recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
XIX əsrdə istifadə olunmuş astroqraf cihazı.
**Astroqraf** (*azərb*. astro+qraf‎) – Göy cisimlərinin fotoşəklini çəkmək üçün astronomik alət. XIX əsrin sonlarında göyün fotoqrafik müşahidəsinə başlanması və bunun üçün ixtisaslaşdırılmış alətlərə ehtiyacın yaranması astroqrafları teleskoplar içərisində xüsusi qrup kimi fərqləndirdi. Vizual müşahidələr aparılmadığından müasir astronomiyada alətlərin vizual müşahidə üçün və foto çəkilişlər üçün qruplara ayrılması əhəmiyyətini itirmişdir.

Hazırda astroqraf teleskop növü kimi deyil, konkret çəkiliş aləti kimi istifadə olunur. Göy sferinin sutka ərzindəki hərəkətinin ardınca astoqrafın fırlanması dəqiq saat mexanizmi ilə yerinə yetirilir və ona gid (alətin optik boru suna paralel bərkidilmiş ikinci optik boru) vasitəsilə nəzarət olunur. Astoqrafın əsas xarakteristikası obyektivin, yaxud güzgünü fokus məsafəsi və alətin giriş dəliyidir.

Göyün böyük sahəsindəki ulduzların, Yerin süni peyklərinin və s. foto şəklini çəkmək üçün genişbucaqlı, qısa fokuslu (fokus məsafəsi 1 m-ədək), daha dəqiq ölçmələr üçün isə fokus məsafəsi bir neçə (2–3,5) m olan astroqraflar tətbiq olunur. Çox dəqiq ölçmələr üçün ən uzun fokuslu (7–19 m) astroqraflar işlədilir.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 2-ci cild: Argentina – Babilik (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2010. səh. 160. ISBN 978-9952-441-05-5.
Ana və körpə, Vilyam Buqronun rəsm əsəri (1869)
Ana öz uşaqları ilə, Vilyam Buqronun rəsm əsəri (1879)
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Ana (dəqiqləşdirmə).
Anacık— uşağın bioloji valideyni və ya bu rolu sosial daşıyan qadın. Doğma anadan başqa ögey ana da ola bilər. Qadın doğduğu uşağın əmismək sayəsində **anası** sayılır. Reproduktiv tibbin inkişafı ilə əlaqədar olaraq bioloji ananı genetik və surroqat olaraq iki qrupa bölürlər.
Burada sekssavoy ana dedikdə yumurtalığındakı hüceyrələrdən uşaq formalaşan ana başa düşülür. Surroqat ana isə yalnız bətnində uşağı gəzdirən və peydahlıyan qadındır

Həmçinin Ana haqqında çoxlu əsərlər və
şeirlər var.Bunlara misal olaraq Cəfər Cabbarlının "Ana" şeirini demək olar.Burada C.Cabbarlı balaca ikən itirdiyi anasına olan məhəbbətindən bəhs edilir. Həmçinin şeirin 2-ci və 3-cü bəndində Rusiyaya qarşı olan nifrətdən də bəhs edilir.

Həmçinin bax
------------

* Analar günü
* Ailə

Staglienonun Monumental Qəbiristanlığında uşaqlı ana heykəli

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (11-ci) · Britannica (onlayn) · İsveçrə tarixi |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNE: XX527314 · BNF: 11940910g · GND: 4040949-1 · LCCN: sh85087526 · LNB: 000047971 · NKC: ph119833 |

 |

| ⛭Ailə üzvləri və qohumlar |
| --- |
| Ər • Arvad • Ata • Ana • Baba • Nənə • Qardaş • Bacı • Oğul • Qız • Gəlin • Ögey • Əmi • Əmioğlu • Əmiqızı • Dayı • Dayıoğlu • Dayıqızı • Bibi • Bibioğlu • Bibiqızı • Xala • Xalaoğlu • Xalaqızı • Əmizadə • Qayın • Baldız • Qayınata • Qayınana • Kürəkən • Yeznə • Bacanaq • Süd anası • Nəvə • Nəticə • Kötücə • Yadicə • Kirvə • Yengə • Quda |
**Rasim Musayev** (*azərb*. Musayev Rasim İslam oğlu‎; 10 iyun 1960, Mirbəşir rayonu – 3 sentyabr 2015, Bakı) — Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Təhqiqatlar İdarəsinin rəisi, polis general-mayoru.

Həyatı
------

Rasim Musayev 10 iyun 1960-cı ildə Tərtər rayonununda anadan olub. Əslən Göyçə mahalının Kiçik Məzrə kəndindəndir.

DİN-in Polis Akademiyasını 2001-ci ildə bitirmişdir, Binəqədi Rayon Polis İdarəsi rəisinin birinci müavini, Binəqədi Rayon Polis İdarəsinin 5-ci polis bölməsinin rəisi, Daxili İşlər Nazirliyi İctimai Təhlükəsizlik İdarəsinin şöbə rəisi, Sabunçu Rayon Polis İdarəsinin 15-ci Polis bölməsinin rəisi, 2005–2007-ci illərdə Cəlilabad Rayon Polis şöbəsinin rəisi, 2007–2013-cü illərdə isə Gəncə Şəhər Polis İdarəsinin (2011-ci ildə Gəncə şəhər Polis İdarəsi Baş Polis İdarəsinə çevrilib) rəisi vəzifələrində çalışıb.

2011-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə ona polis general-mayoru ali xüsusi rütbəsi verilmişdir.

Rasim Musayev xahişi nəzərə alınaraq 2013-cü il yanvarın 21-də Daxili İşlər nazirinin əmri ilə Gəncə Şəhər Baş Polis İdarəsinin rəisi vəzifəsindən azad edilib.

2013-cü ilin fevral ayının 2-də Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Təhqiqatlar İdarəsinin rəisi təyin edilib.

3 sentyabr 2015-ci ildə Bakı şəhərində ürəktutmasından vəfat etmişdir. Mehdiabad qəbiristanlığında dəfn edilib.

Ailəsi
------

Ailəli idi. İslam, Firuzə və Lalə adlı üç övladı var. İslam Daxili İşlər Orqanlarında xidmət edir.

Fəaliyyəti
----------

Peşəkar polis işçisi olan Rasim Musayev uzun illər Daxili İşlər Orqanlarında xidmət edib. O, təcrübəli polis əməkdaşı olmaqla yanaşı, öz peşəkarlığı, cinayətkarlığa qarşı mübarizədə prinsipiallığı, həmçinin, polis əməkdaşları arasındakı şəxsi nüfuzuna görə həmişə diqqəti çəkib və yuxarı instansiyalar tərəfindən qiymətləndirilmişdir.

Həmkarları və ictimaiyyət arasında böyük nüfuz sahibi olan Rasim Musayev çoxsaylı cinayət törətmiş dəstənin aşkar edlməsi, sui-qəsdlərin, ev oğurluqlarının, qətllərin və digər cinayət hadisələrinin törədilməsində iştirakçı olan şəxslərin yaxalanmasında bir bölmə rəisi kimi xüsusi xidmətləri olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "İlham Əliyev DİN-in bir qrup əməkdaşını təltif edib". 2011-07-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-10.
2. ↑  Gəncə şəhər Baş Polis İdarəsinin rəisi işdən çıxarılıb [*ölü keçid*]
3. ↑  Rasim Musayevə nazirlikdə yüksək vəzifə verildi
4. ↑  "General Rasim Musayev qəflətən dünyasını dəyişdi". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-04.
5. ↑  "Rasim Musayev dəfn olundu - YENİLƏNİB - VİDEO - FOTO". Milli.Az (az.). 4 sentyabr 2015. 2015-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 aprel 2018.
6. ↑  GƏNCƏYƏ YENİ POLİS RƏİSİ TƏYİN EDİLDİ [*ölü keçid*]
**"Darıca Gənclərbirliyi"** (*türk.* Darıca Gençlerbirliği) — Türkiyənin 3-cü liqasında Kocaelinin Darıca ilçəsini təmsil edən futbol klubu.

Tarixi
------

"Darıca Gənclərbirliyi" klubu 1934-cü ildə Kocaelinin Darıca ilçəsində yaranıb.

Hazırda "Darıca Gənclərbirliyi" azərbaycanlıların idarəçiliyindədir. Belə ki, 2018-ci ilin avqust ayında azərbaycanlı futbol funksionerləri Nail Zeynalov və Rəsul Şükürsoy Rusiyada yaşayan azərbaycanlı iş adamı olan dostlarının tam dəstəyi ilə "Darıca Gənclərbirliyi" klubunu satın alıblar.

Rəngləri
--------

Rəngləri yaşıl-sarıdır.

Stadionu
--------

Klub ev oyunlarını Darıca İlçə stadionunda keçirir.

Dənizə bitişik ərazidə 10 hektar səhəsi olan məşq bazası, məşq meydançaları, oteli, yüzlərlə gənc futbolçunun top qovduğu akademiyası var.

"Azarkeş qrupu"
---------------

Klubun azarkeş qrupunun adı "Çınaraltı" adlanır. Bu ad Darıcanın mərkəzindəki böyük çinar ağacından alınmışdır.

Liqalarda iştirakı
------------------

* 2-ci Liqa: 2007-2008, 2018-2019
* 3-cü Liqa: 1986-1993, 1997-2007, 2008-2018, 2019-
* Həvəskar Liqası: 1934-1986, 1993-1997

Xarici keçidlər
---------------

* Darıca Gənclərbirliyi FK — Facebook səhifəsi
* Darıca Gənclərbirliyi FK — Twitter səhifəsi
* Darıca Gənclərbirliyi FK — Instagram səhifəsi
* Darıca Gənclərbirliyi FK — YouTube səhifəsi
**Ənvər Hacı Həkim oğlu Məmmədov** (1914, Nuxa – 1969, Bakı) — Azərbaycan SSR dönəminin dövlət xadimi, iqtisadçı, Azərbaycan Xalq Bankının sədri.

Həyatı
------

Ənvər Məmmədov 1914-cü ildə Şəki şəhərində, ziyalı ailəsində anadan olub. Atası Hacı Həkim, 1862-ci ildə Ərəbistan yarımadasında anadan olub, milliyətcə ərəb olub. 1898-ci ildə Şəki şəhərinə köçüb, Cənubi Qafqazda tanınmış həkim olub, burada taun və tif viruslarına qarşı mübarizə aparıb. Anası Zəhra Məmmədova milliyətcə azərbaycanlı olub.

3 yaşında Ənvər Məmmədovun atası vəfat edib. Bundan sonra o, bacısı Əzizə ilə birlikdə internat məktəbdə böyüyür. Burada anasının "Məmmədov" soyadını götürür. Daha sonradan Bakı şəhərinə köçür. 1931-ci ildə K. Marks adına Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda (hazırkı İqtisad Universitetində) təhsil almağa başlayıb. 1936-cı ildə universitetin maliyyə-iqtisad fakültəsini bitirib.

Ali təhsilini aldıqdan sonra Ənvər Məmmədov, Moskva və Bakı şəhərlərində, Dövlət Nəzarət Komissiyasında iqtisadçı kimi işləməyə başlayıb. Daha sonra Azərbaycan SSR Xalq Bankının (hazırkı Mərkəzi Bankın) şöbə rəhbəri vəzifəsinə çalışıb. 1950-ci ildə Ənvər Məmmədov Azərbaycan Xalq Bankının direktoru vəzifəsinə təyin edilib. Sonrakı illərdə, o, Dövlət İqtisad texnikumunin direktoru vəzifəsində çalışıb. Həyatının son illərində Oktyabr rayonunun (hazırkı Yasamal rayonunun) maliyyə komitəsində çalışıb. 1969-cu ildə Ənvər Məmmədov xərçəng xəstəliyindən vəfat edib. Yasamal rayon qəbirstanlığında dəfn olunub.

Hacı Həkimin oğludur.

Ailəsi
------

Atası Hacı Həkim, anası Zəhra Məmmədova. Qardaşları Fərrux və Əhməd Məmmədovlar, bacıları Zəhra və Zərifə Məmmədovalar. 1944-cü ildə Nazan Nəcəfova (1917–2010) ilə ailə həyatı qurub. Nikahdan onun Natella (1945–2020) və Suella (1947–2008) adlı iki qızı olub.

İstinadlar
----------
**Diyarbəkir döyüşü (1511)** — Məmlüklər ilə Səfəvilər arasında Diyarbəkir bəylərbəyliyi ərazisində baş vermiş döyüş.

Döyüş
-----

1511-ci ilin aprelində Məmlüklərlə Səfəvilər arasında sərhəd toqquşması baş vermişdi. Sədan Həbəşi kəşfiyyat məqsədli sərhədi pozub Diyarbəkir bəylərbəyi ərazisinə daxil oldu. Bu zaman çəmənlikdə ov etməklə məşğul olan Dəli Duraq ləqəbli qızılbaş sərkərdəsi Murad bəy Ustaclu bundan xəbər tutub, Sədan Həbəşinin ordusuna hücum etdi. Hələ döyüşün əvvəlində Sədan Həbəşi Murad bəy Ustaclu tərəfindən öldürüldü və döyüşün sonlarında 180 Məmlük əsgəri öldürülmüş, 20 nəfər isə əsir alınmış, qalanları isə qaçmışdır. Əsirlərin çoxu Səfəvi tərəfinə keçmişdişdi. Lakin, ölkəsinə qayıtmaq istəyən 3 həbəşli var idi. Bunlar Şah İsmayıl Xətai Həzrtələrinin əmri ilə əsirlikdən azad edildi.

Döyüşdən sonra
--------------

Şah İsmayıl isə, dərhal Misir sultanı Qansu Qavriyə Həmzə xəlifə adında elçisini göndərdi. Döyüşdə Səfəvilərin qalib gəldiyini eşidən Qansu Qavri, dərhal elçilərini Şah İsmayıla göndərdi. Əbdi bəyin dediyinə görə, 1511-ci ilin qışında, Qansu Qavrinin elçisi Qum şəhərinə gələrək, Şah İsmayılın hüzuruna çıxmış və onu Qansu Qavri adından Xorasanın fəth edilməsi münasibətilə təbrik etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Mehman Süleymanov , Səfəvilər , c.II , s.640
2. ↑  Həsən bəy Rumlu , Əhsənüt-Təvarix , çeviri: Namiq Musalı & Oqtay Əfəndiyev , s.423
3. ↑  Namiq Musalı , I Şah İsmayılın Hakimiyyəti , s.268
4. ↑  Tofiq Nəcəfli , Azərbaycan Səfəvi Dövlətinin Xarici Siyasəti , s.257
5. ↑  Tofiq Nəcəfli , Səfəvi-Məmlük münasibətləri , s.6
6. ↑  Namiq Musalı , I Şah İsmayılın Hakimiyyəti , s.268
7. ↑  Mehman Süleymanov , Səfəvilər , c.II , s.640
8. ↑  Tofiq Nəcəfli , Səfəvi-Məmlük münasibətləri , s.6
9. ↑  Həsən bəy Rumlu , Əhsənüt-Təvarix , çeviri: Namiq Musalı & Oqtay Əfəndiyev , s.423
10. ↑  Tofiq Nəcəfli , Azərbaycan Səfəvi Dövlətinin Xarici Siyasəti , s.257
11. ↑  Namiq Musalı , I Şah İsmayılın Hakimiyyəti , s.268
12. ↑  Tofiq Nəcəfli , Səfəvi-Məmlük münasibətləri , s.6
13. ↑  Namiq Musalı, I Şah İsmayılın Hakimiyyəti, s.268
14. ↑  Təkmilətül-əxbar (Bakı), s.45

Həmçinin bax
------------

* Şah İsmayıl Səfəvi
* Qansu Qavri
* Diyarbəkir
* Səfəvilər İmperiyası
* Məmlük Dövləti
**Qoqoevin qızlar gimnaziyası** — Rostov vilayəti Rostov-na-Donu şəhəri ərazisində təhsil mərkəzi. Qoqoevin qızlar gimnaziyası 1882-ci illərdə təsis edilmişdir. Binası isə Rostov-na-Donu şəhəri 30-cu xətt küçəsi, ev 8, liter A ünvanında yerləşir. Qoruma statusuna malikdir. Regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. 1882-ci ildə Qoqoevin qızlar gimnaziyası 1917-ci ildə 45 saylı sovet əmək məktəbi (birinci pillə) və 6 saylı məktəb (ikinci pillə), 1959-cu ildə isə 14 saylı orta məktəbə çevrilmişdir. 14 saylə məktəbdə ingilis dilli əsas götürülürdü.

Tarixi
------

XIX əsrin sonları Naxçıvan-na-Donudan olan II gildiya taciri Nikita Qoqoev (Mkrtlçan Qoqoyan) yazıçı N. V. Kukolkinin məsləhəti ilə ölmüş dörd qızının xatirəsinə 103237 rubl vəsiyyət etmişdir. Üç mağaza və dəri zavodundsm əldə edilən gəlir qızlar üçün məktəbin inşasına sərf edilmişdi. Yeni məktəb üçün Qoqoev yeni hədəflər müəyyən etmişdi: "… qızların tərbiyyəsində gözəl dini təhsilin alınmaması cəmiyyətin xeyrinə deyildi, burada gözəl həyat yoldaşları cəmiyyət üçün hazırlanırdı ki, övladlarınl düzgün istiqsmətdə tərbiyyə edə bilsinlər".

Onun dul qadını Srnui Babasian 1877-ci ildə Peterburqa gedərək Qoqoev gimnaziyasının açılışı üçün icazə istəyirdi. Bu icazə alındıqdan sonra 1882-ci ildə Qoqoev gimnaziyasının iki mərtəbəli binanın inşasına başlanmışdır.

1882-ci ilin sentyabrında məktəb açılmışdır. 1906-cı ilə qədər burada 12 qız 7 yaşından təhsil alırdı. Sonradan bu rəqəm 20-yə qədər artmışdır. Burada qızlara evdarlıqda keçirilirdi.

Uçilişdə emalatxana fəaliyyət göstərirdi. Buraya şəhər sakinlərindən öncədən alışlar həyatə keçirilirdi. Burada qızlara dini qanunlar, rus, erməni, fransız və alman dilləri, cəbr, həndəsə, coğrafiya, tarix, fizika, kosmoqrafiya, pedaqoqika, qimnastika, rəsm, oxu, rəqs və s dərslər keçilirdi.

1917-ci ildə gimnaziya bağlanır. Burada 45 saylı I və 6 saylı II pilləli məktəb açılır.

1959-cu ildı burada 14 saylı məktəb açllmışdışdır. 1992-ci ildən isə humanitar təmayüllü gimnaziya olmuşdur.
Rostov vilayəti administrasiya rəhbərliyinin 411 saylı qərarı ilə 1998-ci il 9 oktyabr tarixində regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

Mənbə
-----

* Гогоевская женская гимназия
* Гимназия № 14
* Никита Христофорович Гогоев и его гимназия

İstinadlar
----------
**Irmandades da Fala** (*azərb*. Dil Qardaşlığı‎)— 1916–1936-cı illərdə fəaliyyətdə olan Qalisiya milliyətçi təşkilatı. Bu təşkilat Qalisiyanın ilk siyasi təşkilatı idi və ancaq Qalisiya dilindən istifadə edirdi.

Tarixi
------

Madriddə yaşayan qalisiyalı yazıçı Aurelio Ribalta 1915-ci ildə Qalisiya dilinin yox olmasının qarşısını almaq üçün xalqına müraciət etmişdi. 5 yanvar 1916-cı ildə Anton Vilar Ponte *"La Voz de Galicia"* qəzetində *Qalisiya Dilinin Dostları Liqasının* qurulması üçün kampaniya başlatmışdır. O, 1916-cı ilin martında *"Qalisiya Millətçiliyi: Bizim Regional Təsdiqimiz"* adlı məqalə nəşr etmiş və məqalədə Qalisiya dilinin istifadəsini və qorunmasını dəstəkləmişdir.

Bu təklif müxtəlif ideologiyalardan və liderlər tərəfindən də dəstəklənmişdir. Bunlardan əhəmiyyətliləri Karlizm, Anton Losada Diuqez və liberal demokratlardır.

Siyasi proqramı
---------------

1918-ci ilin noyabrında Luqo şəhərində siyasi proqram tərtib olunmuşdur:

1. **Əsas hədəflər**
	1. *Qalisiyanın muxtariyyət qazanması.*
	2. *Bələdiyyə muxtariyyəti.*
	3. *Qalisiyanın Millətlər Liqasına daxil olması.*
	4. *Portuqaliya ilə federal birləşmə.*
2. **Qalisiya üçün hədəflər**
	1. *Qanunverici parlament təşkil etmək.*
	2. *Məhkəmə orqanını təşkil etmək.*
	3. *Qalisiya və ispan dillərinin rəsmi dillər olması.*
	4. *Qadın və kişi bərabərliyi.*

İstinadlar
----------

1. ↑  Beramendi, X. G. and Núñez Seixas, X. M. (1996): O nacionalismo galego. A Nosa Terra, Vigo
2. ↑  Beramendi, X. G. (2007): De provincia a nación. Historia do galeguismo político. Xerais, Vigo

Xarici keçidlər
---------------

* Irmandades da Fala haqqında kitab
**İvan Fyodoroviç Blaramberq** (*rus.*  Ива́н Фёдорович Бларамбе́рг); 8 aprel 1800, Frankfurt-Mayn – 8 dekabr 1878, Krım) — general-leytenant, hərbi-topoqrafik deponun direktoru,

Həyatı
------

Podpolkovnik Blaramberq 1837–1840-cı illərdə İranda olmuş və İranın statistik təsvirini tərtib etmişdi. İ. F. Blaramberq İranın türk mənşəli elatlarının tərkibinə avşar, qacar, müqəddəm, dünbüli, talış, qaragözlü, bayat, şahsevən, cavanşir, fars-modanlı, qoşavənd (və ya kosavənd) və şəqaqilərin daxil olduğunu bildirirdi. Müəllif Cənubi Azərbaycanda türk mənşəli elat tayfalarının ümumilikdə təqribən 68 min ailə təşkil etdiyini yazırdı

İstinadlar
----------

1. ↑  Сергеев С. В. Долгов Е. И. Военные топографы Русской Армии. — М.: 2001. — С. 471–472. — ISBN 5-8443-0006-8

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| GND: 124251730 · ISNI: 0000000036738454 · LCCN: n96010135 · NLG: 154849 · NUKAT: n2015166511 · SUDOC: 156026856 · VIAF: 69856415 · WorldCat VIAF: 69856415 |

 |
Humboldt dağları, Antarktida
**Humboldt dağları**, Antarktidada Kraliça Mod Torpağında Voltat dağlarının qərb hissəsini təşkil edən Pitermann dağlarının tam olaraq qərbində yerləşən bir qrup dağdır.

Tarixi
------

Dağlar, Alfred Ritşer liderliyindəki üçüncü Alman Antarktida Səfəri (1938-1939) zamanı kəşf edilmiş və xəritəyə alınmışdır. Dağlara 19-cu əsrin ilk yarısında yaşayan məşhur Alman təbiətşünas və coğrafiyaçı Aleksandr von Humboldtun adı verilmişdir.

### Tarixi abidə

Hindistan Geolojik Araşdırmaları üçün təşkil edilən doqquzuncu Hindistan Antarktida Səfəri zamanı reallaşan qəzada ölən Hind donanmasında texnik olaraq vəzifə yerinə yetirən üç elm adamı xatirəsinə Humboldt dağlarındaki İndia nöqtəsində (71°45′08″ c. e. 11°12′30″ ş. u.) bir lövhə tikilmişdir. Lövhə, Antarktida müqaviləsi Məsləhət Yığıncağında Hindistanın təklifi ilə, "Tarixi yer və ya abidə" (HSM 78) elan edilmişdir.

Geoloji xüsusiyyətlər
---------------------

### Skarşovdin dağı

Skarşovdin dağı (71°47′ c. e. 11°38′ ş. u.) Hovdiskar uçurumunun qərb tərəfinin 2.830 metrdən hündür olan yumru formada bir dağdır. Üçüncü Alman Antarktida səfəri zamanı kəşf edilmiş və şəkilləri çəkilmiş (1938-1939), Norveç Antarktida səfəri (1956-1960) zamanı isə Norveç tərəfindən xəritəyə alınmış və dağa Norveç dilində Uçurum dağ mənasını verən Skarşovdin adı verilmişdir.

### Yenovski qayaları

Yenovski qayaları, (71°56′ c. e. 11°40′ ş. u.) Humboldt dağlarının cənub-şərqində Xmiznikov dağının 8 km cənubunda uzanan iki ayrılmış qaya parçasıdır. İlk dəfə Sovet Antarktida səfərində (1960-61) havadan rəsmləri çəkilərək xəritəyə alınmışdır. Sovet hidroqrafı S.Ş Yenovskinin adı verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑   (ing.) "Humboldt Mountains"[*ölü keçid*]. Geographic Names Information System. United States Geological Survey. 2007-03-12.
2. ↑   (ing.)"List of Historic Sites and Monuments approved by the ATCM (2012)" Arxivləşdirilib 2018-12-11 at the Wayback Machine (PDF). Antarctic Treaty Secretariat. 2014-01-06.
3. ↑   (ing.) "Mount Skarshovden" Arxivləşdirilib 2021-06-02 at the Wayback Machine. Geographic Names Information System. United States Geological Survey. 2007-03-12.
4. ↑   (ing.) "Yanovskiy Rocks" Arxivləşdirilib 2021-06-02 at the Wayback Machine. Geographic Names Information System. United States Geological Survey. 2008-03-20.
**Ann Filip**({{Dil-fr|Anne Philipe}; 20 iyun 1917[…], Brüssel[d] – 16 aprel 1990[…], XII arondisman (Paris)) — fransız yazıçısı.

Həyatı
------

Əslində Ann Filipdə yazıçı deməkdən söz ustası demək daha uyğundur. Çünki o yazıçı deyil, sadəcə olaraq məşhur fransız aktyoru Jerar Filipin zövcəsi idi. Çox sevimli ərinin ağır xəstəliyi və ölümü Ann Filipə güclü bir təsir bağışlamışdı. O ürəyində bişmiş kədəri ustalıqla vərəqlərə köçürdü (1963) və bu hissin təbiiliyi, səmimiliyi də tez nəzərə çarpdı. Peşəkar yazıçıların illərlə gözlədiyi şöhrəti Ann Filip bir anda qazandı. İnsan ömrünü bircə an adlandıran qadının kitabı az müddətdə bir çox dillərə tərcümə olundu və nəhayət 1971-ci ildə "Bir göz qırpımı" adı ilə azərbaycancaya çevrildi.

"Bir göz qırpımı" əsərini yazmazdan əvvəl Ann Filip jurnalistika ilə məşğul olmuş, müxtəlif mövzulu məqalələrlə yanaşı "Asiya karvanları" adlı xatirələr kitabını da nəşr etdirmişdir (1955). Lakin nə Çinə həsr olunmuş bu kitab, nə məqalələr, nə də etnoqrafiya mövzulu filmlərin çəkilişində iştirakı Ann Filipə "Bir göz qırpımı" kitabının səmimiyyətindən gələn rəğbəti qazandıra bilməmişdi.

Müəllifin 1966-cı ildə nəşr etdirdiyi "Təpədə görüşlər" əsəri də səmimi hisslər üzərində qurulub. Burada da insanın ən ali hissi olan məhəbbət hissi, bir ananın öz qızına məhəbbəti və münasibəti poetik dillə verilib. Amma bu hisslər sevimli ərinin şirin xatirəsinə öz daxilində həm sadə, həm də fəlsəfi dillə ağı deyən Ann Filipin hisslərinə tay deyil.

Fransız aktyoru Jerar Filip gənc yaşında, yaradıcılığının çiçəkləndiyi bir dövrdə vəfat etmişdir. Ann onun xərçəng xəstəliyinə tutulduğunu və bir necə gündən sonra öləcəyini bilirdi. Jerarın özü isə xəbərsiz idi, tezliklə sağalacağını güman edirdi. Ann Filipin kitabının üslubunu təyin etmək çətindir. Bu nə povestdir, nə xatirə, nə də lirik gündəlik. Bu ölmüş ərin xəyalına müraciətlə söylənən monoloqdur, son söhbətdir. Bu, sevən qadın qəlbinin naləsi, əsil məhəbbətin nə olduğunu bilən bir insanın könül çırpıntılarıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Fichier des personnes décédées mirror.
2. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
3. 1 2  Anne Navaux // Roglo. 1997.
4. 1 2  Anne Philipe // FemBio database (alm.).

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 90051332 · BNE: XX1083002 · BNF: 11919557k · CiNii: DA03109593 · EGAXA: vtls000958055 · GND: 11859379X · ICCU: RAVV032858 · ISNI: 0000000109286859 · LCCN: n50047698 · LNB: 000000971 · NDL: 00452712 · NKC: xx0003789 · NLA: 35420743 · NSK: 000057927 · NTA: 068688881 · NUKAT: n2002067322 · PTBNP: 191405 · SUDOC: 027070425 · VIAF: 100234096 · WorldCat VIAF: 100234096 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Yazıçı** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Piştəkinlilər** (Piştəkinlilər sülaləsi, Pişkinlilər, Pişkin xanədanı, Pişkinoğulları və ya Əhər bəyləri; Əski əlifba: پيشگين اوغوللارى ; Pişkin ogulları) — 1155 ilə 1231-ci illəri arasında bir dönəm Arranlı şəddadilərə, bir dönəm də eldənizlilərə bağlı olaraq Qaradağ vilayətinin Əhər şəhəri və çevrəsində hökm sürən xanədan.

Tarixi
------

Xanədanın soyu 1068-cı ildə Gürcüstana qarşı bir səfəri sırasında İrana əsir olaraq gətirilirkən səlcuqlu hökmdarı Alp Arslan tərəfindən əsir alınan bir gürcü soylusuna dayanmaqdadır. 1125-ci il ilə 1131-ci illər arası xanədan Xarəzmşahların əlinə keçmişdir. Aharın şərqindəki Meşkinin adının bu xanədandan gəldiyi düşünülür.

Hökmdarları
-----------

* Nüsrətəddin Piştəkin ibn Məhəmməd (1155-1210)
* Nüsrətəddin Məhəmməd Piştəkin (1210-1230)

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Qarşı yatan Qaradağ, Bakı, "Ozan", 1998.

Həmçinin bax
------------

* Qaradağ vilayəti

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Monarx, sülalə və ya onların nümayəndələri ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Anbar (dəqiqləşdirmə).
Kiçik hissələr üçün avtomatik saxlama anbarı
**Anbar** — Yüklərin saxlanması onların daşınması, ehtiyaatların idarə edilməsi və anbarlama əməliyyatları ilə sıx bağlıdır. İstifadə olunan daşımaçı, ehtiyatların səviyyəsi və tələb olunan anbarların arasında birbaşa əlaqə vardır. Göstərilən əməliyyatlar həmçinin yükləmə-boşaltma işləri ilə də bağlıdır.

İstənilən material axınlarının yerdəyişməsi onların lazım olan miqdarının müəyyən yerlərdə cəmlənməsi olmadan mümkün deyildir. Cəmlənmə istənilən logistik sistemin ayrılmaz bəndi olan anbarlarda aparılır. Bu obyektlərdə qəbul olunan və yola salınan yük partiyalarının böyüklüyünə, tərkibinə, göndərmə vaxtına və s. parametrlərinə görə dəyişdirilməsi hesabına yük axınlarının şəkil dəyişmə baş verir. Malların anbarlardan keçməsi əmək və maddi vəsaitləri sərfinə səbəb olduğundan onların dəyərinin artmasına gətirib çıxarır. Ona görə də anbarların fəaliyyəti material axınlarının hərəkətinin optimallaşdırılmasına əhəmiyyətli təsir göstərir.

Anbarların təsnifatı
--------------------

Logistik fəaliyyətdə çoxlu anbar növləri istifadə olunur. Anbarlar aşağıdakı xarakteristikalarına görə təsnif olunurlar:

* Logistikanın bazis sahələrinə;
* Mülkiyyət formalaarına;
* Funksional təyinatlarına;
* Mal xüsusiləşməsinə;
* Sahəsinin ölçülərinə
* Texniki təminatına;
* Anbar binasının və ətraf ərazinin növünə görə.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Harris, Cyril M.* Warehouse // Dictionary of Architecture & Construction (4th). McGraw-Hill. 2006. 1056. ISBN 978-0071452373. warehouse: A building designed for the storage of various goods.
2. ↑  "godown - Definition of godown in English by Oxford Dictionaries". Oxford Dictionaries - English. 2016-07-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-23. "Late 16th century from Portuguese gudão, from Tamil kiṭaṅku, Malayalam kiṭaṅṅu, or Kannada gadaṅgu ‘store, warehouse’."
**Avia-Aqreqat Zavodu** — Azərbaycan Respublikası Müdafiə Sənayesi Nazirliyinin tabeliyindəki müəssisə.

Tarixi
------

Avia-Aqreqat Zavodu 1961-ci ilin yanvar ayında Keşlə Maşınqayıma zavodunun kondisionerlər sexinin bazasında Bakı Klimatik Qurğuları Təcrübə Zavodu adı altında yaradılmışdır.

1961-ci ildə adı dəyişdirilərək Bakı Kondisionerlər Zavodu olmuş və 1965-ci ildən SSRİ Aviasiya Sənayesi Nazirliyinin tabeliyinə verilmişdir.

1970-ci ilin aprel ayında zavod Buzovna qəsəbəsinin Albalılıq dayanacağında yaradılan yeni istehsalat sahəsinə köçürülmüş və Bakı Maşınqayırma Zavodu adlandırılmışdır.

1978-ci ildə SSRİ aviasiya sənayesi nazirinin əmri ilə Sovet Azərbaycanının 50 illiyi adına Bakı Maşınqayırma Zavodunun adı dəyişdirilərək "İqlim" BAİB-in bazasında Bakı Aqreqat Zavodu yaradılmışdır.

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 11 yanvar 1993-cü il tarixli 16 nömrəli Qərarı ilə zavodun adı dəyişdirilərək Avia-Aqreqat Zavodu adlandırılmışdır.

1993-cü ildən zavod Azərbaycan Respublikası Dövlət Xüsusi Maşınqayırma və Konversiya Komitəsinin tərkibində fəaliyyət göstərməyə başlamışdır.

1997-ci ildə zavodun adı yenidən dəyişdirilərək Bakı Avia-Aqreqat İB adlandırılmışdır.

2006-cı ilin sentyabrından Avia-Aqreqat Zavodu adı altında Azərbaycan Respublikası Müdafiə Sənayesi Nazirliyinin tərkibində fəaliyyət göstərir.

2006-ci ildə İSO 9001-2001 sertifikatını almışdır.

Avia-Aqreqat Zavodu MDB ölkələrinin bir çox təyyarəqayırma müəssisələri ilə əməkdaşlıq edir.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan iqtisadiyyatı

İstinadlar
----------

1. ↑  Müəssisə haqqında

| ⛭ Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Azərbaycan |
| --- |
|  Quru Qoşunları *(Siyahı)* Hərbi Hava Qüvvələri *(Siyahı)* Hərbi Dəniz Qüvvələri *(Siyahı)* |
| Rəhbərlər | Ali Baş Komandan  • Müdafiə naziri *(Siyahı)* • Baş qərargah rəisi *(Siyahı)* |  |
| Ümumi | Tarixi  • 1993–2016-cı illər islahatları  • Rütbələr və nişanlar |
| Mərkəzi ordular | 

|  |  |
| --- | --- |
| Quru | 1-ci Ordu Korpusu *(Siyahı)* • 2-ci Ordu Korpusu *(Siyahı)* • 3-cü Ordu Korpusu *(Siyahı)* • 4-cü Ordu Korpusu *(Siyahı)* • 5-ci Ordu Korpusu *(Siyahı)* • Əlahiddə Ümumqoşun Ordu *(Siyahı)* |
| Hərbi Hava | Hava Hücumundan Müdafiə Qoşunları |
| Hərbi Dəniz | Azərbaycan Dəniz Piyadaları |

 |
| Digər | 

|  |  |
| --- | --- |
| Dövlət SərhədXidməti | Sərhəd Qoşunları *(Siyahı)* • Sahil Mühafizəsi • Çevik Hərəkat Qüvvələri |
| Daxili Qoşunlar | Komandanlar |
| Xüsusi TəyinatlıDəstələr | "Bəbir" XTD  • "Əqrəb" XTD  • "Gürzə" XTD  • "Kobra" XTD  • "Pələng" XTD  • "Qartal" XTD  • "Şahin" XTD  • "Vaşaq" XTD  • "Yarasa" XTD |
| Digər | Azərbaycan Sülhməramlı Qüvvələri  • Azərbaycan Milli Qvardiyası |

 |
| Hərbi təhsil | Milli Mudafiə Universiteti |
| Müdafiə sənayesi | Müdafiə Sənayesi Nazirliyi |



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Müəssisə** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Kikboksçu** (*ing.* Kickboxer) — 1989-cu ildə Mark Disalle tərəfindən çəkilən ABŞ filmidir. Filmdə səhvən göstərilmişdir ki, Tanq Po öz rolunu oynayır. Əslində isə Tanq Po rolunu canlandıran Mişel Kissidir.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***

Kikboks üzrə çempion Erik Sloan Tailandda keçiriləcək turnirə hazırlaşır. Onun məqsədi turnirdə Tanq Po üzərində qələbə qazanaraq Tailandda çempion olmaqdır. Erik Slounun valideynləri boşanmışdır. Erik atasının yanında, kiçik qardaşı Kurt isə anasının yanında böyümüşdür. Kurt Erikin yanında köməkçi olaraq onunla birlikdə Tailanda yola düşür. Döyüşdən əvvəl Kurt qardaşının rəqibi olacaq Tanq Ponun divara dayanmadan çoxlu zərbə endirməsini görərək qardaşını fikrindən daşındırmaq istəyir, amma buna nail ola bilmir. Döyüşdə Kurt Erikin məğlub olacağını görərək, döyüş meydanına dəsmal atır. Amma Tanq Po onu kənara tullayaraq Erikin onurğa sütununu sındırır. Bu zaman Kurt müqavimət göstərmək istəsə də, Tanq Po ilə bacara bilmir. Kurtun qardaşını xəstəxanaya aparmaq əvəzinə çölə qoyurlar. Teylor adlı keçmiş qaradərili hərbçi onun qardaşının xəstəxanaya getməsinə kömək edir. Kurt xəstəxanada qardaşının gəzə bilməyəcəyini öyrənir. Bir müddət sonra Teylor Kurtla görüşərək onu Ziyan adlı keçmiş kikboks ustasının yanına aparır. Kurt Ziyanla razılaşdıqdan sonra çətin məşqlərə başlayır. Kurt məşqlərdə çətinliklər çəksə də, bir müddət sonra qardaşının intiqamını düşünərək müvəffəqiyyət qazanar. Kurt hazırlaşdıqdan sonra turnirə qatılaraq, rəqibini məğlub edir. Bu zaman Kurt Tanq Ponun menecerlərindən olan Freddi Liyə, onun Tanq Po ilə döyüşmək istədiyini bildirir. Freddi Li onunla razılaşır.

Bir müddət sonra Tanq Ponun əməkdaşları xəstəxanadan yenicə qayıtmış Eriki oğurlayır. Baş menecer Freddi Li qardaşının sağ qalması üçün ondan turnirdə məğlub olmasını tələb edir. Kurt isə onunla razılaşmağa məcbur olur. Turnir başlanan zaman Kurt Maylinin Tanq Po tərəfindən oğurlanılaraq, onun yanında bir müddət qaldığını öyrənər və bundan daha da qəzəblənir. Bu zaman onun qardaşı Ziyan və Teylor tərəfindən xilas olunur. Kurt qardaşını müşahidə edən zaman ruhlanaraq döyüşün sonunda Tanq Po üzərində qələbə qazanır və Freddi Liyə təpiklə zərbə endirir. Bu zaman ətrafdakılar onu alqışlayırlar. 

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

İstinadlar
----------

1. ↑  Lexicon of international films (alm.). Zweitausendeins.
2. ↑  "*Kickboxer* (1989) — Box office / business". Internet Movie Database. Amazon.com. March 5, 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: September 24, 2013.
3. ↑  "*Kickboxer* (1989)". Box Office Mojo. Internet Movie Database. June 24, 2003 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: September 24, 2013.

Xarici keçidlər
---------------

* *Kikboksçu* — Internet Movie Database saytında.
**Xalq** — müxtəlif millətlərdən olub, bir dövləti təmsil edən insan cəmiyyətinə deyilir. Müxtəlif millətlərin fərqli insanlar bir hüquq məkanında yaşayırlar, dövlət qarşısında eyni məsuliyyəti daşıyır.

Yer kürəsində yaşayan bütün insanlar mənşəyinə görə eynidir. Lakin bütün insanlar ayrı-ayrı qruplara ayrılır ki, bu qruplar da **xalq** adlanır. Hər bir xalqın özünəməxsus mədəniyyəti, dili, dini, adət-ənənəsi, yaşayış tərzi, milli paltarları, folkloru, milli mətbəxi olur.

Dünya əhalisi dilinə və başqa milli əlamətlərinə görə böyük və kiçik qruplara bölünür. Belə əhali qrupuna xalq deyilir. Xalq sözü bir neçə mənada işlədilir:

1. Adi mənada - dövlətin, ölkənin əhalisi
2. Elmi mənada - insanların tarixən dəyişməkdə olan bilgisi

Dünyada sayca ən böyük xalq çinlilərdir. Onların sayı 1 milyarddan çoxdur. Xalq - insanların birliyinin tarixən qəbilə - tayfa birliyinin ardınca gələn və ibtidai icma qurluşunun xüsusi mülkiyyətçilik münasibətləri ilə əvəz edilməsi, siniflərin meydana gəməsi və inkişafı şəraitində müxtəlif tayfaların qovuşması, birləşməsi nəticəsində bərqərar olmuş formalardan biridir.

Hər bir xalqın özünün toplu adı vardır. Xalq anlayışı həm quldarlıq həm də feodalizm qurluşları üçün xasdır. Kapitalist münasibətlərin inkişafında insan birliyinin yeni forması millət əmələ gəlir.

Dünyada say etibarilə bir çox böyük və qədim xalqlar mövcuddur. Bunlara misal olaraq çinliləri, hindistanlıları, türkləri, ərəbləri və s. misal göstərə bilərik. Bu xalqların özünəməxsus tarixi, mədəniyyəti və adət-ənənələri vardır.

Çinlilər və hindistanlılar Cənub-Şərqi Asiyada, türklər isə Mərkəzi Asiya və Altay dağları ətrafında yaşamışlar. Sonralar türklərin yaşayış arealı daha da genişlənmişdir. Bu xalqların hər birinin özünəməxsus dinləri, adət-ənənələri olmuşdur. Bəşər tarixində bir çox yeniliklər məhz bu xalqların sayəsində əldə edilib. Kağız, kompas, barıt çinlilər; şahmat, 0 rəqəmi isə hindlilər tərəfindən yaradılıb. Çinlilər Konfutsi təliminə, hindistanlılar buddizmə, türklər isə səma cisimlərinə, şamanlığa inanmışlar.

Vətənimizin zəngin təbiəti hələ qədim dövrlərdən buranın yaşayış məskəninə çevrilməsinə səbəb olmuşdur. Tarixi mənbələrə görə, Azərbaycanın etnik tərkibi daim genişlənmişdir. Bu isə Azərbaycanın hələ çox qədimdən tolerantlığı ilə seçildiyini göstərir. Onun ərazisində Azərbaycan türkləri ilə bərabər, başqa azsaylı xalqlar da yaşayır. Bu xalqların sayı çoxdur. Bunlara dağ yəhudiləri, tatlar, talışlar, kürdlər, ingiloylar, avarlar, ləzgilər, və s. aid etmək olar. Hər bir xalq Azərbaycanda yaşasa da, özünəməxsus fərqli mədəniyyətin elementlərini qoruyub saxlamışdır. Bu mədəniyyət məişət həyatında, sənətkarlıqda, mətbəxdə, müxtəlif mərasimlərdə öz əksini tapmaqdadır.
**Qaranlıq mələyi** (*ing.* Dark Angel) – ABŞ tərəfindən 2000-2002-ci illərdə çəkilən elmi-fantastik janrlı teleserialdır. Teleserialın ideyası Ceyms Kemeron və Çarlz H. İqliyə məxsusdur. İlk dəfə olaraq 3 oktyabr 2000 tarixində ABŞ-nin "FOX" kanalında göstərilmişdir.

Məzmun
------

Terrorçular tərəfindən hazırlanmış Elektromaqnit impuls 2009-cu ildə ABŞ-ni üçüncü dünyaya çevirmişdi. Maks Qevara 11 dostu ilə birlikdə "Mantikora" orqanizasiyasından qaçır. Bu orqanizasiyanın laboratoriyasında inanılmaz gücündə olan əsgərlər hazırlayır. Dostlar buradan qaçan müxtəlif istiqamətlərə qaçırlar. Bu səbəbdən Maks müxtəlif vasitələrdən istifadə edərək onların axtarışına çıxır. Loqan adında bir şəxs onunla müqavilə bağlayır: Maks ona cinayətkar dünyanı tutmaqda kömək edəcək, əvəzində isə Loqan ona dostlarını tapmaqda kömək edəcək...

Rollarda
--------

| **Ad** | **Rol** |
| --- | --- |
| Cessika Alba | Maks Qevara |
| Maykl Ueterli | Loqan Keyl |
| Con Sevic | Kol. Donald Laydesker |
| Valeri Rey Miller | Sintiya "Orijinal Sindi" Makİçin |
| Censen Ekls | Alek MakDouell |

Xarici keçidlər
---------------

* *Qaranlıq mələyi* — Internet Movie Database saytında.
**Ələmdar Abdulla oğlu Abdullayev**- Birinci Qarabağ Şəhidi.

Həyatı
------

Abdullayev Ələmdar Abdulla oğlu  25 iyul 1955-ci ildə Qərbi Azərbaycanın Kilsə kəndində anadan olmuşdur.

Təhsili
-------

Kilsə kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra 1973-1975-ci illərdə sovet ordusu sıralarında xidmət etmişdir.

Hərbi xidməti
-------------

O, hərbidən qayıtdıqdan sonra yaşadığı kənddə təsərrüfatla məşğul olub ailəsini dolandırmışdır. Azğın ermənilər Murov və Çaykənd bölgəsində at oynadanda o, haqsızlıqlara dözə bilməyib könüllü surətdə cəbhəyə getmiş, 709 saylı hərbi hissənin tərkibində vuruşmuşdur. Buzluq, Mənəş, Todan, Çaykənd döyüşlərində böyük hünər göstərmişdir. Sonradan onu bir neçə nəfər bacarıqlı döyüş yoldaşları ilə birlikdə Ağdam və Tərtər rayonlarının müdafiəsinə yollamışlar. Ələmdar Abdullayev 13 avqust 1993-cü ildə Ağdam uğrunda gedən döyüşlərdə ağır yaralanaraq həlak olmuşdur.

İstinadlar
----------

-

1. ↑  — I Qarabağ Müharibəsi[*ölü keçid*]
Aseksuallığın simvolu
**Aseksuallıq** – hərhansı birinə qarşı cinsi istək azlığı və ya cinsi proseslərə maraq azlığı yaxud maraq yoxluğu. Cinsi yönəlim olaraq qəbul edilən versiyalardan biridir. 2004-cü ildə aparılmış bir araşdırmaya görə dünya üzərində aseksualların sayı təxminən 1% olaraq hesablanmışdır.

Aseksuallıq, fərdin şəxsi, mental və ya dini inancları kimi hansısa səbəblərdən cinsi proseslərdən qaçınmadan fərqlidir. Bəzən aseksual fərdlər də, partnyorlarını təmin etmək yaxud uşaq sahibi olmaq kimi müxtəlif səbəblərdən cinsi istək azlığına rəğmən cinsi proseslərdə iştirak edə bilərlər. Aseksuallığın cinsi yönəlim olaraq qəbulu və araşdırılması olduqca yeni bir prosesdir. Bəzi araşdırmaçıların aseksuallığı cinsi yönəlim olaraq qəbul etməsinə baxmayaraq, bəzi araşdırmaçılar bu fikirlə razılaşmamaqdadırlar. Özəlliklə sosial media və internetin ortaya çıxmasından sonra aseksual şəbəkələr yaranmağa başlamışdır. Bunlardan ən sürətli məşhurlaşan qurumlardan biri 2001-ci ildə "David Jay"in qurduğu Aseksual Görünürlüyü və Təhsili şəbəkəsidir (Asexual Visibility and Educational Network) - (AVEN).

Aseksual fərdlər cinsi çəkim azlığına baxmayaraq, romantik əlaqələr qura bilərlər. Cinsi yönəlim və ya cinsi kimliyin romantik və ya emosional tərəfləri baxımından özlərini ikicinsiyyətli, lezbiyan, gey və ya aşağıdaki adlarla müəyyənləşdirə və ifadə edə bilərlər.

\*aromantik: hərkəsə qarşı romantik çəkim əskikliyi

\*biromantik(yaxud ambiromantik): kişilərə və qadınlara qarşı romantik çəkim

\*heteroromantik: özündən fərqli cinsiyyətdə olan insanlara qarşı romantik çəkim

\*homoromantik: özü ilə eyni cinsiyyıtdən olan insanlara qarşı romantik çəkim

\*panromantik: hər cinsiyyətdən olan insanlara qarşı romantik çəkim

\*poliromantik: birdən çox cinsiyyətdə fərqli insanlara qarşı romantik çəkim

\*andromantik, gayneromantik və ambiromantik: çəkici gələn fərdin cinsiyyətini nəzərə almadan yalnızca kişiyə xas yaxud qadına xas və ya interseks olmağı ifadə edən insanlara qarşı romantik çəkim

\*demiromantik və ya demiseksual: özünü boz romantik və ya boz aseksual olaraq ifadə edən fərdlərdir və bu fərdlər yanlızca böyük emosional əlaqələr olduqda romantik və ya cinsi çəkim hiss edirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Феномен уснувшего Эрота в современной русской культуре (асексуальность как наше будущее)". cyberleninka.ru. 2022-01-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-04.
2. ↑  *Веселко, Анна.* "Аспекты асексуальности: близость без интимной близости". theoryandpractice.ru. 2021-01-26. 2023-09-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-04.
3. ↑  "The Asexual Visibility and Education Network | asexuality.org". www.asexuality.org. 2022-01-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-04.
4. ↑  "Социально-психологические особенности межличностных отношений асексуалов". cyberleninka.ru. 2023-09-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-04.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 7572447-9 · LCCN: sh2016000238 · Microsoft: 2777336675 |
F-16 Savaşan Şahin qırıcı təyyarəsi
**Hərbi təyyarələr** və **helikopterlər**, müharibələrdə quru və sudakı hədəfləri bombalamaq, digər təyyarələri izləmək və zərərsizləşdirmək, kəşfiyyat aparmaq, şəxsi heyətin və ya sursatların daşınması üçün nəzərdə tutulmuş müxtəlif ölkələrin silahlı qüvvələri tərəfindən istifadə olunan aviasiya növüdür. Xüsusilə qırıcı və bombardmançı məqsədlər üçün istifadə olunanlar **hücum təyyarələri** və **hücum helikopterləri** adlandırılırlar. Hərbi təyyarələr qırıcı, bombardmançı, qırıcı-bombardmançı, kəşfiyyatçı kimi növlərə ayrılırlar.

B-29 Superfortress ağır bombardmançısı
Bu təyyarələr daşıdıqları vəzifələrinə görə havadan yerə raket, havadan havaya raket və top daşıya bilərlər. Ayrıca olaraq hədəflərin yerlərinin müəyyənləşdirilməsi və müşahidəsi üçün radar və pod daşımağa qadirdirlər. Qırıcı təyyarələr öz aralarında siniflərə ayrılırlar: Havada üstünlüyü təmin etmək məqsədi daşıyan təyyarələr təkoturacaqlı, sürətli, yüksəkdən uçan təyyarələrdirlər (MiG-25, Su-27, F-14A, F-15C); hücum təyyarələri 15–20 ton ağırlığında olan, təkmotorlu, atəş gücü olduqca yüksək olan təyyarələrdirlər (F-16C, Mirage 2000, MiG-29, F-18C, MiG-23, F-15C); hücumlara dəstək təyyarələri ağır silahlar ilə təchiz olunurlar və onlardan daha çox düşmənin quru qoşunlarını təzyiq altında saxlamaq üçün istifadə olunur (MiG-27,Su-25, Jaguar, AV-8B Harrier, A-10). Bunlardan əlavə olaraq xəyal təyyarələri kimi tanınan radarlarda görünməyən təyyarələrdə mövcuddur (Northrop Grummman B-2 Spirit bombardmançı təyyarəsi və F-117 Nighthawk qırıcı təyyarəsi)

Northrop B-2 Spirit (ruh) bombardmançı təyyarəsi
Hərbi təyyarə istənilən növ hüquqi və ya silahlı xidmət tərəfindən istismar edilən hər hansı bir sabit qanadlı və ya fırlanan qanadlı təyyarədir. Hərbi təyyarə döyüş və ya qeyri-döyüş təyinatlı ola bilər.

ABŞ Silahlı Qüvvələrinə məxsus olan F-35A Lightning II qırıcısı uçuş vəziyyətində
İsrail Silahlı Qüvvələrinə məxsus F-16 Fighting Falcon qırıcıları
Müdafiə təyinatlı hərbi təyyarələr öz təyyarələrindən istifadə edərək düşmən avadanlıqlarını məhv etmək üçün nəzərdə tutulmuşdurlar. Müdafiə təyinatlı təyyarələr normal olaraq hərbi təyinatlı müəssisələr tərəfindən hazırlanırlar, inkişaf etdirilirlər və tədarük edilirlər.
Qeyri-döyüş təyinatlı təyyarələr isə döyüş üçün nəzərdə tutulmayıblar, lakin özlərini müdafiə etmək üçün silahlar daşıya bilərlər. Bunlar əsasən dəstək rollarında fəaliyyət göstərirlər və bunlar hərbi təyinatlı müəssisələr və ya mülki təşkilatlar tərəfindən hazırlana bilərlər.

1783-cü ildə, ilk praktik təyyarə (isti hava və hidrogen balonları) yaradıldığı zaman tez bir zamanda hərbi vəzifələr üçün qəbul edildi.

Həmçinin bax
------------

* 2037 Bombardmançı

İstinadlar
----------
**Məmməd Abdullayev** — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin leytenantı, Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, şəhid.

Həyatı
------

Məmməd Abdullayev 1961-ci il oktyabrın 22-də Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. 6 saylı orta məktəbdə təhsil almış, İnşaat texnikumunu bitirmişdir. Alüminium zavodunda briqadir işləmiş, Şəhər Sovetinin deputatı olmuş, fəal ictimaiyyətçi kimi şəhərdə böyük nüfuz qazanmışdı. Ailəli idi. Pərviz və Səbinə adlı iki övladı var.

Hərbi xidmət
------------

1992-ci il martın 18-də könüllü olaraq cəbhəyə yollanmışdı. Məmməd Abdullayev 703 və 708 saylı hərbi hissələrdə igidlik göstərmişdir. Goranboyun azad edilməsində iştirak etmişdir. Mayın 12-də leytenant Məmməd Abdullayev Gəncə batalyonunun tərkibində Ağdam cəbhəsinə yola düşmüş, Sarısu, Gülüstan kəndlərinin azad edilməsi uğrunda döyüşlərdə iştirak etmişdir. Məmməd iyunun 22-də Goranboydan Ağdərəyə yollanmışdır. 1992-ci il iyunun 29-da Levonarx kəndində mühasirəyə düşən 27 nəfər döyüş dostunu xilas edərək son anda özü düşmən mərmisinin qəlpəsindən həlak olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "I Qarabağ Müharibəsi — Şəhidlərimiz". Gencesehidleri.az. 2022-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-10-28.
2. ↑  "Şəhid Məmməd Abdullayev". Gencexeber.az.
**"Potyomkin" zirehli gəmisində üsyan** — 1905-ci il iyunun 14-də (27-də) başlanmış üsyan.

Tarixi
------

Üsyan edən zirehli gəmi Odessaya gəldi; bu zaman Odessada ümumi tətil idi. Lakin Odessa fəhlələrinin və matrosların birgə çıxışı üçün yaranmış əlverişli şəraitdən istifadə edilmədi. Xeyli adamın həbs olunması nəticəsində Odessa bolşevik təşkilatı zəifləmişdi, onun daxilində birlik yox idi. Menşeviklər isə silahlı üsyanın əleyhinə idilər və fəhlələri, matrosları hücum mübarizəsindən çəkindirirdilər.

Çar hökuməti "Patyomkin"də üsyanı yatırtmaq üçün bütün Qara dəniz donnmasını göndərmişdi. Lakin matroslar üsyan etmiş gəmiyə atəş açmaqdan boyun qaçırdılar. Buna görə də komandirlər eskadranı geri aparmağa məcbur oldular. On bir gün dənizdə dolaşdıqdan sonra ərzaqsız və kömürsüz qalan "Potyomkin" zirehli gəmisi çarəsizlikdən Rumıniya shillərinə gedib Rumıniya hökumət orqanlarına təslim oldu. Matrosların əksəriyyəti xaricdə qaldı. Rusiyaya qayıdanları isə həbs edib məhkəməyə verdilər.

"Potyomkin" zirehli gəmisində üsyan müvəffəqiyyətsiz qurtardı. Lakin çox böyük bir hərb gəmisi komandasının inqilab tərəfinə keçməsi mütləqiyyətə qarşı mübarizənin inkişafına doğru mühüm addım idi. Lenin həmin üsyanın əhəmiyyətini qimətləndirərək göstərirdi ki, bu "inqilabi ordu özəyinin yaradılmasına təşəbbüs" idi

İstinadlar
----------

1. ↑  **V. İ. Lenin**. *Əsərləri*, 4-cü nəşri, 8-ci cild, səh. 394.

Mənbə
-----

* **V. İ. Lenin**, *"Demokratik inqilabda sosial-demokratiyanın iki taktikası"*, Bakı, "Azərnəşr", 1969, səh. 138.
**Bütlər kitabı** Ərəb alimi Hişam ibn əl-Kalbi (737–819) tərəfindən yazılmış "Bütlər" kitabı (Kitab al-Əznəm), İslam əvvəli ərəb dinini, tanrılarını və ibadətlərini təsvir edir. Mətn İslam əvvəli ərəb dininin tənqidini edir və ərəblərin Kəbənin qurulmasından bəri olduqları vəziyyəti dini sui-istifadə məsələsinə aydınlıq gətirir. Kitab, "İslam əvvəli ərəblərin bütpərəstliyi" ilə şirkin (çoxtanrılığın) müəyyənləşdirilməsində təsirli oldu.

Misir filoloqu Əhməd Zaki Paşa mətni aşkar etdi; Dəməşqdəki hərracda yeganə əlyazmanı satın aldı və onun geniş kolleksiyasındakı əlyazmalardan olan yazı 1934-cü ildə ölümündən sonra dövlətə bağışlanıb. Zaki Paşa XIV Beynəlxalq Şərqşünaslar Konqresində öz kəşfini açıqladı .

İstinadlar
----------

1. ↑  Brown, Daniel W. (2004). A New Introduction to Islam. Wiley-Blackwell. pp. 15–16. ISBN 978-0-631-21604-9.
2. ↑  Hawting, Gerald R. (1999). The Idea of Idolatry and the Emergence of Islam: From Polemic to History. Cambridge UP. pp. 68, 88–95. ISBN 978-0-521-65165-3.
3. ↑  Simsar, Mehmed A. (1953). "Rev. of Hishām Ibn-Al-Kalbi, The Book of Idols or The Kitāb al-Aṣnām". Speculum. 28 (1): 166–69. doi:10.2307/2847201.

Tərcümələr
----------

* Faris, Nabih Amin (1952). Hishām Ibn-Al-Kalbi, The Book of Idols or The Kitāb al-Aṣnām. Princeton: Princeton UP. English translation.

Əlavə Ədəbiyyat
---------------

* H. S. Nyberg. "Bemerkungen zum Buch der Götzenbilder von Ibn al-Kalbi." Lund: Svenska Institut i Rom. Ser. 2, Bd. 1, 1939. pp. 346–66.
**ДФ-11 aşqarı** — İzobutil və 2-etilheksil spirtlərinin əsasında alınan dialkilditiofosfatın Zn duzunun mineral yağda 50%-li məhluludur.

Tətbiqi
-------

ДФ-11 aşqarı – maşın yağlarının tərkibində olan yuyucu, disperedici və neytrallaşdırıcı aşqarlarla birlikdə tətbiq olunur. Bu aşqar benzin və dizel mühərriklərində gedən yeyilmə və oksidləşmə proseslərinə nəzarəti təmin edir. Xüsusən, güclü üfürmə ilə işləyən dizel mühərriklərində daha effektiv təsirə malikdir.

**Tətbiqdə miqdarı: 1,0–2,5 kütlə/%**

Fiziki-kimyəvi göstəriciləri
----------------------------

* Kinematik özlülük 1000C, mm2/s - 5–10
* Alışma temperaturu açıq putada,0C - 170
* Aktiv elementlərin miqdarı:
* Fosfor, kütlə/% — 4,4–4,9
* Sink, kütlə/% — 5,0–5,6

ДФ-11 aşqarının təsir mexanizmi
-------------------------------

Dialkilditiofosfatın Zn duzları yağların yağlayıcı xassələrini yaxşılaşdırmaqla bərabər, oksidləşmə və korrozioyanın əmələ gəlməsinin də qarşısını alır. (ABŞ Patenti 3234270). Polad detalları korroziyadan qorumaq üçün motor yağlarının komposiyalarına bu duzları əlavə etmək tövsiyə olunur. Kompozisiyaların tərkibinə sink naftenat, etilenoksidin aminlərlə kondensasiya məhsulu və fosfor tərkibli karbohidrogen (axırıncı — yuyucu aşqar kimi) daxildir.
Metalların ditiofosfat duzlarının xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, bu birləşmələr və onların terniki çevrilməsi nətcəsində alınan məhsullar karbohidrogenlərin oksidləşmə məhsulları ilə qarşılıqlı təsirə girir və nəticədə yeni, oksidləşməyə qarşı xassələrə malik maddələr əmələ gəlir.
Dialkilditiofosfatların bəzi metall duzlarının oksidləşməyə qarşı xassələrə malik olduğu onların kimyəvi çevrilməsi nəticəsində alınan aralıq məhsulların əmələ gəlməsi ilə əlaqəlidir.
Məsələn, sink ditiofosfatları əvvəl peroksid radikalları ilə qarışıqlı təsirə girir, nəticədə alınan merkaptan, sulfid və disulfidlər hidroperoksidləri parçalayır.

Mənbə
-----

1. kurskhimprom.ru/catalog/avtohimiya/prisadka-df-11
**Evtina** (q.yun. *euthyne*) — Klassik Yunanıstan qanunvericiliyinə görə vəzifədə olma müddəti başa çatdıqdan sonra vəzifəli şəxs tərəfindən təqdim edilən hesabat.

Evtina iki mərhələdən ibarət olub dövlət büdcəsindən ayrılmış vəsaitlərin sərf edildiyi fəaliyyətlərin on nəfərdən ibarət *loqistai* (mühasiblər) tərəfindən yoxlanılması ilə başlayırdı. Bu mərhələ *loqos* adlanırdı. İkinci mərhələ isə *evtinai* adlanırdı və bu mərhələdə bule tərəfindən təyin edilmiş on nəfərdən ibarət *evtinoi*nin məmurlardan hər hansı birinin davranışına etiraz etmək imkanı var idi. Bu vəzifəli şəxslər isə ittihamları rədd edə və ya məhkəmələrə verə bilərdilər.

Əgər yoxlama qeyri-qənaətbəxş hesab olardısa, iş andlılar məhkəməsinə verilirdi və vəzifəli şəxs sui-istifadədə, israfçılıqda və ya rüşvətxorluqda ittiham edilirdi. Vurulmuş zərərin on misli miqdarında cəriməyə qədər cəza tətbiq edilə bilərdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Aqşin Quliyev. Hüquq ensiklopediyası. Bakı, Qanun, 2007. 1108 s.
2. ↑  'Dictionary of the Classical World' John Roberts, 2005. Oxford