recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Alaş milisi** (*qaz.* Алаш милициясы) — Alaş Ordanın xalq milisi, 5–13 dekabr 1917-ci ildə Orenburqda keçirilən 2-ci Ümumqazax Konqresinin qərarı ilə yaradılmış Alaş muxtariyyətinin silahlı ordusu. Vəzifəsi Alaş muxtariyyətini qorumaq olmuşdur. Xalq milisləri sıralarına 20–35 yaşlarında hərbi xidmətə yararlı kişilər çağırılırdı. Alaş Orda Milli Fondu polisi silah və sursatla idarə edirdi. Alaş Ordanın qərb diviziyalarının rəhbərləri Jaxanşa Dosmuxamedov və Xalel Dosmuxamedov Komuç diviziyası (Samara), Torqay diviziyasından 600 tüfəng və bir pulemyot – 300 tüfəng və 20 min patron aldılar. Orenburq qazax qoşunlarının atamanının köməyi ilə A. İ. Dutov, Kostanay və Qırğız mahallarında iki süvari alayı yaradılmışdır. Qızıl Orduya qarşı müharibədə Alaş milisində vuruşanların sayı 5 min nəfərə çatmışdır. Alaş muxtariyyəti ləğv edildikdən sonra Alaş milisi ləğv edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Алашская милиция // Qazaxıstan Milli Ensiklopediyası. — Almatı: Qazax ensiklopediyası, 2004. — Т. I. — ISBN 9965-9389-9-7. (CC BY-SA 3.0)
**Matsalu Milli Parkı** (est. Matsalu rahvuspark) — Estoniyanın qərbində, Kazari çayının aşağı axınında, Baltik dənizinin Matsalu körfəzinin sahil zolağı və Moonzund arxipelaqının 50 adasını özündə birləşdirən milli park. Matsalu Milli Parkı Kasari çayının deltası və ətraf əraziləri - subasar zonası, düzənliklər, sahil çəmənlikləri, qamışlıqlar, meşəliklər, meşəli çəmənliklər ərazisini əhatə edir. Milli park Matsalu körfəzinin sahilini əhatə edən ümumi sahəsi 486.1 km² (187.7 kvadrat mil) təşkil edir. Mühafizə olunan ərazinin 224.3 km² sahəsi qurunun, 261.8 km² sahəsi isə suyun payına düşür. Matsalu körfəzi dayazlığı, duzluluğu və qidalı maddələrlə zənginliyi ilə seçilir. Körfəzin uzunluğu 18 km və eni 6 km, orta dərinliyi 1.5 metr (5 fut) və maksimal dərinliyi 3.5 m (11 fut) təşkil edir. Körfəzin sahili təxminən 165 km-dir (102.5 mil).

Tarixi
------

Parkın müasir ərazisində ornitoloji tədqiqatlar 1870-ci ildən bəri aparılır. Tartu Universitetinin Təbiət Tarixi Muzeyinin kuratoru Valerian Russou Matsalu körfəzi yaxınlığında quşlar haqqında qısa məlumat verdi. 1928-1936-cı illər arasında Eerik Kumari Matsaluda quşları araşdırdı və 1936-cı ildə orada quş qoruma bölgəsi yaratmağı təklif etdi.
1957-ci ildə ornitoloji qoruq, ovçuluq elmi-tədqiqat və təcrübə təsərrüfatı (əvvəlcə ehtiyat kimi), təbii komplekslərin və müxtəlif quş faunasının (təxminən 280 növ, o cümlədən 160-dan çox damazlıq) qorunması üçün təşkil edilmişdir.

Fauna və flora
--------------

Parkın fauna və florasına 280 növ quş, 49 növ balıq, 47 növ məməli və 772 növ damarlı bitki daxildir. Qərbi Estoniya sahilləri boyunca köçəri quşların ən əhəmiyyətli köç yollarından biri buradan keçir. Qoruqda su quşları və bataqlıq quşları üstünlük təşkil edir. Köçəri quşlara harayçı qu quşu, şimal ördəkləri və cüllütləri göstərmək olar. Bataqlıqlarda yuva quran quşlar: Harayçı qu quşu, boz qaz, yaşılbaş ördək və qırmızıbaş qaraördək. Qamışlıqlarda çay ördəkləri və çüllütlərin çoxu yuva qurur. Adalarda qaqa, kəkilli qaraördək, ala ördək, pazdimdik, qılquyruq, qağayı və cüllüt.

Şəkillər
--------

* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "RMK - Matsalu National Park". State Forest Management Centre (RMK). 25 June 2010 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 May 2010.
2. ↑  "Matsalu looduskaitseala". Keskkonnaregistri avalik teenus (Estonian). Keskkonnaregister. 2009-04-24. 2011-07-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 May 2010.
3. ↑  *Väljal, Enno.* Matsalu roostikus, randadel ja vetel (eston). Tallinn: Eesti Raamat. 1980.

Həmçinin bax
------------

| ⛭**Estoniya milli parkları** |
| --- |
| Karula Milli Parkı  • Lahemaa Milli Parkı  • Matsalu Milli Parkı  • Soomaa Milli Parkı  • Vilsandi Milli Parkı |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |
**Qori Məbədi** - Naqarparkar şəhərindəki Caynizm məbədidir.  Viravah Məbədindən 14 mil şimal-qərbdə yerləşir. 1375-1376-cı illərdə tikilmişdir. Məbəd xüsusi olaraq yalnız 23-cü

caynizm Tirtxankarası olan Lord Parşvanatx üçün ayrılıb. Bu məbəd Naqarparkarın digər bütün Caynizm ibadətgahları ilə birlikdə 2016-cı ildə YUNESKO-nun Ümumdünya İrsi statusunun ilkin siyahısına *Naqarparkar Mədəni Landşaftı* olaraq daxil edildi.

Etimologiyası
-------------

Bu məbədin adı əsrlər boyu bir neçə dəfə dəyişdi. Məbəd eramızın 300-cü ilində caynist Qoriçom tərəfindən  və ya 16-cı əsrdə tikilmişdir.

Dizayn
------

Qori Məbədi, Hindistanın Racastan şəhərində, Əbu dağındakı bənzər bir memarlıq abidəsi ilə oxşar dizayna malikdir.  Məbəd 60 futdan 125 futa qədər hündürlükdədir və mərmərdən tikilmişdir. Bütün məbəd daş üzərində oyulmuş bir sıra addımlarla çatan yüksək bir platformada qurulmuşdur. 

Məbədin interyeri Şimali Hindistanın Caynizm məbədlərindəki digər freskalardan daha qədim olan Caynizm dini görüntüləri ilə bəzədilib. Bura əyri sütunlarda tərtib edilmişdir və məbədin tavanlı girişi Caynizm mifologiyasını əks etdirən rəsmlərlə bəzədilmişdir. Məbədin 24 kiçik hücrəsini var, bunlar 24 Caynizm Tirtxankarasının istirahəti üçün istifadə edilə bilər.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  *Anis, Ema.* "Secrets of Thar: A Jain temple, a mosque and a 'magical' well". DAWN.COM (ingilis). 2016-02-19. 2019-10-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-21.
2. ↑  "Gori Temple, Tharparkar". heritage.eftsindh.com. 2019-10-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-21.
3. 1 2  "A glimpse into the many sights, sounds and colours of Hindu temples in Thar". www.thenews.com.pk (ingilis). 2019-04-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-21.
4. ↑  "Tentative Lists". UNESCO. 10 May 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 September 2017.
5. ↑  "Gori jo Mandar: Desert rose". The Express Tribune (ingilis). 2011-02-02. 2019-04-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-21.
6. ↑  "Despite past grandeur, temple of Gori stands abandoned in Tharparkar". The Express Tribune (ingilis). 2016-02-10. 2019-01-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-21.
7. ↑  *Centre, UNESCO World Heritage.* "Nagarparkar Cultural Landscape". UNESCO World Heritage Centre (ingilis). 2017-05-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-21.
**Black Flag** ([blæk flæg], *azərb.* qara bayraq‎) — 1976–1986 cı illər aralığında fəaliyyət göstərən Kaliforniyalı Hardakor pank qrup. İlk adı "Panic" olub. Kollektivin heyəti bütün fəaliyyət göstərdiyi illər boyu dəyişib, yeganə daimi üzvü gitarist Qreq Qrin olub.Yeni Hardkor pank mədəni-musiqili yön yaradaraq, çağdaş pank mədəniyyətinə böyük təsir göstəriblər. Meynstrim kommersiya musiqisinə, yəni böyük leybllar, prodüserlər tərəfindən dəstəklənən, tanınmış jurnallarda çap olunan ifaçılara əks olaraq Black Flag bundan imtina etdi və yeni DIY (do it yourself, "özün elə") pank submədəniyyətini, və, onların vinillərini buraxmaqda imtina alandan sonra, öz leyblları olan "SST Records" u yaratdılar. Musiqiçilər tam bağsız, heç bir musiqi şirkətindən asılı olmayaraq fəaliyyət göstərirdi. Qrup, gəıəcəldə metal və qranj janrlarında ifa edən bir çox kollektivlərə böyük təsir göstərib,bu siyahıya Nirvana, Melvins, Soundgarden, Slayer, Eyehategod və s. kimi qruplar daxildir.

İstinadlar
----------

.

1. ↑  "Greg Ginn interview – 2003". markprindle.com (ingilis). 2011-12-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-11-16.
2. ↑  *Stephen Thomas.* "Black Flag. Biography". allmusic.com (ingilis). 2011-12-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-11-12.
Hal-hazırda dünyada bədən cəzasını dövlət səviyyəsində işlədən ölkələr (ölüm cəzası sayılmır)
**Bədən cəzası** və ya **fiziki cəza** — edam ilə birgə ən qədim cəzalardan biridir. Bu cəzanın mənası cinayətdə günahkar olan kəsə fiziki ağrı verməkdə və/və ya yaralamaqdadır. Bədən cəzalarını iki yerə ayırmaq olar:

* yaralamaq, adamın hansısa orqanından məhrum etmək: dilini, əlini, barmaqlarını və başqa ətraflarını kəsmək, gözünü çıxartmaq, axtalamaq.
* ağrı vermək, alətlər ilə vurmaq, məkənək, evdə və ya məktəbdə uşağın şapalaqlanması.

Avropada bədən cəzalarına izin verməsi:   Bədən cəzaları məktəbdə və evdə yasaqdır   Bədən cəzaları yalnız məktəbdə yasaqdırABŞ-da bədən cəzalarına izin verməsi:   Bədən cəzaları yalnız məktəbdə yasaqdır   Bədən cəzaları yasaq deyil

Tarixi
------

Bədən cəzası hələ Hammurapi qanunlarında var idi, həmçinin Roma İmperatorluğunda istifadələnirdi. XX yüzilliyə qədər bədən cəzası dünyanın çox dövlətlərində var idi, Amerika Birləşmiş Ştatlarında sonuncu dəfə bu cəza 1952 ildə Delaver şəhərində işlənili — bir kişi öz arvadına əl qaldırdığına görə 20 dəfə qamçılandı, həmin ştatda rəsmi olaraq belə cəzalar 1972 ildə yığışdırıldı.

1980-ci illərdə İslam dövlətlərindən bəziləri şəriət qanunlarına qayıdan ölkələr bədən cəzasını cinayyət məcəlləsinə qaytarmaq qərarına gəldilər (İran, Sudan, Pakistan, Mavritaniya, Liviya, Yəmən), bəziləri isə cəzalandırmanı artırdılar (Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri).

İslamda
-------

Şəriətə görə bədən cəzaları — Hüdud

* Kiməsə sübutsuz zinakarlıqda böhtan atan şəxsə 80 şallaq vurmaq.
* Zina edən qadına və ya kişiyə 100 şallaq vurmaq (4 adıləkəsiz müsəlman şahid varsa).
* Residivist oğrunun əlini kəsmək.
* İçki içənə və narkotik qəbul edənə 40 ya 80 şallaq vurmaq. (Hədis)

Başqa
-----

Amerika Birləşmiş Ştatlarında bəzi ştatların məktəblərində və zindanlarda bədən cəzalarını işlədirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Nur, 24:4.
2. ↑  Nur, 24:2.
3. ↑  Maidə, 5:38.
**İsgəndəriyyə ilahiyyat məktəbi** — II yüzillikdə formalaşan Xristian ehkamlarını və fəlsəfəsini sistemləşdirən, onları vahid təlim şəklində ortalığa çıxardan, antik fəlsəfi irsi ilə Xristianğı uyğunlaşdıran məktəb idi.

Xristianlığın formalaşmasında apologetlər (əqli və məntiqi üsullarla xristian ehkamlarını tənqidçilər qarşısında müdafiə edən ilahiyyatçılardır) çox əhəmiyyətli fəaliyyət göstərmişdirlər. Ancaq o dövrdə Xristianlıq hələ sistemləşmiş bir təlim halına gəlməmişdi. Antik fəlsəfi təlimlərlə mübarizə aparmaq üçün isə fundamental, sistemləşmiş və hərtərəfli bir nəzəriyyə yaratmaq lazım idi. Ona görə də, bir neçə Xristian düşünürü bu çətin işlə məşğul olmuşdur. Bu işdə ən böyük nailiyyətləri İsgəndəriyyədə II yüzillikdə təsis edilən ilahiyyat məktəbinin nümayəndələri əldə etmişdirlər.

Bu məktəb Xristianlığın əsasları ilə tanış olmaq və onu qəbul etmək istəyənlər üçün açılmışdır. Eyni zamanda bu məktəb qarşısına ən savadlı təbəqələrin nümayəndələrində xristian təliminə marağını oyatmaq məqsədini güdürdü. Ancaq bunun üçün təkcə dini ehkamların tədrisi kifayət etməzdi. Ona görə də burada fəlsəfi fənlərə də böyük önəm verilirdi. Dini ehkamlarla antik mədəni və fəlsəfi irsin bir-birinə yaxınlaşması, uyğunlaşması siyasəti aparılırdı. Burada çalışan alimlər bu yaxınlaşmaya nail olmayaraq Xristianlığın yayılmasının mümkün olmamasını anlayırdılar və bu istiqamətdə məqsədyönlü iş aparırdılar.

179-cu ildən başlayaraq İsgəndəriyyə məktəbinə *Panten* başçılıq etməyə başlamışdı. O keçmişdə stoik olmuşdu. O fəlsəfəyə daha da çox önəm verirdi. Ancaq onun əsərləri bizim zəmanəmizə çatmamışdı. Bu məktəbin nümayəndələri İsgəndəriyyəli Klement, Origen, İsgəndəriyyəli Herakl, İsgəndəriyyəli Dionisius, Afinaqor kimi tanınmış Xristian ilahiyyatçıları olmuşdurlar.

İsgəndəriyyəli Klement və Origen haqıında ayrıca məqalələrə baxın.

Mənbə
-----

* Aydın Əlizadə. Xristianlıq: Tarix və fəlsəfə (ilk çağlar). Bakı: Əbilov, Zeynalov və qardaşlar, 2007, s. 50.

Ədəbiyyat
---------

* Aydın Əlizadə. Xristianlıq: Tarix və fəlsəfə (ilk çağlar). Bakı: Əbilov, Zeynalov və qardaşlar, 2007, s. 50.
* Дулуман Е. К. Антиохиохийская и Александрийская богословские школи и их влияние на христологические споры IV-VI веков. - Московская духовная академия, 1950.
* *Саврей В. Я.* Александрийская школа в истории философско-богословской мысли. М.: КомКнига, 2006. 1008 стр..
* Fr. Tadros Y. Malaty The School of Alexandria & Origen's Theology/BOOK 2
**Vudsayd** (*ing.* Woodside) — Qlazqo şəhərinin rayonu.

Tarixi
------

11 may 2004-cü ildə plastik fabrikində qaz sızması nəticəsində partlayışda 9 nəfər həlak olmuş, 33 nəfər isə yaralanmışdır.

Rayonun vacib yerləri
---------------------

### Klarendon Pleys

Klarendon Pleysin künc bloku bütün Sent Corc Kross ətrafını üçün orijinal böyük planlardan qalan bir hissədir. Memar Aleksandr Teylor Qlazqonun varlı vətəndaşlar üçün Edinburqun Yeni Şəhər planı kimi bənzər bir şeyi istehsalını ümid etsə də, 1972-ci ildə dağıdıcı yanğın buna son qoydu.

### Sent Corc çöllərdə

Orijinal kilsə 1832-ci ildə tikilsədə, 23 noyabr 1884-də yanmışdır. 1886-cı ildə Hyu və Devid Barkli tərəfindən təzə kilsə tikilmişdir. Bina 1979-cu ildə kilsə kimi istifadəsi dayandırılmışdır.

### Feniks Gülləri

2010-cu ilin "ən yaxşı gələcək tikinti" mükafatının laureatı, Qarskyub Link Qlazqonun şimalındakı sakinləri şəhər mərkəzinə təşviq üçün tikilmişdir. Layihə qaranlıq və bağlı keçidi əvəz etmişdir. 50 alüminium "güllər" gecə marşrutu işıqlandırmaq üçün istifadə olunur.

### Metodist Mərkəzi Zallar

1924-cü ildə Britaniyanın Metodist kilsəsi kimi fəaliyyət göstərsədə, hazırda Vudsayd icması tərəfindən istifadə olunur.

### Sent Meri Kafedralı

Lansdaun Kilsəsi və Sent Meri Kafedralı
Sent Meri Kafedralı Şotlandiya Episkopal kilsəsinin və Qlazqo və Qallovey birləşmiş piskoposluğunun ana kilsəsi hesab olunur. Kilsəni Londonlu Cilbert Skott 14-cü əsr qotika üslubunda tikmişdir.

### Kelvin Stivenson Memorial Kilsəsi

İlk olaraq Şimal Vudsayd missiya zalını müntəzəm kilsəsə çevirmək üçün nəzərdə tutulmuşdur, lakin qonşu ev sahiblərinin etirazı nəticəsində plan baş tutmamışdır. Kilsə Nataniel Stivenson, tanınmış Fri Kirk böyüyü, tacir və xeyriyyəçinin adını daşıyır.

Mədəniyyəti
-----------

Vudsayd rayonunda, Qlazqonun ən qədim və birinci Karneqi kitabxanası yerləşir. Kitabxananı Eduard Barokko stilində Ceyms Robert Raynd tikmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Merihill
* Sprinqburn

İstinadlar
----------

1. ↑  "Stockline explosion: Memorial service takes place to mark 10th anniversary of Maryhill factory blast that claimed nine lives". 2021-04-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-23.
2. ↑  "Clarendon Place". 2018-04-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-23.
3. ↑  "St George's in the Fields". 2020-09-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-23.
4. ↑  "Phoenix Flowers". 2020-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-23.
5. ↑  "Methodist Central Halls". 2020-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-23.
6. ↑  "St Mary's Cathedral". 2020-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-23.
7. ↑  "Kelvin Stevenson Memorial Church". 2020-09-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-23.
8. ↑  "Woodside Library". 2020-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-05.

Xarici keçidlər
---------------

* Vudsayd Rayon Bələdiyyəsi
**İskəndər bəy Rüstəmbəyov** (d. Şuşa, Kaspi vilayəti, Rusiya imperiyası; 1845 - ö. Şuşa, Yelizavetpol quberniyası, Rusiya imperiyası) — azərbaycanlı şair.

Həyatı
------

İsgəndər bəy Əsəd bəy oğlu Rüstəmbəyov Qarabağın məşhur bəy ailələrindən biri olan Rüstəmbəyovlar ailəsindəndir. 1845-ci ildə Şuşada anadan olmuş, ilk təhsilini mədrəsədə almışdır. İlk dövrlərdən etibarən fars və rus dillərini bilmişdir. Daha sonra təhsilini rusca almış və rus imperiyasının dövlət orqanlarında çalışmağa başlamışdır.

Öz dövrünün ən təsili ziyalılarından biri olan İsgəndər bəy, Şuşa, Ağdam və ətrafdakı digər bölgələrin insanları qarşısında dəfələrlə çıxışlar etmiş, onları dünyəvi təhsil almağa, elmlənməyə dəvət etmişdir.

İsgəndər bəy, əvvəldən ədəbiyyata böyük maraq göstərmişdir. 1907-ci ildə o, həmyerlisi Məhəmməd ağa Müctəhidzadəyə Qarabağ şairləri barədə antologiya hazırlamaq üçün yardım etmişdir. Daha sonra, "Riyazil aşiqin" kolleksiyası da mükəmməl nəşrlə 1910-cu ildə İstanbulda yayımlanmışdır.

Şuşa şairləri arasında özünəməxsus fəaliyyəti ilə seçilən İsgəndər bəy, iki dildə şeirlər yazmışdır. O, şeirlərini həm klassik şeir növü hesab edilən əruz vəznində, həm də xalq yaradıcılığı növü hesab edilən heca vəznində yazmışdır. Bütün məşhur Qarabağ yazıçıları kimi o da ədəbi-musiqi məclislərində fəal iştirak edirdi. Xurşudbanu Natəvanın "Məclisi üns" ədəbi dərnəyinin üzvü olub. O, ədəbi aləmdə müasirlərinin, xüsusən də Aşıq Əbdülsəməd bəyin yaradıcılığına şeirlə cavab verən şəxs kimi şöhrət qazanmışdır. O, Natəvanın xahişi ilə o vaxtkı çox məşhur "Ölürəm" qəzəlinə gözəl misralarla cavab vermişdir.

AMEA Əlyazmalar İnstitutunda onun diqqətlə və şəxsi tərəfindən hazırlanmış, gözəl tərtibatlı kolleksiyası - avtoqrafı saxlanılır. Bu topluda Şərqin böyük klassiklərimizdən Nizaminin, Hafizin, Qarabağın məşhur şairləri - Zakirin, Məxfinin, Növrəsin, Asinin, Fənin, Mehtiqulu bəy Vəfin, Fatma Kəminənin, Memo bəy Memainin və başqalarının yaradıcılığının gözəl nümunələri də yer alıb. Topluda qısa bioqrafik məlumatlar da var.

Şeirləri arxivlərdə və şəxsi kolleksiyalarda saxlanılan İsgəndər bəy, 1918-ci ildə vəfat etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Beytüs-səfa
* Məhəmməd bəy Aşiq

İstinadlar
----------

1. 1 2  "İsgəndər bəy Rüstəmbəyov". azerbaycanli.org. 21 Apr 2013. 7 Feb 2020 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  *Ənvər Çingizoğlu.* Behbudovlar. Bakı: Mütərcim. 2008. səh. 168.
3. ↑  *Ənvər Çingizoğlu.* Cavanşir nəsli: Sarıcalılar. Bakı: Mütərcim. 2015. səh. 352. ISBN 978-9952-28-215-3.

Mənbə
-----

 Arxivləşdirilib 2013-04-21 at the Wayback Machine
**Vsevolod Alekseyeviç Petrov** (21 fevral 1896 – 1955) — sovet paleobotaniki, sovet spor-tozcuq metodunun yaradıcılarından biri, biologiya elmləri namizədi, Leninqradın Petroqrad rayon sovetinin deputatı (1928–1931-ci illərdə). "Dağlıq Qarabağın etnobotanikası" monoqrafiyasının müəllifi.

Petrov Azərbaycanda beş ekspedisiya keçirdi. 1934-cü ildə Araz sahilində, Karyagino (indiki Füzuli) yaxınlığında qədim Roma XII Fulminata legionu qeyd edən latın daş yazısı aşkar etmiş, lakin yazının məlum olduğuna inanaraq ona heç bir əhəmiyyət verməmişdir. 1939-cu ildə monoqrafiyanı tamamlamaq üçün bir il SSRİ Elmlər Akademiyasının Azərbaycan filialının Botanika İnstitutunun ştatlı əməkdaşı olmuş, burada eyni vaxtda yerli arxeoloji ərazilərdən olan bitki qalıqlarının təhlili ilə məşğul olmuşdur. 1940-cı ildə onun "Dağlıq Qarabağın etnobotanikası" adlı monoqrafiyası nəşr olunub. Orada botanika və təsərrüfat istifadəsi baxımından Dağlıq Qarabağ bitkilərinin 100 növü təsvir verilmiş, həmçinin onlarla bağlı müxtəlif kult və inanclar barədə etnoqrafik məlumat var.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *А.А. Чубур.* ""Кладовая солнца" и белорусская археология". Россия в эпоху политических и культурных трансформаций (rus). VI. 2020. ISBN 978-5-89592-125-8.
2. ↑  *Kamilla Trever.* Очерки по истории и культуре Кавказской Албании: IV в. до н.э.- VII в. н.э. АН СССР, Москва-Ленинград. 1959.

Xarici istinadlar
-----------------

* Petrov Botanika məlumat bazalarında  (rus.)
**"Bandırmaspor"** — Türkiyənin Balıkəsir ilinin Bandırma ilçəsini təmsil edən peşəkar futbol klubu. Hazırda Türkiyənin 3-cü divizyonunda mübarizə aparır. Oyunlarını 5.400 azarkeş tutumlu Bandırma 17 Sentyabr stadionunda keçirir. Peşəkar liqalara yüksələn ilk ilçə komandasıdır.

Tarixi
------

"Bandırmaspor"un qurulmasından əvvəl Bandırmada *"İdmanyurdu Gənclik"* və *"Mərmərə Gənclik"* olmaq üzrə iki həvəskar futbol klubu fəaliyyət göstərirdi. 1965-ci ildə bu iki həvəskar futbol klubu birləşməyə qərar vermişdir. 1965-66 mövsümündə "Balıkəsir Bandırmaspor" tünd-qırmızı və ağ rənqlərlə qurulmuş və Türkiyə 2-ci divizyonuna qatılmışdır. 2-ci divizyona qatılmasıya Türkiyədə peşəkar liqalara qatılan ilk ilçə klubu olmuşdur.

İlk mövsümündə Qırmızı qrupu 6-cı yerdə bitimişdir. 1966-67 mövsümündə Bandırmaspor Türkiyə kubokunda yarım-finala qədər irəliləmiş, sonda "Altay"a uduzmuşdur. Ertəsi mövsüm kubokda ¼ finala qədər çıxan klub "Qalatasaray"a məğlub olmuşdur. 1973-74 mövsümündə 15-ci yeri tutaraq Türkiyənin 3-cü divizyonuna yuvarlanmışdır. Növbəti mövsüm Ağ qrup lideri kimi yenidən 2-ci divizyona qayıtmışdır. Uzun illər 2-ci divizyonda mübarizə aparan "Bandırmaspor" 1986-87 mövsümündə B qrupu axırıncı yerdə tamamlamış və 3-cü divizyona düşmüşdür. 1988-89 mövsümündə qrupunu birinci bitirərək 2-ci divizyona çıxmışdır. 1992-93 mövsümündə yenidən aşağı liqaya düşmüşdür. Uzun illər burada oynayan klub 2004-05 mövsümündə qrupunda sonucu yeri tutaraq Həvəskar Liqaya yuvarlanmışdır.

2008-09 mövsümündə "Bandırmaspor" yenidən 4-cü liqaya yüksəlmişdir. Ertəsi mövsüm 3-cü divizyona çıxmışdır.

2015-16 mövsümünwn yekununda ağ qrupda üçüncü yeri tutan Bandırmaspor, pleyy-off matçları nəticəsində finalda "Gümüşhanespor"u 2-0 məğlub edərək 1-ci Liqaya yüksəldi.

Uğurları
--------

* Türkiyə **Türkiyə 3-cü divizyonu**
	+ **Çempion: 3** (1974-75, 1988-89, 2009-10)
* Türkiyə **Türkiyə Həvəskar Liqası**
	+ **3-cü divizyona yüksəlmə: 1** (2008-09)

Azarkeşləri
-----------

"Bandırmaspor"un "Cinçuxuru", "Xroniklər" və "Panormos" adlı 3 fan-klubu mövcuddur. Ən əzəli rəqibi "Balıkəsirspor"dur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-08-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-03.
2. ↑  "Bandırma 17 Eylül". TFF.org. 24 Nisan 2010. 2015-12-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-03.
3. ↑  "Bandırmaspor'da yeni başkan Elmastaş". Ajansspor. 21 Haziran 2015. 2015-06-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-03.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-04-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-28.
5. ↑  "Bandırmaspor - Gümüşhanespor: 2-0". Milliyyət. 21 Mayıs 2016. 2016-05-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-03.

Xarici keçidlər
---------------

* TFF-da **Bandırmaspor** profili
**Karolina göyrüşü** (*lat.* Fraxinus caroliniana) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin zeytunkimilər fəsiləsinin göyrüş cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Vətəni - Kubadır, Amerika Birləşmiş Ştatlarının subtropik, cənub-şərqindən, cənubi Virciniyadan Texasa qədər yayılmışdır. Bitki ilk dəfə botanik Filip Miller tərəfindən təsvir edilmişdir. Bu bitki Florida gülü, bataqlıq gülü, Karolina gülü və ya su gülü kimi məşhurdur.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü təxminən 4,0 m olan kiçik ağacdır. Yarpaqları mürəkkəb, üzbəüz, uzun, 7-12 ədəd, yumurtavari-uzunsov, iri, kənarları dişli və ya bütöv, uzunluğu 3-6 sm, eni 2-3 sm-dir. Yarpaqları tünd yaşıl, alt tərəfi bir az tükcüklüdür. Meyvələri çox vaxt 3 qanadlı, toxumları hamar, hissəli, bəzən parlaq, bənövşəyi rənglidir. Qabığı açıq boz, nazik, pulcuqludur. Sarı (erkək) və yaşıl (dişi) çiçəkləri olur. Çox miqdarda tozcuq əmələ gətirir. Erkən yazda çiçəkləyir. Meyvələrin uzunluğu 5 sm-ə qədər olur, ellipsvari, toxumları 1 qanadlıdır (bəzən 3). Toxumu sarı, meyvələri yay-payız arası olan dövrdə yetişir.

Ekologiyası
-----------

Bataqlıqların ətrafında, subtropik düzənliklərdə, nəmişli torpaqlarda, çayların sahillərində, yarımkölgəli ərazilərdə yaxşı bitir. Oduncağın külü güclü allergendir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Gəncə və Qəbələdə mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Oduncağı yumşaqdır, gövdəsindən müxtəlif alətlər, ox və yaylar hazırlayırlar. Ağacın kiçik və orta ölçüləri, enli çətiri, parlaq və mürəkkəb yarpaqları bitkiyə dekorativ görünüş verir. Qabığı təbabətdə istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q4117757
* Wikispecies: Fraxinus caroliniana
* AoFP: 997
* APA: 2721
* EoL: 579147
* EPPO: FRXCA
* GBIF: 3172339
* GRIN: 449329
* iNaturalist: 163079
* IPNI: 608957-1
* IRMNG: 11342894
* ITIS: 32941
* IUCN: 63004
* NCBI: 490837
* Plant List: kew-369591
* PLANTS: FRCA3
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:608957-1
* Tropicos: 23000136
* WFO: wfo-0000832374

 |
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Sabir Əliyev.

**Əliyev Sabir Əli oğlu** (27 iyun 1928, Şuşa, DQMV – 27 iyul 1977, Şuşa, DQMV) — Azərbaycan şairi.

Həyatı
------

Sabir Əliyev 1928-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. İlk təhsilini Şuşa şəhərində almışdır. Həmçinin orta musiqi məktəbini də bitirmişdir. O, 17 yaşında Azərbaycan Tibb İnstitutuna qəbul olunub. 1953-1954-cü ildə Tibb İnstitutunu bitirib, Şuşaya təyinat alıb. Şuşa şəhər Səhiyyə İdarəsinin müdiri vəzifəsində çalışıb. Daha sonra Ağdamda və Sumqayıtda məhkəmə tibb eksperti vəzifəsində çalışmışdır. Ömrünün axırına kimi (1976) Sumqayıtda işləmişdir. Onun bir çox fəxri mükafatları vardır. 2 iyun 1967-ci ildə Azərbaycan səhiyyə sahəsində fəaliyyətinə görə o "Səhiyyə əlaçısı" vəsiqəsi almışdır. Bundan başqa bir çox tərifnamələr almış, həm də şerlər yazmağa başlamışdır. Səhhətinə görə 1976-ci ildən doğma şəhərinə Şuşaya qayıtmış və orada da 1977-ci ildə dünyasını dəyişmişdir. Onun atası Əliyev Əli İbrahim oğlu ticarətdə işləmişdir.

Sabir Əliyev özünə şərəfli bir peşə seçmişdir. O, dünyanın əşrəfi olan insanların keşikçisi idi. Onu nə yuxusuz gecələr yorurdu, nə də bitib tükənməyən qayğılar. Deyirlər həkimlərin ürəyi bərk olur, möhkəm olur. Bunu onların peşəsi tələb edir. Axı, cərrah bıçağından kövrək bir ürəklə yapışmaq olmaz. Bəs onda; - "Yazqız qalıb qüssələnsən, gecələr, -Ay olaram pəncərəndən baxaram." – misraların müəllifini bərk ürəkli necə adlandıraq?

Yaradıcılığı
------------

Həmçinin bax
------------

*
**Arsenal Futbol Klubunun Muzeyi** Londonda Hollovey adlı ərazidə yerləşir və klub tərəfindən onun tarixini əks etdirmək üçün yaradılmışdır.

Muzey daxilində geniş ölçüdə klubun tarixini əks etdirən eksponatlar və xatırlanmağı vacib olan digər predmetlər nümayiş edilir. Buraya 1971-ci il İngiltərə Federasiya Kubokunun finalında Corc Çarlinin geydiyi forma, 1988-89 mövsümündə çempionluğu təsdiqləyən matçda Maykl Tomasın geydiyi butslar, Alan Smitin 1994-cü il UEFA Kuboklar Kubokunun finalında geydiyi forma, məğlubiyyətsiz başa vuraraq qalib olduqları 2003-04 İngiltərə Premyer Liqası mövsümünə özəl olaraq hazırlanmış kubok və mövsüm boyu qapıçı Yens Lemanın istifadə etdiyi əlcəklər daxildir.

Muzey hal-hazırda klubun ev oyunlarını keçirdiyi Emirates (stadion)un şimalında yerləşir. Muzey əvvəllər Hayberi stadionun daxilində yerləşirdi. İl ərzində təxminən 120,000 ziyarətçi bura gəlir.

Muzey həftənin bütün günləri fəaliyyət göstərir. Oyun günləri isə yalnız saat 10:00-dan matçın başlamısa 1 saat qalmışa kimi açıq olur. Muzeyə giriş təkliflərinə həmçinin Emirates stadionuna tur da daxildir.

İstinadlar
----------


1. 1 2 3  "Arsenal Museum". Arsenal.com. 2016-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-19.
2. ↑  "Arsenal Museum". Britain Express. 2022-07-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-19.
3. ↑  "FA Cup Final shirts loaned to Arsenal Museum". Arsenal.com. 2015-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-19.
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Mahir.

**Mahir bin Həmid Əl-Muəqli** (*ing.* Maher bin Hamad Al Mueaqly; *ərəb.* الشيخ ماهر بن حمد المعيقلي‎) — Məkkədəki Məscidül-Həramın imamı, məşhur Quran qiraətçisi, çox gözəl səsə və avaza sahib olan məşhur imam.

Həyatı
------

Şeyx Mahirin ana və atası Mədinəyə köçmüşlər və Mahir 7 yanvar 1969-cu ildə burada anadan olmuşdur. Ana babası qədim Ərəb qəbiləsindən olmuşdur. Anası isə Pakistan əsilli imiqrantdır. Evlidir və 4 övladı vardır: 2 oğlan və 2 qız.

Təhsil
------

O Mədinədə Quranı öyrənmiş, əzbərləmiş və hafiz olmuşdur. Bir çox məşhur alimlərin dərslərini almışdır. Özunun Şeyx karyerasını Səudiyyə Ərəbistanının Şimal tərəfində başlamışdır. Daha öncə riyaziyyatdan dərs demişdir. Mahir Al Mueaqly Umm Al Qura Universitetində Şəriət master dərəcəsi almışdır. O Şəriətdən dərs də demişdir.

Karyera
-------

2004-cü ildə Məkkə şəhərinə qayıdaraq Al-Balaat məscidində quran oxumağa və xütbə verməyə başlamışdır. Daha sonra insanlar tərəfindən sevilmiş, məşhurlaşmış və Prins Abdul Məcidin Məkkədə məsləhətçisi seçilmişdir. Kral Abdullah Saud Universitetində Quran dərsi verməzdən əvvəl Məkkə şəhərində Quran dərsləri verməyə başlamışdır. 2005 və 2006-cı illərdə Mədinədə Təravih namazlarına İmamlıq edərək qıldırmışdır.

Həmçinin Mədinədə Məscid an Nəbəvidə İmamlıq etmişdir. 2007-ci ildə isə müqəddəs Məkkə şəhərində Məscidul Haramda (Kəbə məscidində) imam təyin edilmişdir. Ondan sonra Shexy Abdullah Avad Al Juhanny ilə bərabər təravih namazlarına da başçılıq (imamlıq) edir. Onun Quran qiraətini yayımlayan TV kanalı da vardır — Al Arabab.

Xarici keçidlər
---------------

* Mahirin Quran oxumağı full versiya
* Facebook Fan Səhifəsi
* Vimeo Video Kanalı
* Qiraət Soundcloud-da
**Artabasd** (*yun.* Ἀρτάβασδος) (*bilinmir* – *bilinmir*) — Bizans imperatoru.

Həyatı
------

Ailəsi və doğum tarixiylə bağlı məlumat yoxdur. Erməni əsilli bir əsgər olaraq orduya daxil olmuşdur. 713-cü ildə II Anastasi tərəfindən Anadolu birliklərindən birinə təyin edilmişdir. Bu ərəfədə özü kimi ordu generalı olan Leonun qızıyla evlənərək onun imperator III Feodosiyə qarşı üsyanında iştirak etmişdir. Qaynatasının imperatoru devirərək taxta çıxmasının ardından sarayda nüfuz sahibi oldu.

Ancaq qaynatası III Leonun ölümündən sonra (18 iyun 741) taxta çıxan qaynı V Konstantin həm yaşca, həm də təcrübə etibarilə ondan kiçik idi. Üstəlik atası kimi ikonomaxiya cərəyanını dəstəkləyən V Konstantin paytaxt əhalisi və kilsə tərəfindən sevilmirdi. Bundan istifadə edən Artabasd imperatorun ərəblər üzərinə çıxdığı səfər əsnasında əmrindəki birliklərlə arxadan hücum edərək onu məğlub etdi. Ardından paytaxta daxil olaraq Konstantinopol patriarxının da təsdiqiylə özünü imperator elan etdi.

İlk iş olaraq kilsənin dəstəyini qazanmaq məqsədilə bütün ikonomaxiya tərəfdarlarını vəzifədən uzaqlaşdırdı və sürgün etdi. Bu səbəblə Roma papası tərəfindən də imperator olaraq tanındı. Onun Konstantinopoldakı qısa səltənəti ərzində şəhərin bütün kilsə və monastırları gümüş və qızıl ikonalarla yenidən bəzədildi. III Leonun qızı olan xanımı Anna üçün təmtəraqlı bir tacqoyma mərasimi keçirən Artabasd bu mərasimlə böyük oğlu Nikeforu ortaq imperator elan etdi. Kiçik oğlu Niketanı isə vaxtilə vəzifə yeri olan əyalətin idarəsinə təyin etdi.

Məğlubiyyətin ardından Anadoluya çəkilən V Konstantin isə əyalət birliklərini ətrafında topladı və Sardisdə (indiki Manisa yaxınlığında) 743-cü ilin may ayında qələbə qazandı. Ardından bacısı oğlu Niketanı da məğlub edən V Konstantin paytaxt Konstantinopola yürüdü və 2 oktyabrda şəhərə daxil olaraq hakimiyyəti yenidən ələ aldı. Ələ keçirilən Artabasd və 2 oğlunun əhalinin qarşısında gözlərinə mil çəkildi və bir çox dəstəkçiləri edam olundu. Paytaxtda baş verən bütün bu hadisələrə göz yuman və hətta dəstəkləyən patriarx isə vəzifəsində saxlanılsa da, xalqın önündə qamçılandı və təhqiramiz şəkildə cəzalandırıldı. Kor edilən Artabasd və oğulları qalan ömrünü Xilaskar Hora kilsəsində (indiki Kariyə məscidi) keçirdi. Ölüm tarixi bilinmir.

Ailəsi
------

### Xanımı

* Anna

### Övladları

* Nikefor — 742-ci ildə ortaq imperator elan edildi. Atasıyla birlikdə kor edilib kilsəyə həbs edildi.
* Niketa — vaxtilə atasının vəzifə yeri olan əyalətin idarəsinə təyin edildi. Atasıyla birlikdə kor edilib kilsəyə həbs edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Norwich, John J. (1991). *Byzantium: The Apogee*. Alfred A. Knopf, Inc. ISBN 0-394-53779-3
2. ↑  Alexander, Paul Julius (1985). *The Byzantine Apocalyptic Tradition*. University of California Press. p. 66 (note 21). ISBN 9780520049987
3. ↑  Cooper, Eric; Decker, Michael J. (2012). *Life and Society in Byzantine Cappadocia*. Springer. p. 42. ISBN 9781137029645
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Oyuncaq (dəqiqləşdirmə).

**"Oyuncaq"** (*fr.* Le Jouet) — rejissor Fransis Veberin filmi.

Məzmun
------

Fransua Peren işsiz jurnalistdir. Bir neçə ay sürən gərgin iş axtarışlarından sonra o, "France Hebdo" jurnalında işə düzəlir. Perenin ilk ciddi tapşırığı oyuncaq mağazası haqqında məqalə yazmaq olur. Mağazada Perren həmin jurnalın sahibinin oğlu Eriklə rastlaşır. Bir dəstə adam Eriki oyuncaq mağazasından istədiyi oyuncağı seçmək üçün gətirib. Lakin ərköyün Erik gözlənilmədən Fransua Perreni oyuncaq kimi almağı tələb edir. Perren təbii ki, buna qəti etiraz edir. Amma mağazanın direktoru və Blenak onu milyonçunun evində bir müddət oyuncaq rolunu oynamağa razı salırlar. Bu Perrenin ləyaqətinə toxunsa da Eriklə oynamağa məcbur olur. Eriklə yaxından tanış olan Fransua, bu ərköyün uşağın tərbiyəsi ilə də məşğul olmağa başlayır. Birgə keçən bu günlər ərzində Perren başa düşür ki, Erikin pula, var-dövlətə yox, sadəcə, bir nəvazişə, əzizlənməyə ehtiyacı var. Tezliklə onlar dostlaşır və oğlanın analığına qarşı çıxmağa başlayırlar.

Bir qədər sonra aşkar olur ki, Erikin dərin psixoloji problemləri var. Bu problem əsasən valideynlərinin ayrılması və milyonçu atasının ekssentrik xasiyyəti ilə bağlı yaranmışdır. Perren onunla atasının xasiyyət və əxlaqı haqqında müqayisə aparır. Perren və Erikin növbəti əyləncələrindən biri də satirik qəzet çıxarmaqdır. Getdikcə Erik Fransuaya o qədər öyrəşir ki, atasından çox onu sevməyə başlayır.

Film haqqında
-------------

* Amerikalı kinorejissor Riçard Donner 1982-ci ildə bu filmin eyniadlı rimeykini çəkmişdir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Fransis Veber
**Rejissor:** Fransis Veber
**Operator:** Etyen Beker
**Bəstəkar:** Vladimir Kosma
### Rollarda

| Aktyor | Rol |
| --- | --- |
| Pyer Rişar | jurnalist Fransua Perren |
| Fabris Qreko | Erik Rambal-Koşe |
| Mişel Buke | milyonçu Pyer Rambal-Koşe |
| Jak Fransua | qəzet redaktoru Blenak |
| Daniel Çekkaldi | ev sahibi |
| Şarl Jerar | qovulmuş fotoqraf |
| Mişel Omon | oyuncaq mağazasının direktoru |
| Süzi Dayson | xanım Rambal-Koşe |
| Mişel Sand | Nikol Perren |
| İv Barsak | Rober |
| Jerar Jünyo | qovulmuş işçi |
| Mişen Roben | majordom |

Mənbə
-----

* LE JOUET[*ölü keçid*]


1. ↑  .
2. 1 2 3 4  .
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  .
**Asım Gündüz** (*türk.* Asım Gündüz) (d. 1880, Kütahya – ö. 14.12.1970, İstanbul) — Türk əsgəri və siyasətçisi.

Həyatı
------

Kütahya Liseyini bitirdikdən sonra Kuleli Hərbi Liseyinə qəbul oldu. 1905-ci ildə Hərbi Akademiyasını kapitan rütbəsi ilə bitirmişdir. Mustafa Kamal, Əli Fuad və Əli İhsan ilə eyni sinifdə oxumuşdu. 1909-1911-ci illər arasında Almaniya Hərbi Akademiyasında təhsil almış və Almaniyanın Baş Qərargahında işə başladı.

Hərbi fəaliyyəti
----------------

27 noyabr 1911-ci ildə mayor rütbəsinə yüksəldi. Mayor rütbəsi ilə 27 noyabr 1911-ci ildə 10-cu korpusun 1-ci şöbə müdiri, 22 yanvar 1912-ci ildə qərargahın 3-cü şöbəsində, 4 iyun 1912-ci ildə müvəqqəti olaraq hərbi məktəbdə müəllim, 29 sentyabr 1912-ci ildə Balkan müharibələri əsnasında Ümumi Qərargahın Hərəkat Şöbəsinin müdirinin müavini, 22 dekabr 1913-cü ildə Hərbi Akademiyada Türk Silahlı Qüvvələrinin müəllimi olan general-mayor Veber Paşanın köməkçisi, 17 yanvar 1914-cü ildə İstehkam Qitələri və Müstahkem Mövqeyi Müfəttişliyi Qərargah başçısı, müfəttiş müavini vəzifəsinə təyin edildi.

14 sentyabr 1915-ci ildə qubernator rütbəsinə yüksəldi. 29 sentyabr 1915-ci ildə Müfəttişliyin ləğv edilməsindən sonra Baş qərargahın 12-ci şöbə müdiri təyin edildi. 13 may 1917-ci ildə 3-cü korpusun Baş qərargah rəhbəri, 18 sentyabr 1917-ci ildə Sinay Cəbhəsi Baş qərargah rəhbəri, 1917-ci il oktyabrın 10-da 8-ci ordunun baş komandirinin müavini, 17 fevral 1918-ci ildə 48-ci bölmənin komandiri vəzifəsinə təyin edildi.

1938-ci ildə Hatayın Türkiyəyə qatılması üçün Hatayda fransızlarla keçirilən görüşlərdə Türk Hərbi Heyətinə rəhbərlik etdi. 1 dekabr 1943-cü ildə Ali Hərbi Şuranın üzvü təyin edildi. 3 avqust 1945-ci ildə təqaüdə çıxdı.

Həmçinin bax
------------

* İtaliya-Osmanlı müharibəsi
* Balkan müharibələri
* Birinci Dünya müharibəsi
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi

Mənbə
-----

* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 124.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Vəzirov.

**Vəzirov Məşədi Mahmud bəy Kazım bəy oğlu** (1839, Şuşa – 1902, Məşhəd) — şair, II gildiya tacir.

Həyatı
------

Məşədi Mahmud bəy Vəzirov 1839-cu ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Əslən Cavanşir-Dizaq mahalının Hacılı camaatındandır. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra mədrəsədə oxumuşdu. Böyüyüb özünü tanıyandan sonra tacirliklə məşğul idi. Orta Asiya və İranın bir çox şəhərlərini gəzmişdi. Aşqabadda binə bağlayıb, ticarətini davam etdirmişdi.

Məşədi Mahmud bəy şair idi. Mahmud imzası ilə klassik üslubda, türk və fars dillərində yazıb-yaratmışdır. Təzkirəçi Məhəmməd ağa Müctəhidzadə "Riyazül-aşiqin" adlı əsərində ondan bəhs etmişdir. Müctəhidzadə yazır: "Bu rizvancaygah Kazım bəy Vəzirovun xələfidir. Məlum olduğu vəch üzrə bu şəxsi-şaxes əksər ömrünü bu sərzəmində eyşü işrətlə keçirər imiş. Vəqta ki, bəradəri-can bərabərləri və əxi-ruhaniləri tərki-dünyayi-fani qılmışlar, mücərrəd olduğuna görə paytəxti-Əli ibn Musa ər-Riza əleyh ət-təhiyyə və-s-sinayə müşərrəf olub neçə illər o ərzi-əqdəsdə əşraf və əyan ilə ömr keçirdikdən sonra vətəni-məlufuna övdət buyurur və hicrətin 1318-ci sənəsində beməfadi-küll min əleyha fəinnə vidai-can edib bəradərani-ruhanilərinin ərvahına ruhi-şərifini mülhəq etişdir. Xülasə, sahibi-təbi-lətif və kəlami-şərifdir".

Məşədi Mahmud bəy haqqında təzkirəçi Mir Möhsün Nəvvab da öz ünlü əsəri "Təzkireyi-Nəvvab"da bəhs etmişdir. Nəvvab yazır: "Mahmud bəy Kazım bəyin oğlu, o da Məhəmmədxan bəyin oğludur. Qarabağ əhalisindəndir, yaşı təqribən əlli beş olar. Peşəsi tacirlikdir. Qaməti düz, bir qədər yoğun, burnu yekə, gözləri zəif, özü deyib, özü güləndir.

İndi ki, 1309-cu ildir, Xorasan və Aşqabadda alver edir. Bəzən şeir də deyir. Şair və dərvişlərlə ünsiyyəti var. Aşağıdakı şerlər onundur. Təxəllüsü yoxdur. Şerləri öz adıyla deyir. Divanı yoxdur. Mahmud bəyin vəfat tarixi 15 səfər 1320-ci ildir — 1902-ci il".

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Hacılılar. Bakı: "Soy" dərgisinin özəl nəşri, 2004, 238 səh.

Həmçinin bax
------------

* Vəzirovlar
**Blackfield** — Qrupu iki dost Böyük Britaniyalı Steven Wilson və İsrailli Aviv Geffen tərəfindən qurulmuşdur. Aviv Geffen:Yüksək dərəcədə müvəffəqiyyətli bir solo ifaçısıdır. 2001-ci ildə Tel Əviv studiyalarında görüşərək ilk ***Blackfield*** adlı albomlarını çıxartdılar. Albomun "Hello" və "Pain" mahnıları ilə məşhur olmağa başladılar. 2008-ci ildə "Blackfield" qrupu üçün müsahibə verən Steven Wilson-un sözləri:

> 
> "Bizim planlarımıza gəlincə, mən düşünürəm ki, biz yeni materialların üstündə işə çalışacağıq. Mən bundan heç şübhələnmirəm, və yeni yazılar olacaq. İstər Blackfield-də olsun istərsədə başqa mənim layihələrim də. Biz nəqədər ki varıq, ifa edəcəyik"
> 
>

Diskoqrafiya
------------

### Studiya albomları

* 1. Blackfield (2004)
* 2. Blackfield II (2004)
* 3. Welcome to My DNA (2011)
* 4. Blackfield IV (2013)
* 5. Blackfield V (2017)
* 6. For the Music (2020)

### DVD videoları

* Oktyabr 2007 Live in New York City

### Sinqllar

* 2003: "Hello"
* 2003: "Pain"
* 2004: "Blackfield"
* 2004: "Cloudy Now"
* 2007: "Once"
* 2007: "Miss U"
* 2007: "My Gift of Silence"
* 2011: "Waving"
**Araz Mahnı və Rəqs Ansamblı** — Naxçıvan Dövlət Mahnı və Rəqs ansamblı

Haqqında
--------

1959-cu ildən Naxçıvan şəhərində Dövlət konsert briqadası kimi fəaliyyətə başlamışdır. 1960-cı ildən indiki adını daşıyır. Ansamblın ilk bədii rəhbəri Azərbaycan Respublikası əməkdar incəsənət xadimi Ağası Məşədibəyov olmuşdur. Tahirə İsayeva, Həcər Seyidova, Adbulla Babayeva, Qurban İsmayılov, Fikrət Qasımov, Sadıq Qulubəyov, Ayalı Zöhrabova, Vahid Axdundov, Həsən Gülməmmədov, Aydın Camalbəyov, Bala Yusif, Kamal Əliyev ansamblın ilk solisti və musiqiçiləri idilər. Ansambl fəaliyyəti dövründə sabiq SSRİ-nin bütün respublikalarında, Azərbaycanın əksər şəhər və rayonlarında qastrolda olmuş, konsert proqramları ilə çıxış etmişdir. Repertuarında Azərbaycan bəstəkarlarının əsərləri, muğam, rəqs və xalq mahnıları, eləcəə də dünya xalqlarının mahnı və rəqsləri başlıca yer tutur.

Mənbə
-----

* Naxçıvan Ensiklopediyası. Bakı. 2002. səh. 26. ISBN 5-8066-1468-9.
**Araz albalısı** (*lat.* Prunus araxina) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin gavalı cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Bitkinin vətəni Mərkəzi Çindir, buradan bitkinin bir adı da - çin albalısıdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1,5 m, nazik, çubuqvari, açıq, sarımtıl-boz zoğları olan, düz dayanan koldur. Yalançı zoğlarının uzunluğu 0,7 sm-dək, kənarları seyrək dişlidir. Saplaqların uzunluğu 3 mm-dəkdir. Yarpaq ayaları xətvari-lansetvari və ya ensiz lansetvari, mərkəzdə enli, uzunluğu 5-8 dəfə enindən artıq, çox vaxt əyilmiş, kənarları içəriyə qatlanmış və ya təxminən iki dəfə qatlanmış, ucu tədricən biz, bünövrəsində saplağa çevrilmiş, kənarları iti dişlidir. Çiçəkləri bəzən 1-2, çox vaxt 3-6 ədəd olur. Ləçəkləri əks-oval-belvari, qısa saplaqlı, küt, uzunluğu təxminən 0,5 sm və eni 0,3 sm-dir. Çəyirdəklərin uzunluğu təxminən 0,8 sm, yetişmişləri tükcüklüdür. Bioloji xüsusiyyətlərinə görə keçəli albalı adi albalı kimi asanlıqla gavalı, ərik, alça və şaftalıyla çarpazlaşır.

Ekologiyası
-----------

Soyuğa, rütubətə, günəşə davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR-da təbii halda yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Dekorativ bitkidir, bağlarda, parklarda genış şəkildə istifadə olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15534765
* GBIF: 3854291
* IPNI: 721842-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:721842-1
* Tropicos: 27804157
* WFO: wfo-0000987534

 |
**Aray Osui** (新井奥邃?, 29 may 1846, Senday – 16 iyun 1922) – Yaponiyada xristian icmasının liderlərindən biri, Tomas Leyk Harrisin şagirdi. Boşin müharibəsidə şoqunluq üçün döyüşmüşdür. 1871-99-cu illərdə ABŞ-də yaşamış, daha sona Yaponiyaya qayıtmışdır.

Həyatı
------

### İlk illəri

1846-cı ildə Senday hanında bir samuray ailəsində doğulmuş və yerli han məktəbində təhsil almışdır. 1866-cı ildə han hökuməti tərəfindən Tokuqava şoqunluğunun Edo şəhərində yerləşən konfutsiçilik akademiyası olan Şokeykoya təhsil almaq üçün göndərilsə də, buradakı kurikulumdan narazı qalmışdır. Bunun əvəzinə konfutsiçi alim Yasui Sokkendən dərslər almışdır.

1868-ci ildə şoqun ordusunun Toba-Fuşimi döyüşündəki məğlubiyyətini eşidəndən sonra Sendaya qayıtmışdır. Keçmiş müəllimi Tamamuşi Sadayunun köməkliyi ilə şoqunluğa sadiq olan şimal-şərq hanlarının koalisiyasını təşkil etmişdir. Senday imperatorluq ordusuna təslim olduqdan sonra Enomoto Takeakinin başçılıq etdiyi şoqunluq donanmasına qatılmış və bir neçə ay Hakodatedə müqavimət göstərmişdir. Burada ikən Rus Pravoslav Kilsəsinin Hokkaydodakı təmsilçisi olan Nikolaydan xristianlığı öyrənmişdir.

1871-ci ildə onun xristianlığa olan marağını eşidən Mori Arinori onu ABŞ-yə dəvət etmişdir. Mori Arayı unortodoks xristian utopiyaçı, Nyu-Yorkdakı Yeni Həyat Qardaşlığının lideri olan Tomas Leyk Harrisə əmanət etmişdir. Aray 30 il boyunca Harrisin icmasına yaşamağa qərar vermiş, 1875-ci ildə icma ilə birlikdə Kaliforniyaya köçmüşdür. O, Harrisin ən çox etibar etdiyi şagirdlərindən biri olmuş, Harrisin 1892-ci ildəki təqaüdündən sonra icmanın ruhani rəhbərinə çevrilmişdir. 1899-cu ildə Yaponiyaya qayıtmaq barədə verdiyi qəfil qərar icma üçün ağır zərbə olmuşdur.

### Yaponiyaya qayıdışı

Arayın Yaponiyaya qayıtmaqdakı əsas məqsədi Harrisin nəzəriyyələrini yaponlar arasında yaymaq idi. O, hansısa dini təşkilata qatılmaqdan imtina edərək öz icmasını toplamaq istəmişdir. O, daimi işdən imtina etmiş, yoxsulluq içərisində yaşamış və heç vaxt evlənməmişdir. 1903-cü ilə kimi Arayın nəzəriyyələri bir çox intellektualı və universitet tələbəsini özünə cəlb etmişdir. 1903-cü ildə təqibçilərindən biri onun üçün Tokioda sadə ev tikdirmişdir. Kenvaşa adlandırılan bu ev 20 şagirdi öyrətmək və dini fəaliyyətlərlə məşğul olmaq üçün bəs idi.

Arayın şagirdləri az olsa da, onlardan biri olan reformist Tanaka Şozo ictimai şüurun oyanmasında vacib rol oynamışdır. Həmin dövrdə Aray tanrının bəşəriyyətə mesaj olaraq göndərdiyini iddia etdiyi yazılar yazmağa başlamış və *"Deyimlər"* başlığı altında nəşr etdirmişdir. O, bu yazıları dostlarına və təqibçilərinə paylamış, görüşlər zamanı bu yazılardan sitatlar gətirmişdir. Ölümündən sonra şagirdi Naqaşima Tadaşiqe onun yığcam yazılarını 5 cild şəklində 1930-31-ci illərdə nəşr etdirmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). I cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 73. ISBN 0-87011-621-5. İstifadə tarixi: 28 may 2022.
**Keliman dağları, Kaliman** (*rum.* Munţii Călimani) — Rumıniyanın şimalinda dağ massivi. Massiv Şərqi Karpatlarda, Bukovina və Transilvaniya tarixi bölgələrinin sərhəddində yerləşir. Keliman massivi geoloji baxımdan Keliman-Xarqit dağlarına aiddir.

Ümumi məlumat
-------------

Keliman dağlarında ən yüksək zirvə Petrosa pikidir (2102 m). Digər yüksək zirvələr: Reşiç (2021 m), Bistrisiorul (1990 m), Stuniorul (1885 m). Ən yüksək zirvə olan Petrosa böyük vulkanik kraterlə əhatə olunub. Kraterin diametri 10 km-dir. Krateri Petrosadan Valya Neqare çayı ayırır. Kraterin daxilində bir neçə kiçik çuxur var (Pietricelui, Vârful Haitei, Negoiul Românesc). Sonuncuda 1997-ci ilə kimi kükürd hasil olunurdu.

Keliman massivi bölgənin turizm məkanlarından biridir. Tameu, Lukaçu, Tixul, Ruska və Reçinş dağlarında olan qeyri-adi vulkan süxurları massivin əsas görməli yerlərindən biri hesab edilir. Bölgədə *12 Apostles* geoloji qoruğu yaradılmışdır. Qoruq Keliman Milli Parkının tərkibindədir.

Formalaşması
------------

Keliman dağları, eləcə də Qurqu və Xarqit dağları Rumıniyanın ən cavan dağları hesab olunur. Massiv 1,8–5 milyon il əvvəl, dördüncü dövrdə baş vermiş kütləvi vulkan püskürmələri nəticəsində meydana gəlmiş. Yuxarı pliosendə isə formalaşmışdır.

Neogendə baş vermiş güclü vulkanik aktivlik nəticəsində uzunluğu 450 km (bunun 375 km Rumıniyada) olan nəhəng lava qrupları meydana gəlməşdir. Keliman massivinin sahəsi 6400 km², eni təxminən 40 km və uzunluğu təxminən 160 km-dir.

Florası
-------

Rumın və xarici bioloqların araşdırmalarına görə 1900-cü ildə indiyə kimi bölgədə ali bitkilərin 1004 növü qeydə alınmışdır. Massivdə bir neçə ekosistem formalaşmışdır: küknar və fıstıq ağaclarından ibarət qarışıq meşələr, küknar meşə zolağı, ağcaqayınlı qarışıq meşələr, alp çəmənlikləri və s.

İstinadlar
----------

1. ↑  "12 Apostles Nature Reserve". 2020-08-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-30.
2. 1 2  *Kern, Zoltán; Nagy, Balázs; Kohán, Balázs; Bugya, Éva.* Glaciological characterization of small paleoglaciers from Călimani Mountains (PDF). XVI. Timișoara: West University of Timișoara. 2006. 35–44. 2016-03-03 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-04-30.
3. ↑  "Flora". Parcul Național Călimani (Romanian). 2020-02-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-30.