recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hacı Məhəmmədəli ibn Axund İskəndər Şirvani** (1783, Şamaxı - ?) — azərbaycanlı tarixçi, səyyah şair.

Həyatı
------

Hacı Məhəmmədəli Şirvani 1783-cü ildə Şamaxıda dünyaya gəlmişdir. XVIII əsrin tanınmış alimlərindən olmuşdur. Hacı Zeynalabdin Şirvaninin qardaşı olan bu şəxs səyyah, mütəfəkkir, tarixçi, maarifçi, ədib və şair kimi tanınmışdı. O, "Fani" təxəllüsü ilə şeirlər yazmışdır.

Hacı Məhəmmədəli də Kərbəla mühitində formalaşmış alim idi. O, həyatının təqribən 20 ilini təhsilə, elmi biliklərə yiyələnməyə sərf etmişdir. Alimi daha çox ictimai-fəlsəfi məsələlər maraqlandırırdı. O, təqribən 30 il ərzində Yaxın və Orta Şərq ölkələrini, Hindistanı və Orta (Mərkəzi) Asiyanı gəzmişdir. Elm aləminə onun 4 başlıca əsəri məlumdur.

Alimin əsərləri XIX əsrin 20-30-cu illərinə aid olsa da XVIII yüzilliyin mühüm tarixi, fəlsəfi, elmi, əxlaqi, dini, etnoqrafik, ədəbi, estetik gerçəkliklərinin inikasından ibarətdir. "Həqiqət əlhəqaiq" ("Həqiqətlərin həqiqəti", 1836-1837) adlı əsərində alimin səyahət təəssüratları öz əksini tapmışdır. Hacı Məhəmmədəlinin təbabətə dair dəyərli əsərləri də vardır. Ölüm tarixi məlim deyildir.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Tarixçi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Dəniz səviyyəsi** — okean və dənizlərdə sərbəst su səthinin şərti qəbul edilmiş başlanğıça nisbətən şaquli xətt üzrə vəziyyəti.

Dəniz səviyyəsi ağırlıq qüvvəsinin, həmçinin qabarma və çəkilmə, atmosfer təzyiqi, günəş radiasiyası, materik axını və s. təsiri nəticəsində daim dəyişir. Dəniz səviyyəsi orta çoxillik, orta illik, orta aylıq, orta günlük və "ani" olur. Orta çoxillik dəniz səviyyəsi dənizin sakit vaxtındakı səviyyəsinə uyğundur. Bu səviyyə quruda mütləq yüksəklik və dənizdə dərinliklər hesablanarkən başlanğıç səviyyə kimi qəbul edilir.

Müxtəlif dəniz və okeanlarda suyun səviyyəsi küləyin istiqamətindən və gücündən, qabarma və çəkilmədən,
buzların əriməsindən, çayların gətirdiyi sulardan asılı olaraq dəyişilir. Lakin dənizlərin orta səviyyəsi isə hər yerdə eynidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm" nəşriyyatı. Bakı: 2003. 516 s.

Xarici keçidlər
---------------

* Sea level rise - How much and how fast will sea level rise over the coming centuries? Past. Arxivləşdirilib 2012-11-09 at the Wayback Machine
* Sea level rise - How much and how fast will sea level rise over the coming centuries? Present Arxivləşdirilib 2012-11-09 at the Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Coğrafiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Preobrajenski qalası** (Preobrajenski körpü istehkam-qalası) — Dağıstan Respublikasının Botlix rayonunda Andi Göysu çayı üzərində tikilmiş Rusiya imperiyası qalası.

Tarixi
------

1859-cu ildə Şeyx Şamilin əsir alınması ilə Qafqaz müharibəsi başa çatdı. Çar hakimiyyəti onun şəxsiyyətinə hörmət və ehtiram göstərdi. Üstəlik, çar hökuməti başa düşdü ki, dağlılara qalib gəlmək nə qədər çətindirsə, onları itaətdə saxlamaq ondan da çətindir. Bu səbəbdən hökumət bölgədə xeyli qoşun hissələri saxlamaq qərarı verdi. Bunun üçün Çar avtokratiyası Dağıstanda qalalar tikməyi də zəruri hesab etdi. Qalaların tikilmə yeri əsasən yol qovşaqları və çaylar üzərindən keçən körpü və keçid yerləri seçilirdi. O dövrün bütün tələblərinə cavab verən ən güclü belə istehkamlardan biri Andi Göysu çayının vadisində tikilmişdir.

Qalanın əsası 1859-cu ildə feldmarşal Aleksandr Baryatinski tərəfindən qoyulmuşdur. Qala mənbəyini Tuşetiyadan götürən Pirikitel Alazani və Tuşeti Alazani çaylarının birləşməsindən əmələ gələn Andi Göysu çayının vadisində inşa edilib. Qalanın mövqeyinin seçilməsində əsas məqsəd onun vadidən keçən yeganə yolu bağlamaqdır. Lakin bölgənin dağlıq olması və havanın rütubətli, bol yağıntılı olması nəzərə alınmamışdı. Təbii şərait və sərt iqlim burada uzun müddət hərbi birliklərin saxlanılmasına imkan vermirdi. Üstəlik malyariya epidemiyasının baş verməsi ilə əlaqədar olaraq qala vadinin yuxarı axarında köçürüldü. Belə ki, yeni qala Andi Göysu çayının üzərində salnmış dəmir körpünün yaxınlığında inşa olundu. 1912-ci ildə istehkamda 207-ci Yeni-Bəyazit alayının bir rotası yerləşdirildi.

Qala 1917-ci il Oktyabr inqilabından sonra ləğv edildi. Əvvəlcə onun yerində yola nəzarət idarəsinin əməkdaşları yerləşdirlidi. Sonra isə millis məntəqəsi quruldu. Lakin bir müddət sonra qala birdəfəlik tərk edildi. Bu səbəbdən qala uzun müddət baxımsız qaldı. Qalanın baxımsız vəziyyətdə qalması onun divarlarının uşub tökülməsi ilə nəticələndi. Üstəlik nəzarətin olmaması səbəbindən yerli sakinlər qala divarlarının daşlarını tikinti materialı kimi söküb aparıblar. Hazırda mərkəzi hökumət tərəfindən qalanın yenidən qurulması planları müzakirə edilir. Lakin bu istiqamətdə hələ də irəliləyiş görsənmir.

Təsviri
-------

Preobrajenski qalası aşağıdakı hissələrdən ibarətdir:

* Qala divarı
* Döyüş qüllələri — 3 ədəd
* kazarma

Qalereya
--------

* Gözətçi qülləsiGözətçi qülləsi
* Döyüş qülləsinin qalıqlarıDöyüş qülləsinin qalıqları
* Preobrajenski qalasının ümumi görünüşüPreobrajenski qalasının ümumi görünüşü
* Preobrajenski körpüsüPreobrajenski körpüsü

İstinadlar
----------

1. ↑  Б. Гаджиев. Царские и шамилёвские крепости в Дагестане. Махачкала. 2006
2. ↑  "«За выполнение долга награды давать не надо»". 2012-04-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-05-16.

Xarici keçidlər
---------------

* Современное состояние Преображенской крепости
**Çoxçiçəkli itburnu** (*lat.* Rosa multiflora) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Albaniya, Belçika, İngiltərə, Danimarka, Finlandiya, Fransa, İrlandiya, İsveçrə, İspaniya, Bosniya və Herseqovina, Monteneqro, Xorvatiya, Serbiya, Portuqaliya, Norveç, Polşa, Estoniya, Latviya və Litva, Rusiya, Belarus, Almaniya, Ukrayna, Gürcüstan, Ermənistan, Türkiyədə yayılmışdır. İlk dəfə Britaniya botaniki Ceyms Edvard Smit tərəfindən 1813-cü ildə təsvir edilmişdir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 0,5-1,5 m olan, gövdəsi iynələrlə örtülmüş, yarpağı tökülən koldur. Yarpaqları mürəkkəb, oval və ya ellipsvari formalı, yumşaq, cüt dişli, boz-yaşıl rənglidir, alt tərəfi vəzicikli tükcüklərlə örtülmüşdür, növbəli yerləşir. Yarpaqların ətri qatranlıdır. İyun-iyulda çiçəkləyir. Çiçəkləri iri, tək və ya 2-3 ədəd çiçək qrupuna yığılmış, ləçəkləri dişli, rəngi çəhrayı və ya açıq bənövşəyidir. Meyvəsi vəzicikli-tükcüklü, şarşəkilli, qırmızı rəngli qozadır. Xromosomların sayı - 2n=28

Ekologiyası
-----------

Quru, qayalı yamaclarda, otlaqlarda, meşə kənarında rast gəlinir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR-da təbii halda yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Dekorativ bitki kimi becərilir. Meyvələrindən mürəbbə hazırlanır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q133617
* Wikispecies: Rosa multiflora
* AoFP: 1547
* APA: 3199
* APDB: 152868
* APNI: 116233
* BioLib: 39757
* Calflora: 8730
* EoL: 630393
* EPPO: ROSMU
* FEIS: rosmul
* FNA: 200011286
* FoC: 200011286
* GBIF: 3003244
* GISD: 215
* GRIN: 32108
* iNaturalist: 78882
* IPA: 3071
* IPNI: 927374-1
* ISC: 47824
* ITIS: 24833
* MichiganFlora: 2543
* MoBotPF: 286462
* NBN: NHMSYS0000462470
* NCBI: 74647
* NZOR: 319f20a7-20f5-4895-9048-eeb91c76e478
* NZPCN: 2932
* PFI: 1988
* Plant List: rjp-31471
* PLANTS: ROMU
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:927374-1
* Tropicos: 27801148
* VASCAN: 8900
* WisFlora: 4843
* WFO: wfo-0001001254

 |
**Alma şüşəqanad kəpənəyi**-(*lat.* Synanthedon myopaeformis)-buğumayaqlılar tipinin kəpənəklər dəstəsinin şüşəqanad kəpənəklər fəsiləsinə aid olan növ

Xarici quruluşu
---------------

Kəpənək qanadları açılan zaman 15–20 mm böyüklükdə olur. ön və dal qanadlar parlaqdır, şüşəni xatırladır. Bədəni tünd mavi rəngdədir. Qarıncığın dördüncü buğumu qırmızıya çalır. Yumurtası ovaldır və uzunluğu 1 mm-ə çatır. Tırtılın bədəni sarımtıl-ağ, yaxud çəhrayı rəngdə olur. uzunluğu 20 mm-ə qədərdir. Pupu sarımtıl qəhvəyi olub, qarıncıq buğumlarının üst tərəfində 2 cərgəli tüklü mahmızlar var.

Həyat tərzi
-----------

Hər bir dişi kəpənək 200-250 ə qədər yumurta qoyur. Yumurtalardan çıxan tırtıllar qabıqlardan içəri daxil olur və canlı toxumaya qədər hərətırtıllar 2 dəfə qışladıqdan sonra ikinci ilin yayında puplaşır. Puplaşma may ayının əvvəllərindən başlayaraq iyun ayının axırlarına qədər davam edir. Havanın temperaturundan asılı olaraq pupun inkişafı 11-32 günə başa çatır. Kəpənəklər gündüzlər aktiv olur. Əsasən alma ağaclarına zərər verir.

Yayılması
---------

Orta və Cənubi Avropa, Kiçik Asiya, Şimali Afrika, Rusiya, Ukrayna, Zaqafqaziya, İsveçdə yayılıb. Azərbaycanın Quba, Xaçmaz, Gəncə, Qazax, Şabran rayonlarında geniş yayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  S.R. Məmmədova, B.B. Xəlilov. Kənd təsərrüfatı entomologiyası. Bakı: 1986
2. ↑  N.H. Səmədov taxıl böcəkləri və onlarla mübarizə tədbirləri, Bakı: 1964
3. ↑  "Synanthedon myopaeformis (Borkh.) — Яблонная стеклянница". 2022-04-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-03.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q618307
* Wikispecies: Synanthedon myopaeformis
* BAMONA: Synanthedon-myopaeformis
* BioLib: 48436
* BOLD: 50618
* BugGuide: 162142
* EoL: 3960192
* EPPO: SYNAMY
* Fauna Europaea: 440148
* Fauna Europaea (new): b73fbe81-6bf7-431a-9616-510cfb6e9e04
* GBIF: 4525777
* iNaturalist: 468467
* LoB: 4914
* MONA: 2586.1
* NBN: NBNSYS0000005694
* NCBI: 1108570
* PPE: synanthedon-myopaeformis

 |
**Sadaklar** — Azərbaycanda (Qafqaz Albaniyasında) yaşamış və Alban tayfa ittifaqında daxil olan türk mənşəli tayfalardan biri.

Moisey Kalankatlı Qafqaz Albaniyasının bir tayfasının adını Savdey kimi çəkir  Müəllifin yazdığından belə çıxır ki, bu tayfa I əsrdən bu ərazidə yaşamışdır. Azərbaycan tədqiqatçılarının bəziləri[*kimlər?*] bu tayfanı Qafqazmənşəli, bəziləri[*kimlər?*] isə türkmənşəli sayırlar. Əslndə Kalankatlının Savdey kimi göstərdiyi (əslində Kalankatlının etnonimi necə yazması məlum deyil. Erməni kilsə xadimləri[*kimlər?*] alban dilində yazılmış bütün əsərləri məhv edərkən[*nə vaxt?*] Kalankatlının əsərinin də orijinalını məhv etmişlər və biz bu əsərin qrabarcaya tərcüməsindən istifadə edə bilirik) bu etnonim sadak türk tayfasının adının qrabarca təhrifidir.

Sadak türk tayfası qədim tarixə malikdir. Orta Asiyada bu tayfa e.ə. 519-cu ilə aid Bisutun qaya yazısında saklarla yanaşı xatırlanır. Daha sonra belə tayfa hunların arasında məlum olur. Qiyasəddin Qeybullayev qeyd edir ki, ehtimal ki, Azərbaycandakı sadaklar e.ə. VII əsrdə sakların Azərbaycana axını zamanı gəlmişlər. XIV əsr müəllifi Həmdullah Qəzvininin Şəmkir yaxınlığında göstərdiyi Yurt-Şadakban toponimi, Tovuz və Qazax rayonlarında Sadıxlı (əslində Sadaklı) kəndlərinin adları bu etnonimlə bağlıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Alban ölkəsinin tarixi. I kitab. IV fəsil

Mənbə
-----

1. Q.Qeybullayev. Azərbaycan türklərinin təşəkkülü tarixindən. Bakı: 1994
2. Moisey Kalankatlı. Alban ölkəsinin tarixi. Mxitar Qoş-Alban səlnamələri. Bakı: 2006

Həmçinin bax
------------

* Qafqaz Albaniyası
* Qafqaz albanları
**Habil Əzizov** (tam adı: *Habil Komunar oğlu Əzizov*; 19 yanvar 1968, Kalininkənd, Ağstafa rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ – 19 yanvar 1990, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Qanlı Yanvar şəhidi.

Həyatı
------

1968-ci il yanvar ayının 19-da Ağstafa rayonunun Kalinin kəndində (indiki Vurğun qəsəbəsi) anadan olub. Ailənin yeddi uşağından üçüncüsü idi. Dadaş Bünyadzadə adına Xalq Təsərrüfatı İnstitutuna qəbul olmuş, bir il oxuyandan sonra hərbi xidmətə yollanmışdır. Hərbi xidmətini Riqada başa vurub, yenidən instituta qayıtmışdır. Qiyabi oxuyur, Ağstafada sovxoz idarəsinin fəhlə briqadasında fəhlə işləyirdi.

Qanlı Yanvar faciəsi
--------------------

Hadisə vaxtı III kursda qiyabi oxuyan Habil qış imtahan sessiyası dövrü olduğundan Bakıya gəlmişdi. Faciə baş verən gün Habilin ad günü idi. İmtahandan çıxıb əmisigilə gəlib. Orada süfrə açıb, ad gününü qeyd edirmişlər. Şəhərdə vəziyyətin qarışıq olduğunu bilən Habil, rahat oturub ad günü edə bilməyəcəyini deyərək, dostu Xanoğlanla birlikdə şəhərə getmişdir.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Dostu Xanoğlan: İkimiz yanaşı gedirdik. Mən qəfil qapağı açıq olan kanalizasiya quyusuna düşdüm, o isə əlimdən çıxıb irəli getdi. | "|

Habil, həmin gün, yəni 1990-cı il yanvar ayının 19-da düşmən tankının altında qalaraq şəhid olmuşdur.

"20 Yanvar" şəhidi olan Ağstafa rayonunun Vurğun qəsəbəsi sakini Habil Əzizov, doğulduğu qəsəbə qəbiristanlığında dəfn edilib. Onun qəbri hər il yanvar ayının 15-dən 20-dək hər kəsin ziyarətgahına çevrilir.

Şəhid Habil Əzizovun adını daşıdığı məktəbin kollektivi, hər il şəhidin qəbrini ziyarət edərək ruhuna dualar oxuyurlar.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  ""20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2000-ci il tarixli 259 saylı **Fərmanı**". 2022-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-17.
2. 1 2  "Ağstafada 20 Yanvar şəhidinin xatirəsi yad edilib". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-19.
3. ↑  "Şəhidlər" (PDF). 2022-10-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-10-05.
4. ↑  "Qara Yanvar şəhidləri" (PDF). 2015-07-17 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-07-17.

Xarici keçidlər
---------------

* "Allahdan şərəfli ölüm istəyirəm": Doğum günündə şəhadətə ucalan Qanlı Yanvar şəhidi — MÜSAHİBƏ (FOTOLAR)
"Webb's First Deep Field".
***Webb's First Deep Field*** ("Vebbin ilk dərin sahəsi") — "Ceyms Vebb" kosmik teleskopunun çəkdiyi ilk fotoşəkil. 11 iyul 2022-ci ildə ictimaiyyətə yayımlanmışdır. Fotoşəkil 4,6 milyard işıq ili məsafəsində yerləşən SMACS 0723**?!** qalaktik klasterini göstərir. "Ceyms Vebb" yaxın infraqırmızı kamera ilə çəkilmiş kompozit şəkil Cənub yarımkürəsinin səmasının təqribən qum dənəciyi ölçüsündə bir sahəsini göstərir. Şəkildə minlərlə qalaktika göstərilir. Bu, kainatın indiyə qədər çəkilmiş ən yüksək dəqiqlikli təsviridir.

Əhəmiyyəti
----------

Şəkil kainatın indiyə qədər çəkilmiş ən yüksək dəqiqlikli təsviridir.

Şəklin ictimaiyyətə təqdimatı 11 iyul 2022-ci ildə Ağ Evdə baş tutmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ashley Strickland.* "President Biden reveals the James Webb Space Telescope's stunning first image". CNN (ingilis). 2022-07-12 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  *Overbye, Dennis & Chang, Kenneth & Tankersley, Jim.* "Biden and NASA Share First Webb Space Telescope Image". The New York Times (ingilis). 2022-07-11. 2022-07-12 tarixində arxivləşdirilib.  (#redundant\_parameters)

Xarici keçidlər
---------------

* Webb's First Deep Field "James Webb Space Telescope" veb saytında.  (ing.)
**Sadapur** (Marathi:सैदापूर) — Hindistanda yerləşən kənddir. Kənd Maxaraştra ştatının Pune rayonunun Maval tesxilində yerləşir.

Coğrafiyası
-----------

Sadapur kəndi Mumbay-Pune köhnə avtomobil yolu və yeni Mumbay-Pune sürətli qatar yolu arasında yerləşir. Sadapurun yaxınlığında Devale, Devqar, Malavali və Tace kəndləri yerləşmişdir. Sadapur kəndinin yaxınlığında həmçinin Karcat Taluka, Taleqaon Dabade Taluka, Mulşi Taluka və Xalapur Taluka adlı tesxillər yerləşmişdir. Sadapura ən yaxın olan rayonlar Rayqad rayonu, Tane rayonu, Mumbay şəhəri və Mumbay şəhərətrafı rayonudur. Sadapur ətrafında yerləşən ən yaxın dəmir yol vağzalları Vadqaon dəmir yolu stansiyası, Beqdevadi dəmir yolu stansiyası, Teeqaon dəmir yolu stansiyası, Taleqaon dəmir yolu vağzalı və Vileqaon dəmir yolu stansiyasıdır. Sadapur ətrafında turistlər üçün görməli yerlər olan Lohaqad qalası və Karla mağarası yerləşmişdir.

| Məlumatlar | Ümumi | Kişi | Qadın |
| --- | --- | --- | --- |
| Evlərin ümumi sayı | 113 |  |  |
| Əhalisi | 682 | 352 | 330 |
|

İnzibati bölgü, təhsil və iqtisadiyyat
--------------------------------------

Kənd kimi Sadapur Hindistan və yerli *Pançayati rac* konstitusiyasında kəndin seçilmiş nümayəndəsi olan sərpənç tərəfindən idarə edilir. Kənd Maval talukasında yerləşmişdir. Talukanın qərargahı isə Vadqaonda yerləşir və təhsildar tərəfindən tənzimlənir. 2011-ci ilin əhalinin siyahıya almasına görə əhalinin sayı 682 nəfərdir. Onlardan 445 nəfəri savadlı, 237 nəfəri isə savadsızdır. Sadapurda bir ibtidai məktəb yerləşir.

Əhalisi
-------

2011 əhalinin siyahıya alınması kimi 0-6 yaş qrupu uşaqların sayı 98 nəfərdir. Bu, Sadapur kəndinin əhalisi ümumi sayının 14.37 faizini təşkil edir. Orta cins əmsalı orta hesabla 1000 kişiyə 938-dir. Ştat daxilində isə ən yüksək nəticə 929-dur. Uşaqların cins əmsalı isə 815-dir. Maxaraştra ştatında isə bu nəticə 894-dür. Sadapur savadlılıq səviyyəsi 76.20 % təşkil edir. Maxaraştra ştatında bu göstərici 82.34 %-dir. Kəndin savadlılığı ştata nəzərən çox aşağıdır. Kişilərin savadlılıq səviyyəsi 86.24 %, qadınlar da isə 65.73 %-dir. Kənddə 31 nəfər Nəzərdə Tutulan Zümrə və Qəbiləyə daxildir. Onlardan 5-i zümrəyə, 26-sı isə qəbiləyə daxildir. Kənddə qəbilə silkinin 7.04 % nümayəndəsi yaşayır.

Maval talukasının kəndləri
--------------------------

Maval talukası Hindistanın Maxaraştra ştatının Pune rayonunun daxilində yerləşir. Taluka Mumbaydan 54 km, Punedən 54 km məsafədə yerləşir.

 *Əsas məqalə: Maval talukasının kəndləri*
Pune rayonunda Maval talukası

Xarici keçidlər
---------------

* Villages in Mawal taluka
* Villages in pune maharashtra

İstinadlar
----------

1. ↑  "Location". google.co.in. İstifadə tarixi: 2016-11-05.
2. ↑  "Sadapur". censusindia.gov.in. İstifadə tarixi: 2016-11-05.
3. ↑  "primary school". schoolsworld.in. 2016-08-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-05.
4. ↑  "Sadapur village". census2011.co.in. 2020-01-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-05.
5. ↑  "Villages in Mawal taluka". villageinfo.in. 2016-11-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-18.
**Dəyirman** (*türk.* Değirmen) məşhur Türkiyə yazıçısı Rəşad Nuri Güntəkinin 1941-ci ildə satirik üslubda yazdığı qısa roman.

Roman ilk dəfə 1944-cü ildə nəşr edilmişdir. Romanın bəhs etdiyi dövr 1914-cü ildir və hadisələr Osmanlı imperiyasının Sarıpınar adlanan məntəqəsində cərəyan edir.

Məzmunu
-------

"Dəyirman" romanında uydurma bir zəlzələ hadisəsinin böyüyərək Osmanlı dövlətinin və hətta dünyanın gündəminə girən bir məsələ halına gəlməsi təsvir edilir.
Sarıpınar adlanan bir bölgədə meydana gəldiyi düşünülən bir zəlzələdən sonra baş verən tragikomik hadisələr, baş verməmiş zəlzələnin zəlzələ olubmuş kimi ortaya çıxarılması cəhdi canlandırılmışdır.

Anadoludakı yoxsul bir qəsəbə olan Sarıpınarın 1914-cü ildə rəhbər vəzifədə çalışanlar ruh dünyası canlandırılmış, səriştəsiz, intriqaçı dövlət məmuru tipləri yaradılmışdır.

Romandan hasil olan qənaət budur ki, dövlət məmuru olmayan hadisələri sanki baş vermiş kimi göstərməməlidir və hər kəs öz vəzifə və məsuliyyətlərinə uyğun hərəkət etməlidir. Çünki ört-basdır edilən səhvlər daha böyük problemlərə səbəb olur.

### Obrazlar

* Xəlil Hilmi Efendi: Vilayətin valisi, mülayim xasiyyətli və nəzakətli bir adam
* Rəşid bəy: Vilayətin bələdiyyə başqanı, yardımsevər bir insan
* Arif bəy: Vilayətin həkimi, valinin ən yaxın dostu
* Ömər bəy: Vilayətin zənginləridən, səxavətli bir insan
* Xurşid: Valinin mühafizəçisi, saf niyyətli insan
* Həmid bəy : Vilayətin mutasarrıfı (qubernatoru)
* Rüfət : Bələdiyyənin baş katibi
* Kızanlıklı Naciyə: Şəhərdə düzənlənən əyləncələrdə oynayan rəqqasə

### Nəşr

"Dəyirman" romanı ilk dəfə 1944-cü ildə İstanbulda Semih Lütfi nəşriyyatında yayınlanmışdır. Bundan sonra roman 1958, 1966, 1970, 1977, 1983, 1985, 1987, 1990, 1993, 2004, 2014 və daha sonrakı illərdə nəşr olunmuş, 2017-ci ildə müəllifin "Bütün əsərləri" toplusunun 7-ci cildinə daxil edilmişdir.

### Azərbaycan dilinə tərcümə

"Dəyirman" romanı Vaqif Sultanlının tərcüməsində 1994-cü ildə Azərbaycan Ensiklopediyası Nəşriyyat-Poliqrafiya Birliyi tərəfindən "Yarpaq tökümü" ilə birlikdə 10.000 nüsxədə nəşr olunmuşdur.

### Səhnə həyatı

"Dəyirman" romanı Turgut Özakman tərəfindən "Sarıpınar 1914" adı ilə səhnələşdirilmiş və ilk dəfə 1968-ci ildə Ankara Sənət Teatrında (Ankara Sanat Tiyatrosu') tamaşaya qoyulmuşdur.

### Filmoqrafiya

1987-ci ildə "Dəyirman" romanının motivləri əsasında Barış Pirhasanın ssenarisi əsasında Atıf Yılmaz tərəfindən eyni adlı bədii film çəkilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Değirmen (Türk Romanı)". turkcebilgi.com. 23 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  *Nusret Yılmaz.* Türk romanında Doğu Anadolu. səh. 12.
3. ↑  "Değirmen-İnkılap". dr.com.tr. 23 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  *Əhməd Əhmədov.* Rəşad Nurinin romanları. Bakı: AZSSR EA nəşriyyatı. 2005. səh. 169.
5. ↑  *Reşat Nuri Güntekin.* Değirmen. İstanbul Semih Lütfi Kitabevi. 1944. səh. 20.

Həmçinin bax
------------

* Türk ədəbiyyatı
* Rəşad Nuri Güntəkin
**İjevsk su anbarı** — 1760-cı ildə Udmurtiyanın paytaxtı İjevsk şəhərinin ərazisində qurulan süni su anbarı.

Su tutarı İj çayı üzərində qurulsa da, ona əlavə olaraq Malinovka, Pazelinka, Podborenka, Şaberdeyka və Pionerski çayları tökülür. 
Göl İjevsk dəmir zavodlarının mühərriklərinin işləməsini təmin etmək üçün 10 aprel 1760-cı ildə İj çayı üzərində salınmışdır.
Su hövzəsi 7 oktyabr 1971-ci ildə təsdiq edilmiş İj çayı üzərindəki İjevsk su anbarının su ehtiyatlarının istismarı qaydalarının əsas müddəalarına uyğun olaraq idarə olunur. İj çayı hövzəsinin mənbəyindən hovuz bəndinə qədər olan sahəsi 1640 km²; su tutarının səth güzgü sahəsi 24 km²; maksimum eni 2,5 km; orta dərinliyi 3,5 m; ümumi həcmi 76,3 milyon m³-dir. Su tutarı İjevsk şəhərinə su təchizatını təmin edir. İçməli və sənaye su təchizatı üçün İjevsk gölündən ortalama illik su alımı 65-70 milyon m³-dir.
2003-cü ildə mavi-yaşıl yosunların su tutarında böyüməsi səbəbindən içməli su kif qoxusu verir.

İjevsk su tutarı yaz və yay aylarında kiçik sərnişin daşınması üçün istifadə olunur. Sərnişin donanması Moskviç və Moskva tipli motolu gəmilərindən ibarətdir.

2012-ci ilin sentyabr ayında Udmurt Dövlət Universitetinin ekoloqları su tutarında bitki örtüyü ilə əlaqəli İjevsk su anbarı vəziyyətinin pisləşməsi barədə məlumat vermişlər.

2013-cü ildə su tutarının dibinin dərinləşdirilməsi zamanı 12 metr dərinlikdə bir mamont qalıqları (diş və sümük) tapılır. Dib dərinləşdirənlər bənd tikilmədən əvvəl inşa edilmiş köhnə bir yolu da aşkarlayır.

2013-cü ilin sonunadək su tutarının sahilində Kirov adına Parkın salınmasına başlanılır. Ancaq 2017-ci il tarixinə qədər iş tamamlanmamış olaraq qalır.

İjevsk su anbarı "Rusiya Federasiyasının Daxili Su Yolları Siyahısı - 2002" yə daxil edilmişdir.

2017-ci ilin may ayında su tutarının səthində dayazlıqda yaşıllıqlar meydaya gəlmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Бухлова В. В.* "Ижевский пруд" (rus). Официальный сайт города Ижевск. 2006-10-31. 2013-02-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-03.
2. ↑  "Ижевский пруд: очистим жемчужину от грязи" (rus). Известия Удмуртской Республики. 2004-12-28. 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-03.
3. ↑  "Камыши и другую растительность Ижевсского пруда будут скашивать" (rus). Известия Удмуртской Республики. 2012-09-20. 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-03.
4. ↑  "В Ижевском пруду найден зуб мамонта" (rus). Моя Удмуртия. 2013-01-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-03.
5. ↑  *Алексей Иванов.* "Экологи Ижевска: «Если не чистить пруд, город может лишиться воды»" (rus). Комсомольская правда. 2012-09-23. 2014-07-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-03.
**Dəyirmantəpə** — Xaçmaz rayonu ərazisində qədim yaşayış yeri. Orta əsrlərə aid yaşayış yeri rayonunun Maşıoba və Çuxuroba kəndləri arasında yerləşir. Maşıoba kəndindən 500 m qərbdə yerləşən tarixi abidə.

Haqqında
--------

Dəyirmantəpə yaşayış yeri bir-birindən 30-40 m aralı iki təpə üstündədir. Bəzən elmi ədəbiyyatda Xırmantəpə də adlandırılır. Dəyirmantəpədə arxeoloji qazıntı işləri aparılmamışdır. Orta əsrlərə aid şirli və şirsiz gil qab, kömür qırıqları, kül və heyvan sümükləri tapılıb. 

I Dəyirmantəpə nisbətən kiçikdir və V-VIII əsrlərə aid edilir.

II Dəyirmantəpə ətrafında müdafiə məqsədli xəndək var və IX-XIV əsrlərə aid edilir.

Dəyirmantəpə yaşayış yerində XIV əsrdən həyat söndükdən sonra əhali əsasən Xaçmaz yaşayış yerində məskən salmağa başlayır. Bu da öz növbəsində bu yaşayış yerinin inkişafına, ərazisinin böyüməsinə və nəticədə XV əsrdə yaşayış yerinin şəhərə çevrilməsinə səbəb olmuşdur.

Xarici keçidlər
---------------

* Xudiyev N.M. Xaçmaz. Bakı, "Elm və təhsil", 2014, 472 s.

1. ↑  "Xudiyev N.M. Xaçmaz. Bakı, "Elm və təhsil", 2014, s. 13" (PDF). 2018-07-14 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-01-03.
2. ↑  Qələmşah Seyidəhməd oğlu İdrisov. Xaçmaz toponimləri. Bakı, "Şərq-Qərb" Nəşriyyat evi, 2011, səh. 24[*ölü keçid*]
**Demini çayı** — Braziliyanın Amazonas ştatının Amazon cəngəlliklərindən axan çaydır. Çay Rio Neqro çayının qolunu əmələ gətirir.

Axını
-----

Demini çayı həmçinin Serra de Araka Dövlət Parkının ərazisindən axır. 1990-cı ildə Demini çayının mühafizəsi ilə bağlı olaraq 1,818,700 hektarlıq (4,494,000 akrlıq) ərazi salınmışdır. Çay parkın cənub-qərb axınları vasitəsilə Cənubi Rio Neqro çayının axınlarına qoşulur. Toototobi çayının sərhədi yaxınlığında, Venesuelanın Orinoko çayının yuxarılarına yaxın Demini-nin səviyyəsi artır. *Yanomani indios* bu ərazilərin yerli sakinləridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  PES da Serra do Aracá – ISA

Mənbə
-----

* PES da Serra do Aracá (Portuguese), ISA: Instituto Socioambiental, İstifadə tarixi: 2016-06-23

Xarici keçidlər
---------------

* "Engagement of anthropologists in public dialogue with members of study communities", University of Arizona
* Report of the Medical Team of the Federal University of Rio de Janeiro on Accusations Contained in Patrick Tierney's *Darkness in El Dorado*
* Arxivləşdirilib 2012-02-07 at the Wayback Machine When Did the Measles Epidemic Begin among the Yanomami?
**Delta Telekom** — Azərbaycanda telekommunikasiya şirkəti.

Yaranması
---------

XXI əsrin astanasında dünya üzrə peyk rabitəsi istiqamətində kifayət qədər bahalı kanallardan qənaətlə istifadə edən peyk rabitə vasitələri tətbiq olunurdu. Odur ki, Azərbaycanda da analoji texnologiyanın istifadəsinə ehtiyac duyulurdu.

Mövcud təlabatı nəzərə alaraq, Delta Telecom korporativ şəbəkənin yaradılması üzrə layihələr işləməyə başladı. İlk layihədə Zaqafqaziyada yeganə olan Mərkəzi Peyk Rabitə Stansiyası tikilib istifadəyə verildi. Başlanğıcda bu stansiya vasitəsilə Azərbaycan Beynəlxalq Bankının bir neçə məntəqələri ilə baş ofisi arasında rabitə yaradıldı.

Rabitənin keyfiyyəti sınaqdan keçirildikdən sonra Azərbaycan Beynəlxalq Bankının, Dövlət Gömrük Komitəsinin bölgələrdəki məntəqələrini baş ofisləri ilə birləşdirən korporativ peyk rabitə şəbəkəsi quruldu.

Hal-hazırda Azərbaycan Beynəlxalq Bankı, Dövlət Gömrük Komitəsi, Dövlət Sərhəd Xidməti və Daxili İşlər Nazirliyi, Maliyyə Nazirliyi, Vergilər Nazirliyi, AzərCot, MKT-Cotton, AMEA Seysmoloji Ölçmələr Mərkəzi, AP Moller Mayersk kimi təşkilatlar Delta Telekomun müştəriləridir.

Xarici keçidlər
---------------

* delta-telecom.net — Delta Telekom rəsmi saytı
**İj çayı** — Kama çayının sağ qolu olub, Tatarıstan və Udmurtiya respublikalarının ərazisindən keçir. 1978-ci ildən təbii abidə kimi qorunur.

Axımı
-----

İj çayı Böyük və Kiçik İj çaylarının birləşməsi ilə formalaşır. Çay öz mənbəyini Udmur respublikasının İqrin və Yaşkur-Bodin rayonlarının sərhəddində yerləşən Kiçik Ovşor kəndindən götürür. Çay Tatarıstan və Udmur respublikaları ərazisində şimaldan cənuba doğru istiqamətdə axır (Udmur respublikasında çayın uzunluğu 97 km-dir) və 124 km sonra Kama çayına tökülür. İj çayının mənsəbində Nijnekamı su anbarı yerləşir.

Çayın uzunluğu 237 km-dir. (Böyük İj çayıda daxil edilərsə 259 km). Çayın hövzəsi 8510 km², həmçinin İj gölməçəsindən 1640 km² çoxdur.

Su hövzəsi yüksək düzənlikdə yerləşir ki, onun da relyefi Sarapul (hipsometrik hündürlüyü 100–150 m) və Mojqin (hipsometrik hündürlüyü 200–250 m) düzənliklərinə ayrılır. Meşəlik dərəcəsi 40%-dir.

Çay qarışıq sularla qidalanır, əsasən yayda yeraltı sularla qidalanır. Çay əsasən noyabr ayının ilk 10 günlüyündə donur və 3,5 ay davam edir. Buzda sürüşmə 5–6 sutka çəkir və aprelin ilk 10 günlüyünə kimi davam edir. İllik bolsusuluğu 55,8% yazda (mart-iyun) olur. Yayda azalır.

Mənası
------

Bulqar dilində İj-çay, udmurt dilində isə qoyun deməkdir.

Qolları
-------

##### Sağ qolu

* Bobin
* Aqrız
* Postol
* Piroqov
* Lyuk
* Cur

##### Sol qolu

* Kırıkmas
* Qədim Qenka
* Pozim
* Bojoyka

Yaşayış məntəqələri
-------------------

Çay ətrafındakı yeganə şəhər İjevsk şəhəridir. Şəhər adını İjevsk zavodundan sonra yaranıb. Bununla yanaşı burada çoxlu qəsəbə və kəndlərdə mövcuddur: Yaqan, İj-Bayki

Ədəbiyyat
---------

* İj //Böyük Sovet Ensiklopediyası: [30 t]. baş redaktor:A. M. Poxorov1969–1978
* Abaçeva A. A. İj çayının bitki örtüyü. İj Dövlət Universiteti
**Iyeoka Okoawo** ( /iːˈjoʊkə/  ) edir (1975-ci il 28 aprel təvəllüdlü) bir Nigeriyalı-Amerikalı şairə, musiqici, aktivist, pedaqoq və TEDGlobal-ın üzvüdür. Onun musiqisi soul, R&B, rok, hip hop və caz elementlərindən ibarətdir.

Erkən həyat
-----------

Birinci nəsil nigeriyalı-amerikalı Iyeoka Okoawo musiqi karyerasına başlamazdan əvvəl təcrübəli bir əczaçı idi.

Musiqi karyerası
----------------

Musiqi karyerasına şeirlərini caz, blues, funk və müjdə ilə birləşdirməsinə imkan verən musiqiçilərdən ibarət The Rock by Funk Tribe qrupunu qurmaqla başladı. 2004-cü ildə Phanai Records vasitəsi ilə *Black and Blues* adlı ilk tam uzunluqlu şeir mahnılarından ibarət albomunu buraxdı. Sonra qastrol səfərlərinə başladı və The Press Project -in *Doğru* albomu və Tempo Vadisinin *Tempo xatirələri də daxil olmaqla digər sənətçilərin albomlarında göründü.*   Arxivləşdirilib 2021-04-16 at the Wayback Machine

2008 -ci ildə Iyeoka, ikinci şeir və musiqi *qaynağı albomu Hum The Bass Line* -ı yenidən Phanai Records -da buraxdı. Eye Iaoka, U2 *-nin "The Name of Love: Africa U2 -ni qeyd* edir" adlı U2 örtüklərinin tərtib edilməsi üçün hit olan "Desire" mahnısının üz qabığını hazırladı. Albom nümayiş Grammy mükafatlı o cümlədən / namizəd Afrika rəssamlar, Angelique Kidjo, Les Nubians, Sierra Leone's Refugee All Stars, Vieux Farka Touré, Vusi Mahlasela and the Soweto Gospel Choir, with proceeds benefiting the Global Fund.

Iyeoka hazırda yeni albomu və şeirlərini dəstəkləmək üçün qastrol səfərindədir. Keçmişdə, Femi Kuti, Zap Mama və Soulive kimi sənətçilərə dəstək olaraq qastrol səfərlərində olmuş, Bonnaroo da daxil olmaqla musiqi festivalları oynamışdır. Şeirini əhatə edən səs -küy, TBS Trompet Awards, Kennedy Centerdəki Sullivan Onur Mükafatları və HBO kanalında Russell Simmonsun Def Poetry Jam -dəki çıxışları ilə milli diqqətini də cəlb etdi.

Şeir və emalatxanalar
---------------------

* TEDGlobal Fellow, TEDGlobal Session 2010 -da
* Kaliforniya, Big Surdakı Esalen İnstitutunda şeir seminarları
* Cantab Şeir Komandası
* Boston Slam Komandası
* Kərtənkələ Lounge, Jeff Robinson Üçlüyü
* Jeff Robinson Üçlüyü ilə və məşhur Bull Horn Kollektivi və Qaranlıq Sənət Kollektivinin üzvü olaraq son on il ərzində National Poetry Slam dövrəsi.
* Onun Ruandadakı şeiri Birləşmiş Millətlər Təşkilatının keçmiş səfiri Andrew Young tərəfindən hazırlanan *Ruanda Rising* sənədli filmində nümayiş olunmuşdur.

Diskoqrafiya
------------

### Studiya albomları

* *Black &amp; Blues* (2004)
* *Hum the Bass Line* (2008)
* *Say Yes* (2010)
* *Gold* (2016)

### Canlı albomlar

* *Canlı @ KTUH Honolulu*

Mükafatları
-----------

| İl | Təşkilat | Accolade | Artist/iş | Ranking | Source |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2016 | *Pop Magazine* | Best Albums of 2016 | *Gold* | 15 |  |
|

İstinadlar
----------

Xarici linklər
--------------

* iyeoka.com — İioka Okoavonun rəsmi saytı
* Underground Sun website
* Phanai Media Group website
* İioka Okoavo — IMDb səhifəsi



1. ↑  Freebase Data Dumps. Google.
**Demina-Koçani binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi ev 47 ünvanında yerləşən bina. Bina XIX əsrin 60-cı illərində inşa edilmişdir. Binanın hazır ki, vəziyyəti idealdır. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. Binanı adı onun iki məşhur bina sahiblərinin soy adı ilə əlaqədardır: Marqarita Koçani və Aleksandra Demina.

Tarixi
------

İki mətəbədən ibarət olan bina Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri Qreceskaya küçəsi ev 47 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin 60-cı illərərində inşa edilmişdir. Bina kərpiç stilinə malikdir. Binanın ilk sahibi Marqarita Kaçioni olmuşdur. O, Osmalı ilə müharibənin Qara dəniz donanmasının qəhrəmanının dul qadını idi. Onun əri Aleksandr Likurqoviç Koçani Lambros Koçaninin nəvəsi idi. 1906-ci ildə binanın sahibi saray işçisinin həyat yoldaşı Leksandra Vasilevna Demina olmuşdur. O, binaya 1915-ci ilə qədər sahiblınmişdir. 1926-ci ildə binada Taqanroqa gəlmiş polyaklar üçün məktəb fəaliyyət göstərirdi. Burada təhsil 27 sentyabrdan başlayırdı. 1992-ci ildə bina tarixi abidə elan edilmiş və qoruma altına alınmışdır..

Təsviri
-------

Qreçeskaya küçəsində iki binaya gözəl mənzərə açılır. Onların ikisidə eyni ünvanda yerləşir. Onlardan biri iki mərtəbəli bina olub tarixi və mədəni abidə elan edilmişdir. Onun fasadı müxtəlif elementlərlə işlənmişdir. Burada qəsr daşları ilə üzlənmiş hissə belə vardır. İkincisi bir mərtəbəli binadır. Bu bina XIX əsrin ortalarına aid tipik binadır. Bu binanında fasadı müxtlik dekor elementləri ilə işlənmişdir.

* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Дом 47. Греческая улица". 2017-03-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-21.
2. ↑  "Объекты культурного наследия". 2017-03-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-21.
3. ↑  "Деминой-Качони дом//Энциклопедия Таганрога". 2023-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-21.
**Palm-Aylend** (*ing.* Palm Island) — Niderland Krallığına daxil olan, Aruba adasından bir qədər aralıda yerləşən özəl ada. Ada turizm baxəımından görməli yerlərdən sayılır.

Ada Arubadan bərə ilə 5 dəqiqəlik məsafədə yerləşir. Burad kiçik çimərlik və su parkı vardır

Çimərlik zonası okean sahilinin bir hissəsini təşkil edir. Təhlükəsizlik məqsədi ilə uzaq məsafələrə üzməyə icazə verilmir.

Snorkelinq ada turizminin əsasını təşkil edir. Burada çoxlu sayda balıq növünə rastlamaq mümkündür. Burada balılq ovlamaq və ya istənilən heyvanı öldürmək qadağandır. Bunun sayəsində balıqlar insanlardan qorxmur və dayazlığa yaxın ərazilərə üz tuturlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "De Palm Island". www.viator.com. 24 June 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 November 2012.
2. ↑  "De Palm Island". Visitaruba.com. 2013-02-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 November 2012.

Mənbə
-----

* "Palm Island on Aruba Official Tourism Portal". 2010-02-11 tarixində arxivləşdirilib.
Orta əsrlər zamanı Əlincəçay üzərində inşa edilən və Böyük İpək yoluna xidmət edən körpülər içərisində Haçadağın qərb ətəklərində, Culfa rayonunun indiki Xoşkeşin kəndinin şimal-qərb hissəsində qalıqları qalan körpünün də xüsusi yeri olmuşdur. Haçadağın şimal tərəfində yerləşən qədim və orta əsr Xoşkeşin kəndindən (hazırda yaşayış yoxdur) köçüb gələn əhali tərəfindən XX yüzilliyin əvvəllərində əsası qoyulan yeni Xoşkeşin kəndinin adı ilə şərti olaraq Xoşkeşin körpüsü adlandırılan bu körpünün qalıqlarına, xüsusilə çayın hər iki sahilində qalan bünövrələrinə əsasən demək olar ki, o çox möhtəşəm (uzunluğu 30 metrdən artıq, eni 7 metr, hündürlüyü 6-7 metr) olmuşdur. Yonulmuş dağ daşından əhəng və gəc məhlulu ilə inşa edilmiş və yerli əhali tərəfindən "Daş körpü" adlandırılan körpü orta əsrlər zamanı böyük ticarət-iqtisadi əhəmiyyət kəsb etmişdir.

Kənd sakini, 1927-ci ildə anadan olmuş, 77 yaşlı Dil-ədəbiyyat müəllimi Məmmədov Abbasəli Heydər oğlunun söylədiklərinə əsasən (məlumat 2004-cü ildə alınmışdır) məlum olur ki, körpü üstüörtülü olmuşdur. Ərazidəki digər körpülərdən fərqli olaraq enli olması (7 metr) onun üzərində karvanların gətirdiyi malların alverini təşkil etməyə şərait yaratmışdır. Ətraf kəndlərdən gələn adamlar burada alver etmiş, lazım olan şeyləri almış, eyni zamanda öz məhsullarını satmışdır. Sələflərindən eşitdiklərinə əsaslanan Abbasəli müəllimin şəhadətinə görə karvanlar körpünün yanında və altında düşərgə salmış, körpünün altından karvansara kimi istifadə edilmiş, hətta karvan əhli orada gecələmişdir. Əhali arasında burada nə vaxtsa yanğın olması haqqında fikir də vardır. Bu fakta əsasən körpünün altında və ətrafında çoxlu dükanların olmasını ehtimal etmək olar.

Körpüdən keçən ticarət karvanları şərqə və qərbə, həmçinin cənuba doğru hərəkət edərək Araz çayı boyunca uzanan Böyük İpək yolu marşrutları ilə birləşmiş, müxtəlif ölkələrə getmişlər. Həmçinin Tivi-Bist yolu ilə şimala doğru və əksinə hərəkət edən karvanlar da bu körpünün xidmətindən bəhrələnmişlər.

Körpünü XVII yüzilliyə aid etmək olar.

Mənbə
-----

1. Hacıfəxrəddin Səfərli. Naxçıvanın türk-islam mədəniyyəti abidələri. Naxçıvan: "Əcəmi" Nəşriyyat Poliqrafiya Birliyi, 2017, 115 s.
**Habertürk TV** — Türkiyədə *Ciner Yayım Holdinq* şirkətinə məxsus olan xəbər kanalıdır. Türk dilində xəbərlər yayımlayan kanalın təsisçisi Ufuq Güldəmir olmuşdur.

Tarixçə
-------

Habertürk TV, Ufuq Güldəmir tərəfindən 23 mart 2001 tarixində Habertürk Radio ilə birlikdə təsis edilmişdir. Milli yayımçı olan telekanal, Ufuq Güldəmirin vəfatından sonra 16 noyabr 2007-ci il tarixində "Ciner Yayım Holdinq" şirkətinə satıldı. 27 oktyabr 2008-ci il tarixində kanalla eyni şirkətə məxsus olan digər televiziya kanalı "Kanal 1"-in analoq yayım tezliyindən yayımlanmağa başladı və "AGB"-nin reytinq hesabatına qatıldı. Kanalın rəhbəri uzun müddət Ərdoğan Ağdaş idi. Lakin 4 avqust 2009-cu ildə vəzifəsindən istefa verərək A Xəbər telekanalına keçdi. Ağdaşdan sonra boş qalan rəhbərlik vəzifəsinə İgid Bulud gəldi. Əli Çağatay isə kanalın xəbər koordinatoru oldu. Lakin daha sonra — 2012-ci ildə "Ciner Yayım Holdinq"-in qəbul etdiyi qərar əsasən şirkət, İgid Buludla əməkdaşlığı dayandırdı. Əlavə olaraq İgid Buludun, şirkətin qəzeti olan "Habertürk qəzeti"-dəki yazarlığı da sona çatdı.

15 sentyabr 2014-cü il tarixində "HD" yayıma, 16 iyun 2013-cü il tarixində isə 16:9 (geniş çərçivə) formatlı yayıma keçən telekanal, 19 sentyabr 2016-cı il tarixində studiyasını yeniləmişdir.

Telekanalın ən çox izlənilən verilişlərindən biri Fateh Altaylının təqdim etdiyi "Təkbətək" verilişidir.

İstinad
-------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-01-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-26.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-03-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-26.
3. ↑
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-11-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-26.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-02-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-26.

Xarici keçidlər
---------------

* Habertürk TV | Web
* Habertürk TV | Facebook
* Habertürk TV | Instagram
* Habertürk TV | Twitter
* Habertürk TV | YouTube
* Habertürk TV | Google+
* Habertürk TV | Canlı
**Xalq oyun-tamaşaları** — Xalq dramlarının yaranmasında aşıq sənəti və mərasimlər böyük rol oynamışdır. Məsələn, Novruz bayramı ərəfəsində "Kosa-kosa" oyunu göstərilir. Ailə-məişət mövzusunda da xalq dramları vardır: "İki qardaş", "Keçəl","Xəsis" oyun-tamaşası xalq nağılları əsasında yaranmışdır.

Toy, yas, bayram, elçilik, nişan mərasimlərində dramatik növün xüsusiyyətləri özünü göstərməkdədir. Keçmişdə toy və bayram şənliklərində "Xan oyunu" tamaşası göstərilmişdir.

Xalq dramları, adətən, nəsrlə və nəzmin növbələşməsi ilə yaranır. Məsələn, "Qodu-qodu" oyununda kənd cavanları üzərinə qırmızı şilə çəkilmiş bir dairəni, yaxud bəzədilmiş çömçəni Günəş rəmzi kimi götürüb qapı-qapı gəzər və müəyyən nəğmələr oxuyardılar.

Xarici keçidlər
---------------

* Bədii ədəbiyyat, ədəbiyyatşünaslıq və onun sahələri Arxivləşdirilib 2008-01-23 at the Wayback Machine
* Şifahi xalq ədəbiyyatı Arxivləşdirilib 2011-08-07 at the Wayback Machine
* Azərbaycan türklərinin xalq yaradıcılığı
**Xabez** (*abq.* Хьэбэз, kab.-çərk. Хьэбэз, qaraç.-balk. Хабез, noq. Хабез) — Rusiya Federasiyası, Qaraçay-Çerkesiya Respublikasının kənd, Xabez rayonunun inzibati mərkəzi.

Tərkibində yeganə yaşayış məntəqəsi olan inzibati ərazi vahidliyinə aiddir.

Coğrafiya
---------

Xabez rayonunun mərkəzi hissəsində, Kiçik Zelençuk çayının sol sahilində yerləşir. Çerkessk şəhərindən 33 km cənub-qərbdə, Çerkessk-Arxız yolu üzərində yerləşir.

Kənd yaşayış məntəqəsinin sahəsi - 65 km².

Aşağıdakı yaşayış məntəqələri ilə həmsərhəddir: cənubda Əli-Berdukovski, şimal-şərqdə Elburqan və şərqdə İnjiç-Çukun. Qərbə doğru kənd yaşayış məntəqəsinin torpaqları otlaq çəmənliyinə çevrilir.

Kənd respublikanın dağətəyi zonasında yerləşir. Təpəli bir düzənlik ərazidir. Kənd yaşayış məntəqəsində orta hündürlük dəniz səviyyəsindən 684 metrdir. Cənub-şərqdən şimal-qərbə şaquli düşmə 400 metrdən çoxdur.

Hidroqrafik şəbəkəsi Kiçik Zelençuk, Xabez, Xodokops, Belaya, Poikey və s. çaylarla təşkil olunur. Güclü yeraltı su mənbələrinə malikdir.

İqlimi mülayimdir. Orta illik temperaturu + 9 °C-dir. Ən soyuq ayı yanvar (orta aylıq temperatur 4 °C), ən isti isə ay isə iyuldur (+ 22 °C). Şaxtalar dekabrın əvvəlindən başlayır və aprelin əvvəlində qədər davam edir. Bir illik orta yağıntının miqdarı 600 mm təşkil edir. Yağıntıların əksəriyyəti aprel-iyun ayları düşür.

Tarixi
------

Kənd sovetliyi 1919-cu ildə təşkil olunmuş və nəhayət 1920-ci ildə tam olaraq formalaşmışdır.

1920-ci ildə Kasaevski kəndinin adı bir zadəganla bağlı olması səbəbindən dəyişdirilir. Kənd yerləşdiyi ərazinin adı ilə adlandırılır.

İslam
-----

Mərkəzi kənd məscidi
Mərkəzi məscid;

Aulun yuxarı hissəsindəki məscid;

Aulun aşağı hissəsindəki məscid;

Təhsil
------

E. M. Xapsirokov adına Lisey. - Puşkin k. 15

1 nömrəli orta məktəb - Sovet k. 44

"Seteney" uşaq bağçası - Lenin k. 69

"Nur" uşaq bağçası - Xabekov k. 80

Səhiyyə
-------

Rayon xəstəxanası

Əhali
-----

Milli tərkib
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə rayonun milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:

| xalq | say,  nəf. (2010) | ümumi əhaliyə olan nisbət, % (2010) |
| --- | --- | --- |
| çərkəzlər | 6 040 | 96,8 % |
| abazinlər | 122 | 2,0 % |
| ruslar | 35 | 0,6 % |
| digərləri | 43 | 0,6 % |
| ümumi | 6 240 | 100 % |

Əhalinin sıxlığı - 98.69 nəf./km.

Mənbə
-----

* Аул Хабез на официальном сайте КЧР
* Официальный сайт Хабезского района
* Коды ОКАТО и ОКТМО — Хабез

İstinadlar
----------

1. ↑  "База данных Всероссийской переписи населения 2010 года". 2014-06-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-27.
**Xacə Bəhaəddin Məhəmməd Buxari** (30 noyabr 1327, Buxara – 21 fevral 1390, Buxara) — Nəqşibəndiyyə təriqətinin yaradıcısı, İslam alimi, övliya.

Həyatı
------

Məhəmməd Bəhaəddin 1318-ci ildə Buxaranın sonralar Kəsri-Arifan adlanan kəndlərindən birində anadan olmuşdur.

Nəqşibənd ("naxış vuran" deməkdir) uşaq ikən Xacəqan təriqəti şeyxlərindən Məhəmməd Baba Səmmasi (ö.740/1339) tərəfindən mənəvi övladlığa götürmüş, onun tərbiyəsi ilə məşğul olmağı müridi Əmir Gülala həvalə etmişdir. Öz növbəsində Məhəmməd də, Əmir Gülalın elmindən bəhrələnərək onun təriqətinə bağlanmışdır. Lakin qaynaqlarda Nəqşibəndin gerçək şeyxinin, özündən xeyli əvvəl vəfat etmiş Abdulxaliq Qucduvani olduğu bildirilmişdir. Təsəvvüfdə bu cür tərbiyə metoduna "Uveysilik yolu" deyilir.

Nəqşibənd Şeyx Səmmasinin vəfatından sonra dərvişlərin söhbətlərində iştirak etmiş, Əmir Gülalın icazəsi ilə Yəsəvi şeyxlərindən Kusəm Şeyx və Xəlil Atay ilə görüşüb, bir sıra fikir mübadiləsi aparmışdır.

Nəqşibəndin Kəsri Arifanda bir məscid tikdirdiyi və iki dəfə Həcc ziyarətinə getdiyi rəvayət edilir. Bəzi mənbələrdə onun tez-tez şeyxi Əmir Gülal ilə görüşmək üçün Nəfəsə getdiyi qeyd edilmişdir.

Hənəfi məzhəbinə bağlı olan Bəhaəddin Nəqşibənd Kəsri-Arifanda 1389-cu ildə yetmiş üç yaşında vəfat etmişdir.

Əsərləri
--------

* Evrad
* Töhfə
* Hədiyyə

İstinadlar
----------
**Kristina** (7 dekabr 1626, Stokholm – 9 aprel 1689, Roma) 1632-ci ildən 1654-cü ildə taxtdan əl çəkənə qədər İsveç kraliçası idi. O, Kral II Qustav Adolf və onun həyat yoldaşı Brandenburq şahzadəsi Mari Eleonorun yeganə övladı idi.

Onun doğulması gözlənildiyi kimi bir o qədər də yaxşı qarşılanmadı.

Lützen döyüşündə atasının ölümündən sonra altı yaşında İsveç taxtına çıxdı.
Otuz illik müharibədə protestantizm tərəfdarının qızı olan Kristina 1654-cü ildə taxt-tacdan imtina edərək katolikliyi qəbul edərək qalmaqala səbəb oldu. Qalan illərini Romada keçirərək yerli musiqi və teatr həyatının lideri oldu. Ölkəsiz bir kraliça kimi bir çox sənətçi və layihələri qoruyub.

Romada onu çox yaxşı qarşıladılar və onu "Roma kraliçası" hesab edən insanların heyranlığından həzz aldılar.

Kristina 1689-cu ildə vəfat edib və Vatikanda dəfn edilən azsaylı qadınlardan biridir.

Kristina əhval-ruhiyyəli, ağıllı idi və kitablar və əlyazmalar, din, kimyagərlik və elmə maraq göstərirdi. O, Stokholmun "Şimalın Afinası" olmasını istəyirdi. Əks- Reformasiyanın təsiri ilə o, ölkəsindən uzaqlarda inkişaf edən Barokko və Aralıq dənizi mədəniyyətinə getdikcə daha çox cəlb olundu.

1. 1 2 3 4  Kristina (швед.). 1917.
2. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118520652 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
Bu məqalə videooyun haqqındadır.  Mərakeşdəki yaşayış məntəqəsi üçün baxın: Habbo (Mərakeş).

***Habbo*** (əvvəllər ***Habbo Hotel***) — yeniyetmələrə və gənc yetkinlərə hədəflənən bir onlayn cəmiyyət. Bir fin şirkəti olan Sulake tərəfindən idarə olunur. 2000-ci ildə yaradılan Habbo-ya hal-hazırda 150-dən çox ölkədən istifadəçinin daxil olduğu 9 onlayn cəmiyyət (yaxud "otel") daxildir. Avqust 2012-dən bəri 273 milyondan artıq hesab yaradılıb və aylıq 600 min aktiv ziyarətçisi var.

2020-nin yayında Habbo 20-ci yaşını 2 ay çəkən bir yubiley kampaniyası ilə qeyd etdi və COVID-19 pandemiyası ilə istifadəçi sayını artırdı. 2020-ci ilin oktyabrında artıq oyunun yayımlandığı tarix olan 2000-ci ilin yayından bəri 316 milyon qeydiyyatdan keçmiş hesab mövcud idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Alexa Internet (ing.). 1996.
2. ↑  "StackPath". 2014-07-19 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  *Partleton, Kayleigh; Writer, Staff.* "Sulake's networking title Habbo celebrates its 20th anniversary". pocketgamer.biz. 2023-01-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-14.
Ardıcıl dört silindr mühərrikin hərəkətli hissələri
bir silindr cərgəsində yan-yana yerləşən dörd silindrin tək bir krank mili çevirməsi
**Ardıcıl dörd silindrli mühərrik** (Inline-4, I4 və ya L4), eyni xəttdə dörd silindrin yerləşdiyi daxili yanma mühərriki növüdür. Ardıcıl dörd silindrli mühərriklərdə, bir silindr cərgəsində yan-yana yerləşən dörd silindr tək bir krank mili çevirir. Maili vəziyyətdə quraşdırılmış ardıcıl dörd silindrli mühərriklərə "maili dörd silindr" də deyilir.

Ardıcıl dörd silindrli mühərriklər, mükəmməl ilkin balansa sahib olduqlarına və mexaniki cəhətdən asan olduqlarına görə ekonom avtomobillərdə ən populyar mühərrik növüdürlər. Bununla birlikdə, mühərrikin zəif ikincil tarazlığı, xüsusilə kiçik həcmli mühərriklərdə aşağı səviyyədə titrəmə yaradır. Mühərrikin böyüməsi ilə bu titrəmələr artdığından, böyük həcmli mühərrik dizaynlarında dörddən çox silindr istifadə olunur.

Həmçinin bax
------------

* Ardıcıl altı silindrli mühərrik
* Ardıcıl səkkiz silindrli mühərrik
**Çao Rui** ya **Çao Yui** (çin. ənən. 曹叡, sadə. 曹睿, pinyin: *Cáo Ruì*, hərfi mənası: "Ts'ao Jui") (\* 205; † 239) Vey sülaləsinin II hökmdarı Çao Peyin Çhen Luodan olan oğlu.

Həyatı
------

Çao Yui dünyaya gələndə onun babası - Çao Çao hələ Han sülaləsinin adi məmuru idi. Çao Yuinin anası Çhen Luo formal sarı çalmalılar üsyanı zamanı sərkərdə olmuş Yuan Şaonun oğlu Yuan Xinin arvadı olmuş, Çao Çao üsyanı yatırdıqdan sonra onun əsarətinə düşmüş Çhen Luonu oğlu Çao Pey ilə evləndirilmişdir. Toydan səkkiz ay sonra dünyaya gələn Çao Yui bəzi şaiyələrə görə Yuan Xinin oğlu hesab olunur. Bu şaiyənin əsasən Çao Pey konkubinası Quo tərəfindən yayılması xüsusi məqsəd güddüyü də güman edilir. Bunun nəticəsi olaraq 221 ci ildə Çhen Luo özü-azünü qəsd edərək öldürür. 222 ci ildə Çao Yui varis şahzadə elan olunur. Atasının vəfatından sonra 226 cı ildə 21 yaşında taxta çıxır.



|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **SƏLƏF**Çao Pey |  | Üç çarlıq**Çao Yui**Vey sülaləsi |  | **XƏLƏF**Çao Fanq |