recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
18-ci əsrə aid qədim Türk xalçası
**Türk xalçaları,** Orta Asiyadan Anadoluya köçən Türklərin Vətənlərindən gətirilən toxuculuq ənənəsinə əsaslanan düyünlü, topa şəklində tikilmiş döşək, örtük və xalçalardır.

Anadolunun türklər tərəfindən fəthindən sonra Anadoluda sürətli inkişafı davam etdi və "*Anadolu xalçası"* kimi tanınır. *"Kilim, sumac, cicim, zili"* kimi düz hörgüləri ilə özünü dünyaya tanıdan Anadolu xalçaları, dünyanın ən qədim əl işlərindəndir. Anadoluda toxunan bütün xalçalar Türk xalçası adlanır, lakin ümumilikdə *"Türk xalçaları"* kimi tanınan klassik türk xalçaları Anadolunun qərb və qərb hissələrində və Ege bölgəsindəki vilayətlərdə toxunan xalçalardır.

Tarixi
------

Türk xalçalarının ilk adı XIII əsrdən məlumdur. Məşhur səyyah Marko Polonun iddiasına görə, uzun müddət Türk xalçaçılığının mərkəzi olmuş Konya şəhərində ən yaxşı xalçalar hazırlanırdı. XIV əsrdə onlar Simirna limanından çıxarıldığı üçün "Simirna" adlandırıldı. Bu xalçalar Anadoluda (Türkiyənin müasir Asiya ərazisi) istehsal edilmişdir.

Məlumdur ki, Türkiyə xalçaçılıq mədəniyyətinə Yunanıstan təsir edib və həmin dövrdə də bu sənətlə məşğul olublar. Osmanlı imperiyasının hakimiyyəti dövründə bir neçə türk tayfası İstanbuldan 60 kilometr aralıda Mərmərə dənizinin sahilində məskunlaşmağı qərara almışdır. Sonradan onların məskunlaşdığı ərazi Herek adlandırıldı. Həmin yerdə Osmanlı saraylarının bəzəyi üçün qeyri-adi dərəcədə böyük ölçülü xalçalar yaradılan ilk Saray xalça emalatxanası yaradıldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Brukenthal Museum: The extraordinary value of the Anatolian Carpet. Arxivləşdirilib 2012-03-09 at the Wayback Machine Brukenthalmuseum.ro. İstifadə tarixi: 2012-01-27.
2. ↑  Gökmen, Ertan. "Osmanlı dönemi Gördes halıcılığı"**(PDF)**. Celal Bayar Üniversitesi i Manisa ve Yöresi Türk Tarihi ve Kültürünü Uygulama ve Araştırma Merkezi. 14 İyun 2018 tarixində bu mənbədən **(PDF)** arxivləndi. Yüklənmə tarixi: 10 İyun 2018.
3. ↑  "ANADOLU-TÜRK HALI SANATININ KAYNAKLARI". 2017-11-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 iyun 2018.
4. ↑  "Doğu Minyatürlerinde Tasvir Edilen Selçuklu Halıları". 2018-06-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 iyun 2018.
**Ağbiji** (Əfx *abx.* Аӷбажь < аӷба — "gəmi" və ажь — "üzüm"), *Abxurdzeni* — Abxaziyadan olan gürcü aborigen qırmızı üzüm şərabı üzüm çeşididir .

Hekayəyə görə, bu sort gəmi ilə Abxaziyaya gətirilib, sonra Qudauta yaxınlığındakı Kulanurxva kəndinə yayılıb.

Təsvir
------

Yetkin yarpaq orta ölçülü və yuvarlaq formadadır. Üç loblu, zəif çentikli, demək olar ki, bütövdür. Yarpağın aşağı tərəfi tez-tez pullu tüklərlə örtülmüşdür. Çiçək biseksualdır. Salxımlar orta ölçülü, konusvari, nadir hallarda silindrik, qanadlı, çətirşəkilli və ya orta çətirvari olur. Taxıl orta ölçülü və yuvarlaqdır. Tünd mavi, qaraya keçid, lakin mumlu qar dənəciyi səbəbiylə mavimsi bir rəngə sahib olacaq. Taxıl sıx və nazik qabıqlıdır, pulpadan çətin ayrılır. Xoş dadı var, turş, rəngarəng ətirli, şirəsi açıq çəhrayıdır.

Agbizhi orta artımdır. Qönçələrin açılmasından tam yetişənə qədər vegetasiya dövrü Abxaziya ərazisində 198 gün, ancaq Telavidə isə 175 gündür. Oktyabrın sonunda tam yetkinliyə çatır. Dəstənin çəkisi 112–150 qram arasında dəyişir. Üzümün tam yetişməsi zamanı onun şəkəri 22–23%-ə, turşuluğu isə 8–9 q/l-ə çatır.

Yüksək keyfiyyətli tünd rəngli süfrə şərabı hazırlamaq üçün istifadə olunur. Abxaziyanın subtropik iqlimində şəkərin əhəmiyyətli dərəcədə yığılması səbəbindən təbii olaraq yarı şirin şərab hazırlamaq və daha az rəngli süfrə qırmızı şərabının rəngini artırmaq üçün əlverişlidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  жур. "Абаза", № 2 (19), 01 декабря, 2015
**Sarı atşabalıdı** (*lat.* Aesculus flava) — bitkilər aləminin sabunağacıçiçəklilər dəstəsinin sapindaceae fəsiləsinin atşabalıdı cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Vətəni Şimali Amerika – Pensilvaniyadan Corciya və Alabamaya qədərdir. Moskvada, Sankt-Peterburqda və digər iri şəhərlərdə yaşıllıqlarda və parklarda təsadüf edilir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 20–30 m-ə qədər, sıx enli-piramidal çətirli ağacdır. Yarpaqları bölümlü, uzunsov, yumurtaşəkilli və ya ensiz-ellipsvari, ucu biz, nazik dişli, uzunluğu 10–15 sm olan, 5 yarpaqcıqdan ibarət, saplağı uzundur. Yarpaqların üstü tünd yaşıl, altı sarımtıl-yaşıldır. Çiçəkləri sarı, ölçüsü 3 sm, uzunluğu 10–15 sm olan süpürgələrdə yerləşir. Şaxtaya davamlıdır. Meyvələri yumru, diametri 5–6 sm, əsasən 2 toxumludur. Şəhər şəraitini yaxşı keçirir. İri vəziyyətdə köçürülməni yaxşı keçirir. Adi atşabalıdından 2–3 həftə sonra, may-iyunda çiçəkləyir. Meyvələri sentyabrda yetişir.

Ekologiyası
-----------

Atşabalıdı növləri arasında soyuğa çox davamlıdır. Kölgəyə dözümlüdür.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Abşeronda mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Davamlılığına və dekorativliyinə görə Şimali meşə zonasının Orta və Cənub-Qərbi hissələrində geniş yayılmışdır. Tək, qrup, alleya, küçə və yol ətrafı əkinlərdə istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q159620
* Wikispecies: Aesculus flava
* APA: 2309
* BOLD: 438059
* EoL: 582235
* EPPO: AECOC
* GBIF: 3189824
* GRIN: 316248
* iNaturalist: 116362
* IPNI: 30173030-2
* IRMNG: 10938802
* ITIS: 28717
* IUCN: 60757580
* MoBotPF: 281046
* NBN: NBNSYS0000042058
* NCBI: 322040
* PalDat: Aesculus\_flava
* Plant List: kew-2624500
* PLANTS: AEFL
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:271789-2
* WFO: wfo-0000522269

 |
**Dağ ağəsməsi** (*lat.* Clematis montana) — bitkilər aləminin qaymaqçiçəklilər dəstəsinin qaymaqçiçəyikimilər fəsiləsinin ağəsmə cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Təbiətdə növün arealı Əfqanıstanı, Pakistanı, Hind-Çini və Tayvanı əhatə edir. Avropada və Şimali Amerikada mədəni şəraitdə geniş yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Uzunluğu 8 m-dək olan oduncaqlı lianadır. Yarpaqları çox vaxt üçər, qısa saplaqlı, uzunluğu 3-10 sm, ucu biz, kənarları dərin dişli, bəzən kənarları bütöv, çılpaq və ya təxminən çılpaq yarpaqcıqlardan ibarətdir. Çiçəkləri 1-5 ədəd dəstələrdə, əsasən ağ, diametri 3,5-5 sm, nazik, uzunluğu 5-10 sm olan çiçək saplaqlarında yerləşir. Kasayarpaqları ellipsvari və ya uzunsov, üst tərəfi zəif tükcüklü, erkəkcikləri sarıdır. Toxumcaları çılpaq, uzunluğu 7 mm, eni 4-4,5 mm, lələkvari olub, uzunluğu 5 sm-dəkdir. Mayda çiçəkləyir. İyulda-avqustda meyvə verir.

Ekologiyası
-----------

İstiyə, quraqlığa və soyuğa davamlı bitkidir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanda mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Yaşıllaşdırmada tək və qrup əkinlərində istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Australian Plant Name Index (ing.).

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q164485
* Wikispecies: Clematis montana
* APNI: 149823
* BOLD: 436123
* EoL: 2873596
* EPPO: CLVMO
* FoC: 200007684
* GBIF: 6376216
* GRIN: 89
* iNaturalist: 333798
* IPNI: 709900-1
* ISC: 113359
* ITIS: 821149
* NBN: NBNSYS0000002706
* NCBI: 454322
* NSWFlora: Clematis~montana
* NZOR: 7418b83e-889f-48cc-a55a-262cf4b7efc3
* NZPCN: 3719
* Plant List: kew-2726363
* PLANTS: CLMO10
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:709900-1
* Tropicos: 27100340
* WFO: wfo-0000610296

 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Mədəniyyət Nazirliyi.

 **Mədəniyyət Nazirliyi (Slovakiya)**  (slovak. Ministerstvo kultúry Slovenskej republiky) — mədəniyyət məsələləri üzrə Slovakiyada dövlət idarəsinin mərkəzi orqanı.

Nazirliyin fəaliyyət sahəsi
---------------------------

* Rəsmi dil
* Abidələrin, mədəni irsin və kitabxanaların mühafizəsi
* İncəsənət
* Müəllif hüququ və müəllif hüququ ilə birbaşa əlaqəli hüquqlar
* Təhsil fəaliyyəti və xalq yaradıcılığı
* milli azlıqların mədəniyyətlərinin inkişafına dəstək
* Xaricdə yaşayan slovakların mədəniyyətinin inkişafına dəstək
* Slovakiyadan kənarda Slovak mədəniyyətinin təqdimatı
* Kilsə və dini təşkilatlarla əlaqələr
* Kütləvi informasiya vasitələri və audiovizual məlumatlar.

Mədəniyyət naziri
-----------------

Mədəniyyət Nazirliyi Slovakiyanın Baş nazirinin təklifi ilə Slovakiya Prezidenti tərəfindən təyin edilən Mədəniyyət Naziri tərəfindən idarə olunur və onun fəaliyyətinə cavabdehdir. 2023-cü il mayın 15-dən etibarən Slovakiyanın mədəniyyət naziri vəzifəsini Silvia Qrontsovadır.

Mədəniyyət Nazirliyinin dövlət katibi
-------------------------------------

Mədəniyyət naziri olmadığı müddətdə hüquq və vəzifələri çərçivəsində dövlət katibi tərəfindən təmsil olunur. Digər hallarda nazir dövlət katibinə hüquq və vəzifələri çərçivəsində onu təmsil etmək səlahiyyəti də verə bilər. Dövlət katibi hökumətin iclasında naziri təmsil edərkən məsləhətçi səsə malikdir. Dövlət katibi mədəniyyət nazirinin təqdimatı ilə hökumət tərəfindən vəzifəyə təyin və vəzifədən azad edilir. 2020-ci ildə keçirilən parlament seçkilərindən sonra nazirlikdə iki dövlət katibi - Radoslav Kutaş (siyasi mənsubiyyəti yoxdur) və Vladimir Dolinay (xalq partiyasının namizədi üçün) çalışıblar. 2020-ci il iyulun 1-dən vəzifədə olan dövlət katibi Dolinay 25 iyul 2020-ci ildə yol-nəqliyyat hadisəsi nəticəsində faciəvi şəkildə dünyasını dəyişib. 21 oktyabr 2020-ci ildə özünü milli azlıqların mədəniyyətinə həsr etmək istəyən Zuzana Kumanova yerini keçdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qəza nəticəsində Dolinay Mədəniyyət Nazirliyinin dövlət katibi həlak olub". 2023-08-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-25.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | BNF: 16651780q · ISNI: 0000 0001 1011 4616 · NKC: nlk20030131007 · SUDOC: 08184168X · VIAF: 145887984 · WorldCat VIAF: 145887984 |

* Slovakiya Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin rəsmi saytı
**Atamalıbəyov Məhəmmədhəsən Qəzənfər oğlu** (1890-1943) — aktyor, pedaqoq.

Həyatı
------

Məhəmmədhəsən Atamalıbəyov 1913-cü ildə Xarkov universitetinin tarix-filologiya fakültəsini bitirmişdir. İnqilabdan əvvəl və sonra maarif sahəsində fəaliyyətini davam etdirmişdir. Xalqın maariflənməsini məktəblə bərabər, həm də teatrda görən M.Atamalıbəyov müxtəlif təhsil ocaqlarında tədris işləri ilə məşğul olsa da, ömrünün axırına kimi səhnədən ayrılmamışdır.

Şamaxı, Cəlilabad, Göyçay və Bakıda xalq maarifi və türk teatrlarının inkişafı sahəsində fəaliyyət göstərmişdir. Şamaxıda yerli ziyalıların iştirakı ilə Üzeyir Hacıbəyovun "O olmasın, bu olsun" və "Arşın mal alan" tamaşalarını səhnəyə qoymuşdur. 1921-ci ildən ADT-nın aktyoru olmuş, Üzeyir bəy Hacıbəyovun "Arşın mal alan" və "O olmasın, bu olsun" musiqili komediyalarında Əsgər, Süleyman və İntelligent Həsən rollarında çıxış etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Atamalıbəyov Məhəmmədhəsən Qəzənfər oğlu". 2023-08-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-21.
**Qatranlı likvidambar** (*lat.* Liquidambar styraciflua) — bitkilər aləminin daşdələnçiçəklilər dəstəsinin altingiyakimilər fəsiləsinin likvidambar cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Nyu-York ştatının cənub hissəsi, cənubda Floridanın mərkəzi hissəsi, Meksika körfəzinin şimal sahilinə və Şərqi Texasa qədər yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Qatranlı likvidambar hündürlüyü 20-35 m, gövdəsinin diametri 2 m-dək olan piramidal çətirli ağacdır.Qabığı boz-qonur, yarıqlıdır. Budaqları parlaq yaşıldan sarı-qonuradək müxtəlif çalarlıdır. Uc tumurcuğu iri, yaşıl və ya narıncı qonur pulcuqlarla örtülmüşdür. Yarpaqları əlvari-qanadlı, uzunluğu 7-25 sm, enli, kənarları xırda dişli, uzunluğu 6-10 sm olan saplaqda yerləşir. Yarpaqları 5-7 qanadlı, növbəlidir. Çiçəkləri birevli, xırda, az, qırmızı çalarlıdır. Dişi çiçəkləri saplaqda oturur və şarşəkilli başcıqla örtülmüşdür. Erkək çiçəkləri salxıma yığılmışdır. Bitki yazda çiçəkləyir. Meyvəsi iynəli, diametri 2,5-4 sm, çoxsaylı (20-50) qutucuqlardan ibarətdir. Hər qutucuqda 1-2 xırda toxumu vardır.

Ekologiyası
-----------

Cənub bölgəsinin aşağı yaruslarda rast gəlinir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Turş, gillicəli və ya gilli torpaqda yaxşı bitir. Qələvili torpağı da sevir.

İstifadəsi
----------

Parlaq yarpaqlarına görə dekorativ bitki kimi becərilir. Balzamlı, sakitləşdirici və möhkəmləndirici vasitə hesab edilir. Vaxtilə Meksika imperatorlarının sarayında siqaret çəkmək üçün tütünlə qarışdırılaraq istifadə edilirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnæi C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 999.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q469652
* Wikispecies: Liquidambar styraciflua
* AoFP: 3559
* APA: 2305
* BOLD: 416347
* Calflora: 8598
* Ecocrop: 7343
* EoL: 594658
* EPPO: LIQST
* FEIS: liqsty
* FNA: 220007687
* GBIF: 3152824
* GRIN: 22379
* iNaturalist: 49658
* IPNI: 430718-1
* IRMNG: 10203831
* ITIS: 19027
* IUCN: 33966
* MichiganFlora: 2941
* MoBotPF: 281024
* NBN: NBNSYS0500000235
* NCBI: 4400
* NZOR: 5e1ad59b-9416-4ebd-bfcb-b1666fc79893
* NZPCN: 4313
* PFI: 8515
* Plant List: kew-2348877
* PLANTS: LIST2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:430718-1
* Tropicos: 15100008
* WFO: wfo-0000364015

 |
**Campynema** (*lat.* Campynema) — bitkilər aləminin zanbaqçiçəklilər dəstəsinin campynemataceae fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Bu cins Avstraliyanın Tasmaniya adası üçün endemik olan yalnız bir məlum növü "Campynema lineare"ni ehtiva edir. Onun ən yaxın qohumu *Campynemanthe* Yeni Kaledoniya üçün endemikdir və fəsiləyə daxil olan yeganə digər cinsdir.

*Campynema linear*
------------------

*C. lineare* yaşıl dağ zanbağı kimi də tanınır və 15–30 sm-ə qədər böyüyən kiçik, gözə çarpmayan ot bitkisidir. Daha çox yayda görünən parlaq yaşıl çiçəkləri ilə seçilir. Çiçəklər adətən təkdir və 6 yaşıl ləçəkləri var. Bitkinin toxumları çoxsaylı və yastıdır. Kök şəkildəyişməsinə malikdir və yarpaqları qışda tökülür.

*C. lineare* növünün yaşı təxminən 57 milyon ildir. Bu bitki Tasmaniyanın paleoedemik florasının əsas üzvü hesab olunur. *C. lineare*-də RuBisCO-nun gen ardıcıllığının tədqiqi, Campynemataceae fəsiləsinin zanbaqçiçəklilər dəstəsinin ən qədimi olduğunu müəyyən etmişdir.

*C. lineare* əvvəllər zanbaqkimilər fəsiləsinin bir hissəsi hesab olunmuşdur.

Arealı
------

*C. lineare* Tasmaniyanın mərkəzi və qərbi, həmçinin mərkəzi dağlarında, əsasən subalp və alp zonalarındakı bataqlıq ərazilərdə görülə bilər. Ən çox otluq ərazilərdə, alp çəmənliklərində və göl kənarlarında rast gəlinir.

Təhdidlər və konservasiya
-------------------------

*C. lineare* əsasən qorunan ərazilərdə yayıldığına görə heç bir xüsusi təhlükə altında hesab edilməsə də, lakin onun tapıldığı bəzi yaşayış yerlərinin iqlim dəyişikliyi səbəbindən təhlükədə olacağı proqnozlaşdırılır. Paleoedemik statusuna görə Tasmaniya Park və Vəhşi Təbiət Xidməti *C. lineare-*ni yüksək qorunma əhəmiyyətinə malik növ hesab edir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q964804
* Wikispecies: Campynema
* APNI: 104885
* BOLD: 420161
* EoL: 80133
* EPPO: 1KPNG
* FoAO2: Campynema
* GBIF: 2750610
* GRIN: 2018
* iNaturalist: 324066
* IPNI: 1384-1
* IRMNG: 1361936
* NCBI: 59061
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:1384-1
* Tropicos: 40000491
* WCSP: 301906
* WFO: wfo-4000006495

 |
**Drymophila moorei** (*lat.* Drymophila moorei) — bitkilər aləminin zanbaqçiçəklilər dəstəsinin alströmeriyakimilər fəsiləsinin drymophila cinsinə aid bitki növü.

Növün nümayəndələrinin təbii yayılma arealı Yeni Cənubi Uelsin şimalındakı Manninq çayından Kvinslendə qədər uzanır. Tropik meşələrdə, adətən yüksək hündürlüklərdə yetişən ot bitkisidir. Meyvələri üzərində olduqda asanlıqla müəyyən edilə bilir.

Təsvir
------

Kiçik parlaq yarpaqlara malik bitkinin hündürlüyü 30 sm-ə çatır. Əsas şaquli gövdə budaqsızdır. Yarpaqların uzunluğu 3–6 sm, eni isə 1–2 sm arasında dəyişir.

Çiçəklər əsasən yazda açır və ağ və ya çəhrayı rənglərdə olur. Bitkinin giləmeyvələri narıncı və ya sarı rəngdədir və az sayda toxumu var. Giləmeyvələr yumurtavari formadadır və uzunluqları 1–1,5 sm arasında dəyişir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q2877497
* Wikispecies: Drymophila moorei
* APNI: 100849
* BOLD: 417928
* EoL: 1087797
* FoAO2: Drymophila moorei
* GBIF: 5300872
* iNaturalist: 883193
* IPNI: 534598-1
* NCBI: 120014
* NSWFlora: Drymophila~moorei
* Plant List: kew-305105
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:534598-1
* Tropicos: 18403441
* WCSP: 305105
* WFO: wfo-0000766243

 |
**Dazıotuşəkilli keçialaçı** (**lat.** *Reaumuria hypericoides*) — yulğunkimilər fəsiləsinin reaumuria cinsinə aid biki növü.

Təbii yayılması
---------------

Cənubi Zaqafqaziyada yayılmışdır. Qafqazda, Şərqi və Mərkəzi Asiyada bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 30-50 sm-ə çatan kol bitkisidir. Budaqları çılpaq, göyümtül, ağdır. Yarpaqları növbəli, sadə, ellipsvaridən lansetvariyədək, uzunluğu 1,0- 2,5 sm, eni 3-7 mm olub, bütöv, ucu bizdir. Çiçək qrupu qısa buğumlarda və ya uc budaqlarda yerləşir. Kasacığı dərin, uzunluğu 3-6 mm, eni 2,5-3,5 mm, enli, yumurtavari, ucu biz, bir az dişlidir, kənarları pərlidir. Ləçəkləri sərbəst, uzunluğu 9-13 mm, eni 3-4 (5) mm, enli- ellipsvari, əyri, bir tərəfdən kəsikli, çıxıntıları az miqdarda dalğalıdır. Erkəkcikləri 5 dəstəyə yığılmış, saplaqların uzunluğu 5-7 mm, bir az enəlmişdir, uzunsov tozluqların uzunluğu 1 mm-dir. Yumurtalığı şarşəkilli, uzunluğu 3-4 mm, eni 0,3-3,5 mm-dir. Toxumları çox miqdarda, sıx tükcüklü, yumşaq, ağımtıl- qonur tükcüklü, uzunsov, uzunluğu 34 mm-dir. May ayından avqustadək çiçəkləyir, meyvələri sentyabr- oktyabr aylarında yetişir.

Ekologiyası
-----------

Gilli yamaclarda, yüngül (qumlu), orta (gillicəli) və ağır (gilli), PH turşulu, neytral, əsas (qələvili) və şoran torpaqlarda, yarımkölgədə və ya kölgəsiz ərazilərdə bitir. Nəmişli torpağa üstünlük verir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Xocalıda, Qubada. Şəkidə, Kür- Araz ovalıqında, Alazan Əyricay vadisində təbii halda yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Yaşıllaşdırmada, dərinin qaşınmasına səbəb olan xəstəliklərin müalicəsində istifadə edilir.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorasi" V cild, Baki, "Elm", 2019, 370 səh.
Ümumi yayılması
---------------

Orta Asiya (Tyan-Şan, Pamir Alay, Kopetdağ, Qara-qum), İran və Qazaxıstanda təbii arealı vardır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Abşeronda təbii halda yayılmışdır.

Statusu
-------

Azərbaycanın nadir bitkisidir. NT.

Bitdiyi yer
-----------

Şoran yerlərdə, gilli torpaqlarda, qumluqlarda,daşlı yamac-larda yayılmışdır.

Тəbii ehtiyatı
--------------

Azərbaycanda arealı geniş deyildir.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Hündürlüyü 20-60 sm, sarımtıl qabıqlı və ya çoxsaylı, düz və sıxbudaqlı yarımkoldur. Yarpaqları hamar, yumurtavarı və ya uzunsov yumurtavarıdır. Yarpaqlarının uzunluğu 5-10 mm, eni 2-10 m arasında olub dərivaridir. Yarpaqları nöqtəli vəzitüklü, ucu biz bünövrəsi enliləşmiş, az bilinən saplaqlı olub bəzi yarpaqlar neştərvarı xətvarıdır. Çiçək qrupu süpürgəvarı, bəzən çiçəkləri təkdir. Çiçəkaltıqları azsaylı, lansetvarı, xətvarı, uzunluğu 3-5 mm, ucu biz, düz, kasacığı bərabər və ya ondan qısadır. Kasacığı 5 qanadlı, uzunluğu 3-7 mm, ləçəklərdən təxminən 2 dəfə qısa, qanadları yumurtavarı,lansetvarı, ucu biz, kənarları pərdəlidir. Ləçəkləri çəhrayı, tərs-ürəkşəkilli, uzunluğu 7-13 mm, eni 3-5 mm-ə çatır. Erkəkcikləri çox saylı, ləçəklərdən qısa, 5 dəstədə, saplaqları bünövrəsindən aşağıda olub, kənarları bütövdür. Toxumları tərs yumurtavarı, uzunluğu 4-5 mm, üstü tünd rəngli, yumru çıxıqlı olub, uzun, qonur tükcüklərlə örtülmüşdür. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir, avqust-sentyabrda isə meyvə verir.

Çoxalması
---------

Təbiətdə generativ yolla çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilmə səbəbləri
-------------------------------------

Başlıca insan fəaliyyətidir.

Becərilməsi
-----------

Mədəni şəraitdə Nəbatat bağlarında becərilir.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
-------------------------------

Xüsusi qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

Zəruri qoruma tədbirləri
------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilməsi zəruridir.

Ədəbiyyat
---------

* Деревья и кустарники СССР. т.4.1958;
* Флора Азербайджана. т.6. 1955;
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
* Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996;
* Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.

Mənbə
-----

* "Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.
* "Azərbaycan dendraflorasi" I cild, Baki, "Elm", 2011, 312 səh.
**Eldar Qasım oğlu Nuriyev** (15 noyabr 1955, Lənkəran) — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının Dövlət nəzarəti şöbəsinin sabiq müdiri, 29 noyabr 2019-cu ildən Ədliyyə nazirinin müavini.

Həyatı
------

Eldar Nuriyev 15 noyabr 1955-ci ildə Lənkəran şəhərində anadan olub. Azərbaycan Dövlət Unversitetinin sovet dövründə ən nüfuzlu fakültəsi olan Hüquq fakültəsini bitirən E.Nuriyev 1-ci dərəcəli dövlət müşaviridir.

O, əmək fəaliyyətinə 1979-cu ildə Gəncədə başlayıb. Şəhər prokurorluğunda köməkçi vəzifəsində çalışan E.Nuriyev burada 1993-cü ilə qədər işləyib. 1993-cü ilin avqustu E.Nuriyevin karyerasına uğurlu il kimi düşüb. Həmin il o, Bakı şəhəri prokurorluğunun DİO-da qanunların icrasına nəzarət şöbəsinin rəisi vəzifəsinə irəli çəkilir. 1996-cı ilə qədər bu vəzifədə çalışan Nuriyev 1998-ci iliinn mayında Prezidentin İcra Aparatının Dövlət-Hüquq şöbəsinə böyük məsləhətçi vəzifəsinə təyin olunur. İki il bu postda çalışdıqdan sonra 2000-ci illin oktyabrında Prezidentin İcra Aparatının Hüquq mühafizə orqanları ilə iş şöbəsinə böyük referent vəzifəsinə irəli çəklir. E.Nuriyev burada 6 il çalışıb. 2006-cı ildə o, prokurorluq sisteminə qayıdır.

2006-cı ilin aprelində Baş Prokurorluğa əmri verilən Eldar Nuriyev Baş prokurorun müavini vəzifəsinə təsdiqlənir. Daha sonra Prezident Administrasiyasının Dövlət nəzarəti şöbəsinin müdiri təyin olunub. Nuriyev 29 noyabr 2019-cu ildə tutduğu vəzifədən azad edilərək 26 dekabr 2019-cu ildə Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə Ədliyyə nazirinin müavini vəzifəsinə təyin edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ADMİNİSTRASİYA: Struktur: Nuriyev Eldar Qasim oğlu" (az.). president.az. 2014. 2016-03-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-27.
2. ↑  "E.Q.Nuriyevin Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının Dövlət nəzarəti şöbəsinin müdiri vəzifəsindən azad edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (Azərbaycan dili). president.az. 26 dekabr 2019 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Prezidentin nazir müavini təyin etdiyi Eldar Nuriyev kimdir?" (Azərbaycan dili). qaynarinfo.az. 26 dekabr 2019 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* *Xaqani Səfəroğlu.* "Prezident Administrasiyasında kimlər işləyir? - Karyera tanıtımı - II HİSSƏ" (az.). modern.az. 10.04.2012. İstifadə tarixi: 2015-05-27.
Abteikirche Maria Laach - Eva reitet im Paradies auf der Schlange, welche eine Narrenkappe trägt/Abbey Maria Laach - Eve şeytan bilinir.
**Mizoginiya** (misogynia) qadınlara qarşı soyuqluq, antipatiya və ya şişirdilmiş düşmənçilikdir. İngilis dilindəki "misogyny" termini yunanca qadın (gyne) və nifrət (misein) sözlərindən əmələ gəlmişdir.

Mizoginiya cinsiyyətçiliklə müqayisə edildikdə, mizoginiya həm kişilərdə, eləcə də bəzi qadınlarda rastlanır.

Feminist nəzəriyyədə mizoginiyaya kişilərin qadınları ikinci planda gördükləri irqçilik və ya antisemitizmə oxşar siyasi ideologiya kimi baxılır.

Psixi pozğunluğdan yarana biləcəyi kimi, çox vaxt fərdin uşaqlıq təcrübələri, xüsusən də ana və ata ilə əlaqəli təcrübələrindən də bu hal meydana gələ bilər. Həm kişilərdə, həm də qadınlarda görünə bilər. Edip kompleksi dövründə yaşayan uşaqlara valideynlərin göstərdikləri yanlış münasibət, göstərdikləri yanlış davranış belə bir vəziyyətə səbəb ola bilər.

Bəzi ataların öz qızlarına qarşı alçaldıcı və təhqiredici davranışları, oğlan uşaqlarını qız uşaqlarından üstün tutması halları belə münasibətə səbəb olan amillərdəndir. Mizoginiya bəzən ifrat səviyyədə inkişaf edib, dünyadakı bütün dişilərə nifrət səviyyəsinə qədər yüksələ bilər. 

Məsələn, ananın uşağı kastrasiya yolu ilə qorxutması qadınlara qarşı belə düşmənçiliyə səbəb ola bilər. (Edip kompleksinin mənfi tərəflərindəndir)
**Mərdan Feyzullayev** — "Tərəqqi" medalı laureatı, Azərbaycan diasporunun nümayəndəsi.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Mərdan Əhmədiyyə oğlu Feyzullayev 1959-cu ildə Şəki rayonunun Kiş kəndində anadan olmuşdur. O, 1979-1983-cü illərdə M.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun Dram və kino aktyorluğu fakültəsində, 1984-1989-cu illərdə B.Şukin adına Moskva Ali Teatr İnstitutunun Rejissorluq fakültəsində təhsil alıb.

1983-cü ildə Şəki Dövlət Dram Teatrında aktyor kimi işə başlayan M.Feyzullayev 1985-1989-cu illərdə həmin sənət ocağında quruluşçu rejissor, 1989-1998-ci illərdə isə baş rejissor vəzifəsində işləyib.

1999-cu ildən Moskvada yaşayan Mərdan Feyzullayev həm də Moskvada fəaliyyət gostərən "Dərviş" teat rının yaradıcısı və baş rejissoru idi. M.F.Axundovun "Sərgüzəşti-vəziri-xani-Lənkəran" və Elçinin "Şekspir" əsərlərini rus dilində səhnəyə qoyub və hər iki tamaşa paytaxtda uğurla numayiş etdirilib.2010-cu ildə noyabrın 4-də Rusiyanın ali mukafatı olan II dərəcəli "Vətən qarşısında xidmətlərinə gorə" medalı ilə təltif olunub.2011-ci il iyulun 4-də Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə incəsənət sahəsindəki nailiyyətlərinə gorə "Əməkdar artist" fəxri adına layiq gorulmuşdur. 13 avqust 2017-ci ildə Moskvada vəfat etmişdir. Şəkidə dəfn olunub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əməkdar artist Mərdan Feyzullayev vəfat edib". 2018-03-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-14.
2. ↑  *ARB Şəki.* "Mərdan Feyzullayev vəfat edib" (az.). Youtube.com. 15.08.2017. 2023-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-15.

Xarici keçdilər
---------------

Mənbə
-----

* Azərbaycan Diasporu Ensiklopedik Məlumatlar Toplusu
**Hans Vaihinger** (25 sentyabr 1852[…] – 18 dekabr 1933, Halle, Prussiya[d]) — alman idealist filosofu, neokantçılığın nümayəndəsi.

1883-cü ildən Strasburq, 1906-cı ildən Halle universitetlərinin professoru olub. "Kantın "Xalis zəkanın tənqidi"nin şərhləri" əsərinin müəllifi, "Kant – Studien" jurnalının və Kant cəmiyyətinin təsisçisidir. Əsas əsəri "Sanki fəlsəfəsi"ndə başlıca dünyagörüşü ideyalarından onların obyektləri "sanki" realdır kimi istifadə olunmasını təklif edən Kantın təsirilə fiksionalizm, yaxud "tənqidi pozitivizm" konsepsiyasını inkişaf etdirmişdir. Elmi və fəlsəfi anlayışlara yalnız praktiki əhəmiyyətə malik fiksiyalar kimi yanaşan alim gerçəkliyin "əslində olduğu kimi" dərkinin qeyri-mümkünlüyü haqqında aqnostik nəticələrə gəlmiş və duyğuları idrak üçün son əlçatan mövcudluq kimi qəbul etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
3. 1 2  Hans Vaihinger // Encyclopædia Britannica (ing.).
**Mamure qalası** — Türkiyənin cənubunda, Mersin şəhərinin Anamur ilçəsində, Bozdoğan məhəlləsi yaxınlığında sahil boyu uzanan orta əsrlərə aid qala.

Tarixi
------

Aralıq dənizi sahil zolağında yerləşib, günümüzə qədər yaxşı vəziyyətdə çatmış Türk qalalarından biridir. Anamurun 6 km şərqində, Bozdoğan kəndi sərhədləri daxilindədir. Hündür qayalıqlar və düzənliklər üzərində qurulmuş Mamure qalası bir çox Anadolu qalaları kimi antik təməllər üzərində inşa edilmişdir. Böyük kəsmə daşlardan tikilmiş olan antik əsasların, hansı tarixdə və kimlər tərəfindən inşa edildiyi tam müəyyən edilməmişdir.

Qala üç hissədən ibarətdir. Hündür divarlarla ayrılmış şərqdəki iç həyətli, qərbdəki kənar qala və bunların cənubunda qayalıqlar üzərində inşa edilmiş iç qaladan ibarətdir. 39 qülləsi, su kəhrizləri və məscidi, xarici hissəsində hamamı olan qalanın ətrafı 10 mt enində müdafiə məqsədli xəndəklə əhatə olunmuşdur.

Qala və ətrafında III və IV əsrlərdə çox əhəmiyyəti olmayan Roma yaşayışı olduğu təxmin edilir. Qala xaricində və şimalında hamam qalığı vardır. 1988-ci ildə Anamur muzeyi rəhbərliyi tərəfindən aparılan qazıntılar nəticəsində çınqıl daşdan, aşağı hissəsi mozaika otaqlı, hamam və mənzil olduğu güman edilən məkanlar ortaya çıxarılmışdır. Hamamının giriş hissəsi dağıdılmış, zəif qızma və istilik hissələri olduqca sağlam vəziyyətdə vaxtımıza gəlib çatdmışdır. Hamam və ətrafında yerləşən bəzi təməl izləri buranın Mamure qalası ilə bütövlük təşkil edən bir yaşayış mərkəzi olduğunu göstərir. Bu qalıqların "Rigmonai" antik şəhərinə aid olduğu güman edilir.

Xarici keçidlər
---------------

* Anamur, Mamure kalesi
**İohann Ferdinand "Hannes" İqnatius**  (8 oktyabr 1871, Helsinki – 3 mart 1941, Helsinki) — Finlandiyalı əsgər və Finlandiya müstəqilliyinin görkəmli dəstəkçisi.

Bioqrafiyası
------------

İqnatius fennoman senat Karl Ferdinand İqnatius və Amanda Kristina Berqmanın oğlu idi. İqnatius hərbi təhsilini 1885–1892-ci illərdə Hamina kadet məktəbində, daha sonra 1896–1899-cu illərdə Sankt-Peterburqdakı general heyəti akademiyasında almışdır.

### Hərbi xidməti

İqnatius 1892-ci ildən 1901-ci ilə qədər Finlandiya Əjdaha Alayında xidmət etmişdir. O, 1900-cü ildə kapitan vəzifəsinə yüksəldi. Finlandiya knyazlığının ordusu ləğv edildikdən sonra o, 1901–1917-ci illər aralığında biznes fəaliyyəti ilə məşğul olmağa başladı. İqnatius Birinci Dünya müharibəsi ərzində Finlandiya müstəqilli üçün çalışan hərbi komitənin tanınmış üzvü oldu və ilk olaraq polkovnik, daha sonra 1918-ci ildə general mayor rütbəsinə yüksəldi. İqnatius Finlandiya vətəndaş müharibəsi dövründə 1918-ci il 18 fevraldan 6 maya qədər Ağ Finlandiyanın Maddi-Texniki Təchizat Generalı, eyni ilin mayından iyununa qədər ordunun aparat rəhbəri vəzifəsini tutdu. Qış müharibəsində İqnatius yenidən ordu rəhbəri vəzifəsinə gəldi.

İqnatius *Suomen Vapaussota 1918* (Finlandiya istiqlaliyyət müharibəsi) nəşriyyat komitəsinin sədri idi. O, 1918-ci ildə *Qustav Mannerheym* kitabını yazdı. İqnatius 1920 və 1930-cu illərdə Mannerheymin ən coşğulu tərəfdarlarından biri idi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Johannes Ferdinand Ignatius // .
2. 1 2  Hannes Ignatius // .
3. ↑  LIBRIS. 2018.
4. 1 2  Johannes Ferdinand (Hannes) Ignatius // .
5. ↑  "MANNERHEIM – War of Independence – HANNES IGNATIUS". www.mannerheim.fi. 2017-11-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-27.
6. ↑  *Brantberg, Robert.* "Hannes Ignatius". 2005, 2009. 2016-09-12 tarixində arxivləşdirilib.
7. ↑  *Jägerskiöld, Stig Axel Fridolf.* Mannerheim. Hurst. January 1986. ISBN 9781850650096. 2020-01-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-17.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Finlandiya milli bioqrafiya · Prabook |
| Şəcərə və nekropolistika | WikiTree |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 90165731 · ISNI: 0000 0000 5393 801X · LCCN: no2002084052 · NTA: 170360288 · NUKAT: n2014060605 · LIBRIS: 254584 · SUDOC: 189418346 · VIAF: 61931858 · WorldCat VIAF: 61931858 |

 |
**Burle Marks Robertu** (4 avqust 1909[…], San Paulo – 4 iyun 1994[…], Rio-de-Janeyro) — Braziliya landşaft memarı, rəssam, heykəltaraş, botanik.

Həyatı
------

Almaniyalı mühacir Vilhelm Marksın ailəsində doğulmuşdur (K. Marksın nəslindəndir).Berlində (1928–29, boyakarlıq və botanikanı öyrənmişdir), həmçinin Rio-de-Janeyrodakı Milli Rəssamlıq Məktəbindətəhsil almışdır. Braziliyanın tropik florası əsasında bağ-park incəsənətində müasir üslub yaratmışdır. 1934–37-ci illərdə Resifidəki bağ və parklara rəhbərlik etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Burle Rio-de-Janeyroda bir sıra iri ansamblnın binası (hazırda Mədəniyyət sarayı, 1937–43, memarlar Ş. E. Le Korbüzye, L. Kosta, O. Nimeyer, rəssam K. Portinarivə b.), Müasir İncəsənət Muzeyi (1954– 62, memar A. E. Reydi), Kopakabananıngəzinti yerləri və parkları (1959, 1970), beynəl xalq aeroport (1971) və s.] həyata keçirmişdir.

Braziliya şimalınin tikintisində Nimeyer ilə əməkdaşlıq etmişdir: digər mərkəzi ansamblların süni göl, parterlər və bağ-park kompozisiyaları (1960–70-ci illər). Burle Pampulyada (Belu-Orizonti yaxınlığında, 1941–44, memar Nimeyer) memarlıq kompleksinin yaşıllıq zonaları, Karakasda Del-Este parkı (1960–61) və Parisdə YUNESKO binaları kompleksinin yaşıllaşdırma layihələrinin (1963) müəllifidir. Boyakarlıq və dekorativ-tətbiqi sənətlə (keramika, şüşə, zərgərlik məmulatları və s.) məşğul olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Roberto Burle Marx (nid.).
3. 1 2  Union List of Artist Names (ing.). 2018.
4. ↑  Museum of Modern Art online collection (ing.).
5. 1 2 3 4  Burle Marks// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 97–98.

Xarici keçidlər
---------------

* Roberto Burle Marks
**Robert Volker İrvin** (*ing.* Robert Walker Irwin; 4 yanvar 1844, Kopenhagen – 5 yanvar 1925, Tokio) – ABŞ biznesmeni və Havay krallığının Yaponiyadakı diplomatik nümayəndəsi. "Yaponların Havay adalarına miqrasiyasının atası" hesab olunur.

Həyatı
------

Robert Volker İrvin 1844-cü ildə Danimarkanın Kopengahen şəhərində pensilvaniyalı ailədə doğulmuşdur. *"Pacific Mail Steamship Company"* şirkətinin üzvü olan qardaşı Riçard onu 1866-cı ildə şirkətin agenti kimi Yaponiyanın Yokohama şəhərinə göndərmişdir. Daha sonra Yokohamada *"Walsh, Hall and Co"* ticarət şirkətində işləməyə başlamış, burada siyasətçilər Kaoru İnoye və Takaşi Masuda, eləcə də, biznesmen Okada Heyzo ilə tanış olmuşdur. 1876-cı ildə onlarla birlikdə *"Mitsui"* şirkətini qurmuşdur.

1880-ci ildə ABŞ-nin Yaponiyadakı baş konsulu olan Harlan Lillibricin ABŞ-yə qayıtmasından sonra İrvin Havay adaları əlaqələri ilə məşğul olmağa başlamışdır. Tezliklə Lillibric onu Havay krallığının Yaponiyadakı birinci baş konsulu təyin etmişdir. 1884-cü ildə xüsusi nümayəndə statusuna yüksəlmiş və Havay adaları ilə Yaponiya arasında ilk miqrasiya müqaviləsində vasitəçi rolunu oynamışdır. İrvinin vasitəsilə bir çox yapon Havay adalarına səyahət edərək işlə təmin olunmuş və şəkər plantasiyalarında işləməyə başlamışdır. Onun yaratdığı sistematik miqrasiya planı nəticəsində 1885–94-cü illərdə 28.691 yapon Havay adalarına miqrasiya etmişdir.

İrvin 1900-cü ildə Tayvanda *"Taiwan Seito"* adlı şəkər emalı zavodu qurmuşdur. Daha sonra Yaponiya vətəndaşlığına qəbul edilmiş, Yaponiya hökuməti tərəfindən "Doğan günəş" və "Müqəddəs xəzinə" ordenləri ilə təltif olunmuşdur. 1925-ci ildə Tokioda ölmüşdür. Onun Qunma prefekturasının İkaho şəhərində yerləşən yay evi 1986-cı ildə bərpa edilmişdir.

Ailəsi
------

Robertin atası Vilyam Volles İrvin ABŞ siyasətçisi və diplomatı olmuşdur. Anası isə Bencamin Franklinin dördüncü nəsildən birbaşa davamçısı idi. Robertin 4 bacı-qardaşı var idi.

Robertin ən böyük qızı Sofiya İrvin və ya digər adı ilə Bella İrvin 1884-cü ildə Tokioda doğulmuşdur. Kolumbiya Universitetində təhsil aldıqdan sonra 1916-cı ildə Yaponiyaya qayıtmış və 1917-ci ildə Tokioda müəllimlər üçün İrvin məktəbinin əsasını qoymuşdur. 1942-ci ildə Yaponiya vətəndaşlığına qəbul edilmiş, 1947-ci ildə atasından qalan maddi vəsaitlə məktəbi böyütmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2  geni.com (çd.). 2006.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Kodansha Encyclopedia of Japan
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Asian American: History and Culture - An Encyclopedia

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). III cild (G–I). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 336. ISBN 0-87011-623-1. İstifadə tarixi: 19 oktyabr 2022.
* *Ling, Huping; Austin, Allan.* Asian American: History and Culture - An Encyclopedia (ingiliscə). Routledge. 2010. səh. 418. ISBN 978-0-7656-8077-8. İstifadə tarixi: 18 oktyabr 2022.
**Lividlər fəsiləsi**-(*lat.* Liviidae) Buğumayaqlılar tipinin Bərabərqanadlılar dəstəsinə aid olan fəsilə.

Xarici quruluşu
---------------

Az-çox yastı bədənli, qamətli, başı irəli yönəlmiş cücüdür. Təpəsi bir qədər əyilmiş, iki pər şəklində irəli çıxmışdır. Gözləri - kiçik, yastılanmış olur. Hər gözdən qabaqda kiçik qabar şəklində əlavə hiss orqanı vardır. Bığcığın ikinci buğumu o biri buğumların hər birindən uzun və enlidir. Qabaq qanadları sıx, adətən mərcanşəkilli naxışı olur.

Həyat tərzi
-----------

Nəm stansiyalarda – cığlarda südləyəndə yaşayır.

Yayılması
---------

Bu fəsilədən məlum olan 20 növün 7-i MDB-də, biri – Qafqazda və Azərbaycanda yaşayır – Livia juncarum Latr.. Kür-Araz ovalığında cığlarda Juncus sp.sp. tapılmışdır.

Təsnifatı
---------

* Livia juncarum Latr
* Juncus sp.sp.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbayvcanın heyvanlar aləmi, II cild. Bakı, Elm, 2004
2. ↑  Azərbayvcanın heyvanlar aləmi, II cild. Bakı, Elm, 2004

Ədəbiyyat
---------

* Azərbayvcanın heyvanlar aləmi, II cild. Bakı, Elm, 2004

Xarici keçidlər
---------------

* QƏRİb məMMƏdov mahmud xəLİlov
* Family Liviidae

Həmçinin bax
------------
**Haqi qəsri** (萩城, *Haqi-co*?) – Yaponiyanın Yamaquçi prefekturasının Haqi şəhərində mövcud olmuş qəsr. Meyci islahatından sonra 1874-cü ildə sökülmüşdür. 2015-ci ildə UNESCO-nun Dünya İrsi siyahısına salınıb.

Tarix
-----

Qəsr 1604-1606-cı illərdə Çoşu hanının idarəçisi olan Mori klanı tərəfindən tikdirilmişdir. Mori klanının 14 nəsli bu qəsrdə yaşamışdır. Mori klanı imperator hakimiyyətinə güclü dəstək verməsi ilə tanınırdı və Meyci islahatından sonra 1874-cü ildə Haqi qəsrini könüllü şəkildə sökmüşdür. Qəsrin samurayları işsiz qalsa da, klan onlara fermer olmağı və meyvə yetişdirməyi tövsiyə etmişdir.

Haqinin keçmiş samuray ailələrinin bir çox davamçısı qədim divarların arxasındakı samuray məhəllərinə yaşamağa davam edir.

Quruluşu
--------

Qəsrin bir hissəsi adada yerləşirdi, bir tərəfi körfəzə, bir tərəfi çay və xəndəyə baxırdı. Qəsrin arxasında bir müşahidə qülləsi yerləşirdi.

Qəsrin tenşusu beşmərtəbəli idi və daxili xəndəyin kənarında yerləşirdi. Birinci mərtəbəsi şimaldan cənuba 16,2 metr, şərqdən cənuba 19,8 metr ölçülərində idi. Sonuncu mərtəbəsi isə 6,2x5,3 metr ölçülərində idi. Tenşunun ümumi hündürlüyü isə 14,3 metr idi.

Qəsrin sadəcə daxili meydanının divarları və daxili xəndəyi salamat qalıb. Qalan hissələri məhv olub. Tenşunun bünövrəsi və sütunlar üçün istifadə olunmuş daşları da görmək mümkündür. Daxili divarlar boyunca uzanan və xəndəyə tərəf baxan daş pillələrin izləri qalmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Schmorleitz, 1974. səh. 142
2. 1 2  Schmorleitz, 1974. səh. 143
3. ↑  Schmorleitz, 1974. səh. 144

Ədəbiyyat
---------

* *Schmorleitz, Morton S.* Castles in Japan. Tokyo: Charles E. Tuttle Co. 1974. 65–68. ISBN 0-8048-1102-4.
**Haqatna** (camorra dili *Hagåtña* [həˈɡɑtɲə], əvvəllər **Аqanya**, ingilis və ispan dillərində *Agaña* /əˈɡɑːnjə/) — şəhər, Quam adasının inzibati mərkəzi .

Şəhər adanın qərb sahilində yerləşir. Əhalisi təqribən 1100 nəfərdir (2000-ci il).

Tarixi
------

Camorralıların burada ilk məskəni bizim eranın təqribən 500-cü ilində salınıb. 1668-ci ildə ispanlar yaşayış məskəni salırlar və adada ilk katolik kilsəsi inşa edirlər. 1898-ci ildə İspan-Amerika müharibəsindən sonra Filippin və Quam ABŞ-nin nəzarətinə keçir.

1940-cı ildə şəhərin əhalisi 10 min nəfərə çatır və ada əhalisinin yarısını təşkil edir.

8 dekabr 1941-ci ildə Quam Yaponiya tərəfindən işğal edilir. 1944-cü ildə onun azad edilməsində Aqanya ABŞ bombardımanından ciddi şəkildə dağılır və əhalinin çoxu adanın digər hissələrinə köçürlər.

İqtisadiyyatı
-------------

İqtisadiyyatının əsasını turizm təşkil edir, turistlərin 90 % yaponlar təşkil edir. Hotellərin tikintisi ekologiyaya pis təsir edir.

Quamın 30 % ərazisini tutan Amerika hərbi bazasının icarə haqqı şəhər büdcəsinin əsaslı hissəsini təçkil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  chamorro.com saytında tələffüz[*ölü keçid*]
2. ↑  "Haqatnanın tarixi". 2005-08-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-07-07.

Mənbə
-----

* Virtual Aqanya Arxivləşdirilib 2005-07-29 at the Wayback Machine
**Haqemeyster adası** (*ing.* Hagemeister Island) — Bristol körfəzinin şimal sahilində, Tojiak körfəzinin girişində yerləşir. Alyaskanın bir hissəsi olan ABŞ-yə aiddir.

Coğrafiya
---------

Adanın uzunluğu 26 km, sahəsi 300 km², ən yüksək nöqtəsi isə 184 m-dir. 2000-ci il siyahıyaalınmasına görə adanın daimi əhalisi yoxdur.

1980-ci ildən bəri ada Alyaska Milli Dəniz Qoruğunun bir hissəsidir.

Tarix
-----

Rus Amerikasına üç səyahətə komandanlıq edən rus kapitanı Leonti Haqemeysterin şərəfinə adlandırılır. Adanın ərazisi 1821-ci ildə Vasili Xromçenko və Adolf Etolin ekspedisiyası tərəfindən tədqiq və təsvir edilmişdir. "Haqemeyster adası" adı 1826-cı ildə leytenant Qabriel Sarıçev tərəfindən nəşrə salınmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  С. Федорова. Русская Америка: от первых поселений до продажи Аляски. — М.: Ломоносовъ, 2011. — С. 203. — 264 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-91678-111-3.

Mənbə
-----

* Hagemeister Island: Block 3039, Census Tract 1, Dillingham Census Area, Alaska United States Census Bureau
* USGS-GNIS
**Pavzi** və ya **Pavsi** (*yun.* Παυσίας; e. ə. IV əsr – e. ə. IV əsr) — Qədim Yunanıstan rəssamı. O, əslən Sikiondandır. Pavzi Apellesin müasiri, Pamfilin tələbəsi olmuşdur.

Pavzi əsasən uşaq və heyvan fiqurlarını, eləcə də çiçəkləri çəkmişdir. O, tarixdə tavanları arabesk, çiçəklər və fərdi fiqurlarla rəngləyən ilk şəxs olmuşdur. Rəvayətə görə, Pavzi mum üzərində rəsm çəkməyi mükəmməlləşdirmişdir. Mənbələrdə göstərilmişdir ki, o, istənilən əsəri cəmi 24 saat ərzində tamamlamaq bacarığı ilə fəxr edirdi.

Onun ən məşhur əsəri "*Buğa qurbanı*" adlanır və oğlu Aristolaos tərəfindən tamamlanmışdır. Romada yerləşən Pompey teatrında Pavzinin bu rəsminin təsviri var idi. Onun divar rəsmlərindən bəziləri coğrafiyaşünas Pavsani tərəfindən "*Hellas təsvirləri*"ndə xatırlanır.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. ↑  «Краткий словарь мифологии и древностей». М. Корш. Санкт-Петербург, издание А. С. Суворина, 1894.

### Ədəbiyyat

* Павзий // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) · Brockhaus · Treccani |
| Normativ yoxlama | GND: 1122651937 · LCCN: n2016011452 · SUDOC: 188971548 · VIAF: 96383628, 4526145857087422921189, 475144782735328194806 · ULAN: 500095540 · WorldCat VIAF: 96383628, 4526145857087422921189, 475144782735328194806 |
**Payne** (*alm.* Peine‎) — Almaniyanın Aşağı Saksoniya vilayətində şəhər, eyni adlı rayonun paytaxtı. Burada Fuhse və Mittelland çayları axır, Braunşveyqdən təqribən 25 km qərbdə və Hannoverdən 40 km şərqdə yerləşir.

Tarixi
------

1130-cu ilə aid edilən aktda Roma imperatoru II Lotarın ministerialı olan Bertold fon Paginin adı çəkilir, hansı ki öz adını şəhərə "Payne" formasında vermişdi. Burq Payne qalası bu dövrə və ya daha əvvələ aid olunur.

1201-ci ildə Hildeshaym salnaməsində, yepiskop Hartbert fon Hildeshaym və Ekbert və Gunselin von Volfenbüttel qardaşları arasındakı nifaq təsvir edilib. Qraf Gunselin fon Volfenbüttel, Alman ordusunun baş komandanı və Müqəddəs Roma İmperatoru IV Ottonun yanında seneşal idi. Qələbəni Gunselin qazandı və Burq Payne və ətraf əraziləri nəzarət altına aldı.

Qalanın cənubunda Gunselin 1218 və ya 1220-ci illərdə Payne şəhərini qurdu. 1223-cü ildə qəsəbə şəhər imtiyazlarını aldı. O vaxtdan bəri Gunselin gerbi şəhərin simvolu halına çevrildi.

1256-cı ildə Payne Braunşveq-Lüneburq qersoqı Albrext tərəfindən fəth edildi və 1260-cı ildə Gunselin ölümündən sonra oğulları Payneni Hildeshaym yepiskopluğuna təslim etdilər.

Braunşveq-Lüneburqdan olan Hildeshaym yepiskopu I Otto qala, şəhər və qraflığı Vedekind fon Poppenburqa feodal torpağı kimi təhvil verdi. Otto sonradan Payneyi ticari şəhərlər siyahısına əlavə etdi.

Ayrıca, 1260-cı ildə Payne şəhəri sikkələri düzəltmək və buraxmaq hüququnu qazandı və qısa fasilələrlə 1428-ci ilə qədər Hildeshaym yepiskopluğunun zərbxanası idi. 1954 və 1956-cı illərdə *Stederdorfer Straße və Horstweg* küçələrində, orta əsrlərə aid Almaniyanın ən böyük iki gümüş xəzinəsi (14-cü əsrə aid olunan 7,5 kq ağırlığında dəyirmi formasında 95 külçə) tapıldı.

Fridrix fon Bodenştedtin doğma şəhəri olan Paynedə 2010-cu ildə Azərbaycanlı heykəltəraşlar Teymur və Mahmud Rüstəmov qardaşları tərəfindən Mirzə Şəfi Vazeh və onun şagirdi Fridrix fon Bodenştedtə həsr olunmuş xatirə lövhəsi qoyulmuşdur.

Tanınmış sakinləri
------------------

* Fridrix Bodenştedt

Xarici əlaqələri
----------------

### Qardaşlaşmış şəhərlər

Payne bu şəhərlərlə qardaşlaşmışdır:

* İngiltərə Heyvud, İngiltərə, 1967-ci ildən
* Almaniya Aşersleben, Almaniya, 1990-cı ildən
* Yunanıstan Tripoli, Yunanıstan, 2000-ci ildən

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  Alle politisch selbständigen Gemeinden mit ausgewählten Merkmalen am 31.12.2018 (4. Quartal). Federal Statistical Office.
3. ↑  GeoNames (ing.). 2005.
4. ↑  register of German municipalities (4th quarter 2022) (alm.). DESTATIS, 2023.
5. ↑  "Azərbaycan heykəltəraşı daha bir mükafat qazandı". 1news.az. 30 dekabr 2010. 2022-03-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-22.
6. ↑  "Peines Partnerstädte". peine01.de (alman). Peine. 2022-04-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-26.
**Cəfər Rəmzi** (tam adı: **Cəfər Balaəmi oğlu İsmayılzadə**; 9 aprel 1905, Mərdəkan, Bakı qəzası, Bakı quberniyası, Rusiya imperiyası – 11 sentyabr 1996, Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycan şairi, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, 1985-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, filologiya elmləri namizədi (1968), Əmək veteranı (1977), Elm veteranı (1988).

Həyatı
------

Cəfər Rəmzi 1905-ci il aprelin 9-da Bakının Mərdəkan kəndində, əkinçi ailəsinı doğulmuşdur. Burada dördsinifli məktəbdə ibtidai təhsil almış (1913–1917), sonra bir müddət əkinçiliklə məşğul olmuşdur. Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Mərdəkan gənclər özəyinin kitabxanasında işləmişdir (1920–1922). Bakı Darülmüəllimində (indiki Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti) təhsilini davam etdirmişdir (1922–1927). APİ-nin dil və ədəbiyyat fakültəsini bitirmişdir (1929–1932). Bundan sonra uzun illər Bakı, Quba və Qazax orta məktəblərində müəllimlik etmişdir. APİ-nin Tarix fakültəsində qiyabi təhsil almış (1941–1942), Azərbaycan EA Şərqşünaslıq İnstitunun İran filologiyası şöbəsində işləmişdir (1958–1990). 1968-ci ildə "Yəğma Cəndaqinin poeziyası" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.

Bədii yaradıcılığa 15 yaşından başlamış, şeirlərini "Sufi" təxəllüsü ilə yazıb-yaratmışdır (1954-cü ildən). Bundan sonra öz şeir, elmi əsər və tərcümələrini "Cəfər Rəmzi" təxəllüsü ilə dövri mətbuatda çap etdirmişdir. "Deyilən söz yadigardır" üç cildlik kitabın toplayını və tərtibçisidir. Klassik Şərq ədəbiyyatından seçmə nümunələri fars və ərəb dilindən çevirib çapa vermişdir. XIX–XX əsrlər poeziyasında satira problemi ilə məşğul olmuşdur.

1996-cı il sentyabrın 11-də Bakıda vəfat etmişdir. Mərdəkan qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

Əsərləri
--------

1. Şeirlər. Bakı: Azərnəşr, 1974, 92 səh.
2. Azərbaycan klassik ədəbiyyatında işlədilən ərəb, fars sözləri lüğəti. Bakı: Maarif, 1966, 220 səh.
3. Yəğma Cəndaqinin poeziyası. Bakı: Elm, 1976.
4. Azərbaycan klassik ədəbiyyatında işlədilən ərəb və fars sözləri lüğəti. Bakı: Maarif, 1981, 280 səh.
5. Günləri sayıram. Bakı: Yazıçı, 1982, 88 səh.
6. Ürəkdən gələn səslər. Bakı: Yazıçı, 1986, 128 səh.
7. Deyilən söz yadigardır (üç cilddə). Bakı: Yazıçı, 1987, 350 səh.

Tərcümələri
-----------

(fars və ərəbcədən)

1. Xarici yumor. Bakı: Azərnəşr, 1964, 108 səh.
2. Behiştin narları. Bakı: Azərnəşr, 1968, 166səh.
3. Gəlin birlikdə gülək. Bakı: Azərnəşr, 1970, 112 səh.
4. Dünya xalqlarının yumoru. Bakı: Azərnəşr, 1976, 128 səh.

İstinadlar
----------