**Şeyx Əhməd Salyani** və ya **Əhməd Hüseynzadə** (tam adı: *Əhməd Məhəmmədəli oğlu Hüseynzadə*; 1812, Salyan – 1887, Tiflis) — azərbaycanlı ilahiyyatçı alim; Qafqaz müsəlmanlarının III şeyxülislamı (1862–1884).

Qafqaz müsəlmanlarının I şeyxülislamı Məhəmmədəli Hüseynzadənin oğlu, mütəfəkkir Əli bəy Hüseynzadənin babasıdır.

Həyatı
------

Əhməd Hüseynzadə 1812-ci ildə Salyanda anadan olmuşdur. Sonralar Tiflisə köçən atası Məhəmmədəli onu əvvəlcə Qafqaz Müsəlman Ruhani məktəbinə, sonra isə Şərqin dini mərkəzi olan İraqda ali dini təhsil almağa göndərilmişdir. Yüksək dini rütbələrlə qayıdan Əhməd Hüseynzadə Tiflis və Gəncə qəzalarında dini vəzifələrdə çalışmış, həm də ədəbi-bədii yaradıcılıqda məşğul olmuşdur. Ərəb və fars dillərini mükəmməl bilib.

### Şeyxülislamlıq

1862-ci ildə imperator II Aleksandr Axund Əhməd Hüseynzadənin Zaqafqaziya Şeyxülislamı təyin olunması və ona diyarın gəlirləri hesabına ayda 1600 rubl məvacib verilməsi barədə qərarı təsdiq etmişdi.

1872-ci aprelin 5-də Zaqafqaziya Şiə müsəlmanları Ruhani İdarəsi və Zaqafqaziya Sünni müsəlmanları Ruhani İdarəsi yaradıldı və yeni ştat cədvəlləri əsasında idarə aparatları formalaşdırıldı. Bundan sonra Əhməd Hüseynzadənin fəaliyyəti genişləndirildi və vəzifə səlahiyyətləri bir qədər artırıldı.

Axund Əhməd Hüseynzadə yaradıcılığa çox gənc yaşlarında başlamışdır. Dövrünün görkəmli islamşunas alimi olmaqla yanaşı, digər müəyyən elmləri də yaxşı bilmiş və bir neçə fənnə dair dərsliklər yazmışdır. Yazdığı əsərlər rus, fars, ərəb dillərində geniş oxucu kütləsinə malik olmuşdur.

"Şeyxülislamın portreti", Əli bəy Hüseynzadənin çəkdiyi portret

Ölümü
-----

Şeyxülislam Axund Əhməd Hüseynzadə 1884-cü iləcən şeyxülislam olmuş, 1887-ci ildə Tiflisdə vəfat etmişdir. Qızı Xədicə Hüseynzadə Əli bəy Hüseynzadənin anasıdır.

Kitabları
---------

1. "Ağızdan-ağıza keçmiş hədislər"
2. "Müəllimul-ətgal-fi-təriqe-təlimi ətfal"
3. "Bəsaül nas-fi-məmləkətül Qafqaz"
4. "Tarixi-ədəbiyyati-türk"
5. "Tərbiətül-ətfal"
6. "Dilguşə"

İstinadlar
----------

1. ↑  Böyük nəslin dəyərli simaları Azadlıq.- 2013.- 12 aprel.- S.14.
2. ↑  "Türk dünyasının böyük ideoloqu" (metodiki vəsait) Arxivləşdirilib 2022-07-14 at the Wayback Machine, səh. 13
3. ↑  "Şeyxülislamlarımız - QMİ". 2012-04-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-10.
4. ↑  "Şeyxülislam Əhməd Hüseynzadə". 2019-04-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-10.

Mənbə
-----

* Fuad Nurullayev. Şeyxulislamlıq zirvəsi: Hacı Allahşükür Paşazadə. Bakı, "Nurlar", 2014, səh. 47–53. ISBN 978-9952-490-50-3

| ⛭Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi |
| --- |
| Şeyxülislamlar | Məhəmmədəli Hüseynzadə • Fazil İrəvani • Əhməd Hüseynzadə • Mirzə Həsən Tahirzadə • Əbdüssəlam Axundzadə • Məhəmməd Mövlazadə • Məhəmmədəli Pişnamazzadə • Ağa Əlizadə • Mirmöhsün Həkimzadə • Əliağa Süleymanzadə • Mirqəzənfər İbrahimov • Allahşükür Paşazadə |  |
| Müftilər | Tacuddin Mustafin • Osman Əfəndi Vəlizadə • Məhəmməd Müftizadə • Əbdülhəmid Əfəndizadə • Mirzə Hüseyn Qayıbzadə • İbrahim Əfəndizadə • Əsədulla Dibirov • Şərif Vəlizadə • Əhməd Bozgəziyev • İsmayıl Əhmədov • Salman Musayev |
| Digər | Şeyxülislam ordeni • Bakı İslam Universiteti • "Haqqın nuru" qəzeti • Təzəpir məscidi |