**Satirvari steveniyella** (*lat.* Steveniella satyrioides) — bitkilər aləminin qulançarçiçəklilər dəstəsinin səhləbkimilər fəsiləsinin steveniyella cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU A2c+3 cd. Nadir növdür.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Çox nadir və tükənməkdə olan bitki növüdür. Azərbaycanda Lerik rayonu (Zərdoni kəndi və Lerik qəsəbəsi ətrafında), Orand çayı vadisində, Azərbaycandan kənarda – Krım, Dağıstan və Qərbi Zaqafqaziya. Kiçik Aziyanın şərqində, İranda yayılmışdır. Aşağı və orta dağlıq qurşaqların meşələrində, kolluqları arasında bitir. Çox az-az rast gəlir.

Çoxalması
---------

Toxum vasitəsilə çoxalır.

Ehtiyatının dəyişilmə səbəbləri
-------------------------------

Olduğu yerin şəraitinin dəyişməsi, dekorativ bitki kimi yığılması.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Bütöv kök yumrulu, 1,0-2,5 sm uzunluğunda çoxillik ot  bitkisidir. Gövdəsi 20-40 sm hündürlükdə, əsasən uzunsov-oval formalı, qonur-yaşıl rəngli, qırmızı-qonur ləkəli yarpağa malikdir. Çiçək qrupu uzunsov, çox sıx olub, 40-10(13) sm uzunluğunda, 5-18(20) ədəd əyilmiş çiçəklidir. Qalpağı 7- uzunluğunda, qırmızı-yaşıl rəngli, çiçəkyanlığının üç ədəd birləşmiş xarici yarpaqcıqlarından əmələ gəlmişdir. Dodağı yaşıl-qonur, əsasında qırmızımtıl-qəhvəyi rəngdə, yan dilimləri rombvari, ortadakı uzunsov-xətti, 4- uzunluğundadır.

Yayılması
---------

Böyük Qafqazın şərqi və Lənkəranın dağlıq hissəsi (Lənkəran rayonu, Zardalyu kəndinin ətrafı; Lerik rayonu, Şinabad kəndi, Zuvand, Orand-çay ətrafı). Azərbaycanın Botanika İnstitutunun Botanika bağında becərilir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə aprel-may, meyvə əmələgətirmə iyun aylarına təsadüf edir. Toxumla və vegetativ yolla çoxalır. Aşağı və orta dağ qurşaqlarında meşə talalarında və kənarında, çox vaxt kolluqlararası, meşə və meşə-kol bitkilik tiplərində rast gəlinir (Juglans regia, Ulmus scabra, Crataegus sp. Cornus mas, Mespilus germanicus, Lonicera caprifolia, Pedicularis condensata). Dekorativ və dərman bitkisidir, xalq təbabətində istifadə olunur.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Bir neçə lokalitetlərdə azalma tendensiyasına meyl müşahidə olunur.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Antropogen amillər (otarılma, tapdalanma, əhali tərəfindən intensiv yığılması populyasiyanın azalmasını sürətləndirir).

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Xususi mühafizə tədbirləri hazırlanmamışdır. Yayılma yerlərində antropogen təsirin azaldılması, bərpasının təmin edilməsi, yeni yayılma yerlərinin müəyyənləşdirilməsi təklif olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1728715
* Wikispecies: Steveniella satyrioides
* BOLD: 549408
* EoL: 1129678
* EPPO: SVNSA
* EUNIS: 190084
* GBIF: 2785093
* iNaturalist: 129832
* IPNI: 659431-1
* NBN: NBNSYS0000163768
* NCBI: 443069
* PalDat: Steveniella\_satyrioides
* Plant List: kew-197713
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:659431-1
* Species+: 20356
* Tropicos: 23513936
* WCSP: 197713
* WFO: wfo-0000316770

 |