recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**"Açıq qapı" doktrinası** (*ing.* Open Door Policy) — 1899-cu ildə ABŞ böyük dövlətlərdən tələb etdi ki, Çindəki nüfuz dairələrində Amerika mallarının gətirilməsi və satışına şərait yaratsınlar. Özünün iqtisadi üstünlüyünə arxalanan ABŞ bu yolla rəqiblərini Çindən sıxışdırıb çıxarmaq istəyirdi.

Açıq qapı doktrinasına dair çəkilmiş karikatura
XIX əsrin sonu — XX əsrin əvvəllərindən ABŞ-nin Uzaq Şərq siyasətində Çin mərkəzi obyekt oldu. Amerika diplomatiyası Çinə gələcəkdə kapital qoymaqda mühüm bazar kimi baxırdı. Lakin Çin artıq digər böyük dövlətlər tərəfindən bölüşdürülüb qurtardığından belə vəziyyət ABŞ-ni təmin edə bilməzdi. Amerika diplomatiyası Çini bölüşdürən dövlətlərlə diplomatik mübarizəyə başladı. 1899-cu ildə ABŞ dövlət katibi Aleksandr Heyq Çin barəsində öz dövlətinin siyasətini açıqladı. Bu siyasət "açıq qapılar" doktrinası adını aldı. Doktrinaya görə Çində bütün millətlərin kapitalının fəaliyyəti üçün bərabər imkanlar və bərabər şərtlər yaradılmalı və Çində azad iqtisadi fəaliyyət prinsipi gözlənilməli idi. Amerika diplomatiyasının bu addımının ciddi siyasi və iqtisadi səbəbləri var idi. ABŞ özünün iqtisadi qüdrətinə arxalanaraq kapitalının köməyi ilə bütün rəqiblərini Çindən vurub çıxarmağa ümid edirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Musa Qasımov. Mahir Abdullayev. Beynəlxalq Münasibətlər Tarixi (XX əsr. I hissə. 1900- Arxivləşdirilib 2018-01-15 at the Wayback Machine1945-ci illər)
**Azadlığa gedən yollar** tammetrajlı sənədli filmi rejissorlar Xamiz Muradov, Tofiq Məmmədov, Ramiz Əliyev və Rövşən Almuradlı tərəfindən 1990-cı ildə çəkilmişdir. Film "Salnamə" Sənədli Filmlər Studiyasında istehsal edilmişdir. Qara Yanvar adı ilə Azərbaycan xalqının tarixinə daxil olmuş 1990-cı il yanvarın 20-də Bakıda baş vermiş xalq faciəsi və bundan sonrakı hadisələr filmin əsas süjet xəttini təşkil edir.

Məzmun
------

Film Cəfər Cabbarlının "1905-ci ildə" pyesindəki bir səhnə ilə açılır. Qubernator çarın portreti asılmış otaqda Azərbaycan və erməni xalqlarının faciəsi üçün plan hazırlayır. Təki qırğınlar olsun. Yoxsa böyük imperiyanın taleyi təhlükə qarşısında qalar. Belə bir səhnədən sonra tamaşaçı Ermənistanda və Azərbaycanda azərbaycanlıların başlarına gətirilən faciələrlə tanış olur.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Xamiz Muradov
**Rejissor:** Xamiz Muradov, Tofiq Məmmədov, Ramiz Əliyev, Rövşən Almuradlı
**Operator:** Köçəri Məmmədov, Nizami Abbas, Tofiq Sultanov, Nemət Rzayev, Rəfael Salamzadə, Rafiq Quliyev, Sərdar Vəliyev, Elxan Əliyev
**Bəstəkar:** Rauf Əliyev

İstinadlar
----------

1. ↑  *Lider TV.* "20 Yanvara həsr olunan filmlər, mahnılar, şeirlər..." (az.). Youtube.com. 20.01.2017. 2023-06-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-21.
2. ↑  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu — 2 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh. 282-283

Mənbə
-----

Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 235-258; 348-350; 377.

Xarici keçidlər
---------------

* YouTubeda izlə
* TVSeansda izlə
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Fikrət Babayev.

**Fikrət Rzaqulu oğlu Babayev** (1943, Bakı) — Azərbaycanın kimyaçı alimi, professor, Amerika Neftçi-geoloqlar Assosiasiyasının üzvü (1994), Azərbaycan SSR Lenin komsomolu mükafatı laureatı. Əməkdar ali məktəb işçisi.

Həyatı
------

1943-cü ildə anadan olmuşdur. 1950-1960-cı illərdə orta təhsil almışdır. 1966-cı ildə Bakı Dövlət Universitetinin Kimya fakültəsini "Lenin" təqaüdü ilə bitirərək "Qeyri-üzvi kimya" ixtisası üzrə aspiranturaya qəbul olunmuşdur. Aspiranturanı bitirdikdən sonra Qeyri-üzvi kimya kafedrasında 1978-ci ilə qədər assistent, dosent, 1978-1993-cü illərdə Neft kimyası və kimya texnologiyası kafedrasında dosent və professor vəzifələrində işləmişdir. 1974-1977-ci illərdə BDU-da Kimya fakültəsinin, 1987-1990-cı illərdə isə BDU hazırlıq şöbəsinin dekanı vəzifələrində çalışmışdır. 1990-1991-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirinin birinci müavini, 1991-1992-ci illərdə Azərbaycan Texniki Universitetinin Beynəlxalq və İqtisadi Əlaqələr üzrə prorektoru, 1992-2003-cü illərdə Kimya kafedrasının müdiri, 2003-cü ildən həmin kafedrada professor vəzifəsində işləyir.

1970-ci ildə namizədlik, 1986-cı ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1988-ci ildə "Neft kimyası" ixtisası üzrə professor adına layiq görülmüşdür. Elmi tədqiqatlarının sahəsi neft və qazın geokimyası, neftin heterokomponentləri, Cənubi Xəzər çökəkliyi timsalında neftlərdə izoprenoid karbohidrogenlərin paylanmasının tədqiqidir. Elmi-pedaqoji fəaliyyəti 3 monoqrafiya, 1 dərslik, 6 kitab, 130-dan çox elmi əsərdə öz əksini tapmışdır. Elmi əsərləri MDB ölkələrində, Çexiya, Avstraliya, Almaniya, Macarıstan və Bolqarıstanda nəşr edilmişdir.

1994-cü ildən Amerika Neftçi-geoloqlar Assosiasiyasının üzvüdür. 1997-1998-ci illərdə Beynəlxalq "Azərbaycan geoloqu" adlı elmi bülletenin baş redaktoru, 2000-2006-cı illərdə isə "Bilgi" (kimya, biologiya və tibb seriyası) dərgisinin redaktoru olmuşdur. Azərbaycan SSR Lenin komsomolu mükafatı laureatıdır. "Əməkdar ali məktəb işçisi" fəxri adına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-05-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-21.
***lat.* Phytoptus avellanae** (Canestrini, 1890) — fındıq və yemişan bitən yerlərdə rast gəlinən gənə növü.

Əsas yarpaq tumurcuqlarına ziyan vurur. Zədələnmiş tumurcuqlar diametri 10–14 mm olana qədər böyüyür, yəni yarpaq tumurcuqları anormal inkişaf edir. Bu növ gənələr girdə formalı olub, zədələnmiş tumurcuqların pulcuqlarının alt səthində qabarıqlı çıxıntılar əmələ gətirirlər. Bütün həyatı boyu tumurcuqların içərisində yaşayaraq orada postembrional (rüşeymdən sonrakı inkişaf) fazasında qışlayır. Yazda sakitlik dövründə olan gənələr zədələnmiş tumurcuqlardan çıxırlar. Qış dişilərindən (deytogin) başqa hamısı qidalanma və çoxalma proseslərini davam etdirirlər. Qış dışıləri isə bu zaman zədələnmiş tumurcuqları tərk edərək cavan tumurcuqlara keçirlər. Yay dişiləri (protoginlər) köhnə tumurcuqlarda fırlar quruyanacan qidalanır və çoxalırlar. Bu gənənin fır əmələ gətirməsi apreldən başlayıb may ayının axırlarına qədər davam edir. Tumurcuqlar yazın əvvəlində oyandığı üçün onların daxilində olan fərdlərin əksəriyyəti fir əmələ gətirib çatdıra bilmirlər və nətiçədə məhv olurlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Qlobal Biomüxtəliflik Məlumat Mexanizmi (ing.). 2001.
***Azərbaycan aşıqları*** filmi rejissor Niyazi Bədəlov tərəfindən 1938-ci ildə çəkilmişdir. Azərfilmdə istehsal edilmişdir. Film Azərbaycan aşıqlarının I qurultayına həsr olunmuşdur.

Məzmun
------

Film Azərbaycan aşıqlarının I qurultayına həsr olunmuşdur. Burada qurulayın açılışı və işi öz əksini tapmışdır. Tanınmış aşıqlardan aşıq Mirzə, aşıq İbrahim, aşıq Əli və Gəncə aşıqlar xorunun çıxışları, bəstəkar Üzeyir Hacıbəyov və müğənni Bülbülün aşıq yaradıcılığı ilə əlaqədar maraqlı söhbətləri lentə alınmışdır.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Rejissor: Niyazi Bədəlov  

Operator: Seyfulla Bədəlov

İstinadlar
----------

1. ↑  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu — 2 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh. 33

Mənbə
-----

Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 55.
**Hasi-Məsud** (*ərəb.* حاسي مسعود‎) — Əlcəzairin şərq hissəsində, Uarqla vilayətində şəhər və kommuna. Eyniadlı dairənin inzibati mərkəzidir və dairədəki yeganə kommunadır. Əlcəzairdə neft sənayesinin mərkəzlərindən biridir.

Coğrafi mövqe
-------------

Şəhər vilayətin mərkəzi hissəsində, Böyük Səhranın şimal hissəsində, Hasi-Məsud neft yatağının ərazisində, ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 609 kilometr cənub-şərqdə yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 152 metrdir.

Hasi-Məsud kommunası Ruysat, Əyn-Bəyda, Hasi-Ben-Abdullah, Əl-Həcirə, Mnager, Taybet və Bəl-bURDA kommunaları və İllizi, Tamanrasset və Qardaya vilayətlərinin əraziləri ilə həmsərhəddir. Sahəsi 71,237 km2-dir.

İqlim
-----

Şəhərin iqlimi quraq isti kimi xarakterizə olunur. İl ərzində çox az yağıntı düşür (orta illik miqdarı 40 mm-dir). Orta illik temperatur 22,4 °C-dir. Ən soyuq ayın (yanvar) orta temperaturu 10,5 °C, ən isti ay (avqust) 34,3 °C-dir.

Nəqliyyat
---------

Şəhər ərazisindən 3 nömrəli respublika əhəmiyyətli avtomobil yolu keçir. Hasi-Məsud şəhərinin şərqində eyniadlı havalimanı yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Hassi Messaoud - citypopulation.de.
2. ↑  "Hassi Messaoud". GeoNames. 2021-01-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-06.
3. ↑  "Climate: Hassi Messaoud" (ingilis). Climate-Data.org. 2022-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-06.
***Azərbaycan çayı*** qısametrajlı sənədli filmi rejissor Mirzə Mustafayev tərəfindən 1967-ci ildə çəkilmişdir. "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Film Azərbaycan çayının tarixindən və onun inkişaf etdirilməsindən, insan orqanizminə müsbət təsirindən danışır.

Məzmun
------

Film Azərbaycan çayının tarixindən və onun inkişaf etdirilməsindən, insan orqanizminə müsbət təsirindən danışır.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenari müəllifi: Yaşar Rzayev, Oqtay Orucov  

Rejissor: Mirzə Mustafayev  

Operator: Əlihüseyn Hüseynov  

Bəstəkar: Emin Sabitoğlu

İstinadlar
----------

1. ↑  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu — 2 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh. 103

Mənbə
-----

Азербайджанской ССР кинематография. Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 13.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

1967-ci ilin Azərbaycan filmləri  

1960-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
**Bəhramşah Qəznəvi** - Qəznəvilərin on dördüncü sultanı. Xarici siyasətdə müstəqil olmamış, Sultan Səncərin vassalı olaraq hakimiyyət sürmüşdür.

Hakimiyyətə gəlişi
------------------

Arslanşaha qarşı mübarizəsində Səffari əmiri Tacəddin Əbül Fəzl və Sultan Səncərdən yardım alan Bəhramşah 1118-ci ildə sultan olmuşdu.

Hakimiyyəti
-----------

1119-cu ildə Arslanşaha sadiq qalan Lahor hakimi Əbu Hatim Məhəmmədin üsyanı üzərinə Hindistana gedən Bəhramşah onu və 17 oğlunu öldürərək dövləti stabilləşdirdi. 1149-cu ildə Qəznəyə sığınmış olan Qütbəddin Məhəmməd Qurinin zəhərlənməsi Qurilərin başçısı Əlaəddin Qurini əsəbləşdirdi, o Qəznəyə hücum etdi, şəhəri yeddi gün, yeddi gecə yandırdı. Səbuk Təkin, Sultan Məsud Qəznəvi və İbrahim Qəznəvi istisna olmaqla bütün Qəznəvilərin qəbirləri və kitabxanalar yandırıldı. Bəhramşah Hindistana qaçdı. 24 iyun 1152-ci ildə Sultan Səncər Quriləri məğlub edərək Qəznəni yenidən Bəhramşaha verdi. Bəhramşah hələ 5 il sultanlıq etsə də Qəznənin xarabaya çevrilməsi dövlətin süqutunu sürətləndirdi.

İstinadlar
----------


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **SƏLƏF**Arslanşah Qəznəvi |  | **Bəhramşah Qəznəvi**1118–1157 |  | **XƏLƏF**Xosrovşah Qəznəvi |
**Bİrləşmiş Kolumbiya Ştatları (Kolumbiya və Panama) və Ekvador müharibəsi** 1863-cü illin 6 - 30 dekabra davam etmişdir.İki ölkə İspaniya ağalığı dövründə Yeni Qranada vice krallığına aid idi.1819-1831-ci illərdə iki ölkə Böyük Kolumbiya dövlətinin tərkibində idi.

Tarixi
------

İki dövlət arasında dəfələrlə sərhədlə bağlı anlaşılmazlıqlar baş vermişdir.Ekvador prezidenti Qabriel Qarsia Morena ölkənin ərazi dil baxımından birləşdirilməsi xətdini tutur.Bu siyasətin bir qolu kimi millətçiliyin müclənməsinə fikir artırılır. Yerli liberallar isə kilsəni sosial və siyasi inşafa əsas maneə olmasını bildirirdilər.Kolumbiyalı liberal prezident Tomas Sipriona de Moskera Ekvador liberallarına yardım edəcəyini bildirir.1863-cü ildə Moskera Böyük Kolumbiyanın Ekvaorla birləşməsini istəyirdi.Bu məqsədlə Morenanı sərhədə çağırır.Morena isə görüşə gəlmir.Bundan sonra Mosker sərhədə 4000-lik qoşun yerləşdirir.Buna cavab Morenada 6000 qoşun Xuan Xose Floresin(1-ci prezident) başçılığı bölgəyə göndərilir.6 dekabrda Kuaspada iki ordu toqquşur.Döyüşdə Ekvador ordusu 1500 itki və 2000 əsir verir.Kolumbiya ordusu Ekvadora doğru irrələyərək İberra şəhərini tutur.Bundan sonra münaqişə tərəfləri atəşkəs elan etməsinə razı olur.
30 dekabrda imzalanmış sülh müqaviləsini imzalayırlar.Şərtlərinə əsasən müharibədən əvvəl ki,vəziyyət bərpa edilir.

Ehtimallar
----------

Belə bir fərziyə var ki, Kuapsadakı ilk məğlubiyyətdən sonra Morena **Danışıqsız təslim olmanı** qəbul edir. Hakimiyyətin verdiyi rəsmi məlumata görə:Kolumbiyanın qalib olan vəziyyətdə bu müqaviləyə qol çəkməsinin səbəbi Morenanın yeni güclü ordunun yaradılması haqqındakı qərarı idi.
Folkirk çarxı
**Folkirk çarxı** (*ing.* Falkirk Wheel) — Şotlandiyada *Forth and Clyde Canal ilə the Union Canal*ı əlaqələndirən fırlanan gəmi qaldıran qurğudur. Gəmi qaldırıcı *Millennium Link* layihəsinin bir hissəsi kimi 1930-cu ildən bəri ilk dəfə olaraq iki kanalı yenidən birləşdirib və açılışı 2002-ci ildə olub. Gəmi qaldırıcının adı yaxınlıqdakı Folkirk şəhərinin şərəfinə adlandırılıb.

Edinburqla Qlazqonu yenidən birləşdirən və əsas Şotland kanallarını bərpa etmək üçün hazırlanmış plana *Şotland Müəssisələri Şəbəkəsi (*ing.*  Scottish Enterprise Network), Avropa Regional İnkişaf Fondu (*ing.*  European Regional Development Fund) və Millennium Commission*, yeddi yerli hakimiyyət orqanlarının maliyyə dəstəyi və yardımı ilə British Waterways tərəfindən rəhbərlik edilib.

Çarx gəmiləri 24 m-dək hündürlüyə qaldırır, ancaq *Union Canal* akvedukdan 11 metr daha yüksəkdir. Gəmilər *Union Canal* və çarxın yuxarısına çatmaq üçün iki şlüzün içərisindən keçməlidirlər. Folkirk çarxı dünyada bu tipli yeganə fırlanan qayıq qaldırıcıdır. Böyük Britaniyada olan iki qayıq qaldırıcıdan biridir, digəri isə *Anderton gəmi qaldırıcısıdır.*

Strukturu
---------

Dairəvi dişli çarxlar
Çarx tam olaraq 35 metr diametrə və iki başlı balta formasında mərkəzi oxdan 15 metr kənara uzanan iki əks qoldan ibarətdir. Balta formalı oxların iki dəsti uzunluğu 28 metr, diametri 3.8 metrlik mərkəzi ox ilə əlaqəlidir. Tamamilə əks iki hər birinin tutumu 250,000 litr olan su ilə doldurulmuş kessonlar qolların sonu arasında quraşdırılıb.

Ziyarətçi mərkəzi
-----------------

Ziyarətçi mərkəzi aşağı hövzənin şərq tərəfində yerləşir. Dəniz gəzintisi təqribən 50 dəqiqə çəkir. Çarxın açılışından sonra təqribən 4.4 milyon insan buranı ziyarət edib, 1.3 milyon insan isə dəniz gəzintisindən istifadə edib. Hər il çarxı ziyarət edənlərin sayı təqbibən 400.000 nəfərdir.

Çarx və akvedukun panoram görünüşü.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Giant rotating wheel carries boats between canals". Siviele Ingenieurswese. 10: 145. 2002. 2014-01-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-15.
2. ↑  "Symbol of the Millennium: The Falkirk Wheel". ASME. 2014-01-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 mart, 2015.
3. ↑  "Quick quirky facts". The Falkirk Wheel. 2014-01-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 mart, 2015.
4. ↑  "The boat trip". The Falkirk Wheel. 2015-08-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 mart, 2015.
5. ↑  "Falkirk Wheel is a big success". Scottish Tourism Alliance. 2014-01-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 mart, 2015.
6. ↑  "British tourist attraction visitors figures: who's up and who's down?". The Guardian. 23 Fevral 2011. 2022-06-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 mart, 2015.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt
* Folkirk çarxı



Vikianbarda Folkirk çarxı ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Sarı Aşığın xatirə muzeyi** və ya **Sarı Aşığın ev muzeyi** - Azərbaycan aşıqlarından olan Sarı Aşığın ölümündən sonra Laçın rayonu, Güləbird kəndində yaradılan xatirə muzeyi. Muzey Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən ölkə əhəmiyyətli tarix-mədəniyyət abidəsi kimi qeydiyyata alınmışdır.

Sarı Aşıq
---------

 *Əsas məqalə: Sarı Aşıq*
XVII əsr Azərbaycan aşıqlarından olan Sarı Aşığın doğum və ölüm tarixi dəqiq məlum deyil. Sarı Aşıq Laçın rayonunun Güləbird kəndinin yaxınlığında, Həkəri çayının sağ sahilində XVII-XIX əsrlərdə mövcud olan və hazırda xarabalıqları qalan Qaradağlı kəndində anadan olmuş, yaşamış və Qaradağlı kəndinin yaxınlığında, hazırkı Güləbird kəndinin ərazisində dəfn olunmuşdur. Arxeoloqlar 1927-ci ildə Sarı Aşığın məzarının yerləşdiyi Güləbird qəbristanlığında və türbədə araşdırmalar aparmış, belə qənaətə gəlmişlər ki, türbə XVII əsrə aiddir.

### İşğaldan əvvəl

Azərbaycan SSR-i dövründə 1989-cü ildə Laçın rayonu Güləbird kəndində Sarı Aşığın abidəsi üzərində dövlət səviyyəsində tanınmış dövlət və hökumət nümayəndələri, o cümlədən Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının və rayon ictimaiyyətinin nümayəndələri iştirakı ilə ev muzeyinin açılışı olmuşdur. Muzeyin yaradılmasında məqsəd Sarı Aşıq yaradıcılığının tanıdılması idi. Bu zaman həmin xatirə-muzeyinə Sarı Aşıqla bağlı 150 əşya bağışlanılmışdı. Muzeyin ətrafında abadlıq işləri aparılmış və Sarı Aşığın xatirəsinə həsr edilmiş abidəsi ucaldımışdı. Muzey 1989-cu ildən 1992-ci ilin may ayına kimi Laçın rayonu Güləbird kəndində 9 nəfər işçi ilə fəaliyyət göstərmişdir.

### İşğaldan sonra

Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Laçın rayonunun işğal edilməsi nəticəsində muzeyin binası və 200-ə yaxın eksponatı məhv edilmiş və talan olunmuşdur. İşğaldan sonra muzey Abşeron rayonu Pirəkəşkül qəsəbəsinə köçürüldü. 9 nəfər işçi ilə fəaliyyət göstərən muzeyin direktoru Ramiz Qənimətoğludur.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Xatirə muzeyi Sarı Aşığın məzarı üzərində ucaldılan abidədən və aşığın bayatıları asılmış nəhəng lövhədən ibarət olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dünya və ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısı" (PDF). mct.gov.az. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. 2 avqust 2001. 2018-11-23 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 29 yanvar 2021.
2. ↑  Qasımlı, M. Bayatılarımızın heyrət heykəli: Sarı Aşıq //Ədəbiyyat qəzeti.- 2015.- 5 sentyabr.- S.20-21.
3. 1 2  *Vüqar Tofiqli.* "Sarı Aşıq Xatirə Muzeyi". 1905.az. 08.10.2014. 2022-01-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 yanvar 2021.
4. 1 2  "Laçın rayon Sarı Aşıq Xatirə Muzeyi". agdjabedy.mctgov.az. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. 2020-09-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 yanvar 2021.
5. ↑  ""Qarabağ – mədəniyyətimizin beşiyi": Sarı Aşığın Xatirə Muzeyi". mct.gov.az. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. 06.10.2020. 2021-01-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 yanvar 2021.
**Rus Pravoslav kilsəsi** — Kilsə binası Qazaxda yerləşir.

Rus Pravoslav Kilsəsi
Qazax şəhərində yerləşən tarixi abidələrdən biri də rus provaslav kilsəsidir. Kilsə layihəsini 1888-ci ildə Yelizabetpol qubernatoru şəxsən nəzarətdən keçirmiş və öz imzası ilə təsdiq etmişdir. 1897-ci il tarixinə olan məlumatına əsasən Qazax şəhərində rus əhalisinin sayı 200 nəfər təşkil edirdi və kilsə bu əhali üçün nəzərdə tutulmuşdur. Rus pravoslav kilsə 1897–1905-ci illərdə inşa edilib. Abidə qırmızı kərpicdən hörülüb və üzərində kərpicdən naxışlar var. Binanın divar sütunlarının qalınlığı təxminən 40–50 sm ölçüyə malikdir.

Bu tarixi abidə Sovetlər dönəmində dini məbəd kimi öz fəaliyyətini dəyandırmışdır. Kilsə uzun müddət anbar kimi istifadə olunmuşdur. Azərbaycan öz müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra pravoslav kilsəsinin binası bərpa edilmişdir. Hazırda Qazaxda rus pravoslav icmasının olmaması səbəbindən kilsə dini məbəd kimi fəaliyyət göstərmir.

Mənbə
-----

* 


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Xristianlıq** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Abidə** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**II Kserks** (/ ˈzɜːrksiːz /; Qədim Fars dili: 𐎧𐏁𐎹𐎠𐎼𐏁𐎠, romanlaşdırılmış: Xšayaṛša, "qəhrəmanlara hökmranlıq etmək"; Qədim yunan: Ξέρξης, romanlaşdırılmış: Xérxēs, [ksérksɛːs]; e.ə. 424 , I Artakserksin oğlu və varisi olaraq çox qısa müddətdə Əhəmənilər İmperiyasının hökmdarı.

Həyatı
------

Yalnız Pers əyalətinə qırx beş günlük hakimiyyətindən sonra e.ə. 424-cü ildə ögey qardaşı Sogdianus tərəfindən öldürüldü və altı ay sonra II Dara (e.ə. 475-404) tərəfindən öldürüldü. Əsasən Ktesiya yazılarından bilinən qaranlıq bir tarixi şəxsiyyətdir. Bildirilir ki, o, I Artakserks və Damaspia'nın yeganə qanuni oğluydu və vəliəhd olaraq xidmət etdiyi bilinir.

I Artakserks'in xatırladan son daşyazı e.ə. 424-cü ilə aiddir. II Kserks, taxt-tacı ələ keçirməyə müvəffəq olmuşdu, ancaq iki ögey qardaşı taxt üçün iddia etdilər. Biri, I Artakserks'in cariyəsi Babilli Alogynedan olan oğlu Sogdianus idi. İkinciysə, I Artakserks'in cariyəsi Cosmartidene'nin oğlu II Dara idi.

Göründüyü kimi II Kserks yalnız Persdə və Sogdianus Elamda kral olaraq tanındı. II Daranın yazdığı ilk daşyazı Oçus, e.ə. 423 yanvarın 10-a aiddir və orda bu mövzunu açıqlır. II Dara, Hirkan satrapı hakimiydiidi və qısa müddətdə Midiya, Babilon və Misir tərəfindən kral olaraq tanındı. II Kserks yalnız qırx beş gün hökm sürdü. Onun Soqdianusun əmri ilə Pharnacyas və Menostanes tərəfindən sərxoş halda öldürüldüyü bildirilir. Göründüyü kimi Sogdianus bölgələrinin dəstəyini qazandı. Sogdianus bir neçə ay sonra öldürüldü. II Dara Əhəmənilər İmperiyasının tək hökmdarı oldu və e.ə. 404-cü ilə qədər hökm sürdü.

İstinadlar
----------

1. 1 2  S. Zawadzki, "The Circumstances of Darius II's Accession" in Jaarbericht Ex Oriente Lux 34 (1995-1996) 45-49

Xarici keçidlər
---------------

|  |
| --- |
| II Kserks **Əhəmənilər sülaləsi****Doğum:** ?  **Vəfat:** e.ə. 424 |
| Hakimiyyət titulları |
|
| Sələfləri I Artakserks | **Əhəmənilər imperiyası Şahı**e.ə. 424- e.ə. 424 | Xələfləri Soqdian |

| ⛭Əhəməni hökmdarları |
| --- |
| Sülalənin əcdadları | *Persey* ·  *Pers* |
| Parsın və Parsumaş-Anşanın çarları(e.ə. 705(?)-640-cı illər) | *Əhəmən* ·  Teisp |
| Parsın çarları(e.ə. 640-550-ci illər) | *Ariaramna* ·  *Arşama* |
| Parsumaş-Anmanın çarları(e.ə. 640-549-cu illər) | I Kir ·  I Kambiz ·  II Böyük Kir |
| Əhəmənilər İmperiyasının imperatorları(e.ə. 549-329) | II Böyük Kir ·  II Kambiz ·  Qaumata (Ljebardiya) ·  I Böyük Dara ·  I Kserks ·  I Artakserks Makroheyr (Longiman) ·  II Kserks ·  Soqdian ·  II Dara Not ·  II Artakserks Mnemon ·  III Artakserks Ox ·  IV Artakserks Arses ·  III Dara Kodoman ·  V Artakserks (Bess) |
| *Kursivlə* mövcudluqları haqqında etibarlı mənbələrin olmadığı şəxslər işarələnib. Bu şəxslər uydurma şəxslər də ola bilər. |
Həmədan Sarı halvası
**Sarı halva** (*əbcəd.* ساری حالوا‎) — Həmədan bölgəsinin ənənəvi şirniyyatlarından biri ki əsasən orucluq aylarında hazırlanır. Sarı halva görünüşünə görə sıyığa bənzəsədə, rəngi sarı, quruluşuna görə isə sıyıqdan daha bərkdir.

Lazım olan ərzaqlar
-------------------

* 10 ədəd yumurta sarısı
* Yarım stəkan şəkər tozu
* Yarım fincan gülab
* 3 yemək qaşığı ərinmiş kərə yağı
* 3 yemək qaşığı əridilmiş zəfəran

Hazırlanma qaydası
------------------

Yumurta sarılarını qarışdırdıqdan sonra, üstünə şəkər tozunu töküb maddənin qabarmasına kimi qarışdırın ki krem rəngli olsun. Kərə yağını tavaya qoyub qızdırdıqdan sonra üzərinə öncədən hazırlanmış yumurta-şəkər qarışığını əlavə edin. Tərkiblər sərtləşdikdən sonra qızılgül suyu və əridilmiş zəfəranı qarışdırın və qarışığınıza əlavə edib qarışdırın və zəif odda 10 dəqiqə qaynadandan sonra götürün və sərtləşdirmək üçün soyuducuya qoyun.
Həmədan Sarı halvasını dilimlənmiş püstə, badam və darçınla bəzəyə bilərsiniz.

İstinadlar
----------

* Beytutə
* Irancook
***Azərbaycan miniatürləri*** qısametrajlı sənədli filmi rejissor Musa Bağırov tərəfindən 1971-ci ildə çəkilmişdir. "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Elmi-kütləvi film ən yaxşı nümunələri dünya sənəti xəzinəsinə daxil olan XIV-XVII əsrlər Azərbaycan miniatürü, bu sənətin inkişafı və təşəkkülü tarixi haqqındadır.

Məzmun
------

Elmi-kütləvi film ən yaxşı nümunələri dünya sənəti xəzinəsinə daxil olan XIV-XVII əsrlər Azərbaycan miniatürü, bu sənətin inkişafı və təşəkkülü tarixi haqqındadır.

Filmdə görkəmli miniatürçü rəssamlar Sultan Məhəmməd, Ağa Mirək, Behzat və başqaları haqqında söhbət gedir. Filmdə bizə qədim əlyazmalar göstərilir. Bu əlyazmaların səhifələrində rəssamlar tərəfindən böyük ustalıqla çoxlu miniatürlər çəkilmişdir.

Müxtəlif miniatür məktəblərinin (Təbriz, İsfahan, Qəzvin, Hindistan) işləri nümayiş etdirilərək filmdə bunların fərqləndirici cəhətləri də göstərilmişdir.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenari müəllifi: Oqtay Orucov  

Rejissor: Musa Bağırov  

Operator: N. Setxanyan

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu — 2 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh. 136

Mənbə
-----

Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 235-258.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

1971-ci ilin Azərbaycan filmləri  

1970-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
***Azərbaycan SSR*** qısametrajlı sənədli filmi rejissor Ruslan Şahmalıyev tərəfindən 1973-cü ildə çəkilmişdir. "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Sabiq SSRİ-nin yaradılmasının 50 illiyinə həsr olunmuş təbliğat filmi Azərbaycan Respublikasının dünən və bu günündən, xalq təsərrüfatının bütün sahələrində qazandığı nailiyyətlərdən danışır.

Məzmun
------

Sabiq SSRİ-nin yaradılmasının 50 illiyinə həsr olunmuş təbliğat filmi Azərbaycan Respublikasının dünən və bu günündən, xalq təsərrüfatının bütün sahələrində qazandığı nailiyyətlərdən danışır.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenari müəllifi: Ramiz Fətəliyev  

Rejissor: Ruslan Şahmalıyev  

Bəstəkar: Oqtay Rəcəbov

İstinadlar
----------

1. ↑  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu — 2 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh. 155

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

1973-cü ilin Azərbaycan filmləri  

1970-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
**Qırmızı yaylıqlı qovağım mənim** — Çingiz Aytmatovun yazdığı kitab

Haqqında
--------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***

Yaşamaq üçün idealların yoxdursa və ya bu idealların xəmiri bayağılıqla yoğurulubsa, Abakirə çevrilir, özün özünə düşmən olursan. "İlk müəllim" povestində müəllim Duyşəndən söhbət açılır. Duyşən elə bir müəllimdir ki, özü oxuyub-yazmağı güclə bacarır, savadı azdır, lakin kənddə təkbaşına məktəbaçır, bildiklərini uşaqlara öyrədir, onların oxuması üçün əlindən gələni edir, hətta canından keçməyə hazır olur. Onun hekayəsini isə bir vaxtlar şagirdi olmuş, indi isə ölkənin ən nüfuzlu alimlərindən olan Altınay danışır. O Altınay ki, Duyşən olmasaydı, həyatı gecə kimi qaranlıq olacaqdı.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qırmızı yaylıqlı qovağım mənim". 2020-10-27 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Лаборатория Фантастики |
| Normativ yoxlama | VIAF: 4810150647113410860004 · WorldCat VIAF: 4810150647113410860004 |
***Azərbaycana səyahət*** filmi rejissor Zaur Məhərrəmov tərəfindən 1988-ci ildə çəkilmişdir. "Yaddaş" Sənədli Filmlər Studiyasında istehsal edilmişdir. Filmdə yurdumuzun füsunkar təbiətindən, minilliklərin yadigarı olan sənət nümunələrindən söhbət açılır.

Məzmun
------

Filmdə yurdumuzun füsunkar təbiətindən, minilliklərin yadigarı olan sənət nümunələrindən söhbət açılır. Bakının, qədim Gəncənin, kurort şəhəri Şuşanın, respublikamızın dilbər guşələri olan Şəkinin, Qəbələnin, Zaqatalanın turist bazalarında dincəlmək istəyənlər isə film vasitəsilə qiyabi səyahətə çıxa bilərlər.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenari müəllifi: Nüsrət Kəsəmənli  

Rejissor: Zaur Məhərrəmov  

Operator: Zaur Məhərrəmov

İstinadlar
----------

1. ↑  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu — 2 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh. 265

Mənbə
-----

Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 352.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

1988-ci ilin Azərbaycan filmləri  

1980-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
***Azərbaycanın çayları və gölləri*** filmi rejissor Əli Musayev tərəfindən 1971-ci ildə çəkilmişdir. "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Orta məktəb şagirdləri üçün tədris vəsaiti kimi çəkilmiş bu kinolent Azərbaycanın böyük və kiçik çaylarından, göllərindən, habelə su anbarları və suvarma kanallarından, çaylar üzərində tikilmiş elektrik stansiyalarından bəhs edir.

Məzmun
------

Orta məktəb şagirdləri üçün tədris vəsaiti kimi çəkilmiş bu film Azərbaycanın böyük və kiçik çaylarından, göllərindən, habelə su anbarları və suvarma kanallarından, çaylar üzərində tikilmiş elektrik stansiyalarından bəhs edir.

Bu film coğrafiya üzrə əyani elmi-tədris vəsaitidir.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenari müəllifi: İkram Süleymanov  

Rejissor: Əli Musayev  

Operator: Faiq Qasımov

İstinadlar
----------

1. 1 2  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu — 2 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh. 136-137

Mənbə
-----

Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 235-258.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

1971-ci ilin Azərbaycan filmləri  

1970-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
**Brenner dəmir yolu** (*alm.* Brennerbahn‎, it. Ferrovia del Brennero) — Avstriya ilə İtaliya arasında İnsbrukdan Veronaya qədər uzanan dəmir yolu xətti.

Berlin-Palermo Transavropa nəqliyyat şəbəkəsinin bir hissəsidir.

Tarixi
------

XX əsrin ortalarında Avstriya-Macarıstan İmperiyasında Tirol və Şimali İtaliya arasındakı sürətli əlaqələri təmin etmək üçün bir dəmir yolu xətti təşkil edilir. Verona ilə Bolzano arasındakı yolun ilk hissəsi 10 iyul 1853-cü ildə Avstriyada dəmir yolları və körpülər inşasında işləyən Südbahnın qabaqcıl işçiləri tərəfindən, Avstriya inşaat mühəndisi Alois Neqrellinin başçılığı altında təsdiq edilir. 23 mart 1859-cu il Veronodan Trentoya və 16 may 1859-cu ildə Trentodan Bolzanaya yol açıldı. Tikinti işləri "k.k. Nord-und SüdTiroler Staatsbahn" şirkəti tərəfindən gerçəkləşdirilir. 1859-cu ilin əvvəlində isə şirkət Südbahnbahna dövr edilir. İnsbrukdan Bolzanaya gedən yol 24 avqust 1867-ci ildə açılır. Onun baş dizayneri 1865-ci ildə vəfat etmiş Karl Etzel idi. Semmerinq dəmiryolundan sonra bu xətt Avstriya-Macarıstan İmperiyası ərazisində ikinci dağ dəmir yolu olur. Həmçinin Alp dağlarını keçən ilk dəmir yolu olmuşdur.

25 iyul 1867-ci ildə ilk sınaq qatarı İnnsbrukdan Bolzanaya qədər bütün yolu şütüyür. Avqustun 17-də xətt yük daşınması üçün, 24 avqustda isə sərnişinlər üçün açılır. Avstriya İmperatoru I Frans İosif kiçik qardaşı, Meksika İmperatoru I Maksimilianın güllələnməsi səbəbi ilə dəmir yolunun açılışı təntənəsiz keçir. Bütün marşrut ilk əvvəllər iki xətdən ibarət deyildi. Bunun səbəbi maddi sıxıntı olur. İkinci xəttin çəkilişi 1868-ci ilin yazında başlamış, lakin yalnız 1908-ci ildə tamamlanmışdır.

Birinci Dünya müharibəsindan sonra Avstriya-Macarıstan İmperiyası dağıldıqda, yol İtaliya ilə Avstriya arasında bölünür. 1928–1929 illər arasında iki dəmir yolu şirkəti müxtəlif elektrik dartma sistemlərindən istifadə edərək Brenner dəmir yolunun elektrikləşməsini təmin etdi. Avstriyalılar İnsbruk — Brennersee hissəsində bir fazalı alternativ cərəyandan (15 kV, 16 Hs), İtalyanlar Bolzano — Brenner bölməsi üçün üç fazalı alternativ cərəyandan (3.6 kV, 16 Hs) istifadə etdilər. Yalnız 1934-cü ildə avstriyalılara Brennersee stansiyasından İtaliya ərazisindəki Brenner stansiyasına xətt çəkməyə icazə verildi və bununla da tam elektrikləşdirmə prosesi başa çatdı.

1990-cı illərdən etibarən hər iki dövlət tərəfindən Brenner dəmir yoluna yeni investisiyalar qoyulmağa başladı. Bu da dəmir yollarının və tunellərin vəziyyətini yaxşılaşdırmağa imkan verdi. 2012-ci ilin yayında Avstriya tərəfində dəmir yolunun ümumi yenidən qurulması həyata keçirildi.

Brenner stansiyasında, İtaliya ilə Avstriya arasındakı sərhəddə mühəndis Karl Etzel üçün bir abidə qoyulmuşdur

Mənbə
-----

* Rəsmi sayt
* BBT — Brenner Basistunnel
* Die Bahnstrecke Bozen — Verona (Südtiroler Bahn / Etschtalbahn)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Enthüllung des Etzel-Denkmales". 2019-04-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-09.
İki nəfərlik bir ELA cougar avtojiri.

**Avtojir** — fırlanan qanadlı və ya pərli bir aviavasitə. Önə hərəkət etmək üçün bir pəri və şaquli hərəkət (daşıma) üçün mühərriksiz və sərbəst fırlanan bir rotoru olur. Helikopterin atalarından olan avtojirlər İkinci Dünya müharibəsidən sonra yerini əsasən daha effektli olan helikopterlərə vermiş olsa belə hələ də əyləncə, kəşfiyyat və helikopter təlimi kimi məqsədlər üçün geniş bir şəkildə istifadə edilir. **Avtoplaner** isə motoru olmayan bir avtojirdir və havada süzməzdən öncə başqa bir aviavasitə ilə hərəkətə gətirilməsi lazımdır.

Tarix
-----

Motorlu uçuşun başlaması ilə bərabər havada kifayət qədər sürətini azalda bilən və şaquli eniş etməyi bacaran bir aviavasitə icad etməyə çalışan ixtiraçıların yaratmış olduğu bir çox prototip, idarə edilmələri çətin olduğu üçün uğursuz olmuşdur. 1923-cü ildə İspan Juan de la Cierva rotor qəddarələrini aksin mərkəzinə (hub) aerodinamika və sentrifuqa qüvvələrinə fərqli bir şəkildə reaksiya verəcək bir şəkildə yerləşdirməyi bacarmışdı. Bu kəşf avtojir uçuşunu və gələcəkdə də helikopterin icad edilməsini mümkün etmişdir. Avtojirin havaya qalxa bilməsi üçün qabağa doğru hərəkət etməsi lazımdır. Helikopterin isə motorlu rotoru ona həm şaquli qalxma, həm də şaquli enmə həyata keçirməyə imkan verir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Автожир // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 68.
2. ↑  Ferry uçuş ile gelecek olan hava aracına verilecek geçici tescil sertifika formu (Doc) Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü. Erişim: 24 iyul 2012.
3. ↑  Millî model raket yarışması [*ölü keçid*] Türk Hava Kurumu, Türkkuşu. Erişim: 24 iyul 2012.
**"Paris Notrdam kilsəsi"** (*fr.* Notre-Dame de Paris) — rejissor Jan Delannuanın filmi.

Məzmun
------

Hadisələr orta əsrlərdə Parisdə baş verir. Qaraçı qızı Esmeralda öz gözəlliyi ilə kişilərin ağlını başından çıxarır. Ona eyni vaxtda Paris Notrdam kilsəsinin keşişi Klod Frollo və müqəddəs atanın yanında işləyən qozbel Kvazimodo aşiq olub. Qız isə Feb ləqəbli alicənab bir adama vurulub və bunu öz ürəyində saxlayır. Keşiş qısqanclıqdan onu yaralayır. Cinayətdə Esmeraldanı günahkar bilirlər və hakimlər qıza asılmaq hökmünü çıxarırlar. Feb onu xilas etmək üçün heç nə etmir, təkcə qozbel Kvazimodo sevdiyi qızın köməyinə gəlir.

Filmin sonunda Esmeralda kilsənin qabağındakı mübarizədə öldürülür. Esmeraldanın son sözü "Həyat gözəldir" olur.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Əsərin müəllifi :** Viktor Hüqo
**Ssenari müəllifləri :** Cin Aurenç, Jak Prever, Ben Hekt
**Rejissor :** Jan Delannua
**Operator :** Mişel Kelber
**Bəstəkar :** Corc Orik
**Prodüserlər :** Robert Akim, Reymond Akim
### Rollarda

Cina Lollobricida – Esmeralda
Entoni Kuinn – Kvazimodo
Jan Dane – Feb
Alen Küni – Klod Frollo
Rober İrş – Pyer Qrenquar
Daniel Dümon
Filipp Kley
Moris Sarfati
Jan Tissye
Valentin Tessiye
Jak İllinq
Jak Düfiyo
Roje Blen
Mariann Osvald
Rolan Bayli
Pyeral
Kamilla Cerini
Demia
Robert Lombard
Alber Remi
Haber Lapparen
Boris Vian
Jorj Dukinq
Pol Bonifas
Medileyn Barbulye
Alber Mişel
Deniel Emilfork
Etçeveri
Dominika Devrey
İet Lukas
Denis Karven
Jak Bertran

İstinadlar
----------

1. ↑  "Top Grosses of 1957", *Variety*, 8 January 1958: 30.

Xarici keçidlər
---------------

* *The Hunchback of Notre Dame* — Internet Movie Database saytında.

* *The Hunchback of Notre Dame* at Trailers From Hell
* Paris Notrdam kilsəsi (film, 1956) Rotten Tomatoes saytında  (ing.)
**Kürən vağ** (*lat.* Ardea purpurea) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin qutankimilər dəstəsinin vağlar fəsiləsinin əsl vağ cinsinə aid heyvan növü.

Qısa təsviri
------------

Leylək formalı iri quşdur. Ayaqları, boynu və dimdiyi uzundur (10 sm). Dimdiyi düz və ucu biz kimidir. Bel tərəfi boz-qonur, qarın tərəfi qaramtıldır. Başı, boynu və döşü kürəndir. Qanadları çirkli-boz, amma ucları qaradır. Ayaqları və dimdiyi sarımtıl-bozdur.

Statusu
-------

Nadirdir.

Yayılması
---------

Avropa, Asiya və Afrikada yayılıb. Azərbaycanda yayılması genişdir, təbii və süni su hövzələrinin kənarlarını əhatə edir.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Təbii və süni su hövzələrinin sahillərində, qamış cəngəlliyində yaşayır. Çox vaxt qamışların arasında sakit dayanıb şikarlarını gözləyir. Azərbaycana nəsil vermək üçün gəlir, buradan miqrant populyasiyası da keçir. Əsasən alaqaranlıq vaxtda fəal olur, sutkanın qalan vaxtında qamışlıqda gizlənib sakit qalır. Aprel ayında qamış cəngəlliyində quru qamış hissələrindən yuva tikir. Yuvası sudan 0,5–1,2 m hündürlükdə yerləşir. May ayında 4–5 ədəd yaşıltəhər-mavi yumurta verir, 28–30 gün kürt yatıb bala çıxarır. İyul ayının axırlarında müstəqil uçan pərvaz cavanlarına təsadüf olunur. Balıq, qurbağa, suilanı, siçan, xərçəng və iri həşəratlarla qidalanır. Əsas yemi qurbağadır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Əvvəllər balıqyeyən quş bilib tələf edilməsi, sonralar böyük göl və bataqlıqların qurudulması, kiçik su hövzələri sahəsində qamış əvəzinə ciyəm bitməsi (ciyəm üzərində vağ yuva tikə bilmir), qamış cəngəlliyinin yandırılması halları.

Əhali üçün əhəmiyyəti
---------------------

Elmi, estetik və dekorativ əhəmiyyəti var.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
--------------------------------------

Ovlanması qadağandır. Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğu, Şirvan, Abşeron, Ağgöl Milli Parkları və su-bataqlıq sahələrində yasaqlıqlar təşkil edilmişdir. Faydalı faunaya daxil edilib. Ramsar, Bern, Bonn konvensiyalarına və AEWA sazişinə daxildir.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
------------------------------------------

Nadir olmasının əhaliyə bildirilməsi, qamış cəngəlliyinin yandırılması hallarının aradan qaldırılması.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q160488
* Wikispecies: Ardea purpurea
* ADW: Ardea\_purpurea
* ARKive: ardea-purpurea
* Avibase: 8D6CB009B4D20368
* BioLib: 8406
* BirdLife: 22697031
* BOLD: 112765
* eBird: purher1
* EUNIS: 901
* Euring: 1240
* Fauna Europaea: 96660
* Fauna Europaea (new): 4a4a9f64-f42c-4dbb-bf6a-7f6f4137469b
* Fossilworks: 373507
* GBIF: 2480934
* IBC: purple-heron-ardea-purpurea
* iNaturalist: 4951
* IRMNG: 10840350
* ITIS: 174791
* IUCN: 22697031
* NBN: NHMSYS0000530173
* NCBI: 188373
* Plazi: BC64450A-EF49-5D5E-8C81-3258C6491E53
* WoRMS: 212669
* Xeno-canto: Ardea-purpurea
* ZooBank: F4451EC4-BDB5-41A1-8597-2A718712A5C0

 |
**Anna Nevil** (*ing.* Anne Neville) (d. 11 iyun 1456 – ö. 16 mart 1485) — İngiltərə kralı III Riçardın xanımı, İngiltərə kraliçası.

İngiltərə taxt-tacı uğrunda Lankaster və York ailələri arasında çıxan Gül müharibəsində mühüm rol oynamış Nevil ailəsinin üzvü olan Anna Nevilin ilk evliliyi atasının planı əsasında baş tutdu. IV Eduarda qarşı üsyan çıxaran atası Riçard Nevil Lankasterləri dəstəkləməyə başladı və yeni müttəfiqlərinin taxt namizədi olan VI Henrinin yeganə oğlu Vestminsterli Eduardla qızını evləndirdi. Bu nikah səbəbilə Uels şahzadəsi ünvanı alan Anna Nevilin ilk evliliyi çox çəkmədi. Vestminsterli Eduard 1471-ci ilin mayında döyüş meydanında həlak oldu.

York kralı IV Eduardın səltənətini yenidən bərpa etməsinin ardından Anna Nevil bağışlanaraq Londona geri çağırıldı və kralın kiçik qardaşı olan Qloçester hersoqu Riçardla evləndi. Üstəlik bacısı İzabella Nevil də kralın digər qardaşı Klarens hersoqu Corcla evli idi. Riçard Plantagenetin 1483-cü ilin iyununda qardaşı oğlunu devirərək hakimiyyəti ələ almasının ardından Anna Nevil də İngiltərə kraliçası oldu. Ancaq 1485-ci ilin martında ərindən 5 ay öncə vəfat etdi. Cütlüyün yeganə övladı olan Midlhamlı Eduard isə cəmi 7 yaşında naməlum səbəblə vəfat etdi.

Həyatı
------

Mənbə
-----

* Licence, Amy (15 April 2013). *Anne Neville: Richard III's Tragic Queen*. Amberley Publishing Limited. ISBN 978-1-4456-1177-8
* Hicks, Michael (26 August 2011). *Anne Neville: Queen to Richard III*. History Press. ISBN 978-0-7524-6887-7
* Turnbull, Stephen R. (1985). *The Book of the Medieval Knight*. Arms and Armour Press. ISBN 978-0-85368-715-3
***Bağdada putyovka var...*** tammetrajlı televiziya film-tamaşası rejissor Məhərrəm Bədirzadə tərəfindən 2000-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Azərbaycan Televiziyasında istehsal edilmişdir. Film-tamaşanın qəhrəmanı Qürbət sadə xarakterli bir adamdır. Arvadı Sitəmxanım isə pul düşkünü bir qadındır. Onlar yeni mənzilə köçürlər. Lakin bu mənzilin keçmiş sakini olan Əzizov familiyalı naməlum şəxsə naməlum adamlar hədiyyələr, paylar gətirməyə başlayırlar və hadisələrin məcrası bundan sonra dəyişir. Əsas rolları Naibə Allahverdiyeva, Valeh Kərimov, Yasin Qarayev, Gülşən Qurbanova, Məsmə Aslanqızı, Tofiq Hüseynov və Kübra Dadaşova ifa edirlər.

Məzmun
------

Film-tamaşanın qəhrəmanı Qürbət (Valeh Kərimov) sadə xarakterli bir adamdır. Arvadı Sitəmxanım (Naibə Allahverdiyeva) isə pul düşkünü bir qadındır. Onlar yeni mənzilə köçürlər. Lakin bu mənzilin keçmiş sakini olan Əzizov familiyalı naməlum şəxsə naməlum adamlar hədiyyələr, paylar gətirməyə başlayırlar. Sitəmxanım belə vəziyyətə sevinsə də, Qürbəti bu haram mal narahat etməyə başlayır. Və nəticədə bu haram mal Qürbətin ailəsini dağılma təhlükəsinə gətirib çıxarır.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Rejissor: Məhərrəm Bədirzadə  

Operator: İsa Kazımov  

Rəssam: Rəfael Əlizadə  

Bəstəkar: Elza Seyidcahan

Rollarda
--------

Naibə Allahverdiyeva — Sitəmxanım  

Valeh Kərimov — Qürbət  

Yasin Qarayev — Muradov  

Gülşən Qurbanova — Mahnur  

Məsmə Aslanqızı — Qürbətin iş yoldaşı  

Tofiq Hüseynov — qonşu  

Kübra Dadaşova — Məsmə

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

2000-ci ilin Azərbaycan filmləri  

2000-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
**Məhəmməd Abutrika**(*ərəb.* محمد أبو تريكة‎; 7 noyabr 1978, Giza) — Misir futbolusti, Misir milli futbol komandasının yarımmüdafiəçisi.

Həyatı
------

Məhəmməd Abutrika 1978-ci il noyabr ayının 7-də Misirin Giza şəhərində anadan olub. O, böyük futbola 25 yaşında gəlib. Misirin "Əl-Əhli" klubunda oynayan yarımmüdafiəçi iki dəfə Afrika çempionu olub, 3 dəfə isə klubu ilə birgə Afrika Çempionlar Liqasının kubokunu qazanıb. Peşəkar karyerasının ən əlamətdar oyununu Misir milli futbol komandasının heyətində Braziliya millisinə qarşı keçirib. FİFA Konfederasiyalar Kuboku çərçivəsində küçirilən bu oyunda Abutrikanın Kakaya qarşı oynadığı futbol yüksək qiymətləndirilib və məğlub olmasına baxmayaraq Misir yığması əla təsir bağışlayıb.

Misir milli futbol komandasının 2006-cı ildə Afrika çempionu olmasında da Məhəmməd Abutrikanın rolu danılmazdır.

Futbolçu ilə bağlı yadda qalan daha bir məqam 2008-ci ildə Afrika Kuboku oyunları çərçivəsində onun Sudan yığmasının qapısına vurduğu qoldan sonra futbolkasını çıxarması və maykasındakı "Qəzzada baş verənlərə görə təəssüf edirəm" yazısını nümayiş etdirməsi olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  adının **Abu Trika** yazılışına da rast gəlinir

Mənbə
-----

* Futbol filosofu Mohamed Abutreyka[*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Futbolçu** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Maliyyə Nazirliyi** (vyet. Bộ Tài chính) — Vyetnamda milli büdcəni, vergi gəlirlərini, dövlət aktivlərini, milli maliyyə ehtiyatlarını və dövlət korporasiyalarının maliyyəsini idarə edilməsinə cavabdeh olan nazirlik. Nazirlik milli mühasibat uçotu, dövlət borclanması, fond bazarlarının fəaliyyətinə və Gömrük İdarəsinə rəhbərlik edir. Nazirliyin baş ofisləri Hanoyda yerləşir.

Maliyyə Nazirliyi 71%-nə sahib olduğu "Bao Viet Insurance" kimi bəzi dövlət şirkətlərinə birbaşa sahiblik edir və ona nəzarət edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ministry, Introduction". 11 January 2009 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
2. ↑  "Cơ hội nào cho nhà đầu tư chiến lược mới tại Bảo Việt?". GaFin.vn. 20 December 2012. 21 December 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 December 2012.

Xarici keçidlər
---------------

* Maliyyə Nazirliyi

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | ISNI: 0000 0001 0720 8697 · LCCN: n90699366 · VIAF: 125173859 · WorldCat VIAF: 125173859 |
**Ketrin Hauerd** (İngiliscə: *Catherine Howard*) (d. 1523 - ö. 13 fevral 1542) - İngiltərə kralı VIII Henrinin beşinci qadınıdır. Lord Edmond Hauerd və Coys Kalpeperin qızıdır.

Gənclik illəri
--------------

Ketrin Hauerd Lort Edmond Hauerd və Joyce Culpeper`in qızı və Thomas Hauerd`in qardaşı qızı idi. VIII Henrinin ikinci qadını Anna Boleyn`in yaxın qohumu idi. Əmisinin köməkliyi ilə 15 yaşında ikən saraya Klevezli Annanın nədiməsi olaraq daxil olmuş, Klevezli Annanın qısa davam edən saray həyatından sonra aralarında 38 yaş fərq olmasına baxmayaraq Kral VIII Henri ilə evləndi.

İngiltərə kraliçalığı
---------------------

VIII Henri Klevezli Annadan boşandıqdan sonra eyni il Ketrin Hauerdlə evləndi. Ketrin həm mərhum qadını Anna Boleynin qohumu idi, həm də ona çox bənzəyirdi. İki il davam edən bu nikah kraliçanın qohumu Thomas Culpeper`lə olan gizli münasibətinin aşkara çıxmasıyla başa çatdı. Məhkəmə belə qurulmadan kral tərəfindən dərhal edam qərarı verildi. Boleyn ailəsindən gələn ikinci xəyanət kralı o qədər qəzəbləndirmişdi ki, geridə qalan bütün Boleyn ailə üzvləri cəzalandırıldı. Son olaraq;

```
Mən Culpeper`in qadını olaraq yox, bir kraliça olaraq ölürəm
```

demiş, 13 fevral 1542 tarixində London qalasında digərləri ilə birlikdə hələ 19 yaşında ikən edam edilmişdir.

Mənbə
-----

* 
* 
*
***Azərbaycanın əkilən otlaqları*** qısametrajlı sənədli filmi rejissor Xamiz Muradov tərəfindən 1980-ci ildə çəkilmişdir. "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Kinolentdə Azərbaycan heyvandarlarının çətin, lakin xeyirxah əməyindən danışılır.

Məzmun
------

Kinolentdə Azərbaycan heyvandarlarının çətin, lakin xeyirxah əməyindən danışılır.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenari müəllifi: Vahid Hacıyev, Xamiz Muradov  

Rejissor: Xamiz Muradov  

Operator: Köçəri Məmmədov

İstinadlar
----------

1. ↑  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu — 2 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh. 217

Mənbə
-----

Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 326.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

1980-ci ilin Azərbaycan filmləri  

1980-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı