recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qazançı.

**Qazançı** — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunda kənd.

Toponimiyası
------------

Oykonim kazan etnonimi və -çi şəkilçisindən ibarətdir. Türkdilli qədim bulqarların kazan tayfasının adını əks etdirir. Mənbələrə görə onlar ilk dəfə e.ə. II əsrdə Zaqafqaziyaya gəlmişlər. İnqlabdan əvvəl bütün qafqazda tərkibində qazan sözünün iştirak etdiyi 24 toponim və hidronim qeyd edilmişdir. Azərbaycanda isə Qazançı adlı 10 kənd var idi.

Coğrafiyası və iqlimi
---------------------

Kənd Əlincə çayının sahilində, Zəngəzur silsiləsinin yamacında yerləşir.

Əhalisi
-------

Əhalisi 702 nəfərdir.

### Tanınmış şəxsləri

* Baloğlan Rüstəmov
* Rəsul Quliyev

Abidələri
---------

### Dilək piri

Dilək piri Culfa rayonunun Qazançı kəndinin cənubunda, kəndin içərisində ziyarətgahdır. Pir daşdan tikilmiş bir otaqlı binadan ibarətdir. Girişi cənub tərəfdəndir. Şərq tərəfə baxan bir pəncərəsi, qərb divarının içəri tərəfində bir dördkünc formalı taxçası vardır. Binanın interyeri sadə olub gəclə suvanmışdır. Binanın fasadında kiçik həcmli üçbucaq formalı taxça vardır. Taxça hisdən qaralmışdır. Taxçada çıraq, ya da şam yandırılır, daş yapışdırmaqla niyyət edilir. Binanın içərisi İslam dininin müqəddəs şəxsiyyətlərinin şəkilləri və dini motivli digər rəsmlərlə bəzədilmişdir. Pirin indiyədək saxlanmış tikintiləri XIX əsrə aid olsa da, ətrafdan aşkar olunan şirli və şirsiz saxsı məmulatı onun Erkən Orta əsrlərdən fəaliyyət göstərdiyini deməyə əsas verir. Piri VIII–XI əsrlərə aid etmək olar.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  Qazançı (Culfa) // Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. II cild. Bakı: Şərq-Qərb. 2007. 304. ISBN 978-9952-34-156-0.
3. ↑  Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıyaalınması 2009-cu il. I cild. Bakı - 2010.
4. ↑  **"Naxçıvan abidələri ensiklopediyası"**, Naxçıvan, AMEA Naxçıvan bölməsi, 2008, səh. 84.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Culfa rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Culfa |  |
| Kəndlər | Bənəniyar • Boyəhməd • Camaldın • Dizə • Əbrəqunus • Əlincə • Ərəfsə • Ərəzin • Gal • Göydərə • Gülüstan • Xanəgah • Xoşkeşin • Kırna • Qazançı • Qızılca • Ləkətağ • Milax • Saltaq • Şurud • Teyvaz • Yaycı |

|  |  |
| --- | --- |
| Culfa rayonu | *Culfa rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Məzmun
------

Filmdə yaşlı kişinin (Həsənağa Turabov) gənc qıza (Nataliya Lapina) aşiq olması və cavanlaşmaq arzusu ilə qeyri-adi vasitəyə əl atmasından bəhs edir.

İnsan yaşından asılı olmayaraq, nə vaxt istəsə nəyi isə arzulaya bilər. Yaşlı kişilər də o cümlədən. Xüsusilə əgər o, cavan və gözəl bir qadına rast gəlibsə. Həmin kişi mütləq cavan, güclü və cəlbedici olmaq istəyəcək.

Filmin qəhrəmanları arasında baş verən münaqişə bu fikir üzərində qurulmuşdur. Bu filmi müasir nağıl adlandırmaq olar. Burada sehrli motivlər də var, müasir həyatın reallığı da.

Film haqqında
-------------

* Film aktrisa Məleykə Əsədovanın kinoda ilk işidir.
* Film yazıçı Maqsud İbrahimbəyovun "Kərgədan buynuzu" pyesinin motivləri əsasında çəkilmişdir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər (titrlərdəki sıraya görə)

**Filmin direktoru:** Sahib Quluzadə
**Məsləhətçi:** İdris Əsgərov (hüquq məsləhətçisi)
**Çalır:** SSRİ Dövlət Kinematoqrafiya İdarəsinin Simfonik Orkestri
**Dirijor:** Konstantin Krimets
**Redaktor:** Aliyə Əliyeva
**İnzibatçı:** İ. Həsənov, İ. İsgəndərov, P. Soltanov
**Geyim üzrə assistent:** X. Əminağayeva
**Montaj üzrə assistent:** Tamilla Muxtarova
**Rejissor assistenti:** Y. Əhmədov
**Operator assistenti:** Adil Abbas
**Rəssam assistenti:** İ. Əliyev
**Quraşdırılmış səhnələrin operatoru:** Mixail Pokrovski
**Quraşdırılmış səhnələrin rəssamı:** Vladimir Solovyov
**Montaj edən:** Esmira İsmayılova
**Qrim rəssamı:** Berta Roqova
**Səs operatoru:** Akif Nuriyev
**Rejissor:** Adil İsmayılov (III)
**Bəstəkar:** Leonid Vaynşteyn
**Quruluşçu rəssam:** Fikrət Ələkbərov
**Quruluşçu operator:** Eduard Qalakçiyev
**Ssenari müəllifi:** Maqsud İbrahimbəyov, Məmməd Məmmədov
**Quruluşçu rejissor:** Cahangir Mehdiyev
### Rollarda

Həsənağa Turabov — Rauf
Əjdər Həmidov — Əsgərov
Məlik Dadaşov — Arif
Məmməd Əlili — Ağarəfi
Nataliya Lapina — Kama
Cahangir Aslanoğlu — qayınata
Leyla Bədirbəyli — qayınana
Laləzar Mustafayeva — Xalidə
Mariya Kapnist — Nadirova
Aleksandr Şarovski — rəis
Lətifə Əliyeva — Aliyə
Nizami İsmayılov — prokuror
Rəhman Rəhmanov — Almazov
N. Həsənov
M. Məmmədov
Y. Əhmədov
Sahib Quluzadə
Məleykə Əsədova — katibə
Əhməd Əhmədov — Pirşağılı
Rafiq Rəhimov
M. Abdullayev
### Filmi səsləndirənlər

Sadıq Hüseynov — Qaynata (Cahangir Aslanoğlu) (titrlərdə yoxdur)
Yaşar Nuri — Arif (Məlik Dadaşov) (titrlərdə yoxdur)
Pərviz Bağırov — Əsgərov (Əjdər Həmidov) (titrlərdə yoxdur)
Əminə Yusifqızı — Aliyə (Lətifə Əliyeva) (titrlərdə yoxdur)
Nəcibə Hüseynova — Xalidə (Laləzar Mustafayeva) (titrlərdə yoxdur)

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı

Xarici keçid
------------

Filmi izlə
**Gevorkov Boris Sərkisoviç** (1932, Şamaxı – 1998, Moskva) — Dağlıq Qarabağ vilayət partiya komitəsinin birinci katibi (1973—1988). SSRİ Ali Sovetinin Millətlər üzrə Şurasının 9-11 çağırışında Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətindən millət vəkili (1974-1989).

Həyatı
------

1932-ci ildə Şamaxı şəhərində anadan olub. Azərbaycan Dövlət Universitetini bitirib. 1954—cü ildən Bakı şəhəri komsomol Komitəsinin təlimatçısı, lektor qrupunun müdiri, təşviqat və təbliğat şöbəsi müdirinin müavini, əvvəlcə Dzerjinski rayonu, daha sonra Nərimanov rayonu komsomol komitəsinin sədrinin birinci müavini. 1961-ci ildən partiya orqanları şöbəsinin məsul təşkilatçısı, Azərbaycan KP MK-nın təşkilati-partiya işləri şöbəsinin inspektoru, 1970-ci ildən respublikanın Kirov raykomunun birinci katibi olmuşdur.

1969-cu ildə Azərbaycan KP MK-nın birinci katibi təyin edilən Heydər Əliyev Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin rəhbərliyi ilə münaqişəyə girdi. 1973-cü ildə Boris Kevorkov Qurgen Melkumyanın yerinə Sov.İKP Dağlıq Qarabağ vilayət komitəsinin birinci katibi vəzifəsinə təyin edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  [*ölü keçid*]
**Bənzətmə** — klassik ədəbiyyatda işlənən nəzirənin aşıq poeziyasındakı ekvivalenti. Bir qayda olaraq, sonrakı nəslə, yaxud ədəbi məktəbə mənsub aşıq özündən əvvəl yaşayıb-yaratmış ustad sənətkarın diqqətini cəlb edən, təsirləndiyi şeirə yaxın şeir, yəni onun oxşarını, bənzərini yaratmağa çalışır. Bənzətmoə, yaxud bənzəmə adlandırılan belə yeni transformasiya zamanı qafiyələnmə prinsipi olduğu kimi qorunub saxlanır. Bənzətmə ruh və məzmun etibarı ilə də klassikin əsərinə yaxın olmalıdır. Məsələn, vaxtı ilə Aşıq Ələsgər aşağıdakı misraların yer aldığı "Olacaqdı" qoşmasını yazmışdı:

Dedim, könül, içmə eşqin camını,  

İçsən, dünya sənə dar olacaqdı.  

Ya dost olma, ya zəhmətdən incimə,   

Dost yolunda boran, qar olacaqdı.

Özünü Aşıq Ələsgər ədəbi məktəbinin davamçısı sayan Aşıq Hüseyn Bozalqanlı qoşmaya eyni adlı bənzətmənin müəllifidir:

Dedim, könül, düşmə şeytan felinə,  

Hiyləsi, fitnəsi şər olacaqdı.  

Bu dünya bir bağdı, bağbanı iblis,  

Alması, heyvası nar olacaqdı.

Bənzətmə yalnız bir ədəbi məktəbin, yaxud janrın hüdudları ilə məhdudlaşmır. Aşıqların klassik poeziya nümunələrindən, şairlərin isə folklordan və aşıq yaradıcılığından təsirlənərək bənzətmə xarakterli əsərlər yaratmaları ilə bağlı çoxsaylı misallar mövcuddur. Məlum olduğu kimi, realist xalq şeirinin ən görkəmli nümayəndəsi Molla Pənah Vaqif həyatının son günlərində dövrünün ictimai ədalətsizliklərini qabarıq şəkildə əks etdirən, qoyan fəlsəfi mündəricəli "Görmədim" müxəmməsi qələmə almışdı. Müxəmməs bu misralarla başlanır:

Mən cahan mülkündə mütləq doğru halət görmədim,  

Hər nə gördüm, əyri gördüm, özgə babət görmədim.

Aşıq Ələsgər aradan təxminən yüz il keçəndən sonra həmin müxəmməsə özünün eyni narazılıq və etiraz ruhu ilə dolu bənzətməsini qələmə almışdı:

Bivəfanın, müxənnəsin, nakəsin  

Doğru sözün, düz ilqarın görmədim.  

Namərdin dünyada çox çəkdim bəhsin,  

Namusun, qeyrətin, arın görmədim.

Bənzətmə yalnız oxşar mövzular, yaxud motivlər əsasında yaranmır. XX əsr Azərbaycan poeziyasında inqilabi dəyişikliklərə imza atmış böyük Mirzə Ələkbər Sabir Füzulinin gözəlin və gözəlliyin vəsfinə həsr olunmuş incə qəzəllərinə öz dövrünün tiplərini göz önündə canlandıran bənzətmələr yazmışdır.

Bənzətmədə eyni zamanda bədii mətndə söylənən fikrin ifadəliliyini, emosional təsir gücünü artırmaq üçün haqqında söhbət açılan predmet (surət, hiss, duyğu) başqa məfhumlara bənzədilir. Bu cür qarşılaşdırma və müqayisə fonunda lirik qəhrəmanın təbiəti, əhvalı daha aydın və görümlü şəkildə göz önündə canlanır. El aşıqlarından Usta Abdullanın nümunə kimi gətirdiyimiz aşağıdakı gəraylısı bu tipli bənzətmələrlə zəngindir:

Səhərdən sərvi boylunu  

Gördüm bağlar arasında.  

Tüstüm ərşə bülənd oldu,  

Yandım yağlar arasında.  

  

Yandım, yetirən olmadı,  

Mətləb bitirən olmadı.  

Öldüm, götürən olmadı,  

Qaldım ağlar arasında.  

  

Eşqin firqətindən çaşdım,  

Zülfün toruna dolaşdım.  

Abdullayam, sənsiz aşdım,  

Gəzdim dağlar arasında.
**Teodora**, (Yunanca: Θεοδώρα, d. ~500 - ö. 28 iyun 548),
Teodora Bizans İmperiyasının ən məşhur simalarından biridir. İmperator I Yustinianın həyat yoldaşı kimi o, təkcə imperiyanın siyasi və dini həyatında deyil, həm də incəsənət və mədəniyyətdə mühüm şəxsiyyət olmuşdur. Teodoranın həyatı və irsi Bizans tarixi və Bizans imperatorlarının rolu haqqında çox şey deyir.

Həyatı
------

Teodora 500-cü ildə anadan olub. Atası ayı təlimçisi, anası isə aktrisa və ip gəzintiçisi idi. Teodora Konstantinopolda böyüdü və gənc yaşlarında aktrisa və mim sənətində şöhrət qazandı ancaq, dövrün tarixçisi Prokopi sözdə "Gizli Tarix" əsərində Teodoranın keçmişdə fahişə olduğunu deyir amma müsair tarixçilikdə bunun böhtan olduğu düşünülür. O, gözəlliyi, zəkası və xarizması ilə tanınırdı. 523-cü ildə o, imperiyanın gələcək hökmdarı Yustinianla tanış olur və onunla evlənir.Teodoranın Yustinianla evlənməsi Bizans tarixində dönüş nöqtəsi oldu. İmperator kimi o, təkcə imperatorun məsləhətçisi və sirdaşı deyil, həm də imperiyanın idarə olunmasında fəal rol oynamışdır. Teodora qanunların islah edilməsində, qadınların hüquqlarının yüksəldilməsində və imperator hakimiyyətinin kilsəyə qarşı müdafiəsində mühüm rol oynamışdır.Teodora Yustinian dövründə imperiyanın siyasi və dini həyatında mühüm rol oynamışdır. Nika üsyanını yatırmaq və imperiyanı sabitləşdirmək üçün Yustinianın atdığı addımlarda onun mühüm rolu olmuşdur. O, imperiyanın dini siyasətinin formalaşmasında da mühüm rol oynamışdır. Teodora xristianlığın monofizit təriqətinə mənsub idi və bu təriqətin imperiyada yayılmasının tərəfdarı idi.

Teodora qadın hüquqlarının yaxşılaşdırılması üçün də mühüm addımlar atdı. O, qadınlara evlilik və boşanma məsələlərində daha çox hüquqlar verdi, həmçinin qadınları təhsil almağa və monastırlar qurmağa təşviq etdi.

Ölümü
-----

Teodora 548-ci ildə öldü. Ölümündən sonra o, Bizans tarixinin ən mühüm və nüfuzlu imperatriçalarından biri hesab olunurdu. O, gözəlliyi, zəkası, xarizması və imperiyaya əhəmiyyətli təsiri ilə yadda qalıb. Teodora Bizans imperatorlarının təkcə imperatorun həyat yoldaşları və anaları olmadıqlarını, həm də imperiyanın idarə olunmasında fəal rol oynaya bildiklərini göstərən bir fiqurdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Prokopi, "Secret History", 9-cu fəsil, səh. 15-16.
2. ↑  John Julius Norwich, "Byzantium: The Early Centuries" səh. 234-235.
3. ↑  James Allan Evans, "The Empress Theodora: Partner in Power" səh. 75-100.
4. ↑  Procopius, "Secret History" səh. 9-16.
5. ↑  John Haldon, "Byzantium in the Seventh Century" səh. 45-46
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Baykal (dəqiqləşdirmə).

**Baykal** — tünd-qəhvəyi rəngli alkoqolsuz rus içkisi. İçkinin tərkibinə su, təbii müalicəvi bitki ekstraktları, şəkər, limon turşusu, karbon-dioksid daxildir. 1969-cu ildən bəri istehsal edilir. İçki Koka-Kolanın SSRİ-dəki analoqu kimi inkişaf etdirilmişdir.

Pepsi-Kolanın SSRİ-də istehsalından (1973) sonra isə resepti yenidən işlənmişdir. 1973-cü ildə hazırda mövcud olmayan "OST-Aqua" şirkəti tərəfindən orijinal resepti hazırlanmışdır.

1990-cı illərdə Moskvada "Baykal" içkisini tapmaq qeyri-mümkün idi.

2009-cu ildə ömrünün iyirmi ilini Moskvada keçirən bir alman fotoqraf Almaniyada bu içkini yenidən istehsal etməyə başladı. Bu zaman onun forması və adı dəyişdirildi. İçki "Vostok" adlandırıldı.

Həmçinin bax
------------

* Bionad

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Технологическая инструкция по производству концентрата для напитка "Байкал" ТИ 18-6-26-85. Упрпиво Минпищепрома СССР. 1985 г.
* Официальный сайт ГУ ВНИИ ПБ и ВП
* Baikal Getränke GmbH official website
"Me Too" hərəkatı müxtəlif yerli və beynəlxalq fiqurlarla ortaya çıxan cinsi təcavüz qarşı hərəkatdır. Hərəkat 2017-ci ilin oktyabrında sosial mediada yayılmağa başlayıb, cinsi təcavüz və təcavüzün xüsusilə iş yerlərində yaygın olduğunu göstərmək üçün. Prodüser Harvi Vaynşteynə qarşı cinsi qısnama iddiaları ilə davam edib. Amerikalı ictimai fəal Tarana Burke 2006-cı ilin əvvəlində "Me Too" həştəqindən istifadə etməyə başladı və bu ifadə daha sonra 2017-ci ildə amerikalı aktrisa Alyssa Milano tərəfindən Twitter-də populyarlaşdı. Milano cinsi qısnama qurbanlarını 'Mən də' (#MeToo) başlığı altında cinsi təcavüz və zorakılıq təcrübələri haqqında tweet atmağa təşviq etdi. Daha sonra hərəkata amerikalı məşhurlar Qvinet Peltrou, Eşli Cadd, Cennifer Lourens, Nikol Kidman və Uma Turman dəstək verib.

Tarixi
------

Tarana Burke 2006-cı ildə "mən də" hərəkatını yaratdı. Yarandığı ilk illərdə cinsi zorakılığın baş verdiyi yerdə sona çatmağa həsr olunmuş çempionlar şəbəkəsi yaratmağa başladı.

Metoo həştəqi 2017-ci ildə viral oldu və dünyanı cinsi zorakılığın ciddiliyi barədə xəbərdar etdi. Kiçik miqyaslı kütləvi səy kimi başlayan şey tezliklə qlobal hərəkata çevrildi. Mesaj cəmi altı ay ərzində sağ qalanların qlobal birliyinə çatdı. Birdən cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrindən olan milyonlarla insan "mən də" deməyə başladı.

Fəaliyyəti
----------

Me Too hərəkatı sağ qalanların artan spektrinə - gənclərə, translara, əlillərə, qaradərili qadınlara və qızlara və bütün icmalara kömək etmək üzərində dayanmağa davam edir. Hərəkat fərdin özünəməxsus müalicəvi səyahəti üçün düzgün giriş nöqtəsini tapmaqda kömək etmək üçündür. Həm də sağ qalanların geniş bazasını gücləndirir və dünyamızda cinsi zorakılığın yayılmasına imkan verən sistemləri pozmağa çalışır. Bu, uzunmüddətli, sistemli dəyişikliyi davam etdirmək üçün strategiyaların həyata keçirilməsi ilə yanaşı, günahkarlar tərəfindən cavabdehlik tələb olunmasını tələb edir. **Beləliklə, bir gün heç kim bir daha "mən də" deməli olmayacaq.**

İstinadlar
----------

*
WSA flaqı
**Kosmopolitizm** (q.yun. κοσμοπολίτης (kosmopolites) — kosmopolit, dünyəvi insan) — bütün insanların yeganə cəmiyyətdən ibarət olduğunu və əxlaq üstündə əsaslanan ideologiyadır. Hər hansı formada kosmopolitizm ideyasına sadiq olan bir insana kosmopolitan və ya kosmopolit deyilir.

**Kosmopolitanizm** bütün insanların əslində vahid dünyəvi icmaya malik olmalarını və eyni mənəviyyatı paylaşmalı olduqlarını müdafiə edən ideologiyadır. Kosmopolitanizm ideologiyasının tərəfdarları kosmopolitan və ya kosmopolit adlanırlar.

Kosmopolit cəmiyyət özündə universal dəyərləri, hərtərəfli mənəviyyatı ehtiva edir. Bu cəmiyyətin üzvləri irqi, etnik, milli mənsubiyyətlərindən asılı olmayaraq bir-biriləri ilə ortaq siyasi, iqtisadi, ictimai-mədəni əlaqələ qura qarşılıqlı hörmət, anlayış şəraitində yaşaya bilərlər.
Müasir kosmopolitanizm heç də mütləq onun fəlsəfi köklərinə uyğun deyil sadəcə fərqli irqlərin, dinlərin, mədəniyyətlərin nümayəndələrinin birlikdə, heç bir ayrı-seçkilik etmədən vahid icma kimi yaşamasını nəzərdə tutur.

Fəlsəfi kökü
------------

Diogen
Kosmopolitanizmin tarixi yunan filosofu Sinoplu Diogenə bağlıdır. Diogenə sual verəndə ki, "sən haralısan"- belə cavab vermişdi: "Mən bu dünyanın vətəndaşıyam" Stoik kosmopolitanizmdə deyilir ki: "insan özünü bir neçə ictimai çevrədə görə bilər. Yaxın ailə, qohumlar, ictimai qrup, vətəndaşlıq, yurd cəmiyyəti, insanlıq." İnsanlar bu cəmiyyətlərdə başqalarına münasibətdə özlərini tanıyır, öz mənlərini seçirlər. Kosmopolitanizm fəlsəfi baxımdan həm də insanı təbii yaşamdan, təbii əhatədən ayıran bütün yaşayış vərdişlərin, vasitələrini inkar etməkdir.

Həmçinin bax
------------

* Kosmopolit növlər

İstinadlar
----------

1. ↑  "cosmopolitan". 2011-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-30. "cosmopolite". Online Etymology Dictionary. 2011-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-30.
Persepolis xarabalıqları
Ölümsüzlər relyefi
Buğanı dişləyən aslanı təsvir edən relyef
**Əhəməni memarlığı**  (*fars.* معماری هخامنشیان‎) — Əhəmənilər imperatorluğunun Persepolis, Susa və Ekbatan kimi ən gözəl şəhərlərinin inşasında özünü büruzə verən memarlıq nümunələrinə aiddir. Əhəməni memarlığı əsasən ibadət üçün məbədlərin, zərdüştilik ibadətgahlarının inşasına və süqut etmiş padşahların şərəfinə ucaldılmış məqbərələrin qurulmasına yönəldilmişdir. Fars-Əhəməni memarlığının özünəməxsus xüsusiyyəti Midiya, Assuriya və Yunan-Asiya memarlığının elementləri ilə eklektik xarakterə malik olmasıdır. Buna baxmayaraq, o dövrlərin memarlığı özünəməxsus fars kimliyini qorumuşdur.

Əhəmənilərin memarlıq irsi Pasarqadda II Kirin məqbərəsi və Persepolis şəhərindəki ən gözəl tikililərdən başlayaraq inanılmaz dərəcədə bənzərsiz memarlıq irsi buraxan yaradıcı rifah dövrü idi. 224–624-cü illərdə ikinci Fars imperiyasının, yəni Sasanilər imperiyasının dövründə Əhəməni memarlığı yenidən canlandı.

Bəlkə də Əhəmənilər dövründən bu günə qədər bizə qalan ən təəccüblü məqam dövlət və mərasim funksiyaları üçün I Dara tərəfindən qurulmuş bir vaxtlar firavan bir şəhər olan Persepolisin xarabalıqlarıdır. Persepolis Əhəmənilərin 4 paytaxtından biri idi. Persepolisə oxşar memarlıq infrastrukturu, eyni zamanda Susa və Ekbatanda da qurulurdu.

II Kirin məzarı
---------------

II Kirin qədim dünyanın böyük hissəsini idarə etməsinə baxmayaraq, onun məqbərələri digər qədim padşahların və hökmdarların məqbərələri ilə müqayisədə sadə və təvazökardır. Dizaynın sadəliyi tamaşaçıya güclü təsir göstərir, çünki damın altındakı bir neçə daş və girişinin üstündəki kiçik bir çıxış istisna olmaqla, başqa stilistik yayındırmalar yoxdur və bu qədim dövr üçün unikal bir hadisədir.

### Təsviri

II Kirin məqbərəsi
Məzarın 3D animasiya edilmiş modeli
Piramidal quruluşun daş pilləkanlarının ölçüləri
Piramida quruluşu olmayan binanın və damın ölçüləri
II Kir ölümündən sonra paytaxt Pasarqadda, bu məqbərədə dəfn edilib. Məzarın həndəsi forması illər ərzində çox dəyişməyib.

Tikili və ya "balaca ev" adlanan yer, piramida formalı daş pillələrinin üstündə yerləşən, eni 2 metr, hündürlüyü 2 metr və uzunluğu 3 metr olan düzbucaqlı, uzunsov bir kubdur. Tikilinin içərisində təxminən 4 metr dərinliyində kiçik otaq var. II Kirin tabutu bu otaqda yerləşir. Tikilinin damı tikilinin özü ilə eyni uzunluq və enə malikdir. Məzarın ətrafında bir sıra sütunlar var idi, lakin həmin sütunlar bu günə qədər gəlib çatmamışdır. Qədim yunan tarixçisi Arrian, II Kirin həqiqətən tikilinin içərisindəki bir otaqda basdırıldığını demişdir.

İstinadlar
----------
**Fuad Nəsirov** (*Fuad Məhərrəm oğlu Nəsirov*; 29 mart 1971 — 21 aprel 1994) — Qarabağ müharibəsi şəhidi.

Həyatı
------

Fuad Nəsirov 29 mart 1971-ci ildə Xocavənd rayonunun Muğanlı kəndində anadan olmuşdur. Muğanlı kənd səkkizillik məktəbini bitirən Fuad orta təhsilini Kuropatkin kənd orta məktəbində başa vurmuşdur. 1988-ci ildə Fuad Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutuna daxil olur. 1993-cü ildə institutu bitirib həmin ilin 1 iyulunda könüllü olaraq Milli Ordu sıralarına yazılmışdır.

30 yanvar 1994-cü ildə Fuad Ağdərə istiqamətində gedən döyüşlərdə "PK" markalı pulemyotla silahlanaraq vuruşmuşdur. "Qlobus" deyilən ərazidə bir neçə gün davam edən döyüşlərdə düşmənin xeyli hərbi texnikası, yetmişdən çox əsgər və zabiti məhv edilmişdir. Fevral ayında gedən döyüşlərdə Fuadın xidmət etdiyi rota fərqlənmişdir.

1994-cü ilin 21 aprelində səhər saatlarında düşmən qoşununun ehtiyat qüvvəsini öyrənmək tapşırığını yerinə yetirib geriyə qayıdarkən pusquda dayanmış ermənilərlə səkkiz nəfər arasında qeyri-bərabər döyüş başlandı. Bu döyüşdə kəşfiyyat dəstəsinin yeddi üzvü, o cümlədən, Fuad Nəsirov şəhid oldu.

Subay idi.

Göyçay Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Qarabağ müharibəsi
* Erməni terrorizmi
* Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü

İstinadlar
----------

1. XOCAVƏND ŞƏHİDLƏRİ - XOCAVƏND RAYON İcra Hakimiyyəti
**Köhnə Saray** — İstanbulda hal-hazırda İstanbul Universitetinin mərkəzi binasının yerləşdiyi yerdə II Mehmed tərəfindən 1454–1457-ci illərdə inşa olunmuş saraydır.

Bu saray Süleymaniyyə məscidindən Bəyazid məscidinə qədər olan geniş bir ərazini əhatə edir. Sarayın bir hissəsi Süleymaniyyə məscidinin inşası zamanı sökülmüşdür. Saray arxitekturasına olan son dəyişiklik isə 1866-cı ildə inşa olunan bugünkü İstanbul Universitetinin mərkəzi binasıdır.

Mənbələrin yazdığına görə, sarayın ətrafındakı divarlarda heç bir qüllə olmamış, saraya giriş 4 qapıdan mümkün olurmuş. Bu qapılardan biri hərəm ağalarının nəzarəti altında olurdu və gün boyu açıq qalırdı.

Yeni saray, yəni Topqapı Sarayı inşa olunduqdan sonra gözdən düşən Köhnə Sarayda artıq vəfat edən və ya taxtdan endirilən padşahların qızları, qadınları, anaları və kənizləri yaşamağa başlamışdır. Bundan başqa sarayda onlara xidmət edən ağalar, çox sayıda xidmətçilər, əsgərlər də olmuşdur. Hökmdarlar ilin müəyyən aylarında Köhnə Saraya gələr, burda yaşayanlarla bayramlaşarmış.

IV Murad dönəmində — 1625–1632-ci illərdə bərpa olunan bu sarayda müxəlif illərdə yanğınlar baş vermişdir. Köhnə Sarayın qədim binalarından heç biri günümüzə gəlib çıxmamışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2016-06-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-06.
**Ətraf mühitin keyfiyyəti**  — ekoloji anlayış olub obyektiv-subyektiv münasibəti əks etdirir. İnsan üçün ətraf mühitin keyfiyyətinin kriteriyası onun sağlamlığıdır. Ətraf mühitin keyfiyyəti — nisbi anlayışdır, landşaftın eyni bir vəziyyətinin xassəsi müxtəlif əhali qrup üçün (məs: uşaqlar, böyüklər, sağlam-xəstə, aboriqen-liqrant və s.) keyfiyyət baxımından müxtəlif ola bilər. İnsanın mühitlə optimal əlaqəsi zamanı insanın sağlamlığı normal olsa, yaxud yaxşılaşarsa, mühit sağlam ve ya komfort mühit kimi qiymətləndirilir. Əgər insanın mühitlə münasibəti zamanı onun sağlamlığı normadan kənara çıxarsa (pisləşərsə), mühit sağlam olmayan və ya diskomfort mühit kimi qiymətləndirilir. Əgər insanın mühitlə əlaqəsi zamanı əhalinin sağlamlığının vəziyyətində ciddi qarşısıalınmaz dəyişiklik müşahidə edilərsə, mühit ekstremal mühit kimi qiymətləndirilir. Ətraf mühitin keyfiyyəti ümumi dövlət miqyasında respublika Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi tərəfindən izlənməlidir.

Ətraf mühitin keyfiyyətinin normaya salınması
---------------------------------------------

Ətraf mühitin təbii xassələrinin yol verilən dəyişilmə həddinin müəyyən edilməsi.

Xarici keçid
------------

* Ətraf mühitin mühafizəsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu

Həmçinin bax
------------

* Ətraf mühit

İstinad
-------

1. ↑  Məmmədov Q. Ş. Xəlilov M. Y. Ensiklopedik ekoloji lüğət Bakı 2008
**Emo** (emosional) — çox vaxt etirafedici sözlərlə xarakterizə olunan rok musiqisinin janrıdır. O, 1980-ci illərin ortalarından Vaşinqtonda sərt pank və post-hardkor üslubu kimi ortaya çıxdı. Rites of Spring və Embrace qrupları digərləri arasında bu janrın öncülləri olub. 1990-cı illərin əvvəllərində və ortalarında emo alternativ rok, indi-rok, pank rok və pop-pank qrupları, o cümlədən Sunny Day Real Estate, Jawbreaker, Cap'n Jazz və Jimmy Eat World tərəfindən qəbul edildi və yenidən kəşf edildi.

Hawthorne Heights, a five-man emo bandHawthorne Heights emo qrupu, 2007-ci il
Çox vaxt bir subkultura kimi görünən emo həm də pərəstişkarlar və sənətçilər arasında xüsusi əlaqəni və moda, mədəniyyət və davranışın müəyyən aspektlərini ifadə edir. Emo modasına dar cins şalvar, qara göz layneri, qrup adları olan dar köynəklər daxildir.
2000-ci illərin əvvəlindən bu cür geyinən emo musiqi həvəskarlarına "emo uşaq" və ya "emo" deyilir. Emo subkulturası stereotipik olaraq sosial yadlaşma, həssaslıq, misantropiya, introversiya və narahatlıqla əlaqələndirilirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-05-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-29.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-03-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-29.
**Hacıyev Asif Ələddin oğlu** — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin , Qarabağ müharibəsi şəhidi. 

Həsənriz (Aterk) uğrunda 40 Şəhid. (Abidə 5 sentyabr 1992 qoyulmuşdur.) Haqverdi Verdiyev ,Yusif Qasımov (baş leytenant), Çərkəz Həsənov, Dəyanət Məmmədov,Vüqar Hüseynov, Rasim Abbasov, İmaməddin Əliyev, Simran Rzayev,Şahin Abbasov, Müşfiq Paşayev,Elman Əsgərov, Ədalət Vahabov,Rəşid Məmmədov (əsgər, 1973),Şahlar Ağayev, Sərvan Ağayev, Qarabala Mayılov,Yaşar Əsgərov, Azər Əsgərov, Vüqar İbadov (əsgər), Heydər Kərimov, Asif Hadıyev, Elman Cavadov, Yasin Əbdürəhmanov, Bəxtiyar Cəfərov (əsgər, 1973), Əlibaba İbrahimov, Fuad Həsənov, Cümşüd Əsgərov, Ucar Zeynalov,Əsgər Əsgərov, Sadiq Muradov, Vasif Əlibəyov, Rəsul Süleymanov (əsgər, 1973), İlham Hüseynov (əsgər, 1973), Münasib Mehdiyev

Həyatı
------

1973-cü ildə Şəmkir rayonu Çaparlı kəndində anadan olub.

19 iyul 1992-ci ildə Ağdərənin Həsənriz məntəqəsi istiqamətində gedən döyüş zamanı şəhid olmuşdur.

Təltifləri
----------

Sıravi Asif Hacıyev 19 noyabr 1992-ci il tarixdə respublikamızın suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunmasında, dinc əhalinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsində göstərdiyi şəxsi igidlik və şücaətə görə "Azərbaycan Respublikasının Fəxri fərmanı" ilə (ölümündən sonra) təltif edilmişdir. İgid döyüşçünün məzarı Bakı şəhərindədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-04-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-22.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-04-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-22.

Xarici keçidlər
---------------
**Beqmen** (*ing.* bagman, hərf. çuval adamı) — müxtəlif ölkələrdə fərqli mənalara malik olan termin.

Təriflərin bir qrupu səyahət ideyasına əsaslanır. İngilis dilində "bagman" 1808-ci ildən məlum olan səyyar satıcı üçün termindir. Avstraliyada bu, avara və ya evsiz adam mənasını verə bilər.

Bununla belə, bir çox başqa təriflər pul ətrafında cəmlənir. Siyasi fandreyzinqdə, ianə toplamaqda və ya başqa bir şəkildə siyasi kampaniyanın maliyyə tərəfində iştirak edən şəxslərə beqmen adı verilə bilər. Bu, terminin mənasının genişləyərək dövlət məmurları üçün rüşvət istəyənləri əhatə etməsinə səbəb olmuşdur.

Mütəşəkkil cinayətkarlıqda bir beqmen mühafizə raketləri və ya nömrələr oyununda iştirak edə bilər. O, pulu toplayır və ya paylayır. Bu cür fəaliyyətlərdə vasitəçi kimi çıxış edən beqmen həmçinin, **çatdırılmaçı** və ya **qaçan adam** adlandırılır. O, yığılan pulun bir hissəsini əldə edə bilər. Jurnalist Cek Şafer "beqmen"i jarqon termini olaraq "təslimatı həyata keçirən və digər cinayətkarlar üçün tapşırıqlar verən cinayətkarlar" olaraq təyin edir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Definition of BAGMAN". Definition of Bagman by Merriam-Webster. 2019-06-24. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
2. ↑  "Definition of bagman". www.dictionary.com. 2015-06-10. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
3. ↑  "bagman (noun) definition and synonyms". Macmillan Dictionary. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
4. ↑  "Bagman". Lexico Dictionaries | English. October 31, 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
5. ↑  "Nigel Wright's role as party bagman deserves scrutiny: McQuaig". Toronto Star. 4 June 2013.
6. ↑  "Iran and Argentina: The Defectors' Tale: O'Grady". The Wall Street Journal. 22 March 2015.
7. ↑  "Inside the Cultish Dreamworld of Augusta National". The New Yorker. 2019-06-24. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
8. ↑  *Higgins, Jack; Robinson, Patrick.* "Bagman definition and meaning". Collins English Dictionary. 2019-10-31. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
9. ↑  *Shafer, Jack.* "Shameless paper in mindless fog". Reuters Blogs. 18 April 2013. April 20, 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
**Brittney Yevette Griner** (18 oktyabr 1990, Hyuston)— Qadınlar Milli Basketbol Assosiasiyasının (WNBA) Phoenix Mercury komandasının peşəkar basketbolçudur. O , ABŞ qadın milli basketbol komandası ilə iki dəfə Olimpiya qızıl mükafatı və altı dəfə WNBA All-Star mükafatını qazanıb.

Orta məktəb karyerası
---------------------

Griner Hyustondakı Nimitz Liseyində oxuyub. Birinci kurs tələbəsi kimi universitet voleybolu oynayırdı. İkinci kursdan başlayaraq, Griner oğlan basketbol komandası ilə məşq etdi və dunk etməyi öyrənmək üçün Nimitz futbol məşqçisi ilə çalışdı. Gənclik mövsümündə onun dunklarını əks etdirən YouTube videosu 6,6 milyondan çox izlənildi və bu hadisə onun Shaquille O'Neal ilə görüşünə səbəb oldu. 11 noyabr 2008-ci ildə Hyuston Alief Hastinqsə qarşı oyunda 25 blok etmişdi, bu, ABŞ-də orta məktəb oyununda ən çox qadın tərəfindən qeydə alınan blok sayı idi 2008–09 mövsümündə o, 318 blok edərək mövsüm rekorduna imza atdı. Griner WBCA All-American seçildi və 2009 WBCA High School All-America Oyununda iştirak edərək 20 xal və 9 ribaund toplayaraq komandaya liderlik etdi.

Kollec karyerası
----------------

2010-cu ilin yanvarında o, qadın kollec basketbol oyunu zamanı dunk edən yeddinci oyunçu oldu və kollec karyerasının ikinci və üçüncü smaçını etdi. Texas Dövlət Universitetinə qarşı 99–18 hesabı ilə qələbə qazandılar. 3 mart 2010-cu ildə Griner və Texas Tech oyunçusu Jordan Barncastle zolaq yaxınlığında mövqe uğrunda mübarizə apararkən Barnkasla faul deyərək səsləndi elə bu anda Griner iki addım irəli atdı və yumruq zərbəsi ilə Barnkaslın burnunu sındırdı. Bu hadisədən sonra Griner oyundan kənarlaşdırıldı. İkinci kurs tələbəsi kimi, Griner, Sweet 16 oyununda Green Bay qarşı karyerasında ən yüksək 40 xal da daxil olmaqla, hər oyunda orta hesabla 23 xal toplayaraq All-American Birinci Komandası mükafatını aldı. Onun ikinci kurs mövsümü 48–56 hesablı məğlubiyyətlə başa çatdı. Yeniyetmə mövsümündə Griner hər oyunda orta hesabla 23,2 xal, 9,4 ribaund və 5 blok yığıb. O, həmin mövsüm digər I Divizion qadın komandalarından daha çox zərbənin qarşısını aldı. Griner AP ilinin oyunçusu və 2012-ci ilin Qadın Kolleci Basketbolunun Premyer Oyunçusu seçildi.

Peşəkar karyera
---------------

Griner WNBA-da mövsümlərarası fasilədə xaricdə oynamışdır. 2013–14 mövsümlərarası mövsümdə o, Çində WCBA -nın Zhejiang Golden Bulls komandasında oynadı və burada 600.000 dollara dörd aylıq müqavilə imzaladı ki, bu da Merkuri ilə yeni mövsümdə qazandığı məbləğdən 12 dəfə çox idi. O, 2014-cü ildə WCBA All-Star Oyununun MVP seçildi. 2014–15 mövsümlərarası fasilədə o, Çində WCBA-nın Pekin Böyük Divarında oynadı. Pekin Böyük Divar mövsümü pley-offda ikinci olaraq başa vurdu.

İstinadlar
----------

1. World Championship Experience Arxivləşdirilib 2014-10-16 at the Wayback Machine  (ing.)
2. ↑  Brittney Griner Arxivləşdirilib 2017-12-01 at the Wayback Machine  (ing.)
Vaxtilə Naxçıvan bölgəsində yaradılan möhtəşəm memarlıq nümunələrindən biri də Azadkənd minarəsidir.

Tədqiqi tarixindən
------------------

Hazırda inzibati-ərazi bölgüsü cəhətdən Ordubad rayonuna daxil olan Azadkənddə orta əsrlər zamanı inşa edilmiş minarə haqqında ilk məlumata rus şərqşünas və diplomatı N. V. Xanıkovun "Qafqazın müsəlman kitabələrinə dair memar" adlı məqaləsində rast gəlinir. XIX yüzilliyin ortalarında abidəni tədqiq etmiş şərqşünas abidənin üzərindəki kitabəni tədqiq edərək onun naxçıvanlı memar Şeyx Cühənnah oğlu tərəfindən inşa edilməsini müəyyən etmiş və onun inşa tarixini hicri VI əsrə aid etmişdir.
Bu minarə haqqında 1927-ci ildə Naxçıvanda ezamiyyətdə olarkən Azadkənddə də olmuş rus alimi V. M. Sısoyev də məlumat vermişdir. Ancaq V. M. Sısoyev kənddə olarkən minarə yarım dağılmış vəziyyətdə olmuşdur. Alim yazır ki, kəndin cənub-şərq tərəfində bir həyətdə kiçik qüllə vardır. Yerli əhali arasında o "minarə" adı ilə məlumdur. O dairəvi qüllə formasındadır, gövdəsinin uzunluğu 16 metrdir. Alimin yazdığına görə abidənin yuxarı hissəsi yaşıl və qara rəngli kərpiclərlə dama şəklində hörülmüş, Bərdə türbəsində olduğu kimi ərəb əlifbası ilə "Allah" sözü yaradılmışdır. V. M. Sısoyev həmin vaxt hündürlüyü 6 metr olan minarənin inşa tarixini N. V. Xanıkov kimi hicri VI əsrə deyil, oxşar xüsusiyyətlərinə əsasən Bərdə (1322-ci il) və Qarabağlar (XIV yüzilliyin 30-cu illəri) türbələti ilə bir dövrə — hicri VIII yüzilliyə (miladi ilə XIV yüzilliyə) aid edir. Bir sıra tarixi faktlara söykənərək bu haqda V. M. Sısoyevin fikri ilə razılaşmaq olar.

Memarlıq quruluşu
-----------------

Vaxtilə minarənin ətrafında inşa olunan məscidin, karvansaranın və başqa tikintilərin qalıqlarına əsasən demək olar ki, bu ərazidə böyük bir memarlıq kompleksi olmuşdur. Çox təəssüflər olsun ki, bu memarlıq kompleksi zaman keçdikcə tamamilə dağılaraq məhv olmuşdur. Ondan indiyədək ancaq Azadkəndin cənub-şərq tərəfində, yerli əhali arasında "Minar dibi" adlanan yerdə vaxtilə kompleksin əsasını təşkil edən minarənin kiçik bir qalığı qalmışdır. Bu qalıqdan görünür ki, minarənin içərisində yuxarıya çıxmaq üçün dolama pilləkən olmuşdur.

Mənbə
-----

1. Hacıfəxrəddin Səfərli. Naxçıvanın türk-islam mədəniyyəti abidələri. Naxçıvan: "Əcəmi" Nəşriyyat Poliqrafiya Birliyi, 2017, 115 s.

İstinadlar
----------

1. ↑  Khanykoff M. N. Memoire sür les inscriptions musulmanes du Caucase.–Journal Asiatique. Paris, 1862, t. XX, Aout, V serie, s. 70
2. ↑  Сысоев В. М. Нахичевань на Араксе и древности Нах. ССР (отчет опоездке Летом 1926 г.). Известия "Азкомстарис"а, вып. 4 (тетрадь 2). Баку, 1929, с. 87–121. с. 197
3. ↑   Hacıfəxrəddin Səfərli. Naxçıvanın türk-islam mədəniyyəti abidələri. Naxçıvan: "Əcəmi" Nəşriyyat Poliqrafiya Birliyi, 2017, 115 s.
4. ↑  İsayev E. Böyük İpək yolu və Naxçıvan. Bakı: Elm və təhsil, 2012, 214 s. s. 114
**Andrey Qromıko** (*rus.* Громыко, Андрей Андреевич, 5 (18) iyul 1909, Starıe Qromıki[d], Qomel qəzası[d], Mogilyov quberniyası[d], Rusiya imperiyası – 2 iyul 1989, Moskva) — SSRİ-nin tanınmış dövlət xadimi, SSRİ dövrünün görkəmli diplomatı. SSRİ-nin xarici işlər naziri.

Həyatı
------

Andrey Qromıko 18 iyul 1909-cu ildə Qomel vilayətinin ucqar bir kəndində anadan olub.

Andrey Qromıkonun siyasi karyerasının başlanğıcının maraqlı tarixçəsi var. 30-cu illərdə SSRİ Xalq Xarici İşlər Komissarlığında Stalin tərəfindən aparılan represiyalar və təmizləmələrdən sonra bu quruma yeni kadrların cəlb olunması məsələsi Molotova həvalə olunub. Molotov ciddi seçimlərdən sonra namizədlərin siyahısını Stalinə təqdim edib. Stalin siyahını nəzərdən keçirərkən Qromıkonun adı üzərində dayanıb: "Bu soyad mənim xoşuma gəlir".

Beləliklə, Andrey Qromıko 1939-cu ilin may ayında Xarici İşlər Komissarlığında Amerika ölkələri üzrə şöbənin müdiri vəzifəsinə təyinat alıb.

Andrey Qromıko qısa bir müddət ərzində öz işinin bilicisi kimi tanınıb, Kremlin etibar edəcəyi siyasətçi kimi dövlətin siyasi kursunun müəyyənləşdirilməsində əsas söz sahiblərindən birinə çevrilib. Bunun nəticəsi olaraq o, şəxsən Stalinin təşəbbüsü ilə Vaşinqtona səfir təyin edilib, Amerika Birləşmiş Ştatları ilə çox da isti olmayan münasibətlərin yaxşılaşdırılması kimi vacib bir məsələ məhz ona həvalə edilib.

İkinci dünya müharibəsi ərəfəsində Amerika ilə SSRİ arasında əsas körpü rolunu oynayan Qromıko bir çox əhəmiyyətli siyasi tədbirlərin, o cümlədən Yalta görüşünün təşkilatçılarından biri olub.

Andrey Qromıko 1957-ci il fevralın 15-də SSRİ-nin xarici işlər naziri təyin edilib. Bu təyinatın ömrü düz 28 il, 1985-ə kimi davam edib.1985-ci ildə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədri seçilib.1983–1985-ci illərdə SSRİ Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini çalışmışdır

Andrey Qromıko 1989-cu ildə 80 yaşına üç gün qalmış Moskva şəhərində vəfat edib. O, özünün vəsiyyəti, doğmalarının xahişi ilə Moskvada Novodeviçye qəbirstanlığında dəfn olunub.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Громыко Андрей Андреевич // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2  Andrej Andrejewitsch Gromyko // filmportal.de. 2005.
3. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118857886 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
**Dinar Zəkəriyyə oğlu Həmidov** (*rus.* Динар Захарьевич Хамитов, tatar. Динар Зәкәрия улы Хәмитов; 8 oktyabr 1980 – 23 mart 2022, Ukrayna) — Rusiya hərbçisi, Rusiya Federasiyası Silahlı Qüvvələrinin polkovnik-leytenantı. "Cəsarət" ordeninə layiq görülmüşdür. Əslən Volqa tatarlarındandır.

Həyatı
------

Dinar Zəkəriyyə oğlu Həmidov 8 oktyabr 1980-ci ildə RSFSR-yə bağlı Tatarıstanda, Pitrəç rayonunda anadan olmuşdur. Atası Lenin-Kokuşkin adına Peşə Texnikumunun işçisi Zəkəriyyə Həmidov, anası isə Nəsilə Həmidovadır. Güləş və atletika ilə məşğul olmuşdur. O, məktəbi bitirdikdən sonra Kazan Ali Artilleriya Komandanlıq Məktəbinə daxil olmuşdur. 2002-ci ildə məktəbi bitirdikdən sonra taqım komandiri kimi Peçenqaya göndərilmişdir. 2016-cı ildən 200-cü ayrı motoatıcı briqadanın reaktiv artilleriya diviziyasının komandiri olmuşdur. O, üç dəfə Suriyada ezamiyyətdə olmuş, hər bir ezamiyyət 6 ay davam etmişdir. Həmidov Rusiyanın Ukraynaya hücumunun iştirakçısı olmuşdur. O, döyüşdə həlak olmuşdur. Dinar Həmidov 9 aprel 2022-ci ildə doğulduğu kənddə dəfn edilmişdir.

Ailəsi
------

2008-ci ildə ailə həyatı qurmuşdur. Həyat yoldaşının adı Lidiyadır, cütlüyün 3 övladı var: Kamilla, Əminə və Abdulla.

İstinadlar
----------

1. ↑  "https://twitter.com/666\_mancer/status/1512701701580537859". Twitter (ukrayna). 2022-08-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-15.
Bloklara qoşulmamaq prinsipi — dövlətin dinc dövrdə hərbi bloklarda iştirak etməməsini, habelə öz ərazisində xarici ölkələrin hərbi bazalarının yerləşdirilməsinə yol verməməsini nəzərdə tutan xarici siyasət xəttinin əsası.

Haqqında
--------

Siyasi və beynəlxalq hüquq ədəbiyyatında Bloklara qoşulmamaq prinsipi, həmçinin pozitiv bitərəflik siyasəti adlandırılır. Beynəlxalq siyasətdə Bloklara qoşulmamaq prinsipi yalnız İkinci dünya müharibəsindən sonra mühüm əhəmiyyət kəsb etmişdir. Bloklara qoşulmamaq prinsipinin hüquqi əsası, adətən, dövlətin müvafiq birtərəfli bəyannaməsidir. Bloklara qoşulmamaq siyasətini qəbul etmiş dövlət şox zaman bloklara qoşulmayan ölkə adlanır. Bu qəbildən olan Asiya, Afrika və Latın Amerikası ölkələrinin böyük bir qrupu, habelə Avropanın bir sıra ölkəsi bütün dünyada sülhü təmin etmək, irqçiliyə qarşı mübarizə aparmaq, ölkələr arasında bərabər hüquq və qarşılıqlı fayda əsasında beynəlxalq əməkdaşlığı inkişaf etdirmək siyasəti yeridir. 1961-ci ildən bloklara qoşulmayan ölkələrin konfransları keçirilir.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. IV cild. Bakı,2013. səh. 203.
**Baba xan Çapışlı**, (ya:Çavuşlu/Çapışı) Nadir şah Əfşarın yoldaşı və sərkərdələrindən.

Həyatı
------

Baba xan Çapışlı, Çavuşlu oymağından idi ki, Şah Abbasın əmri ilə Özbəklərin basqınlarının qarşısını almaq üçünAzərbaycandan Xorasana köçürülmüşdürlər və Əbivərd və Kəlat məntəqələrində məskunlaşdırılmışdırlar. Babaxan, Mehmandust savaşında ki Nadir və Əfqanların qoşunları arasında baş verdi, özündən kifayət və cəsarət göstərdi və II Şah Təhmasib, Nadirin bir neçə sərkərdəsi ilə birlikdə onu təqdirləndirdi. Nadir şah Əfşarın Muğanda tacqoyma zamanı, Babaxan onun hakimiyyətə çatmasının tərəfdarı olmuşdur. Nadir şah hakimiyyətə yetişəndən sonra Luristan və Heratın bəylərbəyi olmuşdur. O, Buxarada Əbülfəzl xan Özbəkin qoşunun məğlub etdi, amma sonra Şəlavək(Şəlduk) qalasına baxarkən güllə ilə öldürüldü və Məşhəddə dəfn oldu.

Ailəsi
------

Baba xanın Behbud xan adlı oğlu vardı.

Qaynaqlar
---------

* Baba xan Çapışlı İslam Dünyası Ensiklopediyasında, yazıçı:Rza Şəbani
* Çapışlı(2) Arxivləşdirilib 2012-08-03 at the Wayback Machine İslam Dünyası Ensiklopediyasında, yazıçı:Əli Pursəfər Qəssabinejad

Həmçinin bax
------------

* Çavuşlu oymağı
**Siyov** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.Siyov her terefden meşeler ve dağlarla əhate olunmuşdu.Siyov Lerikin ən menzereli kendlerinden biridi!

Əhalisi
-------

Əhalisi 1018 nəfərdir.

Toponimikası
------------

Kəndin adı ərazidəki Qarasuçayın və Qarasutəpə dağının adı ilə bağlı yaranmışdır. Oykonim Qarasu adının talış dilindəki qarşılığıdır.

Bitki örtüyü
------------

Taxus baccata – iynə yarpaqlılar nümayəndələrindən olmaqla – Qafqaz meşələrində geniş yayılmışdır. Bu növ iynə yarpaqlı ağac və kollar Hirkan qarışıq meşəliyində yayılmaqla bərabər özü təklikdə Siyov kəndi yaxınlığında qaraçöhrə meşəliyi yaradır. Burada Taxus baccata-dan başqa Carpinus schuschacnsis və Lonicera iberica-nın, ot bitkilərinin 32 növ olduğunu A.A.Qrossheym 1926-cü ildə, müəlliflərdən biri isə (akademik V.Hacıyev) 1979-cu ildə 45 növ olduğunu göstərmişdir. Çox düzgün olaraq A.A.Qrossheym bu meşəliyin sonradan bərpası ilə izah edir. Görünür Siyov ətrafında vaxtı ilə meşələr qırıntıya məruz qalmışdır. Qaraçöhrənin isə bir hissəsi yandırılmışdır. Məhz ona görə sonradan bərpa olunan bitkilərin əksəriyyəti kserofit təmayüllü bitki nümayəndələrindən ibarət olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının inzibati - erazi bölgüsü. Məlumat toplusu. Bakı - 2013. 488 səh.
2. ↑  Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıyaalınması 2009-cu il. I cild. Bakı - 2010.
3. ↑  "Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti". İki cilddə. II cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2007, səh. 236.
4. ↑  "Hirkan Biosfer Rezervatı" (PDF). 2012-07-25 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-07-25.
**Marta Vieyra da Silva** (*port.* Marta Vieira da Silva; 19 fevral 1986, Dois Riaços, Alaqoas) — qısaca Marta kimi tanınan braziliyalı qadın milli futbolçu. Amerikan liqası WPS komandalarından Western New York Flash klubunda hücumçu mövqeyində oynayır.

2006, 2007, 2008, 2009 və 2010-cu illərdə beş dəfə FİFA Dünyada İlin Futbolçusu seçilmişdir. 2010-cu ildə bu mükafat ləğv edildikdən sonra yerinə gələn FIFA Ballon d'Orun da ilk sahibi olmuşdur. 2004 və 2008 yay Olimpiya oyunlarında gümüş medal qazanan Braziliya Qadın Milli Futbol Komandasının heyətində yer almışdır. 2004-cü ildə FİFA U-20 Qadınlar Dünya Kubokunda Ən Dəyərli Oyunçu (MVP) seçilərək Qızıl Top mükafatını qazanmışdır. 2007 FİFA Qadınlar Dünya Kubokunda həm ən yaxşı oyunçu olaraq Qızıl Top mükafatı, həm də Qol kralı olaraq Qızıl Buts mükafatına layiq görülmüşdür.

Klub Karyerası
--------------

### Vasco da Gama

Marta hələ 14 yaşında ikən tanınmış qadın məşqçi Helena Paçeko tərəfindən kəşf edilmişdir. Marta 2001-ci ildə klubun qadın komandasına qatılana qədər "Rio de Janeiro" klubunda oynadı və məşqlərində iştirak etdi.

### Umea IK

Marta 2003-04 sezonu öncəsi İsveçin Umea IK klubuna transfer oldu. Bu sezon klub UEFA Qadınlar Çempionlar Liqasını iki oyun nəticəsi ilə 8-0 qazanaraq çempion bitirdi. Marta bu oyunlarda 3 dəfə rəqib qapısından topu keçirdi. Liqada isə klub, çempion Djurgårdens klubundan 32 qol daha çox vurmasına rəğmən, bir xal fərqlə ikinci olmuşdu. Marta, liqada 22qol vurmuş, Kubok finalında Djurgårdens-ə 2-1 məğlub olduğu oyunda isə komandasının yeganə qoluna imza atmişdır.

Marta 2009 WPS All-Stars oyununda Umeå IK klubuna qarşı.
İkinci sezonda Marta, liqada Umea adına 21 qol ataraq klubunun liqada yenilmədən qazandığı çempionluğunda əsas pay sahibi oldu. Lakin kubok finalında 7-0 qalib gəldiyi Djurgården-ə 3-1 məğlub olaraq ikinci oldu.

2005-06 sezonunda Umea bir daha məğlubiyyətsiz çempiyon oldu və Marta öncəki sezonda olduğu kimi 21 qolla qol kralı oldu. Komanda Linköpingsə 3-2 məğlub olarkən, Marta da üçüncü dəfə Kubok finalında məğlub olan klubda yer almış oldu.

2006-07 sezonunda Umea liqanı Dyurgardeni 9 xal qabaqlayaraq çempion bitirdi və finalda AİK-i 4-3 məğlub edərək Kuboku da 3 sezon sonra yenidən qazandı. Liqada 25 qol atan Marta, qol kralı Lotta Şelindən cəmi bir qol az atmışdı. Komanda, 2006-07 UEFA Qadınlar Kubokunda yarımfinalda Norveç təmsilçisi Kolbotn FK-nı hər iki oyunun nəticəsinə görə 11-1 hesabı ilə keçmiş və Marta hər iki oyunda 2 qol atmışdı. Lakin finalda Arsenala 1-0 məğlub olaraq ikinci yeri tutmuşdu.

Milli komanda karyersı
----------------------

Uğurları
--------

Şəxsi həyatı
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  Olympedia (ing.). 2006.
**Dard dilləri** — hind-Avropa dillərinin ari qoluna daxil olan dil qrupu.

Yayılması
---------

Şimali Əfqanıstanın, Pakistanın və Hindistanın dağlıq rayonnlarında yayılmışdır.

Bu dildə danışanların ümumi sayı 1990-cı illərdə 5 milyon nəfərdən çox idi.

Tərkibi
-------

Dard dilləri 5 yarımqrupa bölünür: **şərq** yarımqrupuna kəşmiri, şina, phalura dilləri; şərti olaraq kuhistani adı altında birləşdirilən bir sıra dillər və dialektlər – mayyan, kanyavali, torvali və s.; başkarik və ya qarvi adlanan dialektlər qrupu; katar kalai dili və bəzi digər dillər daxildir. **Kunar** yarımqrupu qavar-bati, şumaştivə qlanqali dillərindən ibarətdir. Bəzi məlumatlara görə, tirahi dili də bu yarımqrupa aiddir. Son dərəcə fərqli **paşai** dialektləri ayrıca yarımqrup əmələ gətirir. Digər yarımqrup **khovar** və **kalaşa** dillərindən ibarətdir. Genetik mövqeyi qeyri-müəyyən olan **dameli** dili müstəqil yarımqrup hesab olunur.

Daha əvvəllər Nuristan dili də Dard dilinə daxil edilmişdir. Ancaq indi onların yaxınlığı sadəcə yaxın qonşuluqdan ibarətdir.

Yazı
----

Çoxəsrlik yazı ənənəsinə yalnız kəşmiri malikdir ki, bunda da hind yazısının bəzi növlərindən istifadə olunmuşdur. Müasir kəşmiri, khovar, mayyan, şina, paşai dillərində ərəb əlifbasının müxtəlif modifikasiyasından istifadə olunur.

Digər dillərin yazısı yoxdur.

Öyrənilməsi
-----------

Dard dillərinin öyrənilməsinə 1830-cu illərdən başlanılmışdır. XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində, əsasən, C.A. Qrirsonun (B. Britaniya) və onun rəhbərlik etdiyi kollektivin əsərlərində buistiqamətdə xeyli uğurlar qazanılmışdır. Həmin kollektiv XX əsrin birinci rübündə çoxcildlik "Hindistanın linqvistik icmalı"nı nəşr etdirmişdir. 1920–1930-cu illərdə D.L.R.Lorimer və T.Q.Beyli (B.Britaniya) şina, kəşmiri və digər dilləri; Q. Morgenstyerne (Norveç) kalaşa, khovar, paşai, qavarbati, dameli və bir çox digər dilləri; 1950-ci illərdə Q.Buddruss (Almaniya) katarkalai, kanyavali və sair dilləri; 1970-ci illərdə Rusiya dilçiləri A.L.Qrünberq (qlanqali), B.A.Zaxaryin, D.İ.Edelman (kəşmiri və digər dilləri), eyni zamanda Hindistan dilçisi B.Kaçru (kəşmiri) ayrı-ayrı Dard dillərini tədqiq etmişlər.

1980-ci illərdən müxtəlif ölkələrin alimləri tərəfindən khovar, kalaşa və digər dillərin aktiv öyrənilməsinə başlanılmışdır.

1960-cı illərdən həmçinin Dard dillərinin müqayisəli-tarixi, tipoloji və areal aspektdən öyrənilməsi inkişaf edir: Morgenstyerne, J.Fusman (Fransa), Buddruss, R.L.Törner (B.Britaniya), V.N.Toporov, Qrünberq, Edelman. A.İ.Koqan (Rusiya) və başqaları bu sahədə fəaliyyət göstərmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 6-cı cild: Çin – Dərk (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2015. səh. 328. ISBN 978-9952-441-11-6.

Biblioqrafiya
-------------

* *Koul, Omkar N.* Dardic Languages // Vennelakanti Prakāśam (redaktor ), Encyclopaedia of the Linguistic Sciences: Issues and Theories, Allied Publishers, 2008, 142–147, ISBN 978-81-8424-279-9
* *Masica, Colin P.* The Indo-Aryan Languages, Cambridge University Press, 1993, ISBN 978-0-521-29944-2