recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Pakistan prezident seçkiləri (2007)** — 6 oktyabr 2007-ci ildə Pakistanda prezident seçkiləri keçirildi.  Bu, 2008-ci ildə keçiriləcək növbəti ümumi seçki üçün parlamentin dağılmasından əvvəl idi.  Pakistan qanunverici orqanının çoxluğu Pərviz Müşərrəfi seçdi. Müşərrəfin qələbəsinin yaxın yekdilliklə iki əsas siyasi müxalifət lideri Navaz Şərif və Benazir Bhuttonun olmaması ilə mümkün oldu. Navaz Şərif, seçkidən əvvəl Pakistana qayıtmağa cəhd göstərmişdi, lakin mövcud rejimlə on il müddətində Pakistan və onun siyasətindən kənarda qalması ilə bağladığı müqaviləni kobud şəkildə pozduğuna görə hakim hökumət tərəfindən sürgün edildi.Benazir Bhutto da seçkilər üçün Pakistana qayıtmaq niyyətində olduğunu bildirmişdi, lakin nəticədə bunu etməmək qərarına gəlmişdi. Qərarının Müşərrəflə etdiyi bir razılaşmanın nəticəsi olduğu çox güman edilirdi.

Həmçinin bax
------------

* Bənazir Bhutto
* Nəvaz Şərif
* Pakistan prezident seçkiləri (2004)
* Pərviz Müşərrəf

İstinadlar
----------

1. ↑  "Pakistan election date announced". BBC. 20 September 2007. 28 August 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 June 2020.
2. ↑  *Zehra, Nasim.* "Musharraf's re-election". Khaleej Times. 27 January 2007. 17 May 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 December 2021.
**Sərtib xan məscidi** — XIX əsrdə İrəvanda fəaliyyət göstərən 8 məsciddən (**Təpəbaşı, Şəhər (Zal xan), Sərtib xan, Göy məscid (Hüseynəli xan), Hacı Novruzəli bəy, Qala məscidi (Sərdar, yaxud Abbas Mirzə), Dəmirbulaq və Hacı Cəfər bəy məscidi**) biri

Haqqında
--------

XIX əsrin I yarısında Şəhər hissəsinin Şeyxülislam küçəsində (sonralar, XX əsrin əvvəllərində Pənahxan küçəsi adlandırılır) yerləşən məscidin yaxınlığında Sərtib xanın evi və sonuncu İrəvan xanı Hüseynqulu xanın həyat yoldaşı Hacı Bəyimin mülkü olub.

Tarixi
------

İrəvan şəhərinin texniki vəzifəsində çalışmış B. Mehrabov 1906–1911-ci illərdə şəhərin planını və oradakı memarlıq abidələrinin siyahısını tərtib etmişdi və planda məscidin yerləşdiyi küçə artıq Rüstəm xan küçəsi ilə Pənah xan küçəsinin kəsişməsində qeyd edib. Onun siyahısında İrəvanda mövcud olmuş 8 məsciddən biri kimi Sərtib xan məscidinin də adı çəkilir. 1918–1920-ci illərdə və sovet hakimiyyətinin ilk illərində Sərtib xan məscidində Osmanlıdan qaçıb gələn erməni qaçqınları məskunlaşdırılmışdılar. Məscid 1980-ci illərdə dağıdılmışdır. Məhv edilmiş məscidin yazıları haqqında istər elmi ədəbiyyatlarda istərsə də arxiv materiallarında heç bir məlumata rast gəlmək mümkün deyil. Məscidin yerləşməsini dəqiq göstərən Mehrabov planının Coğrafi İnformasiya Sistemində inteqrasiyası nəticəsində yerləşdiyi məkan və koordinatları da əldə edilmişdir. Hazırda məscid yerləşən ərazidə (Tragrichner küç. 8) hündür binalı yaşayış evi yerləşir.

Məscidin adı
------------

**Sərtib** – ordu, qoşun komandanı və general kimi mənalarda işlədilir. Sərtib xanın İrəvan xanlığının Qacar dövləti zamanında qoşuna rəhbərlik edən xanlardan biri olduğu məlumdur. Sərtib xanın adının Məhəmməd olduğu Kameral siyahılardan da bəlli olur. Məsələn, 1827-ci ildə İrəvan qalasının mühasirəsindən sonra ruslara əsir düşən xanlar içərisində Qasım xan Sərtib də var idi. Digər bir Sərtip xan isə Məhəmməd xan idi. Məscidin onun tərəfindən inşa edildiyi güman edilir və bu üzdən də onun adını daşıyıb. 1831-ci ilin kameral təsvirlərindənaydın olur ki, Sərtib xanın İrəvanda bir çox mülkləri qalmışdı.

Memarlıq quruluşu
-----------------

Sərtib xan məscidi İrəvan şəhərində olan məscidlərdən tamamilə fərqlənirdi. Bu məscidin Şuşa şəhərinin məhəllələrində olan bir neçə məsciddə rast gəldiyimiz Güldəstəsi olub. 1930–1940-cı illərə aid edilən fotolardan aydın olur ki, məscidin yuxarı hissəsi altı bucaqlı kiçik minarə ilə bitir.

Həmçinin bax
------------

* Ermənistanda islam

Xarici keçidlər
---------------

* Sərtib xan məscidi

İstinadlar
----------

1. ↑  *Nazim Mustafa.* İrəvan xanlığı: Erməni vandallarının yox etdiyi İrəvan məscidləri. Bakı. 2016.
2. ↑  "İrəvan məscidləri". 2021-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 iyun 2023.
3. ↑  "İrəvan məscidləri". modern.az. 2021-12-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 iyun 2023.
4. ↑  *Шопен И. И.* Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху её присоединения к Российской империи. СПб.. 1852.
5. ↑  "İrəvan şəhərinin kameral təsviri - 1831-ci il". www.anl.az. 2023-06-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 iyun 2023.
**Arif Mikayıl oğlu Vəliyev** (28 iyun 1943, Kirovka, Ağstafa rayonu – 23 iyun 2014, Bakı) — Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsinin sədri (1993–2014).

Həyatı
------

Arif Mikayıl oğlu Vəliyev 1943-cü il iyun ayının 28-də Qazax (hazırda Ağstafa) rayonunun Həsənsu kəndində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra o, 1962-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin iqtisad fakültəsinə daxil olmuş və 1971-ci ildə ali məktəbi xalq təsərrüfatının planlaşdırılması ixtisası üzrə bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1961-ci ildən etibarən Azərbaycan SSR Mərkəzi Statistika Statistika İdarəsində başlayan Arif Vəliyev 1963-cü ilədək burada statistik, iqtisadçı olaraq çalışmış, 1963–1966-cı illərdə hərbi xidmət keçdikdən sonra yenidən Statistika İdarəsində fəaliyyətini davam etdirərək, 1966–1976-cı illərdə iqtisadçı, baş iqtisadçı və şöbə müdiri, 1976–1989-cu illərdə Statistika İdarəsi rəisinin müavini və birinci müavini olmuş, 14 dekabr 1979-cu ildən 25 may 1983-cü ilədək Azərbaycan SSR Mərkəzi Statistika İdarəsinin rəisi vəzifəsini icra etmişdir. 1989–1990-cı illərdə isə həmin idarənin Baş hesablama mərkəzində baş iqtisadçı işləmişdir.

1990–1992-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Dövlət İqtisadiyyat və Planlaşdırma Komitəsində şöbə müdirinin müavini, 1992–1993-cü illərdə isə Azərbaycan Respublikası Prezidenti Aparatında böyük məsləhətçi olmuşdur. Arif Vəliyev 1993-cü ildən ömrünün sonunadək Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsinin sədri vəzifəsində çalışmışdır.

Arif Vəliyevin ölkədə statistika işinin təşkili sahəsində xidmətləri yüksək qiymətləndirilmişdir. O, bir sıra mükafatlar almış, o cümlədən 2013-cü ildə Azərbaycan Respublikasının ali dövlət təltiflərindən olan "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir.

A. Vəliyev 2014-cü il iyunun 23-də Bakı şəhərində vəfat etmiş və İkinci Fəxri Xiyabanda dəfn edilmişdir

İstinadlar
----------

1. 1 2  Freebase Data Dumps. Google.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-07-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-06-24.
3. ↑  "Arif Vəliyev dəfn edildi" (az.). az.azvision.az. 23.06.2014, 16:57. 2014-06-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-06-25.
Məmnun Hüseyn
**Pakistan prezident seçkiləri** — Pakistanın 12-ci prezidentini seçmək üçün 30 iyul 2013-cü ildə Pakistanda prezident seçkiləri keçirildi.  Mövcud Prezident Asif Əli Zərdarinin səlahiyyət müddəti 8 sentyabr 2013-cü ildə başa çatacaqdı; və buna görə Pakistan Konstitusiyasının 41-ci maddəsi seçkilərin 8 avqust 2013-cü ildən gec olmayaraq keçirilməsini tələb edirdi.  Pakistanın Seçki Kolleci - Senatın, Milli Məclisin və Tehsil (bölgə) Baş Məclisinin birgə iclası, ikinci dəfə vəzifəyə gəlməkdən imtina edən prezident Zərdarinin yerinə yeni prezident seçilməsi tapşırıldı.  Pakistan Xalq Partiyası və müttəfiqləri prezident seçkisini boykot etdikdən sonra iki namizəd: Pakistan Müsəlman Liqası (N) tərəfindən dəstəklənən Mamnun Hüseyni və Pakistan Təhriki İnsaf tərəfindən dəstəklənən Vəcuhuddin Əhməd oldu. Aqralı Məmnun Hüseyn 432 səs çoxluğu ilə prezident seçildi.  Seçkilər Pakistan tarixində ilk dəfə 2013-cü il Baş Seçkiləri ilə başlayan tarixi və demokratik bir keçidini tamamlayaraq, hazırkı Prezidentin vəzifədə olduğu dövrdə bir mülki Prezidentin seçildiyini göstərdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "International World News". ABC News. 20 July 2013. 16 July 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 July 2013.
2. ↑  *Khan, Azam.* "Amid headhunt: Presidential poll fixed for Aug 6". The Express Tribune. 17 July 2013. 3 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 July 2013.
3. ↑  "Pakistani president says will not run again following heavy loss in May 11 elections". Fox News Channel. 2 June 2013. 10 June 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 July 2013.
4. ↑  "Mamnoon Hussain elected 12th President of Pakistan". The News. 30 July 2013. 30 July 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 July 2013.
5. ↑  "India-born Mamnoon Hussain elected Pakistani president". NDTV.com. 1 November 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 August 2013.
**Hərbi and** — dövlətin ordusuna hərbi xidmətə alınma zamanı məcburi hərbi xidmətə alınan şəxs tərəfindən oxunan bir and. Hər bir dövlətin özünəməxsus hərbi andı olsa da, əsasən, bu andlar dövlətə və orduya sədaqətlə bağlı olur.

Azərbaycanda hərbi and
----------------------

### Tarixi

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin ilk hərbi andı 8 dekabr 1991-ci ildə qəbul edilmişdir. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Hərbi Andının mətni 1991-ci ilin oktyabr ayında Müdafiə nazirinin ictimai və siyasi işlər üzrə müavini polkovnik Mehman Səlimov tərəfindən hazırlanıb və oktyabrın 9-da o vaxtkı Ali Sovet tərəfindən təsdiqlənib. Hərbi Andın mətnini ilk hərbi hissənin komandiri polkovnik Zadir Rzayev, hərbi hissənin qərargah rəisi mayor Nurəddin Abdullayev, müdafiə nazirinin müavini Mehman Səlimov hazırlayıblar. 1991-ci il dekabrın 8-də könüllülərdən ibarət ilk hərbi hissə Şəhidlər Xiyabanında Hərbi Andı qəbul edib. "Birinci tabor" adlanan, könüllülərdən ibarət bu hərbi hissənin döyüşçüləri dekabrın 10-da Şuşanın və Goranboy rayonunun müdafiəsinə yollanıb. Hərbi Anda əsgərləri hərbi hissənin ilk komandiri polkovnik Zadir Rzayev gətirib. Hərbi Andı müdafiə nazirinin keçmiş müavini general-mayor Dadaş Rzayev qəbul edib.

### Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Hərbi Andı

Mən Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri sıralarına daxil olarkən, Vətənim Azərbaycana və onun xalqına sadiq olacağıma and içirəm.

**Təntənəli surətdə and içirəm!**

Azərbaycan Respublikasının mənafeyini, onun suverenliyini, ərazi bütövlüyünü və müstəqilliyini şərəflə qoruyacaq, bundan ötrü qanımı və canımı əsirgəməyəcəyəm.

Səmimi, cəsur, intizamlı olacaq, hərbi sirri verməyəcək, hərbi nizamnamələrin tələblərini yerinə yetirəcək, komandirlərin və rəislərin əmrlərinə sözsüz tabe olacağam.

Hərb işini vicdanla öyrənəcək, əcdadların hərbi ənənələrini şərəflə davam və inkişaf etdirəcək, hər an əldə silah Vətənin müdafiəsinə qalxmağa hazır olacağam.

Andımı pozsam, Azərbaycan Respublikası qanunlarının tam ciddiyyəti ilə məsuliyyət daşımağa hazıram.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Silahlı Qüvvələrdə ilk Hərbi Andın qəbulundan 25 il ötür". 2023-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-15.
**Pakistanda ilk dəfə prezident seçkiləri** — 2 yanvar 1965-ci ildə keçirildi. Səsvermə dolayı olmalıdır, belə ki, Prezident Seçki Kollecini təşkil edən 80.000 "əsas demokratlar" tərəfindən seçilməli idi. Bu təməl Demokratlar, Bölmə, İlçə, Tehsil və ya Birlik məclislərində vəzifə yerinə yetirən demokratik şəkildə seçilmiş ictimai nümayəndələr idi.

Seçkilərdə iki əsas partiya var idi: Müsəlman Birliyi Konvensiyası və Birləşmiş Müxalifət Partiyaları. Qarışıq Müxalifət Partiyaları beş əsas müxalifət partiyasından ibarət idi və parlament demokratiyasının bərpası və birbaşa seçkilərin və yetkin françayzonun tətbiqi olan doqquz bəndlik bir proqrama sahib idi. Qarışıq Müxalifət Partiyalarının vahid rəhbərliyi yox idi və buna görə də öz aralarından prezidentliyə namizəd seçmək iqtidarında deyildilər. Beləliklə, Fatimə Cinnəni Məhəmməd Əli Cinnah ilə əlaqələri səbəbindən mübahisəsiz bir lider olaraq görülən namizəd olaraq seçdilər. Bu vaxt, Müsəlman Birliyi Konvensiyası namizədi hazırkı prezident Məhəmməd Əyyub Xan idi.
**Mikayıl Əziz oğlu Nəzərov** (d. 1933, Bakı – ö. 2009, Bakı) — Azərbaycan sovet və partiya xadimi.

Həyatı
------

M.Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunu və Sov.İKP MK yanında Ali Partiya məktəbini bitirmişdir. Azərbaycan KP Lenin RK-də təlimatçı, şöbə müdiri vəzifələrində işləmişdir. 1966-cı ildə Azərbaycan KP Lenin RK-nin Katibi seçilmişdiir. 1968-ci ildən partiya işinin təşkili şöbəsində inspektor, MK–nin ikinci Katibinin köməkçisi, 1971-ci ildən isə ticarət, plan və maliyyə təşkilatlarının şöbə müdiri olmuşdur. 1982-ci ildən Azərbaycan KP MK-nin ticarət və məişət xidməti şöbəsinin müdiri, 1986-cı ildən Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin işlər müdiri olmuşdur. 1990-cı ildən Azərbaycan Respublikası Prezidenti aparatının rəhbəri, 1991-ci ildən isə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin işlər müdiri olmuşdur.

Mikayıl Nəzərov VIII–XII çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı olmuşdur.

Mükafatları
-----------

Mikayıl Nəzərov Qırmızı Əmək Bayrağı və Xalqlar Dostluğu Ordenləri ilə təltif edilmişdir.
**Reqressiya teoremi** — pulun dəyərinin (dəyərinin) dəyərini aldıqları əmtəə və xidmətlərin izlənilməsi ("reqressiya") ilə bağlı ifadə. Ehtimal edilir ki, müəyyən bir zamanda "obyektiv dəyəri" olan əmtəə mövcud olmuşdur, bu əmtəə müəyyən şəraitdə müəyyən sayda başqa əmtəə ilə dəyişdirilmiş və mübadilədə ekvivalent kimi istifadə olunmağa başlamışdır. insan emosiyalarına əsaslanan əmtəə qiymətləndirilməsinin adi üsulu ilə formalaşmışdır.

Bu bəyanatı Avstriya məktəbinin yaradıcılarından biri Lüdviq fon Mizes 1912-ci ildə özünün "Pul və kredit nəzəriyyəsi" kitabında pulun alıcılıq qabiliyyətinə malik olmasının səbəblərini izah etmək kimi tərtib etmişdir. Növbəti əsərində İnsan Fəaliyyəti. Mises teoremi Benjamin Anderson və Howard Ellisin tənqidlərinə qarşı müdafiə edir. Özündə reqressiya teoremi pulun sosial institut kimi təkamül mənşəyi nəzəriyyəsinin ilkin olaraq Karl Menqer tərəfindən təqdim edilmiş retrospektiv tətbiqinin nəticəsidir.

Bir çox iqtisadçılar üçün alıcılıq qabiliyyətinin mənşəyinin izahı

İstinadlar
----------

1. ↑  "The Menger-Mises Theory of the Origin of Money — Conjecture or Economic Law?". Mises Institute. 2019-06-18. 2022-01-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-29.
2. ↑  *Х. Уэрта де Сото*. Австрийская экономическая школа: рынок и предпринимательское творчество. — Челябинск: Социум, 2020, 210 с.
**Şükran Saleh ibn Adi** ({{DVTY}} şablonu boşdur , *ərəb.* شقران صالح بن عدي‎) — İslam peyğəmbəri Məhəmmədin (s.a.v) səhabəsi. Bədr döyüşünün şahidi və Məhəmməd peyğəmbərin vəfatından sonra dəfn mərasimində iştirak edənlərdən biri olmuşdur. Saleh ibn Adi adı ilə deyil, Şükran ləqəbi ilə tanınır.

Bioqrafiya
----------

Şükran Həbəş köləsi olmuşdur. Onun Həbəşistandan (Efiopiya) Ərəbistan yarımadasına nə vaxt və necə gəldiyi məlum deyil. Onun azadlığını necə əldə etməsi ilə bağlı mübahisələr vardır. Bir rəvayətə görə Şükran Məhəmməd peyğəmbərin atası Abdullahdan miras qalmış, başqa bir xəbərə görə isə Əbdurrəhman ibn Ovf tərəfindən Peyğəmbərə hədiyyə edilmişdir. İlkin mənbələrin üstünlük verdiyi üçüncü rəvayətə görə, Peyğəmbər onu Əbdürrəhman ibn Ovfdan alıb bir müddət sonra azad etmişdir.

Şükran Əbdürrəhman ibn Ovfun qulu olarkən Bədr döyüşünün şahidi olur. Məhəmməd peyğəmbər ondan əsir düşən Məkkəli müşrikləri qorumaq üçün istifadə edirdi. Hələ qul olduğu üçün ona döyüş qənimətlərindən pay verilməsə də, müsəlmanların köməyi sayəsində hamıdan çox qazanır. Məhəmməd peyğəmbər əl-Mureysiyyədə ona döyüş qənimətlərini qorumağı tapşırır.

Şakran Bədr döyüşündən sonra azad edilir.

Baxmayaraq ki, Şükranın ölüm tarixi ilə bağlı mübahisə vardır. O, bir müddət zəkat toplayan vəzifəsində çalışmış və çox güman ki, xəlifə Ömərin hakimiyyətinin sonlarına yaxın və ya xəlifə Osmanın hakimiyyətinin ilk illərində vəfat etmişdir. Ömər fəzilətli həyat sürən Şükranı saleh bir insan kimi səciyyələndirmiş və Şükran oğlu Əbdürrəhmanı İraqa Əbu Musa əl-Əşərinin yanına göndərərkən, saleh kişinin oğlunu onun yanına göndərdiyini və ona yaxşı davranmasını xahiş etmişdir. 

Əhməd ibn Hənbəl "Müsnəd"də ondan hədis rəvayət etmişdir. Şükrandan ahədis nəql etlmişlər: Ubeydullah ibn Əbu Rafi, Məhəmməd Baqir, Yəhya ibn Ömər əl-Muzani.

İstinadlar
----------

1. ↑  الطبقات الكبرى لابن سعد — صالح شقران. غلام رَسُولِ اللَّهِ Arxivləşdirilib 2016-12-25 at the Wayback Machine
2. ↑  الإصابة في تمييز الصحابة — شقران مولى رسول اللَّه Arxivləşdirilib 2020-01-09 at the Wayback Machine</ref. Azad olunaraq "Əshabi-süffə"yə qoşulur.

O, Peyğəmbərin vəfatından sonra cənazə işlərində iştirak edənlərdən və Abbas ibn Əbdülmüttəlib, əl-Fədl ibn əl-Abbas və Aus ibn Xuli ilə birlikdə onun qəbrinə enənlərdən olmuşdur. O, Məhəmmədin bədəninin altına bir parça məxmər parça qoyur, hansı ki onu paltar kimi geyinmişdir.

Peyğəmbərin vəfatından sonra Şükran Mədinədə yaşayır. Onun Bəsrəyə köçüb orada məskunlaşdığı da bildirilir. Şükranın sonuncu övladı Harun ər-Rəşidin dövründə Mədinədə vəfat etmişdir<ref name="أسد">أسد الغابة في معرفة الصحابة — شقران Arxivləşdirilib 2017-04-20 at the Wayback Machine
**"Dəmir yollarının inkişafına görə" medalı** (*rus.* Медаль «За развитие железных дорог») — Rusiya Federasiyasının dövlət təltifidir. 9 iyul 2007-ci ildə Prezidentin 852 saylı fərmanı ilə yaradılmışdır

Mükafat Nizamnaməsi
-------------------

"Dəmir yollarının inkişafına görə" medalı vətəndaşlara Rusiya Federasiyasında dəmir yolu nəqliyyatının inkişafına verdiyi töhfələrə və dəmir yollarının səmərəliliyinin artırılmasına yönəlmiş təhsil, elmi tədqiqat və digər fəaliyyətlərə böyük töhfələrinə görə verilir. Medal, bir qayda olaraq, "Rusiya Federasiyasının Əməkdar Nəqliyyat İşçisi" fəxri adının sahiblərinə verilir. Medal həmçinin Rusiya Federasiyasında dəmir yolu nəqliyyatının inkişafında yüksək nailiyyətlər nümayiş etdirmiş xarici vətəndaşlara da verilə bilər.

Rusiya Federasiyasının Prioritet Ordeni, "Dəmir yollarının inkişafına görə" medalının "Kənd təsərrüfatında əməyə görə" medalından dərhal sonra digər medallarla birlikdə sol döşə taxılmasını tələb edir.

Mükafat təsviri
---------------

"Dəmir yollarının inkişafına görə medal" dairəvi formada, gümüşü metaldan hazırlanmışdır. Onun diametri 32 mm-dir və hər iki tərəfdə qaldırılmış kənarları var. Medalın üz tərəfində ilk rus parovozunun və müasir lokomotivin şəkli əks olunub. Arxa tərəfində yazı var: "DƏMİR YOLUNUN İNKİŞAFİ ÜÇÜN" (rus. "ЗА РАЗВИТИЕ ЖЕЛЕЗНЫХ ДОРОГ")

Medal, medalın asma halqasından üzük olan standart rusiyalı beşbucaqlı montajda asılır. Montaj hər iki kənarında 2 mm gümüş və qara zolaqlar olan 24 mm enində ipək yaşıl zolaqla örtülmüşdür.

Medala ilə təltif olunan Görkəmli alıcılar
------------------------------------------

* Vladimir Yakunin
* Igor Levitin

Həmçinin
--------

* Rusiya Federasiyasının mükafatları və ordenləri
* Rusiya Dəmir Yolları

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Rusiya Federasiyası Prezidentinin 9 iyul 2007-ci il tarixli 852 nömrəli Fərmanı" (Russian). Rus qəzeti. 9 iyul 2007-ci il. May 21, 2008 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-02-13.
2. ↑  "Rusiya Federasiyası Prezidentinin 16 dekabr 2011-ci il tarixli 1631 nömrəli Fərmanı" (Russian). Rus qəzeti. 2011-12-16. 31 mart 2013-cü il tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-02-15.
3. 1 2  "Dəmir yollarının inkişafına görə medalının Əsasnaməsi" (Rusiya). Rusiya Federasiyası Prezidenti yanında Dövlət Mükafatları Komissiyası. 2007-07-09. 2015-06-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-02-16.

| ⛭Rusiya mövzularda |
| --- |
| 
Gerb • Bayraq • Himn • Dövlət quruluşu • Konstitusiya • Parlament • İnzibati bölgü • Coğrafiya • Şəhərlər • Paytaxt • Əhali • Dillər • Tarix • İqtisadiyyat • Kənd təsərrüfatı • Energetika • Valyuta • Mədəniyyət • Din • Kinematoqraf • Ədəbiyyat • Musiqi • Bayramlar • İdman • Təhsil • Elm • Nəqliyyat • Turizm • Poçt (tarixi və markaları) • İnternet • Silahlı qüvvələr • Xarici siyasət

**Portal "Rusiya"**
 | Rusiya |
**İbrahimov Sərxan Şərəfxan oğlu** (1896, Cəbrayıl qəzası – 21 iyun 1947, Qaryagin) — Azərbaycan pedaqoqu, jurnalist.

Həyatı
------

Sərxan İbrahimov 1896-cı ildə Cəbrayıl qəzasının Manaflar kəndində (Saracıq kəndinə birləşib) anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra bir sinifli Qaryagin (Füzuli) şəhər məktəbində, 1907-1910-cu illərdə Şuşa real məktəbində, 1910-1912-ci illərdə Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasındakı müəllimlik kursunda oxumuşdu. Bu kursu tamamlayandan sonra bir müddət Cəbrayıl qəzasının Daşkəsən kəndində müəllim işləmişdi. Sovet dönəmində 1927-ci ilə kimi Cəbrayıl RİK-də, rayon partiya komitəsində əvvəlcə ümumi şöbə müdiri, təlimatçı, sonralar isə taxıl və pambıq tədarükü işində, 1927-1930-cu illərdə isə Sərdar (indiki Fuzuli) rayonunda partiya işində, torpaq şöbəsində çalışmışdır. 1933-1934-cü illərdə Qaryagin MTS-nin direktoru, Zaqafqaziyada Federasiya Teleqraf Agentiliyinin Azərbaycan üzrə xüsusi müxbiri, Zəngilanda, Jdanovda (Beyləqanda), Cəbrayılda torpaq şöbəsinin müdiri, 1935-1936-cı illərdə Tovuz RİK-nin sədri, sonralar 1946-1947-ci illərdə SSRİ Nazirliyinin Xalq Tədarüklər Komissarlığının Azərbaycan SSR üzrə müvəkkili işləmişdir.

1937-ci ilin repressiya kampaniyası çərçivəsində bədxahları ona qarşı hücuma keçmiş, hətta "Bakinsiy raboçiy" qəzetində Makürinin imzası ilə ona xalq düşməni damğası vurulmuşdu. O 27 mart 1938-ci ildə "Bakinskiy raboçiy" qəzetində haqqında getmiş böhtan məqalənin müəllifini, qəzetin redaktorunu məhz qəzet vasitəsi ilə üzr istəməyə məcbur etmişdir.

Bir çox orden və medallarla təltif edilmiş Sərxan İbrahimov Füzuli və Jdanov (Beyləqan) rayonlarında RİK sədri çalışmışdı.

1947-ci ildə iyun ayının 21-də vəfat etmişdir.

Ailəsi
------

Sərxan İbrahimov Dürrü Salman qızı ilə evli idi. Eldar, Üzeyir adlı oğulları, Tamella adlı qızı var.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Manaflar kəndi: Soyluların şəcərəsi. "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2010, №7, səh.32-42.
**Alatır** (çuvaş Улатăр, erz. Ратор) — Rusiyanın Nijeqorod, Mordoviya və Çuvaşiya ərazilərindən axan çay. Çayın uzunluğu 296 km, hövzəsi 11 min km² təşkil edir.

Coğrafiya
---------

Çayın mənbəyi Pervomaysk şəhərindən 10 km qərbdə yerləşir. Çsyın əsas istiqaməti şərqədir. Çay yuxarı axarlarda Nijeqororod vilayəti ilə Mordoviya sərhəddini təşkil edir. Sonradan çay Permomaysk, Lukoysnovvə Poçinkovski rayonları ərazisindən axır. Adı çəkilən rayonlar Nijeqorod vilayəti ərazisində yerləşir. Daha sonra çsy Mordoviyanın İçalkovski, Ardatovski rayonları ərazisindən axır. Aşağı axarlarda isə Alatır rayonuna keçir. Alatır, şəhəroinin şimalında Suru çayına tökülür.

Surunun hövzəsi
Çay Privoljskaya yüksəkliyinin meşəli ərazisindən axır. Əsas meşəlik çayın sol sahilində yerləşir. Sağ sahilində isə demək olar ki, meşə yovdur.

Hidrologiyası
-------------

Çay yuxarı axarlarda 0,5–1 metrlik yataqdan axır. Çayın dərinliyi isə 0,3–0,5 metr təşkil edir. Bəzi yerlərdə eni 10 metr, dərinliyi isə 1,5–2 metrə qədər artır. Yuxarı axarlar yayda adəyi üzrə quruyur. Orlovko kəndindən sonra eni tədeicən genişlənir. Burada dərinlik 2–2,2 metrə qədər artır. Eni isə 15 metrə qədər artır.

Orta axarlarında sahilləri hündürdür. Burada hündürlük 3–5 metrə çatır. Bəzi hissələrdəhündürlük 20 mrtrə çatır. Eni 25–50 metrə çatır. Turqenev su anbarına yaxın eni 80–100 metr olur. Axının sürəti 0,4–0,92 m/s olur. Aşağı axarlarda suyu sakit axır və durudur.

İri qolları: Rudnaya, İnsar (sağ). Çayın Çuvarley kənfi yaxınlığından keçən vadidə Şiblevo gölü yerləşir. Əsasən qar suları ilə qidalanır. Noyabrda donur və aprelin əvvəllərində dondan azad olur.

Qolları
-------

* 18 km: Miroleyka (sol)
* 33 km: adsız çay (sol)
* 34 km: Pesçanka (sol)
* 36 km: adsız çay (sol)
* 51 km: adsız çay (sağ)
* 63 km: Andrevka axarı (sağ)
* 75 km: Uksun (sol)
* 82 km: Çanqa (sol)
* 94 km: Baraxmanka (sol)
* 105 km: Nuya (sağ)
* 108 km: Selievka (sağ)
* 112 km: Aşnya (sol)
* 124 km: Kalışa (sol)
* 136 km: İnsar (sağ)
* 139 km: Tatar-Velen-Ley (sağ)
* 140 km: Kemlyatka (sağ)
* 146 km: Yazovka (sol)
* 152 km: Pelka (sağ)
* 154 km: adsız çayı (sol)
* 165 km: Batmas (sol)
* 179 km: Rudnya (sağ)
* 184 km: Ujovka (sol)
* 190,8 km: Muravey (sol)
* 191 km: adsız çay (sağ)
* 200 km: İrest (sağ)
* 202 km: Arzika (sol)
* 213 km: Menşovka (sol)
* 216 km: Madaevka (sağ)
* 225 km: Arzinka (sol)
* 230 km: İrsa (sağ)
* 233 km: Pamzelka (sol)
* 237 km: Pandus (sol)
* 240 km: Mokraya Çevarda (sol)
* 256 km: Vışkovka (sol)
* 263 km: Suxoy Alatır (sol)
* 264 km: Umoç (sol)

İstinadlar
----------

1. ↑  "А. И. Коробков, Ю. З. Михеев. «По рекам южной и юго-восточной России». М. «Физкультура и спорт», 1977". 2017-06-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-29.
**Yavuz Aydın** (1972, Trabzon ili) — iş adamı və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

Həyatı
------

Yavuz Aydın 1972-ci ildə Trabzon ilində anadan olub. İbtidai, orta və lisey təhsilini Trabzon ilində alıb. Trabzon ilində Ticarət Peşə Liseyini bitirib. Lissabonda NOVA Universiteti Hüquq Bölməsindən məzun olub.

Səhiyyə, turizm və inşaat sahəsində çalışıb, təsisçi, tərəfdaş və menecer olub. Trabzon İş Adamları Dərnəyinin (TİAB) üzvü, Beşidüzü Mədəniyyət və Yardımlaşma Dərnəyinin (BEŞİK-DER) üzvü, Səhiyyə İşəgötürənləri Dərnəyinin (SEİS) üzvü, Beşidüzü İdman Klubunun İdarə Heyətinin üzvü və İdarə Heyətinin sədri vəzifələrində çalışıb.

2023-cü ildə İYİ Partiyanın namizədi olaraq Trabzon ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM İctimai İşlər, Rayonlaşdırma, Nəqliyyat və Turizm Komissiyasının üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

Evli və 3 uşaq atasıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  *TBMM.* "Yavuz AYDIN". www.tbmm.gov.tr (türk). 10.01.2024. İstifadə tarixi: 10.01.2024.
**Branislav Nuşiç adına Həvəskar Dram Teatrı** (*serb.* Amatersko dramsko pozoriste) Bosniya və Hersegovina Dövlətinin Tesliç şəhərində yerləşən yerli teatrlatdan biridir.

Branislav Nuşiç adına Həvəskar Dram Teatrı. səhnənin yuxarıdan görünüşü.

Tarixi
------

Branislav Nuşiç adına Həvəskar Dram Teatrı Tesliç şəhərində çox məşhurdur.Bu teatr rəsmi olaraq 16 fevral 2008-ci ildə fəaliyyətə başlamışdır.1992-1995-ci illərdə ölkədə müharibə olduğu illərdə, Tesliç şəhərində mədəniyyət "ölmək" üzrə olduğunda bu teatrın yaradılması şəhər mədəniyyətinin dirçəlişində təməl daşı rolunu oynadı. Bir qrup şəhər əhalisi ( teatrın əsasını qoyan şəxslər) öz mədəniyyətlərini davam etdirmək və öz beynəlxalq imicini dünyaya yaymaq üçün teatr mədəniyyətini inkişaf etdirməyi qərara aldı. Teatrın bərpası bitdiyi dövrdə 15 nəfərdən ibarət həvəskar aktyor qrupu ilk şouları olan "Народни посланик" tamaşasını təqdim etdi. Onların əziyyəti hədər getmədi. Öz şəhərlərinə teatr mədəniyyətinin geri dönüşünü izləmək üçün gələnər üçün teatrın tutumu yetmədi.Həmin ildə də teatr üzvləri Laktaşi ərazisində yeni səhnəciklər və hədiyyələrlə zəngin olan ilk teatr karvanı həyata keçirdi. 2009-cu ildə teatr üzvəri 7-14 yaşlarındakı uşaqlar üçün aktyorluq dərsləri keçməyə başladı və bu uşaqlar teatrın gələcək Respublika Srpska və Bosniya federasiyasında keçirilən festivalların fəal iştirakçıları oldu.

Başlanğıc
---------

Baxmayaraq ki, teatr rəsmi olaraq 2008-ci ildə fəaliyyətə başlayıb, Tesliç öz küçə sənəti ilə məşhur olmuşdur. 1958-1990-cı illərdə Teslicdə yaşamış Marko Mudornja səhnəcikləri yaradan, öz rəhbərliyi və idarəediciliyi ilə teslic əhalisini məmnun qoyan şəxs kimi tanınır. O, bütün əhalini- gəncləri, uşaqları,tələbələri, işçiləri, yaşlıları bir araya gətirdi və incəsənətin ifadəsinin möhtəşəm yolunu göstərdi.

İstinadlar
----------

* Branislav Nusic Amateur Drama Theater's website, *Amatersko dramsko pozoriste vebsajt*,

Xarici keçidlər
---------------

* (serb.) Official website Arxivləşdirilib 2016-08-20 at the Wayback Machine
Bu məqalə **Plazma** məqaləsinə çox yaxındır və hər ikisinin eyni başlıq altında birləşdirilməsi mümkündür.



Plazmokimya plazmada gedən prosesləri öyrənir. Plazma ionlaşmış qarışıqdır. Az ionlaşmış və ya aşağı temperaturlu və yüksək temperaturlu plazmaya bölünmə var. Plazmokimyəvi proseslər 1000-100000C temperatur intervalında aparılır. Bu proseslər yüklənmiş və ya həyəcanlanmış hissəciklərin toqquşması ilə baş verir və yüksək sürətə malikdir.

Plazmokimya proseslərində kimyəvi rabitənin yenidən paylanması yüksək sürətlə baş verir. Kimyəvi çevrilmənin elementar aktları təqribən 10−6 saniyə ərzində baş verir və dönməyən proseslərdir. Belə reaksiyalar adi zavod treaktorlarında, dönər proseslər səbəbindən, min və milyon dəfələrlə zəifləyir.

Plazmokimya prosesləri yüksək məhsuldarlığı ilə seçilir. Metan plazmotronu 65 sm uzunluğu və 15 sm diametri olmasına rəğmən gündə 75 ton asetilen istehsal edir. Bu isə bir zavodun istehsalının həcmidir. 3000-35000C intervalında saniyənin mində biri müddətində metan 80%-i asetilenə çevrilir. Enerjinin 90-95%-indən istifadə olunur. 1 kq asetilnə enerji sərfi 3 kvt.saatdır. Metanın buxar reaktorunda pirolizinin enerji sərfi bundan iki dəfə çoxdur.

Son illər atmosfer azotundan plazmokimyəvi üsulla azot oksidi alınması üsulu işlənib hazırlanmışdır. Bu üsul iqtisadi cəhətdən ammonyak üsulundan daha səmərəlidir.

Plazma poladəritmə sobaları yüksək keyfiyyətli polad növləri almağa imkan verir. Alətlərin səthinin plazma ilə işlənməsi sürtünməyə davamlılığı bir neçə dəfə artırır.

Plazmokimyəvi üsulla, yüksək təzyiq tətbiq etmədən, karbonun maye yanacağa çevrilməsi üsulu hazırlanmışdır. Belə texnologiya ilə daş və boz kömürdən sintez qazdan əlavə başqa maddələr də: texniki silisium, karbosilisium, ferrosilisium, adsorbent və s. alınır.

1. ↑  Dilqəm Tağıyev, Asif Məmmədov. "Gələcəyin kimyası". Bakı 2019. s.339
**Yunis Süleyman oğlu Zərgərli** (1908, Salyan, Cavad qəzası – 1990, Salyan, Salyan rayonu) — Azərbaycanlı Pedaqoq

Həyatı
------

Yunis Zərgərli 1908-ci ildə Salyan şəhərində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. O, 1916-cı ildə Salyan rus ibtidai məktəbinin birinci sinfinə getmişdir. 1921-ci ildə atası vəfat etsə də, anası Seyidtamam oğlunun təhsilinə xüsusi diqqət göstərmişdir. 1922-ci ildən Yunis Zərgərli Bakı şəhərindəki pedaqoji təmayüllü nümunəvi orta məktəbdə oxumuşdur.

Həmin təhsil ocağında Abdulla Şaiq, Hüseyn Sadiq, Ağa bəy İsrafilbəyli, Qafur Rəşad kimi nüfuzlu müəllimlərdən dərs almışdır. Məktəbin riyaziyyat müəllimi Ağaəli Qasımov yeniyetmə Yunisin qeyri-adi istedada malik olduğunu görüb onunla daha ciddi məşğul olmuşdur. 1926-cı ildə "Şaiq Nümunə məktəbi"ni fərqlənmə attestatı ilə bitirən 19 yaşlı Yunis Azərbaycan Dövlət Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuşdur. Çətin maddi vəziyyətə görə axşamlar fəhlə fakültələrində dərs deyən gənc həm də ilkin peşə vərdişlərinə yiyələnmişdir.

1931-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetini bitirdikdən sonra o, Bakı şəhərində inspektor-metodist vəzifəsində işləyib. 1933-cü ildə Salyana qayıdır və bütün fəaliyyətini məktəb işinə istiqamətləndirir. 30–40-cı illərdə orta məktəbdə riyaziyyatın tədrisində ən mühüm problemlərdən biri riyazi terminologiyanın yaradılması olmuşdur. Y. Zərgərli əmisi Əli Zərgərli və böyük qardaşı İsmayılla bu prosesdə yaxından iştirak etmişdir. Beləliklə, 1940-cı ildə Azərbaycan dilində riyazi terminologiyanın yaradılmasında Zərgərlilərin, o cümlədən Yunis Zərgərlinin xidmətləri olmuşdur. Yusif Zərgərli işlədiyi Salyan şəhər 2 saylı təhsil ocağında nümunəvi təcrübə məktəbinin əsasını qoymuşdur.

1990-cı ildə vəfat etmişdir.[*mənbə göstərin*]

Mükafatları
-----------

Yunis Zərgərlinin əməyi dövlət tərəfindən qiymətləndirilmişdir. O, sovetlər dönəmində dəfələrlə Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin, Azərbaycan Maarif Nazirliyinin, Salyan Rayon Partiya Komitəsinin fəxri fərmanlarını almışdır. O, Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi[*mənbə göstərin*] və "SSRİ maarif əlaçısı" adlarına, 1972-ci ildə SSRİ-nin ən ali mükafatı olan Lenin ordeninə layiq görülmüşdür.

Xatirəsi
--------

* Salyan şəhərində adına küçə var.
* Haqqında bəsh edən *Şagirlərinin mənəvi atası* adlı kitab çap olunmuşdur.[*mənbə göstərin*]

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  "Zəngin ənənəli məktəb üçün yeni bina tikilir".  (az.). 1970-01-01. İstifadə tarixi: 2024-01-30.
3. 1 2 3
4. ↑
**Viktor Antonoviç Avdyuşko** (*rus.* Виктор Антонович Авдю́шко; 11 yanvar 1925, Moskva – 19 noyabr 1975, Moskva) — SSRİ teatr və kino aktyoru. RSFSR xalq artisti (1974)

Həyatı
------

1949-cu ildə Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunu (Yuli Rayzmanın emalatxanası) bitirmişdir. O, 1948-ci ildə "*Gənc qvardiya*" filmində kinoda debüt etmişdir. 1957-ci ildə "*Sıx düyün*" ("*Paşa həyata girir*") filmində Pavel Mansurov rolunu oynamışdır. Avdyuşkonun ən böyük işi "*Gələnlərə sülh*" filmindəki əsgər Yamşçikov roludur (1961). Aktyor xüsusilə zahiri sərt, təmkinli, cəsarətli, lakin xeyirxah və müdrik insanların rollarında uğurla çıxış etmişdir (starşina Şesternev, "*Dirilər və ölülər*", 1964; Qriqori Şiligin, "*Fəhlə kəndi*", 1966; Marşal Konyev, "*Azadlıq əsgərləri*", 1977). O, həm də komediya rollarını oynamışdır (dalğıc Mişa, "*Otuz üç*", 1966). Ümumilikdə aktyor 60-dan çox film rolunu oynamışdır.

Təltif və mükafatlar
--------------------

* RSFSR əməkdar artisti (1965)
* RSFSR xalq artisti (1974)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Viktor Avdjuško // filmportal.de. 2005.
2. ↑  Энциклопедический словарь. 2009. АВДЮШКО Виктор Антонович.
**Ağarəfi Hacıbaba oğlu Rəhimov** (9 may 1952, Bakı – 25 oktyabr 2005, Bakı) — Azərbaycan aktyoru.

Həyatı
------

Ağarəfi Hacıbaba oğlu Rəhimov 1952-ci il 9 mayda Bakı şəhərində anadan olub. Ağarəfi Rəhimov ilk sənət təhsilinə 182 saylı orta məktəbin dram dərnəyində başlayıb. 1970-ci ildən əmək fəaliyyətinə başlayıb.

1972-ci ildə İncəsənət İnstitutunun aktyorluq fakültəsində daxil olub və Rza Təhmasibin kursunda təhsil alıb. İlk səhnə fəaliyyətinə Şəki Dövlət Dram Teatrından başlayıb. 1977–1988-ci illərdə Musiqili Komediya Teatrında çalışmışdır.

1988–1996-cı ildə Bakı Bələdiyyə "Tənqid Təbliğ" Teatrında da çalışıb. 1996-cı ildən Musiqili Komediya Teatrında yenidən aktyor fəaliyyətinə başlamış və ömrünün sonuna qədər həmin teatrda çalışmışdır.

Ağarəfi Rəhimov Binəqədi Xalq Teatrının rejissoru olmuşdur.

25 oktyabr 2005-ci ildə işə gələrkən evində ürəktutmasından vəfat etmişdir.

Filmoqrafiya
------------

Ağarəfi Rəhimov aşağıdakı filmlərdə çəkilmişdir:

1. Birisigün, gecəyarısı... (film, 1981)
2. Üzeyir ömrü (film, 1981)
3. Evlənmək istəyirəm (film, 1983)
4. İşarəni dənizdən gözləyin (film, 1986)
5. Özgə ömür (film, 1987)
6. Gülüş sanatoriyası (film, 1989)
7. Qətl günü (film, 1990)
8. Şirbalanın məhəbbəti (film, 1991)
9. Yük (film, 1995)
10. Kənddən gələn var (film, 1997)
11. Kənddən gələn var. II hissə (film, 1997)
12. Yoxlama (film, 2006)
13. Papaq (film, 2007)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Məşhur aktyorun qızı: "Hamının toyunu etdi, amma bizim toyumuzu görmədi" — FOTO" Arxivləşdirilib 2021-11-17 at the Wayback Machine. Milli.az
2. 1 2 3  "Musiqili Teatrda aktyor Ağarəfi Rəhimovun xatirəsi anılacaq" Arxivləşdirilib 2021-11-17 at the Wayback Machine. Manera.az
**Tofiq Əbdülrəhim oğlu Hüseynov** (24 iyun 1949, Bakı – 5 iyul 2020, Bakı) — Azərbaycanın teatr və kino aktyoru, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2009).

Həyatı
------

Tofiq Əbdülrəhim oğlu Hüseynov 1949-cu il iyunun 24-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1971-ci ildə M. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun "Dram və kino aktyoru" fakültəsini bitirmişdir. O, bir çox teatrların səhnəsində çalışmış, müxtəlif səpkili obrazlar yaratmışdır. Bunlardan Ü. Hacıbəyovun "O olmasın, bu olsun"unda Rza bəy, F. Aşurovun "Bu meydan, bu şeytan"ında Əzrayıl, Anarın "Adamın adamı"nda Mərd Mazarov, "Qaravəlli"sində Balaqədeş və Əhməd Əhmədov, C. Məmmədquluzadənin "Danabaş kəndinin məktəbi"ndə Hacı Namazalı, T. Mütəlibbovun "Cücələrim"ində Tülkü, N. Vəzirovun "Hacı Qəmbər"ində Cəbi, J. Anuyun "Medeya"sında Şah Kreon, O. Altunbayın "Tomris"ində Vəzir Zəban, kino aləmində "O dünyadan salam"da Əli bəy, "Marş"da Komandir, "Dəvətnamə"də Briqadir, televiziya tamaşalarında isə "Metranpaj"da Kameyev, "Şkafda adam"da Ər və başqa obrazları buna misaldır.

T. Hüseynov 2001-ci ildən Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında çalışır. Öncül sənət ocağının repertuarındakı müxtəlif janrlı tamaşalarda uğurlu rollar oynayıb. Onlardan Komisyonçu (N. Hikmət, "Kəllə"), Knyaz Orbeliani (H. Həsənov, "Brüsseldən məktublar"), Oqtay (B. Vahabzadə, "Rəqabət"), Hacı Kərim (C. Məmmədquluzadə, "Ölülər") kimi obrazlar ona tamaşaçı rəğbəti və məhəbbəti gətirmişdir.

Tofiq Hüseynov 5 iyul 2020-ci ildə Bakıda öz yaşadığı evdə xərçəng xəstəliyindən vəfat etmişdir.

Mükafatları
-----------

10 may 2019-cu ildə və 7 may 2020-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.

Teatr səhnəsindəki rolları
--------------------------

* Komisyonçu ("Kəllə", Nazim Hikmət)
* Knyaz Orbeliani ("Brüsseldən məktublar", Həsən Həsənov)
* Oqtay ("Rəqabət", Bəxtiyar Vahabzadə)
* Hacı Kərim ("Ölülər", Cəlil Məmmədquluzadə)
* Laz ("Qanlı Nigar", Sadıq Şəndil)
* Ninkoviç ("Nazirin xanımı", Branislav Nuşiç)

Filmoqrafiya
------------

* Axırıncı dayanacaq (film, 2014)
* Bağdada putyovka var... (film, 2000)
* Biz qayıdacağıq (film, 2007)
* Biz qayıdacağıq (veriliş, 2007)
* Cavid ömrü (film, 2007)
* Dəvətnamə (film, 1989)
* Əlvida, cənub şəhəri (film, 2006)
* Ərazi (film, 2005)
* Kənddən gələn var. II hissə (film, 1997)
* Köpək (film, 1994)
* Qız atası (serial, 2014)
* Laplandiyalı qonaq (film, 2009)
* Marş (film, 1982)
* Metranpaj
* Mürafiə vəkillərinin hekayəti (film, 2011)
* O dünyadan salam (film, 1991)
* Şirin bülbül (film, 2000)
* Xalxın evi (film, 2018)

İstinadlar
----------

1. ↑  *President.Az.* "İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 10.05.2019. 2019-05-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-10.
2. ↑  *President.Az.* "İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 07.05.2020. 2020-09-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-07.

Mənbə
-----

* Tofiq Hüseynov
**Poliginiya** (q.yun. πολύ- çox , γυνή arvad) — bir kişinin bir neçə arvadla eyni vaxtda nikahda olmasıdır. Poliqamiyanın bir formasıdır. Nikahın bu forması həmişə mövcud olub və hazırda da, müxtəlif cəmiyyətlərdə mövcud olmaqdadır.

Əhdi-ətiqə görə, yəhudi və xristian patriarxlarının böyük əksəriyyəti çoxarvadlı olublar. Tarixdə bu adi bir hal kimi qəbul olunur. Hətta belə nikaha Tanrı tərəfindən icazə də verilməsi söylənilir. Məsələn, İbrahimin Tövrata görə üç arvadı olub, - Sara, Həcər və Hettura (Yaradılış, 25:1-6). Bundan başqa, onun çoxlu kənizləri də olub. Peyğəmbər Davudun iyirmiyə yaxın arvadı və çoxlu kənizləri olub.SüleymanPeyğəmbərin isə 700 arvadı 300 kənizi olub (3 Padşahlar, 11:3).

Bütün bunlar ondan xəbər verir ki, poliqamiya yəhudilər arasında normal hal hesab olunub. Ancaq X yüzillikdə Almaniyada yaşayan yəhudi ruhanisi (ravvini) *Qerşom* Xristianlığın təsiri altında, açıq surətdə poliqamiyaya qadağa qoymuşdur. Bu qadağa yəhudi cəmiyyətində birmənalı qarşılanmadı. Onların çoxu (əsasən, İslam ölkələrində yaşayan yəhudilər) Qerşomun qadağasını qəbul etmədilər. 1948-ci ildə İsrail hökuməti qurulduqdan sonra, ərəb dünyasından (əsasən Yəməndən) vətəninə qaytarılmış yəhudilər bir neçə arvadla gəlmişdilər. Hökumət olanların nikahlarını qüvvədə saxladı. Ancaq yeni, poliqam nikahlara qadağa qoydu .

Daha dolaşıq vəziyyət Xristianlıqda olmuşdur. İsanın ilk davamçıları yəhudi qanunları ilə yaşayırdılar və poliqamiya halları onlarda olmuşdur. Ancaq Xristianlığın Roma imperiyasında yayılmasından sonra, nikah qaydaları əhəmiyyətli dəyişikliyə məruz qaldı. Səbəb isə Roma cəmiyyətinin ənənələri ilə İsaya inancın qarışması oldu. Bundan sonra, Xristianlıq təkcə poliginiyaya yox, ümumilikdə, nikah anlamına birmənalı münasibətdə olmadı.

Buna baxmayaraq, Xristian Avropasında da poluginiyaya rast gəlinirdi. Məsələn Roma imperatoru I Valentinianın iki arvadı var idi.

İslama gəldikdə isə, burada da poligimik nikahlar erkən çağlardan olmuşdur, ancaq başqa dillərdən fərqli olaraq, sonrakı dövrlərdə qadağan edilməmişdir. İslamda eyni zamanda dörd arvadla nikahda olmağa icazə verilir (Quran, ən-Nisə, 3). Bundan başqa kişilər eyni zamanda kənizlərlə (cariyələrlə) də yaşaya bilərlər. İslamın şiə qolunda müvəqqəti mutə nikahı da vardır ki, bunu da bir kişi bir neçə arvadla edə bilər.

Mənbə
-----

Aydın Əlizadə. Çoxarvadlılığın tarixi // Fəlsəfə elmləri doktoru Aydın Əlizadənin səhifələri.

İstinadlar
----------

1. ↑  Teluşkin Y. Yəhudi dünyası. Qüds, 3 hissə, 1997.
2. ↑  Matilda Joslyn Gage. Women, Church and State Arxivləşdirilib 2013-12-23 at the Wayback Machine.
**Adış Məmmədov** (17 dekabr 1968, Seyidbazar, Cəlilabad rayonu) — alim, diplomat, Azərbaycan Respublikasının Çexiyadakı Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri.

Tərcümeyi-hali
--------------

Adış Sakit oğlu Məmmədov 1968-ci il 17 dekabrda Cəlilabad rayonunun Seyidbazar kəndində doğulmuşdur.

Qafqaz müsəlmanlarının XII Şeyxülislamı Allahşükür Paşazadənin kürəkənidir.

1986-cı ildə orta məktəbi Gümüş medalla bitirərək Bakı Dövlət Universitetinin mexanika riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuşdur. 1991-ci ildə universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirərək Bakı Dövlət Universitetinin riyazi analiz ixtisası üzrə aspiranturasına daxil olmuşdur. 1995-ci ildə namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək fizika-riyaziyyat elmləri namizədi alimlik dərəcəsini almışdır.

2002-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Beynəlxalq münasibətlər və beynəlxalq hüquq fakültəsinə daxil olmuş, 2005-ci ildə isə beynəlxalq hüquq ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 2012-ci idə AMEA-nın Fəlsəfə və Hüquq İnstitutunun doktaranturasına daxil olmuş, hal-hazırda "Daxili münaqişələrin tənzimlənməsinin siyasi və hüquqi aspektləri" adlı doktorluq dissertasiyasının (siyasi elmlər doktoru) üzərində çalışır.

1995–1998-ci illərdə BDU-nun Riyazi-analiz kafedrasında müəllim və baş müəllim vəzifələrində çalışmışdır.

1998–2000-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidenti Administrasiyasının Humanitar siyasət şöbəsində məsləhətçi vəzifəsində çalışmışdır.

2000-ci ildən Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyində I Katib vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

2001–2002-ci illərdə Xarici İşlər Nazirliyinin Mərkəzi Asiya ölkələri şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır.

2002–2005-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının İran İslam Respublikasındakı Səfirliyində I Katib vəzifəsində çalışmışdır.

2005–2013-cü illərdə Xarici İşlər Nazirliyidə Müşavir vəzifəsində çalışmışdır.

2013–2018-ci illlərdə Azərbaycan Respublikasının İsveç Krallığında, eyni zamanda Norveç Krallığında və Finlandiya Respublikasındakı Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri vəzifəsində çalışmışdır.

12 mart 2020-ci ildən Azərbaycan Respublikasının Çexiyada Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri.

Beynəlxalq münasibətlərə dair 2 kitabın, ölkə və xarici mətbuat səhifələrində çap olunmuş bir sıra məqalələrin müəllifidir.

Elmi nəşrlər
------------

1. Diplomatik lüğət / Bakı: QAPP-POLIQRAF NPK, 2001
2. Beynəlxalq munaqişələr / Beynəlxalq münaqişələr.- Bakı: Təhsil, 2002

İstinadlar
----------

1. ↑  A. S. Məmmədovun Azərbaycan Respublikasının Çex Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
2. ↑  "Şeyxülislamın kürəkəni səfir oldu". musavat.com. August 13, 2013. İstifadə tarixi: November 13, 2018.
**Riçard Harris** (*ing.* Richard Harris) İrlandiyalı aktyor, müğənni, teatr prodüseri, film rejissoru və yazıçıdır.

Karyerası boyunca bir çox film və tamaşada rol alan Harrisin ən çox bilinən rollarından biri 1967-ci il filmi Kamelotdakı Kral Artur rolu və sonrasındakı 1982-ci il Broadway nümayişindəki performanslarıdır. Həmçinin, son performanslarından biri olan Harri Potter film seriyasının ilk iki filmindəki Albus Dambldor rolu ilə də tanınır. 1970-ci il filmi At adlı adamda kübar və məhbusu, 2000-ci il filmi Qladiatorda İmperator Mark Avrelini, 2002-ci il filmi Apokalipsisdə Əziz Conu və 1997 istehsalı Notrdam qozbelində müşketyor və Klod Frollonu canlandırdı. Harrisin musiqiçi olaraq İngiltərə və ABŞ siyahılarında 1968-ci il qeydi Cimmi Uebin mahnısı "Mak Artur Park" ilə ilk 10-luğa girdi. Şöhrətinin zirvədə olduğu 1960 və 1970-ci illərdə sənətdəki qabiliyyəti qədər həddindən artıq alkoqol və nizamsız həyatı ilə tanınırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  .

Xarici əlaqələr
---------------

* Riçard Harris — IMDb səhifəsi
* Arxivləşdirilib 2007-06-04 at the Wayback Machine
*
**Voroşilkin binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən bina. Tarixi və mədəni bina olaraq yerli əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxildir. Bina Timofey Mixayloviç Voroşilkinin vəsaiti ilə inşa edilmişdir. XIX əsrində Şmidt küçəsi, ev 12 ünvanında inşa edilmişdir. Bina ekleklika stilinə stilinə sahibdir

Tarixi
------

Bina ekleklika stilində 1830-cu ildə inşa edilmişdir. Hazırda bina Şmidt küçəsi, ev 12 ünvanında yerləşir. Binanın II gildiya taciri Timofey Mixayloviç Voroşilkin inşa etdirmişdir. Oda məlumdur ki, 1 yanvar 1874-cü ildə Taqanroq zavod sənayesi cəmiyyəti təşkil edilmişdir. Bina iki mərtəbədən ibarət olan yaşayış binasıdır. Sovetlər dönəmində bina milliləşdirilmişdir. 1992-ci ildə bina yerli əhəmiyyətli arxitektur, tarixi və mədəni abidə kimi qeydə alınmışdır.
Voroşilkinin törmələri binaya 1915-ci ilə qədər sahib idilər. Sonradan Yanoviç qimnasiyası yerləşirdi. Sovetlər dönəmində gimnaziya 1 nömrəli Əmək məktəbinə çevrilmişdir.

Təsviri
-------

Bina iki mərtəbədən ibarətdir. Bina rus regional klassikası stilinə sahibdir. Bununla belə onda eklektika elementləri də çoxdur. Xüsusi ilə dekorlar əsasən bu stilə sahibdir. Pəncərələri belə eklektika stilindədir. Pəncərə kənarları qəsr daşları formasında bəzədilmişdir. Binanın önündə vaxtı ilə mövcud olmuş tikilinin qalıqları vardır. Bu qalıqlar bu gündə qorunub saxlanılmışdır. Əsasən kolonnalardan ibarət qalıqdır. Fasadı ağ rəngdədir.

*

Həmçinin bax
------------

* Volkovun binası (Taqanroq)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Энциклопедия Таганрога". 2023-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-11.
2. ↑  "Жилой дом//Объекты культурного наследия". 2017-03-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-11.
**Teymur İbrahim oğlu Mirzəyev** (1936, Ağdam – 27 sentyabr 2021, İsrail) — müğənni, "Qaya" estrada-simfonik orkestrinin bədii rəhbəri, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (1993).

Həyatı
------

T.İ.Mirzəyev 1936-cı ildə Ağdamda anadan olmuşdur. Anası Bella İlyinşina əslən yəhudi idi. Qardaşı Tofiq Mirzəyev də musiqiçi və aktyor idi. Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının xor-dirijor fakültəsini bitirmişdir. O, 1961-ci ildə "Qaya" Dövlət ansamblının yaradıcısı, bədii rəhbəri və solisti olmuşdur. Ümumittifaq və Beynəlxalq müsabiqələr laureatı "Qaya" ansamblı SSRİ məkanında və bir çox xarici dövlətlərdə tanınmış kollektivlərdən biri idi. Bu kollektiv 1964-cü ildə Moskvada keçirilən Ümumdünya estrada müsabiqəsinin laureat adını qazanmışdır (I yer).

T.Mirzəyev müasir Azərbaycan musiqi sənətini, milli ifaçılıq məktəbini zənginləşdirən, onun ənənələrini davam etdirən dəyərli sənətçilərdən biridir. Dünyanın ən nüfuzlu konsert salonlarındakı ansamblın çıxışları geniş dinləyici kütləsinə tanıdıb sevdirə bilmişdir. Kollektivin böyük məharətlə ifa etdiyi əsərlər musiqi mədəniyyətimizdə xüsusi yer tutan bu gözəl sənət nümunələrini dinləyənlərin yaddaşına həkk olunmuşdur. Estrada ifaçılıq ənənələrini ləyaqətlə qoruyub yaşadan T.Mirzəyev kollektivin bədii rəhbəri kimi eyni zamanda, özünəməxsus ifa üslubu ilə milli ifaçılıq sənətimizi daha da inkişaf etdirmişdir.

Kollektivlə birgə gözəl sənətkar milli mədəniyyətimizi dünyanın müxtəlif ölkələrində - Almaniyada, Avstriyada, Amerikada, Türkiyədə, Hindistanda, Afrikada, Çexoslovakiyada, İsraildə, Kanadada, Gürcüstanda, Ukraynada məharətlə təqdim etməklə, onu ayrı-ayrı xalqların nümayəndələrinə sevdirə bilmiş və musiqimizin təbliğində özünəməxsus xidmətlər göstərmişdir.

O, eyni zamanda təcrübəli bir sənətkar kimi öz qayğısını gənclərdən əsirgəməmişdir. Klassik estrada, caz ifaçılığı məktəbinin yüksək ənənələri əsasında T.Mirzəyev bütün səy və bacarığını istedadlı ifaçıların yeni nəslinin yetişdirilməsinə sərf etmişdir. Azərbaycan, rus, Qərbi-Avropa bəstəkarlarının əsərlərini və müxtəlif ölkələrin xalq mahnılarını yeni üslubda ifa etməklə az bir zamanda populyarlıq qazanmışdır.

Uzun müddət İsraildə yaşayan Teymur Mirzəyev 27 sentyabr 2021-ci ildə 85 yaşında vəfat etmişdir.

Mükafatları
-----------

* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 11 yanvar 1978
* "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adı — 23 yanvar 1993

Filmoqrafiya
------------

1. Ürək... Ürək... (film, 1976)
2. Əlvida, cənub şəhəri (film, 2006)

İstinadlar
----------

1. ↑  Xalq artisti Teymur Mirzəyev vəfat etdi (FOTO) Arxivləşdirilib 2021-10-28 at the Wayback Machine. Qaynarinfo.az. 27.09.2021
2. ↑  Respublikanın musiqi ifaçılığı sənəti xadimlərinə Azərbaycan SSR fəxri adlarının verilməsi haqqında Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 11 yanvar 1978-ci il tarixli **Fərmanı** Arxivləşdirilib 2020-01-16 at the Wayback Machine — **anl.az** saytı