recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Paolo Sorrentino** (d. 31 may 1970, Napoli) — italyan rejissor, aktyor və ssenarist.

Həyatı
------

Sorrentinonun yazdığı ilk film ssenarisi olan "Polvere di Napoli" 1998-ci ildə yayımlanmışdır. 1998-ci ildə "L'amore non ha confini" və 2001-ci ildə "La notte lunga" qısa filmlərini idarə etmişdir. Uzun metrajlı ilk filmi "L'uomo in più ile Nastro D'Argento" ən yaxşı gənc rejissor mükafatı qazanmışdır.

2004-cü ildə rejissorluq etdiyi "Sevginin Qarşılığı" (Le conseguenze dell'amore) ilə beynəlxalq arena tanındı. Mafiya tərəfindən idarə olunan biznesmenin həyatından bəhs edən film Kann Festivalında Qızıl Palma üçün yarışdı.

Sonrakı filmi "Ailə dostu" (L'amico di famiglia) 2006-cı ildə London və Kann Film Festivallarında göstərilmişdir. İki il sonra "Il Divo" filmi ilə Kann Festivalında mükafat qazandı.

İlk dəfə Nanni Morettinin "Il Caimano" aktyor kimi çıxış etmişdir.

Ssenarisini Umberto Kontarello ilə birlikde yazdığı və rejissorluq etdiyi "Bu yer olmalıdır" filmində Sean Penn ilə işlədi. Film 2011-ci ildə Kann Festivalında yarışmışdır.

2013-cü ildə ən yaxşı əcnəbi dilli filmə görə Oskara layiq görülmüşdür.

Filmləri
--------

### Ssenarist

* *Dragoncelli di fuoco* (1994)
* *Polvere di Napoli* (1998)
* *La squadra* (2000) - Serial TV
* *Steal You Away* (*Ti prendo e ti porto via*, TBA)

### Rejissor və ssenarist

#### TV

* *Şənbə, Bazar, Bazar ertəsi (Sabato, domenica e lunedì)* (2005)

#### Qısa filmler

* *L'amore non ha confini* (1998)
* *La notte lunga* (2001)
* *The Slow Game (La partita lenta, 2009)*
* *L'assegnazione delle tende* (2009)

#### Uzun Metrajlı Filmler

* *L'uomo in più* (2001)
* *Sevginin qarşılığı* (*Le conseguenze dell'amore*, 2004)
* *Ailə dostu* (*L'amico di famiglia*, 2006)
* *Il Divo* (2008)
* *This Must Be the Place* (2011)
* La Grande Bellezza (2013)
*Dr. Mekintayrın X-Ray filmi* (1896)
**Radiologiya** (lat. *radius* "şüa" + λόγος — "elm") — diaqnostika (radiodiaqnostika) və müalicə (radioterapiya) üçün şüalanma metodlarını öyrənən, həmçinin şüalanmanın insan orqanizminə olan təsirini öyrənən tibb sahəsidir.

Bu elm sahəsi ilə bir çox alimlər məşğul olmuşdurlar: Vilhelm Rentgen, Bekkerel, Mariya Küri və Pyer Küri və s. Küri cütlüyünün əlləri radioaktiv nümunələrlə davamlı təmasda olduğundan yaralarla örtüldü və bu, tibbi praktikada radiumun istifadəsi fikrini stimullaşdırdı. Pyer Küri isə bu həqiqəti 5 iyun 1905-ci ildəki Nobel nitqində vurğuladı.

Başlanğıcda, radiologiya tibbi tədqiqat məqsədli vizual məlumat əldə etmək üçün rentgen maşınları və ya digər oxşar cihazların yaydığı elektromaqnit enerjisindən istifadə imkanlarını araşdıran tibb elminin bir istiqaməti idi. X-şüalarının istifadəsini özündə ehtiva edən radiologiya sahəsi rentgenologiya adlanır. Bu gün tibbi təsvir artıq rentgen şüalarının istifadəsi ilə məhdudlaşmır, həmçinin yüksək tezlikli dalğalar, maqnit sahələri və digər şüalanmadan istifadə edən tədqiqatları da özündə saxlayır.

Radiologiya elminin təsnifatı
-----------------------------

**Radiologiya**

* Radiodiaqnostika
	+ Radioqrafiya
	+ Radioizotop diaqnostikası
		- *in vivo*
			* Pozitron emissiya tomoqrafiyası
		- *in vitro*
	+ Ultrasəs diaqnostikası
	+ Maqnit rezonans tomoqrafiyası
	+ Termal görüntüləmə
	+ Müdaxilə (diaqnoz və müalicənin birləşməsi)
	+ Rentgenodiaqnostika
		- Anjioqrafiya
		- Kompüter tomoqrafiyası
		- Rentgenoskopiya
		- Rentgenoqrafiya
		- Flouroqrafiya
* Radioterapiya
	+ Neytron tutucu terapiya
	+ Braxiterapiya
	+ Rentgenoterapiya

İstinadlar
----------

1. ↑  *UNESCO.* "Beynəlxalq elm və texnologiya sahələrinin nomenklatura standartlarının tələbləri" (PDF). UNESCO/NS/ROU/257 rev.1. 1988. 2016-02-15 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-08-08.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Britannica (onlayn) · Universalis |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 11975713s · GND: 4048213-3 · LCCN: sh85110774 · Microsoft: 126838900 · NDL: 00563530 · NKC: ph116011 |

 |
**Hirkan məryəmnoxudu** (*lat.* Teucrium hyrcanicum) - məryəmnoxudu cinsinə aid bitki növü.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik bitkidir. Gövdəsi düz və ya qalxan, hündürlüyü 30-80 sm, sadə və ya az budaqlanan, sıx yumşaqtüklü, bəzən aşağısı qırmızımtıldır. Yarpaqları saplaqlı, 1-2 sm uzunluqda, uzunsov yumurtavari, kənarları yarımdairədişli, üstü yaşıl, altı sıx tüklü olduğundan bozumtuldur. Çiçəkqrupu 20- 25 sm qədər uzunluqda, dar uzun silindrik sünbülvaridir. Kasacığı 3–5 mm uzunluqda, zınqırovvari, ikidodaqlı, tüklüdür. Tacı fırfır, nadir hallarda ağ rəngli, kasacıqdan uzundur, xaricdən qısa tüklənmişdir. Meyvələri 1 mm uzunluqda, yumru, vəzilidir.

Yayılması
---------

BQ qərbi, BQ şərqi, BQ Quba sahəsi, Samur-Dəvəçi və Xəzər sahili ovalıqlarının rayonlarında arandan orta dağ qurşağına kimi yayılmışdır. Meşələrdə, kolluqlarda, bağlarda, arx kənarlarında bitir.
Teucrium hircanicum L.

Hündürlüyü (20) 30-60 (80) sm, gövdəsi düz və ya əsasından az əyilib qalxan, sadə və ya az budaqlanan, sıx yumşaq aralı tüklü, aşağı
hissədə qırmızımtıl rəngdə olan çoxillik ot bitkisidir.

Yarpaq
------

Yarpaqları saplaqlı, yumurtaşəkilliuzunsov və ya uzanmış yumurtaşəkilli-uzunsov, təpə hissəyə doğru tədricən daralandır. Qaidə hissəsi ürəkşəkilli və ya kəsilmiş, kənarları dairəvi dişli, üst tərəfdən yaşıl, alt tərəfdən ağımtıl və ya sıx yumşaq tükləri olduğuna görə boz rəngdədir.

Çiçək
-----

Çiçək qrupu uzun, sünbülşəkilli, dar silindrik, tədricən uc hissəyə doğru daralandır, uzunluğu 20-25 sm-dir. Çiçək saplağı qısa, kasacıqdan qısadır. Tac fırfır rəngli, üst səthi qısa tüklü, 1,5 dəfə kasacıqdan qısadır.

Meyvə
-----

Fındıqcalar 1 mm uzunluqdadır, şarşəkillidir, vəziciklidir.

Çiçəkləməsi
-----------

İyun-Avqust (Sentyabr)

Meyvə verməsi
-------------

İyul-Sentyabr

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Samur-Şabran oval. BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, AlazanƏyriçay, KQ mərkəzi, Lənk. dağ. Lənk. oval. Ovalıqdan orta dağ qurşağına qədər.

Yaşayış mühiti
--------------

Meşələrdə, kolluqlarda, bağlarda, suvarma kanalları boyunca rast gəlinir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
2. ↑  Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.
3. ↑  Validə M. Əlizadə, Naibə P. Mehdiyeva,Vüqar N. Kərimov, Aidə Q. İbrahimova BÖYÜK QAFQAZIN BİTKİLƏRİ (Azərbaycan) Bakı 2019
4. ↑  Флора Азербайджана. Баку: Изд. АН Азерб.ССР, 1950-1961, Т. I-VIII.
5. 1 2 3 4 5 6 7 8  Eldar Şükürov.İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı,Bakı 2016

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q16417310
* GBIF: 3896203
* Plant List: kew-202990

 |
**Mələk Mosso** (*türk.* Melek Mosso) ya da gerçək adıyla **Mələk Davarcı** (*türk.* Melek Davarcı; d. 11 noyabr 1988, Kayseri, Türkiyə) — səhnə adı ilə bilinən Türkiyəli musiqiçi və musiqi müəllimi.

Həyat hekayəsi
--------------

11 noyabr 1988-ci ildə Kayseri'də anadan olub. 7 yaşında ilk bəstəsini bəstələyərək musiqiyə başladı. 9 yaşında Dənizli Bələdiyyə Konservatoriyasında bağlama və Türk Xalq Musiqisi dərslərinə başlamışdır. Daha sonra təhsilini Gözəl Sənətlər Liseyində davam etdirdi. Liseydə yan fleyta çalmağa başladı. Universitet təhsilini Adnan Menderes Universiteti Təhsil Fakültəsi Musiqi Təlimi Bölməsində tamamladı. Təhsil ömrü boyu xor və solist kimi çalışıb.

Təhsilini başa vurduqdan sonra İstanbul'da Kadıköy - Beşiktaş xəttində musiqi hazırlayaraq tanınmasını artırdı. Piano, yan fleyta, solfege və harmoniya dərsləri verdi və musiqi təhsili almaq istəyən tələbələri konservatoriya imtahanlarına hazırladı. Müxtəlif musiqi yarışmalarına qatıldı və mükafatlar qazandı. Musiqiçi dostları ilə birlikdə qurduğu "Zbam The Band" adlı qrupu ilə müxtəlif səhnələrdə svinq və caz musiqisi ifa etdi.

Yıldız Tilbə'nin "Vursalar Öləməm" adlı mahnısını yenidən şərh etdiyi video 85 milyonun üzərində izlənildi. No.1'in Çuxur teleserialı üçün ifa edilən "Heç İşıq Yox" adlı mahnısında No.1'ə yoldaşlıq etdi və bu parça 100 milyonun üzərində izlənildi. Həmçinin "Heç İşıq Yox" adlı parça No.1'in "Qara Bayraq" albomuna daxil edildi. 2018-ci ildə sözlərini və musiqisini özünün bəstələdiyi "Pişik" sinqlı ilə uzun müddət radio siyahılarında yer aldı.

Diskoqrafiya
------------

AP
* *Mələk Mosso* (2020)

Sinql'ları
* "Pişik" (2018)
* "Kölgən Yetər" (2018)
* "Kəklik Kimi" (2019)
* "Vursalar Öləməm" (2019)
* "Qucaqlaşa Qucaqlaşa" (2019)
* "Könül Gözü" (2020)
* "Unudan Qazanır" (2020)
* "Şənbə Türküsü" (2020)
* "Yalan" (ft. Aras) (2020)
* "Qurtuldun Dedilər" (2020)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-06-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-20.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-06-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-20.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-12-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-20.

Xarici keçidlər
---------------

* YouTube'da Mələk Mosso
* Instagram'da Mələk Mosso
* Twitter'da Mələk Mosso
* Facebook'da Mələk Mosso
**Hirkan meşə siçanı** (*lat.* Sylvaemus hyrcanicus Vorontsov) — haqqında az məlumat olan və ya Azərbaycanda məhdud arealda yayılmış, nəsli kəsilmək üzrə olan gəmirici növüdür.

Təsviri və yayılması
--------------------

Hirkan meşə siçanının bədəninin uzunluğu 92.0 – 96.6 mm, quyruğunun uzunluğu 85.0 – 94.0 mm, pəncənin uzunluğu 22.0 – 24.0 mm, qulağın hündürlüyü isə 17.3 – 18.0 mm-dir. Yuxarı diş sırasının uzunluğu 4.1 mm-dir.

### Yayılması

Hirkan meşə siçanının arealı Lənkəran təbii vilayətinin dağətəyi və dağlıq meşə əraziləri ilə məhdudlaşır. 150 – 1000 m hündürlükdəki meşəlik ərazilərdə yayılmışdır.

Sayı və azalma səbəbi
---------------------

Olduqca azsaylıdır. Hal-hazırda sayı barədə dəqiq məlumat yoxdur.

### Məhdudlaşdırıcı amillər

Populyasiyada fərdlərin sayı hava şəraitindən (quraqlıq illərdən), antropogen amillərdən, o cümlədən, onların məskunlaşdığı sahələrdə torpaqların
mənimsənilməsindən asılıdır.

### Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər

Qorunması məqsədilə xüsusi olaraq qəbul edilmiş tədbirlər mövcud deyil.

### Qorunması üçün görülmüş tədbirlər

Növün qorunması, onun biotoplarının qorunması ilə
əlaqədardır. Heyvanların məskunlaşdığı yerlərdə meşələrin qırılmasının qarşısının alınması və orada əsas genofondunun qorunub-saxlanımasına əlverişli şərait yaratmaq vacibdir.

Mənbə
-----

* AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QIRMIZI KİTABI FAUNA, II NƏŞR. 201səh, *Hirkan meşə siçanı*. (2013)
**Avroviziya Asiya Mahnı Müsabiqəsi** (*ing.* Eurovision Asia Song Contest) — gələcəkdə Asiya-Sakit okean ölkələri üçün planlaşdırılıb 
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin versiyası.

Yaradılması
-----------

2016-cı ilin mart ayında Avropa Yayım İttifaqı ilə Avstraliyalı *Special Broadcasting Service* (SBS) arasında Avroviziyanın Asiya ölkələri üçün oxşar versiyasını SBS kanalda yaymağa ixtiyarını verildiyini haqqında razılaşma olduğundan bəyan olunub.

İştrakçılar
-----------

Aşağıdaki ölkələr müsabiqədə iştrak etməyə maraq göstəriblər:

| İl | İlk dəfə iştirak edəcək ölkələr |
| --- | --- |
| 2018 | 
* Avstraliya Avstraliya
* Çin ÇXR
* Honkonq Honkonq
* Yaponiya Yaponiya
* Yeni Zelandiya Yeni Zelandiya
* Sinqapur Sinqapur
* Solomon adaları Solomon adaları
* Cənubi Koreya Cənubi Koreya
* Ermənistan Ermənistan
* Gürcüstan Gürcüstan

 |

İstinadlar
----------

1. ↑  *Granger, Anthony.* "Asia: SBS to create Eurovision Song Contest in Asia". eurovoix.com. Eurovoix. 21 mart 2016. 2016-03-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 mart 2016.
2. ↑  "Three cities interested in hosting Eurovision Asia". eurovoix-world.com. Eurovoix. 19 may 2017. 23 April 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 may 2017.
**Nil Kempbel** (*ing.* Neil Campbell; 17 aprel 1946, Kalver-Siti[d], Kaliforniya – 21 oktyabr 2004, Redlends[d], Kaliforniya) — ilk dəfə 1987-ci ildə və daha sonra dəfələrlə çap olunmuş "Biologiya" dərsliyi ilə tanınan, amerikalı bioloq, alim. Bu dərslik dünyadakı 700.000-dən çox yuxarı sinif şagirdi və universitet tələbəsi tərəfindən istifadə olunub.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Nil Kempbel 17 aprel 1946-cı ildə Kalver-Siti şəhərində anadan olub. Zoologiya üzrə magistr dərəcəsini Los-Anceles Kaliforniya Universitetində müdafiə etmiş, doktorluq dərəcəsini isə bitkilərin botanikası mövzusunda Riversayd Kaliforniya Universitetində müdafiə edib. 30 ildən artıq Kornell Universitetinin, Pomona Kollecinin, Riversayd Kaliforniya Universitetinin, San Bernardinyo Valli Kollecinin auditoriyalarında dərs deyib.

Kempbel bir sıra mükatlara layiq görülüb: 2001-ci ildə Riversayd Kaliforniya Universiteti tərəfindən Fərqlənən Məzun Mükafatı və 1986-cı ildə San Bernardinyo Valli Kolleci tərəfəfindən ilk dəfə verilən Görkəmli Professor Mükafatı.

Kempbel, həmçinin, sahil və səhra bitkilərini öyrənən tədqiqatçı idi. O, müəyyən bitkilərin müxtəlif duzluluq, temperatur və pH göstəricilərinə sahib mühitlərdə özlərini necə uyğunlaşdırması ilə bağlı tədqiqata rəhbərlik etmişdir. Əlavə olaraq, o, Mimoza bitkisi və digər paxlakimilərin öyrənilməsi ilə bağlı araşdırmalara da rəhbərlik etmişdir.

Kempbel 21 oktyabr 2004-cü ildə "Biologiya"nın 7-ci beynəlxalq nəşri üçün tamamlanılan əl yazısından dərhal sonra ürək çatışmazlığından dünyasını dəyişmişdir. Riversayd Kaliforniya Universitetində onun şərəfinə Nil Allison Kempbel İanələşdirilmiş Tədqiqat Mükafatı yaradılmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Çarlz Darvin
* Frederik Qriffit
* İlya Meçnikov

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Neil Campbell // Babelio (fr.). 2007.
3. 1 2  "UC Riverside Visiting Scholar Dies" (Press-reliz). University of California, Riverside. 25 oktyabr 2004. 13 October 2008 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 may 2020.
4. ↑  "Neil A. Campbell; author of renowned biology text; 58". Associated Press. 2 noyabr 2004. The San Diego Union-Tribune. 9 March 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 may 2020.
5. ↑  *Campbell, Neil A.; Reece, Jane B.* Biology. Benjamin Cummings. 2005. səh. 1230 p. ISBN 0-8053-7146-X.
6. ↑  *Pearce, Jeremy.* "Neil A. Campbell, Who Wrote Major Biology Texts, Dies at 58". The New York Times. 31 oktyabr 2004. 9 May 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 may 2020.
7. ↑  "Neil Allison Campbell Endowed Research Award". 2022-05-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-30.
Nil deltası
**Nil delası** — Dünyanın ən böyük deltalarından biri olaraq, Aralıq dənizi sahili boyunca 240 km məsafədə uzanır. Delta qərbdə İsgəndəriyyədən başlayaraq şərqdə Port-Səidə qədər uzanır. Delta əvvəllər mövcud olmuş buxtanın yerində əmələ gəlmişdir. Nil deltasının sahəsi 24 min km²-dir.

Qahirədən bir qədər aralıda, çayın mənsəbindən 160 km cənubda Nil qollara ayrılır. Nilin mənsəbini yunanlar "Delta" adlandırmışlar. Onlar deltanı "Δ" hərfinə bənzətmişlər. Bundan sonra dünyada olan bütün bu növ çay mənsəbləri delta adlandırılır. 

Misirin 80 milyonluq əhalisinin yarıya qədəri Nil deltasında cəmləşmişdir. Deltada yerləşən iri şəhərləri çıxmaq şərti ilə hər km² 1000 nəfər düşür. Təkcə İsgəndəriyyədə 4 milyon insan yaşayır. Deltada İsgəndəriyyədən başqa Şubra-əl-Heyma, Port-Səid, Əl-Mahalla-əl-Kubra, Əl-Mansura, Tanta və Zakazik.

Qədimdən deltanın qara torpaqları böyük miqdarda məhsul yetişdirilməsinə imkan verirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  City Population website Arxivləşdirilib 2013-09-02 at the Wayback Machine, citing Central Agency for Public Mobilisation and Statistics Egypt (web), accessed 11 April 1998.

Mənbə
-----

* Nile Delta flooded savanna. Terrestrial Ecoregions. World Wildlife Fund.
**Sıtkı Güvenç** (1 noyabr 1961, Pazarcık[d], Qəhrəmanmərəş ili – 9 fevral 2023, Qəhrəmanmaraş) – Türkiyə siyasətçisi. Ədalət və İnkişaf Partiyasının Qəhrəmanmaraş təmsilçisi kimi Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı seçilmişdi.

Həyatı və karyerası
-------------------

1961-ci ildə Qəhrəmanmaraşın Pazarcık ilçəsində doğulmuşdur. İstanbul Universitetinin stomatologiya fakültəsindən məzun olmuş və bir müddət stomatoloq kimi işləmişdir. Qəhrəmanmaraş İl Sağlamlıq Müdirliyində xidmət göstərmiş, Ağız və Diş Sağlamlığı Mərkəzinin baş həkimi olmuşdur. 2011-ci ildə Ədalət və İnkişaf Partiyasının üzvü kimi Qəhrəmanmaraşdan Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı seçilmişdi.

### Ölümü

2023-cü ildə baş vermiş Türkiyə–Suriya zəlzələsində bina dağıntılarının altında qalaraq ölmüşdür.

Şəxsi həyatı
------------

Evli və 5 uşaq atası idi. Orta səviyyədə ingiliscə bilirdi. Qardaşı Celalettin Güvenç 2015-ci ildə Ədalət və İnkişaf Partiyasının Qəhrəmanmaraş təmsilçisi kimi deputat seçilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ". TBMM (türkcə). 23 dekabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 fevral 2023.
2. 1 2 3 4 5 6 7  "AK Parti Kahramanmaraş eski milletvekili Sıtkı Güvenç hayatını kaybetti". Haber46 (türkcə). 11 fevral 2023. 2023-02-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 fevral 2023.
**Araqonlu İzabella** (*fr.* Isabelle d'Aragon; 1247 – 28 yanvar 1271, Kosensa, Araqon taxt-tacı) — Fransa kralı III Filippin ilk xanımı, Fransa kraliçası.

Həyatı
------

İzabella, Araqon kralı I Ceymslə onun ikinci xanımı Yolandanın səkkinci övladı və ən kiçik qızı idi. Doğum tarixi məlum deyil. Atasıyla Fransa kralı IX Lüdovik arasında bağlanan 11 may 1258-ci il tarixli sülhə əsasən, İzabella kralın ikinci oğlu Filiplə nişanlandı. Cütlüyün toy mərasimi isə 28 may 1262-ci ildə Klermon-Feranda baş tutdu. Bu müddət ərzində isə Fransa kralının böyük oğlu vəfat etmiş, Filipp atasının və bütün Fransa krallığının varisi olmuşdu.

1270-ci ilin iyulunda əri və qaynatasıyla birlikdə VIII Səlib yürüşünə qatılan İzabella, cəmi bir ay sonra qaynatasının vəfatıyla Fransa kraliçası oldu. Paytaxta geri dönüş yolunda, 11 yanvar 1271-ci ildə Kalabriyadakı Savuto çayını keçərkən atdan düşən Araqonlu İzabella, altıaylıq övladını vaxtından erkən dünyaya gətirdi. Ancaq cütlüyün beşinci övladı olan bu oğlan uşağı çox keçmədən vəfat etdi.

Cütlük dərhal Martirano qalasına, ardından isə Kozentsaya hərəkət etsə də, halsız və hərarətli olan İzabella 28 yanvar 1271-ci ildə burada vəfat etdi. Cənazəsi yenicə vəfat edən övladıyla birlikdə Kozentsa Kafedralına dəfn edilsə də, daha sonra cənazələri Sen-Deni Bazilikasına daşınır.

Mənbə
-----

* Rodrigo Estevan, María Luz (2009). "Los testamentos de Jaime I: Repartos territoriales y turbulencias políticas". *Cuadernos, Centro de Estudios de Monzón y Cinca Media* (in Spanish) (35): 61–90
* Luigi Palmieri, *Cosenza e le sue famiglie: attraverso testi, atti e manoscritti*, Cosenza : Pellegrini Editore, 1999, p. 19, ISBN 88-8101-067-4, ISBN 978-88-8101-067-7
* Sivéry, Gérard (2003). *Philippe III le Hardi* (in French). Fayard

İstinadlar
----------

1. ↑  Zurita, Jerónimo (1977). López, Angel Canellas (ed.). *Anales de Aragón Arxivləşdirilib 2022-01-20 at the Wayback Machine* (PDF) (in Spanish)
**LitSat-1** — Litvanın ilk iki peykindən biridir. Wallops adasında *Orta Atlantika Regional Kosmos Mərkəzi*ndə 0B platformasından uçan Antares 120 fırlatma anbarı üzərindəki 28 Flock-1 CubeSats ilə birlikdə ikinci Cygnus kosmik gəmisindən buraxılmışdır. Launch 2013-cü ilin dekabr ayına planlaşdırılıb, lakin daha sonra 9 yanvar 2014-cü il tarixinə təxirə salınıb. Peyk 28 Fevral 2014 tarixində *NanoRacks Cubesat Deployer* vasitəsilə Beynəlxalq Kosmos Stansiyasından yerləşdirildi .Beynəlxalq Kosmos Stansiyasından yerləşdirildi. Litvanın üç sözü "Lietuva myli laisvę" (Litva azadlığı sevir) kosmosdan yayımlanacaq. Lituanica SAT-1 və LitSat-1 peyklərinin buraxılması Litvada canlı yayımlandı. 6 mart 2014-cü ildə Kaunas Texnologiya Universitetinin (KTU) peyk radio stansiyası ilk dəfə LitSat-1 ilə iki yollu ünsiyyət qurdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  *McDowell J.* Jonathan's Space Report. International Space University.
2. ↑   "Lietuviškas palydovas" LitSat-1 "paskutinç kartą išbandomas Žemėje" (Litva dili). DELFI.lt. 16 Avqust 2013-ci il.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı
**Litium flüor (LiF)** - litium və flüorun ikili kimyəvi birləşməsidir, flüorid turşununlitium duzu.

Fiziki xassələri
----------------

Normal şəraitdə litium flüor ağ tozdur və ya kub sisteminin şəffaf rəngsiz kristallarıdır, hüceyrə parametrləri a = 0,40279 nm, Z = 4.Suda zəif həll olunur (0 °C-də 0,120 q / 100 ml), 
Temperatur artdıqca həllolma bir qədər artır(25 °C-də 0,134 q/100 ml; 35 °C-də 0,1357 q/100 ml).Standart şəraitdə istilik keçiriciliyi 4,01 Vt /(m K),

Alınması
--------

* Litium floridin zəif həll olmasından istifadə edərək, mübadilə reaksiyaları ilə almaq olar:

{\displaystyle {\mathsf {LiCl+NH\_{4}F\ {\xrightarrow {\ }}\ LiF\downarrow +NH\_{4}Cl}}}

  

* Litium hidroksid və flüorid turşunun qarşılıqlı təsiri ilə də əldə edilə bilər:

{\displaystyle {\mathsf {LiOH+HF\ {\xrightarrow {\ }}\ LiF\downarrow +H\_{2}O}}}

Kimyəvi xassələri
-----------------

* Flüorid turşusunun qatı məhlullarında həll olunur:

{\displaystyle {\mathsf {LiF+HF\ {\xrightarrow {\ }}\ LiHF\_{2}}}}
{\displaystyle {\mathsf {LiF+H\_{2}SO\_{4}\ {\xrightarrow {\ }}\ LiHSO\_{4}+HF\uparrow }}}
{\displaystyle {\mathsf {LiF+HNO\_{3}\ {\xrightarrow {\ }}\ LiNO\_{3}+HF\uparrow }}}
* Qatı qüvvətli turşularda həll olunur:

{\displaystyle {\mathsf {2\ LiF+CaO\ {\xrightarrow {600^{o}C}}\ Li\_{2}O+CaF\_{2}}}}
{\displaystyle {\mathsf {2\ LiF+Ca(OH)\_{2}\ {\xrightarrow {\ }}\ 2\ LiOH+CaF\_{2}\downarrow }}}

Tətbiqi
-------

Litium flüorid çox yüksək şəffaflığa malikdir ultrabənövşəyidən infraqırmızı spektral diapazona qədər (0,12 ... 6 mikron), buna görə də o, ultrabənövşəyi (vakuum ultrabənövşəyi daxil olmaqla hansınınki şəffaflığı bütün digər optik materiallardan üstündür) və infraqırmızı optikada istifadə olunur.Bundan əlavə, termolüminessent dozimetriya ilə radiasiya dozalarını ölçmək üçün istifadə olunur. 
Yüksək ərimə istiliyi olduğundan (1044 kJ/kq) istilik enerjisinin saxlanması üçün istifadə olunur. Əridikdə həcmini 22% artırır. Maye litium flüoridin təsirindən metallar tez zamanda korroziyaya uğrayır.

Toksikliyi
----------

Litium flüorid zəhərlidir. Havada maksimum icazə verilən konsentrasiya 1 mq/m³ təşkil edir.

Mənbə
-----

* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 2-е изд. — М.—Л.: Химия, 1966. — Т. 1. — 1072 с.
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд.— Л.: Химия, 1971.— Т. 2.— 1168 с.

İstinadlar
----------

1. ↑  LITHIUM FLUORIDE (ing.).
Osmanlı sarayında xədim edilmiş zənci

**Axtalama** (xədim etmə)- bioloji erkəyin cinsiyyət orqanını itirdiyi cərrahi, kimyəvi və ya başqa bir yolla edilən prosesdir. Bu sterilizasiyaya səbəb olur və testosteron kimi müəyyən hormonların istehsalının azalmasına səbəb olur. Axtalanmış şəxs və ya heyvan nəsilartırma qabiliyyətini itirir. Əsasən cəza, yaxud heyvan populyasiyanın tənzimlənməsində istifadə olunur.

Tarixi
------

Axtalamanın ilk dəfə harada və nə zaman tətbiq olunduğu məlum deyil. Ancaq tarix boyu qaliblərin məğlubları diri, yaxud ölü halda axtaladıqları məlumdur. Cinsiyyət vəziləri (xaya) ilə bərabər cinsiyyət orqanının da çıxarılması ölüm riskini artırdığı üçün irəli tarixi dönəmlərdə ancaq cinsiyyət vəziləri çıxarılırdı. Ancaq axtalamadan həmişə cəzalandırmaq üçün istifadə olunmamışdır. Bir çox mədəniyətlərdə axtalanmış oğlan uşaqlarından xüsusi tərbiyə olunaraq saraylarda, əksər hallarda isə hərəmlərdə istifadə olunmuşdur. Tarixdə axtalanmış şəxslərin bəzən yüksək rütbə tuta bildiyi hallar da olmuşdur.

18-ci əsrə qədər Avropada oğlan uşaqları kilsə xorunda oxumaları üçün axtalanırdı. Belə ki, xorda oxumaq üçün qadınlara icazə verilmədiyi üçün oğlanların incə səslərini qorumaq məqsədilə onları axtalayırdılar.

Fizioloji və psixoloji nəticələri
---------------------------------

Müasir dövrdə axlalama
----------------------

Axtalanmış şəxslər
------------------

* Gürcüstan şahzadəsi Şahzadə Dyomna
* İran şahı Ağa Məhəmməd Şah Qacar

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* axtalamaq sözünün mənası - Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti Arxivləşdirilib 2016-03-14 at the Wayback Machine
**Samson xan** (*rus.* Самсо́н Я́ковлевич Маки́нцев; *fars.* سامسون‌خان‎; doğ.1776 - 1849) — Qacarlar ordusunun generalı.

Həyatı
------

Samson Yakovleviç Makintsev 1776-cı ildə Rusiya imperiyasının Qafqaz xəttində anadan olmuşdu. Əsgər övladıdır. 24 sentyabr 1799-cu ildə Nijeqorod Draqun alayında hərbi xidmətə başlamışdı. Qafqaz cəbhəsinə göndərilmişdi.

Samson Makintsev vaxmistr rütbəsində 1802-ci ildə ordudan qaçıb Qacarlar tərəfə keçdi.Naib (leytenant) rütbəsində İrəvan piyada alayında xidmət etməyə başladı. O, rus fərarilərini orduya cəlb edib, yeni qoşun (Nizami-cədid) hissəsi yaratdı. Ordu komandanı, şahzadə Abbas mirzə Qovanlı-Qacar onun hissəsinə baxarkən bəyəndi. Ona yavər (mayor) rütbəsi verildi. Sonra özü yaratdığı qoşun hissəsini rus və qafqaz əsilli əsgərlərin hesabına genişlətdi. Şahzadədən sərhəng (polkovnik) rütbəsi və xan ünvanı aldı. Onun başçılıq etdiyi alay "Bahaduran" (qəhrəmanlar) adlandı.

A. Qriboyedovovun başçılığı ilə İrana gedən Rus missiyasının başlıca vəzifələrindən biri "rus batalyonu"-nun geri qaytarılması idi. 1804-1813-cü illər müharibəsi zamanı əsir düşmüş rus əsgərləri Təbrizə gətirilmiş, burada onlardan xüsusi batalyon yaradılmışdı. Batalyona Borisoqleb polkunun vaxmistri Samson Yakovleviç Makintsev komandanlıq edirdi. Batalyonun döyüşçüləri "bahaderan" da adlandırılırdı. A. Qriboyedov bahadırların qaytarılmasına xüsusi canfəşanlıqla girişmişdi. Abbas mirzə ilə görüşdə də bu məsələni vurğulamışdı. A. Qriboyedov əsirlərdən 70 nəfəri geri qaytarmağa nail olmuşdu. Lakin rus əsgərləri yalnız müharibə zamanı deyil, dinc dövrdə də fərarilik edirdi. Eduard Uillok erməni Sadıq vasitəsilə Qarabağdakı 42-ci yeger polkunun bəzi əsgərlərinin İrana qaçmasına nail olmuşdu. Bu fakt da A. Qriboyedovu qəzəbləndirmiş və naşılıq göstərərək ingilis missiyasına nota ilə müraciət etmiş, diplomatik dairələrdə narazılıq yaratmışdı.

Samson xan 1849-cu ildə vəfat edib.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar dövrünün hərbçiləri, Bakı, "Mütərcim", 2013. 334 səh.

Həmçinin bax
------------

* Yusif xan Gürcü
**Roza Şəhidovna Talxiqova** (3 iyul 1965, Qroznı — Çeçenistan şairəsi, Rusiya Jurnalistlər İttifaqının (2003), Çeçenistan Yazıçılar İttifaqının (1996) və Rusiya Yazıçılar İttifaqının (2002) üzvü.

Həyatı
------

Roza Talxiqova Qroznıda anadan olub və boya başa çatıb. İlk şeirini 10 yaşında yazıb.

Səid Çaxkiyevin rəhbərliyi altında gənc "Prometey İskrası" ədəbi yaradıcılıq dərnəyinə qatılmağa başlayanda yaradıcılığa başlamışdır.

Ardıcıl mükafatlar qazandığı respublika ədəbi yarışmalarında iştirak etmişdir. 1983-cü ildə Çeçen ədəbiyyatının banisi Səid Baduyevə həsr olunmuş müsabiqəsində ikinci yeri tutub. Şeirləri müntəzəm olaraq yerli qəzet və jurnallarda dərc olunurdu. Tez-tez radio və televiziyaya dəvət alırdı.

1982-ci ildə şeirləri "Komsomol nəsli" respublika qəzetində dərc olunur. Talxiqovanın "Səhərin əks-sədası" (1982), "Köklərə yüksəlmə" (1985) şeir kitabları dərc edilmişdir. Habelə onun yazdığı şeirlər çeçen dili ilə yanaşı balkar və kabardin dillərinə çevrilmişdir. Roza Talxiqovanın şeirləri Moskva, Kabarda-Balkar dövri mətbu nəşrlərində nəşr olunmuşdur.

Roza Talxiqova Səid Çaxkiyevi ədəbi uğur yolunda əsas hamisi hesab edir. Çaxkiyev ona şeiri anlamağı öyrətmiş və ədəbi karyerasında iştirak etmişdir. Rozanın evlənəcəyini öyrəndikdən sonra, Səid Çaxkiyev onun nişanlısına Rozanın istedadının olduğunu və bunun inkişaf etdirilməsi lazım olduğunu izah etdi. Ailə həyatının Rozanın təhsilinə mane olmayacağı vəd verməsini istədi.

1990-cı ildə A. M. Qorki adına Moskva Ədəbiyyat İnstitutunu bitirib. "Vaynax" ədəbi-bədii jurnalının poeziya şöbəsinin redaktoru, Çeçenistan Respublikasında insan hüquqları üzrə ombudsman aparatının baş mütəxəssisi kimi çalışıb.

Talxiqovanın sözləri, öz etirafına görə, avtobioqrafikdir. Onun yaradıcı baqajında ​​150-dən çox əsər var. Hal-hazırda Roza nəsrlə məşğul olur, təəssüf ki, respublikada az tanınan çeçen qadınlarının taleyi haqqında yazılar yazır.

Məşhur ifaçılar tərəfindən ifa olunan şeirləri üzərində bir neçə mahnı yazılmışdır..

1995-ci ildə Roza Çeçenistan Respublikası Yazıçılar İttifaqına qəbul edilib. 2002-ci ildə Rusiya Yazıçılar İttifaqının üzvü də seçilmişdir.

2013-cü ildən bu günə qədər "İstoki" uşaq jurnalının (www.istoki-chr.ru) təsisçisidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Роза Талхигова — душа поэта". 2021-10-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-05.
2. ↑  "Роза Шахидовна Талхигова". 2016-08-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-05.
3. ↑  "Биография". 2016-08-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-05.
4. ↑  "Розе Талхиговой исполнилось 50". 2016-09-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-05.

Ədəbiyyat
---------

* *Бетуганов А. А.* Знаменитые женщины Кавказа (2000 nüs.). ru:Нальчик: «Эль-Фа». 2008. 561–567. ISBN 978-5-88195-877-0.

Xarici keçidlər
---------------

* Начало творческой биографии известной чеченской поэтессы Розы Талхиговой
* Роза Талхигова — любящие сердца Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine
**Dnepr SES** (*ukr.* Дніпровська ГЕС), həmçinin ***DneproHES*** (*rus.* ДнепроГЭС), daha əvvəl — ***V.İ.Lenin adına Dnepr SES*** — Ukraynanın cənubundakı Zaporojye şəhərində Dnepr çayı üzərində qurulmuş su elektrik stansiyası. Bu, Dnepr su elektrik stansiyaları kaskadının beşinci mərhələsidir. Ukraynanın ən böyük su elektrik stansiyası olan Dnepr SES 1932-1956-cı illərdə SSRİ və Avropanın ən böyük su elektrik stansiyası olmuşdur.

Dnepr su elektrik stansiyasının tikintisi QOELRO planı ilə nəzərdə tutulmuşdu, stansiya bu plana uyğun olaraq tikilmiş ən böyük elektrik stansiyası oldu. Onun tikintisinə 1927-ci ildə başlanmış, ilk hidroaqreqatlar 1932-ci ildə istismara verilmiş, 1939-cu ildə isə Dnepr SES-in tikintisi başa çatdırılmışdır. Elektrik stansiyası SSRİ-də sənayeləşmənin ən məşhur simvollarından birinə çevrildi, eyni zamanda Zaporojyedə böyük sənaye müəssisələri kompleksi tikildi. Böyük miqdarda ucuz elektrik enerjisi istehsal etməklə yanaşı, Dnepr SES Dnepr relslərini su altında saxlamaqla Dneprdə fasiləsiz naviqasiyanın təmin edilməsi problemini həll etdi.

Böyük Vətən müharibəsi illərində Dnepr su elektrik stansiyası əvvəlcə sovet, sonra isə alman qoşunları tərəfindən partladıldı. 1944-cü ildə stansiyanın bərpasına başlanıldı, 1950-ci ildə sonuncu su elektrik aqreqatının işə salınması ilə bərpa işi başa çatdırıldı, eyni zamanda stansiyanın gücü artırıldı. 1969-1980-ci illərdə stansiya başqa bir su elektrik stansiyasının (Dnepr SES-2) və gəmi şlüzlərinin ikinci sırasının tikintisi ilə genişləndirildi və onun gücü iki dəfədən çox artdı. 1990-cı illərin ortalarından etibarən Dnepr SES modernləşdirilib, o cümlədən stansiyanın gücünün tədricən artırılması ilə su elektrik aqreqatlarının dəyişdirilməsi həyata keçirilib. Dnepr SES-in sahibi hazırda "Ukrhidroenerqo" dövlət şirkətidir.
Ümumi yayılması
---------------

Qafqaz.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Şamaxı rayonunda (Kızıldərə, Astarxan kəndi yaxınlığında) rast gəlinir.

Statusu
-------

Azərbaycanın nadir bitkisidir.VU C2a(i).

Bitdiyi yer
-----------

Yamaclarda, günəş düşən açıq sahələrdə bitir.

Təbii ehtiyyatı
---------------

Azərbaycanda arealı dardır.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Çoxsaylı, meyvəsiz, sürünən zoğları olan yarım¬kol-cuqdur. Çiçəkli zoğları düz dayanan, hündürlüyü 7-15 sm, sıx, qısa tücüklüdür. Yarpaqları uzunsovlansetvari və ya əks-yumurtavari, uzun¬luğu 6–10 mm, eni 2–3 mm, çox cod, çılpaq, az bilinən nöqtəli vəzicikli, kənarları tükcüklüdür; yan damarcıqları alt tərəfində üstə
çıxandır. Çiçək qrupu başcıqlı, möhkəmdir. Kasacığın uzunluğu 4–5 mm, sıx və qısa tükcüklüdür; yuxarı dişcikləri üçkünc, kənarları tükcüklüdür. Çiçək tacının uzunluğu 7 mm, parlaq çəhrayıdır. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir, avqust ayında isə meyvə verir.

Çoxalması
---------

Təbiətdə əsasən toxum vasitəsi ilə çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
---------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliy¬yətidir.

Becərilməsi
-----------

Becərilməsi haqda məlumat yoxdur.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
-------------------------------

Qəbul edilmiş mühafizə tədbiri yoxdur.

Zəruri qoruma tədbirləri
------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilməsi tövsiyə edilir.

Məlumat mənbələri
-----------------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.

 Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine

Ədəbiyyat
---------

* Флора Азербайджана. т.7. 1957;
* Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Kitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki forma-siyaları.1996; \*Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.
**Nürəddin Usubov adına Dağıstan Uşaq Respublika Kitabxanası** — Dağıstannın paytaxtı Mahaçqala şəhərində yerləşən mərkəzləşmiş uşaq kütləvi mədəni maarif müəssisəsi. Kİtabxana İrçi Kazaka küçəsi, 10 ünvanında yerləşir.

Tarixi
------

Mahaçqala Şəhər Uşaq Kitabxanası 1968-ci ildə qurulmuşdur. Lakin onun rəsmi açılşı 1971-ci ildə baş tutmuşdur. Təntənəli açılışa Moskva, Kabardin-Balkar, Tatarıstan, Tacikistan, Moldova və Bolqarıstandan məşhur uşaq yazıçıları dəvət olunmuşdu. Açılışda qırmızı lenti paytaxt Moskvadan gəlmiş məşhur uşaq ədəbiyyatı yazıçıları Agnia Barto və Maria Prilejayeva kəsmişdirlər.

Kitabxana fondu universaldır. Bu fonda yeni qəzet və jurnallar, populyar elmi ədəbiyyat, yerli və xarici bədii əsərlər, təhsilə kömək edəcək kitablar, cizgi və populyar elmi filmləri olan video lentlər, audio lentlər, şəffaf dəstləri, slaydlar, qrammofon qeydləri, kartpostal dəstləri, stolüstü oyunlar, plakatlar daxildir. 

Kitabxana fondunun həcmi 99 mindən çox saxlama vahididir. Kitabxana oxuculara xidməti yaxşılaşdırmaq üçün yeni-yeni metodlar tətbiq edir. Son illərdə kitabxanada kataloqların elektronlaşdırılması prosesi aparılmışdır. O, cümlədən kitabxanaya gələn oxuculara fondlarda olan nəşrlərin elektron versiyası da təklif edilir. Xidmət üç ixtisaslaşdırılmış oxu zalı və iki abunəçi bölməsi tərəfindən təmin edilir.

Kitabxana strukturuna müxtəlif şöbə və bölmələr daxildir. Kitabxanada filiallar və gənc oxucularla işləmək üçün metodik mərkəz fəaliyyət göstərir. Kitabxana strukturunda kitab saxlama şöbəsi, komplektləşdirmə və emal şöbəsi, biblioqrafiya şöbəsi, metodik şöbə, incəsənət şöbəsi, dövri nəşrlər şöbəsi, xarici ədəbiyyat bölməsi, məktəbəqədər və ibtidai sinif şagirdlərinə xidmət şöbəsi, 5-9-cu sinif şagirdləri üçün xidmət şöbəsi daxildir.

Kitabxana hər il 16 mindən çox adama xidmət göstərir. Kitabların verilməsi 390 min nüsxədən çoxdur. Ziyarətlərin sayı ildə 165 mindən artıqdır. 

18 fevral 2004-cü ildə Dağıstan Respublikası Dövlət Şurasının Fərmanı ilə kitabxanaya Dağıstan uşaq yazıçısı, məşhur Lak yazıçısı Yusupov Nuratdin Abakaroviçin adı verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "О библиотеке". 2016-03-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-24.

Xarici keçidlər
---------------

* "Республиканская детская библиотека Республики Дагестан им. Н. Юсупова". Всероссийский центр изучения чтения и литературы для детей.
* Официальный сайт библиотеки
**Dnepr** - Sovet hökumətinin cəbhə xəttində Ukrayna dilli mobil radiostansiyası. 1943 - 1944-cü illər ərzində Almanların Ukraynanı işğalı zamanı fəaliyyət göstərib.

Tarixi
------

Radiostansiyanın ilk yayımı Kiyevin Brovaridə Alman qoşunları tərəfindən işğalı zamanı "Danışır Qərb cəbhəsi" adı ilə yayımlanmışdı. Stalinqrad müharibəsi zamanı radiostansiya Ukrayna kommunist hökumətinin nəzarəti altına keçdi, daha sonra isə "Dnepr" adını aldı. Hökumət radiosu olaraq radiostansiyanın ilk yayımı 1 may 1943-cü ildə Voronej bölgəsinin Kalaç qəsəbəsində yayımlandı. Stalinqrad müharibəsi zamanı Alman qoşunlarının məğlub olub geri çəkilməsi ilə radiostansiya Qırmızı ordunun və cəbhə xəttinin əsgərləri ilə birlikdə tədricən Ukraynanın daxilinə keçdi. 1943-cü ilin avqust ayının sonunda stansiya Xarkov vilayətinin ərazisində , həmin ilin sentyabr ayında isə Alman aviasiyasının uğursuz partlayışından sonra Xarkov vilayətinin özündə yayımlanmağa başladı. Kiyev Sovet İttifaqının nəzarəti altına keçdikdən sonra stansiya bir neçə müddət hələ də Xarkovda fəaliyyət göstərirdi. 12 yanvar 1944-cü ildə radiostansiya Xarkovdan Kievə köçürülərək fəaliyyət yerini dəyişdi. 1944-cü ilin dekabr ayında isə fəaliyyətini dayandırdı.

İstiqamətlər
------------

Radiostansiya, əsasən, Alman qoşunlarının işğalı altında olan Ukrayna sakinlərinə yönəldilmiş təbliğat və mədəni istiqamət sahələrini əks etdirirdi. "Dnepr" stansiyasında Ukraynanın məşhur mədəni şəxsləri, mətbuat mediasındandakı xəbərlər haqqında, eləcə də cəbhə xəttindən xəbərlər verilirdi.

Dillər
------

"Dnepr" radiostansiyası verlişləri beş dildə yayımlayırdı : ukrayna, rus, polyak, rumın və alman dillərində.

Xarici keçidlər
---------------

* «DNİPRO», radiostansiya - Ukrayna Tarix İnstitutu  (ukr.)
* «Xreşatik» qəzeti, 22.06.2006  (ukr.)
**Birbaşa tətbiqetmə** — Avropa İttifaqının hüququna aid anlayış. Bu, xüsusən *tənzimləmə* ilə əlaqəlidir. Birbaşa tətbiqetmə Lissabon Müqaviləsi ilə düzəliş edilmiş Avropa İttifaqının Fəaliyyətinə dair Müqavilənin  288-ci maddəsində qeyd olunmuşdur.

Birbaşa tətbiq olunan tənzimləmələr fərdi üzv dövlətlər daxilində əlavə qanunvericilik tələb etmir, çünki qaydalar Avropa Komissiyası tərəfindən dərc edildikdən dərhal sonra qüvvəyə minir.

*Birbaşa tətbiqetmə* tez-tez *birbaşa təsir* ilə qarışdırılır, lakin üzv ölkələrdə yalnız tənzimləmələr birbaşa tətbiq edilə bilər. Avropa Ədliyyə Məhkəməsinin erkən hüququ qanununda "birbaşa təsir" birbaşa tətbiqetmənin nəticəsi kimi qeyd edilir, lakin birbaşa təsir doktrinasına direktivlər və digər tədbirlərin daxil edilməsi  ilə genişləndirilməsi *birbaşa tətbiqetmə* ilə arasında fərq yaratdı. İndi birbaşa tətbiqetmə, tənzimləmələrin daxili tətbiqini tələb etmir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Eilmansberger, Thomas.* "The relationship between rights and remedies in EC law: in search of the missing link". Common Market Law Review. October 2004. 2015-06-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-03.
**Rozhen Rəsədxanası**  (bolq. Национална астрономическа обсерватория - Рожен) — Cənub-Şərqi Avropa və Balkan yarımadasının ən böyük astronomik rəsədxanası.

Tarixi və təsviri
-----------------

İki metrlik teleskopun günbəzi
Rozhen Milli Astronomiya Rəsədxanası açılışı rəsmi olaraq 13 mart 1981-ci ildə olub, lakin elmi proqramlar çərçivəsində müntəzəm müşahidə fəaliyyəti 1979-cu ilin sentyabrında başlayıb. Rozhen Rəsədxanası Bolqarıstanın elmi infrastruktura birdəfəlik ən böyük sərmayəsidir (12 milyon LVN-dən çox). Balkanlarda və ümumiyyətlə Cənub-Şərqi Avropanın də ən böyük astronomik rəsədxanasıdır. Bolqarıstan Elmlər Akademiyasının Astronomiya İnstitutu tərəfindən idarə olunur. Rozhen Rəsədxanası 6 teleskopla təchiz olunub: universal 2 metrlik Ritchey-Chretien-Coude (RCC) Carl Zeiss Jena reflektor, 50/70 sm Şmidt, 60 sm Kassegrain, öz-özünə qurulmuş 15 sm günəş koronaqrafı, 30 sm MEADE, 18 sm Meniscas Kassegrain. Rozhen Rəsədxanası geniş spektrli astronomik və astrofiziki tapşırıqlar üzrə müşahidələr təqdim edir - Günəş sistemindən cisimlərin dinamikası və fizikasından tutmuş ekstraqalaktik tədqiqatlara qədər, asteroidlər və kometlər, müxtəlif siniflər və dəyişkənlik növlərinin ulduzlarının spektrləri, ulduz qrupları, yaxınlıqdakı və uzaq qalaktikalar, kvazarlar. Rəsədxananın kodu: 071.

Boqomil Kovaçev, Rojen Rəsədxanasının yaradıcısı, 1987-ci ilin yayında bir qrup səfər edən bolqar alimləri ilə

Layihələr
---------

* Rozhen Milli Astronomiya Rəsədxanası, Astronomiyada Mükəmməllik Mərkəzi, 2009-2010.
* Bolqarıstanda kiçik, uzaqdan idarə olunan və robotlaşdırılmış teleskoplar şəbəkəsinin yaradılması "SMARTNET" 2009 - 2011.
* Tədqiqat və Təhsil üzrə Regional Astronomiya Mərkəzi (RACIO)

Kəşflər
-------

Kəşf edilmiş asteroidlər| Atanasoff (3546) | 28 sentyabr 1983-cü il |
| Russellmark (3952) | 14 mart 1986-cı il |
| Baqryana (4400) | 24 avqust 1985-ci il |
| Kelley (4477) | 28 sentyabr 1983-cü il |
| Lugo (4583) | 01 sentyabr 1989 |
| Blaga (4891) | 4 aprel 1984-cü il |
| Momçeva (8260) | 23 sentyabr 1984-cü il |
| PM1 | 21 mart 1988-ci il |
| PM1 1985 | 24 avqust 1985-ci il |
| PM1 1986 | 3 sentyabr 1986-cı il |

Alətlər
-------

Rəsədxananın ən böyük teleskopu 1980-ci ildə istifadəyə verilmiş diametri iki metr olan Carl Zeiss Jena əks etdirən teleskopudur. Bir sıra kiçik teleskoplar da var.

* Dom des 2-m-TeleskopsDom des 2-m-Teleskops
* 2-m-Teleskop2-m-Teleskop
* Dom des Günəş TeleskopuDom des Günəş Teleskopu

Turizm
------

Rəsədxana məşhur turistik məkandır və nümayiş teleskopu olan ziyarətçi mərkəzinə malikdir. Mühazirə zalı və muzey ekspozisiyası var. Rəsədxananı hər il 10-12 min turist ziyarət edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-12-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-25.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-04-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-25.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-04-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-25.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-02-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-25.
**Birgöz** (*lat.* Ligustrum) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin zeytunkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Təbii yayılması
---------------

Yarpağıtökülən, yaxud həmişəyaşıl kollar, bəzən ağaclardır (hünd. 10 m-ədək). Yarpaqları qarşılıqlı, sadə, ellipsşəkilli, tamkənarlıdır. Süpürgəvarı və ya salxımvarı, təpə, yaxud qoltuq çiçək qrupunda birləşən çiçəkləri xırda, ağ, ətirli, çiçək tacı bitişikləçəklidir. Meyvələri qara giləmeyvəyəbənzər çəyirdəkmeyvədir. Çiçəyində efir yağı, qabıq və yarpağında aşı maddəsi olur. Avrasiyanın mülayim və tropik zonalarında yayılmış təqribən 50 növü məlumdur. Müxtəlifrəngli yarpaqları olan bir çox bağ forması və sortları var. Dekorativ bitki kimi də becərilir. Azərbaycanda 1 növü – adi Birgöz (L. vulgare) yabanı halda bitir; parlaq Birgöz, Yaponiya Birgözü, Çin Birgözü və ovalyarpaq Birgöz introduksiya edilib və yaşıllaşdırmada istifadə olunur. Balverən bitkidir.

Botaniki təsviri
----------------

Dekorativ kol bitkisidr. Yaşıllaşmada bu bitkidən qayçılama yolu ilə şar, kvadrat, üçbucaq, küzə və başqa formalar əldə etmək mümkündür. Toxumları və qələmləri ilə çoxaldılırlar.

Ekologiyası
-----------

Kök və yarpaqlarında aşı maddələri vardır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycan florasında adi birgöz növü bitir. Mərkəzi Nəbatat Bağında kolleksiyada 4 növü becərilir.

İstifadəsi
----------

Canlı çəpər kimi müxtəlif yaşıllıqların salınmasında istifadə olunur. Çiçəklərinin tərkibində efir yağı vardır, ətirli olduqları üçün ətriyyatda işlədilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linney K.* Genera plantarum eorumque characteres naturales, secundum numerum figuram, situm, & proportionem omnium fructificationis partium. 5 Stokholm: 1754. S. 8. doi:10.5962/BHL.TITLE.746
2. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 7.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q753099
* Wikispecies: Ligustrum
* APDB: 192146
* APNI: 91332
* BioLib: 40420
* eFloraSA: Ligustrum
* EPPO: 1LIGG
* FloraBase: 31893
* FoC: 118549
* GBIF: 3172289
* GRIN: 6825
* iNaturalist: 69819
* IPA: 11311
* IPNI: 328108-2
* IRMNG: 1039127
* ITIS: 32973
* NBN: NHMSYS0000460334
* NCBI: 13596
* NZOR: 92ada6fc-0cb7-4f3f-bf61-6bd22d4bf8b3
* PLANTS: LIGUS2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:328108-2
* Tropicos: 40006682
* VASCAN: 1341
* VicFlora: b155ec53-c9e9-4842-827c-f846469aee63
* WFO: wfo-4000021729

 |
**Daş Körpü (Tartu)** — Estoniyanın Tartu şəhərində Emajogi çayı üzərində qorunmamış daş körpü. Livoniyadakı ilk daş körpü, erkən klassik dövrün əhəmiyyətli memarlıq əsəri.

Tarixi
------

Daş körpü 1775-ci ildə Tartuda baş vermiş böyük yanğından sonra general qubernator Yuri Yuryeviç Brounun təşəbbüsü ilə tikilmişdir. Layihənin müəllifləri İohan Zaklovski və İ. Ziqfriedendir. Körpünün daşları ağır əmək üçün Estoniyaya sürülmüş Puqaçov üsyanının iştirakçıları tərəfindən yonulub. Tikinti 1779-cu ildə başladı və 1784-cü ildə tamamlandı. Körpü 1784-cü il sentyabrın 16-da açılmışdır.
Körpünün mərkəzi hissəsi antikvarı xatırladan zəfər tağları ilə bəzədilmişdir. Körpü Tartu şəhərinin mərkəzi meydanının tarixi ansamblının kompozisiyasının əsas elementlərindən biri idi. Körpü meydanın uzununa oxunda yerləşərək ona bir növ təntənəli giriş kimi xidmət edirdi.
9 iyul 1941-ci ildə körpü geri çəkilən rus qoşunları tərəfindən partladıldı. Bu gün onun yerində Kaarsild adlı başqa bir körpü dayanır.
Hazırda Daş körpünün bərpası planlaşdırılır.

Qalereya
--------

* Kaarsildadakı Daş Körpünün maketi (2004)Kaarsildadakı Daş Körpünün maketi (2004)
* 1860-cı ildən litoqrafiya1860-cı ildən litoqrafiya
* Filip Koerber (1800)Filip Koerber (1800)
* Villem Ormisson (1937)Villem Ormisson (1937)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kivisild". Tartu linn (eston). 2021-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 December 2020.
2. ↑  *Вахтре Л.* История эстонской культуры: краткий обзор. Институт Я. Тыниссона. 1994. 95.
3. ↑  *Пуллат Р. Н. Тарвел Э. В.* История города Тарту. Таллин: Ээсти раамат. 1980. 54.
4. ↑  "The Kivisild stone bridge will rise again". 2022-04-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-23.
5. ↑  *Раам В. В.* Архитектурные памятники Эстонии. Л.: Искусство. Ленинградское отделение. 1974. 224.
6. ↑  "Hüvasti, Kivisild! Igaveseks?". Tartu Postimees (eston). 16 November 2015. 2021-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 December 2020.
**Çexey Təbiət Yasaqlığı** (*rum.* Balta Cehei) — Rumıniyanın şimal-qərbində, Krasna çayı hövzəsində yerləşən və özünəməxsus su ekosisteminə malik təbiət yasaqlığıdır.

Fauna
-----

**Quşlar**: kiçik danquşcuq (*Ixobrychus minutus*), yaşılbaş ördək (*Anas platyrhinchos*), *Acrocephalus arundinaceus*, ağ leylək (*Ciconia ciconia*), adi qamışfərəsi (*Gallinula chloropus*);

**Qurbağalar**: *Bombina veriegata*, *Bombina bomina*;

**Sürünənlər**: Avropa yaşıl kərtənkələsi (*Lacerta viridis*)

Flora
-----

Çexey nohuru, çoxsaylı nadir növlərə sahib, yüksək çeşidli floranın inkişafı üçün çox əlverişli bir ərazidir.

Ağac növləri: boz söyüd (*Salix cinerea*), qızılağac (*Alnus glutinosa*), keçi söyüdü (*Salix caprea*);

Ot növləri: *Hydrocharis morsus-Ranae, Scutellaria galericulata var epilobiifolia,* Ranunculus sceleratus *Ranunculus sceleratus L,* *Utricularia vulgaris L.* Qamış *(Phragmites australis),* *Typha akçakesme*, *Utricularia vulgaris L.*

Xarici keçidlər
---------------

* Çexey Təbiət Yasaqlığı

Şəkillər
--------

* Scutellaria galericulata*Scutellaria galericulata*
* Yaşıl kərtənkələYaşıl kərtənkələ

İstinadlar
----------

1. ↑  protectedplanet.net — Cehei Pond[*ölü keçid*]; retrieved on May 28, 2012
2. ↑  enrin.grida.no — Flora and Fauna in Romania Arxivləşdirilib fevral 23, 2009, at the Wayback Machine; retrieved on May 28, 2012
3. ↑   spontana.robustit.com — Spontaneous flora and fauna in Romania Arxivləşdirilib 2012-05-06 at the Wayback Machine; retrieved on May 28, 2012
**Bircins tənlik** {\displaystyle f} funksiyası bircins funksiya olduqda {\displaystyle f(x\_{1},x\_{2},\dots ,x\_{n})=0} şəklində tənlik.

Əgər {\displaystyle f(\lambda x\_{1},\lambda x\_{2},\dots ,\lambda x\_{n})=\lambda ^{m}\cdot f(x\_{1},x\_{2},\dots ,x\_{n})}olarsa, {\displaystyle (\lambda \in R,m\in N)} {\displaystyle f} funksiyasına {\displaystyle m} tərtibli bircins funksiya deyilir. {\displaystyle x\_{1}=x\_{1}(t),x\_{2}=x\_{2}(t),\dots x\_{n}=x\_{n}(t),} olarsa, verilən bircins tənlik birdəyişənli olur. Əgər {\displaystyle f} funksiyası çoxhədlidirsə,bu çoxhədlinin bütün hədlərinin qüvvətləri {\displaystyle m}-ə bərabər olur. 

Məsələn, {\displaystyle 3^{2t}-5\cdot 6^{t}+6\cdot 2^{2t}=0} tənliyi {\displaystyle x=3^{t}} və {\displaystyle y=2^{t}} dəyişənlərinə görə 2 tərtibli bircins tənlikdir.

Xarici keçidlər
---------------

* Г.М. Фихтенгольц. КУРС ДИФФЕРЕНЦИАЛЬНОГО И ИНТЕГРАЛЬНОГО ИСЧИСЛЕНИЯ. ТОМ 1. 616С [*ölü keçid*]