recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Səfərov Fariz Məcid oğlu** (20 iyun 1920, Nehrəxəlil, Ərəş qəzası – 27 avqust 1964, Bakı) — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (19 mart 1944).

Həyatı
------

Fariz Səfərov 1920-ci il iyunun ayının 20-də Ağdaş rayonunun Ləki qəsəbəsində anadan olmuşdur. Qəsəbədəki 6 nömrəli orta məktəbin 7-ci sinfini bitirdikdən sonra Bakı şəhəri Biləcəri qəsəbəsindəki 5 nömrəli rus dilli məktəbin hazırlıq kursunu bitirmişdir. Az bir müddət Kürdəmir rayonunda rus dili müəllimi işləmişdir. 1939-cu ildə Bakı ŞHK-dan hərbi xidmətə çağrılmış, Litvada, daha sonra Minsk şəhərində Hərbi Hava Qüvvələri hissəsində xidmət etmişdir.

On günlük məzuniyyətə gedən baş serjant Fariz Səfərov müharibə başladığından Minskdəki hərbi hissəyə geri dönməli olur, yolda olduğu qatarı alman təyyarələri bombalayır, çox sayda insan ölsə də Səfərov Fariz sağ qalır və 416-cı Taqanroq diviziyasının hissələrindən birinə qoşulur.

1943-cü ildə Zaporojye ətrafında Qızıl Ordu birləşmələri qanlı döyüşlərlə düşməni sıxışdıraraq Dneprə sahillərinə yaxınlaşdığı bir vaxt baş serjant Səfərov gecənin qaranlığında bir qrup döyüşçü ilə birlikdə qayıqlara düşmən sahilə yön alır. Düşmən sahilə yaxınlaşmağa 10–15 metr qalmış qayıqlarını görsə də sahilə çıxa bilirlər. Ağır döyüşlərə baxmayaraq düşmən sahil zolağını yenidən ələ keçirə bilmir. Fariz Səfərovun rəhbərliyi altında əməliyyat müvəffəqiyyətlə tamamlanır. Alman Ordusuna məxsus xeyli döyüş sursatı, texnikası ələ keçirilir. Tezliklə Sovet ordu hissələri Dnepr çayını keçərək hücuma başlayır.

Fariz Səfərovun məzarı
19 mart 1944-cü il tarixində SSRİ Ali Sovetinin Qərarı ilə Səfərov Fariz Məcid oğlu Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı alır (medal № 3452).

Fariz Səfərov müharibədən sonra da ordudan ayrılmamış, 1951-1954 ci illər aralığında M.V.Frunze adına Hərbi Akademiyada təhsil almış və 1957-ci ildə mayor rütbəsində ehtiyata göndərilmişdir. 

O, 27 avqust 1964-cü ildə vəfat etmiş və Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

Ləki qəsəbəsində Fariz Səfərovun ev muzeyi açılmış, Ağdaş Tarix-Diyarşünaslıq muzeyində xatirəsinə guşə yaradılmışdır.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Сафаров Фарис Меджид оглы
* Savash-Az.com Arxivləşdirilib 2010-05-10 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Ölkənin qəhrəmanları |

| ⛭SSRİ **Sovet İttifaqı Qəhrəmanı** |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • Ö  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • Ü  • V  • Y  • Z |  |
|  **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** •     **Dördqat Qəhrəmanlar** |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Sürücü (dəqiqləşdirmə).
**Drayver** (*ing.* Driver) yaxud **sürücü** — kompüterin funksiyalarını idarə edən bir növ proqramdır. Bu proqram kompüterin əməli yaddaşı (RAM), video kartı , səs gücləndiriciləri, faksı, internet modemləri, prinetri, Bluettoothu və s. idarə edir. Belə ki, yeni alınmış kompüterə əməliyyat sistemi yüklədikdən sonra dərhal "sürücüləri" yükləmək lazımdır. Sürücülərin hamısı eynitipli deyil, onları yükləməzdən əvvəl əməliyyat sistemini, kompüterin və cihazın markasını düzgün seçmək lazımdır. Əks halda
sürücü kompüterlə uzlaşmayacaq.

### Sürücülərin xassələri

Adətən sürücülərin həcmi 2–20 MB arası olur. Sürücülər disklərdə çox yayılsalar da, onları daha çox internetdən yükləyirlər. Sürücünü bir diskdən (original diskdən) başqa diskə (pirat diskə) köçürdükdə sürücü etibarlı olmur. Onları fabriklərdə xüsüsi yerlərdə hazırlayılar. Sürücülər flaş-kartda və kompüterin özündə daha etibarlı olur.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | BNE: XX546589 · BNF: 12492202q · GND: 4185971-6 · LCCN: sh93009551 · NDL: 01108739 |

* Vikianbarda əlaqəli media-fayllar
**Atatürk Universiteti** — 1957-ci ildə yaradılan universitetidir.

Tarix
-----

Atatürk Universitetinin tarixi Türkiyə Cümhuriyyətinin önəmli röyalarından birinin gerçəkləşməsidir. Cümhuriyyətin qurucusu Mustafa Kamal Atatürk 1 noyabr 1937-ci ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisindəki nitqində Şərqi Anadoluda böyük bir universitetin qurulmasının lazım olduğunu ifadə etmiş, bu yöndə işlərin başlanmasına təlimat vermişdir.

Atatürkün ölümündən sonra bu işlərə 12 il ara verilmiş və 1950-ci ildə yenidən gündəmə gətirilmişdir. 1951-ci ildə yaradılan komissiya Şərq Universitetinin Ərzurumda olmasına qərar verdi. 1954-cü ildə çıxarılan 6373 nömrəli qanunla da universitetin adı "Atatürk" qoyuldu. Həmin il Amerika Birləşmiş Ştatlarının USAİD təşkilatı vasitəsilə Atatürk Universiteti ilə Nebraska Universiteti arasında işbirliyi qurulmuşdur. Beləliklə, Atatürk Universitetinin gənc müəllim heyəti Nebraska Universitetinin texniki və akademik araşdırmaları təcrübəsindən yararlanmışlar.

İlk olaraq universitetdə əkinçilik, dil-ədəbiyyat, mühəndislik və memarlıq fakültələri var idi. Hazırda isə Atatürk Universitetində 17 fakültə, 5 yüksək məktəb, 15 peşə məktəbi, 6 institut və 16 araşdırma mərkəzi var.

Fakültələri
-----------

1. Əkinçilik
2. Dil-ədəbiyyat
3. İqtisadiyyat və idarəetmə
4. Tibb
5. Kazım Qarabəkir tədris fakültəsi
6. Mühəndislik
7. İlahiyyat
8. Gözəl sənətlər
9. İlətişim (Əlaqələr)
10. Əczaçılıq
11. Baytarlıq

Atatürk Universiteti 2007–2008-ci tədris ilində 41 613 tələbəyə təhsil vermişdir. Universitetdə yeni fakültələrin, yüksək və məslək məktəblərinin açılması ilə tələbələrin sayı getdikcə artmışdır. Bakalavr təhsili alan tələbə sayında olan bu artım, magistratura və daha yüksək dərəcələrin alınmasında da görülməkdədir. Daxilindəki institutlarda isə say artımı daha çox Sosial elmlər institutundadır.

1957-ci ildən etibarən Türkiyənin elm sahəsinə böyük töfhələr vermiş bu önəmli universitetin qurulması kimi şərəfli yola başlayanlar: Türkiyə Cümhuriyyətinin prezidenti Qazi Mustafa Kamal Atatürk, baş nazir Adnan Menderes, Milli Təhsil Nazirləri – Tövhiq İləri, prof. Rıfkı Səlim Burçaq, Cəlal Yardımcı, Nebraka Universitetinin rektoru prof. Cliffor M. Hardi.

Xarici əlaqələri
----------------

Qafqaz Universitetlər Birliyinin qurucu üzvüdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  Directory of Open Access Journals. 2003.
3. ↑  Kurucu Uyeler Arxivləşdirilib 2015-04-19 at the Wayback Machine. kunib.com

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram |
| Normativ yoxlama | BNF: 13163875t · ISNI: 000000010775759X · LCCN: n80002380 · Microsoft: 64134780 · VIAF: 159722898, 128935926 · WorldCat VIAF: 159722898, 128935926 |
**Gövhərşad bəyim bint Qiyasəddin Tarxan Kişlık** (fars **گوهرشاد**‎ — *Gowhar š ād*, (doğ.1379 - öl. 1457) — Şahrux mirzə ibn Əmir Teymur Barlasın xanımı, siyasətçi.

Həyatı
------

Gövhərşad bəyim Qaraqoyunlu hökmdarı Qara Yusifin bacısıdır. Herat hakimi Şahrux mirzə ibn Əmir Teymur Barlasla ailə qurmuşdu. Onun oğulları arasında ikisi daha məşhurdur. Biri riyyaziyyatçı, astronom, böyük alim və hökmdar və Teymurlular sülaləsindən olan dövlət adamı Uluqbəy, digəri Baysunqur mirzədir. O, Teymurlu dövlət adamı və xəttatıdır. Ədəbiyyatın və rəssamlığın qoruyucusu olaraq tanınmışdır.

Gövhərşad bəyim 1457-ci ildə Əbu Səid mirzə tərəfindən öldürülmüşdü. İntiqamı alındı. Belə ki, Cahanşahın süqutundan sonra teymurlu Əbu Səid öz müttəfiqi Həsənəlini müdafiə etmək pərdəsi altında Azərbaycan üzərinə hücuma keçməyə hazırlaşmışdı. Hətta Sara xatunun sülh şərtləri ilə onun hüzuruna göndərilməsi də Əbu Səidi bu addımı atmaqdan çəkindirmədi. Keçmiş müttəfiqi şirvanşahın köməyinə bel bağlayan Əbu Səid Şirvana doğru hərəkət edir. Lakin Şirvanşah Fərrux Yasar Ərdəbil hakimi Şeyx Heydərlə birlikdə Uzun Həsənin tərəfinə keçir və Əbu Səidin qoşunları tamamilə blokadaya alınır. Orduda aclıq başlanır. Uzun Həsən Əbu Səidin danışıq təklifini qəbul etmir və gözlənilmədən düşmən qoşununa hücum çəkib, onu pərən-pərən salır. Bu döyüş tarixə Mahmudabad döyüşü kimi daxil olmuşdur. Əbu Səid qaçmağa cəhd göstərsə də, onu tutub Gövhərşad bəyimin yaxınlarına verirlər və edam edirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2024-04-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-04-06.

Həmçinin bax
------------

* Gövhərşad məscidi
**Aya Koda** (幸田文, *Koda Aya*?, 1 sentyabr 1904, Tokio[d] – 31 oktyabr 1990, İşioka[d], İbaraki prefekturası) – Yaponiya yazıçısı. O, feminist əsərləri ilə tanınmışdır. Yazıçı Rohan Kodanın qızıdır.

Həyatı
------

Aya Koda 1 sentyabr 1904-cü ildə Yaponiyanın Tokio şəhərində doğulmuşdur. Yaponiyanın tanınmış yazıçılarından biri olan Rohan Kodanın ikinci qızı olmuşdur. Aya ədəbi karyerasına 43 yaşında atası haqqında məqalələr yazaraq başlamışdır. 1947-ci ildə yazdığı *"Son anlar"* onun belə əsərlərindən biri olmuşdur.

Koda 1940 və 1950-ci illərdə avtobioqrafik esselər yazmışdır. 1954-cü ildə yazdığı "Qara kimono" əsərinə görə Yomiuri mükafatına layiq görülmüşdür. Ədəbi uğur qazanmasına baxmayaraq bir neçə ay yazıçılığa fasilə verərək geyşa evində xidmətçi kimi işləmişdir. Kimono geyinmiş qadınların əhatəsində olmaq 1955-ci ildə *"Axıntı"* (流れる, *"Naqareru"*?) adlı birinci romanını yazmaq üçün ilham mənbəyi olmuşdur. Qocalan geyşadan bəhs edən bu əsər onun ən tanınmış əsəri olmuş və əsərə görə 1956-cı ildə Yaponiya İncəsənət Akademiyası Mükafatına layiq görülmüşdür.

Koda 1956–57-ci illərdə *"Böyük qardaş"* əsərini, 1956-cı ildə isə *"Didilmiş buludlar"* esse kolleksiyasını yazmışdır. Onun ailəsinin paqodalarla sıx əlaqəsi olduğu üçün Koda 1970-ci illərdə Horin məbədinin bərpası üçün pul toplamışdır. Kodanın yaradıcılığı 1994–97-ci illərdə nəşr olunmuş 23 cildlik əsərdə öz əksini tapmışdır.

Ədəbi üslubu
------------

Koda romanlar və esselər yazmışdır. Ailə münasibətləri, gender rolları və ənənəvi Yaponiya mədəniyyəti onun ən çox müraciət etdiyi mövzular olmuşdur. Kimono əsərlərinin əsas ünsürlərindən biri olmuşdur, buna görə də kimono ilə görünüşü popular olmuşdur.

Xatirəsi
--------

Google 1 sentyabr 2020-ci ildə Kodanın 116 illiyi münasibətilə dudl yayımlamışdır. *"Bungo Stray Dogs"* manqasında Aya Koda personajı onun şərəfinə adlandırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  "Aya Kōda's 116th Birthday". Google (ingiliscə). 1 sentyabr 2020. 21 noyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 noyabr 2022.
2. 1 2 3 4 5  Kodansha Encyclopedia of Japan
3. ↑  "Bungo Stray Dogs" Manqa: 40-cı fəsil.

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). IV cild (J–Libe). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 240. ISBN 0-87011-624-7. İstifadə tarixi: 21 noyabr 2022.
**Ədəbiyyat və İncəsənət Muzeyi** (*ukr.* Літературно-художній музей (Старий Крим)) — Krım Respublikasının mədəniyyət müəssisəsi, Qədim Krım şəhərində yerləşir. Hal-hazırda "Kimmeriya M. A. Voloşin" muzey-qoruğunun bir hissəsidir.

Tarixi
------

Muzey yenidən təşkil edilərkən tarix-diyarşünaslıq muzeyi və "Köhnə Krım" qoruğunun bazasında yaradılmışdır. Sonralar muzeyin adı dəyişdirilərək Ədəbiyyat və İncəsənət Muzeyi adlandırıldı. Muzeyin açılışı 26 iyul 1991-ci ildə olmuşdur.

Muzeyin təsisçi direktoru Nadejda Semyonovna Sadovskaya.

Muzey XIX əsrin ikinci yarısında Cənubi Rus klassikliyi üslubunda tikilmiş binada yerləşir. Binanın pedimentində "Varşava Cəmiyyəti tərəfindən sığortalanıb" yazısı var. Ola bilsin ki, ev əvvəlcə tacir və xeyriyyəçi Yakov Kurkuzakiyə, bəlkə də İ. S. Turgenevin qohumlarına məxsus olub. Sonralar binanı şəhər tacirlər məclisi, sonra isə müəllimlər seminariyası zəbt etdi. Böyük Vətən Müharibəsi illərində işğalçı hakimiyyət burada gestaponu yerləşdirdi və azad edildikdən sonra evi Kommunist Partiyası və Komsomol şəhər komitələri zəbt etdi. 1980-ci illərdən etibarən onları yeni sahibi — uşaq bağçası əvəz etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Литературно-художественный музей Старый Крым". Сайт Музеи России. 2015. 2020-08-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-29.
2. ↑  "Литературно-художественный музей". 2020-08-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-29.
3. ↑  "Старокрымский литературно-художественный музей". 2019-07-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-29.
**Baktriya** (Farsca: **باخت** *Baxtər*) ya da Toxaristan, Hindukuş dağları (**هندوکش**) və Amu Dərya çayı ərazisində yerləşən, mərkəzi bugünkü Bəlx şəhəri olan o dönəmki adı ilə *Baktra* / *Bəlxika* / *Baxdi* olan, Əfqanıstan sərhədləri içindəki antik bir ölkədir.

Tarixi
------

Makedoniyalı İsgəndərə qarşı Orta Asiya xalqlarının makedoniyalılara qarşı mübarizəsinə soqdinalı Spitamen başçılıq edirdi. Bu mübarizədə soqdanalılar, saklar, massagetlər, dahlar və s. xalqlar iştirak edirdilər. Baktriya, Soqdiana və başqa ərazilərdəki hərbi əməliyyatlar zamanı makedoniyalılar yerli əhalidən 120 min nəfərdən yuxarı adam qırmış, xeyli hisəsini qula çevirmiş, köçəri tayfalar isə daha uzaqlara köç etməli olmuşdular.

Spitamen e.ə. 329–328-ci illərdə İsgəndərə böyük zərbə vursa da, son nəticədə məğlub olmuş və şərqdəki köçəri tayfalara üz tutmuşdu. Onlar isə İsgəndərin hərbi əməliyyatları davam etdirəcəyindən ehtiyat edərək Spitameni öldürmüş, kəsilmiş başını isə İsgəndərə göndərmişdilər. Lakin üsyanların yatırılması mümkün olmamışdı. Belə ki, Spitamen öldürüldükdən sonra xalq hərəkatına Oksiart, Xorien və başqaları rəhbərlik etmişdilər. Orta Asiya tayfaları ilə aparılan müharibələrinin gedişində İsgəndərə qarşı öz əhatəsində olanların da narazılığı güclənmiş və bu sui-qəsdlərdə özünü göstərmişdi. Belə mübahisələrin birində İsgəndər özünün ən yaxın dostlarından olan Kliti öldürmüş, tarixçi Kallisfenə amansız divan tutmuş, şəxsi qvardiyasının üzvlərindən bir çoxunu isə edam etdirmişdi.

Əhalisi
-------

*Baktriyalılar bugünkü Taciklər ilə Şimali Əfqanıstan xalqıdır. Baktria dili Hind-Avropa dillərinin Hind-İran dil qoluna mensub bir dildir. Baktria ölkəsində su qaynaqları bol və torpaqlar münbit olmuşdur.*

|  |  |  |  |
| Baktriyalı kişinin geyimi (Tacikistan, Kafiraqan)
  | Baktriyalı qadının geyimi (Tacikistan, Kafiraqan)
  | Baktriyalı qadının geyimi (Tacikistan, Kafiraqan)
  | Baktriyalı kişinin geyimi (Tacikistan, Kafiraqan)
  |

Ədəbiyyat
---------

* Сарианиди В. И. Бактрия сквозь мглу веков. М.; Мысль, 1984.- 159 xiyarlarc. рис. карт. 16 л. ил.

Həmçinin bax
------------

* Bəlx
**Sultanqulu bəy Baranlı** (1518–1543) — Qütbşahlar dövlətinin yaradıcısı.

Həyatı
------

Qaraqoyunlu şahzadəsi idi. 1470-ci ildə, Həmədanın Sədabad kəndində doğulmuşdur. Atası Üveysqulu bəy Baranlı, anası isə Məryəm xanım olmuşdur. Babası Pirqulu bəy Baranlı Qara İsgəndərin, nənəsi Xədicə bəyim isə Cahanşahın nəvəsi idi. Babası öləndə hələ 12 yaşı vardı. Ovlanmaq və hərb ilə məşğul olmaqdan xüsusi zövq alırdı. 31 dekabr 1477-ci ildə Uzun Həsənin ölümü və Sultan Yaqubun taxta çıxmasından sonra ailəsi qorxuya düşdü. Atası Üveysqulu buna görə də qardaşı Allahqulu oğlu ilə birlikdə dini yaymaq bəhanəsilə *Kafiristan*a göndərdi. Nemətulla Vəlinin nəticəsi II Nemətullah da onlara kömək edirdi. 1490-cı ildə Bəhməni sarayına gəlib çatan Allahqulu Yaqub sultanın ölümündən sonra İrana qayıtdı. Bu vaxt Sultanqulunun 20 yaşı vardı.

Hakimiyyətə gəlməsi
-------------------

II Mahmud şah Bəhməninin sarayında xidmətə başladı. Hərbi istedadı sayəsində tez bir zamanda ucaldı. 1487-ci ildə yerli əyanların qiyamında şahı ölümdən xilas etdi. Şah onu ikinci vəzir vəzifəsinə irəli çəkdi.
1496-cı ildə Tеlinqan əyalətinə və eyni zamanda da Qalkonda qalasına vali təyin edildi. 1518-ci ildə II Mahmudun ölümündən sonra əmirlər üsyana qalxdılar: Əhməd Nizamşah Əhmədnaqar sultanlığını, Yusif Adilşah Bicapur krallığını, Fəthullah İbadülmülk Berar sultanlığını, Qasim Barid isə Bidər sultanlığının əsasını qurdu. Sultanqulu da öz növbəsində Qolkondanın müstəqilliyini elan edərək Qütbşahlar dövlətini qurdu

Hakimiyyət dövrü
----------------

Sultanqulu bəy hakimiyyətə gələndən sonra şiə məzhəbli islam dinini dövlət dini elan etdi. Onun dövründə Qolkondada saraylar, məscidlər, hamamlar tikilmiş, böyük bağlar salınmışdı. Əsasən Vicayanaqar imperiyasına qarşı yürüşlər etmiş, Krişna çayı və Qodavari çayı arasındakıları fəth edərək Hind okeanı sahillərinə çatmışdı.

Sultanqulu şah məqbərəsi

Ailəsi və ölümü
---------------

Altı oğlu və dörd qızı vardı:

1. Heydər xan — atasının sağlığında vəfat etmişdir.
2. Qütbəddin — şahzadə, qardaşı Cəmşidqulu tərəfindən kor edilmişdir.
3. Cəmşidqulu bəy — şahzadə — II Qütbşah
4. Əbdülkərim — atasına üsyan etmiş və edam edilmişdir.
5. Dövlət xan Dəli — qardaşı İbrahimin dövründə vəfat etmişdir.
6. İbrahimqulu şah — şahzadə — IV Qütbşah

Sultanqulu 2 sentyabr 1543-cü ildə, oğlu Cəmşidqulu tərəfindən namaz üstə öldürülmüşdür. Ölən vaxtı onun 73 yaşı vardı. Ölümündən sonra Cəmşidqulu taxta keçmiş, digər oğlu İbrahimqulu isə Vicayanaqara qaçmışdı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Baharlı oymağı, "Soy" dərgisi, 6(14), Bakı, 2008, səh.22–79.
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Şərq tarixi: Baharlılar.(I kitab. Bakı, 2013)
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Şərq tarixi: Baharlılar.(Ensiklopedik məlumat kitabı) (II kitab. Bakı, 2013)
* Nəcəfli T. H. Azərbaycan Səfəvi dövlətinin Hindistanın türk-müsəlman sultanlıqları ilə əlaqələri. Bakı, 2020.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  The Qara-qoyunlu and the Qutb-shāhs (Turkmenica, 10) — V. Minorsky- Cild. 17, No. 1 (1955), səh. 70
2. ↑  "Sultanqulu Qütbşah". 2016-03-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-05.
**Peris Vitni Hilton** (17 fevral, 1981, Nyu-York) — amerikalı müğənni, fotomodel və aktrisa.

Həyatı və yaradıcılığı
----------------------

Amerikalı fotomodel və aktrisa, dünyanın ən nəhəng "Hilton" otellər şəbəkəsi ailə biznesinin keçmiş varisi Peris Vitni Hilton 17 fevral 1981-ci ildə Rik və Keti Hiltonların ailəsində doğulub. O, "Hilton" otellər şəbəkəsinin təməlini qoyan Konrad Hiltonun nəticəsidir. Peris ailənin böyük övladıdır, onun bir kiçik bacısı və iki qardaşı var. O, Nyu-Yorkda "Dwight School" məktəbini bitirib. Kollecə qəbul olunan Peris oradan qovulsa da, orta təhsil haqqında şəhadətnamə ala bilib. Peris Hilton 2000-ci ildə Donald Trampın "T Managment" model agentliyi ilə müqavilə bağlayır və peşəkar model olur. Rəfiqəsi Nikol Riçi ilə birgə oynadığı "Sadə həyat" teleserialı və qalmaqallı həyat tərzi onu məşhurlaşdırır. 2006-cı ildə Peris Hilton "Axıradək iç" və "Sarışın şokoladda" filmlərində baş rolları ifa edir. 2008-ci ildə ekranlara çıxan "Gözəl və eybəcər" filminə görə Peris 3 Qızıl Moruq Mükafatı qazanır. 22 avqust 2006-cı ildə "Paris" adlanan solo-albomunu çıxarır. Aktrisa 2002–2003-cü illərdə Ceyson Şo ilə nişanlı olur. Peris Hilton 2005–2006-cı illərdə yunan sahibkarı Paris Latsis və Stavros Niarxosla görüşür. Uzun müddət "Good Charlotte" qrupunun gitaraçısı Benci Meddenlə görüşən Peris ondan 2008-ci ilin noyabrında ayrılır. Peris Hilton dəfələrlə qanunları pozduğuna görə məsuliyyətə cəlb edilir. 4 may 2007-ci ildə məhkəmə Hiltona 45 gün həbs cəzası verir. 2007-ci ildə Peris Hilton ölümündən sonra cəsədinin dondurulmasını istədiyini bəyan edir. Peris gələcəyin alimlərinin onu diriltməsi üçün tədqiqatlarla məşğul olan institutun hesabına böyük məbləğdə pul köçürür. Hilton "Bunun sayəsində mənim ömrüm 100 və ya 1000 il uzana bilər", — deyə bildirib.

Seçilmiş filmoqrafiya
---------------------

* Mum fiqurları evi

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Aktyor** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook (ing.) · Linkedin · Myspace (ing.) · Twitter (ing.) |
| Foto, video və audio | Apple Music · Deezer · Instagram (ing.) · Last.fm · Last.fm · Spotify · TikTok (ing.) · Yandex Music · YouTube (ing.) |
| Tematik saytlar | AFDb · AllMovie · AllMusic · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Discogs · IAFD · IMDb · Kinopoisk · Metacritic · MusicBrainz · Rate Your Music · Rotten Tomatoes · The Peerage |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Notable Names Database |
| Şəcərə və nekropolistika | WikiTree |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 7027747 · BNC: a10574359 · BNE: XX5124266 · BNF: 14631623x · CONOR: 105985635 · GND: 135460468 · GTAA: 109883 · ISNI: 0000000114370887 · LCCN: n2004042174 · NDL: 01150516 · NKC: js20060901025 · NLA: 40128670 · NLP: a0000002285696 · NSK: 000652884 · SUDOC: 087880792 · VIAF: 5186209 · WorldCat VIAF: 5186209 |

 |
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Sabir Hüseynov.

**Sabir Hüseynov** — Azərbaycan çempionu (1954), Əməkdar məşqçi, ümumittifaq dərərəcəli hakim.

Həyatı
------

Sabir Hüseynov 1967-1992-ci illərdə yığma komandanın baş məşqçisi olub.

Fəaliyyəti
----------

Sabir Hüseynov XX əsrin adlı-sanlı pəhləvanlarından idi. Onun idmançı kimi yetişməsində əməkdar məşqçi, ümumittifaq dərəcəli hakim İsmayıl Əhmədov olmuşdur. 1954-cü ilin martında Y.M.Çumakovun rəhbərliyi ilə Bakıda xüsusi hazırlıq seminarından sonra, mart ayının 25-28-i arası ilk Azərbaycan çempionatı keçirilmiş, Sabir Hüseynov, Alkivarid Pavlidi, Muxtar Dadaşov, İslam Hümbətov ilk Azərbaycan çempionu adına layiq görülmüşlər.

1954-cü ilin aprel ayının 3-8-də Xarkov şəhərində keçirilən SSRİ çempionatında Sabir Hüseynov və Alkivarid Pavlidi də iştirak etmişdir. Sabir Hüseynov 60 kq çəki dərəcəsində fəxri kürsün II pilləsinə yüksələrək gümüş mükafata layiq görülmüşdür. Azərbaycan güləşinin inkişafında böyük xidmətləri olan, dörd növ üzrə (yunan-roma, sərbəst, milli güləş və sambo) idman ustası Sabir Hüseynovun bu nailiyyəti Azərbaycan üçün ən yüksək nəticə idi.

Sambo güləşi üzrə yığma komandanın rəsmi beynəlxalq yarışlara məqsədyönlü hazırlığında, qazanılan uğurlarda Sabir Hüseynovun böyük əməyi vardır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Sambo güləşinin meydana gəlməsi və inkişaf tarixi" (az.). sambo.az. 2015. 2016-01-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-02-04.
**Aftandil Ələkbərzadə** (azərb. Ələkbərzadə Aftandil Vaqif oğlu; rus. Алекберзаде Афтандил Вагиф оглы; d. 2 sentyabr, 1970. Bərdə, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Tibb elmləri doktoru. İvan Mixayloviç Seçenov adına Birinci Moskva Dövlət Tibb Universitetinin tibbi‑profilaktika fakültəsinin cərrahiyyə kafedrasının professoru.

Həyatı
------

Ələkbərzadə Aftandil Vaqif oğlu 1970-ci il sentyabrın 2-də Azərbaycan Respublikasının Bərdə şəhərində anadan olub. 1993-cü ildə N. Nərimanov adına Azərbaycan Tibb İnstitutunun (indiki Azərbaycan Tibb Universiteti) müalicə-profilaktika fakültəsini "müalicə işi" ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 1993–1995-ci illərdə M. A. Topçubaşov adına Elmi-Tədqiqat Klinik və Eksperimental Cərrahiyyə İnstitutunda "cərrahiyyə" ixtisası üzrə kliniki ordinatura keçib. Aftandil Ələkbərzadə 1996–1999-cu illərdə M. A. Topçubaşov adına Respublika Elmi-Cərrahiyyə Mərkəzində "cərrahiyyə" ixtisası üzrə aspiranturada təhsil alıb. 1999-cu ildə namizədlik dissertasiyası müdafiə edib. 1999–2000-ci illərdə "Azərbaycan tibb jurnalı"nın redaktoru işləyib. 2001-ci ildə İ. M. Seçenov adına Moskva Tibb Akademiyasının (2010-cu ildən İ. M. Seçenov adına Birinci Moskva Dövlət Tibb Universiteti) tibbi-profilaktika fakültəsinin cərrahiyyə kafedrasında assistent vəzifəsinə seçilib. 2003-cü ildən tibbi-profilaktika fakültəsinin cərrahiyyə kafedrasının elmi katibi vəzifəsini icra edir.

2004-cü ildə Aftandil Ələkbərzadə "Qanaxma ilə ağırlaşmış xora xəstəliyindən əziyyət çəkənlərin müalicəsinin nəticələrinin yaxşılaşdırılması yolları" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək tibb elmləri doktoru elmi dərəcəsi alnmağa müvəffəq olmuşdur. Aftandil Ələkbərzadə tərəfindən xora üçün "Trombokol" kollagen preparatının endoskopik applikasiyası vasitəsilə qanaxmanın residivi profilaktikasının etibarlı, təhlükəsiz və əlçatan üsulu işlənib hazırlayıb; Onun tərəfindən Helicobacter pylorinin eradikasiyasında denol, klaritromitsin və furozolidonla üç tərəfdən aparılan terapiya ilə müqayisədə "Pilobakt" kompleks preparatının üstünlüyü sübuta yetirilib. A. Ələkbərzadə kompleks tədqiqatlar – "Trombokol" kollagen preparatının xoraya endoskopik applikasiyası ilə qanaxma residivinin profilaktikalarını; işlənib hazırlanmış taktikaya müvafiq "Pilobakt" preparatı ilə aparılan eradikasiya terapiyası; qanaxma residivinin proqnozunun çox etibarlı riyazi modelini; onikibarmaq bağırsaq güdülünün emalı üsulunu tətbiq edib. Bu tədqiqatlar qanaxma ilə ağırlaşmış xora xəstəliyindən əziyyət çəkənlər arasında ölüm faizini azaltmağa imkan verir.

Həmçinin bax
------------

* Məmməd Bağırov (cərrah)
* Əhliman Əmiraslanov

Xarici keçidlər
---------------

А. В. Алекберзаде, Е. М. Липницкий, Д.А. Бадалов, "Острая фаза системного воспалительного ответа после однопортовой лапароскопической холецистэктомии" // Медицинская иммунология, 2015. Т. 17, № 6. С. 561–566. doi: 10.15789/1563-0625-2015-6-561–566

İstinadlar
----------



1. 1 2  *Ələkbərzadə, Aftandil.* Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar. Qısa bioqrafik məlumat kitabçası (PDF) (az.). Bakı: "Papirus NP". 2016. ISBN 978-9952-8299-1-4. 2017-10-21 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-10-21.
**Ağayar Axunzadə** -Ağayar Əbdüləzim oğlu Axunzadə 1957-ci il noyabrın 5-də Bakı şəhərində, Zabrat qəsəbəsində anadan olub. 1992-ci ildən SSRİ-nin əməkdar məşqçisi, 1995-ci ildə Tərəqqi, 2002-ci ildə Şöhrət ordenləri təlfif olunmuşdur.2006-cı il dekabr ayının 25-də Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərdi təqaüdçüsü.

Həyatı
------

Ağayar Axundzadə 1957-ci il noyabr ayının 5-də Bakı şəhəri Zabrat qəsəbəsində anadan olub. 1964-cü ildə 75 saylı orta məktəbə getmişdir. 1972-ci ildə Biləcəri qəsəbəsində Azərbaycan Respublikasının əməkdar məşqçisi Sabir Məmmədovun başçılığı altında sərbəst güləş bölməsində məşğul olmuşdur.1973-cü ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar məşqçisi Tərlan Həsənovun başcılığıaltında sambo və cüdo bölməsində məşq etmişdir. Dəfələrlə ağır çəkidə cüdo üzrə Azərbaycan Respublikasının, "Lokomotiv"in mərkəzi Şurasının qalibi olmuş, 1977-ci ildə Gənclərin Ümumittifaq Oyunlarında V yeri tutmuş, 1979-cu ildə SSRİ Xalqlarının V Spartakiadasının iştirakçısı olmuşdur. 1979-cu ildə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyası daxil olmuşdur. 1980-ci ildən Respublika Olimpiaya Ehtiyatları idman məktəbində cüdo üzrə məşqçi müəllim işləyir.1996-cı ildə cüdo idman ba. məşqiçisi kimi XXVI, 2000-ci ildə XXVII, 2004-cü ildə XXVIII Yay olimpiya oyunlarında iştirak etmişdir.

Mükafatları
-----------

* 1976-cı ildə SSRİ idman ustası normasını yerinə yetirmişdir.
* 1989-cu ildə Azərbaycan SSRİ-nin əməkdar məşqçisi.
* 1990-cə ildə SSRİ Dövlət bədən tərbiyəsi və idman əlaçısı medalını.
* 1992-ci ildə SSRİ-nin əməkdar məşqçisi adlarına layiq görülmüşdür.
* 1995-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyev tərəfindən Tərəqqi
* 2002-ci ildə Şöhrət ordeni ilə təltif olunmuşdur.
* 2006-cı il dekabr ayının 25-də Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.

Yetirmələri
-----------

* Elçin İsmayılov 5 dəfə avropa cempionu
* Mövlud Mirəliyev dünya çempionatının bürünc mükafatçısı, Afina Olimpia oyunlarında fəxri 5-ci yerə

Pekin olimpia oyunlarının bürünc mükafatçısı

* Rəsul Səlimov Dünya çempionatının bürünc mükafatçısı
* Elxan Rəcəbli Dünya çempionatının bürünc mükafatçısı

Nazim Hüseynov Barselona olimpiya oyunlarının qızıl mükafatçısı

* Elnur Məmmədli Pekin olimpia oyunlarının qızıl medalçısı

Həmçinin bax
------------

* Ayxan Mamayev
* Firdovsi Fərzəliyev

Xarici keçidlər
---------------

* AĞAYAR AXUNDZADƏ: ƏVVƏLKİ YAY OLİMPİYA OYUNLARINDA DA KOMANDAMIZ YAXŞI ÇIXIŞ ETMİŞDİR
* Ağayar Axundzadə: "Federasiyanın bu təşəbbüsü bölgələrdə əsl bayrama çevrilib" — VİDEO Arxivləşdirilib 2017-09-17 at the Wayback Machine
* Ağayar Axundzadə: "İlk dəfədir, yarışlar belə yüksək səviyyədə keçirilir"

İstinadlar
----------

1. ↑  Asif Hüseynli Zabrat və Zabratlılar Bakı, 2007 s.376
**Quruluş Osman serialının I mövsümü**, *Diriliş Ərtoğrul* serialının davamı *Quruluş Osman* serialının ilk mövsümüdür. Mövsüm çox reytinq yığsa da, tarixlə, demək olar ki, heç bir əlaqəsi olmamışdır.

Süjet xətti
===========

Ərtoğrul Qazinin Sultan Baybars və Berke Xanla Hülagü xana qarşı döyüşündən təxminən 15 il keçir. Ərtoğrul Qazi xəstələndi və Konyaya getdi, lakin getməmişdən əvvəl Kulucahisar tekfuru Yorqopolos ilə barışdı, lakin müqavilə imzalaya bilmədən Konyaya getdi. Dündar bəy isə müqavilə imzalayaraq öz nüfuzunu artırmaq istəyir, bu səbəbdən də təkfura hədiyyələr hazırlayaraq Qulucahisara doğru yola düşürlər. Prenses Sofiya, əri Yorqopolosun öldürülməsini təşkil etdi. Osman Qazi də sui-qəsdin qarşısını aldığı üçün onunla düşmənçilik etdi və adamlarını arxasınca göndərərək Osman Qazini pusquya saldı və Bamsı Beyrək oğlu Aybarsın ölümünə səbəb oldu. Osman Qazi yaralanaraq gölə düşüb. İki rahibə onu oradan çıxarır, sonra Osman özü gəlib Aybarsın cənazəsini Qayı Obasıya gətirir, Kayı Obası isə Aybarsın yasını tutur. Aybarsın nişanlısı Burçin Xatun Osman Qazini günahlandırır və ona nifrət etməyə başlayır. Bamsı Beyrək isə Osman Qazini günahlandırmır. Osman Qazi onları pusquya salanlarla təkfura sui-qəsd edənlərin eyni adamlar olduğunu və Kulucahisarda olduqlarını anlayır və bir gecə alpları ilə birlikdə Kulucahisara gedib təkfuru xəbərdar edir və təkfuru xəbərdar edir. Lakin Sofiyanın köməkçisi Helen Osmanla təkfuru görür və Sofiya deyir ki, Kalanozla birlikdə Tekfur Yorqopolosa tələ qurub öldürürlər və günahı Osman Qazini üzərinə atırlar. Osman Qazi isə təkfurun atıldığı otağa girir və orada özünü xilas edən rahibələri görür və təkfur onların öldürüldüyünü zənn edib onları dayandırmaq istəyir, lakin keşiş Markus onu yerə yıxır və onlar bir otaqda gizli kupe. Orada Şeyx Ədəbalının yadigarlarını tapırlar və məlum olur ki, o iki rahibədən biri Şeyx Ədəbalinin qızı Rəbiə Bala xatun, digəri onun dostu Qonca xatun, o keşiş isə Şeyxin şagirdi Dursun Fəqihdir. Osman Qazinin ən yaxın alplarından Qonur Alp şəhid olur. Nəticədə, günlər sonra Osman Qazi Qulucahisarı fəth edir.

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Film** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Qədim assuriyalılar** — e.ə. II–I minilliklərdə Şimali Mesopotamiyada yaşamış qədim xalq. Akkad dilində danışırdılar. Assuriya padşahlığının qurucularıdır.

Adlandırma
----------

"Assuriyalılar" etnonimi eyniadlı bölgə ilə bağlıdır. Bu, öz növbəsində regionun paytaxtı Aşşur şəhərinə gedib çıxır.

Mənşəyi
-------

Qədim assuriyalılar etnos kimi II minillikdə formalaşmışdılar. Güman edilir ki, bu etnogenez akkaddilli amorilər, hurrilərin və subarların qalıqlarının iştirakı ilə baş tutmuşdur.

Antropologiyası
---------------

Tədqiqatçılar Şimali Mesopotamiyanın qədim əhalisini Qafqaz irqinin Assuriya tipinə aid edirlər. Bu insanların dərisi açıq, gözləri qəhvəyi, burnu bir qədər çıxıntılı, düz üzlü, qəhvəyi saçlı, nazik və ayrı qaşlıdır.

Dil və yazı
-----------

*border=none Əsas məqalə: Assuriya dili*Qədim assuriyalılar akkad dilinin xüsusi (assuriya) dialektlərində danışıb yazıblar. E.ə. I minillikdə aramey dili geniş yayılmışdır.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. 1 2 3  Ред. Дьяконов І. М. Історія Стародавнього Сходу. Зародження класових суспільств і перші осередки рабовласницької цивілізації. - М .: Наука, 1983. - Т. 1. Месопотамія. - 534 с. - 25050 екз.
2. ↑  Klengel-Brandt, 1997. səh. 256

### Ədəbiyyat

* *Klengel-Brandt, E.* Babylonians // The Oxford Encyclopedia of Archaeology in the Near East . 1 (ABBA-CHUE). E. M. Meyers. (ingilis). Oxford University Press. 1997. ISBN 978-019-50-6512-1.
**Namibiya Milli Kitabxanas**ı (NLN) Namibiya üçün qanuni depozit və müəllif hüquqları kitabxanasıdır. Kitabxana Vindhukda yerləşir.NLN Təhsil, İncəsənət və Mədəniyyət Nazirliyində Namibiya hökumətinin Milli Kitabxana və Arxiv xidmətinə aiddir.

Tarixi
------

Qurum 1926-cı ildə Tintenpalast binasında Cənubi Qərbi Afrikanın Qanunvericilik Assambleyasının Kitabxanası kimi yaradılmışdır. Alman İmperator müstəmləkəçiliyi dövründən Bibliothek des Kaiserlichen Gouvernements-dən (almanca: İmperator Hökumətinin Kitabxanası) əşyalar daxil edilmiş və onun əsasını təşkil etmişdir. ilkin kolleksiya. 1957-ci ildə onun adı dəyişdirilərək Cənubi Qərbi Afrika Administrasiya Kitabxanası adlandırıldı. 1960-cı ildə kitabxanaya görə məsuliyyət Cənubi Afrika Parlamentindən hökumətə keçdi və kitabxana indi Təhsil Nazirliyinin tabeliyinə keçdi. 1965-ci ildə ictimaiyyətə açıldı.

1984-cü ildə kitabxana yaxınlıqdakı Estorff Evinə köçdü və Estorff Referans Kitabxanası adlandırıldı. 1990-cı ildə Namibiya müstəqillik əldə etdikdən sonra kitabxana Namibiya Hökuməti tərəfindən idarə olundu və 1 aprel 1994-cü ildə Namibiya Milli Kitabxanasına çevrildi. 20 mart 2000-ci ildə, 10-cu müstəqillik bayramı ərəfəsində kitabxana Namibiya Milli Arxivi ilə bölüşərək, Windhoek şəhərinin mərkəzindəki Eugène Marais küçəsindəki hazırkı binasına köçdü.

İstinadlar
----------

1. ↑  "IFLA Library Map of the World". librarymap.ifla.org. 2021-05-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-19.
2. ↑  "History of the National Archives of Namibia". Government of Namibia. 19 March 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 May 2022.
3. ↑  *Senzanje, Nomusa; Jacobi, Barbara.* "The National Library of Namibia" (PDF). Namibia Library and Archives Service Information Bulletin. Government of Namibia (1). 2012: 7–10. ISSN 2026-707X. 2023-04-08 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2024-03-29.
Surinam çayı üzərindəki maron kəndi. 1955-ci il.
**Maronlar** (*fr.* les Marrons, "vəhşilik, vəhşi vəziyyətə qayıtmaq") — Qərb yarımkürəsində baş tutmuş Avropa müstəmləkəçiliyi mərkəzlərindən uzaqda yerləşən ucqar dağlıq regionlarda əsrlər boyu yarımköçəri və praktiki olaraq müstəqil həyat tərzi sürən qaçaq qaradərili qulların və onların qarışıq mənşəli törəmələrinin (mulatlar, sambolar) xüsusi icmalarının nümayəndələri. Maron fenomeni ən çox XVI–XVII əsrlərdə Karib dənizində (Vest-Hind, Antil adaları) geniş yayılmışdır, sonra XVIII–XIX əsrlərdə digər ərazilər inkişaf etdikcə maronlar Missipi bataqlığı, Florida, And dağları, Braziliya sertanı, Qviana və Surinam kimi daha əlçatmaz kontinental ərazilərə köçmüşdür. Burada maron yaşayış məntəqələri hələ də davam edir. Maronlar adətən dəniz quldurları ilə əməkdaşlıq edir, yemək ələ keçirmək üçün avropalıların nəzarətində olan yaşayış məntəqələrinə basqınlar həyata keçirirdi, lakin eyni zamanda özləri də qaçaqları geri qaytarmaq istəyən Avropa hakimiyyət orqanları, ordu və polis tərəfindən davamlı nəzarət obyektinə çevrilmişdilər.
Barxanlar
**Barxan** — səhralarda küləyin təsiri altında sovrulan qum təpəsi.

Haqqında
--------

Barxan təpəsi planda oraq və ya nal şəklində göstərilir. Küləktutan yamacı az meyilli, küləktutmayan yamacı isə dik və qısa olur. Barxan küləyin rejimindən asılı olaraq tirə, təpə formasında olur və öz yerini dəyişir. Böyük Səhrada, Liviya və Nubiya səhralarında hündürlüyü 100 metrdən çox olan barxanlar var.

Ədəbiyyata gətirilməsi
----------------------

Barxan, adını aldığı Türküstan kimi daxili hissələrdəki açıq çöl rayonlarının səciyyəvi xüsusiyyətini təşkil edir. Bu sözü 1881-ci ildə Rus təbiətşünas Alexander von Middendorun elmi ədəbiyyata gətirdiyi qəbul edilir.

Barxan ehramlar
---------------

Barxan ehramlar piramidal dyunlar, ulduzvari dyunlardır. Piramidal formalı qum yığınları. Barxan ehramları sadə-bir mərkəzdə birləşən eyni ölçülü, dik yamaclı tirələrdən və kompleks (mürəkkəb) — bir neçə zirvəsi olan, bir çox müxtəlif ölçülü tirələrdən ibarət formaları olur. Yüksəkliyi 300 m-dək, eni 3 km-ə qədər çatır.

Həmçinin bax
------------

* Dyun
* Eol relyef formaları
* Bataqlıq

İstinadlar
----------

1. ↑  Məktəblinin coğrafiya lüğəti. Bakı,2006.
2. ↑  Britannika Ensiklopediyası
3. ↑  Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti. Bakı, "Elm", 2012. s.26.  (az.)
**Sosial təcrid**, **sosial kənarlaşdırılma** və ya **sosial marginallaşdırma** - cəmiyyətdə rast gəlinən maneələri və cəmiyyətdən kənarlaşdırılma vəziyyətini izah edən bir termindir. Avropada geniş yayılmış olan bu termin ilk dəfə Fransada istifadə edilmişdir. Təhsil, sosiologiya, psixologiya, siyasət və iqtisadiyyat kimi müxtəlif sahələrdə istifadə olunur.

Sosial təcrid cəmiyyət daxilindəki bəzi qrup üzvlərinə, şəxslərə və ya qruplara malik olduğu və həmin qrupla sosial vahid olması üçün şərt olan mənzil, iş, sağlamlıq, vətəndaş hüquqları, demokratik proseslərdə iştirak etmək hüququ və bərabər məhkəmə hüququ kimi müxtəlif hüquqlara, imkanlara və mənbələrə sistematik şəkildə girilməsinə qoyulan qadağa prosesidir.

Sosial təcrid nəticəsində vətəndaş hüquqlarından kənarlaşdırma və ya məhrum olmaq sosial siniflərə görə tətbiq olunma halları olur. İrqi, dərinin rəngi, təhsil səviyyəsi, yaşayış və ya geyim tərzi ilə əlaqəli ola bilər. Bu cür ayrı-seçkilik formaları əlillərə, azlıqlara, LGBT icmasına, narkotik istifadəçilərinə, yaşlılara və ya gənclərə də tətbiq edilə bilər. Bir cəmiyyətdə qəbul edilən sosial normalardan kənara çıxan hər kəs bu səbəbdən qeyri-müəyyən və ya açıq bir şəkildə həmin cəmiyyətdən kənarlaşdırıla bilər.

Sosial təcriddən təsirlənən şəxslərin və ya qrupların nəticədə iqtisadi, sosial və siyasi həyata tam inteqrasiyasının qarşısı alınır. Bunun baş verməməsi üçün müasir zamanımızda cəmiyyətlərin inklüziv şəkildə qurulması üçün tədqiqat işləri davam etməkdədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Social Exclusion and Social Solidarity: Three Paradigms - GSDRC". gsdrc.org (ingilis). 2009-09-29. 2023-09-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-16.
2. ↑  "Social exclusion and reintegration". web.archive.org. 2014-10-29. 2014-10-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-16.
3. ↑  "sosial təcrid". researchgate.net. 2023-05-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023.09.16.
4. ↑  "sosial təcrid". 2019-05-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023.09.16.
5. ↑  *Bank, World.* Inclusion Matters : The Foundation for Shared Prosperity (ingilis). Washington, DC. 2013-10-18. ISBN 978-1-4648-0010-8.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 12465297b · GND: 4300539-1 · LNB: 000067856 · Microsoft: 134659438, 160911440 · NDL: 01177383 · NKC: ph164936 |

 |
**Nostra Senyora de Meritxell Xəstəxanası** — Andorradakı yeganə xəstəxana. O, Andorranın himayədarı olan Meritxel xanımının şərəfinə adlandırılıb.

Tarixi
------

Xəstəxana 1993-cü ildə Eskaldes-Enqordanidə cəmi 5000 m²-lik çox dik bir ərazidə tikilmişdir. 12 mertebede tikilib. Üç aşağı səviyyə 267 avtomobil üçün dayanacaq təmin edir. Üst mərtəbələr S şəkilli xətti blok təşkil edir. Oteldə şəxsi vanna otağı olan 192 tək otaq var.
Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsinin 70-ci ildönümünə həsr olunmuş xəstəxana meydanında incəsənət instalyasiyasının açılışı 2018-ci ilin dekabrında Səhiyyə Naziri Karles Alvares tərəfindən olmuşdur. 
Yeni radioterapiya şöbəsi xəstəxananın yanında, Avenida Fiter Rossel küçəsindəki avtomobil dayanacağında tikiləcək və ona liftlə qoşulacaq. 
Xüsusi müalicə üçün xəstələr vertolyotla Barselonaya və ya Tuluzaya göndərilə bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Nostra Senyora de Meritxell Hospital". Casa Solo. 4 December 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 December 2018.
3. ↑  "Stop Violències reivindica el dret a l'avortament en la inaguració d'una escultura sobre els Drets Humans". RÀDIO I TELEVISIÓ D'ANDORRA S.A. 4 December 2018. 9 December 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 December 2018.
4. ↑  "La unitat de radioteràpia estarà comunicada amb l'hospital". DIARI D'ANDORRA. 29 November 2018. 9 December 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 December 2018.
5. ↑  "El Govern cobrarà per l'ús de l'helicòpter". Diari d'Andorra. 6 November 2018. 16 November 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 December 2018.
**Yaşar Çələbi oğlu Məmmədzadə** (d. 24 dekabr 1960. ö. 4 yanvar 1994) — Şəhid, "Azərbaycan Bayrağı" ordeni (16.09.1994)  (ölümündən sonra).

Həyatı
------

Yaşar 24 dekabr 1960-cı ildə Mingəçevir şəhərində anadan olub. 3 nömrəli Mingəçevir şəhər orta məktəbini bitirdikdən sonra 1977-ci ildə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutuna daxil olub. Ali təsilini başa çatdırdıqdan sonra 1981-1982-ci illərdə hərbi komissarlıq tərəfindən hərbi xidmətə çağırılıb. Hərbi xidməti başa vurduqdan sonra Yaşar Mingəçevir şəhərinə qayıdır və 1983-cü ildən Mingəçəvir şəhər avarçəkmə bazasında müəllim vəzifəsində işə başlayır. Avarçəkmə üzrə idman ustası idi. İdman təşkilatında işlədiyi müddətdə yüksək idman ustalığı ilə fərqlənmişdir.

1985-ci ildə Mingəçevir şəhər 10 nömrəli məktəbə bədən tərbiyəsi müəllimi kimi işə qəbul olur və paralel olaraq həmin illərdə Komsomol partiyasının 3-cü katibi kimi də çalışır.

1986-cı ildən etibarən Yaşar Məmmədzadə Daxili İşlər Nazirliyinin cinayət axtarış şöbəsində işə qəbul olmuş və öz bacarığı sayəsində Kapitan rütbəsinə kimi yüksəlmişdi.

Yaşarın üç övladı var.

Şəhidlik zirvəsi
----------------

20 fevral 1988-ci ildə Erməni quldurlarının Azərbaycana basqını zamanı Yaşar könüllü olaraq Vətənin müdafiəsinə getmişdir. Bir müddət sonra Yaşarın birbaşa iştirakı və müstəsna fəaliyyətilə Mingəçəvir şəhər Tank Əlehinə Batalyonu yaradılmışdır. Yaşar bir çox Qarabağ bölgələrində - Ağdərə, Xankəndi, Ağdam, Tərtər və Xocavənd bölgələrində Tank Əlehinə Batalyon komandiri olaraq mərdliklə vuruşmuşdur.

Kapitan Yaşar Çələbi oğlu Məmmədzadə 4 yanvar 1994-cü il tarixində Xocavənd rayonunun Ceyildağ yüksəkliyi uğrunda gedən döyüşlərdə qəhrəmancasına şəhid olmuşdur.

Adının əbədiləşdirilməsi
------------------------

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin 16 sentyabr 1994-cü il tarixli fərmanı ilə Yaşar Çələbi oğlu Məmmədzadə ölümündən sonra "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edilib. Mingəçevir şəhərində fəaliyyət göstərən futbol stadionu şəhidin adını daşıyır. Yaşar Məmmədzadə adına stadionda şəhidin büstü qoyulub.

İstinadlar
----------

1. "Bəlkə bir gün qayıdar" – Mingəçevir İşıqları (mi-news.az)
2. "Yenilməz batalyon"un şəhid komandiri - FOTOLAR » Teref.az
3. Yaşar Məmmədzadə adına stadion | Azərbaycan Respublikası Mingəçevir şəhər İcra Hakimiyyəti (mingechevir-ih.gov.az)
4. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adı verilməsi fərmanı № 203. 16 sentyabr 1994 .e-qanun.az

Ümümi şəkillər
--------------


ümümi şəkillərümümi şəkillər
Atılmış kinoteatrın sındırılmış pəncərələri. Sankt-Peterburq, 2011-ci il. **Sındırılmış pəncərələr nəzəriyyəsi** — kiçik qanun pozuntularının ümumi kriminogen vəziyyətin pisləşməsində indikator rolunu oynadığını araşdıran kriminoloji nəzəriyyə. 1982-ci ildə amerikalı sosioloqlar Ceyms Vilson və Corc Kellinq tərəfindən formalaşdırılıb.

Nəzəriyyə
---------

Nəzəriyyə iddia edir ki, vandalizm, ictimai yerlərdə sərxoşluq, metroda maneənin üzərindən tullanmaq və s. kimi xırda qayda pozuntuları ümumilikdə cinayətlərə qarşı dözümsüzlük mühiti yaradır və daha böyük cinayətlərin həyata keçirilməsinə kömək edir.

Nümunə kimi müəlliflər sındırılmış pəncərələri misal olaraq göstərmişlər: belə ki əgər bir evdə sındırılmış bir şüşə dəyişdirilməsə sonda bu evdə sağlam şüşə qalmayacaq, daha sonra isə soyğunçuluq başlayacaq və həmin ərazidə kriminogen vəziyyət qısa bir zamanda pisləşəcək. Bu nümunə qeyri-rəsmi də olsa nəzəriyyəyə ad verib.

Praktiki tətbiqi
----------------

Nəzəriyyə təcrübədə geniş tətbiqini tapmışdır — ilk öncə Nyu-Yorkda və ABŞ-nin digər şəhərlərində, həmçinin Avropada, CAR, İndoneziya və s. yerlərdə tətbiq olunmuşdur. 1994-cü ildə Nyu-York meri olan Rudolf Culiani və Nyu-York polisinin yeni komissarı Uilyam Bratton qraffiti, metrodan biletsiz istifadə, dilənçilik, rezin dəyənəklərlə dava və s. kimi xırda qanun pozuntularıyla mübarizə elan etmişlərdi. Bütün tənqidlərə baxmayaraq Culiani mübarizəsini davam etdirdi və nəticədə şəhərdə cinayətlərin sayı 2200-dən 1000-ə qədər endirildi.

Eksperimental yoxlanılması
--------------------------

Qroningen universitetinin (Niderland) sosioloqları tərəfindən bu nəzəriyyənin yoxlanılması üçün bir sıra təcrübələr keçirilmişdir.

### Təcrübə

İlk təcrübə çoxlu mağazalar olan bir küçədə və qroningenlilərin adətən alış-veriş edərkən velosipedlərini park etdikləri divarın yaxınlığında keçirilmişdir. Bu divarda rəsm çəkməyin qadağan olduğunu bildirən gözəgəlimli bir işarə vardı. İlk öncə divar təmiz idi. Təcrübə keçirənlər hər bir velosipedin (velosipedlərin ümumi sayı 77 idi) sükanına üzərində mövcud olmayan bir idman malları dükanının loqotipi və "Sizə xoş bayramlar arzu edirik" sözləri olan kağız asırlar. Araşdırmacılar gizlənərək kənardan velosipedçilərin hərəkətlərini izləyirlər. Küçədə zibil qutusu olmadığından velosipedçilər ya kağızı yerə atmalı, ya digər bir velosipedin üzərinə asmalı, ya da daha sonra atmaq üçün özləriylə götürməli idilər. İlk iki varianta qəbul edimiş normaların pozulması kimi, üçüncüyə isə qaydalara riayət olunması kimi baxılırdı.

77 velosipedçidən cəmi 25-i (33 %) qaydaya riayət etmədi. Daha sonra təcrübəni eyni hava şəraitində və günün eyni saatlarında bir daha təkrarladılar lakin bu dəfə divarda müəyyən rəsmlər çəkilmiş şəkildə. Bu dəfə isə 53 nəfər (69 %) qaydanı pozdu.Beləliklə, divarda rəsm çəkmək qadağasının pozulması insanları digər bir qaydanı da pozmağa stimullaşdırmış oldu.
**Sərayə əl-Xorasani** və ya **Xorasan briqadası** (*ərəb.* سرايا طليعة الخراساني‎, *Sərayə Təli-ə əl-Xurasani*; *hərf. Xorasanın avanqard bölükləri*), həmçinin **18-ci Briqada** — Xalq Səfərbərlik Qüvvələrinin 2013-cü ildə yaradılmış şiə islamçı milisləri. İraqda ikinci vətəndaş müharibəsi və Suriyada vətəndaş müharibəsində iştirak etmişdir.

İdeologiyası
------------

Qrup adını VIII əsrdə yaşamış müsəlman lideri Əbu Müslim Xorasanidən götürmüşdür. Bu silahlı qrupun üzvləri iraqlı olsa da, onun loqosu İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun loqosunu təqlid edir. Onun ideologiyası şiə islamına əsaslanır və Əlinin ailəsinə işarə edir.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan İslam Müqavimət Hərəkatı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Iran's new group in Iraq: Saraya al-Khorasani - Al-Monitor: Independent, trusted coverage of the Middle East". www.al-monitor.com (ingilis). 2015-01-09. 2023-10-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-11.
2. ↑  *Al-Tamimi, Aymenn Jawad.* "Saraya al-Khorasani 31 August Statement: Translation and Analysis". Aymenn Jawad Al-Tamimi (ingilis). 2014-08-31. 2023-11-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-11.
**Ağaddin Abdulla oğlu Babayev** (15 mart 1956, Şağlaser, Lənkəran rayonu) — jurnalist, yazıçı, publisist, tərcüməçi, dramaturq, teatrşünas, şair, 2009-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, 1990-cı ildən Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, 1987-ci ildən Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının üzvü.

Həyatı
------

Ağaddin Babayev 15 mart 1956-cı ildə Lənkəran rayonunun Şağlaser kəndində anadan olub. 1972-ci ildə Şağlaser kənd orta məktəbini bitirib. 1979-cu ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin teatrşünaslıq fakültəsinə daxil olub və 1985-ci ildə oranı bitirib. 1974–1976-cı illərdə həqiqi hərbi xidmətdə olub. 1972-ci ildən əmək fəaliyyətinə başlayıb. Lənkəranın keçmiş Lenin adına sovxozunda fəhlə, Bakıda "Qırmızı Ulduz" İstilik-Elektrik Stansiyasında qazanxana maşinisti, Bakının Nərimanov rayon kommunal təsərrüfatı şöbəsində fəhlə və briqadir, Lənkəran Dövlət Dram Teatrında ədəbi-dram hissə rəhbəri, "Lənkəran" qəzeti redaksiyasında müxbir və şöbə müdiri, "Bakinski raboçi" qəzeti redaksiyasında xüsusi müxbir, APA İnformasiya Agentliyinin və APA TV-nin cənub bürosunun rəhbəri vəzifələrində çalışıb.

A. Babayev həmçinin pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olub. Uzun müddət Lənkəranın Şağlaser və Xarxatan kənd tam orta məktəblərində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı fənlərini tədris edib.

Hazırda o, əmək fəaıiyyətini "Lənkəran" qəzeti redaksiyasında şöbə müdiri kimi davam etdirir.

A. Babayev 50 ildən çoxdur ki, bədii yaradıcılıqla məşğuldur. Hekayə, pyes və şeirləri, habelə rus və dünya ədəbiyyatından tərcümələri müxtəlif almanaxlarda, mətbu orqanlarında dərc olunub. Bir neçə pyesi və tərcüməsi Lənkəran və Mingəçevir Dövlət Dram Teatrlarında, Şuşa Dövlət Musiqili Dram Teatrında, Salyan Dövlət Kukla Teatrında tamaşaya qoyulub. İki kitab müəllifidir. Bir sıra ədəbi müsabiqələrin, o cümlədən dəfələrlə Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin (MEDİA) elan etdiyi məqalə müsabiqələrinin qalibi olub.

"Qızıl qələm" media mükafatı laureatıdır.

Kitabları
---------

* 1."Мои собеседники" (сборник публицистических статей), Баку, издательство "Ганун", 2002
* 2."От нашего корреспондента" (сборник публицистических статей), Баку, издательство "Ганун", 2009

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ağaddin Babayev CTV Bu Səhərin Qonağı". 2023-07-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-26.
2. ↑  "Ağaddin Babayev "Lenkeran Dovlet Dram Teatri". lddt.info (az.). 16 May 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 may 2019.