recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Makkuori Universiteti** (*ing.* Macquarie University) — Avstraliyanın Sidney şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi. 1964-cü ildə Sidneyin üçüncü universiteti olaraq qurulan, ardıcıl olaraq Avstraliyanın ən yaxşı universitetləri sırasında yer alır. Kampus 126 hektar ərazini əhatə edir və Makkuori Park / Nort Rayd (Macquarie Park / North Ryde) şəhərinin ətrafındakı yüksək texnologiyalı bir dəhlizdə yerləşir.

Universitet geniş dərəcələr təklif edir və şiroterapi biznes, maliyyə və xarici dillərdə möhkəm bir nüfuza malikdir. Makkuori Universiteti Avstraliya Milli Lüğətini - Makkuori Lüğətini hazırladı. Universitetin çox fəal Avropa dilləri bölməsi var və rus dili və mədəniyyətşünaslıq təhsili təklif edən əsas təhsil müəssisələrindən biridir.

Makkuori Universitetinin tədqiqat maraqları çox genişdir və ulduz meydana gəlməsi, qalaktik arxeologiya, planetar duman və qara dəliklərin öyrənilməsini əhatə edir. Universitet tədqiqatçıları aborigenlərin astronomik inanclarını, həmçinin heyvanların və həşəratların davranışlarını öyrənirlər. Makkuori Universitetində Mənəvi Sağlamlıq Mərkəzi və Maliyyə Risk Mərkəzi mövcuddur. Universitet Misirologiyanın görkəmli müasir mərkəzidir, onun rəhbəri professor N. Kanavatidır, üzərində möhkəm kitabxana var.

Fakültələr
----------

* İncəsənət fakültəsi
* İqtisadiyyat və Ticarət fakültəsi
* Elm fakültəsi
* İnsan Elmləri Fakültəsi

Xarici keçidlər
---------------

Universitetin saytı
**Sporlar** *(*yun.* sparo-"səpmə")*-ibtidai və ali bitkilərdə çoxalmağa xidmət edən müxtəlif mənşəli mikroskopik törəmələrdir. Sporlar başqa hüceyrə ilə birləşmədən, yəni mayalanmadan cücərərək yeni bitki orqanizmlərinin başlanğıcını verir. Bir, iki və çoxhüceyrəlidir, silindr, kürə, ellips, yumurta, armud, paxla formasında olur. Bir çox bitkilərlə sporlar müxtəlif quruluşlu qlafla örtüldüyündən protoplastda toplanan ehtiyat qida maddələri hesabına qidalanaraq cücərmə qabiliyyətini uzun müddət saxlayır. Sporları üç qrupa bölmək olar: sinziqotlar, mitosporlar və meyosporlar. Ali bitkilər yalnız meyosporlar əmələ gətirir.

Sporlu bitkilər
---------------

Sporlu bitkilər əsasən qeyri-cinsi və ya cinsi yolla əmələ gəlmiş sporlar vasitəsilə çoxalan və yayılan bitkilərdir. Bu bitkilər bəzən ibtidai (yosunlar, bakteriyalar, şibyələr, göbələklər) və ali (mamırlar, plaunlar, selaginellalar və s.) qruplara bölünür. Bəzi sporlu bitkilərdə sporlar əmələ gəlmir; belə ki, çoxalma bitkinin müəyyən hissəsinin ayrılması ilə gedir (məs. bir çox şibyələrdə). Toxumlu bitkilər sporlu bitkilərdən çoxalma və yayılmasının toxum vasitəsilə getməsilə fərqlənirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ensiklopedik ekoloji lüğət. Bakı-Elm-2008.

Xarici keçidlər
---------------

Ali sporlu bitkilər. Mamırlar şöbəsi[*ölü keçid*]
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: İbrahim ibn Mərzban.

**İbrahim ibn Mərzban** (v. 1029) — Deyləm hökmdarı. II Mərzbanın oğlu idi.

Hakimiyyəti
-----------

II Mərzban Rəvvadilər tərəfindən həbs olunduqdan sonra Salarilərin sərkərdələrindən biri tərəfindən Tarıma qaçırılmış, orada hakimiyyətə başlamışdır. Hələ uşaq yaşda olan İbrahimin hakimiyyətdə sözü yox idi. 996-cı ildə Əbhər və Şahzur kimi kiçik bölgələri ələ keçirən İbrahim 1029-cu ildə Mahmud Qəznəvinin hücumuna məruz qalmışdı. İlk döyüşlərdə onu məğlub edə bilsə də, Məsud tərəfindən 13 sentyabr 1029-cu ildə məğlub edildi və torpaqlarının böyük bir hissəsi əlindən alındı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Vladimir Minorski - *Studies in Caucasian History -* Appendix: The last Musafirids and the Rawwadids, səh.166

| ⛭Salarilər |
| --- |
| Deyləmdə | 
* Məhəmməd
* Vəhsudan
* II Mərzban
* İbrahim (II Mərzbanın oğlu)
* Cüstan
* Müsafir

 |  |
| Azərbaycanda | 
* Məhəmməd
* I Mərzban
* Məhəmməd
* I Mərzban
* I Cüstan
* İsmail
* İbrahim (I Mərzbanın oğlu)
* Nuh
* İbrahim (I Mərzbanın oğlu)
* II Mərzban

 |
| Dvində | 
* Mərzban
* İbrahim
* Əbül Hica

 |
**Pərayaqlılar** (*lat.* Pinnipedia) — heyvanların məməlilər sinfinə aid dəstə.

3 fəsiləyə (morjlar, qulaqlı suitilər və əsl suitilər) aid 20 cinsi və 32 növü var.

Bədəni iyşəkillidir (dəniz pişiklərindən başqa), səthini parlaq qısa tük örtür. Quyruğu qısa, ətrafları 5 barmaqlıdır və pərə çevrilmişlər. Barmaqları bir-biri ilə pərdə ilə birləşmişlər. Dəridə tər və piy vəziləri var; dərinin altındakı piyin qalınlığı 8 sm-dir. Dişlərin sayı 18 ilə (morjda) 38 arasında (qulaqlı suitilərdə) dəyişir. Köpək dişləri yaxşı inkişaf etmişdir. Çeynəyici əzələlər reduksiya olunmuşdur (qidanı çeynəmir).

Saatda 30 km sürətlə üzür. Balıqlar, molyusklar və xərçənglərlə qidalanır. Dəniz bəbiri isə pinqvin və suiti ilə qidalanır. Su altında uzun müddət qala bilirlər (məs. Ueddell suitisi 43 dəq, Baykal suitisi isə 68 dəq). Beyni yaxşı inkişaf etmişdir; iyə həssasdır, suda yaxşı görür və eşidir.

Çoxalması
---------

Pərayaqlılar çoxalma, balanı əmizdirmə, tüləmə və istirahət zamanı sahilə və ya buzun üzərinə çıxırlar. Dişilər cinsi yetkinliyə 3 yaşla (suiti və dəniz pişikləri) 6 yaş arasında (morjlar) çatır. Boğazlıq dövrü 8-12 aydır. Bir, bəzən iki bala doğur. Laktasiya 3 həftədən (əsl suitilərdə) 3 aya qədər (dəniz pişiklərində) davam edir.

Yayılması
---------

Pərayaqlılar, əsasən, Şimal və Cənub yarımkürələrinin soyuq və mülayim sulu dənizlərində yayılmışdır. Pərayaqlıların yarısı Cənub yarımkürəsində yaşayır, buraya Antarktika suitisi, yengəcyeyən, Ueddell suitisi, adi ross suitisi və cənub dəniz fili daxildir. Subtropik sularda ağqarın suiti yaşayır.

Qazıntı halında qulaqlı suitilərin qalıqlarına Sakit okeanın ABŞ sahillərində, morjların və əsl suitilərin qalıqlarına isə Şimali Atlantikanın Avropa və ABŞ sahillərində təsadüf edilmişdir.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q30263
* Wikispecies: Pinnipedia
* EoL: 46559144
* Fossilworks: 105195
* GBIF: 4941589
* iNaturalist: 372843
* ITIS: 180614
* NBN: NHMSYS0021036334
* WoRMS: 148736

 |
**Füzuli Ramazanoğlu** (tam adı: *Quliyеv Füzuli Ramazan oğlu*) — Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, "Qızıl qələm" mükafatı laurеatı.

Həyatı
------

Füzuli Ramazanoğlu 1961-ci il fеvralın 6-da Gədəbəy rayonunun Miskinli obasının Çalburun kəndində dünyaya göz açıb.

1978-ci ildə Çalburun kənd orta məktəbini ilk məzun kimi "əla" qiymətlərlə bitirib. Bir il Daşkəsəndə Zəylik Alunit Mədən Idarəsində fəhlə işləyib.

1979-cu ildə Ç.İldırım adına Azərbaycan Politехnik İnstitutunun avtomatika və hеsablama tехnikası fakültəsinə daхil olub. 1984-cü ildə həmin ali məktəbi "Еlеktron mühəndisi" iхtisası üzrə bitirib. Təyinatla Bakı "Radioquraşdırma" İstеhsalat Birliyində mühəndis kimi əmək fəaliyyətini davam еtdirib. İki dəfə ikiillik ictimai jurnalistlər fakültəsində oхuyub.

1990-cı ilin avqustundan 1992-ci ilin yanvar ayınadək həmin müəssisədə çıхan çoхtirajlı "İmpuls" qəzеtinin rеdaktoru vəzifəsini daşıyıb.

Füzuli Ramazanoğlu mətbuatda fəaliyyət göstərənədək müхtəlif qəzеt və jurnallarda, rеspublika radiosunda şеirlər və məqalələrlə çıхış еdib. Onun yaradıcılığının əsas qayəsini məhəbbət, Vətən sеvgisi, yurd-yuva, еl-oba təəssübkеşliyi təşkil еdir. O, "Biz gеdənik, хеyirхahlıq qalandır", "Şəhriyarlı ilk şəhid", "Yaхşılara yaraşıqdır yaхşılıq", "Dəyanət", "Ümid qanadlarında" və "Novruz – 2008 Gədəbəydə" publisistik kitablarının müəllifidir.

2009-cu ildə polkovnik Zakir Kərimovun 60 illik yubilеyi ilə əlaqədar "Bu da bir talеdir" adlı kitab yazmışdır. Kitabda Zakir Kərimovun həyat və fəaliyyətindən məlumatlar vеrilmişdir.

Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, "Qızıl qələm" mükafatı laurеatı Füzuli Ramazanoğlu jurnalist kimi "Sahil", "Günay", "Azərbaycan yolları", "İcmal" qəzеtlərində çalışdığı müхtəlif illərdə ən aktual mövzularda mətbuat səhifələrində maraqlı yazılarla oхucuların diqqətini cəlb еdib. Onlarla kitabın toplanıb tərtib olunmasında və rеdaktorluğunda fəaliyyət göstərib.

1999–2000-ci illərdə Odlar Yurdu Universitetində "Odlar Yurdu Univеrsitеti" qəzеtinin baş rеdaktoru olduğu müddətdə "Odlar Yurdu" ədəbi birliyini yaratmış, onlarla gənc şairi bu birliyin ətrafında birləşdirmiş və onların yaradıcılığından nümunələrin univеrsitеt qəzеtində, еləcə də, rеspublika mətbuatında işıq üzü görməsində böyük rol oynamışdır.

Hazırda ictimai-siyasi, bədii-publisistik Dünya qəzetinin təsisçisi və baş rеdaktorudur.

Əsərləri
--------

* Biz gеdənik, хеyirхahlıq qalandır.
* Şəhriyarlı ilk şəhid.
* Yaхşılara yaraşıqdır yaхşılıq.
* Dəyanət.
* Ümid qanadlarında.
* Novruz–2008 Gədəbəydə.
* Bu da bir talеdir. Bakı, "Nurlan", 2009. 392 səh. +32 səh. şəkil.

Məqalələri
----------

* "Ömürdən ötən illər". Dünya qəzeti. № 30-31. 25 dekabr 2009-cu il.
* "Əsl Allah adamı". Dünya qəzeti. № 30-31. 25 dekabr 2009-cu il.
* "Şərəfli ömür yolu", Dünya qəzeti. 28 yanvar 2011-cu il. № 32-33, səh.14.
* "Gileyli Bəylər poeziyası", Dünya qəzeti. 19 mart 2011-cu il. № 34-35,
* "Vətəndaşlıq qeyrəti, yaxud şəfalı əllərin sahibi", Dünya qəzeti. 19 mart 2011-cu il. № 34-35,
* "Şair ürəkli həkim", Dünya qəzeti. 19 mart 2011-cu il. № 34-35,

Xarici keçidlər
---------------

Həmçinin bax
------------
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: İbrahim ibn Mərzban.

**Salar İbrahim** (v. 983, Cənubi Azərbaycan) — Salarilərdən Dvin və Azərbaycan hakimi.

Dvin hakimiyyəti
----------------

Mərzban ibn Məhəmmədin oğlu idi. Atasının ölümündən sonra 957-ci ildə qardaşı Cüstan və əmisi Vəhsudanla gəlinən razılığa görə qardaşından asılı olaraq Dvin hakimi olmuşdu. 960-cı ildə İsmailin Azərbaycanı işğalına qarşı qoymağa çalışsa da məğlub Dvinə çəkilmişdi.

Azərbaycan hakimiyyəti
----------------------

Əmisioğlu İsmailin ölümündən sonra Azərbaycanı ələ keçirən İbrahim 966-cı ildə Vəhsudan tərəfindən göndərilmiş Əbül Qasim Mişaki adlı sərkərdə tərəfindən devrilmiş və Cibala qaçmalı olmuşdu. Onun yerinə Vəhsudan öz oğlu Nuhu yerləşdirmişdi. Qaynı Rüknəldövlənin yanına qaçan İbrahim eyni il vəzir Əbül Fəzl ibn Amidin köməyi ilə hakimiyyətə qaytarılmışdı. 967-ci ildə Vəhsudan tərəfindən bir daha məğlub ediləndən sonra sülh bağlamış, torpaqların bir hissəsini ona verməli olmuşdu. 968-ci ildə Şirvanşah şahzadəsi Heysəmin ona sığınmağından istifadə edərək Şirvana qarşı hücuma keçmişdi. Lakin şah Əhməd ona bac verməklə sülh bağladı, Dərbənd əmiri Əhməd ibn Əbdülmalik isə ona bac verməkdən imtina etdi.

971-ci ildə Gəncəni Şəddadilərə uduzan İbrahim Ərdəbilə çəkildi. 979-cu ildə devrilərək həbs olunan İbrahim, 983-cü ildə vəfat etdi. Onun Azərbaycandakı əsas torpağı Rəvvadilərin əlinə keçdi. Azərbaycanın çox kiçik bir hissəsində isə əmisinəvəsi II Mərzban hakimiyyətə gəldi.

Mənbələr
--------

* *Madelung, W.* The Minor Dynasties of Northern Iran // In Frye, R.N. (ed.). The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs. Cambridge: Cambridge University Press. 1975. 198–249. ISBN 978-0-521-20093-6.
* *Bosworth, C. E.* Iran under the Buyids // In Frye, R. N. (ed.). The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs. Cambridge: Cambridge University Press. 1975. 250–305. ISBN 0-521-20093-8.

İstinadlar
----------



| ⛭Salarilər |
| --- |
| Deyləmdə | 
* Məhəmməd
* Vəhsudan
* II Mərzban
* İbrahim (II Mərzbanın oğlu)
* Cüstan
* Müsafir

 |  |
| Azərbaycanda | 
* Məhəmməd
* I Mərzban
* Məhəmməd
* I Mərzban
* I Cüstan
* İsmail
* İbrahim (I Mərzbanın oğlu)
* Nuh
* İbrahim (I Mərzbanın oğlu)
* II Mərzban

 |
| Dvində | 
* Mərzban
* İbrahim
* Əbül Hica

 |
**Mara Brankoviç** və ya **Mara Dəspinə Xatun** (d. 1416 — ö. 14 sentyabr 1487) — Serbiya despotu Corc Brankoviçin qızı və 6. Osmanlı padşahı II Muradın hərəmlərindən biridir.

Həyatı
------

1435-ci ildə saraya gələn Mara Xatunun II Muradla olan evliliyindən övladı olmadı. Ancaq Şahzadə Mehmedin anası Hüma Xatunun gənc yaşda vəfat etməsinin ardından kiçik şahzadənin tərbiyəsilə Mara Xatun maraqlandı. Evlənməsinə baxmayaraq dinini dəyişməyən Mara Xatun 1451-ci ildə II Muradın vəfatı ilə dul qaldı və xüsusi icazəylə ömrünün sonuna qədər Serbiyadakı bir monastıra çəkildi. Ancaq ögey oğlu II Mehmedlə əlaqələrini heç vaxt kəsmədi. Ögey oğlunun səltənətinin ilk illərində Bizans imperatoru XI Konstantin ilə evlənmə məsələsi ortaya çıxsa da, Konstantinopolun fəthindən sonra bu təklif aradan qalxdı. 1463–1479 Osmanlı-Venesiya müharibəsi əsnasında vasitəçilik etdi. Hətta bu funksiyanı ögey nəvəsi olan II Bəyazid dönəmində də davam etdirdi.

Mənbə
-----

1. 1 2  Mustafa Armağan. "Fatih'in annesi Hıristiyan mıydı?" Arxivləşdirilib 2013-07-19 at the Wayback Machine. Zaman. Erişim tarihi: 25 Aralık 2011.

| ⛭II Murad |
| --- |
| Ailəsi | Əminə Xatun  • Hüma Xatun  • Xədicə Həlimə Xatun  • Mara Xatun  • Yeni Xatun  • Şahzadə Ələddin  • II Mehmed  • Şahzadə Böyük Əhməd  • Şahzadə Kiçik Əhməd  • Şahzadə Orxan  • Şahzadə Həsən  • Fatma Sultan  • Xədicə Sultan  • Şahzadə Sultan  • Erhondu Sultan  |  |
| Sədrəzəmlər | Amasyalı Bəyazid Paşa  • Çandarlı I İbrahim Paşa  • Qoca Mehmed Nizamüddin Paşa  • Çandarlı Xəlil Paşa  |
| Kaptan-ı dəryalar | —  |
| Şeyxülislamlar | —  ·  Molla Şəmsüddini Fənari  ·  Molla Fəxrəddin Əcəmi  |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Kərkük (dəqiqləşdirmə).

**Kərkük** — İraq Türkman Ədəbiyyatçılar Birliyi tərəfindən ərəb və türk dillərində nəşr edilən dərgi.

Haqqında
--------

İraq Türkman Ədəbiyyatçılar Birliyi tərəfindən nəşr edilən "*Kərkük*"ün 2003-cü ildə Kərkükdə ilk sayı ərəb və türk dillərində oxuculara təqdim edildi. İlk başda ədəbiyyat nümayəndəsi Mövlud Taha Qayaçının baş yazarlığı ilə yayımlanmış "*Kərkük*" daha sonra demokratiyanın nəticəsi kimi Kahtan Hörmüzlünün baş yazarlığı ilə fəaliyyətinə davam etdi. Baş redaktor Aydın Kərkük və yazı işləri katibi Həsən Kevsər, Türkiyə üzrə təmsilçisi isə Şəmsəddin Kuzəçi seçilib. Daha çox ədəbi mövzuların yer aldığı "*Kərkük*" 15 gündə bir çap edilərək 2005-ci ilin aprelində 8 səhifə olmaqla, 15 sayı nəşr edilib. 2006-cı ildən isə qəzet dərgiyə çevrilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Dr. Şəmsəddin Kuzəçi.* İraq mətbuat tarixi (1869-2019). Bakı: "CBS". səh. 52. ISBN 978-9952-516-66-1..
**Suuryarv** (Suryarv; est. Suurjärv — « Böyük göl», *Rõuge Suurjärv*, *Nõiajärv*) — Estoniyanın cənub-şərqində yerləşən şirin sulu göl. Buzlaq mənşəli olan bu göl Rıuqe çayı üzərində yerləşir. Suuryarv gölü Rıuqe inzibati ərazisində, Vırumaa uezdinin mərkəzindədir. Göl Haanya yüksəkliyinin qərbində yerləşib bu bölgənin yeddi ən dərin göllərindən biridir. Suuryarv sonuncu buzlaşma epoxası zamanı, buzlağın geri çəkilməsi zamanı ərimiş buzlaqların suyu ilə formalaşmışdır.

Estoniyanın ən dərin gölüdür. Dərinliyi 38 metrdir. Gölün dərinliyini ilk dəfə 1907-ci ildə müəyyənləşdirmişdir: 41 metr. 1962-ci ildə A. Mäemetsin ölçmələrinə əsasən dərinlik 38 metr olmuşdur. Orta dərinlik — 11,9 metr (Estoniya gölləri içində ikinci yer). Göl suyunun şəffaflıq göstəricisi 7,1 metrdir. Gölün sahəsi 14,6 hektardır. Gölün sutoplayıcı hövzəsinin sahəsi — 25,8 km²-dir.

Göl Haanya landşaft qoruğunun ərazisinə daxildir. Suuryarv gölü kənd tipli Rıuqe qəsəbəsinin inzibat ərazisindədir (Rõuge alevik). Göl şimal-qərbdən - cənub-şərq istiqamətdədir və uzunluğu 858 metrə qədərdir. Maksimum eni 300 metr olub düzgün olmayan oval formasına malikdir. Qonşu göllərlə çay vasitəsi ilə əlaqəlidir: cənub-şərqdən *Liynyarv* və *Valqyarv*, şimal-qərbdən *Kausyarv* və *Ratasyarv*.

Ölkənin populyar istirahət mərkəzlərindən biridir. Ümumi istifadəyə açıq çimərlik var. Hər yay göldə Su bayramı və Qayıq yarışması keçirilir. Göl sahilində Rıuqe qəsəbəsi, Müq.Mariya kilsəsi (XVIIIəsr) var. Yaxınlıqda VI-XI əsrlərə aid olunan Rıuqe yaşayış məntəqəsinin xarabalığı var.

Göl suyunda bir çox balıq növlərinə rast gəlinir. Ən geniş yayılmış balıq növləri: xanı və durna balığıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Estonian Environmental Register.
2. ↑  Suurjärv
KNAB; Eesti Keele Instituudi kohanimeandmebaas Arxivləşdirilib 2021-04-25 at the Wayback Machine
3. 1 2  "Озеро Сууръярв в Рыуге". 2019-05-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-27.
4. ↑  *Э. Ф Вареп, В. Ю Тармисто.* Советский Союз. Эстония. — М.: Мысль, 1967. — С. 46, 186. — (Советский Союз. Географическое описание в 22 томах). — 80 000 экз.
5. ↑
6. ↑  Наиболее глубокие озера / В Эстонии // Альфа и Омега : Краткий справочник : [пер. с эстонского] = A ja O. Taskuteatmik / Редакторы: Т. Бурилова, И. Коробов, А. Юрна. — Таллин : Издательство «Валгус», 1987. — С. 102. — 60 000 экз.
7. 1 2  Suurjärv (Rõuge Suurjärv)
Vikipediyada bu təxəllüslü müxtəlif şəxslər haqqında məqalələr var, bax: Zülqədər. 

**İbrahim xan İlyas bəy oğlu Zülqədər** (?-1558) — Şah Təhmasib Səfəvi dövründə Fars əyalətinin bəylərbəyi idi.

Həyatı
------

İbrahim bəy İlyas bəy oğlu Fars əyalətinin Cöhrəm mahalında anadan olmuşdu. I Şah Təhmasibdən əvvəlcə sultan, sonra xan ünvanı almışdı. 1539-cu ildən Fars əyalətinin bəylərbəyi olmuşdu. Tarixçi yazır: "Gərmrudun Miyanə (məntəqəsinə) çatdıqda, Qazı xan vəfat etdi. Qazı xanın mülazimləri Həsən sultanı dünyanın pənahı (Şah Təhmasibin) dərgahına gətirdilər.

Qazı xanın vəzifəsi Keçəl bəy Hacılu Zülqədərin oğlu İbrahim bəyə verildi (və o) İbrahim xan ləqəbi aldı".

İbrahim xan 1556-cı ildə Gərmsir şəhərinin kələntəri Əmir Şəmsəddin Şəhriyar Cöhrəmini kor etdiyinə görə, şah tərəfindən tutularaq işdən çıxarıldı. Bir müddət həbsdə yatdı. 1555-ci ildə Fars hakimi İbrahim xan Hacılar-Zülqədər şahın gözündən düşdü. Bu hadisədən danışan tarixçi Əbdi bəy Şirazi yazır: "Qəzvinə xəbər çatdı ki, Şiraz hakimi İbrahim xan Gərmsir (şəhərinin) kələntəri Əmir Şəmsəddin Şəhriyar Cəhrəminini kor edib. Ədalət naminə İbrahim xanı və bu qəbahəti işlətməyi ona tövsiyə edən onun nökərlərini ələ keçirib cəzalandırmaq üçün fərman verildi. Buna görə Əli sultan Dəmirçulu Zülqədərin oğlu Şahrux bəy Tatioğlu Şiraza yola düşdü. Şirazın idarəsi məzkur Əli sultana verildi. Şahrux bəy hökmə əsasən Şiraza gedib İbrahim xanın boynuna zəncir vurdu. Həmçinin mülazimlərin təhsildarı olan başqa qorçilər öz cəzalarına çatdılar. Şahrux bəy atası müqəddəs Məşhəddən Şiraza gələnə qədər Şiraz hökümətini idarə etdi". (Xacə Zeynalabdin Əli Əbdi bəy Şirazi, "Təkmilətül-Əxbar", Bakı: Elm, 1996, səh. 104).

1558-ci ildə həbsdən azad edilib Astrabada hakim təyin edildi.

İbrahim xan 1558-ci ildə türkmənlər tərəfindən öldürüldü.

Ailəsi
------

İbrahim xanın Mənsur bəy, Yaqub bəy, Zeynal bəy adlı oğulları vardı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Zülqədər eli, Bakı: Şərq-Qərb, 2011,-156 səh.

İstinadlar
----------

1. ↑  Xacə Zeynalabdin Əli Əbdi bəy Şirazi, "Təkmilətül-Əxbar", Bakı: Elm, 1996, səh. 84

Həmçinin bax
------------

* Hacılar oymağı
1995-ci ildə baş vermiş **Pakistandakı çevriliş cəhdi**, istefasız hərbçilər tərəfindən və Pakistanın Baş naziri Bənazir Bhutto hökumətinə qarşı gizli bir hiylə idi. Hərbçilər konstitusiya hökumətini devirmək və Pakistanda Hərbi Qayda qurmaq məqsədi güdürdülər. Kəşfiyyat qurumları Pakistan Ordusunu tərk etdikdən sonra fitnə pozulmuşdu.

Tarixi
------

Bənazir Bhuttonun partiyası olan Pakistan Xalq Partiyası, Məhəmməd Ziya ül-Həqqin 11 illik Diktaturasının ölümü ilə kəskin sona çatdıqdan sonra 1988-ci il ümumi seçkisində qalib gəldi.

Əvvəlki cəhd
------------

1989-cu ildə Pakistan Ordusunun kəşfiyyat və casusluq agentliyi üzvləri Benazir Bhutto hökumətini devirmək istədikləri üçün hiyləgər bir əməliyyat hazırladı.Əməliyyatın tərəfdarı olan mayor Əmir, Şərifi siyasi lider kimi sevdiyini və cənab Şərifi yeni Baş nazir etmək istədiyini söylədi. Şərifin siyasi düşərgəsinin bir hissəsi olduğunu və Şəriflərin siyasi karyeralarına başlamış və partiyalarına dövlət fondlarına çıxış imkanı verən Məhəmməd Ziyaülhaqqın gündəmini davam etdirəcəyini söylədi.

İstinadlar
----------
**Paketdə sistem** (SiP) tək bir çip daşıyıcısı paketinə daxil edilmiş bir sıra inteqral sxemlərdir. SiP elektron sistemin bütün funksiyalarını və ya çoxunu yerinə yetirir və adətən mobil telefonu, rəqəmsal musiqi player və s. istifadə olunur. İnteqrasiya edilmiş sxemlər olan dies (İnteqral sxem) bir yarımkeçirici plastiklər üzərində şaquli şəkildə yapışdırıla bilər. Daxildən bir birinə incə tellərlə bağlanırlar.   

Paketdə sistem systems-on-chip (SoC) sistemlərinə bənzəyir, lakin daha az möhkəm birləşdirilir və tək yarımkeçirici die olmur. SiP die, daha az sıx multi çip modullardan fərqli olaraq şaquli və ya üfüqi bir şəkildə yapışdırıla bilər.  

Çox sayda standart çip die yığcam bir yerə yığılması üçün bir çox fərqli 3 ölçülü qablaşdırma texnikası hazırlanmışdır.  

SiP, bir neçə çip ola bilər - məsələn, ixtisaslaşdırılmış prosessor, DRAM, flash yaddaş - passiv komponentlərlə birləşdirilmiş rezistorlar və kondansatorlar - hamısı eyni yarımkeçirici plastiklərdə quraşdırılmışdır. Bu o deməkdir ki, tam funksional bölmə çox çip paketdə inşa edilə bilər ki, işləməsi üçün bir neçə xarici komponent əlavə olunsun. Bu MP3 pleyerlər və mobil telefonlar kimi məkan məhdud mühitlərdə xüsusilə qiymətlidir, çünki çap edilmiş elektron lövhənin və ümumi dizaynın mürəkkəbliyini azaldır.  

Faydalarına baxmayaraq, bu üsul məhsuldarlığı azaldır, çünki paketdəki hər hansı bir qüsurlu çip, eyni paketdəki digər modulların hamısı işlək olsa da, işləməyən qablaşdırılmış birləşmiş dövrə ilə nəticələnəcəkdir.

Təchizatçılar
-------------

* Amkor Technology, Inc.
* Atmel
* AMPAK Technology Inc.
* NANIUM, S.A.
* ASE Group
* CeraMicro
* ChipSiP Technology
* Cypress Semiconductors
* STATS ChipPAC Ltd
* Toshiba
* Renesas
* SanDisk
* Samsung
* Silicon Labs
* Octavo Systems
* Nordic Semiconductor
* JCET

İstinadlar
----------

1. ↑  "System in a Package (SiP) - Palomar Technologies". 2019-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-24.
2. ↑  By Pushkar Apte, W. R. Bottoms, William Chen and George Scalise, IEEE Spectrum."Advanced Chip Packaging Satisfies Smartphone Needs Arxivləşdirilib 2021-06-21 at the Wayback Machine
3. ↑  By R. Wayne Johnson, Mark Strickland and David Gerke, NASA Electronic Parts and Packaging Program."3-D Packaging: A Technology Review Arxivləşdirilib 2022-02-06 at the Wayback Machine
4. ↑  "System-in-Package (SiP) Products - Intel FPGA". 2021-09-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-24.

Xarici keçidlər
---------------

* System In Package (SiP)
**Usta Bəndər** — 1231-ci ildə Gəncədə sənətkarların və şəhər yoxsullarının Xarəzmşah Cəlaləddinə qarşı yönəlmiş üsyanının rəhbəri.

Haqqında
--------

XI-XV əsrlərdə Azərbaycanın sənətkarlıq, ticarət və mədəniyyət mərkəzlərində geniş fəaliyyət göstərmiş əxi təşkilatları dövrün ictimai-siyasi həyatında mühüm rоl oynayırdılar. Belə ki, 1231-ci ildə Təbrizdə, Gəncədə baş vermiş xalq üsyanlarının əsas təşkilatçıları əxi təşkilatının üzvləri və başçıları olmuşdur. Çox güman ki, Usta Bəndər də Gəncədəki əxi təşkilatlarından birinin rəhbəri idi.

### Gəncə üsyanı

Üsyana yerli əhalidən alınan verginin həddən çox yığılması səbəb olmuşdu. Mənbələrin məlumatına görə, üsyançılar "şəhərin rəisinin sarayını darmadağın etdilər, məmurları və nökərləri öldürdülər, Xarəzmşahların hərbi qarnizonlarını məhv etdilər. Qoşunla Gəncəyə yaxınlaşan Cəlaləddin üsyançılara silahı yerə qoymağı əmr etdi və onları bağışlayacağını bildirdi, lakin üsyançılar təslim olmaqdan imtina etdilər. Şəhərin mühasirəsinə başlandı. Bəndər şəhərdən çıxıb Cəlaləddinin hərbi düşərgəsinə basqın etməyi qərara aldı, lakin üsyançılar düşmən süvarisinin həmləsinə tab gətirə bilmədilər. Xarəzmşahın qoşunu şəhərə soxuldu. Üsyançıların rəhbərlərindən 30 nəfəri şəhərin darvazaları yanında asıldı, Bəndər özü isə şaqqalandı.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Cavid Bağırzadə.* XI-XV əsrlərdə Azərbaycanda əxilik və əxi təşkilatları haqqında (PDF). Gəncə. 2013. səh. 21. 2022-07-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-04-09.
2. ↑  
	* Ziya Bünyadov. *Azərbaycan Atabəyləri dövləti (1136-1225-ci illər).* Bakı, "Şərq-Qərb", 2007. səh.119 Arxivləşdirilib 2022-03-06 at the Wayback Machine

### Mənbə

* "Məktəblinin tarix lüğəti" "Bəndər" məqaləsi

Həmçinin bax
------------

* Gəncə üsyanı (1231)
**Ust-Manıç su anbarı** — Rusiyanın Rostov vilayətinin ərazisində Manıç çayının yatağında yerləşən su anbarı. Su anbarı Manıçskaya stansiyanında 1936-cı ildə atılan bənd sayəsində mrydana gəlmişdir. 

Ümumi uzunluğu 60,5 km, orta dərinliyi 1,2 m, maksimal dərinliyi isə 3,5 m təşkil edir. Hazırda axınlı şəraitdə hündürlüyü 2,8 metrdir. Sahəsi idə 80 km²-dir. Həcmi 72 mln m³-dir.

Fiziki-coğrafi xüsusiyyətləri
-----------------------------

### Relyef

Ust-Masiysk su anbarı ensiz bir ərazidə yerləşir. Burada üç iri liman vardır: Şaxaevski, Zaoadenski, Pesçanı. Cənub və qərb sahilləri alçaq, şimal və şərq sahilləri isə hündürdür. 

### Hidroqrafiya və iqlim

Su təminatı Vesyolovskoe su anbarı, Podpolnoy çayı və bir sıra çay və bulaq suları axır. Bu çayların çoxu müvəqqəti axarlıdır və yayda quruyur. 
Su anbarının dibi və ətrafı bütünlüklə lillikdir. Bəzi hissələrdə isə qumlu dayazlıqlar müşahidə edilir. 

İqlimi mülayim kontinental-mülayimdir. İl ərzində temperatur ampletudu 80°-dir. İllik yağıntının miqdarı 200-600 mm arasında dəyişir. Yay 5 ay müddətində davam edir. Yay ayları suyun 24° C qədər yüksəlir. Bəzi hissələrdə isə temperatur 30°C qədər qalxır. Dekabr ayında səthi buz bağlayır. Mart ayı isə buzdan azad olur.

### Hidrokimiya

Su anbarı xlorudli suya sahibdir. Ətrafında olan şoranlıq yağış suları ilə yuyularaq anbara axır. Hazırda anbarda minerallaşma stabildir. Burada minerallaşma 0,9-1,1 q/l təşkil edir.

İstifadəsi
----------

Ust-Manıç ilk dəfə Azov-Xəzər dəniz yolunun tərkib hissəsi kimi inşa edilmişdir. Hazırda isə su anbarında gəmiçilik faktiki yoxdur. 1990-cı illərə qədər balıqçılıq məqsədi ilə istifadə edilirdi. 1960-69-cu illərdə hər il 112 ton, 1980-1989 illərdə 50 ton balıq ovlanılırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Веселовское и Усть-Манычское водохранилища / Том 1 / Водно-болотные угодия России Arxivləşdirilib 2019-03-06 at the Wayback Machine (rus.)
2. ↑  "Yandeks.Xəritələr — Rusiya və Dünyanın aydın xəritələri". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-04.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2014-12-02 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-02-04.
4. ↑  "Dövlət su reysteri: Ust-Masiysk su anbarı". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-04.
5. 1 2  Схема комплексного использования и охраны водных объектов бассейна реки Дон. Книга 1 Arxivləşdirilib 2015-06-26 at the Wayback Machine (rus.)
*Kare-kare*
**Filippin mətbəxi** — çoxmillətli Cənubi Asiya dövləti olan Filippin mətbəxi.

Filippin mətbəxinin formalaşmasına ölkənin yerləşdiyi coğrafi mövqe də təsirini göstərib. Adanın sahillərini yuyan dənizlər Filippin süfrəsinə su aləminə məxsus nemətləri, xüsusən də tunes və skat balığını gətirir. Asiyanın bütün ölkələrində yetişdirilən düyü burada da önəmli yer tutur. Məşhur xörəklərindən buğda unu və yumurtadan hazırlanan «Pansit kanton»u xüsusi qeyd etmək lazımdır. Bu ölkədə əti müxtəlif üsullarla hazırlayırlar. Onlardan biri adobedir (əti soya sousu, sarımsaq və istiotla sirkədə saxlayır sonra da qızardırlar). Hər bir əyalətdə adobeyə yerli inqredient əlavə edilir. Məsələn, bu, kokoslu qaymaq və ya sarıkök ola bilər.

Filippinlilərin "Leçe flan" adlanan məşhur desertinin tərkibi yumurta sarısı və süddən ibarətdir. Ölkənin mətbəxinə daxil olan xörəklər sırasında "Leçon manok" (qril toyuq), "Kare-kare" (mal əti və yerfındıqlı qatı şorba), "Kinilaun"un (sirkə və ya soğan, tomat və ədviyyatlı kokos südündə ət) adını çəkmək olar.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Filippin ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Müzəffər Aləm** (d.1882-ö.1973) — İranın Xarici İşlər vəziri.

Həyatı
------

Müzəffər Aləm 1882-ci ildə Osmanlı imperiyasının Trabzon şəhərində anadan olmuşdu. Atası Mirzə Əliəkbar xan Mötamədəlvüzəra Qəzvini Bakı, İstanbul, Dəməşq, Bağdad şəhərlərində konsul işləmişdi. Növbəti xidməti yerində Müzəffər xan dünyaya gəldi. İlk təhsilini Bakıda, sonra Tehranda aldı. İstanbulda Osmanlı Hərbiyyə məktəbində oxudu. Sonra Fransaya Sen-Sir (Saint Sier) Artileriya məktəbində təhsilini davam etdirdi.

Müzəffər xan vətənə döndükdən sonra İran Xarici İşlər vəzarətində işə düzəldi. Dəməşq şəhərində konsul kimi xidmət etdi.

Müzəffər xan 1910-cu ildə Xarici İşlər vəzarətindən istefa etdi. Elə həmin ildə sərhəng (polkovnik) rütbəsində Xorasan ordusunda vəzifə tutdu. Ona bu işdə hərbi nazir Əhməd xan Qəvaməddövlə yardım göstərmişdi. Orduda Salari-Müzəffər ləqəbini daşıyırdı. Ardınca sərtib (general-mayor) rütbəsi aldı.

Müzəffər xan 1911-ci ildə Kürdüstan əyalətinə vali göndərildi.

Müzəffər xan Aləm bir müddət nəzmiyyə idarəsinin rəisi Yeprem xanın müavini olmuşdu. 1912-ci ildə Yeprem xan öldürüləndən sonra Nəzmiyyə idarəsinə (İran Polis təşkilatına) rəhbərlik etməyə başladı. Sultan Əhməd şah Qacar ona Sərdari-İntisar ləqəbi verdi.

Müzəffər xan Aləm 1918-ci ildə Mirzə Həsən xan Vüsuqəddövlənin baş nazirliyi dönəmində İsmayıl ağa Simitqonun məhv edilməsi üçün Cənubi Azərbaycana göndərildi.

Müzəffər xan Aləm Cənubi Azərbaycan ordusuna komandanlıq etmişdi. Orda valinin müavini olmuş, Şeyx Məhəmməd Xiyabaniyə qarşı vuruşmuşdu.

Müzəffər xan Aləm sonra İsfahan ordusuna komandanlıq etmişdi.

Müzəffər xan Aləm 1923-cü ildə yenidən İran polisinə rəhbərlik etmişdi. 1924-cü ildə Kürdüstana vali göndərilmişdi. Sonra ard-arda Xəlici-Fars limanına, Lorestan, Fars və Azərbaycan əyalətlərinin başçısı olmuşdu.

Müzəffər xan Aləm 1936-cı ildə İran Ticarət təşkilatına rəhbərlik etmişdi.

Müzəffər xan Aləm 7 mart 1939-cu ildən 20 aprel 1943-cü ilədək İranın Xarici İşlər vəziri olmuşdu.

Müzəffər xan Aləm 1973-cü ildə Tehran şəhərində vəfat etdi.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar dövrünün diplomatları, Bakı, "Mütərcim", 2012. 334 səh.

Həmçinin bax
------------

* İran Xarici İşlər nazirləri


1. 1 2  MOẒAFFAR AʿLAM // Encyclopædia Iranica (ing.). / N. Sims-Williams, A. Ashraf, H. Borjian, M. Ashtiany USA: Columbia University, 1982. Iss. ایران‌شناسی. ISSN 2330-4804
Portuqaliyanın Porto Kovo turistik mərkəzində yerləşən bir evin pəncərəsi.
**Pəncərə** (*ing.* Window) - Tikililərdə aydınlatma və havalandırma məqsədi ilə açılan oyuqlar. Pəncərələrin üzərin çərçivələrlə bərkidilmiş şüşələrlə örtülür. Daxilə və ya xaricə açılan pəncərələr qanad olaraq adlandırılır. Pəncərələrin qapalı saxlanılması xaricdən gələcək küləyin və səsin qarşısını almaq üçün nəzərdə tutulmuşdur. İki bərabər hissədən ibarət olan və yaxud tək hissədən ibarət olan pəncərələr vardır. İki bərabər hissədən ibarət pəncərələr əsasən şəhərdə və ya kənd ərazilərində istifadə edilməkdədir.

Pəncərələr bir çox mədəniyyətdə mühüm yer tutur. Müxtəlif dinlərdə də pəncərələrin önəminə müraciət edilmişdir. Xüsusi ilə Xristianlıq dinində pəncərə və qapılara önəm verilmişdir. Vitraj olaraq adlandırılan şəffaf materialdan hazırlanmış ornamentli və ya süjetli kompozisiya pəncərə və qapı şəbəkələrinin bəzədilməsində istifadə edilən əsas vasitələrdəndir. Qotik memarlığın ayrılmaz tərkib hissələrindən olan vitraj sənəti özünü daha çox kilsələrdə və dini ibadətgahlarda göstərmişdir.

Qeydlər
-------
**Georgi Əjdər oğlu Məlikov** (22 iyun 1918, Bakı) — Hava atıcısı-radist. İkinci Dünya müharibəsinin iştirakçısı.

Həyatı
------

Georgi Əjdər oğlu Məlikov 1918-ci il İyunun 22-də Bakıda anadan olmuşdur. Atası siyasətçi, "Hümmət" partiyasının yaradıcısı Əjdər Məlikov əslən Bakının Pirşağı kəndindən idi.

Georgi Məlikov İkinci Dünya müharibəsinin iştirakçısıdir, hava atıcısı-radist idi.
Qızıl Orduda 1940-cı ildən hərbi xidmətdə idi. Aprel ayında Belaya Tserkov(Ağ kilsə) şəhərindəki ShMAS (Gənc Aviasiya Mütəxəssisləri Məktəbi) kursantı kimi qəbul edildi və 1940-cı ilin sonlarında hava atıcısı-radio operatoru ixtisasilə müvəffəqiyyətlə bitirir. 138-ci yüksək sürətli bombardmançı alayda xidmət edib. Müharibə ilə, Belaya Tserkov şəhərin yaxınlığında yerləşən, yay düşərgələrində garşılandı. Müharibənin əvvəlində ağır itki verən alayın orada olmaqı, yeni döyüş maşınlarını — Petlyakov Pe-2 mənşəli yüngül bombardmançı təyyarə almaq və yeniləmə məqsədi daşıyırdı. Yenidənqurmadan sonra Georgi Məlikov 138-ci alayında olaraq Volxov və Leninqrad cəbhələrində vuruşdu. Leninqrad Cəbhəsində 6 noyabr 1941-ci ildə, döyüş tapşırığı yerinə yetirən zamanı 9 Sovet bombardmançısına, düşmən qırıcı təyyarələri hücum etdi. Pulemyotun atəşi ilə Georgi Məlikov Hе-113 qırıcını vurur, lakin onun təyyarəsi də düşmən atəşi ilə alovlanır. Ekipaj komandiri Dmitri Karataev yanan təyyarənin endirməyi bacardı. Ölü sayılan qəhrəman təyyarə heyəti, beş günə, şiddətli şaxta şəraitində, öz hava limanına çata bilib. İşğalçılarla döyüşlərdə göstərilən cəsarət və qəhrəmanlığa görə, 1941-ci ilin dekabrında, Georgi Melikov birinci "Qırmızı Ulduz" ordeni ilə təltif edilmişdir. Georgi Əjdər oğlu Məlikov bütün müharibəni keçdi, Bryansk və 1-ci Ukrayna Cəbhəsində də döyüşdü. Müharibə illərində 150-dən çox döyüş uçuşu yerinə yetirmiş, 26 hava döyüşü keçirmiş, şəxsən düşmənin 4 təyyarəsini vurmuşdur. Cəbhədə alman işğalçıları döyüşlərdə komandanlığın tapşırıqlarını nümunəvi yerinə yetirdiyinə, göstərdiyi mərdlik və igidliyə görə Georgi Məlikov "Qırmızı Bayraq" ordeni, 1-ci dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordeni və iki dəfə "Qırmızı Ulduz" ordeni ilə təltif olunmuş, dəfələrlə Sovet İttifaqı Ali Baş Komandanı, Marşal İ. Stalinin təşəkkürünü almışdır.

Xarici keçidlər
---------------

* Azerbaycan Mülki Aviasiya Muzeyi
* "Savaş" hərbi tarixi saytı
* Rusiya Müdafiə Nazirliyinin "Память Народа" rəsmi portalı
**Filips Kertis** (30 yanvar 1737 – 26 sentyabr 1794, İvri-sür-Sen) — Mariya Tüssoya mum modelləşdirmə sənətini öyrətmiş İsveçrə həkimi və balmumu modelçisi.Madam Mariya Tüsso onun qardaşı qızı olubdur.Atası ölən Mariya Tüsso və anasını öz əmisi himayəsinə alıb.

Həyatı
------

Marie Grosholtz, gələcək Marie Tussaud, anası ev işçisi olduğu Curtius'un Berndəki evində yaşayırdı. Mari onu 'əmi' adlandırdı və bir çox cəhətdən ata fiquru idi. Mumi modelləşdirmə bacarığından istifadə edən Curtius, həkim olaraq anatomiyanı və bəzən ziyarətçilərin əyləncəsini göstərmək üçün istifadə etdi. Sonradan portretlər çəkməyə başladı. Curtius, Prince de Conti tərəfindən heyran olan gözəl anatomik mum modelləri yaratdı.

1765-ci ildə Curtius, tibbi karyerasından imtina etməyə və Parça'ya köçməyə razı oldu, burada bir sənət sənəti olaraq mum modelləşdirmə təcrübəsi ala bildi, kabinet kabinetini (mum sərgisi) qurmağa başladı.Həmin ildə Jean Bécu'nun mum işini etdi, sonradan Marie Jean du Barry, Louis XV'nin mistressi olacaq. Bu qəlibin bir tökmə, hazırda ekranda olan ən köhnə əsəridir. Onun Parisdəki evinə günün bir çox istedadlı adamı baş çəkdi.

Marie və anası Curtius'a qoşulmaq üçün Parisə köçdü. Curtiusun mum işlərinin ilk sərgisi 1770-ci ildə nümayiş olundu və çox insanı cəlb etdi. Sərgi 1776-cı ildə Palais Kralına köçdü. Curtius 1778-ci ildə St-Luc Akademiyasına üzv qəbul edildi. 1782-ci ildə Bulvard du Məbədində, daha sonra Dəhşət Palatasının öncülü olan Kaverne des Grands Voleursda ikinci bir yer açdı.

Curtius Marie-yə mum modelləşdirmə sənətini öyrətdi. 1794-cü ildə vəfat edərkən, mum işlərini kolleksiyasını ona buraxdı. 1795-ci ildə Fransua Tussaudla evləndi və sonradan mum işində qazandığı müvəffəqiyyət "Tussaud" adını bu sənət formasında ən məşhur adlandırdı. O, həmçinin Tussaud adlı bir neçə nəsil sənətkarın matriarxı oldu.

İstinadlar
----------
**Pəncəüzgəclilər** (*lat.* Crossopterygii) — xoanlar yarımsinfinə aid dəstəüstü.

Bu balıqlar eramızdan 400 milyon il əvvəl dənizlərdə və şirin sularda geniş yayılmışdır. Su hövzələrinin quruması nəticəsində yarımquru həyat tərzinə keçməyə məcbur olmuş pəncəüzgəclilərin bəzi nümayəndələrində döş və qarın üzgəcləri yerdə sürünməyə uyğunlaşmış, hava ilə tənəffüs etmək üçün ağciyərlər əmələ gəlmişdir. Bunların quru onurğalılarına başlanğıc vermələri güman olunur. Sonradan bu balıqların böyük bir qismi yox olmuşdur. Lakin,1938-ci ildə Hind okeanının Afrika sahillərində, Madaqaskar adasının yaxınlığında bir pəncəüzgəcli balıq tutulmuşdur. Bu balığa Latimeriya Xalumna Smit adı verilmişdir. Sonradan həmin yerdən daha bir neçə belə balıq tutulmuşdur. Hazırda yaşayan pəncəüzgəcli balıqlarda qədim pəncəüzgəclilərdən fərqli olaraq ağciyərlər yoxdur.

**Crossoterygimorpha**dəstəüstünün 2 dəstəsi var: Rhipidistiformes və Coelacanthiformes.
Bunların kəllə qutusu qoxu və əsl kəllə hissələrinə ayrılır. Bu hissələr bir-birilə hərəki birləşib. Kəllədə örtük sümükləri inkişaf edib. Visseral skleletin ox kəlləyə birləşməsi amfistildir, bəzi növlərdə auqostilliyə keçid nəzərə çarpır. İkinci çənələri yaxşı inkişaf edidir.

Keçmişdə yaşamış Rhidistiformes dəstəsinin nümayəndələrində daxili burun dəlikləri (xoanalar), nisbətən yaxşı inkişaf etmiş ağ ciyərlər varmış. Bu balıqlar hava tənəffüsü edərək hərəkət edə biliblər. Belə zənn edirlər ki, devon dövrünün ortalarında bunlar suda-quruda yaşayanlara başlanğıc verib, daşkömür dövründə azalaraq Permdə yox olublar.

Crossoterygiimorpha dəstəüstünün və ya pəncəüzgəcli balıqların digər qrupunun nümayəndələri polezoyun axırlarında dənizlərə keçib, bu dövrün axırlarında və üçlük dövründə çoxalıblar. Sonralar azalmağa başlayan bu balıqları zooloqlar nəsli kəsilmiş hesab ediblər. Lakin 1938-ci ildə əsl sensansiya baş verib ki, bu barədə *selakantikimilər* dəstəsində məlumat verilib.

İstinadlar
----------

Ədəbiyyat
---------

* Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s 113.
* Abbasov H.S ,Hacıyev R.V.İxtiologiya. Bakı, 2007, s 149.
* Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, 156 s.
* Abbasov H.S. Mustafayev Q.T. Məmmədova S.Ə. İsmayılov R.Ə. Bakı,1999,səh 144.

Həmçinin bax
------------

Şablon:Taksobar
**Nərimanov Müzəffər Əliəkbər oğlu** (28 iyul 1897, Tiflis – 21 aprel 1938, Moskva) — Azərbaycan SSR dövlət xadimi, Nəriman Nərimanovun əmisi nəvəsi.

Həyatı
------

Müzəffər Nərimanovun son fotosuNərimanov Müzəffər ilk təhsilini rus-tatar məktəbində almışdır. Bakı realni məktəbində oxuyarkən inqilabi hərəkata qoşulmuşdur. Fevral-burjua demokratik inqilabından (1917) sonra Bakı quberniya ərzaq komitəsinin müvəkkili, Azərbaycanda Sovet hakimiyəti qurulduqdan sonra isə  Nuxa qəza və Zaqatala mahal fövqəladə komissarının müavini olmuşdur. 1921-ci ildə AK (b) P Fabrik və Zavod Rayon Komitəsinin katibi seçilmişdir. 1925-ci ildə  G.V.Plexanov ad. Xalq Təsərrüfatı İnstitutunu bitirmiş, AK (b) P MK təşkilat şöbəsinin müdiri (1925-1927), Azərbaycan SSR Xalq FKM komissarını müavini (1927-1928), ÜİK (b) P Sverdlovsk Dairə Komitəsinin katibi (1929-1930), AK (b) P MK katibi, Ural Vil.İstehlak İttifaqının sədr müavini (1930-1933), AK (b) P MK kütləvi təşkilat şöbəsinin müdiri, Orconikidze Rayon Komitəsinin katibi, Bakı Komitəsinin katibi, sonra II katibi (1933-1937) vəzifələrində çalışmışdır.

ÜİK (b) P-nın 16 və 17-ci qurultaylarının, AKP və Zaqafqaziya kommunist təşkilatlarının bir sıra qurultaylarının nümayəndəsi olmuşdur. Dəfələrlə AK (b) P MK,  ÜİK (b) P Zaqafqaziya Ölkəvə Sverdlovsk Vil.Komitələrinə, Azərbaycan SSR MİK və SSR MİK-nə üzv seçilmişdir. Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni ilə təltif edilmişdir.

Müzəffər Əliəkbər oğlu Nərimanov 1937-ci ildə sentyabrın 3-də Mir Cəfər Bağırov tərəfindən həbs edilmişdir. Saxtalaşdırılmış materiallar əsasında onun barəsində irəli sürülən ittihama görə Nərimanov Azərbaycanda fəaliyyətdə olan əksinqilabi təxribatcı və ziyanverici trotskiçi-terrorçu təşkilatın rəhbərlərindən biri kimi alman və türk kəşfiyyatı ilə xəyanətkar əlaqəyə girərək onların tapşırığı ilə Azərbaycanın xalq təsərrüfatına ziyan verən diversiya işlərini həyata keçirmişdir.

İstintaq zamanı M.Nərimanov 200 nəfər haqqında ondan tələb olunan ifadəni vermişdir.

Azərbaycan SSR PNIX-nın 1937-ci il 13 oktyabr tarixli qərarına müvafiq olaraq, o, SSRİ PNIX-nın sərəncamına göndərilmişdir.

RSFRSR  CM-nin 58-1 "a", 58-2, 58-7, 58-8 və 58-11 maddələri ilə SSRİ Ali Məhkəməsinin hərbi kollegiyasının qərarına əsasən Müzəffər Nərimanov ən yüksək cinayət cəzasına-  bütün əmlakı müsadirə edilməklə - güllələnməyə məhkum edilmişdir. 1938-ci il aprelin 21-də Müzəffər Nərimanov Moskvada güllələnmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası.VII cild. Bakı,1983. S.226
2. ↑  Верховный Суд Союза ССР. Определение № 015235/55

Xarici keçidlər
---------------

*
**Miçines adası** (far. Mykines) — Farer adalarına daxil olan ada. 2013-cü il məlumatına görə adada 13 nəfər yaşayır. Sahəsi 9,60 km²-dır. Arxipelaqın qərbində yerləşir.

Coğrafiyası
-----------

Adanın yaxınlığında kiçik bir qaya parçası olan *Miçines-Hyolmur* adası yerləşir. Bu arxiperlaqın ən qərb nöqtəsidir. ,

Adada Şimal oluşalarına məxsus iri koloniyalar vardır. Burada həmçinin sonradan gətirilmiş ağ dovşanlara rast gəlinir. Adada ev siçanının yarımnövü olan *Mus musculus mykinessiensis* yayılmışdır. Onlar adaya VI-VII əsrlərdə iralndiyalı monaxlar tərəfindən gətirilmişdir.

Əhali
-----

Adanda daimi əhali eyni adlı kənddə yaşayır. 2013-cü il məlumatına görə adada 13 nəfər yaşayır. XIX əsrin sonları və 1950-ci illərə qədər adada 150 nəfər yaşayırdı.

Hazırda ada farerlilərin yay istirahət yeri rolunu oynayır.

Nəqliyyat
---------

Miçinesi Miçines-Hyolmurla 35 metrlik körpü birləşdirir. körpü turistlər arasında məşhurdur. 1909-cu ildə adada mayak inşa edilmişdir.

Maydan oktyabra kimi adaya bərələr işləyir. Qış ayları isə gediş dayanır. Həftdə 3 dəfə olmaqla adaya helikopter uşuşları təşkil edilir.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
*

Mənbə
-----

* Faroeislands.dk. Mykines  (ing.)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Farer adaları". 2013-10-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-07.
**İsmayılzadə İbrahim Məmməd oğlu** (25 oktyabr 1898, Gəncə – 21 oktyabr 1962, Bakı) — Azərbaycan SSRİ-da dermoto-venerologiyanın banilərindən biri. 1929-cu ildə tibb elmləri doktoru, 1932-ci ildə professor, 1960-cı ildə Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi adına layiq görülüb.

Həyatı
------

1922-ci ildə 1-ci Moskva Dövlət Universitetinin Tibb fakültəsini bitirib. 1923-25-ci illərdə
Berlin, Heydelberq və Münhen dermoto-veneroloji klinikalarında ixtisasını artırmışdır. 1925-ci ildən Azərbaycan Dövlət Tibb universitetində assistent, elmi katib, dekan və prorektor vəzifələrində çalışmışdır.Tədqiqatı əsasən, ölkə patologiyasına, dəri xəstəliklərinin naftalanla müalicəsinə həsr olunmuşdur.Abşeron neft məhsullarında ilk dəfə onkogen
faktorunu tapmışdır. 1948-ci ildən ömrünün sonuna kimi Respublika Dermatoloqlar Cəmiyyətinin sədri olub..." 

Əziz Əliyev adına Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun www.adhti.edu.az saytında yazılıb: "İsmayılzadə İbrahim Məmməd oğlu Ə.Əliyev adına ADHTİ-nin dəri-zöhrəvi xəstəlikləri
kafedrasının müdiri işləyib. 1960-cı ildə Azərbaycanın əməkdar elm xadimi fəxri adına layiq görülüb.1948-ci ildə dermatologiya üzrə Azərbaycanda ilk tibb elmləri doktoru, əməkdar elm xadimi, professor İbrahim Məmməd oğlu İsmayılzadə kafedraya ikinci professor seçilmişdir. Moskva Tibb Universitetini bitirdikdən sonra 1923-1925-ci illərdə Almaniyanın mərkəzi şəhərlərində (Berlin, Münhen, Heydelberq və s.) 2 illik təkmilləşməyə göndərilmişdir.

Almaniyanın dünya şöhrətli alimi Tsumbuşla dostluq etmiş, onunla birgə elmi iş aparmışdır. Prof. İ.M.İsmayılzadə dəri və uroloji xəstəliklərin naftalanla müalicəsini ətraflı öyrənmiş və bu mövzuya həsr olunmuş monoqrafiya nəşr etdirmişdir. Abşeronun sənaye neftinin onkoloji xassələrini 1929-cu ildə məhz professor İ.M.İsmayılzadə öyrənmişdir və onun doktorluq
dissertasiyasının əsasını təşkil etmişdir.

Prof. İ.M.İsmayılzadənin Azərbaycan dilində tədrisin təşkilində böyük əməyi olmuşdur. Onun Azərbaycan dilində nəşr etdiyi bir neçə dərs vəsaiti və latın-rus-azərbaycan dilində tibbi
terminoloji lüğəti həkimlərə böyük kömək etmişdir. Alimin elmi əsərləri institun, respublikanın və Moskvanın jurnallarında dərc olunmuşdur.".

İstinadlar
----------

1. ↑  ASE, cild IV, səh 549.
**Mişa Blek** - yəhudi-ingilis dizayner və arxitektor.

Mişa Blekin dizaynlarıKernebi küçəsi nişanıR2 sinfi qatarElektrik velosiped prototipi (1946-cı il)1967-ci il qatarı

Həyatı
------

Mişa Blek 1910-cu ildə Bakıda yəhudi mülkədar ailəsində anadan olub. 1912-ci ildə ailəsi ilə İngiltərəyə köçüb.

Təhsilinin az olmasına baxmayaraq innovativliyi ilə seçilən 1930-cu illərdə məşhurlaşmağa başlayıb. 1933-cü ildə Beynəlxalq Sənətkarlar Assosiasiyasını quran Mişa, həm də 1943-cü ildə Design Research Unit adlı bir şirkət qurdu. 1959-1979-cu illər arası Kraliyyət Sənət Kollecində professor olmuşdur. 1959-1961-ci illər arası Beynəlxalq Sənaye Dizaynı Birlikləri Assosiasiyasının prezidentliyini etmişdir. 1972-ci ildə cəngavər elan olunmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

Mişa Blek Vestminster küçə nişanlarının dizaynı ilə məşhurdur. Həmçinin 1958-ci il və 1961-ci illərdəki Britiş Reyl şirkəti üçün hazırladığı qatar dizaynları hələ də istifadə olunur. London metropoliteninin Viktoriya xəttində hərəkət edən 1967-ci il qatarlarının dizaynı da ona məxsusdur. 1978-ci ildə, ölümündən sonra Mişa Blek mükafatı təsis olunmuşdur. Maks Blekin kiçik qardaşıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Centenary of Azerbaijan-born London designer Professor Sir Misha Black OBE RDI PPSIAD FRSA (1910-1977)". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-12-22.
2. ↑  Spencer, Charles Samuel (2007). "Black, Sir Misha". In Skolnik, Fred; Berenbaum, Michael. Encyclopedia Judaica. 3: Ba-Blo. Granite Hill. ISBN 9780028659312.
Külək gülünün 3 fərqli pərdə sürəti ilə çəkilmiş fotosu.
**Pərdə sürəti** ― fotoqrafiyada diafraqmadan keçən işığın nə qədər müddət senzorda qalacağını ifadə edən sistem. Başqa sözlə, pərdə sürəti şəkil çəkməyə sərf olunacaq vaxtı müəyyən edir.

Professional fotoaparatlarda pərdə sürəti aralığı genişdir. Həvəskar, yaxud ucuz kameralar daha az pərdə sürəti aralığına sahibdir.

İstifadə formaları
------------------

Pərdə uzun müddət açıq qalarsa, hərəkət edən cisimlər fotoda bulanıq halda təsvir olunar. Bu isə hərəkət hissi verir. Məsələn, şəlalə, çay, hərəkətdə olan maşınlar və s. kimi obyektlər üçün istifadə olunur.

Qısamüddətli pərdə sürəti isə anlıq hadisələr üçün təsvir olunur. Quşun qanad çalmağı, delfinin suyun üstünə tullanması və s. Qısamüddətli pərdə sürəti fotonun bulanıqlaşmasına səbəb olan kamera sarsıntısı ehtimalını azaldır.

Həmçinin bax
------------

* Fotoqrafiya

İstinadlar
----------

1. ↑  *Sidney F. Ray.* Camera Features // In Ralph Eric Jacobson; və b. (eds.). Manual of Photography: A Textbook of Photographic and Digital Imaging (Ninth). Focal Press. 2000. 131–132. ISBN 0-240-51574-9. 2021-08-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-16.