recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tambora** — İndoneziyanın Sumbava adasının şimalında olan vulkanik mənşəli dağ, strаtоvulkаn.

1815-ci ildəki pürkürməsi
-------------------------

1815-ci ildə baş vermiş püskürmə tarixdə məlum olan ən güçlü püskürmədir. Bu püskürmə nəticəsində 72 min insan həlak olmuşdur. "Yayı olmayan il" adlandırılan 1816-cı ildə Şimali Amerikada və Qərbi Avropada havaların çox soyuq keçməsinin əsas səbəbi bu vulkanın püskürməsi hesab olunur. Belə ki, 1920-ci ildə amerikalı iqlim tədqiqatçısı Uilyam Hamfreys "Yayı olmayan ili" izah edərək bilmişdir ki, iqlimdə baş verən dəyişikliklərin səbəbi Sumbava adlı İndoneziya adasında yerləşən Tambora vulkanının püskürməsidir. Bu püskürmə tarixən müşahidə edilmiş ən güclü vulkan püskürməsi sayılır. 1815-ci ildə baş vermiş bu püskürmə VEİ şkalası üzrə 7 bal gücünə malik idi və atmosferə atılmış 150 km3 kül növbəti illərdə şimal yarımkürəsində vulkanik qış effekti yaratmışdı.

Tambora vulkanının püskürməsi nəticəsində yaranmış Çində də soyuq hava ağacları və düyü əkinlərini məhv etmişdi. Şimalda hətta camışlar da qırılmışdı. Musson mövsümünün dövriliyini pozdu və bu Yantszı çayının dərəsində daşqınlara səbəb oldu. Hindistanda yay mussonlarının gecikməsi daşqınlara və vəba epidemiyasına səbəb olmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Yayı olmayan il

İstinadlar
----------

1. ↑  "Вулкан Тамбора".  (#cite\_web\_url)
2. ↑  "MOUNTAINS OF THE INDONESIAN ARCHIPELAGO". Peaklist. Peaklist.org. 2012-01-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-05-01.
3. ↑  Facts – Year Without Summer Arxivləşdirilib 2020-03-08 at the Wayback Machine *Extreme Earth*, Discovery Channel
**Enlibarmaq çay xərçəngi** (*lat.* Astacus astacus) — heyvanlar aləminin buğumayaqlılar tipinin ali xərçənglər sinfinin onayaqlılar dəstəsinin çay xərçəngləri fəsiləsinin çay xərçəngi cinsinə aid heyvan növü.

Enlibarmaq çay xərçənginin bədəni iki hissədən ibarətdir. Onlar baş-döş və qarıncıq adlanır. Çay xərçənginin tənəffüs orqanları yerimə ayaqlarının dibindəki qəlsəmələrdir. Çünki onların baş döş hissəsi secilmədiyi üçün baş-döş və qarıncıqdan ibarətdir. Ayrıcinslidirlər. Ürək beşbucaqlıdır, baş-döş hissənin bel tərəfində yerləşir. Açıq qan-damar sistemi vardır.

Bütün Avropa qitəsində şirin sularda yayılmışdır. Onun təbii populyasiyası XIX əsrin sonu, XX əsrin əvvəllərində xeyli azalmışdır, XX əsrin ortalarından isə Amerikadan gətirilmiş xallı çay xərçəngi - Pacifastacus leniusculus onu təbii yaşayış yerlərindən sıxışdırmağa başlamışdır. Hazırda xüsusi qorunma (VU) statusuna malikdir.

Xərçəng təmiz şirin sulara-düzənlik çaylarına, göllərə, nohurlara və iti axarlı dağ çaylarına üstünlük verir. Təmiz suyun bioloji göstəricisidir. Bitki mənşəli komponentlər qidalanmada üstünlük (90%) təşkil edir. Xərçəng yayda təzə su bitkiləri və fitoplanktonla, payızda və qışda isə ölmüş bitki qalıqları, yumşaqbədənli, qurdlar, həşaratlar, onların sürfələri, ölmüş heyvan qalıqları və s. ilə qidalanır. Qida axtarışı üçün yuvadan 250 m-dək uzaqlaşa bilir. Çürüməyə başlayan heyvan cəmdəklərinin qoxusunu uzaq məsafədən hiss edir. Gündüzlər gizlənir, gecələr ov edir. Yumşaq qruntlarda özünə 35-120 sm dərinlikdə yuva qaza bilir. Bu xərçəng digər çay xərçəngləri kimi irəli hərəkət edir, qarıncıqla avarlayaraq arxaya üzür. Bir erkək fərd üç dişini mayalaya bilər. Yeni yumurtadan çıxmış xərçəngciklərin bədən ölçüsü 2 mm-dəkdir. Onlar ilk 10-12 günü ana ilə birgə, onun qarnı altında yaşayırlar. İnkişafın birinci ilində xərçəngciklər beş dəfə qabığını dəyişir. Onların fərdi kütləsi 1,0-1,5 q olur. Enlibarmaq xərçəng 20-25 il yaşaya bilir. Hələ orta əsrlərdən delikates yemək hesab edilir.

Bədən örtüyünün 40%-ni üzvi maddələr, 60%-ni isə kalsium duzları təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Astacus astacus* | 
* Wikidata: Q210959
* Wikispecies: Astacus astacus
* ADW: Astacus\_astacus
* BioLib: 25494
* BOLD: 27896
* EoL: 1021866
* EUNIS: 40
* Fauna Europaea: 238436
* Fauna Europaea (new): 704d3535-9173-4d58-a278-0e481362a810
* GBIF: 2226998
* iNaturalist: 84862
* IRMNG: 10604893
* ISC: 92629
* ITIS: 97333
* IUCN: 2191
* NBN: NHMSYS0000377491
* NCBI: 6715
* WoRMS: 877649

 |
| *Cancer astacus* | 
* Wikidata: Q109653894
* GBIF: 8372144
* ITIS: 1133560

 |
**Enliyarpaq gərməşov** (*lat.* Euonymus latifolius) — bitkilər aləminin celastrales dəstəsinin celastraceae fəsiləsinin gərməşov cinsinə aid bitki növü.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Hündürlüyü 2–3 (4) m-ə qədər olan hündür kol və ya kiçik ağacdır. Budaqları dəyirmi, hamardır. Yarpaqları iri, çılpaq, uzunluğu (6) 8–12 (20) sm, eni (2) 4–6 sm-dir, uzunsov-ellipsvari və ya uzunsov-əksinəyumurta-şəkillidir, sivriləşmişdir, qaidə hissəsində dəyirmi və yaxud az pazvaridir, kənarları qeyri-müəyyən az mişarvari və yaxud tam-kənarlıdır. Saplağı qısa olub, uzunluğu 5-22 mm-dir. Çiçək qrupu qalxanaoxşardır, çiçəklərinin sayı (5) 7–21 ədəd olub, uzun, nazik, meyvə verən ərəfədə əyilən çiçək saplağı üzərindədir. Ləçəkləri 5 ədəd, (nadir hallarda 4) tutqun yaşıl rəngdədir, ellipsvari və ya uzunsovdairəvi formada olub, uzunluğu 3-3,5 mm-dir, kasacığın dilimlərindən iki dəfə uzundur. Qutucuqmeyvə beşqanadlıdır, hamardır, asılmış haldadır, yetişəndə qızarmış rəndə olur və kənarlardan basıq 4 (5) bölümlüdür; qanadlarının uzunluğu 4-7 mm-dir və meyvənin enindən böyük deyildir. Toxumları uzunsov-yumurtaşəkilli, tamamilə parlaq-narıncı örtüklə örtülmüşdür. May-iyun aylarında çiçəkləyir, avqust-sentyabr aylarında meyvə verir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, KQ şimal, KQ mərkəz, KQ cənub, Nax. dağ. Lənk. dağ. Orta dağ qurşağından yuxarı dağ qurşağına qədər.

Yaşayış mühiti
--------------

Kölgəli və kəsilmiş meşələrdə, xırda ağaclı meşələrdə qrup halında rast gəlinir.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Kauçukverən bitkidir. Dekorativ əhəmiyyəti vardır. Oduncağı müxtəlif xırda məmulatlarının hazırlanmasında istifadə olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Euonymus latifolius* | 
* Wikidata: Q164379
* Wikispecies: Euonymus latifolius
* APDB: 134910
* EPPO: EUOLA
* EUNIS: 168405
* GBIF: 3791952
* GRIN: 16278
* iNaturalist: 424020
* IPNI: 160962-1
* IUCN: 62391
* NBN: NHMSYS0000458627
* NCBI: 1089399
* PalDat: Euonymus\_latifolius
* PfaF: Euonymus latifolius
* PFI: 3054
* Plant List: kew-2803434
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:160962-1
* Tropicos: 6600746
* WFO: wfo-0000681867

 |
| *Euonymus europaeus var. latifolius* | 
* Wikidata: Q38622189
* GBIF: 7549564
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:2803298-4
* Tropicos: 6600806
* WFO: wfo-0000681733

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu məqalə **Çay** haqqındadır. **Şəhər** üçün **Pripyat** səhifəsinə baxın.* |

**Pripyat çayı** (*ukr.* Прип’ять) — Şərqi Avropada çay. Uzunluğu 761 km-dir. O şərqə tərəf Ukraynaya və Belarusa, sonra yenidən Ukraynaya uzanır. Mənsəbi olan Dnepr çayına tökülür.

İcmal
-----

Pripyat çayı Çernobıl faciəsi baş verən zonadan keçir. Pripyat şəhəri Çernobıl faciəsindən sonra həmin ərazidən köçürülmüşdür. Çayın hövzə sahəsi 121,000 km2, Belarus hissəsininki isə 50,900 km2-dir. Çayın uzunluğunun 495 kilometri Belarus ərazisindədir.

Adının etimologiyası
--------------------

Maks Vasmer öz etimologiya lüğətində qeyd edir ki, ən qədim Şərq Slavyan sənədi olan İbtidai xronikada qeyd olunan çayın tarixi adı Pripetdir. Digər linqvistlərin fikrincə, çayın adı Yunan və Latın adları ilə müqayisədə *kol* (*rus.* -пять deməkdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Main Geographic Characteristics of the Republic of Belarus. Main characteristics of the largest rivers of Belarus". Land of Ancestors. Data of the Ministry of Natural Resources and Environmental Protection of the Republic of Belarus. 2011. 25 December 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 September 2013.
2. ↑  *Vasmer, Max. '**Etymological dictionary of the Russian language*****.**
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu məqalə **Naxçıvan çuxuru** haqqındadır. **Şəhər** üçün **[[]]** səhifəsinə baxın.* |

Məlumat
-------

Ordubad sinklinoriumu və Şərur-Culfa antiklinoriumunun üstünü örtür və bu prosesdə q.-ə doğru miqrasiya qeyd olunur.Dağarası çuxurun əmələ gəlməsi bir neçə qırılmanın,əsasən,onun şm.-ş. kənarı boyu izlənən Naxçıvan dərinlik qırılnmaasının Oliqosen və Miosen dövrlərində aktiv fəailiyyəti ilə əlaqədardır.

Coğrafi yeri
------------

Naxçıvan qırışıqlıq zonasının sonrakı təkamülü tektonik sıxılma və blokların müxtəlif miqyasda qalxması şəraitində davam etmiş və Pliosen dövründə Zəngəzur və Dərələyəz silsilələrinin qovuşduğu sahədə yerüstü vulkanlar fəaliyyət göstərmişdir.

Təbiəti
-------

Mineral su bulaqlarının rəngarəngliyinə görə Nax.MR dünyanın ən diqqətəlayiq bölgələrindəndir.Bu bulaqların böyük əksəriyyəti Şərqi arpaçay,Əlincəçay,Gilançay,Qaradərə çaylarının vadilərində və yaxınlıqlarındadər.

İstinad
-------
Naxçıvan qaya işarələri
2016-cı ildə Culfa rayonunun Ərəfsə və Milax kəndləri arasında *Ağsal* adlanan yerdə qaya işarələri tapıldı. Naxçıvanda ilk dəfə təsbit edilən bu işarələrin bənzərləri, Cənubi Azərbaycanda və Şərqi Anadoluda  çox yayğındır. Ağsalda üç qaya işarəsi tapılmışdır. İşarələrin hər biri qayanın üzərində oyulmuşdur. Bu işarələrdən biri dairəvi formadır. Bəzi hissələri bitkilərlə örtülü olduğundan hal-hazırda yaxşı görünmür. Diametri 0,65 metr olan bu işarə genişliyi 10 sm olan oluqdan ibarətdir və qaya səthindən 5 sm dərinlikdə oyulmuşdur. Şimal tərəfdə eni 5 sm olan bir axıtma kanalı vardır. 
Digər iki işarə daha yaxşı görüntüyə sahibdir. İkinci işarə oval formalıdır. Diametri 0,50 metr olan bu işarənin qərbə tərəf yönələn iki axıtma kanalı vardır. Üçüncü işarə oraq şəklindədir. Əsas qayanın səthindən 10 sm dərinlikdə yerləşən bu işarə, axıtma kanalı cənub tərəfdir və 20 sm genişlikdədir. Qaya işarələrinin axıtma kanallarının ümumi xüsusiyyəti bunların dərəyə tərəf yönəlmiş olmasıdır ki, bu da onlardan maye axıtma ehtimalına işarə etməkdədir. Qaya işarələrinin qəbirlər üzərində olması da bunlardan bir qisminin kült məqsədli istifadəsinə işarə etməkdədir. Hal-hazırda qaya işarələrinin yanında yerləşən ziyarətgahlar və bəzi işarələrin dilək çuxuru kimi istifadəsi bu fikirləri də dəstəkləyir. Ağsal qaya işaələrinin də ətrafında indiki kəndlilər tərəfindən ziyarət olunan dilək ağacının olması maraqlıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  *Bахşəliyеv, Elmar.* Urartuların Güney Kafkasya Politikası (PDF) (türk). Naxçıvan: "Əcəmi". 2021. 215s. ISBN 4700000000053.
2. ↑  Bahşeliyev, E. Bahşeliyev, V. (2019). "Urartu Devleti’nin Güney Kafkasya Politikasında Nahçıvan’nın yeri", AMİSOS,
4, 15-45.
3. 1 2  Belli, O. (2010). Urartu Kaleleri’n deki Anıtsal Kaya işaretleri" - "Monumentale Felszeiehen im Bereich urartäischer Festung�sanlagen", Anadolu Araştırmaları, 11, 2010, p 84
4. ↑  Konyar, E. (2006). "An Ethno-Archaeological Approach to the ‘Monumental Rock Signs’ in Eastern Anatolia", Colloquium Anatolicum, V, 113-126.
5. ↑  Konyar, E. (2008). "Urartu Coğrafyasında Anıtsal Kaya işaretleri: İşlevleri Üzerine Etno-Arkeolojik Bir Yaklaşım", Muhibbe Darğa Armağanı. İstanbul, 311-320

Mənbə
-----

*E.Baxşəliyev* **URARTULARIN GÜNEY KAFKASYA POLİTİKASI**
**Hicamə** (*ərəb.* حجامة‎ Hijamah,"əmmə") — dəridə kiçik kəsiklər açaraq qan toplanması.

İlk dəfə istifadəsi İslam peyğəmbəri olan Məhəmməd peyğəmbərin etdiyini təsvir edən məlumatlara tarixi mənbələrdə rast gəlinir. Qədim dövrlərdən bəri bu ənənəvi terapiya insan sağlamlığında mühüm rol oynamışdır. Ənənəvi müalicə üsullarından sayılan bu üsul yaş və ya quru fincan terapiyası adlanır. Finlandiyada 15-ci əsrdən bəri ənənəvi olaraq saunalarda bu prosedur aparılır. Hicamə qabları havanı udmaq və qismən vakuum yaratmaq üçün içərisində klapan mexanizmi olan iri buynuzlardan hazırlanırdı, Finlandiyada hələ də istirahət və/yaxud sağlamlıq məqsədi ilə hicamə tətbiq olunur.

Tarixi
------

Tibb tarixində ilk dəfə qan alma üsulu ilə müalicənin harada və nə vaxt başlandığı barədə dəqiq məlumat yoxdur. Ancaq bu gün bəzi ibtidai cəmiyyətlərdə də göründüyü kimi, qədim Mesopotamiya, Misir və digər Yaxın Asiya sivilizasiyalarında bir çox xəstəliyin cinlərin və pis ruhların bədənə daxil olması nəticəsində yarandığına inanılaraq, onların bədəndən çıxarılmasına çalışıldığı məlumdur. Bu xəstəlikdən sağalmaq üçün sehr-sehrdən əlavə qan aldıraraq bədəni təmizləməyə çalışırdılar. Artıq zamanla bu cür düşüncələr təcrübə və elmlə əvəz olundu və xəstələrdən qan almaq əsl müalicə üsuluna çevrildi. Qədim təbabətdə insan orqanizmində qan almaq üçün on dörd nahiyə, fəsd üsulu ilə qan götürmək üçün isə otuz-qırx damar müəyyən edilmişdir. Klassik təbabət kitablarında hansı bölgədən və ya damardan qan götürməyin hansı xəstəliklərə xeyirli olacağı, hətta bu işə uyğun olan fəsillər, günlər və saatlar haqqında ətraflı məlumat verilir. məsələn, hicamənin edilməsi üçün hətta fəsillərdən bahar və payız tövsiyə olunur. İbn Sinaya görə qan götürmək üçün ən yaxşı vaxt ayın ortasında günün ikinci və üçüncü saatlarıdır. Ən qədim dövrlərdən bu günə kimi xəstələrdən səbəbi məlum olub-olmamasından asılı olmayaraq, fasd və fincan üsulları ilə və ya bir çox dərdlərin müalicəsində zəli istifadə edilərək qan götürülüb, lakin təcrübənin artması, xəstəliklərin səbəbi və müalicəsi ilə bağlı bilik və imkanların dəyişməsi ilə bunun yanlış olduğu aşkarlanmış və yalnız bəzi hallarda qan toplanmasının məqsədəuyğun olacağı anlaşılmışdır. Bu gün müasir təbabətdə lazım gəldikdə qan toplama (flebotomiya) tətbiq edilir, bu üsul həm profilaktikada, həm də bəzi xəstəliklərin müalicəsində müəyyən dərəcədə də olsa keçərliliyini davam etdirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kupa tedavisi ve Hacamat". dergipark.org.tr. Archived from the original on 3 May 2023.
2. ↑  "Observations of the popularity and religious significance of blood-cupping (al-ḥijāma) as an Islamic medicine". www.qscience.com. Archived from the original on 2023-05-04.
3. ↑  "hacamat". islamansiklopedisi.org.tr. 3 may 2023 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  "hijama". totaltherapy.co.nz. Archived from the original on 5 May 2023.
**Daqun Omayev adına Mədəniyyət Sarayı** — Çeçenistanın paytaxtı Qroznı şəhərində mədəni-kütləvi tədbirlər keçirmək üçün tikilmiş bina. 25 mart 2020-ci ildə Mədəniyyət İşçisi Günündə Qroznı şəhərinin mərkəzində, Sunja çayının sahilində açılmışdır. Sahəsinə görə Şimali Qafqazın ən böyük mədəniyyət sarayıdır.

Təsviri
-------

Mədəniyyət sarayının binası 12 mərtəbəlidir. Binanın ümumi sahəsi 39 min kvadratmetr təşkil edir. Binada müxtəlif təyinatlı otaqlar yerləşir. Burada tamaşalar üçün kiçik və böyük zallar, məşq otaqları, konfrans zalı, soyunub-geyinmə otaqları, səsyazma studiyası, teatr salonu var. 

Bina kompleksinə 700 avtomobil üçün qapalı dayanacaq da daxildir. Mədəniyyət sarayının binasında fəaliyyəti mədəniyyətlə bağlı müxtəlif təşkilatlar yerləşdirilmişdir. Binada ilk dövrlər Çeçenistan Respublikasının Dövlət Filarmoniyası da fəaliyyət göstərmişdir. Lakin qısa müddət sonra Filarmoniya əvvəlki ünvanına Respublika konsert zalına qayıtdı. Binada yerləşən əsas inzibati dövlət təşkilatı Çeçenistan Mədəniyyət Nazirliyidir. Belə ki, nazirlik binanın yuxarı 5 mərtəbəsinin tutur. 

Mədəniyyət Sarayının binası axşam vaxtı
Mədəniyyət sarayı üçün nəzərdə tutulan binanın tikintisi büdcədənkənar investisiyalar hesabına baş gəlmişdir. Onun inşasında əsasən yerli və Rusiya daxilində istehsal olunan tikinti materiallarından istifadə edilmişdir. Binanını özü yüksək təpəlik üzərində tikilmişdir. Binanın inşası iki il ərzində tamamlanmışdır. Onun üzlənməsi ağ daşla olmuşdur. Bina monolit tipli tikili sayılır. Sarayın ətrafında geniş park salınmışdır. Binanın və sarayın işıqlandırılması üçün müxtəlif cür led lampalar quraşdırılmışdır. Tikili min nəfərdən çox adam tutumuna qadirdir. Mədəniyyət sarayı öz həcminə görə Şimali Qafqaz bölgəsindəki ən böyük tikilidir.

Mədəniyyət Sarayının adlandırılmasına gəlincə, isə bu zaman müxtəlif təkliflər səsləndirilib. Lakin sonda Sovet və Rusiya teatr və kino aktyoru, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Xanbaba Nurədilov adına Çeçenistan Dövlət Dram Teatrının aktyoru, Kabardin-Balkar Respublikasının xalq artisti, Şimali Osetiya, Abxaziya və Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikası, RSFSR-in əməkdar artisti Daqun Omayevin (1943-2019) şərəfinə adlandırılması qərara alınıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "В Грозном открыли двенадцатиэтажный дворец торжеств". 2020-03-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-30.
2. ↑  ТАСС
3. ↑  Черновик
4. ↑  Российская
5. ↑  инфо

Xarici keçidlər
---------------

* "В Грозном открыли двенадцатиэтажный дворец торжеств". ru:ТАСС (rus). 2020-03-25. İstifadə tarixi: 2020-03-26.
* "Чечня, Грозный: стала известна дата открытия самого большого на Кавказе Дворца торжеств им. Народного артиста России Дагуна Омаева". Черновик (rus). 2020-03-15. İstifadə tarixi: 2020-03-26.
* "Дворец торжеств в Грозном назовут в честь Дагуна Омаева". Чечен-инфо (rus). 2020-03-10. İstifadə tarixi: 2020-03-26.
* "Дворец на берегу Сунжи". ru:Российская газета (rus). 2020-04-01. İstifadə tarixi: 2020-04-03.
**Tamarix hohenackeri** (*lat.* Tamarix hohenackeri) — bitkilər aləminin qərənfilçiçəklilər dəstəsinin tamarikskimilər fəsiləsinin yulğun cinsinə aid bitki növü. Azərbaycan florasında bu cins 7 növlə təmsil olunmuşdur, onlardan 5-i dərman bitkisidir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 2.5–3 (bəzən 6) m çatan kol və ya kiçik ağacdır. Gövdəsinin qabığı qırmızı-mixəyi, birillik budaqları isə qonur-köhrən rəngdədir. Yarpaqlarının uzunluğu 1–5 mm, eni 1mm qədər, xətti-lansetvari və lansetvaridir. Çiçəklərinin ləçəkləri ağ, açıq çəhrayı və ya əlvan çəhrayı rəngdə, yumurtavari elliptik formalıdır. Uzunluğu 1–8 sm, eni 3–7 mm olan salxımlar əmələ gətirirlər. Salxımlar tək və dəstə şəklində 2 sm qədər olan çiçək saplaqları üzərində yerləşir. Qutucuğunun uzunluğu 4–6 mm, eni 2 mm-dir, hər birində orta hesabla 25–27 xırda toxum vardır. Aprel-iyun aylarında çiçəkləyir və meyvə verir.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Hohenaker yulqunu qafqaz coğrafi tipinin qafqaz sinfinin qafqaz qrupuna aiddir. İran, Rusiya, Orta Asiya və Qafqazda yayılmışdır. Azərbaycanda hohenaker yulqunu Böyük Qafqazın Quba massivi, Kiçik Qafqazın mərkəzi və cənub rayonları, Samur-Dəvəçi, Kür-Araz ovalıqları, Kür və Naxçıvan düzənliyi, Naxçıvanın dağlıq hissəsi, Bozqır yaylası, Alazan-Əyriçay vadisi və Abşeronda əsasən aranda, bəzi hallarda orta dağ qurşağına kimi (dəniz səviyyəsindən 1800 m qədər) bitir.

Ekoloji qrup və bitdiyi yerlər
------------------------------

Halomezokserofitdir, səhra vəsahilyanı bitkilik tiplərində rast gəlir. Çay vadiləri, qumluqlar, çaqıl daşları, şoran, qilli düzənliklərdə seyrək və qrup şəklində bitir.

Kimyəvi tərkibi
---------------

Flavonoid və aşı maddələrlə zəngindir.

Təsiri və tətbiqi
-----------------

Xalq təbabətində tətbiq edilir. Əsasən sarılıq, revmatizm, dalaq, sifilis, sonsuzluq xəstəlikləri, qanaxmalar zamanı istifadə olunur. Büzüşdürücü təsirə malikdir.

İstifadə olunan hissələri
-------------------------

Müalıcə məqsədi ilə bitkinin çiçəkləri, meyvələri, budaqları və qabığı istifadə edilir.

İstifadə formaları
------------------

Cövhər və dəmləmə.

Digər faydalı xüsusiyyətləri və istifadəsi
------------------------------------------

Dekorativ, aşı maddəli, və bal verən bitkidir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q10933011
* EUNIS: 184694
* FoC: 200014306
* GBIF: 3613085
* GRIN: 36231
* iNaturalist: 549891
* IPNI: 828128-1
* NCBI: 189794
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:828128-1
* Tropicos: 31100022
* WFO: wfo-0000458606

 |
**Vesyolovskoe su anbarı** — Rusiyanın Rostov vilayətinin ərazisində Manıç çayının yatağında yerləşən su anbarı. Su anbarı 1941-ci ildə inşa edilmişdir.

Təsviri
-------

Ümumi uzunluğu 98 km, orta dərinliyi 4,3 m təşkil edir. Su anbarının normal hündürlüyü 7 metrdir. Ümumi həcmi 1 mld m³ olsada cəmi 190 mln m³ faydalıdır. Sahəsi isə 238 km² təşkil edir
Su anbarının uzunluğu 98 km Vesyolı qəsəbəsindən Manıçstoy qəsəbəsinə qədər uzanır. Maksimal eni isə 7 km-dir. Axarla yuxarı qalxdıqda Proletar su anbarı, aşağıda isə Ust-Manıç su anbarı yerləşir.

Su anbarı əsasən su nəqliyyatı, enerji əldə edilməsi, balıqçılıq tədərrüfatı və kənd təsərrüfatında istifadə edilir.
Sahil xətti 500 km məsafədə parçalıdır. Burada çoxlu sayda körfəz vardır. Buraya axan çaylarım mənsəbində çoxlu adalar meydana gəlmişdir. Şimal qərb sahilləri nisbətən hündürdür. Bəzən hətta 10 metrə çatır. Şərqində hündürlük 1−5 m, şərqində isə 1−3 metr təşkil edir. Aşağı axarlarda ərazisi nisbətən dayazdır və hətta adaları görmək olur. Sahilə yanın ərazilərdə qarğıdalı, günəbaxan hətta çəltik əkilir.

### Hidrocoğrafi şəbəkə

Hidrocoğrafi şəbəkə zəif inkişaf etmişdir. Şimaldan Salk-Manıç cərgəsindən, Stavropol yüksəkliyiklərindən və Azov-Manıç su ayrıcısından gələn axarlar ilə qidalanır.

### İqlimi

İqlimi mülayim kontinentaldır. Qərbdən şərqə doğru getdikcə yağıntının miqdarı artır. İllik yağıntının miqdarı 522 mm, ancaq su anbarının şərqində Çerpak körfəzində isə illik yağıntının miqdarı 470 mm qədər azalır.

### Suyunun minerallaşması

Su anbarında su yüksək minarallaşmaya məruz qalmışdır. Minerallarşanı yaradan müxtəlif faktor vardır. Birincisi torpaqların zəngin mineral duzlara sahib olması, ikincisi bəzi çayların yayda quruması ilə yaraban minerallaşma, üçüncü isə qrunt sularınln yüksək minerallaşmasıdır.

### Yaşayış məntəqələri

Sahilində yerləşən qəsəbələr: Vesyolı, Karakaşev, Xirnı, Ruski, Stepnoy Kurqan. Çeprak körfəzinin sahilində Proletarsk şəhəri yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Rusiya suları" — Vesyolovskoe su anbarı". 2021-10-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-05.
2. ↑  "Xəritə L-37-034". 2013-05-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-05.
3. ↑  "Xəritə L-37-035". 2013-05-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-05.
4. ↑  "Xəritə L-37-12". 2013-05-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-05.
5. ↑  "Xəritə L-37-18". 2013-05-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-05.
6. ↑  "Climat: Veslyolı". 2015-10-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-05.
7. ↑  "Climat:Proletarsk". 2017-07-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-05.
8. ↑  Карты Генштаба L-37 (Б) 1:100000. Ростовская область (rus.)

Mənbə
-----

* Vesyolovskoe su anbarı
Con Ueyn — klassik vesternin kralı
**Vestern** kino janrı — adından bəlli olduğu kimi, Qərbin, birinci növbədə Amerikanın həyatını əks etdirən janrdır. İlk vesternlər səssiz kino dövrünə aiddir. Əsasən Vəhşi Qərbin həyatını vəsf edir.

Vestern ABŞ kinemotoqrafiyasında meydana gəlmişdir. Macəra kinosunun bir növüdür. Kovboy filmi də adlandırılır. Vestern filmlərinin mövzusu əsasən XIX əsrin ikinci yarısında Amerikanın qərbinin mənimsənilməsi ilə əlaqədar hadisələr təşkil edir. Vesternlərin qəhrəmanları çox vaxt çobanlar, xırda fermerlər olur.

Baş qəhrəmanlar çox vaxt yerli şerif, yaxud gəlmə, sərgüzəşt axtaran kovboy, şəhəri mütəmadi olaraq talayan quldurlarla ölüm-dirim mübarizəsinə qoşulur. Bu mübarizə əsnasında qəhrəman yerli bir gözələ vurulur və onu yaramazların əlindən xilas edir. Bu filmlərdə poçt qatarlarının basılması, hinduların basqınları, alicənablıq və alçaqlıqda tez-tez yer alır. Bu filmlərin arasında "Yeddi Cəsur", "Yaxşı, pis, hirsli", "Makkennanın qızılı", hindu Çinqaçquq haqqında filmlər var.

Vesternlərin özü də janr etibarilə son dərəcə müxtəlifdir. Bəziləri dramlara, digərləri melodramlara və komediyalara meyillidir. Səsli kino illərində isə hətta kovboy həyatından götürülmüş musiqili-rəqsli reveler də meydana gəlir. Vesternlərin süjetləri ABŞ-nin keçmişindən, bu ölkəyə məskunlaşmağa gələnlərin Amerikanın yerli əhalisi olan hindulara qarşı amansız mübarizəsindən, eləcə də daha sonrakı vaxtlarda iri kapital sahibləri tərəfindən iflasa uğradılan xırda fermerlərin özü torpaqlarından çıxıb getmələri ilə bağlı hadisələrdən götürülür. Belə əhvalatların əsl səbəbləri əsaslı surətdə ört-basdır edilir, lakin sadə adamlara qarşı ədalətsizliklərə etiraz hissləri bir çox vesternlərin açıq-aydın sezilir. Vestrenlərin ssenarilərində Fenimor Kuper, Qart, Cek London kimi yazıçıların ədəbi əsərlərinin motivlərindən geniş istifadə olunurdu. Vesternlərin populyarlığı digər ölkələrin prodüserlərinin də onların istehsalı ilə məşğul olmağa vadar etdi. Müəyyən vaxtdan sonra vesternlər İtaliyada da yaranmağa başladı. Uzaq Qərbin istehsal tarixinin həddindən artıq şişirdilməsi və mifləşdirilməsi meyilləri müasir vesternlərdə də davam etdirilir.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Film** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Damiano Damiani** (23.7.1922, Pasiano – 7.3.2013, Roma) – italyan kinorejissoru.

Həyatı
------

Milan Zərif Sənətlər Akademiyasında boyakarlıq sinfi üzrə təhsil almışdır. 1946-cı il dən kinoda (quruluşçu rəssam, rejissor köməkçisi) işləmişdir. Sonrakı 10 il ərzində Ç. Dzavattininin rəhbərliyi altında ona şöhrət gətirən bir neçə qısa metrajlı sənədli film ("Afforinin bandası", "İncəsənət və reallıq", "Diskobol", "Formula 2", "Hərəkət edən rəsmin yaranması" və s.) çəkmişdir. "Zavallı sevgililər haqqında povest" filminin (1953, rejissor. K. Lidzani) ssenari müəlliflərindən biridir.

Fəaliyyəti
----------

1960-cı ildən bədii kino sahəsində çalışmışdır ("Dodaq boyası"). Damianinin rejissorluq fəaliyyətində kəskin süjetli, dinamik ("Muzdlu qatil",   1961; "Kim bilir?", 1966) kinematoqrafiya meyilli sosial-psixoloji problematikaya ("Arturo adası" və "Həmyerlilərin görüşü", hər ikisi 1963; "Sıxıntı", 1964; "Olduqca çətin qız", 1969) maraqla birləşir. 1960-cı illərin sonu – 1970-ci illərdə Damiani korrupsiya və mafiya mövzularına xüsusi diqqət yetirmiş, siyasi kinematoqrafın liderlərindən biri olmuşdur: "Bayquş gündüz gəlir"(1967), "Ən gözəl arvad" (1970), "Polis komissarının respublika prokuroruna etirafı" (1971, Moskva Beynəlxalq kinofestivalının mükafatı), "İstintaq bitmişdir: unudun" (1972), "Hakimləri niyə öldürürlər" (1975), "Mən qorxuram" (1977), "Diz çökmüş insan" (1979), "Xəbərdarlıq" (1980).

Neorealizm ənənələrini inkişaf etdirmiş Damiani ideal qəhrəmana inamı, romantik kolliziya və teatrallığa meyilliyi saxlamışdır. Digər filmləri: "Cirolimoni, Roma əjdahası" (1972), "Bir dahi, iki bacanaq və toyuq" (1976), "Qudbay və amin" (1978), "Pitseriya hazırlayan məkan va sitəsilə əlaqə" (1985), "Təhqiqat" (1987), "Tutqun günəş", "Qətl oyunu" (hər ikisi 1989), "Silahlı mələk" (1991); "Sözlər və qan" (1982), "Leninin qatarı" (1988) tele filmləri; "Sprut" (1984) teleserialı. F.Vançininin "Matteottinin qətli" (1973, Moskva Beynəlxalq kinofestivalının mükafatı) filmində baş rollardan birini oynamışdır.

Xarici keçidlər
---------------

* Damiano Damiani

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  **Damiani** // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — VI cild. Bakı, 2009. — Səh.: 278.
**Pseudococcus comstocki** (*lat.* Pseudococcus comstocki) — heyvanlar aləminin buğumayaqlılar tipinin həşəratlar sinfinin yarımsərtqanadlılar dəstəsinin pseudococcidae fəsiləsinin pseudococcus cinsinə aid heyvan növü.

Ümumi xarakteristikası
----------------------

Pseudococcinae fəsiləsinə aiddir. Yaşlı dişinin bədəni oval formada, çəhrayı rəngdə, ağ tozvari mumla örtülmüş olur. Bədənin kənarı boyunca seqmentlərin arasından 2 sıra xırda çılpaq dəri sahələri keçir. Bədənin kənarı boyunca 17 cüt mum sap vardır. Bu sapların sonuncudan əvvəlki cütü təqribən eyni uzunluqlu ilk 15 cütdən, demək olar ki, 2 dəfə uzundur, arxa cüt isə çox vaxt bədən uzunluğunun ²/3 hissəsinə bərabər olur. Mum saplarsız bədənin uzunluğu 5.0 mm.-ə çatır.

Çoxalması
---------

Temperaturdan asılı olaraq, sürfələrin yaz doğuluşu aprelin əvvəlində, kütləvi yumurtadan çıxma müşahidə edilir. Mayın əvvəlində tut yarpaqlarında ziyanvericinin ilk sürfələri görünür. İkinci nəsilə başlanğıc verən ilk yumurtaqoyan dişilər iyunun ortalarından meydana çıxmağa başlayır. İyulun əvvəlində təbiətdə 1-ci və 2-ci yaş sürfələri və erkək nimfalar təsadüf edilir. Bunların uçuşu iyulun birinci ongünlüyündə ilk mayalanmış dişilər meydana çıxır. İkinci nəslini verən dişilərin yumurta qoyması iyulun sonu, avqustun əvəllində başlayır. Növbəti, üçüncü nəslin yumurta qoyması isə avqustun sonu - sentyabrın əvvəlində başlayaraq oktyabra qədər davam edir. Kütləvi çoxalması zamanı 1 yarpaq səthində 600-dən artıq dişi sürfəsi və erkək nimfası olur.

Yayılması və zərəri
-------------------

Azərbaycanda geniş yayılıb və bir çox bitkinin əsasən budaqlarına, zoğlarına, gövdələrinə, yarpaqlarına, köklərinə və kökmeyvələrinə yapışaraq məskunlaşır. Bu ziyanvericinin 300-dən artıq bitki növü içərisində ən sevdiyi tut ağacı və katalpadır. Əsasən cavan pöhrələrdə qidalanaraq bütöv sıx koloniyalar əmələ gətirirlər.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q10642695
* BioLib: 423479
* BOLD: 194564
* EoL: 839571
* EPPO: PSECCO
* EUNIS: 102313
* Fauna Europaea: 98781
* Fauna Europaea (new): 85bcdcd5-3dc2-4e77-9586-af0ba1ac4bda
* GBIF: 2092925
* iNaturalist: 686104
* NCBI: 494596

 |
**Tamara "Tako" Qaçeçiladze** (*gürc.* თამარა "თაკო" გაჩეჩილაძე, 17 mart 1983, Tbilisi) — Gürcüstan müğənnisi, bəstəkarı və aktrisası. O, Gürcüstanı 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

Musiqi karyerası
----------------

Tamara Qaçeçiladze vətəni olan Gürcüstanı 2008 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edə bilmək üçün Gürcüstanın GPB telekanalının təşkil etdiyi milli seçim turunda "Me and My Funky" adlı mahnı ilə iştirak etmiş və onuncu yerdə qərarlaşaraq, yarışmada məğlub olmuşdur. Daha sonra müğənni 2009-cu ildə "Stephane & 3G" qrupunun üzvü olaraq Gürcüstanın Avroviziya üçün keçirdiyi milli seçim turuna yenidən qatılmışdır. Qrup ifa etdikləri "We Don't Wanna Put In" mahnısı ilə seçim turunda qələbə qazansa da, mahnının siyasi mesaj daşıması səbəbindən Gürcüstanın müsabiqədə iştirakı təxirə salınmışdır.

Tamara Qaçeçiladze "Keep the Faith" mahnısı ilə Gürcüstanı Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir. Müğənni 9 may tarixində baş tutan yarımfinal mərhələsində səhnə almış və səsvermədə 11-ci yerdə qərarlaşaraq, finala adlaya bilməmişdir.

Həyatı
------

Tamar Qaçeçiladze 17 mart 1983-cü ildə Gürcüstanın paytaxtı Tbilisi şəhərində anadan olmuşdur.

Diskoqrafiya
------------

### Sinqlları

| Mahnı adı | İl |
| --- | --- |
| "Me and My Funky" | 2008 |
| "Keep the Faith" | 2017 |

İstinadlar
----------

1. 1 2  Tamara Gachechiladze // .
2. ↑  "Tako Gachechiladze wins Georgia's Eurovision final with "Keep the Faith"". wiwibloggs.com. 20 yanvar 2017. 2017-01-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-21.

|
|  |
|
| Əvvəlki:**Nika Kocharov & Young Georgian Lolitaz  "Midnight Gold"** | **Gürcüstan Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində** **2017** | Sonrakı:**İriao  "Sheni Gulistvis"** |

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Deezer · Instagram · Spotify |
| Tematik saytlar | Discogs · MusicBrainz |
| Normativ yoxlama | GND: 1179789717 · VIAF: 1942155226700984490006 · WorldCat VIAF: 1942155226700984490006 |
**İmran Sultan oğlu Seyidov** (16 dekabr 1922, Quba – 10 may 2001) — şair, nasir, ədəbiyyatşünas, və tərcüməçi, 1943-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Jurnalistlərin Birliyinin üzvü (1977), Azərbaycanın Əməkdar mədəniyyət işçisi (1982)

Həyatı
------

İmran Seyidov 1922-ci il dekabrın 16-da Azərbaycanın Quba şəhərində anadan olmuşdur. Orta təhsili Bakıdakı 1 saylı məktəbdə almış (1940), M.Əzizbəyov adına Azərbaycan Dövlət Sənaye İnstitutunun energetika fakültəsini bitirmişdir (1945). Azərbaycan EA-nın Energetika İnstitutunda kiçik elmi işçi (1945-1946), sonra Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda kiçik elmi işçi (1946-1948), icctimai elmlər bölməsində elmi katib (1948-1970), "Sovetskaya türkologiya" jurnalı redaksiyasında baş redaktorun müavini (1959-1987), Azərbaycan EA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda baş elmi işçi (1987-1995), Azərbaycan EA Milli Münasibətlər İnstitutunda baç elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır (1995-2001). Ədəbi fəaliyyətə 1939-cu ildən "Molodoy raboçiy" ("Gənc fəhlə") qəzetində çap olunan "Yeni iliniz mübarək" şeiri ilə başlamışdır. Ondan sonra dövri mətbuatda müntəzəm çıxış etmişdir. 1966-cı ildən Azərbaycan Yazıçılar İttifaqında rus bölməsinin rəhbəri olmuşdur. Onun şeirlərin, hekayə, oçerk və məqalələri Bakı, Moskva, Penza, Minsk, Tbilisi və s. şəhərlərdə nəşr olunan rus dövri mətbuatında vaxtaşırı çap olunmuşdur. Əsərlərini rus dilində yazmışdır. Külli miqdarda tərcümələri vardır. "Koroğlu" eposunun Azərbaycan dilindən rus dilinə filoloji tərcüməsini edib çapa vermişdir. Xidmətlərinə görə "Şərəf nişanı" ordeni (1981), "Əmək veteranı" (1984) və digər medallarla, Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri fərmanı (1967-1982) ilə təltif edilmişdir. "Kamil sənətkar", "Səməd Vurğun - 90", "Gənclərin hərbi-vətənpərvərlik tərbiyəsində fəal iştirakına görə" (1995) fəxri diplomlara və "Qızıl qələm" mükafatına layiq görülmüşdür.

2001-ci il mayın 10-da vəfat etmişdir.

Əsərləri
--------

1. Yerin sahibi (şeirlər), 1948, 80 səh. 5.000 nüs.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Teymur Əhmədov. Azərbaycan Yazıçıları XX–XXI yüzillikdə. Bakı, 2011. s. 473
**İmri Ziv** (ivr. ‏אימרי זיו‏‎; d. 12 sentyabr 1991, Hod-ha-Şaron, İsrail) və ya sadəcə **IMRI** — İsrail müğənnisi. O, İsraili 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

Həyatı
------

İmri Ziv 12 sentyabr 1991-ci ildə İsrailin Hod-ha-Şaron şəhərində anadan olmuşdur. O ibtidai təhsilini İlan Ramon adına orta məktəbdə almışdır. Hərbi xidmətdə ikən İmri İsrail Silahlı Qüvvələrinin Təhsil və Gənclik Korpusu Dəstəsinin orkestrində musiqi ilə məşğul olmuşdur. Ali təhsil olaraq o, Herzliya şəhərində yerləşən Daxili İntizam Mərkəzi kollecində kommunikasiya elmləri ixtisası üzrə təhsil almışdır. İmri ivrit, ingilis və ispan dillərində sərbəst danışa bilir.

Musiqi karyerası
----------------

### 2012-2016: Başlanğıc

2012-ci ildə İmri Ziv İsrailin *The Voice* səs yarışmasında iştirak etmişdir. 2015 və 2016-cı illərdə İmri İsrailin Avroviziya təmsilçilərini dəstək vokalçı olaraq səhnədə müşayiət etmişdir.

### 2017-hal-hazırda: Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

2017-ci ildə İmri Ziv İsrailin IBA telekanalının Avroviziya üçün təşkil etdiyi *HaKokhav HaBa 2017* adlı milli seçim turunda iştirak etmişdir. Uzun sürən seçim turlarında İmri Lady Gaga, Rihanna, Aerosmith, Beyonce və Kelli Klarksondan mahnılar ifa etmişdir. Nəticədə yarışmada qalib gələrək, İmri Ziv İsraili Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən Avroviziya 2017-də təmsil etmək hüququ qazanmışdır. İmrinin Avroviziya səhnəsində ifa edəcəyi mahnı "I Feel Alive" ilk dəfə 9 mart tarixində dinləyicilərə təqdim olunmuşdur. Mahnıda İsrailin milli musiqi ritmlərindən də istifadə olunmuşdur.

Uzun məşqlərdən sonra İmri 11 may tarixində baş tutan müsabiqənin ikinci yarımfinal mərhələsində 18-ci nömrə altında səhnə almışdır. Nəticədə o 207 xalla 3-cü yeri tutaraq, Avroviziya 2017-nin finalına yüksəlməyə nail olmuşdur. Finalda mahnısını bir daha ifa edən müğənni ümumi nəticədə 39 xalla 23-cü yerdə qərarlaşmışdır.

Diskoqrafiya
------------

### Sinqllar

| Mahnı adı | İl |
| --- | --- |
| "I Feel Alive" | 2017 |
|

İstinadlar
----------

1. ↑  "Imri Ziv chosen to represent Israel in the Eurovision Song Contest". Ynet. 2017-02-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 fevral 2017.

|
|  |
|
| Əvvəlki:**Hovi Star  "Made of Stars"** | **İsrail Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində** **2017** | Sonrakı:**Netta Barzilay  "Toy"** |
**Dar dərələr**- Belə dərələrə Təngi tipli dərələr də deyilir.Bu tip dərələrin əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki,onlar dar olmaqla yanaşı nisbətən böyük yamaclara malikdirlər.Yamacların meyl bucağı bəzi hallarda 700-800,hətta 900 də çata bilər.Belə dərələrdə əsasən dərinlik və ya dib eroziyası hökm sürdüyündən onlar dərin olur.Digər tərəfdən suyun maksimal sürəti ilə əlaqədar olaraq bu dərələrdə müşahidə edilən süxur qırıntıları əsasən ölçüsünə görə iri olur.Belə dərələrin əmələ gəlməsində çöküntülərin fiziki xassələrinin böyük əhəmiyyəti vardır.Əgər həmin ərazidə nisbətən suda tez həll olan (məsələn:əhəngdaşı) süxurlar vardırsa,həmin dərənin əmələgəlməsi üçün əlverişli şərait yaranır.Digər tərəfdən böyük su keçiriciliyə malik olan çöküntülər(qum və qumdaşı) şaquli istiqamətdə daha tez yuyularaq,belə dərə tipinin əmələ gəlməsinə səbəb olur.Bu dərələr əsasən dağ silsilələrində müşahidə olunur.Məsələn:Qafqaz,Alp,Pamir,Himalay və s.

Həmçinin bax
------------

* Çay dərələri
* Dərə
* Kanyon tipli dərələr
* V şəkilli dərələr

İstinadlar
----------

1. ↑   Səmədov S.S.Məmmədova P.Ə.Geomorfologiya və dördüncü dövr çöküntülərinin geologiyası.Ali məktəblər üçün dərslik.Bakı.2011.134 səh.
**Saak Sevada** (doğum və ölüm tarixləri bilinmir) - X əsrin I yarısında Xaçın və Girdiman hakimi. Qriqor Hamamın oğlu, Atrnersehin nəvəsidir. Onun hakimiyyətinə Parisos (Artsakın şimalı), Uti və Girdimanın xristianlarla məskunlamış əraziləri daxil idi. Saak Sevada, qızı ilə evlənmiş erməni hökmdarı II Aşotun köməkliyi ilə Utili Movsesin üsyanını yatırmışdır. Saak Sevadanın digər qızı Şahanduxt isə Sünik knyazı I Smbatla evli olmuşdur. I Smbat Sünikin müstəqilliyini elan etdikdə Saak Sevada onun tərəfində duraraq erməni hökmdarı II Aşota qarşı çıxmışdı. II Aşotla döyüşdə məğlub olan Saak Sevada əsir alınmışdı. Erməni hökmdarı onun və oğlu Qriqorun gözlərini çıxartdırmışdı. Digər oğlu Hovannes Sənəkərim isə Parisos hakimi olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bax: Qeyd 58". 2011-12-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-06.
2. ↑  "Hovannes Drasxanakertçi, LVIII". 2011-12-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-06.
3. ↑  "Bax: Qeyd 158". 2007-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-06.

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
| П: | "Qafqaz Albaniyası" portalı |

* Xaçın knyazlığı
* Artsak
**İrqun** ( ivr. ‏ארגון‏‎; tam adı: ivr. ‏הארגון הצבאי הלאומי בארץ ישראל‏‎ Hā-ʾIrgun Ha-Tzvaʾī Rom. Ha-Leūmī b-Ērētz Yiśrāʾel, mənası "İsrail Torpaqlarındakı Milli Hərbi Təşkilat") 1931-1958-ci illər arasında Fələstin Mandatından fəaliyyət göstərən sionistlərin paramilitar təşkilatıdır. Bu köhnə və böyük bir yəhudi paramilitar təşkilatı olan *Haganah*ın (ivr. ‏הגנה‏‎, Müdafiə) bir qolu idi. Qrup Haganahdan ayrıldıqdan sonra Haganah Bet (İbranicə: "Müdafiə 'B'" və ya "İkinci Müdafiə", ivr. ‏הגנה ב‏‎), və ya alternativ olaraq haHaganah haLeumit (İbranicə: ההגנה הלאומית) ya da Hama'amad (המעמד) olaraq tanınmağa başlandı İrgun üzvləri 1948 Ərəb-İsrail müharibəsinin başlanğıcında İsrail Silahlı Qüvvələrinin tərkibinə daxil edildi. İrqun eyni zamanda İvritcə hərflərin bir qısaltması və ya IZL qısaltması Etzel (אצ"ל) olaraq da bilinir.

İrqunun siyasəti Ze'ev Jabotinsky tərəfindən qurulmuş Revizionist sionizmə söykənirdi. *Howard Sachar*ın fikrincə, "Yeni təşkilatın siyasəti Jabotinskynin təlimlərinə söykənirdi: Hər bir yəhudinin Fələstinə girmək hüququ var idi; yalnız aktiv qisas ərəbləri çəkindirəcək; Yalnız yəhudi silahlı qüvvələri yəhudi dövlətinə zəmanət verəcəkdi." 

İrqunun ən məşhur əməllərindən ikisi, 22 iyul 1946-cı ildə Qüdsdəki King David Otelinin bombalanması və 9 aprel 1948-ci ildə Lehi birlikdə həyata keçirilmiş olan Deir Yassin qətliamıdır.

İrqun terror təşkilatı və ya terror aktları həyata keçirən bir təşkilat olaraq görülür. Encyclopædia Britannicaya görə təşkilat xüsusilə "özünün qanunsuz bir işğalçı hesab etdiyi ingilislərə qarşı terror və sui-qəsd aktları həyata keçirmişdir və eyni zamanda anti-ərəb əhval-ruhiyyəli idi." İrgun, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, İngiltərə və ABŞ hökuməti və The New York Times, Anqlo-Amerikan İstintaq Komitəsi, 1946-cı il Sionist Konqresi və Yəhudi Agentliyi kimi media qurumları tərəfindən də terror təşkilatı kimi təsvir edilmişdir.

İrqun, bugünkü Likud partiyasının yaranmasına səbəb olan İsrailin sağçı Herut (və ya "Azadlıq") partiyasının siyasi öncülü idi. 1977-ci ildən bəri Likud İsrail hökumətlərinin əksəriyyətinin başında olmuş və ya onların bir hissəsi olmuşdur.
**İrqanay su anbarı** — Rusiyanın Dağıstan Respublikasında yerləşə süni su hövzəsi. Su anbarı Avar Göysu çayı üzərində İrqanay SES tikilməsi nəticəsində yaranmış. İrqanay su anbarı Unsuqul rayonu ərazisinə aiddir. Su anbarı sahillərində Şamilkala qəsəbəsi, İrqanay (Yeni İrqanay) kəndi, Zirani və Maydanski kəndləri yerləşir.

Ümumi məlumat
-------------

Su anbarının sahəsi normal su dolma səviyyəsi zamanı 18 km² olur. Uzunluğu isə 21 km-dir. Tam və faydalı su həcmi 601 və 371 milyon m³-dir. O üzdən su anbarında suyun səviyyəsi mövsimi olaraq nizamlanır. Su səviyyəsinin normal olduğu zamanı su anbarının dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 547 metr olur (Baltik dəniz səviyyəsi). Maksimal su tutumu zamanı isə hündürlük 548,5 metr, ən aşağı su səviyyəsində isə 520 metr olur .

Su anbarının sahil xətləri çox parçalanmış. Ümumi sahil xəttinin uzunluğu 43 km-dir. İrqanay su anbarının orta eni 500 m, maksimal eni isə 1,5 km-dir. Bəndin hündürlüyü 111 metr, eni isə 317 metrdir.

Su anbarının fauna və florası çox zəngin deyil. Daha çox forel, qızılbalıq, çəki və şirbit üstünlük təşkil edir.

Tikintisi
---------

İrqanay SES-nın tikintisinə 1977-ci ildə başlanılmış. Ancaq bu stansiya keçmiş SSRİ-də ən uzun müddətli tikintilərdən birinə çevrilmiş. Su anbarının tam su ilə doldurulması prosesi 2008-ci ildə yekunlaşmış. Su anbarının doldurulması nəticəsində 940 hektar kənd təsərrüfatına yararlı torpaq və bağ sahələri su altında qalmış. 521 tikilinin yeri dəyişdirilmiş. Su anbarı tikintisindən sonra tam olaraq İrqanay kəndi, qismən isə Zirani və Maydanski kəndləri köçürülmüş.

Su anbarının tələsik doldurulması səbəbi ilə ərazinin tam sanitar təmizliyini həyata keçirmək mümükün olmamış. Təmizləmə ancaq 30% həyata keçirilmiş. Nəticədə su dibində kəsilməmiş bağlar, evlər, təsərrüfat tikililəri və qəbiristanlıqlar qalmış.

İstinadlar
----------

1. ↑  Дворецкая М.И. Жданова А.П. Лушников О.Г. Слива И.В. Возобновляемая энергия. Гидроэлектростанции России. — СПб.: Издательство Санкт-Петербургского политехнического университета Петра Великого, 2018. — 224 с. — ISBN 978-5-7422-6139-1.
2. ↑  "Ирганайское водохранилище". 2021-11-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-28.
**Tobol** (*qaz.* Тобыл) — Qazaxıstan və Rusiya ərazisindən axan bir çay, İrtış şayının sol və ən gursulu qolu. Çayın uzunluğu 1591 km, hövzəsinin sahəsi isə 426.000 km²-dir.

Coğrafiya
---------

Tobol Bozbie çayının Kokpektisay çayı ilə birləşməsindən meydana gəlir. Cənubi Uralsın şərq hissəsi ilə Turqay ovalığının sərhədində formalaşır. Çayın orta və aşağı axını Qərbi Sibir düzənliyində, dolama axara malik geniş bir vadidədir. Tobol hövzəsində ümumi sahəsi 9000 km² olan 20 minə yaxın göl vardır. Sağ sahil soldan yuxarı qalxır, çünki Tobol yer qabığının dərin bir hisssəsi üzərindən axır və Kurgan senkronioriumu və Tobolo-Ubagan yüksəlişi ilə məhdudlaşır.

Hidrologiya
-----------

Qidalanmasının əsasını qar suları təşkil edir, yağış suları aşağı axarda üstünülk təşkil edir. Gursululuq yuxarı axarda aprelin birinci yarısından iyunun ortasına qədər, aşağı hissədə avqustun əvvəlinə qədər davam edir. Orta illik suyun sərfiyyatı (ağızdan 898 km məsafədə) 26,2 m³/s, mənsəbdə 805 m³/s-dən (müvafiq olaraq maksimum 348 m³/s və 6350 m³/s) yuxarıdır. Orta bulanıqlıq 260 q/m³, illik çöküntü axını 1600 min tondur. Oktyabrın sonu - noyabr ayının əvvəllərində aşağı axarlarda, noyabrın sonu isə yuxarı hissəsində donur. Aprelin 2-ci yarısından mayın 1-ci yarısına qədər isə donu açılır.

Ekologiya
---------

Çay çox çirklidir. Kostanay bölgəsində bəzi ağır metallara həddindən artıq çirklənmişdir. Çay çirklənmiş su obyektlərinə aid edilmişdir.

İxtiofauna
----------

Tobol çayı balıqlarla zəngindir. Çayın yuxarı və orta axarlarında və onun böyükləri qollarında tutulur: xanı balığı, durna balığı, külmə, Leuciscus idu, Salvelinus, Gobio gobio, Gymnocephalus cernuus, sıf, çapaq, daban balığı, sazan. İzet çayından mənsəbindən Tobolun mənsəbinə kimi balıq ovu həvəskarları özünə cəlb edir. Burada rast gəlinir: Çokə, muksun, nelma, Sibir nərəsi, çir.

Yaşayış məntəqələri
-------------------

Denisovka, Lisakovsk, Rudnı, Tobolsk, Kurqan, Qostanay və Yalutorovsk.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Tobol mənsəbindən 437 km məsafədə gəmiçilik üçün yararlıdır. Çay axını bir sıra su anbarları tərəfindən tənzimlənir.

Qazaxıstanda çayın üzərində Karatomarskoe və Verxnetobolskoye su anbarları tikilmişdir.

Qolları
-------

Çayın ən böyük qolları: solda - Uy, İset, Tura, Tavda (son ikisi naviqasiya əhəmiyyətlidir); sağda Ubagan. Digər qolları: Zaimka, Suklyomka, Turba, Atalık, Şestakovka, Tap Nerda, İska, Varvarinskaya, Yazevka, Yurqa, Kuliçek, Boqaçka, Dolqaya, Uk, Niyap, Berezovka və s.

İstinadlar
----------

1. ↑  Государственный водный реестр. Река Тобол. textual.ru. Минприроды России (29 марта 2009)
2. ↑  "Тобол отнесли к классу «загрязненных»". alau.kz. 2019-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-20.
3. ↑  "Урочище. Место, где сходятся тропы. Река Тобол". urochishe.ru (rus). 2019-05-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-20.
**Lindita Halimi** (d. 24 mart 1989, Vitina, Kosovo, Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikası) və ya sadəcə **Lindita** — Kosovo-Albaniya müğənnisi və bəstəkarı. O Albaniyanın Top Fest musiqi festivalındakı qələbəsindən sonra şöhrət qazanmışdır. Lindita "World" mahnısı ilə Albaniyanı 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

Həyatı
------

Lindita Halimi 24 mart 1989-cu ildə keçmiş Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasında yerləşən Kosovonun Vitina şəhərində anadan olmuşdur.

Musiqi karyerası
----------------

Lindita ilk dəfə səhnəyə Albaniyanın *Ethet* musiqi yarışmasında çıxmışdır. O yarışmada sadəcə ilk onluğa daxil olmaqla kifayətlənmişdir. Lindita daha sonra Albaniyanın Top Fest musiqi festivalında iki dəfə iştirak etmişdir. 2009-cu ildə müğənni festivalda ifa etdiyi "Ëndërroja" mahnısı ilə qələbə qazanmışdır. Daha sonra Linditanın ballada janrında bir çox sinqlları təqdim edilmişdir.

2013-cü ildə müğənni Amerika Birləşmiş Ştatlarına köçmüşdür. Həmin ildə Lindita Stivi Uander ilə bir səhnəni paylaşmışdır. O 2014-cü ilin dekabr ayında Albaniyanın dövlət kanalı RTSH-nin 2015 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsiüçün təşkil etdiyi *Festivali i Këngës* mahnı festivalında iştirak etmək üçün Albaniyaya geri dönmüşdür. Lakin müğənni festivalda üçüncü yeri qazanaraq, Avroviziyada iştirak hüququnu əldə edə bilməmiş və yenidən Amerikaya qayıtmışdır. 2016-cı ildə Lindita Amerikanın *American Idol* musiqi yarışmasının 15-ci mövsümündə iştirak etmişdir. Həmin ilin sonunda müğənni yenidən *Festivali i Këngës* mahnı festivalına qatılmış və ifa etdiyi "Botë" mahnısı ilə festivalda qələbə qazanmışdır. Lindita festivalda ona qalibiyyət gətirən mahnının ingilis dilində olan versiyası ilə Albaniyanı Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir. Müğənni müsabiqənin 9 may tarixində keçirilən yarımfinal mərhələsində 14-cü yerdə qərarlaşaraq, finala adlaya bilməmişdir.

Diskoqrafiya
------------

### Sinqlları

| Mahnı adı | İl |
| --- | --- |
| "Vetëm sytë e tu"(Ngroba ilə duet) | 2007 |
| "Dallëndyshe"(Ngroba ilə duet) | 2008 |
| "Ëndërroja" | 2009 |
| "Të dua vërtet" |
| "Nuk të dorëzohëm"(Erti Hizmo ilə duet) |
| "Më e forte se kurrë" | 2010 |
| "Supa Dupa Fly"(Big D ilə duet) |
| "Kur një ditë të kthehesh ti" |
| "All Mine"(Nora İstrefi və Big D) |
| "Ndihmë" | 2011 |
| "Kohën do ta ndal" |
| "I Just Wanna" | 2012 |
| "S'të fal" | 2014 |
| "Cold World" | 2015 |
| "Come Thru" | 2016 |
| "Now" | 2017 |
| "World" |
| "Rock Whine" |
|

İstinadlar
----------

1. ↑  "Albania: Selects Lindita Halimi for the Eurovision Song Contest 2017". Eurovoix. 23 dekabr 2016. 2017-01-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-12-24.

|
|  |
|
| Əvvəlki:**Eneda Tarifa  "Fairytale"** | **Albaniya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində** **2017** | Sonrakı:**Euqent Buşpepa  "Mall"** |

Xarici keçidlər
---------------