recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Mənzil.
**Mənzil icması** Nəqşibəndiliyə bağlı olan və Türkiyədəki icmaların içərisində ən çox üzvü olan icmalardan biridir. Məhəmməd Rəşid Erol (1930–1993) tərəfindən təsis edilmişdir. Bu gün onların lideri Abdulbaki El Huseynidir. Adıyamanın rayonlarından biri olan Kahta mahalında, həmçinin Ankara və İstanbulda da bu icmanın üzvləri mövcuddur. Türk siyasətçilərindən və Türkiyə Cümhuriyyətinin keçmiş dövlət nazirlərindən bəziləri Mənzil Cəmiyyətinin üzvləri olmuşdurlar. Mənzil üzvlərinin yaratdığı Səmərqənd fondu, turizm şirkətləri, media orqanları, fondlar və təhsil müəssisələri kimi müxtəlif şirkətlər və təşkilatlar; cəmiyyətin əsas iqtisadi resursunu təşkil edir. İcmanın mərkəzi Adıyaman hesab olunur. Mənzil adını mənşəyi də Adıyamanın Kahta rayonundakı Mənzil kəndindən götürülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "En büyük Nakşî cemaati: Menzil" (Türkçe). İslâmî Cemaatler. 3 Ocak 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 Şubat 2013.
2. ↑  "The emergence of a new Turkey: democracy and the AK Parti" (İngilizce). M. E. Shape, Inc. 2023-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 Nisan 2012.
**Mərkəziasiyaşünaslıq** — Mərkəzi Asiyanın mədəniyyətini, tarixini və dillərini öyrənən elm. Sosial elm kimi Mərkəziasiyaşünaslığın kökləri XIX əsrin Britaniya–Rusiya "Böyük oyunu"na gedib çıxır. XIX əsrdə Britaniya və Rusiya agentləri, əsgərləri, alimləri tərəfindən regiona edilən çoxsaylı səfərlər sayəsində Mərkəzi Asiya sistemli məlumat toplanması və təşkili obyektinə çevrilmişdir. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra bu sahəyə maraq xeyli artmışdır. Müasir dövrdə Mərkəziasiyaşünaslıq bütün dünyada bir çox alimlər, institutlar və akademik proqramlar ilə təmsil olunur.

Tarixi
------

XIX əsrin sonlarında Rusiya şərqşünası Vasili Vladimiroviç Bartold Mərkəzi Asiya tarixinin müasir tədqiqatının banisi hesab olunur. 1991-ci ildə Sovet İttifaqının dağılması Mərkəzi Asiyanın öyrənilməsinə marağın artmasına səbəb oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Levi, Scott C.* "Early Modern Central Asia in World History". History Compass. 10 (11). 2012: 866–878. doi:10.1111/hic3.12004. ISSN 1478-0542. 2023-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-05.
**Kristin Çabbak** (*ing.* Christine Chubbuck; 24 avqust 1944 – 15 iyul 1974, Sarasota, Florida) — Amerikan televiziyasında xəbər aparıcısı, jurnalist. Canlı yayımda intihar edən ilk və tək aparıcı olmaqla tarixə keçmişdir.

Həyatı
------

Kristin Hudson vilayətinin Ohayo şəhərində dünyaya gəlib. İlk təhsilinə **Shaker Heights**da yerləşən qızlar üçün təşkil edən **Laurel School**da başlayıb. Oxford Universitetində teatr və aktyorluq təhsili almış, daha sonra Boston Universitetinə daxil olmuşdur.

Karyera
-------

##### İlk zamanlar

Karyerasına başladığı ilk zamanlarda o, Klevelandda yerləşən **WVIZ**-də çalışmışdır. Daha sonra Nyu-York Universitetinin yay karyera məktəbi təşkilatçılığı ilə müxtəlif radio və televiziya kanallarında çalışan Çabbak, eyni zamanda Floridada da aparıcılıq etmişdir.

##### WXLT-TV

Kanalda cəmiyyətə daxil olmaqda çətinlik çəkən şəxslər üçün yayımlanan "Suncoast Digest" verilişinin aparıcısı olmuşdur. Bu verilişdə aparıcılıq təklifi ona şəxsən kanalın sahibi olan Bob Nelsondan gəlmişdi.

İntiharı
--------

15 iyul 1974-cü ildə WXLT-TV kanalında hər zaman aparıcısı olduğu verilişi yayımlayarkən canlı yayımda "Kanal 40 olaraq məqsədimiz, hər zaman sizə ən son şiddət görüntülərini çatdırmaq və birazdan bir intihar cəhdi izləyəcəksiniz" demiş və silahını çıxardaraq başının arxasına atəş açmışdır. Yayımın texniki heyəti əvvəlcə nə edəcəyini bilməmiş, ekranı qaraltmış və daha sonra isə bir filmi yayıma vermişdir.

Hospitala çatdırılan Çabbak 14 saat sonra vəfat etmişdir. İntihar etdiyi zaman qeydə alınan görüntülər daha sonra ailəsinin şikayət etməsi səbəbilə bütün mənbələrdən silinmiş və bir daha yayımına qadağa qoyulmuşdur.

İstinadlar
----------
Elmi dərəcə ilə səhv salmayın.
**Elmi ad** – pedaqoji və ya elmi-tədqiqat fəaliyyətindən asılı olaraq, yüksəkixtisaslı elmi işçilərə verilən ad.

Haqqında
--------

Azərbaycan Respublikasında assistent, dosent, kiçik elmi işçi, baş elmi işçi, aparıcı elmi işçi, professor elmi adları, habelə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, həqiqi üzvü adları qəbul edilib. Bəzi elmi adlar (dosent, baş elmi işçi, professor) Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən təsdiq edilir. Bir sıra xarici ölkələrdə professor elmi adı, bir qayda olaraq, kafedra müdiri vəzifəsində işləyənlərə verilir.

Həmçinin bax
------------

* Dosent
* Professor
* Akademik

İstinadlar
----------

1. ↑  Елми ад // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. IV ҹилд: Елдәҝәз—Итабира. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1980. С. 44.
2. ↑  Elmi ad // İsgəndər Səklikov. Pedaqoji terminlər lüğəti. — Bakı: "Azəri" nəşriyyatı, 2021. — səh. 114.
Naukot qalası
**Naukot qalası** — Bu qala 1814-cü ildə Mir Kərəm Əli Xan Talpur tərəfindən tikdirilib. Tarparkar dairəsində Mithi Talukada, Sind əyalətinin Mirpur Xas şəhərindən təxminən 64 km cənubda yerləşir. Yerləşmə yerinə görə onu həm də Tar səhrasının giriş qapısı da adlandırırlar. Bu həmin qalanın Racputlara qarşı ərazinin qorumasında istifadə edilməsinə görə də belə adlanırdı.

Haqqında
--------

Naukot qalası yerləşdiyi Tarparkar dairəsinə görə unikal memarlıq abidəsidir. Belə ki, onun tikintisində yalnız kərpicdən istifadə edilib. Maraqlıdır ki, tikintisində ağac və dəmir kimi materiallardan istifadə edilməyib. Qala yanmış kərpicdən tikilib. Onun uzunluğu 113 metr, eni isə 98 metrdir. Qalanın cənub tərəfində daha bir dördkünc tikili var. Həmin tikilinin ölçüləri 15x13m-dir. Sadə girişi olan bu tikilinin dar girişi var.

Qalanın divarları və bürcləri olduqca maraqlı görünüşə sahibdir. Kiçik və dar girişdə 2 yarımdairəvi bürc var. Bürc qapıların yanında yerləşib dördkünc tikilinin bir hissəsini təşkil edir. Hündürlüyü 9,5 sm, diametri təxminən 42 metrdir. Tağlı girişin hündürlüyü 7 metr, eni isə 4 metrdir. Qalanın içəri hissəsinə keçid qəsr olan dördtərəfli tikilinin bir hissəsini təşkil edən keçid tipli otaqdan və zaldandır. Qala 9 yarımdairəvi bürcdən ibarətdir, Bu bürclərdən ikisi əsas girişi qoruyur, dördü künclərə, 3-ü isə cənub, şimal və qərb divarlara doğru mərkəzdə yerləşir. Dörd bir tərəfdən eni 4 metr olan qala divarları uzanır. Yanmış kərpicdən olan iki pilləkanı var. Bu pilləkanlarla divarların yuxarısına və qalanın içərisinə qalxmaq mümkündür. Qalanın daxili hissəsi otaqlardan ibarətdir. Həbsxana və ya qaranlıq zirzəmi kimi qeyri-müəyyən hissələri barıtxana və ya döyüş sursatı mühafizəsi həyata keçirilən otaqlar ola bilər.

Həmçinin bax
------------

* Manora qalası
* Kot Diji qalası

Xarici keçidlər
---------------

Shaw, Isobel (1990). Pakistan Handbook. Moon Publications. ISBN 9780918373564.

İstinadlar
----------

1. ↑  Shaw, Isobel (1990). Pakistan Handbook. Moon Publications. Arxivləşdirilib 2023-08-04 at the Wayback Machine ISBN 9780918373564.
2. ↑  "Guriro, Amar (12 September 2011). "Rains and govt apathy prove too much for 200-year-old Naukot Fort". www.pakistantoday.com.pk. Retrieved 28 May 2017". 3 July 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 November 2020.
3. ↑  "Rashid, Salman (1992). Riders on the Wind: Travels Through Pakistan. Sang-e-Meel Publications. p. 32". 2023-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-24.
4. ↑  "Restoration: Team goes to survey Naukot Fort - The Express Tribune". The Express Tribune. 18 August 2011.
**Tikanlı ardıc** (*lat.* Juniperus oxycedrus) — bitkilər aləminin çılpaqtoxumlular şöbəsinin i̇ynəyarpaqlılar sinfinin cupressales dəstəsinin sərvkimilər fəsiləsinin ardıc cinsinə aid bitki növü.

Aralıq dənizindən Qafqaza və Şimali İrana qədər olan sahillərdə və dağlarda yayılmışdır. Hündürlüyü 10 m-ə qədər olan boz-qonur qabıqlı kol və ya ağacdır. Yarpaqları iynəli, ucu biz, tikanlı, üstü hamar, qırışlıdır, yarpaqlarında 2 ağ xətti var, kənar və mərkəzi damarcıqları aydın görübür. Çiçəkləri ikievlidir. Qozaları tək, oturaqdır, qırmızı-qonur, parlaqdır, yumru-yumurtavarı formalı olub, 3-6 qabıqlı, əsasən 3 toxumludur. İkinci il yetişir. Toxumla çoxaldılır.

İstisevəndir, quraqlığadavamlıdır. Verilmiş formanı uzun müddət saxlayır. Dekorativ bitki kimi J.oxycedrus var. Rufescens. hündür şaxələnmiş koldur. Budaqları enli, coddur. İynələri möhkəm, çox vaxt əyilmiş, bir-birindən aralı, uzunluğu 16 mm və eni 1–2 mm-dir, ucu biz, tikanlıdır. Meyvələrin qalınlığı 6–8 mm, rəngi parlaq, qırmızıdır.

Respublikamızda Naxçıvan MR-in Ordubad rayonunda dağlarda təbii halda bitir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnæi C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 1038.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q184300
* Wikispecies: Juniperus oxycedrus
* APDB: 131007
* EoL: 1061669
* EPPO: IUPOO
* EUNIS: 150701
* FoIO: JUNOXY
* GBIF: 2684451
* GRIN: 20851
* iNaturalist: 133994
* IPNI: 262299-1
* ITIS: 822545
* IUCN: 42243
* NCBI: 69008
* NZOR: 1ee99389-1397-480b-b518-43909a115156
* PfaF: Juniperus oxycedrus
* PFI: 170
* Plant List: kew-2332702
* PLANTS: JUOX2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:262299-1
* SANBI: 209-17
* Tropicos: 9400108
* WCSP: 377576
* WoI: 1878
* WFO: wfo-0000355658

 |
Neft müharibəsinin təsviri.
**Neft müharibəsi** — neft ehtiyatları və ya onların daşınması, istehlakı və ya tənzimlənməsi ilə bağlı münaqişə. Termin ümumiyyətlə neft ehtiyatlarını ehtiva edən və ya təşkilatın neft məhsulları üçün hasilat və ya nəqliyyat infrastrukturuna malik olduğu və ya inkişaf etdirmək istədiyi coğrafi mövqedə yerləşən regionda hər hansı münaqişəyə aid edilə bilər. Bu, həmçinin bir sıra xüsusi neft müharibələrindən hər hansı birinə istinad etmək üçün istifadə olunur.

Emili Meyyerdinq tərəfindən aparılan tədqiqatlar neft müharibələrini əsasən mif kimi xarakterizə etmişdir. O, neft müharibələrinin tərəfdarlarının xarici neft yataqlarını ələ keçirmək və istismar etmək qabiliyyətini lazımi səviyyədə qiymətləndirmədiyini və beləliklə də neft müharibələrinin dəyərini şişirtdiyini müdafiə etmişdir. Meyyerdinq adətən neft müharibələri kimi təsvir edilən dörd hadisəni ( Yaponiyanın İkinci Dünya müharibəsində Niderland Ost-Hindinə hücumu, İraqın Küveyti işğalı, İran-İraq müharibəsi və Boliviya ilə Paraqvay arasında Çako müharibəsi) tədqiq etmiş, əlavə neft ehtiyatlarına nəzarət münaqişələrdə təcavüzün əsas səbəbi olmadığı qənaətinə gəlmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Meierding, Emily.* The Oil Wars Myth: Petroleum and the Causes of International Conflict (ingilis). Cornell University Press. 2020-05-15. ISBN 978-1-5017-4895-0. 2023-07-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-04.
2. ↑  *Meierding, Emily.* "Dismantling the Oil Wars Myth". Security Studies. 25 (2). 2016-04-02: 258–288. doi:10.1080/09636412.2016.1171968. ISSN 0963-6412.
**Tağıbəyovlar** — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.

Soyun yaranması
---------------

İyirmidörd mahalının Saatlı оbasının adıbəlli adamlarından biri də Mirzə Məhəmmədqulu bəy Tağı bəy oğlu оlub. Mirzə Məhəmmədqulu bəy aqil adam, kamil kişi idi. Bir nеçə dil bilirdi. İbrahimxəlil xan tərəfindən Rusiyaya еlçi gеtmişdi. Bu missiyadan bəhs еdən Əhməd bəy Cavanşir yazır: «İbrahim xan, еyni zamanda, gürcü çarı İraklinin rusları köməyə çağırdığından xəbər tutub, öz tərəfindən Məlik Yusifin və Məlik Cümşüdün müşayiəti ilə saatlılı Mirzə Məhəmmədqulunu Rusiyaya еlçi göndərib, rus təbəəliyini qəbul еtdiyini bildirdi və tеzliklə kömək göndərilməsini xahiş еtdi» (Qarabağnamələr. 1-ci kitab. Ə. Cavanşir. «Qarabağ xanlığının 1747—1805-ci illərdə siyasi vəziyyətinə dair. Bakı. 1989. səh. 164.).

Mirzə Məhəmmədqulu bəy öz dоğma оbasının yiyəsi idi. Vəfatından sоnra оğulları ata mülklərini idarə еdirdilər.

Mirzə Məhəmmədqulu bəyin Dadaş bəy, Salah bəy, Sadıq bəy, Tağı bəy, Məmmədcəfər bəy adlı оğulları vardı.

Soyun məşhur nümayəndələri
--------------------------

* Mirzə Məhəmmədqulu bəy Saatlı—Qarabağ xanlığının səfiri.
* Salah bəy Salahbəyov — Qarabağ xanlığı atlı alayının naibi, mülkədar.
* Bala bəy Tağızadə — xeyriyyəçi.
* İsmayıl bəy Tağıbəyov — Qubеrniya katibi, dövlət məmuru.
* Sürəyya xanım Qacar — Qəhrəman bəy Tağıbəyovun qız nəvəsi.

Şəkillər
--------

* Bala bəy Tağızadə (1887-?) — xeyriyyəçiBala bəy Tağızadə (1887-?) — xeyriyyəçi
* Günəş xanım Tağızadə (1869-1927) — Sədrəddin Mirzə Qacarın xanımı, Sürəyya xanım Qacarın anası.Günəş xanım Tağızadə (1869-1927) — Sədrəddin Mirzə Qacarın xanımı, Sürəyya xanım Qacarın anası.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Mirzə Məhəmmədqulu bəyin törəməsi (Sadıqbəyovlar, Tağıbəyovlar), "Soy" еlmi-kütləvi dərgi, 2010, №11, səh.10-13.

Həmçinin bax
------------

* Qarabağ
* Şuşa

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Soylarla əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Sucəddim ayini** (*əbcəd.* سو جدیم آیینی‎) — Azərbaycanın bir çox yerində və Ermənistan azərbaycanlıları arasında yayılmış adət. Bu ayində insanlar bir-birinə su atır və ya insanlar suya atılır. Yaz ayında keçirilir.

Etimologiyası
-------------

Sucəddim "su" və "cəddim-baba" sözlərindən yaranmış mürəkkəb sözdür. Sucəddim (Subaba) mürəkkəb sözünün özündə də suya inamın izi var. Elə buna görə də mərasim "Sucəddim" adlanmışdır. Türk xalqlarında müqəddəslərə, məbudlara arabir baba da deyirlər.

Tarixi
------

1623-cü ildə Səfəviləri ziyarət edən rus taciri 15 avqust tarixində Səfəvi sarayında Şah I Abbasın iştirakı ilə insanların bir-birinə necə su atdığını təsvir edir. Sucəddim ayini, yəni insanların bir-birini sulaması və ya suya atması Azərbaycanın bir çox yerində və Ermənistan azərbaycanlıları arasında ən son dövrlərə qədər davam etmişdir. Bu ayin Səfəvilərdən fərqli olaraq yaz dövründə icra edilirdi. Azərbaycan ədəbiyyatşünası Mirəli Seyidov Yer-Su təbiət varlıqları haqqındakı məqaləsində bu adəti qədim türk xaqanlarının suya girmələri və başqırdların üzərlərinə su atması ilə əlaqələndirir.

Sucəddim mərasimi, ola bilsin bilavasitə suya inamla bağlı olaraq Quba rayonunun Alpan kəndində Subaba adlı əski bir türbə bu günə kimi mövcuddur. Bütün bu mərasimlər əkinçiliklə, maldarlıqla əlaqədar suya tapınmanın bir-birindən az fərqlərlə təzahür formalarıdır.

Həmçinin bax
------------

* Abrizəgan bayramı. Oxşar Zərdüşt festivalı.
* Vardavar. Ermənistanda bir-birini su atılmaqla qeyd edilən festival.

İstinadlar
----------

* Seyidov Mirəli. Azərbaycan xalqının soykökünü düşünərkən. Bakı, 2018. 444 səh.
* M. A. Seyidov, "Eski Türk Kitabelerinde Yer-Sub Meselesi", (çev. S. Gömeç), A. Ü. D. T. C. F Tarih Araştırmaları Dergisi, c. 18, sayı: 29, s. 259, 1996.
* Akbaş Ercan, Ceren. "Türk Dünyası Atasözlerinde Mitolojik Izler." MasterThesis, October 30, 2020.
* Azərbaycan etnoqrafiyası, Üç cilddə III cild. (2007), Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu, Bakı: Şərq-Qərb. səh 20–21.

| ⛭Azərbaycan təqvim inancları və mərasimləri |
| --- |
| Yaz | 
* Novruz
* Qarayaz
* Gül bayramı
* Qodu
* Sucəddim
* Qarıborcu

 |
| Yay | 
* Susəpən
* Abrizəgan
* Qoradöyən
* Quyruqdoğdu
* Elqovan
* Sonay

 |
| Payız | 
* Paqtıqan
* Qoçqarışan
* Şanıdər
* Mehrigan
* Nar bayramı
* Kövsəc
* Qırovdüşən ay
* Naxırqovan

 |
| Qış | 
* Böyük Çillə
* Çillə gecəsi
* Kiçik Çillə
* Səddə
* Xızır Nəbi
* Boz ay
* Çərşənbələr
	+ Su çərşənbəsi
	+ Od çərşənbəsi
	+ Yel çərşənbəsi
	+ Torpaq çərşənbəsi
* Aləmin yatdığı vaxt

 |
| Mərasimlər | 
* Adqoyma
* Duz ayini
* Evlilik
* Kos-kosa
* Kürmükoba
* Qurd ağzı bağlama
* Saya
* Təkə
* Ölümdən sonra evlilik
* Vəsfi-hal
* Yağış yağdırma
* Yuğ
* Ziyarətlər

 |
| Həftə günləri | Adına günü |
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Poluxov.

**Polux Məhəmməd oğlu Poluxov** (1932, Sadaxlı, Marneuli rayonu – 2008, Sadaxlı, Kvemo-Kartli) — həkim, Gürcüstan SSR əməkdar həkimi (1984).

Həyatı
------

Sadaxlı kənd xəstəxanasının divarında xatirə lövhəsi.
Polux Poluxov 1932-ci ildə Borçalı rayonunun Sadaxlı kəndində doğulmuşdur. Kənd orta məktəbini bitirmişdir. 1951-1957-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun müalicə-profilaktika fakültəsində ali təhsil almışdır. Sadaxlı kənd xəstəxanasında həkim (1957-1961), baş həkim (1961-2002) və həkim (2002-2008) işləmişdir. Sadaxlı kəndinin ilk azərbaycanlı ali təhsilli həkimi idi. Ona el arasında "qoca həkim" də deyirdilər. 51 il ərzində həkimin şəfalı əlləri minlərlə insanı həyata qaytarmış, ölümün-xəstəliyin əlindən qurtarmışdır.

Polux Poluxov xidmətlərinə görə, Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qızıl Aypara cəmiyyətinin diplomunu və 1982-ci ildə SSRİ səhiyyə əlaçısı adını almışdır. 1984-cü ildə Gürcüstan SSR əməkdar həkimi fəxri adına layiq görülmüşdür. Gürcüstan azərbaycanlıları arasında əməkdar həkim adını alan ilk mütəxəssisdir. 2010-cu ildən Sadaxlı kənd xəstəxanası onun adını daşıyır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Marneuli rayonunun Sadaxlı kəndindəki xəstəxanaya məşhur həkim Polux Poluxovun adı verilmişdir". Azertag.az. İstifadə tarixi: 2023-07-30.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Alim ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Maskat və Oman Sultanlığı** ( *ərəb.* سلطنة مسقط وعمان‎ </link> ), qısaca olaraq **Maskat və Oman Dövləti** kimi də tanınır ( *ərəb.* دولة مسقط وعمان‎ </link> ) Taymur bin Feysalın hakimiyyəti dövründə, 19-cu əsrin ikinci yarısı və 20-ci əsrdə indiki Oman Sultanlığını və indiki Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin və Pakistanın hissələrini əhatə edən suveren bir dövlət idi. Busəidlər sülaləsi tərəfindən idarə olunan bu, Oman İmperiyasının son hökmdarı Səid bin Sultanın ölümündən sonra parçalanması nəticəsində qurulmuşdur. Sultan Səid bin Taymurun oğlu Qabus bin Səidin lehinə dərhal devrilməsi ilə 23 iyul 1970-ci il saray çevrilişindən sonra Sultanlıq yeni idarəetmə formasına keçdi.

Adı
---

Oman (Oman imamlığı) sahilə çıxışı olmayan və paytaxtı Nizva şəhərində olan bölgənin daxili, kontinental hissəsidir. Maskat sahilyanı sultanlıqdır, hökmdarları əsasən dövləti gənişləndirmək ilə məşğul olmuşdular. Tarixi Maskat və Omanı Cəbəl-Əxdar ayırır.

İstinadlar
----------

1. ↑  A history of Muscat and Oman Arxivləşdirilib 1 iyul 2013 at the Wayback Machine
2. ↑  The Western Hajar Mountains

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* William Smyth. "Oman". Country Studies. Federal Research Division. Retrieved 8 August 2010.

Xarici keçidlər
---------------

* The Omani claim to the Mascarene Islands
* Omani Ministry of Foreign Affairs

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | LCCN: n2004021960 · VIAF: 143270447 · WorldCat VIAF: 143270447 |
Küçənin girişində yerləşən, qurbağalara həsr olunmuş heykəl.
Daşdan hazırlanmış qurbağa heykəli.
**Navate mağaza küçəsi** (縄手通り商店街, *Navate Dori Şotenqay*?) – Yaponiyanın Naqano prefekturasının Matsumoto şəhərində yerləşən küçə. Qurbağa heykəlləri, qurbağa festivalı və qurbağalara həsr olunmuş məbədi səbəbi ilə **Qurbağa küçəsi** (かえる道, *Kaeru miçi*?) kimi də tanınır.

Tarixi
------

Metoba çayının sahilində yerləşən küçənin adı *"nava no yoni naqay dote"* (縄のように長い土手, **azərb.* "kəndir kimi uzun çay sahili"‎*?) sözlərinin qısaltmasından yaranmışdır. 2001-ci ildə küçədə yenidənqurma işləri aparılmışdır.

Küçənin hekayəsinə görə Yapon Alp dağlarında yerləşən bu küçənin ərazisində Yaponiya üçün endemik qurbağa növü olan kacikaların böyük populyasiyası yaşayırdı. 1959-cu ildə baş verən tayfun mövsümü qeydə alınan ən pis tayfun mövsümlərindən biri olmuş, Yaponiyada bir çox yerdə daşqınlara səbəb olmuşdur. Bu daşqınlar nəticəsində Matsumoto şəhərinin yaxınlığında axan Metoba çayı daşmış, Navate və ətraf küçələri su basmışdır. Daşqından sonra kacika qurbağaları çayın yuxarı axınında yerləşən daha hündür yerə miqrasiya etmişdirlər. Yerli əhali daşqının fəsadlarını aradan qaldırsa da, qurbağalar bir daha qayıtmamışdır.

Qurbağaların ərazini tərk etməsi yerli əhalini məyus etmiş və onlar küçədə qurbağa heykəlləri tikməyə qərar vermişdirlər. Yerli satıcılar küçədə qurbağalara aid kiçik fiqurlar və heykəlciklər satmağa başlamış, 1972-ci ildə isə küçədə qurbağalara həsr olunmuş Kaeru Daymyocin məbədi tikilmişdir. Bu hekayə yerli əhali tərəfindən yenidən doğulmağın bir simvolu kimi qəbul olunur.

Qurbağa festivalı
-----------------

Hər il küçədə satıcılar, tələbələr və digər şəxslər tərəfindən Qurbağa festivalı (かえるまつりと, *Kaeru matsuri*?) baş tutur. İlk dəfə 2002-ci ildə baş tutmuş festivala ancaq yerli prefekturadan deyil, bütün Yaponiyadan insanlar qatılır. Festivalın birinci günündə *Kaeru Daymyocin* (カエル大明?) adlı şinto ritualı keçirilir. Festival zamanı keçirilən Kellouin tədbiri zamanı balaca uşaqlar qurbağa kostyumu geyinib küçə boyunca şirniyyat toplamağa çalışırlar.

Qeydlər
-------

1. ↑  Yapon dilində qurbağanı bildirən "kaeru" (かえる?) sözünün birinci hərfi ilə "Hellouin" sözünün birləşməsi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ようこそ！カエルの街 なわて通りへ". Nawate.net (yaponca). 29 iyul 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 iyul 2023.
2. 1 2  "Nawate Dori". Atlas Obscura (ingiliscə). 25 aprel 2023. 29 iyul 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 iyul 2023.
3. ↑  "かえるまつりとは？". Qurbağa festivalının rəsmi saytı (yaponca). 29 iyul 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 iyul 2023.
4. ↑  "「ケロウィン」参加者募集！". Qurbağa festivalının rəsmi saytı (yaponca). 29 iyul 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 iyul 2023.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Navate mağaza küçəsi*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Qurbağa festivalının rəsmi saytı
**İsa Səlimxanov** (tam adı: İsa Rzabəy oğlu Səlimxanov; 31 oktyabr 1908, Bakı – 22 aprel 1998, Bakı) — Azərbaycan kimyaçısı, tarixçi, kimya elmləri doktoru (1960), professor (1963), tarix elmləri doktoru (1986), Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi (1974).

Həyatı
------

İsa Rzabəy oğlu Səlimxanov 1908-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. İsa Səlimxanov Dünya maddi mədəniyyəti tarixi öyrənən Almaniya Arxeologiya İnstitutunun həqiqi üzvü (1977), Kaliforniya Universiteti Arxeologiya Cəmiyyətinin üzvü (1977) və İngiltərə Metallurgiya Cəmiyyətinin fəxri üzvü (1981). O, 1932-ci ildə D. N. Mendeleyev adına Mockva Kimya Texnologiyası İnstitutunu bitirmişdir. AMEA Kimya İnstitutunda (1947–1950), Azərbaycan Tarix İnstitutunda (1950–1952) işləmişdir və 1953-cü ildə AMEA-nın Tarix İnstitutunda şöbə müdiri olmuşdur.

Rza Səlimxanov ilk dəfə olaraq qədim metallurgiya tədqiqinə sentual analizi tətbiq etmişdir. O, 1952-ci ildə Azərbaycan EA-nın Arxeologiya Texnologiyası laboratoriyasını yaratmışdır. Metal məlumatlarının tərkibinin öyrənilməsinə dair bir neçə tədqiqat metodunun müəllifi olub. Onun tədqiqatları xarici ölkələrdədə tətbiq edilmişdir. İsa Səlimxanov 1978-ci ildən YUNESKO nəzdindəki beynəlxalq metal tarixi komitəsinin vitse prezidentidir.

Xarici keçidlər
---------------

* AMEA Mərkəzi Elmi Kitabxanası ənənə və tərəqqinin qovşağında

Həmçinin bax
------------

* Qüdrət Səlimxanov
* Şamil Səlimxanov
* Zemfira Səlimxanova

İstinadlar
----------

1. 1 2  Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддə]. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы, 1976. C. 8. S. 373.
2. ↑  Сәлимханов, Иса Рзабәј оғлу // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VIII ҹилд: Прадо—Спринт. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1984. С. 373.
3. ↑  *Məcid Vəzirov.* Kəndimizin fəxrli vətəndaşları. Bakı. 1998. səh. 37.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | CiNii: DA14824069 · GND: 1071073885 · LCCN: n97084980 · VIAF: 118693691 · WorldCat VIAF: 118693691 |
**Böyük Yarıq** — Adi gözlə, Süd Yolunun parlaq qolunu, uzunluğunun üçdə biri qədərini uzunlamasına bölən və çoxlu sayda ulduzun zolaqları ilə əhatə olunmuş qaranlıq bir zolaq kimi görünür.

Astronomiyada Böyük Yarıq-(bəzən Qaranlıq Yarıq kimi , çox az hallarda Qaranlıq Çay kimi də adlandırılır) Günəş Sistemi ilə Süd Yolu qalaktikasının Oxatan qolu arasında uzanan örtülü, qeyri-parlaq, molekulyar toz buldudunun birləşməsidir. Bu buludlar Yerdən 800–1000 parsek (2600–3300 i.i.) məsafədə yerləşir. Buludlar 1 milyon günəş kütləsi tərtibində plazma və tozdan ibarətdir.

Dark Rift 2012
Böyük Yarıq Qu bürcündən başlayaraq burada, Qu Yarığı və ya Şimal Kömürü adlandırılır, Qartal bürcünə uzanır; İlandaşıyan bürcündə genişlənir; Oxatan bürcündə Qalaktik Mərkəzdə gizlənir; və nəhayət Sentavr bürcünə uzanır. Qaranlıq ən vacib bölgələrdən biri, Qu OB2 assosiasiyasıdır, o gənc ulduzların böyük bir qrupunu özündə birləşdirməklə bərabər həm də Dünyanın yaxınlığındakı ən böyük ulduzəmələgəlmə bölgələrindən biridir. Bu cür qaranlıq yarıqlar, Andromedada NGC 891 və Veronikanın Saçları bürcündə NGC 4565 (İynə qalaktikası) kimi bir çox kənar qalaktikalarda görülə bilər.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Great Rift: Dark area in the Milky Way". EarthSkyCommunications. 2010. Retrieved 2010–06–15.
2. ↑  Green, Gregory M; Schlafly, Edward F; Finkbeiner, Douglas P; Rix, Hans-Walter; Martin, Nicolas; Burgett, William; Draper, Peter W; Flewelling, Heather; Hodapp, Klaus; Kaiser, Nicholas; Kudritzki, Rolf Peter; Magnier, Eugene; Metcalfe, Nigel; Price, Paul; Tonry, John; Wainscoat, Richard (2015). "A Three-Dimensional Map of Milky Way Dust". *The Astrophysical Journal*. **810**: 25. arXiv:1507.01005. Bibcode:2015ApJ…810…25G. doi:10.1088/0004–637X/810/1/25.
3. ↑  Pitts, Sam. "NGC 891 Edge on Galaxy (HV19)". *Sams Astro*. Retrieved 2009–04–25.
**Poronay çayı** (*rus.* Поронай) — Saxalin adasının ən uzun çayı. İnzibati cəhətdən çay Saxalin vilayəti Tımovski, Smirnıxovski və Poronay şəhər dairələri ərazisindən axır (Rusiya).

Adı
---

Çayın adı aynu dilindən tərcümədə "böyük çay" mənasını verir.

Coğrafiyası
-----------

Çayın uzunluğu 350 km, hövzəsinin sahəsi 7990 km² təşkil edir. Çay öz başlanğıcını Şərqi-Saxalin dağlarında yerləşən Nabil silsiləsindən götürür. Bataqlaşmış Tım-Poronay vadisindən axaraq Terpeniya körfəzinə tökülür (Oxot dənizi). Körfəzə 10 km qalmış çay iki qola ayrılır. Onlar ayrılıqda körfəzə tökülürlər. Mənsəbdə onların tataqları arasında məsafə 5 km təşkil edir. Bununla da qollar mənsəbdə bataqlaşmış ada əmələ gətirirlər. Çayın qərb qolunun sahilində Poronaysk şəhərinin böyük hissəsi yerləşir.

Poronay çayı üzərində çəmi iki çay vardır. Onların ikisidə bir-birinin yaxınlığında yerləşir. Biri dəmiryol körpüsü, digəri isə avtomobil körpüsüdür. Çayın axdığı hövzə boyunca çoxlu sayda göl vardır. Onlar arasında Uyutnoe, Şika, Kulça, Nezametnoe gölləri xüsusi ilə böyükdür. Çay şəbəkəsi Lososlar və balıqlarla zəngindir.

Hidrologiyası
-------------

*Pourongai* kəndi, 1773 il
Çayın qidalanması qarışıqdır. Belə ki, xüsusu ilə yay ayları mussinların təsirinə məruz qaldığı bölgədən axması bu zaman onun üidalanmasında yağış sularının onun qidalamaslnda faizini artırır. Qış ayları isə Sibirdə formalaşan soyuq hava kütlələri qar şəklində bölgəyə yağır. Gölün aydığı bölgənin bataqlaşmış olması onun qidalanmasına yeraltı suların faizinə müsbət təsir göstərir. İllik su sərfiyyatı 120 m³/sref name="Поронай "></ref> təşkil edir.

Orta neyililiyi 0,23 % təşkil edir. Çayın gursululuq dövrü mayın ilk ongünlüyünə təsadüf edir. Ən zəif axar sentyabr ayında baş verir. Qış ayları buzla örtülür. Buzla örtülmə noyabrın ikinci on günlüyünə təsadüf edir. Aprel ayının üçüncü on günlüyündə isə buzdan azad olur.

Qolları
-------

Ən iri qolları (uzunluğu, km): sağ — Leonidovka çayı (95), Orlovka çayı (83), Onorka çayı (77), Kamenka (Aşağı Matrosovka) (71), Byuklinka çayı (63), Yelnaya çayı (61), Lonqari çayı (55), Şimali Xandasa çayı (54), Cənubi Xandasa çayı (51), Pobedinka çayı (49), Taulan çayı (41), Tumannaya çayı (34), Daldaqanka (31), Tayojnaya (31); sol — Jintisa çayı (Muyka) (61), Valza çayı (50), Birisovka çayı (38), Kresti çayı (36).

Su reysterinin məlumatı
-----------------------

Rusiya Federal su resursları agentliyinin məlumatına görə çay üzərində su anbarı yoxdur

İstinadlar
----------

1. ↑  *Гальцев-Безюк С. Д.* Топонимический словарь Сахалинской области. — Южно-Сахалинск: Дальневосточное книжное издательство. Сахалинское отделение, 1992. — 218 с. — Arxivləşdirilib 2020-02-03 at the Wayback Machine ISBN 5-7440-0136-0
2. 1 2  "Государственный водный реестр РФ: Поронай". 2012-02-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-15.
**Kerç** – Krımın şərq hissəsində qədim şəhər. Yerli tatarlar Keriç adlandırırdılar.

Tarixi
------

Kerçin bir yaşayış məskəni kimi hələ eradan əvvəl XVII–XV əsrlərdə mövcud olduğu göstərilməkdədir. Skif padşahı Savmakın dövründə isə (eradan 100
il əvvəl) Kerçdə mədəniyyətin çiçəklənmə dövrüdür. Rusların Qara dənizə yiyələnmək arzuları uğrunda nailiyyətləri bu dənizə Kerç boğazı ilə bağlı olan Azaka (Azova) yiyələnməklə əldə oluna bilərdi.

Osmanlı dövlətinin imzaladığı ən ağır andlaşmalardan olan, II Yekaterinanın ömrü boyu mənfəəti ilə öyündüyü Küçük Qaynarca sülhü ilə Qara dəniz Osmanlı dənizi olmaqdan çıxır və tarixdə ilk dəfə Qara dəniz sularına girən Rusiya Qara dəniz və boğazlar yolu ilə Osmanlı idarəsində olan ölkələrlə sərbəst hərəkət imkanı və ticarət imtiyazları əldə edir. Andlaşmanın şərtlərinə görə Qara dənizin şimal qərbindəki Buğ və Dnepr arasındakı sahil şəridi; Kırım yarımadasındakı Kerç boğazına hakim Yenikala, Kerç, Azak dənizi üzərindəki Azak qalaları Rusiyaya verildi.

Əhalisi
-------

1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən şəhərin əhalisi 145.845 nəfərdir.

Mədəniyyəti
-----------

Kerç nəinki Kırım yarımadasının, habelə dünya mədəniyyətinin ən şanlı nümunələrini sinəsində saxlayan bir sivilizasiya ocağıdır. Kerç yaxınlığında er. əvvəl IV əsrə aid möhtəşəm abidə olan Kül Oba kurqanı (hünd. 21 metr) 1830-cu ildə açılıb tədqiq edilmişdi; abidə elm aləmində ən gözəl və qiymətli tapıntı hesab edilməkdədir.

Müasir Kerçdə 18-ci əsrdə tikilmiş məscid (Puşkin küçəsində) qalmaqdadır. Məscidin əlavə tikinti və təmirlərlə xarici gorünüşü dəyişdirmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  Mehmet Rıhtım, Türk Kitabı, Bakı, "Nurlar" Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2009, səh 320
3. ↑  Державний комітет статистики України: Чисельність наявного населення України на 1 січня 2012 року Arxivləşdirilib 2013-10-21 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Azov
* Krım

| ⛭SSRİ SSRİ-nin qəhrəman şəhərləri |
| --- |
|  | 
* Leninqrad
* Odessa
* Sevastopol
* Stalinqrad
* Kiev
* Moskva
* Kerç
* Novorossiysk
* Minsk
* Tula
* Murmansk
* Smolensk
* Brest qalası (Qəhrəman qala)

 |
**Livoniya Krallığı** — müasir Estoniya və Latviyanın ərazisində mövcud olmuş nominal dövlət.

Tarixi
------

Rus çarı IV İvan 1558-1583-cü il Livoniya müharibəsi dövründə krallıq qurduğunu elan etsə də bu məlumat doğru deyildir. 10 iyun 1570-ci ildə danimarkalı Holstein qrafı Maqnus Moskvaya gəlir və burada Livoniya Kralı olaraq taclanır. Maqnus, İvanın tabeliyi altında olacağı ilə bağlı ona sədəqət andı içir və Livonia vassal səltənəti üçün müvafiq nizamnamə alır. Maqnus və IV İvan arasındakı müqaviləni bir opriçnik və zemstva idarəsi üzvü, d'iak Vasili Şçelkalov imzaladılar.

Livoniyanın yeni kralı Maqnus, İsveçin nəzarətində olan Revalın fəthi üçün 20 min rus əsgəri ilə Moskvadan yola düşdü. İvanın Maqnusun böyük qardaşı, Danimarkanın kralı II Frederikin dəstəyinə olan ümidi uğursuz oldu. 1571-ci ilin mart ayının sonunda Maqnus Reval uğrunda mübarizədən vaz keçdi və mühasirədən əl çəkdi.

1577-ci ildə İvanın rəğbətini itirmiş və qardaşından heç bir dəstək almayan Maqnus Livoniya zadəganlarını xarici işğala qarşı mübarizədə onunla birləşməyə çağırdı. İvanın qüvvələri ona hücum edərək əsir götürdülər. Maqnus sərbəst buraxıldıqdan sonra kral titulundan imtina etdi.

Maqnus ömrünün son altı ilini Polşa taxt-tacının təqaüdçüsü olaraq öldüyü Kourland yepiskopiyasındakı Pilten qalasında keçirdi. 1583-cü ilin avqustunda Livoniya müharibəsinin sona çatması ilə Köhnə Livoniya ərazilərinin çoxu Polşa-Litva Birliyinin nəzarəti altında, Estoniyanın Hersoqluğunda İsveçin nəzarəti altına düşdü.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Viirand, Tiiu.* Estonia. Cultural Tourism. Kunst Publishers. 2004. 82–84. ISBN 9949-407-18-4.
2. ↑  *De Madariaga, Isabel.* Ivan the Terrible. Yale University Press. 2006. ISBN 0-300-11973-9. 2019-12-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-17.
3. ↑  *Oakley, Stewart Philip.* War and Peace in the Baltic, 1560-1790. Routledge. 1993. ISBN 0-415-02472-2. 2019-12-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-17.
4. ↑  *Lockhart, Paul Douglas.* Frederik II and the Protestant Cause: Denmark's Role in the Wars of Religion. BRILL. 2004. 38–39. ISBN 90-04-13790-4. 2020-01-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-17.
**Yarımstansiyanın elementləri**  
A: İlkin elektrik xətləri tərəfi B: İkinci elektrik xətləri tərəfi   
1. İlkin elektrik xətləri 2. Torpağa birləşmə xətti 3. Hava xətləri  
4. Elektrik gərginliyinin ölçülməsi üçün trasformator   
5. Ayırıcı 6. Kəsici  
7. Cərəyan trasformatoru 8. İldırım ötürücü  
9. Əsas transformator 10. İdarəetmə binası 11. Təhlükəsizlik hasarı 12. İkinci elektrik xətləri
**Yarımstansiya** — elektrik enerjisinin istehsalı, ötürülməsi və paylanması sisteminin bir hissəsidir. Yarımstansiya gərginliyi yüksəkdən alçağa və ya əksinə çevirir. Elektrik enerjisinin istehsal olunduğu stansiya və istehlakçı arasında enerji müxtəlif gərginlik səviyyələrində bir neçə yarımstansiyaya daxil ola bilər. Yarımstansiyada yüksək gərginlik və aşağı gərginlikli paylayıcı arasında gərginlik səviyyələrinin dəyişdirilməsi üçün transformator ola bilər. Ümumiyyətlə yarımstansiyalar uzaq məsafədən nəzarət və idarəetmə üçün SCADA sisteminə malikdirlər.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Elektrik yarımstansiyası*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Azerishiq.az 35 kV-luq yarımstansiyalar
* Con Elvin, Yarımstansiyanın Layihələndirilməsi və Tərtibatı Arxivləşdirilib 2011-07-21 at the Wayback Machine  (ing.)
**Plectritis congesta** (*lat.* Plectritis congesta) — fırçaotukimilər fəsiləsinin plectritis cinsinə aid bitki növü, dəniz bibəri və ya çəhrayı plectritis kimi bir neçə ümumi adla tanınır. Ana vətəni şimali Amerikada Vancouver adasından cənubi Kaliforniyaya qədər olan ərazidir. Bundan əlavə sahil meşələri, dəniz sahilləri, dağ çəmənlikləri və digər yaşayış sahələrinə yayılmış bir bitkidir. İllik 10-60 santimetr arası yüksəkliyə çatır. Geniş və qoşalaşmış yarpaqları oval və ya bir qədər uzunsovdur, hamar kənarlıdır və hər iki tərəfdən uzunluğu 6 santimetrə qədərdir. Yuxarı hissədə olan yarpaqların sapı yoxdur. Çiçəkləri parlaq çəhrayı və ya ağımtıl rənglidir. Hər çiçəyin üzərində bir santimetr uzunluğunda yuxarı və aşağı loblu dodaqlar vardır və sarı rəngli polenləri daşıyan bənövşəyi rəngdə üç çubuq vardır.

İstinadlar
----------



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Bitki** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Nino Kipiani** (1877, Kutaisi – 1920-ci illər, Xaşuri bələdiyyəsi, Yuxarı Kartli) — gürcü hüquqşünas və siyasətçi. 

Brüsseldəki hüquq fakültəsinin məzunu olan Nino Rusiya imperiyasındakı ilk qadın vəkil olmuşdur.[*mənbə göstərin*] Gürcüstanın azad edilməsi çağırışları nəticəsində, 1907-ci ildə xaricə köçmək məcburiyyətində qalmış, əvvəl atası ilə Brüsseldə, sonra da İtaliyada yaşamışdır. 1920-ci illərin əvvəllərində vətəninə qayıtmışdır.

Bioqrafiyası
------------

Gürcü dövlət xadimi Dimitri Kipianinin nəvəsi, Niko Kipiani və Anastasiya Eristavinin qızı Nino Kipiani 1877-ci ildə Kutaisi şəhərində anadan olub. Tbilisidəki Müqəddəs Nino məktəbində oxumuş, lakin 1898-ci ildə naməlum səbəblərdən oradan uzaqlaşdırımışdır. Sonra Brüsseldə hüquq təhsili almış və beləliklə də, yalnız Gürcüstanda deyil, Rus İmperiyasında da ilk qadın vəkil olmuşdur.[*mənbə göstərin*] 1900-cü illərin əvvəllərində millətçi hərəkatda iştirak etdiyi üçün bir neçə dəfə həbs olunmuşdur.

Düşüncələri
-----------

Müstəqilliyə olan marağı 1903-cü ilin iyul ayında Brüsseldən göndərdiyi bir kartda ifadə edilmişdir: "Niyə Rusiyadan tam müstəqillik tələb etmək iradəmiz yoxdur? Bütün dövlətlərin ən qədimi olan və ən böyük tarixə sahib olan Gürcüstanımızın azad olmasına niyə icazə vermirik?"

İstinadlar
----------

1. ↑  "Nino (Ninutsa) Kipiani - Lawyer, public figure". GenderMediator. 4 October 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 October 2019.
2. ↑  *Barkaia, Maia; Waterston, Alisse.* Gender in Georgia: Feminist Perspectives on Culture, Nation, and History in the South Caucasus. Berghahn Books. 2017. 23–28. ISBN 978-1-78533-676-8. 2023-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-29.
3. 1 2  "ნინო ყიფიანი" (Georgian). Georgians Abroad. 2 June 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 October 2019.
|

**Elxan Əlisəttar oğlu Babayev** (28 avqust 1948, Bakı – 2 fevral 2003) — musiqişünas, sənətşünaslıq doktoru (1999), professor (1994). ABİ və Musiqi Xadimləri İttifaqının üzvü.

Həyatı
------

Elxan Babayev Üzeyir Hacıbəyov adına ADK-nın ifaçılıq və musiqişünaslıq fakültələrini (1971, 1973) bitirmişdir. 1978-ci ildən ADK-da çalışmışdır (1993–2003 illərdə BMA-nın tədris işləri üzrə prorektoru).

Elxan Babayev 1981–1984-cü illərdə P. İ. Çaykovski adına Moskva Dövlət Konservatoriyasının musiqi nəzəriyyəsi kafedrasının dissertantı olmuşdur. 1985-ci ildə Moskva Dövlət Konservatoriyasında Azərbaycan dəstgahlarının ritmikası (elmi rəhbər sənətşünaslıq doktoru, professor V. N. Xolopova) mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.

Elmi yaradıcılığı genişdir: bir neçə elmi monoqrafiyaların, 80-dan artıq elmi, elmi-metodik, elmi-publisistik məqalələrin, teleradio verilişlərinin müəllifidir. Tbilisi, Düşənbə, Almatı, Moskva, Bağdad, Ankara, Köln, Çikaqo, Tehran şəhərlərində keçirilən beynəlxalq elmi simpozium və konqreslərdə məruzələr etmiş, mühazirələr oxumuşdur.

Elmi əsərlərinə görə musiqişünasların B. Asafyev adına beynəlxalq müsabiqəsinin və "Humay" mükafatının laureatı olmuşdur.

Əsas elmi maraq dairəsi Azərbaycan muğamlarının intonasiya və ritm xüsusiyyətlərinin tədqiqi ilə bağlıdır. Bu mövzuda "Azərbaycan muğam dəstgahlarının ritmikası" (1990), "Azərbaycan muğam dəstgahlarında ritm-intonasiya problemləri" (1996), "Şifahi ənənəli Azərbaycan musiqisində intonasiya problemləri" (1998) kitabları və çoxsaylı elmi məqalələri çap olunmuşdur.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Musiqişünaslar
* Unudulmaz müəllim və tanınmış musiqişünas
**Borşevikyarpaq ağəsmə** (*lat.* Clematis heracleifolia) — bitkilər aləminin qaymaqçiçəklilər dəstəsinin qaymaqçiçəyikimilər fəsiləsinin ağəsmə cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Şərqi Çində, Koreyada təbii halda yayılmışdır. 1837-ci ildən mədəni şəraitdə Avropada dekorativ bağ bitkisi kimi becərilir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü təxminən 1 metr olan, düz, alt hissəsində oduncaqlaşmış, cod zoğları olan çoxillik bitkidir. Gövdələri düz dayanan, ancaq bünövrəsində çox və ya az oduncaqlaşmış, yumru, seyrək tükcüklü, zərifdir. Yarpaqları iri, dərili, üç-lələkvari, uzunluğu 15 sm-dəkdir. Çiçəklərin diametri təxminən 2,5 sm, 4 ədəd, parlaq mavi, ətirli, kənarları kəsikli ləçəkləri sünbülçiçək formalıdır. Avqust-sentyabrda çiçəkləyir. Toxumları 0,5-3 ay müddətində cücərir. Səpindən sonra ikinci il çiçəkləyir.

Ekologiyası
-----------

Mənfi 350C-dək şaxtaya davamlıdır. Uzun vegetasiya dövrü ilə fərqlənir (isti-mülayim zonada əsasən noyabradək), zoğları ona görə çox vaxt yetişmir. Kölgəli yerlərdə yaz soyuqları qurtardıqdan sonra açıq torpağa əkilir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanda dekorativ bitki kimi mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Dekorativ bitki kimi yaşıllaşdırmada istifadə olunur. Gül gərdisində və ya kolların arasında əkilmək üçün istifadə edilir. Tək və qrup halında mədəni şəraitdə becərilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q4266301
* Wikispecies: Clematis heracleifolia
* BOLD: 1101799
* EoL: 2873574
* EPPO: CLVHE
* FoC: 200007649
* GBIF: 6374393
* GRIN: 62
* iNaturalist: 553566
* IPNI: 709763-1
* ITIS: 821167
* MoBotPF: 286199
* NCBI: 748699
* PalDat: Clematis\_heracleifolia
* Plant List: kew-2726122
* PLANTS: CLHE5
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:709763-1
* Tropicos: 27101244
* WFO: wfo-0000610042

 |
**Olimpiya akvilegiyası** (*lat.* Aquilegia olympica) — bitkilər aləminin qaymaqçiçəklilər dəstəsinin qaymaqçiçəyikimilər fəsiləsinin akvilegiya cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Təhlükəli həddə yaxın olanlar" kateqoriyasına aiddir – NT. Azərbaycanın nadir növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Hündürlüyü 60 sm-ə qədər olan, yuxarı hissəsində budaqlanmış, vəzili-tükcüklü, çoxillik ot bitkisidir. Gövdəsi 60 sm hündürlükdədir. Yarpaqları ikiqat üçərdirlər, üstdən tünd yaşıl, altdan bozumtul rəngli, kökətrafı uzun saplaqlı, gövdə qısa saplaqlı, yuxarıdakılar kiçilmiş, oturaq, üç yerə bölünmüşdür. Çiçəkləri tək, 5–10 sm diametrində, uzun vəzili çiçək saplağında yerləşmiş, göy rəngli olub, ağ büküşlü və tükcüklüdür. Ləçəklərin ayası dəyirmi, ağ, qurtaracağında ensizkonusvari,uzunluğu 1-2 sm olan, qarmaqşəkilli əyilmiş mahmızlıdır. Toxumları qara, xırda qırışlıdır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə və meyvə əmələgətirmə dövrü iyun və Iyul aylarına təsadüf edir. Kseromezofitdir. Toxumla çoxalır. Kolluqlarda, çəmənlərdə, meşə talalarında subalp qurşağından alp qurşağına kimi rast gəlinir. Zəhərlidir. Dərman və dekorativ bitkisidir.

Yayılması
---------

Böyük Qafqazın Quba sahəsi və qərb hissəsi, Kiçik Qafqazın şimal hissəsi. Kolluqlarda, çəmənlərdə, meşə kənarlarında bitir. Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabına daxil edilmiş nadir növdür.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyasının təbii bərpasında mənfi təsirlərdən asılılığı müşahidə olunur, azalma tendensiyasına meyillidir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Əhali tərəfindən dekorativ əhəmiyyətinə görə yığılması, otarılma, tapdalanma və iqlim amillərinə həssaslıq.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Populyasiyanın nəzarətə götürülməsi, mütəmadi monitorinqlərin aparılması tələb olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q4114163
* Wikispecies: Aquilegia olympica
* BOLD: 436106
* EoL: 2880045
* EPPO: AQIOL
* GBIF: 3930093
* GRIN: 3758
* iNaturalist: 509402
* IPNI: 708973-1
* MoBotPF: 286248
* NBN: NBNSYS0200001804
* NCBI: 349364
* Plant List: kew-2644925
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:708973-1
* Tropicos: 27102327
* WFO: wfo-0000541476

 |
**Pənahov Zaur Maarif oğlu (Zaur Pənahov)** — yazıçı.

Həyatı
------

Pənahov Zaur Maarif oğlu, 3 Aprel 1988-ci ildə Şəmkir rayon Kür qəsəbəsində anadan olub, ilk təhsilini elə burda almışdır.

Qafqaz Universitetinin Dünya iqtisadiyyatı fakultəsində ali təhsil almışdır.

### Yaradıcılığı

İlk dəfə tələbəliyin birinci ilində yazmağa cəhd edən yazıçı, uzun müddət buna nail ola bilməmişdir. Öz dili ilə desək: -Həyat təcrübəm və biliyimin buna kifayət etmədiyini gördüm.- beləliklə o, daha üç il gözləməyə və bu müddət ərzində özünü yazıçılq həyatına hazırlamağa başladı. Özünün və "Qaranlıq Günəş" seryasının ilk kitabı olan "Xeyrin çöküşü" əsərini 2009-cu ildə yazmağa başlamışdır. -Həyatımın ən ağır və həyəcanlı keçən iki ili- deyir yazıçı. 2011-ci ildə Qanun nəşriyatı tərəfindən işıq üzü görən "Qaranlıq Günəş - Xeyrin çöküşü" Azərbaycanda ilk fentezi (fantastik qurğu) janrında yazılmış əsərdir. 1000 nüsxə ilə çap olunan əsər, Azərbaycanda gözlənilməyən bir maraqla qarşılanmış və qısa müddətdə öz oxucu kütləsini başına toplamışdır.
2011-ci ildə hərbi xidmətə çağırılan yazıçı, bir il sonra, 2012-ci ildə başladığı, "Qaranlıq Günəş" seriyasının davamı olan "Həyat sandığı" əsərini qələmə almışdır. 2014-cü ilin yanvar ayında gün üzü görən əsər, üç ildir həsrətlə gözləyən oxucularını sevindirmişdir.
Yazıçı, hazırda seryanın üçüncü kitabı olan "Ölüm mələyi"ni yazmaqdadır.

### Əsərləri

1. Qaranlıq günəş: Xeyrin çöküşü, Bakı, «Qanun» Nəşriyyatı, 2011
2. Qaranlıq günəş: Həyat sandığı, Bakı, «Hədəf» Nəşriyyatı, 2014

### İş həyatı

2014-cü ildə İçərişəhər bookhouse and cafe`nin iki partniyorundan biri, növbəti il isə əsas sahibi olan yazıçı, qısa müddətdə biznes həyatında da uğur qazanmışdır. - Bura yalnız kitab evi deyil, həm də intelektual gənclərin rahat toplaşa biləcəyi ikinci evləridir, deyir yazıçı. İki illik iş həyatından sonra üçüncü kitabını tamamlamaq üçün biznesə qısa fasilə verən yazıçı, hazırda "PAN MMC" şirkətini öz rəhbərliyi altında qurmaqdadır. Əsas vəzifəsinin yerli əsərlərin xarici bazara çıxarmaq olan PAN nəşriyatı, tərcüməçi və redaktor heyəti ilə ölkəni bütün dünyada təmsil etməyə hazırlaşır.

İstinadlar
----------

Yazıçı ilə 2015-il tarixli reportaj.
  

Qaranlıq Günəş, facebook sahifəsi. facebook.com/QGfans

Yazıçı ilə 2017-il tarixli reportaj

Xarici keçidlər
---------------

Zaur Pənahov

Həmçinin bax
------------
**Fariz Rüstəmov** — əməkdar jurnalist, "Qızıl qələm" və Həsənbəy Zərdabi mükafatları laureatı.

Həyatı
------

1973-cü ildə Bakı Dövlət Universitetini bitirdikdən sonra "Ağdaş" qəzetində işə dəvət edilib. Onun bu mətbu nəşrdə, eləcə də digər kütləvi informasiya vasitələrindəki yazılarında kənd həyatının real mənzərələri, uğurları, kəm-kəsirləri sənətkarlıqla, obyektiv surətdə əksini tapıb. Ədəbi işçi, məsul katib, rayon icra hakimiyyətində etimad göstərilən vəzifələr, nəhayət 2003-cü ildən ömrünün sonuna kimi yerli qəzetin redaktoru - onun əmək bioqrafiyası bu ardıcıllıqla davam edib.

2005-ci ildə əməkdar jurnalist adına layiq görülən Fariz Rüstəmovun yaradıcılığı Həsən bəy Zərdabi və "Qızıl qələm" və digər mükafatlarla qiymətləndirilib.

26 yanvar 2010-cu ildə 60 yaşında vəfat etmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Farizin ilk məqaləsi 14 yaşında "Azərbaycan pioneri" qəzetində işıq üzü görüb. Sonra bu sıraya "Kommunist" (indiki "Xalq qəzeti"), "Sovet kəndi", "Azərbaycan müəllimi", "Ədəbiyyat və incəsənət", "İnşaatçı" qəzetləri, "Kənd həyatı", "Müxbir", "Azərbaycan qadını" jurnalları və digər mətbu orqanlar əlavə olunub. Silsilə yazıları respublika radiosunun "Gənclik" və "Günün səsi" proqramlarında səslənib.

Mənbə
-----

* Xalq qəzeti, 2009. Sözün işığı.
* Azərbaycanda qəzet redaktoru vəfat edib Arxivləşdirilib 2010-02-03 at the Wayback Machine
**Sənin sevdiyin musiqi** — 2019-cu ildə "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında çəkilmiş qısametrajlı bədii film.

Məzmun
------

Film haqqında
-------------

25 iyun 2019-cu ildə Nizami Kino Mərkəzində "Azərbaycan mədəniyyəti ekranda" adlı kino proqramı çərçivəsində "Gənclərin qısa filmləri" axşamı təşkil olunmuşdur. Tədbirdə gənc rejissorların son illərdə dövlət sifarişi ilə çəkdikləri və beynəlxalq festivallarda uğur qazanmış dörd filmi nümayiş etdirilmişdir. Bu filmlər arasında rejissor Ceyhun Türksoyun "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında ekranlaşdırılmış "Sənin sevdiyin musiqi" yer almışdır.

Filmin heyəti
-------------

### Filmin üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Elçin Muradov, Nicat Dadaşov

**Rejissor:** Ceyhun Türksoy

**Operator:** Ruslan Ağazadə

**Rəssam:** Zemfira Novruzova

### Rollarda

* Ayşad Məmmədov — Arif
* İlqarə Tosova —

Sponsor
-------

* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Gənclərin filmləri nümayiş olunacaq". www.medeniyyet.az (ingilis). İstifadə tarixi: 2023-08-02.

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə