recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Jiça monastırı** (*serb.* Манастир Жича) ― Serbiyanın Kralevo şəhərinin yaxınlığında 13-cü əsrə aid erkən Serb Pravoslav monastırı. Monastır Serbiyanın birinci kralı, Stefan Nemaniç və Serb Pravoslav kilsəsinin ilk rəhbəri Müqəddəs Sava tərəfindən inşa edilmişdir.

Jiça baş yepiskopun iqamətgahı idi (1219-1253) və ənənəyə görə Serbiya krallarının tacqoyma məkanı idi. Kral hər hansı bir serb kilsəsində tac götürsə belə, Jiçada məsh olunana qədər əsl kral sayılmırdı. Jiça 1979-cu ildə "müstəsna əhəmiyyətli mədəniyyət abidəsi" elan edildi və hal-hazırda Serbiya tərəfindən qorunur. Monastır 2008-ci ildə 800 illik mövcudluğunu qeyd etdi.

Tarix
-----

 Jiça monastırının girişi
1219-cu ildə Serbiya kilsəsi imperator I Teodor Laskaris və Konstantinopol patriarxı I Manuel tərəfindən avtokefaliya qazanır və Müqəddəs Sava Serbiyanın ilk baş yepiskopu olur. Monstarı bu dövrdə bütün Serbiya torpaqlarının baş yepiskopunun iqamətgahı olaraq qəbul olunurdu. Müqəddəs Sava böyük qardaşı Stefan Prvovençanini Jiça monastırında "bütün Serbiyanın kralı" olaraq taclandırmışdı.

1221-ci ildə Jiça monastırında Boqomilizmi qınayan sinod keçirildi.

1276-92-ci illər arasında kumanlar monastırı yandırsalar da, Kral Stefan Milutin onu təmir etdirmişdir.

1941-ci ildə Serbiyadakı üsyan zamanı Kraljevo mühasirəsi içərisindəki ilk atışmalar 9 oktyabr 1941-ci ildə günortadan sonra Jiça monastırı yaxınlığında başladı. 10 oktyabrda alman hava qüvvələri beş təyyarə istifadə edərək Jiça Manastırını bombaladı və kilsəsinə əhəmiyyətli dərəcədə zərər verdi. Monastır yaxınlığında döyüş, Almanlar üsyançı xətləri qıraraq monastırı atəşə verdikdə 11 Oktyabrın səhərinə qədər davam etdi. 

 Jiça 1889-cu ildə

Qalereya
--------

* Monastır binasıMonastır binası
* Jiçadan freska.Jiçadan freska.
* Jiçadan freska.Jiçadan freska.
* Müqəddəs Teodor Stratelates kilsəsi.Müqəddəs Teodor Stratelates kilsəsi.

Həmçinin bax
------------

* Mileşeva monastırı
* Qraçanitsa

İstinadlar
----------

1. ↑  "Споменици културе у Србији". Spomenicikulture.mi.sanu.ac.rs. 1947-10-25. 2022-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-09-24. (#empty\_citation)
2. 1 2  Silvio Ferrari, W. Cole Durham, Elizabeth A. Sewell, *Law and religion in post-communist Europe*, 2003, p. 295; ISBN 978-90-429-1262-5
3. ↑  *A. P. Vlasto.* The Entry of the Slavs Into Christendom: An Introduction to the Medieval ... 2 oktyabr 1970. səh. 222. ISBN 9780521074599. 2021-04-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-09-24.
4. ↑  *Nikolić, Kosta.*  Dragan Drašković, Radomir Ristić (ed.). Kraljevo in October 1941. Kraljevo: National Museum Kraljevo, Historical Archive Kraljevo. 2003. səh. 32.
**Fransisko Paskual Ayqu Obama Asue** (*fr.* Francisco Pascual Eyegue Obama Asue; *port.* Francisco Pascual Eyegue Obama Asue; *isp.* Francisco Pascual Eyegue Obama Asue; 21 aprel 1949) — 23 iyun 2016-cı ildən etibarən Ekvatorial Qvineyanın Baş naziri vəzifəsini icra edən siyasətçi.

Fəaliyyəti
----------

Baş nazir postunu tutmazdan öncə o, Səhiyyə və Sosial Təminat Naziri, eyni zamanda Ticarət Naziri olmuşdur. Ticarət Naziri olduğu müddətdə İspaniyanın idxalçı şirkətləri ilə işləyən qonşu ölkə Kamerunda istehsal olunan məhsulların idxalını qadağan etdiyi bilinir. 2015-ci ildə Baş nazir təyin olunandan bəri, dövlət idarəçiliyində korrupsiya artdı və prezident məsləhətçiləri və də daxil olmaqla, kabinet üzvlərinin əksəriyyəti ən yüksək vəzifələri daşıyan təcrübəsiz insanlardan təşkil edildi.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-06-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-08-30.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-08-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-08-30.

Xarici keçidlər
---------------
**Tahir Rza oğlu Cəbrayılov** (15 fevral 1937, Birinci Nügədi, Quba rayonu – 28 sentyabr 1986, Birinci Nügədi, Quba rayonu) — Azərbaycan-sovet kənd təsərrüfatı qabaqcılı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1973).

Həyatı
------

Tahir Rza oğlu Cəbrayılov 15 fevral 1937-ci ildə Quba rayonunun Birinci Nügədi kəndində anadan olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 1956-cı ildə Quba rayonundakı Jdanov adına sovxozda sağıcı kimi başlamış, 1969-cu ildən süd-əmtəə fermasında sağıcı işləmişdir. Həyatının son üç ilində isə süd-əmtəə fermasının briqadiri olmuşdur.

Tahir Cəbrayılov sağıcı kimi işə başladığı ilk günlərdən fərqlənmiş, fəaliyyətinin ilk ilində hər inəkdən 1500 kiloqramdan artıq süd sağmışdır. Növbəti illərdə o, süd sağımını artıraraq səkkizinci beşilliyin (1966–1970) tapşırıqlarını üç il yeddi ayda yerinə yetirmişdir. 1972-ci ildə Şərqiyyə Vəliyeva ilə sosializm yarışına qoşularaq bəslədiyi 14 inəyin hər birindən 5105 kiloqram, 1973-cü ildə isə 5500 kiloqrama qədər süd əldə etmişdir.

Tahir Cəbrayılov ümumittifaq sosializm yarışında qazandığı böyük müvəffəqiyyətlərə və 1972–1973-cü illərin qış dövründə heyvandarlıq məhsulları istehsalının və tədarükünün artırılmasında göstərdiyi əmək rəşadətinə görə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 6 sentyabr 1973-cü il tarixli Fərmanı ilə "Sosialist Əməyi Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür. Bundan əlavə, iki "Lenin" ordeni, "Xalqlar dostluğu" və "Şərəf nişanı" ordenləri, eləcə də SSRİ medalları ilə təltif edilmişdir.

Tahir Cəbrayılov 1961-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuş, Sov.İKP XXVI qurultayına, Azərbaycan Kommunist Partiyasının XXX və XXXI qurultaylarına nümayəndə seçilmişdir. O, Azərbaycan KP Quba Rayon Komitəsinin büro üzvü olmuş, Quba Rayon Xalq Deputatları Sovetinin deputatı seçilmişdir.

Tahir Cəbrayılov ağır xəstəlikdən sonra 28 sentyabr 1986-cı ildə doğulduğu Birinci Nüvədi kəndində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Ҹәбрајылов Таһир Рза оғлу // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. X ҹилд: Фрост—Шүштәр. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1987. С. 408.
2. 1 2 3  Таһир Рза оғлу Ҹәбрајылов // Коммунист. № 227 (20098). 30 сентјабр 1986-ҹы ил. С. 3.
3. ↑  *Һаҹы Һәсәнов.* Таһирин һүнәри // Коммунист. № 211 (15426). 8 сентјабр 1973-ҹү ил. С. 1.
4. ↑  Азәрбајҹан ССР-ин Губа рајонундакы Жданов адына совхозун сағыҹысы Т. Р. Ҹәбрајылов јолдаша Сосиалист Әмәји Гәһрәманы ады верилмәси һаггында ССРИ Али Совети Рәјасәт Һеј'әтинин Фәрманы // Коммунист. № 210 (15425). 7 сентјабр 1973-ҹү ил. С. 1.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Ölkənin qəhrəmanları |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |
Koordinat:Sky map 18s 19d 58,0sn; -17º 6' 18″

**NGC 6613**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Oxatan bürcü istiqamətində yerləşir. **II3pn** tipli  qalaktikadır. Fransız astronomu Çarlz Messier tərəfindən 1764-cü ildə 8.38 sm (3.3 düymə) ölçülü refraktor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS Arxivləşdirilib 2006-07-14 at the Wayback Machine
* 

* WikiSky-da NGC 6613: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 6589 |
NGC 6590 |
NGC 6591 |
NGC 6592 |
NGC 6593 |
NGC 6594 |
NGC 6595 |
NGC 6596 |
NGC 6597 |
NGC 6598 |
NGC 6599 |
NGC 6600 |
NGC 6601 |
NGC 6602 |
NGC 6603 |
NGC 6604 |
NGC 6605 |
NGC 6606 |
NGC 6607 |
NGC 6608 |
NGC 6609 |
NGC 6610 |
NGC 6611 |
NGC 6612 |
**NGC 6613** |
NGC 6614 |
NGC 6615 |
NGC 6616 |
NGC 6617 |
NGC 6618 |
NGC 6619 |
NGC 6620 |
NGC 6621 |
NGC 6622 |
NGC 6623 |
NGC 6624 |
NGC 6625 |
NGC 6626 |
NGC 6627 |
NGC 6628 |
NGC 6629 |
NGC 6630 |
NGC 6631 |
NGC 6632 |
NGC 6633 |
NGC 6634 |
NGC 6635 |
NGC 6636 |
NGC 6637 |
NGC 6638



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Senmyo** (宣命?) və ya **semmyo** – yapon dilində yazılmış qədim imperator ediktləri.

Tarixi
------

Nara dövrünə qədər bütün imperator ediktləri yapon dilində yazılırdı. VIII əsrdə Çindən təsirlənərək yaradılmış Ritsuryo sistemindən sonra imperator ediktləri klassik Çin dilində yazılmağa başlamışdır. Çin dilində yazılan imperator ediktləri şoşo və çokuşo adlanırdı. Yapon dilində yazılmış imperator ediktləri üçün "senmyo" terminindən istifadə etmək Heyan dövründə başlamışdır.

Senmyolar Mərkəzi İmperiya İşləri Nazirliyi tərəfindən yazılırdı və xüsusi carçı tərəfindən imperatorun adından oxunurdu. Bu carçı adətən yüksək rütbəli şəxs olurdu. Ediktin oxunduğu kütlə dövlət zadəganları və önəmli şəxslərdən ibarət olurdu. Senmyo taxta çıxma, taxta namizədlik, imperator ailəsində ölüm, dövr adı dəyişikliyi, diplomatik missiya, yüksək rütbəli şəxslərin tərifi və ya tənqidi, vəhy kimi hallarda oxunurdu.

Senmyo ton baxımından qədim yapon ayin duaları olan noritolara oxşayırdı, çünki şintoizm konsepsiyasına malik idi və imperatorun müqəddəsliyi ideyasına əsaslanırdı, lakin noritodan fərqli olaraq senmyoda buddist və konfusiçi fikirlər də öz əksini tapırdı.

Senmyo mətni yazılarkən Tayho məcəlləsinin 21-ci maddəsindəki formul nəzərə alınırdı. Çin heroqlifləri ilə yazılsa da, yapon dilində oxunurdu. Söz sırası yapon sintaksisinə əsaslanırdı və yapon qrammatik morfemlərini bildirən kiçik işarələrdən istifadə olunurdu. Bu yazı sistemi senmyoqaki adlanırdı və çin-yapon yazı sistemi olan vakan konkobunun öncüsü olmuşdur.

Saxlanılması
------------

Senmyoların hamısı "Rikkokuşi" və "Nihon Şoki" əsərlərində qorunub saxlanılmışdır. "Nihon Şoki" əsərindəki bütün senmyolar yapon dilindən Çin dilinə tərcümə olunmuş senmyolardır. Qorunub saxlanılmış senmyoların çoxu "Rikkokuşi"nin ikinci əsəri olan "Şoku nihonqi"də (797) öz əksini tapmışdır. Bu əsərə 62 senmyo daxildir və İmperator Monmunun taxta çıxması (697), eləcə də, İmperator Kanmunun general Ki no Kosamini bağışlaması (789) kimi mövzuları əhatə edir. Ən sonuncu senmyolar "Rikkokuşi"nin son əsəri olan "Nihon sanday citsuroku"da (901) qorunub saxlanılmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild (Sake–Temm). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 62. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 31 dekabr 2022.
Palazzo Çiqi-Saraçini
**Palazzo Çiqi-Saraçini** İtaliya, Toskana, Sienanin mərkəzində Terzo di Çittada olan Via di Çittadakı qotik tipli şəhər sarayıdır. 2014-cü ildə *Accademia Musicale Chigiana* burda yerləşirdi.

XII əsrdə Mareskotti ailəsi tərəfindən tikilmişdir. Qalqano Luçarini Saraçininin evi idi və sonra Fabio Çiqi Luçarini Saraçininin mülkü oldu. Saray, "əyri fasad və arxa həyətə malik qotik gözəlliyi" kimi təsvir olunur.

Tarix
-----

Fulvio Siqnorini tərəfindən saray atriumu ilə papa III Yulinin heykəli. Foto Paolo Monti tərəfindən çəkilib. (1965-ci il)
XII əsrin ortalarından etibarən qala sahibi olan Sieanın aristokratik Mareskotti ailəsi o gün sarayın yanında qüllə tikdi. Onların emblemi (uzanan qanadları olan bir qartal) fasadın çarx pəncərələrində görünürdü.  Sonradan yenidənqurma işləri qotik strukturuna gətirib çıxardı.

1506-cı ildə Piççolimini-Mandoli ailəsi binanı satın aldı və bir İntibah memarlığı üslubunda saray daxili, kortil və lojistik bərpa etdi.
1770-ci ildə sahibi Marçantonio Saraçini 1824-cü ilə qədər davam edən binanın bərpasını həyata keçirdi, oğlu Qalqanoya miras qaldı. Original qotik fasadının qorunması qalanın bu dar orta əsr küçəsinin xarakterik əyriliyinə uyğun gəlir. Daxili Aqostino Fantastiçi tərəfindən yenilənmiş və modernləşdirilmiş və incəsənət kolleksiyalarına əlavə edilmişdir.

1877-ci ildə Qalaqono Saraçininin vəfatından sonra saray ov zamanı vəfat edən Fabio Saraçini tərəfindən qardaşı oğlu Quidoaya miras qaldı. Qalasının sonuncu sahibi Quido Çiqi Saraçini memar Arturo Viliqiardinin (xüsusilə rokoko stil konsert zalı) köməyi ilə binanın xarici və daxili hissəsini bərpa etdi.1932-ci ildə o, 1965-ci ildə ölümündən sonra bağışladığı binada Çigiana musiqi akademiyasını qurdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Jones, Emma.* Florence, Chianti, Siena and Surroundings. Hunter Publishing, Inc. 13 August 2009. səh. 88. ISBN 978-1-58843-787-7. İstifadə tarixi: 27 June 2013.
2. ↑  *Parsons, Gerald.* Siena, Civil Religion, and the Sienese. Ashgate Publishing, Ltd. 2004. səh. 143. ISBN 978-0-7546-1516-3. 7 April 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 June 2013.
3. ↑  *Jepson, Tim; Buckley, Jonathan; Ellingham, Mark.* The Rough Guide to Tuscany and Umbria. Rough Guides. 2012. səh. 284. ISBN 978-1-4053-8970-9. 22 August 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 June 2013.
4. ↑  "Palazzo Chigi-Saracini". November 29, 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: October 24, 2014.

Xarici linklər
--------------

* Vikianbar Vikianbarda **Palazzo Çigi-Saraçini** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Merkinkan adası** (*rus.* Меркинкан, çuk. Мэрвыкинкэн) — Sakit okeana daxil olan Berinq dənizi ərazisində yerləşən ada. Senyavin boğazı, Pekneqney buxtası, Çukot yarımadasının cənub-şərqində, Yanrakınnotdan 17 km cənub-şərqdə yerləşir. çuk. Мэрвыкинкэн çukot dilindən tərçümədə — «Cılız» mənasını verir. Bu isə yaxınlığında yerləşən Açinkinkan adasına nisbətə görə adlandırılmışdır — «kök». İnzibati baxımından Çukotka muxtar dairəsi Providenski rayonu ərazisində yerləşir. Adanın mərkəzində Bob adlı göl vardır.

İlk dəfə 1828-ci ildə Fyodor Litke tərəfindən xəritəyə salınmışdır. 

Adada 1,5 min berinq qarabatdağı, iri qağayı, sakit okean təmizçisi kimi quşlar yuva qurur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Леонтьев В. В. Новикова К. А. Топонимический словарь Северо-Востока СССР / науч. ред. Г. А. Меновщиков; ДВО АН СССР. Сев.-Вост. комплекс. НИИ. Лаб. археологии, истории и этнографии. — Магадан: Магад. кн. изд-во, 1989. — С. 79, 293. — 456 с. — 15 000 экз. — ISBN 5-7581-0044-7.
Bu sinfə qılıncquyruqlular (Xiphosura) və xərçəngəqrəblər (Eurypterida) dəstələri daxildir. Hal-hazırda qılıncquyruqluların 4 növü təsvir edilmişdir (Limulus polyphemus).

Xərçəngəqrəblərin isə yalnız qazıntı növləri tapılmışdır (Jaekelopterus rhenaniae).

Arealı
------

Qılıncquyruqlular Cənub-Şərqi Asiyanın tropik dənizlərinin dayaz sularında və Atlantik okeanının Şimali Amerika sahillərində yaşayır

Quruluşu
--------

Müasir qılıncquyruqların uzunluğu 60 sm-ə çatır. Prosoma 6 seqmentdən ibarət olub ətrafları təşkil edir: bir cüt qısa xeliser və 5 cüt hərəhət ayaqları. Xeliser və ilk 4 cüt ayaqlar qısqaclıdır. Erkək fərdin ilk cüt ayağı qısqacsız olub cütləşmə vaxtı dişi fərdi tutmaq üçündür. Opistosomdan 7 cüt ətraf çıxır. Burada cinsiyyət qapağı, cinsiyyət dəlikləri və tənəffüs orqanları yerləşir.

Həyat tərzi
-----------

Qılıncquyruqlar ömrünün əksər hissəsini dənizin 10–40 m dərinliklərində keçirir. Orta ömrü 19-20 il olub, cinsi yetkinliyə 9-12 yaşında çatır. Kürüləmə vaxtı yetkin fərdlər qumluq sahillərə miqrasiya edir. Kiçi erkəklər dişi fərdin opistosomal zirehindən yapışır. Dişi fərd qruntda quyucuq qazıb oraya 2000-20000 ədəd 1.5 – 3.5 mm diametrində yumurta qoyur. Bundan sonra erkək fərd yumurtaları mayalandırır. Onların sonrakı inkişafı qrunta keçir. Embriogenezin sonunda, 5 həftədən sonra yumurtadan trilobit sürfələr çıxır.

Qidalanması
-----------

Qılıncquyruqlar dib onurğasızları (ikitaylı molyusklar, polixetlər, nemertinlər) ilə qidalanır. Onların qanı mavi rəngdədir. Məməlilərdən fərqli olaraq onların qanında hemoqlobin əvəzinə hemosianin vardır. Bunun əsas səbəbi hemosianində mis elementinin olmasıdır.

Qılıncquyruqlar yaşadıqları ekosistemin mühüm hissəsidirlər. Onların yumurtaları bir sıra növlər (o cümlədən, bataqlıq quşları, dəniz tısbağaları, timsah və balıqlar) üçün qiymətli qida mənbəyidir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Merostomlar (Merostomata)[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* Merostomlar (Merostomata)[*ölü keçid*]
**Amur meşə pişiyi** (Uzaq Şərq meşə pişiyi (Felis euptilura)) — pişiklər fəsiləsindən məməli heyvan.

Haqqında
--------

Cənubi Afrika xallı pişikləri yarımcinsinin Rusiya faunasındakı yeganə nümayəndəsi. Ev pişiyindən iri (bədəninin uz. 90 sm-ədək; quyruğunun uz. 37 sm-ədək), rəngi kürəndir. Şərqi Asiyada, Rusiyada – ən çox Primorye və Xabarovsk diyarı və Amur vilayətinin cənub rayonlarında yayılmışdır. Alçaq dağların enliyarpaqlı (daha az iynəyarpaqlı-enliyarpaqlı) meşələrində yaşayır. Əsasən, kollu cəngəlliklərdə çox olur. Gecə həyatı keçirir, bəzən gündüz ova çıxır. Sığınacaqlarını ağacların koğuşlarında və qayaların yarğanlarında qurur. Siçanabənzər gəmiricilər, burunduklar, qırqovullar və s. qışda isə Mancuriya dovşanları ilə qidalanır. 2–3 bala doğur. Az yayılmışdır, mühafizə edilir, RF-nin "Qırmızı kitab"ına daxil edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 459. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Şaranta** (*fr.* Charente, MFA (fr.): [ʃa.ʁɑ̃t]) — Fransanın Yeni Akvitaniya regionunun departamentlərindən biri. Sıra nömrəsi — 16. İnzibati mərkəzi — Anqulem. Əhalinin sayı 364 429 nəfərdir.

Coğrafiya
---------

Sahəsi — 5956 km².

Şaranta fiziki, geoloji və iqlim baxımından Akvitaniya havzasına aiddir və onunla birlikdə Şaranta dəniz qırağı və Dordoqne şimal ucunun qonşu şöbələri ilə formalaşır.

Həm də bir əlaqə departamenti, çünki bir tərəfdən, şimalda, Akita hövzəsini Paris havzasından ayıran Poitou ərəfəsi ilə, və şərqdə, Massif Mərkəzi ilə sərhəddədir.

Şərq sonunda yəni 367 metr yüksəklikdə olan Montrollet ilə departamentin ən yüksək nöqtəsidir.

Tarix
-----

Şaranta, 1790-cı ilin mart ayında Böyük Fransız İnqilabında yaranan ilk departamentlərdən biri idi. Keçmiş Anqumua vilayətinin ərazisində meydana gəldi. Adı Şaranta çayından gəlir.

Şaranta, yazıçı Onore de Balzakın məşhur ədəbi personajı — Ejen de Rastinyak bu şəhərdə anadan olmuşdur.

Ədəbiyyat
---------

* Шаранты департамент // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.

Xarici keçidlər
---------------

* Préfecture de la Charente
* (fr.) Département de Charente : Les Comptes des Communes et des groupements à fiscalité propre[*ölü keçid*] : - Données Individuelles Budget principal seul - Données consolidées "Budget principal et budgets annexes"
* Conseil départemental de la Charente
* Charente Tourisme
**Lapu-Lapu** (taqal Lapu-Lapu: 1492, Maktan adası, Visay adaları – 1542, Maktan adası, Visay adaları) — Maktan adasından olan tayfa başçısı (Visay adaları, Filippin). İspan koloniyalaşdırmasına qarşı mübarizə aparan ilk şəxs. Fernan Magellanı öldürmüş şəxs.

Maktan döyüşü
-------------

 *Əsas məqalə: Maktan döyüşü*
Fernan Magellan Sebu adasının tayfa başçısı ilə anlaşma işzalayır. anlaşmaya görə adalılar İspaniyaya bac verməli, xristianlığı qəbul etməli idilər. Ancaq Maktan adasında tayfa başçısı olan Lapu-Lapu bu şərtləri qəbul etməmişdir. 1521-ci il 27 aprel tarixində ada sahilində Maktan döyüşü baş vermişdir. Döyüş Fernan Magellanın rəhbərlik etdiyi ispan ekspedisiyası ilə yerli əhali arasında baş verir. Bu döyüşdə yerli əhalinin döyüşçüsü Lapu-Lapu döyüş əsnasında Magellanı öldürmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  Frank «Sulaiman» Tucci (2009). The Old Muslim’s Opinions: A Year of Filipino Newspaper Columns. iUniverse. p. 41. ISBN 978-1-4401-8343-0.
**Zərli tıs-tıs** (*lat.* Acantholimon glumaceum) — plumbaqokimilər fəsiləsinin tıs-tıs cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Qafqaz, Şərqi Anadolu, Cənub-Qərbi Asiya, Türkiyənin şimal-şərqində təsvir edilmişdir. İran-Turan coğrafi elementinə daxildir.

Botaniki təsviri
----------------

15-40 sm diametrində olan kolcuqdur. Yastığı, olduqca sıx yarpaqları ərpsiz, xətli-bizvari və sərtdir. Çiçəkləri son sünbüldə toplanıb, ikicərgəli, 5-11 sünbülcüklüdür. Çiçəkaltlıqları pulcuqvari, xarici geniş-yumurtavari, daxildəki uzun və ağ haşiyəlidir. Kasacığın borusu damar boyu tükcüklü, büküyü ağ olub, qara-bənövşəyi damarlıdır. Tacı iri və parlaq qırmızıdır. Çox dəyişkən növdür. Avqust-sentyabr ayında çiçəkləyir, sentyabr-oktyabrda toxumları yetişir.

Ekologiyası
-----------

Kserofitdir. Dəniz səviyyəsindən 1000-2500 (1500-2700) metr hündürlükdə daşlı-qayalı yamaclarda, seyrək meşəliklərdə yayılmışdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Şahbuz rayonunun Biçənək, Kəngərli rayonunun Çalxanqala və Ordubad rayonunun Gənzə kəndi ilə Soyuqdağ arasında olan ərazilərdə yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Yastıqvari formasına, bol çiçəkləməsinə görə dekorativ kol bitkisidir.

Ədəbiyyat
---------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Acantholimon glumaceum* | 
* Wikidata: Q12229657
* Wikispecies: Acantholimon glumaceum
* EPPO: ACLGL
* GBIF: 4090128
* GRIN: 410597
* iNaturalist: 830978
* IPNI: 685991-1
* NBN: NBNSYS0200001641
* NCBI: 1851278
* PalDat: Acantholimon\_glumaceum
* Plant List: kew-2614725
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:685991-1
* Tropicos: 25400198
* WFO: wfo-0000513310

 |
| *Statice glumacea* | 
* Wikidata: Q39528087
* GBIF: 4089836
* IPNI: 687444-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:687444-1
* Tropicos: 25400199
* WFO: wfo-0001095215

 |
**Himasthla schachtachtinskoi** (*lat.* Himasthla schachtachtinskoi) Yastı qurdlar tipinin Trematodlar sinfinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Bədəni 6,59-7,31 mm uzunluğa və balalıq yerləşən nahiyədə 0,44-0,462 mm enə malikdir. Yaxalıq diametri isə 0,294-0,315 mm-dir. Yaxalıq 25 tikanla örtülüdür. 0,038-0,042х0,012 mm olan yaxalığın yan paylarında tək-tək yerləşən tikanlar o birilərdən dalda olur. 23 tikan nisbətən iridir və dorzal hissədə qırılmayan iki cərgə təşkil edir. Bunlar ölçüdə olub, 0,050-0,055 mm uzunluğa və 0,013 mm enə malikdir. Dairəvi ağız əmziyinin uzunluğu 0,082-0,084 mm, eni isə 0,071-0,084 mm-dir. Prefarinks 0,042-0,046 mm olub, oval farinkslə birləşir, ölçüsü 0,084-0,099х0,054-0,72 mm-dir. Qida borusu 0,460-0,478 mm-dir. Uzun cinsi bursa bağırsağın bifurkasiyasından başlayaraq qarın əmziyində müəyyən məsafədə yerləşir. Qarın əmziyinin diametri 0,273-0,294 mm-dir. Ağız əmziyinin mərkəzi ilə qarın əmziyinin mərkəzi arasında 0,645 mm məsafə vardır. Toxumluqların kənarı hamar, oval şəkillidir və bədənin dal 1\3 hissəsində median xətti yerləşmişdir. Toxumluqlar arasındakı məsafə 0,236 mm-dir. Qabaq toxumluq 0,567-0,630x0,252-0,310 mm, dal toxumluq isə 0,630-0,650x0,253-0,270 mm-dir. Yumurtaların sayı çoxdur. Onlar oval şəklində olub,0,084-0,088 mm uzunluğa və 0,0054 mm enə malikdir.

Həyat tərzi
-----------

Növdaxili müxtəlifliyi Politipdir, Parazit orqanizm olub quşların bağırsağında (Larus ridibundus) yaşayır. Mürəkkəb həyat tərzi keçirir. Nəsillərin növbələşməsi və sahiblərin dəyişilməsi ilə müşayiət edilir. Hermafordit orqanizmdir. Cinsi çoxalması yumurta qoyma (nəsil dəyişkənliyi) və qeyri-cinsi çoxalma (partenogeniz) formasında olur. Üçüncü dərəcəli konsumentdir. Mühafizəsinə ehtiyac yoxdur.

Yayılması
---------

Dünyada 27, Azərbaycanda 7 növlə təmsil olunmuşdur. Azərbaycanda Lənkəran rayonu (Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğu) ərazisində yayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Фейзуллайева О.В. Мащмудова Й.А. Труды Азерб.пед.ин-та, Б. 1961, том XVII, стр. 39-42.
2. ↑  Фейзуллайева О.В. Мащмудова Й.А. Труды Азерб.пед.ин-та, Б. 1961, том XVII, стр. 39-42.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q31300814
* GBIF: 11137996
* WoRMS: 1470020

 |
Şaolin məbədi
**Şaolin** (Çincə: 少林寺, pinyin: Shàolínsì) - Sunşan dağında yerləşən, mərkəzi Çin Büdpərəst məbədidir.

Tarix
-----

Şaolin məbədi 464-cü ildə Çinə səyahət edən ilk hind rahiblərindən biri olan Bodhidharmanın fəaliyyəti sayəsində, 495-ci ildə Sunşan dağı ətrafında tikilmişdir. 1928-ci ildə Şi Yuan (*ing.* Shi Yousan) adlı ordu başçısının əmri ilə Şaolin məbədi yandırılmışdır. Bu vaxtda artıq məbəddə döyüş sənətləri ilə məşğul olan ustalar olmur. Bir müddət sonra Tszi Tsinin oğluna bura yenidən qayıtmaq və rahiblərə döyüş sənətlərini öyrətmək təklif olunur. Müasir Şaolin ustaları məhz ondan döyüş sənətinin sirlərini öyrənmişlər. Şaolin Kunq-fu döyüş növü bu məbəddə yaranmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Shahar, Meir. The Shaolin Monastery: History, Religion, and the Chinese Martial Arts. Honolulu: University of Hawai'i Press, 2008 (ISBN 0824831101), p. 9
2. ↑  Gene Ching. Kungfumagazine.com Arxivləşdirilib 2013-11-12 at the Wayback Machine, Bak Sil Lum vs. Shaolin Temple.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt
**Amtkel gölü** və ya **Amtkeli gölü** (*gürc.* ამტყელის ტბა; *abx.* Амтҟьал; *rus.* Амткел) — de fakto tanınan Abxaziyanın Gulripşi rayonunda yerləşən göl. Göl 3 oktyabr 1891-ci ildə Şxapaş dağının cənub-qərb yamacının zəlzələ nəticəsində uçaraq Amtkel çayının qabağını kəsərək yaranmışdır.

Coğrafiya
---------

Amtkeli gölü eyniadlı çay ilə qidalanır. Göldən çıxan tək çay Campaladır. Gölün su tutumu məhdud olsa da, may aylarında qar əriməsi nəticəsində gölün orta dərinliyi 40 metrə çata bilir. Göl dəniz səviyyəsindən 512 m yuxarıda yerləşir, maksimum dərinliyi 65 metr, uzunluğu isə 0,4–2,4 km arasında dəyişir. Gölün sahəsi 0,58 km2-dır.

Mənşəyinə baxmayaraq gölün sualtı yamacları dikdir.

İyul və avqust aylarında gölün temperaturu 20 °C olur. Qışda nadir hallarda gölün üstü buz tutur.

Flora və fauna
--------------

Göldə spirlin, bığlı balıq, şüaüzgəcli, qızılxallı kimi balıqlar yaşayır.

Yaşayış məntəqələri
-------------------

Gölün yaxınlığında Azanta kəndi yerləşir. Kəndin sakinləri gölün sahilində balıqçılıqla məşğul olurlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Cheklist of Ground". 2015-01-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-03.
2. ↑

| ⛭Gürcüstan Gürcüstan gölləri |
| --- |
| Şərqi Gürcüstan | 

|  |  |
| --- | --- |
| Əsas göllər | 
* Tısbağa
* Lisi
* Ertso
* Bazaleti
* Keli
* Candar
* Kumisi
* Paravani
* Tabatğuri
* Xançali
* Sağamo
* Madatapa
* Xozapini

 |
| Digərləri | 
* Qrdzeli
* Naxevartba
* Qoçebi
* Bateti
* Arçvebi
* Buqdaşeni
* Vaçiani
* Zreski
* Tsunda
* Kaxisi
* Lamazi
* Levani
* Mrude
* Böyük Caci
* Kiçik Caci

 |

 |
| Qərbi Gürcüstan | 

|  |  |
| --- | --- |
| Əsas göllər | 
* Paliastomi
* Ritsa

 |
| Digərləri | 
* Devi
* İmnati
* Çalaubani
* Capana
* Papantskvili
* Tobavarçxili
* Kiçik Ritsa
* Amtkel
* Anishxtsara
* Bebesiri
* Qaqida
* Qorafi
* İnkiti
* Derikvaraadzişi
* Mzi
* Oqrotskali
* Tsisferi
* Nuri
* Mtsvane
* Mavi

 |

 |
Bir birini qravitasiya qüvvəsi ilə cəzb edən iki göy cisminin arasında qravitasiyanın bərabərləşdiyi nöqtələrə Lagranj nöqtələri deyilir. Joseph Louis Lagrange'nin kəşf etdiyi və elm dünyasına qazandırdığı bu nöqtələr 5 dənədir.

Qısaca L1,L2,L3,L4,L5 olaraq adlandırılır.

L1 nöqtəsi iki göy cismi arasında qalan və onların cazibəsinin bərabərləşdiyi yerdir. Burda dayanan bir cism demək olar ki heç bir təsirə məruz qalmadan uzun müddət dolana bilər.

L2 nöqtəsi isə kiçik olan göy cisminin arxasında qalan nöqtədir və yenə də qüvvələrin bərabərləşdiyi nöqtəni göstərir.

L3 nöqtəsi iki göy cisminin böyük olanının arxa tərəfidir. Ancaq yenə də ikisinində qüvvələrinin bərabərləşdiyi yerdir.

L4 və L5 nöqtələri heç bir təsirə məruz qalmadan sonsuza qədər dolana biləcəyiniz ən güvənli yerdir.L4 və L5 nöqtələri Dünyadan 1.6 milyon km uzaqda yerləşir.Yəni bu nöqtədən uzaqda olsanız Günəşin təsirində olacaqsınız. Əgər ki,bu nöqtədən daha yaxın olsanız o zaman Yer kürəsinin təsirində olacaqsınız.

L1,L2,L3 nöqtələrində olan cismlərin orbitləri sabit olmazkən,L4 və L5 nöqtələri sabit orbitlidir.Günəş sistemində Günəş ətrafında dönən demək olarki bütün planetlərin L4 və L5 nöqtələrində həbs olmuş toz buludları,asteroidlər və başqa kosmik cismlər vardır.
**Eklogit** — qranat və piroksendən (omfasit) və bir qədər kianit, çöl şpatları, amfibol, sfen və b. ibarət, kimyəvi tərkibinə görə qabbro-noritə uyğun olan kristallik dənəli, bəzən zəif şistləşmiş massiv süxur. Eklogit qabbro-bazalt tərkibli olub, iki mineraldan – monoklinik piroksendən və qırmızı, qırmızı-qonur qranatdan ibarətdir. Onlarda plagioklaz olmur. Bəzi alimlər onu yüksək təzyiq və temperaturda yaranan metamorfik süxur, başqaları isə qabbronun abbisal fatsiyası olan maqmatik süxur hesab edirlər. Kimyəvi tərkibinə görə eklogit qabbro noritə uyğundur və xüsusi çəkisinin daha yüksək (3,35–4,2 q/sm3) olması ilə fərqlənir. Amfibolit və qranulit fatsiyalarına məxsus, nisbətən az metamorfikləşmiş süxurlar içində kiçik qatlar və ya ayrı-ayrı cisimlər əmələ gətirir.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Britannica (onlayn) · Universalis |
| Normativ yoxlama | GND: 4278264-8 · LCCN: sh85040746 · Microsoft: 173347748 |
**Suriya Ərəb Qırmızı Aypara Cəmiyyəti** (*ing.* Syrian Arab Red Crescent, *ərəb.* الهلال الأحمر العربي السوري‎ *Al-Hilal al-Aḥmar al-Arabi al-Souri*) — humanitar qeyri-kommersiya təşkilatıdır. Baş qərargahı Suriyanın paytaxtı Dəməşq şəhərində yerləşir.

Tarixi
------

Cəmiyyət 1942-ci ildə təsis edilib və 1946-cı ildə Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsi tərəfindən üzv təşkilat kimi qəbul edilmişdir. Təşkilatın bütün Suriya ərazisində 14 filialı və 75 yarım filialı var.

Təşkilat Suriyadakı vətəndaş müharibəsi ilə əlaqədar olaraq öz fəaliyyətini gücləndirmişdir və müharibə zonasındakı insanları digər ərazilərə köçürməklə məşğuldur. Mühasirədə olan yerli əhalini və döyüşçüləri digər ərazilərə köçürür. Darayya şəhəri hökumət qüvvələrinin mühasirəsi altında düşəndə əsgərlər Qırmızı Aypara cəmiyyəti tərəfindən digər zonalarda yerləşdirildi.

Həmçinin bax
------------

* Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Hərəkatı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Darayya siege: Residents and fighters ready to evacuate Syrian town - BBC News" (ingilis). 2018-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-26.

Xarici keçidlər
---------------

* Suriya Ərəb Qırmızı Aypara Cəmiyyəti Arxivləşdirilib 2019-03-10 at the Wayback Machine
* Facebook hesabı
* Twitter hesabı
* Instagram hesabı
* Telegram hesabı
Ekoloji piramida 
Ekosistemin quruluşunu qida xarakterinə görə sxemə salanda ***ekoloji piramida*** alınır. Adətən belə piramidanın dibi geniş, zirvəsi dar olur. Piramidanın əsasına produsentlərin göstəricisi qoyulur. Sonrakı pilləkənlərdə konsumentlərin birinci, ikinci və üçüncü və s. qənimət səviyyələrinin göstəriciləri yerləşdirilir. Beləliklə piramida fikquru alınır. Lakin piramidanın dibindən zirvəsinə doğru ardıcıl daralması bütün ekosistemlər üçün mütləq deyildir. Ekoloji piramidanın bir neçə tipi vardır:

***Say piramidası.*** Konkret qənimət səviyyəsinə aid olan növlərin sıxlığını digər qənimət səviyyəsindən olan növlərin sıxlığı ilə müqaisə etməklə say piramidası alınır. Hər qənimət səviyyəsindən bir növün sayını götürüb müqayisə etməklə də say piramidası alınır. Deməli sy piramidasına görə qənimət səviyyəsi fərqli olan növləri və növlər qrupunu müqayisə etmək mümkündür.

***Biokütlə piramidası.*** Biokütləyə görə piramidanı yaş və ya quru biokütlə hesabı ilə qurmaq olar. Belə piramida kütləsi ağır gələn orqanizimlərin rolunu çoxaldır. Piramidanı qurmaq qaydası əvvəlki kimi qalır. Produsentlərdən başlayıb axırıncı konsumentlərə qədər hər qənimət səviyyəsinə daxil olan orqanizimlərin biokütləsi ardıcıl yerləşdirilir və piramida alınır.

***Məhsuldarlıq piramidası.*** Məhsul piramidasını say artımına və ya biokütlə artımına görə qurmaq olar.

***Enerji piramidası.*** Enerji mübadiləsinə görə qurulan piramida daha dəqiq göstəricidir. Enerji mübadiləsini əks etdirən piramida orqanizimlərin iri-xırda olmasından çox da asılı deyildir. Lakin piramidanın qurulma prinsipi eynidir. Ekosistemin hər qənimət səviyyəsində toplanan enerji özündən sonra gələn səviyyə ilə müqayisə edilir.

Bəzi ekosistemlərdə konsumentlər produsentləri o qədər intensiv yeyirlər ki, produsentlər fəal çoxalmalarına baxmayaraq, böyük biokütlə əmələ gətirə bilmirlər. Dənizdə, hərdən göldə (qış vaxtı) produsentlərin (fitoplankton) biokütləsi konsumentlərin (zooplankton) biokütləsindən az olur, yəni piramidanın dibi daralır.

Produsentlərin tərkibindəki maddə və enerji sonrakı qənimət səviyyəsinə iki yolla ötürülür: 1)fitofaq heyvanlar vasitəsi ilə, 2) saprofitlər və ya redusentlər vasitəsi ilə. İkinci yolu (detrit yolu) nəzərə alanda daha çox mürəkkəb forma alır.

İstinadlar
----------

Mustafayev Q. T. Ekologiyadan konspekt.Bakı, Şərq-Qərb,1993, 184 s.
**Suriyanın 2018-ci il 17 sentyabrda bombalanması** - İsrail Hava Qüvvələri tərəfindən Suriyadakı bir neçə obyektə endirilmiş raket və bomba zərbələridir. Suriyanın Latakiya şəhərinə dəniz istiqamətindən İsrail HHQ-nin F-16 qırıcıları raket hücumu həyata keçirib. Suriya rəsmiləri zərbə nəticəsində Sakubadakı məişət kimya istehsalı müəssisəsinə, alminium zavoduna və elektrik stansiyalarına zərər verildiyini açıqlayıb. Bu zərbələr nəticəsində Sakubanın elektrik təchizatı tamamilə dayanıb. Lakin, Londondakı "Syrian Observatory for Human Rights" (Suriya İnsan Hüquqları Təşkilatı) raket zərbəsi nəticəsində Suriyanın hərbi dəniz qüvvələrinə məxsus bazanın ərazisində iki silah anbarının məhv edildiyini bildirir. Sentyabr 17-də gecə saat 23:00 radələrində Suriyanın Hmeymim aviabazasına qayıdan Rusiya Hərbi Kosmik Qüvvələrinə (HKQ) məxsus İL-20 təyyarəsi ilə əlaqə itib. Hərbi təyyarənin Aralıq dənizi üzərində dəniz sahilindən 35 kilometr aralıda uçuş həyata keçirərkən radarlardan itdiyi məlum olub.

Aparılan araşdırmalar nəticəsində məlum olub ki, təyyarəni Suriyanın S-200 hava hücumundan müdafiə sisteminin raketləri vurub. İsrailin F-16 qırıcılarının manevrləri nəticəsində Suriya raketləri Rusiya təyyarəsini vurub. Təyyarədə olan 15 hərbçi həlak olub. Rusiya müdafiə nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi general-mayor İqor Konaşenkov İl-20 təyyarəsinin Suriyanın S-200 ZRK tərəfindən vurulmasını təsdiqləyərək İsrail aviasiyasının fəaliyyətini təxribat olaraq dəyərləndirdi və onu düşmənçilik adlandırdı. Onun sözlərinə görə, Rusiya hərbçiləri və hərbi təyyarəsi İsrail hərbçilərinin məsuliyyətsiz hərəkətləri nəticəsində məhv edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Günün sualı: Rusiya təyyarəsi Suriya HHM tərəfindən necə vurulub? – ANALİZ". 2019-04-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-14.
2. ↑  "Suriyada Rusiya təyyarəsi vuruldu - 15 hərbçi həlak oldu". 2022-08-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-14.
**Babuin** (lat. *Papio cynocephalus*) — əntərkimilər fəsiləsinin pavianlar cinsinə aid məməli heyvan.

Bədəninin uzunluğu 60–70 sm, quyruğunun uzunluğu 50 sm-ədək olur. Başı it başına oxşayır; burun dəlikləri üzünün qurtaracağında yerləşir, köpək dişləri güclü inkişaf etmişdir. Tükü açıq-sarı rəngdədir (sarı pavian adı da buradandır). Mərkəzi və Şərqi Afrikada yayılmışdır; bozqır və dağlıq yerlərdə məskunlaşır. Gündüzlər fəaldır, əsasən, yerüstü həyat keçirir. Bitki (meyvələr, soğanaqlar və s.) və heyvani (həşəratlar, xırda onurğalılar) yemlərlə qidalanır; bəzən k.t. bitkilərinə çox zərər vurur. Babuin qrup halında yaşayır; sürüyə yaşlı erkəklər başçılıq edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q751636
* Wikispecies: Papio cynocephalus
* ADW: Papio\_cynocephalus
* ARKive: papio-cynocephalus
* BOLD: 12529
* EoL: 2918296
* Fossilworks: 231526
* GBIF: 7262027
* iNaturalist: 67683
* ITIS: 944208
* IUCN: 92250442
* MSW: 12100582
* NCBI: 9556
* Species+: 9185
* uBio: 425316

 |
**Aruz Vartan** (23 iyun 1880 – 14 aprel 1945) — Azərbaycan əsilli alman film aktyorudur. O, karyerası ərzində əsasən dəstəkləyici rollar olmaqla 90-dan çox filmə çəkilmişdir.

Həyatı
------

Azərbaycanın Naxçıvan Muxtar Respublikasında anadan olan Aruz Vartan Gürcüstan irsinə sahibdir. O, 1898-ci ildə Tiflisdə orta məktəbi bitirmiş, daha sonra qısa müddətdə Xarkovda (indiki Ukrayna ərazisi) tibb təhsili almışdır. O, Sankt-Peterburqa köçməmişdən əvvəl bir müddət Yaponiyada yaşamışdır.

Fəaliyyəti
----------

1905-ci il inqilabı zamanı o, Almaniyada Saksoniyaya köçdü və Frayburq Mədən və Texnologiya Universitetində təhsil aldı. O, Almaniyaya qayıtmamışdan əvvəl Çilidə və Boliviyada mədən mühəndisi kimi işləmişdir, daha sonra isə səhnədə və ekranlarda aktyor və ifaçı kimi fəaliyyət göstərmişdir. 

Öz fəaliyyətinin ilk illərində o, əsasən aparıcı rollarda yer alırdı, lakin zaman keçdikcə xarakterik rolları ifa etməyə başladı. Faşizm dövründə o, kiçik rollarda yer aldı, xüsusilə də ruslarda, məsələn, Bakıya hücumlar (1942). Aruz Vartan İkinci Dünya Müharibəsinin son həftələrində təbii səbəblərdən dünyasını dəyişdi.

Seçilmiş filmləri
-----------------

* *Margot de Plaisance* (1919)
* *Evelyn's Love Adventures* (1921)
* *The Living Propeller* (1921)
* *Her Highness the Dancer* (1922)
* *Girl of the Berlin Streets* (1922)
* *The Shadow of the Mosque* (1923)
* *Father Voss* (1925)
* *The Man on the Comet* (1925)
* *The Eleven Schill Officers* (1926)
* *The Red Mouse* (1926)
* *The Villa in Tiergarten Park* (1927)
* *Escape from Hell* (1928)
* *Luther* (1928)
* *Orient* (1928)
* *Volga Volga* (1928)
* *Taxi at Midnight* (1929)
* *Men Without Work* (1929)
* *His Best Friend* (1929)
* *The Ship of Lost Souls* (1929)
* *A Storm Over Zakopane* (1931)
* *Road to Rio* (1931)
* *Tannenberg* (1932)
* *Death Over Shanghai* (1932)
* *Asew* (1935)
* *Across the Desert* (1936)
* *City of Anatol* (1936)
* *The Desert Song* (1939)
* *Carl Peters* (1941)
* *Geheimakte W.B.1* (1942)
* *The Adventures of Baron Munchausen* (1943)

Həmçinin bax
------------

* İkinci Dünya Müharibəsi
* Faşizm

İstinadlar
----------

1. ↑  Giesen p.187

Xarici keçidlər
---------------

* Aruz Vartan İMDB
**Karatsu** — Yaponiyanın Kyuşu regionunda, Saqa prefekturasında yerləşən şəhər. Çin, Korey və Yaponiya arasında əhəmiyyətli liman şəhəri olmuşdur. Müasir şəhər 1 yanvar 2005-ci ildə qurulmuşdur.

2016-ci ilin oktyabrının məlumatına görə şəhərin əhalisi 121.684 nəfərdir, hər km² ərazidə 250 nəfər yaşayır. Şəhərin sahəsi 487,42 km²-dir.

Tarix
-----

Tarixən şəhər Hizen əyalətinin bir parçası olub. 1591-ci ildə burada Naqoya qəsri inşa edilib. 1889-cu ildə inzibati islahatdan sonra şəhər regionuna 1 şəhər (Karatsu) və 19 qəsəbə (Hamasaki, İrino, Kaqami, Karatsu, Kiriqo, Kitahata, Kuri, Kyuraqi, Minato, Mitsuşima, Naqoya, Nanayama, Oçi, Omura, Onizuka, Saşi, Uçiaqe və Yobuko) daxil idi. 1932-ci ildə Karatsuya şəhər statusu verilmişdir. 1 yanvar 2005-ci ildə Karatsu Çinzey, Hamatama, Hizen, Kitahata, Kyyraqi, Oçi və Yobuko ilə birləşdirilmişdir.

Coğrafiya
---------

Şəhər Yaponiyanın Kyuşu adasında, Saqa prefekturasında yerləşir. Yaponiyanın Çin və Koreya ilə münasibətlərdə əsas dayanacaq yeri olub. Dağlar: Sakurey, Haçiman, Tanbo.

Əhali
-----

Saqa xəritəsində.
2018-ci ilin məlumatına görə şəhərin əhalisi nəfərdir, hər km² ərazidə nəfər yaşayır.
Əhalisinin 1980-2005-ci illər arasında dəyişməsi:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1980 | 142.224 nəfər.
  |  |
| 1985 | 142.057 nəfər.
  |  |
| 1990 | 139.888 nəfər.
  |  |
| 1995 | 137.436 nəfər.
  |  |
| 2000 | 134.144 nəfər.
  |  |
| 2005 | 131.116 nəfər.
  |  |

 |

Simvolika
---------

Şəhərin simvolik ağacı şam ağacı, simvolik gülü visteriya hesab olunur.

Qardaş şəhərlər
---------------

* Yaponiya Reyhoku
* Çin Yanzou
* Cənubi Koreya Yeosu
* Cənubi Koreya Soqvipxo

İstinadlar
----------

1. ↑  Əhalinin sayı buradakı mənbəyə əsaslanır: 1980, 1985, 1990, 1995, 2000 və 2005 illəri üçün.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Karatsu*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Rəsmi saytı  (yap.)

| ⛭Saqa prefekturası |
| --- |
| Saqa (paytaxt) |
| Xüsusi şəhər | 
* Saqa

 | Saqa bayrağı |
| Şəhərlər | 
* İmari
* Kanzaki
* Karatsu
* Kaşima
* Oqi
* Takeo
* Taku
* Tosu
* Ureşino

 |
| Rayonlar | 
* Fucitsu
	+ Tara
* Hiqaşimatsura
	+ Qenkay
* Kanzaki
	+ Yoşinoqari
* Kişima
	+ Kohoku
	+ Omaçi
	+ Şiroyşi
* Miyaki
	+ Kamimine
	+ Kiyama
	+ Miyaki
* Nişimatsura
	+ Arita

 |
| Saqa prefekturasındakı birləşdirmələrin siyahısı |
**Ekliptika** — Yerin Günəş ətrafında izlədiyi orbitin içində olduğu müstəvidir. Orbit müstəvisi, əslində Yer-Ay sisteminin kütlələr mərkəzinin Günəş ətrafındakı hərəkəti ilə müəyyən etməklə yanaşı ekliptika, yalnız Yer nəzərə alınaraq müəyyən edilir və Ayın kütləsindən ötəri əlavə olunan səhv nəzərə alınmır. Bu halda ekliptika, Günəşin səma üzərində təqib etdiyi görünən illik yol olaraq da görülə bilər. Ayın və Pluton istisna olmaqla digər planetlərin orbitləri ekliptika ətrafındadır.

Ekliptika ilə göy ekvatorunun arasındakı bucaq, Yer oxunun əyriliyinə bərabərdir. Bu bucağa ekliptikanın mailliyi deyilir və təxminən 23°27 — dəyərindədir.

| * b
* m
* r
Zodiak bürcləri |
| --- |
| Astronomiya | Bürclər |
| Qoç | Buğa | Əkizlər | Xərçəng | Şir | Qız | Tərəzi | Əqrəb | Oxatan | Oğlaq | Dolça | Balıqlar |
| Astrologiya | Zodiak bürcləri |
| Qoç | Buğa | Əkizlər | Xərçəng | Şir | Qız | Tərəzi | Əqrəb | Oxatan | Oğlaq | Dolça | Balıqlar |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  *Həmçinin bax:* Ekliptika  ·  Zodiakal işıq |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Astronomiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Kulevi neft terminalı** və limanı Gürcüstan Respublikasının Xobi regionunda, Qara dəniz sahilində yerləşir. Terminalın 2006-cı ildə alınması və 2008-ci ildə tikintisinin başa çatdırılması, ARDNŞ-nin Gürcüstan ərazisindəki ən əhəmiyyətli investisiya yatırımlarından biridir. Kulevi neft terminalı və limanı neft və neft məhsullarının qəbulu, saxlanması və tankerlərə yüklənməsi üçün nəzərdə tutulub.

Tarixi
------

8 sentyabr 1999-cu ildə Gürcüstanın keçmiş prezidenti Eduard Şevardnadze Kulevi terminalının tikintisi barədə sərəncam vermişdir. Tikinti işlərinə 2000-ci ildə başlanılıb. Terminalın tikintisi Gürcüstanın Aqromar LTD və Gürcüstan Dəmiryolları şirkəti tərəfindən aparılsa da, 2002-ci ildə tikinti işləri maliyyə çatışmazlığı və ətraf mühitə dəyən ziyan səbəbindən dayandırıldı. Tikinti işləri 2004-cü ilin sentyabrında gürcü biznesmeni Badri Patarkatsişvilinin nəzarətində olan beynəlxalq konsorsium tərəfindən yenidən bərpa edildi. 2006-cı ildə Badri Patarkatsişvili terminalı Azərbaycanın Dövlət Neft Şirkətinə məbləği gizli saxlanan pul müqabilində satdı. Terminal 2008-ci ilin may ayında istifadəyə verilmişdir. 2012-ci ildə terminal daha da genişləndirilərək propilenin daşınması üçün yeni kompleks tikilmişdir.

Texniki Göstəriciləri
---------------------

Terminal müasir infrastruktura malikdir. Dörd xəttli dəmiryol estakadası eyni zamanda 168 sisternin boşaldılmasına imkan verir. 
16 rezervuardan ibarət çən parkının ümumi tutum həcmi 320 000 m³ bərabərdir. Dəniz limanı 40 000 və 100 000 tonluq neft tankerlərini qəbul edə bilən yükləmə platformalarından ibarətdir ki, bunların da hər birində eyni zamanda uyğun həcmli neft tankerləri qəbul edilə və 8 000–12 000 m³/saat tezliyi ilə yüklənə bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Socar-ın rəsmi internet səhifəsi". 2012-02-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-01-12.
2. ↑  "Startup of propylene transshipment complex in Kulevi". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-11-18.

Xarici keçidlər
---------------

* Kulevi terminalı[*ölü keçid*]
* Kulevi terminalının açlışı (rusca)
**Arvadlar ərlərini mənsəbə necə çatdırırlar** — rejissor Boris Svetlov tərəfindən 1916-cı ildə ekranlaşdırılmış tammetrajlı bədii film. Film "Filma" Səhmdar Cəmiyyətində istehsal edilmişdir. Filmdə əsas rolları Boris Svetlov, Y.Buranovskaya, A.D.Panova-Potyomkina, S.Şoloxova, A.Verner və Q.Kramer ifa edirlər.

Məzmun
------

Film bir zadəgan ailəsinin həyatı haqqındadır.

Film haqqında
-------------

Kinopovestin hər hissəsinin öz başlığı var: "Əyalət bataqlığı", "Coşmuş qan alovdan güclüdür", "Məhəbbət məclisi başlasın", "Ərlərə iş düzəldirlər", "Şərab pərisinin ayaqları altında", "Arvadlar həmişə günahsızdırlar". Bunlar filmdə baş verən hadisələrin mənasını açır.

Film haqqında
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Rejissor:** Boris Svetlov
**Operator:** Qriqori Lemberq

Rollarda
--------

Boris Svetlov
Y.Buranovskaya
A.D.Panova-Potyomkina
S.Şoloxova
A.Verner
Q.Kramer

İstinadlar
----------

1. 1 2  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu - 1 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh. 21

Mənbə
-----

* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 14.
**Karaok** - Roketsan tərəfindən inkişaf etidirilən 125 mm daşınabilən qısa məsafəli tank əleyhinə idarəolunan raket (TƏİR) sistemidir. Raketin uzunluğu 110 sm-dir. İnfraqırmızı tuşlama başlığına malik "Karaok"un 2000 metrə yaxın məsafədə hədəfləri məhv etdiyi bildirilir. Kompleks atıcı qurğu ilə birlikdə 25 kq-dan az kütləyə malikdir. "Karaok" raketinin hazırlanmasında daha əvvəl istehsal edilən OMTAS platformasından istifadə edilir.

Son zamanlar "Karaok" raketinin seriyalı istehsal prosesi davam edərkən, məhsulun bəzi hissələri embarqolar səbəbiylə yenidən işlənməli olub. Bu səbəblə kütləvi istehsal prosesinə hazırlığın daha bir neçə il davam edəcəyi gözlənilir. ASELSAN bu məqsədlə Konyada yeni bir istehsal xətti də açıb. Müəssisənin 2019-cu ildə istehsala başlayacağı gözlənilir. Modernləşmə proqramı çərçivəsində "Karaok" raketinin atəş məsafəsinin gələcəkdə mərhələli şəkildə əvvəlcə 4, sonra isə 6 km-ə çatdırılması planlaşdırılır.

Həmçinin bax
------------

* Spayk (TƏİR)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Roketsan discloses Karaok short-range ATGM development - Jane's 360". www.janes.com. 2019-08-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-25.
2. ↑  "Türkiyə milli "Javelin" raketlərini inkişaf etdirir – KARAOK". 2019-08-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-25.