recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Lerx yovşanı** (*lat.* Artemisia lercheana) — bitkilər aləminin astraçiçəklilər dəstəsinin mürəkkəbçiçəklilər fəsiləsinin yovşan cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Afrikada, Asiyada təbii yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Səbəti 2-3 mm uzunluğunda, yumurtaşəkillidir. Aşağı yarpaqları 2-4 sm olub, düz, uc paycıqları dar, xətvari, 2 mm uzunluğundadır. Gövdənin orta yarpaqları yayın ikinci yarısında büzüşərək tökülür. Çiçəkləri al-qırmızı rəngdə olub, avqustda çiçəkləyir, noyabr-dekabr aylarında toxum verir.

Ekologiyası
-----------

Gilli və şorakətli torpaqlarda bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük və Kiçik Qafqazda, Kür-Araz ovalığında yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Zehni fəaliyyəti artırır; sətəlcəm, xroniki bronxit, ağ ciyər vərəmi, astma, qrip, allergiya, faringit, ürək xəstəliyi, əsəb xəstəliyi, ikinci immun çatışmazlığı, dəridə ziyilləri, irinli səpkiləri müalicə edir, yağlı dəri üçün istifadə edilir. Yorğunluğu, depressiyanı aradan qaldırır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q110101029
* IPNI: 179733-1
* NCBI: 1903215
* Plant List: gcc-10305
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:179733-1
* Tropicos: 50162299
* WFO: wfo-0000003158
* WoRMS: 1085306

 |
25 aprel 1915-ci il
**Anzak Günü** (*ing.* Anzac Day) — Avstraliya və Yeni Zelandiyanın milli bayramı.

25 aprel 1915-ci ildə Birinci Dünya Müharibəsi zamanı Antanta qüvvələri (İngilislər, avstraliyalılar, yeni zelandiyalılar, nyufaundlendlər, hintlilər, fransızlar) Gelibolu yarımadasına (Türkiyə) enməyə başladılar. Ardınca uzanan və qanlı döyüşlərdə eniş ələ keçirilmiş köprülərdən bir hücum inkişaf etdirə bilmədi və ilin sonunda evakuasiya edildi. Çanaqqala adlanan bu uğursuz əməliyyat zamanı Avstraliya-Yeni Zelandiya Ordu Korpusunun qoşunları fərqləndilər (*Australian and New Zealand Army Corps, ANZAC*).

Anzak Günü rəsmi olaraq 1916-cı ildə qeyd olunmağa başladı (Yeni Zelandiyada - 1920-ci ildən). Başlanğıcda, Birinci Dünya Müharibəsində həlak olan Avstraliyalılar və Yeni Zelandiyalılar üçün bir anım günü idi. II Dünya Müharibəsindən sonra, 25 aprel tarixində Avstraliya və Yeni Zelandiya, bu ölkələrin iştirak etdiyi bütün müharibələrdə və hərbi qarşıdurmalarda həlak olan vətəndaşlarını yad etdilər. Ənənəyə görə bu gün kilsə ibadətləri, hərbi keçidlər, qazilərin görüşləri keçirilir. Avstraliya və Yeni Zelandiya turistləri həm də anma tədbirlərinə ev sahibliyi edən Gelibolu'nu ziyarət edirlər. Yalnız Anzak günündə Birinci Dünya Müharibəsi əsgərlərinin sevdiyi milli sikkə atma oyununu oynamağa icazə verilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The ANZAC Day tradition". Australian War Memorial. 1 May 2008 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 May 2008.
2. ↑  "ANZAC Day". Australian War Memorial. 1 May 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 April 2013.
3. ↑  "Anzac Day Today". Anzac.govt.nz. New Zealand Ministry for Culture and Heritage. 27 April 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 April 2011.
4. ↑  *Broadbent, Harvey.* Gallipoli: The Fatal Shore. Camberwell, VIC: Viking/Penguin. 2005. səh. 47. ISBN 978-0-670-04085-8.
5. ↑  "Gallipoli Casualties by Country". NZ History. New Zealand Ministry for Culture and Heritage. 1 March 2016. 2 February 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 January 2017.

Ədəbiyyat
---------


**Vikianbarda** **Anzak Günü** ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Marilyn Lake & Henry Reynolds. What’s Wrong With Anzac? The Militarisation of Australian History. UNSW Press, 2010
Xocalı ilə səhv salmayın.
**Xocaylı** (özb. Xoʻjayli, qaraq. Xojeli) — Özbəkistanın Qaraqalpaqıstanda şəhər, Xocaylı rayonunun inzibati mərkəzi. Vodnik şəhər qəsəbəsi Xoceyli şəhər hakimliyinə (meriya) tabedir.

Tarixi
------

Xocaylı (Xoca Eli) şəhərinin tarixi indiyədək xüsusi tədqiq edilməmişdir. P. P. İvanov, M. Yuldaşev, A. Sadıqov, Ya. Qulyamov, S. K. Kamalov, Yu. Bregel, O. Jalilov, V. N. Yaqodin, M. Mambetullaev, T. Xocayeva, Q. Xocaniyazov, M. Ş. əsərlərində və tədqiqatlarında Kdırniyazov, M.Türebekov, X.Esbergenov, O.Yusupov, başqa tarixçi və arxeoloqlar Xoceyli mədəniyyətinin tarixi və tarixinin müxtəlif aspektlərini işıqlandırmışlar.

Bu baxımdan, 500 ildən artıq müddətdə Amudəryanın sol sahilində çoxsaylı tarixi, sosial, mədəni və siyasi hadisələrin mərkəzi olmuş Xocayli şəhərinin keçmiş həyatına aid arxiv materialları böyük maraq doğurur. qaraqalpaqların, qazaxların, türkmənlərin və xorəzm özbəklərinin əsas bazarlarından.

Ötən əsrlərdə Avropa və Rusiya tacirlərinin, səfirlərinin, səyyahlarının və türk alimlərinin getdiyi Xoceyli şəhəri haqqında dəyərli məlumatlar Özbəkistan Respublikasının Sankt vilayətinin, Mərkəzi Dövlət Administrasiyasının arxivlərində saxlanılır.

XVII əsrdən başlayaraq özünü Yaqub peyğəmbərin və Xoca Əhməd Yəsəuinin nəslindən hesab edən Xoca qəbiləsindən olan insanlar Xivədə səfirlik işlərinə fəal şəkildə qoşulmuşlar.

Əhali
-----

Xocayli Qaraqalpaqstanın Nukusdan sonra 2-ci, Özbəkistanda isə 16-cı böyük şəhəridir. Əhalisi 104,589 nəfərdir (2009).

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **İllər** | 1974 | 1991 | 2009 |
| **Əhali, min nəfər** | 40 | 61,2 | 104,6 |

İstinadlar
----------

1. ↑  SSRİ əhalisinin siyahıya alınması (1989).
2. ↑  World Gazetteer: Usbekistan — die wichtigsten Städte
3. ↑  Ходжейли // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
4. ↑

Xarici keçidlər
---------------
**Ələyəz məbədi** — Dərələyəz mahalının Keşişkənd (06.12.1957-ci ildən — Yeğeqnadzor)
rayonunun Ələyəz kəndinin şərqində yerləşən alban xristian məbədidir.

Haqqında
--------

XIII yüzildə tikildiyi ehtimal olunan və planı düzbucaq şəklində olan bu günbəzli məbədin ətrafı geniş qəbiristanlıqla əhatələnmişdir. Qəbiristanlığın çox hissəsi hazırda bağ və əkin sahələrinə çevrilmişdir. Qəbirüstü sənduqə və daşların üzərindəki yazılardan onların 1301, 1318, 1325, 1342, 1345, 1349-cu illərə aid olduqları anlaşılır. Məbədin cənub tərəfində qəbiristanlıqda böyük sərdabənin divarlarının qalıqları var idi. Qədimdən Türk-Oğuz boylarının yurdu olan Ələyəz kəndinə (11 ailədə 58 nəfər) 1828–1829-cu illərdə İrandan ermənilər köçürülüb gətirilmişlər.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database. 2017.
2. ↑  *Əziz Ələkbərli.* Qərbi Azərbaycan abidələri (Azərbaycan). səh. 160. 2023-07-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-05.

Xarici keçidlər
---------------

* Qerbi Azerbaycan-biblioqrafiya
**Qara dənizdə daşqın nəzəriyyəsi** — elmi hipotez. Bu hipotezə görə təqribən e.ə. 5600-cı ildə Qara dənizdə suyun səviyyəsində genişmiqyaslı katastrofik yüksəliş baş vermişdir ki, bu da Tufan əfsanələri üçün tarixi əsas rolunu oynamış ola bilər. Aralıq dənizindən suların əvvəllər bağlanmış Qara dənizə sıçrayışının səbəbinin zəlzələ olduğu güman edilir. Bu kataklizmdən əvvəl Qara dənizin səviyyəsi açıq şəkildə dünya okeanlarının ümumi səviyyəsindən aşağı idi.

Rayan-Pitmen hipotezi
---------------------

Qara dənizdə daşqın nəzəriyyəsi 1996-cı ildə Kolumbiya Universitetindən olan amerikalı geoloqlar Vilyam Rayan və Valter Pitmen tərəfindən irəli sürülmüşdür . Rayan və Pitmen daşqın nəticəsində 155 min km² ərazinin su altında qaldığını və eyni zamanda bunun nəticəsində Azov dənizinin əmələ gəldiyini qeyd edirlər. Həmçinin Bosfor boğazının ərazisində gündə təxminən 40 km³ su axdığı böyük bir şəlalə meydana gəlmişdir. Boğaz axını ən azı 300 gün ərzində oxşar gücə malik olmuşdur .

Müasir elm Qara dənizin qədim zamanlarda şirin sulu olduğunu, lakin sonra duzlu dəniz suyunun ona töküldüyünü müəyyən etmişdir. Qara dənizin səviyyəsi 140 metr qalxmışdır. Dəniz dibinin tədqiqi bizə su bitkilərinin və çöküntü süxurlarının şirin sudan duzlu suya dəyişməsini təqribən 7,5 min il əvvələ aid etməyə imkan verir. 

Rayan və Pitmenın araşdırmaları ilə yanaşı, Varnadakı BAS-ın Okeanologiya İnstitutunun professoru, bolqar geoloq Petko Dimitrov da 1979-cu ildə Qara dəniz daşqını ideyasını irəli sürmüşdür . Sonradan P. S. Dimitrov Rayan və Pitmen ilə əməkdaşlıq etdi  ("Qara dənizin qədim sahil xətləri və insanların mövcudluğu şərtləri" layihəsi - DO02-337, Bolqarıstan Elm Fondu). Dənizin mənşəyinin oxşar versiyasını Böyük Plini ifadə etmişdir.

### Mənbələr

1. ↑  W.B. Ryan and W.C. Pitman, *Noah’s Flood: The New Scientific Discoveries About the Event That Changed History* New York: Simon and Schuster, 1999, 319 p. ISBN 0-684-85920-3 ISBN 978-0-684-85920-0
2. ↑  John Noble Wilford Geologists Link Black Sea Deluge to Farming’s Rise The New York Times, December 17, 1996, pp. B5 and B13 (ing.)
3. ↑  *William Ryan and Walter Pittman.* Noah's Flood. Touchstone Books, pub. by Simon and Schuster. 1998. 249.
4. ↑  *Димитров П. С.* — 1982. Радиоуглеродное датирование донных осадков болгарского черноморского шельфа // Океанология. — Т. 9. — С. 45—53. (Резюме-Рус.)
5. ↑  *Ryan, W.B.F.; Pitman, W.C.; və b.* An Abrupt Drowning Of The Black Sea Shelf. (naməlum dil). 1997.  (#explicit\_et\_al)
**Bir röya üçün ağı** (*ing.* Requiem for A Dream) Darren Aronofskinin 2000-ci ildə çəkdiyi dram və cinayət janrlı film. Hubert Selby Jr.'ün 1978də çap olunmuş romanından, 2000-ci ildə ekranlaşdırılıb. Başrollarında Ellen Burstyn, Jennifer Connelly, Marlon Wayans ve Jared Leto yer alır. Ellen Burstyn bu film ile 2000 Ən Yaxşı Aktrissa Oscar mükafatına namizəd olmuştur.

Mövzusu
-------

Film müasir dünyada gəncləri ən çox zəhərləyən narkotik, bu bağlılığın yol açdığı əxkaqsızlıqlar və televiziya bağlılığından həyatları alt-üst olan 4 insandan danışır.

Narkotik bağımlısı bir gənc, televizor bağımlısı anası və aralarında gündən-günə yüksələn bir uçurum... Narkotik batağı içərisindəki Harry’nin həyatdaki tək məqsədi daha çox narkotikdir. Ümidsiz anasını isə həyata bağlayan tək şey ən sevdiyi yarışma programıdır. Bir gün bu yarışmada iştirak haqqı kazananda tək düşündüyü şey qalib olmaq və bu zaman qırmızı paltarını geyinmiş olmaqdır. Yaşlı, dul ve bədbəxt qadın arıqlama həbləri atmağa başlayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  http://www.imdb.com/title/tt0180093/
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Muğan.

**Muğan dairəsi** və ya **Muğan mahalı** — Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasında 1929–1930-cu illərdə mövcud olmuş inzibati-ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Salyan olmuşdur. Bu səbəbdən Salyan dairəsi (Salyan mahalı) kimi də adlandırılmışdır.

Tarixi
------

Muğan dairəsi VI Ümum-Azərbaycan Sovetlər Qurultayının 8 aprel 1929-cu il tarixli qərarı ilə Azərbaycan SSR-də qəzaların ləğv edilməsi nəticəsində yaradılmışdır. Salyan qəzasını əvəz etmişdir.

SSRİ Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi və Xalq Komissarları Sovetinin "Dairələrin ləğv edilməsi haqqında" 23 iyul 1930-cu il tarixli qərarına uyğun olaraq Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi və Xalq Komissarları Soveti 8 avqust 1930-cu ildə Azərbaycan SSR ərazisində dairələrin ləğv edilməsi haqqında qərar qəbul etmişdir. Bununla Muğan dairəsi də daxil olmaqla ölkə ərazisindəki bütün dairələr ləğv olunmuş, onların ərazisində ümumilikdə 63 rayon təşkil edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Cavad qəzası
* Muğan mahalı

Qeydlər
-------

1. ↑  Tarixi Muğan mahalının yerini 1921-ci ildə Petropavlovka dairəsi aldı. Salyan qəzası VI Ümum-Azərbaycan Sovetlər Qurultayının 8 aprel 1929-cu il tarixli qərarı ilə Azərbaycan SSR-də qəzalar ləğv ediləndən sonra eyni inzibati ərazi çərçivəsində 1929-1930-cu illərdə Muğan mahalı adlanmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  История государства и права Азербайджанской ССР (1920–1934 гг.). Баку: Элм. 1973. səh. 410–412.

Xarici keçidlər
---------------

* "İnzibati-ərazi vahidləri" (PDF). Prezident Kitabxanası. 2021-05-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-08-25.
**Azərbaycan-Türkiyə sərhədi** — iki ölkə arasında uzunluğu 15 km olan sərhəd. Bu hər iki ölkə üçün ən qısa sərhəd xəttidir. Sərhəd Türkiyədə İğdırın cənub-şərqində və Naxçıvan MR-in şimal-qərbindən keçir. Sərhəd Rusiya və Türkiyə arasında 1921-ci ilin martın 16-da bağlanmış müqavilə əsasında yaradılmışdır. Sərhəd xətti Araz çayı boyunca müəyyən edilmişdir.

Coğrafiyası
-----------

Araz çayı boyu sərhəd uzanır. Dərhal yaxınlığında olan torpaq düz və inkişafsız, dörd xətli yol və iki gömrük keçid məntəqəsi var. Sərhəddən təxminən 7 km aralı Azərbaycan Respublikası daxilində Sədərək yaşayış məntəqəsi yerləşir. Türkiyə tərəfdə isə ənyaxın yaşayış məntəqəsi 28 km məsafədə yerlşən Aralıq kəndidir.

Keçid
-----

22 may 1992-ci ildə Araz çayı üzərində 2 ölkənin sərhəd keçid məntəqələrini birləşdirən Ümid körpüsü istifadəyə verilib.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan–Türkiyə münasibətləri

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭Azərbaycan Azərbaycan sərhədləri |
| --- |
| Gürcüstan Gürcüstan  • Ermənistan Ermənistan  • İran İran  • Rusiya Rusiya  • Türkiyə Türkiyə |

| ⛭Türkiyə Türkiyə sərhədləri |
| --- |
| Azərbaycan Azərbaycan  • Bolqarıstan Bolqarıstan  • Ermənistan Ermənistan  • Gürcüstan Gürcüstan  • İran İran  • İraq İraq  • Suriya Suriya  • Yunanıstan Yunanıstan |
**Tofiq Məhərrəmoğlu** (Tofiq Abdin 1 sentyabr 1941, Qırmızıkənd, Neftçala rayonu – 24 fevral 2014) — azərbaycanlı publisist, yazıçı.

Həyatı
------

Tofiq Məhərrəmoğlu 1941-ci ildə Salyan rayonunun Qırmızıkənd kəndində anadan olub. 1968-ci ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun teatrşünaslıq fakültəsini bitirib. Həmin ildən "Qobustan" toplusunda şöbə müdiri işləyib. 1993–2001-ci illərdə Türkiyədə yaşayıb, Türkiyənin "Orta doğu" və "Yeni Asiya" qəzetləri ilə əməkdaşlıq edib. 12 publisistik və şeir kitabının müəllifidir. Uzun müddət "Ədalət" qəzetində türk ədəbiyyatının təbliğiylə məşğul olub. Hüseyn Cavid adına Naxçıvan poeziya teatrında Rəsul Rzanın "Bir gün də insan ömrüdür" poeması əsasında tamaşası göstərilib. Uzun illər dövrü mətbuatda müntəzəm çıxış edib. 2002-ci ildə xalq şairi Rəsul Rza adına Beynəlxalq Ədəbiyyat mükafatını alıb. 2010-cu ildə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adına layiq görülüb.

Tofiq Abdin 24 fevral 2014-cü ildə gecə saatlarında ürək tutmasından vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  Oralarda kimlər var: Bir kənd və onun insanları
2. ↑  Türkiyənin TRT telekanalı yazıçı-publisist Tofiq Abdin haqqında sənədli film çəkib. 2007–11–29[*ölü keçid*]
3. ↑  "Tofiq Abdin vəfat etdi". 2022-01-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-02-25.
**Mərmərə regionu** — Türkiyənin 7 coğrafi regionundan biridir. Avropa və Asiyanı bir-birinə bağlayan körpü rolu oynayır. Təxminən 67.000 kvadrat kilometrlik bir sahəyə malik olub Türkiyənin 8.5%-ni əhatə edir. 

Mərmərə Dənizi, təxminən 11.000 km²-lıq ərazisilə bu bölgənin daxilində yerləşir və bölgənin tam ortasını tutur. Mərmərə Bölgəsinin ümumi əhalisi TÜİK 2009-cu ilin əhali siyahıyaalınmasına görə 23 milyondan çoxdur. Mərmərə Bölgəsində sənaye, ticarət, turizm və kənd təsərrüfatı inkişaf etmişdir. Regionda ən inkişaf etmiş sənayesi, İstanbul-Bursa-Kocaəli illərində yerləşən sənaye fabrikalarının olmasıdır. 

Əsas sənaye məhsulları kimi; Avtomobil parçaları, müxtəlif metal məhsullar, qida məhsulları, toxuculuq, hazır geyim, sement, kimya, kağız, neft-kimya məhsulları sayıla bilər. Şumlanmış sahələrin təxminən yarısı buğda və çuğundurdur. Bölgə, Türkiyənin günəbaxan istehsalının təxminən 73%-ni, qarğıdalı istehsalının isə təxminən 30%-ni həyata keçirir. Bağçılıq da xeyli inkişaf etmiş olub, Təkirdağ, Şarköy, Mürəftə, Avşa və Bozca Ada üzüm və üzüm şərabları ilə məşhurdur.

Bölgənin meşə sahə nisbəti 11.5%-dir. Ev heyvandarlığı və ipək böcəkçiliyi geniş yayılmışdır. Əhali və əhalinin sıxlığı, şərqdən qərbə köç səbəbindən çox yüksəkdir. Enerji istehlakı və turizm gəlirləri ən yüksək olan regiondur.

İstanbul, Mərmərə bölgəsinin sıx əhalili olmasında mühüm rol oynayır.

Tərkibi
-------

İstanbul, Təkirdağ, Ədirnə, Kırklareli, Yalova, Kocaeli tamamilə bölgə hüdudları içində; Sakarya və Biləcik Qara dəniz regionunda torpaqları olub, bir hissəsi Mərmərə regionuna düşür. Mərmərə bölgəsinin ən böyük şəhəri İstanbuldur. Mərmərə Bölgəsindəki ən kiçik şəhər isə Yalovadır. 

* Balıkəsir
* Biləcik
* Bursa
* İstanbul
* Kocaeli
* Kırklareli
* Sakarya
* Təkirdağ
* Çanaqqala
* Ədirnə
* Yalova

Dağlar
------

Mərmərə Bölgəsində Ulduz dağları, Biga dağları, Kapıdağ, Uludağ, Samanlı dağları, Domaniç Dağı, Qoru Dağları, İşıqlar dağı, Armutçuk dağı, Kazdağı, Almacıq dağları yerləşir. Bunların ən böyüyü Bursadakı Uludağdır. Hündürlüyü 2543 metrdir. Bundan başqa, bölgədəki Ədirnə ilində hər hansı bir dağ yoxdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ayşegül Celepoğlu ((Ed.)). *Türkiye 2007*. Başbakanlık Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü tarafından Türk Haberler Ajansı'na hazırlatılmıştır. səhifə 27.

| ⛭Türkiyə regionları |
| --- |
| 
* Egey regionu
* Qara dəniz regionu
* Mərkəzi Anadolu regionu
* Şərqi Anadolu regionu
* Mərmərə regionu
* Aralıq dənizi regionu
* Cənub-şərqi Anadolu regionu

 |  |
**Kiborqlar** — Donetsk hava limanında döyüşlər haqqında, Donbassda silahlı münaqişələr əsnasında Axtem Seytablayevin rəhbərliyi ilə bədii film. Film Natalya Vorojbitin orijinal ssenarisinə görə çəkilib. Film Ukraynanın Dövlət Komitəsinin 8-ci seçmə müsabiqəsinin qaliblərindən biridir və filmin 50% -i üçün 24 milyon qrivna dövlət maliyyə dəstəyi əldə edib. Filmin ümumi dəyəri təxminən 48 milyon qrivnadır. filmin premyerası 2017-ci il dekabrın 6-da Ukrayna Silahlı Qüvvələri Günündə keçirilib.

Çəkilişlər
----------

Çəkilişlər 9 fevral 2017-ci ildə başladı. Çəkiliş meydanı Kiyevin Kryukovşina kəndində yerləşir. Materiallardan bəziləri Çerniqov bölgəsində çəkilmişdir: tank döyüşlərinin səhnələri Qonçarov test sahəsində çəkilmişdir. Ssenarinin məsləhətçisi, Donetsk hava limanının müdafiəsində iştirak edən Ukrayna əsgərlərindən biri olan Kirill Nedrya idi("Dosent").

Süjet
-----

Film, 2014-cü ilin sentyabr ayında bir iki həftəlik xəbərdarlıq öhdəliyinin hekayəsini izah edir. Ukrayna hərbi qrupu əvvəlcə Donetsk hava limanının köhnə terminalının zədələnmiş binasına gəlib. Məşhur musiqiçi və nüfuzlu valideynlərin oğlu olan könüllü olaraq müharibəyə gizli şəkildə qaçdı. O, bu müharibədə onun rolunun nə olacağını anlamağa çalışır.

Rollarda
--------

Filmin çəkilişindən əvvəl, rejissor Axtem Seyitablayev 2017-ci ilin fevralında "Major", "Serpene", "Kılavuz", "Şənbə", "Mars" və "Köhnə" çağırışları ilə bandada altı əsas simvol olacağını bildirdi. 2017-ci ilin avqustunda keçirilən müsahibədə Seyitablayev bildirib ki, filmdə yalnız beş qəhrəman var.

Mənbə
-----

1. Arxivləşdirilib 2018-06-17 at the Wayback Machine
2. 

1. ↑  Cyborgs: Heroes Never Die (2017): Release Info (ing.). 1990.
2. ↑  Cyborgs: Heroes Never Die (ing.). 1990.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook |
| Tematik saytlar | Česko-Slovenská filmová databáze · IMDb |
Cənubi Vyetnam bayrağı.
**Cənubi Vyetnam bayrağı** (vyet. Cờ vàng ba sọc đỏ) — Vyetnam Müvəqqəti Mərkəzi Hökumətinin (1948–1949), Vyetnam Dövlətinin (1949–1955) və Vyetnam Respublikasının (1955–1975) bayrağı. Bayraq düzbucaqlı sarı parçadan ibarət idi, onun mərkəzində üç üfüqi qırmızı zolaq çəkilmişdi. Sarı Vyetnamın tarixi rəngidir və yerin rəngini təmsil edir. Üç zolaq Şimali, Mərkəzi və Cənubi Vyetnam bölgələrini təmsil edir, ölkənin birliyini simvollaşdırır. Zolaqların qırmızı rəngdə olması qanı təmsil edir, ölkənin bütün tarixi boyu xalqın daimi mübarizəsini simvollaşdırır. Bayrağın dizaynı 2 iyun 1948-ci ildə Nquen Van Syuan tərəfindən təsdiq edilmişdir. Hal-hazırda bayraq Vyetnam diasporasının bir çox antikommunist üzvləri tərəfindən qədim Vyetnamın mədəni irsinin və müasir Vyetnamdakı mövcud siyasi sistemə qarşı mübarizəsinin simvolu kimi istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The 'other' Vietnamese Flag". 2011-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-20.
**Take Asay** (浅井タケ, *Asay Take*?, 5 aprel 1902, Otasu[d] – 30 aprel 1994, Sapporo) və ya **Takonanna** (*aynu.* タㇵコナンナ) – Saxalin aynucası dilini ana dili kimi danışan sonuncu şəxs.

Həyatı
------

Take Asayın doğulduğu Otasu kəndi.
Take Asay 1902-ci ildə Saxalinin qərb sahilində yerləşən Otasu kəndində doğulmuşdur. Atasının adı Çikiyupi Yamada (aynu dilində Şupo), anasının adı Tetsuko (aynu dilində Tekakunkema) idi. Doğumundan qısa müddət sonra atası, 18 yaşında isə anası xəstəlikdən ölmüşdür. Gənc yaşında olarkən görmə qabiliyyətini itirmişdir. Valideynlərinin ölümündən sonra Otasunun 4 kilometr şimalında yerləşən Rayçişikada yaşayan qohumlarının yanına köçmüş və Saxalin aynucasını dilinin Rayçişika dialektində səlis danışa bilmişdir. Burada Masaru Asay ilə evlənmişdir.

İkinci dünya müharibəsindən sonra Hokkaydoda yaşamağa başlamış, 1961-ci ildə əri ölmüşdür. 1974-cü ildə Hokkaydonun Monbetsu şəhərində yerləşən qocalar evində yaşamağa başlamışdır. Uşaqlıq yolu xərçəngindən əziyyət çəkdiyi üçün 1993-cü ilin mayında Sapporoda yerləşən xəstəxanaya aparılmış, 30 aprel 1994-cü ildə ölmüşdür.

### Aynu dili

Aynu dilini araşdıran alimlər 1984-cü ildə Asay ilə tanış olmuşdurlar. O, ölümünə qədər Pilsudski Tədqiqat Layihəsinə töhfə vermişdir. Ölümündən sonra Saxalin aynucası ölü dil hesab olunmuşdur. Onun töhfələri aynu dili tədqiqatları üçün əhəmiyyətli hesab olunur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Murasaki, Kyoko.* "は じ め に" (yaponca). 2021-06-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 iyul 2023.
2. 1 2  *Pilsudski, Bronislav; Alfred F. Majewicz.* The Collected Works of Bronisław Piłsudski. Trends in Linguistics Series. 3. Walter de Gruyter. 2004. səh. 600. ISBN 9783110176148. İstifadə tarixi: 2 iyul 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* Take Asayın nağılları

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| CiNii: DA1408975X · ISNI: 0000 0000 8445 7761 · LCCN: nr2001050242 · NDL: 00869099 · NTA: 35418976X · VIAF: 41773515 · WorldCat VIAF: 41773515 |

 |
**Lyuizit** — Asetilenin alüminium xlorid AlCl3 iştirakında arsenxloridlə təsirindən (AsCl3) lyuizit alınır. Lyuizit üç maddənin birləşməsindən ibarət olub rəngsiz, yağlı maye halındadır və xoşagəlməz iyə malikdir.

Xüsusi çəkisi 1,9 q/sm3, qaynama temperaturu 930 °C , mənfi 150 C-də bərk kütləyə çevrilir, uçucu maddədir, onun buxarları da insanları zəhərləyə bilir. Suda çətin, üzvi həlledicilərdə yaxşı həll olur.

Zəhərlənmə təsirinə görə lyuizit ipritə oxşardır, ancaq onun özünün də xüsusi əlamətləri vardır. Bunlardan əsası odur ki, lyuizitin gizli inkişaf dövrü yoxdur. Lyuizit dəriyə düşdükdə həmin an yandırma hiss olunur, sonra qızartı və şiş əmələ gəlir, köpün əmələ gəlmə mərhələsi 2-ci günün sonuna kimi qurtarır. Sonra köplər açılaraq yara əmələ gətirir. Lyuizitin buxarları ilə nəfəs aldıqda əvvəlcə yuxarı tənəffüs orqanları zədələnir, sonra öskürək və burundan su axma kimi əlamətlər olur. Yüngül zəhərləmələrdə belə hallar bir necə saat, ağır hallarda isə bir necə sutka davam edir. Ağır zəhərlənmələr ürəkbulanma, baş ağrıları, səsin batması, qusma və bronxların iltihabı ilə nəticələnir.

Lyuizitin damcıları gözə düşdükdə 7–10 sutkadan sonra insan görmə qabiliyyətini itirir.

Lyuizit mədə-bağırsaq traktına düşdükdə ürəkbulanma, qan təzyiqinin aşağı düşməsi halları olur və daxili orqanların zədələnməsi inkişaf edir.

Tənəffüs orqanlarının və mədə-bağırsaq traktının zəhərlənməsində təcili tibbi yardım çağırmaq və bütün hallarda sanitar təmizlənmə aparmaq lazımdır.

İlk yardım
----------

Əgər lyuizitin damcıları geyim və yaxud dəri üzərinə düşərsə, zəhərlənmiş sahəni fərdi kimya əleyhinə paketdə olan məhlul, yaxud xloramin məhlulu ilə deqazasiya etmək lazımdır. Gözlərə bu ZM –rin damcıları düşdükdə onları 2%-li soda məhlulu və ya zəif (0,1%-0,2%) xloramin məhlulu ilə yaxalayırlar.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Trichloroarsine (ing.).
2. 1 2  *David R. Lide, Jr.* Basic laboratory and industrial chemicals: a CRC quick reference handbook (ing.). CRC Press, 1993. ISBN 978-0-8493-4498-5
**Pikromerit** — monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: nadir.

Xassələri
---------

Rəng – rəngsiz, ağ, boz, sarımtıl, qırmızımtıl; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ, Parıltı – şüşə; Şəffaflıq – şəffaf, yarımşəffaf; Sıxlıq – 2,1; Sərtlik – 2,5; Ayrılma – {201} üzrə; tam mükəmməl; Sınıqlar – qabıqvari; Başqa xassələr – dadı acıdır, suda həll olur; Morfologiya – kristallar: qısaprizmatik; Mineral aqreqatları – massiv və torpaqvari əmələgəlmələr, qabıqlar, nazik təbəqələr.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Adatən ekzogen şəraitdə əmələ gəlir: T < 10°C-də dəniz suyundan kristallaşır; duz yataqlarında tez-tez rast gəlir. Fumarol fəaliyyətinin məhsulu kimi də əmələ gələ bilər. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kianit, lanqbeynit, leonit, silvin və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Qalisiya (Polşa); Aşersleben (Almaniya). Azərbaycanda Laçın rayonunda yerləşən Bülüldüz sulfid təzahüründə tapılmışdır.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

* General Picromerite Information
**Avstriya–Osmanlı müharibələri** — Avstriya Habsburqları ilə Osmanlı imperiyası arasında, başlıca olaraq, Balkan yarımadasının şimal hissəsindəki və Macarıstandakı torpaqları ələ keçirmək uğrunda aparılan müharibələr. Osmanlının Şərqi Avropa ölkələrinə yürüşü nəticəsində başlamışdır. XIV–XV əsrlərdə Balkan yarımadasının xeyli hissəsini ələ keçirən Osmanlı ordusu Serbiya və Macarıstana hücuma başlamış, 1521-ci ildə Belqradı almış, 29 avqust 1526-cı ildə Mohaç döyüşündə macar-çex ordularına qalib gəlmişdi. 15 oktyabr 1529-cu ildə Osmanlı ordusu Vyana şəhərini mühasirəyə almış, lakin şəhəri tuta bilməmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Австрија–Түркијә мүһарибәләри (16–18 әсрләр) // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 66.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Кэролайн Финкель «История Османской империи: Видение Османа» — Москва: АСТ, 2010. ISBN 978-5-17-043651-4
**Tandı Uranhay** (tuvaca: Таңды Урянхай, monqolca:Tagna Urianhai, rusca: Урянхайский край, ingiliscə: Tannu Uriankhai) – Tuvanın 1914–1921-ci illər aralığında Rusiya imperiyasının himayəsinə qədər adlandırılmış bölgə adı. Tandı Uranhay 1912-ci ilə qədər Tsin sülaləsinin tabeliyində olmuşdur.

Haqqında
--------

1912–1913-cü illərdə Çində inqilabdan sonra Tuva bəyləri — Ambın-noyan Kombu-Dorju Şamzı-lama, Gun noyan Buyan Badırqı və digərləri — çarlıq hkumətinə Çin dövlətinə qarşı Rusiya imperiyasının himayəsinə girmə istəyində olduqlarını bildirdilər.

1914-cü ilin aprel ayının 4-də II Nikolay S.D. Sazonova yazdığı cavab məktubunda Tandı Uranhayın 5 bölgəsinin Rusiyaya birləşməsinə razılıq verdiyini bildirdi. O ildən etibarın "Rusiya-Tuva birlikdə" şüari yayılmışdır və 2014-cü ildə bunun 100 illiyi qeyd olunmuşdur.

Daha sonra hakimiyyətin istəyi ilə Tandı Uranhay 7 bölgəyə ayrılmışdır: Beezi, Daa, Maadı, Oyunnar, Salçaktar, Tojular və Çoodular.

XX əsrin əvvəllərində Tandı Uranhay bölgəsi Çarlıq Rusiyası işğalına girmişdir. Lakin sonunda Tuva türkləri Tuva Ulus Respublikası adı ilə müstəqil dövlət qura bilmişdirlər. Lakin SSRİ dövlət başçısını öz tərəflərinə çəkməklə, 1944-cü ildə Tuvanı özlərinə birləşdirmişdirlər.

Uranhaylar özlərini yerinə görə Tufa, Tofa, Tuba, Tuha olaraq adlandırmaqdadırlar. Özləri Uranqar sözünü də bilməkdədirlər və onu saxalar qalın "a" və sağır səs olan "nq" ilə tələffüs etməkdədirlər.

Həmçinin bax
------------

* Tuva

* Tuvalar

* Sibir türkləri

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ц.Цэрэндорж.* "Тагна Урианхай" (*ing.* ). mongoltoli.mn. 2020-12-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 iyun 2020.
2. ↑  Istoriya Tuvy. Tuva Tarixi, v. 1, səh. 354–55.
3. ↑  "Tuva şehirler tarihi üzerine bir yazı Белоцарска - Урянхайска - Красного - Кызыл". tuva.asia. 2022-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 iyun 2020.
4. ↑  "Elmi araşdırmalarda Tuvanın tarixi". gov.tuva.ru. 2014-08-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 iyun 2020.
5. ↑  *В. А. Ламина.* Tuva tarihi. История Тувы. II. səh. 430. ISBN 5-02-029829-8.
6. ↑  "Tuva xalq tarixi". shyn.ru. 2021-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 iyun 2020.
7. ↑  Saka Yakutlar , V. L. Şeroşevsky. çeviren: Arif Acaloğlu. İstanbul-2007.Selenge yayınları. səh-43
**1888-ci il böyük çovğunu** (*ing.* Great Blizzard of 1888) - 1888-ci ilin 11-14 mart tarixləri arasında Şimali Amerikada baş vermiş şiddətli çovğun. Amerika Birləşmiş Ştatları və Kanada tarixinin ən şiddətli qar fırtınalarından hesab olunan **1888-ci il çovğunu** şərq sahili boyunca Çesapik körfəzi Men ştatının ərazisinə qədər effektiv olmuşdur. Çovğun həmçinin Kanadanın Yeni Şotlandiya, Nyufaundlend və Labrador, Nyu-Bransuik və Şahzadə Eduard Adasındakı həyatı iflic etmişdir.

Nyu-Cersi, Nyu-York, Massaçusets, Rod-Aylend və Konnektikut ştatlarının bəzi yerlərində yağmış qarın hündürlüyü 147 sm-ə çatmış, 72 km/saat sürətə çatan küləklər nəticəsində isə çoxlu sayda qar yığınları yaranmışdır. Çovğun nəticəsində dəmiryolları bağlanmış və insanlar bir həftəyə qədər evlərində qalmaq məcburiyyətində qalmışdılar.

Dəmiryolu və teleqraf xətlərinin sıradan çıxması nəticəsində şəhər infrastrukturlarına ciddi ziyan dəymişdir. 1888-ci il çovğunundan sonra Şimali Amerikanın bir çox kommunikasiya xəttləri yeraltı şəraitə uyğunlaşdırılmışdır.

Çovğun
------

Təsirləri
---------

İstinadlar
----------

1. ↑  "The Blizzard of 1888; the Impact of this Devastating Storm on New York Transit".
2. ↑  *Douglas, Paul.* Restless Skies. Barnes & Noble Publishing, Inc. 2004. 12–13. ISBN 978-0-7607-6113-7.
**Emmausda şam yeməyi** (*ing.* The Supper at Emmaus) italyan rəssam Karavacco tərəfindən 1601-ci ildə çəkilmişdir və hazırda rəsm London milli qalereyasında sərgilənir.

Əsərin təsviri
--------------

İsa peyğəmbərin çarmıxa çəkilməsindən sonra həvariləri Qüdsdən Emmaus adlı kiçik bir qəsəbəyə gedirlər. Yolda onlar bir insana rast gəlirlər ki, sonradan o insan da onlara qoşulur. O, Həzrəti İsanın özü idi, lakin ilk gördüklərində həvariləri onu tanımır. Onlar Emmausda həmin gün şam yeməyi üçün əyləşdiklərində "o çörəyi götürdü, şükür etdi və bölüb onlara verməyə başladı. Sonra onların gözləri açıldı, onlar onu tanıdılar. Bu anda, o qeyb oldu." (Luka 24: 30-31)

Digər versiyası
---------------

"Emmausda şam yeməyi" (Milan versiyası) 1606, Brera İncəsənət Akademiyası, Milan

İstinadlar
----------

1. ↑  "Caravaggio's Supper at Emmaus" Arxivləşdirilib 2014-10-11 at the Wayback Machine. Smarthistory at Khan Academy. 13 fevral, 2013

Xarici keçidlər
---------------

* "Emmausda şam yeməyi"
* London milli qaleriyası
**Madiy** (yunan: *Μαδύης*; e. ə. VII əsr – e. ə. VII əsr) – Ön Asiyada ağalıqları dövründə skiflərin hökmdarı. Madiy Skif çarlığının hökmdarı Prototinin oğludur.

Madiyin Ön Asiyada hakimiyyətdə olduğu 28 il e.ə. VII əsrin II yarısına təsadüf etmişdir.

Madiyin hakimiyyəti dövründə skiflər, madayları məğlub edərək, Ninevanı mühasirəyə aldılar. Bundan sonra Kiçik Asiyada bir neçə ardıcıl qələbə qazanan skiflər, kimmerləri də özlərinə tabe etdilər və Kiçik Asiyanın şərqi və Ön Asiyanın böyük bir regionunda (o Cümlədən Midiyada) hökmranlıqlarını bərqərar etdilər. E.ə. 661-ci ildə skiflər Ninevanın tutulmasında və Assur dövlətinin süqutunda iştirak etdilər. E.ə. 610-cu ildə skiflər babillərlə birgə, Assur hökmdarlarnın sonuncu dayağı olan Harran şəhərini ələ keçirdilər. Bundan sonra sonuncu Assur çarını təqib edən skiflər Şərqi Aralıq dənizi sahillərinə Suriya və Fələstinə basqın etdilər. Burdan Misirə gələn skiflər firon I Psammetix tərəfindən yola gətirildi. Geri dönərkən isə onlar Askalon şəhərindəki zəngin məbədi qarət etdilər.

Herodot madayların sözləriylə skiflərin Midiyada ağalığını belə şərh edir:

> 
> *"İyirmi səkkiz il ərzində skiflər Asiyada hökmranlıq etdilər və həin dövr ərzində öz kobud hərəkətləri ilə nifrət qazanaraq tutduqları əraziləri tərk edərək Arazdan Şimala – Skif çarlığı ərazisinə geri çəkildilər. Geri çəkilərkən isə onlar yerli əhalinin var-yoxunu talayaraq ölkəni kasıb vəziyyətə saldılar."*
> 
> *— Herodot, I, 103*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Гутонов Ф. Х. Скифские портреты". 2019-01-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-12-10.

Xarici keçidlər
---------------

|  |
| --- |
| Madiy **Midiya sülaləsi****Doğum:** ?  **Vəfat:** e.ə. 625 |
| Hakimiyyət titulları |
|
| Sələfləri Fraort | **Midiya İmperiyası Şahı**e.ə. 653 - e.ə. 625 | Xələfləri Kiaksar |

| ⛭**Midiya** |
| --- |
| Dil | Midiya dili | Midiya |
| Şəhərlər | Ekbatan • Raqa • Hirbə • Qazaka |
| Lidiya ilə müharibə | Halis döyüşü |
| Farslarla müharibə | Fars qiyamı • Hirbə döyüşü • Persia sərhəddində döyüş • Pasarqad döyüşü |
| Hökmdarlar | Deyok • Fraort • Madiy • Kiaksar • Astiaq • II Kiaksar |
| Şəxslər | Amitis • Artember • Datis • Mazares • Aryenis • Mandana • Harpaq • Qaumata |

Həmçinin bax
------------

* Midiya
* Fraorta
* Kiaksar
**Girətağda daş abidə** — Zəngəzur mahalının Qafan rayonunun Yuxarı Girətağ kənd qəbiristanlığında yerləşən daş abidədir.

Haqqında
--------

Qədimdən Türk-Oğuz boylarının yurdu olan Yuxarı Girətağ kəndindəki bu abidə yerli əhali arasında Beldaşı adı ilə də tanınır. Bu daş-abidənin belində bir ədəd uzun ox şəkli həkk olunmuş, daşın bir üzündə əlində nizə, çiynində ox-yay olan atlı təsvir edilmişdir. Atlı əlindəki nizəni atın ayaqları altında əzilənəjdahanın ağzına yeritmişdir. Daşın digər üzündə əlindəki silahla dağ təkəsini nişan almış ovçu təsvir edilmişdir. Bu ov səhnəsindən yuxarıda su kuzəsi və qalxan şəkilləri həkk olunmuşdur. Bir qədər aşağıda ikinci qalxan şəkli təsvir edilmişdir. Yuxarı Girətağ kəndinə ermənilər ilk dəfə Qərbi Azərbaycan türklərinin 1988-ci il deportasiyasından sonra məskən salmışdılar.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Əziz Ələkbərli.* Qərbi Azərbaycan abidələri (Azərbaycan). səh. 168. 2023-07-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-31.

Xarici keçidlər
---------------

* Qerbi Azerbaycan-biblioqrafiya
**Əhmədov Hüseyn Səidəliyeviç** (1950) — Çeçenistan siyasətçisi. Çeçen-İnquş SSR Müvəqqəti Ali Şurasının sədri (1991), tanınmamış Çeçenistan İçkeriya Respublikası Parlamentinin sədri (1991–1993), İçkeriya Çeçen Respublikasının dövlət katibi (1999—?) vəzifələrində çalışmışdır.

Bioqrafiya
----------

1950-ci ildə Qazaxıstan SSR -də anadan olub. Çeçen-İnquş Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsini bitirib. Çeçen-İnquş Tədqiqat Tarix, İqtisadiyyat, Sosiologiya və Filologiya İnstitutunda elmi işçi kimi çalışmışdır. 19-cu əsrin sonlarında Çeçen-İnquşetiya tarixini öyrənmişdir. "Çeçen-İnquşetiyanın Rusiyaya könüllü daxil olması" rəsmi konsepsiyasını tənqid etdiyi üçün 1985-ci ilin əvvəlində institutdan ayrılmalı və Calka kəndində müəllim işləməli idi.

1990-cı ilin martında Çeçen-İnquş ASSR Ali Sovetinə seçildi. Qida və Mallar üzrə Fövqəladə Komissiyanın üzvü təyin edildi. "Könüllü giriş" anlayışını nəzərdən keçirən komissiyanın üzvü idi. 1990-cı ilin noyabrında, ilk Çeçen milli qurultayında, icra komitəsinin üzvü seçildi. Sonradan Çeçen Xalqlarının Milli Konqresi (ÇXMK) icra komitəsinin sədr müavini oldu.

1991-ci ilin sentyabrında Qroznıda baş verən hadisələrdə fəal iştirak etmişdir. 15 sentyabr 1991-ci ildə ÇXMK və Çeçen-İnquşetiya Ali Şurasının tərəfdarlarından təşkil olunan Çeçen-İnquşetiyanın Müvəqqəti Ali Şurasının rəhbəri oldu. 1991-ci il oktyabrın 1-də Müvəqqəti Ali Şura adından Çeçen-İnquş Respublikasının müstəqil Çeçenistan Respublikasına və RSFSR tərkibində İnquş Respublikasına bölünməsini elan etdi. Lakin 4 gün sonra Müvəqqəti Ali Şura üzvlərinin əksəriyyəti sədrinin bu qərarını ləğv etdi və onu vəzifədən azad etdi.

28 oktyabr 1991-ci ildə Çeçenistan Respublikası Parlamentinə seçildi. 2 Noyabrda Parlamentin Sədri oldu. Prezident Coxar Dudayevin konstitusiyaya zidd səlahiyyətləri ələ keçirmək cəhdlərinə etiraz etdi. Parlament qarşısında cavabdeh bir hökumətin qurulmasını tələb etdi. Nazirlik və idarələrin fəaliyyətinə parlament nəzarəti tələb etdi.

1993-cü ilin may ayının əvvəllərində parlament üzvlərinin əksəriyyəti Dudayevə qarşı çıxdı. Əhmədov parlamentin sədri vəzifəsindən istefa verməli oldu. 1993-cü ilin avqustunda parlament səlahiyyətlərindən məhrum edildi.

1994-cü ildən siyasi mübarizədə fəal iştirak etməmişdir. O, rus qoşunlarının Çeçenistana daxil olmasını pisləyirdi.

1999-cu ilin iyunundan — Çeçenistanın İçkeriya Respublikasının dövlət katibi oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Тимур Музаев.Чеченская Республика Ичкерия в июле 1999 года Arxivləşdirilib 2010-11-14 at the Wayback MachineМеждународный институт гуманитарно-политических исследований.
2. ↑  Тимур Музаев Чеченская Республика Ичкерия. Общий обзор Arxivləşdirilib 2021-03-04 at the Wayback MachineМеждународный институт гуманитарно-политических исследований.
3. ↑  "Высшие органы государственной власти Чечено-Ингушской АССР — Чечено-Ингушской Республики". 2019-07-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-04.
4. ↑  Чеченская Республика Нохчи-чо Коммунистической партии и Советского Союза 1898–1991

Xarici keçidlər
---------------
**Qurban Məmmədli** (2 aprel 1959, Cəhri, Naxçıvan rayonu) — hüquqşunas, siyasətçi. [*mənbə göstərin*]

Həyatı
------

Qurban Cəlal oğlu Məmmədov (indi Məmmədli) 2 aprel 1959-cu ildə Naxçıvan Muxtar Respublikası Babək rayonu Cəhri kəndində (indi qəsəbə) anadan olub. Orta təhsilini 1966–1976-cı illərdə Ordubad rayonunda Füzuli adına orta internat məktəbində alıb. 1978–1980-ci illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. 1982–1987-ci illərdə BDU-da hüquq üzrə təhsil almışdır. 1987-ci ildə təyinatla göndərildiyi Sabirabad hüquq məsləhətxanasında vəkil kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

1989-cu ilin iyun ayında yeni yaranmış Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin (AXC) Sabirabad Rayon Şöbəsinin sədri seçilmişdir. [*mənbə göstərin*] 1995–1998-ci illər arasında Azərbaycan Respublikası Vəkillər Kollegiyasının üzvü olmuşdur. [*mənbə göstərin*] Bir müddət Azərbaycan Demokrat Partiyasının üzvü olmuşdur.

5 fevral 1998-ci ildən 2003-cü ilədək 5 il müddətinə həbs edilmişdir. Dövrün Milli Təhlükəsizlik Naziri Namiq Abbasovun Azərbaycan Milli Məclisində çıxışında etiraf etdiyi kimi "daxili hisslərimizə əsaslanaraq" iddiası ilə heç bir maddi sübut ortaya qoyulmadan Qurban Məmmədli 5 il ictimai — sosial həyatdan dərkənar edildi.

2013-cü ildə 3 il müddətinə yenidən azadlıqdan məhrum edilmişdir. 30 dekabr 2014-cü ildə əhv edilərək, həbsdən azad edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğu 8 sentyabr 2020-ci il tarixində Qurban Məmmədov barəsində beynəlxalq axtarışın elan edilməsinə dair müvafiq qərarlar qəbul edilmiş, icra edilməsi üçün Daxili İşlər Nazirliyinə, Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti, həmçinin "İnterpol"un Milli Mərkəzi Bürosuna göndərilmişdir. Lakin İnterpolun axtarışda olanlar siyahısına Qurban Məmmədlinin adı daxil edilməmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Qurban Məmmədov kimdir?". www.gurbanmammadov.com (az.). Archived from the original on 2023-01-02. İstifadə tarixi: 2023-01-03.
2. ↑  *Azadlıq Radiosu.* "Qurban Məmmədov kimdir?".  (az.). 3 Yanvar 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 İyun 2015.
3. ↑  "Sabirabadda AXC-nin 25 illiyi qeyd olundu".  (az.). 3 Yanvar 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 Avqust 2014.
4. ↑  "Vəkillər Kollegiyasına yeni sədr seçildi". meydan.tv (az.). 3 Yanvar 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 Dekabr 2017.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-23.
6. ↑  "Namiq Abbasov öz çirkin daxili inamı ilə Qurban Məmmədliyə böhtan atır".  (az.). 3 Yanvar 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 Oktyabr 2022.
7. ↑  "Qurban Məmmədov, Orduxan Bəbirov, Tural Sadıqlı və digərləri beynəlxalq axtarışa verilib". Aze Voice (az.). 8 sentyabr 2020. 2020-09-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 sentyabr 2020.

Xarici keçidlər
---------------
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Daşaltı (dəqiqləşdirmə).
**Daşaltı** — keçmiş İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, sonralar keçmiş Paşalı (Əzizbəyov, Vayk) rayonunun, hazırkı Vayotsdzor mərzinin ərazisində mövcud olmuş kənd. Paşalı yaşayış məntəqəsindən 6–7 km cənubda, Arpaçayın sahilində yerləşirdi.

Etimologiyası
-------------

Toponim "dağ, qaya" mənasında işlənən "daş" sözü ilə mənsubiyyət şəkilçisi qəbul etmiş "alt" sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir.

Əhalisi
-------

Kənddə 1873-cü ildə 32 nəfər, 1886-cı ildə 37 nəfər, 1897-ci ildə 73 nəfər, 1904-cü ildə 28 nəfər, 1914-cü ildə 30 nəfər, 1916-cı ildə 24 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə kəndin əhalisi erməni silahlı birləşmələrinin təcavüzünə və qırğınlarına məruz qalaraq kənddən qovulmuşdur.

İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra sağ qalan azərbaycanlılar öz doğma kəndlərinə qayıda bilmişdilər. Burada 1922-ci ildə 15 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1924–1925-ci illərdə azərbaycanlılar yenidən erməni silahlı birləşmələrinin təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşlar. 1926-cı ildə kənd ləğv edilmişdir. Hazırda xarabalıqları qalır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *İbrahim Bayramov, Nazim Mustafa.* Həqiqətin onomastikası. Bakı: Şərq-Qərb. 2020.
2. ↑  Խորհրդային Հայաստանի բնակչությունը վերջին հարյուրամյակում (1831–1931) (erməni). Յերեվան: Մելքոնյան ֆոնդի հրատ. 1932.
**Şanxay** – Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində yerləşən. Şəhərin şərqində yerləşən Keşlə qəsəbəsi belə adlandırılır. Qəsəbə sökülməkdədir.

Adı
---

Tarixi
------

Şanxay qəsəbəsi kəndlərdən 1950-ci illərin sonlarında, 1960-cı illərin əvvəllərində gələn şəxslər tərəfindən salınmışdır. Onlar SSRİ dövründə burada yerləşən beton zavodunun işçiləri olmuşdur. Onların arxasınca qohumları gəlmiş, daha sonra isə uşaqları doğulmuşdur. İlk evlər dəmiryolu xəttindən uzaqda tikilsə də, sonrakı evlər yaxınlıqda tikilməyə başlamışdır.

Qəsəbədə məskunlaşmağın ikinci dalğası isə 1990-cı illərin əvvəlində baş vermişdir. Onlar Qarabağ münaqişəsi qaçqınları və işləmək üçün kənddən şəhərə gələnlər idi. 1993-cü ildən sonra qəsəbədə yeni tikinti işləri qadağan edilmişdir. Şanxaya kanalzasiya xəttini sakinlər müstəqil şəkildə 2002-ci ildə əvvəl çəkmişdirlər. 2017-ci ildə qəsəbənin sökülməsi prosesi başlamışdır.

Xüsusiyyətləri
--------------

Qəsəbə sıx şəkildə yerləşən birmərtəbəli gecəqondulardan ibarətdir. Qəsəbənin ortasında iki dəmiryolu xətti keçir. Ən yaxın evlər dəmiryolun bir-iki addımlığında yerləşir. Bu səbəbdən ərazidə tez-tez bədbəxt hadisələr baş verir, bir çox uşaq dəmiryolunda həlak olmuşdur. Əhalisi yoxsuldur.
**Kamfora yovşanı** (*lat.* Artemisia maritima) — bitkilər aləminin astraçiçəklilər dəstəsinin mürəkkəbçiçəklilər fəsiləsinin yovşan cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Qara, Azov, Baltik dənizlərinin sahillərində bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 20–100 sm olan, ağ tükcüklü yarımkoldur. Gövdələri çoxsaylı, yuxarı qalxan hissəsi busaqlıdır və kiçik çim əmələ gətirir. Bitki çoxillikdir; qısalmış sərilən, çılpaq budaqlara malikdir. Yarpaqları hər iki tərərfdən ağ tükcüklü, növbəli, lələkvari bölünmüş, ensiz, xətvari hissəli, səbətlərdən uzundur. Aşağı yarpaqları saplaqlı, ikiqat, üçər lələkvari, parçalanan,3–4 sm uzunluqdadır. Boruvari çiçəkləri qırmızımtıl və ya sarımtıl, çox xırda, ellipsvari-oval, uzunluğu 1–2 mm-dir. Səbətləri, adətən, 2–5 mm uzunluqda, sallaq, gövdə budaqlarının uclarında süpürgələrdə yerləşir. Çiçək yatağı, adətən səbətdən uzundur. Sentyabr ayında çiçəkləyir, meyvələri oktyabr ayında yetişir.

Ekologiyası
-----------

Quru, şoran torpaqlarda çöl, yarımsəhra zonalarında təbaşir çöküntüləri olan yerlərdə bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Abşeronda dənizkanarı ərazilərdə rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Tərkibində olan efir yağında sineol, pinen, borneol, kamfen, açılmayan səbətlərfə saponin, acı qlikozidlər, qatranlar, müxtəlif turşuların duzları, fitonsitlər vardır. O, sidikqovucu, qurda, soyuqdəyməyə və ağrıya qarşı təsirə malikdir; mədə-bağırsaq yolunun fəliyyətini yaxşılaşdırır. Yovşanın quru otunun spirt məhlulu zədələnmələrdə kompres kimi və ovuşdurma üçün istifadə edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnæi C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 846.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q27978
* Wikispecies: Artemisia maritima
* EoL: 482139
* EPPO: ARTMA
* EUNIS: 152981
* GBIF: 3121650
* GRIN: 4291
* iNaturalist: 503367
* IPNI: 179785-1
* IRMNG: 10212995
* ITIS: 505927
* NCBI: 669130
* NZOR: f943489a-d561-4ad4-bca9-16e58af1cba2
* PfaF: Artemisia maritima
* PFI: 12621
* Plant List: gcc-112588
* PLANTS: ARMA27
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:179785-1
* Tropicos: 2717188
* WFO: wfo-0000013010
* WoRMS: 426065

 |
**"Kitabçı" jurnalı** — 2014-cü ilin martından rəngli çap olunan aylıq jurnal.

Haqqında
--------

Jurnal Türkiyənin İstanbul şəhərindəki MEGA Basım Mətbəəsində yüksək çap üsulu ilə nəşr olunur.

"Kitabçı" jurnalı məzmunu və formatı etibarilə yenilikçi bir sənət və ədəbiyyat dərgisidir. Jurnalın ilk nömrəsində yaradıcılıq nümunələri yer almış müəlliflər sırasında müasir Azərbaycan ədəbiyyatının ən yeni və ən istedadlı gəncləri vardır.

Heyəti
------

"Kitabçı" jurnalının baş redaktoru şair Səlim Babullaoğludur.

Jurnalın şef-redaktoru ədəbiyyatşünas Seyfəddin Hüseynli, redaktor-koordinator yazıçı Fərid Hüseyndir.

Jurnalda çağdaş ədəbiyyat və sənət mühitinin istedadlı imzaları - Zahir Əzəmət, Tehran Əlişanoğlu, Mahir Qarayev, Qismət, Aygün Aslanlı, Xəyal Rza, Rəbiqə Nazimqızı, Ceyhun Əli kimi yazarların imzası var. Jurnalın yaradıcı işində tanınmış yazıçı, eyni zamanda vaxtilə "Press fakt" kimi maraqlı qəzetin yaradıcısı olmuş Məqsəd Nur yaxından iştirak edir.

Jurnalla Polşa, Rusiya, Türkiyə, Ukrayna, Böyük Britaniya, İran, Gürcüstan, Yaponiya kimi ölkələrdən daimi yazı yazanların olacağı nəzərdə tutulur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  ""Kitabçı" jurnalı oxucularla görüşə gələcəkdir". AzərTAc (az.). azertag.com. 01.03.2014 - 10:23. 2014-03-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-06-14.
2. ↑  "Kitabçı" №4 iyun 2014
3. 1 2 3  *Kənan.* "Gələn həftə "Kitabçı" gəlir" (az.). publika.az. 27 Fevral 2014 - 18:47. 2016-03-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-06-14.

Həmçinin bax
------------

* Səlim Babullaoğlu

Xarici keçidlər
---------------

* ""Kitabçı" jurnalının yeni sayı gəldi" (az.). shahbulaq.az. 10.04.14 17:56. 2014-04-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-06-14.
**İsa Sadıqov** (24 iyun 1958, Gürcüstan) — Azərbaycan Respublikasının Müdafiə nazirinin müavini (1993–1995), polkovnik.

Həyatı
------

İsa Nazar oglu Sadıqov 24 iyun 1958-ci ildə Gürcüstan Respublikasında anadan olmuşdur. 1965–1975-ci illərdə orta məktəbdə oxuyub. 1975–1979-cu illərdə Tbilisi Ali Hərbi məktəbində təhsil almışdır.

2001-ci ildən Norveçin Oslo şəhərində yaşayır. Evlidir, iki oğlu var.

Hərbi fəaliyyəti
----------------

1979–1984-cü illərdə Almaniyada xidmət etmişdir. 1984–1986-cı illərdə Gəncə diviziyasında xidmət etmişdir. 1985–1986-cı illərdə Xankəndi şəhərində hərbi xidmətdə olmuşdur. 1986–1989-ci illərdə Leninqrad Hərbi Akademiyasinda təhsil almışdır. 1989–1991-ci illərdə Çexoslovakiyada hərbi xidmətdə olmuşdur. 1991–1992-ci illarda KZAKVO, Zaqavqaziya Hərbi dairəsində xidmətdə olmuşdur.

1992-ci ildən Azərbaycan Müdafiə Nazirliyində briqada, korpus komandiri və qərb bölgəsində mudafiə nazirinin döyüş əməliyyatları üzrə müavini vəzifəsində xidmət etmişdir.

1995-ci ildə istefa verib ordu sıralarını tərk etmişdir.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

İsa Sadıqov 5 oktyabr 2013-cü ildə Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasına üzv olmuşdur. 2014-cü ildə 2013-cü il prezident seçkiləri ərəfəsində qurulan Demokratik Qüvvələrin Milli Şurasının üzvü olmuşdur. Haqq Ədalət Partiyasının quruluşunda iştirak etmişdir. 25 yanvar 2020-ci il tarixində keçirilmiş Haqq Ədalət Partiyasının Təsis Konfransında partiya İdarə Heyətinin üzvü seçilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2008-10-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-12-24.
2. ↑
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-22.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-05-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-22.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-22.

Xarici keçidlər
---------------

* İsa Sadıqov: "Rusiya Azərbaycanı raketlərlə vururdu"
* Polkovnik İsa Sadıqov erməni nazirlə görüşü barədə yazılanlara reaksiya verdi