recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Abastumani Astrofizika Rəsədxanası** — Gürcüstan Milli Elmlər Akademiyası elmi tədqiqat müəssisəsi. Abastumani qəsəbəsi yaxınlığındakı Kanobili dağındanda yerləşir. Rəsədxana dəniz səviyyəsindən 1650 m yüksəklikdədir. Rəsədxana İli Dövlət Universitetinin tabeçiliyindədir.

Rəsədxananın rəhbərləri
-----------------------

1932—1992-ci illərdə — Yevqeni Kirilloviç Xaradze. 1992-ci ildən rəsədxananın fəxri direktorudur. 1992 — 1 may 2006-cı il —Rolan İliç Kiladze. 1 may 2006-cı ildən — Georqi Cavaxişvili.

Ümumi məlumat
-------------

SSRİ-də ilk yüksək dağ astrofizika rəsədxanası kimi 1932-ci ildə yaradılmışdır. İlk öncə rəsədxana Abastumani qəsəbəsində fəaliyyət göstərmiş. Beş il sonra rəsədxana Kiçik Qafqazın Kanobili dağına ( 1650 m) köçürülmüş. Bu ərazi özünün açıq səması və sabit atmosferi ilə fərqlənirdi. Hələ 1892-ci ildə Abas-Tuman qəsəbəsində Rusiyanın ilk dağ rəsədxanası mövcud idi. Müvəqqəti fəaliyyət göstərən bu rəsdana Peterburq universitetinə məxsus idi. Rəsədxanada olan 9 düymlük refraktorun köməyi ilə professor Sergey Qlazenap ikili ulduz sistemi müşahidə etmiş və araşdırmışdır. 1893-cü ildə ikili ulduz sitemlərinin amerikalı araşdırıcısı Şerbern Uesli yazmışdır ki, Qlazenapın ikili ulıduz sistemini müşahidə etməsi onu göstərir ki, Abastumani astronomik müşahidələr üçün ən əlverişli ərazilərdən biridir.

Əsas alətləri: 1,25 m-lik reflektor, 70 sm-lik meniskli teleskop, ikili 40 sm-lik astroqraf, 40 sm-lik refraktor, 52 sm-lik koronoqraf, ala toran və gecə səmasını öyrənmək üçün cihazlar kompleksi və s. Tədqiqatlarının əsas istiqamətləri: qalaktikaların quruluş və təkamülünün, Günəş və Günəş sisteminin, Günəş–Yer əlaqələrinin, Yerin üst atmosferinin quruluşunun öyrənilməsi, həmçinin astronomiyanın tarixi. 1937-ci ildən "Bül leten" nəşr edir. 2000-ci ildə rəsədxanada plazma astrofizikası mərkəzi yaradılmışdır.

Maraqlı məlumatlar
------------------

33-sm-lik reflektor — ilk sovet teleskopu olmuş (1932 год) və ilk sovet fotometri idi (1937). АЗТ-11 ilk avtomatlaşdırılmış və kompüter idarə etməsinə malik olan teleskop idi. Bu həm də SSRİ-də ilk Riçi-Kriena optik sistemə malik teleskop idi (1977).

İstinadlar
----------

1. ↑  Абас-Туман // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 4 т. — СПб. 1907—1909.
2. ↑  Дореволюционный Абастумани[*ölü keçid*]
3. ↑  "Про первый советский телескоп". 2010-03-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-30.
*Valent rabitələr nəzəriyyəsi* (VRN) - kompleks birləşmələrin öyrənilməsinə tətbiq edilən ilk kvant mexaniki nəzəriyyədir.

İzahı
-----

Valent rabitələr nəzəriyyəsinin əsası əsrimizin 30-cu illərində Amerika kimya alimi L.Polinq tərəfindən qoyulmuşdur. VRN bütün digər kvant mexaniki nəzəriyyələr kimi dəqiq olmayıb, məsələni müəyyən yaxınlaşmalarla həll edir. Bu nəzəriyyə kimyəvi rabitəni adi hallarda olduğu kimi iki elektronlu rabitə kimi qəbul edir və bunu kompleks birləşmələrə də aid edir.

Kompleks birləşmələrdə rabitə
-----------------------------

siqma rabitə
Kompkleks birləşmələrdə kimyəvi rabitə bir qayda olaraq, kompleksəmələgətiricinin müxtəlif yarımsəviyyələrinin (s-, p- və d-yarımsəviyyələrin) iştirakı ilə əmələ gəlir. Buna əsasən bir kompleks birləşmədə hətta eyni növ liqandlar olduğu halda belə kimyəvi rabitələr eyni təbiətə malik olmamalıdır. Məsələn, sferik simmetriyaya malik olan s- elektronun əmələ gətirdiyi rabitə, elektron buludunun sıxlığı tamamilə başqa cür paylanan p-elektronun əmələ gətirdiyi rabitə ilə eyni olmamalıdır. Lakin təcrübədə əldə edilən nəticələr bunun əksini göstərir. Müəyyən edilmişdir ki, liqandlar eyni olduğu halda onların kompleksəmələgətirici ilə əmələ gətirdiyi bütün rabitələr eyni təbiətə malik olur. Yəni rabitələr möhkəmlik dərəcəsinə, valentlik bucağı və uzunluğuna görə bir-birindən fərqlənmir. Nəzəri gözlənilən və təcrübədə alınan nəticələr arasındakı bu fərq valent rabitələr nəzəriyyəsinə əsasən irəli sürülmüş hibridləşmə anlayışı ilə izah edilir. Liqandlar ilə kompleksəmələgətirici arasındakı rabitələr onun hibridləşmə orbitalları əsasında yaranır. Kompleks birləşmələr üçün d2sp3-, sp3(d3s)- və dsp2-hibrid formaları xarakterdir. Lakin sp- və sp2-hibrid hallara müvafiq gələn kompleks birləşmələr də məlumdur.

**Valent rabitələr nəzəriyyəsi** CH4+ - ionun əmələ gəlməsini sp3-hibridləşmə ilə əlaqələndirir.

CH4+ - ionun əmələ gəlməsi sp3-hibridləşmə ilə əlaqəlidir

Mənbə
-----

* Z.Qarayev "Qeyri-üzvi kimya", Maarif-1975.
**Arktiçeski burnu** - Komsomoles adasının ucqar şimal nöqtəsidir. Burun Şimal Torpağı arxipelaqının ən böyük adasında yerləşir. Burun 1913-ci ildə Boris Andreyeviç Vilkinski tərəfindən zabit olan Joxovun şərəfinə adlandırılır. 1931-ci ildə Şimal Torpağına Georgi Andreyeviç Uşakov və Nikolay Nikolayeviç Urvansevin rəhbərliyi ilə kartoqrafik ekspedisiya təşkil edilir. Bundan sonra burun Molotov burnu adlanır. 1950-ci illərdə Arktiçeski burnu adlandırılmışdır.

Burundan Şimal Qütbünə olan məsafə 990,7 km təşkil edir. Bu səbəbdən qütbə olan ekspedisiyaların bir çoxu buradan başlayır

Arkiçeski burnu Rusiyanın şimal qütbünə ən yaxın nöqtəsi deyildir. Bu adı Fliqeli burnu daşıyır. Burun Rudolf adasında yerləşir. Ada Frans-İosif Torpağının tərkibinə daxildir. 

Arkiçeski burnu Kara dənizi ilə Laptevlər dənizi arasında sərhəddin başlanğıcını təşkil edir. Asiya qitəsinin adada yerləşən ucqar şimal nöqtəsidir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Виктор Рыков.* "Арктические миражи или метаморфозы топонимики". Вокруг света №2 (2689). Февраль 1998. 2012-03-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-02-07.
2. ↑  *Маргарита Дель Джудиче.* "Арктический кошмар". National Geographic (журнал) — Россия. 2007-11-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-02-07.
3. ↑  "Информация об арктических морях". Арктический и антарктический научно-исследовательский институт. 2012-03-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-02-07.
**Triana Park** (*lat.* Triānas Parks) — vokalist Aqnese Rakovska, gitaraçı Arturs Strautınış, təbilçi Edqars Vilyums və bassist Kristaps Erqlisdən təşkil olunan Latviyalı musiqi qrupu. Onlar Latviyanı 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdirlər.

Musiqi karyerası
----------------

Triana Park qrupu Aqnese Rakovska və onun atası Aivars Rakovski tərəfindən yaradılmışdır. Daha sonra qrupa Edqars Vilyums və Kristaps Erqlis qoşulmuşdur. Onlar 2008, 2009, 2010, 2011 və 2012-ci illərdə Latviyanın LTV telekanalının Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi üçün təşkil etdiyi *Eirodziesma* adlı milli seçim turunda iştirak etmiş və hər beş cəhd də qrup üçün məğlubiyyətlə nəticələnmişdir. Triana Park qrupunun *EnterTainment* adlı debüt albomu 2010-cu ildə işıq üzü görmüşdür.

Triana Park 2017-ci ildə Latviyanın 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi üçün keçirdiyi milli seçim turu *Supernova 2017*-də "Line" mahnısı ilə iştirak etmiş və bu dəfə qrup yarışmada qalibiyyət əldə etməyə nail olmuşdur. Beləliklə Triana Park qrupu ifa etdikləri "Line" mahnısı ilə Latviyanı Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən Avroviziya 2017-də təmsil etmək hüququ qazanmışdır. 9 may tarixində baş tutan müsabiqənin yarımfinal mərhələsində qrup 18-ci yerdə qərarlaşaraq final mərhələsinə adlaya bilməmişdir.

Heyət
-----

* Aqnese Rakovska – vokalist
* Arturs Strautınış – gitara
* Edqars Vilyums – təbil
* Kristaps Erqlis – bass

Diskoqrafiya
------------

### Albomlar

* *EnterTainment* (2010)
* *Triana Park* (2014)

### Sinqllar

| Mahnı adı | İl | Albom |
| --- | --- | --- |
| "Bye Bye" | 2008 | *EnterTainment* |
| "Call Me Any Time You Need a Problem" | 2009 |
| "Lullaby for My Dreammate (Diamond Lullaby)" | 2010 |
| "Karuselis (Carousel)" |
| "Upside Down" | 2011 |
| "Breathless" |
| "Pelnrušķīte" |
| "Stars Are my Family" | 2012 |
| "New York" |
| "I Like" |
| "Iron Blue" | 2014 | *Triana Park* |
| "The Best" |
| "Sons and Daughters" |
| "If You Want" | 2015 |
| "Laika Dziesmiņa (Time Song)" |
| "Line" | 2017 |
|

İstinadlar
----------

1. ↑  "LATVIA: TRIANA PARK TO KYIV". Eurovoix. 26 fevral 2017. 2017-03-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-28.

|
|  |
|
| Əvvəlki:**Yusts Sirmays  "Heartbeat"** | **Latviya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində** **2017** | Sonrakı:**Laura Rizzotto  "Funny Girl"** |

Həmçinin bax
------------
**Qarayazı düzü** və ya **Qarayazı çölü** — Azərbaycanın Qazax rayonu Qazangöl düzü ilə ərazisində Kür çayı arasında yerləşən düz.

Ümumi məlumat
-------------

### Toponimikası

Qarayazı düzünün adı "çöl, geniş düzənlik" mənasını verən qədim türk sözü "yazı" və Azərbaycan dilindən olan "qara" sözünün birləşməsindən əmələ gəlib. Azərbaycan ərazisində "yazı" hissəcikli toponimlərə daha çox rast gəlinir. Məsələn: Ağyazı, Ağcayazı və digərləri

### Coğrafiyası

Sahəsi 421 km² olub, qərbdə Gürcüstan Respublikası ərazisinədək davam edir. Qarayazı düzü qərbdə enli (12–16 km) olub, şərq istiqamətində tədricən daralaraq (1–2 km) paz şəklində Kür çayı ilə Ortaqaş-Quyruqençi tirəsi arasına daxil olur. Şimal-şərq maili hissədə yarğan və qobulara rast gəlmək olur.

Buradakı yeraltı sular çox dərində deyildir. Onlar qarasu bulaqları şəklində üzə çıxır. Bu sular yüksək debitli olub, təsərrüfatın müəyyən sahələrində (əkinçilikdə, maldarlıqda) istifadə oluna bilər.

Əsasən şabalıdı torpaqlar üzərində inkişaf etmiş quru çöl bitkiləri (taxıl, müxtəlif ot və yovşan quruplaşması) hakimdir. Kür çayının sahilində 2–6 km enində rütubətli allüvial-tuqay və allüvial-çəmən torpaqları üzərində tuqay meşələri yayılmışdır. Qarayazı düzündə suni suvarma nəticəsində taxılçılıq , pambıqçılıq, bağçılıq və bostançılıq geniş inkişaf etmişdir.

Qarayazı düzünün daxilində bir-birindən fərqlənən iki yarımrayon: Qarayazı və Kürsahili tuqay meşələri yarımrayonları ayrılır.

### İqlimi

Qarayazı düzünün iqlimi quru subtropik olub, isti yayı və mülayim qışı ilə fərqlənir. Orta illik temperaturu 9–120-dir. Orta illik yağıntıların miqdarı 350–400 mm olub, əsasən yaz və payız aylarında düşür.

Həmçinin bax
------------

* Yazı düzü
* Qarayazı Dövlət Təbiət Qoruğu

İstinadlar
----------


1. 1 2 3 4  Гарајазы дүзү // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. III ҹилд: Гајыбов—Елдаров. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1979. С. 58.
2. ↑  M. A. Müseyibov, M. Ə. Süleymanov Ceyrançöl alçaq dağlığının təbii landşaftı Bakı 1975
3. ↑   Coğrafiya və təbii resurslar jurnalı № 2, Bakı 2015
1970-ci illərdə Kanada hökumətinin uzun müddət Vankuver adasının şimal hissəsinə asfalt yol çəkdirəcəyini vəd etməsi, region əhalisi tərəfindən qabaqlarına asılmış olan yerkökünə oxşadılmışdır.**Yerkökü və çubuq** — ingilis dilində idiom. "Yerkökü və çubuq" ifadəsi arzu olunan davranışa sövq etmək üçün mükafat və cəza birləşməsinin istifadəsi üçün metaforadır. Yaxşı davranışı mükafatlandırma, pis davranışı da cəzalandırma mənasına gəlir. İfadə ilk dəfə The Economist jurnalının 11 dekabr 1948-ci il buraxılışında istifadə edilmişdir. İdiom həm də qarşısında kök asaraq eşşəyi gəzdirmək mənasını verir. Siyasətdə "Yerkökü və çubuq" bəzən realist yumşaq və sərt güc anlayışına istinad edir. Bu kontekstdə yerkökü xalqlar arasında iqtisadi və ya diplomatik yardım vədi, çubuq isə hərbi əməliyyat təhlükəsi ola bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Carrot and stick definition and meaning | Collins English Dictionary". www.collinsdictionary.com (ingilis). 2021-10-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-08-04.
2. 1 2  Oxford English Dictionary, Supplement
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Triba (dəqiqləşdirmə).
Triba fəsilə və cins arasında yerləşən taksonomik qrupdur. Aralarında böyük taksonomik fərqlər olduqda və ya bir çox növün bir-birindən aydın şəkildə ayrılmadığı hallarda təsnifatı asanlaşdırmaq üçün istifadə olunur. Bəzən yetərli olmadıqda yarımtriba termini istifadə olunur. Digər taksonomik qruplar kimi, böyük hərflərlə başlayır və tək bir sözdən ibarətdir, lakin italiklə yazılmır. Triba çox böyükdürsə, yarımtribalara bölünə bilər. Tribanın elmi adının sonu belə müəyyən edilir: 

* Botanikada – eae
* Zoologiyada – ini

Məsələn, İtlər fəsiləsi (Canidae) Canini və Vulpini olan iki tribaya ayrılır.

|  |
| --- |
| **Taksomaniya ranqları** |
| Aləmüstü (domen) —
**Aləm** —
Yarımaləm —
Tipüstü/Şöbəüstü —
**Tip**/**Şöbə** —
Yarımtip/Yarımşöbə —
Sinifüstü —
**Sinif** —
Yarımsinif —
İnfrasinif —
Dəstəüstü/Sıraüstü —
**Dəstə**/**Sıra** —
Yarımdəstə/Yarımsıra —
İnfradəstə —
Fəsiləüstü —
**Fəsilə** —
Yarımfəsilə —
**Tribaüstü** —
**Triba** —
**yarımtriba** —
**Cins** —
Yarımcins —
Seksiyaüstü —
Seksiya —
Yarımseksiya —
Cərgə —
Yarımcərgə —
**Növ** —
Yarımnöv —
Varitet/Müxtəliflik —
Yarım müxtəliflik —
Forma —
Yarımforma |
| Taksonomiya — Binominal nomenklatura |
**Microsoft Notepad** Microsoft Windows üçün sadə bir mətn redaktoru və kompüter istifadəçilərinə sənədlər yaratmağa imkan verən əsas mətn tənzimləmə proqramıdır. İlk dəfə 1983-cü ildə MS-DOS proqramı olaraq buraxılmış və 1985-ci ildə Windows 1.0-dən bəri Microsoft Windows-un bütün versiyalarına daxil edilmişdir.Müəllifi Riçard Brudidir.

Tarixi
------

Microsoft, Riçard Brudi tərəfindən yazılmış siçan əsaslı mətn redaktoru olan Multi-Tool Notepadı 1983-cü ilin mayında Atlantadaki Bahar COMDEX kompüter sərgisində 195 ABŞ dolları olan Microsoft Mouse ilə təqdim etdi. Bu COMDEX də Çarlz Simonyi tərəfindən siçan ilə işləmək üçün hazırlanmış Multi-Tool Word idi.  Simonyinin nümayişini izləyənlərin çoxu siçan haqqında heç eşitməmişdilər.  Microsoft, Microsoft Siçanını 1983-cü ilin iyununda buraxdı və Multi-Tool Notepad iyul ayında göndərməyə başladı.  İlkin satışlar təvazökar idi, çünki qutuya daxil edilmiş üç nümayiş proqramını (bir dərslik, təcrübə tətbiqi və Notepad) və ya proqram interfeysini idarə etməkdən başqa bir şey az idi.  Multi-Tool məhsul xətti Multiplan elektron tablo üçün ekspert sistemləri ilə başladı.  Bill Qeytsin Windows 1.0 buraxılışından əvvəl "İnterfeys meneceri" adını "Windows" olaraq dəyişdirməsinə inandıran Rouland Hansonun təklifi ilə, Multi-Tool adı Word-in 1983-cü ilin noyabrında göndərildiyi vaxt öldürüldü. Hansonun əsaslandırılması ki, "marka qəhrəmandır". İnsanlar tək başına Multi-Tool adını Microsoft ilə əlaqələndirmədilər və Hanson Microsoftu qəhrəman etmək istədi, buna görə Microsoft adı "Multi-Tool" əvəz etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "COMDEX: Micros in American mainstream". InfoWorld. IDG. May 23, 1983. səh. 1. ISSN 0199-6649. June 25, 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: July 10, 2020.
2. ↑  "Mouse and new WP program join Microsoft product lineup". InfoWorld. IDG. May 30, 1983. səh. 10. ISSN 0199-6649. September 21, 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: July 10, 2020.
3. ↑  "Microsoft ad". InfoWorld. IDG. May 23, 1983. səh. 85. ISSN 0199-6649. August 18, 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: July 10, 2020.
4. ↑  *Wallace, James; Erickson, Jim.* Hard Drive. Wiley. 1992. 238–244. ISBN 0-471-56886-4. İstifadə tarixi: 2017-01-28.
5. ↑  "In Focus". InfoWorld. IDG. August 29, 1983. səh. 31. ISSN 0199-6649. August 5, 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: July 10, 2020.
6. ↑  *Manes, Stephen; və b. (Paul Andrews).* Gates. Doubleday. 1993. ISBN 0-385-42075-7. 2017-02-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-28.
7. ↑  "Microsoft ad". InfoWorld. IDG. April 25, 1983. səh. 40. ISSN 0199-6649. August 6, 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: July 10, 2020.
8. ↑  "In designers' scenario, software undergoes behavior modification". InfoWorld. IDG. August 29, 1983. səh. 34. ISSN 0199-6649. September 19, 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: July 10, 2020.
**Ceyms Rayt** (*ing.* James Wright , d. 13 dekabr 1927 – ö. 25 mart 1980) — ABŞ şairi.

Həyatı
------

13 dekabr 1927-ci ildə Ohayo ştatının Martins Ferri şəhərində anadan olmuş, 25 mart 1980-ci ildə Nyu-York ştatının eyni adlı şəhərində 52 yaşında dünyasını dəyişmişdir.

1952-ci ildə Kenon kollecini, 1959-cu ildə isə Vaşinqton Universitetini bitirmişdir.

1956-cı ildə ədəbiyyat aləmində görünməyə başlayan Rayt, növbəti il Amerikanın ən istedadlı şairi kimi Ualedə poeziya festivalında ödülə layiq görülmüşdür. Uzun illər bir yerdə işlədiyi məşhur şair Robert Blayla tərcümə sahəsində sıx əməkdaşlıq etmiş, bir çox dünya şairlərini ingilis dilinə çevirərək müxtəlif dərgilərdə və ayrıca kitab halında nəşr etdirmişdir. Alman və Latın Amerikası şairlərindən etdiyi tərcümələr onun şəxsi yaradıcılığına da təsirsiz ötüşməmişdir.

1972-ci ildə dərc olunmuş şeirlər kitabı poeziya nominasiyası üzrə Amerikanın ən ali mükafatlarından birinə – "Pulitser" mükafatına və Amerikanın "Milli kitab" mükafatına layiq görülmüşdür.

O, amerikalıların ən çox sevdiyi şairlərdən biridir.

1981-ci ildən başlayaraq, hər il yüzlərlə şair və yazıçı Raytın anım günündə Martins-Ferridə – poeziya bayramına toplaşırlar.

"Bədənimdən çıxsam, çiçəkləyərəm" – Açığını deyim, Rayt məni bu deyimi ilə cəzb etdi. Bu misra mənə qədim sufi Məhəmməd-əd din Nəsəfinin "Sən ruhlar dünyasından gəlmisən, ora da dönəcəksən" kəlamını xatırlatdı.

Rayt isə xəstə bədənin sağlam ruha verdiyi əzablardan qurtarsa, çiçəkləyəcəyini dilə gətirdi.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Discogs · MusicBrainz |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | American National Biography · Britannica (onlayn) · Notable Names Database · Prabook |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 90083419 · BNE: XX5377067 · BNF: 120267994 · CiNii: DA03645035 · CONOR: 217870435 · GND: 119014726 · ISNI: 0000 0001 1395 6341 · LCCN: n50028672 · NDL: 00746882 · NKC: osa2011657085 · NLA: 35621452 · NSK: 000115859 · NTA: 06841157X · NUKAT: n97061003 · SUDOC: 028431251 · VIAF: 12322205 · WorldCat VIAF: 12322205 |

 |
North American A-36 Apache/Invader (az: Şimali Amerika A-36 Apaçi/İşğalçı), North American Aviation şirkəti tərəfindən istehsal olunan North American P-51 Mustang qırıcı təyyarəsinin yer hücumları üçün nəzərdə tutulan versiyası; şığıyıcı bombardmançı versiyası. Düzbucaqlı şəklində mövcud idilər, İkinci dünya müharibəsinin Şimali Afrika, Aralıq dənizi, İtaliya və Çin-Myanma-Hindistan cəbhələrində cəmi 500 A-36 şığıyıcı bombardmançı təyyarəsindən istifadə edilmişdir. Vahidinin dəyəri 49.000 ABŞ dolları təşkil etmişdir.

1994-cü ildə A36, P51 və P51A versiyalarından ibarət Allison Motorlu Mustang seriyası buraxıldı. Bu seriyanı plastik modellər hazırlayan bir qrup şəxs tərəfindən yaradılan kiçik bir şirkət olan "Accurate Miniatures" ("Dəqiq miniatürlər") şirkəti istehsal etmişdir.

İstifadəçilər
-------------

* ABŞ ABŞ
	+ ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri

27-ci Xüsusi Əməliyyat Qrupu
86-cı Əməliyyat Qrupu
311-ci Qırıcı Qrupu
* Böyük Britaniya Böyük Britaniya
	+ Kral Hərbi Hava Qüvvələri
**North American B-25 Mitchell** (North American NA-62), İkinci dünya müharibəsi dövründə ABŞ Silahlı Qüvvələrinin quru qoşunları, hərbi hava qüvvələri donanmasının hava qüvvələri tərəfindən Üçüncü Reyx və Yaponiyaya qarşı istifadə etdiyi cüt motorlu, North American Aviation tərəfindən istehsal olunan bombardmançı təyyarə.

Təyyarənin adı general *Billy Mitchell*dən gəlir. B-25 Mitchell, xüsusi bir insan adı daşıyan hava qüvvələrinin yeganə təyyarəsidir. Mitchell, Birləşmiş Ştatların hava qüvvələrinin qurulması və inkişafında mühüm xidmətləri olmuş öncül bir əsgərdir.

İstehsalı başa çatana qədər təxminən 10,000 B-25 səmaya qalxa bilmişdir. Bunların içərisində ondan ilhamlanaraq hazırlanmış bəzi versiyaları da vardır. Məsələn, Hərbi Dəniz Qüvvələrinin istifadə etdiyi PBJ-1 bombardmançı təyyarəsi və Hərbi Hava Qüvvələrinin istifadə etdiyi F-10 fotoqrafik kəşfiyyat təyyarəsi kimi.

Zavodda yığılan B-25 (Kanzas-Siti (Missuri), Kanzas, şəkil 1942-ci ilin oktyabr ayında Alfred T. Palmer tərəfindən çəkilmişdir.)

Doolittle hücumu
----------------

Yaponiyanın Pearl Harbor hücumundan sonra, qisas hücumu olaraq planlaşdırılan "Doolittle Raid" (komandir: podpolkovnik Jimmy Doolittle) adlı hücumda istifadə edildi və daha çox B-25 adını buradan dünyaya tanıtdırmışdır.

Empayr Steyt qəzası
-------------------

28 iyul 1945-ci il, səhər saat 9:49-da bir ədəd B-25 Empayr Steyt Bildinq binasının şimal fasadına çırpılmışdır. 79 və 80-ci mərtəbələrə tuş gələn bu qəza nəticəsində 14 nəfər ölüb. Onlardan 11-i binada olanlar, qalanları təyyarənin ekipajı idi.

2007-ci ildə Polşanın Góraszka kəndində təşkil edilmiş beynəlxalq aviasiya şousunda North American B-25 *Mitchell*
**Araks Avetisyan Muradovna** və ya sadəcə olaraq **Araks** (*erm*: *Արաքս Մուրադի Ավետիսյան;* 25 dekabr 1903, Böyük Qarakilsə, Aleksandropol qəzası – 15 iyun 1978, İrəvan) — erməni sovet yazıçısı, jurnalist.

Araks Avetisiyan Muradovna 25 dekabr 1903-cü ildə Qarakiləsədə (indiki Vanadzor) kənd müəllimi ailəsində doğulmuşdur. Tiflisdəki Meriamian-Hovhanian qızlar məktəbində oxumuş və 1923-cü ildə orta təhsilini başa vurmuşdur.

1930-cu ildə isə İrəvan Dövlət Universitetini bitirmişdir. 1933-cü ildə Moskvada jurnalistika kurslarına qatılmışdır. Araks əsasən jurnalist kimi fəaliyyət göstərsə də, uşaq ədəbiyyatına da öz töhfəsini vermiş və - Erməni Uşaq Ədəbiyyatı sahəsinin öncül simalarından birinə çevrilmişdir.

1926-cı ildən etibarən ermənicə yazdığı uşaq ədəbiyyatına "Uşaqlar üçün nağıllar", "Sehrli təyyarə", "Narlı qız", "Şən səslər" kimi nağılları aid etmək olar. Onun yazdığı "Dərəçiçəkli Nənə" (ԾաղկաձորցիՏատիկը) və "Zimmi" nağılları o dövrdə erməni uşaqlarının sevimli nağıllarına çevrilmişdir. Araksın toplu uşaq nağılları ilk dəfə 1926-cı ildə eyni anda İrəvan və Tiflisdə dərs edilmişdir.

1933-cü ildə Moskvadakı təhsilini başa vurduqdan sonra İrəvana qayıdan Araks, "Oktemberik" uşaq jurnalında redaktor kimi fəaliyyətə başlayır. Daha sonra "Ədəbiyyat" qəzetində və radioda fəaliyyət göstərir.

Yazıçı Araks Avetisyan Muradovna 15 iyun 1978-ci ildə İrəvan şəhərində vəfat etmişdir.

Araksın 1928-ci ildə İrəvanda nəşr edilmiş "Alvan" (Ալվանը: Նարգո) əsəri 1930-cu ildə Fətəli İsmixanovun Azərbaycan dilinə tərcüməsində "Azərnəşr" tərəfindən nəşr edilmişdir.

Nəşr edilmiş bəzi əsərləri
--------------------------

Toplu əsərləri (1954)

Toplu Əsəsrləri (1965)

Üç nağıl - Երեք պատմվածք(1926, Tiflis)

Nağıllar - Պատմված քներ(1926, İrəvan)

Alvan - Ալվանը: Նարգո (İrəvan, 1928)

Zimmi - Զիմմի (İrəvan, 1931)

Sehrli çarx - Հրաշալի սավարնակե (İrəvan, 1937)

Uşaq nağılları - Մանկական պատմվածք (İrəvan, 1937)

Dərəçiçəkli nənə - Ծաղկաձորցի Թաթիկը (İrəvan, 1939)

Laurikin macəraları - Լաուրիկի արկածները (İrəvan, 1941)

Məğrur eşq - Հպարտ սեր (İrəvan, 1947)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Erməni Sovet Ensiklopediyası (erm.). / red. Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան 1974. C. 1. S. 702.
2. 1 2 3 4 5  Erməni Qısa Ensiklopediyası (erm.). 1990. C. 1. S. 343.
3. ↑  Nune Mxitaryan, "Аракс и Агавни- ровесницы эпохи", www.armmuseum.ru 06.08.2017
4. ↑  Victoria Rowe, A History of Armenian Women's Writing, 1880-1922, səh. 245
5. 1 2  Əfqan Xəlilli, Azərbaycan dilinə tərcümə edilmiş erməni müəlliflər -1 Arxivləşdirilib 2019-04-11 at the Wayback Machine
6. ↑  Bardakjian B.Kovork, A Reference Guide to Modern Armenian Literature, 1500-1920: With an introductory History, səh. 283-284

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 102892013X · LCCN: n86072848 · NTA: 393756467 · LIBRIS: 317039 · VIAF: 263411737 · WorldCat VIAF: 263411737 |
**Mirzə Rza Kirmani** (1854–12 avqust 1896) — Nəsirəddin şahın qatili.

Həyatı
------

Mirzə Rza Kirmani Cəmaləddin Əfqaninin inanılmış tərəfdarlarından biri idi. O, son dəfə 1894-cü ildə zindandan xilas olduqdan sonra İstanbula getmək məqsədilə əvvəlcə Gilana gəlmiş, səfər vəsaiti, pulu olmadığından, bir müddət Ənzəlidə qalmağa məcbur olmuşdur. "Hövzeye bidaran"ın başçısı Əminüddövlə Ənzəli poçt idarəsi rəisi vasitəsilə Mirzə Rzaya kifayət qədər pul çatdırdıqdan sonra o, İstanbula gedə bilmişdir. Mirzə Rza bir müddət "İttihade İslam" başçılarının yanında yaşamış, sonra İrana qayıtmaq istəmişdir. İran hökuməti Mirzə Rzanın İrana qayıtmasının qarşısını almaq üçün İstanbul səfirliyinə göstəriş vermişdi. Mirzə Rza isə "İttihade İslam" üzvlərindən Əfzəlülmülk Kirmaninin pasportundan istifadə edərək İstanbuldan Trabzon, Batumi, Bakı yolu ilə Barfruşa (Babol), oradan da Tehrana getmişdir. Bir müddət Şahəbdüləzimdə yarıgizli yaşayan Mirzə Rza Babolda üç tümənə (302) aldığı tapança ilə 1896-cı il may ayının əvvəlində Nəsirəddin şahı öldürmüşdü. Nəsirəddin şahın öldürülməsi Sultan Əbdülhəmidi daha da qorxutmuş, Trabzon zindanında saxlanılan iranlı dustaqları İran hökumətinə təslim etmək əmri vermişdir. Onlar 1896-cı il avqustun 12-də Mirzə Rzanın Tehranda boğazdan asıldığı günün axşamı Təbrizdə Məhəmmədəli mirzənin tərəfindən öldürülmüşdülər.

Həmçinin bax
------------

* Nasirəddin şah
**Sənaye mühəndisliyi** — insan, maliyyə, bilik, informasiya, avadanlıq, enerji, material və proses kimi tərkib hissələrdən ibarət sistemi yaratmaq, tətbiq və inkişaf etdirməklə məşğul olan mühəndilsiyin bir sahəsidir. O həm də prototiplərin yaradılması və onların yaxşı satılması üçün xidmət edir. Sənaye mühəndisliyi bundan əlavə istər riyazi, istərsə də fiziki və sosial və mühəndislik elmlərinin sintezi ilə təsvir edilir. Hazırlama sistemlərinin tətbiqində bu sahə vaxtın azaldılması, pul, material, enerji və başqa resursların qənaətini əldə etməyə imkan verir.

Sənaye mühəndisliyi həm də tətbiq sahəsindən asılı olaraq əməliyyat menecmenti, sistem texnikası, istehsal prosesi, hazırlama texnologiyası və ya istehsal sisitemləri kimi də məlumdur. Bu və ya digər adların tətbiq istifadəçilərin özlərini başqalarından fərqləndirməsi ilə bağlıdır. Avtomobil sənayesində tez-tez menecment mühəndisliyi, idarəedici menecment ya da sistem mühəndisliyi adlanır.

Bu ixtisas hələ XIX əsrdən müxtəlif universitetlər tərəfindən tədris olunmağa başlamışdır. ABŞ-də bu təhsil ilk dəfə olaraq 1908-ci ildə tətbiq olunur. 1926-cı ildə Berlin TU-da da eyni yönlü ixtisas tədris olunmağa başlayır. Bu ixtisas ilk vaxtlarda "İqtisadiyyat və texnika" adlanırdı və elə də yaxşı qarşılanmırdı. 60-cı illərin sonuna qədər bu ixtisası çox az universitetlər tədris edirdi. Bu gün isə o çox geniş yayılmışdır. Azərbaycanda isə Sənaye Mühəndisliyi Qafqaz Universitetində bakalavr və magistr pillələrində tədris olunur.
**Mirzə Nurulla xan Yekani** (1873-?) — İran Məşrutə hərakatının fəal üzvü.

Həyatı
------

Mirzə Nurulla xan Ağa bəy oğlu 1873-cü ildə Yekan mahalının Yekan kəhrizi kəndində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini doğma kəndlərində almışdı. Şimali Azərbaycana gəlmiş burda bir müddət çalışmışdı. 
Mirzə Nurulla xan Məşrutə hərəkatına qoşulmuşdu. Qohumları Qoçəli xan, Baxşalı xan, Şirəli xan və başqaları ilə çiyin-çiyinə istibdada qarşı mübarizə aparmışdı. Mücahidlərə başçılıq etmişdi. Qaynaqlarda yazılır: "Qafqaz mücahidləri, beynəlmilçilərlə birlikdə Mirzə Nurulla xan Yekaninin və Qoçəli xanın başçılıq etdikləri mücahidlər Ələmdardan hərəkat edərək noyabrın 21-də Xoyun şimalında yerləşən Evoğlu kəndində toplandılar. Mücahidlərə qarşı göndərilmiş Maku qoşun hissələri bu kəndə yaxın olan Bilvar kəndində yerləşib mücahid dəstələrinin Xoya hərəkət etməsinə imkan verməli idilər. Lakin onlar mücahid dəstələrinin Xoya hücumunun qarşısını ala bilmədilər.
1908-ci il noyabrın ikinci yarısında Hacı Pişnamaz başda olmaqla Salmas mücahidlərinin Maku qoşun hissələrinə qarşı müvəfəqiyyətli hücumlardan istifadə edən Nurulla xanın və Qoçəli xanın hissələri Bilvarda yerləşən makululara zərbə endirdilər, bununla da Xoya gedən yol açıldı. Elə bu vaxt bu Heydər Əmoğlu başda olmaqla Xoyda üsyan baş verdi, bu isə şəhərə hücumu asanlaşdırdı. Noyabrın 26-da mücahid dəstələri ilə vuruşmaların gedişində düşmən məğlub edildi, çox böyük itki ilə şəhərdən qaçdı. Bundan sonra ətraf kəndlər azad edilməyə başlandı.
1908-ci il noyabrın axırlarında Maku qoşunu Dilmanda darmadağın edildi, onlar böyük itki ilə Xoya tərəf hərəkət etdilər, lakin Xoy artıq inqilabçıların əlində idi. Xoy mücahidləri makulalara yenidən zərbə endirdilər, Maku qoşunun qalan hissələri təşvişlə qaçdılar".

Mənbə
-----

* **Ənvər Çingizoğlu, Məşrutə ensiklopediyası, Bakı, 2011. 624 səh.**

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* Sərhəng Nurulla xan Yekani Arxivləşdirilib 2014-11-19 at the Wayback Machine
**Kaledon kanalı** — (*ing.* Caledonian Canal) Şotlandiya ərazisində yerləşən gəmiçilik kanalı. Kanalın ümumi uzunluğu 96 km olsa da, bunun 32 km-i süni kanaldır.

Ümumi məlumat
-------------

Kanal tektonik sınma zonasında formalaşmış Qlen-Mor vadisində yerləşir. Kaledon kanalı ölkənin Şimal dənizi sahillərini, Atlantik okeanın suları ilə birləşdirir. Kanal 29 şlüz, 4 akveduk və 10 körpüdən ibarətdir. Kanal özündə Lox Ness, Lox Loki və Lok Oix göllərini birləşdirir. Hal-hazırda kanalın gəmiçilik əhəmiyyəti o qədərdə böyük deyil. Daha çox turistləri cəlb edən bu yol mart ayından oktyabra ayına qədər səyahətə gələnlər üçün açıq olur.

Tikilmə tarixi
--------------

Kaledon kanalı əslində ən qədim fəaliyyət göstərən kanallardan biri hesab olunur. Onun tikintisinə 1803-cü ildə başlanılıb. Rəsmi açılışı 1822-ci ildə baş tutub. 800 000 funt sərf olunan kanalın əslində tikintisi o qədərdə böyük sərmayə tələb etmirdi. Əsas hissəsi təbi su hövzələrindən(göllər) ibarət olan bu kanal üçün əsas vacib iş, onun dərinliyinin artırılması idi. XIX əsrdə kanalın dərinliyi bir az artırılsada yenədə böyük dəniz gəmiləri üçün bu kanal keçilməz olaraq qaldı. Müasir dövürdə Böyük Britaniyanın ən populyar turist marşurutu xətti bu kanal üzrə keçir. Nəzərə alsaq ki, sirlərlə dolu Lox Ness gölüdə bu marşurutun üzərində yerləşir.

Şəkillər
--------

* perrow="4"
* İnverness yaxınlığında Kaledon kanalının görünüşüİnverness yaxınlığında Kaledon kanalının görünüşü
* Lox Ness gölü və kanalLox Ness gölü və kanal
* Lok Loki.Kaledon kanalının bir həssəsiLok Loki.Kaledon kanalının bir həssəsi
* Kanal üzərində ki, tənzimləyici körpüKanal üzərində ki, tənzimləyici körpü

Xarici keçidlər
---------------

*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Большая советская энциклопедия". 2019-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-07.
2. ↑  ""Великие судоходные каналы"". 2020-02-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-08.
3. ↑  "Описание Каледонский канал". 2020-08-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-08.
**Mərkəzləşdirmə və Federallaşma tərəfdarları arasındakı vətəndaş müharibəsi**.Müharibə 1812–1814 illəri əhatə edir.Bu müharibə Kolumbiya tarixində ilk vətəndaş müharibəsidir.

Münaqişədən öncə
----------------

1810-cu ildə Yeni Qranada vitse krallığında inqilabi hərəkat başlayır.Vilayyətlərin çoxu Requn idarə üsuluna qarşı cıxır və bir-birinin ardınca mərkəzə tabe olmaqdan imtina edir.1810-cu ilin dekabrında üsyançılar yürüş təşkil edirlər ancaq yürüşə cəmi 8 vilayyət qoşulduğundan (Kartaxena ,Popayan,Tunja,Pamplona,Antokiya) konstutsiya qəbul etmək mümkünsüz olur.27 dekabr 1811-ci ildə Tunjada ikinçi yürüş təşkil edilir.Burada Antokiya,Kartaxena,Neyva,Pamplona və Tunja vilayyətləri birləşərək Birləşmiş Yeni Qranada Provensiyasını yaradırlar.Burada Federasiya aktı imzalanır.Aktda vilayyətlərin muxtariyyəti,sərbəstliyi və bərabərliyi nəzardə tutulurdu.Federallaşma tərəfdarlarına qarşı Mərkəzləşdirmə tərəfdarları müqavimət göstərirdi.Mərkəzləşdirmə tərəfdarları əsasən Boqota və Cako vilayyətlərində cəmləşmişdilər.Onlar bu aktı imzalamaqdan imtina etdilər.Bu vilayyətlər isə müstəqilliyini elan etdilər.Yeni Qranadanın bəzi vilayyətləri isə İspaniyaya sədaqətli qaldılar.1811-ci ildə Kundinamarka vilayyəti Marikita vilayyətini və Neyva vilayyətinin bir hissəsini işğal edir.Buda digər vilayyətlərin etirazına səbəb olur.1812-ci ilin dekabrında isə hərbi əməliyyatlar başlayır.

Müharibənin gedişi
------------------

Antonio Narino
2 dekabr 1812-ci ildə federalistlərin qüvvələri Antonio Barayanın başçılığı ilə Ventakemadda qalib gəlir və Santa Fe de Boqotaya irrəlləyir.9 yanvar 1813-ci ildə Antonio Narino federalistləri Santa Viktorinoda Boqota yaxınlığında məğlub edir.Bundan sonra hərbi əməliyyatlarında fasilə yaranır.1813-ci ilin sonlarında cənubdan Loyalistlər hüçuma keçirlər.Narino loyalistlərin qarşısını almağa gedir və ilk döyüşdə qalib gəlsədə sonrakı döyüşdə məğlub olaraq əsir düşür.Bundan xəbər tutan Federalistlər Simon Bolivarın başçılığı ilə hüçum başlanır.10 dekabr 1814-ildə Boqota tutulur və Kundinamarka Birləşmiş Yeni Qranada Provensiyasına birləşdirilir.

Nəticəsi
--------

Daxili çəkişmələr səbəbindən öz güclərini artırmağa imkan olmaması səbəbindən bütün Kolumbiya əraziləri bir ildən sonra İspaniyanın işğalına məruz qalır.

Mənbə
-----

* Birləşmiş Yeni Qranada provensiyasının tarixi (isp.)
Kaleydoskop borusu vasitəsilə görünən nümunələr
Oyuncaq kaleydoskop borusu
**Kaleydoskop** — içinə baxıldığında rəngli naxışlar görülən bir əşya. Bu naxışlar, işığın əks olunmasıyla əldə edilir və durbin hərəkət etdirildikcə davamlı dəyişir. "Kaleydoskop" sözü yunanca kalos (gözəl), eidos (forma) və scopos (izləmək) sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır. Durbin şotlandiyalı David Brüster tərəfindən 1816-cı ildə işığın polyarlaşdırılmasından faydalanaraq icad edilmiş və 1817-ci ildə ona patent alınmışdır.

Durbinin içərisi qara, ya da tünd bir rəngə boyalıdır. İçində arasında 60 dərəcəlik əyilən bir-birinə bitişik iki ayna, aynaların arasında rəngli şüşə parçaları, tüklər, pullar, incə muncuqlar və s. kimi vəsaitlər olur. Bu durbinin bir ucundan baxıldığında şəkil dəyişdirən çoxbucaqlılar, əksəriyyətlə bir daha eyni olmayacaq görünüşlər görülür.

İstinadlar
----------

1. ↑  καλός Arxivləşdirilib 2014-03-17 at the Wayback Machine, Henry George Liddell, Robert Scott, *A Greek-English Lexicon*, on Perseus
2. ↑  εἶδος Arxivləşdirilib 2013-05-25 at the Wayback Machine, Henry George Liddell, Robert Scott, *A Greek-English Lexicon*, on Perseus
3. ↑  σκοπέω Arxivləşdirilib 2012-03-14 at the Wayback Machine, Henry George Liddell, Robert Scott, *A Greek-English Lexicon*, on Perseus
4. ↑  *Brewster, David.* The Kaleidoscope: Its History, Theory, and Construction with its Application to the Fine and Useful Arts (2). J. Murray. 1858. 2016-12-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-09-10.
5. ↑  *Brewster, David.* The Kaleidoscope: its History, Theory, and Construction with its Application to the Fine and Useful Arts (2). J. Murray. 1858. 2016-12-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-09-10.

Həmçinin bax
------------

* David Brüster

Xarici keçidlər
---------------

* Brüster Kaleydoskop Cəmiyyəti –kaleydoskop həvəskarları üçün beynəlxalq təşkilat


Vikianbarda ***Kaleydoskop*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Li Hunq Kam** - Honkonqlu veteran opera müğənnisi, aktrisası.

Həyatı
------

Məşhur opera müğənnisi Li Hunq Kam 13 yanvar 1932-ci ildə Tayvanda anadan olmuşdur. İlk dəfə 14 yaşında, 1946-cı ildə səhnələrə gəlmişdir və Kanton operalarının birində kiçik çıxış etmişdir. 

Orta məktəbi bitirdikdən sonra ali təhsil ala bilməyən Li Hunq Kam 1950-ci ildə məşhur opera müğənnisi Xiao Conqkun ilə evləndi və bu evlilikdən onun Xiao Ziyun adlı bir qızı oldu. Ancaq, evlilik 7 il davam edə bildi və 1957-ci ildə həyat yoldaşından boşanan Li qızı ilə birlikdə Kanadaya köçdü. Bundan sonra Li heç evlənmədi, daha sonra, Tan Binqven ilə dəfələrlə əməkdaşlıq etdi, bir neçə film istehsal edən şirkətlər qurmaq üçün ortaq müəssisələr qurdu.

Li Hunq Kamın 1970-ci illərdə bir neçə dəfə görünən və televiziyalarda göstərilən iki qardaşı var idi, lakin, sonra Li iki qardaşı ilə əlaqəsinin tamamilə kəsildiyini etiraf etdi.

Linin ilk filmi 1956-cı ildə çəkilmişdir. Sonra o, Tan Binqven ilə şərik olaraq film şirkəti təsis etdi və burada bir çox komediyalar çəkdi. 1976-cı ildə özü tək "Lee's Film Company" şirkətini qurdu və burada da bir neçə komediya filmi çəkdi. 

2007-ci ilin noyabrında, Guan Shuyi'nin aparıcı müğənnisi "Üç min il əvvəl" monoloqu ilə CASH Mükafatları Mərasimində "Ən Yaxşı Alternativ İş" mükafatını qazandı. Elə həmin ilin dekabrında 17 illik yoxluqdan sonra ailəsinin TVB- yə qayıtdı .

2008-ci ilin yanvarında "Sheng Shi Renjie" dramının çəkilişini təşkil etdi. Fevral ayında "Ən yaxşı köməkçi aktrisa" nominasiyasında namizəd olan və "2008 On Min Ulduz Mükafat Mərasimi"ndə final beşliyinə girən "Fırtına Ürəyinin Evi" dramını çəkdi. Daha sonra, "Ming Pao Weekly Performing Arts Power Awards 2008" də "Ən Görkəmli TVB Qadın Sənətçi" mükafatını qazandı.

2011-ci ildə "2011 On Min Ulduz Mükafat Mərasimi"ndə "**Həyat Boyu Uğur Mükafatı**"nı qazandı. On illərdir səhnə sənətləri dərnəyində olub və aktyorluq bacarığı gənc nəsillər və tamaşaçılar tərəfindən təsdiqlənərək sevilib. Li Xiangqin TVB-nin rəsmi saytına görə bu vaxta qədər TVB seriallarının istehsalına qatılmasa da, hələ də TVB sənətçisidir. Son illərdə demans səbəbiylə dram çəkilişlərini dayandırdı.

Ölümü
-----

Li Hunq Kam 4 yanvar 2021-ci ildə Honkonqda yerləşən müalicə aldığı Kraliça Elizabet Hospitalında dünyasını dəyişdi. Ölümün səbəbini mətbuata açıqlayan qızı Xiao Ziyun və yaxınları opera müğənnisinin 2020-ci ilin dekabrından bəri narahatlıq hiss etdiyini və buna görə, xəstəxanaya yerləşdirildiyini dedilər.

İstinadlar
----------
**Caldo Verde** (portuqalca kaɫduˈverd(ə) — yaşıl su)- portuqaliya mətbəxinin ən məşhur şorbadir.

Hazırlanma qaydası
------------------

Yeməyin əsas tərkibini kartof, zeytun yağı, duz və iyaşıl portuqal kələmi təşkil edir. Zövqə uyğun olaraq sarımsaq və soğanda əlavə etmək olar. Bəzi reseptlərində isə ona ət qatıllar. Xüsusilə İtaliya-Amerika mətbəxində bud əti əlavə edilir. Bu yemək Latın Amerika respublikalarında əsas toy yeməyidir. Yeməyi hazılamaq üçün əvvəlcə kartof, duz, ispanaq və zeytun yağı əlavə edilir bütün bunlar odda qaynayan zaman sosiska və ya ət tökülür.

Portuqaliyada xüsusilə Braga bölgəsində toy və ziyafətlərdə xüsusilə bu yeməyi verirlər. Bu yemək xüsusilə Portuqaliyanın Minho əyalətində bişirilir.

Portuqal (orijinal) versiyada həmişə chouriço var.

Yayıldığı regionlar
-------------------

Portuqaliyalıların Şimali Amerika ölkələrinə miqrasiya etdikləri üçün bu yemək burada xüsusilə Nyu Cersi, Rod Aylend, Massaçudsets ştatlarında yayılmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Portuqaliya mətbəxi

İstinad
-------

1. ↑  Ilídio Lacerda (December 2009). *The Secrets of Portuguese Cookery* Arxivləşdirilib 2020-11-16 at the Wayback Machine BoD – Books on Demand. pp. 31–. ISBN 978-3-8391-4529-6. Retrieved 24 August 2013.
2. ↑  The Illustrated Cook's Book of Ingredients. DK Publishing. 2010. p. 193. ISBN 978-0-7566-7673-5. Retrieved April 2, 2017.
3. ↑  Walter C. Opello (1991). *Portugal* Arxivləşdirilib 2014-07-09 at the Wayback Machine Westview Press. p. 6. ISBN 978-0-8133-0488-5. Retrieved 24 August 2013.
**Li Guochang** ( (çin.)) ( 887-ci ildə vəfat edib), né **Zhuye Chixin** (朱邪赤心), sevimli adı **Dexing** (德興), ölümündən sonra Sonrakı Tan sülaləsi adlanmış xanədanın banisi, **imperator Wenjing** kimi tanınmış (文景皇帝) məbəd adı **Xianzu** (獻祖), Şato türklərinin başçısı, Tan sülaləsinin sərkərdəsi, Sonrakı Tan sülaləsi qurucusunun babasıdır.

Həyatı
------

O, Çju-e və yaxud Çuye soyundan gəlirdi.. Onun uluları şatoların Çuye uruğunun başçıları idilər. Onlar Tufandan qaçıb, Tana sığınmışdılar. Türk adını atıb, Tabqac adını tutmuşdular. Onları Çin bölgəsində yerləşdirib, hərbi güclərindən istifadə etmişdilər. 

Li Quoçan (Çuye Çisin (朱邪赤心) - 839-cu ildə Uyğur baş naziri Yuelovu Külüg bəyə qarşı üsyan qaldırdı.Şatolardan yardım üçün Çisinə 300 at göndərdi. Şato ordusu qısa bir zamanda Ordu Balıq şəhərini mühasirəyə aldı. Külüg bəy intihar etdi. Çuye Çisin daha sonra Tan sülaləsinə Tibetə qarşı yürüşlərində kömək etdi. Li Keyonun atasıdır. 

Li Quoçan 887-ci ildə vəfat edib.

Həmçinin bax
------------

* Şatolar
* Tan sülaləsi

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  China Biographical Database (ing.).
2. ↑  Both the *New Book of Tang*, vol. 218 and the *Zizhi Tongjian*, vol. 256 gave Li Guochang's death date as 887 (i.e. the third year of the *Guangqi* era), so that date will be used here, as the *History of the Five Dynasties*, vol. 25 and the *New History of the Five Dynasties*, vol. 4, which gave a contrary 883 (i.e. the third year of *Zhonghe* era), appeared to contradict the available chronology of the career of Li Guochang's son Li Keyon.
3. ↑  (Се Цзюйчжэн. Цзю Удай Ши — Старая хроника периода «Пяти династий». Пекин, Издательство «Бо-на», 1958, гл. 25, С. 1а, 4)

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | CBDB: 0169074, 0339643 · LCCN: nr2001025738 · VIAF: 46690808 · WorldCat VIAF: 46690808 |
**Aleksis Tsipras** (*yun.* Αλέξης Τσίπρας; 28 iyul 1974, Afina) — Radikal Sol Koalisya partiyasının lideri, 26 yanvar 2015-ci ildən Yunanıstanın Baş Naziri. 2009-cu ildə keçirilən parlament seçkilərində Yunanıstan Parlamentinin üzvü seçilmişdir.

Həyatı
------

Aleksis Tsipras 1974-cü il iyulun 28-də Afina şəhərində anadan olmuşdur.

Afina Milli Texniki Universitetinin inşaat mühəndisliyi ixtisası üzrə təhsil alıb və 2000-ci ildə universiteti bitirib. Universiteti bitirdikdən sonra inşaat sektorunda inşaat mühəndisi olaraq işləmişdir. Bir çox layihələr üzərində çalışıb.

### Siyasi fəaliyyəti

Çipras 1980-ci illərdə Yunanıstan Komunist Gənclik Partiyasına üzv oldu. 1990-cı illərin əvvəlində Abelokipidə məktəbdə təhsil aldığı zaman Yunanıstanın o zamanki Təhsil Naziri Vasilis Kontoyannopulosun qalmaqallı qanunlarına qarşı tələbə etirazlarında aktiv oldu.

1995-ci ildən 1997-ci ilə kimi Yunanıstan Milli Tələbə Birliyi Mərkəz Təşkilatına təmsilçi seçilmişdir.1999-2003-cü illərdə ​Synaspismos Neolaia Syn Partiyasının Gənclər Təşkilatında işləyir. Alexis Tsipras ən böyük siyasi çıxışını 2008-2009-cu illərdə edir və Synaspismos koalisiyasının konqresində partiya lideri seçilir. 33 yaşlı Tsipras partiyanın tarixində sədr seçilən ən gənc siyasətçi olur.

Afina bələdiyyə məclisi üzvü seçildiyi zamanda 2007-ci ildə Yunanıstan Məclis üzvi (Vouli) üçün çalışmışdır.

Pariyanın öncəki sədri Alekos Alavanos şəxsi məsələləri səbəb gətirərək partiya sədrliyinə keçirilən seçimlərdə iştirak etmədi. 10 fevral 2008-ci ildə keçirilən konqresdə Tsipras Radikal Sol Koalisya pariyasını sədri seçildi. 2009-cu ildə keçirilən parlament seçkilərində Yunanıstan Parlamentinin üzvi seçildi.2012-ci ildə keçirilən seçkilərdə SYRIZA 22 faiz toplayır, Aleksis Tsipras ana müxalifət lideri seçilir.

### Şəxsi həyatı

Aleksis Tsipras liseydə tanış olduğu və onun kimi Yunanıstan Kommunist Gəncliyinin üzvü olan Peristera Baziana ilə birgə yaşayır. Peristera Baziana Elektrik və Kompüter mühəndisidir. Cütlüyün iki oğlu var.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Alexis Tsipras // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2  Alexis Tsipras // Munzinger Personen (alm.).
3. 1 2 3  "Kommunistlər böhranlı Yunanıstana qayıtdı. *hafta.az*. 27.01.2015". 2015-05-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-01-29.
**Müsəlman Dram Cəmiyyəti** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə fəaliyyət göstərmiş teatr cəmiyyəti.

Haqqında
--------

1916-cı ilin mayında Bakıda təsis olunmuş, 1920-ci ilədək fəaliyyət göstərmişdir. Birinci iclasında Sadıq bəy Hacınski (sədr), Mir Yaqub Mehdiyev (sədr müavini), Hüseyn Ərəblinski, Hüseynqulu Sarabski, Bağır bəy Əlibəyov (idarə heyətinin üzvləri), Bala bəy Xocayev (katib), Əliheydər Babayev (daxıldar — xəzinədar), Əhməd bəy Hacınski, Süleyman Abdullayev cəmiyyətin üzvü seçilmişlər. Cəmiyyətin məqsədi nizamnaməsində deyildiyi kimi "teatr və səhnəni ticarət halından çıxarıb, sənət halına vəz" etməkdən, teatr qüvvələri hazırlamaqdan ibarət olmuşdur. Müsəlman Dram Cəmiyyəti 1916-cı ilin 19 oktyabrında çağırılmış növbəti iclasında Abbas Mirzə Şərifzadənin üç il müddətinə Xarkov şəhərinə Eylin studiyasının dram kursunda təhsil almağa göndərilməsi haqqında qərar qəbul etmişdi. 

Müsəlman Dram Cəmiyyəti üzvlərdən, xeyriyyəçilərdən alınan ianələr və teatr tamaşalarından toplanan vəsait hesabına yaşayırdı.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Müsəlman Fəhlə Konfransı

İstinadlar
----------

1. ↑  Müsəlman Dram Cəmiyyəti // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II. Bakı: "Lider". 2005. səh. 229. ISBN 9952-417-44-4.
**Müstəqillik ordusu** (*erm.* Անկախության բանակ) — 1989-cu ildə Ermənistanda təsis edilmiş silahlı dəstə. Bu, Aşot Navasardyan, Movses Qorqisyan, Azad Arşakyan və Razmik Markosyan da daxil olmaqla, Milli Öz Müqəddəratını Təyin Etmə İttifaqının üzvləri tərəfindən yaradılmışdır. Silahlı dəstə Ermənistanın 1991-ci ildə müstəqil dövlət olması ərəfəsində fəaliyyət göstərmişdir.

Müstəqillik Ordusunun elan etdiyi məqsəd "Ermənistanın müstəqil ölkəyə çevrilməsi prosesini qorumaq" idi və bu məqsədlə Ermənistandakı sovet hakimiyyəti ilə, eləcə də Azərbaycan–Ermənistan sərhədində və Dağlıq Qarabağda Azərbaycan qüvvələri ilə toqquşmalara başlamışdır. Qrupun yaradılmasından az sonra onun yaradıcılarından biri Movses Qorqisyan Arazdəyən yaxınlığında Azərbaycan qüvvələri ilə döyüş zamanı öldürülmüşdür. 1990-cı ilin fevralında Müstəqillik Ordusu Ermənistandakı müxtəlif silahlı birləşmələrin fəaliyyətini əlaqələndirmək üçün nəzərdə tutulmuş müdafiə koordinasiya komitəsinin yaradılmasında iştirak etmişdir.

23 mart 1990-cı ildə Müstəqillik Ordusu Milli Öz Müqəddəratını Təyin Etmə İttifaqı ilə əlaqələri kəsərək müstəqil qrupa çevrilmişdir. Müstəqillik Ordusunun bir neçə lideri 2 aprel 1990-cı ildə Aşot Navasardyan tərəfindən yaradılan Ermənistan Respublika Partiyasının sıralarına qoşulmuşdur. Müstəqillik Ordusu yeni hərbi şura yaratmış, Navasardyan ali komandan, Leonid Azqaldyan isə baş komandan olmuşdur. 1989-cu ilin dekabrına qədər qrupun İrəvan, Üçkilsə, Artaşat, Sərdarabad, Ararat, Uluxanlı, Çarentsavan, Kəvər, Basarkeçər, Böyük Qarakilsə, İcevan, Taşir və Dağlıq Qarabağda bölmələri var idi.

27 may 1990-cı ildə Müstəqillik Ordusu İrəvan dəmir yolu vağzalında Sovet Ordusunun İrəvana daxil olmasına mane olmuşdur. Müstəqillik Ordusu 1990-cı ilin avqustunda fəaliyyətini dayandırmışdır. Onun üzvlərinin əksəriyyəti Birinci Qarabağ müharibəsində döyüşmüş və Ermənistanın siyasi həyatında iştirak etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Hakobyan, L.*  Ayvazyan, H. M. (ed.). Անկախության բանակ. Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ հանրագիտարան [Encyclopedia of the Karabakh Liberation War]. Yerevan: Armenian Encyclopedia Publishing House. 2004. 64–65. 2023-04-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-05.
Paris topu
**Paris topu**, Almanların Birinci Dünya Müharibəsi dövründə 1918-ci ilin Mart və Avqust ayları arasında Paris şəhərini bombalamaq üçün istifadə etdikləri bir dəmir yolu topudur. Kayser Wilhelm topu olaraq da bilinən topun bombardmanı zamanı 250 mülki şəxs ölmüş və 620 nəfər yaralandı. Parisə 128 km məsafədən 320-367 dəfə atəş açmış və şəhərdə geniş çaxnaşmaya səbəb olmuşdur. Çünki atəş açılan zaman yaranan səs bu məsafədən eşidilirdi.

Top; təxminən 1 tonluq mərmisini 130 km məsafəyə ata bilirdi. Fransa ilə baş verən qarşıdurmada bir istisna edilmiş və 2 km irəli gətirilən top 128 km-dən atəş açaraq Parisi bombaladı və atışları da mükəmməl idi. Tarixi boyunca təxminən 850-900 fransız əsgərini öldürən top Adolf Hitler tərəfindən uğursuz sayıldı və qısa müddət sonra top istifadədən çıxarıldı. Top mərmisini göndərdikdə, mərmi lülədən böyük sürətlə çıxırdı və təxminən 3 - 3,5 saniyə sonra stratosferə girdi. Topu istifadə etmək üçün təxminən 45 işçi lazım idi. Kruppun zavodlarında istehsal edilmişdir.

Paris topu, Alman mühəndislərinin İkinci Dünya Müharibəsi dövründə inkişaf etdirəcəkləri mühasirə silahlarında əhəmiyyətli təcrübəni təmin etdi. Bu təcrübələr, xüsusilə Sevastopol müharibəsi zamanı istifadə edilən Gustav və Dora adlı mühasirə silahlarının hazırlanmasında istifadə edilmişdir.

1. 1 2 3  *Hogg I. V.* Twentieth-Century Artillery. Friedman/Fairfax Publishers, 2000. S. 83. ISBN 978-1-58663-299-1
Azərbaycan ordusunun hərbi qulluqçuları.
**Müsəlman Korpusunun Əlahiddə Azərbaycan Korpusu adlandırılması haqqında qərar**, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli Ordusunun yaradılması haqqında ilk tarixi sənəd.

Qərarın verilməsi
-----------------

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökumətinin 1918-ci il, 26 iyun tarixli qərarı ilə 1917-ci ildə Zaqafqaziya Komissarlığının ordu strukturu kimi formalaşdırılmış *Müsəlman korpusu* adlanan hərbi birləşmə *Əlahiddə Azərbaycan Korpusu* adlandırıldı. Həmin qərarla Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti bu hərbi birləşməyə sahibliyini hüquqi cəhətdən təstiqlədi. Bununla, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli Ordusunun əsası qoyuldu.

Xatirəsi
--------

Azərbaycan Respublikasının prezidenti Heydər Əliyevin 1998-ci il 22 may tarixli fərmanı ilə iyunun 26-sı Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələr Günü elan edilmişdir.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, *Müsəlman korpusunun əlahiddə Azərbaycan korpusu adlandırılması haqqında qərar* maddəsi.

### İstinadlar

1. 1 2  Manaf Süleymanov, *Azərbaycan Ordusu (1918–1920)*, Bakı, 1998.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli Ordusu