recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Beynəlxalq Qırmızı Xaç Hərəkatının simvolu
**Anqola Qırmızı Xaç Cəmiyyəti** (*ing.* Angola Red Cross, ARC) — 1978-ci ildə təsis edilən təşkilat. Qərargahı Luanda şəhərində yerləşir. Cəmiyyətdə təxminən 20 000 üzv və könüllü var (1998-ci ildəki hesablamalara əsasən).

Tarixi
------

1978-ci ildə hökumət qərarı ilə təsis edilib və 1986-cı ildə Beynəlxalq Qırmızı Xaç Hərəkatına qoşulub; 1986-cı ildə ilk ümumi toplantısı keçirilmişdir. 1996-cı ildə Angola Qırmızı Xaç Cəmiyyəti Anqolanın Səhiyyə Nazirliyi ilə müqavilə imzalamış, bundan sonra əsas yardımçı şirkətin əsas səhiyyə xidmətləri sahəsində dövlət idarəçiliyinin rolu rəsmən təsdiqlənmişdir. Həm milli, həm də əyalət səviyyəsində fəaliyyət göstərir. 1998-ci ildə ikinci bir fövqəladə ümumi qurultay keçirilmiş, yeni bir qətnamə təsdiq edilmiş, yeni prezident, yeni baş katib və milli şura seçilmişdir; Maliyyə Komissiyası da daxil olmaqla İcraiyyə Komitəsi yaradılmışdır.

Bölmələri
---------

Cəmiyyət 18 əyalətin 17-də əyalət nümayəndə heyətləri vasitəsilə təmsil olunur, bəzi vilayətlərdə yerli və ya bələdiyyə bölmələri vardır.

İdarəetməsi
-----------

Anqolun Qırmızı Xaç Cəmiyyətinin idarəetmə orqanlarına Baş Assambleya, Milli Şura, İcra Komitəsi və yerli nümayəndə heyətlərinin nümayəndələri daxildir. Birliyin ümumi mərkəzi Luanda şəhərindədir.

Həmçinin bax
------------

* Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Hərəkatı

Xarici keçidlər
---------------

* Anqola Qırmızı Xaç Cəmiyyətinin profili Arxivləşdirilib 2018-03-05 at the Wayback Machine
* Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Cəmiyyətinin rəsmi internet səhifəsinin ünvanı
**Rut Belvil** (5 mart 1854, Qriniç[d], Kent qraflığı – 7 dekabr 1943) — öz müştərilərinə dəqiq vaxt satan londonlu qadın-sahibkar. Biznesin mahiyyəti ondan ibarət idi ki, xanım Belvil hər səhər Qrinviç rəsədxanasına gedib xronoqrafı ilə vaxtı dəqiqləşdirirdi və sonra onun xidmətlərindən istifadə edən müştərilərə həmin xronoqraf üzrə dəqiq vaxtı bildirirdi.

Biznes
------

Vaxt satışı üzrə biznes Rut Belvillə valideynlərindən qalmışdı. Onun atası Con Henrinin 1856-cı ildə artıq 200-ə yaxın müştərisi var idi. Hər səhər o , Qrinviç rəsədxanasına yollanıb öz saatını Qrinviç vaxtı ilə dəqiqləşdirirdi.

Henrinin ölümündən sonra onun dul qalmış arvadı Mariya Elizabet 1892-ci ilədək onun işini davam etdirir. 1892-ci ildə 80 yaşlı Mariya biznesi qızı Ruta ötürür. Hər bazar ertəsi saatını rəsədxananın saatı ilə quran Rut həftə boyunca müştəriləri ziyarət edirdi. Vaxtın bildirilmə dəqiqliyi təxminən 10 saniyə təşkil edirdi.

XX əsrin əvvəlində Belvillin rəqibi peyda oldu. "Standard Time" şirkətinin direktoru Con Vinn teleqraf vasitəsilə dəqiq vaxt satışı ilə məşğul idi. O Rutu köhnəlmiş metodlardan istifadə etməkdə və öz qadın gözəlliyindən sui-istifadədə ittiham etmişdir. Bu ittihamlar The Times qəzetində çap edildikdən sonra jurnalistlər Rutu təqib edir və qalmaqalı şişirdirlər. Lakin Rut deyirdi ki, Vinn bu qalmaqal vasitəsilə ona pulsuz reklam təşkil etmişdir.

1926-cı ildə BBC radiostansiyası dəqiq vaxtı bildirən siqnalları efirə verməyə başlayandan sonra bir çox müştərilər Rutun xidmətlərindən imtina etsələr də, o , XX əsrin 40-cı illərinədək biznesini davam etdirmişdir. Səhər tezdən 12 mil qət etmək artıq ona çətin olduğundan o , 86 yaşında xidmət göstərməyi dayandırdı.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Oxford Dictionary of National Biography (ing.). / C. Matthew Oxford: OUP, 2004.

Ədəbiyyat
---------

* David Rooney. Ruth Belville: The Greenwich Time Lady. National Maritime Museum.2008

Xarici keçidlər
---------------

* Green // QI. G.15 sezon. 26 March 2010. BBC. BBC One.
* *Lienhard, John H.* "No. 2070: TIME & RUTH BELVILLE". University of Houston: Engines of Our Ingenuity. 2012-05-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 05.04.2012.
* *Mendham, Trevor.* "The Greenwich Time Lady". Horology Stuff. 2012-05-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 05.04.2012.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook · Oksford bioqrafik |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave · WikiTree |
| Normativ yoxlama | GND: 137537832 · ISNI: 0000 0000 6689 8424 · LCCN: n2009050406 · VIAF: 81715730 · WorldCat VIAF: 81715730 |
**Musayev Ruzi Əbdürəhman oğlu**  — texnika elmləri doktoru

Həyatı
------

Musayev Ruzi Əbdürəhman oğlu 1933-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. 1955-ci ildə "Neft və qaz quyularının qazılması" ixtisası üzrə AzSİ-nun neft-mədən fakültəsini bitirmişdir. İnstitutu bitirdikdən sonra "Bibiheybət" NQÇİ-də operator, usta köməkçisi, usta və Dövlət şəhər texniki nəzarət idarəsində mühəndis-inspektor (müfəttiş) işləmişdir. 1961-ci ildən Azərbaycan EADNQYPİ-da mühəndis, kiçik elmi işçi, böyük elmi işçi işləmişdir. 1961-ci ildə bu institutun aspirantı olmuşdur. 1992–2015-ci illərdə Azərbaycan MEA Geologiya və Geofizika İnstitutunda "Layın fiziki kimyası" laboratoriyasının rəhbəri olmuşdur. 1965-ci ildə "Neftdə həll olunan səthi-aktiv maddələr, onların adsorbsiyası və quyudibi zonanın emalı üçün tətbiqi şəraitləri (Abşeron yarımadasının yataqları timsalında)" mövzusunda namizədlik, 1991-ci ildə isə "Neft hasilatının intensivləşdirilməsi üçün neft emalı və neftkimya məhsullarının tətbiqinin fiziki əsasları" mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Musayev R. Ə. neft və qaz quyularının işlənilməsi sahəsində tanınmış alimdir.

Elmi tədqiqatların sahəsi: laylarda baş verən səthi-molekulyar, kapilyar proseslər; neftin su ilə sıxışdırılması mexanizmi; layların neftverimi; SFM, qələvilərin, turşuların, aralıq neft emalı və neft kimyası maddələrinin fiziki-kimyəvi xüsusiyyətlərinin, məhsuldar qatda və quyudibi zonada fiziki və fiziki-kimyəvi üsulların təsiri altında baş verən mikroproseslərin öyrənilməsi; kimyəvi məhsulların əsasında sinergetik səmərəsi olan kompozisiyaların axtarışı; neft hasilatını intensivləşdirilməsinin yeni texnologiyalarının işlənilməsi; hasilat və suvurucu quyuların məhsuldarlığının artırılması; müəllif nəzarəti və texnologiyaların tətbiqi barədə alınmış barədə alınmış materialların təhlili; məhsuldar qatın (layın) ekologiyası.

Musayev R. Ə. 140-dan artıq elmi məqalənin, 8 təlimatın (instruksiyanın) müəllifidir. İxtiralara görə 14 müəlliflik şəhadətnaməsi alıb. Kadr hazırlığı ilə məşğul olub.
**Lika** — Xorvatiyanın Lika bölgəsində çay. 78.1 kilometr uzunluqdadır və 1.570 kvadrat kilometr sahəsi olan bir hövzəyə malikdir. Çayın mənbəyi 596 metr hündürlükdə olan Velebit dağından axan bulaqlardan başlayır. Əsas qolları solda Novçika və Otesika, sağda Qlamoçika və Yadovadır.

Çayın üzərində uzunluğu 70 m və eni 5.5 metr olan Kosinc körpüsü tikilmişdir. Çayda tez–tez daşqınlar olduğu üçün suyun axmasını asanlaşdıran silindrik yarıqlarla inşa edilən körpü 1936-cı ildən istifadəyə verilmişdir.

Lika çayı üzərində Su elektrik stansiyaları qurulub. 1971-ci ildə Senj SES və Sklope SES su ehtiyaclarını ödəmək üçün çayın qarşısını kəsərək süni Krusçika gölü yaradıldı. Hər 10 ildən bir süni gölün dibini, bənd konstruksiyalarını və hidromexanik avadanlığını yoxlamaq,aşınmaları düzəltmək üçün gölün suyu boşaldılır. 2010-cu ildə göl yenidən boşaldıldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Lika çayı". 2021-02-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-15.
2. ↑  "KOSINJSKI MOST". 2021-02-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-28.
3. ↑  Kosinc körpüsünün rəsmi
4. ↑  "Rijeka Lika i jezero Kruščica". 2022-06-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-28.
**Şərq Rennell** YUNESKO-nun Ümumdünya İrs mirası olaraq təyin olunan Solomon adalarındakı Rennell adasının cənub hissəsidir. Rennell dünyanın ən böyük mərcan atoludur və bir çox endemik növ Teqano gölü ətrafındakı Rennellin şərq hissəsindədir. 2013-cü ildə Ümumdünya İrs Komitəsi, Şərq Rennellini Ümumdünya İrsi mirasına daxil etdi.

Ərazisi
-------

Rennell Qərbi Sakit okean bölgəsində yerləşir və Solomon adalarının cənubundadır, təqribən 86 ilə 15 km məsafədədir. Dünyadakı ən böyük mərcan atollu 37.000 hektar ərazini tutur. Ərazi sıx meşə ilə örtülmüşdür və adanın cənub mərkəzində bir vaxtlar atoll olan Teqano gölüdür vardır. Gölün səthi dəniz səviyyəsindədir və əsasən kələ-kötürdür. Şərqi Rennel qayalıqlarla əhatə olunmuş və bir sıra kiçik əhəng daşı adalarından ibarətdir. 1998-ci ildə Dünya İrsi mirası olaraq təyin olunan Şərqi Rennell adanın cənub ucundadır. Ərazi siklonlar tərəfindən zərər görməyə həssasdır və "elmi tədqiqat üçün əsl təbii laboratoriya" hesab olunur.

Tarixi
------

Adanın Teqano gölü ətrafında dörd kənddə yaşayan səkkiz yüzə yaxın sakini var. Onların bütün əsas ehtiyaclarını təmin edən əkinçilər və balıqçılardır. Ərazinin idarəetmə planı 2007-ci ildə ənənəvi mədəni təcrübələrini və həyat tərzlərini davam etdirmək hüquqlarını tanıyan adalarla birlikdə işlənib tamamlandı.

Flora və faunası
----------------

Ada bir çox quş növünün yaşayışını təmin edən sıx meşə ilə örtülmüşdür. 2013-cü ildə YUNESKO Şərq Rennellini Təhlükədəki Dünya İrsi mirasına əlavə etdi. Adada əlli quş növü qeyd edilmişdir, bunlardan iyirmi biri endemikdir. Buna Teqano gölündə və dünyanın heç bir yerində tapılmayan endemik növ olan "Krokker" dəniz ilanıdır. 11 növ yarasa, 27 növ ilbiz və təxminən 730 növ böcək növü var ki, bunların bir çoxu bölgədə endemikdir. Ərazinin bəziləri endemik olmaqla 300 növdən çox diatom və yosunla zəngin bir florası var.

Qaleriya
--------

* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "World Heritage Committee inscribes East Rennell on the List of World Heritage in Danger" (İngilis). whc.unesco.org. 2020-01-12 tarixində arxivləşdirilib.
2. 1 2  "East Rennell" (İngilis). whc.unesco.org. 2020-02-04 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  *Stanley, David.*. 2000. səh. 898-899. ISBN 978-1-56691-172-6..
4. ↑  *Brockwell, Sally; O’Connor, Sue; Byrne, Denis.* Transcending the Culture–Nature Divide in Cultural Heritage: Views from the Asia–Pacific region. ANU E Press. pp. 27–28. ISBN 978-1-922144-05-8.
 Lane, A.; G. ANU E. 2013. səh. 27-28. ISBN 978-1-922144-05-8..
|  |
| --- |
| Bəndəbikə kəşənəbaşq. Бәндәбикә кәшәнәһе, *rus.* Кэшэнэ Бэндэбикэ |
| Ölkə | Rusiya |
| Yerləşməsi | Maksyutovo, Kugərsən rayonu, Başqırdıstan |
| Konfessiya | İslam |
| Status | Federal əhəmiyyətə malik olan Rusiya Federasiyası xalqlarının mədəni irsinin obyekti |

**Bəndəbikə kəşənə** (başq. Бәндәбикә кәшәнәһе, *rus.* Кэшэнэ Бэндэбикэ) — 15-16 əsrə aid başqırd mədəniyyətinin tarixi və memarlıq abidəsi, Bəndəbikənin məqbərəsi.

Başqırd əfsanəsinə görə, Bəndəbikə müdrikliyi ilə məşhurlaşan qadındır. O, başqırd tayfaları arasındakı çəkişmələrin dayandırılmasını dəstəkləyirdi. Eyni əfsanəyə görə, Bəndəbikə başqırdlarla qazaxlar arasında uzunmüddətli sülhün bərqərar olmasına töhfə vermişdir.

Abidə Niyaz Majitovun rəhbərlik etdiyi arxeoloji ekspedisiya tərəfindən 1968-1969-cu illərdə tədqiq edilmişdir.

Strukturuna görə, məqbərə təməldən 8.7 \* 7 m olan düzbucaqdan ibarət idi, divarların yuxarısında səkkizüzlü forması yaranırdı, bina günbəz ilə tamamlanırdı.

Hörgü iki rəngli kərpicdən hazırlanmışdır. Boz fonda qırmızı kərpiclərlə küknar naxışı hazırlanmışdır.

Məqbərənin girişi cənubdan dar qapısı olan 2.25 \* 1.86 m ölçülü bir portaldan ibarət idi. Döşəmə kərpicdən hazırlanmışdır. Qəbir əhəng daşları ilə örtülmüşdür. Daş yeşiyin içərisində bir qadının sümükləri tapılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Легенда о Бэндэбикэ историческая справка". 2011-05-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-05-11.

Xarici keçidlər
---------------

* Bəndəbikə kəşənə (məqbərəsi) Video — YouTube
* Bəndəbikə əfsanəsi
* Бәндәбикә менән Ерәнсә сәсән. Киске Өфө. 01.08.11 (başq.)
* Татьяна Зонова.Возвращайся домой, Бэндэбике

Ədəbiyyat
---------

* Aydar Xusayinovun "Bəndəbikə" və "Erense-sesen" pyesləri
**Qərb küləkləri cərəyanı** — Bu cərəyan 30 min km uzunluğa və 2.5 min km enə malikdir. Bu dünyada yeganə dəniz cərəyanıdır ki, bütün meridianları keçir. Suyunun temperaturu şimalda cənuba doğru 12—15 °C-dən 1—2 °C qədər azalır.

Suyun səthi ilə olan bu hərəkətlilik Qərb küləklərinin təsiri ilə baş verir. Bəzi hissələrdə bu su axını okeanın dibinə qədər enir. Bu cərəyan Antarktidanın cənubu ilə Sakit, Atlantik və Hind okeanlarının cənubu ilə hərəkət edir. 

Qərb Küləkləri cərəyanının sirkuliyasiya etdiyi 60° c. e ərazilərində Cənub okeanı yerləşir.

Suyun səthində bu cərəyanın sürəti Yeni Zelandiyanın cənubunda 4 km/s Dreyk boğazında isə 14,5 km/s təşkil edir. Dərinlikdə isə sürəti 0,4 - 0,9 km/s olur.

Bu cərəyandan bəhrələnən cərəyanlar:

* Atlantik okean — Folklend cərəyanı, Bengel cərəyanı;
* Hind okeanı — Qərbi Avstraliya cərəyanı;
* Sakit okean — Peru cərəyanı.

Mənbə
-----

* Qərb Küləkləri cərəyanı qlobal istiləşməni tormozlayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The Antarctic Circumpolar Current<". 2010-06-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-15.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-15.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-11-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-15.
**Qərb düzənlik qorillası** (lat. Gorilla gorilla gorilla) — Qərb qorillasına (*Gorilla gorilla*) daxil olan bir yarımnöv

Yayılması
---------

Dağ ətəklərindəki meşəliklərdə və bataqlıq ərazilərdə ən mox rastlanılırlar. Konqo Respublikası, Anqola, Ekvatorial Qvineya və Qabon kimi ölkələrdə yayılmışlar. Konqo Demokratik Respublikası ərazisində isə nəsli kəsilmişdir. İlk dəfə bu yarımnövə aid qorilla Birmingem zooparkına gətirilmişdir. Bu yarımnövdə olan yeganə albinos "Qar dənəsi" ləqəbli bir erkək qorilla olmuşdur.

Təsviri
-------

 Erkək qorillanın kəlləsi 
Qərb düzənlik qorillaları Qərb çay qorillalarına nisbətdə nisbətən kiçik olurlar. Erkəklər 1.8 m boya, 140 ka çəkiyə, dişilər isə 1.5 m boya və 70 kq çəkiyə sahib olurlar.

Bir ailənin yayılma arealı 3 – 18 km² arasında dəyişir. Yaşadığı əraziləri qorumadığından bəzən yayılma zonaları kəsişə bilir. Bir gün ərzində 0,3–1,8 km yol qət edirlər. Qruplar 1 erkək, 5–7 dişidən və onların balalarından ibarət olur.

Çütləşmə dönəmi 9–10 ilində baş tutur. Dişi beş ildə bir bala doğur.

Qurunma statusu
---------------

1980-ci illərdə Ekvatorial Afrikada 100 000 baş qorilla yaşayırdı. Harırda isə sayları 50 000 başa qədər azalmışdır. 2006–2007-ci illər araşdırması göstərir ki, Konqo Respublikası ərazisində yerləşən Tele gölü ətrafında 100 000 qərb qorillası yaşayır. Onların ümumi sayı 150 000–200 000 baş olması ehtimal edilir. Bunla belə brakonerlik, meşələrin qırılması oların sayına təsir göstərir.

Dünya zooparklarında bu yarımnnövə aid 550 baş qorilla saxlanılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0
2. ↑  "«Western gorilla (Gorilla gorilla)»" (ingilis). 2012-07-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-01-07.
3. ↑  "«Planet Of No Apes? Experts Warn It's Close»". CBS News Online (ingilis). 12 сентября 2007. 2012-07-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-01-07.
4. ↑  "«More than 100,000 rare gorillas found in Congo»" (ingilis). 5 августа 2008. 2012-07-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-01-07.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) · Britannica (onlayn) |
| Taksonomiya | CMS · EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |
| Normativ yoxlama | GND: 4653226-2 · Microsoft: 2778476462 |

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q876500
* Wikispecies: Gorilla gorilla gorilla
* CMS: gorilla-gorilla-gorilla
* EoL: 4454095
* Fossilworks: 232972
* GBIF: 4267318
* iNaturalist: 147662
* ITIS: 945350
* IUCN: 9406
* MSW: 12100792
* NCBI: 9595

 |
Hotel olaraq istifadə olunan binanın girişi
**Sultanəhməd həbsxanası** — İstanbulda, Sultanəhməd meydanının şərq seqmentindəki sahədə yer almış köhnə həbsxana. Hal-hazırda "Four Seasons" hotel olaraq istifadə edilir.

Tarixi
------

Sultanəhməd həbsxanasının 1918-1919-cu illərdə memar Memar Vedat Tek tərəfindən inşa edilmişdir. 1845-ci ildə tikintisinə başlanan, sonradan ədliyyə olaraq istifadə olunan Darülfünun binasının yanında inşa edilmişdir. Bayrampaşa həbsxanasının açılmasından sonra, 1969-cu ildə bağlanıldı. 1980-ci ildə İstanbuldakı cəza evlərindəki sıxlıq səbəbi ilə, Hərbi vəziyyət Komandanlığının istəyinə əsasən təkrar həbsxana halına gətirilmişdi və 1986-ci ilə qədər hərbi həbsxana olaraq fəaliyyət göstərmişdir.

Bir daxili həyəti şərq-qərb istiqamətində əhatə edən iki əsas quruluşdan ibarət bina zirzəmi qatlar üzərinə oturur və qismən tək, qismən də iki mərtəbəli bir görünüş alır. Binanın qərb qanadının cənub ucuna 1788-ci ildə Nakşidil Sultan bulağı inşa edilmişdir. Min nəfərlik tutuma malik həbsxananın xarici hissəsində olduqca çox sayda çini istifadə edilmişdir və çinilər dövrün çini ustası Kütahyalı Hafiz Mehmed Emin tərəfindən düzəldilmişdir. Bina 1996-ci ildə bərpa edilərək hotelə çevrilibdir. Sultanəhməd həbsxanası başda məşhur şair Nazim Hikmət olmaqla Nəcib Fazil, Can Yücel, Əziz Nesin, Orxan Kamal, Kamal Tahir və Vedat Türkali kimi dövrün solçu müxalif yazar və aydınlarının həbs edildiyi bir həbsxana kimi də tarixə düşmüşdür. Onlar bu həbsxanada cəza çəkərkən bir çox əsərlər yazmışdılar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Hakan Arlı, "Sultanahmet Cezaevi", *Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi*, Tarih Vakfı, 1994. ISBN 975-7306-00-2]
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-07-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-12.

Mənbə
-----

* İstanbul Four Seasons Hotel - Fotolar və videolar


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Sultanəhməd həbsxanası*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Sayan.

Cənubi Sibir dağları
**Şərqi Sayan** — Dağ sistemi olaraq Cənubi Sibir ərazisində 1000 km məsafədə uzanır. cənub-şərqi Krasnoyarsk diyarı, qərbi Buryatiya və İrkutsk vilayəti, şimal-şərqi Tuva və Monqolustannın Xuvsqel oymağı ərasisində isə cənubu yerləşir. Qısası olaraq Yenisey çayının sahillərindən Baykal gölü ərafına qədər uzanır. Qərbi Sayan dağları ilə birlikdə Sayan dağlarının əmələ gətirirlər. Sibir Platformasının cənub-qərbində yerləşir.

Geologiya
---------

Şərqi Sayan əsasən qneysdən ibarətdir. Mərmər, ambifilit və kvarsit kimi suxurlar səthə çıxır.
Faydalı qazıntılardan Qızıl, Qrafit, Boksit, Asbest və Fosforitə rast gəlinir.

Oroqrafiya
----------

Mərkəzi və cənub-şərq hissədə Yüksək dağlıq massivlər vardır: Böyük Sayan, Tunkin, Kitoy, Botoqol və s.

Şərqi Sayan dağlarının daxilində sönmüş Kropotkina vulkanı ətrafı ərazilərdə vulkanık suxurlar geniş yayılmışdır. Şərq hissədə çox illik buzlar hakim olduğundan relyefə belə öz təsirini göstərmişdir. Şərqi sayan dağlarından axan çayların böyük əksəriyyəti kanyon, astana və şəlalə əmələ gətirir.

Bitkilər aləmi
--------------

Ərazinin böyük qismi yüksək dağlıqdır. Burada Tayqa meşələri geniş yayılmışdır. Əsasən iynə yarpaqlı ağaclar üstünlük təşkil edir. 1500–2000 metr yükəkliklərdə dağ tundurası yayılmışdır. Burada daş üzərində yayılmış mamırlar üstünlük təşkil edir.

İqlimi
------

İqlimi sərt və soyuq olur. Dağlarda qış uzun şaxtalı, yay isə qısa və mülayim keçir. 900–1300 m yüksəklikdə orta temperatur yanvar ayında −17 , −25 °S, iyulda isə 12 , 14 °S təşkil edir.

Yağıntının miqdarı yüksəklikdən asılı olaraq dəyişiir. Cənub-şərq hissəsində yağıntı 300 mm, qərb və cənub-qərbdə isə 800 mm, orta hissədə 400 mm təşkil edir. .

Suları
------

Şərqi Tyanşan ərazisində 100-ə qədər Buzlaq mövcuddur ki, onlarında ümumi sahəsi 30 km² təşkil edir. Xüsusi ilə mağaralarda sırsıralarla zəngin olan buzlaqlar vardır.

Kitay çayı
Onun ərazisində əmələ gələn çaylar Yeniseyin hövzəsinə aiddir. Ən iri çayları Aqul, Biryosa çayı, Kan çayı, Mana çayı, Sisim, Sida çayı, Tuba, Uda çayı. İya çayı, Oka çayı, Bolşaya Belaya çayı, Kitoy çayı, İrkut.

Göllərin böyük əksəriyyəti buzun ekzarasiya fəsliyyəti nəticəsində əmələ gəlmişdir (Aqul gölü).

Bölgə zəngin miniral suları ilə məşhurdur ( Arşan, Nılova Pustın və Şumak).

Təbiətin qorunması
------------------

Şərqi Sayan dağlarının şimal-qərbində Yenisey çayının şərq sahillərindən başlayaraq Slobı qoruğu yerləşir. Silsilənin cənub-şərqində isə Tunqus milli parkı yerləşir. Bu qoruğun ərazisi Buryatiyanın Tuksin rayonu ərazisinə daxildir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Artikel Ostsajan in der Großen Sowjetischen Enzyklopädie (BSE), 3. Auflage 1969–1978
2. ↑  Геологический словарь: в 2-х томах. — М.: Недра. Под редакцией К. Н. Паффенгольца и др. 1978.
3. ↑  "Рогальский В. И. «Туристические маршруты в Саянах». 1968 г." 2016-03-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-25.

Mənbə
-----

* Baykalın təbiəti.
**Latvijas Mobilais Telefons**, **LMT** – Latviyada mobil operator. Şirkət 1992-ci ildə qurulub və ölkədəki ilk mobil operatordur. Şirkətin səhmlərinin yüzdə 51-i dövlət tərəfindən idarə olunur. 1995-ci ilin yanvar ayında mövcud NMT şəbəkəsi ilə birlikdə bir GSM şəbəkəsi işləməyə başlayır. Bazar araşdırmalarına əsasən 1999-cu ilin yayında icazə verilən 1800 MHz diapazonundan istifadəyə icazə vermək üçün lisenziyasının genişləndirilməsini istəyir. 1 dekabr 1999-cu il tarixində artıq 14 aktiv GSM 900/1800 baza stansiyası var idi.

Tarix
-----

Latviya-İsveç-Finlandiya birgə müəssisəsi olaraq 2 yanvar 1992-ci ildə qurulmuşdur. Latviya dövləti kapitalın 51% -ə, xarici tərəfdaşlar - İsveç operatoru Telia və Finlandiya operatoru Sonera 49%-ə sahib olur. Əvvəlcə LMT NMT standartında rabitə xidmətləri göstərirdi. 1995-ci ilin yanvar ayından bu yana GSM standartında rabitə xidmətləri göstərir.

2002-ci ildə Telia və Sonera-nın birləşməsindən sonra yeni şirkət Latviya hökuməti ilə LMT-dəki payını 100% -ə çatdırmaq, yəni müəssisənin tamamilə satın alınması üçün danışıqlara başlayır. Hökumət dəyişikliyi səbəbiylə bu danışıqlar çıxılmaz vəziyyətə gəlir, lakin 2007-ci ildə TeliaSonera danışıqlar prosesini davam etdirir və bir niyyət memorandumu imzalayır. O dövrdə şirkətin dəyəri (2005-ci ilədək) 600 milyon avro olaraq qiymətləndirilirdi. Sonda razılaşma baş tutmur.

2016-cı ilin əvvəlinə olan məlumata görə, LMT 1.132.552 abunəçisi ilə Latviyanın ən böyük telekom operatorudur. 2014-cü ilin iyun ayından etibarən LMT, gəmi və peyk rabitə şəbəkələri də daxil olmaqla, Avropa, Afrika, Asiya, Okeaniya və Amerikadakı 204 ölkədəki 446 operatorla səsli zəng və mətn mesajlaşma xidmətləri üçün rouminq müqavilələri imzalamışdır. Mobil internet xidmətləri isə 171 ölkədə 372 operator şəbəkələrində mövcuddur.

Əsas xidmətlər
--------------

Abunə əsaslı telefon xidmətləri LMT-nin ən qabaqcıl məhsulu olmasına baxmayaraq, əvvəlcədən ödənişli planlar tablet və kompüterlərə yönəlmiş müxtəlif məlumat planları ilə birlikdə verilir. 2014-cü ilin iyun ayından etibarən, köçürülmə üçün heç bir sürət məhdudiyyəti tətbiq etməyən üst səviyyəli, məhdudiyyətsiz məlumatlardan ibarət olan bütün siniflər üçün üç mobil internet pilləsi mövcuddur.

Səhmdarlar
----------

* TeliaSonera AB - 24.5%
* Sonera Holding B.V. (TeliaSonera-nın törəmə şirkəti) - 24,5%
* Latviya Dövlət Radio və Televiziya Mərkəzi - 23%
* SIA Lattelecom - 23%
* Özəlləşdirmə Agentliyi (Latviya Respublikası) - 5%

İstinadlar
----------

1. ↑  *Zane Kārkla.* "Keršule: LMT darbinieki ir uzņēmuma patrioti" (latış). NRA.LV. 30-07-2015. 2016-09-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-11.
2. ↑  "Baltic Times". 2016-02-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-24.
3. ↑  "NASDAQ Globe Newswire". 2016-03-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-24.
4. ↑  "Baltic Times". 2016-02-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-24.
5. ↑  "Пресс-релиз". 2016-09-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-24.
Şəkil 1. Qara gözlü və mavi gözlü valideyn.
**Allel** bir genin müxtəlif formalarını ifadə edir.

Ümumi məlumat
-------------

Bir əlamətin müxtəlif formasına allel əlamətlər və onların inkişafına səbəb olan genlərə **allel genlər** deyirlər. Allel genlər homoloji xromosomların eyni sahəsində (lokosunda) yerləşir. Allel əlamətlərə misal olaraq insanda qara göz-mavi göz; qara rəngli saç-açıq rəngli saç; qıvrım saç-hamar saç; uza boy-qısa boy; iyi göz-xırda göz; tünd rəngli dəri-açıq rəndli dəri bə i.a. göstərmək olar. 
Allel əlamət və genləri hərflərlə işarə edilər. Dominant əlamət böyük hərflərlə, resessiv əlamət isə həmin hərfin kiçiyi ilə yazılır. Məsələn, qara gözü **A** hərfi ilə yazsaq, mavi gözü **a** ilə yazmaq lazımdır. Başqa allerləri yazanda da bu qayda tətbiq edilir.

**F1** -onlardan alınan birinci nəsil (övlad); **AA** – qara gözlü, **aa** – mavi gözlü valideyn; **A** və **a** – onların cinsi hüceyrələri – qametləri; **Aa** birinci nəsil (övlad.) **Vurma işarəsi (x)** – Genetikada çarpazlaşma və evlənməni bildirir. Bu işarə bitkilərdə və heyvanlarda çarpazlaşdırmanı, insanda isə evlənməni, ailə qurmağı, nigahı göstərir.

**Qeyd:** **F1** birinci nəsil (övladlar); **F2** – ikinci nəsil (nəvələr); **F3** – üçüncü nəsil (nəticələr) və i.a. kimi qeyd edilir .

İstinadlar
----------

* M.Axundov, İnsan genetikasına səyahət, səh. 44, Azərnəşr 1975.
* 

1. ↑  M.Axundov, İnsan genetikasına səyahət, səh. 17, Azərnəşr 1975.

Həmçinin bax
------------

* Qamet
* Ziqot
**Oqoy adası** (bur. Уһагүй — «susuz») — Baykal gölü, Kiçik dəniz boğazında yerləşən ən böyük ada.

ada uzunsov formaya malikdir. Uzunluğu 2,9 km, eni 0,6 km təşkil edir. Adada yaşayış yoxdur. Olxon adasında yerləşən Şara-Şulun burnu ilə Baykal gölünün qərb sahili arasında yerləşir.

Təbiəti
-------

Adanın bitki örtüyü olduqca kasaddır. Ərazisi əsasən otlar və alçaqboylu kolar örtür. Adanın nisbətən mərkəsi hissəində şam ağacları yayılmışdır. Heyvanlar aləmi — Sünbülqıran, ilan. Ərazisində Torağaylar və gümüşü qağayı yuva qurur.

* Oqoy adasındakı Əjdaha burnuOqoy adasındakı Əjdaha burnu
* Adanın şimalıAdanın şimalı
* Adanın cənubuAdanın cənubu
* Oqoy adasının lanşaftıOqoy adasının lanşaftı

Görməli yerləri və turizm
-------------------------

2005-ci ildə Moskva buddizm mərkəzinin rəhbərliyi altında adanın ən hündür nöqtəsində dakini Traoma Qaqmoya həsr edilmiş Stupa inşa edilmişdir.

Stupanın tikintisi ilə adaya turizm axını sürətlənir. yayda adaya katerlərlə, qışda isə buz üstü magistralla gəlmək olar.

Bitkilərin fiziologiya və biokimiya Sibir İnstitutunun nümayəndələrinin sözlərinə görə adaya turizm axının sürətlənməsi adanın bitki və heyvanlar aləminə böyük zərər verə bilər.

* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Научная экспедиция СИФИБРа СО РАН по восстановлению растительности вокруг Буддийской ступы на острове Огой (Ольхонский район) завершилась на этой неделе". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-01.

Mənbə
-----

* Sirlərlə dolu Olxon — Oqoy adası Arxivləşdirilib 2015-10-29 at the Wayback Machine
**Oqi** (小城, *Ogi*?) — Yaponiyanın Kyuşu regionunda, Saqa prefekturasında yerləşən şəhər. Müasir şəhər 1 mart 2005-ci ildə qurulmuşdur.

2017-ci ilin fevralının məlumatına görə şəhərin əhalisi 45,638 nəfərdir, hər km² ərazidə 480 nəfər yaşayır. Şəhərin sahəsi 95,85 km²-dir.

Tarix
-----

1889-cu ildəki inzibati islahatdan sonra şəhər regionuna Oqi şəhəri və 7 qəsəbə (Aşikari, Haruta, İvamatsu, Mikazuki, Misato, Toqava və Uşizu) daxil idi. 24 aprel 1894-cü ildə şəhər statusu almışdır. 1 mart 2005-ci ildə Aşikari, Mikatsuki, Uşizu Oqiyə birləşdirilmişdir.

Coğrafiya
---------

Şəhər Yaponiyanın Kyuşu adasında, Saqa prefekturasının mərkəzində yerləşir. Şəhərin cənub hissəsi dağlıqdır, Tenzan dağına qonşudur. Cənub hissəsində Saqa düzənliyi və Ariake dənizi yerləşir. Dağlar: Tenzan. Çaylar: Kase, Uşizu.

Əhali
-----

Saqa xəritəsində.
2017-ci ilin məlumatına görə şəhərin əhalisi 45,638 nəfərdir, hər km² ərazidə 480 nəfər yaşayır.
Əhalisinin 1980-2005-ci illər arasında dəyişməsi:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1980 | 37.839 nəfər.
  |  |
| 1985 | 38.915 nəfər.
  |  |
| 1990 | 40.283 nəfər.
  |  |
| 1995 | 43.491 nəfər.
  |  |
| 2000 | 45.375 nəfər.
  |  |
| 2005 | 45.852 nəfər.
  |  |

 |

Simvolika
---------

Şəhərin simvolik ağacı sakura, simvolik gülü sakura hesab olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Əhalinin sayı buradakı mənbəyə əsaslanır: 1980, 1985, 1990, 1995, 2000 və 2005 illəri üçün.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Oqi*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Rəsmi saytı  (yap.)

| ⛭Saqa prefekturası |
| --- |
| Saqa (paytaxt) |
| Xüsusi şəhər | 
* Saqa

 | Saqa bayrağı |
| Şəhərlər | 
* İmari
* Kanzaki
* Karatsu
* Kaşima
* Oqi
* Takeo
* Taku
* Tosu
* Ureşino

 |
| Rayonlar | 
* Fucitsu
	+ Tara
* Hiqaşimatsura
	+ Qenkay
* Kanzaki
	+ Yoşinoqari
* Kişima
	+ Kohoku
	+ Omaçi
	+ Şiroyşi
* Miyaki
	+ Kamimine
	+ Kiyama
	+ Miyaki
* Nişimatsura
	+ Arita

 |
| Saqa prefekturasındakı birləşdirmələrin siyahısı |
**Allil spirti** (propen-2-ol-1) – doymamış spirtlər sinfinə daxil olan oksigenli üzvü maddədir.

Fiziki xassələri
----------------

Spirt iyli, rəngsiz mayedir. Bir çox üzvi həlledicilərdə həll olur, bütün nisbətlərdə su ilə qarışaraq azeotrop qarışıq (28,3% Н2О; qayn.t. 89,0 °C) əmələ gətirir.

Kimyəvi xassələri
-----------------

Allil spirti allil birləşmələri və spirtlərin daxil olduğu reaksiyalara daxil olur. Halogenləri, hidrogenhalogenidləri, HClO-nu özünə birləşdirir. 100°С temperaturda üzvi hidrogenperoksidlərlə (katalizatorlar – Mo və W-ın birləşmələri) qarşılıqlı təsirdə olduqda qlisidola çevrilir. Allil spirtini 1000C-də ZnCl2-in iştirakı ilə və ya 200C–də CuCl2-in iştirakı ilə qatı HCl ilə işlədikdə allilxloridə çevrilir, 200-3000C-də Al2O3 üzərindən keçirtdikdə isə diallilefiri alınır. Allil spirtindən asanlıqla sadə və mürəkkəb efirlər alınır.[3]

Aınması
-------

* Allilxloridin hidrolizindən
* Propilen oksidin izomerləşməsindən
* Propanol-1-in dehidrogenləşməsindən
* Qliserinin qarışqa turşusu ilə reaksiyasından[4]
* Propilenin allilasetata oksoasilləşməsindən

Tətbiqi
-------

Qliserinin, akroleinin, qlisidolun və sadə və polimerləşən mürəkkəb allil efirlərinin, xüsusilə, diallilftalatın sintezində tətbiq edilir.
Toksikliyi və təhlükəsizliyi
Çox zəhərlidir, gözləri qözyaşına qədər qıcıqlandırır, mərkəzi sinir sisteminə təsir edir, qara çiyəri zədələyir, iş sahəsində buraxıla bilən qatılığı (BBQ) 2 mq/m3-dir.

Mənbə
-----

* Перейти к:1 2
* Химическая энциклопедия. Том 1. Москва, Советская энциклопедия, 1988, стр. 102
* Синтезы органических препаратов. Сборник 1. Москва, Иностранная Литература, 1949, стр. 25

İstinad
-------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-03-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-21.
**Zəfər Əlipaşa oğlu Nemətov**  (5 iyun 1917, Bakı – 19 noyabr 1971, Bakı) — Azərbaycanın görkəmli rejissoru, pedaqoq, ictimai xadim, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi.

Həyatı
------

6 iyun 1917-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Teatr Texnikumunda və Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunda təhsil almışdır. Moskva və Sankt-Peterburq şəhərlərində rejissor təcrübəsi keçmişdir.

1943-cü ildən Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında rejissor, 1954-cü ildən baş rejissor vəzifələrində çalışmışdır. Bu teatrın Azərbaycan və rus bölmələrində "Qaraca qız, "Polad necə bərkidi", "Qarlar kraliçası", "Tamahkar", "Yaşar", "Bir saat xəlifəlik", "Anacan", "Qırmızı şeytan balaları", "Romeo və Cülyetta", "Müfəttiş", "Polad üzük", "Zorən təbib", "Zoluşka" və s. tamaşalara quruluş vermişdir.

Gənc rejissorlar üçün "Rejissor sənəti haqqında" (Mehdi Məmmədovla birlikdə) və "Əliağa Ağayev" (Tofiq Kazımovla birlikdə) kitablarının müəllifidir.

1960–1971-ci illərdə Azərbaycan Teatr Cəmiyyətinin sədr müavini vəzifəsində çalışmışdır. Milli mədəniyyət tarixində əhəmiyyətli yer tutmuş bir sıra tədbirlər, o cümlədən 1968-ci ildə Azərbaycanda ilk dəfə keçirilmiş ASSİTEJ-in festivalı onun təşəbbüsü və gərgin əməyi sayəsində keçirilmişdir.

Bu gün Teatr Xadimləri İttifaqının yerləşdiyi bina (Bakı şəhəri, Xaqani küçəsi, 16) ulu öndər Heydər Əliyevin himayədarlığı, görkəmli sənətkarlar Mustafa Mərdanov və Zəfər Nemətovun təşkilatçılığı və zəhməti bahasına başa gəlmişdir.

Zəfər Nemətov 19 noyabr 1971-ci ildə vəfat etmişdir.

Gənc Tamaşaçılar Teatrında quruluş verdiyi tamaşalar

* "Məlik Məmməd" (Ə.Abbasov)
* "Müfəttiş" (A.Qoqol)
* "Qaraca qız" (A.Şaiq)
* "Yaşar" (C.Cabbarlı)
* "Anacan" (Y.Əzimzadə)
* "Romeo və Culyetta" (U.Şekspir)
* "Komsomol poeması" (S.Vurğun)
* "Əlvida Hindistan" (Q.Rəsulov)
* "İki həyat" (R.İsmayılov)

Zəfər Nemətovun Fəxri Xiyaban II-də yerləşən məzarı

İstinadlar
----------
**Xanlar Yunus oğlu Muradov** — Aktyor, Respublikanın Əməkdar artisti (2000)

Həyatı
------

Xanlar Muradov 30 aprel 1946-cı ildə Qaradağ rayonunun Lökbatan qəsəbəsində anadan olub. Əmək fəaliyyətinə H. Ərəblinski adına Sumqayıt Dövlət Dram Teatrında başlayıb. Teatrda ilk rolu Ə. Haqverdiyevin "Müsibəti Fəxrəddin" tamaşasında Qurban rolu olmuşdur (1973-cü il). Bu teatrda o 50 yaxın rol oynamışdir.

1975-ci ildən Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında aktyor işləyib. Danabaş kəndinin əhvalatları-Xudayar bəy, Qızıl toyda Rəhim, Subaylarınızdan görısiniz-Seyfi, Səhnədə məhəbbətdə-Milyonçu, Məhəbbət oyununda-Daşdəmirov, Nəğməli Könüldə-Fərrux və s. İşlədiyi müddətdə teatın repertuarında olan əksər tamaşalarda rollar oynamışdır.

28 oktyabr 2000-ci ildə Respublikanın Əməkdar artisti fəxri adına layiq görülüb.

5 fevral 2005-ci ildə Bakıda vəfat edib.

Filmoqrafiya
------------

1. Şir evdən getdi (film, 1977) — milis işçisi
2. Od içində (film, 1978)
3. Evləri köndələn yar (film, 1982)
4. Topal Teymur (film, 1983)
5. Bəxtəvər (film, 1990)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əməkdar artistin xatirəsi anılıb". 2022-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-10.

Xarici keçidlər
---------------

* Səda — "Qızıl toy" tamaşası keçirilib
**Oqtay Atayev** (Tam adı: *Oqtay Əlirza oğlu Atayev*; d.19 dekabr 1929 - ö.12 mart 1991, Bakı) — Azərbaycan jurnalistikasının tanınmış simalarından biri.

Həyatı
------

O.Atayev 1929-cu il dekabrın 19-da dünyaya anadan olub. Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki - BDU) tarix fakültəsini bitirib. Tələbəlik illərində idmanla ciddi məşğul olmuşdu, hətta Bakının "*Dinamo*" futbol komandasının mü­dafiəçisi mövqeyində də çıxış etmişdi. Gözündən zədə almış jurnalist bir müddət sonra məşqləri dayandırmaq məcburiyyətində qaldı. Oqtay Atayev həyatının sonunadək – 1991-ci il martın 12-nə qədər "*İdman*" - "*Sport*" qəzetinin baş redaktoru olub.

Fəaliyyəti
----------

1960-70-ci illərdə Oqtay Atayev Nəsir İmanquliyevin baş redaktoru olduğu «*Veçernı Baku*» (sonralar – "*Bakı*" - "*Baku*") qəzetinin əməkdaşı oldu. O illərdə qəzetin informasiya və idman şö­bəsinin mü­diri vəzifəsində Oqtay Atayev çalışırdı. 

1976-cı ildə o, Azərbaycan Bədən Tərbiyəsi və İdman Komitəsində məsul vəzifəyə – sədr müavinliyinə təyin edildi. 1987-ci ildə Oqtay Atayev "*İdman*" - "*Sport*" qəzetinə rəhbərlik etməyə başladı.

Həmçinin bax
------------

* Abbas Əzimov
* Valid Sənani

İstinadlar
----------

1. ↑  "Oqtay Atayev". 2019-11-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-15.
**Nuno Qomeş Nabiam** (*port.* Nuno Gomes Nabiam; 17 noyabr 1966, Bisau) — 28 fevral 2020-ci ildən etibarən Qvineya-Bisau Baş naziri olan siyasətçi.

Həyatı
------

Qomeş Nabiam Kvame Nkruma Milli Liseyini bitirib. Ukraynanın Kiyev şəhərində Ali Mülki Aviasiya Mühəndisliyi İnstitutunda təhsilini başa vurub və 1986-cı ildə mülki aviasiya təqaüdünə layiq görülüb. Qomeş Nabiam daha sonra ABŞ-da təhsil aldı və buradan biznesin idarə edilməsi üzrə magistr dərəcəsi qazandı.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

Qomeş Nabiam 1978-ci ildə Afrika Gəncliyi Amilkar Kabralında fəal oldu. 1980-ci ildə QKVMAAP partiyasına qatıldı. 2012-ci ildə Qvineya-Bisau hökuməti tərəfindən Qvineya-Bisau Mülki Aviasiya Agentliyinin idarə heyətinin sədri təyin edildi.

28 fevral 2020-ci ildə Qomeş Nabiam Qvineya-Bisau Baş naziri təyin edildi. Xalq Birliyi siyasi partiyası məclisinin üzvüdür. Daha əvvəl 1 iyun 2021 və15 iyun 2021-ci il tarixləri arasında Qvineya-Bisau Prezidenti vəzifəsini icra edən politoloq və hərbi zabitdir.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-07-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-05.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-05.

Xarici keçidlər
---------------
**Oqasavara Adaları** — (小笠原群島 *Ogasawara Guntō*)  olaraq bilinən Bonin adaları, Tokio Yaponiyanın cənubundan təxminən 1000 km (540 nmi;620 mil) məsafədə yerləşən 30-dan çox subtropik və tropik adaların arxipelaqıdır. "Bonin Adaları" adı Yapon dilində "tərk edilmiş" və "yaşayış olmayan" mənasına gələn *bunin* (無人 mujin sözünün arxaik tərcüməsi) sözündən götürülmüşdür. Qrupun yeganə yaşayış adaları bələdiyyə rəhbərliyinin yerləşdiyi Çiçijima (父 島) və Oqasavara kəndi daxil olan Hahajima (母 島)dır. 

Oqasavara bələdiyyəsi (mura) və Oqasavara alt prefekturası (Tokio Metropolis) adlarını Oqasavara arxipelaqlarından almışdır. Lakin Oqasavara arxipelaqı (小笠原諸島 *Ogasawara shotō*) Oqasavara bələdiyyəsindəki Volkan adaları və digər kiçik, tərk edilmiş və təcrid olunmuş adaları əhatə edən daha geniş bir kollektiv ola bilər. Coğrafi cəhətdən bu adaların hamısı Nanpou adalarına daxildir.

Çiçijimada 2000 nəfər və Hahajimada 440 nəfər olmaqla cəmi 2440 nəfər Oqasavara arxipelaqında ümumilikdə 84 kvadrat kilometr (32 kvadrat metr) məsafədə yaşayırlar.

Oqasavara adaları heç bir qitəyə bağlanmadığı üçün heyvan və bitkilərinin çoxu unikal bir təkamül prosesinə məruz qalmışdı. Bu adaların "Şərqin Qalapaqosu" ləqəbi almasına və 24 İyun 2011-ci ildə Dünya İrsi olaraq namizəd olmasına imkan verdi. Nəhəng kalamar (cins Architeuthis) ilk dəfə 27 sentyabr 2005-ci ildə Oqasavara adalarından səhrada görüldü və 2006-cı ilin dekabrında tutuldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Comparison of name usage in published sources" (İngilis). books.google.com. 2016-10-06 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Ogasawara Islands join World Heritage family" (İngilis). search.japantimes.co.jp. 26 iyun 2011. 2011-08-30 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Japanese Researchers Capture Giant Squid" (İngilis). foxnews.com. 22 dekabr 2006. 2007-01-11 tarixində arxivləşdirilib.

Həmçinin bax
------------

* Okinoşima adası
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Zəfər tağı.

**Zəfər tağı** (kor. 개선문) Şimali Koreyanın paytaxtı, Pxenyanda yerləşir. Abidə 1925–1945-ci illər aralığında Yaponiya hücumlarına qarşı Koreya müqavimətini təcəssüm edir. Bu, Mexiko şəhərində yerləşən Monumento a la Revolusion adlanan zəfər tağıdan sonra dünyanın ikinci ən hündür zəfər tağı hesab olunur.

İnşası 1982-ci ildə başlamış və prezident Kim İr Senin Koreyanın müstəqilliyi uğrunda göstərdiyi hərbi roluna görə tikilmişdir. Abidənin açılışı isə onun 70 illiyinin qeyd olunduğu günə təsadüf etmişdir.

Dizayn
------

Abidənin struturu Parisdə yerləşən zəfər tağıdan götürülmüş lakin ondan 10 metr (33 ft) daha uzun inşa edilmişdir. Abidə bir çox otaqlardan, müşahidə platformalarından və liftlərdən ibarətdir. Həmçinin burada 4 qübbəli darvazalar var ki, bunlarında hər biri 27 m (89 ft) hündürlükdədir və üzərilərinə azaliya həkk edilmişdir. Abidənin üzərinə inqilabi himn hesab olunan "General Kim İr Senin musiqisi" və həmçinin Koreyanın azadlıq tarixi hesab edilən 1945 yazısı həkk edilmişdir.

Abidə gecələr işıqlandırılır və hər hansı elektrik nasazlığını önləmək üçün özünün dizel generatoru var.

* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Guide to Pyongyang". The People's Korea. 2008-09-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-01-25.
2. ↑  McCormack, Gavan, *Target North Korea: Pushing North Korea to the Brink of Nuclear Catastrophe*, p. 59. Nation Books, 2004, ISBN 1-56025-557-9.
3. ↑  *Justin Corfield.* Historical Dictionary of Pyongyang. Anthem Press. July 2013. 9–. ISBN 978-0-85728-234-7.
**Numizmatika** (*lat.* numisma - sikkə) — sikkələr, onların zərb tarixi, qiyməti, istifadə edilmə müddəti, nominal və həqiqi dəyərlərini öyrənən elm.

Haqqında
--------

Numizmatika sözünə ilk dəfə qədim Romanın yazılı mənbələrində rast gəlinir. Bu söz latın dilindən yunan dilinə keçərək müəyyən dəyişikliyə uğrayaraq "moneta" kimi tərcümə olunur və "təyin edirəm", "qanuniləşdirirəm" mənalarını verir. Sikkənin forma, təsvir, yazı, emblem tədqiqi, pul kəsən ölkələrin iqtisadi-siyasi, mədəni və ideoloji tarixinin öyrənilməsində mühüm rol oynayır. Pulların çəkisinin və metal nümunəsinin öyrənilməsi müxtəlif pul vahidləri münasibətlərini və bir sıra iqtisadi hadisələri müəyyənləşdirməyə imkan verir. Ayrı-ayrı sikkə və bütöv dəfinə tapıntılarının, zərbxanaların tədqiqi pul münasibətlərinin mahiyyətini, qədim ticarət yollarının istiqamətini, sənaye yollarının istiqamətini, əmtəəlik dərəcəsini, mübadilə formalarını təyin edir. Sikkələr yazılı və arxeoloji mənbələrin tədqiqi ilə sıx əlaqədə öyrənilir. Numizmatika sikkələri və s. numizmatik əşyaları, həmçinin onların hazırlanma texnikası və istehsalat sənəti nöqteyi-nəzərindən də öyrənir. 
Numizmatika elm kimi XVI əsrdə, kolleksiya toplama isə daha əvvəllər meydana gəlmişdir. Numizmatikanın inkişafı antik sikkələrin öyrənilməsi ilə başlanılmışdır. Rusiyada sikkələrin elmi tədqiqinə XVIII əsrin II yarısından başlanılmış, XIX- XX əsrlərdə xüsusilə inkişaf etmişdir. Banisi Vyana numizmatı J.X. Ekkel olmuşdur.Azərbaycanda da numizmatika elmi ancaq Sovet hakimiyyəti dövründə yaranmışdır. 2 minillik tarixə malik zəngin Azərbaycan numizmatik irsinin ilk toplayıcısı və tədqiqatçısı J.A. Paxomov olmuşdur. Onun əsərlərində Azərbaycanda tapılmış sikkə və dəfinələrin geniş elmi şərhi verilmişdir.Numizmatika tarix elmi üçün köməkçi fənnlərdən biridir.

Həmçinin bax
------------

* Bonistika
**Pandemiya** (q.yun. πᾶν, pan, 'bütöv' və q.yun. δῆμος, demos, 'xalq') — böyük ərazidə, məsələn bir neçə qitədə yayılıb, böyük sayda insanlara təsir edən epidemiya. Epidemiya prosesin zirvəsi.

Hal-hazırda var olan pandemik xəstəliklər QİÇS və Koronavirus (COVID-19)-dur.

***Haqqında***
--------------

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı qrip pandemik xəbərdarlıq mərhələləri, ÜST köhnə sistemini 6 mərhələdən istifadə etmir
Pandemiya çox sayda insanın tutulduğu beynəlxalq sərhədləri aşan epidemiyadır. 
Pandemiya həmçinin vacib kənd təsərrüfatı orqanizmlərində (heyvandarlıq, bitki bitkiləri, balıq, ağac növləri) və ya digər orqanizmlərdə baş verə bilər. Bir xəstəlik və ya vəziyyət yalnız geniş yayıldığı və ya bir çox insanı öldürdüyü üçün pandemik xəstəlik deyil; o həmçinin yoluxucu olmalıdır. Məsələn, Xərçəng xəstəliyi bir çox insanın ölümünə səbəb olsa da, yoluxucu olmadığı üçün pandemik sayılmır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Coronavirus confirmed as pandemic". BBC News (ingilis). 2020-03-11. 2020-03-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-11.
2. ↑  "Coronavirus live updates: WHO says Covid-19 is pandemic. Covid-19 is expected to kill 100 million people". The Guardian (ingilis). 2020-03-11. 2020-03-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-11.
3. ↑  *Miquel Porta.*  Miquel Porta (ed.). Dictionary of Epidemiology. Oxford University Press. 2008. səh. 179. ISBN 978-0-19-531449-6. 10 May 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 September 2012.
4. ↑  *A. M. Dumar.* Swine Flu: What You Need to Know. Wildside Press LLC. 2009. səh. 7. ISBN 9781434458322.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Tibb ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


| ⛭Xüsusi təhlükəli yoluxucu xəstəliklər |
| --- |
| Bioloji təhlükənin beynəlxalq nişanıBioloji təhlükənin beynəlxalq nişanı Taun  Vəba  Təbii çiçək  Qarayara  Tulyaremiya  Sarı qızdırma  Quduzluq | Bioloji təhlükənin beynəlxalq nişanı |
**Alışqan** — kibritin ixtirasından əvvəl icad olunmuş alov yaradan polad alətdir.

Yaranması
---------

Bu, köhnə çaxmaqdaşlı silahlarda qayaya vuraraq qığılcım yaradaraq barıt vurmaq üçün istifadə olunan alət idi. Alışqanı alovlandırarkən qığılcımları alovlandırmaq üçün ağac gövdələrindən çıxarılan və qurudulmuş, asanlıqla alovlanan maddələrdən istifadə edilmişdir. Göyərtə, sol əlin baş barmağı və şəhadət barmağı arasında sıxılaraq daşın üstünə qoyulur. Sağ əlində tutulan alışqan daşa dəyəndə yaranan qığılcımla alovlandı. Daha sonra isə pambıq iplik fitillərindən istifadə olunmağa başladı. Çaxmaq daş, və ya fitil dərisindən hazırlanmış ağzı büzməli torbada saxlanılırdı.
Hal-hazırda alışqan əsasən siqaret yandırmaq üçün istifadə olunur. Bundan əlavə, butan tipli alovlanma üçün istifadə olunan alətlərə alışqan da deyilir. Əvvəlcə benzin, sonra qaz alışqanları əvəzinə maqnit alışqanlarının istifadəsi adi hala çevrildi. Kibrit qutusundan çox kiçik və zərif hazırlanmış alışqanlar da çox istifadə edilməkdədir.

İcad olunması
-------------

İlk alışqanlar XVII əsrdə icad edilmiş və barıt alovlandırmaq üçün odlu silahlarda istifadə edilmişdir. 1662-ci ildə türk səyyah Evliya Çelebi Osmanlı diplomatik missiyasının üzvü olaraq Vyananı ziyarət etdi və burada istehsal olunan alışqanlara heyran qaldı. İlk alışqanlardan biri 1823-cü ildə alman kimyaçı Yoqann Volfqanq Döbereyner tərəfindən icad edildi və Döbereyner lampası kimi tanındı.

Qalereya
--------

* AlışqanAlışqan
* Alışqan növləriAlışqan növləri
* ZippoZippo

İstinadlar
----------

1. ↑  2000-2023 Akakçe Bilgi Teknolojileri San. ve Tic. A.Ş.
**Hacıyev Cabbar Niyətulla oğlu** — tibb elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

1950-ci ildə Qonaqkənd rayonunun Yerfi kəndində anadan olmuşdur. Yerfi kənd məktəbində, sonra Bakıda Tibb Universitetində Lenin təqaüdü ilə oxumuş və oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1975-ci ildən Azərbaycan Cərrahlar Cəmiyyətinin,1998-ci ildən Avroasiya Qastroenteroloji Cəmiyyətin üzvüdür.

1982-ci ildən gənclərin Ümumittifaq Elmi-Texmiki Yaradıcılıq müsabiqəsinin laureatı olmuş, 2002-ci ildə XXI əsrin tanınmış həkimi, 2003-cü ildə isə XXI əısrin tanınmış alimi Beynəlxalq diplomlarına layiq görülmüşdür. Rəhbərliyi altında 9 namizədlik dissertasiyası müdafiə edilmişdir. 250-dən çox elmi əsərin, 9 ixtira və patentin,1 monoqrafiyanın, 2 dərsliyin müəllifidir. Dalağın zədələnmələrində 5 üzvqoruyucu əməlyyatların (Hacıyev əməliyyatı) və iki tikiş növünün (Hacıyev – Abasov tikişləri) müəllifidir (Azərb. Səhiyyə Nazirliyinin saytından). Cərrahlıqda "Reqenerasiyanın limfoid tənzimi" adlı yeni elmi istiqamətin əsasını qoyanlardan biridir.

Mənbə
-----

1. **Tahir Həsənli.** YERFİ lilər. Bakı, Kitab Klubu, 2012
**Burqundiyalı Blanş** (*fr.* Blanche de Bourgogne; təq. 1296, *bilinmir* – 29 aprel 1326, *bilinmir*) — Fransa kralı IV Çarlzın ilk xanımı, Fransa və Navarra kraliçası.

Atası Burqundiya qrafı IV Otto, anası isə Artes qrafinyası Matildadır. 1307-ci ildə böyük bacısı Janna Fransa kralı IV Filippin böyük oğlu Lüdoviklə evləndirilmişdi. Bu əlaqələri gücləndirmək məqsədilə cəmi bir il sonra - 1308-ci ilin yanvarında Blanş kralın digər oğlu Çarlzla evləndirildi. Cütlüyün 2 övladı dünyaya gəlsə də, bu uşaqlar bir yaşlarında vəfat etdilər.

Ancaq 1314-cü ildə Blanş və bacısı Janna, eləcə də kralın digər gəlini Marqarita haqqında skandal şayələr gəzməyə başladı. Tarixə Nesl skandalı olaraq düşən bu hadisənin ardından təqsirli görülən gəlinlər dərhal həbs edildi. Bacısı Jannanın günahsızlığı isbatlansa da, Blanş və Marqarita təqsirli görüldülər və saçları kəsilərək Normandiyadakı Qaylard qalasına ömürboyu həbs edildilər.

3 yanvar 1322-ci ildə IV Çarlzın taxta çıxmasıyla Blanş Fransa və Navarra kraliçası oldu. Ancaq yeni kralın istəyilə Roma papası XXII Con 19 may 1322-ci ildə bu evliliyi sonlandırdı. Bu tarixdən sonra sabiq kraliçayla bağlı yetərli məlumat yoxdur. Ölüm tarixi və yeri tam bəlli deyil. Ancaq Papanın 5 aprel 1326-cı il tarixli bir qərarnaməsində mərhum kraliça olaraq anılır və bu səbəblə onun bu tarixdən öncə vəfat etdiyi anlaşılır.

Mənbə
-----

* Brown, Elizabeth A.R. (2007). ""Laver de ses pechiés une pecheresse royale": Psalm Collects in an Early Fourteenth-Century Devotional Book". In Doss-Quinby, Eglal; Krueger, Roberta L.; Burns, E. Jane (eds.). *Cultural Performances in Medieval France: Essays in Honor of Nancy Freeman Regalado*. DS Brewer. pp. 163–180. ISBN 978-1843841128
* Brown, Elizabeth A.R. (2000). "The King's Conundrum: Endowing Queens and Loyal Servants, Ensuring Salvation, and Protecting the Patrimony in Fourteenth-Century France". In Burrow, J.A.; Wei, Ian P. (eds.). *Medieval Futures: Attitudes to the Future in the Middle Ages*. Boydell & Brewer. pp. 115–166. ISBN 0851157793
* Bradbury, Jim (2007). *The Capetians: The History of a Dynasty*. Continuum International Publishing Group. ISBN 978-0826435149

İstinadlar
----------

1. ↑  Warner, Kathryn (2016). *Isabella of France: The Rebel Queen*. Amberley Publishing