recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gəncə qəzası** — 12 oktyabr 1989-cu il cümə axşamı günü Gəncə aviabazasında (AzSSR) iki hərbi təyyarənin toqquşması nəticəsində 7 nəfərin ölümü ilə nəticələnən təyyarə qəzası.

Təyyarələr
----------

SSRİ-11229 (zavod - 4342006, seriya - 20-06) qeydiyyat nömrəsi olan An-12B (digər mənbələrə görə - An-12BP) 1964-cü ildə Daşkənd Aviasiya Zavodu tərəfindən buraxılmışdır. Hadisə baş verən zaman Klin hava limanında yerləşən və əslində SSRİ hava hücumundan müdafiə qüvvələrinin hərbi nəqliyyat aviasiyası funksiyasını yerinə yetirən 978-ci ayrı hərbi nəqliyyat aviasiya alayına aid idi. Onun heyəti yeddi nəfərdən ibarət idi.

Su-24 bombardmançısının ekipajı iki nəfərdən ibarət idi: təyyarənin komandiri, polkovnik Y. Qriqoryev və naviqator, kapitan A. Qorodçukov.

Qəza
----

Sovet Hərbi Hava Qüvvələrinin bombardmançı Su-24 gecə uçuşu etməli idi. Ekipaj ehtiyat uşuş zolağına necə keçməyin fərqinə varmadı. Cəmi beş yüz metr məsafə getdikdən sonra Su-24 təyyarəsinin qanadı boş bir avtobusa, daha sonra həmin vaxt yanacaq dolduran An-12 nəqliyyat vasitəsinə çırpıldı. Sonra hər iki təyyarə partladı. Bombardmançısının naviqatoru Qorodçuk toqquşmadan əvvəl katapult etdi və sağ qaldı. Pilot Qriqoryev isə öldü. Digər nəqliyyat təyyarəsinin göyərtəsində olan 4 heyət üzvü həlak oldu. Qalan 3 nəfər hava limanında çöldə idi, buna görə xəsarət almamışdılar. Aerodromun quru heyətinin iki hərbi əməkdaşı - tanker sürücüsü və yanacaq-sürtkü xidməti işçisi həlak oldu. Beləliklə, fəlakət qurbanlarının ümumi sayı 7 nəfər oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Антонов Ан-12Б CCCP-11229 а/к Россия (СССР) - ВВС - карточка борта" (rus). russianplanes.net. 2019-07-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-26.
2. 1 2  "Столкновение на РД Ан-12 и Су-24 в Кировабаде (борт СССР-11229), 12 октября 1989 года" (rus). AirDisaster.ru. 2019-02-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-26.

| ⛭
* ← 1988
* Aviasiya qəzaları və insidentləri (1989 (1989))

 |
| --- |
| 
* 7 iyun → Paramariboda təyyarə qəzası (7 iyun 1989)
* 14 iyul → Kəlbəcərdə helikopter qəzası (1989)
* 12 oktyabr → Gəncə qəzası (1989)
* 18 oktyabr → İl-76 qəzası (1989)
* 27 noyabr → Avianka Hava Yolları reys 203

 |
**Dandun** (1965-ci ilədək Andun) (*çin.* 丹东) — Çinin şimal-şərq hissəsində, Lyaonin əyalətində şəhər-rayon. Әhalisi 2,4 milyon nəfərdir (2010). Çanbayşan yastı dağlığının cənub hissəsində, Yalutszyan çayının aşağı axınında yerləşir. Beynəlxalq dostluq körpüsü (1937–43; uzunluğu 940,8 m) Dandunu Koreya Xalq Demokratik Respublikasının Sinıycu şəhəri ilə əlaqələndirir. Nəqliyyat qovşağı və port şəhəridir. İllik yük dövriyyəsi 11 milyon tondur.

Ümumi məlumat
-------------

Dandun Şimali Koreyanın qərb sərhəddində, şimal-qərb Yalutszyan çayının (sağ) sahilində yerləşir. Çay Qərbi Koreya körfəzinə tökülür. Əyalət 120 km-lik sahil xəttinə malikdir. Danduna Dalu ( 大鹿岛) və Xiaomai ( 小麦 岛 ) adaları daxildir. Bölgə uzun qışa və rütubətli isti yaya malikdir. Ərazidə rütubətli kontinental iqlim hakimdir.

İndiki şəhərin yerində yaşayış məskənləri VII əsrdən məlumdur. XVII əsrdən sürətlə inkişaf etməyə başlamışdır. 1934-cü ildə bölgədə Mançjou-qo hakimiyyəti tərəfindən Andun (安东省) əyaləti yaradıldı. 1937-ci ilin dekabrında Andun əyalətinin urbanizasiya etmiş hissəsi Andun şəhəri kimi ayrıldı. 1949-cu ildə Andun və Lyaonin əyalətləri Lyaodun əyalətində birləşdirildi. Əyalətin idarə etmə mərkəzi Andun şəhərində yerləşirdi. 1954-cü ildə Andun şəhəri əyalət tabeli şəhər elan edildi.

1955-ci ildə xüsusi Andun rayonu (安东专区) təşkil olunmuş və 5 uezdən ibarət idi. 1958-ci ildən əyalət yenidən təşkil olunmuş, Anduna tabe olan ərazilər qonşu rayonlar arasında bölüşdürüldü.

Dandunda toxuçuluq kolleci, Lyaodun maliyyə kolleci var. Koreya müharibəsi (1950–53) hadisələrinə həsr olunmuş muzey fəaliyyət göstərir. Dandun iri ticarət və sənaye mərkəzidir. Lyaodun yarımadası azad iqtisadi zonasına daxildir (2004-ci ildə xarici ticarət dövriyyəsi təqribən 2 milyard dollar; başlıca ticarət tərəfdaşlarından biri KXDR-dir). Maşınqayırma, metallurgiya, kimya (sintetik lif, sintetik kauçuk istehsalı), əczaçılıq, toxuculuq (pambıq parça, ipək), sellüloz-kağız sənayesi müəssisələri fəaliyyət göstərir.

Böyük Çin səddinin bir hissəsi Dandun yaxınlığındadır. Әtrafındakı dağlardan birinin zirvəsindəki baxış qülləsindən Yalutszyan çayı dərəsinə gözəl mənzərə açılır. Şəhərdən 20 km şimal-qərbdə Ulun meşə parkı yerləşir.

İnzibati ərazi bölgüsü
----------------------

Dandun şəhər-rayonu 3 rayondan, 2 şəhər uezdindən və 1 muxtar uezdən ibarətdir.

Mənbə
-----

Dandun // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 6-cı cild: Çin – Dərk. Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2015. səh. 284. ISBN 978-9952-441-11-6.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Dandong: North Korea's most surprising border". 2021-01-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-19.
2. ↑  Liaoning Statistical Yearbook. []. 2009.
**Seyid Rza Sabir** (1849, Salmas, Qərbi Azərbaycan ostanı – 1904, İrəvan) — XIX əsr Azərbaycan şairi.

Həyatı
------

Sabir təxəllüsü ilə şeirlər yazmış Hacı Seyid Rza Əmirzadə 1849-cu ildə Salmas şəhərində anadan olmuşdur. Şair ilk təhsilini mədrəsədə almış, iyirmi yeddi yaşında İrəvana köçüb ömrünün axırına qədər orada yaşamışdır, Onun Şimali Azərbaycana gəlməsi Bakıda "Əkinçi" qəzetinin nəşri başladığı tarixə təsadüf edir.

Firidun bəy Köçərli Hacı Seyid Rzanın çox rəvan təbə malik, "xeylixaşsöhbət və zərif bir şair" olduğunu qeyd edir və göstərir ki, o, "Əkinçi" yə nəsr ilə yazılmış bəzi məktublar da göndərirmiş.

Hacı Seyyid Rza Əmirzadə 1904-cü ildə İrəvan şəhərində vəfat etmiş və orada dəfn olunmuşdur.

Həmçinin bax
------------


***Vikimənbədə*** **Seyid Rza Sabir** ilə əlaqəli məlumatlar var.

* Azərbaycan ədəbiyyatı

İstinadlar
----------

1. ↑  Ziyəddin Məhərrəmov. "İrəvanda məktəbdarlıq və maarifçilik" Arxivləşdirilib 2019-07-16 at the Wayback Machine, Bakı, "Nurlan", 2010.
2. ↑  *Tərtib edəni: Zaman Əsgərli.* "XIX əsr Azərbaycan şeiri antologiyası" (PDF). Milli Kitabxana (az.). "Şərq-Qərb". 2005. 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2016-08-13.

Ədəbiyyat
---------

* "Mərhəba, ey Həsən bəyi-aqil", "Əkinçi" qəzeti, 1877-ci il, 20-ci say.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ədəbiyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Koordinat:Sky map 11s 31d 53,6sn; +28º 21' 11″

**NGC 3714**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. **Sa** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Uilyam Herşel tərəfindən 1785-ci ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 3714: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 3690 |
NGC 3691 |
NGC 3692 |
NGC 3693 |
NGC 3694 |
NGC 3695 |
NGC 3696 |
NGC 3697 |
NGC 3698 |
NGC 3699 |
NGC 3700 |
NGC 3701 |
NGC 3702 |
NGC 3703 |
NGC 3704 |
NGC 3705 |
NGC 3706 |
NGC 3707 |
NGC 3708 |
NGC 3709 |
NGC 3710 |
NGC 3711 |
NGC 3712 |
NGC 3713 |
**NGC 3714** |
NGC 3715 |
NGC 3716 |
NGC 3717 |
NGC 3718 |
NGC 3719 |
NGC 3720 |
NGC 3721 |
NGC 3722 |
NGC 3723 |
NGC 3724 |
NGC 3725 |
NGC 3726 |
NGC 3727 |
NGC 3728 |
NGC 3729 |
NGC 3730 |
NGC 3731 |
NGC 3732 |
NGC 3733 |
NGC 3734 |
NGC 3735 |
NGC 3736 |
NGC 3737 |
NGC 3738 |
NGC 3739



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Usta Bəndərin Hacıkənd qəsəbəsindəki "Sələflər-xələflər parkı"ndakı büstü
**Gəncə üsyanı** və ya **Usta Bəndər üsyanı** — 1231-ci ildə Gəncədə Usta Bəndərin başçılığı ilə Xarəzmşahlara qarşı qalxmış üsyan.

Tarixi
------

Hadisələrin şahidi olan tarixçi Nəsəvi yazırdı ki, Cəlaləddinin iqamətgahı olan Gəncədə xarəzmlilərin hakimiyyətinə qarşı üsyan əhvali-ruhiyyəsi çoxdan mövcud idi. Bu hərəkatda şəhər əhalisinin bir qismi fəal iştirak edirdi.

Üsyana qalxmış əhali şəhər hakiminin sarayını dağıtdı, məmurlar və qulluqçular öldürüldü, şəhərdəki Xarəzm qornizonu məhv edildi. Cəlaləddinin üsyançılarla danışıqları bir nəticə vermədi, az sonra Cəlaləddin özü qoşun hissələri ilə Gəncə ətrafında məskən saldı və üsyançılara əminamanlıq vəd etdi. Lakin üsyançılar şəhərdən çıxaraq sultan ordusuna hücum etdilər. Amma Xarəzm ordusu üsyançıları geriyə çəkilməyə məcbur etdi. Cəlaləddin üsyanı yatırtdı, üsyan rəhbərlərindən 30 nəfəri edam etdirdi, Bəndər isə tikə-tikə doğrandı.

Həmçinin bax
------------

* Gəncə üsyanı (1920)

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan tarixi Arxivləşdirilib 2022-07-05 at the Wayback Machine. Yeddi cilddə. III cild" (Bakı, Elm, 1999) **səh.16-17**
2. ↑  Nuriyeva İradə Tofiq qızı. Azərbaycan dövlətləri intibah dövründə Arxivləşdirilib 2020-05-01 at the Wayback Machine. Bakı, "Mütərcim", 2015. **səh.84**
**Ağa Seyid Məhəmməd Saleh Məhəmməd Səid oğlu Xalxali** (Xalxal – 7 sentyabr 1888) — İslam alimi.

Həyatı
------

Ağa Seyid Məhəmməd Saleh Məhəmməd Səid oğlu Xalxal şəhərində anadan olmuşdu. Məktəb yaşına çatdıqda atası onun yüksək səviyyədə olan istedadını görüb həddindən artıq elmi məşğuliyyətinə, tədrislərinin və eləcə də müraciət edənlərin çoxluğuna baxmayaraq, oğlunun təlim-tərbiyəsi ilə şəxsən məşğul olmağa başladı. Hövzə elmlərinin ən yüksək səviyyəsinə qədər onunla yanaşı oldu. O, özünün fitri istedadı, elmə həddindən artıq olan məhəbbəti və ciddiyyəti sayəsində qısa bir vaxtda bu mərhələləri keçdi. Sonra Mirzə Həsən Cilvənin (?-1896) yanında fəlsəfə və kəlamı öyrəndi.

Seyid Saleh Xalxali bir çox kitablar qələmə almışdı. Onlardan ən görkəmli əsəri "Şüruhi-sələsə" (üç izah)dır. O, Mühyəddin ibn əl-Ərəbinin (?-1240) "On iki imam" əsərini, Mir Findiriskinin (?-1640) "Qəsideyi-yaiyyə" əsərinin və Şeyx Mürtəza Ənsarinin (?-1864) "Fəraid" əsərinin izahını yazmışdır. Həmin əsərlər Tehranda çap olunmuşdur.

Seyid Saleh Xalxali 7 sentyabr 1888-ci ildə vəfat edib.

İstinadlar
----------
**Tamamlama əməliyyatı** — maşınqayırmada tətbiq olunan finiş əməliyyatı olub, yüksək dəqiqilik və təmizlik tələb olunan hissələrin səthlərinin son emalında tətbiq taır. Tamamlama əməliyyatında emal olunan səthin xüsusiyyətlərinə təsir etmək üçün müxtəlif üsullardan istifadə edilir. Buraya kəsmə ilə mexaniki, elektrokimyəvi və elektrofiziki emal üsulları daxildir. Ən geniş yayılmış nazik emal payı çıxartmaqla işləyən yonma, frezləmə, şevinqləmə, pardaqlama, sürtmə və çatdırma, cilalama, honalama və superfinişləmə üsullarıdır. Bundan əlavə yonqar çıxartmamaqla, səthin soyuq halda təzyqi altında emalı: diyirləmə, döymə və s. tətbiq olunur. Həmçinin səthin keyfiyyətini artırmaq məqsədilə diyircəklə sığallama üsullarından istifadə edilir. Bu üsullarda səthdə olan nahamarlıqlar əzilərək kiçildilir və müəyyən dərəcədə baş verən plastik deformasiya sayəsində səthin bərkliyi artır.

Elektrofiziki və elektrokimyəvi üsulları çox vaxt kəsmə ilə çox çətin emal olunan və mürəkkəb həndəsi formaya malik olan hissələrin səthlərinin finiş olunmasında istifadə eidlir. Buraya anod-mexaniki emal, elektro-qığılcımlı emal, elektroimpuls üsullarını göstərmk olar.
**Tamamşyan quşarmudu** (*lat.* Sorbus tamamschjanae) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin quşarmudu cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Qafqazda təbii halda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 2–5 m-ə çatan kol və ya alçaqboylu ağacdır. Yarpaqları yumurtavari və ya ellipsvari olub, 2,5–9 sm uzunluqda, 1,5–5 sm enindədir, qaidəyə yaxın hissəsi pazvari daralmışdır, uc hissəsi isə kütdür. Üst səthi tünd yaşıl, çılpaq, alt səthi isə sıx boz və ya ağımtıl keçətükcüklüdür. Kənarı kiçik dişcikli olub, kifayət qədər dərin qısa dilimlidir. Yan damarlarının sayı 7–9 cütdür. Çiçək qrupu çoxçiçəkli qalxanvaridir. Çiçək saplağı ilk vaxtlar tükcüklü olub, sonralar çılpaqlaşır. Kasacıq kənarları dişciklər üçbucaq şəklində olub, qısa və iti ucludur. Ləçəkləri ağ, yumurtavaridir. May-iyun aylarında çiçək açır, sentyabr-oktyabrda isə meyvəsi yetişir. Meyvələri 1,2 sm uzunluqda, 1,1 sm enində olub, enli ellipsvari, açıq narıncı rəngdə, parlaqdır. Açıq qəhvəyi rəngli toxumları 0,6 sm uzunluqda, 0,2 sm enindədir.

Ekologiyası
-----------

Orta və yüksək dağlıq qurşaqlarında dəniz səviyyəsindən 1800–2400 m hündürlüklərdə, palıd meşələrində, meşənin yuxarı sərhəddi boyunca daşlı-qayalı yamaclarda, arid seyrək meşəliklərdə və kolluqlar arasında, əhəngdaşlı torpaqlarda yayılmışdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR-da Şahbuz rayonunun Ayrınc kəndi ətrafı seyrək meşəliklərdə (09. VII.2013); Ordubad rayonunun Nürgüt kəndi, Şərur rayonunun Qaraquş dağı, Lizbirt ərazisi bitir.

İstifadəsi
----------

Dərman əhəmiyyətli bitkidir. Dekorativ yaşıllaşdırmadaistifadəsi məqsədyönlüdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17240641
* EoL: 628756
* GBIF: 3012943
* IPNI: 742003-1
* IRMNG: 11331659
* Plant List: rjp-2642
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:742003-1
* Tropicos: 27800204
* WFO: wfo-0000996709

 |
**Xubanov Vadim Ələddin oğlu** (1963, Moskva) — Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı sədrinin müavini.

Həyatı
------

Vadim Xubanov 1963-cü ildə Moskva şəhərində anadan olmuşdur. 1985-ci ildə D.Bünyadzadə adına Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunu fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Əmək fəaliyyətinə 1985-ci ildə SSRİ Dövlət Bankının Azərbaycan Respublikası kontorunun baş iqtisadçısı vəzifəsində başlamışdır.

1985-ci ildən 1987-ci ilədək ordu sıralarında həqiqi hərbi xidmətdə olmuşdur.

1987-ci ildən SSRİ Dövlət Bankının Azərbaycan Respublikası kontorunun 26 Bakı komissarı adına rayon şöbəsində iqtisadçı, həmin ildən Mənzil-kommunal Təsərrüfatı və Sosial İnkişaf Bankında iqtisadçı, böyük iqtisadçı, I dərəcəli iqtisadçı işləmişdir. 1991-ci ildən Azərbaycan Respublikası Xarici Əlaqələr Bankında Kredit-plan şöbəsinin rəisi, 1992-ci ildə Azərbaycan Respublikası Beynəlxalq Bankında İqtisadi təhlil, beynəlxalq əlaqələrin inkişafı müdiriyyətinin direktoru vəzifəsində işləmişdir. 1993-cü ildən Səhmdar-Kommersiya Beynəlxalq Bankı İdarə Heyəti sədrinin müavini, 1995-ci ildən isə İdarə Heyəti sədrinin birinci müavini işləmişdir.

1996-cı il iyunun 14-dən Azərbaycan Respublikası Milli Bankı İdarə Heyətinin üzvü, həmin ilin sentyabrın 24-dən isə İdarə Heyəti sədrinin müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir. 2001-ci ilin dekabr ayında Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin qərarı ilə ikinci dəfə, 2006-cı ilin dekabr ayında üçüncü dəfə, 2012-ci ilin fevral ayında dördüncü dəfə, 2017-ci ilin mart ayında isə beşinci dəfə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı İdarə Heyətinin üzvü seçilmişdir.

Hazırda Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı İdarə Heyətinin üzvüdür, Azərbaycan Republikası Mərkəzi Bankı sədrinin müavini vəzifəsində çalışır.

Təltifləri
----------

2012-ci ilin fevral ayında Azərbaycan Respublikasında bank işinin inkişaf etdirilməsindəki xidmətinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.

Ailəsi
------

Ailəlidir, 2 övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı: İdarə heyəti: Vadim Ələddin oğlu XUBANOV" (az.). cbar.az. 2016. 2018-04-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-16.
Rori Pek Əfqanıstanda
**Rori Pek** (*ing.* Rory Peck; 1956-cı il 13 dekabr-1993-cü il 3 oktyabr) - Azad reportyor və anqlo-irland əsilli operator.

Bioqrafiya
----------

O, Əfqanıstanda olan müharibəni işıqlandırmış, 1989-cu ildə Buxarestdə Nikolae Çauşeskunun devrilməsi ilə nəticələnən üsyanda üsyançıların tərəfində iştirak etmişdir. O, Fars körfəzi və Bosniya və Herseqovinada olan müharibəni çəkmiş və SSRİ-nin ən "qaynar" münaqişə ocaqlarında olmuşdur.

1993-cü il 3 oktyabr hadisələri zamanı Moskvada yerləşən "Ostankino" telemərkəzində Almaniyanın *ARD* telekompaniyası üçün çəkilişlər aparan zaman həlak olmuşdur. Rori Pek günün ikinci yarısı Rusiya xüsusi bölməsi olan "*Vityaz*" orqanının əsgərləri tərəfindən güllələnmişdir.

Prezident Boris Yeltsinin sərəncamı ilə Rori Pek 1993-cü ilin dekabrında "Şəxsi cəsarətinə görə "ordenlə təltif edilmişdir.

Rori Pek adına Fond və Mükafat
------------------------------

R.Pekin xatirəsinə xeyriyyə fondu yaradılmışdır. Bu fond tele və kino operatorları öz vəzifələrini yerinə yetirərkən qarşılaşdığı çətinliklərə görə dəstək göstərir. Jüri qalibləri 4 nominasiyada: xəbərlər, sənədli filmlər, "Sony" firmasının xüsusi prizi və 2006-cı ildə Somalidə öldürülmüş məşhur jurnalist Martin Adlerin adını daşıyan prizlə mükafatlandırılır.
**Vağzal** — dəmiryol, su və hava nəqliyyatında sərnişinlərin və onların yüklərinin qəbulu və yola salınması üçün xüsusi bina və qurğu kompleksi. Nəqliyyat növündən asılı olaraq dəmiryol, dəniz. çay və aerovağzallar olur. .

Adın yaranması
--------------

Maks Fasmerin fərziyyəsinə görə *«vağzal»* sözü (ilk variantda «*fokzal*») «voksxoll» (*ing.* Vauxhall) sözündən yaranıb. Bu London ətrafında XVIII əsrdə yerləşən və Ceyn Voksa (*Jane Vaux*) məxsus parkın adından götürülüb..

Digər versiyaya görə XIX əsrdə parklarda yay estradaları "kurzal" adalnırdı. Çox sayda insanların toplaşması sonradab sözün vağzalların adlanması üçün istifadə edilib.

Mənbə
-----

* Фотографии вокзалов и виды из космоса на сайте Панорамио Arxivləşdirilib 2014-08-28 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑   Arxivləşdirilib 2022-05-04 at the Wayback Machine этимологический словарь русского языка М.Фасмера
Google" korporasiyasının Yaxın Şərq bölməsinin top-meneceri Vael Qonim İran müxalifətinə müraciət edib. İran müxalifətçiləri fevralın 14-də Tehranda etiraz yürüşünə çıxmağa hazırlaşırlar. "İranlılara məsləhət görərdim ki, vaxtılə biz onlardan öyrəndimiyiz təki, indi də onlar bizdən öyrənsinlər. Xalq istəyəndə hər şeyə nail ola bilər. Məqsədlərimizə inanırıqsa, birləşmişiksə, istənilən arzularımızı gerçəkləşdirə bilərik", - Qonim deyib. O, etiraf edib ki, Misir prezidenti Hüsni Mübarəkə qarşı kütləvi xalq etirazlarını hər vasitə ilə genişləndirməyə çalışıb.

İki həftə həbsxanada olan Qonim Misir ictimaiyyətinin tələblərindən sonra azad edilib və xalq hərəkatının liderlərindən birinə çevrilib.
Müşahidəçilər hesab edirlər ki, prezident Hüsni Mübarəkin istefasından sonra yaradılacaq keçid hökumətində Qonim nazir postu ala bilər.

Vael Qonim isə siyasətçi olmayacağını, inqilab başa çatandan sonra işinə qayıdacağını deyib.

Həmçinin bax
------------

* Misir inqilabı (2011)

1. ↑  "Misir inqilabının lideri: "İranlılar bizdən öyrənsinlər"". 2011-02-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-02-16.
**Patrik Kpozo** (*isv.* Patrick Kpozo; 15 iyul 1997, Akkra) — Qana futbolçusu, futbol üzrə İsveç çempionatında çıxış edən "AİK" FK-nın müdafiəçisi.

Karyera
-------

### Klub

Patrik Kpozo Qana futbolunun yetirməsidir. O, 2015-ci ildə "AİK" skautlarının maraqlarını cəlb etmiş və sınaq üçün İsveç klubuna gəlmiş, tezliklə burada müqavilə imzalayaraq gənclər komandasına qoşulmuşdur. Kpozo 2016-cı il mövsümündən əsas komandaya gətirilmişdir. O, 23 may 2016-cı ildə İsveç çempionatında "Gefle" ilə qarşlkaşmada debüt etmiş, start heyətində meydana çıxmış və bütün matçı meydanda keçirmişdir.

### Beynəlxalq

Patrik Kpozo 20 yaşadək Qana yığması ilə təlim-məşq toplanışına dəvət edilmişdir, rəsmi oyunlarda iştirak etməmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Patrick Kpozo // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. 1 2  Patrick Kpozo // FBref.com (çd.).
3. ↑  "AIK Stockholm sign up impressive Kpozo" (ingilis). 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 июля 2016.
4. ↑  "Gefle - AIK" (ingilis). 2016-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 июля 2016.
**Seyid Vəliağa türbəsi** — Azərbaycanın Lerik rayonunun Rvarud kəndində türbə.

Seyyid Vəliağa Mirqəni oğlu (1893-1973) XX əsrdə yaşamışdır. Böyuk kəramət sahibi olmuşdur. Rvarudda və ətraf kəndlərdə kəramətli Seyyid kimi tanınıb, hörmət qazanmışdır. Qəbri zaman keçdikcə ziyarətgaha çevrilib. Oğlu Seyyid Əbülağa tərəfindən abidə inşa edilmişdir. 2013-cü ildə yenidənqurma işləri aparılmış, abidəyə yeni görkəm verilmişdir. Qeyd olunan ziyarətgahlarda təkcə yaxın ərazilərdən deyil, paytaxtdan, ətraf rayonlardan və xaricdən gələn ziyarətçilərlə rastlaşmaq olar. Seyyid Vəliağa (1901-1973) ibn Mir Qəni ibn Fətulla ibn Əsədulla ibn Məmmədəli ibn Seyidi ibn ...... Seyid Cahangir ibn Mir Şükürülla ibn Seyid İsmayıl ibn Seyid Suleyman (Meşkin-Fəxrəbad kəndi)Səfəvi seyidləri-Musayı Kazım nəsli.

Rvarud kəndində olan Təğiyon tayfası ilə ən yaxın qohumdurlar, yəni eyni kökdən ulu baba Məmmədəlidən törəyiblər. Seyyid Vəliağanın babası Fətulla, Təğiyon tayfasının ulu babası Təğinin qardaşı Əsədullanın oğlu olub. Seyyid Vəliağanın atası Mir Qəni Fətulla oğlu Lənkəran qəzasının Zuvand mahalının Veri kənd cəmiyyətinin Rvarud kəndində 1876-ci ildə anadan olmuşdur. Seyyid Vəliağanın babası Fətulla kişi Rvarud kəndinin Dini Məhkəmə uzrə Qazisi olmuşdur. Nəsildən gələn savad Seyyid Vəliağanı Zuvand mahalında seçilməyə vadar edirdi, onun dini və dunyavi təhsili və bilgiləri yuksək idi. Sənədlərə görə 1901-ci ildə anadan olan Seyyid Vəliağa ibn Mir Qəni Fəxrəbadi-Rvarudi alim və kəndin obanın böyuk ağsaqqalı olmuşdur. Onun fəziləti və kəraməti haqqında Lənkəranın, eləcə də Lerikin bir çox kəndlərində hekayələr və rəvayətlər mövcuddur.
**Dövlət Nəzarəti İdarəsi** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə mülki və hərbi idarələrin, müəssisələrin, digər idarəçilik strukturlarının fəaliyyətinə nəzarət edən Hökumət orqanı.

Tarixi
------

Bu orqanı formalaşdırmaq məqsədilə Bakı Nəzarət Palatası 1918-ci ilin oktyabrında DNİ adlandırılmışdır. DNİ-yə əvvəlcə xarici işlər naziri Məmməd Həsən Hacınski, sonra, müvəqqəti olaraq, yollar naziri Xudadat bəy Məlik-Aslanov, daha sonra 1918-ci il dekabrın 28-dək Əbdüləli bəy Əmircanov rəhbərlik etmişdi. İdarənin nəzdində dəftərxana yaradılmış, mülki və hərbi idarələrə, habelə dəmir yoluna dair bütün təftiş kargüzarlığı burada cəmləşdirilmişdi. Təftiş xarakterli bütün işlər DNİ-yə verilmişdi. Sonralar müstəqil nazirliyə çevrilmişdi. 1918-ci il dekabrın 28-də Məmməd Həsən Hacınski nəzarət naziri təyin olunmuş, lakin o, Paris sülh konfransına ezam olunduğundan, nazirliyə Əliağa Həsənov, 1919-cu il aprelin 15-dən dekabrın 22-dək isə Nəriman bəy Nərimanbəyli rəhbərlik etmişdir.

Həmçinin bax
------------

Dövlət Nəzarəti Nazirliyi

İstinadlar
----------

1. 1 2  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Dövlət Nəzarəti İdarəsi // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. I. Bakı: "Lider". 2004. səh. 337. ISBN 9952-417-14-2.
**Biləcikli Mustafa Paşa** (d. ? - ö. 1648) — Gənc Osmanın qətl olunub, I Mustafanın üsyançılar tərəfindən yenidən taxta çıxarıldığı qarmaşıqlıq dönəmində ümumilikdə 2 ay 13 gün sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamıdır.

Həyatı
------

Biləcik əyalətinin Osmaneli bölgəsinə bağlı Lefkə kəndində dünyaya gəlmiş, ilk təhsilini Əndərunda almışdır. Bu müddət ərzində silahdar olaraq təyin olunmuş, 1617-ci ilin dekabr ayında Misir hakimi olaraq saraydan ayrıldı. Ancaq Gənc Osman hadisələrinin ardından paytaxta geri döndü və divanda vəzirlik rütbəsini əldə etdi.

8 iyul 1622 tarixində Mere Hüseyn Paşa üsyançıların istəyilə vəzifədən azad edildi və yerinə Sultan Mustafanın dayəsinin əri olan Mustafa Paşa sədrəzəm təyin olundu. Ancaq gənc sultan əqlən zəif, sədrəzəmi isə dirayətsiz idi. Dövlət işlərini Validə Həlimə Sultan və üsyankar birliklər idarə edirdi. Bütün bunların nəticəsində 21 sentyabr 1622 tarixində Mustafa Paşa sədarətdən alındı və ondan daha təcrübəli bir dövlət adamı olan Gürcü Hadım Mehmed Paşa sədarətə gətirildi.

Daha sonra Biləcikli Mustafa Paşaya İzmit və Kastamonu sancaqları iqta torpağı olaraq verildi və İstanbuldakı köşkündə yaşamağa davam etdi. 1648-ci ilin sonlarında isə İstanbulda vəfat etdi və Divanyolundakı Əli Paşa məzarlığında dəfn olundu.

Həmçinin baxın
--------------

* I Mustafa
* Sədrəzəm
* Durğunluq dönəmi Osmanlı sədrəzəmləri

Mənbə
-----



1. ↑  İsminin aldıği "Lefke" günümüzde Şimali Kipr Türk Respublikasın'ta bulunan Lefke değildir.
2. ↑  Sakaoğlu, Necdet (1999), *Bu Mülkün Sultanları*, İstanbul:Oğlak. ISBN 975-329-299-6 say. say. 216
**Seyid Qara Məhəmməd** – XIX əsrdə seyid kimi tanınmış biri.

Həyatı
------

Seyid Qara Məhəmməd Seyid Səfi oğlu XIX əsrin əvvəllərində ailəsi ilə Cənubi Azərbaycanın Əhər şəhərini tərk edərək Qarabağa gəlmişdir. Azərbaycan Respublikası Dövlət Tarixi Arxivində saxlanılan 1848 və 1860 illər Şuşa şəhərində yaşamış seyidlərin siyahıya alınması sənədlərindən Seyid Qara Məhəmməd Şuşa şəhərində yaşadığı məlum olur. O, təxminən 1818 ildə anadan olmuşdur.

Şuşa şəhərində, Şuşa qəzasının Seyidli kəndində (indiki Ağdamın Seyidli kəndi) yaşayan Seyid Qara Məhəmməd Seyid Səfiəddin oğlu Qarabağdan Kərbəlaya ziyarətə gedən zəvvarlara başçılıq etmişdi. Həmin illərdə ziyarətə gedən zəvvarların karvanları səfər zamanı qarətə məruz qalır, özləri qətlə yetirilirdi. Seyid Qara Məhəmmədin İraqda ağır seyid kimi tanınması onunla ziyarətə gedən zəvvarları quldur talanlarından xilas edirdi. Seyid Qara Məhəmmədin ziyarətdən Qarabağa hər qayıdışı isə böyük bayram kimi qarşılanırmış. Camaat Nənəşlər deyilən daş yola yığışar, Ağanın adına qurbanlar kəsərmişlər.

Seyid Qara Məhəmməd görkəmcə hündürboy, qarabəniz adam olmuşdur. O, Kərbəlaya 16 dəfə ziyarətə getmiş, 17-ci ziyarəti zamanı Kərbəlada dünyasını dəyişmişdir. Seyid Qara Məhəmməd Seyid Səfi oğlu ocağın yaxınlığında torpağa tapşırılmışdır. Dindarların ziyarətgah yeri sayılan Ağanın məzarına nəzirlər verilərmiş.

Seyid Qara Məhəmməd öz dövrünün böyük nüfuz sahibi olmuşdur. Seyid Qara Məhəmmədin həyat yoldaşı Aynadan Seyid Kazım (onun adına Seyid Məhəmməd də deyilmişdir), Seyid Ağa Mir, Seyid Həşim, Seyid Möhsün adlı dörd oğlu olmuşdur.

AMEA-nın müxbir üzvü, fəlsəfə elmləri doktoru, professor Zakir Məmmədov ana tərəfdən Seyid Qara Məhəmmədin oğlu Seyid Həşimin nəticəsidir

Tədqiqatçı-jurnalist Orxan Zakiroğlu (Baharlı) Seyid Qara Məhəmmədin oğlu Seyid Həşimin kötücəsidir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Seçilmişlər. "Bütöv Azərbaycan" qəzeti, 06-12 iyun 2012-ci il. №19(151)

Mənbə
-----

* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Qarabağın Seyidli oymağı. I kitab. Bakı, 2017
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Seçilmişlər. "Bütöv Azərbaycan" qəzeti, 06-12 iyun 2012-ci il. №19(151)
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Seyid Səfinin övladları. "Soy" dərgisi, № 4 (36), 2010-cu il
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). İmam-Peyğəmbər övladı – Seyid Həşim. "Qarabağ" qəzeti, 15-28 mart 2013-cü il, № 05-06 (545-546)
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Qarabağ torpağının seyid övladı. "Təzadlar" qəzeti, 28 may 2013-cü il, № 54 (1791)
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Seyid Səfi nəslinin İman-Peyğəmbər övladları. "Yeniləşən Azərbaycan" qəzeti, 22 fevral-01 mart 2013-cü il, № 06 (116)

Həmçinin bax
------------

* Seyidli oymağı
* Ağdam rayonunun Seyidli kəndi
* Seyid Həşim
* Seyid Möhsün
* Məmməd Murtuza bəy oğlu Məmmədov
* Zakir Cabbar bəy oğlu Məmmədov
**Vaythors** — Kanadanın Yukon vilayətinin mərkəzi. Vaythors 1898-ci ildə salınmışdır. Şəhərdə 24 minə yaxın insan yaşayır. Bu rəqəm 
Yukon vilayətində yaşayan əhalinin 75%-ni təşkil edir. Vaythors *Alyaska mərkəzi yolunun* üzərində yerləşdiyindən böyük önəmə sahibdir. Alyaskaya yük maşınları ilə səfər edənlər və turistlərin əsas dayanacağı Vaythors şəhəridir. Qızıl hərisliyi dövründə Vaythors olduqca məşhur idi. Yukon çayında qızılın tapılması və şəhərin çaya yaxın ərazidə yerləşməsi, qısa müddətdə minlərlə qızıl axtaranın şəhərə gəlməsi ilə nəticələnmişdir. 1953-cü ildə Klondayk yolunun çəkilməsindən sonra, Yukon vilayətinin mərkəzi Douson Sitidən Vaythorsa köçürülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Canada 2016 Census.

Xarici keçidlər
---------------

* Vaythors şəhərinin rəsmi saytı
* Vaythors şəhərinin turizm saytı


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Kanada ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Naxçıvani.

**Əhməd ibn Əyyub əl-Hafiz Naxçıvani** — orta əsr Azərbaycan memarı. Naxçıvan-Marağa memarlıq məktəbinin ən görkəmli nümayəndələrindən biri olan Əhməd Naxçıvaninin dövrümüzə iki əsəri gəlib çatmışdır. Onlardan biri "Nüşabə qalası" kimi də tanınan Bərdə türbəsi (1322), digəri isə, Qudi xatunun şərəfinə inşa edilmiş, Qarabağlar türbə kompleksidir (XIV əsrin 30 – cu illəri).

Qarabağlar türbəsinin şimal tərəfindəki baştağın tünd bənövşəyi rəngli kaşı yerliyi üzərində nəsx xətti ilə memar öz adını yazmışdır. Binanın kompozisiya həlli, ayrıntıların diqqətlə işlənməsi, həndəsi və yarımhəndəsi quruluşu. Çoxrəngli kaşı ornamentlərin tətbiqi, kitabələrdən bəzək vasitəsi kimi istifadə edilməsi Əhməd Naxçıvaninin yaradıcılıq üslubu üçün səciyyəvidir. Ümumi quruluşunun fərdi cəhətləri ilə fərqlənən Axsadan baba türbəsinin (Bərdə şəhəri) də memarının Əhməd Naxçıvani olduğu güman edilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  İ. Bretanitski, Ə. Salamzadə - Orta əsr Azərbaycan memarları və memarlıqla əlaqədar sənətkarlar, "Azərbaycan İncəsənəti", c. 8, Bakı, 1956
2. ↑  "AḤMAD B. AYYŪB". Encyclopædia Iranica. 2015-09-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-13.
*Orijinal mətn*  (ing.)  

AḤMAD B. AYYŪB ḤĀFEẒ, 7th-8th/13th-14th Azerbaijani architect, one of the best representatives of the architectural school of Naḵǰavān. He constructed in Barda (Barḏaʿa) a mausoleum, completed in 722/1322 according to the building inscription.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan memarlığı
**Heydər Vəzirov** — Ağdaş Qəza İcraiyyə Komitəsinin sədri.

Həyatı
------

Georgi Qulumbəyov əslən Cənubi Osetiyadan olan hörmətli, tanınan nəslin nümayəndəsi idi. O, Çar Rusiyasının ərazinə daxil edilən Qori qəzasının Ortev kəndində 1887-ci ildə anadan olmuşdu. 1902-ci ildə dayısının köməyi ilə Tbilisi şəhər məktəbinə daxil olur. 1905-ci ildə inqilabi ruhlu dərnəyə qoşulur. Və bu maraq onu Bakıya gətirir. 1917-ci ilin aprel ayında Bakıda fəaliyyət göstərən bolşevik təşkilatınınn üzvü olur. 1917-ci il avqustun birində isə həmyerlisi Z.Ajdarovla birgə vətəninə yola düşür. Sonralar həbs edilir. Güllələnmədən çox çətinliklə qurtula bilir. Nəhayət hakimiyyətə gələn kommunistlər onu Ağdaş Qəza İcraiyyə Komitəsinin sədri təyin edirlər. Sonralar isə Ağdaş Qəza partiya komitəsinin birinci katibi seçilir. Xeyli müddət orda çalışdıqdan sonra Ağdama gəlir. Müxtəlif vəzifələrdə çalışası olur. On iki il isə Ağdam səhiyyə şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləyir. 
Ömrünün son illərinədək diş həkimi işləyən G.Qulumbəyov 1970-ci ilin dekabrın 18-də dünyasını dəyişir. Öz vəsiyyətinə uyğun olaraq diş həkimini doğulduğu Ortev qəsəbə qəbiristanlığında dəfn edirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-06-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-29.

Həmçinin bax
------------
**Cənubi Afrika İnkişaf Birliyi** (SADC, *ing.* Southern African Development Community) — baş qərargahı Botsvananın paytaxtı Qaborone şəhərində yerləşən hökumətlərarası təşkilatdır. Onun məqsədi 15 cənubi Afrika dövlətləri arasında sosial-iqtisadi əməkdaşlıq və inteqrasiya, həmçinin, siyasi və təhlükəsizlik məsələləri üzrə əməkdaşlığı inkişaf etdirməkdir.

Yaranma tarixi
--------------

CAİB 1992-ci il Müqaviləsinin imzalanması nəticəsində yaradılmışdır və ümumi dəyərləri və məqsədləri olan ölkələrin postaparteid regional təşkilatı kimi inkişaf etmişdir.

Məqsədi
-------

Əsas məqsədi nəqliyyat, demokratik idarələrin qurulması, münaqişələrin təhlükəsiz həll edilməsi sahəsində iqtisadi inteqrasiyaya və sıx əməkdaşlığa təkan verməkdən ibarətdir.

Fəaliyyəti
----------

Dövlət başçıları ildə bir dəfə, xarici işlər nazirləri isə ildə iki dəfə görüşlər keçirirlər;

Üzvləri
-------

* Anqola
* Botsvana
* Konqo Demokratik Respublikası
* Zambiya
* Lesoto
* Mavritius
* Malavi
* Mozambik
* Namibiya
* Esvatini
* Tanzaniya
* Cənubi Afrikadır

Katibliyi
---------

CAİB-in katibliyi Qaboronedə yerləşir.

Mənbə
-----

* 
* www.sadc.int
Əhməd Necdət Sezər ilə səhv salmayın.
**Əhməd Necdət Sözər** (1933 İzegöl anadan olmuş - 5.05.2010), şair, coğrafiya üzrə professor.

Çapa yüksək öğrətmən məktəbini bitirdikdən sonra İstanbul Universitetinin Ədəbiyyat fakültəsinin Coğrafiya ixtisasını bitirib (1954). Anadolunun müxtəlif bölgələrində coğrafiyadan dərs deyib. 1974-1997-ci illərdə Atatürk universitetində, Muğla Mühasibatlıq Universitetində, Ege və Uludağ universitetlərində beynəlxalq-iqtisadi coğrafiyadan dərs deyib.

Şeir kitabları: *Uzuneşek* (1977), *Ne Çok Enkaz* (1988), *Sana Bunca Yangından* (1991), *İnegöl Hey İnegöl* (1992), *Gün Yüzleri* (1992, Türk Dil Kurumu Şiir Ödülü / 1994), *Kün* (1994), *Ay Kasidesi* (1995), *Zümrüt Longa* (1998), *Aşk Ey* (2001, Yunus Nadi Şiir Ödülü / 2002) ve *Haiku Kuşu* (2004).Onun Kanşaubiyev Mizievlə birlikdə Puşkinin "Yevgeni Onegin" əsərini türk dilinə tərcümə edərək, 2003-cü ildə "ən yaxşı tərcüməsi" kimi mükafatlandırılıb.

İstinadlar
----------

1. ↑   Soysal, İlhami (Eylül 2009). *20. Yüzyıl Türk Şiiri Antolojisi* (11. bas.). bilgi yayınevi. s. 464. ISBN 975-494-022-3.
**Georgi Maliyev** — Osetin sovet şairi və publisisti.

Bioqrafiya
----------

Kasıb bir kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Milliyyətinə görə osetin-digoretsdir. 1902-ci ildə iki illik kilsə məktəbini bitirir, Ardon Seminariyasında oxuyur (1903–1907), lakin inqilabi fəaliyyətlərdə iştirak etdiyi üçün seminariyadan qovulur. Şəxsi dərslər verir, jurnalist kimi çalışır.

1917-ci ildə Malıyev daha sonra bolşeviklərə qoşulan Osetiya inqilabi demokratik "Kermen" partiyasının qurucularından biri olur. Milliləşdirmənin vəhşiliklərindən əziyyət çəkən Maliyev siyasətdən ayrılır və 1920-ci ildə kəndə qayıdır. 1923–1932-ci illərdə kiçik Qular kəndində məktəb direktoru işləyir. 1932-ci ildə müasirlərinin "təvazökar və anlaşılmaz bir şəkildə yaşadığı" xatirələrinə görə, müəllim işlədiyi, yeni bir məktəb tikdiyi Mostizdaxa köçür.

O illərdə Malıyevin yazdığı Osetiya dilinin diqor ləhcəsi RSFSR-də bir dil sayılır, bunun üçün xüsusi bir əlifba işlənilir, dərsliklər və digər nəşrlər dərc olunurdu.

1934-cü ildə Malıyev Sovet Yazıçılar Birliyinə qəbul edilir. 1935-ci ildə "İraf" (qısa hekayələr və şeirlər toplusu) kitabı nəşr olunur. Malıyevin işləri çağdaş deyildi, inqilabi dəyişiklikləri tərifləmirdi, burjua millətçiliyi və bədbinliklə ittiham olunurdu. 4 dekabr 1937-ci ildə Georgi Malıyev "əksinqilabi fəaliyyət" ittihamı ilə 10 il məcburi əmək düşərgələrinə məhkum edilir. Eyni ilin əvvəlində, diqor dilinin statusu yenidən bir ləhcəyə endirilir. Diqor əlifbası "əks-inqilabçı" elan edilir, ədəbi ənənənin inkişafı uzun müddət dondurulur. Georgi Malıyev 1942-ci ildə düşərgədə dünyasını dəyişir, məzarı isə itirilir. Şairin kiçik oğlu, atasının həbsindən sonra dünyaya gələn Vaso Malıyev məşhur Osetiya yazıçısı və publisisti olur.

Malıyevin yaradıcılığının əhəmiyyətli bir hissəsi folklordan qaynaqlanır ("Temur-Alsak", "Simd Narts", "Qisas" balladası və s.). Bir neçə şeir sadə bir dağ qızının mənəvi dünyasına həsr olunmuşdur. Qız düşüncəsi və narahatlıqları ilk şəxsdə yazılmışdır ki, bu da Osetiya poetik ənənəsində cəsarətli bir yenilik idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  См. журнал "Революция и национальности", 1937, N 5, с. 81–82.
2. ↑  "Завещание отца. // «Северная Осетия», 22 ноября 2006 года". 2007-07-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2007-07-13.

Ədəbiyyat
---------

* Малиев Георгий Гадоевич// Бибоева И. Г. Казиты М. Р. Писатели Осетии, библиографический справочник, Владикавказ, Ир, 2015, стр. 84–87, ISBN 978-5-7534-1499-01

Mənbə
-----

* Биографические сведения и творчество
* Малити Г. Федоги мæлæт. Рассказ из сборника "Ираф".
* Стихотворения Георгия Малиева (на дигорском и иронском диалектах)
**Tereza Raken** — XIX əsr fransız naturalist nəsrinin simalarından biri olan Emil Zolyanın (1840-1902) romanı. Roman müxtəlif dillərə tərcümə edilib.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***Ehtirasın doğurduğu cinayət və qatillərin cinayətdən sonrakı psixoloji sarsıntıları, peşmançılıq və özünə haqq qazandırmaq cəhdi roman boyu oxucunu arxasınca aparır. Romandakı sevgi iki insanın bir-birinə öyrəşməyi öyrəşməyi üzərində qurulub. Xalası oğlu xəstəhal Kamillə xalası xanım Rakenin istəyi əsasında evlənməyə məcbur olan Tereza ərinin dostu Loranın simasında sevginin və ehtirasın gerçək dadını çıxarmaq istəyir, amma arada divar kimi olan Kamil bu yaxınlığa böyük maneədir. Məşuqlar Kamilli aradan götürməklə azadlığa qovuşacaqlarını güman edirlər,lakin hər şey əksinə olur. Kamilin kabusu onları bir an belə rahat buraxmır.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

İstinadlar
----------

1. ↑  *Emil Zolya.* Tereza Raken. Bakı: Qanun. 2017.
**Exolokasiya** – əşyalardan əks olunan səs dalğalarının və ya radiodalğaların qeydə alınması, onların yerinin, forma və ölçülərinin təyin edilməsi. 

Akustik exolokasiya, radioekolokasiya və hidroekolokasiya formaları mövcuddur. Bəzi həşərat və quşlarda, yarasa, delfin, suiti, balina və s.-də canlı exolokasiya var. Exolokasiya heyvanların səmti bilməsi, maneələrdən qorunması, həmçinin qida axtarması üçün vacibdir. Yarasa və delfinin exolokatoru ətraflı tədqiq edilmişdir.

Exolokasiya prinsipi ilə işləyən texniki qurğular, sualtı qayıqların yerini öyrənməkdə, minalanmış sahələri tapmaqda, dəniz və okean dibi relyeflərinin tədqiqində geniş tətbiq olunur. Lakin, texniki exolokasiya qurğuların həssaslığına görə canlıların exolokasiyasından geri qalır.

Mənbə
-----

* Ultrasəs müayinəsi Arxivləşdirilib 2010-12-19 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Fizika** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Seyid Məhəmmədsadıq Seyid Məhəmməd oğlu Təbatəbai** (?-?) — Məşrutə hərəkatının üzvü, müctəhid.

Həyatı
------

Seyid Məhəmmədsadıq Seyid Məhəmməd Təbatəbainin oğludur. 

1916-cı ilin mart ayının ortalarınadək Milli müdafiə komitəsinin İsfahanda ortalarınadək Milli müdafiə komitəsinin İsfahanda qalmış başçılarından Süleyman mirzə İskəndəri, Seyid Məhəmmədsadıq Təbatəbai, Seyid Həsən Müdərris, Süleyman xan Meykədə, Sərdar Mühyi, Azərbaycan mücahidlərinin başçılarından Əmir Heşmət Nisari, Məhəmməd xan Hüseynzadə 1500 nəfərə qədər jandarm, mücahid və köçərilərə mənsub olan silahlı dəstələrilə birlikdə İsfahandan hərəkət edərək, çox çətin şəraitdə Luristan yolu ilə aprel ayının əvvəllərində Qəsri-Şirinə gəlib çatdılar. Müvəqətti hökumət İran Demokrat partiyası başçılarından Vəhidülmülkü Berlinə, Etidaliyyun partiyasının sədri Seyid Məhəmmədsadıq Təbatəbaini İstanbula səfir təyin etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  M.Y. Dövlətabadi. Tarixe müsair III cild. Səh. 358

Həmçinin bax
------------

* Seyid Məhəmməd Təbatəbai

Xarici keçidlər
---------------
Təbii yayılması
---------------

Aralıq dənizi, Mərakeş və portuqaliyada, Kanardan Suriya, Livan və İsrailə qədər olan ərazilərdə yaylımışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü təxminən 5–10 m-ə çatan iri kol və ya kiçik ağacdır. Yarpağı tökülən ikievli bitkidir. Yarpaqların dəstədə sayı 3–9 olub, uzunluğu 10–20 sm, mürəkkəb, tək lələkvaridir. Çiçəkləri bircinsli, xırda, qırmızımtıl-bənövşəyi rəngli iri süpürgəyə yığılmışdır. Aprel ayında çiçəkləyir, meyvəsi sentyabr-oktyabr ayında yetişir. Çiçəkyanlığı sadə,2–6 xırda yarpaqdan ibarətdir. Meyvələri xırda, qırmızı rəngli, yetişdikdə qaralan şarşəkilli çəyirdəklidir. Toxum və pöhrələrlə çoxaldılır.

Ekologiyası
-----------

Quraqlığa və şaxtayadavamlıdır. İşıq və istisevəndir. Dağların quru yamaclarında, işıqlı meşələrdə rast gəlinir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Mərdəkan dendrarisində 1978-ci ildən introduksiya olunmuşdur.bakı şəhərində mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Bitki tərkibindəki yüksək miqdarda tanin qatranlı maddələrin olması ilə fərqlənir. Meyvələrindən çörək bişirilir. Tərkibində a-pinen, limonen, borneol vardır. Dərilərin aşılanmasında, mənənələrlə mübarizədə istifadə edilir. Bitki çox dekorativ görünüşə malikdir.yaşıllaşdırmada geniş istifadə edilir.

Məlumat mənbəsi
---------------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnæi C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 1025.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q63045
* Wikispecies: Pistacia terebinthus
* APDB: 131953
* APSA: 155-14-4
* Calflora: 12780
* EoL: 396429
* EPPO: PIATE
* EUNIS: 150950
* FoIO: pister
* GBIF: 3190580
* GRIN: 28653
* iNaturalist: 81870
* IPNI: 70274-1
* IRMNG: 10594258
* ITIS: 506469
* IUCN: 20678342
* NCBI: 434238
* PalDat: Pistacia\_terebinthus
* Plant List: kew-2407017
* PLANTS: PITE10
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:70274-1
* Tropicos: 50319302
* WFO: wfo-0000393769

 |
**Terez Karaç** (mac. Karacs Teréz 18 aprel 1808, Peşt[d], Peşt medyesi – 7 oktyabr 1892, Bekeş[d], Bekeş medyesi) — Macar yazıçısı, ictimai və təhsil sahəsi üzrə xadim. Macarıstanda erkən feminist və islahat hərəkatının liderlərindən biri. Mişkoltsdakı İlona Zrin Qrammatika Məktəbinin qurucusu.

Bioqrafiyası
------------

1808-ci ildə Budapeştdə anadan olmuşdur. Anası Eva Takaç qadın hüquqları uğrunda fəal, atası Ferenc Karaç mühəndis idi. Ailənin evi çox vaxt ziyalıların görüş yeri kimi xidmət edirdi. İbtidai təhsili 1814–1819-cu illərdə oxuduğu Peşt məktəbində alır. Sonra öz-özünə təhsilini davam etdirir. Baxmayaraq ki, beş qardaş və bacılarına baxmalı olur. 1824-cü ildə Vyanada olduğu on aylıq müddət dünyagörüşünün formalaşmasına böyük təsir göstərir.
O dövrdə bir neçə Macar yazıçısı peşə vəziyyətlərini tanıyırdılar, lakin 1922-ci ildən Karaç Macar ədəbiyyatında məşhur bir simaya çevrilərək şeirlərini, bilməcələrini, romanlarını və digər əsərlərini nəşr etdirdi. Macarıstan ədəbi jurnallarında da fəal müxbir oldu. 1838–1844-cü illərdə aristokratik bir əmlakın sahibi idi, onu öz əlində saxlayırdı. Bu zaman o, anasını təqlid edərək qadın hüquqları uğrunda mübarizə aparır. Fəal işçi olaraq o, oğlan və qızların məktəbdə təhsil alması üçün bərabər hüquqlar uğrunda mübarizə aparıb. Tək qadınların özlərini təmin etmək üçün peşə almaq hüquqlarına sahib olduqlarını müdafiə edirdi.

1846-cı ildə Karaç 1859-cu ilə qədər Mişkoltsda nəzarət etdiyi qızlar üçün öz məktəbini qurur. Məktəbdə dörd müəllim çalışırdı və təlim üç il davam edirdi. Macar və alman dilləri, həndəsə, iqtisadiyyat və tikiş fənlərini tədris etdilirdi.
1848-ci il inqilabından əvvəl inqilabi qəzetləri fəal şəkildə yayırdı. 1853-cü ildə qısa romantik hekayələr toplusunu nəşr etdiri. 1865–1877-ci illərdə Budapeştdə xüsusi müəllim işləmişdir. Nüfuzuna görə I Lui Filippin nəvəsi şəxsi müəllim olaraq dəvət edilir, amma imtina edir və Mişkoltsdakı İlona Zrin qrammatika məktəbinə rəhbərlik edir.

1877-ci ildə yaşayış xərclərini azaltmaq üçün Kişkunhalaşa köçür və qohumları ilə birlikdə yaşayır. 1880-ci illərdə bəzi jurnallarda çox tənqidi fikirlər səsləndirilən xatirələri dərc edilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* Teréz Karacs (1808-1892) (fr.). 2011.
2. ↑  Kft, Antikvarium hu. Szarka Ágota: Karacs Teréz (1808–1892) (Országos Pedagógiai Könyvtár és Múzeum, 1993)
**Georgi Pinxasov** (rus. *Георгий Пинхасов*) 1952-ci ildə Moskvada anadan olan fotoqraf. O, Maqnum Fotonun üzvüdür.

Həyatı və əsərləri
------------------

Pinxasovun fotoqrafiyaya olan marağı hələ yeniyetmə yaşlarından yaranmağa başlayır. 1969-cu ildə Moskva Kinematoqrafiya İnstitutuna (VQİK) daxil olur.

Kollecdən və iki illik hərbi xidmətdən sonra Mosfilmin çəkiliş heyətinə qatılır. Studiyada fotoqraf kimi işləyir. Kinorejissor Andrey Tarkovski onun fotolarını görür və onu Stalker filminin çəkiliş meydançasına dəvət edir.

Moskva Qrafik İncəsənət Birliyi tərəfindən müstəqil sənətçi statusu veriləndən sonra Pinxasova sərbəst səyahət etməyə və işlərini beynəlxalq salonlarda sərgiləməyə icazə verilmişdi. 1979-cu ildə onun əsərləri ilk dəfə olaraq Rusiyadan kənarda - Parisdə sovet fotoqraflarının qrup sərgisində nümayiş etdirilib. Bundan əvvəl isə onun işləri bir neçə rus jurnallarında dərc olunmuşdu.

1988-ci ildə onun Maqnum Fotoya üzv qəbul olunması fotolarını daha geniş auditoriyaya çatdırır. O, beynəlxalq mediya orqanları üçün işləyib, Litvada, Monqolustanda, İndoneziyada və Afrikadakı əsas hadisələri işıqlandırıb.

Pinxasov hazırda Fransa vətəndaşıdır və Parisdə yaşayır.

Mənbələr
--------

1. ↑  .
2. ↑  Grigorij Pinchasov // Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online (alm.). / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. ISSN 2750-6088 doi:10.1515/AKL
3. ↑  Union List of Artist Names (ing.). 2016.

Xarici keçidlər
---------------

* Pinxasovun Maqnum Foto profili
**Şərəfəddin Abdullah ibn İzziddin Fəzlillah bin Əbi Naim Yəzdi** (*fars.* عبدالله ابن فضل‌الله شرف‌الدین شیرازی‎, d.1257 -ö. 1329)— Elxanlı dövri tarixçisi, bürokrat və ədib.

Həyatı
------

Şərəfəddin Abdullah ibn İzziddin Fəzlillah bin Əbi Naim 1257-ci ildə Şirazda doğulmuşdudu. Elxanlı hökmdarı Olcaytu xan tərəfindən ona verilən "Vəssafül-həzrət" və bunun qısaldılmışı olan "Vəssaf" ləqəbiylə tanınır. Atası Fəzlullah, Elxanlı dövlətinin Fars bölgəsi amillərindən idi. Vəssaf yaxşı bir təhsil aldıqdan sonra Elxanlılar dövlətində divan xidmətinə daxil oldu. 1297-ci ildə yazmağa başladığı "Tarix-i Vəśśaf" adlı əsərinin ilk üç cildini 13 Rəcəb 702 (3 mart 1303) tarixində vəzir və tarixçi Rəşidəddin Fəzlullah Həmədani ilə vəzir Sadəddin-i Savəcinin yardımıyla Qazan xana təqdim etdi. Kitabı incələyən Qazan xan, Vəssafa ehtiram göstərib, ehsanlar verdi; ondan özü Suriya səfərindən dönüncəyə qədər Sincarda qalmasını və əsərini yazmağa davam etməsini istədi. Vəssaf, müxtəlif kitablara ehtiyac duyduğunu və bir müddətdən bəri evindən uzaq qaldığını söyləyərək Qazan xandan bir il izin aldı. Yenə Rəşidəddin Fəzlullah Həmədaninin yardımıyla 24 məhərrəm 712 (1 iyun 1312) tarixində Sultaniyə şəhərində Sultan Olcaytu ilə görüşdü və əsərinin IV cildini hökmdara təqdim edərək onun təqdirini qazandı. Əsərin son cildini ancaq 1328-ci ildə tamamlaya bilən Vəssaf 1329-cu ildə vəfat etdi.

Ədəbiyyat
---------

* Əbdülməhəmməd Ayəti, Təĥrir-i Tarix-i Vəśśaf, Tehran, 1372, s. 329;
* K. Jahn, "Tərcəmə-i Tarix-i Vəśśaf", Rahnüma-yi Kitab, XVIII, Tehran, 1354/1975, s. 171;
* R. G. Kempinərs Jr. "Vassāfs Tajziyat al-amsār wa tazjiyat al-asār as a Sourcə for thə History of thə Chaghadayid Khanatə", JAH, XXII (1988), s. 160-187;
* Erdoğan Mərçil, "Vassaf", İA, XIII, 232-234;
* P. Jackson, "Waśśāf", EI² (İng.), XI, 174.

Xarici keçidlər
---------------

* "Вассаф-Хазрет". Восточная литература. 2011-08-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 февраля 2011.