**Samara** (*rus.* Самара) — Rusiyanın Samara vilayətinin mərkəzi. Şəhər Volqanın sol sahilində yerləşir. Qala kimi 1586-da əsası qoyulmuşdur. 1935-dən 1991-ci ilə qədər şəhər Kuybışev adı daşıyırdı. Şəhərdə Rusiyanın ən uzun çay sahili və Avropada ən böyük dəmir yol vokzal binası yerləşir .

Samarada İkinci dünya müharibəsi vaxtı bura paytaxı daşımaqa üçün infrastrukturu hazırlayırdılar. Əhali — 1,17 milyon insan (2011-ci il), Rusiyada əhalının sayına görə altıncı şəhərdir.

Böyük iqtisadi mərkəz, nəqliyyat mərkəzi və elmi cəhətdən-maarifləndirici mərkəzdir. Əsas sənaye sahələri: maşınqayırma, neft emal etməsi və yeyinti sənayesi .

Coğrafiya
---------

### Coğrafi mövqe

Şəhər Şimal yarımkürəsinin mülayim enliklərində Avrasiya materikində, Rusiyanın avropa ərazisinin cənub-şərq hissəsində, Samara Əyriliyinin döngəsində Volqanın sol hündür çayın qırağında, Samara və Sok çaylarının ağızlarının arasında yerləşir. Meridian istiqamətində onun ölçüsü 50 kilometr təşkil edir, en istiqamətində 20 kilometr təşkil edir. Şəhər yeni təhsillərdə durur, hansılar ki, perm cinslərində yerləşirlər. Volqa tərəfindən qumlu torpaqlar üstünlük verir, Samara çayı tərəfindən isə — gil torpaqları. O təbii landşaftın xüsusiyyətidir ki, şəhərin ərazisində və ona yaxın Sokol və Jıqulyev dağları olur, hansı ki, şəhərə ən müxtəlif idman növlərini inkişaf etdirməyə icazə verir, həmçinin dağlıq idman növlərin.

Samara Avropanın və Asiyanın işgüzar fəallığının dinamik inkişaf edən dünya mərkəzlərinin arasında yerləşdirilmişdir və regionlararası, federal və beynəlxalq əlaqələri təmin edən nəqliyyat axınlarının yüksək intensivliyiylə Rusiyanın avropa hissəsinin cənub-şərq sərhədində iqtisadi artmanın dayaq məntəqəsidir. Ən əhəmiyyətli nəqliyyat yollarının kəsişməsində şəhərin yerləşməsi ona inkişaf etməyə icazə verir necə ən böyük beynəlxalq və milli nəqliyyat qovşağına. Qazaxıstanla Samara vilayətinin sərhəd vəziyyəti Samara üçün qonşuluq edən dövlətlə düz iqtisadi əlaqələrin qurulması üzrə əlavə imkanları yaradır.

### Qonşu şəhərlər

Samaranın yanında bir sıra böyük şəhərlər olur: şimali qərbdə Ulyanovsk və Tolyatti, cənub şərqdə Orenburq, cənub qərbdə Saratov, şərqdə Maqnitoqorsk və Çelyabinsk. Həmçinin qonşuluqda kiçik şəhərlər var, belələr Sızran kimi, Çapayevsk, Kuznetsk, Buzuluk, Buquruslan və başqaları.


| Samaradan böyük şəhərlərə məsafə (avtomobil yolları ilə) |
| --- |
| *Şimali qərb:* Tolyatti ~ 79 kmUlyanovsk ~ 242 км | *Şimal:* Dimitrovqrad ~ 157 kmKazan ~ 441 km | *Şimali şərq:* Naberejnıye Çelnı ~ 386 kmUfa ~ 463 km |
| *Qərb:* Penza ~ 444 kmSaransk ~ 470 km |  | *Şərq:* Maqnitoqorsk ~ 775 kmÇelyabinsk ~ 880 km |
| *Cənub qərb:* Saratov ~ 484 kmVolqoqrad ~ 853 km | *Cənub:* Qazaxıstan Uralsk ~ 246 kmQazaxıstan Atırau ~ 751 km | *Cənub şərq:* Orenburq ~ 407 kmOrsk ~ 674 km |

### İnzibati struktur

İnzibati ərazi nöqteyi-nəzərindən Samara Samara vilayətinin mərkəzidir, Rusiya Federasiyası Volqayanı Federal dairəsinin çərçivəsində durur.

Coğrafi və iqtisadi nöqteyi-nəzərdən şəhər Samara regionunun nüvəsini təşkil edir, hansı ki, həmçinin Tatarıstanla, Penza vilayətilə və Ulyanov vilayətilə yaradılan Orta Volqa etrafının sərhədlərinə daxil olur. Orta Volqa etrafı, öz növbəsində, Alt Volqa etrafıyla birlikdə formalaşdırır, on bir Rusiyanın böyük iqtisadi regionundan birin – Volqayanı.

Samara vilayəti sənaye münasibətində ölkənin ən inkişaf etdirilmiş regionlarından biri hesab olunur, hansı ki, zəngin təbii resurslara və yüksək elmi, kadr və mühəndislik-yaradıcılıq potensialına malikdir.

Əhali
-----

### Sayı

Şəhərin daimi əhalisinin sayı 2010-cu il Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasının nəticəsinə görə hesablanmışdır

| Bələdiyyə təhsillərinin və yaşayış məntəqələrin adları
 | Əhalinin sayı
 |
| --- | --- |
| Samaranın şəhər dairəsi
 | 1 164 896
 |
| həmçinin:
 |
| Samara şəhəri | 1 164 896
 |
| Dəmir yolu rayonu (*rus.* Железнодорожный район)
 | 103 197
 |
| Kirov rayonu (*rus.* Кировский район)
 | 228 929
 |
| Krasnoqlin rayonu (*rus.* Красноглинский район)
 | 85 586
 |
| Kuybışev rayonu (*rus.* Куйбышевский район)
 | 86 291
 |
| Lenin rayonu (*rus.* Ленинский район)
 | 65 530
 |
| Oktyabr rayonu (*rus.* Октябрьский район)
 | 114 532
 |
| Sənaye rayonu (*rus.* Промышленный район)
 | 273 041
 |
| Samara rayonu (*rus.* Самарский район)
 | 30 515
 |
| Sovet rayonu (*rus.* Советский район)
 | 177 275
 |

### Milli tərkib

2002-ci ildə Samarada rus milliyyətinin nümayəndələri üstünlük olurlar, 1,036,857 insan şəhərdə ruslar yaşayır, bu əhalinin ümumi tərkibindən 88,1 % edir. Say üzrə ikinci xalq tatarlardır - 40,327 adam, nə şəhərin əhalisinin ümumi tərkibindən 3,4 % təşkil edir. Ukraynalılar - 19 178 insan, nə 1,8 % təşkil edir. Sonra mordvinlər - 17,861 adam, bu Samaranın əhalisinin ümumi tərkibindən 1,5 % edir. Şəhərdə 15,252 çuvaş yaşayır, bu 1,3 % edir. Başqa milliyyətlər və şəxslər, hansı ki, milliyyəti göstərməyiblər 12 362 insan (1,1 %) təşkil edirlər. 2002-ci ildə şəhərdə 4 468 azərbaycanlı yaşayırdı, bu əhalinin ümumi tərkibindən 0,4 % edir.

Tarix
-----

Birinci insanlar paleolit dövründə Samara ərazisinə məskunlaşıblar. Dəmir dövründə vilayətin indiki ərazisində Fin-Uqor tayfaları məskən salırdı, çöllərdə sarmatlar dolaşırdılar. VII əsrin ikinci yarısında Orta Volqa ərazisi aqressiv köçəri-bolqarlar tərəfindən tutulmuşdur, Volqa ətrafında Volqa-Kamsk Bulqariyası dövləti yaradılmışdı. Ondan sonra bolqarlar Qızıl Orda hakimiyyəti altına düşdülər, Samaranın Volqa ətrafı ərazisi xaraba halına gəldi. Ordanın dağılmasından sonra o Kazan xanlığının təsir zonasına daxil olurdu. Sonda 16 əsr bütün Volqa ətrafı Rusiya dövlətinin tərkibinə girdi və Volqa ətrafında sərhəd qalaları tikilir, onlardan biri Samara olur (1589-ci ildə).

Samara Rusiyanın ən köhnə şəhərlərinə aiddir. Samaranın tarixi 921-ci ildə Bolqarıstana gedən İraq səfirinin qeydlərində Samaranın çay sahilində qəsəbə olması haqqında yada salmadan başlanır.

1367-ci ildə Samara artıq italyan xəritələrində qəsəbə-liman kimi hesab olunurdu. Amma 1586-cı il Samaranın rəsmi yaranma tarixi hesab olunur, o vaxt Samara şəhərciyinin tikintisi haqqında qərar qəbul edilmişdi, məqsədi Kazandan gəmiçiliyə yararlı ticarət yolunu Həştərxana qədər qorumaq idi.

Avropanı və Asiyanı birləşdirən ticarət yollarının dörd yol ağızında qəsəbənin yerləşməsi, Samaranın sürətli iqtisadi inkişafına imkan yaradırdı. Gömrük açılmışdı, böyük liman tikilmişdi. Samara taxıl ticarətinin ən böyük mərkəzi olmuşdu. Sürətli inkişafa yeni təkan Samaranın tarixi 1850-ci ili yanğınından sonra başladı. Quberniya mərkəzi olduqdan sonra Samara şəhərinin tikintisinin yeni planı üzrə və şəhərin bərpası haqqında çar fərmanı sürətli bərpaya və yeni quberniya paytaxtının iqtisadi inkişafına xidmət etdi. Sürətli inkişaf tempi və bir çox müxtəlif müəssisələr, fabriklər, sexlər, anbarlara görə Samaranı "rus Çikaqosu" adlandırırdılar.

Böyük Vətən müharibəsi Samaraya müvəqqəti ikinci paytaxt statusunu verdi, çünki ora hökumət strukturları və diplomatik xidmətləri evakuasiya edilmişdilər. Müharibənin illərində burada ölkənin çox ən böyük müəssisələri və ən məşhur və adlı-sanlı teatr kollektivləri müvəqqəti sığınacaq tapdı. Bu şəhərin sənaye, ictimai və mədəni potensialının kəskin inkişafına imkan yaratdı.

Din
---

### Pravoslavlıq

Apostola bərabər Kirilin və Mefodinin kilsəsi
Birinci kilsə Samarada 16 əsrdə (şəhərin əsasıyla eyni zamanda) tikilmişdi. Samarada 1782-ci ildə beş kilsə var idi, amma 19 əsrin sonunda artıq 46 kilsə var idi. Böyük on iki başlı Voskresentski İsa Xilaskarın naminə kilsə yığıncağı (*rus.* величественный двенадцатиглавый Воскресенский кафедральный собор во имя Христа Спасителя) Samaranın əsas pravoslav məbədi idi. Kilsənin layihəsi E.Jiber arxitektura akademiki hazırlmışdır.

Hal-hazırda Samarada qüvvədə olurlar: Pokrovski kilsə yığıncağı (*rus.* Покровский кафедральный собор), Voznesenski (*rus.* Вознесенский собор) və Voskresentski kilsələri (*rus.* Воскресенский собор), Petropavlovsk (*rus.* Петропавловская церковь), Mixaylo-Arxangelsk (*rus.* Михайло-Архангельская церковь) və Sofiya kilsələri (*rus.* Софийская церквовь).

### Katolisizm

İsanın Müqəddəs Ürəyinin məbədi
Birinci katoliklər (polyaklar) Polşa üsyanlarının yatırılmasından sonra Samarada çıxdılar (18 əsrin sonu - 19 əsrin başlığı). Samarada 19 əsrin ortasında 134 polyak yaşayırdı. Bu zaman Samaranın qubernatoru katoliki idi. 1858-ci ildə Yeqor Annaev taciriylə birinci kilsənin açılışına ərizəni verdi. İcazə alınandan sonra, məbədin tikintisi başlanır. Ancaq tikintinin ərzində 1862-1864 illədə polyakların sayı əhəmiyyətli dərəcədə azaldı (100-dən az həyət oldu). O vaxtın qanunlarıyla bu məbədin tikintisinin davamı üçün az idi. Bundan başqa, onda Rusiya imperiyasının tərkibinə daxil olan Polşada bu zaman yenidən üsyan başlandı.

Annaevın razılığından sonra bina lüteranlara verildi, hansılar ki, kilsəni tikdilər və 25 il ərzində onu katoliklərlə böldülər. Şəhərə ksöndz gələndə katoliklərə burada ibadətləri keçirmək razılıq verilirdi. 1902-ci ilin başlanğıcında yeni daş kilsəsinin tikintisi başlandı. Bu binanın layihəsi F.Boqdanoviç memarı tərəfindən hazırlanmışdı, və Rusiyada ən yaxşılardan biri tanınmışdı. Bina 4 ilə tikildi, ənənəvi qotika stilində. Kilsədə avstriya-macarıstandan gətirilmiş çox gözəl orqan var idi. Kilsədə xidmətlər 1920-ci illərin sonuna kimi gedirdi. Sonra bir müddət burada ilk Polşa məktəbi, balet studiyası, "Hücum" (*rus.* Штурм) kinoteatrı var idilər. 1941-dən 1994-cü ilə qədər binada ölkəşünaslığın muzeyi işləyirdi.

Hal-hazırda məbəd katolik icmaya qaytarılıb.

### Protestantizm

Müqəddəs Qeorğun lüteran məbədi
Birinci lüteran kilsəsi (protestant kilsəsi) - 1865-ci ildə açılmışdı. Protestant icmasında 19-cu əsrin 60-cı illərin əvvəllərində təxminən 150 insan var idi, əsasən almanlar. Lüteran kilsəsinin fasadları alman orta əsr bazilikalarına qalxan qotika stilində dözülüblər. 1930-cu ildə lüteran kilsəsini bağladılar, və uzun vaxt burada rəssam-monumentalistlərin emalatxanası yerləşirdi. Hal-hazırda lüteran kilsəsinin binası bərpa etmədədir. Bərpa etmənin layihəsi Ştutqartdan memar M.Vervik təşkil etdi. 1992-ci ildən lüteran kilsəsində ibadətlər yenidən keçirilir.

### İudaizm

Samara xorlu sinaqoqu
Yəhudi əhalisi Samarada 19 əsrin sonunda meydana çıxmağa başladı. 1875-ci ildə şəhərdə yalnız 30 ailə var idi, amma 1900-cü ildə artıq 1547 insan hesablanırdı. 1897-ci ildə iki ibadət evi açılır. 1903-cü ildə sinaqoqun tikintisi başlanır. Tikinti beş il davam edirdi. Layihənin müəllifi - yerli memar Z.Kleynerman. Tikilmiş sinaqoq, min insanı tuturdu, Volqa etrafında ən böyüklərdən biri idi. Bina mavritan stilində yerinə yetirilmişdir. Giriş parad rəsmiləşdirilmişdir, amma interyer sadəliklə fərqlənir. Girişin üstündə David qalxanının altı guşəli şəklində böyük pəncərə var.

Sinaqoq 1929-cu ildə bağlanmışdı, və bina mədəniyyət evinə çevirilmişdir. Sonra burada çörək zavodu yerləşdirir. 1990-cı illərdə yəhudi icmasının həyatında qalxma illər başlandı. 1993-cü ildən ravvin xidməti aparır, bazar məktəbləri işləyir.

### İslam

Müsəlmanlar (tatarlar) Samarada artıq 16 əsrin sonunda yaşayırdılar. Birinci məscid burada 1856-cı ildə tikilmişdi. 1907-ci ildə Şəhər duması ikinci baş kilsə məscidini tikməyə qərar qəbul etdi. İcmanın qulluqçusu o zaman Məhəmməd Murtazin idi, hansı ki, çox yaradılmış, 11 dil bilmiş və, hansı ki, Lev Tolstoy ilə yazışırdı.

Siyasət
-------

### Şəhər soveti — yerlərin bölgüsü

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | VH | RFKP | RLDP | ƏR | **Yekun** |
| 2012 | 12 | 6 | 4 | 3 | 25 |

Samaranın dənizdən panoraması

İqtisadiyyat və infrastruktur
-----------------------------

### İqtisadiyyat

27-mərtəbəli ticarət-ofis mərkəzi "Vertikal" (*rus.* Вертикаль)
Samaranın iqtisadi fəaliyyətinin əsas növü - sənayedir. Son illərdə şəhərin sənaye istehsalatının ciddi artması gedir. Məsələn 2007-ci ildə sənaye istehsalatının artması 106% keçən illə müqayisədə təşkil etdi.

Samara sənayesinə qoyulan investisiyaların ölçüsü daim böyüyür. İnvestisiya cazibədarlığı görə Samara Rusiyanın ən böyük şəhərlərinin beşinə daxil olur və bu göstərici ilə belə şəhərləri qabaqlayır, Volqoqrad, Nijni Novqorod, Omsk və Çelyabinsk kimi.

Samarada sənaye maşınqayırmanın və metal emalının böyük və orta müəssisələri tərəfindən təqdim edilmişdir, həmçinin kosmik, aviasiya, yeyinti sənayesi. Şəhərdə 150-dən çox belə sənaye müəssisəsi işləyir. Şəhərdə Rusiyada buraxılan əlaqə kabellərinin bütün miqdarından 2/3 edilir, və 1/4 podşipnik.

Şəhərdə ticarət ciddi inkişaf edilib. İndi Samarada topdan satışın təxminən 5 min müəssisəsi və pərakəndə ticarətləri hesablanır. 2008-ci ilin iyununa şəhərdə 68 böyük ticarət mərkəzi işləyirdi, 39 bazar, 674 ərzaq mağazası və xırda pərakəndə ticarətin təxminən 900 pavilyonu. Hər il hər şəhər rayonunda kənd təsərrüfatı yarmarkaları keçirilir.

Şəhərin iqtisadiyyatları daha bir təşkil edənlərə tikinti təşkil edir. 2007-ci il ərzində Samarada 600 min kvadrat metr yaşayış yeri tikilmişdi. Bu saya həmdə daxil olur 85 min kvadrat metr fərdi tikinti. 720 min kvadrat metrə qədər şəhərdə bütün ticarət mərkəzlərinin ümumi ərazisini çatdırıb bundan başqa istismara 140 min kvadrat metr ticarət sahəsi daxil edilmişdi. Praktik olaraq bütün ən böyük tikinti şirkətləri inşaatçıların Samara gildiyasına daxil olurlar, hansı ki, öz növbəsində inşaatçıların Rusiya ittifaqının üzvüdür.

### İnfrastruktur

Şəhərdə 5 mindən çox ticarət müəssisəsi hesablanır.

Son zamanlar ticarət və əyləncə mərkəzləri çox fəal tikilir, universal təyinatın mağazaları və yeni supermarketlər açılırlar. 1987-ci ildə açılmış metronun xətti mövcuddur.

Hər şeydən əlavə - bu böyük metal emal edən və maşınqayırma mərkəzidir. Yol infrastrukturunun inkişafıyla, Samaranın minik avtomobilləri cəmiyyətdə öz taxçasını möhkəm tutub.

Dincələnlər üçün şəhərdə və vilayətdə 100-dən çox mehmanxana, 122 istirahət bazası və 50 sanatoriya təqdim edilmişdir. Təbiətin təxminən 580 abidəsi hesablanır, tarixi abidələr üç mindən daha çox. Volqa sahili rahat qumlu çimərliklərlə gözəl sahildir, onun ölçüsü təxminən 7 kilometr təşkil edir. Orada bir çox restoran, kafe və əyləncə mərkəzi yerləşirlər.

#### Nəqliyyat və onun tarixi

Samara Rusiyada ən böyük nəqliyyat qovşağıdır. Şəhər yolların kəsişməsində uzanır, hansılar ki, Mərkəzi Avropayla, həmçinin Qərbi Avropayla Sibiri, və Orta Asiyanı Qazaxıstanla birləşdirirlər. Samara vasitəsilə bir çox ümumdövlət qiymətinin şosesi keçir.

Samarada müxtəlif nəqliyyat növləri var məsələn avtobus, tramvay, trolleybus, metro, elektrik qatarlar, qatarlar, çay gəmiləri, təyyarələr, taksi və başqaları.

##### Avtobus

Samarada 1934-cü ildə ilk dəfə avtobus hərəkəti açılır. Sərnişinləri QAZ-AA markasının üçdənə 16 yerli avtobusu daşıyırdı. İki il sonra şəhər 10 avtobus alır, və 1936-cı ilin noyabrında trestə 10 yük taksisi gəlir. Sonra daşınmalar ZİS-8 avtobuslarla həyata keçirilirdi.

##### Trolleybus

Samarada trolleybusun tarixi 1941-ci ildə başlanır. 1941-ci ilin oktyabrında "Lokomotiv" stadionunda belə adlandırılan "evakobaza" (*rus.* эвакобаза) təşkil edilmişdir. Moskvadan Samaraya 105 trolleybus evakuasiya edilmişdir.

1942-ci ilin fevralında şəhər hakimiyyəti tərəfindən iki xətt üzrə trolleybus hərəkətinin təşkili üçün evakuasiya edilmiş maşınların hissəsindən istifadə haqqında qərar qəbul edilmişdir. Həmçinin 50 trolleybus parkı tikməyə qərar verilmişdi. Layihənin hazırlaması başlanır.

1942-ci ilin oktyabrında vağzalyanı sahədə köçürdülmüş işləməyən maşın qurulur, hansında ki, dispetçer otağı təşkil edilmişdi, və piyada körpüsünə girişdə baxış çuxuru qazılır. "Lokomotiv" stadionunun yerləşdirməsində otaq seçilmişdi, hansında ki, trolleybus xidməti yerləşdi və harada Moskva trolleybusunun mühəndisi A. Xmelyov və Moskva sürücüləri Samara trolleybusunun gələcək sürücüləriylə məşğələlər keçirirdilər. Amma sürmə təcrübəsini onlar Moskvada keçiriridilər.

1942-ci ilin noyabrın altısında, qısa mitinqdən sonra qırmızı lent kəsilmişdi, 10:21-də şəbəkəyə gərginliyi verirlər, və trolleybus birinci reysə yola düşür. Salonda qəbul komissiyasının üzvləri gedirdilər, həmçinin inşaatçılar, montajçılar, elektrik sənayesi işçiləri. İki saatdan sonra bu trolleybus artıq birinci sərnişinləri qəbul etdi.

Beləliklə, Kuybışev SSRİ-in 10-cu şəhəri oldu, hansında ki, trolleybus hərəkəti açılmışdı. 1942-ci ilin 7 noyabrı trolleybusun işə salmasının rəsmi tarixi hesab edilir.

##### Tramvay

Samara tramvayı
Şəhər dumasında və Samaranın idarəsində 1902-ci ilin başlanğıcında elektrik tramvayının şəhərdə tikintinin ideyası müzakirə edilməyə başladı.

1902-ci ilin fevralında şəhər idarəsinə Stanislav Nestoroviç Postnikovdan bəyanat daxil oldu, o elektrik tramvayına keçməyi təklif edirdi. Və əgər idarədə razıdılarsa, onda onlar ona qurğuya və belə tramvayın istismarına konsessiyanı verməli idilər. Nəticədə Stanislav bələdiyyə tramvayının əsas təşəbbüskarlarından biri oldu, tikintinin aktiv iştirakçısı, və məhz o şəhər idarəsi yanında tramvay komissiyasına başçılıq etdi. Qəti onun təklifi 1905-ci ilin iyulunda qəbul edilmişdi.

1909-cu ilin mayın 19-da (iyunun 1-də) Şəhər duması elektrik tramvayın tikintisi haqqında qətnaməni qəti qəbul etdi.

1914-cü ilin 13 noyabrında birinci vaqonun nümunə reysi oldu. Şəhər idarəsinin nümayəndələri, mühəndislər və texniki heyət vaqonun sərnişini idilər. Bütün yolda tramvayı maraqlanan şəhər sakinləri müşayiət edirdilər, və onu tərifləyici haraylarıyla və "Ura!" (*rus.* Ура!) qışqırıqlarla salamladılar.

1915-ci ilin fevralın 12-də (25 fevralda yeni vaxtnan) Samara tramvayının təntənəli açılışı oldu. Beş vaqona dəvət edilmiş tamaşaçı yüklənir, və vaqonlar tramvay parkına yola düşür. Orada lent təntənəli surətdə kəsilmişdi.

Beləliklə, Samara keçmiş SSRİ-in ərazisində 45-ci şəhər oldu, hansında ki, elektrik tramvayı yarandı.

##### Metro

Samara Metropoliteninin mühəndislik korpusu
Metronun tikintisi - bu təşkilatı-texniki tədbirlərinin mürəkkəb və çox bədxərc kompleksidir, hansının ki, həyata keçirilməsi gücün altında güclü regionlara və texniki olaraq hazırlanmış inşaat təşkilatlarına yalnız iqtisadidir.

9 yanvar 1979-cu ildən Kuybışev şəhərində tikilən metropolitenin müdiriyyəti əmr yaradılmışdı, hansının ki, direktoru F.N Karpunenko təyin edilmişdi. Həmin il "Promstroy" (*rus.* Промстрой) tresti gələcək metropoliten üçün dəmir-beton məmulatlarının və başqa tikintilərin zavodunun yaradılmasına başlayır. 23 may 1980-ci ildə birinci xəttin layihəsi təsdiq edilmişdi. Kuybışev metrosunun birinci budağı 17,32 kilometr ölçüylə planlaşdırılırdı, və on üç stansiyadan ibarət olmalı idi.

O vaxtlar üzrə smeta dəyəri 224 milyon rubl təşkil edirdi. Hər kilometr metropolitenin yolu, beləliklə, 13 milyon rublda yaradanlara keçinməli rəftar etməli idi. 1980-ci ildə birinci "Kirov" (*rus.* Кировская)stansiyanın tikintisi başlandı.

1982-ci ilin sentyabrında "İdman" (*rus.* Спортивная) və "Qaqarin" (*rus.* Гагаринская) stansiyaların yaradılması başlandı.

Kuybışev metropoliteninin birinci budağını açmaq oktyabr inqilabının 70-illiyinə çatmağa çalışırdılar. Buna görə, baxmayaraq ki, hələ hər şey edilməmişdi, 1 noyabr 1987-ci ildə birinci dəfə "Bezımyanka" (*rus.* Безымянка) stansiyasında gərginliyi verdilər, və 6 noyabrda birinci nümunə reys keçirdilər. Və, 70-illiyin ilində metronu açmağ üçün, 25 dekabrda akt imzalanmışdı və bundan dərhal sonra təntənəli mitinq olmuşdu.

Metronun birinci budağında müntəzəm sərnişin hərəkəti 26 dekabr 1987-ci ildə açılır. Kuybışev metrosu Rusiyada 5-ci oldu və 12-ci SSRİ-də. 1983-cü ildə, məsələn, Leninqradda, Kiyevdə, Tiflisdə, Bakıda, Xarkovda, Daşkənddə, İrəvanda metro işləyirdi.

2007-ci ilə Samara metrosu 9-na bir budaqda yerləşən stansiyalara malikdir. Hələ ki bu açıq-aydın kifayət etməyəndir. Tikintinin illəri ərzində şəhər böyüyüb. Yeni sərnişin axınları yaranıb.

Mədəniyyət və təhsil
--------------------

### Muzeylər, bədii salonlar və qalereyalar

Samara vilayət tarixi-ölkəşünaslıq muzeyi
Samara muzeylərinin tarixi 1886-cı ildən başlanır. Onda şəhər başçısı Alabin Pyotr Vladimiroviç Samarada birinci ictimai tarixi-ölkəşünaslıq muzeyini açır.

Bu gün şəhərdə təxminən 23 qalereya, 23 muzey, və 16 bədii salon var. Hamısı məşhurlaşırlar, necə turistlərdə, belə şəhər sakinlərinin özlərində.

Muzeylərin kolleksiyaları yeni eksponatlarla daim dolur, bu arxeoloji qazıntılar nəticəsində müvəffəq olur, hansılar ki, vilayətin bütün ərazisində daim aparıllar.

Qeyd etməyə dəyər ki, şəhərdə nümayiş zallarıyla bir neçə muzey və bədii qalereya var. Onlar interyerlərin xüsusi dizaynıyla fərqlənirlər. Belə müəssisələr əsasında müxtəlif sərgilər daim aparılır. Muzey kommunikasiyasının belə formalarından istifadə təcrübəsi məşhur parçalar və başqa unikal tarixi eksponatlar kimi təqdim etməyə icazə verir, həm də müasir rəssamların kifayət qədər maraqlı və orijinal işləri.

Həmçinin, Samara ekspozisiya fəaliyyətində sənaye və hərbi mövzu geniş təqdim edilmişdir.

Hər şeydən əlavə, Samarada bədii salonlar var.

### Təhsil

Samarada universitetlər, institutlar, kolleclər, məktəblər, və başqa təhsil müəssisələri var. Şəhərdə xarici vətəndaşlar üçün təhsilin alınması mümkündür. 2004-cü ildən "Samara xarici tələbələrinin ali məktəblərarası assosiasiyası" (*rus.* Межвузовская ассоциация иностранных студентов Самары) qüvvədə olur, kömək xarici vətəndaşlara assosiasiyanın əsas istiqamətidir, hansılar ki, Samara ali məktəblərinə oxumaya gəlirlər, həmçinin assosiasiyanın fəaliyyətinə nümayəndəlik və qanuni hüquqların və gəlmə tələbələrin maraqlarının müdafiəsi, ictimai həyatın müxtəlif sferalarında tələbələrin yaradıcılıq fəaliyyəti üçün imkanların genişlənilməsi daxil olur.

Diqqətəlayiq yerlər
-------------------

Samarada çoxlu maraqlı yerlər var, məsələn 70-dən çox arxitektura abidəsi, 60-dan çox abidə, 10-dan çox park, təxminən 38 dini müəssisə, 15-dən çox fəvvarə, həmçinin 120-dən çox bina, hansılara ki, diqqəti yönəltməyə dəyər.

Bəziləri haqqında aşağıda yazılıb.

### Stalinin bunkeri

15 oktyabr 1941-ci ildə, faşist diviziyaları Moskvaya çox sıx yaxınlaşır. Cəbhə xəttindən Kremlə qədər cəmi 16 kilometr qalırdı. Stalinin ekstremal ehtiyacı halında Kuybışevə evakuasiya etməli idilər. Paralel evakuasiya haqqında qətnaməylə Kuybışevdə partiyanın vilayət komitəsinin binasının altında rəhbər üçün və operativ qrup üçün bunkeri tikməyə qərar qəbul edilmişdi. Layihə sürətləndirilmiş templərlə memar Yulian Ostrovski tərəfindən yaradılırdı və 1942-ci ilin fevralına hazır idi. Onda Volqaya 600 Moskva metro inşaatçısı ezam etdilər, və tikinti başlandı. İş üç dəyişməyə doqquz ay aparılırdı, və 1 noyabr 1942-ci ildə "xüsusi məxfiliy obyekti" bitirilmişdi. Hər şey nəzərə alınmışdır. Bunker tamamilə germetik idi və 5 gün ərzində tam muxtariyyətə hesablanmışdır. SSRİ tarixində ilk dəfə bunkerdə havanın regenerasiyasıyla quraşdırma işləyirdi və atmosferə bir az ötən təzyiq yaradılırdı. Həmçinin bunkerdə var idilər, məhsulların ehtiyatı, içməli suyun çənləri, sıxılmış oksigenlə balonlar.

### Kuybışevin sahəsi

Sahənin köhnə adı - Baş kilsə sahəsidir (*rus.* Соборная площадь). Bu şəhərin əsas sahəsidir. İlk dəfə sahə 1853-cü ildə şəhərin əsas planında çəkilmişdi. Onda 1894-cü ildə Voskresentski Kilsə tikilmişdi. 1935-ci ildə Baş kilsə sahəsi Kuybışev adına sahəyə adını dəyişdirilmişdi, və üç il sonra sahədə V.V. Kuybışeva abidə qurulmuşdu. Məbəd dağıdılmışdı, və onun yerində mədəniyyət sarayı qurulmuşdu. Mədəniyyət sarayında müharibə vaxtı SSRİ-in Böyük teatrının truppası tamaşaları verirdi. 5 mart 1942-ci ildə sarayın foyesində Şostakoviçin 7-ci simfoniyasının birinci icrası oldu. 7 noyabrda sahədə paradlar keçirdi, hansından sonra, qoşunlar cəbhəyə yola düşürdülər.

Teatr tərəfindən sahənin panoraması

İdman
-----

Samara əla idman tarixiylə və ənənələrlə şəhərdir. Birinci idman cəmiyyətləri XIX əsrin sonunda yaradılmışdı. Samarada 2018-ci ildə futbol üzrə Dünya çempionatının matçlarının keçirilməsi planlaşdırılır.

Qardaşlaşmış şəhərlər
---------------------

Samara şəhərinin dörd qardaşlaşmış şəhəri var:

* Bolqarıstan Stara-Zaqora ( 1957-ci ildən, razılaşma 1992-ci ildə imzalanmışdır);
* Almaniya Ştutqart (1992-ci ildən);
* ABŞ Sent-Lüis (1994-cü ildən);
* İtaliya Palermo (2008-ci ildən).

İstinadlar
----------

1. ↑  ОКТМО. 185/2016. Volga Federal District.
2. ↑  .
3. ↑  .
4. ↑  "Что такое Самара? Значение и толкование слова samara, определение термина". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-19.
5. ↑  "Жителям Самары вернули главный символ города". 2011-09-26 tarixində arxivləşdirilib.
6. ↑  "Самара / Самарская область". 2011-02-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-19.
7. ↑  "Федерализм. Региональная политика. Субъекты РФ. Самарская область". 2012-04-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
8. 1 2 3  "Географическое положение". 2012-08-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-19.
9. ↑  "Samaranın ətrafı maps.yandex.ru saytında". 2016-03-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-19.
10. ↑  "Расчёт расстояний между городами". 2011-08-12 tarixində arxivləşdirilib.
11. ↑  Город Самара[*ölü keçid*]
12. ↑  "Национальный состав" (rus).[*ölü keçid*]
13. ↑  "История". 2021-12-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-28.
14. ↑  "Samara Şəhərinin Tarixi". 2013-11-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-28.
15. 1 2  "Samaranın Qısa Tarixi". 2016-03-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-28.
16. ↑  "Православие". 2012-07-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-24.
17. ↑  "Католицизм". 2012-07-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-23.
18. ↑  "Протестантизм". 2002-08-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-23.
19. 1 2  "Иудаизм и Ислам". 2012-07-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-23.
20. ↑  "Распределяются места в Самарской губернской думе пятого созыва". 2012-11-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-22.
21. ↑  "Экономика Самары". 2009-08-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-23.
22. ↑  "Инфраструктура Самары". 2011-10-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-22.
23. ↑  "Транспорт Самары". 2009-08-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-22.
24. ↑  "Самарский автобус". 2020-04-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-22.
25. ↑  "Самарский троллейбус". 2011-01-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-22.
26. ↑  "Самарский трамвай". 2020-04-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-22.
27. ↑  "Перспективы развития". 2022-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-24.
28. ↑  "Самарский (Куйбышевский) метрополитен". 2022-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-24.
29. ↑  "Музеи, галереи, художественные салоны". 2012-05-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-25.
30. ↑  "Музеи, художественные салоны, галереи Самары". 2021-09-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-25.
31. ↑  "Образование". 2012-03-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-25.
32. ↑  "Образование в Самаре". 2011-10-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
33. ↑  "Межвузовской ассоциации иностранных студентов Самары". 2016-03-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-25.
34. ↑  "В Самаре создана Межвузовская Ассоциация иностранных студентов". 2021-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-25.
35. ↑  "Достопримечательности Самары". 2009-03-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-27.
36. ↑  "Бункер Сталина". 2020-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-27.
37. ↑  "Площадь Куйбышева". 2020-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-28.
38. ↑  "Самара сделает все для проведения ЧМ-2018 по футболу на высоком уровне". 2016-03-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-27.
39. ↑  "Самара определилась с местом для стадиона к ЧМ-2018". 2014-08-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-27.
40. ↑  "Губернатор провел совещание по подготовке к Чемпионату мира по футболу". 2015-06-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-27.
41. ↑  "Города-побратимы Самары". 2018-10-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-23.
42. ↑  "Международные связи г. Самара". 2012-05-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-28.
43. ↑  "Друзья из солнечной Италии". 2022-03-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-23.

Ədəbiyyat
---------

1. Храмков Л. В. Храмкова Н. П. Часть 2 // Край Самарский. — Куйбышевское книжное издательство. — Куйбышев, 1988. — 127 с.
2. Пылявский Я. Г. Самара — Куйбышев: Хроника событий. 1586—1986. — Куйбышевское книжное издательство. — Куйбышев, 1985. — 368 с.
3. Моргун А. Г. От крепости Самара до города Куйбышева: Заметки об архитектуре. — Куйбышев, 1986.
4. Павлов А. Е. Запасная столица. — Самара, 1995.
5. Каркарьян В. Г. Старая Самара: история, дома и люди. — Самара, 1998.
6. Синельник А. К. История градостроительства и заселения Самарского края. — Издательский дом «Агни». — Самара, 2003.
7. Кабытов П. С. Завальный А. Н. Самарское население. — Издательство Самарского Университета. — Самара, 1994.

Xarici keçidlər
---------------

* Samara administrasiyasının saytı Arxivləşdirilib 2007-06-07 at the Wayback Machine
* Samaranın dumasının saytı

| ⛭Rusiyanın inzibati bölgüsü |
| --- |
| **Federasiya subyektləri** |
| Respublikalar | Adıgey  • Altay  • Başqırdıstan  • Buryatiya  • Çeçenistan  • Çuvaşıstan  • Dağıstan  • İnquşetiya  • Xakasiya • Kabardin-Balkar  • Kalmıkiya  • Kareliya  • Komi  • Qaraçay-Çərkəz Respublikası  • Mari El  • Mordoviya  • Şimali Osetiya  • Tatarıstan  • Tıva  • Udmurtiya  • Yakutiya |
| Diyarlar | Altay • Xabarovsk • Kamçatka • Krasnodar • Krasnoyarsk • Perm • Primorsk • Stavropol • Zabaykal |
| Vilayətlər | Amur  • Arxangelsk  • Həştərxan  • Belqorod  • Bryansk  • Çelyabinsk  • İrkutsk2  • İvanovo  • Kalininqrad  • Kaluqa  • Kemerovo  • Kirov  • Kostroma  • Kurqan  • Kursk  • Leninqrad  • Lipetsk  • Maqadan  • Moskva  • Murmansk  • Nijeqorod vilayəti  • Novqorod  • Novosibirsk  • Omsk  • Orenburq  • Orlov  • Penza  • Pskov  • Rostov  • Ryazan  • Saxalin  • Samara  • Saratov  • Smolensk  • Sverdlovsk  • Tambov  • Tomsk  • Tula  • Tver  • Tümen  • Ulyanovsk  • Vladimir  • Volqoqrad  • Voloqda  • Voronej  • Yaroslavl |
| Federal şəhərlər | Moskva • Sankt-Peterburq |
| Muxtar vilayətlər | Yəhudi |
| Muxtar dairələr | Çukotka • Xantı-Mansi • Nenets • Yamalo-Nenets |
| **Federal dairələr**
Mərkəzi • Uzaq Şərq • Şimali Qafqaz • Şimali-Qərb • Sibir • Cənub • Ural • Volqa

---

 |