recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Pyer Mendes-Frans** (*fr.* Pierre Mendès France; 11 yanvar 1907, Paris — 18 oktyabr 1982) — Fransanın sol görüşlü ictimai-siyasi xadimi.

Həyatı
------

Fəaliyyəti
----------

1951–1956-cı illərdə Fransanı idarə edən Pyer Mendes-Fransın başçılıq etdiyi "sağ mərkəz hökuməti"nin dövründə sağa dönüş surətləndi. 1952-ci ildə FKP əleyhinə ittihamlar səsləndi ki, guya o, dövlətə qarşı qəsd hazırlayır. 1954-cü ildə konstitusiyaya bir sıra antidemokratik dəyişikliklər edilməsinə nail olundu. Hökumətin, prezidentin səlahiyyətləri artırıldı. Milli Məclisin hüquqları məhdudlaşdırıldı. Ölkədə siyasi partiyalar və qüvvələrin qruplaşması baş verdi. Sənayenin milliləşdirilməsi nəinki dayandırıldı, hətta bir sıra hallarda müəssisələr öz əvvəlki sahiblərinə qaytarıldı. Fövqəladə vergilər qoyuldu, tariflər yüksəldi. Amnistiya verilməsi nəticəsində bir çox kollaborasionist azadlığa buraxıldı. Seçki sistemində edilmiş dəyişikliklər nəticəsində parlamentdəki proporsional nümayəndəlik majoritar (bu və ya digər mahalda səslərin 50%-dən çoxunu toplamış partiyanın, yaxud blokun həmin mahaldan bütün deputat yerini tutması hüququ) nümayəndəlik ilə əvəz olundu.

50-ci illərin ortalarında Fransada kəskin siyasi böhran yarandı. Siyasi böhran burjua partiyalarını da bürüdü. 1953-cü ilin mayında de Qoll öz partiyasını buraxdığını, özünün isə siyasətdən getdiyini bildirdi. Keçmiş vişist Pujadın başçılıq etdiyi bir çox xırda burjua dairələri tələb etdi ki, parlament buraxılsın, demokratiya məhdudlaşdırılsın.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Fichier des personnes décédées.
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
3. 1 2  Pierre, Isaac, Isidore Mendès France // Sycomore (fr.). / Assemblée nationale
4. ↑  Мендес-Франс Пьер // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
5. ↑  *Beauvis C. Langlade V. d.* Le columbarium du Père-Lachaise. 1992. S. 48. ISBN 978-2-86514-022-0

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Siyasətçi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**İvan İvanoviç Edeşko** (*белор. Iван Iванавіч Ядэшка* 25 mart 1945, Steski, Qrodno rayonu, Qrodno vilayəti, Belarus SSR) — sovet basketbolçusu. SSRİ-nin əməkdar idman ustası (1972); "Şərəf nişanı" ordeninı laqyiq görülüb(1972).

Bioqrafiyası
------------

İvan Edeşko Qrodno basketbolunun şagirdi. İlk məşqçi Yakov İosifoviç Frumandır.. Belarus Dövlət Bədən Tərbiyəsi Universitetinin İdman Oyunları və Döyüş Sənəti fakültəsini bitirib (1970). 

Atası İvan Edeşko (1907-1997). Anası Anna Edeşko (1912-1988) idi. Qardaşı Yustas Edeşko Qrodno şəhərindəki Yanka Kupala Dövlət Universitetinin Bədən tərbiyəsi kafedrasında çalışır. Həyat yoldaşı - Larisa Yadeshko (1946), Moskva Dövlət Universitetini bitirib, müəllim işləyib. Qızı - Natalya Edeşko (1970-ci il təvəllüdlü), tennisçi, idman ustası, MOİK-da işləyir. 

"Spartak" (Minsk), RTI (Minsk), CSKA (Moskva), SKA (Kiyev) basketbol klublarında oynamışdır.

Münhen Olimpiadasında (1972) ABŞ komandası ilə final matçının bitməsinə üç saniyə qalmış Alexander Belova məhs "qızıl ötürmə"-ni İvan Edeşko etdi və dünya basketbol tarixinə düşdü: 51:50..

1979-cu ildən Sovet İKP üzvü oldu. SSRİ milli komandasının Dünya Kuboku 82 (1-ci yer) və 1987-ci il Avropa çempionatında (2-ci yer).

Rusiyanın əməkdar məşqçisi, SSRİ-nin əməkdar məşqçisi.

MOİK kişi komandasının məşqçisi kimi 1992-ci ildə Rusiya çempionu olmuşdur. Livaniın 1993-cü ildə ölkə çempionu olmuş Sportinq klubunun baş məşqçisi vəzifəsində çalışıb. Klubun əsas oyunçuları Samara .əhərindən olan Viktor Kulagin və Saratovlu Sergey Schepotkin idi.

1998-1999-cu illərdə Rusiyanın gənclərdən ibarət komandasının baş məşqçisi. 1999-2001-ci illərdə Rusiya gənclər komandasının baş məşqçisi.

1972-ci ildə Münhendə keçirilən Olimpiya Oyunlarında SSRİ millisinin zəfərinə həsr olunmuş "Yuxarıya doğru hərəkət" filmində İvan Edeşko rolunu Kuzma Saprıkin canlandırırdı.

Mənbə
-----

* Едешко Иван Иванович // Олимпийская энциклопедия / Павлов С. П.. — М.: Советская энциклопедия, 1980. — 415 с.
* 100 гадоў расейскага баскетболу: гісторыя, падзеі, людзі: даведнік/ Масква, Советский спорт. — 274 с.: ISBN 5-9718-0175-9

İstinadlar
----------

1. ↑  "БАСКЕТБОЛИСТ 80-ЛЕТИЯ. Иван Едешко: Хитрости не научишь". 2019-04-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-18.
2. ↑  "БАСКЕТБОЛ. XX Олимпийские игры. ФИНАЛ". 2019-04-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-18.
**Stanton ədədi**, *St*, mayeyə ötürülən istiliyin mayenin istilik tutumuna nisbətini ölçən ölçüsüz bir ədəddir. Stanton nömrəsi Tomas Stantonun (mühəndis) (1865-1931) şərəfinə adlandırılıb. Məcburi konveksiya axınlarında istilik köçürməsini xarakterizə etmək üçün istifadə olunur.

Düstur
------

{\displaystyle St={\frac {h}{Gc\_{p}}}={\frac {h}{\rho uc\_{p}}}}

burada

* *h* = konveksiya istilik ötürmə əmsalı
* *ρ* = mayenin sıxlığı
* *c p* = mayenin xüsusi istiliyi
* *u* = mayenin sürəti

O, həmçinin mayenin Nusselt, Reynolds və Prandtl ədədləri ilə də təmsil oluna bilər:

{\displaystyle \mathrm {St} ={\frac {\mathrm {Nu} }{\mathrm {Re} \,\mathrm {Pr} }}}
burada

* Nu Nusselt ədədidir ;
* Re Reynolds ədədidir ;
* Pr Prandtl ədədidir .

Stanton ədədi impuls sərhəd təbəqəsi ilə istilik sərhəd qatının həndəsi oxşarlığını nəzərə alaraq yaranır, burada ondan divardakı kəsmə qüvvəsi ( özlü sürtünmə səbəbindən) ilə ümumi istilik ötürülməsi arasındakı əlaqəni ifadə etmək üçün istifadə edilə bilər. divar ( termal diffuzivliyə görə).

Kütləvi köçürmə
---------------

İstilik-kütlə ötürmə bənzətməsindən istifadə edərək, Nusselt nömrəsi və Prandtl nömrəsinin yerinə Şervud nömrəsi və Şmidt nömrəsindən istifadə etməklə kütlə ötürülməsi St ekvivalentini tapmaq olar.

{\displaystyle \mathrm {St} \_{m}={\frac {\mathrm {Sh\_{L}} }{\mathrm {Re\_{L}} \,\mathrm {Sc} }}}

{\displaystyle \mathrm {St} \_{m}={\frac {h\_{m}}{u}}}

buradada

* {\displaystyle St\_{m}} kütləvi Stanton ədədidir;
* {\displaystyle Sh\_{L}} uzunluğa əsaslanan Sherwood ədədidir;
* {\displaystyle Re\_{L}} uzunluğa əsaslanan Reynolds ədədidir;
* {\displaystyle Sc} Schmidt ədədidir;
* {\displaystyle h\_{m}} konsentrasiya fərqinə əsasən müəyyən edilir (kq s −1 m −2 );
* {\displaystyle u} mayenin sürətidir

Sərhəd qatının axını
--------------------

Stanton ədədi, müstəvi səthdən istilik ötürülməsi səbəbindən sərhəd qatında istilik enerjisi çatışmazlığının (və ya artıqlığının) dəyişmə sürətinin faydalı ölçüsüdür. Entalpiyanın qalınlığı aşağıdakı kimi müəyyən edilirsə: 

{\displaystyle \Delta \_{2}=\int \_{0}^{\infty }{\frac {\rho u}{\rho \_{\infty }u\_{\infty }}}{\frac {T-T\_{\infty }}{T\_{s}-T\_{\infty }}}dy}

O zaman Stanton ədədi:

{\displaystyle \mathrm {St} ={\frac {d\Delta \_{2}}{dx}}}

sabit səth temperaturu və xassələri olan düz lövhə üzərində sərhəd qatının axını üçün. 

### Reynolds-Colburn analogiyasından istifadə edərək korrelyasiya

Termal log və özlü alt qat modeli ilə turbulent axın üçün Reynolds-Colburn analogiyasından istifadə edərək, turbulent istilik ötürülməsi üçün aşağıdakı korrelyasiya tətbiq olunur 

{\displaystyle \mathrm {St} ={\frac {C\_{f}/2}{1+12.8\left(\mathrm {Pr} ^{0.68}-1\right){\sqrt {C\_{f}/2}}}}}

burada

{\displaystyle C\_{f}={\frac {0.455}{\left[\mathrm {ln} \left(0.06\mathrm {Re} \_{x}\right)\right]^{2}}}}

İstinadlar
----------
**Beverli Alitt** (*ing.* Beverly Gail Allitt ; doğ. 4 oktyabr 1968) — dörd uşağı öldürmək, digər üç uşağı öldürməyə cəhd etməkdə və daha altı nəfərə ağır bədən xəsarəti yetirməkdə ittiham olunan ingilis seriyalı uşaq qatili.

Həyatı
------

1991-ci ildə 23 yaşlı Beverli Alitt pediatriya şöbəsində tibb bacısı kimi çalışmağa başlayır. İki ay ərzində o, dörd uşağı qətlə yetirir və daha doqquz körpəni öldürməyə cəhd edir, lakin xoşbəxtlikdən onlar sağ qalmağa müvəffəq olurlar.

Erkən yaşlarında Beverlidə "Münhauzen sindromu" müşahidə edilirdi. Bu psixi pozğunluğun əsas göstəricisi xəstənin süni yolla ətrafı özünə diqqət göstərməyə təşviq etməkdir.

Ən nəhayətdə Alitt 1993-cü ildə mühakimə olunur və ömürlük həbs cəzası alır. Lakin B. Alitt son ana qədər öz günahını boynuna almır.

Həmçinin bax
------------

* Lizzi Hollidey
* Velma Barfild
* Anna Mari Han
* Cudias Buenoano

İstinadlar
----------

1. ↑  *Katz, Ian.* "The verdicts: Beverley Allitt". The Guardian. London. 18 May 1993.
**Stanislav Sergeyeviç Qovoruxin** (29 mart 1936, Berezniki, Sverdlovsk vilayəti - 14 iyun 2018, Barxiva, Moskva vilayəti) — sovet və rus kinorejissoru, ssenarist, aktyor, Ukrayna SSR-nin əməkdar incəsənət xadimi (1986), Rusiya Federasiyasının xalq artisti (2006), "Vahid Rusiya" partiyasından VI çağırış Dövlət dumasının deputatı, Dövlət dumasının mədəniyyət üzrə komitəsinin sədri, 2005-ci ildən etibarən "Vahid Rusiya" partiyasının üzvü. 2012-ci il prezident seçkilərində Vladimir Putinin seçkiqabağı kompaniyasını sədri.

Həyatı
------

29 mart 1936-cı ildə Sverdlovsk vilayətinin Berezniki şəhərində dünyaya gəlib(hal-hazırda həmin ərazi perm vilayətidir). Atası— cəzalandırılmış kazak. 1958-ci ildə Stanislav Qovoruxin Kazan Universitetinin geologiya fakültəsini bitirmişdir və bir müddət geoloq işləmişdir, sonra kazan universitetində— jurinalist və rejisor işləmişdir.
1967-ci ildə VGIK(Sergey Gerasimov adına Ümumrusiya Dövlət Kinematoqrafiya Universiteti)-nin rejisorluq fakültəsini bitirdikdən sonra, elə magistri da oxudu. Stanislav Qovoruxin Odessa Kinostudiyasında işləməyə başladı.
1987-ci ildən "Mosfilm" kinostudiyasının rejisoru oldu. SSSR kinomatqrafiyasının üzvi oldu.
1988-ci ildə Odessada keçirilən «Золотой Дюк» kino janrında Beynəlxaq festifalda iştirak etdi.
1991-ci ilin dekabrından İttifaq kinomateqrafiya konfederasiyasının üzvüdür.
1993-cü ilin oktyabrında Rusiya Kinematoqrafçılar ittifaqından çıxdı.
I—VI çağırış dövlət dumasının deputatıdır.
2011-ci ilin dekabrnda Putinin seçki ştabnın başçısıs idi. 
Qovoruxin 15 bədii, 4 publisistik film çəkmişdir. 14 ssenari və 3 kitab yazmışdır.

Ailəsi
------

Birinci arvadı — aktrisa Yunina Karyeba (1933—2013).

Oğlu — Sergey Stanislanoviç Qovoruxin (1961—2011).

Nəvələri — Stanislav Qovoruxin (doğ. 1990) və Vasili Qovoruxin (doğ. 1998).

İkinci arvadı — Qalina Barisovna, Odessa kinostudiyasında quruluşçu işləyirdi.

Siyasi baxışları və fəaliyyəti
------------------------------

Tənqid
------

Yaradıcılıq
-----------

### Filmləri

1. Görüş yerini dəyişmək olmaz (film, 1979)

### Teatr əsərləri

### Sənədli filmləri

1980-ci illərin sonlarında rus yazıçısı Aleksandr Soljenitsın iri həcimli müsahibə ilə onun həyatından və yaradıcılığından bəhs edən film çəkdi.
publisistik müəllif, bədii-sənədli filmlərin "Belə yaşamaq olmaz(Так жить нельзя)(1990-ci ildə «Ника» ittifaqın ən yaxşı film mükafatını aldı),
"soxulma", "Rusiyanı biz itirdik" (1992-ci il), "Böyük cinayət inqilabı"(1994-cü il)

Mükafatları
-----------

İstinadlar
----------

1. ↑  "УКАЗ Президента РФ от 20.04.2006 N 405 "О НАГРАЖДЕНИИ ГОСУДАРСТВЕННЫМИ НАГРАДАМИ РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ"". 2014-01-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-12-07.

Mənbə
-----

* Все решится в первом туре. Интервью интернет-изданию Lenta.ru 13.02.2012
**Ferdinand Foş** (*fr.* Ferdinand Foch; 2 oktyabr 1851[…] – 20 mart 1929[…], Paris) — Fransa hərbi xadimi, marşal (1918). Fransa Akademiyasının üzvü (1918).

Həyatı
------

Ferdinand Foş 1851-ci il, 2 oktyabr tarixində Yuxarı Piriney departamentinin Tarb şəhərində məmur ailəsində anadan olub. O Tarbda məktəbə getmiş və Sent Etyen şəhərindəki yezuit kollecində təhsil almışdır. 1870-ci ildə piyada alaya çağırılmışdır. Fransa-Prussiya müharibəsindən sonra Foş hərbi karyerasını davam etdirmək qərarına gəlir. 1871-ci ildə Ali Poltexnik məktəbinə qəbul olur. Foş təhsilini başa vurmamış orduda kiçik zabitlərin çatışmazlığına görə artıq 1873-cü ildə 24-cü artilleriya alayında leytenant rütbəsi alır. 1887-ci ildə Ali Hərbi Akademiyanı bitirmiş, 1895–1900-cü illərdə akademiyanın professoru və 1908–1911-ci illərdə isə rəisi olmuşdur. Birinci dünya müharibəsində (1914–1918) Baş qərargah rəisi, 1918-ci ilin aprelindən müttəfiq qoşunlarının ali baş komandanı təyin edilmişdir. 1920-ci ilin yanvarında Paris sülh konfransı (1919–1920) Ali Şurasının iclaslarında Cənubi Qafqaz respublikaları problemlərinin müzakirəsində iştirak etmişdir. Antantanın Ali Hərbi Şurasının sədri olan Foş məruzə ilə çıxış edərək Qafqaza bir neçə diviziya göndərməyi zəruri saymışdı. O, hesab edirdi ki, yalnız hərbi qüvvə göndərməklə Qafqazı bolşevik işğalı təhlükəsindən xilas etmək olar.

Ailəsi
------

Yeganə oğlu leytenant German Foş və kürəkəni kapitan Bekur Maas döyüşündə, 1914-cü ildə həlak olmuşdu.

Əsərləri
--------

1. Les principes de la guerre (1903)
2. La conduite de la guerre (1904)

### Rus dilinə tərcümədə

1. О ведении войны / пер. с франц. 2 изд. Москва, 1937;
2. Воспоминания (Война 1914–1918 гг.), пер. с франц. Москва, 1939.

Həmçinin bax
------------

1. Fransa–Prussiya müharibəsi
2. I Dünya Müharibəsi

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Ferdinand Foch // Léonore verilənlər bazası (fr.). ministère de la Culture.
3. 1 2 3 4  Фош Фердинанд // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
4. ↑  LIBRIS. 2018.
5. ↑  "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. İki cilddə. I cild. Bakı: Lider nəşriyyatı, 2004, s.379" (PDF). 2015-04-02 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-03-10.

Xarici keçidlər
---------------

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. İki cilddə. I cild. Bakı: Lider nəşriyyatı, 2004, 440 s.
**Stara-Reka qoruğu** (bolq. Стара река) — Bolqarıstandakı Mərkəzi Balkan Milli Parkındakı doqquz qoruqdan biridir. Qoruq Balkan dağlarının bənzərsiz ekosistemlərini qorumaq üçün 19 mart 1981-ci ildə təşkil edilmişdir. 1974.7 ha (19.747 km²) bir ərazini əhatə edir.

Coğrafiya
---------

Qoruq Plovdiv vilayətinin şimal hissəsində Karlovo şəhərindən bir neçə kilometr şimalda yerləşir. Balkan dağlarının cənub yamaclarını əhatə edir. Levski (2166 m) və Qolyam-Kupen (2169 m) zirvələrindən dağ zəncirinin əsas silsiləsindən Stara Reka vadisi və onun qolları boyunca cənuba doğru uzanır.

Qoruğun hündürlüyü 1000 ilə 2169 m arasında dəyişir. Balkan dağlarının cənub yamaclarında il ərzində orta hesabla 120 gün davam edən qar örtüyü ilə mülayim iqlim var. Torpaq növləri müxtəlifdir - ən yüksək bölgələrdə dağ çəmən torpaqlarından tutmuş aşağı yüksəkliklərdə qəhvəyi meşə və qəhvəyi torpaqlara qədər dəyişir.

Flora
-----

Stara Reka Təbiət qoruğundakı meşə arealı əsasən dörd-beş növ ağacdan ibarətdir. Qoruğun ən aşağı hissələri qaya palıdı, meşə fıstığı, ağ göyrüş, Ostrya carpinifolia, Carpinus orientalis ilə örtülmüşdür. Çöl ağcaqayını, Sallaq tozağacı daha yüksəklərdə böyüyür. Adi küknar meşələri ən yüksək ərazilərdə yayılmışdır.

Qoruq nadir növlərlə zəngindir. 45 növ Bolqarıstanın Qırmızı Kitabına daxil edilmişdir, bunlardan 20-i endemikdir. Məsələn, Primula frondosa, Centaurea kerneriana, Campanula trojanensis, Stachys alpina və başqaları.

Fauna
-----

Stara Reka Təbiət Qoruğunda Balkan dağlarının cənub yamacları boyunca qərbdən gələn qarapaça populyasiysası var. Qonur ayı, canavar, çöl pişiyi, meşə sansarı və susamuru üçün də vacib bir sığınacaqdır.

Yırtıcı aviafaunaya məzar qartalı, berqut, cırtdan qartalça, ütəlgi qızılquş, şahin, bildirçinçalan və adi yapalaq kimi quş növü ilə təmsil olunur. Qoruma üçün digər vacib quşlar: adi bonazi tetrası, ağbel ağacdələn, qara ağacdələn.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Stara Reka Reserve". Official Site of Central Balkan National Park. 20 April 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 January 2017.
2. ↑  "Register of the Protected Territories and Zones in Bulgaria". Official Site of the Executive Environment Agency of Bulgaria. 13 August 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 January 2017.
3. 1 2 3 4  "Stara Reka Reserve: Detailed Information". Official Site of Central Balkan National Park. 14 January 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 January 2017.

Mənbə
-----

* "Official Site of the Ministry of Environment and Water of Bulgaria". İstifadə tarixi: 20 January 2017.
* "Central Balkan National Park". Official Site of Central Balkan National Park. İstifadə tarixi: 20 January 2017.
**Mixail Sereteli** (*gürc.* მიხეილ გიორგის ძე წერეთელი; 23 dekabr 1878 – 2 mart 1965, Münhen, Bavariya, Qərbi Almaniya) — Gürcü şahzadəsi, tarixçi, filoloq, sosioloq, publisist və diplomat.

Bioqrafiya
----------

Şahzadə ailədəndir. Vasili Sereteli onun kiçik qardaşıdır (1862-1937).

Heidelberg Universitetini bitirir (1911). 1913-cü ildə namizədlik dissertasiyasını müdafiə edir. 1914-1918-ci illərdə Heidelberg Universitetində dərs demişdir.

Eyni zamanda 1914-1917-ci illərdə Gürcüstanın İstiqlal Komitəsinin rəhbərlərindən biri olmuşdur. Bu vəzifədə gürcü menşeviklərinin lideri Noy Jordaniya ilə görüşmək üçün gizli olaraq Gürcüstana səfər etdi.

1918 -ci ildə Gürcüstanın müstəqilliyini elan etdikdən sonra Gürcüstan Demokratik Respublikasının İsveç və Norveçdəki səfiri olur. 1919-cu ildə Tbilisi Universitetinə professor olaraq qayıdır.

1921-ci ilin martında Gürcüstan Sovet qoşunları tərəfindən işğal edildikdən sonra mühacirət edir. 1921-1933-cü illərdə Brüsseldə, 1933-1945-ci illərdə Berlin Universitetində professor olaraq çalışır. 1945-ci ildən isə Münhendə yaşayıb işləyir.

Mühacirət illərində Avropadakı gürcü siyasi mühacirləri təşkilatının - Gürcüstan Milli Komitəsinin üzvü olur. 1925-1954-cü illərdə "Tetri Giorgi" ("Ağ Giorgi") gürcü vətənpərvər siyasi təşkilatının liderlərindən biri olur.

Mixail Sereteli 2 mart 1965-ci ildə dünyasını dəyişir. Leville qəbiristanlığında dəfn edilir. 2013-cü ildə o, ölümündən sonra Gürcüstanın Milli Qəhrəmanı adına layiq görülür.

Elmi fəaliyyət
--------------

Seretelinin elmi əsərləri Gürcüstan və ümumiyyətlə Qafqaz tarixinə həsr edilmişdir. Xüsusilə, şumer və gürcü dillərinin müqayisəli təhlilini ("şumer və gürcü" monoqrafiyası, Tiflis, 1912, gürcü dilində; genişləndirilmiş ingilis tərcüməsi - London "kral asiya cəmiyyəti jurnalı", sayı 45) -48, 1913 —1916), "Xetlər yurdu, xalqları, dilləri, tarixi və mədəniyyəti" monoqrafiyası (İstanbul, 1924, gürcü dilində), "Gürcüstan və Dünya müharibəsi" kitabı (*alm.* Georgien und der Weltkrieg‎); Sürix (digər mənbələrə görə Potsdam), 1915) və "Qafqazın İrqi və Mədəni Problemləri" (*alm.* Rassen- und Kulturprobleme des Kaukasus‎; Berlin, 1916, Almaniya-Gürcüstan Cəmiyyətinin nəşri). 1955-ci ildə Sereteli Şota Rustavelinin "Pələng dərisi geymiş pəhləvan" poemasını alman dilinə tərcümə etmişdir (Der Ritter im Pantherfell. München, 1955).

İstinadlar
----------

1. ↑  *Janin, Raymond.* "Bedi Karthlisa (Le Destin de la Géorgie), Revue de Karthvélogie, anciennement Recueil historique, scientifique et littéraire géorgien, Directeur : K. Salia". Revue des études byzantines (French). Paris: Institut Français d'Études Byzantines (17). 1959: 266–267. 14 July 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2013.
2. ↑  "Mikheil Saakashvili – Georgia will not kneel, or lick the conqueror's boots". InterPressNews. 26 October 2013. 20 November 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 January 2015.
**Zoocoğrafi vilayət-** Yer kürəsində heyvanların əsas coğrafi vilayətləridir.

Antarktida zoocoğrafi (faunistik) vilayəti
------------------------------------------

Antarktida zoocoğrafi vilayəti Antarktida materikinin sahil zonasını, 60° c.en. dairəsindən cənubda yerləşən adaları və arxipelaqları (Cən. Georgi, Cən. Şetland, Cən. Orkney, Cən. Sandviç, Buve, Kerqelen və s.), Dünya okeanında isə təxminən 40° c. en. dairəsinədək olan su akvatoriyasını əhatə edən zoocoğrafi və ya faunustik vilayətdir. Antarktidada quruda yaşayan məməlilər yoxdur, ancaq bəzi qurdlara, xərçənglərə, ilbizlərə və qanadsız həşəratlara təsadüf edilir. Quşlardan: pinqvinlər, albatros və fırtına quşu geniş yayılmışdır. Materiksahili dayazlıqlarda beş növ suiti (Uedell suitisi, krabyeyən suiti, dəniz pələngi, adi ross suitisi, dəniz fili), balıqlardan: kabala, iynəbalıq, ilanbalığı, açıq okean sahəsində isə balinaların müxtəlif növlərinə rast gəlinir.

Arktika zoocoğrafi (faunistik) vilayəti
---------------------------------------

Arktika zoocoğrafi vilayəti Kola yarımadasından Şpisbergenədək, oradan Qrenlandiya və İslandiya adaları arasından keçərək Nyufaundlendə qədər uzanan xətt üzrə və Berinq boğazı vasitəsilə sərhədlənmiş, əsasən okean akvatoriyasını (Şimal Buzlu okeanını) əhatə edir. Arktika zoocoğrafi vilayətində səth sularının temperaturu 0° C-yə yaxın olub, qışda mənfi işarəlidir; qışda və qismən yayda səthi buz örtüyü ilə bağlı olur. Suyun şorluluğu 30-32%-dir. Arktika zoocoğrafi vilayətinin heyvanat aləmi növ etibarilə çox kasıbdır, litoral sahəsində isə, demək olar ki, yoxdur. Buz örtüyünün kənar hissələrində yayda həyat canlanır; suitilər, ağ delfin, narval suitisi, morjlar, ağ ayılar toplanır, quşlar, xüsusilə qağayılar quş bazarları əmələ gətirirlər.

Xarici keçid
------------

* Antarktida materiki haqqında qısa məlumat
* Antarktida
* Heyvanlar aləmi Arxivləşdirilib 2017-07-04 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Arktika

İstinadlar
----------

1. ↑  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ensiklopedik ekoloji lüğət. Bakı-Elm-2008.
**Mixail Rodionov** (*rus.* Родионов, Михаил Иванович; d.12 oktyabr 1907; Makaryevsky rayonu (Nijni Novqorod vilayəti), Rusiya imperiyası - ö.1 oktyabr 1950; Leninqrad, Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası) — Sovet dövlətində partiya rəhbəri, RSFSR Nazirlər Sovetinin sədri (1946-1949).

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

1907-ci ildə 12 oktyabr tarixində Rusiya imperiyası Nijni Novqorod vilayətində anadan olub. 1927-ci ildə Lıskovski Politexnik Kollecini bitirib. 1927-1930-cu illərdə Komsomol Kislovski kənd komitəsinin katibi, Lyskovski rayon komitəsinin xalq təhsili şöbəsinin Nijni Novqorod vilayəti - Nijni Novqorod bölgəsi), Nijni Novqorod rayon xalq təhsili şöbəsinin siyasi və tərbiyə işləri müfəttişi, 1930-1931-ci ildə Bor Pedaqoji Kollecinin direktoru, 1931-1935-ci ildə Mədəniyyət və təbliğat, kütləvi təşviqat şöbəsinin müdiri, Sov.İKP Bor rayon komitəsinin katibinin müavini (Nijni Novqorod ərazisi - Nijni Novqorod - Nijeqorod vilayəti), 1935-1938-ci illərdə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası İvanovski rayon (Kostroma vilayəti) komitəsinin birinci katibi (Nijeqorod vilayəti) vəzifələrində işləyib. 1938-ci ilin yanvarında Nijeqorod regional təhsil şöbəsinin müdiri təyin edilib. 1938-ci ilin iyulunda Sov.İKP Nijeqorod Regional Komitəsinin üçüncü katibi seçildi. 1940-cı ilin yanvarından 1946-cı ilin martına qədər Sov.İKP Nijeqorod Regional Komitəsinin 1-ci katibi olub. 23 mart 1946 - 9 mart 1949-ci illərdə RSFSR Nazirlər Sovetinin sədri, 1941-ci ilin fevralından - 1949-cu ilin avqustunadək Sov.İKP Mərkəzi Komitəsinə namizəd, 18 mart 1946 - 6 mart 1949-cu illərdə Ümumittifaq Bolşeviklər Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Təşkilat Bürosunun üzvü (A.A.Kuznetsovla eyni vaxtda tərkibindən çıxarıldı), 2 çağırış SSRİ Ali Sovetinin üzvü olmuşdur. 13 avqust 1949-cu ildə Leninqradda baş vermiş "*Leninqrad işi*"nə görə 1 oktyabr 1950-ci ildə həbs edildi. Ölümündən sonra bəraət almışdı.

Mükafatları
-----------

1942-ci ildə 2 dəfə Lenin ordeninə, I dərəcə "Vətən müharibəsi" ordeni, "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni cə digər medallarla təttif edilib.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Родионов Михаил Иванович" (rus). 2012-03-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-12.
2. 1 2  "Родионов Михаил Иванович". 15 February 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-12.
Estoniyanın kiçik Kurema səmtində yerləşən yel dərmanı.
**Yel dərmanı** (*ing.* Windmill, *alm.* Windmühle‎, *rus.* Ветряная мельница) — enerji əldə etmək üçün küləyin gücündən faydalanaraq hərəkət gələn iri çarxlı qurğu. Qədim zamanlardan yel dərmanları buğdanı üyütmək və su ehtiyatını qorumaq üçün istifadə olunmuşdur. Orta əsrlərdə Hollandiyada yerləşən yel dərmanları sahildə toplanan suyu təziqlə geri vururdu.

Texnikanın sürətlə inkişaf etməsi nəticəsində yel dərmanlarının əhəmiyyəti müəyyən qədər azalmışdır. Orta əsrlərdə yel dərmanlarından əsasən kənd təsərrüfatında istifadə olunurdu. Enerji əldə etmək üçün ilk yel dərmanı 1890-cı ildə Danimarkada tikilmişdir. Yel dərmanlarının növu və hərəkətə gəlməsi küləyin sürəti, istiqaməti və hündürlüyünə əsaslanır.

Küləyin saatdakı sürəti 29 – 40 km saat sürət olan ərazilər yel dərmanlarının tikilməsi üçün münasibdir. 8 km saat sürəti olan ərazilərdə yel dərmanlarının tikilməsi üçün əlverişsiz hesab olunur və çarğların hərəkətə gəlməsi üçün bu sürət kifayət etmir. Küləyinin şiddətli əsdiyi ərazilərdə və ya külək sürətinin çox olduğu təpələrdə yel dəyirmanları əl verişsiz şərait səbəbindən tikilmir.

Mənbə
-----

* ASE, V cild, Bakı, 1981, səh. 104


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Yel dəyirmanı*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |
Northrop B-2 Spirit
**Nortrop B-2 "Spirit"** (*ing.* Northrop B-2 Spirit) — Northrop Grumman şirkəti tərəfindən hazırlanan amerikan ağır az-sezilən strateji bombardmançı.

Sıx Havadan müdafiyəni(HM) sıçramaq və adi yaxud nüvə silahını çatdırmaq üçün nəzərdə tutulur. Az-sezilməsi üçün stelz texnolojilərdən istifadə olunur: təyyarə radio-udan materialla örtülüb, "uçan qanad" aerodinamik sxem üzrə yaradılıb, mühərriklərin reaktiv axınları ekranlaşdırılır(əks olunur).

Xarakteristikası
----------------

Dünyada ən çox tanınan təyyarələrdən biri, aeorodinamik sxeminə görə "uçan qanad" adlanan "B-2 Spirit" bombardımançılarıdır. O həmçinin dünyanın ən məhvedici silahlarından biri sayılır. İlk başdan bu təyyarəni strateji nüvə bombardmançısı kimi layihələndirsələr də, soyuq müharibənin sonunda onu adi bombardmançı kimi modifikasiya etdilər. "B-2" düşmənin Hava Hücumundan Müdafiə komplekslərindən yan keçə və 40 tona qədər bomba ilə 10 min kilometr məsafəni havada yanacaq doldurmadan qət edə bilir. "Stels" texnologiyalı "B-2" –ni qorxulu edən onun radarlara yaxalanmamasıdır.

Mənbə
-----

1. ↑  "Çini Qorxuya Salan Amerika Silah Sistemləri". 2021-01-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-28.

*
**Balkan şamı** (*lat.* Pinus peuce) — şamkimilər fəsiləsinin şam ağacı cinsinə aid bitki növü.

Balkan yarımadası nın dağ rayonlarında təbii halda bitir, hündürlüyü 20 m-ə qədərdir. Çox vaxt dağların yuxarı zolağında kol şəklində bitir. Çətiri konusvarı, qabığı hamar, boz-qonur və ya qırmızı-qonurdur. Cavan zoğları qalın (3–4 mm), çılpaq, yaşıldır, sonra boz və ya boz-qonur olur. Tumurcuqları yumurtavarı, ucu qısa, bizşəkilli, qatranlıdır, uzunluğu 5–10 mm, eni 2,5–4 mm-dir. Dəstəşəkilli iynəyarpaqları möhkəm, 5 ədəd, kənarları az dişli, boz, tünd yaşıl, açıq zolaqlıdır. Uzunluğu 6-10 sm, eni 0,75–1 mm olub, 3 ilə qədər budaqların üzərində qalır. Qozaları sallaq, silindirik, bərk oduncaqlı, qalın qabıqlıdır, 3-cü ili yetişir. Qısa saplaqlarda tək və ya bir neçə ədədi birlikdə yerləşir, uzunluğu 8-10 sm, qalınlığı 2,5-4 sm-dir. Toxumlarının rəngi qonur, uzunluğu 5–7 mm-dir. Qanadının uzunluğu 15 mm-ə qədərdir, 10-12 yaşında meyvə verir. Uzunsov silindirik, açıq-qonur qozaları budaqlarda uzun müddət qalır. Mədəni şəraitdə 1863-cü ildə becərilir. Qərbi Avropada çox vaxt dekorativ bitki olaraq parklarda, bəzən meşələrdə də təsadüf edilir. Mərdəkan Dendrarisi ndə introduksiya olunmuşdur. İlk toxumvermə vaxtı 10 yaşından başlayır, toxumları sentyabrın əvvəllərində yetişir və tez tökülür. Qışa və kölgəyədavamlıdır, tez böyüyür, torpağa isə az tələbkardır. Göbələk xəstəliklərinə dözümlüdür.

Məlumat mənbələri:
------------------

Деревья и кустарники СССР. т.3.1954; Флора Азербайджана. т.5. 1954; Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970; Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.

İstinadlar
----------

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov, Elşad Qurbanov, Tariyel Talıbov.


|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q146021
* Wikispecies: Pinus peuce
* ARKive: pinus-peuce
* EoL: 991102
* EPPO: PIUPE
* EUNIS: 150606
* GBIF: 5285079
* GRIN: 28524
* iNaturalist: 135730
* IPNI: 263209-1
* ITIS: 822559
* IUCN: 34193
* NBN: NBNSYS0000014779
* NCBI: 71646
* PPE: pinus-peuce
* Plant List: kew-2562550
* PLANTS: PIPE9
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:263209-1
* Tropicos: 24900038
* WFO: wfo-0000481889

 |
**Yekaterina İvanovna** (Rusca: *Екате́рина Ива́новна*) (d. 20 oktyabr 1691, Moskva – ö. 14 iyun 1733, Sankt-Peterburq) — Rusiya imperatoru V İvanın böyük qızı.

Həyatı
------

Yekaterina İvanovna 1691-ci ildə Moskvada dünyaya gəlmişdir. Atası çar V İvan, anası isə xanımı Praskovya Saltıkovadır. Çudov monastırında vəftiz edilən Yekaterinanın xaç atası əmisi çar Pyotr oldu. Ailəsinin 3-cü qızı olsa da, özündən böyük olan bacıları Mariya və Feodosiya körpə ikən ölmüş, beləliklə Yekaterina ailənin ən böyük övladı olaraq böyümüşdür. Ardından 2 bacısı daha dünyaya gəldi: gələcəyin imperatriçası Anna və Praskovya.

Yekaterina uşaqlığını babası çar Alekseyin doğum yeri olan İsmayılov mülkündə keçirdi. Digər bacıları kimi o da anası tərəfindən böyüdüldü. 1708-ci ildə ailəsiylə birlikdə Sankt-Peterburqa köçdü. Uzun müddət burda yaşadıqdan sonra 19 aprel 1716-cı ildə əmisi Çar Pyotrun istəyilə alman əsilzadələrindən Karl Leopoldla evləndi. Siyasi məqsədlə baş tutan bu evliliklə çar Pyotr İsveçə qarşı özünə güclü müttəfiq qazandı. Yekaterinanın bu evlilikdən 2 qızı oldu. Bunlardan yalnız biri — Yelizaveta Katarina yetkinlik yaşına çatdı.

Ancaq cütlük xoşbəxt deyildi. Karl Leopold xanımını yanız siyasi məqsədlərlə istifadə edirdi. Nəhayət 1722-ci ildə Yekaterina qızını da alaraq Rusiyaya qayıtdı. Cütlük boşanmasa da, bir daha bir-birlərini görmədilər. 1730-cu ildə çar II Pyotrun ölümünün ardından, Dövlət şurası Yekaterinanı V İvanın böyük qızı olması səbəbilə taxt vəliəhdi seçmək istədi. Ancaq əriylə rəsmi olaraq boşanmaması səbəbilə ərinin gələcəkdə Rusiyanın siyasi həyatına müdaxilə edə biləcəyi qorxusu onu taxtdan uzaqlaşdırdı. Onun yerinə kiçik bacısı Anna taxta çıxarıldı.

Bacısının taxta çıxmasından sonra baş tutan 7 mart hadisələrində iştirak edən Yekaterina bacısını "Şərtlər" nizamnaməsini ləğv etməyə razı saldı. Dənizçi Mixail Andreyeviçlə gizli münasibəti olmuş, ancaq Yekaterinanın ölümündən sonra haqqında əxlaqsızca danışması səbəbilə Ural bölgəsinə sürgün edilmişdir.

12 may 1733-cü ildə Yekaterinanın yeganə qızı Yelizaveta pravoslav dininə keçdi və yenidən vəftiz edildi. Bunda məqsəd isə qızı üçün gələcəkdə taxt yolunun açılması idi. Bundan bir ay sonra isə Yekaterina vəfat etdi və anasının yanına dəfn olundu.

Mənbə
-----

* И. В Курукин. Бирон (ЖЗЛ). Молодая гвардия, 2006, p. 215.
| Qiymətli kağızlar |
| --- |
|  |
| Səhm |
| adi • xüsusi • sahibi |
| İstiqrazlar |
| Avroistiqraz • FKİ |
| 
Digər |
| Emitent seçimi
Əmanət sertifikatı
Qəbz
Depozit sertifikatı
Səyahət yoxlaması
Yerləşdirmə
İnvestisiya payı
Veksel
sadə • ötürülə bilən
Qəbul edilmiş veksel
Faiz vekseli
İndossament • Konosament
Veksel uçotu
Depozitar qəbz
Amerika • Qlobal
İstiqrazlar
Avroistiqraz • FKİ
Anbar sertifikatı
Sadə • İkiqat |
| Emissiya
Yerləşdirmə
Dövriyyə
Ticarət
Satınalma |
| * b
* m
* r
 |

 **Emitent seçimi** — sahibinin belə bir opsionu emitentin payına çevirmək üçün ödənilmiş hüququnu təmin edən emissiya qiymətli kağızı .

Emitent opsionu səhmləri müəyyən edilmiş vaxtda və/yaxud hallar baş verdikdə əvvəlcədən müəyyən edilmiş qiymətə almaq hüququ verir.

Emitent opsionunu müəyyən qiymətə səhm almaq hüququ verən varrantla qarışdırmaq olmaz (varrant səhmi almaq hüququnu verir, opsion isə konvertasiya verir). Rusiya qanunvericiliyinə uyğun olaraq, emitent opsionu səhmi satın almaq və onu konvertasiya etmək hüququ verir (qanunvericiliyə görə: emitent opsionu, sahibinin müəyyən edilmiş müddətdə satın almaq hüququnu təmin edən emissiya qiymətlidir. və/və ya orada göstərilən müəyyən hallar baş verdikdə belə opsionun emitentinin səhmlərinin emitentin opsionunda göstərilən qiymətə sayı). Bu baxımdan, Rusiya qanunvericiliyində emitentin opsionu ilə varrant arasında təsvir edilən fərq düzgün deyil.

Yerləşdirmə
-----------

Emitentin opsionlarının yerləşdirilməsi və onların yerləşdirilməsi qərarı federal qanunlarla müəyyən edilmiş səhmlərə çevrilən qiymətli kağızların yerləşdirilməsi qaydalarına uyğun olaraq qəbul edilir. Eyni zamanda, emitentin opsionlarına dair tələblərin yerinə yetirilməsi ilə bağlı səhmlərin yerləşdirmə qiyməti belə opsionda göstərilən qiymətə uyğun olaraq müəyyən edilir.

Emitentin nizamnamə səhmlərinin sayı ilə tədavüldə olan səhmlərinin sayı arasındakı fərq alış hüququ bu cür opsionlarla təmsil olunan səhmlərin sayından az olarsa, emitent emitentin opsionunu yerləşdirmək hüququna malik deyildir. Emitentin opsionunun yerləşdirilməsi yalnız səhmdar cəmiyyətin nizamnamə kapitalı tam ödənildikdən sonra mümkündür.

İstinadlar
----------

1. ↑  see Employee Stock Option FAQ's Arxivləşdirilib 2012-05-10 at the Wayback Machine
2. ↑  "Exercise Employee Stock Options, Liquidity for Your Stock Options | ESO Fund". Employee Stock Option Fund (ingilis). 2019-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-16.
3. ↑  see Employee Stock Options Plans Arxivləşdirilib 2017-03-04 at the Wayback Machine, U.S. Securities and Exchange Commission.
4. ↑  Bebchuk and Fried, *Pay Without Performance* (2004), (p.139-40)
5. ↑  Jennifer Reingold, `Commentary: An Option Plan Your CEO Hates,` *BusinessWeek* February 28, 2000, 82
6. ↑  James P. Miller, "Indexing Concept Aims at Fairness", *Chicago Tribune*, May 4, 2003
**İmam Rza məscidi** — Xəzər rayonunda yerləşən məscid.

İmam Rza məscidi
----------------

### Tarixi

İmam Rza məscidi 1990-2005-ci illərdə əhalinin təşəbbüsü və birbaşa iştirakı ilə inşa edilmişdir.

### Haqqında

İmam Rza məscidi 1990-2005-ci illərdə əhalinin təşəbbüsü və birbaşa iştirakı ilə inşa edilmişdir. Lakin ibadət evi qəzalı vəziyyətə düşdüyündən yenidənqurma işlərinin aparılmasına ehtiyac yaranmış, Binə ağsaqqallarının müraciətləri əsasında Heydər Əliyev Fondu bu missiyanı öz üzərinə götürmüşdür.

Məscidin hasarı tamamilə sökülərək yenidən tikilmiş, darvaza və metal barmaqlıqlar dəyişdirilmiş, binanın və hündürlüyü 21 metr olan minarənin günbəzləri tamamilə sökülərək yenidən quraşdırılmışdır. Qapı və pəncərələr dəyişdirilmiş, divar və tavanda bəzək-tərtibat işləri aparılmışdır. Məsciddə eyni vaxtda 230 nəfərin ibadət etməsi üçün bütün zəruri şərait yaradılmışdır.

İmam Rza məscidi 2013-cü il iyunun 6-da yenidənqurmadan sonra istifadəyə verilmişdir. Azərbaycanın birinci xanımı, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti, Xəzər rayonundan Milli Məclisin deputatı Mehriban Əliyeva və qızı Arzu Əliyeva açılışda iştirak etmişlər.

İstinadlar
----------

1. 
2. 
3. 

1. ↑
**Saturn məbədi** (Latınca: *Templum Saturni* or *Aedes Saturni)Saturn* tanrısına ibadət edilən yer eramızdan əvvəl 497-ci  ildə  ilk dəfə məbəd olaraq istifadə edilməyə başlanmışdır. Lakin, qədim yazıçıların çoxu bu fikirlə razı deyil.

Tarixi
------

Məbədin inşasına Roma Çarlığının yeddinci və sonuncu çarı Təkəbbürlü Tarkvininin hakimiyyəti illərində başlanıldığı düşünülür. Məbədin açılışı isə konsul Titus Lartius tərəfindən  Respublikanın ilk illərində baş tutdu. Eramızdan əvvəl 42-ci ildə məbəddə Munatius Plancus tərəfindən tamamilə yenidən qurma işləri aparıldı.

Lakin, 283-cü ildə baş vermiş yanğından sonra məbəd dağılmış və mövcud təcəssüm halını almışdır. Yanğından sonrakı yenidən qurma və bərpa işlərini daşların üzərindəki qədimi yazılarda görmək mümkündür. 

Roma mifologiyasına əsasən deyə bilərik ki, Saturn Qızıl əsr dövründə hakim idi və zənginliyi simvolizə edirdi. Onun abidəsi Roma Respubllikasının qızıl və gümüş ehtiyatlarını özündə saxlayan xəzinəyə ev sahibliyi edirdi. Həmçinin, dövlət arxivləri, hərbi rütbəni müəyyən etmək üçün istifadə olunan nişanlar və metalları çəkmək üçün istifadə olunan rəsmi ölçü şkalaları da burada saxlanırdı. Sonrakı vaxtlarda, xəzinə (*aerarium)* və arxivlər başqa binalara aparıldı.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: İbrahimli.

**İbrahimli Ozal Ramiz oğlu** (13 yanvar 1992, Bakı) — jurnalist. "Azad Azərbaycan" Teleradio Şirkətinin Media və ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin rəhbəri.

Həyatı
------

1992-ci il yanvarın 13-ü Bakı şəhərində anadan olub. 2009-cu il Binəqədi rayonu 283 saylı tam orta məktəbi bitirib. 2013-cü ildə Azərbaycan Texniki Universitetinin Nəqliyyat fakültəsini bitirib. 

2011-ci ildə jurnalist kimi fəaliyyətə başlayıb. 2011-2015-ci illərdə Azxeber.com informasiya portalında müxbir və redaktor vəzifələrində çalışıb.

2012-2013-cü illərdə Xəzər TV-də yayımlanan "Avtostop" proqramında aparıcı-müxbir kimi fəaliyyətini davam etdirib.

2016-2021-ci illərdə "ARB Media Qrup"da redaktor, baş redaktor, mətbuat katibi və media şöbəsinin rəhbəri olub.

2021-ci ildən "Azad Azərbaycan" MTRK-da media və ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin rəhbəri vəzifəsində çalışır

Ailəlidir, 2 övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ATV-də media və ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinə rəhbər təyin olundu". 2021-09-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-16.

Xarici keçidlər
---------------

* "Çox arzulayıram, övladım mənə gəlib desin ki... "- Ozal İbrahimli ilə MÜSAHİBƏ
**Satlec çayı** (aşağı axarlarda **Pəncnad**; pənc. ستلج, ਸਤਲੁਜ, urdu ستلج, hind सतलुज, sanskr. शतद्रु və ya सुतुद्री) — Asiyada yerləşən çay Hind çayının ən iri qoludur. Çin ərazisindən başlayan çay Hindistan və Pakistandan axaraq Hind çayına tökülür. Öz başlanğıcını Tibet dağlarından hündürlüyü 4630 m yüksəklindən (Kaylas dağı və Manasarovar gölü). Uzunluğu 1536 km (1050 km Hindistan ərazisindən axır), hövzəsinin sahəsi 395 min. km² təşkil edir.

Coğrafiyası
-----------

Satlec çayının 160 km boyunca ərazi Pakistan və Hindistanın dövlət sərhədini təşkil edir.

Satlec axdığı regionların ən uzun çaylarıdır. Əsasən Pəncab ərazisindən axan çay Tar səhrası ərazisindəndə axır.
Mənbədən 400 km məsafədə 400 кm məsafədə *Lanqçen-Kanbab* adı ilə şimal-qərbdə dərin dərələrlə, Ladakx və Kaylas silsilələri arasından axır.

Hidroqrafiyası
--------------

Çay yuxarı axarlarda əsasən əriyən qarlar və buzlaqlarla qidalanır. Digər hissələrdə isə mussonların təsirinə məruz qalır. Rupar şəhəri yaxınlığında illik su sərfiyyatı 530 m³/s, maksimal sərfiyyat isə 12-15 min m³/s olur.

Çay dəfələrlə öz yatağını dəyişmişdir. 1000, 1245, 1796, 1953 illərdə çayın yatağını dəyişməsi nətəcəsində minlərlə insan miqrasiya etməli olmuşdur. 1700 ci ilə qədər çay Sarasvati çayının qolu olmuşdur. Tektonik aktivliklər səbəbindən çay dəmtini dəyişərək cənub-qərbə istiqamətlənmişdir. Bu zaman Çölistan səhrası formalaşır. Sind ştatının boşalmasına səbəb olmuşdur.

Çayın yuxarı axarları təbii ki, yüksək dağlıq ərazilərdən axır. Aşağı axarlarda isə yüksəklik azalır. Hindlilər çayın üzərində 4 kaskat SES tikmişlər ki, onlsrın ümumi güçü 1200,000 kVt təşkil edir. Üstəlik hindistan hökuməti on illiklər ərzində Satlec çayını Yamuna çayı ilə birləşdiirən və uzunluğu 214 km olan Satlec-Yamuna kanalının tikintisini reallaşdırmağa çalışırlar. Gəmiçilik üçün ancaq gursululuq dövrlərində və müəyyən ərazilərdə mümkündür.

Çayın başlanğıçını çox çətin və əl çatmaz ərazilər başlayır. İlk dəfə 2004-ci ildə mənbələri aşkarlamaq məqsədi ilə rus və alman alimləri buna cədh göstərmişlər

İri şəhərləri
-------------

Çayın sahillərindəyerləşən iri şəhərlər:

* Çin: Tollinq.
* Hindistan: Nanqal, Rupar, Pxillaur.
* Pakistan: İslam, Baxavalpur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "A crucial intervention". 2008-09-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-15.
2. ↑  ["Satlec (ing.)". 2015-05-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-15. Satlec (ing.)]

Mənbə
-----

* Coğrafi adlar[*ölü keçid*]
* Satlec çayının şəkilləri Arxivləşdirilib 2011-01-22 at the Wayback Machine
**Nizami Hüseynov** (tam adı: *Nizami Polad oğlu Hüseynov*; 1 aprel 1957, Minkənd, Laçın rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ – 20 yanvar 1990, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Qanlı Yanvar şəhidi.

Həyatı
------

1 aprel 1957-ci ildə Laçın rayonunun Minkənd kəndində anadan olmuşdur. 1975–1977-ci illərdə Rusiyada hərbi xidmətdə olmuş, xidmətdən sonra Bakı şəhərində yaşamışdır. 1977-ci ildə bibisi qızı ilə ailə həyatı qurmuş, Zaur, Aynurə, Mahir adlı övladları yadigar qalmışdır.

Qanlı Yanvar faciəsi
--------------------

1990-cı ilin yanvar ayının 19-dan 20-sinə keçən gecə sovet ordusunun atəş açması nəticəsinədə yaralanmış insanlara öz maşını ilə fəal yardım edib. Ertəsi gün maşınla işdən evə qayıdarkən tankla qarşısı kəsilmiş və vəhşicəsinə qətlə yetirilmişdir.

Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  ""20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2000-ci il tarixli 259 saylı **Fərmanı**". 2022-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-17.
2. ↑  ""Laçında Doğulanlar" Facebook səhifəsi". 2022-12-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-17.
**Pyer Qamarra** (*fr.*  Pierre Gamarra; 10 iyul 1919[…], Tuluza – 20 may 2009[…], Arjantöy) — fransız yazıçı, şair, ədəbiyyatşünas, ədəbi tənqidçi, Fransa Kommunist Partiyasının üzvü. 

Müharibə və faşizm əleyhinə, sülh və sosializm uğrunda mübarizə Qamarra yaradıcılığının əsas mövzusudur: "Lənət eskizi" (1944), "Arras qalasının nəğməsi" (1951) şeir kitabları; "Yoxsulluq övladları" (1950), "Müəllim" (1955), "Simonun arvadı" (1961), "Pireney rapsodiyası" (1963), "Tuluza sirləri" (1967), "Qızıl və qan" (1971) romanları və s. "72 günəşli gün" (1975) romanı Paris kommunasına həsr olunmuşdur.

Həyatı
------

Pyer Qamarra 10 iyul 1919-cu ildə Tuluzada anadan olmuşdur. 1938-ci ildən 1940-cı illərdə Fransanın cənubunda müəllim işləmişdir. Alman işğalı zamanı o, Tuluzada müxtəlif Müqavimət qruplarına qoşulmuş, gizli nəşrlərin yazılması və yayılması ilə məşğul olmuşdur. Bu, onun jurnalist karyerasına, daha sonra isə, daha dəqiq desək, həm yazıçı, həm də ədəbi jurnalist kimi karyerasına ciddi təsir göstərmişdir. Tuluza azad edildikdən sonra bu şəhərdə La Renaissance kitab mağazasının yaradılmasında iştirak etdi. O, 1944-cü ildə Fransa Kommunist Partiyasına qoşularaq müqavimət hərəkatında fəal iştirakını davam etdirdi. 1945-1950-ci illərdə Tuluzada "El Patriota du Southwest" jurnalının jurnalisti olmuşdur.

Əsərləri
--------

* Qızcığaz və göyərçin (uşaq nağılları). Toplayan və tərtib edən: Əziz Gözəlov. Bakı: Gənclik, 1967, 24 səh.;
* On iki ton brilliant. Tərtib edən: Əziz Gözəlov. Bakı: Yazıçı, 1986, 132 səh;
* Убийце - Гонкуровская премия. М.: 1964;
* Капитан Весна. М.: 1966.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Гамарра Пьер // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
3. ↑  Pierre Gamarra // Internet Speculative Fiction Database (ing.). 1995.
4. ↑  ГАМАРРА Пјер // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. III ҹилд: Гајыбов—Елдаров. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1979. С. 23.
**Telekonfrans** (*ing.* Teleconference) – texniki vasitələrin köməyilə ərazicə paylanmış iştirakçılar arasında kommunikasiyanın həyata keçirildiyi tədbirin növüdür. Məsələn, telefon vasitəsilə konfrans, audiokonfrans, çat, poçt vasitəsilə konfrans, videokonfrans və s. Windows əməliyyat sistemində Microsoft NetMeeting proqramı vasitəsilə həyata keçirilir. Bu proqram uzaq məsafədə səs və video əlaqələrin təşkili, eləcə də İnternet vasitəsilə görüş və konfransların keçirilməsi üçün nəzərdə tutulmuşdur.

**Telekonfrans rabitəsi** – rabitə sistemilə birləşdirilmiş və müxtəlif yerlərdə olan insanlara yığıncaqlar, konfranslar, məsləhətləşmələr və s. keçirməyə imkan verən audio-, video-, yaxud kompüter avadanlıqlarından kompleks istifadə texnologiyası. Telekonfranslar iki növə ayrılır: audiokonfranslar (səsin ötürülməsi vasitələrindən istifadə etməklə) və videokonfranslar (video-rabitə vasitələrindən istifadə etməklə). Telekonfranslardan çox zaman hökumət orqanları istifadə edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *İsmayıl Calallı (Sadıqov).* İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti (PDF). Bakı: "Bakı" nəşriyyatı. 2017. 996. ISBN 978-9952-434-82-8.
Otto fon Bismark
**Qan və dəmir**(alm *Blut und Eisen*) — Almaniya kansleri Otto fon Bismarkın 1862-ci il sentyabr ayının 30-da Almaniyanın birləşməsilə əlaqədar olan çıxışının başlığı. Nitqinin son hissələrində işlədilən bu sözlər Bismarkın ən məşhur sitatlarından birinə çevrilmişdir.

1862-ci ilin sentyabr ayında kral I Vilhelmin hərbi xərclərin artırılmasına dair tələbi Prusiya Əyalət Məclisində liberalların maneələrilə üzləşdi. Bununla əlaqədar olaraq Prusiya kralı  I Vilhelm mühafizəkarların dəstəklədiyi Bismarkı baş nazir və xarici işlər naziri təyin etdi. Bir neçə gündən sonra Bismark Prusiya Əyalət Məclisinin Büdcə Komitəsinin qarşısında çıxış etdi və hərbi hazırlığın vacibliyini vurğuladı. Bismark öz çıxışını bu sözlərlə sonlandırdı:

> *Prusiyanın Almaniyadakı mövqeyi onun liberal olub-olmaması ilə deyil, hərbi gücü ilə müəyyən olunacaq. Prusiya hərbi cəhətdən güclənməyə çalışmalı və artıq biz bir neçə dəfə dəyərləndirə bilmədiyimiz şansları dəyərləndirməliyik. Vyana müqaviləsində ədalətsiz şəkildə çəkilən Prusiya sərhədləri daxilində çox yaşaya bilmərik. Artıq problemlər 1848–1849-cu illərdə bizim üçün böyük səhv olduğunu bildiyimiz danışıqlar və müzakirələr zəminində yox, "qan və dəmir"lə həll olunacaq.*
> 
> 

Bismark çox uğurlu diplomat olmaqla yanaşı, işlətdiyi "qan və dəmir" ifadəsi onun xarici siyasətini təsvir edirdi. Çünki, Bismark Almaniyanın birləşməsi və Avropada nüfuzunun, təsirinin artırılması üçün silah gücündən istifadədə tərəddüd etməmişdir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Excerpt from Bismarck's "Blood and Iron" Speech (1862)
Plate Tectonics map
**Tektonika -** geologiya elminin sahəsi. 1. Yer qabığının tektonik deformasiyaların məcmusu və onların inkişaf tarixilə əlaqədar olan müəyyən bir hissənin quruluşu. 2. Yer qabığının geoloji strukturlarının quruluşu, onların yerləşmə və inkişaf qanunauyğunluqları haqqında təlim

Haqqında
--------

Tektonika bu halda "Geotektonika" termininin sinonimidir. Tektonika bir neçə müstəqil bölməyə ayrılır: ümumi, yaxud morfoloji tektonika (struktur geologiya), regional tektonika, tarixi tektonika, genetik, yaxud nəzəri tektonika, müqayisəli tektonika, eksperimental tektonika, neotektonika və b. Ümumi, yaxud morfoloji tektonika litosferin kiçik və orta miqyaslı struktur elementlərinin müxtəlif tiplərini öyrənir. Regional tektonika struktur formaların yer qabığının ayrı-ayrı sahələrində, yaxud litosferdə müasir vəziyyətini tədqiq edir, geoloji planalma və geofiziki üsulların məlumatlarına əsaslanaraq tektonik rayonlaşdırma məsələlərini işləyib hazırlayır. Tarixi tektonika tektonik hərəkətlərin, Yer qabığının və onun ayrı-ayrı elementlərinin əmələgəlmə tarixini öyrənir, inkişafın əsas mərhələlərini və onun ümumi qanunauyğunluqlarını araşdırır. Genetik, yaxud nəzəri tektonika yer qabığı strukturlarının ümumi inkişaf nəzəriyyəsini işləyib hazırlayır, tektonik hərəkətlərin səbəblərini və tektonik pozulmaların ayrı-ayrı növlərinin əmələgəlmə mexanizmini tədqiq edir. Mü­qa­yisəli tektonika bir sinfin struktur elementlərini, onların tipomorf xüsusiyyətlərini aydınlaşdırmaqla inkişaf ardıcıllığını müəy­yən edir. Eksperimental tektonika müxtəlif tipli strukturların əmələgəlmə şəraitinin eksperimental yolla öyrənilməsilə məşğul olur. Neotektonika geo­morfoloji üsüllarla Yer tarixində  yeni (neogen – dördün­cü dövr) tektonik hərəkətləri və onların yaratdığı strukturları öyrənir. Faydalı qa­zıntıların axtarışı və kəşfiyyatının səmərəli istiqamətləndirilməsi üçün tektonika bö­yük tətbiqi əhəmiyyəti vardır. Yer qabığının üst laylarının strukturu və yeni tektonik hərəkətlərin intensivliyi haqqındakı mə­lumatlar müxtəlif mühəndisi qurğuların (kanal, SES və b.) tikintisində nəzərə alınır.

*Ən yeni tektonika* geotektonikanın bölmələrindən biri; müasir relyef formalarını əmələ gətirən tektonik prosesləri öyrənir. Ən yeni tektonika hərəkətlərin yaşını əksər tədqiqatçılar neogen-dördüncü dövr hesab edirlər. Bəzən onun aşağı sərhədini kaynozoyun əvvəlinədək endirilir və müxtəlif regionlar üçün müxtəlif qəbul edilir.

Həmçinin bax
------------

* Geologiya
* Yer qabığı
* Geotektonika

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press. 2006. 679.