recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Corc Miln** (6 noyabr 1866-23 mart 1948) — ingilis generalı.

Həyatı
------

Birinci dünya müharibəsində (1914-1918) Böyük Britaniyanın Qara dəniz orduları baş komandanı. Milnin hərbi səlahiyyətləri dairəsinə Rusiyanın əyalətləri, Qara dəniz, Qafqaz, Xəzər dənizi, Türkmənistanda Mərvə qədər Zakaspi vilayəti daxil idi. Bu ərazilər 1918-ci il oktyabrın 30-dan 1920-ci ilin avqustunadək Britaniya ordularının nəzarət dairəsinə daxil idi. Onun Britaniya hərbi nazirliyinə göndərdiyi "General Corc Milnin Qafqazda və Orta Asiyadakı hadisələr haqqında məlumatları" adlı hesabatda, 1918-1920-ci illərdə regionda, o cümlədən, Azərbaycanda gedən proseslər təsvir və təhlil edilmişdir. Sənəddə 1918-ci ilin martında Bakıda bolşevik-daşnak qüvvələrinin dinc türk-müsəlman əhaliyə qarşı törətdiyi kütləvi qırğınlar, "Sentrokaspi diktaturası"nın siyasəti, Bakının azad edilməsi, Qafqazda, xüsusən Bakıda ingilis ordu hissələrinin qarşısında duran vəzifələr, bütövlükdə, Böyük Britaniyanın Azərbaycanda maraqları, general Tomsonun, Biçeraxovun fəaliyyəti və s. öz əksini tapmışdır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Corc Miln*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Биография Джорджа Милна на сайте "Хронос"

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | The Peerage |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook · Oksford bioqrafik |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave · WikiTree |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 166025764 · GND: 1057749710 · ISNI: 0000 0001 1310 3146 · NUKAT: n2006123116 · SUDOC: 15014086X · VIAF: 165066435 · WorldCat VIAF: 165066435 |

 |
**Ekranas** (*Litva dilində-Futbolo Klubas Ekranas*) - Litvanın futbol klubu. Panevejis şəhərində yerləşir.

Tarixi
------

1964-cü ildə yaranan komanda ilk uğurunu 21 il sonra qazanıb. 1985-ci ildə Litva çempionu olan Panevejis şəhəri təmsilçisi 1991-ci ildən başlayaraq, müstəqil Litva birinciliklərinin daimi iştirakçısıdır. 20-ci yubiley çempionatında 12 turdan sonra 27 xalla ikinci pillədə qərarlaşan "Ekranas" əvvəlki 19 mövsümdə kifayət qədər titul qazanıb. 2008-ci ilin ortalarından baş məşqçi postuna Valdas Urbonası gətirən Panevejis təmsilçisi ev oyunlarını cəmi 4 min tamaşaçı tutan "Aukştaitiya" stadionunda keçirir.[*mənbə göstərin*]

Uğurları
--------

1985, 1993, 2005, 2008-ci illərdə 4 dəfə futbol üzrə Litva çempionatının qalibi olmuşdur. 3 dəfə gümüş medala sahib çıxıb - 2003, 2004, 2006. 4 dəfə bürünc medala sahib çıxıb - 1994, 1998, 2002, 2007. 3 dəfə də kubokun finalçısı olub - 1994, 2003, 2006.

1985, 1998, 2000-ci illərdə 3 dəfə Litva Kubokunun sahibi olub.

1998, 2006-cı illərdə 2 dəfə Litva Superkubokunu qazanmışdır.

2006-cı ildə Baltik Çempionları Kubokunun qalibi olmuşdur.

1993 və 2009-cu illərdə "Birlik Kuboku" turnirinə yollanan "Ekranas" tarixi ərzində bu turnirdə uduzmayıb. Onlar müvafiq olaraq yarımfinal və 1/4 finaladək irəlilədiyi turnirlərdə penaltilər seriyasında mübarizəni dayandırıb.

Avrokuboklardakı iştirakı
-------------------------

Avrokuboklarda 11 dəfə çıxış edən "Ekranas" 4 dəfə mərhələ adlaya bilib ki, bu da onların 30 oyun keçirməsinə imkan verib. Ümumilikdə, 9 qələbə, 6 heç-heçə və 15 məğlubiyyəti olan rəqibimiz top fərqində də geridir – 33:54.

1993/1994. **Çempionlar Liqası**

"Floriana" (Malta) 0:1 0:1 (ilk oyun evdə)

1998/1999. **Kuboklar Kuboku**

"Apollon" (Kipr) 1:2 3:3 (ilk oyun evdə)

1999/2000. **İntertoto Kuboku**

"Çaxlaul" (Rumıniya) 0:1 0:1 (ilk oyun səfərdə)

2000/2001. **UEFA Kuboku**

"Lyers" (Belçika) 0:3 0:4 (ilk oyun evdə)

2001/2002. **İntertoto Kuboku**

"Artmedia" (Slovakiya) 1:1 1:1 pen – 4:5 (ilk oyun evdə)

2003/2004. **UEFA Kuboku**

"Debretsen" (Macarıstan) 1:1 1:1 pen – 2:3 (ilk oyun evdə)

2004/2005. **UEFA Kuboku**

"Dudelanj" (Lüksemburq) 1:0 2:1 (ilk oyun evdə)

"Odd Qrenland" (Norveç) 1:3 2:1 (ilk oyun səfərdə)

2005/2006. **UEFA Kuboku**

"Kork Siti" (İrlandiya) 0:2 1:0 (ilk oyun evdə)

2006/2007. **Çempionlar Liqası**

"Elbasani" (Albaniya) 0:1 3:0 (ilk oyun səfərdə)

Dinamo Zaqreb (Xorvatiya) 1:4 2:5 (ilk oyun evdə)

2007/2008. **UEFA Kuboku**

B-36 (Farer adaları) 3:1 3:2 (ilk oyun səfərdə)

"Valarenga" (Norveç) 1:1 0:6 (ilk oyun evdə)

2008/2009. **İntertoto Kuboku**

"Narva" (Estoniya) 1:0 3:1 (ilk oyun evdə)

Rusenborq (Norveç) 1:3 0:4 (ilk oyun evdə)

2009/2010. **Çempionlar Liqası**

Bakı (Azərbaycan) 2:2 2:4 (ilk oyun evdə)


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Futbol klubu** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**One Night** – Elvis Presleynin ifa etdiyi və onun məşhurlaşmasına səbəb olmuş mahnı. Mahnı valın digər üzündə olan "I Got Stung" mahnısıyla birgə satışa çıxarılmışdır.

Mahnı Elvisə böyük uğur gətirmiş və böyük tamaşaçı kütləsi toplamışdır. Hit paradlarda da mahnının reytinqi çox uğurlu olmuşdur. Belə ki, mahnı iki həftə ərzində UK Singles Chartda birinciliyini qorumaqla yanaşı, ABŞ – da pop sinqllar çatında dördüncü, R&B chartda isə onuncu yerə kimi yüksəlmişdir.

Mahnı ilk dəfə "One Night (of Sin)" adıyla New Orleandan olan musiqiçi Smiley Lewis tərəfindən ifa edilmişdir. Lakin mahnının Smiley Lewisin ifasnda böyük uğur qazandığını demək olmaz.

Elvis mahnının ilk versiyasını 1957-ci il 18 yanvarda lentə aldırır. Lakin bu versiya 1983 – cü lə kimi işıq üzü görmür. Lakin Elvisin münücüri və səsyazma studiyası mahnıya yeni sözlərin yazılmasını və Elvisin mahnını bu sözlərlə yenidən ifa etməsini təklif edirlər. Beləliklə mahnıya daha anlamlı, yeni sözlər yazılır və Elvis mahnını həmn sözlərlə ifa edərək, 1957-ci il 23 fevralda lentə aldırır.

Xarici keçidlər
---------------

* YouTube – da izlə
**ARO** (**Auto Romania** üçün qısa) — off-road avtomobil istehsalı üçün Rumıniya zavodudur. İlk avtomobil - IMS-57 - 1957-ci ildə
buraxıldı. Avtomobil QAZ-69 əsasında qurulmuşdur. 2006-cı ildə iflas oldu.

Şirkətin tarixi
---------------

ARO zavodunun tarixi 1885-ci ildə zavod qurulduqdan sonra başladı, lakin 1899-cu ildə işə son verildi. 1941-1944-cü illər dövründə anbar kimi istifadə edilmişdir. 1945-ci ildən 1950-ci ilə qədər Rumıniya və Sovet qoşunlarının avtomobillərini təmir etmək üçün istifadə edilmişdir. 1953-cü ildə onlar IMS-53
motosikletinin istehsalını qurmağa çalışdılar, amma cəmi 12 ədəd istehsal edildi. 1957-ci ildən etibarən zavod avtomobil hissələri - mühərrikləri və dişli qutuları istehsal etməyə başlayıb, eyni ildən etibarən IMS 57, M 59, ARO M 461 avtomobillərinin istehsalı başlayıb. Zavodun bütün həyatı boyu təxminən 380 min avtomobil istehsal etmişdir.

1979-cu ildə ARO 240-a əsaslanan zirehli avtomobil ABI inşa edilmişdir.

ARO modelləri
-------------

### ARO IMS

ARO M461
Ailə avtomobilləri 1957-dən 1975-ci ilə qədər istehsal edilmişdir. Avtomobilin ürəyində sovet SUV-u QAZ-69 platforması qoyulmuşdur.

* IMS 57 (1957—1959)
* M 59 (1959—1964)
* M 461 (1964—1975)
* M 473

### ARO 24

KFOR ARO 240
Ailənin avtomobilləri 1972-ci ildən 2003-cü ilədək istehsal edilmişdir. Onlar ARO IMS-nin daha da inkişafı idi.

* ARO 240
* ARO 243
* ARO 244
* ARO 246
* ARO 266
* ARO 328 Maxi-Taxi
* ARO 33 N
* ARO 35 S
* ARO 35 M
* ARO 243
* ARO 323
* ARO 324
* ARO 330

### ARO 10

ARO 10
Ailə avtomobilləri 1980-ci ildən 2003-cü ilədək istehsal edilmişdir. 1.3 litr Dacia mühərrik həcmindən istifadə edilmişdir. İngiltərədə bu avtomobil Dacia Duster adı altında, Dacia 10,
Rumıniyada, Fransada ARO Trapeurs və İtaliya ARO Ischia adı altında ixrac edilmişdir.

* + ARO 10.1
	+ ARO 10.4
	+ ARO 10 Spartana
	+ ARO 11.4
	+ ARO 10.2
	+ ARO 10.3
	+ ARO 10.5
	+ ARO 10.6 pick-up
	+ ARO 10.9
	+ ARO 10.0
	+ ARO 11.9

Mənbə
-----

1. Rəsmi sayt

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***ARO*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Aselsan M. M. M. (ASELSAN)**, (mənası: Hərbi Elektronik Sənayesi) — 1975-ci ildə Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin xəbərləşmə cihaz ehtiyaclarının qarşılanması məqsədiylə qurulmuşdur. Türk Silahlı Qüvvələrini Gücləndirmə Fondunun bir quruluşudur. Quruluş müddətində Məmməd Həcim Kamoyun qatqıları vardır. Sərmayə işlərini qısa müddətdə tamamlamış və 1979 ili başlarında Ankara Məcunköy təsislərində istehsal fəaliyyətinə keçmişdir.

ASELSAN, quruluş illərindən bu yana irəli texnologiyaya söykənən olaraq, proqramlı bir şəkildə müştəri və məhsul yelpiyini genişlətmiş olub, bu gün müasir elektronik cihaz və sistemlər inkişaf etdirən, çıxaran, təsis edən, satışa çıxaran və satış sonrası xidmətlərini icra edən inteqrə bir elektronik sənayesi quruluşu halına gəlmişdir. ASELSAN orijinal məhsullarını ixrac edən və dünyanın ən yaxşı 100 müdafiə sənayesi şirkətlərindən birinə çevrilib. 6000 nəfərlik ixtisaslı mühəndis qrupu ilə ASELSAN illik dövriyyəsinin 7%-ni öz resursları ilə maliyyələşdirdiyi AR-GE fəaliyyətinə ayırır.

Müxtəlif ölkələrdə nümayəndəlikləri olan ASELSAN, ilk xaric şirkəti olan ASELSAN BAKI şirkətini, 1998-ci ildə Azərbaycanda quraraq fəaliyyətə keçirmişdir. Şirkətin Azərbaycan bölməsinin kapitalının tamamını ASELSAN ödəmişdir. Azərbaycan bölməsinin kapitalının miqdarı 500 min ABŞ dollarıdır. Azərbaycanda təmir, istehsal sahələrində fəaliyyət göstərir. Həmçinin ASELSAN TÜMAKÜDÜR-ə üzvdür. Bundan başqa ASELSAN Ukraynada da öz şöbəsini açmışdır. Bu şöbə 1 iyul 2020-ci ildə fəaliyyətə başlamışdır.

Xarici keçidlər
---------------

* Aselsan sui-qəsdləri

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dəniz altında ASELSAN imzası - ZARGANA". 2019-05-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-13.
Xətti (qırmızı), güc (mavi) və eksponent (yaşıl) asılılıqlar
**Eksponent artım** — artım sürəti kəmiyyətin özü ilə mütənasib olduqda kəmiyyətdəki artım. **Eksponensial qanun**una tabedir. Eksponensial artım daha yavaş (kifayət qədər uzun müddət ərzində) xətti və ya güc asılılıqları ilə ziddiyyət təşkil edir. Bərabər fasilələrlə ayrı-ayrı tərif sahəsi olduqda, buna həndəsi artım və ya həndəsi parçalanma da deyilir (funksiyanın dəyərləri həndəsi bir irəliləyiş əmələ gətirir). Eksponensial artım modelini maltuzian artım modeli olaraq da bilinir.

Xüsusiyyətlər
-------------

Hər hansı bir dərəcədə böyüyən bir miqdar üçün dəyər nə qədər yüksək olarsa, o qədər sürətli böyüyür. Bu da asılı dəyişənin böyüklüyü və artım sürətinin birbaşa mütənasib olduğunu göstərir. Ancaq eyni zamanda, hiperbolikdən fərqli olaraq, üstel əyri heç vaxt sonlu bir müddətə sonsuzluğa getmir.

Nəticədə, eksponent artım, hər bir eksponent artımdan və üstəlik, hər hansı bir xətti artımdan daha sürətli olur.

Riyazi yazısı
-------------

Eksponent artım diferensial tənliklə təsvir olunur:

{\displaystyle {\frac {dx}{dt}}=kx}
Diferensial tənliyin həlli — eksponent funksiyadır ({\displaystyle a=1} və {\displaystyle k=1} eksponent olur):

{\displaystyle x=ae^{kt}}

Nümunələri
----------

Eksponensial artımın nümunə olaraq resurs məhdudiyyətlərindən əvvəl koloniyada bakteriya sayında artım ola bilər. Qarışıq faiz, eksponent artımın başqa bir nümunəsidir.

Xarici keçidlər
---------------

* Eksponent artım
**Onderdalen Milli Parkı** (norv. Ånderdalen nasjonalpark) — Norveçin Troms vilayətində yerləşən milli park. Milli park krallıq qərarı ilə 6 fevral 1970-ci ildə qurulmuş, 2004-cü ildə genişlətdirilmişdir.

Coğrafiya
---------

Onderdalen Senjanın cənubunda yerləşir. Kəskin kənarlı dağlar, göllər, çaylar, bataqlıqlar və meşə ilə örtülmüşdür. Böyük və qədim Lodqepole şam meşələri milli parkın qurulması üçün böyük səbəb olmuşdur. Parkdakı bəzi ağacların yaşı 500 ildir.

Parkdakı ağacların hündürlüyü olduqca yüksəkdir.

Parkın şimalında Kaperfyellet və Tverfyellet təpələri yerləşir.

Biologiya
---------

Park şimal maralları üçün əhəmiyyətli otlama sahəsidir. Parkda tez-tez görünən kiçik heyvanlara qırmızı tülkü, dovşan, kiçik gəmiricilər və siçanlardır. Parkdakı dağlarda Empetrum nigrum, qaragilə, söyüd, süpürgəotu kimi bitkilər yetişir. Milli parkda 90 quş növü yaşayır. Ən geniş yayılanları qaradöş qarqar, boz qaz və harayçı qu quşudur.

Çaylarda alabalıq, salvelinus alpinus ve qızılbalıqlar yaşayır.

Ən böyük məməlilər sığın, qırmızı tülkü, dovşan və su samurudur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Norwegian directorate for nature management:Ånderdalen National Park" (Norwegian). 2013-04-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-11-23.
2. ↑  *Store norske leksikon.* "Ånderdalen nasjonalpark" (Norwegian). 2020-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-04-11.
**Corc Heylmeyer** (22 may 1936, Filadelfiya, Pensilvaniya – 22 aprel 2014 və ya 21 aprel 2014, Plano) — maye kristal texnologiyasının yaradıcısı.

Həyatı
------

1960-cı illərin ortalarında Heylmeyer Radio Corp of America (RCA) şirkətinin tədqiqat laboratoriyasında işləyib. Artıq o zaman Heylmeyer ekranda təsvirin formalaşdırılması üzərində təcrübələrə başlayıb.

1968-ci ilin mayında RCA şirkətinin nümayiş etdirdiyi yeni texnologiyanı elektron cihazlarda istifadə etmək mümkün idi. Artıq o zaman bir sıra alimlər LCD ekranların gələcəyinə inanırdılar. 1960-cı illərdə maye kristal texnologiya məhdud şəkildə tətbiq edilirdi və ekranlarda uzun müddət işıqlandırıcı olmayıb, amma texnologiya daim təkmilləşirdi. Hazırda bütün monitorlar və televizorlar bu texnologiya əsasında buraxılır.

Heylmeyer 2014-cü il aprelin 21-də öz evində ölmüşdür. Mühəndis altsheymer xəstəliyindən əziyyət çəkirdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Freebase Data Dumps. Google.
2. 1 2 3 4  *ANS PRESS.* "Məşhur ixtiraçı vəfat etdi" (az.). anspress.com. 10.05.2014 05:20. 2023-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-06-07.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan |
| Şəcərə və nekropolistika | WikiTree |
**Nəriman Məmməd oğlu Dadaşov** (15 fevral 1938, Naxçıvan) — Naxçıvan Meliorasiya və Su təsərrüfatı nazirliyinin keçmiş nazir müavini, "Dövlət qulluğu" təqaüdçüsü, "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni laureatı.[*mənbə göstərin*]

Həyatı
------

Nəriman Dadaşov 15 fevral 1938-ci ildə Naxçıvan MR, Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur.

Təhsili
-------

1946-cı ildə Naxçıvan şəhər 2№-li orta məktəbə daxil olmuş və 1956-cı ildə məktəbi bitirmişdir.

1956-cı ildə Naxçıvan Kənd Təsərrüfatı texnikomunun zootexnik şöbəsinə daxil olmuş və 1959-cu ildə zootexnik ixtisası üzrə bitirmişdir.

1963-cü ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı inistitutuna daxil olmuş və 1968-ci ildə kənd təsərrüfatının elektrikləşdirilməsi ixtisası üzrə tam kursu fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Mühəndis elektrik ixtisası verilmişdir.

1973-cü ildə Azərbaycan Ali Partiya məktəbinə daxil olmuş və 1975-ci ildə bitirmişdir.

1988-ci ildə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti nəzdində Azərbaycan xalq təsərrüfatını idarəetmə inistitutunda müasir idarəetmə üsulları, istehsalın təşkili və planlaşdırılması sahəsində inistitutunun diplomunu almışdır.

Əmək fəaliyyəti
---------------

1968–1969-cu illərdə Naxçıvan kənd təsərrüfatı texnikomunda müəllim işləmişdir.

1970–1975-ci illərdə Naxçıvan şəhər partiya komitəsində təlimatçı işləmişdir.

1975–1977-ci illərdə Naxçıvan şəhəri vilayət partiya komitəsində təlimatçı işləmişdir.

1977–1984-cü illərdə Naxçıvan şəhər partiya komitəsində II katib vəzifəsində işləmişdir.

1984–2002-ci illərdə Naxçıvan Meliorasiya və Su təsərrüfatı nazirliyində nazir müavini vəzifəsində işləmişdir.

2002-ci ildən "Dövlət qulluğu" təqaüdçüsüdür.

Mükafatları
-----------

1978-ci ildə SSRİ Ali Sovetinin fərmanı ilə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni ilə təltif edilmişdir.

1986-cı ildə SSRİ Ali Sovetinin fərmanı ilə "Əmək Veteranı" medalı ilə təltif edilmişdir.

Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin rəyasət heyətinin 1988-ci il 15 fevral tarixli fərmanı ilə fəxri fərmanla təltif edilmişdir.

Ailə vəziyyəti
--------------

Ailəlidir, 3 övladı var, 6 nəvəsi var.

İstinadlar
----------
**Hüquq fakültəsi** — hüquq elminin tədris olunduğu və bu elm daxilində müxtəlif sahələr üzrə tədqiqatların aparıldığı fakültədir. Onun məzunları hüquqşünas, hakim, prokuror, hüquq məsləhətçisi, notarius və icra hakimi kimi fəaliyyət göstərə bilərlər.

Türkiyədə təhsil müddəti 4 ildir. Türkiyədə ilk hüquq fakültəsi 1874-cü ildə yaradılan İstanbul Universiteti Hüquq Fakültəsi olub, Respublika dövründə isə ilk yeni açılan fakültə 1925-ci ildə yaradılmış Ankara Universiteti Hüquq Fakültəsi olmuşdur. Ankara Universiteti Hüquq Fakültəsi 5 Noyabr 1925-ci ildə Atatürk tərəfindən Ankara Ədliyyə Hüquq Məktəbi adı ilə təsis edilmişdir. İstanbul Hüquq Fakültəsinin əsasını 1874-cü ildə Qalatasaray Liseyində "Dârülfünun-u Sultani" şöbəsi olaraq açılan "Məktəb-i Hüquq" təşkil edir. Konya Hüquq Məktəbi 1907-ci ildə qəbul edilmiş qərarla yaradılmış və 1908-ci ildən bu universitetdə təhsil verilməyə başlanmışdır. Ege Universiteti Hüquq Fakültəsi 1978-ci ildə yaradılmışdır. 1982-ci ildə Dokuz Eylül Universitetinin yaradılması ilə hüquq təhsili bu universitetə ​​keçmişdir.

İstinadlar
----------
Maveriksdə (Kaliforniya) sörfinq yarışmasında, 2010-cu il.Maveriksdə (Kaliforniya) sörfinq yarışmasında, 2010-cu il.
**Sörfinq** (*ing.* surfing) — bir insanın adətən sahilə doğru hərəkət edən dalğanın ön və ya aşağı hissəsinə mindiyi su idman növüdür.
Sörfinq üçün uyğun dalğalar daha çox okean və dənizdə olur, lakin göllərdə və ya çaylarda "daimi dalğa" və ya axın dalğası şəklində tapıla bilər.
Bununla belə, sörfçülər qayıq (*ing.* wakesurfing) tərəfindən yaradılan süni dalğalardan, həmçinin xüsusi süni hovuzlarında sörf üçün yaradılmış dalğalardan da istifadə edə bilərlər.

Sörfinq termini dalğanın lövhəli və ya lövhəsiz "sürülməsi"ndən asılı olmayaraq və o an bədənin vəziyyətindən asılı olmayaraq dalğa üzərində sürüşmə hərəkətinə aiddir.
Sakit Okeanın yerli xalqları, məsələn Alaia, Paipo və buna bənzər taxta lövhələrdən istifadə edərək dalğalara minir və adətən bunu qarın üstə uzanaraq və diz üstə edirdilər.
Sörfinqin müasir tərifi, ən çox sörf taxtasında ayaq üstə dalğa sürən sörfçüyə aiddir.

Sörfinq 2021-ci ildən olimpiya idman növüdür.

Tarixi
------

Sörfinq qədim zamanlarda Polineziyada yaranıb. İlk dəfə sörfinqlə Havaylılar məşğul olublar. Onlar üçün bu, ritualların bir hissəsi olmuş və hələ də qalmaqdadır. Onlar bu günə qədər də lövhələri öz əlləri ilə düzəldirlər. İlk sörf lövhələri çox iri olmuş və təxminən 70 kq ağırlığında idi.

Avropalılar onu ilk dəfə 1767-ci ildə Taitidə görmüşdülər. Bu, Samuel Uollisin (*ing.* Samuel Wallis komandanlığı altında "Delfin" freqatının Yeri dövrə vurması zamanı baş verib. Başqa bir versiyaya görə, ilk görən 1796-cı il aprelin 10-da (Taitidə) botanik Cozef Benks olmuşdur.

Corc Fit (*ing.* George Freeth) tez-tez "Müasir sörfinqin atası" adlandırılır. Onun özü də bu fikrlə razı idi.

Həmçinin bax
------------

Kaytsörfinq

İstinadlar
----------
**Moşu Göyəzənli** - dramaturq Vaqif Səmədoğlunun "Bəxt üzüyü" pyesinin əsas qəhrəmanlarından biri. Şair və aşıq. 1991-ci ildə Azərbaycanın xalq şairinin eyni adlı pyesi əsasında lentə alınmış "Bəxt üzüyü" filmində eyni adlı və yüngül şairlik qabiliyyətinə malik, vətənpərvər, özünə xalq şairi deyən, Mehtər Babasının poemasını bitirə bilməyən, "xoşbəxtliy"ə qafiyə axtaran personaj.

Personaj
--------

Moşu Göyəzənli Qazaxda doğulmuşdur. Həyat yoldaşı Söylüdən 6 oğul uşağı vardır və biri də dünyaya gəlmə ərəfəsindədir. Zəif bir şair olsa belə eyni zamanda güclü vətənpərvərdir və aşıqdır. Sözünü deyən, əsəbi və həyat yoldaşına xəyanət etməyən namuslu kişi xarakterinə malikdir. O, zəif sözbaz olduğu qədər də sadəlövhdür. Xoşbəxtliyə qafiyə axtararaq öz-özünü və ətrafındakıları aldadır.

Filmoqrafiya
------------

* Bəxt üzüyü (film, 1991)
* Bəxt üzüyü 2 (film, 2017)

İstinadlar
----------

1. 1 2  ""Məşhur filmlərdən məşhur SİTATLAR" - "Bəxt üzüyü"nün dillər əzbəri olan ifadələri: "Adsız dəyirmanda xorez oler"". 2021-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-11.
2. ↑  ""Bəxt üzüyü" filmi / Maraqlı məqamlar". 2021-12-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-11.
**Hündür oplopanaks** (*lat.* Oplopanax elatus) — bitkilər aləminin çətirçiçəklilər dəstəsinin araliyakimilər fəsiləsinin oplopanaks cinsinə aid bitki növü.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Yatıq kol bitkisi olub, az budaqlanan və ya tək gövdəli olur. Cavan gövdələrindən tez sınan kövrək iynəcikli çıxıntılar çıxır. Yarpaqları azsaylı, növbəli, uzun saplaqlı, yuxarı gövdəyə bərabər səviyyədə yerləşir. Yarpaqlarının diametri 15-35 sm, 5-7 iri, çoxlu dişcikli-pərli və saplaqlı olub, uzunluğu 6-18 sm, qısa və sıx tikancıqları vardır. Çiçəkləri kiçik, görkəmsiz, az budaqlanan, kiçik çətirli, və metal parlaqlığı olan tükcükləri vardır. Lətli meyvələri qırmızı-çəhrayı olub, çəyirdəklidir.

Xammal kimi bitkinin kök və kökümsovlarından istifadə edilir. Kökümsovları oduncaqlı olub, uzunluğu 35 sm, eni isə 2 sm, silindrik, əyilən, hətta budaqlanandır. Kökümsovu xarıcdən dairəvi, mərciməyəbənzər, həlqəvi qalınlaşan, əlavə köklərdən ibarətdir. Eyni zamanda xarıcdən uzunsov-qırışıq, qonur-bozumtul, bəzən isə narıncı ləkəli sekretor kanallara rast gəlinir. Oduncağın rəngi sarımtıl-qonur, geniş ürəkşəkilli, yumşaq ağ rəngdən ibarətdir. Kökü azsaylı, oduncaqlı olub, qalınlığı 1 sm, silindrik olmaqla, çox qatlanandır. Kökün yuxarı hissəsi uzunsov-qırışıq və qonur-qəhvəyidir. Özünəməxsus iyli, acı dadlı və yandırıcıdır. 

Yüksəkdağlıq küknar, şam ağacı, tozağacı meşələrində, başlıca olaraq çürüntülü torpaqlarda və çox rütublətli yerlərdə rast gəlinir.

Bitkinin xammal kimi toplanılması payız fəslində meyvələr yetişdikdən sonra aparılır. Kökünü torpağın altından 35 sm-ə qədər dərinlikdən çıxarmaq lazımdır. Nazik doğrayaraq çardax və naves altında tor üzərində sərərək qurutmaq lazımdır.

Havası dəyişilən quru yerlərdə, stelaj və kisələrdə saxlanılmalıdır. Saxlanılma müddəti 3 ildir.

Tərkibi və təsiri
-----------------

Kökümsov və köklərində saponinlər – exinoksozid (7%), liqnanlar (2,7-5%), efir yağı, kumarinlər (0,2%) və flananoidlər (0,9%) vardır.  

Ümumitonuslandırıcı dərmandır. Keyfiyyətli dərman xammalı kimi cavan pöhrələrindən istifadə edilir. Oplopanaksın cövhəri 70%-li spirtdə (1:5) nisbətində işlədilir. Adaptogen və tonuslandırıcı dərmandır. Cövhəriarterial təzyiqi artırır, maddələr mübadiləsinin bütün komplekslərinə müsbət təsir edir. 

Kök və kökümsovlarının tərkibində (bütöv, kəsilmiş) triterpen qlükozidlər, exinoksozid vardır. Bundan başqa tərkibində fenol birləşmələri, kumarinlər və efir yağları olur. Kök və kökümsovlarının tərkibində mərkəzi sinir sistemini sakitləşdirən, hipotoniya zamanı məhlul şəklində qarışıqların tərkibində işlədilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q4185647
* Wikispecies: Oplopanax elatus
* EoL: 1153772
* EPPO: OPOEL
* FoC: 200015245
* GBIF: 3036347
* GRIN: 315195
* iNaturalist: 802815
* IPNI: 91130-1
* IRMNG: 10238551
* NCBI: 228659
* Plant List: kew-141936
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:91130-1
* Tropicos: 2200805
* WCSP: 141936
* WFO: wfo-0000258634

 |
ESC[*ölü keçid*] nəzarət lampası
**ESP**, Robert Bosch GmbH firması tərəfindən yaradılmış, avtomobillərdə idarə etməyə dəstək verən bir sistemdir. Açıqlaması - Electronic Stability Program (Elektronik Stabilləşdirmə Proqramı) olan sistem ilk dəfə Mercedes-Benz firması tərəfindən 1995-ci ildə CL modellərinin konsepsiyasında istifadə etmişdir. Fərqli firmalarda, fərqli adlarla xatırlanan bu sistemin məntiqi ümumiyyətlə belədir: mərkəzi kontrol sistemi sükan bucaq sensorlarından, moment sensorlarından, ABS əyləc sisteminin sensorlarından gələn məlumatları qiymətləndirərək avtomobilin sürüşüb, sürüşmədiyini aydınlaşdırır. Buna görə də əyləc sistemi vasitəsi ilə lazımi təkərlərə və mühərrikin gücünə müdaxilə edərək avtomobili əvvəlki trayektoriyasına qaytarmağa çalışır. Məsələn, avtomobil ön hissədən sürüşərsə, sürüşməyən arxa təkərlərin əyləci avtomatik qapanır, həmçinin arxa təkərlər sürüşərsə, sürüşməyən ön təkərlər avtomatik olaraq dayandırılır. Beləliklə avtomobil sürüşməzdən qabaqki trayektoriyasına qayıdır.
**Səfəvi imperiyasında Rütbələr və Titullar: Səfəvi Administrasiyasının Üçüncü Əlkitabı** (ingiliscə:*Titles & Emoluments in Safavid Iran: A Third Manual of Safavid Administration*) — Səfəvi imperiyasının tarixi barədə yazılmış elmi əsər nəzərdə tutulur. Kitab Mage Publishers tərəfindən Uillem Floorun müəllifliyində və tərcüməçiliyində hazırlanmışdır. Əsərin əsaslandığı tarxi əsərin müəllifi isə Mirzə Nağı Nasiridir. Mirzə Nağı uzun müddət şah şurasının (məcles-nevis və ya vaqāye'-nevis) katibi vəzifəsində çalışmışdır. O, önəmli risalənin müəllifi olmuşdur. Bu traktat 1731-ci ildə - II Şah Təhmasibin hakimiyyəti illərində tamamlanmışdır. Risalədə imperiyanın təşkili, orqanları, rütbələri və əməkhaqqı sistemi barədə məlumatlar əks etdirilmişdir. Müasir dövrdə bu kitabın əlyazması Hacı Hüseyn ağa Naxçıvani adlı şəxsin əlində idi. Orijinal adı naməlum olan əsərə məzmununa görə "Alqāb va Mavājeb-e Dowreh-ye Salātin-e Safaviyeh" adı verilmişdir. Hacı Hüseyn ağa sonradan bu əlyazmanı Təbriz ktabxanasına hədiyyə etmişdir. 

Risalə bu motivdə olan üçüncü risalədir. Risalə bu mövzunu araşdıran elm adamları üçün əsas mənbələrdən biri hesab edilir. Bu mövzulu digər əsərlər isə "Dəstur əl-Mülk" və "Təzkirət-əl Mülk"dür. Uillem Floor bu əsəri tərcümə və tərtib etmişdir. Kitabın qısa təsvirində kitab haqqında məlumat kimi bu sözlər yazılmışdır:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| *Səfəvi hökuməti daxilindəki vəzifələr, etnik münasibətlər və inzibati dəyişmələr barədə [kitab] unikal və vacib məlumatlar ehtiva edir.*  | "|

Kitabda hər bir bəylərbəyinin (həmçinin vali və ya hakimin) adları və hakimlik tarixləri ilə birlikdə, inzibati yurisdiksiyalar da sadalanmışdır.

Qeydlər
-------

1. ↑  Səfəvilər sülaləsinin son dövrlərində məmur kimi çalışmış şəxs. O, məşhur Ordubadi ailəsinə mənsubdur. Ailənin Nəsrəddin Tusinin nəslindən gəlməsi iddia olunur. Ailənin birinci məşhur üzvü Bəhram xan Ordubadi I Şah İsmayıl dövründə Ordubadın kələntəri olmuşdur. Onun oğlu Hatəm bəy Ordubadi I Şah Abbasın baş vəziri olmuşdur. Onun oğlu Mirzə Talıb xan Ordubadi isə I Şah Səfinin baş vəziri kimi çalışmışdır. Ailənin bir başqa üzvü Mirzə Əbülhüseyn bəy Ordubadi I Şah Səfinin hakimiyyətinin ilk illərində xəzinədar kimi çalışmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Mirzə Nağı Nasiri

İstinadlar
----------

1. ↑  "Titles & Emoluments in Safavid Iran: A Third Manual of Safavid Administration". www.amazon.com. 2008. 2022-05-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 sentyabr 2022.
2. ↑  Floor, 2008. səh. 5
3. ↑  *M. Ismail.* DASTUR AL-MOLUK. Encyclopaedia Iranica. 2005.
4. ↑  Floor, 2008. səh. x

Mənbə
-----

* *Willem Floor.* Titles and Emoluments in Safavid Iran: A Third Manual of Safavid Administration, by Mirza Naqi Nasiri. Washington, DC: Mage Publisher. 2008. ISBN 978-1933823232.
**Mqarr** (malta Mġarr) — Maltanın Qozo adasının cənub-şərqində yerləşən bir liman şəhəri.

Tarix
-----

Mqarr şəhəri eyni adlı dayaz limanın ətrafında yerləşir. Malta arasında bərə xidmətləri 1241-ci ildə istismara verilir. Bu vaxta qədər adada balıqçılıq artıq inkişaf etmişdi. Sahil bölgəsi bir neçə əsr ərzində inkişaf etsə də, limanın özü 1841-ci ilə qədər inkişaf etməmişdir. 1841-ci ildə limanı qorumaq üçün ilk dalğaqıran qurulur, daha sonra 1906-cı ilə qədər bu gücləndirilir və genişləndirilir. 1929-1935-ci illərdə daha böyük, 1969-cu ildə daha iki dalğaqıran inşa edilir. Bu tikinti başa çatdıqdan sonra liman sahəsi 121,4 min kvadratmetrə qədər artır.

21-ci əsrin əvvəllərində adada 9,3 milyon avro dəyərində bir gəmi terminalı inşa edilir. İnşaat işləri 2001-ci ildə başlayır və tikinti yeddi il çəkir. Terminal 2008-ci ilin fevralında açılır. Terminalın tikintisi başa çatdıqdan sonra liman təxminən 600 sərnişin və 200 avtomobil tutumu olur. Ətraf lanşaft üzərində vizual təsirini azaltmaq üçün yeni limanın dizaynı inşaat zamanı yenidən hazırlanmışdır.

İqtisadiyyat
------------

Mqarr Qozonun ən böyük balıqçı məntəqəsidir. Bərə terminalına əlavə olaraq şəhərdə bir liman da var. Şəhərdə 1749-cu ildə Müqəddəs Yəhya ordeni cəngavərləri tərəfindən tikilən Şaumbray qalası yüksəklikdə yerləşir.

2010-cu ilin may ayında yaxtalar üçün limanı modernləşdirmək niyyətində olan Harbor Management Company Limited şirkətinə veriləcəyi açıqlanır. 

Limandakı ilk priçalın yanında olan Qleneaqles barı vardır. 1732-ci ildə bərə sərnişinləri üçün bir yaşayış yeri olaraq inşa edilmişdir. Bu bar özünün misilsiz bir meylli bir damı ilə seçilir.

Nəqliyyat
---------

Mqarr bərə xidməti ilə Çirkevva limanına və Komino adasına bağlanır. Avtobuslar Viktoriya və Marsalforna şəhərlərinə hərəkət gedir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Christopher Simpson - Maltassist, Malta.* "Welcome to Mgarr, Gozo" (ingilis). Maltassist.co.uk. 2007-02-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-30.
2. ↑  "Gozo News.Com" (ingilis). Gozonews.com. 2010-05-26. 2016-03-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-30.
3. ↑  "Services, terms and schemes" (ingilis). Gozochannel.com. 1924-08-25. 2014-11-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-30.
4. ↑  "Malta - Getting Here" (ingilis). Cominohotel.com. 2015-09-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-30.
5. ↑  "Transport" (ingilis). August 20, 2010 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-04.
**Semyon Bilmes** (d. 29 avqust 1955) - Azərbaycan əsilli amerikalı rəssam, Eşlənd İncəsənət Akademiyasının qurucusu və müəllimlərindən biri. Bu incəsənətin ABŞ-nin Oreqon şttının Eşlənd şəhərində və Havayinin Maui şəhərində bölmələri vardır. Bilmes ABŞ səviyyəsində marketinq, redaktə və kitab rəssamlığı sahəsində tanınmışdır. O, AT&T, CBS, General Mills, Warner Lambert, Smirnoff Vodka, Citibank, Clairol, Western Union, Alaska Airlines və Philip Morris kimi şirkətlərin reklamları üçün rəsmlər çəkmişdir. O, kitablara və *Reader's Digest,* the *The New York Times* dövrü mətbuatlar üçün rəsmlər çəkmişdir. Bilmesin yağlı boya rəssamlığı nümunəsi olan "Qırmızı türbanda xanım" əsəri American Showcase tərəfindən hazırlanmış ilin ən yaxşı dizaynları və rəsmləri siyahısında yer almışdır.

Həyatı
------

Semyon Bilmes 1955-ci il 29 avqust tarixində Azərbaycan SSR-nın Bakı şəhərində anadan olmuşdur. O, ilk incəsənət təhsilini məktəbin ilk illərində almış, 16 yaşına çatdıqda isə Bakıda yerləşən Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbinda təhsilinə davam etmişdir. 1980-ci ildə Nyu-Yorka mühacirət etmiş, burada da Parlons Dizayn Məktəbindən məzun olmuşdur.

O, ABŞ-də Bilmes İncəsənət Məktəbinin əsasını qoymuş, burada kommersiya məqsədləri ilə 10 il dərs demişdir. Daha sonra Oreqon ştatının Eşlənd şəhərində daha böyük və rahat binaya köçmüş və Eşlənd İncəsənət Akademiyasının əsasını qoymuşdur. 2010-cu ildə ailəsi ilə birlikdə Maui şəhərinə köçmüş, burada Maui Atelyesinin əsasını qoymuşdur. Hal-hazırda da bu atelyədə müəllimlik etməklə məşğuldur.

Hal-hazırda bu şəhərdə yaşayan Bilmes evlidir, dörd övladı vardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Darrow, Laurel.* "Artists Don't have to Starve". Grants Pass Daily Courier. February 16, 1987.
2. ↑  *Reiss, Al.* "Painting a New World". Mail Tribune. September 30, 1990.
3. ↑  *Reiss, Al.* "Painting a New World". Mail Tribune. 30 sentyabr 1990.
4. ↑  *Martin, Melissa.* "Ashland Illustrator Finds Artistic Freedom in the U.S.". Mail Tribune. 23 noyabr 1989.
5. ↑  *Bousquet, Tim.* "Academy goes back to basics". Ashland Daily Tidings. 2006. 2003-11-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-10-14.
6. ↑  *Goracke, Suzane.* "Illustrator Believes Basics are the Key to Success". Ashland Daily Tidings. May 31, 1991.
7. ↑  *Twitchell, Cleve.* "Fashionably Russian". Mail Tribune. 3 iyul 1992.
8. ↑  *Silow, Frank.* "Working for Yourself". Mail Tribune. 19 mart 1992.
9. ↑  *Kettler, Bill.* "Finally Chasing Their Dream". Mail Tribune. noyabr 1998.
**Pis adam** (Rom: **Raavan**) – 2010-cu ildə hind dilində çəkilmiş filmdir. Filmi eyni vaxtda iki versiyada — tamil dilində (fərqli adla — "İblis"/Raavanan) və hind dilində lentə alınıb. Hər iki filmdə Aishwarya Rai qadın baş rol ifaçısı olmuşdur, lakin Tamil versiyasında Vikram Veera (İblis) rolunu və onun əri rolunu (Deva) isə Prithviraj oynamışdırsa, Bollywood Hind dilindəki versiyada isə Vikram Deva rolunu oynamış, Veera rolunu isə isə Abhishek Bachchan canlandırmışdır. Filmin Tamil versiyası teluqu dilinə dublyaj edilmişdir. Eyni gündə — 18 iyun 2010-cu ildə hind, tamil və teluqu filmlərinin premyerası baş tutmuşdur.

Film Ramayana dastanı əsasında çəkilmişdir.

Süjet xətti
-----------

Filmdə baş qəhrəmanın bacısının toy mərasimində xoşagəlməz bir hadisə baş verir, onun toy məclisinə polis hücum təşkil edir, bundan əsəbləşən Beera toy mərasiminə hücumu təşkil edən şəxsin həyat yoldaşını (Aishwarya Rai) bir qayıq gəzintisi sırasında oğurlayır. Daha sonra isə bu adam oğurluğu hadisəsi polislər də daxil olmaqla bütün hüquq mühafizə orqanlarına xəbər edilir və Beeranı hər yerdə axtarmağa başlayırlar. Beera əqidəsinə görə qaçırdığı qızı 14 saat ərzində öldürməlidir, lakin qıza aşiq olduğuna görə qızın oğurlanmasının üstündən kifayət qədər zamanın keçməsinə baxmayaraq, qızı öldürməyə cəsarət edə bilmir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
**ETİ** — 1962-ci ildə Firuz Qanadlı tərəfindən Əskişəhərdə yaradılıb. Biskvit, peçenye, keks, tort, şokolad, vafli, uşaq yeməyi və hazır ərzaq məhsulları istehsal edərək, hal-hazırda Dünya şirkətləri ilə yarışa girib. Şirkət loqosunda olaraq Het Günəş Simvolundan istifadə edir. Həmçinin şirkət, Əskişəhərsporun da baş sponsoru mövqeyindədir.

Məhsulları
----------

Türkiyədə 1962-ci ildən bu yana ərzaq məhsulları istehsalında ilk sıralarda gələn ETİ adı ilə bütünləşmiş krekerlər və səhər yeməyi, şokoladlar və şokoladlı məmulatlar, biskvitlər və vaflilər, körpə məhsulları ilə kekslər və tortları ilə məşhurdur. Türkiyənin ilk lifli biskviti *Burçak*, ilk hazır qızarmış çörəyi *Etimek*, ilk sənaye istehsalı tortu, ilk qablaşdırılmış piroqu *Turdu*, ilk qlütensiz biskviti *Pronot* və ilk yaş tortu *Browni* kimi məhsullarla ilklərə imza atıb. 1970-ci illərdə nəşr olunan ETİ reklamındakı Oqtay Tem tərəfindən bəstələnən "Bir Sirrim Var" mahnısı ilə ETİ məhsulları məşhurluğunu daha da artırmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Emeti, Saruhan.* "ETİ'yi marka yaptı namaz kitabı yazdı". Yeni Şafak (türk). 2 fevral 2014. 1 June 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 may 2019.
2. ↑  "ETİ Lezzet Uygarlığı - Kurumsal - Tarihçe". ETİ sitesi. 15 iyun 2015. Archived from the original on 15 June 2015. İstifadə tarixi: 5 may 2019.
3. ↑  *Tem, Oktay.* ""Eti - Bir Bilmecem Var Çocuklar"". YouTube. 19 December 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 may 2019.

Həmçinin bax
------------

* ETİ Rəsmi veb səhifəsi

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram |
| Qədim Şərq Tanrıları Ea |
| --- |
| EaEaEa |
| **Mifologiya** | Şumer, Akkad, Babil |
| **Əlaqədar personajlar** | Marduk |
| **Əlaqədar hadisələr** | Enuma eliş |
| * bax
* müzakirə
* redaktə
 |

**Ea, Enki**- (şum. en-KI 𒀭 𒂗 𒆠), Babil-assur inamlarına əsasən səma sularının (Yağış və Tufan) ilahisi, Adaya qarşı qoyulan yer üzü və yeraltı suların ilahisi, Yerin sahibi, müdriklik tanrısı, şirin su dəryasının-Apsunun sahibi.. Onu sənətkarların tanrısı da hesab edirlər.

Haqqında
--------

Şumer mifologiyasına əsasən Dəclə çayı Ea ilahəsi tərəfindən yaradılmışdır. Ea ilahəsi şumer ilahəsi Enkaya müvafiqdir. Ona sitayişin mərkəzi Fars körfəzi sahilində yerləşən Eridu şəhərində idi. Əfsanələrdə Ea, insanlara müxtəlif sənətlər, incəsənət növləri və biliklər öyrədən müdriklik ilahəsi kimi təmsil edilir. O, kanalları və arxları dolduran, süni suvarmanın (irriqasiyanın) hamisi hesab olunurdu. Balıq quyruqlu insan şəklində təsvir olunurdu. Babil ilahilər panteonuna Ea Anu və Enlil-Bel ilə birlikdə ali ilahilər üçlüyünə daxil idi.

Mənbə
-----

* Ziya Bünyadov. **Dinlər, təriqətlər, məzhəblər (ensiklopedik soraq kitabı)**. Bakı: "Şərq-Qərb", 2007.

Xarici keçid
------------

* Ea ilahəsi.

| ⛭Mesopotamiya tanrıları |
| --- |
| Nabu  • İştar • Asalluhi • Ea • Tiamat • Marduk  • Şamaş • Kinqu • Militta • İşum • Baba • Aşşur |    |

İstinad
-------



1. ↑  "Электронная библиотека Библиотекарь.Ру — книги и альбомы по истории, искусству, культуре, религии. Справочники, словари, энциклопедии, художественные галереи, музеи и коллекци …". 2012-11-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-10.
**Yuyçzülyü Anaxuan** (472 – 552, Jujan xaqanlığı) - Jujan dilindəki adı ilə **Dayanan xan** 520-ci ildə qardaşından sonra taxta çıxmış jujan xaqanı.

İlk illəri
----------

Hakimiyyətə gələndən sonra qardaşı Yuyçzülyü Yujufanın üsyanı ilə rastlaşdı. Qardaşını devirmək üçün Şimal Vey sülaləsi ilə müttəfiq olan Anaxuan tezliklə imperatorun vassalına çevrildi. 3 il Şimal Vey dövlətində qaldığı dövrdə əmisi xaqanlıq edirdi. Əmisinin ölümündən sonra yenidən xaqanlıq etməyə başladı. 535-ci ildə qızını imperator Yuan Baocu ilə evləndirərək gücünü daha çox artırdı. 538-ci ildə isə o artıq Çin imperatoruna ard-arda zərbələr endirə biləcək gücə gəlmişdi. Bir çox şəhərləri yandıraraq artıq vassal olmadığını göstərirdi. 541-ci ildə isə Qərbi Vey imperiyasını tamamilə dağıdaraq, torpaqlarını müttəfiqi Şərqi Vey ilə bölüşdürdü. Onun dövründə Jujan xaqanlığı artıq Şərqi Asiyanın ən güclü dövləti olmuşdu.

Anaxuanın ölümü
---------------

Anaxuanın ordusunda tümən komandiri olan Aşina qəbiləsinin başçısı Aşina Tuvunun oğlu Bumın Qaoçe Ulu Bəyliyinin son bəyi olan Kubini də məğlub edəndən sonra xidmətinə qarşılıq olaraq Anaxuanın qızı ilə evlənmək istədi. Anaxuan isə *Sən mənim filiz əridənimsən, belə bir təklifi nə cürətlə mənə verirsən?*  deyərək ona qarşı yürüşə çıxdı. 552-ci ildə baş verən müharibədə Anaxuan öldürüldü. Göytürk İmperiyası öz müstəqilliyini elan etdi. Anaxuan əmisi nəvəsi Yuyçzülyü Tiefa tərəfindən əvəz olundu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Gao Yang, "The Origin of the Turks and the Turkish Khanate", X. Türk Tarih Kongresi: Ankara 22 - 26 Eylül 1986, Kongreye Sunulan Bildiriler, V. Cilt, Türk Tarih Kurumu, 1991, s. 731.
**Leonti Qurtyev** (pol. Leontij Nikołajewicz Gurtjew; 1 iyul 1891, Şamaxı – 3 avqust 1943, Orlov rayonu[d], Orlov vilayəti) — Sovet ordusunun zabiti; General-mayor. Qurtyev Birinci Dünya müharibəsi və İkinci Dünya müharibəsində iştirak etmişdir. Sovet İttifaqı Qəhrəmanı olan zabit xüsusi ilə 1942–1943-cü illərdə baş vermiş Stalinqrad döyüşündəki xidmətləri ilə məşhurdur.

Həyatı
------

Leonti Qurtyev 1891-ci ilin 1 iyul tarixində Şamaxı rayonunu Xilmilli kəndində anadan olmuşdur. Etnik baxımdan polyak olan ailəsi Şamaxı meşələrindən odun qırıb satmaqla dolanışıqlarını təmin edirdilər. 1900-ci ilin əvvələrində ailə müasir Litva ərazisində yerləşən Panevejis şəhərinə köçür və burada yaşamağa başlayır. Orta məktəbi fərqlənmə ilə bitirdikdən sonra Qurtyev Xarkov şəhərində yerləşən *Fizika və Texnologiya İnstitutuna* daxil olmuşdur.

1914-cü ildə təhsilini Sankt-Peterburq şəhərindəki *Politexnik İnstitutuna* transfer edir. Sankt-Peterburq şəhərində olduğu zaman yerli fəhlə mitinqlərinə qatıldığı üçün 3 ay müddətinə həbs olunaraq *Pyotr və Paul Qalasında* yerləşən həbsxanaya salınmışdır.

İstinadlar
----------
**Melvill** (*ing.* Melville Island) — Kanadanın şimalında yerləşən ada.

Coğrafiyası
-----------

Adanın kosmosdan çəkilişi
Ada Kanada Arktik arxipelaqının Kraliça Yelezaveta adaları qrupuna aidir. İnzibati cəhət Nunavut və Şimal-Qərb ərazilərinə daxildir. Sahəsi 42,149 km² olaraq Adaların dünyada sahəsinə görə sıralamasında 33-cü yerdədir. Parri arxipelaqının ən iri adasıdır. Sahil xətdinin uzunluğu 3107 kilometrdir.. Vaykaunt-Melvill boğazı (eni 122 km) adanı Viktoriya (ada) və Stefansson adasından ayırır. Mak-Klur boğazı isə onu Banks adasından ayırır.

Ada parçalanmış formaya malikdir. Belə ki, çoxlu sayda yarımada və körfəzə malikdir. Şimalında Hekla-end-Qrayper, cənub-qərbdə isə dar Linddon körfəzi yerləşir. Bu quruluş adanı qeyri-adı edir. Burada uç iri yarımada vardır: Şimal-şərdə Sabin, cənub-qərbdə Dandas və şimal-qərbdə isə kəskin parçalanmış yarımada. Adanın şərqdən qərbə uzunluğu 340 km, şimaldan cənuba eni isə 212 km təşkil edir.

Adanın ərazisini topoqrafin cəhətdən üç yerə bölmək olar. Cənub-qərb hissə Plato, mərkəzi hissə dağlıq, şimal-şərq hissə alçaq düzənlik. Adanın ən hündür nöqtəsi dəniz səviyəsindən 776 m hündürlüyə malik Blu-Hils dağıdır. Ərazidə yaşayış yoxdur. Adada təbii qaz ehtiyatının olması ehtimalı vardır. Yayda orta aylıq temperatur + 5°S keçir. Ada Şimali Amerika regionunun ən soyuq yeridir.

Tarixi
------

Ada 1819-cı ildə Vilyam Parri tərəfindən kəşf edilir. Pobert Dandasın şərəfinə adlandırılıb (2-ci Melvill vikontu).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Atlas of Canada. List of Islands". 2012-01-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-02.
2. ↑  "Oceandots.com. Melville Island". 2010-12-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-02.
**Memlinq gölü** — Bu qədim nişan perimetri boyunca qarmaqları olan pilləli medalyon-göldür.

Haqqında
--------

Belə təsvirlərin ilkin örnəkləri Xocalı-Gədəbəy arxeoloji mədəniyyətinə aid edilən çeşidli saxsı məmulatı üzərində təsadüf edilir. Alimlərin fikrincə nişan bolluq, bərəkət, artım və çoxalma kimi anlayışlar əks etdirirdi. Zaman keçdikcə həmin element sənət əsərləri üzərində təkrarlanaraq getdikcə öz esatiri məzmununu itirmiş və sadəcə ornamental formaya çevrilmişdir. Lakin bu heç də onun xalça üzərindeki müxtəlifliyinə təsir göstərməmiş əksinə xalça sənətimizin ən populyar naxışlar sırasına çıxarmışdır. Azərbaycan xalçalarının keyfiyyəti və bədii özəllikləri onların təkcə ölkə daxilində deyil, eyni zamanda məmləkətimizdən çox-çox uzaqlarda məşhurlaşmasının başlıca səbəbi idi. Xarici ölkələrdə, ilk növbədə orta əsr Avropasında Azərbaycan xalçaları yüksək zövqün, var-dövlət sahibliyinin bir əlameti olaraq, eyni zamanda hansısa sirli, ecazkar bir aləmin simvolları sayılırdı. Məhz bu görkəmde onlar Avropa İntibah dövrù incəsənətində, o dönəmdə yaşamış rəssamların əsərlərində təzahür edirdi. Belələrindən birisi XV əsr görkəmli flamand rəssamı Hans Memlinq olmuşdur. Qarmaqlı medalyon onun tablolarında dəfələrlə əks etdirildiyindən elmi ədəbiyyatda ona şərti olaraq "Memling gölü" adı verilmişdir. Göl sözünə gəldikdə isə alimlərin fikrincə bu heç da məlum su hövzəsi anlayışını bildirmir. Bu göl, nəsil, soy sözünün təhrif olunmuş formasıdır. Beləliklə də hər hansı gol-göl təsviri ilkin zamanlarda qəbilə və ya nəslin rəmzi, onun nişanı mənasını daşıyırdı. Belə göllərin daxili məkanında soyun, qəbilənin damğası yerləşdirilirdi. Ola bilsin ki, məhz həmin səbəbdən də bu çesnili xalçalar ayrı-ayrı soyların tarix boyu miqrasiyasi ilə əlaqədar olaraq Azərbaycanın çeşidli xalçaçılıq mərkəzlərində toxunulurdu.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan xalçaları
* Azərbaycan mədəniyyəti
* Bakı muzeylərinin siyahısı

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Memlinq gölü*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Muzeyin rəsmi saytı Arxivləşdirilib 2016-12-14 at the Wayback Machine
* Muzey qalereyası Arxivləşdirilib 2008-10-04 at the Wayback Machine
* "Muzeyin təsis edilməsi". icomaz.az. İstifadə tarixi: 03.02.2021.
* "Milli Xalça Muzeyində "Muzeylər, tekstil kolleksiyaları və qarşılıqlı əməkdaşlıq perspektivləri" adlı konfransın açılışı olub". www.mct.gov.az. İstifadə tarixi: 03.02..2021.
**Müinəddövlə Sökmən bəy**  (1098-1104) – Artuqlu sülaləsindən Türk sərkərdəsi və hökmdarı.

Həyatı
------

  

Atası Artuq bəyin 1091-ci ildəki ölümünden sonra Böyük Səlcuq İmperiyası tərəfindən Qüds valiliyi Sökmən bəyə verildi. Sökmen bəy avqust 1096-cı ilədək bu vəzifədə qaldı.

1098-ci il və 1104-cü illər arasında Artuqlu bəyliyinin bir qolu olan Sökmənoğullarının qurucusu olaraq Hasankeyf bəyliyini idarə etdi.

May 1104-cü ildə Harranı mühasirə edərək Mosul yönündə irəliləmək surətiylə Bağdadı fəth etmək isteyen səlibçilər tərəfindən idarə olunan Urfa qaraflığının qrafları Baudouin du Bourg və Josselin de Courtenayni Harran döyüşündə (Belih çayı döyüşü) ağır bir məğlubiyyətə uğratdı və əsir etdi. 

Oktyabq 1104-cü ildə Şam yaxınlarındaki Karyateyndə öldü.

İstinadlar
----------

1. ↑  Öztuna, Yılmaz, "Devletler ve Hanedanlar" Cilt:2, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara (1996), s. 45

Həmçinin bax
------------

* Artuqlu sülaləsi

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Monarx, sülalə və ya onların nümayəndələri ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Leonti.
**Leonti** (*yun.* Λεόντιος) (660 – 15 fevral 706, Konstantinopol) — Bizans imperatoru.

Həyatı
------

Əslən erməni olduğu iddia olunan Leonti təxminən 660-cı ildə indiki Konya yaxınlığında dünyaya gəldi. Gənc yaşlarında Bizans ordusuna alındı və sürətlə hərbi karyerasını qurdu. İmperator IV Konstantin dönəmində Anadoludakı hərbi birliklərdən birinə rəhbər təyin edildi. 686-cı ildə imperator II Yustinianın əmriylə Əməvi orduları üzərinə şərqi Anadoluya göndərildi. Qəddar və zülmkarlığı ilə şərqi Anadolu və Gürcü çarlığını ələ keçirən Leonti Qafqaz Albaniyasını da tabeliyi altına aldı. Ancaq Leontinin ikinci səfəri ordudakı slavyanların xəyanəti səbəbilə uğursuz oldu. 692-ci ildə Tokat yaxınlığında baş tutan döyüşdə məğlub olan Leonti Konstantinopola çağırıldı və dərhal həbs edildi.

2 illik həbs həyatının ardından 695-ci ildə bağışlanaraq azad edildi və II Yustinian tərəfindən Anadoludakı hərbi birliklərdən birinə təyin edildi. Ancaq həbsdən çıxar-çıxmaz dərhal əmrindəki birliklərlə Konstantinopoldakı böyük həbsxanaya yürüdü və buradakı bütün məhbusları azad etdi. Bir çoxu keçmiş əsgər və ordu mənsubu olan bu məhbusları öz ordusuna qatan Leonti Ayasfoya kilsəsinə yürüdü və Konstantinopol patriarxı tərəfindən imperator elan olundu. Ertəsi gün II Yustinian və tərəfdarları zəncirlənərək əhalinin gözü önündə burnu və dili kəsildi. Ardından Krımdakı yunan şəhərlərindən birinə sürgün edildi. Ancaq tərəfdarı olan saray mənsubları at arabasına bağlanaraq küçələrdə sürükləndi və dəmir heykəlin içinə qapadılaraq diri-diri yandırıldılar.

Qısa səltənəti boyunca qonşu dövlətlərlə dost münasibət saxlamağa çalışsa da, onun bu siyasətindən faydalanan Əməvilər qısa zamanda irəliləyərək Bizans imperiiyasının şimali Afrikadakı bütün torpaqlarını ələ keçirdi. 698-ci ildə bölgəyə göndərdiyi ordu isə ərəblər tərəfindən məğlub edildi. Döyüş meydanından xilas olaraq Konstantinopola dönən əsgərlər qısa zaman sonra ayaqlandılar və donanmanı ələ keçirdilər. Donanma generallarından Tiberini imperator elan etdilər və taxtdan endirilən Leontinin eynilə sələfi kimi burnu və dili kəsildi. Saçları kəsilərək keşiş libası geyindirildi və paytaxtdakı monastırlardan birinə həbs olundu.

Ancaq göndərildiyi sürgündə güc toplayaraq 705-ci ildə yenidən hakimiyyəti ələ alan II Yustinian ona edilən təhqirləri unutmadı. 15 fevral 706-cı ildə keşiş Leonti və xələfi Tiberi saxlanıldığı yerdən alındı və zəncirlənərək xalqın gözü önündə edam olundular.

İstinadlar
----------

1. ↑  Norwich, John J. (1991). *Byzantium: The Apogee*. Alfred A. Knopf, Inc. ISBN 0-394-53779-3
2. ↑  Alexander, Paul Julius (1985). *The Byzantine Apocalyptic Tradition*. University of California Press. p. 66 (note 21). ISBN 9780520049987
3. ↑  Cooper, Eric; Decker, Michael J. (2012). *Life and Society in Byzantine Cappadocia*. Springer. p. 42. ISBN 9781137029645