recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Üst Paleolit dövrü** — paleolit dövrünün son çağı.
Üst paleolit 40 min il bundan əvvəl başlayıb, b.e.ə. XII minilliyə qədər davam etmişdir. Bu dövrdə nəhəng maral və mağara ayılarının nəsli kəsildi, müxtəlif növlü qaşovlar geniş yayıldı, "ağıllı insan"ın (Homo sapiens) yaranması başa çatdı.

Paleolit dövründə ibtidai incəsənət yarandı. Bunu buynuzdan yonulmuş heykəllər, sümük üzərindəki təsvirlər və mağara rəsmləri sübut edir.

İbtidai insanların ilk məşğuliyyəti yığıcılıq və ovçuluq olmuşdur. Onlar yabanı meyvə giləmeyvə,quş yumurtası toplayır,yeməli bitkilərin köklərini,torpaqda olan cücülərin süfrələrini qazıb çıxarırdılar. Yığıcılıqla qadınlar məşğul olurdular. İnsanların ilk əmək alətləri dəyənək,itilənmiş ağac və çapacaqlar olmuşdur. Bunlarla silahlanmış insan qrupları xırda heyvanları, iri heyvanların balalarını, xəstə və sürüdən geri qalan heyvanları ovlayırdılar.Ovçuluqla əsasən kişilər məşğul olurdular.Ən qədim insan sadə işlər görür, əmək alətləri hazırlaya bilirdi. Onların hazırladıqları ilk əmək alətləri dəyənək, sivri daş, iti uclu ağac idi

Qədim insanları heyvanlardan ayıran əsas məsələ onların əmək alətləri hazırlaması və oddan istifadə etmələri olmuşdur. Heç bir heyvan ən adi primitiv alət hazırlaya bilmədiyi kimi, oddan da qorxmaqda idi. İnsanlar ilk vaxtlar şimşək çaxması,vulkan püskürməsi, üzvi maddələrin öz-özünə yanması zamanı yanan odu götürərək istifadə edirdilər. Odu heç bir zaman sönməyə qoymurdular. Oddan isinmək, vəhşi heyvanlardan qorunmaq, yemək hazırlamaq üçün istifadə olunurdu. Odu sönməməsi üçün böyük tonqallar qalanır və qadınlar daim odun keşiyində dururdular.

Həmçinin göstərilir ki, Paleolit dövründə Kinetik dildən istifadə edilmişdir və kinetik dil Üst Paleolit dövrünə aiddir.

Nahdlar
-------
SSRİ tərəfindən işğal edilmiş olan Finlandiya əraziləri
Moskva sülh müqaviləsi, 1940-cı il martın 21-də Finlandiya Qış müharibəsində məğlubiyyətini qəbul etdikdən sonra Sovet İttifaqı ilə Finlandiya arasında imzalanmış sülh müqaviləsidir. Ancaq 25 iyun 1941-ci ildə Davam müharibəsinin başlaması ilə müqavilə qüvvədən düşmüşdür.

Müqavilədən əvvəlki hadisələr
-----------------------------

29 yanvar 1940-cı ildə Finlandiya hökuməti Sovet İttifaqının ilk sülh təklifini aldı. Bu vaxta qədər Qırmızı Ordu Finlandiyada əsas strateji nöqtələri ələ keçirmək üçün mübarizə aparmışdı. Finlandiya Vıborq şəhəri, Ladoqa gölü və onun bir hissəsi olaraq Kareliya bölgəsində yerləşmişdi. Bundan əlavə, Hanko Yarımadası 30 il Sovet nəzarətində olacaqdı. Finlandiya hökuməti ilk sülh təklifini rədd etdi və İsveç, İngiltərə və Fransaya hərbi yardım tələblərini göndərdi. Finlandiya bu dövlətlərdən və Millətlər Liqasından dəstək almağa ümid edirdi.

Fin Ordusunun vəziyyəti getdikcə pisləşirdi. Bu vəziyyət qarşısında Karl Gustaf Emil Mannerheim Sovet İttifaqı ilə sülh danışıqlarına hazırlaşırdı. Beləliklə, Mannerheim sülh danışıqlarına başladı və 21 mart 1940-cı ildə Moskva sülh müqaviləsi imzalandı.

Həmçinin bax
------------

* İkinci dünya müharibəsi dövründə Finlandiya
**NGC 1677**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Eridan bürcü istiqamətində yerləşir. **Sbc** tipli  qalaktikadır.  Levis Svift tərəfindən 1886-cı ildə 40.64 sm (16 inç) ölçülü refraktor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS [*ölü keçid*]
* 

* WikiSky-da NGC 1677: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 1653 |
NGC 1654 |
NGC 1655 |
NGC 1656 |
NGC 1657 |
NGC 1658 |
NGC 1659 |
NGC 1660 |
NGC 1661 |
NGC 1662 |
NGC 1663 |
NGC 1664 |
NGC 1665 |
NGC 1666 |
NGC 1667 |
NGC 1668 |
NGC 1669 |
NGC 1670 |
NGC 1671 |
NGC 1672 |
NGC 1673 |
NGC 1674 |
NGC 1675 |
NGC 1676 |
**NGC 1677** |
NGC 1678 |
NGC 1679 |
NGC 1680 |
NGC 1681 |
NGC 1682 |
NGC 1683 |
NGC 1684 |
NGC 1685 |
NGC 1686 |
NGC 1687 |
NGC 1688 |
NGC 1689 |
NGC 1690 |
NGC 1691 |
NGC 1692 |
NGC 1693 |
NGC 1694 |
NGC 1695 |
NGC 1696 |
NGC 1697 |
NGC 1698 |
NGC 1699 |
NGC 1700 |
NGC 1701 |
NGC 1702



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Yunan çoban iti** (*yun.* Ελληνικός Ποιμενικός) — Bu Yunanıstanın dağlıq bölgələrində yetişdirilən və yerli çobanlar tərəfindən mal-qaranı qorumaq üçün istifadə edilən bir it cinsidir.

Görünüşü
--------

Yunan çoban itləri orta və böyük cinslər qrupuna aiddir. Güclü inkişaf etmiş əzələli bədənə malikdirlər. Bu köpəklər tək canavarla bacara bilirlər. 

Gözlər qəhvəyi, ovaldır və simmetrik olaraq yerləşmişdir. Görünüşü ümumiyyətlə sakit və ciddidir. Sinəsi geniş və dərin olub yaxşı əyilmiş qabırğa ilə, ağciyərləri və ürəyin yerləşməsi üçün kifayət qədər yer verir. Quyruğu qalın və uzundur.

Tükləri orta uzunluqlu və ya uzun olur. Bir az dalğalı, sıx bir kürkü ilə seçilir. Rəng qara, boz və ağ ola bilir. Bununla belə üzərlərində ağ və ya qara ləklər olur. Cins yüksək iş keyfiyyətləri və xüsusi bir xarici görünüş əldə etmək üçün yetişdirilmişdir. Buna görə bir tip rəng və naxışa sahib deyildir.

Xarakteri
---------

Yunan çoban itləri ilk növbədə bir xidmət itidir. Bu cins böyük dözümlülük və iddiasızlıq ilə fərqlənir. Bu sadiq, cəsarətli və qətiyyətli ilə bir sahibə xidmət edir. Yunan çoban itini güc və qəddarlığa əsaslanaraq tərbiyə etmək çətindir. Ardıcıl təlim və ciddiyyətə ehtiyac duyur. Şübhə, cəsarət və təcavüzkarlıq səbəbiylə Yunan çoban iti digər itlər və insanlarla zəif əlaqə saxlayır. Bu it sakit görünsə də təsərrüfatını nəyin bahasına olursa-olsun müdafiə etməyə tələsməyə hazırdır. Yunan çoban itləri bütün ərazini görə biləcəyi bir yerdə gözətçi durur. Bu cins itləri maksimal dərəcədə erkən zamanlarda sosiallaşdırmaq lazımdır.

Mənbə
-----

* Yunan çoban iti
* Yunan çoban itinin standartı Arxivləşdirilib 2015-01-21 at the Wayback Machine (yun.)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Greek Sheepdog". 2014-09-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-26.
**Qəhrəmanın qayıdışı** (*ing.* The Last Stand) — 2013-cü ildə Cənubi Koreya kinorejissoru Kim Jee-woon tərəfindən ABŞ-də rejissorluq debütündə çəkilmiş Amerika döyüş triller filmidir. Arnold Schwarzenegger, Conni Noksvil, Forest Whitaker, Jaimie Alexander, Peter Stormare, Eduardo Noriega, Genezis Rodriges və Rodrigo Santoronun rol aldığı filmin ssenarisini Andrew Knauer yazıb. Bu, Arnold Şvartseneggerin 2003-cü ildə "Terminator 3: Maşınların yüksəlişi" filmindən sonrakı ilk baş rolu idi. Film kiçik bir şəhərin sərt və çətin şerifinin və onun köməkçilərinin təhlükəli narkobaronun dəyişdirilmiş idman avtomobili ilə Meksikaya qaçmasının qarşısını almağa çalışmasından danışır.

Çəkilişlər 2011-ci ilin sonunda Belen, Nyu-Meksiko və Nevada ştatlarında aparılıb. Filmin premyerası 14 yanvar 2013-cü ildə Qraumanın Çin Teatrında baş tutmuş və Lionsgate tərəfindən 18 yanvar 2013-cü ildə nümayiş olunmuş və tənqidçilər tərəfindən qarışıq tənqidi bəyənmələr əldə etmiş və 45 milyon dollarlıq büdcəyə qarşı dünya üzrə 48,3 milyon ABŞ dolları məbləğində gəlir əldə etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  .
2. 1 2 3  .
3. ↑  .
4. 1 2 3 4 5 6  .
5. 1 2 3  .
6. 1 2 3 4 5  .
7. ↑  IMDb (ing.). 1990.
8. ↑  .
**Alpərən Ocaqları** (*türk.* Alperen Ocakları), rəsmi olaraq **Alperen Ocaqları Təhsil,** Mədəniyyət və Həmrəylik Vəqfi (*türk.* Alperen Ocakları Eğitim Kültür ve Dayanışma Vakfı) və ya sadəcə olaraq **Alpərənlər** — Türkiyədə Böyük Birlik Partiyası ilə əlaqəli ifrat sağçı gənclər təşkilatı.

İdeologiyası
------------

Alpərən Ocaqlarının ideologiyası sünni islam ilə türk milliyətçiliyinin sintezidir. Bu, milliyyətçiliyə günah kimi baxan islamçılar və dini əhəmiyyətsiz hesab edən milliyətçilər tərəfindən tənqid edilən ideologiyadır. Bununla belə, onlar Ülkü Ocaqlarından daha çox milliyətçilik əvəzinə dinə meyl etmələri kimi bəzi aspektlərdə fərqlənirlər. Həmçinin, Alpərənlər Türkiyədə türklər, lazlar, çərkəzlər, kürdlər və ərəblər də daxil olmaqla, bütün etnik qrupların əl-ələ verərək ölkəni müdafiə etməli olduqlarını, Ülkü Ocaqlarının isə yalnız etnik türklərin qayğısına qaldığını iddia edirlər. Alpərənlər heç bir etnik qrupu marjinallaşdırmadan, bütün insanları Adəm övladı kimi görərək türk millətinə qarşı dərin sevgi, bağlılıq və məsuliyyət yaratmaq istədiklərini iddia edirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Vakıf Sorgulama - T.C. Vakıflar Genel Müdürlüğü". www.vgm.gov.tr. 2020-03-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-02.
2. ↑  *Fehim Taştekin.* "Turkey's nationalist 'Gray Wolves' enter Syrian fray". Al Monitor. 3 February 2016. 27 February 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 June 2016.
3. ↑  "Parti Programi" (PDF). 2019-08-28 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-11-15.
**Qrafik roman** — komik kitab formatlarından biridir. Bu, süjetin rəsmlər vasitəsilə çatdırıldığı, mətnin köməkçi rol oynadığı həcmli bir romandır. Bu termin tez-tez komiks yazıçıları tərəfindən işlərini vaxtaşırı nəşr olunan kiçik formatlı komikslərdən fərqləndirmək üçün istifadə olunur.
Məzmun baxımından bu cür əsərlər ən çox yetkin auditoriyaya ünvanlanır və tamaşaçılara yaş məhdudiyyətləri qoyur (böyüklər üçün məzmun). Qrafik romanlar ənənəvi komikslərdən və manqalardan təkcə süjetinə və çəkiliş keyfiyyətinə görə deyil, həm də görünüşü və qiymətinə görə fərqlənir .
Onlar adətən yüksək keyfiyyətli kağızda cilddə nəşr olunur, standart 46–48 səhifədir (yuxarıya doğru fərqlər var). Həmçinin, qrafik romanla sadəcə bir komiks silsiləsi arasındakı fərq ondan ibarətdir ki, albom çox vaxt bir nəfər, maksimum üç nəfər tərəfindən yaradılır: ssenarist-müəllif, rəssam və kolorist, halbuki seriallarda yaradıcılar tez-tez müxtəlif üslubda dəyişirlər .

Avropada qrafik roman
---------------------

Ən çox qrafik romanların nəşri Fransa və Belçikada baş verir. Fransada qrafik romanlar 9-cu sənət növü hesab olunur və dövlət səviyyəsində dəstəklənir.

**Məşhur müəlliflər:**

* Art Spiegelman
* Alejandro Jodorowsky
* Olivier Ledroit
* Enki Bilal
* David B.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The Graphic Novel Silver Anniversary"

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) · Treccani |
| Normativ yoxlama | BNF: 156189982 · GND: 7658564-5 · LCCN: sh94008233 |
**Oyuncaqların hekayəsi 3** (*ing.* Toy Story 3) — 2010-cu ildə "Pixar" tərəfindən istehsal olunmuş animasiya filmi.

Məzmun
------

Endinin oyuncaqlarını "Göyqurşağı"-ında çoxlu oyuncaqlar salamlayır və ayı Lotso, Böyük Körpə və Ken. Oyuncaqların hamısı özlərini yeni evlərinə heyran oldular. Endiyə geri qayıtmağa cəhd etmək üçün yalnız Vudi cəh etdi.Buna baxmayaraq, Vudinin qurtulma cəhdi uğursuz olur və o kiçik qız Bonni tərəfindən bağçanın çölündə tapılır.O onula yaxşı davranır və onunla öz oyuncaqları ilə birlikdə oynayır. Vudinin əhval-ruhiyyəsi yüksək idi,o qəmgin klonun istehzalı gülməyini və Lotso haqqında eşidənə qədər. Böyük Körpə,Klon və Lotso onların əsl sahibləri Deyzi tərəfindən təsadüfən itirildi.Onların üçüdə Deyzini evinə gedən yolu tapdı, lakin Lotso gördü ki, onların hər üçü eyni oyuncaqlarla əvəz olunub. Baxmayaraq ki, Klon həqiqəti başa düşmüşdü,amma Losto qəzəbləndi və o Böyük Körpəni inandırdı və onlar "Göyqurşağı"-nı tapıb həpsxanaya çevirdilər. Vudi indi tez bağçaya getmək üçün tələsir və onun dostlarını tezacıqlanan uşaqlar tərəfindən oynanmamaq üçün onlara kömək etməlidir...

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Toy Story 3 (2010)". Box Office Mojo. February 21, 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: August 1, 2011.

Xarici keçidlər
---------------

* *Oyuncaqların hekayəsi 3* — Internet Movie Database saytında.
Mezoamerikanın xəritəsi
**Mezoamerika** (qədim yunana μέσος "orta") — təxminən Meksikanın mərkəzindən Honduras və Nikaraquaya qədər uzanan tarixi-mədəni bölgədir (Mərkəzi Amerika ilə qarışdırılmamalıdır). Bu termin 1943-cü ildə alman filosofu və antropoloqu Paul Kirxhoff tərəfindən irəli sürülüb. 

"Mezoamerika" termini yunan dilindən hərfi mənada Mərkəzi Amerika kimi tərcümə olunur. Konkret halda tərif ortaq dini və mədəni xüsusiyyətlərə malik yüksək inkişaf etmiş mədəniyyətlərin və sivilizasiyaların mövcud olduğu Mərkəzi Amerika ərazisinə aiddir. Mezoamerikanın sərhədləri həmişə dəyişib və bəzi Mezoamerikan dövlətlərinin ekspansionist siyasətindən asılı olub. İlk dəfə bu anlayışdan Kolumbaqədərki mədəniyyətləri tədqiq edən alman antropoloqu Paul Kirxhoff istifadə etdi və mədəniyyətlərin Meksikanın cənubunda, Qvatemalada, Belizdə, Salvadorda, Honduras qərbində, Nikaraqua Sakit okean ovalığında və Kosta Rikanın şimal-qərbində yerləşdiyini qeyd etdi. Onlar bir sıra ümumi xüsusiyyətlərə malik idi. Toplanmış məlumatlar əsasında antropoloq belə qənaətə gəldi ki, bu sivilizasiyalar minilliklər boyu qonşuluq və qarşılıqlı mədəni-ticarət təsiri nəticəsində ümumi mədəni klaster təşkil edib. Bu termin hələ də elmi ictimaiyyətdə rəsmi olaraq qəbul edilir, baxmayaraq ki, ümumiyyətlə Mezoamerikanın bir hissəsi sayılmayan Aridoamerika və Oazisamerika mədəni qruplarına aid sivilizasiyaları ayırmaq adətdir.

Kolumbaqədərki dövrdə Mezoamerikanın əhalisi aşağıdakı xüsusiyyətlərə görə fərqlənirdi:

* mürəkkəb hökumət strukturlarına malik əkinçilik və qarğıdalı cəmiyyətləri;
* geniş mərasim mərkəzləri və ya hətta böyük daş strukturları olan şəhərlər (piramidalar, saraylar, müqəddəs top oyunu üçün arenalar);
* sənətkarlığın yüksək inkişaf səviyyəsi: daş, keramika, ağac, toxuculuq, metal, rəsm (rəssamlığa qədər);
* astronomik biliklər, qeyri-adi dəqiq təqvim, özünəməxsus yazı sistemlərinin inkişafı.
* iki təqvimin, bir dini 260 günlük təqvimin və günəş ilinə əsaslanan 365 günlük təqvimin istifadəsi.
* vigesimal say sistemindən istifadə
* yazı, piktoqrafik və heroqlifin olması və ritual məqsədlər üçün amatl kağızından istifadə
* qan kultu, ölüm, insan da daxil olmaqla geniş yayılmış qurbanlar

şamanizm əlamətlərini özündə birləşdirən dini panteonlar, təbiət tanrılarına sitayiş, simvollar.

* dinlərə, mədəniyyətə, siyasətə və gündəlik həyata nüfuz edən dualizm inancı. Hindlilər inanırdılar ki, hər hansı canlı varlıq, əşya və ya hadisə onun əks hipostazına malikdir.
* Mezoamerika xalqlarının dillərində ümumi sintaktik, leksik və fonoloji xüsusiyyətlərin olması
**Florenski dağlaləsi** (*lat.* Tulipa florenskyi) — bitkilər aləminin zanbaqçiçəklilər dəstəsinin zanbaqkimilər fəsiləsinin dağlaləsi cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU A2c + 3c. Nadir, atropatan endemik növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir.  Soğanaq 2 sm-ə qədər diametrdə, yumurtavari uzunsovdur, tünd-qonur qınla örtülüdür. Gövdə 10-25 sm hündürlükdədir. Yarpaqlar 3-4 ədəd bükülmüş, göyümtül, çılpaq, aşağıdakılar çox və ya az enli-neştərşəkilli, yuxarıdakılar dar-xətvaridir. Çiçəklər təkdir, çiçəkyanlığının yarpaqcıqları 2,5-4 sm uzunluğunda, alovu qırmızı, əsası daxili tərəfdən tünd-göyümtül və ya qara ləkəli, sarı haşiyəlidir, xaricdən yumurtavari, rombvari, qısa-sivri, daxildən uzunsov, tərs-yumrtavari, təpə hissəsi adətən kəsikdir. Erkəkcik çiçəkyanlığından qısa, sapı qara, tozcuğu sarı, sapdan qısadır. Qutucuq 3-4 sm uzunluğundadır.

Bioloji, ekoloji, fitosenoloji xüsusiyyətləri
---------------------------------------------

Aşağı və orta dağ qurşaqlarında – daşlı-çınqıllı, qayalı yamaclarda yayılmışdır. Çiçkləməsi aprel, meyvələməsi may ayına təsadüqf edir. Çoxalması toxumla və vegetativ yolladır. Kseromezofitdir.

Yayılması
---------

Naxçıvan MR – Ordubad rayonu Nüsnüs (Diah, Qalagüney, Soyuq dağları) və Dırnıs kəndləri ətrafında, Azərbaycandan kənarda isə İranda yayılmışdır. Quru, daşlı yamaclarda bitir. Tək-tək rast gəlir.

Ehtiyatının dəyişilmə səbəbləri
-------------------------------

Antropogen amillər, mal-qara otarılması. Dekorativ əhəmiyyətinə görə əhali tərəfindən intensiv toplanılması və zoogen amillər.

Becərilməsi
-----------

Azərbaycanın Botanika İnstitutunun Botanika bağında becərilir.

Qəbul edilmiş qorunma tədbirləri
--------------------------------

Xususi mühafizə tədbirləri hazırlanmamışdir.Yeni yayılma yerlərinin axtarılması vacibdir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15545032
* EoL: 1082941
* GBIF: 5299645
* IPNI: 542913-1
* Plant List: kew-289760
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:542913-1
* Tropicos: 18405388
* WCSP: 289760
* WFO: wfo-0000744894

 |
**Şmidt dağlaləsi** (*lat.* Tulipa schmidtii) — bitkilər aləminin zanbaqçiçəklilər dəstəsinin zanbaqkimilər fəsiləsinin dağlaləsi cinsinə aid bitki növü.

Arealı
------

Cənubi Qafqazın cənub-şərqindən İranın şimal-qərbinə qədər yayılmışdır.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Soğanağı iri, yumurtavari, 2,5–5 sm diametrində, nazik dərivari, qonur və ya qəhvəyi-qonur qınla örtülmüşdür. Gövdə 25–50 sm hündürlükdədir. Yarpaqlar 6–10 ədəd göyümtül, aşağıdakılar enli, uzunsov, yuxarıdakılar neştərvari və ya dar- neştərvari, uzundur. Çiçəkləri iri, 7 sm-ə qədər uzunluğunda; yarpaqcıqları qırmızı, əsasında daxildən qara, sarı-haşiyələnmiş, rombvari ləkəlidir; xarici hissədəkilər enli, uzunsov və ya deltavari bir qədər daxildəkindən uzundur. Erkəkcik çiçəkyanlığından qısadır; tozcuğu sarı, qutucuq 4 sm -ə qədər uzunluqda, 2–2,5 sm enindədir.

Çoxalması
---------

Toxumla və vegetativ yolla çoxalır.

Ehtiyatının dəyişilmə səbəbləri
-------------------------------

Ot çalınması və mal-qara otarılması.

Becərilməsi
-----------

Azərbaycanın Botanika İnstitutunun Botanika bağında

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Daşlı-çınqıllı, qayalı yamaclarda, əkinlərdə kolluqlar arasında yayılmışdır. Çiçəkləməsi aprel-may, meyvələməsi may ayına təsadüf edir. Mezokserofitdir.Çoxalması soğanaqla və ya toxumladır. Geofit bəzək bitkisidir.

Yayılması
---------

Cənubi Zaqafqaziyaya məxsus, tükənməkdə olan endemik növdür. Xocavənd, Əsgəran (Topxana), Cəlilabad (Hovuzbulaq, Zəhmətabad, Ləkin kəndlərində yayılıb. Quru, otlu yamaclarda, kollyqlar arasında bitir. Tək tək rast gəlir. Kiçik Qafqazın cənubu (Cəbrayıl rayonu, Məcili kəndi), Lənkəranın dağlıq hissəsi (Cəlilabad Zəhmətabad kəndi), Naxçıvanın dağlıq rayonları (Ordubad rayonu — Nüs-Nüs kəndi ətrafındakı Diaxçay və fəhlə dərəsi adlanan sahələrdə).

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyanın bir neçə istiqamətdə yayılmasına baxmayaraq antropogen amillər azalma təhlükəsini yaradır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Soğanaqları və çiçəklərinin əhali tərəfindən intensiv toplanılması və zoogen amillər.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Yasaqlıqların yaradılması zəruridir.

Qəbul edilmiş qorunma tədbirləri
--------------------------------

Mühafizəsi üçün xususi tədbirlər hazırlanmamışdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Şmidt dağlaləsi:*Plants of the World Online* saytında takson barədə məlumat. (ing.)

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15545763
* Wikispecies: Tulipa schmidtii
* EoL: 1082891
* GBIF: 5299387
* GRIN: 40759
* iNaturalist: 565851
* IPNI: 543071-1
* Plant List: kew-289621
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:543071-1
* Tropicos: 18404438
* WCSP: 289621
* WFO: wfo-0000743922

 |
**Annihilator** — 1984-cü ildə kanadalı gitarist Ceff Uoters tərəfindən qurulmuş treş-metal qrupu.

Qrup 1989-cu ildə çıxardıqları "Alice in Hell" adlı ilk albomları ilə thrash metal dünyasında özünə yer etməyə hazırlaşan qrup, elə bu albom ilə səsyazma şirkətləri başda olmaqla bütün diqqəti öz üzərinə yığır.

Bir il aradan sonra qrup "Never, Neverland" adlı ikinci albomlarını çıxardır. Qrupdakı bir çox üzv dəyişikliyinin və 3 ildən sonra vokalda Aaron Randall, basta Wayne Darley, vurma alətlərdə Mike Mangini, gitarada Neil Goldberg və Jeff ilə "Set the World on Fire" albomları 1993-cü ildə satışa çıxarıldı. 1994-cü ildə gitaralardan əlavə vokalda da Jeff Waters'in olduğu "King of the Kill", "Phantasmagoria" və "The Fun Palace" kimi mahnıların da içində olduğu "Bag of Tricks" adlı albomları satışa çıxarıldı. 1996-cı ildə qrup yenə iki albomla pərəstişkarlarını sevindirdi. Bunlardan biri "Refresh the Demon" digəri isə 89–90-cı illərdə çıxdığı turne qeydlərinin olduğu "In Command" (live 1989–1990) idi.

Qrup 1997-ci ildə "Remains", 1999-cu ildə "Criteria for a Black Widow", 2001-ci ildə "Carnival Diablos", 2002-ci ildə "Waking the Fury", 2003-cü ildə "Annihilation" (live) , 2004-cü ildə "The One" (EP) və "All for You", 2005-ci ildə də "Schizo Deluxe" albomlarını satışa çıxardı.

Diskoqrafiya
------------

### Studiya albomları

* 1989 — *Alice in Hell*
* 1990 — *Never, Neverland*
* 1993 — *Set the World on Fire*
* 1994 — *King of the Kill*
* 1996 — *Refresh the Demon*
* 1997 — *Remains*
* 1999 — *Criteria for a Black Widow*
* 2001 — *Carnival Diablos*
* 2002 — *Waking the Fury*
* 2004 — *All for You*
* 2005 — *Schizo Deluxe*
* 2007 — *Metal*
* 2010 — *Annihilator*
* 2010 — *Feast*
* 2015 — *Suicide Society*
* 2017 — *For the Demented*
* 2020 — *Ballistic, Sadistic*

### Konsert albomları (live)

* 1996 — *In Command*
* 2003 — *Double Live Annihilation*
* 2009 — *Live At Masters of Rock*
**Sürəyya xanım Sədrəddin Mirzə qızı Qovanlı-Qacar** (18 aprel (1 may) 1910, Şuşa, Qafqaz canişinliyi, Rusiya imperiyası – 27 iyul 1992, Bakı) — Azərbaycan müğənnisi, Azərbaycan SSR (1954) və Ermənistan SSR xalq artisti.

Həyatı
------

Sürəyya Qacar 1 may 1910-cu ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. 1927 ildə Bakı Pedaqoji Texnikumunu bitirmişdi. 1927-39-cu illərdə Azərbaycan Opera və Balet Teatrının solisti olmuş, burada Leyli, Əsli, Gülnaz, Asya ("Leyli və Məcnun", "Əsli və Kərəm", "O olmasın, bu olsun", "Arşın mal alan", Ü. Hacıbəyli), Şahsənəm ("Aşıq Qərib", Z. Hacıbəyli) partiyalarında çıxış etmişdir. 1940-cı ildən Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında solist (fasilələrlə), 1968 ildən vokal üzrə məsləhətçi-müəllim işləmişdi. Repertuarında Azərbaycan xalq mahnıları, muğamlar, eləcə də xarici ölkə xalqlarının və bəstəkarlarının mahnıları əsas yer tutmuşdu. O, 27 iyul 1992-ci ildə vəfat edib.

Partiyaları
-----------

* Leyli - Leyli və Məcnun (Üzeyir Hacıbəyov)
* Əsli - Əsli və Kərəm (Üzeyir Hacıbəyov)
* Gülnaz - O, olmasın, bu olsun (Üzeyir Hacıbəyov)
* Şahsənəm - Aşıq Qərib (Zülfüqar Hacıbəyov)

Mükafatları
-----------

Sürəyya xanım Qacar Azərbaycan SSR (1954 oktyabr) və Ermənistan SSRxalq artisti fəxri adını almış, iki dəfə "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif edilmişdi.

Ailəsi
------

Atası Sədrəddin Mirzə Qacar məşhur Bəhmənilər ailəsinə mənsub olmuşdur. Bəhməni ailəsi Qacarlar sülaləsinin bir tirəsi olmuş və ailənin əsasını qoyan Bəhmən Mirzə Qacar bir müddət İran Azərbaycanının valisi kimi çalışmışdır. Aprel işğalından sonra (1920) Sədrəddin Mirzə bolşeviklər tərəfindən həbs edilərək Arxangelskə sürgün olunmuş, bir ildən sonra isə Ryazan şəhərində güllələnmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Chingizoglu, Anvar.* Qacarlar və Qacar kəndi. Baku: Şuşa. 2008. səh. 334.
2. ↑  Исмаилов, 2009. səh. 310
3. ↑  "Гаҹар Сүрәјја Сәдрәддин гызы". Азербайджанская советская энциклопедия. Baku: Главная редакция Азербайджанской советской энциклопедии: 103. 1979.
4. ↑  "Suraya Sadraddin qizi Qajar". Muğam ensiklopediyası. Bauk: Şərq-Qərb: 122. 2012.
5. ↑  Исмаилов, 2009. səh. 375
6. ↑  Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti. II cild. Bakı,2005

Mənbə
-----

* *Исмаилов Э. Э.* Персидские принцы из дома Каджаров в Российской империи. Moskva: Старая Басманная. 2009.
Harput köhnə bir rəsmi. Qalanın cənub yamacındakı bu yaşayış yerləri indiki vaxtda yox olmuşdur.

Harput'ta Erməni baqqal Hovhannes'in dükanı.
**Harput** Elazığda olan bir antik şəhərdir. E.ə. XX əsrdən qalıqlar var. Antik Harput yaşayış sahəsi, bir açıq hava muzeyi kimidir. Muzeyi, qalası, məscidləri , kilsəsi və buzlu mağarasıyla indiki vaxtda bir turizm mərkəzidir.

Türk hakimiyyəti
----------------

Türklərin Harput və ətrafına ilk basqınları 1071-ci ildə Malazgirt döyüşündən əvvəl başlamışdır.
Lakin bölgə üzərindəki üstünlüyünü qorumağa çalışan Bizans dövləti 1071-ci ildən sonra zəiflədi.

Bizansın geri çəkildiyi bölgədəki nüfuz zəifliyindən istifadə edən türk ağası Çubuk bəy 1085-ci ildə Çubukoğulları Bəyliyini qurdu.

Səlcuqluların komandanlığı altında türkmən ağası olan Artuk bəy 1102-ci ildə Diyarbəkir ətrafında Artuklu bəyliyini qurdu.

1113-cü ildə nəvəsi Balak Qazi Palu üzərinə yürüş edərək oranı özünə mərkəz etdi və Harputu Çubukoğullarından aldı.

Domenini şimalda Ərzincana qədər genişləndirən Balak Qazi, cənubda səlib yürüşlərindən sonra Urfa bölgəsində qurulan xristian qraflığı ilə də mübarizə aparırdı.

Səlibçilərə qarşı mübarizədən sonra Hələbə doğru irəliləyən Balak Qazi 1124-cü ildə müharibədə həlak olduqdan sonra Harput 1184-cü ilə qədər Artuklu ağalarının hakimiyyəti altında qaldı.

Ulu məscidi bu dövrdə tikilmiş ən mühüm Artuqi əsəridir.

Artuqi bəylərinin Əyyubilərlə ittifaqından narahat olan Əlaəddin Keykubat 1234-cü ildə Harputu mühasirəyə alaraq ələ keçirdi.

1244-cü ildə şəhər monqol basqınları ilə viran qaldı.

XIV əsrin ortalarına qədər İlxanilər dövlətinin hakimiyyəti altında qalan Harput, sonralar Dulkadiroğulları, Akqoyunlular və Səfəvilərin əlinə keçdi.

Yavuz Sultan Səlim Osmanlı İmperiyasının şərq sərhədlərinə Səfəvi basqınları və onların şiə fəaliyyətləri səbəbindən 1514-cü ildə şərq sərhədinə səfərə çıxdı.

23 avqust 1514-cü ildə Çaldıran döyüşündə qalib gələn Osmanlı ordusu şərq sərhədlərini təmin etdi.

Bu döyüşdən sonra Osmanlı ordusu 26 mart 1516-cı ildə Harput qalasını mühasirəyə aldı və qala Osmanlı hakimiyyətinə keçdi.

Bu tarixdən sonra Harput 19-cu əsrə qədər Diyarbəkir vilayətinin sancaq mərkəzi olaraq qaldı.

1834-cü ildə islahat hərəkatlarına göndərilən Mehmed Rəşid Paşa, əvvəlkinə nisbətən əhəmiyyətini itirmiş sancaq mərkəzini düzənlikdə yeni qurulan 'Məzrə' adlanan qəsəbəyə köçürür.

Mezre adı daha sonra dövrün sultanı Əbdüləzizə ithaf edilən Mamuratü'l Əziz, daha sonra tələffüz edilməsi asan olduğu üçün Elaziz, Cümhuriyyətdən sonra isə Elazığ olaraq dəyişdirildi.

İnternet Saytları
-----------------

* Elâzığ Valiliği
**Qiyamət** (Rom: **Qayamat**, digər adı: **"Qiyamət: Şəhər təhlükə altında"**) — 2003-cü ildə Harri Baveja tərəfindən çəkilmiş hind trilleridir. Film Hollivud istehsalı olan Qaya filminin remeykidir. Baş rollarda Acay Devqan və Sunil Şetti oynamışdır. Film Hindistanda bir sıra mükafatlar əldə etmiş və eyni zamanda da, hərəkətlər, xüsusi effektlər və kinematoqrafiya üzrə mükafatlara namizəd olmuşdur.

Süjet xətti
-----------

Mumbayda milyonlarla insan bioloji silah hücumundan sonra əzab içində ölümlə üz-üzə qalırlar. Təhlükəli raketlərin istehsalında istifadə edilən virus, pakistanlı generalın sifarişi ilə iki qanqster qardaş olan Əli və Abbas Ramani və onların müştərək sevgilisi Leyla tərəfindən Hindistan laboratoriyasından oğurlanmışdır. 200 nəfəri girov götürdükdən sonra şəhərlə üzbəüz yerləşən bir adadakı həbsxananı tuturlar. Onlar Hindistan hökumətindən Kəşmirin müstəqilliyini, yüz milyonlarla rupi və onların qaçması üçün vertolyot tələb edirlər. Komando əməliyyatına cavabdeh olan kəşfiyyat zabiti Əkrəm Şeyx (Sunil Shetty), bir vaxtlar həbsxanadan qaçmağı bacaran və buna görə də həbsdən azad edilən yeganə cinayətkar olan Raçitaya (Ajay Devqan) indi terrorçular tərəfindən işğal olunmuş adadakı həbsxanaya girməyə kömək etməsi üçün müraciət edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qayamat: City Under Threat Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos | eTimes". 2022-07-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-10-24 – timesofindia.indiatimes.com vasitəsilə.
2. ↑  Qayamat: City Under Threat (ingilis), 2022-10-12 tarixində arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 2021-12-28
3. ↑  India Today. Thomson Living Media India Limited. July 2003.
4. ↑  "'Qayamat: City Under Threat' copied from 'The Rock'". Bollywood Copy - Not everything is original in Bollywood (ingilis). 2017-08-08. 2021-12-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-28.
**Vladimir Borovikovski** (*rus.* Влади́мир Луки́ч Боровико́вский) (2 iyun 1757 - 6 aprel 1825) — Ukrayna əsilli rəssam.

Həyatı
------

Vladimir Borovikovski 24 iyulun 1757-ci ildə Mirqorod da (indiki Ukrayna ərazisi) anadan olub. Onun atası Luka Borovik Ukraynalı kazak və həvəskar ikon rəssamı idi. Ailə ənənələrinə görə, Borovikin oğullarının dörddüdə Mirqorod alayında xidmət etmiş, lakin Vladimir erkən yaşda poruçik rütbəsində istefaya çıxmış və özünü incəsənət həyatına həsr etmiş- yerli kilsələr üçün əsasən ikon rəsimləri çəkmişdir.

1770-ci ildə Borovikovski Vasili Kapnist ilə tanış olur. Dostu Vasili Kapnist ilə yeni fəth olunmuş Krıma səyahət zamanı Kremençukda İmperatriça II Yekaterina üçün yaşayış yeri hazırlanırdı. Kapnist İmperatriça II Yekaterinanın otaqları üçün iki alleqorik rəsm çəkmək üçün Borovikovskini istədi. İmperatriça II Yekaterina rəsimləri çox bəyəndi və onun Sankt-Peterburqa gəlməsini istədi.

1788-ci ildə Borovikovski Sankt-Peterburqa köçdü. Borovikovski Sankt-Peterburqda ilk on ilini şair, memar və musiqiçi Nikolay Lvovun evində yaşadı. Borovikovski 30 yaşında Sankt-Peterburq İncəsənət Akademiyasına girmək istəsədə, yaşı çox olduğundan qəbul olunmadı. O, Avstriya rəssamı Johann Baptist Lampi daha sonra Dmitri Levitzki xüsusi dərslər aldı.

1795-ci ildə Borovikovski akademik ünvan aldı. O, məşhur portret rəssamı oldu. Yaşadığı illər ərzində 500 portret yaradıb. Borovikovskinin atelyesi var idi və portretlərinin daha az əhəmiyyətli hissəsini boyamaq üçün köməkçilərinə verirdi.

Borovikovski Sankt-Peterburqa İncəsənət Akademiyasının müəllim kimi işlədi, lakin şagirdlərin evində yaşadı. Onların arasında Aleksey Venetsianov və Bugaevski Blagodarni (Vladimir Borovikovskinin sağ ikən çəkilən tək portretinin müəllifi) var idi.
1819-cu ildə Borovikovski Sphinx Dying mason lojasının üzvü olmuşdur. O zaman o, əsasən Smolensk qəbiristanlığında kilsə ikonaları və Kazan kafedralı (Sankt-Peterburq) üçün bəzi ikonlar çəkdi.

6 aprel 1825-ci ildə o, qəflətən vəfat etdi və Sankt-Peterburqda Aleksandr Nevski monastırının Lazarus qəbiristanlığında dəfn olundu.

İstinadlar
----------
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Zəngi.

**Zəngi çayı** və ya **Razdan çayı** (*erm.* Հրազդան գետ və ya *erm.* Զանգու գետ) — Zəngibasar toponimi tarixi şəxsiyyət Zəngi ibn Mədudun hidronimləşmiş adı ilə bağlıdır. Tarixi mənbələrə görə, "Təxti-Süleyman"dan əvvəl Zəngi çayına Çıldırçay demişlər. Qızıl Arslanın dövründə "İrəvan Çuxuruna" vassal təyin edilən Zəngi adını bu çaya verib özünü əbədiləşdirməyə nail olmuşdur. Bəzi tədqiqatçıların gəldikləri qənaətə görə, Zəngi çayı başlanğıcını dəniz səviyyəsindən hündürlükdə yerləşən və qədim adı türk mənşəli "Çıldır" olan Göyçə gölündən götürüb aşağı axdıqca zəng səsi çıxarır. Elə bu çılğınlığına görə də ona "zəng" adı verilmişdir. Xatırlatmaq yerinə düşər ki, bu çay Ağrı dağı düzənliyindəki yatağından çıxaraq aşıb-daşır, ətraf düzənliyi su basır. Zəngibasar adının isə bununla bağlı olduğunu güman etmək olar. Xatırlatmaq yerinə düşər ki, bu çay Ağrı dağı düzənliyindəki yatağından çıxaraq aşıb-daşır, ətraf düzənliyi su basır. Zəngibasar adının isə bununla bağlı olduğunu güman etmək olar. Zəngi çayının balıq sərvəti çox olmuşdur. Çaydakı ala balıq isə bu sərvətin tacı sayılırdı. Ceyms Moriyer yazırdı ki, bu balıq Xəzər dənizindən gətirilən qızıl balığa bərabər tutulur. Göründüyü kimi, çayın sərvəti elə bu torpağın sərvəti qədər zəngindir. Zəngi çayından xüsusi kanallar vasitəsilə Zəngibasar bölgəsinin Zəhmət, Qaraqışlaq, Dəmirçilər, Rəhimabad, Mehmandar, Çobankərə, Ağca Qışlaq, Hacıelyas, Aşağı və Yuxarı Nəcili, Zəngilər, Şollu, Dəmirçi və Sarvanlar kəndlərinin əkin sahələri su ilə təmin olunurdu. Çobankərədən keçən kanal Xatın arxı ilə Eçmiədzin ərazisində birləşirdi. Xatın arxını isə 1670–1680-ci illərdə İrəvan hakimi Səfiqulu xanın arvadı Xatın xanım çəkdirmişdir. Məhz bu səbəbdən əhali həmin kəndləri Yuxarı və Aşağı Xatın arxı, suvarma kanalını isə Xatın arxı adlandırmışdır. İrəvan quberniyasında, indiki Ermənistanda çay adıdır. Bu çay başlanğıcını Göyçə gölündən götürür. Axta (Razdan), Sevan rayonlarından, İrəvan şəhərindən, Zəngibasar (Masis) rayonunun ərazisindən axıb Araz çayına tökülür.

Tarixi adı haqqında
-------------------

Çayın adı qıpçaqların zəngi tayfasının adı əsasında əmələ gəlmişdir. Etnohidronimdir.

Tarixi Azərbaycan torplaqlarında məskunlaşdan ermənilər çayın adını dəyişdirərək Razdan qoyublar.

Mənbə
-----

* ASE, VIII cild, Bakı, 1984-cü il, səh. 75 Qızıl Arslanın dövründə "İrəvan Çuxuruna" vassal təyin edilən Zəngi adını bu çaya verib özünü əbədiləşdirməyə nail olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Акведук // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 200.
2. ↑  PDF versiyası. // Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri. Müəllifi: İ. M. Bayramov; Redaktorları: B. Ə. Budaqov, H. İ. Mirzəyev, S. A. Məmmədov. Bakı: "Elm" nəşriyyatı, 696 səh. ISBN 5-8066-1452-2
3. ↑  Sümər Faruq. Oğuzlar, Bakı, "Yazıçı", 1992. s. 123, 257
4. ↑  256, s.26
5. ↑  "Ermənilər İrəvan qalasını məhv etməsəydilər, indi onun 500 yaşı tamam olacaqdı". 2020-09-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-05-14.

Zəngi çayı
**Patuha dağı** Bandunqun cənub-qərbindəki təxminən 50 km məsafədə yerləşən bir əkiz *stratovolkano* dağ tipidir. Bu dağ Qərbi Yavanın Bandunq rayonunda yerləşir. Bu sahədə çoxsaylı vulkanı olan dağlardan biridir. Bölgədəki digər qruplar arasında bu dağ kimi Malabar, Vayanq və Papandayan dağları (2011-ci ilin avqustunda xəbərdarlıq siqnalı kimi yerləşdirilib) daxildir.

Patuha dağının zirvəsi 600 m məsafəli iki vulkanik kraterdən ibarətdir. Şimal-qərbdə olan krater quru, lakin cənub-şərqdə Kavah Putih adlanan yaşıl-ağ (ya da ağ) krater gölü var. *Kavah Putih*də əvvəllər bir kükürd mədəni var idi,hal-hazırda istehsal artıq dayandırılıb. Patuha Dağında olan püskürmələrin ətraflı dolğun məlumatı yoxdur.

Patuha dağının yaxınlığında geotermal enerji üçün potensial sahələr mövcuddur və bunlar milli elektrik şəbəkəsini qidalandırmaq üçün nasazlığı olan zavodlara aid sahələr kimi inkişafı nəzərdə tutulub. Dövlətin geotermal enerji istehsalçısı *PT Geo Dipa Energi* Patuha dağının ərazisində bir layihəyə sərmayə qoymağı planlaşdırır.

Kavah Putih
-----------

Bu krater heyranedici bir göldən ibarətdir. Ərazi 1987-ci ildə bir turizm yeri olaraq açılmış və çox sayda ziyarətçini cəlb etmişdir. Əsas yoldan normal bir 5 kilometrlik giriş yolu var (bu, öz növbəsində Bandunqdan Cividey şəhərinə qədər cənubun əsas yoludur). Gölün səthi mavi yaşıldan kükürd və havanın konsentrasiyasına əsasən ağ rəngli yaşıl rəngə dəyişir. Dolğun ay işığında flüoresan yaşıl işıq (göl) kraterindən əks olunur. Möhtəşəm dekorasiya sayəsində toydan əvvəlki şəkillər tez-tez çəkdirilir.

Kawah Putih Arxivləşdirilib 2018-02-18 at the Wayback Machine gölü (7.10 °C 107.24 ° Ş) *Andesitik stratovolkano* olan (bir "mürəkkəb" vulkan) Patuha dağını quran iki kraterdən biridir. Patuha dağı Yavadakı çox sayda vulkanlardan biridir. Kavah Putih krater gölü özü 1600-cü ildən etibarən əhəmiyyətli fəaliyyət göstərməməsi ilə nisbətən sabit bir vulkan sistemini təmsil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  'Abandoned geothermal project in Patuha hots up' Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine, *The Jakarta Post*, 1 April 2009. See also Alfian, 'Geo Dipa secures $103 million loan for Patuha project' Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine, *The Jakarta Post*, 30 September 2009, and Rangga D. Fadillah, 'Geo Dipa needs $600m to finance new projects' Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine, *The Jakarta Post*, 24 May 2011.
2. ↑  Simon Marcus Gower, 'Heading for the hills around Bandung' Arxivləşdirilib 2021-11-04 at the Wayback Machine, *The Jakarta Post*, 29 February 2008.
3. ↑  "Archived copy". 2011-08-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-05-05.

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* Kawah Putih Arxivləşdirilib 2018-02-18 at the Wayback Machine
**Ali-Həsən Abdul Həsən Şahgəldiyev** (1908-1961) — Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indi BDU) jurnalistika kafedrasının ilk müdiri Arxivləşdirilib 2014-05-23 at the Wayback Machine (1946-1961), jurnalisti, publisist.

Bakının Balaxanı kəndində dоğulmuş, kəndində mədrəsə-mоllaxanada dini, Bakıda dünyəvi təhsil almış, Mоskvada Kоmmunist Jurnalistlər İnstitutunu bitirmişdir. Əmək fəaliyyətinə gənclik illərində Bakı mətbəələri, nəşriyyatları və redaksiyalarında şagird kimi başlamış, 1929-cu ildən respublikanın rayоn və kəndlərində "Kоmmunist" qəzetinin müxbiri, ədəbi işçi, şöbə müdiri, "Mübariz" qəzetinin redaktоru, "Yeni yоl" qəzetinin məsul redaktоru, Azərbaycan Teleqraf Agentliyinin rəhbəri, Təbrizdə "Vətən yоlunda" qəzetinin təsisçilərindən və redaktоrlarından biri оlmuşdur. Bir neçə il Mоskvada "Pravda" qəzetində əməli təcrübə keçmişdir. Azərbaycan Dövlət Universitetində müstəql jurnalistika şöbəsi və fakülətəsinin yaradıcısı Şahgəldiyevdir. Respublikanın dövri mətbuat оrqanları üçün çоxlu sayda kadr hazırlamışdır. Bir çоx publisistik əsərin müəllifidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Şahverdiyev, Akif.* Azərbaycan mətbuatı tarixi (PDF). Bakı: Təhsil nəşriyyatı. 2006. səh. 92. 2019-07-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-10-13.
**İbn Həcər Əsgəlani** (773 — 852) — görkəmli fəqih və tanınmış mühəddis.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Əsl adı Əbül-Fəzl Əhməd ibn Əli ibn Məhəmməd Kinani Şafiidir. O, Misirdə doğulmuşdur. Erkən yaşlarında Quran hafizi olmuş, sonra Məkkəyə getmiş və orada nüfuzlu alimlərdən dərs almışdır. Orada o, hədis elminə böyük maraq göstərib Hicaz, Şam və Misirin görkəmli alimlərindən hədis elminin sirlərini öyrənmişdir. Sonra İbn Həcər müəllimlik etmiş, İslam elminin müxtəlif sahələrinə aid kitablar yazmışdır. Sonralar isə o, qazi (II) vəzifəsini də icra etmişdir. İbn Həcər 150-ə qədər əsərin müəllifi olmuşdur. Bu əsərlər hələ onun sağlığında ona şöhrət qazandırmışdır. İbn Həcərin ən görkəmli əsəri "Fathül-Bari fi Şərhis- Sahihül-Buxari" əsəri olmuşdur. Bu əsər Məhəmməd Buxarinin "Səhihi Buxari" əsərinin şərhidir. İbn Həcərin digər məşhur əsəri isə fiqhi məsələlərə həsr edilmiş "Bülüğul-Məram
min Ədillətül-Əhkam" (Dini ehkamların anlaşılmasında məqsədə çatma) adlanan hədis kitabıdır.

Əsərləri
--------

* "Fathül-Bari fi Şərhis-Sahihül-Buxari"
* "Səhihi Buxari"
* "Bülüğul-Məram min Ədillətül-Əhkam" (Dini ehkamların anlaşılmasında məqsədə çatma)
* "Hədyüs-sari"
* "Havaşi tənqihiz-Zərkeşi iləl-Buxari"
* "Əl-Mükərrər fi şərhil-mühərrər"
* "Ən-Nükət ələ şərhi səhihi Müslüm"
* "Ət-Təliqə ila müstədrəkil-Hakim"
* "Əl-Məcalis"
* "Təhzibüt-təhzib"

İstinadlar
----------

1. ↑  A.A.Əlizadə, E.M.Səmədov. İslam: Tarix, Fəlsəfə və Hüquq. Ensiklopedik Lüğət. Bakı: 3 Saylı Mətbəə, 2016, 400 səh.

Xarici keçidlər
---------------

* 
*
Pornoaktrisa Culiya Enn, MILF janrında 
**MILF** (milfa) (*ing.* «**M**other **I'**d **l**ike to **f**uck.»: mənim sikişmək istədiyim ana)   qısaltma (abbreviatura) və ümumi danışıqda (jarqon) vulqar ifadədir.

İstifadəsi
----------

MILF cinsi cəhətdən cəlbedici yetkin qadına, adətən uşaq dünyaya gətirən qadına aiddir. Sözün düzgün mənasında, sözügedən qadın cazibədarlığını bildirən kişiyə ana olmaq üçün kifayət qədər yaşlı olmalıdır. Termin "Amerikan piroqu "(1999)  filmi sayəsində məşhurlaşdı, baxmayaraq ki, abbreviatura özü əvvəllər yaranıb: söz artıq bir neçə ildir ki , internetdə dolaşırdı, bu ifadə əvvəllər filmdə eşidilirdi. "Bill və Tedin inanılmaz macərası "( 1989 ).

MILF əvvəlcə 35-55 yaş arası qadınlara istinad etsə də, 2010-cu illərin porno sənayesində bu imiclə iyirmi beş və daha gənc modellərə rast gəlmək qeyri-adi deyil  .

MILF obrazı ənənəvi qadınlıq ideyalarına meydan oxuyur və pornoqrafiya tədqiqatçıları bunu qadın obrazının stereotipinə qarşı bir oyun hesab edirlər  .

İstinadlar
----------

1. ↑ . /.
2. 1 2 . /.
3. ↑  An example of 1995 internet usage of 'MILF' predating *American Pie*.
4. ↑  Adult FYI, 2016
5. ↑  Musser, 2018
Əvvəllər **Bayer** kodu olaraq bilinən bir **EPPO** kodu, orqanizmləri - bitkiləri, zərərvericiləri və patogenləri - bənzərsiz şəkildə müəyyənləşdirmək üçün hazırlanmış bir sistemdə Avropa və Aralıq dənizi Bitki Qoruma Təşkilatı (EPPO) tərəfindən istifadə olunan kodlanmış bir identifikatordur. kənd təsərrüfatı və məhsulların qorunması. EPPO kodları həm elmi, həm də yerli adlar bazasının əsas hissəsidir. Əvvəlcə Bayer Korporasiyası tərəfindən başlatılsa da, rəsmi kodlar siyahısı hazırda EPPO tərəfindən qorunur.

EPPO code məlumat bazası
------------------------

Bütün kodlar və bunlarla əlaqəli adlar verilənlər bazasına daxil edilir (EPPO Global Database). Ümumilikdə, EPPO verilənlər bazasında 68.500-dən çox növ qeydə alınmışdır, bunlar:

* 36.000 bitki növü (məsələn, becərilən, yabanı bitki və alaq otları)
* 24.000 heyvan növü (məsələn, böcəklər, gənələr, nematodlar, gəmiricilər), biokontrol agentləri
* 8500 mikroorqanizm növü (məsələn, bakteriya, göbələk, virus, viroid və virusa bənzər)

Bitkilər beş hərfli bir kodla, digər orqanizmlər altı hərfli bir kodla müəyyən edilir. Bir çox hallarda kodlar, cinsin ilk üç və ya dörd hərfindən və növün ilk iki hərfindən yaranan orqanizmin elmi adının mnemonik qısaltmalarıdır. Məsələn, qarğıdalı və ya qarğıdalıya (Zea mays) "ZEAMA" kodu verildi; kartofun gec yanığı (Phytophthora infestans) kodu "PHYTIN" dir. Hər orqanizm üçün bənzərsiz və daimi kod növlərin qeydinin stenoqrafiya metodunu təmin edir. EPPO kodu, elmi adlarda və taksonomiyada düzəlişlərin yaratdığı problemlərin əksəriyyətinin eyni növlər üçün fərqli sinonimlərin istifadəsinə səbəb olan bir çox problemin qarşısını alır. Taksonomi dəyişdikdə, EPPO kodu dəyişməz qalır.EPPO sistemi dövlət təşkilatları, qoruma agentlikləri və tədqiqatçılar tərəfindən istifadə olunur.

### Nümunə

| Taksonomik dərəcə | Nümunə takson | EPPO kodu |
| --- | --- | --- |
| Krallıq | Animalia | **1**ANIM**K** |
| Filum | Arthropoda | **1**ARTH**P** |
| Subfilum | Hexapoda | **1**HEXA**Q** |
| Sinif | Insecta | **1**INSE**C** |
| Sifariş | Hemiptera | **1**HEMI**O** |
| Alt sifariş | Sternorrhyncha | **1**STER**R** |
| Ailə | Aleyrodidae | **1**ALEY**F** |
| Cins | *Bemisia* | **1**BEMI**G** |
| Növlər | *Bemisia tabaci* | BEMITA |

Xarici istinadlar
-----------------

EPPO Qlobal bazası

EPPO Data servisi
Yarğan 
**Yarğan** — nisbətən hündür-düzənlik sahələrə aid olur. 

Yarğanın baş tərəfində eroziya daha şiddətli gedir. Meşənin olmaması və yamacların şumlanması yarğanın genişlənməsinə səbəb olur. Yaylaq zonasında intensiv mal-qara otarılması İlə əlaqədar bitki və torpaq örtüyünün pozulması yarğanların inkişafına şərait yaradır. 

**Yarğan** –  mənfi xətti relyef forması, dar, dik  yamaclı, yuxarı hissədə şaxələnmiş, yanları çılpaq olur. Uzunluğu bir neçə km, eni və dərinliyi bir neçə 10 m-ə çatır. Adətən tez yuyulan çökmə süxurlarda inkişaf edib, dövrü  olaraq davam edən yağış və qar sularının axını nəticəsində əmələ gəlir. (*rus.* овраг, *ing.* gulch, gully, ravine) 

Yarğanlar əsasən kənd təsərrüfatına böyük zərər verir, əkin sahələrini parçalayır, yararsız hala salır. Yarğanlarla mübarizə etmək üçün onun yamaclarında və ona bitişik sahələrdə ağac və kollar əkilir. Genişlənməsi dayanmış, yamacları yastı və dibi hamarlanmış yarğanlar got və ya **qobu** adlanır.

Qobu - yarğanın inkişafının son mərhələsində yaranan, dibi kol və ot bitkiləri ilə örtülən dərin dərədir.....

Mənbə
-----

* ASE, V cild, Bakı, 1981, səh. 80

İstinadlar
----------

1. ↑  Yarğan // Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti. Bakı: "Elm". 2012. səh. 177. ISBN 978-9952-453-14-0.
2. ↑   Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm"
nəşriyyatı. Bakı: 2003. 516 s.
***Amadori qruplaşması*** — aldozun N-glikozidlərinin 1-amino-1-deoksiketozaya izomerləşməsidir. İtalyan kimyaçısı Mario Amadori tərəfindən kəşf edilmişdir.
Amadori qruplaşması turşular tərəfindən kataliz edilir və aldiminlərin aralıq birləşmə əmələ gələrkən yaranır. Bu zaman N-qlikozid 1-in piranoz tsiklinin açılması zamanı əmələ gələn və iminin 3-dən 2-hidroksienaminin (və ya ekvivalent olaraq, 2-aminoenol) 4 turşu katalizli tautomerləşməsindən əldə edilir. Öz növbəsində 1-amino-1-deoksiketoza 5 2-oksoaminə — tautomerləşir:

Amadori qruplaşması eləcə də, qliserindehiddən alınan əsaslar üçün də xarakterikdir:

R-CH(OH)CHO + R'NH2 {\displaystyle \to } R-CH(OH)CH=NR' + H2O
R-CH(OH)CH=NR' {\displaystyle \to } R-COCH2NHR'
Birincil aromatik aminlərin N-glikozidləri daha asanlıqla qruplaşır; Amadori qruplaşması da birinci və ikinci alifatik aminlərin qlikozil törəmələri halında baş verir.
Amadori qruplaşması karbohidrogenlər kimyasında aldozları ketoza çevirmək üçün istifadə olunur, bu məqsədlə ketozdan və birinci aminlərdən alınan 1-amino-1-deoksiketozlar azot turşusunun təsiriylə zərərsizləşdirilir; məsələn, fruktoza qlükozadan sintez edilə bilər.
Amadori qruplaşması həm də aldozlarla amin turşuları arasındakı Mayyar reaksiyasının ilk mərhələsidir ki, bu da yemək hazırlığı zamanı tünd rəngli qidaların (melanoidinlər) əmələ gəlməsinə səbəb olur.
Ketoz təsiri altında N-glikozid ketozlar, analoji olaraq 2-amino-2-deoksialaldozlarda (yenidən qruplaşma Amadori və ya Hayans qruplaşması) oxşar bir mexanizm ilə yenidən qruplaşır.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* О. А. Реутов, А. Л. Курц, К. П. Бутин Органическая химия в 4-х частях, Изд.: "БИНОМ. Лабораторя знаний", М. 2004.
* Ли Дж. Дж. Именные реакции. Механизмы органических реакций, Изд.: "БИНОМ. Лабораторя знаний", М. 2006.
* Химическая энциклопедия в 5 томах, Изд.: "Советская энциклопедия", 1988.
* П. Сайкс, Механизмы реакций в органической химии, Изд.: "Химия", 1991.
* Начала химии. Современный курс для поступающих в вузы. Н. Е. Кузьменко, В. В. Еремин, В. А. Попков. Изд. "Экзамен", 2006.
* Вацуро К.В. Мищенко Г. Л. Именные реакции в органической химии. — М.: "Химия", 1976. — 528 с. — 11 000 экз.