**Lövhəbığlar** (*lat.* Scarabaeidae) — Sərtqanadlılar dəstəsinə (*lat.* Coleoptera) aid olub, özündə 27800 növü birləşdirən fəsilə. Demək olar ki, hər il fəsilənin əlamətlərini daşıyan 200-ə yaxın yeni növ təsvir olunur. Azərbaycanda lövhəbığlar fəsiləsinə aid növlərin sayı 132-dir.

Xarici quruluşu
---------------

Fəsiləyə daxil olan növlər lövhəvari bığcıqları və irəli çıxmayan üst çənələri ilə seçilir. Qara, metal, yaşıl, qonur-qırmızı, parlaq və digər rənglərdə olurlar. Növlərin bədənlərinin uzunluğu 5–38 mm-dir.

2 əsas sistematik və ekoloji qrupa bölünür: xırıldaqlar — *lat.* Melolonhinae və peyin böcəkləri — *lat.* Coprophaga. Bundan başqa,lövhəbığların saprofaq olan bəzi növləri bitki qalıqlarının parçalanması prosesində mühüm rol oynayaraq torpağı üzvi maddələrlə zənginləşdirirlər (*Anisoplia* cinsinin sürfələri).
Xırıldaqlar — bitkiyeyəndir. onlar xırıldaqlardan bığcıqların sancağının salanmaması ilə seçilirlər. Sürfələri torpaqda, çürük oduncaqda yaşayır. Kənd təsərrüfatı və meşə təsərrüfatının təhlükəli zərərvericilərinin çoxu xırıldaqlara aiddir.
Kərkədan böcəklər (Dynastinae) lövhəbığ böcəklərdən ən iriləridir. Başında və önkürəyində cürbəcür artımlar, buynuzlar, dişciklər, qabarlar vardır.

Yayılması
---------

Fəsilənin əksər növləri istisevən olmasına baxmayaraq, qütbətrafı ərazilər istisna olmaqla Yer kürəsinin hər yerində yayılmışdır. Ən çox növ müxtəlifliyinə tropik ölkələrdə rast gəlinir.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Fəsiləyə daxil olan növlərdən ziyanvericilik xüsusiyyətinə görə taxıl sümürtkəni (*Anisoplia austriaca* Hrbst.), ağqalxanlı sümürtkən (*Brancoplia leucaspis* Lap.), tarla sümürtkəni (*Anisoplia segetum* Hbst.), xaçlı Qafqaz sümürtkəni (*Anisoplia farraria* Er.) taxıl zəmilərinin; may böcəyi (*Melolontha aceris* Fald.), haşiyəli maralça (*Oxythera cinctella* Schaum.) meyvə; Zaqafqaziya mərmər xırıldağı (*Polyphylla olivieri* Cast.) isə üzüm bağlarının təhlükəli zərərvericilərindən hesab olunur.
Müxtəlif növləri parazit qurdların, nematodların və tikanbaşlıların aralıq sahibidir. *Onthaphagus* cinsinə mənsub olan bəzi kiçik böcəklər antisanitar şəraitdə yaşayan insanlarda, xüsusən də uşaqların bağırsaqlarında vaxtaşırı ağrılar və ishalla müşahidə olunan "skarabiaz" adlanan xəstəlik törədir.

Ədəbiyyat
---------

* Azərbaycanın heyvanlar aləmi. II cild. Buğumayaqlılar / M.Ə.Musayevin redaktəsi ilə. Bakı: Elm, 2004, 388 s.
* Самедов Н.Г. Фауна и билогия жуков, вредящих сельскохозяйственным культурам в Азербайджане // Баку: АН Азерб. ССР, 1963, 385 с.

Xarici keçidlər
---------------

* Атлас пластинчатоусых (Scarabaeidae) России и близлежащих стран
* Family Scarabaeidae — Scarab Beetles

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2005.
2. ↑  *Ślipiński S. A. Leschen R. A. B. Lawrence J. F.* Order Coleoptera Linnaeus, 1758. // *Animal Biodiversity: An Outline of Higher-level Classification and Survey of Taxonomic Richness* / red. Z. Zhang 2011. C. 3148, burax. 1. S. 203–208. ISBN 978-1-86977-849-1, 978-1-86977-850-7

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q186946
* Wikispecies: Scarabaeidae
* ADW: Scarabaeidae
* AFD: Scarabaeidae
* BioLib: 7896
* BOLD: 1754
* BugGuide: 187
* EoL: 8134
* EPPO: 1SCARF
* Fauna Europaea: 11126
* Fauna Europaea (new): a9c1eb54-509a-4eb0-9b98-3812b9571d58
* Fossilworks: 69312
* GBIF: 5840
* iNaturalist: 48201
* IRMNG: 104781
* ITIS: 114493
* NBN: NHMSYS0001720035
* NCBI: 7055
* NZOR: c896fcfb-e0a8-4d05-93a8-e75248c0bd6f
* Plazi: B718293D-FFD6-F215-FF0D-FDC4BD46F6ED
* WoRMS: 150727

 |