recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Daniele Bove** (23 mart 1907[…] – 8 aprel 1992[…], Roma[…]) — İtaliya farmakoloq və fizioloqu, Nobel mükafatı laureatı (1957). İsveçrədə gəlmədir. Cenevrə Un-tini bitirmiş (1929), Paster İnstitunda kimya terapiya laboratoriyasında (1929–1947) işləmişdir. 1947 ildən İtaliya vətəndaşı idi. Ali Sağlamlıq İn-tunda kimya terapiya şöbəsinə rəhbərlik etmiş (1947–1964), Sassari Un-tinin farmakologiya prof.-u (1964–1969), Romada Milli Tədqiqatlar Şurasının psixobiologiya və psixofarmakologiya laboratoriyasının direktoru (1969–1975) və eyni zamanda Roma Un-tinin psixobiologiya prof.u olmuşdur (1971 ildən). Əsas əsərləri maddələrin kimyəvi quruluşu və farmakoloji təsiri arasındakı asılığın öyrənilməsinə həsr edilmişdir. Sulfanilamid preparatlarının antibakterial təsir mexanizmini ilk aşkarlayanlardan biridir. Kurareyəbənzər və antihistamin birləşmələrin təsirini müəyyənləşdirərək, onların quruluş qanunauyğunluqlarını təyin etmişdir.
O, The New York Times-a dedi ki, məqsəd "dahilər yaratmaq deyil, yalnız daha az təminatlı insanı qənaətbəxş əqli və intellektual inkişafa nail olmaq vəziyyətinə salmaqdır"

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Daniel Bovet // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. 1 2  .
4. 1 2  .
5. ↑  .
6. ↑  .
7. ↑  *(unspecified title)*. PMID:4888526
8. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. IV. Bakı: Elmi Mərkəzi. 2014. səh. 358. ISBN 978-9952-441-03-1 978-9952-441-00-0.
9. ↑  "Tobacco Called Help in Learning". The New York Times. April 18, 1965. səh. 31. November 4, 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: June 16, 2023.
**Ermənistanın İstiqlal Bəyannaməsi** (*erm.* Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակագիր) — 23 avqust 1990-cı il tarixində İrəvan şəhərində Ermənistan SSR Ali Soveti tərəfindən tərtib olunmuş, Ermənistan SSR Ali Sovetinin Sədri Levon Ter-Petrosyan və Ermənistan SSR Ali Sovetinin Katibi Ara Sahakyan tərəfindən imzalanmış, Ermənistan Respublikasının müstəqilliyini rəsmən elan edən sənəd.

Ermənistan Respublikası SSRİ-nin süqutundan sonra 23 sentyabr 1991-ci il tarixində yaradılmışdır. Bəyannamənin hazırlanması barədə qərar Ermənistan SSR Ali Soveti və Dağlıq Qarabağ Milli Şurası tərəfindən 1 dekabr 1989-cu ildə alınmışdır.

Bəyannamə 12 sətrlikdir. Bunlardan biri erməni diasporunun üzvlərinin ölkəyə qayıtma hüquq almasıdır. Bəyannamə Ermənistan SSR-nin adını Ermənistan Respublikasına dəyişir, yeni gerb və himn təsis etmişdir. Bəyannamə öz valyutasına, silahlı qüvvələrinə və bank sisteminə malik bir Ermənistanın müstəqilliyinə də sitat gətirir. Bəyannamə azad fikrin və mətbuatın qorunub-saxlanacağına, eləcə də ayrı-ayrı müstəqil bir məhkəmə, qanunverici və prezidentlik orqanlarının yaradılacağına qarantiya verir. O, çoxpartiyalı bir demokratiyanın yaradılmasından da bəhs edir. Bəyannaməyə görə ölkənin rəsmi dili erməni dilidir. Bəyannamə "1915-ci ildə Osmanlı Türkiyəsində və Qərbi Ermənistanda gerçəkləşən soyqırımın tanınması"nı dəstəkləyir.

Bu, Ermənistanın ikinci İstiqlal Bəyannaməsidir. Bu sənəd 28 may 1918-ci ildə imzalanmışdır və Birinci Ermənistan Respublikasının müstəqilliyini elan edirdi. Bu respublika 1920-ci ildə bolşeviklər tərəfindən işğal olunmuşdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Declaration of Independence". Armenica. 2018-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-10.
2. ↑  "Armenian Declaration of Independence". Ermənistan Respublikasının rəsmi dövlət saytı. 2018-10-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-10.
3. ↑  *Robert H. Heusen; Kristofer S. Salvatiko.* Armenia: A Historical Atlas. 2001.
**Zinnur Uraksin** (başq. Ураҡсин Зиннур Ғәзиз улы; 5 noyabr 1935 – 3 mart 2007, Ufa, Başqırdıstan, Rusiya) — Sovet və rus dilçi-türkoloq, yazıçı, ictimai xadim. Başqırdıstan Respublikası Elmlər Akademiyasının akademiki (1991), filologiya elmləri doktoru (1976), professor (1983).

Bioqrafiya
----------

1956-cı ildən Fedorovski rayonunun Saitovskaya kəndində ibtidai məktəbində, 1957-ci ildən Orenburq vilayətinin Allaberdin 7 illik məktəbində dərs demişdir. 1958-1959-cu illərdə Zarya Kommunizma qəzetinin (Orenburq vilayətinin Tyulqan kəndində) şöbə müdiri idi. 1963-cü ildə Başqırd Dövlət Universitetini bitirdikdən sonra Rusiya Elmlər Akademiyasının Ufa Elmi Mərkəzinin Tarix, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunda işləyir. 1968-ci ilin iyulundan baş elmi işçi, dekabrdan sektor müdiri, 1977-ci ildən direktor müavini, 1988-ci ildən direktor, 2002-ci ildən şöbə müdiri, 2005-ci ildən baş elmi işçi işləyir. 1966-cı ildə Talmas Qaripovun rəhbərliyi altında "Müasir başqırd ədəbi dilində frazeoloji sinonimlər" namizədlik dissertasiyasını, 1975-ci ildə "Başqırd dilinin frazeologiyası" adlı doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

Eyni zamanda 1992-ci ildən Humanitar Elmlər Bölməsinin akademik-katibi, 1996-2005-ci illərdə Başqırdıstan Respublikası Elmlər Akademiyasının vitse-prezidenti olur.

1993-1998-ci illərdə Elmi Redaksiya Şurasının sədri və Başqırd Ensiklopediyasının baş redaktoru, 1994-2004-cü illərdə Başqırdıstan Respublikası Prezident Şurasının üzvü, 1995-2002-ci illərdə Başqırdların Ümumdünya Qurultayının (Konqresinin) İcraiyyə Komitəsinin sədr müavini.

3 mart 2007-ci ildə dünyasını dəyişmişdir. Ufa şəhərindəki müsəlman qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Tədqiqatı başqırd dilinin leksikoqrafiyası, leksikologiyası, sosiolinqvistikası, terminologiyası, frazeologiyasına həsr edilmişdir. Müxtəlif növ lüğətlərin tərtibi üçün elmi prinsiplər hazırlamış, rus-başqırd frazeoloji lüğəti (1989), sinonimlər lüğəti (2000), başqırd dilinin frazeoloji lüğəti (2006) və s. tərtib etmişdir. Başqırd dilinin izahlı lüğətinin tərtibçilərindən və redaktorlarından biri, başqırd-rus (1996) və rus-başqırd (2 cilddə, 2005) lüğətlərinin tərtibçilərindən və icraçı redaktorundan biridir.

300-dən çox elmi əsərin müəllifidir.

Ədəbi fəaliyyət
---------------

İlk hekayələr kitabı "Mənşələr" 1976-cı ildə nəşr olunmuşdur. "Qarğa" (2003; başqırd dilində), "Karvansaray" (2008; başqırd dilində) romanları başqırd xalqının kanton sistem dövründəki həyatını təsvir edir. "Yaraları necə müalicə etmək olar?" Dramının müəllifidir (2001; Başqırd dilində)."Yovşanın acısı", "Mübarizə" (hər ikisi - 2002; Başqırd dilində) və s. roman və hekayələr toplusu yazmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Başqırdıstan Ensiklopediyası (rus.). Башкирская энциклопедия, 2005. 4344 с. ISBN 978-5-88185-053-1
2. ↑  Руководители НИ Башкирская энциклопедия[*ölü keçid*]
3. ↑  Историческая справка Arxivləşdirilib 2021-10-25 at the Wayback Machine на сайте Архива РАН
4. ↑  *Романов В.* Его имя хорошо знал весь тюркоязычный мир (К 80-летию со дня рождения академика Зиннура Ураксина)
**Feodosi obeliski** (*türk.* Dikilitaş) — Konstantinopol Hippodromunun ayrılma səddində qurulan firon III Tutmosun (XVIII sülalə) şərəfinə ucaldılan qədim Misir obeliski. Bu gün Türkiyənin İstanbul şəhərində At meydanı ya da Sultanəhməd meydanı olaraq bilinən ərazidə yerləşir. 390-cı ildə Roma İmperatoru Böyük I Feodosi tərəfindən qurulmuşdur.

Konstantinopola Misirdən gətirilən obelisklərin ən yaxşı qorunanıdır. Misir porfirindən hazırlanan ikinci obelisk, İstanbul Arxeoloji Muzeyinin həyətindədir. Onun vəziyyəti Feodosi obeliskinə nisbətdə ideal deyildir.

Təsviri
-------

Bu çəhrayı Asuan qranitindən hazırlanmış bir kvadrat monolitdir. Yuxarıya doğru çəkilən hissə adi piramida ilə bitir. Obeliskin dörd üzünün hamısı Misir iyeroqliflərinin məktubları ilə örtülmüşdür. Yuxarı hissədə firon III Tutmosun Misir tanrısı Amon-Ra ilə əl tutduğunu görə bilərsiniz.

Oturacağı iki hissədən ibarətdir. Aşağı hissəsi iki pilləli monolitdir. Aşağı pillə bazasında bir kvadrat olan düz bir qutudur. Üstü bənzər bir rəqəmdir, lakin bazasında daha kiçik bir kvadrat və qırmızı qranit kub üçün künclərdə kəsilmiş hissələri var.

Obeliskin hündürlüyü 18.54 m, oturacağı ilə birlikdə 25.6 m-dir.

Tarixi
------

Əvvəlcə Teben şəhərinin Karnas məbədinin cənub hissəsində, b.e.ə 1460-cı ildə qurulmuşdu. Obelisk III Tutmosun (memar Puemra) hakimiyyətinin otuzuncu ildönümünə həsr edilmişdir. İlkin hündürlüyü 37,77 metr və çəkisi təxminən 542.94 ton olmuşdur. Xatirə kitabəsində fironun Mesopotamiyaya qalib gəldiyi kampaniyadan bəhs olunur. Böyük İmperator I Feodosinin əmri ilə obelisk Konstantinopola gətirilmişdir. Obeliks Nil sahillərinə sürülür və burada bir barkaya yüklənərək İsgəndəriyyəyə yola gətirilir. Burada xüsusi bir gəmiyə yüklənir. Nəqliyyat zamanı kövrək qranit monolit iki hissəyə parçalanır. Hündürlüyü 19.59 m və kütləsi təxminən 281.6 ton olan üst hissə, xüsusi bir kran istifadə edərək tunc dayaqlara və mərmər kürsüyə quraşdırılmışdır.

395-ci ildə obeliskə bir fontan əlavə edilir.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Freely, John (Aralık 2005). Selahattin Özpalabıyıklar (Ed.). İstanbul'un Bizans Anıtları. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. s. 37. 975-08-1030-9

Mənbə
-----

* Over 60 pictures
* Obelisks of the World
Mollyusk növünün (*Donax variabilis*) üzvləri, fərqli rəngləri və motivləri ehtiva edən fenotiplere sahib ola bilərlər.
**Fenotip**, genetik (genotip) və ekoloji faktorların yaratdığı xüsusiyyətlərin canlının xarici görünüşündəki əks olunması. Fenotip əksəriyyətlə genler tərəfindən təyin olunar ancaq bəzi şərtlərdə digər faktorlar, fenotipin genotipe yüzdə yüz uymasını maneə törədə bilər. Bu vəziyyətə ***hipomorfizm*** deyilir.

Fenotip, zaman içində dəyişə bilər. Birdən çox genlə nəzarət edilən xüsusiyyətlərin fenotipleri də komplekslik göstərər. Genlərin vəziyyətinə görə müxtəliflik göstərən fenotip siniflərinə ***pleitropik*** fenotipler deyilir.

Bioloji təsnif etmənin primitiv mərhələsində istifadə edilən təsnif etmə üsulu, canlıların görünüşləri; yəni fenotipleri üzərinə qurulmuşdu. Ancaq genetika elminin inkişafı nəticəsində molekulyar səviyyədə təsnif etməyə keçilmişdir. Ortaq fenotipe sahib canlılar, hər vaxt təkamüllü olaraq ortaq atadan gəlməzlər. *kəsişən təkamül*, fenotiplerin bir-birlərinə bənzəməsini doğura bilər. Müasir genetika terminologiyasında, hər hansı bir mutasiyanın yaratdığı degişime də **mutant fenotip** deyilməkdədir.
**Sato İssay** (佐藤一斎?, 14 noyabr 1772 – 19 oktyabr 1859, Edo[d]) – Edo dövrünün Yaponiyasında yaşamış konfutsiçi alim.

Həyatı
------

Sato İssay 1772-ci ildə İvakura hanının yüksək rütbəli xidmətçi ailəsində doğulmuşdur. Sato daymyonun oğlu olan Matsudayra Tayranın müşayiətçisi təyin olunmuşdu. Daha sonra Matsudayra şoqunluğun rəsmi konfutçi alimləri kimi xidmət göstərən Hayaşi ailəsinə övladlıq olaraq verilmiş və Hayaşi Cussay adını götürmüşdür.

Sato 1791-ci ildə Osakaya gedərək Nakay Çikuzanla, daha sonra isə Kiotoya gedərək Minaqava Kienlə təhsil almışdır. 1793-cü ildə Edo şəhərinə gedərək Cussay ilə birlikdə oxumuşdur. 1805-ci ildə şoqunluğun konfutsiçi məktəbi olan və Cussayın başçılıq etdiyi Şoheykonun baş müəllimi təyin edilmişdir. Cussayın 1841-ci ildəki ölümündən sonra Sato məktəbin professoru vəzifəsinə yüksəlmiş və tez-tez şoqunluğa məsləhətlər vermək üçün çağırılmışdır.

Satonun 3000-ə yaxın tələbəsi olmuşdur. Onların arasında bir neçə daymyo və Ohaşi Totsuan, Sakuma Şozan və Vatanabe Kazan kimi alimlər olmuşdur. Şoqunluğun rəsmi alimi olduğu üçün konfutsiçiliyin Çju Si məktəbini tədris etməyə məcbur edilmişdir, lakin amma o, daha intuitiv olan Van Yanmin məktəbinə meyl etmişdir. Əsərləri içərisində ən tanınmışı alimliyindən və həyatından bəhs edən esselər topusu olan *"Qenşi şiroku"* əsəridir.

Qeydlər
-------

1. ↑  Hazırda Gifu prefekturası.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 27. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 5 avqust 2022.
**İvan Petroviç Paliaşvili** (*gürc.* ივანე პეტრეს ძე ფალიაშვილი; 1 oktyabr 1868, Kutaisi - 7 mart 1934, Tbilisi) - gürcü dirijoru, pianoçu, orqan musiqi aləti ifaçısı. O, rus səhnəsində İvan Paliyev kimi tanınırdı. İvan Paliaşvili Gürcüstan SSR xalq artisti (1924) olub.

Həyatı
------

İvan Paliaşvilinin valideynləri kilsə xorunda ifa edirdilər. O, belə bir ailədə anadan olub. Bu ailədə dünyaya gələn 18 uşaqdan 6-sı peşəkar musiqiçi olub.

Tiflisdə Bethovenin Doqquzuncu simfoniyasının ifası. Dirijor — İvan Paliaşvili — 1927, 4 aprel
Tiflisdə Bethovenin Doqquzuncu simfoniyasında o, ilk ifasını tamaşaçılarına təqdim edir. Dirijor İvan Paliaşvili 1927-ci il, 4 aprel tarixində Peterburq Konservatoriyasını bitirib (Nikolay Rimski-Korsakovun kompozisiya sinfində və Viçislav ivanoviç Sukun dirijorluq sinfində təhsil alıb).

1889-cu ildən başlayartaq Perm, Xarkov, Kiyev, Peterburq, Riqa və Odessada əyalət teatrlarında dirijor kimi çalışmağa başlamışdır. Bu şəhərlərdə onun rəhbərliyi altında orkestrlər Rus və Qərbi Avropa klassik bəstəkarlarının əsərlərini ifa edilmişdir. Elə bu şəhərlərdə Paliaşvili gürcü opera və simfoniyasını təbliğ edirdi.

Tiflisdəki Gürcü Katolik Kilsəsində orqan musiqi aləti ifaçısı idi. 1888-ci ildə qardaşı Zaxaria Paliaşvili və Vladimir Aqniaşvili ilə birlikdə etnoqrafik ansamblda mahnı oxuyurdular. Fəaliyyətinə "Gürcü Teatrı" operasından başladı.

İvan Paliaşvili 1892-ci ildə Musiqi Dərnəyinə dirijoru olaraq dəvət edilir (Fyodor İvanoviç Çaliapin tamaşalarında iştirak edib).

Paliaşvili Gürcüstanda 1911-14-cü illərdə dirijor kimi çıxış etməyə başlamışdır.

1922-1934 -cü illərdə Tiflisdə Gürcüstan Operasının musiqi rəhbəri vəzifəsində çalışıb. Qardaşının "Alatoranlıq" (Tbilisi, 19 dekabr 1923) və "Latavra" (Tbilisi, 16 mart 1928) operalarının premyerasını İvan hazırlayır.

Gürcüstan Gənc Musiqiçilər Cəmiyyətinin simfonik orkestrinin qurucularından biri olub (1923-1928).

O, ifa sənəti, opera əsərlərinin ən yaxşı tərcüməçilərindən biri sayılırdı. 1922-1925-ci illərdə A.D.Kaçayev adına Tbilisi Konservatoriyasının Opera Studiyasında dərs demişdir.

İvan Paliaşvilinin repertuarına gürcü, rus və xarici bəstəkarların 80-dən çox operası daxil idi. Paliasvilinin çıxışları yüksək məharət və canlı emosiyalı olması ilə seçilirdi.

İvan Paliaşvilinin məzarı
İvan Paliaşvili Mtatsminda panteonunda dəfn olunub.

Ədəbiyyat
---------

Квирикадзе Т. Грузинская советская энциклопедия, т. 10, с. 215, 1986.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  "Популярный справочник. Творческие портреты композиторов. М.: Музыка, 1990". 2009-05-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-10-25.

Xarici keçidlər
---------------

* Музыкальная энциклопедия

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
**Askia türbəsi** — Askia Türbəsi malinin Qao bölgəsində yerləşir.Qəbir yerinin bu bölgədə olduğuna inanılan Askia Mohamməd Songhay imperatorluğunun ən məhsuldar imperatorlarından biridir.
UNESCO Askia Türbəsini Qərbi Afrikada monumental kərpic bina mədəniyyətinin ən yaxşı örnəklərindən biri olaraq tanıdır.Bölgə iki ədəd piramida şəklində türbə iki ədəd məscid və bir ədəd yığıncaq salonu tərzində yeri var idi.Bölgədəki istismar əvvəli ən böyük memarlıq binası hesab olunur. Türbənin olduğu piramidanın uzunluğu 17 m uzunluğundadır.

1960-1970 illərin ortalarında bölgəyə nisbətən olan dəyişiklik məscidlərin genişləndirilməsi olmuşdur.1999 ildə məkanın ətrafına divar inşa edilmişdir.2000 illərdə havalandırma, işıqlandırma və səs sistemi təmin etmək üçün elektrik bağlantısı yaradıldı.

Askia həm məscid həmdə Qao bölgəsinə aid mədəniyyət mərkəzi olaraq istifadə olunur.Eyni zamanda tampon zonası olaraq beynəlxalq və yerli qanunlarla qorunur.

Tarixi
------

Askia Mohammed ilk Askia imperatoru idi və Songhai İmperiyasını çox genişləndirdi. Möhtərəm bir müsəlman olaraq, 1495-ci ildə qayıtdığı Məkkəyə həcc ziyarətini etmək məcburiyyətində qaldı. Qəbirini düzəltmək üçün materialları özü ilə birlikdə gətirdi; palçıq və odun hamısı Məkkədən gəldi. Karvanın "minlərlə dəvədən" ibarət olduğu deyilir. Bir neçə otaqdan və keçiddən ibarət bir ev kimi qurulmuşdu və Askia Məhəmməd öldükdə möhürlənmişdi.

Askia Mohammed məzarın içərisində dəfn edilən yeganə şəxsdir, ancaq bir neçə başqa Askias həyətdə basdırılır.

Şəkillər
--------

* 
*

Xarici keçidlər
---------------

* 
*
**Askar Tokpanov** (*qaz.* Асқар Тоқпанұлы Тоқпанов; 13 oktyabr 1915, İli rayonu[d] – 22 noyabr 1994, Almatı) — Sovet, qazax teatr müəllimi, teatr direktoru, ilk peşəkar Qazaxıstan rejissorlarından biri, qazax teatr pedaqogikasının banisi. Qazaxıstan Elmlər Akademiyasının sənət tarixi sektorunun qurucularından biridir.

Həyatı
------

15 oktyabr 1915-ci ildə Almatı vilayətinin İli rayonunun Şilikemer kəndində anadan olub.

1939-cu ildə Moskva Dövlət Teatr Sənəti İnstitutunun rejissorluq şöbəsini bitirib. A.V. Lunaçarski. Onun müəllimi professor, RSFSR xalq artisti Saxnovski Vasili Qrigoriyeviç idi.

A. Tokpanov "İvanov", A. Çexovun "Qağayı", A. Ostrovskinin "Həqiqət Güclü və Xoşbəxt", G. Norbs, G. Ibsenin, A. Salinskinin "Gəzintidə Gəz", "Aşpaz "A. Safronov tərəfindən hazırlanmışdır. "Tazsha bala", "Tasykan tugiler" pyeslərini yazdı. Saxna Sazy (1969), Kesheden buginge deyin (1976), Іңkңr denie (1991) kitablarının müəllifidir.

A. Tokpanov 22 noyabr 1994-cü ildə Almatı şəhərində vəfat etdi.

Fəaliyyəti
----------

1939-1944 — M.Əuezov adına Akademik Qazax Dram Teatrının səhnə direktoru. 1945-1946 — Karaqanda Qazax Dram Teatrının bədii rəhbəri. 1948-1951 — M.Əuezov adına Akademik Qazax Dram Teatrının səhnə direktoru. 1951-1953 - S. adına Qazaxıstan Akademik Uşaq və Gənclər Teatrının bədii rəhbəri Q.Musrepova. 1955-1959 — Mahambet adına Atyrau Regional Qazaxıstan Teatrının bədii rəhbəri. 1969-1971 — Jambıl Regional Qazax Dram Teatrının bədii rəhbəri. 1939-1944 — Almatı teatr məktəbinin müəllimi. 1955-ci ildən ömrünün sonuna kimi Rəssamlıq Akademiyasında dərs verdi. T. Jurqenova aktyorluq və rejissorluq fakültəsində.

Teatr əsərləri
--------------

* M. Auezov qələmi L. Sobolevtin "Abay" (1940)
* Ş.Xusainov "Marabai" (1941)
* M. Auezov "Test saatında" (1941)
* S. Mukanov "Zəfər nəğməsi" (1942)
* M. Auezov "Enlik-Kebek" (1944)
* G. Musrepov "Akan Seri Aktokty" (1945)
* P. Stein "Onur Məhkəməsi" (1948)
* D. Gow, A.D. Yusso "Dərin Köklər" (1948)
* G. Mustafinn "Milyoner" (1950)
* M. Akınjanov "İbrai Altınsarin" (1951)
* Ş.Kussainov "Nurly Tas" (1951)
* Ş.Kussainov "Koktem jel" (1953)
* Ş.Kussainov "Aldar kuse" (1954)
* N.V. Gogol "Baş Müfəttiş" (1954)
* M. Auezov "Abay" (1955)
* G. Musrepov "Amangeudi" (1955)
* A. Tachibaev "Mayra" (1957)
* M. Auezov "Karagöz" (1959)
* T.Axtanov "Sevgi Dağı" (1969)
* B. Mailin "Maydan" (1965)
* N. Pogodin "Kremlin Courantara" (1970)
* A. Uygin və I. Sultanov "Alisher Nauai" (1983)

Mükafatlar və təltifləri
------------------------

1. Qazaxıstan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1957)
2. Qazaxıstan SSR xalq artisti (1975)
3. Fəxri Nişan ordeni
4. Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni
5. Xalqlar Dostluğu ordeni
6. Əmək qazisi medalı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Асқар Тоқпанұлы". 2021-02-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-13.
2. ↑  "Қазақша реферат: Асқар Тоқпанов өмірбаяны". 2021-07-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-13.
**Dəli qurd** - türk şairi, tarixçisi, yazıçısı və türk millətçiliyinin ideoloqlarından olan Hüseyn Nihal Atsızın 1958-ci ildə yazdığı romandır.

Mövzu
-----

Roman, Osmanlı imperiyasında olan hadisədən bəhs edir. Osmanlıda çoxhakimiyyətlilik dövründə taxta namizədlərdən biri olan İsa bəy, gücünü itirməyə başlayınca xanımı Bala Xatunu adamlarından biri olan Çakıra əmanət edir və onu qaçırmasını istəyir. Çünki Osmanlı adətlərinə görə taxt uğrunda mübarizələrdə sadəcə həmin şəxsin özü yox, onun soyundan gələn hər kəs öldürülürdü və Bala Xatun da hamilə idi. Çakır uğurla Bala Xatunu qaçırır və süd anasının yanına yerləşdirir. İllər keçir, Çakır sipahi olur və süd anasının yanına gəlir. Süd anasının yanına getdiyi vaxt Bala Xatunun İsa bəyin ölümündən qısa müddət sonra öldüyünü öyrənir. Bu zaman İsa bəyin oğlu Murad böyümüşdür. At minməyi, hərəkətlərinə görə ona "Dəli qurd" ləqəbi verilmişdir. Murad, 16 yaşındakı Osmanlı ordusuna girmiş və qısa müddət sonra isə sipahi olmuşdur. Çakır onun yanından heç ayrılmır, Murad isə eyni zamanda evlənir. Murad bu dövrdə Gökcən Qız adından əfsanə eşidir və bu onun diqqətini çəkir. Lakin sonradan öyrənir ki, bu bir əfsanə deyildir. Gökcən Qızın gözləri işıq saçırdı, gözlərinə baxan isə ölürdü. Daş ilə yağış yağdırırdı. Murad bu əfsanədən təsirləndiyi kimi real olduğunu görüncə Gökcən Qızdan təsirlənir. Eyni zamanda 4 ədəd qızı olur. Ən sonunda Çakırı və döyüşlərdə həmişə çiyin-çiyinə olduğu Evrəni itirir. Sürətlə yüksəlməkdə olan Murad, Sultan II Murad ilə də yaxınlaşır. Qısa müddət sonra da İsa bəyin olduğunu, şahzadə olduğunu, Osmanoğlu olduğunu öyrənir, lakin bir şey etmir. Bir oğlu olur və ona İsa adını verir. Bir səfərə daha çıxır və geri döndüyündə nə ailəsini, nə də Gökcən Qızı tapa bilir. Çünki sel fəlakəti bütün sevdiklərini Dəli Qurddan almışdır. Dəli Qurd hər şeyi buraxır və gedir.

Həmçinin bax
------------

* Hüseyn Nihal Atsız
* İçimizdəki şeytanlar
* Yolların sonu
* Ruh adam

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Atsız, Hüseyn Nihal.* Deli kurt (52-ci nəşr). İstanbul: Ötükən nəşriyyatı. 2011.
**Daniil Yevdayeviç Mişiyev** (10 mart 1926, Qırmızı Qəsəbə, Quba qəzası) — Azərbaycan alimi, kimya üzrə elmlər doktoru, professor.

Həyatı
------

Daniil Yevdayeviç Mişiyev 1926-cı il martın 10-da Quba şəhəri, Qırmızı Qəsəbədə qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. 1934-cü ildə 1 saylı qəsəbə orta məktəbinə daxil olub, 1944-cü ildə həmin məktəbi bitirmişdir. 1945-1950-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin kimya fakültəsində ali təhsil almışdır. Gənc mütəxəssis kimi Quba Konserv zavoduna işləməyə göndərilmişdir. Həmin zavodda iki aydan artıq bir müddətdə mühəndis vəzifəsində çalışmışdır.

Elmi fəaliyyəti
---------------

1952-1958-ci illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyası Neft İnstitutunda kiçik elmi işçi kimi işləmiş, 1953-1956-cı illərdə həmin institutun aspirantı olmuşdur. 1959-1968-ci illərdə Azərbaycan EA Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunda kiçik və böyük elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır.1968-ci ildən indiki AMEA Polimer Materialları İnstitutunda əvvəlcə böyük elmi işçi və 1974-cü ildən ömrünün sonuna kimi laboratoriya müdiri vəzifəsində çalışmışdır.

1958-ci ildə "Müxtəlif katalizatorların iştirakı ilə oksi və alkooksiəvəzolunmuş tsiklik olefin karbohidrogenlərinin alkilləşməsi" mövzusunda namizədlik, 1972-ci ildə isə "Aromatik karbohidrogenlər və onların alkoksitörəmələrinin konyuqə olunmuş ikiqat rabitəli diolefinlərə alkenilləşmə reaksiyalarının tədqiqi və sintez olunmuş maddələrin çevrilmələri" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1983-cü ildə "Neft kimyası və Neft-kimya sintezi" ixtisası üzrə professor adına layiq görülmüşdür.

Professor D.Y.Mişiyevin əsas elmi fəaliyyəti aromatik birləşmələrin dien karbohidrogenləri ilə alkilləşməsi proseslərinin tədqiqinə həsr edilmişdir. Onun iştirakı ilə dördxlorlu karbonun alınma texnologiyası işlənib hazırlanmış və sənaye miqyasında sınaqdan keçirilmişdir. Rəhbərliyi ilə polimer materiallar üçün yeni effektiv plastifikator və modifikatorların alınma prosesi işlənib hazırlanmış, onlardan bəziləri sənaye miqyasında sınaqdan keçirilmiş və tətbiq olunmaq üçün tövsiyə edilmişdir. Tətbiq olunmuş ixtiralarına görə 1986-cı ildə "SSRİ-nin ixtiracısı" döş nişanı ilə tətltif edilmişdir. O, 207 elmi əsərin, o cümlədən 60 müəlliflik şəhadətnaməsinin müəllifidir, 8 elmlər namizədi yetirmişdir.

Professor D.Y.Mişiyev analitik kimya və üzvi birləşmələrə həsr olunmuş III Ümumittifaq konfransında (Moskva, 1976), oliqomerlərin kimyası və fizikasına aid II Ümumittifaq konfransında (Alma-Ata,1979), adsorbsiya və xromatoqrafiyaya aid IV Zaqafqaziya konfransında (Tbilisi,1980), su-82 probleminə həsr olunmuş II Ümumittifaq simpoziumda (Odessa, 1982), doymamış birləşmələrin kimyasına həsr olunmuş Ümumittifaq konfransında (Kazan, 1986) və s. məruzələrlə çıxış etmişdir.

D.Y.Mişiyev 1990-cı il avqustun 30-da vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------
'*Qalın mətn'***Valyuta mübadiləsi** — fərqli dəyər tarixləri olan eyni məbləğ üçün iki əks konvertasiya əməliyyatının birləşməsidir. Mübadiləyə gəldikdə, daha yaxın əməliyyatın icra tarixi dəyər tarixi adlanır və daha uzaq əks əməliyyatın icra tarixi mübadilənin bitmə tarixidir. Valyuta mübadiləsi əməliyyatlarının əksəriyyəti 1 ilə qədər müddətə bağlanır.

Əgər tarixdə ən yaxın konvertasiya əməliyyatı valyutanın alınmasıdırsa (adətən əsas olan), daha uzaq olanı isə valyutanın satışıdırsa, belə mübadilə "alıb/satılmış" adlanır. Əgər başlanğıcda valyutanın satışı üzrə əməliyyat həyata keçirilirsə və əks əməliyyat valyutanın alınmasıdırsa, bu mübadilə "satılmış/alıb" adlanacaq.

Bir qayda olaraq, valyuta mübadiləsi əməliyyatı bir qarşı tərəflə həyata keçirilir, yəni hər iki konvertasiya əməliyyatı eyni bankla həyata keçirilir. Bununla belə, mübadilə fərqli banklarla bağlanmış eyni məbləğə fərqli dəyər tarixləri olan iki əks konvertasiya əməliyyatının kombinasiyası adlandırmağa icazə verilir — bu qurulmuş mübadilədir.

Mübadilə xətti
--------------

Mübadilə xətti — müxtəlif ölkələrin iki mərkəzi bankı arasında sabit məzənnələrlə valyutaların qarşılıqlı mübadiləsinə dair razılaşmadır. Məsələn, Fed özü üçün avro götürür, AMB-yə dollar verir. Eyni zamanda, hər iki mərkəzi bank sadəcə olaraq öz milli valyutasını buraxır və dərhal dəyişdirirlər. Nəticədə, ECB avrobanklara dollar kreditləri verməklə faktiki olaraq avrodollar buraxa bilir. Müqavilədə şərtlər və həcmlər üzrə məhdudiyyətlər nəzərdə tutula bilər və ya olmaya da bilər. Mübadilə xəttinin istifadəsi valyutaların dəyərini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilər.

Dollar mübadilə xətləri ilk dəfə 2008-ci ildə kredit böhranı zamanı FED tərəfindən digər mərkəzi banklara təklif edilmişdir.

### Mübadilə faizinin hesablanması

Cütlüyün birinci valyutası üçün faiz dərəcəsinin hesablanması
Qiymət valyutasının faiz dərəcəsi məlumdur.

{\displaystyle Rate\_{Ccy1.Bid}={\Bigg [}{\frac {Spot\_{Ask}\times (1+Rate\_{Ccy2.Ask}\times YF\_{Ccy2})}{Spot\_{Ask}+Swap\_{Ask}}}-1{\Bigg ]}\times {\frac {1}{YF\_{Ccy1}}}}
{\displaystyle Rate\_{Ccy1.Ask}={\Bigg [}{\frac {Spot\_{Bid}\times (1+Rate\_{Ccy2.Bid}\times YF\_{Ccy2})}{Spot\_{Bid}+Swap\_{Bid}}}-1{\Bigg ]}\times {\frac {1}{YF\_{Ccy1}}}}
Faiz dərəcəsinin cütün qiymətinin valyutası ilə hesablanması
Cütlüyün birinci valyutası üzrə faiz dərəcəsi məlumdur.
{\displaystyle Rate\_{Ccy2.Bid}={\Bigg [}{\frac {(Spot\_{Bid}+Swap\_{Bid})\times (1+Rate\_{Ccy1.Ask}\times YF\_{Ccy1})}{Spot\_{Bid}}}-1{\Bigg ]}\times {\frac {1}{YF\_{Ccy2}}}}
{\displaystyle Rate\_{Ccy2.Ask}={\Bigg [}{\frac {(Spot\_{Ask}+Swap\_{Ask})\times (1+Rate\_{Ccy1.Bid}\times YF\_{Ccy1})}{Spot\_{Ask}}}-1{\Bigg ]}\times {\frac {1}{YF\_{Ccy2}}}}

İstinadlar
----------

1. ↑  Центробанки мира снизили ставки из-за угрозы нового кредитного кризиса Arxivləşdirilib 2011-12-01 at the Wayback Machine // Lenta.ru 30.11.2011

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | Microsoft: 19992482 |
**Anton Portman** (*ing.* Anton Portman) – Niderland əsilli ABŞ siyasətçisi. Edo dövrünün sonlarında və Meyci dövrünün əvvəllərində Yaponiyada fəaliyyət göstərmişdir.

Niderlandda doğulmuşdur. Yaponiyaya ilk dəfə 1853-cü ildə Metyü Perri ilə birlikdə holland tacir kimi gəlmiş və 1854-cü ildə Kanaqava müqaviləsinin imzalanmasında iştirak etmişdir. 1861-ci ildə ABŞ nümayəndəliyinin katibi kimi Yaponiyaya qayıtmış, 1865-66-cı illərdə ABŞ hökumətinin Yaponiyadakı müvəqqəti işlər vəkili kimi xidmət göstərmişdir. 1866-cı ildə katib vəzifəsinə qayıtmışdır.

Yaponiyada ikən Tokuqava şoqunluğunu dəstəkləmişdir. Şoqunluğun rəsmisi olan Oqasavara Naqamiçi ilə 1868-ci ilin yanvarında Edo ilə Yokohama arasında dəmiryolunun tikintisi ilə bağlı razılığa gəlmişdir. 1869-cu ildə Portman və ABŞ naziri Çarlz Lonq Meyci hökumətindən bu razılığı tanımağı tələb etmişdirlər. Meyci hökuməti imtiyazın şoqunluğun dağılmasından sonra verildiyini bildirərək bu tələbi rədd etmişdir. ABŞ-nin etirazılarından sonra hökumət Britaniyanın maddi və texniki dəstəyi ilə Tokio-Yokohama dəmiryolunun tikilməsinə razılıq verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan. VI cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 226. ISBN 0-87011-626-6. İstifadə tarixi: 13 aprel 2021.
**Hacı Fətulla xan Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi oğlu Diba-Təbatəbai** (1871–1926) — ədib, İran hərbçisi.

Həyatı
------

Hacı Fətulla xan Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi oğlu Təbatəbai-Diba 1871-ci ildə Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. Atası Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi Nazimülüləma şəhərin böyük mərtəbəli din xadimlərindən idi. Oğlu Fətullaya əvvəlcə ev, sonra mədrəsə təhsili vermişdi.

Hacı Fətulla xan bütün elmlərə bələd olduqdan sonra hərbi işlərlə ilgilənmişdi. Səidüssəltənə ləqəbini daşıyırdı.

Hacı Fətulla xan Müzəffərəddin şah zamanı (1896-1907) Marağanın Müqəddəs Topçu alayının rəisi olmuşdu. Həmin dövrdə Tehranın idarəsi ona tapşırılmışdı. Sonra Tehran şəhər polis idarəsinin rəisi təyin edilmişdi. O, 1901-1902-ci illərdə Kirman əyalətinin hakimi, əmisi və qaynatası olan Mirzə Mahmud xan Əlaülmülkün müavini vəzifəsində çalışmışdı.

Hacı Fətulla xan 1906-cı ildə Buşehr hakimi, Məşrutə hərəkatının əvvələrində Tehran polisinin rəisi olmuşdu.

Hacı Fətulla xan 1926-cı ildə Təbrizdə vəfat etdi.

Şəcərəsi
--------

Hacı Fətulla xan ibn Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi ibn Hacı Mirzə Əliəsgər ibn Mirzə Rəfi ibn Mirzə Əbutalib vəzir ibn Mirzə Səlim naibülsədr ibn Mirzə Məhəmmədsəid Mirzə Əli Kəbir ibn Mirzə Rəfi ibn Mir Mütəllib ibn Mir Fəttah ibn Məhəmməd Sədrəddin ibn Məcidəddin ibn Seyid İsmayıl ibn Mir Əli Kəbir (Şah mir) ibn Mir Əbdülvəhhab ibn Seyid Xəlil Əmir Əbdülqəffar ibn Əmir Hacı Seyid İmadəddin ibn Seyid Həsən Fəxrəddin ibn Seyid Məhəmməd Kamaləddin ibn Seyid Həsən ibn Seyid Əli Şəhabəddin ibn Mir Əli İmadəddin ibn Seyid İmad ibn Seyid Əli İmadəddin ibn Məhəmməd Əbülhəsən ibn Seyid Əhməd ibn Abdulla ibn Seyid İsmayıl Dibac ibn Seyid İbrahim əl-Qəmər ibn Həsən əl-Müsənna ibn Hüseyn ibn Əli.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Diba ailəsi, "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2011, №10, səh.52-64.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
**Anton Lange** (1963-cü il 12 oktyabrda Moskva şəhərində anadan olmuşdur; həqiqi adı - Anton Leonidoviç Tamarin) - tanınmış rus fotoqrafı, fotorəssam.. Fərdi və kollektiv sərgilərin iştirakçısı, "Qızıl alma" mükafatı laureatı,

Tərcümeyi-halı
--------------

Anton Lange 1985-ci ildə Moskva Dövlət Universitetinin biologiya fakultəsini bitirmişdir. O, 1989-cu ildə aspiranturanı bitirərək namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmiş və biologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsini almışdır.

1989-cu ildən 1992-ci ilədək Anton Lange Moskva Dövlət Universitetinin biologiya fakultəsində müəllim vəzifəsində işləmiş, eyni zamanda SSRİ-nin tanınmış fotoqraflarının assisenti olmuşdur. O, 1992-ci ildən ömrünü tamamilə fotoqrafiyaya həsr etmişdir.

Anton Lange 1992-ci ildən 1995-ci ilədək Fransada "Danone" firmasında fotoqraf işləmiş,, 1995-ci ildən Rusiyaya qayıtmışdır.

Sərgiləri
---------

* 2007-ci il - "Anton Langenin gündəlikləri"
* 2008-ci il - "Q-STORIES: Bir gecənin səhnələri"
* 2008-ci il - "Rusiya qatarın pəncərəsindən"
* 2009-cu il - "Work"

İstinadlar
----------

1. ↑  "Пресс-портрет Антона Ланге на Яндексе". 2009-03-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-03-05.
2. ↑  "Эхо Москвы. Интервью с Антоном Ланге". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-03-05.
**Anton Rudolf Yozef Hubert fon Vinzor** (7 iyun 1844, Yaroslavitse, Moraviya – 30 aprel 1910, Bratislava, Macarıstan krallığı) – Avstriya-Macarıstan ordusunun zabiti. 1907–1909-cu illərdə Bosniya və Herseqovinaya başçılıq edirdi.

Atası dövlət dərəcsində böyük hörmətə sahib idi. Anton fon Vinzor Terezian akademiyasında təhsil almışdır. 1898-ci ildə general-mayor, 1902-də feldmarşal-leytenant və 1908-ci ildə isə süvari generalı rütbəsini qazanmışdır. 1892–1898-ci illərdə Bratislavada yerləşən 5-ci ordu korpusunun qərargah rəisi vəzifəsini icra edirdi.

Vinzor 1907-ci il iyun ayının 30-dan 1909-cu il mart ayının 7-dək Bosniya və Herseqovina kondominiumunun başçısı kimi xidmət edirdi. Məhz onun rəhbrəliyi vaxtı Avstriya-Macarıstan İmperiyası onun idarə etdiyi ərazini ilhaq etdi. Eyni zamanda o, Sarayevodaki 15-ci ordu korpusunun komandiri idi. Həmçinin, o, ömrünün sonunadək Bratislavadakı 5-ci ordu korpusunun komandiri olaraq xidmət etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Genealogisches Handbuch des Adels.* Starke, 1957, S. 528.
2. ↑  Antonio Schmidt-Brentano: Arxivləşdirilib [Date missing] at oesta.gv.at [Error: unknown archive URL] Österreichisches Staatsarchiv, Wien 2007, S. 203.
3. ↑  *Corps Commanders and Chiefs of Staff 1883–1918.* Arxivləşdirilib 2012-01-28 at the Wayback Machine austro-hungarian-army.co.uk

Həmçinin bax
------------

| ⛭Bosniya və Herseqovina kondominiumunun hərbi qubernatorları |
| --- |
| İşğal zamanı (1878–1908) | 
* Yozef Filipoviç
* Vilhelm Vürtemberqli
* Hermann Dahlen fon Orlaburq
* Yohann fon Appel
* Oygen fon Albori
* Anton fon Vinzor

 | Avstriya-Macarıstan İmperiyasının Bosniya və Herseqovina kondominiumu |
| Anneksiya zamanı (1908–1918) | 
* Anton fon Vinzor
* Maryan Vareşanin
* Oskar Potiorek
* Stefan Sarkotiç

 |
**Əmirsüleymani Hacı Mehdiqulu xan İsa xan oğlu** (18 noyabr 1850, Tehran – 6 may 1937) — Nasirəddin şahın yaxını, vali, Qacar elinin elxanı.

Həyatı
------

İsa xan Qovanlı-Qacarın dördüncü oğlu Mehdiqulu xan 1850-ci ildə Tehran şəhərində dünyaya göz açmışdı. Mükəmməl ailə təlim-tərbiyəsi, təhsili almışdı. Məcdəddövlə ləqəbini daşıyırdı.

Mehdiqulu xan Nasirəddin şahın məiyyətində üç dəfə Avropada olmuşdu. Şahın yaxınlarından sayılırdı. Xas xidmətçilərdən idi. Biyutat rəisi vəzifəsində çalışmışdı. Bir müddət əmiraxur olmuşdu. 1897-ci ildə Xəmsə, 1901-ci ildə Kirmanşah əyalətlərinə vali təyin olunmuşdu. 1903-cü ildə Qacar elinin elxan göndərilmişdi.

Mehdiqulu xan 1903-cü ilin noyabr ayında müqəddəs Məkkəyi-mükərrəmi ziyarət etmişdi. 1904-cü ilin aprel ayında ziyarətdən dönmüşdü.

Hacı Mehdiqulu xan Tehran şimalındakı yaylaqların hakimi olmuşdu. Orda çoxlu mülkü vardı.

Hacı Mehdiqulu xan Əmirsüleymani 1937-ci ildə Tehran şəhərində vəfat edib.

Ailəsi
------

Hacı Mehdiqulu xan Zəhirüddövlənin bacısıyla, Tuman ağa Fəxrüddövlə xanım Nasirəddin şah qızı Qovanlı-Qacarla, Məsumə Sürurəddövlə xanım Kamran mirzə qızı Qovanlı-Qacarla, Turan ağa Furuğüssəltənə Nasirəddin şah qızı Qovanlı-Qacarla, Əzizüssəltənə xanım Məhəmmədtağı mirzə Rüknüddövlə qızı Qovanlı-Qacarla ailə qurmuşdu. Şəmsəddin xan, Əliqulu xan, Məhəmmədəli xan, Əbdülhüseyn xan, Allahqulu xan, Qulamhüseyn xan, Mustafaqulu xan, Mürtəzaqulu xan adlı oğulları, İftixarəddövlə xanım, Sürurəhdas xanım, Behcətülmülk xanım, Nezhətəddövlə xanım, Qüdrətəddövlə xanım, Afaqəddövlə xanım, Munirəzəm xanım və İzzətəddövlə xanım adlı qızları vardı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar və Qacar kəndi, Bakı, "Şuşa", 2008, 334 səh.
* Ənvər Çingizoğlu, Mirzə Mehdiqulu xan Əmirsüleymani, "Soy" tarixi-etnoqrafik dərgi, 2012, № 3, s.33–34.

Həmçinin bax
------------

* Qacarlar
* Nasirəddin şah
* Əmirsüleymanilər
**Lyu Vanq**

Lyu Vanq (çin.qıs. 刘旺,pinin; Liu Vanq; 1969-cu ildə doğulmuşdur) –Çin Xalq Respublikasının təyyarəçi (pilot)-kosmonavtı, Qəhrəman Kosmonavt (2012).

Bioqrafiyası
------------

Lyu Vanq 1969-cu il martın 25-də Şensi əyalətinin Pinyao qəzasında doğulmuşdur. 1988-ci ildən Çin Xalq azadlıq ordusunda hərbi-hava qüvvələrinin təyyarəçisi (pilotu) kimi xidmət edir. Heyət komandiri vəzifəsində xidmət etmişdir.
Çin Xalq Respublikası Hərbi-Hava Qüvvələrinin Baş polkovniki. Çin Kommunist partiyasının üzvü (1988-ci ildən).

Hazirlıq və kosmosa uçuş
------------------------

5 yanvar 1998-ci ildə Şençjou kosmik proqramında iştirak etmək üçün kosmonavt dəstəsinə seçilir. 
ÇXAO-nun kosmonavt heyətinin ikinci dərəcəli kosmonavtı olur. 2012-ci ilin martında orbital modul operatoru qismində "Şençjou-9" kosmik gəmisinin ekipajının tərkibinə daxil olur. 
2012-ci ilin 16-29 iyununda özünün ilk kosmik uçuşunu həyata keçirir. İyunun 18-də "Şençjou-9" kosmik gəmisi avtomatik rejimdə "Tyanqun-1" orbital moduluna biləşdirildi, iyunun 24-də söküldükdən sonra, Lyu Vanq tərəfindən idarə olunan mexaniki qoşulma həyata keçirildi. Uçuş 12 gün 15 saat 25 dəqiqə 24 saniyə davam etdi.

2012-ci ilin oktyabrında ÇKP MK-nin, ÇXR Ali Soveti-nin və Baş hərbi sovetin qərarı ilə Lyu Vanqa "Qəhrəman kosmonavt" fəxri adı verildi. O həmçinin III dərəcəli "Kosmonavtika sahəsindəki xidmətlərinə görə" ordeni ilə təltif olundu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Statistics - Liu Wang" (ingilis). spacefacts.de. 2019-07-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-04.
2. ↑  "Награды китайским космонавтам". 2019-03-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-11-04.

Xarici linklər
--------------

* Liu Wang at the Encyclopedia Astronautica. Accessed 23 July 2005.
* Spacefacts biography of Liu Wang
**Ağyanaq bataqlıq susüpürəni** (*lat.* Chlidonias hybrida) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin çovdarçıkimilər dəstəsinin qağayılar fəsiləsinin bataqlıq susüpürəni cinsinə aid heyvan növü.

Görünüşü
--------

24–28 sm uzunluğuna malik olurlar. Qanadları arasındakə məsafə 63 sm-ə qədərdir. Çütləşmə dönəmində sinəsi boz rəngdə olur. Başında qara "qapaq" olduğu halda yanaqları və quyruq lələkləri ağ rəngdədir. Dimdik və pəncələri qırmızıdır.

Yayılması
---------

Ağyanaq bataqlıq susüpürəni Avropanın və Ön asiyanın su turtarları ətrafında yayılırlar. Şimalda Aral dənizi və Xəzər dənizi, Qara dəniz, cənubda Pakistan və Ərəbistan yarımadasına qədər ki ərazidə yayılırlar. Avropada Belarus, Ukraynanın cənubu, Albaniya, Türkiyə, Yunanıstanın şimalı, Rumıniya, Bolqarıstan, İspaniya, Fransanın cənubu və qərbi, İtaliyanın Po çayı sahillərində görülür. Sentyabrda qışlamaq üçün Afrikaya üz tutur. Aprel, may ayları isə yuvalama ərazilərinə qayıdır.

Səsləri
-------

Səsləri "krrrk" və ya "ki-ik" kimidir. Səsləri adi çivdimdiklərin səsinə bənzəyir.

Çoxalması
---------

Yuva gölməçənin kənarında və ya üzən yarpaqlarda, qamışlıqlarda Qara bataqlıq susüpürənləri ilə eyni ərazidə yerləşir. Dişilər mayda 3 (nadir halda 2) yumurta qoyur. Yumurtalar yaşımtıl tünd ləkələrə sahib olur. Dişi 18 gün qırt yatır. İyulun sonları balalar tam mütəqilləşir. Bununla belə yemılərini yenədə valideynləri verir. 3 həftəliyində artıq uçmağa başlayırlar

Qidalanması
-----------

Əsasən həşəratlar, xərçəngkimilər və kiçik balıqlarla qidalanır. Tipik bir ov texnikası: suya dövri bir dalış, tez-tez bəzi dalışlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2007.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Chlidonias hybrida* | 
* Wikidata: Q233616
* Wikispecies: Chlidonias hybrida
* ABA: whiter
* ADW: Chlidonias\_hybrida
* AFD: Chlidonias\_(Pelodes)\_hybrida
* Avibase: 7AB4E42B260B5954
* BirdLife: 22694764
* BirdLife-Australia: whiskered-tern
* BOLD: 51404
* BTO: WHKTE
* eBird: whiter2
* EUNIS: 12021
* Euring: 6260
* Fauna Europaea: 96966
* GBIF: 2481121
* iNaturalist: 62148
* IRMNG: 10185249
* ITIS: 726051
* IUCN: 22694764
* NBN: NHMSYS0000530277
* NCBI: 297805
* NZBO: whiskered-tern
* NZOR: 87f4e18e-52c2-4800-8650-c02dd0deabdc
* SeaLifeBase: 76774
* TSA: 4089
* uBio: 6976491
* WoRMS: 137135
* Xeno-canto: Chlidonias-hybrida

 |
| *Sterna hybrida* | 
* Wikidata: Q109563482
* GBIF: 5817210

 |
**Anton Povolnı** (*alm.* Anton Powolny‎; 29 avqust 1899, Vyana – 1961, Vyana) — Avstriyalı keçmiş futbolçu. Mövqeyi hücumçu olub.

Karyera
-------

Əsl peşəsi polis olan Povolnı, futbol oynamağa Vyananın "Avstriya" klubunda başlayır. 1916-cı ildə komandanın əsas heyətində debüt edir. "Avstriya"dakı futbolçuların əksəriyyətinin Birinci Dünya Müharibəsinə yollanması onun əsas heyətdə möhkəmlənməsinə kömək olur.

1921-ci ildə Povolnyı Avstriya ikinci divizionunda yarışan "Ober Sent Veyt" klubuna, oradan da bir neçə ay sonra 1921/22 mövsümündə ilk çempionluğunu qazandığı "Viner Şport Klub" komandasına keçir.

1924-cü ildə "Viner Alf" komandasına transfer olunur. Ancaq burada çox qalmır və İtaliyanın "Recana" klubuna transfer olunur. Burada ilk mövsumundə 22 oyuna 15 qol vurur.

Povolnınin çıxışı bir çox İtalyan komandasının diqqətini çəkir və 1926-cı ildə "İnter" klubuna keçir. Futbolçunun yeni komandasında debütü 3 oktyabrda "Napoli" ilə oyunda Povolnınin dubl etdiyi və "İnter"in 3–0 qazandığı görüşdə baş verir. Ümumilikdə 1926–27 mövsümündə 22 qol vurur. "İnter"in çempionatda 5-ci yeri tutmasına baxmayaraq Povolnı İtaliya çempionatının bombardiri olur.

Uğurları
--------

### Komanda

* Avstriya çempionu: 1922
* Avstriya kubokunun qalibi: 1923
* Macarıstan Kubokunun ikincisi: 1927

### Fərdi

* İtaliya çempionatının bombardiri: 1927 (22 qol)

İstinadlar
----------

1. ↑  Illustriertes Sportblatt. Auch eine Justitz Arxivləşdirilib 2016-01-12 at the Wayback Machine (alm.)

Xarici keçidlər
---------------

* İnter.it saytında profil
* Enciclopediadelcalcio.com saytında profil [*ölü keçid*]
**Danimarka-Norveç** — hazırkı Danimarka və Norveç torpaqlarında qurulmuş uniya. Həmçinin İslandiya, Qrenlandiya və Farer adalarını da əhatə edirdi. 1536-cı ildə qurulmuş, 1814-cü ilə qədər davam etmişdir. Bu tarixdən sonra Norveç,İsveçin bir parçası olmuş; İslandiya, Qrenlandiya və Farer adaları isə Danimarkaya bağlı qalmağa davam etmişdir.

Quruluş
-------

**Danimarka-Norveç** əslində Kalmar Birliyinin qanuni varisi idi. Lakin İsveçdə baş verən üsyan Qustav Vazanın hakimiyyətə gəlməsinə və İsveçin ayrı bir dövlət yaratmasına təkan verdi. Bundan sonra dövlət Danimarka-Norveç adlanmağa başladı.

Yeddi illik Şimal müharibəsi
----------------------------

İsveç'in dövlətdən ayrılmasını qəbul edə bilməyən Kral III Kristian özünü hələ də İsveçin hökmdarı kimi görürdü. İsveçlə mütəmadi olaraq müharibə aparan dövlət 7 ildən sonra Stettin sülhünü imzaladı.

Koloniyaların yaranması
-----------------------

Böyük coğrafi kəşflər dövründə Danimarkanın da əsas maraqlarından biri Amerika və Hindistan oldu. Kral IV Kristian Danimarka Ost Hind Şirkətinin əsasını 1616-cı ildə qoydu.

Otuzillik müharibə
------------------

 *Əsas məqalə: Otuzillik müharibə*
1618-ci ildə Avropada Katolik dövlətlərlə Protestant dövlətlər arasında müharibə başladı. Əsasən Skandinaviya dövlətləri vəMüqəddəs Roma imperiyası arasında keçən bu müharibədə məğlub tərəf olan Danimarka-Norveç protestant alman dövlətləri üzərindəki hegemonluq ümidini itirdi.

Norveçin ayrılması
------------------

Napoleon müharibələri dövründə Danimarka'nın məğlubiyyəti 1814-cü ildə Norveçin İsveçə verilməsi ilə nəticələndi. Bu dövrDanimarka-Norveçin hərbi olaraq ən zəif, elmi olaraq isə Qızıl əsri adlanır. Belə ki, Hans Kristian Andersen və Kyerkeqor kimi dahilər məhz bu illər yetişmişdi.
Artan dövri enkoder
**Dövri enkoder** — mexaniki hərəkəti, bucaq yerdəyişməsini elektrik siqnalına çevirən elektromexaniki qurğudur. Onun göndərdiyi siqnal sayğac və ya proqramlaşdırılabilən məntiqi kontroller (*ing.* PLC) vasitəsilə oxuna bilir. Bu siqnal vasitəsilə kontroller vəziyyəti, sayı, sürəti və ya istiqaməti müəyyən edə və buna müvafiq əmri icra edə bilər, məsələn, müəyyən olunmuş nöqtəyə rəng vurma və ya müvafiq uzunluqdan sonra kəsmə.

Dövri enkoderlər iş prinsipinə görə iki kateqoriyaya bölünürlər: mütləq və artan enkoderlər. Artan enkoderlərin hər mövqe üçün xüsusi göstəricisi yoxdur, onlar yalnız hərəkətin bir nöqtədən digərinə keçməsini göstərir. Mütləq enkoderlərin isə hər mövqe üçün ayrıca qiyməti var.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Encoder Guide". anaheimautomation.com. 2022-05-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 iyul 2019.
2. 1 2  WP-2011: The Basics of How an Encoder Works (PDF). encoder.com. 1. ISBN 1-800-366-5412. 2018-07-23 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 9 iyul 2019.
**Livan—Ermənistan münasibətləri** — Livan və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Livan Qondarma Erməni Soyqırımını tanıyan ilk Ərəb Dövlətləri Liqasına üzv ola ölkədir.

İkinci Livan müharibəsində Ermənistanın rolu
--------------------------------------------

2006-cı ildəki İkinci Livan müharibəsi zamanı Ermənistan Livana humanitar yardım göndərmişdir: dərmanlar, ilk yardım ləvazimatları və s.

Qondarma Erməni Soyqırımının tanınması
--------------------------------------

12 may 2000-ci ildə Livan Parlamenti Qondarma Erməni Soyqırımının tanınmasına səs verir. Livan qondarma soyqırımı tanıyan ilk ərəb dilli ölkə olur.

Mədəni əlaqələr
---------------

Livandakı erməni icmasının bir neçə siyasi partiyası var. Livandakı EİF Dashnaktsutyun Partiyası hazırda hökumətdə və 8 Mart koalisiyasındakı ən böyük erməni partiyasıdır. Bununla birlikdə 14 mart müxalifət koalisiyasını dəstəkləyən partiyalar da var. Ölkələr arasında viza rejimi yoxdur.

Livanda onlarla erməni məktəbi, universiteti, uşaq bağçası və müxtəlif müəssisələr var. Burc Hamod ermənilərin Beyrutun ən sıx məskunlaşdığı bölgələrdən biri hesab olunur. Həm də ermənilər ölkənin əhalisi baxımından ikinci ən böyük milli azlığıdır. Ermənistan və Livan, Ermənistan Prezidenti Serj Sarkisyanın Baabda Sarayına rəsmi səfəri zamanı prezident Mişel Süleyman da daxil olmaqla bir çox Siyasi Xadimin görüşündə iki ölkə arasında viza rejiminin ləğv edilməsi barədə müqavilə imzalamışlar.

Livan erməniləri
----------------

 *Əsas məqalə: Livan erməniləri*
Ermənilər Livan əhalisinin 4% təşkil edir. 140–165 min nəfər sayı olan Livan erməniləri ölkənin ikinci ən böyük milli azlığıdır. Livan ermənilərinin diasporu kiçik olmasına baxmayaraq erməni disporunun həyatında ən fəal yerlərdən biri tutur.

Qarabağ münaqişəsi
------------------

Livandan Ermənistana və Azərbaycanın işğal altındakı Qarabağ torpaqlarına kütləvi kütləvi erməni köç həyata keçirilir. Ermənistan KİV-ndə 2020-ci ilin iyul-avqust ayları ərzində toplan 1300 erməni Livandan Ermənistana gəldiyi məlumat verilib. Livan ermənilərinin bir qismi Azərbaycanın işğal altındakı Xankəndi, Şuşa şəhərlərinə, Laçın və Kəlbəcər rayonlarının ərazisinə yerləşdirilir. İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Livanda yaşayan ermənilər könüllü şəkildə erməni tərəfində vuruşmaq üçün münaqişəyə qatılmışlar. Livandan münaqişəyə qatılanlar arasında çoxlu sayda muzdlunun olması belə qeyd edilir

İstinadlar
----------

1. ↑  "Армения направила в Ливан гуманитарную помощь — PanARMENIAN.Net". 2012-08-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-03.
2. ↑  "Страны, признавшие геноцид армян 1915–1923 гг. в Османской Турции — РИА Новости, 05.03.2010". 2021-04-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-03.
3. ↑  "Livandan Ermənistana və Qarabağa 1300 erməni köçürülüb". 2020-09-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-03.
4. ↑  Yüzdən çox erməni Livandan Ermənistana gətirilib[*ölü keçid*]
5. ↑  "Livandan Ermənistana muzdluları daşıyan təyyarə yola düşüb". 2023-07-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-03.
**Zirarilər** (*ərəb.* الضرارية‎) — Zirar ibn Əmr və Həfsülfərdin ardıcılları olan mütəkəllimlərin keçmiş islam məzhəbi. Onlar "tətil" və "Allahın Qədri tanıması" ideyasına, cəhl və acizin Allaha xas olmadığına, Allahın zatının özündən başqa heç kəsə məlum olmadığına inanırdılar. Onlar inanırdılar ki, müsəlmanın içində altıncı hiss gizlidir və bu, cənnətə düşdüyü təqdirdə qiyamət zamanı Allahı görmək üçün verilir. Şiələrdən fərqli olaraq, onlar peyğəmbərin vəfatından sonra Allahın höccətinin ümmətin icmasından başqa bir şey olmadığına inanırlar. Sünnilərdən fərqli olaraq onlar imamətin Qureyş və Haşimilərin arxasında olmasını vacib saymırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ихван ас-Сафа': между ал-Кинди и ал-Фараби // Ишрак : ежегодник исламской философии . 4. Главный редактор Янис Эшотс. Издательская фирма «Восточная литература». 2013. ISBN 978-5-02-036543-8.
2. ↑  *Смирнов А. В.* Биобиблиографический словарь // Логика смысла: Теория и её приложение к анализу классической арабской философии и культуры. М.: Языки славянской культуры. 2001.