recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bonistika** (*fr.* bonistique) — pul nişanları və bonları öyrənən elm.

Tarixi
------

 Kağız pul nümunəsi
Cəmiyyətin iqtisadi və siyasi vəziyyətini əks etdirən tarixi sənədlər, istifadədən çıxan pul nişanları və bonları öyrənən köməkçi tarixi fənn olan bonistika XX əsrin əvvəllərində yaranmışdır və numizmatika ilə sıx bağlıdır.

Belə hesab edilir ki, kağız pul nişanlarının kolleksiyasına ilk dəfə Çində kağız pulların meydana gəlməsindən sonra başlanılıb. Lakin dünyada kağız pulların sistematik kolleksiyası 1940-cı illərdən başlayıb. 1970-cü illər kolleksiya sahəsində dönüş nöqtəsi sayılır. Məhz bu illərdə bonistika kolleksiyanın müstəqil qolu seçilmişdi. Eyni zamanda ABŞ, Almaniya, Fransa kimi bəzi inkişaf etmiş ölkələrdə kağız pulların milli kataloqunun nəşrinə başlanılmışdır.

1961-ci ildə kağız pul nişanları kolleksiyaçılarının beynəlxalq assosiasiyası - Bank Note International Society (IBNS) yaradılmışdır. Hal-hazırda assosiasiya bütün dünyada bir neçə min üzvə malikdir. İlin hər rübü assosiasiya jurnal dərc edir. Konqres bunun üzərində müxtəlif mühazirələr aparır. IBNS tərkibində rus bölməsi (Russian (IBONS) Chapter) fəaliyyət göstərir.

Albert Pik ilk kağız pul katoloqlarının və kağız pul nişanlarının kolleksiyaçısı hesab edilir. Əsas hissəsinin müəllifi Albert Pik olan "Paper Money of World Standard Catalog" ("Dünyanın standart kağız pul kataloqu") adlı kataloq indi də dərc edilir. Kataloq üç cilddən və bir neçə min səhifədən ibarətdir. Kataloq mövcud olduğu dövr ərzində, demək olar ki, dünyanın bütün ölkələrinin kağız pulları haqqında bütün məlumatları saxlayır, kataloq hər il yenilənir.

Rusiyada ilk dəfə kağız pul kolleksiyasına ölkədə kağız pullar meydana gəldikdən sonra, 1769-ci ildə başlanmışdı. Sankt-Peterburqun ilk bonistikaçılarından biri knyaz Q.A Potemkinadır, O III Pyotrun əskinazlarının kataloqunu hazırlamışdı. Bonistikanın meydana gəlməsi yanlışlıqla Birinci dünya müharibəsindən sonrakı dövrlə, müharibənin səbəb olduğu inflyasiya ilə əlaqələndirilir. Rusiyada ilk nəşr edilən kitablardan biri S.İ. Çisova məxsus "Rusiyanın ilk dövlət kağız pulları" adlı kitab hesab edilir.

Həmçinin bax
------------

* Numizmatika
* Heraldika
* Əskinaz

Xarici keçidlər
---------------

* Bonistics.org
* Бонистика Arxivləşdirilib 2015-08-14 at the Wayback Machine
Persepolisdə Huma heykəli.
**Fars mifologiyası** və ya **İran mifologiyası** — qədim Böyük İranda yayılmış mifologiya. İran mifologiyasının formalaşmasının ilkin mərhələsi Hind-İran icması dövrünə aiddir.

Mifologiyanın əsas mətni şair Firdovsinin X–XI əsrlərin əvvəllərində yazdığı "Şahnamə"dir. Firdovsinin əsəri təkcə "Avesta"dan deyil, həm də "Bundahişn" və "Denkard" kimi sonrakı dövrlərə aid mətnlərdən də zərdüştiliyin hekayələri və personajlarına istinad edir. Hər halda, İran mifologiyasının bərpası üçün istifadə edilən əsas mənbə "Avesta"dır.

İran mifologiyası Hindistanın veda mifologiyasına yaxındır. Ortaq Hind-Avropa əsasına qayıdır. İran mifologiyasının qədim təbəqəsinin bir çox adları veda ilahilərinin adları arasında ümumi köklərə malikdir. Məsələn, sonradan Cəmşid olmuş Yima əslində veda tanrısı Yamadır. Cəmşid hekayəsi Qədim İran mifologiyasının ən dolğun əfsanələrindən biridir.

"Haqqada"da təqdim olunan yəhudi mifologiyası fars mifologiyası ilə bağlıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Мифология Древнего Ирана". 2020-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-17.
2. ↑  *Кэмпбелл Джозеф.* Тысячеликий герой. ISBN 5446108566.
3. 1 2  *Патрик Колум.* Великие мифы народов мира. ISBN 545703139X.
**Farqeza katalpası** (*lat.* Catalpa fargesii) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin biqnoniyakimilər fəsiləsinin katalpa cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Qərbi Çinin subtropik və isti iqlimli ərazilərindəki meşələrdə bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 20 m-ə çatan, ulduzvari-tüklü cavan zoğlu, yarpağını tökən ağacdır.Yarpaqları ucu biz və ya yumru, ürəkşəkilli, qarşı-qarşıya düzülüşlü, uzunluğu 20 sm-ə qədər olub, uzun saplaqlıdır. Kənarları bütöv və ya çıxıntılı, sadədir. Yarpaq ayasının üst səthi bir az tüklü, alt tərəfi isə çox tüklüdür, saplağın uzunluğu 10 sm-dir, sürtüldükdə xoşagəlməz qoxuludur. Çiçəklərinin uzunluğu 3,5 sm, rəngi çəhrayı və ya çəhrayı-qırmızıdır, 7-15 ədəd olmaqla, süpürgə çiçək qrupuna yığılmışdır. Çiçək tacı içəri tərəfdən xallıdır.

Ekologiyası
-----------

Sərt qışda zoğlar, adətən donur. Qışın sərt keçməsinə baxmayaraq katalpa hər il çiçəkləyir, lakin meyvə vermir. Bitki küləkdən yaxşı qorunan yerlərdə çətirinin gözəlliyini saxlaya bilir və şaxtalarda donmur.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Bakı, Gəncə, Şəki və s. şəhər və rayonlarda həyətyanı sahələrdə mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Cinsin digər növlərinə nisbətən yarpaqları tez açılır və payızın axırlarına qədər rəngini dəyişmədən yaşıl qalır. Parkların və şəhər əkinlərinin yaşıllaşdırılması üçün məsləhət görülən dekorativ növdür.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15225853
* Wikispecies: Catalpa fargesii
* EPPO: CTLFA
* FoC: 200021395
* GBIF: 6401571
* GRIN: 9585
* IPNI: 109156-1
* ITIS: 832771
* NCBI: 71605
* NZOR: 2c42713c-ec7f-437f-aadf-57c1dcdd28b2
* Plant List: kew-320380
* PLANTS: CAFA6
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:109156-1
* Tropicos: 3701988
* WCSP: 320380
* WFO: wfo-0000781897

 |
**Fars yalançıbuynuz gürzə** (*Pseudocerastes persicus*) — Yalançıbuynuz gürzələr cinsinə aid ilan növü.

Bu canlıların uzunluqları 80–90 sm arasında olur. Nadir hallarda 100 sm-ri keçir. Bədəni sıxdır, ancaq kök deyildir. Bu canlıların özəllikləri ondadır ki, onların buynuza bənzər çıxıntısı olur. Bəzən isə bu sadəcə bir purcuğun qabarmış forması kimi özünü göstərir. Bu buynuzcuqlar gum və ya torpağın buruna və gözə daxil olmasını əngəlləyir. Qonur-boz rəngli zolaqlara sahibdir. Əsasən qumlu sahələri xoşlayırlar. Onlar qumlu sahələrdə yaşamasalarda qumları bədənləri ilə tərpədərək buradaca gizlənə bilirlər. Sürətləri 37 sm/san çatır. Gecələr aktiv olurlar. Əsasən kərtənkələ, quş və gəmiricilərlə qidalanırlar. Yumurta qoymaqla çoxalırlar. Bir dişi 11–21 arası yumurta qoya bilir. Yumurtadan çıxan balaların uzunluğu 15 sm olur.

Pakistandan Türkiyə, Azərbaycandan İsrail və İordaniya kimi ərazilərə yayılmışlar. Onlara həmçinin Səudiyyə Ərəbistanı, Oman və BƏƏ kimi ölkələrdə belə görülə bilir.

Ədəbiyyat
---------

* Nilson, G. Andren, C. & Flärdh, B. 1988. Die Vipern der Türkei. Salamandra 24 (4): 215–247.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.
2. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

* Pseudocerastes persicus
**Salar de Atakama** (*isp.* Salar de Atacama) — Cənubi Amerikada, Çili ərazisində yerləşən şoranlıq. Atakama səhrasının cənubunda, hər tərəfdən dağlarla əhatə olunan ərazidə yerləşir. Ən yaxın şəhər San Pedro de Atacama 55 km şimalda yerləşir. Şərqdə And dağları, qərbdən isə Kordilyer-Domeyka dağ sistemi ilə ilə əhatələnir. Ərazidə bir neçə vulkan yerləşir: Liankabur, Akamaraçi, Aquas-Kaltentes və Çilinin ən aktiv vulkanı Laskar. Onların çoxu şoranlığın şərqində yerləşir.

Təsviri
-------

Salar de Atakama 3 min. km² əraziyə, 100 km uzunluğa, 80 km enə malikdir. Bu göstəriciyə görə Boliviyada yerləşən Uyuni şoranlığından (10 582 km²) və Argentinada Salinas Qrandesdən sonra (6 000 km²) üçüncüdür. Şoranlıq ortalama olaraq 2300 m hündürlükdə yerləşir. Reylefi hamar deyildir. Busəbəbdən su burada toplana bilmir. Ərazidə bir neçə duzlu laqun vardır.

ABŞ geologiya xidmətinin sözlərinə görə Salar de Atakama ərazisində dünya litium ehtiyatının 27 % vardır.

Titium əsasən duzlu yeraltı sularda olur. Onlar quyular şəbəkəsi vastəsi ilə səthə çıxır və suyun quruması ilə krisrtallaşır.

Şaha laqunu şoranlığın bir hissəsini təşkil edir və Los-Flamenkos milli parkı ərazisinə daxildir. Burada çili qızılqazı, Phoenicoparrus andinus, sarıdimdik çürə, kəkilli ördək və s. quş növləri yaşayır.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "The Optical/Infrared Astronomical Quality of High Atacama Sites" (PDF). 2012-04-14 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2010-01-07.
2. ↑  "Cuenca del Salar de Atacama" (PDF) (ispan). Sistema Nacional de Información Ambiental. 2012-06-17 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-01-07.
3. ↑  "Salar de Uyuni, Bolivia". NASA Earth Observatory. 2008-09-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-01-07.
4. ↑  *Kampf, Stephanie.* "Evaporation and land surface energy budget at the Salar de Atacama, Northern Chile". Journal of Hydrology. 310 (1–4). 2005: 236–252. doi:10.1016/j.jhydrol.2005.01.005.  (#accessdate\_missing\_url)
5. ↑  *Brendan I. Koerner.* "The Saudi Arabia of Lithium". Forbes. 30.10.2008. 2012-04-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-01-07.
6. ↑  "Evaporation Ponds, Salar de Atacama, Chile". NASA Earth Observatory. January 4, 2010. 2016-12-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-01-07.
7. ↑  *Bertschinger, Ed.* "MIT Alumni Travel Program 2006 Trip to Chile". Massaçusets Texnologiya İnstitutu. 28 February 2006. 2012-04-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-01-07.
**Malik Mənsur Fəxrəddin Osman ibn Çaxmaq** (daha çox **Mənsur Osman** kimi) (*ərəb.* المنصور فخر الدين عثمان بن جقمق‎; 1435 və ya 1430-cu illər – 1484, Dümyat) — Burci sülaləsindən Məmlük sultanı.

80 yaşında Sultan Çaxmağın ölümü oğlu Osmana *Malik Mənsur Fəxrəddin Osman* adını almağa icazə verdi. Hökmdarlığının əvvəlində əsas vəzir tərəfindən qamçılandı. Bir yük halına gələn Məmlüklərin müxtəlif qruplarına verilən ianələrin miqdarı ilə əlaqədar əmirlə mübahisələrdən sonra Məmlük qrupları arasında küçə döyüşləri başladı. Inal əl-Əcrud qrupu və Məmlük sülələsindən Baruq Kalat əl-Cabalı (Fortelesa dağı) zəbt etdi. Qahirənin Abbasilər xəlifəsi və *əl-Malik əl-Əşrəf əd-Din Sayda* adı ilə dördü də sultan olaraq təyin edildi. Osmanın dəstəyi yox idi və davranışına görə vəzifəsindən alındı.

İstinadlar
----------

* Andre Clot December Flag The Mamluks 1250–1517. The slave empire in December
* Encyclopaedia of Islam, Brill Publishers, Leiden, sv "Mamluks".
AZTRANK Azərbaycanda müasir CDMA 2000 (Code Division Multiple Access) texnologiyası əsasında simsiz telefon rabitəsi xidmətləri operatorudur. AZTRANK şirkəti 1996-cı ildə yaradılıb və 2005-ci ilə gədər şirkətin əsas fəaliyyəti trank rabitəsi xidmətlərinin göstərilməsindən ibarət idi. 2005-ci ilin əvvəlindən şirkət CDMA simsiz telefon rabitə xidmətləri göstərir.

Şirkətin əsas məqsədi – simsiz rabitə sisteminin yeni texnologiyalar bazasında inkişafı, təkmilləşməsi və bunun müqabilində müştərilərə ucuz qiymətlərlə keyfiyyətli simsiz rabitə xidmətləri göstərməkdir.

AZTRANK müştərilərə telekommunikasiya avadanlıqlarının istehsalı üzrə bu günə dünyada qabaqcıl mövqelərdən birini tutan "HUAWEI" (Çin Xalq Respublikası) şirkətinin CDMA texnologiyası əsasında istehsal etdiyi stasionar və avtomobil telefon aparatlarını təklif edir. Bu aparatlar adi şəhər nömrələri ilə standart telefonlar rejimində işləyirlər. Hal-hazırda AZTRANK öz abunəçilərinə CDMA simsiz telefon rabitə xidmətlərini "Azeurotel" Birgə Müəssisəsinin son bir neçə il ərzində istismar etdiyi Böyük Britaniyanın "GPT" şirkəti tərəfindən istehsal olunmuş müasir rəqəmli stansiyası vasitəsilə həyata keçirir. Bu günə şəbəkənin əhatə dairəsinə Bakı şəhəri və Abşeron Yarımadası daxildir.

Müştərilərin keyfiyyətli rabitə xidmətlərinə ehtiyacları olduğunu nəzərə alaraq AZTRANK daimi olaraq öz abunəçilərinə geniş çeşiddə keyfiyyətli servis xidmətləri təqdim etməyə çalışır.

Xarici Keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2018-01-20 at the Wayback Machine
**Aqoqe** (*yun.* ἀγωγή — Spartada oğlanların təlim-tərbiyə sistemi.

Tarixi
------

Sparta tərbiyə sistemi- Lakonika əkinçilik ölkəsi idi. Əsas yeri qul əməyi tuturdu. Qullar amansızcasına istismar edildiklərindən, bəzən üsyan edir, öz sahibkarlarına divan tuturdular. Qədim yunan mütəfəkkiri Aristotelə görə, Sparta vətəndaşlarının tərbiyəsində daha çox hərbi icma üzvləri hazırlamaq məqsədi güdülürdü. Burada vəzifə möhkəm və davamlı hərbiçilər, gələcək quldarlar yetişdirmək idi. Ona görə də quldar övladlarının fiziki cəhətdən sağlam olmasına ciddi fikir verilirdi. 7 yaşa qədər spartalılar ailədə məşhur dayələrin himayəsində tərbiyə alırdılar. Sonra elə bir vaxt gəldi ki, dövlət böyüməkdə olan nəslin tərbiyə və təlimini öz üzərinə götürdü. Belə tərbiyənin müddəti çox böyük idi və üç mərhələni əhatə edirdi: 1) 7 yaşdan 14 yaşadək; 2) 14 yaşdan 20 yaşadək; 3) 20 yaşdan 30 yaşadək. Dövlət tərbiyə müəssisəsi olan məktəbə aqellam deyilirdi. Bu məktəblərin rəhbərliyinə hakimiyyətə məlum olan adamlar təyin olunurdular ki, onlara da pedanom deyilirdi. I mərhələdə uşaqlar pedaqnomun rəhbərliyi altında olurdular. Onlar birlikdə yaşayır, oxuyur, minimum oxu və yazı vərdişlərinə yiyələnirdilər. 14 yaşlı oğlanları eyrenə-müəyyən vətəndaşlıq hüququna malik icma üzvlüyünə qəbul edirdilər. Bu zaman yeniyetmələr sərt fiziki cəza tədbirlərinə dözməli olurdular. Tərbiyənin II mərhələsində uşaqların savad təliminə musiqi və nəğmə əlavə edilirdi. 18–20 yaşlarında hərbi və mülki xidmət məktəbi sayılan xüsusi düşərgələrdə-efebiyalarda biliklərini və fiziki hazırlıqlarını təkmilləşdirirdilər. Gənclərin əxlaqi və siyasi tərbiyəsi dövlət başçılarının bilavasitə onlarla söhbətləri zamanı həyata keçirilirdi. Uşaqların tərbiyəsindəki mühüm məsələlərdən biri onların tikanlı, lakin zərif formada və bir neçə sözdə çox şeyi ifadə etməyə qabil olan nitqə yiyələnmələri idi. Yeniyetmələrə cavablarında dəqiq və müxtəsər olmaq öyrədilirdi ki, buna "Lakonik nitq" deyilirdi. Spartalı qızların tərbiyəsi kişilərinkilərdən az fərqli idi. Onların da hərbi-fiziki tərbiyəsinə diqqət yetirilirdi. Bu ondan irəli gəlirdi ki, kişilər müharibədə olduğu zaman, qulların üsyanı baş verdikdə qadınlar daxili asayişi qorumalı və qulları silah gücünə itaətdə saxlamalı idilər.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Tarix** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Mənsur bəy** (d. ? - ö. XVI əsr) — Səfəvi imperiyasının hərbi və dövlət xadimlərindən biri. 

O, Şah I İsmayılın (1501-1524) hakimiyyəti dövründə, 1509-cu ildə Dərbəndin hakimi təyin edilmişdir. Burada onun qısamüddətli hakimiyyətindən sonra hakimlik Şirvanşahlar sülaləsindən olan şəxslərin əlinə keçmişdir. Səfəvi sülaləsindən asılı olan Şirvanşah hökmdarları özləri də bu qalanı fərqli qalabəyilərinin vasitəsiylə idarə etmişdirlər. Bu, 1538-ci ilə qədər davam etmişdir. Bu ildə Şirvanşah dövlətinin daxili müstəqilliyi də Səfəvi şahı I Təhmasib tərəfindən ləğv edilmiş və bura imperiyaya birbaşa bəylərbəyi kimi tabe etdirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Fisher, 1986. səh. 212, 245
2. ↑  Floor, 2008. səh. 175, 284

Mənbə
-----

* *Willem Floor.* Titles and Emoluments in Safavid Iran: A Third Manual of Safavid Administration, by Mirza Naqi Nasiri. Washington, DC: Mage Publisher. 2008. ISBN 978-1933823232.
* *William Bayne Fisher; Hambly Avery, C. Melville, eds.* The Cambridge History of Iran. 6. Cambridge: Cambridge University Press. 1986. ISBN 978-0521200943. ([[:Category:|link]])[[Category:]]
**Güllüqoruq (Çaqqallı)** — Qəbələ şəhəri ərazisində qədim yaşayış yeri.

Qəbələ şəhər xarabalığından 3–4 km şərqdə yerləşir. Onun şimal tərəfini indiki Tövlə kəndi ilə qoruq arasındakı meşəlik, cənub tərəfini isə süni torpaq sədd və böyük bir əkin sahəsi, qərb tərəfini Covurluçay, şərq tərəfini Qocalançay sərhədləndirir. Covurluçay Güllüqoruq ilə Qəbələ şəhər xarabalığı arasında təxminən 2 km enində eyni adlı dərədən axır.

İndiki zamanda Güllüqoruq 50 hektaradək sahəsi olan əkin yeridir. Əkin sahəsinə çevrilməzdən əvvəl burada yastı təpələr, qədim qəbristanlıq, pir yerləri və həddindən artıq cırlaşmış qızılgül kolları olmuşdur. Məhz qızılgül kollarına görə yerli əhali buranın bir hissəsini Güllü qoruq adlandırmışdır. Bu qoruq yararlı əkin sahəsinə çevrildikdən sonra kəsəyənlə qidalanmaq üçün bura çoxlu çaqqal gəldiyinə görə yerli əhali buranı eyni zamanda Çaqqallı tala da adlandırmağa başlamışdı. 1959-u ildə Güllü qoruqda təsərrüfat işləri zamanı buradakı yastı təpələrdən biri dağıdılmışdır. Təpəliyin altından üzə çıxan çoxlu miqdarda kirəmit qırıqlar və daş sütun altlıqları diqqəti cəlb etmişdir. Ona görə də Qəbələ arxeoloji ekspedisiyası 1959-cu ildən etibarən Güllü qoruq ərazisini də öyrənməyə başladı. Buradakı arxeoloji qazıntılar genişləndirildikdən sonra daş möhür, çiy kərpicdən divar qalıqları və s. maddi mədəniyyət qalıqları tapılmışdır. Burada 500 kv metrdən artıq bir ərazini əhatə edən nəhəng saray binasının qalıqları və çoxlu sütun altlıqları aşkarlanmışdır. Tədqiqatçıların əksəriyyəti bu abidənin Qəbələ şəhər xarabalğna yaxın məsafədə yerləşməsini nəzərə alaraq onu qədim dövrdə Qəbələnin məbud sahəsi və bazar meydanının yerləşdiyi ərazi hesab edirlər və burada e.ə. I minilliyin təxminən ortalarından başlayaraq eramzın I minilliyinin axırlarına qədər şəhərtipli yaşayış yeri olduğunu bildirirlər.

Qeyd etmək lazımdır ki, Qəbələ şəhər xarabalığının yaxın ətrafında Çaqqallı abidəsindən başqa Seyidtala, Uzuntala]], Qaratəpə kimi qədim yaşayış yerləri də vardır. Bu abidələr heç şübhəsiz, qədim Qəbələnin həmdövr yaşayış yerləridir.
**Ömər Yamaoka** (*yap.* オマル山岡, əsl adı: *Kotaro Yamaoka*, *yap.* 山岡 光太郎, 7 mart 1880, Fukuyama, Hiroşima prefekturası – 23 sentyabr 1959, Sakay[d], Osaka prefekturası) — İslamı qəbul etmiş yapon hərbçisi. Hacı ünvanın sahibi.

Hərbi fəaliyyət
---------------

Rus-yapon müharibəsi başlayandan bir il sonra Mancuriyaya Yaponiya İmperator ordusu qoşununda göndərilib. Müharibədən sonra Mancuriya, Monqoliya və Koreyada cəsus kimi işləyib. Kokuryukay ("Qara əjdaha cəmiyyəti") adlı millətçi hərəkatın üzvü olub. Casus tapşırığını bitirib və 1908-ci ildə Yaponiyaya qayıdıb.

Yapon İmperatorluğu Rus İmperatorluğuna müxalif düşmüş türk və müsəlmanları öz tərəfinə çəkmək işi aparırdı. Bu səbəbdən sibirtatar əsilli molla Əbdürrəşid İbrahim yerli tatarlar arasında yapon təbliğatı aparırdı.

Uğurlu fəaliyyətinə görə 6-cı səviyyəli Gündoğan Ordeni (Kyokucitsu-şyo) ilə mukafatlandırılıb.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | ISNI: 0000 0000 5024 3706 · LCCN: nr99003290 · NDL: 00094157 · VIAF: 78696665 · WorldCat VIAF: 78696665 |
**Naqolnaya çayı** — Rusiya Federasiyasının Rostov vilayəti ərazisindən axan çay. Polnaya çayının sağ qolunu təşkil edir. Üstəlik ona tökülən ikinci böyük çaydır. Çayın uzunluğu 44 km, hövzəsinin sahəsi isə 316 km² təşkil edir. Çayın mənbəyi 190 metr yüksəkliyə malikdir.

Axarı
-----

Naqolnaya çayı başlanğıcını Rostov vilayətinin Çertkov rayonu, Kamennaya Balka xutoru yaxınlığından başlayır. Mənbəyinin hündürlüyü 190 metrdir. Daimi axar Karpovka xutorundan başlayır. İlk əvvəl cənub-qərbə idtiqamətlənir. Pettrovski xutoru yaxınlığından isə cənuba istiqamətlənir. Polnaya çayına Afanasevski xutoru yaxınlığında tökülür. Ukratnanın sərhəd zonasına xaxın ərazidən keçir. Rostov vilsyətinin Millerov və Çertkov rayonları ərazisindən axır.

Sağ sahili hürdür, sol sahili isə düzəndir. Əsas qolları sol hissəsindən çaya tökülür. Hövzəsinin bir hissəsi isə Ukraynanın Luqansk vilayəti ərazisində yerləşir.

Tarixi
------

Çayın adı Don Kazaklarının 1822-1832-ci illərə aid qeydlərdə çəkilir:

> 
> Şimalı Doneslə əlaqədar sular: Sol tərəfdən ona Derkul çayı tökülür. Oma isə öz növbəsində Polnays və Proqnoy çayı axır. Polnaya çayına tökülən əsas çaylar: Roqalık, Naqolnaya, Kamışnaya və Juravku
> 
> 
>

Yaşayış məntəqələri
-------------------

* Kamennaya Balka xutoru
* Karlovka kəndi.
* Nikanorovka.
* Petrovski xutoru
* Novoaleksandrovski xutoru.
* Nijenaqolmaya kəndi.
* Afanasevski xutoru.

İstinadlar
----------

1. ↑  Статистическое описание земли Донских Казаков Arxivləşdirilib 2011-11-03 at the Wayback Machine — составлено в 1822-32 годах, Материалы ГУ ГАВО предоставлены филиалом МУК ВИКМ Музеем истории Российского казачества города Волжский|Волжского, Глава третья «Воды»

,
**Ömər İzgi** (*türk.* Ömer İzgi; 1 yanvar 1940) — Türkiyə siyasətçisi və hüquqşünası. 2000–2002-ci illərdə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin sədri olmuşdur İzgi 1999–2002-ci illərdə Milliyətçi Hərəkat Partiyasından (MHP) Konya seçki dairəsi üzrə millət vəkili olmuş, lakin 2002-ci il ümumi seçkilərində yerini itirmişdir.

Erkən illəri
------------

Ömər İzgi 1 yanvar 1940-cı ildə Türkiyədə, Konyanın Doğanhisar şəhərində anadan olmuşdur. Onun atası Mehmed Səlim, anası isə Zeynəb xanımdır. O, Ankara Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirmiş və eyni zamanda həmin fakültədə mülki hüquq üzrə magistr dərəcəsi almışdır. İzgi azad hüquqşünas olmamışdan əvvəl Türkiyə Baş Nazirliyində baş ekspert vəzifəsində çalışmışdır.

Siyasi karyerası
----------------

Ömər İzgi 1983-cü ildə Mühafizəkarlar Partiyasının qurucu üzvlərindən biri olmuşdur. Mühafizəkarlar Partiyası 30 noyabr 1985-ci ildə adını dəyişərək Milliyətçi Əmək Partiyası olmuşdur. İzgi daha sonra yeni partiyanın baş katibinin müavini seçilmişdir. Milliyətçi Əmək Partiyası 24 yanvar 1993-cü ildə ikinci dəfə adını dəyişərək Milliyətçi Hərəkat Partiyasına çevrilmişdir. İzgi Milliyətçi Hərəkat Partiyasının Ankara Vilayət Təşkilatının sədri, eyni zamanda partiyanın sədr müavini vəzifələrində çalımışdır.

İzgi 1999-cu ildə keçirilən ümumi seçkidə Konyadan millət vəkili seçilmişdir. O, sonradan və sonra Milliyətçi Hərəkat Partiyasının qrup rəhbəri olmuşdur. İzgi 2000-ci ildə keçmiş baş nazir İldırım Ağbuluddan sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisinin sədri vəzifəsinə keçməsi üçün Milliyətçi Hərəkat Partiyasının namizədi olmuşdur. Onun namizədliyi Demokratik Sol Partiya tərəfindən də dəstləklənirdi. O, 2002-ci ilin noyabrında keçirilən ümumi seçkilərlə Türkiyənin XXI parlamentinin səlahiyyət müdəti çatana qədər ona sədrlik etmişdir. Bütün digər Milliyətçi Hərəkat Partiyası millət vəkilləri ilə birlikdə İzgi də partiyasının Türkiyə Böyük Millət Məclisində yer qazanmaq üçün tələb olunan 10%-lik seçki baryerinin altına düşməsi səbəbindən mandatını itirmişdir.

Şəxsi həyatı
------------

Ömər İzgi evlidir. Onun dörd övladı var.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Ömer İzgi - Biyografya". 2023-04-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-25.
2. ↑  "Ömer İzgi Kimdir?, İnternet | Teknoloji | Yaşam | Ivır Zıvır!". www.guncelyorum.com. 2008-08-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
3. ↑  "Türki̇ye Büyük Mi̇llet Mecli̇si̇". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-25.
4. 1 2  "Ömer İzgi kimdir?". www.biyografi.info. 2023-05-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-25.
5. ↑  "Tarihte Yarın". Haberler. 18 okt 2007. 2023-04-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-25.

Xarici keçidlər
---------------

* Collection of all relevant news items at Haberler.com

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | ISNI: 0000 0000 2744 6089 · LCCN: n88149583 · VIAF: 63100241 · WorldCat VIAF: 63100241 |
**Gülləli bina** - Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən qədim bina. Gülləli bina Taqanroq şəhəri Şmidt küçəsi, ev 19 ünvanında yerləşir. Binanın tikintisinə 1802-ci ildə başlanılmışdır. Tikinti işləri 1810-cu ildə bitmişdir. Bina İvan Andreyeviç Varvasinin hesabına inşa edilmişdir. Hazırda isə bina tamamən sökülmüşdür.

Tarixi
------

Taqanroq şəhəri Şmidt küçəsi 19 ünvanında 1810-cu ildə İvan Andreyeviç Varvasinin vəsaiti hesbına inşa edilmişdir. 
Açıqcalarda bina gülləli bina olaraq keçərlidir. Belə ki, binanın fasadında çoxlu sayda gilizlər vardır. Şəhər fransiz-ingilis qüvvələri tərəfindən atəşə tutularkən qalın binanın divarlarına çoxlu sayda güllə dəymişdir. Bərpa zamanı bu gilizlər vətən uğunda cəsarətlə müdafiə olunanların xatirəsinə çıxarılmamışdır. 
Bina Varvasilər ailəsinin villası olmuş və bağlarla əhatələnmişdir. Villa sonradan Varvasinin qızına nəsib olmuşdur. Sonrada isə ev onun oğlan nəvələri arasında bölünmüşdür. 1901-ci ildə bina icarəyə verilmişdir. Burada Kommersiya uçilişi yerləşirdi. Uçiliş şəhər mərkəzindən uzaqda yerləşməsi səbəbindən 1910-cu ildə yeni binanın inşasına başlanmışdır.

Birinci Dünya müharibəsi dönəmində binada İzyaslavski kişi gimnaziyası yerləşirdi. Gimnaziya Ukraynanın evakuasiyası zamanı buraya köçürülmüşdür. 27 yanvar 1917-ci ildə binada yanğın olmuşdur.

Bina 1990-cı illərdə 10 mərtəbəli binanın inşası məqsədi ilə sökülmüşdür .

Xüsusiyyətləri
--------------

1913-cü ildə torpaq işləri aparılan zaman binanın altından gizlı yol aşkarlanmışdır. O birbaşa dənizə çıxırdı. Keçid qızmızı kərpiçlə hörülmüşdür. Vaxtı ilə şəhər gözməli yerlərindən hesab edilirdi.

Ədəbiyyat
---------

* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0

Mənbə
-----

* Шмидта улица, д. 19 Arxivləşdirilib 2017-02-05 at the Wayback Machine.
* Тайна "Дома с пулями". Еженедельник "Аргументы и Факты" № 49 03.12.2008.

İstinadlar
----------

1. ↑  "О тебе, любимый город: не сохранившийся особняк Ивана Варваци". 2016-12-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-25.
**Triqrad dərəsi** (bolq. Триградско ждрело) — Bolqarıstanda çay dərəsi. Eyni adlı Triqrad çayının yaratdığı bu dərə Rodop dağlarının cənubunda, Yunanıstanla sərhəddə yerləşir. Triqrad çayı Şadder çayının sol qoludur və Smolyanski vilayəti ərazisindən axır. Çay dərə boyu axaraq *"Şeytan boğazı"* (Дяволското гърло) mağarasına tökülür və 530 metrlik məsafədən yenidən yer səthinə çıxır.

Ümumi məlumat
-------------

Dərənin qərb divarının hündürlüyü 300 metr, şərq hissəsinin hündürlüyü isə 300-350 metrə çatır. Dərənin yuxarı axarlarında iki divar arasında olan məsafə təqribən 300 metrdir. Lakin dərənin şimal hissəsi tədricən daralar və 100 metr olur. Dərənin maksimal hündürlüyü 1450 metrdir və Triqrad kəndinin 1.2 km-də yerləşir. Ümumi uzunluğu 7 km olsa da əsas dağlıq hissəsinin uzunluğu 2–3 km-dir.

Nadir və endemik bitki və heyvan növləri, eləcə də təbii yaşayış yerlərini qorumaq məqsədi ilə 1963-cü ildə Triqrad dərəsində təbiəti mühafizə zonası yaradıldı.

Triqrad dərəsi "Bolqarıstanın 100 turizm obyekti" layihəsinin bir hissəsidir (88-ci yer). Dərənin əsas görməli yerlərindən biri sol (qərb) yamacda yerləşən "Şeytanın boğazı" mağarasıdır. Şərq yamacında, daha bir məşhur mağara şərq yamacda yerləşir - *Xaramık çuxuru*. Dərənin başlandığı yerdən təxminən 500 metr aralıda Triqrad qayaları və Bolqarıstanın yeganə "Ayılar Muzeyi" yerləşir. Dərə boyu ensiz, bir zolaqlı yol keçir və Triqrad, Vodni Pad, Zrebevo və Kesten kənləri ilə əlaqə yaradan yeganə yoldur.

Maraqlıdır
----------

Antaraktidada, Cənubi Şetland adalarının Livinqston adasındakı *Trigrad Gap* boşluğu Triqrad dərəsinin adını daşıyır.

Ədəbiyyat
---------

* Мичев, Николай и др. Географски речник на България. София, Наука и изкуство, 1980. с. 500. (bol.)
* Райчев, Димитър. Триградско ждрело и Дяволско гърло. София, Медицина и физкултура, 1979. (bol.)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Триградското ждрело" (bolqar). 23 апрель 2019. 2018-10-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-26.
**Bakı qulaqları (Kərkəs dağı)** – Puta burnundan 8,5 km qərb, şimal-qərbdə yerləşən iki yüksəklikdən ibarət dağ.

Haqqında
--------

Bakı qulaqlarının iki zirvəsi var: Taxtalıq və Kərkəs.

Lakin çox vaxt ya Bakı Qulaqları, yaxud da Kərkəs dağı kimi adlanır. 

Kərkəs yüksəkliyiKərkəs yüksəkliyi
Cənub yüksəkliyi Taxtalıq adlanır və 412 (384) metr hündürlüyə malikdir.

Şimal yüksəkliyi isə Kərkəs adlanır və 424 (396) metr hündürlüyə malikdir.

Bakı Qulaqları Abşeron yarımadasının ən yüksək zirvələrindən olduğundan ərazinin bütün yerlərindən görünən təbii mayaka bənzəyir. 

Ərazinin bitki örtüyü doqquzdon kolu, çoxmeyvəli ardıc, murdarça, kəklikotu, salxımçiçək dovşanalması, gəvən və digər bitkilərdən ibarətdir. 

Taxtalıq yüksəkliyiTaxtalıq yüksəkliyi
Ərazinin faunası isə dovşan, tülkü, kərtənkələ, şonqar quşu, çobanaldadan quşu və digər heyvanlardan ibarətdir.

Bakı qulaqları ətəyində hər biri 10-20 santimetr qalınlığında olan qəhvəyi rəngli əlavələrlə 7-8 ağ təbəqə yaranır. Əvvəllər geoloqlar bu ağ qatları adi qum, yaxud da əhəngdaşı olaraq qəbul edirdilər. Lakin bu quma lupa altında xeyli böyüdülmüş formada baxıldıqda məlum oldu ki, qum zərrəcikləri vulkanik sahələrdə yaranan ağappaq dənəciklərdən ibarətdir.

"Bakı qulaqları" xatirələrdə
----------------------------

Bakı qulaqları barədə Qılman İlkin "Köhnə Bakını tanıyırsanmı" əsərində belə yazır:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Əgər siz Lənkəran və Salyan tərəfdən Bakıya yaxınlaşanda fikir vermisinizsə, Puta körfəzindən qərbdə iki dağ zirvəsi nəzərinizi cəlb edəcəkdir. Bu zirvələr dəniz səthindən təxminən 1395 fut - yəni təxminən 400 metr hündürdədirlər. Bu zirvələr Bakının qulaqları adlanır. | "|

Həmçinin bax
------------

* Torağay palçıq vulkanı
* Kənizdağ
* Qaranquş dağı
* Otman Bozdağ palçıq vulkanı

Xarici keçidlər
---------------

* Qılman İlkin: Köhnə Bakını tanıyırsanmı Arxivləşdirilib 2018-05-17 at the Wayback Machine
* Naviqasiya xarakterli təsvir: Bakı buxtasından Çeçen adalarına Arxivləşdirilib 2016-07-30 at the Wayback Machine
* Свидетели прошлого: О чем рассказывают камни
* Bioloji müxtəliflik: Abşeron yarımadasının təbiət abidələri

İstinadlar
----------

1. ↑  Maksimoviç Q.A. Maksimoviç N.A. Keçmişin şahidləri: Daşlar nə barədə danışır. M. 1955, s.28 (rusca)
2. ↑  Qılman İlkin. Köhnə Bakını tanıyırsanmı. 2-ci nəşri. Bakı, Şirvannəşr, 2004, səh 28 (elektron variant)
**Bakı Tennis Akademiyası** — Mayın 5-də Bakı Tennis Akademiyasının açılış mərasimi olub. Prezident İlham Əliyev və xanımı Mehriban Əliyeva mərasimdə iştirak ediblər.

İlk dəfədir Azərbaycan paytaxtında Tennis Akademiyası inşa olunur. 2008-ci ilin martında Bakının 8-ci mikrorayonunda tikintisinə başlanmış akademiyanın ərazisi 2,7 hektardır. Komlpleksin 4070 kvadratmetrlik sahəsində idmanın bu növü ilə məşğul olmaq üçün hər cür şərait yaradılıb. Burada avadanlığı İtaliyadan gətirilmiş iri tutumlu su anbarı, nasos stansiyası, elektrik idarəetmə otağı və transformator yarımstansiyası tikilib. Bu qurğular akademiyanın su və elektrik enerjisi ilə etibarlı təmin olunmasına imkan verəcək.

Dövlət başçısı qapalı məşq kortlarına baxıb, burada yaradılan şəraitlə tanış olub. Burada gənclər peşəkar mütəxəssislərin köməyi ilə tennisin sirlərinə yiyələnəcəklər. Akademiyada xaricdən dəvət olunmuş məşqçilər dərs deyəcəklər. Uzunluğu 126 metr, eni 36 metr olan və 407 nəfər tamaşaçı tutan qapalı zalda beynəxalq standartlara cavab verən şərait yaradılıb. Kortların hər birinin sahəsi beynəlxalq standartlara uyğun olaraq 670 kvadratmetrə bərabərdir. İlin bütün fəsillərində burada yerli və beynəlxalq yarışların və məşqlərin keçirilməsi üçün müasir tələblərə cavab verən istilik və havalandırma sistemi quraşdırılıb.

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İdman** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Cozef D. Boll** (*ing.* Joe Ball; 7 yanvar 1896, Texas, San-Antonio  – 24 sentyabr 1938, Texas, Elmendorf) — "Alliqator adam", "Elmendorf qəssabı", "Cənubi Texasın mavi saqqalı" olaraq adlandırılan amerikalı seriyalı qatil. O, iki nəfəri öldürməklə tanınır və 1930-cı illərdə 20-yə qədər qadını öldürdüyü deyilir. Onun varlığının çoxdan apokrif olduğuna inanılırdı, Texas folklorunda tanınmış bir fiqurdur. Onun ulu babası İllinoys ştatının Qallatin qraflığında tanınmış qanunsuz kölə alverçisi, adam oğrusu və qeyri-qanuni qul istehsalçısı Con Hart Krenşou idi.

Arxa plan
---------

Birinci Dünya müharibəsi illərində Avropada cəbhə bölgələrində xidmət etdikdən sonra Boll ödəyə bilənlərə qeyri-qanuni içki sataraq spirtli içki alverçisi kimi iş fəaliyyətinə başladı. Qadağa bitdikdən sonra o, Texas ştatı, Elmendorf şəhərində "Sociable Inn" adlı bir bar açdı. O, konkret dəlil terminini səhv başa düşdüyünə görə, cəsədsiz bir cinayəti ittiham etməyin mümkünsüz olacağına inandığı üçün altı alliqatordan ibarət bir gölməçə qurdu. O, insanları xüsusilə qidalanma zamanı onlara baxmağa dəvət edirdi. Yemək əsasən canlı pişik və itlərdən ibarət idi.

Cinayətlər
----------

Bir müddət sonra bufetçi qızlar, keçmiş sevgililəri və həyat yoldaşı daxil olmaqla, ərazidəki qadınların itkin düşdüyü bildirildi. 1938-ci ildə Beksar qraflığından iki şerif nümayəndəsi onu dindirməyə gedəndə Boll kassa aparatından bir tapança götürdü və ürəyindən güllə ilə özünü öldürdü (bəzi mənbələrdə onun özünü başından vurduğu bildirilir).

Boll ilə əlbir hərəkət edən Klifford Uiler adlı usta qatilin öldürdüyü iki qadının cəsədlərindən qurtulmasına kömək etdiyini etiraf etdi. Uiler Hezel Braun və Minni Qottardın cənazələrinin harada olduğunu açıqladı. Ballın cinayətlərini təsdiqləyən dövrdən yazılı mənbələr az idi. Qəzet redaktoru Maykl Holl 2002-ci ildə baş verən hadisəni dərindən araşdırdı və "Texas Monthly" qəzeti üçün topladığı materiallar haqqında yazdı.

Popular mədəniyyətdə
--------------------

Toub Huper "Ölüm tələsi" filmi Co Bolldan ilhamlanmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Qeri Bouls

İstinadlar
----------

1. ↑  *Michael Hall.* "Texas Monthly" (ingilis). texasmonthly.com. 4 dekabr 2013 tarixində arxivləşdirilib.
2. 1 2 3  "Drag Texas Dunes for Alligator Man's victims" (ingilis). google.com. 19 oktyobr 1938. 25 noyabr 2015 tarixində arxivləşdirilib.
3. 1 2 3  *Hall, Michael (July 1, 2002).* "Two Barmaids, Five Alligators, and the Butcher of Elmendorf" (ingilis). texasmonthly.com. 9 sentyabr 2015 tarixində arxivləşdirilib.
**Holloko**(Hungarian:ˈholloːkø), Macarıstandakı Palóc etnoqrafik kəndidir və UNESCO-nun Dünya irsi saytıdır. Onun adı Macar dilində "Quzğun-daş" deməkdir.

Yerləşdiyi ünvan
----------------

Kənd Macarıstanın paytaxtı Budapeştdən təqribən 91.1 kilometr şimal-şərqdə yerləşən Noqrad (medye) yerləşir. Aşağı zirvələrlə əhatə olunmuş Cserhat dağlarının bir vadisində yerləşir. Təbii mühit qorunur.

Tarixi
------

13-cü əsrin ortalarında, monqol istilasından sonra Holloko qalasının tikintisin' əvvəlcə ərazini gələcək hücumlardan qorumaq üçün bir vasitə olaraq başladı. Bu zaman Holloko ətrafındakı yer Kacsics zadəgan klanı tərəfindən tutuldu. Qala ilk dəfə 1310-cu ildə sənədlərdə qeyd edilmişdir. Original kənd qala divarlarının altından tikilmişdir. Osmanlılar qalanı 1552-ci ildə ələ keçirdilər və sonrakı 150 il ərzində Osmanlı və Macar qüvvələri arasında alternativ bir idarə idi. Osmanlı dövrünün sonunda (1683) qala və kənd nəhayət tərk edildi və indiki kənd ətrafında böyüdü. Mövcud evlərin çoxu ilk dəfə bu müddət ərzində tikilmişdir. Quruluşlarında odun olan evlər, 1909-cu ildə baş verən sonuncu yanğınlar səbəbindən illər boyu dəfələrlə yenidən qurulmalı idi. 1987-ci ildə kənd, qala xarabalıqları və ətrafı Ümumdünya irsi kimi qeyd edildi.

Görməli yerləri
---------------

* Kəndin qorunan hissəsi - Layoş Koşut və Şandor Petöfi küçələri, 67 ev
* Kənd muzeyi
* Poçt muzeyi
* Kukla muzeyi
* Toxucuların Evi
* Müqəddəs Martin Roma Katolik kilsəsi
* Holloko qalası

Şəkillər
--------

* Holloko qalasıHolloko qalası
* Holloko kəndiHolloko kəndi
* Holloko qalasıHolloko qalası
* Qalanın yuxarıdan görünüşüQalanın yuxarıdan görünüşü

İstinadlar
----------

1. ↑  "Hollókő Official Site". 2011-08-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-16.
2. ↑  "UNESCO Hollókő profile". 2017-07-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-16.

Xarici keçidlər
---------------

* Aerial photography: Hollókő
* History, pictures and google map of Hollókő Castle
**Keta** (*lat.* Oncorhynchus keta) — Qızılbalıqkimilər dəstəsindən balıq növü. Sakit okean sümüklüsü fəsiləsinə daxil olan növlər arasında Qorbuşadan sonra ən tez böyüyən və geniş arealda yayılmış balıqdır. Qiymətli sənaye balığı sayılır.

Təsviri
-------

İndiyənə kimi qeydə alınmış ən uzun balıq 100 sm uzunluğa və 15,9 kq çəkiyə sahib olmuşdur. Ömür müddəti 7 ildir. Digər məlumata əsasən Alyaskada 109 sm uzunluğa və 20,8 kq çəkiyə sahib balıqlar aşkarlanmışdır.

Areal
-----

Bu balıqlar Sakit okean qızılbalıqları arasında ən böyük aereala malik olanlarıdır. Şimal Buzlu okeanda onlar Kolıma, İndigirka, Yana və Lena çaylarına girirlər. Kamçatka, Saxalin, Kuril adaları, Kanadada Makkenzi çayı, Kaliforniyada Monterey körfəzində yayılmışdır.

Qidalanma
---------

Qida rasionuna xərçəngkimilər, qnadayaq molyusklar, çəkiç balığı siyənəklər və s. daxildir.

Çoxalması
---------

Keçici balıqlardır və kürüləmə ərazisinə getməkdən ötrü min kilomtrlərlə üzə bilirlər. Amur limanınından Ussuri və Bikin çaylarına keçirlər. Kürüləmədən sonra balıqlar tələf olur.

Kürüləmə payızın sonları baş verir. əsasən dağ çayalında kürüləyirlər. Balaların okeanlara qədərki yolçuluqları 3 ay davam edir.

Sənaye
------

Keta qiymətli sənaye balığı sayılır. 1962-ci ildə Azərbaycanda yerləşən qızılbalıq zavoduna mayalanmış kürülər gətirilmiş və həmin ilcə bu zavoddan dənizə 450 min keta buraxılmışdır. Sonrakı illərdə isə bu balıqlar Samur və Qarasu çaylarına da buraxılır. 1964-cü ildə isə Qarasudan ilk yetkin fərdlər tutulmuşdur. Ketanın Azərbaycanın çaylarına daxil olması haqqında məlumatlar vardır.

**Keta ovunun Dünya və Rusiya üzrə göstəriciləri**| **İl** | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 |
| **Dünya üzrə ovu, min. t** | 284,48 | 308,32 | 321,79 | 370,17 | 354,07 | 317,83 | 361,58 | 327,52 | 296,31 | 359,04 | 313,28 |
| **Rusiyadakı ovu, min. t** | 30,77 | 29,65 | 37,59 | 32,08 | 30,16 | 32,94 | 48,97 | 54,27 | 63,7 | 93,73 | 88,54 |

Qırmızı kürüsü qida kimi istifadə edilir.

* 
* 
* 

* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  "В орфографическом и толковом словарях". 2020-08-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-03-17.
3. ↑  Froese, Rainer, and Daniel Pauly, eds. (2006). "*Oncorhynchus keta*" FishBase saytında. April 2006 version.
4. ↑  "Мировые уловы кеты в 2000 – 2010 годах". 2013-03-10 tarixində arxivləşdirilib. на сайте NPAFC. org

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) |
| Taksonomiya | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
| Normativ yoxlama | LCCN: sh85025487 |

* Rusiya onurğalıları: Keta

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q475211
* Wikispecies: Oncorhynchus keta
* ADW: Oncorhynchus\_keta
* BOLD: 88757
* ECOS: 8494
* EoL: 46563136
* EUNIS: 124086
* FishBase: 241
* GBIF: 5204014
* iNaturalist: 107572
* IRMNG: 11437593
* ITIS: 161976
* NAS: 907
* NCBI: 8018
* NOAA: chum-salmon
* uBio: 2299535
* WoRMS: 127183

 |
**Gökcə ət-Türki** (tam adı: *İzzəddin Əbül-Müzəffər Gögcə ibn Əbdüllah ət-Türki*) — Eldənizlərin vassallarından olmuşdur. İraqi Əcəmdə yəni İran ərazisində Xarəzmşahlara və Eldənizlərə qarşı fəal döyüş əməliyyatları aparmışdır. Bir müddət İraqi Əcəmi *sultan* titulu ilə idarə etmiş xəlifə ən-Nasir ilə müttəfiq olmuşdur.

Həyatı
------

Xarəzmşah Təkişin Xarəzmə qayıtmasından sonra İraq məmlükləri bir yerə yığışaraq Xarəzmşahlara qarşı mübarizəyə başladılar. İttifaqın başında duran Cahan Pəhləvanın vassalı Gökcə ət-Türki ilə birlikdə xəlifə ən-Nasir də Xarəzmşahlara qarşı hərəkətə keçmişdi. Xarəzmşah tərəfindən Özbəyə verilən köhnə İraq Səlcuq torpaqları xəlifə ilə Gökcə arasında bölüşdürüldü. Rey, Savə, Qum, Kaşan Gökcənin, İsfahan, Həmədan, Zəncan və Qəzvin isə Xəlifənin əlinə keçdi. Özbək Həmədanın idarəsini öz əlinə aldı.

Xarəzmşah Təkiş vəfatında sonra taxta oğlu Əlaəddin Məhəmməd keçdi. Xarəzm taxtında meydana gələn hökmdar dəyişikliyindən istifadə edən Gökcə, Özbək və Əbu Bəkr İraqi Əcəm bölgəsindəki fəallıqlarını artırdılar. Həmədana gələn Atabəy Əbu Bəkr buranın idarəsini qardaşına verib, İsfahanı öz əlinə keçirdi. Reyin idarəsi isə Gökcəyə verilir. Ancaq Eldənizlərlə onların vassalları arasındakı ixtilaf yenidən canlandı. Atabəy Əbu Bəkrin başı içki və kef məclislərinə qarışdığından onun vəzifəsini ölkənin əsil sahibi kimi hərəkət edən Cəmaləddin Ay-Aba aparırdı. Bu vəziyyət Gökcənin gücünün artmasına səbəb oldu. Bir çox saray əyyanları Gökcənin tərəfinə keçməyə başladılar.

Çox keçmədən Atabəy Əbu Bəkrin tərəfdarlarının və ordusunun çox hissəsi Gökcənin tərəfinə keçdi. Əbu Bəkr İsfahana çəkildi, Gökcə isə təntənəli surətdə Həmədana daxil oldu. Bu zaman onunla qalan digər əmirlərin də xəyanəti nəticəsində Əbu Bəkrə tamamilə Azərbaycana çəkildi. Lakin 1203-1204-cü illərdə Gökcəyə qarşı Cahan Pəhləvanın keçmiş vassallarından Şəmsəddin Aydoğmuş çıxış etdi. Baş vermiş döyüşdə Gökcə öldürüldü və bütün torpaqları Aydoğmuşun əlinə keçdi. Aydoğmuş hakimiyyətini qanuniləşdirmək üçün onunla birgə üsyana qalxan Eldəniz şəhzadəsi Özbəyi sultan elan etsə də bütün hakimiyyəti öz əlində cəmləmişdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Əkbər N.Nəcəf.s.40.
2. ↑  Azərbaycan tarixi.s.320-321.
3. ↑  Əkbər N.Nəcəf.s.41.
4. ↑  Ziya Bünyadov.s.90.

Ədəbiyyat
---------

* Ziya Bünyadov. *Azərbaycan Atabəyləri dövləti (1136-1225-ci illər).* Bakı, "Şərq-Qərb", 2007. 312 səh.
* Əkbər N.Nəcəf. *Səlcuqlu dövlətləri və atabəyləri tarixi (Oğuzların ortaya çıxmasından - XIV əsrə qədər)*. Bakı, "Qanun", 2010.
* Azərbaycan tarixi. Yeddi cilddə. *II cild (III-XIII əsrin I rübü).* Bakı, "Elm", 2007. 608 səh. - 24 səh.
* Nuriyeva İradə Tofiq qızı. *Azərbaycan dövlətləri intibah dövründə.* Bakı, "Mütərcim", 2015. – 32 səh.

Həmçinin bax
------------

* Eldənizlər
**Vlyora** - Albaniyanın böyük şəhərlərindən biri. Şəhər Adriatik dənizinin sahilində yerləşir. Şəhərin Osmanlı tarixində ayrı bir yeri var. Belə ki, osmanlılar Romaya bu şəhərdən hücuma keçiblər, lakin sultanın xəstələnməsi ilə əlaqədar olaraq hücum yarımçıq qalıb.

Vlyora şəhəri ilə İtaliya arasındakı məsafə 74 mil təşkil edir. Şəhərdə ən çox İtaliya telekanalları izlənilir. Bunun nəticəsi olaraq şəhərdə hər kəs italyanca bilir.

Şəhərdə Osmanlı dövründə tikilmiş iki məscid yerləşir. Şəhərin mərkəzindəki məscid Qanuni Sultan Süleyman şəhəri ziyarət etdikdən sonra Memar Sinan tərəfindən inşa olunub.

Vlyora şəhərində albanların yerli "Lab" musiqisi dinləyə bilinir. Bu musiqinin özəlliyi insan səsindən formalaşmasıdır. Bu musiqi növünü insanlara yerli musiqi qrupu olan "Vranişt Polifonik" qrupu təqdim edir.

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Albaniya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şəhər** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Reyhanə Cabbari** (təq. 1988, Tehran – 25 oktyabr 2014, Qohardaşt həbsxanası[d]) — törətdiyi ölüm hadisəsinə görə dar ağacından asılmış İran qadını. Reyhanə məhkəmədə bildirirdi ki, öldürülən ona hücum edib və o özünü qoruyurdu. Vəkillərin səyinə, beynəlxalq ictimaiyyətin ciddi etirazına və hətta prokurorluğun dəstəyinə baxmayaraq R. Cabbari hökümdən 7 il sonra asıldı..

Reyhanə Cabbarinin son məktubu
------------------------------

Edam edilən Reyhanə Cabbari ölməmişdən qabaq anasına yazdığı məktub yayımlandı. R. Cabbarinin anasına son məktubunda deyilir:

> 
> 
> "Sevgili Şölə! Bu gün öyrəndim ki, qisasla tanış olmaq növbəsi mənim imiş. Həyat kitabımın son səhifəsinə gəldiyimi səndən öyrənmədiyim üçün küsgünəm. Bilməyimi lazım görmədin? Nə qədər üzgün olduğumu bilirsən. Niyə sənin və atamın əlini öpmək imkanı vermədin mənə? Dünya mənə yaşamaq üçün 19 il verdi. O uğursuz gecədə ölməli idim.
> 
> 
> Bədənim şəhərin bir köşəsinə atılmalı və bir neçə gün polis kimliyimi müəyyən etmək üçün səni ofisə gətirməliydi. Elə orada təcavüzə məruz qaldığımı da həkimdən öyrənməli idin. Biz onların gücünə və sərvətinə sahib olmadığımız üçün qatilim əsla tapılmayacaqdı. Həyatına utanc və əzabla davam edəcəkdin və bir neçə il sonra bu utanc səni öldürəcəkdi. Her necəsə bu lənətlənmiş hekayə dəyişdi. Bədənim bir köşəyə atılmadı, amma Evin həbsxanası və onun bir nəfərlik hücrəsinə basdırıldı. İndi də qəbirstanlığa oxşayan Ray həbsxanasına.
> 
> 
> Qədərim belə imiş, şikayət eləmə. Sən məndən yaxşı bilirsən ki, ölüm həyatın sonu deyil. Sən bizlərə məktəbə gedərkən mübahisə zamanı özümüzü xanım kimi aparmığımı öyrədibsən. Necə davranmalı olduğmuzu dəfələrlə bizə izah etdiyini xatırlayırsan? Sənin təcrübələrin səhv idi. O qəza başıma gələndə öyrəndiklərim mənim köməyimə çatmadı. Məhkəmədə məni soyuqqanlı və zalım cinayətkar kimi təqdim etdilər. Heç ağlamadım. Heç yalvarmadım. Qanunlara inandığım üçün ağlamadım.
> 
> 
> — Reyhanə Cabbarinin son məktubu

Beynəlxalq ictimaiyyətin qətlə münasibəti
-----------------------------------------

Bir çox insan hüquqları müdafiə təşkilatları onun ölümünə qəti etiraz bildirdilər. ABŞ adından qətli Cen Psaki pislədi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-10-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-10-28.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-10-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-10-28.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-10-31 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-10-28.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-10-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-10-28.
Voevodinada slovak festivalı
**Voevodinada slovaklar** — böyük bir milli azlıqdır və muxtar bölgənin serb və macarlardan sonra üçüncü ən böyük etnik qrupudur. 2011-ci il siyahıyaalmasına görə Voevodinadakı slovakların sayı 50 321 nəfər və ya Voevodina əhalisinin 2,61% -i olmuşdur. Slovaklar rəsmi olaraq milli azlıq olaraq tanınıb, slovak dili Voevodinada rəsmi dildir. Onların təhsil, mədəniyyət və informasiya sahəsindəki hüquqları rəsmi olaraq qorunur. Katolik olan əksər etnik slovaklardan fərqli olaraq, Voevodina slovaklarının əksəriyyəti protestantlardır (evangelistlər).

Tarixi
------

Voevodinanın indiki slovakları 18-19-cu əsrlərdə müasir Slovakiya ərazisindən köç edənlərin nəsilləridir. Tatralardan gələn ilk məskunlar VI Karlın hakimiyyəti dövründə Baçkaya köçdülər. 1720-ci ildə Bayşa ətrafına, təxminən 1740-ci ildə Baçi-Petrovasa yerləşdilər və Mariya Tereza dövründə Bezdana yerləşdilər. Bəziləri sonradan Sremə köçür. 1760-cı ildə 120 slovak ailəsi Selençada məskunlaşdı, sonradan bir çoxu Stara Pazova köçdü.

XVII əsrin sonlarında slovaklar Qlogan, Baçka Topol, Banatska-Palanka, Novi Slankamen, Baçka-Palanka, Aradas və Eşka və Vojvodinanın digər kəndlərində məskunlaşdılar. 19-cu əsrin əvvəllərində slovaklar Kovaçis, Padina, Çoke və Banatski Dvorda məskunlaşdı. 1880-ci il siyahıyaalmasına görə slovakların sayı 43.318 nəfər idi və onlar müasir Voevodinada altıncı böyük etnik qrup idi. Birinci Dünya müharibəsinin sonuna qədər bir çox slovak macarlaşmaya məruz qaldı. 2011-ci il siyahıyaalmasına görə, slovakların sayı 52.570 nəfər olur. Onlar Voevodinanın üçüncü ən böyük etnik qrupudur.

14-cü zərbə briqadası
---------------------

Yuqoslaviya Xalq Azadlıq Ordusunun 14-cü Voevodina zərbə briqadası, 1-ci Slovak briqadası kimi də tanınır. 11 noyabr 1944-cü ildə Voevodina slovaklarından formalaşdırılmışdır. 51-ci Voevodina Diviziyasının bir hissəsi olur. Gücü 1800 nəfər olan 3 batalyondan ibarət idi. 4-cü batalyon qurulduqdan sonra noyabr ayının ortalarında sayı 2500 nəfərə yüksəlir.

Tanınmış şəxsləri
-----------------

* Yanko Çmelik - partizan, Yuqoslaviyanın xalq qəhrəmanı.
* Deyan Meleq - serbiyalı futbolçu

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ethnic composition of Serbia 2011". 2017-03-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-20.

Mənbə
-----

* Vojvodinian Slovaks contemporary and native art Arxivləşdirilib 2018-08-08 at the Wayback Machine
* Ústav pre kultúru vojvodinských Slovákov | slovackizavod.org.rs
* Matica slovenská v Srbsku
* Hlas Ľudu weekly magazine