recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**2012-ci il Rusiya Federasiyası prezidenti seçkiləri** - Rusiya Federasiyası Prezidenti postuna keçirilən sayca 6-cı rəsmi seçkilərdir. Bu seçkilər onunla yadda qalıb ki, bu seçkilərda qalib gəlmiş namizəd Rusiya Federasiyasının tarixində ilk dəfə 6 il müddəti ərzində prezident səlahiyyətlərini yerinə yetirəcək. Seçkilər 4 mart 2012 tarixində keçirilib və Vahid Rusiya Partiyasının sədri Vladimir Putinin qələbəsi ilə başa çatıb.

Namizədlər
----------

| # | Namizəd | Partiya |
| --- | --- | --- |
| 1 | Vladimir Jirinovski | Rusiya Liberal Demokrat Partiyası |
| 2 | Vladimir Putin | Vahid Rusiya Partiyası |
| 3 | Sergey Mironov | Doğru Rusiya Partiyası |
| 4 | Mixail Proxorov | partiyasız |
| 5 | Genadiy Züqanov | Rusiya Federasiyası Kommunist Partiyası |

Tarixi
------

Bu seçkilər onunla yadda qalıb ki, bu seçkilərda qalib gəlmiş namizəd Rusiya Federasiyasının tarixində ilk dəfə 6 il müddəti ərzində prezident səlahiyyətlərini yerinə yetirəcək. Seçkilər veb-kamera vasitəsi ilə canlı yayımda milyonlarla insana gğstərilib. Seçkilərdə Vahid Rusiya Partiyasının namizədi Vladimir Putin 50%-dən artıq nəticə göstərdiyinə görə 1 turda vahid qalib olub. Qalibiyyətdən sonra 4mart 2012 tarixində Vladimir Putin və Dmitri Medvedyev milyonların insanın qarşısında çıxış edib və qələbəyə görə hamıya təşəkkür edib. Genadiy Züqanov istesna olmaqla, bütün namizədlər seçkilərin şəffaf keçdiyini bildirib və nəticələri qəbul edib.

Nəticələr
---------

| Yer | Namizəd | Səslər |  % |
| --- | --- | --- | --- |
| 1. | Vladimir Putin | 45 602 075 | 63,60 |
| 2. | Genadiy Züqanov | 12 318 353 | 17,18 |
| 3. | Mixail Proxorov | 5 722 508 | 7,98 |
| 4. | Vladimir Jirinovski | 4 458 103 | 6,22 |
| 5. | Sergey Mironov | 2 763 935 | 3,85 |
|

Xarici keçidlər
---------------

* "Rusiya Federasiyası Prezidenti seçkiləri" bülməsi Mərkəzi Seçki Komissiyasının saytında
* «Сводный протокол» — Bületenlərin hesabı komissiyası Arxivləşdirilib 2012-07-26 at the Wayback Machine
* Veb-kamera ilə seçkilərin canlı yayımı
* Yandeks layihəsi «Seçkilər 2012» Arxivləşdirilib 2012-03-10 at the Wayback Machine
* RİA-Novosti layihəsi «Выбор есть» Arxivləşdirilib 2012-04-08 at the Wayback Machine

| ⛭**Rusiya Federasiyası Prezidenti seçkilər 2012 - namizədlər** |
| --- |
| Vladimir Jirinovski  • Vladimir Putin  • Sergey Mironov  • Mixail Proxorov  • Gennadi Zyuqanov |
Yabanı halda Kiçik Asiya, İran, Kipr, Krit və Rodos adalarında yayılmşdır. Hündürlüyü 30 m olan düzqamətli gövdəyə malik, üfüqi formalı, enli-piramidal çətirli ağacdır. İynəyarpaqları xırda, uzunsov-rombşəkillidir, xaçşəkilli yerləşir və zoğlara sıx bitişmişdir. Boz-qonur, yumru qozaların diametri 3 sm-ə çatır, qısa budaqlardan sallanır. Toxumları qırmızı-qonur, ensiz qanadlıdır, hər qabıq altında 20 ədədə qədərdir. Xüsusilə cavan bitkilər tez böyüyür, 100 yaşında maksimum hündürlüyə çatır.

Kölgəyə davamlıdır. Şəhərin əlverişsiz şəraitinə, uzunmüddətli quraqlığa dözür. Torpağa az tələbkardır, daşlıq və əhəngli, quru və az duzlu, dərin və təzə torpaqlara adavamlı, çox rütubətli torpaqlara isə davamsızdır. Budanmanı yaxşı keçirir. 5-6 yaşından toxum verməyə başlayır. Dekorativ xüsusiyyətlərə malik olmasına görə qədimdən bağ-park incəsənətində geniş istifadə edilir. Abşeronun sərt şaxtalarına davamlıdır. Onun tünd-yaşıl rəngli olması memarlıq cəhətdən park landşaftında özünəməxsus yer tutur. Bu forma böyük qrup və massivlərdə, budanmış divarların ətrafında istifadə edilir. Mədəni şəraitdə 1778-ci ildən becərilir. Tərkibində terpen karbohidrogenləri və onların əlavələri vardır. Əsəb sistemi gərginliyini və yorğunluğu aradan qaldırmaq üçün aromaterapiyada istifadə edilir. Toxumlarla və ya uc qələmləri ilə çoxaldılır.

Məlumat mənbələri:
------------------

Деревья и кустарники СССР. т.3.1954; Флора Азербайджана. т.5. 1954; Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970; Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.

İstinadlar
----------

1. "Azərbaycan dendraflorasi" I cild, Baki, "Elm", 2011, 312 səh.

Mənbə
-----

* Tofiq Məmmədov, Elşad Qurbanov, Tariyel Talıbov.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q147513
* Wikispecies: Cupressus sempervirens
* APDB: 130995
* APNI: 116778
* ARKive: cupressus-sempervirens
* Calflora: 9316
* Conifers.org: Cupressus\_sempervirens
* Ecocrop: 5050
* EoL: 1034869
* EPPO: CVBSE
* FloraBase: 44794
* FoAO2: Cupressus sempervirens
* FoC: 200005421
* FoIO: CUPSEM
* GBIF: 2684030
* GRIN: 12665
* iNaturalist: 64261
* IPNI: 261974-1
* IRMNG: 10591045
* ISC: 17105
* ITIS: 183456
* IUCN: 32518
* MoBotPF: 279588
* NBN: NBNSYS0000042098
* NCBI: 13469
* NZOR: f341dfc0-3824-4380-a7bf-1ec2980f3aab
* NZPCN: 3713
* PalDat: Cupressus\_sempervirens
* PFI: 167
* Plant List: kew-2748781
* PLANTS: CUSE2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:261974-1
* Tropicos: 9400073
* VicFlora: dcfd2399-5114-4d6b-aa9d-996c19117b18
* WCSP: 383232
* WoI: 317
* WFO: wfo-0000630789

 |

1. ↑  *Linnæi C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753.C. 2. səh. 1002.
**SalamNews informasiya agentliyi** — Azərbaycanda fəaliyyət göstərən müstəqil informasiya agentliklərindən biridir.

Haqqında
--------

SalamNews informasiya agentliyi 16 noyabr 2009-cu ildə Ədliyyə Nazirliyində qeydiyyatdan keçib. 2010-cu il mart ayının 1-dən fəaliyyətə başlayıb. Açıq rejimli internetdə rus və Azərbaycan dillərində xəbərlər yerləşdirilir. Agentlikdə türk, ingilis, fars və ərəb dillərində xəbər portallarının açılması planlaşdırılır. SalamNews İA-da 2009 — 2012 Elvin Abbasov, 2012-ci ildən Rəna Əkbərova Baş Direktor kimi fəaliyyət göstərməkdədir. 2011-ci il iyunun 17-də SalamNews İA Azərbaycan Mətbuat Şurasına üzv qəbul olunub.

Mükafatları
-----------

Agentlik 2011-ci il dekabrın 23-də "Milli Net-2011" müsabiqəsində "Media və İnformasiya" nominasiyası üzrə qalib olub.

2011-ci il dekabrın 25-də SalamNews İA-nın əməkdaşı Şirməmməd Nəzərli Azərbaycan Fotoqrafları Birliyinin "Fəxri Diplomu"-na layiq görülüb.

Növbəti uğurumuz 2012-ci il aprelin 25-də "Brand Award Azerbaijan–2011" milli mükafatının rəsmi təqdimat mərasimində informasiya agentliyi nominasiyası üzrə "İlin bir nömrəli brendi" mükafatına layiq görülməyimiz olub.

2012-ci il iyunun 21-də SalamNews İA-nın baş direktoru Rəna Əkbərova BDU-nun "Fəxri Fərmanı" ilə təltif olunub.

21 iyun 2012 - SalamNews İA və İnterAZ televiziyasının əməkdaşları Vergilər Nazirliyinin sertifikatına layiq görülüblər.

19 iyun 2013-cü ildə SalamNews İnformasiya Agentliyi NETTY Azərbaycan Milli İnternet Mükafatına layiq görülüb.

28 dekabr 2013-cü ildə SalamNews İA Gənc Diplomatlar Birliyi tərəfindən mükafata layiq görülüb .

25 yanvar 2014-ci ildə SalamNews İA-nın əməkdaşı Orxan Kərimov Heydər Əliyevin 90 illik yubileyi və Milli Qurtuluş Gününün 20 illiyinə həsr olunmuş "Azərbaycan naminə" foto müsabiqəsinin qalibi olub.

6 fevral 2014-ci ildə SalamNews İA "Gənclər Evinin Dostu" mükafatına layiq görülüb.

3 may 2014-ci ildə SalamNews-un əməkdaşı Şirməmməd Nəzərli Mətbuat Şurası və "Azərsun Holdinq"in "Zeytun bağları" mövzusunda keçirdikləri yazı müsabiqəsinin qalibi olub.

8 may 2014-ci ildə SalamNews IA Mətbuat Şurası tərəfindən keçirilən "Azərbaycan beynəlxalq münasibətlər sistemində" müsabiqəsinin qalibi olub. Agentlik Fəxri yer tutaraq plaketlə təltif edilib.

Törəmə müəssisələri
-------------------

* Salampress

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı  (az.)  (rus.)  (türk.)
* Rəsmi facebook səhifəsi

Həmçinin bax
------------

* İnterAz TV
* Vision TV
* Elvin Abbasov
* Əkbər N. Nəcəf
**Voronov novruzgülü** (lat. Primula woronowii) - novruzçiçəyi cinsinə aid bitki növü.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik, hündürlüyü 10 sm-ə qədər olan bitkidir. Yarpaqları tərsyumurtavari, kənarları kəsik dişli, yarıdan aşağı hissədə qısa saplağa tədricən daralmış, üst hissədən xırda və seyrək tükcüklü, alt hissədən əsasən damar boyunca sıx tükcüklüdür. Çiçəkləri çiçəkləmə dövründə yarpaq rozetləri üzərindən xeyli yüksəlirlər, çəhrayı, ağ, nadir hallarda daha tünd rəngli, diametri 2,5-2,7 sm; büküşü yastı, payları tərsyumurtavari, uzunluğu 1-1,3 sm, eni 1 sm-dir. Çiçəkaltlığı çox xırdadır. Çiçəksaplağı düz, 5-7 sm uzunluqda, sıx tüklüdür.

Yayılması
---------

BQ qərbi, BQ şərqi, BQ Quba sahəsi, Samur-Dəvəçi ovalığının rayonlarında aşağı dağ qurşağından orta, nadir hallarda yuxarı dağ qurşağına kimi yayılmışdır. Dağ meşələrində, kolluqların arasında bitir.

Mənbə
-----

1. ↑  Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
2. ↑  Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.
3. ↑  Validə M. Əlizadə, Naibə P. Mehdiyeva,Vüqar N. Kərimov, Aidə Q. İbrahimova BÖYÜK QAFQAZIN BİTKİLƏRİ (Azərbaycan) Bakı 2019
4. ↑  Флора Азербайджана. Баку: Изд. АН Азерб.ССР, 1950-1961, Т. I-VIII.
**Yellouston kalderi** və ya **Yellouston supervulkanı** — Amerikanın qərbində Yellouston Milli Parkında yerləşən vulkanik kalder və supervulkan. Kalder və parkın böyük bir hissəsi Vayominqin şimal-qərb küncündə yerləşir. Kalderin əsas hissəsi təxminən 34–45 mil (55–72 km) ölçüsündədir.

Kalder son 2.1 milyon il ərzində baş vermiş 3 super püskürməninin sonuncusunun nəticəsində formalaşmışdır: 2.1 milyon il əvvəl Haklberri təpəlik püskürməsi (nəticədə Aylınd Park kalderi və Haklberri təpəlik tufu yaranmışdır); 1.3 milyon il əvvəl Mesa şəlalə püskürməsi (nəticədə Henri Fork kalderi və Mesa şəlalə tufu yaranmışdır); təxminən, 630 000 il əvvəl Lava çay püskürməsi (nəticədə Yellouston kalderi və Lava çay tufu yaranmışdır)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Yellowstone Caldera, Wyoming—USGS". Cascade Volcano Observatory. United States Geological Survey. January 22, 2003. February 4, 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: December 30, 2008.
2. ↑  Naomi E Matthews et al. 2015, "Age of the Lava Creek supereruption and magma chamber assembly at Yellowstone based on 40Ar/39Ar and U-Pb dating of sanidine and zircon crystals" DOI: 10.1002/2015GC005881

Xarici keçidlər
---------------

* Yellouston vulkan müşahidəçisi
* BBC-nin supervulkanlarla bağlı sənədli filmi
**Yeyilən doqquzdon**

Təbii yayılması
---------------

Əsasən Şərqi Sibirdə, Uzaq Şərqdə bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 0,6-1 m-ə çatan alçaqboylu koldur. Cavan budaqları nazik və sıx tükcüklüdür. Bitki yaşlandıqca budaqları çılpaqlaşır. Yarpaqları nazik, ensiz neştərvaridir, saplağı qısadır. Çiçəkləri nektarlı, qıfvari formalı, süpürgəvari çiçək qrupunda olmaqla yarpaq qoltuğunda yerləşir, ləçəkləri sarı rəngdədir. May-iyun aylarında çiçəkləyir. Meyvəsi tünd-göyümtül rəngli, 9-12 mm uzunluğunda olmaqla, silindrvarı formadadır, əsasən iyul ayında yetişir. Başqa növlərdən meyvəsinin yeməli, turşməzə olması ilə fərqlənir. Toxum və qələmlə çoxalır. 1000 ədəd toxumun çəkisi 0,9 qr olur.

Ekologiyası
-----------

İstisevən bitkidir, quraqlığadavamlıdır, qara torpaqlarda daha yaxşı bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Abşeronda, Şəkidə, Gəncədə şəhər yaşıllaşdırmasında, bir çox park və bağlarda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Budamaqla bitkiyə müxtəlif forma vermək olur. Meyvəsində kompot, kisel, mürəbbə, şərab və s. hazırlanır. Yaşıllaşdırmada istifadə edilir.

Məlumat mənbəsi
---------------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine
**Alexandro Xodorovski Prulyanski** (1929, Çili) - aktyor, rejissor, mim, yazıçı, psixoterapevt ezoterik, sürrealistik filmlərin rejissoru kimi tanınır.

Həyatı
------

Alexandro Xodorovski Prulyanski nyu-eyc və dzen cərəyanlarının tərəfdarı, Taronun dünya miqyaslı tədqiqatçılarından biridir.

Təlimi
------

1990-ci illərin sonundan erkən yaşlarda alınan psixoloji fəsadların müalicəsinə yönəlmiş psixomagiya terapevtik metodikanı işləmişdir. Dəhşət, yumor və eynizamanlıq – yaratdığı «Panika» postsürealistik hərəkatının başlanğıclarıdır.

Xodorovski prinsipinin əsas qayəsi – insan öz varlığını dərk etməlidir. Rejisorun gənaətinə görə, «insan ömür boyu yuxulu vəziyyətdə qalmaq təhlükəsindədir. Bu vəziyyətdə o planeti belə məhv edə bilər. Oyaqkən ayıq, şüurlu olaraq əlbəttə ki, insan ətraf aləmi dəyişməyi bacarmaz, lakin daxili harmoniyaya nail ola bilər». Xodorovski, 2014-cü ildə verdiyi müsahibədə bildirir ki, insan özünüdərkinin əsas amili bir çox şeylərdən imtina etməkdədir. Birincisi, insan öz adından imtina etməli, «mən»i «biz»lə əvəz etməyə bacarmalıdır. Daha sonra milli faktordan imtina edib, insan dərk etməlidir ki, Yer planeti onun vətənindir. Milli identifikasiya illüziyadır. İllüziya isə «oyanışa» mane olan əsas səbəbdir.

1. ↑  *Ходоровски, Алехандро.* "Ходоровски, Алехандро". .
2. ↑  *R.Sadıqov. Y.Əliyeva.* "Qloballaşma və müasir dünya teatrı: və ya teatr eskizləri". .
Təbii yayılması
---------------

Azərbaycanda, İranda təbii halda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 5 m-dək olan, tünd boz və ya təxminən qara qabıqlı şaxələnmiş koldur. Budaqları qonur və ya sarımtıl-boz, tünd mərciməkli, çılpaqdır. Yarpaqları qısa saplaqlı, nazik, üstü tünd yaşıl, hamar, alt tərəfi açıq sarımtıl, seyrək tükcüklü, ellipsvari və ya enli ellipsvari, simmetrik olub, uzunluğu 18 sm və eni 6-10 sm-dir. Yarpaqları ucunda enli üçkünc və uzanmış bizli, bünövrəsində yumru, kənarları xırda dişli, 11-14 cüt olub, qonur, təxminən düz damarcıqlıdır. Çiçəkləri uzun çiçək saplaqlarında, çətirvari çiçək qrupunda yerləşir. Çiçəkləri 6-12 ədəd enli, uzunluğu 0,3-0,4 sm, zəngvari, tükcüklüdür. Aprel-iyunda çiçəkləyir, iyul-avqustda meyvə verir. Meyvələri bənövşəyi-qara, şarşəkillidir. Nadir relikt növdür.

Ekologiyası
-----------

Orta dağlıq qurşağa qədər olan sahələrdə çay sahillərinda və dərələr boyunca, enliyarpaqlı meşələrdə, açıqlıq sahələrdə, meşə çətri altında bitir. İstisevən, torpağa tələbkər növdür.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Qusar (Samur çayı vadisi, Yuxarı Qələnxur kəndi yaxınlığında), Lənkəran (Ələzəpin, Aşağı və Yuxarı Apu kəndləri), Lerik (Siov kəndi) rayonlarında tək-tək və ya kiçik qruplarla bitir.

İstifadəsi
----------

Yaşıllaşdırmada tək və qrup əkinlərində canlı çəprlərin salınmasında istifadəsi məqsədyönlüdür. 

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Frangula grandifolia* | 
* Wikidata: Q15539151
* GBIF: 3874526
* IPNI: 717370-1
* Plant List: kew-2814072
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:717370-1
* Tropicos: 27500966
* WFO: wfo-0000691896

 |
| *Rhamnus grandifolia* | 
* Wikidata: Q17241743
* GBIF: 3875086
* IPNI: 718358-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:718358-1
* Tropicos: 100385236
* WFO: wfo-0000460203

 |
**Sturnus vulgaris** (lat. Sturnus vulgaris) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin çovdarçıkimilər dəstəsinin tənbəlcüllütlər fəsiləsinin sığırçın cinsinə aid heyvan növü.

Azərbaycanda 4 yarımnövü qeydə alınmışdır. Qafqaz yarımnövü Samur, Dəvəçi ovalığını, Lənkəran sahəsini, Kiçik Qafqazın dağətəklərində məskunlaşır. Qalan 2 yarımnöv aran rayonlarda qışlamada müşahidə olunur. Yaşlı sığırçın qara rəngdə parlaq metallik çalarlıdır. Qanadları və quyruğu qonurdur. Payız-qış mövsümündə bütün bədəni sıx-ağ çillərlə örtülür. Cavanlar qonurdur. Sürü halında gəzir. Yemini torpaqda və ağaclarda yığır. Çox vaxt ev heyvanları ilə qida kommensalizini və protokooperasiya əmələ gətirir. Növün Arealı Avropa, Asiya, Şimal-Qərbi Afrikadır. Arealın cənub hissələrində qışlayır. Azərbaycanda adi oturaq quşdur. Qış mövsümündə şimaldan və dağlardan uçub gəlmiş fərdlərin hesabına aran rayonlarında çoxsaylı olur. Yerli populyasiyanın fərdləri mövsüm ərzində 2 dəfə çoxalır. Yuvasını qapalı şəraitdə koğuşlarda, yuvalarda, binaların amları altında və.s qurur. Aprel-iyulda 4-7 göy yumurta qoyur. Valideynlərin təkrar çoxalma dövründə cavanlar ayrıca dəstələr əmələ gətirir. Həşərat və giləmeyvə ilə qidalanır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------
**Cryptobia guerneyorum**  (*lat.* *Cryptobia guerneyorum* )-Mastigophora tipinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

 **Cryptobia guerneyorum**  Bədən oraqvaridir, öndən enliləşmişdir, arxadan bu və ya digər dərəcədə nazikləşmişdir. Ön qamçı uzundur, arxa qamçı nisbətən qısadır. Titrək membran nisbətən enlidir. Bədənin önündə yerləşən nüvənin ölçüləri dəyişir. Çubuqvari kinetoplast nisbətən kiçikdir. Rənglədikdə sitoplazma intensiv-göy rənglənir. Əsasən iri qatı dənəçiklər müşahidə edilən, bədənin arxa hissəsi intensiv rənglənir. Bədənin uzunluğu 18.2–42.0, eni 3.9–8.2, ön qamçının uzunluğu 10.0–15.3, arxa qamçının uzunluğu 6.7–10.7, nüvənin uzunluğu 3.0–6.7, kinetoplastın uzunluğu 2.5–6.5 mkm-dir.

Yayılması
---------

Ağgöl, Naxalıqçala gölü, Dəvəçi limanı, Kiçik Qızılağaç körfəzində yayılmışdır.

Həyat tərzi
-----------

* Sahibi-durna balığıdır.

Həmçinin bax
------------

* Kriptobiya borelli
* Kriptobiya cyprini

Xarici keçidlər
---------------

* Cryptobia iubilans
* Криптобия (Cryptobia)

Ədəbiyyat
---------

* Mahir Əli oğlu Hüseynov Azərbaycanda balıq, amfibi və su reptililərinin ibtidai qan parazitləri;
**Azov rayonu** — Rusiya Federasiyasında, Rostov vilayətində inzibati-ərazi vahidi. Rayon mərkəzi Azov şəhəri rayon tərkibinə daxil deyil.

Coğrafiyası
-----------

Azov rayonu Rostov vilayətinin cənub-qərb hissəsində, Taqanrok körfəzinin Cənub sahilində yerləşir. Don çayının deltasında yerləşən rayonun sahəsi — 2966,0 km²-dir. Rayon ərazisi fərqli landşaft formaları ilə zəngindir. Ərazidə cənubi rus çölü, sahil rayonu, don deltasının qoruq ərazisi diqqəti cəlb edir. 1884-cü ildə rayon ərazisində Aleksandrovski meşəsi salınmışdır.

Tarixi
------

XVIII əsrin sonu, XIX əsrin əvvəllərində Azov dənizi sahilləri sürrətlə məskunlaşmağa başladı. Bölgə əhalisi əsasən Ukraynadan və Rusiyanın Mərkəzi quberniyasından gələnlərin hesabına artırdı. Çöl ərazilərində qısa zamanda çoxlu kəndlər və xutorlar formalaşdı.

XIX əsrin ikinci yarısında Azov ərazilərind xalqçılıq geniş vüsət almışdır. 1905-ci il inqılabı zamanında Azov sahili ərazilərdə kəndli üsyanları geniş yayılmışdır. Azov ətrafında ağ qvardiyaçıların tam darmadağın edilməsi 1 mart 1920-ci ildə baş tutdu. Bölgədə sovet hakimiyyəti bərqərar oldu.

1928-ci ildə Azov rayonu ərazisində ilk Şimali Qafqaz maşın-traktor stansiyası yaradıldı (Aleksandrovskaya MTC).

Əhalisi
-------

2021-ci ilin siyahıya alınmasına görə rayon əhalisinin sayı 98 338 nəfərdir. Ərazidə 20 yaxın millətin nümayəndələri yaşayır. Rayon ərazisində 99 yaşayış məntəqəsi var. Bunlar 18 kənd məskunlaşma formasının tərkibinə daxildir.

İqtisadiyyatı
-------------

Azov rayonu ərazisində bir neçə sənaye müəssisələri mövcuddur. Bunlardan ən böyüyü — "Coca-Cola Eyç Bi Si Evraziyadır". Burda alkoqollsuz içkilər istehsal olunur.

### Nəqliyyatı

Azov rayonu ərazisindən dövlət əhəmiyyətli nəqliyyat xəttləri keçir. Bunlardan ən əsası M4 dəmir yol və avtomovil magistiralıdır. Bu magistiral Rusiyanın Avropa hissəsini Şimali Qafqazla birləşdirir.Digər vacib magistirallar: Bataysk-Yeysk və Azov — Starominsk -Krasnodar.

Görməli yerləri
---------------

Rayon ərazisində kompleks təbət abidələrinin yerləşdiyi Don təbiət parkı fəaliyyət göstərir. Park iki hissədən ibarətdir: Delta Don və xüsusi qorunan ərazi — Levoberejniy yasaqlığı. Ərazidə həmçinin regional əhəmiyyətə malik olan mədədiyyət obyektləri yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "История Донского края — Азовский район". 2009-04-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-05.
2. ↑  "80 лет Азовскому району". 2014-08-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-01-05.
3. ↑  "Официальный сайт администрации Азовского района". 2013-08-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-05.
**Hacımurad Hacıağa oğlu İbrahimbəyli** (1924–1999) — tarix elmləri doktoru, professor, Rusiya Təbiət Elmləri Akademiyasının akademik katibi, polkovnik.

Həyatı
------

1947-ci il dekabrın 24-də Mir Cəfər Bağırovun adına Gürcüstanın Axalsıx şəhərindən qvardiya leytenantı Hacımurad Hacağa oğlu İbrahimbəylinin göndərdiyi məktubda deyilir:
"Əziz Bağırov yoldaş!
Mən 1924-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşam, azərbaycanlıyam.
Müharibə illərində Vətənimizin xoşbəxtliyi naminə ləyaqətlə xidmət
etmişəm. Atam 1945-ci il iyulun 13-də vəfat etmişdir (Rəfael Hüseynov 1945-ci
ildə dünyasını dəyişmiş atanı 1948-ci ildə məzardan çıxarıb elçiliyə göndərir-T.Q.).
Anam ikinci qrup əlildir, nişanlım var.

1947-ci il oktyabr ayının ortalarında Bakıda Opera teatrında fasilə zamanı təsadüfən şair Səməd Vurğunun arvadı vətəndaş Xavər Mirzəbəyova ilə tanış olmuşam. O, mənim harada və hansı vəzifədə işləməyimlə maraqlanmış, ev və xidməti telefon nömrələrimi götürmüşdür. Bir ay müddətində bir-birimizə zəng vurmuşuq, görüşlərimiz mədəni qaydada və əxlaq normaları pozulmadan keçmişdir. Əziz Bağırov yoldaş!
Mən doyüşdə iki dəfə — Şimali Qafqazda və 3-cü Ukrayna cəbhəsində
ayaqlarımdan yaralanmışam. Üçüncü Dərəcə ġərəf ordeni ilə, həmçinin "Qafqazın
Müdafiəsi üçün", "Budapeştin azad edilməsində iştirakına görə" və "Almaniya
üzərində qələbəyə görə" medalları ilə təltif olunmuşam. Macarıstanın Balaton gölü
rayonunda almanların tank qrupunun darmadağın edilməsində qəhrəmanlığa görə
Ali Baş Komandan Stalin yoldaş tərəfindən Təşəkkür almışam.
Bütün bunları və səhvimi başa düşdüyümü nəzərə alaraq, Sizdən öz
atam kimi xahiş edirəm ki, mənim Bakıda yaşayıb-işləməyimə icazə verəsiniz.
Hörmətlə: Qvardiya leytenantı İbrahimbəyli.

Əsərləri
--------

* "Rusiya və Azərbaycan XIX əsrin birinci yarısında", rus dilində

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
**Taymır körfəzi** — Kara dənizində, Taymır yarımadasının dəniz sahili mərkəzi hissəsində yerləşir. Taymır estuarisi körfəzin şərqində yerləşir və Taymır çayının körfəzə töküldüyü ərazidə yaranmışdır. Taymır çayı öz başlanğıcını Taymır gölündən götürür. Körfəzin qərbində çoxlu sayda adalar vardır. Onlardan ən iriləri Taymır və Pilot Maxotkin adalarıdır.

Körfəzin uzunluğu 40 km, eni isə 80 km, dərinliyi 16 m təşkil edir. İlin böyük hissəsi buzla örtülü olur.

Körfzin daxilində 1937 ildən 2005-ci ilə qədər Rastorquyev adlandırılan ada hazırda Kolçak adası adlsndırılır. Körfəzin şimalında Nordenşeld arxipelaqı yerləşir. Körfəzin cənub-şərqində Şturman yarımadası vardır.

Ərazi inzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır rayonu ərazisinə daxildir.

İqlim, Fauna və Flora
---------------------

Körfəzin iqlimi olduqca sərtdir. Sahilləri və daxilində yerləşən adalarda arktik tundra yayılmışdır. İlin 9 ayı buzla örtülü olur. Hətta elə bölgəlıri vardır ki, il boyu buzla örtülür. Faunası Taymırın tipik canlıları yayılmışdır. Burada Lemminq, Qütb tülküsü, Şimal maralı yayılmışdır. Körfəzin sularında isə Salvelinus alpinus, Siqi, Muksun, Thymallus və Omul kimi balıqlar yayılmışdır.

Taymır körfəzinin böyük hhissəsi Böyük Arktik qoruğunun ərazisində yerləşir.

Adaları
-------

Taymır körfəzində çoxlu sayda ada vardır: 

* **Çelyuskin adası** — estuarinin başlanğıcında birinci adadır. Ada qütb araşdırmaçısı Semyon Çelyuskinin şərəfinə adlandırılmışdır (1741-ci ildə burda olması şərəfinə).
* **Berа** — 3,5 km uzunluğa malik ada. Körfəzin mərkəzində Kara dənizindən 13 mk aralıda yerləşir. Ada məşhur bioloq Karl Ernest fon Berin şərəfinə adlandırılıb. Onun 1930-ci ildə təşkil etdiyi artika səfəri şərəfinə adlandırılıb.
* **Nanosnıye adaları** — 4 kiçik adalardan ibarətdir, onlardan ən irisinin uzunluğu 5 km, eni isə 2 km təşkil edir. Ertuarinin korfəzə çıxdığı yerdə yerləşir.
* **Fomin adası** — uzunluğu 11,5 km, eni 3,7 km olan adadır. Taymırı araşdıran Nikifor Fominin şərəfinə adlandırılıb.

Araşdırılma tarixi
------------------

Taymır körfəzi Böyük Şimal ekspedisiyası zamanı 1740-ci ildə Nikifora Fomin körfəzdə yerləşən Bera adasında qışlamışdır. 1741-ci ildə Xariton Laptev və Çelyuskin körfəzin sahillərindən keçmişdir. Taymır estuarisini və orada yerləşən adalarını 1842—1845 illərdə Aleksandr Fedoroviç Middenford araşdırmışdır. 
Eduard Toll Rusiya qütb ekspedisiyası çərçivəsində 1900-1902 illərdə Taymır körfəzində araşdırmalar aparmışdır. O, Middendirun təsvir etdiyi Bera adasında olur və burada Fominin qışlama yerini aşkarlayır.

Mənbə
-----

* Xristov Laptevin qeydləri[*ölü keçid*]
* Nature Reserve:  Arxivləşdirilib 2007-10-08 at the Wayback Machine
* Location Arxivləşdirilib 2008-01-09 at the Wayback Machine
* Islands in the gulf Arxivləşdirilib 2007-12-18 at the Wayback Machine
* exploration of the Taymyr Gulf and its islands
* Arxivləşdirilib 2012-02-09 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  William Barr (Arctic historian), *Baron Eduard von Toll's Last Expedition: The Russian Polar Expedition,* 1900-1903
**Taymır Dövlət Təbiət Qoruğu** - Rusiyadakı ən böyük təbiət qoruqlarından biridir. Krasnoyarsk diyarının şimalında, Taymır yarımadasında yerləşir. 23 fevral 1979-cu ildə təşkil edilmişdir.

Taymır Dövlət Təbiət Qoruğu toplu xarakteri daşıyır və 4 ərazidən ibarətdir. Bikada təhlükəsizlik zonası və Arktik filial qoruğa 1994-cü ildə birləşdirilmişdir. Bundan əvvəl Bikada müşk öküzlərinin köçürülmə ərazisi olmuşdur. Arktik filial isə Böyük Arktik qoruğunun bir hissəsi kimi təşkil edilmişdir. 20 mart 2013-cü ildən etibarən Taymır Dövlət Təbiət Qoruğu müstəqil bir qurum olmağı dayandırdı və Putorana və Böyük Arktik qoruqları ilə birlikdə «Taymır Qoruqları» Federal Dövlət Büccə Qurumunun tabeliyinə verilir.

1995-ci ildə YUNESKO-nun qərarı ilə Taymır Dövlət Təbiət Qoruğu biosfer statusu alır.

Təbiəti
-------

Burada hava ilin böyük qismi soyuq olur. İstilər isə demək olar ki, müşahidə edilmir. İyul ayında da şaxta və qar müşahidə oluinur. Qışda gölməçələrdə təxminən 2 metr qalınlığında buz meydana gəlir. Qoruğun bütün ərazisi daimi qrut buzlağı zonasındadır.

Qoruğun ərazisindən çoxlu sayda çay axır. Onlardan ən uzunu 570 km olan yuxarı Taymır çayıdır. Qoruğun cənub-qərbində böyük bir arktik göl - Taymır gölü yerləşir. Onlar darıxdırıcı tundra mənzərəsini müxtəlifləşdirir, su bitkiləri və heyvanlarının həyatı üçün şərait yaradırlar.

Flora
-----

Qoruqda 430 növ damarlı bitki növü yayılmışdır. 223 növ mamır və 265 növ də şibyə vardır.

Taymır Dövlət Təbiət Qoruğu əsas simasını tundra müəyyənləşdirir: yayda parlaq və bol, qışda şiddətli və kasad. Burada təbiət davamlı bitki örtüyünü qoruyub saxlamaq üçün kifayət qədər gücə malik deyildir, buna görə yüksək yerlərdə kol və mamırları çılpaq torpaq hissələri əvəz edir. Cənubdan kol-mamır geniş yayılmışdır. Müxtəlif mənşəli bataqlıq bitkilərinə də rastlanılır. Yuxarı Taymırın sol sahili boyunca qoruğun ərazisini təşkil edən Bırranqa dağlarının yüksək və hamar hissələrində Arktika çöllərinin kəsişmələri var. Bu hissə qoruğun ən sərt ərazisidir.

Meşətundra iki ərazi ilə təmsil olunur: Arı-Mas və Lukunski. Orada Larix gmelinii ağacları böyüyür. Arı-Masdakı ağacların hündürlüyü 10 metrə çatır və bu unikal meşənin 72° ş.e. yerləşməsinə inanmaq çətindir.

Qırmızıdöş qaz (Taymır Dövlət Təbiət Qoruğu)

Fauna
-----

Qoruqda 21 növ məməli yaşayır. Dünyada ən böyük vəhşi şimal maralı sürüsü burad yerləşir. XX əsrin 70-ci illərində Taymır tundrasına bir sürü müşk öküzünün köçürülməsi ilə bağlı bir sınaq başladı. İndi Kanada və ABŞ-dən gətirilən bu heyvanların nəsillərinin təxmini sayı 8 mini keçir. Qoruqda 116 quş növü aşkar edildi. Onlardan 74-ü qoruqda yuvalayır. sularında isə 15-dən çox balıq növü tapılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Объединили". 2013-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-19.
2. 1 2  Дежкин В. В. В мире заповедной природы. — М.: Сов. Россия, 1989. — 256 с.: ил. — С. 179—180.
**Taymır adası** — Kara dənizində yerləşən və yayşayışı olmaya iri ada. Taymır yarımadasından şimal-qərbində, Taymır körfəzindən qərbdə qərarlaşır.

Adadan simalda [[Nordenşeld arxipelaqı yerləşir. Ada materikdən Taymır boğazı ilə ayrılır. Boğazın minimal eni 3 km təşkil edir. Ada 33 kilometr uzunluğa və 10 km enə malikdir.

Adanın sahilləri olduqca girintili-çıxıntılıdlr. Yaxınlığında bir çox adalar vardır: Nansen adası, Bonev adası, Miseev adası, PilotAlekseev adası, Rozmıslov adası və Pilot Mixotkin adası. Bu adalar labirintvari bir quruluş meydana gətirir. 
Hündür daşlıqlara sahib olan ada, elə bütünlüklə daşlarla örtülüdür. Adanın ən hündür nöqtəsi Effekt (176 m) və Neqra (232 m) dağlarıdır

İqlimi olduqca sərtdir. Bitki örtüyü kasıb olsa belə arktik tundra bitkilərinə rast gəlmək olur. Adanın ətrafında olan su sahəsi ilin böyük qismi quzla örtülü olur. Yay ayları belə burada üzən buz parçaları görünür. Ərazisində mamır, şibyə və ot bitkiləri yayılmışdır. Adaya əsasən məməlilər boğazın buz bağlaması zamanı gələ bilirlər. İnzibati cəhətdən ada Krasnoyarsk diyarı ərazisinə daxildir. 1993-cü ildə Arktika qurşağının qorunması məqsədi ilə burada qoruq yaradılmışdır. Ada da həmçinin Böyük Arktik qoruğunun ərazisinə daxildir

Araşdırılma tarixi
------------------

1878-ci ildə isveç-rus ekspedisiyasl Adolf Erik Nordenşeldin «Veqa» gəmisində iri bir adanı kəşf edirlər. O, adanı Taymır adlandırır. Bu barədə Arktika araşdırmaçısı Belkov yazırdı:

> 
> 14 avqust «Veqa» dərin və yaxşı qorunan bur buxtaya daxil olur. Burada qırmızı aktik yayılması ilə Aktin buxtası olaraq adlandırılır. Burada buzlaq gəmini bir necə gün ləngitməli olurlar. Geoloqlar sahilin geoloji xüsusiyyətlərini araşdırarkən bu adanıda Taymır adlandırırlar. Nordenşeld adada olarkən bir işarə qoyur. Oskar Norkvit bu işarənin altında butulka olmasını bildirir. Butulmada İsveç kralına məktub olmuşdur. Yazı rus və isveç dillərində yazılır.
> V. А. Troiski adanı tətqiq edərkən Nordenşeldin yazısını aşkarlayır. Dəmir yeşik çürümüş, bütülkanın üzərində olan daşlar isə onu sındırmışdır. Xoşbəxtlikdən yazı zərər görməmişdir. Bu tapıntı yerində taxta üzərində bıçaqla yazılmış yazı aşkarlanır. Bu yazı SSRİ coğrafiya cəmiyyəti tərəfindən İsveç kral sarayına göndərilmişdir. Burada tapılan xıritədə Aktin buxtasının dəqiq teri göstərildiyindən tarixi səhv aradan qaldırılmışdır. Vaxtı ilə səhvən buxta Oleniy adlandırılırdı.
> 
> 
> 

1900-cu ildə Rusiya qütb ekspedisiyasının rəhbəri Eduard Toll adada olmuş və burada olan yüksəkliklərdən birində qürb stansiyası salmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Böyük Arktik qoruğu". 2008-04-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-02.
2. ↑  "Belkov. Qütb ekpedisiyalarının izi ilə". 2015-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-02.
3. ↑  «Знак Норденшельда, найден В. А. Троицким на г/с „Секстан" 2/IX 1971 г.».
**Hyu Qlass** (*ing.* Hugh Glass; təq. 1783, Filadelfiya, Pensilvaniya – 1833, Yellouston çayı) — irland əsilli ABŞ kürk qaçaqmalçısı, sərhəd sakini, kürk taciri, ovçusu və səyyahı. Hyu Qlassın 1783-cü ildə Pensilvaniya ştatının ərazisində şotland və irland əsilli bir ailədə dünyaya gəldiyi təxmin edilir. Qlass Missuri çayı, Montana, Şimali Dakota, Cənubi Dakota və Nebraska ştatlarının ərazilərində, Plat çayının hövzəsində köçəri həyat yaşamış, ovçuluqla məşğul olmuşdur. Hyu Qlass daha çox kürk ticarəti zamanı dostları tərəfindən aldaldılması, ölümə tərk edilməsinə baxmayaraq özündə güc tapıb həyata tutunması və qrizli ayısı tərəfindən hücuma məruz qalması ilə məşhurlaşmışdır. Glass 1833-cü ildə Yellowstone çayında 2 yoldaşı ilə bərabər Arikaralar tərəfindən qətlə yetirilmişdir.

Vəhşi ayının hücumundan sonra sağ qalmaq üçün 200 mil (320 km) məsafə qət etmişdir. Qlassın başına gəlmiş hadisələrlə bağlı bir neçə film çəkilmişdir. Bu hadisələrin doğruluq payı hər zaman müzakirə mövzusu olmuşdur. Bir çoxları baş vermiş sağ qalma hadisəsinin fantastik olduğunu və şişirdildiyini göstərir. Səyyahın başına gəlmiş əhvalat ilk dəfə 1825-ci ildə "Filadelfiya ədəbiyyat jurnalı"nda işıqlandırılmışdır. 1971-ci ildə çəkilən ilk film "Çöl adamı"nın ardından, 2015-ci ildə "Sağ qalmış" filmi çəkilir və baş rolun ifaçısı Leonardo DiKaprio bu roluna görə Ən yaxşı kişi roluna görə Oskar mükafatına layiq görülür.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Societies A. C. o. L. Press O. U. Gale R. L.* Hugh Glass // Glass, Hugh (?–1833), fur trapper. (ing.). // *American National Biography Online* / S. Ware [New York]: Oxford University Press, 2017. ISSN 1470-6229 doi:10.1093/ANB/9780198606697.ARTICLE.2000395
2. ↑  *Keys, Jim.* "Hugh Glass: Mountain Man". The History Herald. 7 January 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 January 2016.
3. ↑  "Hugh Glass, mountain man: 'Revenant' tale intertwines with Montana history". The Montana Standard. 7 January 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 January 2016.
4. ↑  "Biographical Notes: Hugh Glass". Wandering Lizard California. 7 January 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 January 2016.

**Bu məqaləyə** qulaq asın (info/dl)
noicon

  

Danışan Vikipediya
Bu audiofayl məqalənin 24 oktyabr 2016-cı il tarixli versiyasına əsaslanır və sonrakı dəyişiklikləri əks etdirmir. (Kömək)
**Daha çox danışan məqalələr**
**Kimyagər** (*port.* O Alquimista) — Braziliya yazıçısı Paulo Koelyonun romanı.

Süjet
-----

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***
Əsərdə Santyaqo adlı gəncin simasında insanın seçdiyi yol, heç bir çətinliyə baxmadan bu yolla getməyin yaranışın qayəsi olması əks olunub.

Əsərdə, Şərq fəlsəfi fikrində qırmızı xətlə keçən "vəhdəti-vücud" dünyagörüşünün bədii təcəssümü kimi, insanın təbiətin bir parçası olduğu canlı boyalarla işlənilib. Heç nəyin təsadüf olmaması, hər hadisənin, sözün, uğur və uğursuzluğun bir əlamət olması romanın qayəsini təşkil edir. İnsan bu əlamətləri anlayarsa və Öz Yolunu davam etdirərsə kainatın ona məqsədinə çatmaqda yardım etməsi əminliyi İslam fəlsəfəsinin "nə baş verirsə, insanın xeyrinədir" tezisi ilə üst-üstə düşür.

Ümumiyyətlə, inam və inadla həqiqətə çatmağın mümkünlüyünü ifadə edən "Kimyagər"də Şərq dünyagörüşü və həyata yanaşması işlənilib.

Müəllif böyük həqiqətləri bədii və canlı obrazların içində verdiyindən, roman çox oxunaqlıdır: geniş oxucu auditoriyasına hesablanan bu kiçik həcmli əsəri qızıl axtarışına çıxan Santyaqonun başına gələn macəralar, misi qızıla çevirməyi bacaran kimyagərlərin böyük elmi haqda bilgi, fövqəlqüvvələrin insan həyatında oynadığı rolu görmək kimi də, böyük fəlsəfi fikirlərin ifadəsi, insanın təbiət hadisəsinə çevrilməsinə qədər mükəmməlləşməsi, əsl sevgi romanı və s. kimi də oxumaq olur.

Gənclər xəyalpərəst olurlar, arzulamaqdan qorxmurlar, onlar üçün hər şey əlçatandır. Lakin zaman keçir, sirli bir gücün təlqini ilə onlar arzularını həyata keçirə bilmirlər.

"İnsanın yeganə həqiqi borcu - öz taleyinə, arzusuna qovuşmağa çalışmaqdır..."

**Xəbərdarlığın sonu**

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* "Paulo Coelho Kimyagər" (az.). qanun.az. 2016-03-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-05-15.
* Kitabın elektron versiyası - Paulo Coelho Kimyagər

| ⛭Paulo Koelyonun əsərləri |
| --- |
| Romanlar | *Kriq-hanın manifesti* (1974) • *Təhsil üçün teatr* (1974) • *Cəhənnəm arxivləri* (1982) • *Vampirizmin praktik dərsliyi* (1986) • *Maqın gündəliyi* (1987) • *Kimyagər* (1988) • *Brida* (1990) • *Böyük hədiyyə* (1991) • *Valxiriyalar* (1992) • *Məktub* (1994) • *Rio-Pyedranın sahilində oturdum və ağladım* (1994) • *Beşinci dağ* (1996) • *Peyğəmbərin sevgi məktubları* (1997) • *İşıq Savaşçısnın kitabı* (1997) • *Veronika ölməyə qərar verir* (1998) • *Əsas sözlər* (1998) • *Şeytan və senyorita Prim* (2000) • *Atalar, oğullar və babalar* (2001) • *On bir dəqiqə* (2003) • *Və yeddinci gün* (2004) • *Cin və qızılgüllər* (2004) • *Səyahətlər* (2004) • *Zahir* (2005) • *Canlanan yollar* (2005) • *Çiçəklənən çay kimi* (2006) • *Potobellodan olan cadugər* (2006) • *Həyat. Seçilmiş deyimlər* (2007) • *Qalib tək qalır* (2008)  |
| Bioqrafiya | *Maq* (2008)  |
**İnfanta Yuanna** (*port.* Infanta Donna Joana) (6 fevral 1452, Lissabon – 12 may 1490) — Portuqaliya infantası. Atası Aviz sülaləsindən Portuqaliya kralı V Afonso, anası isə Koimbra hersoqu İnfant Pyotrun qızı İzabelladır. 1471-ci ildə atasının olmaması səbəbilə kral naibəsi olaraq krallığı idarə etmişdir.

Həyatı
------

Donna Yuanna atasının ikinci övladı idi. Ancaq kralın ilk övladı 1 aylıq ikən vəfat etmişdi. Bu səbəblə V Afonsonun ən böyük övladı olaraq, kiçik qardaşı İnfant Conun doğulduğu 1455-ci ildədək taxtın varisi olaraq qaldı. Gənc yaşlarında ikən rahibə olmaq istəsə də, atası tərəfindən icazə verilmədi. 1471-ci ildə çıxılan Tanjer səfəri dönəmində atası tərəfindən kral naibəsi təyin edildi.

Bir neçə evlilik təklifini geri çevirdikdən sonra 1475-ci ildə atasının da icazəsiylə dominikan kilsəsinə qapandı. Belə ki, artıq taxt varisi olan qardaşının övladı olmuş, nəslin davamı təmin edilmişdi. Buna baxmayaraq bir neçə dəfə kilsədən çıxmağa məcbur edilmişdir. Bu müddət ərzində özündən 18 yaş balaca olan Fransa kralı VIII Çarlzın və 1485-ci ildə yenicə dul qalmış İngiltərə kralı III Riçardın evlilik təkliflərini geri çevirdi.

1490-cı ildə vəfat edən Donna Yuanna yaşadığı kilsənin məzarlığına dəfn edildi. 1693-cü ildə Papa XII İnnokent tərəfindən müqəddəs elan edildi.

Həmçinin baxın
--------------

* Aviz sülaləsi

Mənbə
-----

* Capes, Florence. "Blessed Joanna of Portugal." The Catholic Encyclopedia. Vol. 8. New York: Robert Appleton Company, 1910
* *Breve Narratione della Vita della Beata Giovanna Principessa di Portogallo dellu Ordine di San Domenico*. Rome: Nella Stamp. della R. C. A

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | The Peerage |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Catholic (1997—…) |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave · WeRelate |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BAV: ADV10295871 · BNE: XX1433003 · GND: 1210880830 · ISNI: 0000 0000 6256 5956 · LCCN: no97060703 · NKC: jo20201081656 · SUDOC: 072315547 · VIAF: 89085161 · WorldCat VIAF: 89085161 |

 |
Édouard-Henri Avrilin De figuris Veneris əsəri
**Seksual fantaziya** və ya **erotik fantaziya** — zehni görüntü və ya düşüncə formasıdır. O, hər hansısa bir insanın seksuallığını aktivləşdirir, cinsi oyanma yarada və ya gücləndirə bilər. Erotik fantaziya insanın təxəyyülü və ya yaddaşı ilə yaradıla bilər və o, avtonom şəkildə də işə salına bilər. Seksual fantaziyalar, həmçinin erotik ədəbiyyatlar oxumaqla və ya pornoqrafiyaya baxmaqla, fiziki bir obyektə təmas etməklə və yaxud da, başqa bir insanla olan cinsi cazibə kimi xarici təsirlərdən də yarana bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Archived copy". 22 June 2020 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Archived copy". 9 July 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 April 2022.
3. ↑  "Archived copy". 23 June 2020 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | LCCN: sh85120734 · Microsoft: 2776926783 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Seksuallıq** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Sekulyarizm** — dinin insanların düşüncə və hərəkətlərində və cəmiyyətdəki institutlar üzərində təsirinin azalması.

Sosiologiya elmində XX əsrin ortalarından bəri qızğın şəkildə müzakirə olunan bu mövzuda iki təzadlı cəbhədə yerləşən sosioloqlar var. Brayan Vilson, Maks Veber, Ziqmund Freyd kimi mütəfəkkirlər dünyada iqtisadi inkişaf və elmin dirçəlişi ilə dinin təsirinin azalacağını desə də, Peter Berger və Tomas Lukman kimi müasir dövrün sosioloqları sekulyarizm yox, tam əks prosesin baş verdiyini iddia edirlər. Hər iki tərəfin də olduqca tutarlı arqumentləri var. Məhz bu iki fərqli düşüncələrin mövcudluğu dinin cəmiyyət üzərindəki təsiri mövzusuna müxtəlif prizmalardan baxmağa kömək olur.

Dinin elm üzərində üstünlük təşkil etdiyi dövrlərdə, daha dəqiq XVII əsrə kimi, dini dəyərlər dövlətdən tutmuş insanların şəxsi həyatına qədər bütün sahələrə kəskin dərəcədə təsir göstərirdi. Dövlət siyasətinə dini liderlər təsir edirdilər. Dini məclislər və dəyərlər insanların gündəlik həyatında olduqca vacib statusa malik idi. İnsanlar dini inanclar və hissləri ilə hərəkət edirdilər, rasional (məntiqli) düşüncə əksər hallarda mövcud olmurdu. Lakin XVII əsrdə baş verən mədəni və elmi inqilablar vəziyyəti köklü şəkildə dəyişdirməyə başladı. Elm adamları apardıqları araşdırmaların nəticəsində bir çox miflərin, kök salmış dəyərlərin əsassız olduğunu sübut edə bildilər. Elmli insanların sayı artdıqca dini izləyənlərin sayı azaldı, çünki elmli adamlar artıq dini metaforları, mifləri və bəzi yerlərdə yayılan xürafatları saymamağa, nəticədə isə dindən uzaqlaşmağa başladılar. Bu vəziyyət tək elm adamlarının dairəsində yox, həmçinin dövlət təbəqəsinə və tədricən sadə camaata da təsir etdi. Elm adamlarının gördükləri işlərdən agah olan bir çoxları ya dindən tam uzaqlaşmağa, ya da dini kor-koranə izləməkdən qaçmağa başladılar. Bütün bu dəyişikliklər dinin cəmiyyətdəki təsirini zəiflətməyə başladı. Bu zəifləməni məşhur amerikan sosioloq Brayan Vilson apardığı intensiv müşahidə və araşdırmalar nəticəsində göstərərək sekulyarizm prosesinin həqiqətən də baş verdiyini sübut etmişdir, baxmayaraq ki onu Tomas Lukman və Peter Berger cütlüyü tənqid edir.

Brayan Vilson 5 müxtəlif cəhəti analiz edərək sekulyarizmin baş verdiyini göstərmişdir.

* Miflərin yox olması və elmin mifləri açıqlaması — Elmin təsiri artdıqca elmi araşdırmalar miflərin köksüz-əsassız olduğunu açıqlaya bilmişdir. Məhz bundan sonra miflərə inananların sayı kəskin şəkildə azalmışdır. Eyni zamanda çox sayda insan hətta dindən də uzaqlaşmağa başlamışdır. Çünki, elmli insanların əksəri materialist (yalnız gözlə görünən və hiss olunan maddiyyəti qəbul edən mövqe) mövqeyini seçir, bu da ki, gözlə görülə bilməyən Allahın və digər fövqəlqüvvələrin inkar olunmasına gətirib çıxarır.

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Din | *Din ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Hirbə** – Midiyanın ən böyük şəhərlərindən biri. Təxminən Midiyanın gücləndiyi dövrlərdə inşa edilmiş şəhər hökmdar şəhəri qədər zəngin və dəbdəbəli olmuşdur. Şəhərin yeri haqqında mənbələrdə məlumat verilmədiyindən onun harda yerləşməsi hələ də naməlumdur. Dəməşqli Nikolayın əsərinn dövrümüzə çatmış hissələrində Hirbə Midiyanın Persiaya yaxın ərazisində yerləşən şəhər kimi təsvir olunur. Hər halda Dəməşqli Nikolay şəhərin nəhəng imperiyanın məhz Midiya ərazisində yerləşdiyini qeyd edir.

Şəhərin davam edən axtarışları hələ də uğurlu bir nəticə verməmişdir. Tarixçilərin əksəriyyəti Hirbə şəhərinin də digər Midiya şəhərləri kimi mühüm strateji ərazidə salındığını güman edirlər. Madaylar və farslar arasında Harpaq və II Kirin rəhbərliyi ilə keçirilən ilk döyüş də məhz Hirbə şəhəri yaxınlğında olmuşdur. Ktesi qeyd edir ki, II Kir maday qoşununu bilərəkdən Hirbə şəhərinə yönəltmişdi. Ola bilsin ki, Kir Hirbə döyüşündə Midiya Persia sərhəddində yerləşən mühüm strateji əhəmiyyəti olan bu şəhəri ələ keçirməyi planlaşdırmışdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rawlinson, George (1885).The Seven Great Monarchies of the Eastern World, New York, John B. Eldan Press, reprint (2007) p. 171. In 4 volumes. ISBN 9781428647 1". 2020-11-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-12-02.
2. ↑  "Rawlinson, George (1885).The Seven Great Monarchies of the Eastern World, New York, John B. Eldan Press, reprint (2007) p. 171. In 4 volumes. ISBN 9781428647 2". 2020-11-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-12-02.
3. ↑  M. A. Dandamaev, *A Political History of the Achaemenid Empire*, tr. W. J. Vogelsang, BRILL Press, (1989) p. 16

Həmçinin bax
------------

* Hirbə döyüşü

| ⛭**Midiya** |
| --- |
| Dil | Midiya dili | Midiya |
| Şəhərlər | Ekbatan • Raqa • Hirbə • Qazaka |
| Lidiya ilə müharibə | Halis döyüşü |
| Farslarla müharibə | Fars qiyamı • Hirbə döyüşü • Persia sərhəddində döyüş • Pasarqad döyüşü |
| Hökmdarlar | Deyok • Fraort • Madiy • Kiaksar • Astiaq • II Kiaksar |
| Şəxslər | Amitis • Artember • Datis • Mazares • Aryenis • Mandana • Harpaq • Qaumata |
**Kabus gəmilər** — XV əsrdən etibarən, dəniz səyahətləri zamanı görüldüyü iddia edilən gəmilərə verilən ümumi ad.

Orta əsr salnamələrində, kabus gəmi ilə rastlaşmaq bir gəmi kapitanı üçün ən böyük uğursuzluq hesab olunurdu. Müxtəlif vaxtlarda, kabus gəmilərin mövcudluğu haqqında fikirlər səsləndirilmişdir. Əfsanələrə görə ən məşhur kabus gəmi Uçan Hollandiyalı hesab olunur. Gəmi haqqında rəvayətlər, XV-XVI əsrlərdə meydana gəlmişdir və onun müxtəlif variantları var. Bir neçə rəvayətlərə görə, gəminin kapitanı söz vermişdir ki, o, məhşər kimi vaxt lazım olarsa Ümid burnunu dolanıb keçəcək. Başqa rəvayətdə isə kapitanın Van der Straatenin günahlarına görə gəminin lənətləndiyi söylənilir.

Kabus gəmilər haqqında olan rəvayətlər və əfsanələr əsasən, fantastik məzmun daşıyırdı. Gəmilərin uça bilməsi və ya suyun altına girib, yenidən suyun üzünə görünməsi kimi söyləntilər, insanların bütün bunları yalnız əfsanə kimi qəbul etməsinə səbəb olmuşdur. Ancaq 1872-ci ilin 4 dekabr tarixində, saat 13:00-da Dei Gartia gəmisinin, sonralar kabus gəmi adlandırılaçaq Meri Kalest gəmisi ilə qarşılaşması, kabus gəmilərin həqiqətən mövcud olması ehtimalını uzun müddət gündəmdə saxlamışdır.
**Lampsak** (qədim yun. *Λάμψακος*) — İndiki Türkiyə ərazisində mövcud olmuş Qədim Yunan şəhəri. Hazırda 10700 nəfər əhalisi olan şəhərin müasiri Türkiyənin Çanaqqala bölgəsinə aid olan Lapsekidir.

Qədim tarix
-----------

Pityussa kimi bilinən bu yer bir müddət Finikiya və Miletin müstəmləkəsi olub. E.ə 6-cı əsrdə Lampsak Böyük Miltiad və Gelibolu yarımadasına yaxın yaşayan afinalılar tərəfindən hücuma məruza qaldı. E.ə 5–6-cı əsrlərdə Lidiya,Fars imperiyası,Afina,Sparta bu əraziləri özünə tabe etdi. I Artaksers buranı Femistokla tapşırdı.Mikale savaşından sonra Lampsak Afina dəniz ittifaqına qatılanda onun sərvətinə on iki talent pul verildi. E.ə 411-ci ildə afinalıların üsyanı yatırıldı. E.ə 196-cı ildə Qədim Roma şəhəri Selevki hökmdarı III Antioksun hücumundan qorudu.Strabon və Siseron kimi şəxslər Roma hakimiyyəti altında onun daha da çiçəklənməsinə yardım etdilər. Orada doğulduğu deyilən Priap da buranı nəzarətdə saxlayırdı.

Filosof Anaksaqor e.ə 434–433-cü illərdə Afinada məhkəmə prosesindən sonra Lampsaka getmək məcburiyyətində qaldı. Lampsak vətəndaşları onun şərəfinə mehrablar ucaltmış, uzun illər ərzində onun ildönümünü qeyd etmişlər.

Tarixdə Lampsakın yetişdirdiyi bir sıra filosof və tarixçilər olmuşdur. Lampsak hökmdarı öz vilayətinin səlnaməsini və Fars imperiyasının, Efiopiyanın tarixlərini tərtib etmişdir.
1943-cü ildə Yeni Qvineyada radioteleqrafiya ilə ötürülən ABŞ Ordusu Siqnal Korpusu radio operatoru
**Radioteleqrafiya** və ya **simsiz teleqrafiya** — teleqraf siqnallarının radio dalğaları ilə ötürülməsinə imkan verən telekommunikasiya sistemidir. Simsiz teleqraf və ya radioteleqrafiya, adətən CW (fasiləsiz dalğa), ICW (kəsintili fasiləsiz dalğa) ötürülməsi və ya açma-söndürmə kimi adlandırılan və Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı tərəfindən A1A emissiya növü kimi təyin edilmiş, göndərən operatorun istifadə etdiyi radio rabitə üsuludur. Teleqraf açarından istifadə edir, açar radio ötürücünü açır və söndürür, adətən Morze əlifbasında mətn simvollarını kodlayan "nöqtələr" və "tire" adlanan müxtəlif uzunluqda modullaşdırılmamış daşıyıcı dalğa impulsları yaradır. Qəbul yerində kod radioqəbuledicinin qulaqcığında və ya dinamikində Morze əlifbasını bilən operator tərəfindən yenidən mətnə ​​çevrilən bir sıra vızıltı və ya siqnal səsləri kimi eşidilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Hawkins, Nehemiah (1910). Hawkins' Electrical Dictionary: A cyclopedia of words, terms, phrases and data used in the electric arts, trades and sciences". 2021-12-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-18.