recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**"Tufan" Dağ-Xizək Kompleksi** (tam adı: **"Tufan" Dağ-Xizək Yay-Qış İstirahət Kompleksi**) — Azərbaycanın Qəbələ rayonunda rekreasiya-turizm obyekti.

Coğrafiyası
-----------

Kompleks Qəbələ şəhərindən təxminən 4 kilometr aralıda yerləşir. Kanat yolunun və xizəkçilik kompleksinin 8 stansiyadan ibarət olması planlaşdırılmışdır. Birinci stansiya dəniz səviyyəsindən 950 metr, sonuncu stansiya isə 1920 metr hündürlükdədir.

Açılışı
-------

Kompleksinin birinci mərhələsinin açılışı 3 yanvar 2014-cü ildə Prezident İlham Əliyev və xanımı Mehriban Əliyevanın iştirakı ilə olmuşdur. Buna qədər isə, ölkə başçısı Qəbələyə etdiyi mütəmadi səfərlər zamanı kompleksə gələrək burada aparılan tikinti işlərinin gedişi ilə tanış olmuşdur.

İnfrastruktur
-------------

Kompleksdə nəhəng infrastruktur yaradılmış, avtomobil yolunun çəkilməsi, torpaq sürüşmələrinin qarşısının alınması üçün mühafizə tədbirləri görülmüşdür.

Kompleksin tikintisinin birinci mərhələsi çərçivəsində 4 kanat xətti tam inşa olunmuş, 10 xizək yolundan beşində inşaat işləri başa çatmışdır. İnşası nəzərdə tutulan 10 enmə zolağının ümumi uzunluğu 18 min metr təşkil edir.

Burada turistlərin istirahətinin təşkili üçün hər cür şəraiti olan restoranlar da yaradılmışdır.

Ümumiyyətlə, bu nəhəng istirahət məkanı ilin bütün fəsillərində turistlərə kanat gəzintisinə, qış mövsümündə xizəklə sürüşməyə, xizəkçilik məktəbindən, otel və digər xidmətlərdən istifadə etməyə imkanlar verir.

Bütün dağ-xizək trassası süni qar yaratma generasiya sistemi ilə təchiz edilmişdir. Bütünlükdə Kompleks gün ərzində 3000 nəfərə xidmət göstərmək imkanına malikdir.

Burada turistlərin trassa sistemini özlərinə uyğun seçmək imkanlarının olması kompleksin əhəmiyyətini artıran mühüm amillərdən biridir. Belə ki, hər bir qonaq enmə zolağı, maillik və çətinlik dərəcəsinə görə trassa seçə bilər.

Planlaşdırılan işlər
--------------------

Ərazidə insanların rahat istirahəti üçün hər cür şəraitə malik infrastrukturun, o cümlədən mehmanxana, ofislər, uşaqlar üçün istirahət guşəsi və digər müvafiq obyektlərin yaradılması istiqamətində işlər aparılır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  İlham Əliyev Qəbələ "Tufan" Dağ-Xizək Yay-Qış İstirahət Kompleksinin tikintisi ilə tanış olmuşdur Arxivləşdirilib 2017-08-08 at the Wayback Machine. (Şəkillər Arxivləşdirilib 2013-04-28 at the Wayback Machine), president.az, 28.02.2013.  (az.)
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  İlham Əliyev Qəbələdə "Tufan" Dağ-Xizək Yay-Qış İstirahət Kompleksinin birinci mərhələsinin açılışında iştirak etmişdir Arxivləşdirilib 2016-12-21 at the Wayback Machine. (Şəkillər Arxivləşdirilib 2014-06-14 at the Wayback Machine), president.az, 03.01.2014.  (az.)
3. 1 2  İlham Əliyev Qəbələdə "Tufan" dağ-xizək yay-qış istirahət kompleksinda aparılan tikinti işləri ilə tanış olmuşdur Arxivləşdirilib 2018-01-07 at the Wayback Machine. (Şəkillər Arxivləşdirilib 2018-04-10 at the Wayback Machine), president.az, 10.09.2012.  (az.)

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı



|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook |
| Foto, video və audio | Instagram |
**Ağbat** — Arsakda, tarixi Qarabağ ərazisində qədim məntəqə adı.

Eramızdan əvvəl ikinci əsrdən etibarən indiki Qarabağ ərazisi və ondan cənubda olan (Cənubi Azərbaycanda) bəzi ərazilər Arsak adlanırdı (məsələn, Ərdəbil şəhristanındakı tarixi Ərşaq bölgəsi). Sonradan Qarabağ toponiminin işlədilməsi Arsak sözünü sıxışdırmışdır.

Tarixi
------

Ağbat alban xristian dini mərkəzlərindən olmuş Xotavəng monastırının (indiki Kəlbəcər rayonunun Vəng kəndində; kəndin keçmiş adlarından biri də Xotavəng/Xotavank olmuşdur) mülklərindən biri olmuşdur. Ermənicə yazılışda əvvəlinə "H" səsinin əlavəsi ilə haqbat kimidir (yenə orada).

Azərbaycan dilində ağ və türk dillərində bət "üz", "səth" sözlərindəndir. 1590-cı ilə aid mənbədə Ağbat adlı bir kənd Borçalı bölgəsində də var. Məzmunca Baranbet (Goranboy rayonu), Girdəbad (Quba rayonu), Tupabad (Zəngilan rayonu) Salavat, Batabat və b. dağ adları ilə eynidir. XVII əsrə aid mənbədə Bərdə mahalında Eranbat kəndi qeyd olunur.

Həmçinin bax
------------

* Arsak
* Alban

Xarici kecid
------------

* http://tarixklubulogspot.
* ""ARSAK VƏ YA ARSAX" TOPONİMİ" ( (az.)). karabakhinfo.com. 2012-05-09. 2017-08-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-06.

İstinadlar
----------



1. ↑  "Albaniya tarixi", Gəncə-Qarabağ, 1727, 2000
2. ↑  Türk dili lüğəti, 1963, İV-2,617
3. ↑  İsrafilov V. Azərbaycan oronim və hidronimlərinin…,1999
4. ↑  B. Budaqov, Q. Qeybullayev. Yuxarı Qarabağın Toponimləri Bakı,2005
**Tretyakovun binaları** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən iki mərtəbədən ibarət olan üç bina. Bina Petrovskaya küçəsində yerləşir. edilmişdir. 1992-ci il 31 dekabr tarixli 124 saylı qərarına əsasən regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

Ünvan: Taqanroq şəhəri, Petrovskaya küçəsi ev 41, 43, 45.

Tarixi
------

Üç iki mərtənədən ibarət olan bina Petrovskaya küçəsi ev 41, 43, 45 ünvanlarında vahid bir ansambl təşkil edir. Binalar 1861 — 1865-ci illərdə hazırlanan layihəyə əsasən tacir Vasili Niikolayeviç Tretyakovun vəsaiti hesabına inşa edilmişdir.

Üç binanın üçündə də ikinci mərtəbələrində eyvanlar mövcud olmuşdur. Binalar gəlirli binalar olaraq inşa edilmişdir.

Petrovskaya küçəsi. 41
----------------------

Petrovskaya küçəsi ev 41 ünvanında yerləşən bina 1860-cı illərdə inşa edilmişdir. Bina istifadəyə verildikdən sonra birinci mərtəbəsində burada Pampulovun tütün mağazası yerləşirdi. Sonradan burada kolbasa mağazası açılmışdır. Tretyakov binadan kifayət qədər gəlir əldə edə bilməmişdir. 1881-ci ildə Don Torpaq bankına olan borcla əlaqədar satılmağa çıxarılmışdır.

Petrovskaya küçəsi. 43
----------------------

Petrovskaya küçəsi ev 43 ünvanında yerləşən bina 1870-ci illərdə inşa edilmişdir. Tikintisindən dərhal sonra burada maqazin-atelye yerləşirdi. Bu mağaza M. Henen Fontenə məxsus olmuşdur. Onun mağazasının yanında isə tacir Qriqori Falkerin mağazası yerləşirdi. Burada rus, ingilis, fransız, polyak çantaları və paltolar satılır.

Petrovskaya küçəsi. 45
----------------------

Petrovskaya küçəsi ev 45 ünvanında yerləşən bina 1870-ci illərdə inşa edilmişdir. Bu Tretyakovun inşa etdirdiyi üçüncü bina olmuşdur. İki mərtəbəli binanın fasad hissədən beş girişi vardı. Pəncərələr arasında və binanın damında «HOTEL in NORD» yazısı vardı.

Tretyakovun ticarəti tərk etmədindən sonra binanın sahibi Xandrinlər ailəsi olmuşdur. Onlar bura 1925-ci ilə qədər sahib idilər.

Arxitekturası
-------------

Taqanroq şəhəri, Petrovskaya küçəsi ev 41, 43, 45 ünvanında yerləşən bina vilayət klassizmi stilində inşa edilmişdir. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir

Ədəbiyyat
---------

* Гаврюшкин О. П. Вдоль по Питерской (хроника обывательской жизни). Таганрог, 2000.
* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0.

Mənbə
-----

* Таганрог ул. Петровская, 41
* Таганрог ул. Петровская, 43
* Таганрог ул. Петровская, 45
* Чеховский Таганрог

İstinadlar
----------
Tikanquyruqkimilər- *Myliobatiformes* dəstəsi. Bu dəstənin 7 fəsiləyə aid olan 100-ə yaxın növü məlumdur. Fəsilələr və çox tanınmış növlər bunlardır: tikanquyruqlar (dəniz pişiyi, nəhəng tikanquyruq, qırmızı tikaquyruq və s.) yoğunquyruqlar, çay tikanquyruqları (çay skatı), kəpənəyi skatlar (Yaponiya kəpənəyi skatı), qartalı skatlar (adi qartalı skat, xallı qartalı skat, Amerika cöngəburunu və s.), buynuzlu skatlar (Aralıq dəniz buynuzlusu, manta və ya dəniz əjdahası və s.) və rinopteridlər.

Bu skatların uzunluqları 0,5-7,0 m, eni 0,3-7,0 m arasında dəyişilir, bəzinin kütləsi 2 tona qədər çatır. Bunların bədəni rombvarı və ya girdədəir. Quyruq gövdəsi ilə bədən arasında keçid nəzərə çarpır, quyruğun ucu iti qurtarır. Bu skatlar yumurtadiridoğan və ya diridoğandırlar, balalarının sayı 4-dən 12-yə qədər olur. Manta və ya dəniz əjdahası kütləsi 15-20 kq olan bircə bala doğur. Sənayə əhəmiyyətləri yüksək deyil.

Tikanquyruq skatlar fəsiləsinin əksər nümayəndələrinin quyruq gövdəsində bir, bəzən iki, kənarı dişli uzun-yastı qərniləşmiş törəmə-tikan var. Bu törəmənin alt tərəfində şırım, onun da içərsində zəhər ifraz edən vəzili hüceyrələr olur. Skat quyruğu ilə düşməni vurduqda qərni tikan düşmənə batır, həmin yerə zəhər ifraz olur, bərk ağrı əmələ gəlir, zəhər qana keçdikdə qan təzyiqi düşür, öyümə başlayır, əzələ iflici baş verir, bu hadisə ölümlə nəticələnir. Qara dənizinin Gürcüstan sahillərində dəniz pişiyinə təsadüf edilir.

Qartalı skatlar fəsiləsinin nümayəndələri yaxşı üzürlər, dibdə və su qatında yaşayan orqanizmlərlə qidalanırlar. Bunların quyruğunda qərni törəmə olmur.

Buynuzlu skatlar fəsiləsi nümayəndələrinin döş üzgəclərinin ön hissəsi çıxıntı əmələ gətirərək, buynuzu xatırladır (adı buna görədir). Bu skatlar sürətlə üzürlər, 1,5-2,0 m hündürlüyə tullanaraq özlərini suya çırpır və "guya" xarici parazitlərdən təmizlənirlər. Ən çox sürü ilə yaşayan balıqlarla qidalanmağa meyllidirlər.

Ədəbiyyat
---------

1. Abbasov H.S ,Hacıyev R.V.İxtiologiya. Bakı,2007,səh 145.
2. Abbasov H.S. Mustafayev Q.T. Məmmədova S.Ə. İsmayılov R.Ə. Bakı,1999,səh 118

Həmçinin bax
------------

Onurğalılar

Qığırdaqlı balıqlar

Köpəkbalığı

Skatlar

Tənbəlkimilər

Lamnokimilər

Rombvarıkimilər

Xarici keçidlər
---------------

* Haichance,Qığırdaqlı balıqların qoruması Arxivləşdirilib 2015-08-01 at the Wayback Machine
* Köpəkbalığı şəkilləri
* Qığırdaqlı balıqların detallı təsnif edilmələri Arxivləşdirilib 2007-10-08 at the Wayback Machine
**Qazaxıstan–Böyük Britaniya münasibətləri** – iki ölkə arasında ilk münasibətlər 19 yanvar 1992-ci ildə qurulmuşdur. Böyük Britaniya Qazaxıstanda öz səfirliyini 1992-ci ilin oktyabrında, Qazaxıstan isə Böyük Britaniyadakı səfirliyini 1996-cı ilin fevralında açmışdır. Son on illiklər zamanı Qazaxıstanla Qərb ölkələri arasında münasibətlər olduqca yaxşı yöndə inkişaf etməkdədir. Bu onun terrorizmə qarşı mübarizədə göstərdiyi mövqe ilə əlaqədardır.

Böyük Britaniya Qazaxıstanda olan xarici investorlar arasında 3-cü ölkədir. Ümumi xarici yatırımların həcmi 14 % təşkil edir. Böyük Britaniyaya məxsus 100-dən artıq şirkətin Qazaxıstanda biznesi vardır

ВАЕ Systems «Air Astana» şirkətində 49 % səhmə sahibdir.

Qazaxıstan–Böyük Britaniya strateji dialoqu
-------------------------------------------

Qazaxıstan-Böyük Britaniya strateji dialoqu qarşılıqlı siyasi dialoq və əməkdaşlıq üçün bir platformadır. Ona hər iki ölkənin xarici işlər naziri başçılıq edir.

İqtisadi əlaqələr və ticarət
----------------------------

Britanitya investorları və şirkətləri Qazaxıstan iqtisadiyyatına 1991-ci ildən 25 milyard dollar investisiya qoymuşdur. Böyük Britaniya və Qazaxıstan Trans-Avrasiya nəqliyyat dəhlizi və İpək Yolu üçün dəstəkləyici infrastruktur və kommersiya fəaliyyəti yaratmaq üçün əməkdaşlıq edir.

Görüşlər və qarşılıqlı səfərlər
-------------------------------

Qazaxıstanın Prezidenti Nursultan Nazarbayev ölkəsinin bir sıra iş adamları ilə birlikdə Londonda İngiltərənın Baş naziri Toni Blear, Kraliça II Elizabet, xəzinədar kansler Qordon Braun, Lord-merlər Con və Jan Lemer, Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankının prezidenti ilə görüşmüşdür. Nazarbayev Qazaxıstanın artan iqtisadiyyatını nəzərə alaraq Böyük Britaniyanın baş naziri Blear və Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankının prezidenti ilə enegetika sahəsində əməkdaşlıq məələlərini müzakirə etmişdir. Nazarbayev Londondakı digər iş adamları ilə bir araya gəlmiş və London Metal Birjasını ziyarət etmişdir.

Siyasi analitiklər hesab edirlər ki, Nazarbayev bu səfəri Britaniyanın hökumət rəsmilərinə Qazaxıstanının iqtisadi baxımından yüksəldiyini və demokratikləşmədə irəliləyiş əldə etdiyini isbatlamaqla 2009-cu ildə Avropada təhlükəsizlik və əməkdaşlıq təşkilatına rəhbərliyi ölkəsinə verilməsinə inandırmağa çalışmaq olmuşdur. ATƏT Nazirlər Soveti bununla bağlı qərar qəbul etmişdir.

Mənbə
-----

* Halyk Savings Bank Of Kazakhstan To Offer GDRs In London
* 'Victorious' Kazakhs Told To Wait On OSCE Decision
* Nazarbayev calls Kazakhstan relations with Britain special
* Nazarbayev has audience with Queen Elizabeth II, talks with British PM

İstinadlar
----------

1. ↑  About the Embassy Arxivləşdirilib 2008-02-12 at the Wayback Machine The Embassy of the Republic of Kazakhstan in the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland
2. ↑  Analiz: Nəyə görə dünya Qazaxıstan haqqında düşünür? Arxivləşdirilib 2020-11-09 at the Wayback Machine The Times
**Cavanşir Əsgər oğlu Carçıyev** — Qazax rayonu İcra hakimiyyətinin sabiq başçısı

Carçıyev Cavanşir 1952-ci il yanvarın 5-də Qazax rayonunun Çaylı kəndində anadan olub. 1974-cü ildə Azərbaycan Dövlət Neft-Kimya institutunu bitirdikdən sonra təyinat yerinə işləməyə gedərək 1979-cu ilədək Qorki vilayətinin Vıksa şəhərində elektrik idarəsində usta vəzifəsindən idarənin rəisi vəzifəsinə qədər yüksəlib. 1979–1981-ci illərdə Gəncə elektrik quraşdırma idarəsində baş iş icraçısı və başqa illərdə müxtəlif vəzifələrdə işləyib.

Azərbaycanda Milli Azadlıq Hərəkatı başlayan illərdə öncüllərdən biri olub. 1989-cu ildən Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin Qazax rayon şöbəsinin İdarə heyətinin üzvü, AXCP-nin hakimiyyəti illərində, Müharibənin ən qızğın dövründə Qazax Rayon İcra Başçısı vəzifəsində çalışıb. 1994-cü ildə faciəvi şəkildə dünyasını dəyişib.

İstinadlar
----------

1. ↑  N. H. Şahmalıyevin Qazax rayonu İcra hakimiyyətinin başçısı təyin edilməsi və C. Ə. Carçıyevin həmin vəzifədən azad edilməsi haqqında Arxivləşdirilib 2023-07-05 at the Wayback Machine Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 avqust 1993-cü il tarixli, 730 nömrəli Fərmanı. e-qanun.az  (az.)
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-03.

Həmçinin bax
------------

* Carçıyevlər
Kiro Qliqorov (1969)
**Kiro Qliqorov** (mak. Киро Глигоров; d. 3 may 1917, İştip, Serbiya Krallığı - ö. 1 yanvar 2012, Skopye, Makedoniya) — Makedon siyasətçi; Makedoniyada demokratik seçkilərlə hakimiyyətə gəlmiş ilk prezident.

Həyatı
------

3 may 1917-ci ildə İştipdə anadan olmuşdur.

Təhsili
-------

Belqrad Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Keçmiş Yuqoslaviya Kommunist Partiyasının üzvü olaraq federal səviyyədə müxtəlif vəzifələrdə çalışmış Qliqorov, 1974-1978-ci illərdə parlament spikeri vəzifəsini icra etmişdir.

1990-cı ilin dekabrında Makedoniya Parlamenti tərəfindən prezident seçilmiş, demokratik seçkilərlə 27 yanvar 1991-ci ildə Makedoniya Respublikasının ilk prezidenti olmuşdur.

1994-cü ildə ikinci dəfə prezident seçilmişdir.

Sui-qəsd
--------

3 oktyabr 1995-ci ildəki sui-qəsd
1990-cı illərdə Balkanları əhatə edən döyüşlərdən ölkəsini uzaq tutmaq istəyən Qliqorov 1995-ci ilin oktyabrın 3-də öz evindən igamətgahına kedərkən, avtomobilinə bombalı hücum edilmişdir. Nəticədə sürücüsü həyatını itirmiş, özünün isə sağ gözündə davamlı görmə maneəsi meydana gəlmişdir.

Maraqlı fakt
------------

2000-ci ildə dünyanın ən yaşlı prezidenti kimi Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüşdür.

Vəfatı
------

1 yanvar 2012-ci ildə Skopyedə vəfat etmişdir. Skopyedəki aile məzarlığında dəfn edilmişdir.

Ailəsinin istəyi ilə dövlət səviyyəsində rəsmi dəfn mərasimi keçirilməmişdir. Lakin ölkədə 1 günlük yas elan edilmişdir.

Mükafatları
-----------

* Yuqoslaviya  Yuqoslaviya Ulduzu ordeni
* Yuqoslaviya  Qızıl çələng ilə Qardaşlıq və Birlik ordeni
* Yuqoslaviya  Qırmızı bayraqlı Əmək ordeni
* Rusiya  "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Qələbənin 65 illiyi" yubiley medalı

İstinadlar
----------

1. ↑  AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ PREZİDENTİ HEYDƏR ƏLİYEVİN MAKEDONİYA PREZİDENTİ KİRO QLİQOROV İLƏ GÖRÜŞÜ[*ölü keçid*]. azertag.gov.az, 12.05.1995  (az.)
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Kiro Gligorov Üsküp'te toprağa verildi Arxivləşdirilib 2017-08-09 at the Wayback Machine. haber7.com, 03.01.2012  (türk.)
3. ↑  "daily.mk". 2015-02-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-11.
4. ↑  "sitel.com.mk". 2018-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-11.
5. ↑  "vest.mk". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-11.

Xarici keçidlər
---------------

* Biography of Kiro Gligorov on the official website of the President of the Republic of Macedonia
* Biography of Kiro Gligorov

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Brockhaus · Prabook · Universalis |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 12059607 · CONOR: 36368995 · GND: 121823903 · GTAA: 101906 · ISNI: 0000000082742155 · LCCN: n80107250 · NKC: js2014836875 · NTA: 242062539 · NUKAT: n2010057693 · SUDOC: 160173248 · VIAF: 79456959 · WorldCat VIAF: 79456959 |

 |
**Tukapel döyüşü** — 25 dekabr 1553-cü ildə Çilidəki yerli mapuçelərlə ispan işğalçıları arasında baş vermiş döyüş. Mapuçelərin konkistadorlara qarşı apardığı uzunmüddətli Arauko savaşının ilk mərhələsinə aid olan döyüş, mapuçelərin qələbəsi ilə başa çatmışdır.

Döyüşün gedişi
--------------

Valdivianın əsir alınması
25 dekabr 1553-cü ildə Çilidəki yerli mapuçelərlə İspaniyadan gəlmiş konkistadorlar - işğalçılar Tukapel döyüşündə qarşı-qarşıya gəlmişdi. Bu döyüş mapuçelərin konkistadorlara qarşı apardığı uzunmüddətli Arauko savaşının ilk mərhələsinə aiddir. İspanlara Pedro de Valdivia, yerlilərə isə Lautaro başçılıq edirdi. Müxtəlif mənbələrə görə, Valdivianın əmrində 55 ispan mənşəli əsgər və 2-5 min arası yanakon adlı yerli xidmətçilər, Lautaronun əmrində isə 10 minə yaxın döyüşçü vuruşurdu. Lakin silah və təchizat baxımından ispanlar üstün sayılırdı.

Döyüş milad günü baş verdiyindən, bayrama hazırlaşan Valdivia Tukapelə yaxınlaşdıqda qalanın mapuçelər tərəfindən dağıdıldığını görür və dərhal əsgərlərinə döyüş vəziyyəti almağı əmr edir. Meşədə gözləmə mövqeyi tutan mapuçelər isə əvvəl sapandla, sonra gürzlə ispanlara ikinci hücum zərbələri endirdi. Valdivia xeyli əsgər itirərək, onları geri oturtmağı bacarır. Lakin bu mapuçelərin döyüş hiyləsi idi. Bundan sonra Lautaronun başçılıq etdiyi 3-cü hücum dəstəsi arxadan ispanlara zərbə endirdi. Valdivia döyüşü uduzduğunu görərək, geri çəkilmək əmri vermiş və ən iti qaçan atlara minib qaçmağa üz tutdu. Təcrübəli və sınanmış zabit Valdivia at sürməkdə nə qədər mahir olsa da, bataqlığı keçərkən yerlilər tərəfindən əsir götürülür. Valdivia da daxil olmaqla, bütün konkistadorlar öldürülmüşdü.

Diqqətçəkici məqamlardan biri o idi ki, Valdivianı məğlub edən Lautaro vaxtilə onun qulluğunda olmuş, ispanların döyüş texnikalarını da o zaman öyrənmişdi. Hətta Felipe Lautaro adı da onun öz doğma adı olmayıb, ispanlar tərəfindən vaftiz edildikdən sonra verilmişdi. Onun əsl adı "Sürətli Cənub Qaraqarı" idi. Cəsur Lautaro xidmət dövründən sonra doğma kəndinə qayıtmışdı. Çox güman ki, onun öz keçmiş ağası Valdiviaya qarşı vuruşmasının səbəbi ispanların genişləndirdiyi işğalçılıq siyasəti idi.
**Şuşa qalasının açarı**- Qarabağ xanlığının inzibati mərkəzi Şuşa şəhərinin qala qapısının açarı

Təsviri
-------

Şuşa qalasının açarı gümüşdən hazırlanaraq qızılı və gümüşü saplarla toxunmuş qotazlarla işlənib.

Tarixi
------

Açarlar Çar Rusiyasının Şuşanı işğalı zamanı qənimət kimi götürülmüşdür. Daha sonra 1924-cü ildə Tiflis şəhərindəki Qafqaz Hərb Tarixi Muzeyindən alınmışdır. Gümüşü saplı qotazları olan açar ehtiyac olduğundan Muzeyin Bərpa laboratoriyası tərəfindən bərpa və konservasiya edilmişdir. Açar gümüşə xas qaralmadan və oksid təbəqəsindən təmizlənmiş, qoruyucu təbəqə ilə örtülmüşdür. Açarın qotazları isə təmizlənmiş, sökülmüş, itirilmiş hissələri, saçaqlarının zədələnmiş ipləri bərpa və konservasiya olunmuşdur. Gümüş açar laboratoriyanın əməkdaşı Tural Nəbiyev, qotazlar isə Nuridə Hüseynova tərəfindən bərpa və konservasiya olunmuş və fonda təhvil verilmişdir.

Mühafizə yeri
-------------

Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin Silahlar və bayraqlar fondunda Şuşa qalasının gümüş açarları mühafizə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Məktəb Guşəsi jurnalı". 2022-09-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-24.
2. ↑  "Muzeyində Şuşa qalasının gümüş açarı saxlanılır". 2022-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-24.
3. ↑  "Şuşa qalasının gümüş açarı bərpa olunmuşdur". 2022-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-24.
4. ↑  "Tarix Muzeyində Şuşa qalasının gümüş açarı saxlanılır". 2020-12-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-24.
XIII əsrin birinci yarısında Cənubi Qafqaz Monqolların bu bölgənin monqol fatehləri tərəfinfən tam şəkildə tabe edilməsi ilə nəticələnən istilalarının iki dalğasını yaşayır. Cənubi Qafqaz torpaqları Cəbə və Subutay qoşunlarının yürüşləri ilə monqol qoşunlarının ikinci işğalı arasında Cəlaləddin Mənkburnun komandanlığı altında Xarəzm qoşunlarının dağıdıcı ekspansiyasına məruz qaldı. Xarəzm istilası dövründə Cənubi Qafqazda ən böyük hərbi toqquşmalardan biri 1225-ci ildə Cəlaləddin Mankburnun ordusu ilə gürcü ordusu arasında baş vermiş Qarni döyüşü olmuşdur. Bu hərbi toqquşma bir çox cəhətdən Xarəzmşah Cəlaləddin Mənkburnun gələcək hərbi və siyasi fəaliyyətinin gedişatını əvvəlcədən müəyyən etmişdi.

Qarni döyüşü mənbələrdə
-----------------------

Mənbələrin birinci qrupunu çoxsaylı olmasına görə ərəb-farsdilli tarixi mənbələr əhatə edir: onların arasında əsasən İbn əl-Əsir, ən-Nəsəvi, Sibtə ibn əl-Cövzi, Cüveyni, Rəşid əd-Din, Mirxond və Xandəmirin əsərlərini qeyd etmək lazımdır. Verilmiş məqalədə istifadə olunan tarixi mənbələrin ikinci qrupuna ermənidilli tarixi əsərlər daxildir ki, onların arasına Kirakos Qandzaketsi "Tarix", yepiskop Stepanosun "Xronikası", Sebastatsinin "Xronika"sı daxildir. Nəhayət, üçüncü qrup abidələrə Qarni 1225 döyüşü haqqında məlumatları ehtiva edən gürcüdilli tarixi əsərləri, əsasən, "Yüzillik Salnamə", və ya 14-cü əsrin tarixi mənbələr kolleksiyanın bir hissəsi anonim "Xronoqrafı", "Kartlis Tsxovreba" və ya "Gürcüstan tarixi"ni aid etmək olar. Beləliklə, mənbələrin bazası Gürcü qoşunları ilə Xarəzmşah Cəlaləddin Mənkburn ordusu arasında Qarni döyüşü haqqında nəinki çox sayda, həm də yuxarıda qeyd edildiyi kimi, abidələrlə təmsil olunur, müxtəlif etnik, dini və mədəni icmalar daxilində yaradılmışdır. 
Yerli və xarici tədqiqatçılar 1225-ci il Qarni döyüşünün tarixinə əsasən Qafqaz tarixinə və ya bu regiona monqol istilası tarixinə dair ümumi əsərlərdə müraciət etdilər. Z.M.Bünyadovun tədqiqatlarını "Xarəzmşahlar Anuştiginidlər dövləti" [12] və "Azərbaycan Atabəylər dövlətinin Tarixi" [11] ayrıca qeyd etmək lazımdır ki, Qarni döyüşü başlıqda qeyd olunan iki siyasi qurumun tarixi kontekstində nəzərdən keçirilir. Bununla belə, xüsusi qeyd etmək lazımdır ki, mövcud əsərlər tez-tez döyüşün yalnız qısa təsvirini verməklə kifayətlənir.
**Azərbaycanda atçılıq** — Azərbaycan Respublikası ərazisində at cinsli heyvanların saxlanılıb, yetişdirilməsi ilə bağlı heyvandarlıq sahəsi.

Azərbaycanda xalqın tarixi ənənələri, mədəniyyəti, etnoqrafiyası, sosial-iqtisadi durumu ilə sıx bağlı olan Atçılıq, əsasən, damazlıq, idman, əmtəəlik, turizm, işlək – kəndli (fermer) təsərrüfatlarında yük və qoşqu vasitəsi kimi istifadə edilməsi istiqamətində inkişaf etdirilir. Damazlıq və idman Atçılığından başqa qalan sahələr çox vaxt kütləvi Atçılığa aid edilir. Dünyada mövcud olan 250-dən artıq at cinsindən ikisi – Qarabağ və Dilbaz atı Azərbaycana məxsusdur. Bir çox tarixi faktlar göstərir ki, məşhur ərəb atlarının cins kimi formalaşmasında Azərbaycan atlarının da müəyyən rolu olmuşdur. Ən qədim dövrlərdən Azərbaycandan İrana, ərəb ölkələrinə, Rusiyaya, Avropaya çoxlu madyan və törədici ayğır aparılmışdır; bunlar Azərbaycanda mədəni Atçılığın dərin köklərinin olmasını sübut edir. Xalq seleksiyası yolu ilə alınmış Qarabağ atı və Dilbaz cinslərindən başqa, resp.-da Quba yorğası, Şirvan atı və Kiçik Qafqaz atı yetişdirilir. Azərbaycanda 74,1 min baş at vardır (2010). Mütərəqqi texnologiya və məqsədyönlü seleksiya-damazlıq proqramları əsasında Atçılıq zavodlarında yüksək damazlıq keyfiyyətlərinə malik atlar yetişdirilir.

Növləri
-------

 *Əsas məqalə: Azərbaycan atları*
Hazırda Azərbaycanda yüksək keyfiyyətli Qarabağ və Dilbaz atları, həmçinin Quba yorğası, Şirvan atı, Ərəb atı və digər növ atlar yetişdirilir.

Statistika
----------

2012-ci ildə aid olan məlumata əsasən Azərbaycandakı atların sayı 77,208 min idi. Həmin ildən bəri atların baş sayında davamlı azalma qeydə alınmışdır. 2016-cı illə müqayisədə at sayı 5542 baş və ya 7,17 faiz azalaraq, ölkədə 71,666 min baş at olmuşdur. Ölkədə at sayının azalmasına əsas səbəb qeyri-rəsmi yerli istehlakın olmasıdır.

İxrac
-----

Azərbaycan 2016-cı ilə qədər at ixrac etməmişdir. 2016-cı ildə ətlik istiqamət üzrə Azərbaycandan at ixracı 1155 baş olmuşdur. Azərbaycandan ətlik məqsədilə at ixracının çox olmasının səbəbi ölkədə at ətinin ucuz olmasıdır. Belə ki, dünya üzrə at ətinin orta idxal qiymətlərinə nəzər yetirildikdə görmək olar ki, Azərbaycandan ixrac olunan at ətin dəyəri dünya üzrə orta idxal qiymətindən 2 dəfə aşağıdır. Azərbaycandan at ətinin əsas idxalçısı Qazaxıstandır.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan atları

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Azərbaycanda atların sayı kəskin azalıb Arxivləşdirilib 2019-09-19 at the Wayback Machine. qafqazinfo.az 05.12.2017  (az.)
Eritrositlər.
**Eritrositlər** — qırmızı qan hüceyrələri. Qandakı hüceyrələrin 99%-dən çoxunu eritrositlər təşkil edir. Eritrositlər hər iki tərəfdən basıq disk şəklindədir, diametri 7-8 mikrometrə qədərdir.
Eritrosit pərdələrində 33% nisbətdə tapılan hemoqlobin, qanda oksigen daşıyan zülaldır. Oksigenin təxminən 99%-i hemoqlobin ilə daşınar, geri qalan 1%-lik qisim isə qan plazmasında həll olmuş şəkildə daşınır. Oksigenlə birləşmiş hemoqlobin al-qırmızı rənglidir.

Eritositlərin ölçüləri
----------------------

* Diametr: təxminən 7,5 µm (mikrometr)
* Qalınlıq: kənarlarda 2 µm mərkəzdə 1 µm
* Çəkisi: təxminən 3 · 10-11 qram
* Həcmi: təxminən 90 fl (femtolitr) (90 µm3)
* Qandakı konsentrasiyası: kişilərdə 4,6–5.9x106/mm3 və qadınlarda 4,0–5,2x106/mm3.
* Yetişmə müddəti: təxminən 7-10 gün
* Yaşama müddəti: təxminən 120 gün və ya 4 ay
* Gün ərzində yaranan eritrosit sayı: 2x1011 = təxminən: 2 milyon/saniyə
* Ümumi səthi: 4000–4500 m2
* Osmotik davamlılığı: 180 mosmol/l-ə qədər
* Mempran potensialı: -10mV

Eritrositlərin yaranması və formalaşması (Eritropoez)
-----------------------------------------------------

Eritrositlərin əməlgəlmə prosesi eritropoez adlanır. Eritropoez hadisəsi eritropoetin hormonu vasitəsilə stimulə olunur ki, sonuncu da hər hansı bir toxumada oksigen çatışmazlığı (hipoksiya) nəticəsində böyrəklərdə sintez olunur. Eritrositlər sümük iliyində yetişirlər. Belə ki, sümük iliyində yerləşən kök hüceyrələrdən 6-9 gün ərzində hemositoblastlar formalaşır ki, bunlar da hələ dəmir ionları ilə birləşməmiş pro-eritroblastlara çevrilirlər. Pro-eritroblastlar dəmir ionu ilə birləşərək eritroblastları əmələ gətirirlər. Eritroblastlar sonradan nüvəsini itirərək yetişkin eritrositlərə çevrilirlər. Bəzən qanda tam formalaşmamış (məs: nüvəsini itirməmiş və s.) eritrositlərə də rast gəlinir ki, bunlar retikulositlər adlanır. Normalda qanda retikulositlərin miqdarı bütün eritrositlərin 0.5-1%-ə qədərini təşkil edir. Gün ərzində təxminən 2x1011 eritrosit əmələ gəlir. Bununla yanaşı, hamiləliyin son ayına qədər eritrositər dölün qaraciyərində də yetişmə dövrü keçirlər. Doğuşdan sonra isə eritrositlər yalnız sümük iliyində əmələ gəlir və yaşama müddətlərinin sonunda qaraciyər, dalaq və sümük iliyində makrofaqlar tərəfindən parçalanırlar. Normal eritrositlərin yaşama müddəti 120 gündür.
**Kalaşnikov avtomatı-AK-47** (*rus.* Автомат Калашникова образца 1947 года) — avtomatik rejimli döyüş silahı. Dünyada ən geniş yayılmış odlu silahdır. Həm tək, həm də avtomat rejimdə ardıcıl atəşaçma qabiliyyətinə malikdir. Yüksək etibarlığı və sadə qulluq olunması ilə fərqlənir.

Tarixi haqqında
---------------

1943-cü ildə Elizarov və Seminanın işlədikləri 7,62 mm patrona uyğun olaraq yeni silah hazırlanmağa başlanır. Pistolet-pulemyotları əvəz etmək üçün yeni fərdi avtomatik silaha ehtiyac var idi. Bu avtomat dəyişiləbilən daraq və rejimləri çevirən mexanzimə malik, karabin daraqlı, yəni özü gülləni verən, yüngül pulemyot xassələri özündə cəmləməli idi.

Avtomat üzərində ilk işi 1944-cü ildə bir çox orijinal konstruksiyalar layihələndirmiş Sudayev aparır. Sonralar bu avtomatın üzərində Kalaşnikov işləməyə başlayır. 1946-cı ildə o öz konstruksiyasını nümayiş etdirir. Bu avtomat sınaqlardan keçərək yaxşı nəticələr göstərir. 1947-ci ildə orduda tətbiqi təklif olunur. Nəticədə Kalaşnikovun avtomatı Deqtyarev, Simonov, Rukavişnikov, Barışev tərəfindən hazırlanmış bütün avtomatlardan üstün sayılır. Orduda sınaqdan keçdikdən sonra Kalaşnikov avtomatı 1948-ci ildə silahlı qüvvələrə götürülür.

AK-46
-----

Kalaşnikov avtomatının ilk prototipi AK-46 1946-cı ildə nümayiş etdirilsə də, o orduya qəbul edilmir. İlk nümunələrə AK-1 və AK-2 adı verilir. 1946-cı ildə bu avtomatlar sınaq zamanı yaxşı nəticə göstərirlər. Xarici görünüşünə görə AK-46 avtomatı alman avtomatı olan StG 44 dən fərqlənmirdi. Sonralar işlənmiş AK-47 avtomatı da alman avtomatı StG 44-də heç də çox fərqlənməmişdir. Sınaqdan sonra avtomat yenidən təkmilləşdirməyə göndərilir.

Alman hücum silahı StG 44 1943/44.
Kalaşnikov avtomatı və alman avtomatı StG 44 arasındakı oxşarlıq uzun müddət SSRİ və xarici ölkələr arasında olan mübahisəyə səbəb olmuşdur. Almanlar bunun StG 44-ün surəti olduğunu təkid etsələr də, ruslar bu fikri təkzib edirdilər. Əslində Kalaşnikov avtomatının hazırlanmasının əsasında məhz StG 44 silahının konstruksiyası durur və bunu adi gözlə də görmək olur.

İkinci dünya müharibəsi bitdikdən sonra "StG 44" avtomatının istehsalı ilə məşğul olan Henel firmasının yerləşdiyi ərazi rusların nəzarətinə keçir. 1945-ci ildə Henel firması mülki malların istehsalı ilə məşğul olmasına baxmayaraq, onlar SSRİ-nin sifarişi əsasında 50 ədəd StG 44 avtomatını yığıb SSRİ-yə göndərirlər. Eyni zamanda 10785 vərəqdən ibarət hazırlama cizgisi də SSRİ-nin əlinə keçir.

‎Xarici keçidlər
----------------


Vikianbarda AK-47 ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Nəcəf Musa oğlu Talıbov** (16 dekabr 1956, Qazax) — Azərbaycan Respublikası Auditorlar Palatası sədrinin elmi-metodik məsələlər üzrə müşaviri, Azərbaycan Respublikasının "Fəxri auditor"u. 1999-cu ildən Azərbaycan Respublikası Auditorlar Palatasının, 2000-ci ildən Beynəlxalq Daxili Auditorlar İnstitutunun (İİA) üzvü, "Tərəqqi" medallı.

Həyatı
------

Nəcəf Talıbov 1956-cı il dekabrın 16-da Qazax şəhərində anadan olmuşdur. Əslən rayonun Ağköynək kəndindəndir. 1974-cü ildə Qazax şəhəri 1 nömrəli orta məktəbi bitirmişdir. 1978-ci ildə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunu fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. İnstitutu bitirdikdən sonra 1978-1980-ci illərdə hərbi xidmət etmişdir. 1990-1994-cü illərdə Qazax rayonunun müdafiəsində hərbi əməliyyatlarda iştirak etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Xalq təsərrüfatının müxtəlif sahələrində baş mühasib və dövlət idarəetmə orqanlarında məsul vəzifələrdə çalışmışdır (1980-1999). 

1999-cu ildən Azərbaycan Respublikası Auditorlar Palatasının, 2000-ci ildən Beynəlxalq Daxili Auditorlar İnstitutunun (İİA) üzvüdür. 

2005-ci ildən Azərbaycan Respublikası Auditorlar Palatası sədrinin elmi-metodik məsələlər üzrə müşaviri vəzifəsində çalışır.

Auditorlar Palatası və bir sıra xarici ölkələrdə təşkil edilmiş seminarlarda, simpoziumlarda, konfranslarda iştirak etmiş və 20-dən çox sertifikatlar əldə etmişdir. Auditin aparılması və tənzimlənməsinə dair 50-dən çox sahəvi proqramın, metodik göstərişin, təlimat və qaydanın müəllifidir. «Audit» (2011), «Daxili audit» dərsliklərinin, "Audit. Qanunvericilik və normativ sənədlər" toplusunun ( 4-cü- 10-cu cildlər) və digər 20-dən çox nəşrin həmmüəllifi və tərtibçisidir.

29 dekabr 2010-cu ildə Azərbaycan Respublikasının "Fəxri auditor"u adına layiq görülmüşdür. 

2020-ci ilin sentyabr ayında Gürcüstan Respublikasının "Fəxri auditor"u adına layiq görülmüşdür. 

"Peşəkar mühasiblərin, maliyyə menecerlərinin və iqtisadçıların Milli İnstitu"nun (Rusiya Federasiyası) «За вклад в развитие НИПБ» (19 avqust 2011), "Заслуженный бухгалтер" (4 aprel 2016), "Заслуженный ревизор" (16 sentyabr 2021-ci il) medalları ilə təltif edilmişdir.

2016-cı il aprelin 4-də ölkənin auditor sisteminin inkişafındakı xidmətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.

Ailəsi
------

Ağköynək kəndinin Talıbovlar soyundandır. Ulu babası Talıb Qaçaq Kərəmin babası (ata babası) Molla Zalın qardaşıdır.

Ailəlidir. İki övladı var.

İstinadlar
----------

1. 1 2 .  Arxivləşdirilib 2021-02-25 at the Wayback Machine Azərbaycan Respublikası Auditorlar Palatası  (az.)

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan Respublikası Auditorlar Palatası  (az.)</ref>
**"Rəvan"** futbol klubu —

Tarixi
------

Rəvan futbol klubu 2007-cu ildə yaranıb, 2010-2011 mövsümündə Azərbaycan Birinci Liqasında ikinci yeri tutaraq Premyer-Liqaya vəsiqə qazanıb. 2011/2012 mövsümündə premyer-liqada debüt edib və 8-ci yeri tutub. Ev oyunlarını Dalğa Arena stadionunda keçirir. Klubun əsas məqsədi ilk altılığa düşmək və avrokuboklara vəsiqə qazanmaqdır. "Rəvan" 2011-ci ildə Azərbaycan 1-ci divizionunda gümüş medalını qazanmışdır.
"Rəvan" FK 2011/12 mövsümündə Premyer Liqada debüt edərək, yekunda 8-ci yeri tutub. 2012/13 mövsümündə də Premyer Liqanı 8-ci pillədə başa vuran 
"aslanlar", 2013/2014 mövsümünün yekunlarına əsasən, I diviziona düşmüşdür.

2014/2015-ci il mövsümündə I divizionun bürünc medallarını qazanan "aslanlar" Premyer Liqaya yüksəliblər.

"Rəvan" FK-nın ən böyük uğuru 2010/11 mövsümündə Azərbaycan I divizionunda gümüş medallara sahib çıxması və 2013/14 mövsümündə Azərbaycan kubokunun yarımfinalçısı olmasıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Klub haqqında". 2013-10-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-29.
2. ↑  "Klub haqqında". 2013-10-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-29.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı Arxivləşdirilib 2011-09-25 at the Wayback Machine  (az.)  (ing.)
* Rəsmi facebook səhifəsi  (az.)
Şimali Qafqaz Hunları — Huni, Huni və ya Çuni qədim dövrlərdə Şimali Qafqaz xalqları idi. Onlara bəzən Şimali Qafqaz Hunları deyilir və tez-tez Şərqi Avropaya daxil olan Hunlarla əlaqəli olduqları güman edilir. Bununla birlikdə, huninin etnolinqvistik və coğrafi mənşəyi aydın deyil.

Huni haqqında ilk müasir qeyd Dionisi Periqet və Klavdiy Ptolemey tərəfindən coğrafiyada 2-ci əsrdə, Xəzər dənizinin yaxınlığında yaşadıqları söyləndikdə verilə bilər.
Aqafanqelos, 227-ci ildə Hunların Qafqaz xalqları arasında yaşadıqlarını və İran Hunlarının qohumları olduqlarını iddia edir.

535 və ya 537-ci illərdə yepiskop Kardostun başçılıq etdiyi bir erməni missioner qrupu Şimali Qafqaz Hunlarının çoxunu vəftiz etdi. Bu hadisəni bildirən Suriya dilli bir mənbə də Hun dili üçün bir yazı sisteminin hazırlandığını göstərir.

Hunların eramızın 6-cı əsrində Dağıstanda bir dövlət qurduqlarını söyləyirlər. Bunun səbəbi Qafqazın çoxsaylı yerli xalqları ola bilər.

682-ci ildə Qafqaz Albaniyası yepiskopu İsrail, Qafqaz Hunlarının hökmdarı Alp İlutuerin xristianlığı qəbul etməsi üçün uğursuz bir heyətə rəhbərlik etdi. İluetuerin Xəzərin Elteber ("müştəri-hökmdar") titulunu təhrif etdiyi və bu xalqın VII əsrin ortalarından sonuna qədər Xəzər hökmdarlarına itaət etdiyi irəli sürüldü. Onlar tez -tez dövrün xilafətinə, xüsusən də xilafətə qarşı olan müxtəlif savaşlarında xəzərlərlə müttəfiq olaraq təsvir edilir.
VIII əsrin əvvəllərindən sonrakı taleyi haqqında çox az şey məlumdur. Çox güman ki, Xəzər Xaqanlığının bir hissəsi oldular. Ancaq ola da bilsin ki, onlar bir neçə əsr, bəlkə də XI əsrə qədər bu və ya digər şəkildə mövcud olmuşlar.

Hunların Jidan dövləti erkən feodal Kumıkskiy dövləti idi

İstinadlar
----------

1. ↑  *Sirijskie istocniki*, pp. 166–167; Artamonov, 1st. xazar, pp. 92–94
2. ↑  Федоров-Гусейнов Г. С. История происхождения кумыков. -Махачкала. Дагкнигоиздат. 1996.

Xarici keçidlər
---------------
**Sudan keçi ilə evlilik insidenti** 2006-cı ildə Cənubi Sudanda baş vermiş hadisədir. Çarlz Tombe adlı şəxs sekslə məşğul olduğu keçi ilə evlənməyə məcbur edilmişdir. Hadisə bir sıra kütləvi informasiya vasitələrinin diqqətini çəkmişdir.

Hadisə
------

2006-cı ildə cənubi sudanlı Çarlz Tombe adlı bir kişi Cuba şəhərinin Hay Malakal bölgəsində bir keçi ilə seks fəaliyyəti ilə məşğul olarkən yaxalanmışdır. Keçinin sahibi təqsirkarı tutmuş və məsələyə baxılması üçün kənd böyüklərinə müraciət etmişdir. Ağsaqqalların birinin qeydinə görə keçinin sahibi təqsirkarı keçi tövləsinin qapısına bağlamışdır. Ağsaqqallar keçi sahibinə polisə müraciət etməməyi məsləhət görmüş, təqsirkar keçidən arvadı kimi istifadə etdiyi üçün ona başlıq pulu ödəməli olduğunu bildirmişdirlər. Təqsirkar keçi ilə "evlənməyə", keçinin pulunu və 15.000 Sudan dolları məbləğində başlıq pulunu ödəməyə məcbur edilmişdir. Ağsaqqallar müzakirələr zamanı keçiyə zarafatla "Rouz" adını vermişdirlər.

Keçi 3 may 2007-ci ildə plastik torbada boğularaq ölmüşdür. Öləndə 4 aylıq erkək balası var idi. 2013-cü ilin noyabrında Cənubi Sudan Hüquq Cəmiyyəti "bir kişinin Rouz adlı keçinin bəkarətini pozandan sonra onunla evlənməyə məcbur edilməsi" kimi qəribə və qəddar praktikaların ləğv olunması üçün hökumətə müraciət etmişdir.

KİV-də
------

İlk dəfə 24 fevral 2006-cı ildə BBC saytında yayımlanan hekayə böyük diqqət çəkmiş, bir çox qəzet, bloq və saytlar tərəfindən yenidən yayımlanmışdır. Bir ildən sonra belə hadisə BBC-nin elektron poçtla ən çox göndərilən 10 məqaləsindən biri olmuşdur. Hekayə ardıcık beş gün ərzində 100.000 dəfədən çox, ümumilikdə isə milyonlarla şəxs tərəfindən oxunmuşdur. Hadisənin populyarlığından təəccüblənən BBC bunun bir kampaniya çərçivəsində həyata keçirildiyini düşünsə də, proqram təminatı mühəndisi Qaret Oven bu populyarlığın gerçək olduğunu təsdiqləmişdir.

Keçi 2007-ci öləndə BBC onun üçün zarafat xarakterli nekroloq yazmışdır. Keçinin ölümü "Times" və "Fox News" kimi digər xəbər saytları tərəfindən də işıqlandırılmışdır.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------
Qvatemala
**Qvatemala** — Mərkəzi Amerikada dövlət. Sahəsi 108.9 min km², əhalisi 10,9 milyon nəfərdir. İnzibati ərazisi 22 departamentə bölünür. Dövlət və hökumət başçısı prezidentdir. Qanunvericı orqanı birpalatalı Milli Konqresdir. Paytaxtı Qvatemala şəhəridir. 2020-ci ildə keçirilən prezident seçkilərində Alejandro Giammattei yeni prezident seçilmişdir.

Adın etimologiyası
------------------

Atstek dilindəki "quauhtemallan" sözündən - meşə ilə örtülü yer mənasını verir.

Tarix
-----

1523-1524-cü illərdə ərazisi ispanlar tərəfindən işğal edilmişdir. Bu işğal 1821-ci ilədək davam etmişdir. Elə həmin ildə ölkə müstəqillik əldə edir.

1823-1839-cu illərdə Mərkəzi Amerika Birləşmiş Əyalətləri Federasiyasının tərkibində varlığını sürdürür.

Bir sıra hərbi çevrilişlərdən sonra 1952-1985-ci illərdə ölkədə hərbi diktatura rejimi bərqərar olur.

Nəhayət 1996-cı ildə hökumətlə Qvatemala Milli İnqilabi Hərəkatı arasında sülh haqqında müqavilə imzalanır.

Fiziki-coğrafi xarakteristika
-----------------------------

Ölkə Şimali Amerika qitəsində yerləşir və qərbdə Meksika, cənubda Salvador, şərqdə Beliz və cənub şərqdə Honduras ilə qonşudur.

İnzibati ərazi bölgüsü
----------------------

Ölkənin ərazisi 108,889 km²-dir. Şəhər və kəndlərdən ibarətdir.

İqtisadiyyat
------------

Mərkəzi Amerikanın ən kasıb ölkələrindən biri hesab olunur. Hazırda 400.000 insanın işsiz olduğu göstərilir. Başqa sözlə əhalinin 56,2 % yoxsul şəraitdə yaşayır.

Əhali
-----

15,806,675. Əhalinin 59,4%-ni metislər, qlanın isə başqa yerli etnoslar təşkil edir.

Dil
---

Rəsmi dil ispan dili olsa da bəzi qismlərdə yerli qvatemal dilində danışırlar.

Din
---

Əhalisinin 50-60 %-i xristianlığın katolik məzhəbinə, 30-40 %-i protestanlıq, qalanları isə provaslavlıq məzhəbinə qulluq edirlər.

Mədəniyyət
----------

Ölkənin paytaxtında müxtəlif muzey və qallereyalar fəaliyyət göstərir.

İdman
-----

Futbol ölkənin ən populyar idman növüdür.

Təhsil
------

Ölkədə adətən ikinci dərəcəli məktəblər fəaliyyət göstərir və bunların hamısı pulsuzdur.

Mətbəx
------

Əsaəsən mayya mətbəxinin nümunələrindən qida kimi istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  143 // Constitution of Guatemala.
2. ↑  .

Xarici keçidlər
---------------

* Foto Guatemala

| ⛭Mərkəzi Amerikanın ümumi bazarı |
| --- |
|  Qvatemala •  Honduras •  Kosta-Rika •  Nikaraqua •  Salvador |  |

| ⛭Latın Amerikasının subregionaları |
| --- |
| Mərkəzi Amerika | Meksika • Nikaraqua • Honduras • Beliz • Qvatemala • Panama • Kosta-Rika • Salvador |
| Vest-Hind | Kuba • Dominikan Respublikası • Haiti • Baham adaları • Yamayka • Dominika • Trinidad və Tobaqo • Qrenada • Barbados • Sent-Lüsiya • Antiqua və Barbuda • Sent-Vinsent və Qrenadin • Sent-Kits və Nevis |
| Cənubi Amerikanın mərkəzi və şimal-şərqi | Qayana • Surinam • Braziliya |
| La-Plata hövzəsi | Argentina • Paraqvay • Uruqvay |
| And ölkələri | Peru • Kolumbiya • Boliviya • Çili • Ekvador • Venesuela |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qvatemala ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Veritasın abidəsi. Kanada Ali məhkəməsinin qarşısı
**Veritas** Roma mifologiyasında həqiqət ilahəsi, Saturnun qızı, Virtusun anası hesab edilir. Müqəddəs bulaqda gizləndiyi və bu səbəbdən də əlçatmaz olması güman edilir. Ağ geyimli bakirə kimi təsvir edilir.

Veritas həm də dürüstlük ilahəsi hesab edilirdi və ən mühüm ilahələrdən biri kimi qəbul edilirdi. Bütün Romalıların bu ilahəyə sitayiş etmələri və dürüst olmaları zəruri hesab edilirdi. 

 Qərb mədəniyyətində həmçinin deviz kimi istifadə edilir.

Devizlər
--------

Latin sözü olan "*veritas*" bir çox kolleclərin və universitetlərin devizi kimi istifadə edilməkdədir. Adətən mükəmməlliyi, həqiqəti, gözəlliyi və mərhəməti təcəssüm etdirir. Veritas Hutchesons' Grammatika məktəbinin, Harvard Universitetinin, Qərbi Ontario Universtetinin, Dreyk Universitetinin, Noks Kollecinin (Illinois), Bilkənd Universitinin, Kalifornyia Universitetinin - Hastinq hüquq kollecinin, həmçinin Roma Katolik kilsəsinə məxsus Dominikan Orderinin devizidir. Eyni zamanda Nyuyorkdakı Bakli məktəbi "Veritasın şərəfinə" sözünü deviz kimi elan etmişdir. İndoneziya universiteti
 "Veritas, Probitas, Iustitia" söz birləşməsini, Qanada yerləşən Keyp Kost univecrsiteti isə "Veritas Nobis Lumen" söz biləşməsini deviz kimi istifadə edir.
**Donor aşqarlar** — öz elektronlarını asanlıqla verə bilən və deməli, sərbəst elektronların sayını artıran aşqarlar. Donor aşqarlarda elektronlar əsas yükdaşıyıcılar, deşiklər isə qeyri-əsas yükdaşıyıcılardır:

{\displaystyle n\_{a}<n\_{y}}
na — aşqarların valentliyi, ny — yarımkeçiricinin valentliyidir.

Tutaq ki, silisium (Si) kristalında bəzi atomlar V qrup elementi arsenlə (As) əvəz edilmişdir. As-nın xarici elektron təbəqəsində 5 elektron olduğu üçün onun bir elektronu rabitədə iştirak etmir və öz atomu ilə zəif əlaqədə olur. Ona görə də o sərbəstləşə bilir. Bu zaman deşik əmələ gəlmir, çünki sərbəstləşən elektron rabitəni tərk etməyib. Bu tip aşqarlar donor aşqarlar adlanır. Donor aşqara malik yarımkeçiricilərdə keçiricilik əsasən elektronlar hesabına olduğu üçün onlara n-tip (neqativ-mənfi) yarımkeçiricilər deyilir. n-tip yarımkeçiricilərdə elektronlar əsas, deşiklər qeyri-əsas yükdaşıyıcılardır.

Həmçinin bax
------------

* Yarımkeçiricilər
* Akseptor aşqarlar

İstinadlar
----------

1. ↑  Təbiət elmləri lüğəti, Bakı 2006, səh. 92
2. ↑  TQDK — Fizika, Bakı 2008, səh. 265

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Fizika** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
Mehmet Əli Paşa

**Paşa** — Osmanlı Dövləti zamanında yüksək mülki məmurlara və polkovnikdən yüksək rütbədə olan əsgərlərə verilən ad. Bununla bərabər Osmanlı himayəsində Misir baş rəhbərlərinə də paşa titulu verilmişdir.

Sözün mənşəyi
-------------

Sözün qədim Türkcə kişi övladı mənasını verən beşə sözündən gəldiyi və ya baş ağa sözlərinin birləşməsindən yarandığı düşünülməkdədir. Bunun yanında baş ad gövdəsinə -A addan ad düzəldən quruluşum əlavə gətirilərək *ən üstdə*, *başda olan* mənasında uydurulan bir söz olduğu da düşünülür. İsgəndər Qəmə da sözün "beşə" sözündən gəldiyinə "Od" romanındakı bu sözlərlə işarə etmişdi: "*Çələbi Faruk, Loğman Beş ilanın atası demək. Üç ildir ki, bunu heç bilməmişdim. Halbuki "Paşa" də anlamalıydım*"

Günümüzdə "Ləqəb və titulların aradan götürülməsi" haqqındakı qanun ilə qadağa olmasına baxmayaraq (26 noyabr 1934) bir çox sahədə general rütbəli zabitlər üçün geniş işlədilməkdədir. [1] Həmçinin paşa Türk mənşəli bir kəlmə olmasına baxmayaraq xarici söz birləşmələrinin tərkibində istifadə edilmişdir.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Paşa ilə əlaqəli mediafayllar var.

1. ↑  ""TDK Güncel Türkçe Sözlük: Paşa."". 2016-06-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-01-23.
2. ↑  "Paşa- Nişanyan Etimolojik Sözlük. Erişim tarihi: 2012-2-8". 2012-11-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-01-23.
3. ↑  "Cevat Akkanat - Milli Gazete. Erişim tarihi: 2012-2-8". 2011-09-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-12-01.
4. ↑  Pala, [İskender (2011), Od, s.159, Kapı Yayınları:İstanbul| Pala, İskender (2011), Od, s.159, Kapı Yayınları:İstanbul.]
5. ↑  [Kitap kaynağı|başlık=Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat: Paşa kelimesi | yayımcı=Aydın Yayınevi| yazar=Ferit Devellioğlu| yer=Ankara|sayfalar=854|yıl=205| Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat: Paşa kelimesi]
**Qamburovun binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində bir mərtəbəli bina. Bina regiolaq əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxildir. Bunun haqqında № 301 qərar 18 noyabr 1992-ci ildə qəbul olunmuşdur. Binanın fliqelində dənizçi zabit Petr Ptroviç Şmidt, binanın özündə isə general Pavel Karloviç Rennenkampf yaşamışdır.

Adres: Taqanroq ş, Qreçeskaya küçəsi, 102.

Tarixi
------

Elə də böyük olmayan, Qreçeskaya küçəsi, ev 102 ünvanında yerləşən bina. Bina Taqanroq şəhərində şəhərin fəxri sakini olan Pavl İvanoviç Kamburovun (1817–1885) vəsaiti hesabına inşa edilmişdir. Binanın həyətində bir mərtəbəli fliqel yerləşir. Tikili qırmızı kərpiçdən obarətdir.

Tikintinin bitməsi ilə Pavl İvanoviç Kamburovun bursda öz ailəsi ilə birlikdə yaşamışdır: həyat yoldaşı Mariya Nikolayevna (1820–1880), oğlu Vladimir (1843–1909) və qızları Mariya (1850–1908), Olqa, Lyudmila və Adrlaida.

1880-ci illərdə bina dəniz zabitinin oğlu Vasili Paşutkinə satılmışdır.

20 əsrin əvvəllərində Paşuykindən bina kazak Timofey Fedoroviç Merkulova ötürülür. 1915-ci ildən binanın sahibi İlya Porfiroviç Silenko olmuşdur. Oktyabr inqilafından sonra bina 1925-ci ilə qədər menşevik Fedor Alekseeviç Tovrlə mənsub olmuşdur.
Fliqeldə 1890–1893 illər ərzində Petr Ptroviç Şmidt həyat yoldaşı və oğlu Yevgeni ilə birlikdə yaşamışdır. O. 1905-ci üsyanının əsas simalarınfan biri olmuşdur.

1886-cı ildə Petr Ptroviç Şmidt Peterburqda dəniz zabitliyi korpusunu bitirmişdir. İmtahandan sonra miçman olaraq Baltik dəniz dinanmasına göndərilmişdir. Peterburqda menşevik olan Dominika Qavrilovna Pavlova ilə evlənmişdir. 1889-cu ildə onları oğlu olmuşdur. Bundan sonra ailə Taqanroqa köçmüşdür. 19 may 1890-cı ildə onlar Mitrofanievski kilsəsindı oğullarını xaç suyuna salmışlar. 1893-cü ildə Petr Ptroviç Şmidt mühasibatlıqdan istehfa vermiş və dənizə donanmaya qayıtmışdır.

Bu binada 1918-ci ildə məşhur rus hərbçisi, rus-yapon və Birinci Dünya müharibəsinin iştirakçısı Pavel Karloviç Rennenkampf yaşamışdır. Fevral inqilabı zamanı həbs edilərək Petopavlovsk qalasına atılmışdır. Ancaq onunla bağlı dəlil toplanmamışdır.

Hazırda binada Rostexaqro təşkilatı yerləşir. Binanın fasadına vurulan lövhəyə bu binada Petr Ptroviç Şmidtin yaşaması (1890–1893) vurğulanır.

Həmçinin bax
------------

* Qladkovun binası (Taqanroq)

Ədəbiyyat
---------

* Гаврюшкин О. П. По старой Греческой… (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — ISBN 5-901565-15-0.

Mənbə
-----

* Таганрог ул. Греческая, 102 Arxivləşdirilib 2014-03-25 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Залесский К. А. Кто был кто в Первой мировой войне. — М.: АСТ; Астрель, 2003. — 896 с. — 5000 экз. — ISBN 5-17-019670-9 (ACT); ISBN 5-271-06895-1 (Астрель).