recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Səfər Alməmməd oğlu Əsədov** (1929, Yaycı) — 1965-1967-ci illərdə Culfa Rayon Xalq Nəzarəti Komitəsinin sədri, 1968-1970-cı illərdə Araz Su Qovşağı Tikinti İdarəsi Partiya Komitəsinin katibi, 1971-ci ildən Naxçıvan Vilayət Partiya Komitəsində şöbə müdiri.

Həyatı
------

1929-cu ildə Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının Culfa rayonunun Yaycı kəndində anadan olmuşdur. 1945-ci ildə Culfa Dəmiryolu Məktəbini bitirdikdən sonra əmək fəaliyyətinə başlamışdır.

Səfər Əsədov 1956-cı ildə Bakı Ali Partiya Məktəbində daha sonra isə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində təhsilini tamamlamışdır.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

1945-ci ildən qəsəbə soveti sədrinin katibi, Culfa Rayon Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsində şöbə müdiri, Culfan Rayon Plan Komissiyasının sədri olmuşdur. 1948-ci ildən Culfa Rayon Partiya Komitəsinin təlimatçısı, Culfa Rayon Komsomol Komitəsinin II katibi, sonra isə I katibi, Culfa Rayon Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin katibi, Culfa Rayon Partiya Komitəsnin MTS üzrə katibi, daha sonra isə şöbə müdiri olaraq çalışmışdır.

Səfər Əsədov 1960-cı ildən Naçıvan Vilayət Partiya Komitəsində təlimatçı, Culfa Rayon Partiya Komitəsində isə ikinci katib olaraq işləmişdir. Culfa rayonu və Ordubad rayonu birləşdikdən sonra vahid Culfa rayonunun Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədr müavini, daha sonra isə Partiya Dövlət Nəzarəti Komissiyasının sədri olmuşdur.

1965-1967-ci illərdə Culfa Rayon Xalq Nəzarəti Komitəsinin sədri, 1968-1970-cı illərdə Araz Su Qovşağı Tikinti İdarəsi Partiya Komitəsinin katibi, 1971-ci ildən Naxçıvan Vilayət Partiya Komitəsində şöbə müdiri olaraq çalışmışdır.

1975-ci ildən Naxçıvan MSSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin katibi, Naxçıvan MSSR maarif naziri, Naxçıvan Şəhər Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədrinin birinci müavini, Naxçıvan MSSR Ali Sovetinə seçkilər üzrə Mərkəzi Seçki Komissiyasının sədri olmuşdur.

2000-cı illərdə Naxçıvan MR Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində şöbə müdiri vəzifəsində işləmişdir.

VIII, IX, X çağırış Naxçıvan Muxtar Republikası Ali Sovetinə, 19 çağırış şəhər və rayon sovetlərinə deputat seçilmişdir.

Təltifləri
----------

* SSRİ Xalq Nəzarəti Komitəsinin Fəxri fərmanı
* Naxçıvan Muxtar Sovet Sosialist Republikası Ali Sovetinin Fəxri fərmanı
* "Şərəf nişanı" ordeni
* "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı
* Lenin yubiley medalı

Mənbə
-----

* Səfərov Əsəd Alməmməd oğlu // Naxçıvanda seçkilərin tarixi (1937–2002). Ensiklopedik toplu. Bakı: Qanun. 2003. səh. 277.

İstinadlar
----------
***Akademik Yusif Məmmədəliyev*** qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Tahir Əliyev tərəfindən 2005-ci ildə çəkilmişdir. Azərbaycan Televiziyasında istehsal edilmişdir. Film kimyaçı, alim Yusif Məmmədəliyevə həsr olunmuşdur. Bədii obrazları Azad Şükürov, Şəlalə Şahvələdqızı, Leyla Məmmədova və Elşən Rafiqoğlu canlandırırlar.

Məzmun
------

Film kimyaçı, alim Yusif Məmmədəliyevə həsr olunmuşdur. Vaxtilə SSRİ EA-nın prezidenti V. L. Komarov əbəs yerə deməmişdir : Təkcə Yusif Məmmədəliyevə görə Azərbaycanda Elmlər Akademiyası açılmalıdır.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenari müəllifi: Rübabə Səməndər  

Rejissor: Tahir Əliyev   

Operator: Mətləb Yaqubov  

Səs rejissoru: Firudin Bağıroğlu  

Montaj edən: Yafət Xeyirov

Rollarda
--------

Azad Şükürov — Yusif Məmmədəliyev  

Şəlalə Şahvələdqızı  

Leyla Məmmədova  

Elşən Rafiqoğlu

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

2005-ci ilin Azərbaycan filmləri  

2000-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
**NGC 3180**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış H II bölgəsi. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. **GxyP** tipli  qalaktikadır.  Vilyam Parsons tərəfindən 1851-ci ildə 182.88 sm (72 inç) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 3180: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 3156 |
NGC 3157 |
NGC 3158 |
NGC 3159 |
NGC 3160 |
NGC 3161 |
NGC 3162 |
NGC 3163 |
NGC 3164 |
NGC 3165 |
NGC 3166 |
NGC 3167 |
NGC 3168 |
NGC 3169 |
NGC 3170 |
NGC 3171 |
NGC 3172 |
NGC 3173 |
NGC 3174 |
NGC 3175 |
NGC 3176 |
NGC 3177 |
NGC 3178 |
NGC 3179 |
**NGC 3180** |
NGC 3181 |
NGC 3182 |
NGC 3183 |
NGC 3184 |
NGC 3185 |
NGC 3186 |
NGC 3187 |
NGC 3188 |
NGC 3189 |
NGC 3190 |
NGC 3191 |
NGC 3192 |
NGC 3193 |
NGC 3194 |
NGC 3195 |
NGC 3196 |
NGC 3197 |
NGC 3198 |
NGC 3199 |
NGC 3200 |
NGC 3201 |
NGC 3202 |
NGC 3203 |
NGC 3204 |
NGC 3205



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Kann Film Festivalı, 2001
Məşhurların fotoqrafçılara poza verməsi, Kann Film Festivalının bir hissəsidir.
**Kann beynəlxalq kinofestivalı** və ya **Kann Film Festivalı** (*fr.* le Festival international du film de Cannes və ya qısaca *fr.* le Festival de Cannes) — dünyanın ən məşhur kinofestivallarından biri. Fransanın cənubunda olan Kann şəhərində təşkil edilir. Əsas mükafatı Qızıl Palma Budağıdır.

Kann kinofestivalı ilk dəfə 1946-cı ildə 20 sentyabrdan 5 oktyabra kimi keçirilmişdir. Lakin sonralar may ayında keçirilməyə başladı.

Bu festival A kateqoriyasına aiddir.

Kann Film Festivalı Avropadakı ən əhəmiyyətli 3 əsas film festivalında biridir. Kann Film Festivalında hər il təxminən 20 film yarışırdı. Bu filmləri juri başçısı və juri üzvləri tərəfindən təltif olunur. Kann Film Festivalında verilən mükafatlar Qızıl Palma Budağı, Qran-pri, Qızıl Kamera, Jüri mükafatıdır.

İlk beynəlxalq film festivalı 1945-ci ildə Auguste və Louis Lumiere tərəfindən reallaşdırılacaqdı. Amma İkinci dünya müharibəsi səbəbindən təxirə salındı. Buna görə də Festival ilk dəfə 1946-cı ildə "Casino de Cannes"də edilmişdir. Siyasi qarışıqlıq üzündən 1968-ci ildə festival keçirilməmişdir.

Kann Film Festivalında gözlənilməyən hadisə 1975-ci ildə yaşanmışdır. Bir azlıq tərəfindən festivalı etiraz etmək məqsədli hücum reallaşmış, Festival bombalanmış, amma bu hücumda ölü və ya yaralı olmamışdır.

Mükafatları
-----------

Ən fəxri mükafat ən yaxşı film üçün verilən "Qızıl palma budağı"dır.

Digər mükafatları bunlardır: 

* Qran-pri,
* ən yaxşı aktyor, aktrisa, rejissor, ssenaristə verilən mükafat,
* Jüri mükafatı,
* qısametrajlı film üçün "Qızıl palma budağı"
* ən yaxşı debüt üçün "Qızıl kamera" mükafatı.

Mənbə
-----

* "Cinema Festival". //"Cinema News" jurnalı.- 2008.- iyun.- səh. 20-21.

Xarici keçidlər
---------------

* Cannes Film Festival
* Tales of a festival: remembering Cannes in sound and picture Arxivləşdirilib 2007-05-28 at the Wayback Machine  (fr.)  (ing.)
* Kann kinofestivalının rəsmi saytı
* Kann kinofestivalı video arxivi

Həmçinin bax
------------

* Qızıl Palma Budağı mükafatları siyahısı

76 -cı Kaan Film Festivalında vizyona girəcək filmlərin siyahısı:
•Club Zero -Jessica Hausner
•The Zone of İnterest - Jonathan Glazer
•Fallen Leaves -Aki Kaurismaki
•Olfa's Daughters -Kaouther Ben Hania
•Asteroid City -Wes Anderson
•Anatomy of a fall -Justin Triet
•Monster -Kore -eda -Hirokazu
•Il sol Dell'avvenire -Nanni Moretti
•Last summer -Catherine Breillat
•Kuru otolaryngology üstünde -Nuri Bilge Ceylan
•La Chimera -Alice Rohrwacher
•The Passion of Dodin Buffant -Tran Anh Hun
•Rapito - Marco Bellocchio
•May December -Todd Haynes
•Youth -Wang Bing
•The Old Oak -Ken Loach
•Banel e Adama -Ramata -Toulaye / SY
•Perfect days -Wim Wenders
•Firebrand -Karim Ainouz
**İqor Kalinets** (*ukr.* Калинець Ігор Миронович; 9 iyul 1939) — ukraynalı şair, keçmiş dissident və siyasi məhbus, ictimai və siyasi xadim.

Bioqrafiyası
------------

İqor Kalinets 20 iyul 1939-cu ildə Xodorovda (indiki Lvov vilayəti, Ukrayna) anadan olub. 1956-1961-ci illərdə Lvov Universitetinin filologiya fakültəsində təhsil alıb. Universiteti bitirdikdən sonra rayon arxivində işləyib. Dissident hərəkatında iştirak etdiyinə görə 6 il ciddi rejimli həbsxanada, 3 il isə sürgündə cəzalandırılıb. Lvova qayıtdıqdan sonra Ukrayna SSR Elmlər Akademiyasının V.Stefanik adına kitabxanasında işləməyə başlayır.

Onun poeziyası, xüsusən də 9 toplusu "Oyanmış muza" silsiləsində, 6 toplusu "Qul muza" silsiləsində birləşib. O, uşaqlar üçün şeirlər yazır, onlardan bir neçə kitab tərtib edilmişdir, bunlar təkcə Ukraynada deyil, həm də Ukraynada danışan əhalinin çox olduğu ölkələrdə (Rusiya, Qazaxıstan, Kanada, ABŞ, Argentina, Polşa) satılmışdır. Onun "Pişik və Kitsyu haqqında hündür nağıllar" kitabı 2005-ci ildə ukraynalı rəssam Viktoriya Kovalçuk tərəfindən illüstrasiya edilib.

O, 2016-cı ildə Ukrayna əleyhinə təbliğat aparmaqda ittiham edilən Lvovdakı Rus Mədəniyyət Mərkəzinə qarşı tənqidi bəyanatları ilə tanınır: dekabrın 28-də Ukraynanın Lvov vilayəti üzrə Təhlükəsizlik Xidmətinin müstəntiqləri cinayət işi açmışdılar. Lvov Rus Mədəniyyət Mərkəzinin qəzetində milli ədavəti qızışdıran "Rus elçisi"

İstinadlar
----------

1. 1 2  The Fine Art Archive. 2003.
2. ↑  "СБУ відкрила провадження проти львівської газети «Русский вестник»". Українська правда. 2017-01-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-01.
3. ↑  Сокуров С. А.Воображаемый разговор с президентом Ющенко Arxivləşdirilib 2017-12-01 at the Wayback Machine
**Əbdürrəhim Heyit** (1 iyun 1962, Qaşqar, Sincan-Uyğur Muxtar Rayonu) — uyğur aşıq.

Həyatı
------

Əbdürrəhim Heyitin soyadı ərəb dilindəki "ayt" (bayram) kəliməsindəndir. Bir müddət Çin Dövlət Konservatoriyasında dütar müəllimi işləmişdir. Çin hökuməti tərəfindən 2017-ci ildə həbs olunmuşdur. "Uçraşkanda" ("Qarşılaşınca") və "Atilar" ("Atalar") mahnılarına görə 8 il həbsə məhkum edilmişdir. Çin həbs düşərgəsində saxlanılmış və işgəncələrə məruz qalmışdır. Bu işgəncələrə dözməyərək 2019-cu ildə həbs düşərgəsində vəfat etdiyi iddia olunmuşdur. Amma həmin il fevralın 10-nu Çin dövlət KİV-ləri Heyitə bənzər birinin videosunu yayımlamışlar. Videoda danışan şəxs səhhətinin yaxşı olduğunu və milli qanunların pozulması ilə bağlı araşdırma mərhələsində olduğunu demişdir. İnsan hüquqları ilə bağlı uyğur layihəsi videonun həqiqətəuyğunluğunu şübhə altına almışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Uygur Türklerinin dünyaca ünlü ozanı Abdurehim Heyit şehit edildi". 2020-11-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-09.
2. ↑  "Китайское видео Abdurehim Heyit" опровергает смерть уйгурского музыканта ", *BBC News* , 10 февраля 2019 года Arxivləşdirilib 2019-12-04 at the Wayback Machine. Получено 10 февраля 2019 г.

Xarici keçidlər
---------------

* Əbdürrəhim Heyit — "Qarşılaşınca"
* Əbdürrəhim Heyit — "Atalar"

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 1250308585 · VIAF: 9088164357912713250006 · WorldCat VIAF: 9088164357912713250006 |
**Mircavad Seyidhəsən oğlu Axundzadə** (1909 – 1996) — Azərbaycanın ilk peşəkar fotoqrafı.

Həyatı
------

Mircavad Axundzadə 1909-cu ildə Bakının Maştağa qəsəbəsində anadan olub. Kiçik yaşlarından fotoya həvəs göstərən Mircavad Axundzadə şəhərdə mətbəədə işləyən atasının yanına tez-tez gedərmiş. Burada Lifşits soyadlı bir alman uşağın marağını görüb ona fotoaparat bağışlayıb və Mircavad 9 yaşında (1918-ci ildə) ermənilərə qarşı vuruşan bir qrup silahlı maştağalının şəklini çəkib. Atası Seyidhesen Axundzadə qabaqcıl fikirli, mütərəqqi ziyalılardan olub. Babası Axund Mirhüseyn isə İraqın Nəcəf şəhərində 15 il ali dini təhsil almış, bununla yanaşı tarix, coğrafiya və tibb kimi dünyəvi elmlərlə də yaxından maraqlanmışdır. Xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyevlə dostluq etmişdir. Oğlu Seyidağa (Mircavadın atası) H.Z.Tağıyevin "Kaspi" mətbəəsində çalışmış, ara-sıra dövri-mətbuatda məqalələri çap olunmuşdu.

Fəaliyyəti
----------

O, 1918-ci ilin mart soyqırımlarını öz kiçik fotoaparatı ilə çəkərək ilk azərbaycanlı fotoqraf kimi tarixə düşmüşdür.Məşhur fotoqrafın şəkilləri və neqativləri hazırda arxivlərdə qorunur. Mircavad Axundzadə haqqında Şamil Nəcəfzadənin rejissorluğu ilə "Ağ-qara dünya" sənədli filmi də çəkilib.Rejissor Ş.Nəcəfzadə müsahibəsində deyib ki, filmin çəkilişinə təşəbbüs 1991-ci ildə "Yaddaş" sənədli filmlər studiyasından irəli sürülüb. "Bu mənim ilk sənədli filmim oldu. Çəkilişlər Maştağada aparıldı. Biz filmi onun yaşadığı evdə çəkdik. Həmin vaxt o, evdə qızı və nəvəsi ilə yaşayırdı. Film sanki yaxın keçmişimizə bir səyahətdir. Filmdə qocaman fotoqrafın çəkdikləri fotolarla yanaşı, digər fotoqrafların da şəkilləri yer alıb. Filmdə həyatın müxtəlif anlarını dondurub saxlayan, yaşadan və nəsillərdən nəsillərə ötürən fotolar göstərilib."Rejissorun sözlərinə görə, filmi çəkəndə qocaman fotoqrafın gözləri görmürdü. "Biz filmi çəkəndə çalışırdıq ki, bu məqamlar hiss olunmasın. Mircavad Axundzadə filmin təqdimatına qızı və nəvəsi ilə gəlmişdi. Təqdimatda da nəvəsi kino təsvirlərini onun qulağına pıçıltı ilə danışırdı."

Mircavad Axundzadə 1996-cı ildə Bakıda vəfat edib. Dünyadan köçəndən sonra fotoqrafın evi satılanda arxivi köhnə evdə qalaraq itib.

Xatirəsi
--------

1991-ci ildə Şamil Nəcəfzadə tərəfindən "Yaddaş" Sənədli Filmlər Studiyasında istehsalı *Ağ-qara dünya* adlı qısametrajlı sənədli film həsr olunmuşdur.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan Fotoqraflar Birliyi

Həmçinin bax
------------

* Axundzadələr
* Ağ-qara dünya (film, 1991)
**Oksipropion turşuları** — birəsaslı ikiatomlu oksiturşuların nümayəndələridi. α-oksipropion turşusu CH3-CHOH-COOH və β-oksipropion turşusu CH2OH-CH2-COOH adı ilə iki oksipropion turşusu məlumdur. Bunlardan birincisinə etiliden-süd turşusu, ikincisinə isə etilen-süd turşusu da deyilir. Sadəcə süd turşusu dedikdə birinci nəzərdə tutulur.

α-oksipropion turşusu
---------------------

α-oksipropion turşusu və ya süd turşusunun bir asimmetrik karbon atomu olduğu üçün onun sağ (+) və sol (-) süd turşuları kimi iki optik-fəal izomeri və bir qeyri-fəal rasemik (r) forması vardır. Bu üç süd turşusundan sağ süd turşusu və rasemik süd turşusu təbiətdə rast gəlinir. Sol süd turşusunu isə rasemik süd turşusundan alırlar. Bu üç süd turşusundan praktik cəhətdən ən əhəmiyyətlisi rasemik süd turşusudur.

### Rasemik süd turşusu

Rasemik süd turşusunu süd şəkərini, üzüm şəkərini və başqa şəkər məhlullarını xüsusi bakteriyalar vasitəsilə qıcqırtmaqla alırlar. Bu zaman qıcqırma mayesina müəyyən qədər təbaşir tozu da əlavə olunmalıdır, çünki süd turşusu bakteriyalara zəhər kimi təsir edir və onları tələf edir. Bu səbəbdən qıcqırma prosesi çox davam edə bilmir, əlavə olan təbaşir isə süd turşusunu neytrallaşdırır və onu kalsium duzuna (kalsium-laktat) çevrilir. Süd turşusunun kalsiumduzu isə qıcqırma bakteriyalarına təsir etmir. Nəticədə qıcqırma davamlı olur. Alınan kalsium-laktatı süd turşusuna çevirmək çətin deyil. Texnikada işlənən süd turşusunu bu üsulla alırlar.
Rasemik süd turşusu qatı maye olub 18oC-də əriyir, 122oC-də qaynayır, suda həll olur. Qatıqda, pendirdə, şərabda və bir çox turşumuş meyvə və göyərtilərdə rast gəlinir. Bu turşu texnikada boyaçılıq işlərində, dəri aşılamasında, limonad, essensiyalar, silos hazırlanmasında, təbabətdə və başqa yerlərdə işlədilir.

### Sol süd turşusu

Sol süd turşusu, sağ süd turşusunun xassələrinə malik olub, polyarizasiyalanmış işıq müstəvisini sola fırladır. Sol süd turşusu təbiətdə tapılmır. Onu ya rasemik süd turşusundan, ya da şəkərli maddələrin xüsusi bakteriyalarla qıcqırdılması ilə alırlar.

### Sağ süd turşusu

Sağ süd turşusu əzələlərdə, xüsusən fiziki iş nəticəsindəçox əmələ gəlir. Ona görədə buna bəzən ət-süd turşusu adı da verirlər. Bu turşunu rasemik süd turşusunu parçalamaqla alırlar. Sağ süd turşusu 26oC-də əriyir, havada asan sulanır və mayeləşir, onun 10%-li məhlulu poliyarizasiya olunmuş işıq müstəvisini 3,82o sağa fırladır.

Mənbə
-----

* M. Mövsümzadə, P. Qurbanov "Üzvi kimya", Maarif-1983.
**Bell X-1**, orijinal adı ilə **XS-1**, National Advisory Committee for Aeronautics (NACA) ilə ABŞ HHQ (USAF) arasında ortaq supersonik tədqiqat layihəsi və bu layihə çərçivəsində səs sürətini keçmiş ilk pilotlu təyyarə. Əsasən gizli saxlanılan X seriyalı təyyarələrin birincisidir. İkinci Dünya müharibəsi zamanı Hitler Almaniyasının müharibənin sonuna doğru reaktiv mühərrikli hərbi təyyarələr yaratması cəhdləri həmin illərin texnoloji rəqabəti olan hava sürəti üçün ilham mənbəyi olmuşdur. Müharibədən sonra bütün dövlətlər klassik daxili yanma mühərriklərinin təyyarələrdə istifadə edilməsinin daha mümkün olmadığını anlamışdılar. Bu səbəbdən də ABŞ səsdən sürətindən yuxarı sürətlərə çıxışın mümkünlüyünü yoxlamaq məqsədilə X-1 layihəsinə start verdi. X-1 tam mənada bir təyyarə deyildi. Çünki yerdən havalanmırdı. X-1 ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus olan təyyarə vasitəsilə göyə qaldırılmış və boşluğa atılmışdır. Bir müddət sonra test pilotu raketi işə salmış və sınaq başlamışdır. Əgər sınaq uğursuz olsaydı, pilot pilot kabinəsindən çıxa bilməyəcəkdi (çünki onu oradan çıxarda biləcək çıxartma sistemi yox idi) və öləcəkdi.

Lakin X-1 səs sürətini problemsiz keçmiş və süzərək eniş etmişdir. Təyyarənin pilotu səs sürətinə çatarkən təyyarənin sanki parçalanacaqmış kimi titrədiyini, səs sürətini keçdikdən sonra isə təyyarənin kosmosdaymış kimi özünü boşluqda hiss etdiyini bildirmişdir. Beləliklə ABŞ səs sürətini keçməyin mümkünlüyünü sübut etmiş və bunu uğurla etmiş ilk dövlət kimi adını tarixə əbədi salmışdır.

Chuck Yeager "Glamorous Glennis" adlı X-1 modelinin önündə
X-1 #46–062 "Glamorous Glennis"
Chuck Yeager Bell X-1 "Glamorous Glennis" ilə

İstinadlar
----------

1. ↑  .
**Negevdə Ben-Qurion adına Universitet** (ivr. ‏אוניברסיטת בן-גוריון בנגב‏‎; *ing.* Ben-Gurion University of the Negev, qısaca *BGU*) — İsrailin Beer-Şeva şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi. Kampusları həmçinin Sde-Boker və Eylatda vardır.

İsrailin cənubunda bir neçə akademik kolleci himayə edir, məsələn, Pinxas Sapira adına kollec, Beer-Şeva mühəndis kolleci və s. 2010-cu ildə tələbələrin sayı 18 347 idi.

Universitetin tərkibi
---------------------

Universitet İsrailin ən böyük təhsil və tədqiqat mərkəzlərindən biri sayılır.

Universitetin aşağıdakı fakültələri vardır:

* Təbiət elmləri fakültəsi
* Mühəndis fakültəsi
* Humanitar və ictimai elmlər fakültəsi
* Sağlamlıq və tibb fakültəsi
* İdarəetmə məktəbi
* Səhranı öyrənən beyməlxalq institut
* Dərin təhsil Kraytman məktəbi

Universitetin tərkibində həmçinin aşağıdakı böyük tədqiqat institutları vardır:

* Neqevedə biobiotexnologiya milli institutu
* Ceykob Blauşteyn adına səhraları öyrənmə institutu (Albert Kats adına səhraları tədqiqat beynəlxalq məktəbi daxil olmaqla)
* İsrail və sionizmi öyrənmək üzrə Ben-Qurion tədqiqat institutu.

Xarici keçidlər
---------------

* Universitetin rus saytı


Vikianbarda Ben-Qurion Universiteti ilə əlaqəli mediafayllar var.

Həmçinin bax
------------

* İsrail universitetlərinin siyahısı
Sulfoksid
Sulfoksidlər – ümumi formulu R1R2SO olan üzvi birləşmələrdir.

Nomenklatura
------------

Alitsiklik sulfoksidlərin adı, kükürd atomuna birləşən iki üzvi radikalın adının axırına "sulfoksid" sözünü əlavə etməklə düzəldilir, məsələn (CH3)2SO – dimetilsulfoksid, (C2H5)2SO – dietilsulfoksid. Tsiklik sulfoksidlərin adı müvafiq heterotsiklin adının axırına "oksid" sözünü əlavə etməklə düzəldilir, məsələn tiatsikloheksan-1-oksid.

Sulfoksid molekulalarının kimyəvi quruluşu
------------------------------------------

Sulfoksidlərin molekulasının quruluşu piramidanı xatırladır. Dimetilsulfoksid molekulası aşağıdakı xassələrə malikdir:
Sulfoksidlərin İK-spektrlərində 1050–1060 SM−1 sahəsində olan udulma zolağı sulfoksidləri xarakterizə edir və S=O rabitəsinə uyğun gəlir.

|  |  |
| --- | --- |
| Rabitənin uzun. S=O 
  | 0,147 нм
  |
| Rabitənin uzun. S-C
  | 0,182 нм
  |
| Rabitənin uzun. C-H
  | 0,108 нм
  |

Fiziki xassələri
----------------

Sulfoksidlər rəngsiz, az uçucu maye və ya kristallik maddələrdir. Əksər üzvi həlledicilərdə həll olur. Kiçik radikallı sulfoksidlər suda həll olur.
Bəzi sulfoksidlərin fiziki xassələri aşağıdakı cədvəldə verilmişdir:

| Birləşmələr
  | Molekula kütləsi q/mol
  | Ərimə tempraturu °С
  | Qaynama temperaturu , təzyiqlə mm.Hg.st.
  |
| --- | --- | --- | --- |
| Dimetilsulfoksid
  | 78,13 | 18,4 | 85-87/20 |
| Dietilsulfoksid
  | 106,19 | 14 | 104,25 |
| Dibutilsulfoksid
  | 162,3 | 32,6 | — |
| Difenilsulfoksid
  | 202,28 | 70,5 | 210/15 |

Kimyəvi xassələri
-----------------

Sulfoksidlər zəif əsaslardır, qüvvətli turşularla (HCl, HBr, HNO3) R2SO∙HCl tipli duzlar əmələ gətirir; müxtəlif reagentlərin təsiri ilə məs. H2O2, sulfonlara qədər RR'SO2 oksidləşir; reduksiyaedicilərin təsiri ilə (LiAlH4, NaBH4, H2 Pd-un , dixlorboranın, üçxlorsilanın, Ph3P və b.) sulfidlər RR'S əmələ gətirir. Sulfoksidlərin aminlərin və amidlərin törəmələri ilə kondensləşməsi sulfimidlərin RR'S=NR (R-alkil, aril) alınması ilə nəticələnir. Sulfoksidlərin nukleofil xüsusiyyətə malik olması, onların asanlıqla alkoksi-, hidroksisulfon əmələ gətirməsində özünü göstərir və bundan da benzil- və allilhaiogenidlərin və ya tozilatların oksidləşməsində istifadə olunur.

Alınması
--------

Sulfoksidlər adətən müvafiq sulfidlərin oksidləşməsi yolu ilə alınır. Oksidləşdirici kimi turş mühitdə hidrogen peroksid, azot oksidləri, hipoxlorid və digər oksidləşdiricilərdən istifadə olunur.

Mənbə
-----

* Химическая энциклопедия в пяти томах. Пол — Три. — М.: "Большая Российская Энциклопедия", 1995. — Т. 4. — ISBN 5-85270-092-4.
* Общая орг. химия, пер.с. англ. том 5 Москва,1983, с. 253–318. А.Ф. Елеев.
**Euglyphidae** (*lat.* Euglyphidae) — İbtidailərin *Imbricatea*  sinfinə daxil olan fəsilədir.

Xarakterik əlamətləri
---------------------

Hər yerdə yayılmış xırda orqanizmlərdir. Çanaqları endogen mənşəli silisium lövhəcikləri ilə örtülmüşdür. Mineral hissəciklər və ya başqa eksozgen ünsürləri yoxdur. Girdə və ya ovalvarı idiosomlar bəzən bir-birinin üzərinə çıxaraq düzgün sıralar əmələ gətirir, ya da nizamsız yerləşir. Çanaqları akrostomdur, baş oxun üzərində olan ağızcıq çökməmişdir. O, modifikasiya etmiş idiosomlarla – ağzıyanı lövhəciklərlə hüdudlana bilər. Euglypha cinsinin nümayəndələrində bunlar növ xüsusiyyəti səciyyəsi daşıyır. Başqa hallarda ağızın ətrafında forması düzgün olmayan dişciklər ola bilər. Bu dişciklər idiosomlardan yox, idiosomların altında olan və onları bir-birinə bərkidən üzvi maddələrdən əmələ gəlir. Ağızcığın kənarında hamar və ya dar, şəffaf pərdə şəklində kiçik qalınlaşma ola bilər.

Növləri və yayılması
--------------------

Azərbaycanda 7 növü aşkar edilmişdir: Euglypha laevis Perty – Lənkəranda arx suyunda, dəmirağacının koğuşunda; E. Mugronata Leidy – Dəvəçi yaxınlığındakı Altıağac kəndində bataqlıqda; E. Alviolata Dujardin – Lənkəranın düyü tarlalarında; E. Giliata Leidy – Lənkəranın düyü tarlalarında; Euglypha sp.1 və Euglypha sp.2 – Lənkəranda sitrusaltı sarı torpaqlarda; Assulina minor Ehrenberg – bulaqda, ağac koğuşunda tapılmışdır.

Ədəbiyyat
---------

1. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s.

Həmçinin bax
------------

Filozey amöblər

Testosefilozey

Qromidalar

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s.
2. ↑  Popov, 1951
**NGC 4399**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış H II bölgəsi. Göy üzündə Tazılar bürcü istiqamətində yerləşir. **GxyP** tipli  qalaktikadır.  Vilyam Parsons tərəfindən 1850-ci ildə 182.88 sm (72 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 4399: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 4375 |
NGC 4376 |
NGC 4377 |
NGC 4378 |
NGC 4379 |
NGC 4380 |
NGC 4381 |
NGC 4382 |
NGC 4383 |
NGC 4384 |
NGC 4385 |
NGC 4386 |
NGC 4387 |
NGC 4388 |
NGC 4389 |
NGC 4390 |
NGC 4391 |
NGC 4392 |
NGC 4393 |
NGC 4394 |
NGC 4395 |
NGC 4396 |
NGC 4397 |
NGC 4398 |
**NGC 4399** |
NGC 4400 |
NGC 4401 |
NGC 4402 |
NGC 4403 |
NGC 4404 |
NGC 4405 |
NGC 4406 |
NGC 4407 |
NGC 4408 |
NGC 4409 |
NGC 4410 |
NGC 4411 |
NGC 4412 |
NGC 4413 |
NGC 4414 |
NGC 4415 |
NGC 4416 |
NGC 4417 |
NGC 4418 |
NGC 4419 |
NGC 4420 |
NGC 4421 |
NGC 4422 |
NGC 4423 |
NGC 4424



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Unit** — Mərkəzi Asiya, Şərqi Avropa və Cənubi Qafqazda feminizm və LGBTQ+ mövzularına diqqət yetirən jurnalistlər və fəalların beynəlxalq media şəbəkəsidir. Onun məqsədi jurnalistlər, fəallar, media və insan hüquqları məsələləri ilə məşğul olan təşkilatlar və təcrid olunmuş icmalar arasında uzunmüddətli və konstruktiv tərəfdaşlıq qurmaqdır. Kvir mövzularında müzakirələri davam etdirmək üçün seminarlar və təcrübələr təklif edilir, media və tədqiqat layihələri həyata keçirilir. Unit, jurnalistləri beynəlxalq səviyyədə birləşdirən, araşdırmaları dəstəkləyən və araşdırma jurnalistikasını gücləndirən Berlində yerləşən n-ost media QHT-nin bir hissəsidir.

Tarix
-----

2018-ci ildə jurnalist Əli Feruzun (Novaya Gazeta) təşəbbüsü ilə Unit Berlində yerləşən jurnalistika şəbəkəsi n-ost tərəfindən hazırlanmışdır. 2023-cü ilin oktyabr ayında Polşanın Krakov şəhərində şəbəkənin toplantısında "Mərkəzi Asiya, Şərqi Avropa və Cənubi Qafqazdan kvir hekayələr" adlı kitabın təqdimatı keçirildi.

Layihə ölkələri
---------------

Unit kollektivi hesab edir ki, həmrəylik istənilən real dəyişikliyin baş verməsinin açarıdır. Təşkilat 10 ölkədən olan jurnalistlərlə birgə çalışır. Əhatə dairəsinə qeyd edilən regionlardan aşağıdakı ölkələr daxildir: Azərbaycan, Belarus, Ermənistan, Gürcüstan, Moldova, Ukrayna, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan və Özbəkistan.

Unit LGBTQ+ məsələləri ilə işləyən fəallar və müdafiəçilərlə müttəfiq olur, təhsil, jurnalist və tədqiqat layihələri bağlı müzakirələri genişləndirməyə çalışır. Əsas diqqət və fəaliyyətləri bunlardır:

* Layihə ölkələrində LGBTQ+ məsələlərinə dair jurnalist nəşrlərinə dəstək

* Sərhədlərarası əməkdaşlıq layihələri

* Onlayn və regionda keçirilən şəxsi görüşlər zamanı jurnalistlər, redaktorlar və hüquq müdafiəçiləri arasında icma quruculuğu

İstinadlar
----------

1. ↑  "Home". Unit | n-ost (ingilis). 2021-10-23. 2024-01-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-08.
2. ↑  "Open Call for Support of Publications on LGBTIQ+ / deadline: 29.03.2022". chaikhana (ingilis). 2024-01-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-08.
3. ↑  "Queer Stories from Central Asia, Eastern Europe, and South Caucasus". Fundacja Autonomia (polyak). 2024-01-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-08.
4. ↑  "About us". Unit | n-ost (ingilis). 2021-12-13. 2024-01-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-08.
5. ↑  "Unit". n-ost.org (ingilis). 2024-01-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-08.
**Aleatiko sortu** — İtaliyanın üzüm sortudur. Texniki üzüm sortlarındandır. Meyvəsi əsasən tünd-göy və qara rəngdədir.

Sort İspaniya, Fransa, Ukraynada, Orta Asiya respublikalarında geniş əkilib-becərilir. Sort Qərbi Avropa sortları
qrupuna (convar orentalis subconvar occidentalis Negr.) mənsubdur.

Yarpaqları
----------

Yarpaqları orta ölçüdə (uzunluğu 12–16 sm, eni 11–15 sm), dəyirmi, bəzən oval formada, zəif yarılmış, 3–5 dilimlidir. Ayanın müstəvisi nisbətən düz, üzəri hamar olub, tünd-yaşıl rəngdədir. Yuxarı kəsikləri açıq, yaxud bağlı olub, tam bağlı, ellipsvari, yumurtavari formada, yaxud açıq, qayışşəkilli və ya liraşəkillidir. Aşağı kəsikləri girintili bucaq şəklindədir, yaxud izi görünür. Saplaq oyuğu bağlı, iti dibli, ellipsvari, bəzən açıq oxvari, liraşəkilli, yaxud enli-tağşəkillidir. Dilimlərin ucundakı dişciklər uzun, iti uclu üçbucaqşəkillidir. Kənar dişciklər iti uclu, üçbucaqşəkilli-mişarvaridir. Yarpağın alt səthi çılpaqdır.

Meyvəsi
-------

Salxımları orta ölçüdə yaxud iri (uzunluğu 14–20 sm, eni 9–12 sm), konusvari, bəzən qanadlı formada, orta sıxlıqda, yaxud sıxdır. Gilələri orta, yaxud iri (uzunluğu 14–20 mm, eni 13–18 mm), girdə formada, bənövşəyi çalarları olan tünd-göy rəngdə olub, üzəri zəif mum təbəqəsi ilə örtülmüşdür. Qabığı orta qalınlıqda və möhkəmdir. Ləti şirəli olub, muskat ətirlidir.

Gilələri sentyabr ayının əvvəllərində tam yetişir. Abşeron şəraitində vegetasiya müddəti 142–148 gün arasında tərəddüd edir. Sort Abşeron şəraitində oidium və boz çürümə xəstəliklərinə qarşı tolerantlıq (3–3,5 bal) nümayiş etdirir. Salxım yarpaqbükəni ilə zəif sirayətlənir.

İstinadlar
----------
**İzabella Mariya Braqanza** (*isp.* Isabel Maria da Conceição Joana Gualberta Ana Francisca de Assis Xavier de Paula de Alcântara Antónia Rafaela Micaela Gabriela Joaquina Gonzaga de Bragança e Bourbon) (4 iyul 1801, Lissabon – 22 aprel 1876) — İspaniya və Portuqaliya infantası.

Atası Portuqaliya kralı VI Con, anası isə İspaniya kralı IV Karlın qızı Şarlottadır. Bu səbəblə eyni zamanda Portuqaliya infantası idi. Napoleon Bonapartın Avropadakı işğalçı siyasəti səbəbilə bütün saray əhalisi 1807-ci ildə Portuqaliyanı tərk edərək Braziliyaya qaçdı.

1826-cı ildə atası vəfat etdi və qardaşı Pedro Portuqaliya kralı elan olundu. Ancaq o əsnada yeni kral Braziliyada, digər qardaşı İnfant Miquel isə Vyanada idi. Böyük bacıları Mariya Tereza və Mariya Fransiska isə İspaniya infantlarıyla evlənib Madridə köçmüşdülər. Bu səbəblə ailənin Portuqaliyadakı ən böyük nümayəndəsi olaraq İzabella Mariya qısa müddətliyinə kralın naibəsi elan olundu.

Ancaq o illərdə Braziliya imperatoru olan qardaşı Pedro üçün Portuqaliya çox kiçik bir krallıq idi. Bu səbəblə bir neçə ay sonra qardaşı Miquellə evlənməsi şərtiylə, qızı Mariyanı Portuqaliya kraliçası elan edərək taxtdan çəkildi. O əsnada qızın 7 yaşı var idi və bu səbəblə yeni kraliçanın bibisi olaraq İzabella Mariyanın naibəliyi uzadıldı.

Qardaşı Miquel isə qardaşı qızıyla evlənmək imtina etmiş, 1828-ci ilin fevralında taxt naibliyinə ələ keçirmişdi. 5 aylıq naibliyin ardından isə qardaşı qızını devirərək hakimiyyəti ələ aldı. Ancaq 6 il sonra II Mariya yenidən hakimiyyətə gətirildi.

Bütün bu iğtişaşlar əsnasında isə İzabella Mariya dövlət işlərindən əl çəkib, dini həyata yönəldi. 1876-cı ildə vəfat etdi. Heç vaxt evlənmədi və övladı olmadı.

Mənbə
-----

* Baptista de Sousa, Jose (2018). *Holland House and Portugal*. London, New York. p. 66
*

İstinadlar
----------



|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | The Peerage |
| Şəcərə və nekropolistika | WeRelate |
| Normativ yoxlama | ISNI: 000000002255067X · LCCN: n00037687 · PTBNP: 1167670 · VIAF: 20915695 · WorldCat VIAF: 20915695 |
**NGC 5408A**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış H II bölgəsi. Göy üzündə Sentavr bürcü istiqamətində yerləşir. **GxyP** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Con Herşel tərəfindən 1834-cü ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 5408A: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 5384 |
NGC 5385 |
NGC 5386 |
NGC 5387 |
NGC 5388 |
NGC 5389 |
NGC 5390 |
NGC 5391 |
NGC 5392 |
NGC 5393 |
NGC 5394 |
NGC 5395 |
NGC 5396 |
NGC 5397 |
NGC 5398 |
NGC 5399 |
NGC 5400 |
NGC 5401 |
NGC 5402 |
NGC 5403 |
NGC 5404 |
NGC 5405 |
NGC 5406 |
NGC 5407 |
**NGC 5408** |
NGC 5409 |
NGC 5410 |
NGC 5411 |
NGC 5412 |
NGC 5413 |
NGC 5414 |
NGC 5415 |
NGC 5416 |
NGC 5417 |
NGC 5418 |
NGC 5419 |
NGC 5420 |
NGC 5421 |
NGC 5422 |
NGC 5423 |
NGC 5424 |
NGC 5425 |
NGC 5426 |
NGC 5427 |
NGC 5428 |
NGC 5429 |
NGC 5430 |
NGC 5431 |
NGC 5432 |
NGC 5433



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Qara Şanı** — üzüm növü.

Sort çox qədimdən becərildiyinə görə onun tarixi məlum deyil. Abşeronun yerli sortudur. Tək-tək kol da olsa, respublikanın hər yerində vardır. Ancaq, Abşeron kəndlərinin hamısında, Salyanda və Ordubadda geniş miqyasda becərilir. Həştərxan və Volqoqradda da yüz ildən çox müddətdir becərilir.

Ağ şanıda olduğu kimi Qara şanıda da cavan zoğlar və yarpaqlar çox tükcüklü olduğundan ağa çalan rəngdədir. Ancaq, Qara şanıda zoğ tacı və ilk yarpaqlar zəif çəhrayı rənglidir.

Kolları güclü böyüyəndir, kordon və kombinələşmiş formalar tələb edir.

Çiçəkləri öz-özünü tozlayandır. Dişiciyin ağızcığı açıq-sarıdır.

Salxımı müxtəlif ölçülüdür: xırda, orta və iri salxımları vardır. Silindrik və silindrik-konusvaridir, orta sıxldıqdadır. Salxım darağı açıq-yaşıldır. Salxım saplağı oduncaqlaşır.

Gilələri orta irilikdə və iridir, girdə və simmetrikdir, azca ovallığı vardır. Yetişmənin başlanğıcında gilələr açıq-qırmızı, tam yetişdikdə isə tünd-göy rənglidir. Kolda bir qədər artıq qaldıqda gilələrdə bənövşəyi fonlu tünd-qəhvəyilik əmələ gəlir. Gilədə sıx mum qatı vardır. Ləti şirəlidir, ətirlidir. Şirəsi bozumtul-maviyə çalır. Dadı xoşagələndir, şəkərlə turşuluğun ahəngdar nisbəti vardır.

Qara şanı orta yetişən sortlara aiddir və sırf süfrə üzümüdür.

Məhsuldarlığı ortadır. Nəqliyyata və saxlanmağa davamlılığı nisbətən yaxşıdır.

Ala şanı adlı variasiyası vardır.

İstinadlar
----------
**NGC 894**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış H II bölgəsi. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. **GxyP** tipli  qalaktikadır.  Vilyam Parsons tərəfindən 1856-cı ildə 182.88 sm (72 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 894: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 870 |
NGC 871 |
NGC 872 |
NGC 873 |
NGC 874 |
NGC 875 |
NGC 876 |
NGC 877 |
NGC 878 |
NGC 879 |
NGC 880 |
NGC 881 |
NGC 882 |
NGC 883 |
NGC 884 |
NGC 885 |
NGC 886 |
NGC 887 |
NGC 888 |
NGC 889 |
NGC 890 |
NGC 891 |
NGC 892 |
NGC 893 |
**NGC 894** |
NGC 895 |
NGC 896 |
NGC 897 |
NGC 898 |
NGC 899 |
NGC 900 |
NGC 901 |
NGC 902 |
NGC 903 |
NGC 904 |
NGC 905 |
NGC 906 |
NGC 907 |
NGC 908 |
NGC 909 |
NGC 910 |
NGC 911 |
NGC 912 |
NGC 913 |
NGC 914 |
NGC 915 |
NGC 916 |
NGC 917 |
NGC 918 |
NGC 919



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Video Graphics Array** və ya qısaca **VGA** — 2 aprel 1987-ci ildə İBM şirkəti tərəfindən istehsal edilən ekran standartı. VGA standartı ilk olaraq İBM PS/2 sistemlərində mikrosxem dəsti olaraq istifadə edilmişdir. VGA PC oxşar istehsalına uyğun sonuncu İBM qrafik standartı idi, hansı ki, faktiki olaraq, bütün mövqelərdə 1990PC qrafik standartı gözlənilmədən həyata keçdi. Bu İBM genişləndirilmiş qrafik standartı tərəfindən rəsmi təqib idi. Çoxlu müxtəlif yeniliklər sayəsində VGA-nın təkmilləşdirilmiş forması SVGA (Super VGA) hazırlandı.

Bu gün VGA analoq interfeysi 1080p və daha yüksək qətiyyətli videolar üçün istifadə olunur. Burada şəkil keyfiyyətinin deqradasiyası kabelin keyfiyyətindən və uzunluğundan asılıdır.

### Məhsulun keyfiyyətləri

VGA hər iki növ bütün ünvanlı nöqtəli qrafik rejimi və alfasayısal yazı rejimini dəstəkləyir.

### Standart qrafik rejimləri

Standart qrafik rejimləri bunlardır:

* 640x480–16 rəng və ya tək rəng
* 640x350 və ya 640x200–16 rəng və ya tək rəng
* 320x200–4 və ya 16 rəng
* 320x200–256 rəng

640x480(16 rəng) və 320x200(256 rəng) rejimlər tam şəkildə palitraları müəyyən edir.

### Yüksək qətiyyətli və başqa ekran rejimləri

Yüksək qətiyyətli və başqa ekran rejimləri də mümkündür. Hətta standart kartlar və çox standart monitorlarla, ümumilikdə tipik VGA sistemi bəzi kombinasiyalarla istehsal edə bilər:

* 512–800 piksel genişliyində-16 rəngli
* 256–400 piksel genişliyində-256 rəngli
* 200(350)-410 xətli (70 Hz yenilənmiş formada)
* 224–256 və ya 448–512 xətli (60 Hz yenilənmiş formada)
* 512–600 xətli vertikal azaldılmış yenilənmiş formada (bu monitorun fərdi uyğunluğundan asılıdır)

Misal üçün, yüksək qətiyyətlilik rejimində 768x576 və ya 704x528 (16 rəngli) və ya 320–240 (orta-aşağı qətiyyətlilikdə, 256 rəngli) kvadrat piksellər rejimi uyğundur.

VGA graphics in 640x480x16 resolution
VGA graphics in 320x200x256 resolution
Standart yazı rejimləri

* 80x25–9x16 pikselli şriftlə, 720x400 effektiv qətiyyətli (16rəng və ya tək rəng) ekran göstərir.
* 40–25-eyni şrift şəbəkəsində 360x400 effektiv qətiyyətliliyində istifadə olunur.
* 80x43 və ya 80x50–640x344 və ya 640x400 pikselli (16 rəngli) effektiv qətiyyətliliyində istifadə olunur.

Piksel əsaslı qrafik rejimlərdə əlavə mətn(text) rejimi texniki olaraq mümkündür. Bütünlükdə maksimum 100x80 hücrədir və 100x80 hücrə aktiv ərazini əhatə edir. Qrafik rejimdə əgər balaca proporsional şriftdə böyük mətn tələb edilirsə,1 variant istifadə olunur(80x30 və ya 80x60).

### Spesifikasiyaları

Original VGA-nın spesifikasiyaları bunlardır:

* 256 Kb Video RAM
* 16 rəng və 256 rəng palitrası ekran rejimi
* 262,144 qlobal rəng palitrası
* 25,175 MHz və ya 28,322 MHz piksel saat ustası seçimi
* Adi xətt sürəti 31,469 kHz kimi müəyyən edilir
* Maksimum 800 üfüqi piksel
* Maksimum 600 xətt
* 70 Hz yeniləmə dərəcəsi
* Planar rejimi (16 rəngə qədər)
* Paketli piksel rejimi(256 rəng)
* Split ekran dəstəyi
* Barrel keçid
* 75 Om cüt ləğv edilmiş müqavimət (18.7 mA, 13 mVt)

İstinadlar
----------
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Vəzirov.

**Cəlil Həbib oğlu Vəzirov** (8 noyabr 1944, Naxçıvan – 19 avqust 2008) — teatrşünas. Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi (1987), "Qızıl dərviş" (2004), R. Rza adına Beynəlxalq ədəbi mükafatları laureatı (2004).

Həyatı
------

Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunu bitirmişdir (1968). "Şərq qapısı" qəzetində işləmişdir; baş müxbir, ədəbiyyat və incəsənət şöbəsinin müdiri olmuşdur (1968–2003). Cəlil Vəzirov Nаxçıvan teatrı tarixinin, onun öncül nümayəndələrinin yaradıcılığının tədqiqatçısıdır. 21 kitab və broşürün, onlarca elmi-tənqidi məqalənin müəllifidir. Azərbaycan Tеatr Хadimləri İttifaqının (1976), Jurnalistlər (1978) və Yazıçılar (2000) birliklərinin üzvü, Tеatr Хadimləri İttifaqı Nаxçıvan Təşkilatının sədri olmuşdu (1980-ci ildən). 2004-cü ildən Azərbaycan MЕА Nаxçıvan Bölməsinin İncəsənət, Dil və Ədəbiyyat İn-tunun Musiqi və Tеatr şöbəsində elmi işçi işləyirdi.

Əsərləri
--------

* İbrahim Həmzəyev, B. 1982; Güldürən-ağladan, Nаxçıvan, 1998;
* Cavid dünyası. Nаxçıvan, 2005.

İstinadlar
----------
**Fəqərəarası dəlik** (həmçinin sinir dəliyi adlanır) — iki dorsal fəqərə arasındakı açılış. Boyun, döş və bel fəqərələrində fəqərəarası deşiklər olur.

Anatomiyası
-----------

Bu nahiyyələrdə hər bir cüt fəqərə arasında dəliklər və ya açılışlar mövcuddur. Açılışdan bir sıra strukturlar keçir. Bunların hər biri onurğa sinirinin kökü, seqmentar arteriyanın onurğa arteriyası, daxili və xarici pleksuslar arasında əlaqə quran damarlar, təkrarlanan meningeal (sinu-vertebral) sinirlər və transforaminal bağlardır.

Funksiyası
----------

Onurğa fəqərələri bir-biri ilə birləşdirildikdə, gövdələr baş və gövdəyə dəstək verən güclü bir sütun əmələ gətirir və vertebral foramen medulla spinalisi (onurğa beyni) qorumaq üçün bir kanal təşkil edir.

Olçüsü
------

Dəliklərin ölçüsü yerləşdirməyə, patologiyaya, onurğa yükünə və duruşa görə dəyişir.

Konkret olaraq, fəqərəarası dəlik bitişik fəqərənin yuxarı çentiği, fəqərənin aşağı çentiği, fəqərəarası oynaq və fəqərəarası diskin yanında yerləşir.

* Ənsə və sol çiyin nahiyəsində ağrı ilə müraciət edən kişinin proyeksiya rentgenoqrafiyası, təsirlənmiş dermatoma ilə uyğun gələn yaşa bağlı degenerativ dəyişikliklər nəticəsində boyun onurğa sinirinin 4-cü sol fəqərəarası deşiklərinin stenozunu göstərir.Ənsə və sol çiyin nahiyəsində ağrı ilə müraciət edən kişinin proyeksiya rentgenoqrafiyası, təsirlənmiş dermatoma ilə uyğun gələn yaşa bağlı degenerativ dəyişikliklər nəticəsində boyun onurğa sinirinin 4-cü sol fəqərəarası deşiklərinin stenozunu göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-06-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-07.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-12-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-07.

Xarici keçidlər
---------------

* "Anatomy diagram: 06363.008-2". Roche Lexicon - illustrated navigator. Elsevier. 2013-09-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
* skeleton2/intervertebralforamen Photo of model at Waynesburg College

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2780054614, 2910918716 |
**NGC 5385** — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduz. Göy üzündə Kiçik Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. **\*Grp** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Con Herşel tərəfindən 1831-ci ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 5385: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 5361 |
NGC 5362 |
NGC 5363 |
NGC 5364 |
NGC 5365 |
NGC 5366 |
NGC 5367 |
NGC 5368 |
NGC 5369 |
NGC 5370 |
NGC 5371 |
NGC 5372 |
NGC 5373 |
NGC 5374 |
NGC 5375 |
NGC 5376 |
NGC 5377 |
NGC 5378 |
NGC 5379 |
NGC 5380 |
NGC 5381 |
NGC 5382 |
NGC 5383 |
NGC 5384 |
**NGC 5385** |
NGC 5386 |
NGC 5387 |
NGC 5388 |
NGC 5389 |
NGC 5390 |
NGC 5391 |
NGC 5392 |
NGC 5393 |
NGC 5394 |
NGC 5395 |
NGC 5396 |
NGC 5397 |
NGC 5398 |
NGC 5399 |
NGC 5400 |
NGC 5401 |
NGC 5402 |
NGC 5403 |
NGC 5404 |
NGC 5405 |
NGC 5406 |
NGC 5407 |
NGC 5408 |
NGC 5409 |
NGC 5410



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**SoundFinger** (*azərb*. səs barmağı‎) rəqəmsallaşdırılmış səsli informasiyanın yayımı üçün nəzərdə tutulmuş online-platforma və saytdır. Bu layihə bir növ sosial şəbəkə xarakteri daşıyır və eyni adlı şirkət tərəfindən 2018-ci ildə istifadəyə verilmişdir

Tarixi
------

SoundFinger həm adi istifadəçilər, həm də musiqiçilər böyük maraq göstərməyə başladılar. Nəticədə geniş əhatə dairəsinə malik olan bu online-platforma müxtəlif səsli informasiyanın paylaşılması üçün ideal bir vasitə oldu. SoundFinger əvvəllər sadəcə musiqiçilərin öz aralarında musiqi treklərini paylaşmaları üçün nəzərdə tutulmuşdu, lakin qısa zaman kəsiyində bütün istifadəçilərə açıq musiqi distribusiya kanalına çevrildi.

Xüsusiyyətlər
-------------

SoundFinger önə çıxan xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, burada hər bir səs yazısını unikal URL vasitəsilə paylaşmaq mümkündür. Bundan başqa SoundFİnger əlavə vidcetlər də təqdim edir ki, onları da müxtəlif sayt və bloqlarda yerləşdirmək mümkündür.
**Karl Bühler** (27 may 1879[…] – 24 oktyabr 1963[…], Los-Anceles, ABŞ) — Almaniya və Avstriya psixoloqu.

Həyatı
------

Frayburq və Strasburq universitetlərində təhsil almış, Külpenin şagirdi, Bonn (1909), Münxen (1915), Drezden (1918), Vyana (1922) universitetlərinin professoru olmuşdur. 1938-ci ildə, Avstriyanın faşist Almaniyası tərəfindən işğalından sonra Norveçə, oradan da ABŞ-yə köçmüşdür. 1906-cı ildən Vürsburq məktəbi çərçivəsində təfəkkürü tədqiq edərək, ondakı obrazları, intellektual hissləri və hissi-obrazlı səciyyəsi olmayan əsl hissləri fərqləndirmişdir. Birinci dünya müharibəsi zamanı hərbi cərrah işləmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Müharibədən sonra uşaq psixologiyası problemləri ilə məşğul olmuş, psixikanın inkişafını instinkt, vərdiş və intellekt mərhələlərinə ayırmış, sonuncunu qəflətən anlama aktları ilə əlaqələndirmişdir. "Psixologiyanın tənəzzülü" ("Die Kriseder Psychologie", 1927) əsərində Bühler psixologiyada tənəzzülü subyektiv (introspektiv psixologiya), obyektiv (biheviorizm) və mədəni-tarixi (anlayan psixologiya) yanaşmalarının sintezi ilə aradan qaldırmağı təklif etmişdir. Dilçilikdə psixoloji istiqaməti, funksional linqvistikanı inkişaf etdirmiş, dil sahəsinin "eqosentrik konsepsiyasını" yaratmışdır.

Dili funksional sistem hesab edən Bühler onun üç funksiyasını fərqləndirmişdir: danışana aid olan ifadə (ekspressiv), dinləyənə aid olan müraciət (apelyativ) və haqqında danışılan predmetə aid olan məlumat (reprezentativ) funksiyaları.

İstinadlar
----------

1. ↑  Mathematics Genealogy Project (ing.). 1997.
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
3. ↑  Karl Buhler // Encyclopædia Britannica (ing.).
4. 1 2  Бюлер Карл // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
5. 1 2 3  **Bühler**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M. K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V cild. — Səhifələrin sayı: 592. — Səh.: 146. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.
**İltifat Musa oğlu Əliyarlı** (1949, Birinci Şahsevən, Jdanov rayonu) — Tarixçi-alim, publisist, tarix üzrə fəlsəfə doktoru.[*mənbə göstərin*]

Həyatı
------

İltifat Əliyarlı 1949-cu ildə Jdanov (indiki Beyləqan) rayonunun Birinci Şahsevən kəndində anadan olub. 1974-cü ildə ADU (indiki BDU)-nun tarix fakuitəsinin əyani şöbəsini bitirib. 1974–1981-ci illərdə Beyləqan rayonunda müəllim, 1982–1995-ci illərdə AMEA-nın A. Bakıxanov adına Tarix İnstitutunda baş laborant, kiçik elmi işçi və elmi işçi vəzifələrində çalışıb. 1990-cı ildə Azərbaycan polisiinin tarixi üzrə respublikada ilk dəfə olaraq dissertasiya işi müdafiə edərək, tarix elmləri namizədi alimlik dərəcəsi alıb. Elmi-tədqiqatla yanaşı ali məktəblərdə pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olub.

İ. Əliyarlı 1996–2008-ci illərdə AR DİN-in "Mübariz keşikdə" qəzetində çalışıb. O, hazırda qüvvədə olan 2 iyul Polis Gününün təsis edilməsində yaxından iştirak edib. Tarix üzrə fəlsəfə doktoru İ. Əliyarlı polis və Azərbaycan tarixinə dair 6 kitabın və bir neçə elmi məqalələrin müəllifidir. Radio və televiziyada çıxışları olub, dövrü mətbuatda müxtəlif aktual mövzularda 1000-ə yaxın məqaləsi dərc edilib.

İ. Əliyarlı 2008-ci ilin sentyabrından AR Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyi (RİTN) sistemində işləyib. AR RİTN Muzeynin direktoru olmuşdur. AR RİTN "Aztelekom" İB Tədris Mərkəzinin rəis müavini vəzifəsində çalıçıb. Hazırda Azərbaycan Milli Ensiklopediyasında redaktordur.

Əsərləri
--------

* İstiqlal fədailəri-Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Daxili İşlər Nazirləri və silahdaşları: 1918–1920, Bakı, Mütərcim, 2013;
* Azərbaycan Polisinin yaranması və təşəkkülü tarixindən: 1918–1920-ci illər, Bakı, Mütərcim, 2018;

Həmçinin bax
------------

* Əliyar Şahsevən
* Süleyman Əliyarlı

İstinadlar
----------
**Qalacıq** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Axura kəndinin şimal-şərq hissəsində, Axuraçayla Havuşçavın birləşdiyi yerdə, hündür dağın sinəsində arxeoloji abidə.

Tarixi
------

Qala divarları iri ölçülü daşlardan inşa edilmiş və uzunsov-dördkünc planlıdır. Qala divarının eni bəzi yerlərdə iki metrə çatır. Divarlar düzbucaqlı çıxıntılar və dördkünc formalı kontrforslarla möhkəmləndirilmişdir. Aparılan tədqiqatlar əsasın- da aydanlaşdırılmışdır ki, burada mədəni təbəqənin dərinliyi 1 metrdən artıq deyil. Görünür ki, qaladan daimi yaşayış yeri kimi istifadə edilməmişdir. Tədqiqatlar zamanı buradan tikinti qalıqları, müxtəlif növ saxsı qab sınıqları, çürümüş nizə, ox ucları, küp, küpə, qazan tipli qab sınıqları, şirsiz və şirli saxsı məmulatı və. s tapılmışdır. Qalacıqdan aşkar edilmiş arxeoloji tapıntılar e.ə. 2, eramızın 3 əsri üçün səciyyəvidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Naxçıvan abidələri ensiklopediyası", Naxçıvan, AMEA Naxçıvan bölməsi, 2008, səh. 243.