recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Yevstax və ya eşitmə borusu** (*lat.* tuba auditiva (Eustachi)) — keçmişdə ona *lat.* salpinx auditivae deyilirdi. Orta hesabla 3,3 sm uzunluğunda boru olub, təbil boşluğunu udlağın burun hissəsi ilə birləşdirir; istiqaməti bayır tərəfə, dala və yuxarıyadır; üfüqi səthi ilə 40° və orta səthlə təxminən 45° bucaq təşkil edir. İki dəliyi vardır: 1) təbil boşluğuna açılan dəliyi — *lat.* ostium tympanicum tubae auditivae  təbil boşluğunun ön divarında yerləşir və 2) udlağa açılan dəliyi — *lat.* ostium pharyngeum tubae auditivae udlağın burun hissəsinin yan divarında, aşağı burun balıqqulağının dal uc səviyyəsində olur; burunun udlaq dəliyi, adətən. qapalı olur, hər udma aktında açılır. Eşitmə borusu iki hissəyə bölünür: sümük hissə — *lat.* pars osseatubae auditivae və qığırdaq hissə — *lat.* pars cartilaginae auditivae, Sümük hissə gicgah sümüyündə olan *lat.* semicanalis tubae auditive təşkil edir; uzunluğu burunun 1/3 hissəsini təşkil edir. Qığırdaq hissəsinin divarları qalın qığırdaqdan (*lat.* cartilagotubae auditivae) və qismən lifli zardan (*lat.* lamina membranacea) təşkil olunmuşdur. Sümük hissəsinin qığırdaq hissəsinə keçən yeri dardır. Borunun selikli qişası kirpikli epitellə örtülüdür və özü də limfoid toxuma və selikli vəzilərlə (*lat.* glandulae tubariae) zəngindir.

Mənbələr
--------

* İnsanın Normal Anatomiyası, K. Balakişiyev, 1980, Maarif, III cild, səh. 337–338, UB-999,  (az.)
**Deniz Dağdelen** (18 iyul 1997, Türkiyə) — Türkiyəli taekvondoçu. Deniz Dağdelen Türkiyəni 2017-ci ildə XXIII Taekvondo üzrə Dünya Çempionatında təmsil etdi.

Karyerası
---------

Deniz Dağdelen birinci dəfə Dünya Çempionatına 2017-ci ildə qatıldı. O, Cənubi Koreyada baş tutan XXIII Taekvondo üzrə Dünya Çempionatında kişilər 54 kq çəkidə, 1/32 final mərhələsində Zimbabvenin nümayəndəsi Admire Tşitşiliza üzərində 25:1 hesabı ilə qalib gələrək növbəti mərhələyə yüksəldi. Növbəti mərhələdə Avstraliyanın nümayəndəsi Beyli Luis ilə üz-üzə gəldi və rəqibinə 18:8 hesabı ilə qalib gəldi.

1/8 final mərhələsində Dağdelen Misirin nümayəndəsi Moaz Nabil ilə üz-üzə gəldi və rəqibinə 21:9 hesabı ilə qalib gəldi. Növbəti mərhələdə isə rəqibi Cənubi Koreya nümayəndəsi olan Kim Tae-huna 7:27 hesabı ilə məğlub oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Deniz Dağdelen" (PDF). 2017 World Taekwondo Championships. 12 July 2017 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 June 2017.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Taekwondo Data |
**"Taxta ayaq" əməliyyatı**

1985-ci ilin sentyabrında 3 İsrail vətəndaşının Kiprdə öldürülməsi İsrail hökumətini bu işə görə məsuliyyəti öz üzərinə götürən Fələstin Azadlıq Təşkilatının (FAT) Tunisdəki mənzil-qərargahına hücum etməyə vadar etmişdi. Əməliyyat **"Taxta ayaq"** adı altında 1 oktyabr 1985-ci ildə həyata keçirilmişdi. 8 ədəd F-15, 8 ədəd F-16 markalı qırıcı-bombardmançı təyyarələrin hücumu ilə müşayiət olunan əməliyyat zamanı FAT-ın Tunis qərargahı dağıdılmış, 60-a yaxın üzvü həlak olmuşdu. Tunis rəhbərliyi ölənlər arasında dinc əhalinin olduğunu bildirdikdən sonra, sadiq müttəfiqi ABŞ da daxil olmaqla, dünya ictimaiyyəti İsraili bu işə görə sərt tənqid etmişdi. BMT isə zərərə görə Tunisə ödəniləcək reparasiya məsələsi qaldırdı.

FAT buna "Akille Laura" gəmisini ələ keçirib, bir neçə nəfəri öldürməklə cavab vermişdi.

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Tunis ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Şəms Pəhləvi** (*fars.* شمس پهلوی‎‎) - İranın Şahənşahı Məhəmməd Rza Pəhləvinin bacısı, Rza şah Pəhləvi övladı. Qardaşının hakimiyyəti illərində *Qırmızı Aslan və Günəş Cəmiyyətinin* prezidenti olmuşdur.

Həyatı
------

Şahzadə Şəms Pəhləvi və ikinci həyat yoldaşı Mehrdad Pahlbodla birlikdə (1978)
Şəms Pəhləvi 1917-ci ilin 28 oktyabr tarixində Tehran şəhərində Rza şah Pəhləvi və Tacülmülukün böyük qızları olaraq anadan olmuşdur. Şəms Pəhləvi atasının təziqi ilə İranın 1935-1939-cu illərdə baş nazir olmuş Mahmud Cəmin oğlu Firudin Cəmlə evləndirilmişdir.

Rza şah Pəhləvinin ölümündən sonra məcburi evləndirilən Şəms Pəhləvi boşanmışdır. 1941-ci ildə İranda anqlo-sovet işğalının başlamasından sonra Rza şah Pəhləvi hakimiyyəti təhvil vermək məcburiyyətində qalmış və sürgünə yollanmışdır.

Rza şah Pəhləvinin sürgündə olduğu Mavriki Respublikasının Port-Luiz və daha sonra gedəcəkləri CAR-ın Yohannesburq şəhərlərində Şəms atası ilə birlikdə olmuş və bu dövrdə İranda çap edilən günlük *Ettela'at* qəzetində öz xatirələrini çap etdirmişdir. Şəms Pəhləvi 1945-ci ildə ölkənin bir müddət Mədəniyyət Naziri olmuş Mehrdad Pahlbod adlı iranlı ilə evlənərək Amerika Birləşmiş Ştatlarının Kaliforniya ştatına köçmüşdür.

Bu dövrdə ailənin Tehranla olan əlaqələri hələ də, qalmaqda idi və 1951-1954-cü illəri əhatə edən Abadan böhranından sonra Şəms Pəhləvi İranı yenidən tərk etmək məcburiyyətində qalmışdır. 1940-cı ildə Şəms Roma-Katolik kilsəsinin inancı olan katolikliyi qəbul edərək dinini dəyişdirlmişdir. Fərziyyələrə görə Şəmsin belə qərar verməsində Şah olan qardaşı Rza şah Pəhləvinin yaxın dostu avropalı Ernst Perronun əhəmiyyətli təsiri olmuşdur. Daha sonra Şəmsin həyat yoldaşı və övladlarıda xristianlığı qəbul etmişdir.

1953-cü ildə böhranın başa çatmasından sonra Pəhləvi ailəsi yenidən ölkə üzərindəki hakimiyyətini bərpa etmişdir. Bu zaman Şəms Pəhləvi bacısı və Rza şah Pəhləvinin əkiz tayı olan Əşrəf Pəhləvidən fərqli olaraq ön planda olmağı yox, ictimai işlərdə və cəmiyyət arasında görünməməyə üstünlük vermişdir. Buna baxmayaraq Şəms atasından ona saxlanılan mirası qorumağa davam etmişdir.

1979-cu ildə İranda baş vermiş İslam İnqilabından sonra Şəms ölkəni birdəfəlik tərk etmək yenidən Amerika Birləşmiş Ştatlarına yollanmaq məcburiyyətində qalmışdır. 1996-cı ilin 29 fevral tarixində Şəms Pəhləvi Kaliforniya ştatının Santa-Barbara şəhərində yerləşən evində 78 yaşında vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Lundy D. R.* The Peerage (ing.).
2. ↑  *Sharif, Mehdi.* "I cannot blame them". The Iranian. 24 June 2002. 12 March 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 November 2012.
3. ↑  "Shams Pahlavi". Fouman. 16 December 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 February 2013.
4. ↑  "QUEST FOR DEMOCRACY IN IRAN C: a century of struggle against authoritarian rule". 2017-02-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-03-29.
AzVikinin QR kodu
Hamının redaktə edə biləcəyi açıq ensiklopediya olan Vikipediyaya xoş gəlmişsiniz" — mətnin QR kodu
**QR kodu** (*ing.* Quick Response code — *"Tez cavab"*) — ştrix kodların növlərindən biri. "Quick Response" ("tez cavab") sözlərinin abreviaturasıdır. 1994-cü ildə Yaponiyanın "Denso-Wave" şirkəti tərəfindən işlənib hazırlanmış və təqdim olunmuş matrisli kod (ikiölçülü barkod). Yaponiyada böyük populyarlıq qazanmış barkodun (BAR CODE) getdikcə tələbatı ödəməməsi, yəni onun vasitəsilə kodlaşdırılan informasiyanın həcminin məhdud olması səbəbindən yaranıb. Bir QR koduna 7089 rəqəm, 4296 işarə (rəqəm və hərf), 1817 heroqlif yerləşdirmək mümkündür.

Tarixi
------

1994-cü ildə təkmilləşdirilmiş QR kodunun patenti Yaponiyanın Denso şirkətinə aiddir.

Statistik göstəriciləri
-----------------------

Bir QR koduna 7089 rəqəm, 4296 işarə (rəqəm və hərf), 1817 heroqlif yerləşdirmək mümkündür.

Xüsusi qeydlər
--------------

* Ən böyük QR kodu Kanadanın Albert əyalətində yaşayan fermer ailəsi tərəfindən hazırlanmışdır. Onlar bunu özlərinə məxsus 2,9 hektar qarğıdalı sahəsində hazırlayıblar. Kodda fermanın saytına istinad şifrələnmişdir. Onu təyyarə və ya vertolyotdan görmək olar. Fermaya gələn turistlər üçün maraqlı olan, bu kodu labirintə çevirmək üçün fermer ailəsi 13 il vaxt sərf etmişdir. Bu rekordu "Ginnesin Rekordlar Kitabı"nın nümayəndələri 2012-ci ildə qeydə alaraq, onu dünyada ən böyük QR kodu kimi təsdiqləyiblər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Borko Furht (2011) Handbook of Augmented Reality. Springer. p. 341.  (ing.)
2. ↑  Şəklimi çəkə-çəkə… Arxivləşdirilib 2012-09-20 at the Wayback Machine  (az.)
3. ↑  Ən böyük QR-kod Arxivləşdirilib 2019-09-15 at the Wayback Machine  (az.)

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Xarici keçidlər
---------------

* qrcode.com — QR kodunun rəsmi saytı
**Fazil Balahəsən oğlu Quliyev** (1957, Bakı) — Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər nazirinin müavini, Baş Təşkilati-İnspeksiya İdarəsinin rəisi, polis general-leytenantı.

Həyatı
------

Quliyev Fazil Balahəsən oğlu 1957-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1979-cu ildə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunu, 1993-cü ildə isə Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmişdir. Silahlı Qüvvələrin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmət keçmişdir.

1983-cü ildən daxili işlər orqanlarında xidmət edir. 1991–1999-cu illərdə Bakı şəhəri Daxili İşlər İdarəsinin Qərargahında bölmə rəisi, Qərargah rəisinin müavini, Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsinin İqtisadi sahədə cinayətkarlıqla mübarizə İdarəsinin bölmə rəisi, Daxili İşlər Nazirliyinin İşlər İdarəsinin rəis müavini, 1999-cu ildə DİN Təşkilati-İnspektor İdarəsinin rəisi, 2001–2013-cü illərdə isə DİN Baş Təşkilati-İnspektor İdarəsinin rəisi vəzifələrində işləmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 may 2013-cü il tarixli 2906 nömrəli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər nazirinin müavini — Baş Təşkilat-İnspeksiya İdarəsinin rəisi vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Əməliyyat-xidməti fəaliyyətindəki uğurlu nəticələrinə görə müxtəlif mükafatlara layiq görülmüşdür.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 iyun 2002-ci il tarixli 725 nömrəli Fərmanı ilə "Azərbaycan Bayrağı" ordeni, 2013-cü il 1 iyul tarixli Sərəncamı ilə "Vətən uğrunda" medalı, 2015-ci il 1 iyul tarixli 1311 nömrəli Sərəncamı ilə 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 iyun 2004-cü il tarixli 293 nömrəli Sərəncamı ilə polis general-mayoru, 1 iyul 2014-cü il tarixli 597 nömrəli Sərəncamı ilə polis general-leytenantı ali xüsusi rütbəsi verilmişdir.

Ailəlidir, iki övladı var.

Qeydlər
-------

1. ↑  2001-ci ilin iyun ayında Azərbaycan DİN Təşkilat-İnspeksiya İdarəsinin adı Baş Təşkilat-İnspeksiya İdarəsi olaraq dəyişdirilmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin saytında Fazil Quliyev haqqında səhifə. mia.gov.az  (az.)
**Nigar Ramiz qızı Əliyeva** (1969, Bakı) — Azərbaycan Respublikası səhiyyə nazirinin müavini.

Həyatı
------

1969-cu ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1976–1986-cı illərdə Bakı şəhəri 46 nömrəli orta məktəbdə təhsil almışdır. 1986-cı ildə N. Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun "müalicə işi" fakültəsinə qəbul olunmuş və 1992-ci ildə bitirmişdir. 1992–1993-cü illərdə Bakı şəhəri 5 nömrəli Şəhər Klinik Xəstəxanasında "terapiya" ixtisası üzrə internatura keçmişdir. 1993-cü ildən Respublika Diaqnostika Mərkəzində həkim fəaliyyətinə başlamış və həmin müəssisədə 2006-cı ilədək həkim-terapevt vəzifəsində çalışmışdır.

2006-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında "Dövlət sosial siyasəti: mahiyyət, prioritetlər və həyata keçirilmə mexanizmləri" proqramı üzrə ixtisasartırma kursu keçmişdir.

2006-cı ildə Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi Ümumi şöbənin müdiri vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

2009-cu ildə Azərbaycan Respublikasının səhiyyə nazirinin müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Azərbaycan Prezidentinin 3 fevral 2022 tarixli sərəncamı ilə səhiyyə nazirinin müavini vəzifəsindən azad edilmişdir.

Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

Mükafatları
-----------

* 2013-cü ildə "Səhiyyə əlaçısı" döş nişanı ilə təltif edilib.
* 2016-cı ildə Əməkdar həkim fəxri adı ilə təltif edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *"N. R. Əliyevanın Azərbaycan Respublikası səhiyyə nazirinin müavini təyin edilməsi haqqında"* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 12 fevral 2009-cu il tarixli, 147 nömrəli **Sərəncamı** [*ölü keçid*]  (az.)
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-02-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-04.
**Firudin Səttar oğlu Səfərov** (d. 1 avqust 1933) — Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (1992).

Həyatı
------

Səfərov Firudin Səttar oğlu (01.08.1933) 1 avqust 1933-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında zərb alətləri üzrə təhsil almış, 1953-cü ildən 1964-cü ilədək dahi dirijor maestro Niyazinin rəhbərlik etdiyi Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestrində çalışmışdır. 1968-ci ildə N.A.Rimski-Korsakov adına Leninqrad Dövlət Konservatoriyasının musiqili teatr rejissorluğu fakültəsini bitirmişdir.

1968-ci ildə Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında quruluşçu rejissor kimi fəaliyyətə başlayan istedadlı sənətçi az bir zaman ərzində yüksək yaradıcılıq imkanlarına, dərin səhnə duyumuna malik olduğunu göstərə bilmişdir. O, bir çox opera tamaşalarına quruluş vermiş, teatr aləmində bacarıqlı rejissor kimi nüfuz qazanmışdır. Respublikamızda keçirilən 40-a yaxın dövlət səviyyəli tədbirin hazırlanması Firudin Səfərova həvalə olunmuşdur.

Sovetlər İttifaqı zamanında maraqlı işləri ilə ölkədə tanınan rejissor 1977-ci ildə A.Nəvai adına Daşkənd Akademik Böyük Opera və Balet Teatrına dəvət edilmişdir. F.Səfərov bu günə qədər teatrın baş rejissoru vəzifəsində uğurla çalışır. Bu illər ərzində o, 60-a yaxın opera tamaşalarına, o cümlədən P.İ.Çaykovskinin "Qaratoxmaq qadın", "İolanta", Q.Donisettinin "Sevgi şərbəti", C.Verdinin "Traviata", "Riqoletto", "Trubadur", C.Rossininin "Sevilya bərbəri", S.Prokofyevin "Odlu mələk" və başqa tamaşalara maraqlı səhnə həlli vermişdir.

O, Özbəkistanda keçirilən kütləvi bayramların bədii rəhbəri və quruluşçu rejissoru olmuş, yaradıcı adamlar sırasında Azərbaycanı ləyaqətlə təmsil etmişdir.

Firudin Səfərov hətta ölkədən kənarda çalışdığı vaxtlarda Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında dahi Üzeyir Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun", "Koroğlu", müasir türk bəstəkarı Nevit Kodallının "Van Qoq" və görkəmli Azərbaycan bəstəkarı Vasif Adıgözəlovun "Natəvan" operalarına quruluş vermişdir.

Sənətçinin peşəkar kadrların yetişdirilməsində də xidmətləri böyükdür. O, uzun illərdir ki, Daşkənd Dövlət Konservatoriyasının opera hazırlığı fakültəsində bu istiqamətdə səmərəli iş aparır. Bir çox gənc vokalçılar ilk yaradıcılıq addımlarını məhz ustad rejissorun köməyi ilə atmış, böyük səhnədə öz istedadlarını nümayiş etdirə bilmişdir. Firudin Səfərov 2002-ci ildən Daşkənd Dövlət Konservatoriyasının professorudur.

1981-ci ildə A.Petrovun "Birinci Pyotr" operasının quruluşuna görə Özbəkistanın Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür.

O, 1986-cı ildə Özbəkistan Respublikasının, 1992-ci ildə isə Azərbaycan Respublikasının Xalq Artisti fəxri adlarına layiq görülmüşdür.

Mənbə
-----

* Firudin Səfərov

İstinadlar
----------

1. ↑  *"F.S. Səfərova "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adının verilməsi haqqında"* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 10 sentyabr 1992-ci il tarixli, 185 nömrəli **Fərmanı** Arxivləşdirilib 2022-08-16 at the Wayback Machine  (az.)

Xarici keçidlər
---------------

* В Ташкенте отметили 85-летие народного артиста Узбекистана и Азербайджана Фирудина Сафарова  (rus.)
**Əbdürrəhman əl-Bədəvi** (1917-2002) - Görkəmli Misir filosofu və ədibdir.

Həyatı
------

Əbdürrəhman Bədəvi 1917-ci il fevral ayının 17-də Misirdə, paytaxt Qahirədən 95 mil aralıda yerləşən Şərabas kəndində anadan olub. İlk təhsilini Qahirədəki əs-Səidiyyə məktəbində alan Bədəvi paytaxtdakı Misir universitetindən fəlsəfə üzrə I dərəcəli diplomla məzun olmuşdur (1938). Bədəvinin dissertasiyası üzrə təyin edilən elmi rəhbər isə tanınmış rus əsilli fransız filosof Aleksandr Koyre olmuşdur.

1950-1956-cı illərdə Bədəvi ölkənin İbrahim Paşa Universitetində pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. 1954-cü ildə Misirin yeni konstitusiya layihəsini hazırlayan komitəyə üzv seçilən filosof dövrün ölkə başçısı Camal Əbdünnasirlə mübahisə etdiyinə görə 2 il sonra - 1956-cı ildə komitədən uzaqlaşdırılmışdır.

Bədəvi 1956-1958-ci illərdə əsasən bisavad və riyakar diplomatlara dəstək xarakteri daşıyan Misirin İsveçrədəki mədəniyyət attaşesi vəzifəsini icra etmişdir.

Alim 1967-ci ildə Fransanın Sorbon universitetində pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmaq üçün C. Nasirin Misirini tərk etməsini "böyük həbsxana"dan qurtulmaq kimi xarakterizə etmişdir. 1967-1973-cü illərdə Liviyanın ali təhsil ocaqlarında elmi fəaliyyətini davam etdirən professor Bədəvinin sözügedən ölkədəki pedaqoji işi dövrün lideri Müəmmər Qəddafinin alimin əməkdaşlıq etdiyi universitetə gəlişi zamanı tələbələrinin ölkə başçısı ilə söz azadlığına dair mübahisəsi və ikincinin qəzəbi ilə başa çatmışdır. Qəddafi Bədəvinin şəxsi kitabxanasını açıq şəkildə yandıraraq, alimin həbsinə göstəriş versə də, dövrün Misir prezidenti Ənvər Sədatın məsələyə müdaxiləsindən sonra alim sərbəst buraxılmışdır.

1975-1982-ci illərdə Küveytin ali təhsil ocaqlarında dərs deyən və "ərəb ekzistensializminin qabaqcıl ustadı" adlandırılan Bədəvi 75-i ensiklopedik dəyəri olan 150-dən çox elmi işin müəllifidir. Doğma ərəb dili ilə yanaşı, ingilis, ispan, fransız və alman dillərinə də əsər qələmə alacaq qədər yiyələnən alim yunan, latın və fars dillərində olan elmi və tarixi ədəbiyyata da asanlıqla müraciət etmişdir.

İslam fəlsəfəsi professoru olan, Qahirə, Tripoli, Tehran və Küveyt əmirliyindəki universitetlərdə dərs deyən Bədəvi 1985-ci ildə Fransanın paytaxtı Parisə gəldiyi zaman İslam fəlsəfəsi, İslam tarixi və Məhəmməd peyğəmbərin həyatına dair 30-dan çox əsərin müəllifi idi.

Bədəvi 2002-ci ildə dünyasını dəyişmişdir.

Alimin xüsusilə "Qərb düşüncəsinin formalaşmasında İslamın rolu" əsəri dünyanın müxtəlif dillərinə tərcümə edilmişdir. Əsərində ümumilikdə Qərb dünyasının, xüsusilə də Avropanın İslama münasibətini tənqid edən alim hər hansı bir dini və ya istənilən fərdi tanımaq üçün əvvəlcə onun düşüncəsini doğru öyrənmək zərurətini, daha sonra onu təhlil etməyin vacibliyini vurğulamışdır.

Alimin xüsusilə iki kitabı - "Qərb düşüncəsinin formalaşmasında İslamın rolu" və "Əbədi hikmət" əsərləri islam dünyasında geniş rezonans doğurmuşdur.

Xarici keçidlər
---------------

* Əbdürrəhman əl-Bədəvi (1917-2002)  (az.) **Tərcümə: Anar Rüstəmov**

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #124994377 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
**Paruyr Hayrikyan** (*erm.* Պարույր Հայրիկյան; 5 iyul 1949, İrəvan) — erməni dissident; Ermənistanın tanınmış siyasi xadimi. Ermənistanın Milli Müqəddəratı Təyinetmə partiyasının rəhbəri

Həyatı
------

Paruyr Arşaviroviç Hayrikyan 5 iyul 1949-cu ildə İrəvanda anadan olmuşdur.

Təhsili
-------

1956–1966-cı illərdə Nubaraşendə orta məktəbdə təhsil almışdır.

1966–1969-cu illərdə İrəvan Politexnik İnstitutunda oxumuşdur.

Fəaliyyəti
----------

Əmək fəaliyyəti
---------------

Əmək fəaliyyətinə İrəvan Politexnik İnstitutunda oxuduğu illərdə başlamış, tələbəliklə yanaşı fabrikdə elektrik işləmişdir.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

Siyasi fəaliyyətinə görə 1969–1973-cü illərdə həbsdə olmuş və 4 il düşərgələrdə saxlanılmışdır.

Həbsdən sonra 1973-cü ildə İrəvana qayıtsa da burada inzibati nəzarət altında yerləşdirilmişdir. 5 fevral 1974-cü ildən DTK-nın həbs mərkəzinə yerləşdirilmiş, daha sonra qayda pozuntusuna görə 2 il yenidən düşərgələrdə saxlanılmışdır.

1987-ci ildən İrəvana dönmüş və tərəfdarları ilə birlikdə Ermənistanın Milli Müqəddəratını Təyinetmə Partiyasını yaratmışdır.

1988-ci ildə erməni separatizminə qarşı çıxmış, Azərbaycanla münasibətləri korlamağın ermənilərin ziyanına olduğunu bəyan etmişdir. 1988-ci ilin fevralında Sumqayıtda erməni əhalisinə qarşı baş verən faciəvi hadisələrin təşkilində sovet hakimiyyətini ittiham etmiş və bunun üstündə onu vətəndaşlıqdan məhrum edərək, onu Efiopiyaya deportasiya ediblər. O, etiraf edirdi ki,

> 
> 
> *"Sumqayıt hadisələri Moskva tərəfindən təşkil olunmuşdu"*
> 
> 
> 

Təzyiqlərə baxmayaraq, o, 1988–1992-ci illərdə SSRİ-də erməni milli xalq hərəkatının lideri olmuş; "Demokratiya və müstəqillik" adlı beynəlxalq təşkilatın sədri seçilmişdir.

### Parlamentdə

1990–1995-ci illərdə Ermənistan SSR Ali Sovetinin deputatı və Ermənistan SSR Ali Sovetinin Dövlət müstəqilliyi və milli siyasət üçün təsdiq daimi komitəsinin üzvü olmuşdur.

1995–1999-cu illərdə də Ermənistan parlamentinin üzvü olmuş və Xarici əlaqələr daimi komitəsinin üzvü idi.

Ermənistan prezidentliyinə namizəd
----------------------------------

* 2003-cü ilin fevralında Ermənistan prezidentliyinə namizəd olmuşdur.
* 2012-ci ilin dekabrında yenidən Ermənistan prezidentliyinə namizədliyini irəli sürmüşdür.

Mənbə
-----

* AYRİKYAN — SÜLHPƏRVƏR ERMƏNİ DİSSİDENTİ Arxivləşdirilib 2013-02-04 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Akif Nağı. Qarabağ müharibəsi. (Qısa tarix), Bakı, "MBM-R", 2009. səh. 24. Arxivləşdirilib 2022-07-05 at the Wayback Machine  (az.)
**Anar Axundzadə** (6 iyul 1972, Naxçıvan) — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin II çağırış deputatı.

Həyatı
------

Anar Axundzadə 1972-ci ildə Naxçıvan şəhərində anadan olub. 1990–1995-cil illərdə Naxçıvan Dövlət Universitetinin kənd təsərrüfatı və həmin universitetin (ikinci təhsil) hüquq fakultəsin bitirib. 1995-ci ildə Naxçıvan MR Nazirlər Kabinetinin birinci dərəcəli mütəxəssisi, elə həmin ilin dekabr ayında Naxcıvan MR Ali Məclisi sədrinin köməkçisi təyin edilib.

1996–1997-ci illərdə Naxçıvan DİN Daxili Qoşunlarinda həqiqi hərbi xidmətdə olub. 1997–2000-ci illərdə Naxçıvan MR Ali Məclisi Sədrinin köməkçisi işləyib. 2000-ci il fevral ayında Naxçıvan Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının birinci müavini təyin edilib. 2000-ci ildə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinə seçkilərdə 3 saylı Naxçıvan Şəhər dairəsindən Azərbaycan Respublikasının millət vəkili seçilib (2000–2005)..

Fəaliyyəti
----------

Deputatlıq fəaliyyəti dövrundə bir sıra beynəlxalq təşkilatların üzvü və seminarların iştirakçısı olub. 2000–2005-ci illərdə ATƏT seminar konfransı (Portuqaliya), Dunya Bankının seminar konfransı (Avstrya), NATO seminar konfrans (Almaniya, Belçika), Avropa Birliyi Əməkdaşlıq komitəsinin iclası (Fransa), Azərbaycan-Sloveniya Parlamentlərarası Dostluq qrupunun sədri, Azərbaycan- Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri dostluq qrupunun sədr müavini, eyni zamanda 5 il Azərbaycan Avropa Əməkdaşlıq Komitəsinin üzvü olub.

2000-ci ildə Azərbaycan Respublikasi Prezidentinin yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında İnvestisiya proseslərinin dövlət tənzimlənməsi ixtisasi üzrə ixtisasartırma vəsiqəsini alıb. 1998-ci il Dünya Gənclərinin Beynəlxalq Festivalının iştirakşısı olub. (Portuqaliya).

1992-ci ildən yəni yaranan gündən Yeni Azərbaycan Partiyasının uzvüdür. YAP Naxçıvan MR Gənclər Təşkilatının sədri (1995–2000). 1999-cu il YAP birinci Qurultayinda YAP Siyasi Şurasının üzvü seçilib. Azərbaycan Respublikasının prezident, Milli Məslis, Bəladiyyə seckilərində Yeni Azərbaycan Partiyasi tərəfindən Azərbaycan Respublikasi üzrə səlahiyyətli nümayəndə olub.06.03 2019 Azərbaycan Respublikasi Prezidenti yaninda Dövlət İdarəcilik Akademiyasinda "Müasir Dövlət idarəciliyinin təşkilati əsaslari :15 il innovativ inkişaf yollarinda" ixtisasartirma haqqinda Dövlət sənədi olan SERTİFİKAT almişdir.(24.02.2016)dən (09.07.2021) dək Səbail Rayon İcra Hakimiyyətinin İctimai-Siyasi və Humanitar məsələlər şöbəsinin müdüri vəzifəsində calişmişdir. 2021 ci il Səbail Rayonun İctimai-siyasi həyatinda iştirakina görə İcra Hakimiyyətinin başcisi tərəfindən Fəxri Fərmanla təltif olunmuşdur.
I dərəcəli dövlət qulluqcusudur.

Ailəsi
------

Ailəlidir 3 övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  İkinci çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatları haqqında seçildikləri tarixə olan qısa MƏLUMATLAR. **meclis.gov.az** Arxivləşdirilib 2017-06-29 at the Wayback Machine  (az.)
2. 1 2 3 4  *Elnur Eltürk.* ""Heydər Əliyevi tam olaraq xarakterizə etmək qeyri-mümkündür" - Müsahibə - Fotolar" (az.). lacin.info. 2014. 2019-02-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-05-12.
**"Bərdə"** — Azərbaycanın nəqliyyat donanmasına aid gəmi-bərə. Azərbaycan Dövlət Xəzər Dəniz Gəmiçiliyinin balansındadır. Beynəlxalq Konvensiyaların ən müasir tələblərinə cavab verir. Avrasiya nəqliyyat dəhlizində yükdaşıma konveyerinə qoşulmuşdur.

Tarixi
------

"Bərdə" gəmi-bərəsi "Balakən" gəmi-bərəsi ilə birlikdə 2011-ci ilin mayında Xorvatiyanın Ulyanik tərsanəsi ilə imzalanmış müqaviləyə əsasən inşa edilmişdir. Bu gəmilərin istismara buraxılmasında əsas məqsədlərdən biri tikintisi başa çatdıqdan sonra Bakı-Tbilisi-Qars dəmiryolu xətti ilə daşınacaq yükləri vaxtında Xəzər dənizinin o tayına və əks istiqamətə çatdırmaqdır.

13 noyabr 2012-ci ildə istismara verilmişdir. İstismara verilməsi mərasimində Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyev iştirak etmişdir.

Texniki göstəriciləri
---------------------

* Yükdaşıma qabiliyyəti 54 vaqon.
* Uzunluğu 155 metr.
* Eni 18 metr.
* Suya oturumu 4,5 metr.

Eyni vaxtda bir neçə növ neft məhsulu daşıya bilir.

Həmçinin bax
------------

* Balakən (gəmi-bərə)

Mənbə
-----

* İlham Əliyev Dövlət Xəzər Dəniz Gəmiçiliyinin "Balakən" və "Bərdə" gəmi-bərələrinin istismara verilməsi mərasimində iştirak etmişdir president.az  (az.)
**Yuxan Liyv** (est. Johannes Liiv, 30 aprel 1864[…] – 1 dekabr 1913[…]) — eston şairi, yazıçısı və tərcüməçisi.

Həyatı
------

Liyv, Estoniyanın Alatskivi bölgəsində olduqca yoxsul bir ailənin uşağı olaraq dünyaya gəlib. Ailəsi maddi durumları yaxşı olmamağına baxmayaraq Liyvi ölkənin ən böyük ikinci şəhəri olan Tartuda, jurnalist məktəbinə göndərdi. Ancaq Liyv burada fiziki rahatsızlıqlarla uğraşmaq məcburiyyətində qaldı və məktəbi bitirmədən evinə döndü. Bununla birlikdə fasiləsiz olaraq Olevik adlı gəzetdə şeirlərini və köşə yazılarını yayımlamağa başladı. Ancaq yazdığı şeirlər dövrün Eston ədəbî zövvi ilə uyğun deyildi. Bu d, Liyvin şeirlerinin uzun müddət gözardı edilməsine səbəb oldu.

Qısa hekayələri
---------------

Liyv daha sonra Vari (Kölgə) adlı qısa hekayəsi ilə uğur qazandı və bu heayə yayımlandı. Bu dərin bir qayğını anladan hekayə, Liyvin gələcəkdə düz yazı ve şeirde göstərəcəyi tərzin bir əksi oldu. Bir çox oxuyucunun bilincində hekayənin ana xarakteri Villu və Liyv arasındakı yaxınlıq sorğulandı. Bu xarakter fiziki olaraq zəif olsa da zehni baxımdan güclü bir portret cızırdı. Liyv bir çox qısa hekayə qələmə aldı, ancaq bu hekayələrin heç biri "Vari" qədər uğurlu olmadı.

Ruhi xəstəliyi
--------------

Liyv "Vari" satışa buraxıldıqdan qısa müddət keçdikdən sonra Tartudakı bir klinikada psixoloji müalicə görməyə başladı. Burada Lyiv üçün şizofrenya xəstəliyi qoyuldu. Liyv özünü önəmli tarixi figurlarla əlaqələndirməyə başlamışdı: Özünü Çar II Aleksandr-ın oğlu və ya Polşa kralı olaraq görürdu. Onun bu mental rahatsızlığı ilə olan mübarizəsi ölümünə qədər sürdü.

Haqqında
--------

Yuxan Liyv Mirzə Şəfi Vazehin 2 şeirini eston dilinə tərcümə etmişdir.

Mənbə
-----

* **Vaqif Arzumanlı**, *"Ürəklər qovuşanda"*, Bakı, "Yazıçı", 1990, səh. 14  (az.)

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Juhan Liiv // Eesti biograafiline andmebaas ISIK (est.).
3. ↑  **Vaqif Arzumanlı**, *"Ürəklər qovuşanda"*, Bakı, "Yazıçı", 1990, səh. 14  (az.)
4. ↑  **"Kes ikka kartis, ikka etto waatis…"**, *"Seal seisab wan Elborus"*, @sakala@, 5. X.1889  (est.)
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Elşad Nəsirov.

**Elşad Nəsirov** (1960, Bakı) — Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Sərmayələr və Marketinq üzrə vitse-prezidenti.

Həyatı
------

Nəsirov Elşad Mustafa oğlu 1960-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1982-ci ildə Moskva Dövlət Beynəlxalq Əlaqələr İnstitutunu bitirmişdir. 1981-1982-ci illərdə SSRİ-nin Əfqanıstandakı səfirliyində, 1982-1985-ci illərdə SSRİ Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq İnstitutunda, 1985-1989-cu illərdə SSRİ Xarici İşlər Nazirliyində müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır.

1989-1992-ci illər ərzində SSRİ-nin Hindistandakı səfirliyində işləmişdir. Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra 1992-1995-ci illər ərzində Azərbaycan Respublikasının BMT yanındakı Daimi Nümayəndəliyində çalışmış, 1995-1997-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyi aparatında şöbə müdiri vəzifəsinə irəli çəkilmişdir. 1997-2003-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Xarici İqtisadi Əməliyyatlar İdarəsinin, 2003-2005-ci illərdə isə Marketinq və İqtisadi Əməliyyatlar İdarəsinin rəisi vəzifəsində işləmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 28 dekabr 2005-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Sərmayələr və Marketinq üzrə vitse-prezidenti vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

2003-cü ildən Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyasının vitse-prezidentidir. 2010-cu ildə Prezident İlham Əliyevin Sərəncamı ilə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Rus, ingilis, fars, hind dillərini bilir.

İstinadlar
----------

1. İlham Əliyev "Bakı 2019: Ulduzlar Finalı" qarşılaşmasına baxıb Arxivləşdirilib 2021-10-16 at the Wayback Machine. president.az, 03.03.2019  (az.)
2. ↑  İlham Əliyev "Bakı 2019: Ulduzlar Finalı" qarşılaşmasına baxıb Arxivləşdirilib 2021-10-16 at the Wayback Machine. president.az, 03.03.2019  (az.)
3. ↑  "Bu şəkildəkilərdən biri indi nazirdir". 2013-02-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-02-06.

Mənbə
-----

* ELŞAD NƏSİROV

Xarici keçidlər
---------------

* "Elşad Nəsirov: "Mən "Neftçi"nin sahibi yox, AFFA-nın vitse-prezidentiyəm" - See more at". rekord.az (Azerbaijani). 10 November 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 November 2014.
**Balatı** - buğda unu, maya və sudan hazırlanan, xəmirin yoğrulması zamanı bütövlükdə istifadə olunan yarımfabrikatdır. Adətən balatıya duz qatılmır, çünki duz mayaların aktivliyini azaldır. Lakin elə üsullar vardır ki, balatıya duz qatılır (bu üsula görə balatıya qatılan duzun miqdarı xəmirin resepturasında nəzərdə tutulmuş duz miqdarının təxminən 1/3 hissəsi qədər olur). Bundan başqa elə üsullar da vardır ki, balatı hazırlamaq üçün duz mühitinə uyğunlaşdırılmış mayalardan istifadə edilir .
Balatının tərkibindəki un və suyun miqdarından asılı olaraq müxtəlif xəmirhazırlama üsulları mövcuddur:

* **Qatı balatı üsulu.** Bu üsulda qatı balatı xəmirin hazırlanmasına sərf edilən ümumi un kütləsinin 45-55%-dən, mayadan və sudan 41-45% nəmliyində hazırlanır.
* **Çox qatı balatı üsulu.** Bu üsulda çox qatı balatı xəmirin hazırlanmasına sərf edilən ümumi un kütləsinin 60-70%-dən, mayadan və sudan 41-45% nəmliyində hazırlanır.
* **Maye balatı üsulu.** Bu üsulda çox maye balatı xəmirin hazırlanmasına sərf edilən ümumi un kütləsinin 25-35%-dən, mayadan və sudan 68-72% nəmliyində hazırlanır.

Balatının hazırlanması
----------------------

Balatı və xəmir porsiyalarla (dövri üsul) yaxud fasiləsiz hazırlana bilər. Bundan başqa, balatı porsiyalarla hazırlandığı təqdirdə xəmiri həm porsiyalarla, həm də fasiləsiz hazırlamaq olar.

İstinadlar
----------

1. ↑  [Eldəniz Ənvər oğlu Bayramov Xəmirin hazırlanma üsulları.-Bakı:Elm, 2011.-192 s.] (az.)
**Rüstəm Əliyev** (tam adı: *Rüstəm Şahvələd oğlu Əliyev*; {{DVTY}} şablonu boşdur ) — Qanlı Yanvar şəhidi.

Həyatı
------

Rüstəm Əliyev 1965-ci il 11 iyun tarixində Bakıda anadan olmuşdur. 3 nömrəli tam orta məktəbi bitirmişdir. 2 nömrəli avtobus parkında sürücü işləmişdir. Həmin avtobus parkında olan Xalq Cəbhəsi hissəsinin fəal üzvü olmuşdur.

Subay idi.

Qanlı Yanvar faciəsi
--------------------

Yanvarın 19-da axşam dostu Elmanla Salyan qazarmasının yanına getmişdir. Atışma zamanı yaralıları avtobusla xəstəxanaya daşımışdır. Sonra yolda Rüstəmin avtobusunu da atəşə düşmüş, Rüstəm döş qəfəsindən, qarın boşluğundan bir neçə odlu güllə yarası almışdır. Gecə saat 03:30 dəqiqədə xəstəxanaya gətirilmişdir. Yanvarın 25-də, saat 13:00-da aldığı xəsarətlərdən vəfat etmişdir.

Şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir.

Ünvan
-----

Bakı şəhəri, 19-cu Dağüstü küçəsi, ev 20a, mənzil 38.

Xatirəsi
--------

Binəqədi rayonunda yerləşən, Rüstəmin məzunu olduğu 3 nömrəli tam orta məktəb hal-hazırda onun adını daşıyır.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

1. ↑  ""20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2000-ci il tarixli 259 saylı **Fərmanı**". 2022-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-17.
2. ↑  "Qara Yanvar şəhidləri" (PDF). 2015-07-17 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-07-17.
3. ↑  "Şəhidlər" (PDF). 2022-10-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-10-05.

Xarici keçidlər
---------------

* 20 yanvar şəhidi Rüstəm Əliyevin anası ilə görüşdə
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Vidadi Məmmədov.
**Vidadi Məmmədov**  (*azərb*. Məmmədov Vidadi Üzeyir oğlu‎, {{DVTY}} şablonu boşdur ) — 20 yanvar şəhidi. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 31 mart 1998-ci il tarixdə fərmanı ilə ölümündən sonra **20 Yanvar Şəhidi** fəxri adı verilmişdir.

Həyatı
------

Vidadi Məmmədov 1949-cu ildə Şamaxı şəhərində anadan olub. Cənubi Xəzər Balıqçılıq hövzəsi idarəsində baş mühəndis işləmişdir. Ailəli olub. 2 uşağı var. 19-dan 20-nə keçən gecə Vidadi də XI Qızıl Ordu meydanına gəlmişdi. O, odlu silahla arxadan vurulub. Yanvarın 21-də Semaşko adına xəstəxanadan tapılıb. Şamaxıda dəfn edilib.

Ünvan
-----

Bu ünvanda yaşamışdır: Bakı ş. 9-cu mikrorayon, Pişəvəri küç. ev 4, mənzil № 63.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

* *Qulu Kəngərli.* **20 Yanvar şəhidləri** (PDF). Bakı: Gənclik. 1992. 312 səh. ISBN 4702060204. 2015-07-17 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-18.
Məzmun
------

Film erməni vəhşiliyi nəicəsində xüsusi amansızlıqla qətlə yetirilmiş 613 nəfərdən çox Xocalı sakininin taleyindən, hadisələrin mahiyyətindən, faktlardan və baş vermiş soyqırımından bəhs edir.

Film haqqında
-------------

Film Bakı şəhərində və Goranboy rayonunun Ağcakənd qəsəbəsində lentə alınıb. Bu qəsəbədə Xocalıdan olan məcburi köçkünlər məskunlaşıb. 1500 nəfərdən çox əhalinin çəkildiyi kütləvi səhnələr torpaqlarımızın düşmən tapdağından azad olunacağına bəslənən inamın təzahürüdür.

Film hadisələr zamanı öz doğma övladını boğmağa məcbur olmuş bir ananın dəhşətli hekayəsinin fonunda təqdim edilir. Həmçinin, Xocalıdan qaçmağa məcbur edilmiş və bütün qırğınları öz gözləri ilə görmüş şahidlərin tükürpədici müsahibələri, açılmış cinayət işinin Beynəlxalq konvensiyalara görə soyqırımı olmasını təsdiq edən faktlar, canlı xronika filmin əsas süjetini təşkil edur. Azərbaycanda indi də yaşamaqda olan erməni milliyətindən olan insanların xoşbəxt həyatına rəğmən azərbaycanlılara qarşı bədnam qonşularımızın törətdiyi vəhşiliklər əslində kimin kim olduğu barədə danlması mümkün olmayan həqiqəti ortaya qoyur. Ekran əsəri Xocalı soyqırımı haqqında faktları tam əks etdirməklə əslində əsl həqiqət haqqında toplu şəklində təqdim edilib. Film ingilis, rus, fars və erməni dillərinə tərcümə edilib və nümayiş etdirilib. Bədii səhnələrdə aktrisa Aybəniz Əhmədova çəkilib.

Filmin heyəti
-------------

### Filmin üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Eldar İsgəndərzadə
**Rejissor:** Elşən Zeynallı
**Operator:** Ramin Bəşirov
**Səs operatoru:** Tariyel Babayev
**Filmi səsləndirdi:** Ceyhun Səfərov
**Redaktor:** Azər Xəlilov
**Montajçı:** Tariyel Firudinoğlu
**Filmin prodüseri:** Röya Əliyeva

Filmdə çəkilənlər
-----------------

* Elman Məmmədov — Xocalı sakini, MM-in deputatı.
* Seyidağa Mövsümlü — ilk hərbi operator
* Şamil Sabiroğlu — "Xocalı Soyqırımı Tanıtma İctimai Birliyi"nin sədri.
* Müşkünaz Əhmədova — Körpəsini əlləriylə boğmuş ana.
* Səttar müəllim — Xocalı sakini.
* Məlahət Hüseynova — Xocalı sakini.
* Kamil Hüseynov — Xocalı sakini.
* M. Abbasova — Xocalı sakini.
* N. Abbasova — Xocalı sakini.
* Yaşar Əliməmmədov — Xocalı sakini.
* Xəzangül Quliyeva — Xocalı sakini.
* Mehman Poladov — hərbi prokuror.
* Azərbaycanda yaşayan erməni qadınları — 2 nəfər;

### Bədii səhnələrdə

* Aybəniz Əhmədova — Xocalı sakini rolunda.
* Ceyhun Səfərov — jurnalist

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə:   (az.); azəricə, rus. alt.; azərb. ingiliscə alt.
**Dodaqdan qəlbə** (*türk.* Dudaktan Kalbe) — Rəşad Nuri Güntəkinin ilk dəfə 1925-ci ildə nəşr olunmuş romanı.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***

Roman kiçik yaşlarında çoxlu əziyyət və məşəqqətlər yaşayan Hüseyn Kənanın həyatından bəhs edir. Uşaqlığı çətin keçən Kənan məşhur bəstəkar ikən san-şöhrət onun başını gicəlləndirir, keçmişdəki ağrılı-acılı illərinin intiqamını alırmış kimi əyləncəli, qayğısız bir həyat yaşamağa qərar verir. Bu yolda o hətta onun musiqisinə dəlicəsinə vurulan gənc, saf Lamiənin həyatını məhv etməkdən belə çəkinmir. Yetim, köməksiz qızı həyatın axarına buraxaraq gələcəyi üçün xeyirli olacağını düşündüyü Cavidanla ailə həyatı qurur. Lakin bu izdivac ona xoşbəxtlik gətirmir. Sonda yalançı şan-şöhrət, zəngin həyat tərzi onu bezdirir, əvvəlki həyatına qayıtmağı, hüzuru lamiyənin sevgisində tapmağı çox arzulayır. Bu istək onda xəstəlik halını alır. Lamiyəyə qovuşmaq istəsə də, buna nail ola bilmir və həyatına intiharla son qoyur.

Lamiyə isə həyatın bütün zərbələrinə baxmayaraq qızı Məbrurə ilə birlikdə öz namusunu qoruyub yaşamağı bacarır və sonda həqiqi sevgisinə qovuşur.

"Dodaqdan qəlbə" romanı lirik-realist üslubda yazılsa da, müəllif bu əsərdə dövrünün ictimai problemlərinə də biganə qalmamışdır. Əsərdə öz məhəbbəti naminə əzablara düçar olan Lamiənin məşəqqətli həyatı və məxsus olduğu cəmiyyətin ziddiyyətləri real bədii təsvirlərlə verilmişdir.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

Nəşr və tərcümə
---------------

Roman Məryəm Axundova tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə, Bakıda Kiril qrafikalı Azərbaycan əlifbası ilə 1989-cu ildə Azərbaycan Ensiklopediyasının Baş redaksiyasında Damğa romanı ilə birlikdə 375 səhifədə, Latın qrafikalı Azərbaycan əlifbası ilə isə 2006-cı ildə Şərq-Qərb nəşriyyatında 280 səhifədə, 25 000 tirajla, daha sonra isə Bakı Kitab Klubunda 320 səhifədə nəşr edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dodaqdan qəlbə" ( (az.)). bbclub.az. 2019-11-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-03.

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* Rəşad Nuri Güntəkin. Dodaqdan qəlbə. Bakı, "Şərq-Qərb", 2006, 280 səh.
* "Dodaqdan qəlbə" ( (az.)). bbclub.az. 2019-11-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-03.
* Dodaqdan qəlbə
**Qlaukodot – (Co, Fe) AsS** — Rombik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: nadir.

Xassələri
---------

Rəng – bozumtul-ağdan qırmızımtıl-bozadək; Mineralın cizgisinin rəngi – bozumtul-qara; Parıltı – metal; Şəffaflıq – qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 5,92-6,22; S – 5; Kövrəkdir; Ayrılma – {010} üzrə mükəmməl; Sınıqlar – qeyri-hamar; Morfologiya – kristallar: prizmatik; İkiləşmə: {101} üzrə xaç şəkilli ikiləşmələr, {012} üzrə üçləşmələr; Mineral aqreqatları: sıx dənəvər kütlələr, püruzlar.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Tipik hidrotermal mineraldır. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kobaltin, arsenopirit, pirit, safflorit, kvars, kalsit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Uasko (Çili); Hokansboda (İsveç); Pokrovski (Rusiya) və b. Azərbaycanda Daşkəsən dəmir, Şimali-Daşkəsən dəmir-kobalt, Katsdağ kolçedan-polimetal, Cixix-Saqator və Mazımçay mis-pirrotin filizləri yataqlarında qeyd edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *International Mineralogical Association - Commission on new minerals, nomenclature and classification* The IMA List of Minerals (November 2021). 2021.

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

* Glaucodot Mineral Data
**Solmaz Cəbrayıl qızı Qurbanova** (13 noyabr 1939, Bakı – 4 iyun 2013, Bakı) — Azərbaycan Gənc Tamaşaçılar Teatrının aktrisası, Azərbaycan aktrisası, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (1991).

Həyatı
------

Solmaz Qurbanova 1939-cu ildə Bakıda anadan olub. Sənətə 1955-ci ildən Azərbaycan Gənc Tamaşaçılar Teatrından fəaliyyətə başlayıb. Yeniyetmə oğlan rollarında çıxış etmiş S. Qurbanova teatrın səhnəsində əvəzolunmaz ifası ilə yaddaqalan obrazlar yaradıb.

Səhnə fəaliyyətinə Azərb. Gənc Tamaşaçılar Teatrında başlamış, yeniyetmə oğlan rollarında çıxış etmişdir: Onun Qavroş (V. Hüqonun "Səfillər" romanı əsasında), Antonio ("Puerto Sorido alovları", M. Minçkovski), Rəcəb ("Anacan", Y. Əzimzadə), Petya ("İnqilab naminə", M. Şatrov), Kamal ("Sehrli yaylıq", K. Həsənov), Cülyetta, Culiya ("Romeo və Cülyetta", "İki veronalı", U. Şekspir), kraliça ("İki ağanın bir nökəri", K. Qoldoni), Cemma ("Ovod", E. Voyniç), Flavio ("Sükut divarı", P. Missini), Yaqut ("Məlikməmməd", Ə. Abbasov), Paşa xala ("Unutmayın", Y. Əzimzadə), Dilarə ("Ötən ilin son gecəsi", Anar), Şəcərət ("Əlvida, Hindistan", Q. Rəsulov), Afərid ("Söhrab və Rüstəm", İ. Coşğun), Bibi ("Bala bəla sözündəndir" Əli Əmirli), Qəmər banu ("Mahmud və Məryəm", Elçin) və s. rolları bu gün yaddaşlardadır.

Solmaz Qurbanova 4 iyun 2013-cü ildə Bakıda dünyasını dəyişib.

İstinadlar
----------

1. ↑  *"M. Qorki adına Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının işçilərinə Azərbaycan Respublikasının fəxri adlarının verilməsi haqqında"* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 may 1991-ci il tarixli, 219 nömrəli **Fərmanı** Arxivləşdirilib 19 oktyabr 2022 at the Wayback Machine  (az.)
2. ↑  "Xalq artisti Solmaz Qurbanova vəfat edib". 2013-07-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-12.
| Xaçların sayı |
| --- |
| 1800 | 3000-dən çox |
| 1900 | 130 |
| 1902 | 155 |
| 1922 | 50 |
| 1938 | 400-dən çox |
| 1961 | 5000-i məhv edilib |
| 1975 | 1200-ü məhv edilib |
| 1990 | 55000 |
| 2006 | 100000-dən çox |

**Xaçlar dağı** (lit. Kryžių Kalnas) — Litvanın Şaulyay şəhərinin yaxınlığında qeyri-adi məkan.

Litvanın Şaulyay şəhərinin yaxınlığında yerləşir. Şəhərdən 12 kilometr aralıda olan "Xaçlar dağı" adlanan təpədə müxtəlif ölçü və formada 100 min xaç var.

XIV əsrdə xaçların təpəyə qoyulmağa başladığını deyən litvalılar "Xaçlar dağı"nı yadelli işğalçılara qarşı mübarizə və müqavimət simvolu hesab edirlər.

SSRİ dövründə 1961, 1973 və 1975-ci illərdə təpədəki bütün xaçlar çıxarılıb, ərazi buldozerlə düzləndirilib. Lakin katolik litvalılar etiqadlarının paklığını göstərmək üçün inadla təpəyə xaç basdırmağa davam ediblər.

Beləcə, "Xaçlar dağı" litvalıların millətçiliyi, azadlıq istəyi, inancı və mübarizliyinin simvoluna çevrilib.

"Xaçlar dağı"nın panoraması

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kryžių skaičius" (litva). Lithuanian Millennium of Cultural Heritage Virtual Tour. 2007-04-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 noyabr 2016.
2. ↑  *İşğalçılara qarşı 100 min xaçlı təpə*. **milli.az** Arxivləşdirilib 2011-04-10 at the Wayback Machine  (az.)

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Xaçlar dağı ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Rəsmi saytı
**Butulka ev** — Gəncədə tarixi bina. Bu evi məşhur edən onun tikinti materialı əvəzinə butulkadan istifadə edilməsidir.

Bina 1966-ci ildə tikilmişdir.

Binanın inşasında kiçik dərman şüşələrindən, təbii müxtəlif ölçülü dəniz daşlarından da istifadə olunub. Bu İbrahim Cəfərov adlı bir memarın fantaziyasıdır. İbrahim Cəfərov 1966-1967-ci ildə evi müharibədə itkin düşmüş qardaşı Yusifin xatirəsinə tikib. O, ümid edib ki, 26 yaşında əsgər gedən və geri qayıtmayan Yusif bir gün bu evin sorağını eşidəcək və geri dönəcək. O, bir ilə tikdiyi evin inşasında şampan butılkasından tutmuş, kiçik dərman şüşələri də daxil olmaqla, 48 min butulkadan istifadə edib. İbrahim kişinin yadigar qoyub getdiyi evdə indi onun gəlini və nəvələri yaşayır. Evin arxa tərəfində isə rusca "Vətənin naməlum əsgərinə eşq olsun!" yazılıb.
Binanın tavanı 2019 Avqustunda lambirin hissəsi taxta parketlə əvəz olunmuşdur.

Fotoqalereya
------------

* Butulkadan evButulkadan ev
* Butulkadan evButulkadan ev
* Butulkadan evButulkadan ev
* Butulkadan evButulkadan ev
* Butulkadan evButulkadan ev

Bottle house=Hüseyin Cavid küçəsilə Qəmbər Hüseynli küçəsinin kəsişimi

Həmçinin bax
------------

* Çaynikli ev
* İlan-qurbağa ev

İstinadlar
----------

1. 1 2  Azərbaycanda görənləri heyrətə salan ev - FOTO. milli.az, 31.03.2016  (az.)
2. ↑
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Liu.

**Liu Pinq** (1 may 1987) — Çini təmsil edən su poloçusu.

Karyerası
---------

Liu Pinq, Çin yığmasının heyətində 2008-ci ildə Çinin ev sahibliyində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Beşinci pillə uğrunda görüşdə İtaliya yığmasını 10:8 hesabı ilə məğlub edən Çin yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını beşinci pillədə başa vurdu.

Daha sonra Liu Pinq, Çin yığmasının heyətində 2012-ci ildə Birləşmiş Krallığın London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Beşinci pillə uğrunda görüşdə Rusiya yığmasını 16:15 hesabı ilə məğlub edən Çin yığması, London Olimpiadasını beşinci pillədə başa vurdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Liu Pinqin tərcümeyi-halı". www.olympedia.org ( (ing.)). 24.07.2020. 2022-01-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24.07.2020.

| ⛭Çin yığması — 2008 Yay Olimpiya Oyunları (5-ci yer) |
| --- |
| He Jin • Liu Pinq • Ma Huanhuan • Qao Ao • Qiao Leiyinq • Sun Huizi • Sun Yatinq • Sun Yujun • Tan Yinq • Tenq Fei • Vanq Yi • Vanq Yinq • Yanq Jun |  |

| ⛭Çin yığması — 2012 Yay Olimpiya Oyunları (5-ci yer) |
| --- |
| Canq Ley • He Jin • Liu Pinq • Ma Huanhuan • Qao Ao • Sonq Donqlun • Sun Huizi • Sun Yatinq • Sun Yujun • Tenq Fei • Vanq Yi • Vanq Yinq • Yanq Jun |  |
Con Kennedi 1961-ci ildəki Milli Dua Ziyafətində
**Milli Dua Ziyafəti** (*ing.* National Prayer Breakfast) — ABŞ-də prezidentlərin və dövlət nümayəndələrinin iştirakı ilə hər il keçirilən ən böyük mərasimlərdən biri.

2014-cü ildəki Ziyafətə dünyanın 134 ölkəsinin nümayəndəsi, o cümlədən iki ölkənin prezidenti, xeyli sayda dövlət və ictimai xadim qatılmışdır.

2015-ci ildeki Ziyafetde Azərbaycanı temsil edən yeganə Azərbaycanlı Dr Vüqar Şahbazlı olmuşdur. Bu NPB-də ilk defe olaraq XIV Dalay Lama da iştirak etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  John F. Kennedy Presidential Library and Museum, JFKWHP-AR6334-B Arxivləşdirilib 2017-02-17 at the Wayback Machine
2. 1 2  ABŞ Konqresində Azərbaycandakı dövlət-din münasibətlərinə yüksək qiymət verilib. Arxivləşdirilib 2014-03-05 at the Wayback Machine az.trend.az  (az.)

|  |  |
| --- | --- |
| ABŞ bayrağı | *Amerika Birləşmiş Ştatları ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
"Yəqubi tarixi" ümumi tarix olub Adəmin yer üzünə enişindən başlayıb İslamın zühurunadək davam edir və ondan sonra 259 ilədək olan hadisələri əhatə edir. 

Qeyd etmək lazımdır ki, "Yəqubi tarixi" İslam mədəniyyətində qələmə alınmış və bizə gəlib çatan ən qədim ümumi tarixdir. Hal-hazırda kitabın ən çox yayılmış çapı iki cilddədir. Birinci cild Adəmin (ə) həyatının əvvəlindən İslamın meydana gəlməsinədək, ikinci cild isə İslamın başlanğıcından 259-cu ilədək olan hadisələri ozündə əks etdirir.

Kitabın yazılma üslubu hədisi deyil, tarixi üslubdur. Bu mənada ki, Yəqubi bəzi muhəddis tarixçilər kimi hadisələri sənədin silsiləsini qeyd etməklə hədis şəklində gətirməmişdir. Əksinə bir tarixçi kimi müxtəlif mənbələrdən istifadə etdikdən sonra kitabı yazmağa girişmişdir. Bu baxımdan "Yəqubi tarixi" Dinəvərinin "Əxbarut-tıval" və Məsudinin "Murucuz-zəhəb" kitablarına bənzəyir, Təbərinin tarixinə deyil. Lakin qeyd etmək lazımdır ki, kitabın yazılma şəkli tarixi olsa da mətləblərin sənədlərinin verilməməsi nəql olunanların sənəd baxımından araşdırılmasını tədqiqatçı üçün imkansız edir. Bundan əlavə kitab illər əsasında deyil tarixi fəsil başlıqları əsasında (məsələn, xəlifələrin hakimiyyətə gəlməsi) yazılmışdır. Məsudi də "Murucuz-zəhəb" kitabında bu üslubdan istifadə etmişdir. Halbuki Təbəri tarixində hadisələr illər əsasında verilmişdir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* *"Yəqubi Tarixi"*. **ebedinur.net**  (az.)

Həmçinin bax
------------

* Yaqubi
* Şiə məzhəbinin kitabları siyahısı


Vikimənbədə bu mətnin orijinalı var.  
Bax: **Yəqubi Tarixi**