recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Fəsil**, **mövsüm** ya da **sezon** — ilin şərti olaraq bölündüyü 4 dövr.
Mövsümlərin bölünməsi müxtəlif cür aparılır:

Təqvim üzrə mövsümlər – dünyanın əksər ölkəsində ilin hər biri 3 təqvim ayına bərabər olan 4 mövsümə bölünməsi qəbul edilib.

Astronomik mövsümlər - gündönümündən (yay və qış) və gecə-gündüzün bərabərləşməsinə uyğun bölünür.

Fenologiya - mövsümlərin müddəti təbiət hadisələrinə uyğun olaraq bölünür (təbiətdə iqlimin mövsümi dəyişikliyinə uyğun).

Təqvim üzrə mövsümlər
---------------------

Fəsilləri dövrü belədir : qış payız yaz yay .İlin fəsilləri belə dövr edir: Qış Payız Yaz Yay .Orta en dairələrində il formal olaraq təqribən 4 bərabər hissəyə bölünür. Şimal yarımkürəsinin əksər ölkələrində fəsillərin başlanma və bitmə vaxtı aşağıdakı kimi qəbul edilib:

* Yaz — 21 mart — 22 iyun
* Yay — 22 iyun — 23 sentyabr
* Payız — 23 sentyabr — 22 dekabr
* Qış — 22 dekabr — 21 mart

Cənub yarımkürəsində isə bu, aşağıdakı kimi qəbul edilir:

* Yaz — 23 sentyabr — 22 dekabr
* Yay — 22 dekabr — 21 mart
* Payız — 21 mart — 22 iyun
* Qış — 22 iyun — 23 sentyabr

| ⛭İlin fəsilləri |
| --- |
| Mülayim qurşaqlarda | Yaz • Yay • Payız • Qış |
| Tropik iqlimlərdə | Yağışlar mövsümü • Quraqlıq mövsümü |
**Trençin qəsri** (slovak. Trenčiansky hrad, mac. trencséni vár) ― Slovakiyanın qərbindəki Trençin şəhərində yerləşən qəsr.

Tarix
-----

Qəsrin tarixi II Roma legionu *Lauqarisionun* b.e. 179-cu ilində zəfərindən bəhs edən yazıya əsasən Roma imperiyası dövrünə qədər gedib çatır. Ərazidəki ən qədim bina Böyük Moraviya dövründə təsis edilmiş daş rotondadır. Qəsr XIII əsrin ortalarında kral IV Belanın qılıncdaşı olan baron Yakab Çesznekinin iqamətgahı idi. Trençin qəsri 13–14-cü əsrdə Matuş Çakın iqamətgahına çevrildi. Qəsrin həyətində "sevgi quyusu" olaraq da bilinən su quyusu var idi. Rəvayətə görə, bu quyu qaya içində quyu qazaraq qurtarmalı olduğu gözəl Fatiməyə böyük məhəbbəti olan Ömər adlı Türk şahzadəsi tərəfindən qazılmışdı. Əslində isə quyu 16-cı əsrdə qarnizon tərəfindən qazılmışdır. Bu 40 il çəkmişdir və quyu təxminən 80 m dərinlikdədir.

Memarlıq
--------

Barbara sarayının fasadı
### Matusova qülləsi

Matusova qülləsi (slovak. Matúšova veža) Trençin qəsrindəki ən qədim binadır və XI əsrin sonunda inşa edilmişdir. Qüllə əvvəlcə Roman üslubunda inşa edilsə də, 1270-ci illərdə Qotik üslubunda yenidən tikilmişdir. Qüllənin hündürlüyü və yeri qəsrin ətrafını və Trençin şəhərini müşahidə etməyə imkan verirdi.

### Ludovita sarayı

Ludovita sarayı (slovak. Ľudovítov palác) Trençin qəsrinin yerləşdiyi təpənin üstündə, Matusova qülləsinin yanında yerləşir. Saray XIV əsrin birinci yarısında Kral Böyük Ludovik tərəfindən inşa edilmişdir.

### Barbara sarayı

Barbara Sarayı (slovak. Barborin palác) Lüksemburqlu I Siqismund tərəfindən 1430-cu ildə ikinci həyat yoldaşı Barbara Zilli üçün tikilmişdir. Tikinti üçün Matus qülləsi ətrafındakı köhnə tikililərin bir hissəsi istifadə edilmişdir. Saray tarixinin çox hissəsində tamaşalar və skorlar üçün bina kimi istifadə edilmişdir.

### Zapolsk sarayı

Zapolsk sarayı (slovak. Zápoľského palác) Trençin qəsrində inşa edilmiş son tikilidir. Bu üç mərtəbəli bina Stefan Zapolski (slovak. Štefana Zápoľského) tərəfindən 16-cı əsrin əvvəllərində inşa edilmişdir.

 Qəsrin altındakı qayanın üzərində Roma yazısı

Bugünkü vəziyyəti
-----------------

Qəsr Trençin muzeyinin bölgə və qəsr tarixini sənədləşdirən sərgilərini — tarixi mebellər, silahllar, şəkillər və digər əsərlərin sərgilərini və qəsrin qalereyasını, arxeoloji kolleksiyalarını və tapıntılarını nümayiş etdirir. Trençin qəsri Slovakiyanın Milli Mədəniyyət Abidəsi olaraq qorunur. Qəsr 2006-cı ildə təxminən 100 000 nəfər ziyarətçi cəlb etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linder, Vladimir.* Trenčín Castle. Slovak Heritage and Cultural Society of British Columbia (ingilis). 8. Slovak Heritage Live. 2000. 2019-10-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-12.
**Moniezioz** (*lat.* Monieziosis) — gövdeşən heyvanlarda helmint xəstəliyi.

Etiologiya
----------

Moniezioz Moniezia cinsindən olan sestodların nazik bağırsaqla parazitlik etməsi nəticəsində baş verir. Parazitin uzunluğu 1–6 (bəzən 10) metrə çatır. İnkişafı xarici mühitdə yayılmış aralıq sahibi – oribatid gənələrinin iştirakı ilə gedir. Əsasən, quzu, çəpiş və buzovlarda bir yaşadək, bəzən də iki yaşında xəstələnir; mədə-bağırsaq pozğunluğu, arıqlama, sancı, qıcolma və s. müşahidə edilir. Moniezioz cavan heyvanların tələfatına səbəb olur.

Müalicəsi
---------

Antihelmintlərdən (qalay 2-arsenat, mis kuporosu məhlulu, fenasal və s.) istifadə etmək.

Profilastikası
--------------

Cavan heyvanları yaşlılardan ayırıb mədəni otlaq və xəsilliklərdə otarmaq, quzulara otlaq dövründə mis kuporosu ilə duz qatışığı vermək, buzovları bordaq gəzinti sahələrində saxlamaq və s.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Мониезиоз // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 50.
**Pyotr Qriqoreviç Bolotnikov** (8 mart 1930, Mordoviya – 20 dekabr 2013, Moskva) — Sovet yünügül atleti (uzaq məsafəyə qaçış), 1960 Yay Olimpiya Oyunları çempionu, 10.000 metr məsafədə keçmiş dünya rekordçusu, SSRİ-nin əməkdar idman ustası (1960). Lenin (1960), Xalqlar dostluğu (1985), Şərəf (1995), III dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordenlərinin sahibi (1999); Mordoviya fəxri vətəndaşı.

Bioqrafiyası
------------

20 yaşında ordu yarışlarında iştirak etdi: 3 km məsafəni 9.16,2 saniyəyə qət etdi (diviziya rekordu). Ordudan əvvəl, gimnastika ilə çox məşğul olurdu və bunun sayəsinə yaxşı bədən formasına yiyələnmişdir.

Məşqiçilər məktəbini və Bədən Tərbiyəsi İnstitutunu bitirib. "Spartak" idman cəmiyyətində baş məşqiçi işləmişdir (1965-1985). 1960-cı Yay Olimpiya Oyunlarında 10.000 metr məsafəyə qaçışda qalib olmuşdur. Pyotr Bolotnikovun 1960-cı ildə Romadakı Olimpiadasında qazandığı uğurdan sonra nə sovet və ya rusiyalı idmançılar (1500 m və daha uzun) olimpiya qızılını qazana bilməyiblər.

5000 və 10000 m məsafələrə və 5 km məsafəyə qaçışda üç dəfə SSRİ çempionu (1957-1962, 1964). 10.000 m məsafədə Avropa çempionu (1962). 10.000 m məsafədə dünya rekordçusu (1960-1963).

1962-ci ildən **Sov.İKP** üzvü. 1990-1992-ci illərdə Spartak DSO-nun Mərkəzi Şurasına rəhbərlik etmişdir, Spartak idman cəmiyyətinin rəyasət heyətinin üzvü və fəxri sədri (1996), Rusiyanın Şipovka Yunosti Mərkəzi Klubunun sədri (1995), Trud qəzetinin və Moskva-Lujniki Kuboku mükafatları uğrunda yarışların keçirilməsi üzrə baş hakim (1992).

Saransk şəhərində ənənəvi olaraq Peter Bolotnikov mükafatı uğrunda beynəlxalq yarış keçirilir. Pyotr Bolotnikov 20 dekabr 2013-cü ildə vəfat etmişdir. Moskvanın Troyekurov qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Olympedia (ing.). 2006.
2. ↑  *Пётр Болотников.* О беге, о друзьях, о себе // Лёгкая атлетика : журнал. — М. 2010. — № 3. — С. 14-17.
3. ↑  "Скончался олимпийский чемпион-1960 Петр Болотников". 2014-01-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-29.
**Muğam fəlsəfəsi** — Könül Bünyadzadənin 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Elmin İnkişafı Fondunun layihəsi olaraq nəşr etdiyi kitab.

Məzmun
------

Kitabda Universal Səsin bir təzahürü olaraq təqdim edilən muğam əsasən düşüncə tərzi kimi araşdırılır. Bu məqsədlə onunla fəlsəfi cərəyanlar, xüsusilə təsəvvüf arasında fəlsəfi müqayisələr aparılır. Muğamın milli düşüncə tarixi ilə paralel şəkildə tədqiq edilməsi milli təfəkkürün bir sıra əhəmiyyətli məqamlarına da aydınlıq gətirir.

Müasir dövrün ruhuna uyğun olaraq kitabda həmçinin muğamın multikultural mahiyyəti də araşdırılır. Bununla çox əhəmiyyətli bir həqiqət vurğulanmış olur: öz təsir gücünə və daşıdığı missiyaına görə muğam Azərbaycanın "yumşaq gücüdür".

Kitab mütəxəssislər, gənc araşdırmaçılar və geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Kitabın strukturu
-----------------

* MUĞAM–MİLLİ TƏFƏKKÜRÜN NADİR İNCİSI KİMİ
* MUĞAM–TƏFƏKKÜR TƏRZİ KİMİ
* MUĞAM VƏ TƏSƏVVÜF: PARALELLƏR VƏ ORTAQ NÖQTƏLƏR
* MUĞAM–DƏYƏRLƏRİN QORUYUCUSU
* MUĞAMIN MULTİKULTURAL MAHİYYƏTİ

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  Könül Bünyadzadə – Muğam fəlsəfəsi[*ölü keçid*]
2. ↑  "Muğam Fəlsəfəsi" kitabı işıq üzü görüb[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

*
**Ovan Simonyan** (*erm.* Յովան Սիմոնեան; 1967, Beyrut) — Ermənistanın tarixi, tarixi coğrafiyası və mədəniyyəti üzrə ixtisaslaşmış erməni əsilli İsveçrə alimi. O, Livanın Beyrut şəhərində, bir erməni ailəsində anadan olmuşdur. Simonyan 1975-ci ildə Livanda vətəndaş müharibəsi başlayanda ailəsi ilə birlikdə İsveçrəyə köçmüşdür. O, "*The Hemshin: History, Society and Identity in the Highlands of Northeast Turkey*" kitabının redaktoru və Riçard Dəkməçiyan ilə "*Troubled Waters: the Geopolitics of the Caspian Region*" kitabının həmmüəllifi, həmçinin Piter Qreçdakyan və Mark Arslan ilə birlikdə "Armenian DNA Project"in idarəçisidir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Hovann Simonian.
2. ↑  "Armenian DNA Project- Background". 25 avqust 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 aprel 2022.
3. ↑  "DNA and Armenian Origin Subject of 18th Annual Vardanants Day Lecture". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-04.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 150141667 · ISNI: 0000 0001 1008 2378 · LCCN: no2002010675 · NTA: 262462826 · NUKAT: n2004005334 · SUDOC: 06150288X · VIAF: 120746540 · WorldCat VIAF: 120746540 |

 |
**Kleopas Sifo Dlamini** (*ing.* Cleopas Sipho Dlamini; svati Cleopas Sipho Dlamini) – 16 iyul 2021-ci il tarixindən etibarən Esvatininin Baş naziri olaraq vəzifə yerinə yetirən svati iş adamı.

O, 2020-ci ilin dekabrında Ambroz Mandvulo Dlamininin ölümündən sonra vəzifəsini icra edən Temba N. Masukunu əvəz etdi. Baş nazir təyin edilməzdən öncə, Esvatini Krallığının İctimai Pensiya Fondunun baş icraçı direktoru idi. O, eyni zamanda Esvatini Senatında senator olub.

Baş nazir fəaliyyəti
--------------------

16 iyul 2021-ci ildə Esvatinidə monarxiyaya qarşı böyük siyasi iğtişaşların ardından, Mbabanenin təxminən 20 kilometr cənubundakı Ludzidzini Kral Sarayında keçirilən sibayada Kral III Msvati Kleopas Dlaminini növbəti Baş nazir təyin etdiyini bildirdi. Yeni Baş nazir 19 iyul 2021-ci ildə and içdi və eyni zamanda Esvatini Parlamentinin üzvü kimi də and içdi. 20 iyul 2021-ci il səhər saatlarında ilk kabinet iclasına sədrlik etdi.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2021-07-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-01.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-07-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-01.

Xarici keçidlər
---------------
**Safi ibn Səyyad əl-Ənsari** və **İbn Səyyad** (*ərəb.* الصف بن الصياد‎) — 7-ci əsrdə Ərəbistandakı peyğəmbərlik hərəkatının iştirakçısı.

Bioqrafiyası
------------

İbn Səyyad ənsardan gəlib Mədinədə yaşayırdı. O, yəhudiliyə etiqad edirdi, lakin sonda İslamı qəbul edir. O, İslam peyğəmbəri Məhəmmədlə görüşüb, hətta onun trans vəziyyətinə düşməsini izləyib. İbn Səyyad vəhylər alarkən tez-tez öz plantasiyasının xurma ağacları arasında paltara bürünərək transa düşürdü. İslam rəvayətində İbn Ömərin sözlərindən Məhəmmədlə İbn Səyyadın görüşlərindən birinin hekayəsi nəql olunur: Bundan sonra Rəsulullah Ubeyy ibn Kəbin müşayiəti ilə İbn Səyyadın olduğu xurma bağına gedir. Peyğəmbər İbn Səyyadın diqqətini çəkməmiş ondan bir şey eşitmək istədi və gördü ki, (İbn Səyyad) yerdə uzanmış, altından qəribə bir parça ilə örtülür, hansı ki, anlaşılmaz səslər eşidildi. İbn Səyyadın anası Rəsulullahın xurma ağacının gövdələrinin arxasında gizləndiyini görüb səsləndi: "Ey Safi! - çünki İbn Səyyadın adı belə idi. "Budur, Muhəmməd" dedikdən sonra İbn Səyyad tez yerdən qalxdı və Peyğəmbər dedi: "Əgər qadın onu narahat etməsəydi, özünü göstərəcəkdi."

İslam ilahiyyatçıları İbn Səyyadın Dəccal olub-olmadığını mübahisə edirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Cook David B. Dajjāl // Encyclopaedia of Islam, THREE. / Edited by: Kate Fleet, Gudrun Krämer, Denis Matringe, John Nawas, Everett Rowson. — Brill.
Məhəmməd İbn Əhməd **ibn Cübeyr** ak-Kinani - ərəb şairi, Qranadda Almohadov həyətində xidmət etmişdir.
1183-cü ildə ibn Cübeyr Məkkəyə həcc ziyarətinə gedir. Səyahəti 2 il sürdü. Sonra Aralıq dənizi ilə üzərək ibn Cübeyr Aleksandiraya gəlir. O Misirə piramidaları görməyə gedir və Sfinskanı görür. Sonra yenidən Mosula qayıdır. Bu zaman o rus dilini öyrənir. 1189-1191-ci ildə ibn Cübeyr yenidən şərqə gedir, ancaq hara getdiyi bilinmir. Üçüncü səyahəti isə 1217 ildə edir ancaq rəhmətə gedir, gedı bilmir. Onun şeirləri bəzilər qalır onların əksəriyyəti Saladinaya həsr olunub.

Səyahətlər
----------

* Ибн Джубайр. Путешествие. — М.: Наука, 1984:

İstinad
-------

1. ↑  *Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др.* Record #119473070 // общий нормативный контроль — 2012—2016.
**Monetarizm** - tədavüldəki pulun miqdarında hökumətin rolunu vurğuluyan monetar iqtisadiyyatdakı iqtisadi təlim məktəbidir. Monetarist nəzəriyyəyə görə pul təklifindəki dəyişmələr ölkə istehsalında qısa müddətli, qiymətlər üzərində isə daha uzun periodlu böyük təsirlər göstərir. Monetaristlər monetar siyasətin hədəflərinin istənilən kimi qarşılanması üçün diskreditasiya edilmiş monetar siyasəti ön plana çıxarmaq əvəzinə, pul təklifindəki artım nisbətinin hədəflənməli olduğunu iddia edirlər.

Bu gün monetarizm əsasən Milton Fridmenin əsəriylə əlaqəli olaraq bilinir. O əvvəllər keynsçi iqtisadiyyatı qəbul edib daha sonra Keynsin geriləmə dönəmləriylə mübarizə aparmaq üçün maliyyə siyasəti (hökumət xərcləmələri) güdülməli olduğu fikrini tənqid edənlərdən biri idi. Fridmen Anna Şvartzla birlikdə önəmli *"ABŞ-nin Monetar Tarixi, 1867-1960"* kitabını yazdı  və "inflyasiyanın həmişə və hər yerdə monetar bir fenomen olduğunu" iddia etdi.

ABŞ Mərkəzi Bankının mövcudluğuna qarşı çıxsa da  Fridmen düşünürdü ki mərkəzi bank pul təklifinin artışını mallara olan tələb və məhsuldarlıqdakı artışa uyğun olaraq saxlayan bir siyasəti hədəfləməliydi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Phillip Cagan, 1987. "Monetarism", *The New Palgrave: A Dictionary of Economics*, v. 3, Reprinted in John Eatwell et al. (1989), *Money: The New Palgrave*, pp. 195–205, 492–97.
2. ↑  "Milton Friedman—Economist as Public Intellectual" Arxivləşdirilib 2009-05-29 at the Wayback Machine.. Dallasfed.org (April 1, 2016). Retrieved on September 6, 2017.
3. ↑  Bernanke, 2004. səh. 7
4. ↑  *Friedman, Milton.* Monetary History of the United States, 1867-1960. Princeton University Press. 2008. ISBN 0691003548. OCLC 994352014.
5. ↑  *Doherty, Brian.* "Best of Both Worlds". Reason. June 1995. July 9, 2010 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: July 28, 2010.
6. ↑  Salter, A.W. (2014). An Introduction to Monetary Policy Rules. *Mercatus Workıng Paper. George Mason University*.

Mənbə
-----

* *Bernanke, Ben.* Essays on the Great Depression. Princeton University Press. 2004. ISBN 978-0-691-11820-8.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Kamran Əliyev.

**Kamran İmran oğlu Əliyev** (5 mart 1953, Diyadin, Noraşen rayonu – 24 dekabr 2020, Bakı) — AMEA-nın müxbir üzvü (2017), filologiya elmləri doktoru, professordur.

Həyatı
------

Kamran Əliyev 1953-cü il mart ayının 5-də Naxçıvan MR Şərur rayonunun Diyadin kəndində anadan olmuşdur. 1969 - cu ildə orta məktəbi, 1974 - cü ildə isə Azərbaycan Dövlət Univertsitetinin filologiya fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

1976 - 1979 - cu illərdə AZƏRBAYCAN MEA - nın Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun aspiranturasında oxumuşdur.

1980 - cı ildə namizədlik, 1990 - cı ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

"Naxçıvan Dövlət Universiteti nəzdində fəaliyyət göstərən İxtisaslaşmış Müdafiə Şurasının", "Folklor İnstitunun Elmi Şurasının" , "Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür".

Müxtəlif illərdə orta məktəbdə, liseydə və ali məktəbdə dərs demişdir.Hal- hazırda Azərbaycan MEA Folklor İnstitunun aparıcı elmi işçisidir.

Kamran Əliyev AMEA Folklor İnstitutunun Azərbaycan folkloru şöbəsinin aparıcı elmi işçisidir.

24 dekabr 2020-ci il tarixində Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "AMEA-nın həqiqi və müxbir üzvlüyünə keçirilən seçkilərin nəticələri açıqlanıb". 2020-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-02.
2. ↑  "Filologiya elmləri doktoru, professor Kamran Əliyev". 2012-05-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-06.
Məzmun
------

Burada keçmiş SSRİ-nin paytaxtında general ailələrindən birində baş verən faciəli hadisədən danışılır. Ailənin timsalında o vaxtkı sovet cəmiyyətinin modeli verilmişdir.

General Mixail Romanoviçin (*Yuri Yakovlev*) beynəlmiləl ailəsində faciə baş verir. Onun qızlarından biri (*Olqa Bulanova*) şəhər kənarındakı bağında qətlə yetirilir. Təhqiqat materiallarına əsasən generalın sürücüsü Raufdan (*Fəxrəddin Manafov*) şübhələnirlər. Amma sonra məlum olur ki, qızı öz bacısı (*Tatyana Lyutayeva*) qətlə yetiribmiş... Bu çirkin ailə əhvalatını ört-basdır etmək üçün filmin personajları dəridən-qabıqdan çıxırlar. Bir dam altında yaşamalarına baxmayaraq ailə faktiki olaraq dağılır.

Film qəhrəmanların başına gələn bəla nəticəsində şəxsiyyətin mənəvi böhranını açıb göstərir.

Film haqqında
-------------

* Film Jorj Simenonun hekayəsinin motivləri əsasında çəkilmişdir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Əsərin müəllifi:** Jorj Simenon
**Ssenari müəllifi:** Rüstəm İbrahimbəyov
**Quruluşçu rejissor:** Rasim Ocaqov
**Quruluşçu operator:** Kənan Məmmədov
**Quruluşçu rəssam:** Rafiz İsmayılov, S.Portnoy
**Bəstəkar:** Emin Sabitoğlu
**Səs operatoru:** Akif Nuriyev
**Rejissor:** Rafiq Dadaşov
**Operator:** Tərlan Babayev
**Geyim rəssamı:** S.Başlıkova
**Qrim rəssamı:** Elbrus Vahidov
**Montaj edən:** Nelli Dadaşova
**Rejissor assistenti:** A.Mixeyev
**Operator assistenti:** Etibar Şirinov
**Səs operatoru assistenti:** Teymur Abdullayev
**Montaj üzrə assistent:** L.Hacıverdiyeva
**Fotoqraf-rəssam:** Tofiq Kərimov
**İşıq ustası:** Tahir Bağırov
**Çalır:** Yeni Moskva Simfonik Orkestri
**Dirijor:** Konstantin Krimets
**Redaktor:** Dinarə Gərəkməzli (Dinarə Kərəkməzli kimi)
**Filmin direktoru:** Rimma Abdullayeva
### Rollarda

Tatyana Lyutayeva — Lena
Fəxrəddin Manafov — Rauf
Aleksey Bloxin — Adik
Donatas Banionis — müstəntiq
Yuri Yakovlev — Mixail Romanoviç
Elina Bıstritskaya — Kira Aleksandrovna
Olqa Bulanova — Daşa
İvars Puqa — Andris
Viktor Proskurin — qonşu Şurik
Andrey Şotin — Saşa

Mənbə
-----

* Xamis Muradov. Kinofabrikdən başlanan yol. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 5.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 362; 367.

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
|  |  |
| --- | --- |
| **INPUT**A B | **OUTPUT** A XOR B |
| 0 | 0 | 0 |
| 0 | 1 | 1 |
| 1 | 0 | 1 |
| 1 | 1 | 0 |

**XOR elementi** (bəzən **EOR** elementi və ya **EXOR** elementi adlanır) — xüsusi ayrılmanı (yəni, hər iki giriş fərqli olanda çıxışda 1 (true) alınan məntiqi əməliyyatdır) yerinə yetirən rəqəmli məntiq elementidir. Əgər girişlərdən yalnız hər hansı biri 1 olarsa, nəticədə çıxış maxsimum, yəni 1 (true) alınar. Əgər hər iki giriş minimum 0 (false) və ya hər ikisi 1 (true) olarsa, nəticə minimum 0 (false) alınar.

{\displaystyle A\cdot {\overline {B}}+{\overline {A}}\cdot B} və {\displaystyle (A+B)\cdot {\overline {A\cdot B}}} hər iki cəbri ifadə A və B girişləri olan XOR elementini təsvir edir.

Simvollar
---------

XOR məntiq sxemi NAND elemtlərinin köməyi ilə
XOR məntiq sxemi 3 fərqli məntiq elenti ilə
XOR elementi üçün iki simvol var: Ənənəvi simvol və IEEE simvolu.

Ənənəvi XOR simvolu
XOR məntiq sxemi NOR elemtlərinin köməyi ilə
IEEE XOR Simvolu

Həmçinin bax
------------

* AND elementi
* OR elementi
* NOT elementi
* NAND elementi
* NOR elementi
* XNOR elementi
* Bul cəbri (məntiqi)
* Məntiq elementi


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***XOR elementi*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |
Kleyn şüşəsi.
**Kleyn şüşəsi** (*alm.* Kleinsche Flasche‎) – birağızlı, təküzlü şüşə. İlk dəfə 1882-ci ildə alman riyaziyyatçı Feliks Kleyn tərəfindən tərifi verilmiş və onun şərəfinə adlandırılmışdır. Kleyn şüşəsinin belə formada olmasının səbəbi qapalı səth olmasıdır. Buna görə də Kleyn şüşəsinin daxili səthi olmayıb, sadəcə xarici səthə malikdir. Birağızlı olduğu üçün içinə tökülən hər hansı maye yenə eyni açıqlıqdan töküləcəkdir.

Möbius lenti üçölçülü şəkildə göstərilə bildiyi halda, Kleyn şüşəsi dördölçülü şəkildə göstərilir.

Kleyn şüşəsinə baxarkən ona dördölçülü fəzada olan bir cismin üçölçülü fəzadakı əksi kimi baxmaq lazımdır. Yəni Kleyn şüşəsi dördölçülü fəzada mövcuddur.

Həmçinin bax
------------

* Möbius lenti

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Möbius Şeridi – Klein Şişesi ve Matematiksel İllüzyon". Matematiksel (türkcə). 2018-01-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 yanvar 2018.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Kleyn şüşəsi*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Dünyada ən böyük Kleyn şüşəsi
İnkassasiya zirehli maşın
**İnkassasiya** (italyan dilində "qutuya qoymaq") — təşkilatlar və onların bölmələri arasında nağd pulun yığılması və daşınması üçün müvafiq lisenziyanın alınmasını tələb edən fəaliyyət növü. Vəzifələrinə yığım daxil olan vəzifəli şəxs inkassator adlanır.

Nağd puldan əlavə, inkassatorlar digər maddi dəyərləri xüsusilə vacib sənədləri, qiymətli metalları, bank kartlarını və s.

Nağd pulla işləmə
-----------------

Nağd pulla işləmə ənənəvi bankçılıq və mədəniyyətdən uzaq bir sənaye prosesidir. Banklarda pul vəsaitlərinin idarə edilməsinin daxili təşkili çox vaxt köhnəlmiş və səmərəsiz olur, köhnə bank təşkilatlarından miras qalmış və birləşmələr, satınalmalar və restrukturizasiyalar nəticəsində daha da mürəkkəbləşir. Bu, əksər bankları kütləvi nağd pulların işlənməsini autsorsinqə seçməyə vadar etdi.

Digər tərəfdən, autsorsinqlə bağlı özünəməxsus çətinliklər var. Onlardan biri nəzarətin itirilməsi və kənar provayderlərdən asılılıqdır. Bəzi hallarda banklar artıq nağd pulla işləmək üçün "nou-hau"ya malik deyillər.

Nağd pulların işlənməsi əmək tutumlu nağd pulla işləmə fəaliyyətindən başa çatan həllər təklif edən kapital tutumlu sənayeyə çevrilmişdir. Nəqliyyat artıq biznesə əlavə dəyər vermir, lakin təşkilatı strukturlaşdırmağa davam edir. CIT-in mövcudluğu banklar və pərakəndə satıcılar üçün əsas seçim amili olaraq qalır.

Ümumilikdə sənaye iki sektora bölünür: bankomatların emalı və texniki xidməti.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Всероссийский день инкассатора Arxivləşdirilib 2012-10-06 at the Wayback Machine // РИА Новости.
2. ↑  İnkassasiya // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
3. ↑  "Сети дистанцируются от инкассаторов". www.kommersant.ru (rus). 2020-04-02. 2022-05-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-04.
4. ↑  "Какой способ инкассации быстрее и дешевле? :". РБК Магазин исследований. İstifadə tarixi: 2022-05-04.
5. ↑  "Услуги инкассации в ЧОП "Контур"" (rus).
**XI Qırmızı Ordu** — Sovet Rusiyası qoşunlarının Qafqaz cəbhəsinin tərkibinə daxil olan iri hərbi birləşmə. Qafqazda azadlıq əldə etmiş gənc müstəqil dövlətlərə qarşı işğalçı hərbi əməliyyatlarda iştirak etmişdir.

Yaradılması
-----------

1918-ci il oktyabrın 3-də yaradılmışdır. Həmin tarixdə cənub cəbhəsi komandanının 16 saylı əmri əsasında Şimali Qafqazın qərb rayonlarındakı qırmızı hərbi hissələrlə Taman qoşunları birləşdirilərək 11-ci ordu yaradıldı. OQO, başlıca olaraq, Qafqazda azadlıq əldə etmiş gənc müstəqil dövlətlərə qarşı işğalçı hərbi əməliyyatlarda iştirak etmişdir.

Bakının işğalı
--------------

 *Əsas məqalə: Aprel işğalı*
İşğalçı XI Qırmızı Ordu əsgərləri Bakıda 1920-ci il
Saritsını, Həştərxanı və bütünlükdə Şimali Qafqazın Xəzərboyu ərazilərini bolşevik nəzarətinə aldıqdan sonra OQO cənuba doğru irəliləmək və Azərbaycanı işğal etmək tapşırığı almışdı. Həyata keçiriləcək işğalçılıq yürüşü Bakı əməliyyatı adlandırılmışdı. Cənubi Qafqaza yaxınlaşarkən tərkibində 12 süvari və piyada alayın olmasına baxmayaraq, Azərbaycanın tezliklə işğalı üçün OQO daha da möhkəmləndirildi. Cənub cəbhəsində fəaliyyət göstərən P.Kurışkonun süvari briqadası, 9 və 10-cu ordulardan 20, 28 və 32-ci atıcı diviziyalar OQO-ya verildi. Azərbaycana hücum ərəfəsində OQO-nun möhkəmləndirilməsi məqsədilə Qafqaz Cəbhəsində qüvvələr yenidən qruplaşdırıldı. Cəbhə komandanlığının 1920-ci il 6 aprel tarixli əmri ilə 7-ci süvari diviziyası, Taman süvari briqadası və Kurışkonun süvari briqadası 2-ci süvari korpusunda birləşdirilən OQO-nun tərkibinə verildi. Beləliklə, Azərbaycana girməzdən əvvəl OQO-nun tərkibində 20, 28 və 32-ci atıcı diviziyalar, Taman atıcı briqadası, 2-ci süvari korpusu, 1-ci süvari diviziyası, 11 zirehli qatar və bir təyyarə eskadrilyası var idi. Ordunun bütün şəxsi heyəti 72472 nofərdən ibarət idi. 1920-ci il martın 26-dan OQO-ya M.K.Levandovski komandanlıq edirdi. 1920-ci il aprelin 27-nə keçən gecə OQO qüvvələri heç bir xəbərdarlıq etmədən və beynəlxalq hüquq normalanın kobudcasına pozaraq müstəqil Azərbaycan dövlətinin Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin sərhədini keçdilər Yalama və Sarvan döyüşlərindən sonra mövcud mürəkkəb şəraitdən istifadə edərək, qısa müddət ərzində ölkəni işğal etdilər. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti süquta uğradı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II cild. Bakı 2004. s. 280
2. ↑  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II cild. Bakı 2004. s. 281
Commonwealth of England (Azərbaycan dilində: İngiltərə cəmiyyəti və ya İngiltərə birliyi) 1649-cu ildə İngiltərədə başlayan və sonra İrlandiya və Şotlandiyada davam edən, ikinci İngilis Vətəndaş Müharibəsi və I Çarlzın edamından sonra başlayan respublika tipli idarəetmə dövrü. 19 may 1649-cu ildə Respublika, Rump Parlamenti tərəfindən hazırlanan İngiltərənin cəmiyyət olduğunu elan edən bir bəyannamə ilə (ingilis dilində: "An Act declaring England to be a Commonwealth", yəni "İngiltərənin cəmiyyət (birlik) olduğunu elan edən akt") başlamışdır. Dövrün əvvəlində hakimiyyət əsasən Parlamentdə və Dövlət şurasında idi. Bu dövrdə Parlament qüvvələri ilə ona qarşı çıxanlar arasında müharibələr davam etdi, xüsusən də İrlandiya və Şotlandiyada, indi həmin dövrü Üçüncü Britaniya Vətəndaş Müharibəsi adlandırırlar.

1653-cü ildə, Rump Parlamenti məcburi şəkildə dağıldıqdan sonra, Oliver Cromwell, Hökumət səlahiyyətlərini özündə birləşdirərək İngiltərə, İrlandiya və Şotlandiya İttifaqının Dövlət Protektoru Lordu (İngiliscə: Lord Protector) elan edildi, bu dövr Protektora dövrü olaraq tanınır. Kromvelin ölümündən sonra oğlu Richard Cromwellin qısa müddətli hakimiyyətindən sonra 1659-cu ildə üçüncü Protektora Parlamenti dağıldı və Rump Parlament yenidən çağrıldı və 1660-cı ildə monarxiyaya qayıtma prosesi başladı. İcma termini bəzən bütün 1649-1660-cı illər üçün istifadə olunsa da, monarxistlər bu dövrü hökmdarsızlıq dövrü ilə eyniləşdirirlər. Bəzi digər tarixçilər bu müddəti Cromwellin 1653-cü ildə hakimiyyətə gəlişinə qədər olan müddətlə məhdudlaşdırırlar.

İngiltərənin Respublika olduğunu elan edən bəyannamə
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu məqalə **Ermənistan SSR-də fəaliyyət göstərmiş Əli Məmmədov** haqqındadır. **Digər siyasətçilər** üçün **Əli Məmmədov (siyasətçi)** səhifəsinə baxın.* |

**Əli Sultan oğlu Məmmədov** (1908, Maralzəmi, Zəngəzur qəzası – iyul 1973) — Azərbaycan-sovet partiya və dövlət xadimi, Amasiya Rayon Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri (1950–1952), Ermənistan Kommunist Partiyası Vedi Rayon Komitəsinin birinci katibi (1946–1950), Ermənistan SSR Ali Sovetinin III çağırış deputatı.

Həyatı
------

Əli Sultan oğlu Məmmədov 1908-ci ildə Zəngəzur qəzasının (sonralar Meğri rayonunun) Maralzəmi kəndində anadan olmuşdur. Erkən yaşlarından əmək fəaliyyətinə başlamış, qonşu kəndlərdə muzdurluq etmiş, eyni zamanda müstəqil şəkildə təhsilini artırmışdır.

Əli Məmmədov 1927-ci ildən bir sıra məsul vəzifələrdə işləmişdir. O, Meğri rayonunun Vardanizor kənd sovetinin sədri, Nüvədi kəndində kolxoz sədri, Meğri Rayon Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsi sədrinin müavini, Ermənistan Kommunist Partiyası Meğri Rayon Komitəsinin ikinci katibi olmuşdur.

1946-cı ildə Əli Məmmədov Ermənistan KP Vedi Rayon Komitəsinin birinci katibi seçilmiş, azərbaycanlıların Ermənistandan deportasiyasına etiraz etməsi ilə əlaqədar olaraq 1950-ci ildə bu vəzifədən azad edilərək Amasiya Rayon Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsi sədri vəzifəsinə keçirilmiş, 1952-ci ildə isə oxumağa göndərilməsi adı ilə bu vəzifədən azad edilmişdir.

Əli Məmmədov 1955-ci ildə Ermənistan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi yanında üçillik partiya məktəbini bitirdikdən sonra Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Sovetlər şöbəsi müdirinin müavini vəzifəsində çalışmışdır.

Əli Məmmədov 1931-ci ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvlüyünə qəbul edilmiş, Ermənistan KP Vedi, Meğri, Qukasyan rayon komitələrinin üzvü olmuş, üçüncü çağırış Ermənistan SSR Ali Sovetinə deputat seçilmişdir. Bir sıra medallarla təltif edilmiş, respublika əhəmiyyətli fərdi təqaüdçü olmuşdur.

Əli Məmmədov 1973-cü ilin iyul ayında uzun sürən ağır xəstəlikdən sonra vəfat etmişdir.

Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi, şair-publisist Hidayət Orucovun dayısıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Ա. Ս. Մամեդով // Սովետական Հայաստան (erməni). № 178 (1599). 31 հուլիսի 1973 թ. 4.
2. ↑  *Talıb Musayev.* XX əsrdə ermənilər tərəfindən xalqımızın başına gətirilmiş faciələr. Bakı: Ağrıdağ. 1999. səh. 173–174.
3. ↑  *Hidayət.* Əli Məmmədov // Yeni Azərbaycan. № 4 (6348). 11 yanvar 2023. S. 6.

Xarici keçidlər
---------------

* *Almaz Ülvi.* "Burdan min atlı keçdi". sherg.az. 11 aprel 2022. 21 iyun 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 iyun 2023.
|   2015 Avropa Oyunları |
| --- |
|   **Dağ velosipedi** |
| Fərdi |  | Kişilər |  | Qadınlar |

**Dağ velosipedi 2015 Avropa Oyunlarında (Qadınlar)** — Qadınlar arasında keçirilən idman növü. Dağ velosipedi 2015 Avropa Oyunlarında 13 iyun tarixində keçirildi. Yarışlar Bakı şəhərinin Binəqədi rayonunda yerləşən MTB Veloparkda baş tutdu.

Yarışlarda 18 ölkənin 26 idmançısı qüvvəsini sınadı.

2015 Avropa Oyunlarında Dağ velosipedində Qadınların yarışında 2 medalı İsveçrə 1 medalı isə Polşalı idmançılar qazandı. Qızıl medalı Yolanda Neff qazandı. Yolanda Neff 1 saat 31 dəqiqə 5 saniyə nəticə göstərdi. Gümüş medalı Katrin Ştirneman qazandı. O Yolanda Neffdən 2 dəqiqə 3 saniyə geri qaldı. Bürünc medalı isə Polşalı Maya Vloşovskaya qazandı. O qızıl medal sahibi Yolanda Neffdən 2 dəqiqə 8 saniyə geri qaldı.

Medalçılar
----------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Yarış** |   **Qızıl** |   **Gümüş** |   **Bürünc** |
| Fərdi | İsveçrə Yolanda Neff  **(İsveçrə)** | İsveçrə Katrin Ştirneman  **(İsveçrə)** | Polşa Maya Vloşovskaya  **(Polşa)** |

Nəticə
------

| Sıra | İdmançı | Ölkə | Nəticə |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Nino Şurter | İsveçrə İsveçrə | **1.41.04** |
| 2 | Lukas Flukkiger | İsveçrə İsveçrə | **1.41.17** |
| 3 | Fabian Giger | İsveçrə İsveçrə | **1.41.37** |

İstinadlar
----------
**Əli Qalib Paşa** (d. 1828 - ö. sentyabr 1858) — Osmanlı sultanı Sultan Əbdülməcid dönəmində müxtəlif vəzifələrdə xidmət etmiş dövlət xadimi.

Atası Sultan Əbdülməcidin sədrəzəmlərindən Qoca Mustafa Rəşid Paşa idi. Sədarət məktubdarı olaraq xidmət etməsinin ardından 1851-ci ilin avqustunda Sultan Əbdülməcidin qızlarından Fatma Sultanla nişanlandı. Nişanın ardından Əli Paşa vəzir rütbəsiylə məclis üzvlüyünə təyin edildi. 3 il davam edən nişanlılığın sonunda atası sədarətdən alınmış, bu səbəblə nigahın ləğv olunması haqqında şayələr yayılmışdı. Qızının məyus olduğunu görən Sultan Əbdülməcidin əmriylə cütlük 2 avqust 1854 tarixində evləndirildi. Cütlüyün nigahı Hırka-i səadət otağında şeyxülislam Əhməd Arif Hikmət Əfəndi tərəfindən bağlandı.

Yeni evli cütlük Sultan Əbdülməcidin hədiyyə etdiyi Baltalimanı sarayında məskunlaşdı. Sultan Əbdülməcid kürəkəninə brilyant üzük və inci təsbeh hədiyyə etdi. Lakin Fatma Sultan bu evlilikdə xoşbəxt ola bilmədi. Belə ki, cütlüyün Cəmilə adlı ilk övladları bir neçə gün sonra vəfat etmişdi. Bu acı itkinin ardından 1857-ci ildə Fatma Sultan və əri ağır xəstəliyə düçar oldu və uzun müddət davam edən müalicənin ardından sağaldılar.

1855-ci ilin yanvarında Tənzimat məclisi üzvü, 1857-ci ilin mayında xarici işlər naziri, həmin ilin avqustunda əvkaf naziri, 1858-ci ilin mayında ticarət naziri oldu. Ancaq 1858-ci ilin sentyabrında Beykozdan Baltalimanındakı sahil sarayına qayıqla keçərkən gəmiylə toqquşmuş, baş verən qəzada həlak olmuşdur. Cəsədi bir neçə gün sonra Beykoz sahillərində tapılmış, cənazəsi bir neçə ay öncə vəfat edən atasının türbəsinə dəfn edilmişdir.

Mənbə
-----

* Sicill-i Osmani II cild, səh. 208

İstinadlar
----------

1. ↑  Sicill-i Osmani II cild, səh. 208
**Şamil Məcid oğlu Ömərov** — Alim, kimya elmləri doktoru, Professor, Mendeleyev adına Ümumittifaq Kimya Cəmiyyətinin rəyasət heyətinin diplom və mükafatına, 1995-ci ildə YUNESKO adından fəaliyyət göstərən Beynəlxalq İnformasiya Nobel mərkəzinin həqiqi üzvü seçilməklə "Nobelçi" adına, Nobel medalına və 1996-cı ildə akademik Y.Məmmədəliyev adına respublika mükafatına layiq görülmüşdür.

Həyatı və elmi fəaliyyəti
-------------------------

Şamil Ömərov 1938-ci ilin 30 dekabr tarixində Qazax rayonunun Aslanbəyli kəndində anadan olmuşdur. 1947-ci ildə Aslanbəyli kənd orta məktəbinə daxil olmuş, 1957-ci ildə oranı bitirmişdir. 1958-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) kimya fakültəsinə qəbul olmuş, 1963-cü ildə oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

Təyinatla Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutuna (indiki Aqrar Universiteti) göndərilmişdir. Həmin il Üzvi va bioloji kimya kafedrasının Üzvi Kimya ixtisası üzrə əyani aspiranturasına qəbul olmuşdur. Aspiranturanı bitirdikdən sonra həmin kafedrada assistent, baş müəllim, dosent vəzifələrində çalışmışdır.

1973-cü ildə namizədlik, 1991-ci ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

1993-cü ildə professor elmi adına layiq görülmüşdür. 1993-cü ildən ömrünün axırına qədər Üzvi va bioloji kimya kafedrasında professor vəzifəsində çalışmışdır.

250-dən çox elmi məqalənin, 30-a qədər monoqrafiyanın, dərsliyin, dərs vəsaitinin müəllifidir. Əsərləri Azərbaycan və xarici ölkələrin jurnal və məcmüələrində dəfələrlə nəşr olunmuşdur. Bir sıra Beynalxalq elmi konfranslarda, sessiyalarda və simpoziumlarda məruzələrlə çıxışlar etmişdir.

Gəncə şəhərində vəfat edib.

Təltif və mükafatları
---------------------

1972-ci ildə Mendeleyev adına Ümumittifaq Kimya Cəmiyyətinin rəyasət heyətinin diplom və mükafatına, 1995-ci ildə YUNESKO adından fəaliyyət göstərən Beynəlxalq İnformasiya Nobel mərkəzinin həqiqi üzvü seçilməklə "Nobelçi" adına, Nobel medalına və 1996-cı ildə akademik Y.Məmmədəliyev adına respublika mükafatına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Salatın Əhmədli, Rövşən Babanlı. "Qazax mahalının alimləri" (ensiklopedik məlumat). "Günəş" nəşriyyatı. Bakı. 2017.

Mənbə
-----

* Salatın Əhmədli, Rövşən Babanlı. "Qazax mahalının alimləri" (ensiklopedik məlumat). "Günəş" nəşriyyatı. Bakı. 2017. 512 səh.
**Koreyanın Milli Dənizçilik Muzeyi** (Koreya dilində 국립 해양 박물관) bir Koreya dəniz muzeyi və Koreya Respublikasında üçüncü ən böyük muzeydir. Muzey 9 iyul 2012-ci ildə açıldı və Busan, Yeongdo-gu, Dongsam-dong-da yerləşir.

Koreyanın Milli Dənizçilik Muzeyi, dəniz mədəniyyəti və sənayesi irsini araşdırmaq, qorumaq və tədqiq etməklə dəniz sənayesini və mədəniyyətini tanıtmaq üçün qurulan Koreyanın təmsilçi dəniz muzeyidir. Bir mədəniyyət kompleksinə çevrilən muzey, insanlara təhsil proqramları təqdim edərək, sərgilər təşkil edərək və ziyarətçilərlə qarşılıqlı əlaqə quraraq okeanın dəyərini başa düşməyə və yaşamağa imkan verir.

Tarixçəsi
---------

2006 Koreya Milli Dəniz Muzeyinin yaradılması layihəsi üçün əvvəlcədən texniki-iqtisadi əsaslandırma aparıldı. Muzey, Koreya Milli büdcəsinə dair konqres qərarı zamanı 2007 BTL layihəsi olaraq elan edildi. 2007 Fizibilite və uyğunluq araşdırması ilə obyektlərin əsas planı hazırlandı. Koreya Milli Dənizçilik Muzeyi obyektlərinin əsas planı açıqlandı. Koreyanın Milli Dənizçilik Muzeyinin inşası üçün Məsləhət Komitəsi yaradıldı. 2008 İcra müqaviləsinin sona çatması üçün danışıqlar başladı. Koreyanın Milli Dənizçilik Muzeyinin tikintisindən məsul şirkət açıqlandı. (Müvəqqəti ad: Dənizçilik Mədəniyyəti A. Ş. Taeyeong Konsorsiumu)
2009 Koreya Milli Dənizçilik Muzeyinin inşaat planları təsdiqləndi (18 dekabr) və tikintisinə başlanıldı (31 dekabr). Koreya Milli Dənizçilik Muzeyinin inşası üçün müqavilə imzalanıb. 2012 Koreya Milli Dənizçilik Muzeyi açıldı. Əməliyyat və idarəetmə hüquqları başlanır. Tikinti başa çatıb.

Kolleksiyonlar
--------------

Muzeydə Cənubi Koreyanın ən böyük təkrarı və faktiki gəminin yarısı ölçüsü olan 'Joseon Missional Ship' də daxil olmaqla 12.000-dən çox dəniz yadigarı nümayiş olunur.

Joseon Elçisinin gəmisi

Kürə və göy kürəsi

Dəniz sirri

Johaengilrok

Hamgyeong-do Sahil Xəritəsi

Juk-do Jechal

Mənbə
-----
**Şamil Bisenqali oğlu Əbiltay** (*qaz.* Шәміл Бисенғалиұлы Әбілтай; 24 fevral 1948) — sovet və Qazaxıstan bəstəkarı.

Həyatı
------

II Dünya Müharibəsində döyüşən atası Bisenqali Əbiltay anası Əzirxanım Abdirovna ilə kollektiv təsərrüfatın işçiləri idilər. Babası Əbiltay məşhur küyşi idi. Şamil Əbiltay dörd yaşından dombra çalmağa başlamışdır. 1974-cü ildə Voronej şəhərində keçirilən xalq çalğı alətləri üzrə ümumittifaq ifaçılar müsabiqəsinin laureatı, 1980-ci ildə Qazaxıstan Lenin komsomolu mükafatı laureatı, 1994-cü ildə Türkiyənin İzmir şəhərində keçirilən Qurultayda bütün türk dünyasının "Ozanı" (carçı) adlandırıldı. 1998-ci ildə "Qazaxıstanın əməkdar xadimi", 1999-cu ildə isə Karaqanda vilayətinin Ulıtau rayonunun fəxri vətəndaşı adlarına layiq görüldü.

1962-ci ildə Quryev Musiqi Məktəbinə qəbul olur, 1966-cı ildə oranı bitirir. 1966-1972-ci illərdə Almatıdakı Kurmanqazı Konservatoriyasında təhsil alırdı. 1972-ci ildən etibarən Cambul adına Qazaxıstan Dövlət Filarmoniyasında küyşi üzrə müəllimik etməyə başladı və burada 13 il işlədi. 1985-1988-ci illərdə Qazaxıstan Radiosunun musiqi redaksiyasının baş redaktoru vəzifəsində çalışmışdır.

Onun yazdığı incəsənətə aid məqalələr respublika dövri nəşrlərinin səhifələrində dərc olunurdu. 70-ci illərin əvvəllərindən 80-ci illərin ortalarına qədər Qazaxıstan televiziyasında "Dombıra-dastan" adı altında musiqi və maarifləndirici verilişlər aparırdı.

Əbiltayın dombraçı sənətinə Koşeli, Kameş və Serkebay kimi məşhur küyşilər təsir etmişdir. O, Kurmanqazı, Dina, Abıl və Mamenin əsərlərini usta ifaçısıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Абильтаев Шамиль | Литературный портал" (rus). adebiportal.kz. 2019-08-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-24.

Ədəbiyyat
---------

* "Абильтаев Шамиль". elim.kz. İstifadə tarixi: 2014-10-01.
* Абильтай, Шамиль // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2004. — Т. I. — ISBN 9965-9389-9-7.
**Аrаbа** – türk mənşəli söz оlub, qədim nəqliyyat vasitəsidir.

Ümumi məlumat
-------------

Kəndli təsərrüfаtındа аrаbаnın nəqliyyаt və dаşımа vаsitəsi kimi əvəzsiz rоlu оlmuşdur. Аrаbаyа qоşqu kimi işlədilən hеyvаn növlərindən аsılı оlаrаq аrаbаnın dа müхtəlif
növləri hаzırlаnırdı: аt аrаbаsı, kəl аrаbаsı, öküz аrаbаsı, еşşək аrаbаsı.

Аrаbаnın hаzırlаnmаsı хüsusi tехniki hаzırlığа mаlik ustаlаr tərəfindən icrа еdilirdi. Аrаbаyа lаzım оlаn hissələr хаrrаtlаr və dəmirçilər tərəfindən hаzırlаnır və sоnrа lаzımi qаydаdа qurаşdırmа işi аpаrılırdı. Аrаbа hissələrinin аdlаrı аşаğıdаkılаrdır: təkər, bаn, pər, kəmər, çərçivə, rеykа, sаmı, bоyunduruq, qоl, lаydır (çəmbər), ох, tоp, dislə, çumаçа. Аrаbа tək аt üçün hаzırlаndıqdа оnа qаrşı tərəfdən аt qоşmаq üçün iki qоl düzəldilir. Cüt qоşqu аrаbаlаrı təkqоllu
оlub, аrаbаnın qаrşı tərəfindən оrtа hissəyə bərkidilir. Qоl аrаbаnın müхtəlif tərəflərə yönələ bilməsini təmin еtmək məqsədi ilə оnun ön hissəsinə birləşdirilmiş dişləyə bəndlənir.

*Dişlə* türk mənşəli *tuşlа* sözündən оlub, аrаbаnın tuşlаnа biləcəyi istiqаməti ifаdə еdir.

Arabaların növləri
------------------

Təkərli nəqliyyat növünün ən sadə növu ev təsərrufatında, liman, vağzal və sairə yerlərdə işlədilən birtəkərli, ikitəkərli və dördtəkərli əl arabaları olmuşdur.

Birtəkərli əl arabalarının daha qədim tarixi vardır. Bu arabalardan hələ quldarlıq dövründə yol çəkilişində və müxtəlif tikiniti işlərində geniş istifadə olunmuşdur. Belə arabalar, adətən, itələməklə, (insan qüvvəsi ilə) hərəkətə gətirilirdi.

Qoşqu vasitəsilə hərəkətə gətirilən ikitəkərli araba dördtəkərli arabaya nisbətən daha geniş yayılmışdı. İkitəkərli arabaların XIX-XX əsrin əvvəllərində 3 tipi (öküz (kəl) arabası, at arabası, uzunqulaq arabası) mövcud idi. Bəzi bölgələrdə öküz və ya kələ qoşulan ibtidai ikitəkərli arabalara "qanlı" deyilirdi (Türkiyə türkcəsində kağlı). 

XIX əsrdə öküz arabalarını bir-birindən fərqlənən müxtəlif formaları olmuşdur. Bu arabalar iki qrupa bolunur. Bunlardan birincisi Azərbaycanın Qərb bölgəsində işlədilən iri həcmli və iri çardaqlı, kiçik təkərli arabalardır. Xalq arasında belə arabalara bəzən "qara araba", "taytəkər", "qarasaqqal arabası" və s. deyilirdi.

Qalereya
--------

### Müxtəlif ölkələrdə arabalar

|  |  |  |  |
| Vallaxiyada araba (1854) və müasir Kubada rezin təkərli araba | Avstraliyada taxta araba və Kəlküttədə hindli rikşa (2004) |

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Araba*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |

| ⛭Nəqliyyat vasitələri |
| --- |
| Quru nəqliyyatı | At  • Ulaq  • Qatır  • Öküz  • Dəvə  • Araba  • Fayton  • Avtomobil  • Şərəban  • Qazalaq  • Prilotkav Dilican  • Kareta  • Kəcavə |  |
| Su nəqliyyatı | Sal  • Bərə  • Qayıq  • Kələk  • Kolaz  • Pələ  • Şxun  • Barja  • Sandal  • Kirjim  • Gəmi |
| Hava nəqliyyatı | Təyyarə  • Helikopter  • Hava şarı |
| Dəmir yolu nəqliyyatı | Konka  • Tramvay  • Qatar  • Lokomotiv |
| Sadə yük nəqliyyatları | Əl sürütməsi  • Sürütmə  • Torba  • Şələ  • Bağlama  • Xurcun  • Heybə  • Səbət  • Xərək |
**Aurinlər** - trifenilmetanın hidroksilli törəmələri sırasından olan boyaqlardır.

Alınması
--------

Bunların ən sadəsi aurin, fenolu (sulfit turşusu iştirakı ilə) oksalat turşusu ilə qızdırmaqla alınır. Reaksiya zamanı əvvəlcə boyağın leykəsası trioksitrifenilkarbanol əmələ gəlir, sonra sulfat turşusunun təsiri ilə su ayrılır və aurin alınır.

Fenol ilə ortokrezol və parakrezol qarışığını arsenat və sulfat turşuları ilə oksidləşdirdikdə aurinin homoloqu rozol turşusu alınır.
Aurinə pararozol turşusu da deyilir. Onların quruluşu, nitrit turşusunun təsiri ilə parafunksinin aurinə və funksinin rozol turşusuna çevrilməsi ilə sübut olunur.
Aydındır ki, nitrt turşusu funksinin və parafunksinin amin qruplarını hidroksil qrupu ilə əvəz edir və onları müvafiq olaraq aurinə və rozol turşusuna çevirir.

Xassələri
---------

Aurin qırmızı rəngli boyaqdır, suda həll olmur, spirtdə və sirkə turşusunda həll olur. sirkə turşusunun və başqa turşuların təsirindən aurin qızılı rəngə, qələvilərin təsirindən isə göy-qırmızı rəngə boyanır. Aurinlər kağıza boyamaq üçün, az miqdarda indikator kimi işlədilir.

Mənbə
-----

* M.Mövsümzadə "Üzvi kimya", Maarif-1966.
**Stolıpin Pyotr Arkadyeviç** (d. 1862 - ö. 1911) — rus dövlət xadimi, Rusiya imperiyası daxili işlər naziri.

Həyatı
------

1885-ci ildə Sankt-Peterburq universitetini bitirərək Torpaq nazirliyində işə düzəlib. 1905-ci ildə 1-ci dövlət dumasının buraxılmasından sonra çar onu daxili işlər naziri təyin edir və həmin ilin 8 iyununda nazirlər sovetinin sədri olur. Bu vəzifədə o bir çox qanun layihələrini qəbul etdirir. 9 noyabr 1906-cı ildə qəbul edilmiş "kəndli torpaq sahibkarları və torpaqdan istifadə haqqında" qanuna əsasən icmalar ləğv olunurdu və kəndlilərə şəxsi istifadə üçün torpaq sahələri verilirdi. 31 mart 1908-ci ildə dövlət duması qarşısında Amur dəmir yolunun tikintisi məsələsini qaldırmışdı.

Faəliyyəti
----------

 *Əsas məqalə: Stolıpin aqrar islahatı*

İstinadlar
----------

1. ↑  *В. В—в* Столыпин, Петр Аркадьевич (rus.). // *Энциклопедический словарь* СПб: Брокгауз — Ефрон, 1907. Т. доп. IIа. С. 711–712.
**Aukştaytiya** (lit. Aukštaitija) — Litvanın şimal-şərqində etnoqrafik bölgə. Aukşaytiya dialekti Aukşaytiya bölgəsindən daha geniş ərazidə danışılır.

Adı
---

Bölgənin adını qeyd edən ən erkən tarixi sənəd 1294-cü ilə aid olan Peter fon Dusburq yazdığı Prussiya torpaqlarının xronikalarıdır. 1420-ci ildə Aukştaytiya sözü Böyük Vitovtun məktubunda qeyd olunur.

Coğrafiya
---------

Bölgənin qərbində yerləşən Muşos-Nəmunelis və Nevejis düzənlikləri var. Orda Şventoyi çayı axır. Bölgənin təpəli hissəsi də var. Litvanın göllərinin çoxu bu təpəli hissədə İqnalinanın ətrafında yerləşir. Ölkənin ən dərin (Tauraqnas 50,5 m) və ən böyük (Drukşyay) gölləri də Aukştaytiyada yerləşir. Bölgənin şərqindəki 1300 kv.km. ərazisində uzanan Aukştaytiya Milli Parkının ərazisində 126 göl yerləşir.

Əhali
-----

Aukştaytiyanın böyük hissəsi şərqi Aukştatiya ləhcəsində danışır. Bölgənin qərbi hissəsində (Şyaulyay və Kaunas ətrafları) isə qərbi Aukştatiya ləhcəsində danışırlar.

Əhalinin əksəriyyəti katolik litvalılardır. Visaginas şəhərinin ətrafında əhalinin çoxunu ruslar təşkil edir, Birjay ətrafında isə 10% kalvinist litvalıların azlığı var.

Bölgənin qərbi düzənlikləridə çox sayda fermalar mövcuddur. Təpəli şərqdə isə köhnə üslubda saxlanılmış kəndlər var.

### Mətbəx

Aukştaytiya üçün ənənəvi yeməklər müxtəlif fətir və düşbərə növləridir. Bundan əlavə, bölgədə arpa pivəsinin hazırlaması ənənəsi var və burda həmçinin alma və giləmeyvə şərabları hazırlanır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  "ETNINĖS KULTŪROS GLOBOS TARYBA ETNINĖS KULTŪROS GLOBOS TARYBA. Aukštaitija". 2020-03-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-21.
2. ↑  "Etnografinių regionų metai". www.llbm.lt. 17 September 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 April 2019.
3. ↑  "News Travel". 2022-06-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-25.
4. ↑  *Lithuania* by Sakina Kagda
5. ↑  ""Lithuania in the World", No.1, 1999". 2019-09-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-22.
6. 1 2  "Aukštaitija (Northeast Lithuania)". 2022-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-24.
7. ↑  "*THE LITHUANIANS* J. Kudirka". 2021-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-25.
8. ↑  "Local Taste". 2021-10-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-24.