recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Elvin Həsən** (10 aprel 1985, İştip[d]) — Makedoniyanın türk əsilli dövlət xadimi, keçmiş Makedoniya Dövlət İmtahan Mərkəzinin müdir müavini, Makedoniyanın hal-hazırkı xarici sərmayə ilə iş üzrə naziri.

Həyatı
------

Elvin Həsən 1985-ci ildə Makedoniyanın İştip şəhərində türk əsilli ailədə anadan olmuşdur.

2007-ci ildə bakalavr təhsilini bitirdikdən sonra Radoviş şəhərinə bağlı Əliqoç-Qoçəli kəndində müəllim olaraq 10 il çalışmışdır.

### Təhsili

2007-ci ildə Qotse Delçev Universitetinin Metodologiya fakültəsinin Məktəb müəllimliyi bölməsindən məzun olmuşdur. Magistr və doktorantura təhsilini Az. Kiril ve Metodologiya Universitetinin Pedoqoji İnistitutunda almışdır.

Fəaliyyəti
----------

### Qeyri-hökumət təşkilatlarında

2011-ci ildə qoşulduğu Üfüq dərnəyində bir sıra vəzifələrdə çalışmışdır. 2016–2018-ci illərdə həmin dərnəyin rəhbərliyini etmişdir.

Makedoniyanın Türk Hərəkat Partiyası katibinin müavini olmaqla yanaşı, həmin partiyanın III bölgə kordinatorluğunu, partiyanın təhsil komissiyası rəhbərliyini və THP Radoviş təşkilatının rəhbəri vəzfivələrində olmuşdur.

### Dövlət orqanlarında

3 avqust 2017-ci ildə Makedoniyanın Dövlət İmtahan Mərkəzinin müdir müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Özündən əvvəlki nazir Adnan Kahılın vəzifəsindən azad edilməsindən sonra Türk Hərəkat Partiyasının təklifi ilə həmin vəzifəyə Elvin Həsən namizəd göstərilmişdi. Makedoniya parlamentində keçirilən səsvermə zamanı 64 lehinə, 6 əleyhinə və 1 bitərəf səslə Xarici Sərmayə ilə İş üzrə nazir seçilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Makedoniya Respublikası
* Makedoniya türkləri

İstinadlar
----------

1. ↑  *THP.* "THP-den son dakika duyurusu" (Türkcə). www.uskuphaber.com. 2018 26 dekabr. 2021-09-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-09.
2. ↑  *yenibalkan.* "Elvin Hasan Devlet Bakanı Görevine Resmen Başladı" (Türkcə). www.yenibalkan.com. 26 dekabr 2018. İstifadə tarixi: 2019-01-09.
3. ↑  *Elvin Hasan.* "TÜRKİYE VE MAKEDONYA'DA ORTAÖĞRETİM TEŞKİLATLANMASI VE YÖNETİMİ KARŞILAŞTIRMASI" (Türkcə). hikmetdergisi.org. 2013. 2019-01-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-09.
4. ↑  *Liljana Kjurcievskaya.* "Parliament appoints Elvin Hasan və Muzaffer Bajram for ministers without portfolio" (İngiliscə). mia.mk. 10 yanvar 2019. 2019-03-31 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-09.
**Vladislav Volodimiroviç Kanevski** (*ukr.* Владислав Володимирович Каневський; 2 yanvar 1973, Vinnitsa) — Ukrayna diplomatı, Ukraynanın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2019-cu ildən)

Həyatı
------

Vladislav Kanevski 2 yanvar 1973-cü ildə Vinnitsa şəhərində anadan olub. 1996-cı ildə Taras Şevçenko adına Kiyev Milli Universitetini, 2003-cü ildə isə Ukrayna Xarici İşlər Nazirliyi yanında Ukrayna Diplomatik Akademiyasını bitirib. Polyak, ingilis, rus dillərini bilir.

1996–1998-ci illərdə Ukrayna Xarici İşlər Nazirliyinin Konsulluq İdarəsinin Vətəndaşlıq, miqrasiya, irs və xaricdəki vətəndaşlarla əlaqələr şöbəsinin mütəxəssisi olub.

1998–2002-ci illərdə Ukraynanın Polşa Respublikasındakı səfirliyinin üçüncü və ikinci katibi olub.

2003–2004-cü illərdə MDB-nin Birinci Ərazi İdarəsinin Dövlət Başçıları Şurasında Ukraynanın sədrliyini təmin edən katibliyin katibi, Ukrayna Xarici İşlər Nazirinin birinci müavininin katibliyinin Ukrayna Ali Radası ilə əlaqələr üzrə rəhbəri işləyib.

2004–2008-ci illərdə Ukraynanın Krakovdakı Baş Konsulluğunun konsulu olub.

2008–2011-ci illərdə Konsulluq Xidməti Departamentinin Seçicilərinin Dövlət Reyestrində müşavir, şöbə müdiri vəzifəsinin icraçısı, Konsulluq Xidməti Departamentinin Təhlil və Planlaşdırma şöbəsinin müdiri işləyib.

2011–2012-ci illərdə Ukraynanın Lyublin (Polşa) şəhərindəki baş konsulu olub.

2012–2014-cü illərdə Ukraynanın Polşa Respublikasındakı səfirliyinin müşaviri-elçisi, 2014-cü ildə Ukraynanın Polşa Respublikasındakı müvəqqəti işlər üzrə vəkili işləyib.

2018-ci ildə Ukrayna Xarici İşlər Nazirliyinin Strateji Kommunikasiyalar şöbəsinin direktoru vəzifəsində çalışıb.

27 fevral 2019-cu ildən Ukraynanın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiridir. O, etimadnaməsini 2019-cu il mayın 17-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə təqdim edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  İlham Əliyev Ukraynanın Azərbaycanda yeni təyin olunmuş səfirinin etimadnaməsini qəbul edib Arxivləşdirilib 2019-05-18 at the Wayback Machine. president.az, 17.05.2019
2. ↑  "Міжнародна організація з міграції (МОМ)" (ukrayna). 5 mart 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 iyun 2014.
3. ↑  "УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ № 45/2019 Про призначення В.Каневського Надзвичайним і Повноважним Послом України в Азербайджанській Республіці". 2019-03-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-26.
4. ↑  Ilham Aliyev received credentials of incoming Ukrainian ambassador. 17 may 2019 // Official website of the President of the Republic of Azerbaijan.
**Ənvər Altaylı** (1944 və ya 1 noyabr 1944, Ceyhan, Adana ili və ya Adana), sovetoloq və köhnə Türkiyə dövlət təhlükəsizlik orqanı işçisi. 1990-cı illərin əvvəllərində Sovetlər İttifaqının dağılması ilə yaranmış vəziyyətdə Orta Asiyada türk respublikalarının təşkil edilməsində iştirak etmişdir.

Ailəsi
------

Özbək kökənli siyasi mühacir Şakir Altaylı ilə, sovet əsarətindən 1920-ci ildə qaçmış özbək kökənli müfti Əbdürrəhman Kavunçunun qızı Mələk Altaylının ailəsində dünyaya gəlmişdir.

Təhsili
-------

1958–1961-ci illərdə Bursa İşiqlar Hərbi liseyində təhsil almışdır. Lakin Tələt Aydəmirin dövlət çevrilişinə cəhdi zamanı 1439 hərbi kursantla birlikdə həbs edildi. Bundan sonra 1963–1967-ci illərdə Ankara Universitetində hüquq təhsili almışdır. Həmçinin, sonralar Linz Universitetinin Şərqi Avropa bölməsində dil kursları keçmiş, Şərqi Avropa Universitetində və Köln Universitetində hüquq təhsili almışdır.

Karyerası
---------

1968-ci ildə MİT rəhbəri general Fuad Doğu tərəfindən MİT-ə sovetoloq olaraq işə götürülmüşdür. 1973-cü ilə qədər burada işləyən Ənvər Altaylı 1977–1980-ci illər arasında *Hər Gün* qəzetinin baş redaktoru olaraq çalışmışdır. 1991-ci ildə SSRİ-nin süqutundan sonra Orta Asiyada yeni yaranan türk respublikalarının təşkil edilməsində mühüm rol oynamışdır. Turqut Özal və Süleyman Dəmirəlin köməkçisi olmuşdur.
1986-cı ildən həm də Almaniya vətəndaşı olan Ənvər Altaylı son dövrlərdə daha çox Belfastda yaşayırdı. Burada Hüquqi Mübahisə və Sülh İnistitutunda professor Maykl Semple ilə işləyirdi.

Həbsi
-----

Türkiyədə dövlət çevrilişinə cəhddən sonra kütləvi həbslər zamanı həbs edilənlərdən biri də Ənvər Altaylıdır.O, FETÖ-nun Orta Asiya qolunun rəhbəri Mustafa Özcan ilə əlaqədə olmaqda və ona FETÖ-nün Orta Asiyada təşkilatlanmasına kömək etməkdə ittiham olunurdu.İstintaq zamanı Mustafa Özcanla tanışlıqlarının olmasını qəbul etsə də, FETÖ ilə heç bir əlaqəsinin olmamasını və onların dövlət çevrilişinə cəhd edəcəyini düşünmədiyini bildirmişdir.

Kitabları
---------

* *Əsir Türk ellərində 90 gün*
* *Kommunist nəzəriyyələr və Sovet yayılma siyasəti*

Həmçinin onun haqqında da İrfan Ülkü tərəfindən kitab yazılmışdır:

* İrfan Ülkü, *Böyük Oyundakı Türk: Ənvər Altaylı* (İlgi nəşrləri, 2008)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  İrfan Ülkü. *Büyük Oyundaki Türk: Enver Altaylı*. İstanbul: İlgi Yayınları (2008)
2. 1 2 3  Eski Arxivləşdirilib 2018-03-19 at the Wayback Machine MİT Arxivləşdirilib 2022-07-29 at the Wayback Machine’çi Enver Altaylı Arxivləşdirilib 2022-09-02 at the Wayback Machine’yı da "damat yöntemi" ile…

Xarici keçidlər
---------------

* 'Büyük Oyundaki Türk: Enver Altaylı' adlı kitabın websayfası
* EnverAltaylı.com
* Biyografi.net'de
**Rzayev Yusif Məmməd oğlu** (12 yanvar 1968, Rəncbərlər, Ağcabədi rayonu) — əməkdar jurnalist, "525-ci qəzet"in baş redaktorunun müavini.

Həyatı
------

1968-ci il yanvar ayının 12-də Ağcabədi rayonunun Rəncbərlər kəndində anadan olub. 1975-ci ildə Rəncbərlər kənd orta məktəbinin 1-ci sinfinə gedib, 1985-ci ildə S.Bayramov adına Ağdam şəhər 1 saylı orta məktəbi bitirib. 1986-cı ildə Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinə daxil olub. 1987-1989-cu illərdə Moskva vilayətində hərbi xidmətdə olub. 1993-cü ildə Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsini bitirib.

Jurnalist kimi əmək fəaliyytəinə 1990-cı ilin avqust ayıdan "Ədalət" qəzetində müxbir kimi başlayıb. Sonralar "Müxalifət" qəzetində müxbir, şöbə müdiri, "Respublika" qəzetində baş redaktor vəzifələrində işləyib. 1992-ci ilin noyabrında təsis edilən və nəşrə başlayan "525-ci qəzet"in ilk redaktoru olub.

Hazırda "525-ci qəzet"in" baş redaktorunun müavinidir. Bu illər ərzində Azərbaycanın müxtəlif mətbuat orqanlarında müxtəlif yazılarla çıxış edib.
Azərbaycan Mətbuat Şurasının "Ali Media Mükafatına" layıq görülüb. 

2015-ci ildə Azərbaycan Prezidentinin sərancamı ilə "Əməkdar jurnalist" fəxri adı ilə təltif edilib.

Ailəlidir. İki övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikasının kütləvi informasiya vasitələri əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2015-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-04.
**Təpəbaşı məscidi** — İrəvanda Təpəbaşı məhəlləsində Təpəbaşı məscidi.

Tarixi
------

Bəzi mənbələrdə Təpəbaşı məscidinin inşa tarixinin 1687-ci il olduğu qeyd edilsə də, onun dəqiq tikilmə tarixi məlum deyildir. Bizə çatan məlumatlara əsasən onun ən azı XIX əsrin qırxıncı illərində mövcud olduğu bildirilir. Çox güman ki, məscid daha qədimdir və XVII–XVIII əsrlərə aiddir. Bəzi məlumatlara görə məscid İrəvan şəhər upravasının üzvü, xan nəslindən olan Abbasqulu xan İrəvanskinin göstərişi ilə tikilmişdir. Onun evi də həmin məhəllədə olmuşdur.

Haqqında
--------

Təpəbaşı məscidi eyniadlı Təpəbaşı yaşayış massivində yaşayış massivində yerləşir. Məscidin minarəsi isə 1960-cı illərdə uçmuşdur. Sonralar isə məscidin həyətində və ətrafında gecəqondular inşa edilmişdir. Hazırda dağılmış vəziyyətdə olan bu məsciddə, eləcə də imam otağında erməni ailələri məskunlaşmışdırlar. Bəzən erməni ailələrinin yaşadığı Abbasqulu xanın evini hələ də ermənilər "Xanın evi" adlandırırlar.Məscidin ətrafında bir çayxana da var idi ki, müsəlmanlar yığışıb çay içərdilər. İndi həmin çayxana da yoxdur. Məscidin həyətində və ətrafında ermənilər gecəqondular inşa etmişlər.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Məscid tamamilə kərpicdən tikilmişdir. Fotoşəkillərdən göründüyü kimi İrəvandakı bir sıra digər məscidlərdən nümunə götürərək təkrarlanan rombvari naxışlı şirli mozaika plitələrlə üzlənmiş əsas günbəz qorunub saxlanmamışdır. Divarlarının qalınlığı 1,5 metrdir. Məscidin içərisindəki imamın otağında hazırda bir erməni ailəsi yaşayır.

Qalereya
--------

* Təpəbaşı məscidiTəpəbaşı məscidi
* Təpəbaşı məscidində məskunlaşan erməni ailəsiTəpəbaşı məscidində məskunlaşan erməni ailəsi
* İçərisində erməni ailələri yaşayan Təpəbaşı məscidi. 2010-cu ilİçərisində erməni ailələri yaşayan Təpəbaşı məscidi. 2010-cu il

Həmçinin bax
------------

* Sərdar məscidi

İstinadlar
----------

1. ↑  *Nazim Mustafa.* İrəvan xanlığı: Erməni vandallarının yox etdiyi İrəvan məscidləri. Bakı. 2016.
2. ↑  *Nazim Mustafa.* İrəvan şəhəri. Bakı. 2020.
3. ↑  "İrəvan məscidləri". iravan.preslib.az. 2021-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 iyun 2023.
4. ↑  *Арутюнян В. Асратян М. Меликян А.* Ереван. Москва. 1968.

Xarici keçidlər
---------------

* Caliber.az mission landed in Armenia: investigation into the footsteps of vandals — Exclusive photo facts
* Arxivləşdirilib 2016-01-28 at the Wayback Machine
* Ermənistan vandalizmi ilə bağlı Azərbaycanın UNESCO-ya müraciətinin MƏTNİ
* İrəvan şəhərinin Təpəbaşı məhəlləsinin taleyi:
* İrəvan şəhərinin nüvəsi – Təpəbaşı məhəlləsi
* İrəvandakı Təpəbaşı məhəlləsi Azərbaycan xalqına aid memarlıq irsidir

| ⛭Ermənistandakı məscidlər |
| --- |
| Dəmirbulaq məscidi • Əkərək məscidi • Göy məscid  • Xudabəndə məscidi • Novruzəli bəy məscidi • Rəcəb Paşa məscidi • Sərdar məscidi • Şükürbəyli məscidi • Təpəbaşı məscidi • Zal xan məscidi |
**Halikarnas mavzoleyi** — qədimdə "dünyanın yeddi möcüzəsi"ndən biri sayılırdı. 

5-ci möcüzə Kiçik Asiyadakı qədim Kariya padşahlığının paytaxtı Halikarnasda, yəni Türkiyənin indiki Bodrum şəhərində yerləşirdi.Məqbərə eramızdan əvvəl 351-ci ildə yaradılmışdır. Bu, Kariya padşahı Mavsol üçün onun dul arvadı Artemisyanın istəyilə e.ə. IV əsrin ortalarında tikilən əzəmətli məqrəbə idi. Üçyaruslu məqbərənin birinci yarusunu ağ mərmərdən relyef zolağı əhatə edirdi. İkinci yarusu yaraşıqlı mərmər sütunlardan, üçüncüsü isə ehram şəkilli mərmər damdan ibarət idi. İçində Mavsol və Artemisyanın mərmər heykəlləri olan dördatlı maşın Halikarnasdakı bu möhtəşəm məqbərəni tamamlayırdı.

Mavsolun adından "mavzoley" sözü yaranmışdır...

Mavsolun və Artemisiyanın heykəlləri, həmçinin məqbərənin digər bəzək şeyləri Londondakı Britaniya muzeyində saxlanılır.

Qalereya
--------

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Məqbərənin digər bəzək şeyləri |

Ədəbiyyat
---------

* *Bodream*, İjon-Piser Sullyet, Anagramme Ed, 2010, ISBN 978-2-35035-279-4.

İstinadlar
----------

1. 1 2  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  Möcüzələrə inanırsınızmı?[*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------


Vikianbarda Halikarnas mavzoleyi ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Misir ehramları
* Rodoslu Koloss

Xarici keçidlər
---------------

* Oktay Talıstanlı. Qədim Şərqin möcüzələri. Bakı: "Adiloğlu", 2007.

| ⛭Dünyanın yeddi möcüzəsi |
| --- |
| 
Xeops ehramı •
Semiramidanın asma bağları •
Olimpdə Zevsin heykəli •
Artemida məbədi
Halikarnas mavzoleyi •
Rodoslu Kolossu •
İsgəndəriyyə mayakı
 |  |
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Rauf.

**Rauf Cabbarov** (tam adı: *Rauf Əbdülqədir oğlu Cabbarov*; d. 8 iyul 1935, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ — ö. 11 may, 2010, Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycan boksçusu və boks məşqçisi. SSRİ idman ustası və Azərbaycan Respublikasının Əməkdar məşqçisi. Onun yetirmələri Rövşən Hüseynov 1993-cü ildə gənclər və böyüklər arasında Avropa çempionu, 1994-cü ildə Dünya Kubokunun qızıl mükafatçısı olmuş, Əli İsmayılov 2 dəfə Avropa və 2 dəfə dünya çempionatı və kuboku yarışlarının bürünc medalını qazanmışdır.

Həyatı
------

1935-ci ilin iyulun 8-də Bakı şəhərində anadan olub. İlk olaraq Bakının Vidadi küçəsində, daha sonra Bayıl qəsəbəsinin Qurban Abbasov 34 küçəsində yaşamışdır. Boksla 10 il məşğul olmuş, respublika və ümumitiffaq miqyaslı yarışlarda qalib və mükafatçı kimi fərqlənmişdir. Əmək fəaliyyətinə 1957-ci ildə L. Şmidt adına zavodda çilingər vəzifəsində başlamışdır. 1960-cı ildən lampa zavodunda operator, 1963-cü ildə Taksi-Motor Parkında - yağlayıcı, 1969-cu ildən isə "Dinamo" idman cəmiyyətində və Bakı Uşaq-Gənclər idman məktəbində boks üzrə məşqçi-müəllim kimi fəaliyyət göstərmişdir. Uzun illər Azərbaycan yığma komandasının baş məşqçisi olmuş, onlarla yüksək dərəcəli boksçular hazırlamışdır. Onun yetirmələri Rövşən Hüseynov 1993-cü ildə gənclər və böyüklər arasında Avropa çempionu, 1994-cü ildə Dünya Kubokunun qızıl mükafatçısı olmuş, Əli İsmayılov Avropa və dünya çempionatı və kuboku yarışlarının bürünc medalını qazanmışdır.

2004-cü ildən sonra iki dəfə ürək infarktı keçirən Cabbarovun uzun müddət səhhəti ilə bağlı problemləri olub. 2010-cu il mayın 11-də Zabrat qəsəbəsində dəfn olunub.

Təltif və mükafatları
---------------------

O, SSRİ idman ustası və Azərbaycan Respublikasının Əməkdar məşqçisi idi.

* 2000 — Azərbaycan "Tərəqqi" medalı

Qalereya
--------

* Rauf CabbarovRauf Cabbarov
* Rauf Cabbarov gənc yaşlarındaRauf Cabbarov gənc yaşlarında
* Rauf CabbarovRauf Cabbarov
* 1974-cü ildə Rauf Cabbarov Bakının Dinamo İdman Cəmiyyətində öz tələbələri ilə1974-cü ildə Rauf Cabbarov Bakının Dinamo İdman Cəmiyyətində öz tələbələri ilə

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əməkdar məşqçi vəfat etdi". arxiv.az. İstifadə tarixi: 24 September 2015.[*ölü keçid*]
2. 1 2 3 4 5 6 7  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. 2004. səh. 100.  (#accessdate\_missing\_url)
3. ↑  "BÖYÜK TARİXİ OLAN KİÇİK KÜÇƏ". regionplus.az. 20 February 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 September 2015.
4. ↑  "MİLLİ KOMANDANIN BAŞ MƏŞQÇİSİ VƏFAT ETDİ". supersport.az. İstifadə tarixi: 24 September 2015.
5. ↑  "Əməkdar məşqçi vəfat etdi". news.milli.az. news.milli.az. 13 mart 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 mart 2017.
6. ↑  "Milli Olimpiya Komitəsinin III Baş Məclisində MOK prezidenti İlham Əliyevin məruzəsi". azsport.az. azsport.az. Archived from the original on 2022-03-28. İstifadə tarixi: 13 mart 2017.
Azərbaycan bayquşları mövzusunda olan poçt markaları.
**Poçt markalarında quşlar** tematik poçt kolleksiyaçılığının populyar mövzulardan biridir. Üzərində quş təsviri olan poçt markasına **quş markası** da deyilir.

Tarixi
------

Poçt markalarında quşlar 1875-ci ildən etibarən təsvir olunur. Həmin il Yaponiyada ağ quyruqsallayan, əkin qazı və tetraçalan təsviri olan üç poçt markası buraxılmışdır. ABŞ-də quş təsviri olan ilk poçt markası (qanadlarını açmış qartal) 1869-cu ilə aiddir. Böyük Britaniya quş təsviri olan ilk poçt markasını 1963-cü ildə *"Nature Week"* nəşri üçün buraxmışdır.

2003-cü ilə qədər dünyada quş təsviri olan 10.000-dən çox poçt markası buraxılmışdır.

Kolleksiyaçılar
---------------

Quş təsviri olan poçt markalarının məşhur kolleksiyaçısı Kris Qibbins hesab olunur. Onun kolleksiyasına 3000-dən çox quş növünü əhatə edən 12.000-dən çox poçt markası daxildir. Quş markası kolleksiyaçılığına diqqət ayıran təşkilatlara Amerika Tematik Assosiasiyası və Quş Markası Cəmiyyəti daxildir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Koeppel, 2006. səh. 14
2. 1 2  Malcolm Ogilvie, "Birds on Stamps" Arxivləşdirilib 2015-11-18 at the Wayback Machine, *Birds of Britain: The Monthly Web Magazine for Birdwatchers*, March 2002.
3. ↑  "1875 Bird definitive stamps of Japan". colnect.com. İstifadə tarixi: 1 noyabr 2023.
4. ↑  "The Bird Stamp Society brings bird stamp collectors together". The Bird Stamp Society. 2015. 2015-11-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 noyabr 2023.

Ədəbiyyat
---------

* *Koeppel, Dan,* To See Every Bird on Earth: A Father, a Son, and a Lifelong Obsession, Penguin, 2006, ISBN 9781440627033

Xarici keçidlər
---------------

* 

* Vikianbar Vikianbarda **Poçt markalarında quşlar** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Məmməd Xudiyev** -Məmməd Elxan oğlu Xudiyev 1989-cu il martın 18-də Bakı şəhərində, Nizami\_rayonu\_(Bakı)da anadan olub. 2011-ci ildən Azərbaycan Respublikasının idman ustası, 2019-cu ildən Azərbaycan Respublikasının əməkdar məşqçisi fəxri adları ilə təlfif olunmuşdur.Məmməd Xudiyev

Həyatı
------

Məmməd Xudiyev 1989-cu il mart ayının 18-də Bakı şəhəri Nizami\_rayonu\_(Bakı)da anadan olub.Məmməd Xudiyev 1995-ci ildə 13 saylı orta məktəbə getmişdir. 2000-ci ildə Nizami\_rayonu\_(Bakı)da Azərbaycan Respublikasının əməkdar məşqçisi Rəşad Həsənov başçılığı altında cüdo bölməsində məşğul olmuşdur. Dəfələrlə orta çəkidə cüdo üzrə Azərbaycan Respublika birinciliklərinin qalibi olmuş, 2005–2006-cı ildə Avropa kuboklarının mükafatçısı olmuşdur. 2006-cı ildə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyası daxil olmuşdur. 2012-ci ildən 13 № li İdman Olimpiya Ehtiyatları Uşaq-Gənclər İdman Məktəbi Publik Hüquqi Şəxsində cüdo üzrə məşqçi müəllim işləyir.

Mükafatları
-----------

* 2009-cu ildə Azərbaycan Respublikası İdman ustası normasını yerinə yetirmişdir.
* 2019-cu ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar məşqçisi.

Yetirmələri
-----------

* Tofiq Məmmədov 1 dəfə avropa birincisi və dünya mükafatçısı Məmmədov Tofiq profili
* Turan Bayramov avropa birincisi və dünya mükafatçısı Turan Bayramov profili
* Vüsal Qələndərzadə avropa birincisi Vüsal Qələndərzadə profili
* Nicat Nağıyev avropa mükafatçısı Nicat Nağıyev profili
* Əbil Yusubov avropa mükafatçısı Əbil Yusubov profili
* Şəfəq Həmidova avropa mükafatçısı Şəfəq Həmidova profili

Xarici keçidlər
---------------

* Məmməd Xudiyevin rəsmi İnstagram hesabı
* Məmməd Xudiyevin rəsmi Facebook hesabı

İstinadlar
----------
**Kamil Müzəffər oğlu Eynullayev** (12 dekabr 1932, Bakı – 1 may 1988, Bakı) — hücumçu mövqeyində çıxış etmiş sovet futbolçusu.

Həyatı
------

Kamil Eynullayev 12 dekabr 1932-ci ildə Bakı şəhərində 6 uşaqlı ailədə anadan olmuşdur. Onu "Neftyanik"də köməkçi məşqçi işləyən İsay Abramaşvili kəşf edib.

Yüksək sürətə və yaxşı zərbələrə sahib olan Kamil, 1957-ci ildə "Neftyanik"in əsas heyətinə götürülüb. Həmin mövsüm çempionatın B qrupunda 24 oyun keçirib, 4 qol vurub. Növbəti mövsümü Moskvanın "Lokomotiv" komandasında keçirən futbolçu, A qrupunda 6 oyun, SSRi Kubokunda isə 2 oyun keçirib. 1959-cu ildə, bir illik aradan sonra yenidən "Neftyanik"ə qayıdıb. 1959-1962-ci illər aralığında Bakı təmsilçisinin heyətində 90 oyun keçirib, 9 qol vurub. 

Kamil futbolçu karyerasını 1964-cü ildə Riqanın "Dauqava RVZ" komandasında başa vurub.

Şəkər xəstəliyindən əziyyət çəkən Kamil Eynullayev, 1 may 1988-ci ildə Bakı şəhərində dünyasını dəyişib. Futbolçu köhnə Çəmbərəkənd qəbiristanlığında dəfn olunub.

Şəxsi həyatı
------------

Kamil Eynullayev azərbaycanlı aktrisa Sürəyya Qasımova ilə ailəli olub. Cütlüyün bir övladı olub.

Kamil Eynullayev futbolçu Nadir Eynullayevin qardaşı, şahmatçı Tatyana Zatulovskayanın isə bibisi oğludur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  ""Qalatasaray"a üç qol vurmuş azərbaycanlının acı taleyi: "Dabanını qaşıyıb qan çıxartdığı üçün öldü" // *Oxu.az//*". 2021-06-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-10-16.
2. ↑  "Anasından gizli filmə çəkildi, məşhur futbolçu ilə ailə qurdu, səssiz-küysüz dünyasını dəyişdi – Kinomuzun Gülpərisindən maraqlı faktlar". 2021-06-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-26.
3. ↑  "«Бакинский „Нефтяник" все любили за необыкновенно красивую игру»". 2022-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-10-17.

Xarici keçidlər
---------------

* Kamil Eynullayev *Footballfacts.ru* saytında
* Kamil Eynullayev *Teams.by* saytında
**Əsr** və ya **ikindi namazı** – İslam dininin gündəlik rituallarından biri. Təqribən günün ikinci yarısında, yəni, Zöhr namazından sonra, Şam namazı azanına qədər olan zaman kəsiyində 4 rükət olaraq qılınır.

Qılınma qaydası
---------------

* 1-ci rükət:

1. Niyyət;
2. Təkbir;
3. Həmd-surə;
4. Ruku;
5. 2 səcdə;

* 2-ci rükət:

1. Həmd-surə;
2. Qunut;
3. Ruku;
4. 2 səcdə
5. Təşəhhüd

* 3-cü rükət:

1. Təsbihati-ərbəə;
2. Ruku;
3. 2 səcdə;

* 4-cü rükət:

1. Təsbihati-ərbəə;
2. Ruku;
3. 2 səcdə;
4. Təşəhhüd;
5. Salam.

### Niyyət:

Niyyət bu şəkildə edilir: "Əsr namazı qılıram qürbətən illallah".

### Təkbir:

Əllər qulaq bərabərinə qaldırılır və "Əllahu Əkbər" deyilir.

### Həmd-surə:

Fatihə surəsi ilə İxlas surəsi oxumaq. 

### Qunut:

Əllərin üz bərabəri tutulduğu vəziyyətdir. Qunut zamanı "Allahummə salli ələ Muhammədin və ələ əli Muhamməd" deyilir.

### Ruku:

Rukuda, yəni əllər dizlərə çatacağı həddə qədər əyilmiş vəziyyətdə 3 dəfə "Sübhənəllah" demək kifayətdir.

### 2 səcdə:

Səcdədə bədənin 7 üzvü yerə toxunmalıdır: alın, iki əlin ovucu, dizlər və ayağın baş barmaqları. Hər səcdədə 3 dəfə "Sübhənəllah" demək kifayətdir.

### Təşəhhüd:

Təşəhhüd deyən zaman oturaq vəziyyəti alırsan.
Təşəhhüdün vacibi miqdarı: "Əşhədu ən la ilahə illəlah, vəhdəhu la şərikə ləh, və əşhədu ənnə Muhəmmədən əbduhu və rasuluh. Allahummə salli əla Muhəmmədin və ali Muhəmməd".

Müstəhəbdir ki, təşəhhüddən əvvəl "Əlhəmdulillah", yaxud "Bismillahi və billah. Və xayrul əsmayu lillah" deyəsən.

### Təsbihat:

Namazın 3-cü və 4-cü rükətində Həmd-surə əvəzinə oxunur. Təsbihat zamanı 3 dəfə "Subhənallahi vəlhəmdu lilləhi və lə iləhə illəllahu vəllahu əkbər" deyilir.

### Salam:

Vacibi miqdarı — "**Əssəlamu əleykum və rahmətullahi və bərakətuh**".

Müstəhəbdir ki, bundan əvvəl "Əssəlamu əleykə eyyuhən-nəbiyyu və rahmətullahi və bərakətuh. Əssəlamu əleyna və əla ibadillahis-salihin" deyəsən..

Qeyd: Müsafir olanlar zöhr namazını 2 rəkət qılırlar.
Dərəcələr
=========

Karatedə dərəcəni kəmərlər təmsil edir.Bunlar ağ, sarı, narıncı, yaşıl, göy, qəhvəyi və qaradır.Dərəcələr ''Kyu" adlanır.Qara kəmərdə isə alınan dərəcələr dan adlanır. 1-ci dan,2-ci dan və s. 10 kyu və 10 dan dərəcəsi vardır.

### **Karate**, tam adı **karate-do** (Yaponca: ***kara*** - "boş", ***te*** - "əl", ***do*** - "yol", yəni "boş əlli yol") - yapon əlbəyaxa döyüş sənəti. 1929-cu ildə Funakosi Gitin tərəfindən dzen buddizmin təsiri altında yaradılmışdır.

Karatenin vətəni Yaponiyanın Okinava adasıdır. XX əsrin əvvəllərində adanın ağır iqtisadi vəziyyəti okinavalıların digər yapon adalarına köçməsinə gətirib çıxarmış, onlar isə öz növbəsində bu idmanın bütün Yaponiyaya yayılmasına yol açmışlar.

Traditional Dojo - Shurei no yakata at Karate Kaikan, Tomigusuku Naha Okinawa
Karate hazırda olimpiya oyunları siyahısında olan idman növlərindən biridir. Karatenin bir çox növü mövcuddur.Bunlardan biri Goju-ryu;Shotokahan və s.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan Milli Karate Federasiyası - azərb. rus və ingiliscə
* Karate haqqında məqalə Arxivləşdirilib 2008-05-03 at the Wayback Machine - rusca



Şəkillər: Martial Arts
Mioqlobin (mavi) heme (narıncı) rabitəli liqand ilə. *Protein Data Bank-dan* məlumat
Biokimya və farmakologiyada **liqand** — biomolekulla (əksər hallarda zülal, məsələn, hüceyrə reseptoru, lakin bəzən, məsələn, DNT) ilə kompleks əmələ gətirən kimyəvi birləşmə (çox vaxt, lakin həmişə deyil, kiçik molekuldur) və nəticədə müəyyən biokimyəvi, fizioloji və ya farmakoloji təsirlər yaradır. Liqandın bir zülalla bağlanması vəziyyətində, liqand adətən hədəf zülalın (məsələn, reseptor) xüsusi bir rabitə yerinə bağlanan kiçik bir siqnal molekuludur. Liqandın DNT ilə bağlanması vəziyyətində, liqand adətən kiçik molekul və ya ion, və ya DNT ikiqat spiralına bağlanan zülal  olur.

Bir liqandın reseptorla bağlanması adətən molekullararası qarşılıqlı təsir qüvvələrinin, məsələn, ion bağları, hidrogen bağları, Van der Vaals qüvvələri - 10-20 kC / mol enerjisi olan molekullararası (və atomlararası) qarşılıqlı təsir qüvvələrinin köməyi ilə baş verir. Bu termin əvvəlcə bütün bu cür qüvvələri ifadə edirdi; müasir elmdə adətən molekulların qütbləşməsi və dipolların əmələ gəlməsi nəticəsində yaranan qüvvələrə tətbiq edilir. Onu 1869-cu ildə Yan van der Vaals kəşf etmişdir.

Vander Vaals inert qazların atomlararası qarşılıqlı təsir qüvvələri inert qazların ( qaz, maye və bərk maddələr ) məcmu vəziyyətlərinin mövcudluğunun mümkünlüyünü müəyyən edir.

Van der Vaals qüvvələrinə dipollar arasında qarşılıqlı təsirlər daxildir (daimi və induksiya). Adı ondan irəli gəlir ki, bu qüvvələr real qaz üçün van der Vaals vəziyyət tənliyində daxili təzyiq korreksiyasının səbəbidir. Bu qarşılıqlı təsirlər, eləcə də hidrogen rabitəsi bioloji makromolekulların məkan quruluşunun formalaşmasını müəyyən edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Teif V.B.* Ligand-induced DNA condensation: choosing the model // Şablon:Нп3 . 89 (journal) (ingilis). № 4. 2005. doi:10.1529/biophysj.105.063909. PMID 16085765.
2. ↑  *Teif V. B. Rippe K.* Statistical-mechanical lattice models for protein-DNA binding in chromatin // Şablon:Нп3 . 22 (journal) (ingilis). № 41. 2010. doi:10.1088/0953-8984/22/41/414105. PMID 21386588.
**Northrop Grumman RQ-4 Global Hawk** Amerika istehsalı olan yüksək hündürlükdə uçan (HALE) PUA. Silahsız olub kəşfiyyat/müşahidə məqsədli sensorlar ilə təchiz edilmişdir. Global Hawk (Qlobal Şahin) adı ismi qabiliyyətini ortaya qoymaq məqsədi ilə verilmişdir. Bir qitədən havaya qalxıb, peyklər vasitəsilə digər bir qitədən idarə edilərək bir başqa qitənin üzərində kəşfiyyat apardıqdan sonra əldə edilmiş olan məlumatları yenə də başqa bir qitəyə göndərə bilir. Bu casus təyyarəsi, yüksək hündürlükdə sürətli kəşfiyyat və nəzarət həyata keçirməyi bacarır. Qalxdığı ərazidən 3000 dəniz mili uzaqda yerləşən ərazilərdə vəzifəsini həyata keçirməyi bacarır, ayrıca olaraq hədəf sahəsinin üstündə 24 saat boyunca və 60.000 feet hündürlükdən daha yüksək ərazilərdə qalmağı bacarır. Hal-hazırda bu PUA-lardan 42 ədəd istehsal edilmişdir.

Tekniki xüsusiyyətləri
----------------------

* Ekipaj: 0
* Uzunluq: 44 ft 5 in (13.54 m)
* Qanad sahəsi: 116 ft 2 in (35.41 m)
* Hündürlük: 15 ft 2 in (4.62 m)
* Boş çəkisi: 8,490 lb (3,851 kg)
* Dolu çəkisi: 22,900 lb (10,387 kg)
* Motor 1 ədəd Allison Rolls-Royce AE3007H turbofan mühərrik, 7,050 lbf (31.4 kN) itələmə qüvvəsi

Performans

* Maksimum sürət: 497.1 mph (800.0 km/h; 432.0 kn)
* Kreyser sürəti: 404 mph (351 kn; 650 km/h)
* Mənzil: 15,525 mi (13,491 nmi; 24,985 km)
* Xidmət müddəti: 36 saat
* Kreyser hündürlüyü: 65,000 ft (19,812 m)

1. 1 2  .
2. ↑  .
3. ↑  .
4. ↑  .
5. ↑  .
6. ↑  .
**Ağasıyev Qazıməmməd Ağası oğlu** (1882, Axtı – 19 sentyabr 1918, Qasımkənd, Dağıstan vilayəti) — fəhlə hərəkatı iştirakçısı. Azərbaycanda və Dağıstanda sovet hakimiyyətinin qurulması uğrunda mübarizə aparmışdır.

Həyatı
------

Qazıməmməd Ağasıyev 1896-cı ildə Bakıya gəlmiş, Balaxanı, Bibiheybət neft mədənlərində işləmişdir. 1904-cü ildə RSDFP-yə daxil olmuşdur. 1905 ildə Bakı Fəhlə Deputatları Sovetinin üzvü seçilmişdir. Dağıstandan olan ləzgi fəhlə və kəndlilər arasında inqilabi iş aparan ―Faruq‖("Ədalət carçısı") sosial-demokrat qrupunun yaradıcılarından idi. 1908 ildə Neft Sənayesi Fəhlələri İttifaqının Bibiheybət şöbəsinin idarə heyətinə seçilmişdi. Həmin il Bakıdan sürgün edilmiş, Gəncədə inqilabi iş aparmış, həbs olunmuşdur. Həbsdən sonra Dağıstanda inqilabi işi davam etdirmişdi. 1910 ildə yenidən Bakıya qayıtmışdı. Birinci dünya müharibəsi illərində (1914–1918) DFP Bakı Komitəsinın göstərişi ilə Dağıstanda müharibə əleyhinə təbliğat aparmışdı.1917 il Fevral inqilabından sonra Bakıda inqilabi işi genişləndirmiş, Bakı Sovetinin üzvü seçilmiş, Bakıda sovet hakimiyyətinin qələbəsində yaxından iştirak etmişdi. 1918 ilin martında erməni-bolşevik quldurları tərəfindən türk-müsəlman əhalisinə qarşı soyqırımı zamanı Bakı Sovetinin tərəfində vuruşmuşdu. Bakı Xalq komissarları Soveti tərəfindən Dərbəndə göndərilmiş, Dərbəndin və Cənubi Dağıstanın komissarı təyin olunmuşdu. Dərbənd Biçeraxovun qüvvələri tərəfindən işğal olunduqda Ağasiyev sovet hakimiyyəti uğrunda mübarizəni davam etdirmişdir. 1918 ilin mayında Şimali Qafqazın istiqlaliyyəti elan edilmiş, oktyabrın 13-də hökumət Dərbəndə köçmüşdü. Ağasiyev Milli Hökumətə qarşı mübarizə gedişində öldürülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Агасиев Кази Магомед // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969. Т. 1. С. 175.
**Məmmədrza bəy Məmmədcəfər bəy oğlu Bakıxanov** (təq. 1862 — sentyabr 1919, Bakı) ― Bakıxanovlar ailəsindən mülkədar və tacir.

Həyatı
------

Məmmədcəfər bəy Bakıxanovun və Qızxanım xanımın övladı idi. Hənifə bəy və Haşım bəy adlı qardaşları, Bəyim xanım, Bala xanım, Səlmə xanım və Gülsüm xanım adlı bacıları vardı. Həmçinin Mirzə Fərəc Rzayevin xalasıoğlu idi.

Eldar İsmayılovun araşdırmasına görə 1872-ci il martın 30-da Bakı Bəy Komissiyasına verilən ərizədə onun 10 yaşı göstərilirdi. 1890-cı illərdə Məmmədrza bəy ticarətlə məşğul olurdu: buz satır, buğda, qoyun və s. alır, buzlaq, çayxana kimi mülkləri var idi.

Adı 1895-ci il noyabrın 15-də Bakı şəhərində törədilmiş bir qətlin istintaqı zamanı hallanmışdır. Müstəntiq S. D. Staroselski, Məmməd Rza bəyi qatillərə rüşvət verməkdə günahlandırılaraq 1897-ci il fevralın 27-də Bakı rayon məhkəməsi tərəfindən müddətsiz ağır işlərə sürgünə, yəni ömürlük məhkum etmişdir. Tiflis Ədliyyə Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verdikdən sonra Rusiyanın tanınmış hüquqşünası Fyodor Plevako tərəfindən müdafiə edilmişdir. 1897-ci il sentyabrın 27–28-də nəhayət Tiflis Ədliyyə Məhkəməsinin səfər iclasında bu işə baxılarkən Məmmədrza bəy Bakıxanova bəraət verildi, bundan sonra o, dərhal həbsdən azad edildi. 1905–1912-ci illərdə ailəsi ilə birlikdə İranın Rəşt şəhərində yaşayıb.

Məmmədrza bəy Bakıxanov Bakıda vəfat etmiş və Çəmbərəkənd qəbiristanlığında dəfn edilmişdir; 1939-cu ildə Çəmbərəkəndin sökülməsi zamanı onun qalıqları Maştağa qəbiristanlığında yenidən dəfn edildi.

Ailəsi
------

Məmmədrza bəy Bakıxanov Mələk xanım Aşumova ilə evli idi (təq. 1874 — 1920). Övladları:

* Məmməd Bakıxanov (1890–1957)
* Əhməd Bakıxanov (1892–1973)
* Tacı Bakıxanova-Əliyeva (1908–1958)
* Haşım Bakıxanov (1911–1989)

Məmmədrza bəy xalq musiqisinin və muğamların böyük həvəskarı idi. Rəştdə yaşayarkən təbrizli Əbülhəsən xan İqbali Azər ilə əlaqə yaratmış, övladlarını onun yanında şagird kimi qoymuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *İçərişəhərli ustad tarzən Arxivləşdirilib 2023-02-21 at the Wayback Machine*, 25 yanvar 2013, Azadlıq qəzeti, s.14.
2. 1 2 3  Eldar İsmayılov — Бакихановы: бекские линии рода Arxivləşdirilib 2023-07-01 at the Wayback Machine (rusca) Azərbaycan Tarixi Şəcərə Cəmiyyətinin Xəbərləri, **7**, 2010
3. ↑  Ələsgərova Kəmalə, Tofiq Bakıxanovun İran mövzusunda 6 saylı sonatası Arxivləşdirilib 2023-02-21 at the Wayback Machine, "Konservatoriya" jurnalı, 2016, say 2 (32)
4. ↑  Rəhmətov A. M. Ахмед Бакиханов и его роль в развитии музыкальной культуры Азербайджана, Bakı, 1977
SENTO üzvü olan ölkələr
**Mərkəzi Müqavilə Təşkilatı** və ya **SENTO** (*ing.* The Central Treaty Organization — CENTO), 1958-ci ilədək **Bağdad paktı** — Böyük Britaniya və ABŞ-nin təşəbbüsü ilə yaradılan, 1955-1979-cu illərdə Yaxın və Orta Şərq ölkələrini birləşdirən hərbi-siyasi blok. Təşkilatın üzvləri Böyük Britaniya, Fransa, Türkiyə, İran, İraq (1958-dək) və Pakistan idi. ABŞ formal olaraq təşkilata üzv olmasa da, 1957-ci ildən onun əsas komitələrinin iştirakçısı olmuşdur.

SENTO-nun əsası 24 fevral 1955-ci ildə Bağdadda İraq və Türkiyə arasında imzalanan hərbi paktla qoyulmuşdur. Aprelin 4-də Böyük Britaniya, 23 sentyabrda Pakistan, 3 noyabrda isə İran bu pakta qoşuldular. 1958-ci ildə İraq blokdan çıxdığını elan etdikdən sonra, 1959-cu ildə ABŞ-la İran, Pakistan və Türkiyə arasında birbaşa və ya dolayı "kommunizm aqressiyası"na qarşı əməkdaşlıq barədə ikitərəfli müqavilələr imzalandı. Bu müqavilələr SENTO-nun fəaliyyət göstərdiyi ərazilərdə sovetpərəst, qərb əleyhdarı və digər təxribatçı qüvvələrə qarşı həlledici rol oynayırdı.

XX əsrin 60-cı illərində və 70-ci illərinin əvvəllərində SENTO-ya üzv olan ölkələr arasında fikir ayrılıqları yaranmışdır. Bloka üzv olan müsəlman dövlətləri İsrailin ABŞ və digər qərb dövlətləri tərəfindən dəstəklənən fəaliyyətini tənqid edərək blok daxilində iqtisadi əməkdaşlığın gücləndirilməsini təklif edirdilər.

SENTO-nun əsas institutları — Daimi nazirlər şurası (sessiyalar hər il keçirilirdi), Katiblik və 4 komitə (hərbi, təxribatçı fəaliyyətlə mübarizə, iqtisadi və qarşılıqlı əlaqələr) idi. Blokun hərbi planlaşdırma üzrə birləşmiş qərargahı, həmçinin bəzi alt komitələri və texniki qrupları da mövcud idi.

1961-1979-cu illərdə təşkilatın mərkəz-qərargahı Ankarada yerləşirdi. Hərbi blok 1979-cu il İslam inqilabından sonra İranın, ardınca isə Pakistanın blokdan çıxması ilə fəaliyyətini dayandırmışdır.

Həmçinin bax
------------

* NATO
* VMT
* SEATO
* ANZYUS
* Kollektiv müdafiə
**Maksim Averin** (28 noyabr 1985, Lvov) — Rusiyanı və Azərbaycanı təmsil edən velosipedçi.

Karyerası
---------

Maksim Averinin atası şosse velosipedi üzrə dəfələrlə SSRİ çempionu olan Aleksandr Averindir.

2002-ci ildə Almaniyada gənclər arasında UEC Avropa Çempionatının bürünc medalına sahib olan Maksim Averin Rusiya yığmasının heyətində çıxış edən müddətdə beynəlxalq turnirlərdə bir sıra uğurlara imza atdı.

2014-cü ilin iyununda Azərbaycan Velosiped İdmanı Federasiyası (AzVİF) Maksim Averini Azərbaycan yığmasının heyətinə cəlb elədi. 2015 və 2016-cı illərdə Azərbaycan Çempionatlarının qalibi oldu.

Maksim Averin 2016-cı ildə Azərbaycanı Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil elədi. Avqustun 6-da baş tutan fərdi turnirdə Maksim Averin finiş həddinə çata bilmədi və olimpiadanı nəticəsiz başa vurdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Maksym Averin.
2. 1 2 3  *Olympedia.org.* "MAKSİM AVERİN". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-08-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.
3. ↑  *Olympedia.org.* "2016 Summer Olympics / Cycling / Road Race / Individual / Men". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-08-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.
**Rzayev (İrzayev) Abuzər bəy Əsgər bəy oğlu** (17 oktyabr 1876, Yelizavetpol – 15 iyun 1920, Bakı) — Gəncənin ilk ixtisaslı memar-mühəndisi, Azərbaycan milli azadlıq hərəkatının fəal iştirakçılarından biri. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü. Rəfibəylilər nəslindəndir.

Həyatı
------

### Təhsili

Orta təhsilini əvvəllər mollaxanada, sonra isə Şah Abbas məscidindəki mədrəsədə alıb. Tiflis realnı məktəbini (1894) və Moskva texniki məktəbini (1899) bitirmişdir.

Ailəsi
------

Abuzər bəyin 3 övladı olub. Almaniyada ali təhsilli mühəndislik ixtisasına yiyələnən oğlanlarından Səməd 1922-ci ildə Türkiyəyə, Əskər isə 1925-ci ildə İrana getməyə məcbur olub. Səməd ailə qursa da, Əskər ömrünün sonuna kimi evlənməyib. Abuzər bəyin 1915-ci il təvəllüdlü yeganə qız övladı olan Züleyxa xanım Tibb İnstituna daxil olsa da, IV kursdan təhsilini yarımçıq qoymağa məcbur olub.

Fəaliyyəti
----------

### Çar dövrü

1899-cu ildən Musa Nağıyev və Murtuza Muxtarovun Bibiheybətdəki neft mədənlərində mühəndis, sonra mədən müdiri işləmişdir. Neft sənayesində böhranla əlaqədar olaraq 1909-cu ildə Gəncəyə köçmüş, bir müddətdən sonra Gəncə şəhər idarəsi başçısının (şəhər qlavası) müavini seçilmiş, şəhərin içməli su ilə təchizatı sahəsində səmərəli fəaliyyət göstərmişdir. Fevral inqilabından (1917) sonra təşkil edilmiş Gəncə Quberniya İcraiyyə Komitəsinin üzvü olmuşdur.

### AXC dövrü

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurasının "Azərbaycan Məclisi-Məbusanının təsisi haqqında qanun"una (1918-ci il 19 noyabr) əsasən, Gəncə şəhərindən Cümhuriyyət Parlamentinin tərkibinə seçilmişdi. Parlamentdə "Bitərəflər" fraksiyasını, 1919-cu ilin oktyabrında bu fraksiyanın parçalanmasından və böyük əksəriyyətin Müsavat fraksiyası ilə birləşməsindən sonra "Müsavat" və bitərəflər fraksiyasını təmsil etmişdir. Eyni zamanda, maliyyə-büdcə komissiyasının üzvü, sonralar sədri olmuşdur. Aprel işğalından (1920) sonra bir müddət Bibiheybət rayonu neft mədənlərinin müdiri işləmiş, 1920-ci il iyunun 15-də Azərbaycan Fövqəladə Komissiyası tərəfındən həbs edilmiş və güllələnmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Gəncənin ilk ixtisaslı memar-mühəndisi - Abuzər bəy Rzayev". azertag.az.
2. 1 2 3  "Gəncəli memarın həyat hekayəti". medeniyyet.az. 2022-05-01 tarixində arxivləşdirilib.
3. 1 2  "Ali təhsil tariximizdən". www.muallim.edu.az. 2018-06-15 tarixində arxivləşdirilib.
**Qüds**
**Tel-Əviv-Yafo**
**Hayfa**
**Rişon LeZion**
**Aşdod**
**Beer-Şeva**
**Petax-Tıkva**
**Netanya**
Holon
Bney-Brak
Bat-Yam
Ramat-Qan
**Aşkelon**
**Rehovot**
**Beyt-Şemeş**
**Kfar-Sava**
* b
* m
* r

**İsrail şəhərləri siyahısı** — əhalisi 100.000-dən çox olan şəhərləri özündə ehtiva edir. İsrail ümumilikdə 7 inzibati rayonda 75 şəhərə sahibdir. İsrail əhalisinin təxminən 90%-i şəhərlərdə yaşadığına görə bu ölkədə şəhər əhalisinin sıxlığı dünyada ən yüksək göstəricilərdən biridir. İsrailin yerli idarəetmə sisteminə əsasən, əhalisi 20.000-i keçən hər bir coğrafi məkana, Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən şəhər statusu verilir. "Şəhər" ifadəsi bu ölkədə sadəcə şəhər aqlomerasiyalarına aid edilmir. İsraildə iki fərqli şəhər aqlomerasiyası mövcuddur:

* Ölkə əhalisinin təxminən üçdə birinin yaşadığı Quş-Dan
* Ölkə əhalisinin təxminən 7%-nin cəmləşdiyi Hayfa və Krayot

Siyahı İsrail Mərkəzi Statistika Bürosunun verdiyi məlumatlar əsasında hazırlanmışdır.

Siyahı
------

İsrail Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən ümumilikdə 75 bələdiyyəyə "şəhər" statusu verilib, ən yeni şəhər isə 2008-ci ildə ərəblərin Kafr-Qasem qəsəbəsidir. İsrail, əhalisinin sayı 100.000-dən çox 14 şəhərə ev sahibliyi edir. Paytaxtın əhalisinin sayı isə 700.000-dir.

Siyahıya İsrail suverenliyinə tabe olmayan İordan çayının qərb sahilindəki Yəhudya və Samariya bölgəsində yerləşən dörd şəhər daxil edilmişdir. Qüdsün ərazisi və əhalisi, 1967 müharibəsində İsrail tərəfindən ilhaq edilmiş və beynəlxalq tanınma almamış 1980 Qüds Qanunu çərçivəsində Qüdsün bələdiyyə sərhədlərinə daxil edilmiş Şərqi Qüdsü də əhatə edir.
**Mariya Kaçinska**, pol. Maria Helena Kaczyńska — Polşanın birinci xanımı.

Həyatı
------

Mariya Kaçinska 1943-cü il avqustun 21-də faşist Almaniyasının işğalı altında olan Lüblin dairəsinin Maxuv kəndində doğulub. Qızlıq soyadı Matskeviçdir. Atası Çeslav və anası Lidiya Litva polyaklarındandır. Əmilərindən biri Xatın faciəsində qurban gedib.

Uşaq vaxtı valideynləri ilə birgə Polşanın Rabka-Zdruy şəhərinə köçüb, orta məktəbi orada bitirib.

Sopotda nəqliyyat və xarici ticarət iqtisadiyyatı üzrə təhsil alan Mariya 1966-cı ildə Qdansk Dəniz İnstitutunda çalışmağa başlayıb. Polşanın gələcək prezidenti Lex Kaçinski ilə 1976-cı ildə tanış olub. 1978-ci ildə onunla ailə qurub. 1980-ci ildə doğulmuş Marta adlı qızları var.

Son illər ictimai fəaliyyətlə məşğul olan Mariya Kaçinskya ingilis və fransız dillərində sərbəst danışır, ispan və rus dillərini də orta səviyyədə bilirdi.

Vəfatı
------

 *Əsas məqalə: Smolenskdə təyyarə qəzası (10 aprel 2010)*
Polşa prezidenti Lex Kaçinskinin təyyarəsi 10 aprel 2010-cu ildə Rusiyanın Smolensk vilayətində hərbi aerodromda eniş edərkən qəzaya uğrayıb. Hadisə nəticəsində o da vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  .
2. ↑  .
3. ↑  "Polşa prezidenti təyyarə qəzasında öldü". 2010-04-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-04-12.

Xarici keçidlər
---------------

* Mariya Kaçinskaya[*ölü keçid*]
**Sinir toxuması** — sinir sisteminin əsasını təşkil edən və onun funksiyalarının həyata keçirilməsi üçün şərait yaradan xüsusi strukturlar sistemi olan ektodermal mənşəli toxuma. Sinir toxuması sinir impulsları yaradaraq stimulları qəbul edir və bu impulsları orqanizmi ətraf mühitlə birləşdirərək effektora ötürür. Sinir toxuması orqanizmin toxumalarının, orqanların və sistemlərinin qarşılıqlı əlaqəsini və tənzimlənməsini təmin edir.

Sinir toxumaları sinir sistemini təşkil edir və sinir qanqliyası, onurğa beyni və beynin bir hissəsidir. Onlar sinir hüceyrələrindən - neyronlardan ibarətdir, ulduz formasındadır, uzun və qısa proseslər həyata keçirir. Neyronlar qıcıqlanmanı (afferent, sensor, reseptor və ya mərkəzdənqaçma neyronları) qəbul edir və həyəcanı əzələlərə, dəriyə, digər toxumalara, orqanlara (efferent, motor, motor və ya mərkəzdənqaçma neyronları) ötürür. Sinir toxumaları bədənin koordinasiyalı işləməsini təmin edir.

Strukturu
---------

Sinir toxuması - əsas funksiyanı yerinə yetirən neyronlardan (*neyrositlər*) və neyronlar üçün xüsusi mikromühit təmin edən neyroqliyadan ibarətdir. O, həmçinin ependimaya (bəzi elm adamları onu qliadan təcrid edirlər) və bəzi mənbələrə görə, kök hüceyrələrə (üçüncü beyin mədəciyinin bölgəsində yerləşdirilib, oradan iybilmə lampasına və hipokampusun dişli girusuna köçürlər) aiddir. ).

Funksiyaları
------------

 Miyelinli akson (sağda) sinir impulslarını miyelinsiz aksondan (solda) daha sürətli keçirir.
1. Qıcıqlanmanın qavranılması funksiyası;
2. Sinir impulslarının yaranması və keçirilməsi;
3. Sinir impulslarının işlək hüceyrələrə ötürülməsi;
4. Sekretor (ekso- və endokrin) funksiya;
5. Maneə funksiyası;
6. Adaptasiya-trofik funksiya;
7. Tənzimləyici funksiya (orqan və toxumaların işini tənzimləyir);
8. Homeostatik funksiya .

İstinadlar
----------

1. ↑  *Костюк П. Г. Жаботинский Ю. М. Червова И. А. Шерстнев В. В. Громов А. И.* Большая Медицинская Энциклопедия. Arxivləşdirilib 2021-01-27 at the Wayback Machine
2. ↑  Нервная ткань // Большая Медицинская Энциклопедия (3-е изд). под редакцией Б. В. Петровского.
**Toşiyuki Fucivara** (藤原稔由?, 1940) — Yaponiya diplomatı. Yaponiyanın Azərbaycandakı və Gürcüstandakı keçmiş səfiri.

Fəaliyyəti
----------

Toşiyuki Fucivara 40 il Yaponiya Xarici İşlər Nazirliyi sistemində fəaliyyət göstərmişdir. 1998-ci ilin fevralında Xarici İşlər Nazirliyində müstəqilliyini yenidən bərpa etmiş ölkələrlə iş üzrə şöbəyə rəhbərlik edərkən Azərbaycan prezidenti Heydər Əliyevin dövlət qonağı kimi dəvət olunması təklif etmişdir. 1999–2002-ci illərdə Yaponiyanın Azərbaycanda səfiri olmuş, daha sonra bir müddət BMT-nin islahatlar üzrə xüsusi elçisi və Yaponiya Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunun baş direktoru kimi işləmişdir. O, Azərbaycanda "maarifçi səfir" kimi tanınmışdır. Bu, Fucivaranın digər sahələrlə müqayisədə təhsilə daha çox diqqət yetirməsi və qısa müddət ərzində təhsillə bağlı çoxsaylı layihələrin, xüsusilə də "Ot kökləri və insan təhlükəsizliyi" qrant layihəsi əsasında məktəb tikintisinə diqqət yetirməsi ilə bağlı olmuşdur.

Mükafatları
-----------

2004-cü ildə Çingiz Mustafayev adına Fond və ANS Şirkətlər Qrupu tərəfindən təsis edilmiş Azərbaycanda ilin adamı mükafatını almışdır. Yaponiya ilə Azərbaycan Respublikası arasında dostluq və əməkdaşlıq əlaqələrinin inkişaf etdirilməsindəki xidmətlərinə görə 5 oktyabr 2004-cü ildə "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Toşiyuki Fucivara: Azərbaycanın bugünkü sürətli inkişafının təməlində məhz Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi strategiya dayanır". AJMEDİA. 8 may 2023. 29 oktyabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 oktyabr 2023.
2. ↑  "Azərbaycan Xarici İşlər Naziri Elmar Məmmədyarovun görüşləri" (PDF). Diplomatiya Aləmi (12): 14. iyul–sentyabr 2005. İstifadə tarixi: 29 oktyabr 2023.
3. ↑  "Azərbaycan təhsili: yaxın keçmişə, bu günə və gələcəyə bir baxış". Azərbaycan Müəllimi. 29 yanvar 2010. 29 oktyabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 oktyabr 2023.
4. ↑  "T. Fucivaranın "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında". E-qanun.az. İstifadə tarixi: 29 oktyabr 2023.

| ⛭Azərbaycanda ilin adamı |
| --- |
| **2001**: Hacıbala Abutalıbov | **2002**: Heydər Əliyev | **2003**: Heydər Əliyev | **2004**: Toşiyuki Fucivara | **2005**: Mehriban Əliyeva | **2006**: Hacı Allahşükür Paşazadə | **2007**: İlham Əliyev | **2008**: Tahir Salahov | **2009**: Polad Bülbüloğlu | **2010**: Mübariz İbrahimov| **2011**: Eldar Qasımov və Nigar Camal | **2012**: | **2013**: İlham Əliyev | **2014**: | **2015**: Mehriban Əliyeva | |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Siyasətçi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Sədrəddin Mirzə Qacar** — hərbi xadim.

Haqqında
--------

Azərbaycan Qacarlar sülaləsindən olan Sədrəddin Mirzə Qacar Şahzadə Əmir Kazım Qacarın nəvəsi Azərbaycan SSR xalq artisti Sürəyya Qacarın atasıdır. O, Orenburqda hərbi məktəb bitirmişdir. Uşaq yaşlarından musiqiyə həvəs göstərən Sədrəddin Mirzə yaxşı skripka şalmış, sonralar musiqi müsabiqəsində qızıl medala layiq görülmüşdür. Hərbi xidmətini Sədrəddin Mirzə Qacar Vladivostokda kecirmişdi. Rusiyada baş verən Fevral inqilabından sonra (1917) Tiflisdə, daha sonra Gəncədə yaşamışdır. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yaradıldıqdan sonra milli ordu sıralarında xidmətə başlamış, 1919-cu ilin sonlarınadək Bakı qəzasının hərbi rəisi, həmin vaxtdan isə hərbi nazirliyin dəftərxana rəisi olmuşdur. Aprel inqilabından sonra (1920) Sədrəddin Mirzə bolşeviklər tərəfindən həbs edilərək Arxangelskə sürgün olunmuş, bir ildən sonra isə Ryazan şəhərində güllələnmişdir.

Məhəmməd Əmin Rəsulzadə 1923-cü ildə yazdığı "Azərbaycan Cümhuriyyəti keyfiyyəti-təşəkkülü və indiki vəziyyəti" kitabında Sədrəddin Mirzəni Azərbaycanın istiqlal şəhidi adlandırıb.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti. II cild. Bakı,2005


1. ↑  *Rəsulzadə, Məhəmməd Əmin.* Azərbaycan Cümhuriyyəti keyfiyyəti-təşəkkülü və indiki vəziyyəti (PDF) (az.). Bakı: Elm nəşriyyatı. 1990. 79.
**Moloja** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Əhalisi
-------

Əhalisi 520 nəfərdir.

Toponimiyası
------------

Bəzi tədqiqatçılara görə, oykonimin tərkibindəki molo komponenti talış dilindəki mölo (molla) sözünün fonetik variantıdır, jə isə "yer" mənasındadır. Ehtimal ki, yaşayış məntəqəsini molla saldığı üçün belə adlandırılmışdır. Digər mülahizəyə görə, Molojə talış dilində "molla döyən" deməkdir. Görünür, oykonim talış, məlo jə sözündən yaranmışdır. Üçüncü, fərqli mülahizəyə əsasən, bu oykonim malon jə sözündən olub, "mal-qaranın vurulduğu yer" deməkdir. Bu oykonimi malon şə sözünün talış dilində fonetik variantı kimi qəbul etsək, mənası "mal-qaranın getdiyi yer, örüş yeri" deməkdir.

Həmçinin bax
------------

Mamusta

Mikolan

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının inzibati - erazi bölgüsü. Məlumat toplusu. Bakı - 2013. 488 səh.
2. ↑  Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıyaalınması 2009-cu il. I cild. Bakı - 2010.
3. ↑  Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. İki cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2007,304 səh.