recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kürəkən Osman Paşa** (ö. 1724) — Osmanlı sultanı II Mustafa və III Əhmədin dönəmlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət etmiş dövlət xadimi.

Əslən Kanijalı olub, Əndərunda yetişmişdir. 1695-ci ildə baş silahdar olmuş, həmin ilin aprelində vəzirliklə Şam valisi təyin edilmişdir. 1696-cı ilin oktyabrında Hələb, 1698-ci ildə Van bəylərbəyi olaraq xidmət etmişdir. Bu vəzifədə ikən Gürcüstan üzərinə göndərilən orduya sərdar olaraq təyin edilmişdir. 1699-cu ildə Konya, 1700-cü ildə yenidən Van, 1701-ci ildə isə Kipr əyalətlərinə hakim oldu. Ardından 1703-cü ildə vəzir-i salis (üçüncü vəzir) ünvanıyla divana daxil oldu. 1705-1708-ci illərdə Bosniya bəylərbəyi olaraq xidmət etmişdir. 1709-cu ildə Çərkəz İbrahim Paşa və Fatma Sultanın qızı Ruqiyyə xanım Sultanla nigahlanmışdır.

Toy mərasiminin ardından Anadolunun müxtəlif əyalətlərində xidmət etmiş, xanımının 1720-ci ildə vəfatının ardından həmin ilin sentyabrında Sultan Mustafanın qızlarından Əmətullah Sultanla evləndirildi. Şeyxülislam Abdullah Əfəndi cütlüyün nigahını bağladı. Bu evlilikdən Hibətullah adlı bir qızı dünyaya gəlmişdir. Çox keçmədən Osman Paşa müxtəlif əyalətlərdə xidmətə göndərilmiş və 1724-cü ildə vəfat etmişdir.

Öncəki evliliklərindən Əhməd Paşa, Mehmed bəy və Səlim bəy adlı 3 oğlunun olduğu bilinir ki, bunlardan sonuncusu 1709-cu ildə vəfat etmişdir. Böyük oğlu Hafiz Əhməd Paşa isə Sultan Əhmədin qızlarından Xədicə Sultanla nigahlanmışdır. Qızı Hibətullah xanım Sultan isə 1740-cı ilin noyabrında Hacı Əli Paşa ilə evlənmiş, 1766-cı ildə vəfat etmişdir. Məzarı Nuruosmaniyə türbəsində nənəsinin yanındadır.

Mənbə
-----

* Sicill-i Osmani IV cild, səh. 282

İstinadlar
----------
**Li-Smit adası** — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Adanın dahəsi 55 km²-dir.
Ada arxipelqın mərkəzində yerləşir. Ən hündür nöqtəsi 309 metr olan buzlaqdır. Ən hündür torpaq zirvəsi isə 163 m-dir. Ada ərazisini böyük hissəsini buzlaq əhatə edir. Buzdan azad bölgə ancaq onun şimalı və cənubunda olan ərazilərdir. Adada axar olmasada kiçik göllər vardır.

### Burunları

* Roze burnu — adanın şimalında yerləşir.
* Vittenburq burnu — adanın cənub nöqtəsi.

Ətraf akvatoriyası
------------------

Adanın sahillərini Barens dənizi yuyur. Kral Cəmiyyəti adası ilə su altı dayazlıqla birləşir. Burada dənizin dərinliyi 26 metrdir. Şimal-şərq sahillərində dərinlik 9 metrdir. Buxta və körfəzlərə sahib deyildir.

### Boğazları

* Sidorov boğazı - onu Breydi adasından ayırır.
* Allen-Yunq boğazı - adanı şimal-şərqdən Pritçett, Zub və Bliss adalarından ayırır.
* Smitson burnu - adanı qərbdən Quker adsından ayırır.

Yaxınlığında yerləşən adalar
----------------------------

* Kral Cəmiyyəti adası
* Quker adası
* Pritçett adası
* Zub adası
* Bliss adası
* Breydi adası

Xəritə
------

* Xəritə
**Kürəni ev uzunbığı** (*lat.* Stromadium unicolor) — sərtqanadlılar dəstəsinin uzunbığlar fəsiləsinə aid böcək növü.

Təsviri
-------

Yayılması
---------

Kürəni ev uzunbığı Cənubi Avropada, Krımda, Qafqazda, Qərbi Asiyada yayılmışdır. Azərbaycanda bu növə bütün rayonlarda təsadüf edilir.

Həyat tərzi
-----------

Sürfəsi müxtəlif ağac cinslərinin oduncaq hissəsində yaşayır. Yemləndiyi bitkilərdən palıd, püstə, fıstıq, qarağac, cökə, şabalıd, meyvə ağacları, söyüd, şam və s. xüsusi yer tutur. Bu uzunbığ nəinki tələf olmuş və ya qurumaqda olan ağac budağı və gövdəsi, həmçinin müxtəlif taxta-şalban, tir, ağac məmulatları və tikililəri də yoluxdurur. O, qismən quru olan oduncaqlara üstünlük verir. Çoxalma illərində böyük zərər verə bilir. Yetkin böcəklər təbiətdə may-avqust aylarında uçurlar, iyul ayında daha çox olurlar. Dişi böcəklər öz yumurtalarını oduncaqların yarıq və çatlarına qoyurlar. Yumurtadan çıxmış sürfələr oduncaq tellərini gəmirərək içəriyə daxil olurlar. Bir nəslin tam inkişafı 3 ilə kimi davam edir. Bu uzunbığ ağacdan emal olunmuş əşyalar (mebel, taxta, tikinti ləvazimatı və s.) vasitəsilə bir yerdən başqa yerə aparıla bilir.

Sayı
----

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
--------------------------------------

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
------------------------------------------

Ədəbiyyat
---------

1. Самедов Н.Г. Об охране некоторых групп и видов жесткокрылых Ленкоранской зоны Азербайджана. Об охране насекомых, Ереван, 1976, Изд.АН Армянской ССР, с. 103 - 107;
2. N.H.Səmədov. Azərbaycanın uzunbığ böcəkləri.

İstinadlar
----------

1. 1 2  N.H.Səmədov. Azərbaycanın uzunbığ böcəkləri.
Onluq loqarifmanın qrafiki
**Onluq loqarifm** — əsası 10 olan loqarifm. Başqa sözlə, ədədin onluq loqarifminin {\displaystyle b} tənliyində {\displaystyle ~10^{x}=b} həlli var.

Onluq loqarifmin {\displaystyle b} ədədi mövcuddur ki, (əgər {\displaystyle ~b>0.}) bunu {\displaystyle ~\lg \,b} (ISO 31-11 spesifikasiyası) kimi işarələyirlər. Nümunələr:

{\displaystyle \lg \,1=0;\,\lg \,10=1;\,\lg \,100=2}
{\displaystyle \lg \,1000000=6;\,\lg \,0{,}1=-1;\,\lg \,0{,}001=-3}
Xarici ədəbiyyatda, həmçinin kalkulyatorların klaviaturasında onluq loqarifmin işarələri: {\displaystyle ~\operatorname {log} ,\operatorname {Log} ,\operatorname {Log10} }, həm də yadda saxlamaq lazımdır ki, ilk 2 variant natural loqarifmə də aiddir.

Cəbri xüsusiyyətləri
--------------------

Aşağıda göstərilən cədvəldəki bütün qiymətlərin müsbət olduğu güman edilir:


|  | Düstur | Nümunə |
| --- | --- | --- |
| Vurulması | {\displaystyle \lg(xy)=\lg(x)+\lg(y)\,} | {\displaystyle \lg(10000)=\lg(100\cdot 100)=\lg(100)+\lg(100)=2+2=4\,} |
| Bölünməsi | {\displaystyle \lg \!\left({\frac {x}{y}}\right)=\lg(x)-\lg(y)\,} | {\displaystyle \lg \left({\frac {1}{1000}}\right)=\lg(1)-\lg(1000)=0-3=-3} |
| Qüvvəti | {\displaystyle \lg(x^{p})=p\lg(x)\,} | {\displaystyle \lg(10000000)=\lg(10^{7})=7\lg(10)=7\,} |
| Kök altı | {\displaystyle \lg {\sqrt[{p}]{x}}={\frac {\lg(x)}{p}}\,} | {\displaystyle \lg {\sqrt {1000}}={\frac {1}{2}}\lg 1000={\frac {3}{2}}=1{,}5} |

Mənfi dəyişənlər olduqda göstərilən vurma düsturlarının ümumiləşdirməsi mövcuddur, məsələn:

{\displaystyle \lg |xy|=\lg(|x|)+\lg(|y|),}
{\displaystyle \lg \!\left|{\frac {x}{y}}\right|=\lg(|x|)-\lg(|y|),}
Bu loqarifmin toplanması üçün düstur vuruqların sərbəst miqdarı ilə ümumiləşdirilir:

{\displaystyle \lg(x\_{1}x\_{2}\dots x\_{n})=\lg(x\_{1})+\lg(x\_{2})+\dots +\lg(x\_{n})}
Giriş
-----

1713-cü ildə I Pyotr Rusiyanın paytaxtını Moskvadan Nevanın sahillərinə köçürdü. Rus ordusu Baltikyanı ərazilərdə irəliləyərək keçmiş rus şəhərləri Yam və Koporyeni İsveç qoşunlarından təmizlədi. Polşada Varşava və Krakovu da ələ keçirən XII Karl II Avqustu sülh bağlamağa məcbur etdi, barışığın şərtlərinə əsasən, II Avqust Polşa taxtını itirərək yanız Saksoniyanı öz əlində saxladı. I Pyotr Rusiyanın sərhədlərinə yaxınlaşan XII Karlın ordusu ilə əsas döyüşə girməyərək düşməni yorub taqətdən salmaq məqsədilə ölkənin içərilərinə çəkilməyə başlayaraq belorus Polesyesində möhkəmləndi.

Döyüşün gedişi
--------------

1708-ci il sentyabrın 28-də Lesnya kəndi yaxınlığında Pyotr 11500 nəfərlik süvari qoşunu ilə XII Karla silah-sursat, ərzaq gətirərək general Levenqaupt başda olmaqla 16 minlik İsveç qoşunu qarşıladı. Bir neçə saat davam edən döyüşdən pərən-pərən düşən İsveç əsgərlərindən yalnız yeddi min nəfərə yaxını əsas ordu ilə birləşə bildi. I Pyotr Lesnya altındakı qələbəni "Poltava döyüşünün anası" adlandırmışdır.

Nəticə
------

Rus ordusu Lesnya kəndi yaxınlığında isveç qoşununu tam məğlubiyyətə düçar etdi və bu döyüş sonrakı il baş verən Poltava (1709) döyüşünə əsaslı şəkildə təsir etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  [ Arxivləşdirilib 2022-10-30 at the Wayback Machine
Böyük Şimali müharibə
2. ↑  "Leynaya döyüşü". 2022-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-10-30.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
**Kürəkən İsmayıl Paşa** (ö. aprel 1666) — Osmanlı sultanı IV Mehmedin dönəmində müxtəlif vəzifələrdə xidmət etmiş dövlət xadimi.

Əslən boşnak olub, Əndərunda yetişmiş, daha sonra baş qapıçı, baş çavuş və baş miraxur vəzifələrində çalışmışdır. Sultan Muradın xanımlarında Hasəki Sənubər Sultanın uzaq qohumu idi. 1657-ci ildə vəzirlik rütbəsi alaraq İstanbul naibi təyin edildi. 1658-ci ildə sədrəzəm Körpülü Mehmed Paşanın vasitəçiliyi ilə üsyançı Topal Kənan Paşadan boşandırılan Atikə Sultanla nigahlandı və üsyançı paşanı ələ keçirmək məqsədilə Anadolu müfəttişliyinə gətirildi. Bu vəzifədə ikən Anadoluda alovlu silahları topladaraq iğtişaşların önünü almağa çalışdı.

Ertəsi il Topal Kənan Paşanın əcəcliylə vəfatının ardından geri çağırıldı və öncə Budin, daha sonra Bosniya əyalətinə təyin edildi. 1663-cü ilin martında ikinci dəfə İstanbul naibi seçildi. Həmin ilin avqustunda Özi, 1664-cü ildə isə Ərzuruma təyin edildi. Bu vəzifədə ikən 1666-cı ilin aprelində vəfat etdi.

Mənbə
-----

* Sicill-i Osmani III cild, səh. 152

İstinadlar
----------
**Onekotan adası** (*Аnakutan*; ayn məşhəlli addır: *Оnne kotan*, *onne* "qədim, hörmətli, qiymətli, böyük", *kotan* "kənd, torpaq sahəsi, yaşayış yeri; şəhər, şəhərçik, yer", ilk əvvəllər adanın şimalında olan qəsəbəyə şamil edilirdi) — Kuril adalarının Böyük Kuril cərgəsinə daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Saxalin vilayəti Şimali Kuril şəhər dairəsinə daxildir. Adada yaşayış yoxdur.

Coğrafiyası
-----------

Adanın sahədi 425 km², uzunluğu 43 km, eni isə 11–17 km təşkil edir. Şimal-şərqdə Paramuşir adasından 53 km aralıda yerləşir. Onu Paramuşirdən Dördüncü Kuril boğazı ayırır. Beşinci Kuril boğazı ilə isə Makanruşi adası ilə ayrılır. Maranruşi adasından 28 kilometrlik məsafədə yerləşir. Altıncı Kuril boğazı ilə isə Xarimkotan adasından ayrılır. İki ada arasında ən qısa məsafə 15 kilometrdir.

Kuroisi buxtasından şərqdə, sahilə yaxın ərazidı aynlara məxsus olan, hazırda isə tərk edilmiş kənd vardır. 2005-ci ilə qədər sərhəd zastavası mövcud olmuşdur. "Şestakov" adanln qərbində, "Onekotan" isə şərqində fəaliyyət göstərirdi. Adanın bir başından digər başına getmək üçün vaxtı ilə mövcud olmuş yol hələdə varlığını qoruyur.

Adada fəaliyyətdə olan vulkanlar və kalderalar mövcuddur: Krenisın vulkanı (1324 metr, 1-ci ranq kapitan Pyotr Kuzmiç Krenisının şərəfinə adlandırılmışdır. Adanın cənubunda yerləşir) və Nemo vulkanı (1019 m, adanın şimalında qərarlaşır).

Kalderada göl qərarlaşır. Krenisın vulkanının cənub kalderası su ilə dolmuşdur. Göl 15 kilometrlik çevrəyə malikdir. Dərinliyi 369 metr təşkil edir. Göl quruluşuna görə Kolçevoy adlanlr. Nemo vulkanının isə kalderasının şimal-şərqi su ilə dolmuşdur. Çornaya gölü 4 kilometr uzunluğa və 2 km enə malikdir. Adada uzunluğu 5 kilometrdən çox olan 7 çay vardır. Ən uzun çayı Ozernaya Nemo kalderası yaxınlığından başlayaraq Oxot dənizinə tökülür. Bu uzunluqda olan Kedrov çayı isə adanın mərkəzi ilə Sakit okeana axır (8 km). Sıx cəngəlliklərə sahibdir. Bəzi ağacların hündürlüyü 2–4 metrdir. Bataqlaşmış ərazilərə sahibdir. Ərazisinin böyük hisdəsini kol bitkiləri örtmüşdür. Giləmeyvələrdən: Empetrum, cır qaragilə, Rubus chamaemorus.

Ada ərazisində tülkü və kiçik gəmiricilər yaşayır. Sahilində — Əsl suitilər, dəniz şirləri üzür. Adada ilk dəfə geodeziyacılar İvan Evreinov və Fyodr Lujin (1720) olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "International Kuril Island Project（IKIP）". University of Washington Fish Collection or the respective authors. 2013-07-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-05.
2. ↑  "Kuril adalarlarına təşkil olunan böyük elspedisiya başa çatmışdır". 2015-09-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-05.

Mənbə
-----

* Adanın təsviri. Xəritə. Şəkillər
* Kuril Robinzonları 2006. [*ölü keçid*]
**Kürəvi ulduz topaları**- sferik və elliptik formada olurlar. Hər bir kürəvi topada yüz minlərlə, hətta milyonlarla ulduz olur. Bu topaların orta diametrləri 30 ps-dir. Günəşətrafı fəzada hər 8 ps3 həcmcə bir ulduz düşdüyü halda kürəvi ulduz topasında, xüsusilə onun mərkəzi hissəsində bir kub parsek həcmə on minlərlə ulduz düşür. Kürəvi ulduz topaları parlaq olduqlarından onlar çox uzaq məsafədən görünürlər. İndiyədək Bizim Qalaktikada 130 kürəvi topa kəşf olunub. Kürəvi ulduz toplarında nəhəng ulduzlara o cümlədən RR Lira tipli dəyişənlərə çox rast gəlirik.

Yerləşməsi
----------

Kürəvi ulduz topaları qalaktik ekvatordan hər iki tərəfə simmetrik paylanıblar. Qalaktika müstəvisində uducu qaz-toz mühiti sıx olduğundan kürəvi topalar burada az görünürlər. Kürəvi toplar əsasən Qalaktikanın mərkəzində toplanıblar. Kürəvi ulduz topaları üçün "spektr-işıqlıq" diaqramından görünür ki, bu topaların ulduzları baş ardıcıllıqdan üstdə, xüsusilə F-G sinifləri istiqamətdə şaquli və B-F siniflərinə paralel üfüqi istiqamətdə yerləşirlər.

Yaşları
-------

Açıq və kürəvi ulduz topalarının "spektr-işıqlıq" diaqramındakı ciddi fərq göstərir ki, onların yaşlarında çox böyük fərq vardır (kürəvi ulduz topaları çox qocaman obyektlərdir).

Son vaxtlar kürəvi ulduz topalarının güclü rentgen şüalanması mənbəyi olduğu müəyyən edilmişdir. Bəzi alimlərin fikrincə kürəvi ulduz topalarının mərkəzində qara çuxur vardır və ulduzlararası qaz kütlələrinin bu mərkəzə akkresiya etməsi nəticəsində güclü rentgen şüalanması baş verir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  R. Ə. Hüseynov Astronomiya "Maarif" nəşriyyatı Bakı, 1997

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Astronomiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Marşal itburnusu** (*lat.* Rosa marschalliana) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü.

Ümumi yayılması
---------------

Rusiyada (Dağıstan, Aşağı Don), Gürcüstanda (Kayşauri) təbii arealı vardır.

Azərbaycanda yаyılması
----------------------

Quba, Xəzər ovalığı, Naxçıvan MR-ın dağ və düzənliyində, Lənkəran düzənliklərində, meşə kənarları və kol cəngəlliyində rast gəlinir.

Statusu
-------

Azərbaycanın nadir bitkisidir. VU D2.

Bitdiyi yеr
-----------

Aşağı dağ qurşağından orta dağ qurşağına qədər açıq işıqlı yerlərdə daşlıqayalı quru yamaclarda yayılmışdır.

Тəbii ehtiyatı
--------------

Azərbaycanda dar bir arealda yayılmışdır.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Təbiətdə hündürlüyü 90-120 sm-ə qədər оrtаboylu kollardır. Qopartikanı iri, oraqvаrı əyilmiş və ya düzdür, tək-tək bəzən 2-2 оlur. Yаrpаqlаrı 7-9 ədəd tərs yumurtavarıdan dаr ellipsşəkilliyə qədər 20-25 mm uzunluqda, 10-15 mm enində, üstdən çılpaq, alt tərəfdən qısa tüklə və oturaq vəziciklərlə sıx örtülü, kənarı ikiqat mişardişli yarpaqcıqlardan ibarətdir. Yarpaqaltlığı yaxşı inkişaf etmişdir. Ləçəkləri 15-18 mm uzunluqda ağdır. Meyvəsi enli ovalşəkilli, çılpaq və ya qaidə hissəsi dağınıq vəziciklidir. İyun və iyul aylarında çiçək açır.

Çoxalması
---------

Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbələri
--------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Becərilmə
---------

Məlumat yoxdur.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
-------------------------------

Xüsusi mühafizə tədbirləri tərtib edilməmişdir.

Zəruri qoruma tədbirləri
------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilməsi zəruridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15547020
* EoL: 631239
* GBIF: 3007181
* GRIN: 104800
* IRMNG: 11036064
* Plant List: rjp-15812
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:2971182-4
* Tropicos: 27804933
* WFO: wfo-0000987957

 |
**Chewbacca** ( /tʃuːˈbɑːkə/  ), **"Chewbacca"** *Ulduz müharibələri* filmində xəyali obrazdır. O, Wookieedir, Kashyyyk planetindən hündür, tüklü və ağıllı növdür. Chewbacca, Han Solo'nun sadiq dostudur və Solo nin uzay gəmisində, *Minilliyin Falconda,* birgə pilot olaraq xidmət edir. Əfsanənin əsas filmlərində, Chewbacca, rolu *III-dən* *VII epizodlarda* Peter Mayhew tərəfindən ifa olunub. *VII epizoddan etibarən [./ Joonas Suotamo] tərəfindən ifa olunub. Suotamo [./ Star Wars: The Last Jedi] , [./ Solo: A Star Wars Story] və [./ Star Wars: The Rise of Skywalker] filmlərində də həmin rolu canlandırıb. Obraz həmçinin televiziya,kitab, komiks və video oyunlarda da yer alır.*

Xarakter
--------

200 yaşlı Wookiee, Chewbacca, Minban'daki imperiya əsirliyindən qaçdıqdan sonra gənc Han Solonun yoldaşı olur. Vandor və Kesselda bir sıra macəradan sonra, Chewbacca, *Millennium Falconda Hanın köməkçi pilotu olaraq qaçaqmalçılıq işinə girişir.*

İstinadlar
----------

1. 1 2  Chewbacca Profile Arxivləşdirilib 2015-12-21 at the Wayback Machine, at StarWars.com. Retrieved May 30, 2018.
**Aboa** — Finlandiyanın Antarktidadakı araşdırma stansiyasıdır.
Adı Turkunun latıncadan olan adından yaranıb. 1988-ci ildə Kraliça Mod Torpağında sahildən 130 kilometr içəridə Vestfyella dağlarında Basen adı verilən bir qayalıq (nunatak) üzərində qurulmuşdur.

Stansiya, Finlandiya Ticarət və Sənaye Nazirliyi tərəfindən maliyyəyə edilmiş, Finlandiya VTT Texniki Araşdırma Mərkəzi tərəfindən hazırlanaraq inşa edilmişdir. Hazırda Finlandiya Əmək və İqtisadiyyat Nazirliyi nəznində fəaliyyət göstərir.

Stansiya yalnız yay aylarında istifadə edilməkdədir. 12 nəfərlik iş sahəsi və ən çox 18 nəfər üçün müvəqqəti yaşayış sahəsi mövcuddur.

İsveçə aid Vasa Araşdırma Stansiyası, Aboanın 200 metr yaxınlığında qurulmuşdur. Aboa və Vasa birlikdə Nordensköld bazasını təşkil edirlər.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Aboa research station" Arxivləşdirilib 2012-03-22 at the Wayback Machine, Finnish Antarctic Research Program (FINNARP)
2. ↑  "Research Stations" Arxivləşdirilib 2011-05-15 at the Wayback Machine, Swedish Polar Research Secretariat Arxivləşdirilib 2022-08-19 at the Wayback Machine
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qarabağ (dəqiqləşdirmə).

**Qarabağ** (*fars.* قره‌باغ‎) — Əfqanıstanın mərkəzi Kabil şəhərindən 50 km şimalda, Bəgrami aviabazasının 20 km cənub şərqdə yerləşən rayon.

Əhalisi
-------

Rayon ərazisində 15.000 nəfər əhali yaşayır. 2002-ci ilin statistikasına əsasən əhalinin 60 %-i taciklərdən və 40 % isə puştunlarından ibarətdir.

Tarixi
------

Bəzi tarixi mənbələr Qızılbaşların İmperiyası dağıldıqdan sonra bura köç etdiklərini qeyd etmişlər. Bir çox məlumatlarda bu əraziləri Hazaristan olaraq da adlandırırlar. Əfqanıstanda baş vermiş müharibələr nəticəsində demək olar ki, tamamilə dağıdılan ərazilərdən biri də Qarabagh bölgəsi olmuşdur. Belə ki, bütün təhsil və sağlıq müəssisələri dağıdılmış, kənd təsərrüfatı yararsız hala salınmış və bütünlüklə infrastruktur yerlə yeksan edilmişdir. Bu ərazilər kişmiş istehsalına görə Əfqanıstanda ən önəmli yerlərdən hesab olunur. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı 2002-ci ildə bu ərazilər haqqında xüsusi sənəd hazırlamış və dünyada ən çox yardım edilməsi lazim olan ərazilərin siyahısına əlavə etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Əfqanıstan
* Kabil
* Kabil vilayəti
* Bəgrami rayonu
* Çəhar Asyab rayonu
* Fərze rayonu
* Güldərə rayonu

Xarici keçidlər
---------------

* Kabil vilayəti

İstinadlar
----------


| ⛭Kabil vilayəti |
| --- |
| Paytaxt | 
* Kabil

 |  |
| Rayonlar | 
* Bəgrami
* Çəhar Asyab
* Deh Səbz
* Fərze
* Güldərə
* İstalif
* Kabil
* Kələkan
* Xaki Cabbar
* Mir Baça Kot
* Mussəhi
* Pəğman
* Qarabağ
* Şəkərdərə
* Surobi

 |
| Şəhərlər | 
* Bəgrami
* Qaleyi Nəem
* Taraxel
* Dehnouye Fərze
* Güldərə
* Istalif
* Kabil
* Kələkan
* Xaki Cabbar
* Mir Baça Kot
* Mussəhi
* Pəğman
* Qarabağ
* Şəkərdərə
* Surobi

 |
**Türkiyə Super Liqası Peşəkar Futbol Klubları Fondu** (*türk.* Türkiye Süper Lig Profesyonel Futbol Kulüpleri Vakfı ) və ya **Klublar İttifaqı** (*türk.* Kulüpler Birliği) — Türkiyə Super Liqasında peşəkar futbol klublarının maraqlarını təmsil edən qurum. Təşkilat 2000-ci ildə təsis edilmişdir. Təşkilat 2010-cu ildə Avropa Liqalarının və 2019-cu ildə Dünya Liqaları Forumunun üzvü olmuşdur. Hal-hazırkı prezidenti 21 iyun 2022-ci ildə bu vəzifəyə seçilən Əli Qoçdur.

Sponsorluqlar
-------------

* Avis
* Petrol Ofisi
* InStat

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kulüpler Birliği, Dünya Ligler Forumuna üye oldu" (türk). NTV Spor. 2 July 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 November 2019.
2. ↑  "Kulüpler Birliği Vakfının yeni başkanı Ali Koç oldu" (türk). Anadolu Agentliyi. 3 July 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 June 2022.

Xarici keçidlər
---------------

* kuluplerbirligi.org — Türkiyə Klublar İttifaqının rəsmi saytı
XIX əsrə aid olan Tısbağanın sxemi.
**Tısbağa** (*ing.* Turtle) — Hərbi məqsədlər üçün yaradılmış ilk sualtı qayıq. Amerikalı müharibə veteranı Devid Buşnel (1740 – 1824) tərəfindən ixtira olunmuşdur. *Tısbağa* suyun altında düşmən gəmilərinə yaxınlaşaraq dəniz minasını gəminin alt hissəsinə yerləşirir və ərazidən uzaqlaşdıqdan sonra mina partladılırdı. Tısbağadan ilk dəfə ABŞ İstiqlal müharibəsi dövründə Britaniya Donanmasının gəmilərinə qarşı istifadə olunmuşdur. Konnektikut ştatının qubernatoru Conatan Trumbel ixtiranın müharibədə istifadə olunmasını Corc Vaşinqtona məsləhət görmüşdür. Vaşinqton *Tısbağanın* açıq müharibədə istifadə olunmasına ilk öncə isti yanaşmasada, hərbi məqsədlər üçün olan ilk sualtı qayığın test edilməsi üçün lazımi maliyyə vəsaitinin ayrılmasına razılıq vermişdir.

Aparılan test yürüşlərinin ardından ilk dəfə 1776-cı ildə Nyu-York limanında lövbər salan Böyük Britaniya donanmasına aid gəmilərin alt hissələrinə tısbağa vasitəsi ilə dəniz minasının yerləşdirilməsinə cəhd göstərilmişdir. İlk cəhdlərin hər biri uğursuzluqla nəticələnir və sualtı qayığın mövcudluğu ingilis dənizçilər tərəfindən aşkarlanır. Tısbağada olan əsas problem oksigen çatışmamazlığı idi. Belə ki, bir nəfərdən ibarət olan kabində əyləşən şəxs bir tərəfdən pedalları çevirməklə sualtı qayğını hərəkətini təmin etməli, digər tərəfdən isə dəniz minasını gəminin alt hissəsinə bərkitməli idi.

İstinadlar
----------
**Abləziz Vəliyev** (krımtat. Ablâziz Veliyev, Аблязиз Велиев; 25 oktyabr 1939, Solnennaya Dolina[d]) — Krım tatar şairi, tərcüməçi, satirik, jurnalist və ictimai xadim; çoxsaylı şeir, mahnı və tərcümə müəllifi. Ümumilikdə onun 40-dan çox kitabı çap olunmuşdur. Krım Muxtar Respublikasının Əməkdar İncəsənət Xadimi (2010), B. Çoban-zadə adına mükafatı laureatı (2008), Krım Ədəbi Akademiyasının akademiki (1993), Ukrayna Milli Yazıçılar Birliyinin üzvü (1993), Ukrayna Milli Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1993), Krım Tatar Qələm Klubunun vitse-prezidenti (1999), Krım, Türkiyə, Kiprdə Dünya Türk şeir festivallarının iştirakçısı.

Bioqrafiyası
------------

25 oktyabrda (Vəliyevin özünün dediyinə görə 23 oktyabrda anadan olub) 1939-cu ildə Koz kəndində (indiki Solnennaya Dolina) Vəli Mustafayev və Əfifə Vəliyevanın ailəsində anadan olmuşdur.

1944-cü ildə dörd yaşında, anası ilə birlikdə Özbəkistan Sovet Sosialist Respublikası Səmərqənd vilayətinə sürgün edilir. Atası Böyük Vətən müharibəsi zamanı dünyasını dəyişir.

Məktəbdən çıxdıqdan sonra tibb fakültəsinin fledşer-mamaçılıq şöbəsinə daxil olur. Daşkənd tramvay və trolleybus trestinin tramvay parkında köməkçi işçi vəzifəsində çalışır. 1968-ci ildə Daşkənd Universitetinin Jurnalistika fakültəsini bitirir.

1962-ci ildən bəri müxtəlif dövrlərdə, o cümlədən milli dövri nəşrlərlə əməkdaşlıq edərək jurnalistikada işləyir. Daşkənd Tekstil Zavodunun ədəbi aparıcısı, redaksiya şöbəsinin müdiri, "Tükiməçilər səsi" ("Tekstil işçisinin səsi") qəzetinin məsul katibi, daha sonra 1969–1985-ci illərdə "Lenin Bayrağı" qəzeti redaksiyada işləyir.

Vətənə qayıtdıqdan sonra Simferopol şəhərində yaşayır. "Yanı Dunya" ("Yeni Dünya") qəzetinin redaktor müavini vəzifəsində çalışır. 1993-cü ildən 2001-ci ilədək "Krım" Dövlət Televiziya Şirkətinin redaktoru vəzifəsində çalışmışdır. 2001-ci ildən bəri Krım tatarlarının "Ha-ha-ha" satirik jurnalının baş redaktoru, 2002-ci ildən isə Krım Mühəndisliyi və Pedaqoji Universitetinin Krım tatarları və türk ədəbiyyatı kafedrasının baş müəllimidir.

Ədəbiyyat
---------

* Али, Ш. Тюкенмез Ватан севгисинен (Къалемдешимиз Аблязиз Велиев 70 яшында) / Ш. Али // Янъы дюнья. — 2009. — Окт. 24. — С. 4–5. (kr.tat.)
* Аметова, Н. Миллий эдебиятымызнынъ инкишафына буюк иссе къошкъан языджы : [Aблязиз Велиевнинъ 70 йыллыгъы мунасебетинен субет] / Н. Аметова // Къырым. — 2009. — Окт. 24. — С. 4–5. : фото. (kr.tat.)
* Зейнетдинова, З. Неутомимый труженик пера : [ поэт, писатель, журналист Аблязиз Велиеве в канун 70-летнего юбилея] / З. Зейнетдинова // Голос Крыма. — 2009. — 23 окт. — С. 1, 7.
* Велиев, Аблязиз : Надо уметь смеяться над своими ошибками : [интервью с писателем] / бесед. Ф. Ваит // Полуостров. — 2009. — 30 окт.-5 нояб. — С. 13. : фото.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Аблязиз Велиев (1939)". 2020-06-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-24.
2. ↑  "Аблязиз Велиев: Надо уметь смеяться над собственными ошибками". 2021-04-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-24.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Müasir Ukrayna |
**Oşten** (*adıge.* Ошъутен) — Baş Qafqaz silsiləsinin qərb hissəsindəki dağ zirvəsidir. Mütləq hündürlüyü — 2737 metrdir.

Təsviri
-------

Oşten dağı Qafqaz silsiləsinin qərb hissəsindəki dağlardan biridir. Oşten, Pşexa-Su və Fişt böyük bir dağ massivini təşkil edir, yuxarıdan bir neçə hissəyə parçalanaraq, cənub və cənub-şərq istiqamətindən keçən silsilə ilə bir-birindən ayrılmışdır. Oşten, Fişt ilə birlikdə Qafqaz silsiləsinin qərb ucundan qar xəttinin hündürlüyünə yüksələn və yalnız qarla deyil, təxminən 10 ədəd olan kiçik buzlaqlarla örtülmüş ilk zirvələrdir.

Oşten, Fiş zirvəsi ilə birlikdə, Qafqaz silsiləsinin qərb ucundan qar xətti yüksəkliyinə qalxan və yalnız qarla deyil, həm də təxminən 10 ədəd olan kiçik buzlaqlarla örtülmüş ilk dağ zirvələrdəndir. Qara dənizdən cəmi 40 mil aralıda yerləşən və güclü təsirə məruz qalan Oşten və Fiş üzərindəki qar xətti çox aşağıya — dəniz səviyyəsindən 2737 metr yüksəkliyə qalxır. Bu zirvələrdə qayalar və aydın şəkildə müəyyən edilmiş alp çəmənlikləri zonası var. Onların qərbində Qafqaz Dağları demək olar ki, heç vaxt meşələrin yuxarı sərhədindən yuxarı qalxmır və demək olar ki, hər yerdə zirvələr onlarla örtülmüşdür.

Oşten dağı yalnız əhəng daşından ibarətdir. Bir neçə kifayət qədər böyük çay Oşten və Fiştin ətəklərindən axır. Tsise və Pşexa onlardan şimala, Belaya isə cənub istiqamətində axır.

Oşten yüksək dağ zirvəsi olsa da, dırmanma idmanı üçün kateqoriyalı deyil. Lakin buna baxmayaraq, dağ daim alpinistlərin yollandığı yerlərdəndir. Belə ki, alpinizmin 1B və 2B-ə qədər çətinlik kateqoriyalarının dırmaşma yolları mövcuddur var..

Etimologiyası
-------------

Adı adıgey dilindən gəlir. Oşuten və bir neçə tərcümə variantına malikdir. Oşten "əbədi qar", "əbədi qış", "dolu yapışdığı yerdə" mənaları kimi izah edilir. Koveşnikovun versiyasına görə, abadzexlər zirvəni "baltanın atıldığı dağ" kimi də adlandıra bilərdilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Классификатор маршрутов на горные вершины". 2017-10-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-09.
2. ↑  *С. Коротя, А. Гальчук.* Неизвестная Россия: великолепные места, о которых вы никогда не слышали (2). Москва: Эксмо. Гальчук А. П. 2013. 80. ISBN 978-5-699-64680-7.
3. ↑  *Ковешников В.Н.* Закубанские реки (топонимический очерк). Краснодар: КрайСЮТур. Т. Л. Евсеева. 1995.

Xarici keçidlər
---------------

* Оштен // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
* Н. Динник, "Оштен и окружающие его части Кубанской обл." ("Записки Кавказ. Отдела Имп. Рус. Географич. Общества", т. XVI).
* Лист карты K-37-IV. Масштаб: 1 : 200 000. Издание 1968 г.
**Seher Şeniz** (1 mart 1948 - 14 may 1992) - əsl adı Seher Başdaş olan türk aktrisası, rəqqasəsi və modelidir. "Playboy" jurnalında şəkli olan ilk türk aktrisasıdır.

Həyatı
------

Seher Şeniz 1948-ci ildə İzmir şəhərində anadan olmuşdur. 1962-ci ildən başlayaraq türk erotik filmlərinə çəkilməyə başlayır. 1965-ci ildə "Çimərlik gözəli" seçilmişdir. 1966-cı ildə isə "Türkiyə gözəllik yarışması" müsabiqəsində 2-ci yeri tutur. Seher Şeniz 3 dəfə evli olub. Sonuncu nişanlısı erməni əsilli Teknur Kiraz Fransada yaşadığı zaman Şeniz "Mulian Ruj" klubunda rəqqasə olaraq çalışır. Sonradan Türkiyəyə qayıdaraq yenidən erotik janrlı filmlərə çəkilir. Seher Şeniz 1984-cü ildə Mogadon adlı dərmanı qəbul edərək ölümcül vəziyyətə düşür. Lakin ölümdən qurtula bilir. 1992-ci ildə isə morfi və spirti içki qəbul edir. Bu da onun ölümünə səbəb olur. Onu ölümündən sonra İstanbul yerləşən evində tapırlar. Ölməmişdən əvvəl məktub da yazmışdır.

Xarici keçidlər
---------------

* Seher Şeniz — IMDb səhifəsi
**P. M. Şedevinin binası binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Çexov küçəsi ev 76 ünvanında yerləşən bina. Bina XIX əsrin ikinci yarısında inşa edilmişdir. Binanın hazır ki, vəziyyəti idealdır. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. Günümüzdə binadan yaşayış binası kimi istifadə edilir. Yerli əhəmiyyətli tarixi abidə kimi qorunur

Tarixi
------

Bina Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri Çexov küçəsi ev 76 ünvanında, XIX əsrin ikinci yarısında inşa edilmişdir. 1880-ci illərdə binanın sahibi həkim Pavl Matveeviç Şedevi olmuşdur. Oda məlumdur ki, Pavl Matveeviç Şedevi universutetdə oxuyarkən «Yer və təbiət» jurnalında iştirak edirdi. Bu jurnal qeyri leqal fəaliyyət göstərirdi. Onun digər gəlir mənbəyi olan sahədə isə şəxsi praktikası artmışdı. Bu onun üçün olduqca əlverişli idi. 1875-ci ildə artıq Pavel Şedevi atıq baş həkim olaraq fəaliyyət göstərirdi. XIX əsrin sonlarında isə Taqanroq şəhərinin baş sanitar həkimi olmuşdur. Bundan əlavə onun titullarının sırasına sülh məhkəməsinin, Şəhər Duması və İdarə heyətinin üzvü olmuşdur. Onu deməyə əsas vardır vardır ki, Pavl Şedevi həkim Starsevin frototipidir. Bu protatip Antov Pavloviç Çexovun «İoniç» hekayəsindəki personaj nəzərdə tutulur. Oda məlumdur ki, Pavl Matveeviç Şedeviyə bir bağ mənsubdur. Onun harada yerləşməsi dəqiq bilinmir.

1927-ci ilə olan məlumata görə binada Taqanroq şəhər diyarşunaslıq muzeyinin təbiət-tarix bölməsi yerləşir. Pavl Matveeviç Şedevinin binası bu gündə qorunub saxlanılmışdır. Hazırda yaşayış binası kimi istifadə edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Дом П.М. Шедеви//Министерство культуры Ростовской области". 2018-11-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-04.
2. ↑  "Дом Шедеви//Объекты культурного наследия". 2017-02-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-04.
3. ↑  Филологические науки, Высшая школа, 1996. С. 110
4. ↑  Таганрог. Планета, 1987 - Всего страниц: 189 с. – С. 98
5. ↑  "Памятник Петру I появился в Таганроге по просьбе Чехова". 2018-11-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-04.
Macarıstanda ağ terror zamanı edam edilmiş bolşevik
**Macarıstanda ağ terror** (mac. fehérterror) əks inqilabçılar tərəfindən həyata keçirilmiş repressiya və zorakılıqla müşahidə edilmiş Macarıstan tarixinin iki illik bir dövrünü (1919–1921) əhatə etmişdir. Qısa ömürlü Macarıstan Sovet Respublikasını dəstəkləyənləri, yeni hökumətin müxalifətini əzmək və kommunistlərin Macarıstanda həyata keçirmiş olduqları Qırmızı terrora cavab məqsədilə edilmişdir. Ağ terrorun qurbanlarının çoxu yəhudilər olmuşdur. Bu terror zamanı on minlərlə insan mühakiməsiz həbs edilmiş 1.000 nəfərə qədər insan öldürülmüşdür.

Arxa plan
---------

Birinci dünya müharibəsinin axırında Macarıstan dövlətinin siyasi quruluşu sürətli və köklü dəyişikliklərə məruz qaldı. Macarıstanın güclü bir parçası olduğu Avstriya-Macarıstan İmperiyası müharibədə məğlub olmuş və dağılmışdır. Qalib Antanta dövlətləri bölgəni ələ keçirmək və buranı Serb-xorvat-sloven dövləti, Çexoslovakiya, Rumıniya Krallığı arasında bölmək üçün əməli addımlar atmağa başladılar. Bunun nəticəsində Macarıstan torpaqlarının üçdə iki hissəsindən və əhalisinin üçdə bir hissəsindən məhrum edildi. Müharibədən sonra mövcud sosial-iqtisadi xarakterli üsyanlar ilə birgə baş vermiş bu itkilər bir çox macarda güclü bir təhqir edilmə və nifrət hissi yaratmışdır.

Belə bir mürəkkəb vəziyyətdə ölkənin və millətin yeni stabil bir hökumət yaratmaq cəhdləri uğursuz oldu. 1919-cu ilin mart ayında Sosial Demokrat-Kommunist koalisiyasından çıxan kommunistlər özlərinə yeni bir hökumət yaratdılar və Macarıstan Sovet Respublikasını qurdular. Macarıstan Kommunist Partiyasının lideri olan Bela Kun həm Sosial Demokrat-Kommunist koalisiyasına rəhbərlik edirdi, həm də ölkədə real söz sahibinə çevrilmişdi. Kun hökuməti dörd aydan az bir müddət ərzində hakimiyyətdə qalmış və Rumıniyanın Macarıstanı işğalı ilə hakimiyyəti sona çatmışdır. Bu dövrdə siyasi gərginlik və rəqiblərə təzyiq pik həddə çatmış, Qırmızı terror olaraq adlanan hadisələr baş verərək, çoxsaylı həbslərə və edamlara səbəb olmuşdur. Qeyd edilən zaman kəsiyində, Macarıstan Slovakiya və Transilvaniyanı zəbt etməyə çalışmış, ancaq buna cavab olaraq Rumıniya ordusu Macarıstanı işğal etmiş və 1919-cu ilin avqust ayında Budapeşti tutmuşdur. İşğaldan sonra Bela Kun da daxil olmaqla bir çox Macarıstan kommunisti mühacir həyatı yaşamağa başladı.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Randolph L. Braham.* The Nazis' Last Victims: The Holocaust in Hungary. Wayne State University Press. 2002. 30–31. ISBN 978-0-8143-3095-1. 2020-08-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-03.
2. ↑  *Spencer Tucker; Laura Matysek Wood.* The European powers in the First World War: an encyclopedia. Taylor & Francis. 1996. 349–350. ISBN 978-0-8153-0399-2. 2017-04-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-03.
Cantarell
**Yukatan** (*isp.* Yucatán) — Meksikanın cənub-şərqində və Beliz və Qvatemalanın bitişik hissələrində böyük bir yarımadadır. Yarımada Mərkəzi Amerikada Meksika körfəzini Karib dənizidən ayırır. Yarımadanın şimalı Meksika ərazisində yerləşir və Yukatan, Kampeçe və Kintana-Roo ştatlarına daxildir. Cənubu isə Qvatemala və Beliz kimi dövlətlərinin ərazisidir. İqlimi tropik və istidir. Cənub hissədə tropik meşələr yerləşir. Şimala qalxdıqca isə quraqlıq artır.

Tarixi
------

Yukatan yarımadası arxioloji xəritəsi
Yukatan yarımadası
Yarımadanın şimal-qərbində Çilsulub krateri yerləşir. Krater 65 milyon il önçə iri meteoridin yerlə toqquşması nəticəsində meydana gəlmişdir. Ərazinin böyük hissəsini bitki örtüyündən məhrumu nəticəsində Dinozavrların məhvinə gətirib çıxarmışdır. IV əsrdən X əsrə qədər ərazidə Maya sivilizasiyası mövcud olmuşdur. Burada arxeoloji tapıntılara və tikilililərə rast gəlinir. Üstəlik əraziyə xas piramidalar gözəlliyi ilə seçilir. Ən məşhur şəhərləri Çiçen-İsa, Uşmal və Tulum.

Yukatan yarımadasına ayaq basan ilk avropalılar 1517-ci ildə Fransisko Kordoba və Xuan de Qrixalva olmuşlar. Ərazi 1527-ci ildə ələ keçirilir və yeni vilayətin mərkəzi qədim şəhər olan Tixo olur. Sonradan adı Merida olaraq dəyişdirilir. İnzibati cəhətdən şəhər gah Qvatemala gah da Yeni İspaniyanın ərazisinə verilirdi. Sonda isə Meksika imperiyasının ərazisində qərar tutur.

Yarımadanın adı yerli əhalinin dilində «Biz sizi başa düşmürük» anlamında işlədilir. Bu kəlməni eşidən ilk Konkistadorlar verdikləri «Biz haradayıq, bu torpağın adı nədir?» sualına cavab olaraq eşitmişdirlər.

Yarımada dəfələrlə müstəqilliyə cədh göstərmişdir. Ərazidə yaşıyan kreollar özlərini müstəqil millət hesab edərək müstəqillik istəyirdilər. 1841—1848 cı illərdə yarımadada Yukatan Respublikası elan edilir və Meksikadan ayrılırlar.

1847-ci ildə torpaq sahibləri mərkəzi hökumətə qarşı çıxaraq özlərinə tərəfdar artarmağa başladılar və Mayalılara ümid bağladılar. Ancaq Mayalılar silahlarını təkcə mərkəzi hökumətə deyil həmcinin üsyançılara qarşı çevirirlər. Bunun nəticəsində Birinci Yukatan müharibəsi başlayır. Müharibə 1901-ci ildə bitsədə ayrı-ayrı qruplar arasında müharizə uzun zaman davam etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "bibliotekar.ru". 2011-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-18.

Mənbə
-----

* Yukatan və Mərkəzi Amerikanın tarixi (mifalogiya, əfsanələr və başqaları «Qədim Mezoamerika» saytında
"***Macologist.org***" — "Apple" şirkətinin "Macintosh" platformalarında videooyunlar haqqında ABŞ veb saytı. "*Macologist*" texniki dəstək məsələlərində ixtisaslaşmışdır. Saytda həmçinin "Mac" oyun xəbərləri bölməsi, eləcə də pərakəndə oyunlar və modlar üçün resenziya bölməsi var idi. Sayt 2004-cü ilin iyununda fəaliyyətə başlamışdır. Sayt 2010-cu ildə fəaliyyətini dayandırmışdır.

Təsiri
------

"*Macologist*" 2005-ci ilin sonuna qədər "*MacAddict*" jurnalında üç dəfə istinad edilmişdi. 2005-ci ilin may ayında ABŞ-nin digər böyük "*Macintosh*" çap jurnalı olan "*Macworld*" öz komandalar qarışığı dəstinə "*Unreal Tournament 2004*" videooyunu üçün "*Macologist*" tərəfindən hazırlanmış "*Santaduck Toolpak*"i daxil etmişdir. 2004-cü ilin sentyabrında "*Santaduck Toolpak*" komandalar qarışığı xidməti "Apple Computer" tərəfindən istinad edilmişdir. Sayt "NVIDIA-Epic Make Something Unreal" yarışmasında "Fəxri hallanma" mükafatına layiq görülmüşdür. "Mac Games Radio" podkastının aparıcılarından biri "Macologist" saytının redaktoru kimi təqdim olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  MacAddict, October 2004 (p. 18), October 2005 (p. 11), December 2005 (p. 16).
2. ↑  "Links and Downloads Manager - Unreal Tournament 2004". Macologist. 2007. March 12, 2007 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: May 31, 2011.
3. ↑  "Speedmark Sets the Bar". Macworld. 2005. February 5, 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: May 31, 2011.
4. ↑  "Faster Brain: Apple - iMac - Processor". Apple Computer. 2004. September 2, 2004 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: May 31, 2011.
5. ↑  "Make Something Unreal (MSU) Contest Phase 3 Finalists: Tool". Epic Games. 2011. March 17, 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: May 31, 2011.
6. ↑  "iGame Radio Introduces Guest Co-Host". 2005. September 27, 2007 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: May 31, 2011.
**Florida yarımadası** (*ing.* Florida) — Şimali Amerikanın cənub-şərqində yerləşir. Ərazisinin böyük hissəsi Florida ştatını torpaqlarında yerləşir. Sahəsi 115 min km² təşkil edir. Şərqdə Atlantik okeanın, qərbdə isə Meksika körfəzi onun sahillərini yuyur. Kuba adasında onu Florida boğazı ayırır.

Yarımada ərazisində ən hündür zirvə 99 m təşkil edir. Bu yaylada karst məşəlli təbiət abidələrinə rast gəlinir. Yarımadanıb şərq hissəsi nisbətən yüksəlmiş, qərb hissəsi isə nisbətən alçaqdır. Bu hissə laqun və Manqrov meşələri ilə zəngindir. Ərazi okeanın təsirinə məruz qalır. Şimalda subtropik, cənub hissədə isə tropik iqlim qurşağında yerləşir. Qımı isti və günəşli, qışı isə bürküdür. Orta temperatur yanvarda 14 °S (şimalda), 20,7 °S (cənubda) arası dəyişir. İyulda isə temperatur 27°S 28,7°S təşkil edir. İllik yağıntının miqdarı — 1200–1400 mm. Çayları qısa ancaq bol suludur. Buna misal kimi Sent-Cons çayını göstərmək olar. Ərazi göllər və bataqlıqlarla zəngindir. Burada Amerikanın cənub hissəsində yerləşən ən böyük gölü (Okiçobi) məhz burada yerləşir. Everqleyds Milli Parkı milli park statusuna malikdir. Şimalında subtropik iqlim qurşağında (Şam ağacı, Maqnoliya, cırtdan palma), cənubunda isə — tropik bitkiləri , Palmakimilər və s. geniş yayılmışdır. Bölgə Fosforit və Titan kimi faydalı qazıntıları ilə tanınır. ABŞ-nin əsas turizm ərazilərindəndir. Xüsusi ilə Mayami qış ayları daha çox turist qəbul edir..

* Milli parkMilli park
* Dosluq fontanıDosluq fontanı
* Florida ştatıFlorida ştatı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Florida (yarımada)". 2016-04-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-31.
**Zufar Yenikeyev** (başq. Йәнекәев Зөфәр Ирғәли улы; 4 mart 1951, Baymak rayonu, Başqırd MSSR) — hüquqşünas, hüquq elmləri doktoru, professor, Başqırdıstan Respublikası Elmlər Akademiyasının üzvü, Dövlət Məclisi Katibliyinin rəhbəri - Başqırdıstan Respublikası Qurultayı, 2014-cü ildən bəri Başqırdıstan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin sədri və Başqırdıstan Respublikasının əməkdar vəkili.

Bioqrafiyası
------------

Zufar Yenikeyev 4 mart 1951-ci ildə Başqırd Sovet Sovet Sosialist Respublikasının Baymak rayonunun 1-ci Mukasovo kəndində anadan olmuşdur.

Məktəbdən sonra 2 il Başqırd MSSR-nIn İrendukovski sovxozunda fəhlə işləmişdir. 1973-cü ildə Sverdlovsk Hüquq İnstitutunu bitirib.

İş yerləri - Duvan rayonu prokurorluğunun müstəntiqi (1973-1974), Salavat şəhəri prokurorluğunun müstəntiqi, Baymak rayonu prokurorluğunun müstəntiqi (1976-1978).

1974-cü ildən orduda xidmət etmiş, sonra Sibay ət kombinatı üçün hüquq məsləhətçisi, Mənzil İstismar İdarəsi rəisinin müavini, Sibay şəhər mülki müdafiə qərargah rəisinin köməkçisi vəzifələrində çalışmışdır.

1975-ci ildə Başqırd Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinin aspiranturasına daxil olur. "Başqırdıstanın Rusiyanın bir hissəsi olaraq hüquqi statusu, XVI - XXI əsrlər" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını, doktorluq tezisini müdafiə etmişdir.

Digər iş yerləri: Başqırd Dövlət Universiteti Hüquq Fakültəsində müəllim; Katiblik Sektorunun müdiri, Başqırdıstan Respublikası Ali Şurasının xalq təhsili, elm, mədəniyyət, milli və beynəlxalq ənənələr, tarixi irsin qorunması üzrə Komissiyasının sədri.

Vahid Rusiya partiyasının üzvüdür. 2014-cü ildən Başqırdıstan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin sədridir

Ailəlidir iki övladı var.

İşləri
------

Zufar Yenikeyev 200-dən çox elmi əsərin müəllifidir.

Mükafatları
-----------

"Başqırdıstan Respublikasının əməkdar vəkili"

Salavat Yulayev Ordeni

Mənbə
-----

* 
* Arxivləşdirilib 2020-09-25 at the Wayback Machine
* 
* Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine
* Arxivləşdirilib 2018-09-02 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Постановление Государственного Собрания — Курултая Республики Башкортостан от 29 мая 2014 года №ГС-476 «О назначении Еникеева 3. И. на должность Председателя Конституционного Суда Республики Башкортостан»
**Qoz fır gənəciyi** - (*lat.* Eriophyes tristriatus) buğumayaqlılar tipinin gənəciklər dəstəsinin fır əmələgətirənlər fəsiləsinə aid olan növ

Xarici quruluşu
---------------

Qoz fır gənəciyinin yetkin fərdləri 220 mikron uzunluqda mikroskopik canlı olub, bədəni 60-yaxın buğumdan ibarətdir. Onun ayaqları 2 cütdür. Bu əlamətinə görə tor gənəciklərindən fərqlənir. Onu sürfəsi xarici görünüşünə görə yetkin fərdə oxşayır. Yumurtası kürəvaridir. Gənəcik tərəfindən şirəsi sorulan yarpağın üst səthi qabarıq olur. yarpağın alt tərəfində çökəklik əmələ gəlir. Həmin çökəkliklər içərisində keçə kimi tellər yığımı olur. Gənəcik həmin tellər içərisində yaşayır. Yarpağın üst tərəfindəki fırlar əsasən tünd qəhvəyi rəngdə olur.

Həyat tərzi
-----------

Qoz fır gənəciyinin Azərbaycanın ərazisində həyat dövriyyəsi və inkişafı tam öyrənilməmişdir.

Yayılması
---------

Respublikamızın qoz əkilən bütün rayonlarında təsadüf olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------
**Zubarə** – Qətərin paytaxtı Dohadan təqribən 105 km məsafədə, "Aşşimal" bələdiyyəsində yerləşən Qətər yarımadasının şimal qərb sahilində yerləşən dağılmış qədim qala-şəhər.

Ümumi məlumat
-------------

"Əl-Zubarə və "Əz-zubarə" kimi də tanınır. Qala XVIII əsrin ilk yarısında əsas qəbilələrdən olan "Bəni Utbə"nin nümayəndəsi Al ibn Əli tərəfindən tikilmişdir. 2013-cü ildə UNESCO-nun Ümümdünya Mədəni İrsi Siyahısına daxil edilmək üçün namizədliyi irəli sürülüb.

Bu qala qədim dövrlərdə Hörmüz boğazı ilə Fars körfəzinin qərb tərəfi arasında yerləşmiş qlobal ticarət və mirvari yığımı üçün uğurlu mərkəzə çevrilmişdi. Eləcə də bölgədə 18–19-cu əsr qəsəbələrinin ən geniş və ən yaxşı saxlanılan nümunələrindən biri hesab edilir. Qalanın daxili və xarici Fars körfəzində yerləşən digər yaşayış məntəqələrindən fərqli olaraq, şəhər həyatı, quruluşu və Fars körfəzinin sosial və iqtisadi tarixi aspektlərinin 20-ci əsrdə neftin kəşf edilməsindən əvvəlki dövrə məxsus üslublarına xüsusi diqqət yetirilməklə qorunub saxlanmışdır. 400 hektar (xarici şəhər divarının içərisində 60 hektar) ərazini əhatə edən Zubarə Qətərin ən əhəmiyyətli arxeoloji bölgəsidir.

Qala daxilində şəhər, xarici, eləcə də sonradan tikilmiş daxili divarlar, liman, dəniz kanalları, ekspozisiya divarları, "Murair Qalası" və daha yaxın tarixdə tikilmiş "Zubara Qalası" yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""2015 Population census" (PDF). Ministry of Development Planning and Statistics. April 2015" (PDF). 2019-03-28 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-20.
2. ↑  ""Al Zubarah Archaeological Site". UNESCO". 2017-06-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-20.
3. ↑  ""Qatar islamic archaeology and heritage project" (PDF). University of Copenhagen and Qatar Museums Authority" (PDF). 2020-03-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-11-20.
4. ↑  ""Record visitor numbers at Al Zubarah". qatarisbooming.com". 2020-10-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-20.
**Cerom Hayden "Cey" Pauel** (4 fevral 1953, Vaşinqton) — 2018-ci ildən bəri Federal Ehtiyat Sisteminin 16-cı sədri vəzifəsini icra edən Amerikalı vəkil və investisiya bankiri.

1975-ci ildə Prinston Universitetində siyasət dərəcəsi və 1979-cu ildə Corctaun Universitetinin Hüquq Mərkəzindən Yuris Doktoru dərəcəsi aldıqdan sonra 1984-cü ildə investisiya bankçılığına keçdi və The Carlyle Group-un tərəfdaşı da daxil olmaqla müxtəlif maliyyə institutlarında çalışdı. 1992-ci ildə qısa müddət Pauel Prezident Corc Herbert Volker Buşun dövründə Xəzinədarlıq katibinin daxili maliyyə üzrə müavini vəzifəsində də çalışıb. Pauel 2005-ci ildə Carlyle Group-dan ayrıldı və Severn Capital Partners adlı özəl investisiya firmasını qurdu. Dövlət qulluğuna qayıtmazdan əvvəl o, 2010–2012-ci illər arasında Bipartizan Siyasət Mərkəzində qonaq alim kimi fəaliyyət göstərmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Jerome Powell // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2  Jerome Powell // Munzinger Personen (alm.).
3. 1 2  *Long, Heather.* "Who is Jerome Powell, Trump's pick for the nation's most powerful economic position?". The Washington Post. June 2, 2017. July 22, 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: February 14, 2023.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Foto, video və audio | Leonard Instagram |
| Tematik saytlar | IMDb |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Brockhaus · Prabook |
| Normativ yoxlama | GND: 1143181581 · GTAA: 1673320 · LCCN: no91001201 · VIAF: 21705103 · WorldCat VIAF: 21705103 |
**Tartu Hava Limanı** (IATA: **TAY**, ICAO: **EETU**) — Estoniyanın Tartu şəhərinin mərkəzindən 9,5 km cənub-qərbdə yerləşən hava limanı, Tartu-Vıru magistral yolunun yaxınlığındadır. Ülenurme kəndinə yaxın olduğu üçün **Ülenurme Hava limanı** da adlanır. Burada Finnair aviaşirkətinin Helsinkiyə gündəlik uçuşları var.

Tarixi
------

Hava limanı 1946-cı ildə açılmışdır. Yeni terminal binası 1981-ci ildə inşa edildi, elə həmin vaxtı uçuş-enmə zolağı və sürmə zolağı yeniləndi. 2005-ci ildən bəri hava limanı Tallinn Airport Ltd məxsusdur. 2009-cu ildə uçuş-enmə zolağı 1799 m-ə qədər artırıldı. 2009-cu ildə Tartu Hava Limanından sərnişin axını 9 707 nəfərə çatmışdır.

Hava limanının yaxınlığında Estoniya Aviasiya Akademiyası yerləşir ki, onun təlim uçuşları hava limanında uçuş və eniş əməliyyatlarının 90%-nı təşkil edir.

Aviaşirkətlər və istiqamətlər
-----------------------------

| Hava yolu şirkəti | Uçuş nöqtəsi 
 |
| --- | --- |
| Finlandiya Finnair | Helsinki |

Xarici keçidlər
---------------

World Aero Data saytından EETU hava limanı barədə məlumat[*ölü keçid*].



|  |
| --- |
| Estoniya Estoniya hava limanları |
| Beynəxalq | Tallin • Tartu |
| Regional | Kuressaare • Kyardla • Pyarnu |