recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Rongbuk buzlağı** ( çin s. 绒布冰川, ə. 絨布冰川, *pinyin:Róngbù Bīngchuān* ) cənubi Tibetdə Himalay dağlarında yerləşir. Şərqi Ronqbuk buzlağı və Qərbi Ronqbuk buzlaqı əsas Ronqbuk buzlağına axır. Ronqbuk buzlağı şimaldan axır və Everest dağının şimalındakı Ronqbuk Vadisini meydana gətirir. Məşhur Ronqbuk Monastrı Ronqbuk vadisinin şimal ucunda yerləşir. Everest dağı Ronqbuk buzlağının və Şərqi Ronqbuk buzlağının mənbəyidir.

Kəşfi
-----

İngilis alpinist Corc Mallori, 1921-ci ildə ilk İngilis Everest kəşf ekspedisiyası boyunca Everest dağının zirvəsinə mümkün marşrutları axtararkən Ronqbuk Vadisini və onun buzlaqlarını araşdırırdı.

Eyni ekspedisiyada Oliver Veeler əvvəlcə Şərqi Ronqbuk buzlağını tədqiq etdi. Lhakpa La keçidinin altındakı kəşfiyyatı 3 Avqust 1921-ci ildə Şərqi Ronqbuk Vadisinin Everest zirvəsinə gedən yolun açarı olduğu fikrinə gətirib çıxardı. Bir neçə həftə sonra Corc Mallori, Gay Bullok və Oliver Veeler Lhakpa La keçidi ilə dərənin başını araşdırdılar və Everestin Şimal Aşırımına çatan və yamaclarına ayaq basan ilk insanlar oldular.

Everestə yol
------------

Tibetdən normal marşrutla keçməyə çalışan dırmaşma ekspedisiyaları bu buzlaqdan istifadə edərək Şərqi Ronqbuk buzlağının yuxarı ucundakı Everest dağının inkişaf etmiş bazası olan Şimal Baza düşərgəsinə çatırlar. Oradan, dırmaşan ekspedisiyalar Everestə Şimal Aşırımı və şimal-şərq silsiləsi ilə qalxmağa çalışırlar.

Ətraf mühit
-----------

Amerikalı alpinist və rejissor Devid Breşers qlobal iqlim dəyişikliyi səbəbiylə Ronqbuk buzlağının 2007-ci ildən bəri sürətlə əridiyini bildirdi. Breşersin "GlacierWorks" layihəsi  Asiya Cəmiyyəti və MediaStorm ilə ortaq olaraq fotoşəkilləri internetə təqdim etdi. 80 ildə Ronqbuk Buzlağı hər biri təxminən Azadlıq heykəli ölçüsündə olan 300-də çox şaquli buz bloku itirmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Xumbu Buzlağı
* Ronqbuk Monastrı

İstinadlar
----------

1. ↑  Wade Davis - *Into the silence*, Vintage Books, London, 2012.
2. ↑  *Eric Simonson, Jochen Hemmleb, and Larry Johnson.* "Outside Online Archives". OutsideOnline.com. 8 January 2009 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-04-30.
3. ↑  "Expedition to rewrite Everest history". BBC News. 1999-03-24. 2012-10-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-04-30.
4. ↑  "NOVA Online – Everest – Climb North – East Rongbuk Glacier". www.pbs.org. 2009-01-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-04-30.
5. ↑  "GlacierWorks". www.glacierworks.org. 30 April 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 April 2018.
* Ronqbuk Buzlağının illər ərzində dəyişimiRonqbuk Buzlağının illər ərzində dəyişimi
* Ronqbuk Vadisindən Everestin fotosuRonqbuk Vadisindən Everestin fotosu
* Ronqbuk MonastrıRonqbuk Monastrı
**Yapon birgözü** (*lat.* Ligustrum japonicum) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin zeytunkimilər fəsiləsinin birgöz cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Vətəni Yaponiya, Koreya və Çindir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 3–5 m olan həmişəyaşıl koldur. 
Yarpaqları 5-10 sm uzunluqda olub, üzbəüz düzülüşlü, dərili, enli yumurtavari və küt ucludur. Çiçəkləri ağ rəngdə olub, ətirli və süpürgəvari çiçək qrupuna yığılmışdır. Çiçək oxunun uzunluğu 5-15 sm-ə çatır. Çiçəkləməsi may ayında müşahidə edilir. Meyvələrin diametri 5–6 mm olan, qara rəngli, zəhərli giləmeyvədir. Toxumları oktyabr ayında tam yetişir və yetişmiş toxumları uzun müddət bitkinin üzərində qalır. Toxum və qələmlə asanlıqla çoxaldılır.

Ekologiyası
-----------

Quraqlığa və şaxtaya davamlıdır. Zərərvericilərlə az yoluxur. Bitkini budamaqla müxtəlif forma vermək olar.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Bakı, Gəncədə və s. rayonlarda park və bağlarda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Azərbaycanın bütün bölgələrində bu bitkidən yaşıllaşdırma məqsədilə istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1209219
* Wikispecies: Ligustrum japonicum
* AoFP: 233
* APA: 2728
* Calflora: 10622
* EoL: 579170
* EPPO: LIGJA
* EUNIS: 176361
* GBIF: 3172301
* GRIN: 22079
* iNaturalist: 77739
* IPA: 3034
* IPNI: 610001-1
* IRMNG: 11432455
* ITIS: 503449
* MoBotPF: 282944
* NCBI: 46072
* NZOR: df8336dd-4271-41b0-83b5-2c41fafbe5db
* PFI: 3984
* Plant List: kew-354176
* PLANTS: LIJA
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:610001-1
* SANBI: 1948-1
* Tropicos: 23000160
* uBio: 474309
* WCSP: 354176
* WFO: wfo-0000816281

 |
**Qrossheym armudu** (*lat.* Pyrus grossheimii) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin armud cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Kritik təhlükə həddində olanlar" kateqoriyasına aiddir – CR A4 cd; C1. Azərbaycanın nadir növüdür. Qafqaz endemikdir.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

16 m-ə qədər boyunda ovalvari və ya uzunsov çətirli ağacdır. Yarpaqları yumurtavari və ya ellipsvari, iti dişli, uc tərəfi adətən uzunsov itidir, kənarları xırda dişlidir; 8-10 sm uzunluğunda, 4-5 sm enindədir; üstdən çılpaq və parıldayan, alt hissədən tutqun rənglidir; saplağı nazik, 10 sm-ə qədər uzunluğundadır. Meyvələri xırdadır, eni və uzunu 2-2,5 sm, kürəvari və ya oval-kürəvaridir, çətirşəkilli qalxancığa toplanmışdır; onların saplağı meyvədən 2-3 dəfə uzundur.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Aprel ayında çiçəkləyir. Meyvələri avqust-sentyabr aylarında yetişir. Tozlanması — entomofildir. Toxumla və kök pöhrələri ilə çoxalır. Yuxarı dağ qurşağında palıd meşələrindəki talalarda rast gəlinir. Qiymətli qida bitkisidir.

Yayılması
---------

Lənkəran ovalığı (Astara rayonu — Anbobu kəndi; Lənkəran rayonu — Daşdatük və Xanbulan kəndləri) və Lənkəranın dağlıq hissəsi (Lerik rayonu).

Sayı və tendensiyası
--------------------

İtmə təhlükəsi altında olan yeganə lokaliteti mövcuddur, populyasiyanın sayı sürətlə azalır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Yetişmədən əvvəl gəmiricilər və quşlar tərəfindən yeyilir. Mal-qara otarılması təbii bərpanı çətinləşdirir.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Hirkan Milli Parkında mühafizə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17237729
* Wikispecies: Pyrus grossheimii
* EoL: 793507
* GBIF: 5362774
* IPNI: 730892-1
* IRMNG: 11113938
* NCBI: 1943544
* Plant List: rjp-2152
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:730892-1
* Tropicos: 27804734
* WFO: wfo-0000992465

 |
**Baribaevsk üsyanı**(*qaz.*  **Бәрібаев көтерілісі**) — 1930-cu ilin mart ayında Almata vilayətinin, Baribaevsk rayonunun, Bakalı kəndində qalxmış kəndli üsyanı. Üsyan məcburi kollektivləşdirməyə və Sovet hökumətinin repressiv siyasətinə qarşı idi. K. Əhmədcanov, K. İbrahimov və J. Saukımbaevin rəhbərlik etdiyi 100 nəfərlik dəstə 25 mart tarixində Bakalinsk kommunasını ələ keçirmiş, kənd sovetini buraxmış və müsadirə olunmuş buğdanı və digər əmlakı insanlara paylamışdır. Üsyançılar telefon əlaqəsini və dəmir yolunu kəsib, Mınkum rayonunun 10 kəndini ələ keçirirlər. K. Əhmədcanov Aksu rayonunun qaçqınları və üsyançıları ilə birgə fəaliyyət göstərməyə cəhd edirdi. Üsyan Birləşmiş Dövlət Siyasi İdarəsi yatırıldı və 29 nəfər güllələnməyə məhkum edildi.

Həmçinin bax
------------

* Aday üsyanı
* Abıralı üsyanı
* Qazaxıstanda aclıq

İstinadlar
----------

1. ↑  *Burkitbay Ayaqan.* Qazaxıstan. Milli Ensiklopediya (PDF). I. Alma Ata. 2004. səh. 364. ISBN 9965-9389-9-7.
**Mari Edm Patris de Mak-Maqon** (*fr.* Marie Edme Patrice Maurice, Count de MacMahon, Duke de Magenta; 13 iyun 1808, Syulli[d] – 17 oktyabr 1893[…], Monkresson[d]) — fransız hərb və siyasi xadim, marşal, 1873-1879-cu illərdə Üçüncü Fransa Respublikasının prezidenti.

Prezidentliyi
-------------

Adolf Tyer 1872-ci ilin may ayının 10-da istefaya getdikdən sonra prezident vəzifəsinə Mak Maqon təyin edildi. Mak Maqon hakimiyyətə gəldikdən sonra hakimiyyət orqanlarında respublikaçıları monarxist qüvvələrlə əvəz etməyə başladı. Mətbuat üzərində nəzarət gücləndirildi. Bu arada monarxistlər arasında hakmiyyətə kimin gətirilməsi barəsində ortaq bir fikir qəbul edildi. Belə ki, nəzərdə tutldu ki, qraf Şambor V Henrix adı ilə hakimiyyətə gətirilsin və onun varisi olmadığına görə Paris qrafı ona varis təyin edilsin.

1873-cü ilin payızında hər kəs Şamborun hakimiyyətə gəlişini gözlədiyi bir vaxtda Fransa hökumətinə yerlərdən xəbər gəlməyə başlayır: Fransanın bütün şəhər və departamentlərinin əksəriyyətində xalq monarxiyanın bərpasını istəmir. Yerlərdə xüsusi komitələr yaradılmış və monarxın ayağı Fransaya dəyən kimi yerlərdə inqilabi hərəkat yüksələcək və Fransa yenidən inqilabın pəncəsinə düşəcəkdir. Buna qətiyyən yol vermək olmazdı. Belə olan halda qraf Şambor geri çəkildi. Beləliklə 1873-cü ilin sentyabr ayında Fransada yenidən monarxiya qurulacağı ehtimalı aradan qalxmış oldu. Noyabr ayında isə Qanunverici Məclis Mak Maqonun prezidentlik səlahiyyətini 7 il nəzərdə tutan xüsusi bir qanun qəbul etdi. Semptantlıq haqqında qanun əslində Mak Maqonun yenidən monarxiyanı bərpa edə bilməsi üçün verilən müddət idi. Mak Maqon monarxiyanın bərpası uğrunda çalışmağa başlasa da, 1875-ci il konstitusiyası ona imkan yaratmadı. Bundan sonra Mak Maqon respublika quruluşunu gözdən salmağa başladı.

1877-ci ilin may ayının 16-da Fransada siyasi bir böhran yaşandı. Belə ki, Milli Məclisə seçkilərdə üstünlük qazanmış respublikaçılar yeni hökumət qurmalı olduqları halda, Mak Maqon hökumətin təşkil edilməsi işini monarxistlərin və parlament azlığının nümayəndəsi olan Brioya vermək istədi. Sözsüz ki, Brionun yaratdığı hökumət parlamentdə etimad qazana bilməzdi. Nəticədə Brio istefaya getmək məcburiyyətində qaldı. Lakin bununla belə Mak Maqon heç bir vəchlə respublikaçıların nümayəndəsini baş nazir vəzifəsinə təyin etmək istəmirdi. Vəziyyət hətta o yerə gəlib çatdı ki, bütün Fransa 1878-ci ildə Mak Maqonu baykot elan etdi. Seçkilərin nəticəsində respublikaçılar daha böyük səs çoxluğu əldə etdilər. Mak Maqon ona kömək edilməsi üçün orduya müraciət etsə də, onun bu müraciətinə yalnız bir general qarşılıq verdi. Mak Maqon siyasi məğlubiyyətə uğrayaraq nəhayət ki respublikaçıların nümayəndəsi olan Simonun başçılığı altında hökumət yaradılmasına razı oldu və 1879-cu ilin yanvar ayında istefaya getdi. Onu vəzifəsində 1879-1887-ci illərdə hakimiyyətdə olacaq Jül Qrevi əvəz etdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Find a Grave (ing.). 1996.
2. 1 2  .
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
**Hərbi salam** — hərbçilərin dövlət və hərbi bayrağa, həmçinin bir — birinə nizamnamə ilə nəzərdə tutulan ehtiram hərəkəti.

Hərbi salamın tarixi
--------------------

Orduda qəbul olunan hərbi salamlaşmanın – sağ əli furajkanın günlüyünə qoymaq ənəsinin tarixi isə çox əsr əvvələrə gedir. Hansı ki, o dövrlərdə cəngavərlər yaraq-əsləhəni tam komplektdə daşıyırdılar. İki cəngavər qarşılaşdıqda qarşılarındakı şəxsin dost, ya düşmən olduğunu anlamaq üçün onlar dəbilqəni, yaxud da dəbilqənin qalxanını qaldırmalı olurdular.
Bu hərəkət artıq yaraq-əsləh gəzdirmə dövrü sona çatdıqda belə, döyüşə hazırlaşan iki şəxsin qaşılaşması zamanı təkrar olurdu. Beləliklə, hərbi salamlaşmanın əsası qoyuldu.

Başındakı geyimi (dəbilqə, furajkanı) çıxarma əvəzinə əli alına tərəf qaldırmanın da öz tarixi var. Əsgərlər tüfəngi barıtla doldurarkən əlləri hisə batmış olurdu. Baş geyimini də çirkli əllərlə çıxartmaq onu yararsız hala gətirmək demək idi.
Ona görə də XVIII əsrin sonlarında hərbi salamlaşma sağ əli furjkanın günlüyünə qoymaq hərəkəti ilə məhdudlaşdırıldı.

Azərbaycanda hərbi salam
------------------------

Azərbaycan bayrağına hərbi salam verən hərbi qulluqçu
Azərbaycanda hərbi salam Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Sıra Nizamnaməsinə uyğun yerinə yetirilir.Bütün qoşun növləri həmçinin,polis və xüsusi xidmət orqanlarının əməkdaşları bu Nizamnamənin tələblərində qeyd olunan hərbi salam qaydasına əməl edirlər.Nizamnamədə yazılır:

— Hərbir hərbi qulluqçu özündən böyük komandir və ya rəislərə hərbi salam verməyə borcludur;

— Hərbi salam verərkən sağ əlin barmaqların birləşik vəziyyətdə baş geyiminə elə yaxınlaşdırmaq lazımdır ki,orta barmaq qaşın qurtaracağ hissəsindən bir neçə milli aralı və əlin içi görülməmək şərti ilə qol yerə paralel olsun;

— Müdafiə nazirinin 24 dekabr 2014-cü il tarixli Qərarı ilə qüvvəyə minmiş Sıra Nizamnaməsinə əsasən əsgəri salamı başıaçıq da verməyə icazə verilir.

— Əgər hərbi qulluqçu böyük rəisin yanından keçirsə o,rəisə üç addım qalmış hərbi salam verib tam addım atır və ümumi altı addım ataraq onun yanından sovuşur.

Hərbi salam verilməlidir
------------------------

Hərbi salam nizamnaməyə əsasən hərbi qulluqçular bir birinə,Şəhidlər Xiyabanına,Naməlum əsgər məzarına,Qaravula və Döyüş Bayrağına

Xarici keçid
------------

* Hərbi salamın tarixi Arxivləşdirilib 2017-05-01 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Hərb ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Ali Hərbi Dəniz Məktəbi** , 1773-cü Əlcəzairli Qazi Həsən Paşa tərəfindən , İstanbul, Kasımpaşada "Mühendishane-i Bahr-i Hümayun" adı altında qurulmuş və 1985-ci ildən etirbarən  İstanbul Tuzlada yerləşən Türk Dəniz Qüvvələri üçün zabit yetişdirən təhsil ocağıdır. Məzumiyyət törənləri hər il 31 Avqustda keçirilən  Ali Hərbi Dəniz Məktəbində Türk Dəniz Qüvvələrinin tərkibində olan birliklərdə xidmət etmək üçün zabit hazırlamaqdadır. Məktəbdə sənaye, elektronika-elektrotexnika, kompüter, maşınqayırma, kommunuikasiya, beynəlxalq münasibətlər və gəmi inşaatı mühəndisliyi ixtisasları vardır. Bundan əlavə *Pusula (Kompas) adında bir də tələbə jurnalı mövcuddur.*

Məşhur məzunları
----------------

* Fəxri Qorutürk (1903-1987) - 6-cı prezident
* Rauf Orbay (1881-1964) - keçmiş baş nazir
* Nazim Hikmət (1901-1963) - şair, yazar
* Nəcib Fazil Qısakürək (1904-1983) - şair, yazar
* Bülənd Ulusu (1923-2015) - keçmiş baş nazir

İstinadlar
----------

1. ↑  ROR Data. v1.19 2023. doi:10.5281/ZENODO.7644942
**Qarabulaq qəbiristanlığı** — Şərur rayonunun Maxta kəndindən şimalda, dağ ətəyində qədim arxeoloji abidə

Haqqında
--------

Şimaldan başlanğıcını Arpaçaydan alaraq Sədərək kəndinədək uzanan qədim suvarma arxı (bax *Fərhad arxı*) buradan keçir. Meliorasiya və tikinti işləri ilə əlaqədar burada bir neçə kurqan tipli abidə dağıdılmışdır. Diqqəti cəlb edən kurqanlardan birində dəfn kamerasının daş qutudan ibarət olduğu və onun dördkünc xəndək qazılmaqla divarlarının bərkedici məhlul istifadə edilmədən kiçik daşlardan hörüldüyü müəyyənləşdirilmişdir. Kameranın uzunluğu 4 m, eni 1,25 m, hündürlüyü 1,30 m-dir. Qəbrin daxilində at skletinə qast gəlinmiş, tunc xəncər, əhəngdaşı, əqiq, mavi rəngli pastadan hazırlanmış 4 ədəd muncuq, iri və orta həcmli 3 ədəd küpə, 3 ədəd kasa, badya, vaza, parç və çaydan tipli gil qabları aşkar olunmuşdur. Naxçıvanın son Tunc və ilk Dəmir dövrü üçün səciyyəvi olan tapıntılar *Qarabulaq*, Şahtaxtı, Şortəpə, Oğlanqala abidələrinin arxeoloji materialları ilə eyniyyət təşkil edir.

Ədəbiyyat
---------

* Aşurov S.H. Qarabulaq qəbiristanlığı, Azərbaycan Dövlət quruluşunun bərpa olunması gününə həsr olunmuş elmi konfransın əsərləri,Bakı,1991.

Mənbə
-----

* Naxçıvan Ensiklopediyası. Bakı. 2002. səh. 254. ISBN 5-8066-1468-9.
Patolli oyunu.
**Patolli** və ya **patole** – Amerika qitəsində məlum olan ən qədim stolüstü oyun. Strategiya və bəxtə əsaslanır. Əsasən zadəganlar tərəfindən oynanılmışdır. Konkistadorlar bildirmişdilər ki, Montezuma sarayında zadəganların patolli oyunlarına baxmaqdan böyük zövq alırdı.

Patolli və onun variantları Kolumböncəsi Mezoamerikası mədəniyyətində geniş şəkildə oynanılırdı. Tolteklər (750-1000), Çiçen-İtsa sakinləri (1100-1300), asteklər (1168-1521) və digər Mezoamerika xalqları bu oyunu oynamışdırlar. Qədim mayalar da patollinin bir versiyasını oynayırdılar.

Haqqında
--------

Patolli bəxtə əsaslanan müharibə və yarış oyunudur. Patolli oyunu həm də qumar oyunu sayılır. Oyunçular oyuna başlamazdan öncə qızıl, yemək, evlərini, ailələrini, hətta azadlıqlarını da mərcə qoyurdular. Oyunun əvvəlində oyunçuların mərcə qoyduqları əşyaların sayı bərbər olmalı idi. Çox vaxt bu say 6 olurdu. Lakin bəzən bu say daha çox ola bilərdi. Oyunçular oyundan öncə oyunlar tanrısı olan Makuilxoçitlin adını çəkirdilər.

Oyunda əsas məqsəd 6 oyun daşını xüsusi işarələnmiş damaların ən axırına çatdırmaqdır. Zər kimi 5-6 lobya dənələrindən istifadə olunurdu. Hər lobya dənəsinin bir tərəfi deşilirdi və həmin tərəfin ağ rəngdə görünməsini təmin edirdi. Oyunda daş kimi 6 ədəd qırmızı və 6 ədəd göy çınqıldan istifadə olunurdu. Hər oyunçu bir rəngi idarə edirdi. Oyun taxtası X şəklində olan 52 damalı sistemdən ibarət idi. Oyunun başlanğıcında bütün daşlar kənardadır. Zər atdıqda çıxan saya əsasən oyunçu növbə-növbə daşları daxil edə bilərdi. Mərkəzi hissə kəsişmə sahəsi idi və orada rəqib oyunçunun daşını sıradan çıxarmaq olardı. Bu zaman rəqib yenidən həmin daşı oyuna daxil etməyə məcbur idi. 6 daşı da son damaya gətirən oyunçu qalib gəlirdi və uduzan tərəf bütün xəzinəsini rəqibinə verməyə məcbur olurdu.

Bir kodeksə görə oyun tanrısı Makuilxoçitl də oyun zamanı iştirak edirdi. Oyun stolunda onun üçün xüsusi sahə var idi. Oyunçular mərcə qoyduqları əşyalardan birini ora qoymalı idilər. Qalib tərəf rəqibin xəzinəsini Makuilxoçitlin hədiyyəsi kimi qəbul edirdi.

İspaniya işğalından sonra rahiblər oyunu oynamağı qadağan etdilər, çünki oyun insanların ailələrini qul halına salmasına səbəb olurdu. İspanlar oyunu oynayan şəxslərin əllərini yandırırdılar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Berdan, F.F. & Anawalt, P.R. (1997).*The essential Codex Mendoza. University of California Press:* California. ISBN 0-520-20454-9
2. ↑  Rees, R. (2006). *Understanding people in the past: The Aztecs. Reed Elsevier Inc.*: Chicago ISBN 1-403-48749-9 pp. 35

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **Patolli** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**İsa Əliyev** (1939, Noraşen rayonu – 24 dekabr 1997, Şərur rayonu, Naxçıvan Muxtar Respublikası) — Naxçıvanın əmək qabaqcılı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı."Lenin" ordeni Kavaleri. üzümçü, Sov.İKP üzvü

Həyatı
------

1939-cu ildə Naxçıvan MSSR (hazırda Azərbaycan Naxçıvan MR Şərur rayonu) Çomaxtur kəndində anadan olub.

1955-ci ildə "1 may" kolxozunda suçu, manqabaşı və briqadir kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır.

İsa Əliyev 1955-ci ildə yüksək əmək göstəricisinə nail olmuşdur.

Kalxozçuluq sahəsində qazandığı nailiyyətlərə görə bir çox orden və medallarla təltif edilmiş,plan və sosialist öhdəliklərinin yerinə yetirilməsində dövlətə taxıl, pambıq, üzüm, tərəvəz və digər kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalının və satışının artırılması üzrə Ümumittifaq sosializm yarışında qazandığı nailiyyətlərə görə 27 dekabr 1976-cı il tarixli SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fərmanı ilə, əmək rəşadəti göstərdiyinə görə Əliyevə İsa Musa oğlu Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülüb. 2-dəfə "Lenin" ordeni,"Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif olunub.

Sov.İKP-nin XIX qurultayının da nümayəndəsi olub.

24 dekabr 1997-ci ildə vəfat edib..

İstinadlar
----------

| ⛭SSRİ Sosialist Əməyi Qəhrəmanı |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • V  • Y  • Z **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** |  |


1. ↑  Əliyev İsa Musa oğlu // Naxçıvan ensiklopediyası. — Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası, 2005.
Viktoriya Torpağları ərazisi
**Viktoriya Torpağları** (*ing.* Victoria Land) — şərqində Ross Buz sahəsi və Ross dənizi, qərbdə isə Oates Torpağları və Vilkes Torpağları olan Antarktidada bir bölgədir. Kapitan Ceyms Klark Ross tərəfindən yanvar 1841-ci ildə kəşf edilmişdir və bu bölgəyə Birləşmiş Krallığın Kraliçası Viktoriyanın adı verilmişdir. Viktoriya Torpağlarının ən cənub nöqtəsi Minna Bluff adlı dağlıq çıxıntıdır. Bu çıxıntı; şimaldakı Skott sahilini, cənubdakı Ross müstəmləkəsinin, Hillari sahilindən ayırır.

Bu bölgə, Transantarktika dağları adlı sıradağları, McMurdo Quru Vadilərindən (Şimali Futillsdə olan Abbott Dağı, ən yüksək nöqtəsidir) və Labirent olaraq bilinən düz ərazini əhatə edir. Bu bölgəni kəşf edənlər arasında Ceyms Klark Rossla yanaşı, Duqlas Mousonda yer alır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Victoria Land" Arxivləşdirilib 2019-09-08 at the Wayback Machine. Geographic Names Information System Arxivləşdirilib 2019-05-28 at the Wayback Machine. United States Geological Survey Arxivləşdirilib 2020-05-10 at the Wayback Machine. (İngiliscə) 2007-01-04.
2. ↑  "Victoria Land" Arxivləşdirilib 2006-02-11 at the Wayback Machine. The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition. Columbia University Press. 2001. (İngiliscə) 2008-01-26.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Viktoriya.

**Viktoriya** (*fr.* Victoria [viktɔʁja]) — Seyşel adalarının paytaxtı, yeganə şəhəri və limanı. Mae adasının şimal-şərq sahilində yerləşir. Viktoriya adanın əhalisinin 1/3-ni təşkil edir.

Etimologiya
-----------

1841-ci ildə adada limanın əsası qoyulmuş və Böyük Britaniya Kraliçası Viktoriyanın şərəfinə Port Viktoriya, 1960-cı ildən isə Viktoriya adlandırılmışdır.

İnfrastruktur
-------------

Liman olduqca dərindir, bu, eyni zamanda bir neçə gəminin olduğu kimi böyük gəmilərin qəbuluna imkan verir. Limanın daxili su sahəsi kiçik gəmilər üçün lazımi avadanlıq təmin edir.

1971-ci ildə Viktoriya yaxınlığında beynəlxalq hava limanı tikildi. Maliyyələşdirmə mənbəyi İngiltərə dövlət istiqrazları və dövlət zəmanəti ilə qiymətli kağızlar idi. Beləliklə, Böyük Britaniya 1965-ci ildə bir sıra adaların dövlətdən müvəqqəti çıxarılması üçün kompensasiya etdi.

Viktoriya arxipelaqın iş və mədəniyyət mərkəzidir. Şəhər müasir infrastruktur vasitələri ilə təchiz olunmuşdur: xəstəxana və müəllim hazırlığı kolleci. Paytaxtla adanın digər yaşayış məntəqələri arasında yol əlaqəsi asfaltlanmış yollarla həyata keçirilir.

Ədəbiyyat
---------

* Поспелов Е. М. Географические названия мира. Топонимический словарь / отв. ред. Р. А. Агеева. — 2-е изд. стереотип. — М.: Русские словари, Астрель, АСТ, 2002. — 512 с. — 3 000 экз. — ISBN 5-17-001389-2.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
**Aşağı Bavariya hersoqluğu** (*alm.* Teilherzogtum Niederbayern‎) 1255–1340-cı illərdə Müqəddəs Roma imperiyasında mövcud olmuş, Vittelsbax sülaləsi tərəfindən idarə edilən hersoqluq.

1253-cü ildə ataları II Ottonun ölümündən sonra qardaşlar XIII Henrix və II Lüdviq Bavariya və Reynland-Pfalz üzərində birlikdə hökmranlıq etdikdən sonra 28 mart 1255-ci ildə Bavariya bölünməsi müqaviləsi imzaladılar. Müqaviləyə əsasən Lüdviq Pfals kürfürstlüyü və Yuxarı Bavariya hersoqluğunu, Henrix isə paytaxtı Landsxut olmaqla Aşağı Bavariya hersoqu oldu. Hersoqluq sonradan müvəqqəti olaraq Henrixin davamçıları arasında bölündü, Zalsburq arxiyepiskopu isə müstəqillik qazandı.

1340-cı ildə hersoq İohannın ölümü ilə Müqəddəs Roma İmperatoru IV Lüdviq Aşağı Bavariyanı da miras aldı və beləliklə Bavariya hersoqluğunu yenidən birləşdirdi. Lüdviqin ölümündən sonra oğulları II Stefan, Vilhelm və I Albert arasında mübahisəyə səbəb olan hersoqluq üçün 1349-cu ildə Landsberqdə və 1353-cü ildə isə Regensburqda müqavilələr imzalanmışdı. Bu müqavilələr nəticəsində Aşağı və Yuxarı Bavariyalar Bavariya-Landsxut, Bavariya-Münhen, Bavariya-İnqolştadt, Bavariya-Ştraubinq kimi kiçik hissələrə parçalandı. Aşağı Bavariyanın əksər hissəsi Landsxut və Ştraubiqn payında idi.

Hersoqları
----------

Bavariya hersoqları harada hökm sürdüklərindən asılı olmayaraq ümumiyyətlə nömrələnsələr də, Henrix adlı Aşağı Bavariya hersoqları üçün bir istisna var: onlar Aşağı Bavariyadakı sıralarına görə nömrələnirlər. Bavariya hersoqu XIII Henrix də belədir, o Aşağı Bavariyada I Henrix kimi hökm sürürdü.

1. XIII Henrix (I Henrix kimi Aşağı Bavariyada 1255–1290)
2. III Otto (1290–1312)
3. III Lüdviq (1290–1296)
4. I Stefan (1290–1310)
5. XIV Henrix (II Henrix kimi — 1310–1339)
6. IV Otto (1310–1334)
7. XV Henrix (III Henrix kimi — 1312–1333)
8. İohann (1339–1340)
9. IV Lüdviq (1340–1347)
10. II Stefan, Vilhelm və I Albert (1349–1353)

Mənbə
-----

* Max Spindler, Andreas Kraus (Hrsg.):. 2. Auflage. 2. Band. C. H. Beck, München 1988, ISBN 3-406-32320-0, S. 72–75, 82–88, 91–96, 100–103, 106–109, 120–125 u. a.
Vahan dəhlizinin ölkə ərazisindəki mövqeyi
**Vahan dəhlizi** (*fars.* واخان‎) — Əfqanıstanın şimal-şərqindəki, uzun, ensiz ərazi. Dəhliz ölkəni Çinlə həmsərhəd, Pakistanı isə Tacikistandan ayırır. Vahan dəhlizinin şimal hissəsi Pamir dağlarına, cənub -qərb hissəsi Hinduquş dağlarına aiddir. Ərazi Əfqanıstanın Bədəxşan vilayətinin tərkibinə daxildir

Ümumi məlumat
-------------

Vahan dəhlizi qışda.
Bu dəhlizin uzunluğu 220 km, eni isə 16–64 km arasında dəyişir. Bu ərazi ölkənin ən hüdür bölgəsi hesab olunur. Orta hündürlük 1700 m-dir. Dəhliz şərqdən Şərqi Türküstan, şimaldan Tacikistanın Dağlıq Bədaxşan Muxtar Vilayəti, cənubdan isə Pakistanın Hayber-Paxtunxva və Hilgit-Baltistan əyaləti ilə həmsərhəddir. Dəhlizin şərqində, Doğu Türküstanla hüdudda Cənub Vahcirdavan aşırımı var (4923 m). Bu aşırım dünyanın ən hündür sınır keçid birimlərindən biri sayılır. Bu bölgədə həmçinin ən böyük saat ayrılığı izlənilir ( UTC+04:30 Əfqanıstan və UTC+08:00 Çin arasında). Vahan dəhlizi ərazisindən Vahan-Dərya, Pamir çayları öz başlanğıcını götürür və sonda Pənc çayına birləşirlər. Qərbi Vahan dəhlizində, Pənc çayı boyu peştu-tacik sərhədi keçir. Məhz vadinin qərbində, əyalətin mərkəzi şəhəri olan İşkasım yerləşir. Vahan dəhlizi vasitəsilə vaxtilə məşhur səyyah Marko Polo keçmişdi. Bölgə əhalisinin sayı (2010) 12 min nəfərdir. Böıgə əhalisinin çoxu vahanlardan və Pamir Qırğız Türklərindəndir.

Tarixi
------

Dünya xəritəsində bu ərazi Britaniya İmperiyası ilə Rusiya imperiyası arasında baş verən "Böyük oyun" nəticəsində meydana gəlmişdir. Böyük oyun bu iki güc arasında, [[Cənubi Asiya və Türküstan uğurunda gedən geosiyasi mübarizə idi. 1895-ci ildə Britaniya Hindistanı ilə rus Türküstanı arasında qoruyucu bölgəsi yaratmaq amacı ilə Vahan dəhlizi bölgəsi Əfqan əmirliyinə verildi

Həmçinin bax
------------

* Əfqanıstan

İstinadlar
----------

1. ↑  "Aga Khan Development Network (2010): Wakhan and the Afghan Pamir" (PDF). 2011-01-23 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-25.
2. ↑  Автор: Линсдей Гиффин, UK. Перевод: Елена Смирнова, Ялта, Крым. Афганистан. Ваханский коридор. Arxivləşdirilib 2021-01-22 at the Wayback Machine
3. ↑  World | Fri Jun 12, 2009 6:54am EDT. FACTBOX-Key facts about the Wakhan Corridor Arxivləşdirilib 2015-11-06 at the Wayback Machine
4. ↑  "10 интересных фактов о часовых поясах". 2021-04-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-25.
5. ↑  "Ваханский коридор. Ваханский район. Достопримечательности Памира". 2021-10-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-25.
6. ↑  "WAKHAN CORRIDOR JOURNAL". 2015-02-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-25.
7. ↑  "International Boundary Study of the Afghanistan-USSR Boundary (1983)" (PDF). 2016-03-09 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-25.

Xarici keçidlər
---------------

* ЭРИДАН .Ваханский коридор Arxivləşdirilib 2016-03-06 at the Wayback Machine
**Barin döyüşü** — 1137-ci ildə Qüds kralı Foulques tərəfindən komandanlıq edilən xaçlı ordusu Mosul və Hələb atabəyi Nurəddin Zəngi tərəfindən darmadağın edildi. Bu məğlubiyyətlə xaçlılar Barin qalasını daimi olaraq itirdi.

Döyüş
-----

1137-ci ilin əvvəllərində Nurəddin Zəngi Homsun təxminən 15 km şimalındakı Barin qalasını mühasirəyə aldı. Kral Foulques və qərərgahı mühasirəni aradan qaldırmaq üçün qalaya doğru irəliləməyə başlayarkən ordusu Nurəddin Zənginin ordusunun hücumuna məruz qaldı və dağıldı. Döyüşün baş vermə şəraiti barədə o qədər də məlumat yoxdur. Nə Surlu Uilyamın əsərlərində, nə də ərəbdilli mənbələrdə döyüş barədə ətraflı məlumat yoxdur. Lakin xaçlıların ordusunun darmadağın edildiyi məlumdur. 

Darmadağından sonra Foulques və sağ qala bilmiş döyüşçülər Barin qalasına qaçdılar. Nurəddin Zəngi yenidən qalanı mühasirəyə aldı. Ərzaq bitdikdən sonra atlarını yeməyə məcbur olan xaçlılar sonra razılığa gəlməyə vadar edildilər. Elə bu döyüş baş verən əsnada, Avropadan böyük bir yeni xaçlı ordusu Bizans imperatoru II İoannis, Antioxiyalı Raymond və Urfalı II Jozelin ordusuna yardım etmək üçün II Səlib yürüşünə çıxdı. 
Qalaya səlibçi ordusunun yaxınlaşdığını eşidən Nurəddin Zəngi qəflətən qaladakılara təslim aktını verdi. Qalanı boşaldıb azad olmaq üçün 50.000 dinar tələb edildi. Yaxınlaşan kömək ordusu barədə məlumatı olmayan xaçlılar onun tələblərini qəbul etdilər.

Nəticə
------

1137-ci ilin aprelində II İoannis Komnenos Şayzarı mühasirəyə aldı. Amma onun cəhdləri uğursuz oldu. Xaçlılar heç bir zaman Barin qalasını ələ keçirə bilmədilər.

Həmçinin bax
------------

* Nurəddin Zəngi

Ədəbiyyat
---------

* Gabrieli, Francesco. *Arab Historians of the Crusades.* University of California Press, 1969. ISBN 0-520-05224-2
* Hermes, Nizar F. "The Poet(ry) of Frankish Enchantment: The *Ifranjiyyāt* of Ibn Qaysarānī". Middle Eastern Literatures. **20**.3 (2017): 267–287. DOI:10.1080/1475262x.2017.1385695
* Smail, R. C. *Crusading Warfare, 1097–1193.* New York: Barnes & Noble Books, (1956) 1995. ISBN 1-56619-769-4

İstinadlar
----------

1. ↑  Smail, p 33
2. ↑  Smail, p 182
3. 1 2  Gabrieli, p 43
4. ↑  Hermes, p 272
Triniti yarımadasının yerləşməsi.
**Bardarevo təpəsi** (bolq. *Бърдаревски хълм*, ‘Bardarevski Halm’ \bar-'da-rev-ski 'h&lm\) — Antarktidanın Qreyam torpağının Triniti yarımadası sahillərindən şimalda yerləşən, 660 m hündürlüklü qaya zirvəsidir. Mareskot silsiləsinin şiaml hissəsidir.

Zirvə şiaml-şərqi Bolqarıstanda yerləşən Bardarevo şəhərinin adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Bardarevo təpəsi 63°30′58″ c. e. 58°31′53″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Kroun zirvəsindən 5.1 km şimal-şərqdə, Mareskot burnundan 4.1 km cənub-şərqdə, Oqled zirvəsindən 11.32 km cənub-qərbdə yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* Trinity Peninsula. Arxivləşdirilib 2015-09-23 at the Wayback Machine Scale 1:250000 topographic map No. 5697. Institut für Angewandte Geodäsie and British Antarctic Survey, 1996.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Triniti yarımadası

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.
**Əhməd Nurmambet** — Dobrucada anadan olmuş Krım tatarı. O, rumın ordusunda xidmət etmişdir. Əhməd Nurmambet tanınmış xalq musiqiləri ifaçısı Qədriyyə Nurmambetn atası və polkovnik Refiyik Qadirin bacısı oğlu olmuşdur.

Həyatı
------

Əhməd 1893-cü ildə Avstriya-Macarıstanda anadan olmuşdur. Onun dayısı olan polkovnik Refiyik Qadir onu hərbi karyera qurmağa yönəltmiş və 1900-cu ildə Əhməd İaşidəki hərbi məktəbdə təhsil almağa başlamışdır.

Bazargicdə o, Kazarnadan olan Pakizə ilə tanış olmuş və onunla 1931-ci ildə evlənmişdir. Bu evlilikdən onların ik övladı olmuşdur: Qədriyyə və Çingiz. Qızı Qədriyyə Nurmambet tanınmış musiqi ifaçıs olmuş və "Dobruca bülbülü" ləqəbi ilə tanınmışdır.

Əhməd Nurmambetov 1953-cü ildə vəfat etmişdir.

Karyerası
---------

1909-cu ildə buradakı təhsilini tamamladıqdan sonra leytenant rütbəsində rumın ordusunun süvari birliklərində xidmət etməyə başlamışdır. 
Birinci Dünya müharibəsi zamanı XII Roşiori alayında xidmət etmiş və ön cəbhədə Oytuz və Maraşeşti döyüşlərində iştirak etmişdir.

Müharibədən sonra , 1920-cı illər boyunca rumın ordusunun yenidən təşkil edilmə prosesi boyunca onun alayı IX piyada diviziyasının 40-cı piyada alayına qatılmışdır. Bu zaman diviziya Konstansada yerləşirdi, lakin sonradan Bazargicə transfer edilmişdir. Oituz və Mărăşeşti döyüşlərində cəbhədə vuruşan 12-ci Roşiori alayının 1-ci Dünya müharibəsində iştirak etmişdir. Müharibədən sonra iyirminci illərdə Rumıniya Ordusunun yenidən təşkili ilə onun alayı əvvəlcə Konstanada yerləşdiyi 9-cu Piyada Diviziyasının 40-cı Piyada alayına qoşuldu, lakin sonradan Bazarjicə (indiki Dobrich, Bolqarıstan) köçürüldü. Bazargicdə Kavarnadan olan Pakize ilə görüşdü.

1931-ci ildə iki uşağı dünyaya gəlmişdir: Kadriye və Cengiz.

II Dünya müharibəsinin başlanğıcında, 1940-cı ildə Rumıniya Cənubi Dobrucanı Boqlarıstana verdi. Bundan sonra Əhməd Nurmambet Medgidiyadakı qarnizonun komandanı təyin edildi və ailəsi ilə birlikdə ora getdi.

Bundan sonra da öz uğurlu hərbi karyerasını davame tdirən Əhməd bu dövr ərzində müxtəlif medal və ordenlərlə mükafatlandırılmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Qədriyyə Nurmambet
* Refiyik Qadir
* Krım tatarları

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Agi-Amet, 1999 və pp:262-263
2. 1 2  Scurtu, 2013 və p:211

Ədəbiyyat
---------

* *Agi-Amet, Gemal.* Dicţionarul personalităţilor turco-tătare din România (Romanian). Constanta: Metafora. 1999. ISBN 9789739340274.
* *Scurtu, Costin.* "Contribuţii la păstrarea tradiţiilor musulmane dobrogene în armata română". Lucrările Simpozionului internațional: Moştenirea culturală turcă în Dobrogea, Muzeul de Istorie Națională şi Arheologie, Constanța by Tasin Gemil, Gabriel Custurea, Delia Roxana Cornea (Romanian). 2013 (1). 24–25 September 2013.
**Artur Cefri** (*ing.* Arthur Jeffery; 18 oktyabr 1892, Avstraliya, Melburn – 2 avqust 1959, Kanada, Yeni Şotlandiya) — avstraliyalı şərqşünas.

Həyatı
------

Melburn Universitetində təhsil almış, Birinci Dünya Müharibəsində iştirak etmişdir. 1921-ci ildə Qahirədəki Amerika Universiteti nəzdində Şərq Araşdırmaları Mərkəzinə (*School of Oriental Studies*) müəllim kimi dəvət edilmişdir.

Fəaliyyəti
----------

1929-cu ildə Edinburq Universitetində doktorluq dərəcəsi almış, 1938-ci ildən ABŞ-nin Kolumbiya Universitetinin Yaxın və Orta Şərq dilləri fakültəsinin dekanı olmuşdur. Metodist kilsəsinə mənsub idi.

Kitabları
---------

Artur Cefrinin araşdırmaları Quranın müxtəlif qiraət qaydalarına, Məhəmməd peyğəmbərin həyatına, İslam və xristianlığın əlaqələrinə həsr olunmuşdur. İbn Ərəbinin "Şəcərət əl-kövn" əsərini ingilis dilinə tərcümə etmişdir. "İslam Ensiklopediyası" nın 2-ci nəşrində ("Encyclopaedia of Islam", Vol. 1, Leiden: E.J.Brill, 1960) bəzi məqalələrin müəllifidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Arthur Jeffery // AlKindi.
2. 1 2 3 4  **Artur Cefri**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M.K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V cild. — Səhifələrin sayı: 592. — Səh.: 211. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.
Bir Mil Mi-17 və hərbi birliklər, Əfqanıstan, 2009.
**Hərbi vertolyot**, hərbi qüvvələrin istifadəsi üçün xüsusi olaraq istehsal edilmiş və ya dəyişdirilmiş bir vertolyotdur. Hərbi helikopterin missiyası onun dizaynının və ya dəyişdirilməsinin funksiyasıdır. Hərbi helikopterlərin ən çox istifadə edildiyi sahə qoşunların daşınmasıdır, lakin nəqliyyat helikopterləri döyüş axtarış-xilasetmə (CSAR), sanitar evakuasiya (MEDEVAC), hava komandanlığı mərkəzi kimi digər vəzifələri yerinə yetirmək üçün dəyişdirilə və ya modifikasiya edilə bilər. Bundan əlavə, yer hədəflərinə hücum etmək üçün silahlandırıla bilər. Xüsusi hərbi helikopterlər müəyyən tapşırıqları yerinə yetirmək üçün hazırlanmışdırlar. Xüsusi hərbi helikopterlərə misal olaraq hücum vertolyotları, müşahidə vertolyotları və sualtı dəniz döyüşü helikopterlərini göstərmək olar.

Növləri və funksiyaları
-----------------------

Hərbi helikopterlər müasir orduların dəniz, quru və hava əməliyyatlarında ayrılmaz rol oynayırlar. Ümumiyyətlə, istehsalçılar, müxtəlif xüsusi çəki/ölçü siniflərinə aid gövdələr inkişaf etdirirlər ki, bu da tapşırıqlar zamanı xüsusi avadanlıqlardan istifadə edərək müxtəlif rollara uyğunlaşdırılmağa kömək edir. İnkişaf xərclərini minimuma endirmək üçün əsas gövdələr uzadıla və qısaldıla bilər, yeni mühərriklər və elektron cihazlarla yenilənə bilər və bütün mexaniki və uçuş sistemləri yeni təyyarə yaratmaq üçün yeni gövdələrə uyğunlaşdırıla bilər.

Müasir vertolyotlarda eyni gəmi gövdəsinin fərqli rollarda konfiqurasiya olunmasına imkan verən modul sistemlər mövcuddur. Məsələn, Krallıq donanmasındakı EH-101 ASW və ya nəqliyyat missiyaları üçün saatlar içərisində tez bir şəkildə konfiqurasiya edilə bilərlər.
**Ribekit** Na2 Fe32+Fe23+ [(OH, F) | Si4 O11]2; Maqnezioribekit – Na2Mg3Fe23+[(OH,F)|Si4 O11]2. — monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: tez-tez rast gələn.

Növ müxtəliflikləri
-------------------

Krokidolit (yaxud mavi asbest) və rodusit – uyğun olaraq ribekit və maqnezioribekitin asbestəbənzər növ müxtəliflikləri.

Xassələri
---------

Rəng – açıq- və tünd-göydən qöyümtül-qarayadək; krokidolitin – mavi, göyümtül-yaşıl, sarımtıl, bozumtul, yaşılımtıl, qızılı-qəhvəyi; Mineralın cizgisinin rəngi – göyümtül-qara, tünd-göydən açıq-göyədək, bəzən rəngsiz; krokidolitin–poladı-boz, qızılı-qəhvəyidən sarıyadək; Parıltı – şüşə, asbestəbənzər əmələgəlmələrdə – ipəyi; Şəffaflıq – qeyri-şəffafdan yarımşəffafadək; Sıxlıq – 3,0-3,4; Sərtlik – 5,5-6; Kövrəkdir; Ayrılma – {110} üzrə mükəmməl; krokidolitdə – yoxdur; Bölünmə – qeyri-hamar, asbestəbənzər növ müxtəlifliklərində – tikanlı; Morfologiya – kristallar: iynəvari, üzlərin uzunu istiqamətdə cizgilənmiş prizmatik; Mineral aqreqatları: püruzlar, lifli kütlələr.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Maqmatik ribekitə natriumla zəngin intruziv və effuziv süxurlarda – qranit, siyenit, riolit, traxit, komenditlərdə və b. rast gəlinir. Habelə qranit peqmatitlərində qeyd edilir. Bu mineralların metamorfik əmələgəlmələri dəmirli kvarsitlərdə, maqnezioribekitinkilər isə həmçinin qlaukofan şistlərində tez-tez müşahidə olunur. Kvars və kalsit damarlarında bəzən hidrotermal mənşəli ribekitə rast gəlinir. Asbestəbənzər ribekit və maqnezioribekitin (sonuncunun liflərinin uzunluğu 20 sm-ə çatır) nadir çökmə - diagenetik əmələgəlmələri qumdaşlarında və alevrolitlərdə qeyd edilir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: qlaukofan, kumminqtonit, qryunerit, amozit, kvars, kalsit, opal və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Langezundfyord (Norveç); Tuva, Krasnoyarsk diyarı (Rusiya); Miçikopoten rayonu (Kanada); Franklin rayonu (ABŞ); Xamersli silsiləsi (Qərbi Avstraliya); Transvaal, Qrikvataun (CAR); Lusaki rayonu (Zambiya). Azərbaycanda Laçın rayonunda krokidolit – mavi asbest qeyd edilir.

Tətbiqi
-------

Asbestəbənzər əmələgəlmələr odadavamlı material kimi kimya, elektrotexnika, toxuculuq, kağız, tikinti və b. sənaye sahələrində geniş istifadə edilir. «Pələng gözü» (kvarsla əvəzlənmiş krokidolit) dekorativ daşdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Hawthorne F. C. Oberti R. Harlow G. E. Maresch W. V. Martin R. F. Schumacher J. C. Welch M. D.* Nomenclature of the amphibole supergroup (2012) (ing.). // *Am. Mineral.* Mineralogical Society of America, 1916. Vol. 97. P. 2037. ISSN 0003-004X; 1945-3027 doi:10.2138/AM.2012.4276

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Britannica (onlayn) · Universalis |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2775853395 |

* THE MINERAL RIEBECKITE
**Bristol** (*ing.* Bristol Island) — yaşayışı olmayan, 9 x 10 km ölçüsündə olan, Bellinshauzen adası ilə Monteqyu adası arasında yerləşən ada. Cənubi Sandviç adaları qrupuna daxildir. İnzibsti cəhətdən Böyük Britaniyanın Cənubi Georgiya və Cənubi Sandviç adalarının ərazisidir. Digər adı Blanka adasıdır (*isp.* Isla Blanca).

Geologiya
---------

Ada öz növbəsində bir stratovulkandır. Vulkanın hündürlüyü 1100 metr təşkil edir. Adanın üzəri buzla ördülüdür. Sahilləri sıldırımlı və yüksəkdir. Son püskürmə 11 yanvar 1956-cı ilə təsadüf edir. Püskürmə nəticəsində adanln üzəri küllə örtülmüşdür. Vulkanın püskürməsi Tule adasından müşahidə edilmişdir. Alimlərin məlumatında görə püskürmə güçlü olmuş və alov 200–300 metr səmaya qalxmışdır. Vulkanın aktivliyi 48 saat çəkmişdir. Həmin ilin martında bölgəyə Protektor (*ing.* Protecor) gəmisi göndərilmişdir. Aktivlik hələdə dacam edir. 31 dekabr 1935-ci ildə belə püskürmə olması deyilir

Tarixi
------

Ada ilk dəfə Ceyms Kuk tərəfindən 1775 ildə kəşf edilmiş və Avqust Hervi — 3 Bristol qrafı (*ing.* Augustus Hervey, 3rd Earl of Bristol). Ada haqqında dəqiq məlumatı Faddey Bellinshauzen tərəfindən verilmişdir. Adaya ilk yan alma 1908-ci ildə norveçli balina ovçusu Karl Anton Larsen tərəfindən həyata keçirilmişdir.

Mənbə
-----

* Volcano Live

İstinadlar
----------

1. ↑  "USA.gov". 2018-05-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-09.
2. ↑  "NASA". 2017-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-09.
3. ↑  "NASA Earth Observatory". 2017-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-09.
**Vasili Qabaşvilinin evi** (*gürc.* თავად ვასილ გაბაშვილის სახლი) – Tbilisi şəhərində yerləşən XIX əsrə aid tarixi-memarlıq abidəsidir. Bina Rustaveli prospekti 54 ünvanında yerləşir.

Tarixi
------

Malikanə tipli bina 1896-cı ildə knyaz Vasili Qabaşvilinin sifarişi ilə memar Korneli Tatişevin layihəsi əsasında istifadə edilmişdir. İnşası tamamlandıqdan sonra ev, hədiyyə kimi knyazın qızı Daryeyə hədiyyə edilmiş, ikinci isə öz növbəsində həkim Nikolay Kipişidze (1887-1954) ilə ailə həyatı qurmuşdur.

Gürcüstanın SSRİ tərkibinə qatılmasından sonra bina milliləşdirilərək birinci mərtəbəsi başqa ailələr arasında bölünmüşdür. Lakin, yeni hakimiyyət dövründə Kipşidzenin qazandığı yüksək mövqe evin tamamilə ailənin əlindən alınmasına imkan verməmişdir.

1960-cı illərdə əvvəlki sahibin varisləri birinci mərtəbədəki mənzilləri tamamilə almağa müvəffəq olmuşlar və beləliklə ev yenidən tamamilə ilkin sahiblərinə qaytarılmışdır.

1 iyun 1990-cı ildə Rustaveli prospektindən Mtatsminda dağına aparan kanat yolunda baş verən qəza zamanı bina ciddi zədələnmişdir. Daşıyıcı trosun qopması və əyləcin işləməməsinə görə kabinlər qoparaq evin damına düşmüş və insanlar həlak olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Микаридзе, Екатерина.* "Тайны тифлисского дома с деревянными кружевами" (09.03.2017). sputnik-georgia.ru. 2018-08-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 aprel 2019.
2. ↑  *Taylor, Alan.* "Stalin's Rope Roads". The Atlantic. 2021-12-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29.04.19.

Xarici keçidlər
---------------

* Тайны тифлисского дома с деревянными кружевами
* Дом Габашвили в Тбилиси
**NTV Spor** — "Doğuş Grubu" adlı şirkətin tabeliyində olan idman kanalı. 17 mart 2008-ci il tarixində yayıma başlamışdır. Türkiyə Milli Futbol Komandasının bəzi hazırlıq oyunlarını, Türkiyə Milli Basketbol Komandasının qarşılaşmalarını, La Liqanı və "Turkish Airlines Euroleague"in yayım hüquqları "NTV Spor"a məxsusdur.
Kanal 2010-cu ildə "Kral TV"nin analoq yayım tezliklərində yayımlanmağa başlamış və bununla da tamaşaçılarının sayı artaraq ölkə kanalına çatmışdır. 23 iyul 2012-ci il tarixində **16:9** (geniş ekran) formatlı yayıma keçmişdir.

Qardaş kanallar
---------------

* NTV Spor HD
* NTV Spor Smart HD
* NTV
* NTV Avrupa
* Star TV
* Star TV HD
* Euro Star
* Kral TV
* Kral Pop TV
* Kral World
* CNBC-e
* e2

Xarici keçidlər
---------------

* NTV Spor | Web
* NTV Spor | Facebook
* NTV Spor | Twitter
* NTV Spor | YouTube
* NTV Spor | Instagram
* NTV Spor | Foursquare
* NTV Spor | Pinterest
* NTV Spor | Canlı izlə Arxivləşdirilib 2014-07-16 at the Wayback Machine
* Canlı futbol online
**Las Veqas** (ing. *Las Vegas*) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Nevada ştatında şəhər. Las Veqas dünya qumarxana və əyləncə dünyasının mərkəzi hesab olunur.

Tarixi
------

Las Veqas şəhəri ilk vaxtlar kiçik qəsəbə böyüklüyündə idi. Şəhərdən dəmiryolu xətti keçirdi və bir çox vaxtlarda qatarlar, burada dayanırdılar. Qatarların burada tez-tez dayanması səbəbindən Las Vegas ətraf ərazilərdə olan cinayətkar birliklərin daim maraq dairəsində olmuşdur. XX əsrin əvvələrinə qədər, Vegas əhalisi az, təsərrüfatı isə zəif inkişaf etmiş kiçik şəhərcik idi. Las Vegasın sürətlə inkişaf etməsi XX əsrin 30-cu illərindən başlayır. 1931-ci ildə ABŞ dövləti qumarxanaların fəaliyyətini qanuniləşdirmək barədə qərar qəbul etdi. Bu qərardan sonra, dövrünün tanınmış mafia rəhbəri Baqzi Sieql Las Vegası mega qumarxana mərkəzinə cevirməyə başladı. Məqsəd ABŞ-də qumar oyunlarını tək bir məkanda birləşdirmək və buradan rahat şəkildə idarə etmək idi. 1940-cı ildən etibarən Las-Vegasın əhalisi sürətlə artmağa başlamışdır. Şəhər əhalisinin artması, şəhərdə yeni kazino və əyləncə mərkəzlərinin açılmasına təkan verirdi.

Qumarxana və kazinolar
----------------------

Las Veqas şəhəri ən çox qumarxana və kazinoları ilə tanınır. Şəhərdə qumar biznesinin inkişaf etməsinin ən önəmli səbəblərindən biri, Las-Veqasın daxil olduğu Nevada ştatına digər ştatlara nisbətən, xüsusi hüququn verilməsidir. Nevada ştatı, [[

ABŞ| sütun 1 | sütun 2 | sütun 3 |
| --- | --- | --- |
| red 1, xana 1 | red 1, xana 2 | red 1, xana 3 |
| red 2, xana 1 | red 2, xana 2 | red 2, xana 3 |

]]-da kazino və fahişə biznesinin leqal olduğu yeganə ştatdır. Ştatın mərkəzi olan Karson sity, Las-Vegasa nisbətən zəif inkişaf etmişdir. Bu səbəbdən, Amerikada olan önəmli kazinolar Las-Vegasda yerləşir. Las-Veqas dünyanın qumar paytaxtı olmaqla yanaşı, bir sıra texniki şirkətlərədə ev sahibliyi edir.

Otellər
-------

Qalereya
--------

* Las Vegas
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 



Vikianbarda ***Las-Veqas*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  *Getty Research Institute* Getty Thesaurus of Geographic Names (ing.). LA: Getty Research Institute, 1997.
3. ↑  *United States. Bureau of the Census* 2016 U.S. Gazetteer Files (ing.). Washington, D.C.: U.S. Census Bureau, 2016.
4. ↑  2020 United States Census. / red. ABŞ əhalinin siyahıya alınması bürosu
5. ↑  "Las Vegasdakı kazinoların siyahısı". 2022-03-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-10.
**Keçəli albalı** (*lat.* Prunus tomentosa) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin gavalı cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Çin, Koreya, Yaponiya və Monqolustanda yabanı halda bitir. Çindən bitki bütün dünyaya yayılmış, XIX əsrin axırlarında isə Rusiyaya çatmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 3 m olan, enli yumurtavari dağınıq çətirli koldur. Çoxillik budaqlarının qabığı boz-qonur rəngli olub, qalındır. Budaqları sıx keçə tükcüklüdür. Yarpaqları enli ellipsvari olub, 5 sm uzunluğundadır. Üstdən bozumtul-yaşıldır, payızda qırmızıdan sarı rəngə kimi müxtəlif çalarlarda olur. Çiçək tumurcuqları qısa saplaqlarda və ya budaqların üzərində yerləşir. Çiçəkləri çəhrayı, çiçəkləmənin axırlarında isə ağ rəngdə olur. Çiçəkləri mayın ortalarında və ya axırında yarpaqlarla birlikdə açılır. Meyvələri al qırmızı olub, 1 sm diametrindədir və qısa meyvə saplağına malikdir. Ləti sulu və zərifdir. Çəyirdəyi xırdadır və lətdən ayrılmır. Meyvələri polimorfdur.

Ekologiyası
-----------

Çiçəkləri -30C-ə qədər soyuqlara dözür. Quraqlıq dövrlərdə meyvələri xırdalaşır, lakin tökülmür, uzun müddət bitkinin üzərində qalır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda təbii halda rast gəlinir. Azərbaycanda Nəbatət bağına introduksiya edilib.

İstifadəsi
----------

Meyvələri karbohidrogen, üzvi turşular, vitaminlərlə zəngindir. Onlarda vitamin C adi albalının sortlarına nisbətən 1,5-2 dəfə, dəmirin miqdarı isə almalarda olduğundan çoxdur. Bağı erkən yazda bəzəməsi və yayda meyvə verməsindən əlavə, sıx, şaxələnmiş salxımları canlı hasar, bordür yaratmaq, yamacları bərkitmək üçün yararlıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q627393
* Wikispecies: Prunus tomentosa
* Calflora: 9396
* EoL: 632480
* EPPO: PRNTO
* FNA: 242341717
* GBIF: 3020838
* GRIN: 30138
* iNaturalist: 167472
* IPNI: 927363-1
* IRMNG: 10585959
* ITIS: 504627
* MichiganFlora: 2529
* MoBotPF: 286358
* NCBI: 105667
* NZOR: 75f79ace-198d-4b6b-a250-e7f1b6530202
* Plant List: rjp-3246
* PLANTS: PRTO80
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:730359-1
* Tropicos: 27800138
* VASCAN: 8879
* WisFlora: 4693
* WFO: wfo-0001002074

 |