recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Topol-m
**RT-2UTTKh Topol-M**"**Topol-M**" (*rus.* РТ-2УТТХ «Тополь-М», NATO adlandırması **SS-27 "Sickle B"**) Rusiyanın nüvə başlığı daşıya bilən və dünyanın ən uzaqmənzilli ballistik raketidir. Sabit sürət və eyni müstəvidə hədəfə getməyən "Topol-M", hədəfə müxtəlif yollarla gedərək, bütün raketdən müdafiə sistemlərini alt-üst edir. Çox sürətlə yer dəyişdirə bilir. Onun üçün də hədəfə alınması və vurulması çox çətindir. Bu raket 11.000 km uça biləcək imkanlara malikdir və qitələrarası raketdir. Topol-M 45–47 ton ağırlığa malikdir, atom bombasından 52.5 dəfə güclü hesab olunur. Raketin uzunluğu 21.5 metrdir. Diametri isə 1.86 metrdir. Tək başlıqlıdır, lakin istənilən vaxt çox başlıqlı da ola bilir. Rusiyanın mobil "Topol-M" raket sistemlərinin strateji raket mərkəzi Moskvanın 240 km şimal-şərqində yerləşən Teykoşa şəhərində yerləşir. Verilən məlumatlara görə, 2010-cu ildə Rusiyanın cənub-qərbindəki Saratov şəhəri yaxınlığında yeni bir "Topol-M" sistemlərini əhatə edən yeni bir mərkəzin açılacağı söylənilirdi.

Tarixi
------

Moskva İstilik Texnologiyası İnstitutunda tədqiqatlar nəticəsində hazırlanmışdır. Tədqiqatlara 1980-ci ildən başlanılıb. İlk sınğı 1994-cü ildə həyata keçirilib. 2008-ci ildə tam olaraq hərbiyə istifadəyə verilib. Hazırda 48 yeraltı və 12 mobil Topol-M kompleksi Rusiya ordusunun təchizatında yer alır. Topol-M raketinin peyda olmasından sonra ABŞ hava hücümundan müdafiəsini gücləndirmək üçün külli miqdarda vəsait xərcləməli olmuşdu.

Hərbi gücü
----------

Monobloklardan ibarət olan başlığının gücü 0,55 meqatondur. Uzun məsafəni uça bilməsinə baxmayaraq hədəfdən çox yüksək effektivliklə yayına bilir. Adətən bir başlıqlı olur, amma istənilən vaxt çoxbaşlıqlı raketə çevirmək mümkündür. Atom bombasından 52 dəfə daha güclü hesab olunur. Çox sürətlə yer dəyişdirə bilir.

Mənbə
-----

1. ↑  "Topol-M" raketləri — ABŞ-nin RƏM sistemlərini inkişaf etdirməsinin bir nömrəli səbəbi — ARAŞDIRMA [*ölü keçid*]
2. ↑  Dünyanı qorxuya salan Topol-M Raketi barədə bilmədiklərimiz
**Etyen Dekru'** (19 iyul 1898[…], Parisin 17-ci rayonu[d] – 12 mart 1991[…], Bulon-Biyankur) — Fransa pantomima aktyoru, "mime pur" aktyor hazırlığı sisteminin yaradıcısı.

Həyatı
------

"Mime pur" aktyor hazırlığı sistemi
-----------------------------------

Dekru teatrda sözdən imtina etməyi təklif edir. Onun tərəfindən işlənilmiş dramatik aktyorun hazırlanması sistemi "mime pur" adlanır. Fransız dilindən "pur" təmiz deməkdir. Dekru tələbələrindən kostyum və dekorasiyalardan, həmçinin də qeyri-maddi aksessuarlar olan söz və musiqidən imtina etməyi tələb edir. O, təmiz aktyor ifadəliliyi vasitələrinin işlənilməsini özünə məqsəd qoymuşdur. İncəsənətin sintezindən imtina edən Dekru mim janrını yenidən dirçəltmişdir.

Qərb teatrında pantomima definisiyası mövcud deyildir. Pantomima anlayışı sovetlər məkanının məhsulu idi. Postsovet məkanında inkişaf tapan pantomima qərb mim teatrının təqlidi və Marsel Marsonun davamçıları hesab olunur. Holland və belçika alimlərinin qənaətinə görə, Marso teatr aləmində cinayət işlətmişdir. O, mim sənətinin böyük məkan çərçivəsində təhrifinin səbəbkarı olmuşdur. Mim teatr sistemi Etyen Dekru sistemi üzərində inkişaf edir. Etyen Dekru "jestlər sənətinin yeni solfeciosunu" işləmişdir. Dekru aktyor sənətini rəngkarlıq, musiqi, memarlıq və heykəltaraşlıqdan üstün tutur. O, aktyor sənətini sintez deyil müstəqil sənət kimi təqdim edir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  The Fine Art Archive. 2003.
3. ↑  *ЕЛЕНА МАРКОВА.* "СЛОВО ОБ ЭТЬЕНЕ ДЕКРУ".. 2023-02-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-26.
4. ↑  *R.Sadıqov, Y.Əliyeva.* "Qloballaşma və dünya teatrı".. 2023-02-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-26.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | AllMovie · AlloCiné · IMDb · Kinopoisk |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Universalis |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 90925417 · BNE: XX4731732 · BNF: 126004597 · CiNii: DA10766313 · CONOR: 130971747 · GND: 119140934 · ISNI: 0000 0001 1007 0254 · LCCN: n85254911 · LNB: 000191745 · NDL: 00686653 · NKC: ola2002159241 · NLP: A20660017 · NTA: 069246068 · NUKAT: n2003062471 · LIBRIS: 222168 · SUDOC: 067215297 · VIAF: 116340984 · WorldCat VIAF: 116340984 |

 |
**Etobur** - hörümçək növü

Meksikada bu vaxta kimi canlılarla qidalanan bir hörümçək növünün artıq qarışqalar kimi yarpaq yeməyə başladıqları müşahidə olunub. Bu, hörümçəklərin yarpaq yeməsi ilə bağlı dünyada qeydə alınan ilk faktdır. Bu barədə "Current Biology" jurnalında Villanova Universitetinin alimlərinin apardıqları araşdırma dərc olunub.

Onları qarışqalarla ağır mübarizə gözləyir
------------------------------------------

"Etobur" adlanan bu hörümçəklər bu vaxta kimi qarışqaların əsas məskənlərindən biri olan akasiya ağaclarında məskunlaşmağa üstünlük verirlər.

Qeyd edək ki, qarışqalar akasiyanın şəkərli nektarı, yağ və proteinlə zəngin yapaqlarının ucları ilə qidalanırlar. Qarışqalar aksiyanı digər heyvanlardan həmişə qorumağa çalışıblar. Hətta özlərindən bir neçə dəfə böyük həşəratların üzərinə hücum çəkməkdən də qorxmayıblar.

Alimlər hesab edirlər ki, hörümçəyin çevikliyi onun akasiya uğrunda qarışqalarla ağır mübarizədə uğur qazanmasını şərtləndirəcək.

Mənbə
-----

* Hörümçəklərin bir növü vegetarian oldu! Arxivləşdirilib 2009-10-15 at the Wayback Machine
**Tetiaroa** (*fr.* Tetiaroa) — Küləküstü adalar qrupuna daxil olan ada (Fransa Polineziyası). Taitidən 59 km şimalda yerləşir.

Tarixi
------

Atollun xəritəsi
Atollun kosmosdan təsviri.
Avropalılardan adanı ilk kəşf edənlər «Baunti» gəmisindən olan üç nəfər olur. Onlar 1789-ci ildə adaya enirlər.

1904-cü ildə Taitili Pomore sülaləsi adanı diş həkimi olan *Conston Volter Vilyamsa* hədiyyə edir. 1965-ci ildə ada aktyor Marlon Brando tərəfindən satın alınır. O, adada 1990-c ilə qədər yaşayır. 2003-cü ilin iyununda o, adanın qərbində olan sahəsi 2000 m² olan Onetahi adacığını dostu Maykl Ceksona hədiyyə edir.

2004-cü ildə Brando vəfat etdikdən sonra ada onun vərəsələrinə çatır. 2005-ci ildə ada Riçard Beylə satılır. 20014-cü ildə adada otel açılır.

İnzibati bölgü
--------------

Ada inzibati baxımından Arua kommunasına daxildir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Trouble in Paradise". Los Angeles Times. 2005-10-23. 2008-01-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2007-08-22.
2. ↑  "Brando offered tropical haven". The Guardian. 2005-04-05. 2012-02-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-31.
| başlıq = Etual Filant
| emblem = 
| klubun tam adı = 
| rəngləri = 
| ləqəbi = 
| yaranma tarixi = 1932
| stadionu = Oskar Antoni stadionu
| tutumu = 10.000

**Etual Filant** — Toqonun ən titullu futbol klubu.

Tarixi
------

1932-ci ildə yaranmışdır.

Etual Filant 1960-cı ilədək 12 dəfə ölkə çempion olsa da, bu titullar FİFA tərəfindən tanınmamışdır. Bundan sonra komanda daha yeddi dəfə Toqo çempionatının qalibi olub. Klubun sonuncu çempionluğunu 1992-ci ildə bayram etmişdir.

### Yol qəzası

2011-ci ilin noyabrında klubun 8 futbolçusu yol qəzasında həlak olmuşdur. Ölənlərin hamısı Toqo millisinin üzvü idi. Daha 28 nəfəri isə ciddi xəsarət almışdır.

Hadisə Etual Filantın Semassi ilə oyuna getdiyi zaman Akapama şəhəri yaxınlığında baş vermişdir. "Etual Filant" komandasının avtobusu dərəyə aşıb. Nəticədə yoldan çıxan avtobusda yanğın baş verib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ŞOK! Toqo millisinin 8 futbolçusu həlak oldu". 2023-07-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-11-28.

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Futbol klubu** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Etnolinqvistika** — linqvistik vә etnik amillәrin qarşılıqlı әlaqәsini öyrәnәn dilçilik cәrәyanı. Bu cərəyana görə hәr bir dil o dildә danışan xalqın tarixi inkişafının vә mәdәniyyәtinin tәzahürü hesab edilir. Müasir etnolinqvistikanın iki qolu vardır: a) öz mәnbәyini Vilhelm fon Humboldtun ideyalarından götürәn alman etnolinqvistikası (Ernst Kassirer, Yost Trir, Leo Vaysgerber); b) Benjamin Uorf vә Eduard Sepirin tәdqiqatlarına әsaslanan vә Amerika hindi qәbilәlәrinin hәyat tәrzini, mәdәniyyәtini vә dillәrini öyrәnәn Amerika etnolinqvistikası. Etnolinqvistikaya görә dil xalqın mәnәvi vә mәdәni hәyatının mühüm tәrkib hissәsi olub, insanların dünyagörüşünә vә davranışına әhәmiyyәtli dәrәcәdә tәsir göstәrir .

Dilin tәkcә struktur cәhәtdәn öyrәnilmәsini yetәrli hesab Vilhelm fon Humboldt vә Sepir - Uorf tәlimindәn tәsirlәnәn, bir növ dilin fәlsәfәsinә әsaslanan etnolinqvistikanın dolaşıq vә sәhv cәhәtlәri dә çoxdur. Mәsələn, bu fәlsәfә dili ünsiyyәt vasitәsi olaraq dәyәrlәndirmәkdәn daha çox, insanla xarici alәm arasındakı "orta bir dünya", aralıq hadisә hesab edir. Hәmin fәlsәfi cәrәyanın nümayәndәlәrinin fikrincә, dil "ictimai varlığı qavramaq üçün bir rәhbәrlikdir" vә insanların dünyagörüşü, davranışı ondan (dildәn) asılıdır.

Benjamin Uorfun fikrincә, hәr dilin "öz metafizikası" vardır ki, o da insanların baxışlarını vә davranışlarını istiqamәtlәndirir, qabaqcadan müәyyәnlәşdirir. Etnolinqvistika dil vә psixologiya, dil vә mәdәniyyәt, dil vә tarix problemlәrinin tәdqiqi ilә dә mәşğul olur .

**Linqvolkulturologiya** dilçiliyin etnolinqvistikaya yaxın bir qolu olub, dil və mədəni anlayışlar arasındakı əlaqəni araşdırır. Linqvokulturologiya yeni dilçilik istiqaməti kimi XXI əsrdə meydana gəlmişdir. Dil və mədəniyyətin qovuşuğunda meydana gələn bu dilçilik sahəsinin predmeti həm dil, həm də mədəniyyətdir. Burada dil yalnız kommunikasiya və dərketmə vasitəsi kimi deyil, millətin mədəniyyət kodu kimi də nəzərdən keçirilir, yəni burada dil və mədəniyyətin qarşılıqlı təsiri öyrənilir. Bu elmin əsas vəzifəsi dilin mədəniyyətlə, etnosla, xalq mentaliteti ilə əlaqəsinin öyrənilməsi və təsviridir .

Linqvolkulturologiya koqnitivistika və antropologiyanın nəzəri və analitik inkişafına təkan verir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. Bakı: NPB. 1919. səh. 600.
2. ↑  *Sharifian, Farzad.* Cultural Conceptualisations and Language: Theoretical Framework and Applications. Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins. 2011.
3. ↑  *Bəylərova A.* Konnotasiyanın tədqiqində linqvokulturoloji yanaşma // Filologiya məsələləri. № 11. Bakı. 2018. səh. 3-9.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Dilçilik** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Santa-Katarina** (*port.* Ilha de Santa Catarina) — Atlantik okeanda, Braziliyanın cənub-şərq sahilində yerləşən ada. Ada bütünlüklə inzibati cəhətdən Florianopolis şəhərinə daxildir.

Coğrafiya
---------

Sahəsi 523 km² təşkil edir. Santa-Katarina ştatı ərazisinə daxildir. Materiklə iki körpü vastəsi ilə birləşir. Ada ilə materik arasında olan boğaz 500 metr enə, 28 km dərinliyə malikdir. Eyni adlı arxipelaqın ən iri adasıdır. Arxipelaqa 30 ada daxildir.

Tarix
-----

Kaliforniya qızıl xəstəliyi dönəmində Nyu-Yorkdan Kaliforniyaya hərəkət edən gəmilər adada dayanırdılar. Gəmilər Horn burnu yaxınlığında qəzaya uğramışlar. 1975-ci ildə bölgədə park təşkil edilmişdir

Əhali
-----

İlk əvvəllər ada Azor adaları sakinləri olan balıqçılar tərəfindən məskunlaşılmışdır. Bəzi kəndlər: Riberyan-da-İlya və San-Antonio-di-Lisbon eynən azor memarlığının cizgilərini daşıyır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Reserva Extrativista Marinha Pirajubaé (Portuguese), MMA, 2022-04-17 tarixində arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 2016-06-04
2. ↑  "Parque Estadual da Serra do Tabuleiro", Ponta do Papagaio (Portuguese), 2022-03-27 tarixində arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 2016-06-11
Günəş əsas ardıcıllıqlı ulduzdur və buna görə də enerjisini hidrogen nüvələrinin heliuma nüvə sintezi yolu ilə əmələ gətirir. Günəş nüvəsində hər saniyə 500 milyon metrik ton hidrogeni əriyir.
 Nüvə bağlayıcı enerji əyrisi. Dəmir-56- a qədər kütlələri olan nüvələrin əmələ gəlməsi yuxarıda göstərildiyi kimi enerji buraxır.
**Termonüvə reaksiyası** iki və ya daha çox atom nüvəsinin bir və ya daha çox fərqli atom nüvəsi və subatom hissəciklər (neytronlar və ya protonlar) yaratmaq üçün birləşdiyi reaksiyadır. Reaktivlər və maddələr arasındakı kütlə fərqi ya enerjinin sərbəst buraxılması və ya udulması kimi özünü göstərir. Kütlədəki bu fərq reaksiyadan əvvəl və sonra atom nüvələri arasında nüvə bağlama enerjisindəki fərqə görə yaranır. Nüvə sintezi aktiv və ya əsas ardıcıl ulduzları və böyük miqdarda enerjinin ayrıldığı digər yüksək miqyaslı ulduzları gücləndirən prosesdir.

Dəmir-56 və ya nikel-62- dən daha yüngül atom nüvələri yaradan nüvə birləşmə prosesi ümumiyyətlə enerji buraxır. Bu elementlər nisbətən kiçik bir kütlə və bir nuklon üçün nisbətən böyük bağlanma enerjisinə malikdirlər. Bunlardan daha yüngül nüvələrin birləşməsi enerji açır (ekzotermik proses), daha ağır nüvələrin birləşməsi isə məhsulun nuklonları tərəfindən saxlanılan enerji ilə nəticələnir və nəticədə yaranan reaksiya endotermik olur. Nüvə parçalanması adlanan tərs proses üçün bunun əksi doğrudur. Nüvə birləşməsində hidrogen və helium kimi daha yüngül elementlərdən istifadə edilir, bunlar ümumiyyətlə daha əriyəndir; uran, torium və plutonium kimi daha ağır elementlər isə daha çox parçalana bilirlər. Fövqəlnovanın həddindən artıq astrofiziki hadisəsi nüvələri dəmirdən daha ağır elementlərə çevirmək üçün kifayət qədər enerji istehsal edə bilər.
**Nazim Qarayev** (*Qarayev Nazim Əliheydər oğlu*; 6 mart 1927, Bakı) — fizika‑riyaziyyat elmləri doktoru, professor. "Geoloqorazvedka" Elmi‑İstehsalat Müəssisəsinin baş elmi işçisi.

Həyatı
------

Qarayev Nazim Əliheydər oğlu 1927-ci il martın 6-da Bakıda anadan olub. Moskva Geoloji Kəşfiyyat İnstitutunu bitirib. 1950-1955-ci illərdə Leninqradda "Geofizuqlerazvedka" trestinin texniki rəhbəri, sonra isə seysmik və kompleks partiyanın baş mühəndisi vəzifəsində işləyib. 1955-ci ildən N.Qarayev Ümumittifaq Elmi-Tədqiqat Geofizika İnstitutunun (ÜİETGİ) Leninqrad filialında nöqtəvi seysmik zondlama metodu ilə regional tədqiqatlar geofiziki partiyasının texniki rəhbəri, sonra isə seysmik laboratoriyanın rəhbəri olub, 1961-ci ildə bu laboratoriya Ümumittifaq Geoloji Kəşfiyyat İnstitutuna (ÜİGKİ) köçürülüb. 1956-1959-cu illərdə N.Qarayev öz müəllimləri – görkəmli alimlər İ.S.Berzon və İ.P.Kosminskayanın təkidi ilə Leninqrad Dağ-Mədən İnstitutunun aspiranturasında təhsilini davam etdirib.

Təltif və mükafatları
---------------------

* "Rusiya Federasiyasının Əməkdar Elm və Texnika Xadimi" (1994)
* "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  Karajev, Nazim, Aligejdarovič // Czech National Authority Database.
3. ↑  *Bağıyeva, Mətanət.* Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar. Qısa bioqrafik məlumat kitabçası (PDF) (az.). Bakı: "Papirus NP". 2016. ISBN 978-9952-8299-1-4. 2017-10-21 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-10-21.
4. ↑  "«И дым Отечества нам сладок и приятен»". 2012-05-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-02.
**Nazim Veys oğlu Veysov** — Şəmkir Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (2005–2014-cü illər).

Həyatı
------

10 avqust 1950-ci ildə Ermənistan Respublikasının Basarkeçər rayonunun Böyük Məzrə kəndində anadan olub. Əmək fəaliyyətinə 1967-ci ildən başlayıb.

1974-cü ildə Gəncə şəhərində Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun(indiki Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti) Mexanikləşdirmə fakultəsini bitirib.

1974-cü ilin noyabrından 1983-cü ilin avqustuna qədər Xanlar(indiki Göygöl) rayonunun heyvandarlıq sovxozunda baş mühəndis, 1983-cü ilin oktyabr ayından 1986-cı ilin avqust ayına qədər isə Xanlar(Göygöl) rayonunun heyvandarlıq sovxozunda Partiya Komitəsinin katibi işləyib.

Nazim Veysov 1979-cu ilin mart ayında Sov.İKP sıralarına daxil olub. 1987-ci ilin iyul ayından 1990-cı ilin fevral ayına qədər Azərbaycan KP Xanlar rayon Komitəsində təlimatçı işləyib. 1992-ci ilin mart ayından 1999-cu ilin aprelinədək Xanlar rayon Kənd Kimya Birliyinin sədri işləyib.

1993-cü ilin iyun ayından Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü olan Nazim Veysov 1993-cü ildə Bakı Sosial İdarəetmə və Politologiya İnstitutunu bitirib. İki seçki Yeni Azərbaycan Partiyası Xanlar rayon təşkilatının sədri seçilb (Sentyabr, 1999 – mart, 2003).

1999-cu ilin aprel ayından 1999-cu ilin oktyabr ayınadək Xanlar Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının müavini, 1999-cu ilin oktyabrından 2003-cü ilin martınadək isə Xanlar Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının birinci müavini işləyib.

24 mart 2003-cü ildən 11 aprel 2005-ci il tarixinədək Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı, 11 aprel 2005-ci ildən 8 oktyabr 2014-cü il tarixinədək isə Şəmkir Rayon İcra Hakimiyyətinın başçısı vəzifəsindən azad edilib

Ailəlidir, üç övladı var.

İstinadlar
----------
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Nazim İbrahimov.

**İbrahimov Nazim Allahverdi oğlu** — Azərbaycanın əməkdar mühəndisi.

Həyatı
------

1936-cı ildə Goranboy rayonunda anadan olmuşdur. 1954-cü ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfat İnstitutunun meyvə-tərəvəzçilik və üzümçülük fakultəsinə daxil olmuş və 1959-cu ildə təyinatla Xanlar şərab zavodunda işləmişdir. Zavodda şərabçılıq işlərinə dərindən bələd olduqdan sonra onu Şampan sexinə rəis təyin edirlər. 1964-cü ildə qiyabi aspiranturaya daxil olmuş və 1968-ci ildə Şampan şərabları üzrə namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.

Şampan şərabları üzrə tanınmış mütəxəssis Nazim İbrahimov 1971-ci ildə Bakı 1№-li şərab zavoduna direktor vəzifəsinə irəli çəkilir. Bu vəzifədə 1990-cı illərin əvvəllərinə qədər işləmişdir.

Nazim İbrahimov bu arada 32 elmi əsərin, o cümlədən 3 elmi ixtiranın və 3 elmi monoqrafiyanın müəllifi olmuşdur. O, Respublikanın əməkdar mühəndisi və xeyriyyəçilik sahəsində H.Z.Tağıyev adına mükafata layiq görülmüşdür.

Azərbaycan şərablarının texnologiyası monoqrafiyasında sırf şərabçılıq məsələləri, onun texnologiyası, şərabın kimyası, şərabçılıq avadanlıqları, şərabların xəstəliyi və onun müalicəsi, şərabçılıq tullantılarından istifadə etmək usulları ətraflı izah edilmişdir.

Nazim İbrahimov Azərbaycanda məskunlaşmış alman üzümçülərinin və şərabçılarının yerli əhaliyə yaxından köməklik göstərmələrini və bu sahənin sənaye təməlində inkişaf etdirmələri haqqında sanballı yazılar müəllifidir.

Kitabları
---------

* "Azərbaycan tarixinin alman səhifələri". Azərbaycan nəşriyyatı, Bakı, 1997.

İstinadlar
----------

1. ↑  "TANINMIŞ ÜZÜMÇÜLƏR: İbrahimov Nazim". 2013-08-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-30.
2. ↑  "Azərbaycan tarixinin alman səhifələri". 2021-01-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-29.
**Nodar Kumaritaşvili** (25 noyabr 1988 - 12 fevral 2010) — Gürcüstan idmançısı

Kirşə idmanı üzrə Gürcüstan milli komandasının üzvü Nodar Kumaritaşvili 2010-cu ilin fevralında məşq zamanı dünyasını dəyişib. Faciə Kanadanın Vankuver şəhərində keçirilən XXI Qış Olimpiya Oyunlarının təntənəli açılış mərasiminə 5 saat qalmış baş verib. 21 yaşlı idmançı məşq zamanı ikinci yürüşün sonuncu 270 dərəcəlik döngəsində kirşəyə nəzarəti itirib. Saatda 144 kilometr sürətlə hərəkət edən kirşə divara dəyərək kənara atılıb. Həkimlər özlərini idmançıya yetirib ilkin yardım göstərməyə çalışıblar. Qəzadan 8 dəqiqə sonra vertolyotda olan Nodar xəstəxanaya çatdırılıb. Cəmi iki saat sonra isə gürcü vəfat edib. Mütəxəssislər faciəni yolun sürətli olması ilə izah edirlər. Böyük təcrübəsi olmayan idmançıların kirşənin həddən artıq sürət yığması ilə bacara bilmədiyindən ciddi çətinliklərlə üzləşəcəyi isə əvvəlcədən ehtimal olunurdu.
Nodar Kumaritaşvili ölümündən sonra Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin (İOC) ali ordeni ilə mükafatlandırılıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ağ Olimpiada faciə ilə başladı[*ölü keçid*]
2. ↑  "Olimpiadada ölən idmançıya ali orden verildi". 2010-10-31 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-10-29.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İdmançı** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Orlean** — Fransada şəhər, Luar departamentinin inzibati mərkəzi. Əhalisi (1999): 113,126. Mühüm nəqliyyat qovşağı, iri sənaye mərkəzidir.

Orlean qədimdə Senabum adlanmışdır. E.ə. I əsrdə Yuli Sezar dağıtdırmışdı. III əsrdə Roma imperatoru Avrelianın hakimiyyəti dövründə bərpa edilmiş və V əsrdən onun şərəfinə Avrelianum adlanmağa başlamışdır. 6 əsr-7 əsrin əvvəlində Orlean krallığının mərkəzi olmuş, X əsrdən mühüm qalaya çevrilmiş, XII əsrdə iri ticarət mərkəzi kimi formalaşmışdı. 1309-cu ildə universitetin əsası qoyuldu. Yüzillik müharibə dövründə 7 ay ingilislər tərəfindən mühasirədə olmuş, 1429-cu ilin mayında Janna d'Arkın başçılığı ilə fransız qoşunları azad etmişdi. Fransada dini müharibələr dövründə (XVI əsr) Orlean hugenotların istinadgahlarından biri idi. 1940-cı ilin iyununda alman qoşunları tutmuş, 1944-cü ilin avqustunda müttəfiqlərin birgə silahlı qüvvələri tərəfindən azad edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Orlean sülaləsi
* Orleançılar
* Yeni Orlean

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  répertoire géographique des communes. Institut national de l'information géographique et forestière.
3. ↑  Populations légales 2020. Fransa Statistika və İqtisadi Araşdırmalar üzrə Milli İnstitutu, 2022.
4. 1 2  Base officielle des codes postaux. La Poste, 2018.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Orlean*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Əski-Saray** (krımtat. Eski Saray, *Köhnə saray*) — keçmiş məscid, XIV əsrin krım-tatar arxitekturasının abidəsi, Krımda yerləşən ən qədimi məscidlərdən biri. Məscid Simferopol rayonunun Pioner kəndində yerləşir.

Tarixi
------

Məscid Salqir çayının vadisində yerləşmişdir. Əski-Sarayın yox olmuş qəsəbəsinin yerində inşa edilmişdir. Əvvəllər burada məsciddən başqa, həmçinin zərbxana və saray (sonuncu adını qəsəbəyə vermişdir) fəaliyyət göstərirdi. Məscid Qızıl Orda ulusu zamanında dağılmışdır.

1923-cü ildə məscidi professor P. V. Nikolski tədqiq etdi. Onun yazılarına əsasən, o zaman məscidi günbəz bəzəyirdi. Həmin günbəz bizim dövrümüzə qədər gəlib çata bilməmişdir. Sovet vaxtında bir neçə dəfə məscidi bərpa etmək cəhdi göstərilmişdir. 1969-cu ildə abidənin ruinirovanizasiya və konservasiyası üzrə işlər görülmüşdür: çatların inyeksiyaları aradan qaldırılmış, bir sıra alt pəncərələrdə daş hörməsi qismən bərpa edilmişdir. Divarlar dəmir-beton qayışıyla bərkidilmişdir.

Arxitektura
-----------

Məscid iki kvadrat şəklində olan hissədən təşkil olunmuşdur: 12,7 m uzunluğu olan böyük və 6 m uzunluğu olan kiçik hissədən. Kiçik məscid təxmini olaraq, qadınlar üçün nəzərdə tutulurdu. Şimal-qərb tərəfindən — minarənin xarabalıqlarını görmək mümkündür. Məscidin divarları xırda dənəli qumdaşıdan hörülmüşdür. Divarlar kifayət qalındırırlar (125 santimetrə qədər). Konstruktiv və dekorativ elementlər əhəng daşı ilə yerinə yetirilmişdir. Şimal tərəfində yerləşmiş əsas giriş tağı qövs şəklində işlənilmişdir. Yan tərəflərdə mehrab şəklində olan taxçalar yerləşmişdir. Məscidin (şərqdən başqa) divarlarından hər biri 5 pəncərəyə malikdir: birinci səviyyədə 2 kvadrat, ikincidə 2 yarımdairəvi və üçüncü səviyyənin mərkəzi hissəsində yumru pəncərə.

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Мечеть Эски-Сарай". Крымский архитектурный портал. 2014-12-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-21.
2. 1 2  "Мечеть Эски-Сарай". cidct.org.ua. 2013-01-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-21.
3. ↑  "Мечеть Эски-Сарай". crimeaz.ru. 2017-03-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-21.

Tarixçə
-------

* Исаенко А. Путешествие к Эски-Сарайской мечети // Крымские известия. −2005. — № 35
* Крикун Е. В. Памятники крымскотатарской архитектуры. — Симферополь : Крымучпедгиз, 1998

| ⛭Krım məscidləri |
| --- |
| Akyar məscidi  • Bəybars məscidi  • Böyük Cami  • Böyük Xan məscidi  • Bulqakov məscidi  • Cümə Cami  • Əski-Saray məscidi  • Hacı Seyi Nafə məscidi  • İsmi xan Cami  • Kebir Cami   • Kerç məscidi  • Kökköz məscidi  • Kiçik xan məscidi  • Qurşun Cami  • Molla Mustafa Məscidi  • Müfti Cami  • Orta Cami  • Özbək xan məscidi  • Padşah məscidi  • Seyid Xəlil Çələbi məscidi  • Taxtalı məscidi  • Yuxarı məscid |  |
Ornitoloji turizm — müxtəlif quş növlərini təbii mühitlərində müşahidə etmək məqsədiylə baş tutan turizm fəaliyyəti. Ekoloji turizmin növlərinə aid olan ornitoloji turizmin inkişafına quşlar haqqındakı sənədli filmlər, teleskop və dürbün kimi avadanlıqların çox baha olmaması, müxtəlif dövlətlərin həvəsləndirici proqramları müsbət təsir göstərir. Ornitoloji turizmdə müşahidə olunan quşlar qəfəsə salına, əhlilləşdirilə, yaxud gəlir əldə etmək məqsədilə quş fermalarında saxlanıla bilməz.

Türkiyədə ən çox bu ərazilərdə ornitoloji turizm inkişaf etmişdir: Qızılırmak deltası, Marmara hövzəsi, Meriç hövzəsi, Konya qapalı hövzəsi, Dəclə hövzəsi, Antalya hövzəsi, Burdur qapalı hövzəsi, Yumurtalıq gölü, Manyas quş cənnəti, Şərqi və Qərbi Qaradəniz hövzəsi və s.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ornitoloji turizm perspektivləri". 2021-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-13.
2. ↑  Quatemalada quş müşahidəçiliyi destinasiyalarının inkişafı üçün davamlılıq kriteriyaları
3. ↑  Quş müşahidəçiliyi
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Cəmilə (dəqiqləşdirmə).

**Cəmilə** (*ərəb.* جميلة‎) — Əlcəzairin şimal-şərqində, Təll-Atlas diyarında, Setiv vilayətində kənd. Eramızın 96–97 illərində Qədim Romanın bərbərlərlə mübarizəsi zamanı hərbi koloniya və istehkam kimi salınmış *Kuikul* şəhərinin yerində yaranmışdır. Şəhərin çiçəklənmə dövrü II əsrin ortaları – IV əsrə, Roma əyaləti Numidiyanın iri mərkəzi olduğu vaxta təsadüf edir.

III əsrdə əhalisinin sayı 20 min nəfərə çatmışdı. 455-ci ildə vandallar tərəfindən tutulmuş, 533-cu ildə bizanslılar tərəfindən geri alınmışdır.

VI əsrin sonlarında şəhərin tənəzzülü başlamışdı. 1909-cu ildən etibarən Cəmilədə müntəzəm qazıntılar aparılır. Qədim şəhərin şimal hissəsi müntəzəm planlıdır: hər iki tərəfində sıra sütunlar olan enli döşənmiş əsas küçə, Köhnə forumun, bazar, Venera məbədi və yaşayış evlərinin xarabalıqları aşkar olunmuşdur.

Şəhərin bayırında 3 min nəfər tamaşaçı yeri olan teatr binası (161), *Kommod termaları* (183–185), *Karakalla tağı* (216), *Severlərin forumu*, *Apsidalı ev*, fəvvarələr inşa edilmişdi. Qədim şəhərin xarabalıqları Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir. Antik kənd yaxılığında *arxeologiya muzeyi* fəaliyyət göstərir. Burada Cəmilədən tapılmış antik mozaikalar, heykəllər, keramika və tunc əşyalar sərgilənir.

Qalereya
--------

* Cəmilə
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Cəmilə // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 5-ci cild: Brüssel – Çimli-podzol torpaqlar (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2014. səh. 273. ISBN 978-9952-441-10-9.

Mənbə
-----


Vikianbarda ***Cəmilə*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Cəmilə // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 5-ci cild: Brüssel – Çimli-podzol torpaqlar (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2014. səh. 273–274. ISBN 978-9952-441-10-9.

| ⛭Əlcəzairdə yerləşən UNESCO-nun ümumdünya irsi obyektləri |
| --- |
|  | Əlcəzair Kasbahı  • Qalatu Bəni Həmmad  • Cəmilə şəhəri  • Mzab  • Tassilin Accer  • Timqad  • Tipaza |  |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |
**Maunt Kisko bələdiyyə kompleksi** — Kisko dağında yerləşən milli tarixi bir bölgədir.

Ərazidə iki bina mövcuddur: Maunt Kisko şəhər və kənd zalı (1932) və Amerika Birləşmiş Ştatları Poçt İdarəsi (1936). Hər ikisi də Kolonial intibah memarlığı üslubundadır. Şəhər və kənd zalı hörülmüş bir çadır damı ilə doldurulmuş, əhəngdaşlı bir təməl üzərində iki mərtəbəli, çarpaz formalı kərpic binadır. Onun səkkizbucaqlı saat qülləsi var. Kənd kitabxanası 1960-cı il ayrı, bitişik bina inşa edilənə qədər binanın ikinci mərtəbəsində fəaliyyət göstərirdi. Binanın birinci mərtəbəsində əvvəllər polis bölməsi və kiçik bir həbsxana yerləşirdi. Poçt şöbəsi bir mərtəbəli kərpic binadadır. 1936-cı ildə rəssam Tomas Donnelli tərəfindən hazırlanan "Maunt Kisko" tarixini əks etdirən fresklər var.

Maunt Kisko kənd zalı
1997-ci ildə Tarixi Yerlərin Milli Reyestrinə əlavə edildi.

2017-ci ildə Maunt Kisko xalq kitabxanası şəhərin keçmiş merinin şərəfinə Henriç V. Kensinq "Memorial Library" adlandırıldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "National Register of Historic Places" (İngilis). npgallery.nps.go. 30 May 2016 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Mount Kisco Naming Library After Former Mayor" (İngilis). dailyvoice.com. 2019-11-08 tarixində arxivləşdirilib.
**Stad Boeva** — Yeni Kaledoniyanın Boulari Bey adlı körfəzin yaxınlığında yerləşən və futbol üçün istifadə olunan idman stadionudur. Stadion bir sıra yerli klublara və 2011-ci ildə Sakit Okean oyunlarında kişilərdən ibarət futbol turnirinə ev sahibliyi etmişdir. Belə ki, Stad Boeva 2011 Sakit Okean oyunlarında futbol turnirində ən böyük qələbələrdən olan və 3 sentyabr 2011-ci ildə keçirilən Papua-Yeni Qvineyanın Kiribatiyə 17-1 qalib gəlməsinə, 5 sentyabr 2011-ci ildə isə Taitinin Kiribatiyə 17-1 qalib gəlməsinə ev sahibliyi etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Stade Boewa, Boulari (New Caledonia)". 2012-03-31 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-06-30.
2. ↑  "Oceania Football Confederation - Schedule & Results". 2012-09-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-06-30.
3. ↑  "Kiribati 1-17 Papua New Guinea". 2013-02-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-06-30.
4. ↑  "Kiribati 1-17 Tahiti". 2013-02-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-06-30.
Salyut 1 kosmosa göndərilən ilk kosmik stansiya idi. O, 1971-ci ilin aprelində Sovet İttifaqı tərəfindən orbitə buraxılıb və 1971-ci ilin oktyabr ayına qədər kosmosda qaldı. Kosmosda olduğu müddətdə onu ekipajlarla birlikdə iki kosmik gəmi ziyarət etdi. Salyut 1-in məqsədi kosmik stansiyanın necə işlədiyini öyrənmək və sınaqdan keçirmək idi. İkinci məqsəd kosmosda uzun müddət qalmağın insan orqanizminə necə təsir etdiyini öyrənmək idi. Onun bir sıra problemləri var idi, lakin ondan gələcək stansiyalara kömək edən çox şey öyrənildi.

Stansiya əvvəlcə kosmosda gizli hərbi stansiya yaratmaq üçün Almaz proqramının bir hissəsi idi. 16 fevral 1970-ci ildə onun əvəzinə mülki hala salınması qərara alındı. Sovet kosmik proqramı proqrama DOS adını verdi. Bu, rus dilində "Dolqovremennaya orbitalnaya stanziya" sözünün abbreviaturasıdır və ingiliscə "uzunmüddətli orbital stansiya" deməkdir. İlk stansiya kosmik proqram üzərində işləyən insanlar tərəfindən DOS-1 adlandırıldı. İctimaiyyət üçün o, Zarya kimi tanınmalı idi, lakin buraxılmazdan əvvəl Salyut olaraq dəyişdirildi. Salyut salam üçün rus sözüdür və Yuri Qaqarinin şərəfinə verilmişdir.

Stansiya silindr şəklində idi və dörd sahədən ibarət idi. Biri kosmik gəminin qoşulmasına imkan verən dok modulu idi. İkincisi insanların yaşaya biləcəyi əsas modul idi. Üçüncüsü, stansiyanı idarə etmək üçün avadanlıqları olan köməkçi modul idi. Dördüncüsündə stansiyanı hərəkət etdirmək üçün mühərriklər var idi. Bunlardan başqa stansiyada dörd günəş paneli var idi.

Buraxılış 19 aprel 1971-ci ildə Proton K raketi ilə həyata keçirildi. İki gün sonra ilk ekipaj da Soyuz raketində buraxıldı. Onlar stansiyada 30 gün qalmalı idilər. Onların kosmik gəmilərinin stansiyaya qoşulmasında (qoşulmasında) problem olduğu üçün bu baş vermədi. 5,5 saat cəhd etdikdən sonra onlar Yerə qayıtmalı olublar. İkinci ekipaj (Soyuz 11) 6 iyun 1971-ci ildə göndərildi və daxil ola bildi. Əvvəlcə missiya yaxşı keçdi. Lakin stansiyadakı problemlərə görə onlar planlaşdırılan 30 gündən cəmi 23 gün qala bildilər. Onların qalma müddəti o vaxt insanların kosmosda keçirdiyi ən uzun müddət idi. Stansiyada olarkən elm adamlarına kosmosdakı həyatı anlamağa kömək etmək üçün təcrübələr apardılar. "Soyuz 11" gəmisinin ekipajı havanın çıxması zamanı atmosferə yenidən daxil olarkən həlak olub.[9] Stansiyaya başqa heç bir kosmik gəmi gəlməyib. Salyut 1 11 oktyabr 1971-ci ildə orbitdən çıxarıldı (kosmosdan çıxarıldı). Mühərriklər orbiti aşağı salmaq üçün istifadə edildi ki, atmosferdə yansın.

Soyuz 1-in dizaynı özünü yaxşı tərəfdən göstərdi. Daha sonra Salyut 7 və Salyut 8 kimi uzunmüddətli stansiyalar onun əsasında quruldu. Mir və Beynəlxalq Kosmik Stansiyanın Zvezda modulunun hissələri də bu dizayna əsaslanırdı.

Soyuz 1-in ardınca sıradan çıxmış Salyut 2 stansiyası gəldi.

istinadlar
----------
**Srvena Zvezda Futbol Klubu** (serb-kiril Фудбалски клуб Црвена звезда) — adı *Qırmızı (və ya Qızıl) ulduz* kimi də tərcümə edilən, Serbiyanın Belqrad şəhərində yerləşən, tərkibində bir çox idman növünü birləşdirən Qırmızı Ulduz İdman Dərnəyinin kişilərdən ibarət professional futbol komandasıdır.

1991-ci ildə Avropa kubokunu, həmçinin 1991-ci ildə Qitələrarası Kuboku qazanan yeganə Serbiya və Yuqoslaviya klubudur. 31 dəfə milli çempionatın, 24 dəfə ölkə kubokunun, 2 dəfə Superkubok, 1 dəfə Serbiya və Yuqoslaviya təmsilçiləri arasında liqa kubokunu qazanan komanda Yuqoslaviyanın ən müvəffəqiyyətli klubu idi və Yuqoslav Birinci Liqasının bütün zamanlar üzrə cədvəlində birinci olmuş, müasir dövrdə isə Serbiyanın ən müvəffəqiyyətli klubdur. 1991–92 mövsümündən etibarən Srvena Zvezdanın ən yaxşı nəticələri UEFA Çempionlar Liqasının qrup mərhələsi və UEFA Avropa Liqasının pley-off mərhələsindədir.

2008-ci ildəki sorğulara görə, Belqrad təmsilçisi Srvena Zvezda Serbiyada ən populyar futbol klubudur, əhalinin 48,2% -i onları dəstəkləyir. Digər keçmiş Yuqoslaviya respublikalarında və Serbiya diasporasında çoxlu sayda tərəfdarları var. Əzəli rəqibi Belqradın digər təmsilçisi Partizan klubudur. Bu iki rəqib klub arasındakı çempionat oyunları *Əbədi derbi* (və ya Cənub-Şərqi Avropa derbisi) kimi tanınır.

Beynəlxalq Futbol Tarixi və Statistikaları Federasiyasının XX əsrin ən yaxşı 200 Avropa klubunun siyahısında görə Srvena Zvezda Hollandiyanın Feyenoord klubu ilə siyahıda 27-ci yeri bölüşən ən yüksək reytinqli Serb və keçmiş Yuqoslaviya klubudur.

Tarixi
------

4 mart 1945-ci ildə yaranmışdır.

Avropa kuboklarında iştirak
---------------------------

Uğurları
--------

Çempionlar liqasının qalibi - 1991-ci il

İstinadlar
----------


Vikianbarda ***Srvena Zvezda FK*** ilə əlaqəli mediafayllar var.

Həmçinin bax
------------

* Srvena Zvezda Belqrad QVK
**Şri Mataci Nirmala Devi** (21 mart 1923, Çxindvara[d], Britaniya Hindistanı – 23 fevral 2011, Genuya) — Sahaca-Yoqa nın yaradıcısı.

Həyatı
------

Şri Mataci Nirmala Devi 21 mart 1923-cü ildə Hindistanın Maharaştra şəhərində xristian ailəsində anadan olub. Atası və anası Prasad və Cornelia Salve, Şalivahana Kral Sülaləsi nəslindən idi. Bu son dərəcə parlaq uşağın gözəlliyini görüb ona "Təmiz, qüsursuz" mənasını verən Nirmala adını verdilər.

Daha sonra Şri Mataji Nirmala Devi kimi çoxluq arasında tanınmağa başladı; yəni doğulduğu gündən aydınlaşan və çox gənc yaşlarında bütün bəşəriyyət üçün mümkün olması lazım olan misilsiz bir qabiliyyətə sahib olduğunu anlayan əziz Anne.

Ailəsi İngiltərənin hakimiyyəti altında Hindistanın Müstəqilliyi uğrunda mübarizədə mühüm rol oynadı. Mahatma Qandinin yaxın dostu olan atası Hindistanın Seçki Cəmiyyətinin üzvü idi. Məşhur bir alim idi, 14 dildə danışırdı və Quranı marati dilinə ilk çevirən idi. Anası Hindistanda Riyaziyyat üzrə Fəxri qazanan ilk qadın idi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Matadźi Nirmala Dewi // MAK (pol.).
2. 1 2  .

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Foto, video və audio | YouTube |
| Tematik saytlar | IMDb |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 14421137p · GND: 132920409 · ISNI: 0000 0000 7842 199X · LCCN: no99054381 · NKC: jn20020217006 · NTA: 256233888 · VIAF: 66681485 · WorldCat VIAF: 66681485 |

 |
**SsangYong**, Cənubi Koreya avtomobil istehsalçısı və polad sənayesi şirkətidir. Koreya dilində SsangYong indiki zaman, müasir zaman mənasındadır.

1954-cü ildə Cənubi Koreya Guro-gu Seoul’da SsangYong Motor Company şirkətini Hadonghwan Motor Company adıyla quraraq İngiltərədən hissələr halında gələn Jeep modeli avtomobilləri yığmağa başlamışdır.

Tarix
-----

#### Dong-A Motor (1954–1987)

SsangYong əvvəlcə iki ayrı şirkət kimi fəaliyyətə başlayıb: Ha Dong-hwan Motor Workshop (1954-cü ildə yaradılmışdır) və Dongbang Motor Co (1962-ci ildə yaradılmışdır). 1963-cü ilin ortalarında iki şirkət Ha ​​Dong-hwan Motor Co adı altında birləşdi. 1964-cü ildə Ha Dong-hwan Motor Company ABŞ ordusu üçün ciplər, yük maşınları və avtobuslar istehsalına başladı. 1976-cı ildən başlayaraq şirkət müxtəlif xüsusi təyinatlı maşınlar istehsal etdi. 1977-ci ildə adını Dong-A Motor olaraq dəyişdirdikdən və 1984-cü ildə Keohwa-ya nəzarəti ələ keçirdikdən sonra 1986-cı ildə SsangYong Business Group tərəfindən satın alındı.[*mənbə göstərin*]

Modelləri
---------

* SsangYong Actyon
* SsangYong Actyon Sports
* SsangYong Chairman
* SsangYong Istana
* SsangYong Korando
* SsangYong Kyron
* SsangYong Musso
* SsangYong Musso Sports
* SsangYong Rexton
* SsangYong Rodius
* SsangYong SY Truck
* SsangYong Transstar

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***SsangYong*** ilə əlaqəli mediafayllar var.

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Avtomobil** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Arxa planda bir pərəncə geyən qadın. 1842
Əfqan qadınları yapıncıda
**Pərəncə**(*ərəb.* برقع‎) (sinonimi: yapıncı, tək-tük hallarda çadra) — müsəlman ölkələrində, ələlxüsus Mərkəzi Asiya və Yaxın Şərqdə xalatı xatırladan və yalançı qolları olan, eləcə də üzü örtmək üçün torcuğu olan qadın üst geyimi.İranın cənubunda niqab kimi geyimə ki rəngli dekorasyonları var,pərəncə (burqa) deyilər.

Qalereya
--------

* Bir pərəncə Çikaqo Şərqşünaslıq İnstitutunun Muzeyində.Bir pərəncə Çikaqo *Şərqşünaslıq İnstitutunun Muzeyi*ndə.
* İranın cənubunda ki Bəndər Abbasda qadınların niqab kimi geyimi İranın cənubunda ki Bəndər Abbasda qadınların niqab kimi geyimi
* Dekorativ pərəncənin digər forması Dekorativ pərəncənin digər forması

Qaynaqlar
---------

* الشامسی، عبدالله، بن نجیب. الألبسة الشعبیة فی دولة الامارات العربیة المتحدة. اتحاد کتاب ادباء الامارات، سال ۱۹۹۱ میلادی.


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Pərəncə*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |
**Nojan-sür-Marn** (*fr.* Nogent-sur-Marne) — Fransanın şəhər və kommunası.

Coğrafiyası
-----------

*Nojan-sür-Marn* şəhəri Val-de-Marn departamentinin ərazisində yerləşir, regionu — İl-de-Frans. Nojan-sür-Marn dairəsinin inzibati mərkəzidir.

Tarixi
------

Nojan-sür-Marn orta əsrlərdən bəri tanınır. 581 yaşına qədər olan salnaməsində, Qreqori Franks kralı Çilperikin sevimli yaşayış yerlərindən biri olan Novigentum şəhəri haqqında məlumat verir. Yerli xəstəxanaya məxsus ərazidə, habelə Fransız kralı VII Çarlz tərəfindən xanıma Aqnes Sorel üçün inşa edilmiş və 1626-cı ildə Kardinal Rişelin əmri ilə sökülmüşdür (XIV əsr). Bundan əlavə, XII əsrə aid Sankt-Saturn kilsəsi görməli yerlərindən biridir.

Nojan-syur-Marn şəhərində tanınmış rəssam Antuan Vatto vəfat etmişdir.

1792-ci ildə Nojanda 1198 nəfər, 1881-ci ildə — artıq 9491 əhali yaşayırdı.

Qardaşlaşmış şəhərlər
---------------------

* İsveçrə İverdon-Le-Ben, İsveçrə
* Almaniya Ziqburq, Almaniya
* İtaliya Kastilyone-dey-Pepoli, İtaliya
* Portuqaliya Nazare, Portuqaliya
* Polşa Boleslavets, Polşa
* Livan Cezzin, Livan
* İsrail Metula, İsrail.

İstinadlar
----------

1. ↑  répertoire géographique des communes. Institut national de l'information géographique et forestière.
2. ↑  Populations légales 2020. Fransa Statistika və İqtisadi Araşdırmalar üzrə Milli İnstitutu, 2022.
3. ↑  Base officielle des codes postaux. La Poste, 2018.

Xarici keçidlər
---------------

* Nojanın tarixi Arxivləşdirilib 2007-10-21 at the Wayback Machine
**Abar** - qədim türk mənşəli tayfanın adıdır. Bu tayfa adının avar variantı da məlumdur. Eramızın II-III əsrlərində Kür sahilində Obaren adlı tayfanın yaşaması ədəbiyyatda göstərilir.

V əsr erməni müəllifi Yeqişenin Balasakanda aparan adında tayfanın yaşadığını qeyd etmişdir(21, 96). Etnonim av+ar formasında düzəlmişdir. Tədqiqatçılar ar, ər sözünün türk dillərindəki ər "kişi, qəhrəman, igid" mənasında olduğunu qeyd edirlər. Etnonimin birinci hissəsi olan av elementinə gəlincə isə onun ab variantının işlənməsi türk dilləri üçün xarakterik olan bv keçidi ilə əlaqədardır. Beləliklə, qədim türk tayfasının adı
abar(avar) olmuş və bu tayfa Qafqazın müxtəlif regionlarında, o cümlədən də Ermənistan ərazisində yaşamışdır.

Abar sözü ilə bağlı coğrafi adlar
---------------------------------

Ermənistanda türk mənşəli abar(avar) tayfasının adından düzəlmiş Aşağıdakı etnotoponimlər qeydə alınmışdır: ABARAN- Irəvan xanlığında
mahal adı; Alagöz (Ələyəz) və Pəmbək dağ silsilələri arasında Kasax (əsli Qazax) çayının yuxarı axınında yaylaq adı; İrəvan qəzasında çöl adı, İrəvan xanlığının Abaran mahalında çay adı

1728-ci ildə Irəvan əyal ətinin Karbi nahiyyəsində kənd adı; ABARANOĞLU – 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin Abaran nahiyyəsində kənd adı; AVARAN-Irəvan quberniyasının Eçmiadzin qəzasında kənd adı; BAŞ ABARAN - Irəvan xanlığında mahal adı. Əsasında abar(avar) tayfasının adı duran etnotoponimlər
yalnız Ermənistan ərazisində yayılmamışdır. Bu etnotoponimin başqa ərazilərdə yayılması da aşkara çıxarılmışdır.

XIX əsrdə Şimali Qafqazda Kuban əyalətinin Maykop dairəsində Abarançay, Azərbaycanın Qusar rayonunda Avarandağ, Xaçmaz rayonunda Avaran kəndi qeydə alınmışdır. R.Əliyeva Azərbaycanın Qusar rayonunda Avaranqışlaq kənd adının olduğunu qeyd edir. Onun kitabının əlavəsində
verilmiş Azərbaycan toponimləri siyahısında Abarançay adı və onun yanında bu adın hazırda Kamiçay olması göstərilir.

Mənbə
-----

1. ↑  Aliev K. Toponimika i gtnonimika ob gtnoqeneze na territorii Azerbaydcanskoy SSR.-Materialı dokladov P
naüçnoy konferenüii,posvəhennoy izuçeniö toponimii Azerbaydcanskoy SSR. – Baku: Glm, 1981. – S. 31-33.
2. ↑  Əliyeva R. Azərbaycan toponimləri. –Bakı: Qanun, 2002. - 136s.

Ədəbiyyat
---------

* Könül Ibrahim qızı Səmədova. Qərbi Azərbaycan-indiki Ermənistan etnotoponimlərinin arealları (monoqrafiya). Bakı, "Nurlan", 2008,- 152 səh.

Həmçinin Bax
------------

* Türk dili
* Qərbi Azərbaycan
* Abaran
**Qreqori Mertens** (*fr.* Gregory Mertens; d. 21 fevral 1991, Anderlext - ö. 30 aprel 2015, Genk) — keçmiş belçikalı peşəkar futbolçu. Mərkəz müdafiəçisi idi. Son klubu "Lokeren" olmuşdur.

Karyerası
---------

Qreqori Mertens peşəkar karyerasına 2011-ci ildə "Serkl Brügge"də başlamışdır. O, bu kluba 2010-2011 qış transfer dövründə əvvəllər oynadığı "Gent" klubunun keçmiş baş məşqçisi Bob Pitersin istəyi ilə transfer olunmuşdur.

2011-ci ilin 12 fevralında Qreqori Mertens "Serkl Brügge"-"Anderlext" oyununun 89-cu dəqiqəsində Hans Kornelisi əvəz edərək ilk peşəkar oyununa çıxmışdır. Serkl Brügge oyunu 0:1 məğlub başa çatdırmışdır.

23 may 2013-cü ildə "Voluve" klubuna qarşı oyunda ilk dəfə het-rik etmişdir.

Ölümü
-----

Mertens 2015-ci ilin 27 aprelində "Lokeren" forması ilə "Genk"ə qarşı oyunda qəfildən ürək tutması baş vermişdir. Təcili yardım maşını ilə xəstəxanaya 
aparılmış, komaya girmişdir. Lakin 30 aprel saat 16:30-da vəfat etmişdir. "Lokeren" klubu bu hadisədən sonra UEFA-ya Mertensin bütün lazım olan fitnes testlərindən keçdiyini bildirmişdir.

Ölümündən 1 gün sonra "Lokeren" komandasının oyunçuları "Vesterlo"ya qarşı pley-of oyununda üzərində Mertensin adı və nömrəsi 4 olan köynəklərlə çıxmışdırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-08-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-02.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-05-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-02.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-05-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-02.

Xarici keçidlər
---------------

* Soccerway-da profili
* Serkl Brüggenin rəsmi saytında Arxivləşdirilib 2015-09-23 at the Wayback Machine
* Serk Brügge muzeyi
* Belçika millisində çıxışı
Tuat regionunun Əlcəzair daxilində xəritəsi.
**Tuat** (Touat) — Əlcəzairin cənubunda, Böyük Səhrada vahə qrupu. Saur vadisini suvarır. 120 minə yaxın insan yaşayır. Xurma, tütün, pambıq, arpa və buğda əkilir. Tuat mühüm kommersiya və strateji mövqeyə malikdir. Mərakeş və Əlcəzairdən Timbuktuya gedən marşrutların üzərində yerləşdiyinə görə əhəmiyyət kəsb edir.

Tuat vahələri Tabezruft yolunun şimal ucunda yerləşdiklərinə görə transsəhra ticarətdə mühüm rol oynayırdılar.

Regionda demək olar ki, yağıntı yoxdur, kənd təsərrüfatı qrunt sularından asılıdır. Tuat kontinental interkalyarın cənub-qərb kənarında yerləşir, burada sulu təbəqə səthdən cəmi 2–6 m aşağıda yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Kassir, A.* "Exploitabilité des eaux souterraines du Gourara-Touat (Sahara Nord-Occidental - Algérie)" (PDF), International Association of Hydrological Sciences (IAHS) Publication (French), 142 (1), 1983: 149–158, 2012-03-13 tarixində arxivləşdirilib (PDF), İstifadə tarixi: 2022-11-22
**Mauro Tassotti** (it. Mauro Tassotti ; 19 yanvar 1960, Roma) — İtalyalı keçmiş futbolçu və məşqçi. Müdafiəçi mövqeyində çıxış edib. Daha çox "Milan" klubundakı çıxışları ilə tanınır.

Karyera
-------

 Mauro Tassotti "Milan" da 1983/84 mövsümündə çıxış edirMauro Tassotti karyerasına "Latsio" klubunda başlayıb, klubda debütünü 5 noyabr 1978-ci ildə "Askoli"yə qarşı oyunda edib. Tassotti 2 mövsüm "Latsio"da keçirdikdən sonra, o zaman İtaliya futbolunda yaranan qalmaqal səbəbindən *B Seriyasına düşən* "Milan" klubuna keçir. 

Tassotti 24 avqust 1980-ci ildə "Kataniya" klubu ilə oyunda Milanlıların heyətində debüt edir. "Milan"a gəldikdən dərhal sonra Tassotti Rossonerilərin əsas oyunçusuna çevrilir. Arriqo Sakkinin "Milan" məşqçi korpusuna gəlişi ilə Tassotti özü də klubun ən hörmətli və əvəzolunmaz oyunçularından birinə çevirilir. Bu zaman o, komandanın vitse-kapitanı olur.

Sakki və daha sonra onu əvəzləyən Fabio Kapello dövrundə "Milan" ilə 5 Skudetto, 4 İtaliya Superkuboku, 3 Çempionlar Liqası, 3 UEFA Super Kuboku və 2 Qitələrarası Kubok qazanır.

Tassotti İtaliya millisində debütünü 14 oktyabr 1992-ci ildə İsveçrə ilə matçda edri.

1994-cü ildə Tassotti İtaliya millisi ilə Dünya Kubokuna gedir, milli komandanın baş məşqçisi, Tassottinin Milandakı keçmiş məşqçisi Arriqo Sakki milli komandanın müdafiəsini Milanın müdafiə xətti əsasında qurmağa qərar verir, lakin ilk matçda İtalyanlar İrlandiyaya uduzurlar və buna görə də Tassotti də daxil olmaqla bir neçə oyunçu, növbəti oyunlarda ehtiyat oyunçular skamyasına salınır.

Uğurları
--------

### Klub

* İtaliya çempionu: 1988, 1992, 1993, 1994, 1997
* İtaliya Superkubokunun qalibi: 1988, 1992, 1993, 1994
* Avropa kubokunun qalibi: 1989, 1990, 1994
* UEFA Super Kubokunun qalibi: 1989, 1990, 1994
* Qitələrarası kubokun qalibi: 1989, 1990

### Fərdi

* Qaytano Şirea mükafatı laureatı (1996)

İstinadlar
----------

1. ↑  Olympedia (ing.). 2006.
2. 1 2  Mauro Tassotti // Transfermarkt (çd.). 2000.
3. 1 2  MAURO TASSOTTI // Argentine Soccer Database (isp.).