recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Taun həkimləri özlərinə məxsus geyimləri ilə diqqəti cəlb etməkdə idi. Rəsmdə 1656-cı ildə Romada çalışan taun həkimi təsvir edilmişdir.
**Taun həkimi** (*ing.* Plague doctor) — taun xəstəliyindən əziyyət çəkən insanların müalicə edilməsi üçün fəaliyyət göstərən həkim. Taun həkimləri xüsusi ilə kənd və şəhərlərdə epidemiyaların yayılmağa başlamasından sonra müqavilə ilə müalicə üçün ərazilərə gətirilirdi. Bəzi taun həkimləri, daha çox gəlir əldə etmək məqsədi ilə insanlara saxta xüsusi *müalicə üsulları* təklif etməkləri ilə tanınmışdır. Bu həkimlər tibb təhsili almış peşəkar həkimlər deyildilər, əsasən bu işi sonradan öyrənib, əldə etdikləri təcrübələr əsasında insanlara yardım etməyə çalışırdılar. Taun həkimlərinin nadir hallarda olsa da, bəzi xəstələrə köməklik etdiyi məlumdur. Əsas məsələlərdən biri işini bilən həkimlərin çox az olması idi.

Taun həkimləri xəstələri özləri tərəfindən hazırlanmış müqaviləyə uyğun formada müalicə etməyə üstünlük verirdilər. Bu müqavilə taun həkimi müqaviləsi adlanır və xidməti göstərən şəxs ilə şəhər və ya kənd şurası arasında imzalanırdı. Avropanın bir şəhərində eyni vaxtda iki və daha çox taun həkiminin işlədiyi hallar da mövcud idi. Fransa və Hollandiyada taun həkimi kimi fəaliyyət göstərən şəxslərin mütləq əksəriyyəti tibb təhsili olmadığından çox vaxt müşahidəçi kimi öz işlərinə davam edirdilər. Tarixi mənbələrdə Fransada taun həkimi kimi işləyən bir nəfərin öncədən meyvə satıcısı olduğu yazılmışdır.

XVII və XVIII əsrlərdə etibarən taun həkimləri geyindikləri kostyumlarla diqqəti cəlb etməyə başladılar. Uzun burnu olan kostyum müxtəlif aromatik qoxuları bir yerdə cəmləyərək qoxumuş havanın içəri daxil olmasının qarşısını alırdı. Həmin dövrlərdə qoxunun taunun yoluxmasında əsas şərtlərdən biri olduğuna inanılırdı. Kostyum Fransa kralı XIII Lüdovikin baş həkimi olmuş Çarlz de Lormedən ilhamlanaraq hazırlanmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Cipolla, p. 65
2. ↑  Cipolla, p. 68 3/4 down page
3. ↑  *Rosenhek, Jackie.* "Doctors of the Blahji am the best ck Death". Doctor's Review. October 2011. 2014-05-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-23.
4. ↑  Ellis, p. 202
5. ↑  Byrne (Daily), p. 169
6. ↑  Simon, p. 3
7. ↑  Byrne, 170
8. ↑  "The "Science" Behind Today's Plague Doctor Costume". Gizmodo. June 2017. 2017-08-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-23.
**Ömər Fərrux Əfəndi** (27 fevral 1898, Konstantinopol – 28 mart 1969, Qahirə) — son Osmanlı xəlifəsi Əbdülməcid Əfəndinin oğlu, son Osmanlı padşahı VI Mehmed Vahidəddinin kürəkəni. 1919–1924-cü illərdə Fənərbaxça FK-ya rəhbərlik etmişdir.

Həyatı
------

Ömər Fərrux Əfəndi və xanımı Sabiha Sultan
Şahzadə Ömər Fərrux Əfəndi 29 fevral 1898 tarixində Çırağan sarayında dünyaya gəlmişdir. Atası son Osmanlı xəlifəsi Əbdülməcid Əfəndi, anası isə onun ilk xanımı olan Şahsüvar Başqadınəfəndidir. Hərb məktəbindən məzun olduqdan sonra Almaniyadakı Potsdam hərbi məktəbinə daxil oldu. Birinci Dünya müharibəsində Verdun cəbhəsində vuruşmuşdur. Müharibənin ardından 29 aprel 1920-ci ildə atasının əmisi oğlu və son Osmanlı padşahı VI Mehmed Vahidəddinin qızı Sabiha Sultanla evləndi. Bu evlilikdən 3 qızı — Nəslişah Sultan, Xanzadə Sultan və Nəcla Sultan dünyaya gəldi. Böyük qızı Fatma Nəslişah Sultan Osmanlı Xanədan dəftərinə adı yazılan son Osmanlıdır. Alman imperatoru II Vilhemi Osmanlı sultanı V Mehmed adına ziyarət edən Şahzadə Mehmed Vahidəddin Əfəndini, Mustafa Kamal Paşa ilə birlikdə müşayiət etdi.

Daha çox futbola olan marağı ilə tanınırdı. 1919-cu ildə 21 yaşında ikən Fənərbaxça FK-na rəhbər seçildi və sürgün səbəbilə ölkəni tərk edənə qədər bu vəzifəsini davam etdirdi.

1921-ci ilin aprelində Milli mübarizə hərəkatına qatılmaq üçün Anadoluya getmiş, Mustafa Kamal Paşanın keçmiş dostu olmasına baxmayaraq Ankara hökuməti tərəfindən geri göndərilmişdir.
4 mart 1924-cü ildə TBMM-nin qəbul etdiyi xilafətin ləğvi və Osmanlı ailəsinin sürgünü qanunu ilə ölkəni tərk etdi və bir daha geri dönə bilmədi. Kiçik qızları Nəcla Sultan isə ailənin sürgündə yaşadığı Nitsa şəhərində dünyaya gəlmişdir. Ailə bir müddət İsveçrədə yaşadıqdan sonra, böyük qızı Fatma Nəslişah Sultanın evlənərək Misir şahzadəsi olduğu Misirdə, daha sonra isə Fransada yaşadı. 1948-ci ildə xanımı Sabiha Sultandan boşandı və həmin ilin 31 iyulunda İsgəndəriyyədə əmisi Yusif İzzəddin Əfəndinin qızı Mehriban Mihrişah Sultanla evləndi.

5 illik sürgün həyatının sonunda 28 mart 1969 tarixində Qahirədə vəfat etdi. Ölümündən 5 il sonra Osmanlı ailəsinə mənsub kişilərin ölkəyə qayıtmasına icazə verilmiş, illər sonra verilən xüsusi icazə ilə məzarı 10 mart 1977-ci ildə Cağaloğlu səmtindəki Sultan Mahmud türbəsinə köçürülmüşdür.

Mənbə
-----

* 
* 
* Arxivləşdirilib 2012-02-05 at the Wayback Machine
* 
* Arxivləşdirilib 2014-07-01 at the Wayback Machine
**Anqola bayrağı** — Anqolanın Dövlət bayrağı

Günümüzdəki istifadə edilən halı ilə 11 noyabr 1975-cı il tarixindən istifadə edilməyə başlanmışdır. 

**Anqola bayrağı** üfüqi olaraq iki bərabər hissəyə bölən qalın qırmızı və qara zolaqdan ibarətdir.  Əlavə olaraq bayrağın ortasında sarı dişli, paz və ulduz var.  Bayraqdakı qırmızı rəng ilk günlərdə sosializmin bir simvolu olaraq istifadə edildiyi halda, bu gün Anqola xalqının 1992-ci ildə konstitusiya çərçivəsində ifadə etdiyi kimi ölkənin müstəqilliyi üçün tökdüyü qanı simvolizə edir.  Bayraqın digər yarısını aşağıda təşkil edən qara rəng, ölkənin yerləşdiyi Afrika qitəsini göstərir.  Bayraqın ortasındakı yarı dişli işçi sinfi sosialist inqilabını, qılınc əkinçilik sinfini, beşguşəli ulduz isə ölkənin inkişafını və beynəlmiləlçiliyi təmsil edir.  Bayraqda istifadə olunan bu işarələrin Sovet İttifaqında istifadə olunan orak və çəkic işarələrinə bənzərliyi ölkənin kommunizmə sadiqliyini ifadə edir.

Bayrağın formalaşmasında Anqolanın müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparan MPLA partiyasının bayrağı əsas götürüldü və partiya bayrağındakı iri beşguşəli ulduz əvəzinə yarı dişli, qılınc və xırda ulduz istifadə edilmişdir.  2003-cü ildə ölkədə, xüsusən müxalifət partiyaları tərəfindən bayrağın dəyişdirilməsi barədə fikirlər irəli sürüldü və hətta bayraqlar təklif olundu, lakin bu günə qədər heç bir nəticə əldə olunmadı.

| ⛭Anqola mövzularda |
| --- |
| 
Gerb • Bayraq • Himn • Dövlət quruluşu • Konstitusiya • Parlament • İnzibati bölgü • Coğrafiya • Şəhərlər • Paytaxt • Əhali • Dillər • Tarix • İqtisadiyyat • Kənd təsərrüfatı • Energetika • Valyuta • Mədəniyyət • Din • Kinematoqraf • Ədəbiyyat • Musiqi • Bayramlar • İdman • Təhsil • Elm • Nəqliyyat • Turizm • Poçt (tarixi və markaları) • İnternet • Silahlı qüvvələr • Xarici siyasət

**Portal "Anqola"**
 | Anqola |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Anqola ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**NCT 127** (Koreya: 엔시티 127; RR: ensiti il-i-chil) — SM Entertainment tərəfindən yaradılmış və idarə olunan Cənubi Koreyalı oğlan qrupu NCT-nin ilk sabit və ikinci ümumi alt bölməsidir.

Onlar 7 iyul 2016-cı ildə "Firetruck" sinqlı və yeddi üzvdən ibarət orijinal heyətlə debüt etdilər: Teil, Teyonq, Yuta, Ceyhyun, Vinvin, Mark və Heyçan. Onların debüt uzadılmış pyesi sərbəst buraxıldıqdan sonra kommersiya uğuru qazandı və bir neçə Cənubi Koreya musiqi mükafatı şousunda onlara Ən Yaxşı Yeni Qrup titulunu qazandırdı. Üzvlər Doyoung və Johnny, ikinci EP Limitless (2017) önündə 2016-cı ilin dekabrında bölməyə qoşuldular; Son üzv olan Jungwoo 2018-ci ilin sentyabrında qrupun ilk studiya albomu Regular-Irregular (2018) üçün təqdim edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "NCT 127 The Introduction"connect"開催決定！". nct-jp.net (yapon). October 21, 2017. June 5, 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: June 26, 2018.
2. 1 2  "Capitol Music Group & Caroline Sign K-Pop Stars NCT 127 to Distribution Deal". Billboard. 4 April 2019. 2019-04-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-04.
3. ↑  "NCT의 서울 팀, NCT 127 드디어 공개! 7월 7일 화려한 데뷔 무대 선보인다". *SM Entertainment*. July 1, 2016. Archived from the original on July 4, 2020. Retrieved July 4, 2020.
**Tahirli Sahil Abdulla oğlu** (16 yanvar 1983, Cəhri, Babək rayonu) — "Naxçıvan Muxtar Respublikası Televiziya və Radio Verilişləri" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin sədri.[*mənbə göstərin*]

Həyatı
------

1983-cü il yanvar ayının 16-da Babək rayon Cəhri kəndində doğulub. 1989-cu ildə Cəhri kənd 1 saylı orta məktəbə daxil olub. 2001-ci ildə Bakı şəhər 248 saylı tam orta məktəbini bitirib.

2001-ci ildə Xəzər Universitetinin Humanitar fənlər fakültəsinin jurnalistika ixtisasına qəbul olub. 2003-cü ildə Naxçıvan Dövlət Universitetində təhsilini davam etdirib. 2005-ci ildə həmin universitetin jurnalistika ixtisası üzrə tam kursunu bitirərək bakalavr dərəcəsi alıb.

2004–2005-ci illərdə "Şərq qapısı" qəzeti redaksiyasında müxbir kimi əmək fəaliyyətinə başlayıb. 2005–2006-cı illərdə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrində həqiqi hərbi xidmət keçib.

Ailəsi
------

Ailəlidir, üç övladı var.

Fəaliyyəti
----------

Hərbi xidməti başa vurduqdan sonra "Şərq qapısı" qəzeti redaksiyasında İctimai-Siyasi Məsələlər Şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləyib.

2006–2007-ci illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Aparatının Mətbuat və İctimaiyyətlə Əlaqələr Şöbəsində məsləhətçi, 2007-ci ildən 2011-ci ilədək Naxçıvan Muxtar Respublikasının Televiziya və Radio Şurasının üzvü — sədri vəzifəsində çalışıb.

2011-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Aparatının Mətbuat və İctimaiyyətlə Əlaqələr Şöbəsinin müdiri təyin edilib. 2013–2021-ci illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsinin sədri vəzifəsində çalışıb. Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin 2021-ci il 1 aprel tarixli Fərmanı ilə "Naxçıvan Muxtar Respublikası Televiziya və Radio Verilişləri" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin sədri təyin edilib.

Siyasi-analitik və publisistik yazılarla mətbuatda müntəzəm çıxış edir.

Dövlət Qulluğunun Baş Müşaviridir.[*mənbə göstərin*]

"Yaratmaq amalı" kitabının müəllifidir.[*mənbə göstərin*]

Yaratmaq amalı.jpg

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

2003-cü ildən Yeni Azərbaycan Partyasının üzvüdür. 2014-cü ildə Yeni Azərbaycan Partiyası Naxçıvan Muxtar Respublika Təşkilatı Siyasi Şurasının üzvü seçilib.

İstinadlar
----------
**Ömər Lütfi Argeşo** (*türk.* Ömer Lütfi Argeşo; 1879, Konstantinopol – 16 dekabr 1942, İstanbul) — Türk əsgəri və siyasətçisi.

Hərbi fəaliyyəti
----------------

Hərbi Akademiyanı bitirdikdən sonra Hamburqda Hərbi Məktəbə getdi. 2 fevral 1901-ci ildə oranı leytenant rütbəsi ilə bitirdi. Hərbi Akademiyadan 4 yanvar 1904-cü ildə kapitan rütbəsi ilə məzun oldu. 1909–10911-ci illərdə Almaniyada hərbi təlimlərdə iştirak etdi. Alman dilini öyrəndi.

Hərbi fəaliyyətinə 2 fevral 1901-ci ildə başladı və 18 may 1914-cü ildə bitirdi. Lakin Birinci Dünya müharibəsinin başladığı ərəfədə o, 16 oktyabr 1914-cü ildə yenidən hərbi fəaliyyətinə davam edərək 65-ci alayın tabur komandiri vəzifəsinə təyin edildi.

1916-cı il mayın 14-də 23-cü Hərbi Komandanlığa təyin edildi. 22 oktyabr 1918-ci ildə döyüş şəraitində əsir götürüldü. 1919-cu ildə Yunanıstanın işğalının əvvəllərində Salehlidə, daha sonra isə Afyonqarahisarda yerləşən 23-cü şöbənin komandiri oldu.

17 mart 1920-ci ildə İstanbula geri döndü və daha sonra isə 27 may 1920-ci ildə Kuva-yi Milliyeyə qatıldı.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin I dövründə Afyonqarahisarın millət vəkili oldu. II İcraiyyə Komitəsinin nümayəndəliyində vəzifə sahibi olmuşdur. 10 avqust 1923-cü ildə ordudan təqaüdə çıxdı.

Cümhuriyyətin elan edilməsindən sonra siyasi fəaliyyətini sona yetirərək təqaüdə çıxdı. 16 noyabr 1942-ci ildə vəfat etdi.

Medal və təltifləri
-------------------

* Dəmir xaç ordeni
* "Müharibə" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "Ləyaqət" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)

Həmçinin bax
------------

* Balkan müharibələri
* Birinci Dünya müharibəsi
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ömer Lütfü Argeşo, Yarbay (1316 - P.25) (1879 - 1942)". Genelkurmay Başkanlığı. 2016-11-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-28.

Mənbə
-----

* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 136.
**Tavatuy gölü** — Rusiya Federasiyasının Sverdlovsk vilayəti ərazisində (Nevyansk şəhər dairəsi) yerləşən göl. Yekaterinburqdan 50 kilometr şimal-qərbdə, Ural dağlarının şərq yamaclarında yerləşir. Yekaterinburq yaxınlığındakı ən gözəl göllərdən biridir və şəhər sakinləri üçün ən sevimli istirahət yeridir. Gölün sahilində Kalinovo, Tavatuy və Priozernı kəndləri, eləcə də bir çox uşaq sağlamlıq düşərgəsi və istirahət mərkəzi vardır. Dəniz səviyyəsindən yüksəklik 263,5 m-dir.

Adının mənası
-------------

Adın Komi-permyak dilindən ta va tuy - "bu su yolu" sözlərindən əmələ gəldiyinə inanılır. Bir toponimik əfsanəyə görə, Komi-Permyak bələdçisi ruslara gölləri göstərir və suyla getməli olduqlarını söyləyir. Yerli tarixçi V. Lojkin, gölün hər tərəfdən dağlarla əhatə olunduğuna görə adın Tatar dilindən tau tuy - "dağların toyu" adından gəldiyinə inanır.

Coğrafiyası
-----------

Göl Neyva çayı hövzəsinə aiddir və Verx-Neyvinski gölməçəsi ilə vahid bir sistem təşkil edir. Gölün içindəki axın onun şimalında yerləşir. Su səthinin sahəsi 21,2 km²-dir. Orta dərinliyi 5 m, ən dərin yeri 9 m-dir. Su kütləsinin həcmi 119 milyon kubmetrdir. Göl dəniz səviyyəsindən 259 metr yüksəklikdə yerləşir və şimaldan cənuba uzanmışdır. Uzunluğu təxminən 10 km, eni 3-3,5 km-dir. Gölün hövzəsi Verx-İsetski qranit massivinin qərb hissəsindədir və yer qabığının gənc şaquli hərəkətləri ilə əlaqəli tektonik mənşəlidir. Buzlaqdan sonrakı dövrdə hövzə su ilə dolmuşdur. Gölün yaşı 10 min ili keçmir. Göl sahilləri zəif parçalanmışdır. Sahil xətti boyunca qranit blokların var. Şərq sahili qərb sahilindən yüksəkdir. Göldə bir neçə ada vardır. Bunların arasında həm dağ (Makarenok, Qolubev), həm də alçaqlıqlar (Splven) var.

Göldə su təmizdir. Şəffaflıq 4-5 m-dir. Sular kifayət qədər soyuq və oksigenlə doymuşdur. Noyabrdan may ayınadək göl buzla örtülü olur. Göl üçün əsas qidalanma mənbəyi atmosfer yağıntılarıdır.

Gölün özəlliyi odur ki, sahil yaxınlığındakı suyun temperaturu hər zaman mərkəzi hissədən aşağı olur. Bunun səbəbi soyuq bulaqlar və bulaqlardan qaynaqlanan gölə təxminən 30 çay və axarın axmasıdır. Bunlardan ən böyüyü Bolşaya Şamanixa və Bolşaya Vitilkadır. Cənub-qərb sahili yaxınlığında göl böyüməyə başlayır. Şamanixa ən dayaz körfəzidir.

Neyva üzərindəki bəndin inşasına başlamazdan əvvəl (18-ci əsrin ortaları) iki Tavatuy gölü - Böyük Tavatuy və Kiçik Tavatuy (əvvəlkinin cənub-qərbində) bilinirdi.

Təbiətin qorunması
------------------

Göl federal əhəmiyyətli təbiət abidəsidir. Təbiət abidəsinə bitişik meşələri ilə birlikdə ümumi sahəsi 3900 hektardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Архипова Н. П. Заповедные места Свердловской области (рус.). — Свердловск: Средне-Уральское книжное издательство, 1984. — С. 44.
2. ↑  Архипова Н. П. Природные достопримечательности Екатеринбурга и его окрестностей (рус.). — Екатеринбург: Аква-пресс, 2001. — С. 131.

Mənbə
-----

* "Озеро Таватуй в энциклопедии Свердловской области". www.moi-ural.ru (rus). 2017-09-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-22.
**Səid İsmaqilov** (başq. Сәйетғәле Әхмәт улы Исмәғилев 8 sentyabr 1884, Ufa quberniyası – 1970, Ufa, RSFSR, Başqırd MSSR, SSRİ) — şair, folklorşünas, başqırd ədəbiyyatının klassiki. Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının xalq şairi (1944), Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Yazıçılar Birliyinin üzvü (1938).

Bioqrafiyası
------------

Səid İsmaqilov 8 sentyabr 1884-cü ildə Rusiya İmperiyası, Ufa vilayəti, Ufa qəzasının Yeremeyevo kəndində (indiki Başqırdıstanın Çişmin rayonu) yoxsul kəndli ailəsində anadan olmuşdur.

Uşaqlıqdan Səid dəmiryol stansiyalarında fəhlə olaraq çalışmışdır.

18 yaşında Səfərovo kəndindən olan usta skripkaçı Mullaqaliya ilə skripka çalmağı öyrənir. Sabantuyda, Yiyyində skripka çalır, mahnılar, takmak və beytlər ifa edirdi. Səid İsmaqilovun istedadı artıq 1915-ci ildə Ufa əyalət qəzeti Tormoşda yazılmışdır.

1926-1927-ci illərdə Sait İsmaqilov Çişminski Xalq Teatrında sənətçi kimi çalışmışdır.

1937-ci ildə əsərlərinin mətnlərini yazmağa başlamış və artıq 1940-cı ildə mahnı və şeirlər toplusunu buraxmışdır.

Böyük Vətən Müharibəsi illərində Başqırd Filarmoniyasında skripkaçı kimi çalışmış, Qırmızı Ordunun hərbi hissələrində çıxış etmişdir.

1938-ci ildə Başqırdıstan Yazıçılar Birliyinə qəbul edilir. 1944-cü ildə Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Ali Şurası Rəyasət Heyətinin Fərmanı ilə eyni vaxtda Muhametşa Buranqulov və Fərrəx Dəulətşa ilə birlikdə Başqırdıstanın Xalq şairi fəxri adı verilir.

1970-ci ildə Ufada dünyasını dəyişir.

Səid İsmaqilovun oğlu, Zakir İsmaqilov - rəqqas, xoreoqraf, Başqırd TV-nin direktoru, Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının əməkdar artisti, Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi, Şərəf nişanı ordeni və çoxsaylı medalların sahibi.

Yaradıcılığı
------------

Nağılları: «Нужа бабай сәйәхәте», «Бәхет-ҡыҙ тураhында hyҙ», «Кәзә менән hарыҡ», «Ала ҡарға менән ҡщҙғон».
Səid İsmaqilovun "Səid mahnıları", "Sesen kəlamı", "İki həyat" kitablarını dərc etmişdir.

Xatirəsi
--------

Səid İsmaqilovun doğma kəndində küçələrdən biri onun adını daşıyır.

Ədəbiyyat
---------

* Һайланма әҫәрҙәр, Ѳфѳ, 1958.
* Ике тормош, Ѳфѳ, 1961.
* Писатели земли башкирской: Справочник/Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.

Mənbə
-----

* Статья в Башкирской энциклопедии[*ölü keçid*] (başq.)

* Саит Исмагилов - один из первых народных сэсэнов республики Arxivləşdirilib 2020-06-03 at the Wayback Machine

* Башкирское сказительство в годы Великой Отечественной войны Arxivləşdirilib 2020-06-03 at the Wayback Machine. Журнал Ватандаш.

* ИСМАГИЛОВ Саит Ахметович. Энциклопедия Башкирии.

* Саит Ахметович Исмагилов. Литературная карта Республики Башкортостан.
**Vadim Karpov** (rus. : Вадим Карпов 14 iyul 2002, Kotlas) — Rusiyalı futbolçu, Moskvanın "MOİK" klubunun müdafiəçisi.

Həyatı və Karyerası
-------------------

Vadim Yuriyeviç Karpov 2002-ci ildə Arxangelsk vilayətinin Kotlas şəhərində anadan olub. İlk əvvəllər doğulduğu Kotlas şəhərində il yarım əlbəyaxa döyüşlə məşğul olub, lakin sonradan ailəsi onun futbolla daha ciddi məşğul ola bilməsi üçün Sankt-Peterburqa köçür. Əvvəlcə "Smena" məktəbində futbol dərslərinə gedir. Burada məşqçi onu hücumçu mövqeyindən qapıçı mövqeyinə keçirdir. Ancaq Vadimin atası bunun əleyhinə çıxır və oğlunu "Zenit" klubunun uşaq məktəbinə keçirdir.

Futbolçu 15 yaşında Moskvanın "Lokomotiv" klubuna baxışa dəvət edilir. Eyni zamanda onu Moskvanın digər klubun "MOİK"in gənclər komandasına dəvət edirlər. Yeniyetmə futbolçu sonunda "MOİK" klubunu seçir və orda qalır.

2018-ci ildə futbol üzrə Rusiyanın Gənclər birinciliyinin oyunlarında "MOİK"in gənclər komandasının heyətində debüt edib.

"MOİK"in əsas komandasının heyətində debütu isə, 19 sentyabr 2019-cu ildə Avropa Liqasının qrup mərhələsində Bolqarıstanın "Ludoqorets" klubuna qarşı keçirilən səfər oyununda baş tutub. Karpovun Rusiya Premyer Liqasında debütu isə, 22 sentyabr 2019-cu ildə "Krasnodar"a (3:2) qarşı oyunda baş tutub.

Futbolçu bu debütu ilə Rusiya Premyer Liqasında debüt edən 2002-ci il təvəllüdlü ilk oyunçu, həmçinin Premyer Liqanın tarixində ən gənc müdafiəçi (17 il 70 gün) olur.

Futbolçunun "MOİK" klubuyla müqaviləsi, 2024/25 mövsümünün sonuna qədərdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Vadim Karpov // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-04-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-20.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-04-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-20.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-04-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-20.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-03-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-20.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | FootballFacts.ru · Soccerway · Sportbox.ru · playmarkerstats.com (oyunçu) · Transfermarkt (oyunçu) · worldfootball.net (oyunçu) · РПЛ (oyunçu) · УЕФА |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Yaşma (dəqiqləşdirmə).

**Yaşma** — Azərbaycan Respublikasının Xızı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Yaşma Xızı rayonunun Şuraabad inzibati ərazi vahidində qəsəbə, Bakı-Xaçmaz dəmiryolu xəttində stansiya. XIX əsrdə dəmiryolu xəttinin çəkilişi ilə əlaqədar stansiya kimi salınmış, Böyük Vətən müharibəsindən (1941-1945) sonra ətraf kəndlərin əhalisi hesabına yaşayış məntəqəsinə çevrilmişdir. Yerli tələffüz variantı Eşmə olan bu oykonim türk dillərindəki "əyri-üyrü çay yatağı", "qumsallıqda su mənbəyi", "qumluqda çeşmə" mənalarını bildirən əşnid sözü ilə əlaqələndirilir. Yerli məlumata görə, bu ərazinin keçmiş adı Eşməyeri olmuşdur. Tədqiqatçılara görə, bu termin eşilmək sözündən olub, dəniz sularının sahili yuması nəticəsində yaranmış sahəyə deyilir. Bu coğrafi termin qazaxlarda espe, qırğızlarda eşme variantında işlənir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Yaşma // Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. II cild. Bakı: Şərq-Qərb. 2007. 304. ISBN 978-9952-34-156-0.

| ⛭Xızı rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Xızı |  |
| Qəsəbələr | Altıağac • Şorabad • Giləzi |
| Kəndlər | Ağdərə • Baxışlı • Bəyəhmədyurd • Dizəvər • Əmbizlər • Əngilan • Fındığan • Güneyqışlaq • Xələnc • Qarabulaq • Qars • Qasımkənd • Qızılqazma • Məşədi Həsən • Safbulaq • Sayadlı • Sitalçay • Təzəkənd • Tıxlı • Tudar • Türkoba • Vərdah • Yarımca • Yaşma • Yeni Yaşma • Yuxarı Əngilan |

|  |  |
| --- | --- |
| Xızı rayonu | *Xızı rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

|  |  |
| --- | --- |
| Kənd | *Kənd ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Elxan Süleymanov.

**Elxan Sirac oğlu Süleymanov** (1940, Göyçay rayonu) — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin IV və V çağırış deputatı.

Həyatı
------

Süleymanov Elxan Sirac oğlu 1940-cı ildə Göyçay rayonunun Hacalı kəndində anadan olmuşdur. O, 1953-cü ildə 7 illik təhsilini başa vurduqdan sonra Göyçay Pedaqoji Texnikumunun ibtidai məktəb müəllimliyi fakültəsinə daxil olmuş, 1958-ci ildə həmin texnikumda təhsilini başa çatdırmışdır. 1961–1966-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun mədəni-maarif fakültəsində təhsilini davam etdirmişdir. Elxan Süleymanov ali təhsil aldığı dövrdə eyni zamanda pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuş, Bakının 7 və 25 sayli orta məktəblərində müəllim işləmişdir.

E. Süleymanov 1966-cı ildə Respublika Həmkarlar İttifaqı Yeyinti Sənayesi İşçilərinin Həmkarlar Komitəsinin Fioletov adına klubuna direktor təyin edilmiş və 1979-cu ilə qədər həmin vəzifədə çalışmışdır.

O, 1981–1982-ci illərdə Yazıçılar İttifaqının Şüvəlandakı Yazıçılar Evinin direktoru, 1982–1985-ci illərdə Mədəniyyət Nazirliyi nəzdində "Azərattraksion"un baş direktoru işləmiş, 1985–1989-cu illərdə isə "Nizami" kinoteatrının direktoru vəzifəsində fəaliyyətini davam etdirmişdir.

Elxan Süleymanov 1990–1998-ci illər ərzində Rusiya-Amerika Universitetinin Azərbaycan bölməsinin baş direktoru vəzifəsini icra etmişdir.

E. Süleymanov 2005-ci ildə Azərbaycanda Vətəndaş Cəmiyyətinin İnkişafına Yardım Assosiasiyasını (AVCİYA) təsis etmiş və onun rəhbərliyi ilə bir sıra böyük layihələr həyata keçirilmişdir. Xocalı soyqırımına həsr edilmiş "Xocalı soyqırımı", "Xocalı soyqırımı: milyon imza-bir tələb", "Şuşa — qədim Azərbaycan diyarı", "Bir faciə haqqında iki fotosöhbət", "Tarixi faktlar erməni miflərinə qarşı" topluları nəşr edilərək ABŞ və Avropa dövlətlərinin parlamentlərinə, dünyanın məşhur kitabxanalarına göndərilmişdir.

"Xocalı soyqırımı: milyon imza-bir tələb" layihəsi çərçivəsində bir milyon Azərbaycan vətəndaşının imzası toplanaraq kitab halında nəşr etdirilmiş, böyük dövlətlərin parlamentlərinə təqdim olunmuşdur. Xocalı faciəsi şahidlərinin ifadələri toplanmış və Azərbaycan, ingilis, rus dillərində dərc etdirilmişdir. Faşizm üzərində qələbənin 60 illiyi ərəfəsində keçirilən "Bakı-qəhrəman şəhər" layihəsi çərçivəsində isə İkinci Dünya müharibəsi dövründə Azərbaycan paytaxtının xidmətləri növbəti dəfə dünya ictimaiyyətinə çatdırılmışdır. Azərbaycanda keçirilən seçkilərdə və referendumda müşahidəçilik və "exit-poll" fəaliyyətini də həyata keçirən bu təşkilat insan hüquqları, söz azadlığı, iqtisadiyyat, ekologiya, Xəzərin problemləri ilə bağlı bir çox irimiqyaslı layihələr həyata keçirmiş, beynəlxalq konfranslar təşkil etmişdir. Beləliklə AVCİYA çoxşaxəli fəaliyyəti ilə ölkəmizin beynəlxalq aləmdə müsbət imicinin formalaşmasında və Azərbaycanda vətəndaş cəmiyyətinin inkişafı istiqamətində inamla irəliləyir.

Elxan Süleymanov 2010 və 2015-ci illərdə IV və V çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı seçilmişdir.

İstinadlar
----------
**Senqe** (Çeçen-xuntaycı) 1630 — 1671) — Cunqar xanlığının ikinci hakimi, Erdeni-batırın vəliəhdi.

Həyatı
------

Erdeni-batır xuntaycının 1653-cü ildə ölməsindən sonra yerinə onun vəsiyyəti doğrultusunda beşinci oğlu Senqe keçmişdir. Cunqar xanlığının taxtına Senqenin keçməsi, Batır xuntaycının digər oğullarının və bəzi noyonların etirazına səbəb olmuşdu. Senqeyə qarşı bəzi mübarizələr aparılsa da o, bunları bərtərəf etmişdir. Daha sonra Senqe, Cunqar xanlığı ilə davamlı mübarizə içində olan və Şərqi Monqolustanda hökm sürən Altan xanlar sülaləsiylə savaşmış və onları məğlubiyyətə uğratmışdır. Beləcə Cunqar xanlığının gücünü daha da artırmışdır. Rusiya ilə olan yaxşı münasibətləri inkişaf etdirməyə səy göstərmiş və Rusiyaya 1664-1670-ci illər arasında bir çox dəfə elçi göndərmişdir. Senqenin, 1671-ci ildə ögey qardaşları Çeçen və Zodv tərəfindən öldürülməsiylə birlikdə Cunqar xanlığında qısa müddətli iqtidar mübarizəsi yaşanmışdır.

Ədəbiyyat
---------

* Златкин И. Я. История Джунгарского ханства (1635-1758), М. 1964.
* Митиров А.Г. "Ойраты-калмыки: века и поколения", Элиста, 1998 г.
* Dalay Çuluunii, Oyrad Mongoliin Tuuh, Ulaanbaatar 2000.

İstinadlar
----------

1. ↑  Çuluuni Dalay, göstərilən əsəri, s. 129-130.
2. ↑  Ya. Zlatkin, göstərilən əsəri, s. 146.

Həmçinin bax
------------

* Cunqar xanlığı
Sultandağı, Afyonqarahisar ilinin, mərkəzdən 68 kilometr şərqdə yerləşən bir ilçesidir.

Sultandağı, Egey regionu ilə Mərkəzi Anadolu regionunun birləşdiyi Afyon ilinin şərqində, Konya və Isparta illerinin sərhədində yerləşən bir mahal. Şimalda Bolvadin, cənubda Yalvaç, şərqdə Akşehir və qərbdə Çay ilə bitişikdir.

Tarix
-----

Sultandağı İlçesi, e.ə. Mis Çağında yerləşmiş köhnə bir keçmişi var. Bu dövrdən bəri coğrafi quruluşuna görə Romalılar, Bizanslılar, Səlcuqlular və Osmanlılar dövründə qərb-şərq istiqamətində əhəmiyyətli bir yol yolunda tapıldı. Orta əsrlərdən bəri ipək yolu üzərində yerləşdiyindən ticarət əhəmiyyəti qazandı.

Böyük Səlcuqlular dövründə İpək Yolu əhəmiyyət qazanaraq şimal-qərb-cənub-şərq istiqamətində bir yol marşrutu olduğu üçün dəvə karvanlarına ev sahibliyi etdi. Arxivləşdirilib 2021-01-24 at the Wayback Machine

Ad Mənşəyi
----------

1116-cı ildə Bizans və Səlcuqlular arasında baş verən Bolybotum Müharibəsinde Sultan Məlikşah ordusunu cənubdakı dağın, Emir Mengec isə şimaldakı dağın yamacında yerləşdirdi. Bu vəziyyətdə sultanın geri çəkildiyi dağa **Sultan Dağı**, Əmir Mengücəyin çəkildiyi dağa Əmir Dağı deyildi.

İnzibati Status
---------------

Yakasenek, Sultandağı

Dereçine, Sultandağı

Yeşilçiftlik, Sultandağı

Doğancık, Sultandağı
**Anna Kurnikova** — Dünyaca məşhur tennisçi və fotomodel

1981-ci il, iyunun 7-də Moskvada idmançı ailəsində anadan olub. Annanın atası Sergey - peşəkar güləşçi, anası Alla tennis məşqçisi olub. Tennislə ciddi şəkildə beş yaşından məşğul olmağa başlayıb. 10 yaşında ona Amerikadakı məşhur Nika Boletyeri tennis akademiyasına gəlmək təklif olunub və o bunu qəbul edib. 14 yaşında dünya gənclər reytinqinin 1 nömrəli tennisçisi adını qazanan Kurnikovanın uğurları bununla bitməyib. 16 WTA turniri qazanan Anna 2001-ci ildə sol ayağından zədə alır. Bir il sonra kortlara dönən Kurnikova məşhur tennisçi Martina Hingislə birlikdə cütlüklərdə ikinci "Böyük Şlem" turnirini qazanır. 2003-cü ildə zədəsini təzələyən Anna, 2003-cü ilin mayında karyerasını bitirir.

Kurnikova məşhur tennisçi Martina Hingislə birlikdə

Fotomodel Anna
--------------

Kurnikova çox gənc yaşlarından dünya fotoqraflarının diqqətini cəlb edir. 1998-ci ildə məşhur "People" jurnalının sorğusunda dünyanın 50 ən gözəl insanı adını qazanan Anna, 2000, 2002, 2003-cü illərdə də eyni nəticəni təkrarlayır. Anna Adidas, Berlei, Yonex, Omega kimi tanınmış firmaların reklam agenti olur. Onun reklam gəlirləri tennisdən əldə etdiyi gəlirləri dəfələrlə üstələyib.

Virus
-----

Anna Kurnikova həm öz,həm də adının cəlb edici olmasına görə xakerlərin diqqətini çəkmişdir.2001-ci ildə Hollandiyada yaradılan AnnaKournikova.jpeg adlı virus açıldıqda özünü qeyd dəftərinə göndərirdi.

Zəngin məhəbbət
---------------

2000-ci ildə "Forbes" jurnalının siyahısında 58-ci pillədə qərarlaşan Kurnikova hazırda məşhur müğənni Enrike İqlesiasla nişanlıdır. Onlarla kişi və qadın jurnalları üçün şəkilllər çəkdirən Anna bir neçə dəfə planetin ən çox istənilən qadını seçilib. 2014-cü ildə onların ayrıldığı haqda mediada xəbərlər yayılmışdır.

Mənbə
-----

* Tanış olun: Anna Kurnikova Arxivləşdirilib 2016-03-06 at the Wayback Machine

| ⛭ Dünyanın 1 nömrəli qadın tennisçiləri |
| --- |
| Kris Evert • İvonn Qulaqonq-Kouli • Martina Navratilova • Ostin Treysi • Şteffi Qraf • Monika Seleş • Arança Sançes-Vikario • Martina Hingis • Lindsey Devenport • Cennifer Kapriati • Vinus Uilyams • Serena Uilyams • Kim Kleysters • Jüstin Enen • Ameli Moresmo • Mariya Şarapova • Ana İvanoviç • Yelena Yankoviç • Dinara Safina • Karolin Voznyatski • Viktoriya Azarenko • Angelik Kerber • Karolina Plişkova |


1. ↑  .
Pazvari qayış
Yastı qayış
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qayış.
**Qayış** — dartıcı birləşmədə dartı qüvvəsini və fırlanma sürətini ötürmək üçün tətbiq olunan yastı, pazvari, pazvari dişli formalı elastiki maşın hissəsidir. 
Zaman keçdikcə qayışların hazırlanmasında qədimdə *yastı qayış* üçün nəzərdə tutulmuş gön əvəzinə süni materialdan istifadə edilməyə başlamışdır. Süni material daha yüksək sürtünmə əmsalı, genişlənməyən daxili və qoruyucu məqsədilə tətbiq olunan xarici qatlardan ibarətdir. Yastı qayışlar bir və ya bir neçə neylon və ya poliamid qatlardan hazırlanır. Eyni ilə yastı qayışlar bu materiallardan ibarət kord sapların sonsuz burulması ilə də hazırlana bilir. Yüksək elastiklik tələb olunan kiçik diametrli qasnaqların tətbiqində hər iki tərəfi rezinlə örtülmüş poliyestr parçadan olan qayışlardan istifadə edilir. Yastı qayışların möhkəmliyi σ\_b≈450 MPa həddində yerləşir.

*Pazvarı qayışlar* tətbiq məqsədindən asılı olaraq üzvi materiallardan hazırlanırlar. Tipik material kimi o rezin içlik və rezin oturacaqda yerləşdirilmiş, vulkanlaşdırılmış və yeyilməyə davamlı xlorofendə hopdurulmuş pambıq materialla bürünmuş poliyestr çubuqdan (və ya kord saplarından) hazırlanır. Yan tərəfi açıq olan pazvari qayışlarda polyestr çubuq xüsusi qarışıqdan ibarət əsasda oturdulur. Qayışın oturaq hissəsi polixlorofen-rezin qarışığından ibarətdir. Qoruyucu üst qat parçadan hazırlanır. Yüksək sürətlərdə işləyən pazvari qayışların xarici səthi əlavə olaraq rezinlə hopdurulmuş parça ilə örtülür.

*Dişli qayışlar* şüşə-lifli materialdan hazırlanmış ipləri rezin-xlorofen qarışığı ilə əhatə etməklə hazırlayırlar. Dişlər əlavə olaraq yeyilməyə davamlı olan neylon parça qatı ilə örtülür. Bəzi hallarda isə bu rezin qarışığının içərisinə metal məftillər də yerləşdirilir. Bu qayışların parametrləri İSO 5296-da verilir.

Qayışların ölçüləri standartlaşdırılmışdır, ona görə də, hesabat zamanı aralıq ölçülər nəzəri-emprik düsturların köməyi ilə hesablanır və sonra verilmiş cədvəllərdən lazım olan parametrlər seçilir.

Mənbə
-----

Kərimov Z.H. Maşın hissələri və yükqaldırıcı-nəqledici maşınlar. Ali texniki məktəblər üçün dərslik. II nəşri - Bakı, "Maarif", 2002, 596 səh.
**Senqeyski adası** — Barens dənizində yerləşən və yaşayışı olmayan ada. Ada Senqeyski və Pomorski boğazları arasında yerləşir. Bura sərhəd zonası sayıldığından giriş üçün xüsusi icazə istənilir.

Ümumi məlumat
-------------

Ada Naryan-Mardan şimal-qərbdə, Kolquev adası ilə materik arasındadır. Adanın ölçüləri 30 x 9 km-dir. İqlimi olduqca sərtdir. Qiş ayları isə daha dəhşətli soyuqlar müşahidə edilir. Hava bəzən onun üzərindən belə uçuşları mümkümnsüz qılır. Adanın üzəri tundra bitkiləri ilkə örtülmüşdür. Ərazisi düzən relyefə malik olsada, burada qum barxanlarına rastlamaq mümkündür. Sahillərində dayaz körfəzlər vardır. Adaya kiçik təyyarələr əsasən qabarma-çəkilmə sahələrinə enə bilir. Mi-8 helikopterləri isə mütəmati olaraq uçuşlar təşkil edirlər. Qışda materiklə arasındakı boğazın tam donması haqqında məlumatlar verilir. Bu zaman ora piyada, yayada isə qayıqla getmək olar.

Materik sahilində, 25 kilometr uzaqlıqda, Timan sahilində bir MQ-2 Senqeyski Şar meteoroloji stansiyası mövcuddur. Burada ən son məlumatlara əsasən, üç meteoroloq işləyir. Sahildə nenlərə aid çumlar vardır.

Adanın maksimal hündürlüyü 50 m olan Nyarmxoy təpəsidir.

Mənbə
-----

* С севером наедине
* Arktikanın nəfəsi. Senqeyski adası. Həvəskar film

İstinadlar
----------

1. ↑  "Главные по погоде". 2016-10-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-19.
2. ↑  НУ, ЗА СЕНГЕЙСКИЙ Arxivləşdirilib 2016-04-22 at the Wayback Machine (rus.)

| ⛭Rusiya Norveç Barens dənizi adaları |
| --- |
| Adalar | Bel  • Robertson  • Bolşoy Oleniy  • Bolşoy Oleniy  • Vayqaç  • Viktoriya  • Dolqiy • Yekaterininski  • Zelyonı  • Kildin  • Kusov Torpağı  • Lamon • Maqeyoya  • Matveev  • Mejduşarski  • Nortbruk  • Vitte  • Vrangel adası  • Nyukomb • Şimal adası  • Şalim  • Şelbax  • Cənub adası |
| Adalar qrupu | Aynov adaları  • Yokanqskie adaları  • Yeddi adalar  • Kiy adaları (Böyük Kiy • Kiçik Kiy) |
**Rizvanov Nazim Abbas oğlu (Nazim Rizvan)** — şair, ədəbiyyatşünas, yazıçı, tərcüməçi, 1989-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, filologiya elmləri namizədi.

Həyatı
------

Nazim Rizvan 1951-ci il mayın 12-də Bakı şəhərində doğulmuşdur. 1973-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsini,1981-ci ildə Azərbaycan EA-nın Nizami adına Ədəbiyyat institunun aspiranturasını bitirmiştir. 1981-1987-ci illərdə institutun "Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatı" şöbəsində kiçik elmi işçi, 1987-2003-cü illərdə isə böyük elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır. 1985-ci ildə "Məhəmməd Hüseyn Şəhriyar yaradıcılığında vətənpərvərlik" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1996-2003-cü illərdə Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Cəmiyyətinin ağsaqallar şurasının sədri olmuşdur. 2003-cü il oktyabrın 3-də Bakıda vəfat etmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Bədii yaradıcılığa 1963-cü ildə "Göy-göl" şeiri ilə başlamışdır. İlk mətbu şeiri 1967-ci ildə Azərbaycan Demokrat Firqəsinin organı olan "Azərbaycan" qəzetində dərc olunmuşdur. Bundan sonra "Çinar pöhrələri", "Odlu misralar", "Azərbaycan", "Yaşıl budaqlar", "Yeni səslər" ədəbi almanaxlarında, qəzet və jurnallarda çıxış etmişdir. 

Nazim Rizvan 4 cildlik "Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatı antologiyasi"nda tərtibçi, 2 cildlik "Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatı tarixinin oçerkləri" kitabında müəllif, 3 cildlik "Şəhriyar. Əsərləri" kitabında tərcüməçi-redaktor, 20 cildlik "Klassik Azərbaycan ədəbiyyatı kitabxanası"nın II cildində tərcüməçi, M.Şəhriyarın "Yalan dünya" kitabında tərtibçi və tərcüməçi kimi iştirak etmişdir. O, həmçinin, Qətran Təbrizi, Nizami Gəncəvi, Abbasqulu ağa Bakıxanov, Səid Səlmasi, Viktor Hüqo, Mariya Loxvitskaya, A.S. Puşkin, Polejayev, Dobrolyubov və başqalarından şeirlər, A.Konan Doyl, A.P.Çexov, Qulamhüseyn Saedi, L.N.Tolstoydan roman, povest, hekayə və məktublar tərcümə etmişdir. "Maştağa məktəbi" (1981), "Tənha" (1983) romanları, "Şöhrət" (1983), "Yanğın" (1991) poemaları, "Yarımçıq vüsal" mənzum romanı və bir çox povest, hekayə və şeirlərin müəllifidir. 

Azərbaycan, İran, Türkiyə, Almaniya, həmçinin İsveçin qəzet və jurnallarında şeirləri dərc olunmuşdur. 1992 və 1998-ci illərdə İran İslam Respublikasında keçirilən Beynəlxalq Şəhriyar konqresində, 2001-ci ildə Estoniyada Avropa Azərbaycanlıları konqresində iştirak etmişdir.

Əsərləri
--------

1. Sevgim mənim (şeirlər). Bakı, "Yazıçı", 1989.
2. Azərbaycan diasporası tarixindən. Bakı, "Borçalı"HPM, 2002.
3. Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatının yeni inkişaf mərhələsi (1850-1920). Bakı, "Səda", 2005.
4. Yarımçıq vüsal (poemalar). Bakı, "Elm və təhsil", 2017.
5. Əbədi çinar (şeirlər və poemalar). Bakı, "Elm və təhsil", 2021.

İstinadlar
----------
**Özcan Yenicəri** (1 yanvar 1954, Şiran, Gümüşxanə ili) — Türkiyə alimi və siyasətçisi

Həyatı
------

Ankara Ticarət və Turizm Ali Təhsil məktəbinin mühasibat uçotu fakültəsini bitirib. Uludağ Universitetində magistr dərəcəsini və Erciyes Universitetində idarəçilik ixtisasından doktorluq dərəcəsini müdafiə edib. Bir müddət orta məktəbdə ibtidai müəllim və rəhbər vəzifəsində işləyib. 1990-cı ildə Selçuk Universiteti İqtisadiyyat və İdarəçilik elmləri fakültəsində müəllim işləyib. Bir müddət Niğde Peşə Liseyinin müdiri vəzifəsinə çalışıb.

1998-ci ildə dosent oldu. Əhməd Yesevi Universitetinin Beynəlxalq münasibətlər fakültəsini təsis edib və onun rəhbəri vəzifəsini icra edib. 1999-ci ildə Ahmet Yesevi Strateji Araşdırma Mərkəzinin rəhbəri təyin edilib. Həmin ildə idarəçilik fakültəsinin professoru olub.

Ailəlidir, dörd övladı var.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

2011-ci ildə keçirilən seçkilərdə Milliyətçi Hərəkat Partiyası Ankara millət vəkili seçilib. Türkiyə Böyük Millət Məclisi Milli Təhsil, Mədəniyyət, Gənclər və İdman Komissiyasının, Türkiyə-Danimarka və Türkiyə-Qazaxıstan parlamentlərarası dostluq qrupunun üzvü olub. Fransız dilini bilir.

Kitabları
---------

14 nəşr olunmuş kitabı var.

Mükafatları
-----------

Prof. Dr. Osman Turan Mədəniyyətşünaslıq mükafatına layiq görülüb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Özcan Yeniçeri kimdir, kaç yaşında nereli? İşte Özcan Yeniçeri ile ilgili merak edilenler". 2020-02-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-21.

Xarici keçidlər
---------------

* Özcan Yeniçeri İyi Parti'den neden istifa ettiğini anlatıyor
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Sultanovlar (dəqiqləşdirmə).

**Sultanovlar** — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.

Soyun yaranması
---------------

Zəngəzur mahalında Sultanov soylu bir neçə bəy sülaləsi yaşayırdı. Bəziləri Qaraçorlu, bəziləri isə Püsyan elinə bağlı idi. 
Bu soyun ulu babası I Qorçu bəy Püsyandır. Onun Məhəmmədhüseyn bəy, Məhəmmədhəsən bəy adlı oğlanları vardı. 
İkinci oğlu Hacı Məhəmmədhəsən bəy Püsyandır. Hacı Məhəmmədhəsən bəy Püsyan elində yaşamışdı. Bu el Qarabağın Bərgüşad mahalında qərar tuturdu. Elin Babalı oymağının başçısı olmuşdu. Müqəddəs Məkkəyi-müəzzəmi ziyarət etmişdi. Şahdan sultan ünvanı almışdı. Oymaq içində Hacı sultan kimi tanınırdı.
Hacı Məhəmmədhəsən sultanın törəmələri bəylərbəyilik və xanlıq dönəmində Püsyan, rus üsul-idarəsi dövründə Sultanov soyadını daşıyırdılar.

Soyun məşhur nümayəndələri
--------------------------

* Lütfəli bəy Sultanov — çar ordusunun zabiti, praporşik.
* Aslan bəy Sultanov — el qəhrəmanı, ziyalı.
* Ağamalı bəy Sultanov — Çar ordusunun zabiti, I Dünya müharibəsinin iştirakçısı olub. Praporşik rütbəsi daşıyırdı. Georgi xaçı ilə təltif olunmuşdu. Ağamalı bəy Sultanov 1911-ci ildə Avstriyada həlak olub.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Sultanovlar, "Soy" dərgisi, 6 (26), Bakı, 2009.
* Ənvər Çingizoğlu, Püsyan eli, Bakı:Mütərcim, 2013, 156 səh. ISBN 978-9952-28-121-7

Həmçinin bax
------------

* Qarabağ
* Zəngəzur
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Nazim İbrahimov.

**Nazim Hüseyn oğlu İbrahimov** (23 dekabr 1963, Naxçıvan) — dövlət xadimi, Azərbaycan Respublikasının Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin (2008–2018) və Xarici Ölkələrdə Yaşayan Azərbaycanlılarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin (2002–2008) sabiq sədri.

Həyatı
------

1963-cü ilin dekabr ayının 23-də Naxçıvan MSSR-in Babək rayonunda anadan olmuşdur. 1970–1980-ci illərdə orta məktəbdə təhsil almışdır. 1980-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutuna daxil olmuş və 1985-ci ildə mühəndis-mexanik ixtisası üzrə həmin institutu bitirmişdir. 1985-ci ildə Nəvahi "AES"-nin tikintisində fəhlə kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 1985–86-cı illərdə Naxçıvan Elektronika zavodunda sahə ustası, 1986–1991-ci illərdə Naxçıvan Muxtar Vilayətində rəhbər vəzifələrdə işləmişdir.

1991–1997-ci illərdə biznes fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. 1997-ci ilin mart ayından Azərbaycan Respublikasının Ukraynadakı Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri, 1997-ci ilin sentyabrından eyni zamanda, Azərbaycanın Moldova və Polşadakı Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri, 1999-cu ilin fevralından isə eyni zamanda Azərbaycanın Belorusiyadakı Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri vəzifələrinə təyin edilmişdir.

2000-ci ildə 14 saylı seçki dairəsindən Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinə deputat seçilmiş və eyni zamanda 2002-ci ilin sentyabr ayınadək Avropa Şurası Parlament Assambleyasında Azərbaycan Respublikasının nümayəndə heyətinin tərkibində fəaliyyət göstərmişdir.

2002-ci ilin iyul ayında Azərbaycan Respublikası Xarici Ölkələrdə Yaşayan Azərbaycanlılarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri vəzifəsinə təyin edilmişdir.

2008-ci il noyabr ayının 19-da Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri təyin edilmişdir.

Fövqaladə və Səlahiyyətli Səfir ranqı vardır. Beynəlxalq Kadrlar Akademiyasının müxbir üzvü, YAP üzvüdür.

Ailəlidir, iki övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Nazim Hüseyn oğlu İbrahimov Arxivləşdirilib 2018-06-29 at the Wayback Machine — **diaspora.gov.az** saytı

| ⛭Azərbaycan Azərbaycanın Ukraynadakı fövqəladə və səlahiyyətli səfirləri Ukrayna |
| --- |
| Azərbaycan XalqCümhuriyyəti | 
* Cəlil Məmmədzadə (müvəqətti komissar) (1918)
* Yusif Vəzir Çəmənzəminli (1918—1919)
* Rüstəm bəy Sultanov (1919—1920)

 |
| AzərbaycanRespublikası | 
* Nazim İbrahimov (1997—2000)
* Tələt Əliyev (2001—2010)
* Eynulla Mədətli (2010—2015)
* Azər Xuduyev (2016—2020)
* Elmira Axundova (2020—2023)
* Seymur Mərdəliyev (2023—h.h.)

 |
**Özbəklərin Xorasana yürüşü** — Xorasanın 1578-ci ildə özbəklər tərəfindən işğal edilməsi nəzərdə tutulur.

Arxa plan
---------

Xorasan uzun müddət idi ki, Şeybanilər dövləti ilə Səfəvi imperiyası arasında münaqişə mənbəyi olaraq qalmaqda idi. 1510-ci ildə baş vermiş Mərv döyüşündə Şah İsmayıl Şeybaniləri məğlub edib bütün Xorasanı ələ keçirsə də, bu torpaqlara özbək yürüşləri sonrakı dövrlərdə də təkrarlanmışdır. Xüsusən Osmanlı imperiyası ilə aramsız müharibələrin getdiyi Şah I Təhmasib dövründə Osmanlı ilə əməkdaşlıq edərək özbəklər Xorasana olan hücumlarını daha da artırmışdılar. Belə mərhələlərdən biri də, 1578-ci ildir. Bu ildə 1555-ci ildə imzalanmış Amasya sülh müqaviləsi ilə dayandırılmış Osmanlı ilə müharibə artıq yenidən başlamışdı. Qərb sərhədləri boyunca Osmanlı ordusu ilə döyüşən Səfəvi imperiyasında 1576-cı ildə I Təhmasibin ölümündən sonra daxili qarışıqlıqlar da artmışdı. Bütün bunları əldə fürsət bilən özbəklər 1578-ci ildə yenidən Xorasana hücum etdilər.

İşğal
-----

Xorasanın özbəklər tərəfindən işğalı 1578-ci ildə həyata keçirildi. Şeybanilərin Mərvdəki komandanları olan Cəlal xan Özbək Şeybani ordusuna komandanlıq etməkdəydi. I Təhmasib özbəklərə Xorasandakı işğal planlarını geri çəkmək qarşılığında pul təklif etmişdi. Bu pul Şah Təhmasibin ölümündən sonra ödənilmədi və bunu bəhanə edən Cəlal xan Özbək Xorasana yürüş təşkil etdi. Cəlal xanla Səfəvi komandanı Murtazaqulu xan Pörnək-Türkman arasında baş vermiş döyüş nəticəsində özbəklər darmadağın edildi və Cəlal xanın başı kəsildi. Məğlub olan özbəklər öz bölgələrinə geri çəkilməyə məcbur oldular.

Həmçinin bax
------------

* Səfəvi-Şeybani müharibəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Səfəvi-Osmanlı qarşıdurmasının yeni mərhələsi". Siyasət (az.). 3 sentyabr 2015. 30 yanvar 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 yanvar 2018.
2. ↑  *Iraj Bashiri.* "Beginnings to AD 2000:A Comprehensive Chronology of Central Asia, Afghanistan, and Iran". www.angelfire.com. 2001. 2022-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 iyul 2022.
3. ↑  "Biography of Abbas I". www.nosabooks.com. 2012. 2022-07-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 iyul 2022.
**Şuşa müəsəlman məktəbi** — 1849-cu ildə fəaliyyətə başlamış Şuşa şəhərində yerləşən məktəb.

Haqqında
--------

Məktəb Azərbaycanda ilk müsəlman şiə məktəbi hesab olunur. Bu tədris mərkəzini yaratmaqda məqsəd şiə təriqətinə mənsub müsəlman uşaqlarına şəriət dərsi keçmək və rus dilində müvafiq bilik vermək idi. Məktəbdə təhsil alan şagirdlərin əksəriyyətini bəy, xan və ruhani ailələrin övladları təşkil edirdi. Məktəbdə azərbaycan, ərəb, fars dilləri, hesab, coğrafiya, tarix, hüsnxət, rus qanunşünaslığı, ərəb dilinin qrammatikası ilə bərabər bu dildə olan kitablar əsasında məntiq, kosmoqrafiya və metafizika öyrədilirdi.

Hüquq etibarilə qəza məktəblərinə yaxın və tip etibari ilə yeganə olan məktəbdə şagirdlər yaş və bilik dərəcələrinə görə dərəcələrə bölünürdülər. Tədrisin ilk ilində şagirlər azərbaycan dili qrammatikası və ərəb əlifbası ilə tanış olub quranın təfsirini öyrənirdilər. Məktəbin ilk buraxılışı 1852-ci ildəolmuş və 6 nəfər məzun olmuşdur. Məktəb öz fəaliyyətini 1861-ci ildə dayandırmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "İrfan ocaqları". Azərbaycan Milli Kitabxanası. 2022-09-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25.09.2022.

Mənbə
-----

* Çingizoğlu Ənvər, Qarabağda maarif: 1750–1950, Zərdabi LTD MMC,2013
**Tervinqlər** — III–IV əsrlərdə Aşağı Dunaydan şimalda və Dnestr çayının qərbində yerləşən düzənliklərdə yaşayan qot xalqı. Onların Dnestrin şərqində yaşayan başqa qot xalqı qreytunqlarla, eləcə də Roma imperiyası ilə sıx əlaqələri var idi. Onlar 376-cı ildə qotların və digər xalqların Dunay üzərindəki böyük köçünün əsas tərkib hissələrindən biri idi və onlar vestqotların ən mühüm əcdad qruplarından biri kimi görülür.

Etimologiya
-----------

Morits Şenfeld tərəfindən 1911-ci ildə irəli sürülən və hələ də geniş istinad edilən bir təklifə görə, tervinqlərin adı qot dilində "ağac" mənasında olan "*triu*" sözü ilə əlaqəli idi və buna görə də "meşə insanları" deməkdir. Herviq Volfram qeyd etmişdir ki, bu cür coğrafi adlar Qara dənizin şimalında yaşayan qot xalqlarını həm qotların orada məskunlaşmalarından əvvəl, həm də sonra fərqləndirmək üçün istifadə edilmişdir. Tervinqlərin bəzən Vidiqoya, Veduko və Vidimir kimi meşə ilə əlaqəli şəxsi adları olmuşdur.

Bəzi alimlər "tervinqlər" adının Pontdan əvvəl, Skandinaviya mənşəli ola biləcəyini irəli sürmüşdülər. Volfram tervinqlərin Skandinaviya mənşəli "öküz xalqı" olduğuna inanan Svennunqdan nümunə çəkmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Heather, Peter.* Tervingi // In Nicholson, Oliver (ed.). The Oxford Dictionary of Late Antiquity. Oxford University Press. 2018. ISBN 9780191744457. 18 March 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 January 2020. Tervingi... Gothic confederation which took control of modern Moldavia and Wallachia c.300–20...
2. ↑  Schöfeld, Wörterbuch der altgermanischen personen- und völkernamen, p.222
3. ↑  Wolfram, *History of the Goths*, trans. T. J. Dunlop (Berkeley, University of California Press, 1988), p. 25.
4. ↑  Wolfram pp.387–388 n58.
5. ↑  Wolfram pp.387–388 n58.
**Heydər Novruzov** (tam adı:*Novruzov Heydər Qulu oğlu*; 1902, Təzəkənd, Naxçıvan Muxtar Respublikası – 5 yanvar 1938) — dövlət qulluqçusu, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin zabiti

Həyatı
------

Novruzov Heydər Qulu oğlu 1902-ci ildə Babək rayonunun Təzəkənd kəndində anadan olub.

### Vəfatı

5 yanvar 1938-ci ildə "Naxçıvan fəalları" adlı gizli əksinqilabi siyasi təşkilatın rəhbəri ittihamı ilə həbs edilərək, "xalq düşməni" kimi güllələnmişdir.

### Təhsili

Tiflisdə (1924-27), Moskvada (1928-30) və Bakıda (1931-33) təhsil almış, tarixçi və iqtisadçı ixtisaslarına yiyələnmişdir.

Fəaliyyəti
----------

### Hərbi fəaliyyəti

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə zabiti kimi daşnakların Naxçıvan və Qarabağda azərbaycanlılara qarşı soyqırımın dəf olunmasında iştirak etmiş, sonralar Abbasqulu Şadlinskinin rəhbərlik etdiyi "Qırmızı tabor"un sıralarında vuruşmuşdur.

### Əmək fəaliyyət

Azərbaycan. K(b)P Naxçıvan Vilayət Komitəsi təşkilat (1927-28) və aqrar (1929-30) şöbələrinin müavini, Noraşen (indiki Şərur) və Naxçıvan (indiki Babək) rayon partiya komitələrinin katibi, Masallı rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri olmuşdur (1933-36). 1937-ci ildən Bakı şəhər Sovet sədrinin müavini idi.

Mənbə
-----

* Naxçıvan Ensiklopediyası. Bakı. 2002. səh. 450. ISBN 5-8066-1468-9.