recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ayı adası** (norv. Bjørnøya) — Barens dənizinin qərbində, Şpitsbergen arxipelaqından cənubda yerləşən ada. Norveçə məxsus olsa da krallıq tərkibində xüsusi statusa sahibdir.

Kəşfi
-----

Ayı adası 10 iyun 1596-cı ildə holland dənizçiləri Villem Barens və Yakov van Hemskerk tərəfindən kəşf edilmişdir. Ada ətrafı sularda Balina ovunu Şimali Qrenlandiya şirkəti həyata keçirirdi.

Toponim
-------

Adanı ilk kəşf edənlər ada sahillərində üzən çoxlu ağ ayı müşahidə edirlər. Ayılardan biri hollandların qayığına daxil olmağa cəhd belə göstərmişdir. Buna qədər hollandlar ağ ayı görmıəmişdilər. Adanın adıda bundan götürülmüşdür.

Yerləşməsi
----------

Ayı adası Qərbi Şpisbergen ilə Nordkap burnu arasında yerləşən dəniz yolun üzərindədir. sahəsi 180 km²-dir.

Lanşaft
-------

Şimali düzəndir və çoxlu sayda gölə sahibdir. Cənubu isə yüksək bir platodur. Maksimal hündürlüyü 536 metrdir. Tundra iqliminə malikdir və tundra bitkiləri yayılmışdır.

Tarixi
------

16 fevral 1924-cü ildə Norveçdəki SSRİ səfiri Norveçin Xariçi işlər Nazirtinə göndərdiyi notada Sovetlər birliyinin Ayı adasının Norveçə məxsus olmasını tanıyacağını bildirmişdir.

12 noyabr 1944-cü ildə SSRİ xalq xarici işlər komissarı Vyaçeslav Molotov və Norveçin Xariçi İşlər Naziri Tyurqve Li arasındakı görüşdə SSRİ tərəfi 1920-ci ildə imzalanmış Şpitsbergen Traktatına yenidən baxmağı tələb edərək Şpitsbergen üzərində Kondominyumun tətbiqi və Ayı adasının SSRİ ərazisi olaraq təstiqlənməsini istəmişdir. Norveç 9 aprel 1945-ci ildə Şpitsbergen arxipelaqının Norveç və SSRİ tərəfindən birgə müdafiə olunması kompramisinə getmişdir. SSRİ rəhbərliyi bununla bağlı bir şey bildirməmiş və məsələ bundan sonra müzakirə belə edilməmişdir.

2009-cu ildə "Petrozavodsk" gəmisi saya oturmuşdur. Bu zaman yanacaq və kimyavi sızıntı baş vermişdir.

İqtisadiyyat
------------

Ada iqtisadiyyatının əsasını balıqçılıq təşkil edir.

İncəsənətdə
-----------

* Ayı adası romanı (*ing.* Bear Island (novel)) — Alister Maklinin romanı, 1971-ci ildə dərc olunmuşdur.
* Ayı adası filmi (*ing.* Bear Island (film)) — 1979-cu ildə rejisor Don Şarp tərəfindən çəkilmiş britaniya-kanada istehsalı olan film.

Şəkillər
--------

* Kirlənmiş sahil ərazisi.Kirlənmiş sahil ərazisi.
* Ayı adasındakı qaya.Ayı adasındakı qaya.
* Sahil.Sahil.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ъ-Деньги — Остров преткновения". 2020-11-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-26.
2. ↑  "Секция "История XX века"". 2015-11-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-26.
3. ↑  "Petrozavodsk" gəmisinin qəza etdiyi yerdə ölü quşlar aşkar edilmişdir. Ekoloqlar neft sızıntısı olmasını istisna etmirlər Arxivləşdirilib 2020-08-11 at the Wayback Machine (rus.)
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Cəfər Cəfərov.
**Cəfər Mehdi oğlu Cəfərov** (22 dekabr 1904–8 dekabr 1968) — dilçi, tərcüməçi.

Həyatı
------

Cəfər Mehdi oğlu Cəfərov 22 dekabr 1904-cü ildə Bakı şəhərində hərbçi ailəsində anadan olub. 1912–1917-ci illərdə Bakı şəhəri A. P. Yemilyanov adına gimnaziyada, 1918–1920-ci illərdə Bakı şəhəri IV kişi gimnaziyasında orta təhsil alıb. Orta təhsilini başa vurduqdan sonra Azərbaycan Politexnik İnstitutunun Mühəndislik fakültəsinə daxil olub, lakin müəyyən səbəblərdən təhsilini Almaniyada davam etdirib. 1922-ci ildə Almaniyanın Berlin Universitetinin nəzdində fəaliyyət göstərən Alman dilinin Tədrisi İnstitutuna daxil olub, burada təhsilini bitirdikdən sonra Berlin Kommersiya

İnstitutunda təhsilini davam etdirib və buranı 1926/27-ci illərdə bitirib. 1927-ci ildə hərbiyə cəlb olunub. 1937-ci ildə Təkminləşdirmə İntitutunun nəzdində fəaliyyət göstərən Xarici dil müəllimlərinin hazırlanması üzrə kurs keçib. 1937-ci ildən V. İ. Lenin adına APİ-nin Xarici dillər fakültəsində çalışıb. 1941–1943-cü illərdə Böyük Vətən Müharibəsində iştirak edib. 1943-cü ildə yenidən V. İ. Lenin adına APİ-də pedaqoji fəaliyyətini davam etdirib. 1948-ci ildən Azərbaycan Pedaqoji Xarici dillər İnstitutunun Praktik alman dili kafedrasında baş müəllim, 1948-ci ildə Alman dili fakültəsinin dekanı, 1949-cu ildən Alman dilinin fonetikası kafedrasının müdiri vəzifələrində çalışıb. Fonetikanın nəzəri və metodiki mövzularında 22 məqaləsi nəşr olunub, respublikanın orta və ali təhsil müəssisələri üçün alman dili üzrə dərsliklərin həmmüəlifi, "Almanca-Azərbaycanca lüğət"in redaktoru və həmmüəlifidir, çoxlu sayda tərcümələrin müəllifidir.

Mükafatları
-----------

Əmək və müharibə veteranı Cəfər Cəfərov "Şərəf nişanı" ordeni, "Böyük Vətən Müharibəsində göstərdiyi şücaətə görə", "Əmək fəaliyyətindəki xidmətlərinə görə", "Əmək veteranı" medalları ilə təltif olunub, Azərbaycan SSRİ-nin əməkdar müəllimi fəxri adına layiq görülüb, çoxlu sayda təşəkkürnamələri var.
**Avropa İttifaqı–Özbəkistan münasibətləri** — Avropa İttifaqı ilə Özbəkistan Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. Özbəkistan Respublikası ilə Avropa İttifaqı arasındakı münasibətlər 15 aprel 1992-ci ildə Özbəkistan Respublikası Hökuməti ilə Avropa İcmaları Komissiyası arasında Anlaşma Memorandumunun imzalanması ilə başladı. 16 Noyabr 1994-cü ildə tərəflər arasında diplomatik münasibətlər qurulmuşdur. Avropa İttifaqı ilə Özbəkistan arasında mövcud Tərəfdaşlıq və Əməkdaşlıq Sazişi 1996-cı ilin iyun ayında Florensiyada dövlət başçıları səviyyəsində imzalanmışdır.

Ticarət
-------

Avropa İttifaqı ilə Özbəkistan arasında mövcud Tərəfdaşlıq və Əməkdaşlıq Sazişi Aİ və Özbəkistanı bir-birinə aşağıdakı sahələrdə ən çox dəstəklənən ölkə ilə təmin etməyi öhdəsinə götürür:

idxal və ixrac olunan mallara gömrük rüsumları və vergiləri;

idxal olunan malların birbaşa və dolayı vergiqoyması

daxili bazarda malların ticarəti, alınması, daşınması, paylanması və istifadəsi qaydaları.

Avropa İttifqı Özbəkistanın vacib ticarət və iqtisadi tərəfdaşıdır və respublikanın xarici ticarətində beşinci yerdədir. 2013-cü ilin sonunda Aİ ölkələri ilə ticarət 1.655 milyon avro təşkil etmişdir (bu Avropa İttifqı ilə Gürcüstan və Moldova kimi ölkələr arasındakı ticarətin təxminən yarısıdır). Özbəkistan üçün ixrac 247 milyon dollar, idxal isə 1.408 milyon dollar təşkil etmişdir. 2012-ci ilə qədər dövriyyənin artımı 10,2 % olmuşdur .

Digər əməkdaşlıq sahələri
-------------------------

Avropa İttifaqı ilə Özbəkistan arasında mövcud Tərəfdaşlıq və Əməkdaşlıq Sazişi müddəalarının daha bir tətbiqi olaraq qeyd etmək lazımdır ki, Özbəkistan və Aİ 2011-ci ildə enerji sahəsində əməkdaşlıq haqqında Anlaşma Memorandumu imzalamışdır. Həmçinin 31 may 2011-ci il tarixində Aİ-nin Daşkənddəki diplomatik nümayəndəliyinin yaradılması ikitərəfli münasibətlərin daha da irəliləməsinə kömək etmişdir. 28 noyabr 2012-ci ildə Özbəkistanı Avropa Birliyinin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Yüksək Nümayəndəsi və Avropa Komissiyası sədrinin müavini Ketrin Eşton ziyarət edərək Prezident İslam Kərimov tərəfindən qəbul edilir. Özbəkistan üçün Aİ tərəfindən maliyyələşdirilən layihələr hal-hazırda məhkəmə və hüquqi islahatlar, sosial xidmətlərin yaxşılaşdırılması, xüsusilə ana və uşaq sağlamlığı, kənd təsərrüfatının inkişafı, kiçik və orta sahibkarlıq, ətraf mühit, ictimai inkişafın idarəetməsi və s-dir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Узбекистан-ЕС: на пути интенсификации сотрудничества Arxivləşdirilib 2015-01-04 at the Wayback Machine - МИД РУз
2. ↑  Узбекистан-ЕС - Торговля Arxivləşdirilib 2016-06-26 at the Wayback Machine - Делегация Европейского Союза в Республике Узбекистан
3. ↑  "European Commission Trade Statistics - Uzbekistan" (PDF). 2015-01-04 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-01-04.
4. ↑  Сотрудничество Узбекистана с Европейским Союзом Arxivləşdirilib 2020-08-03 at the Wayback Machine - МИД РУз
**Əliyev Cəfər Hüseyn oğlu (Cəfər Hüseynoğlu)** — publisist, 1950-ci ildən Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

Cəfər Hüseynoğlu 1925-ci il dekabrın 23-də Füzuli rayonunda, faytonçu ailəsində anadan olmuşdur. Burada orta təhsilini almış, sonra ikiillik Şuşa Müəllimlər İnstitutunda təhsil almışdır (1939–1941). Əmək fəaliyyətinə Ağdam rayonunun Gülablı kənd orta məktəbində tarix müəllimi kimi başlamışdır (1941–1942). 1942–1946-ci illərdə İkinci dünya müharibəsində döyüşən ordu sıralarında olmuşdur. Tərxis edildikdən sonra bir müddət Bakıda müəllim, sonra rayon komsomol komitəsində katib, rayon partiya komitəsində təbliğatcı, "Qızıl Araz" qəzetinin məsul katibi işləmişdir (1946–1948). "Bakinski raboçi" qəzetinin Arazboyu və Ağdam bölgələrində xüsusi müxbir işləmişdir (1948–1966). "Kənd həyatı" jurnalında müxbir, Azərbaycan Elmlər Akademiyasının "Xəbərlər" məcmuəsində baş redaktorun müavini (1966–1976), Azərbaycan Dostluq Cəmiyyətində Xaricdə yaşayan həmvətənlərlə əlaqə şöbəsinin müdiri (1976), Bakı şəhər Veteranlar Şurasının sədr müavini (1983–1987), Təbrizdə nəşr edilən "Azadlıq beşiyi" və "Körpü" qəzetlərinin Azərbaycan Respublikası üzrə xüsusi müxbiri (1993–2000) olmuşdur. Dövri mətbuatda külli miqdarda müxtəlif janrlarda yazıları dərc olunmuşdur. Xarici ölkə qəzet və jurnallarda Azərbaycan həqiqətləri haqqında məqalələri işıq üzü görmüşdür.

Xidmətlərinə görə 2 döyüş ordeni və 6 medalla təltif olunmuşdur. Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Rəyasət heyətinin fəxri fərmanına layiq görülmüşdür. "Vətən" ali ustad jurnalist mükafatı laureatı olmuşdur.

2000-ci il dekabrın 26-da Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

Əsərləri
--------

1. Bakının yaşıl örtüyü. Bakı: Azərnəşr, 1976, 16 səh.
2. Cəsur döyüşcü. Bakı: Elm, 1996, 50 səh.
3. Yolun düşsə Təbrizə. Bakı: Elm, 1996, 50 səh.
Berlinin Moabit rayonunda nasist Almaniyasında homoseksualların təqib tarixini xatırladan lövhə
**Nasist Almaniyasında homoseksuallıq** ictimaiyyətin nəzərindən tamamilə uzaqlaşdırılmış və ciddi şəkildə təqib edilmişdir. Veymar Respublikası dövründə çiçəklənən homoseksual subkultura (jurnal və qəzetlər, kafe və barlar, istirahət müəssisələri və tədbirlər) tamamilə məhv edilmişdir. Homoseksual kişilər sistematik olaraq izlənilir və qeydə alınırdı. 1935-ci ildə əhəmiyyətli dərəcədə sərtləşdirilmiş cinayət qanunları kişilər arasında bütün cinsi əlaqəni, hətta birbaşa fiziki təmas olmadan baş verən yaxınlığı da mühakimə edirdi. Və hətta həbs cəzalarını çəkdikdən sonra məhkumlar tez-tez "residiv"in qarşısını almaq üçün "qoruyucu" və ya "profilaktik" həbslər üçün konsentrasiya düşərgələrinə deportasiya edilirdilər. Lesbiyanlar kütləvi təqiblərə məruz qalmasalar da, tez-tez hakimiyyət tərəfindən ayrı-seçkiliyin başqa formaları ilə qarşılaşmışdılar.

Tədqiqatçılar nasist Almaniyası tarixində homoseksualların təqib olunduğu üç dövrü ayırırlar. Birinci dövr 1933-cü ildə nasional-sosialistlərin hakimiyyətə gəlməsi ilə başlayır və əxlaq uğrunda ümumi mübarizə, homoseksual subkulturanın tamamilə məhv edilməsi, aktiv anti-homoseksual dövlət təbliğatı və homoseksuallara qarşı ilk fərdiləşdirilmiş terror hadisələri ilə xarakterizə olunur. İkinci dövr 1935-ci ildə kişilər arasında eynicinsli cinsi əlaqəni cinayət hesab edən 175-ci bəndin sərtləşdirilməsi və onların sistematik cinayət təqibinin başlanması ilə əlamətdardır. Son dövr 1940-cı ildən başlayır və SS, vermaxt və polis üzvlərinə qarşı repressiv tədbirlərin artması, habelə həbsxanadan azad edilmiş bütün homoseksual kişilərin konsentrasiya düşərgələrinə kütləvi deportasiyasının başlanması ilə xarakterizə olunur.

Ümumilikdə, nasist Almaniyası dövründə 50 minə yaxın şəxs kişilər arasında "qeyri-təbii pozğunluq" ittihamı ilə məhkum edilmiş (bunlardan dörd minə yaxını yeniyetmə idi) və təxminən 10-15 min nəfər həbs düşərgələrinə sürgün edilmişdi. Bunların təxminən üçdə ikisi düşərgələrdən sağ çıxa bilmədi. Psixiatrik xəstəxanalarda evtanaziya proqramı çərçivəsində öldürülən, hərbi tribunal tərəfindən edam edilən və ya cəza batalyonlarına göndərilən homoseksualların sayı məlum deyil və hazırda elmi araşdırma mövzusudur.

İstinadlar
----------



1. ↑  Günter Grau. Lexikon zur Homosexuellenverfolgung 1933-1945. Münster: LIT, 2011. — 391 S. — (Geschichte: Forschung und Wissenschaft). — ISBN 978-3-8258-9785-7.
2. ↑  Nationalsozialistischer Terror gegen Homosexuelle: verdrängt und ungesühnt (нем.) / Burkhard Jellonnek, Rüdiger Lautmann. — Paderborn: Ferdinand Schöningh Verlag, 2002. — 428 S. — ISBN 3-506-74204-3.
3. ↑  Кон И. С. Фашистский геноцид // Лики и маски однополой любви: Лунный свет на заре. — 2-е изд. перераб. и доп. — М. : ACT, 2003. — С. 253—258. — 576 с.
**TAQM** (*türk.* Avrasya Askeri Statülü Kolluk Kuvvetleri Teşkilatı; *ing.* The Association of the Eurasian Law Enforcement Forces with Military Status) — Avrasiya Hərbi Statuslu Hüquq-Mühafizə Təşkilatı. Türk dövlətlərinin (Türkiyə, Azərbaycan, Qırğızıstan və Monqolustan) ortaq ordusu. Ordunun simvolu at heykəlidir.

25 yanvar 2013-cü ildə Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində Azərbaycan, Türkiyə, Qırğızıstan və Monqolustan arasında qurulmuş beynəlxalq rəsmi bir təşkilatdır. Təşkilatın təməli 2011-ci ildə Türkiyənin paytaxtı Ankara şəhərində atılmışdır.

Təşkilatın əsas qərargahı Ankarada yerləşir.

Quruluş məqsədi, "Türk dövlətləri arasındakı hərbi əməkdaşlıq və həmrəyliyi inkişaf etdirmək, ortaq müdafiə etmədə olmaq və təhlükəsizliyi təmin etmək" olaraq açıqlanmışdır.

Tarixi
------

2013-cü il yanvarın 23-də Bakıda Avrasiya Hərbi Statuslu Hüquq-Mühafizə Qurumları Assosiasiyasının növbəti iclası keçirilib. İclasda Azərbaycan, Türkiyə, Qırğızıstan və Monqolustan nümayəndələri iştirak edib. Azərbaycan, Türkiyə, Qırğızıstan və Monqolustanın iştirakı ilə türk dövlətlərinin ortaq ordusu yaradılıb.

Ortaq orduya dövlətlərin adlarının baş hərflərindən istifadə edilərək TAQM adı verilib.

Ordunun simvolu hesab edilən at heykəli Azərbaycan Respublikası Daxili Qoşunlarının komandanı Zakir Həsənov tərəfindən Türkiyə Jandarm Qüvvələrinin baş Komandanı, ordu generalı Bəkir Kalyonşuya təqdim edilib.

İclasda Azərbaycan daxili işlər nazirinin müavini, Daxili Qoşunların komandanı, general-leytenant Zakir Həsənov, Türkiyə Jandarmeriyasının baş komandanı, ordu generalı Bəkir Kalyoncu, Qırğızıstan Daxili Qoşunlarının komandanı, polkovnik Sovetbek Arbayev və Monqolustandan müvafiq qurumun rəhbərinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyətləri iştirak edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  Türk dövlətlərinin ortaq ordusu – TAQM YARADILDI
2. ↑  "Türk dövlətlərinin ortaq ordusu yaradıldı". 2013-11-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-14.
3. ↑  Türk dünyasının vahid ordusu yaradıldı[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* "Türk dünyası ortak askeri birlik kuruyor" (türk). samanyoluhaber.com. 26 Ocak 2013 16:47. İstifadə tarixi: 2014-04-14.
* "Türk dünyası ortak askeri birlik oluşturuyor" (türk). trthaber.com. 25 Ocak 2013 Cuma 15:43. İstifadə tarixi: 2014-04-14.
* *Zeynep GÜRCANLI.* "Karargahı Ankara, sembolü at" (türk). hurriyet.com.tr. 29 Ocak 2013. İstifadə tarixi: 2014-04-14.
* *Anadolu Ajansı.* "Türk dünyasından ortak askeri birlik" (türk). aa.com.tr. 28 Ocak 2013 22:40. İstifadə tarixi: 2014-04-14.
Berlin divarının dağıdılması (1989), Şərqi Berlin və Qərbi Berlinin, həmçinin Şərqi Almaniya və Qərbi Almaniyanın Almaniya Federativ Respublikası adı altında birləşdirilməsi sosial dəyişikliyin qlobal miqyasdakı ən böyük nümunələrindən biridir
Ümumi bir ifadə olaraq, istifadə formalarına görə "sosial dəyişiklik"

* Sosial strukturdakı dəyişiklik: təbiət, təşkilatlar, sosial davranış və ya cəmiyyət içindəki sosial münasibətlər, insanların bir yerdə yaşaması və daha çox şey üçün istifadə edilə bilər.
* Fərdi və ya paylaşılan dəyərlər baxımından bir qrupa təsir göstərən hər hansı bir davranış və ya hadisə,
* Bu, cəmiyyətin dəyişməsinə səbəb olacaq bir şeyə qərəzli bir münasibət (daha çox subyektiv mənada) göstərməyi ifadə edə bilər.

Bu termin tarixi tədqiqatlarda, iqtisadiyyatda və siyasət elmində iqtisadi böyümə və inkişaf, demokratikləşmə, qloballaşma və siyasi sistemlərin fərqi və ya uğursuzluğu kimi mövzuları əhatə etmək üçün istifadə olunur. Bu termin inqilab və paradiqma qədər geniş anlayışları əhatə edə bilər və ya kiçik şəhərlərin idarə etdiyi cəmiyyətlərdə baş verən dəyişikliklərə qədər daraldıla bilər. Sosial dəyişiklik anlayışı fərdlər qrupunun bəzi xarakterik xüsusiyyətlərinin ölçüsünü də nəzərdə tuta bilər. Bu termin müntəzəm olaraq cəmiyyətin xeyrinə müsbət olduğu qəbul edilən dəyişiklikləri təsvir etsə də, həyat tərzinin mövcudluğuna mane olan və ya zərər verən nəticələri və ya yan təsirləri də təsvir edə bilər.

Sosial dəyişiklik sosial işdə və sosial elmdə bir problemdir, eyni zamanda siyasi elmlər, iqtisadiyyat, tarix, antropologiya və digər sosial elm sahələrini də əhatə edə bilər.

Yaradılan bir çox sosial dəyişiklik formaları arasında sosial dəyişikliklər üçün teatr, birbaşa fəaliyyət, əks mövqe, qərəzlilik, ictimai təşkilatlanma, inqilab və siyasi aktivlik mövcuddur.
**Duyğu sinirləri** — Sensor sinir və ya afferent sinir, əsasən somatik afferent sinir liflərini ehtiva edən sinir üçün ümumi anatomik termindir. Duyğu sinirlərində olan afferent sinir lifləri periferik sinir sistemindəki həssas neyronlardakı müxtəlif hiss reseptorlarından mərkəzi sinir sisteminə (MSS) sensor məlumat ötürür.

Hərəkət siniri məlumatı MSS-dən PSS-ə daşıyır və hər iki növ sinir periferik sinirlər adlanır.

Afferent sinir lifləri bütün bədəndəki hiss neyronlarını əlaqələndirərək mərkəzi sinir sistemində müvafiq emal sxemlərinə səbəb olur.

Afferent sinir lifləri tez-tez qarışıq sinirlərdə motor neyronlardan (mərkəz sinir sistemindən PSS-ə gedən) efferent sinir lifləri ilə birləşir. Stimullar reseptorlarda sinir impulslarına səbəb olur və həssas ötürülmə kimi tanınan potensialları dəyişdirir.

Onurğa beyninə giriş
--------------------

Onurğa beyninin arxa köklərinin qanqliyalarından duyğu neyronlarından afferent sinir lifləri, efferent liflərlə ötürülən motor əmrləri isə onurğa beynindən ventral köklərə doğru ayrılır. Dorsal və bəzi ventral liflər birləşərək onurğa sinirləri və ya qarışıq sinirlər əmələ gətirir.

Sinir zədələnməsi
-----------------

Həssas sinirin zədələnməsi sinir tərəfindən yerinə yetirilən funksiyaların çeşidinə görə geniş spektrli simptomlara səbəb olur. Travmatik xəsarətlər və həssas sinirlərin digər zədələnməsi periferik neyropatiyaya səbəb ola bilər, məsələn, zəif koordinasiya və tarazlığa səbəb olan mövqe duyğunun azalması, temperatur dəyişikliklərinə həssaslığın azalması və əlavə problemlərə səbəb olan ağrı.

Həssas sinir liflərinin zədələnməsi ağrı və ya temperatur dəyişikliklərini hiss etmə qabiliyyətinə təsir göstərə bilər. Bu, kəsiklər və ya yara infeksiyaları kimi xəsarətləri görməməyinizə səbəb ola bilər. Ürək böhranı və ya digər ciddi şərtlərin aşkar edilməməsi də ola bilər. Ağrı və digər hisslərin aşkar edilməməsi diabetli insanlar üçün xüsusilə əhəmiyyətli bir problemdir və bu populyasiyada alt ekstremitələrin amputasiyası hallarına səbəb olur. Ümumiyyətlə, zəif həssaslıq və aşkarlanma bir çox insanlarda illər ərzində dəri, saç, oynaqlar və sümüklərdə dəyişikliklərə səbəb ola bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Purves, Dale; Augustine, George J.; Fitzpatrick, David; Hall, William C.; LaMantia, Anthony-Samuel; White, Leonard E. eds.Neuroscience (5th). Sunderland, Massachusetts U.S.A.: Sinauer Associates, Inc. 2012. ISBN 978-0-87893-695-3.
2. ↑  *Carlson, Neil R.* Physiology of Behaviour (11th). Essex, England: Pearson Education Limited. 2014. ISBN 9780205239399.
3. ↑  "Foundational Model of Anatomy - Sensory nerve - Classes | NCBO BioPortal". bioportal.bioontology.org. 21 September 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 May 2021.
**Qanlı İsmayıl** (1810-1843) – qaçaq.

Həyatı
------

Rzaqulu bəyin üçüncü oğlu İsmayıl bəy 1810-cu ildə İyürmidörd mahalının Şirvanlı obasında anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Rus dövlətinə qarşı çıxmış, qaçaq düşmüşdü. Qanlı İsmayıl ayaması ilə tanınırdı.

Baba bəy Şakir yazırdı:

    

Dеyirlər, bu saat Qanlı İsmayıl,  

Bir milyon dövlətə olmayır qayıl;  

Kəsib Əriklini misli-Əzrayıl,  

Bac alır hər gələn karvana dönüb…

Rus tədqiqatçısı 1844-cü ildə yazır: "Güclənən quldurluq və qarətçiliyin səbəbləri. Qarabağda güclənən quldurluq və qarətçiliyin səbəbləri və həmişə güclənməsi bağlıdır: a) Qarabağın xan soyunun və bəylərin saxtakarlara himayədarlığı, b) vilayətdə köçərilərin çoxluğu, v) cinayətlərin məsuliyyətə cəlb еdilməməsi:

a)Qarabağ bəyləri ən azı 2 min nəfər kişi cinsindəndir, 8-10 nəfəri çıxmaqla, qalanı oğru və quldurları qoruyur, himayə еdir, qanun izləyicilərindən gizlədir, nəinki öz malikanələrində, hətta öz еvlərində saxlayırlar. Rəislərə onları yaxşı adam kimi qələmə vеrir, öz rəiyyətlərini quldurluğa təhrik еdirlər. Çoxları da onlara özlərini nümunə kimi göstərirlər. Xüsusiyyətlə, xan ailəsindən olanlar bu kеyfiyyətdə fərqlənirlər. Məşhur qaçaq Qanlı İsmayıl onların soyuna mənsubdur".

Müəllif qеydiyyatda yazır ki, Qanlı İsmayıl kеçən il yoldaşı Gülməmməd tərəfindən öldürüldü. Gülməmməd atamanını bəylərin tapşırığı ilə öldürmüşdür. Qorxurdular ki, Qanlı İsmayıl tutularsa, onların cinayətlərinin üstü açılacaq.

Baharlı onun haqqında yazır: "Və yеnə bir qaçaq ki, İsmayıl bəy imiş. Cavanşir mahalının Amaniyan qurdlarının (Qurd – Bərdə) obasından çıxıb, qraf naçalnikin vaxtında bu da çox işlər еdib ki, onun tutuduğu işləri yazmaq mümkün dеyil. Çox poçt dağıdıb və çox bəlalar xalqın başına gətiribdir. Ələ düşməyib, gеdib Sultanbud təpəsində oturub və o ətrafdan bir nəfər qoca övrət gətirib, o qocaya bir dəst libas vеrib təmamən qırmızı. O qarıya dеyib: – Hərgah bunları çıxardasan, gəlib еvini dağıdağacam. Hər kəs səndən soruşa ki: A qarı nənə, bu nə qırmızı paltardı gеymisən. Cavab vеrir ki: İsmayıl dövranıdır. Bеlə olar bir müddət. Bu növlə kеçərdi. Sonra öz yoldaşı Gülməmməd nam yatdığı yеrdə öldürmüşdü və gəlib naçalnikə xəbər gətirmişdi ki, İsmayılı öldürdüm. Və qraf-naçalnik hökm еdib ki, İsmayılın mеyidini qalaya gətiriblər. Tamam qala əhli tamaşaya gеdib baxırmışlar. Naçalnik gəlib İsmayılın uzun bığları var imiş, tutub bığından silkələyib dеyib:

- Nеcədi, a İsmayıl bəy! Yеnə qoçaqlıq еdəcəksənmi? Və bunun axırı bu tövr olubdur.

Qanlı İsmayıl bəy 1843-cü ildə qaçaq yoldaşı Gülməmməd tərəfindən öldürülüb.

İsmayıl bəyin İsmayıl bəy adlı oğlu vardı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Cavanşir eli:Sarıcalılar, Bakı, "Mütərcim", 2015, 352 səh.

İstinadlar
----------

1. ↑  Qarabağnamələr, 2-ci kitab, Bakı, «Yazıçı», 1991, səh.302-305.
**Burcu Biricik Tekin** (4 may 1989, Elmalı, Antalya ili) — Türkiyə aktrisası.

Həyatı
------

4 may 1988-ci ildə Antalyada anadan olub. Köçəri mənşəlidir. 2006-cı ildə Antalyada keçirilən "Miss Mediterranean" gözəllik müsabiqəsində Aralıq dənizi kraliçası seçilib. Orta məktəb illərində qatıldığı teatr festivalında mükafat aldıqdan sonra peşəkar aktyor olmağa qərar verən Biricik, Ege Universitetinin Arxeologiya fakültəsində bakalavr təhsilini tamamladı və eyni zamanda Bornova Bələdiyyəsi Şəhər Teatrında aktyorluq təhsili aldı. Biricik aktrisalıq karyerasına Bornova Bələdiyyəsi Şəhər Teatrında təcrübəçi kimi başlamışdır. Burada o, "İkidən biri", "Qocanın ziyarəti", "Gözümü yumuram", "Vəzifəmi yerinə yetirirəm" və "Yeddi ərli Hörmüz" kimi müxtəlif tamaşalarda rol alıb.

O, 2016-cı ildə Emre Yetkinlə ailə həyatı qurub.

Filmoqrafiya
------------

2007-ci ildə Show TV-də yayımlanan "Macholar" serialındakı yan rolu ilə televiziyada debüt etdi.Daha sonra "Torpaq jurnalı" adlı qısametrajlı film çəkən Biricik 2011-ci ildə Kanal D-də yayımlanan "Artiz Mektebi"nin aktyorluq yarışmasına qatılaraq birinciliyi Alican Aytekinlə bölüşüb. Daha sonra 2011-ci ildə "Möhtəşəm əsr" teleserialında və 2012-ci ildə "Ustura Kamal" serialında kiçik rollar oynayıb.

Yenə 2012-ci ildə Show TV-də yayımlanan "Düşmən Qardaşlar" serialında "Derya" adlı trakyalı qızı canlandırıb. Aktrisa 2013-cü ildə TRT 1-də yayımlanan "Beni So Sev" serialında "Seda" obrazını canlandırıb və müxtəlif reklamlarda da rol alıb.

2014-cü ilin noyabrında Kanal D-də başlayan "Şərəflər" serialında Kübra obrazını canlandırıb. O, 2015–2017-ci illər arasında Kanal D-də yayımlanan "Hayat Şarkısı" serialında "Hülya Cevher" obrazını canlandırıb. 2019-cu ildə ekranlara çıxan "Çiçero" adlı filmdə baş rolu Erdal Beşikçioğlu ilə paylaşıb. Elə həmin il "Kuzgun" serialında rol almağa başlayıb. 2020-ci ildə "Qırmızı Otaq" serialında "Boncuq" obrazı ilə qonaq aktyor kimi göründü. 2021-ci ildə Netflix-də yayımlanan Fatma serialında rol almışdır.

O, hazırda Kanal D-də yayımlanan "Camdakı Qız" serialında Nalan İpekoğlu obrazını canlandırır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Burcu Biricik // Česko-Slovenská filmová databáze (çeş.). 2001.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram |
| Tematik saytlar | AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · IMDb |
Tacikistanın gerbi
**Tacikistan Respublikasının Konstitusiyası** — Tacikistan Respublikasının əsas qanunu. Tacikistan Konstitusiyası 6 noyabr 1994-cü ildə ümumxalq səsverməsi - referendum yolu ilə qəbul edilmişdir. Əsas qanun 10 fəsil və 100 maddədən ibarətdir.

Konstitusiyanın quruluşu
------------------------

* Birinci fəsil: Konstitusiya quruluşunun əsasları.
* İkinci fəsil: İnsan və vətəndaş hüquqları, azadlıqları, əsas vəzifələri.
* Üçüncü fəsil: Ali Məclis (Parlament).
* Dördüncü fəsil: Prezident.
* Beşinci fəsil: Hökumət.
* Altıncı fəsil: Yerli hakimiyyət orqanları və özünüidarə.
* Yeddinci fəsil: Dağlıq Bədəxşan Muxtar Vilayəti.
* Səkkizinci Fəsil: Məhkəmə.
* Doqquzuncu Fəsil: Prokurorluq.
* Onuncu fəsil: Konstitusiyaya dəyişikliklərin edilməsi qaydası.

Konstitusiya güclü prezidentlik hakimiyyəti, tacik dilinin dövlət dili, millətlərarası ünsiyyət dili olaraq rus dilinin statusunu və Dağlıq Bədəxşan bölgəsinin muxtariyyətini təmin edir. Dəyişikliklər referendum yolu ilə edilə bilər; 1999 -cu ildə (bir palatalı parlamentin əvəzinə iki palatalı bir parlamentin yaradılması ilə) və 2003-cü ildə (prezidentlik müddətinin uzadılması ilə) tətbiq olundu. Dövlətin respublika forması, ərazi bütövlüyü, dövlətin demokratik, hüquqi, dünyəvi və sosial mahiyyəti dəyişdirilə bilməz (Maddə 100).

2016-cı ilin may ayında Emoməli Rəhmondan yenidən prezident seçkilərinin sayındakı məhdudiyyətləri aradan qaldıran və prezident üçün yaş məhdudiyyətini 35 ilə 30 yaşa endirən dəyişikliklər qəbul edildi.

Qeyd olunması
-------------

Tacikistan Respublikasının "Bayramlar haqqında" Qanununa (22 May 1998-ci il tarixli 628 saylı Qanunun versiyası) görə, Tacikistan xalqı 6 noyabr tarixini dövlət bayramı olaraq Tacikistan Respublikasının Konstitusiyası Günü kimi qeyd edir.

Tarixi
------

Tacikistan SSR mövcud olduğu dövrdə dörd Konstitusiya qəbul edilmişdir: 1929, 1931, 1937 və 1978-ci illərdə.

### 1931-ci il Tacikistan SSR Konstitusiyası

24 Fevral 1931-ci ildə Respublika Sovetlərinin IV Qurultayı tərəfindən qəbul edilmişdir.

### 1937-ci il Tacikistan SSR Konstitusiyası

Üçüncü konstitusiya 1 mart 1937-ci ildə Tacikistan SSR Sovetlərinin fövqəladə VI qurultayı tərəfindən qəbul edilmişdir.

### 1978-ci il Tacikistan SSR Konstitusiyası

Tacikistan SSR Ali Sovetinin 14 aprel 1978-ci il səkkizinci sessiyasında qəbul edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Референдум в Таджикистане позволил Рахмону переизбираться до бесконечности".. 2016-05-23. 2017-09-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-28.

| ⛭Tacikistan mövzularda |
| --- |
| 
Gerb • Bayraq • Himn • Dövlət quruluşu • Konstitusiya • Parlament • İnzibati bölgü • Coğrafiya • Şəhərlər • Paytaxt • Əhali • Dillər • Tarix • İqtisadiyyat • Kənd təsərrüfatı • Energetika • Valyuta • Mədəniyyət • Din • Kinematoqraf • Ədəbiyyat • Musiqi • Bayramlar • İdman • Təhsil • Elm • Nəqliyyat • Turizm • Poçt (tarixi və markaları) • İnternet • Silahlı qüvvələr • Xarici siyasət

**Portal "Tacikistan"**
 | Tacikistan |
**Burk-an-Bres** (*fr.* Burk-an-Bres) — Fransanın şərqində şəhər. En departamentinin inzibati mərkəzi.

Əhalisi
-------

Əhalisi 40,1 min (2010).

Coğrafiyası
-----------

Yura dağlarının ətəyində, Ressuz çayı sahilində yerləşir. Avtomobil və dəmiyolları qovşağı.

Tarixi
------

Roma yaşayış məskəninin yerində meydana gəlmişdir. Təqribən 1250-ci ildə şəhər statusunu almışdır. 12-ci əsrdən Savoyya hersoqluğunun tərkibində olmuş, 1601-ci ildə Fransanın tərkibinə qatılmışdır.

Memarlığı
---------

Bru monastrının daxili interyeri
Bru monastırı (1506–12; Cənubi Niderland, İtaliya, Burqundiya və Fransa ustaları; 3 kluatrdan biri 15-ci əsr), onun nəzdində son qotika üslubunda kilsə (1513–32; memar L. van Bohem; J. Perrealın layihəsinə əsasən; zəngin heykəltaraşlıq dekoru olan qala fasadı; Lion emalatxanalarında hazırlanmış A. Dürer və Tisianın əsərlərinin motivləri üzrə xorun polixrom vitrajları, 1525–31); Notr-Dam kilsəsi (1505–1654), karkaslı evlər (15 əsrin sonu – 16-cı əsr), Savoyya hersoqlarının qəsri (16-cı əsr), Burmayer məhəlləsinin imarətləri (18-ci əsr), Ratuşa (1771), teatr (1787) var. En dep-ti muzeyi (monastır binasında; orta əsrlərin və xalq sənəti kolleksiyası, 16–17-ci əsrlər flamand və holland rəngkarlıgı) fəaliyyət göstərir. Elektrotexnika sənayesi, dəzgahqayırma; keramika məmulatı, ayaqqabı istehsalı var.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  **Burk-an-Bres**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M.K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V  cild. — Səhifələrin sayı:  592. — Səh.: 87-88. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.

Xarici keçidlər
---------------

* Şəhər şurasının rəsmi internet saytı
**Nominal cərəyan** - avadanlığın uzun müddət işləyə bildiyi, onun izolyasiya və cərəyandaşıyan hissələrinin qızma şərtinə görə yolverilən ən böyük cərəyandır. 

Nominal cərəyan demək olar ki, istənilən elektrik avadanlığının ( açarların, transformatorların, elektrik veriliş xətlərinin, şinlərin, elektrik yuvalarının və s.) əsas parametrlərindən biridir və avadanlıqların pasportunda göstərilir. 

EAQQ -də naqillərin qızmaya görə en kəsiklərinin seçilməsi üçün yolverilən cərəyan termini istifadə olunur. 

Elektrik avadanlıqlarının nominal cərəyanlarının sırası, A ( ГОСТ 6827-76 uyğun olaraq): 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 0.0001 | 0.001 | 0.01 | 0,1 | 1,0 | 10 | 100 | 1000 | 10.000 (11.200) | 100.000 (112.000) |
|  | 0.0012 | 0.012 | 0.12 | 1.25 | 12.5 | 125 | 1250 | 12.500 (14.000) | 125.000 (140.000) |
|  | 0.0016 | 0.016 | 0.16 | 1,6 | 16 | 160 | 1600 | 16,000 (18,000) | 160.000 (180.000) |
| 0,0002 | 0.002 | 0.02 | 0,2 | 2.0 | 20 | 200 | 2000 | 20,000 (22.500) | 200,000 (225,000) |
|  | 0.0025 | 0,025 | 0,25 | 2,5 | 25 | 250 | 2500 | 25,000 (28,000) | 250.000 |
| 0,0003 | 0.003 | 0,03 | 0.3 | 3.15 | 31.5 | 315 | 3150 | 31 500 (35 500) |  |
| 0,0004 | 0.004 | 0.04 | 0.4 | 4.0 | 40 | 400 | 4000 | 40.000 (45.000) |  |
| 0,0005 | 0.005 | 0.05 | 0.5 | 5,0 | 50 | 500 | 5000 | 50.000 (56.000) |  |
| 0,0006 | 0.006 | 0.06 | 0.6 | 6.3 | 63 | 630 | 6300 | 63,000 (71,000) |  |
| 0,0008 | 0.008 | 0.08 | 0.8 | 8.0 | 80 | 800 | 8000 | 80.000 |  |

1. Bu seriya, əsas parametri nominal cərəyan olan elektrik avadanlığı və elektrik enerjisi qəbuledicilərinə aiddir. 

2. İstehlakçı və istehsalçı arasındakı razılığa əsasən 37500, 75000, 150000 A cərəyanların istifadəsinə dəyişdirici aqreqatlar və onlar üçün nəzərdə tulumuş transformatorlara icazə verilir. 

3. Mötərizədə göstərilən cərəyanların qiymətləri yeni layihələrdə istifadə edilmir. 

4. Mövcud elektrik avadanlıqları üçün istehlakçı və istehsalçı arasındakı razılığa əsasən 1400 və 2240 A cərəyanlarının tətbiq edilməsinə icazə verilir. 

5. Cədvəldə göstərilən cərəyanların aşağıdakı qiymətlərinə, həmçinin bu cərəyanların artan (102,103 ,106 və s.) və azalan (10-2 ,10-3 ,10-6 və s.) qiymətlərinə üstünlük verilir: 1; 1.6; 2.5; 4; 6.3 A. 

6. Cərəyan transformatorları üçün cədvəldə göstərilənlərə əlavə olaraq cərəyanlaırn aşağıdakı qiymətlərinin, həmçinin bu cərəyanların artan qiymətlərinin istifadəsinə icazə verilir: 15; 30; 60; 75; 120 A.

Baxın həmçinin
--------------

* Nominal gərginlik

Qeydlər
-------

1. ↑  ПУЭ

İstinadlar
----------

* Правила устройства электроустановок. Издание 6 (неопр.). Дата обращения 2 ноября 2012.
* ГОСТ 6827-76 (неопр.). Дата обращения 2 ноября 2012. Архивировано 29 декабря 2012 года.
**Nomikosun binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. XIX əsrin ikinci yarısında inşa edilmişdir. Bina Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi, 53 ünvanında yerləşir. Regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxildir.

Tarixi
------

Qreçeskaya küçəsi, ev 53 ünvanında yerləşən bina XIX əsrim dördüncü yarısında inşa edilmişdir. Bina II gildiya taciri Nikolay Mixayloviç Lombakonun ailəsi üçün nəzərdə tutulmuşdur. Onun həyat yoldaşı Pavlina Vasilivna olmuşdur. Onların çoxlu sayda uşaqları vardı. Onların ilk övladı 31 yanvar 1867-ci ildə doğulmuşdur. İlk oğlunun adı Vasili olmuşdur. Bir necə ildən sonra isə qızlatı Mariya doğulmuşdur. 
1866—1867-ci illərdə binanın mülk sahi sahibi dəyişir. Bu zaman bina Anton Fmitrievuç Nomikosun həyat yoldaşı Kalomir Vasilevnaya məxsus olmuşdur.

Anton və Kalomirin ailəsi çox uşaqlı olmuşdur. Oda məlumdur ki, onların Vasili, Kaliop, Yekaterina, Mixail, Yevangekiya və Aleksandra adlı övladları olmuşdur. Kalomira Nomikos binanın inşasına böyük diqqət ayrır. Onun əri şəhərdə makaron biznesi ilə məşğul idi. Üstəlik onun 1882-ci ildə inşa etdirdiyi un dəyirmanı vardı. Onun istehsal etdiyi məhsullar dəfələrlə mükafatlara layiq görülmüşdür

Anton Nikos 12 mart 1894-cü ildə həfat etmişdir. 1912-ci ildə binanı Panaqioto adlı birisi icarələmişdir. 1920-ci ildə isə binada peşəkar tibb məktəbi yerləşirdi.

Nomikosun binası 1925-ci illərə qədər Nomikosun vərəsələrinə məxsus olmuşdur. 1941-ci ildə tikili ictimai binaya keçmişdir. 1992-ci ildə regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxildir.

Təsviri
-------

Bina iki mərtəbədən ibarət edir. Tikili kərpiç stilinə sahibdir. Küçənin küncündə yerləşir. Mərtəbələr arasında karnizlər vardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Объекты культурного наследия регионального значения". 2017-03-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-16.
2. ↑  "Дом 53, Петровская улица". 2017-03-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-16.
Elmi adı - *Diphelipaea coccinea* (Bieb) Nicolson (Phelipaea coccinea (Bieb.) Poir.) 

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Təhlükəli həddə yaxın olanlar" kateqoriyasına aiddir – NT. Azərbaycanın nadir növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Gövdəsi orta hissədə 3-6 mm dimetrində, birçiçəkli çiçk saplaqlıdır (bəzən 2 çiçəkli). Kasacığın dilimləri lansetvari, siviridir. Tacı (1,8)2, 5-4, 5(5) sm uzunluqda, parlaq qırmızı rəngli, əsnəkdə 2 məxməri –qara büküklüdür. Tozculqarı çılpaq və ya azacıq tüklüdür.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə may-iyul, meyvəvermə iyun –avqust aylarına təsadüf edir. Aşağı dağ qurşağından orta dağ qurşağına kimi daşlı və ovulmuş yamaclarda rast gəlinir.

Yayılması
---------

Böyük Qafqazın Quba sahəsi, şərq və qərb hissələri, Xəzərsahili ovalıq, Qobustan, Kür-Araz ovalığı, Bozqır yaylası, Lənkəranın dağlıq hissəsidir.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyanın təbii bərpasının mənfi təsirlərindən asılılığı müşahidə olunur, azalma tendensiyasına meyillidir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Antropogen amillər ( otarılma, tapdalanma), iqlim amillərinə həssaslıq və yayıldığı meşələrin qırılması. Xüsusi yaşayış mühitinə tələbkar növdür.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Populyasiyanın nəzarətə götürülməsi, mütəmadi monitoinqlərin aparılması tələb olunur.

İstinadlar
----------

1. 1 2
2. ↑  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri, II nəşr, Bakı-2013
3. 1 2  Флора Азербайджан, 1957
4. ↑  Əsgərov A.M. 2006
5. ↑  MəmmədovQ. Yusifov E. Xəlilov M. Kərimov V. 2012
6. ↑   Tərtibçinin məlumatı

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Bitki** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
|  |
| --- |
| Luvr Piramidası*fr.* pyramide du Louvre |
|  |
| Ölkə | Fransa Fransa |
| Yerləşməsi | Parisin 1-ci rayonu |
| Arxitektura stili | Misir üslubu |
| Memarı | Bey Yuymin |
| **Luvr Piramidası** Vikianbarda |

**Luvr Piramidası** – Napoleonun həyətində yerləşən şüşədən piramida, Luvr üçün əsas giriş kimi xidmət edir və Parisin simvollarından biridir. 1985-ci ildən 1989-cu ilə qədər inşa edilən layihə, məşhur çinli Bey Yuymin memarı tərəfindən yaradılmışdır.

Tarixi
------

Fransa İnqilabından 200 il sonra, prezident Fransua Mitteran «*Böyük Luvr*» layihəsini təklif etdi. Mitteran kral sarayını dünyanın ən böyük muzeyinə çevirmək istədi. Yelisey bağı boyunca keçən doqquz kilometrlik perspektiv - onun fikirin də Parisin tarixi oxunu uzadılması idi.

Tamamlandıqdan sonra, piramida Luvrın əsas girişinə çevrildi. Böyük piramidanın ətrafında üç kiçik piramida yerləşir, onlar yalnız illüminator kimi xidmət göstərir.

Rəqəmlər və faktlar
-------------------

* Piramid 21 mm qalınlığında 603 diamond şəkilli və 70 üçbucaqlı şüşə seqmentlərdən ibarətdir .
* Piramidin hündürlüyü 21,65 m, əsas tərəfinin uzunluğu 35 m, meyl açısı isə 52 ° təşkil edir.
* Piramidin çəkisi təxminən 180 tondur.
* Piramidanın prototipi Xeops piramidasıdır.

Həmçinin bax
------------

* Luvr muzeyi

İstinadlar
----------

1. ↑  İllüminator — jurnal, nömrə 2(22)-2006 — Online versiyası[*ölü keçid*]
2. ↑  Piramida haqqında məlumatlar Arxivləşdirilib 2002-01-12 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------

* Bey Yuyminin rəsmi saytında piramidanın proyekti
* Şüşəli piramidanın şəkilləri
**"Qırmızı günəş"** (*ing.* Red Sun) — rejissor Terens Yanqın filmi.

Məzmun
------

Yapon samurayı Kuroda Zübey diplomatik heyətin tərkibində ABŞ-nin qərb sahillərinə gəlir. Səfir imperatorunun qiymətli hədiyyəsi olan təntənəli qılıncı Amerika prezidentinə aparır. Qılınc təmiz qızılla işlənmişdir. Səfər vaxtı onların getdiyi qatara Qoşun rəhbərliyi altında quldur dəstəsi soxulur. Qoş pullarla yanaşı, qılıncı da götürür. Diplomatik heyətin başçısı Kurodaya yeddi gün ərzində əmanəti qaytarmaq əmri verir.

Qatarın qarətindən sonra Kuroda keçmiş quldur Link Stüartla birlikdə Qoşu axtarmağa gedirlər. Əgər samuray onu lazım olan vaxta qədər tapmasa, harakiri edəcək. O, tapşırığa yollananda Qoşu dərhal öldürməyi qərara almışdı. Lakin iş elə gətirir ki, samuray Linkə Qoşdan pullarla dolu xəlvəti yeri öyrənməyə imkan yaradacağına söz verir.

Kuroda və Link təyin edilmiş yerə gəlib çatırlar. Onlar burada özlərini hinduların hücumundan müdafiə etməli olurlar. Bütün toqquşmalar bitəndən sonra Kuroda Linkin işarəsilə qarşısında olan yaralı Qoşu öldürməyə cəhd edir. Lakin Qoş cəld tərpənərək çevrilir və samuraya atəş açır. Bunu görən Link həmin dəqiqə dostunun qisasını almağı düşünür və Qoşu öldürür.

Ölümcül halda olan Kurodaya qılıncı səfirə qaytarmağı söz verir. O, Qoşun rəfiqəsi Kristinanı da özü ilə aparır. Dəmiryol xəttinə səfirlə görüşməyə qayıdan Link Kurodaya verdiyi vədə əməl edir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Əsərin müəllifi :** Lerd Köniq
**Ssenari müəllifləri :** Denni Bart Petitkler, Uilyam Roberts, Lourens Roman
**Rejissor :** Terens Yanq
**Operator :** Anri Alekan
**Bəstəkar :** Moris Jarr
**Prodüser :** Ted Riçmond
### Rollarda

Çarlz Bronson – Link Stüart
Ursula Andress – Kristina
Toşiro Mifune – Kuroda Zübey
Alen Delon – Qoş
Kapuçine – Pepita
Bart Berri – Pako
Li Börton
Toni Douson
Con Hamilton
Corc Layken
Lük Merenda
Satoşi Nakamura
Co Nieto
Jül Penya
Monika Randall
Hiroşi Tanaka – Muroda
Con B. Vermont
Nakamura Tesu – yapon səfiri

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Soleil Rouge". British Film Institute. London. 2009-02-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 avqust 2016.

Mənbə
-----

* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 16.
**Qanlı şəlalə** — qan-qırmızı dəmir oksidli axar olaraq Taylor buzlağından çıxaraq quru Mak-Medro dərəsinə axır. 

 «Qanlı şəlalənin» formalaşma sxemi
Dəmirlə zəngin olan duzlu su kiçik çatdan çıxır. Şəlalənin mənbəyi 400 metr dərinlikdə yerləşən buzaltı göldür. Bu göl dağ arası dərələrin dəniz suyu ilə dolması nəticəsində əmələ gəlir. Bu göl təxmini olaraq 4-1,5 mln il öncə buz qatının altında qalmışdır. Göl suyunun duzluğu okean suyunun duzluğunu 10 dəfə üstələyir. Bu səbəbdən su hətta –10 °C temperaturda belə göl donmur.

Qırmızı su mənbəyi 1911-ci ildə avstraliyalı Tomas Teylor tərəfindən kəşf edilmişdir. İlk əvvəllər suyun qırmızı olması Qırmızı yosunla əlaqəli olması düşünülsə də sonradan paslanmış dəmir olması müəyyən edilmişdir. Göldən axan su qrunt tərkibində olan dəmirin oksidləşməsi nəticəsində əmələ gəlir.

Aşkarlanan ekosistemlər Mars və Yupiterin peyklərində olan okeanlarda həyatın olmasını deməyə imkan verir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *ScienceDaily.* "Explanation Offered For Antarctica's 'Blood Falls'". 05.11. 2003. 2012-04-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-03-30. (ing.)
2. ↑  *membrana.ru.* "Qanlı şəlalə dünyada buzlaşmanın öyrənilməsində böyük rol oynayır". 17.04.2009. 2012-04-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-03-30.
3. ↑  *RİA Ekologiya Xəbərləri.* "«Qanlı şəlalə» Antarktidada qədim mikroblarının gizlənc yeridir". 17.04.2009. 2012-04-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-03-30.
**Qanlı toy** (*isp.* Bodas de Sangre) - ispan yazıçı, dramaturq Federiko Qarsiya Lorka tərəfindən 1931-ci ildə yazılmış faciə janrında üç pərdəli pyes.

Mövzu
-----

Feliks ailəsi ilə davam edən qan düşmənçiliyində bir oğlu və ərini itirən Ananın digər oğlu evlənmək üzrədir. Bəyin istədiyi qız, Gəlin, bir neçə il əvvəl Feliks ailəsindən olan Leonardo ilə görümüş, lakin daha sonra aralarında mübahisə düşmüş və ayrılmışlar. Leonardo Gəlinin əmisiqızı ilə evlənmiş və təzəcə doğulmuş bir uşağı var. Gəlin Leonardoya qarşı ehtirasını, sevgisini saxlamış, lakin Bəylə evlənməyə razılıq vermişdir. Bəylə Gəlinin toy gecəsi qonaq kimi ailəsi ilə dəvət edilən Leonardo Gəlini də ikna edərək toydan qaçırlar. Bundan xəbər tutan Bəy və qohumlar onların axtarışına çıxır. Gecənin bir vaxtı qaçaq sevgililərin önlərini kəsən Bəy Leonardo ilə təkbətək döyüşə girir və nəticədə hər ikisi ölür. Sevgilisini itirən Gəlin, ərini itirən Gəlinin əmisiqızı (Leonardonun arvadı) və yeganə oğlunu itirən Ana öz faciələrini yaşayırlar.

Əsər 1930-cu ilin əvvəlində Əndəlüsdə bir region qəzetində çıxan cinayət xəbərindən ilham alınaraq yazılmışdır.

Personajlar
-----------

Ana Gəlin 

Bəy Gəlinin atası

Qonşu qadın Qulluqçu qadın

Leonardo Gənc qızlar

Qaynana Gəncə oğlanlar

Leonardonun arvadı Odunçular

Gəlin Ay

Ölüm (Dilənçi qadın qılığında)

Simvolizm
---------

Federiko Qarsiya Lorka əsərlərində bir çox simvolizmdən istifadə etmişdir. Lakin bu simvolizmə edilən şərhlər daha sonralar ədəbiyyatşünasların problemi olmuşdur, bu barədə müxtəlif elmi əsərlər yazılmışdır. Bu səbəbdən müxtəlif tədqiqatçıların subyektiv fikirləri və şərhləri mövcuddur.

**Dilənçi qadın**: ölümü təmsil edir

**Ay**: Həm həyatı, həm də ölümü bildirir.

**Çay**: Həyatın davam etdiyini bildirir.

**Qırmızı yumaq**: ölüm

**Torpaq**: Ana, ana torpaq, həyat

İstinadlar
----------

1. ↑  Qanlı toy (Azərbaycan dilində), Federiko Qarsiya Lorka, Hispaniya, 2013
2. ↑  Hadil Adil Kamal & Lica Mohamad Bashir Hassan, La estructura y el Simbolismo en «Bodas de sangre»
**26 Bakı komissarı adına Qarabağ İpək Kombinatı** (*azərb-kiril.* 26 Бакы комиссары адына Гарабағ Ипәк Комбинаты) — Azərbaycan SSR-də yüngül sənayesi müəssisəsi. Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin paytaxtı olan Xankəndi şəhərində yerləşirdi. Kombinat baramaaçma, eşmə və toxuma sahələrini birləşdirmiş, xam ipək, eşmə ipək, cod ipək parça buraxırdı. 1926–1928 illərdə işə salınmışdır. 1934-cü ildə ipəktoxuma istehsalına başlanılmışdır. 1954-cü ildə yeni toxuculuq fabriki işə salınmındır. 1955-ci ildə bunların əsasında Qarabağ ipək kombinatı təşkil edilmişdir. Kombinatın baramaaçma istehsalatı 196 baramaaçma teşti və 48 avtomat baramaaçma dəzgahı ilə təchiz edilmişdir. 1977-ci ilin məlumatına görə, bir baramaaçma teştinin illik istehsalı 571 kq-dır. Toxuculuq istehsalatında təqribən 900-dən cox dəzgah (əsasən avtomat) var idi. Eşmə istehsalatı da çox məhsuldar idi, müasir maşınlarla təchiz edilmişdir. 1977-ci ildə 141,77, t xam ipək, 125 m eşmə ipək, 15479 min m2 parça istehsal etmişdir.

Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı, 1991-ci ildə Xankəndinin işğalı ilə kombinatına nəzarət əldən çıxmış, Azərbaycanda bu sahədə ciddi axsamalar yaşanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Гарабағ Ипәк Комбинаты, 26 Бакы комиссары ад. // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. III ҹилд: Гајыбов—Елдаров. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1979. С. 46.
2. ↑  *Həsənli, Mürvət.* "Sənaye bitkiçiliyi: İpəkçilik". Yeni Müsavat (az.). 8 dekabr 2018. 2022-06-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 avqust 2022.
**Sakura Soqoro** (佐倉惣五郎?, 1605 – sentyabr 1653) və ya **Sakura Soqo** – XVI əsrin ikinci yarısında Yaponiyada yaşamış əfsanəvi fermer. Əsl adı Kiuçi Soqorodur.

Haqqında
--------

Əfsanəyə görə Şimosa əyalətinin Sakura hanında bir kənd başçısı olan Sakura Soqo ağır vergilərdən əziyyət çəkən kəndliləri xilas etmək üçün Sakura daymyosuna müraciət etmiş və regiondakı vergiləri azaltmasını istəmişdir. Lakin müraciəti nəticəsiz qaldıqdan sonra təkbaşına Edo şəhərinə getmiş və birbaşa şoquna müraciət təqdim etmişdir. Həmin dövrdə birbaşa şoquna müraciət təqdim etmək ölümlə cəzalandırılırdı. Deyilənə görə şoqun onun müraciəti müsbət qiymətləndirərək vergiləri azaltmış, lakin Sakura və ailəsini edam etdirmişdir.

Sakura Soqoronun real şəxs olub-olmadığı mübahisə mövzusudur və onun mövcudluğu haqqında tarixi dəlillər çox azdır. 1652-ci ilə aid fermer siyahısında Soqo adlı fermer də var. 1722-ci ildə aid *"Sakura fudoki"* qəzeti Soqoro adlı birinin edamından bəhs etmişdir. Buna baxmayaraq, Sakura Soqoro əfsanəsi kabuki tamaşalarından və populyar ədəbiyyatda çox istifadə edilən mövzuya çevrilmişdir. Yaponiya kabuki drammaturqu Kavatake Mokuami ondan bəhs edən *"Sakura qimin den"* adlı kabuki yazmışdır.

Qeydlər
-------

1. ↑  Hazırda Çiba prefekturası.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 5. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 10 iyul 2022.