**Şövqəfza Sultan** (Osmanlı türkcəsi: **شوق‌افزا سلطان**) (d. 12 dekabr 1820 — ö. 17 sentyabr 1889) — 31-ci Osmanlı sultanı Əbdülməcidin xanımlarından biri və 33-cü Osmanlı sultanı V Muradın anası.

Həyatı
------

Şövqəfza Sultan 1820-ci ildə, o illərdə Rusiya imperiyasına aid olan Poti şəhərində dünyaya gəlmişdir. Atası Mehmed bəy Zaurum, anası isə ubix əsilli Cəmilə xanımdır. Ailənin ondan başqa Fatma Laleru adlı bir qızı daha vardı. Ailə bölgədə baş verən siyasi hadisələr səbəbilə İstanbula köç etmiş, hər iki qızını da Sultan Mahmudun sarayına təslim etmişdir. Sarayda Sultan Mahmudun xanımlarından Nurtab Sultanın himayəsinə verilən bacılar mükəmməl saray təhsili aldılar.

14 yaşı olanda yeni taxta çıxmış Sultan Əbdülməcidin hərəminə alındı və 1 avqust 1839-cu ildə Topqapı sarayında cütlük evləndi. Bu evlilikdən 2 övladı dünyaya gəldi. Böyük övladı gələcəkdə taxta çıxan Murad Əfəndi, kiçik övladı isə 3 yaşında vəfat edən Aliyə Sultan idi. Hərəmdə ən yaxın rəfiqəsi isə Sultan Əbdülməcidin övladı olmayan xanımı Sərvətsəza xanım idi. Validə Bəzmialəm Sultanın vəfatından sonra hərəmin idarəsinə gətirilən Sərvətsəza xanım Murad Əfəndinin taxta çıxması üçün Şövqəfza Sultanla vəliəhd Əbdüləziz Əfəndi və anası Pərtəvniyal Sultana qarşı birləşdilər.

Bütün səylərinə baxmayaraq Sultan Əbdülməcidin vəfatından sonra taxta qardaşı Sultan Əbdüləziz çıxdı. Sultan Əbdüləziz səltənətində də müxalif qüvvələrə dəstək verən bu xanımların səyləri nəticəsində 1876-cı ilin mayında Sultan Əbdüləziz taxtdan endirildi. Elə həmin gecə Şövqəfza Sultan, ögey qızı Fatma Sultanın əri Nuri Paşayla birlikdə Dolmabağça sarayına girərək sabiq sultanın bütün sərvətinə əl qoydu və hərəmini saraydan qovdu. Ancaq oğlunun əqli zəifliyi baş verən hadisələrin ardından daha da ağırlaşmış, 3 aylıq səltənətin ardından V Murad taxtdan endirilmişdi.

Oğlu və oğlunun hərəmiylə birlikdə qalan ömrünü Çırağan sarayında keçirən Şövqəfza Sultan yenə də iqtidar mübarizəsindən əl çəkmədi. Oğlunu Çırağan sarayından qaçıraraq yenidən taxta çıxarmağı planlayan Çırağan hadisəsinin ortaqlarından biri idi. Buna baxmayaraq bu plan baş tutmamışdı. Araya müxtəlif adamlar salaraq Sultan Əbdülhəmiddən oğlunu azad etməsini istəsə də, alınmadı. Hətta deyilənlərə görə, V Muradın güclü tərəfdarlarından olan Sərvətsəza xanım Ramazan ayında bir gecə Sultan Əbdülhəmidi ziyarət edərək taxtı Murad Əfəndiyə geri qaytarmasını istəmiş, bundan qəzəblənən Sultan Əbdülhəmid Sərvətsəza xanımı Bəyoğlundakı sarayında zəhərləyərək öldürmüşdür.

1881-ci ildə qurulan Ulduz məhkəməsində Sultan Əbdüləzizin qətlində şəxsən itirak etdiyi dəqiqləşsə də, sabiq validə sultan olması səbəbilə məhkəmə prosesindən uzaq tutuldu. 1889-cu ildə boynunda çıxan şiş səbəbilə səhhəti pisləşdi. 3 aylıq xəstəliyin ardından 17 sentyabr 1889-cu ildə Çırağan sarayında vəfat etdi. Cənazəsi Yeni Məsciddəki Validə Turhan Sultan türbəsinə dəfn edildi.

Övladları
---------

* **Murad Əfəndi**
* Aliyə Sultan (d. 20 oktyabr 1842 — ö. 10 iyul 1845)

Mənbə
-----

* Necdet Sakaoğlu, Bu Mülkün Kadın Sultanları, 4. Baskı, Sayfa: 421
* M. Çağatay Uluçay — *Padişahların Kadınları ve Kızları*, p. 141
* Açba, Harun (2007). "Bölüm 2: Sultan I. Abdülhamid Han Ailesi". *Kadınefendiler: Son Dönem Osmanlı Padişah Eşleri* (in Turkish) (1 ed.). Istanbul: Prolil Yayıncılık. p. 28

İstinadlar
----------

1. ↑  *Açba, Harun.* Kadın efendiler: 1839–1924 Arxivləşdirilib 2021-08-24 at the Wayback Machine. — Profil, 2007. — С. 212. — 221 p. — ISBN 978-9-759-96109-1

| ⛭V Murad |
| --- |
| Ailəsi | Şövqəfza Sultan  • Rəftaridil Qadınəfəndi  • Şayan Qadınəfəndi  • Meylisərvət Qadınəfəndi  • Rəzan Qadınəfəndi  • Mehmed Səlahəddin Əfəndi  • Xədicə Sultan  • Fəhimə Sultan  • Fatma Sultan  • Aliyə Sultan  |  |
| Sədrəzəmlər | Mehmed Rüşdü Paşa  |
| Şeyxülislamlar | Həsən Xeyrullah Əfəndi  |

| ⛭I Əbdülməcid |
| --- |
| Ailəsi | Bəzmialəm Sultan  • Sərvətsəza Qadınəfəndi  • Tirimüjgan Sultan  • Düzdidil xanım  • Şevkəfza Sultan  • Zərrin-mələk xanım  • Gülcamal Qadınəfəndi  • Verdicanan Qadınəfəndi  • Rəhimə Pərəstu Sultan  • Nükət-səza Qadınəfəndi  • Mehtab Qadınəfəndi  • Nəsrin xanım  • Şayəstə Qadınəfəndi  • Navəkmisal xanım  • Gülüstü Qadınəfəndi  • Şayan Qadınəfəndi  • V Murad  • Fatma Sultan  • Rəfiyə Sultan  • II Əbdülhəmid  • Cəmilə Sultan  • V Mehmed Rəşad  • Münirə Sultan  • Behicə Sultan  • Əhməd Kəmaləddin Əfəndi  • Mehmed Burhanəddin Əfəndi  • Səniha Sultan  • Mədiha Sultan  • Nailə Sultan  • Səlim Süleyman Əfəndi  • VI Mehmed Vahidəddin  • Əhməd Nurəddin Əfəndi  |  |
| Sədrəzəmlər | Mehmed Əmin Rauf Paşa  • Qoca Hüsrəv Mehmed Paşa  • Topal İzzət Mehmed Paşa  • Mustafa Rəşid paşa  • İbrahim Sarim Paşa  • Mehmed Əmin Əli Paşa  • Kürəkən Mehmed Əli Paşa  • Mustafa Naili Paşa  • Mehmed Əmin Paşa  • Mehmed Rüşdü Paşa  |
| Şeyxülislamlar | Məkkəyizadə Mustafa Asım Əfəndi  ·  Əhməd Arif Hikmət Əfəndi  ·  Məşrəfzadə Mehmed Arif Əfəndi  ·  Mehmed Sadəddin Əfəndi  |