recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hunad xanım külliyəsi** – Kayserida XIII əsrdə Hunad xanım tərəfindən anası Gövhər Nəsibə xanımın şərəfinə inşa olunan külliyə.

Hunat xanım külliyəsi I Əlaəddin Keyqubadın həyat yoldaşı, II Qiyasəddin Keyxosrovun anası Mahperi Hunad xanım tərəfindən 1238-ci ildə Kayseri şəhər mərkəzində inşa edilmişdir.

Mahperi Hunad xanım bir ir hədisi şərifdən, ("İnsan öldüyü zaman əməl dəftəri bağlanır. Üç şey onun əməl dəftərinin açıq qalmasını təmin edir: xeyri davam edən yaxşılıqlar, faydalınan elm, özünə dua edən xeyirli övlad) və qayınatası I Gıyaseddin Keyxosrovun gənc yaşda ölən bacısı Gövhər Nəsibə xanımın vəsiyyəti ilə 1206-ci ildə Kayseridə inşa olunan ilk tibb məktəbi və xəstəxanası, Şifaiyye olan Gövhər Nəsibə və Gıyasiyye Şifaiyyesinden təsirlənərək özünü xeyriyyə işlərinə sövq etdi.

Kəsmə daşdan inşa edilmiş olan Hunad Xatun külliyəsi məscidi, mədrəsə, hamam və türbə hissələrindən ibarətdir. Məscidin minarəsi II Əbdülhəmid tərəfindən tikdirilmişdir. Bu məscidinin düzbucaqlı planlı mədrəsəsi bu gün Kayseri Etnoğrafya muzeyi olaraq istifadə edilir. Bu məscidi piramida kornet səkkizbucaqlı türbəsinin içində üç sənduqə vardır. Məscidin hamamı cüt hamamdır. Hamamın həm kişilər üçün hissənin günbəzi həm də qadınlar hissənin günbəzi kərpic ilə inşa edilmişdir. Məscidin hamam hissəsində aparılan son bərpa işləri zamanı bəzi saxsılar ortaya çıxarılmışdır.
Məscid külliyənin mərkəz hissəsində tikilmişdir. Giriş qapısının dərhal üzərindəki bəzəklərin altında, Tövbə surəsinin 18-ci ayəsi yazılmışdır: "Allahın məscidlərini yalnız Allahı və axirəti təsdiq edən, namazı lazımınca qılan, zəkat verən və Allahdan başqa heç kəsdən çəkinməyən möminlər bina edib şənləndirir. Onlar cənnətə və bütün muradlarına qovuşmağı uma biliərlər "...

Qərb və şərq qapılarının yuxarı hissəsində yerləşən mərmər kitabədə, "Bu mübarək məscidin inşasını Keyqubad oğlu ulu sultan, din və dünyanın qoruyucusu, fəthlər sahibi Keyxosrov dövründə, iyun 1238-ci ildə böyük alim, qənaətcil, dünya və dinin yüz axı xeyirlər fatehi Məleykə (Mahperi xanım) oğluna əmr etdi- Allah onun uca varlığını davamlı qılsın, gücünü artırsın", yazılmışdır.

Məscid mehraba paralel 8 özüldən ibarətdir. Mehrabın qarşı qübbəsi olan məscid Malatya Ulu məscid planına oxşadılmışdır. Ərzurum Ulu məscid mihrapönü kimi bir genişlənmə söz mövzusudur. Tikilinin tac qapı və mehrab hissəsi gözəl göstərməli olub həndəsi ornamentdən istifadə edilmişdir.

Mədrəsə isə kənardan qala mənzərəsində ikən zamanla bürcləri dağılmışdır. Birmərtəbəli iki eyvanlı açıq avlulu mədrəsə plan növündədir. Baş eyvanı bəzəmə nəsli əhatə edir. Mədrəsədə də həndəsi bəzəmələr hakimdir. Aslan başı şəklində çörtenlərə malikdir. Bütün bu külliyədədə kəsmə daş material istifadə edilmişdir. 1929-cu ildən etibarən vali Fuad bəyin göstərişi ilə muzey olaraq istifadə edilməyə başlanmışdır. Uzun illər arxeoloji muzey olaraq istifadə edilən mədrəsə 1969-ci ildə Gültəpədə inşa edilən yeni Kayseri arxeologiya muzeyinin xidmətə verilməsindən sonra1998-ci ilə qədər etnoqrafiya muzeyi olaraq istifadə edilmişdir. 1998-ci ildən Kayseri valiliyi tərəfindən bərpa edildikdən sonra Fondlar Bölgə idarəsinə təhvil verilmişdir.

Mənbə
-----


1. ↑  .
**Qasırğa (*ing.* Storm)** - Teodor Drayzer tərəfindən yazılmış povestdir. Povestdə ailə, məhəbbət, qadın həyatı kimi məsələlərə toxunulmuşdur. "Qasırğa" Drayzerin birbaşa orijinaldan Azərbay­can dilinə tərcümə edilmiş ilk əsəridir.

Məzmun
------

Əsərin baş qəhrəmanı-İda,mühafizəkar ailədə böyüyüb. Atası Uilyam Zobel onları əhatə edən Amerika dünyasının yüngüllüyü və başıpozuqluluğu ilə heç cür barışa bilmirdi. O, İdanın böyüməsi və tərbiyəsi üçün sərt qaydalar tətbiq etdi. İdanı öz qaydaları ilə şəhər məktəblərindən seçilən, hətta bir qədər də dini məktəb hesab edilən məktəbdə oxutdurdu. Bunlara baxmayaraq, İda həyatın sevinc və ləzzətlərini duyurdu. 

İda şən və gümrah gəncləri görüb, valideynlərinin ona olan münasibəti ona darıxdırıcı gəlirdi. Dərsdən sonra atasının dükanında işləyirdi. Bütün bu ehtiyyatkarlığa baxmayaraq, getdikcə qızın ürək döyüntüləri artırdı. Bir gün o, məşhur kömür tacirinin oğlu Edvard Hauptvencerin diqqətini cəlb edir, macəra axtarırdı. İdanın haqqında öyrənməyə başlayır. Qızın ətrafında tez-tez peyda olurdu. Amma dostlarına "qızı ələ alacağam, gözləyin, görərsiniz" deyirdi. Bir axşam, Zobel dükanda olmayanda Edvard dükana gəldi, onlar söhbətləşməyə başladılar. Edvard İdanın xoşuna gəlirdi. Edvard fürsəti əldən vermədən, qızın atası ilə danışır və qızla gəzmək üçün icazə alır.

Onların görüşləri artıq tez-tez və uzunmüddətli olmağa başlamışdı. Görüşlərin birində İda tərəddüd edib onu evə aparmasını Edvarddan xahiş edir. Bundan sonra isə Edvard ondan uzaqlaşır. İda hamilə olduğunu öyrənir və ona məktublar yazır. Atasının bu işdən xəbər tuta biləcəyindən bəhs etsə də, Edvard bunların heç birinə məhəl qoymur, günahı İdada görür və onu özündən uzaqlaşdırmağa çalışır.

İda artıq təngə gəlib atasının silahını götürür. Edvardın qarşısını kəsir, onu qorxutmaq üçün silahı çıxarır. Bu zaman, təsadüf nəticəsində silahdan atəş açılır. İda özünü də güllələmək istəsə də, insanların qışqırıqlarını eşidib qaçır.

İda cinayəti boynuna alır. Şəhərin səfalı guşələrindən birində ona otaq ayrılır, bir müddət sonra uşağı dünyaya gəlir. İntihar düşüncələri onu rahat buraxmır. İda Edvardla həmişə görüşdükləri gölün kənarına gedir və intihar edir.

İstinadlar
----------

* *Teodor Drayzer.* Qasırğa. Bakı: "Qanun" nəşriyyatı. 2018.
**Böyük əyridimdik** (*lat.* Numenius arquata) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin çovdarçıkimilər dəstəsinin tənbəlcüllütlər fəsiləsinin əyridimdik cinsinə aid heyvan növü.

Statusu
-------

Nadirdir.

Kateqoriyası
------------

(NT). Təhlükə həddinə yaxındır.

Genefond əhəmiyyəti
-------------------

Azərbaycan faunasında cinsin 3 növündən biridir.

Qısa təsviri
------------

Qarğadan böyükdür (0,5-1,2 kq). Ümumi rənginə görə kiçik əyridimdiyə oxşayır. Amma başında və döşündə qonur fon üzərində uzanan qara naxışlar var. Quyruqüstü lələkləri ağdır.

Yayılması
---------

Reproduktiv arealı Avropa və Asiyanın meşə-bozqır zonasında yerləşib. Avropanın qərb hissəsində, Aralıq dənizi sahillərində, Afrikada və Asiyanın cənubunda qışlayır. Azərbaycana qışlamaq üçün gəlir, payızda və yazda buradan ötüb keçən miqrant populyasiyası da var.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Rusiyada reproduktiv populyasiyası meşə-bozqır zonasının bataqlıq sahələrində məskunlaşıb nəsil verir. Azərbaycanda əsas qışlaq və miqrasiya yeri Xəzər dənizi sahilidir. Miqrant populyasiyası yazda mart ayında, payızda isə avqustdan oktyabra qədər müşahidə edilir. Qalıb qışlayanlara tək-tək təsadüf edilir. Əsas yemi həşərat və başqa onurğasız heyvanlardır.

Sayı
----

XX əsrin ortalarına qədər miqrant populyasiyası çoxsaylı, Azərbaycanda qalıb qışlayanlar isə adi saylı olublar. Sonralar hər iki populyasiyası azalıb nadir olub.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Azalmasının əsas səbəbi reproduktiv arealında antropogen və antropik təsirlər olub: ovçuların birbaşa təqib etməsi, xam torpaqların istifadəsi, səs-küyün çoxalması, otlaqlarda yuvaların dağıdılması və s. Azərbaycanda miqrant və qışlamağa gələn populyasiyasının ovlanması da olub.

Əhali üçün əhəmiyyəti
---------------------

Elmi və estetik əhəmiyyəti var.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
--------------------------------------

Ramsar, Bern, Bonn konvensiyalarına və AEWA sazişinə daxildir. Azərbaycanda xüsusi mühafizə statusu yoxdur.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
------------------------------------------

Azərbaycanda ovlanma hallarının aradan qaldırılması və "Qırmızı Kitab"a daxil edilməsi məsləhətdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q18854
* Wikispecies: Numenius arquata
* ABA: eurcur
* ADW: Numenius\_arquata
* Avibase: 3BB5CBA66CF48884
* BioLib: 8656
* BirdLife: 22693190
* BOLD: 52512
* CMS: numenius-arquata
* eBird: eurcur
* EoL: 45509193
* EUNIS: 1158
* Euring: 5410
* Fauna Europaea: 96841
* Fauna Europaea (new): baad9eb5-fceb-41a7-a7ef-dd7aa3caca3a
* Fossilworks: 368591
* GBIF: 2481792
* IBC: eurasian-curlew-numenius-arquata
* iNaturalist: 3896
* IRMNG: 10189342
* ITIS: 176596
* IUCN: 22693190
* NBN: NBNSYS0000000032
* NCBI: 31919
* TSA: 12037
* WoRMS: 159037
* Xeno-canto: Numenius-arquata

 |
Qatar dilemması - 1967-ci ildə Philippa Foot tərəfindən hazırlanan klassik məntiq oyunu.

Sualın qoyuluşu
---------------

Bir anlıq qatar relslərinin yön dəyişdirən pultunu idarə etdiyinizi düşünün. Uzaqdan nəzarətsiz bir qatarın onun gəlişini eşitməyən 5 nəfər işçiyə doğru sürətlə gəldiyini görürsüz və işçilər bunu görsələr belə vaxtında qaçmağa qaçmağa imkanları olmayacaq.

İdarəsi sizdə olan pultun bir düyməsiylə tramvayı həmin 5 işçinin olduğu yoldan ikinci relsin üzərinə yönləndirə bilərsiz, amma bu ikinci yolun da üzərində bir nəfər işçi var.

Əgər qatarın yolunu dəyişsən bir nəfər öləcək və sən qatil olacaqsan, yox əgər heç bir şey etməsən yəni qatarın yolunu dəyişməsən beş nəfər öləcək.

Bu vaxt hansı qərarı verərdiz? Bir nəfərin ölümüylə beş nəfəri xilas etmək? Yoxsa əksinə? Bu dilemma bir hərəkətin nəticələrini başdan-sona düşünməmizi və qərarların əxlaqı dəyərinin yalnız onun nəticələri ilə müəyyən olub olmadığını nəzərdən keçirməyə bizə imkan verir.

Məsələyə tənqidi baxışlar
-------------------------

Dilemmanın təməlində İmmanuel Kantin metafizik əxlaqı və Jeremy Benthamın praqmatizm çəkişməsi yatır. Kant fəlsəfəsi deyir ki, insanı öldürmək günahdır. hətta bir insanı öldürməklə bir milyon insanın həyatını qurtarmış olsanız belə, öldürmək qadağandır. Bentham praqmatizmi isə bir milyon insanı xilas edəcəksənsə, bir insanı öldürməyi düzgün sayır.
**Cenni-Vanda Barkman** (1922 – İyul 4, 1946) İkinci dünya müharibəsi zamanı alman həbs düşərgəsində gözətçi olmuşdur.

Onun uşaqlığı Almaniyanın Hamburq şəhərində keçmişdir. 1944-cü ildə Polşada yerləşən Ştutthof həbs düşərgəsinin qadın gözətçisi olmuşdu ki, nəticədə orada kı məhkumlara qarşı qəddarlıq göstərmiş və bəzilərinin ölümünə səbəb olmuşdur. O, həmçinin qaz kameraları üçün qadın və uşaqların seçilməsində iştirak etmişdir. Olduqca şiddətli davranışlara sahib olduğu üçün qadın məhkumlar, ona *Gözəl Kabus* adını vermişdilər.

Qdansk şəhərinin Biskupiya Qorka adlanan hissəsində baş tutmuş edam.
Sovet qoşunları əraziyə çatdıqda Barkmann artıq Ştutthofdan qaçmışdır. O, 1945-ci ilin may ayında Qdansk şəhərinin qatar stansiyasında qaçmağa çalışarkən tutulmuşdur. O, və onun həmkarları Ştutthof həbs düşərgəsində törətdikləri cinayətlər üzündən məhkəmədə təqsirkar qismində iştirak etdilər. O, məhkəmə boyunca sakit tərzdə gülümsəyirdi və verdiyi ifadələrdə düşərgənin qadın gözətçiləri ilə zarafatlaşdığını bildirdi. Bundan başqa o, şahid ifadələrini dinləyərkən açıq-aşkar saç düzümünü qaydasına salırdı. Məhkəmənin nəticəsi olaraq o, günahkar bilindi və son olaraq bu ifadəni işlətdi, "Həyat həqiqətən həzzdir və bu adətən qısa çəkir".

Barkmann Qdansk şəhərinin Biskupiya Qorka adlanan hissəsində digər 10 təqsirkar ilə birlikdə xalqa açıq şəkildə 1946-cı ilin 4 iyul tarixində edam edildi. Bu zaman onun cəmi 24 yaşı var idi və asılan ilk şəxs idi.

İstinadlar
----------


1. 1 2  Tony Rennell, "Bitches of Buchenwald: Which death camp guard is the evil inspiration behind Kate Winslet's role in The Reader?" Arxivləşdirilib 2015-07-12 at the Wayback Machine, Mail Online, 24 January 2009
2. ↑  Stutthof Concentration Camp Arxivləşdirilib 2021-04-11 at the Wayback Machine — Fold3.com – Historical Military Records. Retrieved 3 March 2012.
3. ↑  "1946: Eleven from the Stutthof concentration camp". 2020-03-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-07-22.
**ИХП-388 aşqarı** – tiofosfinat tipli coxfunksiyalı polimer aşqardır.

Xassələri
---------

ИХП-388 aşqarı yüksək yuyucu-dispersləşdirici, antikorroziya, antioksidləşdirici və neytrallaşdırıcı xassələr daşıyır. Digər aşqarlardan fərqli olaraq, ИХП-388 aşqarı yağların özlülük indeksinin qiymətini 5-12 vahid artırır, yüksək hidrolitik davamlılığa malikdir.

Alınması
--------

ИХП-388 aşqarı ilk dəfə izobutilen-stirol birgə polimerinin (və ya poliizobutilenin, daha sonra isə poliheksen-stirol birgə polimerinin) fosforkükürdləşdirilmiş məhsulunun alkilfenolla qarışığının maqnezium oksidlə neytrallaşmasından alınmışdır, sonra isə barium, kalsium və sink duzları da sintez edilmişdir. ИХП-388 aşqarının sintezi texnologiyası AMEA Ə.M.Quliyev adına Aşqarlar Kimyası İnstitutunda işlənib hazirlanmışdır. ИХП-388 aşqarı almaq üçün istifadə olunan polimerin molekul kütləsi 600-800 hədləri arasındadır. ИХП-388 aşqarınin əsas göstəriciləri: küllülük – 7-10%, kükürdün miqdarı – 2,5-3,0%, fosforun miqdarı – 1,5-1,7%.

Tətbiqi
-------

ИХП-388 aşqarı avtomobil və dizel yağlarının istismar xassələrini yaxşılaşdırmaq üçün nəzərdə tutulmuşdur. Motor yağlarının ИХП-388 aşqarının istifadəsi ilə karbürator və dizel mühərriklərində sınaqları göstərdi ki, bu aşqar yağların istismar xassələrini xeyli yaxşılaşdıraraq mühərriyin hissələrinin təmizliyini qoruyur, yeyilməsini və karbon əmələ gəlməsini azaldır, nəticədə isə mühərriyin işinin etibarlılığı və uzunmüddətliyi artmış olur. Çoxfunksiyalı ИХП-388 polimer aşqarından istifadə edilməklə müasir güclü dizel və karbürator mühərriklərində istifadə olunan yağlar üçün effektiv aşqar kompozisiyası yaradılmışdır.

Mənbə
-----

* Кулиев А.М. Химия и технология присадок к маслам и топливам. Л: Химия, 1985. с. 209.
* Справочник химика 21. Химия и химическая технология. С. 91-92.
* Электронная библиотека. Топлива, смазочные материалы, технические жидкости.
* Tətbiq olunan işlər. Aşqarlar Kimyası İnsitutunun saytı ica.az.
**"i" ədədi** və ya **xəyali vahid** — kvadratı mənfi vahidə bərabər olan kompleks ədəd.

Kompleks ədəd
-------------

Riyaziyyatda, fizikada xəyali vahid latın hərfləri olan {\displaystyle i} və ya {\displaystyle j} kimi işarələnir. Xəyali vahid kompleks ədəd oblastını həqiqi ədədlər oblastına qədər genişləndirir. Dəqiq təyin etmə genişlənmənin üsulundan asılıdır.

### Xəyali vahidin qüvvəti

*i* ədədinin qüvvəti aşağıdakı şəkildə təkrarlanır:

{\displaystyle \ldots }
{\displaystyle i^{-3}=i\,}
{\displaystyle i^{-2}=-1\,}
{\displaystyle i^{-1}=-i\,}
{\displaystyle i^{0}=1\,}
{\displaystyle i^{1}=i\,}
{\displaystyle i^{2}=-1\,}
{\displaystyle i^{3}=-i\,}
{\displaystyle i^{4}=1\,}
{\displaystyle \ldots }
İstənilən qüvvət üstü üçün aşağıdakı kimi yazıla bilər:

{\displaystyle i^{4n}=1\,}
{\displaystyle i^{4n+1}=i\,}
{\displaystyle i^{4n+2}=-1\,}
{\displaystyle i^{4n+3}=-i.\,}
burada *n* — ixtiyari tam ədəddir.

Buradan: {\displaystyle i^{n}=i^{n{\bmod {4}}}\,}
burada *mod 4* - 4-ə bölmənin qalığıdır.

{\displaystyle i^{i}} ədədi maddidir:

{\displaystyle i^{i}={e^{(i\ pi/2)i}}=e^{i^{2}\ pi/2}=e^{-\pi /2}=0{,}20787957635\ldots }
### Faktorial

*i* xəyali vahidinin faktorialı 1 + *i* arqumentinin qamma-funksiyanın qiyməti ilə müəyyən etmək olar:

{\displaystyle i!=\Gamma (1+i)\approx 0.4980-0.1549i.}
Həmçinin,

{\displaystyle |i!|={\sqrt {\pi \over \sinh(\pi )}}\approx 0.521564....}

Mənbə
-----

1. ↑  "abs(i!) Arxivləşdirilib 2015-07-06 at the Wayback Machine", *WolframAlpha*.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Riyaziyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**İpanema** (*port.* Ipanema; Tupi-quarani dilində «pis su» və ya «iyli su» mənasını verir) Rio-de-Janeyroda yerləşən yaron və dəniz çimərliyi.

İpamenanın böyük qismi nə zamansa «baron İpanemaya» mənsub olmuşdur. İlk əvvəllər isə İpanema adı təkcə San-Pauluda yerləşən mülklərinə şamil edilirdi. Sonradan isə bu ad Rio-de-Janeyro mülklərinə şamil edilir.

Rio-de-Janeyronun cənubunda yerləşən Kopakabana çimərliyinə nisbətdə okean dalğaları zəif müşahidə edilir. Çimərlik turistlər və şəhər sakinləri arasında məşhurdur. 

Çimərlikdən 5 km aralıda Kaqarras arxipelaqı yerləşir. Rayon ərazisində Rodriqu-di-Freytaş laqununu okeanla birləşdirən kanal keçir.

İpannema çimərliyi (2013).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Travel Innate: Ipanema beach". 2015-01-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-09-12.
2. ↑  "Ipanema – Home of Surfers and Beach Culture". 2014-12-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-09-12.

Mənbə
-----

* ipanema.com — Hamısı Rio haqqında (ing.) (alm.) (por.)
* İpanema, Rio-de-Janeyro: Şəkillət, xəritələr, video, məlumat Arxivləşdirilib 2015-09-29 at the Wayback Machine
Latviyanın tarixi-mədəni diyarları
**Latviyanın tarixi-mədəni diyarları** (*latış.* kultūrvēsturiskie novadi‎) — Latviya Respublikasının ərazisində yerləşən tarixi və mədəni ərazilər nəzərdə tutulur.

Latviya Respublikası Konstitusiyasına(Satversme) görə Latviya dövlətinin ərazisində, beynəlxalq qaydalara əsasən aşağıdakı diyarlar mövcuddur: mərkəzdə Vidzeme, cənub-şərqdə Latqale, qərbdə Kurzeme və cənubda Zemqale.

Bundan başqa cənub-şərqdə yerləşən Zemqale və cənub-qərbdə olan Laqale diyarlarının ərazilərindən beşinci diyar - Seliya formalaşdırılıb.

**Kurzeme** (Kurlandiya tarixi diyarı) — ölkənin qərbində yerləşir. 2009-cu ildə olan inzibatı islahatlara qədər diyar Leypayski, Kuldiqski, Talsinski, Saldus və Ventspils rayonlarından ibarət idi.

İslahatdan sonra diyarın tərkibinə iki respublika tabeli şəhər daxil edildi: Ventsplis və Liepaya. Kurzeme diyarına aiddir: Ayzput, Alsunq, Brosen, Vayned, Ventsplis, Dundaq, Durbs, Qrobin, Kandav, Kuldiq, Nikas, Pavilot, Priekul, Roy, Rusav, Saldus, Skrund və Talsin diyarı

**Zemqale** (Zemqaliya) — Latviyanın mərkəzi hissəsi. Ərazini şimaldan Riqa körfəzinin suları yuyur. Şərqdən Dauqava çayı, cənubdan isə litva ərazisi ilə həmsərhəddir. İnzibatı islahatlara qədər diyara Baus, Dobel, Elqav və Tukum rayonları daxil idi. İslahatdan sonra mədəni diyarın tərkibinə Yelqava şəhəri və Baldon, Baus, Vesumni, Dobel, Yelqava, İesav, Ozolni, Rundal, Tervet, Tukum, Enqur və Yunpil diyarıları daxil edildi.

**Vidzeme** — vaxtı ilə keçmiş Livoniyanın bir hissəsi olmuşdu. 2009-cu ildə olan inzibati islahata qədər əraziyə Aluksnen, Valmier, Sesis, Qulben, Limbaj, Madon, Valks rayonları aid idi. Bundan başqa diyarın tərkibinə Dauqavadan şimalda yerləşən Ayzqrauql, Oqrsk və Riqa rayonlarının bəzi əraziləri daxi idi. 

**Latqale** — Latviyanın şərq hissəsi. 2009-cu ilə qədər Balvs, Kraslav, Ludzen, Preyl, Rezeknen rayonları və qismən Daqavpil və Ekabpil rayonlarının ərazisini əhatə edirdi. 

**Seliya** — bəzən ayrıca olaraq beşinci tarixi-mədəni diyar kimi göstərilir. Bəzən isə Zemqalenin bir hissəsi kimi təqdim olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Конституция Латвийской Республики". 2014-03-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-21.
2. ↑  Энциклопедия Кольера. Arxivləşdirilib 2019-04-01 at the Wayback Machine Латвия
Karlis Ulmanis 1934-cü ildə
**Latviyada dövlət çevrilişi** — 1934-cü il mayın 15-də Latviyanın Baş naziri Karlis Ulmanis tərəfindən Latviya iqtidarının işğal olunması. Dövlət çevrilişinin nəticəsində Latviya Konstitusiyasının fəaliyyəti dayandırıldı, Latviya Seymi buraxıldı, Latviyada mövcud olan bütün siyasi partiyaların fəaliyyəti dayandırıldı və bir-sıra qəzetlər qapadıldı.

Dövlət çevrilişi zamanı
-----------------------

1934-cü il mayın 15-dən 16-na ötən gecə Riqa şəhərində yerləşən bütün dövlət əhəmiyyətli binalar hərbçilər, polislər və ayzsarqilər tərəfindən işğal edildi. Daha sonra Baş nazir Karlis Ulmanisin və hərbi nazir general Yanis Balodisin imzaladığı Sərəncam yayımlandı. Sərəncama əsasın altı ay müddətinə bütün Latviya ərazisində hərbi vəziyyət elan edildi və Latviya Konstitusiyasında islahatlar aparılana qədər Latviya Seymi buraxıldı. Həmin dövrdə Latviya Prezidenti olan Albert Kviesisa isə səlahiyyət müddəti başa çata qədər, yəni 1936-cı il aprelin 11-nə qədər səlahiyyətlərinə davam etdirilməsinə icazə verildi.

Latviyada dövlət çevrilişi zamanı zor tətbiq etmə halları başa vermədi və Latviya ictimaiyyəti çevrilişə etiraz etmədi.

LSDİP liderlərinində daxil olması ilə 2000 yaxın insan həbs edildi. Onların çoxu bir müddət sonra azad edildi, digərləri isə bir il müddətinə olmaqla azadlıqdan məhrumetmə cəzası ilə cəzalandırıldı.

Dövlət çevrilişindən sonra
--------------------------

Həmçinin bax
------------

* Litvada hərbi çevrilişi (1926)
* Estoniyada dövlət çevrilişi (1934)

İstinadlar
----------
Latın dili bir zamanlar Avropanın ortaq akademik dili idi. 18-ci əsrdən etibarən yazıçılər əsərlərində öz ana dillərindən istifadə etməyə başladılar. Ancaq latın dilində istifadə olunan bir sıra ixtisarlar olduğu kimi qaldı. Bunun səbəblərindən biri latın dilinin sadəliyidir, ancaq əsas əhəmiyyətli səbəb latın dilinin hələ də mədəniyyət dili olmasıdır. Latın dilindəki ixtisarlar bu gün də istifadə edilir.

Bunlardan ən geniş yayılmışları:

* **A.D. (*Anno Domini*)**

Mənası: "Tanrının ili" ("miladdan sonra" və ya "İsadan sonra")
* **a.m. (*ante meridiem*)**

Mənası: "günortadan əvvəl"
* **c.f. ya da Cf. (*confere*)**

Mənası: "qarşılaşdır"
* **C.V. ya da CV (*Curriculum Vitae*)**

Mənası: "Avtobioqrafiya"
* **et al. (*et alii*)**

Mənası: "və digərləri" və ya "və digər birlikdə işləyənlər"
* **etc. (*et cetera*)**

Mənası: "və başqaları"
* **e.g. (*exempli gratia*)**

Mənası: "misal olaraq"
* **i.e. (*id est*)**

Mənası: "yəni" və ya "başqa sözlə"
* **N.B. (*nota bene*)**

Mənası: (təxminən) "qeyd"
* **p.m. (*post meridiem*)**

Mənası: "günortadan sonra"
* **viz. (*videlicet*)**

Mənası: (təxminən) "ad çəkmək lazımdırsa" və ya "adı ilə"
* **vs. (*versus*)**

Mənası: "qarşısında""İndi diqqət edin!" NB- nin əsas mənası - "nota bene" latın sözünün kısaltılmış formasıdır (sözün əsl mənasında "yaxşı qeyd edin"). NB hələ oxucuların diqqətini xüsusilə vacib bir şeyə yönəldən bir yol kimi akademik yazıların bəzi formalarında görünür.
İki və ya üç əsr əvvəl klassik latın İngilis və Amerika məktəblərində geniş tədris olunduqda, latın ifadələrinin ingilis nüsxəsində görünməsi qeyri-adi idi.

Proqnoz üçün, bir ABŞ dolları məbləğində bir qanun çıxarın və əksinə (və ya "geribək") ABŞ-nin Böyük Mührünə baxın.

Solda, üzən gözün üstündə və bitməmiş piramidada, "Providence bizim təşəbbüsümüzü təsdiqlədi" kimi tərcümə edilən latın sözü "Annuit Coeptis" dir. Piramida bazasında "MDCCLXXVI" (Romalı rəqəmlərdə 1776) və "Novus Ordo Seclorum" ("yaşların yeni bir sərəncamı") şüarı altında. Sağda, qartalın geyindəki lentdə, ölkənin ilk şüarı "E Pluribus Unum" və ya "bir çoxu biri".Və Oxunuşu
nb sözü İngilis dilinde nə deməkdir, Azərbaycan dilində mənası nədir , Tələffüzü bu məqaləmizdə. Ayrıca isim, fel və digər mənalarının nədən ibarət olduğunu, nb sözünün mənşəyini və harada istifadə edildiyini ətraflı öyrənə bilərsiniz. ."Nota bene" ifadəsi latın dilidir və texniki olaraq "not not bene" ifadəsinin qısaldılmış forması ola bilər, bu da "yaxşı qeyd edin" deməkdir. Fel notarius "qeyd etmək" deməkdir. Notate (və buna görə də nota həmçinin) imperativ əhval-ruhiyyədəki konkret bir təsəvvürdür ki, bu da hərəkətin neytral təsviri deyil, əmr olduğunu göstərir. Arasındakı fərq notate və nota sadəcə çoxlu qarşı tək bir məsələdir: nota bir nəfər isə müraciət edir notate eyni təlimatı iki və ya daha çox qrupa verir.

Bene sadəcə "yaxşı" mənasını verən ümumi bir latınca işarədir. Zamanla bir çox Latın sözləri müxtəlif Roma dillərində (İtalyan, İspan, Fransız və s.) Bir az fərqli sözlər olmaq üçün inkişaf edərkən, bene hələ mövcud olan biridir: müasir İtalyan dilində eyni məna daşıyır.. .

Əlavə üçün
----------

* Latın dili
* Latın ifadələri
* Latın ifadələri/F-O
**Mirza Delibaşiç** (serb-xorv. Mirza Delibašić / Мирза Делибашић; 9 yanvar 1954, Tuzla — 8 dekabr 2001, Sarayevo) — Yuqoslaviya basktebolçusu, ölkə tarixinin ən yaxşı basketbolçularından biri. Oyun qurucu, hücumçu müdafiəçi və qısa hücumçu mövqeyində oynayırdı. Oynadığı klublar: Sloboda, Bosna və Real Madrid. Yuqoslaviya komandası tərkibində 1975-1977-ci illərdə keçirilən Avropa çempionu, 1978-ci ilin dünya çempionu və 1980 Yay Olimpiya Oyunları çempionu. 2000-ci ildə Bosniya və Herseqovinanın XX əsrdəki ən yaxşı idmançısı seçilmişdir.

Bioqrafiyası
------------

Uşaq ikən Mirza Delibasiç tennislə ciddi məşğul olumuş və yeniyetmələr arasında Bosniya və Herseqovina çempionu olmuşdur. 15 yaşında tennisi basketbolla dəyişdirməyə qərar verir. Onun qərarına iki amil təsir etdi: Tuzlada qapalı tennis kortu yox idi və buna görə də yayda oynamaq və məşq etmək mümkün idi, üstəlik, başqa bir idmançı, yerli siyasətçinin oğlu Mirzanin əvəzinə Çexoslovakiyadakı turnirə göndərilir.

Sloboda klubunun təlim-məşq toplanışına ilk dəfə 1968-ci ilin payızında gəlmiş və komandada 4 il oynamışdır. 1971-ci ildə Sloboda klubu ilə Bosniya və Herseqovina Kubokunu qazandı.

1972-ci ilin yayında, o dövrdə Yuqoslaviya gənclər komandasının ən istedadlı basketbolçusu hesab olunan Mirza Delibasic birinci liqaya vəsiqə qazanan Sarayevo şəhərinin "Bosna" klubuna keçdi. Ümumilikdə "Bosna" üçün Delibasic 700 matç keçirdi və təxminən 14,000 xal qazandı.

1981-ci ilin yayında Mirza Delibasiç "Real" da oyunçu oldu. O "Kral Klubu" tarixində ən çox maaş alan basketbolçu oldu. Real Madriddə Delibasic tez bir zamanda azarkeçlərin sevimlisi oldu və klubun 1981-ci ildə Qitələrarası Kubokunu və bir il sonra isə İspaniya çempionatını qazanmasına böyük köməklik göstərdi.

Delibaşiç 8 dekabr 2001-ci ildə Sarayevoda alkoqolizm səbəbi ilə məruz qaldığı ağır xəstəlikdən dünyasını dəyişdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Mirza Delibašić // Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (xorv.). 2009.
2. ↑  *Juan José López Soto.* "Mirza Delibasic" (ispan). Real Madrid C.F. — Web Oficial. 2006-04-05. 2012-09-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-10-30.
3. ↑  "Devet godina od smrti Mirze Delibašića (1954—2001)" (serb-xorvat). OKK Sloboda. 2010-12-08. 2011-06-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-10-30.
4. ↑  "Rođen Mirza Delibašić — Kinđe" (serb-xorvat). Na današnji dan. 2012-09-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-10-30.
5. ↑  As svih asova: Mirza Delibašić // Monografija: 60 godina USD Bosna / urednik Slaven Kovačević. — Sarajevo: USD Bosna, 2007. — S. 187—190. — ISBN 978-9958-610-01-1.
6. ↑  "Хроника. Сараево. Скончался легендарный баскетболист сборной Югославии Мирза Делибашич" (rus). Спорт-Экспресс. 2001-12-14. 2013-04-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-10-30.
**Mirzə Abbas xan Mirzə Rza xan oğlu Təbrizi** (1893-1925) — mühəndis, memar.

Həyatı
------

Müşavirüddövlə ləqəbli Mirzə Abbas xan (1255/1893-1344/1925) Mirzə Rza Mühəndisbaşı Təbrizinin oğludur. O, Tehranın hərbi mədrəsəsində təhsil almış və h.q. 1275-ci (1858) ildən dövlət xidmətinə daxil olmuşdur. 
H.q. 1281-ci (1864) ildə Parisə ezam olunmuş və beş ildən sonra mühəndis və sərhədçi vəzifələrini yerinə yetirmək üçün Azərbaycana göndərilmişdir.

Mirzə Abbas xan Təbrizi Abbas xan bir çox sənət və peşə sahibi olmuş bir şəxsiyyət idi. O cümlədən h.q. 1296-cı (1879) ildə qazla işıqlandırmaq zavodunu idarə etmək ona tapşırılmışdı.

Mirzə Abbas xan Təbrizi h.q. 1299-cu (1881) ildə orduda baş mühəndis idi.

Mirzə Abbas xan Təbrizi h.q. 1301-ci (1883) ildə Parisə ezam olunaraq dəmir yolu haqqında müqavilə imzalanmışdı. 

Mirzə Abbas xan Təbrizi h.q. 1304-cu (1886) Tehran şəhərinin bazarlarında ölçü və çəkiyə nəzarət heyətinə və böyük Şura (darülşuraya) üzvlüyünə seçilmiş, 1314-cü (1896) ildə Azərbaycan sərhədlərinin xəritəsinin çəkilməsi üçün oraya göndərilmiş, 1319-cu (1901) ildə şəhər idarəsi vəziri və Xarici İşlər nazirliyinin heyət üzvü kimi çalışmışdır.

Mirzə Abbas xan Təbrizi 1910–1913-cü illərdə Tehran şəhərinin meri vəzifəsində işləmişdi.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Mirzə Abbas xan Mühəndis, "Soy" еlmi-kütləvi dərgi, 2012, №12, səh.10-13

Xarici keçidlər
---------------

* Qiyam: Mirzə Abbas xan Mühəndisbaşıdan ta doktor Məhəmmədbağır Qalibafa qədər
**Aleksandr İvanoviç Tarasov** (Taras və **T-killah** təxəllüsləri ilə tanınır; 30 aprel 1989, Moskva) — rus rep/hip-hop/R’n’B ifaçısı. 2010-cu ildə «Над землей» mahnısı ilə tanınmışdır. Bu mahnını o ilk dəfə duet şəklində məşhur müğənni - Anastasiya Koçetkova ilə ifa edir.

Həyatı
------

Aleksandr 30 aprel 1989-cu ildə Moskvada anadan olmuşdur. O, Daxili İşlər Nazirliyinin İqtisadi Təhlükəsizlik Akademiyasında, sonra isə Moskva İqtisadiyyat məktəbində təhsil alıb. Amma onun uşaqlıq arzularından biri musiqiçi olmaq idi. Buna görə də o musiqi təhsili alır. Səhnə təxəllüsü olan T-killah-ı Aleksandr eyniadlı içki ilə (tekila) uğursuz tanışlığından sonra götürüb.

Aleksandrın əsas hobbiləri - musiqi və idman, xüsusilə - futbol və basketboldur. Aleksandr həmçinin boksla və 7 il ərzində peşəkar voleybolla məşğul olub. Məhz yaxşı fiziki formasının olması sayəsində, aktyor ekstremal şou olan "Qəddar oyunların" 3-cü mövsümünün çəkilişlərinə dəvət alıb.

Videokliplər
------------

* 2009 — «До Дна (Əsas)»
* 2010 — «Радио» (Maşa Malinovskaya ilə duet)
* 2010 — «Над Землей» (Anastasiya Koçetkova ilə duet)
* 2010 — «Задай вопрос» ((Anna Korçakovska) ilə duet)
* 2011 — «Не забывай» (Olqa Buzova) ilə duet]]
* 2011 — «Катя на Бугатти» (DJ Mike ilə birgə)
* 2011 — «Вернись» (Loia ilə birgə)
* 2012 — Mirror Mirror (Vika Dayneko iştirakı ilə)
* 2012 — «Boom Boom» (Mito ilə birgə)
* 2013 — «Я буду рядом» (Lena Katina ilə birgə)

Şəkillər
--------

* T-killahT-killah
*

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***T-killah*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* T-killah-nın rəsmi saytı
* Погоня за T-killah
* Rəsmi fan-klub T-killah

T-killah — Facebook səhifəsi
**T-28** tankı SSRİ istehsalı olan və dünyanın ilk orta zirehə malik olan tankıdır. 1931-ci ildə T-28 tankının prototipi hazırlanmış, 1932-ci ildən etibarən isə bu tankın-T-28 tankının seriyalı istehsalına başlanılmışdır. Bu tank mühasirələri yarmaq, düşmən qüvvələrinin dirənişini qırmaq üçün istifadə edilmiş və həmçinin çoxlu əsgər daşımaq qabiliyyəti olan bir tank kimi də istifadə edilmişdir. Bu tankın daha inkişaf etmiş variantı olan T-35 tankları istehsal olunana qədər bu tank istifadə də qalmışdır. 503 ədəd istehsal edilmiş bu tankdan hal-hazırda cəmi 3 dənəsi qalmışdır. İki tank Finlandiya ordusu tərəfindən SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) zamanı ələ keçirildikdən sonra hal-hazırda sərgilənir, biri isə Moskvada sərgilənir.
T-28 tankı ingilislərin Vickers A1E1İndependent tankı ilə oxşardır. I və II Dünya müharibəsi arasında istehsal edilmiş bir orta zirehə malik bir tankdır. 1926-cı ildə ilk prototipi Leninqrad şəhərindəki (indiki Sankt-Peterburq) Kirov zavodunda istehsal edilmişdir. Bu tankın 11 avqust 1933-cü ildə istehsalına başlanıb.Vickers A1E1İndependent isə 1932-ci ildən etibarən istehsal edilmişdir. 1933-1941-ci illər arasında bu tankdan 503 ədəd istehsal edilmişdir. 28 ton çəkisi, 6 nəfərlik ekipaj üzvü olan T-28 tankının maksimum sürəti yolda 42 km/saat, yolsuzluq şəraitində isə 20–25 km/saat arasında dəyişmişdir.

İnkişaf etdirilmiş versiyaları
------------------------------

* T-28 Modeli 1934 və ya T-28A —Əsas modeldəki pulemyot ilə eyni olan, T-35 in sipərinə bənzər, 76.2mm-lik silah ilə dəyişdirildi.
* T-28 Modeli 1938 və ya T-28B —76.2mm-lik silah ilə dəyişdirildi. 16.5 kalibr 26 kalibr ilə dəyişdirildi. M-17L mühərriki əlavə olundu.
* T-28E və ya T-28C —1940-cı ildə müdafiəsi artırıldı. Finlandiya müharibəsində bu tanklar özlərini yaxşı cəhətdən göstərə bilmədilər və bu da öz növbəsində bu tankdan şikayətlərə səbəb oldu. Tanka 80mm-lik ön zireh əlavə olundu. Tank saatda 23 kilometr sürətlə hərəkət etməyə başladı.
* T-28 Modeli 1940 —T-35 tankı oldu
* OT-28 —Alovatan (yandırıcı) tank kimi istifadə olunmuşdur.


Vikianbarda ***T-28*** ilə əlaqəli mediafayllar var.

Həmçinin bax
------------

* SSRİ tanklarının siyahısı
**La Santisima Trinidad de Parana** Paraqvaydakı köhnə Yezuitlərin yaşayış məntəqələrindən biridir. Trinidad 17-18 əsrlərdə Cənubi Amerikanın müxtəlif bölgələrində, məsələn Braziliya, Argentina və Paraqvay kimi missionerlər tərəfindən qurulan bir çox Yezuit qəsəbələrinin kiçik koloniyalarına bir nümunədir. Bu missiyalar müntəzəm İspan müstəmləkə həyatı xaricində mövcud olan yerli əhalini xristian inancı ilə birləşdirən, özünü təmin edən cəmiyyətlər yaratdı.

Paraqvayın cənubunu və Argentinanın şimalını əhatə edən Paragan çayı bölgəsindəki son Yezuit yaşayış məntəqələrindən biri olan La Santisima Trinidad de Parana yalnız yerli sakinlər tərəfindən "Trinidad xarabalıqları" adlanır. Həm də bugünkü tarixi məkanların ən əlçatan və ən çox ziyarət edilən yeridir. Bugünkü Encarnación şəhərinin yaxınlığında yerləşən Trinidad 1706-cı ildə qurulmuşdur və mərkəzi iclas plazası, böyük bir kilsə, iclas otağı, məktəb, bir neçə atelye, muzey və evlilik və digər yığıncaqlar kimi qeydlərin çox olduğu yerlilər üçün bir yaşayış binası ilə tamamlandı.

1768-ci ildə Yezuitlər İspan koloniyalarından qovulması son nəticədə Trinidadın tərk edilməsinə səbəb oldu və çürüməyə qalan strukturların altından qızıl axtarmaq üçün bu bölgədəki digər yerli əhali tərəfindən dağıdıldı. Trinidad, nisbətən yeni qurulmasına görə zamana yaxşı müqavimət göstərdi və strukturların qalıqları özünü qorudu. 1993-cü ildə UNESCO tərəfindən Dünya İrsi mirası elan edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  World Heritage List (ing.): Jesuit Missions of La Santísima Trinidad de Paraná and Jesús de Tavarangue. UNESCO.
2. ↑  "Jesuit Missions of La Santísima Trinidad de Paraná and Jesús de Tavarangue" (İngilis). unesco.org. 2019-04-16 tarixində arxivləşdirilib.

Həmçinin bax
------------

* Talampaya Milli Parkı
* Oqasavara adaları
* Okinoşima adası
* Darien Milli Parkı

| ⛭Paraqvayda yerləşən UNESCO-nun Ümumdünya irsi |
| --- |
|  | La Santisima Trinidad de Parana  • Xesus de Tavaranque xarabaları |  |
**Vilayət Hüseyn oğlu Əliyev**  (23 avqust 1938, Nuxa – 11 dekabr 2022, Bakı) — Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin elmi işlər üzrə prorektoru, filologiya elmləri doktoru, professor, əməkdar müəllim.

Həyatı
------

Vilayət Əliyev 1938-ci il avqust ayının 23-də Şəki rayonunun Daşbulaq kəndində anadan olmuşdur. Ailələri dəfələrlə repressiyaya məruz qalmışdır.

1962-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirmiş, elə həmin ildə Azərbaycan EA-nın Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun türkologiya ixtisası üzrə aspiranturasına daxil olmuşdur.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Tanınmış türkoloq, akademik Məmmədağa Şirəliyev Azərbaycan və özbək dillərinin müqayisəli qrammatikası üzrə mövzu müəyyənləşdirmiş və gənc tədqiqatçıya görkəmli türkoloq, akademik Qəni Əbdürrəhmanovu elmi rəhbər məsləhət bilmişdir. Elmi axtarışlar onu Daşkənd şəhərinə gətirmiş, türk dünyası ilə yaxından tanış olmağa, özbək dilini öyrənməyə imkan yaratmışdır. Daşkənd şəhərində çalışarkən tanınmış və şöhrətli eloğlumuz, şair, dramaturq, alim, professor Maqsud Şeyxzadə ilə yaxından tanış olmuşdur. Sonralar bu tanışlıq dostluğa çevrilmişdir. Maqsud Şeyxzadənin iki cildlik bədii əsərinin Azərbaycan dilinə tərcüməsində fəal iştirak etmişdir. Bu dostluq və Özbəkistandakı türk mühiti onun bir şəxsiyyət kimi yetişməsinə təkan vermiş və gənc tədqiqatçını türkçülük, azərbaycançılıq ideyaları ilə zənginləşdirmişdir.

1965-ci ildə Daşkənd şəhərində "Özbək və Azərbaycan dillərində feli sifət" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını Maqsud Şeyxzadənin və akademik Məmmədağa Şirəliyevin qatıldığı Müdafiə Şurasında özbək dilində çox böyük uğurla müdafiə etmişdir. 1990-cı ildə isə Bakıda "Azərbaycan dilində felin təsriflənməyən formaları" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

1960-cı illərdən dilçilik sahəsində fəaliyyət göstərir. Elmi tədqiqatları Azərbaycan dilçiliyi və türkologiya ilə bağlıdır. 200-dən çox elmi məqalənin, "Azərbaycan dilində felin təsriflənməyən formaları", "Məsdər", "Azərbaycan dilində feli sifət", "Azərbaycan dilində feli bağlama", "Azərbaycan dilində felin perifrastik formaları", "Toponimika", "Azərbaycan toponimiyası", "H. Əliyevin dil siyasəti", "Zəngəzurda qalan izimiz" kimi kitabların müəllifidir. Azərbaycan EA-nın nəşr etdirdiyi 3 cildlik "Müasir Azərbaycan dili" əsərinin müəlliflərindən biridir. "Deportasiya", "Kitabi-Dədə Qorqud – 1300", "Qədim Naxçıvan – 75", "Urud", "Filologiya məsələləri", "Pedaqoji Universitetin xəbərləri" və digər elmi-publisistik əsərlərin elmi redaktorudur. 1997-ci ildən ADPU-nun elmi işlər üzrə prorektorudur. Filologiya elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almaq üçün Azərbaycan MEA-nın Dilçilik İnstitutunun nəzdində fəaliyyət göstərən Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi və Azərbaycan MEA-nın Birləşmiş İxtisaslaşdırılmış Müdafiə Şurasının həmsədridir.

Mənbə
-----

1. ↑  .
2. ↑  Vilayət Hüseyn oğlu Əliyev [*ölü keçid*]
**Vilgelm Qauf** (29 noyabr 1802[…], Ştutqart – 18 noyabr 1827[…], Ştutqart, Vürtemberq krallığı[d]) — Alman yazıçısı.

Həyatı
------

Vilgelm Qauf 29 noyabr 1802-ci ildə Ştutqard şəhərində anadan olmuşdur. Onun 7 yaşı olanda Xarici İşlər Nazirliyində katib işləyən atası qəflətən dünyasını dəyişmiş və 4 uşaqla qalan anası Tübingen universitet şəhərciyinə atasının evinə köçmək məcburiyyətində qalmışdır. Demək olar ki, Qaufun gənclik illəri babasının zəngin kitabxanasında keçib və ele burada da o, ilk təhsilini alıb. 18 yaşında Universitetə daxil olan Vilgelm 4 ildən sonra onu fəlsəfə və teologiya doktoru kimi başa vurur. Bir qədər sonra o, müdafiə naziri, baron fon Högelin ailəsində repetitor kimi işə başlayır. Bu ailə ilə birgə gənc yazıçı Fransaya səyahət etmiş, böyük maraqla Almaniyanın şimal və mərkəzi hissələri tanış olmuşdur.

Onun ilk dəfə 1826-cı ildə dərc olunmuş sehrli nağılları məhz baron fon Högelin uşaqları üçün yazılmışdır. "Balaca Muk", "Karlik burun cırtdan", "Yalançı şahzadə" kimi sevilən nağılları qısa ömür sürmüş bir insanın adını əbədi olaraq dünya ədəbiyyatı tarıxınə yazmışdır.

Valter Skottun romanlarından ilham alan Qauf XIX əsrin bu janrda yazılmış ən yaxşı romanı sayılan "Lixtenşteyn" romanını yaradır.

1827-ci ildə, 25 yaşında soyuqdəymədən vəfat edən yazıçının həyat yoldaşı ölümündən sonra onun nağıl almanaxı və bir neçə romanını dərc etdirir.

Bayrsbronda "Vilgelm Qaufun nağıl muzeyi" yerləşir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Wilhelm Hauff // Merkelstiftung geneological database.
3. ↑  "Vilgelm Qauf". 2016-12-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-08.
*Abraham Lincoln sui-qəsdi*   
Soldan sağa: polkovnik Henry Rathbone, Clara Harris, Mary Todd Lincoln, Abraham Lincoln və John Wilkes Booth. *Currier & Ives*ə aid şəkil səhv bir formada polkovnik *Rathbone*un *Booth*un yaxınlaşdığını və Linkolnu vurduğunu gördüyünü göstərir.
Mary Surratt, Lewis Powell, David Herold və *George Atzerodt*un edamı (Fort McNair, Washington, DC, 7 iyul 1865)
Avraaam Linkoln sui-qəsdi, 14 aprel 1865-ci ildə Müqəddəs Cümə günü baş verən Amerika vətəndaş müharibəsinin son böyük hadisələrindən biridir. Amerika Birləşmiş Ştatlarının prezidenti Abraham Linkoln, Amerikalı qardaş oğlu adlı tamaşanı həyat yoldaşı və iki qonağı ilə Ford Teatrında seyr edərkən silahla vurulmuşdur.

Aktyor və Konfederasiya simpatiyaçısı John Wilkes Booth, digər sui-qəsdçilər Lyuis Pauell və Corc Atzerodt ilə birlikdə, müvafiq olaraq o dövrün xarici işlər naziri William H. Seward və vitse-prezident Andrew Johnsonu öldürməyi planlaşdırdılar. But, xaos yaradacağına və Linkoln, Seward və Johnsonu öldürərək Federal Hökuməti məhv edəcəyinə ümid etmişdi. Booth Linkolnu öldürməyə müvəffəq olsa da, plan ümumi məqsədinə çatmadı. Sewardda da hücum edildi, ancaq o sağaldı. Johnsonu vurmalı olan adam isə panikaya düşərək Vaşinqtona qaçdı.

John Wilkes Booth, həddindən artıq cənub tərəfdarı və Konfederasiya adından çalışan bir Marylandli casusu idi. Boothun ilk planı, Lincolnu bazarlıq üçün Konfederasiya həbsxanasına qaçırmaq idi, lakin Linkolnun 11 apreldə afroamerikalıların hüquqları mövzusunda etdiyi nitqinə görə planını dəyişdirərək onu öldürməyə qərar verdi. Booth, Linkoln və həyat yoldaşının Ford Teatrında bir tamaşa izləməyə gələcəyini öyrəndi. Planını daha da genişləndirdi və vitse-prezident Andrew Johnson və xarici işlər naziri William H. Seward üçün sui-qəsdçilər təşkil etdi. 14 aprel axşamı, Linkoln və həyat yoldaşı "Our American Cousin" ("Amerikalı əmimiz") tamaşasını izləmək üçün Ford Teatrına gəldi. Linkolnun yaxın mühafizəçisi Ward Hill Lamon, həmin gün Linkoln istəmədiyi üçün tamaşaya baxmağa gəlməmişdir. Linkoln oyunu izləmək üçün özəl eyvanında yerini aldı. Booth, eyvanın arxasında bir deşik açaraq gözlədi. Çünki oyunun ən gülməli anını gözləyirdi. Beləliklə, səs-küy səbəbindən silah səsləri nəzərə çarpmayacaqdı. Booth, gülüş səslərinin ortasında Linkolnu vurdu və polkovnik Henri Rathbone-nin səyinə baxmayaraq səhnəyə atlaya bildi. Sonra "Sic semper tyranis!" deyə (Həmişə zalımlar üçün) qışqıraraq qaçdı. Sui-qəsddən 12 gün sonra John Wilkes Booth Federal agentlər tərəfindən tapıldı. Nəhayət Virciniyadakı bir anbarda öldürüldü.

Abraham[*ölü keçid*] Lincolnun cənazə qatarı.
Sui-qəsddən sonra Linkoln teatrın qarşısındakı Alman dərzisinə məxsus bir evə köçürüldü. Linkoln 15 aprel 1865-ci ildə səhər öldü. Linkoln cənazəsi İllinoysa qatarla aparıldı. Linkoln ABŞ-nin ən böyük prezidentlərindən biri hesab olunur. Bu gün Linkoln şəkli 5 dollarlıq əskinasın və 1 sentlik pulun üstündədir. Məzarı Sprinqfilddəki Oak silsiləsi abidəsindədir. Həmçinin 1922-ci ildə inşası başa çatdırılmış Linkoln memorialı da Vaşinqtonda yerləşir.

Həmçinin bax
------------

Gettysburg nitqi
**Şimal prospekti** (*erm.* *Հյուսիսային պողոտա*, *ing.* Northern avenue) — prospekt olaraq piyada keçid zonasını təşkil edir. Belə ki, Opera və Balet teatrını Respublika meydanı ilə birləşdirir. Prospekt boyunca elit bina, restoran və ofislər yerləşir. Prospektin uzunluğu 1,5 km təşil edir

Tarixi
------

Şimal prospektinin inşası fikiri 1900-cü ildə Aleksandr Oqanesoviç Tamanyan tərəfindən irəli sürülmüşdür. Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra layihədən imtina edilmişdir. XX əsrin sonlarında prospektin salınması fikri yenidən ortaya çəxmışdır. İlk eskizlərə əsasən prospekt bir başa Respublika meydanıma uzanmalə idi. Ancaq bir müddət əvvəl burada inşa edilən Ermənistan milli qalereyası bunu etməyə imkan verməmişdir. Prospekt Aboyan küçəsini keçərək Respublika meydanəna çıxır

İrəvanda şimal prospektinin inşasına 2001-ci ilin payızında başlanılmışdır. Prospektin dahəsi 320 min m² əraxini əhatə edir. Burada olan binaların altında 2000 maşının yeri olan dayanacaqlar vardır.

### Tikinti

Tikintidən öncə prospektin yerləşdiyi ərazidə xüsusi mülklər olmuşdur. Tikintidən öncə hökumət əraxini sahiblərindən satın almışdır. Yerdə qalan xərcləri isə investorlar öz üzərimə götürmüşdür. Şəhər icra başçısının məlumstına görə bütün xərclərin 101 mld dram (320 dollar) təşkil etmişdir. Tikinti işlərində «Nor Aylend», «Biznes Çentr», «Proqres Armeniys», «Lokal Developers», «Qarni Qrup», Moskva investisiya tikinti şirkəti, «Xas Profis», «Soqlasiya. Armeniya». iştirak etmişdir. Tikintinin əlehinə şəhər əhalisinin mitinq və etirazları baş bermişdir. Belə ki, onlar şəhərin mərkəzindən çıxarılmalarına etiraz efirdilər. Bir çoxları verilən kompensasiya ilə razı deyildi. Mütəxəsislərin fikirinə görə prospektdən gələn gəlir 200 % olmuşdur.

### Açılışı

Şimal prospekti üç hussəyə bölünür. Birinci hissə 2006-cı ilin 29 mayında, ikinci və üçüncü hissə isə 16 noyabr 2007-ci ildə açılmışdır.

* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Новости Армении — СЕВЕРНЫЙ ПРОСПЕКТ ЕРЕВАНА БУДЕТ СДАН В ЭКСПЛУАТАЦИЮ В ПЕРВОЙ ПОЛОВИНЕ НОЯБРЯ- МЭР[*ölü keçid*]
2. ↑  "Северный проспект столицы Армении: Дома построили, а покупателей нет?". REGNUM. 13 августа 2007. 2012-04-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-08-14.
3. ↑  "Новый элитный проспект Еревана назван Северным » Yerevan-City.Com — Всё про Ереван". 2008-04-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-14.
**Hacı Firuztəpə** — Şimal-Qərb İranın Qərbi Azərbaycan vilayətində yerləşən arxeoloji abidədir. Bu abidə Pennsylvania Arxeologiya və Antropologiya Muzeyinin arxeoloqları tərəfindən 1958 və 1968-ci illər arasında qazılmışdır. Qazıntılarda e.ə. 6-cı minilliyin ikinci yarısında aid Neolitik kənd aşkar edilmişdir ki, üzüm əsaslı şərabın ən əsaslı arxeoloji sübutlarından biri saxsı qabda üzvi qalıqlar şəklində aşkar edilmişdir.

Tədqiqatın tarixi
-----------------

Hacı Firuztəpə ilk olaraq 1936-cı ildə yer səthindən saxsı parçaları toplayan Sir Aurel Stein tərəfindən qeydə alınmışdır. 1958 və 1968-ci illər arasında Pensilvaniya Arxeologiya və Antropologiya Muzeyi Universiteti tərəfindən həyata keçirilən daha böyük Hasanlu Layihəsi çərçivəsində dörd qazıntı mövsümü keçirildi və abidə daha ətraflı araşdırıldı. Bu abidə, yaxın Hasanlının yaşayış ardıcıllığında təsdiq edilmiş erkən dövrləri araşdırmaq üçün seçilmişdir. Bu qazıntılara Charles Burney tərəfindən rəhbərlik edilirdi (1958, 1961), T. Cuyler Young Jr. (1961) və Robert H.Dyson və Meri M. Voigt (1968). Bu mövsümlər boyunca, qazıntı sahəsinin dörd fəqli bölümündə qazıntı işləri aparılmış və ən böyük sahəyə yaşayış yerinin şimal-şərq yamacına qədər davam etdirilmişdir.

Abidə və onun ətrafı
--------------------

Hacı Firuztəpə, İranın şimal qərbindəki Qədər çayı vadisində yerləşir. Zəmindən 200x140 metr (660x460 ft) və düzənlikdən 10.3 metr (34 fut) yüksəklikdə olan təxminən oval formalı yaşayış yeridir. Hacı Firuztəpə olur olduğu ova, Zaqros dağlarının şimal-qərb hissəsində 1.300-1.350 metr (4.270-4.430 ft) amsl məsafədə yerləşir. Bölgə əhəmiyyətli bir qovşaqdır və qərbə asan bir marşrut daxil olmaqla, bütün istiqamətlərə gedən marşrutlar var və Rəvandüz və Ərbildən Zaqros dağlarını Mezopotamiya ovalarına keçən güzərgahlar vardır. The Gadar River valley falls within both the modern and ancient distribution zones of the wild grape (*Vitis vinifera subsp. sylvestris*) and of the terebinth.

İstinadlar
----------

1. ↑  Harding, 2005. səh. 7
2. 1 2  McGovern və b. 1996
3. ↑  McGovern, Patrick E.; Glusker, Donald L.; Exner, Lawrence J.; Voigt, Mary M. (1996), "Neolithic resinated wine", Nature, 381 (6582): 480–481, doi:10.1038/381480a0
4. ↑  Voigt, 1983. səh. 7–11
5. ↑  Voigt, 1983. səh. 268–270

Ədəbiyyat
---------

* Berkowitz, Mark (1996), "World's Earliest Wine", Archaeology, 49 (5), retrieved 13 December 2010
* Harding, G. (2005), A Wine Miscellany, New York: Clarkson Potter, ISBN 0-307-34635-8
* McGovern, Patrick E.; Glusker, Donald L.; Exner, Lawrence J.; Voigt, Mary M. (1996), "Neolithic resinated wine", Nature, 381 (6582): 480–481, doi:10.1038/381480a0
* Pellechia, T. (2006), Wine: The 8,000-Year-Old Story of the Wine Trade, London: Running Press, ISBN 1-56025-871-3