**Nitrobirləşmələr** — molekulunda karbon atomu ilə birləşmiş bir və ya bir neçə nitro qrupu — NO2 olan üzvi birləşmələr. Mono-, di-, tri- nə polinitrobirləşmələr var.

Qrupları
--------

Nitrobirləşmələr bir neçə qrupa ayrılır: 

* alifatik nitrobirləşmələr (məsələn, nitroparafinlər, nitroolefinlər),
* aromatik nitrobirləşmələr (məsələn, nitroanilinlər, nitrobenzol, nitrotoluol, nitrol naftalinlər),
* alifatik aromatik nitrobirləşmələr (məsələn, fenilnitrometan, nitrostirol) və. s.

Aromatik nitrobirləşmələr sarımtıl maye və ya kristal maddədir, üzvi həlledicilərdə yaxşı, suda pis həll olur. Aromatik polinitrobirləşmələr partlayıcı maddə kimi işlədilir (məsələn, trinitrotoluol). Onların nitroqrupu reduksiya edildikdə boya maddələri istehsalında aralıq məhsul olan aminlər alınır. Sadə mononitroparafinlər xüsusi iyi olan rəngsiz mayedir. Nitroparafinlər asan reduksiya olunaraq hidroksilamin və aminlər əmələ gətirir, onlara qatı turşularla təsir etdikdə karbon turşularına çevrilir, aldehid və ketonlarla asan kondensasiya olunaraq nitrospirtlər əmələ gətirir, onların da dehidratasiyasından nitroolefinlər alınır. Bəzi nitrobirləşmələr zəhərlidir.

Alınması
--------

Konovalova görə alkanlar 110....150oC-də duru nitratturşusu ilə nitrolaşırlar. Sənayedə isə nitrolaşmanı 350....500 o C-də buxar fazada aparırlar.
  
 {\displaystyle {\mathsf {C\_{3}H\_{8}+HNO\_{3}\rightarrow CH\_{3}CH(NO\_{2})CH\_{3}+CH\_{3}CH\_{2}CH\_{2}NO\_{2}+CH\_{3}CH\_{2}NO\_{2}+CH\_{3}NO\_{2}}}}

Nitrobirləşmələrin tətbiqi
--------------------------

Nitroalkanlar raket yanacaqlarında komponent (oksidləşdirici), amin, aldehid, karbon turşularının sintezində xammal, polyar həlledici kimi istifadə edilir və s.

Nitrobenzoldan əsasən boyaq, vulkanlaşdırma surətləndirici kimi istifadə edilən anilin istehsalında istifadə edilir. trinitrotoluol partlayıcıdır. Nitrobirləşmələrdən ətirli və dərman maddələri, insektisidlər istehsalında və s. istifadə edirlər.

Mənbə
-----

* S.F.Qarayev, U.B.İmaşev, G.M.Talıbov "Üzvi kimya", Bakı-2003.

| ⛭Üzvi maddələr |
| --- |
| Karbohidrogenlər | Alkanlar  • Alkenlər  • Alkinlər  • Dienlər  • Tsikloalkanlar  • Aromatik birləşmələr |
| Oksigenli üzvi birləşmələr | Spirtlər  • Sadə efirlər  • Aldehidlər  • Ketonlar  • Ketenlər  • Karbon turşuları  • Mürəkkəb efirlər  • Ortoefirlər  • Karbohidratlar • Yağlar  • Xinonlar • Fenollar |
| Azotlu üzvi birləşmələr | Aminlər  • Amidlər  • Nitrobirləşmələr  • Nitrozobirləşmələr  • Oksimlər  • Nitrillər  • Aminturşular  • Zülallar • Peptidlər |
| Kükürdlü üzvi birləşmələr | Merkaptanlar  • Tioefirlər  • Kükürdlü turşular  • Tioaldehidlər  • Tioketonlar  • Tiokarbon turşuları |
| Fosforlu üzvi birləşmələr | Fosfinlər  • Fosfonist turşuları  • Fosfin turşuları  • Fosfon turşuları  • Nuklein turşuları • Nukleotidlər |
| Halogenli üzvi birləşmələr | Ftorlu üzvi birləşmələr  • Xlorlu üzvi birləşmələr  • Bromlu üzvi birləşmələr  • Yodlu üzvi birləşmələr |
| Silisiumlu üzvi birləşmələr | Silianlar  • Siliazanlar  • Siltianlar  • Siloksanlar  • Silikonlar |
| Elementli üzvi birləşmələr | Germaniumlu  • Borlu • Qalaylı • Misli • Alüminumlu • Civəli • Digər metallı üzvi birləşmələr |
| Digər mühüm siniflər | Halogenli karbohidrogenlər  • Heterotsiklik birləşmələr  • Perftor karbohidrogenlər |