recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mərvan ibn Məhəmmədin Gürcüstanı ələ keçirməsi** — ərəb sərkərdəsi Mərvan ibn Məhəmmədin 735-737-ci illəri əhatə edən hərbi yürüşü nəzərdə tutulur. Əməvi xəlifəliyi tərəfindən hərbi əməliyyatlar başladılmışdır. İşğalın məqsədi və hədəfləri tarixçilər tərəfindən mübahisəlidir. Gürcü tarixşünaslığı əsl məqsədin sonda ərəb hakimiyyətinə qarşı sərt gürcü müqavimətini qırmaq olduğu məsələsində israr edərkən, Kril Tumanov və Ronald Sani kimi qərbli tarixçilər həm qərbi Gürcüstana hakim olan Bizans imperiyasına, həm də təkrarlanan hücumları yalnız İberiya və bütün Qafqazı deyil, 730-cu ildə ərəb torppaqlarına qədər çatan Xəzərlərə yönəlik ümumi müharibə olaraq görür.

İşğal
-----

İşğal son Əməvi xəlifəsi olan Mərvan ibn Məhəmməd tərəfindən idarə edilmişdir. İlk olaraq Kartlidə əməliyyatlar başladı. daha sonra ordularını qərbə yönəltdi və Kaxetiyadan Arçil və Abxaziyadan I Leon tərəfindən dəstəklənən qardaşı Mihrin mövqe aldığı Anakopiya qalasını mühasirəyə aldı. Bir hücumdan qorxan çox sayda gürcü dağlıq bölgələrə qaçdı. Mərvan daha sonra Samtsheni işğal etdi. Odzrkhedə düşərgə saldı və güclərini gürcü şahzadələri olan Arqveti, Konstantin və Davuda qarşı göndərdi. Onlar ələ keçən zaman hər birindən qeyd-şərtsiz ilama keçmək tələb olundu. Rədd etdikləri üçün işğıncı edildilər və hər biri qətlə yetirildi. Bundan sonra Mərvan Tsxumi (hal-hazırkı Suxumi) vı Tsixeqojini ələ keçirdi və təkrar Anakopiyaya döndü. Gürcülər şiddətlə döyüşdülər, ərəblər, xüsusilə şiddətli yağmurlar və şellər başladıqdan sonra qalanı ələ keçirə bilmədilər və uğursuzluğa düçar oldular. Ağır itkilər verib, geri çəkildilər.

Nəticə
------

Mərvanın zülmü və mərhəmətsizliyi gürcülər tərəfindən onun Murvan Qru (Kar Mərvan) olaraq adlandırılmasına səbəb oldu. İşğaldan sonra böyük yaşayış məskənlərinin çoxu tamamən dağıdıldı və insanlar aclıqla qarşı-qarşıya qaldı. gürcü tarixşünaslığı Kartlinin işğalla dağıdılmasında israr etsə də, Tumanov yerli və ərəb qaynaqlarına əsaslanaraq, ölkənin şərq qismindəki dağıntının çoxunun əslində öncəki Xəzər axınlarının nəticəsi olduğunu və yerli gürcü şahzadəsinin - İberiyalı III Quaramın xəzərləri Qafqazdan qovmaq üçün ərəblərlə ittifaqa girdiyi bilinməkdədir.

Hər bir halda, ərəb müdaxiəsi onlara İberiya üzərindən ötən əsrdə əldə etdiklərindən daha artıq hakimiyyət verdi. İberiya çarlığı ləğv edilmədi və yerli aristokratiyanın hakimiyyətin çoxunu əldə saxlamasına baxmayaraq, birbaşa əlaqə yaratmaq üçün Tiflsi əmirliyi quruldu.

Həmçinin bax
------------

* İberiya krallığı

İstinadlar
----------

1. ↑  Georgian Soviet Encyclopedia, Vol. 7, pg. 199, Tb. 1984
2. ↑  Cyril Toumanoff, "Iberia between Chosroid and Bagratid Rule", in *Studies in Christian Caucasian History*, Georgetown, 1963, p. 405. Accessible online at "Archived copy". 2012-02-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-04.
3. ↑  Ronald Grigor Suny (1994), *The Making of the Georgian Nation: 2nd edition*, p. 28. Indiana University Press, ISBN 0253209153
4. ↑  Toumanoff 1963, p. 405, note 54
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Camal Məmmədov.

**Camal Balaca oğlu Məmmədov** (2 may 1918, Məscidli Görarxı, Borçalı qəzası – 9 iyul 1966, Məscidli Görarxı, Marneuli rayonu) — Gürcüstan SSR kənd təsərrüfarı nazirinin müavini, Gürcüstan SSR Ali Sovetinin deputatı, Marneuli Rayon Xalq Deputatları Soveti İcrayyə Komitəsinin sədri.

Həyatı
------

Camal Məmmədov Marneuli Rayon Təşviqat idarəsinin müdiri, Marneuli Rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri, Gürcüstan SSR Ali Sovetinin deputatı, Gürcüstan SSR Kənd Təsərrüfatı nazirinin müavini. Camal Məmmədov 1918-ci il may aynın 2-də Gürcüstan Respublikasının Borçalı mahalının Goraraxı elinin Sabirkənd kəndində anadan olub. Camal Məmmədov Sabirkənd ibtidai məktəbində oxumuş, və sonra təhsilini Alget kənd orta məktəbində davam etdirmişdi. O, təhsilini davam etdirməkçün Borçalı Türk Pedaqoji texnikumuna daxil olmuşdur. Texnikumu başa vurduqdan sonra 1937-ci ildə Sabirkənd məktəbində müəllim işləməyə başlamışdır. 1939-cu ildə hərbi xidmətə çağrılmışdır. Xidmət müddəti bitməmiş Böyük vətən müharibəsi başlamışdır. 1941–1945-ci illər də Böyük Vətən müharibəsinin iştirakçısı olmuş Camal Məmmədovun sorağı Uzaq şərq döyüşlərindən gəlmişdir. Müharibə dövründə dəfələrlə yaralanmışdır. Moskva uğrunda gedən döyüşlərdə igidliklə vuruşmuşdur. O, müharibəni qələbə ilə başa vurub vətənə baş leytenant rütbəsində qayıtmışdır. Camal Məmmədov "Qırmızı Ulduz" ordeni, İkinci dərəcəli Vətən müharibəsi ordeni, (iyun 1943-cü il), "Moskvanın müdafiəsi uğrunda" (1 may 1944-cü il), "Almaniya üzərində qələbə" medalı (9 may 1945-ci il), ilə təltif olunmuşdur. 1946-cı ildə may ayının 13-də "Şərəf nişanı" ordeninə laiq görülmüşdür. Müharibədən sonra 1945–1948-ci illərdə Camal Balaca oğlu Məmmədov Gürcüstan Ali Partiya Məktəbində təhsil almış, sonra əmək fəaliyyətinə başlayaraq 1948–1951-ci illərdə Marneuli Rayon Təşviqat idarəsinin müdiri işləmişdir. 1951-ci ildə Camal Məmmədov Mareuli Rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri vəzifəsin irəli çəkilir. 1961-ci ilədək bu vəzifədə fədakarlıqla çalışır. İşlədiyi müddətdə xalqın etibar və inamını qazanmışdır. Rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri işlədiyi dövrdə Xram və Debed çayları üzərindən körpü salınmışdır. Onun dövründə rayon xəstəxanasının binası və kəndlərdə bir neçə ambulatoriya tikilib. Rayon mərkəzinə su kəməri və asfalt yol çəkilib. İndiki 3 saylı azərbaycandilli orta məktəbi də onun işlədiyi dövrdə tikilmişdir.

1957–1959-cu illərdə Camal Məmmədov Moskva Ali Partiya Məktəbində qiyabi təhsil almışdır. O, iki dəfə Gürcüstan SSR Ali Sovetinə deputat seçilmiş və Sovet İKP -nın XX partiya qurultayının nümayəndəsi olmuşdur. 1961–1963-cü illərdə Camal Məmmədov Gürcüstan SSR Kənd Təsərrüfatı nazirinin müavini vəzifəsində işləmişdir.

Camal balaca oğlu Məmmədov uzun müddət ürək xəsdəliyindən əzab çəkmiş və 1966 ildə iyul ayının 9-da öz doğma eli Gorarxıda dünyasını dəyişmişdir.

İstinadlar
----------
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Fitnə (dəqiqləşdirmə).
**Fitnə**

Fitnənin lüğətdə mənası, qarışıqlarının çıxarılması və xalisləşdirilməsi üçün qızılın közərdilməsi deməkdir.

Fitnə sözü bir nəfər və ya bir cəmiyyətdən asayiş və əmin-amanlığın alınması, iki və ya daha çox insanı bir-birinin canına salıb ikitirəlik yaratmaq, həmçinin xalqa əziyyət və işgəncə vermək deməkdir.

Fitnənin növləri
----------------

Qurani-Kərimdə müşriklərin törətdiyi fitnənin qətl törətməkdən də ağır günah olduğu qeyd olunur və bu fitnə aradan qalxanacan onlarla vuruşma tövsiyə edilir: "*Fitnə (müşriklərin fitnəsi) qətldən daha şiddətlidir. Əgər onlar (vuruşdan və Allaha şərik qoşmaqdan) vaz keçərlərsə, şübhəsiz, Allah bağışlayandır, rəhm edəndir!. Fitnə (müşriklərin fitnəsi) aradan qalxana qədər və din (ibadət) ancaq Allaha məxsus edilənədək onlarla vuruşun; əgər onlar (bu cür hərəkətlərə) son qoyarlarsa (siz də onlarla vuruşmaqdan vaz keçin!), çünki düşmənçilik ancaq zülm edənlərə qarşı olur.*"

"Bilin ki, mal-dövlətiniz və övladınız sizin üçun ancaq bir imtahandır. Böyük mükafat isə Allah yanındadır."

Peyğəmbəri (s): "Üç şey fitnə törədər: gözəl saç, gözəl surət və gözəl səs."

Əli ibn Əbu Talib: "Fitnə üç şeydədir: qadın düşkünü olmaq – bu şeytanın qılıncıdır, şərab içmək – bu şeytanın tələsidir və dirhəmə, dinara məhəbbət – bu isə şeytanın oxudur. Kim qadın düşkünü olsa, ömrünün faydasını görməz, kim şərab düşkünü olsa, cənnət ona haram olar. Kim dinar və dirhəmə məhəbbət bəsləsə, dünyanın nökəri olar."

Fitnəkarlıq növlərindən biri də zalim hakimlər üçün casusluq etməkdir. Bunun böyük günah sayılıb bir çox ziyan və fəsadlarının adam öldürməkdən böyük olması isə çox aydın bir məsələdir. Çünki bir fitnəkar cəsusun çoxlu qətl və cinayətlərə səbəb olması mümkündür.

Finə-fəsad baş verən zaman necə davranmalı?!
--------------------------------------------

Peyğəmbər (s): "Məndən sonra fitnələr ümmətimi zülmət gecələrtək bürüyəcək. Elə fitnələr ki, onun təsirindən insan gecə mömin olar, gündüz isə kafir, gündüz mömin olar, gecə isə kafir. Camaat öz dinini azacıq dünya malına satar."

İslam peyğəmbəri (s): "Ağıllı insanın xüsusiyyəti budur ki, nadanın ona qarşı cahilyana rəftarına səbir etsin, ona zülm edəni bağışlasın, kasıbların müqabilində təvazökar olsun, özündən yuxarı olanı yaxşılıqda ötüb keçsin, söz demək istədikdə düşünsün, demək istədiyi yaxşı olarsa desin və faydalansın. Əgər pis olsa, sussun və salamat qalsın. Fitnə ilə qarşılaşdıqda Allaha sığınsın və əlini, dilini saxlasın. Fəzilət gördükdə onu qənimət sansın, abır-həya ondan ayrılmasın, tamahkarlıq ona yaxın düşməsin. Bunlar ağıllı insanları tanıtdıran on xüsusiyyətdir."

İstinadlar
----------

1. ↑  Mizanul hikmət. 4937-ci hədisin şərhi.
2. ↑  İslamda böyük günahlar. III cild, səh. 273.
3. ↑  Bəqərə surəsi, 191-193
4. ↑  Ənfal surəsi, 28.
5. ↑  Kənzul-Ummal, hədis 44129
6. ↑  Biharul-Ənvar, c.73, səh. 140, hədis 12
7. ↑  Kənzul-Ummal, hədis 30893
8. ↑  Tuhəful-Uqul, səh. 28.
**İsmail Qaani** (*fars.* اسماعیل قاآنی‎; 8 avqust 1957, Məşhəd) — İranın İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun General-mayoru. 3 yanvar 2020-ci ildən etibarən ölkə xaricində keçirilən gizli hərbi əməliyyatlar icra edən xüsusi hərbi birləşmə olan Qüds qüvvələrinin komandiridir.

Həyatı
------

Hərbi karyera
-------------

1980–1988-ci illər İran-İraq müharibəsi zamanı Qaani 5-ci Nəsr Briqadasına və 21-ci İmam Rza Zirehli Briqadasına rəhbərlik etmişdir.

İsmail Qaani 1997-ci ildə Qüds qüvvələrinin komandiri Qasım Süleymaninin təklifi ilə İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun Baş Qərargah rəisi Yəhya Rəhim Səfəvi tərəfindən İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusuna bağlı olan xüsusi hərbi birləşmə olan Qüds qüvvələri komandirinin müavini təyin edildi.

Millət vəkili olduğu dönəmdə Qaani 2010-cu ilin oktyabrında Nigeriyada Hizbullah və Qambiya üçün nəzərdə tutulmuş silah tədarükü daxil olmaqla, hərbçilərin qruplarına edilən maliyyə ödənişlərini ələ keçirdi.

27 mart 2012-ci ildə Qaani ABŞ Maliyyə Nazirliyi yanında Xarici Aktivlərə Nəzarət İdarəsi tərəfindən Xüsusi Təyin olunmuş Vətəndaşlar və Qadağan Şəxslər siyahısına əlavə edildi, aktivləri donduruldu və ABŞ qurumları ilə əməliyyatlar aparılması qadağan edildi.

İranın Ali Dini Lideri Əli Xamenei general-mayor Qasım Süleymaninin ABŞ-nin Bağdad Beynəlxalq Hava Limanı yaxınlığında hədəfə alınaraq öldürülməsindən sonra 3 yanvar 2020-ci ildə Qaanini İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusuna bağlı olan Qüds qüvvələrinin komandiri təyin etdi.

İran-ABŞ gərginliyinin artması
------------------------------

Qaani ABŞ-nin bölgədəki mövcudluğunu kəskin tənqid etmiş və zaman-zaman ABŞ prezidenti Donald Tramp və Amerika vətəndaşlarına qarşı döyüşçü üslubunda ritorikalarını bildirmişdir.

O, 5 iyul 2017-ci ildə şəhidlərin anım mərasimində ABŞ-nin İrana hücum üçün İraq və Əfqanıstana 6 trilyon ABŞ dollarını boş yerə xərclədiyini iddia etmişdir. "Amerika bizim zərər çəkdiyimizdən daha çox zərər çəkmişdir" deyib.

13 oktyabr 2017-ci ildə Prezident Tramp, daha az İranla nüvə sazişi kimi tanınan Birgə Hərtərəfli Fəaliyyət Planını (JCPOA) təsdiqləməkdən imtina etdi. Tramp, həmçinin İran İnqilab Keşikçiləri Ordusuna terror qruplaşmalarının tərəfdarı olaraq yeni sanksiyalarıni elan etmişdir. Buna cavab olaraq Kaani, "Biz müharibə satan bir ölkə deyilik. Ancaq İrana qarşı hər hansı bir hərbi təşəbbüsdən peşman olacaqlar … Trampın İrana qarşı təhdidləri Amerikaya zərər verəcək … Biz Tramp kimi bir çox şeyləri dəfn etdik və Amerikayla necə mübarizə aparacağımızı bilirik" demişdir.

Sələfi Süleymanini öldürən pilotsuz hücumundan sonra Qaani Əl-Cəzirəyə verdiyi müsahibədə "Hər kəsə deyirik, səbir edin. Yaxın Şərqdəki amerikalıların meyitlərini görəcəksiniz" demişdir.

İstinadlar
----------
Bruklin körpüsü (1877)
**Bruklin körpüsü** (*ing.* Brooklyn) — 1883-cü ildə Nyu-Yorkda Röblinq tərəfindən salınmış ən qədim asılqan körpülərdəndir. O, Nyu-York sitidə İst River çayının üzərindən keçərək şəhərin Manhetten və Bruklin ərazilərini birləşdirir. Tikildiyi dövrdə Bruklin körpüsü dünyanın ən böyük körpüsü idi. Bu körpü o dövrdə mövcud olan bütün körpüləri uzunluğu və eninə görə 50% keçmişdir. Tikildəndən sonra o tezliklə Nyu-York üçün əzəmət rəmzinə çevrilərək "gözəl həyatı" simvolizə edirdi.

Bruklin körpüsü alman əsilli arxirektor Cohn Avqust Röbling tərəfindən layihələndiirlmişdir. Tikintiyə başlayndan az sonra bir qəza nəticəsində Röbling xəsarət alır və üç həftə sonra vəfat edir. Bundan sonra layihənin rəhbərliyini onun oğlu mühəndis Vaşinqton Röbling davat etdirir. O atasının 1867-ci ildə başladığı körpünü tikib başa çatdırır. Bu körpünün uzunluğu 1,15 km, eni isə 486 m-dir. Bruklin körpüsü o dövrdə dünyada polad məftillərdən hazırlanmış ən böyük asılqan körpü idi. Bruklin körpüsü Nyu Yorkla Manhetteni birləşdirərək nəqliyyat şəbəkəsinin inkişafında önəmli rol oynamışdır.

Bruklin körpüsün panoraması
Bruklin körpüsün gecə panoraması

İstinadlar
----------

1. 1 2  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  .

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | BNF: 13746704c · GND: 4224067-0 · LCCN: sh85017204 · LNB: 000286712 · VIAF: 240882484 · WorldCat VIAF: 240882484 |
**Uşaq endokrinologiyası** (ing. pediatric) — uşaqlarda fiziki böyümə və cinsi inkişaf dəyişiklikləri, şəkərli diabet və bir çox digər endokrin vəzilərin pozuntuları ilə məşğul olan tibbi ixtisas.

Müalicə etdiyi xəstəliklər
--------------------------

Uşaq endokrinoloqları yaş qrupundan asılı olaraq — körpəlikdən gec yeniyetməlik və gənc yetkinlik dövrünə qədər xəstələri müalicə edirlər.

İxtisas üzrə ən çox rast gəlinən xəstəlik — 1-ci tip diabetdir, adətən tipik klinik praktikanın ən azı 50%-nı təşkil edir. Növbəti çox rast gəlinən problem — böyümə pozuntularıdır, xüsusən də böyümə hormonu müalicəsi uyğun olanlar üçün. Uşaq endokrinoloqları adətən interseks pozuntusu olan körpə və uşaqlara tibbi yardım göstərən əsas həkimlərdir.

İxtisas həmçinin uşaqlarda hipoqlikemiya və hiperqlikemiyanın digər formaları, yetkinlik dövründəki dəyişikliklər, eləcə də böyrəküstü vəzilər, qalxanabənzər vəzi və hipofiz vəzinin digər problemləri ilə məşğul olur. Bir çox uşaq endokrinoloqu sümük metabolizması, lipid metabolizması, yeniyetmə ginekologiyası və ya anadangəlmə metabolik pozuntularla maraqlanır və təcrübəyə malikdir.

ABŞ və Kanadada pediatrik endokrinologiya Amerika Pediatriya Şurasının və ya Amerika Pediatriya Osteopatik Şurasının təcrübə təlimindən sonra şuranın sertifikatına malik olur. Bu, bir neçə prosedura və diaqnostik qiymətləndirməyə diqqət yetirən nisbətən kiçik və ilk növbədə koqnitiv ixtisasdır.

Cəmiyyətləri
------------

Əsas Şimali Amerika peşəkar cəmiyyəti əvvəlcə Lauson Uilkins Pediatrik Endokrin Cəmiyyəti  adlandırılırdı, indi isə Pediatrik Endokrin Cəmiyyəti adlandırılır.

Digər uzun müddət davam edən uşaq endokrin assosiasiyalara Avropa Uşaq Endokrinologiyası Cəmiyyəti, Britaniya Uşaq Endokrinologiyası Cəmiyyəti, Avstraliya Uşaq Endokrin Qrupu və Yapon Uşaq Endokrinologiya Cəmiyyəti daxildir.

İxtisas üzrə peşəkar cəmiyyətlər çoxalmağa davam edir.

Təhsili
-------

Uşaq endokrinoloqu təhsilini almaq üçün Amerikada pediatriyada 3 illik rezidenturanı, Türkiyədə 4 illik pediatriya rezidenturasını bitirdikdən sonra 3 il dar ixtisas rezidenturası keçmək lazımdır. Azərbaycanda isə uşaq endokrinologiyası ixtisası üçün 4 illik uşaq endokrinologiyası rezidenturasını bitirmək kifayətdir.

Həmçinin bax
------------

* Endokrinologiya
* Neyroendokrinologiya
* Reproduktiv endokrinologiya və sonsuzluq
* Reproduktiv endokrinologiya
* Pediatriya

İstinadlar
----------

1. ↑  "Specialties & Subspecialties". American Osteopathic Association. 13 August 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 September 2012.
2. ↑  "Pediatric Endocrine Society". 2017-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-16.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | BNF: 11946874w · LCCN: sh85099150 · Microsoft: 2776211905, 2910701471 · NKC: ph138847 |
**Alburnoides bipunctatus** — Çəkiyəbənzərlər dəstəsinə, Alburnoides cinsinə daxil olan növ. Çəki balığı ailəsinin dərisi sürüşkən və parılıtılı olan növü sayılır.

Biologiya
---------

Yanların arxa və üst tərəfi tünd yaşıl olub, yanların altlığı və qarın nahiyəsi gümüşüdür. Bl nahiyəsindəki üzgəcləri boz rəngə çalır, digər hissəsi isə işıqda sarı rəngə çalır. Yumurtlama zamanı rəngi daha parlaq olub, kürüsünün rəngi əsasən qırmızı rəng olur. Xüsusilə həşəratların, xüsusilə Bir çox balıq növündən fərqli olaraq, o, yalnız ilə çaylarda yaşayır, adətən sürətli üzür, bu cəhətinə görə də adını almışdır. Qısa bir həyat dövrü olan yaş həddi 5–6 ildən yuxarı deyil.

Çoxalması
---------

Üçüncü ildə cinsi yetkinlik yaşına çatır. May ayının ortalarından iyun ayının sonuna qədər, qaya diblərində yaşayır və kürü qoyur.

Ticari dəyəri
-------------

Ticarət dəyəri yoxdur və perspektivli bir balıq ola bilməz.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
| Normativ yoxlama | GND: 7607533-3 · Microsoft: 2780932345 |
**Bitlis qalası** — Türkiyənin cənub-şərqində yerləşən Bitlis ilçəsində bir qala. Tikilmə tarixi tam olaraq bilinməməklə yanaşı miladdan əvvəl III-IV əsrlərdə inşa edildiyi ehtimal edilir. Makedoniyalı İskəndər tərəfindən sərkərdə Bedlisə inşa etdirilmişdir. Sərt qayalıqlara inşa edildiyi üçün qalanın ətrafında müdafiə xəndəyi yoxdur.

Tarixi
------

Yazılı mənbələrdə e.ə. 330-cü ildə Makedoniyalı İskəndərin sərkərdələrindən Leys Bedlis tərəfindən inşa etdirildiyi bildirilir. Bitlis adını bu qalanı inşa edən Bedlis adlı sərkərdədən almışdır. Qalanı Bedlis adlı sərkərdənin inşa etməsi sonrakı illərdə türklərin qalanın olduğu bölgəyə Bitlis adını qoymasına səbəb olmuşdur. Bitlis qalası şəhər mərkəzində sərt bir qaya bloku üzərindədir. İndiyə qədər elmi araşdırma istiqamətli hər hansı bir iş görülmədiyi üçün, içində saxladığı bütün tarixi sirləri ilə öz möhtəşəmliyini saxlayır. Qalanın ətrafı 2800 metr, yüksəkli 56 metr və divar qalınlığı 7 metrdir. Üstündə möhtəşəm bir xan sarayı ilə 300 ev, 1 qonaqevi, 1 məscid, həmçinin aşağı qalada isə, iki başı dəmir qapılı bir bazar, bir karvansara və bir neçə yüz ev yerləşir. Bitlisdə Urartu, Aşşur, Midiya, Fars, Makedoniya çarlığı, Roma, Bizans və Osmanlı İmperiyası dönəmlərinə aid izlərə rast gəlinir. Türklərin XI əsrdə başlayan Anadolu axınları zamanı əhəmiyyəti bir məskunlaşma yeri halına gələrək, bu tarixlərdə Alp Arslan və ordularını Əhlatda qonaq edən Bitlis, türklərin Anadoluya gəlməsində çox əhəmiyyətli bir rol oynamışdır. 1514-ci ildə Osmanlıların əlinə keçmişdir. 1929-ci ildə Muş elinə bağlı ilçə, 1936-ci ildə isə il olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  [*ölü keçid*]
2. ↑  "Bitlis adını bu kaleyi inşa eden Bedlis adlı komutandan almıştır". 2013-10-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-14.

Mənbə
-----

* Doğu Anadolu Bölgesinde bulunan Bitlis, Van Gölü’nün batısındadır
**K vitamini** — A, D və E vitaminləri ilə yanaşı yağda həll olan vitaminlərdən biridir. K vitamini və ya antihemorraqik vitaminin əsas mənbəyi bitkilərin yaşıl
yarpaqlarıdır. Məhsullarda K1 (filloxinon) və K2 (metaxinon) şəkildə rast gəlinir.
Bunlardan əlavə, K3 (metinon) şəkildə aktiv sintetik preparat kimi də buraxılır. Kələm və gicitkən yarpaqları bu vitaminlərlə daha zəngindir. Donuzun qaraciyərində onun miqdarı yüksəkdir. K vitamini çatışmazlığı dərialtına və əzələ daxilinə qan
sızmalara, qanın laxtalanma xassəsinin azalmasına gətirib çıxarır. Bu səbəbdən də
K vitamini qanaxmanın qarşısını almaq üçün işlədilir.
K vitamininin çatışmadığı zaman orqanizmdə qanın laxtalanması müddətini
artıran protrombinin sintezi azalır. Bununla belə, orqanizmdə K — avitaminozu
nadir hallarda baş verir. Belə ki, K vitamini bağırsaq bakteriyaları tərəfındən sintez
olunur. K vitaminin növlərindən metinon (K3) artıq miqdarda qəbul ediləndə
zəhərli təsirə malik olur.
Orqanizm üçün onun gündəlik tələbat norması 2 mq-dır (K1 üçün). K1 vitamini
ərzaq məhsullarından ispanaqda — 4,5 mq%, pomidorda — 0,4 mq%, göy noxudda
0,1 −0,3 mq % miqdarda rast gəlinir.
Suda həll olan vitaminlərə isə B1 (tiamin), B2 (riboflavin), PP (niasin), B6
(piridoksin), B12 (folasin), pantoten turşusu, B15 (panqam turşusu), C vitamini,
bioflavonoidlərdən P-ni, biotin vitaminini aid edirlər.
Sümük boşluqlarının aradan qaldırılmasında və onların güclənməsində əvəzsiz rola malikdir. Qlutamilkarboksilaza reaksiyaları üçün kofaktor rolu oynayır. Bu yolla bir çox laxtalanmanı sürətləndirən və inhibə edən faktorları requlyasiya edir.
Məhz buna görə də bu vitamin daha çox körpələr və uşaqlar üçün xüsusi rola malikdir. K vitamini, daha çox müəyyən məhsullar vardır ki, onların içərisində yer alır. Bu kimi məhsulları qəbul etməyiniz sizin üçün də məsləhətlidir.

* Kələm
* İspanaq
* Çuğundurun kökü və yarpağı
* Zəncirotu göyərtisi
* Kahı
* Brüssel kələmi
* Brokkoli
* Yaşıl soğan

Mənbə
-----

* K vitamini
**Bağdad Kultay oğlu Amreyev** (*qaz.* Бағдат Құлтайұлы Әміреев, d. 1 mart 1959, Şolakkorğan, Sozak rayonu, Cənubi Qazaxıstan vilayəti, Qazaxıstan SSR, SSRİ) — qazax bürokrat, diplomat, Qazaxıstan baş nazirinin sabiq müşaviri, Türk Dövlətləri Təşkilatının sabiq baş katibi və hal-hazırkı Türk İnvestisiya Fondunun prezidenti.

Təhsili
-------

1982-ci ildə Tacikistan Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsindən məzun olmuşdur. Qazaxca, rusca, ərəbcə, ingiliscə, türkcə və farsca bilir.

Fəaliyyəti
----------

Daha əvvəllər Qazaxıstan Respublikasının İran, Türkiyə, Misir və Səudiyyə Ərəbistanında səfiri olan Amreyev 3 sentyabr 2018-ci ildə Çolpan-Atada reallaşan Türk Şurası dövlət başçılarının VI zirvə görüşündə 3 dövrlük Türk Şurası (indi ki Türk Dövlətləri Təşkilatı) baş katibi seçilmişdir.

Eyni zamanda, Qazaxıstan baş nazirinin müşaviri və Qazaxıstan Respublikasının Orta Şərq və Afrika üzrə xüsusi səfiridir.

21 oktyabr 2022-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən Türk Dövlətləri Təşkilatının Baş katibi vəzifəsində səmərəli fəaliyyətinə və Azərbaycan Respublikası ilə Təşkilatın üzvü olan ölkələr arasında tərəfdaşlıq əlaqələrinin inkişafında xüsusi xidmətlərinə görə "Dostluq" ordeni ilə təltif edilib

İstinadlar
----------

1. ↑  "Türk Konseyinin yeni Genel Sekreteri belli oldu". orhaajans.com. 7 sentyabr 2018. 24 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Türk Keneşi'nde yeni bir sıçrama ve bütünleşme dönemi". 24 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Türk konseyi 6. devlet başkanları zirvesi". 24 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
Həyatı
------

Administrasiya məmurunun oğlu **Kenko** 1283-cü ildə anadan olub. Onun orijinal adı **Urabe Kaneyoşi** idi. O, İmperator sarayında qvardiya zabiti olub. Mərhum həyatda o, ictimai həyatdan uzaqlaşıb, Yoşida Kenk adını dəyişdi və Buddist rahib və tərki-dünyaya gəldi. Bunun səbəbləri məlum deyil, amma tərpənmirdi ki, ya Zülmü Əyalətinin prefekti və ya İmperator Qo-Daiqo-nun vəfatı ilə əlaqədar onun qızı matəm üçün onun bədbəxt məhəbbəti onun çevrilməsinə səbəb olub.

O da şeir yazıb və imperiya məhkəməsində (1335 və 1344-cü illərdə onun iştirakı ilə sənədləşdirilir) bəzi şeir müsabiqələri daxil olsa da, Kenk-in möhkəm şöhrəti ölümündən sonra Tsurezurequsada nəşr olundu. 243 qısa oçerklər toplusu ilə əsaslanır. Ənənəvi olaraq "Bekarçılıq Oçerk kimi tərcümə olsa da," daha dəqiq tərcümə "İstirahət Saat və ya İstirahət Saat Göstəriş Qeydlər" olardı. İnşaların mövzuları təbiətin gözəlliyi, həyatın faniliyi, ənənələr, dostluq, və digər mücərrəd anlayışlar daxildir.

Tsurezurequsa 15-ci əsrdə artıq populyar idi və irəliyə 17-ci əsrdən klassik baxılıb. Bu, müasir Yapon orta məktəbin tədris proqramının, eləcə də bəzi Beynəlxalq Bakalavr Diplomu məktəb Proqramının bir hissəsidir.

İstindlar
---------
**Yusif Əhmədov** (d.22 fevral 1939 – 27 mart 2012) — Azərbaycan yazıçısı.

Həyatı
------

Əhmədov Yusif 1939-cu ildə fevralın 22-də Füzuli rayonunda anadan olub. 1963-cü ildə Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetini bitirib.

Onun povest və hekayələrinin mövzusu, aktuallığı qaldırılan problemlərin bədii həlli baxımından çox maraqlıdır. İlk hekayələri dövri mətbuatda 60-cı illərin ortalarından çap olunmuşdur.

"Səninlə sənsiz", "Ürək bağışlamır", "Qara yelkənli qırmızı gəmilər" kitablarının müəllifidir. "Ruhların qayıtması" romanı oxuculara saf insan duyğusu aşılayır.

Tanınmış nasir Yusif Əhmədov ötən əsrin 60-cı illərində ədəbiyyata gələn yazıçılardandır. İlk kitabı "Əfqan hekayələri" adı ilə 1965-ci ildə Tacikistanın Düşənbə şəhərində çap olunub. "Ələkeçməzlər" sayca müəllifin 20-ci kitabıdır. Kitabdakı eyniadlı roman öz janrına görə müəllifin başqa əsərlərindən fərqlənir. Azərbaycanın ilk milli detektiv romanı olan "Ələkeçməzlər" kitabındakı hadisələr 1992–2006-cı illər ərzində Bakı şəhərində və əyalətlərdə baş verən müxtəlif kriminal hadisələrdən bəhs edir.
Adam oğurluqları, qətllər, sifarişlə qətlə yetirilənlər və onlarla insanı heyrətə salan ölüm hadisələri, eləcə də ağır, zəhmətli, uzun vaxt aparan cinayət işləri. Hadisələrin mərkəzində DİN-in polkovniki Hacı Məmmədov və onun quldur dəstəsi dayanır.

1963–1967-ci illərdə Tacikistan və Əfqanistan respublikalarında işləyib. 1965-ci ildə Tacikistan Respublikasının Ali Soveti tərəfindən Fəxri Fərman və medalla təltif edilib. Ilk kitabı 1965-ci ildə "Əfqan hekayələri" adı ilə Düşənbə şəhərində fars dilində çap olunub. Yaradıcılığı gənclik illərindən başlasa da böyük ədəbiyyata 60-cı illərin ortalarında gəlib. Tələbəlik illərindən başlayaraq kiçik hekayələrlə, şeirlərlə, publisistik məqalələrlə müntəzəm olaraq dövri mətbuatda çap olunub. Müxtəlif illərdə "Kommunist", "Ülfət", "Həqiqətlər və faktlar" qəzetində ədəbi işçi, müxbir və baş redaktor işləyib. 20-yə yaxın kitabın müəllifidir.
"Qara yelkənli qırmızı gəmilər",
"Dnepr üzərində şəfəq",
"Ruhların qayıtması",
"Məxmər yuxuların mahnısı",
"Əzablı yollarla"
"Torpağa tökülən qan"
"Topxana meşəsində görüş",
"Zülmətdən işığa doğru"
və onlarla roman, povest və hekayələri geniş oxucu kütləsi və dövri mətbuatda tənqidçilər tərəfindən müsbət qarşılanmışdır. Yusif Əhmədovun qələmindən çıxan hər bir əsər çağdaş milli ədəbiyyatımızın zənginləşməsinə xidmət edir. Yazıçı bir çox fəxri diplomların və fəxri adların sahibidir. Əsərləri bir neçə dilə tərcümə edilmişdir. Bakıda və respublikamızın hüdudlarından kənarda, Almaniyada, Misirdə beynəlxalq kitab sərgilərində kitabları nümayiş etdirilmişdir.

Yazıçı Yusif Əhmədov "Qızıl qələm" mükafatı və medalı ilə təltif edilmişdir.
"Ustad sənətkar" Ali Jurnalistika diplomu, "Araz", "Müşfiq" ədəbi mükafatları və diplomları ilə, "Torpağa tökülən qan" romanına görə Azərbaycan Yazıçılar birliyinin "Yaddaş", Milli mükafatına layiq görülmüşdür. "Yeni Carçı" qəzetinin baş redaktorudur.

Yusif Əhmədov 22 martda Bakıda vəfat edib.
**Avan Bazilikası** – Qərbi Azərbaycanın (indiki Ermənistan) Qırxbulaq mahalında, Ellər (12. 10. 1961 – ci ildən Abovyan) rayonunun Avan kəndində, İrəvandan Baş Gərniyə gedən yolun üstündə qədim türk  xristian məbədi.

Tarixi
------

Məbəd 592 – 598 – ci illərdə inşa edilmiş və dövrümüzə yarımdağılmış vəziyyətdə çatmışdır. 1939 – 1941 – ci illərdə məbəddə ermənilər tərəfindən bərpa işləri aparılmışdır.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Tədqiqatçılar indiki məbəd binasının hansısa qədim bir məbədin özülləri üstündə inşa olunmasını qeyd edirlər. Məbəd ərazisində arxeoloji tədqiqatlar zamanı qərb divarı yaxınlığından xüsusi ornamentli naxışlarla bəzədilmiş inşaat materialları və incə yonulmuş daşlar tapılmışdır. Binanın indiki qalıqları iki hissəli platforma üzərində yerləşmişdir. Gümbəz və tavan uçduğundan divarlara ağıqlıq düşməmiş və nisbətən sağlam qalmışdır. Qərbi Azərbaycan ərazisindəki tarixi – memarlıq abidələrini tədqiq etmiş erməni tədqiqatçı Toros Toromanyan qeyd edir ki, məbədin üstündə beş günbəz olmuşdur ki, onlardan da biri böyük olmaqla mərkəzdə, digərləri isə kiçik olmaqla onun ətrafında yerləşmişdir. Məhz bu səbəbdən də Avan bazilikası beş günbəz
i olan ilk məbəd hesab olunur. Düzbucaqlı plana malik olan bazilikanın mərkəzi qübbəsinin üstünün səkkizüzlü piramida şəkilli örtüklə tamamlanması güman edilir. Məbədin dörd yarımdairəvi apsisi olub və daxildən məbədin üç küncündə üçbucaq şəkilli kiçik hücrələr yerləşdirilib.

Binanın alçaq arkalı girişi qərb divarında yerləşməklə ətrafı incə naxışlı kəmərlə haşiyələnmişdir. Şimal tərəfdə isə başqa, daha kiçik bir giriş qapısı vardır. Bu qapının binanın inşasından xeyli sonra tikiliyə əlavə olunması güman edilir. Məbəd SSRİ dövründə 1940 – 1941, 1956 – 1966 və 1968 – ci illərdə ermənilər tərəfindən "bərpa" edilmiş və bu bəra işləri zamanı məbədin ilkin memarlığına yad olan elementlər binaya əlavə edilməklə yanaşı, məbədin divarlarında süni olaraq erməni dilli kitabələr də yaradılmışdır.

* Avan Bazilikası
* 
* 
* 
* 
* 
*

Mənbə
-----

* И.Шопен. Исторический памятник состояния армянской области к эпоху ее присоеденения к Российской империи, С-П. 1852, стр.35;
* Ə.Ələkbərli. Qərbi Azərbaycan, II с, В. 2002, səh.541-543.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ə. Ələkbərli - Qərbi Azərbaycan abidələri, Bakı, Nurlan, 2007, səh 42 - 43
2. ↑  И. Шопен – Исторический памятник состояния армянской области к эпоху ее присоеденения к Российской империи, С-п. 1852, ст 35
3. ↑  Н. Г. Буниатов, Ю. С. Яралов – Архитектура Армении Москва, 1950, ст 53
4. ↑  Г. О. Асратян – Ереван и его окрестности, Л. 1973, ст. 5
5. ↑  Ə. Ələkbərli – Qərbi Azərbaycan, II cild, Bakı, 2002, səh 546

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycanlıların Qərbi Azərbaycandan deportasiyası
**Lil balıqlarının** udlaq dişləri bir sirada yerləşir, sayı 4–5 və ya 5–4 olur, ağzı ucda yerləşir, dişlərin ucları qarmaq şəkillidlir.2 ədəd qısa bığcığı olur, yan xətdə 87–120 pulcuq olur, bagır – sağı qısadır, qəlsəmə dişcikləri çox uzun, sayı 12–13-r. Bu balıq şirin su balığıdır. Uzunluğu 40 sm, çəkisi 800 qr, 6 ilə qədər yaşayır, cinsi 3–4 yaşında çatır. Təsərrüfat əhəmiyyəti azdır. Altqğızlar cinsində udlaq dişləri bir sıralı bıcaq şəklin dədir, sayı 6–6 və ya 5–5-r. Ağzı aşağıda yerləşır, köndələn aypara şəklindədir. Alt çənə sivridir. Dişlərin üstünü qın örtür üst dodaq nazik bütöv alt cənə inkişaf erməmişdir. Bel üzgə- ci qarın üzgəcinin üst səviyyəsində yerləşir, bığları olnur, yan xəttində 47–90 pulcuq olur, periton pərdəsi qaradır, qarın yastıdır,18 növü olur, respublikamızda 2 növü olur. Birinci Növdə ağız yarığı dairəvi, alt çənənin dal şaxəsində 3–4 də-lik, yan xəttdə 61–65 pulcuq olur. İkinci növdə ağız yarığı aypara şəklində , alt çənə sümüyünün dal şaxəsində dəlik lər olmur, yan səttdə 54–58 pulcuq olur.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Balıq** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Tabldot** (*fr.* table d’hôte — hərfi tərcüməsi "ev sahibi masası") — pansion, kurort otelləri, restoranlar və digər iaşə müəssisələrində bir kompleks qiymətə məxsus menyu tipi. Bu menyuya qəlyanaltıdan desertə (müxtəlif formalarda) qədər hər şey daxildir. Bu seçimi şirkətin texnoloji imkanlarına uyğun olaraq azaltmağa və hazırlanmış yeməklərin keyfiyyətinə nəzarət etməyə, həmçinin ziyarətçilərə xidmətin sürətini artırmağa imkan yaradır.

Bu tip menyulara biznes-lanç (bu halda yeməklər əsasən bir çox şirkət və təşkilatların nahar fasiləsi ilə üst-üstə düşən müəyyən bir vaxtda verilir) da aid edilə bilər.

Tarix
-----

Yazıçı və jurnalist Lui Denuaye, Paris adət-ənənələri haqqında yazdığı oçerklərində izah edir: "*Parisdə tabldot dedikdə müəyyən saatda ümumi masa arxasında kifayət qədər uyğun qiymətə şorba* *istənilən yer nəzərdə tutulur…"*.

Tabldotlar özlərində təkcə restoranlardan daha sərfəli yeri yox, həmçinin ziyarətçilərin daha arxaik xidmət formasını birləşdirir: ümumi masa arxasında oturan seçim haqqına malik olmurdu və hamının yediyi xörəyi yeməyə məcbur olurdu. Bundan əlavə, tabldot arxasında ən yaxşı yeməklər əsas yeməklərin qoyulduğu masanın mərkəzinə yaxın oturan daimi müştərilərə qismət olurdu. Belə olduqda masanın kənarında oturan sadə insan, xüsusilə o yavaş yeyirdisə, masanın arxasından ac durmaq riski ilə üz-üzə qalırdı. Yazıçı L. S. Mersye özünün çoxcildli "Paris rəsmləri" (1781) toplusunda iaşə obyektlərinin bu cür çatışmazlıqların haqqında yazır: "*Xaricilər bunlara dözə bilmirlər, amma onların başqa yerdə yemək seçimi yoxdur. Onlar 12 yad insanla bir masa arxasında oturub yeməyə məcbur olurlar və bəzən nəzakətli və utancaq insan pulunu ödədiyi naharı belə sona qədər yeyə bilmir"*.[*mənbə göstərin*]

Parislilərin və xaricilərə müxtəlif qiymətlo və keyfiyyətli tabldotlar təqdim edilirdi. Böyük otellər, bu cür yerlərin ən lüks və bahalıları hesab edilirdi.

Qeydlər
-------

1. 1 2  *Мильчина В. А.* Париж в 1814–1848 годах: повседневная жизнь. Новое Литературное Обозрение. 2014-11-27. ISBN 9785444803370.

Həmçinin bax
------------

* İsveç masası
**Qravimetrik analiz** (çəki analizi) – analitik kimyada müəyyən tərkibli təyin olunan komponentin kütləsinin dəyişməsinə əsaslanan miqdari analiz metodudur.

Qravimetrik analizdə alınmış XaRb çöküntüsü üçün aX+bR=XaRb tipli reaksiya istifadə olunur. Çəki analizinin aparılması zamanı təyin olunan komponent və ya maddənin tərkib hissəsi (element, ion) göstərilən reaksiya üzrə reaksiyaya daxil olur və ayrılaraq çəkilir. Reaksiya üzrə alınmış forma qravimetrik forma adlanır (əvvəllər çəki forması adlanırdı). Alınan maddənin tərkibi dəqiq məlum olmalıdır. Yəni tərkib hər hansı bir kimyəvi formula tabe olmalıdır və tərkibində kənar qarışıqlar olmamalıdır.
Qravimetrik analizdə müxtəlif qeyri-üzvi və üzvi kimyəvi birləşmələr istifadə olunur. Belə ki, məsələn, 1,2,3- benzotriazol mis, gümüş, sink və s. metalların qravimetrik təyinində istifadə olunur.
Qravimetrik analiz (çəki analizi) öz inkişafının pik nöqtəsinə 1950-ci illərdə çatmışdı. Belə ki, o zamanlar spektral və xromatoqrafik metodlar geniş istifadə olunmurdu. Hal-hazırda qravimetrik analiz digər metodların işlənməsində metodiki baza olaraq etalon hesab olunur.
Qravimetrik metod əsasən, torpaqda hiqroskopik nəmin, meyvə və tərəvəzlərdə quru maddənin miqdarının, duzlarda kristallaşma suyunun, maddələrdə elementlərin miqdarının təyinində istifadə olunur. 
Qravimetriyanın üç növü var: qovma, çökmə, ayrılma.

Çökmə metodu
------------

Analiz olunan maddənin nümunə çəkisi suda və ya hər hansı həlledicidə həll edilir, təyin edilən element reaktivlə az həll olan maddə şəklində çökdürülür. Alınan çöküntü süzülür, yuyulur, qurudulur, közərdilir və çəkilir. Çöküntünün kütləsini bilərək təyin olunan elementin miqdarı götürülən nümunə çəkisində faizlə və ya kütlə payı ilə hesablanır. Bəzən çökən maddə közərdildikdən sonra tərkibi dəyişir. Buna görə də çöküntünün çökmə və qravimetrik forması fərqləndirilir. Məs. CaCl2 + (NH4)2C2O4 = CaC2O4 + 2(NH4)Cl, burada CaC2O4 çökmə forması hesab olunur, belə ki, közərdilmə zamanı tərkibini dəyişir. 
CaC2O4 = CaO + CO2↑ + CO↑

Ayrılma metodu
--------------

Metod analiz olunan maddə komponentinin ayrılaraq dəqiq çəkilməsinə əsaslanır. Məs. bərk yanacağın tərkibində zolun təyini.

Qovma metodu
------------

Bu metodda təyin olunan komponent turşu və ya yüksək temperaturun təsirilə uçucu birləşmə şəklində ayrılır. Bu metodun müxtəlif formaları var: 
•təyin olunan komponent uçucu birləşmə şəklində ayrılır və uducu ilə udulur. Uducunun kütləsinin dəyişməsinə əsasən hesablama aparılır.
•Maddə qovulduqdan sonra qovulmuş maddə (distillat) çəkilir. 
•Maddə çəkilir, qovulur və yenidən çəkilir. Nümunə çəkisinin kütləsinin azalmasına əsasən hesablama aparılır.

Ədəbiyyat
---------

1. Лурье Ю.Ю. Справочник по аналитической химии. М:Химия, 1971
2. Шарло Г. Методы аналитической химии. М.-Л.: Химия, 1965
3. Крешков А.П. Основы аналитической химии. Изд. Химия 1970.
Mədəciyin sistolası
Ürəyin işi
**Sistola** (*yun.* sistoli – *yığılma* yaxud *qısalma*) — ürək dövrünün fazası, ürək vurğusu zamanı ürəyin sağ və sol mədəciklərinin əzələsinin yığılması nəticəsində qan sağ mədəcikdən ağciyər arteriyasına, sol mədəcikdən isə aortaya qovulur. Bu zaman ürəyin aorta və ağciyər arteriyası qapaqcıqları açılır, sol ikitaylı və sağ üçtaylı qapaqcıqlar qapanmış olurlar.
Nəticə etibarilə yaranan təzyiq sistolik təzyiq adlanır. Sistolik təzyiq ürək əzələsinin qüvvəsindən və onun qovduğu qanın həcmindən, eyni zamanda damar divarlarının müqavimətindən asılıdır.
Adətən ürək dayanmaları diastola fazasında baş verir. Yalnız hiperkalimiyalı (qan zərdabında K++ ionunun miqdarının normadan artıq olması) ürək dayanmaları sistola fazasında baş verir.

Ürəyin EKQ müşayiətilə animasiyası
***Sistola fazasının başlanması:***

* Fonoqrafiyada və auskultasiyada: I tonun eşidilməsi;
* Exo: Aorta və ağciyər arteriyasının aypara qapaqcıqlarının açılması;
* EKQ: **R** dişciyinin  əmələ gəlməsi.

***Sistola fazasının bitməsi:***

* Fonoqrafiyada və auskultasiyada: II tonun eşidilməsi;
* Exo: Aorta və ağciyər arteriyasının aypara qapaqcıqlarının qapanması;
* EKQ: **T** dişciyinin  əmələ gəlməsi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Duden: Systole Arxivləşdirilib 2022-03-10 at the Wayback Machine  (alm.)

Həmçinin bax
------------

* Diastola
**Kənan Pars** (əsl adı: *Kirkor Cezveciyan*) — aktyor, Türkiyə ermənisi.

Həyatı
------

Kənan Pars 1920-ci il martın 10-də İstanbulda anadan olub.

Aktyor 2008-ci il ildə anadan olduğu gündə də vəfat edib.

Fəaliyyəti
----------

1953-cü ildən aktyor karyerasına başlayan Kənan Pars 50 il davam edən kino karyerasında 500-ə yaxın filmdə yer alıb. Bu göstəriciyə görə o, ən məhsuldar türk aktyorları içərisində ön sıralarda qərar tutub.
Oynadığı çoxsaylı filmlərlə yanaşı Kənan Pars 6 filmə rejissorluq edib. 1961-1966-cı illər ərzində çəkilən "Oğlum", "Derdimden anlayan yok", "Cinayet gecesi" və "Aklin Durur" daha çox detektiv janrına yaxın idi. Filmlərin tamaşaçılar arasında uğur qazanmaması onu rejissorluqdan soyumasına səbəb olur. Mavi ekranda sərt xarakterli cani rollarını mahir yaradan aktyor bundan əlavə teatr tamaşalarında da rol alırdı.

Mükafatları
-----------

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Vüqar İsmayılov.* "Türk kinosunun məşhur erməni aktyorları". Modern.az (az.). modern.az. 18.10.2013, 16:56. 2019-03-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-06-22.
**Turqut Özatay** (30 dekabr 1927, İzmir – 26 iyun 2002, İstanbul) — aktyor, Türkiyə ermənisi.

Həyatı
------

Turqut Özatayın Balkan Türklerinden Emin Özatay'ın oğludur.

2002-ci ilin iyununda ağciyər xərçəngi xəstəliyindən vəfat edib ..

Fəaliyyəti
----------

O, türk kino tarixinin ən məhsuldar aktyorlarından hesab olunur. Onun filmoqrafiyası 500 filmdən ibarətdir. Daha çox mənfi obrazları canlandıran aktyor 50-60-cı illərdə Kemal Sunalın komediyalarında və Cüneyt Arkının döyüş filmlərində obrazlar yaradırdı. "Sezercik Küçük mücahit" filmində yaratdığı yunan generalı və "Korkusuz Korkak" filminde Ayı Abbas rolu onun aktyor karyerasında xüsusi yerə malikdir. Paralel olaraq teatrda oynayan aktyor xəstəliyi ilə əlaqədar səhnədən uzaqlaşır.

Turqut Özatay 1999-cu ilə qədər aktyor karyerasını davam etdirib.

Mükafatları
-----------

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Vüqar İsmayılov.* "Türk kinosunun məşhur erməni aktyorları". Modern.az (az.). modern.az. 18.10.2013, 16:56. 2019-03-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-06-22.
**Elektromaqnit spektr** və ya **optik spektr** — elektromaqnit şüalanması tezliklərinin tam diapazonu. Nəzəri olaraq elektromaqnit spektrinin yuxarı və aşağı sərhədləri olmur. O, adətən, loqarifmik şkala vasitəsilə verilir. ITU elektromaqnit spektrində 30 Hs-dən 3000 GHs aralığında 12 diapazon seçdirib. 

Elektromaqnit spektr işığın analizi ilə alınır. İşığı təşkil edən tezliklər toplusunun tərkibindən asılı olaraq elektromaqnit spektr xətti (diskret), bütöv və mürəkkəb (bütöv oblastlar və onların daxilində yerləşən ayrı-ayrı spektr xətlərindən ibarət sistem) olur. Elektromaqnit spektrin xarakteri işıq mənbəyi və şüalanma mexanizmi ilə müəyyən edilir. İşıq mənbəyi atomdursa, alınan spektr xətti, malekuldursa zolaqlı olur. Qızdırılmış bərk cisim bütöv spektrli işıq şüalandırır. Bu zaman şüalanan işığın intensivliyinin tezliyə görə paylanması Plank düsturu ilə müəyyən olunur. Günəşin şüalandırdığı işıq bütöv spektrə malikdir. Günəş spektri Yerdə müşahidə olunarkən bütöv spektr üzrə bəzi udma xətləri (Fraunhofer xətləri) müşahidə olunur. Həmin xətlər Günəş şüalarının atmosfer qatlarından keçməsi zamanı bəzi tezlikli şüalanmaların udulması ilə əlaqədardır.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı
* Landsberq Q.S. Optika, tom 1-2, M.1980
Fəaliyyəti
----------

Laçın Dövlət Rəsm Qalereyası Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin 387 №li 17.10.1990-cı il tarixli əmrinə əsasən yaradılmışdır və qalereyanın 7 işçisi var. Laçın Dövlət Rəsm Qalereyası Bakı şəhəri, Nərmanov rayon Bakı şəhər 2 saylı Peşə məktəbinin binasında 50 km sahəsi olan bir otaqda fəaliyyət göstərir. Qalereyanın nəzdində 13 nəfərdən ibarət rəsm dərnəyi fəaliyyət göstərməkdədir. Laçın Dövlət Rəsm Qalereyasının fondunda 101 ədəd əsər var. Bunlardan 10 ədədi tətbiqi-incəsənət əsərləridir, 14 ədədi kətan üzərində yağlı boya ilə işlənmiş əsərlərdir və digərləri müxtəlif texnikalarla işlənmiş əsərlərdi. Bundan başqa, qalereyanın fondunda 4 ədəd stend və "Uşaq aləmi" adlı bölmədə isə istedadlı uşaqların kağız üzərində rəngli karandaşlarla və flamasterlə çəkilmiş şəkilləri yer alır.

Qalereyanın əsas fəaliyyət istiqamətləri
----------------------------------------

Qalerayanın tarixi
------------------

Laçın Dövlət Rəsm Qalereyası da talan edilib, qalereyada saxlanılan 60-dan çox rəsm əsəri erməni vandalizminə məruz qalıb.

Sərgilər
--------

Qalereya Azərbaycanın mədəni irsinin qorunub saxlanılması və yenidən bərpasında milli incəsənətin zəngin ənənələrinə əsaslanan mədəni-estetik formaların axtarışı və formalaşdırılmasını həyata keçirir. Laçın Dövlət Rəsm Qalereyasının fondunda Azərbaycan rəssamlarının yaratdıqları 10000-dən artıq nadir sənət inciləri olan rəngkarlıq, qrafika, heykəltəraşlıq, dekorativ-tətbiqi sənət əsərləri və müasir incəsənət əsərləri qorunub saxlanılır.

Həmçinin bax
------------

* Laçın rayonu
* Laçın abidələrinin siyahısı
* Laçın
* Laçın Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

Xarici keçidlər
---------------

* "Laçın Dövlət Rəsm Qalereyasında ermənilərin "laçın"ın işğal etmələrinin 27-ci ildönümü". www.youtube.com. İstifadə tarixi: 03.02.2021.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Laçın Dövlət Rəsm Qalereyası". kataloq.gomap.az. 2023-07-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 03.02.2021.
2. ↑  "Laçın haqda məlumatlar". qafqazinfo.az. 2020-12-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 03.02.2021.
3. ↑  "Böyük strateji əhəmiyyət kəsb edən Laçın zəngin təbiəti, tarixi abidələri, yeraltı sərvətləri olan rayondur". www.azerbaijan-news.az. 2023-07-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 03.02.2021.
4. ↑  "400 yaşlı ağacı, min ton civəsi olan Laçın..." news.milli.az. 2021-01-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 03.02.2021.
5. ↑  "Qalereyada keçirilmiş sərgilər". www.anl.az. 2018-09-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 02.03.2021.
**Zorge parkı** – Bakı şəhərinin Nəsimi rayonunda yerləşən park. Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, İkinci dünya müharibəsində sovet kəşfiyyatçısı olmuş Rixard Zorgenin adını daşıyır. Vaqif prospekti ilə Səməd Vurğun küçələrinin kəsişməsində yerləşir. Sahəsi 2,39 hektardır. 2012-ci ildə təmir olunub.

Haqqında
--------

Bakının çox geniş ərazidə yerləşən köhnə parkı olan Zorge parkı bir neçə əyləncə yerini, o cümlədən uşaqlar üçün müasir attraksion parkını birləşdirir. Burada əhalinin istirahət etməsi üçün gözəl şərait yaradılıb, abadlıq və yaşıllaşdırma işləri aparılıb.

1981-ci ildə parkda kəşfiyyatçı Rixard Zorgenin xatirəsinə abidə ucaldılıb. Abidənin müəllifləri - heykəltaraş V.Tsiqal və arxitektor R.Əliyev konstruksiyanın əsas mahiyyətini orijinal şəkildə çatdırmağa müvəffəq olublar. Divar şəklində abidənin üzərində kəşfiyyatçının təsviri həkk olunub. Onun diqqətli baxışları sanki ətrafdakıları müşahidə edir. Başdan-başa yaşıllıq içində olan park boyu rahat skamyalar düzülüb, uşaq meydançaları yaradılıb. Burada rayon səviyyəli tədbirlər keçirilir.

2012-ci ildə parkda ucaldılan Koroğlu abidəsi də diqqətəlayiq abidələrdən biridir. Abidənin yerdən hündürlüyü 23 metrdir. Əfsanəvi Qıratın belində oturan Koroğlu monumenti Ukraynada tuncdan tökülüb. Kompozisiyanın müəllifi Tokay Məmmədovdur.

İstirahət guşəsində "Koala Park" əyləncə mərkəzi də fəaliyyət göstərir. Bura həm uşaqlar, həm də böyüklər üçün eyni dərəcədə maraqlıdır.

Həmçinin bax
------------

* Rixard Zorge
* Rixard Zorgenin heykəli (Bakı)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Nəsimi rayonunun inzibati ərazisində mövcud olan parklar". Nəsimi RİH (az.). 2022-02-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 aprel 2018.
2. 1 2 3 4  "Bakının 12 əfsanəvi parkı". Azertag (az.). 28 iyun 2016. 2017-08-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 aprel 2018.

| ⛭Bakının bağ və parkları |
| --- |
| Parklar | 
* Dağüstü Park
* Bakı bulvarı
* Ağ şəhər bulvarı
* Mərkəzi Park
* Böyükşor bulvarı
* Hərbi Qənimətlər Parkı
* Nizami parkı
* Bakı Zooloji Parkı
* Yasamal parkı
* Şəhriyar parkı
* Çəmbərəkənd parkı
* Dədə Qorqud parkı
* Heydər Əliyev parkı (Binəqədi)
* Heydər Əliyev parkı (Nizami)
* Heydər Əliyev parkı (Nəsimi)
* Heydər Əliyev parkı (Xətai)
* Port Baku
* Zabitlər parkı
* İzmir parkı
* Zorge parkı
* Füzuli parkı
* Şəlalə parkı
* Zərifə Əliyeva adına park
* Qafur Məmmədov parkı
* Nəriman Nərimanov parkı

 |
| Meydan-parklar | 
* Heydər Əliyev Muzey-park kompleksi
* Axundov parkı
* Gənclik parkı
* Atatürk parkı
* R.Mustafayev adına İncəsənət muzeyinin parkı
* Hüseyn Cavid Parkı
* Fəvvarələr meydanı
* Əzim Əzimzadə adına park
* Qış parkı

 |
| Bağlar | 
* Sahil bağı
* Xan bağı
* Xaqani bağı
* Səməd Vurğun bağı
* Sabir bağı
* Əliağa Vahid bağı
* Mərdəkan Dendrarisi
* Mərkəzi Nəbatat Bağı
* Filarmoniya bağı
* Seyidli bağı
* Yasamal meşə-parkı

 |
**Məhsim Məhsimov** — televizya jurnalisti ARB Şimal televeviziyasının direktorudur.

Həyatı
------

Məhsim Sədulla oğlu Məhsimov 1976-cı il iyul ayının 21-də Xaçmaz rayonunun Qırağlı kəndində anadan olub. 1993-cü ildə orta məktəbi bitirib. Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin məzunudur.1999-2000-ci illərdə Azərbaycan Milli Ordusunda xidmətdə olub.

Ailəlidir, 4 övladı var.

### İctimai fəaliyyəti

Televiziya fəaliyyətinə 1997-ci ildə Quba rayonunda fəaliyyət göstərən "Qütb" teleradiao şirkətində aparıcı-müxbir kimi başlayıb. 2001-ci ildən isə "Lider" televiziyasının xəbərlər xidmətində çalışıb.

2007-ci ildən Xaçmaz şəhərindən yayımlanmağa başlayan "ARB Şimal" (2016-cı ilin sentyabrın 19-na kimi RTV adlandırılıb) televeviziyasının direktorudur.

Bir sıra sənədli filmlərin müəllifi, bir neçə televiziya layihəsinin rəhbəridir. Müəllifi olduğu "İşıqlı zülmət" filmi H.Əliyev fondunun, BMT-nin Əhali fondunun, Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin birgə təşkil etdiyi 36 yerli və 10 xarici filmin qatıldığı "Azərbaycan Ailəsi 2011" film festivalında ən yaxşı film nominasiyasında qalib olub.

"Regional Medianın İnkişafına Yardım" İctimai Birliyinin həmtəsisçisi və sədridir.

#### Mükafatları

2015-ci ildə Azərbaycan milli mətbuatının yaranmasının 140-ci ildönümü münasibətilə kütləvi informasiya vasitələrinin inkişafındakı xidmətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunub.

Regionda televiziyanın inkişafına verdiyi dəstəyə görə "Həsən bəy Zərdabi" mükafatını alıb.