recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Urusovo** (erz. Орозбие) — Rusiya Federasiyası, Mordoviya Respublikası, Ardatov rayonu ərazisində yerləşən kənd.

Coğrafiya
---------

Kənd Muravlekke çayı sahilində, rayon mərkəzindən 26 km aralıda yerləşir. Ardatov dəmiryolu stansiyası ilə arasında məsafə isə 36 km-dir.

Adı
---

Ad bir antroponimdir. Xristianlığı qəbul edənə qədər mordoviyalılar arasında geniş yayılmış "Urus" ( *Oroz* ) adı ilə əlaqədardır.

Tarixi
------

1624-ci ildə Alatır qəzası ərazisində, Novorleyski təpəsində, İvanovo kəndi olaraq qeyd edilir. 1671-ci ildə isə Urusovo kimi qeyd edilmişdir. 1863-cü ilə aid Simbirsk vilayətinin yaşayış məntəqələrinin siyahısında Urusovoda 154 həyət qeydə alınır. Bu dövrdə kənddə 1.357 nəfər yaşayırdı. Kənd ərazisində əsasən çəkməçilik sənayesi olduqca yaxşı inkişaf etmişdir. 1913-cü ilin siyahıya alınmasına görə 271 həyət qeydə alınır. Kəndin ümumi əhalisi isə 2 430 nəfər təşkil etmişdir. Kənddə dini məktəb fəaliyyət göstərmişdir. 1931-ci il siyahıya alınmasına görə isə kəndə 2 284 nəfər qeydə alınır (391 həyət). 1930-cu ildə kənddə Kuybişev adına kolxoz təşkil edilmişdir. 1958-ci ildə kolxozun adı «İnqilab dalğası» (*rus.* Волна революции), 1991-ci ildən isə «Urusovski» olaraq adlandırılmışdır.

İnfrastruktur
-------------

Müasir dövrdə kənddə orta məktəb, tarix-diyarşunaslıq muzeyi, kitabxana, mədəniyyət evi, tibb məntəqəsi, rabitə qovşağı, mağazalar, çörək bişirilən müəsissə, Mixail Arxangel kilsəsi (2000) fəaliyyət göstərir.

Tanınmış şəxsləri
-----------------

* Dmitri Voskerenski — Stalin represiyasının qurbanı
* İ. S. Koteşkin — Şöhrət ordeni sahibi.
* Motorkinan Tatyana
* Y. V. Kostin — farmakoloq
* V. S. Borisov — texniki elmlər namizədi
* M. V. Saldayev — rəssam
* А. D. Dyorov — yerli tarixçi

Əhalisi
-------

2001-ci Ümumrusiya siyahıya alınmasına kənddə 970 nəfər yaşamışdır. Əhalinin hamısı erzyan əsilli olmuşdur. 2016-cı il məlumatına görə isə kənddə 700 nəfər yaşayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  ["Многоликая Мордовия: село Урусово (rus.)". 2015-07-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-15. Многоликая Мордовия: село Урусово (rus.)]

Ədəbiyyat
---------

* *Гераклитов А. А.* Алатырская мордва. — Саранск, 1938.
* Мордва. — Саранск, 1995.
**Tamara alacası** (*lat.* Zygaena tamara) — Pulcuqluqanadlılar dəstəsinə, Alacalar fəsiləsinə aid növ. Cənubi Qafqaz endemidir. Nəsli kəsilməkdə olan növdür.

Təsviri
-------

Qanadları açılmış halda 25-30 mm-dir. Ön qanadlar üzərində 3 ədəd iri ləkələr pupdan yenicə uçmuş kəpənəklərdə qırmızı olur, zaman keçdikcə isə onlar saralır, qanadların kənarı qara haşiyelidir. Dişilərdə arxa qanadlar qırmızı, erkəklərdə isə sarıdır. Qarıncığın sonuncu buğumları qırmızı, ucu isə qaradır.

Yayılması
---------

Zəngəzur və Dərələyəz sıra dağlarının cənub yamacları.

Həyat tərzi
-----------

Kserofil bitkilər ilə örtülü (traqakant gəvənlər (Astragalus sp.), tikanlı xaşa (Onobrychis sp.), çatır, zımbırtikan (Eryngium sp.), sığırquyruğu (Verbascum sp.), ceyranotu (Petrosimonia brachiata) və s.) açıq dağətəyi və dağ yamacları. Kəpənəklərin uçuşu ağır və ləngdir. Cavan fərdlərin qanadlarının əsas fonu çəhrayı-qırmızımtıl olur, bir neçə gündən sonra isə sarıya çevrilir. Kəpənəklər iyulun axırından avqustunaxırına qədər uçur. Cütləşmə və yumurtaqoyma avqustun I-II ongünlüyündə baş verir. Yumurtalar şoxillik çətirçiçəklilər fəsiləsinin çatır cinsindən olan Pragos ferulacea bitkisinin gövdələrinə sonunda çatrın gövdəsində uzunsov perqamentli baramalarda puplaşırlar. Kəpənəklər iyulun axırında çıxır. Bu növ ildə bir nəsil verir. Tırtıllarında İchneumonidae fəsiləsindən olan minicilər parazitlik edirlər.

Sayı
----

Son dərəcə nadir hallarda rast gəlinən növdür. Cəmi 5 kəpənəyi qeydə alınmışdır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Yazda yerli əhali tərəfindən çatırın qida kimi yığılması.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
--------------------------------------

Azərbaycanın Qırmızı kitabının I nəşrinə daxil edilmişdir.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
------------------------------------------

Tırtılların qidalandığı tikanlı xaşanin toplanmasının məhdudlaşdırılması, kəpənəklərin tutulmasının qadağan edilməsi.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q14530161
* Wikispecies: Zygaena tamara
* BOLD: 311249
* GBIF: 5108002
* iNaturalist: 976751
* IRMNG: 10328005
* LepIndex: 81732
* NCBI: 287358

 |
**Poti razılaşması** — Gürcüstanla Almaniya arasında imzalanmış razılaşma.

Tarixi
------

1918-ci il mayın 14-də Zaqafqaziya seyminin gürcü fraksiyası seymdəki digər fraksiyaların xəbəri olmadan Almaniyanın regiondakı təmsilçisi Fon Lossov ilə gizli-separat damşıqlara getmək qərarına gəldi. Batum konfransı zamanı Cənubi Qafqaz sülh nümayəndə heyətinin gürcü təmsilçisi konfransda məşvərətçi səs hüququ ilə iştirak edən Fon Lossova bəyanat təqdim etdi. Bəyanatda deyilirdi ki, Gürcü Milli Şurası Gürcüstanın beynəlxalq məsələlərdə hərtərəfli müdafiə olunmasını Almaniyadan xahiş edir. Almaniya ilə damşıqları sürətləndirmək üçün Gürcü Milli Şurasının sədri Noy Jordaniya başda olmaqla nümayəndə heyəti Batuma gəldi. Burada Jordaniya ilə Fon Lossov arasında aparılan danışıqda əldə olunan razılığa əsasən, Gürcüstan tezliklə Zaqafqaziya Federasiyasının tərkibindən çıxaraq, müstəqilliyini elan etməli idi. Almaniya tərəfi isə, Gürcüstanla müqavilə bağlamaqla, onun hökumətini de-fakto tanımağı öhdəsinə götürdü. 1918-ci il mayın 25-də Fon Lossovun rəhbərliyi ilə alman nümayəndə heyəti Batumdan gəmi ilə Potiyə gəldi. Mayın 28-də burada Almaniya ilə Gürcüstan arasında bir sıra məsələləri əhatə edən 5 maddədən (İlkin razılaşma; hər iki tərəfdən olan hərbi əsirlərin tezliklə dəyişdirilməsi haqqında; qarşılıqlı valyuta əlaqələrinin ilkin nizamlanması haqqında; Gürcüstanın tabeliyində olan bütün gəmilərin Almaniyanın sərəncamına verilməsi haqqında; birinci və ikinci razılaşmaya əlavə olaraq, Gürcüstan və Almaniya arasında əlaqələrin öncədən nizamlanması haqqında) ibarət razılaşma imzalandı.

Nəticəsi
--------

Potidə başlayan alman-gürcü danışıqları Zaqafqaziya Demokratik Federativ Respublikasının parçalanmasını sürətləndirdi, eyni zamanda, Osmanlı hökumətini Cənubi və Şimali Qafqazda yaşayan müsəlman-türk xalqlarının müstəqilliyi məsələsinə yeni mövqedən yanaşmağa məcbur etdi. Zaqafqaziya seyminin gürcü fraksiyasının Almaniyaya arxalanması Türkiyə hökumətinin ciddi narahatlığına səbəb oldu. 1918-ci il mayın 14-də Ənvər paşanın Batuma gəlməsinin əsas səbəblərindən biri də bu məsələ idi. O, burada olarkən həmin məsələni Osmanlı sülh nümayəndə heyətinin üzvü Mehmet Vehib paşa ilə ciddi müzakirə edərək, gürcülərin bu hərəkətini səhv addım kimi qiymətləndirdi. Poti razılaşmasından az sonra Zaqafqaziya seymi və komissarlığı süqut etdi. Cənubi Qafqazda üç dövlət, o cümlədən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yarandı.

Ədəbiyyat
---------

* Həsənov C,Azərbaycan beynəlxalq münasibətlər sistemində (1918-1920-ci illər), B. 1993;
* Хачапуридзе Г.В. Борьба за пролетарскую революцию в Грузии. Очерки 1917-1921 гг. Тифлис, 1936;
* Людендорф В. Мои воспомининия о войне 1914-1918, гг. 1-2, M. 1923-1924.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II cild. Bakı 2005. Səh. 296.

*
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Aşıq Hüseyn.

**Dəmirçi aşıq Hüseyn** (1885, Bozalqanlı – 1964) — Azərbaycanlı ustad aşıq.

Həyatı
------

Dəmirçi Hüseyn 1885-ci ildə Tovuzun Bozalqanlı obasında dünyaya gəlib. Bu kənddə şərq ədəbiyyatına, milli Azərbaycan xəzinəsinə bir neçə qüdrətli sənətkar bəxş edib. Şair Hüseyn Bozalqanlı, Xəyyat Mirzə, Şair Vəli. Qaçaq Kərəmin müasiri və silahdaşı Qara Tanrıverdi, Telli Əsəd, Mamoy Kalvayı Əsəd və i. və s. kimi şəxslər də buradandır

Dəmirçi Hüseynin atası Rza, Rzanın atası Rzaqulu və Rzaqulunun ata və babası Şahqulu, Səfiqulu da qüdrətli sənətkarlar olublar. Sazla, sözlə yaşayıblar. Dəmirçilik sənətinə yiyələniblər. Hər biri neçə-neçə sənətkar yetişdirib.

Dəmirçi aşıq Hüseyn Bozalqanlı şair aşıq Hüseynə 7 il şagirdlik edib. Azərbaycan bəstəkarı Üzeyir Hacıbəyov vaxtilə onun səsini dağlardan tökülən gur şəlaləyə bənzədib. Oxuduğu Koroğlu havalarına dönə-dönə qulaq asıb. "Səhnədə Qıratı əsl bu aşıq minməlidi", deyib. Onu da deyib ki, Bozalqanlı kəndi özü boyda aşıqlar filarmoniyasıdı. Oraya həmişə diqqət, qayğı göstərmək lazımdı.

* El şairi Şəmşad Rzanın atasıdır.

Şəcərəsi
--------

* Səfiqulu
	+ Şahqulu
		- Rzaqulu
			* Rza
				+ Dəmirçi Aşıq Hüseyn
					- Şəmşad Rza

Mənbə
-----


Vikimənbədə ***Müəllif:Dəmirçi Aşıq Hüseyn*** ilə əlaqəli məlumatlar var.

* Maşallah Xudubəyli. "Mənim sazlı-sözlü dünyam". Bakı, "Elm və təhsil"-2010. səh.79-91
**İn-Qar** (*ərəb.* إن غار‎) — Əlcəzairin cənub hissəsində, Tamanrasset vilayətində şəhər və kommuna. Eyniadlı dairənin inzibati mərkəzidir və oradakı yeganə kommunadır.

Coğrafi mövqe
-------------

Şəhər vilayətin şimal-qərb hissəsində, Böyük Səhranın mərkəzi vahələrindən birinin ərazisində, ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 1060 kilometr cənub-cənub-qərbdə məsafədə yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 284 metrdir.İn-Qar kommunasının sahəsi 28,969 km2-dir.

İqlim
-----

Şəhərin iqlimi quraq isti kimi xarakterizə olunur. İl ərzində yağıntı demək olar ki, yoxdur (orta illik miqdarı 12 mm-dir). Orta illik temperatur 25,6 °C-dir. Ən soyuq ayın (yanvar) orta temperaturu 13,7°C, ən isti ayın (iyul) orta temperaturu 36,9°C-dir.

Nəqliyyat
---------

52 nömrəli respublika əhəmiyyətli avtomobil yolu şəhərdən keçir. Ən yaxın hava limanı İn-Salah şəhərində yerləşir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "In Ghar, Algeria Page" (ingilis). Fallingrain Global Gazetteer. 2019-01-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-13.
2. ↑  "Climate: In Ghar" (ingilis). Climate-Data.org. 2019-01-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-13.
**Milli partiya** (*isp.* Partido Nacional üstəlik Ağ partiya da adlandırılırdı *isp.* Partido Blanco) — Uruqvayın sağ yönümlü konservativ siyasi pardiyasıdır. Hazırda ölkəni idarə edən **Geniş Cəbhə koalisiyası**na daxil olan partiyalardan biridir.

Tarixi
------

Partiyanın əsası 10 avqust 1836-cı ildə Manuel Oribe tərəfindən qoyulmuşdur. Uruqvay Kolorado Partiyası ilə birlikdə ölkənin köklü partiyalarından sayılır. 1863-1865 ci illərdə baş verən Uruqvay müharibəsi nəticəsində Kolorado partiyası Milli partiyanı siyasi arenadan sıxışdırıb cıxarır. 1972-ci ildən partiya adını dəyişərək Ağ partiyadan Milli partiyaya çevrilir. XX əsrdə müəmmalı hadisə baş verir, belə ki, 1931-1959-cu illərdə Azad Milli partiya yaranır. Rəsmən iki partiya yaransa da rəsmilər ölkədə yalnız bir Milli partiyası olmasını bildirirlər.

### 2004-cü il seçkiləri

2004-cü ildəki seçkilərdə Milli partiya deputatlar palatasına 99 yerdən 36, senatda 31 yerdən 11-inə sahib idilər. Onun prezidentliyə namizədi Xose Larranyaqa seçkilərdə 35,01% səs toplamışdı.

### 2009-ci il seçkiləri

Sonuncu seçkilərdə deputatlar palatasında 31 yer, Senatda isə yer almağa müvvəfəq olmuşdur. Prezident seçkilərində onun namizədi Luis Alberto Lakale 25 oktyabrda seçiçilərin 29.07% toplamağa müvvəfəq olur.

Mənbə
-----

* Partiyanın rəsmi saytı
Kolonial dövrdə Dago şəlaləsi.
**Daqo** — Bandunq, Qərbi Yava, İndoneziyada ərazidir. Calan H. Cuanda (H. Cuanda küçəsi) və ətraf ərazini əhatə edir. Calan Merdeka yaxınlığında yerləşən aşağı (cənub) Daqo sahəsi mağazalar, alış-veriş mərkəzləri, kafelər, butiklər və bir çox restoran və əyləncə mərkəzləri ilə Bandunqun əyləncə sahələrindən biridir.

Üst (şimal) ərazisində bir çox köhnə holland villaları və küçələrə uzanan hündür ağacları olan geniş bulvarlar var. Hollandiya müstəmləkəsi dövründə tikilən məşhur "Daqo Çay Evi" burada yerləşir. Bandunq Texnologiya İnstitutu (ITB) yuxarı Daqo bölgəsinin qərbində yerləşir və Bandunq Zooparkı ilə qonşudur. Böyük xüsusi xəstəxana olan St. Boromeus da küçədə yerləşir. Əsas ictimai nəqliyyat terminalı da yaxındadır.

Aşırı şimal hissələrinə "Daqo Pakar" deyilir. Son illərdə daha çox Bandunq sahəsinin dramatik mənzərələrini təklif edən bir çox yeni restoranların tikintisinə rast gəlinir.

*Curuq Daqo* 12 metr yüksəklikdə "Bukit Daqo"da olan (Daqo Təpəsi) şəlalədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Curug Dago - Things To Do". Badung Tourism. 2014-03-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 dekabr 2014.

* *Witton, Patrick.* Indonesia (7th edition). Melbourne: Lonely Planet. 2003. səh. 184. ISBN 1-74059-154-2.

Xarici linklər
--------------

* Vikianbar Vikianbarda **Daqo (Bandunq)** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Dapanci** (çin. ənən. 大盘鸡, pinyin: *Dàpánjī*) və ya **çon təxsə toxu korumisi** (uyğ. چوڭ تەخسە توخۇ قورۇمىسى, чоң тәхсә тоху қорумиси, qong təhsə tohu ⱪorumisi) — buxarda bişirilmiş toyuq növü. Çinin Sincan-Uyğur Muxtar Rayonuna aid məşhur bir yeməkdir.

Etimologiya
-----------

Dapanci Çin dilində "böyük boşqab toyuğu" deməkdir. Yeməyin uyğur dilində olan adındakı çon (چوڭ, Чоң, qong) "böyük", təhsə (تەخسە, Тахсә, təhsə) "süfrə", toxu (توخۇ, Тоху, tohu) "toyuq", korumisi (قورۇمىسى, Korumisi, ⱪorumisi) isə "qızardılmış" deməkdir.

Tarix
-----

Yemək 1990-cı illərin ortalarında Çinin Sincan bölgəsində populyarlıq qazanmışdır. İddia edilir ki, yemək ilk dəfə Sıçuan bölgəsindən olan, çili bibərini toyuq və kartofla qarışdıran bir miqrant tərəfindən Şimali Sincanın Şavan şəhərində hazırlanmışdır. Yeməyin mənşəyinin Şavan olduğu düşünülsə də, başqa iddialar da mövcuddur. Bunlar arasında yeməyin Urumçi şəhərinə yaxın olan Çayvopu gölü yaxınlıqlarında bir xunanlı tərəfindən hazırlanması iddiası da var. Bəzilərinə görə, yemək ilk vaxtlarda bir neçə kiçik boşqabda verilirdi, lakin sonradan böyük bir boşqabdan istifadə olunmuşdur ki, yeməyin uyğur dilindəki adı buradan gəlir. Yemək Sincan yolları boyunca restorançılar tərəfindən yük maşını sürücüləri üçün hazırlanırdı. Dapanci tez bir zamanda bölgədə populyarlaşmış, daha sonra isə Çinin qalan hissəsinə yayılmışdır.

Tərkibi və hazırlanması
-----------------------

Dapancinin içində olan əsas məmulatlar soğan, sarımsaq, zəncəfil, çili bibəri, üyüdülmüş cirə, Illicium verum, üyüdülmüş Sıçuan bibəri, xörək yağı, həmçinin istəkdən asılı olaraq soya sousu və pivə ilə bişirilmiş toyuq, bolqar bibəri və kartofdur.

Adətən sümüksüz olan toyuq hissələrə bölünür, ədviyyatlar və qaba doğranmış tərəvəzlərlə qovurulur və bulyonda qaynadılır. Yemək adətən lağman əriştəsi ilə verilir.

Yeməyin digər variantları Sincanda populyar olan nan çörəyi ilə verilə bilər.

İstinadlar
----------


Vikianbarda ***Dapanci*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  
Xəta: şablon boşdur

1. ↑  *M Cristina Cesàro.* Chapter 10, *Polo*, *läghmän*, *So Säy*: Situating Uyghur Food Between Central Asia and China // Situating the Uyghurs between China and Central Asia. Ashgate Publishing, Ltd. 2007. 197–198. ISBN 978-0-7546-7041-4. 2021-08-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-07-30.
2. ↑  "新疆大盘鸡的"前世今生"". Hexun.com (çin). 9 September 2011. 2018-11-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-09.
3. ↑  *Nate Tate, Mary Kate Tate.* Feeding the Dragon: A Culinary Travelogue Through China with Recipes. Andrews McMeel Publishing. 2011. səh. 243. ISBN 978-1449401115. 2021-08-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-09.
4. ↑  *Chinese Cooking Demystified.* "Dapanji with Hand Pulled Kudaimian Noodles - Uyghur Big Plate Chicken (大盘鸡/چوڭ تەخسە توخۇ قورۇمىسى)". YouTube (ingilis). 2016-11-06. 2022-08-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-09.
**İmran Rəşid oğlu Əbilov** (d. 23 oktyabr 1935, Mahmudavar, Masallı rayonu) — Azərbaycan SSR əməkdar kənd təsərrüfatı işçisi (1989), Azərbaycan Ağsaqqallar Şurası İdarə Heyətinin üzvü, heyvandarlığa dair bir sıra kitabların müəllifi, Qarabağ müharibəsi veteranı.

Həyatı
------

İmran Əbilov 1935-ci ilin oktyabrın 23-də Masallı rayonunun Mahmudavar kəndində doğulmuşdur. 1953-cü ildə Lənkəran Pedaqoji texnikumunu bitirmiş, Masallı rayonu Boradigah kəndində müəllim işləmişdir.

1959-cu ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu Stalin təqaüdü alaraq fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1959–1962-ci illərdə Masallı rayonu Həsənli kəndində baş mütəxəssis, Masallı rayon Partiya komitəsində təlimatçı, rayon komsomol komitəsinin birinci katibi, Azərbaycan Mərkəzi Komsomol Komitəsində təşkilatçı, 1963–1969-cu illərdə Masallı rayon Kənd Təsərrüfatı İstehsalat İdarəsinin rəisi, 1969–1991-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı nazirinin müavini, Dövlət Aqrar Sənaye Komitəsinin sədr müavini, 1991–1997-ci illərdə Dövlət Quşçuluq Şirkətinin vitse-prezidenti, 1997–2011-ci illərdə Respublika Nazirlər Kabinetinin baş məsləhətçisi işləmişdir.

2011-ci ildən dövlət qulluğu təqaüdçüsüdür.

Mükafatları
-----------

İki "Şərəf nişanı", bir "Xalqlar dostluğu" ordeni, "Yubiley" medalı, Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin "Fəxri fərmanı" və s. mükafatlarla təltif edilmişdir.

Azərbaycanda "Sovet-Hindistan", "Kuba-Azərbaycan", Hindistanda "Sovet-Hindistan" simpoziumlarının, Moskvada "Ümumdünya Baytarlıq", Misirdə və Bolqarıstanda "Beynəlxalq" və "Avropa", "Buffalo" Konqreslərinin təşkilində fəal iştirak etmişdir.

Dünyanın 5 alimi ilə birlikdə Misir Elmlər Akademiyasının və Beynəlxalq Konqresin Fəxri diplomu və medalı ilə təltif edilmişdir.

15-ə qədər kitab və tövsiyələrin, o cümlədən 2 memuar, 4 bədii-avtobioqrafik kitabın, 200-dən çox müxtəlif məqalənin müəllifidir.

Ailəlidir, 4 övladı, 8 nəvəsi vardır.
**Sabah** — Malayziyanın şərqi ştatı və Kalimantan adasında yerləşən iki Malayziya ştatından biri. Ştat həmçinin Saravak, Sinqapur (1965-ci ildə Malayziyadan ayrılıb) və Malaya Federasiyası ilə yanaşı Malayziya federasiyasının yaradıcılarından biridir. Böyük Britaniyanın müstəmləkəsi olarkən «Şimali Borneo» adı ilə tanınırdı. Saravak kimi, bu ştatın da Malayziya yarımadasının ştatlarından kənarda qalmasına görə, ərazisinin xüsusi muxtariyyəti haqqında qanun var. Ştat Kalimantan adasının şimal hissəsində yerləşir və cənub-qərbdən sərhədə malik olduğu Saravak ştatından sonra ölkənin ikinci ən böyük ştatı kimi tanınır. Ştat həmçinin şimal və şimal-şərqdən Filippinlə, qərbdən isə Labuan federal ərazisi ilə dəniz sərhədlərinə malikdir. Sabah ştatı yalnız cənubdan İndoneziyanın Şimali Kalimantan əyaləti ilə beynəlxalq sərhədlərə malikdir. Ştatın inzibati mərkəzi Kota Kinabaludur (keçmiş adı *Cesselton*).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kota Kinabalu (Capital City)". 2015-11-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 oktyabr 2015.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Sabah*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Sabah-state-Malaysia
* Borneo's Paradise

| ⛭Flag of Malaysia Malayziyanın inzibati bölgüsü |
| --- |
| Ştatlar | Cohor Cohor • Kedah Kedah • Kelantan Kelantan • Malakka Malakka • Neqeri Sembilan Neqeri Sembilan  • Pahanq Pahanq • Perak Perak • Perlis Perlis • Pinanq Pinanq • Sabah Sabah • Saravak Saravak • Selanqor Selanqor • Trenqanu Trenqanu |
| Federal Ərazilər | Kuala-Lumpur Kuala-Lumpur • Labuan Labuan • Putracaya Putracaya |
**Mais Həbib oğlu Cavadov** (22 mart 1929, Basqal, Şamaxı qəzası – 1992, Bakı) - fizika-riyaziyyat elmləri doktoru (1966), Əməkdar elm xadimi (1982), AMEA-nın müxbir üzvü (1989).

Həyatı
------

Mais Cavadov 22 mart 1929-cu ildə İsmayıllı rayonunun Baskal kəndində anadan olub. Ali təhsilini 1952-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Riyaziyyat fakültəsində alıb.

Əmək fəaliyyəti
---------------

Mais Həbib oğlu Cavadov əmək fəaliyyətinə 1952-ci ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Fizika və Riyaziyyat İnstitutunda başlayıb. O, 1952-1969-cu illərdə AEA Fizika və Riyaziyyat İnstitutunda əyani aspirant, böyük elmi işçi, şöbə müdiri vəzifələrini icra edib. 1969-cu ildən pedaqoji fəaliyyətə başlayan Mais Cavadov 1969-1992-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda professor, kafedra müdiri vəzifəsində çalışıb.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Mais Cavadov 1958-ci ildə akademik Zahid Xəlilovun rəhbərliyi ilə "Ümumiləşmiş funksiyalar sinfində qarışıq məsələlərin tədqiqi" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək fizika-riyaziyyat üzrə fəl­səfə doktoru, 1966-cı ildə fizika-riya­ziyyat üzrə elm­lər doktoru elmi dərəcələrini alıb. 1989-cu ildə AEA-nın müxbir üzvü seçil­ib.

Mais Cavadov ilk dəfə adi diferensial operatorların məxsusi və qoşulmuş funk­siyalarının bir hissəsinin tamlıq məsələsini həll edib. Alim 40-dan artıq elmi əsərin müəllifidir. Onun rəhbərliyi ilə 20-dən artıq fəlsəfə dok­toru hazırlanıb.

Mükafatları
-----------

Mais Cavadov 1982-ci ildə Əməkdar elm xadimi fəxri adına layiq görülüb.

Vəfatı
------

Mais Cavadov 1992-ci ildə Bakıda vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  "Cavadov Mais Həbib oğlu" (Azərbaycan). science.gov.az. 21-09-2021 tarixində arxivləşdirilib.
**Seyidağa Axundzadə** — tarixçi.

Həyatı
------

Seyidağa Mir Hüseyn oğlu Axundzadə 1887-ci ildə Maştağada ruhani ailəsində anadan olub, açıqfikirli və mütərəqqi ziyalılardan idi. Atası Axund Mir Hüseyn (1852-1924) İraqın Nəcəf şəhərində 15 il ali dini təhsil almış, islami elmlərlə yanaşı tarix, coğrafiya və tibb sahəsinə dair biliklərə dərindən yiyələnmişdir. Axund Mir Hüseyn xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyevlə dostluq edirdi. Deyilənə görə Hacı, Axund Mir Hüseynin biliyini və istedadını yüksək qiymətləndirib ona at və fayton bağışlamışdı. Seyidağa atasının Hacı ilə dostluq münasibətlərindən faydalanaraq Tağıyevin "Kaspi" mətbəəsində mürəttib vəzifəsinə işə düzəlmişdi. O sürətlə və qüsursuz yığıcılıq peşəsinə yiyələnməklə yanaşı mətbuatda məqalələr ilə çıxış edirdi. "Kaspi" mətbəəsi Bakının indiki Sabir adına bağçasında yerləşirdi. Cavad Axundzadənin dediyinə görə anası mətbəədə işləyən atasına vaxtaşırı çörək aparırmış və hamiləliyinin son günlərindən birində – 1909-cu ildə o Maştağada yox, məhz "Kaspi" mətbəəsində anadan olmuşdur. Seyidağa Axundzadə sonralar "Orucov qardaşları" mətbəəsində, "Səda", "Hümmət", "Yeni fikir" qəzetlərində və "Azərnəşr"də linotipçi işləsə də ilk dəfə əmək fəaliyyətinə başladığı məkanı, ilk övladının dünyaya gəldiyi yeri – "Kaspi" mətbəəsini unutmurdu. Nüfuzlu mətbuat orqanlarının, sanballı tarixi kitabların "doğum evi" olan "Kaspi" mətbəəsi onun üçün əziz və unudulmaz idi. Təkcə onu xatırlatmaq kifayətdir ki, Bakı qazisi Mir Məhəmməd Kərim Mir Cəfərzadənin ilk dəfə Azərbaycan dilinə tərcümə etdiyi üç cildlik, ümumi həcmi 2500 səhifəyə yaxın "Kəşfül-həqayiq" adlı Qurani-Şərifin təfsiri kitabı 1904-cü ildə Azərbaycan və ərəb dillərində "Kaspi" mətbəəsində işıq üzü görmüşdür. Eləcə də burada Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin, Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin, Məhəmməd Hadinin, Abbas Səhhətin, Əliabbas Müznibin, Abdulla Şaiqin, Sultan Məcid Qənizadənin, Mahmud bəy Mahmudbəyovun, Lev Tolstoyun və b. əsərləri çap olunmuşdur. Bu mətbəə əslində Azərbaycanın kitab mədəniyyətinə misilsiz töhfələr bəxş etmişdir. Təəssüflər olsun ki, 1918-ci ilin mart soyqrımında erməni-daşnak hərbi bandalarının Bakı şəhərində barbarcasına yandırıb məhv etdikləri tarixi memarlıq abidələri, müqəddəs ziyarətgahlar, təhsil və mədəniyyət ocaqları, inzibati və yaşayış binaları sırasında zəmanəsinin açıq söz, açıq fikir beşiyi, Qafqazın qocaman və mötəbər mətbuat mərkəzi sayılan "Kaspi" mətbəəsi də yer almışdı

Əsərləri
--------

* "Mart hadisəsi 1918 və yaxud Nuru Paşa ordusu tərəfindən Bakının işğalı" ( 1919) "Turan" mətbəəsi 4 cildlik kitab

İstinadlar
----------

[*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

* Axundzadələr
* Maştağa
|  |
| --- |
| **Sab-Ziro** |
|  |
| **Ümumi məlumatlar** |
| Adı: Sab-Ziro |
| Orijinal adı: *ing.* Sub-Zero |
| Yaradıcı: Con Tobias və Ed Bun |
| İlk görünüş: Mortal Kombat |
| Səsləndirən: |
| **Xüsusiyyətləri** |
| Ailə: |
| Cins: Kişi |
| Dostları:Conni Keyc |
| Düşmənləri:Skorpion |
| Silah: Buzlu Skipetr |
| Ləqəbləri: |
| Görünüş: İnsan (Kriomant) |
| Döyüş növü: Şotokan Karate (MK:DA, MK:D, MK:A), Kunq-fu: Əjdaha növü (MK:DA, MK:D) |
| Dünya: Neytral |
| Doğum yeri: Yer (Çin ölkəsi) |
| Məşğuliyyəti: |
| Qabiliyyəti: |

 Buzu idarə etmə

**Sab-Ziro** (*ing.* Sub-Zero) - "Mortal Kombat" oyun seriyasının personajlarından biridir.

Xarakteristika
--------------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***
İki cür Sab-Ziro mövcuddur: böyük qardaş Bi Han və kiçik qardaş Kuay Lianq. Onlar Lin Kuey klanına mənsubdurlar. Qardaşların hər ikisi göy paltar geyinirlər. Kuay Lianq xarici görünüşünə görə Bi Handan fərqlənir. Kuay Lianqın üzündə çapıq vardır. Bu çapığı döyüşdə Kunq Laonun papağı nəticəsində qazanmışdır. Böyük qardaşı Skorpion tərəfindən turnirdə öldürüləndən sonra Kuay Lianq turnirlərə qatılmağa başlayır. Kuay Lianq böyük qardaşına hörmət əlaməti olaraq, onun paltarını geyinir.

Skorpion turnirdə Sab-Zironun rəqibini bağışladığını görür və onun Sab-Ziro olmasından şübhələnməyə başlayır. Bir müddət keçdikdən sonra Sab-Ziro ilə Skorpion arasında döyüş baş verir. Lakin bu zaman Skorpion itir. Çünki Skorpion xəbər çatır ki, onun ailəsi Kuan Çi tərəfindən öldürülüb. Bu vaxtda Bi Hanın ruhu kiçik qardaşı izləyir. Digər turnirlərdə Kuay Lianq Reydenə xidmət etməyə başlayır və onun tərəfindən vuruşur. Bi Han isə öldürüldükdən sonra Yeraltı dünyaya düşür. Bir müddət sonra Şinnok ilə qarşılaşır və ona döyüşçüləri sırasına qatılır. Bu müddətdə xarici görünüşü dəyişir və Nub Saybot adı ilə tanınmağa başlayır. Şao Kannın döyüşçüləri məğlub olduqdan sonra Nub Saybot Şinnoka çalışmaqdan imtina edərək Yeraltı dünyaya geri qayıdır.Mortal Kombat X- da Sab-Ziro ve Skorpion sülh qururlar Sab-Ziro Skorpiona onun Kuan Çi tərəfindən aldandığını deyir və ona video qeyd göstərir.Sab-Ziro Skorpionun ailəsini öldürmədiyini sübut edir.Hanzo Hasaşi(Skorpion) Kuay Lianqın qardaşını öldürməsinə peşman olur.Skorpion Sab-Ziro ya qardaşını qisasını Kuan Çi-dən qanıyla alacaqdır. 

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

Xarici keçidlər
---------------

* Sab-Ziro Mortalkombat.wikia.com

| ⛭Mortal Kombat |
| --- |
| Oyunlar | Mortal Kombat • Mortal Kombat 2 • Mortal Kombat 3 • Mortal Kombat 4 • Mortal Kombat: Deadly Alliance • Mortal Kombat: Deception • Mortal Kombat: Armageddon • Mortal Kombat • Mortal Kombat X |
| Addonlar və portlar | Ultimate Mortal Kombat 3 • Mortal Kombat Trilogy • Mortal Kombat Gold • Mortal Kombat Advance • Mortal Kombat: Tournament Edition • Mortal Kombat: Unchained |
| Arkad oyunları | Mortal Kombat Mythologies: Sub-Zero • Mortal Kombat: Special Forces • Mortal Kombat: Shaolin Monks • Mortal Kombat vs. DC Universe |
| Filmlər | Ölümcül döyüş  • Ölümcül döyüş 2: Məhv etmək |
| Personajlar siyahısı | Mortal Kombat personajlarının siyahısı |
| Özgə | Fatality |
**Deduksiya** (*ing.* Deduction; *lat.* deuctio) — əldə etmə, hasil etmə, çıxarma. Latın mənşəlidir. Əsas mühakimə (əqli nəticə) üsullarından və tədqiqat metodlarından biri. Deduksiya öz metodoloji üslubuna görə induksiyadan fərqlənir. İnduksiyanın əksidir, mühakimə prosesində ümumi müddəalardan xüsusi nəticə çıxarmaq, hər hansı bir ümumi fikirdən məntiqi yola çıxmaq, prinsip yaxud təklif ortaya qoymaq.

Deduksiyaya sadə misal olaraq aşağıdakı mühakiməni göstərmək olar:
"Bütün adamlar ölümə məhkumdur. Sokrat adamdır. Onda Sokrat olümə məhkumdur". Hazırda deduksiya deyəndə bu və ya digər aksiomlar sisteminə əsaslanan ciddi riyazi mühakimə başa düşülür.

Buna görə, deduksiya mühakimənin aksiomatik üsulu adlandırırlar. Müəyyən bir təklifi isbat etmək üçün, məsələn, həndəsədə onu ya isbat olunmuş teoremə, ya da qəbul olunmuş aksiomların birinə, yaxud bir neçəsinə gətirirlər.

Riyazi induksiya prinsipinin köməyi ilə müxtəlif teoremlərin isbatı deduksiyaya misaldır. Deduksiya latın dilində "deductio" sözündən götürülmüşdür.

Ədəbiyyat
---------

* M.Mərdanov, S.Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı: 2016, "Radius nəşriyyatı", 296 səh.
* Azərbaycan Sovet Ensklopediyası. I-X cild. Bakı: 1976-1987.
* Adilə Nəzərova. Fəlsəfə terminlərinin izahlı lüğəti.
**Mir Həsən Seyid Hüseyn oğlu Ağa Mir** — Xurşidbanu Natəvanın ortancıl oğlu, şair.

Həyatı
------

Mir Həsən 1870-ci ildə Şuşada doğulmuşdur. Xurşidbanu Nətəvanın ikinci əri Seyid Hüseyndən olan ortancıl oğludur. O, Azərbaycan, fars və ərəb klassiklərinin əsərlərini mütaliə etmiş, həmin xəzinə əsasında şeirlər yazmışdır. Xurşidbanu Nətəvan irsinin görkəmli tədqiqatçısı Bəylər Məmmədov onun Mir təxəllüsü ilə şeirlər qələmə aldığını göstərmişdir.

Mir Həsən 33 il ömür sürmüş, 1903-cü ildə vəfat etmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Mir Həsən Ağa Mirin yazdığı şeirlərdə bədbin bir ruh, fərəhdən çox əzab, tərkidünyalığa meyl və həyat ziddiyyətlərindən yaranan bir narazılıq özünü göstərir. Mir Həsən farsca yazdığı şeirlərdə Ömər Xəyyama yaxınlaşmışdır. Təzkirələrdə onun iti hafizəsi, rəvan təbə malik olduğu bildirilir. Şairin qələmə aldığı mənzumələr əlyazma şəklində pərakəndə halda cünk və bəyazlarda, şeir dəftərlərində qalmışdır. Mir Həsən Ağanın Azərbaycan dilində yazdığı qəzəllər bir növ anasının şeirlərinə nəzirə və iqtibas olsa da, orijinal səslənir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Bəylər Məmmədov. Nətəvanın şair qohumları. Bakı, 1989
Bir məkanda məskunlaşmış insanlar tərəfindən yaradılan, sevərək oxunan və çalınan, o yerin insanlarının ümumi yaradıcılığı olan və ağızdan-ağıza ötürülərək yaşadılıb günümüzə qədər çatdırılan musiqilərdir. Bu musiqilər yerli mədəniyyətlərin izlərini daşıyır və yaradıcılarının adlarının çoxü məlum deyil.

Ölkə xalq musiqisini, tarixin qədim zamanlarından bu günə qədər Anadolu və Rumelidə mövcud olmuş bütün mədəniyyətləri, onlara məxsus dəyərləri bir yerə cəmləşdirən və bölgələrə görə mədəni fərqləri özündə ehtiva edən, son nəticədə zəngin və müxtəlif növ musiqilərə görə bütün dünyada müsbət qiymətləndirilir.

Xalq musiqisi, onun yayıldığı bölgə baxımından müxtəlif çeşidliliyi və fərqliliyi, ümumi sinifləşdirmə baxımından İstanbul və Rumeli, Ege, Orta Anadolu, Şərqi Anadolu, Qaradəniz, Ağdəniz daxil olmaqla 7 bölgə daxilində cəmləşdirilərək analiz edilə bilər. Bununla yanaşı eyni bölgədə yerləşən kənd, mərkəz və ya bu tipli yerlər arasında ciddi fərqlərin meydana çıxa biləcəyi də diqqqətdən qaçırılmamalıdır.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Türkiyə ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Musiqi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Dünyada Türkiyə diasporasının xəritəsi (Türk kökü və ya vətəndaşlıq sahibi olan insanları əhatə edir).  

  Türkiyə
  + 1,000,000
  + 100,000
  + 10,000
  + 1,000
**Türkiyə diasporu** (*türk.* Türk diasporası və ya *Türk gurbetçiler*) — dünyanın ən gənc (3 nəsil) və ən sürətlə böyüyən diasporlarından biridir. Hal-hazırda bir neçə milyon əhalisi var, əksəriyyəti Almaniyada yaşayır. Türkiyə diasporunun nümayəndələri Balkan yarımadası ölkələrinin türk irridləri ilə qarışdırılmamalıdır.

Tarixi
------

İlk dəfə, 1950-ci illərdə, Türkiyə diasporu, əsasən Almaniyanın, Avstriyanın, Hollandiyanın , az miqdarda Fransa və Belçika (böyük türkcə Brüsseldə bir toplum var) şəhərləşmiş və sənayeləşmiş bölgələrinə yönəldilmiş etnik türklərin (əsasən gənc və orta yaşlı kişilərin) kütləvi əmək köçü nəticəsində meydana çıxdı. Yaşayış icazəsi almış bu miqrantlar Türkiyədən gəlinlər dəvət etdilər. Nəticə etibarilə, hazırda Almaniyada yaşayan 2-ci və 3-cü nəsillərdən olan bir çox etnik türk var, baxmayaraq ki, bir çoxu hələ də vətəndaşı deyil. Böyük Britaniyada kiprli türklərin və onların nəsillərinin sayı çoxdur.

ABŞ-də ilk müsəlman türklər XX əsrin əvvəllərində meydana gəldilər, halbuki o dövrdə Osmanlı İmperatorluğuna gələn bütün vətəndaşların (əksəriyyəti rumlar, yəhudilər və ermənilər idi) yalnız 15% -ni təşkil edirdilər. XX əsrin ikinci yarısında ABŞ-yə çox sayda türk tələbə gəldi, bunların çoxu universitetləri bitirdikdən sonra ölkədə işləmək üçün qaldı.

90-cı illərin ortalarında, türk inşaat şirkətlərinin investisiya layihələri sayəsində çox sayda türk əmək miqrantı Rusiya və MDB ölkələrində meydana çıxdı. Seçim zənginliyinə baxmayaraq, AB ölkələri hələ də türk mühacirləri üçün ən cəlbedicidir.

Avropa Birliyinin Türkiyə Diasporu
----------------------------------

2006-cı ildə türklər AB-27-də vətəndaşlıq alanların ümumi sayının% 9.9'unu təşkil edərək birinci sırada iştirak etdi. 2007-ci ildə AB vatandaşlığı alanlar arasında Türk vatandaşları (55,1 min nəfər ya da% 7,9) Fas vətəndaşlarından sonra ikinci sırada (59,4 min nəfər və ya% 8,5) yer aldı. Türk vətəndaşlarının çoxu Almaniyada yerləşməyi seçdi (% 52). 1-3 yerləri tutduqları Almaniya, Danimarka, Avstriya, Hollandiya, Fransa və Yunanıstanın immiqrasiya proseslərində türk vətəndaşlarının vətəndaşlıq alması əhəmiyyətli idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2012-12-24 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2021-07-22.
2. ↑  "Среди получивших гражданство в странах ЕС-27 в 2007 году больше всего было граждан Марокко и Турции, около трети составили граждане других европейских стран". 2013-03-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-22.
**Sidi-Xüiləd** (*ərəb.* سيدي خويلد‎) — Əlcəzairin şərqində, Uarqla vilayətində şəhər və kommuna. Sidi-Xüiled dairəsinin inzibati mərkəzidir.

Coğrafi mövqe
-------------

Şəhər vilayətin mərkəzi hissəsinin qərbində, Böyük Səhranın şimalındakı vahələrindən birinin ərazisində, Uarqla şəhərindən şimal-şərqdə, ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 560 kilometr cənub-şərqdə yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 127 metrdir.

Sidi-Xüiləd kommunası Uarqla, Əyn-Beyda, Hasi-Ben-Abdullah və Nəqusa kommunaları ilə həmsərhəddir. Sahəsi 131 km2-dir.

İqlim
-----

Şəhərin iqlimi quraq isti kimi xarakterizə olunur. İl ərzində çox az yağıntı düşür (orta illik miqdarı 45 mm-dir). Orta illik temperatur 22,2 °C-dir. Ən soyuq ayın (yanvar) orta temperaturu 10,6°C, ən isti ay (iyul) 34°C-dir.

Nəqliyyat
---------

Əyn-Beyda hava limanı şəhərin cənubunda yerləşir

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sidi Khouiled". GeoNames. 2019-02-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-15.
2. ↑  "Climate: Sidi Khouiled" (ingilis). Climate-Data.org. 2019-02-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-21.
Sun Yat-Sen Məqbərəsi Çinin Nankin şəhərindəki Bənövşəyi Dağın (Purple Mountain) ikinci zirvəsinin ətəyindədir. Məqbərənin inşasına 1926-cı ilin yanvarında başlanmış və 1929-cu ilin yazında başa çatmışdır. Memarı Lü Yanzhi idi və türbənin inşası bitdikdən qısa müddət sonra vəfat etmişdi. Təmsilçisi və layihə ortağı yaxın dostu Huang Tanpu idi.

Tarixi
------

Sun 12 noyabr 1866-cı ildə Çinin Guangdong əyalətində anadan olub və 1925-ci ildə Çinin Pekin şəhərində vəfat edib. 26 mayda tabut Pekindən yola düşdü və 28 mayda Nankinə çatdı. 1 iyun 1929-cu ildə Sun orada dəfn edildi.

Dizayn seçimi
-------------

Komitə, Sun Yat-Sen Məqbərəsi üçün dizaynları toplamaq üçün dizayn yarışmasına ev sahibliyi etməyə qərar verdi. Komitə, 1925-ci il mayın 5-də qəzetlərə elanlar verərək, ölkədə və xaricdəki memar və dizaynerlərin öz dizayn işlərini göndərməyə dəvət etdi. 10 yuanlıq ödəniş müqabilində dizaynerlər öz işlərinin 12 şəklini Komitəyə təqdim etməli idi. Dizayn təlimatlara uyğun olmalıdır. müasir bir dizayna əsaslanan ənənəvi Çin üslubundan istifadə edilməli idi. Çin memarlıq ruhunu oyatmaqla yanaşı, yaradıcılıq da əlavə etməlidir. 40-dan çox təklif qəbul edilmişdir. 20 sentyabr 1925-ci ildə komitə Şanxayda toplandı və Lu Yanzhinin təklifini yekdilliklə seçdi. Türbə Lu Yanzhi tərəfindən dizayn edilmiş və Poy Gum Lee tərəfindən 1926 və 1929 arasında tamamlanmışdır.

Arxitektura
-----------

Dağ yamacında uzanan əzəmətli məqbərə ənənəvi imperatorluq məqbərələri və müasir memarlıq üslublarını birləşdirir. Tonoza aparan 392 pilləkən olan 480 metr (1,570 ft) və 50 metr (160 ft) genişlikli bir pilləkən var. Hər iki tərəfdə də şam, sərv ağacları qorunur. Pilləkənin sonunda hündürlüyü 16 metr (52 fut) və eni 27 metr (89 fut) olan bir qapı var. Üç qövslü mərmər qapıda, Sun-un şəxsi şüarı olan, dörd çin simvolu ilə yazılmış, "Tian Xia Wei Gong" ("天下爲公"), "Səma altında hamı üçündür" sözləri həkk olunmuşdur.

Ziyarətlər
----------

Tarixi sənədli bir filmdə Çin Respublikasının keçmiş prezidenti Chiang Kai Shek açılış etdi və 1929-cu ildə Çini birləşdirmək üçün Şimal Ekspedisiyasında qazandığı zəfər barədə məlumat verərək məqbərəyə ziyarət etdi. 27 aprel 2005-ci ildə Kuomintang (KMT) sədri Lien Chan, həyat yoldaşı və digər KMT üzvləri məqbərəni ziyarət etdilər. 15 Noyabr 2006-cı il tarixində, səksən yaşın üstündə olan Sunun nəvəsi Sun Huiying tərəfindən ziyarət edildi.  12 fevral 2014-cü ildə Wang Yu-chi, 1949-cu ildə Çin Vətəndaş Müharibəsi bitdikdən sonra ərazini ziyarət edən ilk hökumət rəsmisi oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Chinese Style: Rediscovering the Architecture of Poy Gum Lee 1923–1968, September 24 2015 - January 31, 2016" (PDF). December 2, 2020 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: June 10, 2021.
2. ↑   Theodore H. White Mel Stuart, China: The Roots of Madness; a Documentary (New York,: Norton, 1968).
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-06-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-10.
4. ↑  ""Granddaughter of Sun Yat-Sen accuses China of distorting his legacy"". 2021-06-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-10.
**Sunja** (Oset. Сунжæ, İnquş. Ахки-Юрт) Şimali Osetiya-Alaniya Respublikasının Priqorodnı bölgəsində yerləşən kənddir.

"Sunja kənd qəsəbəsi" bələdiyyə quruluşunun inzibati mərkəzidir.

Coğrafi mövqe
-------------

Kənd Sunja çayının sol sahilində, rayon mərkəzində Oktyabrskoye şəhərindən 10 km şərqdə və Vladiqafqaz şəhərindən 16 km aralıda yerləşir.

İqlim
-----

İqlimi rütubətli və mülayimdir. Qış mülayimdir, çox vaxt qar az yağır. Yanvarın orta temperaturu + 4,0 ° C -dir. Yazı isti və yağışlıdır. İyulun orta temperaturu + 21,0 ° С-dir. Orta illik yağıntı təxminən 950 mm -dir. Yağışların daha bol olduğu ay yazdır.

Tarix
-----

Kənd 15-ci əsrin sonunda Tişa Yovle kəndindən olan Yevloyev Axk adlı bir İnquş tərəfindən qurulmuşdur. 1859-cu ildə İquşlar qovuldu və kəndin yerində Sunjenskaya kazak xəttində Sunjenskaya kəndi quruldu.

Vətəndaş müharibəsi bitdikdən sonra Terek bölgəsi xalqlarının qurultayının qərarına uyğun olaraq kazaklar qovuldu və kənd İnquş Muxtar Dairəsinə daxil edildi, Nikolskaya Kilsəsi dağıldı və əvvəlki Axki-Yurt adını aldı. Kənd 1922-ci ildən 1930-cu illərin sonuna qədər Muxtar Vilayətin Dağlıq Bölgəsinin rayon mərkəzi idi.

1944-cü ildə, İnquşların Orta Asiyaya sürgün edilməsindən sonra Axki-Yurt kəndi yenidən Sunja adlandırıldı və Şimali Osetiya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasına verildi və məscid yerlə yeksan edildi. Sonradan osetinlər zorla kəndə köçürüldü. Çeçenlər və İnquşlar Qafqaza qayıtdıqdan sonra, bölgədəki digər yaşayış məntəqələrindən fərqli olaraq, İnquşların Oktyabrskoye, Komqaron və Sunja kəndlərinə geri dönməsinə və məskunlaşmasına icazə verilmədi. Sunjada, 1989-cu ilə qədər kəndin əhalisinin 98% -i osetinlər, qalanları isə ruslar, ermənilər və gürcülər idi.1989-cu ilin fevral ayında, kəndin girişində bir neçə gənc İnquş millətçisi, kənd gəncləri ilə yeni gələnlər arasında davaya çevrilən "Zikr" adlı rəqsi ifa etdilər.

1990–2000-ci illərdə bir çox osetin, Cənubi Osetiya və Gürcüstandan olan qaçqınlar, bir neçə gürcü ailəsi və daha sonra Dağlıq Qarabağ münaqişəsindən olan ermənilər bu kəndə köçdülər.

1993-cü ilin yazında Sunja 170 illik yubileyini qeyd etdi. 2007-ci ilin yazında Pravoslav Kilsəsi quruldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  GEOnet Names Server. 2018.
2. ↑  .
3. ↑  .
4. ↑  К.Мартиросиан. Нагорная Ингушия. Владикавказ, 1928
5. ↑  Коллектив авторов:Долгиева М.Б.Картоев М.М.Матиев Т.Х. История Ингушетии / Под.ред. Кодзоева Н.Д.. — Ростов-на -Дону: Южный издательский дом, 2012. — 536 с.
6. ↑  "Выселение казаков Сунженского отдела (1921 г.)". 2013-04-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-03.
7. ↑  "В честь преподобного Романа Сладкопевца храм". 2021-10-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-03.
8. ↑  "Население Северной Осетии". 2013-05-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-03.
**Ümumrusiya Müəssislər Məclisinə seçkilər** — Rusiyada Fevral inqilabından (1917) sonra yaranan Müvəqqəti hökumətin ali nümayəndəli qanunvericilik orqanı yaratmaq məqsədilə ümumi seçki hüququ əsasında Ümumrusiya Müəssislər Məclisində həyata keçirdiyi seçkilər.

Tarixi
------

Müəssislər Məclisinə seçkilər üzrə komissiyaya Fətəli xan Xoyski rəhbərlik edirdi. "Müəssislər Məclisinə seçki haqqında Əsasnamə" qadınların, hərbi qulluqçuların səsverməyə buraxılması, dairələrin çoxunda proporsional seçki sisteminin tətbiqi və s. baxımından demokratik sənəd idi. "Müsavat" partiyası Azərbaycanın bütün siyasi partiya və təşkilatlarını seçkilərdə vahid siyahı ilə çıxış etməyə çağırdı. "Müsəlman sosialist bloku" milli qüvvələrin vahid seçkiqabağı blokunu yaratmaq haqqında "Müsavat"ın təklifinə qoşulsa da, aqrar məsələ ətrafında onların arasında fikir ayrılığı yarandı. Ümumrusiya Müəssislər Məclisinə seçkilərdə müstəqil siyasi qüvvə kimi, əsasən, dörd Azərbaycan partiyası -"Müsavat", "Müsəlman sosialist bloku", menşevik "Hümmət" və "İttihad" partiyaları iştirak edirdilər.

Azərbaycan milli qüvvələrinin, xüsusilə "Müsavat"ın güclənməsindən ehtiyatlanan bolşeviklər, menşeviklər, eserlər, kadetlər öz aralarındakı ixtilafları kənara qoyub, "Müsavat‖a qarşı vahid cəbhədə çıxış etdilər.

Fəaliyyəti
----------

Cənubi Qafqaz dairəsi üzrə seçkilərdə iştirak edən 15 partiya arasında menşeviklər, müsavatçılar və daşnaklar, ümumilikdə, səslərin 73%-ni qazandılar. Səslərin sayına görə Cənubi Qafqaz üzrə ikinci yerə çıxan müsavatçılar bolşeviklərdən 6 dəfə çox səs topladılar. Azərbaycan milli hərəkatında "Müsavat" partiyasının aparıcı mövqeyi seçkilər nəticəsində əyani təsdiqini tapdı. Azərbaycan partiyalarının aldığı səslərin 66,5%-i "Müsavat"ın payına düşürdü.

Azərbaycan partiyalarına verilən səslərin 17,2%-ini alan "Müsəlman sosialist bloku"nun uğuru onun aqrar məsələlərdə radikal mövqeyi ilə izah oluna bilər. Belə ki, blok səslərin çoxunu Azərbaycanın qərbindəki kənd rayonlarında qazanmışdı. Azərbaycan partiyalarına verilən səslərin 9,1%-ini menşevik "Hümmət", 7,2%-ini "İttihad" partiyaları aldı.

Ümumrusiya Müəssislər Məclisinə seçkilərdə bütün Rusiya üzrə bolşeviklər 23,9% səs toplaya bildilər və Məclisdə üstünlüyü 62%-dən çox səs toplamış eser və menşeviklər bloku əldə etdi. Bu tərkibdə işə başlayan Ümumrusiya Müəssislər Məclisi bolşevik platformasında durmadığı üçün bir gün sonra buraxıldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ümumrusiya Müəssislər Məclisinə seçkilər // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II. Bakı: "Lider". 2005. səh. 419. ISBN 9952-417-44-4.
**Tremolit Ca2Mg5 (OH,F)2 [Si4O11]2**  — monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: tez-tez rast gələn.

Növ müxtəliflikləri
-------------------

Xromlu tremolit, manqantremolit, bissolit – mineralın asbestəoxşar naziklifli və nefrit – gizlikristallik əmələgəlmələri.

Xassələri
---------

Rəng – ağ, sədəfi-boz, müxtəlif çalarlı yaşıl, qəhvəyi; Mineralın cizgisinin rəngi – rəngsiz, yaşılımtıl - ağ;  Parıltı – şüşə, tutqun (nefritin), ipəyi (asbestin); Şəffaflıq – işığı keçirəndən qeyri-şəffafadək; Sıxlıq – 2,9-3,0; Sərtlik – 5,5-6; Kövrəkdir; Ayrılma – {110} üzrə 56° bucaq altında mükəmməl, {010} üzrə qeyri-mükəmməl; Sınıqlar – pilləli, qabıqlı (nefritdə), tikanlı (asbestdə, nefritdə); Morfologiya – kristallar: uzunprizmatik, iynəvari, bəzən tük şəkilli, İkiləşmə: polisintetik; Mineral aqreqatları: şüalı, lifli, çubuq- və keçəvari, sıx.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Karbonat süxurlarının və hiperbazitlərin regional metamorfizminin erkən mərhələsinin səciyyəvi mineralıdır. Kontakt-metamorfik süxurların əsas minerallarından biridir. Mərmərləşmiş əhəngdaşlarında, kristallik şistlərdə, alp tipli damarlarda, roqoviklərdə, nadir hallarda kolçedan yataqlarında qeyd edilir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: talk, kalsit, dolomit, xlorit, epidot, qlaukofan, serpentin. Mineralın tapıldığı yerlər:  Saxa Respublikasında Aldan rayonu, cənub-qərbi Pribaykalyedə Slydyanka yatağı, Cənubi Uralda Sanarka və Kamenka çay dərələri (Rusiya); Kampolunqo (İsveçrə) və b.  Azərbaycanda Kiçik Qafqaz ofiolit qurşağının hiperbazitlərində və Daşkəsən rayonunun mərmərləşmiş əhəngdaşlarında, Konqur-Alangöz intruzivinin cənub-qərb hissəsinin kontakt oreolunda qeyd olunur. Lev nefritoid (nefritin paralel-lifli növ müxtəlifliyi) yatağı və Kilsəli təzahürü Kəlbəcər rayonunun, Narzanlı yatağı isə Laçın rayonunun serpentinitlərində yerləşir.

Tətbiqi
-------

Nefrit yarımqiymətli daşdır. Nefritoiddən məmulat daşı kimi, bəzən həm də müxtəlif bəzək əşyalarının hazırlanmasında istifadə edilir. Tremolit-asbest – bissolit oda-, turşuya- və qələviyədavamlı mühüm material olub, sənayenin bir çox sahələrində geniş tətbiq olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Hawthorne F. C. Oberti R. Harlow G. E. Maresch W. V. Martin R. F. Schumacher J. C. Welch M. D.* Nomenclature of the amphibole supergroup (2012) (ing.). // *Am. Mineral.* Mineralogical Society of America, 1916. Vol. 97. P. 2036. ISSN 0003-004X; 1945-3027 doi:10.2138/AM.2012.4276
2. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2778302498 |

* THE MINERAL TREMOLITE
İrvin Yalom
**İrvin Yalom David** (*ing.* Irvin David Yalom) — amerikalı psixoloq və psixiatr, psixologiya elmlər doktoru, Stenford Universitetinin psixiatriya üzrə professoru.

Həyatı
------

13 iyun 1931-ci ildə Vaşinqtonda, Kolumbiya ştatında yəhudi və rus əsilli ailədə anadan olub.

Kitabları
---------

O psixoterapiya və psixoterapiya tarixi barədə bir çox kitabların müəllifidir. Onun kitablarından aşağıdakıları göstərmək olar:

* Nitsşe ağlayanda (1992)
* Yalançı passient (1996)
* Ekzistensional psxiatriya (2000)
* Sevgidən müalicə (2005)
* Şopenhauer dərman əvəzinə (2005)
* Psixoterapiyanın imkanları (2005)
* Anam və həyatın mənası (2006)
* Qrup psixoterapiya, nəzəriyyə və praktika. (2007)
* Günəşə baxmaq. Ölüm qorxusu olmadan yaşam (2008)

1993-cü ildə "Nitsşe ağlayanda" kitabına görə "Commonwealth Gold Medal" mükafatına layiq görülür. 2000-ci ildə İrvin Yaloma "Oskar Pfister" adına (Bu mükafat din və psixiatriya sahəsinə yeniliklər gətirən şəxslərə verilir) mükafat təqdim olundu. 2009-cu ildə 22 noyabrda İrvin Yalom həyat yoldaşı ilə Rusiyaya dəvət olundu.

İrvin Yalom Ekzistensional psixologiyanın – müasir psixoloji nəzəriyyələrdən birinin əsasçılarındandır. O öz çıxışlarında psixoterapiyada formal yanaşmaya, bürokratikliyə qarşı çıxırdı. Özünün də adlandırdığı qısamüddətli diaqnoza yönəlmiş psixoterapiyaların əleyhinə idi. Onun fikrincə hər bir psixoterapiya pasientin problemindən asılı olaraq fərdi xarakter daşımalıdır. Əsas münasibətlər terapevt və pasient arasında qurulan indi və burada prinsipinə söykənməlidir. Hər bir münasibət mövcud əlaqələrin fəallığına söykənməlidir. Qarşılıqlı empatiya və paylaşma yaradılır. Hər bir pasientin öz hekayəsi var və biz terapiyanı onun qəhrəmanlarının istəyinə uyğun aparmalıyıq. İrvin Yalom öz nəzəriyyəsinə keçidi psixoanalizdən başlamış, daha sonra ekzistensional-humanitar yanaşmaya keçmişdir. Onun fikrincə insanlar ən böyük ekzistensional krizisi ölümlə qarşılaşanda yaşayırlar. Son əsəri "Günəşə baxmaq. Ölüm qorxusu olmadan yaşam" kitabında o deyir: "Biz öz ölümlü olmağımız haqqında həqiqəti dərk edib, qəbul etdikdə öz imkanlarımızı daha yaxşı dəyərləndirir, onları yenidən qurur, öz yaxınlarımızla daha yaxın münasibət qurur, həyat gözəlliklərini daha yüksək qiymətləndirir və həyat qarşısında riskləri qəbul etmə gücümüzü artırırıq".

Onun həyat yoldaşı Merlin Yalom və oğlu Reyd Yalom bir çox tarixi-dramatik məzmunlu kitabların müəllifləridirlər.

Mənbə
-----

* Arxivləşdirilib 2017-06-01 at the Wayback Machine