recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**İrtica** (arb: رُجُع rücu kökündən, de: réaction — az: reaksiya) və ya **geriçilik** (az: "əvvəlki yerə qayıtmaq"), **reaktsionizm** əvvəlki vəziyyətə qayıtmağı tələb edən, həddindən artıq mühafizəkar və mütərəqqi olanlara qarşı olan, hər hansı bir ictimai və ya siyasi hərəkat və ya ideologiyadır.

Təsviri
-------

Sosial elmlər doktoru Emre Konqar "insanın tarixi inkişaf prosesinə, istehsal münasibətlərinə, istehlak və bölüşdürmə münasibətlərinə və siyasi rejimlərə görə" reaksionizmi təsnif etmişdir. Bu tərifə görə, bəşəriyyət tarix boyu inkişaf və tərəqqi göstərmişdir. Konqarın tərifinə görə yığıcılıq, ovçuluq, kənd təsərrüfatı, sənaye və informasiya cəmiyyəti kimi mərhələləri geri almaq və ya dayandırmaq mürtəcilikdir. Zamanla istehsal əlaqələri, ibtidai klanlar, köləlik, feodalizm, kapitalizm və sosializm kimi dəyişmişdir. Bu dəyişiklikləri geriyə qaytarmağı müdafiə etmək mürtəcilikdir. Allahın adı ilə cəmiyyəti idarə edən mütləq hüquqi və inzibati səlahiyyətlərə sahib olan hökmdarlar və səltənətlər öz yerlərini konstitusional krallıqlara və respublikalara buraxmışdırlar. Müasir dövlətlərdə fərdi hüquq və azadlıqlar demokratik və dünyəvi qanunlarla təmin olunur. Müasir və demokratik rejimlərdən daha çox, dini qaydaların insanlara qarşı tətbiq olunduğu antidemokratik rejimləri tələb etmək mürtəcilikdir.

Tarixi
------

Bu termin Qərbdə Böyük Fransa inqilabı dövründə cinayətkar monarxiya rejiminə və ya onun şərtlərinə qayıtmaq istəyən əks-inqilabçıları təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir. XIX əsrdə qərbdəki dərəbəylikləri və aristokratiyanı qorumaq istəyən sənayeləşmə, respublikaçılıq, liberalizm və sosializm əleyhdarlarını təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir. Mürtəcilik termini, eyni zamanda, siyasi inkişafa və yeniliyə qarşı çıxan ideologiyaları aşağılamaq üçün də istifadə olunur.

XX əsrdə mürtəce (reaksionist) siyasi birləşmələrin ümumi xüsusiyyəti keçmiş dövrlərdə olduğu kimi (demokratiyadan əvvəl) totalitar və ya totalitar tipli bir quruluşun inzibati bir quruluş olmasına tərəfdar olması ilə bərabər, həm də davamlı sənaye istehsalı və sənayeləşmə tərəfdarı olmaları da görülmüşdü. İspaniyadakı Franco administrasiyası, Fransadakı Vichy administrasiyası, Portuqaliyadakı Antonio Salazar administrasiyası buna nümunədir.

Dünyanın müxtəlif yerlərində mövcud olan rejimə cavab olaraq, mürtəce siyasi proqramlar hazırlayan siyasi quruluşlar müşahidə olunmuşdur. Bu gün Almaniyadakı neonasistlər, Əfqanıstandakı Taliban və ABŞ-dakı Ku Kluks Klan kimi qruplar mürtəcili görüşə malikdirlər. Mövcud siyasi birləşmələr azlıq təşkil edirlər.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | GND: 4048653-9 · LCCN: sh85111630 · Microsoft: 2777047313 |
**Viyet teoremi** və ya **Viyet formulası** — Çevrilmiş kvadrat tənlikdə tənliyin köklərinin hasili sərbəst həddə; köklərin cəmi isə əks işarə ilə götürülmüş əmsala (b-yə) bərabərdir. Teoremə onun əsasını qoymuş "Fransua Viyetin" adı verilib. Bu formulalar əsasən cəbrdə istifadə edilir.

Düsturu
-------

Əgər {\displaystyle x\_{1}} və {\displaystyle x\_{2}} — kvadrat tənliyin {\displaystyle \ ax^{2}+bx+c=0} həlləridirsə, o zaman

{\displaystyle {\begin{cases}~x\_{1}+x\_{2}=~-{\dfrac {b}{a}}\\~x\_{1}x\_{2}=~{\dfrac {c}{a}}\end{cases}}}
Xüsusi halda, əgər {\displaystyle a=1} (verilən forma {\displaystyle x^{2}+px+q=0}), o zaman

{\displaystyle {\begin{cases}~x\_{1}+x\_{2}=-p\\~x\_{1}x\_{2}=q\end{cases}}}
Əgər {\displaystyle x\_{1},x\_{2},x\_{3}} — kub tənliyinin {\displaystyle p(x)=ax^{3}+bx^{2}+cx+d=0} həlləridirsə, o zaman

{\displaystyle {\begin{cases}x\_{1}+x\_{2}+x\_{3}=-{\dfrac {b}{a}}\\x\_{1}x\_{2}+x\_{1}x\_{3}+x\_{2}x\_{3}={\dfrac {c}{a}}\\x\_{1}x\_{2}x\_{3}=-{\dfrac {d}{a}}\end{cases}}}

İsbatı
------

Viyet teoremi verilən bərabərliyi ({\displaystyle P(x)=a\_{n}x^{n}+a\_{n-1}x^{n-1}+\cdots +a\_{1}x+a\_{0}}) açmaqla isbat oluna bilər:

{\displaystyle a\_{N}X^{n}+a\_{n-1}x^{n-1}+\cdots +a\_{1}x+a\_{0}=a\_{n}(x-x\_{1})(x-x\_{2})\cdots (x-x\_{n})}
Bu isə doğrudur, çünki {\displaystyle x\_{1},x\_{2},\dots ,x\_{n}} bu çoxhədlinin bütün həlləridir.

Həmçinin bax
------------

* Fransua Viyet

İstinadlar
----------

* *Funkhouser, H. Gray,* "A short account of the history of symmetric functions of roots of equations", American Mathematical Monthly, Mathematical Association of America, 37 (7), 1930: 357–365, doi:10.2307/2299273, JSTOR 2299273
* *Vinberg, E. B.* A course in algebra, American Mathematical Society, Providence, R.I, 2003, ISBN 0-8218-3413-4

* *Djukić, Dušan; və b.* The IMO compendium: a collection of problems suggested for the International Mathematical Olympiads, 1959–2004, Springer, New York, NY, 2006, ISBN 0-387-24299-6
**Günorta daşı** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Kəngərli rayonu ərazisində, Çalxandağın qərb yamacında hündürlüyü 1500 metrə çatan təbiət abidəsi.

Haqqında
--------

Xalq arasında Günortacı da deyilir. Günorta daşı günortaya qədər kölgəyə bürünmüş olur, düz günorta vaxtı isə kölgə tamamilə çəkilir. Ətrafdakı Çalxanqala, Təzəkənd, Xıncab və Sust kəndlərinin camaatı ta qədimdən ilin bütün fə- sillərində əkin-biçin, sağın və s. təsərrüfat işləri zamanı günortam səhvsiz göstərən günorta daşından "saat" kimi istifadə etmişdir. "Günortac" toponimi "Kitabi Dədə Qorqud" dastamnm qəhrəmanı, Təpəgözün gözünü çıxaran Basatm yurdu kimi xatırlanır. Bu yer isə, ehtimala görə, Təpəgözün məskən saldığı, camaata qan uddurduğu Salaxana (Salaxan) dərə- sindəki mağaranın yaxınlığında olmalıdır. Salaxananın Babək rayonunun dağlıq sahəsində, Qazan yaylağnın qərb ətəklərndə olduğu nəzərə almarsa, Günorta daşının "Kitabi-Dədə Qorqud"da adı çəküən "Günortac"la (prof. M. Seyidov, akad. V. V. Bartolda istinadən onu "Günün doğduğu uca zirvə" hesab edir) bilavastə bağlılığını söyləmək mümkündür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Naxçıvan abidələri ensiklopediyası", Naxçıvan, AMEA Naxçıvan bölməsi, 2008, səh. 150
**Sərdar İmrəliyev** (*azərb*. Sərdar Məmməd oğlu İmrəliyev‎; d.  15 dekabr, 1930) — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.

Həyatı
------

Sərdar İmrəliyev Cəbrayıl rayonun Horovlu kəndində anadan olub. 12 övladi var.

Mükafatları
-----------

Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (30.04.1966), Azərbaycan SSR əməkdar mexanizatoru(1966), Azərbaycan SSR əməkdar pambıqçısı (1975), SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (1975). Beyləqan rayonunun Bahar 3 nömrəli sovxoz qəsəbəsində traktorçu köməkçisi (1943-1945), mexanizator (1945-1960), həmin sovxozda pambıqçılıq üzrə kompleks mexanikləşdirilmiş briqadanın briqadiri olmuşdur (1960-1987). İttifaq miqyasında tanınan Sərdar İmrəliyevin iş təcrübəsini öyrənmək üçün işlədiyi sovxozda "Sərdar məktəbi" yaradılmışdır. 1964-cü ildə pambıqçılıq sahəsində yüksək əmək göstəricilərinə nail olmuşdur. ASE elmi şuranın üzvü (1976), SSRİ Ali Sovetinin deputatı olmuşdur (6,7,8,9,10 çağırış). 4 dəfə "Lenin" (16.02.1963; 30.04.1966; 08.04.1971; 16.12.1972;) və "Oktyabr inqilabı" (23.02.1978) ordenləri ilə təltif edilmişdir.

Sov.İKP-nın 25-31 qurultaylarının nümayəndələsi olmuşdur.

Filmoqrafiya
------------

1. Sərdar İmrəliyev məktəbi (film, 1964)

Haqqında yazılanlar
-------------------

Malik Fərrux "Torpağın inamı" adlı poemasını Sərdar İmrəliyevə ithaf etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 170-172.
**Sumbatan körpüləri** — Gilançay üzərində bəzi yerlərdə körpülər çox sıx olmuşdur. Orta əsrlər zamanı təkcə Darkəndlə qədim və orta əsr şəhəri Sumbatanın arasındakı təxminən bir kilometrlik məsafədə 3 körpünün salınması bunun ən əyani sübutudur. Belə ki, qalıqlarına əsasən demək olar ki, Darkəndlə Aza kəndini birləşdirən, el arasında "Şah Abbas körpüsü" kimi tanınan və zəmanəmizədək salamat vəziyyətdə gəlib çatan 5 aşırımlı körpüdən təxminən 700 metr şimalda (hazırda Naxçıvan-Ordubad şose yolunda, Gilançay üzərində salınmış müasir körpüdən bir az yuxarıda) bir körpünün, bu körpüdən isə təxminən 300 metr şimalda indiki Sabirkəndin cənub tərəfində qalıqları qalan Sumbatan şəhər yerinin şərq tərəfində ikinci bir körpünün salınması deyilən fikrin ən mötəbər təsdiqidir. Ola bilsin ki, bu körpülər orta əsrlər zamanı həmin ərazidən keçən karvanların və əhalinin sıxlığı ilə əlaqədar yaranmış çətinliyi aradan qaldırmaq üçün salınmışdır.

Ehtimal şəklində olsa da demək olar ki, bu körpülər zaman keçdikcə dağıntılara məruz qaldığı üçün bir-birini əvəz etmiş, son nəticədə Darkəndlə Aza kəndini birləşdirən körpü inşa edilmişdir.

Memarlıq quruluşu
-----------------

Qalıqlarına, bu ərazidə çayın nisbətən sakit axarına və yayılmasına əsasən deyə bilərik ki, bu körpülər Darkənd-Aza körpüsündən daha möhtəşəm, təxminən 100 metr uzunluğunda olmuşdur. Eni təxminən 4 metr olan hər iki körpünün Şərq dayaqları hazırda Sabirkəndin ərazisinə daxil olan yerlərdə, möhkəm qayalardan ibarət təbii özül üzərində qərar tutubmuş. Ərazinin relyefinə əsasən körpülərin hündür olmasını söyləmək olar. Hər iki körpü Sumbatan şəhəri ilə hazırda Gilançayın sol sahilində yerləşən Kələntər Dizə kəndini birləşdirmiş, Naxçıvan ərazisində, Araz çayı boyunca Ordubad-Sədərək marşrutu ilə və əksinə hərəkət edən ticarət karvanlarına, həmçinin əhaliyə xidmət etmişdir.

İnşa tarixi
-----------

Fikrimizcə, zaman keçdikcə təbii qüvvələrin təsirindən tədricən aşınaraq dağılan bu körpüləri Şah Abbas körpüsünün inşasından əvvəlki dövrlərə, təxminən XII–XIV yüzilliklərə aid etmək olar.

Mənbə
-----

* Hacıfəxrəddin Səfərli. Naxçıvanın türk-islam mədəniyyəti abidələri. Naxçıvan: "Əcəmi" Nəşriyyat Poliqrafiya Birliyi, 2017, 115 s.
**Mövlanə Şəhabəddin Abdulla Mirvarid** (1461–1516)—şair, musiqiçi, katib.

Həyatı
------

Mövlanə Şəhabəddin Abdulla Mirvarid 1461-ci ildə Herat şəhərində anadan olmuşdu. Xacə Şəmsəddin Məhəmməd Kirmaninin oğludur. Şair idi. Bəyani təxəllüsü ilə xoştəb şeir yazırdı.

Mövlanə Şəhabəddin Abdulla Mirvarid Sultan Hüseyn Bayqaranın sarayında çalışmışdı.

Mövlana Abdulla Mərvarid cavanlığında Sultan Hüseyn mirzənin xidmətində olmuş, hətta sədarət mərtəbəsinə çatmışdı. Axırda böyük əmirlər cərgəsinə daxil olmuş, Mir Əlişirin yerinə möhür vurmuşdu. Sultan Hüseyn mirzənin ölümündən sonra tənhalıq küncündə qərar tutmuşdu. Bu il o, dünyadan köçdü. Bu adda əsərləri var: "Divani-qəsaid və qəzəliyyat" ("Qəsidələr və qəzəllər divanı"), "Tarixi-şahi" ("Şahın tari-xi"), "Münşəat" ("Məktublar"), "Tarixi-mənzum" ("Mənzum tarix"), "Xosrov və Şirin".

Mövlanə Şəhabəddin Abdulla Mirvarid 1516-cı ildə Herat şəhərində vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  پیدایش و سیر تحول هنر خط ص ۸۰
2. ↑  Həsən bəy Rumlu. Əhsənüt-təvarix (Tarixlərin ən yaxşısı). Kastamonu: Uzanlar, 2017, 661 s. səh.435
**Əlimuxtar Ağakişi oğlu Əliyev** (*Mirzə Muxtar*) — XX əsrin əvvəllərində fəaliyyət göstərən ilk azərbaycanlı həkimlərdən biri.

Həyatı
------

Əlimuxtar Əliyev 1884-cü ildə Bakıda anadan olmuşdur. Tiflis şəhərində gimnaziyanı bitirən Əlimuxtar Kiyev Tibb İnstitutuna daxil olur və oranı 1914-cü ildə terapevt kimi bitirir. İnstitutu bitirən kimi gənc həkim Ə. Əliyev Birinci dünya müharibəsinə göndərilir. Müharibədə göstərdiyi xidmətlərinə görə Əlimuxtar Əliyev Georgi xaçı ordeni ilə təltif edilir. Georgi xaçı ilə, əsasən, general və zabit heyəti, həmçinin hərbi hissələr təltif olunurdu. Azərbaycanlı hərbçilərdən Ə. Şıxlinski, S. Mehmandarov, Ə. Əlibəyov Georgi xaçı ordeni ilə təltif olunmuşlar. Əlimuxtar Əliyev yeganə azərbaycanlı həkimdir ki, çar Rusiyasının ən yüksək ordeni olan Georgi xaçı ilə təltif olunmuşdur. Müharibədə olarkən Ə. Əliyev artilleriyanın atası, həmyerlimiz general Əliağa Şıxlinski ilə tanış olur. 1917-ci ildə müharibədən qayıdan Əliyev Bakada həkimliklə məşğul olmağa başlayır, 1921-ci ildə keçmiş Mixaylovsk xəstəxanasına baş hakim təyin olunur və 1937-ci ilə qədər bu müalicə ocağına başçılıq edir. Gözəl insan, həqiqi həkim Mirzə Muxtar – xalq onu belə adlandırırdı – Bakıda və onun qəsəbələrində məşhurlaşır, Mirzə Muxtarı nəinki azərbaycanlılar, başqa millətlərdə də sevir, hörmətini saxlayırdılar. Mirzə Muxtar bu xalq məhəbbətini öz səxavəti, həkimlik bacarığı, insanpərvərliyi sayəsində qazanmışdır. Mirzə Muxtarın aptekdə müəyyən miqdar pulu olardı. Əgər kasıb xəstənin dərmana verməyə pulu olmazdısa, müəyyən işarə qoyulmuş reseptlə xəstə aptekdən pulsuz dərman alardı. Ya da Mirzə Muxtar kasıb xəstəyə baxıb, müxtəlif üsullarla ona dərman pulu verərdi. Xalqın Mirzə Muxtara olan məhəbbəti və onun belə şöhrət qazanması bəzi millət "qəhramanlarının" gözündən yayınmadı və bu gözəl sənətkar 1937-ci ildə Sibirə sürgün olundu. 1940-cı ildə Mirzə Muxtar azad edildi. Bakıya qayıdıb yenidən həkimliyə başladı. Xalqın sevimlisi, həqiqi xalq həkimi Mirzə Muxtar 1963-cü ildə vəfat etdi.

İstinadlar
----------

* Ənvər Həmidov. Loğmanlar yurdu. – Bakı. – İşıq. – 1991 – s. 79–81.
* Ənvər Mete. Loğmanlar. – Bakı. – Nurlan. – 2008 – s. 81–82.
**Ey Reqib** (kürd. ئهٔ ره‌قیب / Ey Reqîb) — Kürdüstan Regional Hökumətinin milli himni.

Sözləri (Kurmanc dili)
----------------------

**Ey Reqîb!**

Ey reqîb her, maye qewmê Kurd ziman
Naşikê û danayê bi topê zeman
Kes nebê Kurd dimirin, Kurd jîn dibin
Jîn dibin qet nakevê ala Kurdan
Em xortên rengê sor û şoreşin
Seyr bike xwîna dîyan me da rijand
Kes nebê Kurd dimirin, Kurd jîn dibin
Jîn dibin qet nakevê ala Kurdan
Lawê Kurd rabûye ser pê wek şêran
Ta bi xwîn nexshîn bike tacê jîyan
Kes nebê Kurd dimirin, Kurd jîn dibin
Jîn dibin qet nakevê ala Kurdan
Em xortên Mîdya û Keyxusrewîn
Dîn îman u ayîman, her niştîman
Kes nebê Kurd dimirin, Kurd jîn dibin
Jîn dibin qet nakevê ala Kurdan
Xortê Kurd tev hazir û amadene
Canfîdane, canfîdane, her canfîda
Kes nebê Kurd dimirin, Kurd jîn dibin
Jîn dibin qet nakevê ala Kurdan

| ⛭ Kürdüstan Regional Hökuməti mövzularda |
| --- |
| Simvollar | 
* Bayraq
* Gerb
* Himn

 | Kürdüstan Regional Hökuməti gerbi |
| İller | 
* Ərbil
* Dəhuk
* Süleymaniyyə
* Hələbcə

 |
| Siyasət | 
* Konstitusiya
* Ərbil
* Prezident
* Baş Nazir
* Parlament
* Hüquq
* Seçki
* Siyasi partiyalar
* İnzibati quruluşlanma
* Xarici siyasət
* Ordu

 |
| Coğrafiya | 
* Geologiya
* Dağlar
* Göllər
* Çaylar

 |
| İqtisadiyyat | 
* Birja
* Pul vahidi
* Banklar
* Ulaşım
* Telekommunikasiya

 |
| Demoqrafiya | 
* Dil
* Din
* Şəhər

 |
| Mədəniyyət | 
* Ədəbiyyat
* Təhsil
* Media
	+ Televiziya
* Mimari
* Mətbəx
* Musuqi
* Rəsmi bayramlar
* İncəsənət
* Kinoteatr
* İdman

 |
Məzmun
------

Psixoloji kinopovest Xəzərin sahilinə yaxın yerləşən Sara adasının əsrarəngiz təbiətindən, buradakı sakinlərin məşğuliyyətindən, məişətindən, adət-ənənələrindən, təzadlı mənəviyyatlarından bəhs edir. İctimai-mənəvi problemlərə toxunan bu kinolent adanın balıqçılıq qəsəbəsinin həyatının bir neçə günü haqqında danışır.

Film haqqında
-------------

Filmin titrləri: Dörd tərəfdən dənizlə əhatə olunmuş torpaq parçasına ada deyilir (coğrafiya dərsliyindən).

Film aktrisa Törəxanım Zeynalovanın kinoda son işidir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Əli Qafarov
**Quruluşçu rejissor:** Tofiq Tağızadə
**Quruluşçu operator:** Zaur Məhərrəmov
**Quruluşçu rəssam:** Məmməd Hüseynov
**Bəstəkar:** Aqşin Əlizadə
**Səs operatoru:** Vladimir Savin
**Rejissor:** Akif Rüstəmov
**Geyim rəssamı:** Tatyana Əmirova
**Qrim rəssamı:** V. Arapov
**Montaj edən:** Tamara Nərimanbəyova
**Quraşdırılmış səhnələrin operatoru:** Vaqif Muradov (V. Muradov kimi)
**Quraşdırılmış səhnələrin rəssamı:** Mirzə Rəfiyev
**Rejissor assistenti:** Səməd Lazımov, Nicat Feyzullayev, Esmira İsmayılova
**Operator assistenti:** Amin Novruzov, İ. Kopanets, Vaqif Bağırov
**Rəssam assistenti:** Tamilla Dağıstanlı
**Redaktor:** Ədhəm Qulubəyov
**Dirijor:** Nazim Rzayev
**Filmin direktoru:** Bəşir Quliyev
**Məsləhətçi:** İlyas Hüseynov
### Rollarda

Həsən Məmmədov — Fərman
Şükür Bürhanov — Ağabala
Tofiq Tağızadə — sədr Teymur Muxtarov
Leyla Şıxlinskaya — Şəfiqə
Həsənağa Turabov — Fazilov
İvan Rıjov — Yakob Mitroşin
Sadıq Hüseynov — Əlihüseyn
Şahmar Ələkbərov — Rizvan
Rafiq Əzimov — Gündüz
Məmmədrza Şeyxzamanov — Mahmud
T. Ksenofontova — Qora
C. Ağayev
Xalidə Quliyeva (Xalidə Qasımova kimi) — Validə
Rafiq Kərimov
Sadıq Həsənzadə — Nuru
Əminə Nağıyeva
S. Aslanova
Sədayə Mustafayeva — Şəfiqənin anası
Törəxanım Zeynalova — Əlihüseynin bacısı
Eldar Əzimov
E. Paşayev
E. Məmmədov
Lyudmila Duxovnaya
Abbas Rzayev
Süleyman Ələsgərov — kənd sakini
İlham Namiq Kamal — bufetçi Əli
Tariyel Qasımov — telemüxbir
### Filmi səsləndirənlər

Əminə Yusifqızı — Şəfiqə (Leyla Şıxlinskaya) (titrlərdə yoxdur)
Səməndər Rzayev — Muxtarov (Tofiq Tağızadə) (titrlərdə yoxdur)
Yusif Vəliyev — Ağabala (Şükür Bürhanov) (titrlərdə yoxdur)
Ağasadıq Gəraybəyli — Mitraşin (İvan Rıjov) (titrlərdə yoxdur)

Mənbə
-----

* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 246; 414.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 180; 186.
* Bu Azərbaycan filminin ssenaristi ölü tapıldı — "Naməlum kino" Arxivləşdirilib 2018-02-17 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
Futbol karyerası
----------------

Metin Oktay futbol karyerasına 1952-ci ildə doğulduğu İzmirin həvəskar komandalarından Damlacıksporun aşağı yaş qruplarında başladı. Futbolçu Sait Altınorduya olan heyranliğindan burada 8 nömrəli formanı geyinirdi. 
Çeşmenin Alaçatı bələdiyyəsində oynanan və 4-1 qazanılan hazırlıq görüşündə 2 qol vuran Oktaya baş məşqçi Arif Hantal tərəfindən verilən 2,5 lirə, onun futboldan qazandığı ilk pul idi. 
İzmirspor formasıyla İzmir Profesional Ligasının 1954-55 mövsümündə 18 oyunda 17 qol ataraq ilk bombardirliyini yaşadı. Komandası isə liganı çempionluqla tamamlamışdır. 7 May 1955 də Beşiktaş ilə oynanan və 1-0 məğlub olunan Atatürk Kubokunda ilk dəfə sınaq məqsədi ilə Galatasaray forması geyindi. İyul 1955 də isə, Gündüz Kılıçın baş məşkçiliyini elədiyi Galatasaray ilə 5 ilik müqavilə imzaladı. Oktayın imzaladığı müqavilə qarşılığında taksi nömrəli Chevrolet markalı maşın verildi. 1962-63 sezonuna Galatasaray, hazırlıq turniri olan Türkiyə Spor Yazarlar Dərnəyi Kubokunu qazanaraq başladı.

Milli komanda kariyeri
----------------------

11 Aprel 1954 də, Qərbi Almaniyanın Leverkusen şəhərində Türkiyə 18 yaş milli komandasının Belçikayı 4-0 uduğu və özünün 2 qol atdığı 1954 Dünya Gənclər Çempionatı oyununda ilk dəfə milli forma geyindi.

Türkiyə formasıyla ilk oyununa 18 Dekabr 1955 də, Portuqaliya ilə oynanan hazırlıq qarşılaşmasında çıxdı. Bu oyunu 3-1 qazanan Türkiyənin 2-ci qolu Oktaydan gəldi. 25 Dekabrda, Fransa B komandası ilə oynanan və 3-1 məğlub olunan Akdeniz Kuboku oyununda da komandasının tək qolunu Metin Oktay atdı. 10 Oktyabr 1962 də, Efiopiya ilə oynanan ilin ilk mili oyununda üç qol birdən ataraq hat trick elemey bacardı. 11 Dekabr 1968 də, 1970 FİFA Dünya Kuboku seçmə mərhələsində Şimali İrlandiya ilə oynanan və komandanın lideri olaraq yer aldığı oyunda son dəfə milli formanı geyindi.Toplamda 36 Milli oyunda forma geyinən Metin Oktay, 19 qol atmağı bacardı.

Nailiyətləri
------------

İzmir Profesional Liqası bombardiri (1):1954-55 (17 qol)
İstanbul Profesional Ligası bombardiri (4): 1955-56 (19 qol),1956-57 (17 qol),1957-58 (19 qol),1958-59 (22 qol)
Super Liga bombardiri (6):1959 (11 qol),1959-60 (33 qol),1960-61 (36 qol),1962-63 (38 qol),1964-65 (17 qol),1968-69 (17 qol)

İstinadlar
----------

1. ↑  Metin Oktay † // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. ↑
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-02-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-05.
**Heydər Əliyev Muzeyi** — Quba rayonunda Azərbaycan Respublikasının Ümummilli Lideri Heydər Əliyevin həyat və fəaliyyətini, zəngin dövlətçilik irsini özündə təcəssüm etdirən muzey.

Ümumilikdə Heydər Əliyev mərkəz və muzeyləri Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri Heydər Əliyevin dövlətçilik məfkurəsinin dərindən öyrənilməsi, geniş təbliği, Azərbaycan tarixi və dilinin, mədəniyyətinin, milli-mənəvi dəyərlərinin yaşadılması istiqamətində sistemli fəaliyyət göstərir.

Azərbaycanda Heydər Əliyev muzeylərinin təşəbbüskarı və yaradıcılarından biri Quba Heydər Əliyev Mərkəzinin direktoru Elza Orucova olmuşdur.

Haqqında
--------

Salyan rayon Heydər Əliyev Muzeyi 10 avqust 2006-cı ildə cənab Prezidentimiz İlham Əliyevin və Mehriban Əliyevanın iştirakı ilə açılıb istifadəyə verilmişdir. Muzeyin yaranmasında məqsəd Ümummilli Lider Heydər Əliyevin həyat və fəaliyyətini tədqiq etmək, öyrənmək və ictimaiyyətə çatdırmaqdır. İllər ərzində muzey fəaliyyət dairəsini genişləndirərək, öz nəzdində müxtəlif dərnəklər, kitabxanalar və s. şəbəkələrin yaradılmasına nail olmuşdur.

Heydər Əliyev muzeylərinin mahiyyət etibarı ilə mərkəz kimi fəaliyyət göstərdiyini, onların regionlarda ictimai-siyasi və mədəni mərkəzlər kimi mühüm rol oynadığını nəzərə alaraq, habelə yerlərdən daxil olan çoxsaylı müraciətlərə əsasən Azərbaycan Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin müvafiq əmri ilə Heydər Əliyev Muzeyləri mərkəz adlandırılmışdır.

Salyan rayonunda Heydər Əliyev Mərkəzi 4 sentyabr 2013-cü ildə cənab prezident İlham Əliyevin iştirakı ilə açılıb, istifadəyə verilib. Mərkəzin yaradılmasında məqsəd Ümummilli Lideri Heydər Əliyevin həyat və fəaliyyətini tədqiq etmək, öyrənmək və ictimaiyyətə çatdırmaqdır. Mərkəzin ümumi sahəsi 1479 km2 iki ekspozisiya zalının sahəsi isə 733 km²-dir. Mərkəzdə 497 eksponat nümayiş olunur. Eksponatlar Ümummilli Liderin həyat və fəaliyyətini ayrı-ayrı dövrlərini özündə əks etdirən 18 mərhələ üzrə, 9 bölmədən ibarətdir. Eyni zamanda mərkəzdə Heydər Əliyev haqqında kitablar, jurnallar, sənədlər videolentlər saxlanılır. O cümlədən ekspozisiya zalında Ulu Öndər Heydər Əliyevin büstü nümayiş olunur.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin sərəncamına uyğun olaraq Salyan rayon Heydər Əliyev Mərkəzində gənc ailələrin nikah mərasimləri keçirilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Salyan rayon Heydər Əliyev Mərkəzi" (az.).. Archived from the original on 2023-01-31.
2. 1 2  "SALYAN RAYONU: HEYDƏR ƏLİYEV MƏRKƏZİ" (az.).. Archived from the original on 2023-01-31.
3. 1 2 3 4  "Göyçay Rayon Heydər Əliyev Mərkəzi" (az.). ttps://kataloq.gomap.az. Archived from the original on 2023-01-25.

Həmçinin bax
------------

* Heydər Əliyev Muzeyi (Naxçıvan)
* Heydər Əliyev Muzeyi (Gəncə)
* Heydər Əliyev Muzeyi (Göyçay)
* Heydər Əliyev Muzeyi (Quba)

Xarici keçidlər
---------------

* "İlham Əliyev Salyanda Heydər Əliyev Mərkəzinin açılışında iştirak etmişdir" (az.).. 01-02-2023 tarixində arxivləşdirilib.
İFF yarım əsrə yaxın AFK tabeliyində olub, hətta Asiya Kuboku yarışlarında iştirak edərək, bu turnirdə qələbə də qazanıb. Amma 1990-cı illərdə AFK-ni UEFA-ya dəyişən İsrail futbolunun inkişafa doğru addımları məhz bu tarixdən başlanıb.

1994-cü ildə məhz İsrail Futbol Federasiyasının şikayətləri əsasında UEFA Bakıda siyasi durumun sabit olmamasını əsas gətirərək, Azərbaycan yığmasına oyunlarını öz ölkəsində keçirməyi qadağan etmişdi. Komanda rəqiblərini Türkiyənin Trabzon şəhərində qəbul edirdi. Bir neçə il sonra isə Fələstin-İsrail müharibəsinin başlanması ilə bir çox ölkələrin təhlükəsizliyin lazımi qaydada təmin edilməyəcəyindən qorxaraq, "müqəddəs torpağa" ayaq basmaqdan imtina etməsi nəticəsində UEFA anoloji cəzanı İsrailə vermişdi. 3 ilə yaxın bu ölkənin milli və klub komandaları beynəlxalq görüşləri Avropanın müxtəlif şəhərlərində keçirməyə məcbur olmuşdular. 2004-cü ildə UEFA-nın icazəsi ilə İsrail yığması müəyyən fasilədən sonra Təl-Əvivdə beynəlxalq futbol matçının təşkilinə qərar vermiş və dünyanın bir çox komandalarına müraciət etmişdi. Yeganə müsbət cavab verən federasiya isə AFFA olmuşdu. Azərbaycan israillilərin 10 il əvvəl etdikləri hərəkətlərinin cavabını belə xoşxasiyyətli jestlə cavablandırmışdı.

| ⛭**Avropanın Milli Futbol Assosiasiyaları** (UEFA) |
| --- |
| Albaniya  • Almaniya  • Andorra  • Avstriya  • Azərbaycan  • Belçika  • Belarus  • Bolqarıstan  • Bosniya və Herseqovina  • Çexiya  • Danimarka  • Ermənistan  • Estoniya  • Farer adaları  • Finlandiya  • Fransa  • Gürcüstan  • Xorvatiya  • İngiltərə  • İrlandiya  • İslandiya  • İspaniya  • İsrail  • İsveç  • İsveçrə  • İtaliya  • Kipr  • Qazaxıstan  • Latviya  • Lixtenşteyn  • Litva  • Lüksemburq  • Macarıstan  • Makedoniya  • Malta  • Moldova  • Monteneqro  • Niderland  • Norveç  • Polşa  • Portuqaliya  • Rumıniya  • Rusiya  • San-Marino  • Serbiya  • Slovakiya  • Sloveniya  • Şimali İrlandiya  • Şotlandiya  • Türkiyə  • Uels  • Ukrayna  • Yunanıstan |  |
| **Keçmiş Milli Futbol Assosiasiyaları:** Almaniya Demokratik Respublikası  • Saar  • Serbiya və Çernoqoriya  • SSRİ  • Yuqoslaviya |
**Qaraburun yarımadası** və ya **Çeşmə yarımadası** (*türk.* Karaburun Yarımadası, *türk.* Çeşme Yarımadası) — Türkiyənin qərbində, İzmir ili ərazisində yerləşən yarımada. Xios adasının qarşı tərəfində, İzmir və Bozdağlardan qərbdə yerləşir. Şimal-şərqdən İzmir körfəzi ilə əhatələnir. Sahəsi 550 km²-dir. Kiçik Asiyanın ən böyük yarımadalarından biridir. Burada İzmir Texnologiya İnstitutu yerləşir.

Yarımadada yerləşən qədim şəhərlər: Erifrı, Klazomen və Teos.

Ən böyük yaşayış məntəqəsi Çerşmədir. 32-ci magistral yarımadanı Türkiyənin digər hissələri ilə birləşdirir. Ən hündür nöqtəsi — Ağdağ (*türk.* Akdağ). Əvvəllər Mimant olaraq adlandırılırdı. Zirvə yarımadanın şimalında yerləşir. hündürlüyü 1212 m-dir.

Nəqliyyat
---------

Qaraburuna çatmaq üçün İzmir-Çeşmə yolundan istifadə etmək lazımdır. Bu yol Qaraburun sapağına kimi 45 kilometr məsafədədir, sonra əlavə 55 kilometr də getmək lazımdır. xüsusilə Qaraburuna yaxınlaşarkən bu yol olduqca dolama və mürəkkəbdir. İzmirlə Qaraburun arası 100 kilometr məsafədədir. Qaraburuna ən yaxın hava limanı İzmirdə yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Atlas Dergisi, Sayı 204-mart 2010.

* Το Βήμα, οδοιπορικό στην περιοχή της Ερυθραίας και της Σμύρνης
**Brukfild hamamı BLB 701 və BLB702** — Neft məhsullarının dinamiki özlülüyünü təyin edən aparat.

BLB seriyalı aşağı temperaturlu Brukfild hamamı
-----------------------------------------------

BLB seriyalı aşağı temperaturlu Brukfild hamamı – neft məhsullarının ASTM D2983 üsulu ilə geniş temperatur intervalında (-700C-+300C) dinamiki özlülüklərini ölçən stolüstü cihazdır. Sınaq üçün lazım olan aşağı temperatur — çihazın içində quraşdırlımış hermetik refrijeratorun (soyuducunun) istifadəsi nəticəsində əldə edilir.

Cihaz rəqəmsal temperatur nəzarətçisi, Brukfild viskozimetri, 12 yuva saxlayıcı və iri nəzarət pəncərəsi ilə təchiz olunub.

Şüşə yuvası və şpindel
----------------------

Yuvasaxlıyıcıların unikal konstruksiyası nümunələrin temperaturunun stabil olmasını təmin etməklə bərabər maksimal dəqiq nəticələrin əldə edilməsinə imkan yaradır. Eyni zamanda hər bir yuvacıqla ayrı-ayrılıqda işləmək mümkündür.

Cihazın içində quraşdırlımış çərəyan sistemi analizin fasiləsiz yerinə yetirilməsini təmin edir. Bu da onun ümumi elekrik şəbəkəsindən asılı olmasını aradan qaldırır.

Brukfild aşağı temperatur hamamının texniki göstəriciləri
---------------------------------------------------------

Texniki göstəricilər

* İş temperaturların diapazonu,0C — BLB 701 modeli üçün: −40…+30
* BLB702 modeli üçün: −70…+30
* Temperaturun saxlama dəqiqliyi, 0C — ±0,1
* Hamamın ölçüsü, sm — 42x53x66
* Rezervuarın həcmi, litr - 11,5
* Soyutmanın orta sürəti, 0C/saat — 30
* Elektrik qidalanma — 220V; 1 faza; 10A: 50…60Гц
* Qızdırma gücü, Vatt, B - 600

Mənbə
-----

* .
* ASTM ASTM D2983.

İstinadlar
----------
**Buğda yarması** — iki müxtəliflikdə istehsal olunur: mannı yarması və buğda yarması. Buğda yarması poltava və artek çeşidində buraxılır. Ümumi xassələrinə, quruluşuna, kimyəvi tərkibinə və bioloji dəyərliliyinə görə buğda yarmaları buğda unundan çox az fərqlənir.

Poltava yarmasını bərk buğdadan istehsal edirlər. Buğda çiçək qişasından təmizlənir və cilalanır. Ölçüsündən asılı olaraq dörd nömrədə buraxılır. İri ölçülü (1 və 2 №-li) yarmalar duru xörəklərin, xırda ölçülü (3 və 4 №-li) yarmalar isə sıyıqların hazırlanmasında istifadə olunur.

Artek yarması (5 №-li) ən xırda hissələrə bölünmüş nüvədən ibarət olub dairəvi formaya qədər cilalanmış olur. Artek yarması mannı yarmasına yaxındır. Duru və özlü südlü sıyıqların hazırlanmasında istifadə edilir.

Yaxşı keyfiyyətli bərk buğdadan 26% 1–2 №-li poltava yarması, 27% 3–4 №-li poltava yarması və 10% 5 №-li artek yarması (cəmi 63%) alınır. Nəmliyi 14%, sağlam nüvələrin miqdarı 99,2%-dən az, kənar qarışıq 0,8%-dən çox olmamalıdır.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Əhmədov Ə. İ. Ərzaq malları əmtəəşünaslığı. Ali məktəblər üçün dərslik. Yenidən işlənmiş və tamamlanmış ikinci nəşr. Bakı: "Iqtisad Universiteti" nəşriyyatı, 2006 – 480 səh.

Həmçinin bax
------------

* Yarma
* Arpa yarması
**Sinuziya** (*yun.* synusia — birlikdə mövcudluq, cəmiyyət) — eyni bir ekobiomorfa aid olan növlərin biosenozda olan populyasiyaların məcmusu. Sinuziya məkanca və ekoloji cəhətdən fitosenozun ayrılmış (xüsusi) bir hissəsidir. Yalnız bir populyasiyadan və ya bir neçə populyasiyadan (məs. efemerlərin sinuziyası) ibarət ola bilər. Başqa cür sinuziyalar da ayırırlar: epifit şibyələrin sinuziyası, soprofit bitkilərin sinuziyası, cücülərin və başqa heyvanların sinuziyası.

Terminin tarixi
---------------

İlk dəfə sinuziya termininə 1917-ci ildə isveçrəli geobotanik E. Rubelyanın mühazirələrində, çap şəklində isə 1918-ci ildə avstriyalı geobotanik Heelmuta Qamsanın kitablarında rast gəlinir. Sonralar isə bu termin XX əsrdə eston geobotanik Teador Limpapanın əsərlərində tez-tez işlədilir.

Sinuziyalıq
-----------

Biosenoza daxil olan ayrı-ayrı növ populyasiyalarının sahədə "ləkə" halında və ya qırıq-qırıq (kəsikkəsik) yayılması.

İstinadlar
----------

1. ↑  Məmmədov Q. Ş. Xəlilov M. Y. Ensiklopedik ekoloji lüğət. Bakı: 2008

Həmçinin bax
------------

* Suksessiya
**Solidol C (sintetik) sürtküsü** (Lat.- solidus – sıx, bərk, oleum –yağ "tavot")- orta özlülüklü industrial yağlarla yüksək yağ turşularının kalsium sabunlarının qatılaşdırılması nəticəsində alınan, ГОСТ 4336–76 üzrə reqlamentləşdirilən plastik konsistentli sürtküdür.

Xassələri
---------

Solidol C sürtküsü – yaxşı mühafizəedici və rütubətə davamlı xassələrə malikdir. Eyni zamanda, çatışmayan cəhəti — iş temperaturunun məhdud diapazonunun olmasıdır (Mənfi 30 – dan müsbət 700C-yə qədər).

Tətbiq sahəsi
-------------

Bu konsistentli sürtkü texnoloji avadanlığının, nəqliyyat vasitələrinin, kənd təsərrüfatı texnikasının sürtkü buxarlarında istifadə olunur. Həmçinin çilingər avadanlığında, zəncir və vint ötürücülərində sürtkü vasitəsi kimi tətbiq olunur.

Solidol C sürtküsünün əsas texniki göstəriciləri
------------------------------------------------

* Xarici görünüşü

Rəngi — açıq boz – tünd gəhvəyiyədək olan, qatqısız və qabarcıqsız eyni cinsli maddə.

* Damcıdüşmə temperaturu,°С - 75
* Tərkibində qatqının % — 0,3-dən çox olmayaraq
* Rütubət, % — 3-dən cox olmayaraq

Solidol C-nin analoqları
------------------------

* Solidol Ж
* Litol 24
* Retinax C
* Unedo 2,3
* Phodine Rl.2 Shell
* Mobilgrease AAMobil
* Estan 2 Exxon

Mənbə
-----

* 
* ГОСТ 4366–76. Смазка солидол синтетический.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Teymur Mustafayev.

**Mustafayev Teymur Ağaxan oğlu** (10 aprel 1939, Alar, Astraxanbazar rayonu – 11 iyun 2020, Bakı) — Azərbaycan müğənnisi və xanəndəsi, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2005). Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü (2003)

Həyatı
------

Teymur Mustafayev 10 aprel 1939-cu ildə Astraxanbazar rayonunda anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Musiqi Məktəbində təhsil almışdır.

Sənət müəllimləri Seyid Şuşinski, Əhməd Bakıxanov olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində təhsilini davam etdirmişdir. 1964-cü ildən Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının solisti olmuşdur.

1978-ci ildən Azərbaycan Dövlət Konsert Birliyində, 1998-ci ildən Muğam Teatrında fəaliyyət göstərmişdir. Teymur Mustafayevin repertuarı muğam və təsniflərdən, xalq və bəstəkar mahnılarından ibarət olmuşdur.

Onun ifa etdiyi muğam və təsniflər AzTR Fondunda saxlanılır. Bir çox xarici ölkələrdə (Avropa ölkələrində, Ərəb ölkələrində, Rusiyada, Türkiyədə, İranda, Əfqanıstanda) qastrol səfərlərində olmuşdur.

T.Mustafayev Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafında xidmətlərinə görə. 1982 ci ildə Azərbaycan SSR Əməkdar artisti fəxri adına, 2005 ci ildə Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti fəxri adına layiq görülüb.

2003 cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülüb

Teymur Mustafayev 11 iyun 2020-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

Filmoqrafiya
------------

* Teymur Əmi (film, 2002)
* Muğanın Sarvanı (film, 2002)
* Bitməyən ömür (film, 2013)

İstinadlar
----------

1. ↑  *APA TV.* "Xalq artisti Teymur Mustafayev koronavirusdan vəfat etdi" (az.). Youtube.com. 11.06.2020. 2020-07-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-11.

Xarici keçidlər
---------------

* Teymur Mustafayev Arxivləşdirilib 2012-01-07 at the Wayback Machine
**Şövkət Ələkbər qızı Babayeva,** — Azərbaycan tar ifaçısı, mühəndis konstruktor.

Həyatı
------

Şövkət Babayeva 1924-cü il mayın 15-də Bakı şəhərində dünyaya göz açmışdır. 

Orta təhsilini başa vurduqdan sonra, 1 saylı Azərbaycan Dövlət Musiqi Texnikumuna daxil oldu. Uzeyir Hacıbəyovun təşəbbüsü və dəstəyi ilə, Şövkət xanım, xalq çalğı alətləri incələrini öyrənən ilk qadın ifaçılardan biri olmağa nail oldu.

Təhsilini başa vurduqdan sonra, 1947 illdə № 2 uşaq musiqi məktəbində tar dərsləri keçməyə başlamışdır, onun tələbələrinin arasında məşhur diplomat Ramiz Abutalıbovda olmuşdur. 

1940-cı illərin axırı və 1950-ci illərin əvvəllərində, bəstəkar və dirijor Səid Rüstəmovun dəvəti ilə Azərbaycan Dövlət Xalq Çalğı Alətləri Orkestrinda üzv oldu və orkestrla birlikdə uğurla bir sıra konsertlərə imza atdı.

1954-cü ildə Azərbaycan Texniki Universitetinə qəbul olundu və 1959-cu ildə Sənayə və Mülki Tikinti təhsilini tamamladı. Təhsilini başa vurduqdan sonra, onun mühəndis karyerası başladı.

Səhnə karyerasını bitirdikdən sonra Şövkət Babayeva "Bakgiproqor" Layihə İnstitutunda mühəndis konstruktor kimi işləməyə başladı.Uzun illər boyu Bakı şəhərinin şəhər planlaşdırılması və inkişafına səmərəli töhfə verdi. Onun fəaliyyəti, şəhərin memarlığında dayanılmaz izlər qoymuşdur. Onun 30 illik fəaliyyəti və böyük əməyi üçün ona "Şərəf Nişanı" verildmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Детская музыкальная школа № 2, Баку". ourbaku.com. 2023-12-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-12-28.
2. ↑  "Azərbaycan Televiziya və Radiosunun Səsyazma evi, musiqi kollektivlər". 2023-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-12-28.
3. ↑  "Səid Rüstəmov adına Xalq Çalğı Alətləri Orkestri" (PDF). 2013-02-14 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-12-28.
4. ↑  "ƏMƏKDAR KOLLEKTİV, SƏİD RÜSTƏMOV ADINA AZƏRBAYCAN DÖVLƏT XALQ ÇALĞI ALƏTLƏRİ ORKESTRİ". 2023-12-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-12-28.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Vəzirov.

**Kamil Səfərəli oğlu Vəzirov** (2 avqust 1949, Bakı – 13 fevral 2018, Bakı) — Azərbaycan qarmon ifaçısı, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti.

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

Kamil Vəzirov 1949-cu il sentyabr ayının 2-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirərək o, 1964–1968-ci illərdə A. Zeynallı adına Musiqi Məktəbinin instrumental ifaçılıq şöbəsində,1972–1977-ci illərdə M. Əliyev adına İncəsənət İnstitutunun Mədəni-maarif fakültəsində təhsil almışdır.

Görkəmli müğənni, SSRİ Xalq artisti Rəşid Behbudovun dəvəti ilə Kamil Vəzirov 1974-cü ildə Azərbaycan Dövlət Mahnı Teatrına solist kimi qəbul olunmuş və 2014-cü ilədək burada fəaliyyət göstərmişdir. O, kollektivlə birgə dünyanın bir çox ölkələrində -Böyük Britaniya, Fransa, Rusiya, Almaniya, Avstriya, İsveç, Çin,Meksika, Nepal, Pakistan, Hindistan, İsveçrə, Danimarka, Ukrayna,Türkiyə, İran, Gürcüstanda Azərbaycan incəsənətini layiqincə təbliğ etmiş, milli musiqimizə geniş şöhrət qazandırmışdır.

Gözəl ifaçı bir çox xarici dövlətlərdə təşkil olunan Azərbaycan Mədəniyyət Günlərində, Beynəlxalq miqyaslı tədbirlərdə, habelə Hannover şəhərində keçirilən "Expo-2000" ümumdünya sərgisində çıxış etmişdir.

Sənətkar respublikamızda keçirilən bir çox dövlət səviyyəli irimiqyaslı tədbirlərin, yubiley və xatirə gecələrinin iştirakçısı olmuşdur.2000-ci ildə o, milli musiqi mədəniyyəti sahəsindəki xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti,2008-ci ildə Xalq artisti fəxri adlarına layiq görülmüşdür. Xalqın sevimli sənətkarı, bənzərsiz qarmon ifaçısı, Respublikanın Xalq artisti Kamil Səfərəli oğlu Vəzirov 2018-ci il fevralın 13-də vəfat etmişdir.

Qardaşı da həmçinin musiqiçi, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti kamança ifaçısı Ədalət Vəzirov idi.

Ailəsi

Evlidir, 3 oğlu,1 qızı, 8 nəvəsi var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Kamil Səfərəli oğlu Vəzirov. Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi.

Xarici keçidlər
---------------

* Xalq artisti Kamil Vəzirov vəfat edib
* APA — Azərbaycanın xalq artisti Kamil Vəzirov vəfat edib [*ölü keçid*]
**Svetlana Həkimova** — teatr və kino aktrisası, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti.

Həyatı
------

S. Həkimova 1940-cı ildə Sumqayıt şəhərində anadan olmuşdur. 1968-ci ildən Sumqayıt Dövlət Musiqili Dram Teatrında çalışır.
S. Həkimova 1959-cu ildən Sumqayıt şəhər C. Cabbarlı adına Mədəniyyət Evinin nəzdində yaradılmış xalq teatrında müxtəlif səpgili rollarda çıxış etmişdir. Onun S. Vurğunun "Fərhad və Şirin" əsərindəki Şirin obrazı Ümumittifaq festivalında "Qızıl medal"a layiq görülmüşdür. Sumqayıt Dövlət Teatrında işlədiyi on il ərzində S. Həkimova xarakterik obrazları ilə tamaşaçıların sevimlisinə çevrilmişdir.

1978–1990-cı illədə S. Həkimova Ağdam Dövlət Dram Teatrında, 1990–1992-ci illərdə isə Füzuli Dövlət Dram Teatrında işləmişdir. 1992-ci ildən bu günə kimi aktrisa H. Ərəblinski adına Sumqayıt Dövlət Musiqili Dram Teatrında çalışır.

Onun Esmiralda ("Bəli dünya dəyişib") rolu ilə qədəm basan S. Həkimova Sumqayıt teatrının səhnəsində onlarla yadda qalan obrazlar yaratmışdır. Ondardan Gülüş ("Sevil", C. Cabbarlı), Gülcahan ("Kəndimizin javanları", Ə. İlham), Fez ("Qəribə missis Səvic", Con Patrik), Gülcamal ("Müsibəti Fəxrəddin", N. B. Vəzirov), Naza ("Duel", M. Bayciyev), Hakimin qızı ("Demoklisin qılıncı", N. Hikmət), Nami ("Qəribə marka", Holfred), Şıltaq qız ("Paralelin nəbzi", R. Heydər), Tahir ("İnam", F. Məmmədov) və s. göstərmək olar.

C. Cabbarlının "Solğun çiçəklər" əsərindəki Sara rolunu Svetlana xanım böyük bir səmimiyyətlə, ehtiras və həyacanla yaradıb.

1992-ci ildən Sumqayıt teatrında çalışan S. Həkimova A. Həsənoğlunun "Yanmış evin nağılı" faciəsində nənə, F. Məmmədovun "Anasının gül balası" əsərində Gülbala, Ə. M. Lələdağın "Qorxaq" pyesində Qaçqın nənə, O. Kolçinskayanın "Tramvayı kim oğurlayıb" pyesində Köstəbək, F. Məhərrəmovun "Cinbalalar" əsərində Gülcahan nənə, Y. Həşimovun "Həkimlər nobata gedir" komediyasında Səkinə xala, T. Vəliyevanın "Mənim ağ göyərçinim" pyesində Münəvvər, G. Xuqayevin "Bir köpək vardı", "Ailə" ibrətamiz pyeslərində Dovşan və Tamara, A. Şaiqin "Qaraca qız" əsərində Yusifin anası və bir çox uzunömürlü obrazlar yaratmışdır.

S. Həkimova 2000-ci ildə Respublikanın Əməkdar Artisti fəxri adına layiq görülmüşdür.

2006-cı ildə S. Həkimova Respublika Prezidentinin mükafatına layiq görülmüşdür.

Filmoqrafiya
------------

1. Şans (film, 2004)
2. Yanmış körpülər (film, 2007)
3. Ağ qan (film, 2012)
4. Yeraltı keçid (film, 2015)
5. Əqrəb mövsümü (teleserial, 2022)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-07-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-01-04.
2. ↑  "Bu gün Xalq artisti Svetlana Həkimovanın doğum günüdür". az.baku-art.com (az.). İstifadə tarixi: 2024-03-16.
3. ↑  *Crocusoft.* "E-QANUN". e-qanun.az (ingilis). 2021-10-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-03-16.
**"Rəşadətli əməyə görə" nişanı** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının dövlət mükafatı.

Təsisi
------

"Rəşadətli əməyə görə" nişanı 25 iyun 2013-cü il tarixində Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin Fərmanı ilə təsis edilmişdir.

Statusu
-------

"Rəşadətli əməyə görə" nişanı dövlət qulluğunda, iqtisadiyyat, elm, təhsil, səhiyyə, mədəniyyət, idman, hüquq-mühafizə və sosial sahələrdə, ədəbi-bədii yaradıcılıqdakı nailiyyətlərə, Naxçıvan Muxtar Respublikasının ictimai həyatında səmərəli fəaliyyətə görə verilir.

"Rəşadətli əməyə görə" nişanı Azərbaycan Respublikasının orden və medalları və "Naxçıvan Muxtar Respublikasına xidmətlərə görə" nişanı olduqda onlardan sonra taxılır.

"Rəşadətli əməyə görə" nişanı ilə təltif olunmuş şəxslərə nişan onun vəsiqəsi ilə birlikdə təqdim olunur.

Təsviri
-------

"Rəşadətli əməyə görə" nişanı gümüşdən hazırlanmış, qızıl suyuna çəkilmişdir və diametri 35 mm, qalınlığı isə 2,5 mm-dir.

Nişan səkkizguşəli ulduz şəklindədir. Nişanın ön tərəfində yuxarı çevrə boyunca "**RƏŞADƏTLİ ƏMƏYƏ GÖRƏ**" sözləri yazılmış, aşağı hissəsində qoşa sünbül təsviri vardır. Yazı və təsvirlər qabarıqdır.

Nişanın arxa tərəfi hamar səthlidir və bərkidilmək üçün müvafiq element vardır. Ortasında nişanın nömrəsi həkk olunmuşdur.

Təltif edilənlər
----------------

*border=none Əsas məqalə: "Rəşadətli əməyə görə" nişanı ilə təltif edilənlərin siyahısı*

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan Muxtar Respublikasının "Naxçıvan Muxtar Respublikasına xidmətlərə görə" və "Rəşadətli əməyə görə" nişanlarının təsis edilməsi haqqında Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin 25 iyun 2013-cü il tarixli Fərmanı [*ölü keçid*] serqqapisi.az (az.)
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  "Rəşadətli əməyə görə" nişanının Əsasnaməsi [*ölü keçid*] serqqapisi.az (az.)

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycanın orden və medalları
* Azərbaycan Respublikasının ordenləri
* "Naxçıvan Muxtar Respublikasına xidmətlərə görə" nişanı
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Vəzirov.

**Camal bəy Yusif bəy oğlu Vəzirov** (1881, Zümürxan, Cavanşir qəzası – 1929, Bakı) — Sovet partiya və dövlət xadimi.

Həyatı
------

Yusif bəyin üçüncü oğlu Camal bəy 1881-ci ildə anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini mollaxanada almışdı. 1896-cı ildə Bakı real məktəbinə daxil olmuşdu. 1905-ci ildə real məktəbi bitirib, Bakı şəhər dumasının səhiyyə şöbəsində üçüncü sanitar müdiri vəzifəsində işləməşdi. Sonra iş yerini dəyişib, Bakının böyük neft sənayesi rayonu olan Balaxanıda, neft mədənlərində kantor müdiri vəzifəsində çalışmışdı.
1914-cü il iyun ayının 19-da qabaqcıl fəhlə sinfi kütləvi surətdə çar ordusuna səfərbərliyə alındı, Camal bəy o cümlədən doqquz mindən artıq mədən işçisi orduya aparıldı.
Vuruşmalarda döyüş drujinalarından birinə başçılıq edən Camal bəy "asayişi pozduğuna" və "siyasi etibarsız" olduğuna görə tətilin əsas iştirakçıları sırasında tutulub, cəbhəyə göndərildi. Tale onu Türküstan çöllərinə atdı. Camal bəy Cərco şəhər qarnizonundakı birinci əlahiddə piyada keşikçi taqımında xidmət eləməyə başladı.
Camal bəy Türküstanda inqilabi işlərdə çalışırdı. İran fəhlələri arasında iş aparmaq üçün yaradılan "Ədalət" sosial-demokrat təşkilatı ilə əlaqə bağlayırdı. 1919-cu ildə İran işçilərinin xahişi ilə Camal bəy "Ədalət" təşkilatının Cərco şəhər bölməsinə sədr təyin olundu.
Camal bəy sonra Cərco vilayət fövqəlalədə komissiyasında işləməyə başladı. Buxara Xalq Respublikası möhkəmlənəndən sonra ailəsi ilə birlikdə Bakıya qayıtdı. Balaxanı-Sabunçu rayonunda Azərbaycan Föfqəlalədə Komissiyası orqanlarında işlədi.
1925-ci ildə Azərbaycan Su Təsərrüfatı İdarəsinə işə dəyişildi, ömrünün sonuna—1929-cu ilədək burada çalışdı.

Ailəsi
------

Camal bəy Əzizə xanım Muxtar bəy qızı Nəsirbəyova ilə həyat qurmuşdu. İki qızı, bir oğlu (Sultan bəy) varıdı. Böyük qızı Gülşən xanım 1913-cü ildə, kiçik qızı Dilguşə xanım 1919-cu ildə anadan olmuşdu.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Vəzirovlar soyu, "Soy" dərgisinin özəl buraxılışı, Bakı, 2008. 88 səh.

Həmçinin bax
------------

* Vəzirovlar (II)
**Donqhoy Hava Limanı** — Vyetnamın Kuanqbin əyalətinin Donqhoy şəhərində yerləşən mülki hava limanı.

Tarixi
------

Donqhoy hava limanı
Hava limanını 1930-cu ildı fransız müstəmləkəçilər tikiblər. Onlar bu limandan vyetnamlı və laoslu kommunistlərə hücumlar zamanı istifadə ediblər. İkinci Hind-çin müharibəsi zamanı Şimali Vyetnam ordusu tərəfindən istifadə olunmuşdur. 2004-cü ildə Vyetnam hökuməti hava limanında yenidənqurma işləri aparmışdır. İşlər 2008-ci ildə yekunlaşmışdır. Hazırda bu hava limanından Hanoy və Hoşiminə uçuşlar həyata keçirilir.

Təlimatı
--------

Qəbul edilən hava gəmiləri: An-12,-24, İl-18,-76,-86, Tu-134,-154, Yak-42, Airbus A321 və bütün növ vertolyotlar.

Həmçinin bax
------------

* Vyetnam hava limanlarının siyahısı

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Construction begins on new Quang Binh airport Arxivləşdirilib 2007-03-11 at the Wayback Machine Viet Nam News, September 1, 2004
* Airport & Ground Support Equipment (AGSE) in Vietnam [*ölü keçid*] by Le Son (11/25/2005)

|  |  |
| --- | --- |
| Hava limanı | *Hava limanı ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Qabor Qubadov** (d: 17 fevral, 1966) — Macarıstan siyasətçisi. Atası azərbaycanlı (Naxçıvan ş. NMR), anası macardır. Macarıstan Respublikasının Milli Məclisində Fides partiyasını 2006-cı ildən təmsil edir. Macarıstan Futbol Liqasında fəaliyyət göstərən məşhur Ferençvaroş klubunun prezidentidir. Emma, Marsel və Oliviya adında 3 uşağı vardır.

Karyerası
---------

Qabor Qubadov orta təhsilini Peşterjebetdə bitirmişdir. 1997-ci ildə Gödöllö Kənd Təsərrüfatı Elmləri Universitetindən məzun olmuşdur. 1990-cı illərdə müxtəlif sahələrdə sahibkar kimi çalışmışdır. 1997-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Şorokşara köçmüşdür.

2002-ci ildən bəri, Budapeştin XXIII rayonunda Fides partiyasının sədri vəzifəsində işləmişdir.

Qubadov, 2008-ci ildə keçirilən referendumda və 2009-cu ildə keçirilən Macar Avropa parlamenti seçimlərində fəal iştirak etmişdir. Hal hazırda Ferençvaroş klubunun prezidentidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "*Register*". Országgyűlés. 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-10.
2. ↑  "*Biography*" (PDF). Országgyűlés. 2016-03-03 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2013-09-10.
**Gavduşan döyüşü** — 1774-cü ildə Xudat yaxınlığındakı Gavduşan çölündə Qarabağ, Şəki xanlıqları və Dağıstan hakimlərinin birləşmiş qüvvələri ilə Quba xanlığı arasında böyük döyüş oldu. Birləşmiş qüvvələr Qubanı və Şamaxını tutdular. Bu zaman Fətəli xan Salyana çəkildiyindən Dərbəndin müdafiəsinə həyat yoldaşı Tuti Bikə rəhbərlik edirdi.

Əmir Həmzə və Fətəli xan
------------------------

1774-cü ildə Qaraqaytaq usmisi Əmir Həmzənin, qazıqumuqlu Məhəmməd xanın, avarlı Ümmə xanın birləşmiş qüvvələri, habelə Tabasaran kadisi Rüstəmin, canqutaylı Əli sultanın, Dişsiz Məhəmmədin dəstələri Qubaya doğru hərəkət etdilər. Kostyukov, Əndəri və başqa yerlərin feodalları da bu koalisiyanın tərəfindən çıxış edirdilər. Yürüşün təşkilatçısı Fətəli xanın barışmaz düşməni Əmir Həmzə idi. Cənubi Dağıstan feodalları sürətlə hərəkət edirdilər ki, qubalılar onları dəf etmək üçün yeni qüvvə toplamağı bacarmadılar. Digər yandan onların müttəfiqləri Tarku şamxalı və Bunyak hakimi Tarku və Bunyakı müdafiə etməyə məcbur idilər. Qubaya yürüşün iştirakçıların məqsədləri Avar xanının və oğlanlarının intiqamını almaq idi.

Fətəli xan və onun düşmənləri Xudatın yaxınlığına Gavduşan çölündə qarşılaşdılar. Üstünlük əvvəlcə Fətəli xanın tərəfində idi. Lakin usminin oğlu Əli bəy Quba qoşunlarının mərkəzinə xəsarətli zərbə vurdu və döyüşün gedişi dəyişdi. Hər iki tərəfdən böyük itkilər oldu. Dişsiz Məhəmməd, Qazıqumuqlu Eldar bəy və şeyx Əli bəy həlak oldular. Məğlubiyyətə uğramış Fətəli xan Qubada duruş gətirə bilməyərək Salyana çəkildi. Ağır məğlubiyyətdən sonra Fətəli xan yaxın adamlarından birini Qızlar qalasında məskunlaşan rus ordu komandanı general-mayor Medemlə danışıqlara göndərdi.

Mənbə
-----

* *Абдуллаев, Г.Б.* Азербайджан в XVIII веке и взаимоотношения его с Россией. Баку: Изд-во Академии наук Азербайджанской ССР. 1965.
* *Bakıxanov, Abbasqulu ağa.* Gülüstani-İrəm (az.). Əsgərli, M. tərəfindən tərcümə olunub. Bakı: Minarə. 2000. 224 səh.

İstinadlar
----------

1. ↑  Абдуллаев, 1965. səh. 524
2. ↑  Абдуллаев, 1965. səh. 525
3. ↑  Bakıxanov, 2000. səh. 162