recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Zeytuni təlxə** (*lat.* Platyceps najadum) — Suilanıkimilər fəsiləsinə aid ilan növü.

Görünüşü
--------

Zeytuni təlxələr 80–90 sm uzunluğa malik (maksimal 1,08 m) olurlar. Başları öndən yumrudur.

Yayılması
---------

Zeytuni təlxə Balkan yarımadası, Kiçik Asiya, İraq və Qafqazda (Azərbaycan, Gürcüstan, Ermənistan) yayılmışlar. Dağıstan, Çeçenistan, İnquşetiya, Stavropol və Krasnodar ərazilərində bir yarımnöv yayılmışdır. Azərbaycanın cənub-şərqində C. n. albitemporalis (Darevsky et Orlov, 1994) yarımnövü, Türkmənistanda isə Atayev təlxəsi (Coluber najadum atayevi Tuniyev et Shammakov, 1993) adı ilə tanınan yarımnövü yayılmışdır.

Həyat tərzi
-----------

Onlara daşlı yarımsəhralarda, arid çöllərdə, hündürlüyü 2200 mm yüksəkliyə maliyə ərazilərdə yayıla bilir. Onlar daşın altlarında və gəmiriçilərin yuvalarında dinçəlirlər. Aktiv dövrləri martdan başlauır. Yayda əsasən gecə saatları aktiv olurlar. Çütləşmə mayda baş verir. İyulda isə 3–16 olmaqla yumurta qoyurlar. Əsasən Cücülər, Kərtənkələlər və digər sürünənlərlə qidalanırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Pyron R. A. Burbrink F. T. Wiens J. J.* A phylogeny and revised classification of Squamata, including 4161 species of lizards and snakes (ing.). // *BMC Evol. Biol.* BMC, Springer Science+Business Media, 2013. Vol. 13, Iss. 1. P. 93. ISSN 1471-2148; 2730-7182 doi:10.1186/1471-2148-13-93 PMID:23627680
2. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.

Xarici keçidlər
---------------

* Zeytuni təlxə

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2780433960 |
**"Köhnə tüfəng"** (*fr.* Le vieux fusil) — 1975-ci ildə rejissor Rober Enriko tərəfindən çəkilmiş fransız filmidir. 1976-cı ildə ən yaxşı film, ən yaxşı aktyor və ən yaxşı musiqi nominasiyalarında Sezar mükafatı qazanmış, eləcə də ən yaxşı rejissor, ikinci plan aktyor, ssenari, operator, montaj və səs nominasiyalarına namizəd olmuşdur. Film, 1944-cü ildə baş vermiş Oradur-sür-Qlan qətliamından bəhs edir.

Məzmun
------

1944-cü ildə, Montobanda almanlar Fransadan geri çəkilən dövrdə, Julyen Dandyö yerli xəstəxanada cərrah kimi çalışır. Antihitler koalisiyasının həyata keçirdiyi Normandiya əməliyyatının başlamasından sonra Montobana edilə biləcək hava hücumundan ehtiyatlanan Dandyö, ailəsinin təhlükəsizliyi üçün dostu Fransuadan həyat yoldaşı və qızını şəxsi qəsrinin yerləşdiyi kəndə aparmasını xahiş edir. Bir həftə sonra Dandyö, həftəsonu olduğuna görə onları görmək məqsədilə kəndə yola düşür, lakin almanlar kəndi tutmuşdu. O, kilsədə bütün kəndliləri öldürülmüş vəziyyətdə tapır. Qəsrdə güllələnmiş qızını və alovsaçanla yandırılmış həyat yoldaşını görən zaman sarsıntı keçirir.

Dandyö ailəsinin intiqamını almaq üçün alman əsgərlərini öldürməyi qərara alır. O, uşaq olarkən atası ilə ov etdiyi köhnə tüfəngi götürüb, almanları bir-bir öldürməyə başlayır. Onlar elə fikirləşir ki, çoxlu partizanlar tərəfindən mühasirəyə alınıblar və faktiki bir nəfərin qəsr içində bildiyi gizli keçidlərdən istifadə etməsini anlamırlar. O, SS əsgərlərindən birini ölümcül döyür, onların bəzisini güllələyir və ikisinin isə xilas olmasının qarşısını almaq üçün toru bağlayıb quyuda boğulmalarına səbəb olur.

Tüfəng üçün patronlar bitəndən sonra o, həyat yoldaşının ölümünə səbəb olan alovsaçanı tapır və ondan istifadə edərək ikitərəfli güzgünün qarşısında duran SS zabitini öldürür. Film, Fransa Müqavimət Hərəkatı tərəfindən həmin kəndin azad edilməsi ilə başa çatır.

Rollarda
--------

* Filipp Nuare — Julyen Dandyö
* Romi Şnayder — Klara Dandyö
* Jan Buis — Fransua
* Yoaxim Hansen — SS zabiti
* Robert Hoffman — Leytenant
* Karl Mixael Voqler — Doktor Müller
* Madlen Ozyere — Julyenin anası
* Karolin Bonomm — Florans Dandyö, 8 yaşında
* Katrin Delaport — Florans Dandyö, 13 yaşında
* Antuan Sen-Jon — mətbəxdə öldürülmüş əsgər
* Jan-Pol Sizif — polis rəisi

İstinadlar
----------

* *Le vieux fusil* — Internet Movie Database saytında.

* *Köhnə tüfəng* AllMovie saytında
* Le vieux fusil Rotten Tomatoes saytında  (ing.)
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Epigenez.
**Epigenez** – orqanizmlərin ardıcıl olaraq yeni orqanların əmələ gəlməsi yolu ilə rüşeymdən inkişaf etməsi haqqında nəzəriyyə.

Epigenetik anlayışlar əsasən 17–18 əsrlərdə preformizmlə mübarizədə əmələ gəlmişdir (U. Harvey, İ. Büffon və xüsusilə K. F. Volf). Sitologiya və genetikanın uğurları sayəsində müəyyən olunmuşdur ki, orqanizmin inkişafı genetik informasiyanın olduğu cinsi hüceyrələrin mikrostrukturu ilə müəyyən edilir. K. Volfun əsərləri sayəsində (18 əsrin sonu) Epigenez konsepsiyası qalib gəldi və embriologiyanın inkişafına təkan verdi. 19 əsrin 70–80-ci illərində sitologiyanın müvəffəqiyyətləri Epigenezi təkzib edən irsiyyətə dair çoxlu konsepsiyanın meydana çıxmasına səbəb oldu. 19 əsrin sonunda inkişaf mexanikasının təşəkkülü vitalist xarakterli epigenetik nəzəriyyələrin bərpası ilə nəticələndi. 20 əsrdə genetikanın meydana gəlməsi ilə yalnız xarici, yaxud qeyri-maddi amillərdən asılı olan tam yeni törənən prosesin inkişafı haqqında primitiv anlayışlar əvəzinə, orqanizmlərin ontogenez qanunauyğunluqlarını müəyyənləşdirən genetik informasiyalar təlimi yarandı.

İstinadlar
----------
**Yusay Sakay** (酒井雄哉, *Sakay Yusay*?, 5 sentyabr 1926, Osaka – 23 sentyabr 2013) – yapon buddist keşişi. O, buddizmin Tenday məktəbinə mənsub olmuşdur.

Həyatı
------

### İlk illəri

Yusay Sakay 5 sentyabr 1926-cı ildə doğulmuşdur. O, məktəbdə zəif şagird olmuş, dəfələrlə imtahanlardan kəsilmişdir. Məzun ola bilmədiyi üçün İkinci Dünya müharibəsində döyüşməyə qərar vermiş və kamikaze pilotu təlimi almışdır. Müharibədən sonra universitetə daxil olmağa cəhdləri uğursuz olmuş, Tokioda müxtəlif işlərdə işləmişdir. Ailə həyatı qurmasına baxmayaraq, maddi cəhətdən çətinliklər yaşamış, hətta bəzən aylarla iş tapa bilməmişdir. Bu vəziyyətə dözə bilməyən həyat yoldaşı intihar etmişdir.

Həyat yoldaşının yasını tutan Sakay 1965-ci ildə Osakadan Hiey dağına qədər yolu ayaqla getmişdir. O, Hiey dağının keşişlərinə qatılmaq istədiyini bildirsə də, yaşlı olduğu üçün əvvəlcə qəbul edilməmişdir. Sakay soyuq şəlalənin altında 108 dəfə düşüb-qalxma praktikasını yerinə yetirdikdən sonra sektaya qəbul edilmişdir. O, 1971-ci ildə bir əsrdən çoxdur heç kimin yerinə yetirə bilmədiyi, Buddanın adını 90 gün ərzində gündəlik 2 saat yuxu ilə təkrarlamaq ritualı olan "aramsız nembutsu" ritualını yerinə yetirmişdir.

### Senniçi kayhoqyo

Sakay 1980-ci ildə tamamladığı *"senniçi kayhoqyo"* adlı praktikaya tanınır: o, 848 metr hündürlüyündə olan Hiey dağının dağlıq ərazisində və Kioto şəhərində yeddi il ərzində 40 min kilometrlik yolu gəzmişdir. Sakay ilk senniçi kayhoqyosunu tamamladıqdan sonra Dayqyoman Acari (Ən ali praktikanın müqəddəs ustası) titulunu almışdır. Əldə etdiyi uğura baxmayaraq o, xoşbəxt hiss etmədiyini qeyd etmişdir.

Sakay 1987-ci ildə 60 yaşında ikən eyni uğuru bir daha təkrarlamışdır. O, Enryaku məbədinin 1571-ci ildə Oda Nobunaqa tərəfindən məhv edilməsindən sonra senniçi kayhoqyonu iki dəfə etməyi bacaran üçüncü şəxs olmuşdur. Sakayın şagirdi Qenşin Fucinami 2003-cü ildə senniçi kayhoqyonu tamamlamağı bacarmışdır.

Sakay 1991-ci ildə Çinin Şansi vilayətində yerləşən, 3058 metr hündürlüyündəki Utay dağına zəvvar səyahəti etmiş və çinli keşişlərə qoşularaq müharibə qurbanlarının ruhları üçün dua etmişdir. Sakay 1995-ci ildə Vatikana səfər etmiş və Roma papası II İohan Pavel ilə görüşmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Yusai Sakai: Marathon monk was the prince of pain". The Sydney Morning Herald (ingiliscə). 25 oktyabr 2013. 2023-12-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 dekabr 2023.
2. 1 2 3  "Obituary: Yusai Sakai". The Japan Times (ingiliscə). 24 sentyabr 2013. 2023-12-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 dekabr 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* NHK saytında

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| CiNii: DA13461811 · GND: 1089685734 · ISNI: 0000 0000 8236 5409 · LCCN: n80040993 · NDL: 00623854 · VIAF: 55442852 · WorldCat VIAF: 55442852 |

 |
**Ayişə Nəbi** — araşdırmaçı yazar-şair, jurnalist, tərcüməçi, ilahiyyatçı.

Həyatı
------

Ayişə Məhəmməd qızı Nəbi  martın 21-də 1967-ci ildə Qərbi Azərbaycanın Karvansara (İcevan) rayonunun Haqqıxlı (S.Vurğun) kəndində ziyalı ailəsində doğulub. Həmin kənddə orta məktəbi əla qiymətlərlə başa vurub həmin il Az.Neft-Kimya institutuna daxil olub 1990-cı ildə mühəndis-elektrik ixtisası üzrə məzun oldu. Bir il Az.Sənaye Layihə institutunda gənc mütəxəssis kimi işlərkən "Gənclik" jurnalına dəvət aldı və bir il də orada işlədi. Sonra "Fəryad" və s.qəzetlərdə işlədi. Bu müddət ərzində bədii-publisistik yazılarla dövri mətbuatda müntəzəm çıxış etdi. İlk şeiri "Sovet Ermənistanı" qəzetində çap olundu. Sonra İstanbulda dini təhsil aldıqdan sonra vətənə qayıdaraq yenidən şeir, hekayə, məqalə, araşdırma, tərcümələr edərək ölkə qəzet və dərgilərində çap etdirdi. Türk və dünya ədəbiyyatından bir çox örnəyi dilimizə çevirərək Azərbaycan oxucusuna tanıtmış, eləcə də 20-də çox yerli müəllifin şeir, hekayə, povest, monoqrafiya, elmi əsər və romanlarını Türkiyə türkcəsinə, Edqar A.Po, Edqar Li Masters, Emili Dikinson kimi tanınmışların əsərlərini isə rus dilindən dilimizə çevirmişdir.
Yaradıcılığa şeirlə başlayan Ayişə Nəbi "Sükut" (1997, Ağrıdağ), "Laməkan" (2008, Nurlan), "Qaf dağı Anka" (2011, Nurlan) "Qutlu vadiyə vardım" şeirlər, "Ərəb olmaq istəmirəm" (2014) məqalələr, "Yalınayaq şeirlər" tərcümə, "Eşq gözəlləməsi"(uzun hekayə) kitablarının, biri çox araşdırma və publisist məqalələrin müəllifidir. Maraqla qarşılanan mistik hekayələri çap olunmuşdur.
"Məqsədim şeir deyil" deyən şairin yaradıcılığında həyat və insan şeirə-ədəbiyyata deyil, şeir və ədəbiyyat insana və Allaha xidmət edir.Bu baxımdan onun yaradıcılığında magik realizm bəlli yer tutsa da, o əsərlərində əsasən təsəvvüf və mistikaya daha çox yer verir.Azərbaycanda müasir dövr təsəvvüf şeiri yazanların ilk sıralarındadır. Ayişə Nəbi hazırda bədii yaradıcılıq, dini-elmi araşdırma, bədii tərcümə və kitab redaktorluğu ilə məşğul olur."İzimiz" İctimai Briliyinin sədri, "MƏN"Mənəviyyat akademiyası adlı maarifləndirmə sosial təşəbbüs qrupunun yaradıcısıdır.

Əsərləri "Azərbaycan" ədəbi-bədii jurnalı, "Ulduz" dərgisi, "Ədəbiyyat","Cəmiyyət və din" qəzeti, Ədalət qəzeti, 525-ci qəzet, Lent.az, Kulis.az, Artkaspi.az, Doqquziqlim.net, Azadlıq.orq,analoq.az, Avanqard,Faktor.az, Qala və s.-lərdə, eləcə də Türkiyə mətbuatında yayımlanmışdır.

Prezident təqaüdçüsüdür. Ailəlidir, üç övladı var.

Xarici keçidlər
---------------

Ayişə Nəbinin facebook profili
**Aşıq Yanvar Bədəlov** (*Yanvar Piralı oğlu Bədəlov*; 1942 - 2018) — Azərbaycan aşığı. "Əməkdar mədəniyyət işçisi" (2016).

Həyatı
------

Aşıq Yanvar Bədəlov 1942-ci il fevralın 2-də İsmayıllı rayonunun Tircan kəndində doğulub. Bu, o Tircan kəndidir ki, böyük rus şairi Mixail Lermontov (1814-1841) Qafqaz səfərində bu kənddə qonaq olmuşdu. Bu kənd qədim tarixə malikdir. 

Yanvar orta məktəbdə oxuyarkən qonşu Tağlabiyan kəndində yaşayan Aşıq Şamildən aşıq sənətinin sirlərinə yiyələnmişdir. Orta təhsili başa vurandan sonra Bakı Mədəni-Maarif Texnikumunu bitirmişdir.

1963-cü ildə respublika festivalının iştirakçısı olmuş və II dərəcəli diplomla təltif olunmuşdur. 

1970-ci ildən Tircan kəndində açılmış mədəniyyət evinin müdiri təyin edilmişdir. Sonralar müxtəlif baxış və müsabiqələrdə iştirak edərək, bir sıra diplom və fəxri fərmanlara layiq görülmüşdür. 

2004-cü ildə isə "Respublika aşıqları" müsabiqəsinin "Şirvan aşıq sənətkarları" nominasiyasının qızıl medalına layiq görülmüşdür.

Dörd oğul, bir qız atasıdır. Həm bir ağsaqqal, həm güclü ustad sənətkar kimi tanınan Aşıq Yanvarın 70 yaşı tamam olsa da, sənətkar zil səsi, incə saz ifaçılığı, çevik aşıq rəqsi bu gün də tamaşaçılar tərəfindən rəğbətlə dinlənilir, alqışlarla qarşılanır. 

2016-ci il 19 sentyabr tarixində prezident İlham Əliyevin verdiyi sərəncamla Aşıq Yanvar Piralı oğluna Azərbaycan Respublikasının Əməkdar mədəniyyet işçisi adı verilmişdir. 

2018-ci il dekabrın 27-də vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2012-03-22 at the Wayback Machine
* Həmid Hacıyev, "Yüz yaşayın, Aşıq!", 2012.
**Mühitim antropogen amilləri** – bilavasitə və vasitəli ola bilər. Antropogen amillər (yun. anthropos — adam, genesisum — mənşə, *lat.* factor iş)

Ümumi məlumat
-------------

Təbiətdə insanın bilavasitə təsirinə misal olaraq geniş ərazilərdə meşələrin yox edilməsi, ovluq heyvanların hədsiz məhv edilməsini göstərmək olar. Bu isə bir sıra növlərin kəskin azalmasına, bir çox hallarda isə tamamilə sıradan çıxmasına səbəb olur. Vasitəli antropogen amillər landşaft, iqlim, atmosferin fiziki vəziyyəti və kimyəvi tərkibi, hidrosfer, torpaq və s.-nin dəyişməsi yolu ilə baş verir. Mühitin sənaye və məişət tullantıları ilə çirkləndirilməsinə, ekoloji tarazlığın pozulmasına, minillərlə təkamül olunaraq yaranmış biosenozların (orqanizm qruplaşmalarının) deqredasiyasına səbəb olur. İnsanların torpaqların məhsuldarlığını artıraraq təbii komplekslərin yerində mədəni bitkilər və ev heyvanları üçün praktiki cəhətdən yeni mühit, orqanizmlərin yeni qruplaşmalarını – aqrobiosenozları yaratdı. Torpaqların intensiv şumlanması və hədsiz mal-qara otarılması, suqoruyucu meşələrin qırılması bir sıra rayonlarda təbii qruplaşmaları ağır vəziyyətə saldı, su və külək eroziyasını gücləndirdi, çayların suyunu azaltdı. Hazırda Yer üzərində insan fəaliyyətinin təsir göstərmədiyi sahəyə çətin rast gəlmək olar. İnsanın təbiətə göstərdiyi böyük təsir və onun mənfi nəticələri bəşəriyyətin qarşısında biosferin sərvətlərinin qorunub saxlanması və ondan səmərəli istifadə olunması üzrə elmi cəhətdən əsaslanmış tədbirlərin həyata keçirməsi vacibliyini irəli sürdü.

Xarici keçid
------------

* TƏBİƏTƏ ANTROPOGEN TƏSİRLƏR VƏ ONLARIN YARATDIĞI EKOLOJİ PROBLEMLƏR

Həmçinin bax
------------

* Antropogenez

İstinad
-------



1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ensiklopedik ekoloji lüğət Bakı 2008
2. ↑  Sahney, S. Benton, M.J. and Ferry, P.A. (2010). "Links between global taxonomic diversity, ecological diversity and the expansion of vertebrates on land". *Biology Letters*. **6** (4): 544–547. doi:10.1098/rsbl.2009.1024. PMC 2936204. PMID 20106856.
3. ↑  Hawksworth, David L.; Bull, Alan T. (2008). *Biodiversity and Conservation in Europe*. Springer. p. 3390. ISBN 978–1402068645.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | Microsoft: 2777739416 · NKC: ph137579, ph135365 |
**Abxaz ədəbiyyatı** — abxaz dilində ədəbiyyat.

Tarixi
------

Abxazların zəngin şifahi ədəbiyyatı var. Yazılı abxaz ədəbiyyatı isə gəncdir. İlk abxaz əlifba kitabı 1865-ci ildə nəşr olunmuşdur. 1892-ci ildə K. Maçavariani və Dmitri Qulianın "*Abxaz əlifbası*" çap edilmişdir. Bədii ədəbiyyat, əsasən, SSRİ hakimiyyəti illərində inkişafa başlamışdı. Abxaz sovet ədəbiyyatının banisi xalq şairi Dmitri Quliadır. Milli dramaturgiyanın yaranması Samson Çanbanın (1886–1937) adı ilə bağlıdır. Şairlərdən İ. Koqonia (!903-1928), K. Kvisinia, K. Aqumaa (1915–1950), L. Labaxua (1911–1938), Ş. Svijba, B. Şinkuba, nasirlərdən İ. Papaskiri, M. Lakerbay (1901–1965), V. Arqba (1921–1937), M. Xaşba, G. Qulia və başqalarının şeir, poema, povest və romanları abxaz ədəbiyyatında sosialist realizminin inkişafında rol oynamışdır. "Abxaz nağılları" (1960), D. Qulia və başqa abxaz yazıçılarının bir sıra əsəri Azərbaycan dilində nəşr edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Абхазија Мухтар Совет Сосиалист Республикасы. Әдәбијјат. // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 28.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Bagrat Shinkuba. The Last of the Departed
* Russian translations of Abkhaz Nartic legends
* Nart Sagas from the Caucasus: Myths and Legends from the Circassians, Abazas, Abkhaz, and Ubykhs, assembled, edited and annotated by John Colarusso.
* Абхазская литература. Литературная энциклопедия 1929—1939. *(Abkhazian literature. Encyclopaedia of literature 1929-1939)* Şablon:İn lang
* Поэт – живописец, поэт – мыслитель. Форум (*Forum* newspaper), 09.05.07.
Qriqorian təqvimində **Yeni il günü** - 1 yanvar təqvim ilinin ilk günüdür. Əksər günəş təqvimləri (Qriqorian və Yulian kimi) ili müntəzəm olaraq şimal qış gündönümündə və ya yaxınlığında başlayır, ay-günəş və ya ay təqvimini müşahidə edən mədəniyyətlər isə Ay Yeni ilini günəş ilinə nisbətən daha az sabit nöqtələrdə qeyd edirlər.

Xristianlıqdan əvvəlki Romada Yulian təqvimi ilə bu gün qapılar və başlanğıclar tanrısı Yanusa həsr olunurdu, yanvar da onun üçün adlandırılır. Roma dövründən XVIII əsrin ortalarına qədər yeni il müxtəlif mərhələlərdə və xristian Avropasının müxtəlif yerlərində dekabrən 25-də qeyd olunurdu.

İndiki vaxtda əksər ölkələr öz mülki təqvimi kimi Qriqorian təqvimini istifadə edir, həmin təqvimə görə yanvar ayının 1-i dünyada ən çox qeyd olunan dövlət bayramlarından biridir və hər saat qurşağında yeni il başlayarkən Yeni il ərəfəsindən sonra gecə yarısı atəşfəşanlığı ilə müşahidə edilir. Digər qlobal Yeni il ənənələrinə Yeni il qərarları qəbul etmək və dostlara, yaxınlara və ailəyə zəng etmək daxildir.

 2014-cü ilin Yeni il gecə yarısı Londonda atəşfəşanlıq



1. ↑  "New Year's Day: Julian and Gregorian Calendars". Sizes.com. 8 May 2004. 5 April 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 January 2021.
2. ↑  *Poole, Reginald L.* The Beginning of the Year in the Middle Ages. Proceedings of the British Academy. X. London: British Academy. 1921. 23 November 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 November 2021 – Hathi Trust vasitəsilə.
3. ↑  *Bond, John James.* Handy Book of Rules and Tables for Verifying Dates With the Christian Era Giving an Account of the Chief Eras and Systems Used by Various Nations...'. London: George Bell & Sons. 1875. səh. 91.
4. ↑  *Mehra, Komal.* Festivals Of The World. Sterling Publishers. 2006. səh. 69. ISBN 978-1-8455-7574-8. In many European countries like Italy, Portugal and Netherlands, families start the new year by attending church services and then calling on friends and relatives. Italian children receive gifts or money on New Year's Day. People in the United States go to church, give parties and enjoy other forms of entertainment.
**Əzəli Əssumani** (*ərəb.* غزالي عثماني‎; *fr.* Azali Assoumani; 1 yanvar 1959, Mitsudje[d], Qrand Komor) — 2016-cı ildən etibarən vəzifədə olan Komorların hazırkı Prezidenti.

15 may 2016-cı ildə Konstitusiya Məhkəməsi tərəfindən 2016-cı il prezident seçkilərində Prezident İkililu Duaninin xələfi olaraq qalib elan edildi.

Həyatı
------

Əzəli 1959-cu ildə Qrand Komorun cənub-qərbində Mitsudje şəhərində anadan olub. 1999-cu ildə hökuməti devirərək iyirmi illik hərbi karyerasında ən böyük nailiyyətini qazandı. 1977–1980-ci illərdə Mərakeşdə Kral Hərbi Akademiyasında təhsil almış və paraşütçü ixtisasına yiyələnmişdir. Komorlara qayıtdıqdan sonra Komor adaları Silahlı Qüvvələrinə qatıldı. Abdullanın vəfatı və muzdlu döyüşçülərin 1989–1990-cı illərdə ölkədən getməsindən sonra mayor Əzəli Komor adaları Silahlı Qüvvələrində baş zabit oldu. 1996-cı ildə fransız hərbi akademiyalarının birində təhsil aldı, Milli İnkişaf Ordusunun polkovniki və Baş qərargah rəisi vəzifəsinə yüksəldi.

Fəaliyyəti
----------

2018-ci ilədək prezident postu hər beş ildən bir ölkənin üç adası: Qrand Komor, Anjuan və Mohelidən olan şəxslər arasında ötürülür. 2018 konstitusiya referendumu bu sistemi sona çatdırdı və Əzəlinin səsverməni 60.7% səslə ilk turunda qazandığı 2019 Komor adaları prezident seçkilərində iştirak etməsinə icazə verdi. 2019-cu ilin aprelində postuna yenidən təyin olundu.

2022-ci ilin may ayında Azali Assoumani Mərakeşin Komor adalarındakı səfirliyindən Afrika kubokunun Kontinental fərqlənmə mükafatını aldı.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  Azali Assoumani // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. ↑
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-17.

Xarici keçidlər
---------------
**Atatürkün ev-muzeyi** (türk. Atatürk Evi və Müzesi) — Türkiyənin Antalya Muratpaşa səmtində Atatürk küçəsində yerləşən, Mustafa Kamal Atatürkün 6-11 mart 1930-cu il tarixləri arasında Antalyaya səfəri zamanı qaldığı və daha sonra muzeyə çevrilən 2 mərtəbəli ev. 

Daha sonra Atatürk 2 dəfə — 1931 və 1935-ci illərdə Antalyaya səfər etmiş və hər iki dəfə ona bağışlanan evdə qalmışdır.

Tarixi
------

Muzeyin yerləşdiyi daş bina 2 mərtəbəlidir.

XX əsrin əvvəllərində inşa edilən, bir müddət qubernatorluq binası kimi istifadə edilən Atatürk Evi, Atatürkün Antalyaya səfər edəcəyi xəbərindən sonra bir neçə gün ərzində Antalyalılar tərəfindən təmizlənərək əşyalarla təmin edilərək Atatürkə təqdim edilib.

Girişdə uzun salon, salonun sağında qonaq otağı, kiçik otaq, hamam və mətbəx, salonda daha 2 otaq və yuxarı mərtəbəyə pilləkən var. Üst mərtəbədə salondan əlavə 7 otaq, otagin birində balkon var.

Evin muzey olması
-----------------

Atatürkün ölümündən sonra Antalya Atatürk Evi özəl idarəyə verildi və 1939-cu ildə Axşam Qız İncəsənət Məktəbi və Qızlar İnstitutu binası olaraq istifadə edildi.

1952-ci ildə bina Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin tabeliyində olub. 1980-ci ildə bina Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin tabeliyinə verilib və bərpadan sonra dahi türkün müzeyi kimi istifadəyə verilmişdir..

1984-cü ildə ev Türkiyə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin tabeliyinə keçib. Yeni şəhər salma planının icrası zamanı bina sökülüb və yenidən tikilib. Dördbucaq formasında, iki mərtəbəli, iki fasadı, üstü kirəmitlə örtülmüş və daş-kərpic divarları olan bina 1986-cı ildən Atatürk evi və muzeyi kimi fəaliyyət göstərir. 1986-cı ildə təmir edilərək Atatürk Muzeyi kimi ziyarətçilərin istifadəsinə verilmişdir.

Muzey bazar ertəsi günü bağlıdır. Giriş pulsuzdur.

Eksponatları
------------

Birinci mərtəbədə Atatürkün 6-10 mart 1930-cu il və 18-19 fevral 1935-ci il tarixləri arasında Antalyaya səfərləri ilə bağlı qəzetlər, fotoşəkillər və sənədlər nümayiş etdirilir. İkinci mərtəbədə 2 iş otağı və 1 yataq otağı var. Həmin mərtəbədəki digər bölmədə isə Cümhuriyyətin elan edilməsindən sonra dövriyyəyə buraxılmış əskinaslar, sikkələr və poçt markalarının kolleksiyası nümayiş etdirilir.

Muzeyin ən mühüm hissəsi Ankaradakı Anıtqəbri mavzoleyindən gətirilən Atatürkün şəxsi əşyalarının nümayiş olunduğu otaqdır.

Həmçinin bax
------------

* Mustafa Kamal Atatürk
* Anıtqəbir

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Музей Ататюрка в Анталии". TURK-IN.RU. 2019-01-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-25.
2. 1 2
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-10-16.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-03-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-10-16.

Xarici keçidlər
---------------

* Antalya Müzesi - Antalya Atatürk Evi Müzesi
Livan bayrağı.
 Finikiya xəritəsi.
**Livan milliyətçiliyi** — Livan xalqını ərəb dünyasından müstəqil ayrı bir millət hesab edən milliyətçi ideologiya. İdeologiya Livan xalqını birbaşa finikiyalıların nəslindən hesab edir.

Livanda yaşayan dürzi və maruni icması XVIII əsrin əvvəllərində Cəbəl-Lübnan mütəsərrifliyi "maruni–dürzi dualizmi" kimi tanınan idarəetmə və sosial sistem vasitəsilə müasir Livan dövlətinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Bu ideologiya 19-cu əsrdə marunilər və dürzilər arasında Livan dağında baş verən məzhəb müharibəsindən qaynaqlanır. Bu, ilk növbədə ərəb milliyətçiliyinə qarşı çıxmaqda və yeni yaranmaqda olan Livan ölkəsinin varlığına haqq qazandırmaqda bir vasitə kimi xidmət etmişdir.

XX əsrdə, xüsusən də Livanda vətəndaş müharibəsi zamanı Livan milliyətçiliyi "Kətaiblər", Livan Qüvvələri, Milli Liberal Partiyası, həmçinin "Sidr mühafizəçiləri", Milli Blok və Livan Yeniləmə Partiyası kimi sekulyar hərəkatlar ilə əlaqələndirilmişdir. Bu, həmçinin Əməl hərəkatının şiə müsəlmanları və onun silahlı qanadı olan Livan Müqavimət Alaylarının mərkəzi ideologiyası arasında mövcud idi. Hazırda "Hizbullah"a tabe olan çox konfessiyalı Livan Müqavimət Briqadaları arasında mövcuddur. Nəticədə, Livan milliyətçiləri heç vaxt vahid blok yaratmamış, ideoloji cəhətdən çox fərqlidirlər. Onlar hansı müttəfiqlərin seçiləcəyinə dair fərqli fikirlərə malikdirlər və bunların hamısı konfessionalizm daxil olmaqla müxtəlif amillərin təsiri altındadır.

Livan milliyətçiliyi Livan sərhədlərindən kənara çıxan irredentist fikirləri özündə cəmləşdirir və bütün qədim Finikiya torpaqlarını indiki Livan ətrafında birləşdirməyə çalışır. Bu ondan irəli gəlir ki, indiki Livan Suriyanın Aralıq dənizi sahilləri və İsrailin şimalı təxminən qədim Finikiyaya uyğun gələn ərazidir və buna görə də livanlıların əksəriyyəti həmin regionun qədim Finikiya əhalisi ilə eyniləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Deeb, Marius.* Syria, Iran, and Hezbollah: The Unholy Alliance and Its War on Lebanon. Hoover Press. 2013. ISBN 9780817916664. the Maronites and the Druze, who founded Lebanon in the early eighteenth century.
2. ↑  *Norton, Augustus Richard.* Amal and the Shi'a: Struggle for the Soul of Lebanon. Austin: University of Texas Press. 1987. 39. ISBN 978-0292730403.
3. ↑  "Christian, Sunni And Shia: Meet Hezbollah's Non-Denominational Military Branch Defending Lebanon, Fighting In Syria". International Business Times. 4 November 2015. 16 March 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 December 2023.
4. ↑  "Reviving Phoenicia: The Search for Identity in Lebanon By Asher Kaufman". 2023-12-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-12-28.
5. ↑  Kamal S. Salibi, "The Lebanese Identity" Journal of Contemporary History 6.1, Nationalism and Separatism (1971:76-86).

Xarici keçidlər
---------------

* Salem, Paul *Notes on the Question of Lebanese Nationalism*
**Naftali Herts İmber** və ya **Naftali Zvi İmber** (ivr. ‏נפתלי הרץ אימבר‏‎, id. נפתלי הערץ אימבער, ukr. Нафталі Герць Імбер; 27 dekabr 1856 – 8 oktyabr 1909, Manhetten, Nyu-York ştatı) — İsrailin rəsmi dövlət himni olan Hatikvanın sözlərini yazan ukrayna yəhudisi sionist şair.

Həyatı
------

Naftali 1856-cı ildə Avstriya imperiyasının Qalisiya bölgəsinin Zlokjov şəhərində (Ukraynanın indiki Zoloçiv şəhərində) anadan olmuşdur. 10 yaşından şeir yazmağa başlayan Naftali Bukovina bölgəsinin imperiyaya qatılmasının 100 illiyi münasibəti ilə yazdığı şeirinə imparator Frans Jozef tərəfindən mükafatlandırılmışdır. Gəncliyində Macarıstan, Serbiya və Rumıniya kimi ölkələri ziyarət etmişdir.

1882-ci ildə məşhur ingilis yazıçısı Lorens Olifantın katibi kim Fələstinə köçmüşdür. Yerusəlimdə ilk genişhəcmli əsəri olan "Səhər ulduzu"nu (ivr. ‏ברקאי‏‎, Barkay) nəşr olunmuşdur. Kitabında Rumıniyanın Yaş şəhərində yazdığı "Ümidimiz" ("Tikvateynu") adlı şeiri də vardı. Bu şeir ilk əvvəl siyonistlərin marşı ikən daha sonra İsrailin dövlət himni Hatikva oldu.

1887-ci ildə Avropaya geri qayıdan Naftali Londonda yaşamış və Hindistana səyahət etmişdir. 1892-ci ildə ABŞ-yə köçmüşdür. "Avara, əyyaş və yəhudi" şair adlandırılan Naftali ən sevdiyi yunan tanrılarının Heba (gənclik ilahəsi) və Dionis olduğunu demişdir. Ciddi hadisələrə rişxəndlə yanaşarmış. Ömər Xəyyamın əsərlərini ivrit dilinə tərcümə etmişdir. Həyatını 1909-cu ildə Nyu Yorkda spirtli içkilər üzündən itirmişdir və nəşi 1953-cü ildə Yerusəlimə gətirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  Naphtali Herz Imber // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. ↑  "Hatikva, Anthem and Author". 2022-03-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-07.
**Rəhman Əzizzadə** (*Rəhman Həsən oğlu Əzizzadə*; 24 iyul 1993, Mamusta, Lənkəran rayonu) Qarabağ Qazisi, Azərbaycan Respublikası Qarabağ Müharibəsi Veteranı, ehtiyatda olan Gizir, Prezident təqaüdçüsü.

Həyatı
------

Əzizzadə Rəhman 24 iyul 1993-cü ildə Lənkəran şəhəri Mamusta kəndində anadan olmuşdur. 2000-ci ildə Bakı şəhəri Qaradağ rayonu Seyfulla Məmmmədov adına 110 saylı tam orta məktəbə daxil olmuşdur. 2011-ci ildə həmin məktəbi xüsusi fərqlənmə ilə bitirmişdir.

2011-ci ilin iyulunda həqiqi hərbi xidmətə çağrılmışdır. N saylı hərbi-hissədə xidmətə başlamışdır. 1 il 6 aylıq hərbi xidmətini xüsusi fərqlənmələr ilə başa vurmuşdur.

Vətənə olan sevgisi onu həqiqi hərbi xidmətini başa vuran kimi yenidən ordu sıralarına aparmışdır. O, xidmətini davam etdirmək üçün Silahlı Qüvvələrin Təlim-Tədris mərkəzində fəaliyyət göstərən Gizirlər kursuna qatılmışdır. Kursu bitirdikdən sonra Müdafiə Nazirinin müvafiq əmrinə əsasən Füzuli rayonu N saylı hərbi-hissəsində xidmətinə "Gizir" rütbəsində davam etdirmişdir.

Rəhman, düşmən təxribatının qarşısını alarkən ağır yaralanmışdır. Nəticədə sağ gözünü tam, sol gözünün görməsini qismən itirmişdir, başında, gözündə və çiynində xeyli sayda qəlpələr gəzdirir. 25 may 2015 -ci il tarixindən ordu sıralarından ehtiyata buraxılmışdır.

Mükafatları
-----------

Həqiqi hərbi xidmət dövründə hərbi-hissə komandanlığı tərəfindən 2 dəfə ailəsinə "təşəkkür"namə məktubu göndərilib.

Gizir olarkən snayper kurslarında yüksək nailiyyətlər əldə etdiyi üçün korpus komandanı tərəfindən Fəxri Fərman ilə təltif olunub.

Azərbaycan Respublikasının prezidenti Cənab İlham Əliyev tərəfindən "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" 3-cü dərəcəli medalı ilə təltif olunub.

Ehtiyatda olarkən Qarabağ Müharibəsi Əlilləri, Veteranları və Şəhid ailələri ictimai birliyinin Sədri Polkovnik Mehdi Mehdiyev tərəfindən "Vətən naminə" medalı ilə təltif edilib.

25 illik yubileyi münasibəti ilə Qarabağ Müharibəsi Əlilləri Veteranları və Şəhid ailələri ictimai birliyinin Qaradağ rayonu şöbəsinin rəhbəri tərəfindən təltif edilmişdir.

Azərbaycan Respublikasının birinci vitse-prezidentinin diqqət və qayğısı ilə əhatə olunmuşdur. Xanım Mehriban Əliyevanın dəstəyi ilə protezlə təmin olunub.

İstinadlar
----------
**Zurnabad kurqanı** — Azərbaycan ərazisində arxeoloji abidə

Zurnabad kurqanı Gəncəçay vadisində, Xanlar şəhəri yaxınlığında, Zurnabad adlı yerdə aşkar olunmuşdur. Kanal qazılarkən kurqan tamamilə dağıdıldığından, onun haqqında ətraflı məlumat yoxdur. Daş qarışıq torpaq kurqanın altında aşkar olunan qəbirdə insan skeleti qalıqlarına, onun ətrafında isə monoxrom boyalı qablar, gil qab parçaları, tunc bəzək əşyaları və obsidian qəlpələri aşkar olunmuşdur. Kurqanın kənara atılmış torpağında insan skeletinin qalıqları, gil qab parçaları, spiralşəkilli əşyalar, obsidian ox ucluğu aşkar olunmuşdur. Zurnabad kurqanından əldə edilmiş monoxrom boyalı küpələr Naxçıvan abidələrindən tapılmış eyni tipli qabları xatırladır. Zurnabad kurqanı H.P.Kəsəmənli tərəfindən e.ə. XVIII-XVII əsrlərə aid edilmişdir. Son illərin araşdırmaları Zurnabad kurqanının daha qədim tarixə malik olduğunu deməyə imkan verir.

Mənbə
-----

* Vəli Baxşəli oğlu Baxşəliyev. ⅦAzərbaycan arxeologiyası (Ali məktəb tələbələri üçün vəsait). I cild." Bakı: "Elm", 2007.
Bakı 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunlarının rəsmi loqosu.
2017 İslam Həmrəyliyi Oyunları və ya **IV İslam Həmrəyliyi Oyunları** (qeyri rəsmi adı **Bakı 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunları**) — 2017-ci ildə 12–22 may tarixləri arasında Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində baş tutmuşdur. Yarışda 21 idman növü üzrə 56 dövlətin 6000-ə yaxın idmançısı mübarizə aparmışdır. Medalların sayına görə Türkiyə yığması fərqlənmişdir. Belə ki, Türkiyə yığması ümumilikdə 195 medal qazanmaqla yekunda medal sayında brinci pilləni tutmuşdur. Türkiyə yığması həmçinin gümüş və bürünc medalların sayında da ilk pillədə qərarlaşmışdır. Lakin Azərbaycan yığması əldə etdiyi qızıl medalların sayına görə son nəticədə medal sıralamasını birinci pillədə bitirməyə nail olmuşdur. 14 ölkənin yığması isə turniri medalsız başa vurmuşdur. Buraya Albaniya. Bruney, Burkina-Faso, Çad, Qəmər adaları, Qabon, Qvineya, Maldiv adaları, Mavritaniya, Niger, Syerra-Leone, Toqo, Somali və Fələstin yığma komandaları daxildir.

Medal sıralaması
----------------

|  |
| --- |
|  |
| **Sıra** | **Ölkə** |  |  |  | **Cəmi** |
| 1 | Azərbaycan Azərbaycan | 75 | 50 | 37 | **162** |
| 2 | Türkiyə Türkiyə | 71 | 67 | 57 | **195** |
| 3 | İran İran | 39 | 26 | 33 | **98** |
| 4 | Özbəkistan Özbəkistan | 15 | 17 | 31 | **63** |
| 5 | Bəhreyn Bəhreyn | 12 | 5 | 4 | **21** |
| 6 | Əlcəzair Əlcəzair | 7 | 12 | 21 | **40** |
| 7 | Mərakeş Mərakeş | 7 | 5 | 15 | **27** |
| 8 | İndoneziya İndoneziya | 6 | 29 | 23 | **58** |
| 9 | Misir Misir | 6 | 5 | 7 | **18** |
| 10 | Qırğızıstan Qırğızıstan | 4 | 5 | 8 | **17** |
| 11 | Səudiyyə Ərəbistanı Səudiyyə Ərəbistanı | 4 | 1 | 6 | **11** |
| 12 | İordaniya İordaniya | 3 | 1 | 11 | **15** |
| 13 | İraq İraq | 2 | 7 | 5 | **14** |
| 14 | Qazaxıstan Qazaxıstan | 2 | 5 | 12 | **19** |
| 15 | Türkmənistan Türkmənistan | 2 | 4 | 7 | **13** |
| 16 | Qətər Qətər | 2 | 3 | 7 | **12** |
| 17 | Nigeriya Nigeriya | 2 | 3 | 1 | **6** |
| 18 | Suriya Suriya | 2 | 2 | 6 | **10** |
| 19 | Tunis Tunis | 1 | 3 | 8 | **12** |
| 20 | Kamerun Kamerun | 1 | 2 | 6 | **9** |
| 21 | Banqladeş Banqladeş | 1 | 1 | 1 | **3** |
| 21 | Seneqal Seneqal | 1 | 1 | 1 | **3** |
| 23 | Qambiya Qambiya | 1 | 1 | 0 | **2** |
| 24 | Benin Benin | 1 | 0 | 1 | **2** |
| 24 | Qvineya-Bisau Qvineya-Bisau | 1 | 0 | 1 | **2** |
| 24 | Mozambik Mozambik | 1 | 0 | 1 | **2** |
| 27 | Pakistan Pakistan | 0 | 3 | 9 | **12** |
| 28 | Oman Oman | 0 | 3 | 4 | **7** |
| 29 | Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri | 0 | 1 | 3 | **4** |
| 30 | Qayana Qayana | 0 | 1 | 2 | **3** |
| 30 | Surinam Surinam | 0 | 1 | 2 | **3** |
| 32 | Cibuti Cibuti | 0 | 1 | 1 | **2** |
| 33 | Mali Mali | 0 | 1 | 0 | **1** |
| 33 | Uqanda Uqanda | 0 | 1 | 0 | **1** |
| 35 | Əfqanıstan Əfqanıstan | 0 | 0 | 6 | **6** |
| 36 | Kot-d'İvuar Kot-d’İvuar | 0 | 0 | 4 | **4** |
| 36 | Tacikistan Tacikistan | 0 | 0 | 4 | **4** |
| 38 | Malayziya Malayziya | 0 | 0 | 2 | **2** |
| 38 | Yəmən Yəmən | 0 | 0 | 2 | **2** |
| 40 | Livan Livan | 0 | 0 | 1 | **1** |
**Əfqan Ağasən oğlu Məmmədov**({{DVTY}} şablonu boşdur )- Birinci Qarabağ döyüşlərində şəhid olmuşdur.

Həyatı
------

Məmmədov Əfqan Ağasən oğlu– 08 dekabr 1974-cü ildə Lerik rayonunda anadan olub.

Təhsili
-------

1981-ci ildə Lerik rayon  1 saylı orta məktəbinin birinci sinfinə daxil olub,1988-ci ildə həmin məktəbin səkkizinci sinfini bitirib

Hərbi xidməti
-------------

23 oktyabr 1993-cü ildə Lerik rayon Hərbi komissarlığı tərəfindən həqiqi hərbi xidmətə çağrılan Əfqan Məmmədov cəbhə bölgəsinə yola salınıb.Hərbi xidmətə 703 saylı hərbi hissədə başlasa da, daha sonra Qarabağ cəbhəsinin müxtəlif bölgələrində döyüş yolu keçib.Ağdam uğrunda gedən döyüşlərdə şücaətlər göstərib.Son döyüş yeri də Ağdam rayonunun Salahlı kəndi olub.Əfqan Məmmədov 12 yanvar 1994-cü ildə Ağdam rayonunun Salahlı kəndi uğrunda gedən döyüşlər zamanı itkin düşüb.04 fevral 1997-ci ildə Lerik Rayon Məhkəməsi tərəfindən Məmmədov Əfqan Ağasən oğluna şəhid statusu verilib.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑
**Xocalı kurqanları** — Xocalı rayonu ərazisində yerləşən Tunc dövrünə aid arxeoloji abidə.

Ümumi məlumat
-------------

Abidə Xocalı yaxınlığındakı Tunc dövrü aid qəbiristanlıqdan ibarətdir. Xocalı-Gədəbəy mədəniyyətinin ən yaxşı öyrənilmiş abidələrindən biridir. Burada çox da böyük olmayan kurqanlar və kromlexlər aşkar olunmuşdur. Bu kurqanlarda tək və kollektiv dəfnlər həyata keçirildiyi müəyyən edilmişdir. Bəzi qəbrlərdə aparılan araşdırmalar əsəsan burda yaşayan insanların kremasiya adətinə malik olduqlarını qeyd etmək olar. Abidələrdən Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti üçün xarakterik olan keramika, silah və bəzək əşyaları aşkar edilmişdir. Xocalı kurqanlarından tapılan təsərrüfat küplərinin birinin qulpunda buğda təsviri vardır.

Xocalıda tədqiq edilən 11 №- li kurqan, xüsusilə əhəmiyyətli nəticələr vermişdir.Bu kurqandan Assuriya padşahı Adadnirarinin adı yazılmış muncuq tapılmışdır. İ.İ. Мeşaninov bu muncuğu e.ə. VIII əsrə aid etmişdir. Lakin, sonrakı tədqiqatlarda alimlər bu muncuğu I Adadnirarinin yaşadığı dövrə, yəni təqribən e.ə. IX əsrin sonu və VIII əsrin əvvəlinə aid edirlər..

1. ↑  *Baxşəliyev, Vəli.* Azərbaycan arxeologiyası, I cild. Bakı: Azərbaycan Мilli Elmlər Akademiyasının Naxçıvan Bölməsi, Naxçıvan Dövlət Universiteti. 2006.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Ağayev.

**Mehman Ağayev** (31 avqust 1946, Masallı rayonu – 15 aprel 2021) — tibb elmlər doktoru, professor-nefroloq, Azərbaycan Tibb Universitetini Tədris terapevtik klinikasının Efferent terapiya
mərkəzinin rəhbəri, Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin baş nefroloqu (2011–2019).

Həyatı
------

Mehman Ağayev 31 avqust 1946-cı ildə Masallı rayonunun Mahmudavar kəndində anadan olub. 1962-ci ildə orta məktəbi qızıl medalla bitirib. 1968-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun müalicə-profilaktika fakultəsini bitirib. 1968-ci ildən 1970-ci ilə qədər Leninqrad Elmi-Tədqiqat Neyrocərrahiyyə institutuna kliniki ordinaturaya göndərilmişdir. 1971-ci ildən Respublika Klinik Uroloji Xəstəxanasında həkim-nefroloq kimi işləmişdir. 1976-cı ildə Respublika Klinik Uroloji Xəstəxanasında "Böyrəkköçürmə və hemodializ şöbəsi"nin müdiri təyin olunmuş və eyni zamanda Elmi-Tədqiqat Kliniki və Eksperimental Təbabət İnstitutunun "Hemodializ və Böyrəkköçürmə Laboratoriya"sında baş elmi işçi, 1983-cü ildə həmən laboratoriyanın müdiri seçilmişdir. 1986-ci ildə Əziz Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə Institunda nefrologiya kafedrasnın professoru vəzifəsinə seçilmiş və professor adını almısdir. 1990-cı ildə Azərbaycan Tibb Universitetinin I Daxili xəstəliklərin propedevtikası kafedrasının professoru seçilmiş və hal-hazıradək həmin vəzifədə çalışır.

2010-cu ildə Azərbaycan Pespublikasının "Əməkdar Həkimi" fəxri adına layiq görülmüşdür.

1975-ci ildə "Kəskin və xronik böyrək çatışmazlığı zamanı ürək-damar sisteminin vəziyyəti" mövzusunda tibb elmləri namizədi alimlik dərəcəsini almaq üçün dissertasiya müdafiə etmisdir.

1986-cı ildə "Xroniki boyrək catışmazlığında qan dövranı pozgunluqları" mövzusunda tibb elmləri doktoru elmi dərəcəsini almaq üçün Seçenov adına I Moskva Tibb İnstitutunda dissertasiya müdafiə etmisdir.

262-dən artıq elmi əsərin, o cümlədən 12 monoqrafiyanin, 2 elmi-tədris filmin, 1 ixtiranın müəllifidir.

2011-ci ildə Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin Baş Nefroloqu seçilmişdir.

1993-cü ildə Bakı səhəri 2 saylı kliniki xəstəxanasında ixtisaslaşdırılmış Nefroloji və 2006-cı ildə Hemodializ şöbələrini açmış və onlara rəhbərlik edir.

2010-cu ildən eyni zamanda Azərbaycan Tibb Universitetinin Tədris Terapevtik Klinikasının Efferent Terapiya Mərkəzinin müdiri təyin olunmuşdur.

15 aprel 2021-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Mehman Ağayev 8 avqust 1946-cı ildə Masallı rayonunun Mahmudavar kəndində anadan olub". 2016-03-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-20.
2. ↑  "Azərbaycanın keçmiş baş nefroloqu vəfat edib". 2021-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-15.

Xarici keçidlər
---------------

* Mehman Ağayev, "Nefrologiya" Bakı- 2007, 352 səh
* Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin baş mütəxəssisləri- Mehman Ağayev — ATU-nun daxili xəstəliklərin propedevtikası kafedrasının professoru, t.e.d.[*ölü keçid*]
* Ağayev Mehman Məmmədrəhim oğlu- Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin baş nefroloqu[*ölü keçid*]
**Xorvatiya—Ermənistan münasibətləri** — Xorvatiya və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Ölkələr arasında diplomatik münasibətlər 8 iyul 1996-cı ildə qurulmuşdur. Ermənistan Xorvatiyada İtaliyanın Romadakı səfirliyi ilə, Xorvatiya isə Ermənistanda Yunanıstanın Afinadakı səfirliyi ilə təmsil olunur. 2011-ci ildə hər iki ölkə fəxri konsulluqlar açır: Ermənistan Zaqrebdə, Xorvatiya isə İrəvanda.

Ermənistan Avrasiya İqtisadi Birliyinin, Xorvatiya isə Avropa İttifaqının (Aİ) üzvüdür. Ermənistan Avropa İttifaqı ilə Birlik Sazişi imzalamışdır.

Tarixi
------

Dubrovnik Respublikasının mərkəzi Dubrovnik, Xorvatiya-Ermənistan tarixi əlaqələrinin mərkəzi olmuşdur. Dubrovnikdə yaşayan çox sayda xaricinin arasında bir neçə erməni var idi. Dubrovnikin iki himayəçisi müqəddəs Zenobius və Zenobia Kilikiyadan olan erməni müqəddəslər idi. Raqusan Yepiskopu Raimondo Gallani 18-ci əsrin əvvəllərində Ankara və İstanbulun baş yepiskopu idi. Dubrovnik Respublikası Osmanlı İmperiyası katoliklərinin, o cümlədən Ermənistandakıların qayğısına qalırdı.
Perastdan olan bir xorvat iezuit Yosip Marinoviç, 1783-cü ildə varlı bir erməni bankir Covanni de Serposanın istəyi ilə "Dissertazione polemico-critica sopra due dubbi di coscienza narahatlığı gli armeni cattolici" əsərini yazır. Marinoviç dissertasiyasında, Osmanlı İmperiyasındakı Romadakı ruhanilərin bir hissəsi tərəfindən təsdiqlənməmiş, Erməni Apostol Kilsəsinin monofizitindən rabbani ayinləri alan erməni katoliklərini müdafiə edir.

Marinoviçin işi erməni katoliklərinin probleminin son siyasi və mənəvi həllinə təsir edir. Avstriya və Rusiya İmperiyasının köməyi ilə Vatikan, erməni katoliklərinin Osmanlı İmperiyasında tanınmasına nail olur və 1830-cu ildə İstanbulda baş yepiskopluğunu qurur. Marinoviçin işləri Ermənistanın tarixinin müasir tədqiqatlarının əsasını qoymuşdur.

Qondarma erməni soyqırımı
-------------------------

Xorvatlar Qondarma Erməni Soyqırımını Xorvatiyada tanımasa da, ermənilərə dərindən rəğbət bəsləyirlər. Xorvatiyada soyqırımın hərtərəfli öyrənildiyi qeyd olunur. Bu türk hökumətini Xorvatiya hökumətindən qondarma erməni soyqırımı istintaqının dayandırılmasını tələb etməsinə sövq etmişdir. Zagreb ittihamları rədd edir.

Siyasi əlaqələr
---------------

Ermənistan Xorvatiyanı 21 iyun 1994-cü ildə müstəqil bir ölkə olaraq tanıdı və ölkələr arasında diplomatik münasibətlər 8 iyul 1996-cı ildə quruldu. Ermənistan Xorvatiyada İtaliyanın Romadakı səfirliyi ilə təmsil olunur. Xorvatiya Ermənistanda Yunanıstanın Afinadakı səfirliyi vastəsi ilə təmsil olunur. Hər iki ölkənin fəxri konsulluqları var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-04-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-20.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-05-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-20.
**Bomont** — Texas ştatının cənub-şərqində (ABŞ) yerləşən şəhər Hyuston-dan 125 km şərqdə və Luiziana ilə 35 km qərb sərhədində, Neçes çayının qərb sahilində yerləşir.

Ümumi məlumat
-------------

Bomont Jefferson County mərkəzi rayonudur. ABŞ-nin siyahıyaalma bürosuna əsasən, 2010 — cu ilin siyahıyaalmasına görə Bomont əhalisi 118 296 nəfər təşkil edirdi. 1881-ci ildə şəhər statusunu almışdır. Texas şəhərləri arasında Bomont sakinlərin sayına görə 24-cü yerdədir.

İkinci Dünya müharibəsi zamanı Bomont böyük bir gəmiqayırma mərkəzinə çevrildi.

19-cu əsrin sonlarında çay portu, çəltiktəmizləmə və ağac emalı sənayesi mərkəzi idi. 20-ci əsrin əvvəllərindən neft hasilatı (1933-cü ilədək) və neftayırma, kükürd hasilatı (1950-ci ilədək) mərkəzidir. Lamar universiteti (1923), Tarix kitabxanası (1926); "Klifton stimbot" (hərbi-tarix, 1836), Texas yanğınsöndürənləri (1927) muzeyləri, Cənub-Şərqi Texas rəssamlıq muzeyi, Bomont rəssamlar ittifaqı (rəsm qalereyası), T.A.Edison muzeyi, C.Cey muzeyi (Texasın ilk sakinlərinin həyatını əks etdirən ekspozisiya), Enerji muzeyi (Spindltop neft yatağının tarixi), Qladis-Siti ("neft həyəcanı" dövrü şəhərciyinin ekspozisiyası) və s. muzeylər fəaliyyət göstərir. Cənubi Texas yarmarkası (1907-ci ildən hər il oktyabr ayının ortalarında; qaramal, kənd təsərrüfatı məhsulları ticarəti; sərhədyanı zonanın mətbəxinə aid yeməklərin ("teksmeks") və s. satışı; 2003-cü ildə gələnlərin sayı 440 mindən çox olmuşdur) keçirilir. Port-Artur və Orinc şəhərləri ilə birlikdə Qızıl üçbucaq — Meksika körfəzi sahilində mühüm sənaye rayonu əmələ gətirir. İşləyənlərin təqr. 10%-i (aqlomerasiyada 20%-indən çoxu) sənayedə çalışır. Neft-kimya və kimya sənayesinin iri müəssisələri fəaliyyət göstərir; boru və neft avadanlığı istehsal olunur. Ağac emalı, yeyinti sənayesi inkişaf etmişdir. Kənd təsərrüfatı rayonu (çəltikçilik, heyvandarlıq) mərkəzidir.

2005-ci və 2008-ci illərdə Rita və Ayk Bomont və ətraf rayonlarda baş vermiş qasırğaların təsiri nəticəsində şəhərə ciddi ziyan dəymişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *United States. Bureau of the Census* 2016 U.S. Gazetteer Files (ing.). Washington, D.C.: U.S. Census Bureau, 2016.
2. ↑  United States Census 2010.
3. ↑  2020 United States Census. / red. ABŞ əhalinin siyahıya alınması bürosu

|  |  |
| --- | --- |
| ABŞ bayrağı | *Amerika Birləşmiş Ştatları ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Aleksandr arxipelaqı
**Aleksandr arxipelaqı** (*ing.* Alexander Archipelago) — Alyaskanın cənub-şərqində, Sakit okeanın isə şimal-şərqində yerləşir. Materikdən Linn-Kanal boğazı ilə ayrılır Boğazın yaxınlığında ştatın paytaxtı olan Cuno şəhəri yerləşir.

Tarixi
------

Arxipelaq rus dənizçiləri tərəfindən 1741-ci ildə kəşf edilir. Ekspedisiyada Vitus Berinq və Aleksey Çirikova iştirak edirdilər. 1809–1867-ci illərdə rus köçmənlərinin inzibati mərkəzi olan Novoarxangelsk (hazırda Sitka) arxipelaqda yerləşirdi. Arxipelaq 1867-ci ildə Alyaska ilə birlikdə ABŞ dölvətinə satılır. Arxipelaq isə rus çarı II Aleksandrın şərəfinə adlandırılır.

Coğrafiyası
-----------

Arxipelaqda 1100 ada və qaya parçası vardır, ümumi sahəsi 36,8 km² təşkil edir. Adalar sualtı dağların zirvələrini təşkil edir. Onlar bir-birindən və materikdən dərin boğazlarla ayrılır. Boğazlar qışda donmadığında gəmiçilikdə əhəmiyyətlidir.

Arxipelaqın ən iri adaları:

* Uels Şahzadəsi (Alyaska) — 6675 km², 6000 nəfər. (2000)
* Çiçaqov adası — 5305,9 km², 1342 nəfər. (2000)
* Admiralti adası — 4264,1 km², 650 nəfər. (2000)
* Baranov adası — 4162 km², 8532 nəfər. (2000)
* Kupreyanov adası — 2802 km², 785 nəf. (2000)
* Revilyahihedo adası — 2755 km², 13 950 nəfər. (2000)
* Kuyu — 1962 km², 10 nəfər. (2000)
* Etolin — 878 km², 15 nəfər. (2000)
* Dall adası — 657 km², 20 nəfər. (2000)
* Mitkov adası — 546 km², 3364 nəfər. (2000)
* Vrangel — 544 km², 2401 nəfər. (2000)

Relyefi dağlıqdır (1400 m), sahilləri sıldırımdır, Fiordlarla kəskin parçalanmışdır. İqlimi mülayimdir. Yanvar ayınfa orta temperatur 1,6 °C, iyulda isə 12°C-14 °C arasında dəyişir. Dağların hündürlüyü 1000–1100 m arasında dəyişir. Adalar əsasən iynə yarpaqlı meşələrlə örtülüdür. Meşələrdən yüksəkdə isə Alp çəmənlikləri yerləşir.

Əhali və iqtisadiyyat
---------------------

Bölgələ köklü əhalisi hindu Tlinkitlər və Haydalılardır. Simşian qəbiləsi isə Britaniya Kolumbiyasında Annett adasına XIX əsr gəlmişlər. Ən iri yaşayış məntəqəsi Sitka şəhəri Baranova adasında yerləşir. Əsas gəlir mənbəyi balıqçılıq, heyvandarlıq, turizm və meşə təsərrüfatıdır.

İqtisadiyyat
------------

Arxipelaqın iqtisadiyyatı turizm, balıqçılıq, yabanı heyvandarlıq ovlanması və meşə təsərrüfatına əsaslanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Linn Kannalı". 2012-01-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-19.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Fuad Əliyev.

**Fuad Şamil oğlu Əliyev** (1 yanvar 1965, Dmanisi) — Rusiya Federasiyasının əməkdar həkimi (2017), professor.

Həyatı
------

Fuad Əliyev 1965-ci il yanvar ayının 1-də Gürcüstan Respublikasının Dmanisi (Başkeçid) şəhərində həkim ailəsində anadan olub. 1981-ci ildə Dmanisidə orta məktəbi bitirib və həmin il Tümen Dövlət Tibb Universitetinə daxil olub. Universitetin Müalicə işi fakültəsini Cərrah ixtisası üzrə bitirib.

Fəaliyyəti
----------

Fuad Əliyev ali təhsilini başa vurduqdan sonra elmi tədqiqatla məşğul olub. 1992-ci ildə dissertasiya müdafiə edərək tibb elmləri namizədi elmi dərəcəsinə, daha sonra isə professor elmi adına layiq görülüb. Fuad Əliyev 5 monoqrafiyanın, 280 elmi məqalənin, 10 ixtiranın müəllifidir.
Fuad Əliyev hal-hazırda Tümen Dövlət Tibb Universitetində kafedra müdiri, professorudur. O, 2017-ci il noyabr ayının 4-də Rusiya Federasiyasının Prezidenti V. Putinin sərəncamı ilə Rusiya Federasiyasının "*Əməkdar həkim*" adına layiq görülüb. 2001-ci ilin noyabrında Dünya Azərbaycanlılarının I Qurultayında Tümendən gəlmiş nümayəndə heyətinə başçılıq edərək qurultayda çıxış etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Hüseynqulu Şahmuradov
* Qalib Qarayev

Xarici keçidlər
---------------

* SOYDAŞIMIZA — PROFESSOR FUAD ŞAMİL OĞLU ƏLİYEVƏ "ƏMƏKDAR HƏKİM" FƏXRİ ADI VERİLİB

İstinadlar
----------

1. ↑  "Putin azərbaycanlı həkimlə bağlı sərəncam imzalayıb". 2017-11-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-07.