recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Timur Eldaroviç Yunusov**, **Timati** (*rus.* Тимати; 15 avqust 1983, Moskva) — rus hip-hop sənətçisi, prodüser, aktyor və biznesmendir. YUNESKO-nun dəstəyi ilə Moskva Beynəlxalq Fondunun Qəyyumlar Şurasının üzvüdür.

Həyatı
------

15 avqust 1983-cü ildə Moskvada anadan olub.

Valideynləri - atası İldar Vaxitoviç Yunusov (1960-cı il təvəllüdlü) - iş adamı; anası Simon Yakovlevna Yunusova (1959-cu il təvəllüdlü). Tatar və yəhudi köklərinə malikdir. Sənətkarın özü, "Moskovskiy Komsomolets" qəzetinə verdiyi müsahibədə: "Çox varlı valideynlərim var" deyərək dedi: "Atam məni elə bir şəkildə böyütdü ki, özüm hər şeyə nail olum."

1998-ci ildə 14-15 yaşlarında Timati (daha sonra Timotey) "VIP77" qrupunu təsis etdi. 2000-ci ildə Decl üçün MS kimi çalışdı.

A. Puşkin adına Dövlət Muzeyində gənc sənətşünaslar klubunu bitirib.

2004-cü ildə "Ulduz Fabriki 4" layihəsində iştirak etmişdir. Eyni zamanda "VIP77" qrupu fəaliyyətini dayandırdı və "Banda" qrupu meydana gəldi. VIP77-in yeni bir dəstə ilə canlanması növbəti il ​​baş verdi, bundan sonra yenidən dağıldı. Bəzi "VIP77" üzvləri və Timati "Black Star Records"-a keçdilər.

2006-cı ildə Timatinin və "Black Star"ın debüt solo albomu çıxdı. "Black Star Inc"-in istehsal mərkəzini təşkil etdi, R'n'B və hip-hop gənclərinə yönəlmiş "Qara ulduz" Timati tərəfindən hazırlanmış geyim kolleksiyası təqdim olundu.

2007-ci ildə, Timatinin iki yaxın dostu, Ratmir Şişkov və Deema (Algemen Siskiska) yol qəzasında həlak oldu. O, bir müddət pis əhvala büründü.

2008-ci ildə Timatinin DJ Smash ilə "Moscow Never Sleeps" mahnısına remiksi çıxdı.

Mükafatları
-----------

### Russian Music Awards MTV

Ən yaxşı hip-hop sənətkarı - 2007 (namizəd)

Ən yaxşı Hip-Hop Sənəti - 2008 (namizəd)

Ən yaxşı sənətçi - 2008 (namizəd)

Ən yaxşı kişi aktı - 2008 (namizəd)

### MUZ-TV Mükafatları

Ən yaxşı Hip-Hop Sənətçisi - 2009 (namizəd)

Ən yaxşı hip-hop sənətkarı - 2010 (qalib)

Ən yaxşı albom "The Boss" - 2010 (qalib)

Ən yaxşı video "Səni sevirəm" - 2010 (qalib)

Ən yaxşı video "Səndəyəm" - 2011 (qazandı)

### Avropa Musiqi Mükafatları MTV

Ən yaxşı rus aktyoru - 2009 (namizəd)

Ən yaxşı rus aktyoru - 2010 (namizəd)

Ən yaxşı rus aktyoru - 2011 (namizəd)
**Sey qanunu** yaxud **bazarlar qanunu** — Jan Batist Sey tərəfindən irəli sürülmüş iqtisadi qanundur. Daxili və xarici ticarətdə *"məhsullar məhsullar üçün ödənilir"* deyimi bazarlar qanununun mahiyyətidir və burada ticarət mahiyyətcə barter mübadiləsindən ibarətdir. Əmtəələr bilavasitə insanların tələbatını ödəmək üçün istehsal olunur, bu mübadilədə pul passiv, vasitəçi rolunu oynayır, o, yalnız tədavül vasitəsidir. Bu qanuna görə, cəmiyyət tərəfindən iqtisadi liberalizmin bütün prinsiplərinə nail olunduqda və riayət edildikdə, istehsal uyğun istehlak doğuracaq, yəni əmtəə və xidmətlərin istehsalı hökmən bu əmtəə və xidmətlərin sərbəst reallaşdırılan gəlirlərini doğuracaq. Seyin qanununa görə, qiymətin səviyyəsindən asılı olmayaraq iqtisadiyyatda həmişə məcmu tələb məcmu təklifə bərabərdir. Bunun isə əsas şərti pula tələbin olmamasıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *economics.com.az.* "JAN BATİST SEY" (az.). Gülnarə Fətəliyeva. Sentyabr 26, 2017. 2020-02-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-25.
**Klaus Hayssler** (*alm.* Klaus Heißler‎) — Amerikan ata! televiziya serialında personaj. Klaus — Smit ailəsində yaşayan və danışa bilən qızıl balıqdır. Personajı Di Bredli Beyker səsləndirib.

Bioqrafiya
----------

Klaus şərgi Almaniyanın xizəklə tramplindən tullanma üzrə idmançısı idi. Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi kommunistik ölkənin idmançısının Olimpiya oyunlarında qələbə qazanmasına yol verə bilməzdilər. Buna görə də onlar Klausun beynini (daha doğrusu beyin dalğalarını) qızıl balığın bədəninə köçürdülər. Onun əsl bədəni isə oyun vaxtı soyuq su hövzəsində batdı. Klaus komfortla Smitlərin evində məskunlaşır və ailənin tamhüquqlu üzvünə çevrilir, bunun üçün də o tez-tez öz şəxsi mövqeyi irəli sürməyə çalışır. Klausun tənəffüs sistemi sirr olaraq qalır. O uzun müddət həm suda, həm də quruda qala bilir. Bir çox epizodlarda göstərildiyi kimi, o yarıya qədər su ilə doldurulmuş kiçik çən vasitəsi ilə evdə qəzişə bilir (üzgəclərinin köməyi ilə). Klaus yaşadığı akvarium suyunun keyfiyyətinə çox dözümlüdür. Sadə balıqlar su kranından doldurulan akvariumda ölürlər, lakin Klaus əksinə, o hətta paltaryuyan maşında, kofe termosunda yaşaya bilir. Klausun səsi slovak aktyoru Piter Lorreyə bənzədilib.

Seksual kimlik
--------------

Klaus hiperseksual, emosional cəhətdən isə dəlisovdur. O daim Fransini əldə etməyə çalışır. Bütün günü öz seksual fantaziyaları haqqda danışır, bu fantaziyaların bir çoxu sadizm elementləriylədi. Smit ailəsi hansısa ciddi bir sualı müzakirə edərkən, Klaus ancaq seksual yönəmli ifadələri əlavə edir. "Finances With Wolves" epizodunda Klaus qızıl balıq bədənini qaradərili adamın bədəni ilə dəyişir. Yenidən insana çevriləndən sonra, o az qala Fransinlə evdən qaçırdı. Lakin ticarət mərkəzində onun üstünə sütun düşür. Bundan sonra onun beyni yenidən qızıl balığın bədəninə köçürülür.

Maraqlı faktlar
---------------

Amerikan ata! serialının almandilli versiyasında, Klaus sakson dialektində danışır, bu Şərgi Almaniyada yaşayanlar üçün tipik dialekt formasıdır. Klausun obrazı ADR-in Dövlət Təhlükəsizlik Nazirliyi, yəni Ştazini xatırladır.


|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Personaj ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Indium (III) oksid** (İn2O3) – ikili qeyri-üzvibirləşmədir.

Fiziki xassələri
----------------

İndium(III)oksid amorf maddədir və ya açıq sarı kristallardır (qızdırdıqda qırmızı-qəhvəyi),kubik sinqoniyanın kristallarını əmələ gətirir, fəza qrupu a3, hüceyrə parametrləri a = 1,01194 nm, Z = 16. 6,5 GPa təzyiqdə və 300 -400 °C temperaturda altıbucaqlı qəfəsli fazaya keçir, normal şəraitdə sabitdir. Kristallar R 3c fəza qrupuna aiddir, hüceyrə parametrləri a = 0,5487 nm, c = 1,4510 nm, Z = 6, sıxlıq 7,3 q / sm³.
Oksigenin yüksək təzyiqindən 1910 °C-də əriyir və normal şəraitdə 850 °C-də asanlıqla buxar halına keçir və parçalanmağa başlayır.

Alınması
--------

1. Qızdırıldıqda indium bənövşəyi alovla yanır:

{\displaystyle {\mathsf {4In+3O\_{2}\ {\xrightarrow {>800^{o}C}}\ 2In\_{2}O\_{3}}}}
2. İndium hidroksidinin termiki parçalanması nəticəsində:

{\displaystyle {\mathsf {2In(OH)\_{3}\ {\xrightarrow {350^{o}C}}\ In\_{2}O\_{3}+3H\_{2}O}}}

  

3. İndium nitratın, indium sulfatın parçalanması nəticəsində:

{\displaystyle {\mathsf {4In(NO\_{3})\_{3}\ {\xrightarrow {230^{o}C}}\ 2In\_{2}O\_{3}+12NO\_{2}+3O\_{2}}}}
4. İndium sulfidin oksidləşmə nəticəsində almaq olar:

{\displaystyle {\mathsf {2In\_{2}S\_{3}+9O\_{2}\ {\xrightarrow {650^{o}C}}\ 2In\_{2}O\_{3}+6SO\_{2}}}}

Kimyəvi xassələri
-----------------

1. Qızdırıldıqda parçalanaraq buxarlanır:

{\displaystyle {\mathsf {In\_{2}O\_{3}\ {\stackrel {\xrightarrow {1000^{o}C}}{\xleftarrow[{\ \ \ \ \ \ }]{}}}\ In\_{2}O+O\_{2}}}}
2. Qatı turşularla reaksiyaya daxil olur:

{\displaystyle {\mathsf {In\_{2}O\_{3}+6HCl\ {\xrightarrow {}}\ 2InCl\_{3}+3H\_{2}O}}}
3. Hidrogenlə metala gədər reduksiya olunur:

{\displaystyle {\mathsf {In\_{2}O\_{3}+3H\_{2}\ {\xrightarrow {700^{o}C}}\ 2In+3H\_{2}O}}}
4. Hidrogen sulfidlə reaksiyaya daxil olur:

{\displaystyle {\mathsf {In\_{2}O\_{3}+3H\_{2}S\ {\xrightarrow {500^{o}C}}\ In\_{2}S\_{3}+3H\_{2}O}}}

Tətbiqi
-------

İndium(III)oksid yarımkeçirici material kimi istifadə olunur. Həmçinin xüsusi şüşələrin komponenti, neytron adsorbentləri kimi tətbiq olunur.

Mənbə
-----

* Лидин Р.А. и др. Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов. — 3-е изд. испр. — М.: Химия, 2000. — 480 с.
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 2-е изд. испр. — М.—Л.: Химия, 1966. — Т. 1. — 1072 с.
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд. испр. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
**Sarvantəpə** – Qazax rayonunun Çaylı kəndi ərazisində son tunc, ilk dəmir dövrünə aid olan qədim yaşayış yeri.

Tarixi
------

Qazaxın Çaylı kəndində son tunc, ilk dəmir dövrünə aid olan qədim yaşayış yeri aşkar edilmişdir. 2009-cu ildə Sarvantəpə adlanan ərazidə 1,5 hektarlıq tədqiqat sahəsinin 125 kv. metrində AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun elmi işçisi Şamil Nəcəfov tərəfindən qazıntılar aparılmışdır. Arxeoloji qazıntılar zamanı çıxarılan son tunc, ilk dəmir dövrünə xarakterik çiy kərpicdən və çay daşlarından inşa edilən tikili qalıqları, təsərrüfat küpləri, quyular, müxtəlif saxsı qablar, bəzək əşyaları, möhürlər, daş alətlər eramızdan əvvəl II minilliyin sonu I minilliyə aid edilir. Arxeoloqlar tapıntıların aşkar edildiyi ərazidə maldarlıq və əkinçiliyin geniş yayıldığını bildirir. Tapılan əşyalar belə deməyə əsas verir ki, burada həyat tərzi yüksək səviyyədə inkişaf edib.

Arxeoloji ekspedisiyanın rəhbəri Şamil Nəcəfov dediyinə görə, Gəncə-Qazax zonası son tunc ilk dəmir dövrünə aid abidələrlə zəngindir. E.ə II minilliyin sonu, I minilliyin əvvəlinə aid bu zona üçün xas olan Xocalı-Gədəbəy qəbir abidələri yaşayış yerlərinə nisbətən daha çox öyrənilib. Qəbir abidələri həmin dövrün insanlarının dini dünya görüşləri, sənətkarlığı haqqında xeyli zəngin məlumatlar verir. Amma yaşayış yerlərinin qazıntısı zəif aparılıb. Sarvantəpədə aparılan qazıntı işləri və gələcəkdə bu zonada aparılacaq qazıntılar daha dolğun məlumatların üzə çıxmasına imkan yaradacaq.

Sarvantəpə ərazisindən götürülən maddi mədəniyyət nümunələrinin bəziləri Qazax rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinə, bəzilərinin üzərində tədqiqat işləri aparmaq üçün arxeoloji fonda göndərilmişdir.

İstinadlar
----------
**Tiliqul limanı** (*ukr.* Тилігульський лиман) — Ukraynanın Odessa və Nikolayev vilayətləri ərazisində, Qara dənizin sahilində yerləşən estuari. Limanın uzunluğu 80 km, eni 0,2–3,5 km, maksimal dərinliyi 19 m təşkil edir. Limanın sahəsi 170 km²-dir. Dənizdən eni 4 km, uzunluğu 7 km təşkil edən bərzəxlə ayrılır. 27 dekabr 2017-ci ildən liman dənizlə kiçik dayazlıqla birləşir. Limana Tilikul çayı tökülür. Limanın sağ və solunda iki təbiət lanşaft parkı yerləşir. Tiliqul limanı Ramsar Konvensiyasının su-bataqlıq zonasına daxil ərazi olaraq qorunur.

Adının mənası
-------------

Limanın adı türk sözü olub «Dəli göl» mənasını verir. Türklər limana bu adı orada müşahidə edilən güçlü küləklər səbəbindən vermişlər. Küləklər əsasən cənubdan şimala və ya əksinə əsir.

Limanın tarixi
--------------

Tiliqul limanı iqlim dəyişikliyi sayəsində meydana gəlmişdir. Belə ki bir zamanlar çayın mənsəbi olan ərazi çayda sululuğun azalması ilə limana çevrilmişdir. İllər keçdikcə isə gölün suyu şorlaşmışdır. 2017-ci ilin sonunda aparılan araşdırmalara görə suyunun duzluğu hər litrə 30 promildir. Limanı dənizdən ayıran qumluq artıq 4 km enə 7 km uzunluğa sahibdir.

Hazırda liman köçəri quşların əsas dayançaqlarından biridir. Bu səbəbdən yasaqlıq elan edilmişdir.

XX əsrin ortalarında limanı Qara dənizlə birləşdirən kanal qazılmışdır. Kanalın mənsəbi daim təmizlənilirdi.

Yeni hidrotexniki layihə 2016-2017-ci illərdə gercəkləşdirilməyə başlanılmışdır. Bu limanın qurumaqdan qorunması məqsədi ilə atılmışdır. 27 dekabr 2017-ci ildə limana dəniz suyu axmağa başlamışdır.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Mənbə
-----

* Официальный сайт регионального ландшафтного парка «Тилигульский» (Николаевская область)
* Описание Тилигульского лимана на Igotoworld:

Ədəbiyyat
---------

* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. — Т. 6. Украина и Молдавия. Вып. 1. Западная Украина и Молдавия (без бассейна р. Днестра). — Л. Гидрометеоиздат, 1978. — 258—261, 490 с.
* АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ЛИМАНОВ СЕВЕРО-ЗАПАДНОГО ПРИЧЕРНОМОРЬЯ (монография):

İstinadlar
----------

1. ↑  maps.google.com
**Avropa ağ şamı** (*lat.* Abies alba) — bitkilər aləminin çılpaqtoxumlular şöbəsinin i̇ynəyarpaqlılar sinfinin i̇ynəyarpaqlılar dəstəsinin şamkimilər fəsiləsinin ağ şam cinsinə aid bitki növü.

Vətəni Orta və Cənubi Avropa dır. Hündürlüyü 55 m, gövdəsinin dimateri 1,5 m olan ağacdır. Çətiti konusvarıdır, gövdəsinin aşağı hissəsi qurumuş budaqlardan tədricən təmizlənir. Gövdəsinin qabığı ağımtıl-bozdur, hamardır, 50 yaşından sonra üzərində çatlar əmələ gəlir. İynəyarpaqları tünd-yaşıl, parlaqdır, qozaları 15 sm uzunluğunda, 5 sm enində, silindrikdir, kilin hər tərəfindən 5-8 mavi ağızcıqlı xətlidir. Vegetativ budaqlarda cavan zoğları cod tükcüklü, yaşıl və ya açıq-qonur, sonradan bozumtul-qonur, cox vaxt qara ziyilciklidir. Aprel-may aylarında çiçəkləyir. Yetişmiş qozaları küt silindr formasında olub, uzunluğu 20 sm, eni isə 5 sm-ə qədər olur. Toxumları kiçik qanadlar üzərində yerləşir. Toxumla çoxaldılır.

Dərin, yüngül, məsaməli, rütubətli torpaqlarda yaxşı inkişaf edir. Kölgəsevəndir, quraqlığa davamsızdır. Abşeronda, Gəncədə park və bağlarda mədəni şəraitdə becərilir. Yaşıllaşdırma üçün çox yararlıdır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q146992
* Wikispecies: Abies alba
* BioLib: 2360
* Ecocrop: 2550
* EoL: 1033070
* EPPO: ABIAL
* EUNIS: 150697
* GBIF: 2685484
* GRIN: 629
* iNaturalist: 136319
* IPNI: 261448-1
* IRMNG: 11034791
* ITIS: 506607
* IUCN: 42270
* NBN: NHMSYS0000455513
* NCBI: 45372
* NZOR: 16604080-28c5-4964-883c-36eff9835452
* PfaF: Abies alba
* PFI: 145
* PPE: abies-alba
* Plant List: kew-2609691
* PLANTS: ABAL3
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:60468511-2
* Tropicos: 24900049
* uBio: 8276318
* WCSP: 381621
* WFO: wfo-0000510976

 |
**Hacı xan Səlim xan oğlu Şəkili** (d.?-ö.?) — Kirmanşah valisi.

Həyatı
------

Səlim xanın ikinci oğlu Hacı xan Şəki şəhərində anadan olmuşdu. Saray təhsili almışdı. Atası ilə bərabər İrana qaçmışdı. Məşədi Məhəmməd adlı şəxs Səlim xanın oğlu Hacı xanın tapşırığı ilə 1837-ci ildə Şəkiyə gəlmişdi. O, burada özünü xanın varisi kimi qələmə verərək ətrafına xeyli adam toplamış və çarizm əleyhinə təbliğata başlamışdı. 1838-ci il avqustun sonlarında üsyançılar Şəki vilayətinə daxil oldular. Əhalinin əhvali-ruhiyyəsinə güvənən Ağa bəy və Məşədi Məhəmmədin dəstəsi Şəkiyə yaxınlaşdı. Komendant idarəsinin məmurları da orada idilər. İlk həmlədən üstünlüyü ələ alan üsyançılar, qala istisna olmaqla, şəhəri ələ keçirdilər. Sentyabrın əvvəlində Şəkiyə başqa əyalətlərdən əlavə rus qoşun dəstələri gətirildi. Qüvvələr nisbəti dəyişdi. Sentyabrın 3-də üsyançılar Şəkini tərk etdilər. Rutullu Ağa bəy Dağıstana, Məşədi Məhəmməd İrana getdi. Beləliklə, Şəki üsyanı məğlubiyyətə uğradı. 
Hacı xan yenıdən İrana qayıtdı. Şəkidən gətirdiyi əhalini Muğanda yerləşdirdi. Bu oymaq Şahsevən elinə birləşdi. Sonralar Hacıxanlı adlandı. 

Hacı xan Kirmanşah əyalətinin hakimi olmuşdu.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Şəkinskilər, "Soy" dərgisi, 8 (28), Bakı, 2009. səh.13-25.

Həmçinin bax
------------

* Hacıxanlı oymağı
Avtomobil icad edildiyi andan etibarən yarış həvəskarlarının diqqətini cəlb edib. Xırda miqyaslı yarışlar hələ 19-cu əsrin sonlarından başlayıb. 1907-ci ildə isə artıq birinci qitələrarası ralliyə start verildi.

Fransanın "Le Matin" qəzetinin təşkil etdiyi ralli 10 iyun 1907-ci ildə Pekindən start götürür. İştirakçılar 16000 kilometr yol qət edərək Parisə yetişməli idilər.

Yarışmanın qalibi Prins Ssipion Borqes "İtala" markalı avtomobildə səfəri 44 günə tamamlayır və 10 avqustda Parisə çatır.

Corc Kormie isə "De Dion Bouton" markalı avtomobillə 64 günə gəlib çatır.

Eyni markalı avtomobillə gələn Viktor Kolmie təyinat yerinə rəqibindən bir neçə saat fərqlə yetişərək üçüncü olur.

İndi də qalib avtomobilləri nəzərdə keçirək.

İtala şirkəti 1903-cü ildə Torino şəhərində qurulub. Elə ilk illərdə çoxsaylı yarışların qalibi olan avtomobillər, müəssisənin rəhbəri Matteo Seyranoya başucalığı gətirir. 1907-ci ildə 120 at gücü mühərriklə təchiz olunmuş bu model avtomobil İtaliyada sürət yarışmasının qalibi olur. Eyni model avtomobil Pekin Paris rallisini digər rəqiblərindən 20 gün tez başa vurur.

Birinci Dünya Müharibəsi zamanı müəssisə italyan ordusu üçün yük avtomobilləri istehsal edir. 1916-cı ildə isə aviasiya mühərrikləri istehsalını mənimsəyir. Lakin sifarişlər yerinə yetirilmədən müharibə sona çatır və zavod istehsal etdiyi 3000 mühərriki sata bilmədiyi üçün iflas edir. 1929-cu ildə müəssisəni hərbi vasitələr istehsal etmək yolu ilə böhrandan çıxarmaq cəhdi fiaskoya uğrayır. 1934-cü ildə isə müəssisənin fəaliyyətinə birdəfəlik xitam verilir.

De Dion Bouton isə 19-cu əsrin sonlarında təşəkkül tapmış bir fransız şirkətidir. Şirkət ilkin olaraq buxar maşınları, 1894-cü ildən buxarla işləyən yedəkçi vasitələr, 1885-ci ildə isə benzin mühərrikli üçtəkərli vasitələrin istehsalına başlayır. 1899-da daxili yanma mühərrikli avtomobil istehsalının başlanması müəssisənin tarixində dönüş nöqtəsi olur. Müəssisə tezliklə Latil, Peugeot, Renault kimi müəssisələri mühərriklə təchiz edir.

1900-cü ildə De Dion Bouton dünyanın ən böyük avtomobil istehsalçısına çevrilir. Motor istehsalı 3200, avtomobil istehsalı isə 400-ə çatır. 1909-cu ildə De Dion Bouton V8 mühərriklərin seriya ilə istehsalına başlamış ilk şirkət kimi tarixə düşdü.

İtala kimi De Dion Bouton da 1929-cu il böhranı ilə sarsıldı və 1933-cü ildən velosiped istehsalına başladı. 1953-cü ildə isə şirkət birdəfəlik olaraq satıldı.

Bu gün də Paris Pekin marşrutu ilə yarışlar təşkil edilməkdədir. İlk illərdən fərqli olaraq, indi yarışa gedən avtomobillər mükəmməl rabitə ilə təchiz olunur, texniki xidmət avtomobilləri yarış iştirakçılarını müşayiət edir. Marşrut isə çox cüzi dəyişikliyə uğrayıb. Ralli iştirakçıları Qobu səhrasını, tayqanı, sonu gəlməyən stepləri, Karpat dağları və digər maraqlı əraziləri keçməli olurlar.

Mənbə
-----

* İlk qitələrarası avtoralli Arxivləşdirilib 2009-10-13 at the Wayback Machine
**Əhməd Ayıq** (*türk.* Ahmet Ayık d. 31 mart 1938; Sivas, Türkiyə) — türk güləşçi. Dünya və Olimpiya çempionu olan Əhməd Ayıq, Türkiyənin sərbəst güləş üzrə ən uğurlu idmançılarından biridir.

Sultan Əbdüləziz pəhləvanlarından Qaraoğlanın nəvəsidir. Köhnəkənddə ilk dəfə qaraqucaq güləşi ilə məşğul oldu. Əsgərliyi əsnasında döşəyə çıxdı. 1961-ci ildə milli güləş komandasına seçildi. Sərbəst güləş ilə məşğul oldu. Adriatik Kubokunda qazandığı ikincilik onun beynəlxalq sahədə əhəmiyyətli dərəcəsi oldu (1962). Ertəsi il dünya beşinciliyini əldə etdi.

1964 Yay Olimpiya Oyunlarında gümüş, 1968 Yay Olimpiya Oyunlarında qızıl medal qazanmışdır. Həmçinin Dünya Güləş Çempionatında, Avropa Güləş Çempionatında, Balkan çempionatında və Ağdəniz oyunlarında çempion olub. Bu çempionatınlar zamanı İranlı Qulamrza Təxti və sovet idmançısı Aleksandr Medvedi qəbul etmişdir.

1965-ci ildə Mançesterdə təşkil edilən dünya çempionatında sərbəst güləş üzrə üçqat olimpiya çempionu (1964, 1968, 1972), 7 dəfə dünya (1962—1963, 1966—1967, 1969—1971), 4 dəfə Avropa (1966, 1968, 1971 və 1972) və 1961-1970-ci illərdə ard-arda 9 dəfə SSRİ çempionu, SSRİ Əməkdar idman ustası (1962) Aleksandr Medvedi məğlub etdi.

1963 Ağdəniz (97 kq), 1964 Balkan (97 kq), 1965 Dünya (97 kq), 1967 Avropa (97 kq) və Dünya (97 kq), 1968 Olimpiya (97 kq) və 1970 Avropa (100 kq) birinciliklərini qazandı. Həmçinin 1964 Olimpiya (97 kq), 1966 Avropa (97 kq) ve Dünya (97 kq) ikincisi oldu.

1970-ci ildə idmanı buraxıb, 1977-1979 və 1996-2000 illərində Türkiyə Güləş federasiyasının rəhbəri olmuşdur. 1980-cı ildə qurulan türk güləş təsisinin üzvü olan Ayıq, 1993-cü ildə prezident seçildi. 1998-ci ildən Beynəlxalq Güləş Federasiyaları Birliyinin (FİLA) idarə heyəti üzvü olan Ayıq, 2012-ci ildə FİLA prezidenti seçildi.

30 ildir Sivasda Doğanşar məhəlləsində Ənənəvi Doğanşar Qaraqucaq güləşləri mərkəzinin adı dəyişdirilmişdir. Hazır ki adı bu cürdür: Ənənəvi Doğanşar Əhməd Ayıq Qaraqucaq güləşləri.

İş adamı olan Əhməd Ayıq evlidir. Üç övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  'Ahmet Ayık yenildi diyeceklerine öldü desinler' sözü altın madalya kazandırdı[*ölü keçid*]
3. ↑  Ahmet Ayık (1938) Arxivləşdirilib 2011-08-14 at the Wayback Machine kimkimdir.gen.tr.
4. ↑  "Medved'i Ahmet Ayık efsane yaptı". 2012-11-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-02.
**Transilvaniya oteli 2**, 2015 ABŞ 3D kompüter animasiya fentezi - komediya filmidir. 2012-ci ildə hazırlanan Transilvaniya oteli filminin davamıdır.

Rejissorluğu Cenndi Tartakovskinin əlində olan filmin ssenarisini Adam Sendler və Robert Smiqel yazmışdır. Filmin əsas rollarını Mel Bruks, Adam Sendler, Selena Qomez, Stiv Buşemi, Kiqan-Maykl Key, Endi Semberq və Kevin Ceyms səsləndirir

Məzmun
------

Əvvəllər yalnız bədheybət qonaqları qəbul edən Transilvaniya Otelindəki ən yeni dəyişiklik qapılarını insan qonaqlara açmasıdır. Drakula isə böyük problemlə üzləşir. Yarı vampir yarı insan olan nəvəsi Dennis vampir xüsusiyyətlərini göstərmir. Meyvis ilə əri Conni, insan nəslindən gələn qohumlarına ziyarətə getdiklərində, Drak da bədheybət dostları ilə iş birliyi edər və nəvəsi Dennisi təhsil düşargəsinə aparmağa qərar verər. Bu təhsil əsnasında Drakulanın çox yaşlı atası Vlad, ziyarət üçün otelə gəlir. Vladın, kiçik nəvəsi vampir olmadığı və otelə insanların da otelə qəbul edildiyini gördüyündə işlər qarışmağa başlayır.

Səsləndirənlər
--------------

* Adam Sendler - Qraf Drakula
* Endi Semberq - Conatan
* Selena Qomez - Meyvis
* Eyşer Blinkoff - Dennis
* Kevin Ceyms - Frenk/Frenkenşteyn
* Stiv Buşemi - Ueyn
* Devid Speyd - Görünməz adam Qriffin
* Kiqan-Maykl Key - Mumiya Mürrey
* Mel Bruks - Vlad
* Fren Dreşer - Enays
* Molli Şennon - Vanda

Istinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **Transilvaniya oteli 2 (cizgi filmi, 2015)** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* hoteltmovie.com — Transilvaniya oteli 2 rəsmi saytı
* *Transilvaniya oteli 2* — Internet Movie Database saytında.

* *Transilvaniya oteli 2* Box Office Mojo-da
* Transilvaniya oteli 2 Rotten Tomatoes saytında  (ing.)
**Əhməd Abasquliyev** (tam adı *Əhməd Əlibala oğlu Abasquliyev*; d.20 aprel 1919; Bakı — ö.20 iyun 2008; Bakı) — psixiatriya sahəsində Azərbaycan alimi, tibb elmlər doktoru (1959), professor (1960), Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi (1990).

Həyatı
------

Əhməd Abasquliyev 1919-cu il aprel ayının 20-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1941-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetini bitirmişdir. Psixiatriya sahəsində doktorluq dissertasiyası müdafiə etmiş və professor adı almış ilk azərbaycanlı alimdir. Əhməd Abasquliyev həmçinin İkinci Dünya müharibəsinin iştirakçısı olmuşdur. 2008-ci ilin iyun ayının 20-də Bakı şəhərindı vəfat etmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Əhməd Abasquliyev 1960–96-cı illərdə Azərbaycan Tibb Universitetinin psixiatriya kafedrasının müdiri, 1996-cı ildən məsləhətçi professoru işləmişdir. 1961–96-cı illərdə Respublika Səhiyyə Nazirliyinin baş psixiatrı, 1962–80-ci illərdə Azərbaycan Nevropatoloqlar və Psixiatrlar Elmi Cəmiyyətinin sədri, 1980–96-cı illərdə Azərbaycan Psixiatrlar Assosiasiyasının prezidenti, 1996–2008-ci illərdə isə fəxri prezidenti olmuşdur. Onun yaxından iştirakı ilə Azərbaycanın 8 rayon və şəhərində psixonevroloji dispanser və xəstəxanalar təşkil olunmuşdur. Tədqiqatları şizofreniyanın etiologiyasının, patogenezinin, alkoqolizmin tibbi problemlərinin öyrənilməsinə həsr edilmişdir. 150-dən artıq elmi əsərin, o cümlədən 4 monoqrafiyanın müəllifidir. Bir sıra beynəlxalq elmi təsisatlaın üzvü olmuş, konqreslərdə məruzələrlə çıxış etmişdir. 

### Əsərləri

* O nekotorıx patoqenetiçeskix mexanizmax şizofrenii. M. 1967;
* İmmunoqenetiçeskie aspektı patoqeneza i polimorfizma şizofrenii (N.V.İsmayılov və başqaları ilə birlikdə). B. 1995.

Mükafatları
-----------

Ə.Abasquliyev II dərəcəli Vətən müharibəsi, Qırımızı Ulduz ordenləri, Azərbaycan Respublikasının "Şöhrət" ordeni (2000) və medallarla təltif edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Şıxbala Əliyev
* Gəray Gəraybəyli
* Azərbaycanın əməkdar elm xadimi fəxri adına layiq görülmüş tibb alimləri

Xarici keçidlər
---------------

* AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI

İstinad
-------

1. 1 2  "ABBASQULİYEV Əhməd Əlibala oğlu". 2022-01-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-15.
2. 1 2  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 3-cü cild: Babilistan – Bəzirxana (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2011. səh. 8. ISBN 978-9952-441-07-9.
**Aşıq Abbasəli** (tam adı:*Xəlilov Abbasəli Süleyman oğlu*) — aşıq, şair.

Həyatı
------

Aşıq Abbasəli 31 dekabr 1913-cü ildə Göyçə mahalının Daşkənd kəndində anadan olub. Şair Məmmədhüseynin nəticəsidir. 1941–1945-ci illərdə Böyük Vətən müharibəsində iştirak etmiş, orden və medallarla təltif olunmuşdur.

Aşıq Abbasəli müharibədən qayıtdıqdan sonra uzun müddət Gədəbəy rayonunda yaşamışdır.
1953-cü ildə ata-baba yurdu olan Göyçə mahalından həmkəndliləri və qohumları deportasiya olunduqdan sonra 1965-ci ildə Aşıq Abbasəli də Bərdə rayonunun Yeni Daşkənd kəndinə köçmüşdür.

Aşıq Abbasəli 93 il yaşamış və 30 sentyabr 2007-ci ildə Bərdə rayonunun Yeni Daşkənd kəndində vəfat etmişdir. Yeni Daşkənd kənd qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Aşıq Abbasəlinin ustadı Göyçə mahalının Yarpızlı kəndindən olan Aşıq İslam olmuşdur. Aşıq Abbasəli qardaşı Aşıq Novruzun ustadı idi. Aşıq Abbasəli uzun müddət saz çalıb oxumuş həm ifaçı aşıq kimi, həm də yaradıcı aşıq kimi tanınmışdır. Xasay Zeynalovun 2001-ci ildə yazdığı "Göyçə mahalının tarixindən yarpaqlar" adlı əlyazmasında Aşıq Abbasəli ilə Aşıq Əli Şairovun bir deyişməsi verilmişdir (səh.107–108).

Həmçinin bax
------------

* Aşıq Novruz

Mənbə
-----

* Araz Yaquboğlu, Daşkənd aşıqları və şairləri, Bakı, Nurlan-2008
* Musa Nəbioğlu. "Ozan-aşıq dünyası". Bakı: Nurlan, 2010, (şəkilli), səh.68.


Vikimənbədə ***Kateqoriya:Aşıq Abbasəli*** ilə əlaqəli məlumatlar var.
**Battle.net** oyun qurucu Blizzard Entertainment tərəfindən 1996-da Bllizard oyunlarını yayımlamaq və onlayn dəstək vermək üçün açılan videooyun saytıdır. Funksiya olaraq Bllizard Entertainment tərəfindən onlayn olaraq yayımlanan oyunların oyunçu qeydiyyat əməliyyatı edilir. Edilən qeydiyyatlar yayımlanan oyunların girişi üçün istənilir.

İlk olaraq 1996-cı ildə Diablo oyununda bu sistem istifadə edilmiş, daha sonra şirkətin digər oyunları izləmişdir. Sayt ən son olaraq Overwatch videooyunun onlayn oyunçu qeydiyyat sistemini və dəstəyini təmin etməkdədir.

Dəstək verdiyi oyunlar
----------------------

* Diablo
* StarCraft
* Warcraft II
* Diablo II
* Warcraft III
* StarCraft II: Wings of Liberty
* Hearthstone: Heroes of Warcraft
* World of Warcraft
* Diablo III
* Overwatch

Söhbət sistemi
--------------

Battle.net vasitəsiylə yayımlanan Diablo III videooyununun giriş ekranı.
Saytın dəstək verdiyi oyunlar içində xüsusi olaraq hazırlanmış bir söhbət sistemi vardır. Bu sistem battle.net vasitəsilə yayımlanan bütün oyunlarda oyunçuların bir-biriylə söhbət etməsini və eyni vaxtda fərqli Blizzard oyunları oynayan adamların bir-biriylə əlaqə qurmasını təmin edir.

Xarici keçidlər
---------------

* Blizzard-ın rəsmi saytı
* Blizzard-ın Avropa saytı
* Battle.net saytı

1. ↑  Alexa Internet (ing.). 1996.
**Duqlas Mouson** (*ing.* Sir Douglas Mawson; 5 may 1882 – 14 oktyabr 1958[…]) — avstraliyalı geoloq, Antarktida araşdırmaçısı, üç Antarktika ekspedisiyasının iştirakçısı.

Təhsil
------

Duqlas Mouson 5 may 1882-ci ildə Bredford şəhərində bir ingilis ailəsində anadan olmuşdur. 1884-cü ildə onun hələ iki yaşı olarkən ailəsi Avstraliyaya köçmüşdür. 16 yaşında ikən Sidney Universitetinə daxil olmuşdur. 1901-ci ildə universiteti dağ mühəndisi olaraq bitirmişdir. 1904-cü ildə o kursu bitirərək bakalavr dərəcəsi alır. Adeleidaya mineralogiya üzrə məruzələr demək məqsədi ilə dəvət edilir. 1920–1954-cü illər ərzində geologiya kafedrasının aparıcı üzvü olmuşdur.

Ekspedisiya
-----------

Mouson ilk dəfə 1903-cü ildə altı ay müddətində Yeni Hebrid adalarının geologiyasını araşdırmışdır. 1907–1909 illərdə Birinci Şelkton ekspedisiyası zamanı 1909-cu ilin 16 yanvar tarixində Cənub maqnit qütbündə olmuşdur.

Avstraliyaya qayıtdıqdan sonra özünün müstəqil ekspedisiyasını təşkil etməyi qərarlaşdırır. Hədəf isə o zamanlara qədər az məlum olan Uilks Torpağını araşdırmaq olmuşdur. Avstraliya Antarkika ekspedisiyası zamanı yüzdən çox yeni coğrafi obyektin açılışını etmişdir.

Bu ekspedisiyadan sonra Mouson qütb araşdırmaçısı olaraq təsdiqlənmişdir. Britaniya imperiya ordeninə və zadəgan tituluna layiq görülmüşdür. 1929–1931 illərdə Mouson Britaniya-Avstraliya-Yeni Zelandiya Antarktik ekspedisiyasında iştirak etmişdir.

Xatirəsi
--------

Mousonun xatirəsinə bir çox coğrafi obyektlər adlandırılmışdır: Mouson dənizi, Mouson yarımadası, Mouson sahili, Mouson vulkanı, Mouson Antarktika stansiyası.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Sir Douglas Mawson // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2  Моусон Дуглас // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
3. ↑  *Alderman, A. R.; Tilley, C. E.* "Douglas Mawson 1882-1958". Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society. 5. 1960: 119. doi:10.1098/rsbm.1960.0011.
4. ↑  *Jacka, F. J.* "Mawson, Sir Douglas (1882–1958)". Australian Dictionary of Biography Online. 21 April 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 July 2016.

Mənbə
-----

* Моусон Дуглас // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 77.
* *Duqlas Mauson*
* Duqlas Mauson
* MOUSON\_DUGLAS
**İkinci Balkan müharibəsi** (Rumınca: *Al doilea război balcanic*, Serbcə: *Други балкански рат*, Drugi balkanski rat, Yunanca: *Δεύτερος Βαλκανικός Πόλεμος*, Devteros Valkanikós Pólemos, Bolqarca: *Междусъюзническата война*, Mezhdusayuznicheskata voyna) I Balkan müharibəsinə qatılan dövlətlərin, Yunanıstan, Bolqarıstan, Monteneqro, Albaniya, Serbiya, Osmanlı imperatorluğu və sonradan qatılan Rumıniyanın arasında baş verən müharibədir. Bu müharibə nəticəsində, Osmanlı İmperiyası əvvəl itirdiyi Ədirnə və Kırklarelini azad etmişdir. London konfransının hökmləri qismən dəyişmişdir.

Balkanlarda hökmranlığa çalışan Avstriya-Macarıstan və Almaniya tərəfindən təhrik edilən Bolqarıstan 1913-cü ildə Serbiya və Yunanıstana qarşı qoşun çıxartdı. Çernoqoriya və Rumıniya Serbiyanın və Yunanıstanın köməyinə gəldilər. Osmanlı imperiyası da Bolqarıstana qarşı çıxdı. 1913-cü il 30 iyunda başlanan İkinci Balkan müharibəsi həmin il 19 avqustadək davam etdi. Bolqarıstan ağır məğlubiyyətə uğradıldı. Yaranmış fürsətdən "Gənc türklər" istifadə edərək Ədirnəni və ətrafdakı yerləri Türkiyəyə qaytardılar. Osmanlı dövləti Avropa torpaqlarının bir hissəsini itirmiş oldu.

Mənbə
-----

Yeni tarix. X sinif üçün dərslik. Bakı, 2002.

İstinadlar
----------
**Sarı Tağı məscidi** (*fars.* مسجد ساروتقی‎) — Səfəvilər dövrü memarlıq abidəsi. Hal-hazırda İsfahan ostanında Həsənabad şəhərində yerləşir. Səfəvi imperiyasında səfərdə olan fransız səyyah Şarden buranı İsfəhanın ən gözəl sarayı adlandırmışdı. Sarı Tağının ölümündən sonra bir müddət şahın əmri ilə şəhər valisinin evi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Haqqında
--------

Qurucusu ilə məşhur olan Sarı Tağı məscidi Həsənabad darvazasının yaxınlığında yerləşir. Sarı Tağı 1633-cü ildən öldürülənə qədər Səfəvi şahı I Səfinin (1629–1642) və onun oğlu II Abbasın (1642–1666) vəziri olmuşdur. Məscid kompleksi də məhz onun adı ilə bağlıdır. Sarı Tağının sağlığında inşa edilən məscidin portal kitabəsində onun adı və hicri 1053-cü il tarixi həkk olunmuşdur. Məscidin fərqli cəhəti günbəzin daxili və xarici bəzəklərinin rəngarəngliyidir. Günbəzin xarici sadə görünüşlü kərpicdən tikilsə də daxili rəsm və suvaq işləri ilə bəzədilmişdir. Günbəzin içində kitabə yoxdu. Lakin məscidin bazara baxan girişində Məhəmməd Rza İmami İsfəhaninin əl yazısı ilə göy fonda suls xəttatlığı ilə yazılmış kitabə var.

Qeyd etmək lazımdır ki, məscidin inşası zamanı Sarı Tağı bir qrup sui-qəsdçi tərəfindən öldürüls də, xalq arasında çox sevildiyinə və irsi sonraki nəsillərə çatdırmaq üçün məscidin inşası onun ölümündən sonra davam etdirilərək sona çatıdırılmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Sarı Tağı
* Səfəvi incəsənəti

İstinadlar
----------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database. 2017.
**Qulа yаşаyış yеri** — Şərur rаyоnundа Qаrхun kəndinin içərisində yеrləşir. Yаşаyış yеri hаzırdа tаmаmilə dаğılmışdır. Yаşаyış yеrində tikilmiş bəzi binаlаrın qаlıqlаrı indiyədək sахlаnmışdır. Binаlаrın əksəriyyəti uçub-tökülmüş və hаzırdа həyətyаnı sаhə kimi istifаdə оlunur. Mədəni təbəqənin аşınmаsı nəticəsində kеrаmikа pаrçаlаrı yеr səthinə yаyılmışdır. Ətrаfа yаyılаn tikinti qаlıqlаrınа əsаsən dеmək оlаr ki, binаlаrın tikintisində kvаdrаt fоrmаlı çiy kərpiclərdən də istifаdə оlunmuşdur. Аşkаr оlunаn аrхеоlоji mаtеriаllаr XV-XVIII əsrlərə аiddir. Еhtimаl ki, bu ərаzidə yаşаyış dаhа qədim dövrlrədən mövcud оlmuşdur. Qulа yаşаyış yеrini XV-XVIII əsrlərə аid еtmək оlаr.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bахşəliyеv, Vəli.* Nахçıvаnın аrхеоlоji аbidələri (PDF) (az.). Bakı: "Elm". 2008. 301s. 2019-04-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-04-12.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Kamal Məmmədov.

**Kamal Məmmədov** (tam adı: *Kamal Seyidqurban oğlu Məmmədov*; 13 dekabr 1955, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ – 20 yanvar 1990, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Qanlı Yanvar şəhidi.

Həyatı
------

1955-ci il 13 dekabr tarixində Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 8-ci sinfi bitirdikdən sonra Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbinə daxil olmuş, lakin əsgər gedib qayıtdıqdan sonra ailə vəziyyəti ilə əlaqədar təhsilini davam edə bilməmişdir.Bir müddət fəhlə kimi işlədikdən sonra ticarət texnikumunu bitirmiş, daha sonra isə Sabunçuda mətbəx fabrikində əvvəlcə satıcı, daha sonra isə anbardar kimi çalışmışdır.

Qanlı Yanvar faciəsi
--------------------

Həmin gecə Sabunçudan Suraxanı benzindoldurma məntəqəsinə gedərkən Suraxanı qəsəbəsi yaxınlığında əsgərlər tərəfindən atəşə tutulmuşdur. Mərhumun bədənində çoxsaylı güllə yarası olmuş, kəskin qanitirmədən vəfat etmişdir.

Ölümündən altı gün sonra atası Seyidqurban Məmmədov da vəfat etmişdir. Ata və oğul Maştağa qəsəbəsində, *Seyidlər* qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

Qeydlər
-------

1. **^**  Rafiq Səməndər öz kitabında maşına 30 güllə dəydiyini, onlardan 1-nin Kamalın boynuna dəyərək yerindəcə öldürdüyünü yazmışdır.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

1. ↑  ""20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2000-ci il tarixli 259 saylı **Fərmanı**". 2022-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-17.
2. ↑  "Şəhidlər" (PDF). 2022-10-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-10-05.
3. ↑  "Qara Yanvar şəhidləri" (PDF). 2015-07-17 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-07-17.
**İtaliya qoyunqulağı** (*lat.* Silene italica) — bitkilər aləminin qərənfilçiçəklilər dəstəsinin qərənfilkimilər fəsiləsinin qoyunqulağı cinsinə aid bitki növü.

Arealı
------

Avropanın cənubundan İranın çimal-qərbinə qədərə ərazilərdə yayılmışdır.İtaliya qoyunqulağı:''*The Plant List* saytında takson barədə məlumat. (ing.)

Sinonimləri
-----------

* *Cucubalus catholicus* Ficinus
* *Cucubalus clavicarpus* Schult.
* *Cucubalus floccosus* Ficinus
* *Cucubalus italicus* L.
* *Cucubalus mollissimus* Waldst. & Kit.
* *Cucubalus pilosus* Willd. ex Spreng.
* *Cucubalus silenoides* Vill.
* *Silene multifida* Edgew.
* *Silene viscosa* Schleich.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Hündürlüyü (25) 40-60 (80) sm, gövdəsi düz, aşağı hissədə sıx və yumşaq tüklə örtülmüş, yuxarı hissədə çılpaq və yapışqanlı, boş süpürgəvari-budaqlanmış olan çoxillik yaşıl ot bitkisidir. Kökü çoxbaşlı olub, barsız budaqları və çiçəkli gövdəsi vardır. Yarpaqları qısa tüklüdür, kənarları kirpiklidir, bar verməyən budaqlarda və gövdənin aşağı hissəsində qismən uzun saplağa keçən, oval və elliptik ayası kürəkvaridir, uc hissədə qısa sivri qurtaracaqlıdır, qalanları kürəkvari-neştərşəkilli və yaxud elliptik fomadan neştərşəkilli-xətli formaya qədər dəyişir, aşağı yarpaqları qısa saplağa daralmışdır, yuxarıdakılar oturaqdırlar. Çiçək qrupunun piramidaşəkillisüpürəvari budaqları uzun, düz olub, çox əyilmişdir, yuxarı hissədə 3 (1), nadir halda 7 çiçəkli dixazisi vardır. Ləçəkləri ağ rəngdədir. Qutucuğun uzunluğu 8-10 (12) mmdir, uzunsov-yumurtaşəkillidir. Toxumları qaraqonur rəngli, böyrəkşəkilli, qabarıq olub, uzunluğu 1 mm-dir. May ayında çiçəkləyir, may-iyul aylarında meyvə verir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanın bütün dağlıq, meşəli rayonlarında. Aşağı və orta dağ qurşaqlarında.

Yaşayış mühiti
--------------

Meşələrdə, kolluqlarda, meşə kənarında, talalarda, çəmənliklərdə, yamaclarda rast gəlinir.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Cavan budaqları şıl şəkildə qidada istifadə olunur. Dekorativdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  İtaliya qoyunqulağı:''*The Plant List* saytında takson barədə məlumat. (ing.)

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Silene italica* | 
* Wikidata: Q12217878
* Wikispecies: Silene italica
* APDB: 134428
* EoL: 467287
* EPPO: SILIT
* EUNIS: 166602
* FoIO: SILITA
* GBIF: 5384743
* iNaturalist: 130726
* IPNI: 157576-1
* IRMNG: 10222736
* ISC: 117144
* ITIS: 565516
* NBN: NBNSYS0000002996
* NCBI: 42037
* NZOR: 769755b1-5dc3-4107-a62b-0f58ccdca3be
* NZPCN: 4356
* PalDat: Silene\_italica
* PFI: 798
* Plant List: kew-2488103
* PLANTS: SIIT
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:157576-1
* Tropicos: 6300224
* WoI: 3105
* WFO: wfo-0000440393

 |
| *Cucubalus italicus* | 
* Wikidata: Q38619236
* APDB: 185779
* GBIF: 5587821
* IPNI: 152924-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:152924-1
* Tropicos: 50075824
* WFO: wfo-0000628675

 |
İtaliya, Avropada Çinə və oradan birbaşa uçuşları dayandıran ilk ölkə idi. Yanvar ayında Romada qeydə alınan ilk iki hadisədən sonra İtaliya termal skanerlərdən istifadə edərək digər ölkələrdən gələn sərnişinlərin temperaturunu yoxlamağa başladı.

Xronologiya
-----------

31 yanvar 2020-ci ildə Romaya gələn iki çinli turistdə SARS-CoV-2 təsdiqləndi.

Fevralın 21-də Lombardiyada COVID-19-a yoluxma ilə bağlı 16 hadisə təsdiqləndi. Fevralın 22-də ölkənin şimal bölgələrində, o cümlədən bir neçə ölümcül hadisə və daha 60 hadisə qeydə alınıb. İtaliyanın şimalındakı on bir bələdiyyə, infeksiya mərkəzi olaraq təyin olundu və karantinə alındı.

Buna baxmayaraq, artıq fevral ayının sonunda İtaliya infeksiyaların sayına görə dünyada ikinci yerə çıxdı (Çin birinci yerdədir).

Fevralın 29-da İtaliyada koronavirusla bağlı 18,500-dən çox sınaq keçirildi. Fevralın 29-da 29 ölüm, 1.128 yoluxma və 50 sağalmış xəstə qeyd edildi.

9 mart 2020-ci ildə İtaliya karantin statusunu uzatdı və infeksiyanın yayılmasının qarşısını almaq üçün daha kəskin tədbirlər gördü. Bu tədbirlərə ümumi səyahət məhdudiyyətləri, ictimai tədbirlərin qadağan edilməsi, məktəblərin və ictimai yerlərin bağlanması, dini tədbirlərin, o cümlədən yas və toy mərasimlərinin dayandırılması daxildir.

25 aprel 2020 tarixinə əsasən İtaliyada 192,994 yoluxma hadisə var. Bu insanlardan 26,000 nəfəri ölmüş (müqayisə üçün 3245 Çində ölmüşdür), 60,000 nəfəri isə sağalmışdır.

İtaliya Səhiyyə Nazirliyi koronavirusla bağlı ölüm hallarının çox olmasını qışın isti keçməsi ilə əlaqələndirib. Nazirlik tərəfindən hazırlanan hesabatda noyabr-yanvar aylarında müşahidə olunan yüngül qrip epidemiyasının koronavirusla bağlı ölüm səviyyəsinin yüksək olmasına səbəb olduğu qeyd edilib.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Dong E. Du H. Gardner L.* An interactive web-based dashboard to track COVID-19 in real time (ing.). // *The Lancet Infectious Diseases* Elsevier BV, 2020. Vol. 20, Iss. 5. P. 533–534. ISSN 1473-3099; 1474-4457 doi:10.1016/S1473-3099(20)30120-1 PMID:32087114
2. ↑  **Lua xətası: not enough memory.**
3. ↑  **Lua xətası: not enough memory.**

Həmçinin bax
------------

* COVID-19 koronavirus pandemiyası
**Hüsniyyə Əhmədova** (tam adı: *Hüsniyyə Abid qızı Əhmədova*; 26 oktyabr 1971) — Azərbaycan aktrisası.

Həyatı
------

Hüsniyyə Əhmədova 1971-ci il oktyabr ayının 26-da Azərbaycan Respublikası Astara rayonunda doğulub. 1997-ci ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin «Dram və kino aktyorluğu» fakültəsini bitirib. 2002-ci il martın 1-dən Azərbaycan Dövlət Gənclər teatrında aktyor vəzifəsində çalışıb. 2009-cu il may ayının 1-dən Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar teatrının aktrisasıdır.

Çəkildiyi filmlər
-----------------

1. Nigar - («Yeddi məhbusə», Ə.Əmirli)
2. Keti - («Tədbirə qarşı tədbir», V.Şekspir)
3. Ellada - («İntihar», V.Səmədoğlu)
4. Ana - («Vicdanın hökmü», H.Mirələmov)
5. Rəna - («İblis», H.Cavid)
6. Zeynəb- («Mürafiə vəkilləri», M.F.Axundov)
7. Qızxanım - («Əbləhlərin toyu», R.Əlizadə)
8. Sona - («Su pərisi», F.Mustafa)
9. Cino - («Bir az gəlirmisiz», Ə.Nesin)
10. Mələk,I satan,1 gözəlçə,I ruh,I dəli,I dilənçi-(«Dünyanın axırı», R.Əlizadə)
11. Lyudmila – («Tarelkinin ölümü», Suxovo-Kobıtin)
14. Suğra – («Pasport», R.Abdullayev)
15. Ninel – («Vida marşı», F.Mustafa)
16. Anka – («Nazirin xanımı», Nuşiç)
17. Qarğa – («Tülkünün uçuşu», R.Əlizadə)
18. Yengə – («Tıq-tıq xanım», R.Əlizadə)
19. Bahar – («Keçəlin toyu», R.Əlizadə)
20. Şəhla – («Hərənin bir ulduzu», Ə.Səmədli)
21. Rəqqasə – («Ələddinin sehrli çırağı», Ərəb xalq nağılı)
22. Zalxa – («Hekayəti-xırs-quldurbasan», M.F.Axundov) 
23. Rəqqasə – («Aydın» C.Cabbarlı)
24. I Gəlin – («Əcəl atı» V.Əlixanlı)
25. Zalxa – («Müsyö Jordan və dərviş Məstəli şah» M.F.Axundzadə)
26. Nuhun qövmü – («Əlincə qalası» Dilsuz)
27. Türfə – («Pələng ili» F.Mustafa)
28. Yetər – («Qaraca qız» S.S.Axundov, A.Şaiq)
29. Qırmızı papağın anası – («Qırmızı papağın nağılı» Y.Şvarts)
30. Nənə - ("Dəcəl keçi", P.Nurəliyeva)
31. Ana ördək – ("Çirkin ördək balası", H.X.Andersen)

### Bədii filmlər

1. Qızxanım – "Kişiləri qoruyun"
2. Aptekçi qız – "Tilsim" 

### Teleseriallar

1. Sevinc – "İftira"
2. Gəlin – "Gənc qızın ahı"
3. Elmi işçi – "Bir ovuc torpaq"
4. Həyat varsa... (serial, 2012-2014)

### Televiziya filmi

1. Ana – "Nəğmə dolu bir ürək"

Mənbə
-----

 Arxivləşdirilib 2016-04-03 at the Wayback Machine
Ümumi yayılması
---------------

Vətəni Əfqanıstandan bütün Aralıq dənizyanı ölkələrə; İtaliyaya və başqa ölkələrə yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 30–40 m-ə çatan, budaqları düz və ya yuхarıya doğru çəpəki yönəlmişdir. Çətiri ensiz sütunvari və ya piramidaldır. Cavan budaqlarının və gövdəsinin qabığı bozumtul-sarı, köhnə gövdələrinin qabığı tünd-boz rəngdə və ya qaramtıldır, üzərində dərin çatları vardır. Qısalmış zoğlarının yarpaqları parlaq, rombşəkilli-yumurtavari və ya enli-üçbucaq şəklindədir. Qaidə hissələri enli pazşəkilli və ya azca ürəkvaridir, təpə hissələri sivriləşmişdir. Mart-aprel aylarında çiçək açır. Digər хüsusiyyətlərinə görə qara qovağa oхşayır.

Ekologiyası
-----------

Yaşayış məntəqələrində, çayların kənarlarında və dərələrdə təbii halda bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqaz və Naxçıvan MR təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Хiyabanlarda, bağ və parklarda, habelə küçələrdə, göllərin və su anbarlarının ətrafında yaşıllaşdırma məqsədi ilə istifadə edilir. Abşeronda bağ və parklarda rast gəlinir.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorasi" V cild, Baki, "Elm", 2019, 370 səh.
**Duqqa məqbərəsi** — (Atban məqbərəsi) Tunisin Duqqa şəhərində yerləşən qədim bir məqbərədir. Qoruma vəziyyətində olan və eramızdan əvvəl II əsrə aid Numidiya kral memarlığının üç nümunəsindən biridir. Dougga saytının bir hissəsi olaraq, məqbərə UNESCO tərəfindən Ümumdünya irsi olaraq siyahıya alınmışdır. 17 yanvar 2012-ci ildə Tunis hökuməti, Numidiya və Mavritaniya kral məqbərələrinin və İslamdan əvvəlki digər cənazə abidələrinin gələcək təsnifatına daxil edilməsini təklif etdi.

Tarixi
------

Duqqanın ziyarət etdiyi ilk qərblilər, XVII əsrdə, XIX əsrdə daha tez-tez meydana gəldi. Məqbərə bu turistlərdən bir neçəsi tərəfindən təsvir edilmiş və dövrün sonunda erkən memarlıq tədqiqatlarının obyekti olmuşdur. 1842-ci ildə, Tunisdəki İngilis konsulu Tomas Reade, onu bəzəyən kral kitabəsinin çıxarılması prosesində abidəyə ciddi ziyan vurdu. Abidənin hazırkı vəziyyəti 1908-1910-cu illər arasında Fransız arxeoloqu Louis Poinssot tərəfindən Tunisin dəstəyi ilə həyata keçirilən ətraf ərazilərdə kəsilmiş parçaların yenidən qurulması nəticəsidir.

Təsviri
-------

21 m yüksəklikdəki məqbərə üç pilləyə bölünür. Podiumun şimal tərəfində, üç səviyyədən birincisi, bir plitə ilə örtülmüş bir açılış, cənazə otağına aparır. Məqbərənin digər üzləri saxta açılışlarla, Aeolik pilasterlarla açılan guşələrlə bəzədilib.

Qəbirlərin ikinci səviyyəsi türbə (naiskos) şəklində olan bir kolonnadan ibarətdir. Hər tərəfdən nişanlanan sütunlar ion sırasına aiddir. Üçüncü və son səviyyə ən zəngin şəkildə bəzədilmişdir: birinci səviyyədəki bənzər künclərdə pilasterlara əlavə olaraq, bir piramida ilə örtülmüşdür. Heykəltəraşlıq elementləri sağ qaldı: künclərdə griffonlar, üst səviyyənin üzlərindən birində dördkünc yerləşdirilmişdir.

Təfsir
------

Duqqa məqbərəsi tez-tez eramızdan əvvəl III və II əsrlərdə Kiçik Asiyanın cənazə abidələri və İsgəndəriyyənin nekropolları ilə əlaqələndirilmişdir. Yazıya görə məzar Palu oğlu İepmatah oğlu Atbana həsr olunmuş hesab olunur. Bu yaxınlarda, kürsünün yalan qapılarından birinin yanında olan yazının unikal olmadığı müəyyən edildi. Düzəldilmədən xarab olmuş digər bir yazı, məzarın sahibinin titularını sayardı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database. 2017.
2. ↑  "Les Mausolées Royaux de Numidie, de la Maurétanie et les monuments funéraires pré-islamiques". 28 dekabr 2019 tarixində arxivləşdirilib.

| ⛭Tunisdə yerləşən UNESCO-nun Ümumdünya irsi |
| --- |
|  | Əl-Cəm amfiteatrı  • Duqqa məqbərəsi  • İçkeul gölü  • Karfagen  • Kayruan  • Kerkuan  **şəhəri və onun nekropolu**  • Sus **şəhərinin tarixi hissəsi**  • Tunis şəhəri**nin tarixi hissəsi** |  |
**İtalo Balbo** (6 iyun 1896[…] – 28 iyun 1940[…], Tobruq[…]), İtaliya Hərbi Hava Qüvvələrinin marşalı (Maresciallo dell'Aria), Liviya general-qubernatoru, İtaliya Şimali Afrika Qüvvələrinin (Africa Settentrionale Italiana və ya ASI) baş komandanı və italyan diktatoru Benito Mussolininin "varisi" kimi təsvir edilmiş İtalyan faşist.

Birinci Dünya Müharibəsində xidmət etdikdən sonra o, Ferrara regionunun aparıcı faşist təşkilatçısı olmuşdur. O, 1922-ci ildə Mussolini və faşistlərin hakimiyyətə gətirilməsinin dörd əsas memarından biri olmuşdur. O, 1926-cı ildə İtaliya Kral Hərbi Hava Qüvvələrində xidmətə başlamışdır və İtaliya aviasiyasının bütün dünyada populyarlığının təbliğində aparıcı rol oynamışdır. 1933-cü ildə İtaliya Liviyasına Liviya general-qubernatoru təyin edilmiş və İtaliyada onu əhatə edən gərginlikdən xilas olmaq üçün ömrünün qalan hissəsini burada keçirmişdir. Balbo, antisemit irqçi qanunlar qəbul edən Mussoliniyə və İtaliyanın nasist Almaniyası ilə ittifaqına qarşı çıxan yeganə faşist lideri olmuşdur.

İtalo Balbo Misirin işğalının planlaşdırılması işindən məsul olan şəxs olmuşdur. İkinci dünya müharibəsi zamanı Marşal Balbo texnologiyanın döyüş meydanına təsirini müasirlərindən daha yaxşı qiymətləndirən bir italyan zabiti kimi tanınmışdır. O, İtaliyanın Şimali Afrikada yeganə müvəffəqiyyət şansının sürprizə əsaslanan sürətli hücumda olduğu qənaətində idi. O, hələ İtaliya müharibəyə girməzdən əvvəl Mussolini ilə görüşərək ona öz şübhələri haqqında məlumat vermişdir. Mussonliniyə "*məni təkcə əsgərlərin sayı deyil, həm də onların əlləri altında olan silahları narahat edir… Məhdud sayda çox köhnə toplar, cüzi miqdarda tank əleyhinə silahlar və zenit silahları. Manevr etmək qabiliyyəti və müharibə etmək üçün lazımi sayda silah-sursatla dəstəklənməyəcəkləri halda, əsgərlərin say etibarı ilə çox olması, bizə heç bir üstünlük gətirməyəcək"* deyə fikrini bildirmişdir. Ölümündən əvvəl feldmarşal Balbo Misirə 1940-cı il iyulun 15-də başlanılacaq hücum üçün hazırlaşırdı.

Onun mindiyi təyyarə barajla, yəni yaylım atəşi nəticəsində qəzaya uğramışdır. Onun ölümü həmişə, qəza atışı nəticəsində yaranmış təsadüfi yanğın hadisəsi kimi göstərilmişdir. Onun cəsədi 4 iyul 1940-cı ildə Tripolinin kənarında dəfn edilmişdir. 1970-ci ildə onun cəsədi İtaliyaya gətirilərək ailəsi tərəfindən yenidən torpağa tapşırılaraq dəfn edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
3. 1 2 3  *Berselli A.* BALBO, Italo // Dizionario Biografico degli Italiani (it.). 1963. Vol. 5.
4. 1 2  Italo Balbo // British Museum person-institution thesaurus.
5. 1 2  *Swartz A.* Italo Balbo // Open Library (ing.). 2007.
6. 1 2  Balbo, Italo // OPAC SBN (it.).
7. 1 2  Balbo, Ìtalo // Sapere.it (it.). De Agostini Editore, 2001.
8. ↑  .
9. ↑  .