recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Fizikalizm** — Fəlsəfədə, fizikalizm və ya fizikaliyə çevirmək, var olan hər şeyin maddi olduğunu, fiziksel olanın üzərində bir şey olmadığını və yaxud hər şeyin fiziki olanlardan meydana gəldiyini müdafiə edən metafizik tezisdir.

Fizikalizmin tərəfdarları hər hansı bir elmin istənilən müddəasının həqiqiliyini fizika dilinə çevirmək imkanından asılı vəziyyətdə götürürlər. Üzərində belə əməliyyat aparıla bilməyən təkliflər elmi mənası olmayan təkliflər kimi qiymətləndirilir.

Fizikalizm: İnsanın mahiyyətinə ifrat materialist yanaşma olub, şüurun müstəqil substansiya olduğunu inkar edir. Şüur materiyanın törəməsidir və yalnız fizika və digər təbiət elmlərinin köməyi ilə izah edilə bilər.

İdrak probleminə fizikalist yanaşma çoxsaylı təbii-elmi biliklərə əsaslanır, onlardan bəziləri aşağıdakılardır:

* İnsanın baş beyni gerçəkdən təbiətin mürəkkəb "mexanizmi", materiyanın ali təşkil səviyyəsidir;
* Konkret insan şüuru beynsiz mövcud ola bilməz, insan beyni isə bioloji orqanizmdir;
* Bəşəriyyət süni intellekt yaratmaq imkanı qazanır, onun da daşıyıcısı maşın (kompüter) – maddi obyektdir;
* İnsan orqnizminə medikamentoz təsirlər insan şüurunda əks edir (məsələn, psixotrop maddələrin qəbulu);

Fizikalizm geniş yayılmışdır və onun bir neçə istiqaməti (nepozitivizm çərçivəsində) mövcuddur:

* "Eyniyyət nəzəriyyəsi" (D.Armstronq, C.Smart) – ruhi prosesləri digər cismani proseslərlə eyniləşdirir – qan dövranı, tənəffüs, beyin prosesləri;
* "Eliminasiya" nəzəriyyəsi (F.Feyerbend) – "ruh", "mənəvi" anlayışlarının köhnəlmiş və qeyri-elmi olduğunu isbat etməyə çalışır;

Həmçinin bax
------------

* Dualizm
* Dini plüralizm

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------
**Ziyafət Əsgərov** (24 oktyabr 1963, Aşağı Uzunoba, Naxçıvan rayonu) —Milli Məclisin deputatı, hüquq elmləri namizədi, professordur.

Həyatı
------

Ziyafət Əsgərov 1963-cü il oktyabrın 24-də Naxçıvan Muxtar Respublikası Babək rayonunun Aşağı Uzunoba kəndində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Hüquq elmləri namizədi, professordur.

1995-ci ildə Azərbaycan Respublikasının ilk milli Konstitusiyasını işləyib hazırlayan Komissiyanın işçi qrupunun üzvü olmuşdur.

Azərbaycan Respublikasının Dövlət Qulluğunu İdarəetmə Şurası yanında Korrupsiyaya qarşı mübarizə üzrə komissiyanın üzvüdür.

1990-cı ildən Bakı Dövlət Universitetində konstitusiya hüququ kafedrasının müəllimi, baş müəllimi, dosenti, kafedra müdirinin müavini, hüquq fakültəsi dekanının müavini vəzifələrində çalışmışdır. Hazırda konstitusiya hüququ kafedrasının professorudur.

Yeni Azərbaycan Partiyası Siyasi Şurasının üzvüdür.

Birinci və ikinci çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı olmuş, 2000-ci il noyabrın 24-dən parlament Sədrinin müavini, Təhlükəsizlik və müdafiə məsələləri daimi komissiyasının sədri vəzifəsində çalışmışdır.

2005-ci il noyabrın 6-da 76 saylı Lənkəran-Astara seçki dairəsindən üçüncü çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı seçilmişdir. Milli Məclisin Təhlükəsizlik və müdafiə məsələləri daimi komissiyasının sədridir.

NATO-nun Parlament Assambleyasında Azərbaycan nümayəndə heyətinin rəhbəridir.

Evlidir, 2 övladı var.

Mükafatları
-----------

* 23.10.2013 — Azərbaycan "Şöhrət" ordeni.
* 23.10.2023 — Azərbaycan "Şərəf" ordeni.

İstinadlar
----------

1. ↑  Z. A. Əsgərovun "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı Arxivləşdirilib 2018-02-12 at the Wayback Machine  (az.)
2. ↑  Z. A. Əsgərovun "Şərəf" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı Arxivləşdirilib 2018-02-12[Date mismatch] at the Wayback Machine  (az.)

Xarici keçidlər
---------------

* I çağiriş
**İbrahim bəy Mirzə Əhməd bəy oğlu Davatdarov** (14 sentyabr 1851, Ərəblər, Şuşa qəzası – 3 iyun 1902, Qars, Qafqaz diyarı) — çar ordusunun polkovniki

Həyatı
------

İbrahim bəy Davatdarov 14 sentyabr 1851-ci ildə Şuşa qəzasının Ərəblər kəndində anadan olmuşdur. İlkin evdə təhsil almış, Tiflis Piyada Yunker kursunu bitirmişdir. 1868-ci ildə unter-zabit kimi 16-cı Minqreli Qrenadyor alayında xidmətə başlamışdır. 15 sentyabr 1869-cu ildə Tiflis Piyada Yunker məktəbinə ezam olunmuş, məktəbi 1871-ci ildə müvəffəqiyyətlə bitirdikdən sonra 157-ci Dərbənd alayına dəyişilmişdir. Çar hərbi baxışda Davatdarovu bəyənmiş, ona şəxsən özü praporşik rütbəsi vermişdir. O, bu rütbədən polkovnik rütbəsinədək yüksələ bilmişdi.

İbrahim bəy Davatdarov 1902-ci ildə vəfat edib.

Ailəsi
------

İbrahim bəy Həmidə xanım Əhmədbəy qızı Cavanşirlə ailə qurmuşdu. Müzəffər bəy adlı oğlu, Mina xanım adlı qızı vardı.

Mükafatları
-----------

İbrahim bəy Davatdarov 1877–1878-ci il Rus-Osmanlı savaşında göstərdiyi şücaətə görə 4-cü dərəcəli "Müqəddəs Stanislav" ordeni, 2-ci dərəcəli "Müqəddəs Stanislav" ordeni, 2-ci dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni ilə təltif olunmuşdu.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Davatdarovlar, "Soy" jurnalı, 2011, № 9, səh.3–5.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qarabağlı Hərbçilər" (PDF). www.millikimlik.az – Qasım Hacıyev, Ənvər Çingizoğlu, Bakı-Təknur-2011, səh 182 ( (az.)). 2011. 2021-08-01 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
**Sarığilə daş sarmaşığı**

Təbii yayılması
---------------

Avropada,Asiyada,Şimali Amerikada bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Çox hündürə dırmaşmaq qabiliyyətinə malik olan kol bitkisidir.Zoğları sarımtıl rəngli çılpaq bığcıqlı ulduzvari tükcüklərlə əhatə olunmuşdur.Köhnə budaqlarının rəngi bozumtul-sarı rəngdə olub,qırışlıdır.Yarpaqlarının rəngi sarımtıl-yaşıl,uzunluğu 10-12 sm,eni 9-11 sm olub,meyvə verməyən zoğlar üzərində yerləşir.Çiçək qrupu 3-15 ədəd iri çətirdən ibarətdir.Çətirlərinin diametri 3-4 sm,sıx sarımtıl ulduzvari tükcüklərlə örtülmüşdür.Çətirlərdə olan tükcüklərin sayı 5-6 ədəd olur.

Ekologiyası
-----------

Rütubətsevən,kölgəyədavamlı bitkidir.Münbit torpaqlarda yaxşı bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Kiçik Qafqazda rast gəlinir.Abşeronda mədəni şəraitdə yetişdirilir.

İstifadəsi
----------

Yaşıllaşdırmada canlı çəpərlərin salınmasında istifadə olunur.

İstinadlar
----------

Tofiq Məmmədov (botanik), "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine
**Devrim** (*türk.* Devrim "inqilab" və ya "çevriliş") — Türkiyə Respublikasının 4-cü prezidenti olmuş Camal Gürsəlin əmri ilə 1961-ci il Respublika günü münasibətilə hazırlanmış 4 nümunəlik avtomobil. Yüngül avtomobillər sinfinə daxil bir avtomiobil olmuşdur. Uzunluğu 4.5 , eni 1.8 m, hündürlüyü 1550 mm olan bir avtomobil. Avtomobilin ümumi çəkisi 1250 kq olmuşdur. Bu avtomobillər 4 ay yarıma hazırlanmış və istifadəyə verilmişdir. Gələcəkdə seriya buraxılışları planlaşdırılırdı. Layihə əsasında yalnız avtomobilin ümumi raması və xarici quruluşu işlənə bilir. Mühərrik və idarəetmə qurğusu isə xaricdən alınır. Cəmi dörd nümunə hazırlanır. Onlardan üçün qəhvəyi biri isə qara rəngdə olur. Bunlardan yalnız biri günümüzə qədər gəlib çıxa bilmişdir. Bu avtomobil hazırda ilk dəfə yığıldığı Əskişehirdə saxlanılır.

Maraqlı fakt
------------

Türkiyə Böyük Millət Məclisi önündə Devrim avtomobilinə minən Camal Gürsəl 100 metr getdikdən sonra mühərrik dayanır. Prezident "Nə olur?" sualına cavab olaraq mühəndis Rüfat Sərdaroğlu "Paşam, benzin bitdi" cavabını verdi. Əvəzində isə Gürsəl avtomobildən düşərkən "Qərb ağlınla ilə bir avtomobil hazırladın, amma şərq ağlınla benzin tökməyi unutdun" kəlməsini işlətmişdir. Ertəsi gün bütün qəzetlər "100 metr gedib xarab oldu" başlıqlı məqalələr dərc edirlər. "Devrim" avtomobili layihəsi bununla da səbəbi açıqlamadan təcrübədən çıxarıldı. Kütləvi istehsalın uğursuzluğuna dair məşhur sui-qəsd nəzəriyyəsi göstərir ki, 1960-cı illərin əvvəllərində Türkiyədəki xarici avtomobillərin əksəriyyətini satan Amerika avtomobil şirkətləri bu layihəni əngəlləmişlər.

Beş ildən sonra 1966-cı ildə Anadol Otosan tərəfindən istehsal edilən Türkiyənin ilk kütləvi istehsal sərnişin avtomobili oldu. Bu şirkət ABŞ-nin Ford Motor Company və Türkiyə Koç Holding arasında birgə müəssisə idi.

Mənbə
-----

* Devrim haqqında məqalə  (türk.)
* Devrim  (türk.)
**Punktuasiya** — dilçiliyin durğu işarələrindən bəhs edən bölməsi. Ümumiləşmiş şəkildə punktuasiya (latınca punktum sözündən olub, nöqtə deməkdir) adlanır. Punktuasiya durğu işarələrindən istifadə qaydalarının cəmi olub, orfoqrafiya və kalliqrafiya ilə birlikdə yazı qaydalarının nizama salınmasında xüsusi qiymətə malikdir.

Punktuasiyanın əsaslarının izahında üç meyl, üç istiqamət vardır: bəziləri mənaya, bəziləri sintaktik quruluşa, bəziləri intonasiyaya əsaslanır.

Birinci halda durğu işarələrinin işlədilməsi mətnin mənalı hissələrə bölünməsi ilə bağlı izah edilir; ikinci halda cümlənin sintaktik quruluşu, üçüncü halda nitqin ritmik-melodik axını, vurğu, fasilə və s. əsas götürülür. 

Durğu işarələrinin işlədilməsi qeyd edilən meyllərin hər üçü ilə - məna, sintaktik quruluş və intonasiya ilə əlaqədardır. Lakin aydındır ki, cümlənin qu@ббб ть ruluşu da, intonasiyası da müəyyən məqsədlə, mənanın ifadəsi ilə bağlıdır. Ona görə də durğu işarələrinin işlənməsində məna məsələsi həlledici amil sayılır. 

Əksərən üç cəhət birgə fəaliyyət göstərsə də, bəzən bunlardan biri digərinə nisbətən üstün mövqeyi ilə diqqəti cəlb edir. Bir sıra hallarda durğu işarələrinin işlədilməsinin intonasiya ilə heç bir əlaqəsi olmur; məsələn, vasitəsiz nitqin dırnaqda verilməsi, sitatlarda ixtisarların üç nöqtə ilə göstərilməsi, müxtəlif emosiyaları çatdırmaq üçün mötərizə içərisində sual işarəsi, nida işarəsi qoyulması və s.-in intonasiya ilə əlaqəsi yoxdur və ya çox zəifdir. "Mən bilirəm, sən nə demək istəyirsən" tipli cümlələrdə "bilirəm" sözündən sonra pauza olmadığı halda, mənanı və sintaktik quruluşu nəzərə alaraq vergül qoyulur.

Sintaktik quruluş özü də mənadan asılı olur. Sintaktik quruluş yazıçının fikri mənalandırma bacarığına əsasən formalaşır, cümlənin üzvlənməsi, yəni onun sərhədlərinin müəyyənləşməsi müəllifin fikirləri necə əlaqələndirmək istəyi ilə bağlı olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qəzənfər Kazımov, Durğu işarələri". 2013-03-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-04-19.
**Verden müqaviləsi** — Böyük Karlın ölümündən sonra onun varisləri arasında aramsız müharibələr baş verdi. Sonradan, 843-cü ildə Böyük Karlın üç nəvəsi - Daz Karl, almaniyalı Lüdviq və Lotar Verdendə Frank imperiyasının üç yerə bölünməsi haqqında müqavilə bağladılar. Bu müqaviləyə əsasən, imperiyanın Şelda, Maas və Reyn çayından qərbdəki ərazisi Qərbi Frank Krallığı adı altında Daz Karla verildi. Şərqi Frank Krallığına imperiyanın Alp dağlarından şimaldakı və Reyn çayında şərqdəki torpaqlar daxil edildi. Bu torpaqlar almaniyalı Lüdoviqə çatdı. Lotar isə imperator ləqəbini saxlamaqla Reynboyu torpaqlara - Qərbi və Şərqi Frank krallıqları arasındakı əraziyə, həmçinin İtaliyaya yiyələndi. Bu bölüşdürmə nəticəsində sonralar imperiya ərazisində üç böyük krallıq - Fransa, İtaliya və Almaniya dövlətləri meydana gəldi. Lakin bu dövlətlər vahid deyildilər. Onların hər biri feodal mülklərinə, iri feodal mülkləri isə saysız-hesabsız xırda feodallıqlara parçalandı. Beləliklə, Qərbi Avropada IX-XI əsrləri əhatə edən feodal dağınıqlığı dövrü başlandı.
**Rəhilə İbadova** — Azərbaycanlı aktrisa;

Həyatı
------

1951-ci il sentyabrın 20-də Bakı şəhərində anadan olub. 1986-cı ildə Mirzağa Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunu bitirib. 1969-cu ildən 2006-cı ildə həbs olunanadək (37 ildən artıq) Abdulla Şaiq adına Dövlət Kukla Teatrında səhnə ustası və aktrisa işləyib. "Tıq-tıq xanım", "Cırtdan" və bir çox nağılın qəhrəmanlarını (ümumilikdə 27 tamaşa) oynayıb. Lider TV-də dublyaj olunan cizgi filmlərinin səsləndirilməsində iştirak edib, "Adam ol" filmində çəkilib. Həbsdən azad edildikdən sonra işinə qaytarılan aktrisa 2020-ci ildə həm 70 yaşı tamam olduğu üçün, həm də səhhətinə görə işdən azad edilməsini xahiş edib.

### Şəxsi həyatı

16 yaşında ailə qurub, beş uşaq anasıdır. 1999-cu ildə həyat yoldaşı vəfat edib. Əməkdar artist Firuzə İbadovanın bacısıdır.

### Həbsi

2006-cı ildə Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 178.3.2 (dələduzluq, külli miqdarda ziyan vurmaqla törədildikdə) maddəsilə təqsirləndirilərək 9 il azadlıqdan məhrum edilib. Sonradan Bakı Apelyasiya Məhkəməsi işi 8 ilə endirib. Cəza çəkdiyi dövrdə həbsxanadakı dram dərnəyinin rəhbəri olmuşdur. 2013-cü il dekabrın 11-də azadlığa buraxılıb.

Filmoqrafiya
------------

1. Məhəbbətin hökmü (film, 1998)

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Cinayətkar dəstəyə qoşuldu, 9 il həbs cəzası aldı, öz bacısını uşaq oğurluğunda günahlandırdı – Azərbaycanlı aktrisanın film kimi həyatı". 2022-11-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-10-08.
2. ↑  ""Qırmızıpapaq" səhnədə". Azərtac. 2016-10-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-10-08.
3. ↑  ""Səməd Səmədov isə "tıxsız" bir insandır" – Firuzə İbadova". Pravda.az. İstifadə tarixi: 2023-10-08.
4. ↑  "Firuzə İbadovanın bacısı azadlığa buraxıldı". sia.az. İstifadə tarixi: 2023-10-08.
5. ↑  Azərbaycanlı müğənninin həbsdə olan bacısı azadlığa çıxdı. Arxivləşdirilib 2013-12-14 at the Wayback Machine milli.az, 11. dekabr 2013  (az.)

Xarici keçidlər
---------------
**Nikolay Nəsib oğlu Nəsibov** (*rus.* ́Николай Насибович Насибов; doğum adı: **Qaraca**; 15 dekabr 1929, Marneuli rayonu, Gürcüstan SSR, SSRİ — 31 dekabr 1996, Moskva, Rusiya) — sovet jokeyi və məşqçisi. Atçılıq idmanı tarixinin ən yaxşı jokeylərindən biri. Mərkəzi Moskva ippodromunun baş məşqçisi. SSRİ çempionu və rekordçusu. Həm idmançı, həm də məşqçi kimi Avropa mükafatının üçqat qalibi.

Həyatı
------

Nikolay Nəsibov 15 dekabr 1929-cu ildə Marneuli rayonunda azərbaycanlı zəngin mülkədar ailəsində anadan olub. Dörd yaşında olarkən atası bolşeviklər tərəfindən qətlə yetirilir, bir il sonra isə anası vəfat edir.

1942-ci ildən atlarla məşğul olmağa başlayıb. 1944-cü ildən "Vos­xod" at zavodunun jo­keyi kimi çıxış etməyə başlamışdır. 1951-ci ildə ilk dəfə derbi qaçışında ümumittifaq mükafatının qalibi olub. 1950-ci illərin əvvəllərində, Hərbi Hava Qüvvələri komandasının heyətində çıxış edərkən, İosif Stalinin sərəncamı ilə leytenant rütbəsinə layiq görülmüşdür.

1965, 1966 və 1967-ci illərdə "Anilin" ləqəbli atı ilə Avropa mükafatının qalibi olub. Nəsibov Oslo Kuboku, Stokholm Kuboku və "Böyük Vaşinqton mükafatı" da daxil olmaqla bir çox beynəlxalq turnirlərin qalibidir.

1967-ci ildən məşqçilik fəaliyyətinə başlamışdır. Onun yetirmələri müxtəlif beynəlxalq turnirlərdə mükafatçılar sırasında yer alıblar.

Nikolay Nəsibov 31 dekabr 1996-cı ildə Moskva şəhərində vəfat edib.

Şəxsi həyatı
------------

Nikolay Nəsibovun oğlu Mixail Nəsibov (1953—2021) futbol üzrə Rusiya yığmasının və "MOİK Moskva" klubunun masajçısı olub.

Xatirəsi
--------

2001-ci ildən etibarən Mərkəzi Moskva ippodromunda Nikolay Nəsibovun xatirəsinə həsr olunmuş ənənəvi "Nikolay Nəsibov Kuboku" keçirilir.

Mükafatları
-----------

### Dövlət mükafatları

* "Oktyabr inqilabı" ordeni
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni
* "Xalqlar Dostluğu" ordeni
* SSRİ XTNS-in qızıl medalı (10 dəfə)

### Fəxri idman adları

* SSRİ idman ustası

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  "Памяти лучшего жокея СССР" (rus). Svet-mayakov.ru. 2021-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-22.
2. 1 2 3 4 5 6  "Насибов" (rus). Bigenc.ru. 2022-06-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-22.
3. ↑  "Дмитрий Михайлович Урнов - «Железный посыл»" (rus). Knigogid.ru. 2021-06-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-22.
4. 1 2  "Preis von Europa" (alman). Galopp-sieger.de. 2021-07-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-22.
5. ↑  "К 90-летию со дня рождения Н.Н. Насибова" (rus). Hippodrom.ru. 2021-06-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-22.
6. ↑  "Умер массажист сборной России и ЦСКА Михаил Насибов" (rus). Sport-express.ru. 2022-09-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-22.

Xarici keçidlər
---------------

* Kdvorik.ru saytında profili Arxivləşdirilib 2021-06-24 at the Wayback Machine  (rus.)
* Николай Насибов  (rus.)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus |
***9 nömrəli oyunçu*** filmi rejissor Elnur Canıyev tərəfindən 2007-ci ildə çəkilmişdir. Film Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir. Film Azərbaycanın əfsanəvi futbolçusu, 9 nömrə altında çıxış edən Anatoli Banişevski haqqındadır.

Məzmun
------

Film Azərbaycanın əfsanəvi futbolçusu, 9 nömrə altında çıxış edən Anatoli Banişevski haqqında bəhs edir.

Anatoli Banişevski 1946-cı il fevralın 23-də Bakıda kökü Polşaya gedib-çıxan ukraynalı ailəsində anadan olub. O, peşəkar karyerası ərzində — 1963-cü ildən 1978-ci ilədək yalnız "Neftçi" klubunda çıxış edib. "Neftçi"nin 1966-cı ildə futbol üzrə SSRİ ççempionatının bürünc medalını qazanmasında onun böyük əməyi olub. 1966-cı ildə "Neftyanik" bürünc medal qazanandan sonra Heydər Əliyev ona ev vermişdi. Ümumiyyətlə, Anatoli Banişevski SSRİ çempionatının güclülər dəstəsində 212 matçda (81 qol), birinci liqada isə 76 qarşılaşmada (40 qol) forma geyinib.

Filmdə futbolçunun keçmiş həyat yoldaşı, tanışları və dostları onun haqqında öz xatirələrini bölüşürlər.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Müəllif: Fikrət Adıgözəlli  

Rejissor: Elnur Canıyev  

Operator: Səfər Səfərov, Ramiz Rzayev

İstinadlar
----------

1. ↑  "Anatoli Banişevski — 70". news.atv.az. news.atv.az. 3 oktyabr 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 oktyabr 2016.
2. 1 2  "Azərbaycanın futbol əfsanəsi — Banişevski". muallim.edu.az. muallim.edu.az. 2021-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 oktyabr 2016.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

2007-ci ilin Azərbaycan filmləri  

2000-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
**"Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları"** — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları haqqında kitab.

Məlumat
-------

Azərbaycan Respublikası Milli Qəhrəmanları Tanıtma İctimai Birliyinin dəstəyi ilə işıq üzü görən kitabda ölkəmizin ərazi bütövlüyü uğrunda mərdlik və şücaət göstərmiş, "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" kimi şərəfli ada layiq görülmüş 211 qəhrəmanımızın həyatından, keçdiyi döyüş yolundan bəhs olunur. 

"Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" kitabı qəhrəman vətən oğullarının yetişməkdə olan gənc nəsil tərəfindən tanınmasında, onların milli ruhda əsl vətənpərvər kimi tərbiyə olunmasında böyük əhəmiyyətə malikdir. Bu səbəbdən, böyük zəhmət bahasına başa gələn bu kitabı vərəqləməyin özü oxucuda qürur hissi doğurur. 

"Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" kitabının 2005-ci ildə işıq üzü görən ilk nəşrində 1988-ci ildən bəri torpaqlarımızın müdafiəsi uğrunda döyüşlərə atılan xalqımızın 209 qəhrəman övladı barədə məlumatlar dərc edilib. 288 səhifədən ibarət budəfəki nəşrdə isə vətən uğrunda gözünü qırpmadan canından keçərək şəhidlik zirvəsinə ucalan, dövlət tərəfindən milli qəhrəman adına layiq görülən Elton İsgəndərovla Mübariz İbrahimovun adları da milli qəhrəmanlarımızın siyahısına salınıb. 

Azərbaycan Əsgərinin ordumuzun qüdrətinin günü-gündən artdığını duyaraq vətənimizin keşiyində vüqarla dayanması üçün "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" kitabının təkrar nəşri onların mənəvi-psixoloji durumuna müsbət təsir göstərəcək qədər böyük əhəmiyyətə malikdir. Gənclərimizə örnək olması üçün Azərbaycanın Milli Qəhrəmanlarının həyatı, döyüş yolu daima öyrənilməli və təbliğ olunmalıdır. Bu baxımdan, kitabda hər qəhrəman barədə müəllif tərəfindən yüksək bədii ustalıqla qələmə alınmış qısa oçerklər diqqəti xüsusi cəlb edir. 

Özü də Qarabağ uğrunda gedən döyüşlərin iştirakçısı olan Vüqar Əsgərov Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür. Hazırda AMEA-nın Respublika Xatirə Kitabı Redaksiyasında çalışır.

Kitaba rəylər
-------------

* Cəbi Bəhramov, "Bütöv və əbədi Azərbaycan uğrunda", "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" kitabı, Bakı, "Dərələyəz-M", 2010. Səh.3-4.
* Eldar Səmədov, "Vətən ucalığı hünərdən keçir", "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" kitabı, Bakı, "Dərələyəz-M", 2010. Səh.5-7.
* Nahid Hacızadə, "Azərbaycan adı ilə...", "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" kitabı, Bakı, "Dərələyəz-M", 2010. Səh.8-11.

Həmçinin bax
------------

* Vüqar Əsgərov
* Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları
* Respublika Xatirə Kitabı (redaksiya)
* Azərbaycan Respublikası Xatirə Kitabı

Xarici keçidlər
---------------

* "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" kitabı çapdan çıxıb.[*ölü keçid*]
* Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları: Biblioqrafiya /Tərtib edəni: H.M.Həmidova.- B. 2008.- 238 s.
**Hava seksi** (エアセックス, *Ea sekkusu*?) – Yaponiyada ixtira edilmiş performans sənəti. Paltar geyinmiş kişi və ya qadın iştirakçılar xəyali, yəni olmayan partnerlə sekslə məşğul olmağa çalışırlar. Hava seksi məşğuliyyəti 2006-cı ildə sevgilisi olmayan bir qrup yapon oğlan tərəfindən ixtira edilmişdir.

Tarixi
------

Məşğuliyyət 2006-cı ildə Yaponiyanın *"Weekly Playboy"* jurnalı, daha sonra ingilisdilli *"Mainichi Daily News"* veb-saytı tərəfindən işıqlandırılmışdır. 2007-ci ilin yanvarında isə YouTube-a "Hava seksi üzrə dünya çempionatı" videosu yüklənmişdir. BBC Three kanalında yayımlanan "Yapanorama" sənədli serialı 2007-ci ilin martındakı bir epizodunu hava seksinə həsr etmişdir.

Müsabiqələr
-----------

Hava seksi məşğuliyyətinin ABŞ-da populyarlıq qazanmasından sonra ABŞ-də hava seksi üzrə müsabiqələr keçirilməyə başlanmışdır. 2008-ci ildə keçirilmiş hava seksi müsabiqəsinin qalibi Sed Lerry adlı şəxs olmuşdur. 2009-cu ildə ABŞ-ın Texas ştatının Ostin şəhərində "Alamo Drafthouse" tərəfindən Hava Seksi üzrə Dünya Çempionatlarına start verilmişdir.

Hava seksi məşğuliyyəti ilə məşğul olarkən müxtəlif qaydalar tətbiq oluna bilər. Çılpaqlığa icazə yoxdur, orqazm saxta olmalıdır. Performans partnersiz və ya bir cisimlə yerinə yetirilir. Qaliblər münsiflər heyəti tərəfindən seçilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Japan's air sex world champion licks himself into shape [*daimi ölü keçid*], Mainichi Daily News, 21 September 2006
2. ↑  
Air Sex World Championship [*ölü keçid*], YouTube, uploaded 2 January 2007
3. ↑  
*Japanorama*, 3-cü seriya, 2-ci seriya, BBC3, ilk dəfə 26 mart 2007-ci ildə yayımlanıb.
4. ↑  "Air Sex World Championships @ The Alamo Drafthouse, Austin, TX". Yelp (ingilis). 2023-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-06.
5. 1 2  "Air Sex World Championships in NYC: What you need to know". Time Out New York (ingilis). 2015-07-08. 2023-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-06.

Xarici keçidlər
---------------

* Hava seksi – cinsi əlaqə imitasiyası müsabiqəsi  (rus.)
Məzmun
------

Film bir istirahət mərkəzində baş verən məzəli əhvalatlardan bəhs edir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifləri:** Novruz Cəfərov, İzzət Əzizov
**Quruluşçu rejissor:** İzzət Əzizov
**Quruluşçu operator:** İzzət Əzizov
**Quruluşçu rəssam:** Sevda Məmmədova
**Rejissor:** Elşən Heydərov
**Operator:** İlkin Umudov
**Bəstəkar:** Erkin Məmmədov
**Səs rejissoru:** Tərlan Ələkbərzadə
**Montaj:** Həmid Kazımzadə, Tərlan Ələkbərzadə
**Qrim rəssamları:** Sergey Qədirov, Mələk Əmirova
**İşıq üzrə rəssam:** Adil İslamzadə
**Rejissor assistentləri:** Cəmilə Məmmədova, Qurban Həsənov
**Baletmeyster:** Zakir Ağayev
**Prodüserlər:** Ramiz Sərkərov, Əfqan Yusifov
**Filmin direktorları:** Mahmud Əhmədov, Ramiz İsrafilov (Ramiz İsrailov kimi)
### Rollarda

Atabala Səfərov — Məmmədəli
Gülüstan Əliyeva — Məsməxanım
Elməddin Cəfərov — Qələndər
İqrar Salamov — Şakir
Püstə Zeynalova — Emma
İslam Həsənzadə — Həsənağa
Mehdi Mehdizadə — seküriti
Nataşa Bağırbəyova — Vasilisa
Sergey Qədirov — Vasili Matveyeviç
Aleksey Saprıkin (Aleksey Şaprıqin kimi) — Tahir
Günəş Ağayeva — Güldəstə
Angelina Zubanenko — Anfisa
Hüseyn Məmmədquliyev — Yastı Hüseyn
Ramiz Sərkərov — qonaq (titrlərdə yoxdur)

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
Buxarının quruluşu.   
А — soyuq hava,   
В — isti hava,   
С — tüstü.
**Buxarı** — evlərin daxilində, evi qızdırmaq və xörək hazırlamaq məqsədilə qurulmuş ocaq yeri.

Xüsusiyyətləri
--------------

Buxarı evdə diqqəti cəlb edən əsas elemntlərdən biridir. Yaşayış evlərinin əksəriyyətində buxarı kəllə divarın ortasında yerləşdirilirdi. Bəzən otağın künclərinin birində ocaq oyuğundan və divariçi tüstü borusundan ibarət buxarılara da rast gəlmək olurdu. Atmosfer çöküntülərindən mühafizə edilməsi və tüstünü yaxşı çəkməsi üçün buxarının başı hörülərək dam örtüyündən 80 - 90 sm hündürə qaldırılır, günbəzli, qövüsvari və ya üçbucaq formalı başlıqla tamamlanırdı. Azərbaycanın Şirvan bölgəsində bağdadı tipli evlərdə bu funksiyanı "səbətbaca" yerinə yetirirdi. Lənkəran - Astara bölgəsi kəndlərində bişmiş və çiy (kal) kərpicdən hörülmüş buxarıların içərisinə xüsusi çuqun tava yerləşdirilirdi. İki qulpu olan bu tava istiliyi tənzimləyir, evə tüstünün dolmasının qarşısını alırdı. Belə ki, ocaq yeni yandırılanda qulp vasitəsilə tava fırladılır, tüstü ancaq bacadan çıxardı. Köz düşdükdə isə tava əksinə fırladılır, bu zaman tavanın qövsü bacanın yolunu bağlayır, istiliyi otağa ötürürdü

Formaları
---------

İlisu. **Qarpızı** buxarıAzərbaycanda buxarının bir neçə formalarından istifadə olunmuş. Daha populyar olan **qarpızı** və **asma** (qoyma) Şəki - Zaqatala bölgəsinin kənd yaşayış evlərində geniş istifadə edilirdi. Qarpızı buxarı asma buxarıdan fərqli olaraq bəzəkli düzəlirdi. Asma buxarı divar ın önündə xüsusi ağac dayaqların arasını kərpiclə düzəldilir, kərpic boru ilə təchiz edilirdi. Belə buxarıların bacası damın çardağında gümbəzvarı formada qurulurdu. Asma (qoyma) buxarıda adətən böyük ağac kötüklərini yerləşdirmək olurdu. Qarpızı buxarı evi qızdırmaq üçün, asma buxarı isə həm evi qızdırmaq, həm də xörək hazırlamaq üçün nəzərdə tutulurdu.

Bəzədilməsi
-----------

Buxarıların olduğu daha imkanlı evlərdə o dekorativ işləmələrlə zəngin olurdu. Onlardan bəzilərinin memarlıq tərtibatı müəyyən dərəcədə bəzəkli portalı xatırladır və haşiyələrdən ibarət olurdu. Əksəriyyətində yuxarıdan bir-biri ilə müxtəlif formalı tağlarla əlaqələndirilən divara yapışıq nazik sütunlarla əhatə edilir və ya ocaq yerinin yerləşdiyi batığın hər iki yandan kiçik taxçalarla quraşdırılardı

Həmçinin bax
------------

* Kürsü
* Baştağ
* Ləm abidəsi


Vikianbarda Buxarı ilə əlaqəli mediafayllar var.

Xarici keçidlər
---------------

* *Urfan Məmmədov.* "Buxarı". Memarlıq bloqu (az.). memarliq.com. 2012. İstifadə tarixi: 2014-10-10.

İstinadlar
----------

1. 1 2  **AZƏRBAYCAN ETNOQRAFİYASI**. BAKI 2007. ÜÇ CİLLDƏ. II CİLD. s. 85.[*ölü keçid*]
2. ↑  Biokamin: cihaz xüsusiyyətləri Arxivləşdirilib 2021-07-25 at the Wayback Machine  (rus.)
**Düyünlü eritema** (*ing.* eritema nodosum) – pannikulitin bir növüdür, daha çox 20–45 yaşlı qadınlarda, hiperemiyalı, ağrılı, müxtəlif ölçülü düyüncüklərdir, dərialtı piy toxumasının geniş yayılmış kəskin iltihabıdır. Dəri əvvəl çərhayı və qırmızı, sonra isə qəhvəyi və göyərmiş olur. Ən çox aşağı ərtaflarda (baldırın ön səthində) olur. Bakteriya və göbələk infeksiyaları, vərəm, sarkoidoz, BİX və xərçəng kimi xəstəliklərin ilk əlaməti ola bilər. Əsas xəstəliklə əlaqədar yarandıqda halsızlıq, qızdırma, çəki itirmə, öskürək və sümüklərdə ağrı olur. Sağalma 4–6 həftə ərzində, nadir hallarda xora yarana bilər, miqrasiyə edən formaları illərlə gedə bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  F. Y. Talıbov, N. T. Zamanov, G. R. Ələkbərova, N. R. Abdullayeva. Revmatologiya (Terminlər, anlayışlar). Bakı, "Elm və təhsil", 2022.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) · Britannica (onlayn) · Universalis |
| Normativ yoxlama | BNF: 12447397p · Microsoft: 2777410594 |
**Türkiyə Maoçu Kommunist Partiyası** (*türk.* Maoist Komünist Partisi; **MKP**) Türkiyədə marksist–leninist–maoçu üsyançı təşkilat. Türkiyədi maoçu təşkilatların ən əhəmiyyətlisidir. İbrahim Qaypaqqayanın mirasını qoruyur. Onun iki silahlı qanadı var: Xalq Partizan Qüvvələri (Partizan Halk Güçleri və ya PHG) və Xalq Qurtuluş Ordusu (Halk Kurtuluş Ordusu və ya HKO ). MKP İnqilabçı İnternasionalist Hərəkatının bir hissəsi idi və Balkanlar Kommunist və İşçi Partiyalarının Konfransında iştirak edirdi.

Strukturu
---------

Partiyanın iki silahlı qanadı var: kənd yerlərində Xalq Qurtuluş Ordusu və şəhərlərdə Xalq Partizan Qüvvələri. Maoçu Gənclər Birliyi (*türk.* Maoist Gençlik Birliği) MKP-nin gənclər təşkilatıdır. Maoçu Qadınlar Birliyi (*türk.* Maoist Kadınlar Birliği) MKP-nin qadın təşkilatıdır. Partiyanın "*Devrimci Demokrasi*" və "*Sınıf Teorisi*" adlı iki dövri nəşri var.

Fəaliyyəti
----------

2009-cu ilin mart ayında Kandıra F tipli həbsxanada 2000-ci ildə aclıq aksiyası keçirən həkim Tamer Bilici MKP-HKO tərəfindən "xalq düşməni" elan edilərək "cəzalandırılmışdır", çünki o, məhbusların ölümlərində və daimi əlilliklərində günahkar bilinirdi. 2009-cu ilin sentyabrında MKP-HKO istefada olan polkovnik Aytəkin İçməzin ölümünə görə məsuliyyəti öz üzərinə götürmüşdür. 2015-ci ilin iyununda MKP-PHG keçmiş polkovnik Fəhmi Altınbiləki öldürmüşdür.

Terror təşkilatı kimi təyin edilməsi
------------------------------------

Təşkilat Təhlükəsizlik Baş İdarəsi Terrorla Mübarizə və Əməliyyatlar Şöbəsinin 2007-ci il tarixinə görə Türkiyədə fəaliyyət göstərən 12 terror təşkilatı sırasında yer almışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Declaration on the 3rd Congress of the Maoist Communist Party of Turkey – Northern Kurdistan (MKP)". İstifadə tarixi: 7 March 2015.
2. ↑  "Balkan Conference". 2012-04-14. 2012-04-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-29.
3. ↑  "MAOİST KOMÜNİST PARTİSİ-MKP/HKO". YouTube. 13 February 2007. 2021-12-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 March 2015.
4. ↑  "Leftist Parties of Turkey". broadleft.org. 30 July 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 October 2015.
5. ↑  "MKP: F Tipi katillerinden biri cezalandırıldı". 2014-12-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-08-26.
6. ↑  *Hüseyin TÜCCAR- Erdoğan PAÇİN.* "MKP-HKO emekli albayı öldürdü". Sabah. 2009-09-30. İstifadə tarixi: 26 August 2012.
7. ↑  TÜRKİYE'DE HALEN FAALİYETLERİNE DEVAM EDEN BAŞLICA TERÖR ÖRGÜTLERİ: "Archived copy". 2013-01-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-08-15.

Xarici keçidlər
---------------

* mkp-bim.info — Maoçu Kommunist Partiyasının rəsmi saytı
* Halkin Gunlugu - news portal related to MKP
* First Congress of the Maoist Communist Party of Turkey, Revolutionary Worker #1187
* History of the Communist Movement in Turkey People's March

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | LCCN: n2006062081 · VIAF: 133909103 · WorldCat VIAF: 133909103 |
**Səid Qalib oğlu Quliyev** (19 iyul 1997) — Azərbaycanı təmsil edən taekvondoçu.

Həyatı
------

Səid Quliyev 1997-ci il iyulun 17-də anadan olub.

Karyerası
---------

Səid Quliyev 2014-cü ildə Nancin şəhərində (Çin) baş tutan Yeniyetmələrin II Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Səid Quliyev 1/4 final mərhələsində Kolumbiya nümayəndəsi Xeisson Serrano Hoyos ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Səid Quliyev rəqibinə 8:4 hesabı ilə qalib gəldə və turnirin yarım-final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə onun rəqibi Misir nümayəndəsi Seyf Yissa oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Səid Quliyev rəqibinə 8:1 hesabı ilə qalib gəldi və Nancin Olimpiadasının final görüşünə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi Almaniya nümayəndəsi Həmdə Adnan Kərim oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Səid Quliyev rəqibinə 10:4 hesabı ilə qalib gəldi və Yeniyetmələrin II Yay Olimpiya Oyunlarının qızıl medalına sahib oldu. Səid Quliyev həmdə Azərbaycanın Yeniyetmələrin Olimpiya Oyunları tarixində bu idman növü üzrə turnirin qalibi olan birinci idmançı oldu.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  *Azerisport.com idman portalı.* "Азербайджанский таэквондист стал чемпионом Юношеской Олимпиады". www.azerisport.com ( (rus.)). 01.11.2022. 2014-08-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 01.11.2022.
2. ↑  *Azerisport.com idman portalı.* "Первая победа Азербайджана на Юношеской Олимпиаде". www.azerisport.com ( (rus.)). 01.11.2022. 2022-11-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 01.11.2022.
**"FKSB"** (*rum.* Fotbal Club FCSB; 1961-2017-ci illərdə "**Styaua**" (*rum.* Steaua) adlanırdı) — Rumıniyanın futbol klubu.

Tarixi
------

30 mart 2017-ci ildə klubun adı dəyişdirilərək **FC FCSB** adlandırılmışdır. Buna səbəb *"Styaua"* adı ilə bağlı Rumıniya ordusunun iddia qaldırması olmuşdur. Həmin iddiada bu adın patent hüququnun orduya məxsus olduğu bildirilmiş və 2004-cü ildən bəri klubun bu addan qanunsuz istifadə etdiyi qeyd olunmuşdu. Məhkəmə ordunun iddiasını təmin edərək klubun adının dəyişdirilməsinə qərar vermiş, Rumıniya Futbol Federasiyası ad dəyişikliyini təsdiqləmişdir.

Avropa kuboklarında iştirak
---------------------------

36 dəfə Avropa kuboklarında iştirak edib.

Uğurları
--------

1 dəfə UEFA Çempionlar Kubokunun qalibi-1986.

1986-cı ildə Styaua UEFA Çempionlar Kubokunun finalında İspaniyanın Barselona klubunu oyunsonrası penalti seriyasında 2-0 hesabı ilə məğlub edərək tarixində ilk və sonuncu dəfə bu titulu qazanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Toate meciurile pe Arenă! Steaua a părăsit definitiv Ghencea (рум.). Gazeta Sporturilor.
2. 1 2 3 4  Rumıniyanın ən titullu klublarından biri "Styaua"nın adı rəsmən dəyişdirilib. Fanat.Az xəbər verir ki, bununla bağlı gedən məhkəmə prosesi başa çatıb. Arxivləşdirilib 2021-05-14 at the Wayback Machine fanat.az, 31.03.2017  (az.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Futbol klubu** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Nilüfər xanım Sultan** (Osmanlıca: **نيلوفر هانمسلطان**) (d. 4 yanvar 1916 — ö. 12 iyun 1989) — 33. Osmanlı sultanı V Muradın oğlu Mehmed Səlahəddin Əfəndinin qızı Adilə Sultanın qızı və sonuncu Heydərabad nizamı Mir Osman Əli xanın kiçik oğlu Müəzzəm Cahın xanımıdır.

Həyatı
------

### Gənclik illəri

Nilüfər xanım anasının mənsub olduğu Osmanlı sülaləsinin idarə etdiyi İstanbulda dünyaya gəlmişdir. Atası sarayda önəmli şəxslərdən biri olan Moralızadə Səlahəddin bəy, anası isə Sultan V Muradın oğlu Mehmed Səlahəddin Əfəndinin qızı Adilə Sultan idi. Ancaq 8 yaşında ikən ailəsi ölkədən sürgün edildi və Fransanın Nitsa şəhərində məskunlaşdı. 20 dekabr 1931-ci ildə Nitsada son Heydərabad nizamının oğlu Müəzzəm Cahla evləndi. Eyni gün son xəlifə Əbdülməcid Əfəndinin qızı Dürrüşəhvar Sultan da nizamın böyük oğlu və vəliəhdi ilə evləndi.

### Evliliyi

Nigahdan sonra Nilüfər xanım qaynatasının Hindistanın Heydərabad bölgəsindəki sarayına köçdü. Şəxsi həyatında övladı olmadığı üçün ictimai işlərlə məşğul oldu. Ərinin ailəsindəki digər xanımlardan fərqli olaraq olduqca sərbəst həyat tərzi yaşadı. Bir çox beynəlxalq jurnalların üz qabığında yer aldı. Dünyanın ən gözəl 10 xanımı siyahısına düşdü. 1949-cu ildə ən yaxın xidmətçilərindən birinin doğum əsnasında vəfat etməsinin ardından Heydərabadın Redd Hills səmtində böyük bir qadın və uşaq xəstəxanası açdırdı. Digər yandan isə tez-tez Avropaya gedir, burada məşhur həkimlərdən övladı olması üçün müalicələr alırdı. 1948-ci ildə isə əri Müəzzəm Cah Hindistan aristokratlarından birinin qızı olan Raziyə Bəgümlə evləndi. Evləndikdən sonra ard-arda dünyaya gələn 3 övlad isə Nilüfər xanımı evlilikdən uzaqlaşdırdı. Nəticədə 1952-ci ildə cütlük rəsmi olaraq ayrıldı və Nilüfər xanım yenidən Nitsa şəhərinə köçdü. Burada müxtəlif Avropa ölkələrinə səyahətlər edən Nilüfər xanım olduqca aristokrat həyat yaşadı. 21 fevral 1963-cü ildə məşhur Amerkalı yazıçı Eduard Pope ilə evləndi.

### Son illəri

Olduqca yaşlanan Nilüfər xanım oynaq ağrıları səbəbilə Parisdə xəstəxanada müalicəyə başlamış, ancaq burada bədəninə düşən infeksiya səbəbilə 12 iyun 1989-cü ildə vəfat etdi. Cənazəsi Parisdəki müsəlman məzarlığı olan Bobigny məzarlığına dəfn olundu.

Qalereya
--------

Mənbə
-----

*
**Xarxatan** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Əhalisi
-------

Əhalisi 2054 nəfərdir.
Tanınmış ziyalısı Şahab müəllim Babayev.

Toponimiyası
------------

Belə ehtimal edilir ki, oykonim XIII əsrdə Yaxın Şərqin, o cümlədən Cənubi Qafqazın işğallarında iştirak etmiş monqol tayfalarından olan xartaqanların adı ilə bağlıdır. Güman ki, Hülakülərin talış zonasına köçürdüyü monqol tayfaları içərisində xarlaqanlar da olmuşdur. Kəndin adı XIX əsrdə Xortaqan variantında qeydə alınmışdır. Rusiya ərazisində eyniadlı göl mövcuddur.

Xarxatan yerli sakinlər tərəfindən talış dilində Xəxərton adlandırılır. Xəxərton-Xarxatan qeyri-şəffaf toponimdir. Toponimin izahı ilə bağlı bir neçə mülahizə vardır. Beləki, toponim gah "Xərqəltan" (fars dilində "eşşək batan yer"), gah "Xılxəton" ("çökək yerdə yerləşən kənd") sözləri, gah da monqol mənşəli "Xartaqan" tayfasının adı ilə əlaqələndirilir. Xarxatan/Xəxərton zootoponimdir və onun farsca Xərqəltan sözündən yaranması daha inandırıcıdır. Fars dilində "xər" – eşşək, "qəltan" – batmaq, oturmaq deməkdir. Kəndin belə adlanması heç də əbəs yerə deyildir. Məlum olduğu kimi Talış xanları sülaləsinin banisi Seyid Abbasdır. Seyid Abbasın Xarxatanda yaşaması və Cil kəndindəki "Sexəlifə" ("Seyyid xəlifə") qəbiristanlığında dəfn edilməsi ilə bağlı fikirlər vardır.

Din
---

Xarxatan rayonda seyidlər kəndi kimi tanınır. Burada əsasən dördüncü imam Zeynalabidinin (ə.s.) şəcərəsindən olanlar yaşayırlar.

Kənddə Xarxatan kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının inzibati - erazi bölgüsü. Məlumat toplusu. Bakı - 2013. 488 səh.
2. ↑  Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıyaalınması 2009-cu il. I cild. Bakı - 2010.
3. ↑  Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. İki cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2007,304 səh.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-02-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-13.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-02-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-13.
6. ↑  MÜSƏLMAN DİNİ İCMALAR - 2016-cı ildə qeydiyyatdan keçənlər Arxivləşdirilib 2019-12-21 at the Wayback Machine. scwra.gov.az  (az.)
**Volqodonsk dendrarisi** *(Romanov dendrarisi)* — Volqodonsk şəhərindən qərbdə yerləşən dendrari. Bu Donda yeganə çöl dendrarisi sayılır. 11 ha ərazini əhatə edir və 1966-cı ildə E. P. Serebs tərəfindən təşkil edilmişdir. Burada açıq və qapalı mühitdə 240 növ bitki yetişdirilir. Onlar əsasən Aralıq dənizi hövzəsi, Avropa-Sibir, Çin-Yaponiya və Şimali Amerika regionu üçün xas olan bitkilərdən təşkil olunmuşdur. Dendrari Cənub Federal Universitetinin elmi bazası rolunu oynayır.

Tarixi
------

1966-ci ildə hökumət 1950-ci il RSFSR əməkdar meşəbəyi olan, Romanovsk mexanikləşdirilmiş meşəçilik təsərrüfatının direktoru Emelyan Protasoviç Skrebsin verdiyi təklif əsasında 11 ha ərazidə dendrari salmağı qərara alır. İlbəil dendraridə yeni-yeni ağac və kol biktiləri əkilməyə başlanılır. Nəticədə müxtəlif iqlim zonalarından 240 növ bitki yetişdirilir.

Bu parkı yaradanların qarşısında hədəf təkcə bu bitkiləri çöl şəraitinə uyğunlaşdırmaq olmamışdır. Bitkilər həmdə qapalı şəraitdə belə saxlanılırdı. Onların qarşısında digər hədəf isə gözə gəlimli dekorativ bitkilərin yetişdirilməsi olmuşdur. Bu bitkilər sovet şəhərlərinin küçə, xiyaban və parklarının bəzədilməsində istifadə edilməli idi.

Sovet hakimiyyəti dağıldıqdan sonra dendraridə eniş başlamışdır. Ərazi qorunmamışdır. Bəzi ağaclar vandallar tərəfindən çıxarılmış, ərazidə pikniklər təşkil edilmiş, ərazi zibillənmişdi. 2006-cı ildə Rostov vilayəti rəhbərliyi tərəfindən verilən № 418 qərarla 70 obyekt qorunan ərazi elan edilmişdir. Onların içərisində də dendraridə olmuşdur.

Təsviri
-------

Volqodonsk dendrarisi bölgə şəhərlərinin yaşıllaşdırılmasında böyük rol oynamışdır. Belə ki, burada daha tez böyüyən bitkilər müəyyən edilərək ümumi istifadəyə verilmişdir. Dendrarinin şərkəzində qızılgül sahələri geniş yer tutur. Burada 150 cins qızılgül yetişdirilir. Dendrari Rostov Universitetinin elmi təcrübə bazasına çevrilmişdir. 1966-cı ildə dendrari əməkdaşları burada meşəçilik muzeyini açmışlar. Buranı ümumilikdə 150 min insan ziyarət etmişdir.

Dendraridə olan dörd növ Rostov vilayətinin, iki növ Rusiya Federasiyasının Qırmızı Kitabına daxil edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ландшафтная архитектура" (rus). Rostov Region. 2017-05-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-15.
2. ↑  "История города" (rus). Официальный сайт истории города Волгодонска. 2018-12-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-15.
3. ↑  "Волгодонский дендропарк" (rus). Объединённый календарь туристических событий Ростовской области. 2017-03-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-15.
4. ↑  "Волгодонский дендрарий вычеркнут из ряда природных памятников Дона" (rus). Волгодонск.рф. 2016-11-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-15.
**Simbioz** (yun. syn – müştərək həyat) – iki növdən olan fərdlərin birgə yaşamasının elə bir formasıdır ki, bu zaman hər iki fərd xarici mühitlə bilavasitə qarşılıqlı təsirdə olur; xarici mühitlə münasibətlərin tənzimi hər iki orqanizmin fəaliyyəti ilə uyğunlaşır. Geniş mənada Simbioz parazitizm də (bu halda antoqonist Simbioz adlanır) daxil olmaqla müxtəlif növlərdən olan orqanizmlərin sıx birgə yaşamasının bütün formalarını əhatə edir. Bitki bitki ilə, bitki heyvanla, heyvan heyvanla, bitki və heyvan mikroorqanizmlərlə simbiotik münasibətdə olurlar. Simbioz terminini ilk dəfə alman botaniki A. de Bari (1979) təklif etmişdir. Bitkilər arasındakı Simbioza ən yaxşı misal mikorizadır.

Simbiogenez
-----------

Simbioz yolu ilə çoxhüceyrəli orqanizmlərin mənşəyi haqqında hipotez. A.R.Faminski tərəfindən (19-cu əsrin 60-cı illərində) irəli sürülmüşdür. Simbiogenez problemi hələlik mübahisəli olaraq qalır.

Xarici keçid
------------

* [ (((simbioz)))

Həmçinin bax
------------

* Orqanizm

İstinad
-------

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ensiklopedik ekoloji lüğət Bakı 2008
**Çadırlı** (*keçmiş rusca adı Şatrovka (Шатровка)*) — Azərbaycan Respublikasının Salyan rayonunun Qaraçala qəsəbə inzibati ərazi vahidində kənd.

Foto məlumatlar
---------------

**Çadırlı kəndi 2012** Arxivləşdirilib 2016-08-29 at the Wayback Machine

Tədbirlər
---------

**Salyan rayonunun Çadırlı kəndinə mavi yanacaq verilmişdir.**

2016-06-14

Dövlət başçısının tapşırığına əsasən Salyan rayonunun qazlaşdırılması davam etdirilir. Bu gün rayonda mavi yanacaq verilən yaşayış məntəqələri sırasına 1700 nəfərə yaxın əhalisi olan Çadırlı kəndi də əlavə olunmuşdur. 477 abonenti olan kəndin təbii qazla təmin olunması məqsədilə 64 min 193 metr müxtəlif diametrli polietilen və metal borularla daşıyıcı və məhəllədaxili qaz xətləri çəkilmiş, 477 ədəd sayğac və fərdi tənzimləyici quraşdırılmışdır. Açılış mərasimində rayon İcra hakimiyyətinin başçısı Sevindik Hətəmov çıxış etmiş, kənd və qəsəbələrin qazlaşdırılmasını möhtərəm prezident İlham Əliyevin tapşırığı ilə həyata keçirilən infrastruktur layihələrin davamı olduğunu vurğulamış, 15 İyun Milli Qurtuluş günü və kəndə təbii qazın verilməsi münasibətilə sakinləri təbrik etmişdir. Tədbirdə çıxış edənlər göstərilən qayğıya görə dövlət başçısına minnətdarlıq etmişlər. Sonda tədbir iştirakçıları evlərdə olmuş, mavi yanacağın verilməsinə baxış keçirmişlər.

Din
---

Kənddə "Həzrət Baba" məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

Tanınmış şəxsləri
-----------------

* Ayaz Kərimov – Vətən müharibəsi şəhidi

İstinadlar
----------

1. ↑  MÜSƏLMAN DİNİ İCMALAR - 2016-cı ildə qeydiyyatdan keçənlər Arxivləşdirilib 2019-12-21 at the Wayback Machine. scwra.gov.az  (az.)

| ⛭Salyan rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Salyan |  |
| Qəsəbələr | Qaraçala • Qırx Çıraq |
| Kəndlər | Abadkənd • Alçalı • Arbatan • Aşağı Kürkəndi • Aşağı Noxudlu • Beştalı • Bəşirbəyli • Bəydili • Birinci Varlı • Boranıkənd • Cəngan • Çadırlı • Çuxanlı • Dayıkənd • Düzənlik • Ərəbqardaşbəyli • Gəncəli • Gomuşçu • Həsənli • Xələc • Xıdırlı • Xocalı • Xurşud • İkinci Varlı • Kərimbəyli • Kolanı • Kür Qaraqaşlı • Kürsəngi • Qarabağlı • Qardili • Qızılağac • Quyçu • Marışlı • Pambıqkənd • Parça Xələc • Peyk • Piratman • Sarvan • Seyidan • Seyidlər • Seyidsadıqlı • Şəkərli • Şorsulu • Təzəkənd • Yenikənd • Yeni Uluxanlı • Yolüstü • Yuxarı Noxudlu |

|  |  |
| --- | --- |
| Salyan rayonu | *Salyan rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

|  |  |
| --- | --- |
| Kənd | *Kənd ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Haqqında
--------

**Rövşanə Ağasəfqızı -** 6 may 1979-cu ildə anadan olmuşdur. Azərbaycan telejurnalisti, filologiya elmləri namizədidir.
Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirmişdir. 2009-cu ildən ANS TV-də fəaliyyətə başlayıb. O, qadın problemlərinə yönəlik "İncə maraqlar" verilişini aparmışdır. 2009-cu il sentyabrın 19-da Rövşanə Ağasəf qızı bu layihə ilə ilk dəfə ANS-in efirində çıxış edib. O, 2013-cü ildə Təkamül və İnteqrasiya İctimai Birliyinin "Mətbuatın dostu" mükafatına layiq görülmüşdür. ANS TV-də Kamran Həsənli ilə birlikdə "Bazar Səhəri" verilişinin aparmışdır. Hazırda isə "Yoldaş Rövşanə" verlişinin aparıcısıdır. Azərbaycan Beynəlxalq Universiteti bağlanana qədər jurnalistika fakültəsində dərs deyirdi.

Mükafatları
-----------

* 2013-cü ildə Rövşanə Ağasəfqızı Təkamül və İnteqrasiya İctimai Birliyinin "Mətbuatın dostu" mükafatına layiq görülüb.
* 22 iyul 2015-ci ildə aparıcı "Həsən bəy Zərdabi"mükafatına layiq görülüb,təltif edilir.

Ailəsi
------

* Atası Ağasəf Səlimov uzun illər Daxili İşlər Nazirliyində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb və təqaüdçü polkovnik olub. 13 dekabr 2013-cü ildə kəskin ürək çatışmazlığından vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rövşanə Ağasəfqızı mükafatlandırıldı". 2013-07-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-07-24.
2. ↑  "Rövşanə Ağasəfqızı2013-cü ildə Təkamül və İnteqrasiya İctimai Birliyinin "Mətbuatın dostu" mükafatına layiq görülüb.22 iyul 2015-ci ildə aparıcı "Həsən bəy Zərdabi"mükafatına layiq görülüb". www.adalet.az.
3. ↑  Rövşanə Bektaşinin ailəsində ağır itki. Arxivləşdirilib 2013-12-16 at the Wayback Machine  (az.)

Xarici Keçidlər
---------------

İnstagram Hesabı

Rövşanə Ağasəfqızı bütün Qafqazın şeyxi, Hacı Allahşükür Paşazadənin evində qonaq olub.Qafqazinfo.az

Tanınmış teleaparıcı Rövşanə Ağasəfqızının Ailem.Az və Baku.Ws maraqlı müsahibə verib.Baku.ws

ANS-də yayımlanan "Yoldaş Rövşanə" verilişinin aparıcısı olan Rövşanə  AğasəfqızıMusavat.com

TRT Azərbaycan redaksiyasının qonağı teleaparıcı Rövşanə Ağasəfqızıwww.trt.net.tr
**Yapukisа** (mak. Јакупица) və ya **Mokra Planina** — Makedoniyanın daxilində yerləşən dağ silsiləsi. Silsilə ərazisində yerləşən ən hündür dağı Solunka Qlavadır. Dağın hündürlüyü 2540 metrdir. Massivin digər zirvələri: Karacisa (2473 m), Popovo Brdo (2380 m), Ostar Breq (2365 m), Ubava (2353 m), Ostar Vrv (2275 m), Dautisa (2178 m), Bel Kamen (2074 m), Lises (1934 m), Şileraniq (1830 m), Kitka (1596 m). Şimaldan Skopiya dərəsi, cənubdan isə Pelaqoniya dərəsi ilə əhatələnir. Qərbində Vardar vayının dərəri, qərbində isə Poreçe regionu qərarlaşır.

Qısa məlumat
------------

Silsilənin relyefi sürətli çayların sayəsində parçalanmışdır. Silsilə palıd meşələri ilə örtülmüşdür. Buludsuz hava şəraitində Salunka Qlava dağından Yunanıstanın Saloniki şəhərini görmək olur. Dağın adıda məhz buradan törəmişdir (Solonikinin başı). Son zamanlar Yapukişanın milli park olması üçün planlar işlənir. Dağa Makedoniyanın paytaxtı Skopyedən və ən yaxın şəhər olan Velesdən asanlıqla gəlmək olur. Yakupisa zəngin flora və faunaya malikdir. Massivdə yerləşən Babune çayı üzərində çoxlu sayda şəlalə vardır.

Geologiya
---------

Massin əsasən Paleozoy erası fonəmində formalaşmışdır. Silsilənin zirvələri və sıldırımlı ərazilərində əsas suxur qneysdir. Nisbətən cavan suxurlar Mezazoy erasına iddir. Bu dövrün isə ən geniş yayılmış suxurları Əhən daşı və Dolomitdir. Massivdə iki mağara vardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Bulletin Scientifique: Sciences humaines. Le Conseil. 1969. səh. 215. 24 June 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 April 2013. massif of Mokra Planina (Jakupica)
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-07-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-11.