recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Yaylaq
**Yaylaq** — mal–qaranın yay zamanı otarıldığı ərazi, yer. Maldarlıq meydana gəldikdən sonra yaylaqlardan geniş istifadə olunur. Azərbaycanda yaylaqların əksəriyyəti dəniz səviyyəsindən orta hesabla 2800 m-ə qədər yüksəklikdədir. Böyük və Kiçik Qafqaz dağlarındakı alp və subalp çəmənlikləri qoyunçuluğun qədim yaylaqları sayılır. Yaylaq həm də sərinliyinə görə yay istirahəti üçün əlverişli olan dağ yeridir. Azərbaycanda təqribən 6 minillik tarixi olan yaylaqlardan indi də geniş istifadə olunur.

Yaylaq Azərbaycanda geniş yayılmış müvəqqəti yaşayış məskənlərindən biridir. 

Yaylaqlar, adətən, yüksək dağlıq yerlərdə, alp çəmənliklərində yerləşir. İlin 3-4 ayını yaylaqlarda keçirən maldar elatlar burada alaçıq və dəyələrdə yaşayırdılar. Yaylaqlara köçmə və yurdsalma qaydalarında, əsasən, su mənbələrinə yaxınlıq və otlaq qayğıları, həmçinin qohumluq münasibətləri üstün yer tuturdu. Qohum ailələrin bir neçə il dalbadal düşdükləri yurd yerləri yaylaqlar ailə başçısının, bəzən də onların təmsil etdikləri kəndlərin adları ilə adlanırdı. (Əmirəhmədin yurdu, Nəbi yurdu, Eldar yaylağı və s.)

Mənbə
-----

* ASE, V cild, Bakı, 1981, səh. 50
**Kastiliyalı II Con** (*isp.* Juan II) (6 mart 1405 – 21 iyul 1454, Valyadolid) – Kastiliya kralı.

Kastiliya kralı III Henri və xanımı Lankasterli Ketrinin ən kiçik övladı idi və atasının ölümünün ardından hələ 1 yaşında ikən Kastiliya kralı elan edildi. Əmisi Araqon kralı I Ferdinand və anası isə taxt naibi oldular. 1416-cı ildə əmisinin, 2 il sonra isə anasının vəfatı ilə təkbaşına hakimiyyəti ələ aldı.

Həyatı
------

II Conun 48 il davam edən səltənəti Kastiliya tarixinin ən uzun dönəmlərindən biridir. Bununla yanaşı, o, tarixdə güclü monarx olaraq tanınmadı. Belə ki, günlərini ibadətlə, ov əyləncələri və cəngavər yarışları tərtibləməklə keçirirdi. Ən yaxın adamı olan Alvaro Luna, kralın ikinci xanımı Portuqaliyalı İzabellanın sarayda güc qazandığı dönəmə qədər onu təsiri altında saxlayırdı. Kraliçanın da hazırladığı intriqalarla Alvaro Luna kral tərəfindən edam edildi və ömrünün sonuna qədər bu səbəblə özünü günahlandırdı.

1411-ci ildə II Conun naibləri bölgədə yəhudilər üzərində nəzarəti artıran Valyadolid qanunlarını elan etdi. Belə ki, verilən qərarla yəhudilər fərqli tərzdə geyinməli və dövlət vəzifələrindən uzaq tutulmalı idi. Buna baxmayaraq II Con 1418-ci ildə hakimiyyəti əlinə aldıqdan sonra yaxın adamı Alvaro Lunanın da təsiriylə yəhudilərə qarşı olan təzyiqləri azaltdı.

1431-ci ildə II Con Kastiliyanın vassalı olma və illik xərac vermə şərtləriylə, IV Yusifi Qranada əmiri olaraq təyin etdi. Bundan başqa onun səltənətində ölkədə memarlıq fəaliyyəti də sürətləndi.

20 iyul 1454-cü ildə Valyadoliddə vəfat etmişdir.

Ailəsi
------

1418-ci ildə Con əmisi olan Araqon kralı Ferdinandın qızı Mariya ilə evləndi. Bu evlilikdən cütlüyün 4 övladı dünyaya gəlsə də, bunlardan yalnız oğlu yetkinlik yaşına çatdı:

* Ketrin (1422-1424) - doğumundan ölümünədək Asturiya şahzadəsi.
* Elyanora (1423-1425) - bacısının ölümündən qardaşının doğumunadək Asturiya şahzadəsi.
* IV Henri (1425-1474)
* Mariya (1428-1429)

1445-ci ildə Mariya vəfat etdi və Con Portuqaliya kralı I Conun nəvəsi İzabella ilə evləndi. Cütlüyün bu nigahdan 2 övladı dünyaya gəldi:

* İzabella (1451-1504)
* Alfonso (1453-1468) - Asturiya şahzadəsi.

Mənbə
-----

* Harvey, L. P. (1990). Islamic Spain, 1250 to 1500. University of Chicago Press.
* Previte-Orton, C.W. (1912). The Shorter Cambridge Medieval History. Volume 2. Cambridge at the University Press.
* Piferrer, F.; Busel, A.R. (1859). Nobiliario de los reinos y señorios de España (revisado por A. Rujula y Busel). Nobiliario de los reinos y señorios de España (in Spanish). p. 228.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Diccionario biográfico español (isp.). Real Academia de la Historia, 2011.
2. 1 2 3 4 5  Kindred Britain.
**Kəsilməz enerji qaynağı** –( eng. UPS Uninterruptible Power Supply ) kompüter (yaxud başqa elektron qurğu) ilə qida mənbəyi (adətən, məişət elektrik şəbəkəsi) arasına qoşulan və elektrik enerjisinin kəsilməsi nəticəsində kompüterə daxil olan cərəyanın kəsilməməsinə, bununla da kompüterin mümkün zədələnmələrdən qorunmasına təminat verən qurğu. UPS-lərin müxtəlif modelləri müxtəlif müdafiə səviyyələri təklif edir. UPS-lərin hamısı batareya və cərəyanın itməsini bildirən indikatorla təchiz olunur; indikator işə düşəndə UPS-in gərginliyi dərhal onun batareyasına keçir ki, istifadəçi işinin nəticəsini saxlaya və kompüteri normal söndürə bilsin. Batareyanın cərəyanı saxlama müddəti UPS-in modelindən asılıdır. Daha mükəmməl modellərdə verilən elektrik enerjisinin süzgəcdən keçirilməsi, gərginliyin titrəyişindən mürəkkəb qorunma imkanları vardır. Bundan başqa, belə modellərdə əməliyyat sisteminin UPS ilə qarşılıqlı əlaqədə olması üçün ardıcıl port vardır ki, bu da xarici enerji təchizatı kəsildikdə sistemi avtomatik söndürməyə imkan verir.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Abdullayev Kamandar Məmməd oğlu, təxminən 1978-ci ilin fotoşəkili.
**Abdullayev Kamandar Məmməd oğlu** — Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndisi, rabitə ustası, beynəlxalq dərəcəli böyük mühəndis, Azərbaycan Politexnik İnstitutunun (indiki Azərbaycan Texniki Universiteti) Elektrotexnika fakültəsinin məzunu.

Həyatı
------

1940-cı il 10 noyabr tarixində indiki Goranboy rayonunun Ağamalıoğlu (əvvəllər Abdullabəykürdü, indi Düzqışlaq) kəndində anadan olub, 1949-cu ildən həmin kəndin orta məktəbində 7 sinif orta təhsil aldıqdan sonra 1957-ci ildə Bakıya köçüb leytenan Şmidt adına Bakı Maşınqayırma Zavodunun poladəritmə sexinin model bölməsində modelşik işləyib. Tam orta təhsilini də Bakı şəhəri Nərimanov rayonunun 72 nömrəli fəhlə gəncləri məktəbində başa vurdu.

1961–1966-cı illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun Elektrotexnika fakültəsində ali təhsil almış və 1965-ci ilin dekabr ayında təyinat üzrə Kirovabad (indi Gəncə) şəhərində 2 nömrəli Rabitə İstismar Texniki Qovşağının Şəhərlərarası telefon stansiyasının gücləndirici məntəqə mühəndisi təyin olunmuşdur. 1970-ci ilin mart ayında həmin Rabitə qovşağının rəis müavini təyin olundu. 15 avqust 1971-ci ildən SSRİ Rabitə Nazirliyi tərəfindən Monqolustan Xalq Respublikasına uzunmüddətli xidməti ezamiyyətə göndərilmişdir. Uzunmüddətli xarici ezamiyyətdən sonra 1973-cü ilin oktyabr ayından Gəncədə 2 nömrəli Rabitə İstismar Texniki Qovşağının rəis müavini vəzifəsində əmək fəaliyyətini davam etdi. Gəncə şəhərində (əvvəlki adı Kirovabad) 1975–1986-cı illərdə Şəhər Rabitə Qovşağının rəisi və sonra 1986–1990-cı illərdə Şəhər Telefon Şəbəkəsinin rəisi işləmişdir. 1990–1998-ci illərdə Respublika Magistrallarının Texniki Qovşağının Qazax — Bərdə hissəsi üzrə sahə rəisi olub. 1988–1998-ci illərdə Gəncə Rabitə İstehsalat Birliyində rəis müavini təyin olunmuşdur.
1999-cu ildən 2016-cı ilin iyun ayı ərzində Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirini bölgə üzrə Səllahiyətli nümayəndəsi işləyib.
Bunlarla bərabər Monqolustan Xalq Respublikasının rabitə nazirliyi, Monqolustan Xalq Respublikasınin rabitə təşkiltlrı və Azərbaycan Azərbaycan Rabitəə və Yüksək Texnoloqiyakarı Nazirliyinin rəhbərliy tarafində xeyli saylı fəxri fərmanlarla təltif edilmişdir.
Kecmiş Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı-nin bir cox medallarə ilə təltif edilib
Hal hazırda Gəncə şəhərində yaşayır

Kamandar Abdullayev 2023-cü il avqustun 30-da vəfat edib.[*mənbə göstərin*]

Mükafatları
-----------

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin "Azərbaycan Respublikasında rabitə və informasiya texnologiyaları sahəsi işçilərinə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndisi" fəxri adı verilməsi haqqında" 1 dekabr 2008-ci il tarixli 79 nömrəli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasında rabitə və informasiya texnologiyaları sahəsindəki xidmətlərinə görə Kamandar Abdullayevə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndisi" fəxri adı verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Crocusoft.* "E-QANUN". e-qanun.az. 2021-11-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-12.
**Yezid ibn Subeyt əl-Əbdi əl-Bəsri** (*ərəb.*  یزید بن ثبیط ثبیط البدی البصری‎) — Kərbəla döyüşündə şəhid olan Hüseyn ibn Əli səhabələrindən biri.

Nəsil
-----

Yezid ibn Subeyt Bəsrədəki Əbdülqeys qəbiləsindən idi.

İmam Hüseynə qoşulması
----------------------

Hüseyn ibn Əlinin insanları ona köməyə çağıran məktubu Bəsrəyə çatdıqda, Yezid Hüseynin karvanına qoşulmaq qərarına gəldi. O, bunu bir sıra Bəsrə şiəsinin toplaşdığı Mariya binti Munqidin evində keçirilən görüşdə bildirdi. Onun on oğlu var idi, lakin onlardan yalnız ikisi, Abdullah və Ubeydullah Kərbəla döyüşündə iştirak etdilər. Əmir ibn Müslim əl-Əbdi və qulu Səlim, Seyf ibn Malik əl-Əbdi və Ədhəm ibn Ümeyyə əl-Əbdi də ona qoşuldular. Onlar Məkkə yaxınlığındakı Əbtədə Hüseynin karvanını qarşıladılar və orada öz çadırlarını qurdular. Hüseyn ibn Əli Yezid ibn Tubeytin gəlişini eşidəndə onu qarşılamaq üçün Yezidin çadırına getdi, lakin Yezid Hüseyni görməyə getdi. Hüseyn Yezidin çadırında qaldı və onun qayıtmasını gözlədi. Yezid Hüseynin çadırına çatanda ona dedilər ki, Hüseyn onu qarşılamağa çıxıb. Çadırına qayıdıb Hüseyni gördükdə "Allahın lütfü və rəhməti ilə sevinsinlər" ayəsini oxudu. Sonra Hüseyn ibn Əli ilə salamlaşdı, sonra başına gələnləri ona danışdı. Hüseyn onun üçün dua etdi və sonra Hüseynin karvanına qoşuldular.

Aşura günündə
-------------

Yezid və onun iki oğlu Aşura günü şəhid oldular. Onun və oğullarının adı "Ziyarət əl-Şühəda"da qeyd olunur: "Salam olsun Zeyd ibn Subeyt əl-Qeysiyə; salam olsun, Yəzid ibn Subeyt əl-Qeysinin iki oğlu Abdullah və Ubeydullaha."

Həmçinin bax
------------

* Kərbəla döyüşündə Hüseynin ordusunda həlak olanların siyahısı

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Tarih-i Tabari.* tarikh al-umam wa-al-muluk. 5. 353. 2021-09-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-25.
2. ↑  Qur'an 10:58.
3. ↑  *Tarih-i Tabari.* Tarih-i Tabari. 5. 353–354. 2021-09-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-25.
**Lotos effekti** — su damcılarının yarpağın səthində hərəkət edərək yad hissəcikləri tutması effektidir.

Lotos effekti aşağı dərəcəli səth islanmasıdır, lotos bitkilərinin yarpaq və ləçəklərində və nastursiya, qamış kimi bitkilərdə müşahidə olunur. Bu effekt təbiətdə yalnız bitkilərdə deyil, həmçinin həşəratların (məsələn, kəpənəklərin qanadları) qanadlarında da müşahidə olunur. Belə ki, həşəratların qanadları yağışdan islanmır və onların uçmasında heç bir problem yaranmır.

|  |  |
| --- | --- |
| Lotos yarpağı üzərində su damcısı | Lotos effekti: damcılar yarpağın səthində fırlanaraq yad cisimləri özünə çəkir |

Lotos effektini göstərən (özündə əks etdirən) materiallar superhidrofob materiallar adlandırılır. Bu effekt onunla əlaqələndirilir ki, su damcısı belə materiallarla təmasda şarabənzər forma alaraq səthin üzərində sürüşərək (diyirlənərək) bütün yad cisimləri və tozu, çirki özunə yığır. Superhidrofob materiallar eyni anda bir neçə xassə ilə xarakterizə olunur: su damcısı belə materiallarda 1500-dən böyük islanma bucağı yaradır, 2-3 mm diametrli damcılar diyirlənir, su ilə təmasda səth üzərində öz-özünə təmizlənmə sahəsi yaranır. Təbiətdə Səthin Lotos effekti və ya superhidrofobluğu unikal deyil, bir çox bitki və həşəratlara da məxsusdur. Lotos effekti təbiətdə uzun zamanlar müşahidə olunsa da, bu hadisənin alimlər tərəfindən sistemli tədqiqinə demək olar ki, 10 il bundan qabaq başlamışlar, lakin müxtəlif superhidrofob xassəli materialların alınması məhz yeni nanomaterialların və nano və mikrotexnologiyanın inkişafı ilə əlaqədardır.
**Olympic Arms OA-93** - OA-93, Olympic Arms tərəfindən istehsal olunan AR-15 törəmə tapançadır.

Haqqında
--------

Kəmər və ya tampon borusu olmayan OA-93, Armalite AR-18-ə bənzər xüsusi hazırlanmış düz yuxarı qəbuledici vasitəsilə geri çəkilməni yayır. Bununla belə, 1994-cü il Cinayət Qanununun qəbulu Olimpiya Silahlarının satışını davam etdirmək üçün əsas dizayna dəyişikliklər etməyi tələb etdi:

OA-93-ün ilk təftişi OA-96 idi ki, burada 30 dəyirmi sursat quyusu bərkidilir və yerindən qaynaqlanır ki, ayrılmasın. Bundan əlavə, OA-96-nın arxa tərəfində yuxarı qəbuledicini açan və sonra soyucu kliplər vasitəsilə yüklənə bilən düymə var.

İki il sonra ikinci təftiş edildi. OA-98 çıxarıla bilən jurnaldan istifadə etdi, lakin bədən çəkisini 50 unsiya məhdudiyyətindən aşağı azaltmaq üçün skeletləşdirildi ki, OA-98 1994-cü il Cinayət Qanununa uyğun olaraq daha bir xüsusiyyətə sahib olsun.

Tapança əsasında porşenlə idarə olunan karbin 1993-cü ildə və 2004-cü ildən 2007-ci ilə qədər Federal Hücum Silahlarına Qadağanın müddəti bitdikdən sonra hazırlanmışdır.

1. ↑  "NATO". 2020-12-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-02.
2. ↑  "Armalit". 2023-07-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-02.
3. ↑  "Federal Hücum Silahlarına Qadağa". 2023-06-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-02.
**VikiVikiVeb** (*ing.* WikiWikiWeb) — İstifadəçi tərəfindən redaktə edilə bilən vebsaytdır. 25 mart 1995-ci ildə proqramçı Ward Cunningham tərəfindən proqram dizayn nümunələrini müzakirə edən və Portland Pattern Repository vebsaytını müşayiət etmək üçün istifadəyə verilmişdir. VikiVikiVeb adı ilkin olaraq veb-saytı idarə edən, Perl proqramlaşdırma dilində yazılmış və daha sonra adı "WikiBase" olaraq dəyişdirilən viki proqram təminatına şamil edilmişdir.

Tarixi
------

Proqram təminatı və vebsayt proqramçılar arasında fikir mübadiləsini asanlaşdırmaq üçün 1994-cü ildə Cunningham tərəfindən hazırlanmışdır. Konsepsiya 1980-ci illərin sonlarında Cunningham tərəfindən qurulan HyperCard yığınlarından hazırlanmış ideyalara əsaslanırdı. 25 mart 1995-ci ildə o, proqramı öz şirkətinin (Cunningham & Cunningham) c2.com saytında quraşdırdı. Cunningham-ın ideyası VikiVikiVeb-in səhifələrini istifadəçiləri tərəfindən tez redaktə edilə bilən hala gətirmək idi, buna görə də o, əvvəlcə onu "QuickWeb" adlandırmaq barədə fikirləşdi, lakin sonradan fikrini dəyişdi və ona "WikiVWikiWeb" adını verdi. VikiVikiVeb-dəki səhifələr arasında hiperlinklər böyük hərflə yazılmış sözlərin birləşdirilməsi ilə yaradılır, bu üsul dəvə işi adlanır. Viki işarələmə formatının bu konvensiyasından sonra hələ də bəzi daha yeni viki proqram təminatı tətbiq edilir, digərləri isə, məsələn, Vikipediyaya güc verən MediaViki proqram təminatı dəvə qutusu olmadan keçidlərə icazə verir.2014-cü ilin dekabrında VikiVikiVeb vandalların hücumuna məruz qaldı. 1 fevral 2015-ci ildə Cunningham elan etdi ki, Viki bir səhifəlik proqram kimi yenidən yazılıb və yeni Federativ Vikiyə köçüb.

İstinadlar
----------

1. ↑  WikiWikiWeb Arxivləşdirilib 2023-07-23 at the Wayback Machine  (ing.)
2. ↑  Correspondence on the Etymology of Wiki Arxivləşdirilib 2023-08-03 at the Wayback Machine  (ing.)
**Zakir Cabbar oğlu Cabbarov** — Laçın Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (9 dekabr 1992 - 6 aprel 1994).

Həyatı
------

Cabbarov Zakir Cabbar oğlu 22 dekabr 1937-ci ildə Laçın rayonunun Xırmanlar kəndində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur.

7 illik kənd məktəbini, sonra isə Laçın şəhərində tam orta məktəbin 10-cu sinfi bitirib.

1964-cü ildə Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinə daxil olub.

1969-cu ildə Universiteti bitirərək Azərbaycan dili və Ədəbiyyatı müəllimi ixtisası almışdır.

1969-cu ildə Laçın rayon Xırmanlar kənd orta məktəbində müəllim işləmiş, bir müddət sonra isə direktoru təyin edilmişdir.

1975-ci ildə Laçın rayon Təhsil Şöbəsinə hərbi metodist təyin edilmişdir. Eyni zamanda Laçın rayonu üzrə Təbiəti Mühafizə idarəsinin sədri vəzifəsində işləmişdir.

1990-cı illərdə Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda gedən mübarizədə yaxından iştirak etmişdir.

9 dekabr 1992-ci ildə Laçın Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin olunmuş və 6 aprel 1994-cü ilə qədər bu vəzifədə çalışmışdir.

1994-cü ildən ömrünün sonunadək Laçın rayon Təhsil Şöbəsində hərbi metodist vəzifəsində çalışmışdır.

Zakir Cabbarov 7 yanvar 2013-cü ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

Ailəsi
------

Oğlu Elnur Cabbarov Qarabağ müharibəsi zamanı Laçın Polis batalyonunun tərkibində 1994-cü ildə Füzuli rayonunun Cocuqmərcanlı kəndində gedən döyüşlərdə şəhid olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Z.C. Cabbarovun Laçın rayonu İcra hakimiyyətinin başçısı təyin edilməsi və A. S. Məmmədovun həmin vəzifədən azad edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 9 dekabr 1992-ci il tarixli, 351 saylı **Fərmanı**" (az.). e-qanun.az. 1992. 2023-06-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-18.
2. ↑  "M. M. Cabbarovun Laçın rayonu İcra hakimiyyətinin başçısı təyin edilməsi və Z. C. Cabbarovun həmin vəzifədən azad edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 6 aprel 1994-cü il tarixli, 131 saylı **Fərmanı**" (az.). e-qanun.az. 1994. 2016-03-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-18.

Xarici keçidlər
---------------

* 
* "Laçın" qəzeti, 11.02.1994-ci il, səhifə 2.
**Çərkəz Matəm Günü** (*adıq* Шъыгъо-шӏэжъ маф, *rus.* День памяти жертв Кавказской войны) və ya **Çərkəz Soyqırımı Qurbanlarının Matəm Günü** (Rusiya mediasında adətən **Qafqaz Müharibəsi Qurbanlarının Anım Günü** kimi senzura olunur) — çərkəz diasporunun üzvləri tərəfindən hər il 21 may tarixində Rusiya–çərkəz müharibəsi qurbanlarının xatirəsi və sonrakı çərkəz soyqırımını yad etmək üçün keçirilən anım günü. Tarixin seçilməsi onunla əlaqədardır ki, 21 may 1864-cü ildə general Pavel Qrabbe Kbaade döyüşündə əldə etdiyi qələbə şərəfinə indiki Krasnaya Polyana ərazisində hərbi parad keçirmişdi.

1990-cı ildə çərkəzlər 21 mayı öz xalqının hüzn günü kimi qeyd etmişdilər. Rusiya Federasiyasının üç respublikasında (Adıge, Kabarda-Balkariya və Qaraçay-Çərkəz ), eləcə də Krasnodar diyarının çərkəz kəndlərində qeyri-iş günüdür. Qismən tanınan Abxaziya Respublikası hökuməti də 21 may matəm günüdür (2011-ci ilə qədər 31 mayda).

İstinadlar
----------

1. ↑  "21 мая День памяти и скорби – Адыгея, Кабардино-Балкария, Карачаево-Черкесия". 2020-06-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-09.
2. ↑  "О праздничных и памятных днях республики Адыгея". 2019-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-09.
3. ↑  "Праздничные (нерабочие) и памятные дни по Кабардино-Балкарской Республике" (PDF). 2017-03-06 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-08-09.
4. ↑  "Жители Карачаево-Черкесии почтили память жертв Кавказской войны". 2017-03-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-09.
5. ↑  "День памяти махаджиров отмечается в Абхазии 21 мая". 2019-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-09.
**Ümmü İshaq binti Təlhə ibn Ubeydullah** (*ərəb.* أم إسحاق بنت طَلحَة بن عُبَيد الله‎) — Təlhənin qızı və Həsən ibn Əlinin xanımlarından biri idi. Həsən ibn Əlinin vəfatından sonra o, Həsənin qardaşı Hüseyn ibn Əli ilə evləndi.

Bioqrafiya
----------

Ümmü İshaq Təlhə ibn Ubeydullahın qızı idi. Onun Qureyşin ən gözəl qadınlarından olduğu bildirilir.
Ümmü İshaq Həsən ibn Əlinin həyat yoldaşlarından idi. Həsən qətlə yetirildikdən sonra Hüseyn ibn Əli ilə evləndi. Hüseyn qətlə yetirildikdən sonra Abdullah ibn Məhəmməd ibn Əbdürrəhman ibn Əbubəkrlə evləndi. Deyilənə görə, Abdullahla bu evlilikdən əvvəl o, Təmmam ibn Abbas ibn Əbdülmüttəliblə evlənmişdi.

Uşaqları
--------

Ümmü İshaqın Həsən ibn Əlidən üç övladı var idi: Hüseyn (əl-Ətram adı ilə tanınırdı), Təlhə ibn Həsən və Fatimə binti Həsən.
Onun Hüseyndən bir qızı da var idi: Fatimə əl-Kübra. O, həmçinin Abdullah ibn Məhəmməd ibn Əbdürrəhman ibn Əbubəkrdən Əminə adlı bir qızı dünyaya gətirdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Iṣfahānī.* Al\_Aghani. 21. 78. 2023-08-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-15.
2. ↑  *A. J. Al-Baghdadi.* Al-Muhbir. Beirut: Dar al-Afaq al-Jadidah.
3. ↑  *Mufīd.* al-Irshād. 2. 20. 2023-01-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-15.
4. ↑  *Mufid.* Al\_Irshad. 2. 135. 2023-01-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-15.
5. ↑  Zubayrī, Nasab, 50; Ibn Sa'd, Ṭabaqāt, III/1, 152.
**Denis Maykl Rohan** (*ing.* Denis Michael Rohan; 1 iyul 1941 – 20 mart 2013, Sidney) — 21 avqust 1969-cu ildə Əl-Əqsa məscidini yandırmağa çalışan və "Tanrı kilsəsi" təşkilatına mənsub olan Avstraliya xristianı. Hücumun səbəbi kimi özünü tanrının nümayəndəsi olaraq gördüyünü və məscidin dağıdılmasının Məsihin zühurunu sürətləndirəcəyinə inandığını bildirmişdir. Hücum cəhdi nəticəsində məsciddə yanğın baş vermiş və yanğından sonra Əl-Əqsa məscidinin divarlarında ziyanın olduğunu bildirilmişdir. Hücumdan sonra məhkəmə önünə çıxarılmış, onun ruhi xəstə olduğu qənaətinə gəlinmişdir.

O, 14 may 1974-cü ildə "ailəsi ilə birlikdə psixiatrik müalicə almaq üçün humanitar əsaslarla" İsraildən qovulmuşdur. Daha sonra Avstraliyadakı Kellen-Park xəstəxanasına köçürüldmüşdür. Bəzi mənbələr onun 1995-ci ildə öldüyünü bildirir, lakin "Australian Broadcasting Corporation" (ABC) tərəfindən 2009-cu ildə aparılan araşdırmada onun hələ də sağ olduğu məlum olmuş, bir neçə ildən sonra "ABC" jurnalistinə verdiyi müsahibə üzə çıxmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  "Mescid-i Aksa 45 yıl önce bu gün kundaklanmıştı". Dünya Bülteni. 21 Ağustos 2014. 25 Nisan 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 Nisan 2016.
3. ↑  "Mescid-i Aksa'yı kim koruyacak?". Yeni Akit. 11 Kasım 2014. 19 Nisan 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 Nisan 2016.
4. ↑  "The al-Aqsa Mosque fire of 1969" (İngilizce). Palestinefacts.org. 23 Mart 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 Nisan 2016.
5. ↑  "How an Australian sheepshearer's al-Aqsa arson nearly torched Middle East peace". 23 Ağustos 2019 tarixində arxivləşdirilib.
6. ↑  "Rohan and the road to the apocalypse". 23 Ağustos 2009. 10 Kasım 2012 tarixində arxivləşdirilib.
7. ↑  "Apocalypse Now: The political legacy of Denis Michael Rohan". 21 Ağustos 2019. 7 Kasım 2019 tarixində arxivləşdirilib.
**Enneada** (yun. Ἐννεάς - doqquzluq) — Qədim Misir dinində doqquz əsas tanrıların birliyidir. Ən qədim zamanlarda Heliopol şəhərinin tanrıları idilər. Enneada tanrıları həmdə Misirin ilk fironları hesab olunurlar.

Enneada tanrıları aşağıdakılardır:

* 1. Atum (Amon, Ra, Ptah) - ilk tanrıdır, qarışıqlıqdan (xaosdan) yaranmışdır.1. **Atum (Amon, Ra, Ptah)** - ilk tanrıdır, qarışıqlıqdan (xaosdan) yaranmışdır.
* 2. Şu - hava2. **Şu** - hava
* 3. Tefnut - nəmlik3. **Tefnut** - nəmlik
* 4. Nut - yer və 5. Geb - göy tanrıcası4. **Nut** - yer və 5. **Geb** - göy tanrıcası
* 6. Osiris - axirət dünyasının sahibi6. **Osiris** - axirət dünyasının sahibi
* 7. İsis - münbitliyin, verimliliyin tanrıcası7. **İsis** - münbitliyin, verimliliyin tanrıcası
* 8. Set - təbii güçlərin təcəssümü, həyatverici güvvə; səhra fırnınasının, savaşın, ölümün tanrısı8. **Set** - təbii güçlərin təcəssümü, həyatverici güvvə; səhra fırnınasının, savaşın, ölümün tanrısı
* 9. Neftis - Osirisin bacısı, yeraltı dünyanın yanrıcası9. **Neftis** - Osirisin bacısı, yeraltı dünyanın yanrıcası

Qədim Misir dinində Heliopolis ilahiyyatına görə, yaradılış bu şəkildə baş vermişdir: Xaosdan Atum çəxməş və özündən Şu və Tefnutu doğmuşdur. Onlardan yer tanrısı Geb və Göy tanrıcası Nut törəndi. Onlar da Osirisi, İsisi (İsidanı), Seti və Neftisi doğmuşdurlar.

Neoplatonçu filosof Porfirius müəllimi Plotinin fəlsəfəsini "Enneadalar" adlı əsərində açıqlamışdır.

Mənbə
-----

* Aydın Əlizadə. Qədim Misir ilahiyyatında dünyanın yaranması. "Dövlət və din" jurnalı 1(15), yanvar-fevral 2010.

Xarici bağlantılar
------------------

* Гелиопольское сказание о сотворении мира (Из Книги познания творений Ра).

Həmçinin bax
------------

* Qədim Misir dini
**İzlənilən** (*ing.* The Hunted) — baş rolda Kristofer Lambertin oynadığı döyüş filmi.

Məzmun
------

Yaponiyaya iş görüşməsi keçirən amerikalı biznesmen Pol Rasin yapon qız Kirana ilə tanış olur. Gecəni otel otağında bir yerdə keçirdikdən sonra, qız Rasinin getməsini istəyir. Rasin otağı tərk etsə də, liftdə olanda otağın açarının özündə olduğunu görür və qaytarmaq üçün Kirananın yanına dönür. Otağa daxil olarkən Kirananın 3 nindzanın əhatəsində olduğunu görür. Kirananın öldürmək üçün göndərilən nindzaların başçısı Kindzö qızın son arzusu ilə maskasını çıxarıb üzünü göstərir. Olaya müdaxilə edən Rasin nindzaların zəhərli surikeni ilə yaralanır. Kirinanın isə başı kəsilir.

Uğurlu cərahiyyə əməliyyatı nəticəsində Rasin sağ qalır. Onun cərrahı isə məşhur samuray Takedaya müraciət edərək, Rasini yaralayan surikenin şəklini göstərir. Cənab və xanım Takedalar xəstəni ziyarət edirlər. Onlar Rasinə Makato klanına aid nindzalar tərəfindən yaralandığını izah edirlər. Həmçinin bildirirlər ki, Kendzönün üzünü klan xaricində heç kəs görmədiyindən Rasinin həyatı təhlükədədir.

Rasin əvvəlcə onlara inanmasa da, onu öldürmək üçün xəstəxanaya gələn nindzalardan qurtulduqdan sonra Takedalarla əlaqə saxlayır. Dəmir yolu stansiyasında Takedalarla görüşən Rasin onların himayəsi altında qatarla yola düşür. Qatarda nindzalar tərəfindən onu öldürməyə daha bir cəhd edilir. Amma Takeda həyat yoldaşının köməyi ilə onları məhv edir.

Məlum olur ki, Takeda samuray nəslinin Makato nindza klanı ilə öz hesabı olduğu üçün Rasin birincilər tərəfindən himayəyə götürülmüşdür. Rasin Takedanın döyüş sənəti məktəbi olan adasına gətirilir. 3 həftə ərzində Rasin Takeda üçün qılınc hazırlayan dəmirçi ilə birgə vaxt keçirir, döyüş sənəti və yapon dili ilə bağlı primitiv biliklər əldə edir.

Rasini ələ keçirmək üçün Kindzö və adamları Takedanın adasına gəlir. Beləliklə, samuraylar və nindzalar arasında qanlı və sonuncu döyüş başlayır.

Rollarda
--------

* Kristofer Lambert — Pol Rasin
* Con Loun — Kindzö
* Coan Çen — Kirina
* Yosio Harada — sensey Takedo
* Yoko Simada — Mieko Takedo

Xarici keçidlər
---------------

* *The Hunted* — Internet Movie Database saytında.

* *The Hunted* AllMovie saytında
**Koyballar** (özünü adlandırma: Хойбаллар *Xoyballar*; Rusca Койбалы *Koybalı*)— Rusiya Federasiyasının orta cənub bölgəsindəki Xakasiyada yaşayan Türk xalqlarından Xakasların bir tayfası.

Tarix
-----

Koybalların formalaşması XVIII əsrdən başlayır.Yenisey çayının ətrafında yaşayırdılar.

Coğrafiya
---------

Xakasiyada Kaçlar ilə Saqayların kəsişmə nöqtələrinə yaxın dar bir sahədə və ən şərqdə yaşayırlar.

Dillləri
--------

Etnik olaraq Kamasincə danışan Samoyed kökənli xalqların (Abuqaç, Baikot, Kandık, Tarajak, Kol ve Arş) XIX əsrin sonunda qarışımıyla yaranan koybalların Samoyed kökənli ana dilləri ilə sonradan aldıqları Xakas ağzı bu gün itmiş və bir qismi Kaçların digər bir qismi də Saqayların ağzını qəbul edərkən başqa bir qismi də yerli rusların dilini alıb asimilyasiya olmuşlar. Biysk rayonunda yaşayanlar tamamilə Rus dilinə keçmiş, Askiz və Altay rayonunda yaşayanlar Kaçlaşmış, Askiz rayonunda yaşayan bir qrup da Saqaylaşmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Gülsüm Killi Yılmaz (2007), Hakas Ağız Araştırmaları Tarihi Üzerine Arxivləşdirilib 2010-11-05 at the Wayback Machine, Modern Türklük Araştırmaları Dergisi (2007), 4/3:105-124

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Etnik qrup** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
Mingəçevirdən tapılmış şamdan ayağında: 𐔵𐕒𐕡 𐕣𐔼𐕎 𐕢𐔴 (zu kin pe) — Bunu əllərimlə düzəltdim
**𐔼** (səslənməsi: /i/; transkripsiyası: **I**, **i**) — Alban əlifbasının 13-cü hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı *erm.* Իր́բ (Írb) kimi verilmişdir. Tədqiqatçılar Jost Gippert və Wolfgang Schulzenin fikrincə bu hərfin adı hardasa doğrudur. Çünki hərf adındakı diakritik işarə ermənicə tələffüzdən kənara çıxır. Bu, udlaqlaşmış artikulyasiyanı göstərə bilər, lakin nəticədə yaranan forma (\*iˤrb) fonotaktik olaraq yüksək olacaq, çünki bu tip samit çoxluğu ilə bitən əsl alban sözləri yoxdur. Erməni tədqiqatçı Aşot Abramyanın fikrincə bu hərfin prototipi ermənicə Ի hərfi olub. Fonetik olaraq Azərbaycan dilindəki İ hərfi ilə eyni səsi bildirir. Rəqəm dəyəri 40-dır. Müstəqil istifadə zamanı həm çinin "və" mənasını da verir.

Nümunələr:

| Alban yazısı | Transkripsiyası | Tərcüməsi | Udi dilində |
| --- | --- | --- | --- |
| 𐔼𐕖 | ič | öz | iç |
| 𐕛𐔼𐕖𐔼 | viči | qardaş | viçi |
| 𐔼𐕐𐕒𐕡 | išu | kişi | işu |


**Bu məqalə özündə Qafqaz albancasında mətn ehtiva edir**. Texniki dəstək olmasa qutular, sual işarələri və ya başqa işarələr görə bilərsiz.

İstinadlar
----------

1. 1 2  J. Gippert, W. Schulze, Z. Aleksidze, J.-P. Mahé — The Caucasian Albanian Palimpsests of Mount Sinai, Brepols Publishers, ISBN 978-2-503-53116-8, 2008; 1-ci cild, səh. II-4–6
2. ↑  Aşot Qareqinoviç Abramyan — Дешифровка надписей Кавказских агван Arxivləşdirilib 2023-07-03 at the Wayback Machine (Qafqaz albanlarının yazısının deşifri), Mitk, 1964, səh. 29
Əbdülqeysin əcdadını əks etdirən nəsil ağacı.
**Əbdülqeys** (*ərəb.*  عبد القيس‎) — Şimali Ərəbistan tayfalarının Rəbiə qolundan olan qədim ərəb qəbiləsi.

Tarix
-----

### Mənşəyi

Qəbilənin adı "Qeysin (tanrı) qulu" mənasındadır. O, əvvəlcə Cənubi Ərəbistandakı əl-Arid bölgəsində məskunlaşan və şimal-qərbə doğru şimaldan Sudeyr və cənubdan əl-Xarca qədər uzanan əraziyə köç edən qəbilə qruplarına mənsub idi. Sonralar ərəb şəcərə ənənəsində bu qəbilələr şimal ərəb Məad konfederasiyasının bir qolu olan Rəbiə adlanırdı.

### II Şapurun yürüşləri

İslamdan əvvəlki dövrlərdə Əbdülqeys qəbiləsi tez-tez İrana basqın edirdi. Sasani şahı II Şapur (h. 309-379) ərəb qəbilələrinə qarşı ekspedisiyaya başçılıq etmiş və bu ekspedisiya zamanı Əbdülqeys qəbiləsinin əksəriyyətini qətlə yetirmişdir. Daha sonra bir neçə Əbdülqeys qəbiləsi Şapur tərəfindən İranın Kirman əyalətinə köçürüldü.

### Şərqi Ərəbistana köçlər

5-ci əsrə qədər Əbdülqeys qəbiləsi köçəriliyə keçərək cənubi Nəcddə (mərkəzi Ərəbistan) Tuveyq dağından kənarda məskunlaşdılar. 6-cı əsrdə qəbilə Şərqi Ərəbistandakı Əl-Əhsa və Qətif vahələrindən şimal-şərqə doğru köç etdi.

### İslam dövrü

Ərəblərin İranı ələ keçirməsi zamanı xeyli sayda Əbdülqeys qəbiləsi cənub-şərqə daxil olaraq bölgəyə geniş basqınlar təşkil etdi. Əbdülqeys qəbiləsinin bir neçə dəstəsi İranın sahil dağlarında Təvvaz və Aşağı Mesopotamiyada Bəsrə yaxınlığında məskunlaşdı. 8-ci əsrin əvvəllərində 4000 Əbdülqeys qəbiləsinin döyüşçüsü Qüteybə ibn Müslümün Xorasana yürüşü zamanı ordusunun bir hissəsini təşkil edirdi.

Bəhreyndə Əbdülqeys qəbiləsinin şəcərələrində çoxlu boşluqlar və uyğunsuzluqlar var, buna görə də Baharna, ehtimal ki, etnik cəhətdən qarışıq əhalinin nəslindəndir.

Din
---

Əbdülqeys qəbiləsi İslamın gəlişindən əvvəl daha çox xristian idilər.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Caskel, 1960. səh. 72
2. 1 2 3 4 5 6  ʿABD-AL-QAYS Arxivləşdirilib 2023-06-16 at the Wayback Machine Encyclopaedia Iranica.
3. ↑  *Brian John Ulrich.* Constructing Al-Azd: Tribal Identity and Society in the Early Islamic Centuries. 2007. səh. 107.
**Əbdürrəhman ibn Əbdrəbb əl-Ənsari əl-Xəzrəci** (*ərəb.* عبد الرحمن بن عبد رب الأنصاری الخزرجی‎) — Kərbəla döyüşündə şəhid olan peyğəmbərin və Əlinin səhabələrindən biri.

Qədir-Xum hadisəsinin şahidi
----------------------------

Əbdürrəhman Qədir-Xum gününə şahid olan və Qədir-Xum hədisini nəql edən Peyğəmbərin səhabələrindən idi. Əli ibn Əbu Talib ər-Ruhbə günü Qədir gününə şahid olan səhabələrdən Peyğəmbərin canişinliyi haqqında şəhadət vermələrini istədi. Əbdürrəhman ibn Əbdrəbb əl-Ənsari kimi səhabələrdən bəziləri ayağa qalxıb dedilər: "Biz şəhadət veririk ki, biz Peyğəmbərin belə dediyini eşitmişik: "Diqqət edin ki, Uca və Cəlal Allah mənim mövlamdır və mən də möminlərin mövlasıyam. Diqqət et ki, mən kimin mövlasıyamsa, Əli də onun mövlasıdır."

Əli ona Quranı öyrətdi.

Kərbəla döyüşündə
-----------------

Bəzi mənbələrə görə, Əbdürrəhman Məkkədən Hüseyn ibn Əlinin karvanına qoşulmuşdur. Rəvayət edilir ki, Tasua günü Büreyr ibn Xudeyr əl-Həmdani Əbdürrəhmanla zarafatlaşırdı. Əbdürrəhman ona dedi: "İndi zarafat vaxtı deyil". Büreyr cavab verdi: "Ey qardaş! Qohumlarım bilir ki, mən cavan vaxtımda zarafatcıl deyildim, qocalıqda da belə olmayacağam. Amma bilirəm ki, nə ilə qarşılaşacağıq. Allaha and olsun ki, iri gözlü hurilərlə aramızdakı məsafə bu insanların qılıncla bizə hücumudur və indi olmağı nə qədər sevirəm."

Ömər ibn Səd ordusunun ilk hücumu zamanı şəhid oldu.

Həmçinin bax
------------

* Kərbəla döyüşündə Hüseynin ordusunda həlak olanların siyahısı

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Samāwī, Muḥammad ibn Ṭāhir.* Ibṣār al-ʻayn fī inṣār al-Ḥusayn. Najaf, Iraq: al-Maṭbaʻah al-Ḥaydarīyah. 1922. 158. 2021-10-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-17.
2. ↑  *Amin.* Al\_Ghadir. 1. 340. 2021-06-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-17.
3. ↑  *Muhammad ibn Jarir al-Tabari.* Tarih-i Tabari : tarikh al-umam wa-al-muluk. 5. Beirut : Dar-i Seveydan. 425. 2021-09-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-17.
**Qarabağ dairəsi** və ya **Qarabağ mahalı** — Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasında 1929–1930-cu illərdə mövcud olmuş inzibati-ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Ağdam olmuşdur. Bu səbəbdən Ağdam dairəsi (Ağdam mahalı) kimi də adlandırılmışdır.

Tarixi
------

Qarabağ dairəsi VI Ümum-Azərbaycan Sovetlər Qurultayının 8 aprel 1929-cu il tarixli qərarı ilə Azərbaycan SSR-də qəzaların ləğv edilməsi nəticəsində yaradılmışdır. Ağdam, Cəbrayıl və Kürdüstan qəzalarını əvəz etmişdir. Regiondakı Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinə isə öz muxtariyyət statusunu saxlamaqla Qarabağ dairəsinin tərkibinə daxil olmaq hüququ verilmişdir.

Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin 25 yanvar 1930-cu il tarixli qərarı ilə Kürdüstan dairəsi Qarabağ dairəsinin tərkibindən ayrılaraq müstəqil inzibati vahid kimi yaradılmışdır.

SSRİ Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi və Xalq Komissarları Sovetinin "Dairələrin ləğv edilməsi haqqında" 23 iyul 1930-cu il tarixli qərarına uyğun olaraq Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi və Xalq Komissarları Soveti 8 avqust 1930-cu ildə Azərbaycan SSR ərazisində dairələrin ləğv edilməsi haqqında qərar qəbul etmişdir. Bununla Qarabağ dairəsi də daxil olmaqla ölkə ərazisindəki bütün dairələr ləğv olunmuş, onların ərazisində ümumilikdə 63 rayon təşkil edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Qarabağ iqtisadi rayonu
* Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu

İstinadlar
----------

1. 1 2  История государства и права Азербайджанской ССР (1920–1934 гг.). Баку: Элм. 1973. səh. 410–412.
2. ↑  "İnzibati-ərazi vahidləri" (PDF). Prezident Kitabxanası. 2021-05-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-08-25.
**Əliyar Əlimirzə oğlu Əlimirzəyev** (4 sentyabr 1961, Gilah, Qusar rayonu) — Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı (2021).

Həyatı
------

Əliyar Əlimirzə oğlu Əlimirzəyev 1961-ci il sentyabrın 4-də Qusar rayonunun Gilah kəndində anadan olmuşdur. Bakıdakı 229 saylı məktəbi bitirmiş, 1977–1981-ci illərdə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbində təhsil almışdır. 1988-ci ildən SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü olmuşdur.

Yaradıcılığı
------------

Əliyar Əlimirzəyev ilk dəfə 1986-cı ildə "Azərbaycanın gənc rəssamları" adlı sərgidə iştirak etmiş, 1996, 2001, 2011 və 2015-ci illərdə Bakıda, 2001-ci ildə Dilidə (Şərqi Timor), 2014-cü ildə Mejevdə (Fransa), 2015-ci ildə Tbilisidə (Gürcüstan) fərdi sərgiləri keçirilmişdir. Onun əsərləri Rusiyanın Tretyakov qalereyasında, Avstriyanın Albertina qalereyasında, Danimarkanın Odense İncəsənət Muzeyində, eləcə də Rusiyanın Rusiya Rəssamlar İttifaqının, Rusiya Mədəniyyət Nazirliyinin qalereyalarında saxlanılır.

2003-cü ildə Parisdə 200-ə yaxın ölkənin rəssamlarının iştirak etdiyi beynəlxalq sərgidə Əliyar Əlimirzəyevin "Fenikslər" əsəri "Qran-pri" mükafatına layiq görülmüşdür. Eyni ildə o, Belqradda (Serbiya) keçirilən Beynəlxalq miniatür sərgisində 1-ci yerin sahibi olmuşdur. Əliyar Əlimirzəyevə 29 dekabr 2006-cı ildə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı", 16 oktyabr 2021-ci ildə isə "Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı" fəxri adı verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əliyar Əlimirzəyev". nar-gallery.com. 2023-08-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-30.
2. 1 2  *Sədaqət Kərimova.* Qusar və qusarlılar (ensiklopedik toplu). Bakı: Ziya. 2011. ISBN 978-9952-34-579-7.
3. 1 2  "Eliar Alimirzəyev". qgallery.net. 2023-08-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-30.
4. ↑  "Azərbaycan rəssamlarına Azərbaycan Respublikasının fəxri adlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". e-qanun.az. 2006-12-29. 2020-02-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-30.
5. ↑  "Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". president.az. 2021-10-16. 2021-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-30.
**Əsəd ibn Əbdülüzza** (*ərəb.*  أسد بن عبدالعزى‎) — Qusay ibn Kilabın nəvəsi və İslam peyğəmbəri Məhəmmədin ana tərəfdən ulu babası.

Tərcümeyi-hal
-------------

O, Əbdülüzza ibn Qusayın oğlu idi. Məhəmmədin anası Aminə binti Vəhbin anası olan Bərrah bint Əbdülüzzanın anası olan Ümmü Həbib bint Əsədin atası idi.

Ailəsi
------

O, Məhəmmədin ilk xanımı Xədicə binti Xuveylidin atası Xuveylid ibn Əsədin atası idi. Beləliklə, Məhəmməd və Xədicənin Əsəd nəslindən olduğuna görə birinci dərəcədən iki qat əmiuşağları idi.

O vaxt *nəfiz* adında kimsə də vardı.

* **Məhəmməd** — **Əsəd ibn Əbdülüzza**nın qızı **Ümmü Həbib bint Əsəd**in qızı **Bərrah bint Əbdülüzza**nın qızı **Əminə binti Vəhb** oğlu
* **Xədicə binti Xuveylid** — **Əsəd ibn Əbdülüzza**nın oğlu **Xuveylid ibn Əsəd**in qızı

Zübeyrilər
----------

Əsədi qəbiləsinin mühüm üzvü Zübeyr ibn Əvvamın nəslindən olan Zübeyrilər qolu, ikinci erkən İslam vətəndaş müharibəsi olan *İkinci Fitnə* zamanı mühüm bir qrup idi. Müaviyənin oğlu Yezidi öz canişini elan etdikdən sonra Zübeyrin oğlu Abdullah 676-cı ildə Yezidi xəlifə kimi tanımaqdan imtina etdi. 683-cü ildə Abdullah Məkkəyə nəzarəti ələ keçirdi və bir dövlət qurdu. Yezidin vəfatından sonra Abdullah özünü *Əmirəlmöminin* (Möminlərin əmiri) elan etdi və *Zübeyri xilafəti*ni qurdu. Tezliklə Abdullah İranın yarısını və Misirin yarısını nəzarət altına aldı. Həm Əlioğulları (Rəşidun dördüncü xəlifəsi Əlinin ailəsi və nəsli) həm də Zübeyrilər xilafət ərazisində ən çox torpaq və mülkə malik olan Peyğəmbər sülaləsinin səhabələrindən ikisi idi.

Zübeyrilər rejimi Yəməndən olan Əzd mənşəli adamları Şam ərazisinə vali təyin etməyi xoşlayırdı. Bura Kində və Kəlbin cənub qəbilələri daxildir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ibn Sa'ad, Muhammad.* Tabaqat vol. 1. Translated by Haq, S. M. səh. 54.
2. ↑  *Ibn Sa'ad, Muhammad.* Tabaqat *vol. 1. Translated by Haq, S. M.*
3. ↑  Ibn Sa'd's Kitab al-Tabaqat al-Kabir. səh. 147.
4. ↑  "Le récit du mariage du Prophète avec Khadîjah". 2007-09-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-28.
5. ↑  Gibb 1960, p. 55.
6. ↑  *Ibrahim, Mahmood.* Merchant Capital and Islam. University of Texas Press. 2011. ISBN 978-0-292-74118-8. İstifadə tarixi: 12 November 2021.
7. 1 2  *Gundelfinger, Simon; Verkinderen, Peter.* "The Governorsofal-ShāmandFārsintheEarly Islamic Empire–AComparativeRegionalPerspective". Transregional and Regional Elites – Connecting the Early Islamic Empire (ingilis). De Gruyter. 1. 2020: 263. doi:10.1515/9783110669800-010. ISBN 9783110669800.
**Koç Holdinq** 1926-cı ildə Vəhbi Qoç tərəfindən qurulmuş holdinqdir. Türkiyənin ilk holdinqi və ölkə üzrə ən böyük özəl təşkilatlardan biri hesab olunur. Holdinqin baş ofisi İstanbulda Üsküdar, Nakkaştəpədə yerləşir.

Koç Holdinqin tarixi şirkət qurucusu olan Vehbi Koçun 1920-ci illərdə Ankarada ticarət fəaliyyətinə başladığı vaxtlara qədər gedib çıxır. Zaman keçdikcə fəaliyyət sahələrini genişləndirən və 1950-ci illərdə müxtəlif sənaye şirkətləri qurmuş Vehbi Koç qida sənayesindəki uğurlarındansonra elektrik cihazları və avtomobil sektoruna da adım atmışdır.

1963-cü ildə yaratdığı şirkətlərin sayı 25-ə çatdı və qrup yeni təşkilat yaradaraq holdinq statusunu aldı.

Vehbi Koç 1984-cü ildə idarə heyətinin sədrliyini öz oğlu Rəhmi Koça, Rəhmi Koç isə öz növbəsində 2003-cü ildə həmin vəzifəni oğlu Mustafa Koça ötürmüşdür.

Mustafa Koçun vəfatından sonra Koç Holdinq İdarə Heyəti tərəfindən İdarə Heyətinin sədri vəzifəsinə Ömər M. Koç, İdarə Heyəti sədrinin müavini vəzifəsinə isə Ali Y. Koç təyin edilmişdir.

Holdinq 2020-ci ildə Fortune jurnalının dünyanın 500 ən böyük sənaye şirkəti (Fortune Global 500) siyahısında 471-ci yeri tutmuşdur.

İstanbul Sənaye Palatası tərəfindən hazırlanmış "Türkiyənin 500 Ən Böyük Sənaye Müəssisəsi"nin 2019-cu il sorğusunda Koç Qrupuna bağlı 4 şirkət ilk 10-luqda öz yerlərini tutmağa nail olmuşdur.

"The Economist" jurnalının Türkiyənin ən zəngin ailələri ilə bağlı keçirdiyi sorğuda Koç ailəsi öz var-dövləti ilə Türkiyənin ən zəngin ailəsi seçilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 2 Temmuz 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 Haziran 2014.
2. ↑  "Koc.com.tr – Basın Bülteni" (PDF). 27 Mart 2016 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
3. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 2 Kasım 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 Eylül 2013.
**Quba dairəsi** və ya **Quba mahalı** — Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasında 1929–1930-cu illərdə mövcud olmuş inzibati-ərazi vahidi.

Tarixi
------

Quba dairəsi VI Ümum-Azərbaycan Sovetlər Qurultayının 8 aprel 1929-cu il tarixli qərarı ilə Azərbaycan SSR-də qəzaların ləğv edilməsi nəticəsində yaradılmışdır. Quba qəzasını əvəz etmişdir.

SSRİ Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi və Xalq Komissarları Sovetinin "Dairələrin ləğv edilməsi haqqında" 23 iyul 1930-cu il tarixli qərarına uyğun olaraq Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi və Xalq Komissarları Soveti 8 avqust 1930-cu ildə Azərbaycan SSR ərazisində dairələrin ləğv edilməsi haqqında qərar qəbul etmişdir. Bununla Quba dairəsi də daxil olmaqla ölkə ərazisindəki bütün dairələr ləğv olunmuş, onların ərazisində ümumilikdə 63 rayon təşkil edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  История государства и права Азербайджанской ССР (1920–1934 гг.). Баку: Элм. 1973. səh. 410–412.

Xarici keçidlər
---------------

* "İnzibati-ərazi vahidləri" (PDF). Prezident Kitabxanası. 2021-05-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-08-25.
**Podofillotoksin** (PFT) maddəsi podofil bitkisinin kökündən ekstraksiya olunur. Bu maddə farmakologiyada kondilin kimi geniş tanınır və həmin dərman vasitəsində əsas aktiv maddədir.

Farmakoloji təsiri
------------------

Yüksək təmizlənmiş podofillotoksin sitostatik təsirə malikdir. Yerli olaraq tətbiq edildikdə, yandırıcı və mumiyalaşdırıcı təsirə görə xarici kondilomaların nekrozuna səbəb olur.  Təbabətdə genital ziyillərə qarşı dərman kimi geniş istifadə olunur.

Farmakokinetikası
-----------------

Podofillotoksinin 0,01-0,05 ml 0,5%-li məhlulunun istifadəsi onun tətbiqindən 30-60 dəqiqə sonra serumda az miqdarda aktiv maddənin görünməsinə səbəb olur.

0,1 ml (sahəsi 4 sm2-dən çox olan ziyillər) istifadə edildikdə, serumda podofillotoksin səviyyəsi 1-2 saatdan sonra 5 ng / ml-ə çatır və tətbiqdən 4 saat sonra 3 ng / ml-ə qədər azalır. 0,15 ml istifadə edildikdə, podofillotoksinin farmakokinetik parametrləri əvvəlki dozadan daha yavaş xaric olması ilə fərqlənir (12 saatdan sonra serumda 1 ng / ml-dən az müəyyən edilir).

T1/2 podofillotoksin 1 ilə 4,5 saat arasında dəyişir. Aktiv maddənin yığılması halları təsvir edilmir.

Yan təsirlər
------------

Yerli reaksiyalar: qızartı, yüngül ağrı, kondilomanın epitelial örtüyünün xorası baş verə bilər (adətən müalicənin əvvəlində, daha tez-tez dərmanın 2-3-cü günündə). Preputial bölgədə böyük ziyillərin olması ilə ödem və balanopostit inkişaf edə bilər.

Aşırı doza
----------

Podofillotoksin məhlulunun yüksək dozada yerli tətbiqi sabun və su ilə yuyulmalıdır. Təsadüfən daxilə qəbul edildikdə, mədə yuyulmalı, elektrolitə, qaz balansına, periferik qanın və qaraciyərin funksional vəziyyətinə nəzarət etmək lazımdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "http://dspace.bsu.edu.ru/handle/123456789/16438". 2020-10-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-03.
2. ↑  "подофиллотоксин png | PNGWing". www.pngwing.com. İstifadə tarixi: 2023-07-03.
3. ↑  "Активное вещество ПОДОФИЛЛОТОКСИН\* (PODOFILLOTOXINUM\*) | Компендиум — справочник лекарственных препаратов". Компендиум (rus). 2023-07-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-03.
**Krampak** (*isp.* Krámpack) — İspan filmi. Xordi Sançesin pyesası əsasında, rejissor Sesk Qayın filmi. 2009-cu ildə ekranizasiya olmuşdur. Film Niko və Dani adlı iki yeniyetmə oğlanın böyüməsi tarixçəsi haqqındadır.

Məzmun
------

Niko onun ən yaxın dostu Dani ilə birlikdə yay tətillərini keçirmək üçün İspaniyanın cənubuna qəlir. 17 yaşında oğlanlar bütün günlərini çimərlikdə, barda, saysız-hesabsız seks haqqında söhbətləri ilə keçirirlər. Niko yerli gözəl qız Yelena ilə əlaqə qurmağa çalışır. Onun dostu Dani isə, deyəsən, qızlarla maraqlanmır. Dani anlayır ki, o Nikoya vurulub. Amma o narahatdır ki, dostu ona qarşılıqlı sevgi hissləri oyatmır. Depressiv halda şəhərdə gəzərkən, Dani təsadüfən ərəfədə tanış olduğu kişi ilə görüşür. Nahardan və yelkənli gəmi ilə gəzintidən sonra Dani ona sekslə məşğul olmağı təklif edir. Amma sonradan bundan vaz keçərək qaçıb Nikonun yanına gəlir. 
Tətillər sona çatır və Niko öz evinə, Barselonaya gedir...

Rollarda
--------

* Fernando Ramallo — Dani
* Xordi Vilçes — Niko
* Marieta Orosko — Yelena
* Ester Naibola — Berta

Mükafatlar və namizədlər
------------------------

* 2000 — Kann kinofestivalı
* 2000 — Çikaqo kinofestivalı
	+ FİPRESSİ mükafatı
* 2000 — Stokholm kinofestivalı
* 2001 — «Qoya»
	+ Əsas kişi rolu üçün verilmiş nominasiya (Xordi Vilçes)
	+ Ən yaxşı rejissor işinə görə nominasiya
	+ Ən yaxşı adaptasiya edilmiş ssenari üzrə nominasiya

Maraqlı faktlar
---------------

* «krampak» sözü ispaniyalı homoseksuallar arasında birqə masturbasiyaya deyilir.
* amerika ekranlarında film neytral ad ilə *Niko və Dani* adı ilə çıxmışdı.
Stelmuj palıdı
Stelmuj palıdı Litva markasında (2010)
**Stelmuj palıdı** (lit. Stelmužės ąžuolas) —Avropanın ən yaşlı palıd ağaclarından biri. Baltika dahillərində ən yaşlısı. Ensiklopedik mənbələrdə onun yaşının 2000, 1000 və ya 1500 olması yazılır.

Palıd Latviya ilə sərhədə yaxın ərazidə yerləşir. İnzibati baxımdan Litvanın Zarasay rayonu, Stelmuja kəndi ərazisində qərarlaşır. Belarus sərhədi arasında məsafə 30 km-dir.

Təsviri
-------

Ağac ehtimal ki, xaçlı silahlıları və Qılıncınlılar ordeninin yürüşlərinə şahidlik etmiş, tarixin bir necə dövründən xilas olub günümüzə gəlib çatmışdır. İlk dəfə olaraq 1916-cı ildə onun ətrafı abadlaşdırılmışıdr: ağac budanmış, daxili hissəsi çürüklərdən təmizlənmiş, ətrafındaçəpər quraşdırılmışdır. 1960-cı ildə Stelmuj palıdı təbiət abidəsi elan edlmiş və Litvanın qorunan obyekkləri siyahısına daxil edilmişdir.

Palıdın hündürlüyü 23 metrdir. Palıdın 3 metr gövdəsinə qalxsaq onda onun diametri 13,5 metrə çatır. Hal-hazırda ağacın vəziyyəti ürək açan deyildir. Onun üzəri mamır, şibyə və göbələklərlə örtülmüşdür. 2005-ci ildən etibarən onun vəziyyəti çex alimi arborist Martin Nemets tərəfindən araşdırılır. O, turistlərin kök zonasına daxil olmasına imkan verməyən bir çəpər qurmağı, ağacın ətrafındakı torpağı meşə çürüntüləri ilə əvəzləməyi, suyun axını üçün kiçik arxların qazılmasını, budama işləri aparmaqla onun yenidən inkişafını təmin etməyi təklif etmişdir. Meşə İnstitutunda (Kaunasın Giryinis şəhərində) ağacın klonlaşdırılmasını gerçəkləşdirmək istəyirlər.

Stelmuj palıdı ədəbiyyatda
--------------------------

Tanınmış Litvanın uşaq yazıçısı Kostas Kubilinskas "Stelmuj palıdı" adlı şer belə yazmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Daugiau nei tūkstantį metų skaičiuojantis senolis Stelmužės ąžuolas — mokslininkų akiratyje". 2010-04-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-01.

Mənbə
-----

* Stelmužės ąžuolas
* Stelmužės ąžuolas Arxivləşdirilib 2016-03-03 at the Wayback Machine
* Stelmuj palıdı