recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Marağa sabunu** — Cənubi Azərbaycanın Marağa şəhərində düzəldilən sünnəti (ənənəvi) bir sabun adıdır ki, Marağada ənənəvi və yarı-sənaye üsullarıyla hazırlanır. Bu sabun çox vaxt sarı rəngdə olur və dərinin təravətli qalması və sağlamlığı üçün çox faydalıdır.

Deyilənlərə görə, 150 ildən çoxdur ki bu sabun düzəldilir. Azərbaycanın eşiyində də adlımdır (məşhurdur) və satılır. İstehsalında heyvan piyi və kostik sodadan istifadə olunur.

Marağa sabunu necə düzəlinir?
-----------------------------

Marağa sabunu qoyun quyruğu və natrium hidroksiddən (acışdıran sudan) düzəlinir, və yeni kimyəvi maddənin qatılmamağına görə dəriyə zərərli deyil.

Marağa sabunu sarı boyasından əlavə, ağ və qara boyasında da düzəlinir. Sarı və ağ sabunun təkcə boyalarında fərqləri var, ancaq qara Marağa sabunu, materialın artıqlarından düzəldilir və təmizləmə gücü az olur.

Bu sabuna sidr və xına da qatılanda baş qovağının (kəpəyi), saç tökülməsinin qarşısının almaqda yararlıdır və saçın kökünü gücləndirir. Marağa sabununun hazırlanmasında işlədilən xammalı qarışdırıb hazırlamaq üçün 6 saat zaman lazımdır. Bu qarışmış maddənin sabuna çevrilməsi bəzən 3 saat da çəkir.

Verilən saylara görə, Marağa bölgəsində ayda 200 ton Marağa sabunu düzəlir.

Qondarma (saxta) Marağa sabunu
------------------------------

Düzgün standardların olmadığına görə, bir sayı fırıldaqçı təqəlbi və qondarma sabunları düzəldib satırlar və bu iş Marağa sabununun məhəbübitinə zərbə vurub.

Mənbə
-----

* Marağa sabunu Arxivləşdirilib 2012-04-30 at the Wayback Machine Marağa şəhərinin informasiya şəbəkəsi

Xarici keçidlər
---------------

* Sabun istehsalı emalatxana görünüşləri Arxivləşdirilib 2015-09-24 at the Wayback Machine. Fars Xəbər Agentliyi
**Azərbaycan-3** — ikiqat xətlərarası qarğıdalı hibdiri. Səməd ağa Ağamalıoğlu adına Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda və Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası Genetika və Seleksiya İnstitutunda akademik Ə. Quliyevin rəhbərliyi altında Q-4 və Q-5 sadə xətlərarası hibridlərini çarpazlaşdırmaqla almışlar. Hündürlüyü 314 santimetr, özəyi nazik, ağımtıl qırmızıdır. Dəni açıq sarı, dən çıxımı 83,8%, 1,000 dənin çəkisi 378,8 qramdır. Tərkibində 15,35% protein, 66,5% nişasta və 4,83% yağ var. Zonadan asılı olaraq hər hektardan 372–707 sentner yaşıl kütlə, 55,5–84,1 sentner dən məhsulu alınır. Xəstəliyə davamlı və tezyetişəndir. Vegetasiya dövrü 120 gündür. 1972-ci ildən Azərbaycan SSR-də, əsasən, silosluq yaşıl kütlə almaq üçün rayonlaşdırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Азәрбајҹан-3 // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 173.
**Travmatik çəkilmə sindromu** (*isv.* uppgivenhetssyndrom) Vətənlərini tərk etmək məcburiyyətində qalan yüzlərlə uşaq və böyüklər yatmaq üçün yataqlarına uzanırlar və yataqdan qalxa bilmirlər. Bu sindromlu insanlar hərəkət edə, yeyə, içə, danışa və ya cavab verə bilmirlər. Dünyanın yalnız müəyyən yerlərində yaranan travmatik çəkilmə sindromunun arxasındakı həqiqət tam olaraq bilinmir.

Bu sindromlu insanların ümumi ortaq bir cəhəti var. Sindroma tutulan şəxslər zorakılıqla köç etmək məcburiyyətində qalan və bu səbəbdən travma görmüş immiqrantlardır. Onların əksəriyyəti keçmiş SSRİ və Yuqoslaviya ölkələrindən gələrək İsveçə yerləşənlər olub. Ailələri deportasiya edilməklə hədələndiyi zaman bu insanlar komaya girirlər. Sindromdan qurtulmağın yeganə yolu, immiqrantların İsveçdə qalmasına icazə vermək üçün yaşayış icazəsi qərarıdır. Yaşayış icazəsi alan ailələr, uşaqlarına yaşayış icazəsi ilə birlikdə gələn məktubu oxuduqlarında uşaqlar tədricən oyanmaya başlayır.

Həmçinin bax
------------

* Stokholm sindromu
* Paris sindromu
* Stendal sindromu
* Qüds sindromu
* Men ştatındakı dik atılan fransız sindromu
* London sindromu
* Hindistan sindromu

İstinad
-------
**FLEX** (tam adı: *ing.* Future Leaders Exchange - *azərb.* Gələcək Liderlər Mübadilə Proqramı‎) — ABŞ Dövlət Departamenti tərəfindən maliyyələşdirilən və keçmiş sosialist ölkələrindən olan 15-17 yaşlı gənclər üçün nəzərdə tutulan mübadilə proqramı. Proqram tibbi sığorta və gediş-dönüş biletləri daxil olmaqla bir akademik il müddətində 11-ci sinif şagirdlərinə Amerikada yaşamaq və məktəbə getmək getmək şansı verir. ABŞ Dövlət Departamenti tərəfindən fondlaşdırılır

Dəyərləndirmə və seçim
----------------------

FLEX imtahanları hər ilin payızında, əsasən oktyabrın ortalarında keçirlir. Üç turdan ibarətdir: birinci tur 16 sualdan ibarət, demək olar ki, asan testlərdən hazırlanmış imtahan şəklindədir. İkinci tur bakıda birinci turdan bir neçə gün sonra, rayonlarda isə elə həmin gün keçirilir. Şagirdlərdən üç başlıq altında esse yazmaq tələb olunur. Esse mövzuları heç bir akademik mahiyyət daşımır və aplikantın xarakterini ortaya çıxartma məqsədi güdür. İlk iki tur üçüncüyə nisbətən asan və rəqabətsiz keçir. Üçüncü turda valideynlərdən biriyə birgə qatıldıqları imtahan öncəsi orientasiyada şagirdlər anketlərlə təmin olunur və iki həftə ərzində onları dolduraraq Beynəlxalq Təhsil üzrə Amerika Şurasının Bakıdakı ofisinə göndərmək tələb olunur. Əks halda namizdələr qeydə alınmır. Anketlər həkim tərəfindən verilmiş tibbi arayışı və müəllim tərəfindən verilmiş referansı da özündə ehtiva edir, müəllimin vermiş olduğu akademik referansın məzmunu aplikantdan gizli saxlanılır. Üçüncü turda əvvəl esse yazılır, ardınca ELTIS testi keçirilir. 10-12 nəfərlik qrup-pleydən sonra şagirdlər iki nəfərlik jüriylə fərdi müsahibədə olurlar. Namizədlərin bu mərhələdə aktiv davranışı və liderlik bacarıqlarını sərgiləməsi həlledici rol oynayır. Ardından intervü və şagirdin doldurduğu anketlər Vaşinqtondakı əsas ofisə göndərilir. Şagirdlərin finalist statusu alması Vaşinqtonda fəaliyyət göstərən müstəqil komissiyadan asılıdır.

İstinadlar
----------
**FDR magistralı** (*ing.* FDR Drive, rəsmi şəkildə: *Franklin D. Roosevelt East River Drive*) — Nyu-York şəhərinin Manhetten borosunun şərqində yerləşən avtomobil yolu. Magistral yolun uzunluğu 15,19 km-dir. Yol Saut və Brod küçələrində olan Beterri Park tunelindən başlayır, İst River boğazının sahil xətti boyunca uzanır və Harlem River Drayv magistralına keçərək 125-ci küçədəki Trayboro körpüsü tərəfində bitir.

Magistral hər istiqamətdə üç zolaqdan ibarətdir, Bruklin körpüsünün altındakı kiçik bir hissə istisna olmaqla, orada o, cənubdan iki və şimaldan bir zolağa qədər daralır, eyni hal həmçinin Kuinsboro körpüsü ilə 61-ci küçə arasındakı hissədə yaranır, orda da iki zolağa qədər daralır. Maşınların maksimal kütləsi 23-cü küçədən Harlem River Drayva qədər olan ərazidə 3600 kq ilə məhdudlaşır. Ayrıca bu yolda avtobus hərəkəti qadağan olunub. Magistral boyunca kommersiya nəqliyyatı (yükdaşıma daxil olmaqla) qadağandır.

Tarixi
------

Magistral əvvəlcə İst River Drayv (*ing.* East River Drive) adlanırdı. Sonradan ABŞ prezidenti Franklin Delano Ruzveltin şərəfinə adlandırıldı. Magistral yolun layihəsi Robert Mozes tərəfindən tərtib edilmişdir. 1934-cü ildə çəkilmiş 92 ilə 125-ci küçələr arasındakı yol sahənin təməlini qoydu. 92-ci küçə ilə Beterri Park arasındakı hissə (42-ci və 49-cu küçələr arasındakı hissə istisna olmaqla) isə qalan küçələr ilə eyni səviyyədə bir prospekt olaraq quruldu. 1966-cı ilə qədər magistral müasir görkəmini alana qədər müxtəlif yenidənqurmalardan keçirdi. 23-cü və 34-cü küçələr arasındakı hissə, II Dünya Müharibəsi illərində Böyük Britaniyadan gəmilərlə gətirilən daş hörgüsü üzərində quruldu. İngilis şəhərləri Lüftvaffe tərəfindən ağır şəkildə bombardman edilirdilər və Britaniyaya silah-sursat verən Amerika gəmiləri qayıdarkən ballast kimi dağıdılmış evlərin daş hörgüləri ilə yüklənirdilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Parkway Truck Restrictions" (ingilis). NYC DOT. 2013-05-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-05-26.
2. ↑  "FDR Drive – Historical Sign" (ingilis). New York City Department of Parks & Recreation. 2001-12-20. 2013-05-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-05-26.
3. ↑  "East River Park Highlights" (ingilis). New York City Department of Parks & Recreation. 2013-05-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-05-26.
4. ↑  *Michael Pollak.* "FYI Column". The New York Times. 2009-06-26. 2013-05-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-05-26.
5. ↑  *Kenneth T. Jackson, Lisa Keller, Nancy Flood.* The Encyclopedia of New York City (2). Yale University Press. Lisa Keller. 2010. 431–432. ISBN 0300182570.
**Səbihə Bəngüdaş** (1904, Konstantinopol – 2 oktyabr 1992, Ankara) — türk rəssam və heykəltaraşdır. Türkiyənin ilk heykəltaraş qadındır.

Tərcümeyi-halı
--------------

Səbihə Bəngüdaş (qızlıqda Səbihə Ziya) 1904-cü ildə İstanbulda anadan olub. İlk təhsilini Əyyub Sultan Rəşad məktəbini (Əyyub Anadolu Lisesi) bitirmişdir. Atası Ziya bəy Şamdan Türkiyəyə gəlmişdir. Təhsilinin 4 ilini Şamda almışdır. Bundan sonra 1 il Fransada katolik məktəbində təhsilini davam etdirir. İstanbula qayıdan ailəsi Böyükada da məskunlaşır. O burada faud Paşanın məktəbinə daxil olur. 1920-ci ildə liseni bitirmədən Sanayi Nefis Mektebinin (bugünkü Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi)rəssamlıq bölməsinə daxil olur. Burada 3 oğlan şagird arasında ilk qadın şagird olmuşdur. O Romada Prix məktəbinə daxil olur. O burada prof. Luppinin tələbəsi olur. Daha sonra Taksim meydanında İtaliyalı heykəltaraş Pietro Canonikanın asistanı olur. 1933-cü ildə yenidən Avropaya gedir. Həyat yoldaşı ilə Rusiya və Belçikada yaşayır. 1925-ci ildə Türkiyədə heykəltaraşlıq sərgisinə qatılır və qalib olur. Həyat yoldaşı rəhmətə gedəndən sonra Ankaraya qayıdır və 1992-ci ildə vəfat edir.

Heykəl və büstlərini düzəltdiyi şəxslər
---------------------------------------

* İsmət İnönü (Mudanyada)
* Əbdülhaqq Hamid
* Əhməd Haşim
* Namiq İsmayıl
* Bədiə Müvəhhid
* Prof. Dr. Aqil Muxtar Özdən
* Haqqi Şinasi Paşa (İstanbul millət vəkili)
* Hikmət Bəy (rəssam)
* Əli Fuad Paşa
* Mövhübə İnönü
* Həsən Ali Yücəl
* Josef Páleníček (çex pianoçu)
* Aysel Öymən
* Roy Kohler

Mənbə
-----

* Nurol Bengütaş tarafından **Sabiha Bengütaş** adına hazırlanmış internet sayfası
**Kaj Leo Johannesen** (28 avqust 1964, Torshavn) — Farer Birlik Partiyası (Sambandsflokkurin)-nı təmsil edən Farer adalarının baş naziridir. 26 iyul 2008-ci ildə vəzifəyə başlayıb.

Həyatı
------

Kaj Leo Johannesen 28 avqust 1964-cü ildə Streymoy Farer adaları) anadan olub.

Farer Birlik Partiyası (Sambandsflokkurin)-nı təmsil edən Farer Adalarının baş naziridir.

26 iyul 2008-ci ildə vəzifəyə başlayıb.

İdman karyerası
---------------

Kaj Leo Johannesen 1991–1992 illərdə Farer Adaları milli komandasında oynayıb.

1986–2001-ci illər arası HB Tórshavn klubunun qapıçısı olub.

Kaj Leo Johannesen eyni zamanda həndbolla məşğul olub.

O, Çindil (far.: Kyndil) klubunda 163 oyunda 625 qol vurub.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Kaj Leo Johannesen // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. 1 2  Kaj Leo Johannesen // FBref.com (çd.).

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | eu-football.info (oyunçu) · FaroeSoccer (oyunçu) · FaroeSoccer (oyunçu) · National Football Teams.com · Transfermarkt (oyunçu) |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Kaymakam (dəqiqləşdirmə).
**Kaymakam** (Baş məmur, rayon qubernatoru), ərəbcə .kâim (قائم) "sabit olmaq", Makâm (مقام) "rütbə, mövqe" Türkiyə Respublikası və Şimali Kipr Türk Respublikasının idarəetmə sistemində, mahalın (rayonun) mülki idarə əmiridir. Rayonda hökumətin səlahiyyətli nümayəndəsidir, buna görə də kaymakamlıq binasına hökumət binası da deyilir. 

Bundan əlavə müasir polkovnik-leytenant rütbəsinə Osmanlı imperiyası dövründə kaymakam deyilmişdir.

Kaymakamlıq ilə əlaqəli idarələr
--------------------------------

İlçə Qeydiyyat İdarəsi

* Sənəd rəisliyi
* Əməliyyat rəisliyi
* İlçə Hüquq İşləri İdarəsi (əlli min və daha yuxarı əhalisi olan ilçələrdə)
* İdarəetmə və Nəzarət İdarəsi (Əlli min və daha yuxarı əhalisi olan ilçələrdə)
* İlçə İnformasiya Texnologiyaları İdarəsi: (Əlli min və daha yuxarı əhalisi olan ilçələrdə)
* İlçə Sosial Tədqiqatlar və Layihə Nəzarəti İdarəsi (Nazirlik tərəfindən məqbul hesab edilən ilçələrdə)

Təhsil
------

Kaymakam (Rayon valisi) olmaq üçün Siyasi Elmlər, Hüquq və ya İqtisadiyyat və İdarəetmə Elmləri Fakültələrindən birini bitirmək şərti tələb olunur. Rayon rəhbərləri (Kaymakam) 3 illik təhsildən sonra ortaq bir fərmanla təyin olunurlar. Kaymakam namizədliyinə namizəd olan şəxsin təhsili aşağıdakı proseslərdən ibarətdir:

| Staj | Müddət |
| --- | --- |
| Vilayət Mərkəz Stajı | 2 ay |
| Kaymakam Sınaq Stajı | 3 ay |
| Müşahidəçi Mülkiyyət Müfəttişi Stajı | 2 ay |
| Nazirlik Mərkəzi Stajı (Dil Kursu) | 4 ay |
| Beynəlxalq Staj | 12 ay |
| İlçə Baş Məmuru Stajı | 9 ay |
| Kaymakamlık Kursu | 4 ay |
| Cəmi | 36 ay |
|

Namizədlik
----------

*Kaymakam namizədliyi* Dövlət Qulluğuna Nəzarət xidmətinin birinci dərəcəsidir və İlçə Qubernatoru (Kaymakam) kursunu müvəffəqiyyətlə bitirənlərə püşkatma yolu ilə təyin edildikləri müddətdə verilən addır. Keçmiş adı məmur idi. İlçə qubernatorluğu kursunu müvəffəqiyyətlə başa vurduqdan sonra ortaq fərmanla təyin olunmuş rayon rəhbərləri qubernatorların (valilərin) nəzdində işləyirlər. Vəzifə yerləri təyinetmə qaydalarındakı rayon təsnifatına görə dəyişir. Bu dövrlər 2 ilə 5 il arasında dəyişə bilər. Rayon Qubernatorluğu (Kaymakam) peşə məmurluğudur və son Avropa Birliyinin uyğunlaşdırma qanunları çərçivəsində başqa peşəyə mənsub şəxslər, hətta etibarnamə ilə də olsa belə kaymakamlık vəzifəsini icra edə bilməzlər.

İstinadlar
----------
**Kayes** (Bambara: ߞߊߦߌ ߘߌߣߋߖߊ təl. *Kayi Dineya*) — Malinin inzibati bölgüsünə daxil olan səkkiz bölgədən biri. Malinin birinci inzibati ərazisidir və 120 760 kv. kilometr ərazini əhatə edir. Paytaxtı Kayes şəhəridir. Bölgə tarixən Qana imperiyası və Mali imperiyasının tərkibində olmuşdur.

Coğrafiya
---------

Kayes bölgəsi şimaldan Mavritaniya, qərbdən Seneqal, cənubdan Qvineya və şərqdən Kulikoro bölgəsi ilə həmsərhəddir. 2009-cu ildə bölgənin əhalisi 1 996 812 nəfər olmuşdur. Ərazidə yaşayan etnik qruplara Soninkelər, Xasonkelər, Mandinkalar, Dialonkelər və Fulalar ( *fr.* Peuls, ful. Fulɓe) daxildir.

Bölgədə Felu şəlaləsi (Kayesdən 15 km məsafədə), Quina şəlaləsi (Kayesdən 60 km cənub-şərqdə), Talari dərələri, Maqui gölü və Doro gölü yerləşir.

Bölgənin Qvineya sərhəddində iqlim olduqca rütubətli olsa da, şimala doğru irəlilədikcə Sudan və daha sonra Sahel iqlimi ilə əvəz olunur.

Dairələr
--------

Kayes bölgəsi inzibati cəhətdən 7 dairəyə bölünür:

| Dairənin adı | Sahə (km2) | Əhali
(1998) | Əhali
(2009) |
| --- | --- | --- | --- |
| Kayes | 22 190 | 327 891 | 513 362 |
| Bafulabe | 20 220 | 168 731 | 233 926 |
| Kenieba | 12 883 | 144 971 | 194 153 |
| Kita | 35 250 | 303 647 | 434 379 |
| Diyema | 12 440 | 141 905 | 212 062 |
| Nioro | 11 060 | 165 708 | 230 488 |
| Yeliman | 5 700 | 121 463 | 178 442 |
|

Həmçinin bax
------------

* Mali dairələri
* Mali bölgələri

İstinadlar
----------

1. ↑  Communes de la Région de Kayes (PDF) (French), Ministère de l’administration territoriale et des collectivités locales, République du Mali, 2012-09-19 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib.

| ⛭Mali bölgələri |
| --- |
| 
* Bamako paytaxt rayonu
* Qao
* Kayes
* Kidal
* Kulikoro
* Menaka
* Mopti
* Sequ
* Sikasso
* Taudenit
* Tombuktu

 |  |
**Kseniya Kovalenko** (rus: Ксения Алексеевна Коваленко , 26 may 1995, Aksu (şəhər, Pavlodar vilayəti), Pavlodar vilayəti) — Rusiyalı qadın futbolçu. Mövqeyi yarımüdafiəçidir. Moskvanın "MOİK" klubunun qadın komandasının və qadınlardan ibarət Rusiya milli komandasının üzvudur.

Karyerası
---------

Xanım futbolçu Kemerovanı təmsil edən "Kuzbass" klubunun yetirməsidir. Bir müddət "Kuzbass" klubunda çıxış etdikdən sonra, 2013-cü ildə Moskvanı təmsil edən "İzmaylovo" klubuna keçir. Burada 10 oyunda meydana çıxır. "İzmaylovo"da oynadığı müddətdə, qadınlardan ibarət Rusiya Milli Komandasına dəvət alır.

2014-cü ildə "Rossiyanka" klubuna keçir. Burada 27 oyunda meydana çıxıb 3 qol vurur. "Rossiyanka" klubu ilə birlikdə 2016-cı ildə qadın utbolu üzrə Rusiya çempionatının qalibi olur.

2017-ci ildə "MOİK" futbol klubunun qadın komandasına keçir.

Müntəzəm olaraq qadınlardan ibarət Rusiya milli komandasına dəvət edilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Ksenia Kovalenko // Soccerdonna (alm.). 2010.
2. ↑  Soccerdonna (alm.). 2010.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-07-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-22.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-08-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-22.
**Mustafa xan Bəydili-Şamlı** (?-?) — Nadir şahın səfiri, Şamlı elinin başçılarından biri.

Həyatı
------

Nadir şah Avşar dövrunun mötəbər şəxsiyyətlərindən biri Mustafa xan Şamlı bu tayfanın böyüklərindən olmusdur.

Mustafa xanın Nadir şaha məktubu
1731-ci ilin sonundа Təhmаsibin elçiləri Məhəmməd Rizа хаn Qorçubаşı, Mustаfа хаn Bəydilli və Şаhqulu Becаn bəy аrtıq Həmədаnа gəlmişdilər. Оnlаr Bаğdаd və Kirmаnşаh аrаsındаkı və dаhа sonrа Аrаz çаyı boyu хətti sərhəd kimi təsdiq edərək, sülh bаğlаmаğı təklif edirdilər.

1732-ci il fevrаlın 4-də İstаnbuldа bаğdаdlı Əhməd pаşаnın məlumаtı аlındı. Bildirilirdi ki, Kirmаnşаhа onun yаnınа gəlmiş II Təhmаsibin nümаyəndəsi 1730-cu ildə rаzılаşdırılmış əvvəlki şərtlərlə sülh müqаviləsi təklif edir. Bu şərtlərə görə, Оsmаnlı imperiyаsı Təbriz, Kirmаnşаh, Huveyz, Хuzistаn və Həmadandаn imtinа etməli idi, Gürcüstаn, Qərbi və Şimаli Аzərbаycаn Smanlı dövlətinə qаlırdı. Bаğdаdlı Əhməd pаşа bu şərtləri qəbul etməyi tövsiyə edirdi, hesаb edirdi ki, birincisi, Təbriz və Həmədаn müflis edilmiş və boşаldılmışdır və onа heç bir gəlir gətirməyəcək, əksinə, bərpа üçün хeyli vəsаit tələb edər,
ikincisi, əgər sülh bаğlаnmаsа, Məşhəd yахınlığındа əfqаnlаrı аrtıq məğlub edən Təhmаsibqulu хаn öz qoşunlаrını Оsmаnlı sərhədinə göndərər və bu hаldа mühаribə uzаnа bilər.

Əhməd pаşа öz hökumətinin rəsmi rаzılığını gözləməyərək, təklif olunmuş şərtləri qəbul etdi və 1732-ci il 10 yаnvаrdа Kirmаnşаhdа şаh səfiri ilə müqаvilə bаğlаdı. Bu müqаvilənin şərtlərinə görə, Оsmаnlı imperiyаsı Həmədаn, Kirmаnşаh, Ərdəbil və Təbrizi şаhа qаytаrmаğı öhdəsinə götürürdü. Şаh isə Şаmахını, Gəncəni, Kаrtli, Kахetiyа və İrəvаnı osmanlılara verirdi.

Nadir şah 1158-ci ilin (1745) əvvəllərində İrəvan döyüşündə Osmanlıları məğlubiyyətə uğratdıqdan sonra onlar sulh danısığına baslamağı tələb etdilər. Bu zaman
muzakirələr baslandı. 1746-cı ilin sonlarında Nadir şah Xorasandan İsfahana gəldi və Osmanlı numayəndəsi də buraya gəldi. Onun adı Əhməd əfəndi idi. Nadir şah
muzakirələrdən sonra iki nəfərdən ibarət olan oz numayəndəsini sulh muqaviləsini bağlamaq ucun İstanbula gondərdi. Bunlardan biri sahın oz munsisi
Mirzə Mehdi xan Astrabadi, digəri isə Mustafa xan Samlu idi. Mir Məhəmməd Səfi ozunun "Məhafilulmominin" əsərində bu barədə belə yazır: "h.q. 1160-cı ildə (1747-ci ilin əvvəli) Mustafa xan Samlu və Mirzə Mehdi xan Munsiyul-məmalik İstanbul səfirliyinə
gondərildilər".

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* **Ənvər Çingizoğlu, Şamlı elinin tanınmış simaları, "Soy" dərgisi, 9 (29), Bakı, 2009.səh.32-35.**

Həmçinin bax
------------

* Şamlı eli
Rəşidəssultan Hüseynqulu xan oğlu Xalxali **(?-1918)—İran Mücəzat Komitəsinin üzvü, polkovnik.**

Həyatı
------

Rəşidəssultan Hüseynqulu xan oğlu Xalxal şəhərində anadan olmuşdu. Hərbi məktəb bitirmişdi. İran Kazak diviziyasında xidmət etmişdi.

1916-cı ildə İbrahim xan Münşizadənin təşəbbüsü ilə ölkənin xainlərindən intiqam almaq ucun "Cəza komitəsi" təskil olundu.

Sonralar bu komitəyə Məmmədnəzər хan Mişkətülməmalik, Kərim Dəvatgər, dövlət buğda anbarının rəisi Mirzə İsmayıl хan Şirazi, Hüseyn Lələ, Ehsanulla xan Dustdar, yazıçı Mirzə Ələkbər Ərdaği,
хəttat Hüseyn İmadulküttab və Hacı Zaman xan Kürdüstani Bahadurüssəltənə
də daхil oldular.

Komitə üzvləri əvvəlcə məmləkətə xəyanət edənləri və anqlofilləri aradan göturməyə başladılar. Komitəyə təsadufi, mənfəətgudən tamahkarlar daxil olduqda komitənin butun sirləri acıldı.

Hacı Zaman хan Kürdüstani komitənin bütün sirlərini açdı onun hiyləsilə Komitə uzvləri Kürdustana, Bani səhərinə surgun olundular, 9 ay zindanda qaldıqdan sonra azad edildilər.

Komitə üzvlərinin vasitəsi ilə əhalini soyub-talayan bir neçə nəfər öldürüldü. Bu vaхt Kərim Dəvatgər komitənin sirlərini açmaq fikrinə düşdü. 3 aprel 1917-ci ildə Rəşidəssultan Seyid Murtuza ilə birlikdə satqın Kərim Davətgəri cəzalandırmışdı.

1918-ci ildə Həsən Vüsuq (Vüsuquddövlə) Baş nazir təyin olundu və dərhal "Cəza komitəsi"nin butun üzvülərini həbs etdi. Hüseyn Lələni və Rəşidüssultanı dar ağacından asdılar.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Məşrutə ensiklopediyası, Bakı, 2011. 624 səh.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
**S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl** (*azərb.* S.T.A.L.K.E.R.: Çernobılın kölgəsi‎) - Ukrayna istehsalçısının, GSC Game World kampaniyasının videooyunu, birinci üzdən şuter.

Təsvir
------

Oyunun hərəkəti Çernobıl zonasında olur. Oyunda müxtəlif qruplaşmalar, bədheybətlər və anomaliyalar var. Həmçinin oyunda artefaktları yığmaq, ticarət etmək, və müxtəlif stalkerlərlə ünsiyyət saxlamaq imkanı nəzərdə tutulmuşdur.

Sistem tələbləri
----------------

### Minimal tələblər

- Windows® XP SP2 / Windows® 2000 SP4  
 
- Intel Pentium 4 2.0 Ghz / AMD XP 2200+  
 
- 512 MB RAM  
 
- 10 GB sərt diskdə  
 
- 128 MB DirectX® 8.0 uyğun videokart  
 
nVIDIA® GeForce™ 5700 / ATI Radeon® 9600  
 
- DirectX® 9.0 uyğun səs kartı  
 
- LAN/Internet/Cable/DSL Internet üzrə oynamaq üçün  
 
- Klaviatura, maus

### Məsləhət görülən tələblər

- Windows® XP SP2 / Windows® 2000 SP4  
 
- Intel Core 2 Duo E6400 / AMD 64 X2 4200+  
 
- 1,5 GB RAM  
 
- 10 GB sərt diskdə  
 
- 256 MB DirectX® 9.0c uyğun videokart  
 
nVIDIA® GeForce™ 7900 / ATI Radeon® X1950   
 
- DirectX® 9.0 uyğun səs kartı  
 
- LAN/Internet/Cable/DSL Internet üzrə oynamaq üçün  
 
- Klaviatura, maus

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt
* S.T.A.L.K.E.R. ensiklopediyası

İstinadlar
----------

1. ↑  "Системные требования. **soc.stalker-game.ru**". 2022-01-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-08-07.

Vikianbarda ***S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  
Xəta: şablon boşdur
**Rosa glanduloso-setosa** (*lat.* Rosa glanduloso-setosa) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Avropada, Qafqazda təbii halda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 20-25 sm, gövdəsinin qabığı tünd qonur olan kolcuqdur. Tikanları iynəşəkilli, qılçıqlı, vəzicikləri oturaqdır. Orta yarpaqların uzunluğu 4-7 sm-dir. Xırda yarpaqları 7 ədəd, alt cütlükdə inkişaf etməmişdir, digərləri bir-birindən uzaqdır. Uzunluğu 0,7-1,8 sm, eni 0,4-1,2 sm, enli-yumurtavari, sarımtıl-yaşıl, üstü çılpaq və hamar, alt tərəfi tükcüklü, oturaqdır. Yalançı zoğları ensizdir, əsas oxu tükcüklü vəziciklərlə örtülmüşdür. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir. Çiçəkləri tək, bəzən 2-dir. Çiçək saplağının uzunluğu 1,5 sm, vəziciklidir. Çiçək altlığı yaxşı inkişaf edərək çiçək saplağını örtür. Kasayarpaqları bütöv, uzunluğu 2,5-3 sm, alt tərəfdən tükcüklü, üstdən çox vəzicikli, alt tərəfində qılçıqlıdır, çiçəklədikdən və meyvə yetişdikdən sonra yuxarıya istiqamətlənmişdir. Ləçəkləri tünd çəhrayıdır. Sütuncuqların başı oturaq, keçəli tükcüklüdür. Meyvələri (hipantiləri) şarşəkillidir, yetişdikdə tünd qırmızı rəngdə olur.

Ekologiyası
-----------

Dəniz səviyyəsindən 1550 m hündürlükdə, dağların qərb yamacında bitir. İstyə, soyuğa, davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Lerik rayonunun Orant və Nisli kəndində, həmçinin Lənkəran çay ətrafında yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Ləçəklərindən alınan yağdan tibbdə istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17244705
* GBIF: 3854085
* IPNI: 732626-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:732626-1
* Tropicos: 27804863
* WFO: wfo-0000987925

 |
**Rosa helenae** (*lat.* Rosa helenae) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Qafqazda və Avropada yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1,5-2 m olan kollardır. Qopartikanları bir formada, iri, əyilmiş, bəzi hallarda düz, qaidə hissəsi çox enliləşmişdir, yarpaqları yumşaq tüklüdür, 5-7 ədəd yumurtavarı və ya ellipsşəkilli, az iylidir. Vəzicikli və yumşaq tüklə örtülü, mişardişli yarpaqcıqlardan ibarətdir. Yarpaqaltığı 8-12 mm uzunluğunda, 5-6 mm enində olub, qısa, nazik sivri qulaqcıqlara malikdir. Bunlar üstdən çılpaq və hamar, altdan kənarı boyu vəzili və sıx tüklərlə örtülüdür. İyun və iyul aylarında çiçək açır. Çiçəkləri tək və ya 2-3 olmaqla yerləşmişdir, uzunsaplaqlıdır. Kasayarpaqcıqları iri, 18 mm-ə qədər uzunluqda, tez töküləndir, üstdən bir qədər tüklü, alt tərəfi və kənarları seyrək vəziciklərlə örtülüdür. Ləçəkləri açıq çəhrayı rəngdə olub, kasayar-paqcıqlarından qısadır. Meyvəsi yumurtavarı və ya enli ovalşəkillidir, üzəri seyrək tüklər və vəziciklərlə örtülüdür.

Ekologiyası
-----------

İstyə, soyuğa, quraqlığa davamlıdır.Düzənlikdən subalp qurşağa qədər kolluqlarda, daşlı-çınqıllı yamaclarda bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqaz (Quba sahəsi), Şərqi və Qərbi Böyük Qafqaz, Naxçıvan MR-da geniş yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Dekorativ bitkidir. Tək və qrup əkinlərində istifadəsi məqsədyönlüdür.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q3442110
* Wikispecies: Rosa helenae
* EoL: 414240
* EPPO: ROSHE
* FoC: 200011259
* GBIF: 3007455
* GRIN: 5366
* iNaturalist: 516716
* IPNI: 732755-1
* IRMNG: 10484317
* ITIS: 836498
* NCBI: 267237
* Plant List: rjp-10175
* PLANTS: ROHE3
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:732755-1
* Tropicos: 27807337
* WFO: wfo-0000983363

 |
**Keylogger**, **Keystroke logging** və ya **Klaviatura ələ keçirmə** (*ing.* key — *açar* və *logger* — *qeydiyyat qurğusu*) — kompyuterin klaviaturasında düymələrin basılmasını fayla yazan proqramdır. Bu kəşfiyyatçı proqramın köməyi ilə gizli məlumatların toplanmasını həyata keçirirlər.

Keylogger proqramları Spyware proqram təminatlarına aid edilirlər.

Proqramların özləri qanuni olsa da, bir çoxu işəgötürənlərə kompüterlərinin istifadəsinə nəzarət etmək üçün nəzərdə tutulmuşdur, keyloggerlər ən çox parolları və digər məxfi məlumatları oğurlamaq üçün istifadə olunur.

Keylogging həmçinin düymələrin vuruş dinamikasını və ya insan-kompüter qarşılıqlı əlaqəsini öyrənmək üçün istifadə edilə bilər. Aparat və proqrama əsaslanan yanaşmalardan tutmuş akustik kriptoanalizə qədər bir çox keylogging metodları mövcuddur.

Tarix
-----

1970-ci illərin ortalarında Sovet İttifaqı yazı maşınlarını hədəf alan aparat keyloggeri hazırladı və tətbiq etdi. "Elektrik səhvi" adlandırılan o, IBM Selectric yazı maşınlarının çap başlığının hərəkətlərini çap başlığının fırlanması və hərəkəti nəticəsində yaranan regional maqnit sahəsinə incə təsirlər vasitəsilə ölçdü. Erkən keylogger Perry Kivolowitz tərəfindən yazılmış və Usenet xəbərlər qrupunda *net.unix-wizards*, *net.sources* 17 noyabr 1983-cü ildə yerləşdirilmişdir. /dev/kmem Bu yerləşdirmə Unix sistemlərində girişi məhdudlaşdırmaq üçün həvəsləndirici amil kimi görünür. İstifadəçi modu Unix nüvəsində yığılmış simvol siyahılarının (müştərilərin) yerləşdirilməsi və atılması ilə idarə olunan proqram.

1970-ci illərdə casuslar ABŞ-nin Moskvadakı səfirliyi və konsulluğunun binalarında düymələri basmaq üçün tənzimləyicilər quraşdırırdılar. Onlar səhvləri Selectric II və Selectric III elektrik yazı maşınlarında quraşdırdılar.

Həmçinin bax
------------

* Ziyankar proqram

İstinadlar
----------

1. ↑  EN What is a keylogger? The working principles, main features and use cases Arxivləşdirilib 2018-04-21 at the Wayback Machine, keylogger.org
2. ↑  Rasim Əliquliyev, Yadigar İmamverdiyev, İnformasiya təhlükəsizliyi insidentləri, Bakı, 2012, 219 səh

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Treccani |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 182602862 |
**Tu-22M (Ty-22M)** və ya NATO kod adı ilə **Backfire** – dəyişkən qanad quruluşu olan uzun mənzilli supersonik adi bir bombardmançı. Ən böyük istifadəçisi Rusiyadır. Onlardan biri Osetiya müharibəsi zamanı vurulub.

Dizaynı
-------

Tu-22M modelinin qırıq xətlərlə şəkili
TU-22 modelinin əlamətdar bir müvəffəqiyyəti olmasa da, əvvəlki model TU-16-dan daha üstün bir təyyarədir. Onun əməliyyat diapazonu və uçuş performansı təyyarənin zəif nöqtələridir. TU-22 modelinin istehsalı ilə, bu təyyarəni əvəz edəcək növbəti nəslin inkişafına başlanılmışdır.

Mig-23 və Su-17 dizaynları ilə dəyişkən həndəsi qanad texnologiyası tərəfindən təklif olunan qısa uçuş zolağından qalxma, yüksək kreyser sürəti, aşağı hündürlükdə uçan zaman mövcud uçuş rahatlığı, səmərəli naviqasiya kimi xüsusiyyətləri nəzərə alaınraq yeni bir təyyarə layihəsi yaradılmışdır. Layihənin nəticəsi yeni dəyişkən həndəsəli Samolyot 145 (Ru. Aeroplane 145) modelidir. Tu-22M, Tu-22 əsaslı silah sistemlərindən istifadə edir və eyni Kh-22 döyüş raketindən istifadə edir.

Digər istifadəçiləri
--------------------

Sovet İttifaqı TU-22M modelini ixrac etməmişdir, lakin SSRİ-nin dağılması ilə Belarusiyanın istifadəsində 52 təyyarə qalmışdır. Ukraynaya məxsus 29 təyyarə isə nüvə silahının yenidən qurulması ilə əlaqədar olaraq məhv edilmişdir.

Tupolev şirkəti, İran, Hindistan və Çin Xalq Respublikası daxil olmaqla potensial alıcılarla 1992-ci ildən görüşlər həyata keçirdir, lakin 2012-ci ilin dekabr ayına kimi hər hansı bir satış həyata keçirilməmişdir. 2004-cü ildən bəri, dörd dənəsi sahil təhlükəsizliyi və mümkün əməliyyatlar üçün Hindistana icarəyə verilmişdir.

2012-ci ilin dekabr ayında Çin xəbər saytlarında yayımlanan bəzi xəbərlərə görə, Çin Xalq Respublikası Rusiya Federasiyası ilə 1.5 milyard ABŞ dolları dəyərində 36 təyyarə və mühərriklərini əhatə edən müqavilə ilə TU-22M3 istehsal xəttinin satın alındığını və təyyarənin Çin versiyasının adının "H-10" olacağı iddia edilmişdir.

Tupolev Tu-22M3

Tekniki xüsusiyyətləri
----------------------

* Ekipajı:4
* Uzunluq: 41.46 mm
* Hündürlük:11.05 mm
* Qanad uzunluğu: 34.28 mm
* Çəki: 112,000 kq
* Xidmət tavanı: 14.700 metr
* Sürət: 2.05 mach
* Motor 2× Klimov NK-25 turbofan
* Motorun impuls qüvvəsi: 245 kN
* Mənzil:13,300 km

Silahlar
--------

* 1× AM-23 23 mm quyruq taretində top
* 24.000 kq bomba yükü (250 kq-9000 kq)
* 3× Kh-22 (AS-4 "Kitchen")
* 8x Raduga Kh-15 (AS-16 "Kickback")
* 8x Kh-27 (AS-7 "Kerry")
* Kh-28 (AS-9 "Kyle")

İstifadəçilər
-------------

### Müasir istifadəçilər

* Rusiya Rusiya

### Keçmiş istifadəçilər

* Hindistan Hindistan 4 ədəd icarəyə götürülüb
* SSRİ SSRİ  varislərinə təhvil verilib
* Ukrayna Ukrayna istifadədən çıxardılıb

Əlaqədar inkişaf modelləri
--------------------------

* Tu-22 Blinder
* Tu-98 Backfin
* Tu-160 Blackjack

Müqayisə edilə biləcək təyyarələr
---------------------------------

* Rockwell B-1 Lancer

Mənbə
-----

* 1. Wirtz, James (2004). Balance of Power. Stanford: Stanford University Press. p. 332. ISBN 978-0-8047-5017-2.
* 2.

Xarici keçidlər
---------------

* 
* Globalsecurity.org entry for the Tu-22M
* Tu-22\* at aviation.ru
* FAS.org entry for Tu-22M
* Tu-22M at Airliners.net
Tunqus meteoriti
**Tunqus meteoriti** — 30 iyun 1908-ci ildə Podkamennaya Tunquska çayı hövzəsinə düşmüş nəhəng meteorit. Bu zaman parlaq işıq saçan bolid müşahidə edilmiş, onun partlayışı 1000 km-dən böyük məsafədə eşidilmişdir. Partlayışı nəticəsində Yer kürəsinin bir çox məntəqəsində seysmik və hava dalğaları qeydə alınmış, atmosferə külli miqdarda meteorit maddəsinin tozlanması nəticəsində Avropada bir neçə gün anomal işıqlı gecələr müşahidə olunmuşdur. SSRİ EA meteoritlər üzrə komitəsi, sonralar isə SSRİ EA Sibir bölməsinin meteoritlər və kosmik toz üzrə komisiyası Tunqus meteoritinin düşdüyü əraziyə dəfələrlə ekspedisiyalar təşkil etmişdir.

SSRİ poçt markası (1958).

Xarici keçidlər
---------------

* Подкаменная Тунгуска, 1908 год. "Тунгусский метеорит". "Климат, лёд, вода, ландшафты" Arxivləşdirilib 2012-06-13 at the Wayback Machine
* 
* 
* 
* Arxivləşdirilib 2013-12-08 at the Wayback Machine


Vikianbarda ***Tunquska meteoriti*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
Tuncəli ətrafında, xüsusilə Ulukale yaxınında Ağqoyunlu və Qaraqoyunlu dövrlərindən qalma məzar daşları var. Bu məzar daşları XV-XVII əsrlərdə bölgədə edilmiş qoç və at motivli məzar daşlarının ən erkən nümunələridir. Ağqoyunlu və Qaraqoyunlu dövrlərinə aid məzar daşları kafi şəkildə nəşr olunmamışdır.

Bölgəyə hakim olan Ağqoyunlular buradakı varlıqlarını göstərən sənədlərdir. Bu cür məzar daşları blok daşlar oyularaq meydana gətirilmişdir. Əksəriyyətlə qoyun və at motivləri işlənmişdir. Ayrıca blok halında şaquli sütunlar olaraq da məzar daşları edilmişdir. Bu daşlarda diqqəti çəkən bir nöqtə isə üzərlərində bir yazı və ya kimə aid olduqlarını ifadə edən bir məlumatın olmamasıdır.

Tuncəli məzar daşları Səlcuqluların Ahlat məzar daşları ilə şəkil və forma olaraq yaxınlıq göstərməkdədir. Ancaq Ahlat məzar daşlarında kitabələr olmasına baxmayaraq, buradakı məzar daşlarında yazıya yer verilməmişdir.

Bunun yanında insan başlı məzar daşlarına da Ulukaledə rast gəlinmişdir. Məsələn Ulukale girişindəki başdaşı yerinə ölən bir adamın büstünün qoyulduğu məzar daşını Əhməd Altınoluk adlı bir divarçı ustası etmişdir. Ayrıca ətraf kəndlərdə də buna bənzər məzar daşları ilə qarşılaşılmışdır. Bölgədə edilən araşdırmalarda bu cür insan başlı məzar daşlarının yaxın tarixlərdə də edildiyi görülmüşdür.

Xarici keçidlər
---------------

*
**İşlənmiş yağlar** tərkibində əsasən parafin və aromatik karbohidrogenlər, qocalma məhsulları və metallar olan dizel,aviasiya,həmçinin hidravlik sistemlərdə və transmissiyalarda istifadə olunan yağlardır.

Tərkibi
-------

Metallar əsasən qurğuşundan ibarətdir. Bu metallar yanacağa qatılan qurğuşun antidefonatorların istifadəsi ilə yağa düşür. Son 70-ci illərdə bu defonatorlara qoyulan məhdudiyyətlə onun istifadəsi hazırda 1,0%-dən 0,1%-dək düşmüşdür. Buna baxmayaraq işlənmiş yağların tərkibində onun azacıq miqdarı ekoloji problem yaradır.

Müxtəlif çətinliklərə baxmayaraq işlənmiş yağlardan faydalanmaq aktuallığı davam edir.

Emal prosesləri
---------------

Emal prosesləri üç əsas istiqamətdə aparılır:

* baza komponentlərinin alınması;
* işlənmiş yağların təyinat növləri ilə regenerasiyası, bu halda qocalma prosesi ilə tərkibdə qalan aşqarların parçalanmasının qarşısını almaqla əmtəə yağlarının yenidən bərpası;
* işlənmiş yağlar qarışığından emal prosesi ilə yanma sobalarında istifadəsinin təyini.

Toksikliyi
----------

Təəssüf ki, sürtkü yağlarının işlənmiş nümunələrinin ətraf mühitə təsiri və onların müxtəlif sənaye tullantıların ətraf mühitə neqativ təsirini qiymətləndirən yeganə metod olmadığından onların verdiyi ziyanı kəmiyyətcə qiymətləndirmək mümkün olmur. Bu isə insanların zəhərlənməsi ilə əlaqədar onların əmək qabilyyətinin itirməsi, kadrların azalması, milli gəlirin aşağı düşməsi və s. ilə nəticələnir. Işlənmiş yağların tətbiq sahəsi müxtəlifdir: 
xammal, yanacaq, sürtkülərin tərkibində istifadəsi, mühafizəedici maddələr və s. ilə yanaşı regenerasiya üsulu ilə təmizlənən məhsullarından baza yağı kimi müxtəlif təyinatlı motor yağlarının yaradılmasında tətbiqi mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Qeyd olunan tətbiq sahələri iqtisadi cəhətdən böyük səmərə verir.

Mənbə
-----

* Fərzəliyev V, M. Cavadova H. Ə. Ramazanova Y. B. Məmmədova А, X. Hüseynova A. Ə. Cavadova E. M. Yusifova A. R. Gəmi dizelləri üçün motor yağı // Patent İ 2015 0075
**Qafqaz rododendronu** (*lat.* Rhododendron caucasicum) — bitkilər aləminin erikaçiçəklilər dəstəsinin erikakimilər fəsiləsinin rododendron cinsinə aid bitki növü.

Ümumi yayılması
---------------

Rusiya (Dağıstan, Şimali Osetiya, İnquşetiya, Kabardin-Balkar və Karaçay-Çerkeziya), Türkiyə, Qafqazda (Gürcüstan və Ermənistan - Həmzəçimən) təbii arealı vardır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda (Azərbaycanın daxilində) Zaqatala və Balakən rayonlarında dəniz səviyyəsindən 2200 m hündürlükdə bitir.

Statusu
-------

Azərbaycanın nadir bitkilərindəndir. CR B1ab (ı,ıı,ııı,ıv,v)

Bitdiyi yer
-----------

Rütubətli yamaclarda yayılmışdır.

Təbii ehtiyatı
--------------

Təbii halda Azərbaycanda arealı çox geniş deyildir

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Qafqaz rododendronunun hündürlüyü 1-1,5 m-ə qədər olur. Dəniz səviyyəsindən 1600–3000 m hündürlüklərdə yayılmışdır. Gövdəsi sürünən, tünd qonur qabıqlıdır. Yarpaqları uzunsov-oval, alt tərəfi sıx, qısa, narıncı tükcüklərlə örtülmüşdür. Çiçəkləri çətirvarı çiçək qrupuna yığılmış, çiçək tacının diametri və uzunluğu 3 sm-ədək, sarımtıl-ağ, ağızcığında yaşıl və ya qırmızımtıl nöqtəlidir. Çiçək tacının rəngi təmiz ağdan açıqsarı və ya açıqçəhrayı rəngə qədər ola bilir. Qutucuğu uzunsovdur. Qafqaz rododendronu balverən bitkidir.

Çoxalması
---------

Generativ və vegetativ yolla çoxalır

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
---------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Becərilməsi
-----------

Mədəni halda becərilir.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
-------------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı kitabı"na daxil edilmisi zəruridir.

Zəruri qoruma tədbirləri
------------------------

Yasaqlıqların yaradılması vacibdir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q3062239
* Wikispecies: Rhododendron caucasicum
* EPPO: RHOCU
* GBIF: 4166808
* GRIN: 5026
* iNaturalist: 546910
* IPNI: 332128-1
* NCBI: 257785
* Plant List: kew-2423779
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:332128-1
* Tropicos: 12302424
* WFO: wfo-0000403280

 |
**Qafqaz xulu** (*lat.* Knipowitschia caucasica) — Knipoviç xulları cinsinin nümayəndəsidir. Qara dəniz, Azov dənizi, Xəzər dənizi sahillərində dərinliyi 2 m olan sularda yaşayır. Erkəklər kürünü müdafiə etmək üçün ərazidə qalır. Bu növ uzunluğu 5 sm təşkil edir

Morfoloji əlamətləri
--------------------

Bədəni gödəlmişdir. Gözləri yanlara yönəlmişdir. Qapaq sümüyünün üstündəki kanal bu cinsin başqa növlərinə nisbətən zəif inkişaf etmiş, bəzən isə olmur. Bədəni sıx piqmentləşdir. Dişilər erkəklərdən daha açıq rəngdədir. Birinci bel üzgəcində çoxsaylı tünd xallar var. Çənəsinin altı xromotoforlarla örtülü olur. Birinci bel üzgəcində kiçik xromotoforlardan ibarət üç ədəd uzununa zolaq olur. Çənəsi kömür qara rəngdədir.

Yayılması
---------

Bosforda, Mərmərə, Qara, Azov, Xəzər və Aral dənizlərinin sahilyanı sahələrində yayılmışdır. Azərbaycanda Qızılağac körfəzində Kürün mənsəbindən Lənkərana qədər çayların aşağı axarlarında və göllərdə azsaylıdır. Xəzər dənizində və Qara dənizdə yaşayan Qafqaz xulu morfoloji əlamətlərinə görə fərqlənirlər.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Evriqal balıqdır, həm şirin sularda və həm də çox duzlu sularda yaşayır. Derjavinin yazdığına görə (1949), Qafqaz xulu dibi lilli, ot basmış durğun sularda yaşayır.

Çoxalması
---------

Cinsi yetkinliyinə uzunluğu 25 mm olduqdan sonra çatır. Kürüsünü yayda tökür. Kaydak körfəzində yaşayan xulun orta uzunluğu B. S. İlyinə görə 31 mm olur, cinsi yetkinliyə çatdıqda erkəklərin uzunluğu ən azı 22 mm, dişilərinki isə 24 mm olur. Həmin müəllif tədqiq etdiyi 11 ədəd balıqda 209–382, orta hesabla 285 ədəd kürü saymışdır. Erkəklər dişilərdən əmziyə oxşar cinsi orqanının və rənginin daha tün olması ilə fərqlənir.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Təsərrüfat əhəmiyyəti yoxdur.

Ədəbiyyat
---------

1. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s 144.
2. Əbdürrəhmanov Y. Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, 206 s.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.
2. ↑  *Freyhof, J. Kottelat, M.* "*Knipowitschia caucasica*". The IUCN Red List of Threatened Species. 2008. 2008: e.T11030A3240732. doi:10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T11030A3240732.en.
3. ↑  Froese, Rainer, and Daniel Pauly, eds. (2013). "*Knipowitschia caucasica*" FishBase saytında. June 2013 version.
4. ↑  Əbdürrəhmanov Y. Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, 206 s.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
**Uilyam Braunşteyn** (*ing.* William Braunstein — Quins, Nyu-York, 14 iyul 1972) Bruklin çıxışlı rep ifaçısı, prodüser. Non Phixion qrupu ilə məşhurluq qazanmışdır. Politik, cinsəllik və şiddət yönündə yazdığı sözləri ilə yanaşı, "Uncle Howie Records"-un qurucusu və prodüser kimi tanınır. Hal-hazırda La Coka Nostra qrupunun tərkibində fəaliyyət göstərir. Bundan başqa, qardaşı Ron da Necro ləqəbi ilə tanınan məşhur repçidir.

Fəaliyyəti
----------

### Non Phixion

1994-cü ilin sonlarında 3rd Bass qrupunun üzvü olan MC Serch öz tələbəsi Sabac Redi DJ Eclipse və İll Bill ilə birləşdirərək Non Phixion qrupunu qurdu. Bundan sonra, İll Billin uşaqlıq dostu olan **Goretex** MC Serchlə freestyle etdikdən altı ay sonra qrupa qatıldı. MC Serch qrupun ilk albomu olan "The Future is Now" (*azərb.* Gələcək indidir‎) albomunda çıxış etmədi. 

Non Phixion qrupunun loqosu. Non Phixion qrupunun iki studiya və bir yığma albomu işıq üzü gördü. "The Past, The Present And The Future Is Now" (*azərb.* Keçmiş, bu gün və gələcək indidir‎) adlanan yığma albomu 1996-2002-ci illər arasında yazıldı və ilk albomdan əvvəl yayımlandı. Qrupun bütün çalışmaları yeraltı hip-hop aləmində bəyənildi. İll Billin qardaşı Necro Non Phixion qrupu üçün ən çox "The Past, The Present And The Future Is Now" albomu başda olmaqla, "The Green CD" (*azərb.* Yaşıl CD‎) və "The Future is Now" (*azərb.* Gələcək indidir‎) albomlarındakı bəzi mahnıların prodüserliyini etdi.

### Circle of Tyrants

**Circle of Tyrants** Necro, İll Bill, Mr Hyde və Goretex tərəfindən qurulan yeraltı hip-hop qrupudur. Qrup sadəcə bir albom yayımlamışdır. "The Circle of Tyrants" (*azərb.* Tiranların dairəsi‎) adlanan albom Necroya aid olan "Psycho-Logical-Records" studiyasından çıxmışdır. Albomdakı bütün mahnıların prodüserliyini Necro öz üzərinə götürmüşdür. Bir albom çıxarmalarına baxmayaraq, qrup üzvləri bir-birilərinin solo albomlarında tez-tez çıxış ediblər.

### La Coka Nostra

La Coka Nostra 2005-ci ilin sonlarında albom buraxmaq niyyətində olmadan yaranmışdır. Danny Boy sayəsində qrupa qatılan qrup üzvlərinin hər biri ayrı-ayrılıqda tanınan və sevilən hip-hop sənətçiləridir. House Of Pain qrupundan sonra video prodüserliyi və dəb işlərinə yönələn Danny Boy Bostonda Slaine ilə tanış oldu. Onun yazdıqlarını bəyənən Danny boy bir neçə mahnı yazımı üçün onu Los Angelesə gətirdi. Nəticədə House Of Pain qrupunun köhnə üzvləri, İll Bill, həmçinin, Psycho Realm və Special Teamz qruplarının da qatılması ilə yeni bir qrup meydana gəldi.

### Vinnie Paz ilə Heavy Metal Kings

Heavy Metal Kings (*azərb.* Ağır metal kralları‎) veteran repçilər İll Bill və Vinnie Paz tərəfindən qurulan qrupdur. 2006-cı ildə İll Bill, Jedi Mind Tricks adlı hip-hop cütlüyünün Babygrande Recordsda yazılan sinqlı "Heavy Metal Kings"də yer aldı. İll Bill və Vinnie Paz gücləri birləşdirib eyni adlı qrup yaratdılar, Enemy Soil və Uncle Howie studiyalarında yazılan bu albom 2011-ci ildə işıq üzü gördü. "Heavy Metal Kings 2" albomu isə 2013-cü ildə tamamlandı, 2014-cü ildə işıq üzü görəcək.

Əlaqəli keçidlər
----------------

* Twitterdə
* Facebookda
**İlkin qiymətli kağızlar bazarı** — ilk buraxılmış qiymətli kağızların yerləşdirildiyi bazardır.

Əslində, ilkin bazar səhmlərin və ya istiqrazların buraxıldıqdan dərhal sonra yerləşdirildiyi birjadır — mallar buraya birbaşa istehsalçıdan gəlir.

İlkin qiymətli kağızlar bazarının əsas funksiyaları bunlardır:

* buraxılışın təşkili;
* yerləşdirmə və uçot;
* tələb və təklif arasında balansın saxlanması.

Alıcılar satınalmaları necə ləğv edəcəklərinə qərar verə bilərlər: dividendlər üçün saxlayın və ya mənfəət üçün yenidən satın. Eyni zamanda, səhmlərin ilkin bölgüsü heç vaxt yekun deyil, əslində bu, kapitalın sonrakı hərəkəti üçün yalnız başlanğıcdır. Əksər investorlar öz əmanətlərində dinamik artımda maraqlı olduqlarından, gec-tez bütün aktivlər ikinci dərəcəli ticarət mərtəbələrində başa çatır. Yeni buraxılmış qiymətli kağızları almış istənilən birja üzvü onları hərraca çıxarmaq hüququna malikdir (emitentin satış üçün xüsusi şərtlər müəyyən etdiyi hallar istisna olmaqla).

İlkin yerləşdirmənin iki növü mövcuddur — özəl və ictimai.

Şəxsi yerləşdirmə (*ing.* private placement). Bu zaman qiymətli kağızlar paketi məhdud sayda şəxslərə (bir qayda olaraq, bir və ya iki institusional investora) satılır. Şəxsi yerləşdirmənin xüsusiyyəti əməliyyatın qapalı olmasıdır. Maliyyə açıqlaması tələbləri yoxdur.

Açıq təklif (*ing.* public offering) və ya IPO (IPO (initial public offering (ing.)). İctimai yerləşdirmə vasitəçilərin köməyi ilə baş verir. Onlar həm birjalar, həm də institusional brokerlər ola bilərlər.

İlkin bazar iştirakçıları
-------------------------

İlkin bazarın iştirakçıları aşağıdakı şəxslərdir:

1. *Emitentlər*. Bunlar öz planlarını həyata keçirmək üçün əlavə maliyyə resurslarına ehtiyacı olan təşkilatlar, müəssisələr, federal orqanlar və beynəlxalq korporasiyalardır. Dövlət və yerli hakimiyyət orqanları büdcə vəsaitlərini artırmaq üçün istiqrazlar buraxırlar, müxtəlif müəssisələrin istehsalı genişləndirmək, yeni texnologiyalar tətbiq etmək, əsas və dövriyyə vəsaitlərini doldurmaq üçün vəsait lazımdır. Qiymətli kağızları emissiya edən tamamilə bütün emitentlər qiymətli kağızlar bazarında öz təkliflərini formalaşdırırlar.
2. *İnvestorlar*. Emitentlərdən fərqli olaraq, onlar qiymətli kağızlara tələbi formalaşdırırlar. İlkin qiymətli kağızlar bazarının investorları hüquqi, fiziki şəxslər, müəssisələr, müxtəlif investisiya və maliyyə strukturları, banklar, dövlət orqanları, yerli hakimiyyət orqanları, ictimaiyyətdir.
3. İlkin qiymətli kağızlar bazarında investorlar və emitentlərlə yanaşı, qiymətli kağızların buraxılması və yerləşdirilməsi prosesində iştirak edən emitentlərlə investorlar arasında vasitəçilər də fəaliyyət göstərir. Vasitəçilərə investisiya və kommersiya bankları, broker və diler şirkətləri, bank evləri və digər maliyyə institutları daxildir

İstinadlar
----------

1. ↑  "Первичный рынок ценных бумаг". 2018-12-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-31.
**Üçdişli maklyura** (*lat.* Maclura tricuspidata) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin tutkimilər fəsiləsinin maklyura cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Vətəni Şərqi Asiyadır. Formaca tuta, dadına görə isə bir az xurmaya bənzəyən şirin, yeməli meyvələrinə görə yetişdirilir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 6 m-dək olan ikievli, yarpağıtökülən ağacdır. Yarpaqları xırda, açıq sarımtıl-yaşıl rənglidir. Meyvəsinin diametri 2,5-5 sm, yetişdikdən sonra qırmızı və ya tünd qırmızı rəngdə olur, lətli, çox çəyirdəklidir. Toxumları xırda, qəhvəyi rəngdədir. Meyvələri noyabrda yetişir.

Ekologiyası
-----------

Yarımkölgədə, gilli, qumlu torpaqda və günəşli yerdə bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Dendroloji parkda introduksiya edilmişdir. Abşeronda və Gəncədə mədəni şəraitdə yetişdirilir.

İstifadəsi
----------

Üçdişli maklyuran;n sulu meyvəsinin qırmızı lətində və yarpaqlarında ağ şirə vardır. Yaşıllaşdırmada çox istifadə edilir. Bu ağacın oduncağı çox möhkəmdir, gözəl görünüşü vardır, ondan əşyalar, mebel və musiqi alətləri düzəldilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q602322
* Wikispecies: Maclura tricuspidata
* EoL: 488084
* EPPO: MACTR
* FoC: 242331085
* GBIF: 3764024
* GRIN: 23062
* iNaturalist: 743229
* IPNI: 854453-1
* ITIS: 823733
* IUCN: 135925696
* NCBI: 210328
* Plant List: tro-21302135
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:854453-1
* Tropicos: 21302135
* WFO: wfo-0001085025

 |