recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Volqa deltası
Deltanın kosmik çəkilişi (2005 il)
**Volqa deltası** — Avropanın ən böyük çay deltası, dünyada isə 8-ci yeri tutur. Delta mənsəbdə Volqa çayının ən böyük qolu olan Buzan çayından başlayır. Deltada Volqanın 500 irili-xırdalı qolu vardır. Əsas qolları — Buzan, Bəxdəmir, Kazımyak, Köhnə Volqa, Bolda, Axtuba, Kiqaç (Axtuba və Baxdəmir gəmişilik üçün yararlıdır. 

Xəzər dənizinin səviyyəsinin 130 il ərzində azalması səbəbindən deltanın sahəsi 9 dəfə artmışdır. 

Delta unikal flora və faunaya mənsubdur. Bu səbəbdən 1919-cu ildə burada Həştərxan qoruğu yaradılmışdır (Hətta ümumdünya irsi siyahısına daxildir).

Volqa deltanında əsas qollar
----------------------------

Deltada qolların sayı relyefdən və axından asılı olaraq dəyişir. Qollar əsasən yuxarı və aşağı hissələrdə üstünlük təşkil edir. Kiçik qollar əsasən deltanın dəniz sahillərinə yaxın hissədə çoxalır. Yuxarı axarlarda meandrlaşma yüksəkdir. Buzan sistemi Volqa deltasında ən iri sistemdir. Onun payına deltadan axan qolların suyunun yarısı düşür.

Ədəbiyyat
---------

* Кривоносов Г. А. Живогляд А. Ф. Астраханский заповедник. Заповедники СССР. Заповедники Европейской части РСФСР.II. М.: Мысль, 1989.
* Природные экосистемы дельты Волги. (Сборник научных трудов). Л. 1984.
* Finlayson, C.M. (Ed.). 1992. A Strategy and Action Plan to conserve the wetlands of the Lower Volga. Developed at an International Workshop, held in the Russian city of Astrakhan during October 1991. IWRB. Slimbridge, U.K. 26 pp.
* Finlayson, C.M. Y.S. Chuikov, R.C. Prentice and W. Fisher (Eds.). 1993. Biogeography of the Lower Volga, Russia: an overview. IWRB Spec.Publ.28, Slimbridge, U.K. 16pp.

Mənbə
-----

* Volqa deltası Arxivləşdirilib 2010-03-04 at the Wayback Machine
* Volqa deltası
* Volqa deltası Arxivləşdirilib 2013-02-09 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2017-02-15 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-10-22.
Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən 2009-cu ilin fevral - dekabr aylarında "I Ümumrespublika Dekorativ-tətbiqi sənət Festivalı" keçiriləcək.Festivalın kçeirilməsində məqsəd qədim tarixi köklərə və zəngin ənənələrə malik Azərbaycan dekorativ-tətbiqi sənətinin müasir dövrdə inkişafı, respublikada gedən bədii yaradıcılıq proseslərinin, qazanılan uğurların, geniş ictimaiyyətə təqdim olunması, istedadlı gənclərin, yüksək sənət meyarlarına cavab verən dekorativ-tətbiqi sənət əsərlərinin aşkarlanmasıdır.

Festival respublikanın bütün şəhər və rayonlarını əhatə etməklə beş regional mərkəzdə – Gəncə, Naxçıvan, Lənkəran, Şəki, Xaçmaz şəhərlərində təşkil ediləcək. Təsdiq olunmuş Əsasnaməyə görə Festivala təqdim olunan dekorativ-tətbiqi sənət əsərləri aşağıdakı əsas növlərə ayrılır:

* Xalçaçılıq
* Batika
* Qobelen
* Toxunma qrafika
* Bədii oyma: ağac, metal, daş, sümük üzərində oyma
* Dulusçuluq (keramika)
* Bədii tikmə
* Bədii şüşə
* Toxuma: mil və qarmaqla toxuma
* Makrame
* Zərgərlik
* Bədii dəri işləmə
* Bədii döymə
* Prioqrafiya (ağac, dəri, tikmə üzərində yandırma üsulu ilə naxış açma)

Xarici keçidlər
---------------

* 
* Arxivləşdirilib 2009-03-03 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
| Mədəniyyət | *Mədəniyyət ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Volter** (*fr.* Voltaire; d. 21 noyabr 1694, Paris — ö. 30 may 1778, Paris) — XVIII əsr Fransa maarifçilərinin görkəmli nümayəndəsi, şair, publisist, tarixçi, insan hüquqları müdafiəçisi. Əsl adı Fransua-Mari Aruedir.

Adı tarixdə 100 ən çox öyrənilmiş şəxsiyyətlər siyahısına daxil edilib.

Həyatı
------

Volter üçüncü silkə məxsus olan ailədə anadan olmuşdur. O, feodal qaydalarına və katolik kilsəsinə qarşı çıxışları ilə şöhrət qazanmışdı. Volter yaradıcılığının əsas məqsədi maarifi yaymaq, xalqın beynindən dini xürafatları çıxarmaq vəzifəsini həyata keçirməkdən ibarət idi.

Volter mövcud köhnəlmiş qaydaların dəyişdirilməsini inqilabda deyil, "maariflənmiş monarxdan" gözləyirdi. Sadə xalqa o, bir qədər ehtiyatla yanaşırdı. O, bütün adamların qanun qarşısında bərabər olmasını, hər cür imtiyazların ləğv edilməsini tələb edirdi. Son nəticədə Volter istəyirdi ki, kralın hakimiyyətini məhdudlaşdıran konstitusiya meydana gəlsin.
Eyni zamanda Volter şair və yazıçı olmaqla yanaşı insanlarla mükəmməl münasibət qurmağı bacaran bir ictimai xadim olmuşdur.Mari Aruyenin həyatı haqqında yazılan gündəliklərdən birində onun öz yazılarını yataqda kağızı sevgilisinin kürəyinə söykəməklə yazdığını xatırlamışlar.

Mənbə
-----

* Yeni Tarix 9. II fəsil Fransa burjua inqilabı. § 4. Maarifçilik və onun görkəmli nümayəndələri.
	+ Erguvankalem.blogspot.com


Vikisitatda ***Volter*** ilə əlaqədar sitatlar var.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Yazıçı** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |





1. ↑  LIBRIS. 2017.
2. ↑  Past Fellows database (brit. ing.).
3. ↑  .
4. ↑  Persée. 2005.
5. ↑  .
**Hacı Səfəralı hamamı** — Novxanı kəndində yerləşən Hacı Səfəralı hamamının tikintisi 1907-ci ildə başa çatıb. Ərazisinin itibucaqlı olması və o zaman əsas yola çıxması tikilinin planlaşdırılmasında bir çox mane yaradıb. Buna baxmayaraq, hamamın yerini təyin etdikdə islamın bütün qayda-qanunları ciddi şəkildə qorunub saxlanılıb. Hamamın içini planlaşdırmaq xüsusilə çətinlik yaradıb. Bununla belə, vacib tələb olunan qaydalara uyğun, ənənəyə sadiq layihələşdirilib və tikilib. Burada geniş giriş zalı və tualet, əhalinin sayına uyğun soyunub-geyinmə bölməsi nəzərdə tutulub. Soyunub-geyinmə otağı ilə çimmə zalının arasındakı kamera istiliyi rejimdə saxlamağa xidmət edir. Kvadrat şəkilli, arkalı çimmə zalı soyuq və isti su kameralarından ibarət olan hissəylə əlaqəli idi. Suqızdırma otağı başqa hamamlardakindan fərqli olaraq genişliyi ilə seçilir. Hamamı su ilə təchiz edən quyu da burada yerləşdirilib. 
 

Hacı Səfəralı hamamının inşası zamanı cəsarətli mühəndis-konstruksiya forması tətbiq edilib və möhkəmliyi bütün şərtlərə görə dəqiq həll olunub. 

Kənd sakini Hacı Gülağa Nağıyevin dediklərinə görə hamam üç nəfərin şərikli pulu ilə tikilib. Məscidi inşa etdirən Hacı Səfəralı şəriklərilə Həzrəti Abbası özlərinə dördüncü şərik seçiblər. Hamamdan gələn gəlirin 25% Həzrəti Abbasın payına ayırılıb, məscidin axunduna təhvil verilib və xeyriyyə işlərinə sərf edilib. Bu ənənə hamam kolxozun balansına veriləndən sonra pozulub.

Ötən əsrin 80-ci illərinin ortalarında kəndə qazın verilməsinin kəskin sürətdə azalması səbəbindən hamam bağlanıb. Abidənin bərpaya ehtiyacı var.

Ədəbiyyat
---------

* Nəriman Qəhrəmanlı, Vaqif Ağayev, Akademik Şamil Fətullayev-Fiqarovun "Abşeronun memarlığı", Bakı, 2003.

Şəkilləri
---------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Hacı Səfəralı hamamı". 2020-10-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-30.
**I Yezdəgird** (یزدگرد یکم:farsca mənası: Allah tərəfindən yaradılmış) — 14-cü Sasani şahənşahı. 399-420-ci illərdə 21 il hakimiyyətdə olmuşdur. I Yezdəgirdin hakimiyyəti dövrü əsasən dinc keçmişdir. Bizansla dostluq münasibətləri saxalnılmışdır. Onun hakimiyyətinin ilk dövründə xristianlara heç bir təyziq olunmurdu. Sonra isə xristianları təqib etdi.

Ailə
----

I Yezdəgidin atası III Şapur idi. 399-cu ildə III Bəhram öldükdən sonra hakimiyyətə gəldi və III Bəhramın qatillərini cəzalandırmadı. I Yezdəgirdin 3 oğlu var idi.

Bizans ilə münasibətlər
-----------------------

IV əsrin sonlarında üsyanlar və mərkəzdən ayrılan hakimlərin özbaşınalığı nəticəsində zəifləməkdə idi. I Yezdəgird müharibənin əleyhinə olduğuna görə Bizans ilə dostluq münasibəti saxlayırdı.

Xristianlıq
-----------

I Yezdəgird hakimiyyətinin ilk illərində xristianlığa meyl edirdi. O xristianlara ibadət azadlığı vermişdir və xristianlara ibatəd azadlığının verilməsi haqqında 410-cu ildə bəyənnamə nəşr etdirmişdi. Kilsələr tikilməyə başladı və kaalikosluq yaradıldı. Bir neçə maqa şər atılaraq ittiham olundu. Daha sonra I Yezdəgird xristianlıqdan döndü və Zərdüştlüyü qəbul etdi. Xristianları isə təqib etməyə başladı.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan Sasanilər dövründə

| ⛭Gerb Sasani hökmdarları Sasanilər İmperiyası |
| --- |
| I Ərdəşir (224-241) • I Şapur (241-272) • I Hürmüz (272-273) • I Bəhram (273-276) • II Bəhram (276-293) • III Bəhram (293) • Narseh (293-302) • II Hürmüz (302-310) • II Şapur (310-379) • II Ərdəşir (379-383) • III Şapur (383-388) • IV Bəhram (388-399) • I Yezdəgird (399-420) • V Bəhram (420-438) • II Yezdəgird (438-457) • III Hürmüz (457-459) • I Firuz (457-484) • Balaş (484-488) • I Qubad (488-531, 498/499-531) • Zamaspa (496-498/499) • I Xosrov Ənuşirəvan (531-579) • IV Hürmüz (579-590) • Bəhram Çubin (590-591) • II Xosrov (591-628) • II Qubad (628) • III Ərdəşir (628-629) • Şəhrvəraz (629) • Boran (629-630) • Azərməduxt (630-631) • V Hürmüz (631-632) • III Yezdəgird (632-652) |
**Əliramiz Axundov** (tam adı: *Əliramiz Əhməd oğlu Axundov*; 15 noyabr 1928 – 16 may 1998) — ortoped-travmatoloq, cərrah, tibb elmləri doktoru, professor.

Həyatı və təhsili
-----------------

Axundov Əliramiz Əhməd oğlu 15 noyabr 1928-ci ildə Azərbaycanın Lənkəran şəhərində anadan olub. Orta təhsilini Bakı şəhərində yerləşən 25 saylı məktəbdə alıb. 1953-cü ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunu fərqlənmə diplomu ilə bitirdikdən sonra, 3 il Masallı rayonunda həkim işləyib.

1956-cı ildə Leninqrad (indiki Sankt-Peterburq) şəhərində yerləşən Henri Turner adına Uşaq Travmatalogiyası və Ortopediya insitutunun ordinatura və aspiranturasına daxil olub, orada təhsilini tamamladıqdan sonra həmin instututa kiçik elmi işçı kimi işə dəvət olunub. 

### Vəfatı

Əliramiz Axundov 16 may 1998-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

Fəaliyyəti
----------

### Elmi fəaliyyəti

Tibb sahəsi üzrə müdafiə etdiyi elmlər namizədliyi və elmlər doktorluğu dissertatsiyaları 1960-70-ci illərdə SSRİ–nin səhiyyə sistemində böyük marağa səbəb olrmuşdur. O 1972-ci ildən Henri Turner adına İnstitutunun travmatalogiya və cərrahiyyə bölməsinə rəhbərlik edib. Eyni zamanda Rusiya Sovet Federativ Respublikasının uşaq travmatalogiya və ortopediya üzrə Baş həkimi, həmçinin Səhiyyə Nazirliyinin nəzdində fəaliyyət göstərən travmatologiya problemləri üzrə komissiyasının sədri idi. 

1980-ci ildən başlayaraq Azərbaycan Dövlət Tibb institutunun ortopediya, travmatologiya və hərbi-səhra cərrahlığı kafedrasının müdiri, bir neçə müddətdən sonra Bakı şəhərinin Baş travmatoloqu vəzifəsində çalışıb. Azərbaycan Dövlət Tibb institutunun kafedra müdiri işlədiyi müddətdə pedaqoji fəaliyyətə xüsusi diqqət ayırıb və tələbələrinin peşəkarlağının artırılmasına böyük qayğı ilə yanaşıb. Yüzdən çox elmi işin, məqalənin və üç monoqrafiyanın müəllifidir.

Təltifləri
----------

Travmatoloq-cərrah kimi tibb sahəsində göstərdiyi nailiyyətlərə görə SSRİ Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən *"Fərqlənmə nişanı"* ilə təltif edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rusiyanın məşhur onkoloqu Azər Axundov kimdir?". 2020-02-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-18.

Xarici keçidlər
---------------

* Az.TOA haqqında
**Hacı Yusif ağa Muğanlı** (1769-1829) — Qarabağ əyanı, divanbəyi, quberniya katibi.

Həyatı
------

Hacı Yusif ağa Rəhim ağa oğlu 1769-cu ildə Qarabağın Dəmirçihəsənli mahalının Muğanlı obasında anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra Şuşa şəhərində mədrəsədə oxumuşdu. Şəhərə köçmüş, İbrahimxəlil xan Cavanşirin divanxanasında xidmət etmişdi. Üstün xidmətlərinə görə xandan mülk kimi oba və kənd almışdı. Şuşa şəhəırində və kəndlərdə rəiyyətlərə yiyələnmişdi.

Hacı Yusif ağa Muğanlı rus üsul-idarəsi dönəmində divanbəyi işləmişdi. Quberniya katibi mülki çini almışdı. O, 1829-cu ildə vəfat edib.

Adına Şuşa şəhərində Hacıyusifli adlı məhəllə vardı.

Ailəsi
------

Hacı Yusif ağanın Məhəmməd ağa, Rəhim ağa adlı oğulları, Quba xanım, İmmi xanım, Bədir xanım, Şəkər xanım, Şirin xanım, Hürzad xanım adlı qızları vardı.

* Mirzə Hüseyn bəy Saların babasıdır.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Muğanlılar. Bakı: "Soy" dərgisinin xüsusi buraxılışı, 2008, 128 səh.

Həmçinin bax
------------

* Qarabağ xanlığı
**I İzəddin Keykavus** (*bilinmir* – 1220) — Hakimiyyəti dövründə ölkə ərazisini dənizlərə açıb ticarətini genişləndirmiş, Kilikiya Erməni Çarlığını, Trabzon İmperiyasını Artuqlu bəyliyinə birləşdirib.

Həyatı
------

### Uşaqlıq və Gənclik illəri

I Qiyasəddin Keyxosrovin böyük oğludur. Atası I Qiyasəddin Keyxosrov taxtan endirilib sonra atası və kiçik qardaşı(I Əlaəddin Keyqubad)ilə birlikdə qurbət həyatı yaşayıb babası qardaşı ilə birlikte Dördüncü Səlib Yürüşü əvvəl (1196-1204 ərasında) İstanbul Bizans İmperiyasında qaldı II Süleyman Şahın ölümünden sonra atası kiçik qardaşı ilə birlikdə Anadoluya geri dönüb babasının sultanlığında 6 il Malatyada məliklik edib

### Əlaəddin Keyqubad ilə taxt davası

1211-ci il taxta keçdiyi zamandan 1213-cü ilə qədər davam edən taxt davasıdır

### Fetihləri

1214 ilinde ancak fetih faaliyetlerine başlayıb Sinop'u fethetti ve Trabzon İmperiyasını bağlı dövləti oldu 1216 ilinde yeniden Antalya'yı fethetti 1218 ilinde Kilikiya Erməni Çarlığını bağlı dövlət eyledi sonraki illərinde 2 qez Suriya seferi düzenleyib Artuqlu bəyliyi ilə Əyyubilərin Suriya qolu ona bağlanıb
**Candaroğlu I İbrahim bəy** (v. 1345) — III Candaroğulları bəyi.

Həyatı
------

Atası Candaroğlu Süleyman bəydir. Atasının səltənətində Sinop valisi idi. Taxtı ələ keçirmək üçün atasına qarşı mübarizə aparmışdır. Belə ki, qardaşı Çoban bəyin vəliəhd elan edilməsinə qarşı çıxaraq ayaqlanmış, ancaq atasının 1341-ci ildə vəfatının ardından Qiyasəddin ünvanıyla taxta keçmişdir.

Onun səltənətində baş tutan ən mühüm hadisə isə 1341-ci ildə Venesiya və Genuya ilə aparılan dəniz döyüşlərində qələbə qazanılması oldu. 1344-cü ildə Sinopda qeydə alınan bir vəqf sənədində *"Əmir-ül-müəzzəm sahib-ül elm vəl-kələm vəs-seyf"* ünvanlarıyla anılan İbrahim bəyin ölüm tarixi bilinməsə də, 1345-ci ildə bəyliyin başında əmisi Yaqub bəyin olduğu məlumdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1937). *Anadolu Beylikleri ve Akkoyunlu, Karakoyunlu Devletleri* (2019 bas.). Türk Tarih Kurumu Yayınları. ISBN 9789751624574
2. ↑  Yücel, Yaşar (1980). *Anadolu Beylikleri Hakkında Araştırmalar I: Çoban-Oğulları Beyliği, Çandar-Oğulları Beyliği, Melikü’l-Ebsar’a göre Anadolu beylikleri* (1988 bas.). Türk Tarih Kurumu Yayınları. ISBN 9789751600806
3. ↑  Yaman, Talat Mümtaz (1935). a.g.e, syf. 109
**Fikus** — otaq şəraitində becərilən ağac.
Abşeronda geniş yayılmış əncir ağacı fikusun xarici gorünüşündə böyük fərq olsa da, onların əcdadı birdir. Hindistan cəngəlliklərində bitən tropik bitki sonralar Asiya, Avrasiya və Qərbi Afrikada da yayılmışdır. Otaq bitkisi kimi tanıdığımız fikus öz vətənində çox nəhəng bitkidir.

Çoxalması
---------

Fikus qələmlə çoxaldılır. Hər qələmin üzərində bir yarpaq və bir tumurcuq olmalıdır. Tez kök atması üçün qələmin əkilən ucunda bir-iki kəsik edilir, bir neçə saat ilıq suda saxladıqdan sonra onu dənəvər quma basdırılır və 23-25ºC temperaturu olan yerə qoyulur.

Saxlama qaydası
---------------

Fikus
Fikus dəyişikliyi, çox yerdəyişməsini sevən bitki deyil, ona görə də evə gətirməzdən əvvəl onun daimi yeri barədə fikirləşmək lazımdır. Fikusun əkildikdən sonra yeri dəyişdirilməməlidir. Yay fəslində onu eyvana və ya təmiz hava olan yerə keçirmək olar. Fikus oktyabr və fevral aylarında sakitlik dövrü keçirir. Fikusun yeri işıqlı, lakin gün işığından kölgəli olmalıdır. Ətrafda tempraturun 18ºC-dən aşağı olmamasına nəzarət edilməli, mütəmadi yeri dəyişdirilməlidir. Yaşılyarpaqlı növlərini bir qədər günəş altına qoymaq olar. Yay fəslinda fikus üçün optimal temperatur 25-30ºC, qışda isə 16-20ºC-dir.Bitkinin yaxşı qışlaması üçün isti və yaxşı işıqlandırılmış otaqda saxlanmalı, yelçəkəndə yerləşdirilməməlidir. Fikus yetərincə işıq almadıqda yarpaqlararası məsafələri böyümür, zəif boy atır və yarpaqları tez tökülməyə başlayır. Çünki bitki kəskin hava dəyişilmələrinə qarşı çox həssasdır. Satış məqsədilə fikusları əvvəlcə işıqda yetişdirir və satışa bir neçə ay qalmış onu kölgəli yerə keçirirlər. Fikus olan otağa lüminessent civə və ya natrium lampaları taxmaq lazımdır.

İstənilən növ fikusun suya olan təlabatı onun yaşından, vəziyyətindən və inkişaf fazasından, ilin fəslindən, bitdiyi torpağın xüsusiyətlərindən və s. asılıdır. Bitkini yenidən sulamaq lazım olub-olmadığıını bilmək üçün barmaq 2-3 sm bitkinin bitdiyi torpağa batırılır, əgər palçığa batarsa, onu sulamaq lazım deyil, əgər qurudursa, sulanmalıdır. Fikusu suladıqdan 30 dəqiqə sonra altına qoyulmuş qabı götürmək lazımdır. Otaqda fikusu parıldatmaq üçün onun yarpaqları pivə və su qarışığı süngərlə silinir. Yaxşı olar ki, yay fəslində yarpaqlarına su püskürdəsiniz. Bunun üçün ilıq su seçmək kifayətdir. Fikusun yarpaqları üzərində toz qatı heç də yaxşı görünmür, bunun üçün bitki hamam otağına aparılır və dibçəyin səthi sellofanla örtülür ki, su tokülməsin. Bundan sonra yarpaqlar bir- bir təmiz su ilə yuyulur.Orta ölçülü fikuslar üçün plastik və keramik dibçəklər daha yaxşıdır. Fikusun yerləşdiyi dibçək hər il dəyişdirilib diametri əvvəklindən 2-3 sm böyük olanla əvəz edilir. Boyük ölçülü fikusu isə 2-3 ildən bir diametri əvvəlkindən 3-4 sm boyük olan dibçəyə yerləşdirilir. Bitkinin qabını dəyişmək çətinlik törədirsə, torpağının üst qatı ildə və ya iki ildə bir dəfə dəyişdirilir. Fikusun gübrələnməsi yaz və ya yay aylarında həyata keçirilir. Gübrələmə 10-14 gün davam edir

İstinadlar
----------

1. ↑  "Fikus ağacı". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-09.
**I İvan Asen** - İkinci Bolqarıstan imperiyasının ikinci imperatoru. 1185-ci ildə Bizans imperiyasına qarşı qaldırılan qiyamın başçısı olmuşdur. Qardaşı IV Pyotr ilə birlikdə II İsaak Angelosu məğlub edərək müstəqil dövlət qurmuşdur.

Hakimiyyəti
-----------

I Fridrix Barbarossa ilə müttəfiqliklərini təhlükə kimi görən II İsaakın ordusunu ağır məğlubiyyətə uğratdığına görə 1189-cu ildə qardaşı IV Pyotr tərəfindən çar elan olunmuşdur. 1191-ci ildə Sofiya və Nişi ələ keçirən İvan, 1195-ci ildə Belqradı, 1196-cı ildə də Melniki ələ keçirmişdi. Serres döyüşündə böyük qalibiyyət qazandıqdan sonra geriyə qayıdan İvan Asen, öz generallarından biri olan İvanko tərəfindən öldürülmüşdür.

Ailəsi
------

İvan Asenin ilk həyat yoldaşı Mariya adlı bir qadın olmuş, daha sonra Yelena adlı bir qadınla evlənmişdir. İki oğlu olmuşdur:

* II İvan Asen
* Aleksandr Asen

İstinadlar
----------

1. ↑  Nicetas Choniates, Historia, ed. J.-L. Van Dieten, 2 vols. (Berlin and New York, 1975); trans. as O City of Byzantium, Annals of Niketas Choniates, by H.J. Magoulias (Detroit; Wayne State University Press, 1984)
RS-232 standartı olaraq təyin olunan bir DB-25 konnektoru
**RS-232** — telekomunikasiyada DTE (data terminal avadanlıq) ilə DCE (data daşıma avadanlıqları) arasındakı ardıcıl ikitərəfli tək sonlu məlumatların ötürülməsi və siqnallama üçün istifadədə ardıcıl ünsiyyət standartının ümumi adıdır. Daha çox kompüterdəki ardıcıl portlardan istifadə edilir. Bu standart, elektrik xarakteristikaları, siqnal zamanlamalarını, siqnal mənalarını, bağlayıcı fiziki böyüklükləri əhatə edir. Bu ankı standart 1997-ci ildən istifadə edilməkdıdir.

### Standartın Əhatəsi

Amerikan mənşəli Elektron Sənayesi Birliyi (Electronic Industries Alliance: EIA), RS-232-C standartını 1969-cu il etibarilə belə təsvir etmişdir:

* Gərginlik səviyyəsi
* siqnallama sürəti
* müddəti
* gərginlik dozüm səviyyəsi
* qısa dövrə davranışı və maksimum yük tutumu kimi elektrik siqnal xarakteristikalar
* İnterfeys mexaniki xüsusiyyətlər
* hər bir dövrənin funksiyası Bir cihaza güc göndərmək üçün heç bir üsul bildirilməmişdir. DTR və RTS xətlərindən az miqdarda axın əldə edilə bilər. Bu, yalnız siçan kimi az güc istehlak edən cihazlar üçün uyğundur.

### Standartın detalları

RS-232-də istifadəçi məlumatı, bitlərin bir zaman ardıcıllığı kimi göndərilir. Həm sinxron həm də asinxron ötürülməsi bu standart tərəfindən dəstəklənir. Ayrıca verilənlər dövrələrində, DTE ilə DCE arasındakı əlaqəni təmin etməsi üçün bir nəzarət dövrəsi müəyyən edilir. Hər məlumatın və ya nəzarət dövrəsi yalnız tək istiqamətli işləyir. Bu da, siqnalın DTE'den DCE'ye əlavə edilməsi və ya tam əksidirdir. Ötürülən məlumatlar ilə alınan məlumatlar ayrı sxemlərdə olduğunda interfeys tam cüt istiqamətli (full duplex) kimi işləyə bilər və hər iki istiqamətdə eynivaxtlı olaraq məlumat axışı olur. Bu standart xarakter çərçivələmə (character framing) ilə məlumatların axını (data stream) və ya simvol kodlaşdırma (character encoding) tanımır.

### Bağlayıcılar

RS-232 cihazları, Məlumat Terminal avadanlığı olaraq təsnif edilir. Hər bir siqnal göndərmə və alma kabelinə sahib hər cihaz üçün bu təsnifat etibarlıdır. Bu standart tövsiyə edilməklə birlikdə 25-pin DB-25 bağlayıcı üçün zəruri deyil. Ümumiyyətlə standarta uyğun olaraq terminallarda və kompüterlərdə, Popüler DE-9 konnektörünün də içində olduğu standart olmayan variasiyalar üçün ardıcıl port pin quruluşuna baxın.

### Siqnallar

Aşağıdakı çox istifadə olunan RS-232 siqnalları və pin strukturları sıralanmışdır.

### 3 simli və 5 simli RS 232

Bütün xüsusiyyətlərin lazım olmadığı tətbiqlərdə, Ötürülən məlumatların (Transmitted Data: TxD), Alınan məlumat (Received Data: RXD) və Ortaq torpaq (Common Ground: Gnd) xətlərindən ibarət olan ən azı 3 simli RS-232 bağlantısı istifadə edilə bilər. Hətta, məlumat axını tək istiqamətlidirsə, iki simli əlaqə (məlumat və torpaq) belə istifadə edilə bilər. Yalnız təchizat hərəkəti nəzarət lazım olduğu hallarda iki istiqamətli məlumata əlavə olaraq RTS və CTS xəttləri də əlavə olunaraq 5 simli versiyası əldə edilir.
**Mirzə Əbdüləli xan Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi oğlu Diba-Təbatəbai** (1870-1938) — ədib, İran məşrutə hərəkatının əleyhdarı.

Həyatı
------

Mirzə Əbdüləli xan Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi oğlu Təbatəbai-Diba 1870-ci ildə Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. Atası Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi Nazimülüləma şəhərin böyük mərtəbəli din xadimlərindən idi. Oğlu Əbdüləliyə əvvəlcə ev, sonra mədrəsə təhsili vermişdi. 

Mirzə Əbdüləli xan sonra Nəcəf şəhərinə yollanmışdı. Burda ünlü molla-müctəhidlərin yanında təhsilini kamilləşdirmişdi. O, bütün elmlərə bələd olduqdan sonra dini işlərlə ilgilənmişdi. İctihad dərəcəsinə yüksəlmişdi. Təbrizdə Məşrutə hərəkatı başlayanda istər-istəməz siyasi işlərə qarışmalı olmuşdu. Qardaşının biri Səttar xanın, digəri şahpərəstlərin başçısı Eynüddövlənin yanında idi. 

Mirzə Əbdüləli xan Diba məşrutəçilər tərəfindən Əbdülməcid mirzə Qovanlı-Qacarın yanına danışıqlara getmişdi. Şeyx Məhəmməd Xiyabani ilə dost idi. 5-ci çağırış İran Milli məclisinə vəkil seçilmişdi. 

Mirzə Əbdüləli xan 1938-cu ildə Tehranda vəfat etdi.

Şəcərəsi
--------

Mirzə Əbdüləli xan ibn Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi ibn Hacı Mirzə Əliəsgər ibn Mirzə Rəfi ibn Mirzə Əbutalib vəzir ibn Mirzə Səlim naibülsədr ibn Mirzə Məhəmmədsəid Mirzə Əli Kəbir ibn Mirzə Rəfi ibn Mir Mütəllib ibn Mir Fəttah ibn Məhəmməd Sədrəddin ibn Məcidəddin ibn Seyid İsmayıl ibn Mir Əli Kəbir (Şah mir) ibn Mir Əbdülvəhhab ibn Seyid Xəlil Əmir Əbdülqəffar ibn Əmir Hacı Seyid İmadəddin ibn Seyid Həsən Fəxrəddin ibn Seyid Məhəmməd Kamaləddin ibn Seyid Həsən ibn Seyid Əli Şəhabəddin ibn Mir Əli İmadəddin ibn Seyid İmad ibn Seyid Əli İmadəddin ibn Məhəmməd Əbülhəsən ibn Seyid Əhməd ibn Abdulla ibn Seyid İsmayıl Dibac ibn Seyid İbrahim əl-Qəmər ibn Həsən əl-Müsənna ibn Hüseyn ibn Əli.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Diba ailəsi, "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2011, №10, səh.52-64.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
**Filikudi** (*lat.* Filicudi) — Tirren dənizində İtaliyaya məxsus, Siciliyanın şimal şərqində yerləşmiş kiçik vulkanik ada. Lipari adalarının daxildir. İnzibati cəhətdən Messina əyalətindəki Lipari bələdiyyəsinə aiddir. Adanın sahəsi 9,45 km², əhalisi 235 nəfərdir (2001). Ən yaxın ada Alikudidir. Filikudidən əxminən 20 km qərbdə yerləşir. Ondan şərqində Salina adası var.

Coğrafiya
---------

Adanın sahəsi 9,49 km²-dir. Adanın ən yüksək nöqtəsi Monte Fossa Felcidir (773 m). 74 m hündürlüyü olan La Kanna qayası adanın sahillərində dənizdə yerləşir. Adada bir neçə kənd var, ən böyüyü Pekorini Mare və Valdciesadır. 1997-ci ildə adanın ərazisinin təxminən dörddə üçü (7 km²) qoruğa çevrilmişdir.

Tarix
-----

Adanın adı "Finikiyalı" mənasını verən yunancada *Phoenicusa*dan törəmişdir. Digər Lipari adaları kimi, burada da neolit dövründə məskunlaşma olmuş, sonra uzun müddət yaşayış olmamışdır. Yunan, Roma və Bizans varlığının izləri mövcuddur.

İqtisadiyyat
------------

Adada balıqçılıqla yanaşı, kənd təsərrüfatı da inkişaf etdirilir, üzüm, zeytun, dənli bitkilər və tərəvəzlər becərilir.

Mənbə
-----

* Adanın saytı
* Filikudi adasının saytı
**Trasimene gölü** — Umbriadakı göl, İtaliyanın ən böyük göllərindən biridir. Maksimum dərinliyi 6,72 m, sahəsi 128 km², maksimum eni 15,5 km-dir.
Eramızdan əvvəl 217-ci ildə Karfagen komandiri Hannibalın Roma qoşunlarını məğlub etdiyi Trasimene döyüşü baş verdi. Döyüş zamanı Roma konsulu Qay Flaminius öldü.Gölün yaxınlığında aqroturizm geniş inkişaf etmişdir. Gölün ortasındakı adada orta əsrlərə aid qala və otelin xarabalıqları var. Qala yerli əhali tərəfindən düşmən basqınları zamanı qorunmaq üçün istifadə olunurdu, onlar adanın ortasında onun divarları arxasında gizlənirdilər. İstehkam nizamsız formalı çoxbucaqlıdır, içərisində təmiz platforma və qala qüllələri var. Hazırda buradan konsert yeri kimi istifadə olunur - yayda perimetrin daxilində səhnə və tamaşaçılar üçün tribunalar yığılır.

Qalereya
--------

* Kastiqlione del Laqodan göl mənzərəsiKastiqlione del Laqodan göl mənzərəsi
* Qala və gölQala və göl
* Eleuteri və arxasında Kastiqlione del LaqoEleuteri və arxasında Kastiqlione del Laqo

İstinadlar
----------

1. ↑  "Water level of Lake Trasimeno since 2003 (in Italian)". 24 February 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 August 2014.
2. ↑  "Montedoglio reservoir connected to Lake Trasimeno (in Italian)". 9 October 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 June 2014.
**Mirzə Əbülhüseyn Mir Fəseh oğlu Cahanşahi** (?-1515) — Hüseyni seyidlərindən, Təbriz şəhərinin kələntəri.

Həyatı
------

İskəndər bəy Münşi onun haqında yazır: "Mirzə Əbdülhüseyn: Mir Fəsihin oğludur. O da hüseyni
seyidlərindən olub, Əmirə Cəfərlə əmioğlanları idilər. Onun anası "Cahanşahi" sülaləsinə xas qadınlardan olduğundan ona Mirzə Əbülhüseyn Cahanşahi deyirdilər. O, Təbriz darüssəltənəsində cahanşahiyyə büqəsinin yaxınlığında yaşayırdı, Müzəffəriyyə kimi məşhur olan və anasından ona qalan həmin büqənin mütəvəllisi idi.

İsgəndər şanlı nəvvabın zamanı və Əmir xan Türkmanın hakimliyi vaxtında Təbriz darüssəltənəsi kəlantəri o idi. Olduqca şanlı və mötəbər adamdı. Rumiyyə istilası zamanı İraqa gəldi, Mir Cəfərin vəfatından sonra möhtəsibül-məmalik oldu və elə həmin günlərdə də axirət evinə getmək üçün əyninə əməl paltarı geyindi".

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Cahanşahi ailəsi, "Soy" tarixi-etnoqrafik dərgi, 2012, №1, səh. 40-42;

İstinadlar
----------

1. ↑  İskəndər bəy Türkmən (Münşi), Tarixi-aləm-arayi-Əbbasi, 1-ci cild və 2-ci cildin yarısı, Tеhran, Əmir Kəbir, 1382 hicri şəmsi. səh.281.
**GoldenEye** – James Bond seriyasından olan və 1995-ci ildə çəkilmiş GoldenEye filmində sonudtrack kimi istifadə edilmiş mahnı. Mahnı tanınmış pop musiqi ifaçısı Tina Törner tərəfindən ifa edilmiş və böyük uğur qazanmışdır.

Mahnının müəllifləri Bono və U2 qrupunun üzvlərindən olan The Edge mahnını xüsusi olaraq Tina Törnerin ifası üçün yazmışlar. Mahnının aranjimanını isə tanınmış ingilis musiqiçisi və produsseri Nellee Hooper öz öhdəsinə götürmüşdür.

GoldenEye Tina Törnerin yaradıcılığında ən uğurlu mahnılardan biri olmuş, həm Avropada, həm də ABŞ – da çox böyük sevgi qazanmışdır. Mahnı UK Singles Chartda onuncu yerə qədər yüksələ bilmiş, bir çox Avropa ölkələrində isə il beşliyə daxil olmağı bacarmışdır.

İlk öncə GoldenEye (Original Motion Picture Soundtrack) albomunda satışa çıxarılan mhnı daha sonra Tina Törnerin 1996 – cı ildə çıxardığı Wildest Dreams albomuna da daxil edilmişdir.

Kompozisiyaları
---------------

CD-Maxi
1. *GoldenEye* (Single Edit) – 3:31
2. *GoldenEye* (A/C Mix) – 4:02
3. *GoldenEye* (Urban A/C Mix By Dave Hall) – 4:58
4. *GoldenEye* (Club Edit By Dave Morales) – 4:25

Digər versiyaları və remixləri
------------------------------

* Soundtrack album version/*Wildest Dreams* album version (U.S.) – 4:43
* Single Edit/*Wildest Dreams* album version (Europe) – 3:31
* A/C Mix – 4:02
* Urban A/C Mix by Dave Hall – 4:58
* Club Edit by David Morales – 4:02
* Morales Club Mix – 10:00
* Morales 007 Dub – 9:37
* Morales Dub Of Bond – 5:36
* Video Edit – 3:20

Xarici keçidlər
---------------

* Klipini izlə
**RPD** (ru: Ручной Пулемёт Дегтярёва (ППД) Ruçnoy Pulemyot Degtyaryova; "Degtyarov Portativ Pulemyotu") Sovet istehsalı olan 7.62 mm-lik yüngül pulemyot növüdür. Silah - Vasili Degtyaryov tərəfindən İkinci Dünya Müharibəsinin sonuna doğru – 1944-cü ildə DP-28-ləri əvəz etmək üçün hazırlanmışdır və əksər manqaların qabaqcıl avtomatik silahı hesab olunurdu.

Lentlə qidalanan silahdır və 7.62x39 mm-lik güllələri daşımaq üçün 75 və ya 100 mərmilik lenti əsasən silahın altına quraşdırılmış dairəvi maqazin içərisində saxlanılır. Silahın effektiv diapazonu istifadə ediləcək müvafiq optik nişangah ilə birlikdə 800 metrə çatsa da, ümumi istifadəsi 500 metrə qədərdir. Silahın boş çəkisi standart bipodu ilə birlikdə 7.4 kq, tam uzunluğu 1037 mm və lülə uzunluğu 520 mm-dir. 1960-cı illərdə RPK və PK ilə əvəz olunsa da, bu gün də bəzi ordu birləşmələri və partizan dəstələri tərəfindən istifadə olunur.

RPD Sovet İttifaqından kənarda Çində Type 56 və Type 56-1, Şimali Koreyada Type 62 adı altında, həmçinin Polşa və Misirdə də lisenziyalı olaraq istehsal olunmuşdur.

Silahın kalibri 7.62 mm, istifadə etdiyi mərminin ölçüsü 7.62x39 mm, işləmə mexanizmi qaz işləmə, arxaya təpməli, atış sürəti dəqiqədə 650-750 mərmi, mərminin çıxış sürəti 735 m/s, silahın ümumi olaraq effektiv mənzili müxtəlif vasitələrdən istifadə edilməklə 100 metrdən 1 kilometrə kimi dəyişir.

RPD yüngül pulemyotunun ümumi görünüşü
RPD istifadə edən Misir əsgəri.
Bir anbarda olan RPD-lər.
**Çeqem çayı** (kab.-çərk. Шэджэм, qaraç.-balk. Чеге́м суу) — Kabarda-Balkariya Respublikasında, Şimali Qafqazda axan çay. Çayın uzunluğu 103 kilometr, hövzəsinin sahəsi isə 931 km²-dir.

Təsviri
-------

Çay mənbəyini Elbrusun şərqindəki Baş Qafqaz silsiləsinin şimal yamacında, Başil buzlaqlarından götürür. Ən yuxarı hissədə, Qara-Auzusu çayı ilə birləşmədən əvvəl, Başil-Auzusu adlanır.

Çay şimal-şərq istiqamətində, Çeqem dərəsi boyunca axır. Düzənliyə çıxan çay, burada Çeqem 1 və Çeqem 2 olmaqla iki kanala bölünür, sonra yenidən birləşərək Baksan çayına tökülür. Çeqem sürətli axan çaydır və xüsusilə yaz aylarında, dağlarda ən güclü qarların sürətli əriməsi nəticəsində çayın suyu bol olur, daşqınlar olur. Bu səbəbdən çay bəzən kənd təsərrüfatına ciddi ziyan vurur. Amma yenə də çayın suyundan bağçılıq təsərrüfatında geniş istifadə olunur. Çeqem çayı sürətli axara malik olduğundan balıqçılıq üçün yaramır. 

Çayın yamacı 30 m-dən çoxdur.

Çay yatağının bir hissəsi (təxminən 3 km) dar bir kanyon ərazisindən axır, çayın əsas gözəlliyi onun kanyonu və Çeqem şəlalələridir. Ancaq ən böyük şəlaləsi (78 m) Abay-Su şəlaləsi Başil-Auzusu qolunda yerləşir və əlçatmaz olduğu üçün turistlər arasında elə də populyar deyil. Çayda bir neçə iri qayalar və daşlar var. Bu səbəbdən çayın suyu tamamilə onların altına girir. Üstəlik çay şəlalələrin bir-birini əvəz etdiyi hissəyə malikdir. Belə ki, 200 metrdən hündürlükdən enən su, tezliklə başqa bir yoxuşa tökülür. 

Çay yay aylarında daima turist və piknik keçirmək istəyən yerli sakinlərin ziyarət etdiyi məkandır. Dalğıc idmanı ilə məşğul olan idmançılar Çeqem çayına tez-tez yürüşlər təşkil edirlər. Üstəlik ekstrim həvəskarları və vəhşi turizmi sevənlərdə çay kənarında tez-tez dincəlməyə gəlirlər.

Su qeydiyyatı məlumatları
-------------------------

Rusiyanın dövlət su reyestrinə görə, Çeqem çayı Qərbi Xəzər hövzəsi bölgəsinə aiddir, çayın su idarəetmə bölməsi Baksandır.

Çeqem çayı hövzəsi Terek və Volqa çayları arasındakı Xəzər dənizi hövzəsinin çaylarına aiddir.

Dövlət su reyestrində çayın su obyektinin kodu 07020000712108200004796-dır.

Qalereya
--------

* Çeqem dərəsiÇeqem dərəsi
* Çeqem çayının rəngiÇeqem çayının rəngi
* Çeqem şəlalələriÇeqem şəlalələri
* Çeqem şəlalələriÇeqem şəlalələri
* Çeqem çayı və Çeqem şəlaləsi
* Dərə (Çeqemin yuxarı axarı) və Başil-Auzusu çayıDərə (Çeqemin yuxarı axarı) və Başil-Auzusu çayı
* Qara-Auzusu dərəsi və çayı, Çeqemin qoluQara-Auzusu dərəsi və çayı, Çeqemin qolu
* Çeqem şəlalələrinin yan görünüşüÇeqem şəlalələrinin yan görünüşü

İstinadlar
----------

1. ↑  "Рәсәй гидротехник ҡоролмалар регистры һәм дәүләт һыу кадастры үҙәге".
2. ↑  "РФ һыу реестры: Чегем 1-се". 2022-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-13.
3. ↑  *Алексей Дмитренко.* "Чегем" (rus). Библиотека Максима Мошкова. 1997. 2022-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-11-01.

Ədəbiyyat
---------

* *Гранильщиков, Юрий Владимирович.* Чегем, Твибер, Безенги. По родным просторам. М.: Физкультура и спорт (издательство). 1986.

Xarici keçidlər
---------------

* Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы Arxivləşdirilib 2015-05-26 at the Wayback Machine
**Sublimasiya**  — psixikanın müdafiə mexanizmi olaraq, daxili gərginliyinin sosial faydalı əməyə istiqamətləndirilməsi vasitəsi ilə çıxarılması.

İlk dəfə Ziqmund Freyd tərəfindən təsvir edilib. Ziqmund Freyd iddia edirdi ki, seksual instinktlərin birbaşa çıxışınının məhdudlaşdırılması nəticəsində, onların başqa fəaliyət növlərinə çevrilməsi baş verir.

İbtidai tayfada Ulu Atanın öz oğullarının seksual həyatını məhdudlaşdılıması nəticəsində, onların çıxış tapa bilməyən seksual enerjisi, başqa sosial faydalı fəaliyyət növlərinə çevrilməyə başlamışdır. Onlarda diqqət, düşüncə, dözümlülük, qavrama və bir çox başqa keyfiyyətlər yaranmışdır.

Təsviri
-------

Ziqmund Freyd, öz nəzəriyyəsinin konsepsiyalarına uyğun olaraq, sublimasiyanı bioloji enerjilərin, xüsusilə də seksual meyllərin, onların birbaşa məqsədlərindən kənarlaşaraq əlverişli sosial məqsədlərə istiqamətlənməsi kimi izah edirdi. O, sublimasiyanı konstruktiv fəaliyyətə və fərdin daxili gərginlikdən azad olmasına xidmət edən müdafiə mexanizmi kimi dəyərləndirirdi. Sublimasiyanın bu cür dəyərləndirilməsi, şəxsiyyətin daxili konfliktlərdən "təmizlənməsinə" yox, onların sosial adaptiv həllininin axtarışına istiqamətlənmiş (əsasən psixoanalizdə) istənilən müalicə zamanı saxlanılır, 

Hal-hazırda sublimasiya termini daha geniş mənada - bütün mənfi impulsların (təbiətindən asılı olmayaraq) yenidən istiqamətləndirilməsi kimi başa düşülür. sublimasiya müxtəlif formalar qazana bilər. Məsələn, cərrahiyə sahəsi ilə məşğul olmaqla sadist arzuları sublimasiya etmək mümküdür. Həmçinin həddәn artıq seksual meylliyini incəsənətə, ilk növbədə ixtiraçılığı istiqamətləndirmək mümkündür Sublimasiya mexanizmi arzuolunmaz, psixikanı zədələyən və neqativ hissləri müxtəlif konstruktiv və tələb olunan fәaliyyәt növlərinə verir.

İstinadlar
----------
**Ələsgər Nurəli oğlu Hüseynov** (10 yanvar 1928, Bakı – 3 may 1976, Bakı) — Azərbaycan memarı, SSRİ və Azərbaycan SSR Dövlət mükafatları laureatı.

Həyatı
------

Ələsgər Nurəli oğlu Hüseynov 1928-ci il yanvar ayının 10-da anadan olmuşdur.

1953-cü ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunu bitirmiş, 1953–1967-ci illərdə "Azərdövlətlayihə" institutunda və Sənaye Tikintisi Nazirliyində müxtəlif vəzifələrdə işləmişdir. 1968–1971-ci illərdə Bakının Baş rəssamı, 1971–1975-ci illərdə Bakı Şəhər İcraiyyə Komitəsinin sədr müavini, 1975–1976-cı illərdə isə Sumqayıt Şəhər Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri olmuşdur. Bakı metrosunun "Qara Qarayev" stansiyasının (1972, Hənifə Ələsgərovla) və s. tikililərin layihələrini vermişdir.

Xidmətlərinə görə keçmiş SSRİ (1972) və Azərbaycan SSR (1976) Dövlət mükafatları, "Oktyabr inqilabı" ordeni və medallarla təltif edilmişdir.

Hüseynov Ələsgər 1976-cı il may ayının 3-də vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Һүсејнов Әләсҝәр Нурәли оғлу // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. X ҹилд: Фрост—Шүштәр. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1987. С. 285.
2. 1 2 3  Hüseynov Ələsgər Nurəli oğlu [Mətn] //Fəxri xiyaban; Heydər Əliyev Fondu.- Bakı, 2007.-S.87.
3. 1 2  ""3 may" Tariximizdə". 2021-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-01.
Krım çölü
**Krım çölü** (*ukr.* Степовий Крим, krımtat. Qırım çölü, Къырым чёлю) — Krım yarımadasının şimal hissəsində, Şərqi Avropada yerləşən fiziki və coğrafi ölkə. Ərzaisinin Krımın təxminən üçdə ikisini tutur. Şimalda Qara dəniz ovalığı, Karkinitsk və Sivaş körfəzi, cənubda Krım dağları, qərbdə Qara dəniz və şərqdə Sivaş körfəzi və Kerç yarımadası ilə həmsərhəddir.

Geoloji quruluş
---------------

Krım çölü İskit platforması ilə əlaqəli hamar bir düzənlikdir və səthindən dəniz neojen və kontinental dördüncü çökünlülərindən ibarətdir. Şimali Krım ovalığı və Mərkəzi Krım düzənliyindən, Tarxankut yüksəkliklərindən ibarətdir. Hündürlüyü 50 m-ə qədər olan sahil qayalıqlarından ibarətdir.

İqlimi
------

Krım çölünün iqlimi uzun və isti yayı və qısa mülayim qışı ilə orta kontinentaldır. Bu cür iqlim şəraiti, Krım çölünün ərazisini işğal edən hava kütlələri üçün praktik olaraq heç bir maneə olmaması ilə əlaqələndirilir. Nəticədə Atlantik okeanından və Arktikadan gələn hava kütlələri həm şimaldan və həm də cənubdan tropik hava axını daxil olur. Krım çölündəki nəm tarazlığı mənfi və nəmin böyük bir qeyri-sabitliyi ilə müşayiət olunur. Bu quraqlıq və quru küləklər kimi meyvə bağlarına və üzüm bağlarına ciddi ziyan vura bilən, bu ölkədə yayılmış taxıl və bostan bitkilərinin məhfinə səbəb olan qısa Krım çaylarının dayazlaşmasına və qurumasına səbəb olan iqlim hadisələrini şərtləndirir. Buna baxmayaraq Krım çölü bərk buğdanın və digər taxıl bitkilərinin ən vacib istehsalçısıdır. 2015-ci ildə Krımın ümumrusiya buğda məhsulundakı payı ümumrusiya göstəricisinin 5 faizinə çatmışdır. Burada istehsal olunan 1,2 milyon tondan təqribən 0,3-ü daxili istehlaka ayrılır, qalan hissəsi ixrac olunur.

Bitki örtüyü
------------

Kənd təsərrüfatı bitkiləri üçün tünd şabalıdı, bəzən qaratorpaq çəmənli otlu və yovşan-dənli çöllər uzanır. Krım çölündə lalə, süsən, çillər, gagea və digər efemerli və efemersiz bitkilər yayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Вести.Ru: Wall Street Journal: Россия бьет по американскому АПК". 2016-02-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-23.
2. ↑  "Урожай пшеницы в Крыму 2015 - Крым - Новости Крыма Sevas.Com". 2016-02-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-23.
**Tadahiro Ayzava** (相沢 忠洋, *Ayzava Tadahiro*?, 21 iyun 1926 – 22 may 1989) – yaponiyalı həvəskar arxeoloq. Yaponiyada ilk paleolitik daş alətləri kəşf etməsinə görə tanınır.

Həyatı
------

Tadahiro Ayzava 1926-cı ildə Yaponiyanın Tokio şəhərində doğulmuşdur. Assosial uşaqlıq keçirən Ayzava qədim artifaktlara maraq göstərmiş, boş vaxtının böyük hissəsini dulusçuluq parçaları və daş alətlər toplamaqla keçirmişdir. O, Akaqi dağının ətrafında ilk insanların nə vaxt məskunlaşdığı ilə maraqlanmışdır.

Ayzava həyatını qazanmaq üçün natto ticarəti ilə məşğul olurdu.

Kəşfləri
--------

Ayzava 1946-cı ilin sentyabrında Qunma prefekturasının Kiryu şəhərində səyyar satıcılıq ilə məşğul olarkən Kasakake qəsəbəsinin İvacuku rayonunda yerləşən, qismən aşınmış və Kanto gilli toprağının bir hissəsi olan qırmızı gil layında obsidian alətlərlə qarşılaşmışdır. Bu dövrdə arxeoloqlar Yaponiyanın insanlar tərəfindən məskunlaşılmasının Comon dövründə baş verdiyini hesab edirdilər.

Ayzava 1949-cu ilin iyulunda həmin bölgədə obsidian ucluq da aşkar etmişdir. O, artıq kifayət qədər dəlili olduğunu düşünərək tokiolu tədqiqatçı Teruya Eyzakaya yaxınlaşmış və onun vasitəsilə Meyci Universitetinin arxeoloqu Çosuke Serizava ilə tanış olmuşdur. Serizava onun tapıntılarını universitetin professoru Sosuke Suqiharaya göstərmiş və onu təəccübləndirmişdir. 1949-cu ilin 11–12 sentyabr tarixlərində İvacukuda baş tutan arxeoloji qazıntı işlərində Serizava, Suqihara və İsamu Okamoto ilə yanaşı, Ayzava da iştirak etmiş və bir neçə ovalşəkilli daş alət aşkarlanmışdır. Ayzava Serizava və Sekiya ilə birlikdə *"Akaqi dağı ətəyində paleolitik alətlər"* adlı hesabat yazmışdır. Bu kəşflər nəticəsində 30.000 il əvvəl Yaponiyada paleolitik mədəniyyətin mövcud olduğu təsdiqlənmişdir.

Ayzava Akaqi dağı bölgəsində paleolitik mədəniyyəti müstəqil şəkildə öyrənməyə davam etmişdir. O, Qonqen, Kiribara, Mitsuya və Masuqata arxeoloji yerlərində tədqiqatlar aparmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Kodansha Encyclopedia of Japan
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  "Kiryu Area Prehistory: Hunting". KIEA (ingiliscə). Archived from the original on 2022-08-28. İstifadə tarixi: 28 avqust 2022.

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). I cild (A–Conso). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 38. ISBN 0-87011-621-5. İstifadə tarixi: 29 avqust 2022.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| CiNii: DA02818502 · GND: 134034309 · ISNI: 0000 0001 1472 4657 · LCCN: nr2006003196 · NDL: 00000774 · SUDOC: 200293583 · VIAF: 50432984 · WorldCat VIAF: 50432984 |

 |
**Ələsgər Əliyev** (*azərb.* Ələsgər Abdulla oğlu Əliyev‎ ; d.1883- ö.1938 )— Azərbaycan jurnalisti.

Həyatı
------

Ələsgər Əliyev 1883-cü ildə anadan olmuşdur. 1898-ci ildə Bakıda rus-tatar məktəbini bitirmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Ələsgər Əliyev məktəbi bitirdikdən sonra "*Kaspi*" mətbəəsində mürəttib şagirdi işləyib. O, Bakıdakı inqilabi hərakatda yaxından iştirak etmişdi. Bakı sosial-demokratlarına qatılan Ə.Əliyev 1902–1903-cü illərdə bolşeviklərin bir sıra intibahnamələrinin çap olunmasında fəallıq göstərmiş, əqidəcə sosial-demokrat kimi formalaşmışdı. 1903-cü ildə Bakıda keçirilən məşhur iyul tətilinin iştirakçılarından biri də odur.

1904-cü ildən başlayaraq Əliyev Bakıda və onun ətraf rayonlarında müəllimliklə məşğul olmuşdur. Müəllimlik fəaliyyəti dövründə bir sıra qəzet və jurnallarda məqalələrlə çıxış etmişdir. O dövrdə Peterburqda çıxan "*Ülfət*" qəzetində, Kazanda çıxan "*Vaxt*" qəzetində onun bir sıra yazıları, publisistik qeydləri işıq üzü görmüşdür.

### "*Bəhlul*" jurnalında fəaliyyəti

Ələsgər Əliyev 19 may 1907-ci ildə Bakıda nəşrə başlayan "Bəhlul" satirik jurnalının redaktoru olmuşdur. Jurnalın cəmi 9 sayı (1907-ci il 4 noyabradək) işıq üzü görüb. Mirzə Ələkbər Sabirin bir neçə şeiri (Bəhlul Danəndə haqqında) ilk dəfə bu dərgidə dərc olunub.

### 1907-ci ildən sonrakı fəaliyyəti

1908-ci ildə inqilabi fəaliyyətinə görə, bolşevizmi yaydığına görə Əliyev həbs
edilib Həştərxana göndərilmişdir. Həştərxanda da o, jurnalistlik fəaliyyətin davam etdirmiş, yerli mətbuatda çıxış etmişdir. 1917-ci ildə Moskvada partiyaya daxil olmuş, 1917-1918-ci illərdə ağqvardiyaçılara qarşı Qızıl Ordu sıralarında vuruşmuşdur.

1918-ci ildə Həştərxana qayıdaraq Dadaş Bünyadzadənin redaktlorluğu ilə çıxan "*Tartış*" qəzetində (tatar dilində çıxan partiya qəzeti) əməkdaşlıq etmişdir. Həmin il inqilabi fəaliyyət zamanında ingilis müdaxiləçiləri tərəfindən tutulmuş və Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulan günədək Bakıda həbsxanada qalmışdır.
Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra o, bir sıra partiya və sovet təşkilatlarında dövlət işi ilə məşğul olmuşdur. Ələsgər Əliyev 1938-ci ildə vəfat etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Molla Nəsrəddin (jurnal)
* Rəhbər (jurnal)

Mənbə
-----

* Vəliyev Akif Abdüləzim oğlu (Aşırlı). "Azərbaycan mətbuatı tarixi" (1875-1920), Bakı "Elm və Təhsil", 2009, 172 səh.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-05-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-27.
2. 1 2 3 4 5  "Şahverdiyev A.B. Azərbaycan mətbuatı tarixi. "Təhsil" nəşriyyatı, 2006 - 248 səh" (PDF). 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-07-06.

Xarici keçidlər
---------------

* O taylı - bu taylı tariximiz ; Xronoqraf Arxivləşdirilib 2018-01-18 at the Wayback Machine
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Adil Bağırov.

**Adil Bağırov** — "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuş alim, ABŞ Azərbaycanlıları Şəbəkəsinin (USAN) baş direktoru.

Həyatı
------

Adil Bağırov 1978-ci il aprelin 23-də Bakı şəhərində anadan olub. 1999-cu ildə Cənubi Kaliforniya Universitetini bitirərək, beynəlxalq munasibətlər və biznesin təşkili ixtisasına yiyələnib. 2002-ci il noyabr ayında "Beynəlxalq münasibətlərin və dünya siyasətinin qloballaşmasında internet faktoru" mövzusuna dair dissertasiya müdafiə edərək siyasi elmlər namizədi alimlik dərəcəsi alıb. 2011-ci ildə Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunda "Rusiya-Amerika münasibətlərində və dünya siyasətində neft-qaz faktoru" mövzusunda dissertasiya müdafiə edib və siyasi elmlər doktoru alimlik dərəcəsi alıb. 2001-2006-cı illərdə konqresmen Kurt Veldonun xüsusi müşaviri və ABŞ-nin Numayəndələr Palatasının Azərbaycan İcmasının Konqresində məsləhətçi olub. 2004-cu ildən Ümumdünya Enerji Strategiyasının Beynəlxalq İşlər üzrə vitse-prezidentidir. 2009-cu ildən ABŞ-də qeyri-hökumət təşkilatı olan Qarabağ Fondunun İdarə Heyətinin sədri və həmtəsisçisidir. 2007-ci ildən ABŞ Azərbaycanlılar Şəbəkəsi(USAN) qeyri-hökumət təşkilatının direktorudur. 2008-ci ildə isə ABŞ-Türkiyə Şəbəkəsi(USTN) qeyri-hökumət təşkilatının baş direktoru və həmtəsisçisidir. Hazırda ABŞ-nin Vaşinqton şəhərində yaşayır. 50-dən artıq elmi məqalənin müəllifidir. 15-dən çox elmi konfransda çıxış edərək,dünya ictimaiyyətinin diqqətini müasir dövrün aktual problemlərinə, o cümlədən Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə cəlb etməyə çalışıb. Azərbaycan diasporunun ən nüfuzlu təşkilatlarından biri olan ABŞ Azərbaycanlıları Şəbəkəsinin (USAN) baş direktorudur.

Mükafatları
-----------

2011-ci il iyulun 4-də Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə xalqlar arasında dostluğun mohkəmləndirilməsi və Azərbaycan diasporunun inkişafı sahəsindəki xidmətlərinə gorə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunub.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Azərbaycan dövləti tərəfindən təltif edilən diaspor nümayəndələri" (az.). olaylar.az. 18.03.2013 17:53. 2014-08-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-01.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Ələsgərli.

**Ələsgər Ələsgərli** (1968, Quba) — "XXI əsr Türkiyə İnstitutu"nun Rusiya-Slavyan Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri, Karabük Universitetinin İqtisadiyyat və İdarə Elmləri Fakültəsinin Beynəlxalq Münasibətlər kafedrasının sədri, professor

Həyatı
------

Ələskər Ələskərli 1968-ci ildə Quba rayonunun Alpan kəndində anadan olub.

1986-1993-cü illərdə Azərbaycan Texniki Universitetində, 1993-1997-ci illərdə isə Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsində təhsil alıb. 2000-ci ildə Mərmərə Universitetində ümumi dövlət hüququ sahəsində magistr dərəcəsinə yiyələnib. 2006-cı ildə Ankara Universitetində "Postsovet ölkələrində siyasi rejim dəyişmələri" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib.

1987-89-cu illərdə Cənubi Qafqaz (Zaqafqaziya) Hərbi Dairəsində hərbi xidmətdə olub. 1992-ci ildə Qarabağdakı döyüş əməliyyatlarında iştirak edib.

Rusiya, Mərkəzi Asiya, Qafqaz, habelə türk dünyası ilə bağlı araşdırma və məqalələri Türkiyənin elmi və strateji analiz məcmuələrində dərc edilir.

2021-ci ildə professor adına layiq görülüb.

Mükafatlar
----------

Dünyada mövcud olan konstitusiyaların türkcəyə tərcümə etməsi səbəbi ilə Əli Əsgərə 2019-cu ildə Hüquq Ensiklopediyası

Özəl Mükafatı verilmişdir.

Mənbə
-----

* EKSPERT: "PROSES NORMAL ŞƏRTLƏRDƏ DAVAM ETSƏ, AKP TƏKBAŞINA HÖKUMƏT QURA BİLƏCƏK"[*ölü keçid*]
* istifadə tarixi 03.08.2021
* istifadə tarixi 03.08.2021
* istifadə tarixi 03.08.2021