recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**İnvaziv** (*lat.* invadere - "içəri, daxilə girirəm", "təcavüz") tibbi termin. Xəstəliyin müalicəsi və diaqnostikası məqsədi ilə tətbiq olunan "ağrılı", "qanlı", daxilə girmək üçün orqanizmin təbii örtüyünü - baryerini keçməklə aparılan müdaxilələrə, daha doğrusu onların xarakterinə təbabətdə verilmiş ümumi ad. Məsələn, qan təzyiqinin ölçülməsinin təbabətdə iki üsulu mövcuddur: invaziv - Korotkov üsulu - "qanlı" - "birbaşa" - bilavasitə arteriyaya yeridilmiş kanülə vasitəsilə ölçülmə və qeyri invaziv - "qansız" və ya Riva Roççi - bazuya bağlanmış manjet vasitəsilə ölçülmə. Döş qəfəsinin ultrasəs müayinəsi ağrısız və ya qansız olduğu üçün qeyri invaziv, plevra və ya perikardın punksiyası isə "ağrılı", "qanlı" üsul olduğu üçün invaziv metod adlanır.

* **Minimal invaziv** - təbabətdə həyat üçün təhlükəsi cüzvi olan müalicə və müayinə metodlarına verilmiş ümumi ad. Endoskopik cərrahi müdaxilələrə şərti olaraq minimal imvaziv əməliyyatlar deyilir. Məsələn, öd kisəsinin, uşaqlığın, soxulcanabənzər çıxıntının laparoskopik metodla xaric edilməsi.
**Leonid Çadamba** (tıva Чадамба Леонид Борандаевич; 18 mart 1918, Toju rayonu[d] – 24 aprel 1987, Kızıl, Tuva MSSR) — tuvalı şair, nasir, yazıçı, dramaturq, uşaq ədəbiyyatı yazıçısı, tərcüməçi və sosial aktivist.

Həyatı
------

1918-ci ildə hal-hazırkı Tıva Respublikasının Toju bölgəsinin Hon-Şöl deyilən kəndində anadan olmuşdur. Müəllimliklə məşğul olmuşdur. Tuva dili və mədəniyyəti sahəsində ən öndə gələnlərdən biridir.

Əsərləri
--------

İlk şerlərini 1933-cü ildə nəşr etdirmişdir. 1941-ci ildə ədəbi jurnallarda şerləri yayımlanmağa başlamışdır. Dövrün müxtəlif jurnallarında əsərləri yayımlanmışdır: "Xalqların qardaşlığı", "Ogonyok", "Sibir işıqları", "Uluq-Hem" və digərləri. Onun şer antologiyaları isə "Xoşbəxtlik", "Turkuvaz çaylar", "Nəsil", "Mənim dəliqanlı dostlarım" adlarında nəşr edilmişdir. Çadambanın nəsr sahəsində isə hekayələrindən "Yolçuluq" və hekayə ilə nəql antologiyalarından "Ren maralı"nı misal göstərmək olar. Əsərləri 13 dilə tərcümə edilmişdir.

Çadambanın 1940-cı illərdəki "Başlanğıc" dərsləri məktəblər üçün Tuva dilinin yaradılmasında böyük əhəmiyyətə sahibdir.

Dərslik, şer antologiyası və nəsr əsərləri:

1. Üjüglel", Tıva dili öğretiliş kitabı
2. "Tıva dıl", Tıva dili öğretiliş kitabı
3. "Töreen çugаа" Tıva dili öğretiliş kitabı
4. "Ааs-kejik" (1952),
5. "Аk-kök hemner" (1966),
6. "Sаlgаldаr" (1968),
7. "İvijiler" (1972),
8. "Çıındı çоgaaldаr" (1978),
9. "Аyan–çоruk" (1980),
10. "Аnıyak öñnükterimge" (1987)
11. "Аyan-çоruk" (1988)

Leonid Çadamba 1-3-cü siniflər üçün tuvan dil qrammatikasının ilk tərtibçisi, ilk tuvan əlifbası "Ujugel" (ibtidai), ibtidai məktəb üçün dərslik "Toreen chugaa" (ana dili 1948, 1950, 1953), "Toreen dyl" ( Doğma dil); Orta məktəb dərsliklərinin həmmüəllifi və redaktorudur. İlk Rus-Tuvan lüğətinin və Tuvan-Rus lüğətinin, Tuvan dilinin orfoqrafiya lüğətinin tərtibçilərindən biri (1953). İlk şeirlər 1933-cü ildə nəşr edilmişdir. Çadamba ədəbi işinə 1941-ci ildə başlamışdır. Şeirlər jurnallarda yayımlandı: Xalqların dostluğu, Qığılcım, Sibir işıqları, Ulug-Khem və s. "Xoşbəxtlik" (Aç-kecik), "Mavi çaylar" (Ak-khemner), "Nəsillər", "Gənc dostlarım" (Biçii Onkterimge) şeir toplularını yazmışdır. Chadamba nəsrində "Gəzinti" hekayəsi və şimal maralıların qısa hekayə və esselər toplusu təmsil olunur. 1940-cı illərin sonlarında Çadamba ilk tuvan dili məktəb dərsliklərinin yaradılmasına böyük töhfə verdi. Tuvan dilinin ilk kitabının "Üzhüglel" (ABC), ilk "Dərslik dili", "Tuva dili" və digər dərsliklərin yaradıcısı [2]. Orta məktəb üçün tuvan dili dərsliklərinin həmmüəllifi və redaktoru, Rus-Tuvan lüğəti tərtibçisidir.

Həmçinin bax
------------

* Kara-Kıs Munzuk
* Mengi Oorjak
* Nikolay Serdobov
* Moldurqa Salçak
* Badra İrgit
* Çerliqool Kuular

İstinadlar
----------

1. ↑  "Leonid Çadambanın həyatı" (*rus.* ). pisateli-tuvy.ru. 26 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Çadamba". tuva.asia. 26 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Leonid Çadambanın əsərləri". centerasia.ru. 26 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  Doğu Sibirya Yazarları. — İrkutsk, 1973. — С. 281.
**Qoz meyvəyeyəni** (lat. Sarrothripus musculana) - Buğumayaqlılar tipinin Pulcuqluqanadlılar dəstəsinin Yarpaqbükənlər fəsiləsinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Kəpənəklərin uzunluğun 8–10 mm, qanadları açılarkən isə onun eni 13–23 mm-dir. Qanadları bozdur. Yumurtası 0,5 mm uzunluqda olub, üstdən basıq və qabırğalıdır. Tırtılı axırıncı yaşda 16 mm-ə qədər çata bilir. Pupu 11 mm uzunluqda olub, qəhvəyi rənglidir, möhkəm barama içərisində olur, nəhayətində tikancıq olur. Qoz meyvə yeyəni barama və axırıncı yaşlı tırtıl halında qışlayır. Tırtıllar axırıncı yaşda puplaşmağa başlayır. Puplardan kəpənəklər aprelin axırlarında mayın əvvəllərində çıxmağa başlayır.

Həyat tərzi
-----------

Uçuşdan 8-10 gün sonra kəpənəklər yumurta qoyur. Bir tırtıl öz həyatı ərzində 1-2 ədəd meyvə zədələyə bilir. Tırtılın inkişafı 28-35 gün ərzində baş çatır. Bir müddət sonra tırtıllar puplaşır. Iyul avqust aylarında ikinci nəslin kəpənəkləri uçuşur. İkinci nəslin nümayəndələri qoz meyvəsinin içərisinə girərək qoz ləpəsi ilə qidalanır. Sentyabr ayında bu nəslin tırtılları qışlamağa gedir.

Yayılması
---------

Qoz meyvəyeyəni respublikamızın qoz əkilən bütün rayonlarında geniş yayılmışdır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------
**Bill Coy** (*ing.* William Nelson Joy) — (8 noyabr 1954) Amerikalı alimi, "Sun Microsystems" şirkətinin qurucusudur

Həyatı
------

Bill Coy 8 noyabr 1954-cü ildə Michiganda (ABŞ) anadan olmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

Hesablama sistemləri nəzəriyyəsi sahəsində amerikalı alim, Unix əməliyyat sistemi üçün proqram təminatının müəllifi, "Sun Microsystems" şirkətinin qurucusu Bill Coy Qreys Mürrey adına mükafatın laureatı olan Coy məşhur "Vi" mətn redaktorunun da müəllifidir.
1971-ci ildə Enn Arbor şəhərində Miçiqan Universitetinin yeni kompüter mərkəzinin açılışı oldu. Bill Coy elə həmin il Miçiqan Universitetinə daxil oldu. O, bioloq, ya da riyaziyyatçı olmaq istəyirdi, amma birinci kursun axırlarında təsadüfən kompüter mərkəzinə baş çəkdi və "həmişəlik" orada qaldı. Kompüter Mərkəzi onun həyatına çevrildi. Coy vaxt tapan kimi proqramlaşdırma ilə məşğul olurdu. 1975-ci ildə Coy Berklidə Kaliforniya Universitetinin aspiranturasına girdi. Fəlsəfə doktoru adını almaq üçün verdiyi şifahi imtahanda o, milçək uçuşunun elə mürəkkəb alqoritmini yaratdı ki, sonralar pərəstişkarlarından biri yazırdı:"O, imtahan götürən müəllimləri o qədər heyrətləndirmişdi ki, hətta onlardan biri onu müdrikləri təəccübləndirən İisusa oxşatmışdı".

Bir qrup proqramçı ilə birlikdə Coy "AT&T"şirkətinin EHM üçün işləyib hazırladığı UNİX proqramını yenidən yazdı. Həmin proqramdan əməliyyat sistemi kimi indiyə qədər bütün dünyada istifadə olunur. Milyonlarla kompüterdə."İndi kompüterinizi" "Machintosh" rejimində açsanız, kodu görərsiniz, bax, mən bunu iyirmi beş il əvvəl görürdüm" — Coy deyir. — Amma bilirsizmi, internetdən istifadə etmək üçün proqramı kim yazıb?Əlbəttə ki, mən, Bill Coy ".
Berklidə təhsilini başa vuran Coy Silikon Vadisində" Sun Microsystems "firmasını yaratdı, firma kompüter inqilabını edənlərdən biri idi. Bundan sonra, Coy başqa bir kompüter dili işləyib hazırladı-Java dilini.

Ədəbiyyat
---------

* Əliquliyev R. M. Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Bill Joy // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2  Bill Joy // Internet Speculative Fiction Database (ing.). 1995.
Almaz qələmlə düzləndirmə
Pardaq dairəsinin avtomatik düzləndirilməsi
**Düzləndirmə** — yeyilmiş pardaq dairələrinin kəsicilik qabiliyyətini və forma dəqiqliyini artırmaq üçün düzləndirici aləti ilə tətbiq edilən prosesdir. Burada ilk növbədə pardaq dairəsinin doğuranı üzrə verilmiş mikrohəndəsə yaradılır ki, onun dəqiq fırlanması və profil dəqiqliyi təmin edilsin. Digər tərəfədən dairənin işçi səthində dənəciklərin arasında yığılmış yonqar hissəcikləri təmizlənir və eyni zamanda yeyilmiş dənəciklər məcburi sındırlma nəticəsində yeni kəsici tillərə yiyələnir. 
Düzləndirmə baş verən mexaniki yonma pardaq dairəsi ilə düzləndirici alət arasındakı qarşılıqlı təsirlə müəyyən olunur. Dairə alət cütünün nisbi hərəkəti dairənin lazımı topoqrafiyasının və bununla lazımı pəstah səthinin alınması üçün zəmin yaradır. Pardaq dairəsinin profilinin alınması iki istiqamətdə aparıla bilər:

* Profilləşdirmə düzləndirici alətin kinematik hərəkəti nəticəsində yaranır, yəni alətin oxboyu və uzununa istiqamətdə hərəkəti zamanı o pardaq dairəsinin işçi səthində verilmiş profili kəsir. Düzlındiricin həndəsi forması o qədər də rol oynamır. Kəsən tili tək almazdan olan düzləndirici kənarda aldığı kəsmə dərinliyi (ta) ilə pardaq dairəsinin eni boyunca uzununa verişlə (Va) hərəkət etdirilir. NC idarə olunan dəzgahlarda düzləndirmə prosesi avtomatlaşdırılmış şəkildə aparılır. Profillərin açılmasında əsasən diyircəkli düzləndirici alətlərdən istifadə olunur.
* Profilləmədə düzləndirici diyircək yalnız eninə veriş alaraq dairə ilə təmasa girir, belə ki, düzləndiricin səthində mövcud olan profil birin-birə dairənin səthinə köçürülür. Belə düzləndirici alət ən azından pardaq dairəsinin enində olmalıdır. Düzləndirmə zamanı diyircək həm diyirlənmə ilə emalda olduğu kimi də öz oxu boyu fırlanır.

Düzləndirmənin aparılması pardaq dairəsinin davamlığını müəyyən edir. Bunun üçüç əsas meyyarlardan kimi emal olunan səthin kələkötürlüyü, forma dəqiqliyi və səthdə termiki zədələr götürülə bilər.
Son zamanlar geniş tətbiq olunan düzləndirmə üsullardan biri də daimi düzləndirmədir (CD- Continuous Dressing). Bu üsulun mahiyyəti ondan ibarətdir ki, pardaqlama prosesinin gedişi zamanı, dairəni işdən ayırmamaqla onun işçi səthi almaz diyircəklə düzləndirilir. Nəticədə permanent olaraq dairənin işçi səthi iti və dəqiq vəziyyətdə olur. Yüksək keyfiyyət tələb olunan səthlərin emalında bu düzləndirmə üsulunun tətbiqi əlverişlidir. 
Adi pardaq dairələrinin (SiC və Al2O3 tərkibli) düzləndirilməsi zamsnı profilləmə və itiləmə bir gedişdə yerinə yetirilir. Almaz və CBN dənəciklərinin düzləndirilməsində isə əvvəlcə dairəyə lazımı forma verilir. Sonrakı mərhələdə dairə itilənir, dairənin dənəcikləri arasındakı "piylər" bülövlə götürülür. İtiləmə həmçinin yüksək təzyiq altında vurulan korund və ya SiC- hissəciklərinin köməyi ilə də aparıla bilər.

Düzləndirmə zamanı dairənin dövrlər sayı, düzləndiricinin verişi və aldığı kəsmə dərinliyi emal ediləcək səthin keyfiyyətindən asılı olaraq dairənin işçi səthinə qoyulan tələb əsasında seçilir.
Universal torna dəzgahında alüminium emalı
**Torna** metalların və süni materialların kəsmə ilə hazırlanmasında tətbiq olunan texnoloji əməliyyat növüdür. Torna əməliyyatı kəskilərin tətbiqi ilə torna dəzgahlarında aparılır. Başqa əməliyyatlardan fərqli olaraq burada əsas hərkəti pəstah, köməkçi hərkəti isə alət yerinə yetirir. Pəstah fırlanır, kəski isə supportun köməyi pəstah boyunca hərəkət etdirilərək veriş hərəkətini alır. Bu zaman kəskiyə verilən eninə veriş kəsmə dərinliyini yaradır, bunun nəticəsində də emal zamanı yonqar əmələ gəlir. Xüsusi hallarda alət də baş hərkətin alınmasında iştirak edir.

Klassik torna əməliyyatında fırlanan səthlər emal olunmuşlar. Hal-hazırda müasir CNC idraəetmə sistemi ilə təchiz olunmuş dəzgahlar daha mürəkkəb səthlərin emalına imkan yaradırlar.

Verişin istiqamətindən asılı olaraq uzununa və eninə torna əməliyyatları mövcuddur. Alətin pəstaha nisbətən vəziyyəti isə xaric və daxili yonma ilə səciyyələnir. Emal olunan səthlərin formasına görə dairəvi, müstəvi, vint, sonsuzvint, eksnetrik, profil torna əməliyyatlarından istifadə edilir.
**Tənha adam** (*türk.* **Issız Adam**) — rejissoru Çağan İrmak olan, 2008-ci il istehsalı türk melodram filmi. Baş rollarda Melis Birkan və Camal Hünalın çəkildiyi film, Alpər adlı aşpazla, uşaq geyimlərinin dizaynı və tikilməsi ilə məşğul olan Ada adlı gənc qızın sevgisindən və xüsusilə müasir həyatın insanları necə təcrid etdiyini izah edir. Çəkilişləri beş həftə çəkən film 2008-ci il noyabrın 7-də Türkiyədə kinoteatrlarda nümayiş etdirilib. Türkiyəli tamaşaçıların böyük marağına səbəb olmuş film, 15-ci həftəsində 2 milyon 765 min izləyiciyə çatmışdır.

Film 2009-cu ildə Rhode İsland film festivalında (ABŞ) "Ən Yaxşı Film Mükafatı"na layiq görülüb.

Mövzu
-----

Alpər öz restoranında aşpazdır. Dəbdəbəli yaşamağı, işində uğur qazanmağı sevən lakin günlərini hər gün fərqli qadınlarla keçirərək şəxsi həyatını nizamlaya bilmirdi.

Ada, Alpərin müasir həyatından fərqli olaraq, çox təvazökar, həyatda eniş-yoxuşları çox olmayan, Taksimdə uşaq geyimləri dizaynı və tikişi ilə məşğul olan gənc qızdır. Bir gün köhnə bir kitab tapmaq üçün Bəyoğlu ətrafında gəzərkən Alpər və Ada eyni kitab evinə girirlər və onlar üçün sevgi ilə ziddiyyətli bir həyat başlayır.

Filmin heyəti
-------------

* Camal Hünal — Alpər
* Melis Birkan — Ada
* Ulduz Kültür — Müzəyyən
* Şərif Bozkurt — Şənol
* Gözdə Kansu — Sinem
* Aslı Aybars — Yasəmin
* Qönçəgül Sunar — müştəri qadın
* Vəda Yurdsevər — Alpərin dostu

İstinadlar
----------

1. ↑  "Hepimizin Issız Adam'daki gibi bir hikâyesi var". 2008-11-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-08.
2. ↑  "Issız Adam Avrupa'ya Açılıyor". 2009-05-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-08.
3. ↑  Issız Adama Amerika'dan Ödül Geldi[*ölü keçid*]
**Abbad ibn Bişr** (*ərəb.* عباد بن بشر‎ 589, Mədinə – 632) — Məhəmməd peyğəmbərin səhabələrindən biri.

Bioqrafiya
----------

Mədinədə anadan olmuşdur. Məhəmməd peyğəmbərin Mədinəyə göndərdiyi Musab ibn Umeyrin xütbələri sayəsində İslam ehkamı ilə tanış olur. İslamı qəbul etdikdən sonra zahid bir həyat tərzi keçirir, namaza çox vaxt sərf edir. O, parlaq Quran alimi idi.

Aişə binti Əbu Bəkr demişdir: "Əbdül-Əşxələ nəslindən olan üç ənsardan heç kim fəzilət baxımından üstün ola bilməzdi: Səd ibn Muaz, Üseyd ibn əl-Xudeyr və Abbad ibn Bişr".

Abbad ibn Bişr Peyğəmbərin dövründə bütün hərbi yürüşlərdə iştirak etmişdir. 626-cı ildə Məhəmməd peyğəmbər Bəni Muharib və Bənu Sələbə qəbilələrinə qarşı yürüş edir. Vadilərin birindəki "Zat ər-Rikaa" döyüşündən qayıdan dəstə gecəni saxlanır. Bu kampaniyada müsəlmanlardan biri ərinin olmadığı bir qadını əsir götürür. Qayıdan və arvadını tapa bilməyən ər, müsəlman dəstəsinə yetişəcəyini və günahkarın qanı tökülənə qədər geri qayıtmayacağına söz verir.

Abbad ibn Bişr könüllü olaraq dəstəni gecə mühafizə etməyə gedir. Qibləyə tərəf dönüb namaza davam edir və Kəhf surəsindən ayələri oxumağa başlayır. Bu zaman bir kişi vadiyə yaxınlaşır. O, Abbad vadisinin girişində görüb oxdan bir ox çıxarıb yayına salır və sonra Abbad tərəfə buraxır. Abbad bədənindən oxu çıxarıb Quran oxumağa və namaz qılmağa davam edir. Gecə qərib ona daha iki ox atır, Abbad da onları çıxardır və Quran oxumağa davam edir. O, yorulub yaxınlıqda dincələn Əmmar ibn Yasirin yanına sürünərək: "Qalx, mən yaralıyam, zəifləmişəm" sözləri ilə onu oydır. Əmmarı görən qərib dərhal geri çəkilməyə tələsir.

Abbad ibn Bişr Yamamada yalançı peyğəmbər Müseylimə ilə döyüşdə həlak olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Аббад ибн Бишр (да будет доволен им Аллах)". Журнал Аль-Ваъй (Сознание). İstifadə tarixi: 2015-04-13.

Ədəbiyyat
---------

* Али-заде А. А. Аббад ибн Бишр // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — ISBN 978-5-98443-025-8.
**Voronets monastırı** ― Rumıniyanın Voronets kəndində orta əsr monastırı. Suçava judetsindəki Bukovinanın cənubundakı məşhur boyalı monastırlardan biridir. Monastır Moldova şahzadəsi Böyük Stefan tərəfindən 1488-ci ildə Vasliy döyüşündəki qələbəni anmaq üçün 3 ay və 3 həftə müddətində inşa edilmişdir. Tez-tez "Şərqin Sikstin kapellası" olaraq bilinən Vorone'dakı freskalar Rumıniyada "Voronets mavisi" olaraq bilinən tünd mavi rəngə sahibdir. Monastır Suçava judetsində, Voronets çayının vadisində yerləşir. Kilsənin mənşəyi haqqında əfsanə Rumıniya tarixinin mərkəzində olan iki nəfəri birləşdirir: monastırın qurucusu Böyük Stefan və monastırın ilk abbatı Müqəddəs Daniil. Müqəddəs Daniilin türbəsi monastırın içərisində yerləşir.

Kilsə UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmiş Moldaviya boyalı kilsələrindən biridir.

Tarix
-----

Monastır saytının yaşı məlum deyil. A əfsanə Stephen Böyük, qarşı müharibə zamanı böhran bir anda bizə deyir ki, Osmanlı türklərinin öz at Daniel Hermit gəldi skete Voroneţ və məsləhət istədi. Daniel ona döyüşü təslim etməməsini söylədi. Sonra qələbədən sonra Saint George-a həsr olunmuş bir monastır inşa etməlidir. Müqəddəs Georgi Kilsəsinin üstündəki, indi exonarteksdə olan orijinal girişdə belə bir yazı vardır:

Kilsə
-----

Voronets Monastırındakı Müqəddəs Corc katholik kilsəsi (əsas kilsə) ehtimal ki, Rumıniyanın ən məşhur kilsəsidir. Bura parlaq və tünd rəngli xarici freskaları və azurit fonunda yerləşdirilmiş yüzlərlə yaxşı qorunmuş fiqurları ilə bütün dünyada tanınır. Kilsənin kiçik pəncərələri, çarpaz çubuqların düzbucaqlı çərçivələri və daxili qapı çərçivələrinin sivri tağları qotik üslubu təmsil edir.

Şimal fasadında kilsənin sarı, qəhvəyi və yaşıl rəngli minalı disklər və barelyeflərlə bəzədilmiş orijinal dekorasiyası hələ də görünür. Qala dördüncüdən etibarən pəncərəli olan on altı hündür niş ilə bəzədilmişdir. Yuxarıdakı qülləni də bir sıra kiçik niş əhatə edir.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

*

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Sandberg-Diment, Erik.* "Artistic Route Through Romania". New York Times. 21 iyun 1998. 2018-02-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-23. (#empty\_citation)
2. ↑  "UNESCO World Heritage List: Churches of Moldavia". UNESCO World Heritage Center. 2021-03-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 noyabr 2013. (#empty\_citation)

Xarici keçidlər
---------------

* Voronets monastırının 360° panoram görüntüləri (ing.)
* Rumıniyanın boyalı kilsələri Arxivləşdirilib 2016-03-03 at the Wayback Machine  (ing.)
* "Voroneţ Monastery" (ingilis). romanianmonasteries.org. 6 dekabr 2020 tarixində arxivləşdirilib.
**Müsəb ibn Ümeyr** (*ərəb.* مصعب بن عمير‎ *Müs'əb ibn 'Ümeyr*; 585, Məkkə – 625) — Məhəmməd peyğəmbərin səhabələrindən biri, İslamın Mədinədə yayılmasında böyük rol oynamışdır.

Bioqrafiya
----------

Müsəb ibn Ümeyr varlı Məkkəli ailəsində anadan olmuşdur. Qüreyş qəbiləsinin Əbd-əd-Dar nəslindən idi. İslamı qəbul etdikdən sonra İslam müxaliflərinin təqiblərindən qorxaraq bir müddət onu gizlədir. Ailəsi onun İslamı qəbul etməsindən xəbər tutduqdan sonra onu dinindən dönməyə məcbur etməyə çalışır və onu ev dustaqlığında saxlayırlar. Təqiblərdən qaçaraq Efiopiyaya köçür və oradan gəldikdən sonra ailəsi onun müsəlman olması ilə barışmalı olur.

621-ci ildə Kəbənin ənənəvi ziyarəti zamanı Mədinəli Aus və Xəzrəc qəbilələrinin nümayəndələri Əqabə adlanan yerdə danışıqlar aparmaq üçün Məhəmməd peyğəmbərlə görüşür. On iki mədinəli Məhəmməd peyğəmbərə yalnız Allaha ibadət etməyə, oğurluq etməməyə, zina etməməyə, uşaq öldürməməyə, böhtan və böhtandan çəkinməyə and içmiş, həmçinin Məhəmmədə peyğəmbər olaraq itaət edəcəklərinə and içmişlər.

Əvvəlcə müəyyən çətinliklərlə qarşılaşan Əsəd ibn Zürarə Mədinədə təbliğat aparır və Peyğəmbərdən öz nümayəndəsini onların yanına göndərməsini istəyir. Cavab olaraq Məhəmməd Müsəbi Mədinəyə göndərir və o, Əsədlə birlikdə müsəlmanlara Quranı və İslam dininin əsaslarını öyrətməyə başlayır. Beləliklə Müsəb ibn Ümeyr, digər müsəlmanlardan əvvəl Mədinəyə hicrət edən ilk müsəlman olmuşdur. Əqəbədə ikinci and zamanı Musab Mədinəlilərlə birlikdə Məkkəyə gəlir və İslamın Mədinədə müvəffəqiyyətlə yayılması haqqında Peyğəmbərə xəbər verir.

Müsəlmanların Məkkədən Mədinəyə hicrətindən sonra Müsəb ibn Ümeyr müsəlman cəmiyyətinin möhkəmlənməsində fədakar fəaliyyətini davam etdirir. O, Bədr və Uhud döyüşündə müsəlmanların bayraqdarı olmuşdur. Uhud döyüşündə həlak olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Али-заде А.* Мусаб ибн Умайр (rus.). // *Исламский энциклопедический словарь* Москва: Ансар, 2007. ISBN 978-5-98443-025-8
**Kardioskleroz** (yun. καρδία "ürək" və σκληρός "bərk" söz.) — ürək əzələsinin patologiyası, miyokardda birləşdirici çapıq toxumasının böyüməsi, əzələ liflərinin dəyişdirilməsi və klapanların deformasiyası ilə xarakterizə olunur.

Kardioskleroz sahələrinin inkişafı miokard liflərinin məhv olduğu yerdə baş verir, bu da əvvəlcə kompensasiyaedici miokard hipertrofiyasına, sonra nisbi qapaq çatışmazlığının inkişafı ilə ürəyin genişlənməsinə səbəb olur. Kardioskleroz koronar damarların aterosklerozu, koronar ürək xəstəliyi, müxtəlif mənşəli miokardit, miokard distrofiyasının nəticəsidir.

Təsnifatı
---------

Morfoloji cəhətdən kardioskleroz iki növ olur: mərkəzi və diffuz.

Etiologiyasından asılı olaraq kardioskleroz aşağıdakılara bölünür:

* infarktdan sonrakı kardioskleroz — miyokard infarktından sonra inkişaf edir, bir qayda olaraq mərkəzi xarakter daşıyır;
* aterosklerotik kardioskleroz — koronar damarların aterosklerozu nəticəsində inkişaf edir, diffuz xarakter daşıyır;
* postmiokardit kardioskleroz — miyokardda iltihablı proses nəticəsində inkişaf edir, diffuz xarakter daşıyır;
* anadangəlmə kardioskleroz — kollagenozlar və subendokardial fibroelastoz kimi anadangəlmə xəstəliklər səbəbindən baş verir.

Simptomları
-----------

Orta və diffuz kardioskleroz çox vaxt klinik olaraq simptomsuz keçir. Diffuz kardiosklerozun diaqnozu üçün əsas simptomlar ürək çatışmazlığı və miyokardın kontraktil funksiyasının pozulmasıdır. Funksional miokard toxumasının daha böyük sahəsi birləşdirici toxuma ilə əvəz olunur.

Ürək döyüntüsü, aritmiya kimi keçiricilik və ritm pozğunluqları həmçinin qeyd olunur. Ürək çatışmazlığı əlamətlərinin inkişafı ilə tənginəfəslik, şişkinlik, ürəkdə ağrı, fiziki gücə dözümlülüyün azalması və s. əmələ gəlir.

Kardioskleroz tədricən irəliləmə və bir neçə ilə qədər davam edən nisbi remissiya dövrlərinin dəyişməsi ilə baş verir.

Diaqnostikası
-------------

* Elektrokardioqrafiya (EKQ)
* Exokardioqrafiya
* Maqnit rezonans tomoqrafiya (MRT)
* Kompüter tomoqrafiyası (KT)
* Miokard sintiqrafiyası

Baytarlıqda kardioskleroz
-------------------------

Ürək və koronar damarların divarlarının qalınlaşması ilə miokardda distrofik dəyişikliklər nəticəsində qan dövranı çatışmazlığı səbəbindən atlarda məhdud iş qabiliyyəti və inəklərdə məhsuldarlığın azalması ilə müşayiət olunan ürək zədələnməsidir. Bu xəstəlikdə venoz damarlar adətən çıxır və atlar və inəklərdə venoz təzyiq tez-tez 180–300 millimetr su sütunu olur.

Ədəbiyyat
---------

* Медицинская энциклопедия

İstinadlar
----------

1. ↑  "Кардиосклероз: формы, причины, симптомы, лечение". sosudinfo.ru. 2019-11-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-03-10.
2. ↑  "Кардиосклероз: симптомы, причины, диагностика и лечение кардиосклероза". lookmedbook.ru. 2017-12-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-03-10.
3. ↑  *Г.В.Домрачев и др.* Патология и терапия внутренних незаразных болезней сельскохозяйственных животных. М. 1960.
**Ukrayna Sovet Sosialist Respublikasının dövlət himni** — 1949-cü ildə qəbul olunmuşdur. 1978-ci ildə redaktə edilərək Stalinin adı çıxarılmışdır.

Himnin sözləri (1978-1991)
--------------------------

Живи, Україно, прекрасна і сильна,
В Радянськім Союзі ти щастя знайшла.
Між рівними рівна, між вільними вільна,
Під сонцем свободи, як цвіт розцвіла.
**Слава Союзу Радянському, слава!**
**Слава Вітчизні на віки-віків!**
**Живи Україно, радянська державо,**
**В єдиній родині народів-братів!**
Нам завжди у битвах за долю народу
Був другом і братом російський народ,
Нас Ленін повів переможним походом
Під прапором Жовтня до світлих висот.
**Слава Союзу Радянському, слава!**
**Слава Вітчизні на віки-віків!**
**Живи Україно, радянська державо,**
**В єдиній родині народів-братів!**
Ми славим трудом Батьківщину могутню,
Утверджуєм правду безсмертних ідей.
У світ комунізму — величне майбутнє
Нас Ленінська партія мудро веде.
**Слава Союзу Радянському, слава!**
**Слава Вітчизні на віки-віків!**
**Живи Україно, радянська державо,**
**В єдиній родині народів-братів!**

| ⛭Sovet İttifaqı Respublikalarının himnləri |
| --- |
| 
* Rusiya SFSR-in himni (1918–1944 • 1944–1990 • 1990–1991)

 |  |
| 
* Azərbaycan SSR
* Belorusiya SSR
* Ermənistan SSR
* Estoniya SSR
* Gürcüstan SSR
* Latviya SSR
* Litva SSR
* Moldova SSR
* Qazaxıstan SSR
* Qırğızıstan SSR
* Özbəkistan SSR
* Tacikistan SSR
* Türkmənistan SSR
* Ukrayna SSR

 |
Həll yollarından biri: a7, b4, c2, d8, e6, f1, g3, h5:(87)
**Səkkiz vəzir problemi** — Şahmat taxtasında səkkiz vəzirin bir-birini vurmadan necə yerləşdiriləcəyini müzakirə edən problemdir.
Səkkiz vəzir problemi daha ümumi olan n vəzir probleminin xüsusi halıdır. n vəzir problemi nxn ölçülü şahmat taxtasında n sayda vəzirinin bir-birini vurmadan necə yerləşdirilməsi haqqında olan problemdir.

Tarixi
------

Bu problem ilk dəfə 1848-ci ildə şahmat oyunçusu Maks Bezzel tərəfindən ortaya atılmışdır. Daha sonra Qauss, Qeorq Kantor tərəfindən haqqında araşdırmalar aparılmışdır. Məsələnin ilk həlli 1850-ci ildə F.Nauck tərəfindən verilmişdir. Həmçinin Nauck məsələni daha qlobal bir şəkilə nxn halına salmışdır.

Məsələnin həlli
---------------

Səkkiz vəzir probleminin 92 həll yolu vardır. Digər həllər yuxarıdakı on iki həllin simmetrik çevrilməsi nəticəsində yaradılmışdır.

N vəzir problemi hələlik 26-a kimi həll edilmişdir. 27 və sonrası yüksək hesablama gücü tələb etdiyinə görə hələlik həll edilməmişdir.

Pascal proqramlaşdırma dilində həlli
------------------------------------

```
program eightqueen1(output);
 
var i : integer; q : boolean;
 a : array[ 1 .. 8] of boolean;
 b : array[ 2 .. 16] of boolean;
 c : array[ -7 .. 7] of boolean;
 x : array[ 1 .. 8] of integer;
 
procedure try( i : integer; var q : boolean);
 var j : integer;
 begin 
 j := 0;
 repeat 
 j := j + 1; 
 q := false;
 if a[ j] and b[ i + j] and c[ i - j] then
 begin 
 x[ i ] := j;
 a[ j ] := false; 
 b[ i + j] := false; 
 c[ i - j] := false;
 if i < 8 then
 begin
 try( i + 1, q);
 if not q then
 begin 
 a[ j] := true; 
 b[ i + j] := true; 
 c[ i - j] := true;
 end
 end 
 else 
 q := true
 end
 until q or (j = 8);
 end;
 
begin
for i := 1 to 8 do a[ i] := true;
for i := 2 to 16 do b[ i] := true;
for i := -7 to 7 do c[ i] := true;
try( 1, q);
if q then
 for i := 1 to 8 do write( x[ i]:4);
writeln
end.

```

Xarici keçidlər
---------------

* Digər proqramlaşdırma dillərində təsviri
* Java tətbiqetmə ilə ümumi metod n queens
**Kaptaks (2-merkaptobenzotiazol)** – benzotiazol sinfinə aid üzvi birləşmədir.

Fiziki və kimyəvi xassələri
---------------------------

2-Merkaptobenzotiazol açıq-qəhvəyi-sarı rəngli kristallardır. Dietil efirində, buzlu sirkə turşusunda, etanolda, qələvilərin sulu məhlullarında, qələvi metallarının karbonatlarda həll olunur, suda isə pis həll olunur.

Alınması və tədbiqi
-------------------

2-Merkaptobenzotiazolu anilin, karbonsulfidin və kükürdün ≈250 oC temperaturda və ≈ 3.2 MPa təzyiqdə alınır. , Kükürd vulkanizasiyanın sürətlənməsində istifadə olunur, rezini qocalmaya qarşı davamlılığını təmin edir. O. Eyni zamanda analitik kimyada bəzi metalların ionlarının (o cümlədən Ag (I), Au (III, Cu (II), Ba (III), platin metallar) qravimetrik təyin olunmasında, eyni zamanda platin metalların ekstraksiya ayrılmasında istifadə olunur.

Mənbə
-----

* Химическая энциклопедия / Редкол.: Кнунянц И.Л. и др.. — М.: Советская энциклопедия, 1992. — Т. 3 (Мед-Пол). — 639 с. — ISBN 5-82270-039-8.
Cumblatlar ailəsinin sarayı. 1861-ci il.
**Cumblatlar** və ya **Canbolatlar** (*ərəb.* جنبلاط‎, orijinalı kürd. Canpolad, جان‌پولاد‎; mənası – "polad canlı" və ya "polad ruhlu") — XVIII əsrdən Livan tarixində mühüm rol oynamış, Cəbəl-Lübnan vilayətindən olan dürzi nəsli. Onlar yerli əmirlər və Osmanlı idarəçiliyinə qarşı 1778–1788-ci, 1822-ci, 1841-ci illərdə baş verən üsyanlara rəhbərlik etmişdilər. XX əsrdə Cumblatların ən tanınmış nümayəndəsi druz icmasının lideri və Mütərəqqi Sosialist Partiyasının (MSP, 1949) banisi Kamal Cumblat (1917–1977) idi. O, solçu olmaqla Livanda siyasi vəzifələrin konfessional mənsubiyyətə görə bölüşdürülməsinə qarşı çıxış edirdi. Cumblatlar 1969-cu ildən MSP-də ölkənin sol təşkilatları və Fələstin milli hərəkatı ilə ittifaqa girmişdilər. Cumblatlar Livanın daxili münaqişələrində (1958, 1975–1976) fəal iştirak etmişdilər. Kamal Cumblatın 16 mart 1977-ci ildə öldürülməsindən sonra Cumblatların və Livanın dürzi icmasının başçısı onun oğlu, 1970- ci illərdə Livanda vətəndaş müharibəsi gedişində Suriyanın dəstəklədiyi sol-müsəlman alyansının tərkibində fəaliyyət göstərən Vəlid Cumblat olmuşdur. Vətəndaş müharibəsi 1990-cı ildə qurtardıqdan və partiya milislərinin silahsızlaşdırılmasından sonra Vəlid Cumblatın nüfuzu azalsa da, XXI əsrin əvvəllərində Cumblatlar Livanın siyasi səhnəsində güclərini qoruyub saxlaya bilmişlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Dictionary of Modern Arab History*, səh. 219, Google kitablar
2. ↑  Cumblatlar // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 5-ci cild: Brüssel – Çimli-podzol torpaqlar (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2014. səh. 404. ISBN 978-9952-441-10-9.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* *Abu-Husayn, Abdul-Rahim.* Provincial Leaderships in Syria, 1575–1650. Beirut: American University of Beirut. 1985. ISBN 978-0-8156-6072-9. OCLC 242675094.
* *Abu-Husayn, Abdul-Rahim.* The Junblats and the Janbulads: A Case of Mistaken Identity // In Köhbach, Markus; Procházka-Eisl, Gisela; Römer, Claudia (eds.). Acta Viennensia Ottomanica: Proceedings of the 13th CIEPO-Symposiums, from 21 to 25 September 1998. Vienna: Selbrstverlag des Instituts fur Orientalistik. 1999. 1–6. ISBN 9783900345051.
* *Harris, William.* Lebanon: A History, 600–2011. New York: Oxford University Press. 2012. ISBN 978-0-19-518111-1.
**Lorenso Giberti** (1378[…], Florensiya – 1 dekabr 1455, Florensiya) – italyan heykəltaraş və zərgər.

Zərgərliyi atalığı Bartolo di Mikeledən öyrənib. Yaradıcılığı Florensiyadan başqa Venesiya, Siena və Roma ilə də bağlı olub. Antik incəsənətin təsirilə, mənsub olduğu beynəlmiləl qotika ənənəsini dəf edərək, intibah mədəniyyətinin banilərindən birinə çevrilib.

Antik heykəltaraşlıq nümunələrinə əsaslanmış, monumental heykəltaraşlığın bürüncdən tökmə texnikasını dirçəltmiş və təkmilləşdirmişdir. Donatello ilə paralel olaraq yastılanmış relyef üsulunu işləyib hazırlamışdır.

1401–1402-ci illərdə Florensiya kilsəsinin baptisterisinin ikinci (şimal) qapılarının tərtibatı üzrə keçirilən müsabiqə üçün "İbrahimin qurban kəsməsi" bürünc relyefini hazırlamış, Filippo Brunelleski ilə bərabər qalib olmuşdur.

Ömrünün sonlarında incəsənət tarixinin antik dövrdən öz dövrünə qədər ilk şərhini, öz avtobioqrafiyasını, perspektiv, optika, anatomiya və s. haqqında elmi sübutları əhatə edən "Şərhlər" traktatını yaratmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  RKDartists (nid.).
2. 1 2  Lorenzo Ghiberti.
3. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118539086 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
Kardondan hazırlanmış anaqlifik eynək.
**Anaqlifiya** (*yun.* άναγλύφος; *azərb.* anaqlif üsulu‎) - Stereoskopik (həcmi) təsviralma üsulu. Çap formaları hazırlamaq məqsədilə eyni obyektin iki fotoşəkli (ağ-qara) çəkilir. Stereocüt əmələ gətirən təsvirlər iki əlavə rəngə boyanır, yaxud müvafiq işıq süzgəclərindən keçirilməklə ekrana proyeksi yalanır. *Məsələn, təsvirin sağ gözə uyğun klişesi qırmızı boya ilə, sol gözə uyğun klişesi isə göy-yaşıl boya ilə basılır. Alınan basmaya qırmızı (sol göz) və göy yaşıl (sağ göz) rənglərdə şüşələri olan eynək lə baxılır. Hər göz "öz" təsvirini boz rəng də görür. Bu iki boz təsvir müxtəlif perspektivdə yerləşdiyindən ağ-qara rəngdə, həcmi və vahid təsvir kimi qavranılır.* Anaqlifiyadan ərazilərin həcmi modellərinin yaradılmasında, coğrafi və geoloji xəritələrdə relyefin həcmi təsvirlərinin verilməsində, tədris vəsaitləri üçün həcmi illüstrasiyaların hazırlanmasında, həmçinin stereoskopik filmlərin çəkilişində istifadə olunur.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 467. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Vısoçina diyarı** (çex. Kraj Vysočina) — Çexiyada I dərəcəli inzibati – ərazi vahidi. Diyarın inzibati mərkəzi Yiqlava şəhəridir.

Coğrafiya
---------

2011-ci il siyahıyaalınmasına görə, Çexiyanın digər bölgələri arasında bölgədə 505 565 nəfər yaşayırdı, o, bu yerdə 12-ci yerdə idi (14-dən). Bölgədə 34 şəhər də daxil olmaqla 704 yaşayış məntəqəsi var. Bir yaşayış məntəqəsinə əhalinin orta sıxlığı 732 nəfərdir, yaşayış məntəqələrinin əksəriyyəti 500 nəfərdən çox deyil.

Turizm
------

Üç YUNESKO-nun Dünya İrsi Saytları ilə bölgə Çexiyanın digər bölgələrindən daha çox bölgələrə sahibdir. Bunlar Telç'in tarixi mərkəzi, Žďár nad Sázavou'dakı Nepomuk'un Müqəddəs Yəhya Kilsəsi və Třebícdəki Yəhudi Məhəlləsi və St Procopius Bazilikasıdır.

Nəqliyyat
---------

Vysočina Bölgəsi, Praqa ilə Brno arasındakı yolda Jihlava'dan keçən D1 avtomobil yolu ilə kəsişir. Bölgədə cəmi 93 km (58 mil) avtomobil yolu mövcuddur. Bölgədəki istismar olunan dəmir yolu xətlərinin uzunluğu 622 km (386 mil) təşkil edir. 2014-cü ildə, ərazidə cəmi dörd dayanacaq daxil olmaqla, 350 km / saat (220 mph) sürətə çıxa biləcək yüksək sürətli bir qatarın bölgəni keçəcəyi planı elan edildi. Tikintinin 2025-ci ildə başlayacağı proqnozlaşdırılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  Administrativní registr ekonomických subjektů.
3. ↑  .
4. ↑  *Český statistický úřad* Počet obyvatel v obcích – k 1. 1. 2023 (çeş.). Praha: ČSÚ, 2023.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Çexiyanın inzibati bölgüsü |
| --- |
| 
* Orta Çexiya
* Kralove Hradets
* Karlovı Varı
* Liberets
* Moraviya-Sileziya
* Olomoutsk
* Pardubitse
* Plzen
* Praqa
* Cənubi Çexiya
* Yihomoravsk
* Ustetsk
* Vısoçina
* Zlin

 | Çexiya |
Hal-hazırkı komitə üzvləri (2017)
  üzvlük üçün müraciət edənlər (2017)
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Kosmik Məkanın Sülh Məqsədlərilə İstifadəsi Komitəsi (*ing.*  United Nations Committee on the Peaceful Uses of Outer Space (COPUOS)), 1959-cu ildə (Sputnikin buraxılmasından qısa müddət sonra) Birləşmiş Millətlər Təşkilatının 1472 (XIV) saylı qətnaməsi ilə Ad hoc komitə kimi yaradılmış və 1962-ci ildə daimi komitəyə çevrilmiş katibliyini Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Kosmik İşlər Bürosunun etdiyi komitədir. Komitə, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının ixtisaslaşmış təşkilatları kimi beynəlxalq bir müqavilə ilə müstəqil bir beynəlxalq təşkilat olaraq deyil, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Məclisinin bir institutu olaraq yaradılmışdır. Komitənin 2016-cı il tarixində 83 üzvü olmuşdur.

COPUOS-un missiyası "kosmosun dinc istifadəsində beynəlxalq əməkdaşlığın əhatə dairəsini öyrənmək, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının himayəsi altında bu sahədəki proqramları planlaşdırmaq, kosmos haqqında davamlı tədqiqatları və məlumatların yayılmasını təşviq etmək və kosmosun kəşfindən yaranan hüquqi problemləri öyrənmək" kimi müəyyənləşdirilmişdir.

Tarix
-----

Komitənin üzv ölkələri (fevral 2021)
Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Baş Məclisinin kosmosa dair 18 dekabr 1958-ci il tarixli və 1348 (XIII) saylı ilk qətnaməsində kosmosun dinc məqsədlər üçün istifadəsinin vacibliyi vurğulanmış və bu məqsədlə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Kosmik Məkanın Sülh Məqsədlərilə İstifadəsi Komitəsinin yaradılmasına qərar verilmişdir. Bu komitə 1959-cu ildə fəaliyyətə başlamışdır. 1962-ci ildə "hüquq alt komitəsi" və "elm və texnologiya alt komitəsi" adlı iki alt komitəyə ayrılmışdır. Komitə, kosmosla əlaqəli hüquqi və texniki məsələlərin Birləşmiş Millətlər Təşkilatı qarşısında müzakirə edilərək qərar veriləcəyi ilk platforma olaraq yaradılmışdır.

Müqavilələr və konvensiyalar
----------------------------

COPUOS, BMT-nin beş müqavilə və konvensiyasına nəzarət etməkdən məsuldur:

* Xarici Kosmik Müqavilə, Ay və digər göy cisimləri daxil olmaqla, kosmosun tədqiqi və istifadəsində dövlətlərin fəaliyyətini tənzimləyən prinsiplər haqqında müqavilə
* Xilasetmə Sazişi, astronavtların xilas edilməsi və kosmosa buraxılmış astronavtların və nəqliyyat vasitələrinin qaytarılması müqaviləsi
* Kosmik Məsuliyyət Konvensiyası, Kosmik obyektlərin vurduğu ziyana görə beynəlxalq məsuliyyət haqqında Konvensiya
* Razılaşma Müqaviləsi, Atmosfer xarici kosmosa göndərilən obyektlərin qeydiyyatı üçün müqavilə
* Ay razılaşması, dövlətlərin Aydakı və digər göy cisimlərindəki fəaliyyətlərini tənzimləyən müqavilə

İstinadlar
----------

1. ↑  Sergio Marchisio, "The Evolutionary Stages ofthe Legal Subcommittee of the United Nations Committee on Peaceful Uses of Outer Space", *Journal of Space Law*, Vol.31, 2005, sf.220-221
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-02-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-17.
**Yaquar** (*rus.* Ягуар)- Tərkibində 7% etil spirti olan (əvvəllər 9% və 5% idi) qazlı enerjili zəif alkoqollu içkidir. 2003-cü ildən Rusiyada Happyland şirkəti tərəfindən buraxılır. İçkinin rəsmi qaydaları Böyük Britaniyanın «IBB Ltd.» şirkətinə məxsusdur.

Tərkibi
-------

İçkinin üzdən görünüşü
Su, şəkər tozu, etilon spirti, limon turşusu, nanə ekstraktı, taruin, kofein, rəngləndiricilər, bəzi vitaminlər.

100 ml içkinin tərkibi:

karbon 11,5 q

kofein 30 mq

taurin 40 mq

vitaminlər B1, B6 и PP ≈ 0,11 mq

kalorisi — 100,4 ккаl.

İstehsalı
---------

Yaquar Rusiyada 4 zavodda istehsal olunur.

ООО «Юнайтед Ботлинг Групп» 170039, г. Tver

ООО «Мегапак» 142700, Moskva əyaləti. Lenin rayonu, Vidnoye

ЗАО «ОСТ-Аква» 142432, Moskva əyaləti. Noqin rayonu, Cernoqolovka

ООО «Артисан» 353240, Krasnadar əyaləti, Şimal rayonu, Severnaya Stanoça

2007-ci ilin mart ayında Jaguar Light 5,5% alkoqol tərkibi ilə, taurinsiz istehsal edildi. Bu içkinin qabı ağ rəngdə idi, klassik içkinin qabının əksinə. Daha sonralar Jaguar Light, Jaguar Ultra Light ilə əvəz olundu. Tərkibində isə 7%-lik alkoqol vardı. Kalori göstəricisidə aşağı idi. 2010-cu ildə Ukraynada Jaguaro brendi altında çıxmağa başladı. Bankasının rəngi klassik Yaquarda olduğu kimi idi, bəzi kiçik dəyişiklikləri vardı.2011-ci ildə isə 7%-lik tutumlu içki Rusiyada meydana gəldi.2011-ci ildən artıq Jaguar Gold istehsal olunmağa başladı. Hansı ki, tərkibi isə portağal tərkibli idi.

Həmçinin bax
------------

* Spirtli içkilər

İstinadlar
----------

1. ↑  ↑ Тихомиров, Сергей Александрович «Креатив» в молодёжной культуре: особенности конструирования образа гопника. // Международный журнал исследования культуры. — Эйдос, 2011. — Вып. 1 (2). — С. 159. — ISSN 2079-1100.
2. ↑  Под брендом Jaguar выйдет напиток с содержанием алкоголя 5,5 %. Sostav.ru 4 апреля 2007 года
3. ↑  Живая вода // Коммерсантъ Секрет Фирмы. — 2008. — Вып. 10 (242).
4. ↑  Состав напитка Ягуар на официальном сайте.
5. ↑  Новый Jaguar Ultra Light
6. ↑  Знаменитый энергетический напиток Jaguaro теперь появился и на украинских прилавках. uadrinks.info, 5 августа 2010 года
7. ↑  История. Jaguar-drink.com. Проверено 14 января 2013. Архивировано 21 января 2013 года.
8. ↑  К десятилетию торговой марки был осуществлён выпуск оригинального 9% напитка
**Zirehlilər dəstəsi** (*lat.* Dinoflagellata ) — Qamçılılar sinfinə aid olan dəstə.

Haqqında
--------

Zirehlilər, əsasən dənizlərdə yaşayırlar. Bədənləri sellülozadan təşkil olunmuş ikitaylı zirehə malikdir. Dəstənin əksər növlərində sarı-qonur, az hallarda yaşıl xromotoforlar vardır ki, bunlar holofit qidalanmanı təmin edir. Zirehlilər içərisində animal üsulla qidalanan formalar da vardır. Bunlara isti dənizlərdə yayılan gecə işıqcası adlanan zirehli qamçılını misal göstərmək olar. Gecə işıqcası bir qamçılı, iri kürə şəklində formada olub, diametri 2mm -ə qədərdir. Yayın axırlarında onlar külli miqdarda çoxalırlar. Gecə işıqcası növü dəstənin digər nümayəndələri kimi dənizdə xüsusi işıq saçmaq qabiliyyətinə malikdir. Gecələr suyun üst- səthində mavi, ağ, sarımtıl rəngli işıq saçırlar. Bu sitoplazmada olan yağabənzər damlaların oksidləşməsi nəticəsində baş verir. Müxtəlif heyvanlara xas olan belə işıq buraxmaq xassəsi biolüminesseniya *(yunanca bios – həyat, latınca, lumen – işıq deməkdir)* adlanır. Dənizlərdə yaşayan bəzi meduzalar, xərçəngkimilər, molyuskalar, balıqlar və.s quruda isə bəzi həşarat növləri bu xüsusiyyətə malikdirlər.

Mənbə
-----

**B. İ. Ağayev, Z. A. Zeynalova. Onurğasızlar zoologiyası.** Bakı , "Təhsil" 2008 , 568 səh

Həmçinin bax
------------

* Evqlenakimilər dəstəsi
* Qamçılılar

Xarici keçidlər
---------------

* Dinoflagellata
* Динофлагелляты

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu məqalə **Kvadrat (cəbr)** haqqındadır. **Kvadratın digər mənaları** üçün **Kvadrat (dəqiqləşdirmə)** səhifəsinə baxın.* |

y=x²-ın qrafiki. x 1≤x≤25 oblastında qiymətlər alır.
**Kvadrat** ədəd - ədədin özü-özünə vurulmasından alınan hasil.
Kvadrat dərəcəsi 2 olan qüvvət şəklində göstərilir.  

Kvadrat sırası:

0, 1, 4, 9, 16, 25, 36, 49, 64, 81, 100, 121, 144, 169, 196, 225, 256, 289, 324, 361, 400, 441, 484, 529, 576, 625, 676, 729, 784, 841, 900, 961, 1024, 1089, 1156, 1225, 1296, 1369, 1444, 1521, 1600, 1681, 1764, 1849...
Tarixən bu ardıcıllıqlar həqiqi ədədlərin "kvadratı" adlandırılır.

Göstərilmə üsulları
-------------------

{\displaystyle n} həqiqi ədədinin kvadratını n-ə qədər olan ilk tək ədədlərin cəmi şəklində göstərmək olar:  

1: {\displaystyle 1=1}
2: {\displaystyle 4=1+3}
…
7: {\displaystyle 49=1+3+5+7+9+11+13}
…
Həqiqi ədədin kvadratının göstərilməsinin daha bir üsulu:  

{\displaystyle n^{2}=1+1+2+2+...+(n-1)+(n-1)+n}  

Nümunə:  

1: {\displaystyle 1=1}
2: {\displaystyle 4=1+1+2}
…
4: {\displaystyle 16=1+1+2+2+3+3+4}
…

Kompleks ədədin kvadratı
------------------------

Cəbri formada olan kompleks ədədin kvadratını aşağıdakı düstur ilə hesablamaq olar:

{\displaystyle \left(a+bi\right)^{2}=\left(a^{2}-b^{2}\right)+2abi.}
Triqonometrik formada kompleks ədəd üçün analoji düstur:

{\displaystyle r\left(\cos \phi +i\sin \phi \right)^{2}=r^{2}\left(\cos {2\phi }+i\sin {2\phi }\right).}

Həmçinin bax
------------

* Kvadrat kök
* Ədədin kvadratı
İnformatikada **inkapsulyasiya** (lat. en capsula – **paketləşdirmə**) məlumatların və/və ya funksiyaların vahid komponent şəklində paketləşdirilməsidir.

İnkapsulyasiya obyekt yönümlü proqramlaşdırmanın əsas anlayışlarından biridir. OYP-nin üç konseptində – inkapsulyasiya, varislik və polimorfizm (ad-hoc formasında polimorfizm və ya alttiplərin polimorfizmi) konseptində məlumatlar abstraksiya prinsipinə uyğun olaraq reallaşır.

Obyekt yönümlü dillərdə inkapsulyasiya prosesi, bir qayda olaraq, sinif mexanizmləri vasitəsilə reallaşır. Bəzi tədqiqatçılar inkapsulyasiya prosesini həm obyekt yönümlü proqramlaşdırmaya məxsus xüsusi anlayış kimi, həm də leksik *görünmə sahəsini* tənzimləyən bir vasitə kimi təsnifləşdirirlər. Lakin bu yanaşma birmənalı hesab olunmur, çünki inkapsulyasiyanı bütün proqramlaşdırma dilləri üçün bu cür təsnifatlaşdırmaq olmaz. Məsələn, leksik görünmə sahəsinin təyininə əsaslanan Scheme və Standard ML dillərində inkapsulyasiyanın görünmə sahəsinin idarə edilməsi vasitəsi kimi istifadəsinə ehtiyac yoxdur.

Görünmə sahələri açar
sözləri vasitəsilə təyin edilir. Bəzi alternativləri nəzərə almasaq, əksər proqramlaşdırma dillərində görünmə sahəsinin təyini zamanı aşağıdakı açar sözlərindən istifadə edilir:

**public** (*açıq*): Bu görünmə sahəsindəki xüsusiyyətlər public açar sözü ilə yaradılır. Bu görünmə sahəsində olan leksik strukturdan kodun istənilən yerində istifadə etmək mümkündür.
**protected** (*qorunmuş*): Bu görünmə sahəsindəki xüsusiyyətlərə və metodlara yalnız obyektlərə aid olan sinif metodları və bu siniflərdən törəyən ixtiyari yarımsiniflərin eyni metodları vasitəsilə müraciət etmək mümkündür.
**private** (*qapalı*): Bu görünmə sahəsində olan sinifin nümayəndələrinə, yalnız bu sinif daxilində olan metodlar vasitəsilə müraciət etmək olar.
Ümumi mənada, "inkapsulyasiya" anlayışına, proqramlaşdırma dillərindən asılı olaraq, aşağıdakı ifadələrindən heç olmasa biri aiddir:

* məlumatların metodlarla əlaqəsinə şərait yaradan və bu məlumatların emalı üçün nəzərdə tutulmuş dil konstruksiyası;
* proqramın bir komponentindən digər komponentinə girişi məhdudlaşdırmağa imkan verən dil mexanizmi.

Qeydlər
-------

1. ↑  Abstraksiya ilə abstrakt məlumat tipləri fərqli anlayışlardır. Abstrakt məlumat tiplərində də inkapsulyasiya imkanları mövcuddur, lakin bu məlumat tipləri fərqli davranışa malikdir.
**Banya Luka yeparxiyası** (*serb.* Епархија бањалучка) — Bosniyanın şimal-qərbində yerləşən Serb Pravoslav Kilsəsinin yeparxiyası.

Tarixi
------

1900-cü ildə Banya Luka Bixaç yeparxiyası, Dabro-Bosniya Mitropoliyasından ayrılaraq Konstantinopol Pravoslav Kilsəsinin bir hissəsi olaraq quruldu. Yeparxiyanın ərazisində 200-dən çox kilsə və ibadətgah var idi.

1925-ci ildə Banya Luka Bixaç yeparxiyası iki hissəyə bölündü, Banya Luka yeparxiyası və Bixaç yeparxiyası. II Dünya Müharibəsi ərəfəsində yeparxiyada 167 ibadətgah, 103 kilsə icması, 102 prixod və 2 fəaliyyət göstərən monastır (Qomionitsa və Moştanitsa) vardı. Pravoslav camaatı 424.075 nəfər idi.

Banya Luka yeparxiyasının idarəsi
1940-cı ildə Yuqoslaviyanın alman qoşunları tərəfindən işğalından sonra, yeparxiya 12 aprel 1941-ci ildə yaradılan Müstəqil Xorvatiya Dövlətinin ərazisində qaldı və burada Serbiya kilsəsi şiddətli təqibə məruz qalırdı. İkinci Dünya Müharibəsi illərində 64 pravoslav kilsəsi, 1 monastır və 34 prixod evi dağıdılmışdır, 94 kilsə arxivi məhv edilmişdir, 21 kilsə və 3 monastır ciddi ziyan görmüşdür. 1945-ci ildə Serb Pravoslav Kilsəsinin Arxierey Sinoduna görə, yeparxiyada 100 mindən çox pravoslav serb və 14 keşiş qətlə yetirilmişdir.

1948-ci ildə Müqəddəs Arxierey Baş Kilsəsinin qərarı ilə yeparxiyanın tərkibinə bir neçə rayonu əlavə olundu, hansılar ki əvvəllər Qornokarlovats yeparxiyasının bir hissəsi idilər.

1991-1995-ci illərin hərbi əməliyyatları nəticəsində yeparxiyada 2 pravoslav kilsəsi dağıdıldı, 3-ü zərər gördü, 2 prixod evi yandırıldı.

Yeparxiyanın ruhi mərkəzi Qomionitsa, Moştanitsa və Liple monastırlarıdır.

Monastırları
------------

Fəaliyyət göstərən
* Qomionitsa
* Krupa na Vrbase
* Liple
* Moştanitsa
* Stuple
* Osovitsa (Motaitsa yaxınlığında, Kobaşami və Prnyavor arasında)

Dağıdılmış
* Curcevats (Priedor yaxınlığında)
* Miloşevats (Priedor yaxınlığında)
* Karanovats (Qradişka yaxınlığında)

Yepiskoplar
-----------

* Yevgeni (Letitsa) (5 noyabr 1900 — 27 dekabr 1907)
* Vasili Popoviç (28 sentyabr 1908 — 11 noyabr 1938)
* Platon (Yovanoviç) (8 dekabr 1939 — 5 may 1941)
* Vasili (Kostiç) (20 may 1947 — 20 may 1961)
* Andrey (Fruşiç) (20 may 1961 — 19 may 1980)
* Yefrem (Milutinoviç) (19 may 1980-ci ildən)

Xarici keçidlər
---------------

* БАНЯ-ЛУКСКАЯ ЕПАРХИЯ // Pravoslav Ensiklopediyası. — Moskva. : Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2002. — Т. IV. — С. 307-308. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 5-89572-009-9.

Vikianbarda Banya Luka yeparxiyası ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Robert Kempbell** (*ing.* Robert Campbell; 21 fevral 1808, Qlen Layon, Şotlandiya — 9 may 1894, Manitoba) — Şotlandiya əsilli Şimali Amerika tədqiqatçısı və xəz taciri.

Həyatı
------

Kempbell 1808-ci ildə Şotlandiyada anadan olmuşdur. O, 22 yaşında ABŞ-yə köçmüş və Hudzon körfəzi şirkətində işləməyə başlamışdır. Kempbell Makkenzi çayının hövzəsinin qərb hissəsini və Liard çayının yuxarı axarını tədqiq etmiş və 1840-cı ildə Yukon çayına çatmışdır. Həmin il Robert Kempbell Franses gölündə şirkətin birinci ticarət postunu yaratmışdır. O, cənubi Yukonun böyük hissəsini tədqiq etmişdir. Kempbell Makkenzi çayının axını olan Liard çayı üzrə hərəkət edirdi, daha sonra başqa çaya keçdi və onu Pelli adlandırdı, bu çay üzrə o başqa çaya çıxdı və onu Lyuis adlandırdı. Kempbell səyahətini dəyandırmaq qərarına gəldi və Makkenzi çayında yerləşən dayaq məntəqəsinə qayıtdı. Dörd ildən sonra Kempbell Pelli çayının mənsəb hissəsində Fort Selkerk ticarət postunu açmışdır.

1852-ci ildə Kempbell İngiltərəyə getdi və 1854-cü ilə qədər orada qaldı. Şimali Amerikaya qayıtdıqdan sonra o, yenidən Makkenzi çayının rayonuna yola düşür. 1871-ci ildə Hudzon körfəzi şirkətindən ayrıldıqdan sonra Kempbell Şotlandiya və Manitobada yaşamışdır. 1880-ci illərin sonunda o, birdəfəlik Manitobaya köçmüşdür. Robert Kempbell 1894-cü il mayın 9-da vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *University of Toronto, Laval University* ROBERT CAMPBELL // Dictionary of Canadian Biography, Dictionnaire biographique du Canada (ing.). / G. Brown, D. Hayne, F. Halpenny, R. Cook, J. English, M. Trudel, A. Vachon, J. Hamelin UTP, Presses de l'Université Laval, 1959. ISSN 0420-0446; 0070-4717
2. ↑  *Ken Spotswood.* Before the Klondike Gold Rush Arxivləşdirilib 2010-11-23 at the Wayback Machine  (ing.). The Klondike Weekly.

Xarici keçidlər
---------------

* Biography at the *Dictionary of Canadian Biography Online*