recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kristal bənövşəyi** - əsas trifenilmetan boyasıdır. Parlaq yaşıl kristalların görünüşünə malikdir və biologiyada turşu-əsas göstəricisi və müxtəlif rəngli preparatlar üçün istifadə olunur.
Bürünc parıltılı yaşıl kristallar susuz formada mavi rəngə malikdir. Molar kütləsi 407,99 q/mol təşkil edir. 215 °C-də parçalanır. spirtdə yaxşı həll olandan sonra, xloroformda və qliserində həll olur, efirdə həll olmur. Sulu məhlullar bənövşəyi rəngə malikdir, xlorid turşusu əlavə edildikdə rəngi dəyişir. Boya məhluluna natrium hidroksid əlavə edilməsi bənövşəyi çöküntünün əmələ gəlməsinə səbəb olur.
Molar kütləsi 570,12 q/mol olan C25H30N3Cl•9H2O tərkibli kristalhidrat əmələ gətirir.

Alınması
--------

Dimetilanilin və Mixler ketonundan fosfor oksixlorid vasitəsilə sintez edilir. Reaksiya zamanı aralıq məhsul-əsas əmələ gəlir:

кетон Михлера {\displaystyle {\ce {+}}}  {\displaystyle {\ce {->}}} 
Əsas ilkin reagentlərdən ayrılır, qələviləşdirilir və həll olunana qədər xlorid turşusunun zəif məhlulunda bir neçə dəfə qaynadılır, sonra natrium xlorid ilə məhlullardan çökdürülür :

67-81% məhsuldarlıqla təxminən iki günə reaksiya başa çatır .

основание кристаллического фиолетового {\displaystyle {\ce {->[+{\ce {HCl}}][-{\ce {H2O}}]}}}

Tətbiqi
-------

Bakterialogiyada Qram metoduna görə rəngləmə, eləcə də digər müxtəlif rəngləmədə məsələn,Nisser məhlulu tərkibində canlı orqanizmlərin hüceyrələrində elastik hissələrin boyanmasında istifadə edilən difteriya çubuqları Veyqert boyası vaitəsilə boyanır. Histologiyada elastik toxumaların rənglənməsi üçün istifadə olunur.
Kristal bənövşəyi
(pH göstəricisi) -- pH 0.8- pH 2.6
Analitik kimyada turşu-əsas göstəricisi kimi istifadə olunur. Məhlul 0,8-2,6 pH diapazonunda rəngini yaşıldan maviyə dəyişir. O, həmçinin boya ilə komplekslər əmələ gətirən kadmium, sürmə, tallium, qızıl və digər elementlər üçün volfram, civə, sink və rəng reaksiyalarının təyini üçün titrimetrik reagent kimi istifadə olunur.

Mənbə
-----

1. Kristal bənövşənin törəməsi metil yaşıl boyadır
2. Metil yaşıl // Böyük Tibb Ensiklopediyası: 30 cilddə / ch. red. B.V. Petrovski. - 3-cü nəşr. - M.: Sovet Ensiklopediyası, 1981. - T. 15: Melanoma - Mudrov. — 576 səh. : xəstə.
3. Karrer P. Üzvi kimya kursu. - L .: Dövlət Kimya Ədəbiyyatı Elmi-Texniki Nəşriyyatı, 1960.
4. Rodionov V. M. Boqoslovski B. M. Fedorova A. M. Aralıq məhsullar və boyalar kimyasına dair laboratoriya rəhbərliyi / red. Rodionova V. M. - M. - L .: Dövlət Kimya Ədəbiyyatı Elmi-Texniki Nəşriyyatı, 1948.
5. Freishtat D. M. Mikroskopiya üçün reagentlər və preparatlar. — M.: Kimya, 1980. — 480 s.
6. Çernışova T.V. Kristal bənövşə // Kimya Ensiklopediyası: 5 cilddə / Ç. red. I. L. Knunyants. - M .: Sovet Ensiklopediyası, 1990. - T. 2: Duff - Mis. - S. 533. - 671 s. - 100.000 nüsxə. — ISBN 5-85270-035-5.
**Maşallah Xudubəyli** (1950 – 2017) — tədqiqatçı-jurnalist, publisist, elmi işçi, Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

Maşallah Xudubəyli 21 fevral 1950-ci ildə Ulu Göyçə mahalının Nərimanlı kəndində, mahalın qüdrətli söz ustadı Xəstə Bayraməlinin ailəsində dünyaya gələn tədqiqatçı-jurnalist, publisist Maşallah Xudubəyli həm də qədim folklorumuzun cəfakeşlərindən biridir. Özünün tədqiqatçılıq, jurnalistlik və publisistik fəaliyyətini bir neçə sahədə davam etdirən M.Xudubəylinin folklorla bağlılığı hələ Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsinin məzunu olmamışdan da əvvəl, çox erkən çağlarından başlayıb.

Həm də musiqi tədqiqatçısı olan M.Xudubəyli dünyanın nadir radio jurnalistlərindən biridir ki, onun kompozisiyaları kompakt-disk şəklində ölkələr dolaşmaqdadır. Müəllifin qardaş Türkiyədə "Haqq yolunda susmazam mən" və "Ya Qarabağ, ya ölüm" kompozisiyalarının kompakt-diski böyük tirajla buraxılıb və Şərqin, Avropanın müxtəlif şəhərlərinə yayılıb. 

Yüzlərlə ədəbi-bədii, elmi-publisistik yazıların, bir neçə kitabların, o cümlədən dərslik vəsaitlərinin müəllifi olan Maşallah müəllimin mövzuları çoxşaxəlidir, dili şirin və axıcıdır. 
Universiteti bitirəndən sonra bir müddət "Yazıçı" nəşriyyatında, sonra isə Azərbaycan Dövlət tele-radio verilişləri şirkətində məsul işlərdə çalışıb. 

Hazırda AMEA Folklor İnstitutunun elmi əməkdaşı olan M.Xudubəyli Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür.

24 fevral 2017-ci ildə xərçəng xəstəliyindən Bakı şəhərində vəfat etmiş, Mehdiabad qəsəbəsində dəfn olunmuşdur.

Əsərləri
--------

* "Mənim sazlı-sözlü dünyam". I kitab. Bakı:
* "Mənim sazlı-sözlü dünyam". II kitab. Bakı: "Elm və təhsil", 2010, 184 səh.
* "Mənim sazlı-sözlü dünyam". III kitab. Bakı: "Elm və təhsil", 2010, 220 səh.
* "Göyçəm, həsrətim mənim", Bakı: "Nurlan", 2011, 132 səh. 500 tiraj.
* "Göyçə həsrətli bayatılar", Bakı: "Nurlan", 2011.
* "Nəğməli, muğamlı dünyam", Bakı: "Elm və təhsil", 2012.

Həsr olunmuş şeirlər
--------------------

**Çətindi**  

*Maşallah Xudubəyliyə*  

  

Mənim dərdim, sənin dərdin eynidi,  

Ata demə, ata dərdi çətindi,  

Ata üzü görməmişik, Maşallah,  

Babayam, yenə də birdi, çətindi.  

  

Dəcəllik eləyib ata yormadıq,   

Övlad olub qulluğunda durmadıq,  

Kim deyər ki, aramadıq, sormadıq,  

Zaman bizə sinə gərdi, çətindi.  

  

Anam yol gözləyir, hər saat, hər an,  

Əlli dörd ildir ki, səbri durmadan,  

İstəsə düzəldər qadiri-sübhan,  

Anam mənim üçün pirdi, çətindi.  

  

Lala ana Lalasıdı Göyçənin,  

Balalar da balasıdı Göyçənin,  

Cənnətə bax, havasıdı Göyçənin,  

Gözüm niyə qaçqın gördü, çətindi.  

  

Xəstə Bayraməli eli yandırır,  

İslam Pürzə kimi külü yandırır,  

Zəkiyə əl atma, əli yandırır,  

Şükür, yaradana, sirdi, çətindi.  

Zəki İslam - şair.

İstinadlar
----------

1. ↑  "MAŞALLAH BAYRAMƏLİ ОĞLU XUDUBƏYLİ" (az.). folklor.az. 2016. 2021-12-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-25.
2. ↑  "Uğur, "Göyçə həsrətli bayatılar": Yeni kitab işıq üzü görüb. Xalq Cəbhəsi.- 2011.- 19 oktyabr.- S.14". 2021-04-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-02.
**Ervand Otyan** (q.erm. Երուանդ Օտեան; 19 sentyabr 1869, İstanbul, 3 oktyabr 1926, Qahirə) — erməni əsilli Osmanlı jurnalisti, satirikçisi.

Həyatı
------

1869-cu il 19 sentyabrda İstanbulda anadan olmuşdur. Ailəsi Kayseridən İstanbula gəlib saray memarlığına qədər yüksələn Boğos Odyanın soyundandır.

Erməni Milləti Nizamnaməsinin yaradıcılarından olan əmisi Krikor Odyan ilə 1879-cu ildə Parisə, 1882-ci ildə isə atasının konsulluq etdiyi Krayovaya getdi. Üsküdardakı Berberyan Erməni Məktəbində 1 il yarıma qədər dərs aldı. Daha sonra isə təhsilinə evdə, tanınmış ermənilərdən aldı.

İlk yazı və tərcümələrini İstanbul Erməni mətbuatında 1887-ci ildə çap etdirdi. 1896-cı ildə İstanbulu tərk etdi və Yunanıstana köçdü. Afina, Paris, İsgəndəriyyə, Londonda öz əsərlərini çap etdirməyə davam etdi. 1903-cü ildə Mumbaya getdikdən sonra Misirə yenidən döndü. Burada fərqli işlərlə məşğul olmağa başladı. İkinci Məşrutiyətin elanına əsasən, İstanbula geri döndü. Yeddi il ərzində "Bizans", "Vaxt", "Azadlıq davası" qəzetlərinə yazılar yazdı. 1910-cu ildə "Giyotin", 1912–1914-cü illər ərzində "Qara Pişik", 1913-cü ildə isə "Qüdrət Halvası" adlı satirik jurnallarını yayımladı. Ən tanınmış əsəri olan "Yoldaş Pançuni"nin birinci hissəsi 1911-ci ildə kitab kimi nəşr etdirildi, ikinci hissəsi isə 1914-cü ildə yayımlandı.

1915-ci ilin may ayında həbs olundu və Suriyaya deportasiya edildi, amma daha sonra yenidən İstanbula qayıtdı və yeni jurnalı olan "Satirik İlliyi"ni yayımladı. 1923-cü ildə Buxarestə köçdü və "Yoldaş Pançuni"nin son hissəsini orada yayımladı. 1924-cü ildə Livana, 1925-ci ildə isə Qahirəyə köçdü. 3 oktyabr 1926-cı ildə xərçəngdən öldü. Qahirədəki Marmina Erməni Məzarlığına dəfn edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  Eruand Ōtean // Faceted Application of Subject Terminology.
**Mikimoto Kokiçi** (御木本 幸吉?, 10 mart 1858 və ya 25 yanvar 1858, Toba[d], Mie prefekturası – 21 sentyabr 1954, Yaponiya) – Yaponiya biznesmeni, mirvari yetişdirə bilmiş ilk şəxs. *"Mikimoto"* mirvari şirkətinin əsasını qoymuşdur. Onu "Mirvarinin kralı" adlandırırlar.

Həyatı
------

Mikimoto Kokiçi 1858-ci ildə müasir Mie prefekturasının ərazisində yerləşən Toba şəhərində doğulmuşdur. Udon restoranı işlədən atanın ən böyük oğlu idi. O, 1880-ci illərdə abalon tutmağa və dəniz xiyarları qurutmağa başlamışdır. Səyahətlərinin birində gördüyü mirvarilərdən təsirlənmiş və mirvari yetişdirməyə qərar vermişdir.

1883-cü ildə Mie prefekturasının Şima yarımadasında yerləşən Aqo körfəzində mirvari stridiyaları böyütməyə başlamışdır. 1893-cü ildə sferoid mirvari istehsal etməyi bacarmış və 1895-ci ildə yetişdirməyə başladığı mirvariləri 1898-ci ildə yığmışdır.

Mikimotonun yetişdirilmiş mirvariləri ilk dəfə olaraq 1897-ci ildə xarici ölkələrə göndərilməyə başlanmışdır. Yetişdirdiyi məhsulları Norveçdə baş tutmuş dəniz məhsulları sərgisində nümayiş etdirmiş və gümüş medal qazanmışdır. 1905-ci ildə kürə formasında mirvari yetişdirməyi bacarmış və 1913-cü ildən etibarən onları toplamağa başlamışdır.

Mikimoto 1899-cu ildə yetişdirilmiş və təbii mirvariləri satmaq üçün Tokioda mağaza açmışdır. 1911-ci ildən etibarən London, Nyu-York, Çikaqo, Los-Anceles, San-Fransisko, Bombey, Pekin və Nankində mağazaları fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. 1919-cu ildə kürə formasında olan yetişdirilmiş mirvarilərini Londondakı mağazasına göndərmiş və təbii mirvarilərdən 25% daha ucuz satmağa başlamışdır. Nəticədə, mirvari bazarında çaxnaşma baş vermişdir. Tezliklə, Mikimoto mirvariləri dünyada məşhurlaşmış və o, "Mirvarinin kralı" kimi tanınmağa başlamışdır. 1924-cü ildə Perlər palatasına namizəd olmuşdur.

Xatirəsi
--------

Mikimotonun mirvari yetişdirməklə məşğul olduğu, Toba şəhərində yerləşən adada Mirvari muzeyi və Mikimoto muzeyi fəaliyyət göstərir. Mirvari yetişdirməkdə böyük dəstək göstərmiş həyat yoldaşı Umenin bürünc büstü də buradadır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Mikimoto Kokichi // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. 1 2  Kokichi Mikimoto // Munzinger Personen (alm.).
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14  Kodansha Encyclopedia of Japan
5. 1 2 3 4  "Mikimoto Kōkichi: The Pearl King and His Museum". Nippon.com (ingiliscə). 17 iyul 2017. 22 noyabr 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 noyabr 2022.
6. ↑  The Japan Biographical Encyclopedia & Who's Who
7. ↑  "Mikimoto and Wife Ume of Pearl Island". Kari Pearls (ingiliscə). 2022-11-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 noyabr 2022.

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). V cild (Libr–Nijo). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 171. ISBN 0-87011-625-8. İstifadə tarixi: 20 noyabr 2022.
* The Japan Biographical Encyclopedia & Who's Who (ingiliscə) (II). Tokio: Rengo Press. 1961. səh. 841. İstifadə tarixi: 30 noyabr 2022.
***Semper fidelis*** (Latınca tələffüz: [ˈsɛmpɛr fɪˈdeːlɪs]*)* — latın dilindən tərcümədə "Həmişə sadiq "mənasını verən ifadə. Qədim Roma senatorlarının müdaxilələrinin sonunda dedikləri bir ifadədən gəldiyinə inanılır. "Semper fidelis"in ilk dəfə deviz kimi 1369-cu ildə Fransanın Abbevil şəhərində istifadə edilmişdir. Bu, digər şəhərlər tərəfindən də istifadə edilmişdir və XIII əsrdən müxtəlif Avropa zadəgan ailələrinin şüarı olmuşdur.

"Semper fidelis" Birləşmiş Ştatlar Dəniz Piyadaları Korpusunun şüarıdır. Adətən "**Semper Fi**" kimi qısaldılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Heralogic". Euraldic.com. 6 April 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 October 2013.
2. ↑  Semper Fidelis placed on the Marine Corps Emblem in 1883, see Marine Corps Seal History Arxivləşdirilib 19 fevral 2007 at the Wayback Machine

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Grey, T. (2005). *The Chronicle of Exeter*. Exeter: The Mint Press. ISBN 1-903356-42-3
* Lethbridge, Tony (2005). *Exeter: a history and guide* (Stroud, Gloucestershire: Tempus Publishing), ISBN 0-7524-3515-9

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Semper fidelis*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Hardiman's history of the town of Galway
* Exeter City Council site giving supposed origin of Exeter's use of the motto.
* History of Exeter from White's Devonshire Directory of 1850
* Dutch Cadetscorps
**Komsomolskie adaları** — Frans-İosif Torpağına daxil olan adalar qrupu. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir.

Xüsusiyyətləri
--------------

Arxipelaq 4 adadan ibarətdir. Demək olar ki, buzdan tam azaddırlar. Adalardan biri, digərləri isə kiçik adalardır. Ən hündür nöqtəsi 34 metrdir. İri adanın şimalında rəsədxana yerləşir.

Yerləşməsi
----------

Adalara ən yaxın quru parçası Heys adasıdır. Heys adasından Avstriya boğazı ilə ayrılır. Demək olar ki, eyni məsafədə isə Vilçek Torpağı yerləşir. Adalar ilk dəfə olaraq 1874-cü ildə avstriyalı qütb araşdırmaçısı Yulius Payer tərəfindən kəşf edilmişdir.

İlk əvvəllər adalar Heys adaları olaraq adlanırdı. Heys adası 1901-ci ildə Bolduin-Siqler ekspedisiyası tərəfindən kəşf edilir. Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra adalar Komsomolskie olaraq adlandırılmışdır. Adaların ayrılıqda adı yoxdur.

Xəritə
------

* Xəritə

İstinadlar
----------

1. ↑  "Земля Франца-Иосифа, Научный полигон". 2009-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-15.
**Vevetl** (astek Huehuetl) — Meksika yerli zərb aləti. Asteklər və digər mədəniyyətlər tərəfindən istifadə olunur. Əllə və ya taxta çubuqla ifa olunur.

Alət
----

Bu zərb aləti Mezoamerikada yaranmış və tez-tez asteklər ilə tarasklar tərəfindən istifadə olunurdu. Vevetl döyüşçü yığıncaqları kimi festivallarda ifa olunurdu. Bu zərb alətinin özü çuxurlu ağac gövdələrindən hazırlanmışdır və buna görə də müxtəlif ölçülərdə olmuşdur. Davulun altına tez-tez heyvanların və döyüşçülərin oymaları da həkk olunurdu. Vevetlın üst hissəsi üçün istifadə olunan dəri əsasən oselotlardan əldə olunurdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Beristain, S.* "Teponaztli, An Ancient Percussion Instrument". Journal of the Acoustical Society of America. 134 (5). 2013: 4158. Bibcode:2013ASAJ..134.4158B. doi:10.1121/1.4831237.
2. ↑  *Beristain, Sergio.* "Ancient Aztec drum, the Huehuetl". The Journal of the Acoustical Society of America. 137 (4). 2015-04-01: 2318. Bibcode:2015ASAJ..137.2318B. doi:10.1121/1.4920460. ISSN 0001-4966.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Coe, Michael D. (2002); *Mexico: From the Olmecs to the Aztecs* London: Thames and Hudson.
**Venansio Flores** (18 may 1808 Trinidad — 19 fevral 1868 Montevideo.) — Dövlət və siyasi xadim, ordu generalı, Uruqvay prezidenti olaraq 1854–1855 və 1865–1868-ci illərdə ölkənin müvvəqəti prezidenti.

İlk karyerası
-------------

1839-cu ildə San-Xose departamentinə rəhbər təyin edir. Uruqvay Vətəndaş müharibəsində fəal iştirak etmişdir. O Manuel Oribe və onun argentinalı tərəfdarlarına qarşı fəaliyyət göstərmişdir. Müharibə bitdikdən sonra Uruqvay Kolorado Partiyasının əsas simasına çevrilir. 1853-cü ilin 26 sentyabrdan fəaliyyətdə olan üç müvvəqəti hökumətdən birinə rəhbərlik etmişdir.

Prezidentliyi
-------------

O Uruqvay prezidenti olaraq 1855-ci ilə qədər ölkəni idarə edir. Sonradan Argentinaya getməli olur. 1863-cü ildən Bernardo Berroya qarşı vətəndaş müharibəsi başlayır. Argentina və Braziliyanın dəstəyi ilə 1865-ci ildə hakimiyyətə gətirilir. O diktator, olsada hər kəs onu islahatcı, dekonratizm meyilli bir siyasətçi kimi tanıyır. Onun prezidentliyi dönəmində Uruqvayın Braziliya və Argentina arasında balanslaşdırılmış siyasəti öz bəhrəsini verirdi. Hakimiyyəti dönəmində Buenos Ayres arasında teleqraf xətti, ölkə daxilində dəmir yol tikintisi həyata keçirilir. Üstəlik Vətəndaş və Ticarət məcələləri qəbul edilir. 1868-ci ilin 15 fevralında prezidentlik postundan çıxır.

Ölümü
-----

O prezidentlikdən istefa verdikdən sonra 4 gün sonra öldürür. Onu öldürənlər tapılmır. Ölümü Kolorada və Milli partiyaları arasında çəkişmənin qurbanı olur. Onun doğulduğu bölgə onun şərəfinə Flores departamenti adlandırılmışdır.

Mənbə
-----

* Biografia de Venancio Flores  (isp.)
* Sobre la complicitat de Flores amb el president argentí Bartolomé Mitre, i la invasió a la Banda Oriental Arxivləşdirilib 2008-10-19 at the Wayback Machine (isp.)
**Köç dastanı** — Uyğur dastanı.

Dastanın məzmunu
----------------

Uyğurların yurdunda "Hulqun" adlı bir dağ vardı. Bu dağdan Tuşla və Sələngə adlı iki çay axardı. Bir gecə oradakı bir ağacın üzərinə göydən ilahi bir işıq düşdü. İki çay arasında yaşayan xalq bunu diqqətlə izlədi. Ağacın gövdəsində şişkinlik əmələ gəldi, ilahi işıq 9(doqquz) ay 10(on) gün şişkinlik üzərində durdu. Ağacın gövdəsi yarıldı və içində beş uşaq göründü. Bu ölkənin xalqı bu uşaqları böyütdü. Ən kiçikləri olan Buqun xan böyüyüncə xaqan oldu. Ölkə zəngin, xalq isə xoşbəxt oldu.

Çox zaman keçdi. Yuluq Tiqin adlı bir şahzadə xaqan oldu. Çinlilərlə çox döyüşdı. Xaqan, bu savaşlara son vermək üçün oğlu Qali Tigini bir Çin şahzadəsi ilə evlendirməyə qərar verdi. Çinlilər, şahzadələri qarşılığında hükümdardan Tanrı dağının ətəyindəki "Qutlu Dağ" adındakı dağı istədilər. Qali Tigin çinlilərə dağı verdi. Çinlilər dağı aparmaq üçün dağın ətrafında od qaladılar, dağ qızınca üzərinə sirkə tökdülər. Kiçik parçalara ayrılan dağı arabalara qoyaraq Çinə daşıdılar. Məmləketdəki bütün quşlar, heyvanlar öz dilləri ilə bu dağın gedişine ağladılar. Bundan yeddi gün sonra da Qali Tigin öldü. Qıtlıq və quraklık oldu. Yurdlarını buraxaraq köç etmək məcburiyyətində kaldılar. quşlar belə uçarkən "Köç-köç" deyə ötürdülər.

İstinadlar
----------


Vikimənbədə ***Köç dastanı*** ilə əlaqəli məlumatlar var.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ədəbiyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**"Beyeş"** ("**Biish**") məşhur tarixi başqırd xalq mahnısı uzun-kyui.

Tarix
-----

"Beyeş" mahnısı ilk dəfə A. S. Klyuçaryov tərəfindən 1933-cü ildə BASSR-in Temyasovo, Baymakski bölgəsi kənd sakini A. Kərimovun ifasında lentə alınıb. İlk dəfə "Başkort xalq yırdarı" məcmuəsində nəşr edilmişdir.

Mahnının müxtəlif versiyaları F. H. Kamayev, L. N. Lebedinsky , K. Y. Rəhimov, instrumental versiyalar — S. T. Rıbakov və "Ural Müsəlmanlarının məişət oçerki ilə musiqi və mahnıları" lentə alınmışdır.

Təsvir
------

Mahnıda hüquqları uğrunda mübarizə aparan və hakimiyyətin zülmündən gizlənən Beyeş batır təsvir olunur.

Rəvayətə görə, 19-cu əsrin ortalarında başqırdlar hərbçi qismində, Rusiyanın müharibələrində və yürüşlərində iştirak etmiş, müdafiə tikililərinin inşası və şəhərlərin abadlaşdırılması ilə məşğul olmuşlar. Hərbi xidmət yükünü çəkmək istəməyən başqırdlar xidmət etdikləri yeri tərk etdilər. Beyeş və ortaqları da bu cür qaçaq əsgərlər idi. Onların ələ keçirilməsi üçün dəstələr quruldu, lakin Beyeş və yoldaşları Abubakir Abdakov, Kunakbay Abdrahimov, Rəhmatulla Barakov, Kurman Ilbakov, Kutluşa Murzaqulov 10 il ərzində — 1838–1848-ci illər arasında ələ keçmədən yaşadılar. Beyeş Verxneuralski rayonunun Kaginski və Avzyano-Petrovski fabrikləri ərazisindəki Burzyanskaya, Tamyanskaya ərazilərində fəaliyyət göstərmişdir. 1848-ci ildə Skoryatinovun dəstəsi Beyeşin izinə düşür, atışmalardan sonra Beyeş və tərəfdarları ələ keçir. Əməliyyatdan sonra polis rəisi Skoryatinov IV dərəcəli müqəddəs Vladimir ordeni ilə mükafatlandırılmışdır. .

Mahnı yüngül major, melodik, vurğu ritmi ilə xarakterizə olunur. Süjeti Salavat Yulayevlə bağlı mahnılara yaxındır.

İfaçılar
--------

Mahnı İ. Dilmuhammedov, R. R. Karabulatov, A. S. Şaymuratovun repertuarında yer almışdır.

Melodiyanın istifadəsi
----------------------

"Beyeş" mahnısı Klyuçaryov, R. A. Murtazin, Rahimov tərəfindən səs və simfonik orkestr üçün, S. Q. Şagiahmedov tərəfindən səs və fleyta üçün tənzimlənmişdir.

Mahnının melodiyası A. S. Klyuçaryovun "Dağ nağılı" baletində, N. İ. Peykonun "Gulnazira", "Durna mahnısı", "Ayqılyu" ("Ayxılu") operasında istifadə edilmişdir.

Ədəbiyyat
---------

* Başqırd ensiklopediyası. — Ufa, 1996. — s. 618.
* Başqırd xaliq izhadı: Yirzar. 1-se kitab. — Efe, 1974;
* Diyarov K. M. Sal Uraldyn Mondary. — Efe, 1988;
* Rıbakov S. G. Ural müsəlmanlarının musiqisi və mahnıları. — SPb. 1897;
* Lebedinski L. N. Başqırd xalq mahnıları və melodiyaları. — M. 1962;
* Başqırd xalq sənəti. Cild 2: Ənənələr və əfsanələr. — Ufa, 1987.

Linklər
-------

* 

1. ↑  "Яндекс.Фотки". 2014-07-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-27.
**Makkenzi-Kinq** (*ing.* Mackenzie King Island) — Kanada Arktik arxipelaqına daxil olan ada. Hal-hazırda yaşayış yoxdur (2012).

Coğrafiya
---------

Makkenzi Kinq adası.

Adanın sahəsi 5048 km² təşkil edir. Adaların dünyada sahəsinə görə sıralamasında 115-ci, Kanadada isə 26-cı yeri tutur. Sahil xətdinin uzunluğu 444 km təşkil edir.

Makkenzi Kinq adası Kraliça Yelezaveta adalarına daxil olan iri adalardandır. Qrup özünə Brok, Borden adalarını özündə birləşdirir.

Ada kvadrat formaya malik olaraq 75 – 80 km ölçülərə malikdir. Ada alçaq relyefə malikdi.

Tarixi
------

Ada Vilyamur Stefanson tərəfindən 1915-ci ildə kəşf edilir. Sonradan adaya Kanadanın baş naziri Vilyam Layon Makkenzi Kinqin şərəfinə adlandırılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Atlas of Canada. List of Islands". 2012-01-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-15.
2. ↑  "Oceandots.com — The Islands Encyclopedia. Mackenzie King Island". 2010-12-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-15.
**Nuriyev Aləm Bayram oğlu** — tarix elmləri doktoru, professor, arxeoloq, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu ilk orta əsrlər Azərbaycan arxeologiyası şöbəsinin müdiri.

Həyatı
------

Aləm Nuriyev 1936-cı il oktyabr ayının 7-də Şamaxı rayonunun Göylər kəndində anadan olmuşdur. 1984–1989-cu illərdə qədim Bərdə şəhərinin araşdırılması məqsədilə qazıntı işlərində iştirak etmişdir. 1984-cü ildə Bərdə rayonunun Şatırlı kəndi yaxınlığında üzərində alban əlifbası ilə yazılar yazılmış insan fiqurlu qədim məzar daşı abidəsi aşkar etmişdir.

Əsasən Qafqaz Albaniyasının müxtəlif problemlərinin tədqiqi və öyrənilməsi, sənətkarlıq, şüşə, dulus, metalişləmə tarixi, Bərdə şəhərinin inkişaf mərhələləri, xaraba şəhərlərin (Şamaxı, Bərdə, Naxçıvan, Ərəs və s.) üzrə çıxarılması və Azərbaycan tarixinin digər problemlərinin öyrənilməsi və tədrisi ilə məşğul olur. AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun İlk Orta Əsrlər Azərbaycan Arxeologiyası şöbəsinin müdiridir. Rusiya Federasiyası Abidələrinin Mühafizəsi Cəmiyyətinin üzvüdür. 115-dən çox elmi məqalənin müəllifidir.

Əsərləri
--------

1. Qafqaz Albaniyasının şüşə məmulatı və istehsalı tarixi. Bakı: Elm, 1981
2. Bərdə şəhərinin tarixi arxeoloji oçerki. Bakı: Elm, 2001
3. Orta əsr Bərdə şəhəri. Bakı: Elm, 1986
4. Pir Mərdəkan — Xənəgah kompleksi.
5. Qafqaz Albaniyası şəhərinin topoqrafiyası və sənətkarlığı.

İstinadlar
----------
**Yusifov Dağıstan Eynal oğlu** (25 iyun 1942, Gığı, Qafan rayonu – 6 oktyabr 2018, Bakı) — Azərbaycan alimi.

Həyatı
------

Yusifov Dağıstan Eynal oğlu 1942-ci ildə anadan olmuş, 1959-cu ildə Qafan rayon Gığı orta məktəbi bitirmiş. 1960-cı ildə Qafan şəhərində Dağ mədən texnikomuna qəbul olmuş, 1962-ci ildə həmin texnikomu bitirərək həmin şəhərdə Dağ mədən axtarış idarəsində texnik mühəndis vəzifəsində çalışmışdır.

1964–1969-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin "Geoloji Coğrafiya fakültəsinin" coğrafiya müəllimi, coğrafiyaşünas ixtisası üzrə təhsil almışdır Kənd təsərrüfatı elmləri namizədi Dağıstan Eynal oğlu Yusifov 1970-ci ildən AEAda işləyir.

O, 1983-cü ildən AEA-nın Rəyasət Heyətinin qərarı əsasən Torpaqşünaslıq və aqrokimya İnstitutundan AEA-nın nəzdində yaradılmış "Məhsuldar qüvvələr və təbii sərvəti öyrənən komissiyaya keçirildi.

1989-cu ildə həmin komissiyada yaradılmış torpaq və bitkiçilik şöbəsinə şöbə müdiri seçilib.

2003-cü ildən həmin komissiya bağlandıqdan sonra AMEAnın Rəyasət Heyətinin qərarı əsasında İqtisadiyyat İnstitutunda a.e.i. vəzifəsində çalışır. 41 il müddət ərzində 131 məqalə və tezisləri, 10 monoqrafiya, 4 metodik vəsait çap edərək ölkə iqtisadiyyatının regionlarda düzgün və səmərəli istifadəsində yaxından köməklik edir.

D. Yusifov Respublikanın aktual problemləri barədə müntəzəm olaraq dövrü mətbuatda, həmçinin beynəlxalq elmi konfranslarda çıxış edir. Şöbədə müzakirə olunan Dissertasiya işini oxuyub, öz elmi fikirlərini tövsiyə edir.

Ailəlidir 4 övladı var. Dağıstan Eynal oğlu Yusifov 2018-ci il oktyabrın 6-sı 76 yaşında ürək tutmasından dünyasını dəyişib.

Mənbə
-----

* Ağadadaş Qafarov, Akif Əsgərov. "Elmə həsr olunmuş ömür", Bütöv Azərbaycan qəzeti, № 20(152), 9–13 iyun 2012-ci il.

İstinadlar
----------

Yusifov Dağıstan Eynal oğlu Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine
**YouPorn** — YouTube formatında pulsuz pornoqrafik video hostinq saytı. 2006-cı ilin avqustunda təsis edilib və ən populyar pornoqrafik video saytlar sırasına daxil olmağı bacarıb. 2007-ci ilin noyabrında internetdə ən böyük pornoqrafik saytı olmuşdur.

Konsepsiya
----------

Youtube və buna bənzər saytlar kimi Youporn da videoları izləmək üçün Flash texnologiyasından istifadə edir. Yüklənmiş videolar adətən 5 gündən sonra əlçatan olur. Saytın məzmununa kommersiya pornoqrafik filmləri, pornoqrafik sayt reklamları və öz-özünə hazırlanan həvəskar videolar daxildir. Bu veb 2.0 (və ya porno 2.0) saytı digər porno saytlardan çox fərqlənir. Tamamilə pulsuz və reklam dəstəklidir. 2007-ci ilin may ayında onun aylıq gəliri 120 min dollar müəyyən edilmişdir.

Sahibkarlığı
------------

Bu domen adı şirkət tərəfindən 2005-ci ilin dekabr ayında qeydiyyata alınmışdır. Bu saytda əlaqə ünvanlarının heç bir siyahısı saxlanılmır.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
**Mentuhotep** — Qədim Misirin dövlət xadimi və On ikinci xanədan fironu I Senusretin maliyyə işləri (xəzinədar) mənsubu. Menhotep Orta padşahlıq dövründə ən yaxşı təsdiq olunmuş məmurlarından biridir. Karnakda onu katib kimi göstərən bir sıra heykəllər mövcuddur. Bunlara görə ona *bütün kral işlərinə nəzarətçi* titulu verilmişdir ki, bu da onun Karnakdakı məbədin tikintisinə nəzarət etməkdə iştirak etdiyini göstərir. El-Liştdə onun I Senusret piramidasının yanında böyük bir məzarı var idi. Tapılan zaman o, ciddi zədələnmişdi, lakin burada yüksək keyfiyyətli relyef qalıqları və heykəl parçaları vardı. Qəbrin olduğu yerdə hələ də biri sındırılmış, digəri yaxşı qorunmuş, qranitdən hazırlanmış və parlaq rənglənmiş interyeri olan iki sarkofaq var idi.

Abidosda Mentuhotepin adına böyük bir stel ucaldılıb. Üzərində bir sıra rəsmi titullar, o cümlədən vəzir titulları yazılmışdır. Mentuhotepin türbəsində vəzir titulu yoxdur. Ona görə də onun əslində vəzir olması, yoxsa fəxri rütbə olması ilə bağlı bəzi müzakirələr mövcuddur.

I Senusretin 22-ci ildə Sobexotepi xəzinədar kimi təyin etdiyi təsdiqlənir. Mentuhotep onun xələfi olmalı idi. Onun hələ də II Amenemhet dövründə vəzifədə olub-olmadığı məlum deyil.

Ədəbiyyat
---------

* Dieter Arnold: *Middle Kingdom Tomb Architecture at Lisht.* New York 2008, S. 38–50, Tafeln 62–92, ISBN 978-1-58839-194-0
* William Kelly Simpson: *Rulers and Administrators - Dynasty 12, The Rule of the House of Itj-towy with Some Personal Reminiscences*, In: D. P. Silverman, W. K. Simpson, J. Wegner (Hrsg.): *Archaism and Innovation: Studies in the Culture of Middle Kingdom Egypt*, New Haven, Philadelphia 2009 S. 297-300 ISBN 978-0-9802065-1-7
|  |
| --- |
|  |
| Bu məqalə bu seriyasındandır: |
| Yaponiya mətbəxi日本料理 |
| Regional mətbəxlərƏsas məqalə
* Naqoya
* Okinava
* *Yoşoku*
 |
| İnqredientlər
* *Bento*
* Əsas xörəklər
* Desertlər
* Əriştələr
* *Saşimi*
* *Suşi*
 |
| Hazırlama və bişirmə
* Stir-fray
* İkiqat buğlama
* Qırmızı bişirmə
 |
| Ləvazimatlar
* Yaponiya bişirmə ləvazimatlarının siyahısı
 |
| Tədbir və festivallar
* Etika
* *Kayseki*
* Yeni il
 |
| * b
* m
* r
 |

**Rafute** (ラフテー?) – Yaponiyanın Okinava mətbəxinə aid donuz qabırğasından hazırlanan yemək. Rafute dərisi soyulmamış donuz qabırğasının soya sousunda və qəhvəyi şəkərdə pörtlədilməsi ilə hazırlanır. Yaponiya inancına görə ömrü uzadan yeməkdir. Rafute Okinava Krallıq Mətbəxinin yeməklərindən biri olmuşdur.

Havay adalarında rafute "şoyu donuz əti" adı ilə tanınır. və boşqablarda qəlyanaltı kimi servis edilir. Rafuteni Havay adalarına 1900-cü illərin əvvəlində Okinava immiqrantları gətirmişdilər. Etnik okinavalılar Havay adalarının paytaxtı Honolulu şəhərində bir çox restoran işlətmişdilər.

Qalereya
--------

* Rafute Vaykikidə.Rafute Vaykikidə.
* Rafute Nahada.Rafute Nahada.
* Rafute Qinzada.Rafute Qinzada.
* Rafute Tokioda.Rafute Tokioda.
* Şişə taxılmış rafute.Şişə taxılmış rafute.
* Düyülü rafute Qinzada.Düyülü rafute Qinzada.
* Rafute Tokioda.Rafute Tokioda.
* Okinava rafutesi.Okinava rafutesi.
* Rafute və tofu.Rafute və tofu.

Həmçinin bax
------------

* Qoya çanpuru
* Okinava mətbəxi

İstinadlar
----------

1. ↑  A surprising slice of Japan by Tom Downey June/ July 2013 AFAR page 38
2. ↑  *Corum, Ann Kondo.* Ethnic Foods of Hawaiʻi. Honolulu, Hawaii: Bess Press. 2000. səh. 78.

Vikianbarda ***Rafute*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  
Xəta: şablon boşdur
**Mikkel muzeyi** (Eston dili: Mikkeli muuseum)- Estoniyada yerləşən incəsənət muzeylərindən biridir. Tallində Kadriorq parkının yaxınlığında yerləşir. Muzey 1994-cü il iyunun 25-də incəsənət kollekioneri Yohannes Mikkel tərəfindən qurulmuşdur. Yohannes Mikkel muzeyə Qərb incəsənəti və Çin çini toplusu nümunəklərini hədiyyə etmişdir.

Tarixi
------

Muzey incəsənət kolleksioneri Yohannes Mikkel tərəfindən qurulmuşdur. Yohannes Mikkel muzeyə Qərb incəsənəti və Çin çini toplusu nümunələrini hədiyyə etmişdir. Yohannes Mikkel (1907-2006) cənubi Estoniyada anadan olmuşdur. Tartu Universitetində müxtəlif fənlər üzrə dərs demiş, İkinci Dünya Müharibəsindən sonra isə antik mağazada menecer kimi işləmişdir. O, internet vasitəsilə indiki muzeyin kolleksiyasını toplamağı bacardı. 1996-cı ildə Kadriorq sarayının köhnə mətbəxinin yerində muzeyin yeni binası inşa edildi.

Kolleksiya
----------

Muzeydə təxminən 600 eksponat var. Eksponatların əsas hissəsini 16-cı əsrdən 19-cu əsrə qədər Hollandiya rəssamlarının qızıl dövrünə aid rəsm nümunələri təşkil edir. Buraya Albrext Dürer, Lukas Kranax (böyük), Rembrandt, Klaude Lorreyn, Adrian van Ostade, Yakob van Ruisdal, Felisyan Ropsun əsərləri daxildir. Kolleksiyanın əhəmiyyətli hissəsi təxminən eyni vaxt müddətində çəkilmişdir; Rəssam Melçinor d'Hondekoter və Jin François de Troy tərəfindən çəkilmiş bir şəkli və Antoni van Dayk tərəfindən çəkilən bir portreti misal göstərmək olar.

Rəsm əsərlərindən başqa muzeydə Avropa keramika və Çin saxsı qabları nümunələri nümayiş olunur. Mikkelin kolleksiyası bir neçə əsri əhatə edən, Avropa keramika kolleksiyasını nümayiş etdirən yeganə Estoniya muzeyidir. Çini qabların kolleksiyasına Meissen çini qabları, Sevres çini qabları, Royal Kopenhagen çini qabları və Rusiya çini qabları daxildir. Çin çini kolleksiyası ağ-göy çinilərdən təşkil olunub.

Muzeyin qalereyası
------------------

* Klaude Lorreyn, Campo Vaccino (1636)Klaude Lorreyn, *Campo Vaccino* (1636)
* Albrext Dürer, Hercules Conquests the Molionites (1496-1498)Albrext Dürer, *Hercules Conquests the Molionites* (1496-1498)
* Jin François Jeninet, Venus Disarming Amor (c. 1768)Jin François Jeninet, *Venus Disarming Amor* (c. 1768)
* Jin-Baptista-Kamilla Korot, İtalian Landscape (1865)Jin-Baptista-Kamilla Korot, *İtalian Landscape* (1865)
* Adrian van Ostade, Grace (1653)Adrian van Ostade, *Grace* (1653)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2015-01-30 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-15.
2. 1 2  "About Johannes Mikkel". Art Museum of Estonia. 19 February 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 February 2013.
3. 1 2  "Johannes Mikkel collection". Art Museum of Estonia. 30 November 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 February 2013.

Xarici keçidlər
---------------

* Official homepage of the museum
**Noqir** (Oset. Ногир) kəndi Şimali Osetiya Respublikasının Priqorodnı rayonunda yerləşir. Noqirski kənd yaşayış məntəqəsinin inzibati mərkəzi.

Coğrafiya
---------

Noqir kəndi Priqorodnı rayonunun şimal hissəsində, Terek çayının sol sahilində yerləşir və faktiki olaraq onun şimal ətrafı kimi Vladiqafqaz şəhəri ilə birləşir.
Qəsəbə torpaqları ilə həmsərhəddir: cənubda Vladiqafqaz, şimalda Alxaçurt, şimal-şərqdə Mixaylovskoye və şərqdə Zavodski.

Etimologiya
-----------

Noqir sözü osetin dilindən tərcümədə Yeni Osetiya (Oset. Ног Ир) deməkdir.

Tarix
-----

Oktyabr inqilabından əvvəl Noqir kəndini yerində çar hərbi təlim poliqonu yerləşirdi.
Müasir Noqir kəndi 1921-ci ildə əvvəllər Xristianovskoye kəndində (indiki Diqora şəhəri) məskunlaşmış Cənubi Osetiya qaçqınları tərəfindən qurulmuşdur.
Kənddəki ilk məktəb 1930-cu illərin sonlarında inşa edilmişdir.
1992-ci ilin yazında, Noqir kəndinin cənub-qərb kənarında, Respublika hakimiyyəti Santa Barbara mikrorayonunun (kəndin bir hissəsi Cənubi Osetiya və Gürcüstanın daxili rayonlarından olan qaçqınlar üçün yaşayış məntəqəsidir) inşasına başladı. Hal hazırda mikrorayonda 221 ev var.
1992-ci ilin payızında Osetiya-İnquş qarşıdurması zamanı Noqir kəndində hərbi əməliyyatlar aparılmadı, yalnız müvəqqəti qaz, elektrik, su təchizatı kəsildi.

Əhali
-----

Noqir şəhərinin əhalisi əsasən osetinlərdir, kəndləri 1921-ci ildə qurulmazdan əvvəl Osetiyanın mərkəzi və cənub hissələrinin müxtəlif dərələrində yaşayırdılar. 2010-cu il Ümumrusiya Əhali Siyahısına görə kəndin milli tərkibini 96,1 % osetinlər, 1,6 % ruslar və 2,3 % digərləri təşkil edir.

Arxeologiya
-----------

Noqirdə, kəndin əsas küçəsində 1000 m² ərazidə yerləşən erkən tunc dövrünə aid (təxminən 4 min illik) Maykop  mədəniyyətinə aid bir kurqan var.

Abidələr
--------

"Əbədi məşəl" memorial kompleksi  

Kəndin girişindəki "keşik aslan"  

Üç qat Olimpiya çempionu Artur Taymazovun abidəsi  

İki qat dünya və Olimpiya çempionu Timur Taymazovun abidəsi  

Üçqat dünya çempionu və Olimpiya çempionu Elbrus Tedeyevin abidəsi  

İosif Stalinin abidəsi (Dzukatı)  

"İki pioner" ilk məktəbin girişindəki abidə.  

Olimpiya çempionu Alan Huqayevin abidəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  GEOnet Names Server. 2018.
2. ↑  "Ногир – село с богатой историей". 2021-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
3. ↑  "Литературная Россия". 2014-11-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
4. ↑  "Пригородный район Россия - НОГИР". 2022-09-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
5. ↑  "История селения Ногир". 2019-10-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
6. ↑  "Том 4. Таблица 4. Национальный состав РСОА по муниципальным образованиям по переписи 2010 года". 2016-03-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
7. ↑  "«Ногирский» курган оказался разграбленным". 2023-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
8. ↑  "В Ногире археологи нашли уникальное захоронение Источник: Все права защищены © МИА "Южная Осетия сегодня"". 2020-11-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
Kuban deltası (1870)
**Kuban deltası** — Rusiya ərazisində yerləşən iri deltalardan biri. Delta Kuban çayının mənsəbində yerləşir. Sahəsi 4 300 km² təşkil edir. Bu sahə Volqa çayının illik su sərfiyyatının 5 % təşkil edən Kuban çayı üçün böyük göstəricidir. Kuban deltası Azov dənizinin şərq sahillərində yerləşir. Çayın qolları sahil boyunca ensiz zolaq şəklində axır. Onun qollarından bəziləri Taman yarımadası ərazisindən dənizə tökülür. Bu isə deltanı dünyanın ən fərqli deltası edir. Belə ki yarımadanın degər sahilini Qara dənizin suları yuyur. Deltanın sahil xəttinin uzunluğu 280 km-dir. Bunun 160 km Azov dənizi, 120 km isə Qara dənizin sshilini təşkil edir.

Xüsusiyyətləri
--------------

Çağdaş delta balaqlıqlaşmış liman, göl, ada və adaçıqlarla zəngin olan bir sahədir. Bölgə Mülayim və Subtropik iqlim qurşaqlarının kəsişdiyi sahədə yerləşir. Delta zəngin fauna və floraya sahibdir. 1980-ci illərdən Çaqqallar deltanın ərazisində məskən salmışlar. Onlar kifayət qədər isti sevər olmalarına baxmayaraq bölgəyə uyğunlaşmışlar. Kuban çayı öz başlanğıcını Qafqazın buzlaqlarından götürür. O Azov dənizinə tökülən Don çayından sonra ikinci böyük çaydır. Uzunluğu 870 km, hövzəsinin sahəsi isə 57 900 km² təşkil edir. Hər il deltaya 13,5 km³ su gəlir ki, bununda 2,5 km³ bataqlıqlarda qalır. Krasnodar su anbarının inşasından sonra çayın dənizə tökülən suyunda azalma müşahidə edilir. Bu cəmi 11,0 km³ təşkil edir.

Faktlar
-------

Əvvəllər Azov dənizi çağdaş Krasnodar vilayəti ərazisinə qədər uzanırdı. Taman yarımadası isə sadəcə bir arxipelaq idi. Sonradan arxipelaqda olan adaları ayıran boğazlar lillə dolmuşdur.

Mənbə
-----

* Дельта Кубани в проекте «Водно-болотные угодья России»
* Дельта Кубани Arxivləşdirilib 2013-08-17 at the Wayback Machine на сайте НПО «Wetlands International»
* Дельта р. Кубани Arxivləşdirilib 2010-02-07 at the Wayback Machine
* Палеогеография дельты Кубани
* Берега Азовского моря и дельты рек Arxivləşdirilib 2018-01-24 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  "Кубань 24 - На Кубани охотники начали отстреливать лис, волков и шакалов". 2023-07-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-13.
2. ↑  "На Кубани начался сезон охоты на шакалов - Сочи Экспресс1: городской портал". 2016-12-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-13.
**Oda** — lirik şeir və musiqi janrı. Bir şəxsin, yaxud mühüm, təntənəli hadisənin şərəfinə yaradılan şeir, mahnı.

Qədim Yunanıstanda və Romada yaranmış (Pindar, Horatsi, Ovidi), klassizm dövründə Qərbi Avropada geniş yayılmışdı. M.B.Lomonosov, Q.R.Derjavin, A.N.Radişşev, K.F.Rıleyev, A.S.Puşkin və başqa rus şairləri vətəndaşlıq ruhlu odalar yazmışlar.

XIX–XX əsrlər poeziyasında oda janr kimi tədricən aradan çıxmış, sovet şeirində ara-sıra işlənmişdir (V.Mayakovski və başqaları).

Yaxın və Orta Şərq, eləcə də Azərbaycan ədəbiyyatındakı qəsidə odaya yaxındır.

XVII əsrdən Qərbi Avropa ölkələrində saray şənlikləri, hər hansı təntənəli hadisənin, yaxud əyanın şərəfinə yazılmış vokal-instrumental əsər də oda adlanmışdır. İngiltərədə (H.Pörsell, G.Hendel), Almaniyada (İ.Bax, L.Bethoven) kantataya yaxın odalar yaranmışdır. Sonralar müxtəlif heyətlər, o cümlədən xalis instrumental heyət üçün odalar yazılmışdır (F.List, J.Bize, İ.Stravinski, S.Prokofyev və başqaları).

Azərbaycan bəstəkarlarından Cahangir Cahangirov, R.Mustafayev, Emin Sabitoğlu və başqalrının odaları var.

Ədəbiyyat
---------

* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, VII cild. Bakı, 1983. səh.324
* Державин Г. Рассуждение о лирич. поэзии или об оде, Сочинения, т. 7, СПБ, 1872;
* Гуковский Г. Из истории русской оды XVIII века, в кн.: Поэтика, т. 3, Л. 1927;
* Тынянов Ю. Ода как ораторский жанр, в его кн.: Архаисты и новаторы, Л. 1929.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Şəhla Nağıyeva.* "Poeziya tərcüməsinin bəzi məsələləri: Azərbaycan və ingilis poeziyasında forma: qarşılıqlı tərcümə problemləri" (az.). translit.az. 2011. 2014-05-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-11-02.

Xarici keçidlər
---------------

* "1911 Encyclopedia Britannica: Ode". StudyLight.org (ingilis). studylight.org. İstifadə tarixi: 2014-11-02.
* *Ал.Морозов.* "О́ДА". Краткая литературная энциклопедия (КЛЭ) (rus). feb-web.ru. İstifadə tarixi: 2014-11-02.
**Germaniya Slavika** (*lat.* Germania Slavica; mənası – "Slavyan Almaniyası") — 1950-ci illərdən bir tərəfdən Mərkəzi Avropada germanlar və slavyanların yaşadığı ərazilər arasında orta əsrlərdə mövcud olmuş dil sərhədi zonasını ifadə etmək üçün istifadə edilən tarixşünaslıq termini.

Germaniya Slavika I minilliyin sonundan bəri birlikdə vendlər adlanan slavyan tayfalarının yaşadığı yerdir. Şərqi Avropada germanların məskunlaşması zamanı slavyanlar german ekspansiyasına məruz qalmışdılar. Onlar son orta əsrlərin bu dövründə çox böyük sosial dəyişikliklərə, eləcə də alman köçkünlərinin axınına məruz qalmışdılar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Christian Lübke, *Struktur und Wandel im Früh- und Hochmittelalter: eine Bestandsaufnahme aktueller Forschungen zur Germania Slavica*, Franz Steiner Verlag, 1998, p.9, ISBN 3515071148
2. ↑  *J. Hackmann.* "From Germania Slavica to Slavia Germanica? (От Germania Slavica к Slavia Germanica?)// Studia Slavica et Balcanica Petropolitana". Academia. September 29, 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: September 6, 2020.
**Teymur Kərimov - şəhid**

Həyatı
------

Teymur Kərimov 1970-ci il noyabrın 16-da Quzanlı kəndində anadan olub.1987-ci ildə kənd orta məktəbini,1990 -cı ildə isə Xındırıstan texniki peşə məktəbini bitirib,sürücülük vəsiqəsi alıb. Həmin ildə sovet ordusu sıralarına çağrılıb,ikiillik hərbi xidmətini Ukraynada başa vurandan sonra doğulduğu kəndə qayıdıb.

Bu vaxt cəbhədə döyüşlərin qızğın çağı,ordumuzun Ağdərə və Ağdam istiqamətlərində irəlilədiyi günlər idi.Bir yandan bu,bir yandan da üç-dörd ay əvvəl itkin düşən qardaşı Firdovsinin dərdi Teymuru rahat buraxmadı. Əsgərlikdən qayıdandan cəmi bir neçə həftə sonra Teymur könüllü olaraq milli orduya yazıldı.

Döyüş yolu Ağdərə istiqamətindən başlanan Teymur Canyataq, Gülyataq,Qazançı,Mehmanə kəndlərinin azad olunmasında iştirak edir,Canyataq və Gülyataq dağlarından dəfələrlə əldən-ələ keçdiyi qanlı döyüşlərdə böyük fədakarlıq göstərib.

1992-ci il avqustun 20-də də Gülyataq yüksəkliyi uğrunda gedən növbəti döyüşlərdən birində düşmən düşmən gülləsi Teymurun həyatına son qoydu.

İstinadlar
----------
**Timofey Vasilyev** (tam adı: *Timofey Vasilyeviç Vasilyev*, *rus.* Тимофей Васильевич Васильев; 19 fevral (3 mart) 1897 – 23 iyun 1939, Moskva) — Mordoviya (Erzyan) hüquqşünası, Mordoviyada müasir məhkəmə prosesləri sisteminin qurucusu, ictimai-siyasi xadim. 1917-ci il oktyabr inqilabının iştirakçısı.

Bioqrafiyası
------------

Timofey Vasilyev 19 ferval 1897-ci ildə Tomsk vilayəti Marinski qəzası, Tavla kəndində ortabab kəndli ailəsində anadan olmuşdur. 1909-cu ildə 
ailəsi ilə birlikdə Kuznetsk hövzəsinin Anjer kömür mədənlərində işləmək üçün işləməyə başlamışdır. Atası mədəndə, Timofey isə daşıyıcı işləyirdi. 1910-cu ildə mexaniki emalatxanada dəmirçi fəaliyyətinə başlayır. 1915-ci ildə isə ailəsi ilə birlikdə doğma Tavla kəndinə qayıdır. bir müddət sonra isə dünyavi məhkəmədə katib işləyir. 1916-cı ildə hərbi xidmətə çağrılır. Sıravi olaraq Omsk hərbi dairəsinin qərargahında katib kimi hərbi xidmət edir. 1917-ci ilin iyun ayında Omsk hərbi dairəsi, Diviziya Qərargah sədri seçilir. Elə həmin ildən Omskda məhkəmələrə təyinat alır. 
1918-ci ildə Qırmızıqvardiyaçıların komandasında plemyotçu olaraq, daha sonra partizan dəstəsində xidmət edir. Krasnoyarskda hüquqi bölmənin rəhbəri işləyir. 1920-ci ilin yazından Qırmızı Ordunun Krasnoyarsk Piyada Məktəbinin kursantı olur. 1921-ci ildə Uzaqşərq Respublikasının Hərbi-Siyasi məktəbində batalyon komandiri vəzifəsində işləyir. 1924 – 1930-cu illərdə Moskva Dövlət Universitetinin Sovet hüququ fakultəsində təhsil alır. Yelizaveta Pavlovna Ryabova ilə ailə həyatı qurmuşdur. May 1925-ci ildə Ramzay adlı oğlu dünyaya gəlir. 1928-ci ilin iyun ayında Mordoviya qəza məhkəməsinin sədri seçilməsi ilə əlaqədar Saranska gəlir. 1931-ci ildə Londonda SSRİ ticarət missiyasına hüquqi məsləhətçi təyin edilir. 1932-ci ilin 8 aprelində qızı Lamruz (Elyanora) dünyaya gəlir. 8 aprel 1938-ci ildə Moskvada «Mordoviya Sağ-Trotski Burjua Milliyyətçi Terrorist Bloku» işi ilə əlaqədar həbs edilir. Saranskda tək nəfərli kamerada işgəncələrə məruz qalır. Ailəsini qorumaq məqsədi ilə əlaqədar əvvəlcədən hazırlanmış protokolu imzalayır. 1938-ci ilin oktyabrında Moskvadakı Butır həbsxanasına salınır. 1939-cu ilin 27 aprel tarixində Moskva Hərbi Dairəsinin Hərbi Məhkəməsitərəfindən RSFSR Cinayət Məcəlləsinin 58-1a və 58-11-ci bəndinə əsasən təqsirli bilinmiş və güllələmə qərarı çıxarılmışdır. Timofey Vasilyev 31 iyul 1939 güllələnmişdir. 1992-ci isə ona bəraət verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Timofey Vasilev". 2019-12-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-14.
**Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Hərbi Baytar İdarəsi** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə qoşun hissələrində istifadə olunan atlar və qoşqu heyvanlarının bəslənilməsi, mühafizəsi, müalicəsi və bundan ötrü müəyyən edilmiş xidmətlərin icrasını təşkil edən orqan.

Yaradılması
-----------

Müstəqil struktur kimi 1919-cu ilin əvvəlində fəaliyyətə başladığı güman edilir. Hərbi-baytar idarəsi qoşun hissələrində baytar xidməti göstərirdi. Bu xidmətdən əsasən, süvari və topçu hissələrində, həmçinin piyada və təchizat bölmələrində istifadə olunurdu.

Fəaliyyəti
----------

1919-cu ilin martından başlayaraq hərbi baytar idarəsinin rəhbərliyi ilə nalbəndlər hazırlayan 4 təlim dəmirçixanası açılmışdı. Həmin dəmirçixanalar 1-ci Tatar süvari alayında, 2-ci Qarabağ süvari alayında, 1-ci topçu briqadasında və nəhayət, 2-ci dağ topçu divizionunda fəaliyyətə başlamışdılar. Bunlardan başqa, hərbi-baytar idarəsinin tabeliyində baytar xəstəxanası da fəaliyyət göstərirdi. Hərbi-baytar idarəsinə baytar həkimləri Yermonski və Kvitaşvili rəhbərlik etmişlər.

Ləğvi
-----

1920-ci il martın 15-də hərbi nazirliyin digər təminat və təchizat strukturları kimi hərbi-baytar idarəsi də Azərbaycan ordusunun təchizat rəisinin tabeçiliyinə verildi.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Ensiklopediyası, I cild, Bakı, 2004.

### İstinadlar

1. 1 2  Manaf Süleymanov, Azərbaycan ordusu (1918–1920), Bakı, 1998.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli Ordusu
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Hərbi-tibb idarəsi
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Ləvazimat İdarəsi
**Lisinanın binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Lermontov xiyabanı ev 10 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin 70-ci illərində inşa edilmişdir. Binanın hazır ki, vəziyyəti idealdır. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. Bina Nikolay Dmitriyeviç Alferakinin vəsaiti hesabına inşa edilmişdir. Bir mərtəbədən ibarət olaraq müxtəlif dekor elementləri ilə işlənmişdir.

Tarixi
------

Bir mətəbədən ibarət olan bina Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri Lermontov xiyabanı ev 10 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin 70-cı illərində Nikolay Dmitriyeviç Alferakinin ailəsinə malik olmuşdur. 1873-cü ildə binanı diş həkimi Qriqoriya Valtera satın almışdır. 1880-ci ildə 1906-ci ilə qədər binanın sahibi Aleksandra Dmitrievna Lisinaya məxsus olmuşdur. Onun əri Nikolay Anastasyeviç Lisin ilk əvvəllər həkim olmuşdur. Sonradan isə iqtisadi sahələrdə çalışmışdır. O, Xeyriyyə cəmiyyatının təşkilatçılarından biri, Şəhər Dumasının üzvü olmuşdur. 1897 - 1901-ci illərdə və 1901 - 1905-ci illərdə Nikolay Lisin şəhər rəhbəri olmuşdur.

1915-ci ildə binanın mülkiyyət hüququ Aleksndra və Nikolay Lisinin övladlarına keçmişdir: Aleksey, Mixail, Qriqori və Boris. Bu zaman binanın qiyməti 15200 rubl olaraq qiymətləndirilirdi. Lisinlərin övladları haqqında az məlumat vardır. Aleksey Nikolayeviç Taqanroq İqtisadi uçilişində dərs deyirdi. Qardaşlar binaya 1925-ci ilə qədər sahib idilər.

Təsviri
-------

Bina bir mərtəbədən ibarətdir. Yarım zirzəmi mərtəbəsinə də sahibdir. Fasadı müxtəlif elementlərlə işlənmişdir. Burada lepka elementləri vardır. Üstəlik Alferaki ailəsinin gerbi bu gündə fasadda qorunub saxlanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Лицина дом//Энциклопедия Таганрога". 2023-07-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-21.
2. ↑  "Дом 10, Лермонтовский переулок". 2017-03-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-21.