recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Möbius lentiKağızdan hazırlanmış Möbius lenti
**Möbius lenti** — bir lentin bir ucunu 180 dərəcə çevirərək digər ucu ilə birləşdirməklə yaranan səthdir. Bu həndəsi fiqurun adi lentdən fərqli olaraq bir üzü (Evklid fəzasında yerləşdirildikdə) və bir sərhədi var. İlk dəfə 1861-ci ildə Yohan Benedikt Listinq tərəfindən kəşf edilmiş, dörd il sonra Avqust Ferdinand Möbius tərəfindən tərifi verilmişdir.

Möbius lentinin bir nümunəsi bir kağız lentin bir ucunu tərs çevirib digər ucuna şəkildəki kimi dövrə yaradacaq şəkildə yapışdırmaqla yaradıla bilər.

### Xüsusiyyətləri

Möbius lentinin bir sıra maraqlı xüsusiyyətləri var. Tikiş nöqtəsindən(şərti olaraq ucların birləşdiyi yer) başlayaraq ortaya doğru çəkilən xətt yenidən gəlib tikiş nöqtəsinə çıxır, lakin digər üzdə. Davam etdikdə, xətt başlanğıc nöqtəyə birləşir və ilkin lentin iki qatı uzunluğunda olur. Bu vahid kəsilməz əyri Möbius lentinin yalnız bir sərhədi olduğunu göstərir.

Möbius lentini orta xətti boyunca kəsdikdə iki lent deyil, iki qıvrımı olan uzun bir lent alınır və alınan fiqur Möbius lenti deyil. Bu ona görə baş verir ki, Möbius lentinin ilkin lentin iki qatı uzunluğunda olan bir kənarı var. Kəsilməklə, yarısı qayçının bir tərəfində olan ikinci müstəqil kənar yaranmış olur. Bu yeni daha uzun lenti ortadan kəsmək isə hər birində iki qıvrım olan bir-birinin ətrafına sarılmış iki lent yaradır.
**Möhsün Möhsünov**  (tam adı:*Möhsünov Möhsün Şərif oğlu*; 10 may 1937, Naxçıvan – 6 yanvar 1995) — yazıçı,nasir,publisist

Həyatı
------

Möhsünov Möhsün Şərif oğlu 1937-ci il 10 mayda Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur.

### Vəfatı

1995-ci il 6 yanvar-da vəfat etmişdir.

### Təhsili

1955-ci ildə Naxçıvan şəhərində Ü.Hacıbəyov adına 1 nömrəli orta məktəbi, 1961-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsini bitirmişdir. Ali məktəbdə təhsilini davam etdirməklə yanaşı, Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Nizami adına Ədəbiyyat Muzeyində kiçik elmi işçi kimi çalışmışdır.

Fəaliyyəti
----------

### Əmək fəaliyyəti

1964-cü ildə Naxçıvana qayıdaraq Naxçıvan Dövlət Radio və Televiziya Verilişləri Komitəsində redaktor işləmişdir. 1965-1972-ci illərdə pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuş, əvvəlcə Naxçıvan şəhər 1 nömrəli orta məktəbdə, sonra isə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Naxçıvan filialında müəllim işləmişdir. Sonrakı fəaliyyətini "Şərq qapısı" qəzetində xüsusi müxbir, Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin orqanı olan "Həyat" qəzetinin Naxçıvan Muxrar Respublikası üzrə zona müxbiri, "Respublika" qəzetində müxbir vəzifələrində davam etdirmişdir. 1992-ci ilin iyulundan ömrünün sonunadək "Real" İnformasiya Agentliyinin baş redaktoru işləmişdir. 1963-cü ildən başlayaraq məqalələri "Azərbaycan gəncləri ", "Vışka", "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetlərində, "Kirpi", "Ulduz", "Azərbaycan qadını", "Azərbaycan" jurnallarında, "Odlu ürəklər" almanaxında və başqa mətbu nəşrlərin səhifələrində müntəzəm dərc olunmuşdur.

### Bədii yaradıcılığı

Yeddi kitabı müəllifidir. "Süd haqqı" (1970), "Baş tutmadı" (1979), "Leyləklər yenə də gəldi" (1988), hekayə və felyeton topluları, "Səadət özü gəlmir" (1984), "On bir qərənfil" (1988) povestləri nəşr olunmuşdur. "Dəlləyin duası", "Orijinal pir" satirik pyesləri var.

### Siyasi fəaliyyəti

90-ci illərdə Naxçıvanın ictimai-siyasi fəaliyyətində fəal iştirak edib. Naxçıvan Şəhər Sovetinin deputatı kimi muxtar respublikanın ictimai-siyasi həyatında fəal iştirak edirdi. Heydər Əliyevin yenidən hakimiyyətə qayıdışında önəmli rol oynamış məşhur "91"lərdəndir.

Üzvü olduğu təşkilatlar
-----------------------

* SSRİ Yazıçılar və Jurnalistlər ittifaqlarının üzvü

Təltif və mükafatları
---------------------

İki dəfə "Qızıl qələm" mükafatına layiq görülmüşdü. Naxçıvanda yazıb-yaradan yeganə yazıçı idi ki, "Kirpi" jurnalının mükafatını almışdır.

Mənbə
-----

* Naxçıvan Ensiklopediyası. Bakı. 2002. səh. 326. ISBN 5-8066-1468-9.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ÖMRÜ QISA OLSA DA..." 2020-06-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-14.
**MiG**, rəsmi olaraq **Mikoyan Gurevich** (Rusca: Микоян-Гуревич, МиГ), Rusiyanın hərbi təyyarə istehsalı ilə məşğul olan şirkətdir. Arteem Mikoyan və Mikhail Gurevich tərəfindən "Mikoyan-Gurevich" olaraq yaradılmışdır. Mikoyanın 1970-ci ildə ölümündən sonra Gurevich adı qaldırılmışdır. Prefiksi **MiG** olaraq bilinir.

Rusiya hökuməti Mikoyan, Ilyushin, Irkut, Sukhoi, Tupovlev və Yakovlevi "Birləşmiş Təyyarə Şirkəti" adı altında birləşdirmək istəyir. Firma ayrıca olaraq Kamov helikopter layihəsi kimi çeşitli texnikaların istehsalı üzərində də işləyir.

MiQ-15
MiQ-21
MiQ-25
MiQ-29
MiG-35

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  .
2. ↑  .

Həmçinin bax
------------

 Mikoyan-Quryeviç təyyarələri

**Döyüş**:
MiQ-1|
MiQ-3|
MiQ-5|
MiQ-7| 
MiQ-9|
MiQ-15|
MiQ-17|
MiQ-19|
MiQ-21|
MiQ-23|
MiQ-25|
MiQ-27|
MiQ-29|
MiQ-31|
MiQ-33|
MiQ-35  
**Hücum**:
MiQ-27 | 

**Kəşfiyyat**:
MiQ-25  
**Eksperimental**:
MiQ-8|
MiQ İ-250|
MiQ İ-270|
MiQ-AT|
MiQ-110|
MiQ Proyekt 1.44|
MiQ Proyekt LFE|
MiQ-105
**Kerqelen dəniz pişiyi** (*lat.* Arctocephalus gazella) — Cənub dəniz pişikləri cinsinə daxil olan növ (*Arctocephalus*).

Xariçi görünüşü və yayılması
----------------------------

Erkəklərin uzunluğu 190 sm, çəkisi 130 kq, dişilər isə 130 sm uzunluğa və 50 kq çəkiyə malik olurlar. Erkəklər boz-qəhvəyi rəngə malik olurlar. Dişilər qara rəngdə olsada üzərlərində boz və ağ tüklərə malikdirlər.

Kerqelen dəniz pişiyi əsasən Antraktida ətafı ərazilərdə yayılmışdır. Onların koloniyalarına Cənubi Georgiya və Cənubi Sandviç adaları, Cənubi Şetland adaları, Cənubi Orkney adaları, Makkuori adası, Buve adası və Kergelen kimi adalarda rast gəlinir.

Adətən kerqelen dəniz pişiyi ilə Subtropik dəniz pişiyi bir-birindən ayrı yaşasalarda onlar Kroze və Şahzadə Eduard adaları ərazisində koloniya əmələ gətirirlər. Bəzən isə iki növün nümayəndələri bir-biri ilə çütləşirlər. Kerqelen dəniz pişiklərinə Odlu Torpaq arxipelaqı rast gəlinsədə koloniya əmələ gətirmirlər.

Sayları
-------

XVIII əsrdə kerqelen dəniz pişiyinin sayı milyonlarla idi. 1790-cı ildən onların kütləvi ovuna başlanılır. Təncə 1800-cü ildə Cənubi Georgiya adasında 112-min baş ovlanılır. Cənubi Şetland adayarında 1819-cu ildə 400 min baş olduğu halda iki il ərzində onlar tamamən ovlanılır. 1830-cu ildə növ tamamən məhv edilmiş hesab edilirdi. Ancaq onların yaşayış arealının geniş olması növün məhv olma təhlükəsinin qarşısını almışdır.

1990-cı ildə onların sayı 1,6 milyon başı keçmişdir. Cənubi Georgiya adası istisna olmaqla əvvəlki arealında onların sayı cəmi 50 min baş təşkil edir.

Adlanması
---------

Elmi *gazella* adı gəminin şərəfinə adlandırılıb. Bu gəmi ilə Kerqelen adasına gələn ekspedisiya Venera planetinin günəş ətrafında hərəkəti örgənilir. Bu gəmidə əraziyə gələn Vilhelm Peters bu növü ilk dəfə tətqiq etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0

Ədəbiyyat
---------

* Ronald M. Nowak: *Walker’s Mammals of the World*. Johns Hopkins University Press, 1999 ISBN 0-8018-5789-9
* Nigel Bonner: *Seals and Sea Lions of the World*. Facts on File, 1994 ISBN 0-8160-2955-5

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç |
| Taksonomiya | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · SeaLifeBase · WoRMS |
| Normativ yoxlama | LCCN: sh2015002573 |
| Azərbaycan dilinin dialektləri |
| --- |
| *Qərb (Gəncəbasar) qrupu* |
| * Qazax-Borçalı
* Qarabağ
* Gəncə
* Qarapapaq
 |
| *Şərq qrupu* |
| * Dərbənd
* Quba
* Bakı
* Şamaxı
* Lənkəran
* Salyan-Neftçala
 |
| *Cənub qrupu* |
| * Naxçıvan
* Ordubad
* İrəvan
* Təbriz
 |
| *Şimal qrupu* |
| * Şəki
* Zaqatala-Qax
	+ İlisu
 |
| *Digər dialektlər* |
| * Qaşqay
* Səlcuq
* Sonqur
* Aynallu
* Əfşar
 |
| * b
* m
* r
 |

**Quba dialekti** — Azərbaycan dialektlərinin mövcud bölgüsünə əsasən şərq qrupuna daxildir. Bu ləhcə Xəzərin qərb sahili zonasının şimal-şərq hissəsinin (Dərbənd, Quba, Bakı, Şamaxı, Salyan) şivələrini əhatə edir. Üç şivə qrupu fərqlənir: 1) Bakı-Şamaxı, 2) Quba, 3) Dərbənd. Filologiya elmləri doktoru, görkəmli dilçi Məmmədağa Şirəliyev Quba dialektinin Quba, Xudat, Qusar və Xaçmaz bölgələrinin şivələrini əhatə etdiyini bildirib.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Dil ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Muxtar Həmzəyev** — Azərbaycan Dillər Universitetinin Psixologiya kafedrasının rəhbəri, psixologiya elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

Həmzəyev Muxtar Əliş oğlu 1929-cu ildə Laçın rayonunun Əhmədli kəndində anadan olub. Əhmədli kənd yeddi illik kənd məktəbində təhsil aldıqdan sonra Laçın şəhərindəki pedaqoji məktəbi 1948-ci ildə fərqlənmə diplomu ilə bitirib və Azərbaycan Pedaqoji İnstitutuna daxil olub. 1948-1952-ci illərdə həmin institutun Dil və Ədəbiyyat fakültəsinin məntiq və psixologiyası şöbəsində təhsil alıb. 1952-ci ildə oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun elmi şurasında müvəffəqiyyətlə müdafiə edərək,psixologiya ixtisası üzrə Pedaqoji elmlər namizədi alimlik dərəcəsi almışdər.

1969-cu ilin aprel ayında Azərbaycan Dövlət Universitetinin Elmi Şurasında "Azərbaycan Dili Orfoqrafiya və Durğu İşarələrinin mənimsənilməsi psixologiyası məktəbdə" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək o dövrdə Azərbaycanda ən gənc psixologiya elmləri doktoru olmuşdur. 11 İyun 1971-ci il tarixdə Ali Attestasiya Komissiyasının qərarı ilə psixologiya kafedrası üzrə professor elmi adına layiq görülmüşdür.

1970-ci ildə Azərbaycanın "Qabaqcıl maarif xadimi"döş nişanı, 1989-cu ildə "Əmək veteranı"medalı,1990-cı ildə "İşdə əla müvəffəqiyyətinə görə"döş nişanı ilə təltif olunmuşdur.Akademik M.Mehdizadə mükafatının laureatıdır. Dəfələrlə Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin fəxri fərmanları ilə təltif edilmişdir. 1978-ci ilin fevralından hal-hazıra qədər Azərbaycan Dillər Universitetinin Psixologiya kafedrasının rəhbəridir.

1976-1987-ci illərdə Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının elmi məsləhətçisi olmuşdur.

Son 20 il ərzində psixologiya ixtisası üzrə ixtisaslaşmış namizədlik və birdəfəlik doktorluq müdafiə şuralarının üzvü olmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyası ekspert şurasının üzvüdür. Yüksək ixtisaslı elmi kadrların hazırlanmasında da xidmətləri böyükdür. Onun rəhbərliyi altında 10-dan artıq namizədlik dissertasiyaları hazırlanıb müdafiə olunmuşdur. 10-dan artıq doktorluq, 20-dən artıq namizədlik dissertasiyasının rəsmi opponenti olmuşdur.

200-dən artıq elmi əsərin, o cümlədən 11 monoqrafiya və kitabçanın, orta və ali məktəblər üçün 10-dan artıq dərslik və dərs vəsaitinin, xeyli tədris proqramlarının müəllifidir, 20-dən çox kitabın elmi redaktoru olmuşdur.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* "Mollaəhmədli və Mollaəhmədlilər", kitab, "Adiloğlu" nəşriyyatı , Bakı şəhəri 2007. Səhifə 367
* "Qəlblərdə yeri olan insan". Vidadi Xəlilov. Ömür yollarında. Bakı: Nərgiz, 2012. - səh. 77.
**Kerkuan** (*ərəb.* كركوان‎, *Karkwān* ) — Tunisin şimal-şərqindəki Cape Bon yaxınlığında, Nabul vilayətində qədim pun şəhərinin qalıqları. Finikiyalılara aid bu şəhər yəqin ki, I Pun müharibəsi zamanı ( təxm. b.e. 250) tərk edilmiş və Romalılar tərəfindən yenidən qurulmamışdır. Şəhər yəxminən 400 il mövcud olmuşdur.

Şəhərdə aparılan qazıntılar zamanı eramızdan əvvəl IV-III əsrlərə aid qalıqlar və sikkələr aşkar edilmişdir. Tərtibatı aydın görünən şəhərin ətrafındakı bir çox evin divarları hələ də mövcuddur və fasadlarda rəngli gil tez-tez görünür. Evlər, standart bir plana uyğun olaraq qurulmuşdur.

Ziyarətgahın bəzi sütunları bu günə qədər gəlib çatmışdır və buradakı kiçik bir atriumda mozaika hissələri tapılmışdır. Kerkuanda arxeoloqlar hələ də işləsələr də, ən yaxşı hissələrin artıq kəşf edildiyinə inanılır.

Kerkaun, Karfagen, Hadrumetum (müasir Sus ) və Utika ilə birlikdə ən vacib Pun şəhərlərindən biri idi.

Ümumdünya irsi
--------------

Kerkuan və onun nekropolu, 1985-ci ildə UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

Qalereya
--------

* Kerkuanın döşəməsiKerkuanın döşəməsi
* HamamHamam
* TualetTualet
* Evlərin qalıqlarıEvlərin qalıqları
* Arxeoloji sahəArxeoloji sahə
* Kerkuan muzeyinin xariciKerkuan muzeyinin xarici
* Şəhərin planıŞəhərin planı
* Tamezratın qalıqlarıTamezratın qalıqları
* Divarların qalıqlarıDivarların qalıqları
* Sütunların qalıqlarıSütunların qalıqları
* Ərazinin lövhəsiƏrazinin lövhəsi
* Sahənin ümumi görünüşüSahənin ümumi görünüşü

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kerkouane". www.trekearth.com (ingilis). 2021-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-28.

| ⛭Tunisdə yerləşən UNESCO-nun Ümumdünya irsi |
| --- |
|  | Əl-Cəm amfiteatrı  • Duqqa məqbərəsi  • İçkeul gölü  • Karfagen  • Kayruan  • Kerkuan  **şəhəri və onun nekropolu**  • Sus **şəhərinin tarixi hissəsi**  • Tunis şəhəri**nin tarixi hissəsi** |  |
**Martqopi döyüşü** (*gürc.* მარტყოფის ბრძოლა) 1625-ci ildə Gürcüstan Kartli çarlığı və Səfəvilər arasında hərbi qarşıdurma. General Georgi Saakadzenin rəhbərliyi ilə gürcülər I Şah Abbas-ın Səfəvi dəstəsini darmadağın etdilər.

1625-ci ilin yazında yaxınlaşan qiyamın qarşısını almaq üçün I Şah Abbas Qaraçaqay xanın komandanlığı ilə qoşunlarını Gürcüstana göndərdi. Kartlidə kütləvi qırğın və deportasiya siyasətini həyata keçirməyə çalışdı. Göründüyü kimi Şah Georgini Səfəvi generalına müşavir təyin etdikdən sonra oğlu Paatanı girov götürdüyü üçün Georgiyə tam etibar etmirdi. Düşmən ordusunda Georgi tərəfində onun başqa bir oğlu Avtandil də var idi. Georginin məsləhəti ilə Qaraçaqay xan qoşununun çox hissəsini Cavaxetiyanın müxtəlif bölgələrinə göndərdi, onların dağılmasını və məğlub olmalarını asanlaşdırdı. Gürcülər uğurlarını baş komandan Saakadzenin hazırlıqlarına borc bilirlər. Üsyan başçılarının planlarına görə gürcülər düşərgəyə planlaşdırılandan daha əvvəl hücum etməli idilər; Saakadze və ətrafındakılar Səfəvi ordusunun komandirlərini öldürməli idilər. Martın 25-də, səhər tezdən Kartli və Kaxetiya qoşunları düşmən düşərgəsinə yaxınlaşdı. Səs-küyü eşidən mühafizəçilər həyəcan siqnalını verdilər. Bütün Səfəvi komandirləri Qaraçaqay xanın çadırına toplaşaraq Georgini də çağırdılar. Georgi Qaraçaqay xanını oğlunun köməyi ilə öldürdü, Avtandil isə Qaraçaqay oğlunun canını aldı. Çox keçmədi ki, Georgi və ətrafındakılar heyrətlənmiş Səfəvi komandirlərini öldürdülər. İkinci komandir Zurab Eristavi (Araqvi şahzadəsi-Kartli Krallığının knyazlığı) rəhbərliyi altında olan gürcülərin geri qalanı o dövrdə heç bir rəhbər olmadan qalan çaşqın düşmənin üstünə girdilər. Bütün axşam şiddətli və qanlı bir qırğından sonra gürcülər sarsıdıcı qələbə qazandılar. Martqopi döyüşü haqqında məlumatlar "Kartlinin həyatı" nda və 17-ci əsrin bir türk salnaməçisi Mustafa Naima tərəfindən verilmişdir. Döyüşün ardından gürcülər Tiflisi aldılar və Səfəviləri başqa bölgələrdən qovdular, döyüşdə iştirak etməyən Şah ordusunun yarısı isə yenə də təsirli bir şəkildə qaldı.

İstinadlar
----------

1. 1 2   Arxivləşdirilib 2019-10-24 at the Wayback Machine*"ოცდაათი ათასი სპარსელიდან მხოლოდ სამი ათასი გადაურჩა სიკვდილს."*
2. ↑  Battles at Martqopi and Marabda
**MiQ-27** (NATO-nun təsnifatına görə *Flogger-D*) - 1974-cü ildə Mikoyan Qureviç Konstruktor Bürosu tərəfindən yaradılan təyyarə MiQ-23-ün modernizasiya edilmiş variantıdır. Tək motorlu, bir yerli təyyarənin qanadları dəyişə bilən əyilmə bucağına malikdir.

Təyyarədə:
1 ədəd 30 mm-lik top
AAM (Hava Hava) vəzifələri üçün: AA-8
AGM (Hava Yer) vəzifələri üçün: AS-12, AS-14 mərmilərini istifadə etməkdədir.

Texniki xüsusiyyətləri
----------------------

* Uzunluğu: 16,6 metr
* Hündürlüyü: 8,5 metr
* Qanadların eni: 14,26 metr
* Çəkisi (boş): 11 908 kq
* Çəkisi (tam yüklü): 18 100 kq
* Uçuş yüksəkliyi: 14 000 metr
* Maksimal uçuş sürəti:

yer səthinə yaxın: 1350 km/s
8000 m yüksəklikdə: 1885 km/s

Xarici keçidlər
---------------

* MiQ-27 Dil--en[*ölü keçid*]
* Vikianbar Vikianbarda **MiQ-27** ilə əlaqəli mediafayllar var.

 Mikoyan-Quryeviç təyyarələri

**Döyüş**:
MiQ-1|
MiQ-3|
MiQ-5|
MiQ-7| 
MiQ-9|
MiQ-15|
MiQ-17|
MiQ-19|
MiQ-21|
MiQ-23|
MiQ-25|
MiQ-27|
MiQ-29|
MiQ-31|
MiQ-33|
MiQ-35  
**Hücum**:
MiQ-27 | 

**Kəşfiyyat**:
MiQ-25  
**Eksperimental**:
MiQ-8|
MiQ İ-250|
MiQ İ-270|
MiQ-AT|
MiQ-110|
MiQ Proyekt 1.44|
MiQ Proyekt LFE|
MiQ-105
**Kereklər** (özlərini *аnkalqakku* — «sahil adamları», *аrаkıkku* — Çukot dilində. *Kerekit*) — Paleoasiya xalqlarından biri olaraq Rusiya ərazisində yayılmışlar. 2010-ci məlumatına görə dünyada cəmi 4 nəfər kerek yaşamaqdadır. 2002-ci ildə cəmi 8 nəfər özlərini kerek hesab edirdi. 1959-ci il siyahıya alınmasına görə sayları 100 nəfər təşkil edirdi. Onlar əsasən Çukot Muxtar Dairəsinin Berinqovski rayonu Meynıpilqno, Xatırka, Berinqovski kəndlərində yayılmışlar. Onlar Çukçalarla birgə qəsəbələrdə yayılmışdılar. Onlar əsasən Çukçaların daxilində assimilyasiya olunmuşlar.

Dil, ədəbiyyat, folklor
-----------------------

Onlar əsasən Çukot dili və rusça danışırlar. Zəif şəkildə olsada Kerek dilini bilirlər. Kereklərin dili Koryak dilinə yaxınlığı ilə seçilir. Bəziləri hətta koryak dilinin bir dialekti olaraq qiymətləndirilir. Leksikonlarında Eskimosların elementləri vardır. İlk dəfə bu dil haqqında məlumatı Pyotr Yakovleviç Skorikov vermişdir. 1954—1956 illərdə dil haqqında materiallar yoplamışdır. 1971-ci ildə Vladilen Vyaçeslavoviç Leontev dil haqqında məlumatları toplamışdır.

Tarixi
------

Arxiologiya göstərir ki, onların tarixi e.ə 1-ci minilliyə aiddir. XIX—XX əsrlərdə Kereklər koryaklar hesab edilirdi. 1897-ci ildə sayları 102 nəfər təşkil etmişdir. Onlar XX əsrdə çukçalar tərəfindən bütünlüklə assimiliyasiyaya məruz qalmışlar. 2000-ci ildə Kereklər RF az saylı yerli xalqları sırasına birinci daxil edilmişdir.

Ənənəvi mədəniyyət
------------------

XX əsrdə onların inancları çukçalarla eyni olmuşdur. 
Kereklər əsasən maralçılıq, xəz dəri tədarükü, balıqçılıq, vəhşi maralların və müşk öküzlərinin ovlanlası ilə məşğul olurdular. Onlar arasında yığıcılıq geniş yayılmışdı.

Ovda əsasən Morjların dişlərindən və ya metaldan hazırlanmış dəyənəyə bənzər silahlarından istifadə edirdilər. Yazda yay yayşayış yerlərinə köçürdülər. Qış yerləşim yerlərində 1-3 daxma olmaqla hərəsində isə bir necə ailə məskunlaşırdı. Şamanizm yayılmışdı. Şaman xüsusi geyimə malik olurdu. Yaşayış yerlərinə yaxın qurbangahlar yerləşirdi. Bu qurbangahlarda morj kəlləri və balina qümüklərinin qalaqları olurdu. 
**Folklorları** koryaklar, İtelmenlər, Çukçalara yaxındır. Digərlərində olduğu kimi qarğa nağıllarda əsas persanajdır.

Maraqlı fakt
------------

* Amadu Vasiliyiyeviç Mamadakov «Soldatı» tereserialında sıravi Vakutaqin (sezon 1—5 və 12), hamı tərəfdən çukça hesab edilsədə o özünü Kerek hesab edir.
* Kereklərin yaxın 5-10 il müddətində soylarının tükənəcəyi ehtimal edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Siyahıya alınma". 2021-12-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-19.
2. ↑  "Kereklər". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-19.

Mənbə
-----

* Novosibrsk Dövlət Universiteti. Kereklər Arxivləşdirilib 2015-12-08 at the Wayback Machine
* ЮНЕСКО. Kerek dili Arxivləşdirilib 2009-02-05 at the Wayback Machine

Ədəbiyyat
---------

* Леонтьев В. В. По земле древних кереков. Магадан, 1976.
* Леонтьев В. В. Этнография и фольклор кереков. М. 1983.
* Шнакенбург, Николай Борисович Нымыланы-кэрэки // Советский Север, 1939, № 3.
**Polonski adası** (*yap.* 貝殻島, *rus.* остров Полонского) — Kuril adalarının Kiçik Kuril cərgəsinə daxil olan ada. Ada inzibati cəhətdən Saxalin vilayəti Kurilsk şəhər dairəsi ərazisinə daxildir. Adaya Yaponiya iddua edərək onu Hokkaydo prefekturası 
Nemuro subprefekturası ərazisi hesab edir. Üstəlik yaponlar adanı Kuril adalarının deyil Habomai arxipelaqına daxil ada kimi qeyd edir.
Ada İkinci Dünya müharibəsi sonucunda SSRİ tərəfindən ələ keçirilmişdir. Adı görkəmli rus tarixçisi, Sakit okeanda bir çox coğrafi kəşflərə imza atmış Aleksandr Polonski. şərəfinə adlandırılmışdır.
Adanın səthi düzəndir. Maksimal hündürlüyü 16 metrdir. Üzəri ot bitkiləri ilə örtülüdür. Sahəsi 12 km² təşkil edir. Adada əhalisi olmayan yaşayış məntəqəsi vardır.

Şikotan adasından Şpanberq boğazı (22 km şimal-şərq), Zelyonı adasından Polonski boğazı (11 cənub-qərb) ilə ayrılır. Kunaşirdən isə ada Cənubi Kuril boğazı arırır. Polonski adasından 6 km cənub-şərqdə Oskolki adaları qərarlaşır. Sahilləri Losos, yengəclər, dəniz kələmi və s ilə zəngindir. 
Ada ərazisi dövlət əhəmiyyətli Kiçik Kuril yasaqlığı yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Карта округа Нэмуро Arxivləşdirilib 2020-01-28 at the Wayback Machine  (yap.)
2. ↑  Administrative map of Japan (As of April 1, 2014) Arxivləşdirilib sentyabr 12, 2015, at the Wayback Machine  (ing.)
3. ↑  *Пыжьянов Ф. И. Браславец К. М.* "Остров Кунашир и Малые Курилы. Топонимический словарь. История в названиях на карте Сахалинской области" (rus). 1983, 1994. 2013-05-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-05-22.

Mənbə
-----

* Polonski adası wikimapia.org saytında
**MiQ-15 Faqot** — 1947-ci ildə Artyom Mikoyan (Anastas Mikoyanın qardaşı) və Mixail Qureviç konstruktor bürosu tərəfindən yaradılmış 1 motorlu və bir yerlik təyyarədir. Rusiyanın ilk reaktiv təyyarəsidir. Təyyarədə Rolls-Roysun Nene turboreaktiv mühərriki Klimov VK-1 adlandırılaraq istifadə edilmişdir. MİQ-15 Koreya müharibəsində istifadə edilmişdir. ABŞ-də bu təyyarəyə qarşı F-86 Thunder təyyarəsi yaradılmışdır.

1 ədəd 37 mm və 2 ədəd 23 mm-lik top və idarə olunmayan raket daşıya bilir.

Texniki xüsusiyyətləri
----------------------

* Uzunluq: 10,1 metr
* Hündürlük: 3,7 metr
* Qanadların eni: 10,1 metr

Həmçinin bax
------------

* MiQ-17
* Mi-24
* MiQ-29
* Ən çox istehsal olunan təyyarələrin siyahısı

Xarici keçidlər
---------------

* MiQ-15[*ölü keçid*]  (ing.)

 Mikoyan-Quryeviç təyyarələri

**Döyüş**:
MiQ-1|
MiQ-3|
MiQ-5|
MiQ-7| 
MiQ-9|
MiQ-15|
MiQ-17|
MiQ-19|
MiQ-21|
MiQ-23|
MiQ-25|
MiQ-27|
MiQ-29|
MiQ-31|
MiQ-33|
MiQ-35  
**Hücum**:
MiQ-27 | 

**Kəşfiyyat**:
MiQ-25  
**Eksperimental**:
MiQ-8|
MiQ İ-250|
MiQ İ-270|
MiQ-AT|
MiQ-110|
MiQ Proyekt 1.44|
MiQ Proyekt LFE|
MiQ-105



1. ↑  *Chant C.* The World's Air Forces. Chartwell Books, 1979. S. 11. ISBN 978-0-89009-269-9
**Hastinqsit** — monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.

Növ müxtəliflikləri
-------------------

FeO:MgO < 0,5 olduqda – maqneziohastinqsit; 0,5–2 – femahastinqsit; > 2 – ferrohastinqsit; daşkəsənit (xlorferrihastinqsit, ~ 7,2 % Cl) – (Na, K) Ca2 Fe32+ Mg Fe3+ (OH,Cl)n [Al2Si6 O24-n].

Xassələri
---------

Rəng – yaşıl, göyümtül-yaşıl, yaşılımtıl-qəhvəyi; qəhvəyi, tünd-göy, qara; Parıltı – şüşə parıltısından yarımmetal parıltısınadək; Sıxlıq – 3,12–3,27; Sərtlik – 5–6; Ayrılma – {110} üzrə mükəmməl, bəzən {010} üzrə; Morfologiya – kristallar: sütun — və iynəvari; İkiləşmə: tez-tez müşahidə olunur; Mineral aqreqatları: dənəvər.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Nefelinli siyenitlər üçün səciyyəvidir. Həmçinin qranodioritlərdə, kvarsdioritlərdə və dioritlərdə qeyd edilir. Mineralın kontakt-metasomatik əmələgəlmələri skarnlarda bəzən iri yığınlar əmələ gətirir. Mineralın tapıldığı yerlər: Hastinqs dairəsi (Kanada); Kola yarımadası (Rusiya). Daşkəsən rayonunun skarnlarında hastinqsitin Azərbaycandakı eyniadlı məşhur dəmir filizi yatağında tapıldığına görə daşkəsənit adlandırılan növ müxtəlifliyi geniş yayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Hawthorne F. C. Oberti R. Harlow G. E. Maresch W. V. Martin R. F. Schumacher J. C. Welch M. D.* Nomenclature of the amphibole supergroup (2012) (ing.). // *Am. Mineral.* Mineralogical Society of America, 1916. Vol. 97. P. 2036. ISSN 0003-004X; 1945-3027 doi:10.2138/AM.2012.4276
2. ↑  .

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |

* THE HASTINGSITE MINERAL GROUP
**MiG-1** (Микоян-Гуревич МиГ-1) İkinci dünya müharibəsi zamanı SSRİ tərəfindən istifadə olunan bir qırıcı olmuşdur. İstifadəsi olduqca çətin olmasına baxmayaraq MiQ-3 üçün olduqca uğurlu bir baza modeli olmuşdur. Yüksək hündürlükdə uçarkən qazandığı uğurları ilə ad çıxarmışdır. MiG-1, Polikarpovdan ayrılıb MiG OKB-ni quran Artem Mikoyan və Mikhail Gureviçin öz adları altında meydana çıxarmış olduqları birinci təyyarə və əfsanə bir seriyanın başlanğıcıdır. 1938-ci ildə VVS-nin tələbi ilə dizayn üzərində işlərə start verilmiş, I-200 kodlu ilk prototipi uçuşunu 30.03.1940 tarixində reallaşdırmışdır. Yüksək hündürlükdə uçan qırıcı təyyarə olaraq 1941-ci ilin aprel ayından xidmətə qəbul edilmişdir. Ancaq SSRİ Hərbi Hava Qüvvələrinin aşağı və orta hündürlükdə uçan təyyarələrə olan güclü meyli səbəbinə və əsas üstünlüyünü Il-2 təyyarələrinə verməsi və mühərrik istehsalçısı olan Mikhulin şirkətinin AM-35 mühərriklərinin istehsalını dayandırmasına görə qısa ömürlü olmuşdur. MiG-3, MiG-1 ilə eyni aerodinamik quruluşa malikdir. Ən böyük fərqləri pilot oturacağının arxa hissəsində yerləşən zireh, daha artıq yanacaq daşımaq qabiliyyəti və qanadların altında 8 ədət hava-yer tipli raket daşıya bilməsi qabiliyyəti idi. Ümumi olaraq 3400 MiG-1 və MiG-3 istehsal edilmişdir.

MiG-1/MiG-3 təyyarələrinin texniki xüsusiyyətləri
-------------------------------------------------

* Ekiaj: 1
* Mühərrik: Mikulin AM-35A ,
* Mühərrik gücü: 1350 at gücü
* Qanad eni: 10.20 m
* Uzunluğu: 8.26 m
* Hündürlüyü: 3.50 m
* Qanad sahəsi: 17.44 m²
* Boş çəkisi: 2600 kq
* Maksimum çəkisi: (MiG-1/MiG-3):3099kq/3350kq
* Mənzili (MiG-1/MiG-3): 550km/820km
* Silah təchizatı: 1 ədəd. 12.7 mm-lik, 2 ədəd 7.62 mm-lik MG pulemyotu (+ MiG-3: 8 ədəd hava-yer tipli 82mm RS-82 raketləri)

Çeşidli növləri
---------------

* **I-61** : I-200 prototipinin ilk dizaynı idi
* **I-200** : MiG-1 prototipi
* **MiG-1** : SSRİ hərbi hava qüvvələrinin tək pilotlu qırıcı təyyarəsi.
**İrəvan bayrağı** (*erm.* Երևանի դրոշ) — Ermənistan Respublikasının paytaxtı İrəvan üçün istifadə olunan rəsmi bayraq. Bayraqda ağ fon üzərində İrəvan gerbini çevrələyən 12 qırmızı üçbucaq Ermənistanın keçmiş 12 paytaxtını simvolizə edir. Ağ fon isə təmizliyin və sadəliyin simvoludur. Bayraqda istifadə olunmuş rənglər Ermənistan bayrağının rəngləri eynidir, bu isə İrəvan şəhərinin paytaxt kimi Ermənistan üçün əhəmiyyətini simvolizə edir.

Bayrağın son dizaynı 27 sentyabr 2004-cü ildə təsdiq olunmuşdur.

Rənglər
-------

| Rəng | HTML | Mənası |
| --- | --- | --- |
| Ağ | #FFFFFF | Təmizlik və sadəlik |
| Qırmızı | #CE1021 |  |
| Sarı | #F7D618 |  |
| Göy | #173690 |  |

İstinadlar
----------

1. ↑  "İrəvan bələdiyyəsinin rəsmi saytı". 2011-10-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-02-23.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Bayraq** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı daha da zənginləşdirin.* |
**Hastinqs vuruşu** — 1066-cı ildə baş verən "Hastinqs" müharibəsi, İngiltərənin əsrlər boyunca Avropanın böyük gücü olmasını təmin etdi.

14 oktyabr 1066-cı ildə, Normandiya hersoqu Vilhelm, İngiltərə kralı və Anqlosakson qüvvələrinə liderlik edən Harold Qodvinsonla qarşı-qarşıya gəldi. Kral Harold, gözünə dəyən bir oxla müharibədə öldürülür. Villiam, qısa zamanda bütün İngiltərəni fəth etdi və ölkə sistemini dəyişdirdi. Bu gün qanlı müharibə baş verən sahədə olan muzey, müharibənin nə qədər şiddətli olduğu haqqında kifayət qədər nümunəyə sahibdir.

Döyüşün gedişatında Vilhelmin 3 atı ölmüşdür. Buna görə də ordusunda Vilhelmin öldüyü ilə bağlı şayiə yayılmağa başlamışdır. Buna görə də Vilhelm zirehini çıxarıb əsgərlərinin arasında atını dartıb sürüməyə məcbur olmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Normand istilası (1066)

Mənbə
-----

1. ↑  "Tarixin gedişatını dəyişən müharibələr". 2014-08-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-12-12.
2. ↑  Entelektüellerin Kutsal Kitabı

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Hastinqs döyüşü*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Hastings vuruşuArxivləşdirilib 2012-07-17 at the Wayback Machine
* Hastings vuruşu (ingilis dilində)
* Hastings vuruşu (ingilis dilində)
**İrəc Əhmədzadə** - teatr aktyoru.

Həyatı
------

İrəc Əhmədzadə 1903-cü ildə Təbrizdə doğulub. Yeniyetmə yaşlarında "Arşın mal alan" operettasına baxıb və bununla da qəlbində teatr sənətinə coşğun ehtiras alovlanıb. Teatrla ilk tanışlığından sonra həvəskarların dram dərnəyinə üzv olub. Az sonra müəyyən təcrübə toplayaraq "Ariyen" teatr dəstəsinə üzv olub.

Şirin və zil səsi, xoş zəngulələri, xalq folklorundan şirələnən məzəli və dadlı yumoru ilə könülləri oxşayan İrəc Əhmədzadə musiqi tamaşalarında daha cazibəli sənət uğurları qazanıb. Aktyor Üzeyir bəyin operettalarında həm əsas partiyaları şövqlə oxuyub, həm də ən komik rollara maraqlı səhnə ömrü verib. Üzeyir bəy Hacıbəyovun "Arşın mal alan" (Əsgər və Soltan bəy), "Məşədi İbad" (Sərvər və Məşədi İbad, Rza bəy) operettalarında, "Şah Abbas və Xurşid banu" (Odunçu), "Leyli və Məcnun" (Məcnunun atası) operalarında, Hüseyn Cavidin "Xəyyam" (Xacə Nizamülmülk və Məlik şah), Səməd Vurğunun "Fərhad və Şirin" (Xosrov) mənzum romantik pyeslərinin tamaşalarında, Süleyman Sani Axundovun "Eşq və intiqam" (İbad və Əlimərdan) faciəsində, Cəlil Məmmədquluzadənin "Anamın kitabı" (Mirzə Baxşəli) dramında bir-birindən fərqli rollar oynayıb.

İrəc Əhmədzadə savadlı ziyalı idi və Azərbaycan, həmçinin dünya dramaturgiyasından çoxlu nümunələri mütaliə etmişdi. O, Təbrizin səhnə həvəskarları arasında dəstə bağlayıb qastrollar təşkil edən ilk aktyorlardan biridir. Onun rəhbərlik etdiyi kiçik teatr dəstəsi Ərdəbil, Astara, Ənzəli, Lahican, Miyanə, Rəşt, Mərənd, Sərab şəhərlərində tamaşalar oynamışlar.

Mənbə
-----

* İlham Rəhimli. Təbriz Azərbaycan Teatrı. Bakı: Çaşıoğlu, 2005, səh. 145-146.
**İRƏVAN** — Yuxari Qarabağın Vərəndə nahiyəsində məzrə (əkin yeri) adı.

Toponimikası
------------

Türk dillərində ir "dağın gündüşən tərəfi", "dalğavari suayrıcı", "dağ döngəsi" və farsca van "yer" sözlərindən ibarətdir. İrəvan şəhərinin adı ilə mənaca eynidir. Qeyd edilmişdir ki, V-XII əsrlər qədim erməni mənbələrində "Yerevan" şəhər adı çəkilir. İrəvan şəhər adının "Yerevan" forması erməni yazılışıdır, qədim erməni dilində "e" səsindən əvvəl "y" səsinin əlavəsi və bu səsin "ye" kimi oxunuş qaydası vardır. Bu söz Ermənistanda İrəbad və İrəkənd adlarında vardır. Qədim türk dillərində ir sözü Qara-İr (Goranboy rayonu), İrqar (Kəlbəcər rayonu Baş Qaracılı kəndi ərazisində təpə adı), İrdaq (Astara rayonu), Gürcüstanda Borçalı bölgəsində Qalaq-İr, Ermənistanda Aqut-ir oronimlərdə də var. Qədim türkmənşəli ir sözü Gürcüstanda V əsrdən çəkilən Taşir (orta əsrlərdə Dağ Borçalıda mahal adı) toponimində (türk dillərində taş "qaya" və ir sözlərindən) əksini tapmışdır. 1828-ci il Türkmənçay müqaviləsinin IV bəndinə görə İran-Rusiya sərhəd xətti Adnabazao çayının sahilində Çiko-İr dağından keçirdi. Bu ad qədim türk dillərində çik "dar dərə" və İr sözlərindən ibarətdir.

Həmçinin bax
------------

İrəvan xanlığı

Xarici keçidlər
---------------

http://garabagh Arxivləşdirilib 2017-10-08 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  B.Budaqov, Q.Qeybullayev. Yuxarı Qarabağın Toponimləri. Bakı,2005
**Viktor İvanoviç Çukarin** (9 noyabr 1921, Krasnoarmeysk, Donetsk quberniyası — 25 avqust 1984, Lvov) — Sovet gimnastı, SSRİ-nin əməkdar idman ustası (1951), USSR-nin əməkdar məşqiçisi (1972), dosent (1963), Lvov idman institunun kafedra rəhbəri (1971), Lenin ordeni kavaleri (1957). Olimpiya Oyunlarının mütləq çempionu (1952, 1956), dünya çempionu (1954), SSRİ çempionu (1949—1951, 1953, 1955); Olimpiya Oyunlarının çempionu 1952-ci ildə 6 mükafat, 1956-ci ildə 5 mükafat, toplam 11 olimpiya mükafatı). Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı.

Bioqrafiyası
------------

Viktor Çukarin 9 noyabr 1921-ci ildə Novoazovsk rayonunun Krasnoarmeyskoye kəndində anadan olmuşdur. Atası don kazakı, anası isə yunan idi. 1924-cü ildə ailəsi Mariupola köçdü. Uşaqlıqdan idmana - futbola, üzgüçülüyə, avarçəkməyə həvəs göstərirdi. Atası 1937-ci ildə repressiya edildi.

Çukarin məktəbi bitirdikdən sonra əvvəlcə Mariupol Metallurgiya Kollecinə daxil oldu. Sonra Kiyev Bədən Tərbiyəsi Kollecinə qəbul olundu. Onun məşqçisi gimnastika üzrə SSRİ-nin mütləq çempionu Ajat İbadulaev idi. 1940-cı ildə Xarkovda Çukarin Ukrayna çempionu titulunu qazandı və "SSRİ idman ustası" adını aldı.

II Dünya Müharibəsi zamanı könüllü cəbhəyə getdi, yaralandı, əsir alındı. 17 hərbi düşərgədə oldu. Buhenvald həbs düşərgəsində möcüzə nəticəsində sağ qaldı. Evə qayıdan zaman anası ancaq başında olan çapıqdan oğlunu tanıya bilmişdir. Çəkisi 40 kq belə az idi.

Çukarin Kiyev Bədən Tərbiyəsi İnstitutuna müsabiqədən keçə bilmədi və Lvova Bədən Tərbiyəsi instituna daxil odu. 1949-cu ildən Sovet gimnastikasının lideri oldu, 1949, 1950, 1951, 1955-ci illərdə SSRİ çempionu oldu.

Xarici keçidlər
---------------

* Олимпийское золото после лагерной пыли
* Статья из БСЭ
* Чемпион Виктор Чукарин Arxivləşdirilib 2009-11-25 at the Wayback Machine (ukr.)
* Узник номер 10491 (фото)

İstinadlar
----------

1. ↑  Чукарин Виктор Иванович // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2  Viktor Ivanovich Chukarin // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. ↑  Čukarin, Viktor Ivanovič // Czech National Authority Database.
4. ↑  Личаківський некрополь (ukr.). S. 149.
5. ↑  "Олимпийский комитет России. Справка". 2008-10-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-24.
**Luici Riva** (it. Luigi Riva; 7 noyabr 1944, Lecuno, Lombardiya) - İtaliyalı futbolçu. Mövqeyi hücumçu olub. Karyerasının çox hissəsini Kalyari klubunda keçirib. Luici Kalyarinin komanda tarixində bombardiridir. Onun şərəfində Kalyari klubunda, onun oynaığə 11 nömrəli forma əbədiləşdirilib və heç bir oyunçuya verilmir. 35 qol ilə İtaliya millisi tarixinin ən yaxşı bombardiridir. İFFHS-ə görə 20-ci əsrin ən yaxşı Avropa futbolçuları arasında 42-ci yerdədir. "Dünya Futbolu" jurnalına görə dünyanın ən yaxşı oyunçuları arasında 74-cü, Placara jurnalına görə isə 20-ci əsrin 100 ən yaxşı futbolçusu arasında 33-cü sırada yer alıb. Kalyari şəhərinin fəxri vətəndaşıdır.

Biqorafiya
----------

Luici, Lombardiyanın Varese əyalətindəki Lecuno şəhərində anadan olub.

Karyera
-------

### Klub karyerası

Karyerasına 1962-ci ildə Lenyano klubunda başlamışdır. Orada bir mövsüm keçirdikdən sonra Kalyari klubuna transfer edilir və karyerasının sonuna qədər orada oynayır . Kalyarinin heyətində A Seriyasında debutu 13 sentyabr 1964-cü ildə Roma ilə oyunda baş tutub. 1966/67, 1968/69 və 1969/70 mövsümlərində A Seriyasında bombardir olur. Həmçinin Kalyarinin 1969/70 mövsümündə, klub tarixindəki yeganə çempionluğu qazanmasına kömək müstəsna rol oynayır. 1968/69 və 1969/70 mövsümlərində Frans Futbol jurnalının tərtib etdiyi Qızıl Top mükafatında ikinci və üçüncü yerləri tutur . 1973-cü ildə Yuventus Luiciyə transfer təklifi göndərsədə Luici bu təklifə yoc deyir və Sardiniyalılarda oynamağa davam edir.

### Milli komanda

İtaliya milli komandasına 1965-ci ildə dəvət olunur.Millidə 42 oyun keçirib 35 qol vurur. Luici 1974-cu ilə kimi İtaliya Millisində oynayayır və millinin 23 qələbə qazanmasında iştirak edir. İtaliya millisi Luici ilə 15 dəfə heç-heçə oynayır, 4 dəfə isə məğlub olur.

Titullar
--------

### Komanda

İtaliya Millisi
* Avropa çempionu : 1968 .
* Vitse Dünya Çempionu : 1970 .

Kalyari
* İtaliya çempionu (1): 1969/1970 .

### Şəxsi

* İtaliya çempionatının bombardiri (3): 1967 (18 qol), 1969 (20 qol), 1970 (21 qol).
* Cagliari tarixinin ən yaxşı bombardiri: 207 qol.
* İtaliya millisinin tarixinin bombardiri: 35 qol.

### Titullar

* İtaliya Respublikasının Xidmət Xidməti Ordeninin Böyük Məmuru : 12 İyul 2000
* İtaliya Respublikasının xidmətlərinə görə ordeni komandiri: 30 sentyabr 1991

İstinadlar
----------

1. 1 2  Luigi Riva // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. ↑  "Happy Birthday to you!". 2018-06-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-20.
3. ↑  "RIVA Gigi: tanto d'estro, tanto sinistro". 2016-12-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-20.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt (ital.) )
* **Luici Riva** — *transfermarkt.com* saytında.  (ing.)
* Luici Riva National-Football-Teams.com'da
* Milli komanda üçün oyunlar və qollar (ing.) )
**Luigi Fakta** (13 sentyabr 1861[…] və ya 16 noyabr 1861 – 5 noyabr 1930[…]) — italyan siyasətçisi, jurnalisti və Benito Mussolini rəhbərliyindən əvvəl İtaliyanın son Baş naziri idi.

Həyatı
------

Luici Fakta İtaliyanın Piemont əyalətinin Pinerolo şəhərində anadan olub. Hüquq təhsili alıb, sonra jurnalist olub. O, siyasətə 1892-ci ildə Pinerolodan deputatlar palatasına seçildikdə, 30 il bu vəzifəni tutdu. Liberal Partiyasının üzvü olan Fakta, parlamentdəki vaxtının çox hissəsini koalisiya kabinetində ədliyyə və daxili işlər departamentlərinin müşaviri vəzifəsində çalışıb. O, Eyni zamanda 1910-cu ildən 1914-cü ve 1920-dən 1921-ci ilə qədər İtaliyanın Maliyyə Naziri olub. Birinci Dünya Müharibəsi başlayanda Fakta İtaliyanın neytrallığını dəstəklədi, lakin sonra İtaliya ona daxil olanda müharibəni dəstəklədi. Oğlu müharibədə şəhid olub, ölkəsinə oğul bəxş etdiyinə görə fəxr etdiyini bildirib. Fakta 1922-ci ilin iyulunda baş nazir təyin edildi. Həmin vaxt İtaliya siyasi qarışıqlıq içərisində idi və Mussolininin faşist üsyanı ilə mübarizə aparırdı. Mussolini Roma üzərinə yürüş etmək qərarına gəldikdə, Facta reaksiya verdi və hərbi vəziyyət elan etmək və Mussolinini dayandırmaq üçün ordu göndərmək istədi. Belə bir bəyannamə qüvvəyə minməzdən əvvəl monarxın imzasını daşımalı idi. Fakta həmişə fövqəladə vəziyyət elanını imzalamamaqdan, Kral III Viktor Emmanueli gətirən gizli səbəbləri izah etməkdən imtina etdi. Ertəsi gün Fakta və hökuməti Kralın qərarını təsdiq etmədiklərini nümayiş etdirmək üçün istefa verdilər. Kral daha sonra Mussolininin yeni hökumət qurmaq üçün Romaya gəlməsini xahiş etdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Luigi Facta // *(unspecified title)*.
2. 1 2  Luigi Facta // Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (xorv.). 2009.
3. 1 2  Luigi Facta // Encyclopædia Britannica (ing.).
4. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* Luigi Facta // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
Rolls-Roys qazturbin mühərrikinin yanma kamerası
**Yanma kamerası** - mühərrikin və ya sobanın hisslərinin vəhdətindən yaradılan, yanacaq qarışığının və ya bərk yanacağın alovlanması baş verən boşluqdur. Yanma kamerasının konstruksiyası mexanizm və sobanın ümumilikdə işləmə şəraiti ilə müəyyən olunur. Onun hazırlanmasında istiliyə davamlı materiallardan istifadə olunur.

Tipik quruluşu
--------------

Qızmış qaz mühərrikə daxil olan yanacaq qarışığından daha çox həcmə malikdir. Bu xassə əsasnda kamerada əmələ gələn yanmış qaz daha çox təzyiq yaradır. Bu təzyiq porşeni hərəkət gətirir və ya turbini fırladır. Həmçinin ucluqdan çıxan qaz əlavə itləyici qüvvə yaradır.

Yanma kameralarının işləmə prinsipi tətbiq sahəsindən asılıdır. Məsələn onlar daxili yanma mühərriklərində tsiklik işləslər də, qazturbin mühərriklərində bu baş vermir.
Onlar adətən bir böyük giriş, yanmış qazı ixrac etmk üçün çıxış deşiyinə malik olur. Yanacaq çox vat tənzimləyicinin köməyi ilə kameraya lazımi kiqdarda verilir. Raket mühərriklərində oksidator da tənzimlənir. Qazformal yanacaq bir başa qarışır, maye halında olan pükürdülür və sonra qazla qarışdırılır. Bərk yanacaqlar öncə xırdalanaır və sonra kameraya püskürdülürlər.

Mənbə
-----

* Ernst Götsch: Luftfahrzeugtechnik. Einführung, Grundlagen, Luftfahrzeugkunde. Neuaufl. Motorbuchverlag, Stuttgart 2009
**Sərvət Təzəgül** (*türk.* Servet Tazegül) – Olimpiya, Dünya və Avropa çempionu, Azərbaycan əsilli Türk taekvondoçu

Həyatı
------

26 sentyabr 1988-ci ildə Türkiyənin Qars əyalətinin Arpaçay bölgəsindən Almaniyaya köç etmiş Azərbaycanlı ailədə anadan olmuşdur. Gültan və Bəylər Təzəgül cütlüyünün ən kiçik uşaqlarıdır. Ailəsi Azərbaycan türklərinin bir qolu olan Qarapapaq türklərindəndir.

Kariyerası
----------

5 yaşından taekvondo ilə məşğuldur. 2008-ci ildə Pekin 2008 Yay Olimpiya Oyunlarında 68 kq çəkidə rəqibi Perulu Peter Lopezi məğlub edərək bürünc medal qazanmışdır. 2012-ci ildə London yay olimpya Oyunlarında sırayla rəqibləri Terrance Jennings, Hryhorii Husarov, Martin Stamper ilə çıxdığı 3 matçı qazanaraq, eyni kateqoriyada İranlı Məhəmməd Bakiri Mutemedi filan qarşılaşmasında 6–5 məğlub edərək qızıl medal qazanmışdır. 2014-cü ildə Avropa Taekvondo çempionatında finalda rus idmançı Aleksey Denisko ilə 10–10 bərabərliklə davam edən qarşılaşmanı son dəqiqələrdə etdiyi həmlə ilə qalib tamamlayaraq, Avropa çempionu olmuşdur. 2016-cı ildə Olimpiya oyunlarında da iştirak edən həmyerlimiz Venezuelalı Edqar Konterasla çıxdığı qarşılaşmanı 4–0 qalib olduğu halda son dəqiqələrdə məğlub bitirmişdir. Nəticədə bu yarışdan medalsız ayrılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Tazegul Servet" (PDF). 2015-05-30 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-10-26.
2. ↑  "Türkiyə London Olimpiadasından ilk qızıl medalını qazandı". 2020-12-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-26.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Olympedia · Olympic Channel · Taekwondo Data · МОК |
**Kinq adası** (*ing.* King Island, iny. Ugiuvak) — Berinq dənizində, Alyaskanın qərbində, Duqlas burnundan 64 km məsafədə, Şahzadə Uels burnunun cənubunda yerləşən ada.

Coğrafiya
---------

Ada qayalıqdır və hündürlüyü 200 m-ə qədərdir. Uzunluğu 1,6 km-dir. Dəniz buzdan təmizləndikdə (adətən iyun-noyabr aylarında) ada dəniz iqliminə malik olur. Soyuq mövsümdə kontinental iqlim hökm sürür. Yayda orta temperatur +5 .. + 10 °C, qışda −20 ..- 15 °C-dir. Orta illik yağıntı 250 mm (həmçinin 850 mm qar) təşkil edir.

Tarix
-----

Adanı ilk görən avropalı Ceyms Kuk olmuşdur. 1778-ci ildə o, adanı tədqiq etmiş və onu ekspedisiyanın üzvü leytenant Ceyms Kinqin şərəfinə adlandırmışdır.

20-ci əsrin əvvəllərində ada burada morj və suiti ovlayan 200-ə yaxın eskimosun qışlama yeri olur (onlar Ukivok kəndində yaşayırdılar). Yayda eskimoslar adadan kənara kayakla üzür və Alyaskanın materik sahillərində balıq tuturdular. 1937-ci ildə adada 45 evdə 190 nəfər yaşayırdı. Katolik kilsəsi və məktəb var idi. 1960-cı illərdə iqtisadi amillərə görə sakinlər adanı tərk edərək Noma köçürlər. Alyaskanın yerli yaşayış məskənləri haqqında qanuna (*ing.* Alyaska Native Claims Settlement Act) əsasən, ada keçmiş kəndlilərə məxsusdur. 1980-ci ildən Alyaska Milli Dəniz Qoruğunun bir hissəsidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  
"AreaInfo" (ingilis). National Telecommunications and Information Administration, U.S. Department of Commerce. 2012-02-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 iyun 2010.
2. ↑  
"King Island" (ingilis). National Telecommunications and Information Administration, U.S. Department of Commerce. 2012-02-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 iyun 2010.

Mənbə
-----

* Adanın foto şəkilləri.
**Yanov pendiri** (*latış.* Jāņu siers‎) və ya **karavay pendiri** (*latış.* ķimeņu siers‎) — zirə bitkisi əlavə olunan turş südlü pendiri, Latviya mətbəxinin ənənəvi yeməyidir, Yanov günü üçün hazırlanır. Pendir, Aİ-nin coğrafi yerini göstərən milli məhsulların reyestrinə daxil edilmişdir.

Yanov pendiri ilk dəfə 1796-cı il tarixli yemək kitabında qeyd olunub: "Latviska pavāru grāmata; muižas pavāriem par mācību visādus kungu ēdienus gārdi vārīt un sataisīt". *Yanov pendiri* adı altında Latviyada yalnız altı şirkət pendir istehsal etmək hüququna (sertifikatlaşdırma) malikdir, onlar "Valmieras piens", "Dundagas pienotava", "Lazdonas piensaimnieks", "Rankas piens" və "Straupe" и "Jaunpils pienotava" şirkətləridir.

Hazırlanması
------------

Pendirin əsas maddələri kəsmik və təzə süddür, lakin digər məhsullar da əlavə oluna bilər. Ənənəvi olaraq, pendirə zirə bitkisi əlavə olunur.

Süd qaynadılır və ona hissələrə kəsmik əlavə edilir. Qarışıq süd pıhtılaşana və zərdab yaranana qədər qarışdırılır və qızdırılır. Zərdabı töküllər, pendir kütləsini isə sıxırlar. Əridilmiş kərə yağı, yumurta, xama, duz və zirə bitkisi isti kütləyə əlavə olunur və aşağı istilikdə qızdırılır. Kütlədə vahid qatılıq yaranana qədər onu daim qarışdırılar. Hazır kütlə formalşadırılır və soyudulur. Bir qayda olaraq, pendir bir neçə gün ərzində sərin yerdə yetişir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Янов сыр включен в европейский реестр национальных продуктов". LETA. 2015-11-17. 2018-07-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-20.
2. ↑  "Евросоюз признал тминный сыр Латвии эксклюзивным продуктом". Delfi. 2015-11-17. 2021-12-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-20.
3. ↑  *Дойкин, Семен.* "Право производить Янов сыр получили только шесть производителей". baltnews.lv. 2017-06-01. Archived from the original on 2018-09-09. İstifadə tarixi: 2018-07-20.

Ədəbiyyat
---------

* Linda Dumpe, Anna Šmite, Aija Golde (2004). Jāņu siers. Rīga: SO «Siera klubs». 204. lpp. ISBN 9984-976-20-3.

Xarici keçidlər
---------------

* "Рецепты на Лиго: Янов сыр из даров леса". rus.tvnet.lv. 2018-06-23. İstifadə tarixi: 2018-07-20.
* "Янов сыр – символ солнца". Sputnik. 2019-06-23. İstifadə tarixi: 2019-12-24.
**Yasəmən mənənəsi** (*lat.* Prociphilus bumeliae, Schrk. 1801) — Azərbaycanda yasəmən rast gəlinən hər yer bir yerdə onları tapmaq mümkündür.

Xarici quruluşu
---------------

Qara-qəhvəyi başa malik olub orta və arxa tutqun qəhvəyidir, ön döş və qarın da yaşıl olub tutqun yaşıl olub tutqun yaşıl zolaqlara malikdir. Borucuq və və quyruqcuq yoxdur. Qanadlıların qarın hissəsində az miqdarda mum maddəsi, həmçinin bədənin digər hissələrində tozcuq maddəsi vardır ki, onlar bədənə mavi-qara kölgə vermiş olur. 
Bədənin uzunluğu 1,55, eni isə 0,88, bığcığı 1,05 mm-dir. III buğum 0,29, IV-0,21, V-0,17, VI-19 mm-dir. Bundan əlavə bığcığın III buğumunda 18-19, IV isə cəmisi 6-7 əlavə rinari olur. Qalan buğumların hər birisində bir ədəd olmaqla əlavə rinariya təsadüf edilir.

Yayılması
---------

Azərbaycanda yasəmən rast gəlinən hər bir yerdə onları tapmaq mümkündür. Şimaldan başqa hər yerdə yayılmışdır.

Ekologiyası
-----------

Mənənələr budaqların qabığı, bəzi hallarda isə budaq və gövdələrin qabıq çatları içərisində yaşayırlar. Ağ şam ağacı üzərində köçdüyü güman edilir.

Ədəbiyyat
---------

N.C.Vəzirov. Azərbaycanın mənənələri. Bakı-Elm-1995. s.45
MiFi 2372 modeli
**MiFi** mobil Wi-Fi hotspot kimi çalışan simsiz marşrutizatordur. Novatel Wireless şirkəti tərəfindən təqdim edilən bu cihaz mobil telefon xəttinə qoşularaq 5-ə qədər qurğunu internet ilə təchiz edə bilir. MiFi ətrafında 10 metrə qədər məsafədə yerləşən və Wi-Fi ilə təchiz olunmuş istənilən cihaz (kompüter, notebook, planşet, mobil telefon və s.) bu marşrutizator vasitəsilə internetə qoşula bilər.

Tarixi
------

MiFi qurğusu ilk dəfə 2009-cu ildə ABŞ-də Novatel Wireless şirkəti tərəfindən təqdim edilmişdir. Hazırda dünyanın bir çox mobil operatorları öz istifadəçilərinə MiFi cihazını və müvafiq xidməti təklif edirlər. Müxtəlif modifikasiyalarda satışda olan bu qurğular istifadədə çox rahatdırlar.

Xüsusiyyətləri
--------------

Daxili akkumulyatorla təchiz edilmiş MiFi qurğuları 4 saata qədər aktiv iş rejimində çalışırlar. Qurğunun 5.7Mb/s-ə qədər ötürmə və 7.2Mb/s-ə qədər yükləmə sürəti var. MiFi qurğusunun həmçinin mikro-SD slotu vardır, ki 16 GB-a qədər yaddaş kartı qoşula bilər. Bu da müxtəlif sənədlərin (musiqi, video, şəkil və s.) yaddaşda saxlanmasına imkan verir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "MiFi". 2013-08-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-10-30.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İnternet** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Mikoyan Qureviç **MiG-19** (NATO kod adı "Farmer"), Sovet istehsalı ikinci nəsil bir yerli, reaktiv motorlu ovçu təyyarəsi. Düz uçuşda səs üstü sürətə çata bilən ilk Sovet təyyarəsidir. NATO-da qarşılaşdırıla biləcəyi təyyarə North American F-100 Super Sabredir, ancaq Vyetnam müharibəsi əsnasında qarşısında daha müasir F-4 Phantom və Republic F-105 Thunderchief təyyarələriylə vuruşmaq vəziyyətində qalmışdır.

Xarici keçidlər
---------------

* MiQ-19 Dil--en[*ölü keçid*]

 Mikoyan-Quryeviç təyyarələri

**Döyüş**:
MiQ-1|
MiQ-3|
MiQ-5|
MiQ-7| 
MiQ-9|
MiQ-15|
MiQ-17|
MiQ-19|
MiQ-21|
MiQ-23|
MiQ-25|
MiQ-27|
MiQ-29|
MiQ-31|
MiQ-33|
MiQ-35  
**Hücum**:
MiQ-27 | 

**Kəşfiyyat**:
MiQ-25  
**Eksperimental**:
MiQ-8|
MiQ İ-250|
MiQ İ-270|
MiQ-AT|
MiQ-110|
MiQ Proyekt 1.44|
MiQ Proyekt LFE|
MiQ-105



|  |  |
| --- | --- |
| Silah | *Silahlarla əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |




1. ↑  World Air Forces 2014. 2014.
2. ↑  World Air Forces 2008. 2008.