recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Metanol**(metil spirti, karbinol, oduncaq spirti)- CH3OH - sadə biratomlu spirt, rəngsiz zəhərli mayedir. Havayla 6,98-35,5 % qatılıqda partlayıcı qarışıq yaradır. Metanol su və üzvü birləşmələrlə istənilən nisbətdə qarışır.

Tarixi
------

Metanolu ilk dəfə 1661 ildə Boyl tərəfindən təzə mişarlanmış bərk növ oduncağın quru distilləsindən almışlar.

Alınması
--------

Metanol ilk dəfə olaraq R.Boyl tərəfindən 1661-ci ildə oduncağın quru distilləsi məhsullarında müşahidə olunmuşdur (buradan da metanolun adı yaranmışdır - ağac spirti). Təmiz halda metanol 1834-cü ildə Y.Dyuma və E. Peliqo tərəfindən ayrılmışdır və onlar metanolun kimyəvi formulunu müəyyən etmişlər.
Metanolun alınmasının bir neçə üsulu mövcuddur: qarışqa turşusunun duzlarının termiki parçalanması, metanın natamam oksidləşməsi və sintez- qazdan alınması və.s. Müasir sənayedə metanolu dəm qazı ilə hidrogen qarışığını 250 0C-də 150-200 atm. təzyiqdə CuO və ya ZnO katalizatorların iştiraki ilə alırlar. Bu zaman aşağıdakı tənlik üzrə reaksiya gedir və metil spirti alınır.

* CO + 2H2→CH3OH
* CH2O + H2→CH3OH

Fiziki xassələri
----------------

Metanol və ya metil spirti CH3OH rəngsiz, asan sıxıcı maye olub, 64.65¿0C qaynama, -97.90C kristallaşma temperaturuna və 0.792 t/m3 sıxlığa malikdir. Bərk halda iki kristallik formada olur ki, mənfi 115.750C-də biri o birisinə keçir.

Kimyəvi xassələri
-----------------

* Metanolun oksidləşməsi nəticəsində formaldehid alınır:

CH3OH+CuO→CH2O+Cu+H2O

* Metanolun yanma reaksiyası:

2CH3OH+3O2→2CO2+4H2O

* Sadə və mürəkkəb efirlərin alınması:

CH3OH+C2H5OH→CH3OC2H5+H2O

* Metanolun oksidləşməsi ilə qarışqa turşusu alınır:
* Metanolun oksosintez reaksiyası zamanı sirkə turşusu alınır:

Tətbiqi
-------

Metanolun benzinə əlavə edilməsi yanacağın tam yanması nəticəsində zərərli tullantıları azalda bilər. Bununla yanaşı, dünya sənayesində metanol artıq əminliklə müxtəlif sahələrdə geniş məhsul çeşidi istehsalında əvəzsiz xammal kimi mühüm yer tutub. Bu, mebel sənayesində istifadə edilən laminat, süni dəri və toxuculuq məmulatları üçün sintetik liflərin və hətta sirkə turşusunun istehsalı sahələridir. Metanoldan dizel yanacağının ekoloji cəhətdən təmiz əvəzedicisi olan dimetilefir maddəsi alınır. Dimetilefirdən şəhər nəqliyyatında istifadə etmək xüsusilə sərfəlidir.

Toksikliyi
----------

Metanol çox zəhərlidir. Onun 10 qramını içən adam kor ola bilər, artıq miqdarı isə ölmə səbəb ola bilər.

Mənbə
-----

* Yeni ekoloji təhlükəsiz proseslər. Səlimova N.Ə. Şahpələngova B.Ş. Baki, ADNA, 2008, s. 110
* Большая советская энциклопедия. 1975. Т 16. с. 161.

1. ↑  .
2. ↑  *Ballinger P. Long F. A.* Acid Ionization Constants of Alcohols. II. Acidities of Some Substituted Methanols and Related Compounds 1,2 (ing.). // *J. Am. Chem. Soc.* / P. J. Stang ACS, 1960. Vol. 82, Iss. 4. P. 795–798. ISSN 0002-7863; 1520-5126; 1943-2984 doi:10.1021/JA01489A008
3. ↑ . S. 11.
**Tüp-Tərxan** (*ukr.* Тюп-Тархан, krımtat. Tüp Tarhan, Тюп Тархан) — Krımın şimal-şərqində yerləşən yarımada. İnzibati cəhətdən Krım Muxtar Respublikasının Canköy rayonu ərazisinə daxildir.

Coğrafiyası
-----------

Yarımadanın səthi hamardır. Sivaş körfəzinin suları ilə yuyulur. Sahillərində şoranlıq vardır. Ən hündür nöqtəsi 8,2 metrdir. Sahil xəttində dərinlik 0,4 metr, şimal-şərqində isə 0,1 metrdir. Sahilləri düzəndir. Bununla belə Cankoyski rayonu ərazisində isə sıldırımlıdır. Burada şimal, cənub-qərbdə hündürlük 3-4 m, cənubda isə hündürlük 4 metrdir. Şimal-şərqində dayazlıq vardır. 
Yarımadaya yalnız bir yol gedir. Bərk örtüklüyə sahibdir. Çaykinə qədər asfalt, sonrakı yol isə çınqıldır. Yarımada daxilində isə torpaq yollar vardır.

Əhalisi
-------

Yarımada ərazisində iki yaşayış məntəqəsi vardır: Çaykin və Mısovoe.

Təbiəti
-------

Yarımada bir çox quşların yuvalama ərazisidir: qağayı, qarabattaq, ördək.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Полуостров Тюп Тархан - Птичий рай :: Геокэшинг ::". 2013-04-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-04-02.
**«Syatko»** (erz. Искра) — Saransk da nəşr olunan ədəbi-bədii, ictimai-siyasi jurnal. Sovet dövründə RSFSR Yazıçılar Birliyinin əsas mətbuat orqanlarından biri. Jurnalın nəşri Erzyan dilində həyata keçirilir.

Tarixi
------

Jurnal 1929-cu ildən Samarada, ayda bir dəfə olmaqla buraxılır. Jurnalı nəşr etmək qərarı 1928-ci il aprelin 5-də Ümumrusiya Partiya İşçilərinin Konfransında qərara alınır. Syatkonun ilk sayı Samara şəhərində yerləşən Orta Volqo Regional Partiya Komitəsi, Mordoviya bölməsinin aktiv yardımı ilə ərsəyə gəlmişdir. 1930-cu ilin yanvarında Mordoviya muxtar vilayətinin təşkili ilə jurnal Saranskda buraxılmağa başlanılır. 

Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin 26 iyun 1941-ci il qərarı ilə 5 iyul 1941-ci ildə Komunist partiyası Mordoviya Regional Komitəsi Bürosunun iclasında Mordoviya MSSR-in Yazıçılar Birliyinə "Syatko" jurnalının dərc edilməsini xüsusi təlimat verilənə qədər dayandırmaq göstərişi verilir.

1946-cı ilin yanvarından 1956-cı ilin may ayına qədər jurnalın əvəzinə ədəbi və incəsənət almanaxı olan «İznyamo» («Qələbə») nəşr olunmuşdur. 1956-cı ilin iyun ayından jurnal «Suran told» («Sur oçaqları») adı ilə dərc olunmağa başlayır. Jurnalın ilkin adı olan «Syatko» ona 1956-cı ilin yanvarında qaytarılır.
Jurnal iki ayda bir dəfə dərc olunmağa başlanılır. 1991-ci ilin noyabrından isə ayda bir dəfə dərc edilir.

Jurnalın təsisçiləri: 1990-cı ilin dekabrına kimi — Mordoviya Muxtar Sovet Sosialist Respublikası yazıçılar İttifaqı, 1991-ci ilin yanvarından 1999-cu ilin mayına kimi — Mordioviya Yazıçılar Birliyi və redaksiya kollektivi, 1999-cu ilin iyun ayından 1999-cu ilin dekabrına kimi — Mordoviya Respublikası hökuməti və redaksiya kolektivi. 2000-ci ilin yanvarından təsisçi Mordoviya Respublikası hökumətidir.

SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 1979-cu il 6 mart tarixli fərmanı ilə jurnal "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Müxtəlif illərdə «Syatko» jurnalına rəhbərlik etmişdir:

* D. İ. Qrebensov (1929-08.1931)
* K. D. Zvezdin (09.1931-08.1932)
* A. M. Lukyanov (09.1932-08.1933)
* A. D. Kutorkin (09.1933-12.1933)
* F. A. Poteşkin (01.1934-04.1935)
* İ. İ. Prokin (05.193-1-.1935)
* A. D. Kutorkin (11.1935-12.1937)
* D. F. Uçayev (01.1938-05.1939)
* N. İ. Filippov (06.1939-06.1941)
* N. L. İrkayev (01.1956-04.1958)
* S. E. Veçkanov (05.1958-08.1959)
* A. D. Kutorkin (09.1958-06.1959)
* A. K. Martınov (07.1959-10.1963)
* E. İ. Pyayayev (11.1963-12.1966)
* A. S. Şeqlov (01.1967-12.1971)
* A. K. Martınov (01.1972-06.1977)
* İ. A. Kalinkin (07.1977-05.1984)
* A. M. Doronin (06.1984-01.2000)
* A. V. Arapov (2000 — 14.06.2011) — M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin jurnalistika fakultəsinin məzunu, Mordoviyanın əməkdar şairi.

Bu gün ki, gündə jurnalın baş redaktoru T. V. Razqulyayevdir — Rusiya Jurnalistlər İttifaqının üzvü, Mordoviyanın Əməkdar mədəniyyət işçisi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Издание Сятко". 2019-05-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-17.
**Sxneti** ( *gürc.* წყნეთი ) — Gürcüstanda, Tbilisi şəhər bələdiyyəsinin inzibati tabeliyindəki şəhər tipli qəsəbə. Qəsəbə Tbilisi dəmiryol stansiyasından 12 km məsafədə yerləşir.

Tarixi
------

Sknetidə kənd təsərrüfatının intensiv inkişafı XIX əsrin II yarısında başlamışdır. Burada XVII-XIX əsrlərdə tikilmiş üç kiçik kilsə salamat qalmışdır. 1967-ci ildən bəri şəhər tipli qəsəbənin statusuna malikdir. Sovet dövründə burada tikiş fabriki, kinoteatr, uşaq sanatoriyası fəaliyyət göstərirdi. 2008-ci ildə Tiflis şəhərinin bələdiyyəsinə daxil edilmişdir.

Sxnetidə vərəmin müalicəsində ixtisaslaşmış sanatoriyalar olan iqlim kurortu var və qəsəbəyə gedən yolda ixtisaslaşmış ingilis dili məktəbi var.

Əhali
-----

| İl | 1970  | 1979  | 1989  | 2002  | 2014 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Əhali | 2908 | 3235 | 3676 | 8187 | 7166 |

Gürcü müğənnisi Mariam Kaxelişvili burada doğulmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Население городских населённых пунктов Грузии". 2018-05-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-07.
2. ↑  "Перепись-1970". 2013-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-07.
3. ↑  "Перепись-1979". 2013-09-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-07.
4. ↑  "Перепись-1989". 2012-01-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-07.
**Quliyev Mehdi Nadir oğlu** — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

Həyatı
------

Quliyev Mehdi Nadir oğlu 5 may 1923-cü ildə Gədəbəy rayonunun Heriknaz kəndində anadan olub. 26 yanvar 1976-cı ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

M. Quliyev 1942-ci ildə Sovet Ordusu sıralarına çağrılmışdır.

Pulemyotçular dəstəsinin komandiri qvardiya serjantı M. Quliyev 1943-cü ilin 27 mayında 15-ci qvardiyaçı alayın tərkibində Krasnodar vilayətinin Krım rayonunun Qorişnı kəndi ətrafındakı döyüşlərdə düşmənin 10-a yaxın əks hücumunu dəfn edərək onun 150-dən çox əskər zabitini, iki dəzgah pulemyotunu məhv etmişdir. Kerç yarımadasında Kırımın azad edilməsində igidlik göstərdiyinə görə 17 noyabr 1943-cü ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

Müharibədən sonra Polis (milis) polkovniki rütbəsinə qədər yüksəlmiş və uzun illər Azərbaycan SSR Daxili İşlər Nazirliyinin İdarədənkənar Mühafizə İdarəsinin rəisi vəzifəsində işləmişdir.

2-ci dərəcəli Vətən müharibəsi, 2 Qirmizi Ulduz ordenləri və medallara təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Кулиев Мехти Нодерович". 2017-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-04-09.
2. ↑  "Gədəbəy Rayonundan olan görkəmli şəxslər haqqında". 2010-08-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-04-09.

Xarici keçidlər
---------------

* 9may.az. Qəhrəmanlar. Arxivləşdirilib 2010-01-18 at the Wayback Machine

| ⛭SSRİ **Sovet İttifaqı Qəhrəmanı** |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • Ö  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • Ü  • V  • Y  • Z |  |
|  **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** •     **Dördqat Qəhrəmanlar** |
**Heliotrop (qanlı daş)** — rast gəlmə tezliyi şkalası: nadir.

Haqqında
--------

Heliotrop xalsedonun yaşıl fonda «qan damcısı»nı xatırladan parlaq-qırmızı püruzları olan tünd-yaşıl, mavi-yaşıl növ müxtəlifliyidir. Bəzən sarı rəngli ləkələr müşahidə olunur. Adətən püruzlar heliotropun yaşıl kütləsində qeyri-bərabər paylanır. Onların paylanma xarakterindən və ölçülərindən asılı olaraq yaranan rəsmlərə görə heliotropun xırda- və irirəsmli və zonal növ müxtəliflikləri ayrılır. Heliotrop adətən qeyri-şəffaf, nazik qırıntılarda yarımşəffaf, bəzən işıqkeçirən olur. Badamcıq, jeoda, damarcıq, qeyri-düzgün formalı xırda yığınlarına, əsas etibarilə, effuziv süxurlarda rast gəlinir. Onun əmələ gəlməsi əsasən hidrotermal proseslərlə bağlıdır. Onu əqiq, seladonit, kalsit, xlorit, maqnetit, hematit və b. müşayiət edir. Heliotropun bu günədək məlum olan yataqlarının sayı olduqca azdır. Onlar Hindistanda, Nepalda Myanmaa sərhədində, Almaniyada (İder-Oberşteyn), Çexiyada, Braziliyada məlumdur. Keçmiş SSRİ məkanında heliotropun yeganə sənaye əhəmiyyətli obyekti olan Todan əqiq və heliotrop yatağı Azərbaycanın Göygöl rayonu ərazisində yerləşir.

Tətbiqi
-------

Böyük yığınları yarımqiymətli daş və məmulat daşı kimi praktik maraq doğura bilər.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Kruqosvet · Britannica (onlayn) |

* HELIOTROPE
**Losman (roman)** — Ceyms Fenimor Kuperin dəniz mövzusunda olan ilk romanı. Meşə dünyası kimi, dəniz aləminə də yaxından bələd olan, gəncliyinin bir neçə ilini fırtınalı dənizlərdə keçirən Kuperin "Losman" romanında da dramatik səhnələr, dənizçilərin ağır həyatı və dənizin rəngarəng görüntüləri təsvir edilmişdir. Bu əsər də obrazların təbiiliyi və reallığı ilə diqqəti cəlb edir.

Roman haqqında
--------------

"Losman" romanında bəhs olunan məhəbbət tarixçəsinin başlıca iştirakçıları "Ariel" gəmisinin gənc kapitanı Dik Barnsteybl və leytnant Qriffitdir. Romanın baş qəhrəmanı isə həyatı sirlərlə dolu olan Losman Qreydir. Günlərin birində o, İngiltərənin sərhədlərində dara düşmüş bir Amerika freqatını xilas edir və o vaxtdan etibarilə bütün amerikan dənizçilərinə rəhbərlik etməyə başlayır. Freqatın kapitanından başqa bu adamın kim olduğunu heç kəs bilmir. Yazıçının müasirləri Losman Qreyin məşhur dənizçi Con Pol Consun prototipi olduğunu çox asanlıqla müəyyən etmişdilər. Belə ki, həmin dövürdə ingilislərə qarşı bir sıra çox uğurlu hərbi əməliyyat keçirən bu amerikalı dənizçinin şöhrəti hər tərəfə yayılmışdı.

Bu romanın qəhrəmanları təbiət qüvvələri — tufanlar, fırtınalar və insanlarla ölüm-dirim mübarizəsi aparırlar, hərçənd ki, bu mübarizə onlara baha başa gəlir — düşmən topunun mərmisi kapitanın həyatına son qoyur, bir çox igid dənizçilər həlak olur, ancaq Barnsteybl və Qriffit öz nişanlıları ilə sağ-salamat vətənə qayıdırlar.

### Con Pol Cons

Bu məşhur qəhrəman 1747-ci ildə Şotlandiyada anadan olmuş, uşaq yaşlarından yunqa kimi dənizçilik fəaliyyətinə başlamış, bir müddət ticarət gəmilərinin komandiri olmuşdur. Onun xasiyyəti çox ağır imiş və hətta matrosları öldürdüyünə görə iki dəfə mühakimə olunmuşdur. Sonra o, Amerikaya getmiş və bir müddət burada əmisinin yanında yaşamışdır. 1775-ci ildə o, həmin vaxtlar hələ yenicə yaranmağa başlayan Amerika hərbi-dəniz donanmasına xidmətə daxil olmuş və tezliklə bir hərbi gəminin kapitanı vəzifəsinə seçilmiş, bir sıra uğurlu hərbi əməliyyatlar keçirmişdir. O, əsl şöhrətini isə 1779-cu ildə onlardan qat-qat güclü olan ingilis freqatı ilə döyüşdə qazanmışdır. Belə ki, ingilis artilleriyası Consun idarə etdiyi gəmini möhkəm zədələyir və ingilislər ona təslim olmağı təklif edirlər. Cons isə onlara deyir ki, "mən hələ döyüşə başlamamışam ki!" və düşmənlə əlbəyaxa vuruşmağa başlayır. Bir neçə saat davam edən bu döyüşdə Cons onlardan bir neçə dəfə çox olan düşmən üzərində qələbə çalır və onların gəmisini ələ keçirir. Bu döyüşə görə Amerika dövləti onu qızıl medalla mükafatlandırır. Məhz bu qəhrəman Losman Qreyin prototipi olmuşdur.
**Ayişə Ərzan** (1949, Ankara) — Türkiyə fizikaçısı.

Həyatı
------

Ayişə Ərzan Ankarada anadan olmuşdur.O sonrakı təhsilini İstanbulda sonra isə ABŞ-nin Brayn Mavr kollecində davam etmişdir. 1970-ci ildə o ilk qazancını qazanmışdır. 1976-cı ildə Stoni Bruk Universitetinin fizika üzrə namizədlik işini müdafiə etmişdir.

Ərzan Ankaraya qayıdır və Yaxın şərq Texnika Universitetində fizika şöbəsində işləməyə başlayır. 1977-ci ildə İstanbul Texnika Universitetinə qoşulur. Bu dövr ərzində o sülh və qadın azadlığına görə mübarizə aparmışdır.

Karyerası
---------

1980-ci ildə o yenidən ölkəni tərk edir. 1981-1990-cı illərdə Ərzan müxtəlif institut və universitetlərdə çalışmışdır.
1981-1982-ci illərdə Cenevrə Universitetinin Teoretikal fizika şöbəsində işləmişdir.

1982-1985-ci illərdə Portuqaliyanın Port Universitetinin professor köməkçisi kimi işləmişdir. Bundan sonra o 1985-87-ci illərdə Marburq Universitetinin Teoretokal Fizika şöbəsində işləmişdir. 1987-1990-cı illərdə Gronigen universitetində yeni araşdırmalara başlayır. 1990-cı illərdə İstnabula qayıdır və Fəza Gürsey İnstitutunda araşdırmalara davam etmişdir.

1955-ci ildən türkiyə Elmlər Akademiyasında işinə davam etmiş və 1997-ci ildən onun üzvü olmuşdur. Həmin ildə TÜBİTAK-nı mükafatını alır (türkiyə elm və texnologiya araşdırmaları). 2003-UNESCO-nun qadın mükafatı L'Oréal və 2009-cu ildə Rammal mükafatına layiq olmuşdur.

*Journal of Statistical Physics* and *European Physical Journal B* dünya elm akademiyasına üzv olur.

Mükafatları
-----------

* 1997 Tübitak Bilim Ödülü
* 2003 L’Oreal-UNESCO Avrupa Kıtası "Kadın ve Bilim" Ödülü
* 2010 Rammal Ödülü

Əlavə link
----------

* Ayşe Erzan at Istanbul Technical University

İstinad
-------

1. ↑  Hizlan, Doğan (9 March 2003). "Fizikçi" Arxivləşdirilib 2015-12-08 at the Wayback Machine. *Hürriyet* (in Turkish).
2. ↑  "Ayşe Erzan" Arxivləşdirilib 2015-12-08 at the Wayback Machine. Palestine Academy for Science & Technology. Retrieved 10 November 2015.
3. ↑  "Bilim Akademisi Kurucuları". 2014-04-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-09.
4. ↑  Hahn-Koenig, Monica Anke. "Alumnae Profiles: Ayse Erzan, 'outstanding' scientist" Arxivləşdirilib 2017-10-19 at the Wayback Machine. Bryn Mawr Alumnae Bulletin. Retrieved 10 November 2015.
5. ↑  "Rammal Award 2009" Arxivləşdirilib 2015-12-08 at the Wayback Machine. EuroScience. July 10, 2010.
6. ↑  "Prof. Dr. Ayşe Erzan". 13 Nisan 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27.11.2015.
7. ↑  Erzan, Ayşe (Nisan 1998). "Doğal Fraktallar". 28 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Kasım 2015.
8. ↑  Yılmaz, Önay (24 Mart 2015). "Aldıkları Ödülü Yine Bilime Yatırdılar" Arxivləşdirilib 2023-06-28 at the Wayback Machine. Erişim tarihi: 27 Kasım 2003.
9. ↑  "Rammal Award 2009 has been granted". 10 Temmuz 2010. 8 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Kasım 2015.
**Aymak** (monq. аймаг, mon. ᠠᠶᠢᠮᠠᠭ, qırğ. аймак) — türk və monqollarda nəsli-tayfa birliyi forması, müasir dövrdə Monqolustanda və Çin Xalq Respublikasının Daxili Monqolustan adlanan ərazisində muxtar rayon.

Tarixi
------

Monqol mənşəli Şimali Yuan sülaləsi və Tzin sülaləsi dövründə Xarici Monqolustan 4 aymaka (Tuşetu-xan, Sayn-Noyon-xan, Dzasaqtu-xan və Setsen-xan) bölünürdü. 

Rusiyada kalmık qəbilələrinin və Çində Tzin sülaləsinin əraziləri də aymaklara bölünürdü. P. İ. Rıçkovun 1762-ci ildə nəşr edilən "Orenburqun topoqrafiyası" əsərində XVIII əsrdə başqırdlarda da aymak inzibati ərazi bölgüsünün mövcud olması haqqında məlumatlar vardır. 

Buryatiya Respublikasının müasir rayonları da 1917–1977-ci illərdə aymaklar adlanırdı.. 

1922–1963-cü illərdə Dağlıq Altay muxtar vilayətinin rayonları da aymak adlandırılmışdır.

Müasir dövrdə
-------------

Müasir Monqolustanın ərazisi 21 aymaka bölünür. Çin Xalq Respublikasında Daxili Monqolustan adlanan ərazisi 3 aymakdan ibarətdir. Aymakların özləri də öz növbəsində somonlara bölünür.

İstinad
-------

1. ↑  "История административно-территориального деления Бурятии". 2015-04-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-07.
**Şibata Katsuie** (柴田 勝家?, ən geci 1530 – 6 iyun 1583 və ya 14 iyun 1583, Fukui) – Senqoku dövrünün yapon samurayı və hərbi xadimi. O, Oda Nobunaqanın ən çox güvəndiyi generallardan biri olmuşdur.

Hərbi karyerası
---------------

Şibata Oda Nobunaqa ilə kiçik qardaşı Nobuyuki arasında baş vermiş münaqişə zamanı Nobuyukinin tərəfini tutsa da, daha sonra ona xəyanət etmiş və Nobunaqanın tərəfinə keçmişdir. O, Nobunaqanın bir çox hərbi əməliyyatında iştirak etmişdir: 1569-cu ildə İsedə döyüşmüş, 1570–1573-cü illərdə daymyolar Asay Naqamasa və Asakura Yoşikaqenin devrilməsində iştirak etmiş, 1570–1575-ci illərdə Eçizen və Osakada İkko İkki silahlı qruplaşmalarına qarşı mübarizə aparmışdır. Eçizen əyalətinin 1575-ci ildə ələ keçirilməsindən sonra əyalətin idarəçiliyi ona verilmiş və Nobunaqanın təyin etdiyi üç müfəttişin nəzarəti altında əyaləti idarə etməyə başlamışdır.

Şibatanın Eçizendə tətbiq etdiyi bir çox siyasət – kəndlilərin samuray zümrəsindən uzaqlaşdırılması, qılınc ovu, torpaq soğrusu, dini inkvizisiya Nobunaqa rejiminin əyalət idarəçiliyinə olan yanaşmasını əks etdirir. Onun tətbiq etdiyi bu siyasətlər Nobunaqanın davamçıları olan Toyotomi Hideyoşi və Tokuqava İeyasu tərəfindən mənimsənilmiş, genişləndirilmiş, sistematikləşdirilmiş və bütün Yaponiyada tətbiq olunmuşdur.

İkko sektasının Kaqa və Notoda yerləşən ərazilərinin 1580-ci ildə ələ keçirilməsi onun Nobunaqa üçün gördüyü sonuncu əsas iş olmuşdur. Nobunaqanın 1582-ci ildəki ölümündən sonra Hideyoşinin rəqibi olmuşdur. Hideyoşi 11 iyun 1583-cü ildə Şizuqatake döyüşündə Şibatanı məğlub etmişdir. Şibata döyüşdən 3 gün sonra intihar etmişdir.

Populyar mədəniyyətdə
---------------------

*"Fate/Grand Order"* video oyunundakı Şibata Katsuie personajı ona əsaslanır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild (Sake–Temm). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 84. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 25 yanvar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| Normativ yoxlama | ISNI: 0000 0000 2148 0825 · LCCN: n79031136 · NDL: 01052712 · VIAF: 52958191 · WorldCat VIAF: 52958191 |
**Opalinkimilər dəstəsi** (*lat.* Opalinida ) — Heyvan qamçılıları yarımsinfinə aid olan dəstə.

Haqqında
--------

Opalinkimilər, demək olar ki, sırf suda – quruda yaşayanların parazitləridir. Opalinlərin bədəni bərabər kirpiklərlə örtülüdür. Onlarda həzm və ifrazat vakuolu yoxdur, qidalanma diffuz xarakterlidir. Müxtəlif opalinlər iki və daha çox eyni tipli nüvəyə malikdir ki, bununla infuzorlardan fərqlənirlər. Dəstənin xarakterik nümayəndələri qurbağa opalinasıdır. Bədəni yastıdır, yarpaqşəkillidir və 1mm uzunluqdadır. Bədənin üzəri çoxlu miqdarda qısa və bərabər qamçılarla örtülmüşdür. Endoplazmada onlarla kiçik nüvə vardır. Yumulan vakuolu yoxdur. Qidalanması osmotik yolladır. Parazit, qurbağanın düz bağırsağında yaşayır və ilboyu burada qeyri-cinsi yolla çoxalır. Yazda qurbağa kürü tökərkən opalın bir neçə dəfə bölünür və əmələ gəlmiş kiçik fərdlər sistalaşaraq suya tökülür. Sista çömçəquyruq tərəfindən udulur. Çömçəquyruğun bağırsağında opalinlərdən mikroqametlər və makroqametlər əmələ gəlir və onlar birləşərək ziqota əmələ gətirir. Ziqota sistalaşır, suya düşür və çömçəquyruq tərəfindən udulur ki, o da inkişaf edərək çoxnüvəli opalinə çevrilir.

Mənbə
-----

**B. İ. Ağayev, Z. A. Zeynalova. Onurğasızlar zoologiyası.** Bakı , "Təhsil" 2008 , 568 səh

Həmçinin bax
------------

* Kökqamçılılar dəstəsi
* Hipermastiginlər dəstəsi

Xarici keçidlər
---------------

* Opalina ranarum
* Opalina ranarum

İstinad
-------

1. ↑  B. İ. Ağayev, Z. A. Zeynalova. Onurğasızlar zoologiyası. Bakı, "Təhsil" 2008, 568 səh
Rok-n-roll ailəsi 2008-ci ildə keçirilən Hindistan Rəqs müsabiqəsidir. Müsabiqənin münsifləri ər-arvad Acay və Kacol Devqan və Aktrisa Sobna Samart olub.Müsabiqənin qalibi Roy ailəsi olub.

Heyət və əlavə məlumatlar
-------------------------

Rejissor:Satis Dutt

Aparıcılar:Şarad Kelkar,Mauli Deyv

Münsiflər:Acay Devqan,Kacol Devqan,Sobna Samart

Soundtrekt:Sonu Niqam

Seriya sayı:24

Vaxt:90 dəqiqə

Kanal:ZEE TV

Tarix:15 mart 2008–14 iyun 2008

Qalib:Roy ailəsi

Səsvermə nəticələri
-------------------

#### Şimal bölgəsi:

1.Saksena ailəsi

2.Bhalke ailəsi

3.Roy ailəsi.

#### Mərkəzi zona:

1.Bhalke ailəsi

2.Roy ailəsi

3.Bhalke ailəsi

#### Şərq və Cənub bölgəsi:

1.Roy ailəsi

2.Saksena ailəsi

3.Bhalke ailəsi

#### Əsas nəticə:

1.Roy ailəsi (5,37,109 səslə)

2.Bhalke ailəsi (5,26,304 səslə)

3.Saksena ailəsi (4,97,214 səslə)

Nominasiyalar
-------------

**Ən yaxşı baba:Cənab Bhalakrişan Bhalke**

**Ən yaxşı nənə:Xanım Şanti Saksena**

**Ən yaxşı ana:Xanım Puca Kohli**

**Ən yaxşı ata:Cənab Ceki Roy**

**Ən yaxşı uşaq:Şivantika Saksena**

İştirakçılar
------------

| Ad | Ştat | Tutduğu yer |
| --- | --- | --- |
| Roy ailəsi | Kəlküttə | Qalib |
| Bhalke ailəsi | İndore | 2-ci yer |
| Saksena ailəsi | Caypur | 3-cü yer |
| Patel ailəsi | Əhmədabad | Çıxarılıb |
| Nima ailəsi | İndore | Çıxarılıb |
| Qupta ailəsi | Dehli | Çıxarılıb |
| Oza ailəsi | Qücərat | Çıxarılıb |
| Ratod ailəsi | İndore | Çıxarılıb |
| Ceyn ailəsi | Qaziabad | Çıxarılıb |
| Kapur ailəsi | Caypur | Çıxarılıb |
| Ubale ailəsi | Maxaraştra | Çıxarılıb |
| Coşi ailəsi | Lakhnau | Çıxarılıb |
| Kohli ailəsi | Aqra | Çıxarılıb |

Məşhur qonaqlar
---------------

Devqan ailəsi

Karan Cohar

Sunil Şetti

Tuşşar Kapur

Tanişa Mukherci
**Şibue Çusay** (渋江 抽斎?, 1805, Edo[d] – 1858 və ya 5 oktyabr 1858) və ya əsl adı ilə **Zenzen** – Yaponiya həkimi və filoloqu. Hirosaki hanından olan Tsuqaru ailəsinin həkimi olmuşdur.

Həyatı
------

Çusay 1805-ci ildə Edo şəhərində doğulmuş və həyatının çoxunu bu şəhərdə keçirmişdir. Atası Şibue İnsey də həkim idi. Çusay 1844-cü ildə Tokuqava şoqunluğunun Çin tibbi üzrə məktəbinin – Seycukanın professoru təyin olunmuş, ölümünə qədər bu vəzifəni tutmuşdur. Konfusiçi alim kimi Koşoqu məktəbinin əsas fiqurlarından biri olmuşdur. İçino Meyan və Kariya Ekisay tərəfindən başladılmış filologiya araşdırmaları ənənəsini davam etdirmiş, Mori Kien ilə birlikdə klassik Çin mətnlərinin biblioqrafiyası olan *"Keyseki hoko şi"* əsərini yazmışdır.

Tibb sahəsində isə Heyan dövrünün yenidən kəşf edilmiş tibb kitabı olan *"İşimpo"nun* nəşr olunmasından məsul olan heyətin üzvü olmuşdur. O, xüsusilə, diaqnozlarına görə tanınmış, dövrünün ən yaxşı həkimlərindən biri hesab olunmuşdur. Çin tibbinin klassikləri haqqında şərhlər yazmışdır. Çusay və tibb müəllimi İsava Ranken 1916-cı ildə Mori Oqay tərəfindən yazılmış bioqrafiyadan sonra tanınmışdırlar.

Qeydlər
-------

1. ↑  Müasir Aomori prefekturası.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Chūsai Shibue // Faceted Application of Subject Terminology.
2. 1 2  Find a Grave (ing.). 1996.
3. 1 2 3  The Japan Biographical Encyclopedia & Who's Who
4. 1 2 3 4 5 6 7 8  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* The Japan Biographical Encyclopedia & Who's Who (ingiliscə) (II). Tokio: Rengo Press. 1961. səh. 1378. İstifadə tarixi: 31 yanvar 2023.
* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild (Sake–Temm). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 85. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 31 yanvar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave |
| Normativ yoxlama | ISNI: 0000 0000 8430 5581 · LCCN: n82146388 · NDL: 00271726 · VIAF: 18576420 · WorldCat VIAF: 18576420 |
**Oolitlər** — mərkəzi nüvənin ətrafında konsentrik-təbəqəli, bəzən radial-şüalı quruluşlu kürəvi və ya ellipsodial kalsium karbonat, Fe və Mn oksidləri, leptoxlorid əmələgəlmələri. Nüvə qum hissəcikləri, molluska qabıqlarının qırıntılarından ibarət ola bilər. Oolitlər çöküntüəmələgəlmə prosesində (suda asılı halda), diagenezdə, habelə çöküntülərin dəyişilmə prosesinin digər mərhələlərində də əmələ gəlirlər.

Oolit quruluşu oolit və sementləyici maddədən ibarət olan süxur quruluşu. Karbonat (dolomit və əhəngdaşı) süxurlarda geniş yayılmışdır, bəzən silisiumlu süxurlarda, bəzi çökmə filizlərdə (dəmir və boksit) müşahidə olunur. Silisiumlu süxularda olan oolitlər gizli kristallik və ya aydın kristallik xalsedonla sementləşir.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) · Universalis |
| Normativ yoxlama | LCCN: sh85094850 · NKC: ph367801 |
**Los Maçukos** və ya **Kollau Espina** – İspaniyanın Kantabriya şəhərində, Pas Dağları kimi tanınan Kantabria dağlarının ən şərq nöqtəsində bir dağ keçidi.

Dəniz səviyyəsindən 921 metr yüksəkdədir və Bustablado və San Roque de Riomiera kəndləri ilə əlaqədədir. Yamaclarının meylliyi 15-20% arasaındadır, amma bəzi nöqtələrdə bu göstərici 28%-ə qədər çata bilir.

İlk dəfə velosiped yarışlarında dağ 2017-ci ildə Vuelta a Espananın 17-ci mərhələsində istifadə olundu.Həmçinin 2019 Vuelta a Espananın final mərhələsidə Los Maçukosda nümayiş etdirilmişdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Los Machucos". www.dangerousroads.org (ingilis). 2020-08-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-05.
2. ↑  "Vuelta a Espana to scale 28 per cent los Machucos wall". 6 September 2017. 21 September 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 May 2022.
3. ↑  "Vuelta 2017 Route stage 17: Villadiego - Los Machucos". Cyclingstage.com. 2021-10-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-05.
**Şimali Avropa subregionu** - Şimali Avropa ölkələrinə Finlandiya, İsveç, Norveç, Danimarka və İslandiya daxil edilir. Ümumi sahəsi 1,3 mln km², əhalisi isə 24,5 mln nəfərdir.

Siyasi və coğrafi mövqeyi
-------------------------

Şimali Avropa məkanı siyasi və iqtisadi coğrafiyası ümumi cəhətlərinə görə digər regionlardan fərqlənir. Ərazi əsasən Skandinaviya yarımadasını tutmaqla yanaşı (sahəsi 800 min kv. km.-dir), Yutlandiya yarımadası (adalarla birlikdə) və İslandiya adası da Şimali Avropaya daxil edilir. Skandinaviya xalqları german qrupuna daxildir. Bu xalqlar e.ə. IX-XI əsrlərdə "vikinq erası" kimi məşhur olmuşdur. (vikinq-qədim german dilində körfəz deməkdir). Vikinqlər dəniz müharibələrində döyüşkən olmaları ilə fərqlənmişlər. Vikinqlər tərəfindən Xristofor Kolumbdan 5 əsr əvvəl Şimali Amerika sahillərinin öyrənilməsi haqqında məlumatlar mövcuddur.

Təbii resursları
----------------

Şimali Avropa zəngin dəmir filizi yataqları ilə birlikdə, mis, qurğuşun və digər metallar sənaye əhəmiyyətinə malikdir. Son dövrlərdə neft-qaz yataqları istifadəyə verilmişdir. Hidroenerji potensialına görə Norveç və İsveç fərqlənir. Şimali Avropa ölkələri meşə resursları ilə zəngindir.

Əhalisi
-------

Şimali Avropa ölkələri yekcins xalqlardan ibarətdir (95%). Şimal qütb zonasında saamilər məskunlaşmışdır. Bu xalqlar Ural dil ailəsinə daxildir. Skandinaviya xalqları əsasən german dil qrupuna daxil edilir.

İqtisadi strukturu
------------------

Şimali Avropa ölkələrin dayanıqlı inkişaf strategiyasında "Skandinaviya inkişaf modeli" əsasında formalaşır. Bu modelin ideya mənbəyini sosial-bazar iqtisadiyyatı təşkil edir. İqtisadi inkişafda dövlətin rolu genişdir, əhalinin sosial müdafiəsi güclüdür. "Skandinaviya modeli"nin dayanıqlı anlayışının əsas xüsusiyyəti dövlətlərin siyasi, iqtisadi-sosial inkişafındakı tarazlıqları özündə birləşdirməsidir. Bu strategiya ölkələrdə kapital yığımını aktivləşdirmiş və cəmiyyətdə balanslaşdırma siyasətinin həyata keçirilməsinə imkanlar yaratmışdır. (XIX əsrdən Skandinaviya ölkələri neytral siyasət yeridirlər). Bu ölkələrdə elmtutumli iqtisadi sahələr, yüksək texnologiyaya əsaslanan ərazi-istehsal kompleklərinin təşkili və idarə edilməsi intellektuallığı ilə fərqlənir.

Mənbə
-----

* Ağazeynal A.Qurbanzadə. Dünya ölkələri:Siyasi-iqtisadi və dialektik coğrafiyası. Bakı,2013.
* Современная организация мирового экономика. М.2005.
**Şimali Karolina** (*ing.* North Carolina) - ABŞ-nin cənub-şərq hissəsində yerləşən ştat. Şimali Karolina, ərazisinə görə 28-ci, əhalisinə görə isə ölkənin 9-cu ştatıdır. Şimalda Virciniya, şərqdə Atlantik okean, cənubda Corciya və Cənubi Karolina, qərbdə Tennessi ilə həmsərhəddir. Raley paytaxtı, Şarlot isə ən böyük şəhəridir. 2018-ci ildə təxminən 2,569.213 nəfər əhalisi olan Şarlot, ABŞ-də Nyu-Yorkdan sonra ölkənin ən böyük bank mərkəzi olan, ştatın ən çox əhalisi olan metropolisidir. Raley şəhəri, 2018-ci ildə təqribən 1,362.540 əhalisi ilə ştatın ən böyük 2-ci bölgəsidir və ABŞ-dakı ən böyük tədqiqat parkı olan Tədqiqat Üçbucağı Parkına ev sahibliyi edir.

Şimali Karolina 1729-cu ildə kral koloniyası olaraq qurulmuş və ölkənin yerli on üç koloniyasından biridir. Şimali Karolina Britaniya koloniyasını ilk yaradan İngiltərə Kralı I Karlın şərəfinə adlandırılmışdır. 21 noyabr 1789-cu ildə Şimali Karolina ABŞ Konstitusiyasını təsdiqləyən 12-ci ştat oldu. Amerika Vətəndaş Müharibəsində iştirak edən Şimali Karolina 1861-ci il mayın 20-də İttifaqdan ayrıldığını elan etmiş, və Amerika Konfederativ Ştatlarına qoşulan on bir ştatın sonuncusu olmuşdur. Vətəndaş müharibəsindən sonra dövlət 25 iyun 1868-ci ildə yenidən İttifaq üzvü oldu. 17 dekabr 1903-cü ildə Rayt qardaşları ilk təyyarələrini burada havaya buraxmışdır. Şimali Karolina bu müvəffəqiyyəti xatırlamaq üçün avtomobil qeydiyyat nişanlarında "*Uçuşda birinci*" şüarından istifadə etməyə başladı. Sonralar ştat, yerli qeydiyyat nişanlarında Meklenburq Bəyannaməsinə istinadən "*Azadlıqda ilk*" şüarından istifadə etməyə başladı.

Şimali Karolina geniş yüksəkliklər və mənzərələr ilə xarakterizə edilir. Şimali Karolinada yerləşən Mitçell dağı, 2.037 m (6,684 fut) hündürlüyü ilə, Şimali Amerikanın Missisipi çayının şərq hövzəsində yerləşən ən yüksək nöqtəsidir. Dövlətin çox hissəsi rütubətli subtropik iqlim zonasına düşür, lakin vilayətin qərb və dağlıq hissələrində subtropik yüksək dağlıq iqlimi hökm sürür.

İstinadlar
----------

| ⛭ABŞ ABŞ-nin inzibati bölgüsü |
| --- |
| Ştatlar | 
* Alabama
* Alyaska
* Arizona
* Arkanzas
* Aydaho
* Ayova
* Cənubi Dakota
* Cənubi Karolina
* Corciya
* Delaver
* Florida
* Havay
* İllinoys
* İndiana
* Kaliforniya
* Kanzas
* Kentukki
* Kolorado
* Konnektikut
* Luiziana
* Massaçusets
* Men
* Merilend
* Miçiqan
* Minnesota
* Mississippi
* Missuri
* Montana
* Nebraska
* Nevada
* Nyu-Cersi
* Nyu-Hempşir
* Nyu-Meksiko
* Nyu-York
* Ohayo
* Oklahoma
* Oreqon
* Pennsilvaniya
* Qərbi Virciniya
* Rod-Aylend
* Şimali Dakota
* Şimali Karolina
* Tennessi
* Texas
* Vaşinqton
* Vayominq
* Vermont
* Virciniya
* Viskonsin
* Yuta

 |
| Federal ərazi | Vaşinqton şəhəri |
| Federal torpaqlar | 
* Amerika Samoası
* Quam
* Şimali Marian adaları
* Puerto-Riko
* ABŞ Vircin adaları

 |
| Kiçik adacıqlar | 
* Beyker adası
* Carvis adası
* Conston rifi
* Haulend adası
* Kinqmen rifi
* Miduey rifi
* Navassa adası
* Palmira rifi
* Ueyk rifi

 |
| Hindi rezervləri | 
* Hindi rezervlərinin siyahısı

 |
| Digər | 
* Federal anklav

 |
**Oxim qızılcası** (*lat.* Thersamonia ochimus) — heyvanlar aləminin buğumayaqlılar tipinin həşəratlar sinfinin pulcuqluqanadlılar dəstəsinin göycələr fəsiləsinin qızılca cinsinə aid heyvan növü.

Təsviri
-------

Ölçüsü cəmi 1 sm olan kiçik kəpənəkdir. Uçuş zamanı havaya atılmış qızıl pula bənzəyir. Qanadların üst tərəfində rəngi qızılı-narıncıdır, kənarları boyunca keçən qara haşiyə ensizdir. Arxa qanadların kənarında xırda qara nöqtələrdən ibarət ikiqat xətt keçir. Arxa qanadların ucunda "quyruqcuq" yoxdur. Dişi fərdlərin qanadların üst tərəfi qara nöqtələrlə örtülmüşdür. Arxa qanadların alt tərəfi gümüşü boz rəngdə olub, gözşəkilli ləkələri bu cinsin başqa növlərinə nisbətən iridir.

Həyat tərzi
-----------

Kserofil bitkilər olan dərə və yamaclar. Kəpənəklər may və iyul aylarında uçur, rütubətli dərə və yamaclara daha çox meyl edirlər. İldə iki nəsil verir. Tırtıllar iyun və avqustda turşəng (*lat.* Rumex crispus) bitkisi yarpaqları ilə qidalanır. Pupları qışlayır. Təbii düşmən və xəstəlikləri müəyyən edilməmişdir. Qida rəqibləri həmin yarımfəsilənin kütləvi növləridir (*lat.* Callophrys chalybeitincta).

Yayılması
---------

Kiçik Asiya, Şimali İran, Cənubi Qafqaz, Azərbaycanda Naxçıvan MR və Talış dağları (Zuvand) rast gəlinir.

Sayı
----

R.Əffəndi tərəfindən 2 kəpənəyi qeydə alınmışdır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Yaşadığı sahələrin insanlar tərəfindən kənd təsərrüfatı məqsədilə istifadə edilməsi, çəmənliklərin mal-qara otlaqlarına çevrilməsi və ot örtüyünün müntəzəm olaraq biçilməsi tırtılların yem bazasını azalmasına səbəb olur.

Qorunması üçün qəbul olunmuş tədbirlər
--------------------------------------

Azərbaycanın Qırmızı kitabının I nəşrinə daxildir.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
------------------------------------------

Kəpənəklərin yaşadığı ərazilərdə qorunan sahələrin yaradılması. Kəpnəklərin tutulmasinin qadağan edilməsi.

Yarımnövləri
------------

* *Lycaena ochimus **ochimus***
* *Lycaena ochimus **ocliferius*** Nekrutenko, 1977
* *Lycaena ochimus **sachandensis*** Schurian & Hoffmann, 1982

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q13485765
* EoL: 265256
* GBIF: 1925379
* iNaturalist: 1144266
* IRMNG: 11143225
* LepIndex: 201195

 |
**Şimal Burun əyaləti** (*ing.* Northern Cape, Afrikaanca: Noord-Kaap, Tsvana dili: Kapa Bokone, Xhosa dili: Mntla-Koloni) — Cənubi Afrika Respublikasının ən böyük, əhali sıxlığı ən az əyaləti.

1994-cü ildə keçmiş Burun əyalətinin Şimal Burun, Cənub Burun və Qərbi Burun olaraq üç yerə bölünməsi ilə qurulmuşdur. Ən böyük şəhəri və paytaxtı Kimberleydir.

Demoqrafiya
-----------

Əhalinin sayı(2001): 822.727. Ən seyrək nüfuzlu Cənubi Afrika Respublikası əyalətidir.

Dillər: 

* Afrikaan (% 68).
* Setsvana (% 20.8).

Rayonları
---------

* Namakua
* Piksli ka Seme
* Siyanda
* Frankes Baard
* Con Taolo Qaetseve.

Coğrafiya
---------

Şimali Keyp təxminən 361.830 km2lik sahəsi ilə Cənubi Afrika Respublikasının ən geniş əyaləti və qəsəbələrin arasındakı məsafələrin böyüklüyündən ötəri da ən seyrək sahib sahib əyalətidir. Ərazi hətta Almaniyadan bir az böyükdür. Qərb sahilinə tarla çiçəkləri ilə məşhur Namaqualand bölgəsi yerləşir.

Şimalda Namibiya və Bostvana ilə, Şərqdə Şimali Qərb Əyaləti və Azad Əyalət ilə, Cənubda Qərb Burun və Şərq Burun əyalətləri ilə sərhədləri varkən, Qərbdə Cənubi Atlantik Okeanına sahili vardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Mid-year population estimates, 2021 (ing.). Pretoria: Stats SA, 2021. P. vii.
**Hikmət Saleh oğlu Osmanov** (30 iyul 1957, Azərbaycan, Quba rayonu, Cimi kəndi ) — Azərbaycanın ictimai-siyasi xadimi, Quba rayonundan I və II çağırış millət vəkili, Dövlət İdarələri və İctimai Xidmət İşçiləri Həmkarlar İttifaqının sədri, "Tərəqqi" medalı laureatı, fəlsəfə doktoru.

Həyatı
------

1957-ci ildə Quba rayonunun Cimi kəndində anadan olmuşdur. Quba şəhər 2 saylı orta məktəbini bitirmişdir. Azərbaycan Dövlət Universitetinin biologiya fakultəsini, Bakı Ali Partiya Məktəbini (indiki İdarəçilik Akademiyası) və Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakultəsini bitirmişdir.

Karyera
-------

Əmək fəaliyyətinə 1979- cu ildə Quba rayonunda komsomol işində başlayaraq 1984- cü ilədək Azad komsomol komitə katibi, rayon komsomol komitəsinin katibi olmuşdur.

1984- cü ildən 1990- cı ilədək Quba rayon Partiya komitəsində təlimatçı, təşkilat şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışmış, Bakı Ali Partiya məktəbində əyani təhsil almışdır.

1991- ci ildən 1995- ci ilin sonunadək Quba sovxoz– texnikumunun direktoru vəzifəsində işləmişdir.
I və II çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı olmuşdur. 

2005- ci ilin sentyabr ayında Azərbaycan Dövlət İdarələri və İctimai Xidmət İşçiləri Həmkarlar İttifaqı Respublika Komitəsinin sədri seçilmişdir və hal hazıradək həmin vəzifədə çalışır.

4 fevral 2008- ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə "Tərəqqi "medalı ilə təltif edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 21.10.2015-ci il tarixli Sərəncamına əsasən 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilib. 

10 aprel 2012-ci ildə Ümumhəmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının 20 illik yubiley döş nişanı ilə təltif olunmuşdur. 22 yanvar 2018-ci ildə – Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının 25 illik yubiley döş nişanı ilə təltif olunmuşdur. 6 may 2019-cu ildə Beynəlxalq Əmək  Təşkilatının  Fəxri Diplomu ilə təltif olunmuşdur. 

Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

Kənd təsərrüfatı elmləri üzrə fəlsəfə doktorudur.

Türk və rus dillərini bilir.

Ailə
----

Hər iki valdeyni müəllim işləmişdir.

Evlidir, iki övladı, dörd nəvəsi var.
**Suxoy Su-29** (*rus.* Сухой Су-29), Suxoy şirkəti tərəfindən istehsal edilmiş Rusiya akrobatik təyyarəsdir. Təyyarə, Su-26 təyyarələrinin baza modelinin üzərində yaradılmış və iki nəfərlik olduğu üçün çəkisi 60 kq artmışdır. Su-29 təyyarələri pilotların akrobatik təlimləri, uçuş təlimləri, pilotların akrobatik yarışları və aviasiya şoularında iştirak etmək ilə yanaşı, həm də hərbi və mülki pilotların uçuş qabiliyyətlərinin təkmilləşdirilməsi işlərində də, istifadə edilirlər.

Modifikasiyaları
----------------

| Model | Qısa xarakteristika, fərqləri |
| --- | --- |
| Su-29KS | SKS-29 (1994) katapult oturacağı ilə təmin olunmuş sınaq modeli |
| Su-29M | SKS-29 Katapult oturacağı ilə təmin olunmuş seriyalı istehsal olunan model |
| Su-29AR | Argentina Hərbi Hava Qüvvələri üçün nəzərdə tutulmuş versiya |

Texniki xüsusiyyətləri
----------------------

Ekipaj: 2

Uzunluq: 7.32 m

Qanad enliliyi: 8.2 m

Hündürlük: 2.87 m

Qanad sahəsi: 12.24 m²

Boş çəkisi: 760 kq

Maksimum yükgötürmə qabiliyyəti: 1,100 kq

Mühərrik: 1 ədəd Vedeneyev M14P doqquz silindrli Ulduz tipli mühərrik

Həmçinin bax
------------

Suxoy Su-31

Suxoy Su-26
Oxmeydanında bir xəstəxana
**Oxmeydanı** — İstanbulun Kağıthanə və Şişli ilçələrinə aid bir səmtdir. Fateh Sultan Mehmetin bu bölgədə oxçuluq müsabiqələri üçün qurdurduğu ox meydanı və oxçuluq təkkəsi səbəbiylə bu cür adlandırılmışdır. Yaxın qonşuluğundakı küçələrdə uzun məsafələrə atılan oxların düşdüyü yerləri müəyyən etmək üçün tikilmiş mənzil (nişan) daşları var. Oxmeydanı səmtinin tapuları Fateh Sultan Mehmet vəqfindədir. Bu səbəblə zamanla Oxmeydanı səmtinin yıxılması söz mövzusu olmuşdur. Amma dağıtma indiyə qədər reallaşmamışdır.

Oxmeydanı Təhsil və Araşdırma Xəstəxanası, Şişli Kapitanpaşa məhəlləsində yerləşir, ancaq adında olan "Oxmeydanı" sözünə görə Xəstəxana və yaxın ətrafı da Oxmeydanı olaraq adlanır, amma rəsmi mənada bir bağlılığı yoxdur. Türkiyənin fiziki mənada ən yaxşı məktəblərindən biri olan *Bəyoğlu Dilnihat Özyeğin Anadolu Liseyi*, *İ.T.O Anadolu Ticarət Peşə Liseyi*, keçdiyimiz illərdə xidmətə açılan *Cevdet Şamikoğlu İlköyrətim məktəbi*, *Cavit Çağlar İbtidai məktəbi*, *Hacı Bektaşi Vəli cəm evi alovu mədəniyyət mərkəzi*", *Cemal Kamacı İdman Kompleksi*, *Fuat Soylu İlk Ögretim Məktəbi*, *Tülin Manço İbtidai Təhsil Məktəbi*, *Hüseyn Avni Kurşun İlk Təhsil Məktəbi*, **Osman Tofiq Yalman İbtidai məktəbi**və *Halil Rıfat Paşa Liseyi* kimi əhəmiyyətli strukturları saxlayar. Şəxsi Oxmeydanı Xəstəxanası xüsusi xəstəxanadır. Səmtin **Oxmeydanı Fəth İdman klubu** burada yerləşir. Ayrıca 2008-ci ildə çempion olan *Oxmeydanı Mahmud Şövkət Paşa* idman klubu var.

Eyni xəstəxananın bir başqa görünüşü
II Əbdülhəmid dövründə yaşanan köç və döyüşlər səbəbiylə, İstanbulda kimsəsiz, baxıma möhtac olanların, uşaq və yaşlıların baxımı üçün Darülaceze müəssisəsi qurulmasına qərar verilmiş, yer olaraq da Oxmeydanı seçilmişdir. Darülaceze, Oxmeydanında hələ də fəaliyyətini davam etdirir. 1912-ci ildə İstanbul-Oxmeydanında Marconi tərəfindən bir Telsiz Ötürücü Stansiyası qurulmuşdur. Qurulan bu stansiyada 600-1000 metr dalğa boyunda nəşr edə bilən spark (şimşək) tipli ötürücülər istifadə edilmişdir. İndiki vaxtda bu stansiya yoxdur. Bu stansiya səbəbiylə, mövqe olaraq, indiki vaxtdaki Mahmud Şövkət Paşa məhəlləsi və Darülaceze ətrafı "Telsiz altı" olaraq adlandırılırdı.

Oxmeydanıda şəhərləşmə geniş inkişaf etmişdir. Oxmeydanında hər nə qədər çox gecəqondu olsa da, Mecidiyeköyə yaxınlığı göydələnlərin artımına səbəb olmuşdur. Memorial Xəstəxana buradadır. Ayrıca, Oxmeydanında da lüks sitələr var. Middle-Ist yaşayış binalarının burada yerləşir. (Bu iqamətgahlar adını tikintini aparan Yaxın Şərq İnşaat firmasından alır.) Oxmeydanı və ətrafı 97.478 kv metr sahəsiylə 10 yanvar 1976-ci il tarixli 8885 nömrəli bir qərarla tarixi sit sahəsi olaraq təyin olunmuşdur.

Oxmeydanından Haliçin görünüşü (Julia Pardoenun 1838-ci ildə Londonda nəşr olunan *The Beauties of the Bosphorus* adlı kitabından)

Istinadlar
----------

1. ↑  *The Beauties of the Bosphorus*,sf.64-65, archive.org, erişim 2 Nisan 2013

Mənbə
-----

* Arxivləşdirilib 2016-01-25 at the Wayback Machine
**Fikrət İsmayıl oğlu Zərgərli** (8 dekabr 1929, Bakı – 27 iyul 1984, Bakı) — tibb elmləri doktoru, professor. Respublikamızın tibb sahəsi milli kardiocərrahiyyənin banisi, Azərbaycanda ilk ürək cərrahiyyəsi məktəbinin yaradıcısı.

Həyatı
------

F. Zərgərli 1929-cu ildə Bakı şəhərində anadan olub. Qısamüddətli xəstəlikdın sonra 1984-cü ildə vəfat edib.

Təhsili
-------

1947-ci ildə 6 №-li məktəbi gümüş medalla bitirib N. Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutuna daxil olub, 1949-cu ildə isə İ. M. Seçenov adına Moskva Tibb İnstitutuna keçib və həmin tibb müəssisəsini fərqlənmə ilə bitirib.

Karyerası
---------

Bilik və savadına görə F. Zərgərlini Moskva Tibb İnstitutunun hospital cərrahiyyə kafedrasına dəvət etmişlər. Müvəffəqiyyətlə aspiranturanı bitirdikdən sonra o, 53 №-li Moskva şəhər xəstəxanasında təcili cərrahiyyə üzrə növbətçi cərrah kimi çalışırdı.   
Daha sonra isə 1967-ci ildə F. Zərgərli öz fəaliyyətini A. L. Myasnikov adına Elmi Tədqiqatlar İnstitutunda ürək cərrahiyyəsi bölməsi rəhbəri vəzifəsində davam etdirdi.   

1966-cı ildə bir qrup cərrahlarla könüllü olaraq zəlzələnin nəticələrini aradan qaldırmaq məqsədilə Daşkəndə yola düşmüşdü.   
1968-ci ildə "Fallo kompleksinin cərrahiyyə müalicəsi" mövzusunda doktor dissertasiyasını müdafiə etdi. Həmin dissertasiya ən ağır və geniş yayılmış anadangəlmə ürək qüsurlarından birinə həsr olunub.   
 Azərbaycan SSR-in Səhiyyə Nazirliyinin dəvəti ilə 1976-ilin oktyabr ayında F. Zərgərli Bakıya qayıtmışdır.   
1978-ci ildən etibarən o, Azərbaycan SSR Səhiyyə Nazirliyinin baş cərrahı oldu. Qısa bir müddətdə istedadlı alim Azərbaycanda nümunəvi cərrahi şöbə yaratmış, ürəyin ritm pozulmalarını, anadangəlmə və qazanılmış ürək qüsurlarının cərrahi üsulla müalicə metodlarını işləyib hazırlamışdır. Bu şöbə sonradan böyüyüb Respublika Kardiologiya Mərkəzinə çevrilmişdir. Müxtəlif illərdə Moskva və Bakı şəhərlərində F. Zərgərlinin rəhbər etdiyi şöbələrdə açıq ürək üzərində 1500 əməliyyat aparılmışdır.

Elmi fəaliyyəti
---------------

O, məşhur akademik B. V. Petrovski tərəfindən aparılan dünyada ilk əməliyyatlardan sayılan ürək anevrizması əməliyyatında yaxından iştirak etmişdir. Həmçinin, o, 150-dən çox elmi əsərlərin, məruzə və məqalələrin müəllifidir. Fikrət həkim dəfələrlə Almaniya, Bolqarıstan, Yuqoslaviya, Çexoslovakiya, Fransa və s. ölkələrdə "Ürəyin blokadasına" aid mövzularla simpoziumlarda çıxış edib.

Mənbə
-----

İstinadlar
----------
**Suxotskoye** (Oset. Сухотскæй) Şimali Osetiya Respublikasının Mozdok rayonundakı kənd. Bələdiyyənin inzibati mərkəzi "Suxotski kənd qəsəbəsi"dir.

Coğrafiya
---------

Kənd Terek çayının sağ sahilində, Mozdok rayonunun qərb hissəsində, Şimali Osetiya və Kabarda-Balkariyanın sərhədi yaxınlığında yerləşir. Regional Mozdok şəhərindən 23 km cənub-qərbdə və Vladiqafqaz şəhərindən 95 km şimal-qərbdə yerləşir.

Şimal-şərqdə Vinoqradnoye, cənubda Aşağı Malqobek və qərbdə Həmidiyə yaşayış yerləri ilə həmsərhəddir.

Kənd Kabarda düzənliyində yerləşir. Relyefində nisbətən yüksəkliklərdə güclü dalğalanma müşahidə olunmur əsasən düzdür. Terek çayının vadisi boyunca, nisbi yüksəkliyi 10-15 metrə çatan Terski silsiləsi uzanır. Kəndin cənubunda mütləq yüksəkliklər tədricən Terski silsiləsinə doğru yüksəlməyə başlayır. Orta hündürlük dəniz səviyyəsindən yalnız 145 metr yüksəkdir.

Hidroqrafik şəbəkə əsasən Terek çayı ilə təmsil olunur. Kəndin qərbinə, kənddən bir az şimal-qərbdə olan Terekə axan Kurp çayı axır. Kəndin cənubunda bir kənd yaşayış məntəqəsinin sahələrini suvaran Malokabardinski kanalı yerləşir.

İqlimi rütubətli və mülayimdir. Orta illik havanın temperaturu + 10.5 ° S-dir. Havanın temperaturu orta hesabla iyulda + 23,3 ° C, yanvarda -2.5 ° C arasında dəyişir. Orta illik yağıntı təxminən 580 mm təşkil edir. Ən çox yağış may-iyul ayları arasında olur.

Tarix
-----

19-cu əsrin ortalarına qədər müasir kəndin yerində müxtəlif Kabardiya kəndləri yerləşirdi, əhalisi Qafqaz müharibəsindən və 1820-ci illərin əvvəllərində Kiçik Kabarda üzərindən keçən vəba epidemiyasından sonra azalmışdı.
Rusiyada aparılan torpaq islahatlarından sonra hələ də mövcud olan Kabardiya kəndlərinin bir çoxu Kurp çayı üzərindən köçürülməyə başlandı və Terek çayının şərqində və cənubda yerləşən torpaqları, Qafqazdakı hərbi Rusiya hökuməti, düzənlikdə kənd təsərrüfatında istifadə üçün yer olaraq Qafqazın digər yaxın dağ xalqlarına satmağa başladı.

Müasir kənd 1899-cu ildə Bessarabiya əyalətinin Vulkaneşti kəndindən köçən qaqauzlar tərəfindən yaradılıb.

1944-cü ilə qədər kənd Kabarda-Balkarya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Kurp rayonunun tərkibində idi.

7 mart 1944-cü ildə KBASSR-in Kurpski rayonu ləğv edildi və Kurp çayının şərqində yerləşən bütün ərazisi Şimali Osetiya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasına verildi.

Əhali
-----

2010-cu il Ümumrusiya Əhali siyahıyaalmasına görə kəndin əhalisini 38,5 % ruslar, 31,8 % türklər, 11,5 % osetinlər, 3,3 % azərbaycanlılar, 3,2 % kabardinlər, 3,2 % bolqarlar, 2,7 % dargilər, 1,3 % qaqauzlar, 1,0 % almanlar və 3,6 % digərləri təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Сухотское | Республика Северная Осетия - Алания[*ölü keçid*]
2. ↑  Карта села Сухотское в Республики Северная Осетия.[*ölü keçid*]
3. ↑  История села Сухотского
4. ↑  "Том4. Таблица 4. Национальный состав РСОА по муниципальным образованиям по переписи 2010 года". 2016-03-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-31.