recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bir May Nümayişi (1919)** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti siyasi xadimlərinin iştirakı ilə 1 May bayramının Bakıda qeyd olunması.

Haqqında
--------

"Müsavat" partiyasının 1919 il aprelin 29-da təşkil etdiyi fəhlə konfransında 1 May nümayişinə "Yaşasın müstəqil Azərbaycan!" şüarı ilə çıxmaq qərara alındı. Konfrans nümayəndələri dünya demokratik qüvvələrinin səsinə səs vermək əzmi göstərdilər. Azərbaycanın siyasi xadimlərinin 1 May bayramında iştirak etmək arzusu, bu münasibətlə azərbaycanlı fəhlələrə müraciəti bolşeviklər üçün gözlənilməz oldu. Azərbaycanlı fəhlələr mütəşəkkil surətdə nümayişə çıxdılar. Bolşeviklərin "Yaşasın Sovet Rusiyası" şüarına qarşı azərbaycanlı fəhlələrin "Yaşasın istiqlalı qoruyan millət və partiya" şüarı nümayişdə alqışlarla qarşılandı. 1 May bayramının təntənəli qeyd olunması rəsmi dövlət qəzeti olan "Azərbaycan"da da işıqlandırıldı. Mayın 1-də səhər tezdən küçələrdə əmək təşkilatlarının qırmızı bayraqları ilə yanaşı, müsəlman təşkilatlarının üçrəngli bayraqları da dalğalanırdı. Şəhərin müsəlman fəhlələrinin nümayəndələri zurna sədaları altında rəqs edir, müsəlman natiqlərin çıxışları sürəkli alqışlarla qarşılanırdı. Dövlət opera teatrının xoru orkestrin müşayiəti ilə inqilabi mahnılar ifa edərək, bayram şənliyini daha da rövnəqləndirirdi. Həmin gün bolşeviklerin təşkilatçılığı ilı Bakı Fəhlə Konfransının rəyasət heyəti, Bakı Həmkarlar İttifaqları Şurası 1 May münasibətilə Bakı fəhlələrinə müraciət edərək, onları işğalçılar və daxili əksinqilab əleyhinə barışmaz mübarizəyə çağırdılar, "Rədd olsun ingilis işğalçıları", "Yaşasın Azərbaycanda sovet hakimiyyəti" şüarları ilə çıxış etdilər. Məqsəd 1 May nümayişini ümumi siyasi tətilə çevirmək olsa da, bolşeviklərin bu niyyəti baş tutmadı. Azərbaycan siyasi xadimlərinin səyi nəticəsində 1 May Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin paytaxtı olan Bakı şəhərində beynəlxalq bayram kimi qeyd olundu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Aзepбaйджанская Pecnyблика. Документы и материалы (1918–1920 гг.). Баку. 1998.
2. ↑  Azərbaycan tarixi. 5. Bakı. 2001.

Ədəbiyyat
---------

* Aзepбaйджанская Pecnyблика. Документы и материалы (1918–1920 гг.), Б. 1998;
* 1918–1920 rr. B" 1998; Azərbaycan tarixi, 3 cilddə, c.3, B. 1973;
* Azərbaycan tarixi, 7 cilddə, c.5, B. 2001.
**Anna Zayler fəvvarəsi** (*alm.* Anna-Seiler-Brunnen‎) İsveçrənin Bern şəhərinin Marktqasse döngəsində yerləşir. XVI əsrə aid məşhur Bern fəvvarələrindən biri sayılır və 1983-cü ildə Bern Köhnə şəhərinin tərkib hissəsi olaraq UNESCO-nun Dünya Mədəniyyət Mirasları siyahısına daxil edilmişdi.

Tarix
-----

XIV əsrdə taxta materiallardan inşa edilmiş fəvvarə 1545–1546-cı illərdə yenisi ilə əvəz edilmişdir. Fəvvarənin heykəli heykəltaraş Hans Ginq tərəfindən hazırlanmış və əsas fəzilət rəmzlərindən sayılır. Fəvvarə bir əlində fincan tutan, digər əli ilə isə küpədən su tökən qadını ifadə edir. Qadının üzərində o dövrə aid mülki qeyim var. Onun qeyimi uzun qırçınlı ətək, kvadrat dekolte, kəmər və lifdən ibarətdir.

Fəvvarə əvvəllər həbsxana olan qüllənin yanında yerləşir. Bu səbəbdən o əvvəllər Kefibrunnen adlanırdı (*alm.* Kefibrunnen‎, *Chefi* — Bern ləhcəsində "həbsxana" deməkdir). Fəvvarənin hazırkı adı Bern Xəstəxanasının təsisçisi Anna Zaylerin adından götürülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kantonsliste A-Objekte:Bern" (PDF). KGS Inventar (German). Federal Office of Civil Protection. 2009. 18 July 2011 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 July 2010.
2. ↑  Inselspital website-Home Page Arxivləşdirilib 2010-09-26 at the Wayback Machine accessed April 25, 2008  (alm.)
3. ↑  Copy of Anna Seiler's will, translated into modern German Arxivləşdirilib 2011-07-06 at the Wayback Machine accessed April 25, 2008  (alm.)

Xarici keçidlər
---------------

* Infos zum Anna-Seiler-Brunnen auf g26.ch
* Kapitel "Anna Seiler-Brunnen" in Band 1 der "Kunstdenkmäler des Kantons Bern" Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Bern fəvvarələri
**Mexaniki ticarət sistemi** (MTS) — birja və ya birjadankənar qiymətli kağızlar bazarlarında alqı-satqı zamanı əməliyyatların açılması, aparılması və bağlanması üçün tam rəsmiləşdirilmiş qaydalar toplusu. Əgər sistemin qaydalarında qeyri-səlis parametrlər varsa (məsələn: "kifayət qədər böyük şam", "aydın ifadə olunan tendensiya" və s.), onda belə sistem mexaniki deyil. Mexanik ticarət sistemləri tez-tez avtomatik sistemlər (ATS) və ya ticarət robotları ilə eyniləşdirilir - treyderlərin fəaliyyətini tam və ya qismən avtomatlaşdırmaq üçün hazırlanmış proqramlar. Bununla belə, hər mexaniki sistem eyni zamanda avtomatik deyil: sistemdə rəsmiləşdirilməsinə baxmayaraq, proqramlaşdırıla bilməyən qaydalar ola bilər. Bundan əlavə, treyder mexaniki sistemdən istifadə edərək onun qaydalarına əl ilə riayət etməklə ticarət edə bilər

ATS şəklində mexaniki sistemin tətbiqi vəziyyətində, avtomatlaşdırma səviyyəsi fərqli ola bilər — treyderə qərar qəbul etməkdə kömək etməkdən alqoritmik ticarət metodlarından istifadə edərək birjada sifarişlərin avtonom şəkildə yerləşdirilməsi və geri götürülməsinə qədər. Proqramın əlavə funksiyaları yerinə yetirməsi də mümkündür - təqdim edilmiş sifarişlərə nəzarət, əməliyyatların monitorinqi, qrafik və hesabatların təqdim edilməsi ilə ticarətin təhlili.

Mexanik ticarət sistemini ilk təyin edənlərdən biri 1992-ci ildə N. C. Balsara, ardınca Tuşar S. Çande 1997-ci ildə "*Beyond Technical Analysis*" kitabında çıxış etmişdir. Mexanik ticarət sistemindən istifadə edən ən böyük fondlardan biri Ceyms Simons tərəfindən təsis edilmiş və 100 milyard dollara yaxınlaşan aktivləri olan Renaissance Technologies-dir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Имаев Д. Д. Имаев Д. Х.* Моделирование и оптимизация систем автоматической торговли финансовыми инструментами // Инновации (2 (220)). 2017. ISSN 2071-3010. 2020-08-06 tarixində arxivləşdirilib.
**Karel Çapek** (9 yanvar 1890[…] – 25 dekabr 1938[…]) — çex yazıçısı.

Həyatı
------

1915-ci ildə Praqa universitetinin fəlsəfə fakültəsini bitirmiş, kitabxanaçı, ev müəllimi işləmiş, jurnalistlik etmişdir. İlk hekayələrini qardaşı Yozef Çaperlə birlikdə yazmışdır. R.U.R (Rossumun Universal Robotları), "Makropulos üsulu" (1922), sosial-fantastik pyeslərində , "Mütləq fabriki" (1922), "Krakatit" (1924) romanlarında, "İtaliyadan məktublar" (1923), "İngiltərədən məktublar" (1924), yol oçerklərində, yumoristik hekayələrində burjua cəmiyyəti tənqid olunur. "Hordubal" (1933), "Meteor" və "Adi həyat" (hər ikisi 1934) trilogiyası kiçik adamların acınacaqlı taleyindən bəhs edir. "Salamandralarla müharibə" (1936) fantastik romanında, "Ağ xəstəlik" (1937), "Ana" (1938) pyeslərində militarizm, faşizm və irqçilik nəzəriyyəsi satira atəşinə tutulur. Yaradıcılığı müasir sosial fantastikanın inkişafına əhəmiyyətli təsir göstərmişdir.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Karel Çapek ilə əlaqəli mediafayllar var.



1. ↑  .
2. ↑  BillionGraves (ing.). 2011.
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
4. ↑  Karel Capek // Internet Broadway Database (ing.). 2000.
5. ↑  Чапек Карел // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
**Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidməti** (Azərbaycan mətbuatında **MTX**; *erm.* Հայաստանի Ազգային Անվտանգության Ծառայություն, *Hayastani Azqayin Anvtanqutyan Tsarayutyun*) — Ermənistan milli təhlükəsizliyi, kəşfiyyat, sərhəd mühafizəsi, informasiya təhlükəsizliyi — kriptoqrafiya, o cümlədən Ermənistan Baş Nazirinin mühafizəsinə cavabdeh dövlət qurumu.

Tarixi
------

Ermənistan Respublikasının 1991-ci ilin sentyabr ayında SSRİ-nın tərkibindən ayrılmasından sonra, yeni hökumətin qərarı ilə 4 dekabr 1991-ci ildə keçmiş SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi Milli Təhlükəsizlik üzrə Dövlət İdarəsi adını almışdır. İdarənin ilk rəisi general-mayor Husik Suren Harutyunyan olmuşdur. O, bu vəzifədə 1992-ci ilin fevral ayına qədər qalmışdır.

Ermənistan hökumətinin müvafiq qərarına əsasən 1996–1999-cu illər arasında, Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi və Daxili İşlər Nazirliyi birləşdirilmişdir. 17 dekabr 2002-ci ildə, prezident Robert Koçaryan Dövlət Təhlükəsizlik Xidmətinin yaradılması haqqında fərman vermişdir. 2004-cü ildə 12 il Müdafiə Nazirliyinin tərkibində olan Sərhəd Mühafizə Xidməti MTX-nin tərkibinə verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Hüseynov, Nurlan.* "Ermənistan seçkiləri – Paşinyanın davam edən mübarizəsi". Politicon.co (az.). Topçubaşov Mərkəzi. 24 may 2021. 28 March 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 sentyabr 2021. Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin onun evindəki axtarışı …
2. ↑  "Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidməti Əks Kəşfiyyat Departamentinin rəhbəri işdən çıxarılıb". Azəri Press Agentliyi (az.). 27 oktyabr 2020. 2021-09-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 sentyabr 2021.
3. ↑  "https://www.sns.am/". 2019-06-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-01-19.
**Həməd bin Xəlifə Al Sani**, **Həməd bin Xəlifə Al Tani** (*ərəb.* حمد بن خليفة آل ثاني‎; {{DVTY}} şablonu boşdur ) — Qətər əmiri (1995–2013).

Həyatı
------

1952 –ci ildə Doha şəhərində anadan olmuşdur. İbtidai, orta və ali təhsilini Qətərdə almışdır. Böyük Britaniyanın Sent Herst hərbi akademiyasında təhsilini davam etdirmişdir.
1971 –ci ildə Birləşmiş Krallığın Sent Herst hərbi akademiyasını bitirmişdir.
1971 – ci ildə Qətər Silahlı Qüvvələrində kapitan rütbəsində İlk Qətər polkunun komandiri təyin edilərək, sonradan mayor rütbəsinə qədər yüksəlmiş, Qətər ümumsilahlı Qüvvələrinin komandanı olmuşdur.
1977-ci il 31 may tarixində Müdafiə Naziri vəzifəsinə təyin edilərək, eyni zamanda Vəliəhd taxtına yüksəlmişdir. Ali Məclisin Planlaşdırma işləri üzrə Rəisi təyin edilmişdir.
1979-1991 – ci illərdə Ali Məclisin Gənclər üzrə şöbəsinin fəaliyyətinə, həmçinin müxtəlif idman və gənclər klublarının fəaliyyətinə himayədarlıq etmişdir. Eyni zamanda hərbi
idman birliyi yaratmış və sonradan Beynəlxalq İdman Hərbi Birliyinə üzv olmuşdur.
Müxtəlif sahələrdə Körfəz Ərəb Dövlətlərinin konfranslarının keçirilməsinə təşəbbüs göstərmiş və bir neçə ərəb dövlətinə səfər etmişdir.
27 iyun 1995 –ci ildən Qətərin Əmiri olmuşdur.

Qeydlər
-------

1. ↑  Əmirin ikinci arvadı


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qətər ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Məcid Qafuri** (*azərb.* Məcid Nurqəni oğlu Qafuri‎) — yazıçı, Başqırdıstanın Xalq şairi.

Həyatı
------

Məcid Qafuri 1 avqust 1880-ci ildə Başqırdıstanın Yelem-Karan kəndində ziyalı ailəsində doğulub. İlk olaraq atasının açdığı molla məktəbində dərsə gedir, ərəb dilini öyrənir. Həmçinin atasının sayəsində xalq yaradıcılığı ilə tanış olur. Sonra Məcid Üteş kəndindəki məktəbdə təhsilini davam etdirir.

1898-ci ildə sənədlərini Orenburq vilayətinin Troitsk şəhərində fəaliyyət göstərən və dünyəvi elmlərin tədris olunduğu Zeynulla İşanın mədrəsəsinə verir.

1904-cü ildə Kazana gəlir, tatar alimi və maarifçisi Qəyyum Nəsirovla, başqırd yazıçısı Məhəmməd Səlim Umudbayev və Abdulla Tukayla tanış olur. 1906-cı ildə Ufaya gedir. "Qaliyyə" mədrəsəsində təhsilini davam etdirir.

1934-cü il oktyabrın 28-də Məcid Qafurinin ürəyi dayanır.

Xatirəsi
--------

Məcid Qafurinin ev muzeyi
Ömrünün son illərini yaşadığı mənzili muzeyə çevrilir. Başqırdıstanda bir çox elm və mədəniyyət mərkəzinə, o cümlədən, Rusiya Elmlər Akademiyası Ufa filialının Dil, Ədəbiyyat və Tarix İnstitutuna, doğulub böyüdüyü rayona ədibin adı verilmişdir.

Yaradıcılığı
------------

İlk qələm təcrübəsi olan "İşanın şagirdlərinə" adlı şeirini 1902-ci ildə yazmışdır.

"Dilənçiliklə keçən ömür" adlı ilk hekayəsini yazır.

Ufada "Sibir dəmir yolu və ya millətin vəziyyəti", "Dilənçiliklə keçən ömür" adlı kitablarını çap etdirir. Eyni zamanda didaktik şeirlər yazır. 1905-1907-ci illərdə Rusiyada yaranmış qarışıqlıqdan vəcdə gəlir. Hökumətin yeritdiyi siyasəti kəskin tənqid edir. Şair "Zamanı gəldi", "İki quş", "Müstəqilliyin əhəmiyyəti", "Dəyişim", "Qıtlıq ili və ya satılan qız" hekayəsində kəskin və üsyançı fikirlər irəli sürür.

1924-cü ildə tatarca nəşr olunan "Yeni kənd" qəzetində işə düzəlir. Böyük ruh yüksəkliyi ilə yazıb-yaradır. "Qızıl ulduz" dramını qələmə alır. "İşçi" poemasının əsasında tamaşa hazırlanır. Əsər Kazanda Tatar Akademik Teatrında uğurla səhnəyə qoyulur. Məcid Qafuri bir çox başqırd xalq qəhrəmanlıq dastanlarını, nağılları və digər folklor nümunələrini toplayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Savalan Fərəcov. Qardaş xalqların ədəbiyyat tarixindən: Məcid Qafuri Arxivləşdirilib 2023-08-03 at the Wayback Machine — "Mədəniyyət", 31-10-2014

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Məcid Qafuri ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Кильмухаметов Т. А. Гафури Мажит // Башкирская энциклопедия. — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2013. — ISBN 978-5-88185-306-8.
* Кунафин Г. С. Творчество, прошедшее испытание временем (125 лет со дня рождения народного поэта Башкортостана Мажита Гафури) // Ватандаш. — 2005. — № 8. — С. 161—175. — ISSN 1683-3554.
**Telelər** — qədim türk tayfası.

Tarixi
------

Tele tayfası erkən orta əsrlərdə (IV-V əsrlərdə) Balxaş gölü ətrafında yaşamışdır. V əsrdə 100 min alaçıqdan ibarət telelər İrtış çayını keçərək Aral və Xəzər dənizləri arasındakı ərazidə öz dövlətlərini yaratmışdılar. 492-ci ildə telelər öz dövlətini yaratdılar.494-496-cı illərdə bu dövlətə eftalilər son qoydular. 552-ci ildə türk xaqanlığı yaradıldıqda tele tayfa birləşməsi həmin dövlətə daxil olmuşdur.556-cı ildə onlar xaqanlığın qərbində, Xəzər dənizi sahillərində məskunlaşmışdılar. VII-VIII əsrlərdə tokuz-oğuz adı ilə adlanmışlar.Türk xaqanlığının dağılması nəticəsində (1704) telelərin bir hissəsi İrtış hövzəsində yaşayan qıpçaqlara qarışmış, digər hissəsi isə VIII əsrdə Xəzərlərin tərkibinə daxil olmuşdur. Qıpçaqların və Xəzərlərin tərkibində Azərbaycana gəlmişdilər.[1]

Telelər jujanlarla qonşu yaşayırdılar. Amma əlaqə saxlamırdılar. Onlar Hun imperiyasına qatıldılar. Öz ibtidai dədə-baba qaydalarını saxladılar və köçərilikdən əl çəkmədilər. Çinləşmə (tabqaçlaşma-Ə.Ç.) bu köçərilərə təsir etmədi. Əlçatmaz səhralarda sakin olduqlarından Çin dövləti üçün maraqlı deyildilər. Telelər əvvəlcə bir xana deyil, 12 tayfanın hərəsi öz ağsaqqalına tabe idi. [2]

İstinadlar
----------

1. ↑ . Azərbaycan toponimləri. Ensiklopedik lüğət, Bakı,1999, 588 səh.
2. ↑  Бичурин Н. Я. Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена. М. – Л. 1950. Т. I.С. 215.

Mənbə
-----

* Гумилев Л. Н. Динлинская проблема
* Maenchen-Helfen O. 1939. The Ting-ling. – Harvard Journal of Asia Studies, vol. 4, no. 1: 77 – 86.

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
**Hökm** — təfəkkürün mürəkkəb formalarından biridir. Hökm predmetlərin mövcudluğunu, xassələrini, aralarındakı əlaqə və münasibətləri iqrar və ya inkar edən fikirdir ki, bu da doğru və yalan ola bilər.

Hökmün ümümi səciyyəsi
----------------------

İnsan hökm vasitəsilə əldə etdiyi biliyi zənginləşdirir, möhkəmləndirir. Hökmlə anlayışın əlqəsini təhlil etdikdə elm adamlarının əksəriyyətinin gəldiyi qərar bu olur ki, anlayış əslində hökmün ilkin zəminidir. Yəni hökmün tərkibi anlayışlardan ibarətdir.

Hökmün mühüm xassəsi onun iqrari(təstiqedici) və inkari(rəddedici) olmasıdır. Məsələn: "Buzqıran gəmilər mövcuddur" və "Bəzi cinayətlər qəsdən törədilən cinayətlər deyil". Hökmləri səciyyələndirərkən onun yalan və ya doğru olduğu qeyd olunmalıdır. Bəzi hökmlərsə qeyri-müəyyən kimi səciyyələnir ("Ayda həyat var"). Hökmlər quruluşca sadə və mürəkkəb olur.

**Sadə hökmün tərkibi**
Sadə hökmlər subyekt, predikat və məntiqi bağlayıcıdan ibarət olur. 

* Hökmün subyekti — hökmün predikatı haqqında hər şeyi inkar və iqrar edən fikirdir. "S" hərfi ilə işarə edilir.
* Hökmün predikatı — predmet haqqında iqrar və ya inkar edilən fikirdir. Qısa şəkildə "P" kimi işarə edilir.
* Məntiqi bağlayıcı — hökmün subyekt və predikarını birləşdirən vasitədir.

Yazıda iqrari formada sadə hökmlər "S-P dir" , inkari formada "S-P deyil" kimi göstərilir. Mürəkkəb hökmlər isə bir neçə sadə hökmdən ibarət olur. Sadə hökmlər məntiqi bağlayıcılarla birləşərək mürəkkəb hökmü yaradırlar.Sadə hökmlər kimi mürəkkəb hökmlər də doğru və yalan ola bilər.Məntiqi bağlayıcıların növlərinə əsasən mürəkkəb hökmlər 3 yerə ayrılırla: konyunktiv(birləşdirici) , dizyunktiv(bölüşdürücü) və implikativ(şərti).

Ədəbiyyat
---------

* İsrafilov M. "Məntiq kursu", Bakı, "Turan" nəşrlər evi-2001, 534s.
* Zeynəddin Hacıyev. "Məntiq". Bakı, "Təhsil" NPM, 2007, 240s.

  



|  |  |
| --- | --- |
| П: | "Fəlsəfə" portalı |
Pedego - elektrik velosipedi
Dağ yolları üçün istifadə olunan elektrik velosipedi
Moped stillində - elektrik velosipedi
Almaniyada elektrik velosipedinin batterayasının yenidən qidalanması (yüklənməsi) üçün stansiya
**Elektrik velosipedi** (və ya başqa adla **elektrikli velosiped**, **elektriklə işləyən velosiped**) - elektrik mühərriki ilə işləyən velosiped. Hal-hazırda dünyada müxtəlif növ elektrik velosipedləri var. Elektrik velosipedlərinin hamısını pedala sürmək mümkün olduğuna görə, onları motosikl kateqoriyasına aid etmirlər. 

Elektrik velosipedləri yenidən doldurula bilən batteryalardan istifadə edirlər, yüngül mühərrikli velosipedlər 25–32 km/saat sürətlə, daha ağır mühərrikli velosipedlər isə 45 km/saat sürətlə gedə bilir. Bəzi ölkələrdə (misal üçün Almaniya) elektrik velosipedləri ənənəvi velosipedləri əvəzləyir. Digər qism ölkələrdə (misal üçün Çin) elektrik velosipedləri benzinlə işləyən moped və motosiklları əvəzləyir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Electric Bikes Now Constitute 10 Percent of German Market". EVworld.com. 10 September 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 April 2013.
2. ↑  *Kathy Chu.* "Electric bikes face long road in U.S." USA Today. 2010-02-12. 2010-02-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-05-31.
**Metak** — metal və plastik avadanlıqlar istehsal edən və satışını təşkil edən Azərbaycan şirkəti.

Şirkət tikinti, binaların su-qaz təchizatı və isidilməsi, kanalizasiya sistemi kimi bir çox istiqamətlərdə istifadə olunan müxtəlif məhsulların istehsalı,satışı həmçinin yükdaşıma, kimyəvi analiz ilə məşğuldur.

Tarixi
------

Şirkət fəaliyyətə 1997-ci ildə ilkin olaraq polad boruların Azərbaycana idxalı və daxili bazarda satışı ilə başlamışdır. Ardınca polad döymə məmulatları, darvazalar və sifariş əsasında bütün bu tipdə qaynaq işləri ilə məşğul olan ilk sexini qurur. 2002-ci ildə hər növ tikinti işkələləri və inşaat dirəkləri istehsal etməklə bu sex artıq mini zavoda çevrilmişdir.

2003 cü ildə Şirkət, 25mm-dən 325mm-dək müvafiq ölçülərdə polad dirsək və keçidlərin istehsalı ilə məşğul olmağa başlayır. 2017-ci ilin sonlarında şirkət Bakı Fond Birjasında istiqrazların buraxılmasına başlayır.

2017-ci ildə Şirkət Balaxanı Sənaye Parkının rezidentlərindən biri olur.

2017-ci ildə şirkət Sumqayıt Sənaye Zonasında 3 hektar sahədə şüşə-lifli polipropilen və bazalt lifi istehsalı zavodu tikəcəyini elan edir.

2017-ci ili uğurlu keçirən şirkətə Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankından (AYİB) 8 milyon avro ekvivalentində olan Azərbaycan manatı ilə kredit ayırır.

2018-ci ildə fəaliyyət sahəsini genişləndirən şirkət meyvələr yığılan plastik qabların (viol) istehsalına başlayacağını elan edir.

Məhsullar
---------

"METAK" Şirkəti Azərbaycan Respublikası ərazisində yüklərin daşınması üzrə nəqliyyat xidmətləri, metalların kimyəvi analizi üzrə xidmət, plastik boruların montajı və tikinti işləri üzrə xidmətlər göstərir.

* Yükdaşınma
* Kimyəvi analiz
* Gilyotin
* Metal əymə
* Metal kəsmə
* Boru əymə
* Tikinti işləri
* Toz Boya
* YTC – induksiya qaynaği

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-14.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-14.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-14.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-14.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-14.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-14.
7. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-14.
8. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-14.
9. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-14.
10. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-14.
11. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-14.
**Fransa Sosialist Partiyası** — Fransada sosialist siyasi partiya.

Partiya 1902-ci ildə Jül Gedin başçılıq etdiyi marksist Fransa Fəhlə Partiyası ilə Eduar Vayanın rəhbərlik etdiyi blankist Mərkəzi İnqilab Komitəsinin birləşməsi nəticəsində qurulmuşdir. Jan Joresin başçılıq etdiyi Fransız Sosialist Partiyasından fərqli olaraq, partiya burjua hökumətlərini dəstəkləməkdən və "Sollar bloku" koalisiyasında iştirak etməkdən imtina etmişdir. Bununla birlikdə, iki partiya 1905-ci ildə İkinci İnternasionalın təzyiqi ilə Fəhlə İnternasionalının Fransa Bölməsi ilə birləşmişdir.

Ədəbiyyat
---------

* D. A. MacGibbon (January 1911). "French Socialism Today". *Journal of Political Economy*. Part 1. Vol. 19. No. 1. pp. 36−46.
* D. A. MacGibbon (February 1911). "French Socialism Today". *Journal of Political Economy*. Part 2. Vol. 19. No. 2. pp. 98−110.

Xarici keçidlər
---------------

* "Compte rendu du 1er Congrès national, tenu à Commentry les 26, 27 et 28 septembre 1902". *Gallica*.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 122479432 · GND: 64635-0 · ISNI: 0000 0001 0723 0317 · LCCN: n80126091 · SUDOC: 031222064 · VIAF: 134868833 · WorldCat VIAF: 134868833 |

 |
"*Dərketmə*". Rəssam Ejen de Blaasın tablosundan, 1893
**Dərketmə** — şüurun obyektlə birbaşa əlaqəsi kimi həyata keçirilən idrak fəaliyyəti metodu.

Termin, prototipi *alm.* Anschauung‎, yəni "vizual təmsil" ( *alm.* schau‎ : shau) olduğu Kantianizmdə kateqoriyalı status aldı: təfəkkürlə vasitəçiliyi olunmayan idrak aktı.

Anlayışın tarixi
----------------

Fəlsəfə tarixində onun analoqu intuisiya anlayışı olmuşdur. Dərketmə sözü tez-tez *yun.* θεωρία, *fərziyyə* və ya "ruhun uzaq sirrlərə cəmləşməsi" mənasını verir  və həmçinin*ing.* contemplation, məlumat aldıqdan sonra düşüncənin dayanması, "ani tutma" və qavrayış təsiri meydana gəldiyi zaman yaranan vəziyyət kimi başa düşülür,  .

Kantın yanaşması
----------------

Kant təfəkkür (nəzəri) və praktiki (empirik) arasındakı ziddiyyəti qoruyur və bu barədə yenidən düşünür. Dərketmə artıq mənəvi-intellektual təcrübənin nəticəsi deyil, onun apriori şərtidir. Beləliklə, məkan və zaman *təfəkkürün apriori formalarına* çevrilir, çünki onlar hər hansı mümkün qavrayış üçün ilkin şərtlərdir, çünki hər bir obyekt artıq məkan və zamanda qavranılır. Bundan əlavə, təfəkkür məntiqi təfəkkürün əleyhinədir, çünki ağıl obyekti müqayisə etməyə, təsnif etməyə və təhlil etməyə başlamazdan əvvəl, bu obyekt şüura hansısa "refleksiyaqabağı (prerefelektiv)" bütövlük kimi təqdim edilməlidir. Hər hansı bir anlayışdan əvvəl bir obyektin şüura verilməsi təfəkkürdür. Kant "Xalis zəkanın tənqidi" əsərində intuisiyaya sahib olmaq qabiliyyətini həssaslıq (*Sinnlichkeit*) adlandırır. Xalis təfəkkürlə (*reine Anschauung*) yanaşı, əsasında hisslər dayanan "hissi (və ya *empirik)* təfəkkür" ( *Sinnenanschauung* və ya *empirischen Anschauung* ) də vardır  .

Kantdan sonra
-------------

Kantdan sonra dərketmə anlayışı Höte  tərəfindən fəal şəkildə istifadə edilmişdir, bununla o, şüurun və fenomenin bir-birinə nüfuz etməsi baş verən zaman təbiətin "ehtiramla müşahidəsini" nəzərdə tuturdu. Dərketmənin birinci mərhələsində şüurda *obrazların* konturları (geştaltlar)  formalaşır, ikinci mərhələdə isə faktiki obrazlar (*alm.* bild‎) yaranır, üçüncüsü isə biz obrazların mənasını dərk edirik  .

Hegel dərketməni "birbaşa təsəvvür" kimi müəyyən etmişdir

Həmçinin bax
------------

* İntuisiya

İstinadlar
----------

1. ↑  "Созерцание". 2012-06-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-02.
2. ↑  "Созерцание (Contemplation)". 2012-01-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-02.
3. ↑  Категория созерцания в дидактике Песталоцци[*ölü keçid*]
4. ↑  Кант Критика чистого разума Трансцендентальная эстетика § 1
5. ↑  "Anschauung, научный метод Гёте". 2014-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-02.
6. ↑  "Anschauung, научный метод Гёте: Первый этап, Gestalten". 2014-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-02.
7. ↑  "Anschauung, научный метод Гёте: Главная цель, Urphanomen". 2014-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-02.
8. ↑  Гегель ФИЛОСОФСКАЯ ПРОПЕДЕВТИКА. Третий курс. § 135 Arxivləşdirilib 2021-11-27 at the Wayback Machine
**Məkkə Şərifliyi** (*ərəb.*  شريف مكة‎) və yaxud **Hicaz şərifliyi** — 968-ci ildən 1813-cü ilə qədər Ərəbistan yarımadasında mövcud olmuş dövlət. 1517-ci ildən etibarən Osmanlı İmperiyasının tərkibinə daxil olmuş, ancaq müstəqilliyini tam itirməmişdi. Osmanlı İmperiyasının tərkibində olan Osmanlı Ərəbistanı torpaqlarında öz muxtariyyətlərini qoruyub saxlamışdılar. Məkkə şərifliyi bir qayda olaraq Məhəmməd Peyğəmbərin nəvəsi Həsən bin Əlinin nəsli tərəfindən idarə edilirdi.

Tarixi
------

1517-ci ildə bölgə Osmanlılar tərəfindən işğal edilir. Ancaq, Osmanlılar şəriflərin hakimiyyətinə toxunmadılar. Osmanlı İmperiyasının zəifləməsi ilə Hicaz, Nəcd və Ərəbistanın digər bölgələrində Vəhhabilər müstəqilləşməyə meyl göstərdilər. Misir hakimi Qavalalı Mehmed Ali Paşanın oğlu Əhməd Tosun Paşa 1813-cü ildə Hicaza təşkil etdiyi hücumda vəhhabiləri məğlub edir və bölgəni Osmanlılar adına idarə edir. 1845-ci ildə Osmanlı hökuməti Hicaz şərifliyini ləğv etdirir. Yerinə Hicaz vilayəti təşkil edilir. 1916-cı ildə Hüseyn bin Əlinin başçılığında ərəblərin üsyanı nəticəsində bölgə müstəqillik qazandı və Hicaz krallığı yaradılır.

Məkkə şərifləri
---------------

* 1517–1566 -Şərif Əli
* 1566–1601 — Şərif Qalib
* 1797–1803 — Qavalalı Mehmet Əli Paşa
* 1908–1916 — şərif Hüseyin ibn Əli

Həmçinin bax
------------

* Osmanlı Ərəbistanı
* Hicaz vilayəti
* Hicaz krallığı

Qeydlər
-------

İstinadlar
----------

1. ↑  Randall Baker (1979). King Husain and the Kingdom of Hejaz. The Oleander Press. p. 2.
2. 1 2 3  "Hejaz (region, Saudi Arabia) -- Britannica Online Encyclopedia". 2015-04-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-18.
3. ↑  Gerhard Böwering; Patricia Crone; Mahan Mirza (2011). The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought. Princeton University Press. p. 190.
4. 1 2  Francis E. Peters (1994). Mecca: A Literary History of the Muslim Holy Land. Princeton University Press. p. 397
**Kinderle mağarası** ( və ya **Qələbə mağarası**, **Qələbənin 30 illiyi mağarası**) — Rusiya Federasiyası, Başqırdıstan Respublikası, Qafuri rayonu, Taş-Astı kəndi yaxınlığında yerləşən mağara. Mağara Kinderle çayının sol sahilində yerləşir. Mağara 1940-cı illərdə aşkarlanmışdır. Bununla belə mağarada ilk araşdırma işləri 1974-cü ildə gerçəkləşdirlmişdir. Araşdırma işləri A. Andreyevin rəhbərliyi ilə aparılmışdır. Mağara Faşist Almaniyası üzərində qələbənin 30 illiyi münasibəti ilə *Qələbə mağarası* olaraq adlandırılmışdır.

Təsviri
-------

Mağarada 4 yarusludur. Çıxış 94 metr hündürlükdə yerləşir və buradan enişli bir tunelə çıxışı vardır. Burada buzlaqlar və çoxlu sayda stalaqmitlər müşahidə edilir. Bundan əlavə aşağı enərkən *Çılçıraq zalını* görmək mümkündür. Burada isə çoxlu sayda stalaktitlər vardır. Zalın divarları kalsitlərlə örtülüdür. Çılçıraq zalının qutaracağında 12 metrlik karst quyusu vardır. Bu quyu ilə bir zal *Konsert zalı* ilə birləşir. Bu zala keçərkən qarşıda stalaktiklərin gözəl mənzərəsi açılır. Qalereya zəmində qəliblər yığını yerləşir. Burada olan boşluq "Pepsi-Kola" zalına keçir (bu boşluğun divarlarında çox rəngli formasiyalar yer alır). Bu öz növbəsində dar tarazlıqların bir çoxuna çevrilir (3-cü, 4-cü və 5-ci mağaraları əmələ gətirir). Qolllardan biri — *Möhtəşəm keçid* — 5-ci mağaraya ağarır (*Fiqur*, *Şokoladnıy*, *Yaşıl göllər*, *Kamennı*, *Kaşşey Кpadşahlığı* zalları). Suxurlar Devon dövrünə aiddir.

2010-cu ildə mağaranın bir hissəsi turistlərin ziyarəti üçün təcrid olunmuşdur. Bu tədbirlər mağaranın ekoloji vəziyyətini sabitləşdirmək üçün speleoloqlar tərəfindən həyata keçirilmişdir. Kinderle mağarası Zilim landşaft təbiət parkı ərazisində yerləşir. Park ərazisində 68 mağara mövcud olsa da, onlardan Oktyabrskaya və Kinderle mağaraları daha çox seçilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Пещера Киндерлинская (Победы, 30-летия Победы)". Ураловед. 2018-11-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-30.
Lizyölü Tereza, anadan olub **Marie Françoise-Thérèse Martin** (d. 2 yanvar 1873, Alanson, Fransa — 30 sentyabr 1897, Lizyö, Fransa) — Fransız Diskalted Karmelit rahibəsi və mistiki.

1925-ci il mayın 17-də Papa XI. Pius tərəfindən müqəddəsləşdirildi. 1997-ci ildə Papa II İohan Pavel tərəfindən Kilsə Doktoru elan edilmişdir. Fransisk Xavier ilə birlikdə o, katolik missionerlərin himayədarıdır. Xatirə günü 3 oktyabrdadır.

Həyatı
------

Tereza dini həyata erkən çağırış aldı və müxtəlif maneələri dəf etdikdən sonra, 1888-ci ildə Normandiya bölgəsindəki bir kommuna olan Lizyödə rahibə olmaq üçün 15 yaşında Karmelit ordeninə qoşuldu. Monastırda sadə və adi bir həyat sürdü. İncillə yanaşı, o, Tomas Kempisin *Məsihə Oxşamaq* kitabını daim oxudu və bu kitab ona kamilliyə gedən yolda kömək etdi.

1. 1 2  Therese von Lisieux // FemBio database (alm.).
2. 1 2  Marie Françoise-Thérèse Martin // GCatholic.org. 1997.
3. ↑  Calendarium Romanum (lat.): Ex decreto Sacrosancti Œcumenici Concilii Vaticani II instauratum auctoritate Pauli PP. VI promulgatum. Editio typica. Civitas Vaticana: Typis Polyglottis Vaticanis, 1969. S. 30.
4. ↑  General Roman Calendar of 1960 (lat.). 1960.
**Mariya Sergeyevna Titarenko** (27 mart 1918, Севастополь – 26 sentyabr 2002, Bakı) — Azərbaycanın opera müğənnisi. Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1960).

Yaradıcılığı
------------

Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında təhsil aldığı illərdə M.Titarenko Üzeyir Hacıbəyovun diqqətini cəlb etmiş və dahi bəstəkar ona "Koroğlu" operasında Nigarın partiyasını ifa etməyi təklif etmişdir.

Beləliklə, o, 1943-cü ildən opera teatrında işləməyə başlamış, 1944-cü ildə Koroğlu partiyasının ifaçısı Bülbüllə birlikdə Nigar partiyasını Azərbaycan dilində ifa etmişdir. M. Titarenkonun yaratdığı 35 səhnə obrazından 6-nı: "Koroğlu", "Azad", "Nizami", "Vagif", "Sevil" operalarındakı obrazları və "Arşin mal alan" operettasının ekran versiyasında Validə Vəzirova ilə birlikdə ifa etdiyi Gülçöhrə obrazını (aktrisa Leyla Bədirbəyli) Azərbaycan dilində səsləndirmişdir. Ekran əsərinin rus variantında obraz yalnız Titarenkonun ifasında səslənmişdir. O, "Faust", "Bohema", "İolanta", "Yevgeni Onegin", "Qar qız", "Maskarad" və s. operalarda aparıcı partiyaları ifa etmişdir.

Mənbə
-----

* Görkəmli musiqi xadimləri — Mariya Titarenko

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan musiqisi

|  |  |
| --- | --- |
|  |  ***Musiqiçi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Çayönü (Türkiyə)Çayönü
**Çayönü** (*türk.* Çayönü) — e.ə. 7250 - 6600-cü illərdə Türkiyənin cənub-şərqindəki Neolitik yaşayış məskəni. Şərqi Tavr ətəklərində, Erqani ila (vilayət) Diyarbəkir bölgəsində; lil mərkəzindən - Diyarbəkir şəhərindən 40 km şimal-qərbdə yerləşir.

Genetik əlaqələr
----------------

Çayönü qəsəbəsi Göbekli Təpə məbəd kompleksi ilə əlaqələndirildi. Onlardan əvvəl Neolit ​​dövrünə aid Hallan-Çemi yaşayış məskəni gəlmişdir. Balkan Neolitikasının "köprüsü" olan Çafer Hoyuk, Nevalı-Çori, Aşiklı-Hüyük, Çatal-Hüyük və Hacılar da genetik olaraq Çayönü ilə əlaqəli idilər. Çayönü mədəniyyətinin sonrakı Sesklo (materik Yunanıstan) və Xalaf (Orta Şərq) mədəniyyətləri ilə ardıcıl əlaqələri izlənilir.

Arxeologiya
-----------

Çayönüda ilk qazıntılar 1964-1978-ci illərdə Robert Breydvud tərəfindən həyata keçirilmişdir. Qazıntılar 1985-1991-ci illərdə davam etdirildi.

Yaxın Şərq arxeologiyasında qəbul edilmiş dövrləşdirməyə uyğun olaraq, qazıntıların ilkin mərhələsinin nəticələri Chaionu yaşayış yerinin keramika öncəsi Neolit ​​dövrünə aid edilməsinə imkan verdi. Bu qazıntılar zamanı e.ə 7250–6750-ci illərdən qalma 5 arxeoloji təbəqəni və buna görə yaşayış yerinin inkişaf mərhələlərini müəyyən etmək mümkün olmuşdur. Qazıntıların nəticələri geniş tanıdı və beş qatlı Chaionu-Tepesi yaşayış məskəni Qərbi Asiyanın ilk əkinçilik mədəniyyətinin klassik abidəsi kimi qəbul edilməyə başladı.

Sonrakı qazıntılar zamanı Dulusçuluqdan əvvəlki neolit A və Seramik Neolitik ilə əlaqəli təbəqələr də aşkar edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Braidwood R. J. Cambel H. Lawrence B. Redman C. L. Stewart R. B. .* Beginnings of Village-Farming Communities in Southeastern Turkey — 1972 (PDF) // *Proc. Nat. Acad. Sci. USA*, 1974, **71** (2). — P. 568—572.
2. ↑  *Braidwood R. J. Cambel H. Lawrence B. Redman C. L. Stewart R. B. .* Beginnings of Village-Farming Communities in Southeastern Turkey — 1972 (PDF) // *Proc. Nat. Acad. Sci. USA*, 1974, **71** (2). — P. 568—572.
3. ↑  Матюшин, 1996
4. ↑  *Мартынов А. И. .* Археология. М.: Высшая школа. 1996. ISBN 5-06-002825-5. — С. 86—87.

Ədəbiyyat
---------

* *Матюшин Г. Н. .* Археологический словарь. М.: Просвещение. 1996. ISBN 5-09-004958-0.
* *Ламберг-Карловски К. Саблов Дж. .* Древние цивилизации. Ближний Восток и Мезоамерика. М.: Наука. 1992. ISBN 5-02-017104-2.

Xarici keçidlər
---------------

* Социальная революция в эпоху неолита: от Чаёню к Чатал-Гююку
* Çayönü Təpəsi (Cayonu Tepesi)
* Çayönü from About.com
* Çayönü from Ancient Near East
Efiopiyada litofon
**Litofon** (q.yun. λίθος - 'daş' və φωνή - 'səs') — daşdan hazırlanmış zərb musiqi alətləridir. Onlar idiofonlar adlnana musiqi alətlərinə aiddir .

Mənşəyinə görə litofonlar həm süni, həm də təbii ola bilər (daşlar, daşlar, stalaktitlər, stalaqmitlər və s.). Mağaralarda müxtəlif hündürlükdə və müxtəlif tembrlərdə səslər verən daş qırışları var - görünür, bu xüsusiyyət qədim insana məlum idi. Belə ki, Azərbaycanın Qobustan dağ qoruğunda iki qavaldaş - təbii mənşəli ən qədim zərb alətləri-litofonlar qorunur .

Litofon çalarkən səs zərbə ilə (toxmaq, başqa daş və s. ilə) yaranır; onun hündürlüyü sabit ola bilər .

Litofonların özləri məqsədyönlü hazırlanmış alətlər kimi Neolit dövründə meydana çıxmışdır. Belə ki, 1949-cu ildə Cənubi Vyetnamda eramızdan əvvəl IV-III minilliklərə aid uzunluğu 65 ilə 100 sm arasında dəyişən on bir düzbucaqlı daş plitə aşkar edilmişdir. Ölçülərindən asılı olaraq, onlar müxtəlif yüksəklikdə səslər çıxarırlar; səsin intensivliyi qazılmış çuxur şəklində rezonator tərəfindən tənzimlənmiş ola bilər. Hazırda bu litofon Parisdə İnsan Muzeyinin kolleksiyasının bir hissəsidir .

Litofonlar Çin mədəniyyətində xüsusilə mühüm rol oynayır. 1978-ci ildə Sya sülaləsinə (e.ə. 2070-1600-cü illər) aid olan ən qədim Çin litofonları tapıldı. Daş alətlərin hazırlanması üçün həm simvolik əhəmiyyət kəsb edən yəşəm, həm də yəşim, həm də yaxşı səs keçiriciliyinə malik jadeit, mərmər, qranit, əhəngdaşı və s. istifadə edilmişdir  Çox vaxt Çin litofonları taxta çərçivədən asılmış iki sıra daş lövhələrdən ibarət idi, onların sayı 1 ilə 32 arasında dəyişə bilər . Bir daşdan hazırlanmış alətlərə *teqing*, bir neçə daşdan hazırlanmış alətlərə isə *bianqing*  deyilirdi. Ən geniş yayılmışları 16 daşlı Bianqingdir   .

Müxtəlif ölkələrdə və mədəniyyətlərdə litofonların müxtəlif növləri mövcuddur: daş döymələr, üfüqi və ya şaquli olaraq asılmış plitələr və ya bar dəstləri, müəyyən bir şəkildə düzülmüş daş disklər, sözdə "oxuyan sütunlar" və s. Avropada 19-20-ci əsrlərdə eksperimental litofonlar yaradılmışdır  . Məsələn, xromatik şkala yaradan daş lövhələr dəsti Karl Orff  tərəfindən öz kompozisiyalarında istifadə edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *James Blades.* "Lithophone". Grove Music Online (ingilis). 2021-04-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-21.
2. ↑  Летопись изоизданий. Arxivləşdirilib 2020-07-19 at the Wayback Machine
3. ↑ . /.
4. ↑  Гнездилова, 2005
5. 1 2 3  Stone chimes *Encyclopædia Britannica Online* ensiklopediyasında
6. 1 2 3 4  Аблова, 2011
7. ↑  Beck, 2013
8. ↑

Ədəbiyyat
---------

* *Алпатова А. С.* История музыки. Архаика в мировой музыкальной культуре.
* *Гнездилова И.Н.* Культурология: история культуры.
* *Аблова А.* Голос в культуре: Ритмы и голоса природы в музыке (PDF).
* Encyclopedia of Percussion.
**Avoqadro sabiti** (Avoqadro ədədi) — fiziki kəmiyyət olaraq maddə miqdarı bir mol olan maddədə struktur vahidlərin (atom, molekul, ion və ya digər zərrəciklərin) sayını göstərir. Avoqadro sabiti təmiz 12C izotopundan ibarət {\displaystyle 0.012\,\mathrm {kq} } karbondakı atomların sayı ilə təyin olunur və adətən *N*A, bəzən isə *L* kimi işarə edirlər. Yuxarıdakı tərifdən istifadə edib Avoqadro sabitini karbonun 12C izotopunun {\displaystyle m\_{0{^{12}\mathrm {C} }}} kütləsi ilə ifadəsini yazmaq olar:

{\displaystyle N\_{\mathrm {A} }={\frac {0.012\,\mathrm {kq} {\cdot }\mathrm {mol} ^{-1}}{m\_{0{^{12}\mathrm {C} }}}}}

```
BS-də Avoqadro sabitinin vahidi {\displaystyle \mathrm {mol} ^{-1}} kimidir{\displaystyle \left(\left[N\_{\mathrm {A} }\right]={\frac {1}{\mathrm {mol} }}\right)}.
```

Avoqadro ədədinin 2014-cü ildə CODATA tərəfindən tövsiyə olunan qiyməti aşağıdakı kimidir :

{\displaystyle N\_{\text{A}}=6.022140857(74){\cdot }10^{23}\,{\text{mol}}^{-1}} .
Dairəvi mötərizələrdəki ədəd kəmiyyətin qiymətinin axırıncı rəqəmlərdəki standart xətasını göstərir. Avoqadro sabiti fundamental fiziki sabitlərdən biridir və bir çox digər fiziki sabitlərin (Boltsman sabiti, Faradey sabiti və s.) təyin olunması üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Avoqadro sabitinin təyin olunmasının bir-brindən asılı olmayan müxtəlif üsulları mövcuddur. Bu kəmiyyətin təyin olunmasının ən yaxşı eksperimental üsulu mollarının sayı məlum olan mürəkkəb maddənin elektrolitik ayrılması üçün lazım olan elektrik yükünün ölçülməsi və elektronun yükünün ölçülməsinə əsaslanır.

Elmdə ümumi rolu
----------------

Avoqadro sabiti təbiətdə müşahidə olunan makroskopik və mikroskopik (atomik miqyasda) hadisələr arasında miqyas faktorudur. Beləliklə, bu sabit digər fiziki sabitlər arasında qarşılıqlı əlaqəni təmin edir. Məsələn, Avoqadro sabiti {\displaystyle R} universal qaz sabiti ilə {\displaystyle k\_{\text{B}}} Bolsman sabiti arasında aşağıdakı əlaqə yaradır:

{\displaystyle R=k\_{\mathrm {B} }N\_{\text{A}}=8.3144598(48)\,{\frac {\mathrm {C} }{\mathrm {mol} {\cdot }\mathrm {K} }}}
Digər nümunə kimi Avoqadro sabitinin *F* Faradey sabiti ilə *e* elementar yük arasında yaratdığı əlaqəni də göstərmək olar:

{\displaystyle F=N\_{\mathrm {A} }e=96485.33289(59)\,{\frac {\mathrm {K} }{\mathrm {mol} }}}
Avoqadro sabiti həmçinin atom kütlə vahidini (a.k.v.) BS-də kütlə vahidi olan kiloqramla əlaqələndirir:

{\displaystyle 1\ {\text{a.k.v.}}={\frac {10^{-3}\,\mathrm {kq} {\cdot }\mathrm {mol} ^{-1}}{N\_{\mathrm {A} }}}=1.660539040(20){\cdot }10^{-27}\mathrm {kq} }

İstinad
-------

1. ↑  Авогадро әдәди // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 42.
2. ↑  "CODATA Value: Avogadro constant". 2015-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-25.

Ədəbiyyat
---------

* 
*
**Tayms-skver** (*ing.* Times square) — Nyu-Yorkda Vest 42-ci prospekt, Brodvey küçəsi və Yeddinci avenyu ilə kəsişdiyi qovşaq və ətrafındakı sahə. Dəqiq sərhədi yoxdur, lakin şərqdə Altıncı avenyu, qərbdə Səkkizinci avenyu, cənubda 40-cı prospekt və şimalda 53-cü prospektə qədər uzanan bir sahə olub Manhettenin Midtovn bölgəsinin qərb tərəfinə qədər uzanır.

1904-cü ilin yeni il axşamı, Tayms-skverə adını verən Nyu-York Taymsın meydandakı yeni binalarına köçməsinin atəşfəşanlıqla qeyd olunması ilə yeni bir ənənə başladı və hər il yeni il bu meydanda atəşfəşanlıqla qeyd olunmağa başlandı. Bu ənənə hələ də davam edir. Hər il meydanda minlərlə insan yeni ili göstərən məşhur işıqlı topun enişini izləyər. Tayms-skver sıx nəqliyyatı ilə məşhur olduğu kimi taksiləri ilə də məşhur bir meydandır.

Xarici keçidlər
---------------

* Times Square Photos Arxivləşdirilib 2008-01-20 at the Wayback Machine
* Live Streaming Cameras in Times Square
* 40°45′24″ şm. e. 73°59′11″ q. u.
**Substansiya** (*lat.* substantia — mahiyyət; sözünün hərfi mənası "əsasında duran" deməkdir) — mövcudluğu özü-özündən doğan və varlığı başqa şeylərdən asılı olmayan başlanğıc.

Hələ qədimdən mütəfəkkirlər hiss etmişdilər ki, dünyada sonsuz sayda dəyişikliklər (inkişaf, məhv olma, birləşmə, parçalanma və s.) baş verməsinə baxmayaraq, müəyyən bir sabit, dəyişməz əsasda mövcuddur. Bunu onlar substansiya və yaxud da ilkin materiya adlandırırdılar. Doğrudur, bu əsası müxtəlif cür təsəvvür edirdilər. Bəziləri onu suda, havada və odda görürdülər. Digərlərinin fikrincə, dünyanın dəyişməz əsası suyun, odun, torpağın və havanın birləşməsidir. Bu cür baxışlar ilk nəzərdə sadəlövh görünsə də təbiətin və cəmiyyətin izahında müsbət rol oynamışdır. Belə ki, Yer kürəsinin və Günəş sisteminin yaranması, maddələrin daxili quruluşu haqqında söylənilən fərziyyələr bu fikrə əsaslanırdı.

Materiyaya substansiya kimi yanaşılması aşağıdakı üç vəzifənin həlli baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir: 

* dünyanın vəhdətinin izahı;
* dünyadakı çoxsaylı əşya və prosesləri eyni bir əsasın müxtəlif növləri kimi göstərilməsi;
* dünyadakı mövcudluq formaların müxtəlifliyini və zənginliyini həmin ümumi əsasın təbii-tarixi gedişində yaratdığını sübut edilməsi.

Dünyanın vəhdətini bir substansiyadan çıxış etməklə izah edən təlimlər monist (tək, vahid deməkdir) təlimlər adlanır. Lakin substansiyanı həm maddi həm də ideal hesab etmək mümkündür. Buna uyğun olaraq materialist monizm və idealist monizm mövcuddur. Monizmin əksinə olaraq dünyanın dualist izahı iki substansiyanın (maddi, predimet və şüur, ruh) olduğunu iddia edir. Fəlsəfi tarixində substansiyanın mahiyyəti müxtəlif şəkildə izah olunmuşdur. Filosofların bir qismi onu substrat(bütün hadisələrin maddi əsası) kimi, digərləri isə mühüm xassə kimi təsəvvür etmişlər.

Antik fəlsəfədə substansiya maddi substrat, əşyaların ilkin əsası kimi göstərilmişdir.(Məsələn Demokritin atomist təlimi). Yeni dövr fəlsəfəsində isə substansiyanın təhlili iki istiqamətdə getmişdir. Birinci xəttin nümayəndəsi Bekon substansiyanı varlığın son hüdudunda duran əsas hesab edirdi. Həmin dövrün digər filosofu R.Dekart ikili substansiyanın (maddi və mənəvi) mövcudluğundan çıxış etmişdir. Məsələn; C.Berkliyə görə, maddi substansiya mümkün deyildir. Bizim qavradığımız hər bir əşya duyğularmızın məcmusudur. Onun fikrincə, substansiya elə bir qarmaqdır ki, insanlar ondan öz duyğularını asırlar.

XX əsrin əvvəllərində qərb fəlsəfəsində substansiya anlayışı və onun idrakda rolu şübhə altına alınırdı. Məsələn pozitivizm onu adi şüurun qalığı hesab edirdi. Bu təlimə görə, substansiya, elmi biliyə də bir qalıq kimi daxil olur.[*mənbə göstərin*]


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Fəlsəfə** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

İstinadlar
----------

1. ↑  Əlizadə A.A. Antik fəlsəfə tarixi. Ali məktəblərin tələbələri üçün dərs vəsaiti. Bakı, 2016. - səh. 26.
**Itochu** (伊藤忠商事株式会社?, TYO: **8001**) — baş ofisi Tokioda yerləşən yapon universal ticarət evi, Yaponiyanın "Böyük beşlik"ə daxil olan ticarət evlərindən biri və dünyanın 500 ən böyük şirkətindən biridir.

Tarixi
------

 Osaka şəhərində ofis (sol bina)
 Tokioda Itochunun baş ofisi
1858-ci ildə Kansay bölgəsindən olan, 15 yaşında kətan alveri və kimono mağazası açaraq biznesə başlayan İto Tyubey tərəfindən yaradılmışdır. Pərakəndə ticarətdən başlayaraq, şirkət həm üzvi, həm də birləşmə və satınalmalar yolu ilə inkişaf etdi və XX əsrin əvvəllərində istehsal, ticarət və investisiya ilə məşğul olan böyük bir beynəlxalq struktura çevrildi.

1973-cü ildən şirkət Sodeco kapitalı vasitəsilə Saxalin-1 layihəsində investor kimi iştirak edir.

1980-ci illərin sonunda şirkət Yaponiyanın ən böyük ticarət evinə çevrildi. Bu dəfə şirkətin əhəmiyyətli uğurları, xüsusən də Yaponiyanın ilk kommersiya yayım peyki JCSAT-1-in buraxılışında iştirakı ilə əlamətdar olub. 1990-cı illərdə Yapon köpüyü böhranının və bununla bağlı böyük itkilərin təsiri altında şirkət böyük sənaye bölmələri formalaşdıraraq idarəetmə strukturunu dəyişdi.

1996-cı ildə şirkət Azərbaycanda AÇG (Azəri–Çıraq–Günəşli) dərinsulu neft yataqlarının işlənməsi layihəsinə (" Əsrin müqaviləsi ") daxil olub və sonradan Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəmərinin tikintisində iştirak edib. 2000-ci illərin əvvəllərində o, Rusiya və Türkiyə arasında "Mavi axın "qaz kəmərinin tikintisində iştirak edib.

2010-cu ilə olan məlumata görə, şirkət 68 ölkədə 625 biznes bölməsini və ofisini özündə birləşdirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Fortune Global 500 2011". 2012-08-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-03-05.
**Zülfi Kazım oğlu Sadıxov** (1942, Qarabulaq, Gədəbəy rayonu – 25 mart 2023, Sumqayıt) — Azərbaycanın istehsalatçı-kimyaçısı, Azərbaycanın Əməkdar mühəndisi, Respublika Dövlət mükafatı laureatı, Prezident təqaüdçüsü.

Həyatı
------

Zülfi Sadıxov 1942-ci ildə Gədəbəy rayonunun Böyük Qarabulaq kəndində anadan olub. Orta təhsilini 1959-cu ildə Miskinli kəndində orta məktəbi bitirib. 1962-ci ildə Sumqayıt Kimya-Texnologiya texnikumunu fərqlənmə diplomu ilə bitirdikdən sonra Sumqayıt Sintetik Kauçuk zavodunda əmək failiyyətinə başlasada sonralar Sumqayıt "Kimyasənaye" İB-də əmək failiyyətini davam etdirib. Azərbaycan Dövlət Neft və Kimya İnstitutunun (indiki Neft Akademiyasının) axşam şöbəsində kimyaçı-texnoloq ixtisası üzrə ali təhsil almışdır. Daha sonra Moskva İdarəetmə İnstitutunu fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

25 mart 2023-cü ildə vəfat etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

### Əmək fəaliyyəti

Sumqayıt "Kimyasənaye" İstehsalat Birliyində çalışmışdır. 1980-ci ildə Zülfü Sadıxovun rəhbərlik etdiyi sulfanol istehsalatında iki aydan artıq davam edən geniş həcmli rekonstruksiya işlərinə başlanılmışdı. İstehsalatın gücünün artırılmasının nəticəsi olaraq müəssisədə həmin il çox böyük iqtisadi gəlir əldə edilməsinə nail olunmuşdu. Məhz bütün bunlara görə 1980-ci ildə Zülfi Sadıxov mühəndis həmkarları ilə birgə Respublika Dövlət mükafatına layiq görülüb. Əldə etdiyi yüksək istehsalat nailiyyətlərinə, səmərələşdirmə və ixtiraçılıq fəaliyyətinə görə 300-ə qədər səmərələşdirmə təklifinin və müəlliflik şəhadətnaməsi aldığı 5 ixtiranın müəllifidir.

Təltifləri
----------

* SSRİ-nin "Əlaçı kimyaçısı"
* "Əlaçı səmərələşdiricisi",
* "Azərbaycanın Əməkdar mühəndisi"
* "SSRİ ixtiraçısı"
* "İxtiraçılıq və səmərələşdirmə əlaçısı" döş nişanı
* "Qırmızı Əmək bayrağı" ordeni
* Respublika Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sumqayıtlı kimyaçı Zülfi Sadıxovun bu gün 75 yaşı tamam olur". 2023-03-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-26.
2. ↑  "Heydər Əliyevin xüsusi tapşırığını yerinə yetirən…". 2023-03-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-26.
3. ↑  "Zülfi Sadıxov vəfat etdi". 2023-03-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-27.
4. ↑  "Neft sənayesi işçilərinə fərdi təqaüd veriləcək — SİYAHI". 2023-03-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-26.