recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Seyyid Zəhirəddin bin Nasirəddin bin Kəmaləddin əl-Hüseyni əl-Maraşi** (1413 və ya 1412, Amul, Mazandaran ostanı – 1488 və ya 1489) — İranlı dövlət adamı və tarixçi. I Şah Abbas Səfəvinin ana tərəfindən qohumudur.

Həyatı
------

Mir Zəhirəddin bin Nasirəddin 1412-ci ildə Təbəristanın Amul şəhərində doğulmuşdu. Həzrət Əli soyundan olub, Mərəşiyyyə seyidləri kökənlidir. Təriqət şeyxi olan babalarından Qəvaməddin müstəqil bir idarəçilik qurmaq amacıyla 1349-cu ildə qiyam qaldırdı; oğulları və müridlərinin yardımı ilə Mazandaranın böyük bir qismini ələ keçirdi və Mərəşilər xanədanını qurdu (1359). Qəvaməddinin yerinə keçən oğlu Kəmaləddin, Əmir Teymur tərəfindən uşaqları və qardaşlarıyla birlikdə Mavəraünnəhirə sürüldü (1393). Kəmaləddinin 1398-ci ildə Kaşqarda ölümünün ardından ailənin sürgünə göndərilmiş olan mənsubları geri dönüb Mazandaranı təkrar ələ keçirdilər. Nasirəddin, Saridə hökm sürən qardaşı Seyyid Əlinin idarəsi altında qaldı. Seyyid Əli tərəfindən iki dəfə elçi olaraq Teymurlu Şahrux mirzəyə göndərilən Nasirəddin 1432-ci ildə vəfat etdi. Yerinə keçən oğlu Zəhirəddin Maraşi, 1456-1461 illər arasında Rüstəmilər xanədanı içindəki anlaşmazlıqları yoluna qoymağa çalışdı. 1468-ci ildə Qəzvini ələ keçirmək istədi. 

Zəhirəddin Maraşi 1480-ci ildə təkrar Rüstəmilər arasındakı anlaşmazlıqları çözmək üçün təşəbbüs göstərdi. Eyni il Gürcüstandakı ordunun başçılığına təyin edilən Zəhirəddin Maraşi "Tarix-i Gilan" adlı əsərini 1489-cu ildə tamamladığına görə bu tarixdən sonra ölmüş olmalıdır.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Maraşilər, "Soy" еlmi-kütləvi dərgi, 2013, №3, s.39-40;

Ədəbiyyat
---------

* Bosworth, C.E.Ẓahīr al-Dīn Marʿas̲h̲ī;
* Dorn, *Sehir-eddin’s Geschichte von Tabaristan, Rujan und Masanderan*, St. Petersburg 1850, 13-22
* Rabino, Mázandarán and Astarábád // *GMS*, London 1928, p. xxiii (résumé of the Tārīk̲h̲-i Gīlān)
* Qıyamuddin Raee, "Zahirüddin", İA, XIII, 459.
* J. Calmard, "Marʿas̲h̲īs", EI2 (İng.), VI, 516.

Həmçinin bax
------------

* Mərəşi seyidləri

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| GND: 1089829051 · ISNI: 0000 0001 1866 0005 · LCCN: no2011045735 · NTA: 324125631 · SUDOC: 189315954 · VIAF: 169861591 · WorldCat VIAF: 169861591 |

 |
**Anqara** — RF-nin İrkutsk vilayətində və Krasnoyarsk diyarında çay.

Adın etimologiyası
------------------

Adı buryat dilində "oyuq", "yarğan", "dərə", habelə "açıq", "aralanmış" mənalarını verən *"anqa"* sözündən götürülmüşdür. Tarixi mənbələrdə ilk dəfə XIII əsrdə Ankara-Muren adı ilə xatırlanır.

Ümumi mməlumat
--------------

Yeniseyin ən çoxsulu sağ qolu. Mənbəyini Baykal gölündən götürür. Orta Sibir yaylasının cənub hissəsindən keçərək Yeniseysk şərqindən yuxarıda Yenisey çayına tökülür. Uzunluğu 1779 km, hövzəsinin sahəsi - 1 040 min km², Baykal gölünün hövzəsini çıxmaqla 468 min km². İrkutsk, Bratsk və Ust-İlim SES-lərinin tikilməsi nəticəsində Anqaranın yuxarı axını su anbarına çevrilmişdir. Su anbarları arasındakı sahədə Anbarının dərəsi asimmetrik quruluşludur. Mənsəb hissəsində Yenisey təpəliyini kəsir və astana əmələ gətirir. Burada çay dərəsinin eni 3–5 km-dir (Motıgino qəsəbə yaxınlığında 10 km-ə çatır). Anqara çayı hövzəsində ümumi uzunluq təqribən 220 min km-ə bərabər 51 minə yaxın çay var; 93%-nin uzunluğu 10 km-dən azdır. Əsas qolları: soldan – İrkut, Kitoy, Belaya, Oka, İya, Kova, Mura, Taseyeva, sağdan – İlim, Çadobes, İrkineyeva. Anqara göl suyundan başqa qar və yağış suları ilə də qidalanır. Su rejimi Baykal gölü və su anbarları (İrkutsk, Bratsk, Ust-İlim) vasitəsilə tənzimlənir. İllik su axımı həcminin (140 km3) 43%-i Baykal gölünün payına düşür. Ortaillik su sərfi yuxarı axımında (Nikola kəndi yaxınlığında) 1730 m³/san, aşağıda (Tatarka kəndi yaxınlığında) 4400 m³/san-dir. Aşağı axınında oktyabrın sonu – noyabrın əvvəllərində, Bratsk və Ust-İlim su anbarlarında isə noyabr–dekabr aylarında donur. Mayın 1-ci yarısında donu açılır. Anqara çayı hövzəsində ümumi sahəsi 37,4 km2 olan 6 minə yaxın göl var. Anqara mənbəyindən mənsəbinə qədər gəmiçiliyə yararlıdır (SES bəndlərində ara verməklə). Anqara üzərində yeni Boquçan SES-i tikilir. İrkutsk, Anqarsk, UsolyeSibirskoe, Bratsk, Ust-İlimsk şəhərləri Anqara sahilindədir. Balıqla (çökə, nərə, xarius, nalim, alabalıq və s.) zəngindir.

Həmçinin bax
------------

* Anqara çayı haqqında əfsanə

Qalereya
--------

* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 507 – 508. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Ağverən** — İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında kənd adı.

Toponim
-------

**Ağverən** - İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında kənd adı. 1918-ci ildə kəndə Türkiyədən gəlmə ermənilər də yerləşdirildikdən sonra əhali qarışıq yaşamışdır. 1949-cu ildə kəndin azərbaycanlıları Azərbaycana köçürülmüşdür. 1950-ci ildə kənd ləğv edilmişdir. 1590-cı ilə və 1728-ci ilə aid mənbələrdə kəndin adı Aqviran kimidir. Azərbaycan dilində ağ (rəng bildirir) və viran (ə) «xarabalıq» sözlərindən ibarətdir. Digər adı Kəbir-Əli, əsli «Kəbir eli»dir. Kənd mənşəcə xəzərlərə mənsub Kəbər tayfasına mənsub ailələrin «Ağ viranə» adlı yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. 
İrəvan əyalətinin bir sıra kənd adlarında fars dilində viranə «xarabalıq» və viran «dağıdılmış», «adam yaşamayan yer» cözləri vardır. Lakin viranə sözü danışıqda «örənə», viran sözü «verən» və «örən» formalarına keçmişdir. «Viran» («verən», «örən») sözləri ilə bitən adlar göstərir ki, bu adları daşıyan kəndlər qədim qala və kilsə xarabalıqlarının yaxınlıqlarında yaranmışdır. XVIII əsrin əvvəllərinə aid mənbədə İrəvan əyalətində Qaraviran, Qaraörən, Qaracaörən, Tülküviran, Həsənviran, Ortaviran və b. kənd adları çəkilir. Bax: Qızılörən.

Həmçinin bax
------------

* İrəvan quberniyası
* İrəvan xanlığı

Ədəbiyyat
---------

* Budaqov B.Ə. Ermənistanın Azərbaycan mənşəli coğrafi adları. "Didərginlər" məcmuasi. Bakı, 1990.
* Qorqotyan Z. Sovet Ermənistaninin əhalisi 1831-1931-ci illərdə. Yerevan, 1931 (in Armenian).
**Yaşlı Amca** - 2012 -ci ildə rəqəmsal qeydlərə başlayan türk rok qrupu, vokal və ritm gitarasında Artun Özoğlu, gitarda və arxa vokalda Sarper Sonbay, bas gitarada Hüseyn Tosun və barabanda Barış Kutlunun olduğu Türk rock qrupu Alternativ rock,1980-ci illərdə yeraltı və müstəqil musiqi mədəniyyətlərindən yaranan və 1990-cı illərdə geniş populyarlıq qazanan rok musiqisinin bir alt növüdür.

Karyera
-------

Yaşlı əmi,2015- ci ildə karyerasının ilk rəsmi əsəri olan "Sabaha Kadar" adlı EP -ni yayınladı.

Daha sonra 2016 -cı ildə "**Giderdi Hoşuma**" və "**Ve Ben**" adlı iki single hazırladılar.
2017 -ci ildə qrup, tək işi ilə siqnallarını verdikləri "**Axşam**" albomu ilə pərəstişkarları ilə görüşdü.
Albomdan sonra, 2018-ci ildə "**Kafam karışık**" və 2019-cu ildə "**Anla Hain**" və "**Götürün beni**" adlı daha iki singl yayınlandı. 2020-ci ildə qrupun öz adını daşıyan "**Qoca Əmi**" və "**Kal Ki Adəta**" albomları çıxdı. Son olaraq 2021 -ci ildə "**Hoş**" mahnısını yayınladılar.
**Ağqaya civə yatağı** – Azərbaycan Respublikası Kəlbəcər rayonunun ərazisində, Tərtər çayın sağ sahilində, Qarabağ silsiləsinin şimal-şərq yamacında eyniadlı kəndin yaxınlığındadır. Yatağın geoloji quruluşunda, hiperbazit və qabbroid intruziv massivləri ilə kəsilmiş Alt Senonun vulkanogen-çökmə və Üst Senonun əhəngdaşı süxurları iştirak edir. Struktur cəhətdən yataq uzununa və köndələn qırılma zonalarının qovşağında yerləşir. Ağqaya civə yatağında hidrotermal dəyişmiş 7 civədaşıyan zona aşkar edilmişdir. Nisbətən zəngin filiz kütlələri yatağın mərkəzi hissəsindədir. Həmin zonalar serpentinitlər və qabbroidlərin kvars-xlorit-serisitli şistlərlə tektonik təmasında yerləşir. Onların uzunluğu 300 metrə, qalınlığı isə 10–15 metrə çatır. Linza-damarabənzər kvarslaşmış filizli listvenitlərdə minerallaşma, demək olar ki, hər yerdə müşahidə edilsə də, ən zəngin filiz kütlələri birinci və ikinci zonaların mərkəzi hissəsində aşkar edilmişdir. Listvenitlərlə yanaşı civə filizləşməsi, həmçinin dəyişilmiş silisiumlu şistlərdə, kristallaşmış əhəngdaşılarda, brekçiyaya oxşar qabbroidlərdə, nadir halda isə qumdaşılarda müşahidə olunur. Listvenitlərdə civənin əsas mineralı kinovar (HgS) bütün zona boyu müşahidə edilir. Möhtəvi, damarcıq və s. aqreqatlarla yanaşı sərbəst civəyə və kinovarın növü olan metasinnabaritə rast gəlinir. Kinovarpirit, bəzən xalkopiritlə, nadir halda realqarla assosiasiya təşkil edir. Qeyri-filiz minerallardan kvars və onun müxtəlif növləri, kalsit, barit, müxtəlif gil minerallarına və başqalarına, hipergenlərdən – misin törəmə minerallarına rast gəlinir.

Mənbə:
------

Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 195. ISBN 978-9952-441-02-4.
Fransanın Lion şəhərində yerləşən Üç Qall amfiteatrı. Arenadakı dirək bu təqib zamanı həlak olan insanların xatirəsinə ucaldılmış abidədir.
**Lionda təqib** — b.e. 177-ci ildə, Mark Avrelinin hakimiyyəti dövründə, Romanın Qalliya vilayətinin Luqdun şəhərində (indiki Lion, Fransa) xristianlara qarşı əfsanəvi təqib. Bu təqiblə bağlı heç bir tarixi hesab yoxdur və ən erkən mənbə hadisədən 150 il sonra yazılmış Yevsevinin "*Kilsə tarixi*" əsərinin V kitabıdır. VI əsrdə yaşamış Turlu Qriqori bu təqibləri müəllifi olduğu *"Əzabkeşlərin şöhrət kitabı"* əsərində qismən əhatə etmişdir.

Təqib
-----

Liondakı təqib haqqında ən mühüm məlumat mənbəyi Yevsevinin "*Kilsə tarixi*" əsərində uzun fraqmentlər şəklində verilmiş yunanca məktubdur. Yevsevi əzabkeşlik çəkmiş xristianlar haqqında demək olar ki, bütün məlumatları özündə saxlamış, mətndə yalnız ritorik və didaktik hissələr buraxmışdır. Yevseviyə görə, məktub imperator Mark Avrelinin hakimiyyəti dövründə xristianlara qarşı genişmiqyaslı təqiblərin baş verdiyinin sübutu idi. Burada "möminlik döyüşçüləri"nin haqq və öz ruhları uğrunda apardıqları mübarizədən bəhs edilirdi. Məktubda istismarlar ətraflı təsvir edilmişdir. Əzabkeşlərin adları sonda verilmişdir. Yevsevi Asiya və Frigiya xristianlarına ünvanlanmış məktubdan sitat gətirir. Onun sözlərinə görə, Qalliya xristianları eyni mesajı Roma yepiskopu Papa Elevferiyə göndərmişdilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  ЛУГДУНСКИЕ МУЧЕНИКИ // Православная Энциклопедия (rus). 2022-12-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-25.
**Çarlz Lionel Denstervil** (9 noyabr 1865, Birləşmiş Krallıq – 18 mart 1946, Torki, Devon qraflığı) — Britaniyalı hərbçi general-mayor.

Hərbi karyeranın başlanğıcı
---------------------------

Lionel Denstervil "Yunayted Servises" kollecində hərbi təhsil alıb. Denstervil 1884-cü ildə Britaniya ordusunda hərbi xidmətə başladı. Daha sonra Denstervil Hindistan ekspedisiya korpusuna köçürüldü. Denstervil Pakistanda,Vaziristanda,Çində hərbi xidmətdə olmuşdur.

Birinci dünya müharibəsi
------------------------

Birinci dünya müharibəsi zamanında Denstervil Hindistana göndərildi.1917-ci ildə Lionel Denstervil müttəfiqlər ordusunun komandiri təyin olundu. Müttəfiqlər ordusu 1000 nəfərdən ibarət idi bular Avstraliyalılar, Britaniyalılar və Yeni Zelandiyadan gələn xüsusi təyinatlı hərbi bölmə daxil idi. Bir neçə hərbi hərbi maşınlarla "Densterfors" (Densterin ordusu) adlanan müttəfiqlər ordusu Həmədandan İrana , İrandan isə Zaqafqaziyaya keçirlər, burada Osmanlı Tükriyəsinin və Almaniyanın Hindistana hücümu gözlənirdi. 1918-ci ilin avqust ayında Denstervil Bakıda olur. Denstervilə Bakının neft zonalarını əlində saxlamaq və buraxmamaq əmr olunmuşdu. 1918-ci ildə baş verən Bakı uğrunda döyüş zamanı "Densterfors" birləşmiş Türklər və Azərbaycanlılardan ibarət olan Qafqaz İslam ordusuna məğlub olur və sağ qalanlarla Bakını tərk edərəck İrana keçir.

1918-ci ildə Çarlz Lionel Denstervilə general-mayor rütbəsi verilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Lundy D. R.* Maj.-Gen. Lionel Charles Dunsterville // The Peerage (ing.).
2. ↑  *Lundy D. R.* The Peerage (ing.).

Mənbələr
--------

* L. C. Dunsterville. The adventures of Dunsterforce. London: Edward Arnold, 1920, XI+323 p.
* L. C. Dunsterville. Dunsterforce gizli ordu: Bakü'de İngiliz-Ermeni işgali (İngiliz generali L. C. Dunsterville'in Türk-İslam Kafkas Ordusu'na karşı Bakü direnişi). Çeviri: Cengiz İ. Çay; Seri: T&K yayınları no: 13. İstanbul: T&K yayınları, 2016, 295 s. ISBN 9786059833325

Xarici keçidlər
---------------

* Çarlz Denstervilin gündəliyi 1911–1922
**Ördək adası** və ya əvvəlki vəziyyətinə uyğun olaraq əvvəlki adı **Urunos yarımadası** — Azərbaycana aid ada. Xəzər dənizindəki Çilov adasının şimal-qərbində yerləşir. Şimal-qərbə istiqamətlənmişdir.

Ördək adası suyun səviyyəsinin qalxması nəticəsində hazırda ada formasında olsa da, suyun səviyyəsinin az olduğu dövrlərdə Çilov adasının yarmadası idi. Okean səviyyəsindən -26 metr (-85 fut) aşağıda yerləşir. Çilov adasının şimal-şərq hissəsində də eyni formaya malik yarımada vardır. Hər iki yarımada arasında dayaz körfəz yerləşir. Yarımadanın sahil xətti dənizin səviyyəsindən asılı olaraq dəyişir. 1939-1977-ci illərdə Xəzər dənizinin səviyyəsinin enməsi ilə Ördək adası Çilov adasına birləşmiş və yarımadaya çevrilmişdir. 1978-ci ildən isə dənizin səviyyəsi qalxır. Bu səbəbdən Ördək adasının sahəsi kiçilməklə yanaşı Çilov adasından ayrılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Abşeron Arxipelaqı // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 58. ISBN 978-9952-441-02-4.
2. ↑  "Urunos yarımadası". 2014-08-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-03-04.
Qərbi Antarktikada Sentinel dağlarının yerləşməsi.
Şimali Sentinel dağlarının xəritəsi.
**Beadnos nunatakı** (bolq. *нунатак Беаднос*, ‘Nunatak Beadnos’ \'nu-na-tak be-'ad-nos\) — Antarktidanın Elsuort dağlarına daxil olan, 2180 m hündürlüklü nunatakdır. Sentinel dağlarının şimal-qərbində yerləşmişdir.

Nunatak cənubi Bolqarıstanda yerləşən Beadnos şəhərinin adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Beadnos nunatakı 77°57′59″ c. e. 87°13′02″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Helfert nunatakından 6.64 km cənub-şərqdə, Mursalitsa zirvəsindən 20.78 km cənub-qərbdə, Dalrumpl dağından 29 km qərbdə, Kovil nunatakından 9 km şimal-qərbdə yerləşmişdir. ABŞ xəritəsinə 1961-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* Newcomer Glacier. Scale 1:250 000 topographic map. Reston, Virginia: US Geological Survey, 1961.
* Antarctic Digital Database (ADD). Scale 1:250000 topographic map of Antarctica. Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR). Since 1993, regularly upgraded and updated.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Sentinel dağları

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* Beadnos Nunatak.
* Bulgarian Antarctic Gazetteer. Antarctic Place-names Commission. (details in Bulgarian, basic data in English)
**Frensis Eliza Börnet** (24 noyabr 1849[…], Mançester, Lankaşir – 29 oktyabr 1924[…]) – Britaniya əsilli amerikalı yazıçı.

Həyatı
------

Frensis Eliza Börnet 1849-cu ildə Mançesterdə anadan olmuşdur. Atasını erkən yaşlarda itirən Frensis əsasən nənəsinin himyəsində tərbiyə almışdır. Nənəsinin Frensisə aldığı kitablar onda ədəbiyyata qarşı maraq oyandırmış və gələcəkdə bu sahəyə yönəlməsində ciddi əhəmiyyətə malik olmuşdur.

1865-ci ildə ABŞ-nin Tennesi ştatında yaşayan dayısının yanına köçür. 1873-cü ildə isə Suan Börnetlə evlənir.

Ədəbi fəaliyyəti
----------------

Erkən yaşlarda yerli qəzetlər üçün yazılar yazan Frensisin ilk iriçaplı əsər 1868-ci ildə bir jurnalda çapdan çıxmışdır.

Əsərləri
--------

"The Secret Gordon" (Gizli Bağça. (1911). Roman.

"A Little Princess" (Kiçik Prensesa. (1905). Roman.

"Little Lord Fauntleroy" Balaca lord Fauntleroy (1886). Roman.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Frances Hodgson Burnett // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. 1 2 3 4  Бёрнетт Фрэнсис Элиза // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
4. 1 2  .
**Barbaros Xeyrəddin Paşa türbəsi** İstanbul şəhərinin Beşiktaş adlı səmtinin Sinan Paşa Məscidinin qarşısında yerləşir. Türbə XVI əsrin ortalarında Aralıq dənizində Osmanlı İmperiyasına bir çox önəmli qələbələr qazandırmış donanma admiralı Xeyrəddin Paşanın məzarının yerləşdiyi məkandır. Türbə 1541-ci ildə görkəmli memar, Memar Sinan tərəfindən inşa edilmişdir.

Türbə 8 küncdən, tək qübbəli, 14 pəncərədən ibarətdir. Giriş qapısının üzərində ərəbcə "Ona cənnətin qapılarını aç" yazılmışdır. Türbənin daxilində 4 məzar yerləşir. Buraya Xeyrəddin Paşa, onun oğlu və həyat yoldaşı həmçinin Cəfər Paşa daxildir.

Türbənin yaxınlığında yerləşən Barbaros abidəsi
Türbənin yaxınlığında həmçinin İstanbul Dəniz Muzeyi və Barbaros Xeyrəddin Paşa abidəsi yerləşir. Abidə 1944-cü ildə inşa edilmişdir.

Keçmişdə Osmanlı donanması mühüm səfərlərindən öncə abidəni ziyarət edirdi. Bu gün bu ənənə Türk Dəniz Qüvvələri tərəfindən davam etdirilir.

Türbə ictimaiyyətə yalnız xüsusi günlər hesab olunan 1 iyul və 4 aprel tarixlərində açıq olur.

İstinadlar
----------

1. ↑   Sinan'a Saygı
2. ↑   Arxivləşdirilib 2016-01-08 at the Wayback Machine Beşiktaşta Yaşam  (türk.)

Həmçinin bax
------------

* Xeyrəddin Barbarossa
* Memar Sinan
**Brayan Daffi** — (15 iyun 1933[…], London – 31 may 2010[…], Birləşmiş Krallıq) — ingilis fotoqraf. 1960–70-ci illər karyerasının ən parlaq illəri hesab olunur.

Uşaqlıq və gənclik illəri
-------------------------

Brayan Daffi 1933-cü ildə Londonda irlandiyalı bir ailədə dünyada gəlmişdir. II Dünya müharibəsində iki qardaş və bir bacısı ilə birlikdə ailəsində uzaq qalmaq məcburiyyətində qalsa da, bu ayrılıq uzun sürmür. Londonda vəziyyət pisləşdikcə bir neçə dəfə evdən ayrılmalı olmuşdur. Müharibədən sonra liberal məktəbinə getmiş, uşaqların mövcud vəziyyətlərini yaxşılaşdırmağı qarşısına məqsəd qoymuşdur. Daha sonralar Kentiş qəsəbəsindəki məktəbdə təhsil almış, burada opera, balet, məktəb ekskursiyaları kimi bir çox sosial fəaliyyət ilə məşğul olmuşdur. Bu fəaliyyətlərə digər uşaqları da cəlb etməklə onların problemlərini həll etməyə çalışmışdır. Müəllimləri Brayanın yaradıcılıq qabiliyyətini gürüb onu "Saint Martini incəsənət məktəbi"nə (Saint Martin's School of Art) yönləndirdilər. Növbəti illlərdə paltar dizaynı kursunaa getmişdir. 1953-cü ildə "Sent Martinin incəsənət məktəbi"ni bitirdikdən sonra Suzan Smolun yanında işə başlamışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  RKDartists (nid.).
2. 1 2  *Delarge J.* Brian DUFFY // Le Delarge (fr.). Paris: Gründ, Jean-Pierre Delarge, 2001. ISBN 978-2-7000-3055-6
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* Brian Duffy // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
4. ↑  Museum of Modern Art online collection (ing.).
**Brayda zolaqlı balina** (*lat.* Balaenoptera brydei) — Balinakimilər dəstəsinə Zolaqlı balinalar (*Balaenopteridae*) fəsiləsinə aid balina növü. Növün adı norveçli gəmi sahibi Yohan Bryodenin şərəfinə adlandırılmışdır.

Yayılması
---------

Brayda zolaqlı balinaları digər Zolaqlı balina cinsinə daxil olan balinalardan fərqli olaraq, əsasən tropik qurşaqlar arasında yayılmışdır. Qütblərə miqrasiyası müşahidə edilməmişdir.

Xariçi görünüşü
---------------

Brayda zolaqlı balinalar ölçü baxımından kiçik balinalara daxildilər. Uzunluqları 12–14 metr, çəkiləri isə 16–25 ton arasında dəyişir. Bu canlının üzəri tünd-boz rəng çalarlarında olur. Bel üzgəci digər zolaqlı balinalardakı kimidir. Bu növün digər növlərdən əsas fərqi baş nahiyyəsində üç şiş olmasıdır.

Özünü aparması
--------------

Величина полосатика Брайда по сравнению с человеком
Bu balinalar cütlüklər halında əsasən qruplar şəklində yaşayırlar. Yaşadığı suların temperaturu +20° S təşkil edir. Miqrasiyası uzun yolu əhatə etmir. Əsasən qida məqsədi ilə edilir. Balıqlar, xərçəngkimilər və başıayaqlılarla qidalanırlar.

Təhlükə
-------

1960-cı illərdə Şimal yarımkürəsində bu növün ovlanılmasına başlanılır. Ancaq digər növlərə nisbətdə az ovlanılırdı. Bu səbəbdən bu növ balinalar nəsli kəsilmə təhlükəsi olmayan növ kimi qeydə alınmışdır. Onların hazırda sayları 40–80 min baş olaraq qiymətləndirilir.

Takson
------

Brayda zolaqlı balina
Növ ilk dəfə 1913-cü ildə qeydə alınır və *Balaenoptera brydei* olaraq adlandırılır. Lakın sonra 1878-ci ildə qetdə alınan İden zolaqlı balinasının (*Balaenoptera edeni*) yarımnövü olaraq hesab edilir. Hətta *Balaenoptera edeni* olaraq adlandırılır. 1993-cü ildə bu canlıların genetik araşdırmaları nəticəsində fərli növ olmaları təstiqlənir. *Balaenoptera brydei* olaraq adı təstiqlənsədə bəzi mənbələrdə *Balaenoptera edeni* olaraq göstərilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2002.
2. ↑  Соколов В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Млекопитающие. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. / под общей редакцией акад. В. Е. Соколова. — М.: Рус. яз. 1984. — С. 120. — 10 000 экз
3. ↑  Bo Beolens, Michael Watkins, and Mike Grayson. The eponym dictionary of mammals. — Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2009. — P. 61. — 574 p. — ISBN 978-0-8018-9304-9.

Ədəbiyyat
---------

* R. R. Reeves, B. S. Stewart, P. J. Clapham, J. A. Powell: *See Mammals of the World — a complete Guide to Whales, Dolphins, Seals, Sea Lions and Sea Cows*. A&C Black, 2002, ISBN 0-7136-6334-0
* M. Würtz, N. Repetto: *Underwater world: Dolphins and Whales*. White Star Guides, 2003, ISBN 88-8095-943-3

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q221056
* Wikispecies: Balaenoptera brydei
* ADW: Balaenoptera\_edeni
* BOLD: 26311
* EoL: 327947
* EUNIS: 8396
* Fossilworks: 81903
* GBIF: 2440715
* IRMNG: 10766267
* ITIS: 612597
* NCBI: 255365
* NZOR: 1ef6b1a0-c3f6-4597-9aac-7ab986ce2935
* SeaLifeBase: 70936
* WoRMS: 242603

 |
«Tarixi abidə» lövhəsi
**Tarixi abidə** (*fr.* monument historique) — Fransada dövlət tərəfindən böyük bir memarlıq və ya tarixi dəyər obyektlərinə verilən xüsusi bir status.

Bir bina və ya quruluş, onun ayrı bir hissəsi, binalar kompleksi, abidə, bağ və s. Obyekt kimi çıxış edə bilər.Tarixi abidənin statusu mebel, kilsə əşyaları və hətta arxiv sənədləri kimi daşınan obyektlərə də verilə bilər. Tarixi bir abidə elan edilən bir obyekt dövlət və ya xüsusi mülkiyyətdə ola bilər.

Fransadakı tarixi abidələrin reyestri "Merimeti bazası" adlanır.

Tarixi abidələrin loqotipi Reyms Kafedrali labirintinin stilizə edilmiş təsviridir.

Təsnifat və əlavə siyahı
------------------------

Tarixi abidələrin dövlət tərəfindən qorunmasının iki səviyyəsi mövcuddur: tarixi abidələrin təsnifatçısına daxil olmaq və tarixi abidələrin əlavə siyahısına yazmaq (*fr.* Inventaire Supplementaire des Monuments Historiques, ISMH). Birinci halda, abidənin tarixi bir abidə (*fr.* classé) kimi təsnif edildiyi, ikincisində isə siyahıda olduğu deyilir (*fr.* inscrit, mənası "yazılmışdır").

Statistika
----------

Mon-Sen-Mişel abbatlığı
2005-ci ilin sonunda 42 310 tarixi abidə qorunur, onlardan 14 282-i təsnif edildi və 28,028-i siyahıya alındı.

Tarixi abidələrin 49,5 faizi özəl olub.

Tarixi abidələrlə ən zəngin bölgələr bunlardır: -le-de-Fransa (3748 abidə, bunların 1787-i Parisdədir), Akvitaniya (2683) və Mərkəz (2644).

Ən çox ziyarət edilən tarixi abidələr (yalnız abidələr nəzərə alındı, giriş biletlə həyata keçirilir):

İstinadlar
----------

1. ↑  "Histoire du logo "monument historique"". Ministère de la Culture. 2019-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-02.
2. ↑  "Statistiques, chiffres clés patrimoine et architecture, Deps — statistiques". 2008-09-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-21.
**Fridrix-Verner fon Şulenburq** (*alm.* Friedrich Werner von Schulenberg‎; 20 noyabr 1875 – 10 noyabr 1944, Plyötsenzee həbsxanası[d], Almaniya Reyxi[d] və ya Berlin, Almaniya Reyxi[d]) – alman diplomatı, müqavimət hərəkatının iştirakçısı, qraf.

Həyatı
------

Lozanna, Berlin və Münxen universitetlərində təhsil almışdır. 1901-ci ildən xarici işlər nazirliyində çalışmış, 1911-ci ildən Tiflisdə konsul vəzifəsində işləmişdir. 1918-ci ilin mayından Qafqazda alman diplomatik missiyasının tərkibində olmuş, Batum konfransındakı Almaniya nümayəndəliyinin tərkibinə daxil edilmişdi. Şulenburq 1918-ci il avqustun 21-də Almaniyanın Baş qərargahında Qafqazla bağlı iqtisadi və nəqliyyat məsələlərinin müzakirə olunduğu konfransda iştirak etmiş, müşavirənin nəticələrini mövzular üzrə sistemləşdirib, qeydlər aparmışdır. Onun Bakı ilə bağlı qeydləri, əsasən, Bakı neftinin nəqli məsələsinə aiddir. Qeydlərdə deyilir: "… a) Bakı Rusiya ağalığı altında qalmaqdadır; b) Neft gəliri Almaniyanın nəzarətinə keçir; c) Bakıdan gələn dəmir yollan və boru kəmərləri alman nəzarəti altında olmalıdır". Şulenburqun yazdığına görə, Bakının tutulmasından sonra neft sahələrini Nobel firması ilə sıx əməkdaşlıq yolu ilə istismar etmək nəzərdə tutulurdu. Şulenburq 1919-cu ilin iyulundan Berlində xarici işlər nazirliyinin mərkəzi aparatında referent vəzifəsində çalışmışdır. 1923-cü ildən İranda, 1931-ci ildən Rumıniyada, 1934-ci ildən isə SSRİ-də Almaniyanın səfiri olmuşdur. Müharibənin elan olunması haqqında Almaniyanın notasını 1941-ci il iyunun 22-də SSRİ xarici işlər xalq komissarı V.M. Molotova Şulenburq təqdim etmişdir. Almaniyaya qayıtdıqdan sonra istefa vermiş və antihitlerçi müxalifətə qoşulmuşdur. Hitlerə qarşı uğursuz sui-qəsddən (1944) sonra həbs edilərək edam olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Friedrich Werner Graf von der Schulenburg // Munzinger Personen (alm.).
3. ↑  Czech National Authority Database.

Ədəbiyyat
---------

* Qasımlı M.C. Birinci Dünya müharibəsi illərində böyük dövlətlərin Azərbaycan siyasəti, 3 cilddə. c.3. B.. 2004;
* 3ajieccKHH K.A. KTO 6bLi KTO B nepBoiı MnpoBofl BOHHe. BııorpadpıiMecKHĠi 3nmiK.ToneaıiMecKHĠı cjıoBapb, M. 2003.

Xarici keçidlər
---------------

* Биографические данные
* Волков В. К. Призрак и реальность "Барбароссы" в политике Сталина (весна-лето 1941 г.) // Вопросы истории. — 2003. — № 6. С. 31-58 Arxivləşdirilib 2007-10-13 at the Wayback Machine
* Городецкий Г. Миф "Ледокола": Накануне войны
* Мэнвелл Р. Френкель Г. Июльский заговор. М. 2007. ISBN 978-5-9524-3062-4
* Фотография Вернера фон дер Шуленбурга

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 12161317n · CiNii: DA1598367X · GND: 118999036 · ISNI: 0000 0001 0968 4064 · LCCN: n88081409 · LNB: 000149207 · NKC: js2013762667 · NTA: 115807365 · NUKAT: n2004000705 · SUDOC: 03013630X · VIAF: 45102228 · WorldCat VIAF: 45102228 |

 |
**Freysinet yarımadası** (*ing.* Freycinet Peninsula) — Tasmaniya adasının şərqində yerləşən yarımada. крупный полуостров на востоке Тасмании (Австралия).

Coğrafiya
---------

Freysinet yarımadası 23 km uzunluğa (şimaldan cənuba), 6,5 km enə malikdir. Yarıçmadanın sahəsi 65 km², maksimal hündürlüyü 613 metrdir.

Yarımadadan cənubnda Şuten adası yerləşir. Onlar birlikdə Freysinet Milli Parkını təşkil edirlər. Şuten adası yarımadadan eni 1,6 km olan boğazla ayrılır (*Schouten Passage*).

Yarımada şərqdən Tasman dənizi, qərbdən isə Qreyt-Oyster-Bey körfəzi ilə əhatələnir.

Tarixi
------

1642-ci ildə Abel Tasman yarımada ətrafından keçmişdir. O, yaxınlıqda olan adanı Holland Ost-Hind şirkətinin rəhbərlərindən olan Yost Sxoutenin şərəfinə adlandırmışdır. 

İlk əvvəllər elə düşünülürdü ki, yarımada kiçik adalradan ibarət adalar qrupudur. Bu məsələyə 1802—1803-cü ildə fransız dənizçi Nikolya-Toma Bodenin ekspedisiyası zamanı aydınlıq gətirilmişdir. O, yarımdadanı Freysinet adlandırmışdır. Onun ekspedisiyasında Freysinet qardaşları xidmət etmişdir. Sonradan Lui de Freysinet məşhur dənizçi, Anri Freysinet isə admiral olmuşdur. Görünür Boden onlardan birinin şərəfinə bu yarımadanı adlandırmışdır

İstinadlar
----------

1. ↑  "Place Names Search: Freycinet Peninsula". Australian Government — Geoscience Australia, www.ga.gov.au. 2013-04-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22.04.2013.
2. ↑  "Freycinet National Park". Tasmanian Parks & Wildlife Service, www.parks.tas.gov.au. 2013-04-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22.04.2013.
3. ↑  "Coles Bay and the Freycinet Peninsula". wineglassbay.com. 2013-04-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22.04.2013.

Mənbə
-----

* *Rob Blakers, Jamie Kirkpatrick (text)* Freycinet: Freycinet National Park, Tasmania Arxivləşdirilib 2012-03-01 at the Wayback Machine, Cascades, Tasmania: Wilderness Photo, 2004, ISBN 0957974418


|  |  |
| --- | --- |
| Hazards dağından Vileqlas buxtasına açılan mənzərə. | Hazards dağları (*The Hazards*). |
**Joze Ulisseş de Pinya Korreya i Silva** (*port.* José Ulisses de Pina Correia e Silva; 4 iyun 1962, Praya) — kabo-verdeli iş adamı və siyasətçi, 22 aprel 2016-cı ildən etibarən Kabo-Verde Baş naziri.

Demokratiya Uğrunda Hərəkat Partiyası 20 mart 2016-cı ildə təşkil olunmuş parlament seçkilərində qalib gəldi və o, Baş nazir vəzifəsinə başladı.

Həyatı
------

Silvia 1988-ci ildə Lissabon Texniki Universitetinin İqtisadiyyat və Biznes İdarəetmə fakültəsini bitirib.

Fəaliyyəti
----------

Silva fəaliyyətinə bank sektorunda başladı. 1989–1994-cü illərdə Kabo-Verde Bankında idarəetmə direktoru kimi çalışıb. Kabo-Verde Jan Piaje Universitetində müəllim kimi dərs deyib.

Silva Kabo-Verde hökumətində 1995–1998-ci illərdə Maliyyə məsələləri üzrə dövlət katibi və 1999–2001-ci illərdə Maliyyə Naziri vəzifələrində çalışıb. 2008-ci ildə Praia bələdiyyə başçısı seçildi və 2013-cü ildə yenidən bu vəzifəyə təyin olundu. Silva 2013-cü ildə DUH-ın Prezidenti oldu.

Silva eyni zamanda 2013-cü ildə APAALPŞB-in İcraçı Prezidenti kimi çalışıb.

### Baş nazir fəaliyyəti

2016-cı ilin iyun ayında Silva və Maliyyə Naziri Olavo Korreyya Kabo-Verde iqtisadiyyatı mövzusunda Beynəlxalq Valyuta Fondunun nümayəndələri ilə görüşdü. Bir neçə ay sonra, 2016-cı ilin sentyabrında Silva və hökumət üzvləri BVF ilə görüşərək 2016-cı il IV Maddə məsləhətləşməsini müzakirə etdilər.

Silva 2020-ci ilin fevralında səslərin 99%-i alaraq yenidən Demokratiya Uğrunda Hərəkat Partiyasının Prezidenti təyin edildi. O, 2021-ci il seçkilərində də partiyasından öz namizədliyini irəli sürdü və yenidən qazandı.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-06.
2. ↑
3. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2020-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-06.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-11-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-06.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-12-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-06.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-06.
7. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-06.

Xarici keçidlər
---------------
**ABŞ—Suriya münasibətləri** — ABŞ və Suriya arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. 1944-cü ildə ölkələr arasında diplomatik əlaqələr qurulmuşdur. 2012-ci il ABŞ-nin Qlobal Liderlik Hesabatına görə, Suriyadakı Vətəndaş müharibəsi dövründə edilən bir sorğu nəticəsində suriyalıların 29% -i ABŞ liderliyini təsdiqləyir, 40% -i rədd edir və 31% -i qeyri-müəyyən münasibət bildirir.

Tarix
-----

1967-ci ildə Suriya Ərəb-İsrail müharibəsindən sonra ABŞ ilə diplomatik əlaqələrini kəsir. Münasibətlər 1974-cü ildə bərpa edilir. 1979-cu ildə Suriya Amerikanın terrorizmə sponsorluq edən ölkələr siyahısına daxil edilir, eyni ildə ona qarşı iqtisadi sanksiyalar tətbiq edir.

1990-2001-ci illərdə ABŞ və Suriya bəzi regional mövzularda əməkdaşlıq edir, lakin 2003-cü ildə münasibətlər yenidən pisləşir. ABŞ hökumətini narahat edən Suriya məsələləri: Suriya hökumətinin İraqa gedərkən Suriyadan tranzit bazası kimi istifadə edən xarici döyüşçülərlə döyüşməkdən imtina etməsi; Suriyalıların Səddam Hüseynin keçmiş rejiminin tərəfdaşlarını ölkədən deportasiya etməkdən imtina etməsi; Suriyanın Livanın işlərinə müdaxiləsi; fələstinli xadimlərə dəstək; insan haqları ilə əlaqəli vəziyyət; kütləvi qırğın silahlarına sahib olmaq istəyi. 2009-cu ilin əvvəlində ABŞ Suriyadakı siyasətini ölkədəki və bölgədəki dəyişikliklər fonunda yenidən nəzərdən keçirməyə başlayır və bu da iki ölkənin yenidən regional məsələlərin həllində işbirliyinə başlamasına səbəb olur.
2011-ci ilin mart ayında Dəra şəhərində bir qrup suriyalı tələbə evlərin divarlarında siyasi yazılar yazdıqlarına görə həbs olunurlar. Bundan sonra şəhərdə etirazlar başlayır. Suriya hökuməti etirazçılara güc tətbiq edərək reaksiya göstərir və nəticədə ölkə daxilində üsyanlar başlayır. Bu da sonucda genişmiqyaslı vətəndaş müharibəsinə çevrilir. ABŞ hökuməti dəfələrlə prezident Bəşər Əsədi istefaya getməyə və keçid hökuməti qurma imkanı verməyə çağırir. ABŞ-nin Suriya rejiminə qarşı sərt sanksiyaları Avropa, Asiya və Ərəb dünyasındakı ölkələrlə koordinasiyalı şəkildə həyata keçirilir.

İkitərəfli iqtisadi münasibətlər
--------------------------------

2004-cü ildə Suriya ABŞ tərəfindən iqtisadi sanksiyalara məruz qalır və Amerika məhsullarının əksəriyyətinin bu ölkəyə ixracı qadağan olunur. 2008-ci ilin avqust ayında Amerika şirkətlərinin artıq Suriya neftinin istehsalında iştirak edə bilməyəcəyi yeni sanksiyalar paketi tətbiq edilir. 2011-ci ilin aprelində ABŞ hökuməti, insan haqlarının pozulmasında və Əsəd rejiminə dəstək verən şəxslərə qarşı əlavə sanksiyalar tətbiq edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  U.S. Global Leadership Project Report - 2012 Arxivləşdirilib 2015-07-13 at the Wayback Machine *Gallup*

Mənbə
-----

* History of Syria - U.S. relations
* U.S. Involvement with Syria from the Dean Peter Krogh Foreign Affairs Digital Archives
* Embassy of Syria - Washington, DC
* Embassy of U.S.A. - Damascus
**Ulluçay** (və ya **Uluçay**) — Dağıstanın Dahadayev, Qaytaq və Dərbənd rayonları ərazisindən axan çay.

Coğrafiyası
-----------

Kokmadağ silsiləsinin şimal-qərbində yerləşən bulaqlardan öz başlanğıcını götürür və Xəzər dənizininə tökülür (Segelər kəndi).

Hidrologiyası
-------------

Əsasən yer altı sularla qidalanır. Yay və qış ayları suyunda azalma müşahidə edilir. Ən böyük su sərfiyyatı yağışlardan sonra müşahidə edilir. Sel gələrkən yatağından çıxması müşahidə edilir. İllik su sərfiyyatı — 4,83 m³/s, maksimal isə — 366 m³/s təşkil edir.

Qolları
-------

Əsas qolları: Kunki, Anklyuqlyuçay, Civus, Nalaxu, Şurxla və b.

Araşdırma və suyunda istifadə
-----------------------------

Çayda araşdırma işləri Məcəlis və Bərəkəydə aparılır. Suyu aktiv şəkildə əkinçiliyə cəlb edilir. Bu səbəbdən bəzən mənsəb hissə tamamən quruyur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ресурсы поверхностных вод СССР том 9, Закавказье и Дагестан, вып. 3, Дагестан
**Ravanitsa monastırı** (*serb.* Манастир Раваница) ― Mərkəzi Serbiyada Serb Pravoslav monastırı. Monastır 1375–1377-ci illərdə Lazar Xrebelyanoviçin ianəsi ilə inşa edilib və onun qəbri burada yerləşir. Ravanitsa kilsəsi memarlıq və bədii xüsusiyyətlərinə görə yeni bədii hərəkatın doğulduğu yer adlanır.

Ravanitsa monastırı 1979-cu ildə "müstəsna əhəmiyyətə malik mədəniyyət abidəsi" elan edilmişdir və Serbiya Respublikası tərəfindən qorunur.

Tarix
-----

 Ravanitsa
Şahzadə Lazar Kosovo döyüşündəki ölümündən sonra 1375–1377-ci illər arasında inşa edilmiş Ravanitsa monastırında dəfn edilmişdir. Monastır o vaxtdan bəri ziyarət məkanı olmaqla birlikdə, mədəni fəaliyyət və Serbiya xalq məclislərinin mərkəzi olmuşdur.

Tikili 1386, 1398 və 1436-cı illərdə Osmanlı türkləri tərəfindən bir neçə dəfə hücuma məruz qaldı və zərər gördü. Vyananın ikinci mühasirəsindən sonrakı böyük müharibədə bir çox rahib öldürüldü. 1690-cı ildə sağ qalmış rahiblər Şahzadə Lazarın qalıqlarını da götürüb ərazini tərk etdilər. Yalnız 1717-ci ildə rahiblər arasında yeganə xilas olmuş şəxs olan Stefan müəllim Ravanitsaya qayıdıb monastırı talan edilmiş və tərk edilmiş vəziyyətdə tapdı. O, yerli sakinlərin köməyi ilə monastırı bərpa etdi və yeni bir narteks inşa etdi.

Monastır 19-cu əsrin əvvəllərində, Serbiya inqilabı zamanı təkrarlanan hücumlara məruz qaldı. 19-cu əsrin ortalarında monastır yenidən bərpa edildi. İkinci Dünya müharibəsi əsnasında almanlar monastırı bir daha dağıtdılar və 24 fevral 1943-cü ildə arximandrit Makariyeni tutub işgəncə verərək öldürdülər.

İncəsənət
---------

 Çar Lazar türbəsi
Monastırdakı freskaların hamısı eyni vaxtda və eyni sənətkarlar tərəfindən hazırlanmamışdır. Bu freskalar əsasən 1385–1387-ci illərə aid edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ravanica". National tourism organization of servia. 23 oktyabr 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 oktyabr 2014.
2. ↑  Jednodnevni Izleti, Resavska Pećina-Ravanica i Manasija Arxivləşdirilib 2016-09-04 at the Wayback Machine

* *Starodubcev Tatjana.* "On portraits in Ravanica". Zbornik radova Vizantološkog instituta. 49. 2012: 333–354.
**Ulduzvari şorangə** (*lat.* Salsola stellulata) — bitkilər aləminin qərənfilçiçəklilər dəstəsinin pəncərkimilər fəsiləsinin şorangə cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Qafqazda, Avropada, Qərbi Sibirdə yayılmışdır. Orta Asiyada təsvir edilmişdir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 10-12 sm olan, qaidə hissədən şaxələnmiş və aşağı hissədən budaqları oduncaqlaşmış yarımkolcuqdur. Yarpaqları oturan, yarımsilindrvarıdır, uzunluğu 5-10 mm, ucları kütdür. May ayında çiçəkləyir. Çiçəkyanlığının yarpaqları uzun tükcüklərlə örtülmüşdür. Sentyabr-oktyabr aylarında meyvə verir. Meyvələri pərdəvari qanadlı, böyrəkvari, adətən narıncı rəngdədir. Dişicik ağzı sütuncuğa bərabərdir. Tozcuqları da həmin uzunluqdadır. Çiçəkyanlığı çox vaxt al-qırmızı qanadlıdır, qanadlarla birlikdə diametri 5-7 mm-dir.

Ekologiyası
-----------

Duzlu, şoran torpaqlarda yaxşı bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan düzündə, (Ordubad, duz mədənləri) qumlu yamaclarda geniş yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Tərkibindəki alkoloidlər damarları genişləndirərək qan təzyiqini aşağı salır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15554884
* GBIF: 3756179
* IPNI: 167097-1
* Plant List: tro-7201335
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:167097-1
* Tropicos: 7201335
* WFO: wfo-0001294985

 |
**ABŞ–Qırğızıstan münasibətləri** — ABŞ ilə Qırğız Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.

Tarixi
------

1991-ci ildə diplomatik münasibətlər quruldu, o vaxtdan bəri güclü tərəfdaşlıqlar inkişaf etdi. Amerika Birləşmiş Ştatları Qırğızıstanı qanunun aliliyinə və insan hüquqlarına hörmətə əsaslanan demokratik bir cəmiyyətin inkişaf etdirilməsində dəstəkləyir. Qırğızıstanda 2011-ci il prezident seçkiləri postsovet Orta Asiyada ilk dəfə prezident hakimiyyətinin dinc şəkildə ötürülməsi baş tutur. ABŞ hökuməti Qırğızıstana humanitar və müdafiə təyinatlı hərbi yardım, iqtisadi və siyasi islahatları dəstəkləmək üçün digər yardımlar göstərir. Üstəlik Qırğızıstan Respublikasının beynəlxalq təşkilatlardan kömək istəklərini də dəstəkləmişdir. Məsələn: ABŞ 1998-ci ilin dekabrında Qırğızıstan Respublikasının Ümumdünya Ticarət Təşkilatına (ÜTT) üzv olmasına dəstək olmuşdur.

11 sentyabr hadisəsindən sonra ABŞ dünyanın bu hissəsinə olan marağını artırdı. ABŞ 11 sentyabr hadisəsindən sonra 2001-ci ilin dekabrında Manasdakı hərbi bazanı kirayələdi. Həm Rusiya, həm də Çin buna bərk naratlığını bildirdi. Sonrakı illərdə Qırğızıstanın bazanı bağlaması üçün böyük miqdarda mükafat vəd edilir. 2006-cı ildə Qırğızıstan Prezidenti müqaviləyə əlavə güzəştlər tələb edir. Üstəlik həmin il bir ABŞ Hava Qüvvələri zabiti qaçırılır. 2006-cı ildə bıçaqla ABŞ hərbçisinə hücum edən Qırğızıstan vətəndaşı silahlı amerika əsgəri tərəfindən öldürülür.

2012-ci il ABŞ-nin Qlobal Liderlik Hesabatına görə qırğızların 34% -i ABŞ rəhbərliyini təsdəkləyir, 43% -i isə xoşagəlməz və 23% -i qeyri-müəyyən cavablar verir.

Ticarət
-------

Qırğızıstan ABŞ-yə sürmə, civə, nadir metallar və kimyəvi məhsullar ixrac edir. Qırğızıstan ABŞ-dən taxıl, dərman və tibbi avadanlıqlar, bitki yağı, kağız məhsulları, düyü, avadanlıq, kənd təsərrüfatı maşınları və ət alır. ABŞ-nin Qırğızıstandakı birbaşa investisiyaları otel və telekomunikasiya sektorlarında cəmlənmişdir. Qırğızıstan ABŞ-la ikitərəfli investisiya müqaviləsi və ikiqat vergitutmadan azad olunma müqaviləsi imzalamışdır. Qırğızıstan həmçinin Mərkəzi Asiyada investisiya mühitinin yaxşılaşdırılması və ticarətin genişləndirilməsi yollarını müzakirə etmək üçün regional forum yaratmaq üçün ABŞ və digər Orta Asiya ölkələri ilə ticarət, investisiya çərçivəsi müqaviləsi imzalamışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  U.S. Global Leadership Project Report - 2012 Arxivləşdirilib 2015-07-13 at the Wayback Machine *Gallup*

Mənbə
-----

* History of Kyrgyzstan - U.S. relations
**Kopiapit** — triklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: nadir.

Xassələri
---------

Rəng – kopiapitin rəngi müxtəlif çalarlı sarıdan zeytunu-yaşıladək, kalsiokopiapitinki – bozumtul-sarıdan sarıyadək; Mineralın cizgisinin rəngi – açıq-sarı; Parıltı – sədəfi (kopiapit), şüşə (kalsiokopiapit); Şəffaflıq – kristalları şəffafdır; Sıxlıq – 2,1–2,2; Sərtlik – 2,5–3,0; Ayrılma – {010} üzrə mükəmməl; {101} üzrə qeyri-mükəmməl; Sınıqlar – qeyri-hamar; Morfologiya – kristallar: lövhəvari; Mineral aqreqatları: dənəvər, qabıqlar, pulcuqlu, torpaqvari kütlələr, çox nazik təbəqələr, qaysaqlar.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Filiz yataqlarının oksidləşmə zonasında piritin oksidləşməsi zamanı əmələ gəlir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: pirit, dəmir hidroksidləri və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Kopiapo (Çili); Rammelsberq (Almaniya) və b. Azərbaycanda Çıraqdərə — Toğanalı filiz sahəsinin kolçedan obyektlərinin oksidləşmə zonalarında, kalsiokopiapit isə Daşkəsən dəmir filizi yatağında aşkar edilmişdir. İlk dəfə 1960-cı ildə M.Ə.Qaşqay və R.M.Əliyev tərəfindən tapılmış və təsviri verilmiş kalsiokopiapit yeni mineral növü kimi təsdiq edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Athena.

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2777709112 |

* Copiapite
**Ravesa Lleşi** — 2018-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı-nın Cenevrə-dəki Ofisində Albaniya-nın daimi nümayəndəsi oldu.

Həyatı
------

Ravesa Lleşi 1 iyun 1976-cı ildə anadan olub və Hollandiya-da Tilburq Universitetini beynəlxalq və Avropa ictimai hüququ üzrə magistr dərəcəsi ilə bitirib. İngilis və Holland dillərini yaxşı bilir.2010-cu ildən 2014-cü ilə qədər Tiranada, Nyu-Yorkun Tirana Universitetinin təklif etdiyi müəssisədə dərs verdi. Xarici İşlər Nazirinin müşaviri olduğu 2018-ci ilin yanvar ayına qədər ölkəsinin Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatındakı missiyasına rəhbərlik etdiyi vaxtdan 2018-ci ildə Avstriya-da idi.2018-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Cenevrədəki Ofisində Albaniyanın Daimi Nümayəndəsi oldu. Lleşi, ölkəsinin Dünya Fikri Mülkiyyət Təşkilatındakı təmsilçiliyindən də cavabdehdir, məsələn, 2019-cu ildə Darjeeling çayı kimi regional məhsullara qoruma təmin edəcək beynəlxalq bir müqaviləyə imza atanlardan biri idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Where global solutions are shaped for you | News & Media | NEW PERMANENT REPRESENTATIVE OF ALBANIA PRESENTS CREDENTIALS TO THE DIRECTOR-GENERAL OF THE UNITED NATIONS OFFICE AT GENEVA"". 2022-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-07.
2. ↑  ""Bio | Permanent Mission of the Republic of Albania to the United Nations Office and other International Organizations in Geneva"". 2021-03-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-07.
3. ↑  "Albania Joins Geneva Act of the Lisbon Agreement on Appellations of Origin and Geographical Indications". 2021-03-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-07.
Koordinat:Sky map 10s 54d 55,2sn; +17º 42' 10″

**NGC 3461**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. **E2** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Uilyam Parsons tərəfindən 1854-cü ildə 182.88 sm (72 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS Arxivləşdirilib 2007-10-26 at the Wayback Machine
* 

* WikiSky-da NGC 3461: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 3437 |
NGC 3438 |
NGC 3439 |
NGC 3440 |
NGC 3441 |
NGC 3442 |
NGC 3443 |
NGC 3444 |
NGC 3445 |
NGC 3446 |
NGC 3447 |
NGC 3448 |
NGC 3449 |
NGC 3450 |
NGC 3451 |
NGC 3452 |
NGC 3453 |
NGC 3454 |
NGC 3455 |
NGC 3456 |
NGC 3457 |
NGC 3458 |
NGC 3459 |
NGC 3460 |
**NGC 3461** |
NGC 3462 |
NGC 3463 |
NGC 3464 |
NGC 3465 |
NGC 3466 |
NGC 3467 |
NGC 3468 |
NGC 3469 |
NGC 3470 |
NGC 3471 |
NGC 3472 |
NGC 3473 |
NGC 3474 |
NGC 3475 |
NGC 3476 |
NGC 3477 |
NGC 3478 |
NGC 3479 |
NGC 3480 |
NGC 3481 |
NGC 3482 |
NGC 3483 |
NGC 3484 |
NGC 3485 |
NGC 3486



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Povodimovo** (erz. Орозбие) — Rusiya Federasiyası, Mordoviya Respublikası, Dubyonki rayonu ərazisində yerləşən kənd. Povodimovo inzibati vahidliyinin mərkəzidir.

Coğrafiya
---------

Kənd Çeberçinku çayına tökülən Poşk Selme, Portmarley və Emay Erke çayları arasında yerləşir. Rayon mərkəzindən 4 km aralıda yerləşir. Ardatov dəmiryolu stansiyası ilə arasında məsafə isə 20 km-dir. Şərqində Çinyanovo kəndi, cənub-şərqində Krasnaya Luqa kəndi, cənubunda isə Dubyonki rayonunun mərkəzi olan eyni adlı qəsəbə yerləşir. Çinyanovo kəndi ilə Lenin küçəsi ilə birləşir.

Adı
---

Ad bir antroponimdir.

Tarixi
------

Kənd XVIII əsrdə salınmışdır. Əhalisi tarixən tikmə, döşəmə, digər toxunma məhsulları istehsalı ilə məşğul olmuşdur. 1870-ci ildə kənddə qarışıq ictimai məktəb açılmışdır. 1930-cu ildə kənddə kolxoz təşkil edilmişdir.

İnfrastruktur
-------------

Müasir dövrdə kənddə orta məktəb, internat-məktəbi, 4 kitabxana, idman klubu, veteranlar üçün internat evi, uşaq bağçası, tibb məntəqəsi, rabitə qovşağı, kafe, 5 mağaza, raypromkombinat, 2 dəyirman fəaliyyət göstərir.

Görməli yerləri
---------------

* Vladimir Lenin şərəfinə ucaldılmış abidə.
* Böyük Vətən müharibəsində həlak olmuşların şərəfinə qoyulmuş abidə.
* Boqorodis kilsəsi. Bu kilsədə Müqəddəs ana ikonası saxlanılır.

Tanınmış şəxsləri
-----------------

* Bakiç Ridyay — erzyan əsilli estrada müğənnisi. Mordoviyanın əməkdar mədəniyyət işçisi (2016)
* Ryabovon Ludmila — erzyan əsilli yazıçı.
* Nikolay Surodev — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.
* F. M. Surodef — General-mayor.
* Qriqori Dilatov və Nikolay Filatov — Heykəltaraşlar.
* D. F. Volquşev — tərərrüfat rəhbəri.
* P. İ. Burnayev, A. P. Svyatkin — pedaqoqlar.
* Valeri Borçin — İdman yürüşündə Olimpiya çempionu.
* Yuri Paltin — erzyan əsilli yazıçı.

Əhalisi
-------

2001-ci il Ümumrusiya siyahıya alınmasına kənddə 2581 nəfər yaşamışdır. Əhalinin hamısı erzyan əsilli olmuşdur. 2010-cı il məlumatına görə isə kənddə 2327 nəfər yaşayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  ["Селу Поводимово Дубенского района — 400 лет!  (rus.)". 2015-06-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-15. Селу Поводимово Дубенского района — 400 лет!  (rus.)]

Ədəbiyyat
---------

* *Малясов Н. С.* Дубёнки. — Саранск, 1990.