recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Məmmədov Asif Nəsib oğlu** (2 may 1947, Ağdam) — kimyaçı, kimya elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

Asif Məmmədov 2 may 1947-ci ildə Ağdamda anadan olmuşdur. O, 1965-ci ildə Ağdam 5 saylı orta məktəbini qızıl medalla bitirdikdən sonra, 1965–1970 illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Kimya fakültəsində təhsil almışdır. Asif Məmmədov universiteti fərqlənmə diplomu ilə qurtarmış, həmin təhsil ocağının "Fiziki kimya" kafedrasının qiyabi aspiranturasında oxumuşdur.

O, Bakıda "Yn-Bi-Sb, Tl-Bi-Sb və Tl-Rb-As ərintilərinin termodinamiki tədqiqi" mövzusunda namizədlik (1974), Tbilisidə "İki-dörd komponentli qeyri-molekulyar birləşməli sistemlərdə faza tarazlığı və termodinamiki funksiyaların hesablanması və approksimasiyası" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir (1990).

Asif Məmmədov Azərbaycan Elmləri Akademiyasının (indiki Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası) Fizika İnstitutunda, Radiasiya Tədqiqatları Bölməsində kiçik elmi işçi, böyük elmi işçi (1971–81), Qeyri-Üzvi və Fiziki Kimya İnstitutunda böyük elmi işçi (1981–86), bölmə müdiri (1986–1992), laboratoriya müdiri işləmişdir. Hazırda o, AMEA Kimya Problemləri İnstitutunun baş elmi işçisidir.

Asif Məmmədova anadan olmasının 60 illiyi münasibətilə Fəxri Fərman verilmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Asif Məmmədov 200-ə yaxın elmi məqalənin, 5 dərs vəsaitinin, 3 monoqrafiyanın müəllifidir. Apardığı elmi tədqiqat işləri Rusiya, Çexoslovakiya, Avstriya, Almaniya, Fransa, İngiltərə, Yaponiya və ABŞ-də çap edilmişdir.

Əldə etdiyi elmi nəticələr 1973-cü ildən termodinamikaya dair Beynəlxalq konfrans və simpoziumlarda, o cümlədən Çexoslovakiya (1983), İtaliya (1991), ABŞ (1993, 1995), Yaponiya və Fransada keçirilən konfransların proqramlarına salınmış və nəşr edilmişdir (1995–2000).

Asif Məmmədovun elmi fəaliyyətinin əsas istiqaməti qeyri-üzvi birləşmələrin və ərintilərin fiziki kimyəvi xassələri, termodinamiki funksiyaların proqnozu və korrekt hesablama məsələlərini əhatə edir. O, bir sıra praktiki əhəmiyyətli iki və çoxkomponentli yarımkeçirici və metal sistemlərin hal diaqramları və termodinamiki funksiyalarını təyin edib, yeni korrekt hesablama üsulları hazırlamışdır. Onun təklif etdiyi termodinamiki funksiyaların approksimasiya üsulu sorğu kitabına daxildir.

Asif Məmmədov 1981–1994 illərdə Bakı Dövlət Universitetində Fiziki kimya ixtisas fənnindən mühazirə oxumuşdur. O, 1997-ci ildən TQDK Tələbə Qəbulu Dövlət Komissiyasının eksperti, 1997–2004 illərdə Soros Fondunun (Amerika Açıq Cəmiyyət İnstitutu) ekspert şuralarının üzvü olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Orxan Məmmədov (Baharlı). Ağdamın adlı-sanlı pedaqoqları, alimləri. Bakı, Sabah, 2001
2. 1 2 3

Mənbə
-----

* Orxan Məmmədov (Baharlı). Ağdamın adlı-sanlı pedaqoqları, alimləri. Bakı, Sabah, 2001
*
**Alernativ rok** (*ing.* alternative rock) — musiqi janrı. 1970-ci illərin sonunda hard roka bir alternativ təqdim etmək məqsədilə ortaya çıxmışdır. Hər nə qədər hard roka bənzədilsə də akkord və ritmləri fərqlidir. Dinləyiciyə fərqli bir harmoniya anlayışı təqdim edir. Analiz edildiyində indiki vaxtda sərt tonlarla istifadə edilən alternativ rok, Hard Rok əsaslıdır. Proqressiv rok, İndi-rok, Grunge, Indie Pop, Brit Pop, kimi bir çox fərqli musiqi növünü içində saxlayır. İndiki vaxtda ən çox seçilən rok sahəsidir. "Alternativ rok" termini ən çox ABŞ'da işlədilir. Rusiya və Böyük Britaniyada isə "alternativ musiqi" və "alternativ" terminləri işlədilir.

Tarixi
------

Nirvana
ABŞ-də 1980-ci illərin əvvəllərində kolleclər vaxtı bir neçə radiostansiyada ilk dəfə alternativ rok səsləndirilməyə başladı. Böyük Britaniyada alternativ rok Riçard Skinner, Enni Naytinqeyl və Con Pil kimi didceylərin sayəsində populyarlaşdırılırdı, hansılar ki, BBC radiosunda alternativ musiqini dəstəkləyirdilər. 1980-ci illərin ortalarında alternativ rok ABŞ'da məşhur oldu və kolleclərin bir çox radiostansiyalarına yayıldı. Bu Amerikada "kolleck rok" termininin istifadəsinə gətirib çıxardı. Böyük Britaniyada alternativ rok (orada "indi-rok" termini istifadə edilirdi) əhəmiyyətli müvəffəqiyyətə nail oldu: çox alternativ qruplar tez-tez hit-paradların yuxarı pillələrində yer alırdı (ancaq ən radikal musiqi formaları kölgədə qalmağa davam edirdi). 1986-cı ildə ABŞ'da MTV alternativ musiqi haqqında "120 dəqiqə" gecə proqramını göstərməyə başladı. Nəhayət, 1980-ci illərin sonlarında Şimali Amerikada WFNX (Boston, Massaçusets) və KROQ (Los-Anceles, Kaliforniya) kimi belə ticarət stansiyaları alternativ roku səsləndirməyə başladı.
1980-ci illərin ortalarında ən məşhur amerikan alternativ qrupları R.E.M. Sonic Youth, The Replacements və Hüsker Dü; və ingilis New Order, The Smiths, The Cure idi. 1980-ci illərin alternativ qrupları böyük müvəffəqiyyət əldə etmədilər, amma musiqi qruplarının növbəti nəsilinə böyük təsir göstərdilər, onların məşhurluğu üçün əsaslı təməli qoydular.

Bu qruplar alternativi həmin onillik üçün rok-musiqinin ən populyar forması edərək 1990-ci illərdə meynstrimə daxil oldular. Bu artistlərdən çoxu alternativin ilk növbədə malik olduğu DİY-etikasına zidd olduğuna görə öz məşhurluğundan imtina etdilər. Bu tərzin əksər əsas qruplarının dağılmasından sonra alternativ rok öz populyarlığını itirdi.

Xarici keçidlər
---------------

* Сообщество, посвященное альтернативной музыке Arxivləşdirilib 2012-03-08 at the Wayback Machine
* Энциклопедия и афиша мировой альтернативной культуры
* Альтернативная история развития[*ölü keçid*]
* Online Библиотека Альтернативного рока
**Çiğdem Kılıçgün Uçar** (1976, Ərzincan) — müəllim və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

Həyatı
------

Çiğdem Kılıçgün Uçar 1978-ci ildə Ərzincan ilində anadan olub. İbtidai, orta və lisey təhsilini Ərzincanda alıb. İstanbul Universiteti Ədəbiyyat Bölməsindən məzun olub.

Müəllim olaraq çalışıb. Siyasi fəaliyyəti ərzində HADEP, DTP, BDP, HDP, DEM və DBP üzvü olub. DTP İstanbul il şöbəsinin həmsədri, BDP İstanbul il şöbəsinin həmsədri, HDP Məclis üzvü vəzifələrində təmsil olunub.

15 noyabr 2023-cü ildən Bölgələr Partiyasının (DBP) həmsədridir.

2023-cü il mayın 14-də Yaşıl Sol Partiyasının namizədi olaraq İstanbul ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. Parlamentdə Bölgələr Partiyasını təmsil edib.

Kürdcə bilir. Subaydır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  *TBMM.* "Çiğdem KILIÇGÜN UÇAR". www.tbmm.gov.tr (türk). 10.01.2024. 2023-06-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10.01.2024.
Riyaziyyatın əsas qolu olan həndəsə insanın yaşadığı dünyanı öyrənməsi üçün vacibdir. Ancaq kainatın mükəmməl görünüşü Evklid həndəsəsi və ya klassik həndəsə ilə açıqlanmayacaq qədər mürəkkəbdir. Çünki klassik həndəsədəki formalar düz xətt, müstəvi, üçbucaq və konuslardan ibarətdir və dünyanın mürəkkəb quruluşunu anlamaq və modelləşdirmək üçün bu formalar kifayət etmir. Latın dilində "fraktus" (sınmış, qırılmış) sözündən əmələ gələn və fransız riyaziyyatçı Benua Mandelbrot tərəfindən 1975-ci ildə əsası qoyulmuş həndəsənin bu yeni sahəsi qarışıq, ancaq mükəmməl uyğunluq və gözəllikdəki dünyanın qüsursuz quruluşunu öyrənir.
Fraktal həndəsənin əsasını təşkil edən başlıca xüsusiyyətlər Allah’ın yaratdığı varlıqlardakı ölçünü və dəqiq hesablamanı göstərir.

**Başlanğıc forma.** Cismin forması, əslində, bir formanın iç-içə keçmiş kiçik surətləri şəklində ardıcıl təkrar olunur. Ölçüləri kiçilən və bir-birini izləyən formalar zəncirvarı şəkildə davam edir. Ancaq bu formalar çox simmetrik düzülürlər. Buna ən yaxşı misal qar dənəcikləri və ilbiz qabığıdır.

**Möhtəşəm nizam.** Təbiətdə gördüyünüz bütün cisimlər, hətta orqanizminizdəki sistemlər belə çoxlu mürəkkəb formadan təşkil olunmuş kimi görünsə də, əslində, müəyyən nizamla yerləşiblər. 
Bu xüsusiyyətlər mürəkkəb göründüyü halda, əslində, çox simmetrik şəkildə təkrarlanan naxışların varlığını göstərir.

**Fraktal həndəsəyə misallar**

Öz orqanizmimizdən nəfəs borusunu misal çəkək. Nəfəs borumuz iki yerə ayrılaraq iki bronx əmələ gətirir. Bunu başlanğıc forma qəbul edək. Bu iki qolun hər biri başlanğıc forma görünüşündə yenidən iki yerə ayrılır və borucuqlar ağciyər kisələrinin içində də getdikcə ölçüsü kiçilərək, lakin başlanğıc forma şəklində şaxələnməkdə davam edir. Bu nümunəni dünyadakı bir çox cisimdə görmək mümkündür.
Bir-birinin içinə keçmiş əzələ lifləri, ağacların budaqları, aortadan kapillyarlara qədər bütün qan damarları, qasırğa kimi güclü küləklərdən yerdəki yarpaqları tərpədən mehlərə qədər azalan hava axınlarının düzülüşü, uzaqdan baxdıqda görünməyən, lakin yaxından baxdıqda insanı heyrətə salan naxışlı qar dənəcikləri, hətta normal ürək döyüntüsü ritminin belə ürək əzələlərindəki sinir liflərinin fraktal quruluşuna uyğun olması Allah’ın fraktal həndəsə elmindəki üstün yaratma sənətinin dəlillərindəndir.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Riyaziyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Aykut Kaya** (1978, Kayseri ili) — iş adamı və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

Həyatı
------

Aykut Kaya 1978-ci ildə Kayseri ilində anadan olub. İbtidai və orta təhsilini Antalyada alıb. Anadolu Universiteti Biznesin idarə edilməsi Bölməsindən məzun olub. Birləşmiş Ştatların Boldiun-Uolles Universitetində beynəlxalq biznes üzrə magistr dərəcəsi alıb.

Daxildə və xaricdə irimiqyaslı inşaat layihələri aparan özəl müəssisədə baş meneceri vəzifəsində çalışıb. 2016-cı ildə təsisçisi olduğu xarici tərəfdaş müəssisəsində vitse-prezident və İdarə Şurasının sədri vəzifələrində çalışıb. Xarici İqtisadi Əlaqələr Şurasının (DEİK) Estoniya ilə İş Şurasının sədri, Norveç ilə İş Şurasının sədr müavini, İrlandiya ilə İş Şurasının sədr müavini, Slovakiya ilə iş Şurasının İdarə Heyətinin üzvü, Səudiyyə Ərəbistanı ilə İş Şurasının isə üzvüdür.

2023-cü ildə İYİ Partiyanın namizədi olaraq Antalya ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM İctimai Təsərrüfat Müəssisələri Komissiyasının üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

ingiliscə və almanca bilir. Evli və 2 uşaq atasıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  *TBMM.* "AYKUT KAYA". www.tbmm.gov.tr (türk). 10.01.2024. 2024-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10.01.2024.
**Ayyüce Türkeş Taş** (2 oktyabr 1977, Ankara ili) — iqtisadçı və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

Həyatı
------

Ayyüce Türkeş Taş 1977-ci ildə Ankarada anadan olub. MHP qurucusu Alparslan Türkeşin qızıdır. İbtidai və orta təhsilini Ankarada alıb. 2000-ci ildə Bilkent Universiteti İqtisadiyyat Bölməsindən məzun olub. 2003-cü ildə İstanbul Bilgi Universitetində magistr dərəcəsi alıb. 2010-cu ildə isə Mərmərə Universitetində dissertasiya işini müdafiə edib və PhD dərəcəsi alıb.

12 il maliyyə sahəsində çalışıb. 2011-ci ildə iş adamı Egemen Taşla evlənib və 2011-2023-cü illərdə Birləşmiş Ştatlarda çalışıb. 2023-cü ildə vətənə qayıdıb və Adana ilinin Kozan ilçəsində yaşamağa başlayıb.

2023-cü ildə İYİ Partiyanın namizədi olaraq Adana ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM Milli Müdafiə Komissiyasının üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

İngiliscə bilir. Evli və 2 uşaq anasıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  *TBMM.* "Ayyüce TÜRKEŞ TAŞ". www.tbmm.gov.tr (türk). 10.01.2024. 2023-06-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10.01.2024.
**Təbiətin mühafizəsi** – Ətraf təbii mühitin mühafizəsi-təbii ehtiyatlardan istifadə, onların saxlanmasını və səmərəli istehsalını təmin etmək üçün dövlət və hüququ tədbirlər sistemi. Azərbaycan Respublikasında təbiətin mühafizəsi müvafiq dövlət orqanları, qoruqları, meşəçilik idarələri, ovçuluq təsərrüfatları və b. müəssisələr tərəfindən həyata keçirilir. Təbiətin mühafizəsi torpağın, su ehtiyatlarının, havanın sənaye tullantıları və zəhərləyici kimyəvi maddələrlə çirklənməsi, meşə və otlaqların mühafizəsi, nadir tapılan və nəsli kəsilməkdə olan faydalı bitki və heyvanların mühafizəsi, təbii sərvətlərdən düzgün istifadə edilməsi, təbii abidələrin qeydiyyatı, mühafizəsi və bərpası, balneoloji və iqlim ehtiyatlarından maksimum istifadə olunması, termal və mineral mənbələrin mühafizəsi, həmçinin təbiətin mühafizəsi ideyası və qorunmasına yönəldilmiş tədbirlərin təbliği və s. ilə məşğul olur. Eyni zamanda geniş miqyasda tarlaqoruyucu və digər melorativ meşə zolaqları salınır, torpağın münbitliyinin artırılması, meliorasiya üzrə tədbirlər görülür, su və külək eroziyasına qarşı mübarizə aparılır. Su ehtiyatlarının mühafizə edilməsi üçün işlər görülür. Dəniz və başqa su hövzələrinə tökülən axar suların zərərsizləşdirilməsi üçün xüsusi təmizləyici qurğular quraşdırılır. Təbiətin mühafizəsi eyni zamanda təbii ehtiyatların saxlanması və bərpasının ümumi prinsipləri və metodlarının işlənilməsinə aid elmi fəndir. Bu fənnin bölmələri torpağın, suyun, atmosferin, bitki və heyvanat aləminin, təbii komplekslərin (landşaftın) qorunması və s.-dən ibarətdir. Azərbaycan Respublikasında ətraf mühit mühafizəsi üzrə mühüm tədbirlər keçirilir. Belə ki, nadir flora, fauna və əhəmiyyətli obyektləri qoruyub saxlamaq üçün diqqətəlayiq işlər görülür, milli parklar, dövlət qoruqları, yasaqlıqlar, ovçuluq təsərrüfatları yaradılır. Təbiətin mühafizəsinin əsas forması təbii ehtiyatlardan səmərəli və kompleks istifadə etməkdir.

Təbiətin qorunması haqqında qanun
---------------------------------

Təbii resursların qorunması, səmərəli istifadəsi və bərpası üzrə dövlət tədbirlərini tənzimləyən əsas hüquqi normaların məcmusu.

Xarici keçid
------------

* **Təbiəti mühafizə və təbiətdən istifadə haqqında**

Həmçinin bax
------------

* Ekologiya və Təbii sərvətlər nazirliyi

İstinad
-------

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ensiklopedik ekoloji lüğət Bakı 2008

**Page Şablon:Asbox/styles.css has no content.**

|  |  |
| --- | --- |
| Stub icon | This Ekologiya is a stub. You can help Wikipedia by expanding it. |
**Akril turşusu** (СН2=СН–СООН, Propen turşusu və ya Etilkarbonal turşusu) — doymamış alifatik sırası turşuların ilk nümayəndəsidir.

Fiziki xassələri
----------------

Akril turşusu kəskin iyli, boğucu maye olub, qatı rəngə malikdir. Suda, dietil efirində, etil spirtində, benzolda və xloroformda yaxşı həll olur. Akril turşusu saxlanıldıqda asanlıqla polimerləşir, onun polimerləşməsinin qarşısını almaq üçün inhibitorlardan istifadə edilir. inhibitor olaraq hidroxinon əlavə etməklə akril turşusunu uzun müddət saxlamaq olur.

Kimyəvi xassələri
-----------------

Akril turşusunun kimyəvi xassələri karbon turşusunun kimyəvi xassələrinin analoqudur, yəni, eynisidir. Akril turşusu polimerləşmə qabiliyyətinə malik olub irimolekullu birləşmələr əmələ gətirir.
akril turşusu duzlar, xloranhidrid, anhidrid, mürəkkəb alkil və tsikloalkil efirləri və amidlər əmələ gətirir;

* Karbon turşularının daxilinə halogen daxil etməklə karbon turşularının qüvvetliliyini artırırlar;
* Aldehidlerin xarakterik reaksiyalarına daxil olmur.

Sintezi
-------

Hal-hazırda akril turşusunu sintez etmək üçün parofazlı propilen ilə havanın oksigeninin oksidləşməsindən istifadə edilir:
СН2=СН–СН3 + O2 → СН2=СН–СООН

Əvvəllər reaksiyada asetilen, karbon 2-oksid və sudan istifadə edilirdi:

СН≡СН + СО + Н2О → СН2=СН–СООН

və ya keten ilə formaldehid:

СН2=С=О + H2C=O → СН2=СН–СООН

Tətbiqi
-------

Akril turşusu və onun mürəkkəb efirləri akril liflərinin, lak örtüklərinin, yapışqanların, boyaların, toxuculuq üçün köməkçi materialların istehsalında, kağız və dəri sənayesində tətbiq olunur  .
Akril turşusu hazırda sənayenin ən mühüm monomerlərindən biridir. Ondan plastik kütlələrin, örtük materiaallaarın, lak-boyaların, müxtəlif monomerlərlə sopolimerlərin, tipoqrafik rənglərin, akril kauçukların, liflərin, suda həll olan polimerlərin istehsalında istifadə olunur. Akril turşusu super yapışqanların, torpağın strukturunuun saxlanması üçün kənd təsərrüfatında, tibdə dərman preparatlarının saxlanması üçün örtüklərin hazırlanması tətbiq edilir

1. ↑  .
2. ↑  *Weast R. C.* CRC Handbook of Chemistry and Physics (1st student edition) (ing.). / R. C. Weast 1 CRC Press, 1988. ISBN 978-0-8493-0740-9
3. ↑   A.M. Məhərrəmov, M.R. Bayramov. "Neft kimyası və neft-kimyəvi sintez". Bakı 2003. səh. 377
**Rizvan Məşədi oğlu Hümbətov** (27 dekabr 1948, Tovuz rayonu – 14 sentyabr 1991, Goranboy rayonu) — Qarabağ müharibəsi şəhidi.

Həyatı
------

Rizvan Hümbətov 27 dekabr 1948-ci ildə Tovuz rayonunun Düz Cırdaxan kəndində anadan olmuşdur. 1965-ci ildə Düz Cırdaxan kənd orta məktəbini bitirmişdir. 1968-ci ildə hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra ali təhsil almaq üçün Qazaxıstana yollanır. Daxili işlər orqanlarında işləməklə bərabər, Metallurgiya İnstitutunda təhsil alıb. 1984-1989 cu illərdə Qazaxıstan Ali Polis Akademiyasında təhsilini davam etdirmişdir. Peşəkar zabit kimi 18 il Qazaxıstanın Karakanda şəhərində Daxili İşlər Orqanlarında çalışaraq, mayor rütbəsinə qədər yüksəlib. Ailəsi ilə birgə Qazaxıstanda yaşayan mayor Rizvan Hümbətov Ermənistanın ölkəmizə qarşı apardığı müharibəyə səssiz qala bilmir. Raport yazaraq Azərbaycana qayıtmaq haqqında qərar verir. Həmkarlarının Qazaxıstanda qalmaqla bağlı təkidlərinə baxmayaraq, işini, evini tərk edərək ailəsi ilə birgə Azərbaycana qayıdır. Daim ön cəbhəyə getməyə can atan Rizvan Hümbətov 1991-ci ildə cəbhə bölgəsində yaradılan Goranboy rayon Todan Milis Bölməsində rəis müavini kimi xidmətə başlayır.

Döyüşlərdə iştirakı
-------------------

1991-ci ildə erməni hərbi birləşmələri aramsız olaraq Todan, Erkəc, Mənəşli və Buzluq kəndlərini atəşə tuturdu. Rizvan Hümbətov və bölmənin digər əməkdaşları həmin kəndlərin müdafiəsində yüngül silahlarla, az bir qüvvə ilə döyüşürdülər. 1991-ci il sentyabr ayının ilk günlərindən Todan və Erkəc kəndlərinə erməni hərbi qüvvələrinin hücumunun dəf olunmasında, yaralıların döyüş meydanından çıxarılmasında Rizvan Hümbətov öz döyüş dostları ilə bərabər çox böyük şücaət göstərmişdir.
14 sentyabr 1991-ci il tarixdə Buzluq kəndi uğrunda gedən döyüşlərdə mayor Rizvan Hümbətov Todan milis bölməsinin daha 3 əməkdaşı – bölmə rəisi mayor Fərəcov Ənvər Səyyad oğlu, kapitan Əliyev Nəsrəddin Yunis oğlu, kapitan Kamandarov Mövsüm Qasım oğlu ilə bərabər qəhrəmancasına şəhid olmuşdur.

Ailəsi
------

Ailəli idi, 3 qızı yadigar qalıb.

Xatirəsi
--------

19 dekabr 1991-ci ildə mayor Rizvan Hümbətov ölümündən sonra Qırmızı Ulduz ordeni ilə təltif olunub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-07.
**Milli Birlik Partiyası** (*türk.* Ulusal Birlik Partisi, **UBP**) — Şimali Kiprdə milli mühafizəkar siyasi partiya. 11 oktyabr 1975-ci ildə Rauf Denktaş tərəfindən təsis edilmişdir. Partiya yarandığı vaxtdan 1994–1996-cı illər istisna olmaqla, 2003-cü il seçkilərinə qədər hakimiyyətdə olmuşdur. 2009-cu ildə Şimali Kipr Nümayəndələr Palatasına keçirilən qanunvericilik seçkilərində partiya səslərin 44%-ni və 50 oturacaqdan 26-sını qazanaraq çoxluq hökümətini formalaşdırmışdır. Partiyanın namizədi, keçmiş baş nazir Dərviş Eroğlu 17 aprel 2005-ci ildə Şimali Kiprdə keçirilən prezident seçkilərində 22,8% səs toplamışdır. 2016-cı ildən 2018-ci ilin əvvəlindəki seçkilərə qədər partiya lideri Hüseyn Özgürgün baş nazir vəzifəsini icra etdiyi Demokratik Partiyanın azlıq hökumətində baş tərəfdaş olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Nordsieck, Wolfram.* "Northern Cyprus". Parties and Elections in Europe. 2018. 2017-12-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-19.
2. ↑  "KKTC'de Kalyoncu başbakanlığındaki yeni koalisyon hükümetine onay" (Turkish). NTV. 22 October 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 July 2015.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | LCCN: n2002069854 · SUDOC: 069871094 · VIAF: 159294075 · WorldCat VIAF: 159294075 |
**Kennedi Kosmik Mərkəzi** (tam adı: ***John F. Kennedy Space Center***, qısaltması: KSC), 1968-ci ildən bəri NASA-nın bütün pilotlu kosmik uçuşlarında istifadə olunan və hal-hazırda mövcud üç kosmik gəminin buraxılışı və müşahidə qurğusu kimi istifadə olunan kosmik mərkəzdir.

Miami ilə Jacksonville arasındakı Kanaveral burnunun şimal-qərbində, Atlantik okeanında, Florida, Brevard County Merritt adasında yerləşir.

Kennedi Kosmik Mərkəzinin emblemi
Kennedi Kosmik Mərkəzinin buraxma kompleksi
Yanında ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin Kanaveral hərbi hava qüvvələri bazası (*ing.* Canaveral Cape Air Force Station: CCAFS) yerləşir. Bu baza NASA-nın pilotsuz kosmik uçuşları üçün istifadə olunur.

Uzunluğu təxminən 34 mil (55 kilometr), eni isə 6 mil (10 kilometr) təşkil edir. Sahəsi 219 kvadrat mildir (570 km²). 2008-ci il tarixinə görə burada ümumilikdə 13.500 nəfər işləyir.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Flickr · Instagram · YouTube |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Britannica (onlayn) |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| GND: 5143972-4 · ISNI: 0000000108454769 · LCCN: n50082518 · Microsoft: 2799863703 · NKC: ko20191041124 · NLA: 35860386 · SUDOC: 02729627X · VIAF: 144777016 · WorldCat VIAF: 144777016 |

 |
Ukraynada prezident seçkiləri hazırkı prezidentin səlahiyyət müddətinin beşinci ilinin mart ayının son bazar günü keçirilməsini şərtləndirən konstitusiyaya əsasən, 31 mart 2024-cü ildə keçirilməlidir.

Lakin Rusiyanın 2022-ci ildə Ukraynaya müdaxiləsi ilə əlaqədar Ukrayna hökuməti hərbi vəziyyətin qüvvədə olduğu zaman prezident seçkilərinin keçirilməsinə konstitusiyaya görə hərbi vəziyyət tətbiq edib.
Hərbi vəziyyət hələ də davam edərsə, seçkilər təxirə salına və yenidən təyin oluna bilər.

Seçki sistemi
-------------

Ukrayna prezidenti iki turlu sistemlə beş il müddətinə seçilir. Birinci turda heç bir namizəd mütləq səs çoxluğu əldə etməzsə, birinci turdan üç həftə sonra ikinci turun keçiriləcəyi gözlənilir. Konstitusiyaya görə, prezidentin səlahiyyətlərinə vaxtından əvvəl xitam verildiyi halda, yeni prezidentin seçilməsi əvvəlki prezident vəzifəsini tərk etdikdən sonra 90 gün ərzində keçirilməlidir.

Konstitusiya prezidentlərin iki müddət səlahiyyət müddətini məhdudlaşdırır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Presidential election in Ukraine in 2019: what needs to be known". Ukrinform. 2019-03-07. 2022-11-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-04.
2. ↑  *Pohorilov, Stanislav.* "No elections can be held in Ukraine while martial law in effect – National Security and Defence Council". Ukrainska Pravda. 2023-05-16. 2023-06-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-23.
3. ↑  "PACE President Tiny Kox: It is up to the Government, Parliament and the people of Ukraine to decide when and how to conduct elections". www.coe.int. Council of Europe Office in Ukraine. 17 May 2023. 8 July 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 July 2023.
**Herbert Hauptman** — Herbert Aaron Hauptman (14 fevral 1917il, Nyu-York — 23 oktyabr 2011 il, Buffalo) — Amerika riyaziyyatçısı, 1985-ci ildə "Kristal strukturların müəyyənləşdirilməsi üçün birbaşa metodların təkmilləşdirilməsindəki uğurlarına görə" Kimya üzrə Nobel Mükafatı laureatı. mükafatı həmkarı Cerom Karle ilə paylaşdı.

Bioqrafiya və elmi işçi
-----------------------

Herbert Hauptman Nyu-Yorkda Avstriya-Macarıstan İmperiyasından olan mühacirlərin — çapçı İsrail Hauptman və satıcı işləyən Lea Rosenfeldinin birinci oğlu olaraq anadan olub.
Herbert Hauptman Bronksda böyüyüb. O, 1937-ci ildə Nyu-York Universitetinin Şəhər Kollecində oxuyub bakalavr dərəcəsi alıb, orada Cerom Karle ilə tanış olub və 1939-cu ildə Kolumbiya Universitetində riyaziyyat üzrə təhsilini davam etdirərək magistr dərəcəsi alıb. Müharibə zamanı o, əvvəlcə ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrində elektronika üzrə təlimatçı, sonra isə meteoroloji zabit kimi xidmət edib.
1947-ci ildə Vaşinqtondakı Dəniz Tədqiqat Laboratoriyasında işləməyə başlayıb və burada rentgen şüalarının difraksiya məlumatlarının riyazi emalı üçün tədqiqatlar aparmağa və üsullar yaratmağa başladı. C. Karle və Hauptman rentgen şüasının fazasını, yəni hər şüanın kristaldan keçərkən nə qədər əyildiyini hesablaya bildilər.
1953-cü ildə Karle və Hauptmann öz işlərinin nəticələri haqqında məqalələr dərc etdirməyə başladılar, lakin riyazi tərəfdən o qədər mürəkkəb oldu ki, kimyaçılar öz metodlarının imkanlarını qiymətləndirə bilmədilər. Yalnız 15 il sonra Karlenin həyat yoldaşı, fiziki kimyaçı İzabella böyük molekulların analizində bu üsulu tətbiq etdi. Onun işi kristalloqrafiya mütəxəssislərini strukturların deşifrəsinin birbaşa metodunun faydalılığına və yüksək dəqiqliyinə inandırdı.
1955-ci ildə Hauptman Merilend Universitetində rentgen şüalarının difraksiya analizi üzrə dissertasiya işi üçün riyaziyyat üzrə doktorluq dərəcəsi aldı.
1970-ci ildən Buffalo (Nyu-York) Tibb Fondunun elm üzrə direktor müavini, 1972-ci ildən isə bu tibbi fondun (indiki Hauptman-Vudvord Tibb Tədqiqat İnstitutu) vitse-prezidenti və elmi direktoru olmuşdu.

Sosial fəaliyyəti
-----------------

* 1992-ci ildə "İnsanlığa Xəbərdarlıq"ı imzaladı.

Mükafatları
-----------

* 1985-ci il -Kimya üzrə Nobel Mükafatı — "Kristal strukturların müəyyənləşdirilməsi üçün birbaşa metodların təkmilləşdirilməsindəki uğurlarına görə"

İstinadlar
----------

1. ↑  Herbert Aaron Hauptman // Brockhaus Enzyklopädie (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. ↑  Herbert Aaron Hauptman // Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (хорв.) — 2009.
3. ↑  Carmelo Giacovazzo. Herbert Hauptman (1917–2011) (англ.) // Nature. — 2011–11-16. — Vol. 479. — P. 300. — ISSN 1476–4687. — doi:10.1038/479300a. Архивировано 26 марта 2019 года.
4. ↑  World Scientists' Warning To Humanity (англ.). stanford.edu (18 ноября 1992). Дата обращения: 25 июня 2019. Архивировано из оригинала 6 декабря 1998 года.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-12-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-22.
**Martin Mardoxay Buber** (8 fevral 1878[…], Vyana, Avstriya-Macarıstan – 13 iyun 1965[…], Qüds) — alman-yəhudi filosofu və yazıçısı, iudaizm mütəfəkkiri.

Həyatı
------

1896–99-cu illərdə Vyana, Leypsiq, Sürix və Berlində fəlsəfəni öyrənmiş, həmçinin Avropa və Asiyanın mistik ənənələrinə maraq göstərmişdir. 1898–1904-cü illərdə sionist hərəkatının demokratik fraksiyasında iştirak etmiş, lakin sonralar siyasi sionizmdən uzaqlaşmış, mədəni-milli yəhudi hərəkatının nüfuzlu ideoloquna çevrilmişdir. Buber dinc anarxizmə və M. Qandi ruhunda qeyri-zorakı təsir ideyalarına rəğbət bəsləyir, yəhudilərin Fələstində dövlətsiz və ordusuz azad kooperativ məskənlərinin olmasını arzulayırdı. Frankfurt-Mayn Universitetinin (1924–33), 1938-ci ildə Fələstinə mühacirət etdikdən sonra Yerusəlimdə Yəhudi Universitetinin (1938–51) professoru, 1960–62-ci illərdə İsrail Elmlər Akademiyasının prezidenti olmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

İkinci dünya müharibəsindən sonra ABŞ və AFR-də mühazirələr oxumuş, ərəb -yəhudi düşmənçiliyini və Fələstin ərəblərinə münasibətdəki antihumanist hərəkətləri pisləmişdir. Əsas əsərləri: "Mən və Sən" ("Ich und Du", 1923), "İlahi Çarlığı" ("Königtum Gottes", 1932), "İnsanın problemi" ("Das Prob lem des Menschen", 1948) "Etiqadın iki obrazı", ("Zwei Glaubensweisen", 1950), "Xeyir və Şərin obrazları" ("Bilder von Gut und Böse", 1952) və s. Buberin fəlsəfəsi ekzistensializmə yaxındır; onun başlıca ideyası: varlıq Allah və insan, insan və dünya arasında "dialoq" kimidir. Yunan monologizminə qarşı duran "dialoq" ruhunu Buber Bibliyadakı dünya anlamında axtarırdı. Buber xasidizmin panteist ənənələrinə xüsusi diqqət ayırmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  Martin Buber. 2009.
3. 1 2 3  Бубер Мартин // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
4. 1 2 3  Buber// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 13.

Xarici keçidlər
---------------

* Literature by and about Martin Buber in University Library JCS Frankfurt am Main: Digital Collections Judaica
* Martin Buber at DMOZ Arxivləşdirilib 2019-12-08 at the Wayback Machine
* Martin Buber Homepage
* Martin Buber – The Internet Encyclopedia of Philosophy article by Sarah Scott
* Zank, Michael. "Martin Buber". Stanford Encyclopedia of Philosophy.
**Sosialist Həmrəylik Platforması** (SOHƏP; *türk.* Sosyalist Dayanışma Platformu, **SODAP** ) — Türkiyədə sosialist təşkilat. 8 fevral 2004-cü ildə bəyannamə dərc edərək yaradıldığını elan etmişdir. Qərargahı İstanbulda yerləşir. Platformanın nəşr orqanı "*Sosyalist Dayanışma Dergisi*".

SODAP öz proqram layihəsində "kapitalizmə yeganə real alternativin sosializm olduğunu" bildirir və qeyd edir ki, XXI əsr sosializminin məqsədini qoruyur.

SODAP müxtəlif fəaliyyətləri və bəyanatları ilə Türkiyədə kommunist hərəkatının aparıcı kadrlarından biri olan Hikmət Qıvılcımlının düşüncə və davranış xəttinin davamçısı olduğunu bəyan etmişdir.

*Sosyalist Dayanışma*
---------------------

SODAP-ın nəşriyyat orqanı "*Sosyalist Dayanışma Dergisi*" jurnalıdır. 2010-cu ilin oktyabrında "Azadlıq və ədalət üçün üçüncü cəbhə" başlıqlı ilk nömrəsi ilə nəşrə başlamışdır. Baş ofisi İstanbulda olan jurnal aylıq nəşr olunur.

Jurnalda məqalələri dərc olunan müəlliflərdən bəziləri aşağıdakılardır:

* Mehmet Yılmazer
* Ayşə Tansevər
* M. Sinan
* Fikrət Qızıltan
* Mehmet Ağyol
* Quzey Qaraxan
* Zeynəb Qoru
* Mehmet Özgür
* Gülər Atmaca
* Yaqub Qədir
* Saleh İncəsoy

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sosyalist Dayanışma Platformu Kuruluş Bildirgesi". 24 Eylül 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 Aralık 2012.
2. ↑  "Sosyalist Dayanışma Arşivi". 4 Nisan 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 Aralık 2012.
3. ↑  "Sosyalist Dayanışma Platformu Program Taslağı". 24 Eylül 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 Aralık 2012.
4. ↑  Sosyalist Dayanışma 1. Sayı[*ölü keçid*]Şablon:Ölü bağlantı

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Bölüne Bölüne Büyümek TÜRKİYE'DE SOL ÖRGÜTLER, Hüseyin AYKOL, ISBN 9786055738426

Xarici keçidlər
---------------

* 
* 
* 
* 
*
Mafiya cinayət ailəsinin quruluşu.
**Kaporecime**, həmçinin **Kaporegime** və ya **Kaporejime** (it. caporegime — «komanda» başçısı, qısaca **kapo**) — Siciliya mafiyası və ABŞ mafiyasında liderlik mövqeyi. "Kapo" bir "recime"yə və ya əsgərlərin "ekipajına" başçılıq edən və təşkilatda böyük statusa və nüfuza malik olan italyan cinayət ailəsinin "keçirilmiş üzvüdür". "Kaporecime" italyan sözüdür, Siciliyada ailə başçısını bildirmək üçün istifadə olunur. Ümumiyyətlə, bu termin əsgər heyətinə komandanlıq edən və bilavasitə don (boss) və ya underboss və ya küçə bossuna hesabat verən mütəşəkkil cinayətkarlıq sindikatının bir bölməsinin rəhbərini göstərir. Qısaldılmış "*kapo*" variantı Latın Amerikası narkotik kartellərinin bəzi yüksək rütbəli üzvlərinə istinad etmək üçün də istifadə edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Capeci, Jerry. *The Complete Idiot's Guide to the Mafia*. Indianapolis: Alpha Books, 2002. ISBN 0-02-864225-2.
2. ↑  Pistone, Joseph D. *Donnie Brasco: My Undercover Life in the Mafia*. Pan Books, 1989. ISBN 9780330305747ISBN 9780330305747.
3. ↑  Pileggi, Nicholas. *Wiseguy: Life in a Mafia Family*. Simon & Schuster, 1985. ISBN 9780671447342ISBN 9780671447342.
**Aba Tura** —Qədim türk şəhəri, Aba Tura (müasir Kuznetsk) Kemerevo vilayətində (Rusiya) iri metallurgiya şəhəri.

Tarixi
------

Tarixən Aba Tura yaşayış məntəqəsi Aba və Kondoma çaylarının Tom çayına töküldüyü yerdə salınmışdır. Aba Turadan vaxtı ilə Yurqa,
Taştakol, Abakan şəhərlərinə yol gedirdi. İndi həmin qədim yolla dəmir yolu xətti
çəkilmişdir. Rusların Altay ölkəsi ilə tanışlığı XVII əsrdə baş vermişdir. Belə ki,
Tom sərkan (voyevoda) yerli xan Ağ Kalmıklarm sultanı Abakla münasibət qura
bilmişdir. (Qeyd: ağ kalmıkların digər adı oyrotlardır). 1617-ci ildə kazaklar Aba
Turanı tutub, onu hərb qalası kimi möhkəmləndirirlər. Şəhərin adı Aba tayfasının
adı ilə bağlıdır. Buranın yerli əhalisi Abalılar sayılırdı. Prof. Abdulkadir Donuk
türk dövlətlərində istifadə edilmiş qədim hərbi ünvan və rütbələr barəsindəki
tədqiqlərində Aba ünvanının Orxon abidələrində "baş komandan" mənasında
işləndiyini göstərərək Kuman-qıpçaqlarda və oğuzlarda yayqin bir ad kimi
qullanıldığından, hətta ayrıca Çindəki türk (uyqur) elçisinin Kül Buyrukun "Apa"
ünvanı daşıdığından bəhs etmişdir1. Aba Tura mənaca "Tura-dayanacaq, düşərgə,
məskən; Aba Tura "abalıların şəhəri" deməkdir. Yağmaçı kazaklar şəhərin əsil
adına etina etməyərək onu öz bildikləri şəkildə Kuznetsk adlandırırdılar. Çünki
onlar buraya gələrkən Abalıları dəmirçi, mahir usta kimi tanımışdılar. Hərb qalası
Aba Tura 1622-ci ildə şəhərə çevrilir. Belə ki, tezliklə bu ərazilərdə zəngin metal
mədənləri olduğu məlum oldu. Bundan sonra şəhərin Aba Tura türk adı
dəyişdirilərək Kuznetsk adı ilə ("dəmirçilər şəhəri" deməkdir) əvəz olundu2. Şəhər
1932-ci ildən 1961-ci ilədək Stalinsk adı ilə yaşamışdır. Nəhayət Stalinin xatirəsinə
qoyulmuş adların ləğvi kompaniyası ilə əlaqədar olaraq 1961-ci ildən şəhər
özünün yeni adı - Novokuznetsk adı ilə məlumdur. Şəhərdə kömür, kimya,
maşınqayırma və ağac emalı sənayesi inkişaf etməkdədir. Hazırda Rusiyanın ən
böyük metallurgiya mərkəzlərindən biridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  1. Добжанский В. И. Ширин Ю. В. Кузнецкий острог в 1618 и 1620 гг. [Текст] / В. И. Добжанский, Ю. В. Ширин // Аборигены и русские старожилы Притомья. — Кемерово, 2002.
2. Кауфман А. О. Некоторые аспекты формирования Кузнецкого гарнизона в XVII — начале XVIII вв. [Текст] / А. О. Кауфман // Кузнецкая старина. — Новокузнецк, 2005, вып 7.
3. Конюхов, И. С. Кузнецкая летопись [Текст] / под ред. Ю. В. Ширина. — Новокузнецк: Кузнецкая крепость, 1995. — 184 с.
4. Лизогуб П. П. Некоторые вопросы начальной истории г. Кузнецка. [Текст] /П. П. Лизогуб // Новое в развитии исторического краеведения и регионального музееведения. — Новокузнецк, 2003.
5. Г. Ф. Миллер. Описание Кузнецкого уезда Тобольской провинции в Сибири [Текст] / Г. Ф. Миллер // Кузнецкая старина. — Новокузнецк, 2005, вып 7.
6. Шадрина А. С. История Кузнецка XVII — начала XX вв. [Текст] / А. С. Шадрина. — Новокузнецк: Кузнецкая крепость, 1998. — 36 с.

.

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Coğrafiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Həmid İsmayılov** (2 (15) yanvar 1913, Köşkü, Yelizavetpol qəzası – 25 iyul 1993) — sovet azərbaycanlı aqronom, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1950).

Həyatı
------

1913-cü il yanvarın 2 (15)-də Yelizavetpol quberniyasının Yelizavetpol qəzasının Keşkü kəndində (indiki Azərbaycanın Göygöl rayonunda kənd) anadan olub.

1939–1978-ci illərdə Abşeron, Şəmkir, Xanlar rayonlarında bir sıra üzümçülük sovxozlarının və şərab zavodlarının və Kirovabad şəhərindəki Nizami adına üzümçülük sovxozunun direktoru, Azərbaycan SSR yeyinti sənayesi nazirinin müavini, deputat, Azərbaycan Dövlət Plan Komitəsinin sədri, Azərbaycan SSR kənd təsərrüfatı və tədarük nazirinin birinci müavini, respublikanın milli sənayesi yeyinti sənayesi idarəsinin rəisi, Respublika Dövlət Plan Komitəsinin tərəvəzçilik, bağçılıq və çayçılıq şöbəsinin müdiri. 1978-ci ildən Azərbaycan SSR Təchizat Nazirliyinin taxıl tədarükü mühafizə ekspedisiyasının rəisi olub.

1949-cu ildə Nizami üzümçülük sovxozunun direktoru kimi 77,7 hektar sahədən hər hektardan 167,4 sentner üzüm məhsulu alıb.

SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 4 sentyabr 1950-ci il tarixli fərmanı ilə 1949-cu ildə suvarılan üzüm bağlarında yüksək üzüm məhsulu əldə etdiyinə görə İsmayılov Həmid Salman oğlu Lenin və "Oraq və Çəkic" ordeni ilə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülüb.

Azərbaycanın ictimai həyatında fəal iştirak edib. 1941-ci ildən Sov. İKP üzvü.

25 iyul 1993-cü ildə vəfat edib. Bakıda İkinci Fəxri Xiyabanda dəfn edilib.

Həmçinin bax
------------

* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
**Təkirdağ ili**— Türkiyənin bir vilayətidir.
Mərkəzi Təkirdağda olan ilin əhalisi 2021-ci ilə görə 1.107.491 nəfərdir.
Mərmərə bölgəsinin Frakiya tərəfində yerləşir; Şərqdən İstanbul, cənubdan Mərmərə dənizi və Çanaqqala, qərbdən Ədirnə, şimaldan Kırklareli və şimal-şərqdən Qara dənizlə əhatə olunub.
İlçələrin ümumi sayı 11-dir.

Coğrafiyası
-----------

Təkirdağ, ilin qərbində yerləşən və ən yüksək zirvəsi 945 m hündürlükdə Qanos dağı (İşıklar dağı) olan Təkir dağları istisna olmaqla, ümumiyyətlə düzdür.
Şimalda ilin ən əhəmiyyətli çayı olan Ergene çayı axır.
Ergene çayı yaratdığı allüvial düzənliklərin məhsuldarlığı ilə əyalət əhalisinin böyük hissəsini ətraf yaşayış məntəqələrində cəmləşdirmişdir.
Təkirdağın bitki örtüyü Mərmərə dənizi sahillərində makvis, dağlıq ərazilərdə meşə, digər yerlərdə isə çöldür.
Təkirdağın iqlimi Aralıq dənizi iqlimi ilə kontinental iqlimin qarışığıdır.

Mərmərə dənizinin təsiri ilə sahil rütubətli bölgədir.

Relyefi və bitki ürtüyü
-----------------------

Alçaq təpələrdən ibarət olan bölgənin əsas yüksəkliyi şimal-şərq-cənub-qərb istiqamətində Mərmərə dənizinə paralel uzanan Təkir dağlarıdır.
Təkirdağ mərkəzinin və vilayətin ən yüksək nöqtəsi bu ərazidə yerləşən Qanos dağıdır (965 m).
Böyük çayların olmadığı bölgədə kiçik çaylar var.
Qanos dağlarında palıd ağacları, bəzi yerlərdə qırmızı şam və qarağac ağacları əsas meşə fondunu təşkil edir.

İqlimi
------

Ümumi iqlim xüsusiyyətləri Aralıq dənizi iqlimi ilə kontinental iqlimin birləşməsidir.
Mərmərə dənizi ətrafında müşahidə olunan bu iqlimə Mərmərə iqlimi də deyilir.
Bir növ keçid iqlimi olan bu iqlimdə yaylar quraq və isti, yaz və qış ayları isə yağışlı keçir.
Yağıntılar qış aylarında qar şəklində düşür.
Bundan əlavə, Tekirdağın şimalda Qara dənizə sahili olduğu üçün az da olsa Qara dəniz iqliminə malikdir.

​

İstinadlar
----------

1. ↑  Turkish Statistical Institute. 1926.
2. ↑  "Merkez ilçe, Tekirdağ Valiliği resmi sitesi". 10 Ekim 2012 tarixində arxivləşdirilib.
**Qasıməli Zahirnejad** (1924, Ərdəbil – 13 oktyabr 1999, Tehran) – İranın Azərbaycan əsilli hərbçisi və general-mayoru.

Həyatı
------

Qasıməli 1924-cü ildə Ərdəbil şəhərində anadan olmuşdur.

1999-cu ildə ürək tutması nəticəsində vəfat etmişdir. Tehran şəhərində Behişti-Zəhra məzarlığında dəfn edilmişdir.

### Təhsili

1951-ci ildə İmam Əli Hərbi Universitetini bitirmişdir.

Karyerası
---------

O, 1973-cü ildə polkovnik-leytenant rütbəsi ilə təqaüdə çıxmışdır, lakin 1979-cu il İran İslam inqilabından sonra yenidən orduda xidmət etməyə çağırılmışdır. Beləliklə, Urmiyadakı 64-cü diviziyaya komandan təyin edilmişdir. 1980-ci ildə general rütbəsi verilməklə İran jandarmasının komandanı təyin edilmişdir. 1981-ci ildə İran nizami ordusunun baş qərərgah rəisi təyin edilmişdir.

İran-İraq müharibəsi zamanı onun israrla bəzi taktikalar izləməsi İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun rəhbər şəxsləri ilə arasında toqquşmalar yaşanmasına səbəb olmuşdu.

1989-cu ildə general-mayor rütbəsinə yüksəldilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Cənubi Azərbaycan
* İran azərbaycanlılarının siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  "امیر سرلشگر ظهیرنژاد که بود؟". aja.ir. 2019-09-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
2. ↑  "Qasem-Ali Zahirnejad". military.wikia.org. 2021-10-22 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "MG Qasem-Ali Zahirnejad". www.findagrave.com. 2019-09-09 tarixində arxivləşdirilib.
**Nadir şah Əfşar: diplomatik yazışmalar**  — AMEA-nın Əlyazmalar İnstitutunda saxlanılan mənbələr əsasında Nadir şah Əfşarın diplomatik irsinin toplandığı kitab.

Haqqında
--------

2015-ci ildə AMEA-nın Əlyazmalar İnstitutunda saxlanılan mənbələr əsasında hazırlanmış kitab. Kitabda Azərbaycanın və Yaxın Şərqin siyasi tarixində iz buraxmış, Qərb tarixçilərinin "Şərqin Napoleonu" adlandırdıqları Nadir şah Əfşarın diplomatik irsi toplanmışdır. Kitabın elmi redaktoru Akademik Ramiz Mehdiyev, redaktoru Paşa Kərimov, fars dilindən tərcümə edib,
nəşrə hazırlayan, qeydlərin müəllifi Rauf Şeyxzamanlı və şərhlər və tarixi məlumatların müəllifi isə Eldar Əmirov və Taleh Hacıyevdir. Burada Nadir şahın Hindistanın fəth edilməsindən sonra Rum padşahı Sultan Mahmud xana, Hindistan şahı Məhəmmədə, Molla Məhəmməd Zəkiyə, Məşhədin mütəvəllisi Mirzə Məhəmməd Rzaya və Qəndəharın fəth olunması münasibətilə qardaşı İbrahim xana yazdığı məktublar toplanıb.

Həmçinin bax
------------

* Nadir Şah

İstinadlar
----------

1. 1 2  Nadir şah Əfşar: diplomatik yazışmalar (PDF). Bakı: Şərq-Qərb nəşriyyatı. 2015. 224. ISBN 978-9952-505-08-5.

Xarici keçidlər
---------------

* Kitabı oxumaq üçün link
**Əmənulla mirzə Cahangir mirzə oğlu Qacar** (1869, Tehran – 1912, Təbriz) — Qacar şahzadəsi, briqada generalı.

Həyatı
------

Əmənulla mirzə Cahangir mirzə oğlu 1869-cu ildə Təbriz şəhərində doğulmuşdu. Mükəmməl saray təhsili almışdı. Ziyaüddövlə ləqəbini daşıyırdı. Təhsilini Tehran Darülfünununun piyada qoşunlar sinfində bitirdikdən sonra zabit kimi İran Kazak briqadasına daxil olmuşdur. İran Kazak briqadasının zabiti olmuşdu. 1911-ci ildə Azərbaycan əyalətinin vali müavini təyin edilmişdi.

Əmənulla mirzə h.q. 1301-ci (1883), 1302-ci (1884) və 1303-cü (1885) illərdə Dövlət Nəşriyyat və Tərcümə İdarələrində tərcüməçi işləmişdir. O, bu idarədə rus dili mütərcimi idi.

Əmənulla mirzə Məşrutə inqilabının əvvəllərində Kazak Braqadasının rəisi Lyaxovun müavini təyin edilmişdi.

Əmənulla mirzə 1324-cü (1906) ildə Kazak Briqadasını tərk edərək, I Məclisə nümayəndə seçilir və 1325-ci (1907) Atabəy Əminüssultan Baş Nazir (Nəxost-vəzir) seçildikdə, Mirzə Həsən Mustofiyülmalik Hərbi nazir təyin edilir və o, Əmənulla mirzəni öz müavini təyin edir.

Əmənulla mirzə 1327-ci (1909-cu) ildə Azərbaycan qoşununun rəisi təyin olunur. H.q.1329-cu (1911-ci) ildə Müxbirüssəltənə Azərbaycan əyalətindən istefaya getdikdən sonra həmin il Əmənulla mirzə əyalətin general-gubernatorunun müavinin təyin olunmuş və Ziyaüddövlə ləqəbini almışdır. Məlum olduğu kimi h.q. 1330-cu ilin məhərrəm ayında (1911, dekabr) ruslar Təbrizi işğal edərək, Aşura günü günah işlətmişdilər.

Onlar Siqqətülislam Hac Mirzə Əli ağanı və 8 nəfər digər Təbriz mücahidini dar ağacından asdılar, Səməd xan Sücaüddövləni isə şəhərin valisi təyin etdilər.

Bu vaxt Əmənulla mirzə ələ keçərək qətlə yetiriləcəyindən ehtiyat edib, İngiltərə səfirliyində gizlənmişdi. Onun azad edilməsi məsələsi 10 gündən sonra müzakirə olunmalı idi.

Bu zaman İngiltərə və Rusiya hökumətləri 1907-ci il müqaviləsinə əsasən İranı öz nüfuz dairələrinə bölmüşdülər və Əmənulla mirzənin məsələsi rus konsulluğunda müzakirə edilir, lakin azad edilməsi xəbəri Təbrizə çatmamış, o, artıq intihar etmişdi. Şahzadə, Təbrizin Seyid Həmzə deyilən məkanında dəfn olunmuşdur. 1911-ci ildə dar ağacından asılanlar, 8 nəfər bunlardır:

1. Hac Mirzə Əli Ağayı-Siqqətülislam
2. Şeyx Səlim
3. Əbülqasım Ziyaülüləma
4. Ağa Məhəmməd Qəfqayçi
5. Ağa Məhəmmədəli xan
6. Hacı xan Kərbəlayi Əli müsyo oğlu
7. Həsən Kərbəlayi Əli müsyo oğlu
8. Mirzə Sadiq xan Sadiqülmülk

Əmənulla mirzə Qacar 1912-ci ildə vəfat edib.

Ailəsi
------

Əmənulla mirzənin Əmənulla mirzə adlı oğlu vardı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, "Qacarlar və Qacar kəndi", Bakı, "Şuşa", 2008, 334 səh.  (az.)

Həmçinin bax
------------

* Qacarlar
**Murad Mirzəyev** (31 mart 1976, Muğan Gəncəli, Sabirabad rayonu – 2 aprel 2016, Talış, Tərtər rayonu) — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin polkovnik-leytenantı, Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin zabiti. 2016-cı ildə Aprel döyüşləri zamanı şəhid olub.

Həyatı
------

Murad Mirzəyev 1976-cı ilin 31 mart günündə Sabirabad rayonunun Muğan Gəncəli kəndində anadan olub. Hələ uşaq yaşlarında hərbçi olmağa can atan Mirzəyev anasının razılığı ilə sənədlərini Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseyə verib. 1991–1994-cü illərdə bu hərbi liseydə təhsil alan Murad Mirzəyev daha sonra təhsilini Türkiyədə davam etdirib və 1998-ci ildə ali hərbi məktəbi bitirib. Nəticədə Murad Mirzəyev Amerika Birləşmiş Ştatları, Rumıniya və İordaniyada baş tutan hərbi təlimlərə qatıldı.

### Ailəsi

Murad Mirzəyev 2004-cü ildə Azərbaycan Tibb Universitetinin Stomatologiya fakültəsində təhsil alan Fizzə Mirzəyeva ilə ailə həyatı qurdu. Murad Mirzəyevin 2009-cu il təvəllüdlü Nurlan və 2011-ci il təvəllüdlü Dəniz adında iki övladı yadigar qaldı.

Hərbi xidməti
-------------

Murad Mirzəyev xidmət zamanı
Murad Mirzəyev Amerikada ranger kursunu bitirdikdən sonra vətənə qayıdır. O Gəncə şəhərində "N" saylı hərbi hissələrin birində hərbi xidmətə başlayır. Sonralar isə Xüsusi Təyinatlı qüvvələrin zabiti olur. Xidmətə başlamasının 10-cu illiyində Murad Mirzəyev "Qüsursuz xidmətə görə" 3-cü dərəcəli medalı ilə təltif olunur və bu mükafat Murad Mirzəyevin ilk mükafatı olur.
Murad Mirzəyev "Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 90 illiyi (1918–2008)", "Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi (1918–2013)", yubiley medalları və "Qızıl Ulduz" medalı ilə təltif olunmuşdur

### Aprel döyüşləri

Murad Mirzəyev 2016-cı il Aprel Döyüşlərində komandiri olduğu qrup ilə birlikdə Talış kəndi ətrafındaki yüksəklikləri düşməndən azad etmiş və baş verən qeyri-bərabər döyüşdə qəhrəmancasına şəhid olmuşdur. Murad Mirzəyev ölümündən sonra Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adına layiq görülüb.

Xarici keçidlər
---------------

* Milli Qəhrəman Murad Mirzəyevin doğum günüdür

İstinadlar
----------

1. ↑  Prezident İlham Əliyev aprel döyüşlərinin qəhrəmanlarını təltif edib Arxivləşdirilib 2023-07-29 at the Wayback Machine report.az // 09.04.2016  (az.)

| ⛭Aprel döyüşləri zamanı şəhid olan Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin hərbçiləri |
| --- |
| Çavuş | 
* Elvin Qayıbov
* Məhəbbət Mirzəyev

 |
| Kiçik çavuş | 
* Hüseyn Dəmirli
* Səyyar Quliyev

 |
**Avstraliya futbolu** — əksərən "Aussie qanunları", danışıq dilində "footy" və yaxud da tarixi adı ilə Avstralasiya futbolu və ya Viktoriya futbolu kimi tanınır. 2 komanda və 18 oyunçu arasında açıq havada geniş, ovalşəkilli yarış meydanında oynanılır. Bəzən kriket meydanında da keçirilir.

Tarixi
------

Avstraliya futbolu 1858-ci ildə idmançı Tom Willis tərəfindən kriket oyunçularının qış ayları ərzində formada qalması məqsədilə yaradılmışdır. Tarixə keçən ilk qarşılaşma elə həmin ildə bir şotland kollecinin tələbələri ilə Melburn şəhərinin qrammatika dərslərini tədris edən məktəblərindən birinin tələbələri arasında baş tutdu. 1896-cı ildə ilk proffesiyonal liqa sayılan Viktoriya Futbol Liqası (VFL) yaradıldı və cəmi bir il sonra rəsmi qaydada oyunlar keçirilməyə başladı. 1987-ci ildən etibarən beynəlxalq xarakter daşımağa başladı və 1994-cü ildə Avstraliya Futbol Liqası adını aldı.

Qaydaları
---------

Bir oyun hər biri 20 dəqiqədən ibarət olmaqla 4 setdə oynanılır. Oyun 2 yan xətt hakimi, 3 meydan hakimi və qapılar arxasında 2 köməkçi hakim olmaqla 7 referi tərəfindən idarə olunur. Hər komanda meydanda 18 iştirakçı ilə çıxış edir. Komandaların 4 əlavə ehtiyat skamiya oyunçuları ola bilər. Oyun boyu istənilən sayda oyunçu dəyişdirmək mümkündür.

Top hər bir istiqamətə ayaq və əl vasitəsilə atıla bilər. Oyunçu zərbə ilə gələn topu tutmağı bacarsa 1 "işarə xalı" qazanır. Oyunçu topun topu tutduğu anda əl və ya ayaqla rəqib oyunçuya mane ola bilməz. Oyunçu top ilə birlikdə qaça bilər, lakin hər 5 metrdən bir onu çiləmək məcburiyyətindədir. Topla qaçan oyunçunun rəqib müdafiəçilər tərəfindən qarşısı alına və yerə yıxıla bilər. Əgər yerə enərsə topu dərhal əlindən buraxmalıdır. Əks təqdirdə penalti ilə cəzalanar. Sərbəst zərbə olaraq bilinən penaltilər, əsasən, rəqibi arxadan itələmək, qaydadankənar şəkildə oyunçunun formasından tutmaq kimi qayda pozuntuları ilə əlaqədar olaraq verilir. Rəqibə hücum edən, badalaq atan, itələyən və ya hər hansı bir yolla şəxsiyyətini alçaldacaq ifadə işlədən oyunçu növbəti oyunu buraxmalı olur.

Meydança standartlar
--------------------

Meydança 3 sahədən ibarətdir. Oyun hissə əvvəllərində və qol atılması vəziyyətində mərkəzdən başlanılır. Sahənin ortasındakı nöqtə mərkəz nöqtəsi sağ və sol tərəflər isə cinahlar adlanır. Müdafiədən hücuma keçiş həmlələri burada reallaşdırılır. Qol bölgələri meydançanın hər iki tərəfində olur və mərkəz nöqtəsindən buraya qədər məsafə, adətən, 50 metrə yaxın olur. Meydançalarnın uzunluğu 135–185 metr arasında dəyişir. Genişlik isə, adətən, 110–115 metr uzunluğundadır. Həm qapı daxili, həm də qapı xarici dirəklərinin məsafəsi 6.4 metrdir. Xarici dirəklərin uzunluğu 3, daxili dirəklərin uzunluğu 6 metrədək çatır.

Avstraliya futbol Liqası
------------------------

Liqa 18 komandadan ibarətdir.

1. Greater Sydney W. Giants
2. Adelaide Crows
3. Hawthorn Hawks
4. Brisbane Lions
5. Kangaroos
6. Carlton Blues
7. Melbourne Demons
8. Collingwood Magpies
9. Port Adelaide Power
10. Essendon Bombers
11. Richmond Tigers
12. Fremantle Dockers
13. St Kilda Saints
14. Geelong Cats
15. Sydney Swans
16. Gold Coast Suns
17. West Coast Eagles
18. Western Bulldogs

İstinadlar
----------