recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Wat Phra Kaew, Bangkokdakı ən müqəddəs Theravada Buddist məbədi
Taylandlı Theravada Buddist məbədi (solda) və ölkənin Tay və Çin dini irsini nümayiş etdirən Çin xalq dini məbədi (sağda).
Banqkokdakı Hinduizmin rəsmi mərkəzi olan Devasatananın əsas qapısı.
San Phra Kan Lopburidə yerləşən Vişnu Hinduya həsr olunmuş ziyarətgahdır.
**Tailandda din**— Tayland xalqı bir neçə dinə etiqad edir. Tayland qanunları rəsmi olaraq beş dini tanıyır: Buddizm, İslam, Hinduizm, Sikhizm və Xristianlıq.

Buddizm
-------

Buddizm Taylandın ən böyük dinidir. Buddizm Tayland konstitusiyasına görə dövlət dinidir, buna baxmayaraq, bütün Tayland vətəndaşları üçün ibadət azadlığına zəmanət verir, baxmayaraq ki, qanunla kral Txeravada Buddisti olmalıdır. Taylandda əhalinin böyük əksəriyyəti Txeravada Buddistləridir. Taylandlılar arasında onların payı 94% ilə 94,6% arasında qiymətləndirilir. Buddist məbədləri hündür qızılı stupalarla xarakterizə olunur və memarlıq baxımından Birma, Lao və Kamboca məbədlərinə bənzəyir. Taylandda iki Buddist universiteti var: Maxamakut və Maxa Çulalongkorn Universiteti.

İslam
-----

Banqkokun ən qədim məscidlərindən biri olan Harun Məscidi
İkinci ən böyük din İslamdır (4–4,6%). Dörd cənub əyalətində (Naratxivat, Pattani, Satun, Yala) və Sonqxla əyalətinin cənubunda müsəlmanlar çoxluq təşkil edir. 2015-ci ilin siyahıyaalınmasına əsasən, Taylandda 2,892,311 müsəlman və ya ümumi əhalinin 4,29%-ni təşkil edir. Bu müsəlmanların 2.227.613 nəfəri ölkənin cənub bölgəsində cəmləşib və burada əhalinin 24,33%-ni təşkil edir.

Xristianlıq
-----------

Ümumdünya Faktlar Kitabına əsasən, xristianlar əhalinin 0,7%-ni təşkil edir. Birləşmiş İncil Cəmiyyətinin məlumatına görə, xristianların nisbəti 1,7% təşkil edir. Taylandda xristianlıq XVI–XVII əsrlərdən avropalı missionerlər tərəfindən yayılmağa başladı. Xristianlığa əsasən ölkənin milli azlıqları və ölkədə yaşayan avropalılar etiqad edirlər. Xristianların əksəriyyəti katolikdir, lakin protestant icmaları var — presviterianlar, baptistlər, adventistlər, lüteranlar, Tanrı məclislərinə inananlar, Lisu kilsəsi.2015-ci ildən etibarən Tayland əhalisinin yüzdə birindən bir qədər çoxu xristiandır. Həmin qrupdan 400.000-nin katolik olduğu təxmin edilir.

Müqəddəs Xilaskar Kilsəsi Banqkokda, Tay memarlığında

İstinadlar
----------

1. ↑  "Thailand". 2022-12-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-27.
2. ↑  "Кругосвет. Таиланд". 2008-06-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-02-09.
3. ↑  "CIA — The World Factbook — Thailand". 2010-12-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-02-09.
4. ↑  "The new Brahmins". Bangkok Post. 15 October 2015.
5. ↑  *Spitz, Maternus.* Siam // The Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. 1912. 1 December 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 January 2018.
6. ↑  "Pope Francis to visit Thailand November 20-23". Thai PBS. Agence France-Presse. 13 September 2019. 27 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 September 2019.
Tusi-Paş aksiomu
**Tusi-Paş aksiomu** – üçbucağın təpələrindən keçməyən düz xətt onun bir tərəfini kəsirsə, onda həmin düz xətt üçbucağın qalan iki tərəfindən yalnız birini kəsir.

Tarixi
------

Bu aksiom islam ölkələrində Tusi-Paş aksiomu, avropada və amerikada isə sadəcə "Paş aksiomu" adlanır. Aksiom şərq aləmində ilk dəfə XIII əsrdə yaşamış Azərbaycanlı alim Nəsirəddin Tusi, avropada isə əslən polşalı olan alman riyaziyyatçısı Morits Paş tərəfindən kəşf edilmişdir. Morits Paş bu aksiomu 1882-ci ildə kəşf etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  M. Pasch, Vorlesungen über neuere Geometrie (Leipzig, 1882)

Ədəbiyyat
---------

* Ceremi Qrey: *Worlds out of nothing: a course of the history of geometry of the 19. Century*, Springer 2007
* Moritz Pasch: *Vorlesungen über neuere Geometrie*, Leipzig 1882
* Victor Pambuccian: The axiomatics of ordered geometry: I. Ordered incidence spaces. *Expositiones Mathematicae* 29 (2011), 24-66 (pdf)[*ölü keçid*].

Xarici keçidlər
---------------

* MathWorld page
**Alak üsyanı** (*qaz.*  **Алақ көтерілісі**) — Semipalatinsk quberniyasının, Qızıltas bölgəsinin, Qızılkəsik kəndinin sakinləri tərəfindən 1931-ci ildə məcburi kollektivləşdirməyə qarşı baş vermiş üsyan. Üsyanda həmçinin indiki Aksuat və Kokpektinsk bölgələrinin də sakinləri iştirak ediblər. 

Bölgənin nüfuzlu şəxslərinin, o cümlədən 1885-ci ildə Omsk Mərkəzi Feldşer məktəbini bitirmiş və keçmişdə volost (ərazi vahidi) rəhbəri olmuş Jakul Kuşikovun, Zaysan uyezdinin, Boqask volostının keçmiş rəhbəri Mukış Kuanovun və Qasım Kozıbayevin əmlakının müsadirə olunması üsyana səbəb oldu. Hacı Tırayısın Birləşmiş Dövlət Siyasi İdarəsinin əməkdaşları tərəfindən öldürülməsi insanların qəzəbinə səbəb oldu. Üsyan qəddarlıqla yatırıldı. Üsyanı davam etdirməyin mənasızlığını başa düşən sağ qalan üsyançılar sərhəddi keçərək Çinə keçdilər.

Həmçinin bax
------------

* Aday üsyanı
* Abıralı üsyanı
* Qazaxıstanda aclıq

İstinadlar
----------

1. ↑  *Burkitbay Ayaqan.* Qazaxıstan. Milli Ensiklopediya. I. Alma Ata. 2004. səh. 166. ISBN 9965-9389-9-7.
**Apollodorus** (*yun.* Ἀπολλόδωρος; e. ə. I əsr – e. ə. I əsr) — Kraliça VII Kleopatranın sadiq təqibçisi. E.ə 48-ci ildə Apollodor Kleopatranın Yuli Sezarın sarayına daxil olmasında böyük rol oynamışdır. Bunun sayəsində Yuli Sezar Kleopatra ilə müttəfiq olmuşdur.

Bioqrafiya
----------

E.ə 48-ci ilin yayında Sezar İsgəndəriyyə şəhərinə gələndə XIII Ptolemey və ordusu Pelusiy şəhərində, Kleopatranın ordusu qarşısında idi. Buna görə, Sezarla ilk o görüşmüşdür.

Kleopatra ilk olaraq öz görüşünü açıqlamaq üçün müzakirəçilər göndərmiş, ancaq Dion Kassiyə əsasən, Kleopatra özünün ora getməsinin daha məqsədəuyğun olduğunu və Roma sərkərdəsini müttəfiqi olaraq öz cazibəsi və gözəlliyi ilə ala biləcəyini düşünmüşdür. Sezar ona gizli bir söhbət təklif etmişdir.

Plutarx Kleopatranın Misir paytaxtına olan macəralı səyahətindən bəhs edir, buda o deməkdir ki, XIII Ptolemey öz bacısının yolunu bağlamağa çalışmışdır. Plutarxın verdiyi məlumata görə, Kleopatra özü ilə səyahət etməsi üçün yeganə təqibçisi olan Apollodoru seçmişdir. Roma şairi Mark Anney Lukan yazır ki, Kleopatra İsgəndəriyyə mayakının girişindəki zəncirləri açması üçün bir mühafizəçiyə rüşvət vermişdir. Hər-halda Kleopatra İsgəndəriyyə limanına su vasitəsilə daxil olmuşdur, çünki həm Plutarx, həm də Lukan Kleopatranın krallıq sarayına qayığı ilə gizli daxil olduğunu yazır. Plutarxa görə bu hadisə alaqaranlıqda baş vermişdir. Yunan bioqraf yazır ki, Kleopatra Sezara çatmaq üçün özünü xalçada gizlətmiş, Apollodor isə onu saraya aparmışdır. Misir kralıçası deyilə görə Roma sərkərdəsinə çatmış və onu öz müttəfi etmişdir, ancaq bu hadisənin etibarlığı alimlər arasında mübahisəli bir mövzudur. Apollodor haqda başqa bir məlumat məlum deyil.

Mədəniyyətdə
------------

* 1963-cü ildə istehsal olan "Kleopatra" filmində Apollodor rolunu Sezar Danova oynayır.
* 1945-ci ildə istehsal olan "Sezar və Kleopatra" filmində Apollodor rolunu Styuart Qreyncer oynayır və Kleopatranı bir qədər sevirmiş kimi təsvir olunmuşdur.
* Kleopatra filminin televiziya adaptasiyasında Apollodor rolunu Farli Qreyncer, ikinci televiziya adaptasiyasında isə Kliv Fransis oynamışdır.
* 2017-ci ildə istehsal olan "*Assassin's Creed Origins*" video oyununda Apollodoru Cerald Kid səsləndirmişdir. Apollodor oyunda Kleopatra lehinə işləyən cəsuslar şəbəkəsinin idarəçisi və oyunun baş qəhrəmanı olan Bayekin müttəfiqi olaraq təsvir edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Dion Kassiy, "*Roma Tarixi*" 42.34.3-6
2. ↑  Plutarx, "*Sezar*" 49.1
3. ↑  Lukan, "*Farsaliya*" 10.56-57 (Tit Liviy yəqin ki, Lukanın mənbəyidir).
4. ↑  Plutarx, "*Sezar*" 49.1; Lukan, "*Farsaliya*" 10.57-58
5. ↑  Plutarx, "*Sezar*" 49.2-3; Dion Kassiy, "*Roma Tarixi*" 42.34.6–35.1

### Ədəbiyyat

* *Qrant, Maykl.* Kleopatra. Almaniya: Bergisch Gladbach. 1998. 92–93. ISBN 3-404-61416-X.
* *Şafer, Kristof.* Kleopatra. Darmştadt. 2006. 57–59. ISBN 3-534-15418-5.
**Tusi-Paskal üçbucağı** — binomial əmsalların üçbucaq formasında düzülüşü.

Paskal üçbucağı kimi qeyd edilməsinə baxmayaraq, tarix göstərir ki, ilk dəfə bu üçbucağı dahi azərbaycanlı alim Nəsirəddin Tusi qurmuşdur.

Təkrarsız kombinazonlar üçün isbat etdiyimiz {\displaystyle {C\_{m}^{n}}={C\_{m-1}^{n-1}}+{C\_{m-1}^{n}}} bərabərliyi {\displaystyle {C\_{m-1}^{s}}} binomial əmsalları məlum olduqda {\displaystyle {C\_{m}^{n}}}-i tapmağa imkan verir. Bunu göstərmək üçün {\displaystyle {C\_{m}^{n}}}-in ardıcıl olaraq cədvəl şəklində yazılışdır.

Bu cədvəldə {\displaystyle {C\_{m}^{0}}=1} {\displaystyle {C\_{m}^{m}}=1} olduğundan hər sətirdə birinci və sonuncu qiymətlər mövcuddur. Arada qalan hər bir element isə ondan yuxarıdakı sətirdə solda və sağda duran elementlərin sayına bərabərdir.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Riyaziyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Siciliya əməliyyatı** və ya **"Haski" əməliyyatı** (*ing.* Operation Husky) — İkinci Dünya müharibəsi zamanı, 1943-cü ildə müttəfiq qüvvələrinin Siciliyada yerləşən məhvər qoşunlarına qarşı əməliyyatı. Müttəfiqlər italyan və alman qoşunlarını məğlub edərək adanı ələ keçirmişdilər.

Genişmiqyaslı desant əməliyyatlarından sonra quruda altı həftəlik döyüşlər aparılmışdır. Siciliya əməliyyatı müttəfiqlərin İtaliyaya qarşı kampaniyasının başlanğıcı idi. Əməliyyat iyulun 9-dan 10-na keçən gecə başlamış, 17 avqustda başa çatmışdır. Əməliyyat öz məqsədlərinə çatmışdı: Ox dövlətlərinin quru, hava və dəniz qüvvələri adadan çıxarılmış, Aralıq dənizi yolları açılmış, İtaliya diktatoru Benito Mussolini hakimiyyətdən uzaqlaşdırılmışdı.

Siciliya əməliyyatı o zaman ən böyük dəniz desant əməliyyatı idi. Müttəfiq komandanlıq Normandiya əməliyyatı üçün Siciliyadakı desant əməliyyatı təcrübəsindən istifadə etmişdir və bu, hələ də ən böyük desant əməliyyatı olaraq qalır.

Bəzi hərbi ekspertlərin fikirlərinə görə, müttəfiqlərin Siciliyada desant əməliyyatı keçirməsi almanların 5 iyul 1943-cü ildə başlayan Kursk əməliyyatının ləğv edilməsinə səbəb olan amillərdən biri idi. Adolf Hitler bu strateji istiqaməti gücləndirmək üçün qoşunlarının bir hissəsini İtaliyaya köçürməyə məcbur qalmışdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Atkinson, Rick (2007), The Day of Battle, The War in Sicily and Italy, 1943—1944, The Liberation Trilogy, II, New York: Henry Holt, ISBN 978-0-8050-6289-2 p. 172
2. ↑  "Великая, но не только Отечественная. Вклад союзников по антигитлеровской коалиции в победу над нацизмом". 2020-01-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-01-28.
3. ↑  "Истина и домыслы о сражении под Прохоровкой". 2020-01-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-08.
4. ↑  "На волне отрицания: зачем Deutsche Welle пытается пересмотреть итоги битвы на Курской дуге". 2019-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-01-28.
5. ↑  "Высадка союзников в Сицилии в 1943-м: удар в мягкое подбрюшье врага". 2020-01-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-01-29.
**Skarboro** (ing *Scarborough* [skɑrbəroʊ]) — Toronto, Ontario və Kanada şəhərlərinin şərq hissəsində yərləşən şəhərdir.1998-ci ildə Toronto ilə birləşən keçmiş Scarborough şəhəri, bələdiyyə, ərazisinə daxildir. Cənubda Stills prospekti şimal və River Rouge ilə şərq və Pickering şəhərində, Victoria Park Avenue qərbə Lake Ontario ilə həmsərhəddir. Cənubda Ontario gölü, qərbdə Victoria Park prospekti ilə, şimalda Stilz prospekti ilə, şərqdə isə Ruj çayı və Pikerinq şəhəri ilə sərhəddir.

1954-cü ildə Skarboro beş rayondan biri kimi Böyük Britaniyanın , Toronto, hissəsi oldu və 1983-cü ildə şəhər statusunu aldı. 200-dən çox ildən bəri, müxtəlif mədəniyyət cəmiyyətləri ilə kiçik bir kənddən böyük bir şəhərə qədər böyüdü. 1796-cı ildə Skarboro, Şimali Yorkşir şəhərinin ingilis şəhəri olan Elizabet Simko tərəfindən adlandırılmışdır. O, Skarboro tərəfindən öz vətənində ağ rəngli süxurları xatırladırdı.

Skarboro'daki bəzi bölgələr Kanadaya yeni göçmenler arasında populyardı. Nəticədə, Skarboro Böyük Torontonun ən müxtəlif və çoxmədəniyyətli ərazilərindən, eləcə də müxtəlif dini qruplar üçün evlərdən biridir. Skarboro bütün Toronto arasında ən yaşıl rayon elan edildi..

Əhalisi
-------

632,098 (2016)

Skarboro Ticarət Mərkəzi

Mədəniyyət
----------

Skarboroya əsaslanan çox media həftəlik və ya aylıq buraxılırdı. Ən erkən qəzet, 1930-cu ilə qədər davam edən 1921-ci ilin sentyabrından başlayan həftəlik nəşr olunan "Xəbər və Skarboro reklamı" idi. Digər qısamüddətli qəzet və jurnallar "Müəssisə" (1945-1966), "Skarboro-mail" (1946-1955) və "Xəbərlər" (1952-1995) və 54-cü jurnal (2005-2009) daxil idi. 
Kanadanın ən böyük alış-veriş mərkəzləri siyahısına görə Skarboro Ticarət Mərkəzi, *Scarborough Town Center*, ölkədəki ən böyük 10-cu və GTA dördüncü böyükdür. Bu, *Scarborough Civic Center, Albert Campbell Square* və *Consilium Place* yanında yerləşir.

Təhsil
------

Scarborough'un ilk məktəb binası 1805-ci ildə Thomson kəndində açıldı. 1847-ci ildə Egerton Ryerson 11 məktəb bölgəsinin yaradılmasını tövsiyə etdi. 1904-cü ilədək, qəsəbədə 28 məktəb tikilib. 1914-cü ildə Agincourt Davamlılıq Məktəbi 12-ci sinifdən təhsil ibarətdi. Aikkurta Collegiate İnstitutu və Akademiya. R. K. Kinq bu Scarborough ən qədim liseyləri olduğunu iddia edir. Kollec institutu Avinkourt 1915-ci ildə Asinkurun davam etdirdiyi məktəb kimi açılmışdır. 1954-cü ildə orta məktəbə çevrildi. Akademiyası. R. Kral 1922-ci ildə açıldı, Scarborough Liseyi Scarborough ərazisində ilk orta məktəb olmuş və 1930-cu illərdə bir kollegiya olmuşdur.

Qalereya
--------

* Skarboro uçurumuSkarboro uçurumu
* Ruj çayıRuj çayı
* Toronto zooparkına əsas girişToronto zooparkına əsas giriş

Həmçinin bax
------------

* Kanada
* Toronto

İstinadlar
----------

1. ↑  *Kuitenbrouwer, Peter.* "How green is my city?". National Post. 8 July 2006. İstifadə tarixi: 2006-07-19.[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* Scarborough section of Toronto Archives
* Scarborough Walk of Fame Arxivləşdirilib 2007-10-24 at the Wayback Machine
**Bakı trolleybusu** — Bakı şəhərində mövcud olmuş elektrikli ictimai nəqliyyat. Trolleybus ilk dəfə 1941-ci ildə istifadəyə verilmişdir. Xətlərin maksimal uzunluğu 300 km idi. 2004-ci ildə isə tamamən ləğv edilmişdir.

Tarixi
------

Trolleybus Bakıda ilk dəfə 1941-ci ildə peyda olur. Şəhərdə trolleybus sistemi 60-70 illərdə tam təkmilləşir. 1980-ci illərdə isə xətlərin uzunluğu 300 kilometrə çatırdı. Burada 32 marşrut mövcud olmuşdur.

Şəbəkə həmçinin Bakı ətrafı bir necə qəsəbəni də əhatə edirdi. Burada iki depo mövcud olmuşdur. 90-cı illərə qədər inkişaf yüksək olmasına baxmayaraq xalq arasında məşhurluğu olduqca zəif olmuşdur. Hətta tramvaydan belə geri qalırdı. 32 marşrutdan cəmi 6-sı rentabelli idi. Bu səbəbdən 2004-cü ildə tamamən ləğv edilmişdir. (son işləyən marşrut № 16).

Arsenalı
--------

İlk istifadə edilən trolleybus modelləri haqqında məlumat yoxdur. İlk məşhur model isə MTB-82-dir. 60-cı illərdə Bakıda BTL-62 markalı trolleybuslar buraxılmağa başlanılır. 60-cı illərdə Şkoda 9Tr, 79-cu ildə Şkoda 9TrN, 1982-ci ildə Şkoda 14Tr, 80-ci ildə ZİU-9 modelləri istifadəyə verilir.

### BTL-62

BTL-62 trolleybus modeli Bakıda buraxılırdı. Bu model LAZ-695B markalı avtobusun balansında yığılmışdır.

Xidmət trolleybusu NBNZ
-----------------------

80-ci illərdə işçiləri Neftayırma zavodu ilə fəhlələrin yaşayış məntəqələri arasında trolleybus xətti işləyirdi. Bu məqsədlə №18 və №13 maşrutlar ayrılmışdı. Bu istiqamətdə əsasən Şkoda 14Tr markalı trolleybuslardan istifadə edilirdi.

Həmçinin bax
------------

* Gəncə trolleybusu
* Sumqayıt trolleybusu
* Mingəçevir trolleybusu
* Naxçıvan trolleybusu

Mənbə
-----

* Bakı trolleybusu
* Bakı Tramvay-Trolleybus Xidməti
* Bakı və Sumqayıt tramvay, trolleybuslarının şəkilləri

İstinadlar
----------

1. ↑  "BYL-62". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-07.
**Hemşinlilər** — İslam dininə etiqad edən ermənilər.

Hemşinlilərin sayı çox olmasa da, onlar adət-ənənələrinə, mədəniyyət və tarixlərinə çox həssaslıqla yanaşırlar.

Kulturoloq Altay Arslan deyir ki, *"Türkiyənin Qara dəniz bölgəsində yaşayan hemşinlilər çox istiqanlı, emosional insanlardır. Onların sayı çox deyil, amma Rizə bölgəsində hörmətləri böyükdür. Əsəbi, sinirli insanlar təsiri bağışlasalar da, çox səmimi və istiqanlı adamlardır. Ermənilər onları "İslamı qəbul etməyə vadar edilmiş haylar" adlandırsalar da, hemşinlilər bu iddiaları həmişə qətiyyətlə rədd ediblər. Hemşinlilərin ulu babaları gerçəkdən də islamı qəbul etmiş və sünni olmuş ermənilərdir. Amma onların müsəlmanlığa gələn yolu zor, ya da məcburiyyətlə olmayıb. Əksinə, tarixi məxəzlər göstərir ki, qədimlərdə ermənilər islamı könüllü qəbul ediblər və onları dinlərini dəyişməyə kimsə vadar etməyib"*.

Coğrafi yerləşmə
----------------

Hemşinlilər şərq, qərb və şimal olaraq üç qrupdur.

**Şərqi hemşinlilər (Homşetsi):** Artvin ilinin Hopa (xüsusilə Kemalpaşa) və Borçka rayonlarında yaşayan ana dili Erməni dili'nin Qərb dialektlerinden biri olub yerli halkça Homşetsi / Hemşotsi, Homşetsi lizu (Hemşinli dili) və ya Hemşince olaraq adlandırılan dil olan sünni müsəlman qrupdur. Dilbilimci Vaux bu dili Homşetsma olaraq adlandırmışdır.

  

**Qərbi hemşinlilər (Armeni):** Rizə'nin Hemşin və Çamlıhemşin bölgələrinin və az miqdarda'da Fındıqlı, Çayeli, Bazar, Ardeşen və İkizdere bölgələrinin yüksək və dağlıq bölgələrində yaşayan, erməni əsilli lakin ana dili Türkçe olan sünni müsəlman qrupdur.

**Şimali hemşinlilər**: İndiki vaxtda Gürcüstan və Rusiya 'da yaşayan, Osmanlı dövründə Hemşin'den ayrılmaq məcburiyyətində qalmış və 1915-ci ildə qədər Samsun Ordu, Trabzon və Giresun'a göçerek o bölgələrdə yaşamış ana dili Homşetsi olan Xristian qrupdur.

Həmçinin bax
------------

* Amatunilər

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Hamshen and hamshen armenians" conference concluded in Sochi". 2006-02-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-08.

Mənbə
-----

* / hemshin.org[*ölü keçid*]
* Fırtına vadisi  Arxivləşdirilib 2020-09-19 at the Wayback Machine
* Müsəlman ermənilər: "Ermənistan qan çanağıdır" Arxivləşdirilib 2010-11-25 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Etnik qrup** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |


Vikianbarda ***Hemşinlilər*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Alakat faciəsi** və ya **Alakat üsyanı** — 1929-1930-cu illərdə məcburi kollektivləşdirməyə qarşı çıxmaq istəyən kəndlilərin aldadılması nəticəsində baş vermiş faciə. Nəticədə 800 nəfər həbs olunmuş 42 nəfəri isə güllələnmişdir.

Tarixi arayış
-------------

1929-cu ilin sonu 1930-cu ilin əvvəllərində Krımda gedən məcburi kollektivləşdirmə həm də krım tatar ənənələrini də məhv ediridi. "Qolçomaq" elan olunan Krım tatarları ölkənin şimal bölgələrinə sürgün edilirdilər. İnsanların sürgün edilməsi və məcburi kollektivləşdirmə insanların narazılığını artırırdı və bu yeni kəndli üsyanlarına səbəb olurdu. Bu üsyanlar öz adını Krımın cənub sahillərində yerləşən Alakat dərəsindən alıb. Üsyan qəddarlıqla yatırıldı və öz ardınca yeni repressiya dalğası da gətirdi.

Hadisələrin gedişatı
--------------------

1929-cu ilin ikinci yarısında XDİK Krımda Sovet İttifaqının düşmənlərini və etibarsız elementləri müəyyən etmək üçün əməliyyat keçirirdi. Onları müəyyən etmək üçün həm də provakasiya metodundan da istifadə olunurdu. Üsküt kəndində əslən Karasubazardan olan P.Popov adında biri yerli sakinləri məcburi kollektivləşdirməyə qarşı qalxmağa təhrik edir və kolxoza getmək istəməyən sakinlərin adlarını siyahıda qeyd edərək XDİK-a təqdim edir.

Nəticəsi
--------

Üsyana qalxmış Üsküt sakinləri və ətraf kəndlərdən olanlar həbs olundular. Provakatorun verdiyi siyahılara əsasən 800 nəfər həbs olundu onlardan 250 nəfəri Sevastopola daha sonra isə Simferopol həbsxanasına aparıldılar. Həbs olunanlardan 42 nəfər güllələndi digərləri isə il müddətinə həbs olundular. Adı siyahıda olan və təqib olunan sakinlərdən yalnız 3 nəfər cəzadan yayına bilirlər. Onlar əvvəlcə qonşu kəndlərə qaçmış daha sonra isə dəniz yolu ilə Suxumiyə keçmiş ordan isə Türkiyəyə gəlib çatmışlar. Onların arasında gələcəkdə məşhur olacaq tanınmış "Ülkər" şirniyyat şirkətinin qurucusu Sabri Ülkərin də ailəsi var idi.

Xatirəsi
--------

19 dekabr 2009-cu ildə Aluşta bölgəsinin Üsküt qəsəbəsində Alakat faciəsinin qurbanlarının xatirəsinə Aydar Aliyev tərəfindən yaradılmış abidə qoyulmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Asan üsyanı
* Aday üsyanı
* Abıralı üsyanı

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  *Alifer Maydan.* "Алакатская трагедия — трагедия народа" (*rus.* ). milli-firka.org. 25 dekabr 2009. 15 fevral 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 fevral 2020.
2. ↑  *Arzı Abdulla.* "Почти столетие назад в Ускуте было подавлено Алакатское восстание" (*rus.* ). crimeantatars.club. 2 oktyabr 2018. 24 fevral 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 fevral 2020.
3. ↑  "В Симферополе вышла в свет книга Ризы Фазыла «Алакатская трагедия – трагедия народа»" (*rus.* ). tatar-inform.ru. 25 yanvar 2008. 24 fevral 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 fevral 2020.

Xarici keçidlər
---------------

* Почти столетие назад в Ускуте было подавлено Алакатское восстание / Crimean Tatars
Triniti yarımadasının yerləşməsi.
**Kumata təpəsi** (bolq. *хълм Кумата*, ‘Halm Kumata’ \'h&lm 'ku-mata\) — Antarktidanın Qreyam torpağının Triniti yarımadası sahillərindən şərqdə yerləşən, 614 m hündürlüklü təpədir.

Təpə Bolqarıstanda yerləşən Vitoşa dağındakı Kumata ərazisinin adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Kumata təpəsi 63°33′35″ c. e. 57°49′30″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. MakKolman zirvəsindən 6.9 km şimal-qərbdə, Marten qayasından 3.08 km şərqdə, Kanitz nunatakından 7.88 km cənub-qərbdə, Kain nunatakından 3.37 km cənub-qərbdə yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* Trinity Peninsula. Arxivləşdirilib 2015-09-23 at the Wayback Machine Scale 1:250000 topographic map No. 5697. Institut für Angewandte Geodäsie and British Antarctic Survey, 1996.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Triniti yarımadası

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.
* Australian Antarctic Data Centre.
**Luis Brandis** (*ing.* Louis Dembitz Brandeis; 13 noyabr 1856[…], Luisvill, Kentukki – 5 oktyabr 1941[…], Vaşinqton) — Brandeys Universitetinin adını daşıyan amerikalı hüquqşünas. 1916-1939-cu illərdə ABŞ Ali Məhkəməsinin üzvü.

Bioqrafiyası
------------

13 noyabr 1856-cı ildə Kentukki ştatının Louisville şəhərində Bohemiyadan olan yəhudi mühacir valideynlər — *Adolph Brandeis* və *Frederika Dembitz* ailəsində anadan olub. Amerika vətəndaş müharibəsi zamanı ailə müvəqqəti olaraq İndianaya sığınmağa məcbur oldu. Sonra Amerika iqtisadiyyatından narahat olan ata 1872-ci ildə ailəni Avropaya köçürdü və oradan 1875-ci ildə ABŞ-yə qayıtdılar.

Louis 14 yaşında *Louisville Male High School* bitirib. 1872-ci ildən Avropada olarkən Drezdendəki *Annen-Realschule* məktəbində təhsil alıb. 1875-ci ildə ABŞ-yə qayıdan o, Harvard Hüquq Məktəbində oxumuş, iyirmi yaşında oranı bitirmiş və buradakı *Pow-Wow club*-na qoşulmuşdur. Məzun olduqdan sonra o, daha bir il Harvardda qaldı və burada öz seçimi ilə hüquq təhsili almağa davam etdi, repetitorluq edərək çörək pulu qazandı. 1878-ci ildə o, Sent-Luisdə hüquq firmasına daxil olur və burada ilk məqaləsini hüquq jurnalında dərc etdirir. Yeddi aylıq gündəlik işdən sonra o, Harvarddakı sinif yoldaşı Samuel Vorenin (*ing.* Samuel Dennis Warren) Bostonda hüquq firması yaratmaq təklifini qəbul etdi. Onlar Harvardda yaxın dost idilər, Uorren zəngin Boston ailəsindən idi və alyans faydalı sinerji təklif edirdi. Gələcək müştəriləri qazanmaq üçün bir firma açmaq ərəfəsində Brandis Massaçusets Ali Məhkəməsinin Baş Hakimi Horasiya Qreydə (*ing.* Horace Gray) işləməyə başladı.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Louis Brandeis // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. ↑  Justice Louis D. Brandeis Arxivləşdirilib 2016-02-24 at the Wayback Machine (ing.)

Xarici keçidlər
---------------

* Biographical Directory of Federal Judges — Brandeis, Louis Dembitz
* Works by Louis Brandeis at Project Gutenberg (ing.)
* Works by Louis Brandeis at LibriVox (ing.)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Qutenberq layihəsi |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | American National Biography · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Notable Names Database · Prabook |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave · WikiTree |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 90209118 · BNC: a1151128x · BNF: 12159382t · CONOR: 141831267 · GND: 118659790 · ISNI: 0000 0000 8168 7780 · LCCN: n79018108 · LNB: 000240972 · NKC: jn20020329004 · NLA: 35021322 · NTA: 069372470 · NUKAT: n2012163024 · LIBRIS: 178930 · SUDOC: 027606023 · VIAF: 97302419 · WorldCat VIAF: 97302419 |

 |
**Kintex** — Bolqarıstana məxsus dövlət şirkəti. Bolqarıstan Respublikasının xarici ticarəti ilə məşğuldur. 1965-ci ildə yaradılıb. Şirkətin idarə edilməsi Bolqarıstan İqtisadiyyat Nazirliyinin tabeliyindədir.

Tarixi
------

Şirkət 1965-ci ildə Bolqarıstanın paytaxtı Sofiya şəhərində yaradılıb. Şirkət 1992-ci ilə qədər Bolqarıstan Kommunist Partiyasının gizli xidməti olan Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsinə tabe idi və siqaretdən ağır silahlara qədər hər şeyin satışına nəzarət edirdi. Bolqarıstanda 1992-ci ildə Ticarət hüququ qüvvəyə minir və 1992-ci ildə Kintex, ticarət qanunları ilə tənzimlənən "Qapalı Səhmdar Cəmiyyətə" çevrilir. Şirkətin səhmlərinin hamısı dövlətə məxsusdur. Kintex, Bolqarıstan Ordusu və polisi üçün məhsulların ixracı, idxalı və yenidən ixracı lisenziyasına sahibdir.

Fəaliyyəti
----------

Şirkətin əsas fəaliyyət sahəsi ticarətdir. Əsasən Müdafiə və Daxili İşlər nazirliklərinin və əlaqədar dövlət qurumlarının ehtiyacları üçün silah, döyüş sursatı, döyüş texnikası və s. kimi məhsulların ixrac və idxalıyla məşğuldur. Şirkət həmçinin Mərkəzi Afrika, Asiya və Orta Şərq ölkələri üçün mühəndislik layihələri də həyata keçirir.

Fəaliyyətinin ilk dövrlərində şirkət "silah qaçaqmalçılığı" , çirkli pylların yuyulması və.s kimi çirkli işlər ilədə məşğul idi.

2016-cı ildən başlayaraq özəl şirkətlərin təzyiqi nəticəsində şirkətin fəaliyyətində geriləmə başlayır. Ardınca şirkətin Hindistan və Əlcəzairdəki fəaliyyətindədə gəlirlər azalmağa başlayır.

Şirkətin ünvanı: 66 James Baucher blvd, 1407 Sofiya, Bolqarıstan.

Telefonu: +359 2 866 23 11

E-poçtu: minkin@kintex.bg

Qaçaqmalçılıq fəaliyyəti
------------------------

1967-ci ildə şirkət, Bolqarıstan Nazirlər kabinetinin qərarı ilə "Gizli tranzit" adı altında, Beynəlxalq nəzarətdə olan bir neçə xüsusi təyinatlı məhsulların ixracı və təkrar ixracı ilə məşğul olmağa başlayır. Bu məhsullara silah, qızıl, valyuta, məişət texnikası, siqaret, spirtli içkilər və dərman vasitələri daxil idi.

Kintex 1970-ci illərdə Türkiyədə hakimiyyətə qarşı çıxış edən həm sağ həmdə sol qüvvələri silah ilə təmin edirdi .

Şirkət bu işləri digər Bolqarıstan şirkəti olan Texim ilə birlikdə, əsasən Lixteynşteyndə yaradılmış "ofşor şirkət"lər ilə birlikdə həyata keçirirdi. Ancaq 1985-ci ildə Türkiyə ilə munasibətlərdə təhlükə yarana biləcəyinə görə Bolqarıstan hökuməti Kintex şirkəti vasitəsiylə etdiyi bu çirkli işləri dayandırır.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2 3  *Xristov, Xristo.* Империята на задграничните фирми: Създаване дейност и източване на дружествата с българско участие зад граница 1961 – 2007. София: Сиела. 2009. 46–51, 71. ISBN 978-954-28-0540-3.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-05-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-29.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-05-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-29.
6. ↑  *The Time Of The Assassins*, Claire Sterling, New York City, Holt, Rinehart, Winston, 1985, pp. 84–86.
**Renat Xarisov** (tatar. Ренат Мәгъсүм улы Харисов; 6 may 1941, Tsilninsk rayonu[d], Ulyanovsk vilayəti) — şair, Rusiya Federasiyası Dövlət Mükafatı laureatı (2005), Qabdulla Tukay adına Tatarıstan Respublikası Dövlət Mükafatı laureatı (1997), 40-a yaxın şeir toplusunun və poemanın, musiqi və səhnə əsərlərinin müəllifi (Leonid Lyubovskinin "Yusuf əfsanəsi" baletinin librettosu daxil olmaqla).

Rusiya Yazıçılar Birliyinin katibi, "Naş Sovrimennik", "Tatarıstan", "İstoriçeskaya Gazeta" (Moskva) jurnallarının redaksiya heyətinin üzvüdür.

Bioqrafiyası
------------

Renat Xarisov 6 may 1941-ci ildə Ulyanovsk vilayətinin Tsilninsk rayonunun Elxovoe Ozero kəndində kənd müəllimləri ailəsində anadan olmuşdur. O alı təhsilini Kazan Dövlət Pedaqoji Universitetində alır.
1963–1964-cü illərdə Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Arsk Pedaqoji Məktəbinin müəllimi işləyir. 1965–1971-cü illərdə Tatarıstan qəzetləri redaksiya heyətinin ədəbi əməkdaşı olur. 1971–1973-cü illrədə Tatarıstan MSSR Yazıçılar Birliyinin məsul katibi işləyir.
1973–1982-ci illərdə Tatarıstan MSSR Mədəniyyət nazirinin müavini olur. 1982–1989-cu illərdə "Kazan utları" ədəbi jurnalının baş redaktoru kimi fəaliyyət göstərir. 1990–1995-ci illərdə "Tatarstan Heberlere" qəzetinin redaktoru, Tatarıstan Respublikası Ali Sovetinin Etibarnamələr Komitəsinin sədri olur. 1995–1999-ci illərdə isə Tatarıstan Respublikası Dövlət Şurası sədrinin müavini işləyir.
1999-cu ildən Tatarıstan Respublikası Dövlət Şurasının Sosial Məsələlər, Uşaq və Gənclər İşləri Daimi Komissiyasının üzvü, Tatarıstan Respublikası Qanunlarının Şəxsiyyətini Təsis etmək üçün tatar və rus dillərində Komissiyanın sədri işləyir.

Tatarıstan Respublikası Parlamentinin üç çağırışının sədri olmuşdur. Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur.

Rəsmləri
--------

Renat Xarisov qrafika rəssamı kimi də tanınır. Əsərləri ilk dəfə 1997-ci ilin aprelində M. Qorki adına muzeydə təqdim edilmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Renat Xarisovun dövri mətbuatda ilk çıxışları 1965-ci ilə aiddir və onun "Tatarıstan yaşlıre" qəzetinin ədəbi işçisi kimi işləməsi ilə əlaqələndirilir.
Sibqat Həkim Renat Xarisovun poeziyasından "düşüncənin və duyğunun üzvi bir qaynaşması" kimi danışır. Tatar tənqidçi hətta Renat Xarisovu şair-filosof, şair-mütəfəkkir adlandırır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Шамсутова А.А*. — Концепция бесконечности бытия и неповторимости жизни в философской лирике Рената Хариса последних лет
2. ↑  *А. П. Хузангай* — Грани творческой личности поэта
**Hendorabi** (*fars.* هِندُرابی‎ , *ing.* Hendorabi) — İran körfəzində İrana mənsun olan ada. Henderabi adası Kiş adasından bir qədər aralıda, Hörmüzqan ostanlığının Bənder Lanq şəhristanına daxildir. İranın cənubunda yerləşən ada Çiru adasından 9 km cənub-qərbdə qərarlaşır. Adanın uzunluğu 8 mil, eni isə 4 mildir. Henderabi adası Kiş adası ilə Lavan adaları arasında yerləşir. Hendurbi ilə Kiş adası arasında məsafə 28 km, Lavan adası ilə məsafə isə 1333 kilometrdir.

Adanın səthi hasmardır, demək olar ki, hündür əraziyə rast gəlinmir. Adanın şərq və şimal hissələrində hamar enişlər vardır ki, onlarda dənizin dibinə doğru irəliləyir. Adanın qərb sahilləri daşlıqdır və kişik hündürlük yerləşir. Hendorabi adasının ən hündür nöqtəsi 27 metrdir. Adada rütübətli havanın olması və yerli iqlimin olması onun coğrafi mövqeyi ilə bağlıdır.

Hicri-qəməri təqvimi ilə 1389-cu ildə (qriqoriyan təqviki ilə 2010-cu ildə) İran Prezidenti Hendorabi, Böyü və Kiçik Faur adalarını Kiş adası iqtisadi zonasına daxil edir.

Su mənbəyi
----------

Adada işməli su mənbəyi olduqca kasaddır. Suyu əsasən su quyularından və anbardan götürürlər. Quyularda olan su içməli olsada aşağı keyfiyyətə malikdir. Bu səbəbdən burada su çatışmanazlığı hiss edilir.

Əhalisi
-------

Bir neşə yüz il öncə adada 80 nəfər yaşayırdı. Onlar əsasən ərəb və fars dillərində danışırdılar. Adanın sakinləri əvvəllər ov, balıqçılıq və mirvari toplamaqla məşqul idilər. Evlərin çoxu daşdan gil materialından inşa eilmişdi.

Qətim abidələr
--------------

Hendorabi adasında eyni adlı kən mövcuddur. Kənddən bir qədər aralıda Aldurat yaşayıç məntəqəsinin qalıqları vardır. Hendorabi kəndinin cənub-qərbindən bir kilometr cənubda Əl-Serat xarabalıqları yerləşir. Bu xaranbalıqda çoxlu sayda tarixi abidə aşkarlanmışdır.

Hicri-Qəməri təqvimi ilə 1212-ci ildə (qirqoryan təqvimi ilə 1833-cü ildə) Fətəli Şah Qacar adanı Fars vilayətinə daxil etmişdir.

Adaya səyahət
-------------

Hazırda adada heç kim yaşamır. Bu səbəbdən adaya getmək istəyən özü ilə yemək, xörək bişirmək üçün ləvazimat, dərman, işməli su, paltar və yürüşdə istifadə ediləçək digər şeyləri özü ilə aparmalıdır.
İşməli suyu və qidanı Çiruy limanında əldə etmək olar. Adada 2 iran mobil operatorunun əlaqəsi mövcuddur: Irancell və Hamrahe avval. Adadac elektrik enerjisi yoxdur. Çiruy limanından adaya 20 qəqiqəyə çatmaq olar.
Çark və Aftab adalarından Kİş adasına gedən qayıqlar Hendorabi adasının yaxınlığından keçir.Hendorabi adasından Kiş adasına isə kotorlu qayıqla səhər etmək mümkündür.

Mənbə
-----

* Sadiq, Mohammad. abd-ol rezaq, chap-e avval, sharje: chapxane-ye ol maaref, 1993 miladi
* Al-asimi, Mohammad. ben zaxil, arab-e fars, chap-e avval, damam (arabestan-e saudi): 1418 hejri-ye qamari
* Xatem, Mohammad ben Qarib. tarix-e arab, chap-e avval, Qahere: 1997 miladi
* Baxtiari Said. moassese-ye joqrafiyaii va kartografi-ye gitashenasi, bahar-e 1384 xorshidi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-03-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-08.
2. 1 2  Afshar Sistani, Iraj, dzhazire-ye hendurani va dariya-ye pars, Tehran: moallaf, 1371, p.85
Ordu generalı poqonu (Rusiya Aerokosmik Qüvvələri)
 Ordu generalı poqonu (Rusiya Quru Qoşunları)
**Ordu generalı** (*rus.* Генерал армии) — Rusiya Federasiyası Silahlı Qüvvələrində general-polkovnik rütbəsindən daha yüksək və Rusiya Federasiyasının Marşalı rütbəsindən aşağı olan hərbi rütbə. Bu, ordu generalının ümumi rütbəsindən əlavə xidməti (qüvvələr) və xüsusi təyinatlı qüvvələrin (1993-cü ildə siyahıdan çıxarıldı) marşallarının sıraları mövcud olduğu SSRİ Silahlı Qüvvələrindən fərqli olaraq, bütün qoşunların (qüvvələrin) və xüsusi təyinatlı qüvvələrin hərbçilərinə təyin edilə bilər.

Ehtiyatda olan və ya istefada olan bir ordu generalı hərbi rütbəsinə müvafiq olaraq "ehtiyat" və ya "istefada olan" sözləri əlavə edilir.

Hərbi Dəniz Qüvvələrində Böyük Admiral hərbi rütbəsinə uyğundur; sinfi rütbələri "Rusiya Federasiyasının 1-ci dərəcəli Həqiqi Dövlət Müşaviri" (dövlət qulluğunda), "Rusiya Federasiyasının Həqiqi Dövlət Müşaviri" (Ədliyyə orqanı) və "Həqiqi Dövlət Ədliyyə Müşaviri" (prokurorluqda); xüsusi rütbə "Rusiya Federasiyasının Polis Generalı", "Rusiya Federasiyasının Ədliyyə Generalı", "Rusiya Federasiyası Daxili Xidmət Generalı" və "Rusiya Federasiyası Gömrük Xidmətinin Həqiqi Dövlət Müşaviri".
**Martin Opits** (*alm.* Martin Opitz‎; 23 dekabr 1597, Bunslau — 20 avqust 1639, Dansiq) — Alman yazıçısı və şairi.
Martin Opitsin yaradıcılığı ilə alman poeziyası orta əsrlərin ənənələri çərçivəsindən kənara çıxır.

Həyatı
------

*Weltliche und geistliche Dichtung* (1888)
Martin Opits Sileziyanın Bunslau şəhərində tacir ailəsində anadan olmuşdur. 1615-ci ildə Breslavl məktəbində oxuduğu vaxt latınca parlaq şeirlər yazan Opits Beyten gimnaziyasında məşhur bir şair kimi tanınır. Burada latınca yazdığı "Aristarx, yaxud alman dilinə nifrət haqqında" adlı traktatında ana dilini öyrənməyə, təkmilləşdirməyə çağırır. Heydelberq Universitetində oxuduğu dövrlərdə o, klassik filologiyanı öyrənir. Kapar Bart, Tsinkqrear kimi şair və filoloqlarla dostlaşır, alman ədəbiyyatında islahat aparmaq fikri ilə yaşayır.

1621-ci ildə Martin Opits bir diplomat kimi fəal siyasi fəaliyyətə başlayır, müxtəlif knyazların yanında qulluq edir, vətənpərvər şair kimi tanınır.

1636-cı ildə Opits Polşa kralı VI Vladislavın dəvəti ilə Dansiqə gəlir və 1639-cu ildə orada taun xəstəliyindən ölür.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Martin Opits*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Kommentierte Linksammlung Arxivləşdirilib 2012-09-05 at the Wayback Machine
* Bestimmungen in Martin Opitz' "Buch von der Deutschen Poeterey"
* Martin Opitz – Dichter zwischen Latein und Deutsch
* Über Martin Opitz

1. ↑  .
2. ↑  *group of authors* Opitz von Boberfeld, Martin (ing.). // *Encyclopædia Britannica*: *a dictionary of arts, sciences, literature and general information* / H. Chisholm 11 New York, Cambridge, England: University Press, 1911. Vol. 20. P. 129.
Nimöller (1952)
**Martin Fridrix Qustav Emil Nimöller** (*alm.* Martin Friedrich Gustav Emil Niemöller‎; 14 yanvar 1892, Lippştadt, Almaniya İmperiyası — 6 mart 1984, Visbaden, Almaniya Federativ Respublikası) — protestant din xadimi, protestant yevangelist kilsəsinin pastoru, Almaniyada ən məşhur nasizm əleyhdarlarından biri, Beynəlxalq kilsələr şurasının prezidenti, "Xalqlar arasında sülhün möhkəmləndirilməsinə görə" Lenin mükafatı laureatı (1967).

İlk vaxtlarda Hitleri dəstəkləyən Nimöller, nasistlərin hakimiyyətə gəlməsindən və onların irəli sürdükləri "ali irq" ideyasını, anti-dini kampaniyanı və yəhudilərə qarşı tətbiq etdikləri sərt qanunları gördükdən sonra qatı nasizm əleyhdarına çevrilmiş və Almaniyada Hitleri açıq şəkildə tənqid etməyə başlamışdır. Bu fəaliyyətinə görə 1937-ci ildə həbs edilmiş və yalnız 1945-ci ildə müttəfiq qoşunları tərəfindən Daxau həbs düşərgəsindən azad edilmişdir.

Nimöllerin "Onlar gələndə" şeiri böyük populyarlığa malikdir:

> 
> Nasistlər kommunistlərin dalınca gələndə, mən susdum, çünki mən kommunist deyildim.
> Onlar sosial-demokratları içəri atanda, mən susdum, çünki mən sosial-demokrat deyildim.
> Sonra onlar həmkarlar ittifaqlarının nümayəndələri üçün gəldilər, mən heç nə demədim, çünki həmkarlar ittifaqının üzvü deyildim.
> Sonra onlar yəhudilərin dalınca gəldilər, mən heç nə demədim, çünki mən yəhudi deyildim.
> Onlar mənim dalımca gələndə, buna etiraz edəcək heç kim qalmamışdı.
> 
> *Orijinal mətn*  (alm.)  
> 
> 
> Als die Nazis die Kommunisten holten, habe ich geschwiegen, ich war ja kein Kommunist.
> Als sie die Sozialdemokraten einsperrten, habe ich geschwiegen, ich war ja kein Sozialdemokrat.
> Als sie die Gewerkschafter holten, habe ich geschwiegen, ich war ja kein Gewerkschafter.
> Als sie die Juden holten, habe ich nicht protestiert; ich war ja kein Jude.
> Als sie mich holten, gab es keinen mehr, der protestieren konnte
> 
>
**Pardubitsk diyarı** (çex. Pardubický kraj) — Çexiyada I dərəcəli inzibati – ərazi vahidi. Diyarın inzibati mərkəzi Pardubitse şəhəridir.

Coğrafiya
---------

Bölgə 4519 km² ərazini əhatə edir, bu Çex Respublikasının ümumi ərazisinin 5,7% -nə uyğundur. Ərazinin 44,6% -i kənd təsərrüfatında istifadə olunur, 29,4% -i meşələrdir. Pardubice haqqında deyirlər: "Budur Çex torpaqlarının qızıl zolağı başlayır." Çex Respublikasının ən münbit torpaqları məhz Pardubice bölgəsindədir.

Bölgənin böyük bir ərazisi, Elbe sahillərinin düzənliklərinə qədər uzanan kiçik təpələr və təpələrdir. Polşa ilə sərhəddə Çexiyanın ən yüksək dağlarından biri - Kralitsky Snezhnik yerləşir. Massifin şimal-qərb hissəsi alçaq, düz zirvəli Orlitsky dağlarından ibarətdir. Cənubda Dəmir Dağları və Çex-Moraviya Uplandasının Zdari zirvələri ilə başlayır.

Pardubice bölgəsinin ən uzun çayı Elbanın sol qolu - Çrudimka çayıdır. Şimal və Qara dənizlər arasındakı əsas Avropa su hövzəsi də bölgənin ərazisindən keçir.

İnzibati bölgü
--------------

Bölgədə 507.000 nəfərin yaşadığı 451 yaşayış məntəqəsi var (Çex əhalisinin 5% -i). 500 nəfərdən az əhalisi olan yaşayış məntəqələrində bölgənin ümumi əhalisinin 14% -i yaşayır. 10 mindən çox əhalisi olan şəhərlərdə əhalinin 42% -i Pardubice əyalətinin inzibati mərkəzində, 18% -i yaşayır.

İqtisadiyyat
------------

Pardubitse Region aqrosənaye bölgəsidir. Ərazinin 4% -i kənd təsərrüfatı əraziləridir. Rayonun ümumi daxili məhsulunda istehsalın payı 34%, ticarət 12% təşkil edir.

Nəqliyyat
---------

Bölgənin dəmir yolu şəbəkəsi ümumi uzunluğu 500 kilometrdir. Paris - Nürnberq - Praqa - Vyana və Berlin - Praqa - Brno - Vienna mühüm beynəlxalq dəmir yolu xətləri bölgədən keçir. Bölgənin əsas magistral yolu Pardubice və Chrudim şəhərlərini birləşdirir. Praqa - Podebrady avtomobil yolunun tikintisi də aparılır. Hava trafikində mühüm rol Pardubice Hava limanı oynayır. Mülki hava limanından əlavə, Pardubice də hərbi aerodroma malikdir. Elbanın naviqasiya hissəsində yük daşınması su ilə aparılır, əsas liman da Pardubitse limanıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  Administrativní registr ekonomických subjektů.
3. ↑  .
4. ↑  *Český statistický úřad* Počet obyvatel v obcích - k 1. 1. 2023 (çeş.). Praha: ČSÚ, 2023.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Çexiyanın inzibati bölgüsü |
| --- |
| 
* Orta Çexiya
* Kralove Hradets
* Karlovı Varı
* Liberets
* Moraviya-Sileziya
* Olomoutsk
* Pardubitse
* Plzen
* Praqa
* Cənubi Çexiya
* Yihomoravsk
* Ustetsk
* Vısoçina
* Zlin

 | Çexiya |
**Suk-Əhras** (*ərəb.* سوق أهراس‎) — Əlcəzairin şimal-şərqində şəhər, eyniadlı vilayətin inzibati mərkəzi.

Etimologiya
-----------

Toponim iki sözün birləşməsindən yaranmışdır. Ərəb dilində "suk" bazar, bərbər dilində "əhra" (cəmdə "əhras") şir deməkdir.

Coğrafi mövqe
-------------

Şəhər vilayətin şimal-qərb hissəsində, Ores massivinin dağlıq ərazisində, dəniz səviyyəsindən 699 metr yüksəklikdə yerləşir.

Suk-Əhras ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 440 kilometr şərq-cənub-şərqdə yerləşir.

Əhalisi
-------

2008-ci ilin siyahıyaalınmasına əsasən əhalinin sayı 155,259 nəfər idi. İllər üzrə şəhər əhalisinin dinamikası:

| 1977 | 1987 | 1998 | 2008 | 2012 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 57,173 | 80,015 | 116,655 | 155,259 | 180,572 |

Əhalinin etnik tərkibində bərbərlər üstünlük təşkil edir.

Nəqliyyat
---------

Ən yaxın hava limanı Ənnabə şəhərində yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Souk Ahras (Province Capital, Souk Ahras, Algeria) - Population Statistics, Charts, Map and Location.
2. 1 2  "Souk Ahras, Algeria Page" (ingilis). Fallingrain Global Gazetteer. 2013-01-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-12-04.
3. ↑  "Souk Ahras" (ingilis). World Gazetteer. 2013-01-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-12-04.
**Kulturbolşevizm** və ya **mədəni bolşevizm** (*alm.* Kulturbolschewismus‎) — alman mədəniyyətində alman milli ruhuna zərərli və nasional sosializm ideologiyasına uyğun olaraq alman dövlətinə düşmən hesab edilən cərəyanları bolşevizmin və Oktyabr inqilabının təxribatçı təsiri ilə əlaqələndirən termin.

Mənşəyi və əhatə dairəsi
------------------------

1920-ci illərdə Almaniyanın sağçı burjua dairələrində yaranmış və 1929-cu ildə dünya iqtisadi böhranının başlaması ilə alman cəmiyyətində geniş yayılmışdır. Bu, nasistlər tərəfindən 1933-cü ildən hakimiyyətə gəldikdən sonra bədii avanqard və modernizmi yatırmaq, sonradan bu cür sənətkarları təqib etmək üçün fəal şəkildə istifadə olunmuşdur. "*Baubolschewismus*" (tikintidə bolşevizm), "*Kunstbolschewismus*" (incəsənətdə bolşevizm) terminləri də istifadə edilmişdir. Təsviri incəsənətdə bunun sinonimi "*Entartete Kunst*" (degeneratuv incəsənət), musiqidə isə "*Entartete Musik*" (degenerativ musiqi) termini idi. 1930–1950-ci illərdə SSRİ-də, daha sonra isə 1950-ci illərdə müharibədən sonra formalaşmış sosialist ölkələrində oxşar rolu "burjua formalizmi" termini oynamışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Carl von Ossietzky «Kulturbolschewismus», Die Weltbühne 1931, 27, S. 559—563
2. ↑  Осип Бескин. Формализм в живописи. 1933.[*ölü keçid*] Розановский центр. Ольга Розанова и первый авангард

Ədəbiyyat
---------

* *Castoriadis, C.* Crossroads in the Labyrinth, Harvester Press, 1984, ISBN 978-0-85527-538-9
* *Williams, R. C.* Chapter 5: Bolshevism in the West: From Leninist Totalitarians to Cultural Revolutionaries // Russia Imagined: Art, Culture and National Identity, 1840-1995. Peter Lang. 1997. ISBN 978-0-8204-3470-4.
**İctimai ev** (çex. Obecní dům) — Praqada (Çexiya) Respublika meydanında yerləşən bina.

Tarixi
------

Bina XIV-XV əsrlərdə çex krallarının iqamətgahı kimi xidmət edən köhnə kral sarayının yerində tikilmişdir. 1383-cü ildən 1485-cü ilə qədər Boqemiya kralları mülkdə yaşayırdı. 1485-ci ildən sonra bina tərk edilir. 20-ci əsrin əvvəllərində isə bina sökülür. Binanın inşasına 1905-ci ildə başlanılır. Binanın tikintisi 1912-ci ildə tamamlanır. Uğursuz iki yarışdan sonra dizayn Osvald Polivka və Antonin Balşanekə verilir. Dizaynda görkəmli çex sənətçiləri iştirak etdilər: fasaddakı mozaika paneli Karel Spillar tərəfindən hazırlanmış, dekorun digər elementləri Ladislav Lavaloun, Yosef Marjatke, Karel Novak və başqalarına aiddir. Alfons Muxa, Yan Preysler, Maks Şabinski daxili rəngləmə üzərində işləmişlər. Binanın bütün dizaynı milli dirçəliş mövzusuna uyğundur. 1918-ci ildə yeni dövlətin ilk təmsilçi orqanı olan Çexoslovakiya Milli Komitəsi burada bir araya gəlir. 28 oktyabr 1918-ci ildə İctimai evdə Çexoslovakiyanın müstəqilliyi elan edilir. 13 noyabr 1918-ci ildə Çexoslovakiya Respublikasının Müvəqqəti Konstitusiyası burada qəbul edilir. 1989-cu ilin noyabrında Çexoslovakiya Kommunist Hökuməti ilə Vatslav Havelinin rəhbərlik etdiyi Vətəndaş Forumunun nümayəndələri arasında ilk danışıqlar burada baş tutur. Hal-hazırda İctimai ev əsasən konsertlərin keçirildiyi məkan kimi istifadə olunur. Əsas salonu çex bəstəkarı Bedrjix Smetananın adını daşıyır və Praqa Bahar Beynəlxalq Musiqi Festivalının əsas konsert məkanlarından biridir. Bu gün bina konsert salonu, bal salonu, vətəndaş binası olaraq istifadə olunmaqla yanaşı, kafe və restoranları əhatə edir. Binadakı otaqların çoxu ictimaiyyət üçün açıqdır və bələdçi turlarda təşkil olunur.

Ətrafı
------

İctimai ev ətrafında yerləşən əhəmiyyətli binalar:

* U Hubernu binası, Hubernia tetrı ilə birlikdə;
* Tauer Palas (hazır ki, Kempinski oteli);
* Sverts-Spork sarayı;
* Lozintal Sarayı (Xalq evi);
* Masarik dəmiryolu vağzalı.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Turp, Craig.* DK Eyewitness Travel Guide: Prague. London: DK Travel. 2012. ISBN 0756683998.
Collard-Greens-Bundle.jpgCollard-Greens-Bundle
Şərqi Afrikanın Tanzaniya, Keniya və digər kimi ölkələrdə çox məşhurdur. O həmçinin Şahilli də adlanır. Çox zaman yaşıl rəngdə olur. Bu içki tərəvəzlərdən hazırlanır. Bu regionda hər zaman tərəvəz olduğu üçün işkini işmək olur.

Tərkibi
-------

Ugali and sukuma wiki
Bu içkinin qrup kimi adı "Akephala" (yunanca "başsız") adlanır. Bu içkinin dadı bir az kələm dadı verir. Duzluluq üçün orta səviyyədə həssasdır.

Yetişdirilməsi və saxlanması
----------------------------

Bitki yarpaqları qalın olur ancaq bununla bərabər çox yeməli yarpaqlardır. Ticarət məqsədilə becərilir. Onları bir il soyuduc soyuq vəziyyətdə saxlamaq mümkündür. Bitkinin yarpaqlarını çox böyüməmiş yığmaq lazımdır. Çox gözəl ətrə malik bitkidir. Braziliya və Portuqaliyada yetişdirilir.

Mətbəxdə istifadəsi
-------------------

Sumuka viki 2000 il əvvəldən hazırlanmağa başlanılıb. İlk dəfə Qədim Yunanıstanda hazırlanıb. Hal-hazırda Konqo, Uqanda, Tanzaniya və Keniyada (Şərqi Afrika ölkələri) bu içki çox içilir. 
Bu içkini balıq, toyuq, mal və qoyun əti ilə birlikdə içilir. Təzə sumuka viki 10 gün ərzində soyuducuda (1 °C) temperaturda, >95%-dən yuxarı rütubətlikdə saxlamaq olar.

İstinad
-------

1. ↑  *Brassica oleracea var. acephala* Floridata. 2007-02-06. Retrieved 2012-07-26.
2. ↑  Birney Imes: Amazing collards Cdispatch.com. 2012-07-21. Retrieved 2012-07-26.
3. ↑  Greeks and Romans Grew Kale and Collards Aggie-horticulture.tamu.edu. Retrieved 2012-07-26.
**Kulobilər** — Tacikistanın cənub-qərb regionunda yaşayan taciklər.

Tarixi
------

Kulobi termini Sovet dövründə mövcud olmuş Kulob vilayətinin adından gəlir. Bu vilayət 1992-ci ildə Xatlon vilayətinin yaradılması üçün Kurqantəpə vilayəti ilə birləşdirilib. Kulobilər etnik taciklərdir və tacik dilində danışırlar. Tacikistanda vətəndaş müharibəsi zamanı Kulobilər hökumətin tərəfində qarmilər və pamirlilərə qarşı vuruşmuşdular. Kulob vilayətinin Danqara şəhərindən olan Emoməli Rəhmon 1992-ci ilin noyabrında, kulobi milisləri paytaxt Düşənbəni müxalifət qüvvələrinin əlindən aldıqdan sonra Tacikistan Prezidenti olmuşdur. Tacikistanın hazırkı hökumətində kulobilər üstünlük təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Edward W. Walker.* "Ethnic War, Holy War, War O. War: Does The Adjective Matter In Explaining Collective Political Violence?" (PDF). Berkeley Program in Soviet and Post-Soviet Studies Working Paper Series. September 12, 2006 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2008-03-16.
2. ↑  "Human Rights Questions: Human Rights Situations And Reports Of Special Rapporteurs And Representatives". United Nations. 24 October 1996. 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-03-16.