recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Pirofillit Al2 (OH)2 [Si2O5]2** — monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: tez-tez rast gələn.

Növ müxtəliflikləri
-------------------

Xromlu pirofillit (3%-dək Cr2O3); aqalmatolit – sıx gizlipulcuqlu kütlələr.

Xassələri
---------

Rəng – ağ, sarımtıl-ağ, gümüşü-ağ, boz, yaşılımtıl, qəhvəyi, alma kimi yaşıl; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – tutqun, yağlı, lövhəvari aqreqatlarda – sədəfi; Şəffaflıq – yarımşəffafdan qeyri-şəffafadək; Sıxlıq – 2,6-2,9; Sərtlik – 1-1,5; Ovulur; vərəqləri əyilgəndir, lakin elastik deyil. Sıx kütlələri görünüşcə və əl ilə yoxladıqda yağlıdır; Ayrılma – {001} üzrə mükəmməl; Sınıqlar – qeyri-hamardan qabıqlıyadək; Morfologiya – kristallar: nadir hallarda rast gəlir: prizmatik; Mineral aqreqatları: nazikvərəqli, lövhəvari - şüalı, xırdapulcuqlu, dərzşəkilli, sıx.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Hidrotermal pirofillit adətən damarətrafı dəyişilmələrin məhsulu kimi alüminium oksidi ilə zənginləşmiş süxurlarda müşahidə edilir. Alüminium oksidi ilə zəngin olan süxurlar metamorfik pirofillit üçün də əlverişlidir. Mineral hidrotermal damarlarda, kristallik şistlərdə, törəmə kvarsitlərdə qeyd edilmişdir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kvars, mika, kassiterit, topaz və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Çinin bir sıra rayonları; Maqadan vilayəti, Çistoqorov (Rusiya); Ovruç yatağı (Ukrayna); Şimali Karolina (ABŞ) və b. Azərbaycanın Daşkəsən rayonunda Şişqaya alunit-pirofillit yatağı yerləşir. Pirofillit çox vaxt bu rayonun metasomatitlərində də təzahür edir. İkinci dərəcəli mineral kimi Kiçik Qafqazın bir sıra sulfid yataqlarının (Çıraqdərə, Toğanalı, Bittu-bulaq, İtqırılan, Nəsirvaz və b.) törəmə kvarsitlər formasiyasına aid olan filizyanı metasomatitlərində müşahidə edilir.

Tətbiqi
-------

Keramika, kagız, rezin, elektrotexnika, tikinti sənayesi üçün mühüm xammaldır. Aqalmatolit müxtəlif məmulatların – kiçik heykəllərin, bəzək şeylərinin və b. hazırlanmasında istifadə edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) · Universalis |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2780999085 |

* THE MINERAL PYROPHYLLITE
Sinqapur orxideyası. Sinqapur botanika bağı
**Sinqapurda turizm** — Sinqapur iqtisadiyyatının əsas sahələrindən biridir. 2013-cü ildə Sinqapura 15,6 mil milyon turist gəlmiş. Bu ölkə əhalisinin 3 qatı deməkdir.. 2010-cu ildə turizm ölkə büdcəsinə 18,8 milyard dollar gəlir gətirmişdir.

Ölkədə turizm üzrə məsəllərə Sinqapur turizm birliyi nəzarət edir. (STB; *çin.* 新加坡旅游局). Turizmin inkişafı məqsədi ilə 1980-ci illərdə ölkənin tarixi və mədəniyyət əhəmiyyətli bölgələrinin (Çaynataun, Kiçik Hindistan) qorunub saxlanılmasına və bərpasına qərar verildi. Sinqapur çayı zibil qalıqlarından təmizləndi, çay ətrafı ərazilər restoran və turistik tikililər üçün satıldı. Ümumən Sinqapur hökuməti 2017-ci il üçün turizmin inkişafına 905 milyon dollar ayrımış.

Sinqapura turistləri ekoloji təmizlik, mədəni-tarixi abidələrin qorunub saxlanılması cəlb edir. Sinqapur dünyada ən aşağı cinayətkarlıq səviyyəsinə malik ölkələrdən biridir. İngilis dili rəsmi dörd dildən biridir. Nəqliyyat bütün ölkə ərazisində yüksək səviyyədədir.

Takasiyam ticarət mərkəzi
Müasir dövrdə Sinqapur Cənub-Şərqi Asiyanın ticarət mərkəzinə çevrilmək əzmindədir. Orçard-roud rayonunda onlarca nəhəng ticarət mərkəzləri cəmləşib ki, bu da, büyük turis axımınına səbəb olur.

Görməli yerləri
---------------

Turistləri Sinqapurun çimərlik istirahət mərkəzləri öz diqqət çəkici özəllikləri ilə cəlb edir. Adalarda tarixi muzeylər, böyük dəniz akvariyumları mövcuddur. Turistik ada olan Sentosa 2011-ci ildə 19 milyon turisti cəlb edib. Ada ərazisində 30 heykəl, Siloso fort və əsrarəngiz çimərliklər mövcuddur. Sinqapurda iki böyük kazino var: Marina Bay Sand və Resorts World Sentosa..

Botanika bağında Şopenin heykəli
Sultan Hüseyin məscidi
Botanika bağı 52 hektar əraziyə malikdir. Bağda orxideya bitkisinin 3000 növünə rast gəlmək mümkündür. Coyronq quş parkı ekzotik quşları ilə məşhurdu. Sinqapur zooparkında dünyanın ən böyük oranqutan dəstəsi yaşayır. Bukit Timahda 70 hektar sahəyə malik təbii tropik meşə qorunub saxlanılır.

Sinqapur mətbəxi
----------------

Krab-çili
Sinqapur mətbəxi ölkənin müxtəlif etnik özəlliklərə məxsus olmasını göstərir. Ölkədə halal qida məhsullardan tutmuş ənənəvi çin və tamil mətbəxinin yeməklərinə rast gəlmək olar. Bəzən qidalarda üç mədəniyyətin elemetləri birgə olur. Sinqapur hökuməti hər il iyul ayında Sinqapur yemək festivalı keçirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Tourism Sector Performance Report Arxivləşdirilib 2014-09-24 at the Wayback Machine Government of Singapore
2. ↑  "Tourism Statistics Publications. 2014-06-23. Singapore Tourism Board" (PDF). 2013-12-27 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-19.
3. ↑  "STB to get new chief". Channel News Asia. 7 May 2012. 12 March 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 November 2016.
4. ↑  "Las Vegas Sands says Singapore casino opening delayed". Asiaone.com. 8 July 2009. 28 August 2018 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 November 2016.
5. ↑  "Marina Bay Sands set to open 27 April". Sbr.com.sg. 2012-07-31 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-08-10.
Meteorologiya
-------------

Meteorologiya elmi atmosferi, onun quruluşunu, xüsusiyyələrini və onda baş verən fiziki proseslərin mahiyyətini öyrənir. Bu ad iki yunan sözünün birləşməsindən: meteor — atmosfer hadisəsi, yaxud səma hadisəsi və logiya-elm sözlərindən yaranmışdır. Meteorologiya geofizika elmlərinə aiddir. Atmosferdə baş verən proseslərin öyrənilməsinin əsas mahiyyəti ondan ibarətdir ki, bu proseslər üzərində müşahidələr aparılır və alınmış nəticələr sonradan təhlil edilir. Bu zaman fizikada, hidromexanikada, aerodinamikada və termodinamikada qəbul olunmuş ümumi qanunlardan istifadə olunur.

Sinoptik meteorologiya
----------------------

Sinoptik meteorologiya – proqnoz məqsədilə atmosfer proseslərinin yaranma mexanizmlərini, hava şəraitinin dəyişməsinin səbəblərini öyrənir.

Həmçinin bax
------------

Meteorologiya, İqlimşünaslıq

Xarici keçidlər
---------------

sinoptik meteorologiya

İstinadlar
----------

1. ↑  С.П.Хромов Метеорология и климатология. Ленинград. 1968, стр. 342.
2. ↑  Матвеев Л.Т. Основы общей метеорологии. Физика атмосферы. Л. 1965.
Rockland Lake State Park tərəfdən görünüşü
**Sinq-Sinq həbsxanası** (ing. *Sing Sing Correctional Facility*) — ABŞ-nin Nyu-York ştatının Ossininq şəhərində yerləşən ciddi rejimli həbsxana. Nyu-York şəhərindən təxminən 48 km şimalda, Hudzon çayının sahilində yerləşir. Həbsxana Sinq-Sinq kəndinə görə belə adlandırılmışdır, mənasını "Sint Sinks" hindu sözlərindən almışdır, daş üstə daş anlamına gəlir. Təxminən 1700 cinayətkar burada saxlanılır. 1825 kamerası olan tarixi binasının muzeyə çevrilməsi planlaşdırılır.

Tarixi
------

Həbsxana 1825-ci ildə memar Elam Lindsin layihəsi əsasında tikilmişdir. Divarlar yaxınlıqdakı karxanadan çıxarılan mərmərdən hazırlanmışdır. Həbsxana tikildikdən sonra karxana məhbusların əsas islah-əmək düşərgəsinə çevrilmişdir. Elam Linds özü 1828-ci ildə açılışı olan həbsxananın ilk rəisi olmuşdur. 

1920-ci ildə məşhur həbsxana sistemi reformatoru olan Luis Louz həbsxananın rəisi olur. O, həbsxana büdcəsində ciddi çatışmazlıqlar, sənədlərin və hətta məhbusların yox olduğunu aşkarladı. Onun dövrü həbsxananın həyatında qırılma nöqtəsi oldu, orada kitabxana, kilsə və xəstəxana tikildi.

1935-ci ildə xarici ölkələrə səfər edən sovet yazıçıları İlf və Petrov həbsxanaya səfər ediblər. Bu səfəri onlar "Birmərtəbəli amerika" əsərinin "Elektrik stulu" bölməsində təsvir ediblər.

Xarici keçidlər
---------------
**Pranayama** (Sanskrit प्राणायाम, hərfi mənası: "nəfəs almağa nəzarət et və ya dayandırın") - yoqa nəfəs məşqləri ilə pranaya (həyati enerji) nəzarəti. Pranayama məşqləri "nazik bədən"in və nadinin çirklənməsindən təmizləmək, həyati enerjini yığmaq və onun transformasiya edilməsi  üçün istifadə olunur. Pranayama, Patancalinin "Yoqa Sutralar"ında xatırlanır, Hatha Yoga Pradipika, Siddha Siddhanta Paddhati və digər mətnlərdə təsvir olunur. Nəfəs alma

Etimologiya
-----------

Pranayama termini iki sanskrit sözündən ibarətdir - prana və yama. Prana termini "nəfəs, həyat, həyati enerji" deməkdir. Tərcümədəki yama termini "dayandırmaq, nəzarət, idarəetmə" deməkdir. Buna görə pranayama tez-tez nəfəs alma məşqləri sistemini əhatə edən şüurlu nəfəs idarəetmə üsulu olaraq təyin olunur.

Başqa bir versiyaya görə, pranayama termini prana - enerji və ayama - yığma, artırma və paylama sözlərindən ibarətdir ki, bu da pranik qabiliyyəti və ya müddəti deməkdir. Beləliklə, pranayama bədəndə getdikcə çox miqdarda prana aktivləşdirildiyi bir texnikadır.

Pranayama və fiziologiya
------------------------

Pranayama - psixosomatik uyğunluqlar sistemi vasitəsi ilə həmçinin, oksigen və karbon qazının konsentrasiyasını dəyişməklə insanın fizioloji və emosional quruluşuna təsir edən, habelə emosional komponenti dəyişdirərək insanın fizioloji komponentinə xüsusi nəfəs məşqləridir. 

Nəfəs məşqlərinin təsir mexanizmlərinə aşağıdakılar daxildir:

Bədəndə oksigen və karbon qazının konsentrasiyası nisbətində dəyişiklik;

Tənəffüs əzələlərinin müxtəlif qruplarının nəfəs alma zamanı işə sal;nması;

Qoxu və digər reseptorların təsiri ilə beynə reflector təsirin göstərilməsi;

Daxili orqanların masajı;

Simpatik və parasempatik sinir sisteminə reflektor təsirin göstərilməsi.

Pranayamanı praktikada istifadə etməklə, xüsusən də uzun müddət ərzində nəfəsi saxlamaqla, orqanizmin adaptiv funksiyaları genişlənir, şüur müxtəlif dəyişkən vəziyyətlərdə olan hisslərə qarşı davaml olur. Patanjali özü bu barədə yazır: "Şüur dharanaya qadir olur" (Yoga- sutra, 2:53).
**Vaxuşti Baqrationi körpüsü** (*gürc.* ვახუშტი ბაგრატიონის ხიდი) — Gürcüstanın paytaxtı Tiflis şəhərində, Kür çayı üzərində yerləşən avtomobil körpüsü. Körpü paytaxtın Saburtalo və Didube rayonlarını (Didube-Çuqureti rayonu) birləşdirir.

Yerləşir
--------

Körpü Kutaisi və Baxuşti Baqrationi küçələrinin girəcəyində yerləşir. Bu küçələri George Saakadze enişi ilə birləşdirir. Sol sahil hissədə avtovağzal, Didube dəmir yol və metro stansiyaları vardır.

Körpüdən yuxarı axar boyunca Şota Şalikaşvili, aşağı axar üzrə isə Çariça Tamar körpüləri yerləşir.

Adı
---

Körpü gürçü şahzadəsi, tarixçi və coğrafiyaçısı Vaxuşti Baqrationinin şərəfinə adlandırılmışdır.

Tarixi
------

Körpü 1974–1976-ci illərdə inşa edilmişdir. Layihə "Kavqiprotrans" institutunuin mühəndisləri Q. Breqvadze, İ. Koşkadze və mühəndis N. Lomidze tərəfindən hazırlanmışdır. Tikinti işləri Baştikintinin № 39 Körpübölüyü tərəfindən gerçəkləşdirilir. Aşırım hissənin tikintisi kranların köməyi ilə aparılmışdır.

2016-cı ildə körpünün incəsənət işıqlandırılması həyata keçirilmişdir.

Konstruksiya
------------

Körpü üç aşırımdan ibarətdir. dəmir-beton konstruksiyalıdır. körpünün sxemi: 44,15 + 81,6 + 44,15 м. Körpünün hər iki hissəsində dəmir-betondan ibarət ikiqat dayaq dəstəyi vardır.
körpünün ümumi uzunluğu 220 m, eni isə 28,4 metrdir (avtomobillər üçün olan yolun eni 20,8 m, bu yolun hər iki tərəfində isə eni 3,45 m olan iki səkiyə sahibdir).

Körpü həm avtomobillərin həm də piyadaların hərəkəti üçün hesablanmışdır. Avtomobillərin hərəkəti üçün körpü dörd zolaqlıdır. Körpünün kənarları metal kəmərlə bağlanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  ვახუშტი ბაგრატიონის ხიდზე მხატვრული მინათება მოეწყო (ფოტოკოლაჟი)[*ölü keçid*] //city.kvira.ge (gürc.)
2. ↑  "Навесной монтаж железобетонных пролетных строений". 2021-01-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-04.
**Eldar Nəsibli Sibirel** — Azərbaycan şairi, publisist.

Həyatı
------

Eldar Nəsibli Sibirel 1952-ci ildə Sibirin Baxçar rayonunun Çernişovka kəndində anadan olub. Valideynləri 1948-ci ildə Sibirin Tomsk vilayətinə sürgün edilib. Valideynləri bəraət aldıqdan sonra sürgündən öz doğma yurdlarına - Qazax rayonunun Sarıvəlli (İkinci Şıxlı) kəndinə qayıtmış və orta təhsili orada almışdır. Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsini bitirib.

9 yaşlarından yaradıcılığa başlayıb.

Şairin "Ağacların söhbəti" adlı ilk şeri 1968-ci ildə "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetində işıq üzü görüb. "Salam, dan ulduzu", "Məni səsləyən var", "Harayla məni", "Dünya məndən gəlib, keçir", "Bu da bir ömürdür ağlı, qaralı" "Bura Qazaxdır, oğlum!", "Turan Şərqisi" "Seçilmiş Əsərləri" şeirlər kitablarının, "Yaddaş" poemasının və "Yaşamaq da igidlikdir" xatirə kitabının müəllifidir. Eldar Nəsiblinin şeirləri bir çox dillərə tərcümə edilmişdir. Onun şeirlərini tərcümə edənlərdən biri də Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin fəxri üzvü Mahir Həmzəyevdir. Həmin şeirlər M.Həmzəyev tərəfindən Litvada cap olunmuşdur. E.Nəsibli uzun müddət "Elm və həyat" jurnalında məsul katib vəzifəsində çalışıb. "Mərhəmət" jurnalının baş redaktoru olmuş və "Azərbaycan" qəzetində bölgə müxbiri vəzifəsini yerinə yetirmişdir. 1982-ci ildə SSRİ Yazıçılar İttifaqına üzv seçilib.1986-87-ci illərdə Filarmoniyada yaradıcılq gecəsi keçirilən üç gənc şairdən biridir.  

Postsovet məkanında E.Nəsiblinin şeirlərinin çapına respublika və ittifaq mətbuatlarında geniş yer ayrılıb. O həm də tərcüməçidir. Marina Svetayeva, Yevgeni Yevtuşenko, Sergey Yesenin kimi bir çox tanınmış rus şairlərinin, eləcə də görkəmli rumın şairi Mixail Emneskonun şeir və əsərlərini Azərbaycan dilinə çevirib. Xalq şairlərindən Osman Sarıvəlli, Bəxtiyar Vahabzadə, Nəbi Xəzri, ədəbiyyatşünas alimlərdən Şamil Cəmşidov, Mirəli Seyidov, Vahid Xələfov, Abbas Səmədov və başqaları E.Nəsiblinin yaradıcılığı haqda respublika, eləcə də ittifaqın qəzet və jurnallarında yüksək fikirlər söyləyiblər. Bir cox şerinə musiqi bəstələnmişdir.

Şair Eldar Nəsibli Sibirel 11 oktyabr 2010-cu ildə Qazaxda baş verən avtomobil qəzasında həlak olmuşdur.

İstinadlar
----------
**Dmitri Qluxovski** (*rus.* Дмитрий Глуховский) — Rusiya yazıçısı və jurnalist.

Jurnalistika fəaliyyəti
-----------------------

Qluxovski Moskvada doğulmuşdur. Qüdsdəki Hebrev Universitetində Jurnalistika və Beynəlxalq Əlaqələr ixtisası üzrə təhsil almış , cavan olmasına baxmayaraq çox təcrübəli və olduqca nüfuzlu jurnalist peşəsinə sahib olmuş Qluxovski bu günə qədər Fransanın "EuroNews ", Moskvadakı "Russia Today "və "Mayak "radiostansiyalarında işləyib , həmçinin Almaniyanın "Deutsche Well Radio "və İsrailin "Sky News "milli radio efirlərində müxbir olaraq fəaliyyət göstərib. Jurnalist olaraq Mərakeşdən Qvatemalaya , İslandiyadan Yaponiyaya qədər , demək olar ki , bütün dünyanı gəzən Qluxovski , Çernobılda Atom Elektrik Stansiyasının partlaması zamanı o dəh — şətli anlan lentə almaq üçün Ukraynaya gedib ; Baykonurda rus raketlərinin kosmik məkana buraxılmasını yaxından izləmiş ; Qiryat — Şomuna bölgəsində İsrail və "Hizbullah "arasında olan ' qız — ğın müharibənin mərkəzindən bütün dünyaya məlumat ötürmüşdür. Qluxovski Şimal Qütbündən birbaşa yayım həyata keçirən ilk jurnailst adını da qazanıb. Qluxovski rus dili ilə yanaşı , ingilis , fransız , alman , ivrit və ispan dillərini də bilir. Hazırda Moskvada yaşayan jurnalist- yazıçı "Metro 2033 "kitabı ilə 2007-ci ildə Kopenhagendə keçirilmiş "EuroCon "müsabiqəsində Avropa Elmi Fantastik Ədəbiyyat Cəmiyyəti (" the European Science Fiction Society ") tərəfindən "Həvəsləndirmə Mükafatı "na (" the Encouragement Award ") layiq görülüb.

İstinadlar
----------

1. ↑  Дмитрий Глуховский // Internet Speculative Fiction Database (ing.). 1995.
2. ↑  Dmitry Glukhovsky // Babelio (fr.). 2007.
3. ↑  "Дмитрий Глуховский: "Пока у меня не появился ребенок, я не мог начать писать этот роман"". Tele.ru. 28 July 2015. 22 April 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 April 2019.
İraq Nümayəndələr Şurasının iclasının keçirildiyi Bağdad Konfrans Mərkəzi.
**İraqın suverenliyi** — beynəlxalq münasibətlərdə məsələ. Ölkənin suverenliyi 2003-cü ildə İraqa müdaxilə zamanı Səddam Hüseyni devirən çoxmillətli qüvvələr tərəfindən pozulmuşdur. 8 iyun 2004-cü ildə BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1546 saylı qətnaməsi yekdilliklə qəbul edilmiş, bu qətnamədə "30 iyun 2004-cü ilə qədər işğala son qoymağa və İraqın tam suveren və müstəqil Müvəqqəti Hökumətinin tam məsuliyyət və səlahiyyəti öz üzərinə götürməsi"nə çağırış edilmişdir.

Suverenliyin verilməsi faktiki olaraq vaxtından bir-iki gün əvvəl baş vermişdir. Bu, İraqın rəhbərlik etdiyi hakim qüvvələrə suverenliyin qanuni şəkildə qaytarılması və işğalın formal olaraq sona çatması ilə nəticələnsə də, praktiki məsuliyyətlər hələ də İraqdakı çoxmillətli qüvvələrə həvalə edilir.

Tənqidi
-------

İraqda müharibənin tərəfdarları İraqın 2003-cü ilin iyununda öz suverenliyini bərpa etməsi və bununla da işğala son qoyulması fikri ilə razılaşırlar. Bu tərəfdarlar qiyamçıları İraq hakimiyyətinə qarşı üsyançılar kimi görürlər. Müharibənin bəzi əleyhdarları çoxmillətli qüvvələrin İraqda fəaliyyətinə davam etməsini işğal hesab edirlər.

Müvafiq olaraq, onlar qiyamçıları əsas məqsədi xarici qüvvələri qovmaq olan "müqavimət" döyüşçüləri kimi müsbət müstəvidə xarakterizə edirlər. Tənqidçilər Fransadakı Vişi rejimini və 1980-ci illərdə SSRİ tərəfindən işğal olunmuş Əfqanıstanda Kremlin dəstəklədiyi rejimlə müqayisə edirlər.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Heads Up... from Michael Moore

Xarici keçidlər
---------------

* Why Iraq could descend into Civil War - Hammernews
* U.S. sees Syria 'facilitating' insurgents
* Mission and Justice Aggregated News relating to the war and aftermath in Iraq.
**Dəqilik sinifi** - maşınqayırmada hissələrin (hissə, düyüm, maşın, cihaz) hazırlanma dəqiqliyininin standartlarda verilən müsaidələrin qiyməti ilə müəəəyn olunan səciyyəsidir. Dəqiqlik sinifi məhsulun ayrı-ayrı həndəsi parametrlərinə (məsələn, dişli çarxların parametrləri, xətti və bucaq ölçüləri və .s.) və ya məhsulun bütövlükdə özünə (məsələn dəzgahlar, yastıqlar və s.) aid edilə bilər. Həndəsi parametrlərin dəqiqlik sinifləri maşınqayırmada tipik birləşmələr üçün verilən müsaidə və oturtma standartlarının tərkib hissəsidirlər, məsələn hamar, yivli, konik, şlisli və s. birləşmələrə aid olan dəqilik sinifləri istənilən məhsulda tətbiq olunan bu həndəsi parametrlər üçün eynidir. 

Müsaidələrin verilən standart sistemdəki istənilən dəqiqliyi müasidə vadidi nominal ölçüdən asılı olaraq *i* ilə müəyyn olunur. Məsələn, hamar silindrik birləşmələr üçün müasidə vahidi (mkm) 1-500 mm arasında: i=0,45{\displaystyle {\sqrt[{3\,}]{d}}}+0,001 (İSO-ya əsasən) olur. Burada, d- daxilində müasidə sabit götürülən verilmiş interval üçün nominal ölçünün orta qiymətidir (mm). Hər bir dəqiqlik sinifi üçün, əsasə 1,6, bəzi hallarda 1,25 və ya 2 olan həndəsi silsilə üzrə tərtib edilmiş müəyyən sayda müsaidə vahidi götürülür. Hər bir müasidə sistemində bir neçə dəqiqlik sinifi mövcud olur. Onlar ardıclıl oaraq nömrələnirlər. Müasidə həddi artdıqca dəqiqlik sinifi də artır. İSO sistemində 18 əsas ölçü dəqiqliyi vardır. onlar 01, 0, 1,2,3... 16 kimi işarələnirlər. 

Dəqiqlik sinifi bir neçə məhsula birlikdə qoyulur.Bu halda maşın, cihaz və ya düyüm üçün, onların istismar göstəricilərinə və həmçinin onun işləmə dəqiqliyinə təsir edən məmulların xassələrinə buraxılan müsaidə əsasında standart işlənilir. Məsələn, dəzgahın dəqiqlik sinifi, bu dəzgahda hazırlanmış hissələrin səthlərinin ölçü və formadan meyillənməsi, həmçinin dəzgahın bazalaşdırıcı səthlərinin və işçi orqanların qarşılıqlı hərkətinin xəatalarının həddi ilə təyin olunur. Yastıqlarda dəqiqlik sinifi yastığın fırlanma xətaları, eləcə də onun səthlərinin yığma dəqiqliyi ilə ölçülür. 

Maşınqayırmada dəqiqlik sinifi məmulun vacib istismar, texnoloji və iqtisadi xarakteristikasıdır və məmulun parametrlərinin hesabatda nəzərdə tutulanlara yaxınlaşma dərəcəsini göstərir. Dəqiqlik sinifindən maşınların yığılmasının dəqilqiyi, əmək tutumu və maya dəyəri, emal avadnalığının seçilməsi və nəzarət asılıdır. Maşınlar üçün materialların seçilməsində, konstruksiyanın layihələndirilməsində də dəqiqlik sinifi mühüm rol oynayır.
**Dəqiqi**, tam adı **Əbu Mənsur Məhəmməd bin Əhməd** (*fars.* ابو منصور محمد بن احمد دقیقی‎, d. 935/942-ö. 976/980, Tus) — İran şairi.

Həyatı
------

Samanilər dönəminin ən tanınmış şairlərindəndir. İslam öncəsi İran dönəminin tarixini şeirə döndərən ilk şairdir.

Nisbəsinə baxılaraq onun ya da atasının dəyirmançı olduğu sanılmaqdadır. Öncələri Mavəraünnəhrdə hökm sürən Çağaniyan ya da Al-i Muhtac əmirlərindən Fəxrüddövlə Əbu Səid Mənsura mədhiyələr yazdı. Samani hökmdarları Mənsur bin Nuh (hökmdarlığı 961-976) və II Nuh bin Mənsur (hökmdarlığı 976-997) dönəmində məşhur oldu. Gənc yaşda köləsi tərəfindən öldürüldü.

Dəqiqi, əsl ününü sağlayan əsəri, II Nuh bin Mənsurun əmriylə yazmağa başladığı və ölümüyle yarım qalan 1.000 beytlik *Quştaspnamə*'dir. Bir destan qəhrəmanı olan Qustaşpın hökmdarlıq dönəmindən, Zərdüştün ortaya çıxışına qədərki olayları mövzu edilən əsər, Əbülqasim Firdovsi tərəfindən *Şahnamə'*nin baş tərəfinə olduğu kimi alındı.

Eşq və şərabla ilgili şeirlərindən ancaq bir bölümü günümüze çata bilən şairin bir beytinden Zərdüştçülükə bağlı olduğu anlaşılmaqdadır.

İstinadlar
----------

1. ↑  İran ədəbiyatı və Firdovsi Arxivləşdirilib 2016-09-10 at the Wayback Machine, irankulturevi.com
**Əhməd Fuad Bulca** (*türk.* Ahmet Fuat Bulca) (1881, Saloniki – 14 sentyabr 1962, İstanbul) — Türk əsgər və siyasətçi.

Hərbi fəaliyyəti
----------------

Hərbi məktəbi bitirmişdir. 3-cü tabor, 1-ci bölük komandiri, 3-cü ordu kiçik zabit məktəbində müəllim, Selanik kiçik zabit məktəbinin 1-ci bölük komandiri, Dərnə Şərq Şöbəsi komandiri, Trabzon Rədif tabor komandiri, Bəylərbəyi sarayı mühafizə bölük komandiri, 15-ci alayın 3-cü tabor komandiri, 24-cü alayın 3-cü tabor komandiri, 24-cü və 11-cü taborun tümən komandiri və Ankara hərbi hissəsinin komandiri olmuşdur.

4 iyul 1927-ci ildə ordudan təqaüdə çıxdı.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

Hərbi xidmətdən sonra Türkiyə Hava Qüvvələri Cəmiyyətinin rəhbəri, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin II, III və IV dövrlərində Rizə, V dövrlərində Çoruhun millər vəkili olmuş və II dövründə Divân-ı Riyâset İdarə əmirliyində fəaliyyət göstərmişdir. Qırmızı lentli "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası) ilə təltif edilmişdir.

14 sentyabr 1962-ci ildə yol qəzasında vəfat etmişdir. Onun cəsədi 1988-ci ildə Türkiyə Dövlət məzarlığına gətirilərək orada dəfn edildi.

Həmçinin bax
------------

* İtaliya-Osmanlı müharibəsi
* Balkan müharibələri
* Birinci Dünya müharibəsi
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ahmet Fuat Bulca". 2021-01-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-05.

Mənbə
-----

* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 159.
Rusiya Federasiyasında — yerləşən şəhər Moskva vilayətinə daxildir

Tarixi
------

Moskvadan otuz km. aralıdakı bir məsafədə yerləşən və Bronnitsa yolu üzərindəki Fryazino kəndinin və digər kəndin adı rus dilində işlənən türk sözü feryazeya – fərəcə sözündəndir. Fərəcə əsli ərəb dilindəki fərəciyyə sözündən olub həm isti, həm də soyuq havaya müvafiq tikilən üst geyiminin adını bildirir. Qış fərəcəsi qiymətli xəzlərlə işlənilirdi. Fərəcəni əsasən əyanlar geyərdilər. "Varlı təbəqənin geyimi olan fərəcə bahalı mahuddan tikilir. Xalis qızıl saplarla işlənilir, hətta daş-qaşla bəzədilirdi. Fərəcə çox uzun, düz, aşağıda ətəkləri azca enli biçilmiş, aşırma qollu bayram və təntənəli mərasimlərdə geyilən xüsusi üst paltarı idi.". Söz rus dilindən başqa (şübhəsiz geyimlə birlikdə) yunan dilinə də keçmiş, foresia, foresin şəklində "kaftan, don" mənasında bu dildə işlənmişdir. 1584-cü ilə aid sənədlərdə Fryazinonun toxuculuq manufakturaları ilə məşhur olduğu göstərilir. XVIII əsrdə burada ipək toxuculuğu işi geniş yayılır; fabriklər açılır. 1901-ci ildə burada böyük toxuculuq fabriki işə düşür. Bu adla bağlı Moskva altında daha iki kəndin olduğu göstərilir: Şerenka çayı üstündə Fryanovo və Moskvaya daha yaxın olan Frenovo özünün qədimdən toxuculuq manufakturaları ilə məşhur olan kəndlər vardır. Vaxtilə bu kəndlərdə üst geyimi istehsalı və ticarəti ilə məşğul olan tatarlar yaşayırdılar. Hər üç kəndin adı — Fryazino, Frenovo, Fryanovo rus dilindəki türk sözü feryaz (əsli fərəcə,"ferace") adının get-gedə təhrif olunaraq dəyişən variantıdır.

İqtisadiyyat
------------

Mənbə
-----

Minaxanım Təkləli. Türk kitabı. Unudulan tarix. Dəyişdirilən yer adları, Bakı, Nurlar, 2009, səh.98

Xarici keçidlər
---------------

www.fryazino.info/ — Rusiya [*ölü keçid*]

İstinadlar
----------

1. ↑  OKTMO. 179/2016..
2. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года. Rusiya Dövlət Federal Statistika Xidməti.

|  |  |
| --- | --- |
| Rusiya bayrağı | *Rusiya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Əmək Təklifinin Friş Elastikliyi** iqtisadiyyatda ən mühüm struktur parametrlərdən biridir (Prescot (1986)). Makroiqtisadiyyatda istifadə edilən dinamik ümumi tarazlıq modellərində, endogen dəyişənlərin şoklara qarşı cavabları əsasən Friş elastikliyindən asılıdır.

Raqnar Frişdən sonra adlandırılan, əmək təklifinin Friş elastikliyi istehlakın marjinal faydalılığını sabit olduğunu zənn edərək işləmə saatlarının əmək haqqına olan elastikliyidir. Başqa sözlə, Friş elastikliyi əmək haqqı dərəcəsində (həddində) dəyişmələrin əvəzedilmə effektini ölçür.

Friş elastikliyi, agentin standart dinamik modellərdən törəyən zamanlarası fayda maksimallaşdırma problemini həll edən zamanlarası əmək təklifi elastikliyidir. Friş elastikliyi həyat-tsikli modelinə əsaslanır. Həyat-tsikli modelinə görə, agent bir biznes tsikli ərzində əmək təklifindəki baş verən dəyişmələr müxtəlif şoklardan (bunlar, daimi və ya gözlənilən əmək haqlarının faktiki əmək haqqından kənarlaşmalardır) irəli gələrək müvəqqəti əmək haqlarındakı dəyişmələr səbəbi ilə baş verir. Friş elastikliyi insanların müvəqqəti əmək haqlarındakı dəyişmələr səbəbi ilə əmək təklifindəki dəyişmənin dərəcəsini göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Heer, Burkhard; Alfred Maussner (2005) (in English). Dynamic General Equilibrium Modelling. Springer. pp. 192.
Ağ ciyərləri vərəmlə zədələnmiş mum insan fiquru
**Ftiziatriya** (q.yun. φθίσις — *vərəm* + ἰᾱτρεία — *müalicə*) və ya **ftiziologiya** — vərəmin səbəblərini, yayılma qanunauyğunluqlarını və inkişaf mexanizmlərini, insan orqanizmində törətdiyi patoloji prosesləri və onun qarşısının alınması, diaqnostikası, müalicəsi, vərəmli xəstələrin reabilitasiyası üsullarını öyrənən klinik tibb sahəsi. Bu sahədə diplomdan sonrakı təhsil almış həkimə ftiziatr deyilir.

Ftiziatriya və əlaqəli ixtisaslar
---------------------------------

Vərəm əleyhinə dispanserlərdə, vərəmə qarşı mübarizə kabinetlərində, xəstəxanalarda, sanatoriyalarda ftiziatr vərəmin diaqnostikası, müalicəsi, dispanser müşahidəsi və profilaktikası ilə məşğul olur, digər tibb mütəxəssislərinə bu xəstəliyin erkən aşkarlanması və qarşısının alınması üzrə məsləhət və metodiki köməklik göstərir, zəruri olduqda digər mütəxəssislərə müraciət edir, çünki yalnız konservativ müalicə və minimal invaziv prosedurların istifadəsi kifayət olmaya bilər. Bəzi ölkələrdə ayrıca "ftiziocərrahiyə" ixtisası var. Rusiya və Ukraynada torakal cərrahlar ağciyər vərəmini (yalnız ftiziatrın göstərişi əsasında), ortopedlər isə sümük-oynaq vərəmini müalicə etmək hüququna malikdirlər. Sidik-cinsiyyət orqanlarının vərəmini uroloq və ginekoloqlar, göz vərəmini oftalmoloqlar və s.

İzolyasiya və məhdudlaşdırıcı tədbirlər
---------------------------------------

İxtisaslaşdırılmış vərəm əleyhinə doğum evlərində, eləcə də adi doğum evlərinin boks və təcridxanalarında vərəmli hamilə xəstələrə nəzarəti və doğuşun qəbul olunmasını mama-ginekoloqlar həyata keçirirlər. Bəzi ölkələrdə, o cümlədən Rusiyada vərəm əleyhinə müəssisələrin profilinin dəyişdirilərək digər məqsədlər üçün qurumlara çevrilməsi, habelə onların ərazisində tikinti aparılması qadağandır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Врач-фтизиатр Arxivləşdirilib 2017-08-25 at the Wayback Machine // Приказ Минздравсоцразвития РФ от 23.07.2010 N 541н. Об утверждении Единого квалификационного справочника должностей руководителей, специалистов и служащих, раздел «Квалификационные характеристики должностей работников в сфере здравоохранения».

Ədəbiyyat
---------

* Ftiziatriya // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] (3-е изд.). М.: Советская энциклопедия. гл. ред.: А. М. Прохоров. 1969–1978.
* Фтизиатрия / Хоменко А. Г. // Большая медицинская энциклопедия : в 30 т. / гл. ред. Б. В. Петровский. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1985. — Т. 26 : Углекислые воды. — 560 с. : ил.
* *Гельберг И. С. Вольф С. Б. Алексо Е. Н. Шевчук Д. В.* Фтизиатрия // Минск: Вышэйшая школа, 2009. — 334 с. ил. ISBN 978-985-06-1682-1.
* Фтизиатрия: национальное руководство / под ред. М. И. Перельмана // М.: ГЭОТАР-Медиа, 2010. — 512 с. ISBN 978-5-9704-1232-9.
* *Орел В. И. Кривохиж В. Н.* Медико-социальные и организационные проблемы детской фтизиатрии // С.-Пб.: СпецЛит, 2019. — 439 с. ISBN 978-5-299-00871-5.
**Hüseyn Sözlü** — "Tərəqqi" medalı laueratı

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Hüseyn Sözlü 1965-ci ildə Ceyhan şəhərində anadan olmuşdur. 1990-cı ildə DSİACO şirkətində çalışmışdır.1992-ci ildə Ceyhan Ülkü Ocağının sədri olmuşdur. Türkiyənin Milliyyətci Hərəkat Partiyasının fəal üzvlərindəndir. 1999-cu ildə Ceyhan Bələdiyyəsinin sədri secilmişdir. Bələdiyyəyə rəhbərlik etdiyi dövrlərdə həyata kecirdiyi layihələrə görə yerli əhalinin rəğbətini qazanmışdır 2005-ci ildə İsgəndərun, Payas, Ceyhan Sarımazı, Mərsin-Toroslar, Lapseki şəhərlərinin bələdiyyə başcılarını və bu ölkədə fəaliyyət göstərən Azərbaycan dərnəklərinin üzvlərindən ibarət nümayəndə heyətinin tərkibindəAzərbaycanda səfərdə olmuşdur. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev mayın 2-də Prezident Sarayında nümayəndə heyətini qəbul etmişdir.Məhz onun dəstəyi ilə 2006-cı il iyulun 13-də Ceyhanda Heydər Əliyevin adını daşıyan "Türkiyə-Azərbaycan qardaşlığı parkı" acılmışdır. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyənin Baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğan parkın təntənəli açılışında iştirak etmişlər.2011-ci il iyulun 4-də Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Azərbaycan diasporunun inkişafı sahəsindəki xidmətlərinə gorə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur.

Şeirlərinə yazılmış mahnılar
----------------------------

* "Ana" (musiqisi Rəvan Qarayevindir)
* "Bayram axşamında" (musiqisi və sözləri Hüseyn Sözlünündür)

Xarici keçidlər
---------------
**Ağakar** — Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında dağ adı.

Toponimkası
-----------

Azərbaycan dilində Ağa (şəxs adı ya titul) və türk dillərində qar "alınmaz (sıldırım mənasında) qaya" sözlərindəndir. Cənubi Qafqazda bir sıra qaya və dağ adlarında qar (kar) sözünü erməni tədqiqatçıların erməni dilində kar - "daş", "qənbər", "qaya" sözü hesab edərək nə vaxtsa oralarda ermənilərin yaşadıqlarını yazmaları tamamilə səhvdir. Azərbaycanda ikinci komponenti qar, kar sözündən ibarət çoxlu dağ adı vardır: Buzuduxqar (Kəlbəcər rayonu), Kəçələqar (yenə orada) Qoşqar, Qoşunaqar (Gədəbəy rayonu), Qoşunkar (Oğuz rayonu ), Ləzgiqar (Şəmkir rayonu), Lölükqar (Daşkəsən rayonu), Çinqar (Xanlar rayonu), Çoxqar (Şəki rayonu), Şıxqar (Kəlbəcər rayonu), İnqar (İsmayıllı rayonu) və s. XIX əsrda Borçalı bölgəsində Babakar, Yastıqar, Əyriqar, Tünkar, Qazax qəzasında Siskar və Şarkar dağ adları vardı. Qazaxıstanda Zanqar, Türkmənistanda Qızılqar və b. dağ adları da bu sıraya aiddir. Ola bilsin oronim ərəbcə əxi (Sufi ordeninə mənsub dərviş və s.) və qar "mağara" sözlərindən ibarətdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. Gürcüstanda Türkmənşəli Toponimlərin İzahlı Lüğəti. Bakı, "Nurlan", 2008

Xarici keçidlər
---------------

* axc.preslib.az

Həmçinin bax
------------

* Tiflis quberniyası
**Hudayfa ibn Mihsan** (Bariq[d], Əsir bölgəsi[d] – 632, *ərəb.* حذيفة بن محصن البارقي‎) — İslam peyğəmbəri Məhəmmədin səhabəsi. Onun İslam tarixində yeri mühümdür və Ömərin xilafətində ordunun komandanı olub.

Ridde müharibəsi
----------------

632-ci ilin sentyabrında Əbu Bəkr Omandakı üsyanları yatırmaq üçün Hudayfa ibn Mihsanın komandanlığı altında qoşun göndərir.. Burada Azd qəbiləsi və onların başçısı Ləkit ibn Malik üsyan qaldırır. Omana girən Hudayfa, düşmənə qarşı kifayət qədər əsgərinin olmadığını qiymətləndirincə dəstək gözləməyə başlayır. İkrimə ilə gələn dəstək qüvvələrinin köməyi ilə üsyan 632-ci ilin noyabrında Dibbadakı Daba döyüşü ilə yatırılır. Lakin o, müharibə zamanı şəhid olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  The History of al-Tabari Vol. 11: The Challenge to the Empires A.D. 633-635/A.H. 12-13. SUNY Press. January 1, 1993. ISBN 9780791408513. February 15, 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: February 14, 2022 – Google Books vasitəsilə.
2. ↑  *Hawley, Donald; Hawley, Sir Donald.* The Trucial States. Ardent Media. April 2, 1970. ISBN 9780049530058. May 5, 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: February 14, 2022 – Google Books vasitəsilə.
**Şetsin** (polyakca: *Szczecin*) Polşanın şimal-qərbində Baltik dənizi sahilində yerləşən bir şəhər. 2013-cü ilin statistikasına əsasən əhalisinin sayı 409000 nəfərdir.Polşanın ərazisinə görə 7-ci ən böyük şəhəridir.

Tarixi
------

Qəsəbənin əsasını VIII əsrdə qərbi-slavyan tayfalarından biri hesab edilən pomeraniyan tayfaları qoymuşdur. IX əsrdə Odeya çayı ətrafında artıq qala divarları tikilməyə başladı.Qəsəbədə artıq slavyanların tanrısı hesab edilən Triqlavın məbədi yerləşirdi. X əsrin 2-ci yarısında lyutiçlərlə gedən döyüşlər nəticəsində polşa knyazı I Meşko Pomeriyan ərazisini(indiki Şetsin şəhərinin yerləşdiyi ərazini) işğal etdi. Lakin işğal edilmiş ərazini I Meşko öz bölgəsinə qatmadığından,Şetsin Qərbi Pomeriyan bölgəsinin inzibati və iqdisadi mərkəzi şəhərinə çevrildi.

### **XX Əsr**

Ikinci dünya müharibəsi zamanı şəhərin demək olar ki 2/3 hissəsi faktiki olaraq dağılmışdı. 26 aprel 1945-ci ildə sovet ordusu tərəfindən işğal olundu. Və beləliklə şəhərdə yaşayan alman əhalisinin sayı 20000 nəfərə qədər azaldı(müharibədən əvvəl alman əhalisinin sayı 275000 nəfər təşkil edirdi).May ayında isə artıq evakuasiya olunmuş əhali tədricən şəhərə geri qayıtmağa başladı və beləliklə iyul ayının əvvəllərində atıq Şetsin şəhərində yaşayan almanların sayı 100000 nəfərə çatdı.

İqdisadiyyatı
-------------

Şetsin şəhəri Polşanın ən böyük port şəhəri hesab edilir. Şəhərdə maşınqayırma, gəmiqayırma, neft-kimya sahələri inkişaf etmişdir.

Təhsil
------

* Şetsin Universiteti
* Qərbi Pomeriyan texnoloji Universiteti
* Şetsin Dənizçilik Universiteti
* Şetsin İncəsənət Akademiyası

* Şçeçin/Szczecin
* 
* Loitz eviLoitz evi
* 
* 
* undefinedundefined
* undefinedundefined
* undefinedundefined
* undefinedundefined
* 
* 
* 
* 


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Polşa ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  .
**Human Teatr** — Bakıda fəaliyyət göstərən peşəkar teatr.

Tarixi
------

Müstəqil "Human" teatrı pantomima ustası, keçmiş "Simsar" teatr–studiyasının yaradıcısı, Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Univeristetinin baş müəllimi, teatr və kino aktyoru, xalq artisti Pərviz Məmmədrzayev və teatr və kino aktyoru Şamil İbrahimov tərəfindən 2017-ci ildə Bakı şəhərində yaradılmışdır.

Teatrın ilk tamaşası Slovomir Mrojekin "Karol" tragikomediyası əsasında hazırlanan "Üçüncü" 29 mart 2017-ci ildə oynanılmışdır..Teatrın ikinci tamaşası iyulun 14-də Sergey Yeseninin "Qara adam" poemasının motivləri əsasında hazırlanan "Anqleter 1925" tamaşası oldu.
"Human" teatrı 7-11 avqust 2017-ci il tarixində Türkiyyənin Bartın şəhərində keçirilən "11-ci Türkiyə teatrlar görüşməsi İnkumu 2017" teatr festivalında iştirak edib.

Aktyor heyəti
-------------

* Pərviz Məmmədrzayev
* Şamil İbrahimov
* Rəfiqə Məmmədova
* Elgün Həmidov

Repertuarı
----------

* Slovamir Mrojek - Üçüncü (Karol əsəri əsasında)
* S.A.Yesenin - Anqleter 1925 (Qara adam poeması əsasında)
* P.Məmmədrzayev - Mənim

Nailiyyətləri
-------------

Türkiyə teatrlar birliği, İnternational Unitsin üzü seçilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycanda "Human" adlı yeni müstəqil teatr yaradılıb [Video]" (az.). Amerikanın səsi. 21 mart 2017. İstifadə tarixi: 21 mart 2017.[*ölü keçid*]
2. ↑  "Bakıda "Qara adam" peyda olacaq – HUMAN Teatrında" (az.). LENT.AZ. 16 iyun 2017. İstifadə tarixi: 16 iyun 2017.[*ölü keçid*]
3. ↑  ""Qara adam" Qara dəniz sahilində - HUMAN teatrı festivalda" (az.). Maner.az. 4 avqust 2017. İstifadə tarixi: 4 avqust2017.[*ölü keçid*]
4. ↑

Xarici keçidlər
---------------

* 
* 
* 
*
**Bəhmən Mirzə xəzinəsi** və ya **Bəhmən Mirzə xəzinəsi məqbərəsi** — Qacar sülaləsindən olan Bəhmən Mirzə Qacarın şərəfinə ucaldılmış məqbərə. Bəhmən Mirzə Qacar XIX əsrdə yaşamış Qacarlar dövləti siyasətçisi və tarixçisi olmuşdur. Türk Qacar sülaləsindən olan Abbas Mirzənin dördüncü oğlu olan Bəhmən Mirzə siyasi səbəblərə görə Rusiya imperiyasına köçməyə məcbur olmuş və Şuşada yaşamışdır. O, Bəhməni ailəsinin qurucusudur.

Bəhmən Mirzə Qacar
------------------

1847-1848-ci ildə Fətəli şahın nəvəsi, Abbas Mirzənin oğlu Azərbaycan hakimi Bəhmən Mirzə Qacar saray çəkişmələrinin nəticəsində Qafqaza qaçaraq, ruslardan sığınacaq istəyir. Rus hökuməti ona təqaüd kəsir və Rusiyanın hər hansı bir yerində yaşamaq hüququ verir. Bir qədər tərəddüddən sonra Bəhmən Mirzə Şuşada yaşamaq istədiyini bildirir. Onu öz hərəmləri, uşaqları və yaxın əhatəsi ilə birlikdə Tiflisdən oraya göndərirlər. Onun kitabxanasını və xəzinəsini də Şuşaya köçürürlər. Bəhmən Mirzə Rusiyanın ən yaxşı imtiyazlı məktəblərində oğlanlarına və nəvələrinə Avropa təhsili verir, özü isə siyasətdən uzaqlaşaraq, Azərbaycan tarixinə dair əsərlər yazır. Onun 31 oğlunun əksəriyyəti hərbçi olmuşdur. Birinci dünya müharibəsi ərəfəsində onların arasından altı general və bir neçə zabit çıxmışdı. Bəhmən Mirzənin uşaqları Oktyabr inqilabını qəbul etməmişdir.

Bir çoxu Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli Ordusunun sıralarında xidmət etmişdir.

Məqbərə
-------

Məqbərə Azərbaycan Respublikasının Şuşa şəhərində yerləşir. Məqbərə Bəhmən Mirzənin hələ sağlığında əmri ilə tikilmiş və ümumilikdə, 3 böyük otaqdan ibarətdir. Girişdəki geniş otaq foye və giriş üçün istifadə edilmişdir, ikinci otaq kitabxana, üçüncü otaq isə Bəhmən Mirzənin dəfn olunması üçün istifadə olunmuşdur. 1992-ci ilin may ayının 8-də Şuşanın erməni silahlıları tərəfindən işğal edilməsindən sonra bu şəhərdə yerləşən məqbərənin taleyi barədə uzun müddət məlumat olmamışdır.

Həmçinin bax
------------

* Yuxarı Gövhər ağa məscidi
* Aşağı Gövhər ağa məscidi
* Nizami məqbərəsi
* Vaqif türbəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  "БАХМАН МИРЗА – ФЕЛЬДМАРШАЛ И УЧЕНЫЙ". December 28, 2010 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: September 18, 2010.
2. ↑  
"The House of Bahman - Dignitaries and Diplomats". August 9, 2010 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: September 18, 2010.
3. ↑  *Backhouse Eastwick, Edward.* Journal of a diplomate's three years' residence in Persia, Volume 1. Oxford University: Smith, Elder and Co. 1864. səh. 183. ISBN 978-9952-8091-4-5. 2021-04-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: September 18, 2010.
4. ↑  "Bahmani-Qajar (Kadjar)". August 23, 2007 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: September 18, 2010.
5. ↑  "Кавказские годы персидского принца, или Последнее пристанище Бахман Мирзы Гаджаpа (Чингиз Керимов)". July 6, 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: September 18, 2010.
6. ↑  
War Against Azerbaijan - Targeting Cultural Heritage. 2007. ISBN 978-9952-8091-4-5. September 9, 2010 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: September 18, 2010.
**Bürc-əl-Huas** (*ərəb.* برج الحواس‎, *fr.* Bordj El Haouès) — Əlcəzairin cənub-şərqində, İllizi vilayətində şəhər və kommuna. Canet dairəsinə daxildir.

Coğrafi mövqe
-------------

Şəhər vilayətin cənubunda, Tassilin Accer yaylasının cənub hissəsində, ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 1,400 kilometr cənub-şərqdə yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 1088 metr yüksəkdir.

İqlim
-----

Şəhərin iqlimi quraq isti kimi xarakterizə olunur. İl ərzində yağıntı demək olar ki, yoxdur (orta illik miqdarı – 21 mm). Orta illik temperatur 23,1 °C-dir. Ən soyuq ayın (yanvar) orta temperaturu 11,9°C, ən isti ayda (iyun) 31,6°C-dir.

Nəqliyyat
---------

3 nömrəli respublika əhəmiyyətli avtomobil yolu şəhərdən keçir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Zaouatallaz" (ingilis). GeoNames. 2019-01-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-25.
2. ↑  "Climate: Bordj El Haouas" (ingilis). Climate-Data.org. 2019-01-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-26.
**Ruşat Salih oğlu Müdərisov** (tatar. Рушат Салих улы Мөдәрисов, *rus.* Рушат Салихович Мударисов; 24 fevral 1974) — dram aktyoru, 1993-cü ildən "Nur" Ufa Dövlət Tatar Teatrının aktyoru, Başqırdıstan Respublikasının Xalq artisti (2019).

Həyatı
------

24 fevral 1974-cü ildə BMSSR-in Buzdək rayonunun Sabay kəndində anadan olmuşdur. Ruşatın atası Saleh mahnı oxumağı sevirdi, anası isə qarmon çalırdı. Uşaqlıqdan Ruşat, atası kimi, müğənnilik ilə məşğul idi, həvəskar məktəb teatr qrupunun fəal iştirakçılarından idi. Rayonda və kənddə keçirilən mədəni tədbirlər, konsertlər, müxtəlif şou və müsabiqələrdə iştirak etmişdir. Məzun ilində təzədən açılan Nur Teatrı üçün xüsusi kursa yazıldı. Ufa Dövlət İncəsənət İnstitutu teatr fakultəsinin aktyorluq şöbəsinin ilk xüsusi qrupunu bitirmişdir, o qrup ilk tatardilli kurs idi. İkinci kursdan (1993-cü il) kollektiv tamaşalarda iştirak etməyə başladı. Elə həmin il teatrın ştatına qəbul edildi və o vaxtdan bəri orada işləməyə başladı. Fatih Sayfi-Kazanlının "Hirssiz dünya" dramında kollektiv obrazda ilk dəfə səhnəyə çıxdı.

Yaradıcılığı
------------

Teatrda işlədiyi müddətdə Ruşat nisbətən geniş səhnə obrazları qalereyasını yaratdı. Hazırda teatrın aparıcı sənətçilərindən biridir. Gənc aktyorların inkişafı və formalaşmasına böyük töhfə vermişdir. Əxtəm Abuşahmanov kimi rejissorlar ilə işləmişdir.

Mükafatları
-----------

* Başqırdıstan Respublikasının əməkdar artisti (2008)
* Başqırdıstan Respublikasının xalq artisti (2019)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Рушат Салихович Мударисов". Театр Нур. 2019. 2019-11-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-06.
2. ↑  "Знаменитые выпускники школы". Школа села Сабаево. 2019-11-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-06.
3. ↑  "Мударисов Рушат Салихович". База данных «Актеры России». 2019-12-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-06.

Xarici keçidlər
---------------

* Ruşat Müdərisov "Nur" teatrı saytında.
Polypropylen; mavi: karbon; boz: hidrogen 
**Plastmas** (və ya **Plastik kütlə**) məmulun hazırlanma mərhələsində özülü axıcılıq və ya yüksək elastik, istismar zamanı şüşəyəbənzər və ya kristallik halını alan, tərkibində polimer olan materialdır. Prosesin xarakterindən asılı olaraq plastmasdan hazırlanmış məmulları reaktoplast və termoplast olaraq iki qrupa bölürlər. Reaktoplastlara emalı zamanı tərkibində bərkidmiş halda polimer toru yaranan plastik kütlələr aid edilir, bunlar qızdırıldıqda maye halına çevrilə bilmirlər. Termoplastlar isə əksinə olaraq yenidən ərimə qabiliyyətini özündə saxlayırlar.

Plastmas adətən iki qarşılıqlı birləşməyə girən və qarışmayan təşkiledicilərdən ibarət olur. Bu zaman polimerdən başqa materiala polimerin axıcılıq tempearturunu və özülülüyünü aşağı salan doldurucular, plastifikatorlar və onların köhnəlməsinin qarşısını alan stabilləşdiricilər, həmçinin rənglər əlavə olunur. Plastmaslar bir fazalı (homogen) və ya çox fazalı (heterogen, kompozit) materialar ola bilərlər. Homogen plastik kütlələr materialın xassəsini müəyyənləşdirən əsas təşkiledici sayılır. Digər komponentlər polimerdə həll olunaraq onun bu və ya digər xassələrini yaxşılaşdırıır. Heterogen plastik kütlələrdə polimer sərbəst faza şəklində olan komponentlər arasında əlaqələndirici dispesiya mühiti rolunu oynayır. Xarici təsirə tab gətirmək üçün heterogen plastik kütlədə gərək fazaların sərhədlərində adsorbiya və ya kimyəvi reaksiyanın köməyi ilə möhkəm birləşmə yaransın.

Termoplastlar bir çox dəyərli fiziki-kimyəvi və elastiki izolyasiya xassələrinə malikdir. Bu onların maşınqayırmada geniş tətbiqinə şərait yaratmışdır. Bununla bərabər, bu maddələrin istiliyə davamlılığının aşağı olması kimi mənfi cəhəti vardır. Maşınqayırmada istifadə olunan polietilen, üzvi şüşə, polistirol, viniplast geniş yayılmışdır. Reaktoplastlarda duroplastları misal göstərmək olar.

Mənbə
-----

* Şükürov R.İ. Metalşünaslıq. Dərslik. Bakı. "Çaşıoğlu", 2002. 484s.
**Vitis ficifolia** (*lat.* Vitis ficifolia) — bitkilər aləminin üzümçiçəklilər dəstəsinin üzümkimilər fəsiləsinin üzüm cinsinə aid bitki cinsi. 

Çox yüksək məhsuldar sortdur. Tənəyində barlı zoğların miqdarı 76,0%; salxımların sayı 28 ədəd; bar əmsalı 0,60; məhsuldarlıq əmsalı 0,8-dir. Salxımların orta kütləsi 180,6-362,0 qr, kolun məhsuldarlığı 5,0-10,0 kq, hektardan məhsuldarlıq 111,0-222,2 s/ha arasında tərəddüd edir. Giləsində şəkərlilik 17,0-19,2 q/100 sm3, titrlə-nən turşuluq 3,62-5,12 q/dm3 arasında dəyişir.

Yarpaqları
----------

Yarpaqları iri və çox iri (uzunluğu 18-24 sm, eni 14-20 sm),oval, yumurtavari formada olub, müstəvisi dalğavarıdir. Üst səthi hamar olub, tünd-yaşıl rəngdədir. Kəsikləri dərin olub, yuxarı kəsikləri açıq, yaxud bağlı, liraşəkilli və ya ellipsvari formadadır.

Meyvəsi
-------

Salxımları iri və çox iri ölçüdə (uzunluğu 18-27 sm, eni 12-16 sm), konusvarı, enli-konusvarı, tək–tək hallarda silindrik formada olub, seyrək, orta sıxlıqda və sıxdır. Gilələri iri və çox iri (uzunluğu 20–28 mm, eni 15–18 mm), uzunsov formada, simmetrik, ağ, tam yetişdikdə qızılı, yaxud açıq-çəhrayı rəngdə olur.

Qabığı qalın və elastik olub, üzəri mum təbəqəsi ilə örtülmüşdür. Ləti sıx, xırtıldayan olub, kifayət qədər şirəlidir. Dadı xoşagələn və harmonikdir. Giləsində 2-4 toxum vardır.

Abşeron şəraitində vegetasiya müddəti 152-156 gün arasında dəyişir. Gilələri sentyabr ayının II ongünlüyündə tam yetişir. Tənəklərinin böyümə gücü yüksəkdir (218,6 sm). Zoğları yaxşı (78-88%) yetişir. Sort Abşeron şəraitində oidium və boz çürümə xəstəliyinə qarşı davamsızlıq (4 bal) nümayiş etdirir. Çiçəkləri orta səviyyədə və çox (46,5-78,2%) tökülür. Salxımlarında noxudlaşmış gilələr azlıq təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Pənahov T.M. Səlimov V.S. Zari Ə.M. «Azərbaycanda üzümçülük». Bakı: «Müəllim» nəşriyyatı, 2010. 224 s" (PDF). 2022-03-23 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2016-10-21.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q3269611
* GBIF: 7293930
* GRIN: 316303
* iNaturalist: 448062
* IPNI: 68712-1
* NCBI: 545888
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:68712-1
* Tropicos: 34000019
* WFO: wfo-0001145271

 |