recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**III Dövlət Gəray** və ya **Qara Dövlət Gəray** (1647 – 1717, Bolqarıstan) — Krım xanı.

Krım xanı I Səlamət Gərayın oğlu və nurəddin Adil Gərayın oğludur. Krım xanı Səfa Gərayın səltənəti dönəmində birinci varisi elan edilərək kalqay ünvanı aldı. Uzun illərdir Krım taxtı I Səlim Gərayın övladlarının əlində idi. Bu isə Osmanlı sultanlarını narahat edirdi. Bu səbəblə ilk fürsətdə ailənin digər bir qolundan olan nümayəndəsini taxta çıxarmağı istəyirdilər.

I Qaplan Gərayın vəzifədən alınmasının ardından 1716-cı ildə III Dövlət Gəray Krım xanı elan edildi. Səfa Gərayın oğlu Bahadur Gəray birinci (kalqay), öz oğlu Maqsud Gəray isə ikinci (nurəddin) varis təyin edildi. Təyinatın ardından dərhal Avstriya cəbhəsinə göndərilsə də, ordu toplanması səbəbilə Bucaq bölgəsində gözlədi. Ancaq Krımda vəziyyət fərqli idi. Yerli əyanlar və əhali bəzilərindən narazı olsa da, I Səlim Gərayın oğullarının taxtda haqq sahibi olduğuna inanırdılar. Bu səbəblə qısa zamanda Krımda ayaqlanma başladı. İstanbula göndərilən nümayəndə heyəti vasitəsilə sultana narazılıq bildirildi. Beləcə, III Dövlət Gəray Krıma gedib çatamadan vəzifədən alındı və yerinə I Səlim Gərayın oğlu IV Səadət Gəray Krım xanı elan olundu.

Rumelində yaşamasına icazə verilən Dövlət Gəray həmin il bölgədə yayılan epidemiya səbəbilə vəfat etdi və cənazəsi Yanbolu məscidinin həyətinə dəfn olundu.

Mənbə
-----

* Henry Hoyle Howorth, History of the Mongols, 1880, Part 2, page 565
* Desaive Dilek, « Le khanat de Crimée dans les archives ottomanes », dans *Cahiers du monde russe et soviétique*, 1972, cilt 13, n° 13-4, s. 560-583

İstinadlar
----------

1. ↑  Henry Hoyle Howorth, *History of the Mongols, from the 9th to the 19th Century*, partie II, division I : « The so-called Tartars of Russia and Central Asia », Londres, Longmans, Green and Co, 1880, s. 565 & 606
**Bakı Dairə məhkəməsi** — məhkəmə orqanı.

Tarixi
------

Məhkəmə orqanı 1868-ci il fevralın 19-da fəaliyyət başlamışdı. "*1864-cü il 20 noyabr tarixli məhkəmə nizamnamələrinin Zaqafqaziya diyarında tətbiqi haqqında*" qanuna (1867-ci il 9 dekabr) əsasən yaradılmışdı. 1918-ci ilin mayında Bakı Xalq Komissarları Sovetinin dekreti ilə ləğv olunumuşdu. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin 1918-ci il 1 oktyabr tarixli qərarı ilə Bakı Dairə Məhkəməsi və onun tabeliyindəki idarələr, habelə prokurorluğun fəaliyyəti bərpa edilmişdi. 

Dairə məhkəməsi Bakı quberniyasında ali məhkəmə instansiyası olub Azərbaycan Məhkəmə Palatasına və Ədliyyə Nazirliyinə tabe idi. Sədr və 5 üzvdən ibrət olan darə məhkəməsi nəzdində məhkəmə pristavları, böyük notarius və notariuslar, xüsusilə mühüm işlər üzrə iki məhkəmə müstəntiqi fəaliyyət göstərirdi. Məhkəmədə iki cinayət şöbəsi və iki mülki şöbə var idi. Mülki şöbələrdə mərzv məsələləri ilə bağlı mübahisələrə də baxılırdı və bunu məhkəmənin hakimlərindən biri aparırdı. Bakı şəhər barışıq şöbəsi, istintaq şöbəsi, Bakı qəza barışıq şöbəsi, dairə prokuror nəzarəti Bakı dairə məhkəməsinin tabeliyində idi. 1919-cu il oktyabrın 22-də Axundov Bakı dairə məhkəməsinin sədri təyin olunmuşdu.

Həmçinin bax
------------

* Məhkəmə

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, I cild, "Lider nəşriyyat", Bakı-2004, səh. 199
**David Gabunia** (*ing.* Davit Gabunia; 12 aprel 1982, Poti, Gürcüstan SSR, SSRİ) — David Gabunia (gürcü: დავით გაბუნია; 12 aprel 1982-ci il təvəllüdlü) gürcü tərcüməçi, dramaturq və yazıçıdır. Gürcüstanda Gabunia bir sıra Harry Potter romanlarını tərcümə etməsi və açıq bir Avropa tərəfdarı olması ilə tanınır.. Gabunia, ilin ən yaxşı yeni oyunu üçün iki dəfə Duruji Mükafatını (თეატრალური პრემია "დურუჯის"), həmçinin SABA mükafatını (საბა (ლიტერატურული პრემია)) ən yaxşı dramı üçün (პიესები) qazandı. Bəzi əsərləri alman dilinə tərcümə edilmişdir.

Şəxsi həyatı
------------

Gabunia, o vaxt Gürcüstan Sovet Sosialist Respublikasının bir hissəsi olan Samegrelo-Zemo Svanetinin Poti şəhərində anadan olmuşdur. 2003-cü ildə Tiflis Dövlət Universitetinin ingilis dili və ədəbiyyatı fakültəsini bitirib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ინტერვიუ დავით გაბუნიასთან" [Interview with David Gabunia]. ნეტგაზეთი (Netgazeti) (gürcü). 2019-12-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-17.
2. ↑  Georgia between Europe and Stalin (YouTube video) (ingilis). Deutsche Welle. 2019-04-13. 2021-10-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-08.
Koordinat:Sky map 12s 13d 19,8sn; +4º 2' 12″

**NGC 4182**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. **\*** tipli  qalaktikadır. Alman-Amerika astronomu Kristian Peters tərəfindən 1883-cü ildə 34.29 sm (13.5 düymə) ölçülü refraktor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  SIMBAD Astronomical Database.
2. ↑
3. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
4. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 4182: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 4158 |
NGC 4159 |
NGC 4160 |
NGC 4161 |
NGC 4162 |
NGC 4163 |
NGC 4164 |
NGC 4165 |
NGC 4166 |
NGC 4167 |
NGC 4168 |
NGC 4169 |
NGC 4170 |
NGC 4171 |
NGC 4172 |
NGC 4173 |
NGC 4174 |
NGC 4175 |
NGC 4176 |
NGC 4177 |
NGC 4178 |
NGC 4179 |
NGC 4180 |
NGC 4181 |
**NGC 4182** |
NGC 4183 |
NGC 4184 |
NGC 4185 |
NGC 4186 |
NGC 4187 |
NGC 4188 |
NGC 4189 |
NGC 4190 |
NGC 4191 |
NGC 4192 |
NGC 4193 |
NGC 4194 |
NGC 4195 |
NGC 4196 |
NGC 4197 |
NGC 4198 |
NGC 4199 |
NGC 4200 |
NGC 4201 |
NGC 4202 |
NGC 4203 |
NGC 4204 |
NGC 4205 |
NGC 4206 |
NGC 4207



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Nikko** (**Nikkō** (日光市, *Nikkō-shi*?)) — Yaponiyanın müqəddəs şəhəri.

Ümumi məlumat
-------------

Nikko – Yaponiyanın müqəddəs məkanlarından biridir. Toçiqi prefekturasında yerləşir. Nikko ("günəş işığı") şəhəri qeyri-adi gözəlliyə malik ərazidə, qar basmış zirvələrlə əhatə olunan hündür dağların ətəyində yerləşir. Burada rast gəlinən ağacların əksəriyyəti 300 ildən çox tarixə malikdirlər. Bu ərazidə yerləşən və Yaponiyanın şintoizm məbədlərindən hesab olunan Tosyoqu məbədi də həmin ağaclarla həmyaşıddır. Nikko şəhərinin buddizm və şintoizm məbədləri YUNESKO-nun dünya mədəni irs siyahısına daxil edilmişlər.

Nikko şəhəri Tokiodan 140 km.lik məsafədə yerləşir. Nikko şəhərində yerləşən "Nikko Milli Parkı" öz ərazisindəki 97 metr hündürlüyündə olan Keqon şəlaləsi və Tyudzendi gölü diqqəti xüsusilə cəlb edir. Şəlaləyə aparan yol isə 1300 m hündürlüyündədir. Nikko şəhərində açıq səma altında yerləşən Edo-Muro muzeyini də ziyarət etmək olar. Kabuki teatrının aktyorlarının iştirak etdiyi səhnələşmiş meydan və nümayiş döyüşlərinin keçrildiyi Nindzaların bir evi uşaqların və böyüklərin diqqətindən kənarda qalmır.

Xarici keçidlər
---------------

* Nikko Tourist Association  (yap.)
* Nikko Tourist Association Arxivləşdirilib 2005-04-24 at the Wayback Machine  (ing.)
* Nikko City official website  (yap.)
* Shrines and Temples of Nikko Arxivləşdirilib 2007-12-26 at the Wayback Machine  (ing.)
* Early foreign tourist Arxivləşdirilib 2015-09-09 at the Wayback Machine Isabella Bird's report  (ing.)
* Edo Wonderland Official Site  (ing.)



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Yaponiya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


1. ↑ . Geospatial Information Authority of Japan. S. 22.
2. ↑  栃木県／栃木県毎月人口推計月報 (yap.).
**Orta Şərq** (*fars.* خاورمیانه‎,*ing.* Middle East,*rus.* Средний Восток, urdu مشرقی وسطٰی, *ərəb.* الشرق الأوسط‎, ivr. ‏המזרח התיכון‏‎, kürd. ڕۆژھەڵاتی ناوین/Rojhilata Navîn) — Orta şərq anlayışı Avropa mərkəziyyətçi yanaşmaya əsaslanır və britaniyalıların XIX əsrdə istifadə etdikləri anlayışdır. Bu təyin etməyə əsasən İngiltərə və Avropa ölkələri mərkəz qəbul

edilmiş, Şərq, Uzaq Şərq, Yaxın Şərq, Orta Şərq kimi anlayışlar da buna görə təyin edilmişdir.

Ümumi məlumat
-------------

Bu tanımaya görə Orta Şərq ölkələri Suriya, İraq, Qətər, Kipr, İordaniya, İsrail, Livan, İran, Fələstin, Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Oman, Küveyt, Bəhreyn, Yəmən, Misir, Əfqanıstan, Pakistan, Tunis, Əlcəzair, Liviya, Sudan və Mərakeşdir.

Yaxın Şərq anlayışı Fransanın Osmanlı İmperiyasınən torpaqları üçün istifadə etdiyi Yaxın Şərq təbiridir. XX əsrin başlanğıcına qədər tez-tez istifadə edilmişdir. Böyük Britaniyanın XIX əsrdən etibarən Hindistan və Çinin zənginliklərinə yayılması da "Uzaq Şərq" anlayışının istifadə edilməsinə səbəb olmuşdur. Bu iki anlayış Qərb dövlətləri üçün yeni bir regional təyin etmə ehtiyacını ortaya çıxarmışdır. Bu istiqamətdə İngilislər, Yaxın Şərq termininə cavab, Osmanlı Dövləti torpaqları içərisində qalan və Uzaq Şərqya keçişdə əhəmiyyətli bir atlama daşı olan bölgə üçün Yaxın Şərq "terminini istifadə etməyə başlamışdır.

Yaxın Şərq, Şərqi ilə Qərbi, Aralıq dənizi ilə Hind Okeanı, Rusiya ilə isti dənizləri bir-birinə bağlayan, eyni zamanda Şərq ilə Qərb arasındakı bütün ticari və mədəni əlaqələrin edildiyi bir bölgədir. Yer üzünün ən əhəmiyyətli quru və suyollarını əmr etməsinin özünə qazandırdığı bənzərsiz geosiyasi dəyər, Yaxın Şərq tarixin ilk dövrlərindən bu yana dünya suverenliyi arxasında qaçan qüvvələrin əsas hədəfi halına gətirmişdir. Qara qızıl olaraq təyin olunan neftin XX əsrin ilk yarısından etibarən dəyər qazanmasıyla Yaxın Şərqin, bu səbəbdən buradan keçən quru və dəniz yollarının strateji əhəmiyyəti dünyanın heç bir yeri ile müqayisə edilə bilməyəcək dərəcədə artmışdır.

| ⛭Yer kürəsinin bölgələri |
| --- |
|  Amerika | Şimali · Karib · Latın · Mərkəzi · Cənubi |
|  Avropa | Şimali · Qərbi · Mərkəzi · Şərqi · Cənubi |
|  Asiya | Şimali · Ön · Mərkəzi · Qərbi · Cənubi ·  Cənub-Şərqi   Yaxın Şərq  ·  Orta Şərq  ·  Uzaq Şərq |
|  Afrika | Şimali · Qərbi · Mərkəzi · Şərqi · Cənubi · Yaxın Şərq |
|  Okeaniya | Avstraliya ·  Yeni Zelandiya  · Melaneziya · Mikroneziya · Polineziya |
|  Qütb sahələri | Arktika · Antarktida |
|  Okeanlar | Atlantik · Hind · Şimal Buzlu · Sakit  · Cənub (rəsmi olaraq qəbul edilməyib) |



1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Middle East // UNESCO Thesaurus (fr.). 1977.
2. ↑  *United States National Library of Medicine* Middle East // Medical Subject Headings (ing.).
**Evgeniya Lopata** (1 noyabr 1994, Çernovtsı) — ukraynalı mədəniyyət meneceri və tərcüməçi.

Həyatı
------

Evgeniya Lopata 1994-cü ildə Ukraynanın Çernovtsı şəhərində anadan olmuşdur.

Orta təhsilini həmin şəhərdəki 1 nömrəli gimnaziyada, ali təhsilini isə Çernovtsı Universitetində Biznes idarəçiliyi və menecmentlik üzrə və Qrats Universitetində Alman dili ixtisası üzrə almışdır.

2013-cü ildən "Meridian Çernivtsi" beynəlxalq ədəbiyyat festivalının direktoru və eyniadlı nəşrin naşiridir.

2015-ci ildə Schwarzkopf - Gənc Avropa Fondu tərəfindən "İlin Gənc Avropalısı" seçilmişdir.

Tərcüməçi kimi o, mətnlərin alman və ya ingilis dilindən Ukrayna dilinə çevrilməsi sahəsində fəaliyyət göstərir.

Hazırda Almaniyanın paytaxtı Berlin şəhərində yaşayır. Bundestaqda işləyir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Lopata, Eugenia. Arxivləşdirilib 2019-03-30 at the Wayback Machine Abgerufen am 12. März 2019.
2. ↑  Evgenia Lopata. Arxivləşdirilib 2019-03-30 at the Wayback Machine In: Fokus Lyrik. Abgerufen am 12. März 2019.
3. ↑  Evgenija Lopata / Ukraine – Internationale Literarische Korporation MERIDIAN CZERNOWITZ. Arxivləşdirilib 2021-10-18 at the Wayback Machine Abgerufen am 12. März 2019.

Xarici keçidlər
---------------

* Yevgeniya Lopata — Facebook səhifəsi
Orta Asiya , tyan-Şan, Qafqaz , Cunq-Kaşq və Tibet də geniş yayılmışdır. Ilk dəfə Tarbaqatayda təsvir edilmişdir. 1 m hündürlükdə, sallaq budaqlı, boz qabıqlı, lifli koldur. Şaxəli budaqları yoğun, düz duran, göyümtül-yaşıl rəngdə olub, hamar və ya kələ-kötürdür, diametri 2-3 mm-ə çatır. Düyünaraları qısa və ya 5 sm-ə qədər uzanmışdır. Yarpaqları iki-iki düzülmüş, pərdəvarı, üçbucaq formadadır, uzunluğu 2,5-3,5 sm-dir. Hamaşçiçəkdə tozcuq sünbülcükləri sıx topalaşmışdır, saplaqsızdır, oval formadadır, budaq boyu düzülmüşdür, 6-8 çiçəyi vardır. Daxili çiçəkaltlıqları enli və bütövdür; borucuğunun uzunluğu təxminən 4-5 mm-dir və kənarları diləoxşar formadadır. İyun ayında çiçəkləyir. Meyvəsi giləmeyvə formasında kürəşəkilli və lətlidir, yetişdikdə qırmızı rəngdə olur, uzunluğu 6 mm-ə çatır. Meyvələri avqusda yetişir. Toxumları qonurdur, arxa tərəfləri qabarıdır 5-6 mm uzunluqdadır. Quraqlığadavamlı, torpağa az tələbkardır. Dərman bitkisidir. Yaşıl hissələrinin tərkibində 0,5-2,2 %-ə qədər alkaloid vardır; onlardan ən mühümü psevdoefedrindir (70-95%). Xalq təbabətində revmatizm və ağciyər xəstəliklərinin müalicəsində işlədilir. Azərbaycanda Xəzər, Kür-Araz ovalığında, Naxçıvan da, aşağı dağ qurşağında bitir. Yaşıllaşdırmada, quru yamacların bərkidilməsində istifadə oluna bilər.

Məlumat mənbələri:
------------------

Деревья и кустарники СССР. т.3.1954; Флора Азербайджана. т.5. 1954; Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970; Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.

İstinadlar
----------

1. "Azərbaycan dendraflorasi" I cild, Baki, "Elm", 2011, 312 səh.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov, Elşad Qurbanov, Tariyel Talıbov.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q717867
* Wikispecies: Ephedra intermedia
* EoL: 1156332
* EPPO: EPEIN
* FoC: 200005509
* GBIF: 2653256
* GRIN: 15229
* iNaturalist: 135476
* IPNI: 383409-1
* IUCN: 201664
* NCBI: 173278
* Plant List: kew-332952
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:383409-1
* Tropicos: 14300004
* WCSP: 332952
* WFO: wfo-0000794387

 |
Sicherheitsdienst (SD) zabitlərinin gödəkcələrinin qol nişanı
SD zabitləri Polşada, sentyabr 1939
**Təhlükəsizlik xidməti (SD)** (*alm.* Sicherheitsdienst‎) Nasist Partiyası və SS-in, həmçinin RSHA-nın (Silahlı Polis Kəşfiyyat İdarəsi) tabeliyində olan alt təşkilat.

Sicherheitsdienst 1931-ci ildə Henrix Himmler tərəfindən Nasist Partiyasının öz kəşfiyyat və təhlükəsizlik qurumuna ehtiyacının olması inancı ilə quruldu və İkinci Dünya Müharibəsinin başlaması ilə Gestapo ilə birlikdə RSHA-nın nəzarəti altında idi. Himmler 1942-ci ildə SD-nin rəhbərliyinə gəlmiş və növbəti il Ernst Kaltenbrunneri əvəz etmişdir. SD ilə Almaniyanın hərbi kəşfiyyat orqanı Abwehr arasında hər zaman ciddi bir rəqabət var idi, lakin bu rəqabət 1944-cü ilin iyununda Himmler tərəfindən SD-də Abwehr-in əridilməsi ilə sona çatmışdır. SD, Nürnberq Məhkəmələrində cinayət təşkilatı olaraq tanınmış və bu da zəruri sayılan bütün üzvlərinin və idarəçilərinin məhkəmə tərəfindən istintaqa cəlb edilməsinə səbəb olmuşdur.

Sicherheitsdienst nasistlər tərəfindən Sovet hərbi əsirlərinə qarşı törədilən cinayətlərin çoxunu icra etmişdir.
**Yevgeniya Yanişiç** (*belar.* Яўгенія Янішчыц ) — Belarus sovet şairəsi.

Bioqrafiya
----------

Yevgeniya Yanişiç 20 noyabr 1948-ci ildə Rudka kəndində (indiki Pinsk rayonu, Brest vilayəti, Belarusiya) kəndli ailəsində anadan olub. Rudkovskaya ibtidai məktəbində, sonra 3-cü sinfə qədər Merçitsi kəndindəki məktəbdə oxuyub. 1966-cı ildə Poreçye kəndində məktəbi bitirmiş, elə həmin il V.İ.Lenin adına Belarus Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinə daxil olmuş, 1971-ci ildə oranı müvəffəqiyyətlə bitirmişdir. Artıq 1969-cu ildə gənc şair və yazıçıların ümumittifaq qurultayında iştirak edir. 1970-ci ildə ilk şeirlər toplusunu nəşr etdirir.

Ümumittifaq Lenin Kommunist Gənclər İttifaqı Mərkəzi Komitəsində kitabxana müdiri işləyib (1971). 1976-cı ildən "Selskaya qazeta" dərgisinin ədəbi məsləhətçisi olub, 1983-1988-ci illərdə "Maladost" ədəbi jurnalının poeziya şöbəsinə rəhbərlik edib. 1971-ci ildən SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü olur. 1981-ci ildə Belarus Sovet Sosialist Respublikasının nümayəndə heyətinin üzvü kimi BMT Baş Assambleyasının XXXVI sessiyasının işində iştirak etmişdir. Müxbir Vladimir Pavloviç Koval ilə işləmişdir. O, 1988-ci il noyabrın 25-də Minskdəki mənzilinin eyvanından paltar asarkən yıxılaraq faciəli şəkildə ölüb.

Ailəsi
------

Ana - Mariya Andreevna (2006-cı ildə vəfat edib). Ata - İosif Stepanoviç Potapçuk (1975-ci ildə vəfat edib). Yazıçı Yanişiç soyadını anasının 1944-cü ildə cəbhədə həlak olan birinci əri Yozas Yanişiçdən almışdır.

1971-ci ildə o, belaruslu şair və jurnalist Sergey Ponuzniklə ailə qurub və Çexoslovakiyaya köçüb və orada hərbi xidmətdə olub. Ancaq evlilik qısamüddətli olur - artıq 1972-ci ildə Yevgeniya Yanişiç Belarusa qayıdır, burada noyabrın 14-də oğlu Andreyi dünyaya gətirir və onu tək böyüdür. 1976-cı ildə nikahı rəsmi olaraq ləğv edilib.

Yaradıcılığı
------------

O, 1964-cü ildə respublika mətbuatında şeirləri ilə debüt edib ("Byarozka" jurnalı

(1970) ("Qar qramları");

"Axşam günü" (1974) (*belar.* «Дзень вечаровы»);

"Yaselda" (1978);

"Çiyin sahilində" (1980) (*belar.* "На беразе пляча");

"Sevgi və mərhəmət vaxtıdır" (1983) (*belar.* «Пара любові і жалю»);

"Qışın qartopu çiçəyi" (1987) (*belar.* «Каліна зімы»);

"Həyat işığının səs-küyündə" (şeirlər və poemalar, 1988). (*belar.* «У шуме жытняга святла»)

Mükafatlar və titullar
----------------------

Belarus SSR Lenin Komsomolu Mükafatı (1978) - "Axşam günü" lirik kitabına görə.

Yanka Kupala adına Belarus SSR Dövlət Mükafatı (1986) - "Sevgi və mərhəmət vaxtıdır" lirik kitabına görə.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Біяграфія Яўгеніі Янішчыц" (belarus). 2017-07-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-02.
2. ↑  Яўгенія Янішчыц // Беларускія пісьменнікі (1917—1990) : Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі; нав. рэд. А. Л. Вераэ
3. ↑  "Яўгенія Янішчыц" (belarus). 2018-02-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-02.
**Təhlükəsizlik yastığı** (*ing.* *airbag*) — nəqliyyat vasitələrində passiv təhlükəsizlik sistemi (**SRS**, **S**upplemental **R**estraint **S**ystem).

Elastik örtüyə malikdir və içərisi hava və ya başqa qazlarla doldurulur. Təhlükəsizlik yastıqları avtomobil toqquşması zamanı zərbə riskinin minimum həddə olması üçün istifadə olunur. Təhlükəsizlik kəməri ilə birlikdə tətbiq olunmalıdır.

Tarixi
------

İlk dəfə keçən əsrin 40-cı illərində təhlükəsizlik yastıqlarına oxşar təchizat təyyarələrdə istifadə olunurdu və ilk patentlər 50-ci illərdə tərtib edilmişdi.

Amerika ixtiraçısı Allen Brid avtomobillərdə təhlükəsizlik yastığının əsas komponenti olan, toqquşmanı təyin edən diyircəkli datçiki yaratdı. O öz ixtirasın 1967-ci ildə Kraysler şirkətinə təqdim etdi.

Üstünlüklər
-----------

Təhlükəsizlik yastığı başın zədələnməsini və təhlükəsizlik kəməri ilə birlikdə sərnişinin yuxarı ətraflarının avtomobil salonunun hər hansı hissəsi ilə toqquşaraq ağır zədə almasının qarşısını alır. Həmçinin bu yastıq zərbənin gücünü zəiflədərək ağır travmaların qarşısını alır.

"Yaxın vaxtlarda keçirilmiş tədqiqat nəticəsində aydın oldu ki, 6.000-dən çox insan həyatı təhlükəsizlik yastığı sayəsində xilas edilmişdi". ([*ölü keçid*])


Vikianbarda ***Təhlükəsizlik yastığı*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Yevgeni İvanoviç Çeqodayev** (*rus.* Евгений Иванович Чегодаев; 2 noyabr 1909, Belici, Dağıstan vilayəti – 29 dekabr 1977) — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Texnikası Birliyinin sədri (1965–1971), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 7-ci çağırış deputatı.

Həyatı
------

Yevgeni İvanoviç Çeqodayev 1909-cu ildə Belici kəndində fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu bitirmişdir. Əmək fəaliyyətinə 1933-cü ildə başlamış, Xaçmaz və Əli Bayramlı rayonlarında maşın-traktor stansiyalarının baş mexaniki, Azərbaycan SSR Xalq Torpaq Komissarlığında mühəndis, texnik-inspektor, baş mühəndis vəzifələrində işləmişdir.

Yevgeni Çeqodayev 1941–1942-ci illərdə Sovet Ordusu sıralarında hərbi xidmət keçmiş, 1942-ci ilin sonlarından yenidən Azərbaycan SSR Xalq Torpaq Komissarlığı aparatında məsul vəzifələrdə çalışmışdır. Azərbaycan SSR Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin Baş MTS-lər, Mexanikləşdirmə və Elektrikləşdirmə İdarəsi rəisinin müavini, sonra da bu idarənin rəisi vəzifəsində işləmişdir. Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Texnikası Birliyinin yaradılması ilə əlaqədar olaraq Yevgeni Çeqodayev 1961-ci ildə bu birliyin sədr müavini, sonra sədrin birinci müavini, 1965-ci ildə isə sədri vəzifələrinə təyin edilmişdir. Bu vəzifədə o, 1971-ci ilədək işləmişdir.[⇨]

Yevgeni Çeqodayev Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü olmuş, yeddinci çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir. İki dəfə "Qırmızı əmək bayrağı", iki dəfə "Şərəf nişanı" ordenləri, eləcə də SSRİ medalları ilə təltif edilmişdir. "Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi" fəxri adına layiq görülmüşdür. İttifaq əhəmiyyətli fərdi təqaüdçü olmuşdur.

Yevgeni Çeqodayev 29 dekabr 1977-ci ildə vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Ј. И. Чегодајев // Коммунист. № 305 (16740). 31 декабр 1977-ҹи ил. С. 4.
2. 1 2 3  Чегодајев Јевҝени Иванович // Азәрбајҹан ССР Али Советинин депутатлары. Једдинҹи чағырыш. Бакы: Азәрбајҹан ССР Али Советинин нәшри. 1968. С. 268.

Xarici keçidlər
---------------

* Чегодаев Евгений Иванович (1909–1977) // Издательство охотничьей литературы «ЭРА». 29 dekabr 2022 tarixində arxivləşdirilib.
**Vilyam Ciok** (12 may 1895[…] – 28 mart 1982[…], Berkli, Kaliforniya) — kimya üzrə Nobel mükafatçısı.

Amerika fiziki kimyaçısı *Vilyam Frensis Ciok* 1895-ci ilin mayın 12-də anadan olmuşdur (Kanadanın Niaqara-Fols şəhərində). 1920-ci ildə Berklidə Kaliforniya universitetini qurtarmışdır. 1920–1977-ci illərdə həmin universitetdə işləmiş, 1934-cü ildən professor vəzifəsində çalışmışdır. Əsas elmi işləri maddələrin, xüsusi halda olduqca aşağı temperaturlarda kondensləşmiş qazların termodinamiki xassələrinin tədqiqinə həsr olunmuşdur. 1920-ci ildə termodinamikanın üçüncü başlanğıcını təcrübi yoxlanmaq üçün tədqiqatlar aparmışdır. Öz əməkdaşı D. Mak-Duqall ilə birlikdə 1927-ci ildə 1K-dən aşağı temperatur almaq üçün adiabatik maqnitsizləşmə üsulunu və olduqca aşağı temperaturları ölçmə üsulunu yaradır. 1933-cü ildə 0,5K temperatur ala bilir. Eksperimental tədqiqatları elə temperatur intervallarında aparmışdır ki, həmin temperatur intervallarında atomların istilik hərəkətləri praktiki olaraq yoxdur.

Bu da ona imkan vermişdir ki, atomların öz vəziyyətlərindəki keçidlərdə energetik dəyişmələri müəyyən edə bilsin. Həmçinin müxtəlif qazların molekulyar spektrlərini öyrənmişdir. 1929-cu ildə Q. Conston ilə birlikdə oksigenin 17O və 18O izotoplarının mövcudluğunu sübut etmişdir.
Ciok 1949-cu ildə "kimyəvi termodinamikaya xidmətlərinə, xüsusən olduqca aşağı temperaturlarda maddələrin hərəkətinin tədqiqinə görə" kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.
Ciok 1982-ci ilin martın 29-da Berklidə vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  William Francis Giauque // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2  William Francis Giauque // Gran Enciclopèdia Catalana (kat.). Grup Enciclopèdia, 1968.
3. 1 2  William F. Giauque // Store norske leksikon (бук.). 1978. ISSN 2464-1480
4. 1 2  NNDB (ing.). 2002.
**Salqir** (*ukr.* Салгир, Krım-Tat. Salğır, Салгъыр) — Krımda ən uzun çaydır, lakin ən bolsulu çay deyil (Belbek də həmçinin). Çay yatağının uzunluğu 232 km, çəkilmə sahəsi 3.750 km²-dir (digər mənbələrə görə 4010 km² qədər). Aşağıda axında ildə üç aydan çox müddətə quruyur.
Əhəmiyyətli iqtisadi (suvarma da daxil olmaqla) və rekreasiya əhəmiyyəti var: çayın sahilində çox sayda park və gölməçələr var. Uzunluğu 204 km, drenaj hövzəsi 3750 km²-dir.Suyun orta axını 2 m³ / s təşkil edir.

Hidroqrafiya
------------

Dəniz səviyyəsindən 390 metr yüksəklikdə Anqara və Kizilkobinka çaylarının birləşməsindən, Çatırdağ yamaclarında başlayır, Sivaş körfəzinə axır. Yuxarı axında suyun 40% -ni Ayanın sol qolundan götürür. Simferopol şəhərinin yaxınlığında bir su anbarı meydana gətirir. Şimali Krım kanalından keçir.
Vadisi əsasən qutu şəklindədir. Vadinin eni 300-600 metr (yuxarı axınlarda) 2-3 km-ə (aşağı axınlarda) dəyişir. Eni 3,5,5 m-dən 8-15 m-ə qədər dəyişir. Dayaz ərazilərdə dərinlik 0.3-0.5 m-ə, uzanmalarda – 1,6 m-ə çatır, dağətəyi ərazidə suyun düşməsi 6 m / km, çöllərdə 0.27 m / km-ə çatır.
Dördüncü dövrün əvvəlində qədim Salqir daha bolsulu idi, suları daha sürətli idi və Simferopoldan fərqli bir istiqamətə axırdı.
Yayda, yuxarı axınlarda (Simferopoldan yuxarı) çay bəzən quruyur. Maksimum daşqın dağlarda qarın əriməsi ilə əlaqədar olaraq yazda, həmçinin yağış və qarların çox olduğu payız-qış dövründə olur. 1933-cü ilin dekabr ayında Salqirdə rekord dərəcədə yüksək su axını sürəti 118 m³ / s oldu (Pionerskoye kəndi yaxınlığında orta illik axın sürəti cəmi 1.29 m³ / s idi). Çay hər qış donmur.

Fauna
-----

Müşahidə olunan balıqların ümumi növləri: gümüşü daban balığı, Xəzər şəmayısı, Qafqaz enlibaşı, Amur enlibaşı, adi külmə, xanı balığı, alabalıq.

Ekoloji problemlər
------------------

1837-ci ildə Krım ətrafında səyahət edən Rusiya Elmlər Akademiyasının üzvü Anatoli Mixayloviç Demidov yazırdı: "Salgirdən suyu çömçə ilə götürürlər və barellərdə aparırlar." O zaman Salqir suyu qəpik dəyərində idi. Su kristal təmiz idi. Ancaq 19-cu əsrin sonlarında çaydakı suyun keyfiyyəti pisləşdi və artıq quyulardan istifadə edərək içməli su təlbatı ödənirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Набережная Симферополя | Путешествие по Крыму". 2019-11-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-22.
2. ↑  Салгир Arxivləşdirilib 2020-06-24 at the Wayback Machinewater-rf.ru.
3. ↑  А. А. Соколов. Гидрография СССР (рус.). — Л.: Гидрометеоиздат, 1952. — 287 с.
4. ↑  Геология Крыма Arxivləşdirilib 2019-12-05 at the Wayback Machinewww.krim.biz.ua.
5. ↑  "Сергей Винник. Урожай без воды". 2021-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-22.
6. ↑  "Источник жизни или река Салгир нуждается в спасении". 2020-06-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-22.
**Vilyam Kentridc** (*ing.* William Kentridge, 1955, Yohannesburq, Cənubi Afrika) — müasir bir Cənubi Afrikalı rəssam və opera rejissorudur.

Bioqrafiya
----------

Vilyam Kentridc 1955-ci ildə Cənubi Afrikanın Yohannesburq şəhərində dünyaya gəlib, 1973-1976-cı illərdə Yohannesburqda Vitvatersrand Universitetinə və 1976-cı ildən 1978-ci ilə qədər Yohannesburq İncəsənət Fonduna qatıldı. 1981-1982-ci illərdə Parisdə Jacques Lecoc Teatrının L'Ecole Internationale-də rəssamlıq öyrənmişdir. 1985-ci ildə Cənubi Afrikaya qayıtdıqdan sonra, televiziya seriyasında rekvizitlərə köməkçi olaraq çalışdı. 1985-ci ildə Vilyam Kentridc ilk animasiya filmini "Vetkoek / Fete
Galante" ni hazırladı. Rəssam kömürlə rəsmlərini çəkir. 1990-cı illərdə Vilyam Kentridc, tez-tez birləşən rəsmlər, filmlər, teatr
istehsallarını yaratdı. 1992-ci ildən etibarən, Handspring Kukla şirkəti ilə əməkdaşlıq edir, eyni zamanda kukla və qəhrəmanlarını səhnəyə çıxarkən nümayiş etdirir. Vilyam Kentridcin işinin əhəmiyyətli bir hissəsi siyasi xarakter daşıyır. 1970-ci və 1980-ci illərin sonlarında Cənubi Afrikadakı apartheidlərə plakatlar, rəsmlər və teatr istehsalları, müxalifət yaratdı.

Yaradıcılığı
------------

Filmlər, kömür və pastel təsvirlərindən ibarətdir, Vilyam Kentridc aktiv olaraq yenidən işləyir, silinmə izləri buraxaraq yenidən tərtib edir. Bu seriyanın iki əsas işi: Felix in Exile (1994), History of the Main Complaint (1996). William Kentridge həmçinin kompleks multimediya çıxışları, animasiyalar, proqnozlar və canlı aktyorlar birləşdirən Handspring Kukla şirkəti ilə əməkdaşlıq daxil olmaqla, teatr işləri üçün tanınır. Teatr üçün əsərlərində, video heykəltəraşlıq və rəsm filmləri, kukla əlinin də daxil edilməsi və təsvirlərdə silinmə izləri, hekayənin çox qatlılığı və mürəkkəbliyinə istinad
edir.

Mənbə
-----

1. Arxivləşdirilib 2011-12-06 at the Wayback Machine
2. 
3. 
4. 
5. 
6. 
7. 
8. 
9. 

1. ↑  Museum of Modern Art online collection (ing.).
2. ↑  .
**Salsk ippodromu** ― Salsk şəhərində yerləşən ippodrom. İppodrom 1935-ci ildə inşa edilmişdir.
Yerləşdiyi ərazi: Rostov vilayəti, Salsk şəhəri, Çernişevski küçəsi, 32/k. Müəssisənin rəhbəri Qladkiy Roman Serqeeviçdir.

Tarixi
------

1935-ci ildə Salsk dövlət atçılıq təsərrüfatında don və ingilis-don atları yetişdirilirdi. Elə həmin ildəcə burada ilk ippodrom təşkil edilmişdir. Burada ən böyük göstəricilər 1970–1991-ci illərə təsadüf edir. İppodromun imkanlarından 19 ferma və iki atçılıq zavodu istifadə edirdi. Bu illərdə sınaqdan çıxarılan atların sayı 200–350 olmuşdur. Sovet hakimiyyətinin dağılmasından sonra bu göstəricilər azalmışdır. Məsələn 2012-ci ildə burada yalnız bir gün yarış olmuşdur.

İppodrom 39,9 ha ərazini əhatə edir. Dairə sadədir. Cıdır dairəsinin uzunluğu 1609 metrdir. Start boksu yoxdur. İppodromda atların saxlandığı ərazi, elədə böyük olmayan mehmanxana vardır. Hazırda ippodromda atlar üçün cıdır və atçılığın digər təsərrüfat əhəmiyyətli ləvazimatları vardır.

2000-ci ildə ippodromda terləşən at ilxısı arasında ən məşhur at təmiz qanlı ingilis atı olan Piliqrim olmuşdur. O 2011-ci Rostov ippodromunda keçirilən yarışmada 7-ci yeri tutmuşdur.

1997 — 2011 illər ərzində ippodrom Rusiya Minselxozun balansına daxil idi.

2011-ci ildə ippodromdo qətl hadisəsi baş vermişdir. Bu yerli mediada böyük rezonans yaratmışdır.

İppodromda hər il müxtəlif bayram tədbirləri həyata keçirilir (2013-cü ildə şəhər günü münasibəti keçirilən bauşyram tədbiri)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sals ippodromu". 2017-04-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-18.
2. ↑  "Сальская заводская конюшня". 2021-04-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-18.
3. ↑  "Piliqrim". 2021-04-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-18.
4. ↑  "Приказ Минсельхозпрода РФ от 07.07.1997 № 316 «О государственном учреждении государственной заводской конюшне „Сальская" с ипподромом в Ростовской области»". 2017-06-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-18.
5. ↑  Приказ Минсельхоза России от 26.09.2011 № 312 "О ликвидации ФГУ ГЗК "Сальская" с ипподромом"[*ölü keçid*]
6. ↑  "Парень жестоко убил экс-подругу, узнав о ее беременности". 2017-03-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-18.
7. ↑  "Сальску — 200 лет!". 2020-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-18.
8. ↑  Празднование Дня города на ипподроме[*ölü keçid*]

Mənbə
-----

* Сальский ипподром
* Ипподром (Сальск)
**Göyüş Qulaməli oğlu Məmmədov** (1898, Qubadlı, Zəngəzur qəzası) - Qubadlı rayonu İcraiyyə Komitəsinin sədri.

Haqqında
--------

1898-ci ildə Qubadlı qəzasının Qundanlı kəndində doğulub. 19 yaşında Gorusdakı yeddi sinifli rus məktəbini bitirib. 20-ci ildə əlinə silah götürüb Qırmızı Partizan dəstələrinə qoşulub, rəşadətlə döyüşdüyü və savadlı olduğu üçün qısa müddətdə dəstə komandiri təyin olunub. İki il meşə idarəsinin rəisi kimi sınaq pillələrindən keçib.

1922-ci ildə firqə üzvlüyünə qəbul olunub Teymur Müskanlı kənd sovetinin sədri vızifəsinə təyin olunmuşdur.. 1924-cü ildə Püsyan Nahiyə Kənd Təsərrüfatı Bankına müdir axtaran Qəza İnqilab Komitəsi məxsusi təmizliyinə görə onun adı üstə dayanıb. 1928-ci ildə Kürdhacı Nahiyə İcraiyyə Komitəsinə sədr seçilir. 1928–1930-cu illərdə Qubadlı qəza İcraiyyə Komitəsinin icraçı katibi təyin olunmuşdur. 1930-1933-cu ildə Qubadlı Rayon İcraiyyə Komitəsinin sədr olmuşdur.

1937-ci ildə Azərbaycan Sənaye Şurası təşkilat şöbə müdiri vəzifəsinə irəli çəkiləndə də bu keyfiyyətləri nəzərə alınıb. Gön-dəri Sənaye İttifaqı Təşkilat şöbə müdiri, Azərbaycan Neft Kombinatı kadrlar şöbəsinin, Respublika Neft maşınları İdarəsi kadrlar şöbəsinin rəisi, Azərittifaqın sədr müavini, Azərbaycan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin (sonrakı Ali sovetin) üzvü… Bütün bu məsul vəzifələrdə ağır və sağalmaz xəstəliyilə çarpışa-çarpışa
işləyib, ilk növbədə isə şərəflə işləyib və "Şərəf nişanı" ordeniylə təltif olunub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-23.
**A.N. Tupolev Kazan Milli Tədqiqat Texniki Universiteti** — Kazanda tanınmış bir texniki universitetdir.

Kazan Dövlət Aviasiya İnstitutu, 5 mart 1932-ci il tarixində, Aviasiya Sənayesi Baş İdarəsinin qərarı ilə Kazan Dövlət Universitetinin aerodinamik şöbəsi əsasında quruldu. Başlanğıcda institut aerodinamik və təyyarə istehsalı adlanan iki şöbədən ibarət idi. 1934-cü ildə təyyarə mühəndisliyi fakültəsi rəsmi olaraq açıldı.

İnstituta Nikolay Çetayev rəhbərlik edirdi. O illərdə Ümumi Mexanika Məktəbində tədqiqat işlərinə rəhbərlik etdi. 1933-cü ildən bəri institut "KAI xidmətləri" adlı elmi məqalələr toplusunu nəşr edən ilk aviasiya universitetlərindən biridir. Elə həmin il namizədlik dissertasiyaları müdafiə olunmağa başladı. 1937-ci ildə institutda doktorluq dissertasiyaları müdafiə olunmağa başladı. 1939-cu ildə mühərrik fakültəsi açılmışdır. 1945-ci ildə ölkədə ilk reaktiv mühərriklər şöbəsi açıldı. Raket mühərrikləri istehsalının əsasını qoyan VP Qluşko şöbə müdiri kimi dəvət edildi. Bölmədə Ayın kraterlərindən biri adlandırılan GS Zhiritsky və ölkənin raket-kosmik sistemlərinin baş dizayneri S.P.Korolev çalışmışdı.

1951-ci ildə aviasiya avadanlığının və 1952-ci ildə aviasiya radio mühəndisliyi fakültələri açıldı. 1956-cı ildə Doktorluq dissertasiyalarını qoruma şurası fəaliyyətə başladı. 1973-cü ildə instituta görkəmli təyyarə dizayneri AN Tupolevin adı verildi. 1982-ci ildə institut Xalqlar Dostluğu ordeni ilə təltif edildi. 1987-ci ildə Degtyarev rektor seçildi. 1991-ci ildə İqtisadiyyat, Maliyyə və Sahibkarlıq Fakültəsi açılmışdır. 1992-ci ildə Kazan Aviasiya İnstitutu Kazan Dövlət Texniki Universiteti adlandırıldı. Həmin ildən bəri universitet sahələrini və ixtisaslarını genişləndirdi. Nəticədə Humanitar Elmlər (1995), Fizika və Riyaziyyat (2000), İqtisadi Nəzəriyyə və Hüquq, Psixologiya (2003) fakültələri açıldı.

Bu gün A.N. Tupolev Kazan Milli Tədqiqat Texniki Universiteti (KSTU, KAI), Rusiya Federasiyasının texniki qurumları arasında etibarlı yer tutan çoxşaxəli yenilikçi bir elmi-təhsil kompleksidir. 11 filialı Voljsk, Almetyevsk, Bugulma, Zelenodolsk, Yelabuga, Naberezhnye Chelny, Chistopol, Nizhnekamsk, Leninogorsk, Vyatka Field-də fəaliyyət göstərir. Bu gün KDU-da təxminən 15.000 tələbə təhsil alır.

7 oktyabr 2009-cu ildə müsabiqədə qalib gəldi və milli tədqiqat universiteti statusu aldı.

Fakültələr
----------

* Aviasiya, Quru nəqliyyat və enerji (Fakültə 1)
* Fizika-Riyaziyyat Fakültəsi (Fakültə 2)
* Avtomatika və Elektron Alətləri İnstitutu (Fakültə 3)
* Texniki Kibernetika və İnformatika İnstitutu (Fakültə 4)
* Radio Elektron və Telekommunikasiya İnstitutu (Fakültə 5)
* Mühəndislik və İqtisadiyyat İnstitutu (6-cı fakültə)
* Sosial Texnologiyalar İnstitutu (Fakültə 7)
* Sahibkarlıq və İnnovativ Texnologiyalar İnstitutu (Fakültə 9)
* İnformasiya Texnologiyaları Kolleci (2007-ci ildən).

İstinadlar
----------

1. ↑  ROR Data. v1.19 2023. doi:10.5281/ZENODO.7644942

Xarici keçidlər
---------------

* 
*
**Salonitana tarixi** (xorv. *Historia Salonitana, Povijest biskupa Salone i Splita) **—*** Historia Salonitanorum atque Spalatinorum pontificum və ya Salona və Split yepiskoplarının tarixi.

Haqqında
--------

Foma Splitskinin qısaca *Historia Salonitana, yəni* Salonitana tarixi kimi tanınan bu əsəri XIII əsrdə qələmə alınmış salnamədir və xorvatların erkən tarixi ilə bağlı dəyərli məlumatları özündə əks etdirir. Bu əsər ilk dəfə İohannes Lusius tərəfindən çap edilib. Əsərin geniş versiyası *Historia Salonitana maior,* yəni Əsas Salonatina tarixi adlanır və XVI əsrdə çap edilib. Hər ikisinin tənqidi mətnləri isə Nada Klaiç tərəfindən 1967-ci ildə Belqradda yenidən çap edilib. Xronikada xorvatların gəlişi barədə belə məlumat verilirː


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Linqoniya adlanan Polşa ərazilərindən Totilonun rəhbərliyi altında 7 və ya 8 tayfa birliyi axın etdi. Onlar Xorvat torpağının yaşamaq üçün əlverişli ola biləcəyini düşündülər, çünki daha az Roma koloniyası var idi... Əhalisi xorvatlar adlandı... Çoxları onları Polşa və Bohemiyadan axın edənlər kimi xüsusi adla qotlar və slavyanlar adlandırdı. | "|

Bu məlumat *Chronicle of the Priest of Duklja (*Duklyadan olan anonim keşişin xronikası) əsərində verilən məlumatla müqayisədə *De Administrando Imperioda* (İmperiya idarəçiliyindən) olan məlumata daha çox bənzər idi.

Xronikada qeyd edilir ki, Bizans imperatoru Heraklius və Papa IV İohannes bəzi xorvatları xristianlığa döndərdi. Bu hər iki şəxs VII əsrin ortalarında ölüb və faktiki olaraq xorvatların Adtiratikdə təxminən əsrin əvvəllərindən bəri yaşadığını ortaya qoyur.

Bu əsərdə xorvat kralı Dmitri Zvonimir və IV Pyotr Kreşimirlə bağlı geniş məlumatlar verilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Thomas (Spalatensis, Archdeacon). Historia Salonitana: povijest salonitanskih i splitskih prvosvećenika. Književni krug, 2003, 530 p." 2021-05-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-13.
2. ↑  Gioanni, Stéphane (2009), *The bishops of Salona (2nd-7th century) in the* Historia Salonitana *by Thomas the Archdeacon (13th century): history and hagiography*, in *Écrire l’histoire des évêques et des papes*, Fr. Bougard and M. Sot (edd.), Brepols, pp. 243–263 [French text].
3. ↑  John Van Antwerp Fine (1994). *The Late Medieval Balkans*. University of Michigan Press. pp. 142–3, 631. ISBN 0-472-08260-4.
4. ↑  Florin Curta, Paul Stephenson (2006). *Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250*. Cambridge University Press. p. 17. ISBN 0-521-81539-8.
**Göyçəbəy** (*türk.* Gökçebey) — Zonquldak ilinin ilçəsi. İlçənin ümumi əhalisi 25.588 nəfərdir, onlardan 7,300 nəfəri şəhərlik ərazidə məskunlaşmışdır.

1845-ci ilə qədər Tefen adı ilə Boluya bağlı olan 4 mahaldan ibarət olmuşdur. Cümhuriyyət qurulana qədər bu statusu qorudu. Respublika dövründə bir qəsəbə olaraq inşa edilən Tefen 1963-cü ildə Gökçebey adlandırıldı və 1972-ci ildə burada bələdiyyə quruldu. Devrək ilçəsinin Göyçəbəy mahalı 1990-cı ildə 3644 nömrəli qanunla vahid ilçə statusu əldə etdi.

Sahəsi 15.153 hektardır. Rayonun 60%-i meşələrlə əhatə olunmuşdur. Dəniz səviyyəsindən 51 metr yüksəklikdə olan Göyçəbəy ilçəsi 906 ilə 1179 metr arası hündürlükdə olan səkkiz təpə ilə əhatə olunmuşdur. Filyos çayı ilçənin kənarından keçir və Filyos şəhərindən Qara dənizə tökülür. Qara dəniz iqliminin üstünlük təşkil etdiyi bölgədə yay və qış mülayim keçir. İlçə mərkəzində Camlı Köşk, Bələdiyyə Ailə Çay Bağçası və Parkı, Atatürk Parkı adlı oyun meydançaları, park və restoranlar var. Kabalaklı, Pamukdüzü, Kertili gəzinti yerləri, Qaranlıq dərə, Kurtdami və Sarıgöl Meşələri ov turizmi üçün uyğundur.

Rayonda 3 ibtidai məktəb var. Bunlar Atatürk ibtidai məktəbi, Göyçəbəy ibtidai məktəbi və Cümhuriyyət ibtidai məktəbidir. Bununla yanaşı, Göyçəbəy adına lisey və peşə liseyi eyni binada təhsil verir.

İstinadlar
----------

1. ↑  GEOnet Names Server. 2018.
2. ↑  "Gökçebey ilçesi hakkında". Gökçebey Belediyyesi. 10 September 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 may 2020.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Zonquldak ilçələri |
| --- |
| İl mərkəzi | 
* Zonquldak

 |  |
| Bağlı ilçələr | 
* Alaplı
* Çaycümə
* Devrək
* Göyçəbəy
* Qaradəniz Ereğli
* Kilimli
* Kozlu

 |
Kordova salmorexosu
**Salmorexo** (ispan dilində: salmorejo) — İspaniyanın Əndəlus Kordovasına xas olan, pomidordan və köhnə çörəkdən püre halında hazırlanan soyuq şorba.

Tərkibinə pomidor, köhnə çörək, zeytun yağı, sarımsaq və sirkə daxildir. Pomidorun qabığı soyulur və digər ərzaqlarla birlikdə yeməyə qarışdırılır. Süfəryə soyutma yumurta ilə birlikdə verilir.

Görünüşünə görə salmorexo al-narıncı rəngdədir, çörək əlavə olunduğuna görə qaspaçoya nisbətən bir qədər qatıdır. İspan mətbəxində salmorexodan həm də sous kimi istifadə olunur. Əndəlusda bu yemək bir neçə adla tanınır. Salmorexo adətən, tapas kimi şüşə bakallarda süfrəyə verilir.

Kanar adaları mətbəxinə aid olan, tünd dadlı sous da salmorexo adlanır. Bu sousdan ət xörəklərini hazırlayarkən əti, xüsusilə dovşan ətini dadlandırmaq üçün istifadə də olunur. Sousun tərkibində əsas yeri duz, istiot və sarımsaq tutur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Teresa Barrenechea, Christopher Hirsheimer, Jeffrey Koehler, (2005), *The cuisines of Spain: exploring regional home cooking*, New York, Ten Speed Press, ISBN 1-58008-515-6, pag. 67

Xarici keçidlər
---------------

* Salmorejo: More Than 100 Classic, Authentic Recipes From Across Spain  (ing.)

Həmçinin bax
------------

* Qaspaço
* Axoblanko
**Jurnalistlər və Ədiblər İttifaqı** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə qeyri-hökumət yaradıcılıq birliyi.

Yaradılması
-----------

1919-cu ilin oktyabrında yaradılmışdı. Həmkarlar ittifaqı səciyyəsi daşıyan qurum milli mənsubiyyətindən asılı olmayaraq, jurnalist və yazıçıları birləşdirirdi. Sədri L.P.Umanski, sədr müavini Xəlil İbrahimov (Xəlil İbrahim), xəzinədarı Xudadat bəy Əzizov idi. Üzeyir Hacıbəyli ittifaqın idarə heyətinin üzvü olmuşdur. Nizamnaməsinə əsasən, bütün mübahisəli məsələlərə təşkilatın nəzdində yaradılmış arbitraj komissiyasında baxılırdı.

Fəaliyyəti
----------

İttifaq fəal mədəni-maarif və xeyriyyəçilik fəaliyyəti göstərirdi. Belə ki, 1919-cu ilin noyabrında ittifaqın yoxsul üzvləri üçün pul fondu yaradılmış, noyabrın 23-də fondun nəfinə tamaşa göstərilmişdi. Elə həmin vaxt "jurnalist günü"nün keçirilməsi qərara alınmış, Dövlət Teatrında (indiki Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrı) tamaşa-bal təşkil edilmiş, jurnalist günü ilə əlaqədar bir günlük qəzet buraxılmışdı. Jurnalistlər və ədiblər ittifaqı Azərbaycanda demokratik mətbuatın inkişafında, Cümhuriyyət ideyalarının, hökumətin həyata keçirdiyi ictimai-siyasi, iqtisadi və sosial-mədəni tədbirlərin işıqlandırılmasında mühüm rol oynamışdır. İttifaq Aprel işğalı (1920) nəticəsində fəaliyyətini dayandırmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Xəlil İbrahim

İstinadlar
----------

1. ↑  Jurnalistlər və Ədiblər İttifaqı // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II. Bakı: "Lider". 2005. səh. 75. ISBN 9952-417-44-4.
**Antiutopiya** (*anti* və *utopiya*), həmçinin **distopiya** (*yun.* δυσ - *inkar* və *yun.* τόπος - *yer*) və ya **kakotopiya** (*kakotopia* və *cacotopia* yazılışında olur; *yun.* κακός - *pis*) — müəllif tərəfindən xoşagəlməz və ya qorxulu sayılan bir icmanın və ya cəmiyyətin təsviri. Utopiyanın əksi və ya onun törəməsidir.

Etimologiya
-----------

Mənfi utopiya terminalogiyası qərb dillərində XIX əsrdə formalaşmağa başlayıb. *Kakotopiya* ("təsəvvür olunan ən pis hökumət") ifadəsi ilk dəfə Ceremi Bentam tərəfindən onun 1818-ci ilin *Plan of Parlamentary Reform* pamfletində utopiyanın ("təsəvvür olunan ən yaxşı hökumət") əksi kimi təklif olunur. Lora Mensfild qeyd edir ki, bu söz *kakofoniya* sözünə oxşayır. XX əsrin ədəbiyyatından bu ifadəni iştədən Entoni Börcess idi (*1985* romanıda). İngilis dilində ən çox istifadə olunan *distopiya* ifadəsini ilk dəfə Con Stüart Mill tərəfindən 1868 ildə Böyük Britaniya İcmalar palatasında hökumətin İrlandiyadaki torpaq siyasəti ilə əlaqəli olaraq işlənilib. Ədəbi janr adı kimi isə distopiya sözü Glenn Neqli və Maks Patrikin 1952-ci ildə nəşr edilmiş *Utopiyanın axtarışında* (*ing.* The Quest for Utopia) əsərində işlədilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Laura Mansfield.* "CACOTOPIA AND ANTHONY BURGESS" (PDF). Manchester: The International Anthony Burgess Foundation. 23.05.2013. 2019-04-16 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-09-07.
2. ↑  "Neologisms of Jeremy Bentham". Bentham Project. University College London. 2020-09-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-07.
3. ↑  "Twentieth Century Dystopian Fiction". The International Anthony Burgess Foundation. 2019-08-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-07.
4. ↑  *Mike Ashley.* "Freedom or oppression? The fear of dystopia". British Library. 25 May 2016. 2017-07-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-07.
5. ↑  Claeys G. Dystopia: A Natural History : A Study of Modern Despotism, Its Antecedents, and Its Literary Diffractions. — Oxford : Oxford University Press, 2017. — 556 p. — ISBN 978-0-19-878568-2.
Pakuişa müharibəsi
------------------

Qısamüddətli sərhədyanı konflikt Peru və Ekvador arasında 1981-ci ildə baş verir.Bu müharibə 20 əsrdə 2 Ölkə arasında baş vermiş üc müharibədən ikincisi.Bundan əvvəl 1941-ci ildə iki dövlət arasında konflikt sərhəddəki mübahisəli ərazilər uğrunda baş verir.Müharibənin səbəbi Kordilyer-del-Kondor dağlarının şərq yamaclarında mübahisəli sərhədyanı 3 posta Ekvadorun yiyələnmə cəthi.Pakuişa,Mayaiku və Macikaza postları idi.

Müharibənin başlaması
---------------------

Ekvador sərhədyanı üc postu 1981-ci ilin yanvar ayında ələ kecirir.22 yanvarda Peru bölgəyə Mi8 helikopterini kəffiyata göndərir.Helikopter yerdən atəşə tutulur.28 yanvarda Peru düşmən üzərinə öz hərbi qüvvələrini göndərir.Hərbi helikopterlə əraziyə desant cıxarılır.Qısa müddətə Ekvador ordusu geriyə atılır və mübahisəli ərazilər Perunun əlinə kecir.Postlardan birini hətta Peru prezidenti Belaunde Terri tərəfindən ziyarət edilir.Jurnalistlərə hərbi qənimətlər nümayiş etdirilir.2 Fevral Amerika Dövlətlər Birliyi tərəfindən atəşkəs elan edilməsinə nail olunur .19 fevralda Ekvador bölgəni geri qaytarmaq istəsə də hecnəyə nail ola bilmir. Bununla da müharibə rəsmən bitir.

Müharibədə istifadə olunan hərbi texnikalar
-------------------------------------------

Bu müharibədə hər iki tərəf hərbi qüvvələrdən istifadə edirdi.Peru 107 ,Ekvador isə 179 hərbi ucuş təşkil edir.2 hərbi hava döyüşü olur.Hər iki tərəf A-37 dən istifadə edir.Ekvador <<Miraj F1>> ilə Peruya məxsus Cu-22 təyyarələrini hədəfə alsa da buraxılan raketlər boşa cıxır.

Nəticə
------

Rəsmi məlumata görə Peru 12 ölü,Ekvador isə 16 ölü və 30 yaralı.19 fevralda Peruya məxsus <<Mi-8>> helikopteri vurulur.Bundan başqa hec bir hərbi texnika itgisi baş vermir.Perunun qalibiyyətinə baxmayaraq mübahisəli ərazi problemi iki ölkə arasında həll olunmadan qaldı.1995-ci ildə növbəti Alto Senepa müharibəsi kimi mübahisəli ərazi kanflikti baş verir.

Mənbə
-----

* Kotlobivski А. Jiroxov М. Anlarda müharibə («Səmanın künçü»)  (rus.)
* Tom Cooper. Peru vs. Ecuador; Alto-Cenepa War, 1995 (ACIG.org)  (ing.)
**Antiretrovirus terapiyası (ART, ARVT)** - İİV-infeksiyası inkişafının qarşısı alınması üçün, iki və ya daha çox preparatın qəbul edilməsindən ibarət, terapiya üsuludur. Belə terapiya nəticəsində, insan immunçatışmamazlığı virusu ilə yaşayan insanlar (İİV-pozitiv şəxslər) normal həyat tərzinə sahib ola bilərlər, bundan əlavə, başqaları üçün, hətta qorunmasız cinsi əlaqə zamanı, yoluxucu olmaya bilərlər.

Terapiyanın əsas məqsədi ondan ibarətdir ki, İİV-pozitiv şəxs müəyyən edilməyən virus yükünə nail olsun. Belə olduqda, onun yaşama müddəti, həyatının keyfiyyəti və rifahı İİV-neqativ şəxslərdən heç də fərqlənmir. Antiretrovirus terapiyası həm də İİV-pozitiv şəxslərə təbii yolla tam sağlam uşaq dünyaya gətirmək imkanı yaradır.

Terapiyanın ən müasir variantları praktiki olaraq tam təhlükəsizdir, yan təsirsizdir və gündə yalnız bir həb (tablet) qəbul etməkdən, və ya bir-iki ayda bir dəfə inyeksiyadan ibarətdir.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Elm** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
Triniti yarımadasının yerləşməsi.
**Lardiqo zirvəsi** (bolq. *връх Лардиго*, ‘Vrah Lardigo’ \'vr&h lar-'di-go\) — Antarktidanın Qreyam torpağının Triniti yarımadası sahillərindən aralıda yerləşən, 1158 m hündürlüklü qaya zirvəsidir. Zirvə Sneqotin silsiləsinə daxildir. 

Zirvə Bolqarıstanın Qara Dəniz sahillərində yerləşən Lardiqo burnunun adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Lardiqo zirvəsi 63°33′42″ c. e. 58°28′54″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. İqnatiyev dağından 10.06 km şimal-şərqdə, Kroun zirvəsindən 4.2 km şərqdə, Mareskot burnundan 9.63 km cənub-şərqdə, Tintyava zirvəsindən 13.17 km cənub-qərbdə, Hoçstetter zirvəsindən 10.62 km şimal-qərbdə yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* Trinity Peninsula. Arxivləşdirilib 2015-09-23 at the Wayback Machine Scale 1:250000 topographic map No. 5697. Institut für Angewandte Geodäsie and British Antarctic Survey, 1996.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Triniti yarımadası

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.