recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Nyutonun ikinci qanunu** – hərəkətin differensial qanunu maddi nöqtəyə qoyulan qüvvə və onun təcili arasındakı əlaqəni göstərir. Bu qanuna əsasən ətalətli sistemdə maddi nöqtənin aldığı təcil verilən qüvvə ilə düz, onun kütləsi ilə isə tərs mütənasibdir.

Düstur
------

Nyutonun ikinci qanunu belə ifadə olunur:

* {\displaystyle {\vec {a}}={\frac {\vec {F}}{m}}}

burada, {\displaystyle {\vec {a}}} — cismin təcili, {\displaystyle {\vec {F}}} — cismə təsir edən qüvvə, {\displaystyle m} — cismin kütləsidir.

Və ya daha məlum formada:

* {\displaystyle {\vec {F}}} = {\displaystyle m{\vec {a}}} və ya {\displaystyle {\vec {F}}\cdot t=\Delta {\vec {p}}}, p — cismin impulsudur.

Əgər cismə bir neçı qüvvə təsir edirsə, onda Nyutonun ikinci qanunu belə yazılır:

* {\displaystyle \sum \_{i=1}^{n}{\vec {F\_{i}}}=m{\vec {a}}} və ya {\displaystyle t\cdot \sum \_{i=1}^{n}{\vec {F\_{i}}}=\Delta {\vec {p}}}, p — cismin impulsudur.

Cismin kütləsi zamandan asılı olaraq dəyişərsə, onda Nyutonun ikinci qanununu aşağıdakı kimi ifadə etmək olar: cismin impulsunun dəyişməsi ona təsir edən qüvvəyə bərabərdir.

* {\displaystyle {\frac {d(m{\vec {v}})}{dt}}={\vec {F}}}

burada, {\displaystyle m{\vec {v}}} — cismin impulsu, t — zaman, {\displaystyle {\frac {d}{dt}}} — isə zamanın törəməsidir. Nyutonun ikinci qanunu yalnız işıq sürətindən kiçik sürətlər və ətalətli sistemlər üçün düzgündür.

Həmçinin bax
------------

* Amonton qanunu

Ədəbiyyat
---------

* Исаак Ньютон. Математические начала натуральной философии. — М.: Наука, 1989. — С. 40. — 690 с. — («Классики науки»). — 5 000 экз. — ISBN 5-02-000747-1
* Сивухин Д. В. Общий курс физики. — М.: Физматлит; изд-во МФТИ, 2005. — Т. I. Механика. — С. 76. — 560 с. — ISBN 5-9221-0225-7
***Tülkü və ov iti*** (*ing.* The Fox and the Hound) — 1981-ci ildə Volt Disney şirkəti tərəfindən istehsal olunmuş cizgi filmi, Disney studiyası tərəfindən yaradılmış sayca 24-cü cizgi filmi. İlk nümayişi 10 iyul 1981-ci ildə təqdimatı olmuşdur. Deniel Menniksin eyniadlı romanının ekranlaşdırmasıdır.

Film rejissoru Ted Berman və Riçard Riç. Mahnılarını yazanlar Riçard Conston, Riçard Riç, Cim Stafford, və Jeffrey Patch, ilə orijinal patrisyon Baddi Beyker. Kurt Rassel, Miki Runi, Cek Albertson, Pörl Beyli, Pet Battram, Sendi Dankan, Riçard Bakalyan, Paul Uinçel, Janet Nolan, Con Fidler, Con Makintayr, Keyt Kuqan, və Kori Feldman filmdə rol almışlar.

Film iki ehtimal dostları hekayə, Tod adlı bir qırmızı tülkü və düşmən olmalarını tələb onların inkişaf etməkdə olan instinktlərdən və ətraf sosial təzyiqlərə baxmayaraq onların dostluq qorumaq üçün mübarizə Kopper adlı ov it deyir. 1981-ci göstəri əsnasında, film dünya səviyyəsində cəmi 12 milyon dollarlıq büdcəsi ilə nümayişə girdiyi anda ən bahalı animasiya filmiydi. 1981-ci gösteriminde film dünya səviyyəsində cəmi 39 milyondan 900 min dollar hasılat əldə etdi. 2 may 2000-ci ildə "Tülkü və ov iti" DVD-də yenidən satışa çıxarılmışdır. 12 dekabr 2006-cı ildə Disney studiyası filmin sikvelini — "Tülkü və ov iti 2" cizgi filmini təqdim etmişdir.

Rollarda
--------

* Miki Runi — Tod
* Kurt Rassel — Kopper
* Pörl Beyli — Böyük Mama
* Cek Albertson — Amos Sleyd
* Sendi Dankan — Viksi
* Janet Nolan — Uidou Tvid
* Pet Battram — Şef
* Con Fidler — Kirpi
* Con Makintayr — Porsuq
* Dik Bakalyan — Dinki
* Paul Uinçel — Bumer
* Keyt Mitçell — gənc Tod
* Kori Feldman — gənc Kopper

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  The Fox and the Hound (ing.). 1981.
2. 1 2  .
3. ↑  *Maltin L.* The Disney Films (ing.). Crown Publishing Group, 1984. P. 288. ISBN 978-0-517-55407-4

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt
* *Tülkü və ov iti* — Internet Movie Database saytında.


|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | AllMovie · AlloCiné · Box Office Mojo · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · IMDb · Metacritic · Rotten Tomatoes · The American Film Institute Catalog of Motion Pictures |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Cizgi filmi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Ivan Puni, 1914, *Portrait of Artist's Wife (Портрет жены художника)*, oil on canvas, 89 x 62.5 cm, The Russian Museum, St. Petersburg
**İvan Puni** (*rus.* Иван Пуни, *fr.* Jean Pougny; 22 mart (3 aprel) 1890[…] və ya 1894, Repino[d] – 28 dekabr 1956[…], Paris) — rus əsilli avanqard rəssam (Suprematist, Kubist).

Həyatı
------

İvan Puni 20 fevral (4 mart) 1894-cü ildə Kuokkalada (indiki Rusiyada Repino) İtalyan mənşəli bir ailədə anadan olub. O, görkəmli İtalyan bəstəkarı, Cesare Puninin nəvəsidir.

1909–1910-cu illərdə Parisdə Julian Akademiyasında və müxtəlif atelyelərdə təhsil aldı. İvan Puni 1915-ci ildə Kazimir Moleviçin təsis etdiyi, avanqard rəssamların (Aleksandra Ekster, Lübov Popova, İvan Kliun, Kseniya Boquslavskaya, Olqa Rozanova, Nadejda Udaltsova, Nina Genke və başqaları) olduğu, Supremus qrupuna qatıldı.

1915–1916-cı illərdə İvan Puni digər suprematist rəssamlar ilə Verbovka Kəndi Xalq Mərkəzində işləyib.

1919-cu ildə o, Vitebsk İncəsənət Məktəbində dərs verdi.

İvan Puni Kseniya Boquslavskaya ilə evləndi.

1920-ci ildə İvan Puni və Kseniya Boquslavskaya Almaniyaya və 1923-cü ildə Fransaya mühacirət etdilər. İvan Puni adını dəyişib Jean Pougny qəbul etmişdir. O, 1946-cı ildə Fransa vətəndaşı oldu.

Ivan Puni (Jean Pougny) 1956-cı ildə Parisdə vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. 1 2  doğum haqqında şəhadətnamə.
2. 1 2  .
3. 1 2  Пуни Иван Альбертович // Литераторы Санкт-Петербурга. ХХ век (rus.). / под ред. О. В. Богданова
4. 1 2 3 4  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118741667 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
5. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
6. 1 2  Jean Pougny // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.).
**Verteba** (*ukr.* Верте́ба) — Ukraynanın Ternopol vilayətində mağara. Mağara süxur tərkibinə görə gips mənşəli olub Bilçe-Zolotoe kəndindən 2 km şimal-qərbdə yerləşir. Mağara ölkə əhəmiyyətli geoloji və arxeoloji abidə hesab olunur. Verteba mağarası Dnestrin sol qolu olan Seret çayının sol sahilində yerləşir. 

Mağara RSFSR nazirlər sovetinin 2 avqust 1971-ci il 61 №-li qərarına əsasən təbiət qoruq fonunun obyekti elan edilmişdir. Mağaraya yeni status isə Ukrayna nazirlər kabinetinin 1992-ci il 12 oktyabr 584 №-li qərarı ilə verilmişdir. Mağarada Ukraynada yeganə yeraltı muzey fəaliyyət göstərir. Muzeydə mis dövrünə aid tripol mədəniyyəti nümayiş olunur.

Mağaranın adı qədim slavyan sözü olan «vertep», yəni mağara, yarğan sözündən meydana gəlib.

Xarakteriskası
--------------

Mağaranın ümumi uzunluğu 9 021 metrdir. Bəzi mənbələrdə isə 8550 metr göstərilir. Mağaranın bir girişi var. Mağara daxilində orta illik temperatur 9—10° C arasında dəyişir. Nisbi rütubət 92—100 %-dir. Mağaranın daxili labirint şəkilli keçidlərdən ibarətdir. Stalaktit və stalaqmitlərə rast gəlinir. Mağara daxilində Ukraynanın qırımızı kitabına daxil edilmiş 4 növ yarasa yaşayır. 

2004-cü ildə Vertebe mağarası ziyarətçilər üçün qismən açıq elan olunmuşdur. Mağarada son 200 ildə ərazidən tapılmış arxeoloji tapıntılar nümayiş olunur. Mağaranın 1000 metrlik hissəsi işıqlandırılıb və ziyarətçilər üçün əl çatandır. Xüsusi hazırlığı olan speleoloqlar üçün xüsusi marşrut da mövcuddur.

Tarixi
------

Mağara haqqında ilk yazılı məlumat 1822-ci il təsadüf edir. Mağara həm də II Dünya müharibəsi dövründə, Holokost zamanı yəhudi qaçqınlar tərəfindən sığınacaq kimi istifadə olunması ilə məşhurdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Comprehensive Site Chronology and Ancient Mitochondrial DNAAnalysis from Verteba Cave – a Trypillian Culture Site of Eneolithic Ukraine" (PDF). 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2024-04-08.
2. ↑  "Вертеба — гипсовая пещера". 2019-08-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-03.
3. ↑  "Geophysical assessment of Verteba Cave Eneolithic site, Ukraine". 2024-03-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-04-08.
4. ↑  *Duckeck, Jochen.* "Печера Вертеба". showcaves.com. 15 March 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 March 2024.
5. ↑  *Rich, Viktoria Greenboim.* "How caves that have sheltered people for 6,000 years saved Jews from the Holocaust". Haaretz (ingilis). 2023-07-22. 2023-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-04-08.
**Sünnilik** (ərəbcə **أهل السنة والجماعة** — *Əhl əs-Sünnə və əl-Cəmaat* və ya qısa olaraq **أهل السنة** — *Əhl əs-Sünnət*) — İslamda ən böyük məzhəb və ya əqidə olaraq bilinir və şiəliyə qarşı Peyğəmbərin ölümündən 80 il sonra Müaviyyə tərəfindən yaranıb ƏLİ Əbu Bəkr Ömər və Osmanı xəlifə olaraq tanıyırlar

Dünyada İslam dininə etiqad edənlərin 85-90%-ni sünni məzhəbinin nümayəndələri təşkil edir. Sünnə sözü ərəbcədən tərcümədə "yol" anlamına gəlir. Sünnilər bu adla Həzrəti Məhəmməd peyğəmbərin ﷺ yoluna sadiq olduqlarını bildirirlər. Sünniliyin 3 etiqadı, 4 fiqh məzhəbi var: Əşariyyə, Matüridiyyə və Əsəriyyə etiqadı, Hənəfi, Maliki, Şafii və Hənbəli isə fiqhi məzhəblərdir.

Qaynaqları
----------

İslam dünyasının xəritəsi.Sünnilərin ilkin və məşhur hədis qaynaqları:

* Əbd ər-Razzaqın Müsənnəfi — Əbd ər-Razzaq əs-Sən‘ani
* Əhməd bin Hənbəl Müsnədi
* Əl Hakimin Müstədrakı
* İmam Malikin Muvattası
* Səhih Ibn Hibban
* Səhih Ibn Xuzaymə — Ibn Xuzaymə
* Sünən əl-Darimi — Əl-Darimi

İstinadlar
----------

1. ↑  Britannika Ensiklopediyası, *Sunnite* Arxivləşdirilib 2010-08-09 at the Wayback Machine
2. ↑  "Oxford Islamic Studies Online". 2017-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-06-09.

Həmçinin bax
------------

* Altı kitab

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Kruqosvet · Laruss ensiklopediyası · Britannica (11-ci) · Britannica (onlayn) · Universalis |
| Normativ yoxlama | BNF: 126535656 · GND: 4184103-7 · LCCN: sh85130552 · NKC: ph116335, ph328392 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İslam** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Nurəddin Novruzov** (2003, Gəncə) — Azərbaycanı təmsil edən sərbəst güləşçi.

Karyerası
---------

Nurəddin Novruzov 2021-ci ildə Rusiyanın Ufa şəhərində gənclər arasında Dünya Çempionatını beşinci pillədə başa vurdu. 2022-ci il ərzində Roma şəhərində (İtaliya) U-20 Avropa Çempionatında 10-cu, Sofiya şəhərində (Bolqarıstan) U-20 Dünya Çempionatında isə 15-ci pillələrin sahibi olan Nurəddin Novruzov 2023-cü ildə Rumıniyanın Buxarest şəhərində U-23 Avropa Çempionatını beşinci pillədə başa vurdu.

2024-cü ildə Nurəddin Novruzov sərbəst güləş üzrə Azərbaycan yığmasının əsas heyətinə cəlb edildi. Yanvarda Xorvatiyanın Zaqreb şəhərində baş tutan Zagreb Open beynəlxalq turnirinin bürünc medalına sahib olan Nurəddin Novruzov fevralda Rumıniyanın Buxarest şəhərində baş tutan Avropa Çempionatını da bürünc medalla başa vurdu.

Nəticələri
----------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Sıra** | **İl** | **Yarış** | **Ev sahibi** | **Nəticə** |
| 1 | 2021 | Gənclərin Dünya Çempionatı | Rusiya Rusiya | 5. |
| 2 | 2022 | U20 Avropa Çempionatı | İtaliya İtaliya | 10. |
| 3 | U20 Dünya Çempionatı | Bolqarıstan Bolqarıstan | 15. |
| 4 | 2023 | U23 Avropa Çempionatı | Rumıniya Rumıniya | 5. |
| 5 | 2024 | Zagreb Open | Xorvatiya Xorvatiya | **3.** |
| 6 | Avropa Çempionatı | Rumıniya Rumıniya | **3.** |

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  *International Wrestling Database.* "**NURADDIN NOVRUZOV**". www.iat.uni-leipzig.de (ingilis). 2022-08-04. 2024-02-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 04.08.2022.
**Şamil Əfəndiyev** (13 oktyabr 1972) — 1994-cü ildə Rusiyanı, 1997–2000-ci illərdə isə Azərbaycanı təmsil edən sərbəst güləşçi.

Karyerası
---------

Şamil Əfəndiyev 1994-cü ildə Rusiya Çempionatında mübarizə apardı və turniri gümüş medalla başa vurdu. 1997-ci ildən Azərbaycan yığmasının heyətində çıxış edən Şamil Əfəndiyev 1997-ci ildə Rusiyada Dünya Çempionatını 7-ci, 1998-ci ildə İranda Dünya Çempionatını isə 11-ci pillədə başa vurdu.

1998-ci ildə Belarusda Avropa Çempionatında 8-ci pillənin sahibi olan Şamil Əfəndiyev 2000-ci ildə Budapeşt şəhərində (Macarıstan) baş tutan Avropa Çempionatı zamanı bürünc medal uğrunda görüşdə məğlub oldu və turniri dördüncü pillədə başa vurdu.

Şamil Əfəndiyev Azərbaycanı 2000-ci ildə Sidney şəhərində (Avstraliya) baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil elədi. -63 Kq. turnirində çıxış edən Şamil Əfəndiyev qrup mərhələsinin birinci görüşündə Slovakiya nümayəndəsi Stefan Fernya ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Şamil Əfəndiyev rəqibi üzərində 6:1 hesabı ilə qələbə qazandı. Qrup mərhələsinin növbəti görüşündə onun rəqibi Yeni Zelandiya nümayəndəsi Musa İlhan oldu. Bu görüşdə də Şamil Əfəndiyev rəqibi üzərində qələbə qazandı (10:0). Qrup mərhələsinin üçüncü turu isə həlledici oldu. Bu görüşdə Şamil Əfəndiyev son olimpiadanın finalçısı Cənubi Koreya nümayəndəsi Yan Ya-Su ilə üz-üzə gəldi. Həm Əfəndiyev, həm də Ya-Su bütün görüşlərində qalib gəlmişdi və sırf bu görüşün qalibi olimpiadanın yarım-final mərhələsinə vəsiqə qazanacaqdı. Həmin görüşdə Şamil Əfəndiyev rəqibinə 1:6 hesabı ilə məğlub oldu və mübarizəsini qrup mərhələsində dayandıraraq olimpiadanı yeddinci pillədə başa vurdu. 2000-ci ildə idmanla vidalaşdı.

Nəticələri
----------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Sıra** | **İl** | **Yarış** | **Ev sahibi** | **Nəticə** |
| Azərbaycan **Azərbaycan** |
| 1 | 1997 | Dünya Çempionatı | Rusiya Rusiya | 7. |
| 2 | 1998 | Dünya Çempionatı | İran İran | 11. |
| 3 | 1999 | Avropa Çempionatı | Belarus Belarus | 8. |
| 4 | 2000 | Dünya Olimpiya Təsnifat Turniri | Belarus Belarus | **1.** |
| 5 | Dünya Olimpiya Təsnifat Turniri | Yaponiya Yaponiya | 6. |
| 6 | Avropa Çempionatı | Macarıstan Macarıstan | 4. |
| 7 | Olimpiya Oyunları | Avstraliya Avstraliya | 7. |

İstinadlar
----------

1. ↑  *Olympedia.org.* "Şamil ƏFƏNDİYEV". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.
2. 1 2 3 4  *International Wrestling Database.* "**SHAMIL AFANDIYEV**". www.iat.uni-leipzig.de (ingilis). 2022-08-04. 2022-10-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 02.08.2022.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8  *Olympedia.org.* "2000 Summer Olympics / Wrestling / Lightweight / Freestyle (63 Kilograms) / Men". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-06-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Olympedia · Объединённый мир борьбы |
Gürcüstanda Amiraninin abidəsi.
**Amirani** (*ing.* Amirani) — Amirani və ya Amiran (gürcü: ამირანი) — klassik Prometeyi xatırladan gürcü eposunun mədəniyyət qəhrəmanının adıdır. Mifin müxtəlif versiyaları, mifin zamanla necə çevrildiyini ortaya qoyur, ancaq əfsanənin özü eramızdan əvvəl təxminən 3000–2000-ci illər arasında ilk Dəmir dövrünün əvvəllərində izlənilə bilər, mifdə olduğu kimi Demiurq Amirani insanlığı təmsil edərək Tanrıya meydan oxuyur. Prometey kimi lənətlənmiş iti Kurşskiy ilə birlikdə Qafqazda cəzalandırılır və daha sonra da zəncirlənir. Prometey mifi kimi qey olunmuşdur ki, Amirani qartal qaraciyərini gündüz yeyir, gecələr də özünü sağaldırmış.

Tarixi
------

Amirani, Qafqaz ovu ilahəsi Dalinin oğlu idi, ancaq vaxtından əvvəl anasının qarnından çıxarıldı və ovçu Sulkalmaks və həyat yoldaşı Darejanın himayəsində
onlarında iki oğlu olan Badri və Yusup ilə birlikdə böyüdüldü. Bərabər böyüyən bu igidlər pis ruhlarla mübarizə aparmağa başladılar və başları ilana çevrilən üç başlı nəhəngi məğlub etdilər. Amirani əjdahalarla mübarizə aparan zaman Qara Əjdaha tərəfindən udulur. Daha sonra Amirani əjdahanın qarnını kəsib çıxır. Gəlin axtarışında digər pis ruhlarla mübarizə apararkən, iki ölümcül qardaşı öldürüldü və Amirani intihar etmək istədi, amma dəhşət içində həyata qayıtdığını anladı. Bundan sonra, Amirani gəlin axtarışından əl çəkdi və uca Tanrı Qmerti (Tanrı üçün gürcü sözü) tərəfindən gücləndirilərək başqa bir nəhəngi, sonra da Qmerti (və ya Tanrı) özünə aldı. Allah bu həyasızlığa cavab olaraq onu üç mərhələdə cəzalandırdı: o, birinci mərhələdə Amiranini yerin mərkəzinə qədər uzanan bir dirəyə sabitlədi ; ikincisində onu zəncirlərə bağlayaraq dağ keçidinin altına basdırdı və bu da Amiraninin üstündə mağaraya bənzər bir günbəz meydana gətirdi; üçüncüsündə isə hər il bir gecə dağ açılır və havada asılı vəziyyətdə olan Amiranini ortaya çıxarır, adamlar boş yerə onu azad etməyə çalışırlar amma heç bir nəticə vermir və nəticədə qadının həddindən artıq danışması səbəbindən dağ yenidən bağlanır.
Qafqaz İberiyasının bəzi yerlərində qartal yuvalarının məhv edilməsi ilə bağlı mərasim keçirilir. Mərasimin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, hər gün qəhrəmana tanrı tərəfindən göndərilən bir qartal hücum edir. Yunan mifində əks olunan bu hekayə, uzun müddətdir Amiraninin düşmənləri olaraq qartal yuvalarının məhv edilməsi ilə qeyd olunur. Mifin Svan (Gürcüstan krallığından) versiyası Amiraninin tarixini ən doğru və aydın şəkildə əks etdirir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan |
**Aldona Çesaytite-Nenenene** (qızlıq soyadı: **Çesaytite**; d. 13 oktyabr 1949 - ö. 3 aprel 1999; Kaunas, Litva) — Sovet İttifaqını təmsil edən Litvalı sabiq həndbolçu. Aldona Çesaytite, Sovet İttifaqının yığması ilə birgə 1976 Monreal Olimpiadasında və 1980 Moskva Olimpiadasında qızıl medal qazanıb. Aldona Çesaytite, həmdə Dünya Çempionatlarında 1 gümüş medala sahib olub.

Karyerası
---------

Aldona Çesaytite, 1976-cı ildə Sovet İttifaqının yığması ilə birgə Kanadanın Monreal şəhərində baş tutan XXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların son turunda Sovet İttifaqının yığması, Şərqi Almaniya yığmasını 14:11 hesabı ilə məğlub etdi və XXI Yay Olimpiya Oyunlarının çempionu oldu.

Aldona Çesaytite növbəti dəfə Olimpiya Oyunlarına, 1980-ci ildə elə Sovet İttifaqının Moskva şəhərində baş tutan XXII Yay Olimpiya Oyunlarında qatıldı. Bu səfər, yarışların son turunda Sovet İttifaqının yığması, yenə Şərqi Almaniya yığmasını 18:13 hesabı ilə məğlub etdi və XXII Yay Olimpiya Oyunlarının çempionu oldu.

İstinadlar
----------



| ⛭Sovet İttifaqının yığması - 1976 Yay Olimpiya Oyunları -  |
| --- |
| Lyubov Berejnaya • Lüdmila Bobrus • Aldona Çesaytite • Larisa Karlova • Mariya Kirkeviç • Tatyana Lapşinova • Nina Lobova • Tatyana Makarets • Qalina Manoxa • Lyudmila Pançuk • Zinaida Stalitenko • Rəfiqə Şabanova • Nataliya Şerstyuk • Lüdmila Şubina • Baş məşqçi: İqor Turçin |  |

| ⛭Sovet İttifaqının yığması - 1980 Yay Olimpiya Oyunları -  |
| --- |
| Yuliya Atroşenko • Lyubov Berejnaya • Valentina Berzina • İrina Biletsika • Lüdmila Bobrus • Aldona Çesaytite • Larisa Karlova • Nataliya Lukyanenko • Tatyana Makarets • Larisa Savkina • Zinaida Stalitenko • Siqita Majeykayte • Nataliya Şerstyuk • Olqa Zubaryova • Baş məşqçi: İqor Turçin |  |
London, Greenwich Xəstəxanası kapellasında klassik olan ətraflı bir dirsək.
Bir rəf və ya asma əşyalar üçün dirsək

Mötərizə və ya dirsək bir memarlıq elementidir: struktur və ya dekorativ bir ünsür sayılır. Taxta, daş, gips, metal və ya digər materiallardan hazırlana bilər. Ümumiyyətlə ağırlıq daşımaq üçün və bəzən "... bir bucağı gücləndirmək" üçün divardan proyeksiya edilir. Bir corbel və ya konsol dirsək növləridir.

Mexanika mühəndisliyində bir dirsək bir hissəni digərinə, əsasən daha böyük hissəyə bərkidmək üçün hər hansı bir ara komponentdir. Dirsəyi dirsək edən şey, ikisi arasında ara olması və birini digərinə bərkidməsidir. Dirsəklər forma baxımından çox fərqlidir, lakin prototipik bir dirsək bir rəfi (daha kiçik komponent) bir divara (daha böyük komponentə) bağlayan L şəkilli metal parçadır: şaquli qolu bir elementə (ümumiyyətlə böyük) sabitlənir və üfüqi qol kənara doğru uzanır və başqa bir elementi (ümumiyyətlə kiçik) saxlayır. Bu rəf dirsəyi, memarlıq dirsəyi ilə effektiv şəkildə eynidir: divara quraşdırılmış şaquli bir qol və üstünə və ya altına başqa bir elementin bağlanması üçün kənara doğru uzanan üfüqi bir qol. Uzanmış qolun daha böyük bir ağırlığı dəstəkləməsini təmin etmək üçün, bir dirsəkdə ümumiyyətlə üfüqi və şaquli qollar arasında çarpaz bir üçüncü qol olmalı və ya dirsək möhkəm bir üçbucaq formasında olmalıdır. Genişləndirmə yolu ilə bir hissəni digərinə (ümumiyyətlə daha böyük) birləşdirmə funksiyasını yerinə yetirən demək olar ki, hər hansı bir obyekt, açıq şəkildə L şəklində olmasa da, dirsək adlandırılır. Müntəzəm olaraq həqiqətən L şəklində olmayan, daha kiçik bir komponenti daha böyük hissəyə bağlayan və yenə də dirsək adlandırılan ümumi nümunələrə velosiped fənərini velosipedə bağlayan bağlayıcıları və boruları divarlara bağlayan halqaları göstərmək mümkündür.

İstinadlar
----------
Wall Street yolu üstündə Nyu-York Borsası
Xəritədə yeri
**Wall Street** — ABŞ-də, Nyu-York şəhərində, Manhetten kvartalının cənubunda, ölkənin aparıcı maliyyə qurumlarının qərargahlarının yerləşdiyi küçə. Zaman keçdikcə bu söz, ABŞ maliyyə bazarının anoniminə çevrilmişdir. Buna görə Nyu-Yorku dünyanın hesab mərkəzi hesab edirlər. Nyu-Yorkda ümumi kapitalizasiyasına görə dünyada birinci yerdə olan iki fond birjası - **Nyu-York Fond Birjası** və **NASDAQ** yerləşir. Həmçinin Nyu-york Əmtəə Birjası, Nyu-York Ticarət Şurası və keçmiş Amerika Fond birjası kimi təşkilatların baş ofisi də burada yerləşir.

Tarixi
------

Küçənin adı, XVII əsrdə şəhərin şimal sərhəddi hesab edilən divardan götürülmüşdür.1640-cı illərdə bu divar müstəmləkə sakinlərini əhatə edirdi.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Voll-Strit ilə əlaqəli mediafayllar var.

|  |  |
| --- | --- |
| ABŞ bayrağı | *Amerika Birləşmiş Ştatları ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Boyat.

**Boyat** — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun Boyat kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Keçmiş Bayat nahiyəsinin mərkəzi.

Tarixi
------

Boyat (Bayat, Bəyat) – "Kitabi-Dədə — Qorqud"da hadisələrin başlanğıc və cəryan etdiyi coğrafi adlardan biridir. Boyat coğrafi adına Ağcabədi, Salyan, Neftçala, Ucar, Şamaxı, Şabran, eləcə də Şimali Azərbaycanda – Qədim Albaniyada – Arran – Şirvan ərazisində və digər yerlərdə təsadüf edilir.

Boyat (Bayat, Bəyat) türkdilli qəbilələrdən birinin adı olub IX–X əsrlərdə qay tayfası ilə yanaşı Şimali Qazaxıstanın çöllərində oğuzlara başçılıq etmiş tayfalardandır. Şah İsmayıl Xətai yeni hökumətə dayaq olmaq və onu əldə saxlamaq üçün İranda yaşayan Boyat türklərindən bir dəstəsini siyahı uzrə köçürüb Dərbənddə və Şabranda yerləşdirmişdir. Həmin tayfanın üzvləri tərəfindən salınmış yaşayış məntəqələri onların adı ilə Boyat adlandırılmışdır.

Toponim səlcuq oğuzlarının boyat/bayat tayfasının adını daşıyır. Etnotoponimdir.

Bildiyimiz kimi Azərbaycan xalqının formalaşmasında əsas amilə malik olan tayfalardan biri də Bayat tayfası olmuşdur. Həmin tayfanın söylədikləri nəğmələr isə Bayat tayfasının nəğmələri, yəni bayatı adı altında termin kimi formalaşmışdır. Deməli, Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatının ən geniş yayılan, ən kütləvi bir növü də bayatların adını yaşadan bayatılardır.

Boyat kəndində arxeoloji abidələrdən Qışaltıtıpə kurqanı, Qoşatəpə kurqanı, Qəbiristanlıqtəpə kurqanı, Qalaqtəpə kurqanı (Tunc dövrü), Şəhərgah (orta əsrlər) var.

Şəhidlər
--------

* Əliyev Hikmət Camal oğlu — Boyad kənd Tam orta məktəbi şəhid Əliyev Hikmət Camal oğlunun adını daşıyır
* Abbasov Sahib Həsən oğlu
* Kərimov Fəzail Kərim oğlu

İstinadlar
----------

1. ↑  *Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi.* "İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024" (PDF) (az.). stat.gov.az. 2024-02-28. 2024-03-14 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2024-04-05.
2. ↑  Rövşən Hüseyinov (Ağahüseynli, Eldar Səfa Şahvələdli. Albaniya-Arran-Şirvan. "Ünsiyyət" nəşriyyatı, Bakı-2008.səh.55.
3. ↑  Dədə Qorqud kitabı ensiklopedik lüğət. "Öndər nəşriyyat". Bakı-2004. səh.58.
4. ↑  Dədə Qorqud kitabı ensiklopedik lüğət. "Öndər nəşriyyat". Bakı-2004. səh.60
5. ↑  Azərbaycan toponimlərinin ensklopedik lüğəti, II cilddə. Bakı-2007. I cild, səh. 105.
6. ↑  Əli Əliyev, "Laçın — Qədim Oğuz yurdu". Bakı-2009. "Avropa nəşriyyatı". səh. 86.
7. ↑  Dədə Qorqud kitabı ensiklopedik lüğət. "Öndər nəşriyyat". Bakı-2004. səh. 60.

Həmçinin bax
------------

* Bala Kəhrizli
* Töyrətəpə (Ağcabədi)

Xarici keçidlər
---------------

* Ağcabədi
* Boyat, Aghjabadi [*ölü keçid*]
**Nebraska Kornhaskers** *(ing. Nebraska Kornhuskers)* (tez-tez Huskers abbreviaturası altında) Nebraska-Lincoln Universitetini təmsil edən kolleclərarası liqalarda çıxış edən komandadır. Nebraska Universiteti Böyük Onluq Konfransının üzvüdür. Universitetin komandası - Kornhaskers *(ing. Cornhuskers)* NCAA Diviziya I-də digər yerli kollej komandaları ilə yarışır. 15 idman növündə 22 komandası ilə yerli kolleclərarası liqalarda mübarizə aparır. Bu komandaların 19-u Böyük Onluqda yarışır. Çimərlik voleybolu və boulinqdə isə müstəqil olaraq yarışır.

Universitetin atletik komandalarına öncəki ləqəblərində Havkays *(ing. Hawkeyes)* (indi Ayova Universitetinin termini) yer alırdı Cornhuskers *(ing. Cornhuskers)* termini isə ilk dəfə 1893-cü ildə Ayova şəhərində 18-20 yaşlı komanda qələbə qazandıqdan sonra ilk növbədə məktəb qəzetinin başlığında "The Kornhaskers ilə tanış oldum, onlar bizim komandamızdır" deyə yazılmışdı. Bu hadisədən sonra Kornhaskers *(ing. Cornhuskers)* Ayova ştatına aid idman termini oldu. 1899-cu ildə isə ilk dəfə olaraq Nebraska ştatındakı komandaya aid edilmişdi.

Təxminən 100 ildir ki, Kornhaskers *(ing. Cornhuskers)* Böyük Səkkiz Konfransına (əvvəllər Missuri Vadisi Kollejlərarası Atletik Assosasiya kimi tanınırdı), sonra isə 15 il ərzində Böyük 12 Konfransında iştirak etdi. Nebraska, 2011-ci ildə Böyük Onluğa qatıldı.

Kornhaskers *(ing. Cornhuskers)* iki rəsmi maskotu vardır: Herbie Husker və Lil Qırmızı.

1. ↑  Olympedia (ing.). 2006.
**Mioqlobin** — Mioqlobin (simvol Mb və ya MB) ümumiyyətlə onurğalıların ürək və skelet əzələ toxumasında və demək olar ki, bütün məməlilərdə olan dəmir və oksigen bağlayan zülaldır. Mioqlobin hemoglobinlə uzaqdan əlaqəlidir. Hemoqlobinlə müqayisədə, miyoqlobinin oksigenə daha yüksək yaxınlığı var və hemoqlobin kimi oksigenlə əməkdaşlıq etmir. İnsanlarda miyoqlobin yalnız əzələ zədələndikdən sonra qanda tapılır. Əzələ hüceyrələrində miyoqlobinin yüksək konsentrasiyası orqanizmlərə nəfəslərini daha uzun müddət saxlamağa imkan verir. Balinalar və suitilər kimi dalğıc məməlilərinin miyoqlobində xüsusilə yüksək olan əzələləri var.[13] Mioqlobin I, II A və II B tip əzələlərdə olur; bir çox mətnlərdə miyoqlobinin hamar əzələlərdə olmadığına inansa da, bunun səhv olduğu sübut edilmişdir: miyoqlobin hamar əzələ hüceyrələrində də mövcuddur.

Mioqlobin üçölçülü quruluşu rentgen kristalloqrafiyasından istifadə edilərək kəşf edilən ilk zülal idi. Bu nailiyyət 1958-ci ildə Con Kendrü və onun həmkarları tərəfindən bildirilmişdir. Bu kəşfə görə Kendrew 1962-ci ildə Kimya üzrə Nobel Mükafatını Maks Perutzla bölüşdü. Biologiyada ən çox öyrənilən zülallardan biri olmasına baxmayaraq, onun fizioloji funksiyası hələ qəti şəkildə müəyyən edilməmişdir: mioqlobinin olmaması üçün genetik olaraq dəyişdirilmiş siçanlar canlı və məhsuldar ola bilər, lakin itkini aradan qaldırmaq üçün bir çox hüceyrə və fizioloji uyğunlaşma nümayiş etdirir. Mioqlobinin tükənmiş siçanlarda bu dəyişikliklərin müşahidəsi göstərir ki, miyoqlobinin funksiyası əzələlərə oksigen nəqlinin artması və saxlanması ilə bağlıdır; Bundan əlavə, reaktiv oksigen növlərinin udulması kimi xidmət edir.

İnsanlarda miyoqlobin MB geni ilə kodlanır.

Mioqlobin oksihemoqlobin (HbO2), karboksihemoqlobin (HbCO) və methemoqlobin (met-Hb) formalarını alan hemoglobinə bənzər, oksimyoqlobin (MbO2), karboksimioqlobin (MbCO) və metmioqlobin (met-Mb) formalarını ala bilər.
**Qida gücü** – Beynəlxalq siyasətdə qida gücü, bir millətin və ya millətin bir qrupunun davranışlarını manipulyasiya etmək üçün digər millətdən və ya millətlərin bir qrupundan əmtəə təklif etdiyini və ya saxladığı bir siyasi nəzarət üsulu olaraq kənd təsərrüfatından istifadə edir. Silah kimi potensial istifadə OPEC-in əvvəllər neftdən siyasi silah olaraq istifadə edildikdən sonra tanındı. Ərzaq bir millətin siyasi hərəkətlərinə böyük bir təsir göstərir. Qida gücü hərəkətlərinə cavab olaraq, bir millət, ümumiyyətlə, öz vətəndaşlarının ərzaqla təmin etməsi üçün fəaliyyət göstərir.

Qida qüvvəsi siyasətin ayrılmaz bir hissəsidir. Qida qüvvəsi ideyası embarqolar, məşğulluq və ərzaq siyasətində istifadə olunur. Bir millətin qida gücünü səmərəli şəkildə istifadə etməsi üçün millətə səmərəli şəkildə tətbiq edilməli və sərhəd nümayiş etdirməlidir, konsentrasiyanı təmin etməli, dispersiya və fəaliyyət müstəqilliyini tələb etməlidir. Qida qüvvəsini istifadə etmək üçün kifayət qədər kənd təsərrüfatı ixrac edən dörd əsas ölkə ABŞ, Kanada, Avstraliya və Yeni Zelandiyadır. Kiçik miqyasda, xüsusilə də bəzi Afrika ölkələrində ərzaq qüvvələri daxili döyüşlərdə və öz xalqına qarşı çıxan münaqişələrə qarşı çıxaraq silah kimi istifadə edilmişdir.

Tarixi
------

Dünyada kifayət qədər kənd təsərrüfatını bu hipotetik ərzaq gücünü tətbiq etmək üçün ixrac edən dörd ölkə var: ABŞ, Kanada, Avstraliya və Yeni Zelandiya.Qidalanma dövründə bu ölkələrə güvənmək məcburiyyətində qalan ərzaq idxal edən ölkələr lazımlı təchizatlarla təmin edilmədədikdə qida böhranları ilə üzləşə bilərlər. Lakin ərzaq idxal edən ölkələrdə siyasi liderlər öz müstəqilliyindən narahat olduqlarını ifadə edərkən : Ərzaq ixrac edən ölkələr ümumiyyətlə yemək saxlamırlar, çünki bu ölkələrdə kənd təsərrüfatı istehsalçıları öz hökumətlərinə ixrac etməyə davam edirlər .

İstinadlar
----------
**Tendra dili (***ukr.* Тендрівська коса) — Ukryananın cənubunda, Qara dənizin şimal-qərb sahilində ada. Ada dil formasında olub Xerson vilayətinin ərazisində yerləşir.

Coğrafiyası
-----------

Uzunsov formada olan Tendra dilinin uzunluğu 65 km, eni isə 1,8 km-dir. Ümumi sahəsi 38 km²-dir. Adanın dəniz səviyyəsindən ən yüksək nöqtəsi 2,5 metrdir. Tendra dilini materikdən Tendra körfəzi ayırır.

Ada dənizdə qum və balqqulağı qalıqlarının akkumulyasiyası nəticəsində formalaşıb. Səthi düzdür. Adanın qərb hisəsi kürək şəkillidir. Sahil hissələrində tirələrə, kiçik laqun mənşəlli göllərə rast gəlinir. Adanın cənub hissəsində eol relyef formaları üstünlük təşkil edir. Qərb hisəsindən körfəzə doğru uzunluğu 600 metr olan Belıe Kuçuqurı yarımadası uzanır. Yarımadada Belıe Kuçuqurı mayakı, eləcə də adanın mərkəzində Tendra mayakı yerləşir. Adanın mərkəzi hissəində 6 göl var. Güclə dalğalar bəzən adanı aşaraq körfəzə çata bilir. Ada səthi seyrək ot və kolluqlarla örtülüb.

1920-ci ildə Tendra dili yeni yaradılmış qoruq ərazisinə daxil idi. İndi ada Qara Dəniz Biosfer Qoruğunun bir hissəsi hesab olunur.

Tarixi
------

Antik dövrdə ada Drom Axilles adı ilə tanınırdı. Ərazidə Axilles məbədi mövcud idi və dini bayramlar, idman yarışları keçirilirdi.

Rusiya-Osmanlı müharibəsi (1787-1792) zamanı Tendra yaxınlığında rus eskadriyası, kontr-admiral Fyodor Uşakovun başçılığı ilə türk eskadriyası üzərində qələbə çalmışdır.

Rusiyada vətəndaş müharibəsində Tendra Pyotr Vrangelin dayanacaq yeri olmuşdur. 1905-ci ildə Tendrada "Potyomkin" gəmisində olan bir qrup insanın qiyamı baş vermişdir.

2022-ci ildə başlanmış Rusiya–Ukrayna müharibəsi nəticəsində ada rus hərbiçiləri tərəfində işğal olunub.

Xarici keçidlər
---------------

Василюк О. В. Коломійчук В. П. Вони були першими (до 90-річчя створення Надморських заповідників // Мелитопольский краеведческий журнал, 2016, № 8, с. 74-81

İstinadlar
----------

1. ↑  *А. Ф. Трёшников.* Географический энциклопедический словарь: географические названия (rus). Moskva: Советская энциклопедия,. 1989. ISBN 5-85270-057-6..
2. ↑  "Дром Ахілла". HISTorical Analysis Narratives Sources (ukrayna). 2013-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-14.
3. ↑  "Что известно о гибели бойцов элитного украинского спецназа на Тендровской косе". BBC News Русская служба (rus). 2024-02-29. 2024-02-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-02-29.
**II Çarlz** (*it.* Carlo II di Savoia) (23 iyun 1489, Turin – 16 aprel 1496 və ya 1496, Monkalyeri, Pyemont) — Savoyya hersoqu, Kilikiyanın, Yerusəlimin və Kiprin de-yure kralı. Atası Savoyya hersoqu I Çarlz, anası isə Milan hersoqu I Françesko Sforzanın nəvələrindən Blanşdır. Atasının ani vəfatının ardından, hələ 1 yaşında ikən Savoyya hersoqu, anası isə taxt naibəsi elan olundu. Ancaq hələ 6 yaşında ikən yatağından düşərək öldüyü qeyd edilir. Hersoqun uşaq yaşda vəfat etməsinin ardından Savoyya sülaləsinin taxta ən yaxın kişi üzvü olan II Filipp (I Lüdovik və Kiprli Annanın üçüncü oğlu) səltənəti ələ aldı. Ancaq olduqca yaşlı olan II Filipp taxt iddiasını gücləndirmək məqsədilə sələfinin bacısı Yolandanı böyük oğlu Filibertlə evləndirdi.

Onun 6 illik qısa səltənətində Fransa kralı VIII Çarlz İtaliyanı və Neapolu işğal etdi. Bu səfər üçün fransız ordusunun hersoqluğun ərazisindən keçməsinə icazə verildi.

Mənbə
-----

* Sabaudian Studies: Political Culture, Dynasty, and Territory (1400–1700), ed. Matthew Vester,(Truman State University Press, 2013), 6.
* Michael Mallett and Christine Shaw, The Italian Wars, 1494–1559, (Pearson Education Limited, 2012), 6.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2 3 4 5 6  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1023023148 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
3. ↑  *Lundy D. R.* Carlo Giuseppe Amadeo Duca di Savoia // The Peerage (ing.).

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | The Peerage |
| Şəcərə və nekropolistika | WikiTree · WeRelate |
| Normativ yoxlama | BNF: 167437371 · GND: 1023023148 · ISNI: 0000000062855320 · VIAF: 88716695 · WorldCat VIAF: 88716695 |
**Adauş** — e.ə. IX əsrdə adı çəkilən Assuriya ərazisi. Aratsani çayının cənubunda və Van gölünün qərbində olduğu güman edilir. Alternativ olaraq Böyük Zab üzərində yerləşir. Kirruri ərazisinin bir hissəsidir.

III Salmanasar bir kitabədə deyir: "Adauş ölkəsi mənim qüdrətli döyüşümün başlamasından qorxdu və onun sakinləri quşlar kimi qaçaraq evlərini dərələrə və dağlara buraxdılar; ağam Aşurun izzəti onları kədərləndirdi və onlar enib ayaqlarımın dibində dayandı".

II Assurnasirpal qeyd edir: "Mən yıxdım, qazdım və yandırdım, Nimme ölkəsini tərk edərək Kirruri ölkəsinə enərək Kirruri, Simesi, Simera, Ulmaniya şəhəri və Adauş, muqriyalılar və murmiyalılar ölkələrindən xərac götürdüm. Atlar, qatırlar, öküzlər, qoyunlar, şərablar və dolu mis küplər onların xəracını təşkil edirdi. Mən onların üzərində bir vali təyin etdim. Mən Kirruridə olarkən öldürdüm və ağam Aşurun izzəti Qozan və Xupuşka (ehtimal olunur ki, bura Gilzan və Xubuşkiyadır) əhalisini kədərləndirdi. Kirruridən ayrıldım, atlar, gümüş, qızıl, qurğuşun və mis küpləri xərac olaraq qarşıma gətirdilər". O, bunun Nimmedən Kurruriyə gedəndə baş verdiyini qeyd etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "*Records of the Past*, sèrie II, Vol. I, editat per A. H. Sayce". 2024-04-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-04-09.
2. ↑  "*Records of the Past*, sèrie II, Vol. II, editat per A. H. Sayce". 2024-04-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-04-09.
**Qudyalçay körpüsü** (digər adı Tağlı körpü) — Quba rayonu ərazisində yerləşən körpü.

Keçmis mühəndis tikililərindən dövrümüzə qədər qorunub saxlanılan abidələr içərisində mühüm tarixi-memarlıq əhəmiyyətinə malik olanlardan biri də Tağlı körpüdür.

XIX əsrdə Quba qəzasında 7 körpü olmuşdur. Amma onlardan yalnız Tağlı körpü günümüzə qədər qorunub saxlanmışdır. Körpünün salınması zərurəti XVIII əsrin sonlarında, XIX əsrin əvvəllərində yaranmışdır. 1851-ci ildə Qudyalçayda dirəklər üzərində taxta körpü tikilmişdir. Lakin bu körpünün ömrü uzun olmamışdır. Bu səbədən onun yerində yeni körpü salmaq zərurəti yaranmışdır. Yeni körpünün tikintisinə 1894-cü ildə başlanmışdır. Körpünün tikintisi 78.000 manata başa gəlmişdir. Əvvəlcə körpünün 19 dirək üzərində tikilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Lakin onun tikintisi zamanı aşırımlar ixtisar olunmuş və o 14 daş dayaq üzərində tikilmişdir. Yarımdairəvi biçimli tağlar sistemi bişmiş kərpicdən hörülmüş və bir-birindən 11,1 metr aralı olan dayaqlara soykənir. Körpünün tağları altından hər iki sahildəki yaşayış məntəqələrinin ecazkar mənzərəsi açılır. Körpünün 70 sm enində tağı əsas kərpic hörgüsü ilə birlikdə inşa edilmişdir. Tağ dayaqlar üzərində dayanan körpünün bünövrəsi yaxşı yonulmuş daşlardan hörülmüşdür. Körpü memarlıq abidəsi kimi dövlətin mühafizə etdiyi abidələr siyahısına daxil edilmişdir.

Poçt markası üzərində
---------------------

2007-ci ilin noyabr ayının 1-də Bakı şəhərində Azərbaycan Respublikası Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyinin "Azərmarka" şirkəti tərəfindən Azərbaycan körpülərinə həsr olunmuş 5 ədəd poçt markası təqdim edilmişdir. Qiyməti 30 qəpik, tirajı isə 20 min ədəd olan həmin markalardan biri Qudyalçay körpüsünə həsr olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Zeynalova, Ülkər.* Tarixi Yerlər və Abidələr I Beynəlxalq Quba Simpoziumu / Qubanın tarixi yerləri və abidələri (az.). Bakı. 2019. səh. 255. Archived from the original on 2022-06-17. İstifadə tarixi: 2022-06-17.
2. ↑  01.11.2007. "The Bridges of Azerbaijan". **azermarka.az** Arxivləşdirilib 2010-07-14 at the Wayback Machine  (az.)

Xarici keçidlər
---------------

* Tağlı körpü və onun yaranma tarixçəsi. Kəpəz TV, 22.11.2012
Ömər aşırımında yol işarəsi
**Ömər aşırımı** — Kiçik Qafqazın Murov silsiləsində yerləşən, Azərbaycannın Kəlbəcər rayonunu Göygöllə birləşdirən mühüm dağ keçidi. Aşırımın hündürlüyü 3261 m təşkil edir. Aşırım Qarabağ müharibəsinın ən qanlı döyüşlərindən biri olan Ömər aşırımı uğrunda döyüşə şahidlik etmişdir.

Geomorfologiyası
----------------

Ömər aşırımı Koroğlu (3462 m) və Gamış (3724 m) zirvələri arasındadır. Mütləq yüksəkliyi 3395 metr olan yəhərvari aşırımdan ibarətdir. İstifadə müddəti may ayından sentyabrın ortalarına qədərdir. Ən yaxın yaşayış məskəni — şimal istiqamətində Kürdəlilər və Pirverdilər kəndləridir. Bu istiqamətdə aşırımın 3 km-yində ilk su mənbəyi,2600 m-də Kürəkçayın mənbəyini, sonradan onun qollarından birini təşkil edən bulaqlar mövcuddur. Aşırımdan cənub istiqamətində isə su mənbəyi nisbətən yaxındadır (Maydançayın mənbəyini təşkil edən bulaqlar). Bu istiqamətdə ən yaxın yaşayış yeri Yanşaq kəndidir.

Relyefi
-------

Relyefin meyilliyi Ömar aşırımından etibarən hər iki istiqamətə sərt enişlidir. Ancaq yüksək keçicilik qabiliyyəti olan nəqliyyatdan istifadə olunur.

Xarici keçidlər
---------------

* "Ömər aşırmı". www.youtube.com. İstifadə tarixi: 16 oktyabr 2021.\* \* Ömər aşırımı
* "Ömər aşırımı. Məhv edilən erməni postları və Kəlbəcərdə dalğalanan üçrəngli bayrağımız". www.youtube.com. İstifadə tarixi: 16 oktyabr 2021.
* "Ömər aşırımı". soz6.com. İstifadə tarixi: 16 oktyabr 2021.

Həmçinin bax
------------

* Murovdağ
* Zod aşırımı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Geomorfoloji terminlər lüğəti".  (#cite\_web\_url);  (#accessdate\_missing\_url)
2. ↑  "Azərbaycan təbii sərvətlərin paylanmasında ekosistemlərin tərkib hissəsi olan relyefin rolu".  (#cite\_web\_url);  (#accessdate\_missing\_url)
3. ↑  "Azərbaycanın paleogeomorfologiyası".  (#cite\_web\_url);  (#accessdate\_missing\_url)
4. ↑  "Murovdağın məşhur Ömər aşırımı". ambur.az. 2021-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 oktyabr 2021.
**Cəbr** (*ərəb.* الجبر‎) — ərəb sözüdür, *icbari, məcburi* sözləri ilə kökdaşdır, *"*əziyyət*"* anlamında işlədilir. Riyazi elmlərdən olan *cəbr* fənni də çətin mənimsənildiyindən (əziyyət verdiyinə görə) belə adlanıb. Müxtəlif cəbr sistemlərinin adlarında istifadə edilir. Daha geniş mənada cəbrdə toplamanın və sayların vurulmasının adi əməliyyatlarını ümumiləşdirən bir çox sərbəst təbiətin elementlərinin üstündə əməliyyatların öyrənilməsinə həsr edilmiş riyaziyyatın bölməsini anladır.

Tarixi
------

Cəbrin mənbələri dərin qədimliyin vaxtlarına gedir. Həqiqi sayların və kəsrlərin üstündə hesab hərəkətləri — ən sadə cəbr əməliyyatlarıdır. Güman edilir ki, məsələlərin həlli yanlış vəziyyətin qaydasına əsaslandırılmışdı.

Cəbr sözünü ilk dəfə riyaziyyat elminə 

Əl-Xarəzmi gətirib,o həm də cəbri müstəqil elm sahəsi kimi tanıdıb. Babilistan riyaziyyatçıları kvadrat tənlikləri həll edə bilirdi. Onlar yalnız müsbət əmsallarla və tənliyin kökləriylə işləyirdilər, çünki mənfi rəqəmləri bilmirdilər. Babilistanda müxtəlif yenidən qurmalar üzrə işlər bilirdilər.
Cəbrin məqsəd və metodları əvvəlcə tənliklərin qurulması və onların həllindən ibarət olmuşdur. Tənliklərin araşdırılması ilə əlaqədar ədəd anlayışı inkişaf etmişdir, mənfi, rasional, irrasional və kompleks ədədlər Cəbrə daxil edilmişdir. Cəbrdə ədədlər üzərində aparılan əməliyyatların xassələrini konkret ədədlərin iştirak etmədiyi formada ifadə etməyə imkan verən hərfi işarələmələr formalaşmışdır. Hərfi ifadələrin müəyyən qayda üzrə (Əməliyyatların xassələri ilə əlaqədar) dəyişdirilməsi klassik Cəbr aparatını təşkil edir. Cəbrin inkişafı riyaziyyatın yeni sahələrinin, xüsusilə riyazi analizin, diferensial və inteqral hesabının inkişafına böyük təsir göstərdi. Cəbr daha geniş, müasir anlamda öz xassələrinə görə ədədlərin toplanması və vurulmasına oxşar cəbri əməliyyatlar adlanan bu və ya digər təbiətli obyektlər sistemi haqqında elm kimi təyin oluna bilər.

  

* Qrup nəzəriyyəsi
* Xətti cəbr
* Analitik həndəsə
* Klifford cəbri
* Topologiya
* Diferensial həndəsə
* Halqa və Modullar
* Xəritələmə
Avstriyanın paytaxtı olan Vyana şəhərində xristianlıq əleyhinə divarda çəkilmiş olan qraffit. Mətndə *Kirchenaustritt heute* yazılmışdır və bu sözün mənası: "[Mən] bu gün kilsəni tərk edirəm" deməkdir.

  

**Xristofobiya**, **Xristianofobiya** və ya **Xristian düşmənçiliyi** kimi də adlandırılan anti-xristian əhval-ruhiyyəsi xristianlara, xristian dininə və/yaxud onun əməllərinə qarşı qorxu, nifrət, ayrı-seçkilik və/və ya qərəzli münasibəti ifadə edir.

Antixristian əhval-ruhiyyəsi tarix boyu tez-tez xristianların təqibinə səbəb olmuşdur. Avropa Yepiskop Konfransları Şurasının qəbul etdiyi qərara görə, bu terminlər əslində "xristianlara qarşı ayrı-seçkiliyin və dözümsüzlüyün hər bir formasını" əhatə etsə də, anti-xristian əhval-ruhiyyəsi bəzən Xristofobiya və ya Xristianofobiya olaraq da adlandırılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ANTI-CHRISTIAN – Definition and synonyms of anti-Christian in the English dictionary". educalingo.com (ingilis). 2023-08-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-20.
2. ↑  "Definition of ANTI-CHRISTIAN". www.merriam-webster.com (ingilis). 2023-05-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-20.
3. ↑  "ANTI-CHRISTIAN | Definition of ANTI-CHRISTIAN by Oxford Dictionary on Lexico.com also meaning of ANTI-CHRISTIAN". Lexico Dictionaries | English (ingilis). October 21, 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-20.
Ən sadə masaüstü IP-telefon "Avaya 4625SW IP"
**IP-telefon** və ya **VoIP telefon** — uzaq məsafədə olan abunəçilərin səsli kommunikasiyası üçün telekommunikasiya cihazı. Səs ötürülməsi üçün bir vasitə olaraq, belə bir telefon IP-telefoniya provayderinin proksi serverinə, IP PBX və ya VoIP serverinə qoşulan IP şəbəkəsindən istifadə edir. Gedən zəng icra olunan zaman proksi server şəbəkədə yığılmış nömrəyə uyğun gələn digər oxşar serverləri tapır. Əgər zəng PSTN abunəçisinə ünvanlanıbsa, o zaman sorğu istənilən abunəçinin yerləşdiyi telefon şəbəkəsinin keçidi ilə inteqrasiya olunmuş proksi server tərəfindən qəbul edilir.

IP-telefonların yaranması səsin IP şəbəkələri üzərindən ötürülməsi prosedurunu təsvir edən VoIP texnologiyasının yaranması və inkişafının nəticəsi idi.

İndiki dövrdə IP-telefoniya və IP-telefonlar tədricən ənənəvi telefoniyanı (PSTN) əvəz edir. Bu cür yerdəyişmə daha çox bazarın korporativ sektorunda, daha az dərəcədə isə istehlak bazarı sektorunda baş verir.

Qurğu
-----

IP-telefon adi müasir telefona bənzəyir. Klassik IP-telefonda aşağıdakılar var:

* LCD-displey
* Telefon trubkası
* Tastatura, yəni yığma düymələri
* IP şəbəkəsinə qoşulmaq üçün konnektor
* Şəhər telefon şəbəkəsinə və ya PBX-nin FXS portuna qoşulmaq üçün ehtiyat FXO konnektoru (olmaya bilər)
* Qarnitura üçün mini-cek konnektoru

Seçimdən asılı olaraq, telefonlar simsiz qarnitura, həmçinin simsiz telefonları və digər oxşar xarici cihazları qoşmaq üçün "Bluetooth" funksiyasına malikdir.

Çox vaxt müasir VoIP telefonlarında RJ-45 konnektoru və inteqrasiya edilmiş şəbəkə sviçinə malik iki ethernet portu var.

Telefon elektrik enerjisi mənbəyi tələb edir. Bunun üçün cihazın imkanlarından və telefondan istifadə şərtlərindən asılı olaraq ayrıca enerji təchizatı və ya PoE funksiyası istifadə olunur.

Əlaqə
-----

Əgər evdə IP-telefon istifadə olunursa, o, internetə qoşulur və bir və ya bir neçə IP-telefoniya provayderi ilə işləmək üçün konfiqurasiya edilir. Operatorlar öz saytlarında bütün lazımi parametrləri təmin edirlər.

IP-telefon şirkətin korporativ rabitə şəbəkəsində istifadə olunursa, o, lokal şəbəkəyə qoşulur və onun vasitəsilə IP PBX ilə qarşılıqlı əlaqə qurur.

Üstünlüklər
-----------

Korporativ sektorun ümumilikdə IP-texnologiyalara və xüsusilə IP-telefonlara keçidinin əsas səbəbləri bunlardır:

* Sadələşdirmə və xərclərin azaldılması. Bu zaman ofisin əlavə telefon şəbəkəsinin quraşdırılmasına və saxlanmasına ehtiyac yoxdur.
* Genişləndirilmiş kommunikasiya imkanları.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Chris Yackulic.* "Why Your Small Business Needs a VoIP Phone System". Android Headlines. 2024-04-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-04-06.
2. ↑  "VoIP — Vulnerability over Internet Protocol". 2017-06-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-04-06.
Avropada orta əsrlərdə Anabaptist cərəyanın yarandığı ərazilər.
**Anabaptist** (*yun.* Αναβαπτιστές) — XVI əsrdə İsveçrə, Almaniya, Avstriya və Niderlandda yayılmış radikal protestant hərəkat. Hərəkatı digərlərindən fərqləndirən ən önəmli xüsusiyyəti icmanın yaşlı üzvlərinin ikinçi dəfə xaç suyuna çəkilməsi idi. İcma üzvləri körpə uşaqların xaç suyuna çəkilməsini qəbul etmədikləri üçün yaşlı insanların bu mərasimi yerinə yetirmələri təkrar hesab olunmurdu.

Anabaptistlər özlərini *qardaşlar və bacılar* adlandırırdılar. Anabaptist dini cərəyanın yaranması və formalaşması din xadimi Qrebelin adı ilə bağlıdır. Qrebel Sürix radikal protestantlarının başçısı idi. O, körpələrin xaç suyuna çəkilməsinə etiraz edir və bunun Bibliyaya zidd olduğunu bildirdi. 1527-ci ildə təlimin əsasları işlənib hazırlandı. Ona əsasən yaşlılar açıq tövbə etdikdən sonra xaç suyundan keçməli, günah işlətmiş və tövbə etməmiş icma üzvləri icmadan qovulmalı idi. İcma üzvləri dövlət işindən, orduda quluqdan, silah gəzdirməkdən imtina etməli idilər. Təlimin ehkamlarını katolik və protestant kilsələri tərəfindən rədd edilmişdir. Surix Anabaptistlərinə qarşı katolik kilsəsi tərəfindən bir neçə dəfə dini hərəkatlar təşkil edilmişdir.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası səh 462.


Vikianbarda Anabaptistlər ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Ayaq göbələyi** – yoluxucu xəstəlik olub, ayaq barmaqlarının arasında əmələ gəlir. İlk zamanlar solğun ağ və sarı ləkələr kimi yaranır sonar isə xoşagəlməz və ağrılı bir problemə çevrilir.

Ayaq göbələyinə adətən tez-tez tərləyən ayaqlarda daha çox rast gəlinir. Bədənin dərisindən asılı olaraq bu infeksiyanın müalicəsi bəzən asan bəzən isə həddindən artıq çətin ola bilər.

Xəstəliyin əlamətləri
---------------------

* Dözülməz dərəcədə qaşınma.
* Ayağın formasında hiss olunan dəyişikliklər.
* Ayaqda səpkilər və onların sulanması.

Yaranma səbəbləri
-----------------

Göbələklər canlı qalması üçün gün işığına ehtiyacı olmayan mikroskopik canlılardır. Bu növ canlıların əsas yaranma mənbəyi rütubət və isti yerlerdir ki,tərləyən ayaqlarda bunun üçün ideal məkandır.

Müalicəsi
---------

Bu xəstəliyin müalicəsində ən çox əsasən, göbələk əleyhinə kremlərdən istifadə olunur, lakin bunlar o qədər də effektiv olmurlar. Ən təsirli və çox istifadə olunan mazlar isə aşağıdakılardır:

* Itraconazole (İtrakanazol)
* Fluconazole (Difloks)
* Terbinafine (Lamisil)

Mənbə
-----

* Arxivləşdirilib 2014-05-17 at the Wayback Machine