recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Nikolay Semyonoviç Tixonov** (22 noyabr (4 dekabr) 1896, Sankt-Peterburq – 8 fevral 1979[…], Moskva) ― rus yazıçısı, tərcüməçi, siyasətçi, ictimai xadim, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1966).

Həyatı
------

Nikolay Tixonov 1896-cı il dekabr ayının 4-də (bəzi mənbələrdə bu tarix 22 noyabr olaraq göstərilir) Sankt-Peterburq şəhərində anadan olmuşdur. O, ilk əvvəl ibtidai şəhər məktəbində, sonra isə ticarət məktəbində təhsil almışdır. Nikolay Tixonov aztəminatlı ailənin övladı idi. Ailəsinə kömək etmək məqsədilə 1911-ci ildə təhsilini yarımçıq qoymuş və Baş Dəniz İqtisadiyyat İdarəsinin katibi vəzifəsində çalışmışdır.

Ədib 1914–1918-ci illər Birinci Dünya müharibəsi, 1918–1920-ci illər Rusiyada Vətən müharibəsi və 1941–1945-ci illər İkinci Dünya müharibəsində iştirak etmişdir.

Nikolay Tixonov Sovet Sülhü Müdafiə Komitəsinin sədri, SSRİ Nazirlər Soveti yanında Ədəbiyyat, İncəsənət və Memarlıq Sahəsində Lenin və SSRİ Dövlət Mükafatları Komitəsinin sədri vəzifələrində çalışmışdır. Ümumdünya Sülh Şurasının üzvü olan Tixonov SSRİ Ali Sovetinin 2–9-cu çağırış deputatı və SSRİ Yazıçılar İttifaqı İdarə Heyətinin katibi olmuşdur.

Nikolay Tixonov 8 fevral 1979-cu ildə Moskva şəhərində vəfat etmiş və Novodeviçye qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

Yaradıcılığı
------------

Nikolay Tixonovun yaradıcılığının əsas mövzuları sülh, şərq xalqlarının milli azadlıq və istiqlaliyyət uğrunda mübarizəsi, Sovet xalqlarının dostluğunun tərənnümüdür. Yazıçının əsərləri SSRİ xalqlarının dillərinə, habelə Azərbaycan və bir sıra xarici dillərə tərcümə olunmuşdur. Ədib Sankt-Peterburq şəhərində yerləşən Ermitaj muzeyində Nizami Gəncəvinin 800 illik yubileyinin keçirilməsinin təşkilatçılarından biri olmuşdur. Dəfələrlə Azərbaycanda olmuş Nikolay Tixonov Azərbaycan haqqında bir sıra şeirlər yazmışdır. O, eyni zamanda Azərbaycan ədəbiyyatı və ədibləri haqqında məqalə və xatirələr qələmə almışdır. Habelə Azərbaycan ədəbiyyatından rus dilinə tərcümələr etmişdir.

### Əsərləri

* "Sami" (1920)
* "Üz-üzə" (1934)
* "Güruh" və "Braqa" (1922)
* "Dost ölkəsi" (1936)
* "İki axın" (1951)
* "Sülh tərəfdarları ikinci dünya konqresində" (1953)
* "Ağ möcüzə" (1956)
* "Yaşıl zülmət" (1966)
* "Altı sütun" (1968)

Mükafatları
-----------

Nikolay Tixnov müxtəlif illərdə üç dəfə "Lenin" ordeninə layiq görülmüşdür. O, eyni zamanda Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, SSRİ və Beynəlxalq mükafatlar laureatı olmuşdur. 1974-cü ildə "Azərbaycan SSR xalq şairi" fəxri adı ilə təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4 5 6  ТИХОНОВ // Böyük Rusiya Ensiklopediyası (rus.). Москва: Большая российская энциклопедия, 2004.
3. 1 2  Nikolay Semyonovich Tikhonov // Encyclopædia Britannica (ing.).
4. 1 2 3 4 5 6 7  Nikolay Tixonov (PDF). Bakı: "Zərdabi" nəşriyyat. 2020. səh. 460. ISBN 978 9952 542 04 2.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: MG.

**Maschinengewehr** (Pulemyot) — Almaniya istehsalı pulemyot tapança. 1942-ci ildə istehsal edilmişdir. Müharibə tarixçilərinin əksəriyyətinə görə ən yaxşı silah dizaynlarından biridir. 7.92 mm-lik güllələrdən istifadə edirdi. Atış sürəti baxımından bir yüngül pulemyotun əldə edə biləcəyi ən yüksək sürətə (1500 mərmi/dəqiqə və ya 1800 mərmi/dəqiqə) çatmışdır. Etibarlılıq, davamlılıq, dəqiqlik və istifadə rahatlığının bir yerdə olduğu nadir silahlar arasındadır. İkinci dünya müharibəsi dövründə 400.000-dən artıq MG 42 istehsal edilmişdir. Düşmən əsgərləri bunu **"Hitlerin mişarı"** adlandırırdılar. Bugünkü M60 modelləri bu pulemyot əsas nümunə götürülərək istehsal edilmişdir. Pulemyot paslanmayan poladdan hazırlanmışdır. Su, palçıq və torpaqdan təsirlənmirdi.

MG 42/MG 3-ün Roller sistemi

Dizayn xüsusiyyətləri
---------------------

Almanların əlindəki MG 34-lər istehsalının çətinliyi və atəş sürətinin aşağı olması səbəbindən ehtiyacı ödəmədi və bunun üçün MG 42-lərin dizaynına başlanıldı. Ümumiyyətlə, dizaynları MG34 ilə eynidır, lakin sürtüşdürmə dizaynı Edward Stecke (Edrld Shiteke) aiddir. MG 42 pulemyotunun dizaynı *"nə qədər çox güllə atsa, düşmənləri vurma şansı daha yüksək olar"* nəzəriyyəsinə görə hazırlanmışdır.

Konstruktoru Dr. Qrunov, istehsal miqdarı 400.000 ədəddən çox, uzunluğu 1.220 mm, lülə uzunluğu 533 mm, hündürlüyü 2,20 m, sursatı 7.92 x 57 mm, kalibri 7,92mm, atış sürəti 1200-1500 mərmi/dəqiqə, effektiv mənzili 1.000 m olmuşdur.

Yüksək atəş sürəti sayəsində böyük düşmən dəstələrini sabit saxlamağı bacarırdi. Bipod ilə 11.57 kq ağırlığı sayəusjy 2 nəfərlik ekipaj tərəfindən daşınıb istifadəsi edilməsi mümkün olan yüngül pulemyot, 20.5 kq-lıq tripod konfiqurasiya sayəsində isə 3 nəfərlik bir qrup ilə daşınan və istifadə edilən ağır pulemyota çevrilirdi. Uzaqdan və ya periskopla atəşlənə bilər. 3 ilə 7 saniyəyə lüləsi, 25-30 saniyə arasında lülə və kilid yığımı dəyişdirilə bilər. Müharibədə müttəfiq əsgərləri MG-42 mövqelərinə hücum etmək üçün lülələrin dəyişdirilməsi anlarını gözləyirdilər.

Bu gün Türkiyə Silahlı Qüvvələri tərəfindən istifadə edilən Rheinmetall MG3-lər bu pulemyotun 7.62 mm-lik NATO güllələrindən istifadə edən versiyasıdır.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* 
* 
* Youtube'dan bir MG42 videosu
* Youtube'dan MG42 sökülüş videosu
**Ataqo məbədi** (愛宕神社, *Ataqo-cinca*?) – Yaponiyanın Kioto şəhərinin Ukyo rayonundakı Ataqo dağında yerləşən şintoist məbədi.

Tarixi
------

Məbəd çox uzun müddət Ataqo dağda yerləşən buddist məbədi olan Hakuun məbədi ilə assosiasiya olunurdu. Belə ki, bu buddist məbədi döyüş meydanında qələbəni gətirdiyinə inanılan bodhisattva Cizoya həsr olunmuşdu. Ataqo məbədindəki şintoizm ilahların Cizonun Yaponiyadakı inkarnasiyaları hesab edilmişdir. İnanca görə məbədin ilahları paytaxtı qoruyur, yanğınların qarşısını alır və döyüşçülərin qayğısına qalır. Buna görə də məbədə tez-tez ziyarətlər baş tutmuş və Yaponiyada Ataqo məbədinin bir çox qolu tikilmişdir.

1868-ci ildə şintoizmlə buddizmin ayrılmasından sonra məbədin buddizmlə olan əlaqəsi kəsilmiş və buddizm simvolları məbəddən yığışdırılmışdır.

Xüsusiyyətlər
-------------

Ataqo məbədi iki məbəddən ibarətdir. Əsas məbəd (honqu) alov kamisinin anası İzanamiyə, kənd təsərrüfatı kamisi Vakumusubiyə, eləcə də, digər üç kamiyə həsr olunmuşdur. İkinci dərəcəli məbəd (vakamiya) alov kamisi Kaqutsuçiyə və digər iki kamiyə həsr olunmuşdur.

Hər ilin 31 iyul tarixində zəvvarlar dağa dırmaşaraq yanğından qorunmaq üçün tilsim almağa gəlirlər. Hər ilin 28 sentyabrında məbəddə illik festival baş tutur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). I cild (A–Conso). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 107. ISBN 0-87011-621-5. İstifadə tarixi: 19 avqust 2022.
**Osmanlının Quriyanı ələ keçirməsi** – Osmanlı imperiyasının Quriya çarlığının bir hissəsini ələ keçirməsi ilə nəticələnən hərbi kompaniyadır. Hərbi əməliyyatların sonunda Çaneti (Lazıstan sancaqlığı), Acara, Qonio və Batumun sahil qismi Osmanlı imperiyasına qatılmışdır. Hərbi əməliyyatlar 1547-ci ildə başlamışdır.

Müharibənin gedişatında Quriya hökmdarı Rostom Qurieli digər gürcü hökmdarları ilə ittifaq qurmağa çalışsa da, buna müvəffəq ola bilməmişdir. Bir-birləri ilə fedodal ara müharibələri aparan müxtəlif gürcü knyazları və iri feodalları Osmanlı imperiyasına qarşı birləşə bilməmiş və nəticədə Rostom Qurieli hökmdarı olduğu torpaqların böyük bir hissəsini itirmişdir. Osmanlının isə Gürcüstandakı mövqeləri daha da güclənmişdir.

Tarixi
------

1547-ci ildə Osmanlı ordusu Quriyanın sahil qisminə gələrək Qonio və Batumun dənizə yaxın olan məntəqələrini işğal etdi. Rostom Qurieli İmereti kralı III Baqrat və Meqreliya şahzadəsi I Levan Dadianiyə yardım çağırışı etdi. Bu çağırışa cavab olaraq I Levan abxaz və meqrellərdən ibarət ordu formalaşdıraraq Rioni çayının sahilində düşərgə saldı. Bununla bərabər, Rostoma onun əvvəllər Meqreliyaya etdiyi hücumlara görə qəzəbli olan İmereti kralı III Baqrat Levanla Rostomun arasının pozulmasına səbəb oldu və nəticədə, Levanın ordusu Meqreliyaya geri döndü. Təkcə öz ordusu ilə Osmanlı ordusu ilə döyüşməyə məcbur olan Rostom Osmanlı ordusuna hücum edərək onları Batumu boşaldaraq Çoruhun gerisinə getməyə məcbur etdi. Bütün bu səylərinə baxmayaraq, Rostom Osmanlı ordusunun Acara və Çanetini ələ keçirməsinə maneə ola bilmədi. Kompaniyanın sonlanması ilə, Qonio qalası Osmanlı imperiyasının Gürcüstanın cənub-qərbində mühüm dayaq məntəqəsi oldu.

Nəticə
------

Əməliyyatların nəticəsində Osmanlı ordusu mühüm nailiyyətlər qazandı və Gürcüstandakı mövqelərini daha da gücləndirdi. Rostom isə ilk əvvəllərdə bəzi qələbələr qazanıb, Osmanlı ordusunu Batumdan Çoruha doğru geri çəkilməyə məcbur edə bilsə də, sonda məğlub oldu və Acara və Çaneti bölgələrini itirdi.

Həmçinin bax
------------

* Quriya knyazlığı

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bagrationi, Vakhushti.*  Nakashidze, N.T. (ed.). История Царства Грузинского [*History of the Kingdom of Georgia*] (PDF) (rus). Tbilisi: Metsniereba. 1976. 133–135. 2014-02-22 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-11-29.
2. ↑  *Church, Kenneth.* From dynastic principality to imperial district: the incorporation of Guria into the Russian Empire to 1856 (Ph.D.). University of Michigan. 2001. 127–129.
3. ↑  "Guria Region: History". www.tripadvisor.com. 2020-12-09 tarixində arxivləşdirilib.
**MESUR (Mars Environmental Survey)** — Mars planetində həyat izlərinin tapılması məqsədilə NASA tərəfindən hazırlanan tədqiqat proqramı.

Tarix
-----

MESUR, Marsda planetlərarası bir şəbəkə quracaq və *Mars Observer* ilə birlikdə işləyəcək planlaşdırılmış 16 yerüstü missiyadan ibarət bir komplekt idi. Original plan *NASA Ames* tərəfindən təklif edilsə də, təklifi bir fikir olaraq rəqabətçi *JPL (**ing.* Jet Propulsion Laboratory) irəli sürdü. Bu, Marsın risk dözümü haqqında araşdırmanın aşağı qiymətli bir metodu kimi nəzərdə tutulmuşdu, çünki nisbətən ucuz kosmik zond olduğuna görə, bir kosmik gəminin itirilməsi proqram üçün labüd deyildi.

Çeviricilər və qurucular yerüstü süxurları araşdırmaq, su axtarmaq, seysmoqraf rolunu oynamaq və meteorologiyanı müşahidə etmək üçün alətlər və kameralara sahib olacaqdı. Seysmoloji təcrübələr Marsın daxili quruluşunu müəyyənləşdirməyə kömək edəcəkdi.

26 İyun 1992-ci ildə NASA, ABŞ-nin aya ilk enişinin 25-ci ildönümündə, *Mars Pathfinder* kosmik gəmisi üçün, *Rocky IV* prototipini təqdim etdi.

*Mars Observer* itirdikdən sonra MESUR proqramı ortadan götürüldü və *Pathfinder* NASA Kəşf Proqramının bir hissəsi oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  **Businessweek**, "THE LILLIPUTIANS WHO MAY CONQUER MARS Arxivləşdirilib 2011-05-24 at the Wayback Machine", *Eric Schine*, 9 September 1991 (accessed 20 Feb 2009)
2. 1 2  **Christian Science Monitor**, "LAUNCH WINDOW NEARS FOR MARS OBSERVER[*ölü keçid*]", *Robert C. Cowen*, 5 July 1992 (accessed 20 Feb 2009)
3. ↑  **Associated Press**, "NASA UNVEILS PROTOTYPE OF MARS ROVERS[*ölü keçid*]", 27 June 1992 (accessed 20 Feb 2009)
4. ↑  **Jane's**, "Mars Pathfinder (United States), SPACECRAFT - SCIENTIFIC" (accessed 20 Feb 2009)
**Glenfiddich** — Fidix çayı vadisində istehsal olunan şotland viskisinin brendi (skotç).

Tarixi
------

"Glenfiddich" viski istehsalı müəssisəsinin əsası 1886-cı ildə Uilyam Qrant və onun 9 oğlu tərəfindən qoyulub. Qrantlar indiyə qədər bu zavodun sahibidirlər. Ənənələrə qayğı, əməksevərlik və işə yaradıcı yanaşma ailə şirkətinə ayağa qalxmağa, ötən əsrin 1960-70-ci illərinin sənayedəki çətin dövrləri keçməyə və ən böyük viski istehsalçılarından birinə çevrilməyə kömək edib. Distillyasiya, saxlama və şüşələrə doldurma da daxil olmaqla, viskinin hazırlanması bütövlüklə zavodda baş verir. Su Robbi Du adlı yeganə mənbədən götürülür. Viski minimum 12 il palıd çəlləklərində saxlanılır, bu isə yeni armudun və palıd toxumunun notlarından ibarət mürəkkəb ətirli içki hazırlamağa imkan verir. Müxtəlif viskilərin hazırlanması üçün şirkət bir neçə növ çəlləkdən istifadə edir: xeresdən ispan, burbondan Amerika, yeni çəlləklər və hətta romdan Kuba çəlləklərindən istifadə edilir. "Glenfiddich" məhsulları bir çox mükafatlara layiq görülüb. Ən sonuncuları 2007-ci ildə "International Spirits Challenge" və "International Wine and Spirit Competition" müsabiqələrində qazanılmış 2 qızıl medaldır. Şirkət təkcə məhsulun keyfiyyəti deyil, onun tərtibatına da diqqətlə yanaşır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  ""Glenfiddich"lə ilk kəşf edənlər: İsfar Sarabski". www.buro247.az. www.buro247.az. 4 June 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 may 2016.
**Nikolay Petroviç Rezanov** (*rus.* Николай Петрович Резанов; 28 mart (8 aprel) 1764, Sankt-Peterburq – 17 fevral (1 mart) 1807, Krasnoyarsk) – Rusiya zadəganı, siyasi xadimi və Rus-Amerika şirkətinin qurucularından biri. Rezanov Rusiyanın Kuril və Aleut adalarındakı postları üçün Yaponiya ilə ticarəti dəstəkləmişdir.

Yaponiya
--------

Adam Yohan fon Kruzenşternin başçılıq etdiyi dünya ekspedisiyası zamanı Rusiya çarı I Aleksandr Rezanovu Yaponiyaya rəsmi rus nümayəndəsi kimi göndərmişdir. Rezanov 1804-cü ilin oktyabrında *"Nadezhda"* gəmisi ilə Naqasakiyə çatmışdır. O, qəzaya uğramış bir çox yapon dənizçini və Rusiya istehsalı hədiyyələri Yaponiya hökumətinə təqdim etmişdir. 1793-cü ildə şoqun tərəfindən leytenant Adam Erikoviç Laksmana verilən Naqasaki icazəsinə əsasən ruslar düşünürdülər ki, Yaponiya ilə ticarət edə biləcəklər. Lakin əslində bu sənəd sadəcə rusların Naqasaki limanına daxil olmasına icazə verirdi.

Bir neçə ay gözlədikdən və danışıqlar apardıqdan sonra Yaponiya hökuməti rusların hədiyyələrini və tələblərini rədd etmişdir. Bu qərara qəzəblənən Rezanov həm Rusiya adına qisas almaq, həm də Yaponiyanı ticarət əlaqələri qurmağa məcbur etmək üçün Yaponiya hökumətinin icazəsi olmadan Rus-Amerika şirkətinin iki üzvünü (Nikolay Aleksandroviç Xvostov və Qavril İvanoviç Davidov) basqına göndərmişdir.

Kaliforniya
-----------

Yaponiyadan sonra Amerikaya səyahət edən Rezanov San-Fransisko komendantının 16 yaşlı qızı Konsepson Arquelloya aşiq olmuşdur. Rezanov Rus Pravoslav Kilsəsindən evlilik icazəsi almaq üçün Avropaya səyahət edərkən yolda ölmüşdür və Arquello Kaliforniyanın ilk rahibəsi olmuşdur. Onların məhəbbəti haqqında Andrey Voznesenski "Yunona və Avos" (1981) adlı rok-opera yazmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Резанов Николай Петрович // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VI cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 307. ISBN 0-87011-626-6. İstifadə tarixi: 22 may 2022.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Əmir Əliyev.

**Əmir Soltan oglu Əliyev** (1950, Balaca Həmyə, Siyəzən rayonu) — coğrafiya elmləri doktoru.

Həyatı
------

Əmir Əliyev 1950-ci ildə Siyəzən rayonunun Balaca Həmyə kəndində anadan olmuşdur. Şəhər 1 saylı orta məktəbi bitirdikdən sonra ADU-nin fizika fakültəsinə daxil olmuş və 1958-ci ildə oranı bitirmişdir. Sonra isə SSR-i Elimlər Akademiyasının Atmosfer Fizikasi və Okeanologiya İnistitunun aspiranturasini bitirmiş və orada disertasiyanı müdafiə edərək fizika-riyaziyyat elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almishdir.

15 il Dovlət Hidrometrologiya və Ekologiya Komitəsinin Xəzər Dənizi uzrə Mərkəzinin Rəhbəri vəzifəsində işləmişdir. 2004-cü ildə Cografiya Elimləri Doktoru elmi dərəcəsi uzrə disertasiya mudafiə etmişdir.

Hal-hazırda Azərbaycan Dövlət Dəniz Akademiyası Gəminin Dəniz Coğrafiyası və Hidrotexniki Qurğular kafedrasının müdiri vəzifəsində calishir.

3 kitabin və 120-dən cox elmi məqalənin muəllifidir.

İstinadlar
----------



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Alim ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
*Venven Han'* (Çincə:韓雯雯; pinyin: Hán wénwén; 24 avqust 1995, Sian) — Çin aktrisası və skripkaçıdır. Soyadı Handır. Venven Han1995-ci il avqustun 24-ü Çinin Xian şəhərində anadan olmuşdur. Hal Hazırda da həmin şəhərdə yaşayır. Skripka çalmağa lap kiçik yaşlarından başladığını və bundan zövq aldığını bildirir. 2010-cu ildə çəkilən Karateçi uşaq filmindəki Mei Ying rolundan məşhur olmuşdur. Həmin filmin bir çox səhnələrində də Venven Han seçilmiş əsərdən parçalar ifa edir. O, ingilis və çin dillərinin hər ikisində danışa bilir. Venven Han həm də yaxşı rəqs etməyi bacarır. O, bu filmdə Ledi Qaqanın Poker Face adlı mahnısında rəqs edir. Venven filmin Los Ancelas və Vestvud premyerayarında iştirak edib. O, Ceydın Smitlə bir fildə çəkilməyin xoş olduğun və gələcəkdə də onunla bir filmə çəkilmək istədiyin bildirib. Venven Han 2013-cü ildə çəkiləcək Karateçi uşaq 2 filmində də rol alması güman olunur. 

**Filmoqrafiya**

| İl | Filmin adı | Rol |
| --- | --- | --- |
| 2010 | Karateçi uşaq | Mei Ying |

Həmçinin bax
------------

* Karateçi uşaq (film, 2010)
* Ceki Çan
* Cenvey Van

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Wenwen Han — IMDb səhifəsi
* [Wenwen Han official Twitter]
* [Arxivləşdirilib 2011-08-19 at the Wayback Machine Venven Hanın səhifəsi]
* [Venven Hanın rəsmi facebook səhifəsi]
* [Venven Hanın rəsmi youtube kanalı]
**Azərbaycanda QİÇS** - Azərbaycandakı QİÇS-lə bağlı vəziyyəti izah etmək üçün istifadə olunan termin. Azərbaycanda ilk dəfə QİÇS virusu 1992-ci ildə aşkar edilmişdir. Respublika QİÇS-lə Mübarizə Mərkəzinin 2014-cü ilə aid hesabatına əsasən Azərbaycanda HİV müsbət **4902** nəfər qeydiyyata götürülüb. Onlardan 4735 nəfəri Azərbaycan vətəndaşı, 167 nəfəri isə əcnəbidir. HİV-ə yoluxmuş Azərbaycan vətəndaşlarından 3597-i kişi, 1138-i qadındır. QİÇS mərhələsində olan insanların sayı 1519 nəfər, onlardan Azərbaycan vətəndaşlarının sayı 1495 nəfərdir. HİV infeksiyasından dünyasını dəyişmiş insanların sayı 681 nəfər, onlardan Azərbaycan vətəndaşların sayı 671 nəfər olmuşdur.

### Yoluxma yolları

4735 nəfər Azərbaycan vətəndaşından 2587-də HİV virusuna yoluxma inyeksion narkotik istifadəsi nəticəsində, 1661-də heteroseksual, 61-də isə homoseksual kontakt nəticəsində, 83-də anadan uşağa keçməklə, 1-də donor qanının köçürülməsi nəticəsində baş vermişdir; 342 nəfərdə yoluxma yolu naməlumdur.

### Mübarizə

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının HİV/QİÇS üzrə proqramının Ümümdünya QİÇS günü ərəfəsində dərc etdiyi məlumatda göstərilir ki, QİÇS pandemiyasının qarşısının alınmasında bir sıra nailiyyətlər əldə edilməsinə baxmayaraq, epidemiya ilə mübarizədə dönüş yaranması və 2030-cu ildə qarşısının alınması məqsədilə 2020-ci ilədək sürətləndirilmiş planlı tədbirlər həyata keçirilməlidir. Bu tədbirlər 5 il müddətində 3 əsas göstəricini hədəfləyir: 

* HİV-lə yaşayanların 90%-ı HİV-ə yoluxduqlarından xəbərdar olmalıdırlar.
* HİV statuslarından xəbərdar olan şəxslərin 90%-ı müalicəyə cəlb edilməlidir.
* Müalicə alanlardan 90%-da virus yükü endirilməlidir.

2020-ci ildə bu məqsədlərə nail olmaq, 2030-cu ildə HİV/QİÇS-in qlobal epidemiyasının ləğv edilməsinə real əsas yarada bilər. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının HİV/QİÇS üzrə proqramının hesabatına əsasən, 2014-cü ilin II-ci rübünün sonuna xilasedici antiretrovirus-terapiya tətbiq olunan insanların sayı 13,6 milyon təşkil edib və 2012-ci ilə nisbətən 40% artıb. Həmin müalicənin nəticəsi kimi 2012-ci ildə QİÇS-lə bağlı ölüm hallarının sayı 2005-ci illə müqaisədə 29% azalıb. Azərbaycan HİV-ə yoluxma səviyyəsi aşağı olan ölkələr sırasına daxildir və burada epidemiya əsasən yüksək riskli qrupa aid olan inyeksion narkotik istifadəçiləri arasında yayılmışdır. Belə ki, 2014-cü ildə aşkar olunan HİV-ə yoluxma hallarının 30,3%-i, 1987-2014-cü illər ərzində isə aşkar olunan halların 53,8%-i inyeksion narkotik istifadəsi nəticəsində baş verib.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  "Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin Respublika QİÇS-lə Mübarizə Mərkəzinin hesabatı". Press Reliz. 2017-11-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 Yanvar, 2015.

Xarici keçidlər
---------------

* QİÇS-ə yoluxanlar: narkomanlar, homoseksuallar, məhbuslar... | SOSİUM
* 
*
**Nikolay Aleksandroviç Rubakin** (1 (13) iyul 1862, Lomonosov, Sankt-Peterburq quberniyası[d], Rusiya imperiyası – 23 noyabr 1946, Lozanna, Vo kantonu, İsveçrə) — yazıçı, kitabxanaçı.

Həyatı
------

1862-ci il iyul ayının 13-də Oraniyenbaum (indiki Lomonosov şəhərində) tacir ailəsində anadan olmuşdur. Atası Oraniyenbaum şəhərinin başçısı olmuşdur.

O, on iki yaşında olarkən məcara romanı və pyes yazmış, on üç yaşında "Стрела" əlyazma jurnalını çap etdirmiş, on altı yaşında isə "Uşaq mütaliəsi" adlı ilk məqaləsi nəşr olunmuş və bu məqalədən qonorar da almışdı.

N. A. Rubakin Peterburq Universitetinin 3 fakültəsini – tarix-filologiya, təbiətşünaslıq və hüquq fakültələrini bitirmişdir. Lakin buna baxmayaraq öz həyatını kitabxana işinə həsr etmişdir. Nikolay Aleksandroviçin XIX əsrdə Rusiya kitabxana-nəşriyyat işinin inkişafında cox böyük əməyi olmuşdur. Belə ki, A. Rubakin O. A. Popova, U. D. Sitina nəşriyyat firmasının və "Издатель" Birliyinin rəhbəri olmuşdur. O, həmçinin Rusiya Savadlanma Komitəsinin katibi kimi də uzun müddət fəaliyyət göstərmişdir.

N. A. Rubakin 1905–1907-ci illərdə Rusiya inqilabında yaxından iştirak etmişdir. Siyasi baxışlarına görə təqib olunmuş və bu səbəbdən də 1907-ci ildə İsveçrəyə köçmüş və ömrünün sonunadək burada yaşamışdır. Həmin illərdə Rubakin Rusiyada çapdan çıxmış kitabları toplayaraq İsveçrədə "Nadir Rus Kitabxanası" təşkil etmişdir.

O, kitab təbliği problemlərini işləmiş, bibliopsixologiya nəzəriyyəsini yaratmışdır.

Maarif sahəsindəki xidmətlərinə görə Sovet hökuməti A. N. Rubakinə 1930-cu ildən fərdi pensiya təyin etmişdir.

Rus kitabşünası, biblioqraf, yazıçı, Beynəlxalq Bibliopsixologiya İnstitutunun yaradıcılarından biri olan Nikolay Aleksandroviç Rubakin 1946-cı il noyabr ayının 23-də Lozanna şəhərində vəfat etmiş, Moskva şəhərində dəfn olunmuşdur.

Vəsiyyətinə görə İsveçrədə təşkil etdiyi "Nadir Rus Kitabxanası" Rusiya Milli Kitabxanasının fonduna verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Рубакин Николай Александрович // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Prabook · İsveçrə tarixi |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNE: XX1100078 · BNF: 12728784s · GND: 119008556 · ISNI: 0000 0001 0891 7348 · LCCN: n50052058 · NKC: jn19992001003 · NTA: 071231102 · NUKAT: n2004073841 · LIBRIS: 238917, 301399 · SUDOC: 157457478 · VIAF: 41965322 · WorldCat VIAF: 41965322 |

 |
**Denis İvanoviç Fonvizin** (*rus.* Денис Ива́нович Фонви́зин, 14.4.1745-12.12.1792) — Rusiya ədibi.

Həyatı
------

Rus ədəbiyyatında maarifçi realizmin görkəmli nümayəndəsi kimi tanınan, milli komediyanın banisi Fonvizin Denis İvanoviç 14 aprel 1745-ci ildə zadəgan ailəsində anadan olmuşdur. 1755-1762-ci illərdə Moskva Universitetinin nəzdində gimnaziyada oxumuşdur. 1762-ci ildə Peterburq şəhərinə köçmüş, tərcüməçilik ilə məşğul olmuşdur. "Xəzinədar tülkü" (1762) təmsilində və "Nökərlərimə məktublar"ında (1764-1766) təhkimçiliyə tənqidi münasibət öz əksini tapmışdır. Onun "Briqadir" (1768-1769) məişət komediyasında əcnəbi mədəniyyətə sitayiş masqaraya qoyulur. "Nadan övlad" (nəşri 1783, tamaşası 1782) satirik komediyasında təhkimçilik, zadəgan əxlaqı, hakim təbəqələrin kütbeyinliyi ifşa olunur.

Fonvizinin publisistik məqalələri, xatirələri var. Yaradıcılığı realist rus ədəbiyyatı və teatrın inkişafına güclü təsir göstərmişdir.

Denis Fonvizin 12 dekabr 1792-ci ildə Peterburq şəhərində vəfat etmişdir.

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

Недоросль Д.И. Фонвизин Малый театр #ПолныеВерсииСпектаклей

İstinadlar
----------



|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Qısa ədəbi · Kruqosvet · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Prabook · Treccani · Universalis |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 90094018 · BNE: XX1099711 · BNF: 124597488 · CiNii: DA00518585 · GND: 118692194 · ISNI: 0000 0000 8368 0785 · LCCN: n80158435 · LNB: 000160647 · NDL: 00521704 · NKC: ola2003165530 · NLA: 35900393 · NLP: A21175627 · NSK: 000712632 · NTA: 069306591 · NUKAT: n97009265 · LIBRIS: 187151 · SUDOC: 033764387 · VIAF: 29630098 · WorldCat VIAF: 29630098 |

 |
**Xıncab qəbristanlığı** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Kəngərli rayonunun Xıncab kəndində arxeoloji abidə.

Haqqında
--------

Qəbirlərin yerüstü əlamətləri itsə də, onların bir çoxunun baş daşı saxlanmışdır. Başdaşların üzərində ərəb əlifbası ilə yazıya rast gəlinir. Bəzi qəbirlərin üzərində dördkünc for- malı daş yığınlarına rastlanır. Vaxtilə qəbiristanlıqda olan sənduqə tipli qəbirüstü sinə daşlarının az bir qisminin parçaları saxlanmışdır. 2006 ildə aparılan araşdırmalar zamanı qəbristanlıqda xalq arasında sancı daşı adı ilə tanınan sənduqə tipli nadir qəbirüstü abidə aşkar olunmuşdur. Onun üzərində ərəb əlifbası ilə kitabə və təsvirlər var. Hazırda qəbiristanlığın ərazisində Orta əsrlərə aid şirli və şirsiz saxsı qabların parçalarına rastlanılır. Qəbir tiplərinə və sinə daşlarına əsasən Xıncab qəbiristanlığını 16-18 əsrlərə aid etmək olar. Qəbiristanlığın bir qismindən 20 əsrdə də istifadə olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Naxçıvan abidələri ensiklopediyası", Naxçıvan, AMEA Naxçıvan bölməsi, 2008, səh. 192
**Xıllı nərə balıqartırma zavodu** — Neftçala rayonun eyniadlı qəsəbəsində yerləşir. Zavod 2003-cü ildə Dünya bankının ayırdığı güzəştli kreditlə təxirəsalınmaz ekoloji layihələr çərçivəsində inşa edilib.

Haqqında
--------

Xıllı balıqartırma zavodunun illik gücü 15 milyona yaxındır. Xəzər dənizində bioloji ehtiyatların idarə olunması məqsədi ilə 2003-cü ildə istifadəyə verilən müəssisə 2017-ci ilədək ümumilikdə 68 miliyon 325 min körpə nərə cinsli balıq böyüdülərək Xəzər dənizinə buraxıb. Zavod 3 isehsal sexindən ibarətdir və onlardan ən böyüyü dairəvi hovuzlar sexidir. Yaz aylarında nərə balıqlarının süfrəsi məhz müəyyən dövrə qədər burada yetişdirilir. Hər bir hovuzda balıqların növündən asılı olaraq 20 minədək körpə balıq saxlanılır. Artıq yay fəslində müəyyən yetişkənlik dövrünə çatdıqdan sonra nərə balıq cinsləri Kür çayının Xəzər dənizinə yaxın hissəsində suya buraxılır. Hazırda zovodda mənbə rolunu oynayan təmir-törədici fondda çəkisi 3 kq-dan 50 kq-a çatan kifayət qədər nəsilartıran nərə balığı yetişdirilir.

Zavodun əsas təyinat istiqaməti
-------------------------------

Zavodun əsas təyinat istiqaməti nərə cinsli balıqların süni şəkildə artırılmasını həyata keçirməkdir. Əsasən nərə cinsli balıqların 4 növünün - bölgə, nərə, kələmo və uzunburun balıqların süni yolla artırılması ilə məşğul olur. Bundan əlavə, zavodda törədici balıqları öldürmədən onlardan bir necə il ana balıq kimi istifadə edilir.

Tarixi
------

Sovetlər dönəmində Azərbaycanda bu tip 3 balıqartırma zavodu fəliyyət göstərirdisə müstəqillik dövründə bunlar sırasına Xıllı Nərə Balıqartırma zavodu da əlavə olunub və hazırda istehsal həcminə görə də, bu zavod onlardan ən böyüyü hesab olunur. Xıllı Nərə Balıqartırma zavodu istehsal həcminə görə regionda öndə gedir

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Xıllı Nərə Balıqartırma zavodu istehsal həcminə görə regionda öndə gedir". 2018-01-31 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-10.
2. 1 2  Xıllı nərə balıqartırma zavodu gələn ay Xəzərə 6 milyon balıq körpəsı buraxacaq[*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

Nərə balığı

Xarici keçidlər
---------------

Xıllı Nərə Balıqartırma Zavodu fəaliyyətini genişləndirir
Maşınqayırmanın əsas sahəsi **maşınqayırma texnologiyası** (texnologiya – yunanca τεχνη (technē) yəni sənət, λόγος (lógos) yəni elm sözlərindən ibarət olub, sənət, texnika haqqında elm deməkdir) sayılır. Bu texnoloji proses verilən hissənin pəstahdan hazır hala keçməsini əhatə edən emal ardıcıllığından ibarət olub, təkcə maşınların yox, həm də sənayenin başqa sahələrində tətbiq olunan texniki vasitələrin (məs. alətlərin) hazırlanmasında geniş tətbiq olunur. İlk dəfə olaraq texnologiya termini alman alimi Yohan Bekman tərəfindən tətbiq olunaraq 1777- ci ildə çap olunmuş "Texnologiyaya giriş" əsərində ona tərif verilmişdir. O texnologiya ilə "işləri, onların ardıcıllığını və əsasını tam, nizamla və aydın izah edən" yeni bir elmi istiqamətin başlanğıcını qoymuşdur. Maşınqayırma texnologiyası XX əsrdə daha da inkişaf etdirilərək elmi və nəzəri əsasları olan mühüm bir mühəndislik elminə çevrilmişdir.Bu gün maşınqayırma istehsal sənayesinin bütün sahələrində praktiki olaraq iştirak edir. Əsasən maşınlar, onların məqsədinə uyğun olaraq texniki məhsulların, avtomobillərin, elektrik cihazlarının, alətlərin istehsalında geniş tətbiq olunur. Ərzaq mallarının istehsalı, əzcazlıq sənayesi və tibbi texnikada da maşınlarsız keçinmək mümkün deyil. Maşınqayırma çox vaxt müxtəlif texnoloji sahələri inteqrasiya edərək, fundamental tədqiqatlar əsasında bazar üçün yetişmiş məhsullar meydana çıxarır.

#### Mənbə

1. Seiffert, Helmut; Radnitzky, Gerard (Hrsg.) (1992): Handlexikon zur Wissenschaftstheorie. 2. unv. Aufl. (Orig. 1989), München: dtv, ISBN 3-423-04586-8, S. 362-365 (Stichwort Technologie und deren Abgrenzung zu anderen Wissenschaften). 

2. Günter Spur: Vom Wandel der industriellen Welt durch Werkzeugmaschinen, eine kulturgeschichtliche Betrachtung der Fertigungstechnik, Carl Hanser Verlag, München Wien 1991, ISBN 3-446-16242-9
**Rtişev Nikolay Fyodoroviç**(1754 — 8 yanvar 1835)—general-leytenant. 1812-1816-cı illərdə Qafqaz xəttində və Gürcüstandakı rus qoşunlarının baş komandanı olmuşdu.

Həyatı
------

Nikolay Fyodoroviç Rtişev mənşəcə zadəgan ailəsindəndir. 1754-cü ildə anadan olmuşdu.

XIX əsrdə Rusiyanın Azərbaycanı işğal etməsi və burada rusların məskunlaşması Azərbaycanda pravoslavlığın yayılmasına təkan vermişdir. Bakı və Azərbaycanın digər bölgələrində məskunlaşan rus əhalisinin əksəriyyəti hərbçi və məmur ailələrindən ibarət idi. Onların dini tələbatının ödənilməsi və çar Rusiyasının Azərbaycanda mövqeyinin gücləndirilməsi məqsədilə pravoslav kilsələri və dua evləri inşa edilmişdir.

Bu sahədə ilk addım 1815-ci il yanvarın 1-də Şamaxı quberniyasının general-qubernatoru N.F.Rtişev tərəfindən atılmışdır. Onun sərəncamı ilə Bakıda ilk rus pravoslav kilsəsi ucaldılmışdır. Məbədin tikintisi üçün xristianlardan ianə yığılmış və sadə dindarlar hamılıqla bu işə cəlb olunmuşdur. Bu kilsəyə "Müqəddəs Nikolay" adı verilmiş, Tiflisdən olan David İvanov keşiş təyin edilmişdir.

Nikolay Rtişev 8 yanvar 1835-ci ildə Rusiya imperiyasının mərkəzi Sankt-Peterburq şəhərində vəfat etmişdi.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
**Məmməd Ələkbərov** (tam adı:*Ələkbərov Məmməd Həsənoğlu*; 1925, Naxçıvan) - bəstəkar.

Həyatı
------

Ələkbərov Məmməd Həsənoğlu 1925-ci ildə Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur.

### Təhsili

1947-1951-ci illərdə Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi Məktəbində kamança ixtisası üzrə təhsil almışdır.

Fəaliyyəti
----------

### Əmək və yaradıcılıq fəaliyyəti

Müxtəlif illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikası Radio Verilişləri Komitəsində kamera musiqisi ansamblının rəhbəri, "Araz" Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblının ilk bədii rəhbəri və direktoru, Uşaq musiqi məktəbinin direktoru, Cəlil Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Dövlət Musiqi Dram Teatrının musiqi rəhbəri,Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqın Naxçıvan şöbəsinin məsul katibi işləmişdir. Məmməd Ələkbərov bir sıra teatr tamaşasına musiqi tərtibatı vermişdir. Lirik mahnıların,skripka ilə fortepiano üçün pyeslərin, marş,süita,rəqs və s. əsərlərin müəllifidir.Yallıların və xalq mahnılarının nota salınmasında fəaliyyət göstərmişdir. "Naxçıvan təranələri" (1974) not məcmuəsinin tərtibatçısıdər.

Təltif və mükafatları
---------------------

* Naxçıvan Muxtar Respublikasının əməkdar müəllimi
* Naxçıvan Muxtar Respublikasının incəsənət xadimi

Ədəbiyyat
---------

* Quliyev N.Naxçıvan musiqi mədəniyyəti tarixindən,Bakı,1999

Mənbə
-----

* Naxçıvan Ensiklopediyası. Bakı. 2002. səh. 124. ISBN 5-8066-1468-9.
**Şelimber döyüşü** — 18 oktyabr 1599-cu ildə Mixay Cəsurun (*rum.* Mihai Viteazul) başçılıq etdiyi valaxiya ordusu və Andraş Batorinin başçılıq etdiyi transilvaniya-macar ordusu arasında Şelimber kəndi tərəfdə (Sibiu yaxınlığında) baş verən döyüş.

Arxa plan
---------

1950-ci sonlarında valaxiya hökümdarı Mixay Cəsur osmanlılar döyüşmək üçün Transilvaniyaya yollandı. Eyni zamanda qonşu hökümdarlar transilvaniyalı Andraş Batori və moldaviyalı Ieremia Movilya Polşa dövləti ilə dostluq edirdilər.

1598-ci ildə Mixay osmanlılarla sülh müqaviləsi imzaladı, ancaq hər iki tərəf anlayırdı ki, münaqişə hələ bitirilməmişdir. Transilvaniya knyazlığı Osmanlılarla dostluq münasibətlərini saxlayan Polşa dövlətinin təsiri altına düşəndə, Valaxiyanin ətrafında düşmənlərin mövqeyiləri daha da gücləndi. Yalnız Habsburqlar Mixay ilə birləşməyə hazır idilər. 9 iyun 1598-ci ildə Praqada bağlanan müqavilənin nəticəsində Valaxiya Müqəddəs Roma İmperiyasının vassal dövlətinə çevrildi, əvəzində imperator Mixayın 5 000-lik muzdla tutulan döyüşçünün xərclərini qarşılamaq öhdəsini götürdü. Mixay ittifaqı bərkitməyə qərar verdi və imperator Rudolfun razılığı ilə Transilvaniyaya hücuma başladı.
**Nikolay Nikolayeviç Muravyov-Amurski** (*rus.* Никола́й Никола́евич Муравьёв-Аму́рский, 23 avqust 1809-30 noyabr 1881) — Rusiya hərbçisi, qraf, 1847-1861-ci illərdə Şərqi Sibirin general-qubernatoru.

Həyatı
------

Rusiyanın Sakit okeanda mövqeyinin möhkəmləndirməsi ilə əlaqədar olaraq rus mülkədarları,tacirləri və hərbi-inzibati dairələri Amur çayı hövzəsindəki mübahisəli sərhədlər barədə razılığa gəlmək üçün hökumətə müraciət etdilər.Bu istiqamətdə xüsusi fəallıq göstərən Şərqi Sibirin general-qubernatoru N. Muravyev oldu. Çinin İngiltərə ilə 1840-1842-ci illərdə apardığı I tiryək müharibəsi onda böyük narahatlıq doğurdu.Daha sonra Fransa da Çinin qərbin kapitalist dövlətlərinin köməyi ilə əsarət altına almağı və Sakit Okeanın Çin sahillərində dəniz limanları açmağı qərarlaşdırdı.

Rusiya İngiltərə, Fransa və ABŞ gəmilərinin Amura daxil olmasına görə onları hədələməyə başladı.ABŞ-dən olan çoxsaylı sənayeçilər Oxot dənizində kit ovu ilə məşğul olmağa başladılar. Hələ 1840-cı illərdən Nikolay Muravyev Amur çayı hövzəsində bununla məşğul olmağı məsləhət görmüşdü. 1850-ci illərə qədər çar və daha nüfuzlu olan Peterburq əyanları buna meyil etdilər ki, Rusiya Sakit Okeandakı öz gücündən uzaqlaşmasın.

Krim müharibəsi zamanı öz igidliyi ilə fərqlənən N. Muravyev Amurun aşağı hissəsinə artilleriya ilə təchiz olunmuş qoşunun və solsahil Amurun Rusiyaya verilməsinin təsdiqi üçün Çinlə danışıqlar aparacaq.Səlahiyyətli nümayəndənin göndərilməsi haqqında çarın icazəsinə nail oldu. 

Çinin 1856-1860-cı illərdə İngiltərə və Fransa ilə apardığı ikinci tiryək müharibəsi və 1850-1864-cü illərdə Xuan Sütsuanın rəhbərliyi altında baş qaldıran taypinlər hərəkatı onun vəziyyətini xeyli mürəkkəbləşdirdi.İngilis-fransız hərbi qüvvələrinin şimal-şərqi Çinə hücumları dayandı.Yaranmış belə bir vəziyyətdə çin hökuməti əlverişli razılaşmaya əsasən Nerçinski müqaviləsi ilə zorla alınmış torpaqların bir hissəsini Rusiyaya qaytardı.1828-ci iln 28 mayında Amur çayının sol sahilinin (Arqundan Amura qədər olan hissə) ya məxsus hesab olundu.Ussuriya ilə dəniz arasındakı torpaqlar isə ölkələr arasında sərhədlər dəqiq müəyyə olunana qədər açıq qaldı.Amur, Ussuriya və Sunquridə gəmi səfərləri üçün icazə yalnız rus və çin gəmilərinə verildi.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

1. 1 2  Муравьёв-Амурский Николай Николаевич // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
**Nikolay Vasilyeviç Tomski** (əsl soyadı — *Qrişin*; 1900–1984) — görkəmli sovet heykəltaraş-monumentalisti, pedaqoq, professor. SSRİ xalq rəssamı (1960). Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1970). SSRİ rəssamlıq akademiyasının prezidenti (1968–1983).

Həyatı
------

Nikolay Vasilyeviç Qrişin 19 dekabr 1900-cü ildə Ramuşevo kəndində dəmirçi ailəsində anadan olub. 1914-cü ildə atası cəbhəyə gedən Nikolay bütün Birinci dünya müharibəsi illərində faktiki olaraq ailə başçısı olur. Vətəndaş müharibəsi başlayanda Nikolay Tomski Qırmızı orduya qatılır, döyüşür və yaralanır. Nikolay Tomski Ramuşevada təxminən 20 il yaşamışdır. Sonra o, Köhnə Rusiyaya qayıdır. Burada o, təsviri incəsənətə maraq göstərir, çoxlu şəkillər çəkir, dramatik dərnəyə yazılır, mütəşəkkil surətdə qiymətli insanlardan, peredvijnikçi Vasili Svaroqdan öyrənməyə təşəbbüs göstərir. Məhz V.S.Svaroq N.Tomskiyə yapma ilə məşğul olmağı məsləhət görür. 
Heykəltaraş lirizm ilə dolmuş xatirələrini atır və gəncliyində yeni mərhələyə başlayır. 1923-cü ildə tərxis olunduqdan sonra Petroqrada göndərilən N.V. Tomski rəssamlıq-sənaye texnikumunun heykəltaraşlıq fakültəsinə daxil olur və buranı 1927-ci ildə bitirir.

Mükafatları
-----------

* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1970);
* 3 dəfə Lenin ordeni;
* "Oktyabr inqilabı" ordeni;
* Lenin mükafatı (1972);
* 5 dəfə Stalin mükafatı (1941; 1948; 1949; 1950; 1952);
* SSRİ dövlət mükafatı (1979)
* İ.Y.Repin adına RSFSR dövlət mükafatı (1975);
* Karl Marks ordeni — ADR
**Slovenlər Serb Respublikasında** (*serb.* Словенци у Републици Српској, sloven. Slovénci v republike Srbskej) — Serb Respublikası ərazisində yaşayan və işləyən sloven mənşəli vətəndaşlar. Çernoqoriyalılar Serb Respublikasının 12 milli azlığından biri kimi tanınır. Onların maraqlarını Serb Respublikasının milli azlıqlarının məsləhətçi şurası müdafiə edir. 2013-cü il əhalinin siyahıya alınması məlumatlarına əsasən Serb Respublikasında 504 sloveniyalı yaşayır.

Tarixi
------

Sloveniyalılar XIX əsrin sonunda Bosniya və Herseqovinaya köçürülmüşdür. Köçürülənlər müxtəlif peşələrin nümayəndələri idilər: mühəndislər, memarlar, yerölçənlər, şaxtaçılar, həkimlər, tacirlər, hərbilər, əczaçılar və müəllimlər. XX əsrin əvvəllərinə qədər sloveniyalıların əsas hissəsi Banya Lukada yaşayırdı. İkinci dünya müharibəsindən sonra onlar bütün Bosniyaya və Herseqovina SR boyunca yerləşdirildilər..

Din
---

Sloveniyalılar əsasən Roma-Katolik kilsəsinə sitayiş edən insanlardır.

Məşhur şəxsiyyətlər
-------------------

* **Frans Soşnya**, Serb Respublikası Veçesinə üçüncü çağırış deputatı.

Həmçinin bax
------------

* Serbiya əhalisi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Откуд Словенци у Босни и Херцеговини?". Словенци (serb). 2016-08-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-07-19.

Xarici keçidlər
---------------

* Савез националних мањина Републике Српске: Словенци  (serb.)
* Официальный сайт общества «Триглав»  (serb.)
**Xırda alma** (*lat.* Malus × micromalus) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin alma cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Yaponiyada və Çində yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 7 m-ə çatan ağacdır. 42 illik ağacın hündürlüyü 12 m, gövdəsinin diametri 21 sm-dir. Budaqları dairəvi, açıq qəhveyi, sonralar tünd bənövşəyidir. Cavan budaqları sallaq, yumurtavari, çilpaqdır. Yarpağı növbəli, dar ellipsvari olub, uzunluğu 5-10 sm, eni 2,5-5 sm-dir. Cavan sallaq yarpaqları çılpaqdır. Vegetasiya dövrü apreldən oktyabra qədər davam etməklə mayın axırında çiçəkləyir, beşillik ağac bar verir. May-iyun ayının əvvələrində çiçəkləyir. Çiçəkləri parlaq çəhrayı, ləçəkləri qırmızı, 4 sm diametrindədir. Meyvələri sentyabr ayında yetişir. Oduncağı sıx, möhkəm və bərk, qırmızı-qonur rəngdədir.

Ekologiyası
-----------

Torpağa az tələbkardır, yüngül, gilli torpaqlarda yaxşı bitir. Şaxtaya davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR-da, Qubada mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Qrup, soliter, cərgə əkinlərində istifadəsi məqsədyönlüdür. Tərkibində alma turşusu, dəmir duzu, habelə A, B və C vitaminləri vardır. Meyvələrində B vitamininin miqdarı 0,8-2,3 qamma, karotinin miqdarı 1,25-3,0 qammadır. Oduncağından müxtəlif qiymətli dülgərlik məmulatlarının hazırlanması üçün istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q10951348
* Wikispecies: Malus × micromalus
* EPPO: MABMI
* FoC: 242411229
* GBIF: 3001102
* GRIN: 23252
* iNaturalist: 709805
* IPNI: 726340-1
* IRMNG: 10181553
* ITIS: 503676
* NCBI: 147045
* Plant List: rjp-7029
* PLANTS: MAMI11
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:726340-1
* Tropicos: 27803791
* WFO: wfo-0001006224

 |
**Şelonski adaları** — Laptevlər dənizində yerləşən adalar qrupu. Adalar Yana körfəzində Yana çayının deltasından şərqdə yerləşir. Adaları Yana-İndiqlrks çökəkliyindən dar və dayaz, bataqlıqlaşmış boğaz ayırır. Boğazın eni 1,5 km təşkil edir. Adaların bir qisminin adı yoxdur. Bəziləri isə Yana çayının Syuryuktyak, Çandan, Muksunuox qollarının adından götürülmüşdür. İnzibati cəhətdən Yakutiya ərazisinə daxildir.

Təsviri
-------

Arxipelaqın ən böyük adası Şərqi Şelonski Manıko yarımadasından şimalda yerləşir. Adanın uzunluğu 17 km, maksimal eni isə 7,2 km təşkil edir. Adada çoxlu göllər vardır. Adanın şərqində Şelyax buxtası yerləşir. Qərbi Şelonski adası isə nisbətən kiçikdir. Adanın diametri 2,5 km-dir. 

Cənubi Şelonski adası Yarok adasından 20 km qərbdə yerləşir. Adanın uzunluğu 3 km, eni 0,7 km təşkil edir.

Xüsusiyyətləri
--------------

Yana deltasındanda yerləşən adaların ətrafı güçlü şəkildə balaqlıqlaşmışdır. Burada arktik fırtınalar müşahidə edilir. Adanın ətrafı ilin 8 ayı buzla örtülü olur. Bununla da materiklə əlaqə mümkün olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Yandeks. Xəritələr". 2016-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-09.
**Avqit** — monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: hər yerdə rast gələn.

Növ müxtəliflikləri
-------------------

Piroksen qrupunun ən geniş yayılmış, tərkibcə mürəkkəb və dəyişkən mineralıdır: eqirin-avqit–zonal, Na2O və Fe2O3 ilə zəngin olan növ müxtəlifliyi; titan-avqit – TiO2 (4-5 %-dək), Fe2O3 və Al2O3 ilə zənginləşmiş növ müxtəlifliyi; bazaltik avqit – titan və manqanlı növ müxtəlifliyi; leyko-avqit – tərkibində az miqdarda Fe olan avqit və b.

Xassələri
---------

Rəng – qara, yaşılımtıl-qara; Mineralın cizgisinin rəngi – açıq rəngli; bozumtul-yaşılımtıl; Parıltı – şüşə; Şəffaflıq – yarımşəffafdan şəffafadək; Sıxlıq – 3,2-3,6; Sərtlik – 5-6; Ayrılma – {110} prizma üzrə orta; Bölünmə – {100} pinakoidi üzrə çox vaxt (diallaqda) aydın; Sınıqlar – pilləli-qeyri-hamar, qabıqvari; Morfologiya – kristallar: qısa-sütunvari, lövhəli, az hallarda iynəvari, İkiləşmə: çox vaxt {001} üzrə polisintetik və {100} üzrə «qaranquş quyruğu» tipli sadə; Mineral aqreqatları: dənəvər kütlələr, püruzlar.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Tipik maqmatik mineral olub, qabbrolarda, doleritlərdə, əsası effuziv süxurlarda–andezit, bazalt və fonolitlərdə geniş yayılmışdır. Bəzən ultraəsası süxurlarda, qələvi peqmatitlərdə, kontakt-metasomatik (fenitlər) və metamorfik (çarnokitlər) əmələgəlmələrdə qeyd edilir. Həmçinin ay süxurlarında aşkar olunmuşdur. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: plagioklaz, ortoklaz, biotit, nefelin, maqnetit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: İlmen və Vişnyovıye dağları, Lovozer tundraları (Rusiya); Daun (Almaniya); Siciliya və Lipar adaları (İtaliya); Overn vilayəti (Fransa). Azərbaycanda çoxsaylı məntəqələrdə rast gəlinən avqit Xəzər dənizinin Lənkəran-Astara sahil qumlarında, Dağlıq Talışda daha geniş yayılmışdır.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Müasir Ukrayna |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2776283581 · NKC: ph499499 |

* THE MINERAL AUGITE
Ağır tankın ümumiyyətlə yüngül siniflərdən daha qalın bir zirehi və daha böyük bir silahı var, lakin daha az hərəkətli və çevik olmayan; daha yüksək istehsal və istifadə xərcləri olan bir tank sinifidir.

Sinifin mənşəyi Birinci Dünya Müharibəsi və ilk tanklara əsaslanır; piyada ilə yaxından işləmək və həm artilleriya, həm də ilk tank əleyhinə silahlara qarşı durmaq üçün hazırlanan ilk tanklar neytral zonada yaşamaq üçün kifayət qədər zirehə sahib idi. Yüngül tanklar təqdim edildikdə daha böyük dizaynlar ağır tanklar kimi tanınmağa başladı. Oxşar bir "hücum" rolu İkinci Dünya Müharibəsində də istifadə edilmişdir.

Tankların başqa tanklar ilə mübarizə aparması adi hala gəldikdən sonra, ağır tanklar çox güclü tank əleyhinə silahlarla, əsas etibarilə toplarla təchiz olunmağa başlanıldılar. İkinci Dünya Müharibəsinin sonunda həm ağır istehkamlara, həm də digər tanklara qarşı ağır tanklar istifadə edilmişdir. Hücumlaraa rəhbərlik etmək üçün istifadə edildiklərində "hücum tankları" kimi də tanınırdılar. Onlar ümumiyyətlə xüsusi ağır tank bölmələrində təşkil olunurdular.

Əsas döyüş tankı sinifinin ortaya çıxmasından sonra bir neçə yeni model istisna olmaqla ağır tank istehsalı başa çatdı. 1960-cı illərdə artıq ağır tankların dövrü başa çatmışdı.
**Aviabilet** — sərnişin və aviaşirkət arasında, sərnişinin və onun yükünün hava yolu ilə daşınması ilə əlaqədar bağlanmış müqaviləni təsdiqləyən sənəddir. Aviabileti almazdan əvvəl sərnişin onun şərtləri ilə tanış olmalıdır, çünki beynəlxalq hüquq normalarına uyğun olaraq, biletin alınması sərnişinin müqavilənin şərtləri ilə tanış olması kimi və onunla razılaşması kimi qiymətləndirilir.

Elektron aviabilet
------------------

Elektron sərnişin bileti – ənənəvi kağız blankın əvəzinə təklif olunan aviabiletin elektron formasıdır, o, Sizin uçuşa hazırlığınızı asan və rahat etməyə imkan verir. Bütün informasiya etibarlı şəkildə aviaşirkətin xüsusi məlumat bazasında elektron formada saxlanılır. Sərnişinə elektron aviabiletin surəti verilir (Passenger Itinerary Receipt), burada sərnişin haqqında, marşrut, tarif, ödəniş, satış ofisi və s. haqqında məlumat verilir. Elektron aviabilet, həmçinin onun kağız variantı sərnişin və aviaşirkət arasında, sərnişinin və onun yükünün hava yolu ilə daşınması ilə əlaqədar bağlanmış Müqaviləni təsdiqləyən rəsmi sənəddir.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 4738711-7 |