recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Cənub-Şərqi Asiya Müqaviləsi Təşkilatı, qısa adı SEATO, ABŞ-nin rəhbərliyi altında beynəlxalq kollektiv müdafiə üçün yaradılan SEATO Cənub-Şərqi Asiya ölkələri və burada maraqları olan 8 ölkənin iştirakı ilə yaradılmışdır. Məqsəd Cənub-Şərqi Asiyanı kommunizmə qarşı, xüsusən də Çinə qarşı güclü etmək olmuşdur. Təşkilat 1954-cü ilin sentyabr ayında yaradılmışdır. Təşkilata Filippinin paytaxtı olan Manila şəhərində yaradıldığı üçün Manila Təşkilatı da deyilirdi.

Təşkilatın bayrağı
Təşkilata üzv ölkələr mavi rəngdə göstərilmişdir

Üzvləri
-------

* Avstraliya
* Fransa
* Yeni Zelandiya
* Pakistan (Şərqi Pakistan, indiki Banqladeş daxil)
* Filippin
* Tailand
* Böyük Britaniya
* ABŞ

### Təşkilat tərəfindən qorunan dövlətlər

* Cənubi Vyetnam
* Laos


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Tarix** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Sos Uşaq kəndləri** (*alm.* SOS-Kinderdorf‎;*ing.* SOS Children's Villages) — Beynəlxalq və müstəqil fəaliyyət göstərən təşkilat. *Sos Uşaq kəndləri* beynəlxalq təşkilatının əsas hədəfi valideyn himayəsindən məhrum olmuş uşaqlar üçün ailələr yaratmaq, onların öz gələcəklərini formalaşdırmalarında kömək etməkdir. İlk Sos Uşaq kəndi 1949-cu ildə Herman Qmayner tərəfindən Avstriyada yerləşən kiçik İmst şəhərində yaradılmışdır. Sonralar bu ardıcılığı Vyetnam, Hindistan kimi ölkələrdə və Avropa, Afrika kimi qitələrində yerləşən uşaq kəndləri davam etdirmişdir. Fransa, Almaniya və İtaliyada yaradılan yerli dərnəklərdən sonra 1960-cı ildə bütün ölkələrdə yerləşən *Sos Uşaq kəndlərini* birləşdirən *OS-Kinderdorf International* adlı təşkilat yaradıldı. Təşkilatın Azərbaycan üzrə rəsmi nümayəndiliyi olan Sos Uşaq kəndləri - Azərbaycan təşkilatı 1999-cu ildə yaradılmışdır.

Tarixi
------

Fəaliyyət sahəsi
----------------

Azərbaycanda
------------

Azərbaycanda Sos Uşaq kəndləri 1999-cu ildə valideyn himayəsindən məhrum olmuş və digər problemləri olan uşaqlarla qayğı göstərilməsi məqsədi ilə yaradılmışdır.

Qalereya
--------

* Sos Uşaq kəndləri
* Polşada yerləşən uşaq kəndiPolşada yerləşən uşaq kəndi
* Almaniyada yerləşən uşaq kəndiAlmaniyada yerləşən uşaq kəndi
* Argentinada yerləşən uşaq kəndiArgentinada yerləşən uşaq kəndi
* Almaniyada yerləşən uşaq kəndiAlmaniyada yerləşən uşaq kəndi

İstinadlar
----------

1. ↑  "soschildren.az". 2022-09-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-30.
**Avrasiya Türk Araşdırmaları İnstitutu** (kor. 유라시아투르크연구소, *türk.* Avrasya Türk Araştırmaları Enstitütüsü, *ing.* Institute for Eurasian Turkic Studies) — Koreyanın Seul şəhərində yerləşən Dongduk Qadınlar Universitetinin (*ing.* Dongduk Women's University) nəzdində fəaliyyət göstərən institut, elmi araşdırma mərkəzi.

Tarixi
------

Avrasiya Türk Araşdırmaları İnstitutunun əsası 2016-cı ildə qoyulmuşdur.

### Faəliyyət istiqaməti

İnstitut Türk dilli ölkələrlə Koreya arasındakı əlaqələrin möhkəmlənməsi, dostluq bağlarının daha da güclənməsi istiqamətində fəaliyyət göstərir. Avrasiya Türk Araşdırmaları İnstitutunun direktoru türkoloq, alim, professor Eunkyung Ohdur. İnstitutda 8 əməkdaş fəaliyyət göstərir. Burada Koreya alimləri ilə yanaşı, azərbaycanlı və özbək araşdırmaçılar da çalışır. Azərbaycanlı araşdırmaçı İnha Universitetinin doktorantı Məsimli Leyladır. 2018-ci ildən institutda Eunkyung Ohun redaktorluğu ilə *"Avrasiya türk araşdırmaları"* (*ing.* "The Journal of Eurosian Turkic Studies") adlı ingilis dilində ildə iki dəfə çıxan elmi dərgi nəşr olunur.

Azərbaycanla əlaqələri
----------------------

Avrasiya Türk Araşdırmaları İnstitutu Bakı Dövlət Universiteti, Azərbaycan Dillər Universiteti, Xəzər Universiteti, Bakı Qızlar Universiteti, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Folklor İnstitutu və Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu ilə təhsil və akademik sahələrdə əməkdaşlığı gücləndirmək üçün sazişlər imzalamışdır. 

Siyasi əlaqələri gücləndirmək üçün Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili Mərkəzi (BMTM) ilə əməkdaşlığa dair anlaşma memorandumu (MOU) imzalanıb.

İnstitutun dəstəyi ilə Azərbaycanın xalq şairi Bəxtiyar Vahabzadənin seçilmiş poetik əsərlərindən ibarət "Gülüstan" poeması" (2019) adlı kitabı Seulda nəşr olunmuşdur. 
Avrasiya Türk Araşdırmaları İnstitutunun əməkdaşları hazırda Türk Dünyası Ensiklopediyası üzərində işləyir.

İstinadlar
----------

1. ↑  BMTM ilə Koreya institutu arasında memorandum imzalanıb

Xarici keçidlər
---------------

* Koreyalı türkoloq alim "Xalq qəzeti" redaksiyasında
**Anka Krizmaniç** (*Anka Krizmaniç-Pauliç*; 10 mart 1896[…] – 2 noyabr 1987[…], Zaqreb) — Xorvat rəssam, qravür və elmi illüstrator. Ən aktiv fəaliyyət dövrü 1910–1946-cı illəri əhatə edir.

Haqqında
--------

O, Zaqrebdə xüsusi rəssamlıq məktəbi olan Krizman Rəsamlıq Məktəbində təhsil amışdır. Tomislav Krizmandan dərs almışdır. 1913–1917-ci illərdə təhsilini Almaniyada Drezden şəhərində Kunstgewerbeschuledə, 1920–1930-cu illərdə isə Parisdə davam etdirib.

1921–1922-ci illərdə Dubrovnikdə litoqrafiya üsulu ilə xəritələr tərtibi üzərində işləməyə başlayıb və bir müdət bu şəhərdə yaşayıb. Onun rəsm əsərləri 2 əsas seriyadan ibarətdir. Birinci "rəqs" seriyasıdır ki, bu seriyaya Anna Pavlova, Qreta Vizental və Gertrud Leystikov kimi rəqqasların şəkilləri daxildir. digər seriya "sevgililər" adlanır.

1935-ci ildə o alman rəssam Lüdviq Veninger (1904–1945) ilə qarşılaşır və aralarında eşq yaşanır. II Dünya Müharibəsinin başlanması ilə (1939-cu ildə) münasibətləri başa çatır.

1946-cı ildə o Zaqrebdə Tibb Məktəbində elmi illüstrator kimi fəaliyyətə başlayır və rəsm əsərlərinin çəkilməsinə daha az vaxt ayırır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Hrvatski biografski leksikon (xorv.). // *HBL* 1983.
2. 1 2  Anka Krizmanić // CONOR.SI.
3. 1 2  Anka Krizmanić // Faceted Application of Subject Terminology.
4. ↑  *Žena Arxivləşdirilib 2021-04-22 at the Wayback Machine* [*Woman*] (in Croatian). 1985. p. 68.
5. ↑  Kolveshi, Željka (2000–09-04). "A Chronicle in Pictures from Jurjevska Street, Anka Krizmanić — the Zagreb Portfolio". Arxivləşdirilib 2013-06-22 at the Wayback Machine *Muzej grada Zagreba — Exhibitions*.
6. ↑  "Krizmanić, Anka". Arxivləşdirilib 2021-04-16 at the Wayback Machine *Hrvatska enciklopedija*.
7. ↑  "Der vergessene Expressionist". Arxivləşdirilib 2020-03-29 at the Wayback Machine *nordbayern.de* (in German).
8. ↑  Canjuga, Marija (2020–03-31). "Balkan female artists you did't know about, but you should". Arxivləşdirilib 2020-10-19 at the Wayback Machine *DailyArtMagazine.com — Art History Stories*.
**Anita Rozali Nyukom Makqi** (*ing.* Anita Rosalie Newcomb McGee; 4 noyabr 1864, Vaşinqton – 5 oktyabr 1940, Vaşinqton) – ABŞ ordusundakı xidmətlərinə görə tanınan amerikalı həkim. Rus-yapon müharibəsində Qırmızı xaç könüllüsü kimi iştirak etmişdir.

Həyatı
------

Anita Nyukom 1864-cü ildə Vaşinqton şəhərində doğulmuşdur. 1892-ci ildə Kolumbiya kollecini (indiki Corc Vaşinqton Universiteti) bitirmiş, Vaşinqtonda tibblə məşğul olan azsaylı seçilmiş qadınlardan biri olmuşdur. 1898-ci ildə İspaniya–ABŞ müharibəsi başlayanda Makqi Amerika İnqilabının Qızları təşkilatı üçün könüllü tibb bacıları hazırlamışdır. Makqinin təşkilatçılıq bacarığı onu ABŞ ordusundakı yeganə qadın köməkçi cərrah seçilməsinə gətirib çıxarmışdır. Müharibədən sonra daimi tibb bacısı korpusunun yaradılması üçün çalışmış və ABŞ Ordusunun Tibb Bacıları Korpusunun qurucusu olmuşdur.

1903-cü ilin iyununda – Rus-yapon müharibəsinin başlamasına az qalmış Yaponiya diplomatı Takahira Koqoroya məktub yazmış və Yaponiya hökuməti üçün tibb bacısı supervayzeri kimi könüllü xidmət göstərmişdir. 1904-cü ilin aprelində 9 tibb bacısından ibarət komanda ilə Yokohamaya gəlmiş, 6 aylıq xidmətdən sonra 1904-cü ilin noyabrında ölkəsinə qayıtmışdır. Komanda hərbi obyektlərdə yaponların tətbiq etdikləri tibbi müalicə metodlarını müşahidə etmiş, Yapon Qırmızı Xaç təşkilatı üçün tibb bacısı yetişdirmişdir. İyun ayında yaponlara aid *"Hakuai Maru"* gəmi-xəstəxanasında olmuş, Matsuyamadakı hərbi xəstəxanada saxlanılan rus əsirləri ziyarət etmişdir. Makqi ABŞ-yə qayıtdıqdan sonra Rus-yapon müharibəsi haqqındakı təcrübələri haqqında əsərlər yazmış və mühazirələr vermişdir.

Ədəbiyyat
---------

* *Kowner, Rotem.* Historical Dictionary of the Russo–Japanese War (ingiliscə). The Scarecrow Press. 2006. 227. ISBN 978-0-8108-4927-3. İstifadə tarixi: 20 iyun 2023.

İstinadlar
----------

1. ↑  Find a Grave (ing.). 1996.
2. 1 2 3  Kowner. səh. 227

Xarici keçidlər
---------------

* Arlinqton milli qəbiristanlığı

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | American National Biography · Prabook |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave · WikiTree |
| Normativ yoxlama | GND: 116991429 · ISNI: 0000 0000 5668 5994 · LCCN: n96067367 · NKC: nlk20010097059 · VIAF: 84826186 · WorldCat VIAF: 84826186 |
**Ankara Mərkəzi Qapalı Həbsxanası və Gözaltı Evi** ya da **Ulucanlar Həbsxanası** — Ankaranın Altındağ mahalının Ulucanlar səmtində 1925–2006 arasında fəaliyyət göstərən bir həbsxanadır. Türk siyasi və ədəbi həyatında əhəmiyyətli bir yeri olan Ulucanlar Həbsxanasını bərpa edərək muzey və mədəniyyət və sənət mərkəzinə çevirmək layihəsi Altındağ Bələdiyyəsinə verildi. 2009-cu ildə başlanan bərpa işləri 2010-cu ildə tamamlandı.

Tarix
-----

Hərbi anbar kimi xidmət etmək üçün 1923-cü ildə tikilən bir binada qurulan həbsxana, 1925-ci ildə edilən təmirdən sonra həbsxana olaraq istifadə olunmağa başladı.

68 nəslin öndə gələn adlarından Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan və Hüseyin İnan, 6 May 1972-ci ildə həbsxana həyətindəki qovaq ağacının altında edam edildi. 1980 İnqilabının ilk edamları bu həbsxanada 8 oktyabr gecəsi solçu Necdet Adalı və sağçı Mustafa Pehlivanoğlunun edamı ilə baş verdi. 13 dekabr 1980-ci ildə Erdal Erenə verilən ölüm cəzası burada icra edildi.

Həbsxanada Cüneyt Arcayürek, Mahmut Alınak, Fakir Baykurt, Hatip Dicle, Orhan Doğan, Bülent Ecevit, Yılmaz Güney, Nâzım Hikmet, Yaşar Kamal, Yavuz Öbekci, Selim Sadak, Sırrı Sakık, Kamal Tahir, Metin Toker, Muhsin Yazıcıoğlu və Leyla Zana Bir çox məşhur məhbus və məhkum qaldı.

29 sentyabr 1999-cu ildə başladılan Həyata Dönüş Əməliyyatı zamanı 10 nəfər həbsxanada öldü, 100-ə yaxın insan yaralandı.

Ulucanlar Həbsxanası 1 iyul 2006-cı ildə bağlandı. Daha sonra bərpa edildi və muzeyə çevrildi.

Populyar mədəniyyətdə
---------------------

* *Uçurtma vurmayın* filmi 1989-cu ildə bu həbsxanada çəkilib.
* Yılmaz Güney'in *Divar filmi* üçün ilham idi.
* 2009-cu ildə nəşr olunan *Ezel* serialının həbsxana səhnələri

Həmçinin bax
------------

* Mamak Hərbi Həbsxanası
* Pirin Sarayı
* Diyarbakır Həbsxanası

Xarici keçidlər
---------------

* Həbsxana Muzeyinin veb saytına giriş Arxivləşdirilib 2014-12-18 at the Wayback Machine tarixi: 6 May 2020.
* TBMM İnsan Haqları Sorğu Komissiyası 26 Sentyabr 1999 Ulucanlar Həbsxana Raporu

İstinadlar
----------

1. ↑  GeoNames (ing.). 2005.
2. 1 2 3  "Türkiye'nin en ünlü cezaevi tarih oluyor", Yeni Şafak, 28 Haziran 2006, 21 Mart 2010 tarihinde erişildi.
3. ↑  TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu inceleme raporu Arxivləşdirilib 2012-05-15 at the Wayback Machine, 15. sayfa, 21 Mart 2010 tarihinde erişildi.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-07-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-08.
**Stüart adası** (*ing.* Stewart Island) və ya **Pakiura** (*ing.* Rakiura) — Yeni Zelandiyanın sahəsinə görə üçüncü adasıdır. Cənub adasından 30 km cənubda yerləşir. Adalar bir-birindən Fovo boğazı vastəsi ilə ayrılır.

Coğrafiyası
-----------

Adanın sahəsi 1746 km² təşkil edir. Adanın ən hündür nöqtəsi 979 metrə malk olam Anqlem dağıdır. Adanın şimal hissədi dağlıqdır. Adanın ən uzun çayı Freşuoter çayıdır. Cənubu isə nisbətən düzənlikdir. Buradan Rakixua, Toitoi, Boqa və bir necə kiçik çaylar axır.

Adanın 80 % ərazisi Milli park ərazisinə daxil edilmişdir. Rakiura Milli parkı Yeni Zelandiyanın ən cavan parkıdır.

Tarixi
------

Ada ilk dəfə Ceyms Kuk tərəfindən 1770-ci ildə kəşf etmişdir. O, adanın Cənub adasının bir hissəsi olduğunu zənn edir. 1809-ci ildə Vilyam Stüart «Peqas» gəmisində ekspedisiya əsnasında adanın müstəqil ada olduğunu isbat etmişdir. Adanın adı onun adı ilə bağlıdır.

Maorilər adaya Pakiura (mao. Rakiura), adlandırmışlar. Bu isə «Üzən Səma» mənasını verir. Qütb parıltısı ilə əlaqədar verilmişdir.

1841-ci ildə ada Yeni Lester vilayətinə aid edilir. 1846 il konsitutsiyasına görə ada Yeni Myonster vilayətinə daxil edilir. 1853-ci ildə Stüart Otaqa vilayətinə aid edilir. 1876-ci ildən vilayət sistemi ləğv edilir. O zamandan indiyə qədər Sautlend regionuna daxildir.

Əhalisi
-------

Yeganə yaşayışı məntəqəsi Oban şəhəridir. 2006-ci il məlumatına görə burada 402 nəfər yaşayır. Əvvəllər adanın cənubunda Port-Peqasus adlı qəsəbə mövcud olmuşdur. Hazırda isə yaşayış yoxdur.

Nəqliyyat və infrastruktura
---------------------------

Stüart adası ilə Cənub arasında parom fəaliyyət göstərir. 
Təyyarələr bəzən Masson buxtasının quşluq sahəsinə enir.

Adanın əsas gəlir mənbəyi balıqçılıq, meşə sənayesi və turizmdir.

Maqnit anomaliyası
------------------

Qütb parıltısı
Maqnit anomaliyası səbəbindən ada qütb parıltısını müşahidə etmək olar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Карта Новой Зеландии, масштаб 1:2 000 000, ГУГК, 1987 год.

Mənbə
-----

* Rakiura Milli Park   (ing.)
* Ada xəbərləri  (ing.)
* Stewart Island Flights  (ing.)

| ⛭Subantarktik adalar |
| --- |
| 40° paralel daxilində yerləşən adalar | FransaAmsterdam və Sen-Pol adaları • Böyük BritaniyaTristan-da-Kunya adaları |
| 40°-50° paralellər daxilində yerləşən adalar | Yeni ZelandiyaAntipodov adaları • Yeni ZelandiyaBaunti adaları • Böyük BritaniyaQof adası • FransaKergelen • FransaKroze adaları • Cənubi Afrika RespublikasıPrins-Eduard adaları • Yeni ZelandiyaSners adaları • Yeni ZelandiyaStüart adası • Yeni ZelandiyaÇatem arxipelaqı |
| 50°-60° paralellər daxilində yerləşən adalar | NorveçBuve adası • ÇiliDieqo-Ramires adaları • Çiliİldefonso adaları • Yeni ZelandiyaKempbell adaları • AvstraliyaMakkuori adası • ÇiliArgentinaOdlu Torpaq arxipelaqı • Yeni ZelandiyaOklend adaları • Böyük BritaniyaArgentinaFolklend adaları • AvstraliyaHerd adası və Makdonald adaları • ArgentinaEstados adası • Böyük BritaniyaArgentinaCənubi Georgiya və Cənubi Sandviç adaları |
**Qasımuşağı obası** — Zəngəzur mahalının Hacısamlı nahiyəsinin yaşayış məntəqələrindən biri.

Tarixi
------

Qasımuşağı obasının ərazisi 1747-ci ildən sonra Qaraçorlu mahalının, 1840-cı ildən sonra Şuşa qəzasının Zəngəzur sahəsinin, 1867-ci ildə Zəngəzur qəzasının, 1930-cu ildən sonra Laçın rayonunun tərkibində olmuşdur. Laçın rayonunun tərkibində olduğu dövr ərzində Kürdhacı sovetliyi adlandırılan obanın tərkibində Ərikli, Yuxarı Qarasaqqal, Aşağı Qarasaqqal, Hacısamlı, Xaçınyalı kəndlərinin ərazisini əhatə etmişdir. 18 oktyabr 1991-ci il tarixindən Azərbaycan Respublikası öz müstəqilliyini qazandıqdan sonra isə Kürdhacı kənd inzibati ərazi dairəsi adı ilə adlandırılmışdır.

Coğrafi mövqeyinə görə Şəlvəçay, Piçənisçay, Muncuqluçay çaylarının axdığı dərin dərələr vasitəsi ilə dağ silsiləsi yaratmış Qarabağ silsiləsinin cənub-qərb yamacında yerləşən oba ərazidə ən yüksək dağ zirvəsi olan Qırxqız yaylaqlarının (2825 m) ətəyində yerləşmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Məmməd Hüseynov, Tarixdə qalan izlər. Bakı-2007. Səh.51-70.
2. ↑  "İnzibati ərazi bölgüsü". 2012-05-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-21.

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Qasımuşağı obası*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |
Qadına məxsus qasıq kurqanı. Tüklərdən təmizlənmiş halda
İnsan vücudunda və əsasən məməlilərdə **qasıq kurqanı**, yuvarlaq şəkildə olan bir yağ kütləsidir və qasıq sümüklərinin qasıq simptomunun üzərində olan yağ mübadiləsidir.

Qadınlar üçün qasıq kurqanı, vulvanın ön hissəsini formalaşdırır. Böyük dodaqlar, klitor, üretra, vaginal bucaq və vulval vestibülün digər ətraflarını əhatə edən, pudental yarıq kimi tanınan şırımın hər iki tərəfində, kiçik dodaqlara (sözün əsl mənasında "böyük dodaqlar") ayrılır.

Qadın qasıq kurqanı
-------------------

Yetkinlik yaşına çatmayan qızlarda qasıq tükləri yoxdur. Yetkinlik dövrünün başlanmasından sonra (12-14 yaşa qədər), qasıq əsasən təxminən böyük dodaqlara gedə bilən qasıq tükü ilə örtülü olur. Qasıq tez-tez Veneranın tüberküli (Latınca: Mons veneris ) adlanır. Bu sahədə sinir sonları vardır və toxunma və ya azacıq təzyiq, yaxud qıcıqlanma cinsi oyanışa səbəb ola bilər. Yetkin qadınlarda, çanaq üfüqi bir üst sərhədi olan tüklə örtülmüşdür - buna qadın tipli tük örtüyü deyilir. Yaşlı qadınlarda, menstruasiya dayandıqdan sonra, qasıq tüklənməsi azalır. Göstərilən qasıq tüklənməsi yumurtalıqların işləməsi ilə əlaqələndirilir.

Kişinin qasıq kurqanı
---------------------

Kişinin qasıq kurqanının tükləri, cinsi yetkinlik dövrünün başlanğıcından, 10 yaşından böyüməyə başlayır və 15 yaşına qədər böyüyür. Penisin bazasında az miqdarda görünən tük tədricən daha da qalınlaşır və bütün qasıq kurqanı üçbucağını (xüsusən skrotum sahəsini) tutur, bundan sonra bud və qarın altına yayılır. Qarının orta xəttindən göbəyədək bir konusvari daralma ilə tük böyüməsinə kişi tipli tük böyüməsi deyilir. Qasıq kurqanı nahiyəsində (inguinal bölgədə) kişinin xarici cinsiyyət orqanı - penis yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-06-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-05.
2. ↑
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-10-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-05.

| ⛭İnsanın cinsiyyət üzvləri |
| --- |
|  Kişi | 
*Xarici cinsiyyət üzvləri*: 
Penis •
Sidik kanalı soğanağı •
Meri-Kuper vəziləri •
Qasıq dağcığı •
Kişi sidik kanalı 

---

*Daxili cinsiyyət üzvləri*: 
Xaya •
Xaya artımı •
Xayalıq •
Xaya qişaları •
Toxumdaşıyıcı axacaq •
Toxum ciyəsi •
Spermatozoid •
Toxum kisəcikləri •
Prostat 
 |  |
|  Qadın | 
*Xarici cinsiyyət üzvləri*: 
Qasıq dağcığı •
Böyük cinsiyyət dodaqları•
Kiçik cinsiyyət dodaqları •
Klitor •
Qızlıq pərdəsi •
Uşaqlıq yolu dəhlizi •
Dəhliz soğanağı •
Bartolin vəziləri •
Qadın sidik kanalı 

---

*Daxili cinsiyyət üzvləri*: 
Yumurtalıq •
Yumurta •
Yumurtalıq artımları •
Uşaqlıq borusu•
Uşaqlıq •
Uşaqlıq yolu 
 |
İberiya dağları (ispan *Sistema Ibérico*) İspaniya dağ sistemidir.

Coğrafiyası
-----------

Hündürlüyü 2314 m-dir (San-Miqel). İberiya dağları şərqdən və şimal-şərqdən Mərkəzi Kordilyer cənubi Pireneyə qədər davam edir. Geoloji quruluşuna göreə burada kvars və qumla örtülmüşdür. Dağın orta uzunluğu 450–500 km-dir. Şimaldan qərbdə (Sierra de la Demanda, Sieera del Monkayo), cənub-şərqdə (Sierra de Qudar) doğru uzanır. Qərb hissədə Sierra -Ministra massivi yerləşir.
Şərq yamacı Aralıq dənizi bitkiləri örtülmüşdür. 1000 m hündürlüyə qədər palıd və vələs ağacları yayılmışdır. Ondan hündürdə isə fıstıq meşəsi yayılmışdır (1800–1900 m). Qarla əsasən oktyabrdan maya qədər olur. Ən böyük çayları Taxo və Ebro çaylarıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Peakbagger.com". 2013-10-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-02.
2. ↑  БСЭ. Иберийские горы
3. ↑  Словарь современных географических названий. Иберийские горы

Xarici keçidlər
---------------

* Peakware.com Arxivləşdirilib 2016-09-27 at the Wayback Machine
* Summitpost.org
**Əlizadə İbadulla Ağaməli oğlu** (Əliyev İbad Əli oğlu)-(1879-1938) - Görkəmli Azərbaycan mühəndisi, beynəlxalq iqtisadçı, müəllim.

Həyatı
------

İbadulla Ağaməli oğlu 1879-cu ildə Bakıda anadan olmuşdur.

Riqa Politexnik İnstitutunda H.Z.Tağıyevin təqaüdü ilə ali təhsil almışdı (1902-1909).

Bakıda Tağıyevin neft mədənlərində mühəndis işləyib (1909-1917). Azərbaycan Cümhuriyyəti dövründə (1918-20) Bakı Şəhər İdarəsinin işçisi və Şollar- Bakı su kəmərinin müdiri olub.

Sovet hakimiyyətinin başlanğıcında (1920-21) Azərbaycan SSR Xarici İşlər Xalq Komissarlığında ticarət müşaviri olub.

1921-ci ildə N.Nərimanovun təklifi ilə Azərneft xəttiylə Azərbaycanın Berlindəki Ticarət Nümayəndəliyinə göndərilib.

9 sentyabr 1921-dən 30 sentyabr 1927-yədək burada texniki şöbənin mühəndisi olub (1922-də SSRİ yarandıqdan sonra SSRİ-nin Almaniyadakı Ticarət Nümayəndəliyində bu dövlətin təmsilçisinə çevrilib).

Orada 1 noyabr 1927-ci il 1 sentyabr 1928-ci il arasında neft avadanlıqları şöbəsinin məsul əməkdaşı ("müxbir"i) işləyib. Bu illərdə menşeviklərin 1920-də partlatdığı Şollar su kəmərini bərpa etməkçün Almaniyadan dizel maşınları alınmasını, Bakının neft mədənləri üçün avadanlıqlar göndərilməsini və dövlət əhəmiyyətli bir çox məsələləri uğurla təşkil edib.

Şollar su kəmərinin çəkilişi, rəssam: Çingiz Mehbaliyev
1928-30-uncu illərdə yenə Azərneft xəttiylə İranda müvafiq məsələlərin həlli üzərində çalışıb ("Semnanneft"in direktor müavini olaraq).

İrandan qayıtdıqdan sonra Azərbaycan Sənaye İnstitutunda (indiki Neft Akademiyası) analitik kimya kafedrasında müəllim (1930-32) və assistent (1935-1937) işləyib, ASSR yüngül sənaye xalq komissarının müavini (7.2.1933-dən), SSRİ Xarici Ticarət Xalq Komissarlığının ASSR-də səlahiyyətli nümayəndəsinin müavini (23.2.1935-dən), ASSR Yüngül Sənaye Xalq Komissarlığının təchizat-satış bölümünün rəisi (1935-1937), SSRİ EA Zaqafqaziya Filialının Azərbaycan Bölməsində (EAZFAB) elmi işçi vəzifələrində bacarıqla çalışıb.

"Almaniya casusu" utdurma ittihamı ilə həbs edilib (25.7.1937) və 7 yanvar 1938-ci idə tam günahsız olduğu halda güllələnib.

Bitərəf idi.Dostu Ruhulla Axundova deyirmiş ki, mən Allaha inanıram, ona görə də Kommunist Partiyasının üzvü ola bilmərəm.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan mühəndisləri
**K-19** — keçmiş Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının Hərbi dəniz sualtı gəmisi olub,nüvə silahı ilə silahlanmışdır. 1958 də xizəyə qoyulub, 1959 da dənizə endirilmiş, 12 iyul 1960-cı ildə ilk dəfə donanma bayrağı çəkilmiş və bütün təslim edilmə testləri 12 noyabr 1960-cı il tarixində tamamlanmışdır. İnşaat və xidmət ömürü boyunca keçirdiyi çox saydakı qəzalar səbəbiylə, dənizçilər və zabitlər arasında rəsmi olmayan "Xirosima" ləqəbin ilə tanınmışdır.

Xarakteristikası
----------------

Sinif və tipi: Hotel sinifi dənizaltı gəmi Kənar sahə: 4,095 ton Uzunluq: 114 m Şüa: 9.2 m Su çəkilişi: 7.1 m İtələmə gücü: 2 × 70 MW nüvə reaktor,2 xarici turbin, 2 şaxt, 39.200 shp (29 MW)
Sürət: 15 kn (28 km/s) su səthi, 26 kn (48 km/s) sualtı
Mənzil: 57,500 (26 kn (48 km/s))
Dayanıqlılıq: 60 gün(qida və fiziki sağlamlıq ilə məhdud)
Test dərinliyi:
250 m (test)
300 m (hazırlanan)
Adam tutumu: 125 zabit və dənizçi

Qəza
----

4 iyul 1961 tarixində birinci kapitan Nikolay Vladimiroviç Zateyev (1957–1961)əmrindəki K-19, Cənubi Gronland yaxınlarında təlimlər edərkən reaktor soyutma sistemindəki əhəmiyyətli bir sızıntıdan ötəri, arxa tərəfdə olan reaktorda su təzyiqi sıfıra düşdü və soyutma nasosla vurarının iflasına səbəb oldu. Başqa bir qəzadan ötəri uzun mənzilli telsiz sistemi onsuz da dövrə xarici olduğundan Moskva ilə əlaqə qurulamadı. Reaktor istiliyi idarəsiz bir şəkildə 800 °C'yə (təxminən olaraq yanacaq çubuqlarının ərimə nöqtəsi) çatdı və zəncirləmə reaksiyalar SCRAM (təcili reaktor bağlama) mexanizmi üzərindən ilişən idarə çubuqlarına baxmayaraq davam etdi. Bağlama mexanizmi, soyutma sisteminə ehtiyac duyduğundan reaktor istiləşməyə davam etdi. Zateyev və başqa vəzifəlilərin daha əvvəlki tələblərinə baxmayaraq, hər hansı bir ehtiyat soyutma sistemi qoyulmamışdı. Bu qəza sonrası gəminin bir çox heyəti zərər görmüş bəziləri isə həyatın itirmişlər.

Kapitan
-------

* Nikolay Zateyev (1957–1961)
* V. A. Vaganov (1961–1965 sentyabr)
* E. Kovalev (sentyabr 1965–1967)
* Y. F. Beketov (1967–1969)
* V. M. Tyapkin (1969–1970)
* Y. S. Pivnev (26 oktyabr 1970 — sentyabr 1973)
* G. Nikitin (sentyabr 1973–1974)
* V. F. Musatov (3 iyun 1974–1977)
* N. Eliseev (1977 28 May — 1978 4 noyabr)
* V. A. Dmitrov (30 oktyabr 1978–1987)
* O. E. Adams (15 avqust, 1987–22 sentyabr 1997-ci il)
* A. A. Gorunov (24 fevral 1998–2001), ekipaj komandiri
* J. S. Panasiuc (2001–2003) ekipaj komandiri.

İstinad
-------

* K-19 rəsmi sayt Arxivləşdirilib 2018-03-26 at the Wayback Machine
* "K-19:The Widowmaker"

Xarici keçidlər
---------------

* K-19 həsr olunmuş film Arxivləşdirilib 2013-06-24 at the Wayback Machine
* K-19 National Geograpich
**Jır** (tatar. җыр, *qaz.* жыр, qırğ. ыр, monq. ыр) — qazax, qaraqalpaq, qırğız və başqa türk xalqlarının folklorunda xalq şeir şəkli.

Tatar və başqırdlar bu kəlməni "yır" şəklində, qırğızlar "ır" şəklində işlədir. Daha çox musiqi altında ifa edilir. Qopuz və dombradan jırların oxunuşunda istifadə edilir. Jırlar deklamasiya kimi də deyilir. Jırları ifa edənlər jırçılardır.

Jırların ayrıca poetik qəlibi və konkret bənd forması yoxdur. İrihəcmli epik əsərlərdə qafiyəli dördlük və yeddiliklərdən istifadə olunur. Jırlarda kiçikhəcmli formalar qafiyələrdən daha çox məzmun vasitəsilə birbirinə bağlanır. Şeir daha çox birnəfəsə oxunur. 

Qazax və qırğız folklorunda, el sənətkarlarının yaradıcılığında (Cambul Cabayev, Məhəmbet Utemisovun və başqalarının) geniş yer tutur. Qırğız eposu "Manas"da da jırdan bir forma kimi kifayət qədər bəhrələnilmişdir.

Müasir ədəbiyyatda da jır bir forma kimi işləkdir. Abay yaradıcılığında, eləcə də qazax poeziyasının görkəmli nümayəndəsi Sultanmahmud Torayqırovun yaradıcılığında mühüm bir hissəni jırlar tutur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Məhərrəm Qasımlı, Mahmud Allahmanlı.* "Aşıq şeirinin poetik biçimləri və çeşidləri" (az.). Elm və təhsil. 2018. 2021-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-13.
**Jülide Özçelik** - Türkiyəli caz sənətçisidir.

Həyatı
------

Jülide Özçelik 1975-ci ildə İstanbulda doğulmuşdur. Məktəbi bitirdikdən sonra Müjdat Gezen Sənət Mərkəzində musiqi təhsilinə başlamışdır. Məzun olduğu il İstanbul Bilgi Universitetinin musiqi fakültəsinə qəbul olmuşdur. Burada vokal bölümündə Nüket Ruacan ilə vokal texnikalarını öyrənmişdir.Selen Gülün, Randy Esen, İmer Demirer, Donovan Mixon , Ayşe Özbekligil, Raci Pişmişoğlu, Ricky Ford, Can Kozlu kimi müəllimlərdən ansambl, harmoniya, solfeciya dərslərini öyrənərək məzun olmuşdur. Türk dilində caz ilə bağlı müxtəlif layihələr irəli sürmüş və reallaşdırmışdır. Bu zaman Klassik Türk Müsiqisi xorlarına qoşulmuşdur və konsertlərdə solist olaraq iştirak etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Axıcı və duru səsli Jülide Özçelik albom hazırlamaq fikrini Cem Tuncerə söyləyərək albomun hazılıqlarına başlayır. Cem Tuncer, Erbil Doğan, Kağan Yıldız, Ediz Hafızoğlu və Genco Arı ilə birgə 2008-ci ilin Yanvar ayında ilk albomu olan *Jazz İstanbul Volume 1 'i* çıxardı. Bir çox müxtəlif tədbirlərə qoşulmuşdur. Eyni zamanda İstanbul 12 Orkestrasında da solist olaraq işləməkdədir.

Mənbə
-----

Xarici keçidlər
---------------

* Last Fmdə Jülide Özçelik
* Albomu haqqında m Arxivləşdirilib 2010-02-08 at the Wayback Machine əlumat

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-07-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-11-23.
**Qartal Yuvası təbiət parkı** (pol. Park Krajobrazowy Orlich Gniazd ) — Polşanın cənub-qərbində qorunan ərazi və Polşanın 120-dən çox rəsmi təbiət parklarından biri. 597 km2 (231 mil2) əraziyə malikdir. 1980-ci ildə qurulmuş və Qartal yuvası cığırının çox hissəsini əhatə edir. Cığır Böyük Kral III Kazimirin əmri ilə böyük, hündür qayalar üzərində inşa edilən "Qartalların yuvaları" adlanan orta əsrə aid təxminən 25 qaladan keçir.

Park Krakov, Çenstoxova və Vielun şəhərləri arasında yerləşən Polşadakı Yuraya aid formalaşmalar (pol. Jura Krakowsko-Częstochowska) boyu uzanır. Buraya daxil olan III Kazimir (1310–1370) tərəfindən inşa edilmiş çox sayda orta əsr qalaları (pol. Orle Gniazda) ildə təxminən 400.000 ziyarətçi qəbul edir. Dağların bir hissəsi ölkənin ən cəlbedici istirahət zonaları arasında sıralanan Polşanın iyirmi milli parkının ən kiçiyi olan Oykov Milli Parkına aiddir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Park Krajobrazowy Orlich Gniazd Landscape Park". protectedplanet.net. 2012-06-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-03.<nowiki>
2. ↑  Congress of the Jurassic System, Kraków, Poland, "Archived copy" (PDF). 2009-03-27 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-11-21.
3. ↑  "Pattern of karst landscape of the Cracow Upland (South Poland)" by Witold Stefan Alexandrowicz and Zofia Alexandrowicz, Acta Carsologica, Slovenian Academy Of Sciences
**Qorqud Özal** (*türk.* Korkut Özal; 24 sentyabr 1929, Malatya – 2 noyabr 2016, İstanbul) — Türk siyasətçi və mühəndis.

Həyatı
------

29 may 1929-cu ildə Malatyada anadan olub.

İTİ İnşaat Fakültəsində yüksək təhsilini tamamladıqdan sonra 1956 və 1957 illəri arasında Amerikada mütəxəssislik təhsili aldı.Türkiyəyə döndükdən sonra ODTÜ-də təhsil üzvlüyü vəzifəsində işlədi. 1965-də özünə professor adı verildi və Dövlət Memarlıq və Mühəndislik Akademiyasında təhsil vəzifəlisi olaraq yer aldı. Siyasətə atılaraq Milli Salamatlıq Partiyasına girdi və 1973 ilə 1977 seçkilərində eyni partiyadan iki dəfə Ərzurum millət vəkili seçildi. 1974-də CHP-MSP koalisiya Hökumətində və 1975-də qurulan I. Milliyyətçi Cəbhə Hökumətində Qida Əkinçilik və Heyvandarlıq Naziri, 1977-dəki II. Milliyyətçi Cəbhə Hökumətindədirsə Daxili İşlər Naziri olaraq vəzifə götürüldü. 12 Sentyabr 1980 Zərbəsi sonrası siyasi həyatdan çəkildi. 25 Sentyabr 1980-də keçirdiyi ağır bir yol qəzasının təsirlərindən uzun müddət xilas ola bilmədi. Yaxşılaşdıqdan sonra ticarətə atılaraq iqtisadi mənada əhəmiyyətli müvəffəqiyyət təmin etdi. Böyük qardaşı Turqut Özalın prezidentlik vəzifəsini icra etməkdəykən, ölümündən sonra yenidən siyasətə atılaraq Ana vətən Partiyasına girdi və 1995 seçkilərində ANAP-dən İstanbul millət vəkili seçildi. Türkiyə Böyük Millət Məclisi Daxili İşlər Komissiyası Başçılığı və AGİT Türkiyə Parlament Qrupu Başçılığı vəzifələrində işlədi. 1997-də qurulan Anasol-D Hökumətinə başda güvenoyu verməsinə baxmayaraq, bu hökumətin ANAP siyasətlərinə tərs işlər içərisinə girdiyini düşünərək müxalif bir tutum götürdü. Partiya içərisindəki müxalifətinin nəticəsiz qalması üzərinə, 13 Avqust 1997-də partiyadan istefa verdi. Yenidən qurulmuş olan Demokrat Partiyaya girərək, 28 Sentyabr 1997 tarixində toplanan Demokrat Partiya konqresində partiyanın ümumi başçılığına seçildi. 22 Mart 2001-də Demokrat Partiyanın ümumi başçılığından ayrıldı.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Qorqud Özal bigrafiyası
**Ambidekstriya** (*lat.* ambi — "hər ikisi" və dexiteros — "sağ əl") — anadangəlmə və ya məşqlər yolu ilə hər iki əlin eyni dərəcədə inkişaf etmiş funksionallığa sahib olması və insanın hər iki əli ilə eyni çeviklik və effektivliklə hərəkət etmə qabiliyyəti.

Anadangəlmə ambidekstrlərə çox nadir hallarda rast gəlinir və uşaqların təxminən 1%-i bu xüsusiyyətə anadangəlmə sahib olurlar. Belə uşaqlar çox vaxt müəyyən sağlamlıq, danışıq və təhsil problemləri yaşayırlar. Sonradan qazanılmış ambidekstriya, adətən solaxaylarda müşahidə edilir. Belə ki, onlar gündəlik həyata uyğunlaşmaq üçün sağ əllərini də daim istifadə etmək məcburiyyətində qalırlar. Çünki bir çox məişət əşyası və ya istehsal və iş prosesləri sağ əlin istifadəsini tələb edir.

Ambidekstriyanın əksi, yəni insanın hər iki əlini istifadə etməkdə çətinlik çəkməsi ambisinistriya adlanır.

Maraqlı faktlar
---------------

* C.R.R.Tolkienin əsərlərindəki elflər ambidekstrdirlər.

Həmçinin bax
------------

* Solaxaylıq

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Mixed-handed children more likely to have mental health, language and scholastic problems, study finds."". 2011-04-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-17.
**Semka Sokoloviç-Bertok** (bosn. Semka Sokolović-Bertok; 22 dekabr 1935, Sarayevo – 4 mart 2008, Zaqreb) — Yuqoslaviya və Bosniya aktrisası. 70-dən çox teatr, 50-dən çox film rollarında oynamışdır. Gəncliyində perspektivli şahmatçı olmuşdur, Gənclər arasında Xorvatiya Şahmat Çempionatında 8 dəfə qalib gəlmişdir.

Həyatı
------

Semka Sokoloviç Bosniya və Herseqovinanın Sarayevo şəhərində bosniya ailəsində anadan olmuşdur. Anası Abida dərzi idi. Atası Rasim maliyyə müfəttişi idi, Semka üç yaşında olanda vəfat etmişdir. Böyük bacısı Badema (1929-1969) müğənni (mezzo-soprano) peşəsində çalışmışdır. Onun əri xorvat şahmatçısı Mario Bertok idi.

Zaqrebdə yerləşən Dram İncəsənəti Akademiyasını bitirdikdən sonra Branko Qavella adına Dram Teatrında işləyirdi. Zaqreb teatrındakı işindən əlavə, çoxsaylı film rollarında oynayırdı. Onun *U mreži* adlı debüt filmi 1956-cı ildə işıq üzünü gördü. Bundan əlavə, 1967-ci il *Kineski zid* (Maks Frişin "Çin divarı" pyesinin uyğunlaşması) telefilmində rol almışdır. Ayrıca "Şüşə kuklaların qısa gecəsi" (1971, rejissor Aldo Lado) filmində epizodik rolda oynamışdır. *Roko i Cicibela* (1978, rejissor Stipe Deliç) telefilmində əsas qadın rolunu canlandırmışdır. Sokoloviç-Bertok eyni zamanda "Ustalar! Ustalar!" (1980, rejissor Qoran Markoviç) satirik filmində çəkilmişdir. Son filmi *Traktor, ljubezen in Rock’n’Roll* (2008, rejissor Branko Duriç) oldu.

2008-ci ilin mart ayında Sokoloviçin oğlu Mario Bertock onun insultdan sonra daxili qanaxmadan öldüyünü elan etdi. Miroqoy qəbirstanlığında dəfn olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  .
3. ↑  Who is who among Bosniacs. Council of the Congress of Bosniac Intelectuals, 2001. — P. 80
4. ↑  "Umrla Semka Sokolović-Bertok" (Bosnian). 6 March 2008. 2018-01-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 August 2008.
5. ↑  "Suze i smijeh za divu". Gloria. 17 March 2008. 4 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 January 2015.
6. ↑  "Semka i Badema". Jutarnji. 11 March 2008. 2015-01-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 January 2015.
7. ↑  "Preminula legendarna glumica Semka Sokolović-Bertok". Index. 6 March 2008. 4 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 January 2015.
8. ↑  "Odlazak glumačke legende". Gloria. 6 March 2008. İstifadə tarixi: 10 January 2015.
9. ↑  "Semka Sokolović-Bertok umrla od moždanog udara". 24 sata. 6 March 2008. 4 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 January 2015.
10. ↑  Semka Sokolović-Bertok umrla od moždanog udara Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine // 24sata.hr

Ədəbiyyat
---------

* Bertok-Sokolović, Semka // Tko je tko u Hrvatskoj, 1993

Xarici keçidlər
---------------

* *Semka Sokoloviç-Bertok* — IMDb səhifəsi
**Zəminə Yaşa qızı Orucova** (30 dekabr 1975, Qarasüleymanlı, Qasım İsmayılov rayonu) — Azərbaycanlı aktrisa, Gənc Tamaşaçılar Teatrının bədii quruluş hissə müdiri (2001).

Həyatı
------

Zəminə Orucova 30 dekabr 1975-ci ildə Goranboy rayonu Qarasüleymanlı kəndində anadan olub. Orta təhsilini Goranboy rayonunda başa vurduqdan sonra 1992-1995-ci illlərdə Əhməd Cavad adına Mədəni-Maarif Texnikumunda, 1995-2000-ci illərdə isə Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "Televiziya rejissorluğu" fakültəsində təhsil alıb.

Universiteti bitirdiyi ildən Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrına rejissor assisenti vəzifəsində əmək fəaliyyətinə başlayıb. Azərbaycan Dövlət Silahlı Qüvvələrinin Mahnı və Rəqs Ansamblında, Tənqid-Təbliğ Teatrında aktrisa vəzifəsində çalışıb. 2001-ci il mart ayının 1-dən Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında assistent, 2001-ci il noyabr ayının 2-dən Bədii quruluş hissə müdiri vəzifəsində çalışır.

Filmoqrafiya
------------

1. Gəl qohum olaq (film, 2001)
2. Mən sənin dayınam (film, 2001)

İstinadlar
----------

1. ↑  İltifat Hacıxanlı. Səhnədə adi bir mismarın da rolu var... Arxivləşdirilib 2021-10-26 at the Wayback Machine Ekspress. - 2013. - 17 dekabr. - S.15.

Xarici keçidlər
---------------

,  Arxivləşdirilib 2015-04-20 at the Wayback Machine, , [*ölü keçid*],  Arxivləşdirilib 2016-04-03 at the Wayback Machine, , ,
**Zəkəriyə Ağnəzərov** (başq. Зекерия Шарафутдинович Акназаров ; 22 avqust 1924, Zilair kantonu[d], Başqırd MSSR – 2 aprel 2000, Ufa) — Sovet dövlət xadimi və partiya lideri. Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Nazirlər Sovetinin sədri (1962–1986).

Bioqrafiyası
------------

Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Zilayir kantonundakı Yamaşevo fermasında (indi Başqırdıstanın Baymak rayonunda fəaliyyət göstərməyən bir kənd) kəndli Şərəfətdin Ağnəzərovun ailəsində ilk uşaq olaraq dünyaya gəlir.

1940-cı ildə Temyasov Pedaqoji məktəbini bitirib. 1941–1942-ci illərdə Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Baymak rayonundakı Murzeevskaya ibtidai məktəbində müəllim işləyir. 22 avqust 1942-ci ildə orduya çağırılır. Ufada xidmət edir, ancaq cəbhəyə göndərilmir.

1946-cı ildən Baymak rayon Ümumittifaq Lenin Kommunist Gənclər İttifaqının ikinci katibi olur.

Müharibədən sonra K. A. Timiryazev adına Başqırd Dövlət Pedaqoji İnstitutunu 1950-ci ildə bitirir. 1962-ci ildə isə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi yanında Sosial Elmlər Akademiyasını bitirir.

1948–1954-cü illərdə təlimatçı, şöbə müdirinin müavini, katib, ikinci katib, 1951-ci ildən Başqırdıstan Komsomol Komitəsinin birinci katibi. Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi yanında İctimai Elmlər Akademiyasının aspirantı (1960–1962). 1954–1962-ci illərdə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Başqırd Vilayət Komitəsinin partiya orqanları şöbəsinin müdiri işləmişdir.

1962-ci ilin fevralından 1986-cı ilin yanvarına qədər Başqırdıstan MSSR Nazirlər Sovetinin sədri olur.

Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası 6–9 çağırış SSRİ Ali Soveti Millətlər Sovetinin deputatı (1962–1978) olmuşdur. 9-cu çağırış Ali Sovetinə Başqırdıstan MSSR-nin 511 saylı Oktyabr seçki dairəsindən, Millətlər Sovetinin Nəqliyyat və Kommunikasiya Komissiyasının üzvü seçilmişdir. Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası Ali Sovetinin və Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Ali Sovetinin deputatı olmuşdur. 1966–1971-ci illərdə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Təftiş Komissiyasının üzvü idi.

1986-cı ildə təqaüdə çıxmışdır.

2 aprel 2000-ci ildə Ufada dünyasını dəyişir. Müsəlman qəbiristanlığında dəfn edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Список депутатов Верховного Совета СССР 6 созыва". 2013-07-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-04.
2. ↑  "Список депутатов Верховного Совета СССР 7 созыва". 2013-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-04.
3. ↑  "Список депутатов Верховного Совета СССР 8 созыва". 2013-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-04.
4. ↑  "Акназаров Зекерия Шарафутдинович". 2018-10-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-28.
***Əjdahan qanı ağacı*** və ya **Dracaena cinnabar** – Ərəb dənizində yerləşən Yəmənin bir hissəsi olan Sokotra arxipelaqına mənsub əjdaha ağacıdır. Ağacların çıxardığı qırmızı şərbətin qan kimi rənginə görə adını almışdır.

Haqqında
--------

Bu Əjdaha qanı ağacı aşağıdan baxanda göbələk şəklinə bənzəyir. Bu nadir ağacı görmək istəyirsinizsə, Yəmənə səyahət etməli, gəmi icarəyə götürməli və Sokotra adasını ziyarət etməli olacaqsınız. Bu ağacın şirəsi qan kimi qırmızıdır və bu ağac bütün dünyada Yəmən sahillərində yalnız bir adada rast gəlinir.

Taksonomiya
-----------

D. cinnabar-in ilk təsviri 1835-ci ildə Şərqi Hindistan şirkətindən leytenant Uellstedin başçılıq etdiyi Sokotrada aparılan tədqiqat zamanı verilmişdir. O, ilk dəfə Pterocarpus draco adlandırılmışdır, lakin 1880-ci ildə Şotland botanisti İsaak Bayley Balfour növlərin rəsmi təsvirini vermişdir. və onu Dracaena cinnabar olaraq dəyişdirdi. 60–100 Dracaena növündən D. cinnabar ağac kimi böyüyən yalnız altı növdən biridir.

Biologiya
---------

Əjdaha qanı ağacı adətən çiçəklərini mart ayında verir, baxmayaraq ki, çiçəkləmə yeri ilə fərqlənir. Çiçəklər budaqların sonunda böyüməyə meyllidir. Bitkilər inflorescences var və ətirli, ağ və ya yaşıl çiçəklərin kiçik salxımlarını daşıyır. Meyvələr tam yetişmək üçün beş ay çəkir. Meyvələr ətli giləmeyvə kimi təsvir olunur, tədricən yetişdikcə yaşıldan qaraya dəyişir. Ətli giləmeyvə meyvəsi bir-üç toxum ehtiva edən narıncı-qırmızı rəngə çevrilir. Giləmeyvə adətən quşlar və digər heyvanlar tərəfindən yeyilir və yayılır.
Əjdaha qanı ağacının fərqli forması dağların zirvələri kimi az miqdarda torpağı olan quraq şəraitdə yaşamaq üçün uyğunlaşmadır. Böyük, qablaşdırılmış tac kölgə verir və buxarlanmanı azaldır. Bu kölgə həm də yetkin ağacın altında böyüyən şitillərin sağ qalmasına kömək edir və ağacların niyə bir-birinə daha yaxın böyüməyə meylli olduğunu izah edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  Sukkulenten-Lexikon: Einkeimblättrige Pflanzen (Monocotyledonen). / red. U. Eggli Ştutqart: Eugen Ulmer Verlag, 2001. C. 1. S. 270.
3. ↑  "Əjdaha qanı ağacı". 2021-05-09 tarixində arxivləşdirilib.
**Aleksandr Aleksandroviç fon Bilderlinq** (*rus.* Алекса́ндр Алекса́ндрович фон Би́льдерлинг; 23 iyun (5 iyul) 1846, Sankt-Peterburq – 26 iyul 1912, Puşkin[d], Sankt-Peterburq quberniyası[d]) – almanəsilli Rusiya generalı. Rus-yapon müharibəsində Üçüncü Mancuriya Ordusuna komandanlıq etmişdir. Baron titulu daşımışdır.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Aleksandr fon Bilderlinq 1846-cı ildə zadəgan ailəsində doğulmuşdur. Rusiya İmperator Ordusuna qatılmış, 1877–1878-ci illərdə Rusiya-Osmanlı müharibəsində iştirak etmişdir.

### Rus-yapon müharibəsi

Bilderlinq 1904-cü ilin mayında 17-ci Avropa Ordusu Korpusunun komandiri təyin olunmuş və 1904-cü ilin yayında Mancuriyaya gəlmişdir. 1905-ci ildə bir neçə böyük birliyin komandirliyi ona həvalə olunmuş və Mancuriya Ordusunun bir neçə döyüşündə vacib rol oynamışdır. O, general kimi Lyaoyan döyüşündə Şərq bölüyünə, Şahe döyüşündə Qərb bölüyünə komandirlik etmişdir.

Sandepu döyüşündən sonra general Aleksandr fon Kaulbarsı əvəz edərək Üçüncü Mancuriya Ordusunun komandiri olmuş və Mukden döyüşündə iştirak etmişdir. Məğlubiyyətdən sonra 1905-ci ilin mayında ordunun komandirliyindən azad edilmiş və həmin ilin sentyabrına qədər korpusuna komandirlik etməyə davam etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Aleksandr Aleksandrovich Bilderling // RKDartists (nid.).
2. 1 2  Kowner. səh. 71
3. 1 2  Kowner. səh. 72

Ədəbiyyat
---------

* *Kowner, Rotem.* Historical Dictionary of the Russo–Japanese War (ingiliscə). The Scarecrow Press. 2006. 71–72. ISBN 978-0-8108-4927-3. İstifadə tarixi: 29 aprel 2023.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | RKDartists |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| Şəcərə və nekropolistika | WikiTree |
| Normativ yoxlama | GND: 1055651667 · NKC: js2017944275 · NUKAT: n2014132714 · VIAF: 309708397 · WorldCat VIAF: 309708397 |
**Proletariya** (*alm.* Proletariat‎; *lat.* proletarius — yoxsul sözündən) — müasir cəmiyyətdə əsas siniflərdən biri, muzdlu fəhlə; fəhlə sinfi. Yoxsul, heç bir mülkiyyəti olmayan adama deyilir.

Marksist nəzəriyyədə proletariya
--------------------------------

 *Əsas məqalə: Marksizm*
Marksist nəzəriyyədə proletariat istehsal vasitələrinə sahib olmayan sinfin adıdır. Proletar maaş alan fəhlədir. Proletariat, feodalizmin həll edilməsilə mülksüzləşən insanların, əmək gücünü müəyyən ödəniş qarşılığında satmaqdan başqa həyat variantı qalmaması ortaya çıxan, istehsaldakı mövqeləri etibarilə müəyyən bir qrup təşkil edən təbəqənin sinfi kimi tanınmasıdır.

Marksizm proletariat və burjuaziya (kapitalist sinif) bir-birinin ziddi iki mövqeyə ayırır, nümunə olaraq zavod işçisi pulunu mümkün qədər almaq istəyərkən müdir sayılan istehsal vasitələrinə malik insanlar da mümkün qədər az verməyə çalışır. Bunun da arxasında, hər iki sinif, istehsaldakı yerləri və ictimai həyatdakı mövqeləri tamamilə qarşıdurma vəziyyətindədirlər. Bu qarşıdurma müvəqqəti və aradan qaldırılan deyil, əksinə, ancaq sinifsiz cəmiyyətə keçdikdə bitəcək bir qarşıdurmadır. Proletarianın sinfi maraqları, Marksist nəzəriyyəyə görə, mövcud ictimai sistemin tamamilə aşılmasını və bir sinif olaraq özünün də ortadan qalxmasını tələb edir, lakin burjuaziya öz varlığını bu sistemin davam etdirilməsində tapır.

İstinadlar
----------
**Proletarski rayonu** — Rusiya Federasiyası Rostov vilayəti ərazisində yerləşən inzibati rayon. 
Yayon mərkəzi Proletarsk şəhəridir. Rayon mərkəzindən Rostov-na-Donu şəhərinə olan məsafə 206 km təşkil edir.

Tarixi
------

Rayon 1924-cü ildə təşkil olunmuşdur. 1944-cü ildə onun ərazisinə Kalmıs rayonunun bir hissəsi birləşdirilmişdir. 1963-cü ildə Orlovski rayonunun hesabına genişlənsədə 1965-ci ildən ondan ayrılmışdır. Elə həmin ildə Srmikarakorski rsyonunun iki kənd sovetliyi ona birləşdirilmişdir

Coğrafiyası
-----------

Proletarnı rayonu Rostov vilayətinin cənub-şərqində yerləşir. Şimaldan Veselovski, Semikarakorski Martınovski, şərqində Orlovski, cənubdən və qərbdən isə Salski rayonu əhatələnmişdir. Rayonun ərazisi 2740 km² təşkil edir.

Manıç çayı üzərində inşa edilən su anbarı onun iqtisadiyyatına böyük təsir göstərmişdir. 

### Ədəbiyyat

Ən soyuq ay olan yanvar ayının orta temperatur -20,25 °C, ən isti ayı olan iyul ayında isə 40-45 °C tmperatur müşahidə edilir. Orta illik temperatur 9,9°;С təşkil edir. Maksimal yağıntı may-iyun aylarına təsadüf edir. Minimal yağıntı otyabrda düşür ki, oda 29 mm təşkil edir. Orta illik yağıntının miqdarı isə 511 mm təşkil edir. Qışda külək cənub-şərq, yayda isə şərq, cənub-şərq istiqamətlidir. Maksimal küləklər fevralda müşahidə edilir (5,6 m/san). Minimalı isə iyun ayında müşahidə edilir (3,4 m/san) 

### Rayon ərazisi

Əkinçilikdə isrifadə edilən torpaq sahəsi 272,830 min ha-dır. Üstəlik 4,2 min ha meşə zolağına sahibdur.

Əhalisi
-------

Rayon ərazisindı 36,29 min nəfər yaşayır. Hər km² isə 13,3 nəfər düşür.

Mənbə
-----

* Пролетарский район на сайте администрации Ростовской области
* Официальный сайт Администрации Пролетарского района Arxivləşdirilib 2021-01-20 at the Wayback Machine
* Пролетарский район на сайте Rosdon.ru Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine
* Справочник почтовых индексов / кодов ОКАТО /налоговых инспекций ФНС / адресов
* Пролетарская центральная библиотека Arxivləşdirilib 2014-10-06 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года. Rusiya Dövlət Federal Statistika Xidməti.
2. ↑  "История Донского края — Пролетарский район". 2009-01-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-02.
**Əjdaha dağları** (*ing.* Dragon's mountain, *afrik.* Drakensberg, zulu uKhahlamba, soto Maluti или Maloti) — CAR, Esvatinidə, Lesotoda yerləşən dağ sistemi. Ən hündür zirvəsi 3482 m. olan Tabana Ntlenyana sayılır və Lesoto ərazisində yerləşir. Dağ əlçatmaz olduğu üçün, burı milləti ona "Əjdaha" (*afrik.* Drakensberge) adını vermişdi.

Dağın şərq, külək tutmayan, qərb və külək döyən yamaclarının iqlimi və orada bitdiyi bitkiləri ilə biri birindən kəskin fərqlənir. Şərq yamaclarda 
bol yağışlar yağır (əsasən yayda, ildə 2000 m. qədər), elə buna görədə bura tropik "yağışlı" meşələrlə örtülürüb. Qərb tərəfdə isə quruluq müşahidə edilir və kəskin kontinental iqlimi dövran edir,və şərq yamacdan fərqli olaraq burada savannalar və kolluq cəngəlliyi çoxluq təşkil edir. Qışda zirvələrə qar yağır

Faydalı qazıntıları: platin, manqan, qızıl, daş kömür, qalay və s.

Dağın çox hissəsi burada yerləşən və UNESCO Ümumdünya İrsi siyahısına salınan Drakensberq parkına daxildir.

Əjdaha dağlarında təqribən 50 növ məməli (bəbir, çaqqal, karakal, susamuru, manqust və s.) və dırnaqlı heyvanlar məskunlaşmışdır; 300-dən çox quş növü var. Rəngarəng faunanın, Cənub Afrikanın nadir və endemik bitki növlərinin qorunması üçün UXahlamba Drakensberq (CAR, Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir), Sexlabatebe (Lesoto) milli parkları yaradılmışdır. Royal-Natal (CAR) milli parkı hüdudlarında, Tuqela çayının yuxarı axınında dünyanın ən hündür şəlalələrindən biri yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Drakensberg parkı". 2016-03-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-01-17.
2. ↑  "UNESCO". 2016-11-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-01-17.

| ⛭Cənubi Afrika Respublikasında yerləşən UNESCO-nun ümumdünya irsi obyektləri |
| --- |
|  | Maxonyvua dağları  • Əjdaha dağları  • İnsanlığın beşiyi  • İsimanqaliso Milli Parkı  • Keyp floristik vilayəti  • Mapunqubve mədəni landşaftı  • Rixtersveld  • Robben adası  • Vredefort krateri  • ǀXam ve ǂXomani torpaqları |  |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |