recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Çeçenistan Respublikası Respublika uşaq kitabxanası** — Çeçenistanın paytaxtı Qroznı şəhərində yerləşən mərkəzləşmiş uşaq kütləvi mədəni maarif müəssisəsi. Kİtabxana ayrı binaya malik olmadığından Çeçeni̇stan Milli Kitabxanasının binasında yerləşir.

Tarixi
------

Arkadi Qaydar adına Qroznı şəhər uşaq kitabxanası 1946-cı il mayın 18-də şəhər Pionerlər Sarayının binasında açılmışdır. 195 -ci ildə başqa bir binaya köçmüşdür.

1957-ci ildə, Groznının mərkəzində, birinci mərtəbəsində kitabxananın olduğu yeni bir bina inşa edildi. Növbəti il ​​kitabxanaya respublika statusu verildi. Həm də uşaqların oxu və tərbiyəsi üçün metodik mərkəz oldu.

1994-cü ildə Birinci çeçen müharibəsi başlayanda kitabxanada 42 ixtisaslı mütəxəssis çalışırdı. Kitabxana ehtiyatları təxminən 130 min kitab və 5 min ədəd audiovizual material idi. Müharibə nəticəsində kitabxana binasının özü və demək olar ki, bütün fondları məhv edildi.

1995-ci ilin martında Qroznıda hərbi əməliyyatlar bitdikdən sonra kitabxana, kitabxana üçün uyğunlaşdırılmamış əl oyunları üçün stadionun otağında fəaliyyətə başladı. Kitab fondlarının artırılmasına Dağıstan və Kabardin-Balkar respublika uşaq kitabxanalarından olan kitabxanalar kömək etdi. Onların köməyi ilə 6 min nüsxə həcmində kitab fondu toplamaq mümkün oldu.

Ancaq İkinci Çeçenistan müharibəsi yenidən kitabxana binasını və fondlarını məhv etdi. 2000-ci ilin mart ayında işçilər yenidən Respublika Həmkarlar İttifaqları Şurasından kirayəyə götürülmüş iki kiçik otaqda yerləşən kitabxananı yenidən canlandırmağa başladılar.

Bərpası
-------

23 mart 2013-cü ildə Qroznı şəhərinin mərkəzində Çeçenistan Respublikası Milli Kitabxanasının yeni binasının açılışı oldu. Onun ümumi sahəsi 13 min kvadratmetrdən çoxdur. Uşaq kitabxanası bu binada yer aldı.> Həmin gün kitabxanaya Sergey Mixalkovun adı verildi.

2015-ci ildə kitabxana ölkənin ən yaxşı 10 kitabxanası sırasına daxil edildi və qızıl medala layiq görüldü. Dövlət Duması Federal Məclisi İctimai Şurası və Ümumrusiya Forumunun Təşkilat Komitəsi tərəfindən keçirilən "Gələcəyin Kitabxanası" müsabiqəsində Problemlər və İnkişaf perspektivləri nominasiyasında qaliblər arasında olan yeganə uşaq kitabxanası idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Национальная библиотека Чеченской Республики". 2020-06-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-21.
2. ↑  "Топ-10 знаковых библиотек России". 2014-02-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-21.
3. ↑  "Заместитель председателя Правительства РФ Ольга Голодец во главе делегации руководства федеральных органов исполнительной власти социального блока и Минкавказа России посетила Чеченскую Республику". minkavkaz.gov.ru. 2017-05-25. 2017-06-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-26.
4. ↑  "Республиканская детская библиотека Чечни в числе 10 лучших библиотек России". Грозный-информ. 2015-04-25. 2019-05-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-07.

Xarici keçidlər
---------------

* "РДБ ЧР - 60 лет". ГБУ «Республиканская детская библиотека Чеченской Республики имени Сергея Владимировича Михалкова». 2011-01-28. İstifadə tarixi: 2014-12-21.
**Konstantin Mixayloviç** (*serb.* Константин Михаиловић; XV əsrin ikinci yarısı) —

Həyatı
------

Konstantin Mixayloviç 1435-ci ildə anadan olmuş və Novoe Brdo şəhərinin alınmasında türklərə əsir düşmüşdür. Konstantinin Adjam Orxan tərəfindən idarə olunan yanıçar məktəbində olması haqqında məlumat verilmir. Konstantinin islam dininin qaydalarını mənimsəməsi, ancaq xristian dininin qəti tərəfdarı olması xüsusi qeyd edilir.

Konstantin 1460-cı ildə Belqrad şəhərinin mühasirəyə alınmasında və 1461-ci ildə Sinopun Osmanlılar tərəfindən tutulmasında iştirak etdiyini yazmışdır.

"Yanıçarın qeydləri" kitabını Konstantin 1497-1501-ci illər arasında yazdığı göstərilir. Həmin dövrdə o birləşmiş Polşa-Litva dövlətinin şərq hissəsində məskunlaşmışdır. Polşa-Litva ərazisində yaşamağının əsas səbəbi isə onun provoslav dininə inandığı göstərilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Identifiants et Référentiels (fr.). ABES, 2011.
2. ↑  *Məhəmməd HÜSEYNOV (Qarakilsəli).* "Yanıçarın qeydləri" (az.). karabakhmedia.az. 18 avqust 2016. 2016-08-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-19.
**Çandarlı I İbrahim Paşa** (ö. 25 avqust 1429) — II Murad dövründə sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı. Tarixdə Çandarlılar ailəsi olaraq tanınan ailəyə mənsubdur.

Hayatı
------

Çandarlı Qara Xəlil Xeyrəddin Paşanın kiçik oğludur. Mədrəsə təhsili almış, üləma zümrəsinə mənsub olduğu bilinir. Böyük qardaşı vəzir Çandarlı Əli Paşanın vəqf sənədlərinə görə, 1406-cı ilin yanvarında Bursada qazı olaraq fəaliyyət göstərmişdir. Fetrət dövründə isə bir müddət Ədirnədə Şahzadə Musa Çələbinin yanında Ədirnə qazısı olaraq qalmışdır. Daha sonra Bizansdan alınacaq vergi səbəbilə İstanbula göndərilmişdir. Ancaq bu səyahəti əsnasında Çələbi Sultan Mehmedlə razılığa gəldi və onun tərəfinə keçərək dönüşdə Bursaya gəldi.

Dövrün saray dəftərlərində 1415-ci ilin martında qazəsgər olduğu görünür. Daha sonra isə vəzir olaraq divana daxil oldu. Divana giriş tarixi bilinməsə də, 1402-ci ildə Çələbi Sultan Mehmedin ikinci vəziri olduğu məlumdur. 30 avqust 1421-ci ildə İldırım Bəyazidin oğlu Mustafa Çələbi ilə gedən Sazlıdərə döyüşündə məğlub olan Amasyalı Bəyazid Paşanın edamından sonra II Murad tərəfindən sədarətə gətirildi. Taxta yeni çıxan II Muradın Gəlibolu yarımadasına ordu çıxarmasında və Mustafa Çələbinin ələ keçirilərək edam edilməsində önəmli rol oynadı.

İbrahim Paşa məzar kitabəsinə görə, 25 avqust 1429-cu ildə vəfat etmiş, cənazəsi İznikə gətirilərək burdakı türbəsinə dəfn edilmişdir. Türbəsinin şərq cəbhəsində inşası 1425-ci ildə başlayıb 2 il davam edən bir imarəti olmuşdur. İmarətin isə yalnız kitabəsi günümüzə qədər gəlib çıxmışdır. İbrahim Paşa Qüdsdə bir mədrəsəsi olan Dədəbalinin qızı İsfahan Şah Xatun (bəzi mənbələrə görə Xanım Xatun) ilə evllənmiş, bu evlilikdən Mahmud və Mehmed adlı iki oğlu ilə Fatma və Xədicə adlı iki qızı dünyaya gəlmişdir. Gələcəkdə sədrəzəm olan böyük oğlu Çandarlı Xəlil Paşanın anası isə başqadır.

Mənbə
-----

* Dukas, Bizans Tarihi (trc. Vl. Mirmiroğlu), İstanbul 1953, s. 159-160;
* Âşıkpaşazâde, Târih, s. 96, 99, 102, 188;
* Neşrî, Cihannümâ (Unat), II, 489, 491, 583;
* Âlî, Künhü’l-ahbâr, İstanbul 1277, V, 138, 202, 204;
* Hoca Sâdeddin, Tâcü’t-tevârîh, I, 275, 314;
* İ. Hakkı Uzunçarşılı, Çandarlı Vezir Ailesi, Ankara 1986, s. 46-55.

Həmçinin bax
------------

* Fetrət Dövrü
* I. Mehmed
* I. Bəyazid
* II. Murad
* Quruluş dönəmi Osmanlı sədrəzəmləri
* Çandarlı ailəsi
**Aland müharibəsi** (fin Oolannin sota, *isv.* Åländska kriget) — 1854–1856-cı illərdə Rusiya imperiyası ilə Fransa və İngiltərə arasında Krım müharibəsi zamanı Finlandiya böyük hersoqluğu sahillərində Britaniya–Fransa dəniz qüvvələrinin hərbi və mülki obyektlərə qarşı əməliyyatları. Finlandiya tarixşünaslığında istifadə edilir. Müharibə Alanddakı Bomarsund döyüşünün şərəfinə adlandırılmışdır.

Rumıniya cəbhəsində irəliləyən Rusiya imperiyası 4 oktyabr 1853-cü ildə Osmanlı imperiyasını müharibə elan etməyə təhrik etmiş, İngiltərə və Fransa osmanlıları dəstəkləmək qərarına gəlmişdi. Aland müharibəsinin məqsədi Rusiyanın kommunikasiya yollarını və xarici ticarətini kəsmək, onu sülhə məcbur etmək və İsveçi Rusiyaya qarşı müharibəyə cəlb etmək idi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Suomalaiset linnoitukset, SKS. Suomalaisen Kirjallisuuden Seura. 2011. ISBN 978-952-222-275-6.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Eero Auvinen: Krimin sota, Venäjä ja suomalaiset. Turun yliopisto, 2015. (in Finnish)
* Raoul Johnson & Ilkka Malmberg: Kauhia Oolannin sota – Krimin sota Suomessa 1854–1855. John Nurmisen säätiö, 2013. ISBN 978-952-9745-31-9ISBN 978-952-9745-31-9. (in Finnish)
* Väinö Wallin: Itämainen sota Suomessa. WSOY, 1905. (in Finnish)

Xarici keçidlər
---------------

* Åland History - Visit Åland
* Bomarsund was big at the time Åland belonged to Russia - Visit Åland
* Biography: John Bythesea VC
**Çeyenlər** - (sui dilində "Özgə dil adamları"), dzi-tsis-tas ("bizim adamlar"; özlərini belə adlandırırlar) - ABŞ-də alqonkinlər qrupuna məxsus hindu xalqı.

Haqqında
--------

Çeyenlər şimali və cənubi çeyenlərə bölünürlər. Sayları təqribən 12,5 min nəfərdir. Dilləri alqonkin-mosan dil ailəsinə aiddir; ingilis dili tərəfindən sıxışdırılır. Dindarları xristiandır.

Çeyenlərin Avropalılarla əlaqələri XVII əsrin sonlarına təsadüf edir. O zaman çeyenlər indiki Minnesota ştatının ərazisində yaşayırdılar. Məşğuliyyətləri əkinçilik, ovçuluq, balıqçılıq, yabanı çəltik yığımı idi. XIX əsrin əvvəllərində dakotalar tərəfindən Plat çayının yuxarı axarlarına (indiki Nebraska ştatı) sıxışdırılan çeyenlər bizon və antilop (qəzal) ovuna atla çıxmağa başlamıışlar. 1820-ci illərin axırlarında çeyenlərin bir hissəsi Arkanzas çayı boyunda (indiki Kolorado ştatının cənubu) məskunlaşaraq cənubi çeyenlərinəsasını təşkil etmişdi. Qalanlar isə şimali çeyenlər qrupunu yaratmışdılar. Onların ənənəvi mədəniyyətləri, əsasən, Böyük düzənliklər hinduları üçün səciyyəvidir. Böyük ailə, qohumluğun iki tərəfdən hesablanması, matrilokal nikah, məhdud poliginiya mövcud idi. Tayfanı 44 başçıdan ibarət seçkili şura idarə edirdi. Özünəməxsus mərasimlər keçirilirdi. ABŞ-la müqavilə münasibətləri 1825-ci ildən başlanır. 1867-1875-ci illərdə Çeyenlər və arapaxolar zorla indiki Oklahoma ştatı ərazisindəki rezervasiyada köçürülmüşdülər. Şimali çeyenlər uzun mübarizədən sonra 1880-cı illərdə Montana ştatındakı rezervasiyada məskunlaşmışlar. Onlarda tayfa torpaq sahibliyi 1890-cı ildə ləğv edilmişdir. 1937-ci ildə məhdud özünüidarəetmə bərpa olunmuşdur. İndiki çeyenlər güclü metisləşməyə məruz qalmışlar. Çeyenlər arasında muzdlu əmək geniş yayılmışdır.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. V cild, Bakı,2014. səh.525
**Çanq adası-**(tay เกาะช้าง, буквально — "Слон")- Tailandın ən iri adalarındandır. İnzibati cəhətdən Trat əyalətinə daxildir.Bu adaya yaxınlığında olan bir çox kiçik adalar həmçinin Vay adası da daxildir.

Coğrafiyası
-----------

Çanq adası eyni adlı arxipelaqa aiddir. Sahəsi-215 km²-dir. Sahəsinə görə Pxuketa və Samuydan sonra Tailandın üçüncü adası hesab edilir. Adanın ən hündür nöqtəsi dəniz səviyyəsindən 743 m olub, Salakpxet dağındadır. Adanın əhalisi 2005-ci ilin statistik məlumatlarına görə 5356 nəfərdir. Əhali 8 kənddə yaşayır. Ada dənizkənarı Mu-Ko-Çanqın parkının bir hissəsidir. O, Hankonqdan 310 km məsafədə yerləşir.

Qaleriya
--------

* Adada plyajAdada plyaj
* Loneli Beach plyajıLoneli Beach plyajı
* Çanq adasında günəşin batmasıÇanq adasında günəşin batması
* Klonq Plu şəlaləsiKlonq Plu şəlaləsi
* Fillərlə gəzintiFillərlə gəzinti
* 
* 
*

Həmçinin bax
------------

* Tailand
* Tau adası
* Samet adası
* Kut adası
* Tapu adası
* Similan adası

İstinadlar
----------

1. **↑** UNEP islands (англ.)
2. **↑** Лист карты **D-48-XXXI**.
3. **↑** Храм прп. Сергия Радонежского, Ко Чанг, Таиланд — Официальный сайт храма на PRIHOD.RU
**Xel dili** və ya **Хel yarımadası** (pol. Mierzeja Helska, kaşub Hélskô Sztremlëzna, *alm.* Halbinsel Hela‎) — Baltik dənizinin sahilində yerləşən dil. Dilin uzunluğu 33 km, eni isə 300 metrdən 3 km arasında dəyişir. Puskiy körfəzini Baltik dənizindən ayırır.

İnzibati status
---------------

İnzibati cəhətdən Polşaın Pomorskoe voevodstvonun Puskiy povyatı ərazisinə daxildir.

Dilin sonucunda Xel şəhəri ərazisinə daxildir. Üstəlik dil ərazisində Yastarnya, Vladıslavovo şəhərləri və bir necə kənd yerləşir.

Tarix
-----

[[Birinci Dünya müharibəsi]ndən sonra Xel dilinin ərazisi Polşanın tərkibinə keçmişdir. Dilin əhəmiyyətini anlayan polyaklar buranı istinadgaha çevirmişdilər. 1 sentyabr 1939-cu ildə Üçüncü Reyx ordusu dildə yerləşən istinadgahlara hüçum təşkil edirlər. Xel dilinin müdafiəsi İkinci Dünya müharibəsinin ilk döyüşlərindən biri olmuşdur.

Turizm
------

Hazırda dil ərazisi turistlər arasında məşhur istirahət məkanıdır.

Mənbə
-----

* Turistər üçün məlumat Arxivləşdirilib 2017-04-27 at the Wayback Machine
**Alan Uruzmaqoviç Oqoyev** (oset. Огъуаты Уырызмаджы фырт Алан; 21 yanvar 1978, Orconikidze) — Rusiya iqtisadçısı, iqtisad elmləri doktoru, professor. 2017-ci il aprelin 11-də K.L.Xetaqurov adına Şimali Osetiya Dövlət Universitetinin rektoru seçilib.

Həyatı
------

Alan Oqoyev 1999-cu ildə Şimali Osetiya Dövlət Universitetinin İqtisadiyyat fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Burda maliyyə və kredit ixtisası üzrə təhsil alıb.

2002-ci ildə Sankt-Peterburq Dövlət İqtisadiyyat və Maliyyə Universitetində iqtisad elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almaq üçün namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

2010-cu ildə Sankt-Peterburq Dövlət İqtisadiyyatı və Maliyyə Universitetində "Regional investisiya prosesinin maliyyələşdirilməsi strategiyası" mövzusunda doktorluq dissertasiyasının müdafiəsi olmuşdur.

Alan Oqoyev 2003-2009-cu illərdə - Şimali Osetiya Respublikası Milli Bankında mütəxəssis, planlaşdırma və investisiya dəstəyi şöbəsinin müdiri, bank tənzimlənməsi və nəzarəti departamentinin rəis müavini vəzifələrində çalışmışdır. 2004-cü ildən Şimali Osetiya Dövlət Universitetində dərs deməyə başlamışdır. Burada o, Beynəlxalq İqtisadi Münasibətlər kafedrasının baş müəllimi, dosent, professor, 2009-cu ildən - maliyyə və iqtisadiyyat üzrə prorektor vəzifələrində çalışmışdır.

2008-ci ildə Rusiya Federasiyası Hökuməti yanında Maliyyə Akademiyasını "Biznesin idarə edilməsi üzrə magistr" əlavə ixtisası ilə fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

Alan Oqoyev 2008-ci ildə dördüncü çağırış Şimali Osetiya-Alaniya Respublikası Parlamentinin deputatı seçilmişdir.

2011-ci ildən - Şimali Osetiya Respublikasının təhsil və elm naziri, Şimali Osetiya Respublikasının təhsil və elm naziri vəzifəsinin icraedicisi olmuşdur.

Alan Oqoyev Şimali Osetiya Başçısının 8 oktyabr 2015-ci il tarixli 53 saylı Fərmanı ilə Şimali Osetiya-Alaniya Respublikası Hökuməti sədrinin müavini təyin edilmişdir. Lakin 22 iyul 2016-cı ildə işdən çıxarılmışdır.

22 iyul 2016-cı ildən Alan Oqoyev K.L.Xetaqurov adına Şimali Osetiya Dövlət Universitetinin rektoru vəzifəsinin icra edicisi təyin olunmuşdur.

12 may 2017-ci ildə o, universitetin rektoru seçilmişdir.

Alan Oqoyev Rusiya Coğrafiya Cəmiyyətinin Şimali Osetiya Respublikası üzrə bölməsinin sədridir.

Cənubi Osetiya Respublikasının əməkdar elm xadimidir.

Alan Oqoyev evlidir, beş uşaq atasıdır.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Alan Oqoyev 2002-ci ildə namizədlik, 2010-cu ildə Sankt-Peterburq İqtisadiyyat və Maliyyə Universitetində doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  В СОГУ — новый руководитель // Северная Осетия. — 2016. — № от 22 июля. Архивировано 20 августа 2016 года.
2. ↑  "Руководство, Северо-Осетинский государственный университет имени К. Л. ХетагуроваОГОЕВ АЛАН УРУЗМАГОВИЧ Ректор, доктор экономических наук, доцент". 2022-04-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-31.

Xarici keçidlər
---------------

* В СОГУ — новый руководитель // Северная Осетия. № от 22 июля. 2016. 2016-08-20 tarixində arxivləşdirilib.
* ОГОЕВ АЛАН УРУЗМАГОВИЧ
Şotlandiya Müasir Milli İncəsənət Qalereyası (ingilis dilində:Scottish National Gallery of Modern Art) — Şotlandiyanın Edinburq şəhərində müasir incəsənət əsərlərinin nümayiş etdirildiyi muzey.

Ümumi məlumat
-------------

Şotlandiya Müasir Milli İncəsənət Qalereyası 1960-cı ildə Kral Nəbatət Bağında yerləşən İnverleyt-haus binasında təşkil olunmuşdur. 1980-ci ildə hazırda yerləşdiyi binaya — Edinburqda 1825–1828-ci illərdə arxitektor Uilyam Barn tərəfindən Con Uotson xəstəxanası yaxışlığında məktəb üçün inşa edilmiş Vest-End binasına köçürülmüşdür.

Muzeyin qarşısında Heykəltəraşlar parkı yerləşir. Burada Henri Murun, Toni Kreqqanın, Reyçel Uaytredin və Barbara Xepuortun əsərlərinə rast gəlmək mümkündür. 2002-ci ildə arxitektor və dizayner Çarlz Cenks muzeyin qarşısındakı qazon üzərində nəhəng "torpaq" heykəltəraşlıq formasını yaratmışdır. Müəllifin fikrincə, bu "heykəltəraşlıq" əsəri Xaotik nəzəriyyənin məhsuludur. Məhz bu quruluşa görə muzey 2004-cü ildə 100 min funt sterlinq məbləğində mükafata layiq görülmüşdür.

Şotlandiya Müasir Milli İncəsənət Qalereyasının kolleksiyasına Pikasso, Brak, Mondrian, Uorxol, Roy Lixtenşteynin, Frensis Bekonun, Piter Xaysonun, Lyusen freydin, Duqlas Qordonun və digər müasir rəssamların əsərləri daxildir. Qalereyada həmçinin vaxtaşırı müxtəlif mövzularda sərgilər də təşkil olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  Visitor Figures 2015 (ing.). // *The Art Newspaper* 2016. Iss. 278. ISSN 0960-6556
3. ↑  .

Xarici keçid
------------

* Museum website
* Charles Jencks' Landform
* Arxivləşdirilib 2006-11-05 at the Wayback Machine
Hündürlüyü 10-15 (20) sm olan, bitkidir.Soğanağı yumurtaşəkilli olub, tünd-boz rəngli qını vardır.

Yarpaq
------

Yarpaqları ensiz xətvaridir, asılı haldadır, üst tərəfdən novşəkillidir və gövdədən uzundur.

Çiçək
-----

Salxımı sıxdır, uzunsovyumurtaşəkillidir,uzunluğu 4 sm-ə qədərdir.Çiçək saplağı çiçəklərdən qısadır. Çiçək yanlığı yumurtaşəkilli-bardağaoxşar olub,uzunluğu 5 mm-ə qədərdir, açıq-göy, mavi,nadir hallarda ağımtıl rəngdədir;çiçəkyanlığının dişcikləri dəyirmi-üçbucaqlıdır,bükülmüşdür və ağ rəngdədir. Bar verməyən
çiçəkləri çoxsaylı deyidir, bar verənlərə nisbətən daha açıq çalarlıdır.

Çiçəkləməsi
-----------

(Aprel) May-İyun

Azərbaycanda yayılması
----------------------

BQ (Quba),BQ şərq, KQ şimal, KQ mərkəzi, KQ cənub,Nax. dağ. Nax. düz. Aşağı dağ qurşağından, orta dağ qurşağına qədər.

Yaşayış mühiti
--------------

Otlu yamaclarda,kolluqlarda, meşə kənarında, qayalı-çınqıllı və əhəngli yerlərdə, dağ-bozqır yamaclarda rast gəlinir. Həmçinin bağlarda alaq kimi rast gəlinir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Eldar Şükürov.İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı,Bakı 2016
**Şoviç çoğanı** (*lat.* Gypsophila szovitsii) — bitkilər aləminin qərənfilçiçəklilər dəstəsinin qərənfilkimilər fəsiləsinin çoğan cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilmək təhlükəsində olanlar" kateqoriyasına aiddir – EN B1 ab(i, ii, iii). Regional IUCN Statusu: VU B2ab (ii, iii, iv).

Təbii yayılması
---------------

Qafqaz endemikidir. Kür düzənliyi və Kiçik Qafqazın mərkəzi hissəsində yayılmışdır. Antropogen təsir nəticəsində yayılma ərazisi məhdudlaşır, populyasiyada azalma tendensiyası müşahidə olunur.

Botaniki təsviri
----------------

Çoxillik ot bitkisidir, hündürlüyü 25 (30)-50 (60) sm-dir. Yarpaqları xətvari, uzunluğu 2-3 (40) sm-ə çatır, eni 0,5-2 (4) mm, itidir, uc hissəsi iynə şəkillidir. Süpürgəsi budaqlı, bit neçə dəfə haçalanmış, uc hissəsi tükcükşəkilli budaqcıqlarla budaqlanmışdır. Kasacığın uzunluğu 2 mm-ə çatır, zəngçiçəyinə oxşayır, ortaya qədər haçalanmışdır, yumurtaşəkilli, küt dişli, kənarları pərdəlidir. Ləçəkləri çəhrayı, uzunsov, kasacıqdan 1-2 dəfə uzundur. Qutucuq yumurtaşəkillidir, kasacıqla eyni ölçüdədir. Toxumlarının diametri 1 mm-ə çatır, az qabarıqdır.

Ekologiyası
-----------

May-iyun aylarında çiçəkləyir. Düzənliklərdə və aşağı dağ qurşaqlarında qumlu və gilli, quru, daşlı yerlərdə, əhəngli yamaclarda və qayalarda rast gəlinir. Məhdudlaşdırıcı amillər yaşayış ərazisinin deqradasiyası, otarılma və tapdalanma hesab edilir. Yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq məqsədi ilə yasaqlıqların təşkili, populyasiya səviyyəsində genetik tədqiqi, toxumlarının toxum banklarında saxlanılması, bərpasının təmin edilməsi, yeni yayılma yerlərinin axtarılması təklif olunur.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanın nadir növüdür.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15570398
* EoL: 5205643
* GBIF: 5585904
* iNaturalist: 438989
* IPNI: 154656-1
* IUCN: 200197
* Plant List: kew-2836908
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:154656-1
* WFO: wfo-0000713776

 |
**Akim** (*qaz.* әкім, qırğ. аким) — Qazaxıstan və Qırğızıstanda yerli dövlət hakimiyyəti orqanının başçısı. Akim ölkə prezidentinin rəsmi nümayəndəsidir.

Qazaxıstanda Akim
-----------------

Qazaxıstanda bələdiyyə başçısı respublika prezidentinin və hökumətinin nümayəndəsi olan (bölgənin, respublika əhəmiyyətli şəhərlərin və ya paytaxtın, bölgənin rayonları və bölgənin kənd rayonlarının rəhbərliyi) rəhbərliyin rəhbəridir. 

Ölkənin bütün bələdiyyə sədrlərinin (rayon əhəmiyyətli şəhərlər, kənd rayonları, qəsəbə və kəndlər) 91% -i dolayı səsvermə yolu ilə seçilir.

Bölgələrin, respublika əhəmiyyətli şəhərlərin və paytaxtın rəhbərləri Qazaxıstan Baş nazirinin təklifi ilə Prezident tərəfindən təyin edilir.

2013-cü ildən bu yana Qazaxıstan Respublikasının kənd əhəmiyyətli bir hissəsi olmayan kənd şəhərləri, kənd bölgələri, qəsəbə və kəndlərinin rəhbərləri dolayı seçkilər yolu ilə dörd il müddətinə seçilirlər. Seçicilər müvafiq bölgənin məsləhət müavinləridir.

2018-ci ildə yerli özünüidarəetmənin inkişafı konsepsiyası çərçivəsində rayon və rayon əhəmiyyətli şəhərlərin bələdiyyə sədrləri seçkilərinin tətbiq olunmasının məqsədəuyğunluğu məsələsinin hazırlanması nəzərdə tutulmuşdur.

Səlahiyyəti
-----------

Bələdiyyə başçısı vəzifəlidir:

1) ərazinin inkişafı üçün iqtisadi və sosial proqramların, yerli büdcənin planlarının hazırlanması, icrasının təmin edilməsi;

2) kommunal mülkiyyətin idarə edilməsi;

3) yerli icra hakimiyyəti başçısının təyin və vəzifədən azad edilməsi, yerli icra orqanlarının işinin təşkili ilə bağlı digər məsələlərin həlli;

4) yerli idarəetmə orqanlarının mənafeyi naminə, yerli icra hakimiyyəti orqanlarına qanunvericiliklə verilən digər səlahiyyətləri həyata keçirmək. Bələdiyyə sədrinin səlahiyyətləri, fəaliyyətinin təşkili və qaydası qanunla müəyyən edilir. Akim rəhbərliyinin işinə tam cavabdehdir, onu yerli qanunverici orqanların fəaliyyəti ilə əlaqələndirir. Mülkiyyət formasından və vətəndaşlarından asılı olmayaraq bütün müəssisə, təşkilat və müəssisələrin rəhbərləri üçün məcburi olan əmr və fərmanlar qəbul edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ДЕНЬ НЕЗАВИСИМОСТИ: 22 года назад в созвездии наций мира зажглась новая звезда - Республика Казахстан". 2017-08-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-11.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-08-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-11.
3. ↑  "Выборы акимов районов и городов в Казахстане могут ввести в 2018 году - портал Today.kz". 2020-02-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-11.
4. ↑  Akim // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.

Xarici keçidlər
---------------

* Qazaxıstan Respublikasının vilayət rəhbərləri
Yaponiyanın Antarktidada yerləşən stansiyaları
**Şova** (*yap.* 昭和基地) — Yaponiyanın Antarktida ərazisində il boyu fəaliyyət göstərən qütb stansiyası. Stansiya açıldıqdan bu günə qədər Meteoroloji müşahidələr aparılır. Stansiyada orta illik temperatur -10°S təşkil edir. Burada həmcinin Geofizika, bioloji, qlyasioloji və okeanoloji araşdırmalar aparılır

Tarixi
------

Stansiya 1957 ildə Kraliça Mod Torpağı ərazisində Kosmonavtlar dənizində yerləşən İst-onqul adasında yerləşir. 1966-cı ildən stansiya il boyu fəaliyyət göstərir

Stansiya öz adını Yaponiya imperatoru Hirohitonun hakimiyyəti illərində Şova dövrünün şərəfinə adlandlrmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Showa Station (Syowa Station), East Ongul Island, Lützow-Holm Bay, Queen Maud Land (Dronning Maud Land), Eastern Antarctica, Antarctica". mindat.org. 2019-10-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2007-06-29.
2. ↑  "Syowa Base". 2010-06-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-15.
3. ↑  "Climate Data for Showa Station" (Japanese). Japan Meteorological Agency. March 4, 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: June 27, 2013.
4. ↑  Şova stansiyası[*ölü keçid*]
5. ↑  "Şova dövrü". 2007-11-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-15.
6. ↑  "Seva". 2015-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-15.

Həmçinin bax
------------

Dome Fuci (Antarktika stansiyası)
**Suur-Munamyaqi** (est. Suur Munamägi) — Estoniyada və bütövlükdə Baltikyanı ölkələrdə ən yüksək zirvədir. Hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 318 metrdir. Estoniyanın cənub-şərq hissəsindəki Haanya təpəli yüksəkliyində yerləşir. Haanja kəndi ərazisinə daxildir.

Qüllələrin tarixi
-----------------

Müxtəlif dövrlərdə dağın üstündə 5 qüllə tikilmişdir. Birincisi 1812-ci ildə inşa edildi və yerli əfsanəyə görə, hündürlüyü "gəmiləri utandırdığı" üçün dağıdılmışdır.

İkinci qüllə 1870-ci ildə yerli bir restoran sahibi sayəsində ortaya çıxdı. 8 metr hündürlüyü olan qüllə əsasən meyxanaya görə yerli sakinlər arasında populyarlaşdı.

Üçüncü qüllə (hündürlüyü 12 metr) eyni meyxananın binasında inşa edilmişdir.

Dördüncü qüllə (artıq 17 metr hündürlükdə idi və eyni zamanda ilk qüllələr kimi ağacdan hazırlanmışdı) Estoniya artıq müstəqil dövlət olduqda, 1925-ci ildə inşa edilmişdir. Onun tikinti 3 ay davam etmişdir. Sonra Virumaa qəzası rəhbərliyi, meşəni təmizlədi və qüllənin qarşısında oturacaqlar qurdu. Dördüncü qüllənin açılışı 19 iyul 1925-ci ildə baş tutdu. Ancaq bundan qısa müddət sonra, seçilən materialın qüllə üçün yararsız olduğu və ətrafdakı ağacların onun görünüşünə maneə olduğu məlum olur (hündürlüyü 17 metr).
Dəmir-betondan hazırlanmış yeni beşinci qüllənin inşasına 1939-cu ildə başlanmışdır. Qalanın hündürlüyü artıq 25,7 metrə çatırdı. Qala 36 min kərpicdən və 80 ton sementdən inşa edilmişdir. Qala həmin ilin iyun ayında tamamlandı, ancaq İkinci Dünya müharibəsinin başlaması səbəbiylə açılış təxirə salındı. Müharibə zamanı qüllə ciddi zərər görmədi, onun təmiri 1955-ci ildə aparıldı. Qüllə modernləşdirilmiş və ətrafı abadlaşdırılmışdır. Burada F.R Kreutzvaldın xatirə muzeyi qurulmuşdur.

1969-cu ildə muzey qülləyə bir qatda əlavə etmişdir. Yuxarı qatlarda basğıclar yenidən dizayn edilmişdir. Əlavələr Toomas Rein və Velho Kaazik tərəfindən hazırlanmışdır. Yenidənqurmadan sonra qüllənin hündürlüyü 29,1 metrə çatdı. 346,7 metr hündürlükdən görünmə radiusu 50 kilometr təşkil edir.
1998-ci ildə Haanya qəzası qüllənin daha bir bərpasını gerçəkləşdirdi. 2002-ci ildə qüllə yenidən dizayn edildi və növbəti il su təchizatı sistemi tamamlandı. Suur-Munamyaqidə əsas bərpa işləri 2004-cü ilin avqustundan 2005-ci ilin iyulunadək aparıldı: qüllə əsaslı təmir edildi, lift və şüşəli kafe tikildi, qüllənin girişləri yenidən düzəldildi, piyada sahələrinin və qüllənin özü işıqlandırıldı. İşin ümumi dəyəri təxminən 10 milyon kron təşkil etmişdir. İnşaat AB Phare proqramı çərçivəsində Estoniya müəssisələri, hökumət, ətraf mühit sərmayələri mərkəzi, fərdi şəxslər və kənd bələdiyyəsinin vəsaiti hesabına maliyyələşdirilmişdir.

24 iyul 2005-ci ildə yenilənmiş Suur-Munamyaqi müşahidə qülləsinin açılışı olmuşdur.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Peakbagger.com". 2013-09-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-29.

Mənbə
-----

* Suur-MunamyaqiArxivləşdirilib 2012-02-12 at the Wayback Machine
* Qüllənin qalereyasıArxivləşdirilib 2015-09-20 at the Wayback Machine
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Beşbarmaq (dəqiqləşdirmə).

Beşbarmaq Georq Qoqenfin rəsm əsərində (1850)
**Beşbarmaq səddi** — Xəzərsahili keçidini bağlayan üçüncü sədd.

Gilgilçaydan cənubda Qafqaz silsiləsindən ayrılmış Beşbarmaq dağının sərt enişli ətəyindən başlayıb dəniz sahili qumsallığınacan uzanırdı. Beləliklə, qərbdən Beşbarmaq dağı şərqdən gil davarla qapanmış uzunsov sədd dar sahil keçidini bütünlüklə kəsmişdi. Beşbarmaq, Gilgilçay səddi və Dərbənd - Azərbaycanın şimal-şərq sərhədlərində ilkin orta əsrlərdə çəkilmiş bu üç sədd dövrün istehkam tikintisinin yüksək inkişaf səviyyəsi ilə yanaşı, siyasi-hərbi durumunu da əks etdirir. Fərziyyəyə görə, onlar III-VII əsrlərdə (əvvəl Beşbarmaq, sonra Gilgilçay, axırda isə Dərbənd müdafiə səddi) çəkilmişdi. İnşa texnikasına görə Beşbarmaq və Gilgilçay səddləri Dərbənd səddinə nisbətən saya və qədimdir.

| ⛭Azərbaycanda Xəzəryanı müdafiə qurğuları |
| --- |
| 
Beşbarmaq səddi  • Gilgilçay səddi (Çıraqqala və Torpaqqala ilə birlikdə)  • Şabran qalası  • Bakı qalası (Qız qalası ilə birlikdə)  • Bayıl qalası  • Mərdəkan qalaları (Dördkünc və Dairəvi)  • Şağan qalası  • Ramana qalası  • Nardaran qalası
 | Ümumdünya irsi |
**Suvalkiya**, **Sudova** və ya **Ujnemune** (lit. Suvalkija/Sūduva/Užnemunė) — Litvanın cənub-qərbində ən balaca etnoqrafik bölgə.

Adı
---

Rus, polyak və alman mənbələrində yerli əhalisinin fərqli adları verilir. Beləliklə, bu bölgənin adı mübahisəlidir. Sudoviya adı bu ərazidə məskənləşən Sudlar tayfasından gəlir. Suvalkiya adı hazırda Polşada yerləşən Suvalki şəhərindən gəlir. Coğrafi olaraq bu bölgəyə həmçinin Ujnemune deyilir. Bu ad mübahisəsinə görə etnik mədəniyyətinin dövlət müdafiəsinin əsasları haqqında qanun bölgənin iki adını çəkir: Suvalkiya (Sudova) (lit. Suvalkija (Sūduva)).

Coğrafiya
---------

Bölgə Neman çaydan cənubda, keçmiş Vilkavişkiş yepiskopluğun ərazisində yerləşir. Bölgənin cənub-qərbi hissəsində Viştitis-Qrajişkiay təpəliyindən Şirvintos və başqa çaylar axır. Viştitis gölü təpələrlə əhatə olunur. Suvalkiya şimaldan və qərbdən Neman çayı ilə əhatə olunur.

Cənubi Sudova və o cümlədən, Suvalkiya şəhəri müasir Polşanın hissəsidir.

Əhali
-----

Suvalkiyada qərbi Aukşaytiya ləhcəsində danışırlar. XIX əsrdə bu ərazi Rusiyanın yarımuxtar Polşa çarlığının tərkibində olduğuna görə, bölgənin kimliliyi o vaxt formalaşıb və beləliklə, Suvalkiya Litvanın ən yeni etnoqrafik regionudur. Burdakı o dövrdə mövcud olan siyasi vəziyyətində Mariyampole şəhərindəki məktəbləri Litva milli dirçəlişinin tanınmış fəalları böyüdə bilib. Nəticədə məhs burda danışılan qərbi Aukşaytiya ləhcəsi standartlaşmış Litva dilinin əsası olub.

Cənubi Sudovada hələ də litvalılar yaşayır. Məsələn, əhalisi təxminən 1200 nəfər olan Punsk kəndinin 80%-i litvalılardır. Burda litvalılarla bağlı muzeylər yerləşir. Kəndin yanında tarixdən əvvəlki Pruss-Yatvyaq yaşayış məntəqəsi saxlanılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "SŪDUVIŲ PROBLEMA". 2019-01-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-28.
2. 1 2 3  "Arxivlənmiş surət". 2019-01-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-25.
3. ↑  "J. Kudirka "THE LITHUANIANS"". 2020-02-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-25.
4. ↑  "Lietuvos etnogafinių regionų visuomeninės kultūros organizacijos". Žemaičių žemė (litva). 4. 2002. ISSN 1392-2610. 5 March 2011 tarixində arxivləşdirilib.
5. 1 2  "Southern Sudovia: Poland's Lithuania". 2020-05-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-29.
6. ↑  *Girdenis, Aleksas Stanislovas.* "Samogitians: The Development of Inflexional Endings and the Chronology of the Divergence of Dialects". Center of Regional Cultural Initiatives. 12 April 2006. 5 March 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 May 2008.
7. ↑  *Kudirka, Juozas.* The Lithuanians: an ethnic portrait. Lithuanian Folk Culture Centre. 1991. OCLC 27947396. 6 March 2011 tarixində arxivləşdirilib.
8. ↑  "Sudovia (Southern Lithuania)". 2022-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-24.
**Filippo Qalli** (it. Filippo Galli 19 may 1963, Monsa, Lombardiya) — İtaliyalı keçmiş futbolçu və məşqçi. Müdafiəçi kimi çıxış edib.

O, daha çox Milan klubu ilə uzun və uğurlu oyunu ilə yadda qalıb. Karyerasının böyuk hissəsini keçirdiyi "Milan"da Barezi, Maldini, Kostakurta və Tassotti ilə birlikdə güclü müdafiə xətti formalaşdırıb. "The Immortals" və "The Invincibles" kimi tanınan "Milan"da məşqiçilər Arriqo Sakki və Fabio Kapello rəhbərliyi altında klubda keçirdiyi 15 mövsüm ərzində o, beş dəfə A Seriyası çempionluğu və üç dəfə UEFA Çempionlar Liqası titulunu qazanıb.

Karyera
-------

Filipponun ilk komandası "Milan" olub. 1981–1982-ci illərdə "Milan"ın gənclər komandasında oynayıb, sonra isə 1982/83 mövsümünü icarə əsasında Peskarada keçirib. 1983-cü ildə Qalli Milana qayıdır və 1996-cı ilə qədər orada oynayır. Rossoneri ilə o, bir çox titullar qazanıb, 325 oyun keçirib və 4 qol vurub. Qalli komandadan ayrıldıqdan sonra 2001-ci ilə qədər İtaliyanın "Regiana" və "Breşiya" klublarında çıxış edib.

2001/02 mövsümünü Filippo birinci divizionda çıxış edən İngiltərənin "Uotford" klubunda keçirib.

O, karyerasını 2004-cü ildə "Pro Sesto" klubunda başa vurub.

Titulları
---------

### Komanda

#### Milan

* A Seriyasının qalibi (5): 1987–88, 1991–92, 1992–93, 1993–94, 1995–96; İkinci (2): 1989–90, 1990–91.

* İtaliya Kubokunun ikincisi (2): 1984–85, 1989–90.

* Supercoppa Italiana Qalibi (4): 1988, 1992, 1993, 1994; İkinci (1): 1996.

* UEFA Çempionlar Liqasının qalibi (3): 1988–89, 1989–90, 1993–94; İkinci (2): 1992–93, 1994–95.

* UEFA Superkubokunun qalibi (3): 1989, 1990, 1994; İkinci (1): 1993.

* Qitələrarası kubokun qalibi (2): 1989, 1990; İkinci (2): 1993, 1994.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Filippo Galli // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. ↑  "Mondo CALCIO – Serie B 1999/2000: GALLI". 5 may 2009 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 yanvar 2023.
3. ↑  *AC Milan.* "Filippo Galli". www.acmilan.com (ingilis). 2023-07-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 yanvar 2023.
**Şotta yukkası** (*lat.* Yucca schottii) — quşqonmazkimilər fəsiləsinin yukka cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Kanada, Amerikanın Arizona ştatının cənubunda qumlu torpaqlarda bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 3-5 m-ə, diametri 1-3 m-ə çatan həmişəyaşıl kol bitkisidir. Budaqları düz və ya bir az əyilmışdir. Göyümtül, düz yarpaqlarının uzunluğu 0,2-0,5 m, eni 4 sm-dək olub coddur, kənarları dişciksizdir, bünövrəsində bir az daralır. Yarpağın kənarları nazik saplarla örtülmüşdür. Budaqları və çiçəksaplağı əyilmışdir. Çiçəkləri ağ olub, süpürgə çiçək qrupunda toplanmışdır. Abşeron şəraitində çiçəkləməsi iki dəfə: 1-ci çiçəkləmə aprel-may ayında, 2-ci çiçəkləmə isə avqust-sentyabr aylarında müşahidə edilir. Bol çiçəkləməsinə baxmayaraq, meyvə əmələ gətirmə tam başa çatmır. Toxumla, əsasən kök və gövdə pöhrələri ilə çoxaldılır. Bu məqsədlə gövdədə mişarla bir neçə yerdə yarıq açılır. Növbəti ildə həmin hissədən yeni cücərti əmələ gəlir. Toxumla çoxaldılmanın yazda aparılması məqsədyönlüdür.

Ekologiyası
-----------

Həyat müddəti 50 ilə qədərdir. İşıqsevədir, küləyə və zərərvericilərə qaqrşı davamlıdır. Kasıb torpaqlarda da yaxşı bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Lənkəran, Abşeron və Qobustanda mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Yaşıllaşdırmada tək və qrup əkinlərində, canlı çəpərlərin salınmasında, müxtəlif kompozisiyaların qurulmasında genış istifadə edilir.

Məlumat mənbəsi
---------------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q310600
* Wikispecies: Yucca schottii
* EoL: 1083607
* GBIF: 2775615
* GRIN: 101071
* iNaturalist: 170394
* IPNI: 325011-2
* IRMNG: 10194805
* ITIS: 43121
* IUCN: 124572902
* NCBI: 215537
* Plant List: kew-291738
* PLANTS: YUSC
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:325011-2
* Tropicos: 18401449
* WCSP: 291738

 |

1. ↑  Illustrated Handbook of Succulent Plants: Monocotyledons. / red. U. Eggli, R. Nyffeler 2 2020. S. 408–409. ISBN 978-3-662-56486-8 doi:10.1007/978-3-662-56486-8
**Akif Xansultanlı** (*Akif Bəkir oğlu Xansultanlı*; 7 noyabr 1974, Sadaxlı, Marneuli rayonu)— şair, publisist,jurnalist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Qarapapaqlar jurnalının baş redaktorudur.

Həyatı və təhsili
-----------------

Akif Bəkir oğlu Xansultanlı 1974-cü il noyabrın 7-də qədim Borçalı mahalında - indiki Gürcüstanın Marneuli rayonundakı Sadaxlı kəndində anadan olub.
1991-ci ildə 1 saylı Sadaxlı kənd orta məktəbini bitirib.
19921997-ci ildə isə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinda "Kulturologiya" fakültəsində ali təhsil alıb.

Elmi fəaliyyəti və bədii yaradıcılığı
-------------------------------------

1999-cu ildən 2003-cü ilə kimi Azərbaycanın Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin Muzey İşi üzrə Respublika Elmi-Metodiki Mərkəzinin baş 
redaktoru vəzifəsində çalışıb.

2003-cü ildən 2007-ci ilə qədər AMEA-nın Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda kiçik elmi işçi kimi fəaliyyətini davam etdirib.

2007-ci ildən etibarən, Tiﬂ isdə nəşr olunan "Qarapapaqlar" aylıq elmi-kütləvi dərgisinin təsisçisi və baş redaktorudur. 

AMEA-nın Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunun aspiranturasında davam etdirib.
Elmi məqalə və şeirləri ilə mətbuatda vaxtaşırı çıxış edib.
İlk dəfə Gürcüstandakı anadilli mətbuatımızın elektron versiyası və internet saytının qurulması da "Qarapapaqlar" jurnalının adi ilə tarixiləşib. Dərginin elmi status adını alması üçün lazım olan 13 rəqəmli beynəlxalq sertiﬁ kat kodun (9771987676007) və İSSN ştrixin (19876769), həmçinin elmiliyini təsdiq edən ədəbiyyat, tarix, etnoqraﬁ ya və kulturologiya ixtisasları üzrə UDC/Q10 kodlarının (821.512.162+39(=512.162)+ 94(479.24)+008(=512.162)+1) alınması birbaşa Akif Xansultanlının adı ilə bağlıdır.

### Kitabları

2006-ci ildə "Borçalı dastanı" adlı kitabı nəşr olunub.

Mükafatları
-----------

* Mətbuat Şurası və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi Azərbaycanın xaricdə çıxan ilk elmi jurnalın yaradıcısı kimi baş redaktora diplom və Sertifikatlar verib.
* Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin Həmkarlar İttifaqının Rəyasət heyətinın qərarı ilə 2013-cü ilin mart ayında "Qızıl Qələm" mükafatına layiq görülüb.

İstinadlar
----------

1. ↑  
A.Xansultanlı hazırda AMEA-nın dissertantı kimi Gürcüstanda Gənc Marneuli verilişinin qonağı Akif Xansultanlı oldu
2. ↑  "YENİ KİTABLAR" (PDF). 2022-03-08 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-03-16.

Xarici keçidlər
---------------

* Marneulidə milli azlıqların təhsilində mövcud problemlərə həsr olunmuş tədbir keçirilmişdir
* Gürcüstan paytaxtında "Gürcüstanda İslam abidələri" kitabının təqdimatı keçirilib
**David Qabaşvilinin evi** (*gürc.* მწერალთა სახლი) və ya **Gürcüstan Yazıçılar Birliyinin binası** – Tbilisi şəhərinin Sololaki rayonunda, Maçabeli küçəsi 13 ünvanında yerləşən malikanə tipli yaşayış binasıdır. Hazırda binada Gürcüstan Yazıçılar Birliyi yerləşir.

Tarixi
------

Bina, 1905-ci ildə xeyriyyəçi David Saracişvilinin (1848-1911) sifarişi ilə inşa edilmişdir. Binanın layihəsi berlinli memar Karl Zaar tərəfindən hazırlanmışdır. İnşaat işləri üçün seçilən yerdə daha əvvəl Saracişvilinin atasının evi olmuşdur. Tikinti 1903-1905-ci illərdə Aleksandr Ozorov və Korneli Tatsevin rəhbərliyi altında aparılmışdır. 1905-ci ilin mayında – Devid və Yekaterina Porakişvililərin gümüş toyuna kimi bina təhvil verilmişdir.

Binanın memarlıq stili barokko və müasir memarlıq tərzlərinin qarışığından formalaşdırılmışdır. Malikanənin ineryerləri İlya Mamaçaşvili tərəfindən işlənmişdir.

Evdə tez-tez yığıncaqlar, rəssamların görüşləri, müzakirələr, sərgilər və konsertlər təşkil olunurdu.

1911-ci ildə Saracişvilinin ölümündən sonra ev yerli özünüidarə orqanına hədiyyə edilmiş, lakin əsas şərt kimi evdə bədii qalereya və ya incəsənət muzeyinin yaradılması göstərilmişdir.

1912-ci ildə ev Akakiy Xoştariya tərəfindən alınmışdır. Məhz onun ev sahibi olduğu dövrdə bu imarətdə Rusiya imperatoru II Nikolay qonaq kimi qəbul edilmişdir.

Gürcüstanda SSRİ hakimiyyətinin qurulmasından sonra 1921-ci ildə Xoştariya Gürcüstanı tərk etmiş, ev isə Gürcüstan İnqlab Komitəsinə daxil olan rəssam və yazıçıların istifadəsinə verilmişdir. Binada Yazıçılar Birliyinin fəaliyyətə başlamasından sonra müxtəlif vaxtlarda burada Qorki, Yesenin, Mayakovski, Bulqakov, Tabidze, Qabaşvili, K. Qamsaxurdiya və başqaları olmuş, evin otaqlarından birində isə Osip Mandelştam yaşamışdır.

22 iyul 1937-ci ildə yazıçı Paolo Yaşvili bu binada özünü güllələmişdir. Yazıçı Tisian Tabidze tərəfindən hədiyyə olunmuş (Tabidze əvvəlcə həmin tapançanı Yeseninə hədiyyə etmək istəsə də, sonradan fikrini dəyişmişdi) tapançanı istifadə etmişdir.

Ev dövrümüzə ilkin formasını qoruyaraq, o cümlədən rəsmlərlə bəzədilmiş tavanları, çilçıraqları, böyük kamini və unikal bağı ilə birlikdə çatmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "В Тбилиси есть еще одно место, помимо коньячного завода, которое неразрывно связано с памятью о Давиде Сараджишили". 2020-11-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-30.
2. ↑  "Тифлисский журнал". 2019-04-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-30.
3. ↑  "Максим Горький (в центре) среди грузинских писателей в саду Дворца писателей. 24 июля 1928 года". 2018-07-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-30.
4. ↑  "Дом Сараджева В 1921 году сюда поместили Дом Писателей Грузии. Именно здесь застрелился писатель Паоло Яшвили". 2021-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-30.

Ədəbiyyat
---------

* *Артём Синцов* Грузия пешком. Самые интересные прогулки по Грузии. Москва: Издательство «Эксмо», 2018. 256 с. ISBN 978-5-04-090136-4

Xarici keçidlər
---------------

* Старый Тбилиси: Дом Писателей, Грузия, 02.02.2015
**Artur Leist** (*alm.* Arthur Leist‎; 8 iyul 1852, Vrotslav, Sileziya[d] – 22 mart 1927, Tiflis) — alman yazıçısı. Erməni və gürcü dillərindən bir çox əsəri alman dilinə tərcümə etmişdir.

Həyatı
------

Artur Leist 1852-ci ilin 8 iyul tarixində Almaniyanın Breslau şəhərində anadan olmuşdur. Liest bu şəhərdə təhsil almış və bir müddət yaşamışdır. 1877-ci ildə Rus-türk müharibəsinin başlanmasından sonra Artur Leist Qafqaz bölgəsində baş verən hadisələrlə maraqlanmağa başlamışdır. 1884–1892-ci illərdə Artut Leist 3 dəfə Gürcüstana səfər etmişdir. Bu səfərlərdən sonra Leist Tiflis şəhərində yaşamağa qərar verir. Leist Tiflis şəhərində erməni və gürcü dillərini öyrənməyə başlayır. Bir müddətdən sonra isə Liest erməni və gürcü dillərində olan bədii əsərləri alman dilinə tərcümə etməyə başlayır.
Artur Leist gürcü dilindən alman dilinə tərcümə etdiyi ilk kitabı 1887-ci ildə Tiflis şəhərində çap etdirmişdir. Leistə tərcümə işlərində İlya Çavçavadze kömək etmişdir. 1889-cu ildə Artur Leist Şota Rustavelinin Pələng dərili cəngavər əsərini tərcümə edir. Bu əsərin alman dilinə tərcümə edilməsi Artur Leist tərəfindən tərcümə edilmiş ən mühüm əsər hesab olunur. 1906–1922-ci illərdə Leist Qafqaz almanları üçün nəzərdə tutulmuş Kaukasische Post qəzetində redaktor kimi fəaliyyət göstərmişdir. Artur Leist 1927-ci ilin 22 mart tarixində Tiflis şəhərində vəfat etmiş və Didibu fəxri məzarlığında dəfn olunmuşdur.
**Filippin timsahı** (*lat.* *Crocodylus mindorensis*) — əsl timsahlar sinfinin nisbətən kiçik növü. Yalnız Filippində yaşayır. Əvvəllər Yeni Qvineya timsahının bir yarımnövü sayılırdı. Bu növün erkəkləri maksimum 3,1 m uzunluğa çatır, dişilər isə bir qədər kiçikdir. Sakit okean bölgəsindəki bir çox digər timsahlarla müqayisədə geniş ağıza və böyük pulcuqlara sahibdir. Bu növ olduqca aqressivdir. Baxmayaraq ki, kiçik ölçüsü və yaşayış yerlərinin insan məskənindən uzaq olması səbəbindən insanlara hücumu çox nadirdir. Çoxalma strategiyası baxımından Yeni Qvineya timsahına bənzəyir və qapalı su hövzələrində yerləşməyə üstünlük verir. Digər əsl timsahlar kimi, Filipin timsahı da heyvanın ölçüsü və yaşına görə dəyişən çox müxtəlif bir pəhrizə sahibdir. Gənc timsahların pəhrizinə ilbizlər, krevetlər, iynəcələr, digər onurğasızlar və kiçik balıqlar daxildir. Eyni zamanda böyüklərin pəhrizində donuzlar, itlər, ilanlar, iri balıqlar və quşlar qeyd edilir.

Filippin timsahı təhlükədə qarşısındadır. Onu ovlamaq qəti qadağan olsa da, yaşayış yerlərinin azalması və brakonyerlik (həm timsahların özləri, həm də ovları ilə əlaqəli) sayında azalmaya səbəb olur. Hal-hazırda bu növün populyasiyası 200 fərdi keçmir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1997.
2. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.
3. ↑  "Crocodylus mindorensis (Philippine crocodile)". Animal Diversity Web. 2022-06-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-07.

Xarici keçidlər
---------------

* "*Crocodylus mindorensis*". The IUCN Red List of Threatened Species (ingilis).
* crocodilian.com: *Crocodylus mindorensis*  (ing.)
* Filippin timsahı (zooclub.ru)
* Crocodylus mindorensis

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç |
| Taksonomiya | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · SeaLifeBase |
**David Soslan** (*gürc.* დავით სოსლანი, *Davit Soslani*; oset. Сослан-Дауыт / Soslan-Dawyt) — Alaniya şahzadəsi, Gürcüstan çariçası Tamaranın əri və həmkarı, feodal Gürcüstanın ən yüksək çiçəklənməsi dövründə qoşunların baş komandanı.

Həyatı
------

Tamar birinci əri, Rus knyazı Yuri Boqolyubskidən boşanmış, 1187–1189-cu illərdə Tiflis yaxınlığındakı Didube sarayında David Soslanla evlənmişdir. Erməni salnaməçisi Mxitar Qoşun yazdığına görə, Tamar "Alan çarlığından olan, onun ana tərəfdən qohumu, adı Soslan və Gürcüstan taxtına çıxanda David adını alan adamla evlənmişdir". David Soslanın Tamarın əri statusu, eləcə də incsənətdə, nizamnamələrdə və sikkələrdə adının hallanması çarlığa hakimiyyətdə kişi aspektlərinin zəruriliyi ilə ciddi şəkildə diktə edilmişdi. Buna baxmayaraq, o, Tamarla taxtı paylaşsa da, müstəqil bir hökmdar deyildi və Tamara tabe qalmışdı.

David Tamarın ekspansionist siyasətini enerjili şəkildə dəstəkləmiş, həmin illər ərzində bir sıra münaqişələrdə Gürcüstanın hərbi uğurlarına cavabdeh olmuşdur. Orta əsr gürcü mənbələri onun yaraşıqlılığını, hərbi istedadını, şücaətini və Tamara sədaqətini yüksək qiymətləndirirdilər. 1190-cı illərdə David Soslan gürcülərin Bərdə, Ərzurum, Geğarkunik, Beyləqan və Gəncəyə basqınlarına başçılıq etmişdir. Onun 1195-ci ildə Şamxorda Eldənizlilər və 1202-ci ildə Basiyanda Rum səlcuqiləri üzərində qazandığı qələbələr müvafiq olaraq Şərqi və Qərbi Qafqaz yürüşlərində gürcülərin mövqelərini təmin etmişdir. O, qısa müddət sonra, təqribən 1207-ci ildə vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Хаханов А.* Тамара (rus.). // *Энциклопедический словарь* СПб: Брокгауз — Ефрон, 1901. Т. XXXIIа. С. 556–557.
2. ↑  *Алемань А.* Аланы в древних и средневековых письменных источниках. — М. : Менеджер, 2003. — С. 425.
3. ↑  David, like other biblical names, was favored by the Bagratids because of their Davidic claim. As for Soslan, this is the name of one of the main heroes of the Nart epic, but alternative, though tentative, explanations have also been proposed; for example, Nikolay Marr regards it as being derived from the ethnonym "Os-Alani", while Vasily Abaev suggests a possible Turco-Mongol origin from Nogai suslan – "to have a threatening look".
4. ↑  Eastmond, Antony (1998), *Royal Imagery in Medieval Georgia*, pp. 135–7. Penn State Press, ISBN 0-271-01628-0.
5. ↑  Vasiliev, A. A. The Foundation of the Empire of Trebizond (1204–1222). *Speculum*, Vol. 11, No. 1. (Jan. 1936), p. 13.
6. ↑  *Commire, Anne; Klezmer, Deborah.* Women in World History: Sul-Vica (ingilis). Yorkin Publications. 2002. 144. ISBN 9780787640743. 2023-07-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-25.
**Artur D. Levinson** (31 mart 1950, Sietl, Vaşinqton) amerikalı biznesmen və hazırda Apple şirkətinin sədri (2011-ci ildən) və Calico şirkətinin qurucu və baş icraçı direktoru. O, 1995-ci ildən 2009-cu ildək Genentech korporasiyasının baş icraçı direktoru və sədri (1999 - 20004) olmuşdur.

Bundan başqa Apple şirkətində fəaliyyəti dövründə (2000-ci ildən), Levinson Broad Institute araşdırma mərkəzində direktorlar şurasında xidmət göstərmişdir. Son vaxtlar, Levinson Hoffmann-La Roche şirkətində direktorlar şurasında (2010-2014), NGM Biopharmaceuticals (2009-2014), Amyris şirkətlərində işləmişdir. O, hal-hazırda Sloan Ketterinq adına onkoloji mərkəzdə, Prinston Universiteti və Lewis-Sigler İnstitutda tövsiyə şurasında işləyir.

Təhsili və ilk illəri
---------------------

Malvina və Sol Levinsonun övladı olan Artur, bakalavr təhsilini 1972-ci ildə Sietlda yerləşən Vaşinqton Universitetində və 1977-ci ildə Prinston Universitetində Biokimya sahəsi üzrə fəlsəfə doktoru adını qazanmışdır.

1. ↑  Arthur D. Levinson // Munzinger Personen (alm.).