recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Şərq səlbi** (*lat.* Platycladus orientalis) — bitkilər aləminin çılpaqtoxumlular şöbəsinin i̇ynəyarpaqlılar sinfinin cupressales dəstəsinin sərvkimilər fəsiləsinin səlb cinsinə aid bitki növü.

Vətəni Şimali-Qərbi Çin, Mancuriya, Koreyadır. Cənubi və orta Avropada və bir çox başqa ölkələrdə təbii halda bitir. Hündürlüyü 10–18 m-ə çatan, çoxgövdəli ağacdır. Gövdəsi nazik qırmızımtıl-qəhvəyi qabıqlıdır. Çətiri yumurtavarı, enli və ya ensiz piramida formalıdır. Tumurcuqları növbəli yerləşir, oturaq olub, pulcuqsuzdur. Yarpaqları pulcuqvarı tünd-yaşıldır, qərb tuyasına oxşayır. İynəyarpaqların hər iki tərəfi eyni rəngdədir və əzdikdə qatran iyi verir. Qozaları qısa zoğlar üzərindədir, yuxarıya tərəf yönəlmiş, uzunluğu 10–15 mm olub, uzunsov0oval şəkillidir, üzərində budaqları tam örtən nazik mumabənzər təbəqə olur. Lətlidir, göyümtül-yaşıl rəngdədir, sonralar quruyub bərkiyərək, üzərində göyümtül xalları olan qırmızımtıl və ya qəhvəyi rəng alır, çarpaz qarşı-qarşıya yerləşmiş bərabər olmayan 6-8 pulcuğu vardır. Toxumlarda iki ləpə olur. Kök sistemi yaxşı inkişaf etmiş və ətrafa yayılmışdır, qüvvətli yan kökləri vardır. Torpağa az tələbkar, istisevən, kölgəyə, əhəngli torpaqlara davamlıdır. Azərbaycanda Abşeron yarımadasında, Kür-Araz, Samur-Dəvəçi və Lənkəran ovalığında rast gəlinir. Çin təbabətində toxum nüvəsi sakitləşdirici vasitə kimi bronxitdə və bronxial astmada, efir yağından göbələk xəstəliyinə qarşı, bağırsaq qanaxmasında, dizenteriyada qankəsici vasitə kimi istifadə olunur. Cavan zoğların spirtdə ekstraktı böyrək, qaraciyər xəstəliklərində, revmatizmdə, osteoxondrozda istifadə edilir. Bitki az miqdarda zəhərli olduğundan həkimin nəzarəti altında istifadə etmək lazımdır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Platycladus orientalis* | 
* Wikidata: Q33482
* Wikispecies: Platycladus orientalis
* AoFP: 1923
* APA: 206
* APDB: 131027
* ARKive: platycladus-orientalis
* BioLib: 2419
* Calflora: 12788
* EoL: 323359
* EPPO: THUOR
* FoC: 200005428
* GBIF: 2684855
* GRIN: 310211
* iNaturalist: 135659
* IPNI: 677124-1
* IRMNG: 10935146
* ITIS: 183445
* IUCN: 31305
* MoBotPF: 285022
* NBN: NBNSYS0000042167
* NCBI: 58046
* NZOR: 65f6f7b4-e25c-4756-86d5-089c26521c84
* PFI: 8337
* Plant List: kew-2411523
* PLANTS: PLOR80
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:677124-1
* Tropicos: 24900394
* WCSP: 378336
* WFO: wfo-0000396774

 |
| *Thuja orientalis* | 
* Wikidata: Q15041676
* APDB: 131032
* EUNIS: 150756
* GBIF: 2684860
* GRIN: 36592
* IPNI: 30155035-2
* IRMNG: 11429583
* ITIS: 183443
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:30155035-2
* Tropicos: 9400234
* WCSP: 378538
* WFO: wfo-0000407768

 |
**Şərq xardal yarpaqyeyəni** (*lat.* *Phyllotreta nigripes*) — Buğumayaqlılar tipinin Sərtqanadlılar dəstəsinin Yarpaqyeyən böcəklər fəsiləsinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Bu həşəratın üst qanadları qabarıq şəkildə, başı, qabaq kürəyi və üst qanadları göy və ya yaşıl, ayaqları və bığcıqları isə sarı rəngli olur.

Həyat tərzi
-----------

Böcəklərin qışlaması tarla və bostanların kənarındakı bitki qalıqlarının altında başa çatır. Onlar yazda adətən martın sonunda görünürlər. 
İlk dövrdə müxtəlif kələmkimilər və alaq otları ilə qidalanırlar, daha sonra kələm, turp, xardal, şalğam və s. bitkilərə zərər vururlar.

Qidalandıqdan sonra onlarda cütləşmə və yumurtaqoyma prosesi başlayır. Aran rayonlarında kütləvi cütləşmə aprelin sonu, yumurtaqoyma isə may və iyunun başlanğıcında müşahidə edilir. Dişilər yumurtaları çox vaxt səthə yaxın qatlarında olan bitki gövdələrinin əsasına, bəzən isə yarpaqların alt tərəfinə qoyurlar. Yumurtalar topa halında 10-15 ədəd olur. Yumurtanın inkişafı 5 günə qədər vaxt tələb edir. Sürfələr kələmkimilərin yarpaqları ilə qidalanır və iki həftə müddətində inkişaf edirlər. Onlar bəzən yarpaqlar üzərində qrup halında yaşayırlar. Pupun inkişafı 7-8 gün davam edir. Beləliklə həmin zərərvericinin inkişaf tsikli yazda 1 aya qədər davam edir. Iyunun sonunda və ya iyulun əvvəllərində isə, yeni nəslin cavan böcəkləri əmələ gəlir. Nəinki yarpaqları, həm də mədəni kələmkimilərin çiçəklərini də zədələyirlər. Sürfələrin əmələ gətirdiyi zədələnmələr daha təhlükəlidir.

Yayılması
---------

Abşeron, Lənkəran, Quba və Xaçmaz rayonlarında daha geniş yayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Dahl, Georg, 1769-1831* Coleoptera und Lepidoptera. Ein systematisches Verzeichniss, mit beygesetzten Preisen der Vorräthe (alm.). Wien: 1823. 140 s. doi:10.5962/BHL.TITLE.124180

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q4036376
* Fauna Europaea (new): 98ea7d6d-d95b-48b7-b250-4aa06e4464d7
* iNaturalist: 542253
* NCBI: 1971877

 |
**Kuş gölü** — iri şirinsulu göl Türkiyənin qərbində qərarlaşır. İnzibati cəhətdən Balıkəsir ilinin Bandırma ilçəsi ərazisində yerləşir. Kiçik Asiya yarımadasının şimal-qərbində qərarlaşır. Göllə Bandırma şəhəri arasında məsafə 18 km-dir.

Coğrafiyası
-----------

Kuş gölü xəritəsi
Gölün su səthinin sahəsi 160–176 km², orta dərinliyi 1–2 metr arasında dəyişir. Maksimal dərinliyi 4 metrdir. Gölün su səviyyəsi mövsümlərə görə dəyişir. Yazın əvvəllərində gölün səviyyəsi kifayət qədər qalxır və ətraf sahillərini basır. Yay ayları isə istilərlə əlaqədar səviyyəsi kifayət qədər azalır. Gölün nörmal səviyyəsi 16.800 hektardır. Göl dəniz səviyyəsində 18 metr yüksəklikdə yerləşir. Gölün uzunluğu 20 km, maksimal eni isə 16 km-dir. Gölün yay zamanı səviyyəsi enərkən sahillərində müxtəlif bitkilər əkilir. Göl cənubdan Kocaçay çayı töklür. Karadərə çayı isə göldən başlayır. Gölün səviyyəsinin enişi əsasən buxarlanma və suyun əkinə istifadəsi ilə əlaqədardır. Gölün ətrafı qamış və cayır bitkiləri ilə örtülü olur. Kocaçay ve Sığırcı Dərə çaylarının gölə töküldüyü yerdə gölün suyu bulanıqdır. 1938-ci ildə alman ornitoloq Kurt Krossviq gölün bataqlaqlıq şimal-şərq hissəsində *Quş cənnəti'* qoruğunu təşkil edir. Hazırda qoruğun sahəsi 64 ha-dır. Qoruq Xocaçay və Karadərə çaylarının hözəsinə yaxın yerləşir. Gölün bitki örtüyü və heyvan varlığı yönündən ən zəngin ərazi Sığırcı Dərəsinin deltasıdır. Deltada quşların nəcisləri sayəsində topraqların gübrələnməsinə səbəb olur. Göldə çoxlu sayda balıq yaşayır.

Kuş gölü və Kuşgölü Milli Parkında ətraf mühitim təmizliyinə diqqəti cəlb etmək məqsədi hər il Beynəlxalq Bandırma Kuşcənnəti Mədəni və Turizm festivalı keçirilir.

Tarixi
------

Tarixi mənbələrdə gölün adı ХIII əsrdə çəkilir. Belə ki, burada 1204 və 1224 illərdə bizanslıların ordusu ilə latinyanlar arasında döyüşlər olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Словарь географических названий зарубежных стран / отв. ред. А. М. Комков. — 3-е изд. перераб. и доп. — М. : Недра, 1986. — С. 216.
2. ↑  "«Quş cənnəti»". 2015-07-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-21.
3. ↑  "Kuş gölü". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-21.

Mənbə
-----

* Manyas Kuşcenneti Arxivləşdirilib 2009-01-17 at the Wayback Machine
* Uzaydan Manyas Kuşgölü
* Kuş gölü Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine (türk.)
**III Antiox** (q.yun. Αντίοχος Γ' ο Μέγας; E.ə. 241 – E.ə. 187) — Selevkilər imperiyasının hökmdarı.

Həyatı
------

Antiox Midiya satrapı, qardaşı Aleksandri Fars satrapı təyin ədir. Lakin Molon Selevkilər sülaləsinə qarşı üsyan qaldırır. E.ə. 222–220-ci illərdə o, öz hakimiyyətini genişləndirir. Lakin Molonun hakimiyyəti uzun sürmur. O, döyüşlərin birində məğlub olur, əsir düşməsin dəyə özünü öldürür.

III Antiox sərkərdəsi Diokeni Midiyaya hakim təyin edir. Molonun üsyanina qonşu vilayətlər və ölkələr ərzaq və ordu qüvvəsilə yardim göstərirdilər. Könüllü yardım göstərənlərin içərisində Azərbaycan əhalisi də varmiş, Artabazan isə ölkənin hökmdari imiş.

III Antiox Molonun üsyanını yatırdıqdan sonra Azərbaycana soxulur. Azərbaycan dövləti hələ Əhəmənilər imperiyası dövründə öz varlığını saxlayırdı və Makedoniyalı İsgəndər bu əraziyə laqeyd yanaşmışdı. Adərbayqan əhalisi döyüşkən və cəsur olmuşdur.Artabazanin hakimiyyəti illərində çox güman ki, Adərbayqanın tərkibinə şərqi Ermənistan və şərqi Gurcustanin ərazisi də daxil imiş.

Artabazan Selevki ordusuna müqavimət göstərə bilmir və III Antioxun təklif etdiyi şərtlər əsasında sülh müqaviləsi bağlamağa razılıq verir. Müqavilənin şərtləri barədə qaynaqda məlumat yoxdur. Lakin aydındır ki, Adərbayqan e.ə. 220-ci ildə Selevkilərdən asılı vəziyyətə düşür. E.ə. 190-cı ildə baş vermiş Maqneziya döyüşündə III Antiox Roma ordusuna məğlub olur. Bir nəçə il sonra o, həlak olur və Selevki dövlətinin parçalanmasi sürətlənir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Антиох III Великий (rus.). // *Еврейская энциклопедия* СПб: 1908. Т. 2. С. 775–777.
2. ↑  *Любкер Ф.* Antiochus (rus.). // *Реальный словарь классических древностей по Любкеру* / под ред. Ф. Ф. Зелинский, А. И. Георгиевский, М. С. Куторга, Ф. Гельбке, П. В. Никитин, В. А. Канский, пер. А. Д. Вейсман, Ф. Гельбке, Л. А. Георгиевский, А. И. Давиденков, В. А. Канский, П. В. Никитин, И. А. Смирнов, Э. А. Верт, О. Ю. Клеменчич, Н. В. Рубинский СПб: Общество классической филологии и педагогики, 1885. С. 98–100.
3. ↑  Fəxrəddin Məmmədov. Azərbaycan tarixi (izahlı xronologiya). Bakı: "Elm və təhsil", 2010, səh.29

Həmçinin bax
------------

* Selevkilər sülaləsi
* I Selevk Nikator
**Corc Avqust Qoldfus** (*alm.* Georg August Goldfuß‎; 18 aprel 1782, Turnau - 2 oktyabr 1848, Bonn) — alman bioloqu, paleontoloqu, mineraloqu və botaniki.

Bioqrafiya
----------

Qoldfus 1782-ci ilin 18 aprelində Bayroyt şəhəri yaxınlığındakı Turnauda anadan olmuşdur. Təhsil aldığı Erlanqen-Nüremberq Universitetindən 1804-cü ildə məzun olaraq 1818-ci ildə zoologiya professoru olmuşdur. Daha sonra Bonn Universitetinə zoologiya və mineralogiya professoru olaraq göndərilmişdir. Paleontoloq Kont Corc zu Münsterin köməyi ilə Almaniyadakı onurğasız heyvanları rəsm etmək üçün *"Petrefacta Germaniae"* (1826–1844) adlı kitabını nəşr etdirmiş, amma dəniz mərcanlarını, dərisitikanlıları, molyuskaları, dəniz zanbaqlarını rəsm etdikdən sonra yarıda buraxmışdır. Qoldfusun botanik kolleksiyası indi Bonn Universitetində mühafizə olunur. 1848-ci ilin 2 oktyabrında Bonnda vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-02-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-22.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-02-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-22.
Georgiyevsk müqaviləsi (1783) ilə səhv salmayın.

**Georgiyevsk traktatı** — 1802-ci il dekabrın 26-da Georgiyevsk şəhərində Rusiya ilə Quba, Talış xanları və Dağıstanın bəzi feodalları arasında bağlanmışdır.

Sentyabr-dekabr aylarında Rusiya himayəsini qəbul etmək haqqında aparılmış danışıqlarda Rusiya tərəfindən Qafqazdakı rus qoşunlarının baş komandanı general Karl Knorrinq, Quba və Talış xanlarının nümayəndələri, həmçinin Tarki şamxalı, Qaraqaytaq usmisi, Tabasaran hakimi və digər Dağıstan hakimləri iştirak edirdi. Öz xahişlərinə görə Rusiya himayəsinə qəbul olunan Quba və Talış xanları, həmçinin Dağıstan feodal hakimləri, İran hücum edəcәyi təqdirdə ona qarşı çıxaraq Rusiya ilə birgə fəaliyyət göstərməyi, Cənubi Qafqazda ticarətin və Xəzərdə gəmiçiliyin inkişafına şərait yaratmağı, bir-birinə hücum etməməyi, daim ittifaqda, dostluqda olmağı öhdələrinə götürdülər.

Traktat Azərbaycan və Dağıstanda Rusiyanın nüfuzunun güclənməsinə şərait yaratdı. Beləliklə çar hökuməti Azərbaycan xanlıqlarının ərazilərini zəbt etmək üçün hazırlıqlara başladı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ҝеорҝијевск трактаты (1802) // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VI ҹилд: Куба—Мисир. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1982. С. 70.
Oliqosen-Erkən Miosen (Maykop) epoxası
--------------------------------------

Relyefin inkişafının neotektonik mərhələsinin başlandığını təşkil edən Maykop əsrinin əvvəllərində Afrika - Ərəbistan və Avropa – Asiya litosfer tavalarının konvergensiyası güclənir və onların arasındakı tavaların kolliziyası nəticəsində dağlıq ərazilərdə qalxma, dağarası çökəkliklərdə isə nisbi enmə hərəkətləri güclənir. Bu dövrdən etibarən qalxma hərəkətləri üstünlük təşkil etməyə başlayır və beləliklə də ərazinin enmə təmayülü qalxma təmayülü ilə əvəz olunur. Bunun nəticəsində dənizin reqressiyası baş vermiş Böyük və Kiçik Qafqazın bir sıra sualtı kənar çökəklikləri qalxmağa məruz qalmış və geniş quru sahələrinə çevrilmişlər. Kür çökəkliyi isə gömülərək bu vaxtdan etibarən ilk dəfə olaraq vahid dağarası depressiya formasını almışdır.

Həmçinin bax
------------

* Epoxa

Xarici keçidlər
---------------

* epoxa

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası. Fiziki coğrafiya. I cild, Bakı-2015
**Eşqin Quliyev** (tam adı: *Eşqin Novruz oğlu Quliyev*; 1986) — aktyor.

Həyatı
------

Eşqin Quliyev 1986-cı ildə Azərbaycan Respublikası Sumqayıt şəhərində doğulub. Sumqayıt şəhəri M.Müşviq adına 34 nömrəli orta məktəbi bitirmişdir. Səid Rüstəmov adına Musiqi Texnikomunda təhsil alıb. 2005-ci ildən Bakı Kamera Teatrında Musiqi rejissoru və aktyor vəzifəsində çalışıb. 2009-cu il oktyabr ayının 1-dən Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının aktyorudur. 2014-cü ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "dram və kino aktyoru" fakültəsini bitirib.

Əsas rolları
------------

1. Bayram – ("Hekayəti- xırs quldurbasan", M.F.Axundzadə) 
2. Füsnkar – («Yatmış gözəl» B.Marvin)
3. Bəhruz – («Mənim ağ göyərçinim» T.Vəliyeva)
4. Şahzadə – («Göyçək Fatma» Azərbaycan xalq nağılı)
5. Orxan – («Mən səni sevirəm – MSS» Ə.Əmirli)
6. Ağagül – («Buzovna kəndinin əhvalatları» Elçin)
7. Luici – («Don Rafaello Tranbomçu» P.Filippo)
8. Bədəl - («Hacı Qara» M.F.Axundazə)
9. Ağ div – («Şahzadə Xəzərin nağılı» K.Ağabalayev, N.Kazımrov)
10. Döyüşçü – («Əlincə qalası» Dilsuz)
11. Div – («Şəngülüm, şüngülüm, məngülüm» M.Müşfiq)
12. Cüzeppe – («İtalyansayağı xoşbəxtlik» D.Fo, P.Filippo)
13. Vəzir – («Danışan gəlincik» A.Şaiq)
14. Oğlan – («Bir səbət tənhalıq» M.Vahidzadə)
15. Namiq – («Bir gecənin nağılı» R.Ağayev) 
16. Rey Duli – («Lineyn vilayətinin Gözəllik kraliçası» M.Makdonax) 
17. Lord Hestinqs – ("III Riçard" U.Şekspir")
18. Ayı - ("Qoğalın nağılı" Xalq nağılı) 
19. I oyunçu – ("Sərgüzəşti vəziri Xani Lənkəran", M.F.Axundzadə)
20. Hestinqs – lord – ("III Riçard", U.Şekspir)
21. Qulməmməd - ("Məlikməmməd və sehrli almalar", Azərbaycan Xalq nağılı)
22. Xoruz, it- ("Çirkin ördək balası", H.X.Andersen)
23. Qulməmməd - ("Məlikməmməd və sehrli almalar" Azərbaycan Xalq nağılı)
24. xoruz, it- ("Çirkin ördək balası" H.X.Andersen)

### Tədris teatrında

1. Lomov – ("Təklif" A.P.Çexov)
2. Smirnov – ("Ayı" A.P.Çexov)
3. Romeo – ("Romeo və Culyetta" U.Şekspir)
4. Hatemxan ağa – ("Hekayəti Müsyö Jordan və Dərviş Məstəli şah" M.F.Axundzadə)
5. Baron de Sotanvil – ("Jorj Danden" J.B.Molyer)
6. Bəhram – ("Solğun çiçəklər" C.Cabbarlı)
7. Pinti – ("Pinti" A.Moravia)

Filmoqrafiya
------------

1. Məcnunlar – C.Təvəkkül
2. SSRİ-də doğulmuşlar – «Mosfilm» - 2006
3. Ağabəyovlar (film, 2012-2014)
4. Toy gecəsi (serial, 2013)
5. Oğlan evi 2 (film, 2016)
6. Arxada kölgə (film, 2018)

İstinadlar
----------

1. ↑  *Hicranə İsmayılova.* "32 yaşlı aktyor Rusiyada azərbaycanlı obrazını canlandırıb" (az.). Cəbhə.info. 23.08.2018. 2018-08-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-23.

Mənbə
-----

 Arxivləşdirilib 2016-04-03 at the Wayback Machine
Paltar çox qısa və şəffafdır. Bu, eççi janrında olan əsərlər üçün tipik elementdir.
**Eççi** (エッチ?) – yapon dilində əyləncəli seksual hərəkətləri bildirmək üçün istifadə olunan slenq. Sifət kimi "seksual", "iyrənc", "ehtiraslı" mənalarını verir, isim kimi isə kiminsə əxlaqsız davranışını bildirmək üçün işlədilir. "Ero" sözündən daha yumşaqdır, "hentay" kimi əxlaqsızlığı bildirmir.

Yaponiyada media istifadəçiləri "eççi" sözündən müxtəlif əsərlər üçün işlətməyə üstünlük verirlər. Eççi olaraq təsvir olunan əsərlərdə cinsi əlaqə və cinsi orqanlar göstərilmir, lakin seksual mövzulara toxunulur. Eççi fanservisin bir növüdür, şonen, seynen və harem animanqalarında tez-tez rast gəlmək olar.

Eççi sözü yapon dilində "hentay" sözünün ilk hərfi olan "h"-nin tələffüzündən yaranmışdır. Belə ki, bu hərf yapon dilində "eççi" kimi tələffüz olunur. Termin ilk dəfə 1950-ci illərdə işlənməyə başlamışdır. Eççi sözünə sinonim olaraq "sekkusu" ("seks" sözünün yaponca tələffüzü) sözü də işlədilir.

Eççi janrında olan əsərləri klassifikasiya etmək üçün bir neçə element vardır. Qadının bədən hissələrini (döş və arxa kimi) göstərmək, hamamda, onsendə səhnələr təsvir etmək, döyüş səhnələri zamanı paltarın cırılmasını nümayiş etdirmək bunlara misaldır.

Eççi janrında olan əsərlərdə personajlar tez-tez yarıçılpaq və çılpaq görünürlər. Çılpaqlığın dərəcəsi əsərdən əsərə dəyişir. Buna görə də bəzən eççi səhnələrinə senzura tətbiq olunur. Eççi əsərlərində qadın altpaltarına da tez-tez vurğu edilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Steiff, Josef; Tamplin, Tristan D.* Anime and Philosophy. Popular Culture and Philosophy. Vol. 47. Open Court Puplishing. 2010. ISBN 978-0-8126-9670-7.
2. ↑  Robin E. Brenner: *Understanding manga and anime.* Libraries Unlimited, 2007, ISBN 978-1-59158-332-5, p. 89.
3. ↑  Ask John: Why Do Americans Hate Harem Anime? Arxivləşdirilib 2017-07-04 at the Wayback Machine. animenation.net. May 20. 2005. Note: fan service and ecchi refer to similar concepts.

| ⛭Anime və manqa |
| --- |
| Portal Portal • Wikiquote pageVikiSitat |
| Anime | 
* Tarix
* Sənaye
* Anison
* Fansab
* Fandab
* OVA
* ONA
* Kateqoriya

 |  |
| Manqa | 
* Docinşi
* Manqaka
* Skanleyt
* Tarix
* Kateqoriya

 |
| Məqsədli auditoriya | 
* Kodomo
* Şoco
* Cosey
* Şonen
* Seynen

 |
| Mövzu | 
* Bara
* Eççi
* Harem
* Hentay (eroquro, futanari, lolikon, şotakon, tentakli)
* İsekay
* Maho-şoco
* Meka
* Spokon
* Sentay
* Şonen-ay
* Takusatsu
* Yaoy
* Yuri

 |
| Video oyunlar | 
* Eroqe (BL oyunu, Otome oyunu)
* Vizual roman

 |
| Otaku mədəniyyəti | 
* AMV
* Anime festivalı
* Fanservis
* Kospley
* Moe
* Terminlər

 |
| Commons page VikiAnbar |
**Sərhad Məmmədov** (28 may 1935, Gərmətük, Lənkəran rayonu – 22 noyabr 2020) — Azərbaycan Kommunist Partiyası Yardımlı Rayon Komitəsinin birinci katibi, Lənkəran Rayon Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri.

Həyatı
------

Sərhad Əsəd oğlu Məmmədov 28 may 1933 ildə Lənkəran rayonu Gərmətük qəsəbəsində anadan olmuşdur. 1952-ci ildə Gərmətük qəsəbə orta məktəbini, 1958-ci ildə Azərbaycan Dövlət Xalq Təsərrüfatı İnstitutu plan-iqtisad fakültəsinin kənd təsərrüfatı şöbəsini, 1978-ci ildə Moskva Ali Partiya Məktəbini, 1990-cı ildə Timiryazev adına Ümumittifaq Kənd Təsərrüfatı Akademiyasının pedaqoji fakültəsini bitirmişdir. İstefada olan polkovnik-leytenant olmuşdur.

Ailəli olmuşdur, 6 övladı var.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

Sərhad Məmmədovun Respublika Mərkəzi Statistika İdarəsi Lənkəran Rayon Müfəttişliyində tədarük üzrə müfəttiş (1958–1960), rayon komsomol komitəsində təlimatçı (1960–1961), "Albaniya" (Girdəni) kolxozunda (1961–1962), "Lənkəran" çayçılıq sovxozunda iqtisadçı-aqronom (1962–1964), H.Aslanov adına sovxozda baş iqtisadçı (1964–1967), "Lənkəransutikinti" trestində plan-maliyyə şöbəsinin rəisi (1967–1969), H.Aslanov adına sovxoz partiya komitəsinin katibi (1969–1971), şəhər Partiya Komitəsinin təşkilat-partiya işi şöbəsinin müdiri (1971–1972), şəhər Xalq Nəzarəti Komitəsinin sədri (1972–1973), Lənkəran Rayon Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri (1973–1980), Yardımlı Rayon Partiya Komitəsinin I katibi (1980–1987), Lənkəran Aqrar-Sənaye Kombinatında aparıcı mütəxəssis (1987), Lənkəran Sovxoz-Texnikumda müəllim (1987–1990), Lənkəran Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının sosial-iqtisadi məsələlər üzrə müavini (1991–1992), şəhər icra hakimiyyəti başçısının Gərmətük qəsəbəsi üzrə nümayəndəsi (1992–1994) işləmişdir.

10-cu və 11-ci çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı olmuş, 2 dəfə Qırmızı Əmək Bayrağı, "Şərəf Nişanı" ordenləri, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fəxri Fərmanı, müxtəlif medallar və döş nişanları ilə təltif olunmuşdur.

Azərbaycan Kommunist Partiyasının XXIX, XXX və XXXI qurultaylarının nümayəndəsi olmuş və Mərkəzi Komitənin tərkibinə seçilmişdir. X və XI çağırışlarda (1981 və 1985) Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmiş və mədəniyyət komissiyasının üzvü olmuşdur.

Lənkəran Ziyalılar Cəmiyyətinin sədri (1993–1998), Respublika Ziyalılar Cəmiyyətinin idarə heyətinin üzvü (1993–1998) olmuşdur. Lənkəran Ağsaqqallar Şurası sədrinin müavini olmuşdur. (2008-ci ildən). Eyni zamanda Lənkəran Dövlət Universitetinin valideynlər şurasının (2000-ci ildən) sədri də olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑
**Şokalski boğazı** (*rus.* Пролив Шокальского) - Oktyabr İnqilabı adasını Bolşevik adasından ayırır. Şimal Buzlu okeanına daxil olan Kara dənizini Laptevlər dənizi ilə birləşdirir. Uzunluğu 120 km ,eni 20–50 km , dərinliyi 200 – 250 m təşkil edir. Sahilləri parçalıdır və buzlaqlarla örtülüdür. Buzlaqları Karpinski, Muşketova, Semenova-Tyan-Şanski, Qrotov, Universitetskidir. Buzlaqlar Aysberqlər əmələ gətirir. Boğazda Naydenis, Suxoy, Malış, Matroskie adaları, Pirojok, Arpqolda, Kaşki adaları, Sterojevoy və Krasnoflotski adaları vardır. Sahillərində Afonina, Spartak, Telman, İqnat Qardaşları, Zub və Juravlev burnuları vardır. Şimal-qərbdə Marat Fiordu və Medvejya buxtası, şərqdə Amba buxtası yerləşir. Amba buxtasına Amba çayı axır. Boğaz sovet coğrafiyaçısı və kartoqrafçısı Yuliy Mixayloviç Şokalskinin şərəfinə adlandırılıb. Krasnoyarsk diyarı ərazisində yerləşir.

İstinad
-------



1. ↑  "Topoqrafik xəritə Т-47-IV,V,VI — 1:200 000". 2021-10-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-03.
2. ↑  "Topoqrafik xəritə Т-47-X,XI,XII — 1:200 000". 2021-10-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-03.
**Şoci Seto** (瀬藤象二, *Seto Şoci*?, 18 mart 1891 – 20 oktyabr 1977) – Yaponiya elektrik mühəndisi və biznesmeni.

Həyatı
------

Şoci Seto 1891-ci ildə Yaponiyanın Vakayama prefekturasında doğulmuşdur. 1915-ci ildə Tokio Universitetindən məzun olmuşdur. 1923-cü ildə Təhsil Nazirliyinin dəstəyi ilə Almaniya, İngiltərə, ABŞ və İsveçrədə təhsil almışdır. Yaponiyaya qayıtdıqdan sonra Tokio Universitetinin professoru olmuş, Fiziki və Kimyəvi Tədqiqatlar İnstitutunda anodlaşmış alüminium üzərində araşdırmalara başlamışdır. İkinci dünya müharibəsi illərində Yaponiyanın müstəqil elektron mikroskop layihəsinin aktiv iştirakçılarından biri olmuşdur. 1959-cu ildə "Toshiba" elektrik şirkətinin direktoru təyin olunmuşdur.

Mükafatları
-----------

Gördüyü işlərə görə 1973-cü ildə "Mədəniyyət" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  Kodansha Encyclopedia of Japan
2. 1 2 3  The Japan Biographical Encyclopedia & Who's Who

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild (Sake–Temm). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 71. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 23 yanvar 2023.
* The Japan Biographical Encyclopedia & Who's Who (ingiliscə) (II). Tokio: Rengo Press. 1961. səh. 2058. İstifadə tarixi: 23 yanvar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | ISNI: 0000 0000 4890 4106 · LCCN: nr95039250 · NDL: 00070039 · VIAF: 36811516 · WorldCat VIAF: 36811516 |
**Kijner-Volf reaksiyası** — Hidrazin və qələvinin(əsasən KOH) köməyi ilə keton qrupunun reduksiya olunması reaksiyasıdır:

İlkin olaraq reaksiya 200oC-də avtoklavda hidrozinin natrium etoksidlə qizdırılması ilə aparılır. Tədqiqatlar göstərir ki, reaksiya diger əsaslarla da aparıla bilər və bu zaman eyni reaksiya baş verəcəkdir. Həlledici olaraq dietilenqlikol istifadə edilir. Reaksiya alifatik, aromatik, alitsiklik və heterotsiklik birləşmələrə, terpenlərə, steroidlərə və həmçinin müxtəlif funksional qrupları olan maddələrə tətbiq olunur.

Reaksiya mexanizmi
------------------

Reaksiya mexanizmi son mərhələdə karbonium anionunun xaric edilməsi ilə başa çatır:

Hidrazonlar əvəzinə, yarım karbazonlar və 2,4-dinitrofenilhidrazonlar da istifadə edilə bilər. Tert-C4H9OK və dimetil sulfoksiddən həlledici kimi istifadə edərək, reaksiya otaq temperaturunda aparıla bilər. Yan proseslər azinlərin meydana gəlməsi və alkoqollara qədər azalmasıdır.

Metodun üstünlükləri turşulara həssas olan birləşmələri bərpa etmək və çox miqdarda maddələrlə reaksiya aparmaq bacarığıdır (həlledicilər istifadə edildikdə). Kijner-Volf reaksiyasında yan proseslər — azin meydana gəlməsi və karbonil birləşməsinin azalması, artıq hidrazin istifadə edərək və reaksiyadan suyun çıxarılması, alkildiimid və karbanion meydana gəlməsidir:

Mənbə
-----

* О. А. Реутов, А. Л. Курц, К. П. Бутин Органическая химия в 4-х частях, Изд.: "БИНОМ. Лабораторя знаний", М. 2004.
* Ли Дж. Дж. Именные реакции. Механизмы органических реакций, Изд.: "БИНОМ. Лабораторя знаний", М. 2006.
* Химическая энциклопедия в 5 томах, Изд.: "Советская энциклопедия", 1988.
* П. Сайкс, Механизмы реакций в органической химии, Изд.: "Химия", 1991.
* Начала химии. Современный курс для поступающих в вузы. Н. Е. Кузьменко, В. В. Еремин, В. А. Попков. Изд. "Экзамен", 2006.
* Вацуро К.В. Мищенко Г. Л. Именные реакции в органической химии. — М.: "Химия", 1976. — 528 с. — 11 000 экз.
**Bank of Georgia** (*gürc.* საქართველოს ბანკი) — Gürcüstanın ən böyük kommersiya banklarından biridir. Baş qərargahı Tiflis şəhərində yerləşir.

Tarixi
------

Bank 1903-cü ildə quruldu. Kommunistlər tərəfindən milliləşdirildi və Binsotsbank olaraq adlandırıldı. Yenidən özəlləşdirildi və 1994-cü ildə Bank of Georgia olaraq adlandırıldı.

Bank of Georgia ilk olaraq 2001-ci ildə Gürcüstan Fond Birjasında qeydiyyata alındı. 2004-cü ildə Tbiluniversalbank ilə birləşdirildi.
2004-cü ildən başlayaraq Bank of Georgia bir sıra strateji satınalmaları tamamladı, bir sıra pərakəndə məhsullar təqdim etdi və böyük infrastruktur yeniləmələrinə başladı.

Bankın özəl bankçılıq fəaliyyətinə başladı və Gürcüstan Fond Birjasında debüt korporativ istiqrazlar yerləşdirdi.

Siyahıdan sonrakı dövr ilk Avrobond buraxılışları, sonradan alınması və yeni tərəfdaşlığı (məsələn: American Express) ilə qeyd olundu.
Bank of Georgia 2007-ci ildə qlobal depozit qəbzləri vasitəsilə London Fond Birjasında siyahıya alındı.

Bank of Georgia 2012-ci ilin aprelində London Fond Birjasında mükafat siyahısına yiyələndi. 15 iyun 2012-ci ildə Bank of Georgia FTSE 250 İndeksinə qoşuldu.
Bank of Georgia gəlir mənbələrini səhiyyə və daşınmaz əmlak sahələrinə daxil etməklə diversifikasiya etdi, sonradan Qrupun investisiya İşi qoluna çevrildi.

2017-ci ildə BGEO Group PLC-ni ayrıca siyahıya alınan və müstəqil idarə olunan iki şirkətə - Bank of Georgia Group PLC, Banking Business və Georgia Capital PLC, İnvestisiya Biznesinə ayırmaq barədə qərar qəbul edildi. Demerqer 29 may 2018 tarixində tamamlandı.

2018-ci ildə Georgia Capital İrlandiya Fond Birjasında satılan avrobondlar buraxdı.

İdarəetmə
---------

Bankın səhmləri London Birjasında (birja etiketi LSE: BGEO) və Gürcüstan Fond Birjasında (birja etiketi GeSE: GEB) yerləşdirilib.

Bankın müşahidə şurasının sədri Neil Canindir. Baş direktor isə Kaxaber Kiknavelidzedir. Bankın keçmiş baş direktorlarından biri Lado Qurqenidze 22 noyabr 2007-ci il tarixdən 27 oktyabr 2008-ci ilədək Gürcüstanın Baş naziri idi.

Fəaliyyətlər
------------

Bank investisiya bankçılığı, pərakəndə satış, nağd idarəetmə və s. sahələrdə fəaliyyət göstərir. Bank of Georgianın 100-dən çox filialı var; tədbirlər Gürcüstan, Ukrayna və Belarusiyada aparılır. Bank BG Capital investisiya şirkətinə aiddir.

31 dekabr 2007-ci il tarixinə bankın aktivləri 2,95 milyard lari (31 dekabr 2006-cı il tarixinə - 1,21 milyard lari), kapitalı - 0,56 milyard lari (0,38 milyard lari); 2007-ci il üçün xalis mənfəət isə 75,6 milyon lari (2006-cı il üçün - 26,8 milyon lari) olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Собственником компании является АО Банк Грузии[*ölü keçid*]
2. ↑  "Аудированная финансовая отчётность банка за 2007 год". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-05.
**"Qafqaz əsiri"** (*rus.* Кавказский пленник; 1820—1821) — Aleksandr Puşkinin bayronsayağı cənub poemaları silsiləsindən olan ilk poeması. Puşkin poemanı yazmağa Qurzufda başlamış, 20 fevral 1821-ci ildə Kamenkada (Vasili Davıdov adına) tamamlamışdır.

Puşkin Cənuba sürgün ediləndən sonra məşhur "Cənub poemaları"nı yazmışdır. Bu silsilədən olan poemaların birincisi "Qafqaz əsiri"dir. "Qafqaz əsiri"nin yaranması Puşkinin "Çaadayevə" və "Qara şal" kimi üsyankar şeirlərini yazdığı illərə təsadüf edir. Sürgün illərinin məhsulu olan bu əsər şairin öz yaşadıqlarının təsviridir.

Puşkinin bütün poemalarında real həyat, məişət səhnələrinin təsviri əsas yer tutur. Bu cəhət Puşkin poeziyasına məxsus başlıca xüsusiyyətdir. Bu xüsusiyyəti "Qafqaz əsiri"ndə görürük. Poemanın ikinci hissəsində Qafqaz gözəlinin dili ilə qadın əsarəti, qızların öz valideynləri tərəfidən bir qul kimi alınıb-satılması aydın və düzgün təsvir olunub. Əsir rusun qıza dediyi sözlərdə şairin şəxsi taleyini də duymaq çətin deyil. Poemada Qafqaz təbiətinin təsviri, şairin Qafqaza olan məhəbbəti də aydın ifadə olunur.

Puşkinin lisey şeirlərindən olan "Yudinə məktub" və "Qəsəbə" şeirlərində olan əfvali-ruhiyyəyə çoşqun azadlıq həsrəti, kübar cəmiyyətdən narazılıq "Qafqaz əsiri" poeması üçün də səciyyəvidir. Poemanın qəhrəmanı əsir Rusiyanın kübar aləmindən, dvoryan həyatından narazı və küsülüdür.

"Qafqaz əsiri" birinci dəfə nəşr olunduğu zaman oxucuların diqqətini bu əsərdə Qafqaz təbiətinin yüksək bir şeiriyyətlə təsvir edilməsi də cəlb etmişdi. "Qafqaz əsiri" poemasında Puşkin öz psixologiyası etibarilə mənsub olduğu sinifdən, dvoryanlıqdan yenicə ayrılmağa başlayan, mövcud cəmiyyət quruluşundan, "yüksək" dvoryan cəmiyyəti həyatından narazılığı, küsgün olan liberal dvoryan ziyalılarının tipik surətini yaratmışdır. Bu əsir hələ kamala çatmamış, onun xəyalları pərişan, arzuları qeyri-müəyyəndir. Onun təbiətində zəif cəhətlər çoxdur. Ancaq həlledici bir üstün cəhət var: Azadlıq həsrəti.
**Kanada irqası** (*lat.* Amelanchier canadensis) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇rqa cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Şimali Amerikada, Avropada, Asiyada təbii halda bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü təxminən 6 m, dərin olmayan, ancaq enli kökümsovlu ağac və ya iri, çoxgövdəli koldur. Enli, oval, seyrək çətiri nazik, sallaq budaqlarla formalaşmışdır. Gözəl zoğalarına görə bu kolun qışda çılpaq budaqları göyün fonunda zərif şəkil əmələ gətirir. Kolun cavan budaqları qırmızımtıl rənglidir. Yarpaqları sadə yumurtavari, enli 1–5,5 sm uzunluğunda, 1,8–2,8 sm enində, dairəvi gövdədədn çıxan dişli meyvəsi 8–15 mm uzunluğundadır. Erkən yazda bir az qırmızımtıl, yayda göyümtül, payızda tünd qırmızı, qızılı xallıdır. Çiçəkləri süpürgəçiçəkli olub, 4–10 çiçək bir yerdə toplaşır. Çiçəkləməsi bir həftədən çox olmur. Çiçəkləmə vaxtı — yazın axırları və ya yayın əvəlində bütün kolu bürüyən ağ çiçəkləri salxım çiçək quruplarına yığılmışdır (bir çiçək qurupdanda 12-dək çiçək olur). Bu kol çiçəklədikdən sonrada dekorativliyini itirmir. Onda şirin, dadlı, tünd al qırmızı rəngli, göyümtül çaları, parlaq salxımları gözəl yarpaqların fonunda bilinən meyvələr əmələ gəlir. Toxumları 7–10 mm diametrində tünd bənövşəyi rəngdə olur.

Ekologiyası
-----------

İstisevən, rütubətə və torpağa tələbkar, şaxtaya davamlı bitkidir. Yazda azot, payızda kalium-fosfat verilməlidir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda təbii halda rast gəlinir. Azərbaycanda yeni salınan park və bağlarda mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Ətraf mühitin çirklənməsinin qarşısını alır. Tək və qrup əkinlərində arxa planda canlı çəpərlərin salınmasında gözəl görünür. Sıx əkinlərdə yerləşdirilməklə bitkinin dekarativliyi itir. Yarpağı tökülən bitkilərlə birgə əkildikdə qışda bağa xüsusi gözəllik verir.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Amelanchier canadensis* | 
* Wikidata: Q159030
* Wikispecies: Amelanchier canadensis
* APA: 3109
* EoL: 416296
* EPPO: AMECA
* EUNIS: 180111
* GBIF: 3023833
* GRIN: 2873
* iNaturalist: 133382
* IPNI: 30053201-2
* ITIS: 25112
* IUCN: 135957978
* MoBotPF: 286376
* NCBI: 52523
* NZOR: 98f1f43c-396e-456e-a0b3-b0bdf94dc9e6
* Plant List: rjp-424
* PLANTS: AMCA4
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:721188-1
* Tropicos: 27800220
* VASCAN: 8620
* WFO: wfo-0001007218

 |
| *Mespilus canadensis* | 
* Wikidata: Q21976529
* GBIF: 3024028
* GRIN: 24179
* IPNI: 158414-2
* ITIS: 837219
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:158414-2
* Tropicos: 50070242

 |
**Qafqazın parlayan ulduzu — Azərbaycan** — 2015-ci ildə Macarıstanda macar dilində Azərbaycanın mədəniyyəti, turizmi, tarixi və iqtisadiyyatı haqqında alim Borbala Obruzanski və Soyqırım Həqiqətlərinin Tanıdılması İctimai Birliyinin sədri Ceyhun Ələkbərovun birgə müəllifi olduğu kitab.

Haqqında
--------

"Qafqazın parlayan ulduzu-Azərbaycan" adlı kitabın müəllifləri Macarıstanın tanınmış alimi, Borbala Obruzanskinin və Soyqırım Həqiqətlərinin Tanıdılması İctimai Birliyinin sədri Ceyhun Ələkbərovdur. Kitabda macar dilində ölkəmizin mədəniyyəti, turizmi, tarixi və iqtisadiyyatı, Azərbaycanın dünyada oynadığı rol və digər mövzular haqqında ətraflı məlumat verilib. Kitabın elmi məsləhətçisi "Macarıstan-Azərbaycan Qardaşlıq Cəmiyyəti"nin sədri Ramiz Əmirlidir. Kitabın redaktorları Azərbaycan Respublikasının Macarıstandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri, professor Vilayət Quliyev, Azərbaycan Diaspor Jurnalistlər Birliyinin idarə heyətinin üzvü, jurnalist Elnur Eltürkdir. Kitabın redaksiya heyətinə Azərbaycan Diaspor Jurnalistlər Birliyinin idarə heyətinin üzvü, jurnalist Əli Zülfüqaroğlu və macar alimləri daxildir.

Həmçinin bax
------------

* Qarabağ: Ermənistan və Azərbaycan sülh və savaş yollarında

İstinadlar
----------

1. 1 2  ""Shining star of the Caucasus - Azerbaijan" book published in Hungarian language" (*ing.* ). azertag.az. 25 yanvar 2015. 2019-09-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
2. 1 2  "Macar dilində "Qafqazın parlayan ulduzu-Azərbaycan" adlı kitab nəşr olunub". report.az. 24 yanvar 2015. 5 sentyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib.
3. 1 2  ""Qafqazın parlayan ulduzu - Azərbaycan" macar dilində". trend.az. 23 yanvar 2015. 2019-09-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
Tantal
**Tantal** (*yun.* Τάντᾰλος) yunan mifologiyasında Zevs və okeanida Plutonun oğlu, Friqiyada yerləşən Sipilin çarı.

Tantal haqqında miflər
----------------------

Zevslə Friqiya çariçası Plutonun oğlu, Lidiyalı Ksanfa görə isə Himeneyin oğludur), onun arvadı Diona və ya Steropa və ya Evrianassadır. Pelop, Nioba və Broteyin atasıdır.

İlahların sevimlisi kimi Tantal onların şuralarına və yemək məclislərinə çağrılırdı. Belə yüksək vəziyyət onun qürurlanmasına səbəb oldu və ilahları təhqir etdiksən sonra onu cəza olaraq Aidə, cəhənnəmə atdılar.

Əfsanənin bir versiyasına görə, o Zevsin gizli qərarlarını açıqlamış və ya insanlara ilahların sirrlərini açmışdı, digər versiyaya görə, o dostlarını qonaq etmək üçün ilahların stolundan nektar və ambroziya oğurlamışdı. Üçüncü versiyaya görə, Tantal onun üçün Zevsin məbədindən oğurlanmış qızıl itə sahib olmaq məqsədilə yalandan and içərək söyləmişdi ki, o Pandareydən Zevsin qızıl itini götürməmişdir və buna görə də, Zevs onu ildırımla vurmuş və Sipil dağını Tantalın başına uçurmuşdu.

Nəhayət, başqa bir mifə görə, Tantal ilahların hər şeyi görüb görmədiklərini sınamaq üçün öz oğlu Pelopu öldürmüş, onun ətindən yemək hazırlamış və ilahları bu yeməyə qonaq etmişdi. Lakin onlar hər şeyi başa düşmüş və Pelopu diriltmişdilər.

Tantal əzabları
---------------

Pavsaniy yazır ki, o Sipildə, Tantal gölü yaxınlığında Tantalın qəbrini görmüşdür.

Homerin yazdığına görə, ölülər dünyasında Tantal aclıq və susuzluğun olmaz əzabını çəkir. Boğazınacan suda dursa da, o su içə bilmir, yaxınlığında meyvələr görsə də, yeyə bilmir: o ağzını kimi su axıb gedir, o meyvəni dərmək üçün əlini uzadan kimi meyvə olan budaq ondan uzaqlaşır. "Tantalın əzabları" ifadəsi bir məsələ çevrilmişdir və sonsuz, dözülməz əzabları bildirir.

Tantal mədəniyyətdə
-------------------

Tantal Frinixin "Tantal", Pratinin "Tantal", Esxilin "Nioba", Sofoklun "Tantal" faciələrinin personajıdır. Senekanın "Fiest" faciəsində Tantalın kölgəsi personajı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека III 5, 6
2. ↑  Николай Дамасский. История, фр.10 Якоби
3. ↑  Стефан Византийский. Этника // Комментарий Д. О. Торшилова в кн. Гигин. Мифы. СПб, 2000. С.102, 286; Николай Дамасский. История, фр.18 Якоби
4. 1 2  Гигин. Мифы 82
5. ↑  Первый Ватиканский мифограф III 1, 24
6. ↑  Е. Г. Рабинович. Мерное бремя Arxivləşdirilib 2012-05-04 at the Wayback Machine // Ноосфера и художественное творчество. М.: Наука, 1991, с. 139—153
7. ↑  Гомер. Одиссея XI 582—592
8. ↑  Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека Э II 1
9. ↑  Антонин Либерал. Метаморфозы 36, 3
10. ↑  Сенека. Фиест 144—152
11. ↑  Павсаний. Описание Эллады II 22, 3; V 13, 7

Həmçinin bax
------------

* Sizif

Ədəbiyyat
---------

* Мифы народов мира. М. 1991-92. В 2 т. Т.2. С.493-494.
* Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей. М. 2001. В 3 т. Т.3. С.356-357.
**Suraxanı neft mədənlərində yanğın** — 10 aprel 1922-ci ildə neft mədənlərində törədilmiş terror nəticəsində yanğın hadisəsi.

Hadisənin gedişi
----------------

1921-ci ilin əvvəlində neft sənayesində işləmək üçün neft komitəsinin Moskvadan göndərdiyi rəhbərliyin təşəbbüsü ilə general Vrangelin 7,5 min keçmiş əsgəri İstanbuldan Bakıya gətirildi. Onların sırasında müxtəlif ünsürlər, gizli əksinqilabçılar ağqvardiyaçı zabitlər də var idi. Zaqafqaziya eserləri və müsəlman qrupları ilə əlaqəsi olan polkovnik Qaydukovun başçılığı ilə 1921-ci ilin aprelində onlar Ramanada terror aktları keçirməyə başladılar. Gizli eser təşkilatı isə 1922-ci ildə Bakının neft sənayesi müəssisələrində yanğınlar törətdi. 1922-ci il aprelin 10-da bir gün ərzində Ramana, Suraxanı və Balaxanı mədənlərində təxribatçılar üç yanğın törətmişdilər. Balaxanı və Ramana yanğınlarını fəhlə dəstələri çox çətin, sərt xəzrinin tüğyan etdiyi mürəkkəb vəziyyətdə əzmkarlıqla tez söndürdülər.

Ən qorxulu yanğın Suraxanıda, gündə 160 min pud neft verən beşinci mədəndə olmuşdu və onun alovları güclü əsən küləklə bütün neft mədəni rayonuna tamamilə sıradan çıxmaq təhlükəsi yaratmışdı. Bu yanğın mühəndislərdən F.Rüstəmbəyov, İ.S.Sorokin və Kusminskinin başçılıq etdiyi fəhlə dəstələrinin səyi nəticəsində aprelin 11-də səhərə yaxın ləğv edilmişdi.

Ümumittifaq MİK 1922-ci ilin avqustunda yanğınla mübarizədə fədakarlıq göstərmiş Bakı fəhlələrini Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni ilə təltif etdi.

Həmçinin bax
------------

* Suraxanı neft mədənlərində yanğın (film, 1922)

İstinadlar
----------

1. ↑  Ən Yeni Tarixin Sənədləri Saxlanılan və öyrənilən Rusiya Mərkəzi, f, 461, s.33, i.427, v. 1.
2. ↑  Ən Yeni Tarixin Sənədləri Saxlanılan və öyrənilən Rusiya Mərkəzi, H5.RFDA, f. 54, s. 4, i. 52, v. 1.
3. ↑  Azərbaycan tarixi.[*ölü keçid*] Yeddi cilddə. VI cild (aprel 1920-iyun 1941). Bakı, "Elm", 2008. Səh.95 ISBN 978-9952-448-44-03

| ⛭
* Yanğınlar (1922 (1922))

 |
| --- |
| 
* 10 apr → Suraxanı neft mədənlərində yanğın (1922)

 |
**Əliəsgər Bahari** (*fars.* علی‌اصغر بهاری‎; 1905, Tehran – 10 iyun 1995, Tehran) - Azərbaycan əsilli musiqiçi və kamança ifaçısı.

Həyatı
------

O, 1905-ci ildə Tehran şəhərində anadan olmuşdur. Onun valideynləri Həmədan ostanının Bahar şəhristanından olmuşdurlar.

### Təhsili

O, ilk kamança təhsilini babası Məhəmməd Tağı Xandan almışdır. 3 ildən sonra isə atası onu dayılarının yanına təhsilini daha da inkişaf etdirmək üçün göndərmişdir. Onun 3 dayısının üçü də o dövrün məşhur kamança ustalarından idilər.

Fəaliyyəti
----------

Əliəsgər Baharinin ilk böyük uğuru hələ 18 yaşında İbrahim xan Mənsurinin orkestrində çıxış etməsi olmuşdur.

Məşhəddə özünün musiqi məktəbini açmış, lakin sonradan Tehrana köçmüşdür. Burada Ruhulla Xaliqinin rəhbərliyi altında Hünəristanda kamança müəllimi kimi çalışmışdır. İranın Hüseyn Tehrani, Əhməd İbadi və Əbülhəsən Səba kimi məşhur musiqiçiləri ilə birgə fəaliyyət göstərmişdir. Həmçinni uzun müddət Tehran Universitetində professor vəzifəsində çalışmışdır. Bir sıra məşhur şəxslərin müəllimi olmuşdur. Bunlara misal olaraq Məzdək Tehranini və Mürtəza Vərzini göstrəmək olar.

Fransada, Belçikada, Almaniyada, İtaliyada, İngiltərədə və ABŞ-də konsertlər vermişdir.

Həmçinin bax
------------

* İran azərbaycanlıları
* Cənubi Azərbaycan
* Pərviz Mahmud
* Nəsrullah Nasehpur
* Mahmud Şatiryan
* Dariuş Pirniakan

İstinadlar
----------

1. 1 2  BAHĀRI // Encyclopædia Iranica (ing.). / N. Sims-Williams, A. Ashraf, H. Borjian, M. Ashtiany USA: Columbia University, 1982. ISSN 2330-4804
2. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* Ali-Asgha Bahari // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
3. ↑  "Ali Asghar Bahari - A very great master of radif and Kamancheh" (*ing.* ). www.iranchamber.com. Archived from the original on 2022-04-18.
4. 1 2  "Ali-Asghar Bahari" (*ing.* ). 3 iyul 2019 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------
**«Kosmik Cihazqayırma Təcrübi Zavodu»** Azərbaycan Milli Aerokosmik Agentliyi nəzdində 1987-ci ildə təşkil olunan, məhsul istehsalı üzrə ixtisaslaşmış müəssisə.

Fəaliyyətlər
------------

Milli Aerokosmik Agentliyi (MAKA) tərəfindən hazırlanmış texniki və texnoloji sənədlər əsasında elmi tədqiqat üçün avadanlıqlar hazırlayır. hazırlayır. MAKA-ya elmi təcrübi sınaq işləri üçün verilmiş cihaz və komplekslər "Salyut" və "Mir" kosmik gəmilərində kosmosun tədqiqində, kosmosdan yeraltı və yerüstü sərvətlərin aşkar edilməsində o cümlədən, "Çernobıl" AES-də baş vermiş qəzanın aradan qaldırılmasında istifadə edilmişdir.

Bölmələri
---------

* Mexaniki emal və qeyri-standart avadanlıqlar bölməsi.
* Elektronika bölməsi.
* Mikroelektronika bölməsi.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Respublikası Müdafiə Sənayesi Nazirliyinin rəsmi saytı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kosmik Cihazqayırma Təcrübi Zavodu". 2016-09-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-21.
**Het mədəniyyəti** — e.ə. 18-12-ci əsrlərdə Kiçik Asiyada mövcud olan Het adlı qədim dövlətin mədəniyyətidir. Bu e.ə. 20-19-cu əsrlərdə hetlər, hattilər və etnik qrupların təmsil olunduğu şəhər dövlətlərinin (Kanes, Xattusa və s.) birləşməsi nəticəsində yaranmışdır. E.ə. təqribən XVIII əsrdə Kuşşara padşahı Anitta Anadolunun bəzi vilayətlərini birləşdirmiş, e.ə. 17-ci əsrin əvvəllərində isə digər Het sülaləsinin əsasını qoyan Labarna Het dövlətinin ərazisini daha da genişləndirmişdir.

Het mədəniyyətinin formalaşması
-------------------------------

Het mədəniyyətində əsasən hatt ənənələri üstünlük təşkil edir. Şumer-Akkad mədəniyyətinin bəzi cəhətləri də Het mədəniyyətində öz əksini tapmışdır. Akkad sülaləsinin ən görkəmli nümayəndələri olan Sarqon (2316-2261) və Naram-Suen (2236-2200) ilə bağlı rəvayətlər Het ədəbiyyatında da öz əksini tapmışdır.

Şumer-Akkad mixi yazı sistemindən hetlər də istifadə etmiş, hətta "Gilqameş dastanı" het dilinə tərcümə olunmuşdur. Hetlər Şumer-Akkad yazılı nümunələrindən asan istifadə etmək üçün üçdilli lüğət Şumer-Akkad-Het lüğəti də tərtib etmişdilər.

Din
---

Hetlərdə çoxallahlılıq mövcud olmuş və allahların da əksər hissəsi hatt mənşəli hesab edilmişlər. Arinna şəhərinin Günəş ilahəsi Vurusem, Səma tufan allahı və onun qadını Het panteonunda baş allahlardan hesab olunur. Eyni zamanda, Het panteonunda Hatt, Hurri, Akkad, Hind-Avropa (luvi, nesi, pala, Hind-İran), prototürk və hələ də mənşəyi məlum olmayan etnos və xalqların dini baxışları da öz ifadəsini tapmışdır. Het dövlətinin hər bir vilayət və icmasında yerli ibadətgahlar olmuşdur. Allah və ilahələrə isə xüsusi ibadətgahlarda sitayiş edilmişdir.

Ədəbiyyat nümunələri
--------------------

Het hökmdarlarının kitabələri və salnamələri də ilkin ədəbiyyat nümunələrindən hesab olunur. Buraya "Anitanın kitabəsi", I Hattuşilin, I Suppiluliumun "Salnamələri" və s. daxildir.

Memarlıq
--------

Hetlərə qədərki memarlıq saxsı-gil qablar və əşyalar istehsalından ibarət olmuşdur. Yeni Het padşahlığı dövründə isə artıq əzəmətli daş heykəllər yaradılmışdır. Belə maddi-mədəniyyət nümunələrini hökmdar saraylarında və yaxud qayalıqlarda hazırlayırdılar. Heykəllərin çoxu Het hökmdarlarını təsvir edirdi.

Het möhürləri
-------------

Hetlər maraqlı möhürlər hazırlayırdılar. Dairəvi və yaxud dördbucaq şəklində olan bu möhürlərin üzərində hökmdar təsvirləri, kənarlarında isə heroqlif işarələri həkk olunurdu. Het möhürləri həm forma, həm də məzmun baxımından Şumer-Akkad möhürlərindən fərqlənirdi.

Mənbə
-----

* "Mədəniyyətşünaslıq", Sədaqət Məmmədova, "Kooperasiya nəşriyyatı"

|  |  |
| --- | --- |
| Mədəniyyət | *Mədəniyyət ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Tarix** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Aksuat** (*Хасаут*, qaraç.-balk. Схауат) — Qaraçay-Çərkəz Respublikasında çay. Aksuat çayı bol sulu və gür dağ çayı olub Böyük Qafqazın şimal yamacı boyu axır. Aksuat Kiçik Zelençuk çayının sol qolu.

Coğrafiyası
-----------

Aksuat — Qaraçay-Çərkəz Respublikasının ərazisində yerləşən az çox bol sulu çaylardan biridir. Aksuat çayı Xasaut buzlağından qidalanır. Çayın uzunluğu 77 km, su toplayıcı hövzəsinin sahəsi isə 843 km²-dir.

Aksuat çayı cənubdan şimala doğru uzanan Mıstı-Baş və Aksaut dağ silsilələrinin dərələri boyu axır. Bu silsilənin müəyyən hissəli fərqli adlarla adlandırılır: Qitçe-Teberdin, Ak, Baduk, Xajibey, Kınır-Çat, Qidam və s. Ümumən belə mürəkkəb və dərələrlə parçalanmış dağ silsiləsini Aksuat-Tiberdin adlandırmaq mümkündür. Bu silsilədə Alibek, Qitçe-Teberda, Xutay, Baduk, Muxu və s. aşırımlar yerləşir.

Etimologiyası
-------------

Türk dillərindən tərcümədə "Ak suat" (türk dillərində çay məhs belə adlanır) — "ağ (təmiz) su, hansı ki atlar su işir" deməkdir. Qaraçay dilində isə hidronimin tərcüməsi: *"Ak"* — "ağ", *"Saut (Sayym)"* — "zireh", "zəncir"; yəni "Ağ zireh, zəncir".

Aksuat dərəsi
-------------

Aksuat — Qaraçay-Çərkəzin ən mənzərəli məkanlarından biridir. Bu ərazi Qərbi Qafqazın yetərincə yüksək ərazilərindən biri olub, Elbrus dağına qədər uzanır. Baş Qafqaz silsiləsindən başlayaraq Maruxa, Aksaut və Çxalt dərələri uzanır. 20 km-lik qısa məsafədə hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 3800 metr olan üç zirvə var. Silsilənin şimal yamaclarında buzlaşma yetərincə yüksəkdir. Maruxedə buzlğın ölçüsü 3,5 km², Aksuatda 17 km²-dir. Bu bölgədə insanlar daha qədimdən yaşamışdır. Asaut kəndinin ilk sakinləri yunanlar olmuşdur. Onlar Türküyə ərazisindən bu əraziyə köç etmişlər. İndi yunanlar Xasut-Yunan kəndində, Aksuat çayının sahilində kompakt halda yaşayırlar.

Dərələr boyu yollar var. Ancaq Maruxe kəndinin aşağı hissəsinə kimi gəlir. Aksuatda sonuncu yaşayış məntəqəsi — Rudniçdi. İndi bu mətəqədə yaşayış yoxdur. Maruxa və Aksauta vadisinin daha geniş ərazilərində heyvandarlıq fermaları mövcuddur.

Aksuat dərəsində onlarca mineral bulaq var. Əsas bulaqlar Dubovaya Balka kəndindədir. Onun suyu aylarca saxlanıldıqda xarab olmur. Yerli əhali bu suyu "canlı su" adlandırır.

Görməli yerləri
---------------

Aksaut çayının sol sahilində, Xasaut-Yunan kəndindən 10–12 km aralıda kvadrat formalı poçt binası var. Bina üfüqün cəhtlərinə uyğun olaraq inşa edilib. Divarların qalınlığı 1,4 metrdir

İstinadlar
----------

1. ↑  "Аксаут, составляющая р. Малый Зеленчук". sur-base.ru. İstifadə tarixi: 2014-05-17.[*ölü keçid*]
2. ↑  "Путеводитель по Теберде. ГОРЫ И ЛЮДИ. Словарь-указатель местных названий". www.kmvline.ru (rus). 2020-03-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-25.
**Kürdüstan Dirçəliş Cəmiyyəti** (kürd. Komeleyê Jiyanêwê Kurdistan) — 16 avqust 1943-cü ildə Məhabadda qurulan kürd milliyətçi təşkilatı. Təşkilat Azərbaycan böhranında Pəhləvi İran qüvvələrinin regiondan qovulmasından sonra təsis edilmişdir. Kürdüstan Dirçəliş Cəmiyyətinin yaradılmasında "Hiva" təşkilatından kömək istənilmişdir. Odur ki, Kürdüstan Dirçəliş Cəmiyyəti İran Konstitusiyasını pozduğuna görə qeyri-qanuni hesab edilirdi və üzvlük üçün şərtlərdən biri gizli olmalı idi. Təşkilat yalnız kürd əsilli valideynləri olanların üzv olmasına icazə vermişdir. Bir istisna ondan ibarət idi ki, şəxsin anası aysor olduğu halda, onlar da təşkilata üzv ola bilərdilər. Təşkilatın andı Qurana əsaslanırdı. Kürdüstan Dirçəliş Cəmiyyəti 3 il ərzində məxfi və mühüm işlər görmüşdür. Sonradan bu təşkilatın əsasında İran Kürdüstanının Demokratik Partiyası qurulmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Jiyan û Têkoşîna Pêşewa Qazî Muhamed. Seîd Hûmayûn, r:40
2. ↑  Tarih Boyunca Kürtlerde Dîplomasî, Faik Bulut, Evrensel Basım Yayın, 2015,r:219
3. ↑  Kürt Miliyetçiliğinin Kökeni, Tarihi ve Gelişimi, Wadie Jwaideh, r:478
4. ↑  Jiyan û Têkoşîna Pêşewa Qazî Muhamed. Seîd Hûmayûn, r:40
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-01-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-25.