recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sofiya Konux** (9 mart 1980, Çelyabinsk) — Rusiyanı təmsil edən su poloçusu.

Karyerası
---------

Sofiya Konux, Rusiya yığmasının heyətində 2000-ci ildə Avstraliyanın Sidney şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Bürünc medal uğrunda görüşdə Niderland yığmasını 5:4 hesabı ilə məğlub edən Rusiya yığması, Sidney Olimpiadasının bürünc medalına sahib oldu.

Daha sonra Sofiya Konux, Rusiya yığmasının heyətində 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Beşinci pillə uğrunda görüşdə Macarıstan yığmasını 12:11 hesabı ilə məğlub edən Rusiya yığması, Afina Olimpiadasını beşinci pillədə başa vurdu.

Sofiya Konux, Rusiya yığmasının heyətində 2008-ci ildə Çinin ev sahibliyində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Yeddinci pillə uğrunda görüşdə Yunanıstan yığmasını 12:6 hesabı ilə məğlub edən Rusiya yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını yeddinci pillədə başa vurdu.

Daha sonra Sofiya Konux, Rusiya yığmasının heyətində 2012-ci ildə Birləşmiş Krallığın London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Beşinci pillə uğrunda görüşdə Çin yığmasına 15:16 hesabı ilə məğlub olan Rusiya yığması, London Olimpiadasını altıncı pillədə başa vurdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sofiya Konuxun tərcümeyi-halı". www.olympedia.org ( (ing.)). 24.07.2020. 2022-06-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24.07.2020.

| ⛭Rusiya yığması — 2000 Yay Olimpiya Oyunları  |
| --- |
| İ. Tolhunova • M. Ahobiya • M. Korolyova • N. Kutuzova • Q. Ritova • S. Konux • S. Kuzina • T. Petrova • Y. Aniheyeva • Y. Vasilyeva • Y. Smurova • Y. Tohun • Y. Petrova |  |

| ⛭Rusiya yığması — 2004 Yay Olimpiya Oyunları (5-ci yer) |
| --- |
| A. Zubhova • M. Yayna • N. Şepelina • O. Turova • Q. Zlotnihova • S. Konux • S. Boqdanova • T. Petrova • V. Vorontsova • Y. Səlimova • Y. Şişova • Y. Vasilyeva • Y. Smurova |  |

| ⛭Rusiya yığması — 2008 Yay Olimpiya Oyunları (7-ci yer) |
| --- |
| A. Vıleqjanina • N. Qlızina • N. Şepelina • O. Karpoviç • O. Belyayeva • O. Turova • S. Konux • V. Vorontsova • Y. Lisunova • Y. Prohofyeva • Y. Smurova • Y. Protsenho • Y. Sobolyova |  |

| ⛭Rusiya yığması — 2012 Yay Olimpiya Oyunları (6-cı yer) |
| --- |
| A. Antonova • A. Karnaux • D. Antonova • M. Kovtunovshaya • N. Qlızina • O. Belyayeva • O. Qorbunova • S. Konux • Y. Lisunova • Y. Prohofyeva • Y. Tanheyeva • Y. İvanova • Y. Sobolyova |  |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Şahzadə Albert (dəqiqləşdirmə).

Şəhzadə əsasıŞəhzadə əsası
**Pirsinq Şahzadə Albert** — kişi genital pirsinqin ən çox yayılmış növündən biri.

Tarix və mədəniyyət
-------------------

Genital dəlik yaradılma ənənəsi Duq Malloyun *Bədənin və genitaliyaların pirsinqi haqda məlumatı* yayılması ilə ciddi şəkildə təhrif olunmuşdu. Onun məlumatlarında çox sayda şəhər əfsanələri vardır; məsələn Şahzadə Albert geyimi altında özünün cinsiyyət orqanının böyük ölçülərini gizlətmək üçün eyniadlı pirsinq növünü icad etmişdi. Quptalar dövrünə aid Kamasutrada penisin pülük nahiyyəsinə keçirilən biz və digər alətlərin seksual hisslərin artırılmasına səbəb olduğu haqda məlumatlar vardır. Borneo adasında yaşayan Dayaki xalqı öz seksual coşğunluğunu azalmaqla penis başını deşirlər.

Quraşdırılma və sağalma
-----------------------

Deşilmə penisin pülük nahiyyəsindən uretraya kimi edilir. Əsasən bu növ pirsinqlər tez sağalır — bəzi hallarda isə deşik edildikdən sonra 2–3 gün müddətində sidik ifrazı zamanı qanaxma müşahidə oluna bilər.

Şahzadə Əsası
-------------

Əsa deyilən bəzək əşyası içi boş boru şəklindədir və ucunda açılabilən qapaqdan ibarətdir.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Prinz-Albert-Piercings ilə əlaqəli mediafayllar var.

* APP — Сайт Ассоциации Профессиональных Пирсеров
* FAQ по пирсингу
* 17 видов генитального пирсинга у мужчин

| ⛭Pirsinq |
| --- |
| Pirsinq üçün materiallar | Labret  • Sırğa  • Tunel (pirsinq)  • Ştanqa (bəzək)  |  |
| Bədənin pirsinqi | Üz pirsinqi  • Qulaq pirsinqi  • Boyun pirsinqi  • Korset (pirsinq)  • Döş giləsi pirsinqi  • Göbək pirsinqi  •  |
| Qadın genital pirsinqi | Kristina (pirsinq)  • Klitorun pirsinqi  • Üçbucaq (pirsinq)  • Furşet (pirsinq)  • İzabella (pirsinq)  • Nefertiti (pirsinq)  • Albertina (pirsinq)  |
| Kişi genital pirsinqi | Ampallanq  • Apadravia  • Havada  • Skrotum  • Dərin ştanqa  • Delfin (pirsinq)  • Dido  • Şahzadə Albert  • Giş (pirsinq)  • Xaya pirsinqi  |
"Simurq" buraya istiqamətləndirilir. Digər istifadə formaları üçün Simurq (dəqiqləşdirmə) səhifəsinə baxın.
**Simurq** (*fars.* سيمرغ‎) - Qədim İran əsatirində Qaf dağında yaşayan böyük bir quş. Cənnət quşu deyə bilinir.

Simurq quşu
Simurq quşu personajına Azərbaycan nağıllarında da rast gəlinir. O, sevdiyi insanlara, köməyə ehtiyacı olan günahsız bəndələrə öz lələklərindən verir, onlara çətinliyə düşəndə bu lələkləri yandırıb onu köməyə çağırmalarını tapşırır. Azərbaycan mifologiyasında isə bu quş xeyirxahlığın, yeni həyatın və dirçəlişin rəmzidir.

Simurqun ikinci adı Zümrüdü-Ənqa olmuşdur. Bu ad altında folklor nümunələrində obrazlaşdırılan quş da əfsanəvi mahiyyət daşımışdır. Etimoloji baxımdan si-mürğ (otuz quş), sə-mürğ (üç quş), siyah-mürğ (qara, ən böyük quş) kimi anlamlarda şərh edilən Simurq "Məlikməmməd" nağılında Zümrüd adı ilə obrazlaşdırılıb.

Əfsanəyə görə, Simurq quşu Qaf (ق) dağında yaşayırmış. O, beş yüz ildən bir uçub Misirə gedər, "Ra"nın məbədini ziyarət edərmiş. Lakin bir dəfə onun bəxti gətirmir. Məbədə çatar-çatmaz onu tutub oda atırlar. Simurq isə oddan-atəşdən qorxmur. O, dəfələrlə atəşə atılsa da yanmır, sönən odun külü içərisindən dirilib çıxır. Öldükdən sonra yenidən dirilmənin rəmzi hesab olunur. Qırx gün Misirdə qaldıqdan sonra Hindistana üz tutur.

Bir başqa əfsanəyə görə isə ilk dəfə məhz Simurq quşu göydən, yaxud müqəddəs dağdan yer üzünə "həyat ağacının" kökünü gətirmişdir. Qədim Misir mifologiyasında "Feniks" adlanan bu əfsanəvi mistik quşun gözyaşları şəfa və dərman hesab edilirdi. "Simurq" quşu bəzi mənbələrdə ilahi gözəlliyin simvolu kimi təsvir olunur. Simurq (və ya Zümrüdü-Ənqa) bütün quşların şahı sayılır və gizli (kod ad) mənalarında ilanların şahı "Şahmaran"la eyniləşdirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan klassik ədəbiyyatı kitabxanası. 20 cilddə. I cild. Xalq ədəbiyyatı. Tərtib edənlər: T.Fərzəliyev, İ.Abbaslı. Bakı: Elm, 1982, s.34.

Həmçinin bax
------------

* Qonrul
* Səməndər quşu
**Hasan Mandal** (*türk.* *Hasan Mandal*; 1965, Əskişəhər) — Türk akademik və TÜBİTAK (Türkiyə Elmi və Texnoloji Tədqiqat Şurası) prezidenti.

Həyatı və təhsili
-----------------

1965-ci ildə Əskişəhərdə anadan olub. 1987-ci ildə ODTÜ-nün Metallurgiya mühəndisliyi fakültəsini bitirib, 1992-ci ildə Nyukasl Universitetində fəlsəfə doktoru dərəcəsi almışdır. 1994-cü ildə Anadolu Universiteti Keramika Mühəndisliyi bölməsində dosent vəzifəsində çalışmağa başlayıb, 1996-cı ildə dosent, 2001-ci ildə isə professor olmuşdur. 2002-ci ildə Anadolu Universiteti Keramika Mühəndisliyi Departamentinin adı Material Elmləri və Mühəndisliyi olaraq dəyişdirildikdən sonra akademik karyerasını 2002–2011-ci illərdə Anadolu Universiteti Material Elmləri və Mühəndisliyi Fakültəsində davam etdirmişdir. O, eyni zamanda 2004–2010-cu illərdə Anadolu Universiteti Mühəndislik və Memarlıq Fakültəsinin dekanı vəzifəsində çalışıb. 15 mart 2011-ci ildə Anadolu Universitetindən ayrıldı və Sabancı Universitetində Araşdırma və Məzun Siyasəti Direktoru, 2012–2015-ci illərdə isə Sabancı Universitetinin vitse-prezidenti vəzifələrində çalışıb. Onun Universitetlərarası Şura kvotasından YÖK üzvlüyünə seçilməsi 24 mart 2015-ci ildə Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən təsdiqlənib və o, YÖK İdarə Heyətinin üzvü kimi fəaliyyətə başlamışdır.20 iyul 2016-cı ildə isə YÖK-ün müavini olub. 12 yanvar 2018-ci il tarixinədək YÖK-ün vitse-prezidenti vəzifəsində çalışıb, eyni tarixdən Sabancı Universitetinin rektor müavini və 22 fevral 2018-ci ildə TÜBİTAK-ın prezidenti vəzifəsinə təyin edilib.

### Üzv olduğu qurumlar

* Dünya Keramika Akademiyasının (DAK) üzvü seçilib və DAK-ın yeganə türk üzvüdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ərdoğanın növbəti Azərbaycan səfəri — Şuşa Bəyannaməsinin davamı olacaqmı?". 2023-05-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-30.
2. ↑  "Prof. Dr. Hasan Mandal, YÖK üyesi oldu!". 2023-05-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-31.

Xarici keçidlər
---------------

* TÜBİTAK-ın rəhbəri akademik İsa Həbibbəyliyə təşəkkür məktubu ünvanlayıb
* Selçuk Bayraktar Türkiyədə "TEKNOFEST"ə qatılan "RED X" komandasının üzvləri ilə görüşüb
* Ulakbim-Dərgi Park baza reyestrinə AMEA-nın jurnallarının daxil edilməsi məsələsi müzakirə olunub
Skaner
**Skaner** (*ing.* scanner) – gerçək görüntünün rəqəmli surətini yaratmaq üçün qurğudur. Skaner sənədlərin, mətnlərin, çertyojların, qrafiklərin, rəsmlərin, fotoşəkillərin kompyuterə daxil edilməsi üçün qurğu. Sənədin rəqəmsal təsvirini yaradır və onu kompyuterin yaddaşına yerləşdirir.

Skanerin iki növü var:

* standart skaner üzçıxaran maşının kiçildilmiş variantını xatırladır;
* portativ (daşınan) skaner isə əslində rəqəmli kameradır.

Skaneriniş prinsipi üzçıxaran qurğunun (kseroksun) iş prinsipi ilə çox oxşardır. Ancaq ondan fərqli olaraq skaner görüntünün üzünü çıxarmır, onu qrafik fayla çevirir. Fayl kompüterdə yadda saxlanıldıqdan sonra onu başqa yerə köçürmək, dəyişdirmək, elektron poct ilə göndərmək və s. olar.

Skanerlərdən nəşriyyat işlərində, layihələndirmə sistemlərində, animasiyalarda geniş istifadə olunur. Təqdimatların, məruzələrin, yüksək keyfiyyətli reklam materiallarının hazırlanmasında bu qurğuların əvəzi yoxdur.

Xarici kerçidlər
----------------

* Canon
* Epson
* HP
* I2S
* ImageWare
* InoTec
**Rahib Əliabbas oğlu Qədimov** (1920, Bakı — 1988, Bakı) — milyonçu, xeyriyyəçi neft maqnatı Məşədi Kampanın nəvəsi, karikaturaçı rəssam.

Həyatı
------

Rahib Əliabbas oğlu Qədimov 1920-ci ildə anadan olmuşdur. Balaxanıdakı məktəbdə orta təhsil aldıqdan sonra Əzim Əzimzadə adına rəssamlıq məktəbinə daxil olmuşdur. Rəssamlıq məktəbini bitirdikdən sonra ordu sıralarına çağırılmış və Böyük Vətən müharibəsinin iştirakçısı olmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

Müharibədən sonra Rahib Qədimov uzun müddət respublikanın "Kommunist", "Bakinski raboçi", "Vışka", "Kirpi" və başqa qəzet və jurnallarında müntəzəm olaraq siyasi cəhətdən kəskin, sənətkarlıq nöqteyi nəzərindən yetkin karikaturalarla çıxış etmişdir. O çox cəld işləyən, məhsuldar rəssam kimi ad çıxarmışdı. Qəzetlərdən oxuduğu gündəlik siyasi məlumatlara, səhərisi gün karikaturaları qəzetlərdə çap olunurdu. Eyni zamanda Balaxanı məktəbində də dərs demişdir.

"Ümumi bazar tərəzisində", Rahib Qədimovun karikaturası.
Onun "Müstəmləkə sistemin aqibəti", "Sirkə nə qədər tünd olsa, öz qabını çatdadar", "Müharibə aşiqi", "Xam xəyal", "Sözdə və işdə", "Gedər-gəlməz yol" və bir çox başqa karikaturaları sənətkarlıq və aktuallıq baxımından yüksək qiymətləndirilmişdir. O, həm Rəssamlar İttifaqının həm də Jurnalistlər İttifaqının üzvü idi. Balıq ovunu çox sevirdi. Onun adına Balaxanıda küçə var. Küçənin adını digər balaxanılı rəssam Bayram Qasımxanlı vermişdir.

Rahib Qədimov "Qızıl qələm" mükafatina layiq görülmüşdür. Onun evliliyini dövlət öz üzərinə götürmüş, toyu Səadət Sarayında qeyd edilmişdir. Milyonçu, xeyriyyəçi neft maqnatı Məşədi Kampanın nəvəsidir.

Rahib Qədimov 1988-ci ildə vəfat etmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

* Rahib Qədimovun bioqrafiyası[*ölü keçid*]

Mənbə
-----

* Oqtay Qasımovun «Bizim və sizin Balaxanı» kitabı, səh, 274.
**Aslanov Qədir Təyyar oğlu** (14 may 1944, Nərimanlı, Basarkeçər rayonu) — publisist, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, "Qızıl qələm" mükafatı laureatı (1995).

Həyatı
------

Aslanov Qədir Təyyar oğlu Qərbi Azərbaycanda, Basarkeçər rayonunun Nərimanlı kəndində anadan olmuşdur.

BDU-nun jurnalistika fakültəsini bitirib. Sonra 20 il "Vardenis" rayon qəzetində məsul vəzifələrdə çalışıb.

1988-ci ildə məlum hadisələrlə əlaqədar olaraq Bakı şəhərinə köçməli olub və "İşıq" nəşriyyatında redaktor işləməyə başlayıb.

Qədir Aslan 7 nəfər Azərbaycan Milli Qəhrəmanlarına həsr olunmuş "Goranboy qartalları" adlı oçerklər kitabını yazmışdır. Bu kitab Azərbaycan Mətbuat Fondunun Fəxri Fərmanına layiq görülüb.

1995-ci ildən "Qızıl qələm" mükafatı laureatıdır. Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür.

Ailəsi
------

Şair, publisist, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, "Qızıl qələm" mükafatı laureatı Möhsün Qədiroğlunun atasıdır.

Ədəbi fəaliyyəti
----------------

### Kitabları

* "Goranboy qartalları", Bakı,
* "Göyçə şəhidləri" (Basarkeçər bölgəsi) I hissə, Bakı, "İşıq", 1997. 336 səh. şəkilli.

İstinadlar
----------

1. 1 2  BÖYÜK NƏRİMANLI SİLSİLƏSİNDƏN YAZIÇI, PUBLİSİST QƏDİR ASLAN // .
2. ↑  70 yaşın nikbin və işıqlı hesabatı
**Amerika Birləşmiş Ştatlarının xarici siyasəti** — ABŞ-ın digər ölkələrə münasibətdə istifadə etdiyi xarici siyasət məqsədləri və metodlarının məcmusu. Xarici siyasət prezident tərəfindən müəyyən edilir və Dövlət katibinin başçılıq etdiyi Dövlət Departamenti tərəfindən həyata keçirilir.

Rəsmi olaraq xarici siyasət doktrinası ABŞ vətəndaşlarının və beynəlxalq ictimaiyyətin xeyrinə daha təhlükəsiz, demokratik və firavan dünyanın təmin edilməsi maraqlarına əsaslanır. ABŞ dünyada ən inkişaf etmiş diplomatik nümayəndəliklər şəbəkəsinə malik olmaqla beynəlxalq münasibətlərdə son dərəcə mühüm rol oynayır. ABŞ Birləşmiş Millətlər Təşkilatının və Şimali Atlantika alyansının qurucu üzvü və BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvüdür.

Tarixi
------

Artıq Birinci Dünya müharibəsi illərində ABŞ dünya siyasi arenasında lider mövqe tutmaq üçün səylər göstərirdi. 1914-1917-ci illərdə ABŞ-ın neytrallıq siyasəti yeritməsi ölkə iqtisadiyyatına müsbət təsir göstərmişdi.

1920-ci illərdə ABŞ Latın Amerikasında siyasi ekspansiya uğrunda mübarizə aparmış, bir sıra torpaqları satın almış və öz şirkətləri vasitəsilə kreditlər vermişdi. Bu regionun bəzi ölkələrində ABŞ bilavasitə maliyyə və gömrüklərə nəzarət etmiş, bəzi hallarda varlığını ordu ilə dəstəkləmişdi.

İkinci Dünya müharibəsindən ərəfəsində təcridçilik doktrinası ABŞ-ın hakim elitası arasında çox populyar idi.

İkinci Dünya müharibəsinin qalibiyyətlə başa çatması və 1945-ci ilin avqustunda Yaponiyaya atom bombası atılması ABŞ-ın Avropa və dünya siyasətindəki rolunu və əhəmiyyətini sürətlə dəyişdi. 1947-1952-ci illərdə Marşal planı adlanan Qərbi Avropa ölkələrinə iqtisadi yardım planının çox uğurla həyata keçirilməsi ABŞ-a nəhayət Qərbi Avropada özünün dominant iqtisadi və siyasi təsirini "möhkəmləndirməyə" imkan verdi.

1940-cı illərdən bəri Birləşmiş Ştatlar 1953-cü ildə İrandakı çevriliş, 1961-ci ildə Donuzlar Körfəzi əməliyyatı və Yuqoslaviya, Əfqanıstan və İraqdakı müharibələr də daxil olmaqla, dünyada çoxsaylı silahlı münaqişələrdə və hərbi çevrilişlərdə iştirak etmişdir.

"People's Daily"nin 2002-ci ildə qeyd etdiyi kimi, Soyuq müharibə başa çatdıqdan sonra Birləşmiş Ştatlar onun rəhbərliyi altında birqütblü dünya yaratmağa çalışdı .

İstinadlar
----------

1. ↑  "Миссия и Ценности" (PDF) (ingilis).. 2012-08-18 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2012-08-15.
2. ↑  "О визите Дж. Буша в Европу Жэньминь Жибао". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-28.
**Kəkilli pir** — Zəngəzur mahalının Qafan rayonunun Yuxarı Girətağ kəndi ərazisində yerləşən ziyarətgahdır.

Haqqında
--------

Şərqmeşəyə tərəf uzanan yolun üstündə, təpənin başındakı üç böyük palıd ağacı qədimdən yerli sakinlərin inam yerinə çevrilmişdi. Buradakı meşəliklər əhali tərəfindən qırılıb, tükənsə də, Kəkilli pirin palıdlarına toxunmağa heç kəs cürət etməmişdir. 1930-cu illərdə belə bir rəvayət də yayılmışdır ki, Səlimə adında bir qadın Quranı palıdın koğuşunda gizlətmiş, bir gecənin içində kitab koğuşa qovuşmuşdur. Həmin palıd ağaclarından ən ucasının qəribə bir budağı vardı. Bu budaqdakı yarpaqlar dəfnə ağacı yarpağına oxşayırdı. Görünür, həmin budağı adamlar, nə vaxtsa, ağacın kəkili hesab etmişlər və pirin Kəkilli adı da buradan yaranmışdır. Kəndin sakinləri bura dilək diləməyə gələr, qurbanlar kəsər, palıd ağaclarının koğuşlarında çıraq yandırardılar. Pirin ərazisində Zəngilan bölgəsinin hörmətli din xadimlərindən hesab edilən Seyid Mir Əhməd ağanın, bir neçə qohumlarının məzarları vardı. 1950-ci illərdən sonra ermənilərin Qafanın Pirdavdan kəndində dağıtdıqları sərdabədən Mir Əhməd ağanın qəbrini də bura köçürdülər və oğlu Mir Əli ağa atasının məzarı üstündə sərdabə tikdirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Əziz Ələkbərli.* Qərbi Azərbaycan abidələri (Azərbaycan). səh. 216. 2023-07-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-22.

Xarici keçidlər
---------------

* Qerbi Azerbaycan-biblioqrafiya
**Məhərrəmov Nəbi Həsən оğlu** (1934, Daşkənd, Basarkeçər rayonu – 13 avqust 1979, Yeni Daşkənd, Bərdə rayonu) — dastançı-şair.

Həyatı
------

Nəbi Həsənоğlu 1934-cü ildə Qərbi Azərbaycanın qədim Göyçə mahalının Daşkənd kəndində məşhur еl şairi Həsən Xəyallının оcağında anadan оlmuşdur. İlkin yaşlarından atası Həsəndən dərin ruhani təhsili almış, ərəb və fars dillərində nəinki yazıb охumaq, hətta danışıq dillərini də öyrənmişdir. Nəbi sözün həqiqi mənasında qarеyi-quran оlmuşdur. 1941-ci ildə Daşkənd kənd оrta məktəbində təhsil almağa başlayan Nəbi 1951-ci ildə Daşkənd kənd оrta məktəbini bitirmişdir. Hələ məktəbli оlarkən 1941–1945-ci illərdə Böyük Vətən Müharibəsi zamanı atası Həsənin müharibəyə gеtməsi ilə əlaqədar ailənin çətinliyi böyük оğul kimi оnun üzərinə düşmüşdür. 1953-cü ildə Göyçə mahalından dеpоrtasiya оlunduqdan sоnra Bərdə rayоnunun Yеni Daşkənd kəndində məskunlaşmışdır. Nəbi mükəmməl ruhani təhsili alsa da hеç vaхt ruhanilik, mоllalıq еtməmişdir. Uzun illər bənnalıq sənətində işləmişdir.

Nəbi Həsənоğlu əsasən dastanlar müəllifi kimi tanınmışdır. Dastanları şirin və хоş bir avazla söyləyərmiş. 1968-ci ildən 1979-cu ilə qədər Bərdə rayоnunda ticarətçi kimi fəaliyyət göstərmiş və Yеni Daşkənd kəndində mağaza müdiri оlmuşdur. 1979-cu ilin avqust ayının 13-də böyrək çatışmazlığından 45 yaşanda vəfat еtmişdir. Məzarı Yеni Daşkənd kənd qəbiristanlığındadır.

Əsərləri
--------

* "Mənim ömrüm". Bakı, "Nurlan", 2008, 116 səh. 500 tiraj.

Mənbə
-----

* Araz Yaquboğlu, Bir kökün budaqları, Bakı, "Nurlan", 2006. səh.63–72.
* Araz Yaquboğlu, Daşkənd aşıqları və şairləri, Bakı, "Nurlan", 2008.

İstinadlar
----------
**Ərəzin** — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunda kənd.

Tarixi
------

Tarixçi Solmaz Qaşqaylının tədqiqatlarında e.ə. IX əsrdə, Ərəzin əhalisinin buraya hücüm edən Urartu dövlətinə müqavimət göstərməsindən bəhs olunur.
XX əsrin sonlarına yaxın adı çəkilən ərazidə müəyyən tarixi qalıqlar tapılmış və Naxçıvan tarix muzeyinə göndərilmişdir.

Kənd Azərbaycanın siyasi həyatında böyük rol oynamağı ilə fərqlənmiş, belə ki, sovet hakimiyyəti qurulan dövrdə sovetləşməyə ciddi müqavimət göstərmişdir. O dövr üçün belə bir cəhdin edilməsi mühüm əhəmiyyətə malik idi.

Etimologiyası
-------------

Kəndin adının tarixi baxımdan izah edilməsində konkretləşmiş mövqe olmasa da, xalq etimologiyasına əsasən deyə bilərik ki, ad etimoloji təhlili ilə bağlı olan ilk versiya "ər" – igid, cəsur insan, "zin" – cəmlik bildirən əlamət kimi çıxış etməsi və ərlər diyarı, ərlər məskəni bildirməsi ilə bağlıdır. Bir başqa versiya isə adın "ərz" — dəyər, qiymət və "in" – cəmlik əlamətindən ibarət olmasıdır. Belə ki, dəyərlər diyarı mənasını ifadə etməsidir. Bu kimi və bundan fərqli olan daha bir neçə versiya mövcuddur. Lakin bunların hamısı xalq etimologiyası ilə bağlı olub elmi təsdiqini tapmamışdır.

Əhalisi
-------

Əhalisi 3000 nəfərdən çoxdur.

İqtisadiyyatı
-------------

Əkinçilik əsas yer tutur.

Həmçinin bax
------------

* Culfa rayonu

İstinadlar
----------

1. ↑   Azərbaycan Respublikasının inzibati — ərazi bölgüsü. Məlumat toplusu. Bakı – 2013. 488 səh.
2. ↑   Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıyaalınması 2016-cı il. I cild. Bakı — 2017.

| ⛭Culfa rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Culfa |  |
| Kəndlər | Bənəniyar • Boyəhməd • Camaldın • Dizə • Əbrəqunus • Əlincə • Ərəfsə • Ərəzin • Gal • Göydərə • Gülüstan • Xanəgah • Xoşkeşin • Kırna • Qazançı • Qızılca • Ləkətağ • Milax • Saltaq • Şurud • Teyvaz • Yaycı |
**Aslan Məmmədsadiqoğlu** - el şairi

Həyatı
------

Abbasov Aslan Məmmədsadiq oğlu, 1884-cü ildə Göyçə mahalının Daşkənd kəndində Məmmədsadiq kişinin ailəsində anadan olmuşdur. Məmmədsadiq kişinin Aslandan başqa Nübar adlı bir qızı da olmuşdur.

Aslan Məmmədsadiqoğlu ilk təhsilini molla məktəbində Daşkəndin baş mollası, dövrünün mütərəqqi ziyalısı Hacı Rəhimdən almışdır. Aslan islam dinini dərindən və mükəmməl öyrənmişdir. O vaxtkı adətlərə görə mollalar yaxşı oxuyan uşaqların əllərinin hər iki baş barmaqlarını bir-birinə bağlayaraq "Qurani-Kərim"i iki qolu birləşdirən biləklərin üstünə qoyub uşağın atasının hüzuruna gətirərmişlər. Aslan da yaxşı oxuduğuna görə atası Məmmədsadiq kişinin hüzuruna gətirildikdə Məmmədsadiq kişi qəlbən çox şadlanmış və Hacı Rəhimə bir inək hədiyyə etmişdir. Sovet dövləti yeni qurulanda Abbasov Aslan Daşkənd kənd sovetinin katibi işləmişdir. Daha sonra onu Basarkeçər rayon milis şöbəsinə işə qəbul etmişlər. Sonradan o Daşkənd kəndinə qayıtmış və kolxozda qabaqcıl işçilərdən olmuş, dəfələrlə orden və medallarla təltif olunmuşdur.

1953-cü ilin may ayında ata-baba yurdu olan Göyçə mahalından departasiya olunmuş və həmin ildən də Bərdə rayonu Yeni Daşkənd kəndində yaşamışdır. Aslan Məmmədsadiqoğlu 1957-ci ildə Bərdə rayonunun Yeni Daşkənd kəndində vəfat etmiş və Yeni Daşkənd kənd qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur. Aslanın beş oğlu, beş qızı olmuşdur. 1918-ci ildə ermənilər Göyçədən azərbaycanlıları öz ata-baba yurdlarından sıxışdırarkən Əhməd adlı bir oğlu Şəmkirdə vəfat etmişdir. 1941/45-ci illərdə Böyük Vətən müharibəsində isə iki oğlu (Rüstəm və ?) həlak olmuşdur. 76 yaşlı oğlu Rəhim Şamaxının Mədrəsə kəndində yaşayır. Hal-hazırda oğlu Əvəz Abbasov və nəvəsi Əfqan Məmmədsadiqov yüksək rütbəli polis işçiləridir.

Yaradıcılığı
------------

Aslan Məmmədsadiqoğlu xoş bir avazla şeir söyləmək və həmçinin özü də şeir yazmaq qabiliyyətinə malik olmuşdur. Onun şirin, mənalı gəraylı və qoşmaları xalqın yaddaşında qalmış, daim şeir həvəskarları tərəfindən el məclislərində söylənilmişdir.

El şairi Aslan Məmmədsadiqoğlunun həyatı və yaradıcılığı haqqında şair-publisist Eldar Həsənli dəfələrlə "İdrak", "Qafqazın səsi" və başqa qəzetlərdə geniş məlumatlar vermişdir.
Aslan Məmmədsadiqoğlunun "Hacı Qurban" rədifli qoşması Şahbaz Səlimovun 2000-ci ildə toplayıb, tərtib etdiyi "Göyçə mahalının Daşkənd kəndinin Bakı şəhərində məskunlaşmış sakinlərinin ünvanları və telefon nömrələri" kitabında çap olunub (səh. 9-10)

Mənbə
-----

* Araz Yaquboğlu, Daşkənd aşıqları və şairləri, Bakı, Nurlan-2008


Vikimənbədə ***Müəllif:Aslan Məmmədsadiqoğlu*** ilə əlaqəli məlumatlar var.
**Anonim əsərlər**-Anonim əsərlər incəsənət və ya ədəbiyyat kimi anonim, açıqlanmayan və ya naməlum yaradıcısı və ya müəllifi olan əsərlərdir. Çox köhnə əsərlərə gəlincə, müəllifin adı sadəcə olaraq tarix və zaman içində itə bilər. Anonim əsərlərin yaranmasının bir sıra səbəbləri var.

Təsvir
------

ABŞ-də anonim əsər qanuni olaraq "nüsxələri və ya fonoqramları üzərində müəllif kimi heç bir fiziki şəxsin müəyyən edilmədiyi əsər" kimi müəyyən edilir.[1]

İzahatlar
---------

Çox köhnə əsərlərdə müəllifin adı sadəcə olaraq tarix və zamanla itə bilər. Belə hallarda müəllifə tez-tez Anonim, Latın dilində "anonim" kimi istinad edilir. Digər hallarda isə yaradıcının adı bilərəkdən gizli saxlanılır. Müəllifin səbəbləri təqib qorxusundan tutmuş reputasiyasının qorunmasına qədər müxtəlif ola bilər. Hüquqi səbəblər də müəllifin özünü tanımasına mane ola bilər. Müəllif həmçinin əsərləri ilə məşhurlaşmamaq üçün anonim qalmaq istəyə bilər.

Xarici keçidlər
---------------

* "Həbs olunmuş" kitablar
* Əjdər Tağıoğlunun "Moisey Xorenatsi anonim keşiş müəllifdir" kitabı çap olunub
* İngilis yazıçısı Ceyn Ostinin "Qürur və Qərəz" əsərində sevginin təcəssümü

Həmçinin bax
------------

* Dastani-Əhməd Hərami
* Atalar sözü
* Tapmaca

İstinadlar
----------
**Tuqdame** — Kimmer, skif və sakların birgə yaratdığı Kimmer padşahlığının xanı. Kimmerlərin bu xanı eradan əvvəl 640-cı ildə Midiya çarının ordusunu məğlub etmiş və Manna ərazisində saklara da başçılıq etmişdir.

İranşünaslar bu adı osetin dilində "qüvvə ilə bəzəyən" (rus dilində "украшайуший силой") kimi izah edirlər.. Assur mənbələrində Tuqdame kimi yazılan bu adı yunan müəllifi Strabon Liqdamis kimi vermişdir. Əgər adın sonunu təşkil edən "is" hissəsi yunan dilində əlavə olunmuş şəkilçi deyilsə, ondan güman etmək olar ki, çarın əsl adı Tuqdamis olmuşdur ki, bu da türk mənşəli Toktamış (Qızıl Orda dövlətinin XIV əsrdə başçısı olmuş məşhur Toxtamış xanın adını xatırlayın) adı ilə eynidir. Toxtamış türk dillərində (o cümlədən Azərbaycan dilində) olan toxta "səbir et", "tələsmə", "dayan" sözündən və -mış şəkilçisindən ibarət olmaqla körpənin sağ qalması, yaşaması, ölməyə tələsməməsi arzusu ilə valideynləti tərəfindən verilən addır. Belə strukturlu şəxs adları qədim türk xaqanları və əmirləri üçün səciyyəvidir.

Qədim türklərdə oğlan uşağına advermə mərasimi
----------------------------------------------

Qədim türklər min illər boyu müharibələr, hərbi yürüşlər, başqa xalqlarla toqquşmalar şəraitində yaşamışdır. Ona görə də oğlan uşaqlarının
gələcəkdə igid, bahadır, yaxşı atıcı, mətanətli, sağlam, vuruşqan, qüvvətli, adlısanlı, həm də tabeliyində olanlara qarşı mərhəmətli, ağıllı, nəhayət, qızıl və daşqaşla varlı olması arzusu ilə valideynləri onlara bu sifətləri bildirən adlar qoyurdular.

Əgər bu çarın adı assur dilində qeyd olunan formada, yəni Tuqdame olmuşsa, onda onun qədim türk dillərindəki tuğ "döyüş bayrağı" (belə bayraq müqəddəs sayılırdı) və tomay "sipər" və ya toma "bəzək" sözlərindən ibarət olduğunu güman etmək olar. Belə halda Tuqdame əslində Tuqdomay "tuğ-sipər", ya da Tuqtoma "tuğun bəzəyi" (məcazi mənada "döyüşdə əlində tuğ tutan") mənasındadır. Qədim türk xaqanları içərisində Tuğ-Təkin (təkin (tigin) "şahzadə" deməkdir), Tuk-Temir, Tukluk və s. adlarını daşıyan xaqanlar məlumdur.

Mənbə
-----

1. ↑  Абаев В. И. Скифо-Европейские изоглоссы. M. 1965, səh. 126.
2. ↑  Strabon, III, 3, 21
3. ↑  Qeybullayev Q. Qədim türklər və Ermənistan. B. : Azərnəşr, 1992, 140 səh.
**Xəzər qarasolu** (*lat.* Vimba vimba persa) — Qarasol növünə aid yarımnöv.

Yayılması
---------

Əsasən Cənubi və Orta Xəzərdə yayılmışdır. Samur çayının aşağı axarında Vələmir və Qusar çaylarında, Kürün aşağı axarında, Azərbaycanın cənub çaylarından Viləş, Qumbaşı və Lənkəran çaylarında yayılmışdı. Böyük və Kiçik Qızılağac körfəzlərində nisbətən çoxsaylıdır. Aqraxan və Araqum su hövzələrində, Türkmənbaşı körfəzinə qədər Həsənqulu rayonunda, Xəzərin qərb sahili çaylarından Terekdə, Rubasçayda qeydə alınmışdır.

Morfoloji əlamətləri
--------------------

Bədən nisbətən alçaqdır. Beli göyümtül-boz, qarnı gümüşü-ağ, bədənin aşağı hissəsindəki üzgəclər solğun-sarımtıldır. Ağzı alt aypara formasındadır. Bel üzgəcində 8, anal üzgəcində 16–19 şüa var. Bədəni orta hündürlükdə, başı və pulcuqları orta irilikdədir. Yan xətt orqanında 49–54 pulcuq vardır. Uzunluğu 12–30 sm, kütləsi 330 q-a qədərdir, 7 ilə qədər yaşayır.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Areal daxilində qarasol bir sıra morfoloji əlamətlərinə və bioloji xüsusiyyətlərinə görə bir-birindən fərqlənən 3 müstəqil populyasiya əmələ gətirir. Qarasol ölçüsünə görə xırda, keçici balıqdır. O, bütün vaxtı dənizdə yaşayır, kürütökmə vaxtı çaylara girir. Xəzərin Azərbaycan sahilləri boyu bu balıq Samurun aşağı axarında, Qusarçay, Kür, Viləşçay, Qumbaşı və Lənkərançayda yayılmışdır. Su bitkiləri, frlanğıclar, su cücülərindən ağcaqanad, gündəcə və başqalarının sürfələri ilə qidalanır. Sonralar qidaya ilbizlər, qurdlar və b. dib heyvanları əlavə olunur.

Çoxalması
---------

Cinsi yetişkənliyə əsasən 4 yaşında, bəzi hallarda isə 3 yaşında çatır. Aprel-iyun aylarında suyun temperaturu 16–20 °C olduqda kürü verməyə başlayır. Çoxalmaq üçün çaylara girən qarasol balığının uzunluğu 14–22 sm, kütləsi isə 60–190 q olur. Ölçülərindən və yaşından asılı olaraq hər dişi balıq 10–55,7 min ədəd kürü verir. Kürüsü yapışqanlıdır. O, kürünü 0,2–1 m dərinlikdə, çay bitkilərinin gövdəsi və ya kökü üzərinə, bəzən isə çayda daşlar üzərinə tökür. Sürfələr mayda çıxır və tezliklə dənizə axışırlar.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Azsaylı olduğu üçün Kür-Xəzər zonasında onun vətəgə əhəmiyyəti azdır. Xəzər üzrə illik ovu min sentnerdən çox olmur. Azərbaycanda bir sıra illərdə Xəzər qarasolunun ovu 3–4-dən 138–150 sentnerə qədər olub. Son illərdə, ehtiyatının kəskin azalmasını nəzərə alaraq, zavod üsulu ilə artırılmasının texniki yolları işlənib hazırlanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Əsgerov F. S. Zaytsev Y. Y. Qasımov R. Y. Quliyev Z."Biomüxtəliflik: Xəzərin əsrarəngiz balıqları" "Bəşər-XXI" nəşriyyatı, Bakı, 2003, səh66.

Ədəbiyyat
---------

1. Azərbaycan Heyvanlar aləmi III cild. Bakı, Elm 2004, s.116
2. H. S. Abbasov, R. V. Hacıyev İxtiologiya. Bakı,2007, s.241

Xarici keçidlər
---------------
Kobra manevri*Kobra manevrinin* İsveç Saab 35 Draken təyyarəsi tərəfindən həyata keçirilməsi.
**Kobra manevri** — ilk dəfə 1980-ci illərdə Viktor Pugachev tərəfindən Suxoy Su-27 təyyarəsi ilə göstərilmişdir. Bu manevr, hava döyüşündə baş-başa döyüşlərdə (it savaşı) istifadə edilir. Müəyyən bir miqdar hündürlüyə çıxandan sonra sürəti anidən aşağı salmaq ilə bu manevr həyata keçirilir. Beləliklə də, arxadakı düşmən hərbi təyyarəsinin altdan keçərək irəliyə doğru hərəkətinə şərait yaradılır. Lingin irəliyə tərəf itələnməsi ilə də, düşmən təyyarəsinin arxasına keçərək atəş açmaq üçün əlverişli vəziyyətə keçmək mümkündür.

Manevrin mərhələləri
--------------------

Manevr 4 mərhələdən ibarətdir:

1. Təyyarə 110°-lik bucaq vəziyyətinə gətirilməlidir;
2. 90°-lik bucaq vəziyyətinə gətirilib quyruğun aşağıya doğru meyilləndirilməsi pozasına keçilməlidir;
3. Təyyarənin burnu önə doğru əyilərək təyyarənin üfüqi vəziyyətə keçməsi təmin edilir;
4. Təyyarənin tamamilə üfüqi vəziyyətə keçməsi üçün sürəti artırılır.

Kobra manevrinin aviasiyaya olan təsirləri
------------------------------------------

Kobra manevi Suxoy Su-27-dən başlayaraq bütün Suxoy döyüş təyyarələrində və bəzi MiG döyüş təyyarələrində həyata keçirilə bilir. Qərb təyyarələri arasında manevri reallaşdırmağı bacaran təyyarələr:

* Lockheed Martin F-22 Raptor
* McDonnell Douglas F-15 STOL/MTD
* General Dynamics F-16 VISTA
* McDonnell Douglas F/A-18

Xarici keçidlər
---------------
**Ələkbərov Mənsur Abbas oğlu** (13 yanvar 1963, Subatan, Basarkeçər rayonu) — şair, jurnalist, Təbib qəzetinin məsul katibi.

Həyatı
------

Ələkbərov Mənsur Abbas oğlu 13 yanvar 1963-cü ildə Göyçə mahalının Basarkeçər rayonunun Subatan kəndində doğulub. İbtidai təhsilini doğma kəndində alıb. Sonra təhsilini qonşu Kərkibaş kəndində davam etdirərək 1981-ci ildə həmin məktəbi bitirib.

1988-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin "Kitabşünaslıq və nəşr işi" fakültəsinə daxil olub və təhsilini davam etdirməklə bərabər M.F.Axundov adına dövlət kitabxanasında Elmi-metodiki şöbədə redaktor, baş redaktor vəzifələrində çalışıb.

1993-cü ildə həmin fakültəni Poliqrafiya ixtisası üzrə başa vurub. Onlarca elmi-metodiki tövsiyələrin müəllifi olub, bir sıra bibloqrafik göstəricilərə redaktorluq etmişdir. Onun həmçinin yerlərdə kitabxana işinin təşkili və xidmət işinin həyata keçirilməsində əməyi olmuşdur.

1997-ci ildən Azərbaycan Tibb Universitetinin mətbu orqanı olan "Təbib" qəzetində məsul katib işləyir.

Bu illər ərzində yüzlərlə ədəbi-publisistik məqalələri, bədii yazıları, şeirləri dövrü mətbuatda işıq üzü görüb, onlara kitaba redaktorluq etmişdir.

Kitabları
---------

* "Bu dünya mən görəndimi" (şeirlər və poema), Bakı, "Nurlan", 2004. 176 səh. 500 nüsxə.
* "Eldar İsmayıl-biblioqrafiya" Bakı, "Nurlan", 2005. 176 səh. 500 nüsxə.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Mənsur Ələkbərov ilə əlaqəli mediafayllar var.
**1114 Maraş zəlzələsi** — 1114-cü il noyabrın 29-da səhər saatlarında Maraşda baş vermiş böyük zəlzələdir .

Maraş o dövrdə böyük bir xristian əhalisi olan mühüm bir şəhər idi. Dövrün mənbələrinə görə şəhər tamamilə yeraltı idi. Urfalı Mateos, şəhərdə yaşayanların heç birinin zəlzələdən sağ qalmadığını və Maraşda yaşayan 40 minə yaxın insanın öldüyünü qeyd edir. Süryani Mihail qeyd edir ki, Maraş şəhəri öz xalqının məzarıdır. Əzimi zəlzələdən əvvəl havanın qaraldığını, sonra qar yağdığını və hər tərəfin qarla örtüldüyünü qeyd edir. Zəlzələ Maraşdan başqa Elbistan, Sis, Misis, Keysun, Sümeysat ( Samsat ), Hısn-ı mansur ( Adıyaman ), Raban, Urfa, Antakya, Harran, Hələb, Azez, Esarib, Zerdana və Balisdə də dağıntılara səbəb olub. Zəlzələ Urfa şəhər divarının on üç qülləsinin və Harran şəhər divarının bir hissəsinin uçmasına səbəb olub. Sis şəhərində bir çox monastır və kənd xarabalığa çevrildi, on minlərlə insan öldü. Azez qalasını da dağıtdı və dörd yüz nəfərin ölümünə səbəb oldu. Villiam of Wall da qeyd edir ki, bu zəlzələ ən çox Kilikiya, İsauriya və Şimali Suriyanın sahil bölgələrinə ziyan vurub.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭1113 ← • 1114-cü ildəki zəlzələlər • → 1115 |
| --- |
| Noyabr | 1114 Maraş zəlzələsi |
Dünya İslam Missiyası Oslodakı məscid.
**Norveçdə islam** — xristianlığın müxtəlif formalarından sonra ikinci ən geniş yayılmış din. 2016-cı ilin statistikası 148 189 müsəlmanı göstərir ki, bu da ölkə əhalisinin təxminən 2,8%-ni təşkil edir. Norveçdə müsəlmanların əksəriyyəti sünnilərdir və şiələrin də əhəmiyyətli azlığı var. Müsəlmanların təxminən 55%-i Oslo və Akerşus əyalətlərində yaşayır. Əhalinin böyük hissəsi immiqrantlardır, onların ən böyük qrupu Norveçli pakistanlılardır.

Tarixi
------

İslandiya salnamələrində qeyd olunur ki, 1260-cı illərdə Kral IV Hakon Qoca Sultana hədiyyələr göndərir və Norveçdə səfirliklərini açırlar, lakin ölkədə müsəlman əhali 20-ci əsrin ikinci yarısına qədər nəzərə çarpmırdı. Müsəlman ölkələrindən Norveçə immiqrasiya digər Qərbi Avropa ölkələrinə nisbətən gec başladı və yalnız XX əsrin 60-cı illərində irəliləməyə başladı. Norveçdə müsəlmanların sayı ilk dəfə 1980-ci ildə qeydə alınıb və 1006 nəfər olub. Bu statistika qeydiyyatdan keçmiş camaatın vəziyyətinə əsaslanıb və bu qədər az olmasına səbəb müsəlmanların əksəriyyətinin məscidlərdəki vəziyyətidir. 1990-cı illərin sonlarında İslam azlıq dini olmaya başladı. Belə ki, Avropanın başqa yerlərindən müsəlman immiqrasiyası sürətləndi. Beləliklə, İslam Katolik Kilsəsini və Pentikostalları geridə qoyaraq Norveçin bir nömrəli azlıq dini oldu. 2010-cu ildə İsveçin Örebro şəhərindən olan bir müsəlman Səudiyyə Ərəbistandan gələn pulla Tromsoda məscid tikmək istəsə də, Norveç hökuməti Səudiyyə Ərəbistanda din azadlığının olmadığını əsas gətirərək icazə verməmişdi.

Həmçinin bax
------------

* Norveç
* Norveç əhalisi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Statistics Norway – Religious communities and life stance communities". 2022-12-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-16.
2. ↑  "Statistics Norway – Population". 2023-04-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-16.
3. ↑  *Lewis, James R.; Tøllefsen, Inga Bårdsen.* Handbook of Nordic New Religions. BRILL. 2015. səh. 364. 31 March 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 August 2017.
4. ↑  "sv: Norska regeringen säger nej tack till saudiska pengar (Norwegian government says no to Saudi money)". Uppdrag granskning. Sveriges Television. 2011-02-02. 15 January 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 July 2015.
5. ↑  *Vogt, Kari.* Islam på norsk : moskeer og islamske organisasjoner i Norge. Oslo, Norway: Cappelen Damm. 2008. ISBN 9788202293468.
6. ↑  "Trus- og livssynssamfunn utanfor Den norske kyrkja, 2006" (norveç). Statistisk sentralbyrå. 18 December 2006. 2 August 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 August 2017.
**Topkapı** (türkcə "Top Qapısı" mənasını verir) — Türkiyənin İstanbul şəhərində bir məhəllədir. Topqapı Fatih mahalına daxildir.

Məkan
-----

Topkapı Fatih raynonunun qərb ucunda, qədim şəhər divarları altında yerləşir. Mərkəzi Topkapı prospektinin kənarında yerləşən Qara Əhməd Paşa Məscidi üzərində yerləşir və şimaldan Vətən Prospekti və cənubdan Turqut Özal Millət Prospekti ilə sərhəddir.

Topqapı , 1453-cü il mühasirəsi zamanı "Baziliya "kimi tanınan Osmanlı topunun şəhər divarlarında Müqəddəs Roman qapısı qarşısında yerləşdirildiyi yer olduğu üçün belə adlandırılıb. Qapı Sultan II Mehmedin yıxıldıqdan sonra şəhərə girdiyi nöqtə idi. Darvazanın adı bu xatirəyə dəyişdirilib və məhəllə öz adını ordan götürüb.

Topkapı, 1994-cü ildə Bayrampaşaya köçürülənə qədər İstanbulun şəhər divarının xaricində yerləşən əsas avtovağzalının yeri idi. Topkapı-Ulubatlı metrosu, M1 -də, divarın içərisində və divarın xaricində, T1 və T4 tramvay xətləri və Metrobüs arasında kəsişmə olan Topkapı stansiyası ilə xidmət göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.

Xarici keçidlər
---------------

* *Mamboury, Ernest.* The Tourists' Istanbul. Istanbul: Çituri Biraderler Basımevi. 1953.
**Fikrət Həmid oğlu Əhmədov** (8 may 1930 – 1989) — Azərbaycan dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini (1980–1987).

Həyatı
------

Fikrət Həmid oğlu Əhmədov 1930-cu ildə hərbi qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Universitetini bitirmiş, 1952–1954-cü illərdə komsomol işində çalışmışdır. 1954–1957-ci illərdə Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda assistent, baş müəllim olmuşdur. 1957-ci ildən 1960-cı ilədək Azərbaycan Kommunist Partiyası Bakı Şəhər Komitəsinin təbliğat və təşviqat şöbəsinin təlimatçısı, şöbə müdirinin müavini vəzifələrində işləmiş, 1960-cı ildən İctimai Elmlər Akademiyasının aspirantı olmuşdur. Tarix elmləri namizədi elmi dərəcəsini, dosent elmi adını almışdır.

F. Əhmədov 1963-cü ildən Azərbaycan KP MK ideoloji şöbəsinin təlimatçısı, mühazirəçilər qrupunun rəhbəri vəzifələrində çalışmışdır. 1969-cu ildən Azərbaycan KP MK təbliğat və təşviqat şöbəsi müdirinin birinci müavini, 1972-ci ilin noyabr ayından isə elm və tədris müəssisələri şöbəsinin müdiri olmuşdur. 1980-ci ilin mart ayından Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini vəzifəsində çalışmışdır.

Fikrət Əhmədov 1955-ci ildə Sov.İKP üzvü olmuş, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin dörd çağırış (8–11-ci çağışlar) deputatı seçilmişdir. 1971–1976-cı illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvlüyünə namizəd, 1976-cı ildən isə üzvü olmuşdur. İki dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, iki dəfə "Şərəf nişanı" ordeni, eləcə də medallarla təltif edilmişdir.

Fikrət Əhmədov Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Riad Əhmədovun və bəstəkar, Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi Mehriban Əhmədovanın atasıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Әһмәдов Фикрәт Һәмид оғлу // Азәрбајҹан ССР Али Советинин депутатлары. Сәккизинҹи чағырыш. Бакы: Азәрбајҹан Дөвләт Нәшријјаты. 1973. С. 161.
2. ↑  Әһмәдов Фикрәт Һәмид оғлу // Азәрбајҹан ССР Али Советинин депутатлары. Онунҹу чағырыш. Бакы: Азәрбајҹан Дөвләт Нәшријјаты. 1982. С. 171.
3. 1 2  Akhmedov, Fikrat Gamidovich // Who's who in the Soviet Union (ingilis). München; New York; London; Paris: Saur. 1984. səh. 9. ISBN 3-598-10467-7.
4. ↑  Әһмәдов Фикрәт Һәмид оғлу // Азәрбајҹан ССР Али Советинин депутатлары. Он биринҹи чағырыш. Бакы: Азәрбајҹан ССР Али Совети Рәјасәт Һеј'әтинин нәшри. 1985. С. 173.
5. 1 2  Fikrət Əhmədov // Musiqi dünyası. № 3 (80). 2019. S. 8129–8137.
**Mətin İmdad oğlu Kərimli** (6 iyun 1979, Bakı) — Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyinin Aparat rəhbəri (2023–h.h.); Beynəlxalq Əmək Təşkilatının (BƏT) Sakit Okean hövzəsi ölkələri üzrə Ofisinin direktoru, Azərbaycan Respublikası əmək və əhalinin sosial müdafiəsi nazirinin sabiq müavini.

Həyatı
------

Mətin İmdad oğlu Kərimli 6 iyun 1979-cu ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1999-cu ildə Bakı Dövlət Universitetini beynəlxalq əlaqələr üzrə bakalavr dərəcəsi ilə bitirib. 2000–2001-ci illərdə Strasburq Universitetində (Fransa) Avropa elmləri üzrə fənlərarası diplom, 2001–2002-ci illərdə Avropa elmləri üzrə magistr dərəcəsi alıb. 2005-ci ilin may-iyul aylarında C.Marşal Avropa Elmləri Mərkəzində (Almaniya) Ali Təhlükəsizlik Elmləri üzrə Liderlər Proqramında təhsil alıb, 2006-cı ilin yanvar-avqust aylarında NATO Müdafiə Kollecində ali kursu bitirib. 2012-ci ildə Harvard Universitetini (ABŞ) dövlət idarəetməsi üzrə magistr dərəcəsi ilə bitirib, eləcə də dövlət siyasəti və idarəetməsi üzrə Meyson Proqramının Diplomunu alıb.

1998–1999-cu illərdə Azərbaycan Gənclər Təşkilatları Milli Şurasının vitse-prezidenti, 2003–2004-cü illərdə həqiqi hərbi xidmətdə olmuş, 2005–2008-ci illərdə Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin Təhlükəsizlik problemləri idarəsində referent, 2008–2009-cu illərdə NATO-nun Müdafiə siyasəti və planlaşdırma idarəsinin beynəlxalq katibliyində tərəfdaşlıq zabiti, 2009–2011-ci illərdə Azərbaycanın NATO yanında nümayəndəliyində ikinci katib, 2011-ci ilin mart-iyun aylarında Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin Təhlükəsizlik problemləri idarəsinin ikinci katibi vəzifələrində çalışıb.

2012-ci ilin iyun ayından 24 fevral 2014-cü ilə qədər isə Azərbaycan Respublikası Vergilər Nazirliyinin Beynəlxalq münasibətlər idarəsinin rəisi vəzifəsində işləmişdir.

24 fevral 2014-cü ildə Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirinin müavini təyin olunub.

2020-ci ilin yanvar ayından etibarən Beynəlxalq Əmək Təşkilatının (BƏT) Sakit Okean hövzəsi ölkələri üzrə Ofisinin Direktorudur. Mətin Kərimli BƏT sistemində belə yüksək vəzifədə işləyəcək ilk Azərbaycan vətəndaşıdır.

24 may 2023-cü il tarixdən Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyinin Aparat rəhbəri vəzifəsinə təyin edilmişdir.

İngilis, fransız, rus və ispan dillərini bilir.

Evlidir, 3 övladı var.

Həmçinin bax
------------

Mətin Kərimli Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin sədri İnam Kərimovun qardaşıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Mətin Kərimli BƏT-də yüksək vəzifəyə təyin olunub — **report.az** saytı". 2022-04-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-18.
2. 1 2 3 4  "Səlim Müslümova iki müavin təyin edildi — **news.lent.az** saytı". 2014-02-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-02-25.

Xarici keçidlər
---------------

  

* "Elm və Təhsil Nazirliyi bir sıra icra funksiyalarını Agentliklərə ötürəcək" - Mətin Kərimli
Fərdi evdə bişirilmiş Qəzvin paxlavası
**Qəzvin paxlavası** — Cənubi Azərbaycanın qədim şiriniyyat növü. Qəzvin paxlavasında müxtəlif rəngli ərzaqlardan geniş istifadə edilir.

Lazım olan ərzaqlar
-------------------

* + - 250q püstə
		- 250q badam
		- 250q şəkər tozu
		- 500q şəkər
		- 1 qaşıq hil
		- 2ədəd yumurta sarısı
		- 1 stəkan süd
		- 2 qaşıq yağ
		- 1,5 stəkan su
		- 0,5 stəkan gülab
		- 175q un
		- 0,5 qaşıq qabartma tozu

Hazırlanma qaydası
------------------

İlk olaraq öncədən hazırlanmış badam və püstələr döyülür. Xəmirin hazırlanması üçün süd, qabartma tozu, yağ və yumurtanın sarısı qatışdırılır, sonra isə un əlavə edilməklə xəmir hazırlanır. Xəmir hazırlandıqdan sonra içlik (badam, püstə, hil və şəkər tozu) əlavə edilir. Sonunda isə paxlavanın üstünə gülab səpilərək, bıçaqla dördkünc şəklində kəsilir. Paxlava sobada 300 dərəcədə və 20 dəqiqə ərzində bişirilərək rəngi qızıla çalmalıdır.

### Paxlavanın şərbəti

Şərbətin hazırlanmasında ilk olaraq şəkər və 1/5 stəkan su qaynar közün üstünə qoyularaq, neçə dəqiqədən sonra gülab da içinə əlavə edilir. Tamamilə qaynamaqdan sonra qurulmuş paxlavanın üstünə tökülür.

Həmçinin bax
------------

* Gəncə paxlavası
* Quba paxlavası

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qəzvin paxlavası haqqında məlumat". 2020-12-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-07.
| İnternet protokol dəsti |
| --- |
| Tətbiq təbəqəsi |
| * BGP
* DHCP (v6)
* DNS
* FTP
* HTTP (HTTP/3)
* HTTPS
* IMAP
* IRC
* LDAP
* MGCP
* MQTT
* NNTP
* NTP
* OSPF
* POP
* PTP
* ONC/RPC
* RTP
* RTSP
* RIP
* SIP
* SMTP
* SNMP
* SSH
* Telnet
* TLS/SSL
* XMPP
* *daha çox...*
 |
| Nəqliyyat təbəqəsi |
| * TCP
* UDP
* DCCP
* SCTP
* RSVP
* QUIC
* *daha çox...*
 |
| İnternet təbəqəsi |
| * IP
	+ v4
	+ v6
* ICMP (v6)
* ARP
* NDP
* ECN
* IGMP
* IP təhlükəsizliyi
* *daha çox...*
 |
| Kanal təbəqəsi |
| * Tunellər
* PPP
* MAC
* *daha çox...*
 |
| * b
* m
* r
 |

**Telnet** (uzaq məsafəyə müraciət) – ciddi mətn sistemidir. Onun köməyi ilə şəbəkəyə birləşdirilmiş istənilən kompüterə daxil olmaq olar. Telnet e-mail, FTP, Usenetə nisbətən çox da tanınmayıb və geniş yayılmayıb. Həmçinin, bir kompüterdən başqa bir kompüteri terminal kimi istifadə etmək üçün protokol (və ona uyğun proqram). Yalnız mətn rejimini dəstəkləyir. UNIX sistemlərinə uzaqdan daxil olmaq üçün Telnet geniş istifadə olunur. Ondan istifadə etmək üçün komanda sətrindən *telnet* və ya *tn* komandasını vermək, yaxud brauzerin ünvan zolağında *telnet:abc.xyz.com* kimi ünvan daxil etmək lazımdır.

Bir çox kompüterlər internetə qoşula bilmirlər. Eləcə də IBM universal kompüterləri digər kompüterlərin dilində "danışa" bilmirlər. Bu zaman Telnet qovşağından istifadə olunur. Telnet qovşağı siyahısına minlərlə elektron lövhə elanları və eləcə də geniş yayılmış pulsuz şəbəkələr aiddir. Telnet xidmət növü internetə qoşulmuş ixtiyari kompüterə uzaq məsafədən qoşulmanı təmin edir. Bu cür qoşulma uzaq məsafədə yerləşən kompüterin informasiya bazasından istifadə etməyə imkan verir. Bu xidmət növündən kompüterləşmiş kitabxanaların biblioqrafik verilənlər bazasından birgə istifadə etmək üçün, uzaq məsafədə yerləşən müxtəlif adamların eyni layihə üzərində işləməsini təmin etmək üçün istifadə edirlər. Telekonfranslara göndərilən məlumatlar xəbərlər serverinə daxil olur və qısa müddətdə geniş yayılır. Belə ki, hər hansı telekonfrans serveri digər telekonfrans serveri ilə, o isə öz növbəsində bir neçəsilə əlaqəli olur. İstifadəçinin göndərdiyi bütün məlumatlar avtomatik olaraq telekonfrans serveri ilə əlaqəli olan digər serverlərə ötürülür və beləliklə, internetin bütün istifadəçiləri üçün onların oxunması mümkün olur. Serverlər arasında məlumatların yayılması xüsusi şəbəkə protokolu — NNTP (*Net News Transport Protocol*) protokolu üzrə həyata keçirilir.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Həmçinin bax
------------

* İnformatika
* kompüter əməliyyat sistemləri
* Qurğular
* kompüter şəbəkələri
* kompüter proqramları
**Bərkə xan** (1209, Burxan Xaldun dağı – 1267, Tiflis) – Qızıl Orda xanı, Cuçi xanın oğlu.

İlkin həyatı
------------

Bərkə xan Cuçi xanın övladlarından biri idi. I Monqol qurultayında, 1236-cı ildə Batı xanın qərbə səfərində iştirak etmişdi. Buxarada olan vaxt, Xarəzmli Şeyx Seyfəddin Dərvişdən İslamı öyrənərək müsəlman olmuşdu. 1248-ci ildə II Monqol qurultayının hazırlanmasına kömək etmişdi.

Hakimiyyəti
-----------

Ulaqçi xanın taxtdan əl çəkməsindən sonra yerinə əmisi Bərkə xan keçdi (1257). 1259-cu ildə Boroldayın Polşa və Litvaya yürüşünü əmr edərək bir çox şəhəri ələ keçirmişdi.

Hülakü ilə müharibə
-------------------

Hülaku xanın xəlifə Müstəsim Billahı edam etməsi Bərkəni qəzəbləndirmişdi. 1262-ci ildə onunla müharibəyə başladı. Baybarsla müttəfiq olan Bərkə xan Noqay xanın başçılığı ilə Hülakunu Terek çayı sahilində məğlub etdi. Bu sırada Çingiz xanın digər oğulları bir-biriylə anlaşmazlığa düşmüş, Böyük xaqanlıq taxtı üçün öz aralarında savaşmağa başlamışdılar. Bərkə xan bu durumu yaxşı dəyərləndirdi. Böyük xaqanlıq savaşında öncə Arıq Buğaın tərəfini tutdu və onun adına pul kəsdirdi. 1264-cü ildə Xubilay onu və Hülakunu Arıq Buğa məsələsi haqda müzakirə üçün çağırmışdı. Lakin heç biri qurultaya getmədi.

Sonrakı həyatı
--------------

Bərkə xan, Bizansla da məşğul olmağa başladı. 1265-ci ildə qardaşıoğlu Noqay xanın başçılığında 20 min nəfərlik bir ordunu Dunayın şimalına göndərdi. Bizans ordusuna qalib gəldi və tamamiylə dağıtdı. Bu səfəri ilə İstanbulda əsir olan II Keykavusu da götürərək Krıma apardı.

Ölümü
-----

Bərkə xan 1266-cı ildə Kür çayı sahilində xəstələnərək vəfat etdi. Yerinə Məngü Timur keçdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  .