**Böyük bağayarpağı** (*lat.* Plantago major) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin bağayarpağıkimilər fəsiləsinin bağayarpağı cinsinə aid bitki növü.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 6-50 sm olan çoxillik ot bitkisidir. Gövdəsi (adətən bir neçə) yarpaqsızdır, dar, uzun sümbüllə başa çatır.

Enli, yumurtavari, bütöv, 5-7 damarlı, enli saplaq üzərində yerləşən çılpaq yarpaqları birbaşa kökyanı rozetdən çıxır. May-sentyabr aylarında çiçəkləyir, iyun-oktyabr aylarında meyvə verir.

Yayılması
---------

Böyük bağayarpağı boreal coğrafi tipinin palearktik sinfinin palearktik-meşə qrupuna aiddir. Avropada, Balkan və Kiçik Asiya ölkələrində, İran, Əfqanıstan, Hindistan, Himalay, Yaponiya, Çin, Monqolustan, Şimali Amerika, Rusiya, Orta Asiya və Qafqazda yayılmışdır. Azərbaycanda böyük bağayarpağı bütün rayonlarda arandan subalp qurşağına kimi (dəniz səviyyəsindən 2600 m qədər) bitir

Sinonimləri
-----------

* *Plantago borysthenica* Wissjul.
* *Plantago dregeana* Decne.
* *Plantago gigas* H. Lév.
* *Plantago jehohlensis* Koidz.
* *Plantago latifolia* Salisb.
* *Plantago macronipponica* Yamam.
	+ *Plantago major var. borysthenica* Rogow.
	+ *Plantago major var. gigas* (H. Lév.) H. Lév.
	+ *Plantago major var. jehohlensis* (Koidz.) S.H. Li
	+ *Plantago major var. kimurae* Yamam.
	+ *Plantago major var. major* major
* *Plantago major* f. major
	+ *Plantago major var. paludosa* Bég.
	+ *Plantago major var. pauciflora* (Gilib.) Bég.
	+ *Plantago major var. sawadai* Yamam.
* *Plantago major* f. scopulorum Fr.
	+ *Plantago major var. sinuata* (Lam.) Decne.
* *Plantago sawadai* (Yamam.) Yamam.
* *Plantago villifera* Kitag.

Ekoloji qrup və bitdiyi yerlər
------------------------------

Kseromezofitdir, meşə-kol, dağçəmən və alaq bitkilik tiplərində rast gəlir. Əsasən çəmən, meşə, kolluq, qumsal yerlər, yol kənarları, əkin, bağ və bostanlarda kiçik qruplar əmələ gətirir

Tərkibi
-------

Flavonoid, saponin, alkaloid, piyli yağlar, aşı və acı maddələr, C, B və K vitaminləri, karotin və qlikozidlərlə zəngindir

Təsiri və tətbiqi
-----------------

Farmakopeyaya daxil olan ofisinal dərman bitkisidir. Elmi, praktiki, eksperimental, Tibet, Çin, Koreya və xalq təbabətində, farmakologiya və homeopatiyada, eləcə də baytarlıqda geniş tətbiq edilir. Əsasən dəri, böyrək, göz, şəkərli diabet, sidik kisəsi, mədə-bağırsaq, mədə və onikibarmaq bağırsaq xoraları, epilepsiya, ağciyər vərəmi, bronxit xəstəlikləri, habelə yanıqlar, bəd xassəli şişlər, sınıq, burxulma və zədələnmə, ağızda iltihab prosesləri, irinli yaralar və xoralar, diş və baş ağrıları zamanı istifadə olunur. Bakterisid, protistosid, sedativ, hipotenziv, hemostatik, qansaxlayıcı, bəlğəmgətirici, işlədici və şualanmadan qoruyucu təsirə malikdir.

Əkstəsirləri
------------

Mədə şirəsinin yüksək turşuluğu ilə bağlı qastrit üçün ziyanlıdır.

İstifadə olunan hissələri
-------------------------

Müalıcə məqsədi ilə bitkinin yerüstü hissəsi, yarpaqları, çiçəkləri, kökü və toxumları istifadə edilir.

İstifadə formaları
------------------

Cövhər, dəmləmə və şirələr.

Digər faydalı xüsusiyyətləri və istifadəsi
------------------------------------------

Yeməlidir, qızardılmış və üyüdülmüş toxumlardan alınmış un sousların və ədviyyatların (şorabalar üçün) hazırlanmasında istifadə olunur. Yem bitkisidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 112.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q157154
* Wikispecies: Plantago major
* AoFP: 1687
* APA: 2847
* APDB: 115127
* APNI: 78653
* ARKive: plantago-major
* ATRF: Plantago\_major
* BioLib: 40984
* Calflora: 6619
* Ecocrop: 1733
* eFloraSA: Plantago\_major
* EoL: 579221
* EPPO: PLAMA
* EUNIS: 177829
* FloraBase: 7304
* FoAO2: Plantago major
* FoC: 200022050
* FoIO: PLAMAJ
* GBIF: 3189767
* GRIN: 28788
* iNaturalist: 58961
* IPA: 6201
* IPNI: 321286-2
* IRMNG: 10591873
* ISC: 41814
* ITIS: 32887
* IUCN: 168960
* MichiganFlora: 1966
* NBN: NBNSYS0000004273
* NCBI: 29818
* NSWFlora: Plantago~major
* NZOR: 1898eab1-47b4-43d3-81b6-810c2ad7924d
* NZPCN: 3056
* PalDat: Plantago\_major
* PfaF: Plantago major
* PFI: 5097
* Plant List: kew-2569743
* PLANTS: PLMA2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:321286-2
* Tropicos: 25200022
* VASCAN: 7308
* VicFlora: 68b1fb30-e4de-4d17-9b7e-ed332716aabf
* WiO: broad-leaved-plantain
* WisFlora: 4520
* WoI: 985
* WFO: wfo-0000486544

 |