recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Salatlı hamburger
McDonald's böyük hamburgeri
**Hamburger** — kəsilmiş və doğranmış kotletdən və bulkudan ibarət olan sendviç növü.

Tarixi
------

ABŞ mətbəxinin ayrılmaz tərkib hissəsi olan hamburger ilk dəfə Amerikada kəşf olunmayıb — buna bənzər yeməklər artıq Asiya və Avropa kulinar ənənələrində mövcud idi. Monqol tayfalarını isə bu fəstfud simvolunun təsisçiləri kimi hesab etmək olar — məhz onlar həmişə uzun yollar qət etməklə qiymə hazırlamağı öyrənmiş və onu çiy dadmışlar. Bu nemət Qızıl Ordaya mənsub olan torpaqlarda sürətlə yayılmaqda idi. Orta əsirlərdə Avropa mətbəxində qiymə çox nadir tapıntı idi, ümumiyyətlə ətin özü yalnız zadəganlara mənsub idi. O vaxtın kulinar kitablarında ətin əzilməsi haqqında çox az məlumat var idi — bunu əsasən kolbasa istehsalında edirdilər. Bəzi məlumatlara görə, vəhşi "tatar" resepti məhz XVII əsirdə rus gəmiləri vasitəsi ilə Avropanın liman şəhəri olan Hamburqda peyda olmuşdur. Bu yeməyi hətta indiyə qədər bir çox avropa restoranlarında "Tatar bifşteksi" (Steak tartare) adı ilə tapmaq mümkündü. XIX əsrin ilk yarısına qədər Hamburq Avropanın ən böyük transatlantik limanlarından biri hesab edilirdi. Amerikaya yol tutan bir çox emiqrantlar məhz Hamburq limanından oraya yola düşürdülər. Amerikada, əsasən Nyu-Yorkda, yerli kiçik restoranlarda, alman gəmiçilərini cəlb etmək üçün "Hamburq sayağı steyklər" əmələ gəlməyə başlamışdı və nəticədə geniş yayılmışdır. Hazırkı kimi o yemək əsasən çiy (hərdən isə yarı hisə verilmiş) qiymədən, yanında isə soğan, ədviyyatlar, çörək qırıntıları və çiy yumurtadan ibarət idi. Bəs kimin ağlına ilk olaraq o kotleti bişirib bulkunun arasına qoymaq fikri gəlib — bizlər üçün hələdə sualdır. Amma müəyyən olunub ki, artıq 1904 ildə Sent-Luis yarmarkasında, bizim bu günlərdə hamburqer dediyimiz yeməyə çox bənzər yemək satılmaqda idi.

Növləri
-------

Luther burger
* Çizburger (*ing.* cheeseburger, *cheese* sözündən— pendir)
* Fişburger (*ing.* fish — balıq)
* Çikenburger (*ing.* chicken — cücə)
* Verciburger

Luther Burger Amerika üslubunda qızardılmış şəkərli xəmir (Ponçik) üzərində çizburger.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Tatar biftiyi" necə "hamburger" oldu?[*ölü keçid*]
2. ↑  "Hamburger hazırlanmasının qızıl qaydaları / İstipress". 2021-10-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-06.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-01-01.

Ədəbiyyat
---------

* Barber, Katherine, editor (2004). *The Canadian Oxford Dictionary*, second edition. Toronto, Oxford University Press. ISBN 0-19-541816-6.
* *Edge, John T.* Hamburgers & Fries : an American Story. G.P. Putnam's Sons. 2005. ISBN 0-399-15274-1. History and origins of the hamburger
* *Trage,.* The Food Chronology: A Food Lover's Compendium of Events and Anecdotes, From Prehistory to the Present. Owl Books. 1997. ISBN 0-8050-5247-X.
* *Allen, Beth.* Great American classics Cookbook. Hearst Books. 2004. ISBN 1-58816-280-X.
* *Smith, Andrew.* Hamburger: A Global History. Reaktion Books. 2008. səh. 128. ISBN 978-1-86189-390-1.

Həmçinin bax
------------

* Fəstfud
* ABŞ mətbəxi
Buludlardan keçən öz yolunda buz kristallarına və damcılarına rast gələn günaş şüaları sınmaya, əks olunmaya və difraksiyaya məruz qalır. Nəticədə müxtəlif optik hadisələr meydana gəlir. Bunlardan biri də qloriyadır.

Qloriya
-------

Hər hansı bir obyektin kölgə ətrafında bulud silsilələrində tacdır. Bu hadisə xüsusilə, çox vaxt laylı-topa və ya laylı buludların üzərində uçan təyyarınin kölgəsi ətrafında müşahidə olunur. Bu halda qloriyanın olması həmişə onu göstərir ki, buludlar su damcılarından ibarətdir və əgər buludlarda temperatur mənfidirsə, onda buludda təyyarənin buz bağlamasını gözləmək olar. Həm də parlaq dairə buludlarda çox kiçik soyumuş dalğaların olduğunu göstərir. Ona görə də buzlaşma zəif intensivlik ola bilər.

Həmçinin bax
------------

* Buludlarda optik hadisələr
* Göy qurşağı
* Halo
* Bulud

Xarici keçidlər
---------------

* Göy qurşağı necə yaranır?

İstinadlar
----------

1. ↑  Кислов А. В. Теория климата. М. 1989–148 с
2. ↑  Q. K. Gül "Meteorologiya və iqlimşünaslıq" BAKI-1960

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Coğrafiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**"Qara kəmər" əməliyyatı** — Azərbaycan Respublikası Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin həyata keçirdiyi əməliyyat.

Əməliyyat 2005-ci il martın 10-da həyata keçirilib və 11 mart 2005-ci il tarixdə Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi və Baş Prokurorluq uzun müddət ölkədə adam oğurluğu və digər ağır cinayətlər törətmiş kriminal dəstənin ifşa olunması barədə məlumat yayıb.

"Qara kəmər" əməliyyatı nəticəsində cinayətkar dəstənin başçısı, DİN-in Cinayət Axtarış Baş İdarəsinin baş əməliyyat müvəkkili, polis polkovnik-leytenantı Hacı Məmmədov və dəstənin üzvləri həbs olunub.

"Qara kəmər" əməliyyatı uzun müddət bağlı qalmış bir sıra ağır cinayətlərin açılmasına kömək etdi.

Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə mütəşəkkil cinayətkar dəstənin zərərsizləşdirilməsində peşəkarlıq göstərdiklərinə görə MTN-in bir qrup əməkdaşı dövlət təltiflərinə layiq görüldü.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin nitqi". 2010-11-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-06-23.

Xarici keçidlər
---------------

* Kriminal – "Qara kəmər" əməliyyatı (1-ci hissə), (2-ci hissə), (3-cü hissə)
**Məmmədhəsənov Rafiq Musa oğlu** (26 sentyabr 1945, Gədəbəy) — tibb elmləri doktoru (1990), professor,Əməkdar elm xadimi (2000), Tərəqqi medalı (2010), Azərbaycan Tibb Universitetinin elmi işlər üzrə prorektoru (1993), millət vəkili (2006 və 2020),(III, IV, V çağırış) məşhur "91"-lər sırasında olaraq Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradıcılarından biri, YAP siyasi şurasının üzvü, Veteranlar Şurasının üzvü, Avropa Diabet və Ümumdünya Diabet assosiasiyalarının üzvüdür

Həyatı
------

Məmmədhəsənov Rafiq Musa oğlu 1945-ci sentyabrın 26-da Azərbaycan Respublikası Gədəbəy rayonunun Gədəbəy qəsəbəsində anadan olub.1963-cü ildə N. Nərimanov adına Azərbaycan Tibb Dövlət İnstitutunun müalicə — profilaktika fakültəsinin 1-ci kursuna daxil olub, 1969-cu ildə həmin institutu bitirib.

1969–1971-ci illərdə təyinatla Naftalan sanatoriyasında həkim-terapevt, sonra 1971–1973-cü illərdə Mərdəkan mədə-bağırsaq sanatoriyasında həkim-terapevt işləyib.1974–1976-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutu II müalicə-profilaktika fakültəsinin daxili xəstəliklər kafedrasının aspirantı olub.

Respublikada İxtisaslaşmış müdafiə elmi şurası olmadığına görə 1979-cu ildə Tbilisi Dövlət Tibb İnstitutunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib.1977–1986-cı illərdə həmin kafedrada assistent vəzifəsində işləyib.1986–1990-cı illərdə Moskvada Ümümittifaq Endokrinoloji Elmi Mərkəzin doktorantı olub.

1990-cı ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək, tibb elmləri doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülüb.1990-cı ildən bu günə qədər Tibb Universitetinin daxili xəstəliklər kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışır və həmin ildən indiyə qədər eyni zamanda Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin baş endokrinoloqudur.1993-cü ildən hal-hazıra qədər həm də Azərbaycan Tibb Universitetinin elmi işlər üzrə prorektoru vəzifəsində işləyir.2000-ci ildə Ümummilli liderimiz, prezident H. Əliyev tərəfindən Əməkdar elm xadimi adına layiq görülüb.

2010-cu ildə Azərbaycan Respublikasının "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilib.1992-ci ilin noyabrından YAP-ın üzvüdür. YAP siyasi şurasının üzvüdür.13 may 2006-cı ildə III çağırış Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə deputat seçilib.7 noyabr 2010-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə təkrar deputat (IV çağırış) seçilib.1 noyabr 2015-ci ildə (V) çağırış Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə deputat seçilib,30 noyabr 2022-ci ildə Azərbaycan Prezidentinin fəxri diplomu" ilə təltif edilib

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2012-05-02 at the Wayback Machine
***Adı sənin, dadı mənim*** tammetrajlı televiziya tamaşası rejissor Ələkbər Kazımovski tərəfindən 1980-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Televiziya tamaşası Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir. Televiziya tamaşası Qəlyanalı, Qəmzə və Həmzə üçlüyü arasında baş verən gülməli hadisədən danışır. Televiziya tamaşasında əsas rolları Səyavuş Aslan, Nəsibə Zeynalova, Əzizağa Qasımov və Ofeliya Aslan ifa edirlər.

Məzmunu
-------

Televiziya tamaşası Qəlyanalı (Səyavuş Aslan), Qəmzə (Nəsibə Zeynalova) və Həmzə (Əzizağa Qasımov) üçlüyü arasında baş verən gülməli hadisədən danışır. Qəlyanalı Qəmzənin malına, bağına görə onunla evlənmək istəyir. Həmzə isə Qəmzənin ayrıldığı keçmiş sevgilisidir. İş elə gətirir ki, Qəmzə Qəlyanalıya yox elə Həmzəyə ərə gedir. Qəlyanalının fırıldağı baş tutmur. Adı da Həmzənin olur, dadı da...

Film haqqında
-------------

Televiziya tamaşası Seyfəddin Dağlının eyniadlı pyesi əsasında çəkilib.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Əsərin müəllifi: Seyfəddin Dağlı  

Rejissor: Ələkbər Kazımovski  

Operator: Vaqif Həsənov  

Rəssam: Rəfael Əlizadə

Rollarda
--------

Səyavuş Aslan — Qəlyanalı  

Nəsibə Zeynalova — Qəmzə  

Əzizağa Qasımov — Həmzə  

Ofeliya Aslan — Səbirə  

Elxan Ağahüseynoğlu — nəzarətçi  

Kübra Dadaşova — Totux  

Atabala Səfərov — Quzubala  

Mustafa Süleymanov — Yumşaqov  

Səadət Zülfüqarova — Xatun

İstinadlar
----------

1. ↑  "Unudulmaz satira ustası Seyfəddin Dağlı". 2017-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-13.
2. ↑  Yaddaqalan obrazlar qalereyası yaradan aktyor

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

1980-ci ilin Azərbaycan filmləri  

1980-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Atmosfer qazları Yerin diffuz mavi dalğa boyları daha yaxşı başqaları, buna görə kosmosdan baxanda planetimizin ətrafında mavi halo var və Yerdən baxanda mavi səma görünür
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Atmosfer (dəqiqləşdirmə).
**Atmosfer** — ətrafında bir cazibə qüvvəsi ilə tutulmuş bir göy cisminin qaz zərfi. Atmosferlə planetlərarası məkan arasında kəskin bir sərhəd olmadığından, atmosfer ümumiyyətlə qaz mühitinin özü ilə birlikdə döndüyü bir səma cisminin ətrafındakı bölgə hesab olunur. Əsasən qazlardan (qaz planetlərindən) ibarət olan bəzi planetlərin atmosferinin qalınlığı çox böyük ola bilər.

Yer atmosferində əksər canlı orqanizmlərin tənəffüs üçün istifadə etdiyi oksigen və fotosintez zamanı bitkilər və siyanobakteriyalar tərəfindən istehlak edilən karbon dioksid var. Atmosfer həm də planetin qoruyucu təbəqəsidir, sakinlərini günəş ultrabənövşəyi radiasiyadan və meteoritlərdən qoruyur.

Bütün nəhəng cisimlərdə - qaz nəhənglərində və əksər yer planetlərində (Günəş sistemində - Merkuri istisna olmaqla) bir atmosfer var.

Etimologiya
-----------

"Atmosfer" sözü yunanca "ἀτμός" — "buxar" və "σφαῖρα" — "sfera" sözlərindən əmələ gəlmişdir. XX əsrin əvvəllərinə aid Azərbaycandilli mənbələrdə **kürəhava** (کورهاوا) adlandırılmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycanda atmosferin çirklənməsi
* Atmosfer əlavələri
* Atmosferin təmizlənməsi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Earth's Atmosphere Composition: Nitrogen, Oxygen, Argon and CO2". Earth How (ingilis). 2017-07-31. 2022-04-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-22.
2. ↑  ἀτμός Arxivləşdirilib 2015-09-24 at the Wayback Machine, Henry George Liddell, Robert Scott, *A Greek-English Lexicon*, on Perseus Digital Library
3. ↑  σφαῖρα Arxivləşdirilib 2017-05-10 at the Wayback Machine, Henry George Liddell, Robert Scott, *A Greek-English Lexicon*, on Perseus Digital Library
4. ↑  Султан-Меджид Ганиев, Русско-татарский словарь, Баку, 1909

Xarici keçidlər
---------------

* Atmosfer // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
* Atmosferin quruluşu (troposfer daxil olmaqla) və elementlərinin təzahür xüsusiyyətləri. Arxivləşdirilib 2020-08-10 at the Wayback Machine
* GREHHOUSE TƏSİRİNİN TƏBİƏTİ,  *Rusiya Elmlər Akademiyasının Geoinformatik Problemləri üzrə Birgə Elmi Şurası*

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (11-ci) · Britannica (onlayn) · Treccani |
| Normativ yoxlama | LCCN: sh85009271 · Microsoft: 143906210 · NKC: ph597203 |
**Məmmədbəyov Mirzə Yusif xan Məhəmməd xan oğlu** (1866, Təbriz – 1934, Təbriz) — Qarabağ xanları nəslindən gələn azərbaycanlı dövlət xadimi, mühəndis, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Yollar, Poçt və Teleqraf nazirinin müavini.

Həyatı
------

Mirzə Yusif xan 1866-cə ildə Təbriz şəhərində anadan olmuşdur. Dövrünə görə yaxşı təhsil aldığı üçün Mirzə ləqəbi almışdır. 1899-cu ildə Tiflis gimnaziyasını bitirmiş, ilk öncə Peterburq Universitetinin riyaziyyat fakültəsinə daxil olsa da, Peterburq Yollar İnistitutundan məzun olmuşdur. Təhsili bitirdikdən sonra Cənubi Qafqaz Yollar İdarəsində çalışmış, Ağstafa və Bakı sahələrinin rəisi. olmuşdur. 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yaradıldıqdan sonra onun dövlət orqanlarında çalışmış, 1919-cu ilin mart ayından ADR-in Yollar, Poçt və Teleqraf nazirinin müavini olmuşdur. 1920-ci ildə Azərbaycan bolşeviklər tərəfindən işğal edildikdən sonra İrana mühacirət etmişdir. 1934-cü ildə elə orada vəfat etmişdir.

Ailəsi
------

Məhəmmədəli xan Cavanşir
Yusif xan Qarabağ xanı İbrahimxəlil xanın soyundan idi. Onun ulu babası Əbülfət xan Tuti İbrahimxəlil xanın oğlu idi. Yusif xanın babası Məhəmmədəli xan Cavanşir Qacar ordusunda general-leytenant kimi xidmət etmiş, daha sonra Cənubi Qafqaza köçərək burada yaşamışdır. Atası Məhəmməd xan Cavanşir diplomat olmuş və Qacar dövlətinin Tiflis səfirliyində çalışmışdır. 7 oktyabr 1897-ci ildə Tiflis konsulluğunda baş münşi işləyərkən yaşına görə təqaüdə çıxmışdı. Mirzə Məhəmməd xanın törəmələri Məmmədbəyov soyadını daşıyırdılar. Mirzə Məhəmməd xanın Yusif xan, Davud xan adlı oğulları vardı. Yusif xan Mina xanım Ibrahim bəy qızı Davatdarova ilə ailə qurmuşdu. Rəşid bəy, Murad bəy adlı oğulları vardı.

Həmçinin bax
------------

* Əbülfət xan Tuti

İstinadlar
----------

1. 1 2  Çingizoğlu, 2007. səh. 3
2. ↑  *Ənvər Çingizoğlu.* "Mirzə Məhəmməd xan Cavanşir: sərkərdə və diplomat kimi". reyting.az. 2020. 10 November 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 November 2023.

Mənbə
-----

* *Çingizoğlu, Ənvər.* Əbülfət xan Qarabağlınım törəməsi. Baku: Adiloğlu. 2007.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Müşviq Cəfərov.

**Müşviq Cəfərov** (31 avqust 1968, Dəvəçi) — beynəlxalq dərəcəli idman ustası, SSRİ çempionu, cüdoçu, SSRİ Xalqlarının Spartakiadasının çempionu, Cüdo üzrə 2 qat dünya çempionu.

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

Müşviq Cəfərov 1968-ci il 31 avqustda Azərbaycan Respublikasının Şabran (Dəvəçi) şəhərində doğulub. Beynəlxalq dərəcəli idman ustasıdır. SSRİ çempionudur (1991). O, 1990-cı ildə SSRİ çempionatında II, Avropa çempionatı yarışlarında 1992-ci ildə III, 1993-cü ildə II, 1994-1995-ci illərdə III yerə, dünya çempionatlarında 1992-ci ildə II, 1994-cü ildə III yerə, 1992-ci ildə Dünya Kubokunda II yerə çıxmış, 1991-ci ildə isə SSRİ Xalqlarının Spartakiadasının çempionu olmuşdur.

2013-cü ildə İspaniyada veteran cüdoçular arasında keçirilən dünya çempionatında M-4 kateqoriyası üzrə 66 kq çəki dərəcəsində yarışan Müşfiq Cəfərov dünya çempionatında bütün rəqiblərinə qalib gələrək qızıl medala layiq görülüb.

2014-cü ildə Dubayda veteran cüdoçular arasında keçirilən dünya çempionatında M-4 kateqoriyası üzrə 66 kq çəki dərəcəsində yarışan Müşfiq Cəfərov dünya çempionatının qızıl medalına layiq görülüb.

2019-cu il 14 oktyabr tarixində Mərakeşdə veteran cüdoçular arasında keçirilən dünya çempionatında M-5 kateqoriyası üzrə 73 kq çəki dərəcəsində yarışan Müşfiq Cəfərov dünya çempionatının bürünc medalına layiq görülüb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Çempionlarımız" (az.). sambo.az. 2018-02-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-28.
2. ↑  "Usta cüdoçularımız dünya çempionatında 5 qızıl, 1 gümüş və 1 bürünc medal qazanıblar" (az.). idmantv.az. Archived from the original on 2019-10-29. İstifadə tarixi: 2019-10-28.
3. ↑  *Daha iki cüdoçumuz Avropa çempionatında medal qazandı.*  (az.)  (#bare\_url\_missing\_title). Archived from the original on 2019-10-29. İstifadə tarixi: 2019-10-28.

Xarici keçidlər
---------------

* Müşfiq Cəfərov
* Müşfiq Cəfərov "ACES Europe"un nümayəndəsi təyin edilib Arxivləşdirilib 2018-05-08 at the Wayback Machine
**"Qırmızı qatar"** — 1993-cü ildə istehsal olunmuş Azərbaycan filmi.

Məzmun
------

Film XX əsr hadisələri haqqında təsnifatdır. Konkret olaraq burada 70 il mövcud olmuş Sovetlər Birliyinin qırmızı parlaqlığı, dəbdəbə və illüziyası arxasında nə gizləndiyi bütün çılpaqlığı ilə göstərilmişdir. Filmə verilən ad rəmzidir. Söhbət hərfi mənada qırmızı qatardan deyil, sovet adamlarına bəxtəvərlik, firavanlıq vəd edən quruluşun sükançısı olmayan qatar kimi şütüyüb keçməsindən gedir. Yəni əsl mənada rəhbərsiz dövlət elə sükansız qatara bənzəyir.

Film haqqında
-------------

* Film 2 seriyalıdır.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi :** Hafiz Fətullayev
**Quruluşçu rejissor :** Hafiz Fətullayev
**Quruluşçu operatorlar :** Əbdürəhim İsmayılov, Eldar İsgəndərov
**Quruluşçu rəssam :** Bəxtiyar Nəzərov
**Bəstəkar :** Yevgeni Şiryayev
**Səs operatoru :** İlkin Kayumov
**Geyim rəssamı :** Mehriban Əfəndiyeva
### Rollarda

Həsən Məmmədov-Həkim
Şəhidə-Pərvinə
Rüstəm Urazayev-Pərvin
Fuad Poladov-Laber
Telman Adıgözəlov-Sısqa oğlan
Viktor Pavlenko-Lebi
Səyavuş Aslan-Nixes
Nikolay İvanov-Qomis
Tamara Şakirova-Qomisin arvadı
Ulmas Əlixocayev-Turan
Mətlubə Əlimova-Gözəl
Mixail Kaminski-Zoba
Xocaəkbər Nurmatov-Anim
Hafiz Fətullayev-Sivi
Yelena Orrik-Akimin arvadı

Sponsor
-------

"Rimur" Konserni

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 816.

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
**Seysmologiya** - geofizikanın zəlzələləri, onların baş vermə səbəblərini və tikintilərin mühafizə tədbirlərini öyrənən bölməsidir Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası\vııı\səh.331

Haqqında
--------

Respublika ərazisinin seysmikliyinin, zəlzələlərin kinematik və dinamik parametrlərinin öyrənilməsi ilə məşğul olur. Seysmoloji tədqiqatlar 84 telemetrik seysmik stansiyalardan ibarət müşahidə şəbəkəsi əsasında respublika ərazisinin seysmik rejimi, zəlzələ episentrlərinin paylanması qanunauyğunluğu, ocaq zonalarındakı seysmik proseslərin dinamikası tədqiq edilir, dərinlik qırılmalarının aktiv hissələri müəyyənləşdirilir və bu sahələrdə mümkün maksimal güclü zəlzələlərin intensivliyi qiymətləndirilir. Güclü zəlzələ ocaqlarının mexanizmi öyrənilir, böyük şəhərlərin seysmik riski qiymətləndirilir, iri tikinti obyekt sahələrinin seysmikliyi tədqiq edilir.

2003 - cü ildə AMEA nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzi respublika ərazisində seysmik monitorinq sistemini yenidən qurmağa başlamışdır. ABŞ-nin "Kinemetrics" şirkətindən alınan telemetrik avadanlıqlarla bölgələrdə seysmik monitorinq aparılır. 2009-2010-cu illərdə seysmoloji müşahidələr şəbəkəsinin inkişafı və seysmologiya sahəsində elmi tədqiqatların təkmilləşdirilməsi məqsədilə daha 11 "Kinemetrics" stansiyası alınaraq quraşdırılmışdır. 2011-ci ildə RSXM tərəfindən daha 6 telemetrik seysmik stansiya quraşdırılaraq işə salınmışdır və bununla da seysmik stansiyaların sayı 31-ə çatmışdır.
2013-cü ildə isə RSXM tərəfindən daha 4 telemetrik seysmik stansiyalar quraşdırılaraq işə salınmış və bununla da seysmik stansiyaların sayı 35-ə çatmışdır.
Seysmik stansiyaların qurulması üçün Azərbaycan ərazisinin ayrı-ayrı sahələrinin seysmikliyinin səviyyəsi nəzərə alınmaqla seçilərək yerləşdirilmişdir. Hazırda Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzinin respublika ərazisində 84 seysmik stansiyası fəaliyyət göstərir.

Həmçinin bax
------------

* Rixter şkalası
* Maqnituda
* Seysmoqraf
* Seysmik dalğalar
* Mikroseysm
* Zəlzələ
* Episentr
* Hiposentr

İstinadlar
----------

1. ↑  *Arif Həsənov,Tahir Məmmədli.* "Seysmologiyanın əsas elementləri". ek.anl.az. 27 aprel 2023-cü il tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Kruqosvet · Britannica (onlayn) |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 11933257q · GND: 4379341-1 · LCCN: sh85119634 · LNB: 000108268 · Microsoft: 165205528 · NDL: 00574861 · NKC: ph116120 |

 |

* Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzi


Vikianbarda Seysmologiya ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Kreysfeld-Yakob xəstəliyi** — nadir rast gəlinən xəstəlikdir. Bu xəstəlik zamanı anormal zülali maddə beyində toplanır və məhz sinir hüceyrələrinin sürətli məhvinə səbəb olur. Çoxsaylı nevroloji simptomlar (tremor, hərəki zəiflik, müvazinətin pozulması, müvazinətin saxlanması problemləri) ilə yanaşı adi simptomlara davranış və əhval-ruhiyyənin pozuntuları aiddir. Klinik simptomların başlanması dövründə ölüm halları 1–2 il müddətində mümkündür.

F02.1 Kreysfeld-Yakob xəstəliyi zamanı demensiya

A. Demensiyanın ümumi meyarları olmalıdır.

B. Faktik olaraq beynin bütün ali funksiyalarının parçalanması və demensiyanın güclü inkişafı.

C. Demensiyadan dərhal sonra və ya eyni zamanda aşağıdakı nevroloji simptomlardan ən azı birinin olması:

► piramid simptomlar

► ekstrapiramid simptomlar

► beyincik simptomları

► afaziya

► görmənin pozulması

Son mərhələ üçün akinitik status və mutizm xasdır..

İstinadlar
----------

1. ↑  Disease Ontology (ing.). 2016.
2. 1 2  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29. 2018-06-29 2018.
3. ↑  "DEMENSİYANIN DİAQNOSTİKA VƏ MÜALİCƏSİ ÜZRƏ KLİNİK PROTOKOL. Bakı - 2013" (PDF). 2016-11-20 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-18.
**Dimdim döyüşü** — Səfəvi imperiyası ilə Osmanlı imperiyasının sünni kürdləri arasında 1609–1610-cu illərdə baş vermiş döyüş nəzərdə tutulur.

Yer
---

Döyüş İranın şimal-qərbində, Urmiya gölünün ətrafındakı Bradost bölgəsindəki İslamdan əvvəlki dövrə aid Dimdim qalasında baş vermişdir. Əmir xan Lepzerin tərəfindən yenidən ucaldılan qala sonda Səfəvi qoşunu tərəfindən ələ keçirildi. Sonradan isə Osmanlı valisinin əmrilə dağıdıldı. Qalanın dağıdılmasına baxmayaraq, bu gün qalannı dəqiq yeri hələ də müəyyən edilə bilir. Qalanın yerində qalanın divarlarının bir hissəsi və bəzi tikinti materiallarının qalıqları hələ də qalır.

Döyüş
-----

Döyüş Dimdim qalası ətrafında baş vermişdir. Dağılan qala 1609-cu ildə Əmir xan Lepzerin tərəfindən bərpa edildi. O, genişləyən bəyliyinin müstəqilliyini həm Osmanlıya, həm də Səfəvilərə qarşı müdafiə etmək istəyirdi. Buna görə də, Dimdim qalasını bərpa edərək, orada möhkəmlənməyi planlayırdı. Dimdim qalasının yenidən tikilməsi şimal-qərbdəki Səfəvi hakimiyyətinin təhdid edilməsi kimi qiymətləndirildi. Məhabad hakimləri kimi bəzi kürd tayfa rəhbərləri Əmir xanın ətrafında birləşdi.

Döyüşlər 1609-cu ildən 1610-cu ilə qədər davam etdi. Demək olar ki, bir il davam edən döyüşdə kürdlər say və texniki təchizat baxımından Səfəvilərdən zəif idilər. Demək olar ki, 1 il davam edən mühasirədən sonra kürdlər Səfəvilərin baş vəziri Hatəm bəy tərəfindən məğlub edildi. Qala ələ keçirildi və kürd qarnizonu məhv edildi.

Nəticə
------

1609-cu ilin noyabr ayından 1610-cu ilin yayına qədər davam edən qanlı mühasirədən sonra qala ələ keçirildi. Qaladakı bütün üsyançı kürdlər I Şah Abbasın əmri ilə öldürüldü. I Şah Abbas Bradost və Məhabad ətrafındakı bütün üsyançı kürd tayfalarının məhv edilməsi ilə bağlı əmr verdi. Bu tayfaların bir qismi Xorasana köçürüldü. Bunun ardınca Əfşar tayfası bu bölgədə yenidən məşkunlaşdırıldı.

Bununla da bölgədəki kürd üsyanı beləcə Səfəvilər tərəfindən yatırıldı.

Həmçinin bax
------------

* Səfəvi dövləti

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Battle of Dim Dim". Iranicaonline.org. 2018-12-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-07-30.
2. ↑  *Kelly, Michael J.* Ghosts of Halabja: Saddam Hussein and the Kurdish Genocide. Praeger. 2008. səh. 14. ISBN 978-0275992101.
Ruslan Baxtiyaroviç Zeynalov (*ukr.* Руслан Бахтіярович Зейналов; d.19 iyun 1982, Luqansk, USSR, SSRİ) — ukraynalı futbolçu, yarımmüdafiəçi.

Həyatı
------

### Futbol klubu karyerası

Luqansk idmaninternatında futbolla meşğul olmağa başlayıb, ilk meşqçisi — Alekseyev O.V. 2004-cü ildə "*Stal*" klubuna (Alçevsk) qoşulub.

2006-cı ildən etibarən "*Neftyanik-Ukrneft*" üçün Ukrayna çempionatında oynanan Ruslan, 21 iyul 2007-ci ildə "Neftyanik-Ukrneft" - "Şaxtyor" (0: 3) matçında çıxdı. 2007-ci ilin sonunda transferə qoyuldu. Bundan sonra "*Krımteplitsa*" ya qayıtdı.O, 17-ci çempionatın ikinci turunda "*Krımteplitsa*" nın ən yaxşı oyunçusu kimi tanınıb. 2008-ci ilin oktyabrında klub Ruslan Zeynalovla müqaviləni ləğv etdi. 2009-cu ilin yayında "Aleksandriya" futbol klubuna qayıtdı. 2012-ci ildən etibarən yenidən "*Krımteplitsa*" futbol klubuna qayıdıb.

### Milli komandada karyera

2008-ci ilin mayında Almaniyalı mütəxəssis Berti Foqst Azərbaycan milli futbol komandasına çağırılıb, onda iyun ayında Bosniya və Hersoqovinanın milli komandasına və Andora'ya qarşı iki oyun keçiriləcəkdir. Lakin, Ruslan məşq əsnasında zədə aldığı üçün oyunda iştirak edə bilmədi.

Şəxsi həyatı
------------

Luqansk şəhərində anadan olub. Anası - rus, atası - azərbaycanlıdır, lakin o, uzun müddət Ukraynada yaşayır. Orta təhsili var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Украина — Нефтяник-Укрнефть (Ахтырка) — Шахтёр (Донецк) — Чемпионат.ру". 2008-06-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-21.

Xarici keçidlər
---------------

* Профиль на официальном сайте ФК «Сталь» Алчевск Arxivləşdirilib 2008-03-23 at the Wayback Machine (rus.)
* Руслан Зейналов: «Результаты голосования расцениваю как кредит доверия» (rus.)
**Məsihin Ali Ordeni** (*it.* Ordine Supremo del Cristo) — 1939-cu ildə tərtib edilib və papa tərəfindən verilə bilən ən yüksək cəngavərlik adı ilə təqdim olunan ordenidir. 1987-ci ildən bu yana heç bir təltif olunma olunma həyata keçirilməyib.

Mübahisə
--------

Ordeni vermək hüququ İohann XXII-dən bəri ardıcıl papalar tərəfindən verilib. Portuqaliya monarxiyası uzun illər papanın orden vermək hüququna qarşı çıxdı. Portuqaliya tacının mövqeyi ondan ibarət idi ki, yeganə qanuni şərəf mənbəyi Tacdır.

Katolik Kilsəsinin fikrincə, papa hər bir dini ordenin başçısıdır və yüksək generalın icazəsi olmadan öz mülahizəsinə uyğun olaraq layiq bildiyi istənilən şəxsi təyin edə bilər.

Ali Papa ordeni
---------------

1905-ci ildə Papa şərəflərinin ümumi yenidən qurulması çərçivəsində Papa Pius X Məsihin Papa ordeni ən yüksək Papa mükafatı elan edildi və ənənəvi olaraq katolik dövlət başçılarına verildi.

Məhdudiyyət
-----------

Sərəncamın istifadəsi Papa VI Paul tərəfindən edildi. 15 aprel 1966-cı il tarixli Papal Bull Equestres Ordinis-də Paul bu əmri yalnız Papanın özü iştirak etdiyi çox xüsusi halları xatırlamaq üçün katolik dövlət başçıları ilə məhdudlaşdırdı. O vaxtdan bəri nadir hallarda mükafatlandırılır; Sonuncu mükafatı 1987-ci il iyulun 3-də Papa II İohann Pavel verib. O, II İoann Pavel tərəfindən 77-ci şahzadə və Maltanın Suveren Hərbi Ordeninin böyük ustası Frà Angelo de Mojanaya layiq görülüb.

31 iyul 1993-cü ildə Belçika Kralı Boduinin vəfatı ilə İsa ordeninin canlı üzvü qalmayıb.

Həmçinin bax
------------

* İsa
* Kilsə
* Papa


Vikimənbədə ***Catholic Encyclopedia (1913)/Pontifical Decorations*** ilə əlaqəli məlumatlar var.

Xarici bağlantılar
------------------

* İngiltərədəki Papa sifarişləri Birliyi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Orden haqqında (eng)". www.papalknights.org. 2023-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-12-31.
2. ↑  *MacErlean, Andrew Alphonsus.* Katolik Ensiklopediyası: Katolik Kilsəsinin Konstitusiyasına, Doktrinasına, İntizamına və Tarixinə dair Beynəlxalq İstinad İşi, 4-cü cild. Robert Appleton Co. 1912. 667–668. 2023-12-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-12-31.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç |

| ⛭Vatikan mövzularda |
| --- |
| 
Gerb • Bayraq • Himn • Dövlət quruluşu • Konstitusiya • Parlament • İnzibati bölgü • Coğrafiya • Şəhərlər • Paytaxt • Əhali • Dillər • Tarix • İqtisadiyyat • Kənd təsərrüfatı • Energetika • Valyuta • Mədəniyyət • Din • Kinematoqraf • Ədəbiyyat • Musiqi • Bayramlar • İdman • Təhsil • Elm • Nəqliyyat • Turizm • Poçt (tarixi və markaları) • İnternet • Silahlı qüvvələr • Xarici siyasət

**Portal "Vatikan"**
 | Vatikan |
**Arxeoastronomiya**,(*yun.* Αρχαιοαστρονομία) qədim insanların astronomik təsəvvürlərini öyrənən elm sahəsi; arxeoloji abidələri və qədim artefaktları (incəsənət abidələri daxil olmaqla) onlardakı astronomik mənanı aşkar etmək məqsədilə öyrənən bilavasitə arxeoastronomiyaya və folklor və etnoqrafik məlumatlar əsasında qədim insanların kosmoloji və kosmoqonik təsəvvürlərini açan etnoastronomiyaya ayrılır. Fənlər arası elm kimi arxeologiya və astronomiyadan, həmçinin elm tarixi, din tarixi, etnologiya, linqvistika, paleoiqlimşünaslıq və s.-dən alınan nəticələrdən istifadə edir. 19-cu əsrin sonu – 20-ci əsrin əvvəllərində Misir, Yaxın Şərq və Böyük Britaniyadakı bir sıra monumental tikilinin astronomik səmtini öyrənmiş ingilis astronomu C. Lokyeri arxeoastronomiyanın banisi hesab etmək olar. Sonralar aydın oldu ki, Mərkəzi Amerikanın qədim şəhərlərinin bir çox bina və memarlıq kompleksləri astronomik məna kəsb edir. Yalnız 1960-cı illərdə ingilis astronomu C. Hokinsin Stonhenc haqqındakı və Böyük Britaniyadakı çoxsaylı arxeoastronomiya abidələrini hərtərəfli tədqiq etmiş arxeoastronomiya Tomun işlərindən sonra arxeoloqlar Neolit və Tunc dövrləri insanlarının astronomik biliklərinin yüksək səviyyədə olmasını qəbul etdilər. Qədim insanların astronomiyaya marağının ilk təzahürləri Ayın səfhələrinə görə günlərin hesablanmasını əks etdirən Paleolit dövrü artefaktları ilə bağlıdır. Neolit dövründə astronomik səmtli dəfn yerləri və nekropollar meydana gəldi. Bu növ abidələrdən ən məşhuru İrlandiyadakı Nyu-Qreync kurqanıdır (təqr. e.ə. 3300). Əsl astronomiya üfüq astronomiyası adlanan mərhələdən başlayır. Arxeoloji abidədə dünyanın cəhətlərini göstərən səmtlərin mövcudluğu ilk astronomik alət olan qnomonun ixtirasından xəbər verir. Ümumiyyətlə arxeoastronomiya tədqiqatları nəticəsində dünyanın müxtəlif bölgələrindəki mağaralarda, qayaüstü rəsmlərdə, insan məskənlərində və s. Günəşin vəziyyəti ilə əlaqədar ilin fəsillərinin təyini, əlamətdar astronomik hadisələr – komet görünməsi, ifrat yeni ulduz partlayışı və s. ilə bağlı xeyli elmi faktlar aşkarlanmışdır. Bir çox mifoloji süjet, qədim insanların inancları ulduzlu göy, işıqsaçan göy cismlərinin hərəkəti, göyün bürclərə bölünməsi ilə bağlıdır (bax Astral kultlar). Müxtəlif dövrlərin qədim abidələrinin astronomik izahı insan məskənləri və dini komplekslərin təşkilini, qədim təqvim sistemini, qədim insanların astronomik təsəvvürlərinin onların mədəniyyətindəki yerini və rolunu başa düşməyə kömək edir.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 2-ci cild: Argentina – Babilik (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2010. səh. 26. ISBN 978-9952-441-05-5.
***Acılar bitməz*** filmi rejissor Sərxan Kərəmoğlu tərəfindən 2009-cu ildə ekranlaşdırılmışdır. Film SK Prodakşnnda istehsal edilmişdir. Film Orxanla (Sərxan Kərəmoğlu) Mehribanın (Qənirə Aslanova) uğursuz məhəbbət hekayəsindən bəhs edir. Filmdə əsas rolları Sərxan Kərəmoğlu, Amaliya Pənahova, Hülya Korel, Məlahət Abbasova, Qənirə Aslanova, Halil Ergün, Sədayə Mustafayeva, Məmmədəli Balayev, Əhəd Hacıyev,Pərvanə Qurbanova və Yaşar Nuri ifa edirlər.

Məzmun
------

Film Orxanla (Sərxan Kərəmoğlu) Mehribanın (Qənirə Aslanova) uğursuz məhəbbət hekayəsindən bəhs edir.

Mehribanın ailəsi onların evlənmələrinə qarşıdırlar. Uzun mücadilədən sonra çarəsiz qalan cütlük birlikdə Türkiyəyə qaçmaq qərarına gəlirlər. Türkiyədə bir müddət yaşadıqdan sonra onlar yenə son ümidlə Bakıya qayıdırlar. Lakin yenə Mehribanın anası Məlahət (Amaliya Pənahova) onları ayırır, Sərxanı isə döyürlər. Psixoloji uçurum yaşayan Sərxan ölkəni tərk edib Rusiyaya işləməyə gedir. 1 il yarım işlədikdən sonra vətənə qayıdanda Mehribanın ölüm xəbərini alır və Mehribandan ona pay qalan qızını təkbaşına böyütmək qərarına gəlir...

Film haqqında
-------------

* Film aktrisa Sədayə Mustafayevanın kinoda son işidir.
* Film 2 seriyalıdır, televiziya üçün xüsusi olaraq azərbaycan dilində dublyajlı və altyazılı 4 seriyalı versiyası hazırlanmışdır. Azərbaycanlı aktyorlar içərisində yalnız aktrisa Məlahət Abbasova öz obrazını səsləndirmişdir.
* Film Azərbaycan və Türkiyə aktyorlarının oynadıqları ilk ortaq filmdir.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Rejissor: Sərxan Kərəmoğlu  

Ssenarist: Lalə Nağdəliyeva, Sema Tensi, Suna Tensi  

Prodüser: Mirəşrəf Fətiyev  

Rəssam: Əhəd Hacıyev  

Bəstəkar: Səyavuş Kərimi

Rollarda
--------

Sərxan Kərəmoğlu (Sərxan Kərəm kimi) — Orxan  

Amaliya Pənahova — Məlahət  

Hülya Korel — Rəfiqə  

Məlahət Abbasova — Yasəmən  

Qənirə Aslanova — Mehriban  

Halil Ergün — Mehmet  

Sədayə Mustafayeva — Orxanın nənəsi  

Məmmədəli Balayev — Orxanın babası  

Pərvanə Qurbanova — təcili tibbi yardım həkimi  

Yaşar Nuri — Arif  

Firəngiz Mütəllimova — Sıdıka  

Fatma Mahmudova — qonşu  

Gülnar Salmanova — Dünya  

Vaqif Şərifov — İsmayıl

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Populyar türk seriallarında rol alan aktyor Azərbaycan haqqında film çəkir". 2021-01-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-12.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

2009-cu ilin Azərbaycan filmləri  

2000-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı

Xarici keçidlər
---------------

* YouTube-da izlə: 1-ci seriya, 2-ci seriya  (türk.)
**Malein anhidridi** (sis-etilen-1,2-dikarbon turşusunun anhidridi) – formulu C4H2O3 olan üzvi birləşmədir. Təmiz halda ağ rəngli, romb şəkilli şəbəkəli, kristal maddədir.

Sintezi
-------

Benzolun və digər aromatik birləşmələrin, həmçinin butanın oksidləşməsindən alınır.

* 2 CH3CH2CH2CH3 + 7 O2 → 2 °C2H2(CO)2O + 8 H2O

Fiziki xassələri
----------------

Malein anhidridinin ərimə temperaturu 325.85 K, qaynama temperaturu 475 K-dır. Suda malein turşusunun alınması ilə, asetonda, benzolda, toluolda, xloroformda və s. həlledicilərdə həll olur.

Alınması
--------

1970-ci ildə malein anhidridinin 90% benzoldan, qalan hissəsi əsasən neftin butan-butilen fraksiaysından istehsal olunmuşdur. 1980-ci il üçün benzoldan alınan malein anhidridinin miqdarı 81,3%-ə təşkil etmişdir. Malein anhidridinin istehsalında benzolun sərfinin azalması əsasən onun zəhərli (kanserogen) olması, istehsal həcminin azalması və qiymətinin artması ilə bağlıdır. Malein anhidridinin istehsal texnologiyasının əsasında benzolun, n-butan və ya n-butenlrəin qaz fazada oksidləşməsi prosesi durur. Bütün oksidləşmə prosesləri ekzotermik proseslərdir və ayrılan böyük miqdar istiliyin kənarlaşdırılması tələb olunur.
Sənaye miqyasında malein anhidridinin istehsalında butan-butilen fraksiyasından əlavə təmiz butandan da istifadə edilir.
Malein anhidridi doymamış poliefirlərin istehsalında monomer kimi geniş tətbiq olunur və məhz strukturlaşa bilən poliefirlər olan tələbat malein anhidridinin istehsalının genişlənməsini müəyyən edir. Malein anhidridinin xammal kimi digər tətbiq sahələrindən biri alkid oliqomerlərinin istehsalı prosesidir və bu monomerdən istifadə etməklə yüksək sıxlıqlı alkid örtükləri alınır. Bundan əlavə, malein anhidridi tetrahidrofuran, armaturlaşdırılmış plastiklər, kənd təsərrüfatında istifadə olunana kimyəvi preparatların alınmasında tətbiq olunur.
Sənaye miqyasında malein anhidridinin istehsalında butan-butilen fraksiyasından əlavə təmiz butandan da istifadə edilir.

Kimyəvi xassələri
-----------------

Malein anhidridinin kimyəvi xassələri son dərəcə müxtəlifdir, bu onun yüksək reaksiyaya girmə qabiliyyəti və iki funksional qrupunun olması ilə əlaqədardır.

* Su ilə qarşılıqlı təsirindən malein turşusu alınır, sis-HO2CCH=CHCO2H. Spirtlərlə qarşılıqlı təsirindən natamam efirlər alınır, məsələn, sis-HO2CCH=CHCO2CH3.
* Malein anhidridi Dils-Alder reaksiyalarında cox akiv dienofildir.
* Malein anhidridi, həmçinin, tetrahidrofuranın istehsalı üçün istifadə edilir.

Mənbə
-----

* 
* ↑ Merck Index of Chemicals and Drugs, 9th ed.

1. ↑  A. H. Həsənov, M. C. İbrahimova, M. K. Məmmədov, M. N. Əmiraslanova, R. V. Əliyeva. Monomerlərin kimyası və texnologiyası. Bakı-Elm-2014. S.480
***157 özgə həyat...*** qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Əminə Asifqızı tərəfindən çəkilmişdir. Film kinoda 157 rol canlandıran görkəmli aktyor, xalq artsti Muxtar Maniyevin yaradıcılığına həsr olunmuşdur. Film İctimai televiziyada istehsal edilmişdir.

Məzmun
------

Film kinoda 157 rol canlandıran görkəmli aktyor, xalq artsti Muxtar Maniyevin yaradıcılığına həsr olunmuşdur. Filmdə aktyorun özü də iştirak edir və obrazları haqqında maraqlı xatirələrini bölüşür. Onun sözlərinə görə bu, təkcə rol almaq deyil, həmin obrazları yaşatmaqdır, onların yolunda can qoymaqdır. İstər kinoda, istərsə də teatrda bu qədər rol yaratmaq hər aktyora nəsib olmur. Onu Azərbaycan filmlərinin demək olar ki, əksəriyyətində görmək mümkündür.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenarist: Nigar Əlişova  

Rejissor: Əminə Asifqızı  

Operator: Kamran Mehdiyev, İsmayıl Eyvazi, Anar Ağazadə, Ayaz Qocayev, İlkin Şirinli

İstinadlar
----------

1. ↑  "Muxtar Maniyev: "Danışa bilmirəm, gözümdən yaş gəlir..."". 2017-07-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-18.
2. ↑  Muxtar Maniyevin 80 illik yubileyidir[*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı
***16+*** filmi rejissor Məzahir Haşımov tərəfindən 2012-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Film "Milli production"da istehsal edilmişdir. Film ilk məhəbbət haqqındadır. Gənc oğlanın qonşu qadına bəslədiyi məhəbbət hissləri filmin əsasını təşkil edir. Filmdə əsas rolları Təhminə Məmmədova və Zaur Rəşidov ifa edirlər. Film ÜDKİ-də təhsil alan rejissor Məzahir Haşımovun kurs işidir. Film 2013-cü ildə Kemerevo Beynəlxalq qısametrajlı və animasiya filmləri festivalında nümayiş etdirilmişdir.

Məzmun
------

Film ilk məhəbbət haqqındadır. Gənc oğlanın (Zaur Rəşidov) qonşu qadına (Təhminə Məmmədova) bəslədiyi məhəbbət hissləri filmin əsasını təşkil edir.

Film 16 yaşlı gəncin valideynlərinin əsəbi halda onu psixoloqun (Sənubər İsgəndərli) yanına gətirmələri ilə başlayır. Oğlan psixoloqa yaşadığı ilk məhəbbət hekayəsini danışır. Bu, gənc oğlana görə beləydi, lakin münasibət qurduğu qadın heç də belə düşünmür və tezliklə başqasıyla görüşməyə başlayır. Bu xəyanət gənc oğlanı depressiyaya salır. Bir tərəfdə saf sevgi hissləri, qarşı tərəfdə isə yalnız şəhvət var idi...

Film haqqında
-------------

* Film ÜDKİ-də təhsil almış rejissor Məzahir Haşımovun kurs işidir.

Festival
--------

Film 2013-cü ildə Kemerevo Beynəlxalq qısametrajlı və animasiya filmləri festivalında nümayiş etdirilmişdir.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenarist: Məzahir Haşımov  

Rejissor: Məzahir Haşımov  

Operator: Ceyhun Quliyev  

Rəssam: Rəhim Haşımov

Rollarda
--------

Təhminə Məmmədova — qadın  

Zaur Rəşidov — gənc oğlan  

Sənubər İsgəndərli — psixoloq  

Fuad Mehdizadə  

Səməd  

Coşqun Viləş — qadının sevgilisi

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Мезаир Гашимов снялся в проекте "Тысячи дорог "украинской певицы Gala". 2014-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-18.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

2012-ci ilin Azərbaycan filmləri  

2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
**Alişan** (19 iyun 1976, İstanbul) — Türkiyə müğənnisi

Məşhur türkiyəli Zaza müğənni Alişan əsgər getməmək üçün maraqlı üsuldan istifadə edib. Sənətçi hərbi xidmətdən yayınmaq üçün futbolçu olmaq qərarına gəlib.
Belə ki, 2008-ci ildə qəbul olunan qanuna əsasən 3 liqada çıxış edən peşəkar futbolçulara 38 yaşına qədər hərbi xidmətdən möhlət hüququ verir. Bu qanundan yararlanmaq istəyən 33 yaşlı Alişan 2-ci liqa təmsilçisi "Tepecikspor"la müqavilə imzalayıb. Özü də müğənni klubdan transfer haqqı almaq əvəzinə, özü transfer haqqı ödəyib. yəni müqaviləni pul qarşılığında imzalayıb.

Lakin o, arxada qalan 14 tur ərzində bir dəfə də olsun "Tepecikspor"un formasını geyinməyib.

Alişanın 33 yaşında olmasına rəğmən hərbi xidmətə getməməsi Türkiyədə böyük narazılıqlarla qarşılanıb. Hətta 2009-cu ildə "Facebook"da "Alişan əsgərliyə getsin" adlı kampaniya da başlayıb. İlk dəfə iki il öncə hərbi xidmətdən yayınmaqda Təqsirlənәn müğənni 2008-ci ildə dəyişdirilən hərbi qanundan yararlanmaq qərarına gəlib.

Bu Alişanın futbolçu kimi ilk addımları deyil. Belə ki, o, 1999-cu ildə Ədirnənin həvəskar komandalarından olan "Osmanlıspor"da futbol oynamağa başalyıb. 2002-ci ilə qədər bu komandanın formasını geyinib. 2008-ci ildə yeni hərbi qanun qəbul olunandan 6 ay sonra müğənni İstanbul Həvəskarlar Liqasında çıxış edən Şişlinin "Rıfat Paşa" komandasına transfer olunub. Amma bu yetərli olmadığından (həvəskar komanda olduğu üçün) üç ay sonra Trabzonun TFF 2-ci liqada mücadilə edən "Arsinspor" klubu ilə anlaşıb və bununla da peşəkar futbolçuya çevirilib. Lakin uğursuzluq yenə də "gənc idmançı"nı rahat buraxmayıb. Bu dəfə isə "Arsinspor" 2-ci liqadakı yerini itirib.

Onu da qeyd edək ki, Türkiyənin yeni hərbi qanununa görə, Superliqa, Bank Asiya 1-ci liqa və TFF 2-ci liqada çıxış edən futbolçulara 38 yaşına qədər hərbi xidmətdən möhlət hüququ verir. Qanunda o da göstərilir ki, futbolçu komandanın oyunlarının ən azı 30 faizində forma geyinməlidir. Amma Alişan 36 turdan ibarət olan 2-ci liqanın 14 turunda bir dəqiqə də olsun meydana çıxmayıb. O, yalnız komandasının oyunlarını tribunadan izləməklə kifayətlənib.

Mənbə
-----

* Müğənni əsgər getməmək üçün futbolçu oldu

İstinadlar
----------
**Zəngəzur qartalı** — Qarabağ tarixində dərin iz qoymuş el qəhrəmanlarından olan Sultan bəy Sultanov haqqında film.

Məzmun
------

1919-cu ilin fevral ayında Sultan bəy Laçının Zabux dərəsində Andronikin təxminən 30 minlik daşnak ordusunu darmadağın etmiş, bununla da Azərbaycanda erməni hakimiyyəti qurmaq planını alt-üst etmişdir. Bundan sonra Zabux dərəsi "Qanlı dərə" adlandırılmışdır.

Sultan bəy və onun qardaşı — Azərbaycan Demokratik Respublikasının ilk hərbi naziri, ikinci hökumətdə əkinçilik naziri və Qarabağın general-qubernatoru olmuş Xosrov bəy Sultanovun yalnız Zəngəzur və Qarabağın deyil, Dərəlyəz, Basarkeçər və digər ərazilərimizin də erməni quldurlarından qorunmasında əvəzsiz xidmətləri olmuşdur.

Filmdə söhbət açılır ki, hələ sağlığında əfsanəvi xalq qəhrəmanı adı qazanan Sultan bəy çox təəssüf ki, sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra mühacir həyatı yaşamışdır. Mühacirət həyatının ilk illərində İranda olmuş, lakin sonralar Sovet imperiyasının göndərdiyi cəsuslar tərəfindən təqib olunduğundan 1923-cü ildə Türkiyəyə keçmişdir. Sultan bəy 1955-ci ildə Türkiyənin Qars vilayətinin Köçqoy kəndində vəfat etmişdir.

Filmdə tarixçilərin və yaxın qohumlarının dili ilə Sultan bəyin qəhrəmanlıq səhifələri vərəqlənir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Ənvər Çingizoğlu
**Rejissor:** Əlinasir İmanlı
**Operator:** Əlinasir İmanlı
**Montaj:** Nicat Rasimoğlu
**Mətni oxuyan:** Eldost Bayram
**Məsləhətçi:** Ziyadxan Nəbibəyli
**Redaktor:** Erkin Əzimzadə
**Direktor:** Cambulat Əlizadə
### Arxiv kadrlarda iştirak edənlər

Sultan bəy Sultanov (şəkil) (titrlərdə yoxdur)
Xosrov bəy Sultanov (şəkil) (titrlərdə yoxdur)

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
*Elements of political economy*, 1826
**Ceyms Mill** (*ing.* James Mill; 6 aprel 1773[…], Angus[d] – 23 iyun 1836[…], Kensinqton, Midlseks[d]) —Şotlandiya iqtisadçısı.

Həyatı
------

Con Stüart Millin atasıdır.

Alexander Bain, *James Mill. A biography*, 1882

Fəaliyyəti
----------

C. L. Milin "Kamiltonun fəlsəfəsinin tədqiqi" və Çarlz Darvinin "Növlərin mənşəyi" əsərləri Alfred Marşallın fəlsəfi dünyagörüşünə ciddi təsir göstərir və etikaya meyl göstərir.

Məhz etika problemlərinin tədqiqi ilə o, iqtisad elminə gəlmişdir. Bu istiqamətdə C. S. Milin "Siyasi iqtisad" əsərinin ona böyük təsiri olur. Eləcə də 1868-ci ildə Almaniyaya Kantın əsərlərinin orijinaldan oxumaq fikri ilə səfəri də onun iqtisadi dünyagörüşünün formalaşmasına təsir göstərir.

C. S. Milin 1848-ci ildə ilk dəfə dərc olunan əsəri 1871-ci ildə 7-ci dəfə düzəlişlərlə təkrar nəşr olunmuşdu. 1868-ci ildə Karl Marksın "Kapital" əsəri meydana çıxmışdı.

1871-ci ildə Cevonsun "Siyasi iqtisad nəzəriyyəsi" əsəri, 1871-ci ildə Karl Mengerin "Xalq təsərrüfatı haqqında elmin əsasları" və s. dərc olunmuşdu.

Digər tərəfdən, Mill və David Rikardonun iqtisadi nəzəriyyədə elmi nüfuzları olduqca böyük idi. Lakin riyazi təfəkkür tərzini iqtisadi dillə izah etmək Marşalın ən böyük arzusu idi və özünün qeyd etdiyi kimi, bu onda 1835-ci ildə dərc olunan Kurnonun "Sərvət nəzəriyyəsinin riyazi prinsipləri" əsərini oxuduğu zaman baş qaldırmışdır.
Rikardonun bir sıra təlimlərini, daha aydın və ümumiləşmiş şəkildə riyazi dilə çevirən Marşall, eyni zamanda meydana çıxan yeni iqtisadi konsepsiyalara, xüsusən alman iqtisadçıları Romerin, Marksın, Lassalın fikirləri onu ciddi elmi axtarışlar etməyə məcbur etmişdi.

O qeyd edirdi ki, sosialistlərin məqsəd qoyduqları insanların qeyri-bərabərliyinin əsası olduğunu xüsusi mülkiyyətin məhv edilməsi probleminin həlli nə qədər çətin olduğunu görə bilməmişlər.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  James Mill // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.).
3. 1 2  Милль Джеймс // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Qutenberq layihəsi |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Kruqosvet · Britannica (11-ci) · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Dictionary of National Biography · Notable Names Database · Prabook · Treccani · Oksford bioqrafik |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave · WikiTree |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BAV: ADV11024945 · BIBSYS: 90243217 · BNC: a10124007 · BNF: 12280965h · CiNii: DA00937078 · CONOR: 40143203 · GND: 118783963 · ISNI: 0000000108987741 · LCCN: n79120800 · LNB: 000142789 · NDL: 00450027 · NKC: kup19950000065480 · NLA: 35351907 · NLP: a0000001146422 · NTA: 068411367 · NUKAT: n98027476 · LIBRIS: 324630 · SUDOC: 027407233 · VIAF: 49286530 · WorldCat VIAF: 49286530 |

 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Prezident (dəqiqləşdirmə).

**Prezident** (*lat.* pre - "əvvəl" və zident- "oturmaq" sözlərindən, "öndə oturan" mənasını verir) — seçki yolu ilə müəyyən olunan dövlət və ya inzibati-ərazi vahidinin rəhbəri, yaxud kollegial orqanın, ictimai birliyin və ya kommersiya təşkilatının sədri.

Bəzi ölkələrdə isə (məsələn, ABŞ-də) bu vəzifəni nə vaxtsa tutmuş bütün şəxslərə ömürlük verilən titul. Prezident idarə üsuluna sahib olan ölkələrdə prezident icraedici hakimiyyətin rəhbəri, parlament idarə üsuluna sahib ölkələrdə isə yalnız dövlət başçısıdır. Müasir dövrdə bəzən seçki yolu ilə deyil, dövlət çevrilişi yolu ilə hakimiyyətə gələn diktatorlar da özlərini rəsmi olaraq prezident adlandırırlar.

Tarixi
------

Tarixdə ilk dəfə "prezident" titulunu milli rəhbər mənasında istiqlaliyyət müharibəsi dövründə Corc Vaşinqton istifadə etmişdir. 1787-ci ildə ABŞ Konstitusiyası qəbul olunanadək o, Britaniya İmperiyasına qarşı üsyan qaldıran ştatların "Kontinental konqres"inin prezidenti olmuş, sonradan isə ABŞ-nin prezidenti seçilmişdir.