recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tursunoy Mahmudovna Axunova** — pambıqçı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1959, 1978) , "Lenin" ordeni (1959, 1975, 1978), Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni (1957), "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı (1965), Lenin mükafatı (1967), SSRİ Ali Sovetinin 6-cı çağırışının müavini (1962-1974), SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət heyətinin üzvü.

Həyatı
------

20 may 1937-ci ildə Daşkənd kəndində anadan olmuşdur (indi: Daşkənd vilayətinin Çinaz rayonu, Paxta kəndi, Özbəkistan). Kollektivdə pambıq seçicisi kimi işləmişdir. Məktəbin 8-ci sinifindən pambıqçı kimi işləyib. 1954-cü ildə isə Qarasu Kənd Təsərrüfatı mexanizasiyasının məktəbini (Oş vilayəti, Qırğızıstan) bitirmişdir. Özbək qadınlar arasında birinci pambıq seçici olub.

1954-cü ildən Kirov (Daşkənd rayonunun Çinaz rayonu) adlı kollektiv təsərrüfatının pambıq toplama maşınının mexaniki-sürücüsü olub. 1955-ci ilin mövsümündə yalnız 20 ton pambıq toplayıb. (ümumiyyətlə Paxtinşkaya MTS üçün bir maşın başına çıxan məhsul 30 ton idi). O, 90 ton xam pambıq yığımının dərəcəsini əldə edərək, öz bacarıqlarını artırmağa çalışdı. 1959-cu ilin mövsümündə pambıq seçicisinə 210 ton pambıq yığdı.

1960-cı ilin yanvar ayından Kirov adına kolxoz təsərrüfatının pambıq yetişdiricilərinin mexanikləşdirilmiş briqadasının briqadası lideri idi. (Tacikistanın Çinaz bölgəsi). O, pambığın yetişdirilməsinin bütün proseslərini mexanizmin təşkili təşəbbüsü ilə başladı.

SSRİ Ali Sovetinin 6-cı çağırışının müavini (1962-1974), SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin üzvü idi.

O, 21 sentyabr 1983-cü ildə doğulduğu Daşkənd vilayətində vəfat etdi.

Mükafatları
-----------

* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni — 11 yanvar 1957
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı — 25 dekabr 1959
* Lenin ordeni — 25 dekabr 1959
* "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı — 1 mart 1965
* Lenin mükafatı — Dörd sıra maşın pambıq istehsalının həyata keçirilməsində iştirakına görə «Özbəkistan».
* Lenin ordeni — 14 fevral 1975
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı — 20 fevral 1978
* Lenin ordeni — 20 fevral 1978

Xatirəsi
--------

T. Axunovanın bürünc büstü 1982-ci il aprelin 20-də Tacikistanın (Özbəkistan) Çınaz rayonunun Paxta kəndində quraşdırılmışdır.

* "Tursunoy Axunova" filminin — rejissoru Rəsul Qulamovdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  "Российский Государственный Архив КФД". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-16.
2. 1 2  "Мощная техника в корне изменила тяжелый труд земледельца". 2018-01-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-16.
3. ↑  Эстетическое воспитание. Эстетика труда и производства[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

Кинодокументы на сайте РГАКФД

| ⛭SSRİ Sosialist Əməyi Qəhrəmanı |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • V  • Y  • Z **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** |  |
**Somxet bәnövşәsi** (*Viola somchetica* C. Koch) 

Hündürlüyü 15 sm-ə qədər, gövdəsiz, çılpaq və yaxud az tüklü, kökümsovları qısa, qalıntəhər olan çoxillik ot bitkisidir.

Yarpaq
------

Yarpaqları qismən uzun saplaqlıdır. Yumurtaşəkilli və yaxud yumurtavari-üçbucaq, bəzən üçbucaq formadadır, qaidə hissəsində adətən dərin oyuqludur, kənarları dairəvi-dişli, uc hissədə küttəhər və ya sivriləşmişdir, çılpaq və ya çox xırda tükləri olduğuna görə kələkötürdür.

Çiçək
-----

Çiçəkləri uzun saplaq üzərindədir, iki ensiz xətli-neştərvari çiçəkaltlığı vardır, ətirlidir, tünd-qırmızı rəngdədir.

Meyvə
-----

Qutucuq uzunsovdur, kütdür, çılpaqdır və uzunluğu 6-11 (12) mm-dir.

Çiçəkləməsi
-----------

May-İyul

Meyvə verməsi
-------------

İyul-Avqst

Azərbaycanda yayılması
----------------------

BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, KQ şimal. - subalp və alp qurşaqlarında.

Yaşayış mühiti
--------------

Meşələrdə, daş topaları olan yerlərdə və yüksək dağ çəmələrində rast gəlinir.
**Olimpik yarımadası** (*ing.* Olympic Peninsula) — yarımada Vaşınqton ştatının şimal-qərb, qərb hissəsini əhatə edir.

Yarımada materiklə cənub hissəfən birləşir. Şərqdən Pyucet-Saund körfəzi, qərbdən isə Sakit okean onun sahillərini yuyur. Şimaldan Vankuver adası ilə Xuan de Fuka boğazı vastəsilə ayrılır. Yarımadanın sahilləri parçalıdır.

Mərkəz hissədə Olimpik milli parkı yerləşir.

Yarımadanın ərazisi ümumi götürdükdə dağlıqdır. Mərkəzi hissəsində Olimpik dağları yerləşir (*ing.* Mount Olympus). Ən hündür nöqtəsi 2427 metr təşkil edir. Üstəlik adada hecdə böyük olmayan göl və dağ çayları vardır.

Yarımadada Amerika Birləşmiş Ştatlarının materik hissəsinin ən uçqar qərb nöqtəsi yerləşir (Alava burnu).

Yarımadanın ən iri yaşayış məntəqəsi Port-Ancelas şəhəridir (18,3 min.nəfər, 2000).

İstinadlar
----------

1. ↑  Ətraf mühütüm təsiri nəticəsində 1990-х illərdən ən uçqar qərb nöqtə Oreqon Ştatında yerləşən Blanko burnu hesab edilir.

Mənbə
-----

* Olimpik milli parkı
**İnanc** — 

Küldən yüksələn Feniks əfsanəsi, Qərb sivilizasiyasında o qədər iz qoymuş dirilişə inamdır ki, simvolik və ədəbi müstəvidə keçmişdir.

Azərbaycan folklorunda
----------------------

Azərbaycanda xalq arasında sınama, yozum, yozma, inam adları ilə tanınan janr olub, İraq-türkman folkloruna aiddir. Professor Azad Nəbiyev inanclara İraq-türkman folkloru üçün də məqbul sayıla biləcək tərif vermişdir: "İnanclar sınamalar nəticəsində qətiləşən hökmlərin bədii ifadəsidir" 

### İnancların tipləri

İraq-türkman folklorunda inanclar aşağıdaki kimi qruplaşdırılır:

* Məişət və mərasimlərlə bağlı inanclar,
* təbiət hadisələri ilə bağlı inanclar,
* bitki və heyvanat aləmi ilə bağlı inanclar,
* astral təsəvvürlər və əsatiri görüşlərlə bağlı inanclar.

Astral təsəvvürlər və əsatiri görüşlərlə əlaqədar olan inanclar, əsasən, Ay, ulduz, digər səma cisimlərinə inamın nəticəsində yaranmışdır. Məsələn, bir ulduz axanda yer üzündə kiminsə ömrünün sona yetdiyini düşünürlər. Çünki insan ruhlarının ulduzlarla bağlı olduğuna inanırlar.

Məişət və mərasimlərlə bağlı inanclar daha çoxdur. Səfərə çıxarkən və ya görülməsi düşünülən bir iş barədə danışarkən birisi bir kərə asqırarsa, «Səbr gəldi, gözlənilsin, səbir edilsin», iki kərə asqırılarsa: «Cağat gəldi, xeyirlidir" - deyə yola çıxarlar.

Təbiət hadisələri, bitki və heyvanat aləmi ilə bağlı inam və etiqadlar da çoxdur. Dolu yağanda onun bir dənəsini bıçaqla iki yerə bölsən, dolunun kəsəcəyinə inanırlar.
Bu eynilə Azərbaycan folklorunda da belədir: «Uşağın dolu dənələrini dişləməsi, yaralayanda isə «mən kəsdim,sən də kəs!» - söyləyirlər.

Azərbaycan folklorunda sınamaların qadın repertuarı üçün xarakterik olduğu və qadınlar arasında geniş yayıldığı vurğulanır.

İnancların böyük bir qismi ibtidai təsəvvürlərdən qaynaqlansa da, onların müəyyən hissəsi İslam dininin təsiri ilə sonralar müəyyən dəyişikliyə məruz qalmışlar. Daha dəqiq desək, həm ibtidai, həm də islam dininə məxsus təsəvvürlər bir çox sınamalarda sintez olunaraq verilir. Məsələn, ibtidaidən yeni doğlumuş uşağın paltarına deşik daş, gözmuncuğu taxılardı, dua-pitiyin vurulması isə sonrakı dövrlər islam dininin təsiri ilə meydana çıxmışdır.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  Nəbiyev A. Azərbaycan xalq ədəbiyyatı, B. 2002
2. ↑  "Qəzənfər Paşayev. Kərkük folklorunun janrları. Bakı: «Elm», 2003. - 320 s." (PDF). 2022-03-03 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-04-30.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Kruqosvet · Pravoslav · Britannica (onlayn) · Catholic (1997—…) · Universalis · Universalis · Müasir Ukrayna |
| Normativ yoxlama | LCCN: sh85013004 |
Dirsəkli valın (qırmızı rəngdə) animasiyası
**Dirsəkli val** bir və ya bir neçə dirsəkdən və yastıq oturdulması üçün eynioxlu boğazlardan ibarət valdır. O, çarxqollu-sürüngəc mexanziminin tərkib hissəsi kimi tətbiq olunaraq sürgü qolundan verilən itələmə hərəkətini fırlanma momentinə çevirir. 

Dirsəkli valların ilk tətbiqinə qədim Romadakı Hierapolis mişar dəyirmanında rast gəlinir (III əsr). Bu maşın fırlanma hərəkətini sürgü qolu və disrəkli valın köməyi ilə düzxətli hərəkətə çevirirdi.

Quruluşu
--------

Dirsəkli valın dirsəyindəki boğazda sürüngəc oturdulur. Sürüngəcin oxu valın oxuna nisbətən sürüşdürülmüş hazırlanır. Valı gövdədə oturtmaq üçün onun uc hissələrində yastıqaltı səthlərdən ibarət boğazlar nəzərdə tutulur. Sürüngəc və valın birləşdiyi yerlərdə tətbiq olunan sürtünmə yastıqlarında yağlamanın təsirini gücləndirmək üçün dirsəkli valların xarici səthləri ilə təmas səthləri arasında deşiklər açılır. Bəzi hallarda sürüngəc valla diyirlənmə yastığı ilə birləşdirilir. Burada yastıqların təzyiq altında yağlanması məcburi deyil. Valın yerləşdiyi gövdənin daxilində yaradılmış yağ buludu belə yastıqların kifayət qədər yaxşı yağlanmasını təmin edir.

Dirsəkli valın yüksək dövrlər sayında səlis işləməsini təmin etmək üçün çox vaxt valda əks tarazlaşdırıcı kütlə nəzərdə tutulur. Dirsəkli vallar porşenli daxili yanma mühərriklərində, nasoslarda, dəmirçi presslərində və ona oxşar maşınlarda tətbiq tapır. Porşenli maşınlarda dirsəklərin sayı silindrlərin sayına uyğun olur. Onların quruluşu isə iş tsiklindən, maşının stabilliyi və silindrlərin vəziyyəti ilə müəyyən olunur.
Dirsəkli vallar karbonlu və legirli poladlardan, yüksək keyfiyyətli çuqundan tökmə və döymə yolu ilə əldə edilir. Bu valların ölçüləri boyuk qurğularda bir neçə metr uzunluğunda ola bilir.

Istinad
-------

* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.
**Çlğın Sinif** — 2023-cü ildə çəkilmiş Azərbaycan Film Akademiyası internet serialıdır. Quruluşçu rejissor və ssenari müəllifi Zaur Tahirsoy. Layihə Azərbaycan Film Akademiyası Postmodern Aktyorluq Məktəbi Məktəbli film və seriallarının istehsalı çərçivəsində ərəsəyə gətirilib.

Məzmunu
-------

Məktəbdə çılğın bir sinifi sakitləşdirmək və ələ almaq üçün çağırılan xüsusi müəllim sinidən daha çılğındır. Çılğın müəllim bütün çətinliklərə baxmayaraq çılğın metodları ilə çılğın sinifi tərbiyələndirir və məktəbin ən uğurlu sinifinə çevirir.

Filmin janrı
------------

Film Macəra Gənclik Komediya Dram janrındadır.

Yaradıcı heyət
--------------

**Quruluşçu rejissor:** Zaur Tahirsoy
**Ssenari müəllifi:** Zaur Tahirsoy
**Quruluşçu operator:** Məhəmməd Hüseynov
**Montaj:** Azflix Pro
### Aktyor heyəti

**Azərbaycan Film Akademiyası aktyor və aktrisa heyəti:**
Kübra Əliyeva
Hüseynağa Ağayev
Murad Məlik
Çingiz Əlizadə
Həsən Alqayev
Arzu Meyədinova
Nərmin Bağırlı
və digərləri

Çəkiliş yerləri
---------------

• Filmin çəkilişi Azərbaycan Film Akademiyasında aparılıb.

Həmçinin bax
------------

• Azərbaycan Film Akademiyası, Zaur Tahirsoy, Sayrışan işıqlar, Azərbaycan Film Akademiyası, Postmodern Aktyorluq Məktəbi

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Bölüm 1 Bölüm 2 Bölüm 3Bölüm 4 Bölüm 5 Bölüm 6
* Rəsmi instagram səhifəsi Rəsmi youtube səhifəsi
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Marqarita.

**Marqarita adası** (ispan dilində: Isla Margarita) — Karib dənizinin cənubunda yerləşən ən böyük Venesuela adası. Arxipelaqa daxil olan Koçe və Kubaqya adaları ilə birlikdə venesuelanın Hueva-Esparto (Yeni Sparta) adlanan vahid ada əyalətinin tərkibinə daxildir. Adanın ümumi sahəsi 1071 km².-dir.

Əhalisi 490 min nəfərdir (2011).

Coğrafiyası
-----------

Marqarita adası — Venesuela Respublikasına daxil olan ən böyük adadır, bir-birindən 18 km uzunliğunda uzunsov qumluq sahə ilə ayrılan iki dağ massivindən ibarətdir. Ada materikdən 22 km. enində boğazla ayrılır. Adanın uzunluğu 69,2 km, maksimum eni 34,6 km.-dir. Adanın iqlimi — 24 və 37°S dərəcə arasında dəyişən quru tropik iqlimdir.

Tarixi
------

Ada 1498-ci ildə Xristofor Kolumb tərəfindən kəşf edilmiş və Avstriya şahzadəsi Marqaritanın şərəfinə adlandırılmış və İspaniya müstəmləkələrinin tərkibinə daxil edilmişdir. 1814-cü ildə ada sakinləri müstəqillik uğrunda mübarizəyə başlamış və ilk dəfə Simon Bolivarın başçılığı ilə istiqlaliyyət qazanmışlar.

Qalereya
--------

* Quamaçe buxtasıQuamaçe buxtası
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  archINFORM (alm.). 1994.

Xarici keçidlər
---------------

* Официальный сайт администрации штата Нуэва-Эспарта Arxivləşdirilib 2008-09-25 at the Wayback Machine (isp.)
**Ehsan Təbəri** (1917–1989) — İran siyasətçisi, şair.

Həyatı
------

Ehsan Təbəri 1917-ci ildə Mazandaran əyalətinin Sari şəhərində doğulmuşdu. İran Tudə partiyasının fəallarından idi.

İranda marksizmin təbliği ilə məşğul olan tudəçi Ehsan Təbəri həbs olunan zaman İslama meyilli şəxslərdən idi. O ustad Mütəhhərinin terroru barədə demişdi: "Şəhid Mütəhhərinin terroru Fürqan kimi düşüncəsiz bir qrupun planı ola bilməz." Ehsan Təbərinin fikrincə, Mütəhhərinin terroru CİA VƏ MOSSAD kimi təşkilatlar tərəfindən planlaşdırılmış bir terror idi. Onların məqsədi İslam maarifi bulağını qurutmaq olub. Təbərinin fikrincə, Sovetlər Birliyi də ABŞ kimi şəhid Mütəhhərinin düşüncə istehsalından narahat olub.

İran kommunistlərinin 1970-ci illərdə ən böyük ideoloqu hesab edilən Ehsan Təbəri 23 bəhmən inqilabından sonra ölkənin çoxpartiyalılıq rejiminə keçməsi nəticəsində digər xalqların milli hüquqlarının rəsmi şəkildə tanınmasına xəyanət edərək ruhanilərin tərəfinə keçmişdi.

Ehsan Təbəri şair idi. Fars dilində zərif şeirlər yazırdı.

Ehsan Təbəri 1989-cu ildə vəfat edib.

Əsərləri
--------

* "Hürufiyə hərəkəti haqqında" (Dər bareye conbeşe horufiye)

Həmçinin bax
------------

* İran ədəbiyyatı
**Polygonum patulum** (*lat.* Polygonum patulum) — bitkilər aləminin qərənfilçiçəklilər dəstəsinin qırxbuğumkimilər fəsiləsinin qırxbuğum cinsinə aid bitki növü.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Birillik bitkidir. Gövdəsi düz, adətən əsasında möhkəm budaqlarla budaqlanan, 60 sm-ə qədər hündürlükdədir; budaqları çəpinə yuxarı yönələn, nazikdir. Yarpaqları oturaq və ya qısa saplaqlı, yuxarı yarpaqlar lansetvari və ya xətvaridir. Çiçəkləri qırmızımtıl rənglidir. Çiçəkyanlığı demək olar ki, boruvari, bölümləri qırmızıtəhər, bel hissəsi yaşıldır. Toxumcaları 2 mm uzunluqda, yumurtavari, sivri, üçtinli, nöqtəlidir.

Yayılması
---------

BQ qərbi, BQ şərqi, BQ Quba sahəsi, Samur-Dəvəçi və Xəzər sahili ovalıqları, Qobustanın rayonlarında arandan orta dağ qurşağına kimi yayılmışdır. Çayların kənarlarında, kolluqların arasında, işıqlı meşə talalarında bitir.

Sinonimləri
-----------

### Homotipik sinonimləri

* *Polygonum bellardii var. patulum* (M.Bieb.) Meisn.

### Heterotipik sinonimləri

* *Polygonum bellardii var. gracilius* Ledeb.
* *Polygonum bordzilowskii* Klokov
* *Polygonum cretaceum* Kom.
* *Polygonum gracilius* (Ledeb.) Klokov
* *Polygonum kotovii* Klokov
* *Polygonum novoascanicum subsp. cretaceum* (Kom.) Tzvelev
* *Polygonum patulum f. budense* Soó
* *Polygonum patulum subsp. kotovii* (Klokov) Sutorý
* *Polygonum patulum f. nyirsegense* Soó
* *Polygonum patulum f. transsilvanicum* Soó
* *Polygonum salinum* A.I.Baranov & Skvortsov ex S.X.Li & Y.L.Chang
* *Polygonum spectabile* Lehm.
* *Polygonum virgatum* Schur

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu məqalə **Türkiyə istehsalı olan "Koroğlu" filmi** haqqındadır. **Digər mənalar** üçün **Koroğlu (dəqiqləşdirmə)** səhifəsinə baxın.* |

Məzmun
------

Qəhrəmanlıq kino dastanı əfsanəvi qəhrəman Koroğlu (Cüneyt Arkın) haqqında eyniadlı məşhur xalq dastanının ekran variantıdır.

Burada Türk xalqının zülmkarlara qarşı apardığı mübarizədən danışılır.

Film haqqında
-------------

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Ayşe Şasa
**Quruluşçu rejissor:** Memduh Ün
**Direktor:** Atıf Yılmaz
**Operator:** Gani Turanlı
**Musiqi:** Yücel Parmakçı
### Rollarda

Cüneyt Arkın — Ruşen Ali-Köroğlu
Fatma Girik — Hüsnübala-Gülizar
Hayati Hamzaoğlu — Bolu Beyi
Reha Yurdakul — Hoylu Beyi
Mümtaz Ener — Koca Yusuf
Hüseyin Baradan — Cidalı Kenan
Oktar Durukan — Zorbaz
Aynur Akarsu — Şekerpare
Adnan Mersinli — Güdümen
Behçet Nacar — Dağ Deviren
İsmet Erten — Zincirkıran
Cevat Kurtuluş — Nöbetçi
Ahmet Turgutlu — Selam Vermez
Asım Nipton — Hasan Çelebi
Arap Celal — Kamber
Eşref Vural — Demircioğlu
Talia Saltı — Dildar Kalfa
Ali Demir — Tellal
Selahattin İçsel — Vezir
Zafer Karakaş — Ayvaz
Cemal Konca — Canı Cebinde
Faruk Panter — Eceli Yakın
Özdemir Aydın —
Ahmet Sert — İtebinmez
Masist Gül — Asker
Yadigar Ejder
Muharrem Gürses
Sıdıka Duruer

Həmçinin bax
------------

* Koroğlu
* Koroğlu dastanı
* Koroğlu (film, 1960)
**Heydərqulu xan Kəngərli** ( ? - 1763) — Naxçıvan xanı.

Həyatı
------

Nadir şah Əfşar əyanlarının sui-qəsdi nəticəsində öldürüldükdən (1747) sonra kəngərli tayfa başçısı Heydərqulu xan Kəngərli şahın naibi Ağahəsəni hakimiyyətdən uzaqlaşdırıb, özünü Naxçıvanın müstəqil xanı elan etdi. O, xanlığı möhkəmlətmək, xəzinənin gəlirini artıran ticarəti, həmçinin sənətkarlığı inkişaf etdirmək məqsədilə bir sıra tədbirlər həyata keçirdi: xanlıqda və şəhərlərdə rabitə vasitələrini qaydaya saldı, köhnə körpülərin təmir olunması, yenilərinin inşası haqqında əmr verdi.

Naxçıvan xanlığının hərbi gücü az olduğundan Heydərqulu xan Kəngərli daha qüdrətli xanlıqlara arxalanmağa çalışırdı. Bu məqsədlə qarabağlı Pənahəli xanla müttəfiq oldu, onunla və gürcü çarları ilə birlikdə 1752-ci ildə Şəki xanı Hacı Çələbiyə qarşı yürüşdə iştirak etdi.

Uğursuz qurtaran bu yürüşdən sonra Heydərqulu xan Kəngərli xanlığın iqtisadiyyatını tənzimləməklə məşğul oldu. Ölümündən sonra yerinə Hacı xan Kəngərli keçdi.

İstinadlar
----------



| ⛭Naxçıvan xanlığı |
| --- |
| Naxçıvan xanları | Heydərqulu xan Kəngərli • Hacı xan Kəngərli • Rəhim xan Kəngərli • Əliqulu xan Kəngərli • Vəliqulu xan Kəngərli • Abbasqulu xan Kəngərli • Cəfərqulu xan Kəngərli • Kəlbəli xan Kəngərli • Kərim xan Kəngərli • Nəzərəli xan Kəngərli • Ehsan xan Kəngərli • |
| Digər | Naxçıvan xan sarayı  • Memarlığı  • Abidələr  • Azərbaycan xanlıqları |
**Türksat 6A** — Türk telekommunikasiya peyki.

Haqqında
--------

Türksat 6A Türkiyənin yerli olaraq inkişaf etdirilməsi nəzərdə tutulan və bu sahədə Türkiyədəki bacarıqları daha da inkişaf etdirmək məqsədi daşıyan ilk telekommunikasiya peykidir. 1994-cü ildən bəri Türksatla bağlı fəaliyyət göstərən peyklərdən fərqli olaraq TÜBİTAK UZAY, RASAT və GÖKTÜRK-2 layihələrində qazanılan kosmik sahədəki təcrübələrdən faydalanılaraq layihə ortaqları TUSAŞ, ASELSAN və CTECH firmaları ilə birlikdə milli telekommunikasiya peyki platformasını daha da təkmilləşdirməkdədir.

Türksat 6A layihəsinə 15 dekabr 2014-cü il tarixində başlanılıb. Layihənin ümumi müddəti 60 ay planlanlaşdırılmışdı. Layihədə orbitdə fəaliyyətə başlayacaq uçuş modelindən savayı yer sınaqlarında istifadə edlməklə sistem səviyyəsində əlavə modeller də təkmilləşdirilməkdədir.

Türksat 6A layihəsinə TÜBİTAK və "Nəqliyyat, Dənizçilik və Rabitə Nazirliyi" tərəfindən maddi dəstək verilmişdir. Türksat A.Ş. orbitdə fəaliyyətə başlama prosesini uğurla başa vurduqdan sonra peykin istifadəçisi və sahibi olacaqdır.

Həmçinin bax
------------

* Türksat 1A
* Türksat 1B
* Türksat 1C
* Türksat 2A
* Türksat 4A
* Türksat 5A

İstinadlar
----------

1. 1 2  "TURKSAT-6A". 2019-03-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-02.
***Rendez-vous*** elektron musiqiçi və bəstəkar Jan Mişel Jarrın 5 aprel 1986-cı ildə Polydor lisenziyalı Disques Dreyfus-da buraxılmış səkkizinci studiya albomudur.

Bu, onun bu günə qədər Fransa hit-paradlarına başçılıq edən son studiya albomudur.Albomun təsviri uzun müddətdir əməkdaşlıq edən Mişel Qrencer tərəfindən yaradılmışdır. Albomdakı son trekdə əvvəlcə astronavtRon McNair tərəfindən Space Shuttle Challenger- də yazılmış saksafon parçasının yer alması planlaşdırılırdı ki, bu da onu kosmosda yazılan ilk musiqi parçası edəcəkdi. Bununla belə, 28 yanvar 1986-cı ildə, havaya qalxdıqdan 73 saniyə sonra Çellencer parçalandı və bütün *Challenger* ekipajı həlak oldu.*Trek McNair və Challenger-* dəki digər astronavtlara həsr olunmuşdu.Albomdakı saksafon partiyasını saksofonçu Pierre Gossez ifa edir. Albom 1987-ci ildə "Ən Yaxşı Yeni Dövr Albomu" nominasiyasında Grammy Mükafatına namizəd olsa da, mükafatı qazana bilməd.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-12-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-28.
**Yeni Çağ** (*ing.* New Age) — psixoloji mövzularla əlaqəli baxışların eklektik yanaşma ilə səciyyələndirən spesifik cərəyan; həm də dünyanın ən sürətlə yayılan dini kimi də təqdim olunur.

XX əsrin sonlarında meydana çıxmışdır. "Yeni Çağ" terminini Alisia Beyli adlı bir ingilis xanım yaratmışdır. Minlərlə kilsəsi, külli miqdarda varidatı olan bu cərəyanın 150-dən çox ölkədə 10 milyona yaxın üzvü var. "Yeni Çağ" 1980-ci illərə qədər də submədəniyyət kimi mövcud olmuşdur. Onu bir din kimi isə Ron Habbard adlı amerikalı yazıçı yaratmışdır.

Mənbə
-----

* Amerikanın yeni dini - "New Age". **kulis.az** Arxivləşdirilib 2020-10-19 at the Wayback Machine  (az.)

| ⛭İnanc sistemi |
| --- |
| 
* İbrahimizm
* Akosmizm
* Aqnostisizm
* Animizm
* Antidin
* Ateizm
* Deizm
* Dharmizm
* Dualizm
* Ezoterizm
* Feminist teologiya
* Qnostisizm
* Henoteizm
* İmmanens
* Monizm
* Monolatriya
* Monoteizm
* Mistisizm
* Neoplatonizm
* Yeni Çağ
* Yeni Düşüncə
* Qeyri-dualizm
* Pandeizm
* Panteizm
* Panenteizm
* Politeizm
* Proses teologiyası
* Dini naturalizm
* Şamanizm
* Şramanizm
* Taoik
* Teizm
* Transsendens

 |
**Benjamin Anri Konstan de Rebek** və ya sadəcə **Benjamin Konstan** (fransız: [kɔ̃stɑ̃]; *fr.* Henri-Benjamin Constant de Rebecque; 25 oktyabr 1767[…], Lozanna – 8 dekabr 1830, Paris) — Fransız liberalizminin ideoloqu, yazıçı və siyasi xadim Bencamin Konstan de Rebek (1767–1830) 18-ci əsrin sonu — 19-cu əsrin başlanğıcında Fransada baş verən böyük tarixi hadisələrin müasiri olmuşdur.

Həyatı
------

İsveçrədə ortabab zadəgan ailəsində doğulmuş Konstan sonralar Almaniya və Fransada mükəmməl təhsil alır. 1799-cu ildə əqidəsi üzündən hersoq Braunşveyqin yanındakı işi ataraq inqilab cəbhəsinə qoşulur. 1799-cu ildə Napoleon onu öz yanında qulluğa dəvət edir. Lakin tezliklə Konstan diktatora qar.ı müxalifətə keçir və 1803-cü ildə 11 il müddətinə Fransanı tərk etməli olur. O, mühacirətdə olarkən, Höte və Şillerlə yaxşı ünsiyyət yaradır, iki dövri nəşrə redaktorluq edir, fəal təbliğat işi aparır. Konstan vətənə yalnız 1814 -cü ildə — monarxiya bərpa edildikdən sonra qayıdır. Lakin möhkəm əqidəli respublikaçı olan Konstan ―heç nəyi unutmaq və heç nəyi öyrənmək istəməyən monarxistlərlə ümumi dil tapa bilməyib onlardan üz döndərir. Konstanın cəmiyyətdəki nüfuzu o qədər böyük idi ki, Napoleon onunla köhnə ədavətinə baxmayaraq, hakimiyyətə ―yüzgünlük qayıdışı dövründə yeni Konstitusiyanı tərtib etməyi məhz ona tapşırır. Monarxiyanın ikinci bərpasından sonra Konstan yenə Fransanı tərk etməli olur. Lakin bu mühacirət uzun çəkmir, tezliklə o, vətənə qayıdır və öncül demokrat publisistlərdən biri olur. 1819-cu ildə o, Deputatlar Palatasına (qanunverici məclis) üzv seçilir və kral partiyasına qarşı müxalif fraksiyanın liderinə çevrilir. 1830-cu il inqilabından sonra Konstan Fransa Dövlət şurasının sədri seçilir, lakin elə həmin il də dünyasını dəyişir.

Fikirləri
---------

Konstanın fikrincə, qədim yunanlar və romalılar onun müasiri olan avropalılarla müqayisədə daha geniş siyasi hüquqlara yiyələnmişdilər. Lakin onların, demək olar ki, heç bir şəxsi azadlığı (özünüifadə, sərbəst hərəkət etmək, peşə fəaliyyəti azadlığı) yox idi. Konstan öz müasirlərini monarxiyaçıların can atdıqları kimi, şəxsi azadlıqları məhdudlaşdırmaq, sabitlik naminə bu azadlığı qurban vermək, yaxud Fransa inqilabı dövründə olduğu kimi, kollektiv mənafelər naminə bu azadlığı saya salmamaq kimi təhlükəli meyllərdən çəkindirmişdir. Konstan təkidlə söyləyirdi ki, siyasi azadlıqlar bizim şəxsi azadlığımızın təminatçısı olmalıdır. Şəxsi azadlığı olmayan insan bədbəxtdir, onun ləyaqəti alçaldılır, bundan əlavə, onun qabiliyyətlərinin inkişafı və deməli, onun həyat şəraitinin yaxşılaşdırılması qeyri-mümkündür.

Ədəbiyyat
---------

* Hikmət Hacızadə - "Demokratiya: Gediləsi uzun bir yol"

İstinadlar
----------

1. ↑  *Henry A.* Le Père Lachaise historique, monumental et biographique (fr.). Paris: chez l'auteur, 1852. P. 73. 116 s.
2. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
3. 1 2  Benjamin Constant // Sycomore (fr.). / Assemblée nationale
4. 1 2 3  Archivio Storico Ricordi. 1808.
**Gülnabad döyüşü** — 1722-ci il mart ayının 8-i İsfahanın Gülnabad kəndi yaxınlığında əfqan qiyamçıları ilə Səfəvi ordusu arasında baş verən döyüş.

Zəmin
-----

Səfəvi dövlətinin iqtisadi-siyasi böhranda olmasından istifadə edən Qəndaharın əfqan hakimi Mir Mahmud Hotaki zəifləmiş İranı işğal etmək qərarına gəlir. Bu zaman Səfəvilər dövlətinin xəzinəsi boşaldığından dövlət ordunu ixtisar etməyə məcbur olmuşdu. Bundan istifadə edən Mir Mahmud on minlik qoşunla ilk yürüşünə başlayır. O irəliləyərək Yəzd və Kirman şəhərlərini tutur. Lakin o, Şah Sultan Hüseynin bacarıqlı sərkərdəsi Lütfəli xan tərəfindən geri çəkilməyə məcbur edilir. Mir Mahmud Qəndəhara geri çəkilir və burada qoşun yığmağa başlayır. Mir mamud daha bir yürüşə başlayır və yenə də Yəzd və Kirman şəhərlərini tutur. Mir Mahmudun bu dəfə işi onda gətirirki, bu zaman Lütfəli xan həbs edilmişdi. O bu şəhərləri qarət edib, İsfahana doğru irəliləyir. Şah Sultan Hüseyn İsfahanda təcili qoşun yığmağı əmr edir oğlu Təhmasibi isə (gələcək Şah II Təhmasib) şimala ordu yığmaq üçün göndərir. Bu zaman İsfahanda təcili olaraq ordu yığılır və Şah Sultan Hüseyn bu ordunun başında İsfahana qədər gəlib çatmış Mir Mahmudu qarşılamağa gedir. Səhər açılanda iki ordu üzləşir.

Döyüş
-----

Səfəvi ordusu sağ cinah, sol cinah və mərkəz olaraq üç hissəyə ayrılmışdı. Cinahlarda sayları 30 min olan süvarilər toplanmışdı. Sağ cinaha Rüstəm xan, sol cinaha isə Məhəmmədqulu xan Şamlı başçılıq edirdi. Mərkəzdə piyadalar və topçular dururdu. Ərəb hakimi həm də ərəb atlılarına başçılıq edirdi. Əfqan ordusu 4 dəstə şəklində ən güclü döyüşçülər mərkəzdə olmaqla düzülmüşdü. Sağ cinahda İmanullah xanın, sol cinahda isə zərdüşti əsgərləri düzülmüşdü. Arxa tərəfdə zənburəklər yerləşdirilmişdi.

Döyüş Səfəvi ordusunun sağ cinahının əfqanlara qarşı uğurlu hücumu ilə başladı. Bundan ruhlanan ərəb hakimi sol cinahdan əfqan ordusuna doğru irəllədi. Əfqanların sol cinahı əzildi və ərəb hakiminin dəstəsi əfqan qərargahına çatdı. Lakin əsgərlər sıraları pozdular və qənimət toplamaqla məşğul oldular. Əfqanlar dağılmış süvariləri görüb onlara hücum etdilər və Səfəvi topçuları zərərsizləşdirildi. Bundan sonra əfqan topçuları Səfəvi piyadalarını top atəşinə tutdular. Top atəşi ilə Səfəvi ordusu geri çəkildi. Əfqanlar qələbə qazandılar.

Nəticə
------

Nəticədə əfqanlar Səfəvilərin içərilərinə doğru irəllədilər və İsfahana yaxınlaşdılar. Səfəvi əyanları Sultan Hüseynə İsfahandan çıxmağı məsləhət gördülər, lakin şah bu təklifi qəbul etmədi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Yılmaz Karadeniz — İran Tarihi
Analiz üçün nəcis konteyneri
**Nəcis** — heyvanların həzm artıqlarından yaranan və anal dəlik yolu ilə bədəndən atılan maddələr. Gün ərzində yeyilən qidalar uzun həzm prosesindən keçir. Bu proses əsnasında orqanizm özünə lazım olan maddələri alır. Lazımsız maddələr isə nəciz şəklində ifraz edilir. Həzm prosesi bir çox heyvanda bənzər şəkildə gedir. Bununla belə növlərin bir-birindən fərqli bir çox xüsusiyyəti də vardır. Zibil qurutma kabızlık adlanan stop dövrü bozukluklarına səbəb ola bilər.

Məməlilər nəcislərini və sidiklərini ayrı-ayrı dəliklərdən ifraz edirlər. Bu canlıların həm anal dəliyi, həm də sidik kanalları vardır. Skeleti olan bütün digər hayvanlarınsa, quşlarda olduğu kimi (kloaka adı verilən) tək bir nəcis və sidik ifraz edən dəlikləri vardır.

Bəzi heyvanlar, göbələklər və bakteriyalar təbiəti həm də nəcisdən təmizləyirlər. Bu canlıların çoxunun məqsədi əslində, yaşam ərazilərini təmizləmək deyil, özlərini qida ilə təmin etməkdir; amma nəticədə təbiətin tarazlığı də qorunmuş olur.

İnsanlar isə çox vaxt nəcislərini kanalizasiya boruları vasitəsilə çaylara, göllərə, dənizlərə axıdırlar. Bu isə suların çirklənməsinə yol açır. Buna görə də son vaxtlar bunun çox sayda alternativləri üzərində düşünülür.

Nəcisdən peyin kimi istifadə edildikdə və o təbiətə qazandırıldıqda ağacların, taxıl məhsullarının, çiçəkli bitkilərin inkişafını təmin edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Yaranma səbəbləri qıfılların". 2022-01-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-08.
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Mahir.

**Mahir Əsəd**, (Ərəbcə: ماهر الأسد‎, **d.** 8 dekabr 1967) — Suriya prezidenti Bəşər Əsədin qardaşı, polkovnik-leytenant.

Həyatı
------

Mahir Əsəd 8 dekabr 1967-ci ildə Suriyanın paytaxtı Dəməşqdə, Hafiz Əsədin ailəsində dünyaya gəldi. İki yaşı tamam olanda atası Suriyanın prezidenti oldu. Digər qardaş-bacıları ilə birlikdə xalq nəzərindən uzaq şəkildə yetişdirildi. Mahir Suriya Azadlıq məktəbində və Dəməşq universitetində oxudu.

Respublika Mühafizləri və Dördüncü Zirehli Dviziya adlı əsgəri birliklərin komandanıdır. Suriyada fəaliyyət göstərən gizli polis və xəfiyyə idarəsinin rəhbəridir. Suriyada Bəşər Əsəddən sonra ən hörmətli şəxsdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-06-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-03-03.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2011-07-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-03-03.
3. ↑  "Syria 101: 4 attributes of Assad's authoritarian regime, The Assad family". 2019-06-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-03-03.

Həmçinin bax
------------

* Hafiz Əsəd
* Bəşər Əsəd

Xarici keçidlər
---------------
**Herod qapısı** — Yerusəlimin Köhnə Şəhərinin Müsəlman Məhəlləsinin qapısı. Köhnə şəhərin şimal divarında, Dəməşq qapısından bir qədər şərqdə, Şərqi Qüdsdəki Bab əl-Zaara ərəb məhəlləsi ilə üzbəüz yerləşir. Şimala baxır. Abidə dəniz səviyyəsindən 755 metr yüksəklikdə yerləşirlər.

Tarixi
------

Çiçəklər Qapısı, 1905
İçəri Şəhərin şimal divarı boyunca qüllələrdən birindən açılan bu təvazökar darvaza Yerusəlimin ən yeni qapılarından biridir. 1539-cu ildə Qanuni Osmanlı sultanı Süleyman şəhərin divarlarını tikən zaman qüllənin şərq yan divarında dar bir kiçik darvaza qalmışdır. Onun girişi şərqdən düz bucaq altında idi. Qapı nadir hallarda açıldı və 19-cu əsrin əvvəllərində müvəqqəti olaraq daşlarla bağlandı. 1875-ci ilə qədər Bab əl-Xuta məhəlləsinin sakinlərinin xahişi ilə Köhnə şəhərin şimalında inkişaf etməyə başlayan yeni məhəllələrə rahat keçid yaratmaq üçün Osmanlılar şimal, ön divarda yeni bir qapı açdılar. Qüllənin Sultan Süleyman küçəsinə baxan və orijinal yan qapıları bağlandı.

Arxeoloji qazıntılar
--------------------

1998-ci ildə və sonrakı bir neçə arxeoloji mövsümdə İsrail Qədim Əşyalar İdarəsinin arxeoloqları Çiçək Qapısının şərq tərəfində qazıntılar apardılar. Qazıntılar divara bitişik üç ayrı sahəyə yönəldilib. Dəmir dövründən türk hakimiyyəti dövrünə aid son təbəqəyə qədər 9 mədəni təbəqə aşkar edilmişdir. Ən əhəmiyyətli tapıntılar arasında İkinci Məbəd dövrünə aid tikililər, Bizans-Roma divarının bütöv bir seqmenti və divarın altındakı iri miqyaslı istehkamların tikintisinə aid artefaktlar var. Bu tapıntılar Yerusəlim hökmdarlarının onun ən həssas yerlərindən biri olan şəhərin şimal divarının möhkəmləndirilməsinə verdiyi əhəmiyyəti vurğulayır. Həqiqətən də, tarixi hesabatlar göstərir ki, 1099-cu ildə Bulyonlu Qodfrinin komandanlığı altında səlibçi ordusu indiki Herod Qapısından bir qədər şərqdə yerləşən yarıqdan şəhərə daxil olub.
Darvazanın bir az kənarında bir neçə yəhudi evi var və onların arxasında əsasən qaraçıların məskunlaşdığı Bab əl-Xutanın kasıb məhəlləsi başlayır. Bundan əlavə, bu ərazidə kiçik bir bazar var.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Murphy-O'Connor, Jerome.* The Holy Land: An Oxford Archaeological Guide from Earliest Times to 1700. OUP. 2008. səh. 14. ISBN 978-0-19-164766-6. [Herod's Gate] got its present name only in the C16 or C17 because pilgrims believed a Mamluk house inside near the Franciscan Monastery of the Flagellation to be the palace of Herod Antipas.
2. ↑  Stephan Hanna Stephan, Boulos Afif and Eugene Hoade, This is Palestine: A Concise Guide to the Important Sites in Palestine, Transjordan and Syria (2nd ed.) (Jerusalem: The Modern Press, 1947), 105
3. ↑  *Pringle, Denys.* The Churches of the Crusader Kingdom of Jerusalem. 3. Cambridge University Press. 1993. 161. ISBN 978-0-521-39038-5. ... Herod Antipas and that in the Middle Ages the building was identified as the house of Herod […] However, […] there is no certain evidence to suggest that it was ever associated with the Dair al-ʿAdas before the later nineteenth century. Around that time the Dair al-ʿAdas assumed that identity from another house standing some 90 m west of it
**Сövhər** [alm. Substanz; fr.=ing. Substance; yun. Hypotasis, hypokeimenon – altda var olan; osm. tr. cevher; ər. جٛ شٌّ ] – yunan dilində ausia – öz mənasında istifadə olunur. Cövhər – dəyişən əşyada əbədi olan, hadisələr və sifətlər özünə yüklənən, bir başqa şeydə və ya bir başqa şeylə deyil də öz-özünə yer alan şeydir. Əsas mahiyyət, Kantın təlimində ―özündə şeylər‖ anlamına uyğun gəlir. Misal üçün stul bir formadır, lakin onun əsası taxtadır. Formalar və rənglər dəyişə bilər, lakin onun mahiyyəti olan taxta olması faktı əsla dəyişməz. Dəyişkən hallar və xüsusiyyətlərlə müqayisədə qalıcı olan, bir başqa şeylə yaxud da bir başqa şeydə deyil, öz-özülə var olan (fəlsəfi terminologiyaya aiddir). Cövhər kəlməsi ərəb mənşəlidir. Bu söz daha müasir variantda Qərb fəlsəfəsinə istinadla ―substansiya termini ilə ifadə olunur. Şeyin mahiyyəti, onun əsası demək olan cövhər bütün xarakter və xüsusiyyətlərdən uzaq təsəvvür olunur. Ona əlavə olunan forma, tip, xüsusiyyətlər onun təbiətinə bilavasitə aid olmadıqlarına görə onlara ərəz deyilir. Misal üçün taxta şeyin mahiyyəti kimi cövhər, sonradan ona əlavə olunan forma, rəng və s. isə ərəzdir. Digər bir mənada da hər hansı bir üzvi maddənin distillə və s.kimyəvi üsulla ayrılan yığcam məhlulu, şirəsinə də cövhər deyilir.

Mənbə
-----

Adilə Nəzərova, "Fəlsəfə terminlərinin izahlı lüğəti"
**Ağac kölgəsində (pyes)** — Əbdürrəhimbəy Haqverdiyev pyesi 1921-ci ildə yazmışdır. Bu əsərdə yazıçı sosialist inqilabının yaratdığı və yeni insanların ilk bədii surətlərini təsvir edə bilmişdir, lakin ədibə görə köhnə quruluşun əsas ziddiyyəti guya təkcə kəndlilərlə bəy, xan arasında olan ixtilafdır.

Əbdürrəhimbəy Haqverdiyev də digər məsləkdaşları kimi cəmiyyətin dəyişdirilməsində əsas rolu sənətkarlara, onların yaratdığı əsərlərə verirdi. O, sənətkarlar qarşısında mühüm vəzifələri qoyur və onu vətəndaşlıq qeyrəti ilə, ürəkdən yerinə yetirməyə çağırırdı.

"Ağac kölgəsində" (1921) pyesində Mustafa bəylə kasıb kəndli Cəfər kişi arasındakı konflikt həyatın özündəki konfliktdir. Əsərin əsas qəhrəmanlarından müəllim Kərim acı həqiqətləri izləyə-izləyə kənddə nahaq öldürülən yoxsul Cəfər kişinin meyitini mustafabəylərə göstərərək, kinayə ilə deyir:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Ölməz, qоrxma, yuxuya gеdib, ayılıb başqa bir dünya görəcək, qisas dünyasıdır. | "|

1921-ci ildə qələmə alınmış "Ağac kölgəsində" pyesinə illüstrasiya çəkən Xalq rəssamı Yusif Hüseynov yerli bəylə kasıb kəndli arasındakı konfliktin yekununu düşündürücü kompozisiyanın başlıca mövzusu seçmişdir. Budaqdan bir ucu açılmış ipin sallanması və kənd müəllimi Kərimin üzünü camaata tutaraq Cəfərin ölümündə suçlu olanları ittiham etməsi süjetin məna-məzmun daşıyıcılığını təşkil edir. Bir qədər arxada belində xəncər olan Mustafa bəyin qorxmuş vəziyyət almış durumu onun baş verənlərdə günahı olduğunu hiss etməyə imkan verir. Əsər 1960-cı ildə sulu boya ilə ərsəyə gətirilmişdir.

Obrazlar
--------

* Mustafa bəy — mülkədar
* Gülməmməd — onun darğası
* Ocaqverdi — kəndli
* Gülpəri — onun qızı, Mustafa bəyin siğəsi
* Mirzə Kərim — kənd müəllimi
* Kənd əhalisi, qadınlar, çocuqlar

Həmçinin bax
------------

* Əbdürrəhimbəy Haqverdiyev
* Millət dostları (pyes)
* Baba yurdunda (pyes)

İstinadlar
----------

1. 1 2  "ƏBDÜRRƏHİM BƏY HAQVERDİYEVİN ƏDƏBİ GÖRÜŞLƏRİ". 2020-02-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-31.
2. ↑  "Magik realizmin gülüş və düşüncə yükü". 2023-07-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-01.
3. ↑  "Əbdürrəhimbəy Haqverdiyev Seçilmiş əsərləri iki cilddə I cild ,"Lider Nəşriyyat" Bakı −2005" (PDF). 2022-05-04 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-05-31.

Xarici keçidlər
---------------

* Sözün qüdrətli ustadı
* Ədəbi-ictimai və pedaqoji fikir tariximizdə müstəsna yer tutan ədib — Haqverdiyev — 150
* Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin həyatı və yaradıcılıq yolu
* Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev (17.05.1870–11.12.1933)
Fond bazarının dinamik qrafiki. Şaquli — sifarişlərin həcminin cəmi (solda alıcılar, sağda satıcılar); üfüqi — valyuta bazarı nümunəsindən istifadə edərək qiymət; ortada spred — satıcıların və alıcıların təklif qiymətləri arasındakı boşluqdur
**Spred** (*ing.* spread «yayılma») — hər hansı aktiv (səhm, əmtəə, valyuta, fyuçers, opsion) üçün eyni vaxtda satmaq (sahib etmək) və almaq (təklif etmək)sifarişlərinin ən yaxşı qiymətləri arasındakı fərq.

*Spred* sözünə də deyilir:

* açıq bazarlarda satılan iki müxtəlif oxşar malın qiymətlərindəki fərq (məsələn, müxtəlif markalı neftin qiymətlərindəki fərq);
* adətən əks istiqamətlərə və/yaxud müxtəlif əsas aktivlərə və/yaxud müxtəlif son tarixlərə malik olan iki açıq mövqedən ibarət sintetik törəmə maliyyə aləti;
* müxtəlif maliyyə alətləri üzrə gəlirlilik səviyyələrində fərq.

Birja ticarəti
--------------

Mübadilə təcrübəsində spredlər pulla deyil, ballarla ölçülür. Məsələn, avronun ABŞ dollarına qarşı cari kotirovkası (EUR/USD) 1,2345/1,2350 kimi göstərilibsə, spred 0,0005 dollar və ya 5 bənd təşkil edəcək. Ballarla ölçülməsi müxtəlif ticarət maddələri üzrə yayılmaları daha müqayisəli edir.

Bazar likvidliyini təmin etmək üçün birjalar adətən maksimum yayılma ölçüsü təyin edirlər. Bu limit keçərsə, ticarət dayandırıla bilər. Spred nə qədər kiçik olsa, aktiv bir o qədər likviddir və əksinə.

Sabit spred
-----------

Bəzi hallarda, bir bazar operatoru həm alışı, həm də satışı eyni vaxtda təmin etdikdə, kotirovka dəyişdikdə dəyişməyən sabit spred yaradır. Bazar nə qədər likvid olsa, sabit spred bir o qədər tez-tez baş verir. Bu, ən çox valyuta ticarətində (valyutanın alış və satış qiyməti arasında sabit fərq), xüsusən də beynəlxalq valyuta bazarında vasitəçilərlə müşahidə olunur. Birjada CFD müqavilələri marja ilə alqı-satqı zamanı sabit spredlər tapılır. Çox vaxt spredin müəyyən bazar vəziyyətlərində genişlənə biləcəyi ilə bağlı bənd hazırlanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Спред Arxivləşdirilib 2016-08-21 at the Wayback Machine // Энциклопедия «Кругосвет»
2. ↑  Изменяется размер базового гарантийного обеспечения по фьючерсным контрактам Arxivləşdirilib 2012-07-15 at the Wayback Machine
на FORTS условия РТС с 24 ноября 2008 года
3. ↑  Новые требования относительно спредов и минимальных лотов Arxivləşdirilib 2014-02-22 at the Wayback Machine на ПФТС с 17 июня 2008 года (ukr.)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Kruqosvet · Treccani |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2776299251 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Aşıqlar (dəqiqləşdirmə).

***Aşıqlar*** qısametrajlı sənədli filmi rejissor Xamis Muradov tərəfindən 1983-cü ildə çəkilmişdir. Film "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Filmdə Azərbaycan aşıqlarının yaradıcılığından, onun keçmişindən və bu günündən söhbət açılır.

Məzmun
------

Aşıq yaradıcılığı xalqımızın ən qədim mənəvi sərvətidir. Filmdə Azərbaycan aşıqlarının yaradıcılığından, onun keçmişindən və bu günündən söhbət açılır. Kinolentdə təkcə aşıqlar haqqında deyil, sazın yaranma tarixindən, hazırlanma texnologiyasından da danışılır. Bu film kino işçilərinin Azərbaycan aşıqlarının IV qurultayına töhfəsidir.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenari müəllifi: Anar  

Rejissor: Xamis Muradov  

Operator: Köçəri Məmmədov

İstinadlar
----------

1. ↑  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu — 2 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh. 234

Mənbə
-----

Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 377.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

1983-cü ilin Azərbaycan filmləri  

1980-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Fond bazarının dinamik qrafiki. Şaquli - sifarişlərin həcminin cəmi (solda alıcılar, sağda satıcılar); üfüqi - valyuta bazarı nümunəsindən istifadə edərək qiymət; ortada spred - satıcıların və alıcıların təklif qiymətləri arasındakı boşluqdur
**«Birja stəkanı»** (*ing.* DOM, Depth of Market) — qiymətli kağızların alqı-satqısı, törəmə alətlər, əmtəə və ya fond bazarı üzrə müqavilələr üzrə limit sifarişlər cədvəlidir (İngiliscə sifariş kitabı).

Hər bir ərizədə qiymət (kotirovka) və səhmlərin sayı var. Birja bu məlumatları brokerlərə (ticarət nümayəndələrinə) göndərir, onlar onu treyderlərə (ticarət iştirakçılarına) ötürürlər.

Sifariş kitabçası bazar qiymətindən yuxarı və aşağı hər bir qiymətə müqavilələr və ya səhmlərin alqı-satqısı üçün gözlənilən sifarişlərin ümumi sayını göstərir.

Ticarət terminalının sifariş kitabçası müəyyən vaxtda bazarda tələb və təklifi qiymətləndirməyə imkan verir. Texniki analizdə, şüşə bir təhlükəsizliyin hərəkət etdiyi "ən az müqavimət xəttini" tanımaq üçün istifadə olunur. Hesab edilir ki, sifarişlər sürətlə yoxa çıxmağa başlasa, o zaman qiymət tezliklə eyni istiqamətdə hərəkət edə bilər.

Müasir sifariş kitabları bərabər məsafəli sifarişlərin likvidliyinin balanssızlığını təhlil etməyə imkan verir — beləliklə, sifariş kitabının "həcm təhlili" tələb və təklif balanssızlığını, ən likvid qiymət səviyyələrini dəqiq qiymətləndirməyə imkan verir.

Xüsusiyyətləri
--------------

* Sifariş kitabında yalnız qiyməti elan edilmiş sifarişlər göstərilir.
* Bütün təkliflər tamamilə anonimdir, açıq hərracdır.
* Mövqelərin bağlanması üçün dayandırma əmrləri, açılış sifarişləri, borc vəsaitləri ilə alışlar və qısa satışlar arasında fərq qoymur.
* Bəzi birjalarda (NYSE daxil olmaqla) hər sifarişin arxasında bir neçə alıcı və ya satıcı var: qiymətli kağızların qiyməti və sayı göstərilir, lakin iştirakçıların sayı deyil.

Ədəbiyyat
---------

* *Марк Фридфертиг, Джордж Уэст.* Электронная внутридневная торговля ценными бумагами. М.: «Олимп-Бизнес». 2001 [The Electronic Day Trader]. 272. ISBN 5-901028-27-9, 0-07-015808-8.

* *Р. Тьюлз, Э. Брэдли, Т. Тьюлз.* Фондовый рынок. М.: ИНФРА-М. 2000 [The Stock Market]. 647. ISBN 5-86225-530-3, 0-471-54019-6.
**Əbu Müslim əl-Xorasani** (*ərəb.* أبو مسلم الخراساني‎;kürd Ebu Mûslim Xorasanî ən tezi 718 və ən geci 719, İsfahan, Əməvilər xilafəti və ya Mərv, Xorasan, Əməvilər xilafəti – fevral 755) — Əməvilərə qarşı əvvəl Xorasanda, sonra isə İraqda və Xilafətin başqa vilayətlərində qalxmış hərəkatın başçısı idi.milliyətcə Pers kökənli idi.

Həyatı
------

Onun rəhbəri olduğu qüvvələr Əməviləri yıxıb hakimiyyətə Abbasiləri gətirdilər. Sonra Abbasilər Əbu Müslimin xalq kütlələri arasında artan nüfuzundan qorxaraq, onu hakimiyyətin devrilməsində təqsirləndirib, 755-ci il fevralın 15-də xəlifə əl-Mənsurun əmri ilə edam etdilər. Əbu Müslimin qətli Xilafətin bütün ərazisində, o cümlədən Azərbaycanda da Abbasilərə qarşı üsyanlara səbəb oldu.

Əbu Müslim və Dağıstan
----------------------

Əbu Müslim xarici təriqətinə mənsub olanların ən məşhurlarından idi. Dağıstan xalqlarının bəzilərinin islamlaşması onun adı ilə bağlıdır. Hətta Dağıstanda "Əbu Müslim tarixi"nin bir neçə nüsxələri var.

Maraqlı faktlar
---------------

* İlk dəfə qara rəngli paltarı dəbə salan Əbu Muslim əl-Xorasani olmuşdur.
* Babəkin babası olmuşdur

İstinadlar
----------

1. ↑  A.R.Şixsaidov. X-XV əsrlərdə Cənubi Dağıstanda islamın yayılması. SSRİ EA Dağıstan filialının Tarix, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun Elmi əsərləri, VI cild, Mahaçqala, 1958, səh. 137.

Mənbə
-----

* Абу Муслим Britaniya ensiklopediyasında
* Абу Муслим Böyük Sovet Ensklopediyasında

Həmçinin bax
------------

* Əbu Müslim məscidləri
**Hess qanunu** — 1836-cı ildə Hess tərəfindən təcrübi nəticələrə əsasən termokimyanın əsas qanunu kəşf edilmişdir. Hess qanunu həmçinin reaksiya istilikləri cəminin sabitliyi qanunu da adlanır və aşağıdakı kimi istifadə olunur:

— reaksiyanın istilik effekti prosesin yolundan (aralıq mərhələlərdən) asılı olmayıb, yalnız sistemin başlanğıc maddələr və reaksiya məhsullarının skim təbiətindən və halından asılıdır.

Hess qanunu izoxor-izotermik və izobar-izotermik şəraitdə gedən reaksiyalar üçün doğrudur. Bu qanun termodinamikanın birinci qanunundan əvvəl kəşf edilməsinə baxmayaraq onun riyazi nəticəsi olub, termokimyanın nəzəri əsasını təşkil edir.

{\displaystyle {\ce {CH4 (q) -> C (q) + 4H (q)}}} ; △H= 1664 kC/mol

Bu qanundan müxtəlif termokimyəvi hesablamalardan istifadə olunur. Hess qanunu proseslərin istilik effektlərini təcrübi nəticələr olmadıqda və hətda onların ölçülməsi mümkün olmayan şəraitlərdə hesablamağa imkan verir. bu nəyinki kimyəvi proseslər, həm də həllolma, buxarlanma, sublimasiya, kristallaşma və s. proseslərədə aiddir. Bu qanunun tətbiqi istilik effektinə qoyulan tələblərin dəqiq ödənilməsini tələb edir.

Termokimyəvi hesablamalar termokimyəvi tənliklərin köməyi ilə aparılır. Başlanğıc maddələr və reaksiya məhsullarının aqreqat halları və reaksiyanın istilik effektinin göstərildiyi tənlik kimyəvi reaksiyanın termokimyəvi tənliyi deyilir. Reaksiya tənliyində maddələrin qaz, maye və bərk (kristal) halı uyğun olaraq (q), (m), (b) və ya (kr) simvolları ilə göstərilir. Kimyəvi reaksiyada iştirak edən maddələrin aqreqat halları reaksiyanın aparıldığı şəraitdə tam aydın olduqda onda, adətən, termokimyəvi tənliklərdə aqreqat hallarını göstərən simvollar yazılmır. Termokimyəvi tənliklərdə istilik effekti reaksiyada iştirak edən maddələrdən birinin bir molunaaid edildiyindən bəzi maddələrin stexiometrik əmsalları kəsr ədədlə ifadə olunur.

Termokimyəvi tənliklərdə istilik effektlərinin və uyğun olaraq işarələr sisteminin iki yazılış qaydası mövcuddur. Əgər kimyəvi reaksiyanın stexiometrik tənliyinin sağ tərəfinə reaksiyanın istilik effekti əlavə olunursa, onda buna kimyəvi reaksiyaların istilik effektinin yazılışının termokimyəvi sistemi deyilir. Bu halda sistemdən ayrılan istilik müsbət, sistemin ətraf mühitdən udduğu istilik isə mənfi işarə ilə yazılır:

{\displaystyle {\ce {C6H6 (m) + 7,5 O2 (q) -> 6 CO2 (q) + 3H2O (m) + 3267,62 kC/mol}}}

Lakin kimyəvi reaksiyaların istilik effektlərinin yazılışının termodinamik sistemindən daha geniş istifadə olunur. Termodinamik sistemdə reaksiyanın stexiometrik tənliyi yazılır və sağ tərəfdə reaksiya məhsulları və başlanğıc maddələrin daxili enerjiləri (və ya entalpiyaları) fərqi göstərilir:

{\displaystyle {\ce {C6H6(m) + 7,5O2(m)-> 6 CO2 (q) + 3H2O (m)}}} −3267,62 kC/mol

Hər iki tənlik termokimyəvi tənlik adlanır. Kimyəvi reaksiyaların istilik effektlərini xarakterizə etmək üçün çox vaxt △H-dan, bəzən isə △U-dan istifadə olunur.

Mənbə
-----

* E. İ. Əhmədov, S. E. Məmmədov, N. A. Rzayeva. "Fiziki kimya". Bakı-2009