**Fundamental analiz** (*ing.* Fundamental analysis) — şirkətin fəaliyyətinin maliyyə və əməliyyat göstəricilərinin təhlili əsasında onun bazar (birja) dəyərinin proqnozlaşdırılması üsullarını ifadə edən termin.

Fundamental təhlil investorlar tərəfindən şirkətin (və ya onun səhmlərinin) dəyərini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur ki, bu da şirkətdəki işlərin vəziyyətini və onun fəaliyyətinin gəlirliliyini əks etdirir. Bu halda, şirkətin maliyyə göstəriciləri təhlil edilir: gəlir, EBITDA (Earnings Before Interests, Taxes, Depreciation and Amortization), xalis mənfəət, şirkətin xalis dəyəri, öhdəlikləri, pul vəsaitlərinin hərəkəti, ödənilən dividendlərin məbləği və şirkətin istehsal göstəriciləri.

"Daxili dəyər" əksər hallarda səhm bazarında tələb və təklif arasındakı əlaqə ilə müəyyən edilən şirkətin səhmlərinin qiyməti ilə üst-üstə düşmür. Fəaliyyətlərində fundamental təhlildən istifadə edən investorlar, ilk növbədə, şirkətin səhmlərinin "daxili dəyəri"nin birjadakı səhm qiymətindən artıq olduğu vəziyyətlərlə maraqlanır. Bu cür səhmlər aşağı qiymətləndirilir və potensial investisiya hədəfləridir. İnvestorlar az qiymətləndirilmiş səhmləri almaqla bazarın səmərəsizliyi şəraitində birjada səhmlərin qiymətinin "daxili dəyər"ə meyl edəcəyini, yəni aşağı qiymətli səhmlər vəziyyətində yüksələcəyini gözləyirlər. Bu bəyanat bütün əhəmiyyətli məlumatların qiymətli kağızların bazar qiymətində dərhal və tam əks olunduğunu bildirən texniki təhlil postulatının əksidir. Və bu prinsip fundamental təhlil ideyasını rədd edir.

Amerika fundamental analiz məktəbi Bencamin Qrem və Devid Doddun 1934-cü ildə nəşr etdirdikləri Təhlükəsizlik Analizi (*ing.* «Security Analysis») adlı klassik əsərinə əsaslanır. Qrem özü praktikada fundamental analizdən istifadə edib və uğurlu investor olub. Fundamental analizdən istifadə edən Grahamın ən məşhur izləyicilərindən biri Uorren Baffetdir.

Fundamental təhlil makroiqtisadi göstəricilərə və işgüzar aktivlik indekslərinə əsaslanır.

Məsələn, qızılın bazar dəyərinin fundamental təhlili "məlum olduğu kimi, qızıl aşağı dərəcələrin olduğu dövrlərdə bahalaşan və dərəcələrin yüksəldiyi dövrlərdə ucuzlaşan kontrsiklik bir əmtəədir" ifadəsinə əsaslanır. adətən, ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin məzənnəsinin artması və dolların əsas dünya valyutalarına nisbətdə möhkəmlənməsi qızılın mübadilə dəyərinin aşağı düşməsinə səbəb olur; eynilə, qlobal risklərin olmaması qızılın qiymətini aşağı salır (qızıl həmişə qorxular səbəbindən böyüyür) müharibələr və münaqişələr).

Tənqidi
-------

Ümumilikdə fundamental təhlilin tənqidi iki müddəadan irəli gəlir: birincisi, mümkün deyil, ikincisi, mümkün olsa belə, lazımsızdır və buna görə də lazımsızdır.

Fundamental təhlilin qeyri-mümkünlüyü, qiymətin formalaşmasına təsadüfi və gözlənilməz olanlar da daxil olmaqla çox sayda amillərin təsir göstərməsi ilə mübahisə edilir və bütün amilləri nəzərə almaq prinsipcə qeyri-mümkündür, xüsusən də nəyin əvvəlcədən məlum olmadığı üçün. bu və ya digər hadisənin qiymətə təsiri (məsələn, təbii fəlakət bir tərəfdən milli iqtisadiyyata ziyan vurur, bu isə milli valyutanın dəyərdən düşməsinə səbəb olur, digər tərəfdən isə iqtisadiyyat üçün stimuldur, çünki fəlakətin nəticələrini aradan qaldırmaq üçün yeni iş yerləri açılacaq, sifarişlər veriləcək və s. və bu, məzənnənin artmasına kömək edir).

Fundamental təhlilin faydasızlığı haqqında bəyanat əsasən fundamental təhlilin dominant trendi (bazarda tendensiyanı) müəyyən etməyə imkan verdiyi ifadəsinə qarşı yönəlib: əgər qiymət yüksəlməyə və ya enməyə meyllidirsə, bu, artıq birja qrafiklərində görünür, lakin hazırda tendensiya yoxdursa, o zaman fundamental analiz faydasızdır.

Bazar vəziyyətinin fundamental təhlilinin keyfiyyətini qiymətləndirmək mümkün deyil, çünki fundamental proqnoz düzgündürsə, bu, sadəcə olaraq təsadüfi bəxtlərin nəticəsi ola bilər, necə ki, proqnozun səhvi təsadüfi uğursuzluğun nəticəsi ola bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  «Медный» год золота" Arxivləşdirilib 2018-04-28 at the Wayback Machine «Российская газета» — Федеральный выпуск № 7163 (295) от 27.12.2016.
2. ↑  «Золотое дно: когда стоит покупать подешевевшее золото» Arxivləşdirilib 2018-07-09 at the Wayback Machine rbc.ru от 24 июля 2015

Xarici keçidlər
---------------

* Фундаментальный анализ // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük rus |
| Normativ yoxlama | GND: 4233194-8 · LCCN: sh85067707 · Microsoft: 191256058 · NKC: ph493992 |

| ⛭Qiymətli kağızlar bazarı |
| --- |
| Qiymətli kağızların növləri | 
* Səhm
* Adi səhm
* Xüsusi səhm
* Xəzinədarlıq səhmi
* İstiqraz

 |
| Birja ticarəti ilə bağlı şərtlər | 
* Marketmeyker
* Anderrayter
* Broker
* Diler
* Treyder

 |
| Fond birjası | 
* Listinq
* Delistinq
* Kross-listinq
* Siyahısız qiymətli kağızlar

 |
| Fond birjaların siyahıları | 
* Fond birjaların ümumi siyahısı
* Afrika fond birjalarının siyahısı
* Avropa fond birjalarının siyahısı
* ABŞ fond birjalarının siyahısı
* Cənubi Asiya fond birjalarının siyahısı

 |
| Ticarət nəzəriyyələri | 
* Səmərəli bazar hipotezi
* Fundamental analiz
* Texniki analiz
* Fraktal bazar təhlili
* Dou nəzəriyyəsi
* Elliott Dalğa Nəzəriyyəsi
* Mark Tven effekti
* Yanvar effekti

 |
| Maliyyə göstəriciləri | 
* Qordon modeli
* Kitab Dəyəri
* Dividend gəliri
* Səhm üzrə mənfəət (EPS)
* Qiymət/Qazanc (P/E)
* Qiymət/Gəlir (P/S)
* Qiymət/Gələcək Qazanclar (PEG)
* Qiymət/kitab dəyəri (P/B)

 |
| Portfel investisiyası | 
* CAPM
* Beta əmsalı
* Alfa əmsalı
* Şarp əmsalı
* Sortino əmsalı
* Treynor əmsalı
* Risk ölçüsü
* Value At Risk
* Markovits portfel nəzəriyyəsi
* Blek-Litterman modeli
* Cüt ticarət
* Xərclərin orta dəyəri
* Orta dəyər

 |