recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Vətəni Kaliforniyadır. 12–15 m hündürlükdə, geniş çətirli ağacdır. Açıq-yaşıl budaqlı və tünd-yaşıl rəngli pulcuğa oxşar yarpaqlara malikdir. Yarpaqlarını sürtüb əzdikdə kamfora iyi verir. Qozaları yoğun ayaqcıqlar üzərində yerləşir, kürəşəkilli, parlaq-qəhvəyi rəngdədir. Yaxşı böyüyür, kölgəyədavamlıdır, torpağa tələbkar deyil. Yazda və yayda düzünə düşən günəş şüalarından qorunmalıdır, qışda işıqlı yerdə yetişdirmək olar. May ayından avqust ayına qədər bitki bol suvarılmalıdır. Oktyabr ayından aprel ayına qədər hava şəraitindən asılı olaraq suvarılma dayandırılmalıdır. Mart ayından sentyabr ayına qədər 14 gündən bir, qışda isə ayda bir dəfə gübrə verilir. Ağacın çətirinə hər hansı forma vermək üçün yazda budanma aparmaq məqsədə uyğundur. Kaliforniya sərvi quraqlığa davamlı, dekorativ bitki cinsi kimi becərilir. Onun mavi və alçaqboylu formaları dənizətrafı yamacların, parkların, bağların yaşıllaşdırılması üçün istifadə edilir. Abşeronda bağ və parklarda rast gəlinir.

Məlumat mənbələri:
------------------

Деревья и кустарники СССР. т.3.1954; Флора Азербайджана. т.5. 1954; Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970; Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.

İstinadlar
----------

1. "Azərbaycan dendraflorasi" I cild, Baki, "Elm", 2011, 312 səh.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov, Elşad Qurbanov, Tariyel Talıbov.
**Sphaerolecanium prunastri** (*lat.* Sphaerolecanium prunastri) — heyvanlar aləminin buğumayaqlılar tipinin həşəratlar sinfinin yarımsərtqanadlılar dəstəsinin coccidae fəsiləsinin sphaerolecanium cinsinə aid heyvan növü.

Xarici quruluşu
---------------

Dişi fərdinin bədəni uzunsovdur. Bədənin ön tərəfi isə ensizdir. Tünd qonur rəngə malikdir. Çanaq ön tərəfdən sarımtıl rəngə çalır. Uzunluğu 3–4 mm. eni isə 3-3,2 mm-dir. Bel nahiyəsində xırda qıllar vardır. Dişi fərdin bığcıqları altı buğumludur. Erkək fərd qanadlıdır, qırmızımtıl rəngdədir, ayaqlarının üzəri tüklə örtülüdür, on ədəd buğumdan ibarət olan nazik, uzun bığcıqlara malikdir. Bədəninin uzunluğu 1,5-1,8 mm-dir.

Həyat tərzi
-----------

Müşahidələrə əsasən, mart ayının sonu, aprel ayının əvvəllərində gorünürlər. Erkək fərdlər may ayında ucmağa başlayırlar. Dişi fərdlər isə may ayının axırında tədricən yumurta qoymağa - "bala doğmağa" başlayırlar. E.S.Suqonyayevə görə gavalı ağacı üzərində bir dişi fərd orta hesabla 800-ə qədər, O.V.Paramanovaya görə orta hesabla 597, G.Ə.Mustafayevaya görə isə alça ağacı üzərində orta hesabla 425 yumurta qoyur. Dişi fərdin qoyduğu yumurtalar qırmızımtıl rəngdə olur, uzunluğu 0,4 mm, eni isə 0,3 mm olur. Yumurta qoyulan zaman onun içərisində artıq yetkin sürfələr olur. Birinci yaş sürfələri, qırmızımtıl rəngli, uzunsov formaya malikdir. Altı buğumdan ibarət bığcıqları var. Bədənin kənarında isə on üç cüt qıllar vardır. İkinci yaş sürfələri oval formalıdır. Üzəri azacıq şişkindir. Rəngi sarı, bəzən isə qırmızımtıldır, üzərində qara nöqtələr vardır. Bədənin kənarlarında on doqquz cüt qıllar vardır. Bədənin üzəri isə ifrazatla örtülüdür. İkinci yaş sürfə mərhələsində qışlayırlar. 

Ağaclar çiçəkləməyə başladıqda onlar qış yuxusundan oyanaraq bitkinin şirəsi ilə qidalanmağa başlayırlar. May ayında erkək fərdlər görünürlər. Bu müddətdə mayalanma baş verir. Bir ay müddətində dişi fərd yumurta qoymağa başlayır. Sonra yumurtalardan sürfələr çıxır. Avqust ayında, ikinci yaş sürfələrə rast gəlinir ki, onlar da qışlayırlar. Sürfələr yarpaqlara keçmir, budaqlara yapışırlar. 3000-dək yumurta qoymağa malikdirlər. İldə bir nəsil verir.

Yayılması
---------

İlk dəfə 1931-ci ildə A.D.Arxangelskaya və P. Arxangelski tərəfindən qeydə alınmışdır. Karantin növ hesab olunur. Rusiya Federasiyasında, Moldovada, Ukraynada, Qafqazda, Özbəkistanda, Türkiyədə və İranda geniş yayılmışdır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q10675082
* BOLD: 985403
* EoL: 835889
* EPPO: LECAPN
* EUNIS: 101912
* Fauna Europaea: 98273
* Fauna Europaea (new): a3e89f33-4118-44c1-9a46-08d7cb693330
* GBIF: 5163633
* iNaturalist: 954842
* IRMNG: 10926992
* NCBI: 2678628

 |
**Qovaq şibyəyeyəni** (*lat.* Eilema complana) — buğumayaqlılar tipinin pulcuqqanadlılar dəstəsinin ayıcalar fəsiləsinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Ön və arxa qanadları E.lurideola növünün qanadlarına oxşayır. Ön qanadlar ensiz, bir qədər uzun, arxa qanadlar enli açıq sarıdır. Tırtılı da əvvəlki növün tırtılına oxşayır, yəni qara-boz olub, üzəri qısa qara tüklərlə örtülüdür, yanlarda qırmızı-sarı ləkələr vardır. Başı qaradır.

Yayılması
---------

Adi növdür. Geniş yayılmışdır. Kəpənəkləri Qəbələdən, Lənkərandan, Ağdaşdan (Dəhnə Xəlil), Bakıdan toplanmışdır. Əsasən düzənlik və dağətəyi rayonlarda yayılmışdır. Zoologiya İnstitutunun kolleksiya fondunda materiallarında bu növ A.Boqaçev tərəfindən Oğuzdan və Qəbələdən, A.Piriyev tərəfindən isə İsmayıllıdan toplanmışdır. İşığa həvəslə uçur. Ağaclar üzərindəki şibyələrlə qidalanır. İldə bir nəsil verir. Tırtıl mərhələsində qışlayır.

Ədəbiyyat
---------

* S.Ə.Hacıyeva. Azərbaycanın ayıca (Lepidoptera, Arctiidae) kəpənəkləri (dissertasiya). Bakı: 2005.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q218373
* Wikispecies: Manulea complana
* BioLib: 54814
* BOLD: 86466
* EUNIS: 309257
* Fauna Europaea: 446917
* Fauna Europaea (new): 2e070a98-8507-4ae9-bd8a-df421acae165
* GBIF: 5116609
* iNaturalist: 320004
* LoB: 6136
* NBN: NBNSYS0000006133
* NCBI: 987418

 |
Darma aləti
Dartma maşını, 1904
**Dartma** xarici və daxili səthləri kəsmə ilə emal etmək üçün texnoloji əməliyyat növüdür. Bu əməliyyat üçün tətbiq olunan alətlərə isə darma deyilir. Dartma əməliyyatı iskənələmənin xüsusi növüdür. Tipik tətbiq sahəsi çevrəvi deşiyə qeyri bəarbər forma verməkdir. Təpənməz bərkidilmiş pəstahın deşiyinə dartıcı ya itələnir ya da deşikdən xaricə çəkilir. Bu zaman alətin üzərində müxtəlif hündürlüyə malik dişlər addım-addım material qatını çıxararaq deşiyi tədricən lazımi formaya salır. Dartmanın itələnməsi və ya çəkilməsi emal olunan səthin uzunluğundan asılıdır. Böyük uzunluqda olan deşiklərin emalında çəmkəyə üstünlük verilir. Bu zaman alətin əyilmsi və sınmasının qarşısı alınır. 
Emalda veriş və kəsmə sürəti eyni oxboyunda yerləşir. Veriş dişlərin getdikcə artan hündürlüyü hesabına təmin edilir. Əmələ gələn yonqar başqa əməliyyatlarda olduğu kimi avtomatik xaric olunmayıb, yonqar zonasında dişin qabağında yığılır. Bu da alətdə böyük yaradır. 

Dartma alət müəyyən uzunluqda və en kəsiyinə malik kəsici alət olub uzununa istiqamətdə bir neçə hissədən ibarətdir. Alətin ucunda tuqac, orta hissədə kəsici dişlər, sonda isə kalibrləyici dişlər yerləşir. Onlar alət dartıldıqda bir-birin ardınca materialla kontakta girərək səthi emal edir.

Daxili deşiklərin emalında qapalı çoxtilli profillər, xarici səthin emalında isə açıq profillər hazırlanır. 

Verilmiş səthlərin emalının başqa texnoloji əməliyyatlar ilə aparılması mümkün olmadıqda dartma alətinin tətbiqi əlverişli sayılır. Bundan əlavə yüksək dəqiqlik tələb olunan səthlərin emalında dartma müəyyən üstünlüklərə malikdir.

Mənbə
-----

* Əliyev, R.R. Maşınqayırma leksikonu. Bakı: Apostroff, I hissə, 2012.427 s
**Zeynəb Xatun** (1420 – 1474) — Divan ədəbiyyatının ilk qadın şairi olaraq tanınır. Mehri Xatun ilə eyni dövürdə yaşamışdır.

Həyatı
------

XV əsrdə Amasyada yaşamışdır. Qazi qızı, həmçinin qazi yoldaşı olduğu deyilir. Müasiri olan Mehri Xatun ilə aralarında lətifələr və qarşılıqlı deyişmələri vardır.

Divanı, Sultan Mehmedin adına tərtib edilmişdir.

Zeynəb Xatunun şeirlərində qadınların yadırğayacağı bir sıra düşüncələr vardır; Qadının istəklərinə acgözlülük olaraq baxmış və dövrünün qadınının alçalma kimi hallardan qurtulma istəyini tez-tez dilə gətirmişdir.  Zeynəb Xatun, bir şair olaraq qəbullanmaq üçün arzularının "mərdanə" (kişiyə yaraşan, mərdcəsinə) olmağını istəmişdir. Eyniylə təvazökar bir kişi kimi alicənab olmaq istədiyini vurğulamışdır. Yumşaqlıq, istiqanlılıq kimi qadına məxsus xüsusiyyətləri, zəiflik və ruhi əskiklik olaraq görmüşdür.

Aşiq Çələbi "Məsairüs Şüəra" adlı kitabında Zeynəb Xatunun həyatının son illərində şeirdən əl çəkdiyini və özünə qapandığını qeyd etmişdir.ış

Əsərlərindən nümunələr
----------------------

**Qəzəl**

Kəşfet nikabını yeri göyü münəvvər et

Bu aləm ənasiri firdövs-i ənvər et

Depret ləbini cuşə gətir həcz-i kövsəri

Anbər saçını çöz bu cinanı müəttər et

Xəttin bərat verdi saba yelinə dedi

Tez ər Hatay'a Çin'i təmam et müsəəhhar et

Yara yolunda eşq ilə dərdindən ölənin

Kim dər sana ki həcr ilə canın mükəddər et

Zeynəb çü dost zülfi kimi tarümarsın

Divanə olma şeirini divan ü dəftər et

Zeynəb qo meyli zinət-i duüyaya zən kimi

Mərdanə var Sadə-dil ol tərk-i zivər it

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Zeynep Hatun // WomenWriters (ing.).

Vikimənbədə ***Müəllif:Zeynəb Xatun*** ilə əlaqəli məlumatlar var.
Qalateya solğun halqa əyrisinin içində Neptunun yaxınlığında
**Qalateya** (*yun.* Γαλάτεια) və ya **Neptun VI** — Neptunun dördüncü ən yaxın daxili peykidir. Bu peykə yunan mifoloji personajları olan nereidalardan birinin - siklop Polifemə vurulmuş nereida Qaleteyanın adı verilmişdir.

Qalateya 1989-cu il İyul ayının sonlarında Voyacer 2 zondu tərəfindən çəkilmiş şəkillər əsasında kəşf edilmişdir.O müvəqqəti olaraq **S/1989 N 4** adlandırılmışdır.Kəşf 1989-cu il Avqustun 2-də açıqlanmışdır.Adı isə 16 sentyabr 1991-ci ildə verilmişdir.

Qalateya düzənsiz formalaşır və hər hansı geoloji dəyişikliklərin əlamətinin olmadığını göstərir.Çox güman ki, bu peyk, Neptunun orijinal peyklərinin hissələrinin yenidən biləşərək əmələ gətirdikləri dağıntılardan ibarət bir yığndır.

Onun radiusu Neptunun sinxron orbital radiusundan aşağıda olduğundan,o nəhəg yavaşlama ilə içəriyə doğru spiralvari dolanır və ola bilsin ki sonda Neptunun atmosferinə təsir göstərsin.

Qalateya öz orbitindən 1000 km kənarda olan Adams halqası üçün çoban ay olaraq görünür.42:43 nisbətində olan rezonans hadisələri Qalateyada mövcud olan halqanın unikal halqa əyriləri ilə məhdudlaşdırılması üçün ən çox ehtimal olunan mexanizm hesab olunur.Qaleteyanın kütləsi onu halqada qalmağa məcbur edən radial təlatümlər əsasında qiymətləndirilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  .

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Qalateya*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Galatea Profile[*ölü keçid*] by NASA's Solar System Exploration Arxivləşdirilib 2016-03-10 at the Wayback Machine
* Neptune's Known Satellites Arxivləşdirilib 2014-12-28 at the Wayback Machine by (Scott S. Sheppard)

| ⛭**Neptunun peykləri** |
| --- |
| Nayada • Talassa • Despina • Qalateya • Larissa • S/2004 N 1 • Protey • Triton • Nereida • Qalimeda • Sao • Laomedeya • Psamafa • Neso |  |
**İzmit** ― Türkiyədə şəhər. 2008-ci il məlumatına əsasən əhalisinin sayı 373 034 nəfərdir.

  

Araşdırmalar nəticəsində məlum olub ki, insanlar İzmit və ətraflarında təxminən eramızdan əvvəl 3000-ci ildən bəri yaşayırlar. Qədim dövrlərdə İzmitin yerləşdiyi yer Bitiniya adlanan bölgədə idi. İzmitin eramızdan əvvəl 12-ci əsrə qədərki dövrləri onun qaranlıq dövrləridir. Eramızdan əvvəl 12-ci əsrdə frigiyalılar burada məskun idilər, lakin siyasi təşkilat qura bilmədiklərindən burada uzun müddət hökmranlıq edə bilmədilər. Bitiniya padşahının ölümündən sonra onun yerinə böyük oğlu Nikomed gəldi. Nikomed qarət nəticəsində indiki İzmitin yerləşdiyi bölgədə Astakozla üzbəüz yeni daha təhlükəsiz şəhər qurdu. Nikomedia adlanırdı və Bitiniyanın paytaxtı oldu. Strabonun əsərində ( *Coğrafiya* , XII, 52-53) Nikomediya kimi qeyd olunan şəhərin adı türk mənbələrində Harizmi Nikumudiya, Şerif el-İdrisi Nikumudiyye və İbnül-İbruziyyə kimi qeyd olunur. İlk dövr Osmanlı qaynaqlarından Aşıkpaşazadədə və Neşridə İznikmid, XV-ci əsrin sonlarına aid bir vəqf kitabında İznikumid, eləcə də Matrakçı Nasuhun əsərində İznikumid adı ilə qeydə alınmışdır. Nəhayət, XIX əsrin ortalarına doğru İzmid və XX əsrin əvvəllərində indiki kimi İzmit adlanmışdır.

Böyük sənaye müəssisələri ilə yanaşı, mədəniyyət, turizm, incəsənət və ticarət şəhəri olmaqla Türkiyənin mühüm mərkəzlərindən biridir. Sahili, təbii gözəllikləri, böyük alış-veriş mərkəzləri, Olimpiya Buz Zalı, Beynəlxalq sərgi mərkəzi, Kocaeli yarmarkası, sekapark (mərkəzi park) Şəhər Meşəsi, gəzinti yerləri, üzgüçülük hovuzu, balıq restoranları, keyfiyyətli turizm obyektləri ilə İzmit məşhurdur. Şəhərə xas bir desert olan "pişmaniye" ilə dünya miqyasında tanınır.

İzmitin müasir dövrdə böyüməsi, əsasən, sürətli sənayeləşməsi İstanbul ilə Ankara arasındakı magistral və dəmir yolu xəttindəki mövqeyi ilə əlaqədardır. Türkiyənin kağız sənayesinin mərkəzidir və ölkənin tələbatının təxminən yarısını ödəyir. Böyük neft emalı zavodu var. Digər sənaye sahələrinə sement, fosfat, tekstil, neft-kimya və şinlər daxildir. İzmit limanı həm daxili, həm də beynəlxalq daşımalara xidmət edir. Şəhər böyük şəhərlərlə avtomobil yolu ilə bağlıdır.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Türkiyə ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |




1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-05-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-10.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-05-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-11.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-03-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-11.
**Abbasqulu xan Cavanşir** və ya **Abbasqulu Mötamaddövlə Cavanşir** (d. 1804, Şuşa, Qarabağ xanlığı — ö. 1862, Qacarlar dövləti) — əslən Qarabağ xanlarının nəslindən olan Qacar imperiyasının dövlət xadimi və ilk ədliyyə naziri. O, bu vəzifədə 1859-cu ildən 1862-ci ilə qədər olmuşdur.

Həyatı
------

O, Şuşada İbrahimxəlil xanın oğlu Əbülfət ağanın ailəsində 1804-cü ildə anadan olmuşdur. O, atasının Qacarlar tərəfinə keçməsindən sonra Abbas Mirzənin adamlarından biri olmuşdur.

Onun ilk vəzifəsi Kaşan canişini olmuşdur. O, bu vəzifəyə Məhəmməd şah Qacar tərəfindən 1835-ci ildə təyin edilmişdir. O, bu vəzifədə Məhəmmədəli mirzə Qovanlı-Qacarın oğlu Təhmasib Mirzəni əvəzləmişdir. O, Bəhman Mirzə Bahauddövlə tərəfindən bu vəzifədə əvəzlənsə də, 1837-ci ildə yenidən bu vəzifəyə qayıtmış və 1841-ci ilə qədər bu vəzifəni icra etmişdir. 1841-ci ildə Kermanın canişini təyin edilmişdir. O, bu vəzifədə Əli xan Qarabağini əvəz etmiş və 1843-cü ilə qədər bu vəzifədə qalmışdır. Kermanda olarkən o, İbrahim xanın himayəsində olan Əbülqasım Qarrusi tərəfindən kölələşdirilən insanlar üçün pul ödəməyə məcbur olmuşdu. Kermandakı canişinliyinin mərhəmətli və bir çox baxımdan yaxşı olduğu bildirilir.

O, imperiya müşaviri Haci Mirzə Ağası Bayat tərəfindən Nəsrəddin Mirzənin hərbi rəhbəri təyin edilmişdir. Bu 1848-ci ilin yanvar ayında baş vermişdir. 1848-ci ilin sentyabrında Nəsrəddin Mirzənin taxta çıxmasından sonra, o, Tehrandakı qoşunların komandanı kimi Ərdəbildə, Meşkinşəhrdə və Qaradağda üsyan qaldıran Əmir Kəbir və Şahsevənlərə qarşı göndərildi. Onu Ərdəbildə Məhəmməd Mirzə Qacar və Qaradağda Qasım Qacar əvəz etdi.

Mirzə Ağa xan Nurinin vəzifədən çıxarılmasından sonra o, Nəsrəddin şah tərəfindən Qacar imperiyasının ilk ədliyyə naziri təyin edildi. Bu hadisə 1859-cu ildə baş vermişdir. Ona "Mötamaddövlə", yəni "dövlətin inamı" titulu verildi. O, imperiyanın müxtəlif yerlərində dünyəvi məhkəmələr qurdu və yerli canişinlərin məhkəmələri öz başlarına idarə etmələrini qadağan etdi. O, 3 ildən sonra vəfat etdikdən sonra onun yerinə oğlu Məhəmməd İbrahim Mötamadəlmülk təyin edildi.

Həmçinin bax
------------

* Cavanşirlər
* Əbülfət ağa Cavanşir

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Chiba.* Asian Indigenous Law (ingilis). Routledge. 2013-10-28. 102. ISBN 978-1-136-14202-4.
2. ↑  *Mirzai, Behnaz A.* A History of Slavery and Emancipation in Iran, 1800-1929 (ingilis). University of Texas Press. 2017-05-16. 87. ISBN 978-1-4773-1188-2.
3. ↑  *Wazīrī Kirmānī, Aḥmad ʻAlī Ḫān.* Tārīḫ-i Kirmān 1. 1 (Persian). Tihrān: Intišārāt-i ʻIlmī. 1985. 635. OCLC 315437163.
4. ↑  *Tapper, Richard.* Frontier Nomads of Iran: A Political and Social History of the Shahsevan (ingilis). Cambridge University Press. 1997-08-28. 192. ISBN 978-0-521-58336-7. 2021-04-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-11.
5. ↑  *Amanat, Abbas.* Pivot of the Universe: Nasir Al-Din Shah Qajar and the Iranian Monarchy, 1831-1896 (ingilis). University of California Press. 1997. 79. ISBN 978-0-520-08321-9.
**Abbasəli Kərbəlayı Baxşəli oğlu Pənbeyi** (1897–1977)—Xiyabani və Pişəvəri hökumətinin fəallarından.

Həyatı
------

Abbasəli Kərbəlayı Baxşəli oğlu Pənbeyi 1897-ci ildə Miyana şəhərində anadan olmuşdu.

1945-ci ildə başlanan hərəkatda fədailərin hərbi qərargahına Azərbaycan Demokrat Firqəsinin
Mərkəzi Komitəsi və mahallarda onun təşkilatları rəhbərlik etmişdir. Azərbaycan Demokrat
Firqəsinin fədai dəstələrinin arasında bütün siniflərin nümayəndələri, hətta qadınlar olmuşdur. Azərbaycan xalqının uğurlu gələcəyinə, azadlığına inamı olanlar, xalq arasında təmizliyi ilə hörmət qazananlar fədailərin sırasını təşkil edirdi. Hərbi sahəni bilmək, özünün silahı olmaq, xalq üçün, vətən üçün ölümü qəbul etmək əsas məqsəd götürülmüşdü. Fədai dəstələrinin hazırlanmasında, başçılarının təyin edilməsində firqə təşkilatları əsas rol oynamışlar. Azərbaycan şəhərlərinin şah qoşunlarından təmizlənməsi buna ən bariz nümunə kimi təqdim oluna bilər:

* Miyana:

Noyabrın 14-dən 17-nə qədər; Komitənin sədri Əli Şəmidə, fədai başçıları Qulam Yəhya Danişyan, Abbasəli Pənbeyi, Teymur Mədədi və başqaları.

Abbasəli Pənbeyi 1977-ci ildə vəfat edib.
**Şaban Mehdi oğlu Rzayev** (19 noyabr 1938, Hindarx, Ağcabədi rayonu – 2 iyul 2007, Hindarx, Ağcabədi rayonu) — Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IX çağırış deputat Sosialist əməyi qəhrəmanı 1972-ci il uzun müddət kolxoz sədri olub və Hindarx kənd icra nümayəndəsi olub.

Tərcümeyi-halınıredaktə edin
----------------------------

19 noyabr 1938-ci ildə Azərbaycan SSR-in Ağcabədi rayonu, Hindarx kəndində (indiki kənd) kəndli ailəsində anadan olmuşdur.

Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu bitirib .

1953-cü ildən — traktor sürücüsü, 1957-ci ildən maşinist, 1971-ci ildən — Azərbaycan SSR Ağcabədi rayonunun "Tacikistan" kolxozunun kompleks mexanikləşdirilmiş briqadasının ustası.

Şaban Rzayev özünü kolxozda pambıq məhsuldarlığı əldə edən bacarıqlı və təcrübəli dəzgahçı kimi sübut etdi. Maşın operatorunun şöhrəti sürətlə bütün Azərbaycanda yayıldı. Rzayev işlədiyi maşını bütün imkanlarından istifadə edərək diqqətlə öyrəndi, yeni kənd təsərrüfatı üsullarını tətbiq etdi, səmərəli tətbiq olunan gübrələr istifadə etdi və komandasının komandasını zəhmətkeşliyə öyrətdi — bu onun uğurunun sirrlərindən biri idi. Briqada heyəti özləri ilə 100 hektar sahədə, hər hektarda 100 minədək pambıq kolu və hər pambıq kolundan 20 pambıq qutusu saxlamışlar. 1972-ci ildə Rzayev və onun dəstəsi sahəsindəki pambıq məhsulu hər hektardan 50 sentneri keçdi. 1971-ci ildə maşın sürücüsü maşın tərəfindən toplanır və hopperdən 430 ton, 572-də — 570 ton, 1973-cü ildə isə 600 tondan çox xam pambıq boşaltdı.

Fərmanı SSRİ Ali Soveti Rəyasət haqqında 14 dekabr 1972-ci il il kənd təsərrüfatı istehsal və marketinq artan əldə böyük uğurlar və Rzayev Shabana Mehdi oğlu yığım zamanı cəsarət keçirmək üçün adına layiq , Sosialist Əməyi Qəhrəmanı mükafatı ilə Lenin ordeni və qızıl medal "Hammer və Oraq ".

Respublikanın ictimai-siyasi həyatında fəal iştirak etmişdir. 8, 9, 10 və 11-ci çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin üzvü. Azərbaycan SSR 159 saylı Hindarx seçki dairəsindən 8-ci çağırış Ali Məclisə seçildi; Kənd Təsərrüfatı Komissiyasının üzvü. Azərbaycan SSR 165 saylı Hindarx seçki dairəsindən 9-cu çağırış Ali Məclisə seçildi; Ticarət və istehlak xidmətləri komissiyasının üzvü. 1969-cu ildən Sov.İKP üzvü. Sov.İKP XXV qurultayının, Azərbaycan Kommunist Partiyasının XXIX və XXX Qurultaylarının nümayəndə, burada Respublika Kommunist Partiyası İnqilab Komitəsinin üzvü və müvafiq olaraq Mərkəzi Komitəyə namizəd seçilmişdir. 19–20 mart 1980-ci ildə Birlik Respublikaları Kollektiv Təsərrüfatları Şuraları nümayəndələrinin Ümumittifaq iclasında iştirak etdi.

2002-ci ildən — Prezident təqaüdçüsü.

2 iyul 2007-ci ildə doğma kəndində vəfat etdi.

Azərbaycanlı müğənni Zeynab Xanlarovanın ifasında bəstəkar Emin Sabitoğlunun "Bizim Şaban" mahnısı "Ağcabədinin şanlı oğlu" Şaban Rzayevə həsr edilmişdir

İstinadlar
----------



| ⛭SSRİ Sosialist Əməyi Qəhrəmanı |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • V  • Y  • Z **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** |  |
**Transparency International e.V (TI)** — Almaniyanın Berlin şəhərində yerləşən Beynəlxalq qeyri-hökumət təşkilatıdır. 1993-cü ildə yaranıb. Transparency International təşkilatı dünyanın 90-dan çox ölkəsində yerləşən milli bölmələri vasitəsilə həyata keçirilən anti-korrupsiya fəaliyyətini əlaqələndirir. Bu bölmələr özlərinin siyasi xəttini müəyyənləşdirməkdə və fəaliyyətləri üçün maliyyə durumunun artırılmasında azad seçimə malik olan müstəqil yerli QHT-lərdir. Transparency International göstərilən prinsipi özünə rəhbər tutur: *"Korrupsiya ölkənin xüsusi bir halı olduğundan, yerli təşkilatların fəaliyyəti göstərilən hər hansı xarici təsirdən və ya cəhddən daha effektli ola bilər."*

İstinadlar
----------

1. ↑  *e.V. Transparency International.* "Our impact - Transparency International". www.transparency.org. 2020-05-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-21.
2. ↑  *Transparency International e.V.* "Our Organisation – overview". transparency.org. 2012-04-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-21.
*
**Transqressiv sənəti** — adət münasibətlərini və normalarını aradan qaldırmaq istəyən sənətlə bağlı istifadə olunan bir termindir və alıcını (tamaşaçı, dinləyici, oxucu) qarşılaşdıran və ya yenidən incələşdirən, tez-tez şok üsulları. Bu termini istifadə edən ilk sənətkarlardan biri, Transqressiv Kinematoqrafiyasının ("Transgressive Cinematography") qurucusu olan yeraltı rejissor Nik Zedd idi. Transqressiv hərəkatının prekursorları dadaistlər, sürrealistlərdir. Fəlsəfi bir konsepsiya kimi, "transgressiiv" konsepsiyası Mixail Baxtin və Corc Batay əsərlərində formalaşdırılmışdır. Transqressiv sənət üçün, insan orqanında (öz bədəninin həddindən artıq manipulyasiya edilməsinə və ya
quruluşda insan cəsədlərinin istifadəsinə qədər), dəlilik və şiddətə qədər yüksək maraq var.

Ədəbiyyat
---------

* Anthony Julius. Transgressions: The Offences of Art. University of Chicago Press , 2003.
* Kieran Cashell. Aftershock: The Ethics of Contemporary Transgressive Art. I.B. Tauris, 2009
* Jack Sargeant. Deathtripping: The Cinema of

Transgression. Creation Books, 2000.

Həmçinin bax
------------

* Dadaizm
* Konseptualizm

Mənbə
-----

1. 
2.
**Nitrit turşusu** (HNO2) - zəif birəsaslı turşu.
Nitrit turşusu normal şəraitdə bərk halda olur. Nisbi molyar kütləsi 47,0134 а.k.v. molyar kütləsi isə 47.0134 q/mol-dur.
Türşü 42.35 °S-də əriyir və maye halda sıxlığı 1.685 q/sm³-dur. Nitrit turşusunun qaynama temperaturu 158 °S-dir.

Kimyəvi xassələri
-----------------

{\displaystyle {\ce {2 HNO2 <-> N2O3 + H2O <-> NO ^ + NO2 ^ + H2O}}}
{\displaystyle {\ce {3 HNO2 <-> HNO3 + 2 NO ^ + H2O}}}
HNO2 zəif turşudur. 

{\displaystyle {\ce {H2SO4 + 2 NaNO2 -> Na2SO4 + 2 HNO2}}}
{\displaystyle {\ce {HNO2 + H2O2 -> HNO3 + H2O}}}
{\displaystyle {\ce {HNO2 + Cl2 + H2O -> HNO3 + 2 HCl}}}
{\displaystyle {\ce {7 HNO2 + 2 KMnO4 -> 2 Mn(NO3)2 + 2 KNO3 + 3 H2O + HNO3}}}
{\displaystyle {\ce {2 HNO2 + 2 HI -> 2 NO ^ + I2 + 2 H2O}}}

Alınması
--------

Nitrit turşusunu azot- 3- oksidini H2O suda həll etməklə:

{\displaystyle {\ce {N2O3 + H2O -> 2 HNO2}}}
Nitrit turşusunu azot- 4- oksidini H2O suda həll etməklə:

{\displaystyle {\ce {2 NO2 + H2O -> HNO3 + HNO2}}}

Mənbə
-----

* Карапетьянц М. Х. Дракин С. И. Общая и неорганическая химия. — М.: Химия, 1994


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Kimya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqalənini redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Rey Kavakubo** (川久保 玲?, 11 oktyabr 1942[…], Tokio[d]) – Yaponiya dəb dizayneri. "Comme des Garçons" və "Dover Street Market" brendlərinin qurucusudur. Görkəmli dizayn töhfələrinə görə Nyu-Yorkda yerləşən Metropoliten muzeyində onun dizaynlarına həsr olunmuş sərgi baş tutmuşdur.

İlk illəri
----------

Rey Kavakubo 11 oktyabr 1942-ci ildə Tokioda doğulmuşdur. Ailənin ən böyük övladı və yeganə qız övladı idi. Atası Keyo Universitetində administrator işləyirdi. Buna görə də Kavakubo 1960-cı ildə Keyo Universitetində təsviri incəsənət və ədəbiyyat təhsili almağa başlamışdır.

1964-cü ildə məzun olduqdan sonra "Asahi Kasei" parça şirkətinin reklam departamentində işləməyə başlamış, 1967-ci ildə frilans stilist olmuşdur. 1969-cu ildə "Comme des Garçons" leyblı altında öz paltarlarını dizayn etməyə başlamışdır.

Karyerası
---------

1969-cu ildə Tokioda "Comme des Garçons" adlı şirkətini qurmuşdur. 1975-ci ildə isə ilk butiki açılmışdır. 1982-ci ildə Parisdə ilk butikini açmışdır. 1980-ci illərdə libasları adətən qara, boz, ağ rənglərdə idi. Qara rəngdən çox istifadə etdiyi üçün Yaponiya mediası Kavakubo və onun davamçılarını *"Qarğalar"* adlandırmağa başlamışdır. 1980-ci illərdin sonundan etibarən libaslarında istifadə etdiyi rənglərin çeşidi artmışdır.

1990-cı illərin əvvəlində *"Six"* adlı jurnalını qurmuşdur. 1996-cı ildə "Visionaire" nəşrinin qonaq redaktoru olmuşdur. 2002-ci ilə kimi məhsullarını reklam etmək üçün LGBT istinadlarından istifadə etməyə davam etmişdir. Kavakubo Helmut Lanq, Ann Demelmeyster, Martan Marjela kimi dizaynerlərə ilham vermişdir.

2004-cü ildə "Dover Street Market" brendini qurmuşdur. Bu brendin bir çox şəhərdə filialları açılmışdır. 2017-ci ildə Nyu-Yorkda yerləşən Metropoliten muzeyi Kavakuboya həsr olunmuş sərgi keçirmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Rei Kawakubo // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2  Rei Kawakubo // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. ↑  "Vogue Magazine. Announcement of Kawakubo exhibition in New York 2017". 2017-02-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-20.
4. ↑  *Thurman, Judith.* "The Misfit: Rei Kawakubo is a Japanese avant-gardist of few words, and she changed women's fashion". The New Yorker. 4 July 2005. 14 August 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 January 2018.
5. ↑  "Rei Kawakubo | #BoF500 | The Business of Fashion". The Business of Fashion (ingilis). 2017-02-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-26.
6. ↑  Klensch, E. (1 August 1987). Fashion: Another world of style: Rei kawakubo. *Vogue,177*, 306-306, 307, 308, 309, 377.
7. ↑  Bodine, S. & Idzelis, D. (2002). Kawakubo, Rei. In T. Benbow-Pfalzgraf (Ed.), *Contemporary Fashion* (2nd ed. pp. 365-368). Detroit: St. James Press.
8. ↑  "History of Fashion Designer Rei Kawakubo". marybawa.com. 8 March 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-03-08.
9. ↑  *Martin, Richard.* Contemporary fashion (ingilis). 1995-01-01. ISBN 1558621733. OCLC 32746769.

Xarici keçidlər
---------------

* Rey Kavakubo FMD saytında
**Nitrat turşusu** (HNO3) – birəsaslı, qüvvətli turşu.

Adi şəraitdə rəngsiz mayedir. Kimya sənayesinin ən mühüm məhsullarından biridir. Susuz Nitrat turşusunun sıxlığı 1,522 q/sm3-dir, —41°C-də donur, 86°C-də qaynayır. Su ilə istənilən nisbətdə qarışır və azeotrop qarıqiıq əmələ gətirir.

İki kristalhidratı məlumdur: HNO3·H2O və HNO3·3H2O. Susuz nitrat turşusu davamlı deyildir, adi temperaturda işıqda parçalanaraq oksigen çıxarır (4HNO3=4NO2-2H2O + O2). Nitrat turşusu qüvvətli oksidləşdiricidir, kükürdü sulfat turşusuna çevrilincəyə qədər oksidləşdirir, yalnız qızıla, tantala və platin fəsiləsinin bəzi metallarına təsir etmir. Metallarla reaksiyaya girib azot 2-oksid çıxarır. Durulaşdırılmış nitrat turşusunda asan həll olan bəzi metallar, məsələn, dəmir, xrom, alüminium, metalın səthində qoruyucu oksid təbəqəsi əmələ gətirdiyi üçün qatı nitrat turşusuna qarşı davamlıdır. Bu xüsusiyyət qatı nitrat turşusunu polad qablarda saxlamağa və daşımağa imkan verir. Qatı nitrat turşusu ilə xlorid turşusunun qarışığına (1:3) zərhəl (çar arağı) deyilir. O hətta qızılı və platini də həll edir. Üzvi birləşmələr nitrat turşusunun təsirildən oksidləşir və ya nitrolaşır (nitro qrupu—NO2+ üzvi birləşmədə hidrogenin yerini tutur). Nitrat turşusunun duzları nitrat, Na, K, Ca və NH4+ duzları isə həm də şora adlanır.

Nitrat turşusu XIII əsrdə kalium şorasını zəy, dəmir kuporosu və gil ilə birgə qızdırmaqla alınırdı. XVII əsrin ortalarından etibarən o sənayedə kalium və ya natrium şorası ilə qatı sulfat turşusundan alınmağa başlandı. İndi ammonyakın hava oksikeni ilə katalitik oksidləşdirilməsi yolu ilə istehsal olunur. Nitrat turşusu, əsasən, azot gübrəsi, kombinə edilmiş gübrə, partlayıcı maddə (trinitrotoluol və s.) və üzvi boya istehsalında işlədilir.

Üzvi sintezdə qatı nitrat turşusu ilə sulfat turşusunun qarışığından (nitrolayıcı qarışıq) geniş istifadə edilir. Kimya sənayesində (sulfat və fosfat turşuları istehsalında) və metallurgiyada hər il külli miqdarda nitrat turşusu sərf olunur. Nitrat turşusunun buxarları ilə nəfəs almaq zəhərlənməyə səbəb olur. Dəriyə və paltara düşdükdə (xüsusən qatı nitrat turşusu) yandırır. Sənaye binalarının havasında (N2O5-ə görə hesaoladıqda) nitrat turşusu-nun miqdarının 50 mq/m3-dən artıq olmasına icazə verilmir. Qatı nitrat turşusu üzvi maddələrə toxunduqda yanğına və partlayışa səbəb olur.
**A. Qədir** (Türkcədə **A. Kadir),** ya da **İbrahim Əbdülqadir Meriçboyu** (1917[…], Konstantinopol – 1 mart 1985, İstanbul) — 1940 nəslinin sosialist şairləri arasında olan bir türk şairidir. Tərcümə işləri ilə dünya poeziyasının tanınmasına öz töhfəsini verdi.

Yaşayışı
--------

Orta təhsilini Eyüp Orta məktəbində ( 1933 ) və Kuleli Hərbi Liseyində ( 1936 ) bitirdi. Türk Hərbi Akademiyasında son sinif tələbə ikən ( 1938 ), Nəzim Hikmətlə birlikdə həbs edildi; On ay həbs cəzası aldı. Həbsxanadan çıxdıqdan sonra hərbi xidmətə getdi. İstanbul Universiteti Hüquq Fakültəsinə daxil oldu ( 1941 ). 1943 'te nəşr etdiyi *Təbliğ* adlı şeir kitabı qadağan oldı və yığdırıldı. İstanbulda bir sıra insanlarla birlikdə sürgün edildi. Sürgün müddətini Muğla, Balıkesir, Konya, Kırşehir və Adanada keçirdi. 1947 - ci ildə İstanbula qayıtdı və bir biskvit fabrikində işləməyə başladı. Buradan ayrıldıqdan sonra müxtəlif nəşrlərdə düzəltiçi (təshihatçı) və tərcüməçi kimi çalışdı. 1965-ci ildən sonra kitablarını özü nəşr etdirərək yazıçılıq yaşayışına davam etdirir. 

Ankara Həbsxanasında Nəzim Hikmətlə birlikdə olan, A. Qədir bu şairin təsiri altında idi. Bu təsiri *Ses* ve *Yeni ədəbiyyat* jurnallarında dərc olunan şeirlərində aydın bir şəkildə görmək olar. Yurd sevgisini dilə gətirən ilk kitabı *Təbliğ 'də* döyüşə açıqca qarşı çıxarkən, yoxsul insanları gerçək bir baxışla əks etdirdi. Sürgündən qayıdarkən arada bir şeirlərini jurnallarda dərc etdirirdi. Abdülbaqi Gölpınarlı İle barabar, Mövlanənin şeirlərini bugünkü dili ilə *Mövlana* adlı bir kitaba çevirib ( 1955 ). 

Bu çox populyar kitab oldu və bir neçə dəfə ardıcıl olaraq nəşr edildi. 1958 - ci ildə İlyada'nın Azra *Erhat* ilə birlikdə tərcüməsi A. Qədirin uğurlu bir tərcüməçi kimi tanınmasına səbəb oldu. İkinci kitabı "*Xoş gəldin Xəlil İbrahim"* ( 1959 ), dövrün poetik meyllərindən kənarda qalan şairin yolunu dəyişmədiyini göstərdi. Bunun ardınca *Dörd Pəncərə* ( 1962 ) və bütün şeirlərini topladığı *Mutlu Olmak Varken* ( 1968 ) yazısı izlədi. Tərcümə işlərini və köhnə şeirlərin sadələşdirilməsini davam etdirən A. Qədir, *Bugünün Diliylə Xəyyam* ( 1964 ), *Bugünün Diliylə Tofiq Fikrət* ( 1967 ) kitablarını nəşr etdirdi. 1970-ci ildə Azra Erhat ilə *Odisseya* tərcüməsi nəşr olundu. Tək və ya ortaq olan Avropa və Üçüncü Dünya ölkələrinin şairlərindən bir çox tərcüməsini 3 cilddə ( 1973 - 1980 ) *Dünya Xalqları və Demokratiya Şerləri* adı altında *topladı*. Ayrıca Brecht 'ten etdiyi şeir çevirileriyle Paul Eluard'dan Asim Bezirci ilə birlikdə çevirdiyi *Seçmə Şeirlər* ( 1961 ) böyük maraq gördü. Tərcümələrinə görə A. Qədir Habib Edip Törehan ( 1959 ), TDK Tərcümə ( 1961 ), Həsən Əli Ediz Ədəbi Tərcümə ( 1980 ) və Yazko Tərcümə ( 1983 ) mükafatlarını aldı. A. Qədirin *1938 Müharibə Məktəbi hadisəsi və Nəzim Hikmət* ( 1966 ) adlı yazısı da bir dövrün əhəmiyyətli bir hadisəsini işıqlandırması baxımından böyük maraq görmüş olan bir kitabdır. 1985-ci ilin martında yaşayışını itirən yazıçının məzarı Zincirliquyudadır.

Qaynaqlar
---------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* A. Kadir // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  A Kadir // The LiederNet Archive (ing.). 1995.
**Sabri Ülkər** (1920, Aluşta – 12 iyun 2012, İstanbul) — məşhur türkiyəli şirniyyatçı və iş adamı. Dünyada məşhur şirniyyat və içki istehsalçısı olan "Ülker" şirkətinin əsasını qoyub.

Həyatı
------

Sabri Ülker 1920-ci ildə Krımda dünyaya gəlib. Əslən krım tatarıdır. 1929-cu ildə ailəsi Alakat faciəsindən sonra Krımı tərk edərək Türkiyəyə gəlir. 21 iyun 1934-cü ildə Türkiyədə soyad qanunu çıxdıqdan sonra Sabrinin atası İslam bəy "Berksan" soyadını götürür. Sabri Berksan 3-cü sinifdən etibarən İstanbulda Kadırqa İbtidai məktəbində təhsil almağa başlayır. İbtidai məktəbi bitirdikdən sonra "İstanbul Erkek Lisesi"-ə daxil olur. Burada təhsil aldığı dövrdə imtahan verərək pulsuz yatılı təhsil almaq imkanı əldə edir və Bilecik liseyinə gedir. Yay tətillərində qardaşı Asimlə birlikdə Beslər Biskivit Fabrikasında işləyir. Ali təhsil üçün Sultanahmet İqtisadi və Ticarət Elmləri Məktəbinə daxil olur. II Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra isə buranı da bitirir. 1944-cü ildə qardaşı Asimlə birlikdə şirniyyat istehsal etməyə başlayıb. İşləri yaxşı getdikcə şirkət böyüyür və onlar varlanırlar. 1953-cü ildə Sabri və qardaşı Asim "Berksan" soyadlarını dəyişib yeni "Ülker" soyadını götürürlər. 1979-cu ildə qardaşı Asim yenidən əvvəlki "Berksan" soyadını geri götürür. 1987-ci ildə Asim Berksan "Ülker" şirkətindəki 50 faiz səhmini qardaşı Sabri Ülkərə verərək özü yeni "Kar Gıda" şirkətini qurur. 2000-ci ildə "Ülker" şirkətini oğlu mUrad Ülkərə verir. 12 iyun 2012-ci ildə Sabri Ülkər dünyasını dəyişib.

Həmçinin bax
------------

* Alakat faciəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sabri Ülker Kimdir, Nerelidir, Nerede Doğdu? Kaç Yaşında, Nerede ve Nasıl Öldü?" (*rus.* ). bolgegundem.com. 13 iyul 2019. 24 fevral 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 fevral 2020.
2. ↑  "В Турции умер один из самых богатых крымских татар в мире" (*rus.* ). crimea24.info. 14 iyun 2012. 18 yanvar 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 fevral 2020.
**Amitoz** — bölünmə hüceyrə bölünmələr arasında enerji sərfinə görə ən səmərəli bölünmə üsulu hesab olunur. Mitoz bölünmədən fərqli olaraq, burada bölünmə vətərlərinin yaranması, xromosomların spiral halında burularaq yoğunlaşması, nüvə pərdəsinin itməsi kimi hallar müşahidə olunmur. Xromosomlarda qısalma və yoğunlaşma baş vermədiyi üçün onlar işıq mikroskopu altında görünmürlər. Amitoz bölünmə zamanı hüceyrə enerjisi bəzi hallarda yalnız DNT-nin ikiləşməsinə kifayət edir. DNT-nin bu cür bir neçə dəfə ikiləşməsi nəticəsində bəzən nəhəng xromosomlar yaranır. Əksər hallarda isə hüceyrə enerjisi DNT-nin ikiləşməsi ilə bərabər, həm də nüvənin bölünmısinı kifayət edir, sitoplazma isə bölünə bilmir. Belə bölünmələr adətən *çoxnüvəliklə* nəticələnir. Amitoz bölünmənin bəzi formalarında isə nüvə bölünməsindən sonra sitoplazma da bölünə bilir və DNT ilə bərabər digər hüceyrə kompenentlərinin qız hüceyrələr arasında müstəqil paylanması baş verir. Bu zaman əvvəl nüvə, sonra isə sitoplazma ortadan ikiyə bölünür. Əgər irsi məlumatlar və hüceyrə kompenentləri qız hüceyrələr arasında qeyri-bərabər paylanarsa, bu adətən hüceyrənin məhvi ilə nəticələnir. Amitoz bölünməyə birhüceyrəli orqanizmlərdə (məsələn, infuzorların böyük nüvəsi bu üsulla bölünür), bəzi yüksək dərəcədə ixtisaslaşmış txuma hüceyrələrində iltihab və regenerasiya proseslərində, həmçinin xəstə və qoca hüceyrələrdə rast gəlinir. Amitozu kartofun inkşaf edən kartof yumrusunda, endospermdə, dişiciyin yumurtalıq divarında, yarpaq sapağının prenxim hüceyrələrində, qaraciyər, dalaq, gözün boynuz qişası və döl qişası hüceyrələrində müşahidə edilir. Amitozdan sonra hüceyrə Mitoz yolla bölünə bilmir.

Həmçinin bax
------------

* Hüceyrənin bölünməsi

Mənbə
-----

11-ci sinif biologiya kitabı səh. 6 (Bakınəşr 2005)
**Boz albalı** (*lat.* Prunus incana) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin gavalı cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Boz albalı əsasən Qafqazda və Kiçik Asiyada yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Boyu 1,5-2 m olan şaxəli koldur. Yarpaqları ensiz, xırda, xətvarı-lansetvari, yumurtaşəkilli olmaqla kənarı dişli, üstü və altı çılpaq, saplaqları qısa ağ tüklərlə örtülü, adatən kənarı eşilib qatlanmış olur, uzun zoğlarda yerləşir. dür. Çəhrayı-qırmızı çiçəklərinin diametri 1,5 sm, qısa saplaqlı və ya saplaqsızdır, 4-5 ədədi birlikdə çətir çiçək salxımında toplanır. Çiçəkləmə müddəti 5-16 gündür. Ləçəkləri çəhrayı, tərs ovalşəkillidir. Mayda çiçəkləyir, meyvələri iyun-iyulda, bəzən də avqustda yetişir. Meyvələri tüklüdür, çəyirdəyi yumurtavari kürəvidir, uzunluğu 6 mm-ə yaxındır, rəngi tünd qırmızıdır, yetişəndə çılpaqlaşır. Çoxaldılma yazda stratifikasiya olunmuş toxumlarla və ya payızda təzə yığılmış toxumlarla aparılır. Qələmlər 20% kök atır.

Ekologiyası
-----------

Quraqlığa, qışa davamlıdır. İşıqsevən-kserofit, mezotrof bitkidir. Daşlı, qayalı quru yamaclarda bitir, zoğları qışa qədər tamamilə oduncaqlaşır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük və Kiçik Qafqazda, Qobustanda, Naxçıvanın dağlıq hissəsində, Samur-Dəvəçi və Kür-Araz düzənliyində, aşağı və orta dağ qurşaqlarında bitir.

İstifadəsi
----------

Quraq rayonların yaşıllaşdırılması, quru yamaclarda meşə salmaq üçün istifadə oluna bilər. Mədəni şaraitdə 1802- ci ildən becərilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Prunus incana* | 
* Wikidata: Q17235052
* Wikispecies: Prunus incana
* EoL: 301170
* EPPO: PRNIN
* GBIF: 3020605
* GRIN: 30007
* iNaturalist: 636262
* IPNI: 77108569-1
* IUCN: 50475289
* Plant List: rjp-40525
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:77108569-1
* WFO: wfo-0001006570

 |
| *Amygdalus incana* | 
* Wikidata: Q50826936
* GBIF: 5369457
* GRIN: 3024
* IPNI: 721394-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:721394-1
* WFO: wfo-0000986848

 |
***Kadın*** (*azərb.* Qadın‎) — Osmanlı dövründə yayımlanan, Anadolu türkcəsində olan ilk qadın jurnalı.

Tarix
-----

1908–1909-cu illərdə Osmanlı imperiyasının Saloniki şəhərində (indiki Yunanıstan) yayımlanan jurnal ölkədəki qadınların təhsil vəziyyəti, onların ictimai həyatda fəaliyyəti və təşkilatı jurnalın gündəmindəki əsas mövzular idi. Jurnalın ilk nömrəsi 26 oktyabr 1908-ci ildə yayımlanmış, ilk 30 nömrəsinin imtiyaz sahibi Mustafa İbrahim, müdiri isə Aka Gündüz idi. "Asır Matbaası"nda nəşr olunan jurnal həftəlik olaraq bazar ertəsində nəşr olunurdu.

Osmanlı Qadınları Şəfqət Cəmiyyətinin mətbuat orqanı olan jurnal qızlar məktəblərinə ödənişsiz göndərilirdi. Abunəçilik həm mərkəzi, həm də qıraq vilayətlərə açıq idi, abunə haqqı isə abunəçinin nəşriyyata olan məsafəsinə görə müəyyən edilirdi. Dövrün Bab-ı Ali kitab mağazalarından biri olan "İkbal" və "Cemiyet" kitabxanaları jurnalın ilk mərhələlərində satıldığı yerlər idi. Orta hesabla hər nömrəsi 16 səhifə olan jurnalda reklamlar olurdu və şəkilli idi.

Jurnalın redaksiya heyəti əsasən "*Genç Kalemler*" redaktorlarından ibarət idi. Əli Canip Yön, Ömər Seyfəddin, Mustafa Nermi, Akil Qoyuncu, Mehmet Cavid, Baha Tofiq, Əbdülhaq Hamid Tərxan, Mehmet Əmin Yurdaqul, Hüseyn Raqıp, Cəlal Sahir və Abdullah Cevdət kimi kişi yazıçılar jurnalın redaktorlarından olsalar da, Nigar xanım, Fatma Seniye, Müjqan bint-i Abdullah, Rəfiyyə Şükran Rafizə Hüsna, Sidiqə, Evliyazadə Naciyə kimi qadın yazıçılar da burada fəaliyyət göstərmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Xaqan, 2009. səh. 147–151
2. ↑  *Gülkızı, Ayşe.* "26 Ekim 1908: 'Kadın' dergisi yayınlanmaya başladı". Çatlak Zemin (türk). 2016-11-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 mart 2021.

Mənbə
-----

* *Xaqan, Aydın.* "Kadın (1908–1909): Selanik'te Yayınlanan İlk Kadın Dergisi Üzerine Bir İnceleme" (türk) (22). 2009.
**Kadıköy** — İstanbul ilinin ilçəsi. Kocaeli yarımadasının cənub-qərb hissəsində yerləşən Kadıköy, qərbdə və cənubda Mərmərə dənizi, şimal-qərbdə Üsküdar, şimal-şərqdə Ataşəhər və şərqdə Maltəpə ilə əhatə olunmuşdur. Mərmərə sahilləri boyunca Heydərpaşadan Bostancıya qədər 21 kilometrlik bir sahil xəttinə sahib olan ilçənin şimal sərhədini isə D-100 avtomobil yolu təşkil edir.

Kadıköy daimi yaşayış məskəninə İstanbul şəhəri ilə inteqrasiya olunduqdan sonra çevrildiyi üçün şəhərin digər tarixi bölgələrinə nisbətən olduqca gənc bir yaşayış yeri olaraq qəbul edilə bilər. Bununla birlikdə, Anadolu hissəsinin ən qədim yaşayış yerlərindən biri olan Kadıköy, bu gün də sahilin ən işlək nöqtəsidir. Kadıköydə Osmanlı dövrünə aid bir çox abidələrə rast gəlmək mümkündür.

Kadıköy ilçəsi şəhər nəqliyyatı baxımından əhəmiyyətli bir mövqeyə sahibdir. İstanbulun müxtəlif bölgələrini birləşdirən əsas nəqliyyat yollarından bir çoxu Kadıköydən keçir. 2015-ci ildə həyata keçirilən "İstanbul Həyat Keyfiyyəti" araşdırmasında bütün ilçələr arasında 2-ci yeri tutmuşdur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| ⛭İstanbulun ilçələri |
| --- |
| Avropa tərəfi | 
* Arnavutköy
* Avcılar
* Bağçılar
* Bağçalıevlər
* Bakırköy
* Başakşəhər
* Bayrampaşa
* Beşiktaş
* Bəylikdüzü
* Bəyoğlu
* Böyükçəkməcə
* Çatalca
* Əyyubsultan
* Əsənlər
* Əsənyurd
* Fateh
* Güngörən
* Qaziosmanpaşa
* Kağıthanə
* Kiçikçəkməcə
* Sarıyer
* Silivri
* Sultanqazi
* Şişli
* Zeytunburnu

 |  |
| Asiya tərəfi | 
* Adalar
* Ataşəhər
* Bəykoz
* Çəkməköy
* Kadıköy
* Kartal
* Maltəpə
* Pendik
* Sancaqtəpə
* Sultanbəyli
* Şilə
* Tuzla
* Ümraniyyə
* Üsküdar

 |
**BWF İnternational Series** — 2007-ci ildən Ümumdünya Badminton Federasiyası (BWF) tərəfindən icazəsi verilən, BWF İnternational Challenge və BWF Future Series turnirləri ilə birlikdə təşkil edilən dörd əsas badminton turnirindən biridir.

Xüsusiyyətləri
--------------

### Pul mükafatı

Beynəlxalq Seriyalı turnirin minimal mükafat fondunu 5000 dollar təşkil edir.

### Dünya Reytinqi xalları

 *Əsas məqalə: BWF Dünya Reytinqi*
BWF Beynəlxalq Seriyası BWF turnirlərindən yalnız dördünə (BWF yarışlarından sonra, Super Series, Grand Prix Gold və Grand Prix və İnternational Challenge) Dünya Reytinqi sisteminə əsasən xallar verir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sanction FormsPrix". Badminton World Federation. Bwfbadminton.org. 10 August 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 August 2015.
2. ↑  "Overview Ranking". Badminton World Federation. Bwfbadminton.org. 13 August 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 August 2015.
**Kürək** turbinlərdə, nasoslarda və kompressorlarda mediumun nəqlinə xidmət edir. Kürəyin alt və üst səthlərini əlaqələndirən divar cərəyan kanalının parametrlərini müəyyən edirlər. Onun ölçüsündən asılı olaraq kürəyin giriş və çıxışı arasında yaranan cərəyan impulsu müxtəlif olur. Bununla cərəyan kürəyə təsir edən qüvvə yaradır.
Çarx üzrə yan-yana düzülmüş kürəklər tor əmələ gətirir. Rotor üzərinə bərkidilmiş və turbin daxilində yerləşdirilmiş kürəklər iş zamanı medium ilə maşının hərəkətli hissələri arasında güc ötürücüsü rolunu oynayır. Fırlanan kürəkli çarxdan fərqli olaraq yönəldici çarx gövdə ilə tərpənməz bərkidilir və reaksiya momentini gövdəyə ötürür. 
Kürəklər onları çarxda bərkitmək üçün ayaqdan və tətbiq sahəsindən asılı olaraq müəyyən qalınlıqlı lövhədən ibarətdir. 

Turbin kürəyi
Kürəyin profili kürəklərin tətbiq olunduğu güc maşınlarında sorma və sıxma tərəflərinin həndəsi formasıdır. O, kürəklər arasında cərəyan axınının parametrlərini müəyyən edir. Kürəyin profili, işləmə şəraitini nəzərə alaraq kompyüter texnologiyasının köməyi ilə layihələndirilir. Kürəyin profili və vəziyyəti elə təyin edilir ki, o verilən medium axınını lazımi istiqamətdə və intensivliklə yönəldsin, həmçinin iş zamanı yaranan təzyiqə tab gətirən möhkəmliyə malik olsun. Profilin parametrlərinin verilməsi çox vaxt profil koordinatları x-dən asılı olaraq y0 və yu ilə ifadə edilir. Silindrik kürəklərdə profilin ölçüsü aşağıdan yuxarıya sabit qalır. Burulmuş kürəklərdə profilin en kəsiyi yuxarıya getdikcə dəyişir.

Mənbə
-----

* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.


Vikianbarda ***Kürək*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Rüstəm mirzə Səfəvi** (*İffət xan*)— Səfəvi şahzadəsi.

Həyatı
------

### Səfəvilər hakimiyyətində

Sultan Hüseyn mirzə Səfəvinin oğlu idi, Qəndəharda doğulmuşdu. 1578-ci ildə Məhəmməd şah Xüdabəndə tərəfindən Zəmindəvar hakimi təyin olunmuşdu, lələsi Həmzə bəy Zülqədər idi. Zəmindəvar çox kiçik mülk olduğu üçün qardaşları Səncər mirzə və Əbu Səid mirzənin və lələsinin dəstəyi ilə Sistan hakimi Məlik Mahmuda hücum etmişdi, lakin qardaşı Müzəffər Hüseyn Mirzə Məlik Mahmudun kürəkəni olduğu üçün onunla hesablaşmalı oldu. Bu döyüşləin gedişində Məlik Mahmud öldürüldü. Bir sıra döyüşlərdən sonra qardaşı və Məlik Mahmud tərəfindən məğlub edildikdən və Zəmindəvar da əlindən çıxdıqdan sonra qardaşı Səncər mirzə və oğulları ilə 1594-cü ildə Əkbər şaha tabe oldu.

### Moğollar hakimiyyətində

1593–1595-ci illərdə Multan hakimi daha sonralar isə Patan hakimi olmuşdur. Sultan Cahangir dövründə, 1612-ci ildə Tatha və daha sonralar Allahabad hakimi olmuşdur. 1626-cı ildə Bihar hakimi təyin edilmiş, lakin çox qısa bir müddət sonra təqaüdə buraxılmışdı. 1641-ci ildə, 72-ci yaşında Aqrada vəfat etmişdir.

Yaradıcılığı
------------

*Fədai* təxəllüsü ilə şeirlər yazmışdır.

Ailəsi
------

**Oğulları**

* Murad mirzə Səfəvi (ö. 1669) — Sultan Cahangir tərəfindən İltifat xan titulu verilmiş, Əbdürrəhim xan Xananın qızı ilə evlənmiş, Mirzə Mükram xan adlı oğlu olmuşdur.
* Şahrux mirzə Səfəvi
* Həsən mirzə Səfəvi (ö. 1649) — Sultan Cahangir tərəfindən Kuç hakimi təyin olunmuşdu.
* İbrahim mirzə Səfəvi
* Bədiüzzaman mirzə Səfəvi (ö. 1659) — Qucarat canişini

İstinadlar
----------

1. ↑  Əbülfəzl ibn Mübarək, *Eyn-i Əkbəri*, Kəlküttə, 1873, səh.313–314
**Sultan Hüseyn xan Durmuş bəy oğlu Şamlı** (1524-1618) — Şamlı elindən qızılbaş sərkərdəsi, Qəzvin hakimi, Herat bəylərbəyi.

Həyatı
------

Sultan Hüseyn xan hərbçi ailəsindən çıxmışdı. I Şah Təhmasib Səfəviyə, II Şah İsmayıl Səfəviyə, Şah Məhəmməd Xudabəndə Səfəviyə və I Şah Abbas Səfəviyə xidmət etmişdi. Şah Məhəmməd Xudabəndə Səfəvi onu Qəzvin hakimi təyin etmişdi.

I Şah Abbas Səfəvi 1598-ci ildə Xorasan əyalətini azad etdikdən sonra onu Herat bəylərbəyi göndərdi.

Ailəsi
------

Sultan Hüseyn xan Şamlı Xanixan xanımla (?-1581) ailə qurmuşdu.Xanixan xanım Həmzə mirzə Səfəvinin tərbiyəçisi olmuş və Məhdi Ülya öldürüldükdən sonra, əslində ona anasını əvəz etmişdi. Əmir xan Türkman və onun həmfikirləri Əliqulu xan Şamlıın qiyamına, separatçı hərəkətlərinə əsaslanaraq bildirirdilər ki, qiyamçının anası bundan sonra sarayda yaşaya bilməz. Onlar hərəmxana binasına soxuldular və "günahsız qadını" boğub öldürdülər. Sonra isə Əliqulu xanın atası Sultan Hüseyn xanın izinə düşdülər. Sultan Hüseyn xanın qətlə yetirilməsini, öldürülmüş Mirzə Vəli xəlifə Şamlının oğlu İsmayılqulu bəyə tapşırdılar. Ona Sultan Hüseyn xanın tutduğu Qəzvin hakimi vəzifəsi (xan və tavaçıbaşı fəxri adları ilə) vəd edidi.

Əmir xanın və onun güruhunun məkrli fitnələri nəticəsində Hüseynqulu sultan Şamlı, vəzir, Hüseyn bəy, habelə Sultan Hüseyn xan Şamlı öldürüldülər. Beləliklə, saraydakı şamlı əyanlarına divan tutuldu

**Oğlanları:**

* Əliqulu xan Şamlı
* Həsən xan Şamlı

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Şamlı eli