**Mir (Kosmik Stansiyası)**| **Tapşırıq nişanı** |
| --- |
| Mir InsigniaMir nişanı |
| Tapşırıq Məlumatları |
| **Tapşırığın Adı** | Mir |
| **Qalxış** | 19 fevral 198621:28:23 UTCBaykonur, SSRİ |
| **Tağşırığınbaşa çatması** | 23 mart 200105:50:00 UTC |
| **Ekipaj** | 28 uzun müddətli heyət |
| **Tapşırıqda** | 4.594 gün |
| **Orbitdə** | 5.511 gün |
| **Orbitdəki dövr sayısı** | 89.067 |
| **Yerdənən uzaq** | 393 km |
| **Yerəən yaxın** | 385 km |
| **Period** | 89,1 dəqiqə |
| **Orbital meyl** | 51,6 dərəcə |
| **Qət etdiyi məsafə** | 3.638.470.307 km  |
| **Orbitdəki çəkisi** | 124.340 kq |
| Quruluşu |
| Mir |
| Mir Kosmik Stansiyası |

**Mir** (Rus: **Dünya** deməkdir: *dünya* və ya *sülh*), 1986-cı ildən 2001-ci ilə qədər aşağı Yer orbitində qalan Sovet İttifaqının və ardınca Rusiya tərəfindən idarə olunan kosmik stansiyası. İlk modul 19 fevral 1986-cı ildə kosmosa göndərilib. Bəşəriyyətin uzun müddətli olaraq kosmosda, içində yaşayıb araşdırmalar apardığı ilk elmi-kosmik tədqiqat stansiyasıdır. Edilən beynəlxalq əməkdaşlıq sayəsində, müxtəlif millətlərin kosmik xadimlərinin istifadəsinə verildi. Orbitə 1986-cı il ilə 1996-cı illər arasında göndərilən bir çox modul ilə uğurlu birləşmələr həyata keçirdi. 23 mart 2001-ci ildə missiyası başa çatdı və atmosferə girərək yanması təmin edildi.

|  |
| --- |
| 
 |

Tarixi
------

1996-cı ildə tamamlanmış halda Mir
Mir, əvvəl Sovet İttifaqı tərəfindən göndərilmiş Salyut kosmik stansiyaları əsas alınaraq hazırlanmışdır(1971-ci ildən sonra yeddi Salyut kosmik stansiya göndərilmişdir). Əsasən Rusiya istehsalı insanlı "Soyuz" raketləri və Progress yük gəmiləri tərəfindən təmir edildimişdir, lakin bundan sonrakı uçuşlar Буран kosmik gəmisi üçün təyinat nöqtəsi olaraq planlanmışdır. Orbitdəki "Mir "-in əsas məqsədi geniş və yaşanıla biləcək elmi laboratoriya yataymaq idi.

ABŞ özünə Mir-ə oxşar olaraq Space Station Freedom stansiyasını yaratmağı planlamış, amma bu layihə Sovet İttifaqının süqutundan sonra beynəlxalq əməkdaşlıq yolunun açılması məqsədilə dayandırılmışdır (bax. Beynəlxalq Kosmik Stansiyası). Bundan başqa,  Challenger Kosmik Gəmisi Mir -in qalxşından bir aydanda daha qısa müddət əvvəl planlanmışdı. Daha sonrakı illərdə, "Soyuq müharibə" dövründən sonra, Shuttle-Mir proqramı ilə Rusiyaya aid olan Mir -in imkanları ilə Amerikanın kosmik gəmilərinin imkanları birləşdirilmiş, bir qrup Amerikalı və digər qərb ölkələrindən olan kosmonavtların stansiyanı ziyarət etmək və ya stansiyadakı uzun müddətli elmi-tədqiqat çalışmalarında iştirak etmələrinə dəstək vermişdir. Mir və ona bağlanmış kosmik gəmi 250 tonluq ağırlığı ilə kosmik tədqiqatlar tarixinin ən böyük orbital gəmisi ünvanın almışdır.

100 tonluq Mir-in içi, borular, kabellər və elmi — tədqiqat çihazlarından əlavə günlük həyat fəaliyyətinə aid əşyalarda vardır. İki qısa müddət xaricində, Mir 1999-cu il avqusta ayına qədər davamlı xidmətdə olmuşdur.

15 yaşındakı Rus kosmik stansiyasının səyahəti, 23 mart 2001-ci il tarixində, Fici yaxınlarında Sakit okeanın cənubuna düşməsi ilə sonlanmışdır. Son günlərinə qədər, bir çox sahibkarın, ehtimal ki ilk orbital televizya/film studiyası qurmaq üçün Miri almaq kimi planlar vardı. Ancaq stansiya daha da istifadə olunmağa yarasız idi və təhlükəsiz deyildi. Kosmik sahənin bir çox nümayəndəsi Mir -in ən azından bəzi hissələrinin istifadə oluna biləcəyini, bundan başqa orbitə material çıxartmağın yüksək xərcli olduğunu hesab edildikdə, Mir -in yox edilməsinin böyük bir fürsət itgisi olduğunu fikirləşirlər.

Sovet və Rus kosmonavtların başqa Mir beynəlxalq elm adamlarına və Amerikalı astronavtlara da ev sahibliyi etmişdir.

Mir modulları
-------------

Mir Kosmik Stansiyası, – Kosmik məkik tərəfindən Mirə gətirilən birləşmə modulları xaricində – hər biri ayrı ayrı Proton Raketləri ilə orbitə göndərilən bir çox Mir modulunun orbitdə birləşməsi ilə əmələ gəlmişdir.

| Modul | Qalxma tarixi | Qalxış vasitəsi | Kenetlenme tarihi | Çəki | Soyuz | Məqsəd |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Nüvə | 19 fevral 1986 | Proton 8K82K | Bilinmir | 20,100 kq | Bilinmir | Yaşayış sahələri |
| Kvant-1 | 31 mart 1987 | Proton 8K82K | ~9 aprel 1987 | 10,000 kq | TM-2 | Astronomiya |
| Kvant-2 | 26 noyabr 1989 | Proton 8K82K | 6 dekabr 1989 | 19,640 kq | TM-8 | Yeni ve inkişaf etmiş yaşam dəstək modulları |
| Kristall | 31 May1990 | Proton 8K82K | 10 iyun 1990 | 19,640 kq | TM-9 | Texnologiya, maddi emal, Geofizika vəAstrofizika laboratoriyaları |
| Spektr | 20 may 1995 | Proton 8K82K | 1 iyun 1995 | 19,640 kq | TM-21 | ABŞ-Soveet Əməkdaşlıq proqramı çərçivəsində edilən təcrübələr |
| Birləşmə modulu | 12 noyabr 1995 | STS-74 Atlantis | 15 noyabr 1995 | 6,134 kq | TM-22 |  Kosmik məkiyin birləşməsi üçün istifadə olundu. |
| Priroda | 23 aprel 1996 | Proton 8K82K | 26 aprel 1996 | 19,000 kq | TM-23 | Uzaqdan qəbul etmə modulu |

Adlar
-----

Mir və Ay, Yerin ilk peyki, 1998
Elektromaqnit spetkr və x-şüaları əmilmələrini ölçərək Astrofizika tədqiqatlarının edilməsindən yola çıxılaraq bu ad verilmişdir. ***Kristall*** (Кристалл) "kristal" deməkdir. Bu modulun əsas çalışma sahəsi biyoloji kosmik şəraitdə maddi istehsal texnologiyaları olduğu üçün bu ad verilmişdir. ***Spektr*** (Спектр) "spetkr" deməkdir. Atmosfer qəbuledicilərinə görə bu ad verilmişdir. ***Priroda*** (Природа) "təbiət" deməkdir. ***Progress*** (Прогресс) "tərəqqi, irəliləyiş" deməkdir. ***Soyuz*** (Союз), "birlik, ittifaq" anlamındadır (Sovietskii Soyuz, Советский Союз = Sovet İttifaqı). Bundan başqa Soyuz modulu üç kiçik moduldan əmələ gələn bir birləşmə olduğundan bu adla anılır.

Səfərlər, kosmos yürüyüşləri və heyətlər
----------------------------------------

* Mir səfərlərinin siyahısı
* Mir kosmos yürüyüşləri siyahısı
* Mirə gedən kosmik gəmilərin və heyətlərlərin siyahısı
* Həmçinin baxın: Kosmos yürüyüşləri siyahısı

Həmçinin bax
------------

* Mir kosmik stansiya ziyarətşiləri
* Orbital stansiya xidmət edən kosmik stansiyaların statistikaları üçün
* Salyut
* Skylab
* Soyuz
* Progress
* Beynəlxalq kosmik stansiya
* 11881 Mirstation asteroitine uzay istasyonunun adı verilmiştir.
* Shuttle-Mir Programı

Kaynakça
--------

* İngilizce Vikipedi'deki esas makale
* Mir Donanım Mirası — NASA raporu (PDF formatında) Arxivləşdirilib 2019-09-26 at the Wayback Machine
* Mir Görev Kronolojisi — NASA raporu (PDF formatında) Arxivləşdirilib 2010-05-31 at the Wayback Machine
* Mir-Shuttle:Phase 1 Program Joint Report (PDF formatında) Arxivləşdirilib 2011-06-05 at the Wayback Machine
* Sovyet Uzay İstasyonları — NASA raporu (PDF formatında)

Mənbə
-----

* Detaylı diyagramlar, resimler ve arka plan bilgileri
* Mir ve mekik kenetlenme modülü

| ⛭Kosmik uçuş |
| --- |
| Ümumi | 
* Astrodinamika
* Tarix
	+ Qəzalar və hadisələr
	+ Qeydlər
	+ Kosmik yaş
	+ Kosmik yarış
	+ Asiya kosmik yarışı
	+ Kosmosda heyvanlar
* Kosmik siyasət
	+ Çin
	+ Avropa İttifaqı
	+ ABŞ

 |  |
| Proqramlar | 
* Yer müşahidəsi süni peyki
	+ Kəşfiyyat süni peyki
	+ Hava süni peyki
* Şəxsi kosmik uçuş
* Süni peylklərin naviqasiyası
* Kosmik arxeologiya
* Kosmik memarlıq
* Kosmik kolonizasiya
* Kosmik kəşfiyyat
* Kosmik tibb
* Kosmik dayəlik
* Kosmik tədqiqat
* Kosmik texnologiya
* Kosmik turizm
	+ Ayın üzərində

 |
| İnsanlı kosmik uçuş | 

|  |  |
| --- | --- |
| Ümumi | 
* Kosmonavt
* Hayat dəstək sistemi
	+ Kosmik gəmi xarici fəaliyyət
	+ Kosmik kostyum

 |
| Təhlükə və Risk | 
* Effect of spaceflight on the human body
	+ Space adaptation syndrome
* Health threat from cosmic rays
* Psychological and sociological effects of spaceflight
* Space and survival
* Space weather
* Weightlessness

 |
| Böyük layihələr | 
* Vostok
* Mercury
* Voskhod
* Gemini
* Soyuz
* Apollo
* Skylab
* Apollo–Soyuz test lahiyəsi
* Speys Şattl
* Mir
* Beynəlxalq Kosmik Stansiya
* Shenzhou

 |

 |
| Kosmik gəmi | 
* Fırlatma vasitəsi
* Robotik kosmik gəmi
* Raket
* Süni peyk
* özünün kopyalayan
* Kosmik rəsədxana
* Avtomatik planetlərarası stansiya
* Kosmik daşıma
* Kosmik təyyarə

 |
| İstiqamətlər | 
* Sub-orbital
* Orbital
	+ Geocentric
	+ Geosinxron
* Planetlərarası
* Ulduzlararası
* Qalaktikalararası

 |
| Kosmosa fırlatma | 
* Birbaşa yoxuş
* Pilləli sürət
* Məxaric fırlatma sistemi və təkrar fırlatma sistemi
* Launch pad
* Raketsiz kosmik fırlatma
* Kosmik liman

 |
| Kosmos agentlikləri | 
* İtaliya Kosmik Agentliyi
* CNES
* Çin Milli Kosmos Administrasiyası
* Kanada Kosmik Agentliyi
* Alman Aviasiya Mərkəzi
* Avropa Kosmik Agentliyi
* Hindistan Kosmik Axtarış Agentliyi
* JAXA
* NASA
* Rusiya Federal Kosmik Agentliyi
* İsrail Kosmik Agentliyi

 |
| Yer seqmenti | 
* Uçuş nəzarətçisi
* Yer stansiyası (Keçid)
* Missiya nəzarət mərkəzi

 |
| 
* Category **Kateqoriya**

 |