recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Yal qayıqları
Çar öz ailəsi ilə birlikdə yalın göyərtəsində.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Yal (dəqiqləşdirmə).
**Yal qayığı** (nid. jol; adətən **Yalik** olaraq adlandırılır) — yüngül yelkənli qayıq və ya yelkənli, avarlı qayıq.

Bu qayıqlar əsasən iri gəmilərin sahillə əlaqəsinin təminatında, yüngül yüklərin və insanların daşınmasında və gəmilərin təmirində istifadə edilir. Həmcinin idman-turizm istiqamətli məqsədlərə xudmət edir.

Altı yelkənli qayığın yalnız bir dor ağacı olur. Dor ağacı əsasən tozağacı və ya şamdan hazırlanır. Uzunluğu 5,5 metrdir.

| Yelkənlərin sayı | Uzunluğu, m | Eni, m | Xüsusiyyətləri |
| --- | --- | --- | --- |
| 2-yelkənli (ikilik) | 3,55 | 1,25 | Yelkəni yoxdur  3 nəfərlikdir, 2 ballıq dəniz qüçünə hesablanmışdır. |
| 4-yelkənli (dördlük) | 5,26 | 1,61 | Yelkənli və motorlu qayıqYüngül yüklərin və insanların daşımasına xidmət edir. 8 nəfərlikdir, 8 ballıq dəniz güçünə hesablanmışdır |
| 6-yelkənli (altılıq) | 6,1 | 1,9 |

Hazırlanması və materialına görə fərqlənirlər:

* taxta lövhə — YAL-6, YAL-4, YAL-2,
* şpondan — YALŞ-6, YALŞ-4, YALŞ-2,
* plasmasdan — YALP-6,
* yüngül lehimli materialdan — YALA-6.

Altı yelkənli yal
-----------------

Altı yelkənli yal Bolon gölündə
YAL-6 və ya Altı yelkənli yal — qayıqlar əsasən taxtadan hazırlanır. Uzunluğu 6,11 metr, eni 1,85 metrdir. Taxtadan olan qayıqlar 600–650 kq, palsmasdan olan isə 450–500 kq-dır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Altı yelkənli yal" [*ölü keçid*]

Mənbə
-----

* 

* Vikianbar Vikianbarda **Yal (qayıq)** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* Yelkənli yürüşlərlə əlaqədar sayt
**Hüseynbala Ağaverdi oğlu Ağaverdiyev** (1888, Kürdəxanı, Bakı – 3 oktyabr 1937) — Azərbaycan inqilabçısı, dövlət xadimi.

Həyatı
------

1888-ci ildə Bakının Kürdəxanı qəsəbəsində doğulmuşdur. 1901-ci ildə atasının ölümündən sonra Balaxanıda alman milyoner Riderlin mədənlərində işləməyə başlayıb. 1917-ci ilin əvvəllərindən fəhlə hərəkatına qoşulmuş, Binəqədidə fəhlələr arasında inqilabi iş aparmışdır. Həmin ilin may ayında isə bolşevik hərəkatına qoşulmuşdur. Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin qələbəsindən sonra Binəqədi RİK tərkibinə daxil olmuşdur. 1922–26-cı illərdə respublika Mədən Fəhlələri Həmkarlar İttifaqı Mərkəzi İdarə Heyətinin sədrinin müavini olmuşdur. 1926-cı ildə Azərbaycan Kommunist Partiyasının birinci katibi vəzifəsinin icrası Əliheydər Qarayev, Hüseynbala Ağaverdiyev və Levon Mirzoyandan ibarət katibliyə həvalə edilmişdi. 1927–29-cu illərdə Azərbaycan SSR XTŞ-sədri, 1929–34-cü illərdə Azneft Birliyi rəisinin müavini işləmişdir. 1933-cü ildə ABŞ-yə işgüzar səfər etmişdir. 1935-ci illərdən Azərbaycan SSR XKS sədrinin müavini, həmçinin Xalq Yerli Sənaye komissarı vəzifəsində çalışmışdır. 1934-cü ildə Zaqafqaziya partiya təşkilatlarının VII qurultayında ÜİK(b) Zaqafqaziya Ölkə Komitəsinə, 1935-ci ildə isə Zaqafqaziya mərkəzi icraiyyə komitəsinə üzv seçilib.

Həbsi və ölümü
--------------

17 iyul 1937-ci ildə "Trotski-Zinovyevçi əksinqilabi təşkilatın fəaliyyətində iştirak" etməyə görə həbs edilmiş, 766-cı əmrlə I kateqoriya ilə güllələnməyə məhkum olunmuşdur. 3 oktyabr 1937-ci ildə edam olunmuş, 24 dekabr 1956-cı ildə bəraət verilmişdir.

Ailəsi
------

Ağaverdiyeva Xədicəxanım Xudaverdi qızı (d. 1902 — ö. 13 fevral 1944) ilə evlənmişdir. SSRİ MİK-nin 4 iyul 1934-cü il tarixli qərarına əsasən vətən xaininin həyat yoldaşı kimi 24 oktyabr 1937-ci il tarixdə saxlanılmış və 9 dekabr 1937-ci il tarixdə XDİK-in qərarına əsasən 8 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilmişdir. Xədicəxanım Ağaverdiyeva 19 oktyabr 1956-cı il tarixdə Zaqafqaziya Hərbi Dairəsi Hərbi Tribunalının qərarına əsasən bəraət almışdır. Övladları:

* Sara Ağaverdiyeva (d.1922)
* Törə Ağaverdiyeva (d.1925)
* Lətifə Ağaverdiyeva (d.1929)
* Şükufə Ağaverdiyeva (d.1934)

İstinadlar
----------

1. ↑  Эльдар ИСМАИЛОВ - Очерки по истории Азербайджана , Москва, 2010, Флинта [*ölü keçid*]
2. ↑  Azərbaycan Tarixi (VI cild) , Bakı, Elm, 2008
3. ↑  "Сталинские списки". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-05.
4. ↑  Kürdəxanı, Qarabağ nəşriyyatı, Bakı, 2008. səh. 360
5. ↑  "Azerbaijan Gender Information Center". 2021-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-05.
**Elşən Mansurov** (*Elşən Məmməd oğlu Mansurov*; 30 dekabr 1962) — Azərbaycan musiqiçisi, kamança ifaçısı, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2020).

Həyatı
------

Elşən Mansurov 30 dekabr 1962-ci ildə Sumqayıt şəhərində anadan olub. Əslən Qazax rayonundandır.Konservatoriyada təhsil alıb (1985–1990). 2000-ci ildən Konservatoriyada kamança sənətinin sirlərini öyrədir. Bir müddət Alim Qasımovu müşayiət edib (1989–1997).

E.Mansurov Ü.Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını Ağacəbrayıl Abasəliyevin kamança sinfində təhsil almışdır.Təhsil aldığı illərdə Respublikada keçirilən müxtəlif müsabiqələrdə laureat olmuşdur.

1986-cı ildə Bakı şəhərində keçirilən Ü.Hacıbəyli adına I Beynəlxalq Müsabiqədə birinci yerə layiq görülmüşdür. 1986-cı ildən başlayaraq xanəndə Alim Qasımovla birlikdə çalışmışdır. O, dünyanın bir çox ölkələrində Azərbaycan muğamlarının təbliği ilə məşğul olmuşdur.

Bu ölkələrdən Amerika, Fransa, Almaniya, İngiltərə, Belçika, Hollandiya, İspaniya, Danimarka, İsveç, İsveçrə, Finlandiya, İtaliya, Braziliya, İran, Türkiyə, Mərakeş, Tunis, Rusiya və s. göstərmək olar. Dəfələrlə Moskvada keçirilən Azərbaycan Mədəniyyət Günlərində, Mədəniyyət Nazirliyinin təşkilatçılığı ilə keçirilən Beynəlxalq layihələrdə, Dövlət tədbirlərində iştirak etmişdir. 2000-ci ildə uşaqlardan ibarət "Azəri" muğam qrupunu yaratmışdır. 2000-ci ildə Almaniyanın Hanover şəhərində "Expo −2000"-də çıxış etmişdir.

2002-ci ildən Hollandiyada fəaliyyət göstərən Ümumdünya "Atlas" ansamblının üzvüdür. 2004–2006-cı illərdə "Azəri" muğam qrupu ilə bir sıra Avropa dövlətlərində konsertlərlə çıxış etmiş, 2005-ci ildə xanəndə Nəzakət Teymurovanın "Xarı Bülbül" muğam qrupunun tərkibində Yaponiyanın Naqoya şəhərində "Expo-2005"-də iştirak etmişdir.

2006-cı ildən "Əbədi muğam" layihəsində yaxından iştirak edir. UNESCO-nun Şirvanşahlar sarayında (Bakı, İçərişəhər) keçirilən muğam konsertlərinin və nəzərdə tutulan Azərbaycanın rayonlarında keçiriləcək muğamın təbliği layihəsinin koordinatorudur. 2007-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti" adına layiq görülmüşdür. 30 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycanda milli musiqi təhsilinin inkişafındakı xidmətlərinə görə "Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti" fəxri adına layiq görülüb.

Filmoqrafiya
------------

* Qəzəlxan (film, 1991)
* Naməlum səs (film, 1997)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Milli Konservatoriyasının əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2020-08-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-01.

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2011-12-11 at the Wayback Machine
**Purpur səhləb** (*lat.* Orchis purpurea) — bitkilər aləminin qulançarçiçəklilər dəstəsinin səhləbkimilər fəsiləsinin səhləb cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və status / National IUCN Status: "Nəsli kəsilmək təhlükəsində olanlar" kateqoriyasına aiddir –EN B1ab (i, iii, iv) + 2ab(iv). Azərbaycanın nadir növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Kökyumrusu uzunsov və ya uzunsov- yumurtavaridir. Gövdəsi 30-80 sm hündürlükdədir. Yarpaqları enli-oval və ya lansetli, ellipsşəkilli, küt, 3-6 sm enində, 20 sm-dək uzunluqdadır. Çiçəkləri iri, vanil iylidir. Çiçək qrupu sıx, uzunsov-yumurtavaridir. Çiçəkyanlığının xarici yarpaqları ellipsşəkilli, yumurtavari, iti, üç damarcıqlı, tünd-bənövşəyi rəngdə; daxili yarpaqları isə xətvari, 9 mm-dək uzunluqda; dоdaqcığı 15 mm-dək uzunluqda, ağ və ya ağ-çəhrayı rəngli, tünd nöqtə şəklində ləkəlidir. Mahmızı küt, bükülmüş, bir neçə dəfə yumurtalıqdan qısadır. Kök yumrularının uzunluğu 4 sm-ə qədər olub, uzunsov və ya uzunsov-yumurtaşə-killidir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə-meyvə əmələgətirmə dövrü  may-iyun aylarına təsadüf edir. Orta dağ qurşağına kimi kolluqlarda, meşələrdə, meşə talalarında rast gəlinir, toxumla çoxalır, işıqsevən, quraqlığa az davamlı, dekorativ bitkidir.

Yayılması
---------

Böyük Qafqazın Quba hissəsi (Quba rayonu — Quba şəhəri ətrafında, Qonaqkənd qəsəbəsində, Qusar rayonu — Qusar şəhəri ətrafında), Böyük Qafqazın şərqi (İsmayıllı rayonu — İvanovka kəndi, Şamaxı rayonu — Astraxanka, Xilmilli kəndləri ətrafında), Bozqır yaylası (Şəki şəhəri ətrafında), Kiçik Qafqazın şimalı (Daşkəsən rayonu — Bayan kəndi ətrafında), Abşeronda (Puta qəsəbəsi ətrafında) rast gəlinir.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Fraqmentləşmiş sahənin və yaşayış mühitinin keyfiyyətinin davam edən azalması müşahidə olunur.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Əhali tərəfindən geniş istifadə edilməsi populyasiyanın azalma tendensiyasını yaradır.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

AMEA-nın Botanika bağında becərilir. Hazırda xüsusi qorunma tədbirləri həyata keçirilmir. Yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq məqsədi ilə yasaqlıqların təşkili, populyasiya səviyyəsində genetik tədqiqi, toxumlarının toxum bankında saxlanılması, bərpasının təmin edilməsi, yeni yayılma yerlərinin axtarılması təklif olunur.

Becərilməsi
-----------

Azərbaycanın Botanika İnstitutunun Botanika bağında becərilir.

Sinonimləri
-----------

* Orchis maxima K. Koch

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q159295
* Wikispecies: Orchis purpurea
* APDB: 161386
* ARKive: orchis-purpurea
* BioLib: 42162
* BOLD: 612959
* EoL: 1136330
* EPPO: ORSPU
* EUNIS: 190052
* GBIF: 2849512
* iNaturalist: 59321
* IPNI: 649036-1
* NBN: NHMSYS0000461332
* NCBI: 59346
* PFI: 8176
* Plant List: kew-143136
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:649036-1
* Species+: 19311
* Tropicos: 23513903
* WCSP: 143136
* WFO: wfo-0000259904

 |
Məzmun
------

Filmdə kəndli balası İbrahim haqqında söhbət açılır. Burada balaca tamaşaçılarda təbiətə və insana məhəbbət hissləri aşılanır və belə bir fikir irəli sürülür: nəinki heyvanlar, həm də adamlar arasında dostluq və xeyirxahlıq münasibətləri düşmənçilikdən qat-qat yaxşıdır.

Film haqqında
-------------

Bu multiplikasiya filmi Məstan Əliyevin şerlərinin motivləri əsasında çəkilmişdir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Əsərin müəllifi:** Məstan Əliyev
**Rejissor:** Vahid Talıbov
**Ssenari müəllifi:** Alla Axundova
**Quruluşçu rəssam:** Elçin Axundov
**Operator:** Ramiz Ağayev
**Bəstəkar:** Eldar Rüstəmov
**Səs operatoru:** Akif Nuriyev
**Cizgi rəssamı:** Vaqif Məmmədov, Rauf Dadaşov, Bəhmən Əliyev, Arifə Hatəmi, Gülşən Quliyeva, Solmaz Hüseynova, Firəngiz Quliyeva
**Rəssam:** Hüseyn Cavid İsmayılov, Aydın Lazımov, Yelena Dontsova, N.Ağayeva

Mənbə
-----

* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 314.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 815.

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
**Tikanlı quşüzümü** (*lat.* Solanum angustifolium) — bitkilər aləminin quşüzümüçiçəklilər dəstəsinin quşüzümükimilər fəsiləsinin quşüzümü cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Rusiyanın Avropa hissəsində, Uzaq Şərqdə yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 30 -100 sm olan ulduzvari tükcüklərlə sıx örtülmüş bitkildir. Şaxələnmiş mil kökü 3 m-dək dərinliyə gedir. Gövdəsi, budaqları, saplaqları, çiçəyin kasacığı möhkəm, saman rəngli, uzunluğu 5–12 mm olan tikanlarla örtülmüşdür. Gövdəsi silindirik, oduncaqlı, çox budaqlı, bozumtul rənglidir. Bir bitkidə 70-dək budaq əmələ gələ bilər, kolun diametri 70 sm-ə çatır. Yarpaqları növbəli, uzun saplaqlı, dərin ikili lələkvari bölünmüş, uzunluğu 5-10 sm-dir. Çiçəkləri beş hissəli, salxımdadır. Çiçək tacı sarı, diametri 2-3 sm, hissələri lansetvari-yumurtavari, kasacığı yumurtavari-lansetvari hissəlidir. Bitki iyun-sentyabrda çiçəkləyir, avqust-oktyabrda meyvə verir. Meyvəsi bir yuvalı, şarşəkilli, yarımquru giləmeyvədir. Yetişdikdə meyvə çatlayır. Bir bitkidə 2000-ədək toxum olur. Toxumları tünd qonur və ya qara rəngli, yumru, yanlardan hamar, üzəri qırışlıdır. Quşüzümünün təzə yığılmış toxumları cücərmir, onlar 5-6 ay ərzində bioloji dinclik vəziyyətində olur, ancaq torpaqda qışladıqdan sonra cücərir.

Ekologiyası
-----------

İsti və işiqsevəndir. Bütün torpaq tiplərində cücərir, ancaq yumşaq, qələvili, gillicə və ya qumluca torpaqlara üstünlük verir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Kiçik Qafqazda təbii halda yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Taxıl bitkilərinin sahələrini, bostanları, bağları və otlaqları əhatə edir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q2298245
* Wikispecies: Solanum angustifolium
* APDB: 119871
* BOLD: 1111183
* EoL: 2894444
* EPPO: SOLCU
* FoC: 200020576
* GBIF: 2929800
* GRIN: 100803
* iNaturalist: 62643
* IPNI: 818253-1
* ITIS: 821316
* NCBI: 652121
* Plant List: tro-29600217
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:818253-1
* Tropicos: 29600217
* WFO: wfo-0001026220

 |
**Rubançikin binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən bina. Bina şəhərin ən qədim tikililərindən biridir. Şəhərin mərkəzi hidsəsinsə yerləşir. Ünvanı: Rostov vilayəti, Taqanroq şəhəri, Turqenev xiyabanı, ev 12. Bina XIX əsrdə inşa edilmişdir. Bir villa olaraq istifadə edilmişdir. Arxitektur bina olaraq Rusiyanın mədəni irsi siyahısına salınmışdır. Bibanın kodu 6101261000 müəyyən edilmişdir. Bina iki mərtəbədən ibarətdir.

Tarixi
------

Layihəyə görə 1873-cü ildə artıq bina mövcud idi. Onun girişində bur arka vardı. Burada isə iki pəncərə mövcud idi. İkinci mərtəbədə isə üç pəncərə və bir eyvan mövcud idi.

1906-cı ilə qədər bina Sarandinoların ailəsinə mənsub olmuşdur. 1906–1915-ci illərdə bina М. Y. Rubançinə məxsus olmuşdur. 1910-cu illərdə Rubançin burada şəxsi şəxdi şəkillərini saxlayırdı. Diyarşunaslıq ədəbiyyatlarında binanın adı Sarandino binası olaraq keçərlidir.

Arxitektur xüsusiyyətləri
-------------------------

Bina müxtəlik dekor elementləri ilə işlənmişdir. İki məryəbədən ibarətdir.

Binanın məşhur sakinləri
------------------------

* *Yakob Osipoviç Rubançik'* (1899–1948) — tanınmış sovet arxitektoru və rəssamı

Hazırkı vəziyəti
----------------

Binanın zirzəmisində mağaza yerləşir. Metal-plastik pəncərələrə sahibdir. Üstəlik metal müəccərlərlə qorunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Назаренко И.В. Кукушин В.С.* Сарандино дом // Таганрог. Энциклопедия. — Таганрог: Антон, 2008. — С. 624. — ISBN 978-5-88040-064-5.
2. ↑  *Кашаверская Ю.* Неоконченная рукопись Якова Рубанчика Arxivləşdirilib 2015-04-02 at the Wayback Machine // АРДИС. — 2004. — № 3.
**PTRD** (*rus.* Противотанковое ружьё Дегтярёва, *Protivotankovoye Rujyo Degtyaryova*, ПТРД) — 14,5 mm kalibrli Sovet istehsalı olan tank əleyhinə tüfəng.

PTRD, yarı avtomatik həmkarı PTRS ilə birlikdə İkinci Dünya müharibəsi illərində Qırmızı Ordunun yeganə yüngül tank əleyhinə silah idi. Silahdan istifadə edən əsgərlər yüngül zirehli tırtıllar və qapılar kimi tankların zəif nöqtələrinə vurmağa çalışmışdırlar. Bununla birlikdə, silah əsasən yüngül tanklar, yüngül zirehli nəqliyyat vasitələri və yük maşınları kimi zirehli olmayan avtomobillərdə effektiv idi. PTRD, İkinci Dünya Müharibəsindən sonra RPG kimi tank əleyhinə raket buraxıcıları ilə əvəz olundu.

PTRD İkinci Dünya müharibəsindən sonra Koreya müharibəsində Şimali Koreya və Çin qüvvələri tərəfindən geniş şəkildə istifadə edilmişdir.

İstifadə etmiş olduğu sursatın kalibri 14.5×114 mm, effektivliyi bir atışlıq olan, güllənin lülədən çıxma sürəti 1,114 m/s, effektiv mənzili 300 m, maksimum mənzili 1000 m olmuşdur.

İstinadlar
----------


1. ↑  *Hogg I. V.* Twentieth-Century Artillery. Friedman/Fairfax Publishers, 2000. S. 131. ISBN 978-1-58663-299-1
2. ↑  Manual on Small Arms (NSD-42) Military Publishing House Moscow 1942
**Vladimir İvanoviç Paruşin** (*rus.* Владимир Иванович Парушин; aprel 1897, Bakı – 1938) — Azərbaycan-sovet inqilabçısı, dövlət xadimi. Siyasi repressiyaya uğramışdır.

Həyatı
------

Vladimir İvanoviç Paruşin 1897-ci ilin aprel ayında Bakıda anadan olmuşdur.

1913–1917-ci illərdə Bakıda Qaraşəhərdə fəhləlik etmiş, inqilabi fəaliyyətə qoşulmuşdur. 1917-ci ilin may ayında bolşeviklər partiyasına daxil olmuş, 1917–1918-ci illərdə Qırmızı qvardiya sırasında əksinqilabçılara qarşı vuruşmuşdur. Azərbaycan Kommunist Partiyasının 1-ci qurultayının nümayəndəsi olmuşdur.

Vladimir Paruşin 1920–1929-cu illərdə Bakıda qırmızı qvardiya rəisi, Qaraşəhər inqilab komitəsinin sədri, Fabrik-Zavod Rayon Sovetinin sədri, Bakı Soveti sədrinin müavini, Azərbaycan K(b)P Şəhər Rayon Komitəsinin məsul katibi işləmişdir. 1929–1934-cü illərdə Azərbaycan K(b)P Mərkəzi Nəzarət Komissiyasının sədri – xalq fəhlə-kəndli müfəttişliyi komissarı, Zaqafqaziya AXTŞ sədrinin müavini olmuş, Estoniyada xarici ticarət nümayəndəliyində çalışmışdır.

Vladimir Paruşin Azərbaycan K(b)P-nin 2–9-cu, UİK(b)P-nin 10, 15-ci qurultaylarında, 16-cı konfransında iştirak etmiş, Azərbaycan K(b)P Mərkəzi Komitəsinin, Azərbaycan K(b)P Mərkəzi Nəzarət Komissiyasının, Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin üzvü seçilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Парушин Владимир Иванович // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 477.
2. ↑  Парушин Владимир Иванович // Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза (1898–1991) (rus). 2021-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-19.
**Svyatoy Nos yarımadası** (bur. Хилмэн хушуун, *rus.* Святой Нос) — Baykal gölü ərazisində yerləşən iri yarımada. İnzibati baxımından Rusiya Federasiyası, Buryatiya Respublikası, Barquzin rayonu ərazisinə daxildir. Əhatə etdiyi su sahəsi ilə birlikdə Zabaykal Milli parkı ərazisinə daxildir. Ərazisində ən iri yaşayış məntəqəsi Kurbulıkdır. Yaşayış məntəqələri əsasən adanın şərqində, Civıykuy körfəzi sahilində yerləşir. Yarımadada yerləşən yaşayış məntəqələri:Uroçişe Qlinka, Katun, Kurbulık,

Coğrafiya
---------

Yarımadanın sahəsi 596 km², uzunluğu 53 km, ən enli hissəsi 20 km-dir. Ən hündür nöqtəsi Markov dağıdır (1878 m).

Svyatoy Nos yarımadası ərazisindən su ayrıcı Akademik silsiləsi keçir. Silsilə cənub-qərbdən cənub-şərqə istiqamətlənir. Silsilə yarımadanın tən mərkəzindən keçir. Mərkəzi hissədə dağ tundra zonası əmələ gətirir. Yarımada Civırkuy bərzəği ilə materikə birləşir. Bərzəxin eni maksimal olaraq 10 km-dir. Öz növbəsində yarımada isə Civırkuy və Barquzin körfəzlərini bir birindən ayırır. Bir necə min il öncə Svyatoy Nos bir ada olmuşdur. Sonradan yarımadaya çevrilmişdir. Səbəb isə Malıy Civırkuy və Barquzin çaylarınıngətirdiyi lil və qum olmuşdur. Nəticədə Civırkuy bərzəxi meydana gəlmişdir. Bərzəxdə Sor körfəzi yerləşir ki, onda Civıykuy körfəzi ilə əlaqələnir.

Yarımadada isti termal məbələr vardır. Üstəlik bərzəxdə yerləşən Kulin bataqlığı əsrarəngiz qrifonları ilə seçilir.

Yarımada ərazisində yerləşən ən böyük çay Krestovskaya çayıdır. Çay Zmeynıy Cıvırkuy buxtasına tökülür. Burtuy çayı isə bərzəx ərazisində yerləşən Aranqatuy gölünə axır. Yarımada ərazisindən çoxlu sayda çaylar axır ki, onlarda hündürlündə axaraq gölə tökülürlər.

Maxovo qəsəbəsindən yarımadanın zirvəsinə cığır gedir. Zirvədən Uşangi adası və Barquzin silsiləsinə gözəl mənzərə açılır.

Yarımada sahillərində yerləşən körfəzlər:Kultuk, Civıykuy, Zmeyinaya, Onqokonskaya, Fertik, Sorojya, Markov. Yarımada ərazisində yerləşən burunlar:Bratski, Kanayev, Orlovıy, Verxneyeİzqolovıye, Fertik, Onqokonski, Qoryaçinski, Kurbulık, Osinovıy, Pokoyniki, Kulyomnıy, Osinovıy, Nijney İzqolovıye, Tolstıy, Rıtıy, Markov, Bokovıy Razbor.

Tarixi
------

Buryatiya şamanları ilk əvvəllər Svyatoy Nos yarımadasında ayinlər keçirirdilər. Buryat dilində yarımadanın adı *Xilmen xuşuun* adlanır ki, bu da tərcümədə "nərə üzü" mənasını verir.

Ruslar yarımadanı burun hesab edilərək Svyatoy Nos olaraq adlandırmışlar.

1981-ci ildə Svyatoy Nos yarımadasında İl-14 təyyarəsi dağ massivi ilə toqquşmuşdur. Nəticədə 48 nəfər həlak olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Святой Нос Байкала". 2015-05-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-02.
2. 1 2  "Полуостров Святой Нос". 2015-05-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-02.

Mənbə
-----

* Baykalın təbiəti. Svyatoy Nos yarımadası
* Природа Байкала. Схема Святого Носа
* История осадконакопления на перешейке полуострова Святой Нос (Байкал)
**Szinmınsyundao** (*çin.* 金門群島, tərcümədə. «Qızıl darvaza») — Tayvan boğazının qərb hissəsində yerləşən və Tayvana məxusus olan adalar qrupu. Adalar coğrafi baxımından Çinin Fuszyan vilayəti ərazisinə daha yaxın yerləşir. Ən yaxın yaşayış məntəqləri qərbdə yerləşən Syamın və şişalda yerləşən Syuançjoudur. Adaların sahəsi 153,1 km² təşkil edir. Adalarda 2010-cu ilə olan məlumata görə 97 364 nəfər yaşayır.

Coğrafiyası
-----------

Szinmınsyundao Tayvan xəritəsində
Arxipelaq Szinmındao (Burada əhalinin böyük qismi burada cəmlənmişdir), Syoszinmıdao (*çin.* 小金門島, Leyuy və bir necə cərgədən ibarət kiçik adalardan ibarətdir.

İnzibati bölgü
--------------

İnzibati baxımından adalar Tayvanın Fuszyan vilayəti **Szinmın uredi** (*çin.* 金門縣) ərazisinə daxildir. 1949-cu ildə materik ərazisinin komunistər tərəfindən tam ələ keçirilməsindən sonra Çin Respublimasının idarə etdiyi Fuszyan vilayəti ancaq Szinmındao arxipelagı ilə məhdudlaşmışdır. Bu səbəbdən Tayvanın idarəsində olan Fuszyan vilayəti rəhbərləri Szinminsyundao adalarında Szinçen qəsəbəsində yerləşmişlər.

Çin isə raziyə Szımın uezdinə Fuszyan vilayətinin Syuançjou şəhər dairəsinin ərazisi kimi baxır.

Tarixi
------

1954-cü il Çin Tayvanın işğaldan azad ediləcəyini bildir. 3 sentyabrda arxipelaqda daxil Szimen adaları atəşən tutulmuşdur. Bununla əlaqədar hətta Tayvanın müttəfiqi olan ABŞ Çinə atom bombasının atması məsələsini qabardır. Bununla belə Çinlilər Daçen adasını əlı keçirməyə müvvəfəq olurlar.
Adalarda ikinci münaqişə 17:30 radələrində 23 avqust 1958-ci ildə başlamışdır. Bu zaman Çinin xalq azadlıq ordusu Syamın şəhərindən adaları atəşə tutmuşdur.

Nəqliyyat
---------

Adada hava limanı mövcuddur. Əsas yük və sərnişinlər Kinmen hava limanı vastəsi ilə daşınır. Buradan Tayvanın havalimanına uçuşlar həyata keçirilir.

Bərələr Şuytoudan cənub-qərb adalarına, böyük torpağa reyslər təşkil edirlər (Dundu və Utun, Syamın, və Syuançjou dairədində yerləşın Şiszin havanına).

Daxili bərə daşımalar belə mövcuddur. Burada Szinmındao ilə Leyem arasında reyslər mütəmadi olaraq həyata keçirilir.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*

Mənbə
-----

* Tayvanın birinci müdafiə xətti, çinli desantçıların çıxdığı ərazi. Fotoreportaj
* Tayvanın birinci müdafiə xətti: Yeraltı tunellər. Fotoreportaj

İstinadlar
----------

1. ↑  "鄉鎮市區戶口數 – 中華民國99年12月底".[*ölü keçid*]
2. ↑  "Kinmen Island: China without the Communism?". 2022-01-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-11.
**Qəşəng qayışləçək** (*lat.* Himantoglossum formosum) — bitkilər aləminin qulançarçiçəklilər dəstəsinin səhləbkimilər fəsiləsinin qayışləçək cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir –EN A2acd + 3bc; C1. Bitki aləmində nadir, relikt Qafqaz üçün endemik növdür. Cinsi formalaşmasında mərkəzi rol oynayan növdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Gövdəsi 30-70 sm hündürlükdədir. Aşağı hissədən uzunsov-neştərşəkilli, küt-itiləşmiş yarpaqlıdır. Çiçəkqrupu salxıma bənzərdir, seyrək, çoxçiçəklidir, 30 sm uzunluqğunadır. Çiçəkləri fır-fır, yana əyilmiş, 12-25 ədəddir. Dodaqcıq uzunluğundadır, tərs-pazşəkillidir, fır-fır rənglidir. Yan dodaqcığın pərləri qısadır, uzunsov, küt, ortada yerləşən dilcikşəkilli, yuxarı tərəfdən enliləşmiş, 10- uzunluğundadır. Mahmızı əyilmiş, silindrik, 2 dəfə yumurtalıqdan qısadır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə may-iyun aylarına təsadüf edir. Aşağı dağ qurşağından başlayaraq yuxarı dağ qurşağına kimi, meşə və meşə kənarlarında,  kolluqlar arasında, bozqır yaylalarda rast gəlinir.

Yayılması
---------

Böyük Qafqazın  Quba hissəsi (Qusar rayonu), Lənkəranın dağlıq ərazilərində rast gəlinir

Ehtiyatının dəyişilmə səbəbləri
-------------------------------

Kök yumrularının səhləb almaq üçün istifadə edilir.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyası çox nadirdir. İtmə təhlükəsi altındadır.

Becərilməsi
-----------

Azərbaycanın Botanika İnstitutunun Botanika bağında (Bakı) becərilir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Yaşayış ərazisinin deqradasiyası, otarılma, tapdalanma müşahidə olunur.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Bəzək bitkisi kimi becərilməli və təbii populyasiyası mühafizə olunmalıdır.

Yayılması
---------

BQ Quba sahəsi, Xəzər sahili ovalığının rayonlarında aşağı dağ qurşağından yuxarı dağ qurşağına kimi yayılmışdır. Meşə və meşə kənarlarında, kolluqlar arasında, bozqır yaylalarda rast gəlinir.

Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabına daxil edilmiş nadir növdür.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Himantoglossum formosum* | 
* Wikidata: Q15469960
* Wikispecies: Himantoglossum formosum
* EoL: 1099831
* EPPO: HMAFO
* GBIF: 5324943
* iNaturalist: 510940
* IPNI: 638839-1
* NCBI: 1561013
* Plant List: kew-99271
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:638839-1
* Species+: 17792
* Tropicos: 23513821
* WCSP: 99271
* WFO: wfo-0000982423

 |
| *Orchis formosa* | 
* Wikidata: Q39350117
* GBIF: 2810898
* IPNI: 648638-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:648637-1
* Tropicos: 50013191
* WFO: wfo-0000259267

 |
**Şərq başlıqotu** (*lat.* Scutellaria orientalis) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin dalamazkimilər fəsiləsinin başlıqotu cinsinə aid bitki növü.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Hündürlüyü 25–30 sm-ə qədər olan, gövdəsiçoxsaylı, əsasında qalxan və ya aşağı hissədən yayılmış, bəzən düzdür, qısa sıx tüklü yarımkol ot bitkisidir. Yarpaqları saplaqlıdır, uzunluğu 4–20 mm, eni 4–15 mm-dir, yumurtaşəkilli, yumurtaşəkilli-üçbucaq və ya uzunsovyumurtaşəkillidir, uzunsov formaya qədər dəyişir, qaidə hissəsində kəsilmiş və ya zəif ürəkşəkillidir, kənarları qismən dərin, bəzən çox dərin dairəvi dişlidir, oval, uzunsov bəzən demək olar ki, xətvari dişlidir, üst tərəfdən tündyaşıl rəngli, səpələnmiş qısa və basıq xırda tüklü və ya demək olar ki, çılpaqdır, alt tərəfdən nazik basıq ağ keçə tüklü və ya ağımtıldır. Çiçək qrupu 5–6 sm-ə qədər uzunluqdadır, sıx və yaxud seyrəkdir. Tac iridir, uzunluğu 2,5–3 sm-dir, parlaq-sarı rəngdədir, xaricdən tüklü, bəzən çılpaqdır. Fındıqcalar 1,5 mm uzunluqdadır, yumurtaşəkilli və ağımtıldır. Çiçəkləməsi (aprel) may-iyul aylarında baş verir. İyul-sentyabr aylarıda meyvə verir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

BQ (Quba–cənub-şərqdə), BQ şərq, BQ qərb, Qobustan, Abşeron, Kür düz. Aşağı dağ qurşağından, orta, bəzən yuxarı dağ qurşağına qədər.

Yaşayış mühiti
--------------

Quru gilli və daşlı yamaclarda, qayalarda və töküntü yerlərdə, meşələrdə və kolluqlarda, otlaqlarda, çayın quru yatağında, bəzən bağlarda və əkin sahələrinin kənarlarında rast gəlinir.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Quraqlığa davamlı dekorativ bitkidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnæi C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 598.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q12849790
* Wikispecies: Scutellaria orientalis
* APDB: 144712
* EPPO: SCDOR
* EUNIS: 174855
* GBIF: 7308451
* iNaturalist: 558344
* IPNI: 458516-1
* MycoBank: 454245
* NCBI: 53170
* Plant List: kew-189443
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:458516-1
* Tropicos: 17600638
* WCSP: 189443
* WFO: wfo-0000308183

 |
**Ümidini itirmə** (Rom: **Vaada Raha**; ing: **I Promise**; Azərbaycan dilinə tərcüməsi: **Söz verirəm**) 11 sentyabr 2009-cu ildə nümayiş olunmuş hind filmidir. Baş rolda Bobbi Deol, xüsusi səhnələrdə isə Kanqana Ranaut və Atul Aqnihotri çəkilmişdir. Filmin rejissoru Samir Karnikdir. Filmin bir hissəsi Türkiyənin Efes şəhərində çəkilmişdir.

Süjet xətti
-----------

Amerika Tibb Assosiasiyasından səxavətli qrant aldıqdan sonra xəstələrinə hər zaman ümid bəxş edən Dr. Dyanesh Kripal "Duke" Chawla (Bobby Deol) sevgilisi Pujaya (Kangana Ranaut) evlənmə təklifi edir və onlar tezliklə evlənməyə hazırlaşırlar. Həmin gecə evə qayıdarkən qəza ilə qarşılaşır və Şərq-Qərb Xəstəxanasının reanimasiya şöbəsində oyanır. Özünə gələndə özünü paramparça və darmadağın olmuş görməsi az imiş kimi, Pucanın artıq onunla heç bir əlaqəsinin olmadığını və onunla ayrıldığını biləndə daha çox travma və şok yaşayır. Üzgün, acı və ümidsizlik içində yaşamaq onun iradəsini sındırır və beləliklə də o, dərman qəbul etməkdən və bütün növ müalicələrdən imtina edir və ölümünü gözləməyə başlayır. Bir gün gənc oğlan Roşan (Dwij Yadav) onun yaşamaq ümidini yenidən alovlandırmaq üçün Dukun həyatına daxil olur. Otağının pəncərəsindən kənardakı görünən dünyadakı hekayələri ona danışmağa başlayır və onu dərmanlarını qəbul etməyə və fizioterapiyaya başlamağa sövq edir. Gündən-günə Duke yaxşılaşmağa başlayır və gözəl günlərin birində Roşanın ölümcül bir xərçəng xəstəliyindən əziyyət çəkdiyini anlayır və onun Duke üçün yeni bir həyat buraxaraq öldüyünü başa düşür.

İstinadlar
----------

1. 1 2  IMDb (ing.). 1990.
2. ↑  Vaada Raha: Cast and Crew Arxivləşdirilib 2011-10-19 at the Wayback Machine. Bollywoodhungama.com. Retrieved 13 March 2011
3. ↑  "Vaada raha... i promise Review 1.5/5 | Vaada raha... i promise Movie Review | Vaada raha... i promise 2009 Public Review | Film Review". 2022-04-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-05.
4. ↑  *Joshi, Anubha Sawhney.* "Movie Review: Vaada Raha". The Economic Times. 2022-04-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-05.
5. ↑  "Vaada Raha Movie Review {1.5/5}: Critic Review of Vaada Raha by Times of India". The Times of India.
**Sultan Əbdülməcid türbəsi** — İstanbulun Fateh ilçəsində yerləşən Yavuz Sultan Səlim külliyəsinə aid türbə.

Haqqında
--------

31-ci Osmanlı sultanı olan Sultan Əbdülməcid atası kimi vərəm xəstəliyinə tutulmuş və 25 iyun 1861-ci ildə İhlamur qəsrində vəfat etmişdi. Cənazəsi ulu babası Yavuz Sultan Səlim külliyəsinin arxa həyətində daha əvvəl övladlarının dəfn olunduğu türbədə basdırıldı. Türbənin kitabəsi olmadığından memarının kim olduğu və inşa prosesinin bitmə tarixi bilinmir. Ancaq ehtimal olunur ki, türbənin memarı o illərdə sarayın baş memarı olan erməni əsilli Karpet Balyan idi və inşa prosesi 1855-ci ilin ortalarında başlamışdı.

Nisbətən alçaq bir təpəlik üzərində yüksələn türbə səkkizbucaqlı formada olub, əsasən kəsmə daşdan inşa olunmuşdur. Türbənin hər üzündə 2 olmaqla ümumilikdə 15 pəncərəsi var. Giriş qapısının üzərində xəttat Hulusi Əfəndi tərəfindən 1910-cu ildə Sad surəsinin 50-ci ayəsi işlənmişdir. Xarici görünüş etibarilə İstanbuldakı digər sultan türbələrindən öz sadəliyi ilə fərqlənən Sultan Əbdülməcid türbəsinin daxili interyeri Quran ayələri ilə bəzədilmişdir. Türbənin bu qədər sadə görünüşlü olmasının səbəbi isə daha çox bir şahzadə türbəsi olaraq inşa edilməsidir.

Mərhum sultanın övladları tərəfindən türbəyə bəxş edilən qiymətli hədiyyələr isə bu gün türbədə deyil. Belə ki, türbədəki möhtəşəm çıl-çıraq Qalata mövləvi xanəgahındakı divan ədəbiyyatı muzeyində, sultanın məzar sandığının üzərindəki gümüş örtük Türk və İslam əsərləri muzeyində, yenə məzar sandığının başına taxılan cəvahirlərlə bəzədilmiş fəs isə Topqapı saray muzeyində qorunur. Bu əsərlərin türbədən alınması isə oğurluq hallarına qarşı alınmış tədbirdir.

Türbənin daxilində Sultan Əbdülməcidlə yanaşı 1855-ci ildə vəfat edən övladları Səfiyəddin Əfəndi və Əbdüssəməd Əfəndi ilə 1876-cı ildə vəfat edən oğlu Burhanəddin Əfəndinin də məzarları yerləşir.

Mənbə
-----

* Arxivləşdirilib 2018-06-21 at the Wayback Machine
* Arxivləşdirilib 2018-07-11 at the Wayback Machine
**Lavandayarpaq poruq** (*lat.* Stachys lavandulifolia) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin dalamazkimilər fəsiləsinin poruq cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu Populyasiya "Təhlükəli həddə yaxın olanlar" kateqoriyasına aiddir – NT. Azərbaycanın nadir növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

15-20 sm hündürlükdə yarımkolcuqdur. Gövdələri çoxsaylıdır. Yarpaqları uzunsov, xətti-lansetvari və ya xətti, 4-7 sm uzunluqda, 2-5 mm enindədir. Köbələri 4-6 çiçəkli, uzunsov çiçək qrupunda 17 sm uzunluqda və 4 sm enindədir. Kasacıq 2-3 sm uzunluqdadır. Çiçək tacı parlaq-çəhrayı, kasacıqdan qısa; yuxarı dodağı aşağı dodağından qısa, uzunsov-dəyirmi, aşağı-üçdilimli, dərin oyuqlu, iri, orta dilimlidir. Tozcuqları 3 mm uzunluqda, yumurtavari, üçtilli, tünd-qəhvəyi rənglidir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

May-iyul (avqust) aylarında çiçəkləyir, iyun-avqust aylarında toxumlayır. Aşağı və orta dağ qurşaqlarının (dəniz səviyyəsindən 2000 m yüksəklikdə) qayalı, daşlı və gilli yamaclarda, töküntülü və əhəngli yerlərdə və çaqıl çay daşları arasında rast gəlinir. Dekorativ bitkidir.

Yayılması
---------

Kiçik Qafqazın mərkəzi, Naxçıvanın və Lənkəranın dağlıq hissəsi, Diabar ərazisidir.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Bir neçə lokalitetlərində azalma tendensiyası müşahidə olunur.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Əhali tərəfindən toplanması iqlim amillərinə həssaslıq və intensiv otarılmasıdır.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Populyasiyanın strukturunun öyrənlməsi və yayılma yerlərində mühafizə tədbirlərinin həyata keçirilməsi vacibdir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q4516382
* Wikispecies: Stachys lavandulifolia
* GBIF: 7306428
* GRIN: 407647
* iNaturalist: 549411
* IPNI: 459684-1
* MoBotPF: 281604
* NCBI: 193339
* Plant List: kew-195253
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:459684-1
* Tropicos: 17604556
* WCSP: 195253
* WFO: wfo-0000314187

 |
**Kökayaq morxella** (*lat.* Morchella crassipes) — fungi aləminin ascomycota şöbəsinin pezizomycetes sinfinin pezizales dəstəsinin morchellaceae fəsiləsinin morchella cinsinə aid göbələk növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Kritik təhlükə həddində olanlar" – CR B2b(ii, iii). Nadir növdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Göbələyin meyvə cismi torpaqda inkişaf edir. Meyvə cismi iridir, hündürlüyü 24 sm-ə çata bilər. Papaqcıq sarımtıl-boz, enli yumurtavari və ya oval, 8 sm-dək hündür, 10 sm-dək endə olur. Səthi iri, dərin oyuqlara malik, kənarları ayaqcığa qovuşandır. Ayaqcıq sarımtıl-ağ, təpəcikli, uzununa düz olmayan şırımlı, 15 sm hündürlükdə, orta hissəsi 4-6 sm qalınlığında, əsasa getdikcə enlənərək 8 sm qalınlığında olur. Şərti yeməli göbələklərdəndir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Humus saprotrofudur. Palıd, vələs qarışıq meşələrdə aprel –may aylarında əmələ gəlir. Populyasiyada fərdlər 1-2 ədəd olur.

Yayılması
---------

Şabran rayonu, Qalaaltı meşəsidir.

Sayı və tendensiyası
--------------------

İtmə təhlükəsialtında olan yeganə lokaliteti mövcuddur, Populyasiyanın sayı sürətlə azalır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Naməlumdur, güman edilir ki, iqlim şəraitinə çox tələbkardır.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Populyasiyanın vəziyyətinə nəzarətə vacibdir. Yeni bitmə yerlərinin aşkarlanması və mitseli kulturasının saxlanılması məqsədəuyğundur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Index Fungorum (ing.).

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Morchella crassipes* | 
* Wikidata: Q3323803
* BioLib: 322872
* EoL: 187909
* EPPO: MRCHCR
* Fungorum: 215556
* GBIF: 2594612
* iNaturalist: 120170
* IRMNG: 10388559
* MycoBank: 215556
* NCBI: 62754
* NZOR: 44d52058-7ab6-49b2-972e-28768d92a20c

 |
| *Phallus crassipes* | 
* Wikidata: Q108177163
* Fungorum: 147931
* GBIF: 2594614
* MycoBank: 147931

 |
**Qasımzadə Murad Salman oğlu** (15 mart 1915, Dədəli, Qaryagin qəzası – 22 noyabr 2010, Bakı) — azərbaycanlı polkovnik-mühəndis, texnika elmləri doktoru (1971), professor (1973).

Həyatı
------

Murad Salman oğlu 15 mart 1915-ci ildə Qaryagin qəzasının (hazırkı Füzuli rayonu) Dədəli kəndində anadan olmuşdu. Orta məktəbi bitirəndən sonra ali məktəbə qəbul olmuşdu. İnformasiya-ölçmə texnikası sahəsində tanınmış alimdir. Polkovnik-mühəndis, texnika elmləri doktoru (1971), professordur (1973).

M. Qasımzadə S. M. Kirov adına Xəzər Ali Hərbi Dəniz məktəbində kafedra rəisi (1955–1961) işləmişdi.

1961-ci ildən ömrünün sonunadək İ. Q. Yesman adına Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Energetika İnstitutunda informasiya-ölçü sistemləri laborotoriyasının rəhbəri vəzifəsində çalışmışdı.

Əsas əsərləri energetika sistemlərinin avtomatlaşdırılması üçün informasiya-ölçü sistemlərinin işlənib, Hazırlanmasına aiddir.

Keçmiş SSRİ-də elektrokinetik çeviricilər sahəsində ilk tədqiqatları M. Qasımzadə aparmışdır.

Avtomatik idarəetmə üzrə Beynəlxalq Federasiyasının 6-cı konqresində (Boston, 1975) və Ümumdünya Elektrotexnika konqresində (Moskva, 1977) iştirak etmişdir.

Mükafatları
-----------

M. Qasımzadə iki orden və medallarla təltif edilmişdi.

Əsərləri
--------

* Sbornik zadaç i upracneniy po osnovam glektrotexniki i glektrooborudovaniö nadvodnıx korabley, Baku, 1967.
* Glektrokinetiçiskie preobrazavateli informatsii, Moskva, 1973.

İstinadlar
----------
**Per Hækkerup** (25 dekabr 1915 – 13 mart 1979, Danimarka) — 25 dekabr 1915-ci ildə adan olmuş və 13 mart 1979-cu il tarixində vəfat etmişdir. O, 1962–1966-cı illərdə Danimarkanın Xarici İşlər Naziri vəzifəsində çalışmış və Danimarka Sosial Demokrat partiyasına üzv siyasətçi idi.

O, danimarkalı siyasətçi və Sosial Demokrat jurnalının redaktoru Hans Kristian Hækkerupun oğlu idi. Hækkerup İkinci Dünya Müharibəsinin bitməsindən 1979-cu ildə ölümünə qədər ölkəsində siyasətdə fəal iştirak edib. O, 1946–1952-ci illərdə Danimarka Sosial Demokratlar Partiyasının gənclər təşkilatının sədri, 1946–1951-ci illərdə isə Sosialist Gənclərin Beynəlxalq İttifaqının baş katibi vezifələrini tutub.

Hækkerup beynəlxalq siyasi arenada daha çox Norveç naziri Yens Evensen ilə əldə etdiyi razılaşma ilə tanınır. Bu razılaşma Norveçə Şimal dənizində neftlə zəngin Ekofisk neft yatağını verir. Şəhər əfsanəsinə görə Hækkerup müqaviləni imzalayanda sərxoş imiş. Lakin Danimarka tarixçiləri bu gün razılaşmanın çox ədalətli olduğuna və Hækkerupun sərxoş olmadığı mövzusunda həmfikirdirlər.

O, Grethe Hækkerup ilə ailə həyatı qurmuşdu. Hans Hækkerup və Klaus Hækkerupun atasıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Per Haekkerup // Munzinger Personen (alm.).
2. ↑  *Richard Milne.* "Denmark lays formal claim to North Pole". Financial Times. December 15, 2014. September 24, 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: September 8, 2023.
**Osmundea caspica** (*lat.* Osmundea caspica) — rhodophyta şöbəsinin florideophyceae sinfinin ceramiales dəstəsinin rhodomelaceae fəsiləsinin osmundea cinsinə aid yosun növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Nadir Xəzər endemikidir.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Tallom 4-12 sm hündürlüyündədir, silindrik, bir qədər girintili-çıxıntılı, nahamr səthli, az və ya çox şaxələnmişdir. Əsas budaqlar uzun, seyrək və ya əhəmiyyətli dərəcədə çoxdur, arabir və ya sıx, bir qədər qısa, sadə və ya şaxələnmiş budaqlarla örtülmüşdür. Tallom bitmə dərinliyindən asılı olaraq şaxələnmə dərəcəsinə və qalınlığına görə fərqlənir: dərin sularda olan formalar uzun və nazikdir, sahilə yaxın formalar isə kiçik, qalın kobuddur. Köndələn kəsikdə qabıq qatı çox da böyük olmayan, demək olar ki, kvadrat və ya düzbucaqlı, sıx birləşmiş hüceyrələrdən ibarətdir. Tallomun mərkəzindəki hüceyrələr uzununa kəsikdə tallomun uzunluğunda çox dartılmışdır, çox uzun silindrləri xatırladır. Lentikulyar qalınlaşmalar yoxdur. Tetrasporangilər kiçikdir, azacıq şişkinləşən və demək olar ki, silindrik formanı saxlayan, qısa budaqların başında əmələ gəlir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Xəzərdə daşlı substratlarda 0-11 m dərinlikdə yayılmışdır, bəzən yapışmamış yığınlar əmələ gətirir. Tək-tək fərdlər kimi rast gəlinir, kolluq əmələ gətirir.

Yayılması
---------

Abşeron yarımadasının sahilinə yaxın yerlərdə rast gəlinir.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Məhdudlaşdırıcı amillərin təsirinə məruz qalması populyasiyanın azalma tendensiyasını yaradır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Əsasən çirklənmədir; neftlə çirklənmə növün fərdlərinin sayının azalmasına güclü təsir göstərir.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Populyasiyanın nəzarətə götürülməsi və mütəmadi monitorinqlərin aparılması vacibdir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q31298902
* Wikispecies: Osmundea caspica
* AlgaeBase: 164300
* NCBI: 1955418
* WoRMS: 1310303

 |
**Koqbetlievin gəlirli binası** - Rostov-na-Donu şəhərinin ərazisində, Svoboda meydanında yerləşən bina. Bina 1912-cı ildə inşa edilmişdir. Koqbetlievin binası regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxil edilmişdir.

Ünvan: Rostov-na-Donu ş. Svoboda meydanı, 8.

Tarixi
------

XIХ əsrin sonları ХХ əsrin əvvəllərində arxitektor Nikolay Nikitiç Durbax Rostov-na-Donu, Azov və Mariupol şəhərlərinfə ysşayış binaları inşa etmişdi. Elə bu illərdə şəhərdə Koqbetlievlər yaşayırdı. Koqbetlievlər Naxçıvan-na-Donu şəhərində tanınmış ailələrdən idilər. Adrias Koqbetliev qohumları Yekaterina meydanında, I Qeorqievski küçəsi, 18-ci xəttdə evlərə sahibbidilər. Onların böyük əksəriyyəti teatr sənətinə maraq göstərirdilər. Onlar həmdə Naxçıvan-na-Donu mesenant hesab edilirdi.

1909-ci ildə Andrias Koqbetliev yaşayış sahəsi üçün ərazi alır. O, burada kərpiçdən çoxmərtəbəli bina tikməyə qərara alır.

Yeni binanın layihəsini Nikolay Nikitiç Durbax hazırlamışdır. Bina zirzəmili binadır. Zirzəmidə ticarət obyekləri yerləşirdi. Pəncərələri çuqundan ibarət məhəccərlərlə qorunur. Binanın digər hissələrində isə onun sahibi və ailəsi yaşayır. 
1916-cı ildə binanın sahibi müəyyən müddətə Petr Abramyan olur. Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra bina milliləşdirilmişdir. 1920-ci ildən bina yaşayış binası kimi istifadə edilir.

Gəlirli bina Svoboda meydanının ən götməli yerlərindən biridir. Böyük Vətən müharibəsi dönəmində binanın fasadı dəyişikliyə uğramamışdır. Bununla belə binanın pilləkənləri uçulmuş, attika elementəri isə qopmuşdur. Bina yenidən bərpa edilmişdir. Ancaq öz ilkin görünüşünü qoruya bilmişdir. Hazırda binada Kvadro-Lojistik şəhər şirkəti yerləşir.

Memarlıq
--------

İki mərtəbədən ibarət olan binanın əsas fasadı Puşkinskaya küçəsinə baxır. Binanın üfüqi bölgüsü dartma əlaqəsi vasitəsilə təmin olunur. Pəncərələrin kənarları bəzək elementləri ilə bəzədilmişdir. İkinci mərtəbədə dekorativ dəmir məhəccərli eyvan vardır. Bina iki mərtəbədən ibarət olsa da, zirzəmiyə sahibdir. Burada kiçik nəfəslikləri xatırladan pəncərələr mövcuddur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rostov-na-Donu". Rostov vilayətinin rəsmi saytı. 2013-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-28.

Mənbə
-----

* Koqbetlievin binası.
* Николай Никитич Дурбах — городской архитектор Нахичевани-на-Дону
Yunan tale ilahələri
**Fatalizm** (fatalis-tale, qismət) — anti-dialektik dünyagörüşü konsepsiyası. Bu konsepsiyaya görə aləmdə baş verən bütün proseslər azadlığa, yaradıcılığa imkan yaratmayan zərurətə tabedir və əzəldən müəyyən edilmişdir. İlk əvvəl fatalizm mifologiyada insanların və hətta Allahların mənası, məqsədi olmayan kor taleyə qarşısıalınmaz tabeliyi haqqında təsəvvür kimi inkişaf etdirilmişdir.

Fəlsəfədə fatalizm müxtəlif formada təzahür edir. Stoiklərin təliminə görə kosmos üzərində amansız tale hökmrandır və vaxtaşırı meydana gələn dünya yanğınından sonra hər şey təkrar olunur: qabaqcadan müəyyən edilmiş ahəngdarlıq haqqında Leybinits təlimində monadaların qarşılıqlı təsiri Allah tərəfindən qabaqcadan müəyyənləşdirilibdir; Şellinqin obyektiv idealist sistemində azadlıq və zərurətin bir-birindən ayrılması real fərdləri azad surətdə fəaliyyət göstərmək imkanından məhrum edir; Hegeldə şəxsiyyət nəticə etibarilə mütləq ideyanın yalnız aləti kimi meydana çıxır. Metafizik materializm sistemlərində (Hobbs, XVIII əsr fransız materializmi və b.) obyektiv təsadüfün inkarı, səbəbiyyət və eyniyyətin eyniləşdirliməsi də fatalizmə gətirib çıxarmışdır.

Teoloji fatalizm tarixin və insan həyatının hadisələrinin Allahın iradəsiilə qabaqcadan müəyyən edilməsinə əsaslanır; teoloji fatalizm çərçivəsində mütləq tale konsepsiyaları (avqustinizm, kalvinizm, yansenizm) ilə Allah bəsirətinin qadirliyini insanın azad iradəsi ilə uyğunlaşdırılmağa çalışan baxışlar arasında (katolisizm, pravoslavlıq) mübarizə gedir.

Ədəbiyyat
---------

* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Bakı, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Fəlsəfə** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


| ⛭Duyğular |
| --- |
| Duyğusal | Sitayiş  ·  Əzab  ·  Ağrı  ·  Zəhm  ·  Əyləncə  ·  Hirs  ·  Acıqlanma  ·  İztirab  ·  Məmnuniyyət  ·  Məğlubiyyət  ·  Depressiya  ·  Kefsizlik  ·  Böhran  ·  Məyusluq  ·  Nifrət  ·  Xəcalət  ·  Həvəs  ·  Paxıllıq  ·  Həyəcan  ·  Qorxu  ·  Xəyal qırıqlığı  ·  Qəm  ·  Günahkarlıq  ·  Xoşbəxtlik  ·  Vətən həsrəti  ·  Dəhşət  ·  Düşmənçilik  ·  Alçalma  ·  İsteriya  ·  Təhlükəsizlik  ·  Təhqir  ·  Maraq  ·  Qıcıqlanma  ·  Təcrid  ·  Qısqanclıq  ·  Tənhalıq  ·  Təşviqat  ·  Sevgi  ·  Şəhvət  ·  Şəfqət  ·  Melanxoliya  ·  Baxımsızlıq  ·  Nostalji  ·  Nikbinlik  ·  Vahimə  ·  Ehtiras  ·  Mərhəmət  ·  Zövq  ·  İftixar  ·  Qəzəb  ·  Təəssüf  ·  İmtina  ·  Vicdan əzabı  ·  Narazılıq  ·  Kədər  ·  Sentimentallıq  ·  Ayıb  ·  Kədər  ·  Kin  ·  Şok  ·  Dözüm  ·  Sürpriz  ·  Rəğbət  ·  Gərginlik  ·  Həyəcan  ·  Təəccüb  ·  Narahatlıq |
| Dünyagörüşü | Bağdaşırcılık  ·  Mövcudluq  ·  Fatalizm  ·  İnkompatibilizm  ·  Metafizik  ·  Nihilizm  ·  Optimizm  ·  Pessimizm  ·  Zahid  ·  ictimai ədalət  ·  Dünyadan yorğunluq |
**Vahimə** — Natiq Rəsulzadənin ssenarisi əsasında Rüfət Əsədovun filmi.

Məzmun
------

Psixoloji dram janrında olan bu film həyatda baş verən dəyişikliklərdən sarsılmış bir sənətçinin taleyi haqqında danışır.

Festivallar və mükafatlar
-------------------------

1)1998-ci ildə 
* Quruluşçu rejissor Rüfət Əsədova rejissor işinə görə "Bakılı" beynəlxalq cəmiyyətinin "Humay" Mükafatı verilmişdir.

2)1998-ci ildə Lorken (Fransa) şəhərində XXII Beynəlxalq qısametrajlı psixoloji filmlər kinofestivalı
* Bədii filmdə inandırıcı ab-hava yaratdığına görə quruluşçu rejissor Rüfət Əsədova münsiflər heyətinin xüsusi Prizi verilmişdir.

Film haqqında
-------------

Film yazıçı Natiq Rəsulzadənin "Yuxu" hekayəsinin motivləri əsasında çəkilmişdir.

Film Lümyer qardaşlarının Qızıl fonduna daxil edilmişdir.

Film rejissor Rüfət Əsədovun quruluşçu rejissor kimi kinoda ilk işidir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Natiq Rəsulzadə
**Quruluşçu rejissor:** Rüfət Əsədov
**Quruluşçu operator:** Yuri Varnovski
**Quruluşçu rəssam:** Adil Azay
**Rejissor:** Ötkəm İsgəndərov (Ötkəm İskəndər kimi)
**Bəstəkar:** Rauf Əliyev
**Səs operatoru:** Teymur Abdullayev
**Qrim rəssamı:** Elbrus Vahidov
**Redaktor:** Vaqif Məmmədov
**Filmin direktoru:** Ədalət Yunusov
**Bədii rəhbər:** Eldar Quliyev
**Rejissor assistenti:** Vüqar Kamranoğlu (titrlərdə yoxdur)
### Rollarda

Fuad Poladov — musiqiçi
Abbas Qəhrəmanov — ruhi xəstə
Ayaz Salayev — psixiatr
Firdovsi Atakişiyev — musiqiçinin tanışı
Arif Kərimov — televizorda çıxış edən (titrlərdə yoxdur)
### Filmi səsləndirən

Eldəniz Rəsulov — musiqiçinin tanışı (Firdovsi Atakişiyev) (titrlərdə yoxdur)

Sponsor
-------

"Azərkinovideo" İstehsalat Birliyi

İstinadlar
----------

1. ↑  Natiq Rəsulzadə. Ev. Bakı: Çənlibel, 2012.
2. ↑  Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 367.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 320.

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə