recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Nemət Abbasəli oğlu Qasımov** (27 yanvar 1940, Didivar, Naxçıvan rayonu) — professor, ABŞ-nin İllinoys EA-nın həqiqi üzvü (1986), Azərbaycan Respublikasının "Əməkdar elm xadimi".

Həyatı
------

1940-cı il yanvar ayının 27-də Naxçıvan MR-nın Babək rayonunun Didivar kəndində anadan olmuşdur. Nemət Qasımov 2016-cı il dekabr ayının 16-da vəfat etmişdir.

1963-cü ildə ADU-nun (indiki BDU) biologiya fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1963-1966-cı
illərdə ADU-nun Bitki fiziologiyası kafedrasının aspirantı olmuş, 1967-ci ildə namizədlik, 1975-ci ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmiş, 1980-ci ildə professor elmi adı almışdır.

N.Qasımov xlorionunun bitkiyə daxil olmasının kinetik qanunauyğunluqları və bitkilərin duzla intoksikasiyasının "Enerji aclığı" konsepsiyasının müəllifidir və bu barədə 1975-ci ildə Sankt-Peterburqda keçirilən XII Beynəlxalq Botanika konqresində məruzə ilə keçmiş SSRİ-ni təmsil etmişdir.1967-1970-ci illərdə Azərbaycan EA-nın Botanika İnstitutunda elmi işçi,1978-1988-ci illərdə ADU-nun Biologiya fakültəsinin dekanı, sonralar Bitki fiziologiyası kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır.

N.A.Qasımov 1986-cı ildə ABŞ-nin İllinoys EA-nın həqiqi üzvü seçilmişdir.1991-ci ildə ABŞ-nin Şimali İllinoys Universitetinə dəvət olunmuşdur.Həmin universitetdə 40 gün müddətində elmi-pedaqoji ezamiyyətdə olmuş, müəllim və tələbələrlə görüşlər keçirmiş, universitetin elmi seminarlarında "Duz tənəffüsü" mövzusunda geniş məruzə ilə çıxış etmişdir. Onun Türkiyə, Rusiya, Bolqarıstan,Qazaxıstan, Ukrayna, Özbəkistan və digər ölkələrdə 100-dən çox elmi əsəri,dərslik və monoqrafiyaları çap edilmişdir.

N.Qasımov 7 dissertasiya işinə elmi rəhbərlik etmiş, onlarla dissertasiya işinin rəsmi opponenti, BDU-nun və biologiya fakültəsinin Elmi Şuralarının,"Bakı Universitetinin Xəbərləri" elmi jurnalının redaksiya heyətinin üzvü olmuşdur.1998-ci ildən İngiltərə-Kembric Beynəlxalq Bioqrafiya Mərkəzinin Direktorunun Avropa üzrə və ABŞ Bioqrafiya İnstitutunun səlahiyyətli nümayəndəsi olmuşdur.

Mükafatları
-----------

* 1997-ci ildə Professor N.Qasımov "XX əsrin 2000 görkəmli adamı" diplomu və gümüş medalı
* 1998-ci ildə ABŞ Bioqrafiya İnstitutu tərəfindən "Qızıl heykəl"
* İngiltərə-Kembric Beynəlxalq Bioqrafiya Mərkəzi tərəfindən "Qızıl ulduz" (1998)
* Kembric BBM Avropa üzrə Baş Direktorunun (1998) və ABŞ Bioqrafiya İnstititunun səlahiyyətli nümayəndəsinin diplomu və gümüş medalı (1999) ilə təltif edilmişdir.
* 2000-ci ildə Professor N.A.Qasımov Azərbaycan Respublikasının "Əməkdar elm xadimi" fəxri adına layiq görülmüş
* 2009-cu ildə Azərbaycanda təhsilin və elmin inkişafındakı xidmətlərinə görə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir.
**Asqı** — nəqliyyat maşınlarında hərəkətetdirici orqanları (təkər, vərdənə, xizək) maşının gövdəsi ilə birləşdirən mexanizm və detallar sistemi. Asqı həmçi
nin yolun kələ-kötürlüyündən maşına ötürülən dinamiki yükləri azaldır, maşının dartıcı keyfiyyətini yaxşılaşdırır, rəqs və titrəyişləri söndürür, hərəkət prosesində kuzanın vəziyyətini nizamlayır və eyni zamanda maşının dinamikliyini artırır.

Tarixçə: Asqı,(Pnevma) ilk dəfə Mersedes Benz tərəfindən 1998 ci ildə icad edilmiş və S-Class modelində istifadə edilmişdir

Əsas xarakteriskası
-------------------

Mercedes-Benz W123 avtomobilinin qabaq asqısı
Asqılar sərt, yarım sərt və yumşaq olur.

* *S ə r t* asqılarda dayaq (hərəkətverici) elementlərinin oxları maşının gövdəsinə birbaşa, aralıq hərəkətli elementlər olmadan bərkidilir. Belə asqılar hərəkət sürəti 3–4 km/saat dan çox olmayan tırtıllı qaldırıcı kranlarda, ekskavatorlarda, torfyığan kombaynlarda və s. tətbiq edilir.
* *Y a r ı m s ə r t* asqılar əksər traktorlarda istifadə olunur. Onların dayaq elementləri xüsusi çərçivədə (zəncirli arabacıq) quraşdırılır və adətən, maşının gövdəsinə arxa tərəfdən oynaqla, qabaq tərəfdən, yaxud hər iki tərəfdən isə elastik elementlə (məs. ressorla)birləşdirilir.
* *Y u m ş a q* (elastik elementləri olan) asqılar avtomobil və digər sürətli maşınlarda, bir sıra traktorlarda tətbiq edilir və böyük potensial enerji ehtiyatına malik olur.

Avtomobil asqıları elastiklik xarakteristikasına görə *sabit*, *dəyişən* və *artan sərtlikli*, qüvvə və momentlərin ötürülmə üsuluna görə *ressorlu*, *ştanqlı* və *lingli* (bir və iki), istiqamətləndirici quruluşun tipinə görə *asılı* (əlahiddə, balansirli) və *sərbəst* (asılı olmayan), elastik elementin tipinə görə *metal* (ressor, spiral yay, torsion və kombinəedilmiş) və *qeyri-metal* (pnevmatik, hidropnevmatik, rezin və kombinəedilmiş), rəqssöndürücü quruluşun (amortizatorun) tipinə görə *lingli* (mexaniki, hidravliki) və *teleskop şəkilli* (bir və iki borulu) və s. olur. Dəmiryol nəqliyyat hərəkət vasitələrinin (lokomotiv, vaqon) asqıları əksər hallarda ressorlu olur. Bu tip asqılar ressorları, yayları, vərəqssöndürücüləri (hidravlik və friksion dempferləri) özündə birləşdirir.

Həmçinin bax
------------

* Maşın hissələri

Mənbə
-----

Asqı // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 2-ci cild: Argentina – Babilik (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2010. səh. 125–126. ISBN 978-9952-441-05-5.
**Ası şəlaləsi** (başq. Абҙан шарлауығы, Асы шарлауығы) — Başqırdıstan ərazisindən axan İnzer çayı üzərində yerləşən şəlalə. İnzibati cəhətdən Arxangel rayonu əraszisində yerləşir. 1965-ci ildə təbiət abidəsi elan edilmişdir. Şəlalənin hündürlüyü 6 metrdire. Turistik və elmi əhəmiyyət daşıyır
Üzən daş qayası karbonatlı suxurlardan təşkil olunmuşdir. Üzəri mamırla örtülüdür. Bəti çatlarında ağaclar bitmişdir. İnzer çayı onun cənub hissəsindən axır.

Yaxınlıqda Abzan və Ası kəndləri yerləşir.

Adı
---

Abzan şəlaləsi — şəlalənin Abzan kəndinə yaxın olması səbəbindən bu cür adlandırılır.

Ası şəlaləsi — şəlalənin Ası kəndinə yaxın olması səbəbindən bu cür adlandırılır

Ası güzgü şəlaləsi — şəlalənin güzgü effekti meydana gətirməsi səbəbindən bu cür adlanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Конференции :: Институт геологии Уфимского научного центра РАН". 2017-04-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-02.

Mənbə
-----

* 
* 
* Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine фото
* Описание и фото водопада
* başqırdıstan Respublikasının şəlalələri Arxivləşdirilib 2019-10-07 at the Wayback Machine
**Ərəb Universitetləri Assosiasiyası** (*ərəb.* إتحاد الجامعات العربية‎) və ya **Ərəb Universitetləri Birliyi** (*ərəb.* تحاد الجامعات العربية‎), qısaca: **AArU** — Ərəb Dövlətləri Liqası çərçivəsində fəaliyyət göstərən ərəb ölkələri universitetlərinin birliyi. Bu qurum müstəqil hüquqi xarakter daşıyır qeyri-hökumət təşkilatıdır. Mənzil-qərargahı İordaniyanın paytaxtı Əmman şəhərində yerləşir.

Tarixi
------

Bu təşkilat Ərəb Dövlətləri Liqası tərəfindən 1964-cü ildə yaradılmışdır. Həmin vaxt müvəqqəti Baş Katiblik Misirin paytaxtı Qahirə şəhərində təşkil edilmişdir. 1969-cu ildən isə təşkilata daimi Baş Katib təyin edilmişdir. Hazırda daimi mənzil-qərargahı 1984-cü ildən bəri İordaniya Haşimilər Krallığının paytaxtı Əmman şəhərində yerləşir. Başlıca orqanı Baş Assambleyadır. Baş katibi Sultan əbu-Orabi əl-Ədvandır.

Məqsədi
-------

Təşkilatın əsas məqsədi ərəb dünyasında ali təhsili dəstəkləmək və müvafiq ölkələrin ali məktəbləri arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsidir.

Üzvləri
-------

Üzvləri arasındakı ali məktəblərdən ikisi ərəb ölkələrinin təmsilçisi deyil:

* Danimarka Danimarka Ərəb Akademiyası;
* Niderland Niderland Alhuraa Universiteti.

Digər üzvlər ərəb ölkələrinin təmsilçisidir. Hələ 1964-cü ildə təşkilat yaradılarkən bütün ərəb ölkələrindəki ali məktəblərin sayı 20-dən az idi. Hazırda isə 22 ərəb ölkəsindən 280 ali məktəb Assosiasiyanın üzvüdür:

* Əlcəzair Əlcəzair
* Bəhreyn Bəhreyn
* Misir Misir
* İraq İraq
* İordaniya İordaniya
* Küveyt Küveyt
* Livan Livan
* Liviya Liviya
* Mavritaniya Mavritaniya
* Mərakeş Mərakeş
* Oman Oman
* Fələstin Fələstin
* Qətər Qətər
* Səudiyyə Ərəbistanı Səudiyyə Ərəbistanı
* Somali Somali
* Sudan Sudan
* Suriya Suriya
* Tunis Tunis
* Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri BƏƏ
* Yəmən Yəmən

İstinadlar
----------

1. ↑  "Association of Arab Universities (AARU)". Ngo-db.unesco.org. September 7, 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: January 26, 2015.
2. ↑  "AARU Members". 2022-03-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-01.
3. ↑  "aaru.edu.jo". 2022-05-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-01.

Xarici keçidlər
---------------

* aaru.edu.jo — Ərəb Universitetləri Assosiasiyasının rəsmi saytı
Bərəkətli Hilalın böyüklüyünü göstərən xəritə
İraqda  Fərat Çayı .
**Bərəkətli Hilal**(İngiliscə:Fertile Crescent ),Orta Şərqdə, Qərb və Orta Şərq sivilizasiyalarının doğulduğu bölgədir.Termini ilk dəfə ABŞli şərqşünas və arxeoloq ​​Ceymz Henri Breasted istifadə etmişdir.

Bərəkətli Hilal, qışları yağışlı, yayları quraq keçən Aralıq dənizi iqliminin suveren olduğu, aypara formasında, olduqca bitək bir sahədən ibarətdir.Cənubda Ərəbistanı çölü ilə şimalda Şərqi Anadolu dağlıq bölgəsi arasında yer alır.Köhnə Babil torpaqları ilə dərhal yaxınındakı Elamdan (bu gün İranın cənub-qərbi) Dəclə və Fərat çayları ilə Assuriyatorpaqlarına qədər uzanır.Zaqros dağlarından, qərbdə Suriya üzərindən Aralıq dənizinə, cənub istiqamətində də Fələstinin cənubuna qədər olan torpaqları əhatə edir.Misirin Nil vadisini də bu bölgə içinə soxanlar vardır; çünki buradakı Sina çölü, Mesopotamiya və Suriyada davamlılığı pozan digər çöllərdən daha böyük deyildir.Bölgədə yaxşı məhsul ala bilmək, hətta əkinçilik edə bilmək üçün suvarma zəruridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Columbia Encyclopedia. Columbia University Press. 2008. http://education.yahoo.com/reference/encyclopedia/entry/FertileC. Retrieved 2008-09-23". 2007-05-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-10-27.

Qaynaqlar
---------

* İngiliscə vikipediya

Xarici keçidlər
---------------

* *Ancient Fertile Crescent Almost Gone, Satellite Images Show* - from National Geographic News, May 18, 2001


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Coğrafiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Qıllı zəlilər**  (*lat.*  Acanyhobdellıda) — Zəli sinfinə aid dəstə

Haqqında
--------

Bu dəstənin *Acanyhobdellıda* fəsiləsindən olan ancaq bir nümayəndəsi var Qıllı zəli *(Acanthobdella peledina)* növünün bədəni 30 buğumdan ibarət olub, ön sormacı yoxdur.  Bədənin ön tərəfindəki 5 buğum hər tərəfdən iki cüt qıllara malikdir. Qıllı zəli pirimitiv quruluşlu qədim forma olub, ikinci bədən boşluğuna və qan-damar sisteminə malikdir. Bu növ Fillandiya göllərində, Oneqa göllərində, Yenisey çayında və Kola yarımadasında müxtəlif su hövzələrində rast gəlinir. Qıllı zəlilər qızılbalıqlarda parazitlik edirlər.

Mənbə
-----

**B.İ.Ağayev, Z.A.Zeynalova. Onurğasızlar zoologiyası.** Bakı , «Təhsil» 2008 , 568 səh

Həmçinin bax
------------

* Zəli
* Tibb zəlisi

Xarici keçidlər
---------------

ANNELIDA CLASSIFICATION

İstinadlar
----------

1. ↑  Dogel, Onurğasızlar zoologiyası, Bakı-2007, səh.233
2. ↑  B.İ.Ağayev, Z.A.Zeynalova. Onurğasızlar zoologiyası. Bakı, «Təhsil» 2008 , 568 səh
**Asveya gölü** (lit. Asveja) və ya Dubinqyu (lit. Dubingių ežeras) — Litvanın şimal-şərqində, Belarusla sərhədə yaxın ərazidə yerləşir. İnzibati baxımdan Litvanın Moletski, Şvençeyski və Vilnyus rayonları ərazisində yerləşir. Göl dəniz səviyyəsindən 138 metr hündürlüyə malikdir. Sahəsi isə 9,78 km²-dir. Gölün uzunluğu 29.7 km-dir ki, bu göstərici ilə Litvanın ən uzun gölü statusunu daşıyır. Şimal-qərb sahillərindən cənub-şərq sahilinə qədər məsafə 21,9 km bərabərdir. Göl uzunluğun nisbətdə olduqca ensizdir. Onun eni cəmi 880 metrdir. 

Litvanın üçüncü ən dərin gölüdür. Onun dərinliyi 50,2 metr təşkil edir. Gölün orta dərinliyi isə 14.7 metrə bərabərdir. Göl daxilində 6 ada vardır. Onların ümüumi sahəsi 4.4 ha bərabərdir. Göl daxilində ən böyük adaları Dubinqyu və Jonėnųdur. Gölün ikinci adı olan Dübinqyu onun eyni adlı adasında yerləşən qala ilə əlaqədardır. Dubimnqyu şəhəri gölün sahilində yerləşir. Şəhər məşhur turistik ərazidir.

Sahil xətti düz formalı deyildir. Əsasən dalğavari formaya malikdir. Sahil xəttinin uzunluğu 72,5 km-dir. Sahilləri yüksəkdir. Əsasən qumdan təşkil olunmuşdur. Ətrafı sıx ağaclarla ilə örtülüdür.

Göl buzlağın ekzarasiya fəaliyyəti nəticəsində meydana gəlmişdir. Belə göllər çaylara bənzəyir. Əsasən uzunsov, dar və dərin olurlar. Göl ətrafı ərazilərdə 1992-ci ildə Asveya Regional Parkı təşkil edilmişdir.

1934-cü ildə göl üzərində bir körpü inşa edilmişdir. Prezident Antanas Smetona Litvada bir gölün üzərindəki ilk körpünün açılışına qatılmışdır. Körpü uzunluğu 84 metrdir. Bu nöqtədə gölün dərinli 15 metrə çatır.

* Asveya gölüAsveya gölü
* KörpüKörpü
*

Mənbə
-----

* Göl haqqında sayt Arxivləşdirilib 2020-02-16 at the Wayback Machine
* Dubinqyu mərkəzi
**Avropa qar çöl siçanı** (lat. *Chionomys nivalis*) - (Rodentia) dəstəsindan, az təhlükə altındadır, mühafizəyə baxımlı məməli növü.

Təsviri
-------

Bədənin uzunluğu 130 - 150 mm, quyruq uzunluğu 60 - 70 mm (orta hesabla quyruq bədənin 50%-ni təşkil edir), yuxarı azı dişlərinin uzunluğu 5.5 — 7.6 mm, aşağı 5.6 — 7.6 mm. M1- 2.5 — 3.05 — 3.4 mm. M3 qısalmışdır. M1 nisbətən uzundur. Rəngi boz-küldən açıq rəng arasında dəyişir. Üst tərəfinin rəngi tünd, tükləri nisbətən coddur. Quyruğun üst hissəsi açıq olub, birrənglidir.

Yayılması
---------

Qafqaz və ona bitişik Asiya sahəsi ilə məhdudlaşmışdır. Avropanın dağlıq hissəsində və Kopet dağında yayılmışdır. Azərbaycanda iki təcrid olunmuş populyasiyası vardır: Kiçik Qafqaz və Talış.

Həyat tərzi
-----------

Dağ-çöl, subalp, alp qurşaqlarının qaya, bataqlıqlaşmış çəmən və daş qayaları hissələrində yayılmışdır. Kiçik Qafqaz dağlarında d.s-dən 1500-1600 m hündürlüklərdə, Talış dağlarında isə 1300 m-dən başlayaraq, ən hündür zirvəliklərə qədər rast gəlinir. Bəzi yerlərdə aşağı sərhəddi d.s-dən 900 m-ə qədər aşağı enir.

Azalma səbəbi
-------------

Təbii və antropogen amillər nəticəsində biotopların dəyişkənliyə uğraması bu növün yayıldığı ərazilərdən yaylaq və istirahət yeri kimi istifadə olunması.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
--------------------------------------

İUCN siyahısına salınmışdır. Mühafizəsi müəyyən olunmayıb.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
------------------------------------------

Ekologiyası öyrənilmədiyinə görə qorunma tədbirləri hələ hazırlanmamışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.
2. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q282660
* Wikispecies: Chionomys nivalis
* ADW: Chionomys\_nivalis
* EoL: 1179601
* EUNIS: 11259
* Fauna Europaea: 305605
* Fauna Europaea (new): 014d7a9c-c118-4288-ac85-7b3178a33b16
* Fossilworks: 104942
* GBIF: 2438162
* iNaturalist: 45459
* IRMNG: 11238667
* ITIS: 632823
* IUCN: 4659
* MSW: 13000187
* NBN: NHMSYS0020774284
* NCBI: 269649

 |
**Sibir şişmeyvəsi** (*lat.* Phlojodicarpus sibiricus) — bitkilər aləminin çətirçiçəklilər dəstəsinin çətirkimilər fəsiləsinin şişmeyvə cinsinə aid bitki növü.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Yeraltı orqanları qısa, şaquli, çoxsaylı kökümsov və mil köklərə malik olmaqla, uzunluğu 15-25 (50) sm-ə bərabərdir. Gövdəsinin hündürlüyü 15-70 sm, sadə və ya budaqlanan, qabırğalı, çılpaq və qısa tükcüklüdür. Kök üstündə olan yarpaqları çoxsaylı, lələkvari 3 bölümlü, göyümtül-yaşıl rənglidir. Yarpaq lövhəcikləri uzunsov-yumurtaşəkilli və ya yumurtaşəkilli olub, uzunluğu 5-30 sm, eni isə 2-10 sm olub, xətti-neştərşəkilli və itiucludur. Gövdə yarpaqları olduqca az, (2-4 ədəd) əksəriyyəti kiçik, güclü genişlənmiş və uzunsov qınlı olub, bənövşəyi rənglidir. Mürəkkəb çətir çiçək qrupuna malik olmaqla, 10-25 şüadan ibarətdir. Yarpaqları nisbətən burulan olmaqla, 5-8 ədəd, erkən tökülən, ağımtıl-pərdəli və xətti-neştərvaridir. Ləçəkləri ağ rəngli olub, uzunluğu 1,5-2,0 mm-dir. Meyvələri uzun yumurtavari, uzunluğu 6-8 (10) mm, çılpaq və ya tükcüklüdür.

Dağ-bozqır bitkisi olduğundan, dağlıq ərazilərində, yamaclarda, şabalıd meşəliklərində və çınqıllı torpaqlarda rast gəlinir.

İyun-sentyabr aylarında kökümsovu və kökü külünglə qazılıb çıxarılmaqla toplanılır. Bu işi ehtiyatla etmək lazımdır ki, bitkinin yeraltı hissələri məhv olmadan bərpa ola bilsin. Böyümə və ya meyvə yetişmə dövründə çoxillik ot bitkisi olan Sibir şişmeyvəsinin kökümsovu və kökü xammal olaraq toplanılır və keyfiyyətli dərman bitkisi kimi istifadə edilir. Xammal kölgəli yerlərdə sərilməli, yaxşı ventiliyasiyalı çardax, naveslərdə gündə 2-3 dəfə çevrilməli və ya quruducu şkafda qurudulmalıdır.

Sındırılmış kökümsov və kökləri sarımtıl-ağ rəngli olur. Aromatlı, dadı əvvəlcə şirin, sonra isə acı ədviyyəli olur.

Havası dəyişilən, yerlərdə 15kq kisələrdə saxlanılır (5 il).

Tərkibi və təsiri
-----------------

Meyvələrinin tərkibində piranokumarinlər: dihidrosamidin və visnadin vardır.

Spazmolotik, vazomator dərmandır. Tərkibindəki piranokumarinin təsiri spazmolotik olmaqla periferik qan damarlarına genişləndirici təsir edir.

Bitkinin kökümsov və kökündən floverin alınır. Floverin adlanan bu maddə spazmolotik təbiətli olub, qeyri-spesifik angiospazm və müxtəlif etiologiyalı endoarteritlərdə istifadə edilir. Həb şəklində 0,05 q dozada buraxılır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q12845724
* Wikispecies: Phlojodicarpus sibiricus
* FoC: 200015756
* GBIF: 6027150
* GRIN: 406723
* iNaturalist: 779086
* IPNI: 846577-1
* NCBI: 2893997
* Plant List: kew-2403677
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:846577-1
* Tropicos: 1703033
* WFO: wfo-0000391819

 |
**Siboneylər** — Xristofor Kolumbdan əvvəlki dövrdə Karib dənizinin Böyük Antil adalarında yaşayan xalq.

Onlar tainonun qərbində yaşayırdılar və onlarla düşmənçilik edirdilər, lakin onlarla əlaqəli bir dildə danışırdılar. Əvvəllər tarixçilər siboneyləri mədəniyyət baxımından taino və siboneylərdən fərqli olan, Antil adalarının ifrat qərbində yaşayan quanahatabeylər ilə qarışdırırdılar. Siboneylərin mənşəyi müəyyən edilməmişdir. Bəzi alimlər onların indiki Kolumbiya və Venesueladan olan aravakadilli miqrantlar dalğasının bir hissəsi olduğunu təklif edirlər. Burada Mərkəzi Amerika mədəniyyətlərinin təsiri də istisna edilmir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Mitochondrial DNA from pre-Columbian Ciboneys from Cuba and the prehistoric colonization of the Caribbean — Lalueza-Fox — 2003 — American Journal of Physical Anthropology[*ölü keçid*]

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Encyclopædia Britannica, vol. 3, p.313: *«Ciboney»* and p. 773: *«Cuba (History)»*. Chicago, 1989.
"***Astronomiçeskiy jurnal***" (*rus.* Астрономический журнал; mənası – "*Atomik jurnal*") — Rusiya aylıq elmi jurnalı. Bu jurnal öz nəşr səylərini astronomik mövzularla bağlı orijinal tədqiqata yönəltməyə meyllidir. Xronikalar, beynəlxalq konfransların materialları və kitab icmalı kimi digər hesabat növləri də daxildir. 1924-cü ildə əsası qoyulmuş, Sovet İttifaqı dövründə ən görkəmli astronomiya jurnalı kimi təsvir edilmişdir. Əvvəlcə çap versiyası, həm də onlayn mövcuddur. Baş redaktor Aleksandr Noyarçuk olmuşdur.

Əhatə dairəsi
-------------

jurnalın maraq dairəsi olan astronomiya öz əhatə dairəsinə astronomiyanın alt mövzularını daxildir. Bunlar ulduz astronomiyası, göy mexanikası, radioastronomiya, Günəş fizikası, planet astrofizikası, astrofizika nəzəriyyəsi və müşahidə yolu ilə astrofizika elmidir. Həmçinin, bura astronomiya və cihazların üsulları daxildir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Astronomy Reports.* "Overview – General info". MAIK Nauka/Interperiodica. July 2010. 2007-08-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-07-04.
2. ↑  *Astronomy Reports.* "Table of Contents". MAIK Nauka/Interperiodica. July 2010. 2007-07-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-07-03.

Xarici keçidlər
---------------

* *Boyarchuk, Alexander A.; Editor-in-Chief.* "Astronomicheskii Zhurnal". Astronomicheskiĭ Zhurnal. Moscow, Russia: MAIK Nauka/Interperiodica. July 2010. ISSN 0004-6299. 2016-03-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-07-03. ([[:Category:|link]])[[Category:]]
**Bəsirətül-ətfal** - 

Rəşid bəy Əfəndizadə bir neçə dərslik müəllifidir. Bu dərsliklərdən biri 1898-ci ildə İstanbulda Azərbaycan dilində nəşr olunan "Uşaq bağçasi" haqqında ədəbi və elmi ictimaiyyətə məqalələrimizin birində ətraflı məlumat vermişdik. R.Əfəndizadənin İstanbulda çap olunmuş daha bir dərsliyi də vardır. Bu dərsliyin adı "Bəsirətül-ətfal"dır. "Bəsirət" ərəb mənşəli sözdür, "gözüaçıqlılıq, dərrakəlilik" kimi tərcümə olunur. "Ətfal" da ərəb mənşəlidir, "tifil" (uşaq) sözünün cəmidir. Deməli, "Bəsirətül-ətfal"ı "Uşaqların gözüaçıqlığı, dərrakəliliyi "kimi tərcümə etmək lazımdır. 

Bu yazımız R.Əfəndizadənin İstanbulda çap olunmuş daha bir dərsliyi haqqındadır.

R.Əfəndizadənin bu adda ilk dərsliyi 1901-ci ildə Bakıda çap olunub.
XX əsrin əvvəllərində R.Əfəndizadə xalqa və onun məktəbli övladlarına öz sözünü yenə də dərslik vasitəsilə söyləmək qərarına gəlib. O, 1901-ci il sentyabrın 12-də Qafqaz Senzura Komitəsindən Bakıda Azərbaycan dilində "Bəsirətül-ətfal" adlı 226 səhifəlik yeni bir dərsliyin çap edilməsinə icazə alıb. Dərslik Bakı Quberniya İdarəsinin mətbəəsində çap olunub.

Rəşid bəy Əfəndizadənin bu dərsliyi də onun 1898- ci ildə İstanbulda çap olunan "Uşaq bağçası" dərsliyi kimi türkdilli reqionlarda bəyənilib və təqdir edılib. Yeni dərslik – "Bəsirətül-ətfal" müəllifin "Uşaq bağçası" dərsliyi ilə yanaşı, mübtədi (ibtidai) məktəblərinin əsas oxu kitabı kimi şagirdlərin mütaliə mədəniyyətinin inkişafına güclü təsir göstərib. Dərslikdəki bədii parçalar, öyüd və nəsihət xarakterli yazılar məktəb yaşlı uşaqların elmi, idraki, həyati biliklərinin zənginləşməsinə yönəldilib. İki babdan - hissədən ibarət olan "Bəsirətül-ətfal"da Azərbaycan ədəbiyyatına,onun nəzəri məsələlərinə geniş yer verilməsi diqqəti cəlb edən məsələlərdəndir. Bu materialların hazırlanmasında Türkiyədə çap olunan dərslik və ensiklopediyalardan geniş istifadə olunması "Bəsirətül-ətfal"ın dəyərini artıran amillərdən biri kimi qiymətləndirilməlidir.

Rəşid bəy Əfəndizadə 1907-ci ildə "Bəsirətül-ətfal"ın yeni nəşrini hazırlayıb. Dərsliyin üz qabığında o dövrün müasir dərs avadanlıqları ilə təchiz edilmiş sinif otağının mənzərəsi əks olunub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-05-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-05.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Sibiryakov adası.

**Sibiryakov adası** — Yapon dənizi, Böyük Pyotr körfəzindəki bir ada. Vladivostokdan 50 km cənub-qərbdə, Baklan buxtasında yerləşir. İnzibati baxımından Primorsk diyarı Xasan rayonu ərazisinə daxildir.

Tarixi
------

Ada ilk dəfə 1863-ci illərdə polkovnik, «Kalavela» korvetinin şturmanı olan V. M. Babkin tərəfindən idarə olunan ekspedisiya tərəfindən xəritəyə salınmışdır. Ada «Kalevala» korvetinin həkimi Ksenofont Sibiryakovun şərəfinə adlandırılmışdır. Adanın dəqiq xəritəsini 1882-ci ildə leytenat Lanevski-Volk tərtib etmişdir.

Coğrafiya
---------

Ada şərqdən qərbə və güzeydən güneyə təxminən 1,8 km məsafədə uzanır. Ən hündür nöqtəsi 105,2 metrdir. Ada bütünlüklə enliyarpaq meşə ilə örtülmüşdür. Sahilləri sıldırımlı və qayalıdır. cənub-şərqində elədə böyük olmayam buxta vardır. Buxtada dərinlik 8—10 metdir, sahilə doğru dərinlik tədricən azalır. Güneydən şimal-şərqə doğru kekurlar uzanır. Adada davamlı yaşayış yoxdur. Bununla belə adanı yay ayları tez-tez turistlər ziyarət edir.

Mənbə
-----

* Остров Сибирякова на Shamora.info

İstinadlar
----------

1. ↑  "Хасанский район. Остров Сибирякова". 2014-01-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-20.
2. ↑  "Навигационное описание залива Петра Великого". 2012-02-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-20.
**Qılquyruqlular** və ya **Tizanurlar** (lat. Thysanura) — buğumayaqlılar tipinin həşəratlar sinfiniə aid olan dəstə.

Xarici quruluşu
---------------

Qılquyruqluların bədəni uzunsovdur. Başda bir cüt fasetli göz və onların arasında üç sadə gözcük vardır. Bəzilərində göz və gözcük olmur. Bığcıqları uzun, sapşəkilli və çoxbuğumludur. Ağız orqanları gəmiricidir. Döş hissədə ayaqlar yaxşı inkişaf etmişdir. əncələri 2-4 buğumludur və qurtaracağında bir cüt caynaq olur. qarın hissəsi 11 buğumludur. Qarının axırında bir cüt serqi adlanan buğumlu qarın çıxıntısı olur. Onların arasında isə uzun sapvari quyruq teli vardır. Bu çıxıntılara görə də onlara qılquyruqlular deyilir. Qarında həmçinin qrifel adlanan buğumsuz çıxıntı vardır ki, bu da hərəkətdə dayaq rolu oynayır. Bədənlərinin üzəri, adətən nazik pulcuqla örtülmüşdür və bu örtük onlara gümüşü rəng verir.

Yayılması
---------

Qılquyruqlular rütubət sevən olub, müxtəlif yerlərdə - daşların, tökülmüş yarpaqların altında, ağac çürüntülərində, torpaqda, qarışqa və termitlərin yuvalarında yaşayırlar. Bitki qalıqları və şibyəlrlə qidalanırlar. Bəzi növləri yeyinti məhsuluna və kitablara zərər verirlər. Qılquyruqluların 400-ə qədər növü təsvir edilmişdir. Keçmiş SSRİ-də 20, Azərbaycanda isə 3 növü qeyd olunmuşdur.

İstinadlar
----------

Ədəbiyyat
---------

* B.Ağayev, Z.Zeynalova. Onurğasızlar zoologiyası. Bakı, Təhsil, 2008, -563 səh.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q226951
* ADW: Thysanura
* EoL: 2924080
* IRMNG: 10618
* ITIS: 99215
* NZOR: 9ca6fdfe-8f7a-407a-a94d-54a5b184e51e
* WoRMS: 151154

 |
**Niya xarabalıqları** — təxminən 115 kilometr (71 mil)lik arxeoloji ərazi. Çinin müasir Sincanında Tarım Hövzəsinin cənub kənarında müasir Niya şəhərinin şimalında yerləşir. Qədim yer ana dilində **Caḍ́ota**  kimi tanınırdı. Ərazidə çox sayda qədim arxeoloji əsərlər aşkar edilmişdir.

Niya bir böyük ticarət mərkəzi kimi İpək Yolunun cənubundadır. Qədim dövrlərdə Çindən Orta Asiyaya mal aparan dəvə karvanları burada idi.

Tarix
-----

Han Tarixi Kitabında müstəqil vahə-dövlət kimi Niyanın olduğu düşünülür.

Üçüncü əsrdə Niya Lulan Krallığının bir hissəsi oldu. Dördüncü əsrin sonlarına doğru Çin hökmdarlığına tabe idi. Daha sonra Tibet tərəfindən fəth edildi.

Qazıntılar
----------

 Avrel Steynin taxta lövhələr tapdığı yer, Niya
1900-cü ildə Mark Avrel Steyn Qərbi Çinə və Təkləməkan Çölünə yola düşdü. Niyada bir neçə yaşayış qrupunu qazdı və 100 taxta lövhə tapdı. Bu lövhələrdə Kuşan imperatorluğunun və ya Hindistanın bürokratik ənənələrindən təsirlənmiş, Qandaran köçkünlərinə aid olan, erkən bir Hind yazısı olan Karoştidə yazılmış gil möhürlər, rəsmi əmrlər və məktublar var idi. Digər tapıntılara Han sülaləsindən qalma sikkələr və sənədlər, Roma sikkələri, qədim siçan tələsi, çubuq, işlək vəziyyətdə yay, oyulmuş tabur, işlənmiş şəkildə hazırlanmış xalça və digər tekstil parçaları daxildir. Həmçinin, incə oyma, saxsı qablar, Çin səbətləri və lak məmulatları ilə taxta mebel kimi bir çox digər ev əşyaları da aiddir. Avrel Steyn 1901-1931-ci illər arasında dörd dəfə Niyanı ziyarət etdi.

 Karoşti simvolları ilə yazılmış taxta lövhə
Sahədəki Çin-Yapon arxeoloji qazıntıları üçün rəsmi təsdiq 1994-cü ildə verilmişdir. Tədqiqatçılar indi təxminən 100 yaşayış, dəfn sahələri, heyvanlar üçün saraylar, meyvə bağları, bağlar və əkin sahələri də daxil olmaqla bir çox ərazilərin qalıqlarını tapdılar. Onlar həmçinin dəmir kimi alətlər yaxşı saxlanılan baltalar və oraqları, taxta dəyənəkləri, saxsı qabları tapdılar. Orada tapılan insan qalıqları bu xalqların mənşəyi ilə bağlı fərziyyələrə səbəb oldu.

Niya xarabalıqlarından tapılan bəzi arxeoloji tapıntılar Tokyo Milli Muzeyindədir. Digərləri Britaniya Muzeyi, Britaniya Kitabxanası və Yeni Dehlidəki Milli Muzeydəki Steyn kolleksiyasının bir hissəsidir.

Qədim mətnlərdə bəzi kral adları göstərilmişdir.

Qeydlər
-------

1. ↑  "论尼雅遗址的时代". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-06.

*

Xarici keçidlər
---------------

* Niya əsərlərini tapmaq
* Toyo Bunko Rəqəmsal İpək Yolu Layihəsində Niya Xəritə
**Rajden Matveyeviç Qvetadze** (*gürc.* რაჟდენ გვეტაძე,29 iyul 1897 – 1 dekabr 1952, Tbilisi) — Gürcü Sovet yazıçısı və tərcüməçisi.

Həyatı
------

Rajden Qvetadze kasıb ailədə anadan olmuşdur. Üç sinif oxuduqdan sonra məktəbi atmaq məcburiyyətində qalmışdır. Lakin müəyyən müddətdən sonra axşam məktəbində təhsil almağa başlamışdır.

Eyni dövrdə ədəbiyyatda ilk addımlarını atmağa başlamışdır. Qvetadzenin 1913-cü ildə ilk şeirləri çap olunmağa başladı və 1915-ci ildə isə ilk kitabı "Ay işığı nağılı" nəşr olundu. Yaradıcılığının ilk dövrlərində "Mavi buynuz" simvolistlər qrupuna yaxın idi.

Gürcüstanda sovet hakimiyyətinin qurulması uğrunda mübarizəni təsvir edən ilk romanı olan "Teo" 1929-cu ildə, onun ardınca "Çiakikona", 1935-ci ildə isə "Laşuri axşamları" romanlar toplusu nəşr olundu.

R.Qvetadze vətənpərvərlik müharibəsinə bir çox nəsr və poetik əsər həsr etmişdir. Onun əsər toplusu arasında "Saleh romanlar", "Həyat yenidən başlayır", "Oğuldan məktub" şeirləri və bir çox başqaları daxildir. "Şalamberidzenin mahnısı" şeiri məşhur şedevr mahnıya çevrildi. Yazıçının nəsr əsərləri yüksək peşəkarlığı və dərin duyğuları ilə seçilir. Rajden Qvetadzenin şeirləri isə musiqili və sadədir. Bu səbəbdən Gürcüstanda hələ də bəstəkarlar onun yazdıqları şeirlərə müraciət edirlər.

Rajden Qvetadze aktiv tərcüməçilik ilə də məşğul olmuşdur. Qədim dastan olan "Ramayana" və fransız balladası "Roland haqqında mahnı" kimi əsərləri və dünya klassiklərinin tərcümələri ilə gürcü ədəbiyyatını zənginləşdirmişdir. O, həmçinin Nikolay Nekrasov, İvan Franko və digər rus, ukrayna, erməni və belarus yazıçılarının əsərlərini də gürcü dilinə tərcümə etmişdir.

Rajden Qvetadze 1935-1950-ci illərdə "Federasiya" ("Sovet yazıçısı") nəşriyyatına rəhbərlik edib.

Rajden Qvetadze 1 dekabr 1952-ci ildə Tiflis şəhərində vəfat etmişdir. O, yazıçılar və ictimai xadimlərin Didube panteonunda dəfn edilmişdir.

Əsərləri
--------

* Teo (1930)
* Tonqal (1932)
* Laşaurda axşamlar (1934)
* Belarusiya Novellaları (1935)
* Ramayana - tərcümə (1943)
* Dürüst Novellalar seriyası (1943)
* Həyat Yenidən Başlayır (1949)

İstinadlar
----------

1. 1 2  Surkov, 1962–1978
2. ↑  "Каталог РНБ". 2021-10-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-21.
3. ↑  "Песня о Шаламберидзе (Ноты): Для 3-х голосного хора в сопровожд. чонгури-пандури / Слова Гветадзе". 2019-06-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-21.
4. ↑  "«Война — преходяща, а лирика — вечна»". 2017-07-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-21.

Ədəbiyyat
---------

ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 104, თბ. 1994

Xarici keçidlər
---------------

* Gvetadze Radzhen 1897 - 1952 (rus), Russian National Library, 2021-10-21 tarixində arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 2021-09-22
* Song of Shalamberidze (rus), National Library of Belarus, İstifadə tarixi: 2021-09-22
* Surkov, A. A. ed."Gvetadze, Razhden Matveevich", Short Literary Encyclopedia, Soviet Encyclopedia, 1962–1978, 2021-10-21 tarixində arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 2021-09-22
* Гветадзе, Ражден Матвеевич // Краткая литературная энциклопедия / Гл. ред. А. А. Сурков. — М. : Советская энциклопедия, 1962—1978.
Kosmik şattl "Kolumbiya" ilk dəfə uçuş zamanı 1981
Kosmik şattl "Discovery" Boeing 747 SCA ilə uçuş bazasına nəql zamanı
**Kosmik şattl** — ABŞ-də NASA tərəfindən yaradılmış kosmik gəmi tipidir.

ABŞ-də raket inkişafı ərəfəsində yerə geriyə qayıda bilən gəmi konsepti işlənilir. Bu bir dəfə tətbiq olunan raketlərə nisbətən xərclərə qənaət verməli idi. Ancaq bu məqsədi əldə etmək mümkün olmadı, belə ki, bu gün bir *Kosmik şattl* gəmisinin qiyməti yarım milyard dollara çatır.

1960-cı illərdə bir pilləli raket sistemi artıq öz imkanlarını tükətdiyindən bu gəminin hazırlanması zamanı çoxpilləli raket sistemindən istifadə edilmişdir. *Kosmik şattl* gəmisi xarici yanacaq çənləridnən və bərk yanacaq raketindən ibarət olan sistemlə təchiz olunmuşdur. Kosmosa raket kimi buraxılan bu gəmi geriyə təyyarə kimi qayıdır.

Əsas məqsədi kosmosa faydalı yüklərin daşınması olan bu gəmilər azı 100 dəfə kosmosa və geriyə uçmalı idilər. Ancaq bu günə kimi ən çox kosmosa uçan məkik "Discovery" cəmi 33 dəfə bu səyahətdə olmuşdur.

Konstruksiya
------------

### Texniki məlumatlar

|  |  |
| --- | --- |
| Başlanğıcda hündürlüyü | 56,14 m |
| Hündürlüyə qalxmada çəkisi | 2045 t |
| Xeyrli yük çəkisi | 29,5 t |
| Mühərrikin itələmə qüvvəsi | 30806 kN |
**Niyazi Mehdi** (tam adı: **Mehdiyev Niyazi Musa oğlu**) — filosof, tənqidçi, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, 1989-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, fəlsəfə elmləri doktoru.

Həyatı
------

Niyazi Mehdi 1951-ci il fevralın 26-da Bakı şəhərində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. Ağdam 1 saylı şəhər məktəbində ibtidai, Bakı 158 saylı şəhər məktəbində orta təhsil almışdır. Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirmişdir (1968–1973). M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin fəlsəfə fakültəsində estetika üzrə təhsil almışdır (1973–1976). M. A. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun fəlsəfə kafedrasında müəllim (1977–1982), baş müəllim (1982–1984) işləmişdir. Hazırda həmin kafedrada dosent vəzifəsində çalışır (1984-cü ildən). "Kinematoqrafın estetik təhlilində semiotik yenidən araşdırmanın yeri" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir (1979). Doktorluq dissertasiyası Orta çağ müsəlman, eləcə də Azərbaycan mədəniyyətinin semiotik-struktur təhlili üzərində qurulub.

Ədəbi fəaliyyətə 1970-ci illərdən başlamışdır. Milli ədəbiyyat və estetik mədəniyyət tarixini müasir elmi-nəzəri meyar və fəlsəfi ümumiləşdirmələrlə tədqiq edir. Bədii dil, fəlsəfə, ədəbiyyat və incəsənət problemləri ilə ardıcıl məşğul olur. Dövri mətbuatda müntəzəm çıxış edir. İngilis dilindən elmi tərcümələri var.

Niyazi Mehdi 1992-ci ildən 2003-cü ilə kimi Müsavat Partiyasının konseptual məsələlər üzrə başqan müavini və divan üzvü olmuşdur.

Əsərləri
--------

1. Çətin və dolaşıq durumların kulturolojisi (Şərq və Qərb mədəniyyətlərində virtual örtüyün "kosmoqoniyası").
2. Azərbaycan bilinmələrindən pıçıldayan nəsələr (Nəsələrlə nəsnələr arasında). Bakı: 2002.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2008-04-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-03-07.
2. ↑  "Tanınmış filosof Niyazi Mehdi Müsavatı tərk edib". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-08-12.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2008-04-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-03-07.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2007-08-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-03-07.

Xarici keçidlər
---------------

* Niyazi Mehdi-60 [*ölü keçid*]
Kosmetologiya — gözəllik müalicəsinin öyrənilməsi və tətbiqidir. Xüsusi sahələrə üzün kosmetoloji saplarla gərilməsi, saç düzümü, dəriyə qulluq, kosmetika, manikür / pedikür, ağda və şəkər kimi qalıcı olmayan epilyasiya və elektrologiya və sıx impulslu işıq kimi qalıcı epilyasiya əməliyyatları daxildir.

Kosmetologiya nədir
-------------------

Kosmetologiya estetik problemlərin həlli ilə məşğul olan elmdir. Bu elm özünəməxsus vasitələrlə insanın xarici görkəmindəki qüsurları aradan götürməklə məşğul olur. Kosmetoloji problemlər kosmetoloq həkimlər tərəfidən müxtəlif üsullarla aparılır. Bu üsullara dermotologiyanın inkişafı nəticəsində aparılan dermotoloji fizioterapevtik, bərpaedici, kosmetik kimya sahəsində istifadə olunan vasitələrlə aparılan müalicə üsulları aiddir.

Kosmetologiya tarixi
--------------------

Mənbələrə görə, kosmetologiya ilk Mesopotamiyada mövcud olmuşdur. Ancaq yüksək sinifə aid olan varlı və elit cəmiyyət üzlərini və dırnaqlarını rəngləyə bilərdilər. Misir heroqliflərinə görə, yüksək təbəqədən olan kişi və qadınlar göz nayihələrini rəngləyirlərmiş. Qədim Yunan dövlətində isə vəziyyət fərqli idi. Deyilənə görə, Sparta şəhərindən olan qadınlara kosmetik vasitələr, əsasən də üz boyama qadağan olunmuşdur. Səbəb isə, onların inanclarına görə, Sparta xanımları anadangəlmə, digərlərindən üstün olan gözəlliyə malik olurmuş. Buna görə də Spartalı qadınlar hamam, spa, manikür, saç düzümləri ilə məşğul olurmuşlar. Roma İmperiyası genişləndikdə onlar Yunan mədəniyyətini və digər ölkələri işğal etdikcə gözəllik vərdişlərini mənimsəmişdilər. Beləliklə də, kosmetoloji adətlər də yayılmağa başlamışdır.

Kosmetologiyanın növləri
------------------------

Kosmetolji müalicə iki üsulla aparılır:
1 Terapevtik kosmetoloji müalicə
2 Cərrahi kosmetoloji müalicə
Terapevtik kosmetologiya aşağıdakı üsullarla müalicə aparılır:
-dərinin xüsusi maddələrlə təmizlənməsi,qidalandırılması
-dərinin massajı
-iynəbatırma üsulu ilə müalicə(mezoteratiya,botulinoterapiya,kontur plastikası)
-fizoterapevtik üsullar(lazer terapiyası ı,fototerapiya,maqnit terapiyası, ultrasəs və s)
Cərrahi kosmetologiyda isə pasiyentə cərrahi müdaxilə olunur.

İstinadlar
----------
**Kürdüstan Briqadaları**, **Kürdüstanda Əl-Qaidə** və ya **Əl-Qaidənin Kürd Briqadaları** (ƏQKB) kimi də tanınır — İraq və İranda silahlı islamçı təşkilat. Əl-Qaidənin kürd qoludur. Əsasən İran–İraq sərhədinin şimalında fəaliyyət göstərir Şimali İraqda Kürdüstan Regional Hökumətinə bir neçə dəfə hücumlar təşkil etmişdir. Qrup ABŞ Dövlət Departamenti tərəfindən 1 yanvar 2012-ci ildə terror təşkilatı kimi təsnif edilmişdir.

Formalaşması
------------

ƏQKB 2007-ci ildə, Əl-Qaidə ilə əlaqəli başqa bir qrup olan "Ənsar əl-İslam"ın ictimai formada dağılmasından sonra yaradılmışdır. Qrup nisbətən kiçik hesab olunur, lakin onun İranın Mərivan və Sənəndəc şəhərlərində düşərgələri var.

Hücumlar
--------

Qrup bir neçə hücum həyata keçirmişdir. Onlardan ən böyüyü 2007-ci ilin mayında Kürdüstan Regional Hökumətinin Ərbildə yerləşən Daxili İşlər Nazirliyi binasına hücumu idi. Burada 19 nəfər həlak olmuşdur. ƏQKB 2007-ci ilin iyulunda Pəncvanda 7 sərhədçini və bir KVİ təhlükəsizlik əməkdaşını öldürmüşdür. 2010-cu ilin sentyabrında Süleymaniyyədə uğursuz intihar hücumu nəticəsində iki polis məmuru yaralanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The Kurdistan Brigades: Al-Qaeda's Kurdish Henchmen". Jamestown (ingilis). 2022-09-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-07.
2. ↑  "Terrorist Designation of the al-Qaida Kurdish Battalions". U.S. Department of State. 19 October 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 October 2015.
3. 1 2  "Rudaw in English The Happening: Latest News and Multimedia about Kurdistan, Iraq and the World - US Designates Kurdish Group Terrorists". Rudaw.net. 2012-01-15. 26 March 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-01-29.
4. ↑  "Al Qaeda Kurdish Battalions". Stanford - CISAC. 9 June 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 June 2019.
**Vinoqradov lemminqi** (*lat.* Dicrostonyx vinogradovi) — Dağsiçanları fəsiləsinə aid sıçan növüdür. Növ öz adını zooloq Boris Stepanoviç Vinoqradovun adındn götürmüşdür. Vinoqradov lemminqi Vrangel adasının endemik canlısıdır.

Sistematikası
-------------

Vinoqradov lemminqi ilk əvvəllər Dicrostonyx torquatus növünün yarımnönü hesab edilirdi. Sonradan isə müstəqil növ olması müəyyənləşir. Hazırda bəzi taksonlarda Vinoqradov lemminqi Qrenlandiya lemminqinin yarımnövü olaraq qeyd edilir.

Xariçi görünüş
--------------

Leminqlərin ən iri növüdür. Onun ölçüləri 17 sm təşkil edir. Karyotip stabildir (2n = 28).
Bel nahiyədinin ümumi rəngi küll-boz olur. Üzərində isə qəhvəyi ləkələr vardır. Belinin tən ortasından qara xətt keçir. Boğaz nahiyəsi açıq-bozdur. Cavanlarda isə bədən bütünlüklə bozumtul rəngdə olur. Bu növ qiş ayları ağ rəngə bürünür. Vinoqradov lemminqi digər lemminqlərə nisbətdə kəllələri uzun və iridir.

Özünü aparması
--------------

Yayda onlar əsasən daşlıqlı çay vadilərində dolaşırlar. Onlar xüsusi ilə quru və bitki ilə zəngin əraziləri üstün tuturlar. Demək olar ki, nəm və kəskin rütubətli ərazilərdən qaçırlar. Qışda isə onlar qar örtüyünün daha tez düşdüyü ərazilərdə yerləşirlər. Bunlar isə əsasən alçaq dağlıq və qayalıqlar olur.

Vinoqradov lemminqi əsasən ot və kollarla qidalanır. Xüsusi ilə sümbüllü bitkilər üstünlük təşkil edir. Onlar əsasən iyulun sonlarından avqustun əvvələrindən ehtiyat toplamağa başlayırlar. Maksimal qida toplatısı 10 kq təşkil edir.

Vinoqradov lemminqi yer altında zəngin tunel şəbəkəsi qururlar. Onların yaşayış sahəsi bəzən 30 km²-dən çox olur. Yuvalar əsasən 25 sm dərinlikdə yerləşir. Bəzən isə dərimlik hətta 50 sm-ri keçir. Tunellərin 30-dan çox girişi olur.

Dişilər ildə 1—2 dəfə bala verir. Yayda dişilər 5-6 bala verdiyi halda, qışda cəmi 3—4 bala verir.

Qoruma statusu
--------------

Vinoqradov lemminqi
 10 000 km² ərazidə qoruma altındadır. Sayları ilbəil dəyişir. Bu isə bu növün təbiəti ilə bağlıdır. Adanın ərazisi bütünlüklə qoruma altındadır. Bu növ üçün isə rəsmi qoruma statusu «*DD*» (*data Deficient*, az məlumat) olaraq qiymətləndirilir. Əslində isə az təhlükə altında olan növdür «*LC*».

Vrangel adasında yerləşən Vrangel dövlət qoruğunda xüsusi sttus altıında qorunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.
2. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0
3. ↑  ↑ Соколов В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Млекопитающие. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. / под общей редакцией акад. В. Е. Соколова. — М.: Рус. яз. 1984. — С. 157. — 10 000 экз
4. ↑  *Травина И. В.* "Лемминг Виноградова". Грызуны бывшего СССР. Благотворительный фонд "Центр охраны дикой природы". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-21.
**Raka Qalası** (*alm.* Arch‎) — Sloveniyanın ən qədim, orta əsr qalalarından biridir. Raka, Krşko şəhərində yerləşir.

Tarixi
------

Raka qalası haqqında 1161-ci ildə yazılmış və 1279-cu ildə Arx qalası kimi açıq şəkildə qeyd olunmuşdur. Qala 12 ci əsrdə qraf Bogen tərəfindən inşa edilmişdir. Daha sonra qraf Andeşeke keçmiş və nəhayət hersoq Spanxem sahibi olmuşdur. 1501-ci ildə Arx ailəsindən olan Leonard Heriç, Raka qalasını Sotsqiyadan olan, cəngavər Yuri Şevroya satdı.

1515-ci ildə üsyançı kəndlilər qalanı yandırıldılar. XVII əsrdə qala, Verniçkeye məxsus idi. Daha sonra bu qala Kaisel ailəsinə satıldı. Sahibkarların dövründə qalada hovuz və istixanalar mövcud idi ki, burada xərçənglər yetişdirilirdi.
1784–1825 illər arasında, Franz Karl Baron Haller von Hallerstein, köhnə qalaya tamamilə yeni, daha gözəl bir görünüş verdi. Qalanın növbəti tanınmış sahibi, 19-cu əsrin sonunda, Felix Lenzk idi. Məşhur amerikalı qadınla evləndikdən sonra, o, bu yerdə üzüm sahələri saldı və ən yaxın Polter Spring-dən su çəkərək qalnı su boruları ilə təchiz etdi.

Qala II Dünya Müharibəsi dövründə hərbi bir mövqe kimi istifadə edilmişdir. 1948-ci ildən 1998-ci ilə qədər qalada rahibələr məskunlaşmışlar. 1952 və 1961-ci illərdə Raka, bələdiyyə olaraq fəaliyyət göstərmişdir.

2007-ci ildə, Raka qalası, arxitektura, bədii və tarixi dəyərinin bütövlüyünü qorumaq, mədəni şəhadətlərini gücləndirmək, mətbuatda təqdim etmək yönündə, Krşko Bələdiyyəsi tərəfindən xüsusi memarlıq və ya tarixi abidə elan edilmişdir. Bura həmçinin tədris və elmi tədqiqat işləri üçün istifadə olunur.

Arxitektura
-----------

Qala, iki mərtəbəli olub, bir zirzəmidən ibarətdir. Qalanın qərb və cənub tərəflərində meşə var. 1998-ci ildən, rahibələr qalanı tərk etdikdən sonra, qala boş qaldı. Onların yaşadığı dövrdə qala santexnika ilə təchiz olunmuş, dam örtüyü qismən təmir edilmişdir. Həyətyanı sahədə kərpicdən qaraj mövcuddur.

Yaxın keçmişdə birinci mərtəbə əsasən heyvandarlıq üçün istifadə edilmişdir. Zirzəmi, bitki və digər məhsulların saxlanması üçün istifadə edilirdi. Şərq tərəfin orta hissəsində quraşdırılmış geniş daş pilləkənlər, dəhlizdən birinci mərtəbəyə qədər aparır. Taxta döşəmələr linoleum ilə örtülmüşdür. Cənub hissəsinin mərkəzi hissəsində, düz tavan və Barok üslublu parket döşəmə var.

Ən yaxşı saxlanan otaqlardan biri, Johanna'nın otağıdır. Yeməkləri mətbəxdən otaqlara köçürmək üçün əl lifti (lumbwaiter) istifadə edilirdi.
Qala 2014-cü ilin dekabrında Rok Mejak tərəfindən satın alınmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qalanın tarixi". 2018-03-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-04.
2. ↑  "Raka qalası". 2016-04-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-04.
3. ↑  "Satış uğurla həyata keçdi". 2019-04-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-04.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt
* Rəsmi turizm saytı
**Niyazi Abdulla oğlu Səfərov** (1959) — Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat nazirinin müavini (2006–h.h.).

Həyatı
------

Səfərov Niyazi Abdulla oğlu 1959-cu ildə anadan olub. Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirib. Əmək fəaliyyətinə 1982-ci ildə Azərbaycan Respublikası Elmlər Akademiyasının Fəlsəfə və Hüquq İnstitutunda başlayıb.

1990–1992-ci illərdə Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Hüquq şöbəsində aparıcı məsləhətçi, baş məsləhətçi, sektor müdiri və şöbə müdirinin müavini, 1992–2006-cı illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Aparatında Qanunvericilik və hüquq ekspertizası məsələləri şöbəsinin müdir müavini, 2006-cı ildən isə Azərbaycan Respublikası İqtisadi İnkişaf nazirinin müavini vəzifələrində çalışıb.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 13 mart 2014-cü il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat və Sənaye nazirinin müavini təyin edilib.

Ailəlidir, 3 övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Prezident yeni təyinatlar haqda sərəncam imzaladı". 2014-03-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-19.
**Vudi Herman** (*ing.* Woodrow Charles Thomas Herman, «Woody» Herman; 16 may 1913[…], Miluoki, Viskonsin – 29 oktyabr 1987[…], Los-Anceles, Kaliforniya) — Amerika cazmeni.

Həyatı
------

V.Herman 1913-cü il mayın 16-da Viskonsin ştatının Miluoki şəhərində dünyaya gəlib. 6 yaşı olanda kiçik məclislərdə çıxış etməyə başlayıb. Artıq 9 yaşında Vudi saksofonda ifa etməyi bacarırdı. 11 yaşında isə əlinə klarnet götürdü.

Dörd ildən sonra Vudi yaxşı musiqiçilərdən sayılırdı. Lakin Vudi bununla kifayətlənmək istəmirdi və 1933-cü ildə öz şəxsi orkestrini yaratmağa cəhd elədi. Ancaq onun bu cəhdi uğursuz alındı. 20 yaşlı gənc musiqiçiləri ilə bacara bilmədi.

1934-cü ildə tanınmış musiqiçi İşem Consun orkestrinə dəvət etdilər. 1936-cı ildə o yenidən cəhd elədi və ən yaxşı musiqiçiləri ətrafına yığaraq öz orkestrini yaratdı. Az müddətdə orkestr böyük populyarlıq qazandı və hətta "Decca" studiyası ilə müqavilə də bağladı. Məhz orada orkestrin birinci böyük hiti yazılır.

Qısa müddət ərzində orkestr ABŞ-də ən yaxşı orkestr sayılmağa başlanır. Lakin 1946-cı ildə Herman orkestri buraxmalı olur. Cəmi bir il sonra isə yeni orkestr yaradır. Lakin maliyyə problemləri üzündən 1949-cu ildə Herman bu orkestri də buraxmalı olur. Lakin sonrakı illərdə də Herman bir neçə dəfə orkestr qurur və müvəffəqiyyətlə ona rəhbərlik edir.

Həyat yoldaşının ölümü Hermana pis təsir etdi və 1987-ci il oktyabrın 29-da Herman Los Ancelesdə dünyasını dəyişdi. Hazırda məşhur musiqiçinin adını daşıyan Vudi Herman Orkestri musiqisevərləri ovsunlamaqda davam edir.

Ədəbiyyat
---------

* George Simon *The Big Bands*, Schirmer Books 1981 (с интервью В.Германа)
* Gene Lees *Leader of the Band- life of Woody Herman*, Oxford 1997

Həmçinin bax
------------

* Caz

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Woody Herman // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. 1 2  Montreux Jazz Festival Database.

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **Vudi Herman** ilə əlaqəli mediafayllar var.