**Zaida**, KV 344, ( *alm.* Zaïde‎ Zaide ) - İohann Andreas Schachtner-in librettosunda V.A. Motsartın yarımçıq qalmış opera - singspieli ; 1780-ci ildə bəstələnmişdir.

Yaradılma tarixi
----------------

1778-ci ildə İmperator II İosif komik operanın qurulmasına sifariş verir. Motsart 1779 - cu ildə opera üzərində işləməyə başlamış, lakin tezliklə "İdomen" operasının bəstələnməsinə daha çox diqqət yetirmək üçün fikrindən daşınmış və bir daha bu işə qayıtmamışdır. Tezliklə partitura yoxa çıxır və 1799 - cu ildə Motsartın dul qalmış arvadı Konstans tərəfindən fraqmentlər yenidən tapılır. 

Finalı İ.A. Andre tərəfindən tamamlanan operanın premyerası 27 yanvar 1866-cı ildə Frankfurtda baş tutur.

İştirak edənlər
---------------

* Zaida - Soprano
* Qomats - tenor
* Allazim - bas
* Sultan Süleyman - tenor
* Osmin - bas
* Zaram, gözətçilərin kapitanı - danışıq rolu
* Dörd qul - Tenorlar

Tezis
-----

Hadisə XVI əsrdə Türkiyədə baş verir. 

Sultan Süleymanın xristian əsiri Zaida Süleymanın köləsinə aşiq olur. Bu isə Sultanın qəzəbnə və qısqanclığına səbəb olur. Allazimin köməyi ilə qaçmağa çalışsalar da, heç bir nəticə vermir. Aşiqlər ölümə məhkum olunurlar. Ancaq bir neçə il əvvəl sultanı ölümdən xilas etmiş Allazim bağışlanır və sevgililərə də mərhəmət diləyir ... *Bununla da opera pozulur.*

Musiqi nömrələri
----------------

"Zaida" özündə yazıldığı dövr üçün nadir olan komik opera və opera-seriyanın elementlərini ehtiva edir; Bundan əlavə, "Zaida" Motsartın musiqi ilə müşayiət olunan *melodram -* dramatik monoloqun yer aldığı yeganə əsərdi. 

Bəlkə də bu operadan məlum olan yeganə nömrə Zaidanın "Ruhe sanft, Leben mein hold" adlı ariyasıdır. 

Acte 1 

* 1. *Brüder, lasst uns lustig sein* - qul xoru
* 2. *Melodrama*
* 3. *Ruhe sanft, Mein holdes Leben* - Zayed Aria
* 4. *Rase, Schicksal* - Gomats Aria
* 5. *Meine Seele hüpft vor Freuden* - Zayed və Gomacın duası
* 6. *Herr und Freund, wie dank ich dir!* - Aria Gomats
* 7. *Nur mutiq, meni Herze* - Allazim
* 8. *Ey selige Wonne!* - Zayed, Gomac və Allazimin Terceti

Acte 2 

* 9. *Melodrama* və *Der stolze Löw 'lässt sich zwar zähmen* - Soliman'ın ariyası
* 10. *Wer hungrig bei der Tafel sitzt* - Osmin ariyası
* 11. *Ich bin so bös als bağırsaq* - Zoliman'ın ariyası
* 12. *Trostlos schluchzet Philomele* - Zayed Aria
* 13. *Pələng!* *Nəm nur ölür* - Zayedin Aria
* 14. *Ihr Mächtigen seht ungerührt* - *Allazim* Aria
* 15. *Freundin! stille deine Tränen* - Qomac, Zoliman, Allazim və Zayed dördlüyü

Seçilmiş discoqrafiya
---------------------

* 2006 **Nikolaus Arnoncourt**, Concentus Musicus Orkestri, Vyana : Florian Bösch, Anton Scharinger, Diana Damrau, Michael Schade, Rudolf Schushing.
* 2004 **Paul Goodwin**, Erkən Musiqi Orkestri Akademiyası, London : Olaf Bär, Lynn Dawson, Hans Peter Blochwitz, Herbert Lippert.

XVIII əsrin sonlarında operada Şərq motivi
------------------------------------------

Türklər Avropa səhnəsində XVII əsrdə meydana çıxdı.  Türk sultanının nümayəndə heyətinin fransız kralı XIV Lüdovikin sarayına gəlişindən sonra Moliere və Lullynin "analar"adlı məşhur səhnəsi olan balet-komediya ərsəyə gəldi. XVIII-ci əsrdə, "xilas operaları" (dramatik intriqa və gözlənilmədən xoşbəxt finalı olan) dəbə mindi. Hadisə bir qayda olaraq, sevgilisi tərəfindən xilas edilən bir xristian qadın əsirinin düşdüyü Sultan Hərəmxanalarında baş verirdi. Eyni zamanda, Fransız maarifçilərinin ruhunda Avropanın "korlanmış" sivilizasiyası (Aşiqin şəxsində) və "vəhşi", lakin təbii zadəganlıq (Türk Sultan, Paşa və s. surətində) ziddiyyət təşkil edirdi. Beləliklə, 1735 - ci ildə Jean-Philippe Rameaunun "Hindistanın zərifləri" operasında səxavətli türk düşməninin cinayətlərini bağışlayır və sevdiyi şəxsi ona geri qaytarır. 1777-ci ildə Maykl Haydnın Volterin povesti əsasında hazırlanmış Zaida operası Salzburqda təqdim edildi, 1782 - ci ildə isə Motsartın özü tərəfindən "Seragliodan qaçırma "operasını yazıldı və səhnələşdirildi. Rusiya imperatoru II Yekaterinanın saray bəstəkarı Vasiliy Paşkeviç bənzər bir süjet üzərində bəstələmişdir. Onun "Tunis Paşa" operası 1783 - cü ildə bəstələnmiş, lakin musiqisi günümüzə qədər gəlib çatmamışdır.

Qeydlər
-------

1. ↑  Речь идёт об изображении турок времён рассвета Османской империи в XVI—XVII веках.

İstinadlar
----------

* Musiqi hesabı

Biblioqrafiya
-------------

* *Christoph Yew.* The Turk on the Opera Stage: A History of a Musical Cliché. GRIN Verlag. 2010.