recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Məmməd Orucov.

**Məmməd Məmməd oğlu Orucov** (*rus.* Оруджев Мамед Мамедович; 20 may 1920, Bakı – 9 iyul 1994, Moskva) — SSRİ, Rusiya və Azərbaycan qoboyçalanı və musiqi pedaqoqu, professor (1981). Rusiya Federasiyasının əməkdar incəsənət xadimi (1993), RSFSR əməkdar artisti (1976) Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1958).

Həyatı
------

Məmməd Orucov 20 may 1920-ci ildə Bakı şəhərində müəllim ailəsində anadan olub. Musiqi təhsilini Azərbaycan musiqisinin banisi Üzeyir Hacıbəyovun rəhbərliyi altında tar ifaçısı kimi başlayıb. Daha sonra xüsusi fortepiano sinfinə "xüsusi istedadlı uşaqlar qrupu"na keçirilib.

1938–1940-cı illərdə Bakı konservatoriyasında V. A. Knyazkovun sinfində qoboy ifaçılığı üzrə təhsil alıb. Təhsil aldığı müddətdə ilk adlı təqaüdçülər arasında olub. 1940-cı ilin oktyabrında sovet ordusu sıralarına hərbi xidmətə çağırılıb. 1946-cı ilin iyul ayında hərbi xidmətini başa vurub.

1946-cı ilin sentyabrında Moskva konservatoriyasına daxil olmuş, 1949-cu ildə oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir (N. N. Soloduyevin sinfi). Təhsilinin sonuncu ilində Budapeştdə demokratik gənclərin Ümumdünya festivalı müsabiqəsinin laureatı olub.

1945–1977-ci illərdə Böyük Teatr orkestrinin solisti olmuşdur.

9 iyul 1994-cü ildə Moskvada vəfat edib.

Təltif və mükafatları
---------------------

* "Rusiya Federasiyasının əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 22 may 1993
* "RSFSR əməkdar artisti" fəxri adı — 1976
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 22 oktyabr 1958[⇨]
* "Şərəf nişanı" ordeni — 27 may 1951
* "Moskvanın müdafiəsinə görə" medalı — 1944
* "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı

İstinadlar
----------

1. ↑  Ору́джев Мамед Мамедович // Музыкальный энциклопедический словарь / гл. ред.: Г. В. Келдыш. М.: Советская энциклопедия. 1990. С. 403. ISBN 5-85270-033-9. 150 000 экз.
2. ↑  "Оруджев Мамед Мамедович". mosconsv.ru (rus). Московская государственная консерватория. 2021-08-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 oktyabr 2021.
**Məmməd Səid Ordubadinin Ev Muzeyi** — tanınmış Azərbaycan ədibi Məmməd Səid Ordubadinin Bakı şəhərində yaşayıb, fəaliyyət göstərdiyi evdə yaradılmış muzey. Muzey Bakı şəhəri, Xaqani küçəsi 19 ünvanında yerləşir.

Tarixi
------

Muzey Azərbaycan SSR-in direktiv orqanlarının 16 iyun 1976-cı il tarixli qərarı ilə 31 oktyabr 1979-cu ildə ədibin 1938-ci ildən ömrünün sonunadək yaşayıb yaratdığı mənzildə təşkil olunmuşdur. Muzey hazırda Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin nəzdindədir.

Ekspozisiyası
-------------

Muzeyin fondunda 2000-ə yaxın eksponat toplanmışdır. Onlardan 300-ü muzeyin ekspozisiyasında nümayiş etdirilir. Ekspozisiya ümumi sahəsi 60 m² olan iki otaqda yerləşir. Yazıçının həm iş, həm də qonaq otağı olmuş birinci otaqda, məişət əşyaları, mebel, o cümlədən, arxasında məşhur tarixi romanlarını qələməaldığı yazı masası, fotoşəkillər, qrafika və yağlı boya ilə işlənmiş rəsm əsərləri, kitablar toplanmışdır. Otağın görünüşü, ədibin həyatının son dəqiələrində olduğui kimi qorunub saxlanmışdır. 
İkinci otaq, M.S.Ordubadinin bütün yaradıcılığını əks etdirir. Burada ədibin XX əsrin əvvələrindən bəri nəşr edilmiş kitabları, əlyazmaları, işələdiyi qəzet və jurnalların nümunələri nümayiş etdirilir. 
Tamaşaçılar muzeydə həmçinin, yazıçının Naxçıvanda anadan olduğu evin maketi ilə də tanış ola bilərlər. Mədəni-maarif müəsissəsi olmaqla yanaşı, muzeydə M.S.Ordubadinin mədəni irsinin örənilməsi sahəsində tədqiqatlar da aparılmaqdadır.

Həmçinin bax
------------

* Məmməd Səid Ordubadi
* Mədəniyyət Nazirliyi (Azərbaycan)

Xarici keçidlər
---------------

* "Məmməd Səid Ordubadinin ev-muzeyi yenidənqurmadan sonra açılmışdır". www.anl.az. İstifadə tarixi: 09.02.2021.
* baku-ih.gov.az  (#bare\_url\_missing\_title). İstifadə tarixi: 09.02.2021.
* "Məmməd Səid Ordubadinin xatirə muzeyi". icomaz.az. İstifadə tarixi: 09.02.2021.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Məmməd Səid Ordubadinin Xatirə Muzeyi". 2012-05-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-07-07.
2. ↑  "Məmməd Səid Ordubadinin Xatirə Muzeyi". citylife.az. 2022-03-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 09.02.2021.
3. ↑  "Azərbaycan muzeyləri". museum.az. 2021-02-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 09.02.2021.
4. ↑  "Məmməd Səid Ordubadinin Xatirə Muzeyi". kataloq.gomap.az. 2018-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 09.02.2021.
**Çivizadə Hacı Mehmed Əfəndi** (1530, Konstantinopol – 6 may 1587, Konstantinopol) — Osmanlı müdərrisi, qazı və şeyxülislamı.

Həyatı
------

Hicri 937-ci ildə (1530/31) İstanbulda dünyaya gəlmişdir. Şeyxülislam Çivizadə Muhiddin Mehmed Əfəndinin oğludur. 1543-cü ildə atası ilə birlikdə həccə getdi və döndükdən sonra Pərviz Əfəndi, Daşkörpülüzadə Əhməd Əfəndi, Malul Əmir Əfəndidən dərslər alaraq 1552-ci ildə mədrəsə təhsilini bitirdi. 1557–1564-cü illərdə Qasımpaşa, Mihrimah Sultan, Sahn-ı səman, Ayasofya və Süleymaniyə mədrəsələrində müdərris oldu. Daha sonra qazı olaraq 1569-cu ildə Dəməşq, bir il sonra Misir, 1572-ci ildə Bursa, ardından Ədirnə və 1575-ci ildə İstanbul qazısı oldu. Həmin il Anadolu başqazılığına, 1577 və 1581-ci illərdə iki dəfə Rumeli başqazılığına gətirildi. 21 yanvar 1582-ci ildə Malulzadə Mehmed Əfəndinin yerinə şeyxülislam oldu. 5 il 3 ay bu vəzifədə qaldıqdan sonra 6 may 1587-ci ildə vəba xəstəliyinə tutularaq vəfat etdi və Əyyubsultanda atasının yanına dəfn edildi.

Güclü siyasi iradəsi olan Çivizadə Hacı Mehmed Əfəndinin şeyxülislamlığı dövründə adı müxtəlif siyasi və ictimai hadisələrə qarışmış, bunlara dair verdiyi fətvalar nümunəvi xarakter daşımışdır. Sədarətə gətirilən vəzirlərin şeyxülislamı ziyarət etməsi ənənəsi ilk dəfə 1584-cü ildə sədrəzəm Özdəmiroğlu Osman Paşanın Sultan Muradın istəyilə Çivizadəni ziyarət etməsiylə başlamış və daha sonra dövlət ənənəsi halına çevrilmişdir. Qızı Ümmügülsüm Xatun Çivizadə məscidini inşa etdirmiş, özü də orada dəfn edilmişdir.

Mənbə
-----

* Selânikî, Târih (İpşirli);
* Atâî, Zeyl-i Şekāik, s. 292–294;
* Keşfü’z-zunûn, I, 99; II, 1227;
* Naîmâ, Târih, I, 109;
* Müstakimzâde, Tuhfe, s. 444;
* Devhatü’l-meşâyih, s. 31–32;
* İlmiyye Salnâmesi, s. 402–403;
* Ayvansarâyî, Hadîkatü’l-cevâmi‘, I, 72;
* "Çivizâde Mescidi", İst.A, VIII, 4041;
* M. Cavid Baysun, "Çivi-zâde", İA, III, 439;
* V. L. Ménage, "Ciwi-zāde", EI² (İng.), II, 56–57.

| ⛭III Murad |
| --- |
| Ailəsi | Nurbanu Sultan  • Safiyə Sultan  • Şəmsi Ruhsar Xatun  • III Mehmed  • Şahzadə Yəhya  • Ayşə Sultan  • Fəxriyə Sultan  • Fatma Sultan  • Mihrimah Sultan  |  |
| Sədrəzəmləri | Sokollu Mehmed Paşa  • Şəmsi Əhməd Paşa  • Lələ Qara Mustafa Paşa  • Qoca Sənan Paşa  • Kanijalı Siyavuş Paşa  • Özdəmiroğlu Osman Paşa  • Xədim Məsih Mehmed Paşa  • Sərdar Fərhad Paşa  |
| Kaptan-ı dəryalar | Qılınc Əli Paşa  • Cığalızadə Yusif Sənan Paşa  |
| Şeyxülislamlar | Kürəkən Həmid Əfəndi  ·  Qazızadə Əhməd Şəmsəddin Əfəndi  ·  Malulzadə Mehmed Əfəndi  ·  Çivizadə Hacı Mehmed Əfəndi  ·  Əbdülqədir Əfəndi  ·  Bostanzadə Mehmed Əfəndi  ·  Bayramzadə Zəkəriya Əfəndi  |
**Dilemma** — İnsanın istəmədiyi halda, hər iki seçimdə seçilən qərarın düzgün olmamasına baxmayaraq qarşılaşdıqda onlardan birini etməyə məcbur edən vəziyyət.

Növləri
-------

Dilemmanın iki növü vardır: Quraşdırıcı dilemma və dağıdıcı dilemma. Əgər nəticədə şərti hökmdə verilmiş xassə, yaxud fikir iqrar edilirsə - qurucuya, inkar idilirsə - dağıdıcıya aiddir. Qurucu dilemmaya nümunə olaraq Y. Semyonovun "Baharın on yeddinci anı" kitabından əsərin baş qəhrəmanı Ştirlisin mühakiməsini verək: 
*"Əgər Berlinə getsəm, məni gestapo həbs edəcək, Moskvaya qayıtsam, onda tapşırığı yerinə yetirə bilməyəcəm. Lakin mən Berlinə gedə bilmərəm, yaxud Moskvaya qayıda bilmərəm. Məni gestapo həbs edəcəkdir, yaxud tapşırığı yerinə yetirə bilməyəcəm".*

Gətirilən nümunədə alınan nəticə konkret deyil. Lakin belə bir qayda əsas tutulur ki, iki çətin vəziyyətdən ən az çətin olanı seçilir.

Dağıdıcı dilemmada isə kiçik müqəddimələrdə verilmiş şərtlər, alternalar da, nəticə də inkar olunur. Məsələn: *"Yetərincə vaxtım olarsa, ya kitab üzərində işləyəcəm, ya da səyahətə çıxacam". "Nə kitab üzərində işlədim, nə də səyahətə çıxdım".*
Nəticə: *"Mənim asudə vaxtım yetərincə olmadı"*.

Qaydaları
---------

Dilemmanın struktur təhlili göstərir ki, aşağıdakı qaydalar gözlənildikdə, müqəddimələrdən doğru nəticələr alınar:

* 1. Qurucu dilemmada mühakimə prosesi əsasın iqrarından nəticənin iqrarına yönəldilməlidir; dağıdıcı dilemmada isə fikir nəticənin inkarından əsasın inkarına doğru getməlidir.
* 2. Təqsimi hökmdə mümkün olan bütün alternativlər sadalnamalıdır, başqa sözlə, onlar fikirdə tam əks olunmalıdır.

İstifadəsi
----------

Praktikada və elmin müxtəlif sahələrində dilemmadan tez-tez istifadə edilir. Cəmiyyətin inkişafında da çətin vəziyyət yarandıqda, xalq dilemmanının iki qütbündən birini seçməli olur. Bəzən dilemmadan zidd fikirləri inandırıcı surətdə təkzib etmək məqsədilə də istifadə olunur.
Məhkəmə praktikasında dilemmadan istifadə edərkən çox diqqətli olmaq lazımdır, çünki bu yolla həqiqət aşkara çıxarmaq olmur, bunları qəti hökmlərlə, onların dəyişməsilə əvəz etmək lazımdır.

Həmçinin bax
------------

* Arqument
* Nəticə
* Fakt

Mənbə
-----

M.M.İsrafilov Məntiq kursu (dərslik). Bakı-2005

Xarici keçidlər
---------------

* M.M.İsrafilov - Məntiq kursu (\*pdf)[*ölü keçid*]
Həyatı
------

Nasir Ətapur 1976-cı ildə İranin Təbriz şəhərində anadan olmuşdur. Uşaq yaşlarından ailə şənliklərində anasının mahnı söyləməsi onda musiqiyə böyük maraq oyatmışdır. Həmçinin anasının yaxşı qaval çalması bu aləti ona sevdirmişdir.

Hələ 12 yaşında olarkən məktəblərində musiqi qrupunda çıxışlar etməyə başlamışdır. Təbrizdə keçirilən bir neçə festivalda iştirak edərək laureat olmuşdur. 1988-ci ildə Təbriz Radio və Televiziyasının uşaqlar üçün olan proqramlarında yeniyetmə kimi çıxışlar etmişdir.

1992-ci ildə Təbrizdə tələbələr arasında keçirilən müsabiqənin qalibi olmuşdur. 1993-cü ildə İranın Kirmanşah şəhərində keçirilən musiqi festivalında birinci yerə layiq görülmüşdür. 1991-ci ildən etibarən ustad Həsən Dəmirçinin özəl dərnəyində Azərbaycan xalq musiqisi ilə tanış olmaqa başlamışdır. Daha sonra mərhum sənətkar ustad Mahmud Şatiriyanın özəl dərnəyində yaranmış gənclər xalq çalqı alətləri ansamblında solist olaraq İranın bir çox şəhərlərində konsert proqramları ilə çıxışlar etmişdir. Daha sonra Təbrizin qocaman xanəndəsi ustad Nemət Cavanşirin və muğamın dərin bilicisi mərhum Əli Cavadpurun vasitəsilə Azərbaycan muğamları ilə tanış olmuşdur. 1997-ci ildən 1998-ci ilədək Təbriz Radio və Televiziyasının nəzdində yaranmiş gənclər xalq çalğı alətləri ansamblında solist olmuş və sonra bir il həmin idarənin böyüklər ansamblında solist olaraq İranın bir çox şəhər və əyalətlərində cıxışlar etmişdir.

2005-ci ildən etibarən Azərbaycana gedərək Azərbaycan Milli Konservatoriyasında muğam ustadı, xalq artisti, professor Arif Babayevdən muğamın sirlərini öyrənməyə başlamışdır. Bununla yanaşı başqa bir çox ustad xanəndələrdən, o cümlədən: Qəzənfər Abbasov, Canəli Əkbərov, Əlibaba Məmmədov, Ağaxan Abdullayev və digər ustadlardan muğamın sirlərini öyrənmişdir.

2007-ci ildə Heydər Əliyev Fondunun layihəsi əsasında keçirilən televiziya muğam musabiqəsində 3-cü yerə çıxaraq laureat adına layiq görülmüşdür. Hazırda Azərbaycan Milli Konservatoriyasının magistratura pilləsındə təsilini davam etdirərək ustad xanəndə və muğamın bilicisi Qəzənfər Abbasovdan xanəndəlik sənətinin daha mükəmməl və daha dərin qatlarını öyrənir.
**Prof.Dilhan Əryurt** (29 noyabr 1926, İzmir, 13 sentyabr 2012, Ankara)- Türkiyəli astronomiyaçıdır.
Günəş və ulduzları öyrənən bir alimdir. 1961-1973-cü illərdə NASA da işləmişdir. Burada işləyən ilk türk qadın alimdir. 1988-1993-cü illərdə astrofizika üzrə dərs demiş və Ədəbiyyat fakültəsinin bu ixtisas üzrə bölməsinin dekanı olmuşdur.

Tərcümeyi-halı
--------------

29 noyabr 1926-cı ildə İzmirdə anadan olmuşdur. Atası Denizli 1944-cü ildə millət vəkili olmuşdur. 
Dilhanın atası o anadan olduqdan sonra bir müddət sonra qısa müddətlik ailəsi ilə birlikdə İstanbula köçmüşdür. Bundan sonra Ankaraya gedirlər.
2012-ci il sentyabr ayının 13-də infaktdan vəfat edir.
Millət vəkili Sabahattin Əryurt onun həyat yoldaşıdır.

Təhsili və iş həyatı
--------------------

İlk təhsilini Ankara qız lisesinə daxil olur. Bu dövrdə onun riyaziyyata olan marağı artır. Bu səbəbdən İstanbul Universitetinin Riyaziyyat və astronomiya fakültəsinə daxil olur. 1946-cı ildə bu fakültəni bitirir. Bundan sonra o Ankara Universitetində astronomiyadan dərs deyir. Bundan sonra Miçiqan Universitetinə daxil olur. 1953-cü ildə doktorluğu və sonra dosentliyi müdafiə edir.

1959-cu ildə atom enerjisi argentliyində işləmək üçün Kanadaya gedir.Burada o Prof. Dr. Alastari G. W. Cameron ilə birlikdə çalışır. Bundan sonra ABŞ-də İndiana Universitetində işləməyə başlayır.

Dilhan Əryurd Hadvard Universitetində günəş üzərində araşdırmalar aparır. Burada bir sıra xarici alimlərlə əlaqə qurur və bu onun gələcək iş həyatında böyük rol oynayır. Bu əlaqələr gələcəkdə onun Kaliforniya Universitetində ulduzlar sahəsində işləməyə yol açdı.

1969-1973-cü illərdə NASA da araşdırmalar aparır. 1973-cü ildə fizika fənni içərisində astrofizika bölməsini daxil edir.

1988-ci ildə Ədəbiyyat fakültəsinin dekanı vəzifəsində çalışır.
1993-cü ildə təqaüdə çıxır.

Mükafatı
--------

1969-cu ildə *Apollo Başarı Ödülü* ilə mükafatlandırılır.

İstinad
-------

1. ↑  .
2. ↑  Mathematics Genealogy Project (ing.). 1997.
3. ↑  Alp Akoğlu, **Astorfizikte Öncü Bir Türk Kadını Dilhan Eryurt**, *Bilim ve Teknik Dergisi, Sayı 360, Kasım 1997*
4. ↑  İrfan Unutmaz, **Güneşin Evriminde Bir Tür Kadını: Prof. Dr. Dilhan Eryurt**, *Focus Dergisi*
5. ↑  **Prof. Dr. İlhan Eryurt**, *Türkiye Bilimler Akademisi Web sitesi, erişim tarihi: 28.12.2012*
6. ↑  Gül Krieklo, **NASA’daki İlk Türk Bilim Kadını Sessizce Veda Etti**, *Sabah Gazetesi, 19.11.2012*
**Nyu-York Müasir İncəsənət Muzeyi** (Museum of Modern Art, qısaldılmış şəkildə MoMA) — dünyanın ilk və ən cox ziyarətçisi olan, bir çox oxşar muzeylər üçün etalon rolunu oynayan müasir incəsənət muzeylərindən biri. Tamaşaçılarının sayına görə Amerika Birləşmiş Ştatlarında üçüncü, dünyada ilk iyirmi muzeyi arasında yer tutur. 2013-cü ildə Nyu-York Müasir İncəsənət Muzeyini 3 066 337 nəfər ziyarət etmişdir. Nyu-Yorkun ən görməli yerlərindən biridir.

Tarixi
------

Nyu-York Müasir İncəsənət Muzeyi (MoMa) 1928-ci ildə Rokfellerlər ailəsinin himayəsi və köməkliyi nəticəsində Manhetten binasının idarə binasının 6 zalında təşkil olunmuşdur. Muzeyin ilk direktoru sənətşünas Alfred Barr olmuşdur.

Muzeyin müasir binasının tikintisinə 1939-cu ildə başlanılmışdır, 1950-ci illərdə Filipp Consonun "beynəlmiləl üslub"unda tikilmişdir. Nyu-York Müasir İncəsənət Muzeyində 1980-cı və 2000-ci illərdə yenudənqurmalar nəticəsində muzeyin sahəsi bir neçə dəfə genişlənmişdir.

Muzeyin eksponatları arasında Van Qoqun "Ulduzli gecə", Matissanın "Rəqs", Pikassonun "Avinyon qızları", Salvador Dalinin ""Yaddaşın əzmi" və ya "Yaddaşın sabitliyi" əsərləri vardır ki, onlarsız XX əsr dünya incəsənətini təsəvvür etmək mümkün deyildir.

1947-ci ildə Nyu-York Müasir İncəsənət Muzeyinin (MoMa) rəhbərliyi Nyu-Yorkun "Metropoliten" muzeyi arasında müasir incəsənət əsərləri kateqoriyasından klassik incəsənət əsərləri kateqoriyasına keçirilmiş əsərlərin Nyu-York Müasir İncəsənət Muzeyindən (MoMa) "Metropoliten" muzeyinə təhvil verilməsi haqqında müqavilə imzalanmışdır. Əgər bu müqavilə 6 il sonra ləğv olunmasaydı, bu gün Nyu-York Müasir İncəsənət Muzeyi (MoMa) müasir incəsənətin klassikinə cevrilmiş külli miqdarda əsərlərdən məhrum olacaqdı.

Xarici keçidlər
---------------

* Официальный сайт МоМА

İstinadlar
----------


1. ↑  *Elderfield J.* de Kooning: A Retrospective (ing.). MoMA, 2011. P. 53. 504 p. ISBN 978-0-87070-798-8
2. ↑  GRID Release 2017-05-22. 2017-05-22 2017. doi:10.6084/M9.FIGSHARE.5032286
3. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
4. ↑  .
5. ↑  .
6. ↑  *Kleiner, Fred S.* The Development of Modernist Art : The Early 20th Century // Gardner's Art Through The Ages : The Western Perspective (English). Thomson Wadsworth. 2005. 796. ISBN 0495004782. 2020-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-04. The Museum of Modern Art in New York City is consistently identified as the institution most responsible for developing modernist art ... the most influential museum of modern art in the world.
7. ↑  Visitor Figures 2013: Museum and exhibition attendance numbers compiled and analysed Arxivləşdirilib 2016-04-19 at the Wayback Machine, *The Art Newspaper*, International Edition, Аперль 2014.
8. ↑  Рейтинг посещаемости музеев и выставок // The Art Newspaper Russia № 4 (23). — 2014. — май.
9. ↑  *Моррис Ф.* Что такое музей современного искусства в XXI веке Arxivləşdirilib 2012-01-02 at the Wayback Machine // Сноб. — 2009. — 10 марта.
**Amerika cökəsi** (*lat.* Tilia americana) — bitkilər aləminin əməköməciçiçəklilər dəstəsinin əməköməcikimilər fəsiləsinin cökə cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Amerikanın cənub-qərbi ştatlarında geniş yayılmışdır. 1752-ci ildə İngiltərəyə gətirilmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 20-35 (45)m, gövdəsinin diametri 1,2 m-dək olan, şaxələnmiş çətirli, budaqları çox vaxt sallaq, boz və ya açıq qonur qabıqlı, yarpağı tökülən ağacdır. Tumurcuqları hamar, möhkəm, ucu biz, oval, tünd qırmızı rəngli, iki tumurcuq pulcuqludur. Yarpaqları sadə, növbəli, oval və ya ürəkvari formalı, uzunluğu və eni 10-15 sm (bəzən 25 sm-dək), uzun, nazik saplaqlı, kənarı iri dişli və ucu bizdir. Kiçik (diametri 10-14 mm), sarımtıl-ağ, ətirli çiçəkləri 6-20 ədəd sallaq, çətirşəkilli çiçək quruplarına yığılmışdır. Çiçəkləri düz, beş ləçəkli və kasayarpaqlı, çoxsaylı erkəkcikli və beş yuvalı yuxarı yumurtalıqdadır. Çiçəkləmə yayın əvvəli və ya ortası baş verir. Meyvələri yumru, açıq sarı rəngli, diametri 8-10 mm, quru qutucuqlardır.

Ekologiyası
-----------

Amerika cökəsi yumşaq iqlimi olan rayonlarda becərilə bilər.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Respublıkamızda bəzi rayonlarda mədəni şəraitdə rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Yarpaqları və çiçəkləri yeməlidir. Çiçəklərin aktiv maddələrinə flovonoidlər, efir yağları daxildir. Bol nektarı həşaratların müxtəlif növləri tərəfindən istifadə olunur. Taxta əşyaların, qatar korpuslarının düzəldilməsində istifadə edilir. Cökənin çiçəklərindən hazırlanan çay xoş qoxuya malikdir. Tərkibində büzücü təsirə malik olan taminlər vardır.

Sinonimləri
-----------

* + *Tilia americana var. americana*

Yarımnövləri
------------

* *Tilia americana f. fastigiata* (Slavin) Rehder
* *Tilia americana var. heterophylla* (Vent.) Loudon
* *Tilia americana var. mexicana* (Schltdl.) Hardin
* *Tilia americana f. praecox* (A. Braun) V. Engl.
* *Tilia americana var. vestita* (A. Braun) V. Engl.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 514.
2. ↑  Amerika cökəsi:''*The Plant List* saytında takson barədə məlumat. (ing.)

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q163981
* Wikispecies: Tilia americana
* APA: 5520
* BioLib: 39312
* Calflora: 9448
* EoL: 584834
* EPPO: TILAM
* FEIS: tilame
* FNA: 242417353
* GBIF: 3152042
* GRIN: 36668
* iNaturalist: 54854
* IPNI: 286108-2
* IRMNG: 10195356
* ITIS: 21536
* IUCN: 61788230
* MichiganFlora: 1681
* MoBotPF: 287365
* NBN: NBNSYS0500000413
* NCBI: 66669
* NZOR: b11eb09c-fe2c-4d56-9411-ae9c6310c551
* PFI: 3094
* Plant List: kew-2518218
* PLANTS: TIAM
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:286108-2
* Tropicos: 32200184
* VASCAN: 6640
* WisFlora: 5230
* WFO: wfo-0000457477

 |
**Dilrüba Sultan** (Osmanlı türkcəsi: ديلروبا سلطان)(d. 1594 - ö. 1623) — III Mehmedin Həlimə Sultandan doğulan qızıdır. I. Mustafanın doğma, I Əhmədin isə ögey bacısıdır.

Həyatı
------

Dilrüba Sultan 1594-cü ildə atasının Manisa sancaqbəyliyi dövründə dünyaya gəlmişdir. Anası Həlimə Sultan əslən çərkəzdir. Atasının vəfatının ardından taxta çıxan I Əhməd qardaşına toxunmadı. Bununla da, həm Şahzadə Mustafa, həm də bacısı ilə anası sarayda güc qazandı. Sultan Əhmədin səltənəti dövründə təxminən 1610-cu ildə Rumeli bəylərbəyi Qara Davud Paşa ilə evləndirildi.

Qardaşı I Mustafanın ilk səltənətində anası və əri Davud Paşa ilə birlikdə dövlət məsələləri ilə məşğul oldu. Bu dövr ərzində əri Davud Paşa kaptan-ı dərya olaraq fəaliyyət göstərdi. Ancaq əqlən zəif olan I Mustafanı taxtda çox saxlaya bilmədilər. 26 fevral 1618 tarixində Sultan Mustafa taxtdan endirildi və sabiq padşahın anası Həlimə Sultan və bacısı Dilrüba Sultan Köhnə saraya sürgün edildi. II Osmanın səltənəti dövründə burada qalan Dilrüba Sultan 1622-ci ilin mayında baş tutan siyasi qarışıqlıqlarda önəmli rol oynadı. Üsyançıların, qapalı şəraitdə hərəmxanada saxlanılan qardaşı Sultan Mustafanı yenidən taxta çıxarması üçün əri Davud Paşa ilə birlikdə çalışdı. Bu dəfə ərini sədrəzəmliyə qədər yüksəldən Dilrüba Sultan üsyançıların Sultan Osmanın qatillərini cəzalandırmaq istəməsilə çətin vəziyyətə düşdü və ərini üsyançıların istəyilə sədarətdən uzaqlaşdırdı. Bir müddət gizlədilən Davud Paşa 3 fevral 1623 tarixində ələ keçirildi və Yeddiqüllə zindanlarında qətlə yetirildi. Dilrüba Sultanın cəlladlara rüşvət verərək edamı gecikdirdiyi də məlumdur.

Ölümü ilə bağlı heç bir məlumat yoxdur. Sadəcə 1623-cü ildə ərinin edamından qısa müddət sonra Köhnə sarayda vəfat etdiyi bilinir. Davud Paşa ilə olan evliliyindən bir oğlu və bir qızı dünyaya gəldi.

Həmçinin bax
------------

| ⛭III Mehmed |
| --- |
| Ailəsi | Safiyə Sultan  • Handan Sultan  • Həlimə Sultan  • Şahzadə Mahmud  • Şahzadə Səlim  • I Əhməd  • I Mustafa  • Dilrüba Sultan |  |
| Sədrəzəmlər | Qoca Sənan Paşa  • Sərdar Fərhad Paşa  • Təkəli Lələ Mehmed Paşa  • Kürəkən İbrahim Paşa  • Cığalızadə Yusif Sənan Paşa  • Xadım Həsən Paşa  • Cərrah Mehmed Paşa  • Yemişçi Həsən Paşa  • Malqoç Yavuz Əli Paşa  |
| Kaptan-ı dəryalar | Cığalızadə Yusif Sənan Paşa  • Bosniyalı Xəlil Paşa  • Mustafa Paşa |
| Şeyxülislamlar | Bostanzadə Mehmed Əfəndi  ·  Xoca Sadəttin Əfəndi  ·  Hacı Mustafa Sunullah Əfəndi  ·  Xocasadəttinzadə Mehmed Çələbi Əfəndi  ·  Əbülməyamin Mustafa Əfəndi  |
**Mayn Rid** (*ing.* Thomas Mayne Reid) İrland yazıçısı. Ən məşhur əsəri 1865-ci ildə yazılmış "Başsız atlı" romanıdır. Vəhşi Qərb mövzusunda yazılmış roman dünya miqyaslı şöhrət qazanmışdır. Corc Bayronun əsərlərindən təsirlənən Mayn Ridin yaradıcılığında Bayronun üslubu geniş yer tutur.

Haqqında
--------

Mayn Rid Tomas 1818-ci il aprel ayının 4-də İrlandiyanın Ballironi kəndində anadan olmuşdur. Belfast şəhərində orta təhsil almış və 1840-cı ildə Amerikaya getmişdir.

1846–1848-ci illərdə jurnalist kimi Amerika-Meksika müharibəsində iştirak etmişdir. 1849-cu ildə Şimalı İrlandiyaya getmişdir. Yaralandığı üçün 1850-ci ildə Londona qayıtmış və Meksika müharibəsindən bəhs edən "Azad atıcılar" adlı ilk romanını yazmışdır. Müharibənin iştirakçısı kimi şəxsən müşahidə etdiyi bir çox hadisələr və insanlar sonralar yazdığı "Ağ rəhbər", "Kbarteron qız", "Feminolların başçısı Otseolla", "Başsız atlı", "Öldürücü atəş" romanlarında öz bədii əksini tapmışdır.

Ən məşhur əsəri 1866-cı ildə yazdığı "Başsız atlı" romanıdır. Vəhşi Qərb mövzusunda yazılmış roman dünya miqyaslı şöhrət qazanmışdır. Mayn Rid insan qəlbinin dərinliklərini açmağı, surətlər arasındakı münasibətləri konkret həyat hadisələri əsasında təsvir etməyi bacaran xarakterlər ustasıdır. Əsərlərində müəllif ABŞ-nin müstəmləkəçilik siyasətini, qul alverinin dəhşətlərini, Amerika hindularının ağır həyatını təsvir etmişdir. Humanist ruhlu macəra romanlarında hinduların ağ müstəmləkəçilərə qarşı istiqlaliyyət mübarizəsini, Asiya, Afrika və Amerikanın bitki və heyvanlar aləmini təsvir etmişdir.

Mayn Rid 1883-cü il oktyabr ayının 22-də Londonda vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Meyers, Jeffrey. *Edgar Allan Poe: His Life and Legacy*. Cooper Square Press, 1992. p. 142. ISBN 0-8154-1038-7
2. ↑  "*"Reid, Captain Mayne"* Bio at the Northern Illinois University Libraries". 2022-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-08.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Mayn Rid*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Mika Hakkinen** (fin Mika Häkkinen, 28 sentyabr 1968) — finlandiyalı Formula 1 pilotu.

Bioqrafiyası
------------

Mika Hakkinen 1968-ci ilin 28 sentyabrında Finalndiyanın Vantaa şəhərində anadan olmuşdur. 1991-ci ildən Bir çox pilotlar kimi Monakoda, Monte-Karloda yaşayır. 1998–2008 aralığında Erye Honkanenlə evli olmuşdur. Bu izdivacdan onun Hyuqa Ronan adlı oğlu (2000) və Ayna Culia adlı qızı (2005) var. Mika hazırda Marketa Remeşova ilə birlikdədir və cütlüyün Ella adlı qız övladı(2010) var.

Karyerası
---------

Mika Hakkinen avtoidman karyerasına 1987-ci ildə 19 yaşında başlamışdır. Onun ilk yarışındaca Reynard komandasının tərkibində qatıldığı Formula Forda 9 qələbə qazanaraq birinci olmuşdu. Bundan sonrakı 3 ildə Hakkinen Dragon və West Surrey Racing komandalarında Formula 3 və digər müsabiqələrə qatılır.

Hakkinenin Formula 1-də debütü 1991-ci ildə baş tutdu. Pilot bu yarışa Lotus komandasının tərkibində qatıldı. 2 il sonra isə Mclaren-ə daxil oldu. 1991–2001-ci illəri əhatə edən Formula 1 karyerasında Mika Hakkinen ilk qələbəsini 1997-ci ildə qazandı, 2 dəfə çempionluq əldə etdi 1998, 1999), daha 1 dəfə ikinci oldu (2000). 1995-ci il mövsümündə Avstraliya Qran-prisində ağır qəzaya uğrayan idmançı komaya düşür, ancaq müəyyən müddət sonra sağalaraq yarışlara geri dönür.

Finland pilot daha 3 il DTM (Deutsche Tourenwagen Masters — yüngül maşınlar arasında Almaniya çempionatı) yarışlarında iştirak etdi və 2007-ci ildə avtoidmandan getdi.

İstinadlar
----------

* IMDb.com — Mika Hakkinen
* f1news.ru — У Мики Хаккинена родилась дочь/Mika Hakkinen qızı dünyaya gəldi
* f1news.ru — Мика Хаккинен о своей "второй жизни"/Mika Hakkinen "ikinci həyatı" haqda
* f1news.ru — Биографии Чемпионов : Мика Хаккинен/Çempionların Bioqrafiyası : Mika Hakkinen Arxivləşdirilib 2016-12-11 at the Wayback Machine
**Murad Sebastatsi** (*erm.* *Սեբաստացի Մուրադ*) – erməni qulduru, dəstə başçısı, Ermənistanın milli qəhrəmanı.

Murad Sebastatsi
(1874 Sivas – 4 avqust 1918 Bakı).

XIX əsrin sonunda Hnçak partiyasına qoşulur, ermənilərin Osmanlı hökumətinə qarşı keçirilən aksiyalarında iştrak edir.
Sonradan Daşnaksütuna qoşulur. 1904-cü il Sasun üsyanı zamanı osmanlı ordusuna qarşı döyüşlərdə iştrak edir.
Sasun üsyanı yatırıldıqdan sonra, öz dəstəsi ilə Van tərəfə çəkilir və Van ətrafındakı türk və kürd kəndlərinə basqınlar təşkil edir. 1905–1906-cı illərdə Zəngəzurda başına yığdığı ermənilərdən ibarət dəstə ilə Azərbaycan kəndlərinə hücum edir, kəndlər talan edilir, yandırılır, əhali kütləvi şəkildə qətlə yetirilir. 1908-ci il "gənc türklər inqlabından sonra erməni icmasının həyatında aktiv iştrak edir. 1916-cı ildə Ərzincanda erməni milli komitəsinə rəhbərlik edir. 1918-ci ildə azərbaycanlı ahaliyə qarşı qətliam törədən daşnaklara kömək etmək üçün Bakıya qəlir və avqustun 4-ü döyüşlərin birində qətlə yetirilir.

Xarici keçidlər
---------------

* Mourad de Sébastia

Həmçinin bax
------------

* Erməni terrorizmi
* Mart soyqırımı

İstinadlar
----------

1. ↑  Sebastatsʻi Murad // Faceted Application of Subject Terminology.
2. ↑  Մուրադ Սեբաստացի // Հայաստանի գրադարանների համահավաք գրացուցակ.

| ⛭Erməni milli hərəkatı |
| --- |
| Siyasi təşkilatlar | Hnçak  • Armenakan  • Daşnaksütun |  |
| Birinci dünya müharibəsi | 
Zeytun üsyanı • Bitlis üsyanı • Zeytun üsyanı II • Van üsyanı • Şəbinkarahisar üsyanı • Musa dağı üsyanı • Musa dağı üsyanı • Osmanlı Bankına hücum • Nemezis əməliyyatı |
| Kamavorlar | Andranik Ozanyan • Aram Manukyan • Armenak Yekaryan • Drastamat Kanayan • Armen Qaro • Murad Sebastatsi
 |
**Veddel suitisi**(*Leptonychotes weddellii*), Əsl suitilər fəsiləsinə aid növ.

Bu növ öz adını Veddell dənizinə təşkil olunan ingilis ekspedisiyasının rəhbəri Ceyms Veddellin şərfinə adlandırılıb. Veddell suitisi bütün Antarktida boyunca yayılmışdır. Anların sayı dünyada 800,000 baş təşkil edir.

Veddell suitisi 3,5 metr uzunluğa malik olur. Su altında 60 dəqiqə qala bilir. Şikarı dalınca 800 dərinliyə enə bilir.

Bu növ suitilər payızda yeni yaranan buzları qazıyaraq özlərinə yer düzəldirlər. Bu səbədən yaşlı suitilərin dişləri qırıq olur.

Veddel suitiləri barozədələnmələrdən (təzyiqin təsiri altında yaranan zədələnmə) necə xilas olur
------------------------------------------------------------------------------------------------

Antarktida bölgəsində yaşayan Veddell suitisi hava temperaturunun −56℃, suyun temperaturunun −26℃-yə qədər düşdüyü sərt qış şərtlərinə belə davam gətirir. Suitilər çox dərinə endikdə yüksək təzyiq və ani təzyiq dəyişikliyi səbəbindən yaranan zədələnmələrə məruz qalmırlar. Çünki suya uzun müddətlik girməmişdən əvvəl bir neçə qısa sualtı üzmə həyata keçirirlər. Qabırğa sümükləri ilə diafraqmalarını açıb yığaraq ciyərlərindəki havanı xaric edirlər və ciyərlərini də bağlayırlar. Bir müddət sonra ciyərlərində ümumiyyətlə hava qalmadığı üçün azot əriyərək qana qarışa bilmir və beləcə həyati təhlükənin qarşısı alınır. Suitilərin nəfəs borusu bir çox məməlilərdə olduğunun əksinə, dairəvi deyil, düz-oval formalıdır və yüksək təzyiq altında dərhal bağlanır. Eyni şəkildə qulaqlarındakı hava boşluqları da xarici təzyiq müəyyən bir həddə çatanda şişərək boşluqları qapayan qan damarları ilə hörülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0

Xarici keçidlər
---------------

* Voices in the Sea — Sounds of the Weddell Seal Arxivləşdirilib 2014-07-09 at the Wayback Machine
* Görsel Bilim ve Teknik Ans. Cild 8, səh. 2660

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q313166
* Wikispecies: Leptonychotes weddellii
* ADW: Leptonychotes\_weddellii
* AFD: Leptonychotes\_weddelli
* ARKive: leptonychotes-weddellii
* BioLib: 2202
* BOLD: 28494
* GBIF: 2434784
* iNaturalist: 41731
* IRMNG: 11270141
* ITIS: 180669
* IUCN: 11696
* MSW: 14001044
* NCBI: 9713
* NZOR: aaa25b24-f570-497a-8412-26f4b328692a
* SeaLifeBase: 69574
* WoRMS: 195932

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) |
| Taksonomiya | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · SeaLifeBase · WoRMS |
image attribution
  
Lord Leytenantın bayrağı
Northumberland
Durham
Lankaşir
 Cheshire
Derbs.
Nottingemşir
 Lincolnshire
Leics.
Staffs.
 Shropshire
Warks.
Norsempton
 Norfolk
 Saffolk
 Esseks
Hertfordşir
Bedfordşir
Bakingemşir
Oksfordşir
Qlosterşir
 Somerset
 Uiltşir
 Berkşir
 Kent
 Surrey
 Həmpşir
 Dorset
 Devon
 Kornuoll
Herefordşir
Vusterşir
Bristol
East Riding  
of Yorkshire
Rutland
Kembricşir
Böyük  
London
Göstərilməyib: Siti (London)
Tyne &  
Wear
Cumbria
Şim. York.
Cən. York.
Qər. Yorkş.
Böyük  
Mançester
Merseyside
Şərqi  
Susseks
Qərbi  
Susseks
 Vayt adası
Uest  
Midlands

İngiltərənin təntənəli qraflıqları

**Təntənəli qraflıq** (*ing.* ceremonial county) İngiltərədə monarx nümayəndəsi, lord-canişin (lord-leytinant) tərəfindən idarə edilən qraflığa verilən ad. 
1997 ci ildən İngiltərədə 48 Təntənəli qraflıq mövcuddur. Təntənəli qraflıqla inzibati qraflıq arasında fərq onun tarixi ilə əlaqəlidir. Təntənəli qraflıq termini anaxronizm olub, xəritədə və özünüidarə qanunvericiliyində 1888 ci ilə qədər mövcud olmuş tarixi qraflıqlara aid edilir. 
Bütün Böyük britaniya üçün "Təntənəli qraflıq" bəzən "Leytenant ərazi(si)" (*ing.* Lieutenancy area) termini ilə də ifadə olunur.
"Leytenant ərazi(si)nin" inzibati və idarə olunma strukturu "Leytenantlıq Aktı 1997" (*ing.* Lieutenancies Act 1997) ilə nizamlanır. 
Hər hansı bir inzibati ərazidə bir və bir neçə "Təntənəli qraflıq" yarana bilər: məsələn, tarixi Yorkşir qraflığı bölünərək yerində üç "Təntənəli qraflıq": Şimali Yokşir, Qərbi Yokşir və Cənubi Yokşir yaradılmışdır. Bəzən "Təntənəli qraflıq" ərazisində mühüm əhəmiyyət kəsb edən bir şəhər "Təntənəli qraflığa" və ya "şəhər qraflığa" çevrilə bilər: məsələn, Böyük London. Bəzən də "şəhər qraflıq" daxilindəki mühüm bir inzibati ərazi "Təntənəli qraflığa" çevrilə bilir: məsələn, Qədim London (*lat.* Londinium) kimi tanınan tarixi mərkəz sayılan Siti Böyük Londonun daxilində yerləşsə də ayrı bir "Təntənəli qraflıq" sayılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Lieutenancies Act 1997". 2022-10-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-11-12.

Xarici keçidlər
---------------

* Initiative zur Bewahrung der „Traditional Counties"  (ing.)
* Dominik Nagl: *No Part of the Mother Country, but Distinct Dominions - Rechtstransfer, Staatsbildung und Governance in England, Massachusetts und South Carolina, 1630–1769.* LIT, Berlin 2013, S. 64ff. u. 109ff. ISBN 978-3-643-11817-2. Online (alm.)
**Vaşlovani Milli Parkı** (*gürc.* ვაშლოვანის ეროვნული პარკი) — Gürcüstanın cənub-şərqində, Azərbaycan sərhədinin yaxınlığında yerləşən milli park. Meşə-çöl ("yüngül meşələr") təbii zonasını qorumaq üçün yaradılmışdır.

1935-ci ildə Vaşlovanı ehtiyat olaraq quruldu. 2003-cü ildə sahəsi 251,14 km² olan ərazidə milli park yaradıldı. 84.8 km²-lik ehtiyat sahəsi parkın ayrılmaz bir hissəsidir.Parkın iqlimi hər il quru-arid, yağıntısı 470 mm-dir. Orta illik temperatur 11,6 °-dir. Parkda həm də iynəyarpaqlı meşələr və meşə-steplər, çöl və yarımsəhra zonaları var. Relyef vadilərdən (bəziləri kanyonlar içərisində) və daşqın çöküntü massivlərindən (badlands) ibarətdir. Karst mağaraları var. Parkda 664 bitki növü var, onlardan 40-ı Qafqazda endemikdir. Ağaclar arasında püstə, ardıc, albalı, ağcaqayın, armud, incir və nar əsas yer tutur. 80 növ quş var. Parkdakı məməlilərdən kirpi, dovşan, tülkü, yabanı pişik, qurd, qəhvəyi ayı, porsuq, qaban, çaqqal, marten, qiena, polekat, ceyranları misal göstərmək olar. 2004-cü ildə parkın ucqarlarında bir leopard görülmüşdür.

Qalereya
--------

* BedlendBedlend
* Salxino qalası, Vaşlovani Milli Parkının simvollarındandır.Salxino qalası, Vaşlovani Milli Parkının simvollarındandır.
* Vaşlovani Milli ParkıVaşlovani Milli Parkı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2008-06-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-04.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-10-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-04.

| ⛭**Gürcüstan milli parkları** |
| --- |
| MP statuslu | Alqeti Milli Parkı • Borjomi-Xaraqauli Milli Parkı • Cavaxeti Milli Parkı • Kazbeqi Milli Parkı • Kolxida Milli Parkı • Mtirala Milli Parkı • Tbilisi Milli Parkı • Tuşeti Milli Parkı • Vaşlovani Milli Parkı | Borjomi-Xaraqauli Milli Parkı |
| MP kimi tanınan | Laqodexi Milli Parkı |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |
**Kastavey-Ki** (*ing.* Castaway Cay) — Baham adalarında özəl ada. Adanın keçmiş adı **Qorda-Ki** olmuşdur. Ada şimaldan cənuba 3.7 kilometr (2.3 mil) uzanır, maksimum eni 2.3 kilometr (1.4 mil), sahəsi təqribən 4 km2 qədərdir. Adanın ən yüksək nöqtəsi dəniz səviyyəsindən 8 metr (26 ft) hündürlükdədir. Okean gəmiləri üçün liman olan dünyada yeganə özəl adadır. Adada təyinatı üzrə istifadə olunmayan, ancaq "böyüklər üçün" limandan çimərliyə gedən yol kimi xidmət hava limanı var. Velosiped və piyada yolları şəbəkəsi salınmışdır, turistlər dörd dayanacaqdan ibarət avtobus xətti ilə ada ətrafında hərəkət edə bilər.

Tarixi
------

Ada haqqında ilk qeydlər XVIII əsrin əvvəllərinə təsadüf edir. Ada o dövrün dəniz ticarət yollarının şimalında yerləşir. Tarixçilər güman edirlər ki, ada bu səbəbdən dəniz quldurları tərəfindən ziyarət edilmişdir. 1950-ci illərdə Nassaudan olan iki xəzinə ovçusu bunu sübut etmək qərarına gəlmiş və adaya getmişdir. Onlar dayazlıqda üç köhnə sikkə və təxminən 33 kiloqram ağırlığında gümüş külçə tapmışdılar. Alimlər güman edirlər ki, bu, 1733-cü ildə yaxınlıqda qəzaya uğrayan "San-Pedro" gəmisinin daşıdığı xəzinənin bir hissəsidir.

XX əsrdə Baham adaları hökumətindən torpaq icarəyə götürən fermerlər adada mövsümi olaraq yaşayırdılar və adanın cənub sahilində kiçik bir qəsəbə qurmuşdular. Adanın torpağının münbit və demək olar ki, daşsız olması, respublikanın əksər adaları kimi uzun və ensiz olmaması, nisbətən düzbucaqlı olması fermerləri buraya cəlb edirdi.

1997-ci ildə ada 99 il müddətinə "*The Walt Disney Company*" şirkətinə icarəyə verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Castaway Cay — Disney’s Private Island Arxivləşdirilib 2016-03-23 at the Wayback Machine (ing.) на сайте *dreamsunlimitedtravel.com*
2. ↑  "Castaway Cay, Disney's Private Island in the Bahamas". 2016-04-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-03-26. (ing.) на сайте *cruisecheap.com*
3. ↑  *Деуэйн Бевил.* Disney Cruise Line to expand fleet, Castaway Cay island features Arxivləşdirilib 2016-04-09 at the Wayback Machine (ing.) на сайте *latimes.com*, 31 августа 2009
4. ↑  Airport Records: Castaway Cay Airport Arxivləşdirilib 2015-06-24 at the Wayback Machine (ing.) на сайте *aerobaticsweb.org*

Xarici keçidlər
---------------

* Disney Castaway CayArxivləşdirilib 2016-03-22 at the Wayback Machine (ing.) на сайте *disneycruise.disney.go.com*
* Disney’s Castaway CayArxivləşdirilib 2016-03-25 at the Wayback Machine (ing.) на сайте *wishuponastarwithus.com*
**Nakaqava Zennosuke** (中川善之助?, 18 noyabr 1897, Tokio – 20 mart 1975) – Yaponiya hüquqşünası. Ailə hüququ sahəsində töhfələr vermişdir.

Həyatı
------

Tohoku Universitetində Nakaqavanın adını daşıyan küçə.
Nakaqava Zennosuke 1897-ci ildə Tokio şəhərində doğulmuş, 1921-ci ildə Tokio Universitetindən məzun olmuşdur. 1922-ci ildə Tohoku Universitetinin hüquq fakültəsində işləməyə başlamış və 1961-ci ilə qədər bu fakültədə qalmışdır. Daha sonra Qakuşuin Universitetinin professoru və Kanazava Universitetinin prezidenti olmuşdur.

O, Hozumi Şiqetonun mentoru olmuş, ailə hüququ sahəsində töhfələr vermişdir. İkinci dünya müharibəsindən sonra Ailə məcəlləsinin yenilənməsində vacib rol oynamışdır. Əsas əsərlərinə *"Ailə hüququnun sadə nəzəriyyəsi"* (1939), *"Yaponiyada ailə hüququ"* (1942), *"Ailə hüququ"* (1958) və *"Vərəsəlik hüququ"* (1964) aiddir. 1975-ci ildə ölmüşdür.

Qeydlər
-------

1. ↑  Əsərlərin orijinal adları, müvafiq olaraq, *"Mibunho no kiso riron"*, *"Nihon şinzokuhon"*, *"Şinzokuhon"* və *"Sozokuho"* şəklindədir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). V cild (Libr–Nijo). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 313. ISBN 0-87011-625-8. İstifadə tarixi: 9 avqust 2022.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| CiNii: DA00394347 · GND: 172281334 · ISNI: 0000 0000 8259 4703 · LCCN: n81106757 · NDL: 00051144 · NTA: 30499703X · SUDOC: 243899459 · VIAF: 70256602 · WorldCat VIAF: 70256602 |

 |
**Nal dərəsi qayaüstü təsvirləri** — Bu təsvirlər 2016-ci ildə Culfa rayonun Gülüstan kəndi ərazisində, Nal dərəsində tərəfimizdən qeydə alınaraq tədqiqata cəlb edilmişdir. Tədqiqat zamanı müəyyən edilmişdir ki, Gəmiqaya təsvirləri kimi onlar da çızma və döymə üsulu ilə, sxematik xarakterdə, müyyən süjetdə çəkilmişlər. Ən çox dairəvi və yarımdairəvi rəsmlərdən istifadə edilmişdir. Bundan başqa nöqtə, sxemaktik xarakterli işarələr də çəkilmişdir. Gəmiqaya təsvirlərində olduğu kimi orada da müəyyən süjetlər əks olunmuşdur. Qayaüstü təsvirlərdə insanların dini ideoloji görüşləri ilə yanaşı qədim türk mədəniyyətinə aid elementlərin müşahidə edilməsi, onların bənzərlərinin türk damğaları içərisində olması Naxçıvan Muxtar Respublikasının qədim və zəngin tarixə malik olduğunu, bu bölgənin tarixən prototürk mədəniyyətinin mərkəzlərindən biri olduğunu sübut edən yeni elmi faktlardandır.Abidə e.ə II-I minilliklərə aiddir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Xəlilov T.F. Culfa rayonu ərazisində aşkar edilmiş yeni arxeoloji materiallar. Dövlət və Din, № 2 (49), mart-aprel, Bakı: 2017. Səh. 106-114.
**Azadlıq günü** — Bolqarıstan Osmanlı hökmranlığından tamamilə azad olunduqdan sonra sonra rəsmi olaraq 3 mart "Bolqarıstanın Qurtuluş Günü" olaraq qeyd olunur. Bolqarıstanın yenidən qurulmasına səbəb olan Rus-Türk müharibəsi (1877-1878) hadisələri Bolqarıstanın Qurtuluşunu bir növ car çəkirdi. 3 mart 1878-ci ildə imzalanan San Stefano Müqaviləsi, 14-cü əsrdə Bolqarıstan-Osmanlı müharibələri zamanı fəth edilən Bolqarıstan dövlətinin yenidən qurulmasını qəbul etməyi Osmanlı İmperiyasına bağlamağı nəzərdə tuturdu. Bu ilk dəfə 1980-ci il fevralın 19-da İmperator II Aleksandrının sui-qəsd və San-Stefano Barışıq Müqaviləsinin bağlandığı gün qeyd olundu. 1888-ci ildə Bolqarıstan Knyazlığı tərəfindən rəsmi olaraq 10 illik yubileydə Qurtuluş Günü olaraq təyin olundu. Yalnız 1978-ci ildə milli miqyasda qeyd olunmağa başlandı. Dövlət Şurası Sədrinin 27 fevral 1990-cı il tarixli 236 nömrəli sərəncamı ilə 5 mart tarixində qüvvəyə minən rəsmi bayram oldu.

Bolqarıstanda hazırda ruslar və bolqarlar üçün 400-dən çox qorunan abidə mövcuddur. Hər il 3 mart tarixində Şipka abidəsinə çələnglər qoyulur və Bolqarıstanın azad edilməsi uğrunda döyüşlərdə şəhid olan bütün rus əsgərlərinin xatirəsinə hərbi ehtiramlar verilir. Ölkədəki sakinlər bolqar həmkarları ilə birlikdə şəhid düşmüş xarici qoşunların (Rus, Fin və Rumıniya) abidələrinə çiçək və qeydlər qoyurlar. Bolqar Pravoslav Kilsəsi Qurtuluş Günündə xüsusi liturgiya (ayin) və dualar mərasimi keçirir. Axşam, "Çar Qurtarıcısı" abidəsi yaxınlığındakı Milli Məclis meydanında Bolqarıstan Prezidenti tərəfindən Bolqarıstan Milli Qvardiya Birliyinin yoxlanılması və hərbi qulluqçuların milli dekorativ əşyalar ilə təltif olunması da daxil olmaqla təntənəli hərbi xidmət vardı. Günorta naməlum əsgər abidəsində bayraq qaldırma mərasimi də keçirilir.

Son illərdə Bolqarıstan Prezidenti və Rusiya Prezidentinin iştirakı ilə, eləcə də Bolqarıstan Silahlı Qüvvələri və Rusiya Silahlı Qüvvələri tərəfindən birgə tədbirlər həyata keçirilmişdir. 1978-ci ildə azad edildikdən sonra yüz illik yubileyi ilə əlaqədar Bolqarıstan Xalq Respublikasının baş katibi Todor Jivkovun rəhbərliyi ilə Sovet İttifaqındakı bir çox görkəmli şəxslərə "Bolqarıstanın Osmanlı köləliyindən qurtuluşunun 100 ili" medalının verilməsi də daxil olmaqla bir çox müxtəlif tədbirlər keçirildi.

Martın 3-ü rəsmi olaraq Bolqarıstandaki çalışanlar üçün qeyri-iş günüdür.

Tarixi
------

1396-1878-ci illərdə Bolqarıstan Osmanlı İmperiyasının tərkibində idi. 1876-cı il aprel qiyamının Türkiyə hökuməti tərəfindən qanlı basqın edilməsindən, Bosniya üsyançılarının serblərə kömək üçün müraciətindən sonra Serbiya və Çernoqoriya Osmanlıya müharibə elan etdi.
Gələn döyüşlər zamanı rus ordusu və milislər Türk qoşunlarını məğlub etdilər və 3 mart 1878-ci ildə (köhnə üslubda 19 fevral) Rusiya ilə Osmanlı İmperiyası arasında San Stefano Barışıq Müqaviləsi bağlandı. Bu müqaviləyə əsasən Bolqarıstan müstəqil bir dövlət oldu; Monteneqro, Serbiya və Rumıniyanın müstəqilliyi tanınıb.

İstinadlar
----------
**Sağ Tuzlov çayı** (*rus.* Правый Тузлов) — Rusiyanın Rostov vilayəti və Ukraynanın Luqansk vilayəti ərazisindən axır. Tuzlov çayının qoludur. Çayın uzunluğu 21,8 kilometrdir. Mənbəyinin hündürlüyü 190 metr təşkil edir. Üzərində su tutarı vardır.

Çay sistemi: **Sağ Tuzlov çayı** → Tuzlov → Aksay → Don.

Adı
---

Çayın ikinci hissəsi *Tuzlov*kəlməsi öz növbəsində türk sözü olan *duz* sözündən törəmişdir. Sağ Tuzov çayı Tuzlov kəlməsi işlədilən üç çaydan biridir: Sol Tuzlov çayı, Orta Tuzlov çayı və Sağ Tuzlov çayı. Çayların bu tip adlandırılmasının səbəbi onların müvafiq istiqamətdən Tuzlov çayına tökülür

Çayın adı öz növbəsibə Kamenno-Tuzlovka kəndinin adına təsir etmişdir.

Axarı
-----

Sağ Tuzlov çayı Dones vilayətinin cənub hissəsindən başlayır. Mənbəyi Çervonı Xovten kəndinin şimalında yerləşir. Ümumilikdə əsasən cənub-şərq istiqamətdə axır. Rostov vilayətinin Kuybişevski rayonu Kiriçinko-Lişuqski xutoru ərazisində Orta Tuzlov çayı ilə birləşərək Tuzlov çayını əməlı gətirir. 
Çay Luqansk vilayətinin Antrnsitovski və Rostov vilayətinin Kuybışev rayonları ərazisindən axır. Çayın 3 km Ukrayna, 18 km isə Rusiya ərazisindən axır. Hər iki ölkənin sərhəddində 0,4 km məsafədə keçir.

Yaşayış məntəqələri
-------------------

* Obiyko xutoru.
* Kamenno-Tuzlovka kəndi.
* Kumşatskoe kəndi.
* Kiriçinko-Lişuqski xutoru.

Ədəbiyyat
---------

1. «Природа Ростовской области» — К. З. Яцута, глава Притоки Дона

İstinadlar
----------

1. ↑  "Этимологический словарь русского языка Макса Фасмера — Тузла". 2019-09-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-31.

Mənbə
-----

* Реки Луганской области на «Лугазоре»[*ölü keçid*]
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu məqalə **müğənni Zaur Rzayev** haqqındadır. **General Zaur Rzayev** üçün **Zadir Rzayev** səhifəsinə baxın.* |

**Zaur Əlihüseyn oğlu Rzayev** (28 yanvar 1952, Karrar, Kürdəmir rayonu) — Azərbaycan müğənnisi, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Mahnı və Rəqs ansamblının rəhbəri, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2003). Dağıstan Respublikasının xalq artisti (2008).

Həyatı
------

Zaur Rzayev 28 yanvar 1952-ci ildə Kürdəmir rayonunun Karrar qəsəbəsində dəmiryolçu Əlihüseyn Rzayevin ailəsində anadan olub. Kiçik yaşlarında ailəsi ilə Hacıqabula köçmüş, burada yerləşən 5 orta nömrəli məktəbdə təhsilinə başlamışdır. 8-ci sinfə qədər burada oxuduqdan sonra Bakıya gələrək təhsilini əvvəlcə Bakı Kitabxanaçılıq Texnikumunda, sonra isə Asəf Zeynallı adına Musiqi Texnikumunda təhsilini davam etdirmişdir. Bir müddət sonra Müslüm Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyası nəzdində fəaliyyət göstərən xalq çalğı alətləri ansamblına solist götürülmüşdür.

Zaur Rzayev 1976-cı ildə Bakı Zabitlər Evində hərbi xidmətə başlamış, elə həmin ildən də buranın solisti olmuş, Mahnı və Rəqs Ansamblının bədii rəhbəri olmuşdur. Sonradan Azərbaycan Dövlət Mahnı Teatrında solist kimi fəaliyyət göstərmiş, 1980-ci ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının vokal şöbəsinə daxil olaraq təhsilini davam etdirmişdir. 1994-cü ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Mahnı və Rəqs Ansamblının rəhbəri kimi çalışmağa başlamışdır.

Zaur Rzayevə 24 iyun 1998-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti", 2000-ci ildə "Dağıstan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi", 25 iyun 2003-cü ildə "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti", 22 aprel 2008-ci ildə isə "Dağıstan Respublikasının xalq artisti" fəxri adları verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Mənim həyat hekayətim - Zaur Rzayev (sənədli film). 7 sentyabr 2020. 2023-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 yanvar 2023 –  YouTube vasitəsilə.
2. ↑  "Rzayev Zaur Əlihüseyn oğlu". cls.az. 24 iyun 2015. 27 noyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 noyabr 2019.
3. ↑  "«Əməkdar artist» fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı". e-qanun.az. 24 iyun 1998. 27 noyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 noyabr 2019.
4. ↑  "Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrində xidmət edən mədəniyyət və incəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası fəxri adlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı". e-qanun.az. 25 iyun 2003. 27 noyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 noyabr 2019.
5. ↑  "Указ Главы РД от 22 апреля 2008 года № 66 «О присвоении почетных званий Республики Дагестан»". 2008-04-22. səh. 1. 2022-08-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-28.