recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Rəssamın J1407b-nin üç mümkün peykindən birindən aldığı təəssürat
**1SWASP J140747.93−394542.6** (1SWASP J140747, J1407 və ya Mamajek's Object) Yerdən 434 işıq ili məsafədə Sentavr bürcündə yerləşən Günəşə bənzər ulduzdur. Nisbətən cavan ulduz hesab olunur. Yaşının 16 milyon il, kütləsinin Günəşin kütləsinin 90%-i olduğu təxmin edilir. Görünən ulduz ölçüsü 12.3 olduğu üçün yalnız teleskopla görmək mümkündür. Ulduzun adı SuperWASP (Wide Angle Search for Planets - Planetlərin Geniş Bucaq Axtarışı) proqramından və ulduzun koordinatlarından gəlir. Ulduz planetin ətrafında dövr etdiyinə görə dəyişkəndir və dəyişkən ulduz təyinatı olan V1400 Centauri adı verilmişdir.

Ulduz çox böyük halqaları ilə məşhurdur. Halqa sistemi 178.965 milyon kilometr olub Saturnun 243.897 kilometr olan halqa sistemindən daha böyükdür. Ulduzun böyük qaz nəhəngi və ya halqa sisteminə malik olan qəhvəyi cırtdan olduğu düşünülür.

Planet 2012-ci ildə Nyu-Yorkda yerləşən Roçester Universitetində astronom Erik Mamayek tərəfindən kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Astronomiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Format** (*alm.* format‎, *fr.* format, lat. forma) - Verilənlərin kompüterin yaddaşında, verilənlər bazasında, monitor ekranında və ya xarici daşıyıcıda yazılması və göstərilməsi qaydalarının məcmusudur. Verilənlər sahələrinin siyahısını, onların xarakteristikalarını, daxil edilən verilənlərin məzmununu və onların yerləşdirilməsini müəyyən edir.O, emal edilən, maqnit daşıyıcısına və ya optik daşıyıcıya yazılan, displeydə
əks etdirilən və ya kağızda çap edilən informasiya obyektinin müəyyən strukturudur.

Format yazıda (o cümlədən faylda, verilənlər bazasında və s.) informasiya obyektlərinin göstərilməsini simvolik şəkildə təsvir edən dil elementidir. 
İkilik informasiyanın kodlaşdırılması üçün istifadə olunur (məsələn, mətn faylı).

Format – 1)poliqrafiyada hazır çap məhsulunun, yaxud çap kağızının ölçüləri; 2)fotoqrafiyada obyektivin təsvir sahəsi daxilinə çəkilmiş düzbucaqlı və ya kvadrat; 3)kitabın, səhifənin, kartoçkanın və s.-nin ölçüsü; 4)əndazə; 5)mətbəə məhsulunun kəsiləndən sonra fiziki ölçüləri; 6)kitabın, səhifənin, kağız vərəqin, kartoçkanın və s.-nin ölçüsü; əndazə. Məsələn, böyük format, kiçik format. Kiçik formatda fotoşəkil; 7)mətbuatda nabor səhifəsinin uzunluğu və hündürlüyü, sətrin uzunluğu.

Ədəbiyyat
---------

* Kitabxana – informasiya terminlərinin qısa lüğəti. Bakı, «NURLAR» Nəşriyyat-Poliqrafiya Мərkəzi, 2010. 144 s.
* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
**Fındıq uzunburunu** (*lat.* Curculio nucum) — buğumayaqlılar tipinin sərtqanadlılar dəstəsinin uzunburun böcəklər fəsiləsinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Görünüşü
Fındıq uzunburun böcəyinin başı xortum şəklində irəliyə doğru uzanmışdır. Bu xortum dişi fərdlərdə bədəndəndə uzundur. Böcək qara rəngdədir, sarımtıl pulcuqlarla örtülmüşdür. Xortum və ayaqları qırmızımtıl-qonurdur. Bığcıqları xortumun düz ortasında yerləşmişdir. Yumurtası ellipsvaridir, təzə qoyulan vaxt ağ rəngdə olur, sonra qonurlaşır. Sürfəsi ayaqsızdır, sarılımtıldır, baş və döş buğumları qırmızı olur. axırıncı yaşda uzunluğu 10–15 mm olur, pupu ağ rənglidir, xortumu yaxşı seçilir. Pupun uzunluğu 9 mm-dir.

Həyat tərzi
-----------

May ayının üçüncü ongünlüyündən etibarən böcəklər cütləşir, bundan 6-8 gün sonra yumurta qoymağa başlayır. Yumurta qoymaq üçün böcək xortumu vasitəsilə zərif meyvələrin qabıqlarını deşir və yumurtaqoyanı vasıtəsilə həmin deşiyə bir yumurta qoyur. Rüşeymin inkişafı 8-10 gün çəkir. Aprel ayının ortalarından başlayaraq sürfə puplaşır. Pup fazası 2 həftəyə qədər davam edir və sonra böcək uçur. Fındıq uzunburunu ildə bir nəsil verir..

Yayılması
---------

Fındıq uzunburunu Azərbaycanda fındıq əkilən bütün rayonlarda geniş yayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  N.H.Səmədov taxıl böcəkləri və onlarla mübarizə tədbirləri, Bakı 1964
2. ↑  S.R.Məmmədova, B.B.Xəlilov. Kənd təsərrüfatı entomologiyası. 1986, səh 194

Ədəbiyyat
---------

* S.R.Məmmədova, B.B.Xəlilov. Kənd təsərrüfatı entomologiyası. 1986, səh 194
* N.H.Səmədov taxıl böcəkləri və onlarla mübarizə tədbirləri, Bakı 1964
* N.B.Mirzəyeva, Z.M.Məmmədov. Böyük Qafqaz bölgəsində meyvə və meşə ağaclarına zərərverən uzunburun böcəklərin bioekoloji xüsusiyyətləri və parazitləri.
* Z.M.Məmmədov. Azərbaycayda meyvə uzunbığı və alma çiçəkyeyəninin entomofaqları. S.R.Məmmədovanın 80 illiyinə həsr olunmuş sessiyanın materialları, 2005,Bakı, s.84-87.

Xarici keçidlər
---------------

* Curculio nucum Arxivləşdirilib 2017-10-12 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1588315
* Wikispecies: Curculio nucum
* BioLib: 13240
* BOLD: 171994
* EPPO: CURCNU
* EUNIS: 269083
* Fauna Europaea: 250617
* Fauna Europaea (new): 47ec3cd6-2b72-4c77-aff7-3c3ed6a3f4a6
* Fossilworks: 320216
* GBIF: 8206632
* iNaturalist: 147083
* NBN: NBNSYS0000025457
* NCBI: 238728
* PPE: curculio-nucum
* ZooBank: 42AD5969-D01B-4201-8AFA-67E1B440AAE1

 |
**Tixius** (*lat.* Tychius) — Buğumayaqlılar tipinin Sərtqanadlılar dəstəsinin Uzunburun böcəklər fəsiləsinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Tixiuslar 2–3 mm böyüklükdə olmaqla, bədənləri və qanadlarının üzəri sıx sarı və qızılı pulcuqlarla örtülmüşdür. Böcəklərin xortumu nazik və xeyli uzundur. Sürfələri çirkli-ağ rəngdədir. Ayaqsızdır. Başın rəngi sarı ilə qəhvəyi arasında dəyişir. Müəyyənləşdirilmişdir ki, Azərbaycanda toxumluq yonca bitkisinə üç növ tixius: sarı (Tychius flavus Beck.), kürən (Tychius femoralis Bris.) və fır (Tychius medicaginis Bus.) böyük zərər vurur.

Həyat tərzi
-----------

Yonca tarlalarında bu zərərvericilər torpağın 5-15 sm dərinliyində böcək fazasında qışlayır. Böcəklər mart ayında qışlama yerlərindən çıxmağa başlayır və onlar havalar bir az isindikdən sonra qidalanır, əsasən yarpaqları, gövdələri yeyir, bəzən isə qönçə və çiçəkləri də zədələyir. Bir müddətdən sonra böcəklərin cinsi məhsulları yetişir. Bu proses, adətən, yoncada yaşıl paxlaların əmələgəlmə dövrünə düşür. Onlar yumurtasını paxla boşluğuna qoyur. Əvvəlcə kürən, 5-6 gündən sonra isə sarı tixius yumurta qoymağa başlayır. Böcəklərin daxilində yumurtalar tədricən yetişdiyinə görə yumurtaqoyma müddəti xeyli uzanır. Bir paxla daxilində 1-5 yumurta qoyulur. Yumurtalardan çıxan sürfələr paxla daxilindəki toxumlarla qidalanaraq inkişaf edir və böyüyür. Hər bir sürfə ömrü boyu 2-7-yə qədər toxum yeyə bilir. Toxumların mum yetişmə dövründə sürfələr torpağa keçir və orada 7-9 gün müddətində pup fazasına keçir. Pup dövrü 9-11 gün çəkir, sonra onlardan çıxan böcəklər qışlamaq üçün torpaqla qalır. Böcəklər yoncadan əlavə başqa bitki sahələrində də qışlaya bilir. Yoncanın qönçələmə dövründə həmin böcəklər başqa sahələrdən yonca tarlalarına keçir.

Yayılması
---------

Avropa, Ön Asiya, Çin, Pribaltikanın şimalında, Qafqazda, Qərbi Sibirdə regionlarında, Orta Asiya və Cənubi Qazaxıstanda yayılıb. Azərbaycanda isə yonca əkilən bütün rayonlarda yayılıb.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q14923271
* Wikispecies: Tychius
* BioLib: 13157
* BOLD: 167847
* BugGuide: 121742
* EoL: 33111
* EPPO: 1TYCHG
* Fauna Europaea: 217899
* Fauna Europaea (new): 3251c31c-1570-40c0-a5a1-9ad820363e61
* GBIF: 1213927
* iNaturalist: 178699
* IRMNG: 1292102
* ITIS: 617080
* NBN: NHMSYS0020153685
* NCBI: 202188
* NZOR: 0ac54c08-419a-4a79-9603-c27784675bd6
* PPE: tychius
* Plazi: 632E87E8-FFBA-FFF7-E6D5-FBDCFD7F8356

 |
Antarktik yarımadasında Loubye sahilinin yerləşməsi.
**Tlaçene buxtası** (bolq. *залив Тлачене*, ‘Zaliv Tlachene’ \'za-liv 'tla-che-ne\) — 4 km uzunluğu olan və Antarktidanın Antarktik yarımadasının Loubye sahilindən 3.6 km məsafədə yerləşən buxtadır. 20-ci əsrin son iki onilliyində Hopkins buzlağının əriməsi nəticəsində formalaşıb.

Burun şimal-qərbi Bolqarıstanda yerləşən Tlaçene şəhərinin adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Tlaçene buxtası 66°35′40″ c. e. 65°42′50″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Kudelin burnundan cənub-qərbdə, Qostilya burnundan şiaml-şərqdə yerləşmişdir. Biritaniya xəritəsinə 1976-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* British Antarctic Territory. Scale 1:200000 topographic map. DOS 610 Series, Sheet W 66 64. Directorate of Overseas Surveys, Tolworth, UK, 1976.
* Antarctic Digital Database (ADD). Scale 1:250000 topographic map of Antarctica. Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR). Since 1993, regularly upgraded and updated.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* Tlachene Cove.
* Bulgarian Antarctic Gazetteer. Antarctic Place-names Commission. (details in Bulgarian, basic data in English)
**Çimediyn Sayxanbileg** (monq. Чимэдийн Сайханбилэг; d.17 fevral 1969) - Monqolustan baş naziri.

Həyatı
------

Çimediyn Şayxanbileq, 17 fevral 1969-cu ildə Monqolustanın Dornod əyalətində anadan olub. O Monqolustanın Monqolustan Xalq Universitetini, Rusiya Federasiyasının Moskva Dövlət Universitetini və ABŞ-nın Corc Vaşinqton Universitetini bitirib. O, siyasi proseslərdə iştirak etməkdən əvvəl hüquq firmasında işləyib.

Şayxanbileq, Monqolustan Demokratik Partiyasına qoşulub, 1997-2002-ci illərdə Monqolustan Gənclər Federasiyasının prezidenti olub. 2008-2012-ci illərdə Monqolustan Parlamentində Demoktarik Fraksiyasının lideri olub. Monqolustan Baş naziri təyin olunmaqdan əvvəl, Monqolustanın təhsil naziri idi. O, 5 noyabr 2014-cü ildə etimadsızlıq səbəbi ilə vəzifəsindən azad edilən baş nazir Norovyn Altanxuyaqın əvəzinə 21 noyabr tarixində baş nazir təyin edilib. Onun baş nazir təyin edilməsinə Monqolustan Xalq Partiyası qarşı çıxır. Səbəb kimi, Nazirlər Kabinetinin tərkibini göstərirlər. Monqolustan Xalq Partiyası səsvermədən imtina edib və nəticədə Sayxanbileq 42% səslə səsvermədən qalib ayrılıb.

Baş nazir kimi onun əsas vəzifəsi Monqolustanda xarici investisiyaların artırılması idi. 2013-cü ildə Ömnöqov vilayətindəki Tolqo mis şaxtasının dayandırılması qərarını verdi. 2012-ci ildən 2015-ci ilə qədər xarici investisiya təxminən 4 milyard ABŞ dolları həcmində aşağı düşüb. 2015-ci ildə Sayxanbileq iri hasilat layihələri üçün xalqı referenduma dəvət edib.

Həmçinin bax
------------

* Tsaxia Elbeqdorj

İstinadlar
----------

1. ↑  "Saikhanbileg Elected Prime Minister | Mongolia Focus" Arxivləşdirilib 2015-06-29 at the Wayback Machine blogs.ubc.ca. İstifadə tarixi:2015-11-6
2. ↑  "President Introduced the Nominee for the Prime Minister to the Parliament" Arxivləşdirilib 2015-07-09 at the Wayback Machine Office of the President of Mongolia. İstifadə tarixi:2015-11-6
3. ↑  "Struggling Mongolia picks new premier" Arxivləşdirilib 2015-04-11 at the Wayback Machine Deutsche Welle. 21 November 2014. İstifadə tarixi:2015-11-6
4. ↑  "Chimed SAIKHANBILEG" Arxivləşdirilib 2015-04-13 at the Wayback Machine parliament.mn İstifadə tarixi:2015-11-6
**Ağbaş kərkəs** (*lat.* Gyps fulvus) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin qırğıkimilər dəstəsinin qırğılar fəsiləsinin kərkəs cinsinə aid heyvan növü.

Qısa təsviri
------------

İri quşdur (10-12 kq). Bel tərəfi qonur, qarın tərəfi isə kürəndir. Çalma və sükan lələkləri qaradır. Quyruğu qısadır və ucu dəyirmi qurtarır. Beyni uzundur və dibində ağ qu lələklərdən ibarət "yaxalıq" var. Başı və boynu qısa ağ qu lələkləri ilə örtülüdür.

Yayılması və həyat tərzi
------------------------

Avropa, Asiya və Şimali Afrikada yayılıb. Oturaq növdür. Azərbaycanda dağlıq rayonlarda nəsil verir, yem üçün düzənliyə qədər uçur.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Sıldırım qayalıqda yaşayır (meşəsiz yerdə). Kolonial quşdur. Yuvaları sıldırım qaya üzərində yerləşir. Koloniyada 2-5 yuva olur. Yuvaların arası 40-110 m dir. Zoopark şəraitində cütləşməsi yanvar ayından aprelə qədər uzanır və yerdə gedir (1 dəqiqə). Mart ayında bir ədəd ağ yumurta verir, 50 gün kürt yatır. İyul ayında pərvaz balası müşahidə edilir. Əsas yemi leşdir. Daxili orqanları və əzələni xoşlayır, skelet yemir. Leş tapanda çox yeyib, uzun müddət ac qala bilir.

Sayı və azalma səbəbi
---------------------

XIX əsrdə çoxsaylı, XX əsrdə adi saylı, son 20-25 ildə nadir olub. Azərbaycanın 17 ornitocoğrafi sahəsindən 6-da nəsil verməsinə baxmayaraq sayı azalıb. XX əsrin axırında 150, 2007-2008-ci illərdə isə 86 quş sayılıb.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Uzun müddət zərərli hesab edilib təqib olunması, yem bazasının zəifləməsi və zəhərlənməsi.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
--------------------------------------

Ovlanması və satışı qadağandır. Naxçıvan MRin Qırmızı kitabına daxil edilib. Zooparklarda nümayiş etdirilib əhaliyə tanıdılır. Qorunan ərazilərdə nəzarət altında saxlanılır. CİTES, Bern və Bonn konvensiyalarına daxildir.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
------------------------------------------

Yem bazasının qorunması, yuvası yaxınlığına 5-10 gündə bir dəfə leş qoyulması, yuva sahəsinin təbii abidə elan edilməsi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q177856
* Wikispecies: Gyps fulvus
* ADW: Gyps\_fulvus
* Avibase: 5D1987CEE4005AA2
* BioLib: 8511
* BirdLife: 22695219
* CMS: gyps-fulvus
* eBird: eurgri1
* EPPO: GYPXFU
* EUNIS: 1070
* Euring: 2510
* Fauna Europaea: 96702
* Fauna Europaea (new): 777e75b0-c473-4e28-a7f1-899f8432cb19
* Fossilworks: 369536
* GBIF: 2480389
* IBC: eurasian-griffon-gyps-fulvus
* iNaturalist: 5366
* IRMNG: 10685924
* ITIS: 175487
* IUCN: 22695219
* NBN: NHMSYS0000530389
* NCBI: 36247
* Species+: 5114
* Xeno-canto: Gyps-fulvus

 |
**Tenqiz Turabov Məmməd oğlu**– 20 yanvar şəhidi.

Həyatı
------

1966-cı ildə Gürcüstan SSR Bolnisi rayonundakı Kəpənəkçi kəndində anadan olmuşdur. Tenqiz işləmək üçün İrkutska getmişdi. İnşaatda işləyirdi, tibb məktəbinin 1 kurs tələbəsi idi. Həkim olmaq istəyirdi. Azərbaycandakı hadisələri daima izləyirddi. Məzuniyyət götürüb Bakıya gəldi. O gecə L. Şmidt adına zavodun qarşısında güllə yarası aldı. Aldığı güllə yarası nəticəsində dünyasını dəyişərək şəhid oldu. Şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir.

Ünvan
-----

Bu ünvanda yaşamışdır: İrkutsk vilayəti, Tayşet şəhəri, Matrosov küçəsi 52.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

* *Qulu Kəngərli.* **20 Yanvar şəhidləri** (PDF). Bakı: Gənclik. 1992. 312 səh. ISBN 4702060204. 2015-07-17 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-18.
Tenuquilər.
**Tenuqui** (手拭い)?) – yapon əl dəsmalı. Baş örtüyü kimi də istifadə olunur.

Tarixi
------

Tenuquinin tarixi XV əsrə qədər uzanır. Həmin dövrdə tenuqui şinoist məbədlərindəki müqəddəs yerləri bəzəmək üçün istifadə olunurdu. Senqoku dövründən sonra insanlar tərəfindən istifadə olunan adi əl dəsmalına çevrilmişdir.

Ənənəvi tenuqui boyaq olmadan kətan parçadan hazırlanırdı, lakin Edo dövründən etibarən pambıqdan hazırlamağa üstünlük verilir. Kabukinin populyarlaşmasından sonra məşhur aktyorların emblemlərinin təsvir olunduğu tenuquilər yayılmışdır. Tezliklə ənənəvi rəqs və musiqi məktəbləri öz tenuquilərini dizayn etməyə, eləcə də, suvenir kimi satmağa başlamışdırlar.

Tenuquinin müxtəlif baş örtüyü üslubları var idi və bu üslublar şəxsin statusunu göstərirdi.

Haqqında
--------

Tenuqui dördbucaqlı formasında olub pambıqdan hazırlanır. Həm dəsmal, həm də baş örtüyü kimi istifadə olunur. Standart eni 35, uzunluğu isə 90 santimetr olsa da, müxtəlif ölçülərdə olan növləri var. Qırmızı və indiqo boyaqlar tenuquini rəngləmək üçün istifadə olunan ən populyar seçimlərdir. Dükkanlar və şirkətlər açılışlar zamanı tenuqui paylayırlar. Şəhər və qəsəbələr turistlərə suvenir kimi satmaq üçün öz tenuquilərini hazırlayırlar. Tenuquinin üzərində Fuci dağı və ya anime personajlarının təsvirləri ola bilər.

Tenuqui baş örtüyü kimi istifadə olunanda saçı yığmaq və ya təri hopdurmaq məqsədlərini daşıyır. Tenuquidən hədiyyə bəzəyi, ev dekorasiyası, kitab üzlüyü kimi də istifadə edirlər.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Tenugui - Japanese Encyclopedia". Matcha (ingiliscə). 1 iyun 2017. İstifadə tarixi: 21 fevral 2023.
2. 1 2 3 4 5  Kodansha Encyclopedia of Japan. səh. 11

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VIII cild (Temp–Z). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 11. ISBN 0-87011-628-2. İstifadə tarixi: 21 fevral 2023.
* *Perkins, Dorothy.* Encyclopedia of Japan: Japanese History and Culture, from Abacus to Zori. Roundtable Press. 1991. 351. ISBN 0-8160-1934-7. İstifadə tarixi: 21 fevral 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* 

* Vikianbar Vikianbarda **Tenuqui** ilə əlaqəli mediafayllar var.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | NDL: 01057807 |
Nara prefekturasının Hiqaşiyoşino qəsəbəsində yerləşən, Tençuqumi insidentinə həsr olunmuş abidə.
**Tençuqumi insidenti** (天誅組の変, *Tençuqumi no hen*?) və ya **Tençuqumi üsyanı** – 29 sentyabr 1863-cü ildə Yaponiyanın Yamato vilayətində baş vermiş və şoqunluğa qarşı yönəlmiş üsyan. Özlərini "Tençuqumi", yəni "Cənnətin qisas bandası" adlandıran və imperatorluğa sadiq qrup tərəfindən təşkil olunan üsyan şoqunun birbaşa idarə etdiyi ərazidə baş vermişdi. İkuno iğtişaşı kimi bu insident də həmin dövrün əhəmiyyətli hadisələrindən biri hesab olunur.

Çoşu vilayətindən olan, imperatora sədaqətli olan aktivistlərin Kiotoda üstünlük ələ keçirməsi nəticəsində 1863-cü ildə Sonno Coi hərəkatı pik nöqtəsinə çatmışdı. Xarici qüvvələrlə döyüşmək üçün imperatorun orduya başçılıq etməsini istəyən aktivistlər uğur qazanmaq üçün Yamato məbədlərinə ziyarət planlaşdırmışdılar. Ziyarət 25 sentyabrda anons edilmişdi. Növbəti gün 75 aktivistdən ibarət Tençuqumi qruplaşması imperatorluq ordusu toplamaq, regiondakı şoqunluq hakimiyyətini sona çatdırmaq və imperatoru qarşılamaq üçün Yamato vilayətinə yola düşmüşdür.

Tosa hanından olan kənd başçısı Yoşimura Toratora baş komandir, gənc saray əyanı Nakayama Todamitsu isə nominal lider idi. Bir çox ronin, eləcə də, yerli samuray bu hərəkata qoşulmuşdu. 29 sentyabrda qrup şoqunluq intendantının Qoco şəhərində yerləşən ofisinə hücum edərək onu və müavinlərini öldürmüşdür. Vergi güzəşti olacağına inanan yerli kəndlilər də insidentə qatılmışdır. Lakin 30 sentyabrda baş verən hərbi çevriliş zamanı ekstremist qüvvələr Kiotodan qovulmuş və şoqunluq üsyanı yatırmaq üçün ordu göndərmişdir. Yoşimura döyüşdə yaralanmış və intihar etmişdir. Nakayama və bir neçə iştirakçı isə Çoşuya qaçmışdırlar.

Qeydlər
-------

1. ↑  Müasir dövrdə Nara prefekturası.
2. ↑  Müasir dövrdə Yamaquçi prefekturası.
3. ↑  Müasir dövrdə Koçi prefekturası.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VIII cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 4. ISBN 0-87011-628-2. İstifadə tarixi: 26 iyun 2022.
**Qviana yaylası** (*isp.* Escudo de Guayana) — uzunluğu təxminən 1 930 km, hündürlüyü 300–1000 m olan və Cənubi Amerikanın şimalında yerləşən dağlıq yaylası. Amazon və Orinoko çaylarının hövzələri arasındadı. Yayla Venesuela, Qayana, Surinam, Qviana və Braziliya kimi ölkələrin ərazisində yerləşir. Venesuela, Braziliya və Qayananın sərhədində yerləşən ən hündür zirvəsi Rorayma dağı (hündürlüyü 2 810 metrdir) yaylanın ən yüksək hissəsini formalaşdırır.

Qviana yaylasının sərhədləri
Subekvatorial iqlim qurşağına daxildir. Geoloji olaraq yayla kriptozoy dövrünün suxurlarından ibarət olan qalxandır. O, geologiya cəhətdən köhnə olmayan qumdaşıları və lava qatı ilə örtülmüş qədim kristallik qayaların geniş platolarından formalaşıb. Plato yüz metrə çatan pilləli böyük pilləkən şəklində qalxır. Yağıntı ilə qidalanan çoxsaylı çaylar yaylalarda başlayır və onun vilayətlərində axaraq, dərin kanyonlar və gözəl şəlalələr yaradır. 979 metrəli dünyanın ən böyük şəlaləsi Anhel burada yerləşir. Regionun çox az yerlərində insanlar yaşayış məskənlərini qurublar. Bura tropik yağış meşələri və zəngin faunası ilə məşhurdu, xüsusilə də parlaq tropik quşların böyük müxtəlifliyi ilə. Onun əlçatmazlığı 1900-cu illərin ortalarında yaylanın cənub-şərqində Orinoko çayı axınının yaxınlığında o vaxta qədər məlum olmayan və hündür insanları ilə seçilən Panar qəbiləsinin tapılması ilə təsdiqlənir.

Qviana yaylasının kristallik qayalarında manqan, alüminum oksidi kimi faydalı qazıntılar tapılıb. Yayla insanlar tərəfindən fəal istifadə edilməsinə baxmayaraq, dünyanın ən az məskun edilmiş yerlərindən sayılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  İQLİM, KÜLƏKLƏR VƏ TƏBİİ ZONALAR[*ölü keçid*]
2. ↑  Bizi əhatə edən dünya | Cənubi Amerika rekordlar qitəsidir Arxivləşdirilib 2022-01-18 at the Wayback Machine AzərTag
**Bosniyalı Xəlil Paşa** (ö. 23 dekabr 1603) — III Murad və III Mehmed səltənətində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi, kaptan-ı dəryası.

Həyatı
------

Əslən boşnaq olub, Əndərunda yetişmişdir. Silahdarlığa qədər yüksəldikdən sonra 1591-ci ildə yeniçəri ağası olaraq saraydan ayrıldı. 1592-ci ilin martında Konya sancaqbəyi və 1593-cü ildə Anadolu bəylərbəyi təyin olundu. Bu vəzifədə ikən Sultan Muradın qızlarından Fatma Sultanla nikahlandı. Toy mərasimi Köhnə sarayda keçirildi. Tarixçi Mustafa Əfəndi və Xoca Sadəttin Əfəndinin qeydlərinə görə, 7 gün davam edən möhtəşəm toy mərasimində əhaliyə ovuc-ovuc qızıl paylandı. Qırmızı tül pərdəli kəcavəylə ərinin sarayına aparılan Fatma Sultana mehr olaraq 300 min qızıl pul hədiyyə verilmişdi. Toy mərasimi səbəbilə divan üzvlərinə 7 gün boyunca davam edən mükəmməl ziyafət verildi.

Ancaq çox keçmədən Sultan Murad vəfat etmiş və oğlu Sultan Mehmed taxta çıxmışdı. Taxta çıxan yeni sultan bütün vəzifələrdə dəyişiklik etmiş, bunlar arasında Fatma Sultanın əri Xəlil Paşa da vardı. Bu isə Fatma Sultanı və anası Safiyə Sultanı narahat edirdi. Çünki Fatma Sultan hamilə idi. Nəhayət, Safiyə Sultanın oğluna təlkinləri nəticəsində Xəlil Paşa kaptan-ı dəryalığa keçirilərək vəzifədə qaldı (1595). Həmin ilin sonunda Mahmud bəy adlı oğlu dünyaya gəlsə də, uşaq 2 yaşında vəbadan vəfat etdi.

1598-ci ildə vəzir rütbəsi verilərək sədarət naibliyinə gətirildi. Ertəsi il ordunun paytaxta dönməsinin ardından kaptan-ı dəryalıqdan azad edilərək divana ikinci vəzir təyin edildi. Sultan Mehmedin vəfatı və 13 yaşlı oğlu Sultan Əhmədin taxta çıxmasına şahid oldu. Yeni sultanın cülusundan 2 gün sonra 23 dekabr 1603-cü ildə vəfat etdi. Cənazəsi Atik Əli Paşa məscidinin həyətinə dəfn edildi.

Mənbə
-----

* Sicill-i Osmani II, səh. 247

İstinadlar
----------

1. ↑  Necdet Sakaoğlu, Bu Mülkün Kadın Sultanları, Oğlak Yayınları, 4. baskı, s. 217

| ⛭III Mehmed |
| --- |
| Ailəsi | Safiyə Sultan  • Handan Sultan  • Həlimə Sultan  • Şahzadə Mahmud  • Şahzadə Səlim  • I Əhməd  • I Mustafa  • Dilrüba Sultan |  |
| Sədrəzəmlər | Qoca Sənan Paşa  • Sərdar Fərhad Paşa  • Təkəli Lələ Mehmed Paşa  • Kürəkən İbrahim Paşa  • Cığalızadə Yusif Sənan Paşa  • Xadım Həsən Paşa  • Cərrah Mehmed Paşa  • Yemişçi Həsən Paşa  • Malqoç Yavuz Əli Paşa  |
| Kaptan-ı dəryalar | Cığalızadə Yusif Sənan Paşa  • Bosniyalı Xəlil Paşa  • Mustafa Paşa |
| Şeyxülislamlar | Bostanzadə Mehmed Əfəndi  ·  Xoca Sadəttin Əfəndi  ·  Hacı Mustafa Sunullah Əfəndi  ·  Xocasadəttinzadə Mehmed Çələbi Əfəndi  ·  Əbülməyamin Mustafa Əfəndi  |
**Yarpaq fırfırası** (*lat.* Recurvaria nanella Hb.)-Buğumayaqlılar tipinin Kəpənəklər və ya pulcuqluqanadlılar dəstəsinin Yarpaqbükənlər fəsiləsinə aid olan növ

Xarici quruluşu
---------------

Kəpənəyin qanadları açılmış halda ölçüsü 8-11 mm-dir. Ön qanadları açıq-qaramtıl rəngdədir. Yumurtası sarıdır. Tırtılı 5-7 mm olmaqla bir neçə rəngdə olur. Pupu ağ ipək baramacıq içərisində, 5-6 mm uzunluqda olmaqla qəhvəyi rəngdədir.

Həyat tərzi
-----------

Yarpaq fırfırası ikinci yaş tırtıl mərhələsində hörümçək toruna bənzər baramacıq içərisində, ağacların qabıqaltı yarıqlarında qışlayır. Qışlama yerlərindən yazda, mart ayının axırları, aprel ayının əvvəllərində çıxırlar və təzəcə açılmış yarpaqları bir-birinə birləşdirərək, onların içərisində qidalanırlar. Yarpaq fırfırası ilə yoluxmuş yarpaqlar tədricən quruyub saralır və sıradan çıxırlar. Belə yarpaqlar içərisində tırtıl mərhələsi başa çatır. Tırtılın inkişafı 24-28 gün çəkir. Yaşlı tırtıllar inkişafını başa vurduqdan sonra cavan zoğların üzəri ilə hərəkət edərək, ağacın gövdəsinin qabıqaltı yarıqlarına girir və orada ağ baramacıq içərisində puplaşırlar. Pup mərhələsi 20-25 gün çəkir. Havanın rütubətliliyindən və əsasən temperaturundan asılı olaraq kəpənəklərin uçuş müddəti müxtəlif vaxtlarda olur. Kəpənəklərin pupdan təbiətə uçuşu, adətən iyun ayının birinci yarısına düşməklə iyun ayından avqust ayının ortalarınadək davam edir. Şəkildən göründüyü kimi kəpənəklərin uçuşu Abşeron ərazisində 18-22oC temperaturda iyun ayının əvvəllərindən, kütləvi uçuş isə 5 iyulda başlayır. Uçuş avqust ayının ortalarında qurtarır. Uçuş müddəti 70-75 gün çəkir. Yumurtaqoyma iyun ayının axırında başlayır və iyul ayının əvvəlində (6-8 gün) qurtarır. Bir dişi fərd, yarpaqların alt səthinə, bəzən də zoğlar üzərinə 120-130 ədəd yumurta qoyur. 10-15 gündən sonra yumurtalardan tırtıllar çıxır və qidalanırlar. Qidalanma müddəti 65-75 gün çəkir. Bundan sonra onlar qışlamaya gedirlər. İldə bir nəsil verir.

Yayılması
---------

Rusiya, Azərbaycan, Qafqaz, Moldova, Ukrayna, Yaponiya, Koreya, Şərqi Avropa ölkələrində yayılıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  E.F.Səfərova. Abşeronda bəzək bitkilərinə zərərverən cücülər, onların biotənzimlənməsində entomofaqların rolu (Dissertasiya). Bakı, 2013
2. ↑  Azərbaycan heyvanlar aləmi. II-Buğumayaqlılar. Bakı, Elm, 2004, -388 səh.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q639526
* BAMONA: Recurvaria-nanella
* BioLib: 47784
* BOLD: 20536
* BugGuide: 359687
* EoL: 931830
* EPPO: RECUNA
* EUNIS: 302663
* Fauna Europaea: 437284
* Fauna Europaea (new): b590cfb1-8685-449d-82b7-2e5e790411ce
* GBIF: 1848610
* iNaturalist: 229822
* IRMNG: 10257097
* LepIndex: 104244
* LoB: 4675
* MONA: 1783
* NBN: NHMSYS0021142793
* NCBI: 572888
* PPE: recurvaria-nanella

 |
Mostar gimnaziyası
Detail Mostar gimnaziyası

Vətəndaş müharibəsi dönəmində təhsil
------------------------------------

1990—1991-ci illərdə ölkənin orta təhsil müəssisələrində 720 min nəfər təhsil olırdı. 1990-cı illərin birrinci yarısında hərbi əməliyyatların getməsi səbəbinmdən təhsil müəssisələri böyük ziyan görmüşdür. Sülhün bərqarar olması ilə ölkənin ilk işi təhsil ocaqlarının bərpası olur.

Müasir təhil sistemi
--------------------

Bosniya və Herseqovinada 3 pilləli təsil sistemi mövcuddur:

* məktəbə qədər ki təhsil müəssisələri — burada 3 - 7 yaş uşaqlar təhsil alır.
* məktəblərdə təhsilin baza hissəsi — ölkədə 8 illik təhsil məcburidir.

7-11 və 11-15 yaş olan uşaqlar üçün məktəblər vardır.

Təhsilin baza hissəsini bitirdikdən sonra (15-19 yaş) şagird təhsilini davam etdirə bilər:

* 4 illik ort məəktəblərdə (gimnaziyalarda).
* xüsusi 4 illk məktəblərdə (pedaqoji, incəsənət, musiqi, dini, texniki).
* 3 illik ali texniki məktəblərdə

Orta məktəbi bitirən şagirdlər artıq ali təhsil ocaqlarında buraxlış imtahanı verdikdən sonra təhsil ala bilərlər:

* Universitetlər (istər dövlət, istər özəl). Universitetlər Sarayevo, Banya Luka, Mostar, Biyelina və Tuzla kimi şəhərlərdə yerləşir.
* Akademiyalar. Zenisa və Bixaç kimi şəhərlərdə mövcuddur.

Ali təhsil ocağını bitirən tələbə diplom əldə edir.

* 1-ci dərəcə (2-3 illik təhsilin ardından)
* 2-ci dərəcə elm və incəsənət sahəsində təhsil alanlara verilir (4-5 illik təhsilin artından)
* 3-cü dərəcə (magistr)
* 4-cü dərəcə (doktor disertasiyasını müdafiə etmişlər).

Bosniya və Herseqovina Sosialist Respublikasında 1966-cı ildə Bosniya və Herseqovina Elm və İncəsənət Akademiyası təşkil edilir. Ölkədə fəlsəfə elmləri üzrə elmi-tədqiqat institutu, Şərq İnstitutu və Balkan İnstitutu təşkil olunmuşdur.

Mənbə
-----

* Вокруг света: Босния и Герцеговина. Наука и культура Arxivləşdirilib 2008-10-26 at the Wayback Machine (rus.)
* The European Education Directory: Bosnia & Herzegovina (ing.)
**Yon Dal Tomasson** (dan. Jon Dahl Tomasson; 29 avqust 1976, Kopenhagen) — Danimarkalı keçmiş futbolçu, hücumçu mövqeyində oynayıb. İki Dünya Çempionatının və iki Avropa Çempionatının iştirakçısıdır. 52 qolla o, Pol Nilsenlə birlikdə Danimarka millisi tarixinin bombardiridir.

2013-cü ilin dekabrından 2014-cü ilin mayına kimi Hollandiyanın "Roda" klubunun baş məşqçisi olub. 2015-ci ilin iyun ayından 2016-cı ilə kimi "Vitesse" klubunda köməkçi məşqçi vəzifəsində çalışıb .

2016-cı ilin martından 2020-ci ilin yanvarına kimi Danimarka millisində baş məşqçi köməkçisi olub. Hazırda o, İsveçin "Malmö" klubuna rəhbərlik edir.

Klub karyerası
--------------

Tomasson beş yaşında Köqe şəhəri yaxınlığında yerləşən uşaqlardan ibarət "Solröd" klubunda futbol oynamağa başlayır.

Doqquz yaşında o, bölgənin ən böyük klublarından biri olan "Köqe" klubuna keçir. 1992-ci ilin noyabrında, 16 yaşında olarkən bu klubun əsas komandasında debüt edir.

1994-cü ildə Hollandiyanın "Heerenveen" klubuna keçir. Burada 78 oyunda 34 qol vurur.

1997-ci ildə İngiltərənin "Nyukasl" klubuna tranfer olunur. Burada bir mövsümdə 23 oyun keçirir.

1998-ci ildə Hollandiyaya geri dönur. Futbolçunun yeni komandası "Feyenoord" klubu olur. Futbolçu burada 2002-ci ilə kini çıxış edərək, 122 oyunda 55 qol vurur.

"Feyenoord"dakı oyunu ilə İtaliya nəhəngi "Milan"ın diqqətini cəlb edən futbolçu, 2002-ci ildə "Milan" klubuna transfer olunur. İtaliya klubunda 76 oyunda 22 dəfə fərqlənir.

"Milan"ı 2005-ci ildə tərk edən futbolçu, daha sonra Almaniyanın "Şturqart" və İspaniyanın "Vilyareal" komandalarında oynadıqdan sonra, 2008-ci ildə "Feyenoord" klubuna geri dönur. Burada daha 3 il oynadıqdan sonra 2011-ci ildə futbolçu karyerasını bitirir.

Uğurları
--------

"Feyenord"
* Hollandiya çempionu: 1998/99
* Hollandiya Superkubokunun qalibi: 1999
* UEFA Kubokunun qalibi: 2002

"Milan"
* İtaliya kubokunun qalibi: 2003
* İtaliya çempionu: 2003/04
* İtaliya Superkubokunun qalibi: 2004
* Çempionlar Liqasının qalibi: 2003

Şəxsi
* 1994 Danimarkada İlin Gənc Futbolçusu
* 2002 və 2004-cü illərdə Danimarkada ilin futbolçusu
* Hollandiyada 1996-cı ildə ilin kəşfi
* 2004-cü il Avropa çempionatının nəticələrinə görə simvolik komandaya daxil edilib (UEFA-nın məlumatına görə)
* Dünya Çempionatında qol sayına görə Danimarka millisinin rekordçusu: 5 qol

İstinadlar
----------

1. 1 2  Jon Dahl Tomasson // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. 1 2  Jon Dahl Tomasson // FBref.com (çd.).
3. ↑  "Jon Dahl Tomasson nieuwe hoofdtrainer Roda JC Kerkrade". 2013-12-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-14.
4. ↑  "Jon Dahl Tomasson twee seizoenen assistent trainer bij Vitesse". 2015-06-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-14.
**Məmməd Bəy oğlu Xeyirov** (1925, Susayqışlaq kəndi, Xaçmaz rayonu, Azərbaycan SSR – 2008, Bakı şəhəri, Azərbaycan) — görkəmli Azərbaycan alimi, geologiya-mineralogiya üzrə elmlər doktoru (1975), Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (2001) müxbir üzvü.

Həyatı
------

Məmməd Xeyirov 1925-ci ildə Xaçmaz rayonunda anadan olmuşdur.

O, 1949-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Fizika-riyaziyyat fakültəsini fizika ixtisası üzrə bitirmişdir. 1964-cü ildə fizika-riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru, 1975-ci ildə geologiya-mineralogiya üzrə elmlər doktoru elmi dərəcələrini almış, 2001-ci ildə isə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) müxbir üzvü seçilmişdir.

Pedaqoji və elmi fəaliyyəti
---------------------------

O, 1941–1944-cü illərdə Xaçmaz rayon orta məktəbində fizika və riyaziyyat fənlərindən dərs demişdir. 1949–1951-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universietinin Rentgen-struktur analiz laboratoriyasında laborant, baş laborant və laboratoriya müdiri vəzifələrində işləmişdir. 1951–1957-ci illərdə Bakı Rabitə Elektrotexnikumunda fizika və riyaziyyat müəllimi vəzifəsində çalışmışdır. M.Xeyirov elmi fəaliyyətə 1957-ci ildə Azərbaycan Dövlət Neftçıxarma İnstitutunda böyük mühəndis vəzifəsində başlamışdır. Görkəmli alim, bu institutun Litologiya laboratoriyasının nəzdindəki Süxurların fiziki üsullarla tədqiqi bölməsində axtarış-kəşfiyyat quyularından kern nümunələrinin rentgen quruluş təhlili ilə tədqiqatlar aparmışdır. Həmçinin o, "Azəbaycan neft təsərrüfatı" jurnalının redaksiya heyətinin üzvü olmuşdur.

Elmi əsərləri və ixtiraları
---------------------------

M.Xeyirov 370 dərc olunmuş elmi əsərin, o cümlədən 8 monoqrafiya (həmmüəlliflərlə) və 2 ixtiranın müəllifidir.

İstinadlar
----------


1. 1 2 3 4  "Xeyirov Məmməd Bəy oğlu. AMEA-nın vəfat etmiş müxbir üzvləri". 2021-04-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-08.
**Frits Ştuxlik** (*alm.* Fritz Stuchlik‎; 11 fevral 1966, Vyana, Avstriya) — sabiq FIFA referisi, FIFA və UEFA hakim-inspektoru, UEFA Konvensiya meneceri, FIFA və UEFA RAP (Hakimlərə Dəstək Proqramı) təlimatçısı, AFFA Hakimlər və Hakim-İnspektorlar Komitəsinin sədri (2018-2022).

Həyatı
------

Frits Ştuxlik 11 fevral 1966-cı ildə Vyanada anadan olub. Hakimlik karyerasına 1982-ci ildə başlayıb. 1992-ci ilin iyulundan 2009-cu ilin dekabrına qədər Avstriya Bundesliqasının hakimi olub. 1994-cü il yanvarın 1-dən 2009-cu il dekabrın 31-dək FIFA referisi olaraq fəaliyyət göstərib. Avstriya çempionatının yüksək divizionunda 267, beynəlxalq arenada isə 89 oyun idarə edib. Vyana Futbol Federasiyasında gənc hakimlərin təlim-tədrisi ilə məşğul olub. 2010-cu ildən FIFA/UEFA hakim-inspektorudur. UEFA Konvensiya meneceri, FIFA/UEFA RAP (Hakimlərə Dəstək Proqramı) təlimatçısıdır. O, həmçinin, Avstriya Futbol Federasiyasında katib vəzifəsində çalışıb. 2018-ci ilin mart ayında qarşılıqlı razılıq əsasında federasiyadakı vəzifəsindən ayrılıb.

14 sentyabr 2018-ci ildə AFFA Hakimlər və Hakim-İnspektorlar Komitəsinin sədri vəzifəsinə təyin olunub və 30 iyun 2022-ci ilədək bu vəzifədə qalıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Avstriyalı mütəxəssis AFFA Hakimlər və Hakim-İnspektorlar Komitəsinin rəhbəri təyin edilib". Trend.az. 2018-09-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-14.
2. 1 2  "Fritz Stuchlik". Affa.az. 14 sentyabr 2018. 2018-09-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-14.
3. ↑  "Fritz Stuxlik AFFA-dan getdi". Arena.az. 28 iyun 2022. 2023-02-26 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **Frits Ştuxlik** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* *Worldreferee.com* saytında profili  (ing.)
* *Eu-football.info* saytında profili  (ing.)
**Bounce TV** — 2011-ci ildə buraxılan Amerika kabel televiziyası şəbəkəsi. Yalnız 25 və 54 yaşları arasında olan Afrika-Amerika tamaşaçılarına yönəlmiş Bounce TV həm orijinal, həm də sindikatlaşdırılmış proqramları birləşdirir. Bounce TV ölkədə ev təsərrüfatlarının yüzdə 73%-i üçün mövcuddur.

Original proqramların istehsalı 2012-ci ildə başlamışdır. İlk original teleseriyası "Ailə Zamanı" idi. 2016-cı ildə kanal Qloriya Ruben, Vanessa Bell Kellouey və Riçard Louson ilə birlikdə "Saints and Sinners" adlı ilk dramatik seriyasını istehsal etməyə başladı. Kanal həmçinin "Underworld", "The Bernie Mac Show", "Hewley", "Valideynlər" və "Rock" klassik sitkomlarını sindikatlaşdırır. 2015-ci ilin iyul ayına qədər kanal "Şou Kosbi"-nin təkrarlarını yayımlayırdı, lakin Bill Kosbi ətrafında baş verən qalmaqala bağlı olaraq şou cədvəldən çıxarıldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Jon Lafayette.* "Bounce TV Acquires First Four Off-Net Series". Broadcasting & Cable. 16 dekabr 2014. 2015-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-14.
2. ↑  *Denise Petski.* "Bounce TV Renews 'Mann & Wife' 'Family Time', 'Off The Chain', Sets First Drama Series — Upfronts". Deadline.com. 7 may 2015. 2015-12-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-14.
3. ↑  "Bill Cosby reruns pulled from BET's Centric Network, Bounce TV". Entertainment Weekly. 7 iyul 2015. 2019-07-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-14.
**Məmməd Səid Ordubadinin Ev Muzeyi** – tanınmış Azərbaycan ədibi M. S. Ordubadinin anadan olduğu evdə yaradılmış muzey.

Tarixi
------

Muzey, M. S. Ordubadinin anadan olmasının 100 illiyi münasibəti ilə 1972 – ci ilin iyununda ədibin anadan olduğun mənzildə yaradılmışdır. Muzey hal hazırda Naxçıvan MR Mədəniyyət Nazirliyi nəzdindədir.

Ekspozisiya
-----------

Muzeydə ədibin həyat və fəaliyyətini əks etdirən fotoşəkillər, müxtəlif sənədlər, orada yaşadığı dövrə aid xatirə əşyaları, portretlər, əsərlərinin müxtəlif illərdə və dillərdə nəşrlərindən nümunələr, məktub və əlyazmaları, M. S. Ordubadi ilə ünsiyyətdə olmuş görkəmli şəxslərin fotoşəkilləri, xatirələri və s. qorunub saxlanılır. Muzey eyni zamanda M. S. Ordubadinin ədəbi irsinin öyrənilməsi sahəsində də fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Məmməd Səid Ordubadinin ev-muzeyi yenidən istifadəyə verilib". 2010-01-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-07-07.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Muzey** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Tuğçe Takbak** və ya **Tuğçe Alper** (10 dekabr 1979) — Türk müğənni.

Həyatı
------

10 dekabr 1979-cu ildə İstanbulda musiqiçi Fikrət Alperin qızı olaraq anadan olub. Erkən yaşlarından musiqiyə daha çox maraq göstərdi. Bir çox teleserial musiqisini oxudu. Müjdat Gezen İncəsənət Mərkəzindən məzun oldu. Orta məktəb şagirdi olduğu 1996-cı ildə Onno Tunçun xatirəsinə yazdığı kompozisiya ilə müsabiqədə qalib gələrək musiqi karyerasına qədəm qoydu.

Bunu 1997-ci ildə Pop Şou Mahnı Yarışmasının qalibi izlədi. Tuğçe, "Keyfekeder" adlı ilk və tək solo albomunu atası, musiqiçi Fikrət Alperin dəstəyi ilə 2003-cü ilin noyabr ayında EMI-dən çıxardı. Albomdakı "Qəfəs" (Kafes) və "Gec Günahlardan Gəlin" (Geç Günahlardan Gel) adlı əsər üçün bir klip çəkildi.

Tuğçe, musiqi təhsili xaricində, reklam və televiziya seriallarında səsləndirmə etdi. Evli olan sənətçi İstanbulun Şilə şəhərində yaşayır.

Diskoqrafiya
------------

* *Keyfekeder* (2003)

Ən yaxşı hissələr
-----------------

* "Qəfəs" (Kafes)
* "Məxmər qaranlıq" (Kadife Karanlıklar)
* "Gec Günahlardan Gəlin" (Geç Günahlardan Gel)

İstinadlar
----------

1. ↑  "*Discogs-da Tuğçe Takbak*". 2021-02-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-29.
2. ↑  *Türk Pop Musiqi Şəbəkəsi'ndə Tuğçe Alper*
**Argezi (Arghezi) Tudor** *(əsl adı və soyadı Yon Teodoresku)* 21 may 1880, Buxarest – 14 iyul 1967[…], Buxarest, Rumıniya Sosialist Respublikası) rumın şairi, yazıçı, publisist, tərcüməçi. Rumıniya EA-nın akademiki (1955), Rumıniya Dövlət mükafatı laureatı (1955).

Tudor Argezi Cenevrə Univetsitetində təhsil almış, 1910-cu ildən naşir və publisist kimi fəaliyyətə başlamışdır. 1922–1924 illərdə "Rumın təfəkküru" jurnalına rəhbərlik etmişdir. "Gərəkli sözlər" (1927) şeir kitabının. "Taxta ikonalar" (1930) hekayələr toplusunun müəllifidir. "Bahar medalyonları" (1936), "Sətirlər" (1957) və s. kitablarında, "İnsan haqqında nəğmə" (1955) şeir silsilələrində insan ləyaqəti və yaradıcı əmək tərənnüm olunur, ahəngdar, bitkin forma, ideya və üslub radikalizmi ilə birləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3  .
3. ↑  Tudor Arghezi // Encyclopædia Britannica (ing.).
4. ↑  Tudor Arghezi // Internet Speculative Fiction Database (ing.). 1995.
**Məhəd Mahmud oğlu Sofiyev** ({{DVTY}} şablonu boşdur ) — Azərbaycan tarixçisi, Bakı Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsinin "Asiya və Afrika ölkələri tarixi kafedrası"nın professoru, tarix elmləri doktoru.

Həyatı
------

1932-ci ildə anadan olmuşdur. 1952–1957-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsi nəzdində olan Yaxın və Orta Şərq tarixi şöbəsində təhsil almışdır. 1957-ci ildən Tbilisi şəhərində nəşr olunan "Şərqin şəfəqi" qəzetində çalışmış, 1958-ci ildən Gürcüstanın Qardabani rayonunun Qaracalar orta məktəbində tarix müəllimi işləmişdir. 1961–1963-cü illərdə Bakı Dövlət Universitetinin aspiranturasında təhsil almışdır. 1964-cü ildə Tarix fakültəsində müəllim vəzifəsini tutmuşdur. 1965-ci ildə namizədlik, 1986-cı ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1987-ci ildən professor elmi adına layiq görülmüşdür. 1991-ci ildə Asiya və Afrika ölkələri tarixi kafedrasının müdiri vəzifəsinə seçilmişdir. Elmi araşdırmaları əsasən Türkiyə tarixi problemləri ilə bağlıdır. Həmçinin Türkiyə-Azərbaycan əlaqələrinin keçmiş və bugünkü vəziyyəti ilə bağlı problemlərin tədqiqi də elmi araşdırmalarında mühüm yer tutur. Bir neçə tarix elmləri namizədi hazırlamışdır. 60-dan artıq monoqrafiya, dərslik, dərs vəsaiti, metodik vəsait, proqram və məqalələrin müəllifidir. "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------



1. ↑  "Məhəd Mahmud oğlu Sofiyev". 2021-07-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-09.
2. ↑  "ASİYA VƏ AFRİKA ÖLKƏLƏRİ TARİXİ". 2022-03-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-09.
**Məhəbbət Məhərrəm qızı Vəliyeva** (4 sentyabr 1968, Bakı) — Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü, psixologiya üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Respublikası təhsil nazirinin müavini (2018–2021), İlin ən yaxşı müəllimi (2001), Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi (2008).

Həyatı
------

Məhəbbət Vəliyeva 1968-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1990-cı ildə M.F.Axundov adına Azərbaycan Pedaqoji Rus dili və Ədəbiyyatı İnstitutunu (Bakı Slavyan Universiteti) Rus dili və ədəbiyyatı müəllimi ixtisası üzrə bitirib.

1991–2003-cü illərdə Səbail rayonu 190 nömrəli tam orta məktəbdə müəllim, 2003–2008-ci illərdə "XXI əsr" Ümumtəhsil Mərkəzində təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini, 2008–2014-cü illərdə akademik Zərifə Əliyeva adına liseyin direktoru vəzifəsində çalışıb.

2001-ci ildə "İlin ən yaxşı müəllimi" Respublika müsabiqəsinin qalibi olub.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2008-ci il 25 sentyabr tarixli Sərəncamı ilə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi" fəxri adına layiq görülüb.

2014–2015-ci illərdə Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinin müdir müavini, 2015–2018-ci illərdə BŞTİ-nin müdiri vəzifələrində çalışıb.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 27 iyun 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə təhsil nazirinin müavini vəzifəsinə təyin edilib.

1 fevral 2021-ci ildə öz ərizəsinə əsasən, səhhəti ilə bağlı tutduğu vəzifədən azad edilib.

Psixologiya üzrə fəlsəfə doktorudur.

YAP Nəsimi Rayon Təşkilatı Siyasi Şurasının və İdarə Heyətinin üzvüdür.

Ailəlidir, 2 övladı var.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Azərbaycan qadınlarının bir qrupuna fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25 sentyabr 2008-ci il tarixli, 3062 nömrəli Sərəncamı" (az.). e-qanun.az. 2008-09-25. 2020-04-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-08.
2. ↑  "Məhəbbət Vəliyevanın Təhsil nazirinin müavini vəzifəsindən çıxarılmasının səbəbi məlum olub — YENİLƏNİB". 2021-02-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-08.
**Dilijan Milli Parkı** (*erm.* Դիլիջան ազգային պարկ) — Ermənistanın şimal-şərqində, Tavuş mərzində yerləşən milli park. Sahəsi 240 km2-dır. Ən çox təbiəti, biomüxtəlifliyi, müalicəvi bulaq suları, tarixi abidələri ilə tanınır. Ermənistanın iki milli parkından biridir (Digəri Göyçə Milli Parkıdır).

Tarixi
------

Erməni poçt markasında.
Milli park 2002-ci ildə Dilijan və Kuybişev meşələrini qorumaq üçün 1958-ci ildə qurulmuş qoruğun yerində təşkil olunmuşdur. Milli parkın ərazisində hələ də dəyişiklik olmayıb. Dilijan şəhərinin yaxınlığındadır və buradan İrəvan-Karvansaray dəmiryolu keçir. Milli parkın gələcəkdə istirahət, bufer zonası, sərhəd istiqamətlərində inkişaf etdirilməsi planlaşdırılır.

Coğrafiya
---------

Ərazi dəniz səviyyəsindən 1070-2300 metr yüksəklikdə yerləşən Pəmbək, Sətənəxaç, Miapor, Karvansaray və Hələb dağ silsilələrini əhatə edir. Bu dağların çəmənlikləri milli park ərazisinə daxil deyildir. Ağstafaçay və onun qolları — Bldan, Ovacur, Ştoqanacur, Aqartsin və Getik buradan keçməkdədir. Milli parkda suyu güzgütək olan Təmiz göl və Zəli göl adlı iki göl vardır.

Flora və fauna
--------------

Milli parkda 902 bitki növü və 800 növ heyvan növü qeydə alınmışdır.

Abidələri
---------

Ən əhəmiyyətli abidələri Aqatsin monastırı (XIII əsr), Qoşavank monastırı, Motosavank monastırı və Axnabat kilsəsi hesab olunur.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Khanjyan, N.S. Specially Protected Nature Areas of Armenia. Ministry of Nature Protection, 2004, Rep. Armenia
2. ↑  Khanjyan, N.S. Sharbatyan M.I. Flora of Dilijan Reserve. Yerevan, 1999. "Amaras" (in Russian)

Xarici keçidlər
---------------

* Tavuş mərzi turist bələdçisi

| ⛭Ermənistanın qorunan təbiət əraziləri |
| --- |
| Milli parklar | 
* Arevik
* Dilican
* Göyçə

 |
| Qoruqlar | 
* Arequni Cuniper Meşələri
* Arzakan və Meqradzor
* Boxakar
* Erebuni
* Quylaqarak
* Hankavan
* Xosrov
* Şikaxoq

 |
| Ramsar yerləri | 
* Arpi gölü
* Göyçə gölü

 |
| Təbiət abidələri | 
* Qoravan

 |
| Botanika bağları | 
* İcevan
* Karvansaray
* Göyçə
* Stepanavan
* İrəvan

 |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |
"***Two Tribes B.V.***" — müstəqil Niderland videooyun istehsalçısı. 2001-ci ildə Martin Reuvers və Kollin van Ginkel tərəfindən Harderveyk şəhərində təsis edilmiş şirkət franşizalar üçün öz əqli mülkiyyət və videooyunlarını istehsal edir. etdirir.

Tarixi
------

"*Two Tribes*" əvvəlcə portativ oyunlarda ixtisaslaşmışdır. Bundan sonra studiya "Wii" və "Xbox 360"ın populyarlığına görə konsollar üçün oyunlar istehsal etməyə başlamışdır. "*Two Tribes*" onlayn yayım da daxil olmaqla "Windows" və "Macintosh" üçün oyunların istehsalına diqqət yetirmişdir. Şirkət öz "*Toki Tori*" və "*RUSH*" franşizalarını "Steam" və "Mac App Store" vasitəsilə "Windows" və "Mac OS" platformalarına köçürmüşdür. "*Two Tribes*" studiyası "Capcom", "Nokia, "Team17" və "THQ" daxil olmaqla daha böyük videooyun şirkətləri ilə əməkdaşlıq etmişdir.

"*Two Tribes*" 2014-cü ilin yanvar ayında əsasən "*Toki Tori 2*"nin gözləntiləri qarşılamayan satışlarına görə müslis olduğunu elan etmişdir. Bununla belə, bütün "*Two Tribes*" oyunlarının mülkiyyətinə sahib olan və onları yayımlayan, bütün müqavilələri idarə edən "Two Tribes Publishing B.V." bunlardan əziyyət çəkməmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Two Tribes Corporate - Company Info". Two Tribes B.V. 2022-08-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2007-12-24.
2. ↑  "'Two Tribes Announces New Games And Is Looking To Hire New Staff' Press Release" (PDF). Two Tribes B.V. 2004-11-24. 2006-12-19 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2007-12-27.
3. ↑  "We're Rebooting! · Two Tribes". 5 May 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 November 2015.

Xarici keçidlər
---------------

* twotribes.com — Two Tribes rəsmi saytı