recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Lui Kaşet** (doğum adı: **Kristiyan Vikernes**) hamı tərəfindən **Varq Vikernes** olaraq tanınan (norv. Varg Vikernes [ˈvarɡ ˈviːkeɳes]; d. 11 fevral 1973) Norveçli Blək metal musiqiçisi, bloqer, yazıçı, qatil və Youtuber.

1991-ci ildə qurduğu tək nəfərli musiqi layihəsi Burzum, Norveç black metal səhnəsində sürətlə yüksəlişə doğru irəlilədi. 1992-ci ildə Mayhem ə qatılan Vikernes, Count Grishnackh səhnə adını aldı. Bu əsnada musiqiçi, Paqanizm ilə yaxınlaşdı və German neopaqanizm iylə əlaqədar məzmun nəşr etdi. 1992-ci ildən 1993-cü ilə qədər bir neçə kilsə yandırma skandallarına imza atdı.

1994-cü ildə qrup yoldaşı, Euronymous ləqəbli Öystein Aarsethi öldürmə səbəbi ilə ona qarşı hökm irəli sürüldü. Dörd dəfə tarixi kilsə yandırma cəhdində də təqsirli bilinən musiqiçi, 21 il həbsə məhkum edildi. 16 il məhbus həyatı yaşayan Vikernes 2009-cu ildə şərti azad edildi. Onun siyası, tarixi və fəlsəfi ideologiyaları həmişə mübahisə mövzüsu oldu və bu fikrlər onun Norveç blək metal tarixinin ən tanınan insanı etdi.

Berqen şəhərində anadan olan Vikernes, öz uşaqlığını İraqda keçirdi. Buna səbəb Vikernesin atasının İraq hakimiyyətinə işləməsidir. O 14 yaşında gitara ilə maraqlanmağa başladı və iki il sonra öz ilk metal qrupu Kalaşikovu qurdu. Burzumu qurduqdan sonra o Norveç blək metal səhnəsinə daxil oldu. 1992-ci ildə Vikernes və səhnənin bir neçə üzvü 3 kilsə yanğınına görə ittiham olundu, amma sərbəst buraxıldı. O bu yanğınları törətməsədə, bu yanğınları dəstəklədi. 1993-cü ilin əvvələrində o artıq dörd Burzum albomunu çıxarmaqla yanaşı həm də dostları ilə Mayhem albomunu yayımladı.

Vikernes, 1993-cü ilin avqustunda qrup yoldaşı, Euronymous ləqəbli Öystein Aarsethi öldürdü. Vikernes tutularaq bir qətl və törətmədiyi bir kilsə yanğınınına görə məhkəməyə çağırıldı. O, öz qorunmasında Euronymousu qorunma məqsədli öldürdüyünü iddia etdi. Onun qorunması əsasız oldu. O həmçinin 3 kilsə yanğınına, Norveçdə bir binanı partlamaq istəyinə, Eitzenqruppe və Norveç Kafir Cəbhəsi adında terrorist və faşist qruplara yardım etdiyinə görədə ittham edildi. Ona 1994-cü ildə 21 illik həbs cəzası verildi (Bu həm də Norveçdə ən ağır cəzadır). O həbsdə ikən yazıçılığa başladı və iki kitab yazdı. Vikernes həbsdə olduğu vaxt iki ambient albom çıxardı.

Vikernes 2009-cu ildə əfv sayəsində həbsdən çıxdı. O, həmin il Fransaya köçərək orada evləndi və orada da adını Lui Kaşetə çevirdi. Həbsdən sonra yenidən albom çıxararaq yazıçılıq və musiqiyə geri döndü. O eyni zamanda yutuberliyə də başladı.
**Herfindal – Hirşman indeksi -** Orris Herfindahl ve Albert Hirschman adlı iqtisatçılar tərəfindən irəli sürülmüş olan ve Herfindahl Endeksi (HHI) olaraq bilinən ölçü sistemi, hər hansı bir sektordakı rəqabət səviyyəsini müəyyən etməyə imkan verir.

Haqqında
--------

İndeksin formulu çox sadədir. Bir sektorda mövcud olan olan firmaların bazar paylarının kvadratları toplanır. Və çıxan nəticəyə əsasən sektordakı rəqabət səviyyəsi müəyyənləşir.

* HHI < 100 : Rəqabət səviyyəsi çox yüksəkdir
* HHI < 1000 : Bazar rəqabətlidir
* 1000 < HHI < 1800 : Bazar orta rəqabət səviyyəlidir
* HHI > 1800 : Bazarda rəqabət zəifdir.
* HHI = 10.000 : İnhisar bazarı

Nümunə
------

Bir bazarda payları sırasıyla %80, %15 ve %5 olan üç firma olduğunu zənn edək. HHI formuluna görə hər üç rəqəmin kvadratları cəmini tapaq.

6400 + 225 + 25 = 6650

Bu nəticəyə görə bu bazardakı rəqabət səviyəsinin zəif olduğunu rahatlıqla demək olar.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------
**Aksi döyüşü** — e.ə. 31-ci il sentyabrın 2-də Qədim Romada vətəndaş müharibəsi dövründə Aksi burunu yaxınlığında dəniz döyüşü.

Oktavianın Aqrippanın komandanlığı altında döyüşən 260 gəmidən ibarət donanması həlledici vuruşda Antoni və Kleopatranın 230 gəmidən ibarət donanmasını əzmişdir. Döyüşün qızğın çağında savaşın uduzulduğunu zənn edən Kleopatra Misir donanmasına döyüşdən çıxmaq haqqında əmr verdi. Vuruşan gəmilər arasından sivişib qaçan 60 gəmi araya çaxnaşma saldı. Antoni Kleopatranın xəyanətinə inana bilmirdi. Antoni onun uğrunda vuruşub-ölən döyüşçüləri tərk edərək sürətli gəmiyə minib Kleopatranın ardınca getdi. Antoninin sərkərdəsiz qalmış donanması məğlubıyyətə uğradı və təslim oldu. Antoni ilə Kleopatra Misir İsgəndəriyyəsinə gəldilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Акциум (rus.). // *Энциклопедический словарь* / под ред. И. Е. Андреевский СПб: Брокгауз — Ефрон, 1890. Т. I. С. 332.
2. ↑  Акциум (rus.). // *Военная энциклопедия* СПб: Иван Дмитриевич Сытин, 1911. Т. 1. С. 214–216.
**Əziz xan bin Məhəmməd xan bin Sam bəy bin Mahmud bəy bin Sarəm bəy bin Qubad xan bin Şeyx Heydər Mükri**-Nasirəddin şah Qacar dövründə İran ordusunun Əmir Nizamı idi.Bütün Əsgərlərin Sərdari (Sərdare Kolle Əsaker), Acudanbaşı və Darülfünun mədrəsəsinin başçısı və Azərbaycan pişkarı da olub.

Bioqrafiyası
------------

Əziz xan Mükri, 1793-cü ildə Sərdəştin Nestan kəndində dünyaya gəlibdir.İlk təhsil alandan sonra qardaşı Fərəc xan ilə Təbrizə gedib.Sonra savadlı, xoş xətti və nüfuzlu kəlama sahib olduquna görə, Məhəmməd şah Qacar saray adamları ilə əlaqəqələndi və onların vasitəsilə Təbriz ordusuna daxil olub.

Həyat yoldaşları və Uşaqları
----------------------------

Hurizad xanım Əziz xan Mükrinin həyat yoldaşlarında biri idi ki Bukan yaxınlıqında Kəhrizə Hurizad Xanım kəndi hələdə onun adına movcud dur.İkinci həyat yoldaşı Tiləkuy xanım, Divandərə ətrafında olan Tiləku elindən idi və Seyəddin xan onun oğlu idi.Əziz xan Əmir Kəbirin ikinci qızı Əmirzadə xanım ilə də evlənmişdir.Əziz xanın üç oğlu var idi:Əli xan, Hüseyn xan (?-1914 və Seyfəddin xan (?-1914.

Əli xan orduda xidmət etmişdir, Seyfəddin xan Savucbulaq Mükri hakimi oldu. Hüseyn xan da Osmanlı imperiyası hücumunda ölübdür.

Əsərləri
--------

* Sərdəşt körpüsü
* Sərdəştdə Kon hamamı
* Sərdəşt-Mahabad yolunda Kortək kərvansarası
* Şeyx Mahmud Şəbüstəri türbəsinin təmir və bərpası
* Eyn Əli və Zeyn Əli türbəsin Təbrizdə tikintisi

Mənbə
-----

* Əziz xan Mükri islahweb.org

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-03-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-13.

Həmçinin bax
------------

* Mükri eli
* Tiləkui
* Əmir Kəbir
**Sent-Lüsiya bayrağı** — Karib dənizində yerləşmiş Sent-Lüsiya dövlətinin rəsmi dövlət bayrağı. 1 mart 1967-ci ildə qəbul olunmuş, 1979 və 2002-ci illərdə kiçik dəyişikliklər edilmişdir.

Simvolika
---------

Bayraq açıq mavi fonda yerləşdirilmiş qara və qızıl sarısı rəngdə yerlədirilmiş iki üçbucaqdan ibarətdir. Açıq mavi fon ölkəni əhatə edən Karib dənizini və Atlantik okeanını simvolizə edir. Bayrağın ortasındakı ağ çərçivəli qara üçbucaq isə bir zamanlar ölkədəki Avropa və Afrika mədəniyyətinin göstəricisidir. Bu üçbucağın qarşısında isə dah kiçik olan qızıl sarısı üçbucaq yerləşdirilmiş və ölkəyə zənginlik gətirən günəşə xitab edir. Bayrağın bu cür quruluşu Afrika mədəniyyətinin Karib dənizinin mavi sularında Avropa mədəniyyətinə olan üstünlüyünü ifadə edir. Bu üçbucaqlardan ibarət fiqur ölkədə yerləşən Piton dağlarını da əks etdirir.

Əvvəlki bayraqlar
-----------------

* Sent-Lüsiya bayrağı (1967-1979)Sent-Lüsiya bayrağı (1967-1979)
* Sent-Lüsiya bayrağı (1979-2002)Sent-Lüsiya bayrağı (1979-2002)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Flag of Saint Lucia". February 27, 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: February 28, 2017.

Xarici keçidlər
---------------

* Sent-Lüsiya bayrağı və mənası

| ⛭Sent-Lüsiya mövzularda |
| --- |
| 
Gerb • Bayraq • Himn • Dövlət quruluşu • Konstitusiya • Parlament • İnzibati bölgü • Coğrafiya • Şəhərlər • Paytaxt • Əhali • Dillər • Tarix • İqtisadiyyat • Kənd təsərrüfatı • Energetika • Valyuta • Mədəniyyət • Din • Kinematoqraf • Ədəbiyyat • Musiqi • Bayramlar • İdman • Təhsil • Elm • Nəqliyyat • Turizm • Poçt (tarixi və markaları) • İnternet • Silahlı qüvvələr • Xarici siyasət

**Portal "Sent-Lüsiya"**
 | Sent-Lüsiya |
**Aksum krallığı** və ya **Aksum padşahlığı** — Efiopiyanın şimalında qədim dövlət. İndiki Sudan ərazisi də Aksum krallığına aid olmuşdur. Adı Aksum şəhərindən götürülmüşdür. Aksum krallığı haqqında ilk məlumat II əsrə aiddir. Əsasən II-XI əsrlərdə aid olmuşdur. Hindistandan və Şərqi Afrikadan Aralıq dənizinə gedən ticarət yollarının Aksum krallığından keçməsi onun iqtisadi inkişafına yardım etmişdir.

Tarixi
------

Aksum krallığı e.ə. I minillikdə Cənubi Ərəbistanda mövcud olmuş Sami mənşəli Sah krallığınin yerində qurulmuşdur. III əsrin axırlarında Aksum krallığı çox güclənmiş və III-VI əsrlərdə Afrikanın şimal-şərqindəki ən böyük ticarət mərkəzi olmuşdur. İsgəndəriyyədən Nil sahillərinə qədər olan ərazidə bütün ticarət bu krallığın nəzarəti altında gerçəkləşmişdir. Bir dövlət olaraq Aksumun ticarət sahəsindəki bu inkişafı II-III əsrlərdə Mero krallığının zəiflətmiş və bu krallıq IV əsrdə Aksum tərəfindən işğal olunmuşdur. Kral Ezanın dövründə (IV əsrin əvvəlləri) Aksum krallığı Nubiyanı da işğal etmişdi. 

Bir qrup alimlər Aksum krallığını quldar, digərləri isə feodal dövlət hesab edirlər. Aksum mədəniyyəti Cənubi Ərəbistan mədəniyyəti ilə sıx əlaqədə olmuşdur. IV əsrdə Aksum krallığında xristianlıq yayılmağa başlamışdır. Bunun sayəsində krallıq Bizans hakimiyyəti altında olan xaçpərəst Misirlə həm siyasi, həm də dini baxımdan yaxın əlaqələr qurmuşdur. Təxminən bu dövrdə Aksu krallığı öz ərazisini Cənubi Ərəbistana qədər genişlətmişdir və IV-VI əsrlərdə Cənubi Ərəbistanda ağalıq uğrunda Himyəri dövləti ilə gərgin mübarizə aparmışdır. Bu mübarizə nəticəsində VI əsrdə Yəmən də Aksu krallığına tabe olmuşdur. 

IV əsrədək Aksum kralları səba yazısı və dilindən, III-IV əsrlərdə həmçinin yunan, sonralar isə qədim efiop dilindən istifadə etmişlər. İranın Cənubi Ərəbistanı işğal etməsi (VI əsrin sonu) xüsusilə Aksum krallığını Aralıq dənizindən ayıran Ərəb xilafətinin əmələ gəlməsi Aksum krallığının tənəzzülünə səbəb oldu.

Xarici keçidlər
---------------

* Aksum. An African Civilisation of Late Antiquity Arxivləşdirilib 2013-01-23 at the Wayback Machine

1. ↑  Аксум падшаһлығы // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 204.
**Sandrik** (it. sandric, *lat.* sanidis, *yun.* σανις — lövhə) — bir memarlıq elementi, kiçik bir profilli korniş, pəncərə və ya qapı çərçivəsinin üstündəki üfüqi "rəf".

Sandrikin utilitar funksiyası yağış suyunu açılışdan boşaltmaqdır; vizual - fasadın üfüqi bölmələrini vurğulamaqdır.
Arxitravlar və sandriklər ilə alternativ estakadalar və açılışlar binanın fasadının kompozisiyasının tektonik xüsusiyyətlərini artıran müəyyən bir ritm yaradır. Kənarlar və şaquli plyastralar oxşar rol oynayır.
Qədim Yunanıstan memarlığında belə bir element hipertir adlanırdı.
Qarşı tərəfin tərkibində sandrik həm yuxarı, həm də aşağı hissədə yerləşə bilər.
Mötərizədə dəstəklənir və yuxarıda bir pedimentlə, yanlarda - pilasterlər və ya sütunlarla tamamlanır..

Klassik memarlıqda açılışların üfüqi tavanları bir antablement kimi qəbul edilir, buna görə də bir sandrik öz arxitrava, friz və karniz ola bilər.
Arxitrav adətən profilli olur, friz, volut formalı mötərizələr kimi ornamentlə, sima formalı karniz və ya üçbucaqlı alınlıqla tamamlana bilər.

Oxşar formalar :breeze-soleil (günəş qoruyucusu),kənar, şemsiye (memarlıqda -çətirli günbəz).
Romadakı Palazzo Cancelleria-da Bramantian pəncərəsinin tərkibindəki sandrik kanonik bir formaya malikdir.
Daha mürəkkəb - palladium pəncərəsinin və serlianın varyasyonlarında. İnteryerdəki sandriklər müəyyən bir bədii üslubda məkanın dizaynı ilə sıx bağlı olur.

Qalereya
--------

* Dirsək üzərində üçbucaq frontonlu pəncərəDirsək üzərində üçbucaq frontonlu pəncərə
* Dentikullu (dişcikli) orderli sandrikDentikullu (dişcikli) orderli sandrik
* Yayabənzər frontonlu sandrikYayabənzər frontonlu sandrik

İstinadlar
----------

1. ↑   Власов В. Г. Сандрик // Власов В. Г. Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства. В 10 т. — СПб.: Азбука-Классика. — Т. VIII, 2008. — С. 522—523
2. ↑   Михаловский И. Б. Теория классических архитектурных форм. — М.: Изд-во Всесоюзной Академии архитектуры, 1937. — С. 207—208
3. ↑   The Elements of Style. An Encyclopedia of domestic architectural Detail. — London: Reed Books Limited, 1991. — Pp. 231—275
4. ↑   Бартенев И. А. Батажкова В. Н. Русский интерьер XVII—XIX веков. — Л.: Стройиздат, 1977
5. ↑  Бартенев И. А. Батажкова В. Н. Русский интерьер XIX века. — Л.: Художник РСФСР, 1984

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus |
Torsion bar və ya burulma çubuğu ümumiyyətlə tanklar və ya Zirehli transportyor kimi zirehli maşınlarda avtomobilin gövdəsi ilə yol arasında əlaqəni çevik vəziyyətə gətirmək üçün istifadə edilən bir cihazdır.

Belə qurğular İkinci Dünya Müharibəsi zamanı tanklarda istifadə edilmiş qayçı və qıvrım yaylardan ibarət ənənəvi asqı (transmissiya) mexanizmlərini sadələşdirmək və təkmilləşdirmək məqsədi ilə hazırlanmışdır.

İkinci Dünya Müharibəsi illərində tankların atış məsafəsinin və silah daşıma qabiliyyətinin artırılması zərurəti bu döyüş maşınlarının çəkisinin artması ilə nəticələndi. Ənənəvi asqı sistemləri öz çəkilərinə, strukturlarına görə yüksək keyfiyyətli metaldan istifadə zərurəti və istehsal çətinliklərinə görə kifayət etməmiş və bu mexanizmlərlə əvəz edilmişdirlər. 50-60 ton ağırlığında olan tanklar bu az yer tutan və daha ucuz başa gələn mexanizmlərin köməyi ilə daha effektiv döyüş maşınlarına çevrilmişdirlər.

Burulma çubuqlu asqı sistemi, adından da göründüyü kimi, yükün təsiri ilə metal çubuğun burulması prinsipi ilə işləyir. Xüsusi metal ərintilərindən istehsal edilən burulma çubuqlarının bir ucu avtomobilin gövdəsinə, digər ucu isə palet və ya təkərə birləşdirilərək yol və avtomobil arasında çevik əlaqə təmin edilir.

Burulma çubuğu asqı sistemləri bir müddət bəzi avtomobillərdə əsas asqı mexanizmi kimi istifadə edilmişdirlər. Bu gün oxşar birləşmələr hələ də müstəqil asqı sistemi olmayan bəzi avtomobillərin arxa oxlarında istifadə olunur.
**Con Edqar Huver** (*ing.* John Edgar Hoover, 1 yanvar 1895-ci il, Vaşınqton — 2 may 1972-ci il,Vaşınqton — ABŞ dövlət xadimi, ABŞ-nin Federal Təhqiqat Bürosuna yarım əsr ərzində rəhbərlik edib (1924-ci ildən 1972-ci ildə vəfatına qədər).

1924-cü ildə FTB-in sələfi olan ABŞ Tədqiqatlar Bürosunun direktoru təyin edilib. 1935-ci ildə ABŞ Federal Tədqiqat Bürosunun yaradılmasında böyük rol oynayıb və 1972-ci ildə, 77 yaşında vəfat edənə qədər onun direktoru olub. Quver cinayətkarlıqla mübarizə üzrə federal strukturun yaradılmasında , bir sıra yeni polis tüexnologiyalarının tətbiqində , əl izlərinin mərkəzləşmiş şəkildə toplanması üzrə iş aparılmasında böyük iş görüb.

Həyatının sonunda və sonra Quverin müəyyən gizli fəaliyyəti haqqında məlumatların açıqlanmsı onu ziddiyyətli bir fiqur kimi qiymətləndirməyə imkan verdi. Onu FTB-nin səlahiyyətlərinin aşmasında ittiham etməyə başladılar.
 Оnun FTB vasitəsilə siyasi liderlər haqqında və siyasi fəallar haqqında gizli və qeyri-qanuni metodlarla məlumatlar topladığı məlum oldu. Quver öz əlində çox böyük hakmiyyət və səalhiyyət toplamışdı, hətta prezidentləri qorxuzmaq gücündə idi.

ABŞ prezidenti Harri Trumenin sözlərinə görə "Quver FTB-ni şəxsi gizli polisə çevirmişdi… biz gestapo və ya gizli polis istəmirik, ancaq FTB belə meyllik var idi. Onlar insanların intim həyatına qarışır və hətta… şantaj da edirdilər ".

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  John Edgar Hoover // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. ↑  .
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2009-11-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-02-03.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2009-11-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-11-01.
**Con Conson** (*ing.* John Johnson; 1807 – 28 dekabr 1878 və ya 1878) — qotik üslubunda dini tikililər və kilsələr üzrə ixtisaslaşmış ingilis memar. Mülki mühəndis olan Ser Con Kelk tərəfindən maliyyələşdirilən evləri və ictimai binaları inşa etmək üçün Consona həvalə edilirdi. Conson daha çox Alfred Mezon ilə şimali Londondakı Aleksandra sarayının dizaynını tərtib etdiyi üçün tanınır.

Həyatı
------

Con Conson 1807-ci ildə anadan olmuşdur; onun həyatı haqqında məlumat çox azdır, lakin məlumdur ki, balıqçılıqla məşğul olub və 10 ilə yaxın Temes Anqlinq Qoruma Cəmiyyətinin komitəsində fəaliyyət göstərib.

Həmçinin bax
------------

Con Conson və Alfred Mezon tərəfindən dizaynı tərtib olunan Aleksandra sarayı.
* Memarlıq
* Alfred Mezon

İstinadlar
----------

1. 1 2  John Johnson // European Theatre Architecture (ing.). Arts and Theatre Institute.
2. 1 2 3 4  European Theatre Architecture (ing.). Arts and Theatre Institute.
3. ↑  John Johnson (1807-1878). Arxivləşdirilib 2018-01-27 at the Wayback Machine Jacqueline Banerjee, The Victorian Web, 8 December 2015. Retrieved 27 January 2018.

Xarici keçidlər
---------------

* Con Conson
**Çin xenomelesi** (*lat.* Chaenomeles sinensis) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin xenomeles cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Yabanı halda Çində və Yaponiyada bitir. Vətəni Çindir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1-6 m olan yarımhəmişəyaşıl kol və ya kiçik ağacdır. Zoğları tikanlı və ya tikansızdır. Yarpaqları növbəli, dişli, kəsiyində oyuqlu, saplaqları 2 sm-dək uzunluqdadır. Yalançı zoğları tökülür. Çiçəkləri iri, diametri 3-4,5 sm, tək və ya 2-6 ədəd qısa salxımlara yığılmışdır. Çox vaxt yarpaqlar əmələ gələnədək açılır. Çiçək tacı çəhrayı, ağ və ya qırmızı rəngli, beş ləçəklidir. Kasacığı meyvələr əmələ gəldikdə düşür, beş ləçəklidir. Kasacığı meyvələr əmələ gəldikdə düşür, beş xırda dişli və ya bütöv kasayarpaqlıdır. Hər çiçəkdə 20-50 erkəkcik, beş dişicik vardır. Sütuncuqları bünövrəsində birləşir, yumurtalığı beş yuvalı, aşağıdır. Meyvəsi iri, armudvari və ya almavari formalı, təxminən oturaqdır. Toxumları endospermsiz, qonur rəngli, yuxarı hissəsi uzunsov və ucu biz, alt tərəfi yumrudur. Sentyabr-oktyabr aylarında yetişir. Oduncağı qonur və ya çəhrayı qonur rəngli, seyrək borucuqlu, yaxşı bilinən illik halqalıdır.

Ekologiyası
-----------

İşıqsevəndir, tüstüyə davamlıdır. Humusla zəngin, orta rütubətliliyi olan yüngül gillicəli və gilli-qumlu torpaqlarda yaxşı bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Yaşıllaşdırmada tək və qrup əkinlərində, canlı çəpərlər salmaq üçün istifadə oluna bilər. Meyvələri turş olub, ətlidir. Mürəbbə, kampot, kisel, jele və s. hazırlanmasında itsifadə olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Chaenomeles sinensis* | 
* Wikidata: Q15535512
* Calflora: 10277
* EoL: 229993
* EPPO: PDCSI
* FoC: 200010697
* GBIF: 3000696
* GRIN: 10013
* iNaturalist: 129657
* IPNI: 722124-1
* IRMNG: 10888919
* ITIS: 565928
* NCBI: 36622
* NZOR: 472e143e-f7c3-4fed-bde7-2cde05e560bd
* Plant List: rjp-6991
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:722124-1
* Tropicos: 27806378
* WFO: wfo-0001016365

 |
| *Cydonia sinensis* | 
* Wikidata: Q39775979
* GBIF: 5364076
* GRIN: 12780
* IPNI: 724554-1
* IRMNG: 10697239
* ITIS: 837273
* NZOR: 1b8ca209-afcc-4bd7-bbc7-dfda2305c33c
* NZPCN: 4570
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:724554-1
* Tropicos: 27806649
* WFO: wfo-0001016890

 |
Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan prezidentləri İlham Əliyev, Dmitri Medvedev və Serj Sarkisyan bəyannaməni imzalayarkən
**Dağlıq Qarabağ Bəyannaməsində** (və ya **Azərbaycan Respublikası, Ermənistan və Rusiya Federasiyasının Bəyannaməsi**) 2008-ci il noyabrın 2-də Moskva vilayətindəki Meyendorf qəsrində imzalanmış bəyannamə. Bəyannamədə Azərbaycan və Ermənistan prezidentləri "məsləhətləşməyə töhfə vermək və Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin beynəlxalq hüququn prinsipləri və normaları əsasında və qəbul olunmuş qərar və sənədlər çərçivəsində siyasi həlli yolu ilə Cənubi Qafqazda daha sağlam vəziyyətin yaradılması və regional sabitliyin və təhlükəsizliyin bərqərar edilməsi" niyyətlərini bəyan ediblər.

29 noyabr 2007-ci il tarixli Madrid prinsipləri və sonrakı müzakirələr fonunda ATƏT-in Minsk qrupunun vasitəçilik səylərinin davam etdirilməsinin vacibliyi bir daha təsdiqləndi.

Tərəflər "bütün aspektləri və mərhələləri üçün hüquqi məcburi beynəlxalq təminatla müşayiət edilməli olan sülh yolu ilə nizamlanmaya nail olmaq" barədə razılığa gəliblər.

ATƏT-in Minsk qrupunun rusiyalı həmsədri Yuri Merzlyakovun sözlərinə görə, bəyannamənin əsas dəyəri ondan ibarətdir ki, bu, 1994-cü ildən bəri Qarabağ münaqişəsinin həllində razılaşdırılan və "birbaşa iki münaqişə tərəfi arasında bağlanan ilk bəyanatdır."

İstinadlar
----------

1. ↑  "Президенты РФ, Азербайджана и Армении подписали декларацию по Нагорному Карабаху". NEWSru.com. November 2, 2008. November 6, 2008 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: July 7, 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* Bəyannamənin mətni (rus dilində)
**Ueyls adası** (*ing.* Wales Island) — Kanada Arktik arxipelaqının bir hissəsidir. Adada hazırda yaşayış yoxdur (2012).

Coğrafiyası
-----------

Adanın sahəsi 1137 km²-dir. Sahil xəttinin uzunluğu 176 km-dir. Adanın uzunluğu 63 km, maksimum eni 23 km-dir. Landşaft ətrafa səpələnmiş kiçik gölləri olan düzənlikdir, relyef adanın mərkəzinə doğru bir qədər yüksəlir, burada hündürlük dəniz səviyyəsindən maksimum 80 metrə çatır.

Ada Buthiya körfəzinin ən cənub hissəsi olan Kommitti körfəzində yerləşir. Ueli Melvil yarımadasından, körfəzin qərb sahilində Simpson yarımadasına 51 kilometr məsafədə yalnız bir yarım kilometrlik dar bir körfəz ayırır. Ən yaxın yaşayış məntəqəsi Melvill yarımadasının əks tərəfində 130 km cənubda yerləşən Repul körfəzidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Atlas of Canada. List of Islands". 2012-01-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-02-26.
2. ↑  "The Island Encyclopedia. Wales Island". 2010-12-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-02-26.
**Quercus pontica** (*lat.* Quercus pontica) — fıstıqkimilər fəsiləsinin palıd cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması:
----------------

Cənubi Аvrоpаdа yаyılmışdır.

Botaniki təsviri:
-----------------

10 m hündürlüyündə yаrpаğını tökən аğаcdır. Gövdəsi düz qаlxаn, diаmеtri 40 sm, qаbığı bоz və yа tünd qəhvəyi, hаmаrdır. Budаqlаnmаsı sеyrək, lаkin çоx möhkəmdir. Yаrpаqlаrı müxtəlif fоrmаlı оlub, sаrımtıl-yаşıl rəngdə, dаirəvi fоrmаdа, uzunluğu 10-20 sm, еni 4-15 sm, kənаrı xırdа dişlidir. Çiçəkləri 5-20 sm uzunluğundа sırğаlаrа tоplаnmışdır. Mеyvəsi kоnusvаri qоzаdır, 2-5 ədədi bir yеrdə yеrləşir. Аbşеrоndа çоx аz hаldа mеyvə vеrir, tоxumlа, pöhrələrlə аsаnlıqlа çоxаlır.

Еkоlоgiyаsı:
------------

İşıqsеvən, rütubətə tələbkаrdır. Dəniz səviyyəsindən 1300-2100 m hündürlükdə, dаğlıq ərаzilərdə yаbаnı hаldа bitir.

Аzərbаycаndа yаyılmаsı:
-----------------------

Qаfqаz üçün rеlikt bitkidir.

İstifаdəsi:
-----------

Pаyızdа yаrpаqlаrı sаrı rəng аlır. Bu vаxt çоx dеkоrаtiv görünür. Dеkоrаtiv bitki kimi pаrk və bаğlаrdа istifаdə еdilir.

Məlumat mənbələri
-----------------

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine T.S.Məmmədov

İstinad
-------

* Флора Азербайджана. т.5. 1954; Флора Kaвkaзa. т.5. 1954;
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
* Azərbaycan flora-sının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008;
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh


|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q683819
* Wikispecies: Quercus pontica
* ARKive: quercus-pontica
* EoL: 1151351
* EPPO: QUEPT
* GBIF: 2881057
* GRIN: 30734
* IPNI: 296610-1
* IRMNG: 11061165
* IUCN: 194222
* MoBotPF: 292003
* NCBI: 568693
* Plant List: kew-174502
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:296610-1
* Tropicos: 50143097
* WCSP: 174502
* WFO: wfo-0000292588

 |
**Ufa Göz Xəstəlikləri Elmi-Tədqiqat İnstitutu** (*rus.* ГБУ «Уфимский научно-исследовательский институт глазных болезней Академии наук Республики Башкортостан») — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasının paytaxtı olan Ufa şəhərində yerləşən elmi qurum. Ölkə ərazisində göz xəstəlikləri üzrə ixtisaslaşmış əsas elmi-tədqiqat müəssisəsidir. 2006-cı ildən baş direktoru Muxarram Bikbovdur.

Tarixi
------

İnstitutun əsası 1926-cı ildə qoyulmuşdur. Belə ki, 22 iyun 1926-cı ildə Başqırd MSSR Sağlamlıq Xalq Komissarı İdarə Heyətinin iclasında 1926-1927-ci illər üçün istehsal planı təsdiqlənərkən Ufada **Traxoma İnstitutu**nun açılması qərara alınmışdır. Sonrakı arxiv sənədlərində qeyd olunur ki, SSRİ Xalq Komissarları Sovetinin 15noyabr 1926-cı il tarixli qərarına əsasən həmin qurum **Ufa Göz Xəstəlikləri Elmi-Tədqiqat İnstitutu**na çevrilmişdir.

Rəhbərləri
----------

Muxarram Bikbov
İnstituta istedadlı tədqiqatçıların cəlb edilməsində və institutun əmək qabiliyyətli komandasının yaradılmasında müxtəlif vaxtlarda bu quruma rəhbərlik etmiş şəxslərin böyük rolu olmuşdur:

* 1926—1933 — Viktor Odintsov
* 1934—1944 — Vladimir Spasskiy
* 1945—1954 — Qabdulla Kudoyarov
* 1955—1958 — Maqrifa Tanatarova
* 1959—1965 — Saida Xalitova
* 1965—1980 — Maqsuda Kalmetyeva
* 1980—2005 — Marat Aznabayev
* 2006-cı ildən — Muxarram Bikbov

İnstitutun strukturu
--------------------

İnstitutun strukturu tədqiqat və elmi-istehsalat şöbələrindən ibarətdir. Tədqiqat şöbəsində 4 elmi şöbə vardır:

* kornea və lens əməliyyatı;
* uşaqlarda rekonstruktiv göz əməliyyatı;
* vitreoretinal və lazer cərrahiyyəsi;
* gözlərin yoluxucu xəstəlikləri.

Kollektivi
----------

İnstitutun kollektivi

Uğurları
--------

İnstitut Rusiya Federasiyasının 75 müəllif şəhadətnaməsi və patentini almışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Бикбов, Мухаррам Мухтарамович // Башкирская энциклопедия. Arxivləşdirilib 2016-04-08 at the Wayback Machine — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-306-8.

Xarici keçidlər
---------------

* ufaeyeinstitute.ru — Ufa Göz Xəstəlikləri Elmi-Tədqiqat İnstitutunun rəsmi saytı
* Сайт Академии наук РБ Arxivləşdirilib 2017-09-13 at the Wayback Machine
* Сайт *Российская офтальмология. Онлайн*
* Статья в *Башкортостан:Краткая энциклопедия*[*ölü keçid*]
**Pont üsyanı** Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi sırasında Şimali Anadoluda müstəqil Pontus Yunan Dövləti qurmaq məqsədilə başladılan qiyamdır (1920-1923). 1904-cü ildə qurulan Pontus Yunan Cəmiyyəti ilə Müqəddəs Anadolu Yunan Cəmiyyəti, Birinci Dünya Mühaibəsinin sonunda Batumidən İneboluya qədər uzanan Kastamonu, Çanqırı, Yozğad, Sivas, Tokat, Amasya, Çorum, Gümüşxanə, Ərzincanın bir qisim torpaqları üzərində Yunan dövləti qurmaq üçün fəaliyyətə başladılar. Pontusçular Birinci Dünya Mühaibəsi dövründə Şərqi Anadoluya girən və daha sonra geri çəkilən Rus ordularının buraxdığı silahlarla təchizatlanıb ingilislərdən və yunanlardan silah yardımı gördülər. Yunanıstandan gələn könüllülərində qatılmasından sonra Pontus dəstələrinin sayı 25.000-ə çatdı. Topal Osman və silah yoldaşlarının üsyançılarla toqquşmalarında 2500 tüfəng və 1.200.000 mərmi ələ keçirildi. Dəstənin 11.188 üzvü öldürüldü. 1923-cü ildə bölgədəki yunanlar Anadoludan çıxarılaraq, Pontus Dövləti qurmaq hazırlıqlarına davam etmələrinin qarşısı alındı. Beləliklə 1920-ci ilin dekabr ayında başlanan qiyamlar ,qəti qələbənin qazanılmasndan sonra 1923-cü ildə yatırıldı.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5   Arxivləşdirilib 2012-10-13 at the Wayback Machine kurtulussavasi.org, Savaşlar ve Antlaşmalar: *TBMM'ye karşı ayaklanmalar*
2. ↑   Arxivləşdirilib 2011-08-11 at the Wayback Machine kurtulussavasi.org, Savaşlar ve Antlaşmalar: *Batı Cephesi Savaşları*
3. 1 2 3 4 5   Arxivləşdirilib 2014-02-20 at the Wayback Machine Dr. Yunus Kobal: *Milli Mücadelede İç Ayaklanmalar*, Hacettepe Üniversitesi
**Besim Bokşi** (*serb.* Бесим Бокси, Besim Bokši; 12 noyabr 1930 – 16 avqust 2014) — Albaniya şairi, dilçi və filoloq. 2008-ci ildən 2011-ci ilə qədər Kosovo Elmlər və İncəsənət Akademiyasının prezidenti olmuşdur.

Karyerası
---------

Besim 16 avqust 1930-cu ildə Yakova şəhərində anadan olmuşdur. O, hələ uşaq ikən valideynləri Albaniyaya köçdülər. İlk təhsilini Vlyora şəhərinin yaxınlığındakı Dukat kəndində almışdır. Bir neçə il sonra təhsilini Tiranada davam etdirdi.

1945-ci ildə Djakovitsaya qayıtmış və 1959-cu ilə qədər universitetdə təhsil almışdır, sonra Belqradda aspirantura dərəcsini bitirdi. 1961-1963-cü illərdə Yakova məktəblərinin birində alban dilindən dərs deməyə başladı. 1967-1973-cü illərdə Ali Pedaqoji Məktəbdə morfologiya fənnindən dərs demiş, eyni zamanda 1967-1971-ci illərdə bu məktəbin direktoru olmuşdur. O, həmçinin 8 ay Albanologiya Universitetində də işləmişdir. 1974-cü ildən Priştina Universitetində mühazirələr keçirdi. 1977-ci ildə Priştina Universitetinin filologiya elmləri doktoru dərəcəsini aldı. 2008-ci ildən 2011-ci ilə qədər Kosovo Elmlər və İncəsənət Akademiyasının vitse-prezidenti, sonra isə prezidenti olmuşdur.

Bokşi 1968-ci ildə dilçilik mövzusunda məsləhətləşmələr zamanı Yekun Komissiyanın üzvü idi. O, həm də 1973-cü ilin noyabr ayında Tiranada keçirilən Alban Yazı Konqresində nümayəndə kimi iştirak etmişdir.

Besim Bokşi 16 avqust 2014-cü ildə vəfat etdi.

Əsərləri
--------

### Poeziya

* *In Expectation* (*Në Pritje*), Priştina, 1966
* *Broken Shadows* (*Hije të këputura*), Peç, 1996

### Dilçilik

* *Development of the Formation of the Present Nominal Flexion of Albanian* (*Rruga e formimit të sotëm nominal të shqipes*), Priştina, 1980
* *Postposition of the article in Balkan languages* (*Prapavendosja e nyjes në gjuhët ballkanike*), Priştina, 1984
* *The Participle in Albanian: A Diachronic View* (*Pjesorja e shqipes: vështrim diakronik*), Priştina, 1998
* *On Personal Pronouns in Albanian* (*Për vetorët e shqipes*), Priştina, 2004.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* Besim Bokši // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  "Academy of Sciences and Arts of Kosovo". 2010-04-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-05-04.
3. 1 2 3 4  Ndërron jetë akademik Besim Bokshi, varrimi të dielën në orën 17 [*The academic Besim Bokshi passed away, the funeral on Sunday*] (Albanian), Koha, 2014-08-16, 2016-02-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 2016-01-28
4. 1 2 3  *Elsie, Robert.* Historical dictionary of Kosova. Rowman & Littlefield. 2004. 29. ISBN 0-8108-5309-4.
**Şorsu yaşayış yeri** — Naxçıvançayın sol sahilində, Sirab kəndinin cənub-qərbindəki təpə üzərində qeydə alınmışdır. Mədəni təbəqənin qalınlığı 15-20 sm-dir. 2014-cü ildə V.Baxşəliyevin rəhbərliyi ilə 10x10 metrlik sahədə arxeoloji qazıntı aparılarkən düzbucaqlı tikili qalıqları, saxsı nümunələri və az miqdarda obsidian və çaxmaqdaşından hazırlanmış alətlər aşkar edilmişdir. Əsasən saman qarışıqlı gildən hazırlanan keramika məmulatı qırmızı, bəzən də qəhvəyi rəngdə bişirilmişdir. Onlar silindirik və qıfşəkilli boğaza malik olan küpələr, konusvari və silindirik-konusvari kasalarla təmsil olunur. Qabların bəzisinin ağzının altı cərgəli şəkildə dairələrlə deşilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Baxşəliyev V. Kültəpə ətrafındakı eneolit abidələrinin arxeoloji tədqiqi. AMEA Naxçıvan Bölməsinin "Xəbərlər"i, 2017, №3, s. 117-125.
2. ↑  Baxşəliyev V. Marro C. Berthon R. Quliyeva Z. Sarıaltun S. Kültəpədə arxeoloji qazıntılar (2013-2016). Bakı: Nurlan, 2017 164 s.
**Bessey albalısı** (*lat.* Prunus besseyi) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin gavalı cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Vətəni Şimali Amerikadır.

Botaniki təsviri
----------------

Çətiri şaxələnmiş, çılpaq qırmızı zoğlu, hündürlüyü 30-120 sm olan koldur. Gövdələri və bəzi budaqları sürünəndir. Yarpaqlarının uzunluğu 2-6 sm, ellipsvari-neştərvari, ucu biz, kənarları dişli, çılpaqdır. Yarpaq saplağının uzunluğu 4-10 mm-dir. Xırda, ağ çiçəkləri 2-4 ədəd olmaqla salxıma toplanmışdır, diametri təxminən 15 mm-dir. Yarpaq və çiçəkaltlıqları tez töküləndir. Erkəkcikləri 15-20 ədəddir. Çiçəkləmə 15-20 gün davam edir. Meyvəsi çox da böyük olmayan, ölçüsü təxminən 1,5 sm, yeməli, tünd al qırmızı və ya qara rəngli, yumru, ətli, çəyirdəklidir. Toxum, qələm və kök zoğları ilə çoxalır.

Ekologiyası
-----------

Yüngül, qumluca torpaqlarda yaxşı inkişaf edir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Yarpaqları payızda al qırmızı çalarlara boyanır. Bu da bitkiyə çox dekorativ görünüş verir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15624054
* EoL: 301094
* EPPO: PRNBE
* GBIF: 3021083
* GRIN: 29847
* iNaturalist: 543520
* IPNI: 210737-2
* IRMNG: 10180725
* ITIS: 519647
* IUCN: 50135652
* NCBI: 136446
* Plant List: rjp-5964
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:210737-2
* Tropicos: 27803471
* VASCAN: 21678
* WFO: wfo-0001014152

 |
**Şotki diodlar** — Şotki diodlar nöqtə əlaqəli(adi diod) diodlar kimi metal və yarımkeçirici kristal birləşdirilməsi ilə əldə edilir. 

Şotki diodun sxematik təsviri

Xüsusiyyətləri
--------------

Çox yüksək tezliklər lazım olan işlərdə normal diodlar kommutasiya(açar) funksiyasını yerinə yetirərkən çətinlik çəkirlər. Məsələn istənilən müddətlərdə vəziyyəti dəyişdirməzlər (on / off). Bu problemə həll tapmaq məqsədi ilə şotki diodlar inkişaf etdirilmişdir. Şotki diodlar çox yüksək kommutasiya sürətlərinə sahibdirlər. Bu səbəblə yüksək tezliklərdə edilən işlərdə kommutasiya elementi olaraq şotki diodlar tövsiyə edilir.Ancaq bunlar P-N keçidli diod növündədir.Keçid müqaviməti çox kiçik olduğundan düzgün istiqamət bəsləməsində 0.25v da belə asanlıqla və sürətlə keçiricilik təmin edir.Əks istiqamətə doğru axan az daşıyıcıları çox az olduğundan əks istiqamət cərəyanı kiçikdir. Bu səbəblə də səs-küy səviyyələri aşağı və səmərələri yüksəkdir.Fərqli iki ayrı qrup elementdən ibarət olması səbəbilə şotki diod müqavimətləri xətti deyildir

İstifadə sahələri
-----------------

Müqavimətlərin düzgün olmaması səbəbindən daha çox mikrodalğalı alıcı olaraq istifadə edilir. Bundan başqa, modulyator, demodulyator, detektor olaraqda da istifadə olunur.

Şotki diodun sxematik təsviriŞotki diodun vizual quruluşu

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2021-01-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-06.
2. ↑

Həmçinin bax
------------

 Nedir? What is Diode

Xarici keçidlər
---------------

* 
* Arxivləşdirilib 2018-07-08 at the Wayback Machine\
**Bestseller** (*ing.* bestseller — ən yaxşı satılan) — bir sıra xarici ölkələrdə böyük tirajla çap olunub, tez satılan kitab, kompüter oyunu. "Bestseller" termini satılan kitabın nə bədii dəyərini, nə də kitabın çap keyfiyyətini müəyyən etmir. O sadəcə kitabın satıldığı dövrdə populyarlığını göstərir.

Filmin populyarlığına blokbaster, musiqinin populyarlığına isə hit deyilir.

Tarix
-----

"Bestseller" termini ilk dəfə 1889-cu ildə işlədilib. Kitabların böyük tirajla satılması fenomeni ondan əvvəllər də məlum idi. Ancaq kitabların müəlliflik məsələsi və satışın vəziyyəti haqqında gec məlumat bestsellerlik yarada bilmirdi.

Bestsellerliyin əhəmiyyəti
--------------------------

Bestseller informasiyasında naşirlər və uğurlu kitab müəəlifləri çox maraqlıdırlar. Bəzən bu informasiyanın yayılmasında və tədqiqatın aparılmasına onlar xüsusi vəsait də ayırırlar. Araşdırmalar göstərir ki, bestsellər haqqında KİV informasiyası oxucuların da kitab dünyasında düzgün seçiminə kömək edir.

Müasir vəziyyət
---------------

Bestseller kitablar bir sıra hallarda bədii və keyfiyyət göstəricilərinə görə də bölünür. Bu oxucu tələbatını qiymətləndirməsi üçün edilir. Həmçinin hal-hazırda qalın və nazik üzlüklü kitablar üçün də bestsellerlik analizi edilir.Bir qayda olaraq ilk tiraj qalın üzlüklü buraxılır. Sonradan az imkanlı təbəqə üçün nazik üzlüklü və aşağı qiymətli kitablar buraxılır. Bəzən qalın üzlüklü kitab yaxşı satılarsa nazik üzlüklü kitab ya az buraxılır,ya da heç buraxılmır.

Dünya ölkələrinin təcrübəsi
---------------------------

Müxtəlif ölkələrdə bestsellerliyin müxtəlif səviyyəsi var. Məsələn, bunun üçün Böyük Britaniyada həftədə 4000, Kanadada isə həftədə 5000 kitab satılmalıdır.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğəti. Bakı: Maarif, 1978, səh. 21.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük rus · Britannica (onlayn) · Universalis |
| Normativ yoxlama | GND: 4006077-9 · LCCN: sh85013438 · NKC: ph536662 |
**Qoven burnu** (*rus.* Мыс Говена) — Kamçatka diyarı ərazisində yerləşən burun. Burun Qoven yarımadasının cənub qutaracağını təşkil edir. Berinq dənizi daxilinıə doğru uzanır. Qərbdən Korf körfəzi, şərqdən isə Karaqin körfəzi ilə əhatələnir. Burunda mayak fəaliyyət göstərir.

Burun və onun ətraf əraziləri Koryak qoruğuna daxildir.

Adı
---

Kazaklar XVIII əsrdə burunu *Qovenski Nos burnu* adlandırırdılar. Sonradan isə sadəcə Qoven buru olaraq adlanmağa başlanmışdır. Nəticədə isə burun adı bütün yarımadaya şamil olunmuşdur.

1820-ci illərə qədər yarımada Olyutorski Nos olaraq adlanırdı. Bu ad ilk rus səyyahları tərəfindən yaxınlıqdan axan Olyutorski çayının şərəfinə adlandırmışdılar. 1740-cı ildə Stepan Kraşennikov burunun adını koryak dilində Atvalıq olaraq göstərmişdir.

İlk əvvəllər yaxınlıqdakı İlpinski yarımadasında yerləşən burun «Qoven» adlanırdı. Bu həmin burun yaxınlığında yerləşən koryaklara məxsus olan Qovınk kəndinin adı ilə bağlı olmuşdur. Ancaq 1828-ci ildə Fyodor Litke səhvən o zaman ki, Qoven burnunu İlpinski buru olaraq səhv salır. Bu qatmaqarışıqlıq ancaq XX əsrin əvvəllərində Mixail Jdankonun ekspedisiyası zamanı aşkarlana bilir.

Təsviri
-------

Burun elə də hündür olmayan Yujnaya dağının ətəklərini təşkil edir. Burada çoxlu sayda dəniz məməlilərinə rastlanılır: Şimal dəniz şiri və Ləkəli suiti. Həmçinin Qonur ayıları belə görmək mümkündür.

Meşətundra bitki örtüyünə sahibdir. Burada 273 növ yarımnöv borulu bitki növü yetişir. Üstəlik burada yetişən 5 növ Kamçatkanın qırmızı kitabına daxil edilmişdir (2007): Leonthopodium camschaticum, Lysiella oligantha, Rhodiola rosea, Saxifraga setigera, Oxytropis middendorffii.

Mənbə
-----

* *Qoven burnu*
* ФГУ "Государственный природный заповедник «Корякский». Arxivləşdirilib 2010-12-30 at the Wayback Machine
**Mahmud Şövkət Əfəndi** (20 iyul 1903, Konstantinopol – 1 fevral 1973 və ya 1973, Overn-Rona-Alp, Fransa metropoliyası) — 33. Osmanlı sultanı Əbdüləzizin ən kiçik oğlu Mehmed Seyfəddin Əfəndinin oğlu, Osmanlı şahzadəsi. Dövrün Osmanlı ailə rəisi Əbdülməcid Əfəndi tərəfindən ailə fərdliyindən çıxarılmışdır.

Həyatı
------

Şahzadə Mahmud Şövkət Əfəndi 1903-cü ildə Dolmabağça sarayında dünyaya gəlmişdir. Atası Sultan Əbdüləzizin kiçik oğlu Mehmed Seyfəddin Əfəndi, anası isə onun ikinci xanımı olan Nervaliter xanım idi. O da atası kimi dənizçiliyə maraqlı idi. Hətta yaşadığı villanın həyətində böyük bir hovuz inşa etdirmişdi. Hətta bir müddət Osmanlı donanmasında və Osmanlı hava qüvvələrində xidmət etmişdi. 21 yaşında bütün ailəsi ilə birlikdə ölkədən sürgün edilmişdi. Ancaq o əsnada evləri əhali tərəfindən yağmalandığı üçün yanlarında heç nə götürmədən yük gəmisiylə Krit adasına yollandılar. Burdan isə gizlicə Qahirəyə getdi və uzun müddət burada yaşadı. 1928-ci ildə xanımı Sultan Əbdülhəmidin nəvəsi Adilə xanım Sultandan ayrıldı. Sürgünə çıxarkən 1 yaşında olan qızı Nərmin Sultan isə nənəsi Naimə Sultanla birlikdə Fransada idi. Pasportları olmadığı üçün ata-qız bir-birini 20 il boyunca görə bilmədi. Uşaq yaşda keçirdiyi sümük xəstəliyi səbəbilə şikəst qalan Nərmin Sultan isə İkinci Dünya müharibəsi əsnasında almanlar tərəfindən ələ keçirilmiş və Albaniyadakı həbs düşərgəsinə salınmışdı. Ancaq Şövkət Əfəndinin Qahirədəki keçmiş dostlarının köməyilə hərbi bir təyyarə ilə Nərmin Sultan Qahirəyə qaçırıldı.

Misirdə sosialistlərin hakimiyyətə gəlməsinin ardından Mahmud Şövkət Əfəndiı ikinci dəfə sürgün edildi və Fransadan gələn dəvətlə Parisə köçdü. Bu dəfə yanında qızı Nərmin Sultan və yaşı 100-ü keçən zənci hərəm ağası vardı. Burada 60 yaşından sonra kitabxanada işləməyə başlayan Şövkət Əfəndi əlində qalan son Osmanlı portretini də sataraq bir müddət bununla yaşadı. Nərmin Sultan isə müalicəsi üçün yetərli pul olmadığı üçün vəziyyəti ağırlaşmışdı. Mahmud Şövkət Əfəndi isə 1973-cü ildə kiçik bir Fransız qəsəbəsi olan Bagnolsda vəfat etdi və burada da dəfn olundu. Cəsədi qızı Nərmin Sultan tərəfindən yuyuldu və kilsə zəngləri ilə xristian məzarlığına dəfn olundu. Nərmin Sultana isə Fransa hökuməti tərəfindən kimsəszi maaşı bağlandı və 1999-cu ildə bir xəstəxananın kimsəsizlər bölümündə vəfat etdi.

Ailəsi
------

4 may 1922-ci ildə Sultan Əbdülhəmidin qızı Naimə Sultanın qızı Adilə xanım Sultanla (d. 1900 — ö. fevral 1979) evlənsə də, 1928-ci ildə ayrıldılar. 1 övladı oldu.

* Həmidə Nərmin Sultan (d. 27 yanvar 1923 — ö. 7 noyabr 1998, Fransa)

Mənbə
-----

* 
*
**Mehmet Məhərrəm Qəssaboğlu** və ya **Mehmet Muharrem Kasapoğlu** (*türk.* Mehmet Muharrem Kasapoğlu; 22 dekabr 1976, İstanbul) — Türkiyə dövlət xadimi. O, hazırkı Gənclər və İdman naziridir.

Erkən illəri
------------

Mehmet Məhərrəm Qəssaboğlu 1976-cı ildə Türkiyənin İstanbul şəhərində anadan olmuşdur. O, Mərmərə Universitetinin İqtisadiyyat və İnzibati elmlər fakültəsində Biznesin idarə edilməsi üzrə təhsil almış və oranı bakalavr dərəcəsi ilə bitirmişdir. Qəssaboğlu daha sonra həmin universitetdə Yerli İdarəetmələr və Mərkəzsizləşdirmə üzrəmagistr dərəcəsi qazanmışdır. Florida Dövlət Universitetinin Biznesin İdarə Edilməsi Fakültəsində İdarəetmənin təşkili sahəsində tədqiqatçı, mütəxəssis və layihə koordinatoru kimi fəaliyyət göstərmişdir. Floridadakı Palm-Biç Atlantik Universitetində Biznesin idarə edilməsi üzrə daha bir bakalavr dərəcəsi qazanmışdır. Qəssaboğlu Türkiyəyə qayıtmış və İstanbul Universitetində Yerli Məşğulluq üzrə Doktorluq dərəcəsi əldə etmişdir.

10 iyul 2018-ci ildə Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyip Ərdoğan tərəfindən Gənclər və İdman naziri təyin edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dr. Mehmet Kasapoğlu" (türk). Gençlik ve Spor Bakanlığı. 15 May 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 March 2020.
2. 1 2  "Mehmet Muharrem Kasapoğlu kimdir nereli? Gençlik ve Spor Bakanı Muharrem Kasapoğlu". Hürriyet (türk). 10 July 2018. 3 November 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 April 2020.
29 may 1910-cu ildə çəkilmiş şəkil.
**Halley kometası** — Hər 75-76 ildən bir günəş sisteminə daxil olan və yer kürəsinin yaxınlığından keçən "quyruqlu ulduzdur". Bu ulduza, onunla maraqlanan Edmund Halleyin şərəfinə "Halley kometi" adı verilib. Halley kometi, normal insan gözü ilə görülə bilən tək kometdir.

Elmi araşdırmalar
-----------------

Kometani ilk dəfə görən insanlar, bunu "şeytanın xəbərçisi" kimi qəbul edirdilər. Yəni bu komet, bir növ şeytani bir qüvvəyə sahib bir varlıq kimi qəbul edilirdi. Təbii ki, o dönəmdə buna, kometin "şeytani varlıq" olduğuna inananların sayı çox idi. Lakin Edmund Halley, mövhumata inanıb, onunla razılaşmaq əvəzinə elmi seçdi. Kometin 1682-ci ildə təkrar göründüyü deyilir. Elə Halley də öz müşahidələrinə bu zaman başlamışdı. İlkin olaraq, Halley, hesablamalarına əsasən 1532 və 1607-ci illərdə (eyni zamanda 1682ci ildə) görünən kometlər ilə bu kometin eyni olduğunu və kometin təkrarən 1758-ci ildə geri dönəcəyi nəzəriyyəsini irəli sürdü. Halleyin nəzəriyyəsi reallaşdı. Komet təkrarən 1758-ci ildə göründü. 
Lakin Halley, öz kəşfinin doğruluğunu görə bilmədi.

Bu kometa, sonuncu dəfə günəş sisteminə 1986-cı ildə daxil olub. Aparılan hesablamaların nəticəsində bəlli olub ki, Halley kometi bir daha 2060 və ya 2061-ci illərdə təkrarən Günəş sisteminə daxil olacaq və planetimizin yaxınlığından keçəcəkdir.

Dini yaxınlaşmalar
------------------

Qeyd edildiyi kimi, komet haqqında anlayış formalaşmadığı zamanlarda insanlar, kometi gördükləri zaman bunun hər hansı bir şeytani qüvvə olduğunu düşünürdülər. Mövhümata inanmayıb, elmi araşdırmalar ilə bunun əslində komet olduğunu bildirən şəxs isə Edmund Halley olmuşdur.

### Xristianlıq

Eramızdan əvvəl 12ci ildə bu komet Günəş sistemimizə daxil olmuşdu. İncilin, İsa Məsihin doğumu ilə əlaqədar olan hissəsində haqqında danışılan "Beytlehem ulduzu"nun olduğu zənn edilir. Belə ki, İncilin məhz bu hissəsində Məsihin doğulduğu zaman, səmada bir ulduz görüldüyündən söhbət açılır. Bu belədirsə, miladi təqvimin başlanğıcı sıfırıncı ilə deyil, eradan əvvəl 12-ci ilə təsadüf edir.

### İslam

İmam Rəbbanin, "Mehdinin əlamətləri" adlı yazısında məhz bu kometə toxunduğu haqqında düşüncə mövcuddur. Belə ki;

"Şərqdən bir quyruqlu ulduz doğaraq aydınlıq verəcəkdir. Onun hər dəfəki keçidi, şərqdən-qərbə doğru olacaqdır."

Xarici keçidlər
---------------

* Halley kometi | Rasul Mammadli Arxivləşdirilib 2012-11-30 at the Wayback Machine
* Halley's Comet
**Qovuqlu itburnu** (*lat.* Rosa pulverulenta) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü.

Ümumi yayılması
---------------

Qafqazda (Narzan), Rusiyanın Avropa hissəsində, İranda və Kiçik Asiyada təbii areallarına rast gəlinir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR və Lənkəran rayonu ərazilərində rast gəlinir.

Statusu
-------

Azərbaycanın nadir bitkisidir.VU D2.

Bitdiyi yer
-----------

Aşağı dağ qurşağından orta dağ qurşağına qədər açıq işıqlı yerlərdə, daşlı-qayalı quru yamaclarda yayılmışdır.

Təbii ehtiyatı
--------------

Azərbaycanda dar bir arealda yayılmışdır.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Hündürlüyü 50-90 sm-dən çox olmayan, alçaqboy kolcuqdur. Qopartikanı müxtəlifdir. Yarpaqları 3-6 sm uzunluğunda olub, 5-7 yarpaqcıqdan ibarətdir. Yarpaqcıqları 12–15 mm uzunluqda, 4–5 mm enindədir. Bitkinin çiçəkləri tək-tək, bəzən 2-3 ədəd olur. Çiçəkaltlığı yumurtaşəkillidir. Çiçək saplağı 5–9 mm uzunluqda qısa tüklərlə örtülüdür. Meyvəsi adətən dəyirmi, xırda, 15 mm-ə qədər uzunluqdadır. Meyvəsi yetişəndə tökülməyəndir. İyun-iyul aylarında çiçək açır.

Çoxalması
---------

Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
---------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Becərilməsi
-----------

Məlumat yoxdur.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
-------------------------------

Xüsusi mühafizə tədbirləri tərtib edilməmişdir.

Zəruri qoruma tədbirləri
------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilməsi zəruridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15546241
* Wikispecies: Rosa pulverulenta
* EoL: 11160304
* FoIO: ROSPUL
* GBIF: 3003781
* GRIN: 104820
* iNaturalist: 485895
* IPNI: 733882-1
* ITIS: 836423
* NCBI: 689230
* PFI: 1953
* Plant List: rjp-2206
* PLANTS: ROPU4
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:733882-1
* Tropicos: 27802434
* WoI: 835
* WFO: wfo-0000992922

 |
Nissan Avenir, hidrogücləndiricisi  
**1** — maye qabı  
**2** — nasos  
**3** — sükan darağı  
**4** — hidrogücləndiricinin gövdəsi
İzləyici ötürmə. Yuxarıdan mayeni tənzimləyən ventil göstərilir. Aşağıda ikitərəfli güc silindrini görmək olar.
**Sükan hidrogücləndiricisi** - sükan idarə mexanizminin tərkib hissəi olub, avtomobilin hidravlik sistemi vasitəsilə hərəkət zamanı avtomobilin idarə olunmasını asanlaşdırır və əksəlaqəni saxlayaraq verilmiş trayektoriya üzrə hərəkətin stabilliyini təmin edir.

Sükan hidrogücləndiricisi elə quraşdırılmışdır ki, onun sıradan çıxması zamanı sükanın idarə edilməsi pozulmayır, bu halda sükan sadəcə ağır işləyir.

### Quruluşu

Hidrogücləndirici özündə qapalı hidravlik sistemi təsvir edir. Buraya nasos, təzyiq tənzimləyicisi, hidravlik maye qabı, ventili və hidrosilindri idarəedən siistem daxildirlər. 
Avtomobilin mühərrikindən hərəkət alan nasos, mayeni lazımi səviyyədə saxlayan təzyiq tənzimləyicisi və maye qabı hidrogücləndiricidə təzyiq meyillənməsini stabilləşdirməyə xidmət edir.

İkitərəfli gücləndirici hidrosilindr müasir avtomobillrdə adətən sükanın idarə sistemindəki darağa birləşdirilir və onun hərəkətinə güc verir. Ventil sükan valına bərkidilir və ona düşən momentə uyğun reaksiya verir. Sükanın dönmə hərəkətini ventilin işləməsinə çevirmək üçün çoxlu sayda üsullar mövcuddur. Bunların əksəriyyəti valda hərəkətli hissənin yerləşdirilməsinə əsaslanır. Müasir avtomobillərdə valın hərəkətli hissəsi rolunu torsion oynayır. Torsion valın üzərinə yayla sıxılır. Ona güc düşdükdə o dönməyə çalışır və ventili açır. Oxboyu hərəkəti icra edən üsul da tətbiq olunur. Burada fırlanma hərəkəti ventilin itələyicisinin düzxəttli yerdəyişməsinə çevrilir.

### Mənbə

* Hans-Hermann Braess, Ulrich Seiffert: Vieweg Handbuch Kraftfahrzeugtechnik. 2. Auflage, Friedrich Vieweg & Sohn Verlagsgesellschaft mbH, Braunschweig/Wiesbaden 2001, ISBN 3-528-13114-4.