recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**İshaq bəy** (ö. sentyabr 1466) — Qaramanoğulları bəyliyinin bəyi.

Həyatı
------

İshaq bəy Qaramanoğlu II İbrahimin kənizdən dünyaya gələn oğludur. Özündən kiçik olan digər 5 qardaşı isə atasının Çələbi Sultan Mehmedin qızı İlaldı Xatunla olan nigahından dünyaya gəlmişdir. Osmanlı mənbələrinə görə, Qaramanoğlu II İbrahim Osmanlılara olan nifrəti səbəbilə özündən sonra İshaq bəyin taxta çıxmasını istəyirdi. Bu səbəblə hələ sağlığında İshaq bəyi vəliəhd elan etmişdi.

1464-cü ildə atası II İbrahimin səhhəti pisləşmiş, vəliəhd olmasına baxmayaraq taxta çıxmaq üçün atasının vəfat etməsini gözləmişdir. Buna baxmayaraq, kiçik qardaşı Pir Əhməd bəy atası ölüm döşəyində ikən özünü bəy elan etdi və xəstə atası ilə qardaşlarını Konyada nəzarət altına aldı. Xilas olmaq üçün atası ilə birlikdə Konyadan gizlicə qaçan İshaq bəy Hevelin yaxınlığında atasının vəfat etməsi ilə atasının cənazəsini burada qoyub Silifkəyə qaçdı. Burdan kömək üçün Məmlük sultanından kömək istəsə də, bir nəticə ala bilmədi. Qardaşına qarşı mübarizə apara bilməyəcəyini başa düşən İshaq bəy bu dəfə də Ağqoyunlu sultanı Uzun Həsənə sığındı. Buradakı türkmən əsgərlərinin dəstəyini alan İshaq bəy çox keçmədən böyük bir orduyla Konyaya gəldi və Pir Əhməd bəyin qüvvələrini məğlub edərək onları Qaraman elindən qovdu. Pir Əhməd bəy isə ailəsini də alaraq Sultan Mehmedə sığındı.

Ağqoyunlu sultanının dəstəyini alan İshaq bəy öz taxtını möhkəmləndirmək üçün bir yandan Məmlük sultanının adına xütbə oxudur, digər yandan Sultan Mehmedə sülh müzakirələri üçün elçilər göndəriridi. Sülh şərti olaraq bəzi Qaraman torpaqlarını Osmanlılara verməyi təklif etsə də, Pir Əhməd bəy bu sülh müzakirələrinə mane olurdu. Nəticədə sülh bağlanmadı və Sultan Mehmed bibisi oğlu Pir Əhməd bəyi Qaraman bəyi elan edib böyük bir orduyla Konyaya göndərdi. Ərmənək yaxınlığında qarşı-qarşıya gələn iki ordu qanlı döyüşə girdilər. Nəticədə İshaq bəy məğlub edildi və ailəsinin sığındığı Silifkə qalası istisna olmaqla, bütün Qaraman torpaqlarını itirdi. Yanında olan xəzinəsi ilə birlikdə Diyarbəkirdə olan Uzun Həsənin yanına çəkild və çox keçmədən burada vəfat etdi (sentyabr 1466).

Mənbə
-----

* Qaramanlı tarixi
**Mnoqomısnı adası** — *Pyotr adaları* qrupuna daxil olan ada. Sahillərini Laptevlər dənizinin suları yuyur. Marii Pronçişev buxtası və Faddey körfəzi arasında qərarlaşır. İnzibati baxımdan Rusiyanın Krasnoyarsk diyarı ərazidində yerləşir. Taymır yarımadasından şimal-şərqdə yerləşir. Ada ərazisində iki kiçik göl vardır. Ada 16 avqust 1739-cu ildə Xariton Laptevin rəhbərlik etdiyi ekspedisiyası tərəfindən kəşf edilmişdir. Ekspedisiya jurnalından: «Körfəzə daxil olduq, hsnsıki Petrovsi adlanırdı. Burada Müqəddəs Pyitr adası vardı». Pyotr adasının şimalında iki ada qeydə alındı, hansı ki, Xartiton Laptev onu öz xəritəsinə daxil etmkşdi. «Təsvir…» qeydlərində Laptev qeydə aldığı coğrafi obyektləri Pyotr adaları olaraq qeydə almışdır. Hazırda isə digər iki adaya yeni adlan verilmkşdir: Kleşnya və Mnoqonısnı (formasına görə "çox burunlu").

İstinadlar
----------

1. ↑  Троицкий В. А. «Записки Харитона Лаптева.» — М.: Мысль, 1982. — Замечат. географы и путешественники
**İshaq Paşa** (d.? — ö. 1497, Saloniki) — Fateh Sultan Mehmed səltənətində 1469–1472 illəri arasında və II. Bəyazid səltənətində 1481–1482'də sədrəzəmlik etmiş Osmanlı dövlət adamıdır.

Həyatı
------

İshaq Paşa dəvşirmələrdən olub, Manisalı Paşaigidin nökəri idi. İshaq Paşanın İstanbulun fəthi əsnasında Anadolu Bəylərbəyi olduğu bilinməkdədir. O dönəmdə Anadolu Bəylərbəyi olan iki İshaq Paşa var idi. Bunlardan biri İshaq Paşa ibn İbrahim olaraq bilinən, atasının adı İbrahim olan Türk mənşəli bir paşadır. Digəri isə İshaq Paşa ibn Abdullah olaraq bilinən və Pomak mənşəli bir dəvşirmə olaraq təhsil alıb yetişdirilən, II. Murad zamanında xəzinədarlıqdan vəzirliyə yüksələn bir paşadır.

Birinci sədrəzəmliyi
--------------------

Yunan Mehmed Paşanın vəzifədən alınmasın dan sonra sədrəzəmliyə gətirildi. Fateh Sultan Mehmedin ona verdiyi ilk vəzifə Qaramana getmək oldu. İshaq Paşa Qaramanda çox güclü müqavimətlə qarşılaşmadı. 1470`də Qaramanlıların bir hissəsini İstanbula gətirdi. Bu gələnlər Aksaray qəsəbəsindən idi və İstanbulda yerləşdikləri səmtə qəsəbələrinin adı verildi. 1472'də vəzifəsindən alındı.

1481-ci ildə Fatehin ölümündən sonra o əsnada sədrəzəm olan Qaramanlı Mehmed Paşa səltənət hakimiyyəti üçün Şahzadə Cemi dəstəklərkən, İshaq Paşa Bəyazidi dəstəklədi.

İkinci sədrəzəmliyi
-------------------

Bəyazid taxta keçdikdən sonra İshaq Paşanı yenidən sədrəzəm seçdi. Ancaq padşah qısa müddət sonra ətrafında zərərli olduğunu düşündüyü kəsləri aradan qaldırmağa başladı və 1482-ci ildə İshaq Paşa da vəzifəsindən alındı.

İshaq Paşa son illərini Salonikdə keçirdi və 1497'də orada vəfat etdi. İstanbulda Ahırqapı ətrafındakı məhəlləyə onun adı verilmişdir. Burada öz adını daşıyan bir də məscid var. Bundan başqa İnəgöldə də bir məscid tikdirmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Sədrəzəm
* II. Murad
* II. Bəyazid
* Yüksəliş dönəmi Osmanlı sədrəzəmləri

İstinadlar
----------

1. ↑  Uzunçarşılı, İ. H. *Kütahya Şehri*, İstanbul Devlet Matbaası, 1932, s, 158
2. ↑  Stavrides, Théoharış 2001, The Sultan of vezirs: the life and times of the Ottoman Grand Vezir Mahmud pasha Angeloviç (1453–1474). ISBN 9004121064 2001 səh. 64–65.
**Tarja Kaarina Halonen** (24 dekabr 1943-cü il təvəllüdlü), Finlandiyanın 11-ci prezidenti və 2000–2012-ci illərdə bu vəzifəni tutan ilk qadın kimi fəaliyyət göstərən bir Fin siyasətçisidir. İlk öncə fəaliyyətinə Finlandiya Həmkarlar İttifaqlarının Mərkəzi Təşkilatı (SAK) ilə vəkil kimi başlamış və fəaliyyətindəki uğurlar nəticəsində bu sahə üzrə məşhurlaşmışdır sonra isə Baş nazirin parlament katibi (1974–1975) və Helsinki Şəhər Şurasının üzvü (1977–1996) olmuşdur. Xanım Halonen 1979-cu ildən 2000-ci ildə prezidentliyə seçilənə qədər parlamentdə Sosial Demokrat Partiyasının üzvü olmuşdur. 1987–1990-cı illərdə Sosial İşlər və Səhiyyə Nazirliyində nazir, 1990–1991-ci illərdə Ədliyyə Naziri və 1995–2000-ci illərdə Xarici İşlər Naziri vəzifələrində çalışmışdır.

Halonen, Finlandiyanın son dərəcə populyar bir prezidenti olmuş, 2003-cü ilin dekabrında təsdiqləmə reytinqi ilə yüzdə 88 səviyyəsinə qalxmışdır. İkinci turda Milli Koalisiya Partiyası namizədi Sauli Niinistöyü 51–48% ilə məğlub edərək 2006-cı ildə yenidən seçilmişdir. Müddət məhdudiyyəti səbəbindən 2012 prezident seçkilərində iştirak etmək hüququ olmayan Halonen, 1 Mart 2012-ci ildə vəzifəsindən ayrılmış və yerinə Niinistö gəlmişdir.

İnsan hüquqları məsələlərinə marağı ilə geniş tanınan Halonen 1980-ci illərdə Finlandiya LGBT hüquq təşkilatı Seta-nın sədri vəzifəsində çalışmış və prezidentliyi dövründə qadın hüquqları və qloballaşma problemləri kimi məsələlərin müzakirəsində fəal iştirak etmişdir. 2006-cı ildə, müxtəlif şərhçilər tərəfindən Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş katibi seçimi üçün potensial bir namizəd olaraq göstərilmiş, lakin o, digər karyera seçimləri haqqında düşünmədən əvvəl prezidentlik müddətini bitirmək istədiyini ifadə edərək, rədd etmişdir. 2009-cu ildə Forbes onu dünyanın ən güclü 100 qadını sırasına daxil etmişdir.

Halonen, vəzifəsi qadınlar və ədalətli inkişaf üçün kritik əhəmiyyət kəsb edən məsələlərdə kollektiv fəaliyyətə qlobal səviyyədə ən yüksək səviyyəli qadın liderləri səfərbər etmək olan mövcud və keçmiş qadın prezidentləri və baş nazirlərinin beynəlxalq şəbəkəsi olan Qadın Dünya Liderləri Şurasının üzvüdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Council of State – Ministers of Justice". Valtioneuvosto.fi. 28 December 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 December 2017.
**Abrikosovlar** (*rus.* Абрикосовы) — Rusiya sahibkarlar, ictimai xadimlər, xeyriyyəçilər ailəsi. Abrikosovlar ailəsi Penza vilayətinin Çembarski rayonunun Troitsk kəndinin təhkimçilərindəndir. Ailənin ilk tanınmış nümayəndəsi Stepan Nikolayeviç Abrikosov Levaşov torpaq sahiblərinin həyətyanı adamı idi. 1804-cü ildə azadlığını almış və ailəsi ilə birlikdə Moskvaya köçmüşdür. Ailə ənənəsinə görə, Stepan Nikolayeviç ərikdən şirniyyatların ustalıqla istehsalına görə Abrikosov ləqəbini almışdır. 1811-ci ildə bu ləqəb soyad kimi təsis edilmişdir. Moskvada Abrikosovlar ailə qənnadı emalatxanası qurmuşdular.

İstinadlar
----------

1. ↑  Энциклопедический словарь. 2009. АБРИКОСОВЫ.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Светлана Фоменко. Абрикосовы. Кондитерская династия с 200-летней историей. — М.: Генеральный директор, 2011. — 200 с. — (Великие российские предприниматели). — 1000 экз. — ISBN 978-5-91663-099-2.

Xarici keçidlər
---------------

* Абрикосовы, предприниматели, обществ. деятели, благотворители
* Родословное древо
* Şablon:RodovidSurname
**Mlokoseviç pionu** (*lat.* Paeonia mlokosewitschii) — bitkilər aləminin daşdələnçiçəklilər dəstəsinin pionkimilər fəsiləsinin pion cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və status "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir — VU D2. Qafqazın endemik növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Gövdəsi 1 m hündürlüyündə, düz, budaqlanandır. Yarpaqlar ikiqat-üçlü, uzun saplaqlı, uzunsov–yumurtavari və ya uzununa ellipsi formalıdır, hər iki kənardan daralmış hissəli, 6-12 sm uzunluğunda, üstdən göyümtüldür. Çiçəkləri solğun–sarı və ya sarıdır. Ləçəkləri 4-6 sm uzunluğunda olur. Yarpaqcıq 2-5 sm uzunluqda, 1-1,5 sm enində, sıx sarımtıl tüklərlə örtülmüş, qövsvari çevrilmişdir. Meyvələri buynuz şəklində qutucuq meyvədir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləməsi may, meyvə verməsi may-iyun aylarına təsadüf edir. Orta dağ qurşağında meşə talalarında, meşə kənarlarında, kolluqlarda rast gəlinir.

Yayılması
---------

Lənkəranın dağlıq (Lerik rayonu) və Böyük Qafqazın qərb hissələri (Zaqatala rayonu).

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyanın sayı kəskin azalır, ətraf mühit amillərinə həssaslığı və xüsusi yaşayış mühitinə tələbkarlığı müşahidə olunur.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Yaşayı mühitinin deqradasiyası (yayıldığı fitosenozlarda palıd və qaratikanların qırılması).

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Arealların ciddi nəzarətə götürülməsi, mütəmadi monitorinqlərin aparılması. Toxumla çoxalan, xüsusi şəraitdə olduqca tələbkar bitkidir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q163697
* GBIF: 3614223
* GRIN: 26326
* IPNI: 711826-1
* NCBI: 40715
* Plant List: kew-2561055
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:711826-1
* Tropicos: 27101952
* WFO: wfo-0000480660

 |
**C. N. Mnasakanovun binası** - Rostov-na-Donu şəhərinin ərazisində, Kuşkinskaya küçəsi, ev 65 ünvanında yerləşən bina. Bina 1911-1915-ci illərdə modern stilində inşa edilmişdir. Rəsmi sənədlətə görə bina Sepuq Nikoxosyanova Mnasakanovaya mənsub olmuşdur. Məlumata görə burafa Nessarın texniki kontoru yerləşirdi. Hazırda binanın birinci mərtəbəsində ticarət obyektləri yerləşir. İkinci və üçüncü mərtəbələrdə isə yaşayış mənzilləri qərarlaşır. Binada yerləşən kintirların böyük qismi Kurinov Aleksadr Qennadeviçə məxsusdur. Mnasakanovanın binası regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxil edilmişdir.

Tarixi
------

Puşkinskaya küçəsində, Budyonnovski prospekti və Sobornaya xiyabanı arasındakı ərazidə 1911-15-ci illər ərzində arxitektor E. Qulin və S. Polipinin layihəsi ərazidə inşa edilmişdir. Polipin şəhər dumasının deputatı (1903-1913), tikinti üzrə komisiyanın üzvü, şəhərin texniki və telefon komisiyasında iştirak etmiş bir şəxs olmuşdur. Bu binanın tikintisindən iki il sonra Semen Vasileviç Polipin Bostriklərin binasını inşa etmişdir. Bir-birinə bənzərliyi ilə seçilən binada Puşkinskaya küçəsində yerləşir. İnqilaba qədər ki, dönəmdə binanın ünvanı Puşkinskaya küçəsi, ev 81 olataü keçərli idi. 1911-ci ildə bina inşa edilərkən ona çəkiləcək xərcin həcminin 3 700 rubl olması planlaşdırılırdı. 1915-ci ildə isə binanın ümumi xərcinin 25 100 rubl olması müəyyənləşmişdi. Binanın sahibəsi köhə Rostovun elit təbəqələri arasında məşhur idi. 
1917-ci ildən sonra bina milliləşdirilmişdi. Onun mənzilləri isə insanlara verilmişdi. İllərdə bina köhnəlir və əvvəlki görünüşünü itirirdi. Bina üzərində müəyyən işləmələr həyata keçirilir.
1990-cı illərdə binanın kontirlara aid hissəsinə Ristovlu sahibkar Aleksadr Qennadeviç yiyələnir. 1998 - 2002 illər ərzində bina rekanstruksiya olunur.

Arxitektura
-----------

Üç mərtəbədən ibarət olan bina, Puşkinskaya küçəsinin qırmızı xətti boyunca uzanır. Bina U şəkilli formada inşa edilmişdir. Bina modern üslubdadır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rostov-na-Donu". Rostov vilayətinin rəsmi saytı. 2013-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-28.
**Qarabağ güləvəri** - (lat. *Centaurea karabaghensis* (Sosn.) Sosn.) Asterkimilər – (*Asteraceae* Dumort.) fəsiləsinə aid bitki növü.

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "*Məlumat azlığı*" kateqoriyasına aiddir – DD. Azərbaycanın **nadir** növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Gövdə 25-35 sm hündürlüyündə, yarpaqlar üst tərəfdən yaşıl, alt hissədən bozumtul keçətüklü; kökətrafı yarpaqlar əsasən uzunsov, lələkvari bölümlü, yumurtavari seqmentli; orta gövdə yarpaqları lələkvari; ən yuxarıdaki yarpaqlar azalmış, liraşəkilli, bütöv və ya bir neçə dişcikli, lansetşəkilli sanki səbəti bürümüşdür. Səbətlər orta böyüklükdə; sarğı yumurtşəkilli silindirvari, 1,5-2 sm enində; sarğı yarpaqları enli yumurtşəkilli, tutqun, kənarları qəhvəyi, ağ saçaqlı; çiçəktünd-qırmızıdır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə və meyvə əmələgətirmə iyun-avqsut aylarına təsadüf edir. Kserofit, quru, daşlı yamaclarda rast gəlinir. *İşıqsevən*, duzlaşmaya davamlı bitkidir. Toxumla çoxalır, müxtəlifotlu qruplaşmalar əmələ gətirir.

Yayılması
---------

Kiçik Qafqazın şimal hissəsidir (Xankəndi ətrafında, Mıxtökən dağı).

### Sayı və tendensiyası:

Məlumat yoxdur 

### Məhdudlaşdırıcı amillər:

Məlumat yoxdur 

### Mühafizə tədbirləri

Qournması üçün tədbirlər aparılmır, yeni yayılma yerlərinin axtarılması tələb olunur.

İstinadlar
----------



1. ↑  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabı "Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri "II nəşr, Bakı 2013
2. ↑
3. ↑  Гроссгейм А.А. 1949; Флора Азербайджан, 1961; Флора CCCP, 1963; 4. Ахундов Г.Ф. 1973
4. ↑   Флора Азербайджан, 1961
5. ↑  Ахундов Г.Ф. 1973
**Mirzə Məsud Mirzə Əbdürrəhim oğlu Gərmərudi** (12 may 1781, İşlaq, Şərqi Azərbaycan ostanı – fevral 1849) — diplomat, tarixçi.

Həyatı
------

Mirzə Məsud Mirzə Əbdürrəhim oğlu Sərab vilayətinin Gərmərud mahalının İşıqlı kəndində anadan olmuşdur. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Qacarlar dövlətinin tanınmış şəxsiyyətlərindəndir.

Mirzə Məsud atası Mirzə Əbdürrəhim Təbrizin vəziri olmuşdu. Onun soyu Xacə Abdulla Ənsariyə çatır.

Mirzə Məsud xan Gərmərudi türk, fars, ərəb, ingilis və fransız dillərini bilirdi. Onun fransızca məktubları qalıb.

Mirzə Məsud xan Gərmərudi əvvəlcə Abbas mirzə Qovanlı-Qacarın yanında mustovfi vəzifəsində çalışmışdı. 1829-cu ildə Xosrov mirzə Qovanlı-Qacar ilə birlikdə Rusiyaya yollanmışdı.

Mirzə Məsud xan Gərmərudi 1832-ci ildə Qacarlar dövlətinin Xarici İşlər naziri təyin edilmişdi.

Mirzə Məsud xan Gərmərudi böyük səyyah Hacı Zeynalabdin Şirvani ilə dost idi.

Mirzə Məsud xan Gərmərudi 1849-cu ildə vəfat edib. Nəcəf şəhərində dəfn edilib.

Ailəsi
------

Mirzə Məsud xan Şahbəyim (Ziyaəssəltənə) xanım Fətəli şah qızı Qovanlı-Qacarla ailə qurmuşdu. Mirzə Həsən xan, Mirzə Hüseyn xan, Mirzə Məhəmmədəli xan adlı oğlanları, Şahənşah bəyim və Şahzadə bəyim adlı qızları vardı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Ənsarilər, Bakı, "Mütərcim", 2012. 334 səh.
* Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar dövrünün diplomatları, Bakı, "Mütərcim", 2012. 334 səh.

### İstinadlar
**Fillip Noys** (*ing.* Phillip Noyce) - Avstraliyalı rejissor, ssenarist, aktyor və kino prodüseri.

Həyatı
------

Fillip Noys 29 aprel 1950-ci ildə Avstraliyanın Yeni Cənubi Uels əyalətinin Qriffit şəhərində anadan olub. 1975-ci ildə Noys özünün ilk filmini, 50 dəqiqəlik *Tanrı bilir niyə, amma bu işləyir* sənədli filmini çəkib. Noysun ilk tammetrajlı filmi tanınmış avstraliyalı aktyor Bill Hanterin iştiraki ilə çəkilmiş *Backroads* filmi olur. Daha sonra *Kinofront* filmində rol alır. 

Film Avstraliya Kinematoqrafiya və Televiziya Akademiyası tərəfindən "Ən yaxşı film", "Ən yaxşı rejissor" və "Ən orijinal ssenari" kateqoriyaları üzrə mükafatlara namizəd göstərilib. 

London kinofestivalının açılışı bu filmlə olub, həmçinin Nyu-York kinofestivalında da iştirak edib. Nikol Kidmanın iştirakı ilə çəkilən *Ölü sakitliyi* filminin beynəlxalq uğuru Fillip Noysun Hollivuda gedən yollarını açmış olur. Burada o, altı film çəkib. Onlardan ikisi *Vətənpərvərlərin oyunları* və Harrison Fordun iştirakı ilə çəkilmiş "Birbaşa və aşkar təhlükə" siyasi trillerləridir. 

2002-ci ildə rejissor Avstraliyaya qayıdır və burada *Dovşanlar üçün qəfəs* filmini çəkir, elə həmin il *Sakit amerikalı* filmi də ekran üzü görür. Fillip Noysun ən çox gəlir gətirən filmi 2010-cu ildə çəkilmiş *Solt* filmidir. Film 295 milyon dollar gəlir əldə edib.

İstinadlar
----------
**Abuca** (*ing.* Abuja, yor. Abùjá) — 1991-ci il 12 dekabr tarixindən etibarən Nigeriyanın paytaxtı. Ölkənin mərkəzində-Cos platosunda yerləşir.

Şəhərin əhalisi 778 567 nəfər (2006), aqlomerasiyanın əhalisi təxminən 1,4 milyon nəfərdir (2005).

Tarixi
------

Şəhərin əsası 1828-ci ildə, kiçik düşərgə-istehkam düşərgəsinin yerində salınmışdır. Abucaya federal paytaxt funksiyasının verilməsi haqqında qərar 1976-cı ildə qəbul edilmiş, 15 illik hazırlıq, yenidənqurma və inşaat işlərindən sonra bu qərarın icrası təmin edilmişdir. Əksər hökumət idarələri isə rəsmən 1991-ci ilin dekabrında köçürülmüşdür. Ölkənin əvvəlki paytaxtı Laqos şəhəri olmuşdur. Şəhər yapon memarı Kendzo Tanqe tərəfindən layihələndirilmişdir.

İqtisadiyyatı
-------------

Şəhər beş rayondan ibarətdir. Mərkəzi hissədə prezident iqamətgahı yerləşir. İnzibati binalardan–mərkəzi bank, radio evi, beynəlxalq konfrans mərkəzi, həmçinin məscid şəhərin mərkəzində yerləşir. Avtomobil yolları qovşağı var. Beynəlxalq aeroportu üçün ayrılmış 8 min km2 ərazinin hələlik yalnız 250 km2-i mənimsənilmişdir. Yaşayış məhəllələri, xüsusən birmərtəbəli evlər şəhərdən kənardadır. Universitet (1988-ci ildən) və Nigeriya Yol-İnşaat İnstitutu açılmışdır. Yeyinti sənayesi müəssisələri var.

Həmçinin bax
------------

* Nigeriya
* Laqos


Vikianbarda ***Abuca*** ilə əlaqəli mediafayllar var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 64. ISBN 978-9952-441-02-4.

| ⛭Afrika paytaxtları |
| --- |
| Afrika paytaxtları | Abuca | Akkra | Antananarivu | Bamako | Bangi | Banjul | Bisau | Brazzavil | Bujumbura | Cibuti | Cuba | Dakar | Dodoma | Əddis-Əbəbə | Əlcəzair | Əsməra | Fritaun | Harare | Xartum | Kampala | Kiqali | Kinşasa | Konakri | Librevil | Lilonqve | Lome | Luanda | Lusaka | Maseru | Malabo | Maputu | Mbabane | Moqadişo | Monroviya | Moroni | Nayrobi | Ncamena | Niamey | Nuakşot | Port-Lui | Porto-Novo | Praya | Pretoriya | Qaborone | Qahirə | Rabat | San-Tome | Tripoli | Tunis | Uaqaduqu | Viktoriya | Vindhuk | Yamusukro | Yaunde |
| Digər ərazilər | Ceymstaun | Sen-Deni |
**Abay adına Şərqi Qazaxıstan Regional Universal Kitabxanası** *qaz.* Шығыс Қазақстан облыстық Абай атындағы әмбебап кітапханасы — Semey şəhərində (Semipalatinsk) yerləşən Qazaxıstanın ən qədim kitabxanası.

1992-ci ilə qədər — N. V. Qoqol adına Semipalatinsk Regional Universal Elmi Kitabxanası.

Tarixi
------

Semipalatinsk kitabxanası 20 sentyabrda (3 oktyabr yeni üslubda) 1883-cü ildə regional statistika komitəsində açıldı. Şəhərin ilk mədəniyyət müəssisələrindən biri idi.

Təsisçilər — rus köçkünləri E. P. Mixaelis, A. L. Leontiyev, M. S. Filippov. Kitabxananın yaradılması üçün pul Semipalatinsk tacirləri Pleçev və Xabarov, Pavlodar taciri - Derov, Krasnoyarsk taciri - Yudin tərəfindən bağışlandı. Kitabxananın təşkilində yerli tarixçilər Q. Kolmoqorov və İ. Zemlyanitsin də iştirak etdilər.

Kitabxananın qurulduğu ildə 274 nüsxə kitab var idi, əsasən məmurlar və ailə üzvləri olan 130 oxucu kitabxanadan istifadə edirdi.

Kitab fondu rus və xarici mütəfəkkirlərin, şairlərin və yazıçıların əsərlərindən ibarət idi.

1885-ci ilin yayında amerikalı jurnalist Corc Kennan kitabxananı ziyarət etdi. O, yazırdı:

> 
> "... Kiçik bir antropoloji muzeyi və bütün rus jurnallarını və qəzetlərini və çox yaxşı kitab seçimini tapa biləcəyiniz rahat bir oxu salonu ilə şəhərin ortasında təvazökar bir taxta bina. Spenser, Bukl, Levis, Mill, Darvin, ... Skott, Dikensin roman və hekayələrini ... görəndə təəccübləndim ... Belə bir kitab seçimi ziyalılara və onu istehsal edənlərin zövqünə hörmət edir. bu kitablardan kim istifadə etdi. Kitablar sayəsində Semipalatinsk haqqında indiyə qədər gördüklərimdən və eşitdiklərimdən daha yaxşı fikirdəyəm."
> 
> 
> 

1902-ci ilin dekabrında Nikolay Qoqolun ölümünün 50-ci ildönümü ilə əlaqədar rus ədəbiyyatının bu böyük klassikinin adını aldığı pulsuz bir oxu salonu təşkil edildi, 1906-cı ildə oxu salonu kitabxana ilə birləşdirildi.

1922-ci ildə N.V.Qoqol adına kitabxana Malovladimirskaya küçəsindəki 45 nömrəli evə köçdü.

1924-cü ilə qədər kitabxana fondu 10 min nüsxəni keçdi.

1959-cu ildə bölgənin əsas kitabxanası idi.

1992-ci ildə kitabxanaya Abay Kunanbayevin adı verildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Постановление Кабинета Министров Республики Казахстан от 8 декабря 1992 г. № 1035 о переименовании Семипалатинской областной универсальной научной библиотеки имени Н. В. Гоголя в Семипалатинскую областную универсальную научную библиотеку имени Абая Кунанбаева
2. ↑  «Семипалатинский областной статический комитетъ за 1894 год»

Ədəbiyyat
---------

* Жиреншин Ә. Абай және орыстың ұлы революцияшыл демократтары. Алматы, Қазақ мемлекет баспасы, 1959 ж.
* Әуезов М. Уақыт және суреткер. Алматы, Қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасы, 1962 жыл
**Şаhbulаq qаlаsı** — хаlq аrаsındа Dəyirmаn qаyаsı dа аdlаnır.

Haqqında
--------

Yаşаyış yеri Şаhbulаq kəndinin cənubundа hündür dаğın üzərində yеrləşir. Yаşаyış yеri dаğın zirvəsini və ətəklərini əhаtə еdir. Dаğın zirvəsində yаşаyış yеrini şimаldаn əhаtə еdən müdаfiə divаrı və həmin divаrа birləşik dördkünc fоrmаlı yаşаyış binаlаrının qаlıqlаrı sахlаnmışdır. Divаrlаr оrtа həcmli qаyа pаrçаlаrındаn inşа еdilmişdir. Müdаfiə divаrının qərb tərəfində, təpənin ətəyində sахlаnаn dördkünc fоrmаlı çаlаlаr burаdа vахtilə yаşаyış binаlаrının оlduğunu təsdiq еdir. Yаşаyış yеrinin qərb tərəfi təbii müdаfiəyə mаlik оlduğu üçün bu tərəfdə divаr çəkilməmişdir. Qаlаnın bu hissəsində qаyаlаrın аrаsındа оlаn еnsiz kеçid iri dаşlаrdаn hörülmüş divаrlа möhkəmləndirilmişdir. Yаşаyış yеrindən аşkаr оlunаn çəhrаyı rəngli kеrаmikа məmulаtı Sоn Аntik dövr üçün хаrаktеrikdir. Аbidəni е.ə. II, b.е. I-II əsrlərinə аid еtmək оlаr.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bахşəliyеv, Vəli.* Nахçıvаnın аrхеоlоji аbidələri (PDF) (az.). Bakı: "Elm". 2008. 301s. 2019-04-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-04-12.
**Ay Dədə** ya da **Ay Ata**, altayların inancında Ay ilahı olaraq görülə biləcək bir müqəddəs varlıqdır və göy aləminin 6-cı yanında oturur. Bu inanca görə Ay Dədə insanların ilk babası və Gün Ana ilk nənəsidir.

Ay, uşaqlara Ay Dədə olaraq tanıdılır. Yuxu vaxtının simvoludur. Uşağa, yatağına yatarsan, Ay Dədə sənə nağıl izah edəcək deyilir və uşağın yanında ya nağıl kitabı oxunur, ya da adam tərəfindən bilinən bir nağıl izah edilər.

Memlüklər (Köləmənlər) dövründə misirdə yaşamış türk tarixçisi Aybek-üd Devâdârî'nin türklərin mənşəyi üzərinə izah etdiyi Ay Ata'nın əfsanəsində mağarada törəmə motivi iştirak edər. Bu əhvalata görə türklərin ilk atası olan Ay Ata, bir mağarada ortaya çıxmışdır. Bu mağara Ay Atanın doğumuna (Aybek-üd Devâdârî'nin ifadəsiylə) bir "ana rəhmi" vəzifəsi etmişdir. Bozqurd əfsanəsindəki qurdun yaralı türkü qaçırıb bəslədiyi mağara da belə bir Ata mağarasıdır və hər il bu mağarada mərasimlər edilərdi. Ata mağarası inancı və ənənəsi köhnə dövrlərdə türklər arasında çox geniş yayılmışdır. İşdə Ay Ata da belə bir mağarada yaranmışdır.

Mənbə
-----

* Türk Mitolojisi, Murat Uraz
* Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi (1, 132)

Həmçinin baxın
--------------

* Yalçuk
**Mirzə Qasımı** İranın Gilan bölgəsinə aid olan ənənəvi yeməklərdən biridir ki ilk dəfə olaraq Nasirəddin şah Qacar dönəmində Gilan bölgəsinin valisi olan Məmmədqasımxan tərəfindən əldə edilib və elə buna görədə bu yemək onun adını daşıyır.

Lazım olan ərzaqlar
-------------------

Dörd nəfərliyə:

* 4 diş sarımsaq
* 6 ədəd badımcan
* 2 ədəd yumurta
* 2 ədəd pomidor
* Yarım stəkan yağ
* Duz və istot (istəyə görə)

Hazırlanma qaydası
------------------

İlk olaraq badımcanları yuyuruq və yüksək alovda izqara edirik ki, badımcanın qabığı yanıb içi yumşaq olsun. İstəsəniz, badımcanları odda və ya kömürdə də izqara edə bilərsiniz. Ancaq izqara etməyi bəyənmirsinizsə, badımcanları qızartmaq olar. Bütün badımcanları izqara etdikdən və ya qızartmaqdan sonra soyun və elektrikli və ya əl ət dəyirmanı ilə yaxşıca əzin, ancaq qarışdırıcıya da qoya bilərsiniz. Kiçik bir qazana su tökün və tez qaynayanadək istiliyi artırın, sonra pomidorları bir az yumşalması üçün içərisinə qoyun və soyun. Tava içərisinə bir az yağ tökün və istilənmək üçün bir az qarışdırın, sonra sürtgəcdən keçirilmiş sarımsağı yağda qızardın. Pomidorları bir az doğrayın və tavaya əlavə edib sarımsaqla qovurun və qarışıq badımcanı tavanın tərkib hissələrinə əlavə edin. Yeməyi yenidən qovururuq və maddələrin üzərinə duz və istiot tökürük və tərkibindəki suyun tamamilə buxarlanana qədər sözdə yağa düşməsini gözləyirik. (Bir az yağa bir az pomidor pastası əlavə edib qızardın ki, Mirzə Qasımı daha rəngli olsun.

Əlbəttə ki, Mirzə Qasımıya yumurta əlavə etmədən öncə maddələrə əlavə edin) Tava içərisinə bir az yağ tökün və içindəki yumurtaları qırıb, Mirzə Qasımı maddələrinə əlavə edin və hamar olana qədər qarışıqları qarışdırın.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ədl, Şəhriyar. Vali Əlixan Arxivləşdirilib 2015-04-19 at the Wayback Machine
2. ↑  "Farsidey". 2021-10-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-04.
Filmfare Mükafatları hər il Times Group tərəfindən Bollivud mütəxəssislərini həm bədii, həm də texniki cəhətdən təltif etmək üçün verilən film mükafatlarıdır. Filmfare mükafatlarının təqdim olunduğu mərasim Hindistan kinosunda ən qədim və ən mühüm film hadisələrindən biridir. Mükafatların ilk dəfə verildiyi 1954-cü il həm də Milli Film Mükafatlarının verilməyə başladığı il olmuşdur. Əvvəlcə onu "The Times of India" jurnalının və onun naşiri *Clare Mandy*nin şərəfinə Clare Mükafatları (Clare Awards) adlandırılırdı. Tədbirin qaliblərini müəyyən etmək üçün 1956-cı ildən ikiqat səsvermə sistemi tətbiq olunmuşdur. Milli Film Mükafatları tədbirində isə bundan fərqli olaraq, Hindistan hökuməti tərəfindən təyin olunan münsiflər heyəti tərəfindən mükafatın kimə veriləcəyi haqqında qərar verilir. İlk mükafatlandırma mərasimində yalnız beş kateqoriya üzrə mükafatlar verilmişdir. Bu gün bu rəqəm otuza çatıb. Filmfare Mükafatları ictimaiyyət və ekspertlər komitəsi tərəfindən səsə qoyulur. Filmfare Mükafatları ümumiyyətlə Hind kinosunda Oskarların ekvivalenti kimi qəbul edilir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | IMDb: ev0000245 |
**Lhasa** (l̥ásə, (çin |拉薩|拉萨|Lāsà)) — Çin xalq Respublikasının Tibet Muxtar Rayonun inzibati mərkəzi, "müstəqil Tibet Dövlətinin" keçmiş paytaxtı. Tarixi Lhasa Lhasa şəhər dairəsinin bir hissəsidir. Lhasa dalay-lamanın ənənəvi iqamətgahıdır. Tibet dilindən tərcümədə «lhasa» «tanrıların yeri» deməkdir.

Coğrafi Mövqeyi
---------------

Lhasa ölkənin cənub-şərqində, Himalay Dağlarının yüksək təpələrindən birinin üzərindəki bir düzənlikdə dənizdən 3600 metr yüksəkdə qurulmuşdur. Hindistan sərhəddinə çox yaxındır.

Memarlıq
--------

Lhasa-da tarixi əhəmiyyət daşıyan bir çox bina vardır. Bu binalardan ən qədimi 652-ci ildə etdirilmiş olan Jokhang məbədi və şəhərin şimalındakı Ramohce məbədidir. Lhasa'daki binaların çoxu daş və kərpicdən inşa edilmişdir. Evlər ümumiyyətlə iki ya da üç mərtəbəlidir, bacasız və alçaq damları vardır.

Mənbə
-----

* Lhasanın turist xəritəsi Arxivləşdirilib 2007-04-06 at the Wayback Machine
* Lhasa məərkəzinin köhnə planı (1959-ci il)
* Лхаса. Fotoşəkillər


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Çin ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Dalmatsiya bayrağı** iki bərabər hissəyə bölünən düzbucaqlı parçadan ibarətdir, üstü mavi və alt hissəsi sarıdır. Xorvatiya bayrağı kimi Avstriya İmperiyası dövründən bəri tanınır. Dalmatsiya gerbi mavi qalxandan ibarətdir ki, onun üstündə anfas şəklində təsvir olunmuş başlarında qızıl tac olan 3 aslan təsvir olunub. Gerb bayraqda heç vaxt istifadə olunmayıb. Ola bilsin ki, gerb bəzən qeyri-rəsmi bayraqlarda istifadə olunurdu. 1918-ci ildən sonra vahid inzibati bölgə olaraq Dalmatsiya artıq mövcud deyildi və bu səbəbdən də bayrağın istifadəsi dayandırıldı. Müasir Xorvatiya əyalətləri mavi və sarı rənglərini istifadə etsə də, onların heç birinin Dalmatsiyanın tam tarixi gerbi və bayrağını "tələb etmək" hüququ yoxdur. Digər tərəfdən, gerb Xorvatiya gerbi və bayrağına daxildir.

Bununla birlikdə, əsasən xatirə əlaməti olaraq, Dalmatsiya bayrağı və gerbi bəzən Dalmatsiyaya iddia edən bir-iki italyan dairələri və II Dünya Müharibəsindən sonra Dalmatsiyadan köç edənlər tərəfindən istifadə edilirdi.

Oxşar bayraqlar
---------------

Dalmatsiya bayrağı aşağıda ona bənzər bayraqlarla qarışdırılmamalıdır, çünki onların aralarında heç bir əlaqələri yoxdur.

* Aşağı Avstriya torpağının bayrağıAşağı Avstriya torpağının bayrağı
* Xemnits şəhərinin bayrağıXemnits şəhərinin bayrağı
* Biberax an der Ris şəhərinin bayrağıBiberax an der Ris şəhərinin bayrağı
* Braunşveyq hersoqluğu (1918-ci ildən bəri mövcud deyil) bayrağıBraunşveyq hersoqluğu (1918-ci ildən bəri mövcud deyil) bayrağı
* Qrıfuv Slönski şəhərinin bayrağıQrıfuv Slönski şəhərinin bayrağı
* Stara Kamentisa qminasının bayrağıStara Kamentisa qminasının bayrağı
* Erera əyalətinin bayrağıErera əyalətinin bayrağı
* Dholpur knyazlığının bayrağıDholpur knyazlığının bayrağı
* Ukrayna bayrağıUkrayna bayrağı
**Şərqi Pireney** (*fr.* Pyrénées-Orientales) — Fransanın cənubunda Oksitaniya regionunun daxilində yerləşən departament. Fransa departamentlərinin sıra sayına görə Şərqi Pireney 67-ci sırada yer almışdır. 2010-cu ilin departamentlər arasındakı siyahıya alınmasına əsasən əhalinin sayı 457.238 nəfərə çatmışdır.

Coğrafiyası
-----------

Departament ərazisi 4116 km²-dir. Pireney sistemində, şərq hissəsi Aralıq dənizi ilə, cənubda isə İspaniya ilə sərhəddədir. 
Departamentə 3 rayon, 31 kanton və 226 kommuna daxildir. 
Şərqi Pireney, 1790-cı ilin mart ayında yaradılmış ilk 83 departamentdən biridir.

Katalan dili bu ərazidə geniş yayılmış və buna görə də departament çox zamalar Katalon torpaqları adlanmışdır.

Qalereya
--------

* PerpinyanPerpinyan
* Kolliure qalası Kolliure qalası
* Salz-le-Şato qalası Salz-le-Şato qalası
* 
* 
* İy-Sür-Te.İy-Sür-Te.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  Populations légales 2020. Fransa Statistika və İqtisadi Araşdırmalar üzrə Milli İnstitutu, 2022.

Xarici keçidlər
---------------

* General Council of Pyrénées-Orientales
* L’Indépendant
* Perpignan — tout va bien
* Vilaweb Catalunya Nord Arxivləşdirilib 2008-10-10 at the Wayback Machine
**Şərqi Prussiya hücumu** - II. Dünya Müharibəsi Şərq Cəbhəsində, Qızıl Ordunun Alman qüvvələrinə qarşı həyata keçirdiyi strateji hücumdur. Sovet hücumu 13 Yanvar 1945-ci il tarixində başlamış, bəzi Alman qoşunları 9 May 1945-ə qədər müqavimətə davam etdisə də, 25 Aprel 1945 tarixində məqsədinə çatmışdı. Qızıl Ordunun parlaq qələbəsi ilə nəticələnən Köniqsberq döyüşü ümumi hücumun mühüm bir hissəsidir. Alman tarixçilər Şərqi Prussiya Hücumunu 2-ci Şərqi Prussiya Hücumu kimi adlandırırlar. Gumbinnen Hərəkatı kimi də tanınan Birinci Şərqi Prussiya Hücumu, əsasən 1-ci Pribaltika Cəbhəsinin Memel Hücumunun bir hissəsi olaraq General Çernyaxovskiy komandanlığı altındakı 3-cü Belarus Cəbhəsinin qüvvələri tərəfindən 16 - 27 Oktyabr 1944-cü il tarixləri arasında həyata keçirilmiş bir hərəkatdır. Bu hərəkatda Sovet qoşunları Şərqi Prussiya və Polşada 30 - 60 km. dərinlikdə irəlilədilər, amma ağır itkilərə məruz qaldılar. Bu halda döyüş, cəbhə xəttində daha geniş ehtiyatlar toplanana qədər təxirə salınıb.
**Qəribə valvisiya** (*lat.* Welwitschia mirabilis) — Qnetokimilər sinfinə aid velviçiyakimilər sırasının yeganə müasir növü. Namibiya və Anqolaya xasdır. Bitki adətən ingilis dilində *"welwitschia"* kimi tanınır, lakin tumbo ağacı adı da istifadə olunur. Namada "kharos" və ya "khurub", afrikaansda "tweeblaarkanniedood", Damarada "nyanka", Hereroda "onyanqa adlanır. Qeyri-rəsmi mənbələrdə bitki adətən "canlı fosil" kimi istifadə olunur.

Adlandırma
----------

Velviçiya, 1859-cu ildə indiki Anqolada bitkini təsvir edən ilk avropalı olan Avstriyalı botanik və həkim Friedrich Velviçin adını daşıyır. Velviç bitkidən o qədər heyrətə gəldi ki, "bir toxunuşun xəyal məhsulu olduğunu sübut etməsindən qorxaraq diz çöküb ona baxmaqdan başqa heç nə edə bilmədi." London Linnean Cəmiyyətindən Dalton Hooker Velviçin təsvirindən istifadə edərək və Namibiyada bitkini müstəqil şəkildə qeydə almış rəssam Tomas Bainesin materialı ilə birlikdə material toplayıb, növləri təsvir etdi.

Haqqında
--------

Canlı fosil bitkisi olaraq da bilinən ən uzun ömürlü bitkilərdən biri yenə Afrikada tapılan ən nadir bitki növlərindən biridir. Bu qəribə görünüşlü bitkinin odunlu, qalın, qısa və qalın gövdəsi var. Bu bitkinin çox yavaş böyümə sürəti var və yer üzündə 1000-2000 il yaşadığına inanılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Velviçiya". 2021-05-09 tarixində arxivləşdirilib.

* Ecology & Evolutionary Biology Conservatory  (ing.)

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q156926
* Wikispecies: Welwitschia mirabilis
* APDB: 231597
* ARKive: welwitschia-mirabilis
* BioLib: 61585
* Conifers.org: Welwitschiaceae
* EoL: 1156352
* EPPO: WEWMI
* GBIF: 5275521
* GRIN: 42013
* iNaturalist: 53821
* IPNI: 383591-1
* IRMNG: 10201334
* ITIS: 18060
* NCBI: 3377
* NZOR: 57aa6438-cbb0-4bc9-ae57-3ec3f011d2c3
* PalDat: Welwitschia\_mirabilis
* Plant List: kew-339841
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:383591-1
* Species+: 15306
* Tropicos: 14300073
* WCSP: 339841
* WFO: wfo-0000801450

 |
**Selim Nesirli** (*Nəsirli Səlim Əbülfət oglu*; d. 1 aprel 1983, Laçın rayonu, Hoçaz kəndi, Azərbaycan ) — Azərbaycan xanəndəsi və şairi. Bəstəkar, tarzən. "Abşeron Ədəbi məclisinin" yaradıcısı və təşkilatçısı.

Həyatı
------

Nəsirli Səlim Əbülfət oglu - 1983-ci ildə Laçın rayonunun Hoçaz kəndində anadan olub.   

1995-ci ildə Xırdalan şəhər musiqi məktəbinə xanəndə sinifinə daxil olub.   

2000-ci ildə orta məktəbi və musiqi məktəbini bitirərək Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "solo oxuma, muğam" ixtisasına qəbul olmuşdur.

Yaradıcılığı
------------

2004-cü ildə Binəqədi rayonu Rəsulzadə qəsəbəsində yerləşən 11 saylı uşaq musiqi məktəbinə müəllim təyin olunmuşdur
.  

2006-ci ildə Dərbənd dram teatrının dəvəti ilə Dərbənd şəhərində "Dərbənd Azərbaycan dram teatrında" bəstəkar işləmişdir. Burada bir neçə tamaşanın bəstəkarı olmuşdur.   

2007-ci ildə ali təhsilini bitirərək Baki Şəhər Nəsimi rayonu Şövkət Ələkbərova adina uşaq musiqi məktəbində xanəndə müəllimi işləməyə başlamışdır. Hal-hazırda həmin məktəbdə, həmçinin Xırdalan musiqi məktəbində işləyir. 
Qəzəl, təsnif və mahnıların müəllifidir. Qəzəlləri və təsnifləri xanəndələr tərəfindən ifa edilməkdədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qəzəllər". 2014-03-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-16.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-06-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-16.
3. ↑  Qəzəllər[*ölü keçid*]
4. ↑  Səlim Nəsirlinin həyat və yaradıcılığı[*ölü keçid*]
5. ↑  Qəzəllər
6. ↑  Qlobal TV
7. ↑  "İnteraz". 2017-06-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-16.

Xarici keçidlər
---------------

* Səlim Nəsirli - Cahargah təsnifi
* Lahıcda ifa
* Səlim Nəsirli - Gözlərəm səni musiqisi
* Selim Nesirli - Shur Tesnifi.
* Selim Nesirli
* Söz İçinde Söz - Selim Nesirli - Hacı Reşat
* Elnare Abdullayeva mugam Naneli qezel Selim Nesirl
* Bayatı siraz mugami qezel Selim Nesirli
240 mm-lik 2S4 "Tülpan" özüyeriyən minaatan qurğusu
**2S4 Tülpan** (Rusca: 2С4 «Тюльпан»; "lalə"), SSRİ istehsalı olan özüyeriyən minaatan qurğusu olub, 2K11 Krug ilə eyni quruluşa sahibdir. Lazer başlıqlı mərmilərdən, kimyəvi başlıqlı mərmilərdən və nüvə başlıqlı mərmilərdən atəş açmaq qabiliyyətinə malikdir.

İstehsalçı: SSRİ

İstehsalçı firma: Uraltransmaş SKB-72

Tip: Özüyeriyən minaatan qurğusu

İstehsal tarixi: 1969 – 1988

Xidmətə giriş ili: 1972 – günümüzə

Ekipaj: 5 nəfər

İstehsal sayı: 588 ədəd

Ölçülər
-------

Ağırlığı: 27.5 ton

Uzunluğu: 6.246 m

Lülənin uzunluğu: 5.34 m

Eni: 3.25 m

Hündürlüyü: 3.2 m

Klirens: 0.45 m

Müdafiə
-------

Zireh: 30 mm-lik yayılmış polad

Performans
----------

Zəminə təzyiq: 0,605 kq/sm ²

Dalış dərinliyi: 1 m

Xəndək keçmə: 2.55 m

Maneə keçmə: 0.7 m

Qalxma dərəcəsi: 35º

Motor: V-59U dizel

At gücü: 520

Maksimal sürət: 63 km/saat

Yolsuzluqda: 45 km/saat

Yanacaq çəninin tutumu: 830 litr

Mənzili: 500 km

Dayandırılması: müstəqil burulma bar

Silahlanma
----------

Əsas silahı: 240 mm "2B8" yivsiz minaatan

Kalibr: 240 mm

Lülənin qalxma bucağı: +45º... +80º

Üfüqi tuşlama bucağı:
+45º : -10º... +10º 
+80º : -41º... +41º

Mərmi ağırlığı: 130.7 – 230 kq

Mərminin çıxış sürəti: 358-362 metr/saniyə

Atış tezliyi: 1 atış/dəqiqədə

Atəş məsafəsi: 9.6 km

Maksimal atəş məsafəsi: 19.6 km

Döyüş komplekti: 40 ədəd

7.62 mm PKT pulemyotu

Kalibr: 7.62 mm

Mərmi: 7.62x54 mm

Atış tezliyi: 750-800 atış/dəqiqədə

Güllənin başlanğıc sürəti: 855 metr/saniyə

Atəş məsafəsi: 1.5 km

Maksimal atəş məsafəsi: 4 km

Döyüş komplekti: 1500 ədəd

İstifadə edən ölkələr
---------------------

 Rusiya

 Qazaxıstan

 Liviya

 İraq

 Çexiya
**Verilənlərin idarəedilməsi** (*ing.* Data management; *rus.* Управление данными) — verilənlərin toplanması və daxil edilməsindən tutmuş, onların emalı, çıxışa verilməsi və saxlanmasınadək müxtəlif aspektlərdən planlı həyata keçirilən yoxlanmasıdır. Kompüterdə verilənlərin idarəedilməsi həm aparat, həm də proqram vasitələri ilə gerçəkləşdirilir. Aparat təminatı (yaddaş, informasiya daşıyıcıları, giriş-çıxış qurğuları və mikroprosessor) səviyyəsində verilənlərin idarəedilməsi, onların toplanmasından, bir yerdən başqa yerə köçürülməsindən və onların emalı üzrə göstərişlərin yerinə yetirilməsindən ibarət olur. Belə işlərin çoxuna nəzarət edən əməliyyat sistemi, aparat vasitələtini idarə edir və bununla da verilənləri idarə edir ki, bu da sistemin müxtəlif komponentlərinin uzlaşdırılmış işləməsini və verilənlərin etibarlı saxlanmasını təmin edir. Əməliyyat sistemi çərçivəsində işləyən tətbiqi proqramlar əməliyyat sisteminin özünə nisbətən verilənləri daha əyani yollarla idarə edir: tətbiqi proqramlar daxil edilmiş informasiyanı qəbul edir, onları istifadəçinin komandalarına uyğun emal edir və nəticələri ya çıxış qurğusuna ötürür, ya da diskdə saxlayır. Verilənlərin idarəedilməsində bəzi vəzifələr, xüsusən, verilənlərin alınması və təşkili, disklərin nişanlanması, verilənlərin ehtiyat üzünün çıxarılması, fayllar arxivinin yaradılması, eləcə də sərt diskin periodik olaraq lazımsız verilənlərdən "təmizlənməsi" istifadəçinin üzərinə düşür. Beləliklə, verilənlərin səmərəli idarə edilməsi, insanın təşkilatçılıq bacarığı ilə kompüterin verilənləri emal etmək, saxlamaq və nəticə çıxarmaq kimi imkanlarının birləşdirilməsini nəzərdə tutur.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov). İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: "Bakı" nəşriyyatı, 2017, 996 s.
**3,14...** — Azərbaycan rok arenasında ilk dəfə Death/Doom metal janrında ifa edən musiqi qrupu.

Bioqrafiya
----------

Qrup 2002-ci ilin sentyabr ayında, Dissonans rok qrupunun fəaliyyətini dayandırması nəticəsində Maksim Koçetov və Emin Kərimov tərəfindən yaradılmışdır. Bir qədər sonra qrupa vokalçı Seva Hacıyeva və zərbçi Vadim Ələkbərov da qoşulmuşdur. Heyət tam komplektivləşdiriləndən sonra məşqlərə start verilmişdir.

Səhnədə ilk addımlar "Alma Mater" adıyla 2003-cü ilə "Black Jack" klubunun səhnəsində atılmışdır.
2006-ci ildə qrup həm adını həm də heyətini dəyişdirdi. Keçmiş ad "Alma mater", "3,14..."-lə(Cəbr elmindəki "Pi" və yaxud "π" işarəsinin açması) - əvəz olunur.

2007-ci ilin mart ayında "3,14..." ilk demo albomunu buraxır.Albom 8 kompozisiyadan ibarətdir - onlardan ikisi kaver olmuşdur. Albomdakı mahnıları qrup, o vaxtlar İTV telekanalında yayımlanan "Qaraj" verlişində canlı ifa etmişdir.

Həmin ilin yayında qrup yeni musiqi ideyalarının üzərində çalışmağa başlamışdır. Bunun nəticəsi olaraq "Избавлние"(Qurtuluş) adlı mahnı hazırlanmışdır və qrupun studiyada yazılmış ilk mahnısı olmuşdur. Sonradan bu mahnıya təcrübi bir klip çəkilmişdir.

2008-ci ilin əvvələrində qrup "Dark Line" adlı musiqiçilər üçün nəzərdə tutulmuş kiçik hərakat yaratmışdır. Məhz bu "Dark Line" hərakatı adı altında bu günə kimi paytaxtda yeni rok/metal üslubunda ifa edən istedadların aşkarlanması prosesi gedir.

2009-cu ilin fevralında qrup ilk studiya albomu olacaq "Неизбежность" (Qaçılmazlıq) albomunun yazılması işinə başlayır. 6 aya yaxın davam edən studiya işlərindən sonra albom 3 oktyabr 2009-cu il tarixində qrupun solo konsertində işıq üzü görür. Albomunun relizi ilə qrupa sanki yeni bir nəfəs gəldi. Bunun nəticəsində 2010-cu ilin payızında qrup digər musiqiçi dostları ilə birgə proyekti olan "Вперёд Обратно"(İrəli/Geriyə) albomunu dinləyicilərinə təqdim edir.

Yarandığı gündən etibarən qrup təkcə Azərbaycanda deyil, dünyanın bir çox dövlətlərinin rok/metal dinləyicilərinin diqqətində olmuşdur. Bunun göstəricisi kimi qrup haqqında məşhur alman (Metal Hammer), türk(Karanlık Oda), hətta Braziliya (The Black Zine) jurnallarının yazması, İtalyanın məşhur Yasta Radio dalğasında səslənməsini qəbul edə bilərik.

Diskoqrafiya
------------

### Albomlar

* Это Только Начало (Bu Hələ Başlanğıcdır) (Demo) (2007)
* Неизбежность (Qaçılmazlıq) (2009)
* Вперёд/Обратно (İrəli/Geriyə) (2010)
* Похороны Лучшего Друга (Ən Yaxşı Dostun Yas Mərasimi) (2012)
* Хроники Смертника (Ölümə Məhkum Olunmuşun Salnaməsi) (2014)

### Sinqllar

* Неизбежность (Qaçılmazlıq) (2009)
* Про Малиновую Девочку (Çəhrayı Qız Haqqında) (2010)

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***3,14...*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* www.314.az Arxivləşdirilib 2013-05-08 at the Wayback Machine – 3,14... qrupunun rəsmi veb səhifəsi

| ⛭**Azərbaycan metal qrupları** |
| --- |
| Bakıda yarananlar | 3,14... • Silence Lies Fear • Fatal Nation  • The Nails |
| Sumqayıtda yarananlar | Yuxu • Bəndə • Sumgzeit • Minimorum • Sirr |
| ABŞda yarananlar | Üör |
Rostov-na-Donu məscidi
Rostov-na-Donu məscidinin kişi zalı
Rostov-na-Donu məscidi
**Rostov-na-Donu məscidi** — Rostov-na-Donu şəhərinin mərkəzində yerləşən məscid. Rostov vilayəti ərazisində fəaliyyət göstərən yeganə məsciddir.

Tarixi
------

Hələ Rusiya imperiyası dönəmində Krasnoarmeysk küçəsində böyük mərkəzi məscid olmuşdur. Ancaq uzun zaman fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq heç bir adınlıq gətirilmədən 1968-ci ildə fəaliyyəti tamamən dayandırılmışdır. Bölgədə yaşayan müsəlmanlar şəhərin mərkəzində "Stroileley" parkında boş bir ərazini məscid üçün ayırırlar. Ancaq müsəlmanların məscid tikintisini həyata keçirmək cəhdləri münaqişələrə səbəb olur. Müsəlmanlar üçün yerin ayrılması nəhayətdə Rostov-na-Donu şəhərində meşəpark zonasında qərarlaşdırılır. Burada yüz metr radiusunda heç bir yaşayış məntəqəsi yoxdur. Məscid Furmanovskaya küçəsində yerləşir.

Arxitektur xüsusiyyətləri
-------------------------

Yeni məscidin tikintisi 1999-cu ildən 2003-cü ilə qədər davam etmişdir. Tikinti zamanı bütün arxitektur qaydalardan və müasir vastələrdən istifadə edilmişdir. Məscidin sahəsi 800 m²-dir. Məsciddə eyni anda 1500 nəfərin sətbəst şəkildə ibadətini həyata keçirə bilir. Məsciddə yalnız bir minarəyə sahibdir. Onun hündürlüyü 27 metr təşkil edir. Cümə günləri müsəlmanlar sərbəst şəkildə cümə namazlarını qıla bilirlər. Məscid əhli sünnə məshəbindən olan müsəlmanların əsas ibadət yeridir. Hər şənbə və bazar günləri məsciddə ərəb dili, Quran və islam tarixi keçilir. Hazırda məscidin imamı Nail Bikmaevdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  **Rostov-na-Danu məscidi** Arxivləşdirilib 2017-11-07 at the Wayback Machine islamisemya.com

Mənbə
-----

* Rostov-na-Donu məscidi Arxivləşdirilib 2017-11-07 at the Wayback Machine islamisemya.com
**Naqqa** (*lat.* Silurus glanis) — naxakimilər fəsiləsinin nümayəndəsi.

Yayılması
---------

Şimal Buzlu okeanına tökülən çaylardan başqa Avropanın su hövzələrində yaşayan geniş yayılmış balıqdır. Aral hövzəsində də yaşayır. Xəzərdə Volqanın deltasında, xüsusən onun aşağı hissəsində çoxsaylıdır. Azərbaycanda Kür və Araz çaylarında, onların qollarında, su anbarlarında, Əyriçayda, Qumbaşıda, Kiçik Qızılağac və seyrək hallarda Böyük Qızılağac körfəzlərində yayılmışdır.

Morfoloji əlamətləri
--------------------

Başı üstdən aşağı yastılanmışdır. Kiçik bel üzgəci ön hissədə az qala qarın üzgəclərinin üstündə yerləşir. Alt çənəsi bir qədər irəli çıxır. Rəngi tünd, qarnı bir qədər açıqdır. Naqqaların uzunluğu 70-100 sm, kütləsi 3,7-10,5 kq, bəzi fərdlərin isə uzunluğu 250 sm-ə, kütləsi 100 kq-a çatır.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Naqqa balığı şirin suda yaşayan balıqdır. 80 il yaşaya bilir. Naqqa yarımkeçici balıqdır. Dənizdə, əsasən sahilə yaxın ərazilərdə çayların Xəzərə tökülən hissələrində 15–20 m, bəzən 50 m-dək dərinliklərdə yayılmışdır. Kür və Araz çaylarının aşağı və orta hissələrində, Mingəçevir su anbarında, kürətrafı göllərdə yaşayan naqqa yerli populyasiyalar əmələ gətirir. Suyun temperaturu 18-20 °C olduqda yarımkeçici naqqalar kütləvi şəkildə Kür çayına girir, 5 °C-dən aşağı temperaturda isə bu balıqlar qidalanmır və qeyri-aktiv həyat tərzi sürürlər. Payız aylarında dənizdə yaşayan naqqaların bir çoxu Kürün aşağı hissələrinə daxil olaraq oradakı çökəkliklərdə qışlayırlar. Naxa tipik yırtıcıdır. Yarımaylıq körpələr onurğasızlar və çömçəquyruqlarla qidalanırlar. Yayın sonundan naxanın əsas qidasını balıq təşkil edir.

Çoxalması
---------

Cinsi yetişkənlik hər iki cinsdə eyni vaxtda, 3-4 yaşında olur, bu zaman erkək və dişi fərdləri bir-birindən fərqləndirmək çətindir. Əvvəllər ovda 25 yaşlı naqqalara da təsadüf etmək olurdu. Hər bir dişi balığın verdiyi kürünün miqdarı 40-450 min ədədə qədər olur. Naqqalar mayın əvvəlindən başlayaraq iyula qədər, suda temperatur 18-22,5 °C olduqda kürü tökür. Kürülər iridir, diametri 3–6 mm-ə qədər olur. İnkubasiya dövrü 3-5 gün çəkir. Təzə çıxmış sürfələrin uzunluğu 7 mm-dək olur.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Əvvəlki illərdə naqqalar Azərbaycanın balıq ovunda əhəmiyyətli yer tuturdu. Son illərdə onların ovu kəskin şəkildə azalmışdır.

Ədəbiyyat
---------

1. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s. 127.
2. Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, .
3. Abbasov H.S ,Hacıyev R.V.İxtiologiya. Bakı,2007,səh .

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  Əsgerov F.S. Zaytsev Y.Y. Qasımov R.Y. Quliyev Z.«Biomüxtəliflik: Xəzərin əsrarəngiz balıqları» "Bəşər-XXI" nəşriyyatı, Bakı, 2003,  səh66.
Rotadan çıxma ümumiyyətlə istiqamət dəyişdirmə deməkdir. Hər hansı bir istinad nöqtəsinə nisbətdə bir bucaqda hərəkət edən bir obyektin hərəkət bucağı dəyişdikdə o obyekt rotadan çıxmış sayılır.

Aviasiya sahəsindəki "yaw" ifadəsinin Azərbaycanca ekvivalenti ilə uyğun gələn hərəkət adıdır, ancaq yalnız təyyarələrdə deyil, bütün nəqliyyat vasitələrində sağa və ya sola dönməyə aiddir. Təyyarələr quyruqlarındakı sükanları ilə və gəmilər isə gövdələrinin aşağı hissəsində olan sükanla dönürlər.

Elmi dünyada qəbul edilən hər hansı bir nəzəriyyə və ya qanunu pozmaq və ya səhvini sübut etmək üçün də bu addan istifadə olunur. Məsələn, zamanda səyahət fizikanın iki əsas qanunu olan Kvant mexanikası və Ümumi nisbilik nəzəriyyəsinə ziddir. Həmçinin səbəb prinsipi ilə də ziddiyyət təşkil edir. Günlərin bir günündə kimsə zamanda səyahət etmiş olarsa, bu bütün məlum fizika qanunlarının əsasını təşkil edən kvant mexanikası və ümumi nisbilik nəzəriyyəsini məhv edəcək, beləliklə də bütün məlum fizika qanunları da etibarsız olacaqdır. Bunun sonunda Kvant mexanikası və Ümumi nisbilik nəzəriyyəsi rotadan çıxacaq, başqa sözlə etibarını itirəcəkdir.