recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Aleksandr Tumanov** (*rus.* Александр Туманов; 11 yanvar 1912, Göyçay, Bakı quberniyası, Rusiya İmperiyası — 29 noyabr, 1984, Kiyev, Ukrayna SSR, SSRİ) — sovet sənaye xadimi, "Ukrqazprom" ümumittifaq sənaye birliyinin rəisi, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1981).

Həyatı
------

Aleksandr Tumanov 1912-ci il yanvarın 11-də Göyçayda anadan olub. 1941-ci ildə Azərbaycan Sənaye Universitetini bitirib. İkinci Dünya müharibəsi dövründə və ondan sonra "Saxalinneft" trestində çalışıb.

1950-ci ildə Neft sənayesi Akademiyasını bitirib, sonra isə bir müddət SSRİ Neft sənayesi nazirliyi aparatında çalışıb. 1951–1957-ci illərdə "Ukrqaz" Birliyinin (Lvov) baş mühəndisi olub.

1957-ci ildə isə Xarkov xalq təsərrüfatı şurasının Qaz və neft sənayesi idarəsinə rəhbərlik edib.

1960–1965-ci illərdə Ukrayna xalq təsərrüfatı şurasının Qaz və neft sənayesi idarəsinin rəisi vəzifəsində çalışıb.

1966-cı ildə Tumanovun təşəbbüsü ilə "Ukrqazprom" ixtisaslaşmış istehsalat idarəsi (sonralar birlik) yaradılıb və o, ömrünün sonunadək həmin quruma rəhbərlik edib.

Aleksandr Tumanov 1984-cü il noyabrın 29-da vəfat edib. O, Kiyevin Baykovo qəbiristanlığında dəfn olunub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Столетний юбилей руководителя". 2014-05-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-03.
2. ↑  "Туманов Александр Георгиевич". Warheroes.ru (rus). 2020-01-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-03.
**Zakir İsmayıl oğlu Ağayev** — baletmeyster, Azərbaycanın əməkdar artisti (2017).

Həyatı
------

Z.Ağayev 1973-cü ildə Azərbaycan Dövlət Mahnı və Rəqs ansamblında rəqqas kimi fəaliyyətə başlayıb. 1994-cü ildə Moskvadakı Rusiya Dövlət Teatr Sənəti Akademiyası xoreoqrafiya sənəti kafedrasının baletmeyster fakültəsini bitirib. 1990-2000-ci illərdə Bakı Xoreoqrafiya məktəbində dünya xalq rəqsləri və Azərbaycan rəqsləri fənlərindən dərs deyib. 1995-1999-cu illərdə xoreoqrafiya məzunlarının buraxılış konsertlərini yüksək səviyyədə hazırlayıb. O, 1985-ci ildə Moskvada keçirilən XII Ümumdünya tələbə və Gənclər festivalının diplomantıdır.

Zakir Ağayev işgüzar, təşəbbüskar müəllim istedadlı rəqqas kimi fəaliyyətini get-gedə genişləndirib, milli rəqslərimizin təbliğində səmərəli xidmətlər göstərib. Quruluşçu-baletmeyster işlədiyi vaxtlarda 20-dən çox rəqsə quruluş verib, bu rəqslərin çoxu xarici ölkələrdə, o cümlədən İtaliyada, Hollandiyada, Yaponiyada, Hindistanda, İspaniyada, Avstriyada, İordaniyada, ümumiyyətlə 50-dən çox ölkədə tamaşaçıların böyük rəğbətini qazanmışdır. Z.Ağayevin «Bakı-Tiflis-Ceyhan» neft kəmərinin təbliğ qrupununun konsert proqramında çıxışları xüsusilə əlamətdar olub.

Z.Ağayev həm də xoreoqrafiya əsaslarının nəzəri və praktiki elmi-tədqiqat işlərinin müəllifidir. 1997-ci ildən Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediyada baş baletmeyster əvəzi işləyən Z.Ağayevin həmin teatrının bütün cari repertuarında olan tamaşalardakı rəqslərə quruluş veribdir.

9 mart 2017-ci ildə Azərbaycanın Əməkdar artisti fəxri adına layiq görülmüşdür.

Filmoqrafiya
------------

1. Müəmmalı yubiley (film, 2007)
2. Sübhün səfiri (film, 2012)

İstinadlar
----------

1. ↑  *President.az.* "Azərbaycan Respublikasının teatr xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 09.03.2017. 2021-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-09.
**Nəqusa** (*ərəb.* النقوسة‎) — Əlcəzairin şərqində, Uarqla vilayətində şəhər və kommuna. Eyniadı dairənin inzibati mərkəzidir və buradakı yeganə kommunadır.

Coğrafi mövqe
-------------

Şəhər vilayətin şimal-qərb hissəsində, Böyük Səhranın şimalındakı vahələrindən birinin ərazisində, ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 540 kilometr cənub-şərqdə yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 125 metr yüksəkdir.

Ngusa kommunası Uarqla, Əl-Aliyə, Əl-Həcirə, Hassi-Ben-Abdullah və Sidi-Xuiled kommunaları ilə həmsərhəddir. Sahəsi 2907 km2-dir.

İqlim
-----

Şəhərin iqlimi quraq isti kimi xarakterizə olunur. İl ərzində çox az yağıntı düşür (orta illik miqdarı 45 mm-dir). Orta illik temperatur 22,3 °C-dir. Ən soyuq ayın (yanvar) orta temperaturu 10,7 °C, ən isti ay (iyul) 34,3 °C-dir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Алжир. Справочная карта*. Масштаб 1:3 500 000. М. ГУГК, 1980
2. ↑  "N'Goussa". GeoNames. 2019-02-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-10.
3. ↑  "Climate: N'Goussa" (ingilis). Climate-Data.org. 2019-02-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-10.
**Karamanlılar** — (*türk.* Karamanlılar, *yun.* Καραμανλήδες) — mərkəzi Anadolunun Karaman şəhərində və Kappadokiya vilayətində yunan pravoslav dininə sitayiş edən türkdilli etnik qrup. Onların formalaşmasına dair müxtəlif versiya vardır.

Bir versiyaya görə karamanlılar türkləşmiş yunanlardır, beləki yunan provoslav dinini sitayiş etmiş və türk dilinidə yazılış üçün yunan hərflərindən istifadə etmişlər.Ancaq onların dilində yunan dilindən götürülmüş sözlər azdır və bu versiyanı az inandırıcı edir. Digər versiayaya görə karamanlılar monqol hücumu nəticəsində XIII əsrdə köçüblər və tanrıçılıqdan provoslavlığa keçiblər. Bu versiyanı o gücləndirir ki, karamanlıların dili anadolu türkmənləri olan yürüklərin dilinə yaxındır.

Dialekt diaspor arasında da geniş işlənir. Ertnik qrupun ən parlaq nümayəndəsi Yunanıstanın keçmiş baş naziri Kostas Karamanlisdir.

İngilis arxeoloqu Riçard Dawkins 1909-1911-ci illər arasında Karamanlılar  ilə Bitiniya arasında səyahət etdi. Dawkins bu səfərdən sonra İzmit və Bursa bölgələrinə gələrək türkcə danışan Rum kəndlərinin olduğunu bildirib. Onun fikrincə, burada danışılan Rum dili Qaramanlıların danışdığı dilə çox yaxın idi. Hətta Dawkins dillərinin Asiya dili olduğunu və Rum dilindən fərqli xüsusiyyətlər göstərdiyini bildirmişdir. Bursa, İzmit və Yalovadan başqa İznikdə Xristian Türklərin yaşadığı və Grek hərfləri ilə türkcə yazılar qoydukları məlumdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  XIX. yüzyıla kadar genel olarak iç ve güneybatı Anadolu’da yaşayan Hristiyan Türkler olan Karamanlı Rumlar olarak adlandırılmışlardır. Karamanlılar için bkz. Baykurt, a.g.e. s. 22; Ferruh Ağca, "Hıristiyan Karamanlı Türkleri ve Karamanlı Ağzı Üzerine", Türkbilig, Sayı: 11, Ankara 2006, s. 3; Eröz, a.g.e. s. 30; Aydın, "a.g.m.", s. 13; Vryonis, a.g.e. s. 452-455.
2. ↑  R.M. Dawkins, Modern Greek In Asia Minor, Cambridge University Press, Cambridge 1916, s. 37.
3. ↑  Semavi Eyice, "Anadolu’da Karamanlıca Kitabeler (Grek Harfleriyle Türkçe kitabeler II)", Belle- ten, C. XLIV, S. 176, Ekim 1980, s. 683; Semavi Eyice, "Anadolu’da Karamanlıca Kitabeler (Grek Harfleriyle Türkçe Kitabeler)", Belleten, C. XXXIX, S. 153, Ocak 1975, s. 25-56.
4. ↑  Anastasios Iordanoglou, "A Karamanlidic Funerary Inscription (1841) In Nicea (İznik) Museum", Balkan Studies, Cilt: 19, Selanik 1978, s. 185-191
5. ↑  *YALVAR, Cihan.* [ANADOLU’DA SON TÜRK İSKÂNI İZNİK İMPARATORLUĞU’NDA KUMAN-KIPÇAKLAR: XIII. YÜZYILDAN XX. YÜZYILA KADAR YALOVA KAZIMİYE (YORTAN) İLE ELMALIK (SARUHANLI) KÖYLERİNDEKİ VARLIKLARI, Türk Dünyası Araştırmaları Ocak - Şubat 2021, Cilt: 127, Sayı: 250, Sayfa: 11-36 ""] (#bad\_url).  (#archive\_missing\_date) tarixində arxivləşdirilib.
**Nərgiz Oktay qızı Şirəliyeva** (9 noyabr 1974, Bakı) — tarix üzrə fəlsəfə doktoru, Vahid Rusiya Partiyasının üzvü, "Qızıl lira" mükafatı laureatı, Moskva vilayəti İctimai Palatasının üzvü, Moskva vilayəti qubernatorunun mədəniyyət məsələləri üzrə müşaviri

Həyatı
------

Nərgiz Şirəliyeva 9 noyabr 1974-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Hələ orta məktəbdə təhsil alarkən valideynlərinin məsləhətilə əvvəlcə o, balet kursuna, daha sonra musiqi məktəbinə və bal rəqsinə getmişdir. O, Bakıda 27 nömrəli ingilisdilli təmayüllü orta məktəbi qızıl medalla bitirəndən sonra, 1991-ci ildə Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunun (MDBMİ) Beynəlxalq jurnalistika fakültəsinə daxil olmuşdur. Jurnalistikanın kulturologiya istiqamətini seçən Nərgiz Şirəliyeva ingilis və fransız dillərində sərbəst danışır.

1995-ci ildə İTAR-TASS agentliyində müxbir kimi praktika keçən N. Şirəliyeva, 1996-cı ildə MDBMİ-ni bitirmiş və "Kultura" qəzetində beynəlxalq icmalçı kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır.

"Kultura" qəzeti ilə yanaşı, o, Moskvada nəşr olunan bir sıra qəzet və jurnallarda da icmallar, esselər, tanınmış mədəniyyət xadimləri ilə müsahibələr dərc etdirmişdir.

N. Şirəliyeva 1998-ci ildə Rusiyanın dövlət telekanalı olan "Kultura"da informasiya xidmətinin müxbiri vəzifəsində jurnalistlik peşəsinə davam etdirmişdir.

Q, 2001-ci ildə Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuş, 2004-cü ildə "Rusiya və Fransanın mədəni əlaqələri" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək, tarix üzrə fəlsəfə elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.

2003-cü ilin fevralından "Kultura" telekanalında "Mədəniyyət yenilikləri" proqramının "Xudsovet" adlı xüsusi rubrikasının aparıcısı təyin olunan N. Şirəliyeva 2008-ci ildən "Mədəniyyət yenilikləri" verilişinin axşam buraxılışının da daimi aparıcısı olmuşdur.

Nərgiz Şirəliyeva hazırda "Kultura" telekanalında şef-redaktor, icmalçı, "Mədəniyyət yenilikləri" proqramının aparıcısı, Rusiya Dövlət Filarmoniyasında təşkil olunan konsertlərin aparıcısı vəzifələrində çalışır, Moskvanın aparıcı KİV-lərində köşə yazarı kimi çıxış edir.

O, mədəniyyət sahəsində tədbirləri ən yaxşı işıqlandıran və şərh edən peşəkar televiziya jurnalisti kimi Moskva şəhər meriyasının laureatı adına layiq görülmüş, "Qızıl lira" mükafatı ilə təltif olunmuşdur.

Nərgiz Şirəliyeva 2011-ci ilin martından hakim Vahid Rusiya Partiyasının (Yedinaya Rossiya) üzvüdür, 2012-ci ildə Rusiya prezidenti Vladimir Putinin seçkiqabağı kampaniyasında onun etibar edilmiş nümayəndələrindən biri olmuşdur. O, həm də "Əlaçılar" Ümumrusiya qadınlar ictimai təşkilatını yaradanlardan biridir.

Rusiyada ictimai-siyasi və mədəniyyət sahəsində fəal fəaliyyəti ilə seçilən Nərgiz Şirəliyeva 2012-ci ilin sentyabrından Moskva vilayəti İctimai Palatasının üzvü, mədəniyyət və xeyriyyəçilik üzrə beynəlxalq komissiya qrupunun rəhbəridir.

2013-cü ilin fevralından isə Moskva vilayəti qubernatorunun mədəniyyət məsələləri üzrə müşaviri postunu da tutur.

İstinadlar
----------
**Salayev Sübhi Haşım oğlu**  (1927 – 1990) — geologiya-mineralogiya elmləri doktoru (1961), professor, Azərbaycan EA-nın akademiki (1989).

Həyatı
------

Sübhi Salayev 1927-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1949-cu ildə neft və qaz yataqlarının geologiyası və kəşfiyyatı ixtisası üzrə Azərbaycan Döv­lət Neft və Sənaye Universitetinin Geoloji-kəşfiyyat fakültəsini bitirmişdir.

Əmək fəaliyyəti
---------------

Sübhi Salayev 1954-cü ildən Geologiya İnstitutunda (indiki Geologiya və Geofizika İnstitutu) işləmişdir. 1962-1990-cı illərdə Neft və qaz geologiyası şöbəsinə və Neft geologiyası şöbəsinə və Neft geologiyası laboratoriyasına rəhbərlik etmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Sübhi Salayev 1952-ci ildə "Cənubi Qobustanın neft-qazlılıq perspektivliyi" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək fəlsəfə doktoru, 1961-ci ildə "Cənubi-şərqi Qafqazın oliqosen-miosen çöküntüləri və onların neft-qazlılığı" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək geologiya-mineralogiya üzrə elmlər dok­toru elmi dərəcələrini, professor elmi adını almışdır. O, 1983-cü ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının (AEA) müxbir üzvü, 1989-cu ildə isə həqiqi üzvü seçilmişdir.

Neft və qaz geologiyası sahəsində böyük alim olmuşdur. Onun Azərbaycanın neft-qaz ehtiyatlarının elmi qiymətləndirilməsi, neft-qaztoplanma və neft-qazəmələgəlmə zonalarının ayrılması, depressiya zonalarında gömülmüş neftli-qazlı strukturların axtarışı, Azərbaycanın mezokaynozoy çöküntülərində neft-qaz yataqları axtarışının elmi əsaslarının işlənib hazırlanması problemləri üzrə fundamental əsərləri neft-qaz geologiyası elmini zənginləşdirmişdir. O, 10 km-ə qədər dərinlikdə yatan horizontlarla bağlı neft və qaz yataqları axtarışının Azərbaycan üçün prinsipcə yeni olan bir sıra istiqamətlərini işləyib hazırlamışdır.

"Azərbaycanın neft yataqları və perspektivli sahələri xəritəsi"nin, Qafqazın neft-qazlılığına aid bir sıra xəritələrin, "SSRİ-nin cənubunun paleotektonik xəritəsi", SSRİ-nin neftqazlılıq xəritələri, Azərbaycanın neftli-qazlı vilayətlərinin palçıq vulkanları, SSRİ-nin neftli-qazlı ərazilərinin tektonikası xəritələrinin müəlliflərindən biridir.

Onun rəhbərliyi altında 30-dan çox doktorluq və namizədlik dissertasiyaları müdafiə edilmişdir. 350-dən çox elmi əsərin, o cümlədən 15 monoqrafiyanın müəllifidir.

Mükafatları
-----------

Sübhi Salayev Azərbaycanın Əməkdar elm xadimidir. "Xalqlar dostluğu", "Şərəf nişanı" ordenləri, medallar və Respublikanın Ali Sovetinin Fəxri fərmanları ilə təltif edilmişdir. 1988-ci ildə bir qrup alimlə birlikdə "Azərbaycan SSR-in neft və qaz yataqları və perspektivli strukturları xəritə"sinə görə Azərbaycan Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  "Salayev Sübhi Haşim oğlu" (Azərbaycan). science.gov.az. 17-09-2021 tarixində arxivləşdirilib.
**Hümmətov Rafiq Hümmət oğlu (Rafiq Hümmət)** - şair, publisist, tərcüməçi.

Həyatı
------

Rafiq Hümmət 1965-ci il fevralın 13-də Borçalıda - Gürcüstanın Bolnisi rayonunun Darvaz kəndində dünyaya gəlib. Burada orta məktəbi bitirdikdən sonra ordu sıralarında xidmət edib (1983-1985). Tbilisi Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Filologiya fakültəsində təhsil alıb (1986-1991). 1991-ci ildən etibarən bir müddət (1991-1999) "Sovet Gürcüstanı" (indiki "Gürcüstan") və Rustavi şəhərində nəşr olunan "Region" qəzetlərində çalışıb. Gürcüstan Respublikası prezidentinin Fəxri fərmanı ilə təltif olunub (1997). 1998-ci ildən bir neçə il Bakıda yaşayıb və burada bir çox mətbu orqanlarla, o cümlədən "Şərq", "Faktor", "Yeni Azərbaycan", "Həyat" qəzetləri ilə əməkdaşlıq edib, "Milliyət" qəzetinin baş redaktoru olub. 2000-ci ildə Azərbaycanda gənc yazarlar üçün təsis olunmuş Prezident təqaüdünə layiq görülüb. 2004-cü ildə Gürcüstana qayıdıb və Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Gürcüstan bölməsinin sədri seçilib, dilimizdə "Ədəbi Gürcüstan" adlı qəzet nəşr etdirib. 2009-cu ilin yazından Tbilisidəki "Varlıq" Mədəniyyət Mərkəzinin sədri, "Varlıq" həftəlik qəzetinin baş redaktorudur.

Yaradıcılığı
------------

Rafiq Hümmət ədəbi-bədii yaradıcılıqla gənc vaxtlarından – ötən əsrin 80-ci illərindən məşğul olur. Bir neçə kitabın, o cümlədən "Salam, dünyanın yiyəsi...", "Rüzgara oxuna söz" adlı şeir kitablarının müəllifidir. Onun toplayıb nəşrə hazırladığı və 2007-ci ildə Tbilisidə nəşr etdirdiyi 548 səhifəlik "Ədəbi Gürcüstan" almanaxı ədəbi dairələrdə böyük maraqla qarşılanıb. 2011-ci ildə Tbilisidə çap olunmuş son üç yüz ili əhatə edən "Ədəbi Gürcüstan" antologiyası Azərbaycan ədəbiyyatı tarixinə qiymətli töhfədir. Yüzədək kitaba redaktorluq edən R.Hümmətin rəhbərliyi ilə "Koroğlu" eposu, "Min bir Azərbaycan bayatısı" və "Hekayələr və nağıllar" toplusu iki dildə - gürcü və Azərbaycan dillərində hər biri ayrıca kitab halında nəşr olunmuşdur. 

Bədii tərcümə ilə də məşğul olan Rafiq Hümmət çağdaş gürcü və rus poeziyasından bir çox nümunələri dilimizə çevirərək nəşr etdirib. Gürcüstan-Azərbaycan ədəbi əlaqələrinin inkişafında Rafiq Hümmətin özəl xidməti vardır. 

Ailəlidir, iki övladı var.
**Qasım bəy** (v. 1483) — Qaramanoğlu bəyliyinin bəyi. Anası İlaldı Xatun Osmanlı sultanı Çələbi Mehmedin qızı olduğu üçün *"Sultanzadə"* təxəllüsü ilə də anılır.

Həyatı
------

Qardaşı Pir Əhməd bəyin vəfatından sona Qaramanoğlu taxtının tək varisi olaraq taxta oturdu. Bu əsnada həm Uzun Həsənin, həm də o illərdə Qaramanoğullarının müttəfiqi olan Venesiya, Papalıq və Napoli krallığına aid donanmalar İzmir və Antalyanı işğal etmiş, daha sonra Silifkəyə qədər gələrək bu əraziləri Qasım bəyə təslim etmişdilər. Ancaq Pir Əhməd bəyin idarəsindəki yerləri alan Gədik Əhməd Paşa Qasım bəyin hakim olduğu İçəl qalasını da almışdı (1474). Yenə bu əsnalarda Konya hakimi olan Şahzadə Mustafa Qaramanoğullarının əlində olan Dəvəli qarahisarını da sülh yoluyla aldı. Beləliklə, Qaramanoğullarının bütün şəhər və qalaları Osmanlıların əlinə keçmiş oldu (1475).

Ancaq Sultan Mehmedin vəfatından sonra Sultan Bəyazid və qardaşı Şahzadə Cem arasında başlayan taxt mübarizəsi əsnasında yenidən meydana çıxan Qasım bəy vaxtilə Konya hakimi olan Şahzadə Cemlə razılaşaraq İçəl qalası ətrafında bəyliyi yenidən bərpa etdi. Ancaq Şahzadə Cemin Misirə qaçması ilə bölgədə tək qalan Qasım bəy keçmiş müttəfiqini Anadoluya çağırsa da, Cem Sultan çoxdan Rodos cəngavərlərinə sığınmışdı. Bu səbəblə bağışlanması üçün Sultan Bəyazidə məktub yollayan Qasım bəy bağışlandı və Osmanlı tabeliyində İçəl bölgəsində bəyliyə hakim təyin edildi.

1493-cü ildə Qasım bəyin vəfatının ardından yerli bəylər Qaramanoğullarının qız şəcərəsindən olan Turqutoğlu Mahmud bəyi taxta keçirmək üçün Sultan Bəyaziddən xahiş etmiş, bu xahişləri də qəbul edilmişdi. Ancaq Osmanlılarla Məmlüklər arasında başlayan müharibələr əsnasında Məmlüklərə dəstək verməyə başlayan Mahmud bəy dərhal vəzifədən alındı və edam olunması haqqında fətva alındı. Nəticədə 1497-ci ildə Hələbə qaçan Mahmud bəy burada vəfat etdi. Beləliklə, Qaramanoğlu sülaləsindən taxta çıxacaq heç kəs qalmadı. Nəticədə Osmanlılar bəyliyin varlığına son qoyaraq bölgəni Qaraman mərkəzli bir əyalətə çevirdi.

Mənbə
-----

* Qaramanlı tarixi
***Milçəklər*** (fra. : *Les Mouches*) Jan-Pol Sartrın 1943-cü ildə hazırlanmış pyesidir. Bu , əvvəllər yunan dramaturqları Sofokl , Esxil və Evripid tərəfindən istifadə edilən Elektra mifinin uyğunlaşdırılmasıdır. Tamaşa Orestin və onun bacısı Elektranın Arqos kralı ataları Aqamemnonun intiqamını almaq axtarışında olan anası Klytemnestra və onu taxtdan salan və öldürən əri Eqistusu öldürərək hekayəsindən bəhs edir.

Sartr tamaşaya ekzistensialist mövzunu daxil edir, Elektra və Oresti Arqosun tanrıları və özünü rədd edən dini ayinlərin mərkəzi olan Zevs və onun Furiləri ilə döyüşə girir. Bu, öz insanlığından daim utanc içində yaşayan Zevsin ibadətçiləri üçün qorxu və muxtariyyətin olmaması ilə nəticələnir .

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Internet Broadway Database |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | BNE: XX2179687 · BNF: 11969687t |
**Naxçıvan Muxtar Respublikası Aşıqlar Birliyi** - Naxçıvan Muxtar Respublikasında milli xalq sənəti olan aşıq yaradıcılığının inkişafı üçün yaradılmış yaradıcılıq birliyi. Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin "Naxçıvan Muxtar Respublikasında Xalq yaradıcılığı günlərinin keçirilməsi haqqında" 2009-cu il fevralın 7-də imzaladığı Sərəncamdan sonra muxtar respublikada yaradılıb.

Fəaliyyəti
----------

2009-cu ilin dekabrında yaranan muxtar respublikanın Aşıqlar Birliyi gənc və istedadlı aşıqları bir araya gətirib. 2010-cu ilin avqust ayında Naxçıvan şəhərindəki "Gənclik" Mərkəzində birliyin təşkilatçılığı ilə ilk konsert keçirilib. Birliyin 2016-cı ildə keçirilən növbəti konfransında isə Aşıqlar Birliyinin İdarə Heyətinin yeni tərkibi seçilib.

2009-2016-cı illərdə birliyə Naxçıvan Muxtar Respublikası Aşıqlar Birliyinin sədri İxtiyar Seyidov (Aşıq İxtiyar) olub. 
2016-cı ildə birliyin yeni sədri Tural Bağırov seçilib.

Mənbə
-----

* Naxçıvan Aşıqlar Birliyinin konfransı keçirilib, Palitra qəzeti, 27.01.2016-cı il Arxivləşdirilib 2017-09-21 at the Wayback Machine
**Meynətəpə** — Azərbaycanın Füzuli rayonu ərazisində qədim yaşayış yeri. Füzuli şəhərinin mərkəzindən 5 km şimal-şərqdə, Köndələnçayının sağ sahilində yerləşən yaşayış yeri.

Haqqında
--------

Köndələnçayın sağ sahilində, Qaraköpəktəpədən 6 km şərqdə yerləşən Meynətəpə yaşayış yeri üç təpədən ibarətdir. Kənarda yerləşən təpələrin ikisi 1 hektar, mərkəzdə yerləşən üçüncü təpə isə 2 hektar sahəni əhatə etmişdir. Burada mədəni təbəqənin qalınlığı 3–4 m arasındadır. Uzunsov, düzbucaqlı formada, küncləri qatlanmış şəkildə olan bu təpənin hündürlüyü 80 m-dən çox deyildi. Meynətəpənin maddi mədəniyyət nümunələri Qaraköpəktəpənin tapıntıları ilə eyniyyət təşkil edir. Bu abidədə də erkən və orta tunc dövrü təbəqələrinin arası kəsilməzdir, bu da öz növbəsində, Meynətəpədə həyatın hər iki dövrdə ardıcıl davam etməsini göstərir. Təpələrin hər üçündə əmək alətlərinə, gil qab parçalarına rast gəlinmişdir. Abidənin ətrafı əkinçilik üçün yararlı sahələrlə əhatə olunmuşdur. Arxeoloji tədqiqatlar zamanı Meynətəpədən çоxlu gil qablar, оcaq qurğuları, dən daşları, daş bıçaq, çəkic və s. aşkara çıxarılaraq tədqiq edilmişdir. Ətrafında üzümlük saqələri оlduğu üçün tоpоnim el arsında "Meynətəpə" adı almışdır. Üçüncü təpə maddi-mədəniyyət qalıqları ilə daha da zəngindir. Köndələnçayın uçurumlu sahilində yaranan kəsikdə təpənin mədəni qatları aydın şəkildə izlənir. Təbəqə yanmış torpaq qatlarından, gil qab parçalarından, çay daşlarından və digər maddi-mədəniyyət qalıqlarından ibarətdir. Arxeoloji materialların təhlili Мeynətəpənin Kür-Araz mədəniyyətinin bütün dövrü ərzində mövcud olduğunu göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "№ 972". 2019-09-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-02.
2. ↑  "Avşarova İ.N. Pirquliyeva Q.Ə. Qafqaz arxeologiyası. Dərslik. Bakı: "Bakı Universiteti" nəşriyyatı, 2010, s.66 (elektron variant)" (PDF). 2018-05-17 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-03.
3. ↑  "Vəli Baxşəli oğlu Baxşəliyev. Azərbaycan arxeologiyası (Ali məktəb tələbələri üçün vəsait). Bakı: Elm, 2007, s. 85" (PDF). 2020-01-11 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-03.

Xarici keçidlər
---------------

* Avşarova İ.N. Pirquliyeva Q.Ə. Qafqaz arxeologiyası. Dərslik. Bakı: "Bakı Universiteti" nəşriyyatı, 2010, 248 s. Arxivləşdirilib 2018-05-17 at the Wayback Machine
* Vəli Baxşəli oğlu Baxşəliyev. Azərbaycan arxeologiyası (Ali məktəb tələbələri üçün vəsait). Bakı: Elm, 2007, 239 s. Arxivləşdirilib 2020-01-11 at the Wayback Machine
* Kürdəmir Regional Mədəniyyət İdarəsi[*ölü keçid*]
*Sulfoxloridlər* (sulfanilxloridlər, sulfo turşuların xloranhidridi)ümumi formulu: RSO2Cl Burada R-üzvi çıküntüdür.Maye və bərk halda olur, kəskin iylidir, suda çətin həll olur və ya heç olmur,lakindietil efiri, aseton, СНСl3, ССl4 spirt, benzolda həll olur. Sulfoxloridlər nəfəs yollarını və göz qişasını qıcıqlandırır.

Alınması
--------

Sənayedə sulfoxloridlər alifatik karbohidrogenlərin SO2Cl2 qaz və ya maye fazada işıq və ya radikal təsiri ilə alınır. Eləcə də tiolların, sulfidlərin, disulfidlərin oksidləşməsindən də alınır. Sulfoturşular və onların törəmələrinin(efir duzları, amid, hidrazidlər) РСl5, СОСl2, SOCl2, Cl2, ClSO2OH təsiri ilə sulfoxloridlərin oksidləşməsindən sintez edilir.

Kimyəvi xassələri
-----------------

Yuksək temperaturda(100oC-dən yüksək)qızdırdıqda sulfoxloridlər SO2 alınmaqla parçalanır, suda davamlıdırlar və asanlıqlasulfoturşulara qədər hidrolizə uğrayırlar.Üçlü aminlərin iştirakı ilə sulfenlər alınır.

  

Sulfoxloridlərin Cu duzları iştirakı ilə asetilenlə birləşməsi nəticəsində β-xlorsulfonlar alınır. Fridel-Qraft reaksiyasına əsasən- alkilləşmə nəticəsində davamlı quruluşa malik karbokation əmələ gəlir.

Tətbiqi
-------

Sulfoxloridlər yuyucu maddə kimi ionəvəzləyici qətranların stehsalatında, rəngləyici boyalar, dərman maddələri, sulfoturşuların efirlərinin sintezində istifadə edilir.

Mənbə
-----

1. Джильберт Э. Е. Сульфирование органических соединений, пер. с англ. М. 1969;
2. Общая органическая химия, пер. с англ. т. 5, М. 1983. с. 519-22;
3. Houben-Weyl, Methoden der organischen Chemie, Bd 9, Stuttg. 1955;
4. "Methodicum Chimicura", v. 7, pt B, Stuttg. 1977. Я. И. Крылов.
**Hepard** — pişik cinsinə mənsub məməli heyvan.

Ümumi
=====

Hepardlar (çitalar) qərbi və cənubi Afrika savannalarında yaşayırlar. Bədənindəki xallar, gözündən ağzına və çənəsinə enən qara xətləri var və bu xətlər günəş işığın çəkər, beləcə digər yırtıcılardan fərqli olaraq günün istisində belə rahatlıqla ovlana bilərlər. Həmçinin şuranın xəzi onu otlar arasında kamuflyaj edir. Ən məşhur xüsusiyyəti sürətlə qaçmasıdır. Dünyanın ən sürətli qaçan məməlisidir. Aslanlar kimi sürü şəklində və gizlənərək ovlanmaq yerinə, yüksək sürət avantajı sayəsində ovlanan heyvandır. Sıfırdan 125 km/saat sürətə sadəcə 3.5 saniyəyə çatır.[*mənbə göstərin*] Hepard kimi sürətli ovçudan heç bir şikar qaçıb canını qurtara bilməzdi, əgər bir mənfi xüsusiyyəti olmasa idi: Hepardlar uzun müddət bu sürətlə qaça bilmirlər. Əgər 500 metrdən artıq qaçarsa bədən temperaturu 46 dərəcəyə qalxır və bu da hepardın beyninə zərər verə bilər. Hepard balalarının ölüm təhlükəsi 90%-dir.

Əsasən kaftarlar və qartal hücumuna məruz qalırlar. 20 ildən daha çox yaşırlar. Hepardlar sahib olduğu sürəti yüngül və incə sümüklərinə borcludurlar. Buna görə də şikarını yediyi zaman bir aslan və ya kaftar qonaq olarsa ovu orda buraxıb qaçmaq məcbriyətindədir. Çünki kaftarın çənələri çox qüvvətlidir, bu incə sümüklər bu güclü çənəyə dayanmaz. Çitaların sürətli qaçma səbəblərindən biridə uzun quyruqlarıdır, quyruqlar qaçış zamanı çox kömək edir. Hepardlar impala, ceyran kimi otyeyən heyvanları ovlayır və bu heyvanlarda dünyanın ən sürətli manevr eləyən heyvanlarıdır. Çitalarda quyruqları sayəsində kəskin dönüşlər edə bilir. Çitalar maksimum sürətə çatdığında hər addım arsındakı məsafə 15 metrə çatır.

Bəzi ölkələrdə çitalar ev heyvanı kimi də saxlanıla bilir. Çitalar kükrəmir, səsi pişik, siçan, kaftar kimi heyvanların səsinə bənzəyir. [*mənbə göstərin*]

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0
**Hepatiarius longissimus** (*lat.* Hepatiarius longissimus) Yastı qurdlar tipinin Trematodlar sinfinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Bədəni dartılmış və yastıdır. Bədənin ön tərəfi sormaclar arasında enlidir və güclü əzələ sistemi ilə təchiz edilmişdir. Parazitin uzunluğu 13 - 16, eni isə 0.8 - 1 mm-dir. Ağız sormacı 0,156 – 0,180x0,204 – 0,288 mm-dir. Farinksin uzunluğu 0.180 – 0.210 mm, eni isə 0,132 – 0,204 mm. Prefarinks yoxdur. Qida borusu 0,3 – 0.42 mm uzunluqdadır. Geridə qarın sormacı 0,21 – 0,27x0,258 – 0,36 mm diametrindədir. Bağırsaq şaxələri bədənin arxa hissəsinə qədər çatır. Toxumluqlar şaxəlidir. Ön toxumluq 5 şaxəlidir 0,48 – 0,788 mm, eni isə 0,6 – 0,9 mm enindədir. Arxa 5 şaxəli toxumluğun uzunluğu 0.56 – 0.84x0.552 -0.948 mm. çatır. Çox şaxəli yumurtalıq salxım şəkillidir 0.36 – 0.39x0.6 mm diametrdə toxumluqdan öndə yerləşir. Mellisanın cisimciyi yumurtalıqdan öndə yerləşir. Bədənin uzunluğunun ¾ hissəsində sarılıqlar lateral yerləşmişdir. Onların arxa sərhədləri yumurtalığa qədər çatır. Cinsi boşluq bilavasitə qarın sormacından öndə yerləşir. Yumurtalıqların ölçüsü 0,024 – 0,027x0,09 – 0,015 mm-dir.

Həyat tərzi
-----------

Azsaylı-kosmopolit növdür, növdaxili müxtəlifliyi Politipdir, Parazit orqanizm olub quşların (Alectoris kakelik və Pеrdix perdix) qara ciyərdə yaşayır. Mürəkkəb həyat tərzi keçirir. Nəsillərin növbələşməsi və sahiblərin dəyişilməsi ilə müşayiət edilir. Epiteli hüceyrələri ilə qidalanır. Hermofradit orqanizmdir. Hermafrodit orqanizmdir.Cinsi çoxalması yumurta qoyma (nəsil dəyişkənliyi) və qeyri-cinsi çoxalma (partenogeniz) formasında olur. Üçüncü dərəcəli konsumentdir. Mühafizəsinə ehtiyac yoxdur.

Yayılması
---------

Dünyada: 2, Qafqazda: 2, Azərbaycanda: 2 növlə təmsil olunmuşdur. Dünyada Rusiya, Avropa, Çində, Azərbaycanda isə Şirvan-Muğan düzü, Lənkəran rayonu ərazisində yayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Доклады АН Аз ССР, Т. ХVII, №7, Баку, 1961, стр. 635 - 640
2. ↑  Доклады АН Аз ССР, Т. ХVII, №7, Баку, 1961, стр. 635 - 640

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q31300828
* EUNIS: 242601
* Fauna Europaea (new): 8d12a0ee-98a5-4d17-8564-5c2b64645eff
* GBIF: 4415322
* WoRMS: 1326516

 |
**Mehman Əliyev** (tam adı: *Mehman Yadulla oğlu Əliyev*) — azərbaycanlı jurnalist, Turan İnformasiya Agentliyinin direktoru (1990 – h.h.)

Həyatı
------

Mehman Əliyev 1957-ci ilin 26 oktyabrında anadan olub. 1964–1974-cü illərdə orta təhsil alıb. 1988-ci ildə Moskva Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib. 1988–1989-cu illərdə "Molodyoj Azerbaycana" qəzetində müxbir, 1989–1990-cı illərdə "Azərinform" Dövlət Agentliyində müxbir, 1990–1991-ci illərdə "Xazar" jurnalında məsul katib, 1993-cü ildə Prezident Aparatının ictimai əlaqələr sektorunun müdiri vəzifələrində çalışıb.

Hal-hazırda, 1990-cı ildə təsis etdiyi "Turan" İnformasiya Agentliyinin direktorudur.

Azərbaycan jurnalistlərinin III qurultayında Mətbuat Şurası İdarə Heyətinə üzv seçilib. Hazırda Şuranın iqtisadiyyat məsələləri üzrə komissiyasına rəhbərlik edir.

27 avqust 2017-ci ildə vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə, vergi ödəməkdən yayınma və qanunsuz sahibkarlıq maddələri ilə ittiham olunaraq Yasamal Rayon Məhkəməsinin qərarı ilə barəsində 3 aylıq həbs-qətimkan tədbiri seçilib.

Ailəlidir, bir övladı var.

Mənbə
-----

* "Tərcümeyi-hal / Əliyev Mehman Yadulla oğlu" (az.). presscouncil.az. 2017-09-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-07.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Turan agentliyinin direktoru Mehman Əliyev 3 aylıq həbs edilib" (az.). bbc.com/azeri. 2017-08-25. 2017-09-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-07.
**«KazTransCom»** — Qazaxıstan Respublikası ərazisində xidmətlər göstərən telekommunikasiya şirkəti.

KazTransCom ASC 2001-ci ildə üç şirkətin birləşməsi nəticəsində quruldu: CaspianMunai Baylanys ASC, Aktyubneftesvyaz ASC və Baylanys ASC. KazTransCom ASC-nin səhmləri KASE-də sərbəst satılır.KASE-yə (Qazaxıstan Fond Birjası) görə şirkətlərin sahibləri RODNIK INC LLP-dir - təklif olunan səhmlərin ümumi sayının (1907556 ədədi) 81,77% -i və M.A. Abdrəhmanov - təklif olunan səhmlərin ümumi sayının 9,99% -i ( 233090 maddə)).

Şirkət Qazaxıstanda telekommunikasiya layihələrini həyata keçirir, Atırau, Aktau, Uralsk, Aqtöbe, Almatı, Astana, Pavlodar, Karaqanda, Çimkent şəhərlərində filialları var.

Şirkətin rabitə infrastrukturuna aşağıdakılar daxildir:

Uzunluğu 11 min km olan KazTransCom ASC-nin kabel magistral şəbəkəsi. Ən böyük müştərilərin korporativ şəbəkələri daxil olmaqla Qazaxıstan ərazisini tam əhatə edən 300-dən çox peyk stansiyası: NC KazMunayGas JSC, Intergas Central Asia JSC, KazTransOil JSC;

KazTransCom ASC aktiv olaraq fiber optik magistral kommunikasiya xətlərini inkişaf etdirir və Qazaxıstanda bütün telekomunikasiya xidmətləri təqdim etmək üçün unikal bir fürsətə malikdir, bunlar:

yerli telefon rabitəsi; şəhərlərarası və beynəlxalq telefon rabitəsi; genişzolaqlı İnternet; şəffaf kanalların icarəsi; virtual özəl şəbəkələr; şöbə şəbəkələrinin istismarı və dəstəyi;

2014-cü ilin fevral ayında şirkət Qazaxıstandan TASİM (Trans-Avrasiya İnformasiya Super Magistralı) layihəsinə qatılacağını elan etdi. Müvafiq memorandum beş operator tərəfindən imzalanmışdır: China Telecom (Çin), KazTransCom (Qazaxıstan), Rostelecom (Rusiya), Türk Telekom (Türkiyə) və Azərbaycan Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyinin Beynəlxalq Əlaqələr və Hesablaşmalar Mərkəzi.

2015-ci ildə operator gəlir və mənfəətdə əhəmiyyətli bir artım olduğunu bildirdi. Müvafiq olaraq + 14,6% və 2,4 dəfə artdılar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "АО «KazTransCom» — Казахстанская фондовая биржа (KASE)". 2009-03-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-10-11.
2. ↑  "Кто владеет АО «KazTransCom»? *Computerworld.kz*". 2016-04-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-12.
3. ↑  "Kaztranscom". 2013-08-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-07-26.
4. ↑  В создании TASIM от Казахстана будет участвовать KazTransCom. Arxivləşdirilib 2016-04-20 at the Wayback Machine *Computerworld.kz*
5. ↑  KazTransCom закончил 2015 год с ростом прибыли в 2,4 раза. Arxivləşdirilib 2016-04-21 at the Wayback Machine *Computerworld.kz*

Xarici keçidlər
---------------

* Şirkətin saytı
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Mehman.

**Mehman Dəmirli** (*Dəmirli Mehman Əlişah oğlu*; d. 1964. Ərəbqədim, Şamaxı rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Hüquq elmləri doktoru, professor. "Odessa Hüquq Akademiyası" Milli Universitetinin Avropa İttifaqı hüququ və müqayisəli hüquqşünaslıq kafedrasının professoru.

Həyatı
------

Dəmirli Mehman Əlişah oğlu 1964-cü il yanvarın 23-də Azərbaycan Respublikası Şamaxı rayonunun Ərəbqədim kəndində anadan olub. 1990-cı ildə S.M.Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) hüquq fakültəsini, 1994-cü ildə isə həmin universitetin aspiranturasını (qiyabi) bitirib. 1992-1993-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidenti Aparatında dövlət-hüquq şöbəsində işləyib. 1994-2003-cü illərdə Bakı Dövlət Universitetinin dövlət və hüquq nəzəriyyəsi və tarixi kafedrası və Bakının digər ali məktəblərində dərs deyib. M.Dəmirli 1998-ci ildə Odessa Dövlət Hüquq Akademiyasında (indiki "Odessa Hüquq Akademiyası" Milli Universiteti) "Azərbaycan Demokratik Respublikasının (1918-1920) dövlət quruluşu" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edib.
2005-ci ildə isə Yaroslav Mudrı adına Ukrayna Milli Hüquq Akademiyasında (Xarkov) "dövlət və hüquq tarixi və nəzəriyyəsi" ixtisası üzrə "Tarixi-hüquqi idrakın predmet sahəsi: ənənə və yenilənmə (epistemoloji analiz)" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib. 2007-ci ildə ona professor adı verilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bağıyeva, Mətanət.* Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar. Qısa bioqrafik məlumat kitabçası (PDF) (az.). Bakı: "Papirus NP". 2016. ISBN 978-9952-8299-1-4. 2017-10-21 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-10-21.
**Herakl mağaraları** (*ərəb.* مغارة هرقل‎) — Mərakeşin Tanca-Titvan regionunda yerləşən mağara.

Təsviri
-------

Karst tipli olan Herakl mağaraları Tanjer şəhərindən 14 kilometr qərbdə yerləşir. Herakl mağarlarının biri quruya, biri dənizə olan 2 çıxışı var. Ehtimal var ki, dənizə olan çıxışı Finikiyalılar yaradıb. Maraqlıdır ki dənizə olan çıxış Afrika qitəsinin formasını xatırladır, ona görə də mağaranın başqa adı "Afrika Mağarası"dı. Təbii yaranan Herakl mağaralarını Berberlər xeyli genişləndirdilər, onlar zeytun yağının istehsalı üçün istifadə edilən dəyirman daşılarını düzəltmək üçün mağaranın divarlarından daşlar götürürdülər

Tarixi
------

E.ə. 6000-cü il — neolit dövrünün yaşayış məskəni

1878-ci il — mağara yenidən aşkar edildi

1900-cu illər — mağara fahişəxana kimi istifadə olunub

1920-ci il —  mağara publika üçün açıldı

1952=ci il —  Milli irs obyekti elan edildi

1982-ci il —  elektrik fənərlər quraşdırıldı

1995-ci il oktyabrın 23-ü — Britaniyanın Def Leppard rok qrupu mağarada konsert verdi. Həmin gün London və Vankuverdə də çıxış etməklə Def Leppard qrupu bir gün ərzində üç qitədə üç konsert verən dünyanın ilk rok qrupu oldu və Ginnesin Rekordlar Kitabına daxil edildi.

2003-cü il dekabrın 20-si —  bir sıra tikinti işlərinin yaratdığı daş sürüşməsindən sonra publika üçün bağlandı

2004-cü il yanvar ayı —  mağara yenidənqurma işləri ilə əlaqədar bağlandı

2015-ci il sentyabr ayı — Mərakeş kralı VI Mohamedin 2 illik bərpaedilmə işlərindən sonra yenidən açıldı

Əfsanələr
---------

Maöara uzun müddət "dibsiz" sayılırdı. Əfsanəyə görə, bu mağaradan Cəbəllütariq boğazının altından keçib, 24 kilometr yol qət edərək Cəbəli-Tariq qayasında yerləşən Müqəddəs Mixail mağarasına çıxmaq olar. Əfsanəyə görə, Berberi makakaları Afrikadan Cəbəllütariğa məhz belə keçiblər.

Digər əfsanədə deyilir ki, buranın Herkules mağaraları adlandırılmasının səbəbi odur ki, Herakl 11-ci qəhrəmanlığını etmədən öncə burada istirahət edib. Onun 11-ci qəhramanlığı təxminən Hesperidin bağından qızıl almalar oğurlamaq idi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Grottes d'Hercules — The Caves of Hercules — Cave of Africa Arxivləşdirilib 2018-05-19 at the Wayback Machine (ingiliscə) *showcaves.com*
2. 1 2   Caves of Hercules Arxivləşdirilib 2016-06-11 at the Wayback Machine  (ingiliscə) *fodors.com*
3. ↑  **↑** Visiting the Caves of Hercules in Tangier, Morocco Arxivləşdirilib 2016-05-30 at the Wayback Machine  (ingilscə)  (fransızca)  (ispanca)  *bluedoorhotel.com*, 11 aprel 2012
4. ↑  "Tangier: Hercules Cave (Grottes d'Hercules)" Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine.
**Orta Andaman adası** (*ing.* Middle Andaman Island) — Böyük Andaman adaları qrupuna daxil olan ən böyük ada. Arxipelaqın mərkəzində yerləşir. Öz növbəsində Hindistanın müttəfiq Andaman və Nikobar adaları ərazisinə daxildir. Sahəsi 1535,5 km².

Adada 2001-cin il məlumatına görə 54 385 nəfər yaşayır. Əhalisi əsasən Tamilnada, Kerala və Benqaliya ərazisindən gəlmişlərdən təşkil olunmuşdur. Ada əhalisi əsasən kənd təsərrüfatı ilə məşqul olur.

Əsas şəhərləri— Ranqat, Billiqraund, Kadamtala, Bakultata və Bedapur. Adada yerləşən ən şimal şəhəri olan Mayabunder inzibati baxımından Şimali Andamana daxildir.

Hind okeanında zəlzələ və sunami hadisəsindən sonra bölgə böyük zərər görmüşdür. Bununlı belə ada digər Andaman adalarından fərqli olaraq az zərərlə bu sunamidən qurtula bilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Island-wise Statistical Outline — 2008. North Andaman Island[*ölü keçid*] (PDF)
2. ↑  Directorate of Economics and Statistics, Andaman and Nicobar Administration, Port Blair: Statistical Hand Book on Andaman District & Nicobar District 2005-2006 Arxivləşdirilib 2009-04-10 at the Wayback Machine (PDF) (Summe aus 23894 des Tahsils Mayabunder und 30491 aus dem Tahsil Rangat).
**Rоbert Skоtt** (6 iyun 1868[…], Plimut, Devon qraflığı – güm. 29 mart 1912[…], Ross şelf buzlağı, Ross ərazisi) — Böyük Britaniya səyyahı, Antarktidanın tədqiqatçısı.

Həyatı
------

Robert Skott 1868-ci ildə dənizçi ailəsində dоğulmuşdur. 18 yaşında "Badişa" gəmisində miçman, iki ildən sоnra, 1888-ci ildə kiçik leytenant rütbəsi alır. İngilis hökuməti Antarktidaya təşkil etdiyi ekspedisiyaya rəhbərlik etməyi Rоbert Skоta təklif edir. 

1902-ci ildə xüsusi layihə üzrə düzəldilmiş "Diskоveri" gəmisinə rəhbərlik edən Skоtt Antarktida sahillərinə çatsa da, iqlim şəraiti və aysberqlər ekspedisiya üzvlərinə materikə çıxmağa imkan vermir.

1910-cu ilin iyun ayında "Terra-Nоva" gəmisi ilə Skоtt yenidən Antarktidaya dоğru üzməyə başlayır. 65 nəfər heyətdən ibarət gəmi materikə yan alır. 1911-ci ilin nоyabr ayında materik üzərinə çıxaraq qütbə dоğru irəliləyir. 

1912-ci ilin yanvar ayının 17-də R.Skоtt, Uilsоn, Оts, Bоuers və Evans cənub qütbünə çatmağa müvəffəq оlurlar. Lakin qütbdə Nоrveç bayrağının dalğalanması оnların qütbü fəth etməkdə gecikdiklərini göstərir. Geri qayıdarkən sərt iqlim şəraitində həlak оlurlar. 

Sahildə qalan ekspedisiya üzvləri ancaq səkkiz ay keçdikdən sоnra Skоttun və digər ekspedisiya üzvlərinin meyitlərini çadıra bürünərək dоnmuş şəkildə tapır və dəfn edirlər.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Robert Falcon Scott // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. 1 2  *Lundy D. R.* Captain Robert Falcon Scott // The Peerage (ing.).

Xarici keçidlər
---------------

* Гарри Ладлэм «Капитан Скотт» 1965. Arxivləşdirilib 2011-02-28 at the Wayback Machine Ленинград, «Гидрометеоиздат», 1989 Перевод с английского В. Я. Голанта.
* Фотогалерея лагеря экспедиции Скотта.
* Маршрут экспедиции Terra Nova и похода к Южному полюсу для Google Earth.Arxivləşdirilib 2012-02-25 at the Wayback Machine  (ing.)
**Parşurt monastırı** (*gürc.* მრავალწყაროს მონასტერი) — Keşikçidağ monastır kompleksinə daxil olan tarixi-memarlıq abidəsidir. IX əsrdə əsası qoyulmuş monastır, XIII əsrdə monqolların yürüşü zamanı talan edilmiş və bundan sonra tərk olunmuşdur.

Tarixi
------

Abidə, 1995-ci ildə təşkil edilmiş elmi ekspedisiya zamanı Gürcüstan alimləri tərəfindən aşkarlanmış və qeydiyyata alınmışdır. Monastır haqqında mənbələrdə heç bir məlumat yoxdur. Yerləşdiyi əraziyə və yaxınlıqdakı bulaqlara görə gürcü alimlər tərəfindən *Parşurt monastırı* adlandırılmışdır. Memarlıq xüsusiyyətlərinə əsasən abidəin IX əsrdə inşa edildiyi, XIII əsrdə monqolların yürüşündən sonra isə tərk olunduğu ehtimal olunur.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Monastır binası qeyri-adi günbəz formasına malikdir. Tikilinin interyerində çoxlu sayda freska qalıqları və 65 kitabə dövrümüzə çatmışdır. Kitabələrdən ən qədi olanı 851-ci ilə aiddir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "დავით გარეჯი". mogzaurisdgiurebi.blogspot.com. April 26, 2019. July 17, 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 iyul 2019.

Xarici keçidlər
---------------

* ლ. მირიანაშვილი, მრავალწყაროს მონასტერი

| ⛭Keşikçidağ monastır kompleksi |
| --- |
| Qabırrıçayın sağ sahili | David Qareci lavrası  • Müqəddəs İohann monastırı  • Parşurt monastırı  • Dodo mağara kilsəsi  • Bertuban monastırı  • Əzabkeşlərlar monastırı  • Çiçikuri monastırı  • Tetrsenakebis monasıtırı  • Udabno monastırı  • Mağara monastırı  • Kolagir monastırı  • Əzabkeşlər pasxası kilsəsi  • Veranqareci monastırı  • Pukukuncar monastırı |
| Qabırrıçayın sol sahili | Kiçik qazan monastırı  • Böyük qazan monastırı |
| Həmçinin bax | Keşikçidağ Dövlət tarix-mədəniyyət qoruğu |
**Psixoanaliz və Din** — alman sosioloq və psixoloqu Erix Frommun 1950-ci ildə yazdığı əsər.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***
"Avtoritar din çox vaxt insanlara — insanın həqiqi həyatı ilə bir əlaqəsi olmayan — qeyri-müəyyən və əlçatmaz prinsipləri sırımağa çalışır. Hal-hazırkı vəziyyətdə yaşayan insanların həyatları və xoşbəxtlikləri "ölümdən sonrakı həyat" və ya "cəmiyyətin gələcəyi" kimi ideologiyalar uğrunda asanlıqla qurban edilə bilir. Çünki, bu ideologiyalar uğrunda bütün vasitələrə əl atmağa dəyər və beləcə bu ideologiyalar dindar və ya hüquqi "fərqlənmiş" zümrənin əlində bütün insanların həyatlarını idarə etmək üçün bir vasitəyə çevrilir."

Bu kitab, psixoanalizdəki xaotik dünyamızı əks etdirən və üsyana sövq edən bir əsərdir. Dinin nəzərdən qaçırdığı nüansları vurğulamaqla yanaşı, həm psixologiya, həm də din müəllimlərinə dəyərli informasiya mənbəyi təşkil edir. Kitab psixoanalizin şüuraltı çaxnaşmalarını işıq üzünə çıxarmağa kömək edəcəkdir.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

Nəşr və tərcümə
---------------

Əsər Kəpəz (Pənahlı) Məmmədov tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilmiş, Taleh Hüseynovun redaktorluğu, Firdovsi Səfərovun dizayner və rəssamlığı ilə Seymur Həsənli tərəfindən nəşrə hazırlanmış, 2018-ci ilin may ayında Turkkitab.Az tərəfindən Ankarada Bizim Büro Mətbəədə 120 səhifədə 1000 tirajla nəşr edilib.

Əsərin Elmar Namazın tərcüməçisi olduğu variantı isə Cavid Qədir və Taleh Eminoğlunun redaktorluqları ilə "Kitabsevərlər" hərəkatı tərəfindən Bakıda 2018-ci ilin may ayında "Elm və Təhsil" Nəşriyyatında nəşr edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Erix Frommun "Psixoanaliz və din"i Azərbaycan dilində - Təqdimat". 2018-05-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-22.
2. ↑  "Erix Frommun "Psixoanaliz və din"i Azərbaycan dilində". 2018-05-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-22.

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* Turkkitab. Az
* Erix Fromm: Psixoanaliz və din
* Erix Fromm: Freyd və Yunqda psixoanaliz və din. Arxivləşdirilib 2018-05-26 at the Wayback Machine
**Kara-Kul** ya da Qara-Göl (qırğız dilində:Кара-Көл) — Qırğızıstanın Cəlalabad vilayətində şəhər. Qırğız dilindən tərcümədə "Kara" - qara, "Kul" - göl sözlərindən yaranaraq "Qara göl" mənasında izah olunur.

Əhalisi
-------

2009-cu ildə Qırğızıstanda aparılmış əhalinin siyahıya alınmasına görə şəhərin əhalisi 22 502 nəfərdir. Onlardan 21 217 nəfərini (94,3 %) qırğızlar, 771 nəfərini (3,4 %) ruslar, 143 nəfərini (0,7 %) özbəklər, 141 nəfərini (0,7 %) tatarlar təşkil edirlər .

Coğrafiyası
-----------

Kara-Kul şəhəri Narın çayının Kara Suu çayına töküldüyü yerin yaxınlığında, Bişkek - Oş avtomobil yolu üzərində, Taş-Kumır dəmiryol stansiyasından (Uçkurqan dəmiryol xəttinin son stansiyası) 78 km aralıda yerləşir.

Tarixi
------

Kara-Kul şəhəri 16 iyun 1962-ci ildə Orta Asiyada ən iri su elektrik stansiyası olan Toktoqul SES-nın inşası ilə əlaqədar yaşayış qəsəbəsi kimi meydana gəlmişdir. 26 oktyabr 1962-ci ildə Qırğızıstan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin Fərmanına əsasən Kara-Kul şəhər tipli yaşayış məntəqəsi yaradıldı. Qırğızıstan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 7 yanvar 1977-ci il tarixli Fərmannı ilə Kara-Kul qəsəbəsinə vilayət tabeli şəhər statusu verildi.

Coğrafiyası
-----------

Şimaldan və cənubdan şəhər hündür dağlarla əhatə olunmuşdur. Şəhərdə balıqçılıq təsərrüfatlarına aid su anbarları, 3 süni göl vardır.Kara-Kul şəhərinin yaxınlığında Toktoqul SES-nın istinad divarları yerləşir.

Şəhərin ərazisində iri sənaye müəssisələri, Bişkek Politexnik İnstitutunun filialı və inşaat texnikumu yerləşir.

İqtisadiyyatı
-------------

SSRİ dağıldıqdan sonra su elektrik stansiyalarının tikintisində işlər dayandırılmış, sənaye müəssisələrinin bir hissəsi bağlanmışdır. 1990-cı illərdə işsizlik problemi ilə əlaqədar əhalinin bir hissəsi Kara-Kul şəhərini tərk etmişdir.

Müasir dövrdə şəhərdə stabil fəaliyyət göstərən 3 iri sənaye müəssisəsi vardır. Əhalinin əsas məşğuliyyət sahəsi energetika ilə bağlıdır. Hazırda Qırğızıstanda istehsal edilən elektrik enerjisinin 80 faizi Kara-Kul şəhərində fəaliyyət göstərən su elektrik stansiyalarının payına düşür.

İstinadlar
----------

1. ↑  census of Kyrgyzstan 2009.
2. ↑  "Перепись населения Киргизии 2009. Джалал-Абадская область" (PDF). 2011-08-10 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-19.
3. ↑   Arxivləşdirilib 2021-12-01 at the Wayback Machine | tytuł = Кара-Куль (пос. гор. типа в Киргизской ССР) | opublikowany = Большая Советская Энциклопедия. 2011-11-19

Xarici keçid
------------

* На сайте Ассоциации городов Киргизии Arxivləşdirilib 2010-07-27 at the Wayback Machine
* Неофициальный сайт г. Кара-Куль
**Qumluq astacası** (*lat.* Opatrum sabulosum L.)-Böcək bozumtul qara rəngdədir.

Quruluşu
--------

Böcək bozumtul qara rəngdədir. Qanadüstlüyünün üzərində parıldayan ziyilciklər vardır. Uzunluğu 7–10 mm-dir. Sürfələrin üstü tutqun qəhvəyi, alt tərəfi isə sarımtıldır. Qarıncığın son buğumu konusvaridir. Yan tərəfində 8 qəlcəq vardır. Yaşlı sürfənin uzunluğu 16 mm-ə qədərdir. Böcəklər iki ilə yaxın yaşayır. Bunlar gündüzlər fəaldır. Yazda dişi fərdlər yumurtalarını (100-ə qədər) torpağa qoyur. Sürfələr iki ay müddıtində inkişaf edir. Yalnız böcəkləri qışlayır. Yetkin fərdlər bir sıra mədəni bitkilərin yarpaqlarını yeyərək, onlara müəyyən qədər zərər vurur. Sürfələr, əsasən, alaq otları ilə qidalandığından mədəni bitkilərə az zərər vurur. Digər tərəfdən sürfələrin inkişafı, əsasən, yayda gedir. Bu zaman mədəni bitkilər ilk inkişaf fazasında olur.

Yayılması
---------

Qumluq astacasına Azərbaycanın bütün rayonlarında təsadüf edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  S.R.Məmmədova, B.B.Xəlilov Kənd təsərrüfatı entomologiyası. 1986

Ədəbiyyat
---------

1. S.R.Məmmədova, B.B.Xəlilov Kənd təsərrüfatı entomologiyası. 1986
2. S.R.Məmmədova, B.B.Xəlilov Meyvə və subtropik bitkilərin zərərvericiləri 1974
3. N.H.Səmədov Taxıl böcəkləri və onlarla mübarizə tədbirləri, 1964
**Mübariz Mədətov** (d. 8 noyabr 1952, Bakı – ö. 23 noyabr 2018, Bakı) — Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyinin kollektivinin üzvü, uzaq səfərlər kapitanı, Azərbaycanın əməkdar mühəndisi.

Həyatı
------

Mübariz Mədətov 1952-ci il noyabrın 8-də Bakı şəhərində doğulub. 25 mömrəli məktəbin səkkizinci sinfini bitirdikdən sonra o, 1968-ci ildə Bakı Dəniz Yolları Məktəbinə daxil olub. 1972-ci ildə həmin məktəbdə texnik gəmi sürücüsü, 1973-1989-cu illərdə Odessa Ali Dəniz Mühəndisləri Məktəbində mühəndis gəmi sürücüsü ixtisaslarına yiyələnib.

Əmək fəaliyyəti
---------------

Əmək fəaliyyətinə 1972-ci ildə Xəzər Dəniz Gəmiçiliyinin nəqliyyat donanmasının gəmilərində matros kimi başlayıb, sonralar 1973-1986-cı illərdə müxtəlif gəmilərdə kapitanın üçüncü, ikinci, böyük köməkçisi və kapitan işləyib. Mahir gəmi sürücüsü olan Mübariz Mədətov uzaq səfərlər kapitanı kimi dünyanın onlarla ölkəsinin limanlarına səfərlər edib.

1995-ci ildə Xəzər Dəniz Gəmiçiliyinin Kadrlar xidmətinin rəisi vəzifəsinə irəli çəkilib. İki bu vəzifədə çalışıb, 1997-ci ildə Gəmiçiliyin Sosial məsələlər və təsərrrüfat xidmətinin rəisi təyin edilib. 2000-ci ilin avqustunda Xəzər Dəniz Neft Donanmasının rəisi vəzifəsinə irəli çəkilən Mübariz Mədətov "AXDG" QSC yaranana kimi bu donanmaya rəhbərlik edib. Mübariz Mədətov 2014-cü ilin martından bir müddət QSC sədrinin müavini işləmişdir.

Mükafatları
-----------

Mübariz Mədətovun gəmiçiliyin inkişafında səmərəli xidmətləri yüksək qiymətləndirilib. 2006-cı ildə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunub. 2012-ci ildə isə "Azərbaycanın əməkdar mühəndisi" fəxri adına layiq görülüb.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Mübariz Mədətov[*ölü keçid*]