**Мolekulyar fizika** — fizikanın bir bölməsi olub , maddənin daxili quruluşuna və onu təşkil edən hissəciklərin (atom və molekulların) hərəkət qanunlarına əsaslanaraq onun xassələrini, müxtəlif
aqreqat halları arasında baş verən keçidlərin qanunauyğunluqlarını, müəyyən xarici təsirlər nəticəsində baş verən fiziki hadisələri öyrənir.

**Tarixi**
----------

**Maddə quruluşu haqqında ilk fikir eramızdan əvvəl IV əsrdə yunan mütəfəkkiri**
Demokrit tərəfindən irəli sürülmüşdür. Demokritə görə, maddənin
ən kiçik və bölünməz hissəciyi atomlardır. Yunanca tərcüməsi "bölünməz"
olan atom sözünün bir termin kimi qəbul olunma səbəbi də, məhz budur.
Maddə quruluşu haqqında o dövr üçün çox ciddi sayılan bu fikir nə
Demokritin özü, nə də onun ardıclıları tərəfindən inkişaf etdirilməmişdir –
atomların təbiəti və onların bir-biri ilə qarşılıqlı münasibətləri haqqında heç
bir fikir söylənməmişdir.
Maddə quruluşu haqqındakı atomistik ideyalar, fizikanın elmi əsaslarının
qoyulduğu sayılan XVII əsrdən inkişaf etməyə başlamışdır. Elə bu
vaxtdan etibarən maddə quruluşunun molekulyar-kinetik nəzəriyyəsinin təməli
qoyulmağa başlamışdır. Uzun müddət bu sahədə aparılan tədqiqat işlərinin
nəticəsi olaraq XIX əsrin II yarısında molekulyar-kinetik nəzəriyyə,
əsas etibarı ilə Maksvel, Bolsman və Klauzius tərəfindən inkişaf etdirilərək
mükəmməl şəklə salınmışdır.

**Molekulyar fizikanın mövzusu**
--------------------------------

**Molekulyar fizika sahəsi çox geniş sahədir. Elə fiziki hadisələr var ki, onları**
öyrənmək üçün maddənin daxili quruluşunu və onun halını müəyyən edən
makroskopik parametrləri - temperatur, təzyiq, daxili enerji və sairləri bilmək,
həmçinin, bunlar arasında əlaqə yaratmaq lazım gəlir.
Molekulyar fizika, çoxlu sayda hissəciklərdən (atom və molekullardan)
ibarət olan sistemləri və bu sistemlərdə baş verən hadisələri öyrəndiyinə
görə, belə sistemlər üçün səciyyəvi olan bəzi məsələlər üzərində dayanmaq
lazımdır. Onu da qeyd edək ki, sistemin çoxlu sayda hissəciklərdən ibarət
olması, onun daxilində baş verən prosesləri öyrənmək üçün xüsusi metodlardan
istifadə etmək zəruriyəti yaradır.

**Metodlar**
------------

### **Dinamik metod**

**Qarşıya qoyulan məsələni həll etmək üçün, sistemi təşkil edən**
hissəciklərdən hər birinin kütləsini və ona təsir edən yekun qüvvəni bilmək
kifayətdir. Çünki, hissəciklərin hər biri üçün hərəkət tənliyini ( Nyutonun 2-ci qanunuun riyazi ifadəsini) tərtib etdikdən sonra alınan diferensial tənliklər
sistemini başlanğıc şərtlər daxilində həll etməklə, sistemə daxil olan
hissəciklərdən hər birinin yerdəyişmə vektorunun zamandan asılılığı müəyyən oluna bilər. Yerdəyişmə vektorunun zamana görə birinci tərtib
törəmə alsaq, maddi hissəciyin sürətini, ikinci tərtib törəmə alsaq isə təcilini
təyin edə bilərik. Bu kəmiyyətləri bildikdən sonra maddi hissəciyin impulsunu
(hərəkət miqdarını), kinetik enerjisini və onun hərəkətini xarakterizə
edən digər fiziki kəmiyyətləri müəyyən etmək olar. Məsələnin belə həll metodu
dinamik metod adlanır.

### **Statistik metod**

**Çoxlu sayda hissəciklərdən ibarət sistemləri, ayrı-ayrı hissəciklərə aid**
fərdi kəmiyyətlərlə deyil, hissəciklər toplusuna, yəni bütövlüklə sistemə xas
olan kəmiyyətlərlə xarakterizə etdikdə, ümid verici nəticələr alınır. Belə sistemlər
statistik qanunlara tabedir. Sistemi təşkil edən hissəciklərin sayı çox
olduqca, statistik yolla əldə edilən nəticələr daha etibarlı olur. Statistik sistemlərdə
mövcud olan qanunlar, ehtimal nəzəriyyəsinə əsaslanaraq statistik
metodla müəyyənləşdirilir. Bu metodla az miqdarda hissəciklərdən ibarət sistemlərdə
gedən fiziki prosesləri öyrənmək olmaz. Statistikada, sistemi təşkil
edən hissəciklərdən hər biri, hissəciklər toplusunun orta xarakteristikaları ilə
təsvir olunur. Məsələn, statistik metodda söhbət ayrı-ayrı hissəciklərin (fərdi
hissəciklərin) enerjisindən deyil, bir hissəciyə düşən orta enerjidən gedir.

### **Termodinamik metod**

**Müəyyən olunmuşdur ki, sistemdə baş verən hadisələrin daxili mexanizminə**
fikir vermədən də, sistemi bütövlükdə xarakterizə edən makroskopik
fiziki kəmiyyətləri və onlar arasındakı əlaqələri müəyyən etmək mümkündür.
Belə yanaşma üsulu termodinamik metod adlanır. Termodinamik metodun mümkünlüyü, sistemin çoxlu sayda hissəciklərdən
ibarət olmasındadır. Bu mümkünlük onunla əlaqədardır ki, çoxlu sayda
hissəciklərdən ibarət sistemin termodinamik tarazlıq halında, sistemin halını
xarakterizə edən makroskopik parametrlər, onu təşkil edən hissəciklərin
koordinat və impulslara görə ilkin paylanma detallarına qarşı həssas deyildir.
Termodinamik tarazlıqdakı sistemin təcrübi yolla ölçülmüş parametrləri
(temperatur, təzyiq və sair) sistemin orta xarakteristikaları olmaqla yanaşı,
hal parametrləridir. Sistemin makroskopik xarakteristikası olan hal parametrləri
onun, yalnız verilmiş konkret halını xarakterizə edir, onun bu hala
haradan və hansı yolla gəlməsindən asılı deyildir**.**

**Ədəbiyyat**
-------------

* *Niftalı Qocayev* ÜMUMİ FİZİKA KURSU II Cild MOLEKULYAR FİZİKA. Bakı-2008.192s.
* *Ахматов А. С.* Молекулярная физика граничного трения. М.: ФМЛ, 1963. — 472с.
* *Гиршфельдер Дж. Кертисс Ч. Берд Р.* Молекулярная теория газов и жидкостей. М.: ИЛ, 1961. — 931с.
* *Дерягин Б. В. Чураев Н. В. Муллер В. М.* Поверхностные силы.[*ölü keçid*] М.: Наука, 1985.
* *Квасников И. А.* Молекулярная физика. М.: Едиториал УРСС, 2011. — 230с. ISBN 978-5-8360-0560-3
* *Кикоин А. К. Кикоин И. К.* Молекулярная физика. 2-е изд. М.: Наука, 1976.
* *Матвеев А. Н.* Молекулярная физика. М.: Высшая школа, 1981. — 400 с.
* *Оно С. Кондо С.* Молекулярная теория поверхностного натяжения в жидкостях. Пер. с англ. М.: ИИЛ, 1963. — 292с.

**Mənbə**
---------

* Molekulyar Fizika[*ölü keçid*]
* ОСНОВЫ МОЛЕКУЛЯРНОЙ ФИЗИКИ