recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Əski monqol əlifbası** (*klassik monqol yazısı*, monq. monqol biçiq) — monqol yazılarından biri, qədimi monqol yazı sistemi, XIII əsrdən bizim günlərə qədər dayanmaz istifadədədir. Günlərimizə kimi qorunub saxlanılan ən qədim əski monqol abidəsi Çingiz daşıdır, (1224/1225 il). Qədim zamanlardan bəri Monqolustanın, Rusiyanın və Çinin monqol xalqları tərəfindən əsas yazı növü kimi istifadə edilirdi. Özündən bir neçə törəmə əmələ gətirir: todo-biçiq, vaqindra və mançjur yazıları. Mançjur yazısı Çində Tsin sülaləsinin idarəetmə dövründə istifadə edilirdi.

Mənbə
-----

Əski monqol əlifbası əski uyğur əlifbasının monqol dilinin yazısı üçün adaptasiya nəticəsində əmələ gəlmişdi. Əfsanələrə əsasən, əski monqol əlifbası 1204-cü ildə uyğur yazarı olan Tatatunq tərəfindən yaradılmışdır. Tatatunq Monqol İmperiyasının yaradılanda Çingiz xanın nayman üzərində qələbəsindən sonra tutulmuşdur. Bu əfsanə monqollar tərəfindən tabe olumuş uyğurların monqol mədəniyyətinə təsirini göstərir. Uyğurlar monqollara öz büd ənənələrin və əski uyğur yazısını ötürdülər, hansıki, güclü dəyişiklərə rast gəlməsi nəticəsində əski monqol yazısı oldu. Monqollar özüdə əski monqol yazısını digər monqol yazılarından fərqləndirmək üçün indidə əski uyğur yazısı adlandırırlar.

Digər əfsanəyə görə, Çingiz-xan öz dövrünün arxaik deyilişi əsasında yazı yaradılmasını tələb etmişdir. O bunu digər dialektli xalqları yazı vasitəsi ilə birləşdirmək üçün etmişdir. 

Yazının vertikal vəziyyəti indiki zamanda bu yazını digər yazılardan kəskin dərəcədə fərqləndirir. Bu nadir yazı növüdür ki, vertikal yazılması ilə yanaşı sətirlər soldan sağa yazılır. Adətən elə hesab edilir ki, bu sahədə uyğurlar və ya onların əvvəlki nümayəndələri olan soqdiyalılar çin ieroqlifkasının təsirinə məruz qalmışdır. Lakin turfan tapıntıları sübüt edir ki, bu reqionda yazının əsası ilə istiqaməti ilə bir çox təcrübələr olub. 

1587-ci ildə alim Ayuşi-quşi büddi kitabların nəşr edilməsi məqsədi ilə yenidən bu əski monqol əlifbasını sistemləşdirib və cüzi şəkildə dəyişmişdi. Həmiçinin o sanskrit, tiibet və çin dillərinin transkripsiyanı sadələşdirmək üçün yazıya bir neçə işarə əlavə etdi. Yeni işarələr əli-qəli adı aldı.

Müasir statusu
--------------

İndiki zamanda ÇXR ərazisində monqol və evenkiy dillərin yazısı üçün istifadə edilir. Monqolustanın daxili hissəində bu yazının istifadəsi vacib sayılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Campbell, George L.* Handbook of Scripts and Alphabets (ingilis). Psychology Press. 1997. ISBN 9780415183444. 2022-04-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-17.
**Ənvər İbrahim** (10 avqust 1947[…], Çerok Tok Kun[d], Pinanq) — Malayziyanın keçmiş baş naziri və müxalifətinin lideri

Həyatı
------

1993-cü ildən 1998-ci ilə qədər baş nazir olub. Ənvər İbrahim Malayziya 1957-ci ildə müstəqillik qazandıqdan sonra iqtidarı əldən verməyən "Xalq Cəbhəsi" koalisiyasının əsas siyasi rəqibi hesab olunur.

İmpiçment
---------

Ənvər İbrahim seks qalmaqallarında adı çəkilən siyasətçilərdəndir. 1998-ci ildə korrupsiya və homoseksual əlaqələr ittihamı ilə 6 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilmişdir. Homoseksual əlaqənin cinayət epizodu sayıldığı Malayziyada bəzi hüquq müdafiəçiləri bu ittihamların siyasi böhtan adlandırmışdılar.

2004-cü ildə məhkəmə bu ittihamları onun üzərindən götürdü. 2008-ci ildə növbəti parlament seçkiləri öncəsi o yenidən "homoseksual əlaqələrdə olma" ittihamı ilə məsuliyyətə cəlb olunur. İstintaq onu öz köməkçisi ilə əlaqədə ittiham edirdi. 2012-ci ilin iyununda məhkəmə keçmiş baş nazirə qarşı irəli sürülən ittihamları əsassız hesab edərək onu azad edir. Lakin 2014-cü ildə Malayziya apelyasiya məhkəməsi onu homoseksual münasibətlərdə təqsirkar bilərək 5 il müddətinə azadlıqdan məhrum edir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Anwar Ibrahim // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2  Anwar Ibrahim // Munzinger Personen (alm.).
3. 1 2   (malay.).
4. 1 2  .
5. ↑  .
6. 1 2  .
7. ↑  .
8. ↑  .
9. ↑   (malay.).
10. 1 2 3  *Vüqar İsmayılov.* "Dünya siyasətinin seks qalmaqalları - III HİSSƏ". Modern.az (az.). modern.az. 21.06.2014, 13:03. 2020-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-06-28.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) · Prabook |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 2136648 · BNC: a1134880x · BNF: 16954848r · CiNii: DA12719970 · GND: 133296393 · GTAA: 113250 · ISNI: 0000 0000 8205 3579 · LCCN: n84048632 · NDL: 00930023 · NLA: 41690911 · NTA: 086100440 · SUDOC: 116664959 · VIAF: 20869605 · WorldCat VIAF: 20869605 |

 |
**Ənvər Vahid oğlu Qarayev** (18 fevral 1947, Nuxa – 29 yanvar 2011, Bakı) — Azərbaycanın dekorativ-tətbiqi sənət ustası, Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı (2002).

Həyat və yaradıcılığı
---------------------

Ənvər Qarayev 18 fevral 1947-ci ildə Nuxada (hazırkı Şəki) anadan olmuşdur. O, 1978-ci ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqı olmuşdur. Müxtəlif illərdə Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının dekorativ-tətbiqi sənət bölməsinin sədri və katibi vəzifələrində, eyni zamanda 20 ildən artıq "Göyərçin" jurnalında çalışıb.

Rəssam dekorativ-tətbiqi sənətin müxtəlif sahələrində fəaliyyət göstərmiş, eləcə də batika sənətinə yiyələnmişdir. Onun əsərləri dünya muzeylərində, qalereyalarında və şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır. Moskvadakı Şərq Muzeyində "Çovqan", Berlin Dekorativ İncəsənət Muzeyində "Cıdır", Antalya Rəssamlıq Qalereyasında "Türkün sözü" və başqa əsərləri sərgilənmişdir.

Ənvər Qarayev 29 yanvar 2011-ci ildə vəfat etmiş, Bakıdakı köhnə qəbiristanlıqda dəfn olunmuşdur.

Mükafatları
-----------

* "Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı" fəxri adı — 30 may 2002

İstinadlar
----------

1. ↑  "Hər əsərində dekorativliyə meyl edən rəssam". yeniavaz.com. 19 fevral 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 fevral 2020.
2. ↑  "Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının dekorativ-tətbiqi sənət bölməsinin sədri, əməkdar rəssam Ənvər Qarayev vəfat edib". apa.az. 2 fevral 2011. 19 fevral 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 fevral 2020.
3. ↑  "Təsviri sənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası fəxri adlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". e-qanun.az. 30 may 2002. 19 fevral 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 fevral 2020.
**Ənvər Yusifoğlu** (15 yanvar 1914, Yevlax, Cavanşir qəzası – 4 mart 1989, Bakı) — Azərbaycan yazıçısı.

Həyatı
------

Ənvər Yusifoğlu (tam adı və soyadı Ənvər Yusif oğlu Qasımov) 15 yanvar 1914 ildə Yevlaxda anadan olmuşdur. Əslən Ordubaddandır.

Ənvər Yusifoğlu Tiflis pedaqoji texnikumunda oxumuşdur. "Yeni kənd" (Tiflis), "Kommunist" (Bakı) qəzetlərində ədəbi işçi, Azərbaycan İncəsənət Muzeyində elmi işçi işləmişdir.

Ənvər Yusifoğlu 1937 ildə həbs edilmiş, altı ay Hüseyn Cavidlə bir kamerada qalmışdır. 9 aydan sonra buraxılsa da, 1938 ildə yenidən həbs olunaraq, 10 il müddətinə Sibirə sürgün edilmişdir.

Ənvər Yusifoğlu sürgündən qayıtdıqdan sonra Balakən taxta emalı zavodunda fəhlə (1950–1956), "Ədəbiyyat və incəsənət" (indiki "Ədəbiyyat") qəzetində, "Azərbaycan" jurnalında ədəbi işçi (1957–1965) vəzifələrində çalışmışdır.

Ənvər Yusifoğlu 4 mart 1989 ildə Bakıda vəfat etmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Ənvər Yusifoğlu ədəbi yaradıcılığa 30-cu illərin əvvəllərində başlamışdır. "Cərrahlar" (1967), "Gənclik illərinə sayahət" (1976) povestlərinin, "Düşmənimin düşməni" (1978) romanının, hekayə toplularının müəllifidir. Sənətşünaslığa dair "Maral Rəhmanzadə" (Bakı, 1968) adlı kitabın müəllifidir.

Mənbə
-----

Naxçıvan ensiklopediyası. Bakı, 2002
**Cəmşidci Nuşervanci Tata** (Qucaratca:જમ્શેત્જી નુંસ્સેર્વાનજી ટાટા; 3 mart 1839 – 19 may 1904, Bad-Nauhaym[d], Hessen) — Hind sənayeçisi. Tata Qrupu şirkətlərinin yaradıcısı. Hindistan sənayesində gördüyü işlərə görə *hind sənayesinin atası* adlandırılmışdır".. Ailəsi əslən Parsi mənşəlidir.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Cəmçidci Tata 20 yaşında Çinə getmişdir. Çindən Hindistana müxtəlif növ əmtəə ixracı ilə məşğul olmuş və qısa zaman ərzində varlanmışdır. Hindistana qayıtdıqdan sonra ixracatla məşğul olan şirkət yaratmışdır. Şirkətin Pekin, Tokio, Paris, London və Nyu-York kimi şəhərlərdə mərkəzləri açılmışdır. 1874-cü ildə Mumbay və Nagbur şəhərlərində iki fabrika açmışdır. XX əsrin sonlarına yaxın Tata Hindistanın yeraltı sərvətlərindən əlverişli istifadə edilməsi üçün plan hazırladı. Tata ailəsi bu gündə Cəmşidci Tata tərəfindən yaradılan şirkətləri idarə edirlər. Hindistanda Tata tərəfindən yaradılan 40-dən çox şirkət fəaliyyət göstərir.

Mumbay şəhərində yerləşən Tac Mahal Oteli, yapon ipəyinin əldə edilməsi üçün maysor ipəkçilik mərkəzi, Baglalor Milli Elmlər Akademiyasının binası Cəmşidci Tata tərəfindən inşa edilmişdir. Tata Bombey şəhərinin gözəlləşdirilməsi və bərpası üçün milyonlarla dollar vəsait xərcləmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Parsilər

İstinadlar
----------

1. 1 2  Jamsetji Tata // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. ↑  "Cəmşidci Tata fondu". 2019-04-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-11-09.

Mənbə
-----

* For the Love of India: The Life and Times of Jamsetji Tata by R M Lala (ISBN 0-670-05782-7)

Xarici keçidlər
---------------

* History of Tata through images
* Brief Lifestory of Jamsetji Tata Arxivləşdirilib 2014-12-08 at the Wayback Machine
**Gülgəriçay** (ləzg. Гуьлгери вацI, rut. Гюльгер мыри) — Rusiyanın Dağıstan Respublikasının Süleyman-Stalski və Məhərrəmkənd rayonları ərazisindən axır.

Coğrafiya
---------

Çıraqçay və Kurax çaylarının birləşməsindən əmələ gəlir. Kiçik Samur çayının bir qolunu təşkil edir. Mənsəbi dənizdən 5 km aralıda yerləşir. Əvvəllər bir başa dənizinə tökülürdü. 1934—1935 illərdə mənsəbdən 3,5 km aralıda çayın önü damba ilə kəsilmişdir. Onun yönü Kiçik Samura yönəldilmişdir.

Tarixi
------

2011-ci ildə Kumux kəndi ərazisində uzunluğu 1200 m qoruyucu damba inşa edilmişdir. 2015-ci ilin aprelinə qədər burada 400 metr bənd inşa edilmişdir.

Hidrologiyası
-------------

Gursululuq dövrü yaz-yay dönəminə təsadüf edir. Ən böyük su sərfiyyatı iyuna təsadüf edir. Qarların əriməsi və yaıntınln artması buna imkan verir. Orta illik su sərfiyyatı 9,11 m³/s, maksimal — 280 m³/s təşkil edir.

Qolları
-------

Ən iri qolları: Çıraqçay, Kurax. Bütün qolları kiçik çay və axarlardır.

Ədəbiyyat
---------

Ресурсы поверхностных вод СССР том 9, Закавказье и Дагестан, вып. 3, Дагестан

Mənbə
-----

* -Официальный сайт Росводресурсов
**Rezo Çoçiyev** (oset. Резо Цоциты; 20 iyun (3 iyul) 1906 – 1983, Sxinval) — Cənubi Osetiya, Sovet yazıçısı, dramaturqu və tərcüməçisi.

Bioqrafiyası
------------

20 iyun 1906-cı ildə Tiflis vilayətinin Otreu kəndində kasıb bir kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Erkən yaşlardan kənd təsərrüfatı işləri ilə məşğul olur. Çoban işləyir. Doqquz yaşında yalnız bir il oxuduğu yerli bir məktəbin birinci sinfinə daxil olur və ailənin çətin maddi vəziyyəti səbəbindən məktəbi tərk edir. Yenidən çoban işləməyə başlatır. 1917-ci ildən çəkməçi şagirdi olaraq işə düzəlir. 1920-ci ildə Rezo Çoçiyevlər ailəsi Cənubi Osetiya üsyanı zamanı düşmənçilik səbəbindən Şimali Osetiyaya qaçır. Ardon şəhərində yaşayır. 1920-ci ildə ailə başçısı dünyasını dəyişir və Rezo Çoçiyev 1921-ci ildə anası ilə birlikdə doğma kəndinə qayıdır və burada yenidən mal-qara otarmağa başlayır. 1926-cı ildə Tsxinvalidəki bir mətbəədə yazıçıya köməkçi kimi işə düzəlir. O vaxtdan bəri komsomol işlərində iştirak edir. 1927-ci ildə Komsomolun Tsxinvali rayon komitəsinin katibi və Lenin qəzetinin redaksiya heyətinin məsul katibi seçilir. 1928-ci ildə Lenin qəzetinin redaktoru təyin edilir.

1930-cu ildə komsomol bileti ilə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi yanında Moskva Jurnalistika İnstitutuna oxumağa gedir. Məzun olduqdan sonra Tsxinvaliyə qayıdır və Lenin qəzetində redaktor kimi işləməyə davam edir. 1937–1949-cu illərdə "Kommunist" qəzetinin redaktor müavini və "Fidiuaq" ədəbi jurnalının redaktoru olur.

1930-cu ildə "Bizim vaxtımız indidir" (oset. «Уæг дуг æндæр») adlı ilk hekayəsini yazır. 1938-ci ildə ilk kitabını olan Dağıstana səyahət (oset. «Балц Дагъыстанмæ») nəşr edilir.

1938-ci ildə osetin əlifbasının gürcü yazısına çevrilməsinə qarşı çıxır və bunun üçün partiyadan xaric edilir. "Fidiuaq" jurnalının nömrələrinin birində osetin yazıçısı Arsen Kotsoyev haqqında bir məqalə yazır və baş redaktor vəzifəsindən uzaqlaşdırılır. Sonra Şimali Osetiyaya köçür.

XX əsrin 50-ci illərində Cənubi Osetiyaya qayıdır və Tsxinvalidəki Xalq Sənəti Evinin direktoru və Cənubi Osetiya Dövlət Nəşriyyatında baş redaktor olaraq çalışır.

O, Dağların mübarizəsi (oset. «Хæхты тох») və Küçəmizdə bir bayram (oset. «Нæ уынджы бæрæгон») pyeslərini, Dağların nəfəsi (oset. «Комулæфт») komediyasını və Günəş doğmamışdan əvvəl ("Хурыскасты размæ") dramını yazır. Cənubi Osetiya və Şimali Osetiya dram teatrlarının səhnələrində əsərləri səhnələşdirilir.

Anton Çexov, Lev Tolstoy və İvan Frankonun əsərlərinin osetin dilinə tərcüməsi etmişdir. 1983-cü ildə Tsxinvalidə dünyasını dəyişir.

Ədəbiyyat
---------

* Бибоева И. Г. Казиты М. Р. Писатели Осетии, библиографический справочник, Владикавказ, Ир, 2015, стр. 160–162, ISBN 978-5-7534-1499-01

* Гаглоев Ф. Джусоев Н. Резо Чочиев/ Писатели Советской Осетии, Сталинир, 1957, стр. 110–112

Mənbə
-----

* Краткая литературная энциклопедия
* Биографические сведения

İstinadlar
----------

1. ↑  "Çoçiyevlər". 2021-10-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-20.
2. ↑  "Rezo Çoçiyev". 2021-10-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-17.
**Heydərov Pərviz Telman oğlu** (d. 19 iyul 1972, Bakı) – azərbaycanlı iqtisadçı, jurnalist.

Həyatı
------

1972-ci il iyul ayının 19-da Bakı şəhərində anadan olub. 

1979-1989-cu illərdə Bakı şəhəri Səbail rayonundakı 219 nömrəli məktəbdə orta təhsil alıb. 

1989-cu ildə N. A. Voznesenski adına Leninqrad (indiki Sankt-Peterburq) Maliyyə-İqtisad Universitetinin Bakı filialına daxil olub, 1995-ci ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetini bitirib. 

1995-ci ilin sentyabr ayında Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyinin İqtisadi İslahatlar Mərkəzində (indiki İqtisadi İslahatlar Elmi-Tədqiqat İnstitutu) aparıcı mütəxəssis vəzifəsinə işə götürülüb. 

Hazırda Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyinin İqtisadi İslahatlar Elmi-Tədqiqat İnstitutunun makroiqtisadi tədqiqatlar şöbəsində aparıcı elmi işçi vəzifəsində çalışır.

1996-cı ildən ölkə mətbuatında iqtisadi mövzuda məqalələrlə çıxış edir.

1000-dən çox analitik və bir neçə elmi məqalənin müəllifidir. 

İlk məqaləsi Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin keçmiş orqanı olan "Həyat" qəzetində çap edilib. "Həyat", "Panorama", 1998-ci ildən müntəzəm olaraq "Ekspress" qəzetində, 2011-ci ildən isə həmçinin ictimai-siyasi xəbərlərdən ibarət müxtəlif internet saytlarında iqtisadi mövzuda məqalələrlə çıxış edir.

Böyük Britaniyanın "Oxfam" Beynəlxalq Humanitar Təşkilatının "Azərbaycanda yoxsulluğun azaldılması" mövzusunda keçirdiyi yazı müsabiqəsinin qaliblərindəndir.

2007-ci ilin mart ayından Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür. 

İqtisadi mövzuda məqalələrinə gorə Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi tərəfindən 2007-ci ildə H. Zərdabi mükafatına layiq görülüb.

Amerika Birləşmiş Ştatlarının qanunvericilik hakimiyyətinin – Konqresin yeganə mübadilə proqramı sayılan və bilavasitə onun tərəfindən maliyyələşdirilən Açıq Dünya Proqramının iştirakçısı olaraq, 2008-ci il oktyabrın 29-dan noyabrın 11-nədək ABŞ-da səfərdə olub.

2003-2011-ci illər ərzində mətbuatda, o cümlədən İqtisadiyyat Nazirliyinin İqtisadi İslahatlar Elmi-Tədqiqat İnstitutunun elmi dərgilərində dərc olunmuş məqalələrindən seçmələrdən ibarət, "İqtisadi yüksəliş problemləri" adlı kitabın müəllifidir.

Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin 21 oktyabr 2014-cü il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan iqtisadiyyatının inkişafında xidmətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilib.

Video müsahibələr (istinadlar)
------------------------------

* Əhaliyə şad xəbər!! Maaş və Pensiyalar bağlı.
* Minimum maaş yaşayış minimunu keçəcək - TƏHLİL (Video)

Xarici keçidlər
---------------

* 
* 
* Arxivləşdirilib 2015-11-05 at the Wayback Machine
* 
* 
* 
*
**Pərviz Mahmud** (1910, Tehran – 1996) — Azərbaycan əsilli iranlı bəstəkar və dirijor. O, müasir Tehran Simfoniya Orkestrasının yaradıcısıdır. Atası Mahmud Mahmud məşhur yazıçı, araşdırmaçı və siyasətçi olmuşdur.

Həyatı
------

Pərviz Mahmud 1910-cu ildə azərbaycanlı Mahmud Mahmudun ailəsində Tehran şəhərində anadan olmuşdur. 1996-cı ildə vəfat etmişdir.

### Təhsili

Pərviz Mahmud Brüssels Kraliyyət Konservatoriyasında təhsil almışdır. ABŞ-yə köçdükdən sonra isə İndiana Universitetində dokoarantura pilləsində təhsil almışdır.

ABŞ-yə miqrasiyası
------------------

1959-cu ildə ABŞ-yə köçmüşdür. Bundan sonra musiqiçi fəaliyyəti ilə o qədərdə ciddi formada məşğul olmamışdır. ABŞ-yə köçdükdən bir neçə il sonra İndiana Universitetində doktarantura pilləsində təhsilini tamamlamışdır. Onun buradakı dissertasiya mövzusu İran musiqisinin nəzəriyyəsi və onun qərb musiqisinin praktikası ilə əlaqəsi olmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

Tehran Konservatoriyasında uzun müddət professor vəzifəsində çalışmışdır. Sonralar isə konservatoriyanın direktoru təyin edilmişdir. Pərviz Mahmud 1946-cı ildə Tehran Simfoniya Orkestrasının əsasını qoymuşdur.

1958-ci ildə ABŞ-də İovada yerləşən Dubuque Universitetinin orkestrasının direktoru olmuşdur. Bu orkestra 1963-cü ildə Dubuque Simfoniya Orkestrası adlandırılmışdır.

1985-ci ilə qədər dirijor kimi fəaliyyət göstərmişdir.

### Əsərləri

* "Concerto for Violin & Orchestra
* "String Quartet in E minor"
* "Persian Suite" for orchestra
* "Kurdish Fantasy" for piano and orchestra
* "Mehregan Suite" for orchestra

İstinadlar
----------

1. 1 2  Parviz Mahmoud // .
2. 1 2  Parviz Mahmoud // SNAC (ing.). 2010.
3. ↑  *Safai, Ebrahim Safai.* History of Tehran Conservatory of Music. Tehran: Ministry of Culture and Art Publications. 1977.
4. ↑  "Parviz Mahmoud" (*ing.* ). 19 iyun 2019 tarixində arxivləşdirilib.
5. ↑  *Sepanta Sassan.* An Outlook to Persian Music. Tehran: Mashal Publications. 1990.
6. ↑  *Pejman Akbarzadeh.* Persian Musicians. Şiraz: Nadid Publications. 2000.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| Normativ yoxlama | ISNI: 0000 0000 6399 1375 · LCCN: no96040335 · VIAF: 31590596 · WorldCat VIAF: 31590596 |
**Abdulla bəy Əli bəy oğlu Fuladov** — öz dövrünün ziyalısı, şair, mütəfəkkir. Əli bəy Fuladovun oğlu, İbrahim bəy Azərin kiçik qardaşı və Qasım bəy Zakirin nəvəsi.

Həyatı
------

Abdulla bəy Asi Əli bəy və Nənuş xanımın ailəsində 1841-ci ildə Şuşada anadan olmuşdur. Atası Əli bəy məşhur Azərbaycan şairi Qasım bəy Zakirin oğlu olmuşdur. Bundan başqa, Abdulla bəyin kiçik qardaşları İbrahim bəy Azər və Xudadat bəy Poladov da şair olmuşdur. Erkən yaşda atasını itirdiyinə görə babası Qasım bəy Zakirin himayəsində böyümüşdür. Ailə kökən olaraq Qarabağ xanları nəslindən gəlməkdədir.

İlk təhsilini Şuşa şəhərində almış, daha sonradan mədrəsədə təhsilini davam etdirmişdir.

Erkən yaşlarından şeirlər yazmağa başlamış və Azərbaycan dilindən başqa, ərəb, fars dillərində də şeirlər yazmışdır. Gəncliyində Əlişir Nəvainin əsərlərini oxumuş, bu əsərlərdən Çağatay dilini öyrənmiş və bu dildə bir neçə qəzəl də yazmışdır. Mir Möhsün Nəvvabla birgə Şuşada şairlər məclisi kimi fəaliyyət göstərən Məclisi-fəramuşanın qurucusu və aktiv üzvü olmuşdur. Bundan baqa, bir digər ədəbi məclis olan Beytüs-Səfa üzvləri və Seyid Əzim Şirvani ilə yaxından əlaqə saxlamışdır.

Şeirlərində fanatik düşüncəli insanları və feodal adətlərini kəskin tənqid etmişdir. Şeirlərinin bir çoxu dövrümüzə qədər gəlib çatmamışdır. Dövrümüzə gəlib çatanlar isə, daha çox qəsidə və mərsiyə üslubunda yazdığı şeirlərdir. Abdulla bəy Asinin şeirləri ilk dəfə Firudin bəy Köçərli tərəfindən "Azərbaycan ədəbiyyatı" əsərində yayımlanmışdır.

1874-cü ildə Şuşada vəfat etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Poladovlar

İstinadlar
----------

1. ↑  *Əsgərli, Zaman.* Антология азербайджанской народной литературы. Baku: Şərq-Qərb. 2005. 272. ISBN 9952-418-69-5.
2. ↑  "Абдулла-бек". Литературная энциклопедия. 1929. 2004-06-02 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  *Garayev, Nasraddin.* Poetik məclislər. Baku. 1987. 526.

Vikimənbədə ***Müəllif:Abdulla bəy Asi*** ilə əlaqəli məlumatlar var.
**Sado** (*yap.* 佐渡島) — Yapon dənizi sularında yerləşir. İnzibati cəhətdən Yaponiyanın Niiqata prefekturasına daxildir.

Adanın inzibati cəhətdən mərkəzi eyni adlı şəhərdir. Şəhər ada ərazisi bütünlüklə örtülür.

Coğrafiya
---------

1 yanvar 2008 il məlumatına görə adanın sahəsi 855,26 km² təşkil edir. Ada 65 037 nəfər adam yaşayır.

Ada səmadan «N» hərifini xatırladır. Reylef baxımından adanı üç yerə bölmək olar. Böyük Sado adanın şimal-qərbində dağlıq ərazidir. Kiçik Sado təpəlikləri özündə birləşdirərək adanın cənub-şərqində yerləşir. Kuninaka regionu isə düzənlik ərazidən ibarət olub iki regionun arasında yerləşir.

Böyük Sadonun dağları kifayət qədər yüksəkdir. Burada ən hündür zirvəsi Kimpoku (*yap.* 金北山) dağı 1172 metr təşkil edir. Bu ərazi Sado-Yahiko-Ene parkının böyük hissəsini təşkil edir.

Kiçik Sado ərazisində yerləşən təpələr alçaqdır. Ən hündür nöqtəsi 645 m olan Dayti dağıdır. Regionun cənubu həmcinin parkın ərazisinə daxildir.

Kuninaka düzənlik olub kifayət qədər ərazini əhayə edir. Buradan çoxlu sayda çaylar axır. Çaylar axaraq körfəzə tökülür. Şərq hissədə elədə böyük olmayan Kamo gölü yerləşir. Adanın ən böyük çayı Kokufudur.

Tarixi
------

Tarixən ada siyasi dustaqların saxlandığı ərazi rolunu oynamışdır. VIII əsrdən adada Sado vilayəti təşkil edilmişdir.XVI əsrdən adadan qızıl çıxarılır.
Edo dövründə (1603—1867) Sado sequnatın mütləq hakimiyyəti altında idi. 
1 mart 2004 ildə adanın bütün yaşayış məntəqələri Sado şəhərində birləşdirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  国立天文台(編) 平成19年 理科年表 p.565 ISBN 4621077635。
2. ↑  "NPO法人さど". 2020-08-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-29.
3. ↑  "Sado adası" (PDF). 2012-05-12 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-27.

Mənbə
-----

* Официальный сайт города Садо
* Vojagxrakonto pri Sado
* Kodo-muzikgrupo
**Lüdmila Pavliçenko** (*rus.* Людмила Михайловна Павличенко; 12 iyul 1916, Bila Çerkva, Kiyev quberniyası[d] – 10 oktyabr 1974 və ya 27 oktyabr 1974, Moskva) — İkinci dünya müharibəsi dövründə fəaliyyət göstərmiş sovet snayperi. Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (1943). Ən çox düşmən əsgər və zabiti öldürən qadın kimi tarixə düşüb. İkinci dünya müharibəsi zamanı 309 nəfər alman əsgər və zabitini öldürüb.

Həyatı
------

1941-ci ilin iyununda, 24 yaşlı Pavliçenko, Nasist Almaniyasının Sovet İttifaqını işğal etdiyi zaman Kiyev Universitetində tarix oxuyurdu. Tarix fakültəsində oxuyarkən nişançı bacarıqlarını artırmaq üçün atıcılıq klubuna qatıldı. Orduya qoşulmaq istəyən Pavlichenko ilk könüllülərdən biri oldu və daha sonra Qırmızı Ordunun 25-ci Piyada Diviziyasına təyin edildi. Pavlichenko orduda tibb bacısı ola bilərdi, lakin imtina etdi. Qırmızı Ordunun 2000 qadın snayperindən biri oldu. Snayper olaraq, vəzifəsinə SVT-40 tüfəngi ilə iki düşmən əsgərini öldürməklə başladı. Odessanın müdafiəsində təxminən iki ay yarım döyüşdü və 187 düşmən əsgərini öldürdü. Rumlar Odessaya nəzarəti ələ keçirəndə, Sevastopol'a çəkildi və 8 ay daha döyüşdü, 257 alman əsgəri öldürdü. İkinci Dünya Müharibəsi zamanı 36 düşmən snayperi də daxil olmaqla 309 Alman əsgərini öldürdüyü təsdiqləndi. 1942-ci ilin iyununda Pavlichenko minaatan atəşindən yaralanır və sağaldıqdan sonra müharibədən çəkilir. 1942-ci ilin avqust ayında Kanada və ABŞ-yə ziyarət üçün göndərildi və prezident Franklin Ruzvelt onu Ağ Evdə qarşıladı. Bununla da Pavliçenko ABŞ prezidenti tərəfindən qəbul edilən ilk Sovet vətəndaşı oldu.

Amerikada çıxışında qısa nitqi kinci cəbhənin açılmasının lazım olduğunu göstərdi

*"Cəmi 25 yaşım var, cəbhədə 309 faşisti məhv etməyi bacardım. Bəylər, uzun müddət arxamda gizləndiyinizi hiss etmirsiniz?"*

27 oktyabr 1974-cü ildə Moskvada insultdan öldü

Silahları Moskvadakı *"Mərkəzi Silahlı Qüvvələr Muzeyi"*-ndə sərgilənir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Lyudmila Mykhailivna Pavlichenko // TracesOfWar.
2. ↑  Library of Congress Authorities (ing.). Library of Congress.
3. ↑  "Lady Death WWII sniper film aims for Russia and Ukraine release success - Daily Mail Online". Mail Online. 2019-03-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-01.

| ⛭İkinci dünya müharibəsi snayperləri |
| --- |
| Kanada | Cozef Qreqori  • Harold Marşal  |
| Finlandiya | Simo Hayha  • Sulo Kolkka  |
| Almaniya | Yozef Allerberger  • Mattias Hetsenauer  • Ervin Köniq / Haynts Torvald (şübhəli)  • Fridrix Peyn  • Bruno Sutkus  • Helmut Virnsberger |
| SSRİ | Baloğlan Abbasov  • Fyodor Oxlopkov  • İvan Sidorenko  • Məmmədəli Abbasov  • Vasili Zaytsev  • Tanya Baramzina  • Nina Loblovskaya  • Lüdmila Pavliçenko  • Roza Şanina  • Ziba Qəniyeva |
| Çexoslovakiya | Maria Lyalkova |

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Ölkənin qəhrəmanları |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave · WikiTree |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| GND: 1163111031 · ISNI: 0000 0003 7009 181X · LCCN: no2012062822 · NKC: js20181017846 · NLP: A38490316 · NUKAT: n2018085992 · VIAF: 249530203 · WorldCat VIAF: 249530203 |

 |
**Sirakuza** (it. Provincia di Siracusa, sic. Pruvincia di Sarausa) — İtaliyanın inzibati bılgüsündə, Siciliya muxtar regionuna aid əyalətdir. Sirakuza əyalətinin inzibati mərkəzi Sirakuza şəhəridir.

Coğrafiyası
-----------

Sirakuza əyaləti Siciliya adasının cənub-şərqində İon dənizinin sahilləri boyunca yerləşmişdir. Əyalətin kontinental hissəsini İbley dağları tutur. Ən yüksək nöqtəsi Monte-Lauro zirvəsi olub, dəniz səviyyəsindən 986 m hündürlükdə qərar tutmuşdur.

Əyalətin sahəsi 2109 km²olub, Siciliya adasının 8,2 %-ni təşkil edir. Əyalət şimalda Kataniya əyaləti, qərbdə Raquza əyaləti və şərqdə isə İon dənizi suları ilə əhatələnmişdir.

Əyalətin şimal hissəsi Siciliyada ən iri şay sayılan Simento çayı vadisinə aiddir. Simento çayı əyalətin bu nahiyəsinin kənd təsərrüffatı üçün mühüm əhəmiyyətə malikdir. Sirakuza əyalətinin mərkəzi Aqusta körfəzi nə aid olduğundan nisbətən urbanizasiya olunmuş nahiyəsi sayılır. Çənub nahiyəsi bataqlıq və karst relyeflərinə malikdir.

İnzibatı
--------

| İcmalar | Əhali |
| --- | --- |
| Sirakuza | 122.304 |
| Auqusta | 36.482 |
| Avola | 31.729 |
| Lentini | 24.210 |
| Noto | 23.799 |
| Floridia | 22.655 |
|
Kiçik dövlət ilə səhv salmayın.
**Məhdud dövlət** və ya **məhdud hökumət** — siyasi fəlsəfədə heç bir qüvvəyə malik olmayan dövlətin və ya hökumətin onun konstitusiyasında təsbit edilmiş qanunlarla gücləndirilməsi və ya məhdudlaşdırılmasını nəzərdə tutan fikir. Bu, liberalizm tarixindəki açar anlayışlardandır.

ABŞ Konstitusiyası ABŞ federal hökumətinin konstitusiyada qeyd edilmiş qüvvədən əlavə hər hansı bir qüvvəyə malik olmadığını qeyd edir. Konstitusiyanın onuncu düzəlişində açıq şəkildə bildirilir ki, spesifik olaraq federal hökumətə verilməmiş qüvvə xalq və ştatlar üçün saxlanılır.

ABŞ bu hökumət formasından istifadə edən ən tanınmış nümunələrdəndir. ABŞ-nin məhdud dövləti yoxlama və balans sisteminə bölünür ki, dövlət daxilindəki qollar bölüşdürülmüş məsuliyyətləri olsun və digərindən üstün bir şöbə mövcud olmasın.

"*Magna Carta*" və ABŞ Konstitusiyası dövlət gücünü məhdudlaşdırılmaşında böyük əhəmiyyət kəsb edir. Məhdud dövlət termininin ən erkən istifadəsi XVI əsrin axırlarına, kral I Ceymsin hakimiyyət dövrünə təsadüf edir. Məhdud dövlətin tətbiqi fərdi azadlığın dövlət müdaxiləsindən qorunmasını əhatə edir.

Həmçinin bax
------------

* İctimai müqavilə

İstinadlar
----------

1. ↑  "What is Limited Government? - Definition, Principle & Examples – Video & Lesson Transcript". Study.com (ingilis). August 2, 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: June 9, 2020.
2. ↑  "Limited government". Oxford Dictionaries (ingilis). Oxford University Press. August 15, 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: June 9, 2020.
3. ↑  *Kima, Lorens R.; Kotter, Patrik S.* "The Coherence of the Concept of Limited Government". Journal of Policy Analysis and Management (ingilis). 4 (2). 1985: 266. doi:10.2307/3324630. JSTOR 3324630.
Haqqında
--------

Bu sinif, cinsi prosesin özünəməxsus forması ilə xarakterizə olunur. Bu zaman iki fərd birləşir, ümumi örtüyə malik siziqi əmələ gətirir. Örtüyün altında həm qametlərin formalaşması, həm də onlardan kopulyasiyası baş verir. Bütün qreqarinlər müxtəlif qrup onurğasız heyvanların parazitləridir. Onlar xüsusilə buğumayaqlılarda çoxdur. Həyat tsiklinin çox hissəsində bağırsağın, yaxud bədən boşluğunun, nadir hallarda isə cinsi vəzilərin parazitləridir. Əksər qreqarinlərdə şizoqoniya vardır. Biz yalnız əsl qreqarinlər dəstəsini nəzərdən keçirəcəyik.

Əsl qreqarinlər
---------------

Qreqarinlər xeyli böyük ölçüyə - 16 mm -ə çata bilir. Ən kiçik növləri isə 10-15 mkm –dan artıq olmur. Bağırsaq qreqarinlərinin bədəni, adətən, uzunsovdur və qurdvari formadadır. Bədən boşluğundakı qreqarinlər demək olar ki, sferik formada ola bilər. Əksər qreqarinlərin bədəninin ön tərəfi bağırsağın divarına yapışma orqanoidi - epimeritin çıxıntıları əmələ gətirir. Parazitin yapışmasını və qida kütlələri ilə bağırsaqdan xaricə çıxmamasını təmin edən epimerit qarmaqlara, sapşəkilli çıxıntılara və digər törəmələrə malikdir. Bədən xaricdən ektoplazmanın xarici qalın qatından ibarət, uzununa daraqcıqla örtülmüşdür. Pellikula daraqcıqı hesabına qarmaqlar və epimeritin çıxıntıları formalaşır. Pellikulanın altında ektoplazma qatı yerləşir. Bu qat bir çox qreqarinlərdə təxminən bədənin ön 1 ̸ 3 sərhədində sitoplazmanın protomerit adlanan nüvəsiz sahəsini ön hissədən ayıran lifli arakəsmə əmələ gətirir. Bədənin nüvə ilə təchiz olunmuş arxa-iri hissəsi deytomerit adlanır. Beləliklə əksər qreqarinlər birhüceyrəli qalmaqla üçbuğumlu olur. Üçbuğumlu qreqarinlər *CEPHALİNA* yarımdəstəsində birləşdirilir. Bunlar əsasən bağırsaqda yaşayan formalardır.

Ədəbiyyatı
----------

**Onurğasızlar zoologiyası. Bakı : "Maarif ",1988. 288 səh . Dogel.V.A**

Həmçinin bax
------------

* Qamçılılar
* Sporlular

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sporlular tipi". 2020-09-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-07.
**Giriş/çıxış məhdudlaşdırması** (en. input/output-bound (I/O-bound) ~ ru. ограничение по вводу-выводу ~ tr. giriş/çıkış sınırlı) – saxlanma qurğusunda (diskdə) uzunmüddətli oxuma və yazma əməliyyatları səbəbindən kompüterin mikroprosessorunun işinin ləngiməsi halı. Maşın o zaman giriş-çıxış məhdudlaşdırmasında olur ki, yerinə yetirilən iş tez-tez yazılmış informasiyaya müraciət olunmasını tələb edir, ancaq verilənlərin ötürülməsi kanalı və ya saxlama qurğusu mikroprosessorun işləmə sürəti ilə müqayisədə çox yavaşdır. Məsələn, mikroprosessor diskdə yazılmış böyük verilənlər bazasında tez dəyişiklik edə bilir, ancaq, əgər oxuma-yazma sürəti nisbətən yavaşdırsa, kompüter giriş-çıxış məhdudlaşdırılmasında olur. Əgər yalnız giriş və ya yalnız çıxış informasiyasının mikroprosessora çatdırılmasını məhdudlaşdırırsa, onda kompüter, sadəcə, giriş və ya çıxış məhdudlaşdırmasında olur.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
**Qrayam** (*ing.* Graham Island) — Hayda-Quai arxipelaqına daxil olan adadır (Daha çox Karaleva Şarlotta adaları kimi tanınır)

Coğrafiyası
-----------

Ada Britaniya Kolumbiyası ərazisinə daxildir. Sahəsi 6 361 km² təşkil edir. Adaların dünyada sahəsinə görə sıralamasında 101-ci, Kanadada isə 22-ci yeri tutur. Sahil xətdinin uzunluğu 1106 km təşkil edir. Arxipelaqın şimalında yerləşir. Cənubda yerləşən Morsbi adasından Kartrayt boğazı ilə ayrılır. Qərbdə Sakit okean, şimalda Dikson-Entrans boğazı və şərqdə isə Hekate boğazı onun sahillərini yuyur. Şimal-şərqdə Rouz-Poynt, şimal-qərbdə Noks burnu yerləşir

İqlimi çox rütubətlidir. Adanın qərbi dağlıqdır. Şimal-şərqi isə nisbətən alçaqdır. Adanın şimal-şərqində vilayət əhəmiyyət daşıyam Naykun parkı vardır.

Tarixi
------

Ada ilk dəfə ispan dənizçisi X. Peres 1774-cü ildə kəşf edir. 1853-cü ildə Ceyms Çarlz Prevo tərəfindən lord Ceyms Qrexemin şərəfinə adlandırılıb. Arxioloji araşdırmalar nəticəsində adanın köklü əhalisi Haydadır. Onlar 6–8 min il öncə yaşamışlar. Hazırda Haydalar kompakt şəkildə Masset qəsəbəsində adanın cənubunda yaşayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Вəzən **Qreyam**, **Qrehem** kimi adlandırılır
2. ↑  "Canadian Encyclopedia. Haida Gwaii". 2010-02-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-12.
3. ↑  "Canada statistics". 2004-08-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-12.
4. ↑  "Atlas of Canada. List of Pacific Island". 2012-01-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-12.
5. ↑  Atlas of the World, Eighth edishion, Nashional Geographic, Washington, DC, 2004
6. ↑  "Karaleva Şarlotta adaları". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-12.
7. ↑  "The Canadian Encyclopedia. Haida (Native Group)". 2012-01-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-12.
**Girdəyarpaq irqa** (*lat.* Amelanchier ovalis) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇rqa cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Əsasən cənubi, şərqi, qərbi Avropada Şimali Belçika, Şimali Afrikada, Ön Asiyada, Mərkəzi Almaniyada geniş yayılmışdır. Qafqazda təbii və mədəni halda rast gəlinir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1-4 metrə çatan, çox hündür olmayan, yarpağı tökülən ağacdır. Möhkəm kök sistemlinə malikdir, 30-40 sm dərinliyə gedir, hətta qayalıqların çatlamasına səbəb olur. Çətri açıq yaşıldan tünd çəhrayıya qədər dəyişir. Yarpağı yumurtavari 8-15 mm uzunluqdadır. Çiçəkləri aprel, may aylarında yarpaqlama ilə eyni vaxtda açır. Avqust, sentyabr aylarında qara, göy rəngdə 5-15 mm diametrində olan meyvəsi yetişir.

Ekologiyası
-----------

Dəniz səviyyəsindən 2000 metr hündürlükdə, günəşli ərazilərdə bitir. Qışda 40-500C şaxtaya dözür, havanın temperaturu müsbət 5-70C-də çiçəkləyir. Torpağın turşuluğuna davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük, Kiçik Qafqaz və Naxçıvan MR-da təbii halda yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

XVI əsrdən bəzək bitkisi kimi parklarda, bağlarda, canlı çəpərlərin salınmasında, meyvəsinin şirin dadına görə isə kulinariyada istifadə edilir. Ondan cem, mürəbbə, kampot, çaxır hazırlanır. Tərkibində C vitamini, kumarin, zəhərli maddələr, flavanol, gümüş, qurğuşun, kobalt vardır. Meyvəsindən yarımvitaminlər hazırlanır ki, bu da əsəb xəstəliklərində, yuxusuzluqda istifadə edilir. Qabığı və yarpaqları səhiyyədə istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q159560
* Wikispecies: Amelanchier ovalis
* APDB: 152552
* BioLib: 39578
* EoL: 633512
* EPPO: AMEOV
* EUNIS: 179390
* GBIF: 3023878
* GRIN: 50040
* iNaturalist: 198885
* IPNI: 30073474-2
* ITIS: 836602
* NBN: NHMSYS0000455860
* NCBI: 1000415
* NZOR: c73ad55b-8a7a-4c6e-b738-e61cc9cdf575
* PalDat: Amelanchier\_ovalis
* PfaF: Amelanchier ovalis
* PFI: 2195
* Plant List: rjp-3425
* PLANTS: AMOV2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:721244-1
* Tropicos: 27800028
* uBio: 5417084
* WFO: wfo-0001003268

 |
Qryotviken
**Antarktida əhalisi** - Antarktidanın yerli əhalisi yoxdur. Qitədə yalnız il boyu işləyən qütb stansiyaları və köhnə balina ovlama ilə əlaqədar salınmış məskunlaşmalar vardır. Qitədəki ən böyük stansiya Mak-Merdodur. Burada bəzən işləyənlərin say 1200 nəfəri keçir. Qitə ərazisində yeganə daimi yaşayış məntəqəsi Cənubi Georgiya adasında yerləşən Qryotviken qəsəbəsidir. Burada 2008-ci ilə olan məlumata görə cəmi 20 nəfər yaşayır. Antarktida haqqında konvensiyaya görə burada fəaliyyət göstərən 29 ölkəyə məxsus stansiyalarda yay ayları 4.000, qış ayları isə 1.000 nəfər işçi fəaliyyət göstərir. Günümüzə qədər antarktidada ən azı 10-dan çox uşaq doğulmuşdur. 2001-ci ildə National Geographic jurnalının bir yazısında yalnız Esperanza Stansiyasında 8 uşaq dünyaya gəlməsi bildirilir. Antarktika ərazisində ilk doğulan insan Solveyk Qunberq Yakobsen (norv. Solveig Gunbjørg Jacobsen) olmuşdur. Milliyyətçə norveçlı olan Yakobsen 1913-ci ilin 8 oktyabrında Antarktika ərazisinə daxil olan Cənubi Georgiya adasında, Qryotviken qəsəbəsində anadan olmuşdur.

Solveyk Qunberq Yakobsen Antartikada doğulan ilk insan kimi qeydə alınsada Antarktida materikində doğulan ilk bəşər övladı isə Argentina vətəndaşı Emilio Markos Palma olmuşdur. O, 1978-ci ilin 7 yanvar tarixində Esperansa qütb stansiyasında anadan olmuşdur. Kornuells adasında Valter Turqal (Walter Turgel) adlı birisi 1996-cı ildən yaşayır. Ömrünün sonuna qədər adada yaşamağı düşünən bu insan, özünü «dünyada cənubun daimi sakini» adlandırır.

| Ölkələr | Yay(Yanvar)əhali3,687 ümumi(1998-9)) | Qış(İyun)əhali964 ümumi(1998-9) | İl boyu Stansiyalarda 42  (1998-9) | Ancaq yay ayları Stansiyalarda 32  (1998-9) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Argentina | 302 | 165 | 6 | 7 |
| Avstraliya | 201 | 75 | 4 | 4 |
| Belçika | 13 | - | - | - |
| Braziliya | 80 | 12 | 1 | - |
| Bolqarıstan | 16 | - | - | 1 |
| Çili | 352 | 129 | 4 | 7 |
| Çin | 70 | 33 | 2 | - |
| Finlandiya | 11 | - | 1 | - |
| Fransa | 100 | 33 | 1 | - |
| Almaniya | 51 | 9 | 1 | 1 |
| Hindistan | 60 | 25 | 1 | 1 |
| İtaliya | 106 | - | 1 | - |
| Yaponiya | 136 | 40 | 1 | 3 |
| Cənubi Koreya | 14 | 14 | 1 | - |
| Hollandiya | 10 | - | - | - |
| Yeni Zelandiya | 60 | 10 | 1 | 1 |
| Norveç | 40 | - | 1 | - |
| Peru | 28 | - | - | 1 |
| Polşa | 70 | 20 | 1 | - |
| Rumıniya | 20 | 11 | - | - |
| Rusiya | 254 | 102 | 6 | 3 |
| Cənubi Afrika | 80 | 10 | 1 | - |
| İspaniya | 43 | - | 1 | - |
| İsveç | 20 | - | - | 2 |
| Ukrayna |   |   | 1 | - |
| Böyük Britaniya | 192 | 39 | 2 | 5 |
| ABŞ | 1,378 | 248 | 3 | - |
| Uruqvay |   |   | 1 | - |

Mənbə
-----

* Antarctica at the CIA World Factbook Arxivləşdirilib 2018-12-25 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Braziliya Antarktikası
* Argentina Antarktikası
* Antarktikada yerləşən qütb stansiyalarının siyahısı
* Mak-Merdo (Antarktika stansiyası)
Girokastra qalasının içərisində festival səhnəsi
**Girokastra Milli Folklor Festivalı** (alb. Festivali Folklorik Kombëtar i Gjirokastrës) ― Albaniyanın cənubunda yerıəşən Girokastra şəhərinin eyniadlı qalasında hər beş ildən bir keçirilən sənət festivalı. Festival ilk dəfə 1968-ci ildə baş tutmuşdur və Albaniya mədəniyyətinin ən vacib hadisəsi hesab olunur. Festivalda Albaniya vətəndaşları, diaspora nümayəndələri və Balkanlardan və İtaliyanın cənubundan gələn insanlar alban ənənəvi musiqisi, geyimləri və rəqsləri nümayiş etdirirlər. Girokastra festivalı 1949-cu ildə Tirana şəhərində başlayan Folklor Festivalları ənənəsini təqib edir.

Tarixi
------

1988-ci ildə çıxış edən folklor müğənniləri
Girokastra Milli Folklor Festivalından əvvəl 1949-cu ildə və daha sonra 25-27 noyabr 1959-cu illərdə Albaniyanın paytaxtı Tirana şəhərində "Milli Mahnı, Musiqi və Rəqs Festivalı" keçirilirdi. On il sonra, 8-16 oktyabr 1968-ci ildə Albaniyanın kommunist lideri və Girokastrada doğulmuş Ənvər Xocanın doğum günü şərəfinə ilk "Milli Folklor Festivalı" keçirildi. Festival hər beş ildən bir 1973, 1978, 1983 və 1988-ci illərdə təkrar təşkil olunurdu. Festival 1995-ci ildə Berat şəhərində keçirildi, 2000-ci ilin sentyabr ayından isə yenidən Girokastrada təşkil olunmağa başladı.

Festival doqquzuncu dəfə 2009-cu ilin sentyabr ayında baş tutdu. Festivalın qalibləri Şkoder vilayəti təmsilçiləri oldular, onlar ən yaxşı ümumi çıxışlarına görə birinci yeri tutdular, ən yaxşı fərdi çıxışlarda isə Şərif Dərvişi və Mifterin Uka hamını üstələdilər.

Festivalın onuncu mövsümü 10–16 may 2015-ci ilə təsadüf etdi. COVID-19 koronavirus pandemiyasına görə festivalın 11-ci mövsümü bir il sonraya, 2021-ci ilin 1-8 may tarixlərinə təxirə salındı.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Tole, Vasil.* "Inventory of performers on iso-polyphony" (PDF). UNESCO. səh. 52. 13 July 2011 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 26 July 2010.
2. 1 2 3  "YouTube Festivali Folkloristik 1949". YouTube. 9 April 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 November 2010.
3. ↑  *Ahmedaja, Ardian; Haid, Gerlinde.* European voices: Multipart singing in the Balkans. 1. Wien : Böhlau. 2008. 2020-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-24.
4. ↑  *Top Channel.* "Gjirokaster, starton Festivali Folklorik Kombetar". Top Channel (alban). 25 September 2009. 7 October 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 August 2010.
5. ↑  *Gazeta Start.* "Shkodra fiton Festivalin e Gjirokastrës". Gazeta Start (alban). 2009-09-30. 18 January 2010 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 September 2010.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-02-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-24.
7. ↑  "Arxivlənmiş surət". www.visit-gjirokastra.com. 2020-01-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-04.

Xarici keçidlər
---------------

* Albaniya Mədəniyyət Nazirliyinin rəsmi saytı
**Murad bəy Qasım bəy oğlu Aşiq** (1816-?)—XIX əsr Azərbaycan şairi.

Həyatı
------

Murad bəy Qasım bəy oğlu 1816-cı ildə Şirvan vilayətinin Sədənrud mahalının Şaharxı kəndində doğulmuşdur. Doğma yurdunda mədrəsə təhsili almışdı. Seyid Əzim Şirvani Murad bəy Aşiq haqqında yazır: "İsmi-şərifləri Murad bəy xələfi-Qasım bəy Şirvani. O cənab Mustafa xan cənnətməkanın xahərzadələrindəndir. Təvəllüdü 1233-cü sənəyi-hicridə olubdur. «Əl»an Sədənrudi mahalının Şağarxı ismilə mövsuf olan qəryəsində sakindir. Bir cavandır, xoşsima və xoşəxlaq və təbi-şeri ilə məşhurdur".

Yaradıcılığı
------------

Gəlibdir Çin diyarından mətai-maçin almaqçun,   

Xütən əmlakının malın gətirmiş karivani-zülf.  

  

Ləbin şəhdi-zülalından içib sərməst olan kimsə,   

Gətirməz yadına cami-müsəffa, abi-heyvani.  

  

Gözəllərdə nə adətdir, yıxarlar aşiqin könlün,   

Görən dünyada öz mülkün xərab istərmi sultani?

İstinadlar
----------

1. ↑  Seyid Əzim Şirvani, Əsərləri, III cild, Bakı, "Elm", 1974, səh.82

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan ədəbiyyatı


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ədəbiyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Meri Berd Torpağı daxil olmaqla, **Antarktidada ərazi iddiaları**nı göstərən xəritə<ref group="Notes">
\* Çili, Argentina və Birləşmiş Krallığın iddiaları qismət üst-üstə düşür.(yuxarıda bir-birinə qarışan rənglərdən görüldüyü kimi)
\* Norveçin iki ərazi iddiası var: I Pyotr adası (iddiasız ərazilərin ən yuxarısındakı kiçik dairə) və Kraliça Mod Torpağı.
\* Brazilya Antarktikası (Brazilyanın rəsmi olmayan iddiası) və Yeni Şvabiya (Nasist Almaniyanın tarixi iddiası) hər ikisi şəkildə kod halında göstərilib, ancaq rənglənməyib. (Qeyd: Yeni Şvabiyanın şimal və cənub sərhədlərinin göstərilməsində çatışmazlıq var.
  Avstraliya
  Argentina
  Çili
  Fransa
  Yeni Zelandiya
  Norveç
  Birləşmiş Krallıq
**Antarktidada ərazi iddiası** olan yeddi suveren dövlət var: Argentina, Avstraliya, Çili, Fransa, Yeni Zelandiya, Norveç və Birləşmiş Krallıq. Bu ölkələr Antarktika elmi müşahidə və tədqiqat obyektlərini müvafiq iddia edilən ərazilərə yerləşdirməyə meyl göstərdilər; Bununla belə, bir sıra bu cür obyektlər fəaliyyət göstərdikləri ölkələrin iddia etdikləri ərazidən kənarda yerləşir. Rusiya və ABŞ kimi iddiaları olmayan ölkələr isə digər ölkələrin iddia etdiyi ərazilərdə tədqiqat obyektləri inşa etdilər.

İstinadlar
----------

Qeydlər
-------
**Antakalnis** (*Анто́коль*, lit. Antakalnis, pol. Antokol) — Vilnüsün ən böyük və qədim rayonlarından biri. Şəhərin mərkəzindən şimal-şərqdə, Neris çayının sol sahilində yerləşir. Rayonun şərqində şam ağacları ilə örtülü Sapeqine dağı, şimalda isə Valakupya istirahət mərkəzi var. Rayon Antakalnio seniūnija daxildir və Vilnüs şəhərində böyüklüyünə görə ikinci ərazidir. (77, 2 km2, Vilnüs ərazisinin 19, 3%-i).

Ümumi məlumat
-------------

Litva əhalisinin 2001-ci ildə keçirilən siyahıya alınmasına görə Antakalnisin əhalisi 39697 nəfərdir. Milli tərkibində litvalılar (70,8%) və polyaklar (12,7%) üstünlük təşkil edir.

Bu ərzilərdə ilk məskunlaşma izlərini arxeoloqlar fərqli epoxalara aid edirlər. İlkin yaşayış məskəni kimi Antokol XV əsrə aid olunur. Əhali daha çox Vilniya çayının mənsəbində məskunlaşmış və tədricən mənbəyə doğru yayılmış. XVII-XVIII əsrlərdə Antokolyanın bir hissəsi bəzi nəsillərə məxsus idi. Bunlar Sapeqi, Pası, Radzivillər və s.idi. Bu ailələr ərəzidə saraylar, bağlar və parklar inşa etdirmişdilər.

XVIII əsrin ortalarında bölgədə Antakalne küçəsi formalaşdı. Bəziləri küçədə məskunlaşmaqdan boyun qaçırırdılar. Qorxurdular ki, maqnatların asılı vəziyyətə düşərlər və onların şıxsi mülkünə çevrilərlər. 1897-ci ildə Antokoledə 5700 əhali qeydə alınmışdır.

Mühəndis Pyatras Vileyşis 1907-ci ildə Avqusta Kleynanın layihəsi əsasında yeni saray inşa etmişdir. Bu sarayda ilk dəfə litva rəssamlıq sərgisi keçirilmişdir. 1932-1938-ci illərdə sarayda Litva elm cəmiyyəti və «Ritas» cəmiyyəti fəaliyyət göstərirdi. 1941-ci ildə sarayda litva dili institutu yaradıldı.

1927-ci ildə rayon ərazisində texniki məktəb tikilmiş. Sonradan politexnikum olmuş. 1945-ci ildə Respublika vərəm elmi-tədqiqat institutu faliyyətə başlamışdır.

Ədəbiyyat
---------

* Visuotinė lietuvių enciklopedija. T. I: A — Ar. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2001. ISBN 5-420-01574-9. P. 555—556.

İstinadlar
----------

1. ↑  Vilniaus miesto savivaldybės gyventojai ir būstai. Statistikos departamentas. Vilnius 38 isbn 9955-588-78-0 Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine
| Termodinamikanın başlanğıcı |
| --- |
|  |
| məqalə «Termodinamika» seriyasının bir hissəsidir |
| Termodinamikanın sıfır qanunu |
| Termodinamikanın birinci qanunu |
| Termodinamikanın ikinci qanunu |
| Termodinamikanın üçüncü qanunu |
| Termodinamikanın bölmələri |
| Vəziyyət tənliyi |
| Termodinamik kəmiyyətlər |
| Termodinamik potensiallar |
| Termodinamik potensial |
| Termodinamik əmsallar |
| Termodinamik dövrə |
| Termodinamik faza |
| Faza keçidi |
| Faza keçidləri |
| redaktə  |
| **Portal:Fizika** |

**Termodinamikanın üçüncü qanunu və ya Termodinamikanın üçüncü başlanğıcı** - temperaturun tam sıfra yaxınlaşan zaman entropiyanın vəziyyətini təyin edən fiziki prinsipdir.

Tarixi
------

İlk dəfə Termodinamikanın üçüncü qanunu alman kimyaçı alimi Valter Herman Nernst (1864-1941) tərəfindən yaradılmışdır. Termodinamikanın üçüncü qanununun Maks Plank tərəfindən verilən şərhində deyilir:

*"mütləq sıfır temperaturda sistemin ola biləcəyi bütün tarazlıq hallarında entropiya dəyişməz qalır"*

{\displaystyle \lim \limits \_{T\to \,0\,K}\left[S(T,x\_{2})-S(T,x\_{1})\right]=0}
və ya

{\displaystyle \lim \limits \_{T\to \,0\,K}\left({\frac {\partial S}{\partial x}}\right)\_{T}=0,}
burada {\displaystyle x} — müxtəlif termodinamik parametrdir.

Termodinamikanın üçüncü qanunu Nernst tərəfindən empirik üsulla müəyyənləşdirilmişdir. Bu səbəbdən bir çox ədəbiyyatlarda bu qanun "Nernstin istilik teoremi" adlandırılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Базаров И. П. Термодинамика. М.: Высшая школа, 1991, 376 с.
2. ↑  Квасников И. А. Термодинамика и статистическая физика. Т.1: Теория равновесных систем: Термодинамика. Том.1. Изд. 2, испр. и доп. М.: УРСС, 2002. 240 с.