recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Qazaxıstan-Niderland münasibətləri** — Qazaxıstan və Niderland arasında ikitərəfli diplomatik əlaqələr. Dövlətlər Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvləridir. Hollandiyanın Astanada səfirliyi var. Qazaxıstanın Haaqada səfirliyi var. Ölkələr arasında münasibətlər rəsmi olaraq 1992-ci ildə qurulub.

2017-ci ilin sentyabrında iki ölkə diplomatik münasibətlərin 25 illiyini qeyd edir. Qazaxıstanın Niderlanddakı səfiri ölkələr arasında əlaqələrdən məmnunluğunu ifadə edərək, ölkələr arasında diplomatik münasibətlər qurulandan bəri siyasi, iqtisadi və sosial əməkdaşlığın inkişaf etdiyini və Qazaxıstanın Niderland Avropada əsas iqtisadi ticarət tərəfdaşı kimi gördüyünü qeyd edib.

Ticarət
-------

Dövlətlər arasında ticarət kənd təsərrüfatı, neft, kimya və maşınqayırma sənayesində qurulur.

Hollandiya Qazaxıstana birbaşa xarici investisiyaların ən böyük mənbəyidir. 1991-2019-cu illərdə Hollandiyadan Qazaxıstana 90,4 milyard ABŞ dolları birbaşa xarici investisiya (BXİ) göndərilmişdir. 2019-cu ildə Hollandiya şirkətləri Qazaxıstan iqtisadiyyatına 7,3 milyard ABŞ dolları sərmayə qoyub ki, bu da bu illik ümumi XBİ-nin 30,2%-ni təşkil edir. Niderland Mərkəzi Asiya ölkəsində ən böyük investor olaraq qalır.

2002-ci ildə birbaşa xarici sərmayələri və ticarəti təşviq etmək məqsədilə müvafiq investisiyalara və kapitala ədalətli və ədalətli münasibət üçün çərçivə quran ikitərəfli investisiya müqaviləsi imzalanmışdır.

Dövlət səfərləri
----------------

2015-ci ildə Niderlandın Baş naziri Mark Rutte Astanada Qazaxıstan Prezidenti Nursultan Nazarbayevlə görüşmüş və Avropa İttifaqı ilə Qazaxıstan arasında Genişləndirilmiş Tərəfdaşlıq və Əməkdaşlıq Sazişinin imzalanmasını təsdiq etmişdir.

Diplomatik missiyalar
---------------------

Qazaxıstanın Haaqada səfirliyi var.

Hollandiyanın Astanada səfirliyi var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Relations the Netherlands - Kazakhstan". Netherlands government Rijksoverheid.
2. ↑  "Kazakhstan - Foreign Direct Investment and Foreign Portfolio Investment Statistics". Export.gov. 2018-04-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-19.
3. ↑  "Kazakhstan attracts $330 billion FDI since 1991". astanatimes.com. 2019-09-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-19.
4. ↑  "Kazakhstan attracts $24.1 billion of FDI in 2019, $350 billion since independence". The Times of Central Asia. 2020-06-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-19.
5. ↑  "Agreement on encouragement and reciprocal protection of investments between the Republic of Kazakhstan and the Kingdom of the Netherlands". investmentpolicy.unctad.org. unctad. 2022-05-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-19.
6. ↑  "Dutch PM Rutte lauds new EU-Kazakhstan partnership agreement". EFE.
7. ↑  "Kazakhstan embassy in The Hague". 2020-02-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-19.
8. ↑  "Netherlands embassy in Astana". 2022-03-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-19.
**Qazaxlar məhəlləsi** — Gəncənin XVIII əsrdə salınmış məhəllələrinindən biri. Məhəllədə XIX əsrdə tikilmiş Qazaxlar məscidi yerləşir.

Haqqında
--------

Qazaxlar məhəlləsi şimaldan Tapqışlaq, Şərəfxanlı, Şabanlı məhəllələri, şərqdən Xan bağı, cənubdan İtdilər, Qırıxlı, qərbdən isə Qızılhacılı məhəllələri ilə əhatələnib. Məhəllə, Hajı Balacalar, Kəblə Tağılar, Kəblə Ələsgər uşağı, Hajı Tağılar bəyliklərinən ibarətdir. XVIII əsrdə Qazax və Borçalının Kaxetiyaya verilməsindən sonra bir çox tayfa və tirələr Gəncə və Qarabağ vilayətlərinə köç etdilər. Lazarevin general-leytenant Knorrinqə 19 iyun 1801-ci il tarixli raportundan göründüyü kimi keçmiş Borçalı, Qazax, Şəmşəddil sultanlıqları Kaxetiya ilə birlikdə Rusiyanın tərkibinə daxil edildikdən sonra bu ərazilərdə yaşayan ailələrin Gəncəyə axını daha da güclənmişdi. Cavad xan belə köçmələrə rəğbətlə yanaşmış, hətta köçənlərə yardım göstərmişdir. Bu faktlara əsasən Qazaxlar məhəlləsi XVIII əsrin ortalarında formalaşmış, XIX əsrin əvvəllərində isə xeyli böyümüşdür. 1886-cı ildə burada məhəllə sakinləri tərəfindən Qazaxlar məscidi tikilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Qırıxlı məhəlləsi
* Qazaxlar məscidi
* Dördyol məhəlləsi

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Fərrux Əhmədov.* Gəncənin tarix yaddaşı. Bakı: Şirvannəşr. 1998. səh. 201-202.

Xarici keçidlər
---------------

* Gəncə adlı salnamə - Qazaxlar məhəlləsi / Kəpəz Tv

| ⛭Gəncənin məhəllələri |
| --- |
| Ağalmas məhəlləsi  • Bala bağban məhəlləsi  • Cuhudlar məhəlləsi  • Çaylı məhəlləsi  • Daş körpü məhəlləsi  • Dəmirçilər məhəlləsi   • Dördyol məhəlləsi  • Əttarlar məhəlləsi  • İmamlı məhəlləsi  • Qazaxlar məhəlləsi  • Qırıxlı məhəlləsi  • Qızılhacılı məhəlləsi  • Mollacəlilli məhəlləsi  • Ozan məhəlləsi  • Səfərabad məhəlləsi  • Sofulu məhəlləsi  • Şahsevənlər məhəlləsi  • Xəlfəli məhəlləsi  • Tapqışlaq məhəlləsi  • Tatabad məhəlləsi  • Toyuqçu məhəlləsi  • Zərrabi məhəlləsi |  |
**Zika virusu** — 1947-ci ildə müəyyən edilib. Onun daşıyıcısı "Aedes aegypti" adlı ağcaqanad növləridir.

Təhlükəsi
---------

Hamilə qadınlar üçün daha ciddi təhlükə yaratdığı deyilən bu virus, hələ doğulmamış körpənin beynində kiçilmə və fəsadlara, hətta ölümə belə yol aça bilər.

Əlamətləri
----------

Əlamətləri sırasına yüksək qızdırma, baş ağrısı, gözlərdə qızarma, qusma, səpmə, əzələ və oynaq ağrıları daxildir.

2016-cı ildə
------------

Hazırda dünyanın 21 ölkəsində bu virusun qeydə alındığı bildirilir. Latın Amerikası ölkələrinin hökumətləri virusun yayılmasının qarşısını almaq üçün mübarizəyə başlayıb.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı hesab edir ki, virus qərb yarımkürəsində sürətlə yayılacaq.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Fərizə Əhmədova. "Zika" virusunun Azərbaycana heç bir təhlükəsi yoxdur. 29.01.2016". 2016-01-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-30.

Vikianbarda ***Zika virusu*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Şartr** (*fr.* Chartres) — Fransanın şimal-qərbində Sentre bölgəsində Eure-et-Lur rayonunun mərkəzi şəhəri.

Parisin 96 km cənub-qərbində, Eure çayınınn sol sahilində qurulmuşdur. Burada yerləşən məşhur kilsənin qüllələri Beauce ovalığının simvoludur. Müasir şəhər son zamanlarda yaxınlıqdakı ovalığa və Bretaniyaya doğru uzanmışdır. Bu ovalıq Parislə Loire vadisi arasında mühüm keçiddir.

Məşhur Şartr kilsəsindən başqa burada böyük ölçüdə 13-cü əsrdə tikilmiş Saint Pierre kilsəsi də var. 17-18-ci əsrlərdən qalmış keçmiş Yepiskop Sarayı muzeyə çevrilmişdir.

Adını Keltlətin Karnutes nəslindən alan şəhər əvvəllər Druidlərin mərkəzi olmuşdur.858-ci ildə şəhər Normanlar tərəfindən yandırılmışdır.Orta əsrdə Blois və Şampan ailələrinin idarəsində qraflıq olmuşdur. 1286-cı ildə Fransa kralına satılmış, Yüzillik müharibədə (1337-1453) isə ingilislər şəhəri 15 il müddətinə işğal etmişlər. 1528-ci ildə I.Fransisk şəhəri hersoqluğa çevirmişdir. Din müharibələrində Şartra hücum edən protestantlar uğur əldə edə bilməyiblər. 1594-cü ildə burada IV.Henrinin tacqoyma mərasimi keçirilmişdir.

Şəhərdə gübrə və kənd təsərrüfatı alətləri sənayesi inkişaf etmişdir. Digər sənaye məhsulları arasında ətir, pivə, avto aksessuar və elektronika materialları vardır. Parisə yaxın yerləşməsi şəhərin iqtisadi inkişafını sürətləndirmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  répertoire géographique des communes. Institut national de l'information géographique et forestière.
2. ↑  Populations légales 2020. Fransa Statistika və İqtisadi Araşdırmalar üzrə Milli İnstitutu, 2022.
3. 1 2  Base officielle des codes postaux. La Poste, 2018.
4. ↑  Монументал сәнәт // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 56.
**Nayl Horan** (əsl adı **Niall James Horan**; 13 sentyabr 1993) — İrlandiya müğənnisi və söz yazarı, One Direction qrupunun üzvü.

Həyatı
------

Niall James Horan 13 sentyabr 1993-cü ildə İrlandiyada anadan olmuşdur. Bobby və Maura Gallagherin oğlu olan Niallın Greg adlı böyük qardaşı var. 5 yaşında ikən anası ilə atası ayrılmış, bu səbəbdən qardaşı ilə Mullingarda ataları ilə yaşamışlar.

18 yaşında olarkən X factor adlanan yarışmaya gedir və səsi ilə hər kəsi valeh edir. Daha sonra 5 nəfər ilə birləşib One Direction adlanan musiqi qrupu yaratdı. Hal-hazırda dünyada tanınırlar və milyonlarla pərəstişkarları var. Hal-hazırda o solo müğənnidir və 2 solo albomu (Flicker, Heartbreak Weather)var.

Filmoqrafiya
------------

* "This is us (film, 2013)"
* "Where we are (film, 2014)"
* "Bu bizik (film, 2013)"

Albomlar
--------

* "Up all night (2011)"
* "Take me home (2012)"
* "Midnight memories (2013)"
* "Four (2014)"

Konsert Turları
---------------

* "Up all night turu (2011–12)"
* "Take me home turu (2013)"
* "Where we are turu (2014)"
**Ermənistan çöl gürzəsi** (*lat.* Vipera eriwanensis) — Əsl gürzələr fəsiləsinə aid ilan növü.

Təsviri
-------

Elədə iri olmayan ilandır və uzunluğu 480 mm təşkil edir. Quyruqları 70–80 mm ola bilir. Bədəninin mərkəz hissəsində 19–21 cərgə pulcuq keçir. Üzəri parlaq-boz olur. Rəngin üzəri qara-qəhvəyi ziqzaqvari şəkil vardır.

Yayılması
---------

Onlara Türkiyənin Kars, Ərzurun vilayətlərində və Ermənistanın dağ çöllərində yayılmışlar. 1000–2200 m yüksəkliklərdə yayılırlar. Qışlamadan aprel-may aylarında qayıdırlar.

Zəhəri
------

Digər gürzələr kimi bu növ ilanlarda zəhərli olurlar. Zəhəri insan və heyvanlar üçün təhlükəlidir. Zəhər qana keçdikdən sonra daxili orqanlarda qanaxma yatadır və şikar daxili qanaxmadan tələf olur.

Qidalanması
-----------

İlanlar əsasən gəmiricilər, sürünənlər və kərtənkələlərlə qaidalanır. Bu növün nümayəndələri mağaralar və gəmiricilərin yuvalarında qışlayır. Qışlama oktyabrdan başlayır.

Ədəbiyyat
---------

Ананьева Н. Б. Орлов Н. Л. Халиков Р. Г. Даревский И. С. Рябов С. А. Барабанов А. В. Атлас пресмыкающихся Северной Евразии (таксономическое разнообразие, географическое распространение и природоохранный статус). — СПб.: Зоологический институт РАН, 2004. — 232 с. — 1000 экз. — ISBN 5-98092-007-2.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | EOL · GBIF · iNaturalist · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
**34-cü küçə** (*ing.* 34th Street) ― Nyu-York şəhəri Manhetten borosunun mərkəzi Midtaun hissəsində yerləşən iki tərəfli küçə; adanı şərqdən qərbə keçən əsas magistral yollardan biri. Küçə qərbdən Vest Sayd Hayveydən şərqdəki FDR magistralına qədər uzanır. Küçə, qərbdəki Nyu-Cersi ştatı ilə şərqdəki Kuins arasında birləşdirici nəqliyyat arteriyası kimi xidmət edir, oradan o, Nyu-Cersiyə aparan Linkoln tunelinə və Lonq-Aylendə istiqamətlənən Kuins — Midtaun tunelinə keçir. Küçə Midtaunun cənub sərhədi sayılır.:839

34-cü küçədə Empayr Steyt Bildinq, Meysis Herald Skver və Ceykob Ceyvits Konqres Mərkəzi daxil olmaqla bir neçə görkəmli bina yerləşir. Pensilvaniya stansiyası kimi digər obyektlər 34-cü küçədən bir məhəllədə yerləşirlər. Küçədə M34 / M34A avtobus xətləri ilə fəaliyyət göstərir və həmçinin bir neçə metro stansiyası var.

Tarixi
------

Küçə 1811-ci il baş planına uyğun olaraq düzəldilib. Ona əsasən, şərqdən qərbə uzanan 15 küçəsi 30 metr enində, qalanları isə 18 metr olmalı idi. 2010-cu ilin aprel ayında Nyu-York Şəhər Nəqliyyat Departamenti 34-cü küçədə ekspres avtobusun fəaliyyətə buraxılmasını təklif etdi.

Xüsusi avtobus zolaqları yaratmaq üçün, küçə yolunun Altıncı və Beşinci prospektlər istiqamətində birtərəfli olması lazım idi, prospektlər arasında isə piyada sahəsi yaranmalı idi. Sonda küçədə ikitərəfli yolun olduğu kimi qalmasına qərar verildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Google.* 34-cü küçə (Manhetten) (Xəritə) // Google Maps. Google. August 31, 2015. İstifadə tarixi: August 31, 2015.
2. ↑  The Encyclopedia of New York City, 2010
3. ↑  *Bridges W.* "1811 COMMISSIONERS PLAN FOR NEW YORK" (ingilis). Cornell University Library. 2016-06-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-29.
4. ↑  *Grynbaum M. M.* "Plan for 34th St. Puts Buses and Feet First". The New York Times. 2010-04-22. 2020-05-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-29.
**Azərbaycanlıların Mədəniyyət Mərkəzi** (AMM) - əsas məqsədi azərbaycanlıların Gürcüstan cəmiyyətinə inteqrasiya olunması, gənclərin təhsilə marağının artırılması, azərbaycanlıların mədəniyyətinin, tarixinin, ədəbiyyatının təbliğini aparan, Gürcüstanın Marneuli şəhərində yerləşən qeyri-hökumət təşkilatıdır. Mərkəz 2006-cı ildə indiki sədri Fazil Həsənovun Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyev və Gürcüstan Respublikasının prezidenti Mixail Saakaşvilinin Marneulidəki görüşləri zamanı müraciətindən sonra yaranmışdır.

### Fəaliyyəti

Azərbaycanlılarn Mədəniyyət Mərkəzinin nəzdində sistematik gürcü dilöyrətmə və kompüter kursları fəaliyyət göstərir. Eləcə də, mərkəzin nəzdində "Sarvan" folklor rəqs qrupu fəaliyyət göstərir. Qrupun bədii rəhbəri Cəmilə Məmmədovadır, xoreoqrafı isə Nino Lomidzedır. Qrupun repertuarında azərbaycan və gürcü milli rəqsləri var. Gürcüstanda yaşayan etnik azlıqlar (Gürcüstan, Ukrayna, Estoniya, Ermənistan və s) arasında keçirilən Global Peace Festivalda qrupun solisti Aygün Həsənova milli rəqs "Sarı gəlin"i ifa edərək 1 yer qazanmışdır. Bundan əlavə, "Open new world 2009" yarışmasının solo nominasiyasında "Sarı gəlin" rəqsi 1-lik qazanmışdır, qrup nominasiyasında isə "Nazilə" rəqsini ifa edərək Sarvan qrupu 2 yerə sahib olub.

### KİV

Azərbaycanlıların Mədəniyyət Mərkəzi qəzet və jurnal nəşri ilə məşquldur. "Region press" qazeti artıq ayda 3 dəfə oxucuların qarşısına çıxır, qazetdə gənc qələmlərin yazılarına və hüquq məsləhətlərinə rublika ayrılıb. AMM-də elmi-kütləvi "Qarapapaqlar" dərgisi və rəngli "Meydan" jurnalı nəşr olunur.

### Tədbirlər

Mərkəzdə Gürcüstanın və Azərbaycanın milli bayramları ilə yanaşı Azərbaycan tarixində olan qara səhifələr də qeyd edilir (20 yanvar, Xocalı faciəsi, 9 aprel və s.).

Tədbirlər geniş şəkildə ziyalıların və gənclərin iştirakı ilə qeyd edilir.

### Humanitar yardım

Azərbaycanlılar yaşayan ucqar kəndlər üçün 6 bölgəyə bütün ləvazimatları ilə birgə xeyir-şər üçün çadır-palatkalar çatdırılıb. AMM-nin Gürcüstanın Qardabani, Bolnisi, Marneuli, Dmanisi bölgələrində Azərbaycanın Səhiyyə Nazirliyinin xətti ilə 6 nəfərdən həkim briqadası bir neçə gün ərzində imkansız xəstələri təmənnasız müayinədən keçiriblər.

Heydər Əliyev Fondunun və Azərbaycan-Gürcüstan Parlamentlərarası Dostluq Qrupunun təşəbbüsü ilə milli bayramlarda uşaqlara, əllilərə, imkansızlara, eşitmə qabiliyətı zəif olanlara əlil arabaları, eşitmə aparatları və digər hədiyələr təqdim olunur.

### Mükafatlar

Azərbaycanlıların Gürcüstan cəmiyyətinə inteqrasiya olunması prossesində apardığı uğurlu fəaliyyətinə görə 2008-ci ildə Berlində Azərbaycanlıların Mədəniyyət Mərkəzi "Beynəlxalq Qobustan" mükafatına layiq görülmüşdür. 2009-cu ildə isə uğurlu ictimai fəaliyyətinə görə "Qızıl buta" mükafatı ilə təltif olunub.

Xarici keçidlər
---------------

* Azerbaijanis Cultural Center in Marneuli Arxivləşdirilib 2010-09-06 at the Wayback Machine
**Naxışlı dırmanantəlxə**(*lat.* laphe dione) — Suilanıkimilər fəsiləsinə, Dırmanan təlxələr cinsinə aid növ.

Görünüşü
--------

Uzunluğu 1,5 m, quyruğu isə bir qayda olaraq 17–30 sm olur. Boğaz nahiyəsində pulcuqları yumşaqdır. Boğaz nahiyələri bozumtul və ya sarı olur üzəri isə qırmızı naxışlarla örtülü olur. Üzəri bozultul rəngə çalır. Bəzən qara rəngdə olan nümayəndələri də olur.

Yayılması
---------

Onlara Koreya, Monqolustan, Şimali Çin, Orta Asiya (Qırğızıstan, Tacikistan, Özbəkistan, Türkmənistan), Qazaxıstan), Rusiya (Sibir, Başqırdıstan, Orenburq vilayəti və Samara vilayəti), Ukrayna, Şimali İran, Əfqanıstan və Cənubi Qafqaz (Gürcüstan) ərazilərində yayılmışlar. Yarımnöv əmələ gətirmir.

Həyat tərzi
-----------

Cavan naxışlı dırmanantəlxə
Naxışlı təlxələr bir çox şəraitlərə uyğunlaşa bilmişlər. Səhralar, yarımsəhralar, İynəyarpaqlı və qarışıq meşələrdə yayıla bilirlər. Üstəlik Tuqay meşələri, qamışlıqlarda, bataqlıqlarda, soranlıq və Takır, Barxanlarda belə rast gəlinir. 3600 m hündürlüyə malik ərazilərdə belə görünürlər.

Qidalanmasına gəldikdə kiçik gəmiricilər, balqlar, cücülər, ilanlar və quşlarla qidalanırlar. Bəzən quş yuvalarına daxil olaraq onların yumurtalarını udurlar. Bəzən hannibalizm belə müşahidə edilir. Şikarlarını baş hissədən uzurlar

Gündüz həyatı sürür. Qışlama sentyabr-oktyabrdan aprel ayına qədər davam edir. Cənub ərazilərdə isə fevralda belə onları görmək olar. Çütləşmə dövrü aprel-may bəzən isə iyun ayına qədər belə davam edir. 5–25 olmaqla yumurta qoya bilirlər. Onların hətta kollektiv yumurta qoyması qeydə alınmışdır. Bu kollektiv yuvalarda 120 yaxın yumurta aşkarlanmışdır. Balalar iyuldan sentyabr ayına qədər yumutadan çıxırlar. Onların uzunluğu 18–25 sm və 2,8–9,3 q çəkiyə malik olurlar. İlk olaraq yetkin fərdlər qışlamağa gedir.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.

Xarici keçidlər
---------------

* Naxışlı dırmanantəlxəsi

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
| Normativ yoxlama | GND: 1025658647 |
**Xuko** (*adıge.* Хыкъуэ) — Krasnodar diyarının cənubunda yerləşən tektonik mənşəli göl. Göl Soçi şəhərinin Lazarevski rayonunda, Adıgey Respublikası sərhəddindədir. Göl yaxınlığında, Adıgey ərazisində Xuko dağı var (1901 m).

Etimologiyası
-------------

Xuko adıge dilində delfin mənasını verir. Eyni adlı dağın zirvəsindən gölə baxdıqda delfin formasını xatırladır. Adıge dilindən sözün digər tərcüməsi «dəniz oğlu» deməkdir. Bu tərcümə daha etibarlı hesab olunur. Məhs adıqlar inanırlar ki, göl qədim dənizin qalığıdır.

Coğrafi mövqeyi
---------------

Xuko gölü Böyük Qafqaz silsiləsində, suayrıcı xəttə yaxın ərazidə yerləşir. Göl Pşexaşxe və Şae çaylarının yataqları arasındadır. Çərkəz aşırımından 5 km qərbdə, Fişt dağından isə 6 km cənub-qərbdədir. Göl Qafqaz təbiət biosfer qorğunun ərazisinə daxildir və UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısındadır.

Formalaşması
------------

Gölün meydana gəlməsi tam dəqiqləşdirilməyib. Ehtimal olunur ki, gölün meydana gəlməsində tektonik proseslər əsas rol oynayıb. Məhs göl Kurdjipski-Adler tektonik sınma zonasında yerləşir. Bu sınma zonası Qərbi və Şimali-Qərbi Qafqazı ayırır. Bu tektonik sınma zonasında meydana gələn tektonik çuxurlarda göl formalaşmışdır. İntensiv eroziya və aşınma, eləcə də buzun geoloji fəaliyyəti gölün formalaşmasında əsas rol oynayıb. Digər versiyalardan biri də odur ki, göl yeraltı kanal vasitəsi ilə Qara dənizlə əlaqəlidir. 

Xuko gölü yaxınlığında başaq, daha kiçik olan tektonik göl var. Ehtimallar görə bu göl vaxtı ilə Xuko gölündən dəfələrlə böyük olmuşdur. Sonradan göl yamacının aşınması nəticəsində su kütləsi axmışdır.

Xarakteriskası
--------------

Göl oval formalı olub cənub-şərqdən şimal-qərbə doğru uzanmışdır. Sahil xətti az parçalanıb. Gölü əhatə edən yamacın hündürlüyü 5-100 metr arasında dəyişir. Sahəsi 27,5 min m²-dir. Uzunluğu 260 metr, eni isə 150 metrdir. Göl dəniz səviyyəsindən 1744 metr yüksəklikdə yerləşib. Maksimal dərinliyi 10 metrdir.

Gölə çay tüökülmür və çay çıxımır. Qış aylarında bölgəyə 4-5 metr qalınlığında qar yağır. Yay aylarında göl suyunun temperatur +15 °C-dən yuxarı qalxmır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Озёра Адыгеи. Озеро Хуко". 2021-10-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-10.
2. ↑  "Озеро Хуко". 2021-10-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-10.
**Gündüz Əlizadə** (11 fevral 1955, Əhmədli – 9 dekabr 2017, Almaniya Federativ Respublikası) — azərbaycanlı karikatura və qrafika ustası.

Həyatı
------

Gündüz Əlizadə 1955-ci ildə Bakı şəhərinin Əhmədli qəsəbəsində müəllim ailəsində anadan olmuşdur. 1962- ci ildə Əhmədlidə 64 nömrəli məktəbdə 1-ci sinfə getmişdir. Uşaqlıqdan şəkil çəkməyə olan böyük həvəsi onu Yuri Qaqarin adina pionerlər sarayının rəsm dərnəyinə gətirmiş, Mərhum Məsuma Ağayevanın rəhbərlik elədiyi dərnəkdə rəsm dərsi almağa baslamışdır. 1970-ci ildə 8-ci sinfi bitirmiş Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Akademiyasının bedii tərtibat fakültəsinə daxil olmuş, 1974-də təhsilini uğurla basa vurmuşdur. Leninqradda Ali təhsil almaq ücün bron almış, lakin bəzi səbəblər üzündən Peterburqda təhsil almaq bas tutmamışdır. Gündüz Əlizadə 1974-cü ildə Volqaqrada hərbi xidmətə cağrilmış, orada da rəssam kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir. 1976-cı ildə hərbi xidmətini tamamlamış Əlizadə 1977-ci ildə Mirzağa Əliyev adına incəsənət institutuna daxil olmuşdur. 1982-ci ildə ali təhsilini bitirmiş, Bakı reklam idarəsinə təyinat almışdır.

### Ailəsi

Beş qardaş bir bacı olan Gündüz Əlizadə ailənin ilk övladı idi. 1982-ci ildə Yasəmən xanımla ailə həyatı quran Əlizadənin 2 övladı olmuşdur. Hazırda 3 nəvəsi olan Əlizadənin qızı Şəlalə dizaynerdir. Azər adlı oğlu isə 2007-ci ildə 23 yaşında vəfat etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Ötən əsrin 90-cı illərə qədər dizayner, daha sonra "*İsıq*" nəşriyyatında Məmməd Ismayılın baş redaktor oldugu dönəmdə bədii redaktor işləmişdir. 1989-cu ildən Gündüz Əlizadə "*Kirpi*" və "*Gənclik*" jurnalında, müxtəlif qəzetlərdə karikaturaları, vətənpərvərlik ruhunda kompozisiya, plakat, qrafik işləri ilə tanınmışdır. Bir çox kitabın tərtibatını vermiş Əlizadə 1999-cu ildə karikatura ve plakatlarından ibarət kitabını çap etdirmişdir. Dahi Füzulinin 500 illiyinə illustrasiyalar işləmiş rəssam 2000-ci ilə qədər Nəriman Həsənzadənin, daha sonra Ayaz Vəfalının baş redaktoru olduğu "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetində bədii redaktor ve həvəskar junalist kimi çalışmışdır. Həmçinin "*Ədəbiyyat qəzeti*"ndə Ağdərədən yazdığı böyük meqaləsi, "*Sil gözün yaşın Qaragilə*" kimi hekayələri dərc olunmuşdur. 1999-cu ildə Türkiyədə uluslararası karikatura yarışmasında I yerə layiq görülmüş rəssam həyatının son illərini qürbətdə - Almaniyanın Tier şəhərində yaşamış, orada öz qalereyasını açmış, yağlı boya ilə tablolar yaratmış, sifarişlər götürmüşdür. Həmçinin onun Berlində "*20 Yanvar*" hadisələrinə, Qarabağ müharibəsinə həsr olunmuş sərgiləri nümayiş olunmuşdur.

Vəfatı
------

Gündüz Əlizadə 2017-ci ilin 9 dekabr tarixində Almaniyada vəfat etmiş, Bakıda Əhmədli kənd qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Aydın Ağdaşlı
* Gündüz Ağayev

Xarici keçidlər
---------------

* Oğlunun müalicəsi üçün getdi, tabutda gəldilər…
* Almaniyada yaşayan azərbaycanlı rəssam Gündüz Əlizadənin XATİRƏLƏRİ
* Vaqif Sultanlı. Qürbət sularında üşüyən sevgi adası

İstinadlar
----------

1. ↑  Almaniyada vəfat edən bakılı rəssamın nəşi bu gecə vətənə gətiriləcək
**Danaqalası** — Şərur rayonunun Axura kəndindən şərqdə, Havuş kəndinin cənub tərəfində hündür dağ üzərində arxeoloji abidə.

Səlcuq sərkərdəsi Tananın adı ilə bağlıdır. Ə.İ.Novruzlunun apardığı arxeoloji tədqiqatlar nəticəsində buradan qala divarlarının izləri aşkar edilmişdir. Divarlar iri daşlardan inşa edilmişdir. Arxeoloji tapıntıların əsas hissəsini şirsiz saxsı məmulatı təşkil etsə də, qaladan şirli qab hissələri, metal əşya qalıqları da tapılmışdır.

Qalada mədəni təbəqə çox yığılmamışdır. Materiallar müxtəlif tarixli dövrlərə aiddir. Şirli qablar anqob təbəqəsini qazma və qravirovka üsulu ilə naxışlanaraq yaşıl rəngli şirlə örtülmüşdür. Keramika XI-XVII əsrlər üçün xarakterikdir. Bu əsasda Dana qalasının XI əsrdə inşa edildiyi ehtimal edilir. Qalada XVIII əsrə dək Azərbaycan torpaqlarını qoruyan hərbi qüvvələr yerləşmişdir.

Mənbə
-----

* Naxçıvan abidələri ensiklopediyası. Naxçıvan: AMEA Naxçıvan bölməsi, 2008, səh. 71.


1. ↑  *Bахşəliyеv, Vəli.* Nахçıvаnın аrхеоlоji аbidələri (PDF) (az.). Bakı: "Elm". 2008. səh. 28. 2019-04-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-04-12.
**Mulda** — eni və uzunluğu bərabər olan tektonik mənşəli çökəklik.

Mulda sinklinal formalı izometrik və ya oval, az meyilli tektonik çökəklərin və ya onların hissələrinin ümumi adıdır. Mənşəyindən asılı olaraq mulda termininə uyğun izahedici sözlər əlavə olunur. Məsələn: sinklinal mulda; sinklinalın dibi dedikdə, izometrik və ya oval, daha cavan çöküntülərdən təşkil olunmuş sinklinalın mərkəzi hissəsi başa düşü­lür; çökmə mulda - müxtəlif səbəblərə görə Yer qabığının yuxarı hissələrində süxurların sıxlaşması nəticəsində (kəskin pozulmalar olmadan) səthdə əmələ gələn çökək; törəmə mulda - yer qabığında qeyri-düzgün, lakin adətən oval formalı dayaz çökək və b. Mulda dolduran çöküntülər adətən zəif dislokasiyaya uğrayır və əksər hallarda bucaq uyğunsuzluğu ilə daha qədim qatlar üzərində transqressiv yatırlar. Mulda nisbətən sakit tektonik rejim şəraitində əmələ gəlir. Məsələn: geosinklinal inkişafın sonuncu və geosinklinaldan sonrakı mərhələlərdə.

Çad və Eyr göllərinin çuxurları muldadır.

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
**Muhamməd Zəkəriyyə Qoneym** (**Zəxariyyə**; 1905 — 2 yanvar 1959) — Misir mütəxəssisi və arxeoloq.

Bioqrafiya
----------

Muhamməd Qoneym 1934-cü ildə Qahirə Universitetini bitirmiş, burada 1924-1929-cu illərdə bu kafedranın ilk rəhbəri olan Rusiya Misiroloq V.S. Golenişçev tərəfindən qurulmuş Misirologiya şöbəsində təhsil almışdır. Universitetini bitirdikdən sonra Muhamməd Qoneym Saqqara'daki Eski Müqəddəslər Bölməsinin kuratoru olaraq çalışmış, sonra isə 1939-cu ildə Saqqara Antik Bölümü Baş Müfəttişi vəzifəsini aldı. Antik dövrlər şöbəsinin müfəttişi olaraq alim , həmçinin Asuan, Edfu (Idfu), Fivan nekropolu Luksorda , bir müddət Cənubi Misir üçün bu vəzifədə işləmişdir.

9 mart 1951-ci ildə Məhəmməd Goneim yenidən Sakkara'ya müfəttiş olaraq köçürüldü. Bu vəziyyətdə alim Sakkarın nekropolisindəki qazıntılarda fəal iştirak etdi və Memphis yaxınlığındakı Unis məbədini öyrəndi. 27 sentyabr 1951 Saqqara qazıntılarına qayıdıb və 29 yanvar 1952-ci ildə onu dünya şöhrətinə gətirən bir kəşf etdi: orada səhra qumları ilə örtülü olan tam olmayan piramidin qalıqlarını tapdı. Bu piramidanın qazıntıları bir neçə il davam etdi və 1954-cü il mayın 31-də Goneim baqajlı alabaster lahitinin aşkar edildiyi məzar otağına girdi.Gəmilərdən möhürlərdə olan yazıları təhlil edərək və üçüncü sülalənin firavunlarının yarımçıq piramida və məzarı ilə müqayisə edilərək, Qoneym sübut etdi ki, Horusun qulağında dağılan piramidin adı, ehtimal ki, Djoser-Sekhemhetin məlum olmayan varisinə aiddir. Beləliklə, Goneim tərəfindən aşkar edilən Djoser piramidasından sonra Misirdəki ikinci ən qədim sayılır.

1959-cu ildə Muhamməd Zəkəriyyə Qoneym, qədim qaçaqların qaçaqmalçılığı ilə təqsirli bilinərək özünü Nil çayına atdı. Onun mərmərdən olan büstü Qahirədəki Misir Muzeyinin qarşısında sərgilənib..

Nəşr olunan əsərlər
-------------------

* The buried pyramid. Longmans, Green; — L. N. Y. 1956.
* The lost pyramid. Rinehart; — N. Y. 1956 (rus dilində tərcüməsi : "Потерянная пирамида".( İtirilmiş piramida) — М.: Географгиз, 1959. — 118 s.)
* Excavations at Saqqara: Horus Sekhem-khet, the unfinished step pyramid at Saqqara; Impr. de l’Institut français d’archéologie orientale; Le Caire, 1957

### Rus dilində çaplar

Qoneym MZ "Потерянная пирамида".( İtirilmiş piramida) / Mohammed Zakaria Goneim; Trans. İngilis dilində. F. L. Mendelssohn; Ön söz. akademik. V. V. Struve; Otv. Ed. IS Katsnelson; Rəssam GV Khrapak. - M .: Geografqiz, 1959. - 120, [16] s. - (Travels, Adventures, Sci-Fi). (bölgə)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dans la cour du musée du Caire, le monument de Mariette… et les bustes qui l'entourent". 2017-07-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-12.
**Mukor** — çürümüş meyvənin, çörəyin və digər ərzaq məhsullarının üzərinə yığılan ağ kif göbələyidir. Bu göbələk çürümüş məhsulların təkibində olan zülallarla qidalanır. O, çürümüş meyvə, çörək və hətta ölmüş heyvanların cəsədinin üzərində olur. Bu göbələk parazit deyil, çünki o meyvələrin çürüyüb gözdən itməsinə (məhv olmasına) kömək edir.Sporları xüsusi strukturlarda-sporangilərdə yaranır

Çoxalması
---------

Mukor sporlama yolu ilə çoxalır. Göbələyin uc hissəsində kürə formasında olan sporangilər vardır ki, bu da yetişdiyi zaman partlayır və yeni mukorlar əmələ gəlir. Bu proses başlıqların (sporangilərin)
qaraldığı zaman baş verir. Mukorun əsas xüsüsiyyəti ondadır ki, o, təkhüceyrəli və çoxnüvəli bir göbələkdir.

Mukorlar sırası 360-dan artıq növü cəmləyir. Sıranın ən geniş yayılmış qruplarından biri kif göbələyidir. Əsasən, saprotrof həyat tərzi keçirirlər. Onlara nadir hallarda papaqlı göbələklər üzərində rast gəlinir. Mukor göbələkləri torpaqda zülal və digər azotlu birləşmələrin parçalanmasında iştirak edir. Mukor da cinsi çoxalma xarici görünüşü ilə eyni, lakin cinsi əlaməti ilə müxtəlif olan mitseliləri görüşdükdə baş verir. Ziqot və ondan əmələ gələn mitseli diploiddir. Bundan reduksion bölünmə yolu ilə əmələ gələn sporlar və inkişaf edən mitselilər haploiddir. Mukorların təbiətdə və insan həyatında müəyyən əhəmiyyəti vardır. Mukorlar torpaqda külli miqdarda çoxalaraq oradakı üzvi maddələrin dövranında iştirak edirlər. Meyvə , tərəvəz və digər məhsulların üzərində inkişaf edərək onlara böyük ziyan vururlar. Bəziləri isə quşlarda, məməli heyvanlarda və hətta insanların eşitmə orqanlarında və bronxlarda inkişaf edərək ağır xəstəlikləri əmələ gətirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linney K.* Genera plantarum eorumque characteres naturales, secundum numerum figuram, situm, & proportionem omnium fructificationis partium. 5 Stokholm: 1754. S. 493. doi:10.5962/BHL.TITLE.746
2. ↑  *Linnæi C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 1185.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus |
| Taksonomiya | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN · WoRMS |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2776783722, 2908519537 |

* Мукор zygomycetes.org saytında (ing.)
* Mukor  (rus.)
**In the Wee Small Hours (Qısa zamanlarda)** — Frenk Sinatranın sayca doqquzuncu studiya albomudur. Albom 9 aprel 1955-ci il tarixində Capitol Records'da çıxarılmış; Voyl Gilmor tərəfindən istehsal olunmuş və Nelson Ridl tərəfindən aranjeman edilmişdir. Albomda yalnızlıq, özünüdərk, itirilmiş sevgi, gerçəkləşməyən münasibətlər, depressiya, gecə həyatı kimi mövzular işlənmiş, nəticədə *In the Wee Small Hours* ilk konsepsiya albomlarından biri kimi yadda qalmışdır. Albomun üz qabığında bu mövzular əks olunmaqla, Sinatranın xəyali və tərk edilmiş küçənin maviyə çalan işıqlarının altındakı təsviri verilmişdir. Buraxdığı ilk albom olan *The Voice* üçün 1946-cı ildən bəri üzərində düşündüyü "konsepsiya" ideyasını *Songs for Swingin' Lovers* və *Only the Lonely* kimi növbəti albomlarında da uğurla davam etdirmişdir.

*In the Wee Small Hours*  iki 10 düymlük LP diskləri şəklində buraxılmış və həmçinin 12 düymlük LP kimi də istehsal olunaraq, bir ilkə imza atmışdır. Həmçinin albom dörd EP olmaqla dörd parçadan ibarət olan 45-rpm diskləri şəklində 45-rpm-lik sinql kimi kağız üz qabığı ilə deyil, LP-dəki ilə eyni üz qabığı ilə karton üzlüklərlə buraxılmışdır.  

Albomun satışı uğurlu alınmış, Bilboard 200-də 2-ci yerə yüksəlmiş və 18 həftə həmin pillədə qalmağı bacarmışdır. Bu, eyni zamanda, Sinatranın 1947-ci ildə çıxardığı *Songs by Sinatra*-dan sonrakı ən yüksək nəticə əldə edən albomu idi. 2002-ci ilə qədər albom RIAA tərəfindən Qızıl sertifikatına layiq görülərək, yarım milyondan çox satılmışdır  . Albom, həmçinin, tənqidi uğur da əldə etmiş, 1950-ci illərin üçüncü ən yaxşı albomu ünvanını qazanmışdır . 2012-ci ildə *Rolling Stones* dərgisi tərəfindən *In the Wee Small Hours* bütün zamanların 101-ci ən yaxşı albomu seçilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Annotated liner notes, Pete Welding.
2. ↑  *Jim Cullen.* Restless in the promised land. Rowman & Littlefield, 2001. 2001-06-01. səh. 98. ISBN 978-1-58051-093-6. 2022-05-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 April 2011.  (#redundant\_parameters)
3. ↑  *Chris Rojek.* Frank Sinatra. Polity, 2004. 2004-09-27. səh. 43. ISBN 978-0-7456-3091-5. İstifadə tarixi: 9 April 2011.  (#redundant\_parameters)
4. ↑   Arxivləşdirilib 2013-01-04 at the Wayback Machine ITWSH riaa certification
5. ↑   Arxivləşdirilib 2016-06-12 at the Wayback Machine +  Arxivləşdirilib 2017-08-03 at the Wayback Machine
6. ↑  "500 Greatest Albums: In the Wee Small Hours - Frank Sinatra | Rolling Stone Music | Lists". 1 June 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 June 2011.
**Kral Fəhd körpüsü** — Bəhreyn adasını Səudiyyə Ərəbistanı ilə birləşdirən körpü. 1986-cı ilin noyabrında salınmışdır. Asiyada ən uzun (25 km) 7 torpaq bənddən və onları birləşdirən 5 körpüdən ibarət olan həmin yolun su üzərində ümumi uzunluğu 12,5 km-dir. Ən böyük torpaq bəndin uzunluğu 2,3 km-dir.

Tarixi
------

İki ərəb dövləti arasında dayaz körfəzin üstündən körpü salmaq fikri çox əvvəllərdən meydana çıxmışdır. İlk dəfə bu məsələ dövlət
rəhbərliyi səviyyəsində 1970-ci ilin ortalarında müzakirə edilmiş və fikrin həyata keçirilməsində Səudiyyə Ərəbistanı məliklərinin
xidməti böyük olmuşdur. 1968-ci ildə Məlik Feysəlin dövründə layihələrin öyrənilməsi barədə ilk işçi qrupu yaranmışdır. Feysəli əvəz edən məlik Xaled proqramın həyata keçirilməsi üçün 1976-cı ildə sarayda xüsusi komitə yaratmış və beş ildən sonra Bəhreyn əmiri ilə tikintinin başlanması barədə müqavilə imzalamışdır. Layihə Səudiyyə Ərəbistanı–Danimarka müştərək şirkəti tərəfindən hazırlanmış və tikintisi Hollandiya şirkəti tərəfindən həyata keçirilən bu nəhəng və nadir mühəndis qurğusunun başa çatması isə Səudiyyə Ərəbistanı məliki Fəhdin adı ilə bağlıdır. Ona görə də Səudiyyə Ərəbistanını Bəhreyn ilə birləşdirən bu magistralı bəzən «Məlik Fəhd yolu»da adlandırırlar.

Gömrük məntəqəsi
----------------

Yolun tən ortasında süni ada salınmışdır. Burada hər iki dövlətin gömrükxanaları və sərhəd xidmətçilərinin məntəqələri, digər inzibati binalar, məscidlər, restoranlar yerləşir. Sürətli liftlər arzusunda olan hər kəsi, 65 metr hündürlüyü olan süni yaradılmış təpəyə qaldırır. Oradan həm Səudiyyə Ərəbistanının, həm də Bəhreynin yaraşıqlı sahillərini seyr etmək olar. Körpü hər iki dövlət tərəfindən istifadə edilir. Hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 5 metrdən 15 metrə qədər olan körpüdən hər ay orta hesabla 10 minlərlə avtomobil keçir. Avtomobillərin hər iki istiqamətə hərəkəti üçün iki yol ayrılmışdır. Yüngül avtomobillər üçün keçid haqqı 6, avtobuslar üçün 15 ABŞ dollardır. Yük avtomobillərinin sahibləri isə daşınan 1 ton yükə 1 dollar gömrük haqqı verməlidir. Yeri gəlmişkən deyək ki, daşınan yüklərin həcmi 45 tondan artıq olmamalıdır. Beləliklə, ərəb dövlətləri arasında yeganə ada dövləti olan Bəhreyn süni yolla materikə birləşdirilmiş və yarımadaya çevrilmişdir.

İstinadlar
----------
**Xortumlu zəlilər**  — (*lat.* Rhynchobdellıda ) Zəli sinfinə aid dəstə

Haqqında
--------

Bu dəstəyə kiçik və orta ölçülü zəlilər aid olub, bədənlərinin uzunluğu 5-30 mm, bəzən də 50-75 mm-ə çatır. Bütün növləri udlağın xortumuna çevrilməsi ilə xarakterizə olunur. Çinədan və bağırsağında metamer yerləşən yan cibciklər vardır. Spermatofor vasitəsilə mayalanırlar. Spermatofor dişi fərdin hər hansı bir nahiyəsinə, əsasən cinsi dəliyinə yapışdırılır. Dəstənin xarakterik nümayəndələrində biri müxtəlif balıqlarda parazit edən balıq zəlisidir. Balıq zəlisi şirin sularda geniş yayılmışdır. Bəzən sahibini tərk edərək, bitkilərin üzərində yaşayırlar. Baramalarını bitkilərin və hər hansı bir substratın üzərinə yapışdırırlar. Xəzər dənizində yaşayan *Piscicola caspica* növü nərəkimilərdə və başqa balıqlarda parazitlik edir. Hemiclepsis marginata növü çaylarda və göllərdə yaşayır. Bu zəlilər bir çox su quşlarının qanı ilə qidalanırlar. Hemiclepsis marginata 25-30 mm ölçüdə olub, balıqlarda, tritonlarla, çömçəquyruqlarla, qurbağalarda da hücum edir. Yumurtalarına qarın nahiyəsinə, ya da sualtı əşyalara yapışdıraraq nəsil qayğısına qalırlar. Belə ki, zəli qoyulmuş yumurtalarını bütün bədən səthi ilə örtülmüşdür. Bədənini ritmik olaraq dalğavari hərəkət etdirərək ,təmiz su axınını təmin etdirir. Yumurtadan çıxan cavan fərdlər, sormacları ilə ana fərdin qarın nahiyəsinə yapışaraq, bir neçə gün orda yaşayır. Sonra ondan ayrılaraq sərbəst həyat tərzi keçirirlər. Bu zəlilər quşçuluq təsərrüfatına böyük ziyan vururlar. Zəlilər quşların tənəffüs yollarına daxil olaraq, tənəffüsü çətinləşdirir və çox vaxt quşaların ölümünə səbəb olurlar. Bu zəli malyuskalarda qurdlarda və həşaratlarda sürfələrdə parazitlik edir, başqa zəlilərin cavan fərdlərində də hücum edirlər. Onlar su bitkilərinin üzərində və daşların altında rast gəlinir.

Mənbə
-----

**B.İ.Ağayev, Z.A.Zeynalova. Onurğasızlar zoologiyası.** Bakı , «Təhsil» 2008 , 568 səh

Həmçinin bax
------------

Qıllı zəlilər

Xarici keçidlər
---------------

PISCICOLA

İstinadlar
----------

1. ↑  Dogel, Onurğasızlar zoologiyası, Bakı-2007, səh.233
**Mariya Boleyn** (İngiliscə: *Mary Boleyn*) (d. 1499/1500 - ö. 19 iyul 1543) — İngiltərə kralı VIII Henrinin hakimiyyəti boyunca böyük gücə sahib olan Boleyn ailəsinə mənsub olan Kraliça Anna Boleynin bacısı.

1521-1526 tarixləri arasında Kral VIII Henrinin sevgililərindən biri olmuşdur. Kralın iki övladını dünyaya gətirsə də, kral bu uşaqların heç birini qəbul etmədi. Hətta bəzi şayələrə görə Mariya Boleyn 1515-1519 tarixlərində VIII Henrinin rəqibi Fransa kralı I Fransiskin də sevgilisi olmuşdur.

Mariya Boleyn iki dəfə evləndi: 1520-ci ildə William Carey ilə və 1534-cü ildə William Stafford ilə gizlicə evləndi. Mariya Boleynin gizlicə baş tutan ikinci evliliyi isə həm bacısı Kraliça Anna Boleyni, həm də Kral VIII Henrini hirsləndirdi və nəticədə Mariya kral sarayından sürgün edildi. Həyatının geri qalanı haqqında məlumat çox azdır. Bacısı Anna Boleynin edamından sonra daha 7 il yaşadı.

Gənclik illəri
--------------

Mariya böyük ehtimalla Norfolkdakı ailə mülklərində dünyaya gəlmişdi və gənclik illəri Kent əyalətindəki Hever qalasında keçdi. O, Wiltshire əyalətinin birinci hersoqu Thomas Boleynin və Norfolk əyalətinin ikinci hersoqu Thomas Howardın böyük qızı Elizabet Howardın qızı idi.

Mariya Boleynin dəqiq doğum tarixi bilinməsə də, təqribən 1499 və 1508 tarixlərində dünyaya gəldiyi düşünülür. Bir çox tarixçiyə görə, o, dünyaya gələn 3 Boleyn övladından ən böyüyü idi. Dəlillər göstərir ki, Boleyn ailəsi Mariya Boleynə böyük övlad kimi baxırdı. Belə ki, 1597-ci ildə onun nəvəsi Lord Hunsdon Boleyn varisi olaraq Ormond hersoqluğun namizədliyini irəli sürdü.

Gənc Mariya qardaşı Corc və bacısı Anna ilə birlikdə Kent əyalətindəki Hever qalasında fransız mürəbbiyə tərəfindən böyüdüldü. Uşaqlıq illərindən başlayaraq hesab, mülki hüquq, klassik ədəbiyyat, tarix, fəlsəfə və ilahiyyat üzrə dərslər aldı.

Ancaq daha sonra Mariya təhsilini xaricdə davam etdirmək istədi və Niderland hersoqinası Avstriyalı Marqaritanın yanına göndərildi. Bəzi tarixçilərə görə isə Niderlanda göndərilən Boleyn qızı Mariya yox, Anna idi. Gənc Mariyanın uşaqlığının böyük qismi İngiltərədə keçdi. 15 yaşında ikən, yəni 1514-cü ildə atası tərəfindən XII Lüdoviqlə evli olan Mariya Tüdorun yanına göndərildi. Bir neçə həftə sonra kraliçanın ingilis nədimələrinin bir çoxu geri göndərilsə də, Mariya Boleyn üçün xüsusi icazə alındı. Bunun səbəbi isə atası Thomas Boleynin yeni İngiltərə elçisi seçilməsi idi. Hətta 1 yanvar 1515 tarixində Kraliça Mariya Tüdor dul qalıb İngiltərəyə geri dönsə də, Mariya Boleyn XII Lüdoviqin varisi I Fransiskin sarayında yaşamağa davam etdi.

Kralın məşuqəsi
---------------

İngiltərəyə döndükdən sonra, 4 fevral 1520 tarixində nüfuzlu saray mənsubu olan Uilyam Careylə kralın da iştirak etdiyi böyük bir mərasimlə evləndi. Təqribən 1 il sonra - 1521-ci ildən etibarən kral VIII Henrinin məşuqəsi oldu. Bu münasibətin necə yarandığı barədə isə heç bir məlumat yoxdur. Onun ilk övladı olan Ketrin 1524-cü ildə dünyaya gəldi.

1. ↑  .
**"Şarlottanın toru"** (*ing.* Charlotte's Web) — ABŞ yazıçısı Elvin Bruks Uaytın uşaqlar üçün yazdığı və ilk dəfə 1952-ci ildə işıq üzü görən kitab.

Kitabı qəhrəmanı Fern adlı qızın ölümdən xilas etdiyi Uilbur adlı xotuxdur. Xotux bir tövləyə düşür və buradakı heyvanlar ona ömrünün sonuna az qaldığını söyləyirlər. Amma Şarlotta adlı hörümçək öz toruna sözlər hörür və bu sözlərlə fermeri xotuxun yaşamaq haqqı qazandığına inandırmağa çalışır.

"Şarlottanın toru" tənqidçilər tərəfindən rəğbətlə qarşılanmışdır. Xüsusilə kitaba New York Times-da resenziya yazan Yudora Uelti bunları qeyd edirdi: "Bu əsər ideal hazırlanıb və bu az qala sehirli bir yolla edilib".

Ekranlaşdırma
-------------

Əsərin motivləri əsasında aşağıdakı bədii və cizgi filmləri çəkilib:

* *Şarlottanın toru* (1973)
* *Şarlottanın toru 2: Uilburun möhtəşəm sərgüzəşti* (2003)
* *Şarlottanın toru* (2006)

Maraqlı faktlar
---------------

Hörümçək Şarlottanın tam adı Şarlotta A.-dır. Bu ad ABŞ-də geniş yayılan və layınca adı *Araneus cavaticus* olan, eləcə də "dərz hörümçəyi" adlandırılan hörümçəyin adından götürülüb.

İstinadlar
----------

1. ↑   Arxivləşdirilib 2009-04-25 at the Wayback Machine New York Times, October 19, 1952

Xarici keçidlər
---------------

* Web Şarlottanın toru[*ölü keçid*]
**Danayeri** — Azərbaycan Respublikasının Göygöl rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Tarixi
------

Toponimikası
------------

Danayeri Göygöl r-nunun Qızılca i.ə.v.-də kənd Gəncə-Qazax düzənliyindədir. Yaşayış məntəqəsi əvvəllər dana saxlanılan və Danayeri adlandırılan yerdə salındığı üçün həmin sahənin adını almışdır. Oykonimi türkdilli dana (tana) tayfasının adı ilə də bağlayırlar.

Əhalisi
-------

2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 261 nəfər əhali yaşayır.

Coğrafiyası və iqlimi
---------------------

İqlimi-Yayda Mulayim və Quru,Qışda isə sərt və qurudur
Yağıntılar Əsasən Oktyabr ayında başlayır və aprel ayına qədər davam edir.
Süxurları-KAYNAZOY VƏ MEZOZOY ERASI**-na aitdir Təbaşır çöküntüləri,Yura çöküntüləri və Dördüncü dövr çöküntüləri**
Faydalı Qazıntıları- Qızıl,Aqat,Barit,Gil,Dəmir filizləri,Mineral su mənbələri və Kükürd kolçedanı
Torpağı- Qəhvəyi dağ və Tünd və adı boz-qəhvəyi
İqtisadiyytı- Əsasən Heyvandalıq və Əkinçilik(İxtisaslaşdığı Sahələr Əsasən Pomidor,Xiyar və Lobya)
Zoocoğrafi- Cöl Heyvanlarından Əsasən Qaban,Ceyran,Cüyür,Dovşan,Canavar,Caqqal,Dağ Keçisi,Porsuq,Tülkü,Tısbağa,Oxatan kirpi,Kirpi,İlan,Kərtənkələ,Koramal Üstünlük təşkil edir.
Turizm- İstərsə Təbiəti İstərsədə Qədimi Ərazisinə görə Çox Gözəl Turistik Bir Məkandır.Hər İl 100-lərlə turist ziyarət edir.Turistik Məkanlarına Qalalar və qəsrlər(Qaplan Qala),Qədim və orta dövrlər,Xalçaçılıq,Şərabçılıq,Göl,Qoruq,Pir daği, Şiş dağı ,Şiş qaya,Kuş qaya, göy tala,Qoca Qarı,(Ziyarətgah) və.s misal göstərmək olar

Həmçinin bax
------------

* Göygöl rayonu

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan Respublikası Göygöl Rayon İcra Hakimiyyəti

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası. Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu. Şərq-qərb Bakı-2007. səh.427
2. ↑  Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı-2010. Səh.629

| ⛭Göygöl rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Göygöl |  |
| Qəsəbələr | Ağdağ • Aşağı Zurnabad • Bəhrambağ • Firuzabad • Gəncə • Hacıməlik • Qızılqaya • Murovdağ • |
| Ləğv olunmuş qəsəbələr | Çaykənd (qəsəbə) • Çıraqdərə |
| Kəndlər | Ağsu • Aşıqlı • Balçılı • Bəhrambəy • Bənövşəli • Cümşüdlü • Çaykənd (kənd) • Çaylı • Çiçəkli • Damcılı • Danayeri • Dərələyəz • Dozular • Əlimədədli • Əzgilli • Göyçəkənd • Haçaqaya • Xaqani • Kərəmli • Köşkü • Qarabulaq • Qırıqlı • Qızılca • Qızılca stansiyası • Quşçu • Quşqara • Mollacəlilli • Nadil • Pənahlılar • Sarısu • Sərkar • Səmədli • Şəhriyar • Tülallar • Topalhəsənli • Toğanalı • Üçbulaq • Üçtəpə • Yalqışlaq • Yeni Qızılca • Yeni Zod • Zurqes • Zurnabad |
| Ləğv olunmuş kəndlər | Kamo |

|  |  |
| --- | --- |
| Göygöl rayonu | *Göygöl rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

|  |  |
| --- | --- |
| Kənd | *Kənd ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Qaret Beyl** (16 iyul 1989[…], Kardiff) — sağ cinah mövqeyində oynamış keçmiş Uels milli futbolçusu. 9 yanvar 2023-cü ildə peşəkar futbol karyerasını başa vurub.

Həyatı
------

Kardiff şəhərində doğulub böyüməsinə baxmayaraq, Qaret Beyl'in peşəkar karyerası İngiltərə championatı komandalarından Sauthempton komandası ilə başlamışdır. Yalnız iki mövsüm Southampton'da oynadıqdan sonra 2007-ci ildə Premier Liqa komandalarından Tottenhem Hotspur'a transfer olmuşdur. Beyl sürətli, güclü və atletik futbolçu kimi tanınır.Bundan sonra isə o Real Madrid klubuna transfer olmuşdur.Transfer qiymətinə görə dünyanın ən bahalı futbolçusu ünvanını qazanmışdır.Beyl hal-hazırda bu klubda 11 nömrəli forma altında karyerasını davam etdirir.Bu klubda artıq o, 100-cü matçına çıxdı .

Karyerası
---------

### Sauthempton

Beyl peşəkar futbol karyerasına Uelsli olsa da, karyerasına İngiltərədə başlayıb. Beyl 2006-cı ildə İngiltərənin Sauthempton klubunda karyyerasında başlayıb. Burada cəmi bir mövsüm ərzində oynayan beyil 40 oyunda meydana çıxdı və rəqib qapılarına 40 oyunda 5 qol vura bilib.

### Tottenhem Hotspur

Beyl cəmi bir mövsüm sonra İngiltərənin digər klubu Tottenham Hotspur Beyli transfer edir. Bu klubda 6 il çıxış edir. Və 146 matça

çıxaraq rəqib qapılarına cəmi 2 qol vura bilib .

### Real Madrid

2013-cü ildə Beyl öz oyunu ilə İspaniya nəhəngi olan Real Madridin diqqətini çəkir. Real Madid isə Beylə təklif göndərir. Beyl isə məmnuniyyətlə bu təklifi qəbul edir. Çünki , hər bir futbolçunun bu arzusudur .Real Madriddə 100 oyuna 54 qol vurub. 2020 ci ildə Totenham kulubuna transfer olub .

İstinadlar
----------

1. ↑  Hugman, Barry J. ed.The PFA Footballers' Who's Who 2010–11. Mainstream Publishing. 2010. səh. 31. ISBN 9781845966010.
2. ↑  "FIFA World Cup Qatar 2022™: List of Players: Wales" (PDF). FIFA. 29 November 2022. səh. 32. 30 November 2022 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
3. ↑  .
4. ↑  Gareth Bale // Transfermarkt (çd.). 2000.
5. ↑  GARETH FRANK BALE // Argentine Soccer Database (isp.).

| ⛭Real Madrid FK  – cari heyət |
| --- |
| 
* 1 Navas (q)
* 2 Karvaxal
* 3 Valyexo
* 4 Ramos (k)
* 5 Varan
* 6 Naço
* 7 Mariano
* 8 Kroos
* 9 Benzema
* 10 Modriç
* 11 Beyl
* 12 Marselo
* 13 Kasilya (q)
* 14 Kazemiro
* 15 Valverde
* 17 Vaskes
* 18 Lyorente
* 19 Odriosola
* 20 Asensio
* 22 İsko
* 23 Reqilon
* 24 Sebalyos
* 25 Kurtua (q)
* 28 Vinisius Jr.
* 30 Luka (q)
* Baş məşqçi: Lopeteqi

 |
**Rovnı adası** — Rusiyanın Kamçatka diyarı ərazisində yerləşən ada. Oxot dənizinə daxil olan (Şelixov körfəzi) Penjin körfəzinin şərqində, Putnaya çayının mənsəbinə yaxın, Pekinniki çayının mənsəbindən isə qərbdə, Kamçatka yarımadasının qərb sahillərinin şimalında yerləşir. İnzibati baxımından Kamçatka diyarı Karaqin rayonu ərazisinə daxildir. Adanın uzunluğu 2,2 km, eni 1,4 km-dir. Maksimal hündürlüyü 208 metrdir. Regional bioloji təbiət abidəsidir. Ada 50 min cüt quşun yuvaladığı bir məkandır. Ümumilikdə burada 10 növ quş yuva qurur. Adi ağkəkil kamçatka dioyarının qırmızı kitabına daxil edilmişdir. Ada ləkəli suiti, adi saqqallı suiti və halqaşəkilli suitilərin yatağını təşkil edir. Rovnı Adası təbiət abidəsinin sahəsi 1,542 km²-dır (154,2 ha).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Памятник природы «Остров Ровный» (биологический (зоологический) памятник природы Камчатки)". www.kamchatsky-krai.ru. 2019-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-22.