recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Aleksey Saprıkin** (tam adı: *Aleksey Saprıki*; 11 iyun 1955, Bakı – 8 oktyabr 2019, Bakı) — Rus Dram Teatrının aktyoru. Qarabağ qazisi.[*mənbə göstərin*]

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Aleksey Saprıkin 1955-ci ildə Bakıda anadan olub. 134 saylı məktəbi bitirib. 1991-ci ildən Bakı Kamera Teatrında, 2002–2008-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında aktyor kimi çalışıb. 

1992-ci ildə Aleksey Saprıkin könüllü olaraq cəbhəyə yollanmış, operativ kəşfiyyat bölümündə baş leytenant hərbi dərəcəsi almış, 1996-cı ildə ehtiyata buraxılmış, 1997-2000-ci illərdə isə Azərbaycan Dövlət Texniki Universitetinin "Hərbi kafedrası"nda müəllim vəzifəsində çalışmışdır.

2008-ci ildən Səməd Vurğun adına Azərbaycan Dövlət Akademik Rus Dram Teatrının aktyoru idi.

Səməd Vurğun adına Dövlət Akademik Rus Dram Teatrının oynadığı son tamaşaları arasında "*Sənətkarın taleyi*", "*Payız sonatası*", "*Və yağış yağır və içini tökür*", "*Meme*", "*Peterburq işçisi*", "*Qürur və qərəz*" tamaşaları var.

Saprıkin həmçinin "Cavad xan", "Biz qayıdacağıq", "Qafqaz", "Cavidin həyatı", "Qraf Krestovski "və digər filmlərdə rol alıb. 

### Vəfatı

Şəkər xəstəliyindən əziyyət çəkən aktyor 2019-cu il 8 oktyabr tarixində Bakıda vəfat edib.

Filmoqrafiya
------------

1. Küçələrə su səpmişəm (film, 2004)
2. Ərazi (film, 2005)
3. Yoxlama (film, 2006)
4. Biz qayıdacağıq (film, 2007)
5. Cavid ömrü (film, 2007)
6. Müəmmalı yubiley (film, 2007)
7. Cavad xan (film, 2009)
8. Sahə (film, 2010)

İstinadlar
----------


1. ↑  "Rus Dram Teatrında "Payız sonatası" tamaşasının premyerası olacaq". 8 Oct 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-05.
2. ↑  "Azərbaycanda tanınmış aktyor vəfat etdi". 2019-10-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-05.
**Ramiz Kamal oğlu Nəsirov** (d.1953, 7 dekabr), Xocalıda yaradılmış yerli özünümüdafiə batalyonunun döyüşçüsü.

Həyatı
------

Ramiz Nəsirov 7 dekabr, 1953-cü ildə Xankəndidə anadan olmuşdur. Orta təhsilini 1960–1971-ci illərdə Xankəndi şəhər Nizami Gəncəvi adına 4 nömrəli orta məktəbdə alıb. 1971-ci ildə Sankt-Peterburq şəhərinə hərbi xidmətə yollanmışdır. Hərbi xidmətini bitirdikdən sonra elə burada qalmışdır. 1975-ci ildə, Butko Tatyana Dmitriyevna adlı qadınla ailə qurmuşdur.

Qarabağda erməni terroru başladıqdan sonra, 1988-ci ildə Azərbaycana gəlmiş, Xankəndidən qovularaq Xocalıda yerləşən qohumlarının yanına yerləşmişdir. Bir müddət sonra isə rus mənşəli həyat yoldaşı da buraya gəlmişdir.

Döyüş yolu
----------

1988-ci ildə Rusiyadan Azərbaycana qayıtdıqdan sonra Qarabağda yerli özünümüdafiə batalyonlarının yaradılmasında iştirak etmişdir. Xocalı soyqırımına qədərki müddətdə Xocalını müdafiə edən əsas şəxslərdən biri hesab edilir. Xeyli sayda insanı mühasirədən çıxartmışdır. Rusiyada olan evini sataraq, rus polkovnik-leytenant Şevçenko Stanislav Kriloviçi Qarabağa təlim keçməyə gətirtmişdir. Həmin şəxs sonradan 1 il müddətinə Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyində də çalışmışdır.

Xocalıdan sonra Ağdamda da döyüşmüş, 1993-cü ildə, peşəkar ordu yaradılarkən ordu sıralarından çıxmışdır. Bu zaman ona tabor komandirliyi təklif edilsə də, hərbi savadının az olmasını səbəb kimi göstərərək, bu vəzifəni qəbul etməmişdir.

Xocalı soyqırımı zamanı əsir düşən həyat yoldaşı- Butko Tatyananı rus mənşəli olduğuna görə ermənilər birinci buraxmaq istəsə də, sonradan Ramiz Nəsirovun həyat yoldaşı olduğunu öyrəndikdən sonra fikirlərini dəyişmişlər. Dəqiq olmayan məlumatlara görə, Butko Tatyana əsirlikdəki təhqirlərə dözməyərək, özünü asmışdır.

Mükafatları
-----------

25 fevral 1997-ci ildə Azərbaycan Respublikasının prezidenti Heydər Əliyevin fərmanı ilə Ramiz Nəsirov *"İgidliyə görə"* medalı ilə təltif olunub.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Özünü erməni kimi təqdim edən kəşfiyyatçı". 2021-04-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-27.
**Klaster baş ağrısı** — birincili baş ağrı forması olub ,xüsusiyyətlərinə orbital, supraorbital, gicgah nahiyələrində və ya onların bir neçəsində cəmləşən intensiv, yalnız
birtərəfli baş ağrıları aiddir. KBA-nın ən səciyyəvi əlamətlərinə aşağıdakılar aiddir:

* həddindən artıq dözülməz olması
* gündüz və gecə ərzində dəfələrlə təkrarlanması
* üz nahiyəsində aydın vegetativ əlamətlərlə təzahür etməsi
* xəstəliyin özünəməxsus formada getməsi
* ağrı tutmalarının dalbadal və ya "dəstə" şəklində baş verməsi.

Ağrı olan tərəfdə tutmalar bir və ya bir neçə əlamətlərlə müşayiət olunur: konyuktivanın qızarması, göz yaşının axması, burunun tutulması, burunun axması, alın və üz nahiyəsində intensiv tərləmə, mioz, ptoz, göz qapaqlarının şişkinliyi. Hər bir tutma gözlənilmədən başlayır və tamamlanır, 15 dəqiqədən 3 saata qədər çəkir, günaşırı bir dəfədən gün ərzində səkkiz dəfəyə qədər təkrarlana bilər. Xəstə tutmalar zamanı həyəcanlı olur.

Xəstələrin 80-90%-də KBA-nın epizodik formaları müşahidə olunur və bu zaman bir neçə həftədən bir neçə aya (adətən 6 ay) qədər davam edən xəstəliyin kəskinləşməsi dövrləri uzun müddətli remissiyalarla müşahidə olunur, xəstələrin 10-20%-də isə daha nadir hallarda baş verən Xronik forma müşahidə olunur. Bu zaman il ərzində remissiya müşahidə olunmur və ya remissiyanın müddəti 1 aydan az olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "BAŞ AĞRILARININ DİFERENSİAL DİAQNOSTİKASI ÜZRƏ KLİNİK PROTOKOL Bakı - 2012" (PDF). 2016-03-04 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-17.
**Koksartroz** — bud-çanaq oynağının zədələnməsi. Bud-çanaq oynağı bədən yükünü daşıdığı üçün aşınmağa və sıradan çıxmağa ən sıx məruz qalan oynaqlardandır. Bu xəstəlik tibb dilində koksartroz, el arasında duzlaşma olaraq bilinir. Bütün oynaqlar kimi bud-çanaq oynağının da həm oynaq başı, həm oynaq yuvası qığırdaqla örtülür. Qığırdaq səthi hamardır və iki sümüyün bir-biri üzərində ağrısız və minimal sürtünmə ilə sürüşməsini təmin edir. Bu oynaq qığırdağının pozulması və aşınmasına duzlaşma vəya koksartroz deyilir. Əslində el arasında deyilən duzlaşma ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Xəstələrdə ilk şikayətlər səhər yerindən qalxarkən qasıqda və budun ön-iç tərəfinə yayılan ağrı və narahatlıq hissinin olmasıdır. Ağrı hərəkət edərkən artır, istirahətlə azalır. Bu şikayətlər digər bud-çanaq oynağı xəstəliklərində də rast gəlinir.

Müalicə edilməyən koksartrozlar illər sonra getdikcə ağırlaşır və xəstənin yeriməsini çətinləşdirir. Ağır hallarda oynaq ətrafında yeni sümük çıxıntılar(osteofitlər) yaranır. Bu dövrdə qığırdaq tamamilə aşınmışdır, sümük sümüyə sürtməyə başlamışdır. Bir müddət sonra oynaq hərəkəti tamamilə məhdudlaşa bilər. Bundan sonra əzələlərdə zəiflik və çatışmazlıq yaranır.
Bu xəstəlik birincili və ikincili ola bilər. Birincili koksartrozda duzlaşmaya səbəb olan müəyyən xəstəlik yoxdur. Birincili koksartrozun səbəbləri arasında genetik meyillilik, çəkinin artıq olması, ağır fiziki iş(mikrotravmalar) və s. görülür. İkincili koksartrozlar müəyyən xəstəliklər zəminində yaranmış olur.

İkincili koksartrozların səbəbi olaraq bud-çanaq oynağı displaziyaları, bud-çanaq oynağında keçirilmiş sınıqlar, revmatizmal xəstəliklər(RA, YRA, Bexterev xəstəliyi vəs.), bud sümüyü başı avaskulyar nekrozu, oynaq nahiyəsinin keçirilmiş infeksiyaları göstərilə bilər.

**Diaqnoz** fiziki müayinə və çəkilən rentgenlə qoyulur.

**Müalicə**
Xəstəliyin ağırlıq dərəcəsinə görə həkimi sizə uyğun müalicə məsləhət görəcəkdir. Müalicə konservativ və cərrahi olaraq ikiyə bölünür.
Konservativ müalicədən daha çox xəstəliyin erkən dövrlərində olanlar fayda görür.
Xəstəlikdə radikal cərrahiyyə total bud-çanaq oynağı endoprotezləşdirməsi əməliyyatıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bud-Çanaq oynağı duzlaşması (Koksartroz, Osteoartroz,Osteoartrit)". 2019-03-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-02.

Xarici keçidlər
---------------

1. Коксартроз - артроз тазобедренного сустава
**Dilan Kunt Ayan** (1989, Viranşehir[d], Şanlıurfa ili) — hüquqşünas, qadın hüquqları fəalı və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

Həyatı
------

Dilan Kunt Ayan 1989-cu ildə Şanlıurfa ilinin Viranşehir ilçəsində anadan olub. İstanbul Kültür Universiteti Hüquq Bölməsindən məzun olub.

Hüquqşünas olaraq 2013-2016-cı illərdə Şanlıurfa Vəkillər Kollegiyasında, 2016-2023-cü illərdə isə Van Vəkillər Kollegiyasında çalışıb. Şanlıurfa Vəkillər Kollegiyasında Qadın Hüquqları Komissiyasında təmsil olunub. 2021-ci ildən Van Vəkillər Kollegiyasında İdarə Heyətinin üzvü və Qadın Hüquqları Komissiyasından məsul sədr müavini vəzifəsində çalışır.

Şanlıurfa Yaşam Evi Qadın Həmrəyliyi Dərnəyinin üzvü, Azadlıq Uğrunda Hüquqşünaslar Dərnəyinin İdarə Heyətinin üzvü, İnsan Hüquqları Dərnəyi Van şöbəsinin Təftiş Şurasının sədri və Van Star Qadınlar Dərnəyinin sədri vəzifələrində də təmsil olunub.

Avropa Şurası və Türkiyə Vəkillər Kollegiyaları İttifaqının birgə apardığı AİHM bacarıqlarının artırılması layihələrində təlimçi olaraq çalışıb. BMT Qadınları tərəfindən aparılan və Uçan Süpürgə Fondu tərəfindən aparılan "Qadınların ədalətə çıxışı və insan hüquqları mexanizmləri" layihəsində də təlimçi olaraq çalışıb.

2023-cü il mayın 14-də Yaşıl Sol Partiyasının namizədi olaraq Şanlıurfa ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM Ədalət Komissiyasının üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

Kürdcə bilir. Evli və 1 uşaq anasıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  *TBMM.* "Dilan KUNT AYAN". www.tbmm.gov.tr (türk). 10.01.2024. 2024-01-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10.01.2024.
**Turnedo** — ispan mətbəxinin yeməklərindən biri

Tərkibi
-------

* Mal əti −600 qr
* Pomidor- 280 qr
* Toyuq qaraciyəri-200 qr
* Pendir "Brınza"- 80 qr
* Suxari(çörək qurusu)-120 qr
* Ağ şərab — 80 ml
* Pomidor sousu və ya tomat suyu-120 qr
* Kərə yağı — 4 xörək qaşığı
* Kartof
* Duz
* Qara çörək

Hazırlanması
------------

Toyuq qaraciyəri kərə yağında qızardılır.
Pendir qızardılmış qaraciyərlə birlikdə rəndədən keçirilir.
Böyük bir pomidorun qapağı kəsilir, içi təmizlənir və qaraciyər-pendir qarışımı pomidorun içərisinə doldurulur.
Üzərinə quru çörək qırıntıları (suxari) səpilir.
Sonra pomidorun üzərinə bitki yağı tökülüb duxovkada bişirilir.
Ət formasını itirməməsi üçün mətbəx ipi ilə şəkildəki kimi sarınır.
Ət "Turnedo" hər iki tərəfdən tavada qızardılır.
Qızardıldıqdan sonra ip çıxarılır.
Qarnir üçün qızardılmış kartof daha yaxşı olar.
Qara çörək ət qızardılmış tavada qızardılır(ləzzətli olması üçün), və yeməyin yanında süfrəyə verilir.

Mənbə
-----

* İspan mətbəxindən Turnedo(foto resept)
"Dunay dalğaları" tortu albalı şirəsi ilə
**Dunay dalğaları** (*alm.* Donauwelle‎) — albalılı yağlı xəmirdən və kərə yağ kremindən tort. Tort ikiqatlıdır: üst qat — qəhvəyidir, kakao əlavə olunur, aşağı qat — parlaqdır. Şirniyyat üçün formada olan iki qat xəmirin üstündə albalı (konservləşdirilmiş) qoyulur. Albanının ağırlığı altında, xəmir qatları qarışdırılır və "dalğalar" forması təşkil edir. Bişirildikdən sonra, tort krem və ya pudinq yağı ilə örtülür, sonra dalğaların imitasiyası ilə şokolad şirəsi (bəzən albalı suyu) əlavə olunur.

Qalereya
--------

* Dunay dalğaları tortuDunay dalğaları tortu
* Dunay dalğaları tort dilimiDunay dalğaları tort dilimi

Ədəbiyyat
---------

* Рецепт торта "Дунайские волны"  (rus.)
* Nikolai Buroh: *Das Teubner Buch- deutsche Küche.* Gräfe Und Unzer, 2008, ISBN 978–3833804649, S. 488  (alm.)
* Гудрун Рушицка. Пироги и торты. Несложно и вкусно. М.: "Оникс", 2008. ISBN 58–9270-078-X  (rus.)

Xarici keçidlər
---------------

* Recipe of Donauwelle
* A version from My Best German Recipes
Lüdviq muzeyi (Köln) — (alman dilində: Museum Ludwig) — Almaniyanın Köln şəhərində Köln kafedralı və Mərkəzi dəmiryol vağzalı yaxınlığında, Henrix Böll meydanında yerləşən müasir incəsənət muzeyi.

Tarixi
------

Lüdviq muzeyi alman ekspressionistləri vəkil Yozef Xaubrix, məhrum alman sənayeçisi Peter Lüdviq və onun arvadı İren tərəfindən toplanmış kolleksiyalar əsasında 1976-cı ildə yaradılmışdır.

Muzeyin binası Osvald Ungersin layihəsi əsasında inşa edilmişdir. Bu kolleksiyada syurrealistlərin, Oktyabr çevrilişindən əvvəl və oktyabr cevrilişindən sonrakı dövrlərdə yaşamış rus avanqardistlərinin, o cümlədən Qonçarovun, Kandinskinin, Larianovun, Lisitskinin, Maleviçin, Rodçenkonun, Esterin, həmçinin Pablo Pikassonun əsərləri nümayiş etdirilir.

Xarici keçid
------------

* Музей Людвига на сайте музеев Кёльна
* Музей Людвига на сайте "Импрессионизм в сети"

1. ↑  2017 war ein Erfolgsjahr für die städtischen Museen.
2. ↑  .
Göygöl rayonunda bişirilmiş təndir çörəyi
**Təndir çörəyi** — yerdə açılan və ətrafı palçıqla suvanmış bir çuxurun içində bişirilən çörək. Çörək təndirin üzərinə yapışdırılaraq bişirilir.

Ümumi məlumat
-------------

Təndir çörəyi də kövrək çörəyi kimi bol miqdarda hazırlanıb uzun müddət saxlana bilər.
Orta əsrlərdə Bakı əhalisinin məişətində ən çox yayılmış tikililər sırasına çörək bişirmək üçün nəzərdə tutulan təndirləri də aid etmək olar. İçəri Şəhərin müxtəlif sahələrindəki arxeoloji qazıntılar nəticəsində orta əsrlərdə Bakıda çörək bişirməsi üsulunu öyrənməyə imkan verən çoxlu sayda təndir aşkar edilmişdir. Azərbaycanda çörək bişirilməsinin çox qədim tarixi vardır. Arxeoloji tədqiqatların nəticələri göstərir ki, Bakıdan aşkar edilmiş təndirlərin öyrənilməsi İçəri Səhərin qaranlıq səhifələrinin işıqlandırılmasına kömək edəcəkdir. Təndir çörəyi hazırlamaq üçün müxtəlif ərzaqlardan istifadə edilir. Xəmirin gəlməsi üçün əvəllər acıtmadan (bir kündə xəmiri saxlayıb qıcqırtmaq) istifadə edilirdi. Müasir dövrdə acıtmanın əvəzinə quru mayadan istifadə edilir.

Azərbaycan təndiriİçəri Şəhərdəki məşhur təndir.

Tərkibi
-------

Bir çörəyi hazırlamaq üçün aşağıdakı ərzaqlardan istifadə etmək lazımdır:

* Quru maya – 1 paket (7 g).
* İlıq su – 1 ½ stəkan (75 ml) .
* Duz – 1 çay qaşığı.
* Əla növ un – 3 stəkan (450 g) .
* Yumurta sarısı  (səthi üçün) – 1 ədəd.
* Küncüt (və ya xaş-xaş) – 1 çay qaşığı.

Hazırlanması qaydası
--------------------

Azərbaycanda təndirə yapılmış çörəklər
Bir kasaya ilıq su qoyub, quru mayanı suda həll edin. İri kasaya unu ələyin. Duz əlavə edib qarışdırın. Sonra una mayalı su əlavə edib əlinizlə qarışdırın. Alınan kütləni az unlanmış masa və ya taxtaya qoyub, təxminən 8-10 dəqiqə ərzində xəmir yoğurun. Hazır xəmir elastik və hamar olmalı, çox bərk olmamalıdır. Xəmirə kündə şəkli verib, kasaya geri qoyun. Üstünü dəsmalla örtüb xəmirin gəlməsi üçün isti yerə qoyun. Xəmir təxminən 1,5 – 2 saata gələcək. Gəlmiş xəmirin üstünə əlinizlə basın ki, yığılmış qaz çıxsın. Masa və ya taxtaya bir az un səpin. Əvvəlcə xəmiri əlinizlə yastıladıb, ona oval şəkli verin. Sonra isə ovalın bir küncündən başlayaraq, oxlovla xəmiri 1.3 sm qalınlığı, 35 sm uzunluğu və 20 sm genişliyi olan ovala açın. İri listin üstünü bir az yağlayın və un səpin (əgər altı-yapışmaz – non-stick – listdən istifadə edirsinizsə, onu yağlamağa gərək yoxdur). Yaydığınız xəmiri ehmallıca listə yerləşdirin. Qoyun xəmir listdə 15 dəqiqə istirahət etsin. Təndiri 200 °C-dək qızdırın. İti bıçaqla xəmirin üstündə dayaz ala-çarpaz zolaqlar edin. Çörəyin səthinə yumurta sarısı sürtüb, xaş-xaş və ya küncüd səpin. Qızdırılmış sobanın orta rəfində 20-25 dəqiqə ərzində və yaxud üstü qızaranadək bişirin.

Həmçinin bax
------------

* Dağlı çörəyi (film, 2007)

Xarici keçidlər
---------------

* Təndir çörəyi
* Təndir çörəyi[*ölü keçid*]
**Narkolepsiya** — Narkolepsiya (narcao-keyləşirəm,lepsis-tutma) qısamüddətli yuxu tutmalarının vaxtaşırı təkrar etməsi ilə xarakterizə olunan xəstəlik.
Xəstəlik adətən gənc yaşlarda başlayır.Narkolepsiya tutması iş vaxtı,yol gedərkən,danışan zaman,yeriyərkən və hətta velosiped ilə gedərkən belə baş verə bilər.Tutma bir neçə dəqiqə davam edir.Tutma qurtardıqda xəstə özünü tamamilə sağlam hiss edir.Narkoleptik tutmada yuxu bütün iradi əzələlərin boşalması ilə müşayiət olunmur.Buna görə xəstələr yuxu tutması zamanı bir şeyə söykənərək dayana bilərlər.
Bir qrup xəstələrdə səbəbkar faktoru təyin etmək mumkun olmasa da,digər qrup xəstələrdə narkolepsiya keçirilmiş infeksiyadan ( epidemik ensefalit, malyariya), kəllə – beyin travmalarından sonra ortaya çıxır. Xüsusi hallarda irsi faktorun rolu qeyd edilir. Narkolepsiyanin səbəbi hipofizin III mədəciyin şişləri, daxili hidrosefaliya ola bilər. 
Narkolepsiya üçün üç əlamət : Yuxu tutmaları , katoplektik tutmalar Katapleksiya , gecə yuxusunun pozulması xarakterikdir.

istinadlar
----------

1. ↑  "Narkolepsiya nədir?". 2016-03-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-15.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Peç.

**Peç** (*serb.* Пећ, Peć, alb. Pejë, Peja) — Metohiyanın şimal-qərbində yerləşən Kosovoda bir şəhər (əslində Kosovanın qismən tanınmış respublikasının səlahiyyətliləri tərəfindən nəzarət olunur).

İnzibati mənsubiyyət
--------------------

| Mövqe Serbiya | Mövqe Kosova Respublikası |
| --- | --- |
| Peç dairəsinin mərkəzi | Peç dairəsinin, Kosova Respublikası, mərkəzi |

Əhalisi
-------

2009-cu ildə əhalinin sayı 82 299 nəfər təşkil edirdi. Şəhər əhalisinin və cəmiyyətin əksəriyyəti — albanlar (86 %), serblər, bosniyalılar, türklər, siqanlar yaşayırlar.

Tanınmış şəxslər
----------------

* Leka Dukacini (1410—1481) — hökmdar.

Qardaşlaşmış şəhərlər
---------------------

* Rusiya Tobolsk, Rusiya

Qalereya
--------

* Şəhərinin tam görünüşü — 2014 mŞəhərinin tam görünüşü — 2014 m
* Əsas bazarƏsas bazar
* Köhnə dəyirmanKöhnə dəyirman
* 
* 
* Şəhərin mərkəziŞəhərin mərkəzi
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* KilsəKilsə
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Kosovo: largest cities and towns and statistics of their population
**Tibbi antropologiya** (tətbiqi) antropologiyanın alt sahəsidir. Fərdləri və cəmiyyəti tibbi nöqteyi-nəzərdən araşdıran tibbi antropologiya nisbətən yeni elm sahəsidir. O, sağlamlıq, xəstəlik və müalicə kimi hadisələrin mədəni, sosial və bioloji proqnozlarını araşdırır. Bundan başqa, bir çox müxtəlif mövzuları araşdıran tibbi antropologiyanın inkişafı əksər antropoloqlar tərəfindən 4 mərhələdə müəyyən edilir. 1870-ci illərdə ortaya çıxan mədəni antropologiya bu gün tibbi antropologiyada araşdırılan mövzuların, anlayışların və problemlərin əksəriyyətini əhatə etmişdir. Tibbi antropologiya termini 1963-cü ildən antropoloqlar üçün sağlamlıq, xəstəlik və əlaqəli tibb bacısı/qulluq təcrübələrinin sosial prosesləri və mədəni təqdimatı ilə bağlı empirik tədqiqat və nəzəriyyələr inkişaf etdirmək üçün bir etiket kimi istifadə edilmişdir.  1970-ci illərdə tibbi antropologiya öz yerini dəyişdi, yerli tibb anlayışlarına diqqət yetirərək, daha çox öz cəmiyyətlərində yer almış və onları biotibbi institutlara və bu qurumlarla əlaqəli anlayışlara çevirmişlər. Son zamanlar tibbi antropoloqlar tibbdə tədqiqatla bağlı məsələləri araşdırırmağa başlayıblar. Tibbi antropologiya antropologiya və tibblə yanaşı, anlayış və metodologiya baxımından sosiologiya, epidemiologiya, etiologiya, ekologiya və iqtisadiyyat kimi müxtəlif elmlərdən də faydalanır. 

Bu gün bir çox universitetlərdə şöbələri olan tibbi antropologiya tibbin sosial elmlərlə birlikdə araşdırılmasında mühüm elm sahəsidir. O, mülki səhiyyə təşkilatlarından tutmuş tibbi sistemlərin müayinəsi və qiymətləndirilməsinə qədər bir çox məsələləri əhatə edir.

Bundan əlavə, yaxın gələcəkdə sürətlə inkişaf edən molekulyar antropologiya anlayışı həm tibbi xidmətlərin insanlara daha uyğun olmasını, həm də dərman preparatlarının daha humanist şəkildə istehsalını təmin edəcək bir elm sahəsidir. Türkiyədə bu mövzuya həssaslıq gələcək nəsillər üçün müsbət olacaq. Bir dəyişiklik olduğunu bilmək çox faydalıdır. Molekulyar Antropologiya insanların və digər canlıların təkamül tərəqqi və dəyişmə proseslərini molekulyar səviyyədə araşdırmağı, molekulyar əsasda mümkün dəyişikliyin istiqamətini təyin etməyi, inkişaf etməkdə olan nəsillərin mümkün molekulyar infrastrukturlarını müəyyən edərək mövcud xəstəlikləri və müalicə üsullarını araşdırmağı qarşısına məqsəd qoyub.

Həmçinin bax
------------

* Tibb

* Antropologiya

* Sosiologiya
* Etiologiya

Xarici keçidlər
---------------

* Tıbbi antropoloji ne için önemlidir?
* Sağlık ve kültürün buluştuğu alan: Tıbbi antropoloji
* Medikal Antropoloji ve Medikal Sosyolojinin Halk Sağlığındaki Rolü
* TIBBİ ANTROPOLOJİ NİÇİN ÖNEMLİDİR

İstinadlar
----------

1. ↑  *Scocth, Norman A.* Biennial Review of Anthropology. Eve Linda Siegel. 1963.
**Neyrodermit** — uzun müddət qаşınmа ilə dаvаm еdən və tеz-tеz rеsidiv vеrən dəri xәstәliyidir. Neyrodermitdə qаşınmа səpkilərdən qаbаq əmələ gəlir və çоx güclü оlur. Xәstәliyin iki klinik fоrmаsı аyırd еdilir: mәһdud və diffuz neyrodermit. Neyrodermatozlar adı altında ən səciyyəvi simptomu qaşınma olan xəstəliklər qrupu birləşdirilir. Neyrodermatozlarda qaşınmanın çox güclü olması və adətən dəridəki dəyişikliklərdən qabaq əmələ gəlməsi ilə fərqlənir.

Simptomları
-----------

Neyrodermit xəstəliyində dərinin mikroskopik görünüşü
Bundan başqa əsas simptomlar arasında papulyoz ləkələr, lixenifikasiyalar, sinir sisteminin aydın nəzərə çarpan funksional pozğunluqları vardır. 
Neyrodermitlərin kliniki növləri bunlardır:

* Dəri qaşınması
* Məhdud neyrodermit
* Diffuz neyrodermit
* Qaşınma xəstəliyi

Qaşınmaya bir neçə amil səbəb ola bilər. Bunlara mexaniki toxunma, daxili orqanlarda pozulmalar və endokrin pozulmalar aiddir.

Klinik formaları
----------------

Dəri qaşınmasının 2 klinik forması vardır

* məhdud
* yayılmış.
* Məhdud dəri qaşınmasına vulvanın, xayaların, anusun böyük büküşlərin qaşınması aiddir. Bu zaman qaşınma üzücü xarakterli olur və qaşınmadan sonra izlər əmələ gəlir.
* Yayılmış dəri qaşınmasına qocalılq qaşınması aiddir.

Qaşınma nəticəsində dəridə ekskariyasiyalar, yalnız dırnaq qaşınması izləri əmələ gəlir. Bundan başqa papulyoz səpgilər və lixenifikasiyalar (dərinin qalınlaşması və şəklini dəyişərək kobudlaşması) da olur. Qaşınmanın qeyri-adiliyi ondadır ki, paroksizmal xarakterli olurç yəni tutmaşəkilli olur. Bu səbəbdən insane daim gərgin vəziyyətdə olur. 
Bu zaman ağ davamlı dermoqrafizm tpyin olunur. Bu kapilyarları innervasiya edən n.vagusun təsiri ilə spazmı nəticəsində olur. Əksinə olaraq eczema zamanı qırmızı davamlı dermoqrafizm alınır.

### Qaşınmanın klinik formaları

Qaşınma xəstəliyi klinik formalarına görə 2 cür olur:

* Uşaqların qaşınma xəstəliyi
* Böyüklərin qaşınma xəstəliyi

Uşaqların qaşınma xəstəliyi zamanı qeyri adi morfoloji element aşkar olunur. Bu papula-vezikula (düyüncük-qovuqcuq).
Differensial diaqnostika qoturluq xəstəliyi ilə aparılır. Uşaqların qaşınma xəstəliyi piodermiya ilə ağırlaşa bilər.

#### Böyüklərin qaşınma xəstəliyinin formaları

Böyüklərin qaşınma xəstəliyinin 2 forması var:

* Xoşxassəli- prurigo mitis
* Bədxassəli-pruriqo ferox

Xoşxassəli qaşınma xəstəliyi gec-gec residiv verir və uzun müddətli remissiya dövrü olur. 
Bədxassəli qaşınma xəstəliyi zamanı isə qısa remissiya dövrü və tez-tez residiv verməsi ilə xarakterizə olunur. 
Medikamentoz müalicə və fizioterapiya, eyni zamanda sanatoriya kurort müalicəsi kompleks şəkildə aparılmalıdır. Medikamentoz müalicəyə antihistamin dərman preparatları, sedativ dərmanlar, kortikosteroid az dozalarda və tetrasiklin və bu qrupdan olan digər maddələr tətbiq olunur.

Xarici keçidlər
---------------

*
**Ex Deo** — 2008-ci ildə Kanadanın Monreal şəhərində yaradılmış metal musiqi qrupu.

Haqqında
--------

Qrupun vokalisti Kataklysm qrupundan Maurizio Iacono və gitaristi Jean-Francois Dagenais-dur. Qrupun musiqisi Kataklysm qrupuna bənzəsə də, musiqisi və sözləri demək olar tamamilə Roma İmperiyasıdan bəhs olunur.

Qrup Nuclear Blast albom şirkəti ilə müqavilə imzalayaraq, 2009-cu ildə ilk debüt studio "Romulus" adlı albomunu buraxdı. Albomun Romules adlı trekinə klip çəkildi. Bu albomun musiqi bəstəsini gitarist Jean-Francois Dagenais yazmışdır. Bundan əlavə olaraq albomun çıxışı və tanıtımı üçün Karl Sanders (Nile), Obsidian C. (Keep of Kalessin) və Nergal (Behemoth) kimi şəxs dəvət edilmişdir.

2010-cu ildə qrup Napalm Records albom şirkəti ilə birgə, 29 avqust 2010-cu ildə "Caligvla" adlı ikinci studio albomunu buraxdı.

Qrup üzvləri
------------

### İndiki üzvləri

* Maurizio Iacono – vokal
* Stéphane Barbe – gitara
* Jean-Francois Dagenais – ritm gitara
* Dano Apekian – bas gitara
* Max Duhamel – zərb alətləri

### Keçmiş üzvləri

* François Mongrain – bas gitara

Diskoqrafiya
------------

### Studiya albomları

* Romulus (2009)
* Caligvla (2012)

### Sinqllar

* Romulus (2009
**Ocaqlı dazlıq** və ya **ocaqlı alopesiya** — skalp adlanan saçlı dərinin avtoimmun xəstəliyi. Skalpda ocaqlı formada, tala-tala saç tökülməsinə bağlı yaranan təkrarlayan xroniki saç xəstəliyidir. Elmi adı aloepcia areata olan bu xəstəlik sadəcə başın saçlı hissəsində deyil, bədənin başqa nahiyyələrində də tük tökülməsinə səbəb olur.

Etiopatogenez
-------------

Xəstəliyin yaranmasında avtoimmun mexanizmlər dayanır. Yəni, xəstənin immun hüceyrələrinin tük follikulalarına hücum etməsi nəticəsində yaranan iltihabi reaksiya tük soğanaqlarının zədələnməsinə gətirib çıxarır. Nəticədə ocaqlı saç tökülməsi yaranır.

Klinik əlamətlər
----------------

Ocaqlı alopesiya saçlı dəridə tala-tala saç tökülməsi ilə başlayır. Xəstəlik proqressivləşərək total alopesiya yarada bilər. Total dazlıq və ya total alopecia zamanı başın bütün saçları tökülür. Xəstəliyin ən ağır formasında bədənin bütün nahiyyələrində tük tökülməsi yaranır. Buna universal alopesiya deyirlər. Xəstəlik istənilən yaşda meydana çıxır. Uşaqlarda saç tökülməsinin önəmli səbəblərindən birisi ocaqlı dazlıq xəstəliyidir.

Ocaqlı dazlıq xəstəliyi və ofiazisOfiazis adlanan ocaqlı alopesiya xəstəliyi ucabtından ənsədə saç tökülməsi problemi

Diaqnozu
--------

Ocaqlı dazlı xəstəliyinin diaqnoz xəstə anamnezi və klinik müayinələr əsasında qoyulur. Lakin, ocaqlı dazlıq xəstəliyinə bənzər alopesiyalar çoxdur. Şüphəli olan təqdirdə histopatoloji, mikrobioloji, laborator testlərdən xəstələr keçirilir.

Müalicəsi
---------

Ocaqlı alopesiya xəsətliyin müalicəsində kompleks yanaşma tələb edilir. Xəstəyə həm yerli, həm də sistemik müalicələr təyin edilə bilər. Xəstəliyin ağırlığından və pasientin yaşından asılı olaraq müalicə üsulları dəyişir. Ocaqlı dazlıq olan sahələrə səpgidaxili inyeksiyalar da tətbiq edilir.

Profilaktikası
--------------

Psixoemosional stres yaradan faktorlardan uzaq durmaq tövsiyə edilir

İstinadlar
----------

1. ↑  Disease Ontology (ing.). 2016.
2. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29. 2018-06-29 2018.
3. ↑  "Ocaqlı alopesiya və ya ocaqlı dazlıq xəstəliyi". 2022-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-16.
4. ↑  "Ocaqlı dazlıq xəstəliyi müalicəsi haqqında". 2022-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-16.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Ocaqlı dazlıq ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Dermatoloq Mehdi İskəndərli
* Mehdi İskəndərli
* Psoriaz
* Dermatoonkoloq
* Dermatoloq
* Psoriaz
**Yaşar Yıldırım** (1956, Ankara ili) — iş adamı və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 27 və 28-ci çağırışlarının deputatı.

Həyatı
------

Yaşar Yıldırım 1956-cı ildə Ankara ilinin Kızılcahamam ilçəsində anadan olub. Ankara Universiteti Memarlıq Bölməsindən məzun olub.

12 senytabr 1980-ci il hərbi çevrilişindən sonra MHP üzvü olduğuna görə həbs edilib. 1993-cü ildə Muhsin Yazıcıoğlu ilə birgə BBP qurucularından olub. 1994-cü ildə Kızılcahamam ilçə bələdiyyə sədri seçilib. Geotermal Mənbəli Bələdiyyələr Birliyinin qurucu prezidenti olub.

1998-ci ildə Devlet Bahçelinin MHP sədri seçilməsindən sonra MHP-yə qayıdıb. 1999-2000-ci illərdə MHP sədrinin baş müşaviri, 2000-2022-ci illərdə MHP Ankara il şöbəsinin sədri olub. 2018-ci ildən MHP İdarə Heyətinin üzvü və MHP sədrinin müavinidir.

2018 və 2023-cü illərdə MHP namizədi olaraq Ankara ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 27 və 28-ci çağırışlarının deputatı seçilib.

Evli və 2 uşaq atasıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  *TBMM.* "Yaşar YILDIRIM". www.tbmm.gov.tr (türk). 10.01.2024. 2024-01-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10.01.2024.
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: David.

**IV David** və ya **Qurucu David** (*gürc.* დავით აღმაშენებელი, *Davit Ağmaşenebeli*; 1073, Kutaisi – 8 fevral 1125, Tiflis) — 1089–1125-ci illərdə hakimiyyətdə olmuş, Baqationlar sülaləsindən Gürcüstan çarı. Gürcüstanı vahid dövlətdə birləşdirmişdi. Səlcuqilər dövləti 1097-ci ildə parçalandıqdan sonra xərac verməmiş və ölkənin müstəqilliyini bərpa etmişdir. O, Ermənistan torpaqları hesabına dövlətin ərazisini genişləndirmişdi. 1118–1120 illərdə hərbi islahat keçirərək əsas qüvvəsi qıpçaq süvariləri olan ordu yaratmışdı. 1121-ci ildə Didqori döyüşündən sonra azad olunmuş Tiflisi çarlığın paytaxtı etmişdir. Azərbaycan Şirvanşahlar dövləti ilə müttəfiqlik və qohumluq əlaqələri var idi. Ümumiyyətlə, IV David müsəlman dövlətləri ilə sıx əlaqə saxlamışdır. Şəhərlər, yollar, körpülər salınmasına, karvansaralar və s. tikilməsinə böyük fikir verirdi, maarifin inkişafına kömək edirdi. O, məhz bu səbəbdən "Qurucu" adını almışdır. Gelati akademiyasının əsasını qoymuşdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Давид ЫВ Ҝеорҝијевич // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә]. III ҹилд: Гајыбов—Елдаров. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1979. С. 296.
**Optik nevrit**- Optik nevrit görmə sinirinin kəskin demielinləşməsidir. Çox hallarda DS ilk dəfə optik nevrit ilə təzahür edir. Bəzi hallarda optik nevritin həmləsi simptomsuz olur. Digər hallarda isə o, göz ətrafında olan ağrılar və görmə qabiliyyətinin yayğınlıq, rənglərin çətin ayırd edilməsi kimi pozuntusu ilə müşahidə olunur. Hər bir ağrı ilə
müşahidə olunan, ya olmayan görmə problemi olan pasiyent oftalmoloqun müayinəsindən keçməlidir. Başqa səbəbi olmayan optik nevrit diaqnozu müəyyən edilirsə və pasiyentdə Dağınıq skleroz ehtimalı varsa, bunu pasiyentlə müzakirə etmək və pasiyenti nevroloqa göndərmək lazımdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Disease Ontology (ing.). 2016.
2. 1 2 3  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29. 2018-06-29 2018.
3. ↑  "Diagnosis and classification of optic neuritis".. 2023-04-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-10-26.
4. ↑   Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine DAĞINIQ SKLEROZUN DİAQNOSTİKA VƏ MÜALİCƏSİ ÜZRƏ KLİNİK PROTOKOL Bakı - 2013
**İşığın tam daxili qayıtması** — işıq optik sıx mühitdən optik seyrək mühitə keçdikdə düşmə bucağının müəyyən *αlim<90°* qiymətində sınma bucağını *β≥90°* olması və tamamilə düşdüyü mühitə qayıtması hadisəsidir. Limit bucağı sınma bucağının 90°-nə uyğun gələn düşmə bucağına deyilir.

*İşığın sınma qanunu* — düşmə bucağı sinusunun sınma bucağı sinusuna nisbəti ikinci mühitin birinci mühitə nisbətən sındırma əmsalına bərabərdir: *sinα/sinβ=n2/n1*. Onda *sinαlim/sin90°=1/n1*. Yəni, bu üsulla mühitin havaya(təqribən vakuuma)nisbətən sındırma əmsalını hesablamaq olar.

*Mütləq sındırma əmsalı* — vakuuma nisbətən sındırma əmsalıdır və işıq sürətinin mühitdə vakuuma nisbətən neçə dəfə azaldığını göstərir: *n=c/v*. Sındırma əmsalının (n) vahidi yoxdur.

*Optik sıx mühit* — sındırma əmsalı böyük olan mühitdir. Məsələn, işıq sudan havaya, şüşədən havaya keçdikdə tam daxili qayıtma baş verir. Nisbi sındırma əmsalı mütləq sındırma əmsallarının nisbətinə bərabərdir və sındırma əmsalı böyük olan mühitdə işığın sürəti kiçikdir. Güzgüdən qayıtmada işığın 100% qayıtmasına nail olmaq mümkün olmasa da, tam daxili qayıtmada buna nail olmaq mümkündür və optik cihazqayırmada bundan istifadə olunur.

Həmçinin bax
------------

* İşığın sınması

Ədəbiyyat
---------

* A. Mehrabov və b. Fizika kursu. Bakı, Maarif, 1982, səh.264
**Erkan Akçay** (1961, Burdur ili) — siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 23, 24, 25, 26, 27 və 28-ci çağırışlarının deputatı.

Həyatı
------

Erkan Akçay 1961-ci ildə Burdur ilinin Yeşilova ilçəsində anadan olub. Qazi Universiteti İqtisadiyyat və İdarəetmə Bölməsindən məzun olub.

Maliyyə Nazirliyində mühasibat nəzarətçisi, İzmirin xəzinədarının müavini, Manisanın isə xəzinədarı olub. Balıkəsirdə Gəlirlər İdarəsinin rəisi və Vergilər İdarəsinin rəisi vəzifələrində də təmsil olunub.

Uzun illərdir MHP üzvüdür.

2007, 2011, iyun 2015, noyabr 2015, 2018 və 2023-cü illərdə MHP namizədi olaraq Manisa ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 23, 24, 25, 26, 27 və 28-ci çağırışlarının deputatı seçilib. TBMM Plan və Büdcə Komissiyasının üzvü vəzifəsində təmsil olunub. 17 noyabr 2015-ci ildə MHP TBMM qrupunun müavinidir.

İngiliscə bilir. Evli və 2 uşaq atasıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  *TBMM.* "Eran AKÇAY". www.tbmm.gov.tr (türk). 10.01.2024. 2024-02-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10.01.2024.
5 noyabr 1605-ci ildə İngiltərədə "Barıt sui-qəsdi" adlı tarixi hadisə baş vermişdir.

Həmin gün bir qrup müxalifyönümlü katolik dəstə İngiltərə və Şotlandiya kralı I Ceyms və digər aristokratlara qarşı sui-qəsd törətmək üçün Lordlar Palatasının binasını partlatmağa cəhd etmişdi. İşin üstü sui-qəsdçilərdən birinin sarayda işləyən qohumuna həmin gecə orada olmaması haqda yazdığı xəbərdaredici məktubun kral adamlarının əlinə keçməsi nəticəsində açılmışdı. Məlumatdan şübhələnən kral adamları ehtiyat tədbiri güdərək, sarayın hər yönünü nəzarət altına almış və təxribatın qarşısını almışdılar. Əməliyyatın icraçıları arasında İngiltərə tarixinin ən böyük "Vətən xaini" kimi yadda qalan Qay Foks olmuşdu. Sui-qəsd planının müəllifi olmadığı haqda fikirlər geniş yayılsa da, o, 5 noyabr gecəsi əlindəki barıt çəlləyi və fitillə iş başında yaxalanmışdı. Foks həbs edilərək, zindana atılmış, 31 yanvar 1606-cı ildə saray qarşısında asılaraq, edam edilmişdi.
İngilislər həmin günü öz tarixlərində demokratiya zəncirindəki önəmli halqalardan biri kimi görür.

Hər ilin 5 noyabr gecəsi Birləşmiş Krallıq və onun əyaləti olan ölkələrdə "Barıt sui-qəsdi"nin uğursuzluğa düçar olması münasibətilə "Qay Foks Gecəsi" adı altında şənliklərlə qeyd edilir. Şənlik zamanı havaya fişənglər atılır, barıtla dolu qablar alışdırılaraq, küçəboyu yuvarlandırılır, vətən xaininin cəzalandırılmasını qutlamaq üçün Qay Foks maskası taxılmış kuklalar yandırılır.

Hal-hazırda bu, siyasi deyil, əyləncə xarakterli mərasim kimi qeyd olunmaqdadır.
**Adron atomu** – mənfi yüklənmiş adronlu (π- -, κ-- mezonlar, antiproton və s.) mezoatom.
Adron atomları-kulon cazibəsi hesabına müsbət yüklənmiş nüvənin mənfi adronu tutub saxlayan atomabənzər sistemdir. Pion (π-), kaon (κ-), antiproton və hiperon atomları müşahidə olunmuşdur. A.a.-nın öyrənilməsi həm adron və həm də nüvə (adronun kütləsi və maqnit momenti, nüvədə maddənin paylanması, adron və nüvənin polyarlaşması), həmçinin onların qarşılıqlı təsiri (nüvənin adronu səpməsi və udması) haqqında məlumat verir.

A.a. maddədə mənfi adronun yavaşıması ilə yaranır. Adron atom tərəfindən tutulur və baş kvant ədədi n›(m\m4)½ olan yüksək həyəcanlanmış hal yaranır, adronun kütləsi, elektronun kütləsidir. Atomun həyəcanlanması çoxsaylı, ardıcıl oje-keçidlər və adronun rentgen şüalanması ilə müşayiət olunan bir səviyyədən digərinə elektrik dipol keçidləri hesabına aradan qalxır. Bu zaman dairəvi orbitlərin məskunlaşması üstünlük təşkil edir. Adron halı n-nin kiçik qiymətlərinə çatanda güclü qarşılıqlı təsir effektləri əhəmiyyətli olur, bu isə adronun nüvə tərəfindən tutulmasına səbəb olur.Rentgen şüalanması ilə müşayiət olunan adron keçidinin baş verdiyi atom səviyyələri əsasən atomlardakı adi elektron səviyyələri təbiətinə malikdirlər. Onların vəziyyəti təxminən pion atomları üçün Kleyn-Qordon tənliyinin və ya Dirak tənliyinin həlli ilə təsvir olunur. Adronun kütləsi elektronun kütləsindən çox böyük olduğundan n‹5–6 hallarında adron ən dərin elektron örtüyünün daxilində yerləşir; burada nüvə sahəsinin ekranlanması zəifdir, yəni hidrogenə bənzər sistem alınır (ekranlama ilə əlaqədar düzəlişlər yalnız böyük n -lərdə əhəmiyyətlidir). Cüzi düzəlişlər nüvə ölçülərinin sonlu olması və vakuumun polyarlaşmasına görə yaranır.

İstinadlar
----------

* Бакенштосс Г. "Пионные атомы", пер. с англ. "УФН", 1972, т.107, с.405;
* Бетти С.Дж. "Экзотические атомы", "ЭЧАЯ", 1982, т.13, с.164;
* Шапиро И. С. "Ядра из барионов и антибарионов", "УФН", 1978, т.125, с.577;
**Paroksizmal hemikraniya** — Paroksizmal hemikraniyanın klaster baş ağrısına bənzər xüsusiyyətləri var, lakin hücumlar daha qısa müddətli olur (2-45 dəqiqə) və onlar daha tez-tez – gün ərzində 40 dəfəyə qədər baş verir, adətən, qadınlarda daha çox müşahidə olunur. Xəstələrin əksəriyyəti xəstəliyin epizodik deyil, Xronik formasından əziyyət çəkir. Hücumların əksəriyyəti öz-özünə baş verir, lakin 10% halda mexaniki səbəblərdən (başın bükülməsi və ya fırlanması) baş verə bilər. Diaqnozun təsdiqlənməsi üçün istifadə edilən İCHD-II (Baş Ağrılarının Beynəlxalq 2-ci Təsnifatı) meyarları indometasinlə tam müalicəvi cavab və ağrı tutmaları zamanı ipsilateral vegetativ simptomların olmasıdır. Yəni ağrı tərəfində aşağıdakı simptomlardan birinin olması nəzərdə tutulur: konyuktivanın qızarması və/və ya göz yaşının axması; burunun tutulması və/və ya rinoreya; göz qapaqlarının şişkinliyi; alının və üzün tərləməsi; mioz və/və ya ptoz.

İstinadlar
----------

1. ↑  "BAŞ AĞRILARININ DİFERENSİAL DİAQNOSTİKASI ÜZRƏ KLİNİK PROTOKOL Bakı - 2012" (PDF). 2016-03-04 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-17.
**Vəliyev Bakir Yusif oğlu** 1963-cü il fevral ayının 26-da Laçın rayonunun Korcabulaq kəndində anadan olmuşdur. Sonradan Şuşa şəhərində yaşamışdır. 1984-cü ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutuna daxil olmuş və 1988-ci ildə ibtidai hərbi təlim və fiziki tərbiyə ixtisası üzrə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunu müvəffəqiyyətlə bitirmişdir. 1994-cü ilədək Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Şuşa filialında Hərbi Kafedranın rəisi kimi fəaliyyət göstərmişdir. (Qeyd: Azərbaycan Dövlət İnstitutunun Şuşa filialı Ermənistanın təcavüzü səbəbiylə sonradan Ağcabədi rayonunun ərazisinə köçürülmüşdür). Vəliyev Bakir 1994-cü ildən Zaqatala rayonunda yerləşən Daxili Qoşunların N saylı hərbi hissəsinə bölük komandiri təyin olunub. 1994-cü ildə ailə həyatı qurub və bu evlilikdən onun 2 oğlan övladı dünyaya gəlib. 2001-ci ilin iyun-sentyabr aylarında Zaqatala-Balakən rayonları ərazisində kriminogen durum kəskin şəkildə pisləşmişdir, həmin ilin iyun ayının 30-da silahlı cinayətkarlar Daxili Qoşunların N saylı hərbi hissəsinə basqın etmişlər və basqın zamanı silahlı cinayətkarların qəfil hücumuna məruz qalan, hərbi hissə üzrə növbədə olan kapitan Vəliyev Bakir özünü itirməmiş, cinayətkarların bütün tələblərini rədd edərək onlara ciddi müqavimət göstərmişdir. Məhz buna görə də cinayətkarlar növbətçi hissədə saxlanılan silahları əldə edə bilməmişlər. Zabitimizin cəsarətini və qorxmazlığını görərək, cinayətkarlardan biri ona odlu silahdan atəş açmışdır. Bundan sonra cinayətkar dəstə hərbi hissədən qaçmış, naməlum istiqamətdə gizlənmişdir. Həmin gecə basqın zamanı cinayətkarlar qərargah növbətçisi olan əsgərə bədən xəsarəti yetirmişlər, ağır güllə yarası almış kapitan Vəliyev Bakir 12 avqust 2001-ci ildə Bakı şəhərində yerləşən Daxili Qoşunların hərbi hospitalında vəfat etmişdir, valideyinləri Göyçay rayonunda məskunlaşdıqları üçün Göyçay Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunmuşdur. İgidlik və cəsarətinə görə Vəliyev Bakir Yusif oğlu ölümündən sonra Ümummilli lider Heydər Əliyev tərəfindən Azərbaycan Bayrağı Ordeni ilə təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edilənlərin siyahısı

Xarici keçidlər
---------------
**Kərgəlan** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Əhalisi
-------

1 yanvar 1914-cü il tarixinə olan məlumata əsasən kənddə əsasən etnik talışlardan ibarət hər iki cinsdən toplam 230 nəfər əhali yaşayırdı. Sonuncu siyahıyaalınmaya görə kəndin əhalisi 3114 nəfərdir.

Toponimiyası
------------

Bu toponim yerli əhali arasında Kaqolon kimi tələffüz edilir. Oykonimi talış dilindəki kağ (toyuq) və lona (hin) komponentlərindən ibarət "toyuq hini" mənalı söz kimi izah edirlər. Bəzi tədqiqatçılara görə isə, kəndin əsl adı Kəqolondur və "ev tikmək üçün əkilməmiş, münbit torpaq, düzən" mənasını bildirir (talış kə - "ev", qo - "yer", lon "əkilməmiş, münbit torpaq" deməkdir).

Tarixi
------

1918-ci ilin mart hadisələri zamanı Lənkəran rayonu ərazisində, eləcə də Kərgəlan kəndində erməni silahlı dəstələri azərbaycanlılara qarşı soyqırım törətmişdilər. Rəsmi mənbələrə əsasən soyqırım nəticəsində Respublika üzrə 12 minə yaxın azərbaycanlı qətlə yetirilmiş, on minlərlə insan itkin düşmüşdür. Həmin soyqırım hadisələri zamanı Kərgəlan kəndində onlarla sakin qətlə yetirilmişdir.

Azərbaycanın Respublikası Prezidentinin 26 mart 1998-ci il tarixli Sərəncamı ilə 31 mart Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü kimi qeyd olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının inzibati - erazi bölgüsü. Məlumat toplusu. Bakı - 2013. 488 səh.
2. ↑  "Кавказский календарь на 1915 год". Издан по распоряжению Наместника его Императорскаго Величиства на Кавказе, под редакцией А.А.Эльзенгера и Н.П.Стельмащука, Тифлис. Типография Канцелярии Наместника Е.И.В. на Кавказе, казённый дом. 1914./Оглавление: Глава — Отдел статистический: Список населенных мест Кавказа, стр. 140
3. ↑  Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıyaalınması 2009-cu il. I cild. Bakı - 2010.
4. ↑  Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. İki cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2007,304 səh.
İsmayıl Samani türbəsi
**İsmayıl Samani türbəsi** — Orta Asiyada inşa edilən ilk türbə. Samanilər dövlətinin hökmdarı İsmayıl ibn Əhməd Samaninin türbəsidir.

IX-XI əsrlərdə tikilmiş türbə dövrünün üstün memarlıq xüsusiyyətlərinə sahibdir və arxitekturasına görə bütün dünyada məşhurlaşmışdır. Burada I İsmayıl Samaninin atasıyla yanaşı, nəvəsinin də məzarının olduğu deyilsə də, 1927-ci ildə aparılan arxeoloji qazıntılar nəticəsində bu ehtimal özünü doğrultmamış və burada iki qəbrin olduğu aşkara çıxmışdır.

Türbə monqol hücumları zamanı çöldə meydana gələn fırtınalar nəticəsində qumun altında qalmış və beləcə, əsrlər boyu dağılmaqdan mühafizə olunmuşdur. İslam dünyasında inşa edilmiş ilk türbələrdən biri hesab olunan tikili bu günə qədər hər hansısa dəyişikliyə məruz qalmamışdır.

İçərisində kərpicdən beşik formasında hörülmüş böyük məzar olan türbənin özü də dördbucaqlı formada, kərpicdən tikilmişdir. Tikilinin üstü kərpiclərlə hörülmüş qübbəylə örtülmüşdür. Qübbənin təpə nöqtəsindəki işıqlandırma fənərləri erkən Osmanlı dövrü məscidlərinin qübbələrindəki fənərlərə bənzəyir. Türbənin dörd tərəfində şiş tağları olan qapılar var. Yalnız şərqdə yerləşəndən əsas giriş qapısı kimi istifadə edilir, qalanları isə pəncərəni əvəzləyir. Binanın üst tərəfi qübbəyə keçməzdən əvvəl hər yandan on şiş tağlı pəncərələrlə əhatələnmişdir. Beləcə, məkanın işıqlandırma sistemi təmin edilmişdir. Həm daxilinin, həm də xaricinin müxtəlif bəzəkli kərpiclərlə işlənməsi bu yerin kərpicin dekorativ məqsədlə istifadə edilən ilk türbə olduğunu sübuta yetirir.

Türbə yerli və xarici turistlərin ziyarətinə açıqdır.

Mənbə
-----

* **Ülviyyə Ömərova**. *Orta Asiyadakı ilk türbə*. "Cəmiyyət və Din" qəzeti. 15-21 may 2014, № 17 (250). səh. 10.  (az.)

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda İsmayıl Samani türbəsi ilə əlaqəli mediafayllar var.

1. 1 2  archINFORM (alm.). 1994.
**Qamçılama cəzası**
**Sadomazoxizm**, **S&M** ya da **SM**, qarşısındakı şəxsə acı vermək və ya əziyyət verərək seksual bir həzz almağın adıdır. Bu adın kökü fransız filosof və sadizm hekayələr yazan Markiz de Sadın adından gəlir. Sadizmin əleyhi olan mazoşizm özünə acı verilməsindən, əziyyət edilməsindən seksual bir həzz almaq duyğusudur. Ümumiyyətlə, döyülmə, alçalma, bağlanma, işgəncə edilmə və s. seksual fantaziyalar daxildir. Bəzən də bir nəfər qul olar və digəri ona boyunduruq taxar. Bu ad birbaşa mazoxist məzmunu olan "Venus in Furs" romanı ilə tanınan XIX əsr yazıçılarından Leopold von Sacher-Masochdan gəlməkdədir.

Sadomazoxizm XIX əsrdə çıxmış olmasına baxmayaraq, günümüzdə populyar olmuşdur.

Marquis de Sade adından götürülmüş olam "sadizm" və Sacher-Masoch adlarına aid edilən "masohizm" sözləri eyni patoloji prosesdə inkişaf etmiş və tez-tez bir-biri ilə əlaqəli olduğu qəbul edildiyi üçün birlikdə başa düşülməsi məsləhət görünən davranış pozuntusudur.

Həmçinin bax
------------

* Sadizm
* Mazoxizm


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Seksuallıq** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Zuhal Karakoç Dora** (1983, Qəhrəmanmərəş ili) — siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

Həyatı
------

Zuhal Karakoç Dora 1983-cü ildə Kahramanmaraş ilində anadan olub. İbtidai, orta və lisey təhsilini Kahramanmaraşda alıb. Anadolu Universiteti İngilis dili müəllimliyi Bölməsindən və Anadolu Universiteti Beynəlxalq münasibətlər Bölməsindən məzun olub. Qazi Universiteti Beynəlxalq əlaqələr Bölməsində magistr dərəcəsi, Ankara Yıldırım Beyazıt Universiteti Beynəlxalq münasibətlər Bölməsində isə PhD dərəcəsi alıb. Dosentdir.

OECD Təhsil İdarəetmə Komitəsinin nümayəndəsi, Avropa Şurası Təhsil İdarəetmə Komitəsinin nümayəndəsi, Avropa Şurasının Pestalozzi Təhsil Proqramlarının Milli Koordinatoru, Avropa Şurasının Miqrasiya Koordinasiya Bölməsinin məsləhətçi qrupunun nümayəndəsi, Milli Təhsil Nazirliyinin Avropa İttifaqı və Xarici Əlaqələr Baş İdarəsində Beynəlxalq müqavilələr və təqaüdlər şöbəsinin müdiri, AFAD-ın Strategiya Departamentinin rəhbəri və Xarici Əlaqələr Koordinatoru vəzifələrində çalışıb.

Suriyada vətəndaş müharibəsi çərçivəsində AFAD-ın Avropa İttifaqı ilə Əlaqələri üzrə Koordinatoru, Maliyyə məsələləri üzrə Koordinatoru və nümayəndə heyətinin rəhbəri vəzifələrində də təmsil olunub.

TBMM-də strateji əlaqələr üzrə sədr müavini vəzifəsində çalışıb. TOBB İqtisadiyyat və Texnologiya Universiteti və Milli Müdafiə Universitetində müəllim olaraq çalışıb. Kitabları, məqalələri və araşdırmaları dərc olunub.

2023-cü ildə MHP namizədi olaraq Kahramanmaraş ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM Avropa İttifaqı ilə Uyğunlaşma Komissiyasının sözçüsü, TBMM Milli Müdafiə Komissiyasının üzvü, Avropa İttifaqının Birgə Parlament Komissiyasının üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

İngiliscə, ərəbcə və almanca bilir. Evli və 1 uşaq anasıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  *TBMM.* "Zuhal KARAKOÇ DORA". www.tbmm.gov.tr (türk). 10.01.2024. 2024-01-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10.01.2024.

| ⛭TBMM-nin 28-ci çağırışında MHP qrupu (2023—) |
| --- |
| Lideri | Dövlət Baxçalı |  |
| Sədr müavinləri | Erkan Akçay • Məhəmməd Levent Bülbül |
| Üzvləri | Məhərrəm Varlı • Ayşə Sibel Ərsoy • Mehmet Taytak • Ramazan Kaşlı • Mövlud Karakaya • Sadir Durmaz • Yaşar Yıldırım • Abdurrahman Başkan • Hilmi Durgun • Əkrəm Gökay Yüksəl • İsmayıl Akgül • İsmət Büyükataman • Fevzi Zırhlıoğlu • Pelin Yılık • Vahid Kayrıcı • Semih İşıqver • Kamil Aydın • Sermet Atay • Ərtoğrul Gazi Konal • Musa Küçük • Lütfi Kaşıkçı • Həsən Basri Sönməz • Semih Yalçın • İzzət Ülvi Yönter • Cəlal Adan • Fəti Yıldız • İsmayıl Faruk Aksu • Tamer Osmanağaoğlu • Zuhal Karakoç Dora • İsmayıl Özdəmir • Mustafa Baki Ərsoy • Halil Öztürk • Mustafa Dəmir • ~~Saffet Sancaklı~~ • Mustafa Kalaycı • Konur Alp Koçak • Ahmet Ərbaş • Mehmet Cəlal Fendoğlu • Levent Uysal • Filiz Kılıç • Cumali İncə • Naci Şanlıtürk • İlyas Topsakal • Ahmet Özyürek • İbrahim Özyavuz • Yücəl Bulut • İbrahim Ədhəm Sədəf

---

1. ↑  10.12.2023-cü ildə MHP-dən istefa verib
 |