recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Aksiologiya** (*yun.* ἀξία — *dəyər*) – mədəniyyətin və fəlsəfənin bir istiqaməti olaraq insani dəyərləri öyrənən elmdir.

Bəşər tarixində bir çox alimləri bizi əhatə edən "faydalı" və "zərərli" olanların təsnifatının verilməsinə çalışmışlar. Praktiki fəaliyyət prosesində insan intellekti vasitəsilə dəyərlərin təsnifatı verilmiş və qiymətləndirilmişdir. Təcrübə zənginləşdikcə bir çox dəyərlər nəzərdən keçirilmiş, bəziləri sıradan çıxmış, yeniləri meydana gəlmişdir.

Müxtəlif xalqlarda «xeyir», «şər» anlayışları özünü müxtəlif dəyərlərdə təzahür etdirdi. Lakin bütün bunlara baxmayaraq insan bütün dövrlərdə və şəraitdə nəyin xeyirli və zərərli olduğunu həmişə anlamışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Mədəniyyət tarixi və nəzəriyyəsi. Ali məktəblər üçün dərslik M.J.Manafova, N.T.Əfəndiyeva, S.A.Şahhüseynova ümumi redaktəsilə. Bakı: Sabah nəşriyyatı (2008), 2010, 876 səh" (PDF). 2012-07-25 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-05-10.

Həmçinin bax
------------

* Timologiya
* Dəyərlər sistemi
* Eqoizm


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Fəlsəfə** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Crocodylus halli** — əsl timsahlar sinfinin dümayəndəsi. Yeni Qvineyaya aid endemik canlı. Bu növə 1989-cu ildə Yeni Qvineyanın şimalında və cənubundakı timsahlar arasında açıq fərqləri görən Amerikalı zooloq Filip Hallın adı verilmişdir.

Yayılması
---------

Yeni Qvineya adasının cənub hissəsində yayılmışdır. Crocodylus halli nümayəndələri bataqlıqlarda, çaylarda, göllərdə və bəzən Papua Yeni Qvineyanın mərkəzi yüksəkliklərinin cənubundakı çaylarda, eləcə də Florida ştatının Sent-Oqastin şəhərindəki zooparkdan birində yaşayır. Müqəddəs Auqustin Alleqator Ferması Zooloji parkda daha əvvəl Yeni Qvineya timsahı hesab edilən üç timsah əslində yeni bir növ olduğu ortaya çıxır.

Təsvir
------

Uzunluğu 3 m-dən çoxdur. Yeni Qvineya timsahlarından əsas fərqlər kəllə nisbətlərində və quruluşundadır. Quru mövsümün sonuna (iyul-noyabr) yaxın nəsil verən Crocodylus novaeguineae-dən fərqli olaraq, bu canlılar yağışlı mövsümdə (noyabr-aprel) çoxalırlar. Bundan əlavə Crocodylus halli Crocodylus novaeguineae-dən daha böyük yumurta qoyur..

Təsnifat
--------

Bu növ ilk dəfə 2019-cu ildə amerikalı herpetoloqlar Kristofer M. Murrey, Piter Russo, Aleksandr Zorrilla və Kaleb D. MkMahan tərəfindən muzey kolleksiyalarını araşdırdıqdan sonra təsvir edilmişdir. Crocodylus halli Yeni Qvineya timsahına (Crocodylus novaeguineae) olduqca oxşardır və əvvəllər onun xüsusi populyasiyası sayılırdı, lakin genetik analiz, həmçinin kəllə (yuxarı çənə) və postkraniumun strukturunun təhlili ayrıca bir növ kimi statusunu təsdiqləmişdir. Bu iki növ ehtimal ki, Yeni Qvineya dağlarının qalxması ilə onları fərqli populyasiyalara ayırmışdır. Bu fərqlər 3–8 milyon il ərzində formalaşır.

Görünüşü
--------

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  *Murray C. M. Russo P. Zorrilla A. McMahan C. D.* Divergent Morphology among Populations of the New Guinea Crocodile, Crocodylus novaeguineae (Schmidt, 1928): Diagnosis of an Independent Lineage and Description of a New Species (ing.). // *Copeia* / H. T. Gaige American Society of Ichthyologists and Herpetologists, 2019. Vol. 107, Iss. 3. P. 517. ISSN 0045-8511; 1938-5110 doi:10.1643/CG-19-240
3. ↑  Murray, Christopher M. Russo, Peter, Zorrilla, Alexander & McMahan, Caleb D. Divergent Morphology among Populations of the New Guinea Crocodile, Crocodylus novaeguineae (Schmidt, 1928): Diagnosis of an Independent Lineage and Description of a New Species // Copeia: jurna. — American Society of Ichthyologists and Herpetologists, 2019. — Vol. 107, no. 3. — P. 517–523. — ISSN 0045–8511. — doi:10.1643/CG-19–240.
4. ↑  ""Раскопки" в музее помогли ученым открыть новый вид крокодилов" (rus). ТАСС. 2019-09-25. 2019-09-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-26.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | iNaturalist · ITIS TSN |
**Bist** — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Tarixi
------

Bist Ordubad rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. Gilan çayı (Arazın qolu) ilə ona soldan birləşən Nəsiravaz çayı arasında, Zəngəzur silsiləsinin yamacındadır. Oykonimin fars. best sözündən olub, "dərə, vadi" mənasında, təsərrüfatla əlaqədar yaranmışdır, "karvansara sahibi" mənasında işlənməsi haqqında mülahizələr var. Lakin toponimiyada Bist adının fars. "iyirmi" mənalı soz kimi kəndin yaranması ilə bağlılığı haqqındakı fikir daha ağlabatandır. Bu fikrə görə, kəndin əsası 20 ailə tərəfindən qoyulduğu üçün ona Bist (iyirmi ailə) adı verilmışdır.

Eyniadlı bələdiyyənin mərkəzidir. Rayonun mərkəzindən şimal-qərbdə, Ordubad-Nürgüt avtomobil yolunun kənarında, Zəngəzur silsiləsinin ətəyindədir. Əhalisi 467 (2000); bağçılıq, heyvandarlıq və arıçılıqla məşğuldur. Orta məktəbi, klubu, kitabxanası, xəstəxanası, rabitə şöbəsi var.

Bist kəndinin sağ və sol cinahlarından Gilan çay və Nəsirvaz çaylari axır. Tivi, Nəsirvaz, Ələhi kəndləri ilə qonşudur.

Əhalisi
-------

Əhalisi 514 nəfərdir.

Həmçinin bax
------------

* Ordubad rayonu

İstinadlar
----------

1. ↑   Azərbaycan Respublikasının inzibati - ərazi bölgüsü. Məlumat toplusu. Bakı – 2013. 488 səh.
2. ↑  "Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti". İki cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2007, səh.143
3. ↑  "Bist kəndi". 2010-09-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-10-03.
4. ↑   Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıyaalınması 2009-cu il. I cild. Bakı - 2010.

| ⛭Ordubad rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Ordubad |  |
| Qəsəbələr | Ağdərə • Parağaçay • Şəhriyar |
| Ləğv olunmuş qəsəbələr | Aza (qəsəbə) |
| Kəndlər | Ağrı • Anabad • Anaqut • Aşağı Əndəmic • Aşağı Əylis • Aza (kənd) • Azadkənd • Baş Dizə • Başkənd • Behrud • Bist • Biləv • Çənnəb • Darkənd • Dəstə • Dırnıs • Dizə • Düylün • Düylündizə • Ələhi • Gənzə • Gilançay • Xanağa • Xurs • Kələntər Dizə • Kotam • Kələki • Qoruqlar • Qoşadizə • Məzrə • Nəsirvaz • Nürgüt • Nüsnüs • Parağa • Pəzməri • Sabirkənd • Tivi • Unus • Üstüpü • Vələver • Vənənd • Yuxarı Əndəmic • Yuxarı Əylis |
| Ləğv olunmuş kəndlər | Urmis |
**Tahir Rzayev** (24 fevral 1950, Ağcabədi) — Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi II, III, IV, V və VI çağırış deputatı, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

Həyatı
------

Tahir Rzayev 24 fevral 1950-ci il tarixində Ağcabədi rayonunun Xəlfərəddin kəndində anadan olmuşdur. O, Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsində və Bakı Ali Partiya Məktəbində təhsil almışdır. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. 20 kitabın müəllifidir. Rus dilini bilir.

1970-ci ildən Ağcabədi rayonunun tikinti idarələrində fəhlə olaraq çalışmışdır.

Evlidir, 3 övladı var.

İctimai-siyasi fəaliyyəti
-------------------------

Tahir Rzayev 1971-ci ildən Ağcabədi rayonunda çıxan "Sürət" qəzetində ədəbi işçi, 1977-ci ildən rayon Komsomol Komitəsinin ikinci katibi, birinci katibi, 1982-ci ildən Ağcabədi Rayon Partiya Komitəsinin təlimatçısı, 1987-ci ildən Ağcabədi Rayon İcraiyyə Komitəsi sədrinin birinci müavini, Ağcabədi Rayon Partiya Komitəsinin ikinci katibi işləmişdir.

1989−1994-cü illərdə rayon yemçilik birliyində fəhlə, "Ülfət" qəzetində ədəbi işçi, "Aran" qəzetində şöbə müdiri, 1994–1999-cu illərdə Ağcabədi Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının köməkçisi, İcra Hakimiyyətinin şöbə müdiri, 1999–2001-ci illərdə Ağcabədi şəhər bələdiyyəsinin sədri vəzifələrində çalışmışdır.

Yeni Azərbaycan Partiyası üzvüdür.

### Parlamentdə

Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi II, III, IV, V və VI çağırış deputatı seçilmişdir.

İstinadlar
----------
**Elektron referendum** və ya **e-referendum** — səsvermənin elektron vasitələrlə həyata keçirildiyi referendum. Elektron referendumda klassik seçki qutusu sistemindən daha çox internet və ya rəqəmsal telefonlar kimi informasiya və kommunikasiya texnologiyalarından istifadə edilir. Ənənəvi olaraq, e-referendum dövlət orqanları tərəfindən təşkil edilir, lakin bu gün hətta onlayn referendum və ya elektron seçkinin digər növlərini asanlaşdıra bilən özəl şirkətlər də mövcuddur.

Üstünlükləri
------------

Digər elektron seçkilərdə olduğu kimi, elektron referendum da vətəndaşlar üçün səsvermənin daha rahat variantını təmin edir, çünki bu, daha az vaxt tələb edir və rəsmi seçki məntəqəsinə gəlmədən keçirilə bilər. Ümumiyyətlə, bunun həm də daha yüksək seçici fəallığına və vətəndaşların siyasi fəallığının artmasına səbəb olacağı güman edilir, lakin bu, İsveçrə nümunəsinin göstərdiyi kimi həmişə belə olmur. Elektron referendum həm də xaricdə yaşayanlar və əlillər üçün referendum səsverməsini daha əlçatan edir.

Problemləri
-----------

Digər elektron seçkilər kimi, elektron referendumlar da yüksək internet və kompüter bacarıqları tələb edir. Bundan əlavə, İKT-dən istifadə edilərək şəxsi məlumatların manipulyasiyası məsələsində hökumətə və ya referendumda səsverməni asanlaşdıran digər qurumlara etibar etmək çox vacibdir.

Təcrübədə
---------

Elektron referendumla bağlı Avropa təcrübəsindən sonra İsveçrəni elektron referendum təcrübəsinin uğurlu nümunəsi kimi göstərmək olar. Cenevrə E-Seçki Sistemi və ya Sürix Elektron Səsvermə Sistemi kimi müxtəlif elektron səsvermə sistemlərini inkişaf etdirməklə İsveçrə lokal və ya hətta federal səviyyədə internet vasitəsilə referendumlar keçirməyə imkan verir.

2002-ci ildə Nitsa sazişi üzrə referendum zamanı İrlandiya yeddi seçki dairəsində sınaq əsasında elektron səsvermə maşınlarından istifadə etmişdir. 2004-cü ildə Elektron Səsvermə və Hesablama üzrə Müstəqil Komissiyanın hesabatı maşınların etibarlılığı və səsvermə bülletenlərinin bütövlüyü ilə bağlı narahatlıqları artırdıqdan sonra hökumət ümummilli elektron sistemin tətbiqi planlarından imtina etmişdir. Elektron səsvermə, prosesin etibarlılığı ilə bağlı problemlərin və yüksək xərclər səbəbindən səsvermə maşınlarının saxlanmasının çətinliyi ilə bağlı əlavə hesabatların təsdiqlənməsilə, nəhayət, 2009-cu ildə ləğv edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Musiał-Karg, Magdalena.* "Is Electronic Voting a Panacea for Low Election Turnout?: Examples of Estonian e-Elections and Swiss e-Referendums" (PDF). Polish Political Science. 41. 2012. 2023-11-14 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-11-16.
2. ↑  "Electronic Referendum Platform". Far Rainbow (ingilis). 2021-02-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-16.
3. ↑  *Duncan, Pamela.* "E-voting machines to be scrapped". The Irish Times (ingilis). 2021-03-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-18.

Xarici keçidlər
---------------
**Skjækerfjella Milli Parkı** (norv. Blåfjella- Blåfjella-Skjækerfjella nasjonalpark) — 17 dekabr 2004-cü ildə Norveçdə qurulmuş milli park.

Coğrafiyası
-----------

1924 kvadrat metrlik park Nord-Trondelaqda yerləşir. Blåfjella–Skjækerfjella Milli Parkı ərazisinə görə Norveçin ən böyük üçüncü milli parkıdır. Park Verdal, Snasa, Gronq, Lierne, ve Steinkjer bələdiyyələr daxilindədir. Torpaq dağ düzənlikləri, göllər, meşəli dərələr, bataqlıqlar və bir neçə dağ zirvəsi ilə əhatələnmişdi. 1970-ci ildə yaradılan və 182 kvadrat metr sahəni əhatə edən Gressamoen Milli Parkı 2004-cü ildə Blåfjella - Skjækerfjella Milli Parkına daxil edilmişdir. Lierne Milli Parkı Blåfjella-Skjækerfjella-dan şərqdə yerləşir. Dörd təbiət qoruğu Blåfjella - Skjækerfjella ilə bitişikdir: Arvasslia Təbiət Qoruğu, Berqlimyra və Klumplifjellet Təbiət Qoruğu, Qaundalsmyra Təbiət Qoruğu və Storfloa Təbiət Qoruğu.

Bitkilər və heyvanlar
---------------------

Xüsusilə parkın şimal hissələrində seyrək bitki örtüyü və qamışlar üstünlük təşkil edir. Ən çox yayılmış bitkilər Dərman rozmarini, Beinbrech və Qaragilədir. Parkdakı bəzi bitkilər Qırmızı kitabna daxil edilmişdir.

Parkda təxminən 30-a yaxın məməli heyvan növü var. Qonur ayı, Vaşaq, qütb porsuğu və qurd parkda yaşayan məməlilərə nümunədir. Milli parkda üç növ maral növü mövcuddur: Sığın, Avropa cüyürü və Nəcib maralı.

Turizm
------

Lierne-dəki Lierne Nasjonalparksenter milli park üçün məlumat mərkəzidir. Park ov, balıqçılıq və digər açıq əyləncə üçün yaxşı bir fürsət təqdim edir. Gəzmək üçün bir çox yol var. Parkda gecələmək üçün bir neçə dağ evi mövcuddur. Bundan əlavə, parkda qismən istifadə edilə bilən dağ kabinələri də var.

Ədəbiyyat
---------

* *Kristen Krogh. '**Gressåmoen.*** **In: *Den norske turistforenings årbok*. 1969. ISBN 0801-5481.**

* *Jørn Sandnes, Bjørn Eidissen, Svein Efteland. '**Gressåmoen*** **(= *Norges nasjonalparker.* Bd. 5.) Lutherstiftelsens forlag. Oslo. 1973. ISBN 82-531-4049-5.**

* *Leif Ryvarden. '**Norges nasjonalparker.*** **2. opplag med revisjoner. Damm, Oslo. 2005. ISBN 82-04-09324-1.**
* *Tom Schandy, Tom Helgesen. '**100 norske naturperler.*** **Forlaget Tom & Tom. Vestfossen. 2008. səh. 192–193. ISBN 978-82-995682-8-9.**

Xarici keçidlər
---------------

* Blåfjella–Skjækerfjella Milli Parkı

1. ↑  Blåfjella-Skjækerfjella nasjonalpark. Norwegian Environment Agency.
**Kiklop (Siklop, Təpəgöz) tikililər** — tunc dövründə yaşamış ibtidai insanların yaşadığı süni mağaralardır.

Bəşər övladı özünün fiziki imkanlarına bələd olduqca yaşayış şəraitini yaxşılaşdırmaq məqsədi ilə müxtəlif vasitələrdən istifadə etməyə başlayıb.İnsanı ilk düşündürən hər cür kənar təsirlərdən özlərini daimi muhafizə edə biləcəkləri yerin seçilməsi və ya özləri tərəfindən yaradılması idi.Bu məqsədlədə insanlar təbi mağaralarla yanaşı süni yaşayış yerləridə inşa etməyə başlamışlar.İlkin çağlarda bəsit inşat işlərinə başlayan əcdadlarımız sonrakı bəşəri sivilizasyaya səbəb ola biləcək addımlar atmışdır.Bu baxımdan antiq yaşayış sahələrinin öyrənilməsi strateji istiqamət kimi Arxiyoloqları, eləcə də etnoqrafları maraqlandırmalıdır.

Kiklop (Siklop, Təpəgöz) tikililəri son tunc və ilk dəmir dövrünə aid edirlər.Kəlbəcər rayonu Ağcakənd kəndinin 13–14 km də Balxıdüzü adlanan ərazidə geniş bir sahəni əhatə edən nəhəg qaya parcalarında,böyük daş buloklardan inşa edilən bu tikilinin Azərbaycanda analoqu yoxdur.

Ölkəmizdə olan Siklop qalacalar mövcuddur lakin bu qalacalardan fəriqli olaraq Balxıdüzü siklopu daha yüksək və daha mötəşəmdir.Ehtimalki bu Siklop tiklilər düşmən hucumundan müdafiə olunmaq məqsədi ilə inşa edilib. Qədim insanların fiziki imkanlarının gösdəricisi olan bu abidəni muasir texnologiyayla həmin ərazidə inşa etmək çox çətindir. Muasair dünya tarixçiləri bu tip abidələrin hansı texnoloji isulla inşa etdikləri haqqında ortaq fikirə gələ bilmirlər.Qədim yunan rəvayətlərindən götürülən Siklop adıda əfsanəvi məzmun daşıyır.

Azərbaycan ərazisində Böyük Qafqaz dağlarının cənub şərq ətəklərində, Kiçik Qafqaz dağlarında Laçın, Qubadlı rayonlarında, Şirvan ərazisində Siklop (Təpəgöz) tikililərinə rast gəlinir.

Mənbə
-----

1. ↑  "Siklop tikililər". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-01-15.

Xarici keçidlər
---------------

* Orta daş dövrü Arxivləşdirilib 2009-01-26 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Kikloplar
**NGC 6465**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Oxatan bürcü istiqamətində yerləşir. **\*Grp** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Con Herşel tərəfindən 1826-cı ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS[*ölü keçid*]
* 

* WikiSky-da NGC 6465: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 6441 |
NGC 6442 |
NGC 6443 |
NGC 6444 |
NGC 6445 |
NGC 6446 |
NGC 6447 |
NGC 6448 |
NGC 6449 |
NGC 6450 |
NGC 6451 |
NGC 6452 |
NGC 6453 |
NGC 6454 |
NGC 6455 |
NGC 6456 |
NGC 6457 |
NGC 6458 |
NGC 6459 |
NGC 6460 |
NGC 6461 |
NGC 6462 |
NGC 6463 |
NGC 6464 |
**NGC 6465** |
NGC 6466 |
NGC 6467 |
NGC 6468 |
NGC 6469 |
NGC 6470 |
NGC 6471 |
NGC 6472 |
NGC 6473 |
NGC 6474 |
NGC 6475 |
NGC 6476 |
NGC 6477 |
NGC 6478 |
NGC 6479 |
NGC 6480 |
NGC 6481 |
NGC 6482 |
NGC 6483 |
NGC 6484 |
NGC 6485 |
NGC 6486 |
NGC 6487 |
NGC 6488 |
NGC 6489 |
NGC 6490



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Diplozoon paradoxum** (lat. Diplozoon paradoxum)-Yastı qurdlar tipinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Monogenetik sorucuların nümayəndələrindən biridir.

Həyat tərzi
-----------

Monogenetik sorucu
Bu parazit çəki balıqlarının qəlsəmələrində parazitlik edir. İnkişaflarının ilk mərhələsində bu qurdlar tək yaşayırlar. Cinsi yetişkənlik dövründə cütləşən fərdlər mayalandıqdan sonra bir-birindən ayrılmayıb bütün ömrü boyu bitişik yaşayırlar.

Çoxalması
---------

Cütləşən iki fərdin cinsi orqanları carpaz olaraq bir-birilə birləşir və mayalanma baş verir. Fərdlərin uzunluğu 3,8-6,7 mm, eni isə 0,7-1,7 mm-dir. Yumurtaları suya tökürlər. Sürfələr suda inkişaf edərək balığın qəlsəməsinə yapışır və yetkin fərdə çevrilir.

Həmçinin bax
------------

* Yastı qurdlar
* Qurbağa çoxağızlısı

Xarici keçidlər
---------------

* Zoosparkle - Schifanimali
* Zoosparkle - Schifanimali #7 - il verme Ribeiroia

Ədəbiyyat
---------

* Onurğasızlar Zoologiyası Bakı 2008 Bəhlul Ağayev, Zülfiyyə Zeynalova

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. 1 2  "Diplozoon Paradoxum". 2016-08-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-25.
**NGC 6468**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Herkules bürcü istiqamətində yerləşir. **Sc** tipli  qalaktikadır. Alman astronomu Albert Mart tərəfindən 1864-cü ildə 121.92 sm (48 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS[*ölü keçid*]
* 

* WikiSky-da NGC 6468: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 6444 |
NGC 6445 |
NGC 6446 |
NGC 6447 |
NGC 6448 |
NGC 6449 |
NGC 6450 |
NGC 6451 |
NGC 6452 |
NGC 6453 |
NGC 6454 |
NGC 6455 |
NGC 6456 |
NGC 6457 |
NGC 6458 |
NGC 6459 |
NGC 6460 |
NGC 6461 |
NGC 6462 |
NGC 6463 |
NGC 6464 |
NGC 6465 |
NGC 6466 |
NGC 6467 |
**NGC 6468** |
NGC 6469 |
NGC 6470 |
NGC 6471 |
NGC 6472 |
NGC 6473 |
NGC 6474 |
NGC 6475 |
NGC 6476 |
NGC 6477 |
NGC 6478 |
NGC 6479 |
NGC 6480 |
NGC 6481 |
NGC 6482 |
NGC 6483 |
NGC 6484 |
NGC 6485 |
NGC 6486 |
NGC 6487 |
NGC 6488 |
NGC 6489 |
NGC 6490 |
NGC 6491 |
NGC 6492 |
NGC 6493



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Azovstal dəmir-polad zavodu** və ya **Azovstal Metallurgiya Kombinatı** ( *ukr.* Mеталургійний Kомбінат Азовсталь , pronounced [ɐˌzɔu̯ˈstɑlʲ] ) ( PFTS: AZST ) Ukraynanın ən böyük polad yayma şirkətlərindən biridir.

Metallurgiya zavodu 2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya hücumu və Mariupolun mühasirəsi zamanı Rusiyanın bombardmanı nəticəsində demək olar ki, tamamilə məhv edilib .

Tarix
-----

### 20-ci əsr

#### Yaradılması

Azovstal 1930-cu ildə Ukrayna SSR -in ( Sovet İttifaqı ) Mariupol şəhərində Xalq Təsərrüfatı Ali Soveti Rəyasət Heyətinin ( SSRİ ) qərarı ilə yaradılmışdır və 1933-cü ildə domna sobasında ilk dəmiri söndürəndə istehsala başlamışdır.  1935-ci ilin yanvarında Azovstalda Sovet İttifaqında ilk 250 tonluq əyilmə ocaq sobasının işə salınması ilə polad istehsalına başlandı. 

Sovet İttifaqı rəsmiləri onun Sovet İttifaqının ən müasir zavodlarından biri olduğunu, həm işçilər, həm də onların ailələri üçün fabrikdən kənarda tikilmiş konstruksiyalar olduğunu iddia edirdilər. Nasistlərin işğalından əvvəl burada 12.000-dən çox işçi evi, məktəblər, kinoteatrlar, xəstəxana və doğum klinikası və iki park olduğu bildirilir.  Fabrikdə nüvə hücumuna tab gətirmək üçün nüvə bunkerləri və tunelləri var. 

#### İkinci Dünya Müharibəsi

İkinci Dünya Müharibəsi zamanı 1941-ci ildə faşist Almaniyası Mariupolu işğal edəndə əməliyyatlar dayandırılmalı oldu.  Alman İvan Proqramının bir hissəsi olaraq (1942-1943) fabrik 1942-ci ildən etibarən sursat istehsal etmək üçün istifadə edilmişdir. 

1943-cü ilin sentyabrında Sovet qoşunları tərəfindən şəhər geri alındıqdan sonra zavod yenidən quruldu. 

#### Ukraynanın müstəqilliyi

1991-ci ildə Ukrayna müstəqillik əldə etdikdən sonra zavod Ukrayna dövlətinin mülkiyyətinə keçib. 1996-cı ildə dövlət özəlləşdirməyə başladı.  O, əsasən Ukraynanın Systems Capital Management biznes konqlomeratına məxsus metallar şirkəti Metinvestə məxsusdur. 

### 21-ci əsr

#### 2022 Rusiyanın Ukraynanı işğalı

2022-ci ilin martında Mariupolun mühasirəsi zamanı işlərə ciddi ziyan dəydi, Ukrayna parlamentinin üzvü Serhiy Taruta Rusiya qüvvələrinin "fabriki praktiki olaraq məhv etdiyini" bildirdi.  Aprelin 16-da mühasirədəki mütəşəkkil müqavimətin son cibinə çevrildi. Rusiya qüvvələri müdafiəçilərə aprelin 17-də Moskva vaxtı ilə səhər saat 6:00-a qədər təslim olmaları üçün vaxt verdi və iddia etdi ki, silahlarını geridə qoysalar, həyatlarına zəmanət verəcəklər.  Ukrayna qüvvələri təslim olmaqdan imtina etdi və zavodun bir hissəsi onların nəzarətində qaldı. 

Mayın 4-də rus qoşunları hərtərəfli hücuma keçdikdən sonra polad zavoduna daxil olduqlarını iddia etdilər.  Ancaq bu, Ukrayna mənbələri tərəfindən təkzib edildi və bəzi rus hücumlarını dəf etdiklərini iddia etdi.  Mayın 7-də baş nazirin müavini İrina Vereşçuk bəyan etdi: "Prezidentin tapşırığı yerinə yetirildi: bütün qadınlar, uşaqlar və qocalar Azovstaldan təxliyə edildi.  Mariupol humanitar əməliyyatının bu hissəsi tamamlandı. "


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ukrayna ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



1. ↑  .
Ümumi yayılması
---------------

Çində və Koreyada yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 25 m-ə, gövdəsinin diametri 70 sm-ə çatan, kənarları aşağıya doğru əyilmiş, sıх çətirli ağacdır. Gövdəsi boz qabıqla örtülmüş və iki qatlıdır: üst qatı məхməri, alt qatı sarıdır. Yarpaqları lələkvaridir, 5-13 хırda yarpaqcıqdan ibarətdir, uzunluğu 25-35 sm-dir. Yarpaqcıqların kənarı tam və ya bir qədər dalğavari dişlidir, ucu sivridir. Üstdən nöqtəşəkilli, açıq-yaşıldır, lətli vəzilərlə örtülüdür. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir. Çiçəkləri bircinslidir, sarımtıl-yaşıl rəngdədir, budaqlarının uclarında süpürgəşəkilli çiçək qrupunda toplaşmışdır. Meyvələri diametri 1 sm-ə çatan, şarşəkilli yaхud armud formalı, lətli, parlaq-qaradır, beş toхumludur. Sentyabr-oktyabr aylarında yetişir. 300 ilə qədər yaşayır. Tez böyüyən bitkidir.

Ekologiyası
-----------

Soyuğa və kölgəyə davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Gəncədə, Hacıkənd meşəliyində və Bakı Nəbatət bağında becərilir.

İstifadəsi
----------

Qabığında və meyvəsinin lətli hissəsində berberadin alkoloidi vardır. Amur məхmərağacının gövdəsinin mantar qatından sənayedə istifadə edilir. Möhkəm oduncağından mebel düzəldilir.

İstinadlar
----------

* "Azərbaycan dendroflorasi" V cild, Baki, "Elm", 2019, 370 səh.
1736-cı ildə nəşr olunmuş Səfəvi və onun inzibati ərazi-vahidləri tarixi xəritəsi
**Vilayət** (*fars.* ولایت‎) — Səfəvilər dövləti daxilində yarımmuxtar əyalət kimi fəaliyyət göstərən inzibati bölgü növü.

Vilayətlər ölkənin sərhəddində, əsasən dağlıq ərazilərində yerləşirdi. Əhəmiyyət sırasına görə beş vilayət Ərəbistan, Luristan, Gürcüstan, Kürdüstan və Bəxtiyari torpaqları idi.

Vilayəti, demək olar ki, müstəqil qubernator olan "vali" ("canişin", "qubernator") idarə edirdi. Valilər, ümumiyyətlə, tanınmış yerli ailələrə mənsub idi və rəsmi olaraq şah tərəfindən regional muxtariyyətin kompromisi kimi seçilirdi. Buna baxmayaraq, onlar irsi şəkildə hökmranlıq edirdilər. Nadir hallarda vali heç bir əlaqəsi olmayan bir vilayətə təyin olunurdu. Bu, 1680-ci illərin Kürdüstanında baş tutmuş problemlərə səbəb ola bilər ki, burada Şah Süleyman (1666–1694) tərəfindən təyin edilmiş qeyri-kürd vali yerli əhali tərəfindən qovulmuşdu.

Rəisləri yaxşı rəftarda saxlamaq üçün onların ailə üzvlərindən biri (çox vaxt oğul olur) İsfahanda girov saxlanılırdı. Valilər şaha sədaqətlərini rəsmən göstərir və onun adına sikkələr zərb edirdilər. Valilər adi bir qubernatorun malik olmadığı hüquqlardan istifadə edirdilər, o cümlədən: öz bölgələrinin idarə edilməsinə mütləq nəzarət, öz büdcələrinə və milislərinə malik olmaq və öz vassal münasibətlərini idarə etmək. Şah nadir hallarda bu işlərə qarışırdı.

Vəlilərin şaha ödəməli olduğu xəraclar vəziyyətə görə dəyişirdi. Tələblər adətən kiçik idi, məsələn, Səfəvilərin son dövrlərində Luristandan iyirmi ərəb atı, 200 qatır və bir sıra qiymətli əşyalar alınmışdı. Müharibə zamanı Lorestanın 12,000-ə qədər süvari və bərabər sayda piyada təmin edəcəyi gözlənilirdi.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. 1 2 3 4 5 6  Matthee, 2011
2. ↑  Matthee, 2015

### Ədəbiyyat

* *Matthee, Rudi.* Persia in Crisis: Safavid Decline and the Fall of Isfahan. I.B.Tauris. 2011. ISBN 978-0857731814.
* *Matthee, Rudi.* "Relations between the Center and the Periphery in Safavid Iran: The Western Borderlands v. the Eastern Frontier Zone". The Historian. 77 (3). 2015: 431–463. doi:10.1111/hisn.12068.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* *Floor, Willem.* Titles and Emoluments in Safavid Iran: A Third Manual of Safavid Administration, by Mirza Naqi Nasiri. Washington, D.C.: Mage Publishers. 2008. ISBN 978-1933823232.
* *Sanikidze, George.* The Evolution of the Safavid Policy towards Eastern Georgia // Melville, Charles (redaktor). Safavid Persia in the Age of Empires: The Idea of Iran. 10. I.B. Tauris. 2021. 375–404.
**Arapayma** (Arapaima gigas) – arovanalar fəsiləsindən aravanokimilər dəstəsinin şirin su balığı. Uzunluğu 4,6 m-ədək, çəkisi 200 kq-adək olur. Bədənin ön hissəsi zeytunu-yaşıl, quyruğu tünd-qırmızıdır. Bel və anus üzgəclərinin quyruq üzgəcinə yaxın yerləşməsi, pulcuqlarının iri və bərk olması kimi qədim balıqlara xas əlamətlər saxlanmışdır.Üzmə qovuğu sıxdamarlı və göz-göz olur. Aprel–may aylarında düzəltdikləri yuvalarında kürüləyir. Tez böyüyür. Arapaymalar Amazon çayı hövzəsindəki ot basmış, oksigeni az olan sularda yaşadığı üçün hər 10–15 dəq-dən bir suyun səthinə qalxırlar. Yırtıcıdır. Əvvəllər ov əhəmiyyətli idi, indi isə mühafizə obyektidir. Yerli əhali pulcuqlarından kəmər və bəzək əşyaları düzəldir. Yetişdirmək üçün perspektivlidir. Dünyanın bir çox ölkələrində iri akvariumlarda saxlanılır.

İstinad
-------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.
2. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 591. ISBN 978-9952-441-02-4.
**NGC 6481**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə İlandaşıyan bürcü istiqamətində yerləşir. **\*Grp** tipli  qalaktikadır. Alman-Amerika astronomu Kristian Peters tərəfindən 1859-cu ildə 34.29 sm (13.5 düymə) ölçülü refraktor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS[*ölü keçid*]
* 

* WikiSky-da NGC 6481: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 6457 |
NGC 6458 |
NGC 6459 |
NGC 6460 |
NGC 6461 |
NGC 6462 |
NGC 6463 |
NGC 6464 |
NGC 6465 |
NGC 6466 |
NGC 6467 |
NGC 6468 |
NGC 6469 |
NGC 6470 |
NGC 6471 |
NGC 6472 |
NGC 6473 |
NGC 6474 |
NGC 6475 |
NGC 6476 |
NGC 6477 |
NGC 6478 |
NGC 6479 |
NGC 6480 |
**NGC 6481** |
NGC 6482 |
NGC 6483 |
NGC 6484 |
NGC 6485 |
NGC 6486 |
NGC 6487 |
NGC 6488 |
NGC 6489 |
NGC 6490 |
NGC 6491 |
NGC 6492 |
NGC 6493 |
NGC 6494 |
NGC 6495 |
NGC 6496 |
NGC 6497 |
NGC 6498 |
NGC 6499 |
NGC 6500 |
NGC 6501 |
NGC 6502 |
NGC 6503 |
NGC 6504 |
NGC 6505 |
NGC 6506



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Mətanət Məhəmmədəli qızı İsgəndərli** (17 iyun 1963) — Azərbaycan müğənnisi, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2006).

Həyatı
------

Mətanət İsgəndərli 17 iyul 1963-cü ildə anadan olub. Orta məktəbi bitirdkdən sonra Əfsər Cavanşirovun rəhbərlik etdiyi "Bənövşə" xorunda oxuyub.

1993-cü ildə Azərbaycan Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblının tərkibində Türkiyədə qastrol səfərində olub.

1994-cü ildə "Sən ol mənim həmdəmim" adlı ilk albomu işıq üzü görüb. Bu günə qədər 11 kompakt diski buraxılıb. Xarici ölkələrdə solo-konsertlərlə çıxış edib. 1998-ci ildə Heydər Əliyev adına Sarayda ikigünlük konsert verib. Bir çox dövlət tədbirlərində çıxış edib.

Hazırda Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Qapalı Səhmdar Cəmiyyətində solist-vokalçı kimi çalışır.

16 sentyabr 2006-cı ildə Azərbaycanın əməkdar artisti adına layiq görülmüşdür.

Videoqrafiya
------------

| Say | Klip |
| --- | --- |
| 01 | Xəbərsiz-Xəbərsiz |
| 02 | Ağla, Yağışım, Ağla |
| 03 | İstərəm |
| 04 | Darıxma |
| 05 | Gecədən Sübhədək |
| 06 | Neyjen |
| 07 | Sevirəm Desən |
| 08 | Dünya Quraq |
| 09 | Axtarma Məni |
| 10 | Dərd Verdin |
| 11 | Tərk Edəcəyəm |
| 12 | Taleyim Mənim |
| 13 | Əlvida |
| 14 | Qollarım Beşik Olsun |
| 15 | Bir Gün |
| 16 | Gəl Xoşbəxt Olaq |
| 17 | Danışmayacam |
| 18 | Nəğmə Olub Gecələr |
| 19 | Uşaqlar Ağlamasın |
| 20 | Erdoğan |
| 21 | Sen Ağlama (duet Niyam Salami) |

Filmoqrafiya
------------

1. Əlvida (film, 2007)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Müğənni Mətanət İsgəndərli bioqrafiyası həyatı haqqında ətraflı məlumat". 2023-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-22.
2. ↑  Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI[*ölü keçid*]
**Asxi yaylası** (*gürc.* მასივი ) — Gürcüstan Respublikasının qərbində yerləşən yayla. Asxi yaylasın ölkənin Saqer və Martvil rayonlarının ərazisinə daxildir. Yayla Svaneti bölgəsinə aiddir. Bu yayla Qərbi Gürcüstanın ən yüksək karst prosesi gedən ərazisidir. Ən yüksək zirvəsinin dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 2519 metrdir.

Yayla xarici forma baxımdan balığı xatırladır. Asxi yaylası Texuri çay dərəsinin qərbindən başlayır və kəskin olaraq şərqə, Kvereşule və Sxenisskali çaylarına doğru istiqamətlənir. Asxi tektogen mənşəli yüksək yayla formalı dağ sistemidir.

Yayalanın şimal hissəsi Kvibiya çökəkliyindən (6x12 km) və Maydani yaylasından (4x12 km) ibarətdir. Cənub hissəsində isə daha mürəkkəb sinklinal olan Turçu-Didqami düzənliyindən ibarətdir. Cənub yamacda Saçxuri, Abaşı, Okase və s. çayların eroziya mənşəli kanyon dərələri ilə kəsilib.

Massivin şimal və cənub sərhədləri yüksək (300 m) sıldırımlı qayalardan ibarətdir. Asxi yaylası üçün alp çəmənliyi landşaftı və bitki örtüyü xarakterikdir. Ən yüksək zirvənin adı Qadrekiladır (Sxivindqula). Ərazinin ümumi sahəsi 450 km²-dir. Bu sahənin 120 km²-lik hissəsi çılpaq dağ ərazilərindən və karstl çəmənliklərdən ibarətdir.

Hidrologiyası
-------------

Asxi mərkəzdənqaçma axınının təzahürü olan ayrı bir karst massividir. Karst mənşəli mənbələrı müxtəlif hidrodinamik zonalar və hipsometrik səviyyələrlə malikdir. Mağaraların qaleriyalarında axınlar horizontal formada hərəkət edərək bəzən möhtəşəm şəlalələr meydana gətirir. Bunlardan hündürlüyü 40 metr olan Tobi -1 mağarasındakı şəlaləni və hündürlüyü 105 metr olan Tobi-2 mağarası şəlaləsini misal göstərmək olar. Sular kimyəvi baxımdan əsasən kalsium-hidrokarbonatlıdır.

Asxi mağaraları
---------------

Yayla ərazisində 140-dan çox boşluqlar mövcuddur. Mağaralarda daş uçqunlarının çox olması səbəbi ilə ziyarətçilər üçün təhlükəlidir. Bəzi mağara daxilində daşlaşmış dəniz orqanizmlərinin qalıqlar var. Bəzi mağaralar xüsusi adlarala adlandırılmışdır: Vısoski mağarası, Maçulski mağarası, Nino mağarası və s. 1973-cü ildə SSRİ-nin karst və mağara araşdırması institutunun məlumatına əsasən bölgədə 38 quyu və şaxta, 41 subhorizontal mağara mövcuddur. Bölgədəki mağaraların ümumi uzunluğu 3409 metr, dərinlik isə 1383 metrdir. Sahəsi 16 300 m², boşluqların ümumi sahəsi isə 192 500 m³-dir. Masifdəki mağaraların sıxlığı 100 km -də 1064 -ə çatır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Плато Асхи". 2020-12-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-23.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". Archived from the original on 2020-12-06. İstifadə tarixi: 2021-10-23.
3. ↑  "Плато Асхи, Грузия, Август 2015". 2020-12-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-23.
**NGC 6493A**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Əjdaha bürcü istiqamətində yerləşir. **Sab** tipli  qalaktikadır.  Levis Svift tərəfindən 1885-ci ildə 40.64 sm (16 düymə) ölçülü refraktor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS[*ölü keçid*]
* 

* WikiSky-da NGC 6493A: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 6469 |
NGC 6470 |
NGC 6471 |
NGC 6472 |
NGC 6473 |
NGC 6474 |
NGC 6475 |
NGC 6476 |
NGC 6477 |
NGC 6478 |
NGC 6479 |
NGC 6480 |
NGC 6481 |
NGC 6482 |
NGC 6483 |
NGC 6484 |
NGC 6485 |
NGC 6486 |
NGC 6487 |
NGC 6488 |
NGC 6489 |
NGC 6490 |
NGC 6491 |
NGC 6492 |
**NGC 6493** |
NGC 6494 |
NGC 6495 |
NGC 6496 |
NGC 6497 |
NGC 6498 |
NGC 6499 |
NGC 6500 |
NGC 6501 |
NGC 6502 |
NGC 6503 |
NGC 6504 |
NGC 6505 |
NGC 6506 |
NGC 6507 |
NGC 6508 |
NGC 6509 |
NGC 6510 |
NGC 6511 |
NGC 6512 |
NGC 6513 |
NGC 6514 |
NGC 6515 |
NGC 6516 |
NGC 6517 |
NGC 6518



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Makros**(ing.macro, ru.макрокоманда)- 1. Tətbiqi proqramlarda: klavişlərin basılmasının və komandaların, yeni şərti komanda (SHORT KEY) kimi yazılmış və saxlanılmış kombinasiyası, yaxud makrokomandanın adı. Bu şərti komandanı və ya makrokomandanın adını başlatdıqda tətbiqi proqram onlara bağlanmış işlər ardıcıllığını yerinə yetirir. Tez-tez istifadə olunan və bəzən çox uzun ardıcıllığa malik klavişlərin basılması kimi yorucu işlərə vaxt itkisini azaltmaq üçün makroslar yaradılır. Bundan başqa, komandaların tez-tez təkrar-təkrar yığılması aradan qaldırılır, diqqətsiz yığım zamanı yaranan yanlışlıqlar minimuma enir və proqramla tanış olmayan istifadəçilərə imkan verilir ki, bilən insan tərəfindən qabaqlar yazılmış komandalar yığınını təkrarlasın. Əgər tətbiqi proqramın dəyişənlərlə və şərt deyimləri ilə işləyən özəl makro-dili varsa, makrosun yerinə yetirilməsi zamanı müxtəlif şərtlərdən asılı olaraq müəyyən verilənləri nəzərə almaq və daxil etmək olar. 

2. C və ya assembler tipli proqramlaşdırma dilində: komandalar ardıcıllığını özündə birləşdirən ad; proqramın hər hansı yerində adı çəkilən makros proqramın kompilyasiyası və translyasiyası zamanı həmin ardıcıllıqla əvəz olunur. Makroslar bilavasitə proqramın özündə və ya proqramda göstərilən ayrıca faylda ola bilər. Makrosların da funksiyalar kimi arqumentləri ola bilər, ancaq funksiyalardan fərqli olaraq makroslar, proqram çalışmağa hazır olduqda təmsil etdikləri komandalarla əvəzlənir.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
**Müizəddin Cahangir bəy Bayandur** — Ağqoyunlu tayfa ittifaqının başçısı, bəy.

Həyatı
------

Cəlaləddin Əli bəyin və Sara xatunun oğludur. 1444-cü ildə tayfa ittifaqının başçısı oldu. Bu dövrdə Ağqoyunluların arasında müəyyən qədər sabitlik yarandı. Lakin vəziyyət bir müddət sonra dəyişdi. Qara İsgəndərin oğlu Əlvəndin Cahangirə sığınması yeni Qaraqoyunlu hökmdarı Cahanşahı qəzəbləndirdi və o Diyarbəkirə hücuma keçdi. Bu mübarizə iki ilə qədər davam etdi. 1452-ci ildə Baburun hücumundan qorxan Cahanşah sülhə can atmağa başladı. Müqaviləyə görə Cahangir Cahanşaha tabe olurdu. Lakin Ağqoyunluların əzəli rəqibi olan qaraqoyunlulara tabe olmaq fikri kiçik qardaş Uzun Həsən və onun ətrafında birləşən əyanları qəzəbləndirdi, onlar Cahangir Mirzəyə qarşı çıxdılar. 1453-cü ildə baş vermiş döyüşdə Uzun Həsənə məğlub olan Cahangir Mirzə Mardinə qaçmaqla canını xilas etdi.

Sonrakı illər
-------------

Bundan sonra Cahanşaha sığınan Cahangirə Ərzincan iqta olaraq verildi. Əbubəkr Tehrani Uzun Həsənin Cahangirə belə bir məktub yazdığını qeyd edir:

> Cahangir qardaşı Uzun Həsəndən incidi, onun günü-gündən artan zəfərlərindən qorxaraq Cahanşahm dərgahına yollandı. Uzun Həsən onu bu əməlindən çəkindirmək istədi və kürd Osmanı risalətə göndərdi. Dedi ki, biz bir anadan və atadan doğulmuş iki qardaşıq. Gərək bir-birimizlə əhd-peyman bağlayaq, and içək ki, bundan sonra sülh və dostluq yolunu tutacaq, müxalifət və düşmənçilikdən uzaq olacağıq. Bizimlə Qaraqoyunlular arasında qədim ədavət olduğuna görə, ona birləşmək münasib deyildir.
> 
> 

Cahangir isə müharibəyə davam etdi və 1457-ci ilin yaz aylarında yenə Uzun Həsənə məğlub oldu. 1469-cu ilədək Ərzincanda hakimiyyətdə qaldı.

Abidələr
--------

Cahangir bəy Mardində "Cahangir bəy zaviyəsi" və Nusaybində məscid ucaltmışdır. Bundan əlavə imarət, xəstəxana və mehmanxana da ucaltmış, lakin bunlar günümüzə gəlib çatmamışdır.

Ailəsi
------

* Sultan Qasım
* Həmzə bəy
* Murad bəy
* İbrahim bəy

İstinadlar
----------

1. ↑  Nəcəfli T.H. Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövlətlərinin tarixi müasir türk tarixşünaslığında. Bakı: Çaşıoğlu, 2000, səh 40.
2. 1 2  GÖYÜNÇ, Nejat. (1969). XVI. Yüzyılda Mardin Sancağı, İstanbul.səh: 120

| ⛭Ağqoyunlu hökmdarları |
| --- |
| Bəylər | Pəhləvan bəy  • Əlaəddin Turəli bəy  • Fəxrəddin Qutlu bəy  • Əhməd bəy  • Yuluq Osman bəy  • Cəlaləddin Əli bəy  • Həmzə bəy  • Cahangir mirzə |
| Sultanlar | Uzun Həsən  • Xəlil  • Yaqub  • Baysunqur  • Rüstəm  • Gödək Əhməd |
| Müxtəlif ərazilərdə | Diyarbəkirdə: Qasım  • Zeynalabidin bəyAzərbaycanda: Əlvənd mirzəYəzddə: Məhəmməd mirzəİraqda: Sultan Murad |
**Erqastiri** və ya **erqasteri** ( q.yun. ἐργαστήριον, q.yun. ἐργαστομαι – hərf. işləyirəm) — Bizans imperiyasında atelye və ya ticarət dükanı.

Yustinian kodeksində erqastiridə işləyən və ya başqa iş fəaliyyəti ilə məşğul olan tacirlər illüstrilərdən fərqləndirilir. Bu termini müşayiət edən ümumi təyinatlar "*εργαστηριακός*" (erqastiri işçisi) və "*εργαστηριάρχης*" (erqastiri başçısı) hətta əvvəlki Roma dövrdə də mövcud idi. Konstantinopolda nə qədər erqastirinin olduğu dəqiq məlum deyil, lakin bu barədə bəzi fikirlər dəfn mərasimindən azad edilən 1,100 emalatxanadan bəhs edən I Justinianın 49 və 53-cü novellaları ilə verilə bilər. Bundan əlavə, Konstantinopolun ticarət və sənaye korporasiyalarından şəhəri yanğınlardan qorumaq üçün ayrılmış kollegiya adlanan şəxslər vergidən azad edilmişdir. Yustinian dövründə onların sayı 553 idi. Beləliklə, təkcə vergilərdən azad edilən 1,663 erqastiri var idi və onların ümumi sayı daha çox idi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Чекалова, 1997
2. ↑  Сорочан, 2001
3. ↑  Грамота.ру

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* The Oxford Dictionary of Byzantium : [англ.] : in 3 vol. / ed. by Dr. Alexander Kazhdan. — N. Y. ; Oxf. : Oxford University Press, 1991. — P. 726—727. — ISBN 0-19-504652-8.
* *Сорочан С. Б.* Византия IV—IX веков. Этюды рынка. Структура механизмов обмена. Харьков: «Майдан». 2001.
* *Чекалова А. А.* Константинополь в VI веке, Восстание Ника. СПб.: Алетейя. 1997. ISBN 5-89329-038-0.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Cümə məscidi.

**Cümə məscidi** — Qazax şəhərində yerləşən məscid. Məscid Qazax şəhərinin mərkəzi küçəsinin yanında - Şəhidlər Xiyabanı küçəsində yerləşir. Onun qarşısında digər bir tarixi abidə - İsrafil ağa hamamı var. Cümə məscidinin inşasına 1899-ci ildə Kəsəmən kəndindən olan İsrafil ağa Kərbəlayevin təşəbbüsü ilə memar Müzəffər Hüseynovun layihəsi əsasında başlanılıb.

Memarlıq quruluşu
-----------------

Məscidin iki uca minarəsinin üzərində onun Əhli-beyt aşiqi tərəfindən inşa edilməsinə bir imza var ki, Həzrət Əli vilayətinə sadiqliyi əks etdirən şəhadət yazılıb. Məscid həm interyer, həm eksteryer baxımdan zövqlə tikilib, bir növ Kərbəla şəhərində yerləşən İmam Huseynin pak hərəminin məscidinə bənzəyir. 

Qırmızı bişmiş kərpicdən ucaldılan məscid 17,2 m x 17,2 m ölçülü kvadrat quruluşlu zaldan ibarətdir. Sivri tağlar ilə yaranan səkkizbucaqlı formanın üzərində daxili diametri 13,4 m olan günbəz inşa edilmişdir. Məscidin ümumi hündürlüyü 15 m, divarların qalınlığı isə 1,9 m-dir. Məscidin giriş hissəsini baştağ bəzəyir. Baş fasadın hər iki tərəfindən qoşa minarələr ucalır.

Sovet hakimiyyəti dövründə məscid öz fəaliyyətini dayandırmışdır və yalnız 1990-cı ildən yenidən ibadət yeri kimi fəaliyyətə başlamışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "qazaxda Cümə məscidi". 2012-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-03-05.
2. ↑  "Qazaxda tarixi məscid bərpa olunub". 2022-09-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-28.
3. ↑  Həzrət Əliyə (ə) şəhadət verən Qazax məscidi[*ölü keçid*]
**Sətir keçirmə** (*ing.* line feed (*LF*)) – kursorun və ya çap başcığının yerini dəyişmədən kompüterə və ya printerə informasiyanı cari sətirdən bir sətir aşağıda çıxarmaq komandasını verən idərəedici simvol. Məsələn,

Bu, mətnin bir sətridir.

cümləsinin sonunda qoyulmuş sətir keçirmə simvolu kursoru və ya printerin çap başcığını bir sətir aşağı nöqtənin altına hərəkət etdirəcək. Kursoru və ya printerin çap başcığını yeni sətrin başlanğıcına hərəkət etdirmək üçün sətir keçirmə simvolu karetin dönüşü simvolu ilə (CARRIAGE-RETURN CHARACTER) müşayiət olunmalıdır. ASCII yığınında sətir keçirmə simvolunun onluq qiyməti 10-dur (onaltılıq 0Ah). Adətən, sətir keçirmə və karetin dönüşü (onluq qiyməti 13, onaltılıq qiyməti 0Dh) simvolları bir-birinin ardınca gəlir və bu kombinasiya çox zaman sətir keçirmə-karetin dönüşü kimi qeyd olunur.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov). İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
**Avropada Tələbə Psixoloqlar Assosiasiyaları Federasiyası** (*ing.* European Federation of Psychology Students' Associations və ya qısaca **EFPSA**) — Avropa üzrə psixologiya assosiasiyaları tələbələrindən ibarət qeyri-hökumət tələbə təşkilatıdır.

Yaranması
---------

Avropada Tələbə Psixoloqlar Assosiasiyaları Federasiyası 1987-ci ildə Portuqaliyada yaranıb. EFPSA 33 ölkəni və 11000 nəfər gənc psixoloqu əhatə edən ümumavropa təşkilatıdır. Təşkilatın əsas məqsədi gənc psixoloqlar arasında şəbəkə yaratmaqla onlar arasında elmi, təcrübi və mədəni mübadiləni həyata keçirməkdir. Təşkilatın fəaliyyət istiqamələrinə müxtəlif təlimlər, yay məktəbləri, konfranslar, araşdırma layihələri, mübadilə proqramları və s. daxildir. EFPSA-nın hər il keçirilən ənənəvi və ən böyük tədbiri illik konqresdir. İllik konqresə EFPSA-ya üzv olan 33 ölkədən 400-ə qədər gənc psixoloqlar və professor müəllim heyəti qatılır.

Azərbaycan və Avropada Tələbə Psixoloqlar Assosiasiyaları Federasiyası
----------------------------------------------------------------------

Bu günə qədər təxminən 30-dan çox azərbaycanlı gənc bu təşkilatın müxtəlif tədbirlərində iştirak edib. Bu tədbirlərdə iştirak edən gənclərin bir qisminin iştirak xərcləri Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi və Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Gənclər Fondu tərəfindən qarşılanmışdır. 2015-ci il Çexiyada keçirilən 29-cu EFPSA konqresində 31-ci EFPSA konqresinə ev sahibliyi etmək üçün Azərbaycan nümayəndə heyəti namizədlik irəli sürmüş və 33 ölkənin nümayəndələrinin iştirakı ilə baş tutan səsvermə nəticəsi olaraq 2017-ci ildə keçiriləcək konqresə ev sahibliyi Azərbaycana verilmişdir. Bu tədbirdə 33 ölkədən 400-ə yaxın gənc psixoloqların və müəllim-professor heyətinin iştirakı nəzərdə tutulur. EFPSA konqresinin təşkili qaydalarına əsasən təşkilatçılıq işini yerli psixoloq gənclər və ya EFPSA-da rəsmi təmsil olunan yerli təşkilat təşkil edir, 1 həftə ərzində 400-ə qədər iştirakçının qatılacağı mühazirələri, seminarları və qrup işlərini təşkil edir, konqresin ümumi mövzusunu müəyyənləşdirir, iştirakçılar üçün mədəni tədbirlər hazırlayır, yerli mədəniyyəti və elmi nümayiş etdirmək məqsədi ilə tur təşkil edir.

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2017-01-19 at the Wayback Machine
* "Gənc Psixoloqlar" İctimai birliyi
* Arxivləşdirilib 2016-08-18 at the Wayback Machine
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qoca və dəniz.

**"Qoca və dəniz"** (*ing.* The Old Man and the Sea) — yazıçı Ernest Heminqueyin eyniadlı povesti əsasında rejissor Con Störcesin filmi.

Məzmun
------

Artıq ardıcıl olaraq 84 gündür ki, qoca balıqçı hər səhər dənizə çıxır və əliboş geri qayıdır. Əvvəllər ona balaca oğlan kömək edirdi. Lakin indi atası onu daha şanslı balıqçının yanına getməyə məcbur edib. Buna baxmayaraq, qoca bir gün bu uğursuzluğun başa çatacağına inanmağa davam edir. Nəhayət, 85-ci gün o, həmişəkindən daha uzağa üzür və tezliklə onun tilovuna nəhəng balıq düşür…

Film haqqında
-------------

* Filmin rejissorluğunda Con Störceslə yanaşı, Fred Sinnemann və Henri Kinqin də müəyyən iştirakı olsa da, onların adı titrlərdə göstərilməyib.

Mükafatlar və nominasiyalar
---------------------------

### Mükafatlar

#### 1958-ci ilin ABŞ Kinotənqidçilərinin Milli Şurasının mükafatı:

Ən yaxşı film
Ən yaxşı aktyor – Spenser Treysi
#### 1959-cu ilin "Oskar" mükafatı:

Ən yaxşı musiqiyə görə – Dmitri Tyomkin
### Nominasiyalar

#### 1959-cu ilin "Oskar" mükafatı:

Ən yaxşı kişi roluna görə – Spenser Treysi
Ən yaxşı operator işinə görə – Ceyms Vonq Hou
#### 1959-cu ilin "Qızıl Qlobus" mükafatı:

Ən yaxşı dram aktyoru – Spenser Treysi

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Əsərin müəllifi :** Ernest Heminquey
**Ssenari müəllifi :** Piter Virtel
**Rejissor :** Con Störces
**Operator :** Ceyms Vonq Hou
**Rəssamlar :** Art Loel, Edvard Karrer
**Bəstəkar :** Dmitri Tyomkin
**Prodüser :** Liland Heyuord
**İkinci operatorlar :** Floyd Krosbi, Tom Tatviler
**Sualtı çəkilişlərin operatoru :** Lamar Boren
**Montaj :** Artur P. Şmidt
**Səs :** M. A. Merrik
**Dekorator :** Ralf Herst
**Xüsusi effektlər :** Artur S. Roads
### Rollarda

Spenser Treysi – Qoca
Felipe Pazos – oğlan
Harri Bellaver – Martin
Don Daymond – kafe sahibi
Don Blekmen – zənci
Meri Heminquey – turist qız

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  IMDb (ing.). 1990.
2. ↑  "New York Times". 2012-11-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-07-24.
3. ↑  "Cinema: Two with Tracy". 2013-02-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-07-25.
4. ↑  "The Old Man and the Sea — Notes". 2019-10-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-07-24.
5. ↑  "Amazon.com". 2016-03-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-07-24.

Xarici keçidlər
---------------

* *The Old Man and the Sea* — Internet Movie Database saytında.

* The Old Man and the Sea Rotten Tomatoes saytında  (ing.)
* *The Old Man and the Sea*  TCM Movie Database saytında