recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Körivurst**— pomidorlu sous və köri tozu və ya köri ketçupu ilə servis edilən qızardılmış kolbasa yeməyidir. Kolbasa tam və ya doğranmış şəkildə servis edilir. Bu yemək alman mətbəxinə aid edilir. Yeməkdə adətən azca qızardılmış, qabıqlı və ya qabıqsız kolbasalardan istifadə edilir. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra məşhurlaşan yemək əsasən fasfut yemək hesab edilir. Körivurst alman müəssisələrinin yeməkxanalarının sevilən yeməklərindən biridir  və həmçinin evlərdə də hazır yeməklər kimi istifadə edilir.

Almaniyada illik olaraq 800 milyondan çox körivurst istehlak edilir. Bundan əlavə körivust dedikdə həmçinin tərkibində köri tozu olan kolbasalar da başa düşülür. 
Körivurst (qızardılmış kartofla birlikdı) 2020-ci ildə ardıcıl olaraq 28-ci dəfə Almaniyada ən sevilən yeməkxana yeməkləri arasında birinci yerdədir.

Yaranması
---------

Geniş yayılmış bir fikrə görə, körivurst ilk dəfə İkinci Dünya Müharibəsindən sonrakı dövrdə Berlin şəhərində hazırlanıb. 1949-cu ildən Berlinin Şarlottenburq rayonundakı Kant və Kayzer Fridrix küçələrinin kəsişməsində fasfut restoranı işlədən Herta Hoyver iddia edirdi ki, o, ənənəvi köri sousunu 1949-cu ilin sentyabrında kəşf edərək qızardılmış kolbasa ilə servis edib. Beləliklə də, körivurst yaranıb. Buna baxmayaraq Hoyver körivurstun inkişafında başqalarının zəhmətinin dana bilməz.

Növləri
-------

Körivurstun hazırlanması bölgədən-bölgəyə dəyişir. Bəzi yerlərdə sous qızdırılır, bəzi bölgələrdə isə sous köri tozu ilə ədviyyatlanır. Sosun qatılığı bəzi yerlərdə çox bəzi yerlərdə az olur, eləcə də müxtəlif bölgələrdə və ya fasfut köşklərdində sous kimi sadəcə ketçup istifadə edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Christina Steinheuer.* "King of Pott und Berliner Chillup". 30 yanvar 2015. 12 mart 2016 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "apetito Menü-Charts 2014:Bekannte Klassiker sind am beliebtesten" (PDF). 12 mart 2016 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
3. ↑  *Presseinformation:.* "Daten und Fakten: Deutsches Currywurst Museum Berlin" (PDF) (alman). Oktyabr 2014. 6 mart 2016 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
4. ↑  "Kantinen-Ranking: Klassiker bleibt weiter Nummer eins" (alman). 22 iyul 2020. 19 avqust 2020 tarixində arxivləşdirilib.
5. ↑  *Gerd Rüdiger.* Currywurst. Ein anderer Führer durch Berlin. Berlin: be.bra. 1995. ISBN 3-930863-03-0.
**Yozef Mari Yaquard** (*fr.* Joseph Marie Jacquard) — Fransız ixtiraçı.

7 iyul 1752-ci ildə fransız ixtiraçı, proqramla idarə olunan toxucu dəzgahının (Jakkard maşını) müəllifi Jozef Mari Jakkard (Joseph Marie Jacquard) anadan olmuşdur. O, ilk dəfə informasiyanın daxil edilməsi yolu ilə idarə olunan maşının nümunəsini yaratmışdır. Napoleon Bonapart, Jakkarda hər işləyən dəzgaha görə 50 frank mükafat almaq hüququnu vermişdi. 1812-ci ildə artıq 18 min Jakkard dəzgahı istifadə edilirdi. 1840-cı ildə doğulduğu Lion şəhərində Jakkardın abidəsi ucaldılmışdır.

Yozef Mari gənc yaşlarından etibarən toxuçuluq ilə maraqlanmağa başlamışdır. 38 yaşı olarkən, üzərində uzun illərdir işlədiyi mexaniki toxucu dəzgahını tamamladı. Dövrünə görə olduqca mühüm bir ixtira olmasına baxmayaraq, Yozef Marinin bu kəşfi Böyük Fransa inqilabı ilə eyni vaxtda düşdüyündən bir o qədər də diqqəti cəlb etməmişdir.

Yozef Mari Yaquard 1801-ci ildə iştirak etdiyi *Paris Sənaye Sərgisinə* daha təkminləşdirilmiş mexaniki toxucu dəzgahı ilə qatıldı. Yozef Mari Yaquard 1804-cü ildə Napoleon Bonapart tərəfindən Paris şəhərinə dəvət olunmuşdur. Napoleon Bonapart Yozef Mariyə medal vermiş və ona aylıq maaşın bağlanması barədə göstəriş vermişdir.

Yozef Mari elmi fəaliyyətinin qalan hissəsini *Conservatoire des Arts et Metiers* işləyərək keçirmişdir. O, burada gələcəkdə özünün adına adlandırılacaq mexaniki toxucu dəzgahını daha da təkminləşdirmiş və ən əsası bəzi əlavələrlə dəzgahın iş rejimini sadələşdirmişdir. Jakar dəzgahları 1812-ci ildən etibarən sənayedə geniş istifadə olunmağa başlanılmışdır.

Bu ixtira toxuculuq sənayesində əsil inqilaba səbəb oldu və Yozef Mari Yaquard bu ixtirasına görə 1819-cu ildə Fəxri Legion ordeni ilə mükafatlandırıldı.

Ədəbiyyat
---------

* Əliquliyev R. M. Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.


1. ↑  RKDartists (nid.).
**Ümumdünya Kitab Günü** və ya **Ümumdünya Kitab və Müəlliflik Hüququ Günü** — 1995-ci ildə UNESCO tərəfindən təsdiq edilmişdir. Həmin gün dünya ədəbiyyatında simvolik tarixdir. 23 aprel - Vilyam Şekspir, Migel de Servantes  və İnka Qarsilaso dela Veqa kimi bir sıra görkəmli ədiblərin vəfat etdiyi gündür.

Tarix seçimi
------------

YUNESKO-nun 1995-ci ildə keçirilən 28-ci sessiyasında 23 aprelin Ümumdünya Kitab və Müəlliflik hüququ Günü elan edilməsi bərədə qərar qəbul olunub.

Regionlara görə Ümumdünya Kitab Günü
------------------------------------

### Azərbaycan

Azərbaycanda Dünya Kitab Günü və ya *Ümumdünya Kitab və Müəlliflik Hüququ Günü* 1997-ci ildən qeyd edilir.

### İspaniya

İspaniyada Kitab Günü 1926-cı ildən hər il oktyabrın 7-də, Migel de Servantesin anadan olduğu güman edilən tarixdən qeyd olunmağa başladı. Lakin bu günü açıq havada gəzinti və kitabları vərəqləmək üçün daha xoş bir mövsümdə qeyd etmək daha məqsədəuyğun hesab edilmişdir. Beləliklə, 1930-cu ildə Kral XIII Alfonso, Servantesin ehtimal edilən ölüm tarixi olan 23 apreldə kitab gününün qeyd edilmə tarixinin dəyişdirilməsini təsdiqlədi.

### İsveç

İsveçdə bu gün *Världsbokdagen* ("Ümumdünya Kitab Günü") kimi tanınır və müəllif hüququ aspekti nadir hallarda qeyd olunur. Adətən aprelin 23-də qeyd olunurdu, Pasxa bayramı ilə toqquşmamaq üçün 2000 və 2011-ci illərdə aprelin 13-nə çəkildi.

### Böyük Britaniya və İrlandiya

Böyük Britaniya və İrlandiyada Ümumdünya Kitab Günü mart ayında hər il ilk cümə axşamı keçirilən və xüsusi nəşrlərin buraxılışı ilə üst-üstə düşən xeyriyyə tədbiridir. Hər il aprelin 23-də qeyd olunan Ümumdünya Kitab Gecəsi müstəqil xeyriyyə təşkilatı *The Reading Agency* tərəfindən təşkil edilir.

### Amerika Birləşmiş Ştatları

Merilend ştatının Kensinqton şəhərində Beynəlxalq Kitab Günü 26 aprelə ən yaxın bazar günü küçə festivalı ilə qeyd olunur.

2020-ci ildə 15-ci İllik Kensinqton Kitab Festivalı Günü COVID-19 pandemiyası səbəbindən ləğv edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "23 aprel Ümumdünya Kitab və Müəllif Hüquqları Günüdür". nuhcixan.az. 2022-04-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
2. ↑  "World Book Day April 23". www.skipthelinebarcelona.com. 3 April 2021. 2022-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-23.
3. ↑  The World Book Day | url= Arxivləşdirilib 2022-03-31 at the Wayback Machine
4. ↑  Världsbokdagen flyttas  Arxivləşdirilib 2012-04-08 at the Wayback Machine, *Svensk Bokhandel*, 22 October 1999
5. ↑  Världsbokdagen "flyttas" Arxivləşdirilib 2011-04-17 at the Wayback Machine, *Dagens Nyheter*, 11 November 2010.
6. ↑  "Frequently Asked Questions". World Book Day (UK & Ireland). 2019-03-07. 2012-02-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-03-07.
7. ↑  "Kensington Day of the Book Festival - TOK". Town of Kensington. 2021-01-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-04.
**Səfər Boluslu** (*Həsənov Səfər Nəsir oğlu*) - el şairi

Həyatı
------

Səfər Boluslu 1923-cü ildə Qasım İsmayılov rayonunun (indiki Goranboy) Cinli-Boluslu kəndində anadan olmuşdur.

1956-cı ildə Moksvada Timiryazev adına Kənd Təsərrüfatı Akademiyasını bitirmişdir. 

Səfər Boluslu 1984-cü ildə Cinli-Boluslu kəndində vəfat etmiş və orada dəfn olunmuşdur.[*mənbə göstərin*]

Yaradıcılığı
------------

Səfər Boluslu gənc yaşlarından şer yazmış və bir müddətdən sonra sinədəftər el şairi kimi məşhurlaşmışdır. O şerlərini bədahətən dediyindən onun şerləri maqnitofon yazıları kimi və başqaları tərəfindən qeydə alınaraq yayılmışdır. Səfər Boluslunun şerləri Borçalıdan tutmuş Gəncəbasarda, Qarabağda, Muğanda dillərdə əzbər olmuş, toy məclislərində, şənliklərdə söylənmişdir. 

Sovet dövründə S. Boluslunun şerlərinin çap olunmamasının əsas səbəbi onun öz vicdanı əleyhinə getməməsi, həmişə duyduğunu və istədiyini yazması, yeri gəldikcə də mövcud rejimi tənqid etməsi olub.

Kitabları
---------

* Səfər Boluslu. "Gəl sənə şerimlə xəritə verim"... Şerlər toplusu. "Azərbaycan" nəşriyyatı, Bakı 1997. (Tərtib edəni: Mədət Əyyuboğlu).

İstinadlar
----------

1. ↑  Sərraf Şiruyə. "Hər görüş bir xatirədir", Bakı, "Nurlan", 2007.

Xarici keçidlər
---------------

* Goranboylu şair Səfər boluslu
Şibuy interyeri.
**Şibuy** (渋い?) – yapon dilində sadə, gözə çarpmayan, incə gözəlliyi ifadə edən termin. Muromaçi dövrünün sənətkarları tərəfindən yaradılmış konsepsiyadır. Termin rəng, dizayn, dad, səs, hətta insan davranışına şamil edilə bilər. **Şibusa** (渋さ?) və **şibumi** (渋み?) isim formalarıdır.

Terminologiya
-------------

Şibuy anlayışı Yaponiyada orta əsrlərin estetika anlayışı nəticəsində yaranmış, *vabi-sabi* və *iki* kimi konsepsiyaları əhatə etmişdir. "Şibuy" sözü kal, yetişməmiş alçaya istinadən hərfi mənada "büzücü" və ya "turş" deməkdir. Belə ki, bu termin ortaya çıxdığı ilk vaxtlarda alçaldıcı mənada işlədilirdi. Lakin orta əsrlərin sənətkarları sadə, gözə çarpmayan gözəlliyi ön plana çıxardıqdan sonra müsbət mənada işlədilən terminə çevrilmişdir. Xüsusilə, Edo dövründə səssiz və cəlbedici atmosferə üstünlük verən şəxslər arasında geniş istifadə olunan termin olmuşdur.

Usta müğənninin sakit mahnısı, təcrübəli aktyorun intizamnlı performansı və ya tanınmış keramika sənətçisinin sadə dizaynı şişirdilmiş, təvazökar gözəlliyə malik olduğu üçün şibuy kimi qiymətləndirilirdi. Şişirdilmiş, rəngarəng gözəllik sofistikə olmayan şəxslərə uyğun idi, lakin şibuy gözqamaşdırıcı gözəlliyə aldanmayan, bütün növ gözəlliklərdən doymuş şəxslərə aid edilirdi.

Müasir dövrdə
-------------

Şibuya meyl müasir Yaponiyada da davam edir və sadə estetika anlayışını formalaşdıraraq memarlıq, interyer dizaynı, keramika və digər incəsənət sahələrində özünü götürür. Termin Yaponiya beyzbolunda da istifadə olunur: meydançada şou sərgiləməyən, amma nəzərə çarpmayan yollarla komandasına əhəmiyyətli töhfələr verən beyzbolçuya şibuy deyilir.

Şibuy konsepsiyası 1960-cı illərdə Qərb dünyasında da tanınmağa başlamışdır. Belə ki, ABŞ-nin *"House Beautiful"* jurnalı şibuy haqqında iki xüsusi buraxılış yayımlamışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Kodansha Encyclopedia of Japan. səh. 85
2. 1 2 3 4  Kodansha Encyclopedia of Japan. səh. 86

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild (Sake–Temm). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 85–86. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 3 fevral 2023.
**Oxtinska Araqonit mağarası** (slovak. Ochtinská aragonitová jaskyňa, mac. Martonházi-aragonitbarlang) — Slovakiyanın cənubunda, Rojnyava yaxınlığında yerləşən nadir araqonit mağarası. Cəmi 300 m uzunluğuna baxmayaraq, nadir araqonit formalaşmaları ilə məşhurdur.

Təsviri
-------

Dünyada bu günə qədər yalnız üç araqonit mağarası mövcuddur.

"Süd Yolu Zalı" adlanan ərazidə mağaranın əsas cazibəsi Süd Yolundakı ulduzları xatırladan parlayan ağ araqonit formalaşmalarıdır. Mağara Martin Canqar və Jiri Prosek tərəfindən 1954-cü ildə kəşf edilmiş və 1972-ci ildə ictimaiyyətə açılmışdır. Mağara Slovekiyadakı karst mağaralarının bir hisssəsi kimi UNESCO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilmişdir.

Qalereya
--------

* Mağaranın içərisindəki araqonitMağaranın içərisindəki araqonit

İstinadlar
----------

1. 1 2  Nationally designated areas (CDDA) (ing.).
2. ↑  *Lucinda Mallows, Lucy Mallows.* Slovakia: The Bradt Travel Guide. Bradt Travel Guides. 2007. 6. ISBN 1-84162-188-9. 2021-04-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-03.
3. ↑  *Mallows, Lucy.* Ochtínská aragonitová jaskyňa (cave) // Slovakia. 2007. 293–4. ISBN 978-1-84162-188-3. 2021-04-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-03.

Xarici keçidlər
---------------

* Mağaranın rəsmi saytı
**Lomontit – Ca [Al2Si4O12] · 4 H2O; β - leonqardit – Ca [Al2Si4O12] · 3,5 H2O** — Monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.

β-leonqardit lomontitin havada, yaxud zəif qızdırıldıqda qismən dehidratatsiyası zamanı kristallizatsiya süyunun 1/8 hissəsini itirməsi nəticəsində əmələ gələn toz şəkilli məhsuldur.

Növ müxtəliflikləri
-------------------

Vanadiumlu (2,5% V2O5) və maqneziumlu (0,7%  MgO) lomontitlər.

Xassələri
---------

Rəng – ağ, rəngsiz, sarımtıl, qırmızımtıl, bə-zən qəhvəyi; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə, ayrılma müstəvilərində–sədəfi; Şəffaflıq – şəffafdan yarımşəffafadək; lomontit havada öz-özünə süyunu qismən itirdikdə qeyri-şəffaf torpaqvari kütləyə (β-leonqardit) çevrilir; Sıxlıq – 2,25-2,35; Sərtlik – 3-3,5; Lomontit çox kövrəkdir; Ayrılma – {110} və {010} üzrə mükəmməl; Sınıqlar – qeyri-hamar, pilləli; Başqa xassələr – yaxşı sorbsiya qabiliyyəti; Morfologiya – kristallar: prizmatik, sütunvari; İkiləşmə: {100} üzrə; Mineral aqreqatları: druzalar, sferolitlər, lifli, çubuq- və torpaqvarı, bəzən incə dənəli massiv əmələgəlmələr.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Bazalt və andezitlərdə badamvari, qranit, diorit və qranit peqmatitlərində damarcıq şəkilli əmələgəlmələrlə təmsil olunmuşdur. Dəmir filizli skarnlarda rast gəlir. Bəzən lomontit bilavasitə termal bulaqlardan çökür. Autigen əmələgəlmələri qumdaşlarında qeyd edilir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: başqa seolitlər, habelə kalsit, xloritlər, desmin, epidot, prenit, apofillit. Mineralın tapıldığı yerlər: Yeni Zelandiya; Yaponiya; Kamçatka, Ural (Rusiya); Bretani (Fransa); Baveno (İtaliya); Burqas (Bolqarıstan); Kaliforniya, Massaçusets ştatları (ABŞ). Azərbaycanda Dağlıq Qarabağda, Daşkəsən, Gədəbəy, Göy-Göl, Ordubad, Lerik, Astara rayonlarında, Kiçik Qafqazın Qazax və Ağcakənd çökəkliklərinin bir çox məntəqələrində qeyd olunur.

Tətbiqi
-------

Böyük yığınlarının molekulyar ələk kimi praktik əhəmiyyəti vardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2777888938 |

* The Mineral Laumontite

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.
**Rodriqo Silva de Qoes** (9 yanvar 2001, Osasko, San-Paulu ştatı) — qısaca Rodriqo olaraq bilinən Real Madrid FK-nun braziliyalı hücum oyunçusu.

Klub karyerası
--------------

### Santos

San-Paulu-da Osasko-da doğulan Rodriqo, 2011-ci ildə Santos FK-nun aşağyaş komandasına qatıldı.Rodriqo başlanğıcda Futzal komandasında çıxış edirdi. 2017-ci ilin mart ayında Peru-nun Sporting Cristal'a qarşı Libertadores Kuboku matçı üçün meneceri Dorival Júnior tərəfindən ilk komandaya çağrıldı. 21 iyul 2017-ci ildə Rodrygo beş illik müqaviləni qəbul etdikdən sonra ilk peşə müqaviləsini imzaladı. Noyabrın 1-də müvəqqəti menecer Elano tərəfindən əsas komandaya yüksəldi. 

### Real Madrid

15 iyun 2018-ci ildə Real Madrid, Rodriqonun transferi üçün Santos FK ilə razılığa gəldi, oyunçu 2019-cu ilin iyununda Los Blancos-a qoşuldu və 2025-ci ilə qədər müqaviləni imzaladı. İddialara görə, ödəniş 45 milyon avro idi. Santos 40 milyon avro aldı. 25 sentyabr 2019-cu ildə Rodrygo ilk matçına çıxdı və liqada ilk qolunu Osasuna'ya bir dəqiqə içində vurdu. 6 noyabr 2019-cu il, 18 yaş 301 gün olan Rodriygo, 2019-20 UEFA Çempionlar Liqasında qrupun dördüncü oyununda Qalatasaray-a qarşı 3 qol vurdu.

### Milli komanda

30 mart 2017-ci ildə Rodriqo Braziliya U-17 komandasna dəvət alır.

7 mart 2018-ci ildə komanda yoldaşı Yuri Alberto ilə birlikdə U-20 komandasına çağrılır. Lakin hər ikisi də klub prezidentinin istəyindən sonra komandadan ayrılır.

2019-un noyabrında Rodriqo Qoes ilk dəfə olaraq Braziliya millisinin əsas komandasına dəvət alır. Səudiyyə Ərəbistanı-nın Ər-Riyad şəhərindəki çempiyonat oyunuda (Argentina millisinə qarşı) son 20 dəqiqə Villyanı əvəz etdi.
  


RG| Tam adı | Rodriqo Silva de qoes |
| Doğum tarixi | 9 yanvar 2001 (yaş 19) |
| Doğum yeri | Osasco, Braziliya |
| Boyu | 1.74 m |
| Mövqeyi | Cinah |
| Klub məlumatı |
| Hazırkı klubu | Real Madrid |
| Nömrəsi | 27 |

İstinadlar
----------

1. 1 2  Rodrygo // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. 1 2 3 4  .
3. ↑  .
**Stenobiontlar** — ekoloji amilin çox kiçik dəyişmələrinə uyğunlaşan növlər. 

Ekoloji amillər kompleksinə münasibətdə geniş ekoloji plastikliyə malik növlər *evribiontlar*, kiçik fərdi uyğunlaşmaya malik növlər isə *stenobiontlar* adlandırılır. Evribiontluq və stenobiontluq orqanizmlərin yaşamağa uyğunlaşmalarının müxtəlif tiplərini səciyyələndirir. Əgər, evribiontlar uzun müddət əlverişli şəraitdə inkişaf edərsə, bu zaman onlar öz plastikliklərini itirə və stenobiont əlamətləri əldə edə bilərlər. Ekoloji amillərin geniş diapazonda dəyişdiyi mühitdə mövcud olan növlər yüksək ekoloji valentlik qazanaraq evribiont olurlar. Məsələn, xassələri nisbətən sabit olan su mühitində stenobiontlar daha çox olurlar. Çünki, su mühitində ayrı-ayrı amillərin dəyişmə amplitudası nisbətən kiçik olur. Yerüstü hava mühitində isə evribiontlar üstünlük təşkil edirlər. İstiqanlı heyvanların ekoloji valentliyi soyuqqanlı heyvanların valentliyindən daha genişdir. Cavan və qoca orqanizmlər daha bircins mühit tələb edirlər.
**Oxos-del Salado**- (от *isp.* Ojos del Salado) -"duzlu gözlər" - Cənubi Amerikanın ən hündür zirvəsi olan Akonqaquadan sonra ikinci hündür vulkan dağıdır. Bu dağ Argentina və Çilinin sərhəddində, zirvəsi isə Argentinanın ərazisində yerləşir. Onun hündürlüyü- 6 893 metrdir. Vulkanın qərbində, Sakit okean sahilində Atakama səhrası uzanır. Onun kraterinin şərq yamacında 6390 metr yüksəklikdə dünyanın ən yüksək dağ gölü-Titikaka yerləşir. O, sönmüş vulkan hesab edilir, çünki tarixi dövrlər ərzində onun püskürməsi haqqında heç bir məlumat yoxdur. Ancaq zaman zaman passiv vulkanik fəaliyyət hələ də müşahidə edildi. Belə ki, kükürd və su buxar qalıqları 1937,1956 və 1993-cü illərdə mövcud idi. Vulkan Polşa alpinistləri Justin Vojnis və Jan Schepanski tərəfindən 1937-ci ildə fəth edilib.Göründüyü kimi vulkan Oxos-del-Salado hindilər tərəfindən müqəddəs bir dağ kimi qəbul edildi. 21 aprel 2007-ci ildə çilili atlet Qonsaslo Bravo Suzuki Samurai ilə dağın yamacının 6 688 metr hündürlüyə kimi avtomobillə qalxaraq rekorda imza atmışdır.

Xarici keçidlər
---------------

Вулкан Охос-дель-Саладо – одно из чудес природы Arxivləşdirilib 2017-10-23 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Çimbaraso
* Mərkəzi Amerika vulkanları

İstinadlar
----------

1. **↑** GLOBAL VOLCANISM PROGRAM
2. ↑ Перейти к:***1*** ***2*** Охос-дель-Саладо — самый высокий вулкан в мире
3. **↑** Ojos del Salado (англ.)
**Stenoqram** (*yun.* stenos – sıx və grapho – yazıram) — protokolun bir növüdür. İclas, müşavirə və s. kolegiyal orqanların yığıncaqlarından məruzələrin, mitinqlərin və s. çıxışların stenoqrafiya üsulu ilə tərtib edilmiş sənəddir. Stenoqrafik yazı adi yazıdan 4-5 dəfə sürətlə yazılır.

Tarixi
------

Stenoqrafiya ilk dəfə qədim Misirdə meydana gəlmiş, sonralar Yunanıstanda və Romada təkmilləşmişdir. Qədim dövrün məşhur natiqi Siseronun qulu və şəxsi katibi Tiron Misir stenoqramları əsasında yeni, latın dilinə uyğun bir yazı sistemi yaratmışdır. Tiron bu yazı sistemini başqalarına da öyrətmişdir. Tironun şagirdləri isə yeni eradan əvvəl 63-cü ildə dekabrın 5-də Katonun Toiolina əleyhinə ittiham nitqini stenoqramlaşdırmışdılar. Bu hadisədən
2000 il sonra – 1937-ci ildə Londonda müxtəlif ölkələrin stenoqrafları bu yubileyi qeyd etmişlər. Rusiyada stenoqrafiya XVIII əsrdə, Azərbaycanda isə XX əsrdə meydana gəlmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Akt
* Qətnamə
* Sənəd

İstinadlar
----------
**Rojer de Flor** (it. Ruggero da Fiore) — başda Siciliya krallığı və Bizans İmperiyası olmaqla, Aralıq dənizi və Anadolu torpaqlarında fəaliyyət göstərmiş kondottiyeri. Bir il boyunca Malta kontu olmuşdur.

Bioqrafiya
----------

Siciliya krallığının Brindizi şəhərində italyan bir zadəganın və şahin ovçusu, cənubi İtaliyanın Hohenştaufen sülaləsinin xidmətində olan Richard von Blumun (Blum almanca gül deməkdir) ikinci oğlu kimi anadan olmuşdur.

8 yaşında ikən qalera ilə dəniz səyahətinə göndərilmişdir. Məbəd cəngavərlərinə mənsub olan Rojer de Flor qalera kapitanı olmuşdur. Daha sonra şəxsi mənafeyini daha üstün tutduğundan üzvlükdən atılmış və bundan sonra dəniz quldurluğuna başlamışdır. Bizans imperatoru II Andronik Paleoloq Avropa torpaqlarında Osmanlı İmperiyasının irəliləyişinin qarşısını almaq üçün Rojer de Flordan kömək istəmişdir. Bunun bir nəticəsi kimi Rojer de Flor Katalan kampaniyası adlı muzdlu əsgərlərdən ibarət ordu ilə Konstantinopola gəlmiş və imperator tərəfindən qarşılanmışdır. Amma kiçik uğurlar əldə edən Katalan kampaniyası Konstantinopol və digər Bizans torpaqlarında talançılıqla məşğul olmuşdur. Buna görə də imperator Rojer de Floru öldürmüş, pullarını almayan və başçısız qalan katalan əsgərlər Rumeliya torpaqlarını talan edərək Avropaya qaçmışdırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The Master's Hand and the Secular Arm:Property and Discipline in the Hospital of St. John in the Fourteenth Century", Mark Dupuy, *Crusaders, Condottieri, and Cannon: Medieval Warfare in Societies Around the Mediterranean*, ed. Donald Joseph Kagay, L. J. Andrew Villalon, (Brill, 2003), 329.
2. ↑  *Waley, Daniel.* Later Medieval Europe. Longman. 1984. 164. ISBN 0-582-49262-9.
3. ↑  "The Catalan Company and the European Powers, 1305-1311", R. Ignatius Burns, *Speculum*, Vol. 29, No. 4 (Oct. 1954), 752.

Mənbələr
--------

* Francisco de Moncada, *Catalan Chronicle*.
* Ernest Marcos Hierro, *Almogàvers: la història*, L'esfera dels llibres, Barcelona 2005.
**Bos taurus taurus** (*lat.* Bos taurus) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin məməlilər sinfinin cütdırnaqlılar dəstəsinin boşbuynuzlular fəsiləsinin əsl öküz cinsinin bos taurus növünə aid heyvan yarımnövü.

İnək təsərrüfatı ətraf mühit üçün çox böyük gərginlik yaradır. Bu barədə BMT-nin Elm və İctimai Maraqlar Mərkəzin məlumat verir. Birincisi, ət emalı sənayesinin mənfi nəticələrindən biri meşələrin məhv edilməsidir. Amazon cəngəlliklərində əvvəllər mövcud olan sahənin təqribən 70 faizi indi iribuynuzlu mal-qara üçün otlaq kimi istifadə edilir. ABŞ-də ət emalı məqsədilə heyvanların yemlənməsi üçün becərilən qarığdalının 80 faizi, soyanın 90 faizi və taxılın təqribən 70 faizə yaxını məsrəf olunur. İkincisi, kənd təsərrüfatı heyvanları planetdə bütün içməli suyun 58 faizini mənimsəyir, belə ki, bir litr südün istehsalı üçün 9 litrə yaxın su sərf edilir. Bu heyvanlar həmçinin eroziya hallarının 55 faizinə, pestisidlərdən istifadə hallarının 37 faizinə səbəb olur. İnəklər qlobal istiləşməyə gətirib çıxardan buxar qazlarından biri olan metan buraxır. Əlbəttə, sənaye sahələri də metanın mənbəyidir, lakin iribuynuzlu heyvanların payına bu cür zərərli tullantıların 37 faizə qədəri düşür. 

* Eləcə də ABŞ Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin məlumatına əsasən, ölkədəki mal-qara hər il 60 milyon tondan çox peyin istehsal edir. Bu isə insanın həyat fəaliyyətindəki tullantının miqdarından 130 dəfə çoxdur. Bir neçə il əvvəl BMT belə bir hesabat dərc etmişdi ki, inəklər atmosferə ümumilikdə götürülmüş avtomobil nəqliyyatından daha çox zərər verir.

Bu sahədə inəklərlə digər heç bir ev heyvan yarışa girə bilməz. Alimlərin fikrincə, Yer kürəsində mövcud olan1,5 milyard inək qlobal istiləşməyə səbəb olan bütün buxar qazlarının 18 faizinin ayrılmasına gətirib çıxardır. Gübrələrin istehsalı və ətin hazırlanması üçün istifadə edilən yanacağın yandırılması isə dünyadakı karbon qazlarının 9 faizini təşkil edir. İnəyin buraxdığı qazlar və peyin ümumilikdə atmosferə düşən metanın 1/3-ni təşkil edir ki, bu da Yer kürəsini karbon qazından 20 dəfə tez qızdırır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| ⛭Əhliləşdirilmiş heyvanlar |
| --- |
| Ev heyvanları | 
Akvarium balıqları •
Sarıbülbül •
Cırtdan adadovşanı •
Pişik •
Əhliləşdirilmiş siçovul •
Hind donuzu •
Tutuquşular •
Köpək •
Dağsiçanları
 |
| Sərgi | 
Göyərçin •
Fısıldayan qu quşu •
Tovuz quşu
 |
| Məməlilər | 
Alpaqa •
Camış •
Dəvə •
Keçi •
İnək •
Evdovşanı •
Lama •
At •
At qatırı •
Qatır •
Qoyun •
Maral •
Ulaq •
Donuz •
Fil •
Yak
 |
| Quşlar | 
Qaz •
Hinduşka •
Toyuq •
Müşk ördəyi •
Bildirçin •
Dəvəquşu •
Ördək •
Qırqovul •
Firəngtoyuğu
 |
| Həşəratlar | 
Koşenil yastıcası •
Arı •
İpəkqurdu •
Çin palıd tovuzquşugözü •
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q830
* Wikispecies: Bos taurus
* ADW: Bos\_taurus
* BHL: 34357823
* Fossilworks: 104264
* TSA: 2759

 |
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Sabir Əliyev.

**Sabir Məhərrəm oğlu Əliyev** (13 fevral 1948, Pərdi, Astraxanbazar rayonu – 22 dekabr 2020, Bakı) — Azərbaycan xanəndəsi, Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının muğam bölməsinin solisti, Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti (2017).

Həyat və yaradıcılığı
---------------------

Sabir Əliyev 1948-ci ildə Cəlilabad rayonunda anadan olmuşdur.

1967–1972-ci illərdə A.Zeynallı adına Bakı Musiqi texnikumunun muğam şöbəsində, 1981–1986-cı illərdə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda təhsil almışdır.

1968-ci ildə tələbə ikən Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrına dəvət edilmiş və 50 ildən artıq bu teatrın muğam bölməsinin solisti olmuşdur.

Teatrda çalışdığı illər ərzində muğam bölməsinin tamaşalarında bir çox yadda qalan obrazlar — "Leyli və Məcnun"da (İbn Səlam, Zeyd, Şeyx), "Koroğlu"da (Vəli, Nadir), "Vaqif"də (Xanəndə, Züvvar), "Şah İsmayıl"da (Çapqınçı), "Əsli və Kərəm"də (Sofi, Osmanlı), "Aşıq Qərib"də (Aşıq Vəli, Şahvələd), "Gəlin qayası"nda (Əmioğlu, Şeyx), "Natəvan"da (Aşıq), "Sevil"də (Azançı) rolları yaratmışdır.

S. Əliyev müxtəlif səhnələrdə, radio və telekanallarda, Türkiyə, BƏƏ, Rusiya, Fransa, İsveçrə, İran, Misir, Nigeriya və b. ölkələrdə qastrol səfərlərində olmuş və böyük uğurla çıxış etmişdir.

Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə 16 sentyabr 2005-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti" fəxri adına, 15 sentyabr 2017-ci ildə isə "Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti" fəxri adına layiq görülmüşdür.

Sabir Əliyev 22 dekabr 2020-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2020-02-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-16.
2. ↑  "Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2017-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-15.
Minsk şəhərində toplanan dövlət başçıları.
**Minsk 2** — Belarusun paytaxtı Minsk şəhərində Ukrayna, Rusiya, Fransa və Almaniya dövlət başçılarının iştirakı ilə keçirilən beynəlxalq sammit. Görüşün məqsədi Donbass müharibəsinin sonlandırılması və iki tərəf olaraq qəbul edilən Ukrayna ilə Rusiya arasında sülh müqaviləsinin imzalanması olmuşdur.
Görüş Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatının rəhbərliyi altında 11-12 fevral tarixlərində təşkil edilmiş və tərəflər arasında yekun razılıq əldə olunmuşdur. İmzalanan *Minsk 2* müqaviləsinə əsasən tərəflər qoşunlarını 15 fevral 00:00 tarixindən etibarən cəbhə xəttinə gədər geri çəkməli və ağır silahları döyüş mərkəzlərindən çıxarmalı idi. 16-17 fevral tarixlərində Luqansk və Donetsk vilayətlərində atəşkəsə əməl edilsə də, ayın 18-dən etibarən Debaltsev şəhəri uğrunda döyüşlər yenidən şiddətlənmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ukraine ceasefire deal agreed at Belarus talks". The Guardian. 12 February 2015. 1 September 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 February 2015.
2. ↑  "Breakthrough in Minsk as leaders agree to ceasefire deal on Ukraine". Euronews. 12 February 2015. 29 September 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 February 2015.
3. ↑  "OSCE Chairperson-in-Office gives full backing to Minsk package" (Press-reliz). Organization for Security and Co-operation in Europe. 12 February 2015. 29 January 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 February 2015.
|  |
| --- |
|  |
| İslamda iman |
| 
* Allah
* Allahın varlığı və təkliyi
* Mələklər
* Müqəddəs kitablar
* Məhəmməd peyğəmbər və
* digər peyğəmbərlər
* İmamət
* Axirət
* Kəlimeyi-şəhadət

 |
| Firuiddin |
| 
* Namaz qılmaq
* Zəkat vermək
* Xüms vermək
* Oruc tutmaq
* Həccə getmək

 |
| İslamda xüsusi günlər |
| 
* Besət bayramı
* Ramazan bayramı
* Qurban bayramı
* Qədiri-Xum bayramı

 |
| Quran |
| 
* Sünnə ·  Hədis
* Təsəvvüf ·  Fiqh
* Kəlam ·  Şəriət

 |
| İslam tarixi |
| 
* Əhli-Beyt
* Səhabə
* Şiəlik
* Sünnilik
* Xaricilik
* Dörd xəlifə
* İmamət
* Məhəmməd

 |
| Portal     Kateqoriya     Vikilüğət     Vikisitat     Vikimənbə     Vikixəbər     Commons |

**İnşallah** (ərəbcə: انشاءالله) — "İn" (əgər) "şəa" (istəsə) və "Allah" sözlərindən əmələ gəlib, "Əgər Allah istəsə", qısası, "Allah qoysa" deməkdir.

Qurani-Kərimdə buyurulur: "Ancaq: "İnşallah (əgər Allah istəsə; Allah qoysa) edəcəyəm!" – de. (İnşallah deməyi) unutduğun zaman Rəbbini yada salıb: "Ola bilsin ki, Rəbbim məni bundan (əshabi-kəhfin əhvalatına dair xəbərlərdən) haqqa daha yaxın olan bir yola yönəltsin (peyğəmbərliyimə daha çox dəlalət edən bir möcüzə versin!)" – de." (Kəhf surəsi, 24)

"İnşallah" əhd bağlamaqdır, yəni mən Allahın izni ilə həmin işi əmələ gətirmək üçün bütün səbəbləri əmələ gətirəcəyəm və əgər Allah istəsə söz verdiyim şey baş verəcək.

"İnşallah" sözünün üzərinizə qoyduğu vəzifə əhd bağladığınız işlə əlaqədar mümkün olan bütün səbəbləri əmələ gətirməkdən ibarətdir. Əgər əmələ gətirmirsinizsə, deməli, "İnşallah" sözünü sadəcə dildə iqrar etmisiniz, yəni əməldə onu göstərməmisiniz. Bu isə möminə xas olan xüsusiyyət deyil.

Siz səbəbləri əmələ gətirmisinizsə və gözlənilməz bir hadisə üzündən söz verdiyiniz işi yerinə yetirə bilməyirsinizsə, bu zaman Allah verdiyiniz sözün məsuliyyətini üzərinizdən götürür.

Bu əhdin məsuliyyətini başa düşə bilməmiz üçün İslam Peyğəmbərinin (s) bu kəlamına diqqət yetirməmiz kifayət edər "Əmanətə xəyanət edənin imanı, əhdinə vəfa etməyənin isə dini yoxdur"!

Mənbə
-----

Quranı Azərbaycan dilinə tərcümə edənlər: Z. M. Bünyadov və V. M. Məmmədəliyev

Xarici keçidlər
---------------

* Quran
* Islam

Həmçinin bax
------------

Portal:İslam

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İslam** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
Ənənəvi yapon ayaqqabısı setta.
**Minqu** (民具?) – Yaponiyada gündəlik həyatda, eləcə də, mərasimlərdə istifadə olunan ənənəvi alətlər və ləvazimatlara verilən ümumi ad.

Eimologiya
----------

"Minqu" sözü ilk dəfə folklorşünas Şibusava Keyzo tərəfindən ortaya atılmışdır. Bu söz "xalq" (民) və "alət" (具) heroqliflərinin birləşməsi ilə yaranmışdır.

Təsnifat
--------

Yanaqi Muneyoşi tərəfindən başladılan xalq sənətkarlığı hərəkatına qədər Yaponiyadakı mədəni mülklərin kataloqlaşdırılması zamanı minqular nəzərə alınmırdı. XX əsrin ilk illərində minquların gündəlik həyatda əhəmiyyəti müzakirə olunmağa başlanmışdır. Nəticədə, ənənəvi əşyaların tədqiqatı və kolleksiyası prosesinin əsası qoyulmuşdur. 1950-ci ildə qəbul edilən ilk Mədəni Mülklər Qanunu ilə Yaponiyadakı bütün əhəmiyyətli minquların qorunub saxlanılması qərarı verilmişdir.

1975-ci ildə qəbul edilən Mədəni Mülklər Qanununa əsasən minqular maddi xalq mədəniyyəti mülkləri hesab olunur. Qanuna əsasən minquların 10 kateqoriyası mövcuddur: gündəlik həyatda, mətbəxdə, hamamda istifadə olunan əşyalar; işdə istifadə olunan əşyalar; nəqliyyat və kommunikasiyada istifadə olunan əşyalar; ticarətdə istifadə olunan əşyalar; ictimai təşkilatlarda istifadə olunan əşyalar; xalq inancları ilə bağlı olan əşyalar; təqvim, falabaxma kimi xalq biliklərinə əsaslanan əşyalar; xalq sənətində istifadə olunan əşyalar; ad günü, toy kimi ailə mərasimlərində istifadə olunan əşyalar; yeni il kimi illik tədbirlərdə istifadə olunan əşyalar.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). V cild (Libr–Nijo). Tokio: Kodansha. 1983. ISBN 0-87011-625-8. İstifadə tarixi: 28 oktyabr 2022.
**Edinburq Qalası** (*ing.* Edinburgh Castle) — Şotlandiya ərazisində olan tarixi memarlıq abidəsi.

Tarixi
------

Təsviri
-------

Edinburq qalası Edinburq Köhnə şəhərinin qərbindəki Kral Milinin üstündə yerləşir.

### Mons Meg

 *Əsas məqalə: Mons Meg*
Mons Meg
Mons Meg — XV əsrdə düzəldilmiş dünyanın ən böyük toplarından biridir. Top Burqund hersoqunun göstərişi ilə 1449-cu ildə düzəldilib və 1454-cü ildə Şotlandiya kralı II Ceymsə hədiyyə edilmişdir. Topun ağırlığı 6 ton, mərmilərinin ağırlığı isə 150 kq-dır. Top 2 km uzaqlığa qədər atəş açmaq xüsusiyyətinə malikdir. Güllələrdən bir neçəsi indiyə qədər topun yanında nümayiş etdirilir.

Top Belçikada Mons adlanan ərazidə düzəldildiyi üçün Mons Meg adlandırılmışdır. İlk dəfə XV əsrdə Edinburq qalası mühasirəyə alınan zaman, qalanın müdafiəsi üçün ingilislərə qarşı istifadə edilmişdir.

Cari istifadəsi
---------------

Edinburq qalası Şotlandiya hökumətinə məxsusdur.

### Turist məkanı

Edinburq qalası Şotlandiyada ən məşhur ödənişli turist məkanı sayılır, qalaya 2013-ci ildə 1.4 milyon ziyarətçi gəlmişdir.

### Hərbi rolu

Qalanın ordu ilə güclü əlaqəsi hələ davam edir və Böyük Britaniyada əsasən təntənəli və inzibati məqsədlər üçün olsa da, Edinburq qalası hərbi qarnizonlu bir neçə qədim qalalardan biridir.

### Edinburq kral hərbi orkestr paradı

2011-ci ildə Edinburq hərbi orkestr paradı
Hər il avqust ayında Edinburq hərbi orkestr paradı kimi tanınan bir sıra tamaşalar qalada baş tutur. Şəhərə gələn bir çox dövlətlərin hərbi orkestrləri təntənəli marşla həmin meydanda hərəkət edirlər. Paradı tuluq zurnası çalan Şotlandiya hərbçiləri açır.

### Saat 1 Topu

Saat 1 Topu vaxt siqnalıdır və bazar günü, Yaxşı Cümə və Milad günü istisna olmaqla, hər gün topla dəqiq saat 13:00-da atəş açılır.

### Edinburqun simvolu

Qala Edinburqun və Şotlandiyanın tanınmış simvoluna çevrilmişdir. Qalanı Edinburq şəhərinin və Edinburq Universitetinin gerbində görmək olar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Did You Know? Mons Meg". 2021-03-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-02.
2. ↑  "Mons Meg cannon at Edinburgh Castle to have an 'MOT'". 2021-11-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-02.
3. ↑  "Visits made in 2011 to visitor attractions in membership with ALVA". Association of Leading Visitor Attractions. 7 October 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 March 2015.
4. ↑  "Edinburgh Military Tattoo rehearsal". 2019-02-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-01.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı Arxivləşdirilib 2015-09-02 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Stirlinq qalası
**Əliağa Hacı oğlu Yasinzadə** (1933–2005) — Azərbaycan yazıçısı, publisist, tərcüməçi

Həyatı
------

1933-cü ildə Quba rayonunun Qarxun kəndində anadan olmuşdur. İbtidai məktəbi Xaçmaz rayonundakı Ağarəhimoba kəndində, yeddiillik məktəbi Əbilyataq kəndində tərifnamə ilə bitirib, (1953) Bakı statistika texnikumuna daxil olmuş, bir neçə aydan sonra Sovet ordusu sıralarına hərbi xidmətə çağırılmışdır. Yeddiillik məktəbdə oxuyarkən "Azərbaycan pioneri" qəzetində kiçik həcmli məqalələrlə çıxış etmişdir. Əsgəri xidmət dövründə isə "Qvardeyets" və "Vo slavu Rodinı" hərbi qəzetlərinin xüsusi müxbiri kimi fəaliyyət göstərmişdir. Ordudan tərxis edildikdən sonra 1956–1959-cu illərdə texnikumda təhsilini davam etdirmiş, 1962–1968-ci illərdə ADU-nun filologiya fakültəsində qiyabi təhsil almışdır.

Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyi Hərbi-Elmi Tədqiqatlar Mərkəzinin zabiti olmuşdur.

Həyatının müxtəlif dövrlərində bir sıra mətbu orqanlarda çalışmış, tez-tez ədəbi-bədii və publisistik yazılarla çıxış etmişdir. 20-dək kitabın, çoxsaylı məqalələrin müəllifidir.

Mükafatları
-----------

* "General Həzi Aslanov" mükafatı
* "Qızıl qələm" mükafatı

Əsərləri
--------

1. Yollar, B. Azərnəşr, 1966, 86 səh, 6.000 nüs.
2. Kuban çiçəkləri, B. Gənclik, 1974, 96 səh, 15.000 nüs.
3. Berlin gündəliyi, B. Gənclik, 1979, 152 səh, 7.000 nüs.
4. Əsgər ürəyi, B. Yazıçı, 1983, 196 səh, 30.000 nüs.
5. Çətin Aşırım, B. Gənclik, 1985, 204 səh, 10.000 nüs.
6. Yaşıl Xiyaban, B. Gənclik, 1985, 204 səh, 10.000 nüs.
7. Dostluq meridianlarında, B. Azərnəşr
8. Mərdlik rəmzi, B. Yazıçı, 1988, 208 səh, 10.000 nüs.
9. Qızıl tacın şərəfi, B. Hərbi Nəşriyyat, 255 səh, 500 nüs.
Sabir küçəsi (İçərişəhər)**1**
**1**
**2**
**2**
**2**
**3**
**4**
**5**
**6**
**7**
**8**
**14**
**8**
**14**
**10**
**11**
**12**
**13**
**15**
**15**
**9**
**16**
**17**
**18**
**19**
**20**İçərişəhər küçələrinin xəritəsi: 1 — Böyük Qala, 2 — Kiçik Qala, 3 — Asəf Zeynallı, 4 — Qala, 5 — Hərb, 6 — Həqiqət Rzayeva, 7 — Vəli Məmmədov, 8 — Qəsr, 9 — İlyas Əfəndiyev, 10 — Mirzə Şəfi küçəsi, 11 — Telman Bağırov, 12 — Sabir, 13 — Firdovsi küçəsi, 14 — Müslim Maqomayev, 15 — Mirzə Mansur, 16 — Neftçilər, 17 — Əziz Əliyev, 18 — Səftər Quliyev, 19 — Qazı Məhəmməd , 20 — Vaqif Mustafazadə.
**Sabir küçəsi** - Bakı şəhərində, İçərişəhərdə küçə.

Tarixi
------

XX əsrin görkəmli Azərbaycan şairi Mirzə Ələkbər Sabirin adı verilmişdir. 1930-cu ilə qədər Sobornaya adlandırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Улицы, площади, бульвары, парки Баку по названиям со времени возникновения города". 2018-08-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-15.
**Sultanov Sabir Kərim oğlu** — azərbaycanlı aktyor.

Həyatı
------

Sabir Sultanov 22 iyul 1946-cı ildə anadan olmuşdur. 1973-cü ildə İncəsənət İnstitutunun Musiqili Komediya fakültəsini bitirmiş, 1974-cü ildə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrına xor artisti vəzifəsinə qəbul edilmişdir. İşgüzarlığı və qabiliyyəti sayəsində aparıcı səhnə ustalığına qədər yüksəlmişdir. Məlahətli səsə, güclü plastikaya və məharətli aktyorluq bacarığına malikdir. Ona görədir ki, o həm rus, həm də Azərbaycan bölmələrində repertuarda olan tamaşaların əsas rollarının ifaçısı olmuşdur. O klassik və müasir bəstəkarların əsərlərində özünəməxsus bir sıra obrazlar yaratmışdır. Fərəc Qarayev, Eduarda de Flippo "Filumeno Marturano"da Alfredo, İmre Kalman "Tsiqan primyer"də Estraqon, İmre Kalman "Silva"da Ferri, Fras Leqar "Şən dul qadın"da Kramon, Mixail Qluza, Qriqori Qriqori, Şalom-Aleyxem "Pominalnaya molitva"da Stepan, Süleyman Ələsgərov, Salam Qədirzadə "Həmişə xanım"da Azər, Üzeyir Hacıbəyli "O olmasın, bu olsun"da İnteligent Həsən, Emin Sabitoğlu, Sabit Rəhman "Hicran"da Orxan, (ikinci qruluşda Mitoş) Aydın Əzimov, Vaqif Səmədoğlu "Lotareya"da Nömrə Nadir, İmre Kalman "Mariça"da Penijek, Qara Qarayev "Neistvıy qaskones"də Qraf De Qış və bu kimi rəngarəng obrazlar yaratmışdır.

2010-cu il 13 yanvar tarixində Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

Filmoqrafiya
------------

1. İşarəni dənizdən gözləyin (film, 1986) - Müsavatçı
2. Meyl (film, 1988)
3. Gecə qatarında qətl (film, 1990)
4. Yaşıl eynəkli adam-2 (film, 1999) - Feyzulla
5. Nigarançılıq (film, 1998) - Müəllim Qulu
6. Yeni həyat (2005)

Mənbə
-----

* Sabir Sultanov[*ölü keçid*]
**Astrometriya** – "Astron"-göy cismi, ulduz, "metrik"-ölçmə deməkdir. Astrometriya zaman və məkanın ölçülməsi haqqında elmdir.

Astrometriya 3 hissədən ibarətdir:

### Sferik astronomiya

Sferik astronomiyada müxtəlif astronomik koordinat sistemləri,bu sistemdə göy cisimlərinin və süni peyklərin koordinatlarının təyini və bu koordinatların zamandan asılı olaraq dəyişməsi ilə əlaqədar məsələlərin riyazi həlli üsulları vaxtın hesablanmasının nəzəri əsasları öyrənilir.

### Fundamental astrometriya

Fundamental astrometriyada seçilmiş (fundamental) parlaq ulduzların ekvatorial koordinatlarını mümkün qədər dəqiq ttəyin etməklə onların kataloqları tərtib edilir, fundamental astronomiya sabitlərin (pressesiya, nutasiya, aberasiya, illik parallaksın) ədədi qiymətlərini nəzərə almaqla bu ulduzların məxsusi hərəkəti öyrənilir.

### Praktik astrometriya

Praktik astronomiyada astrometriya müşahidə cihazlarının nəzəriyyəsi, müşahidə aparılması və müşahidə nəticələrinin işlənməsi üsulları, vaxt xidməti, coğrafi koordinatların təyini, dənizçilik və təyyarəçilik naviqasiyalarına, kosmik naviqasiyaya və geodeziyaya astronomiyanın tətbiqi ilə əlaqədar məsələlər öyrənilir.

### Radioastronomiya

Astrometriyada tətbiq edilən çox güclü üsullardan biri də radioastronomiyadır. Bu üsulla Kainat obyektlərinin koordinatları daha dəqiq təyin olunur; radiolokasiya və lazerlərin tətbiqi yaxın göy cisimlərinə qədər məsafələri çox böyük dəqiqliklə təyin etmək

Xarici keçidlər
---------------

* Astrometry Department of the U.S. Naval Observatory Arxivləşdirilib 2011-07-24 at the Wayback Machine
* 
*

Ədəbiyyat
---------

* "Hall of Precision Astrometry". University of Virginia Department of Astronomy. Retrieved 2006–08–10.

1. 1 2 3  R.Ə.Hüseynov "Astronomiya" "Maarif nəşriyyatı, Bakı-1997
**Qara kotan** - mürəkkəb quruluşa malik qədim şum aləti.

Tarixi
------

Azərbaycanda VIII-IX əsrlərdə yaranmışdır.
VIII-IX əsrlərdən məlum olan qara kotan əkinçilik texnikasının inkişafı baxımından təkmilləşmiş və yüksək məhsuldarlığa malik şum aləti hesab olunurdu. Qara kotanı digər şum alətlərindən fərqləndirən başlıca cəhət onun kəsilmiş torpaq layını aşırıb çevirməsindən ibarət idi. Əkinçilik təsərrüfatında qara kotanın yüksək şum aləti kimi dəyərləndirilməsi də məhz bununla, şum layını çevirməsi ilə bağlı idi. Kotan qoşqu heyvanlarına boyunduruq və «çatal» adlanan ağac yedəklər vasitəsilə qoşulurdu. Qara kotana, adətən, dörd boyun kəl, bəzən isə 6-8 boyun öküz və ya kəl qoşulurdu. XIX əsrin sonlarından başlayaraq, Azərbaycanın kənd təsərrüfatında təkmilləşdirilmiş yeni tipli metal kotanlar meydana çıxmışdır. Bundan sonra qara kotan tədricən təsərrüfat həyatından sıxışdırılıb çıxarılmağa başlamışdır.

Quruluşu
--------

Əsasən, üç hissədən ibarətdir. I əsas hissə binə, daraq, taxta, qılınc və əyribazı birləşdirir, II hissədə isə kotanın çarxları, oxu, topları və qırı yerləşir. Şum alətinin qoşulması üçün nəzərdə tutulan III hissə çatal, oturacaq taxtları və boyunduraqlardan ibarət idi.

İstifadə
--------

Torpağın quruluşundan, şumun dərin və şırımın enli aparılmasından asılı olaraq kotana 8-10, bəzən isə 12 cüt öküz, yaxud kəl qoşulurdu.

Həmçinin bax
------------

* Şadara
* Carcar
**Ceyms Hetton** (*ing.* James Hutton; 3 iyun 1726 – 26 mart 1797) — şotland əsilli geoloq, həkim, kimyaçı və təbiyyətşünas. Müasir geologiyanın və geoxronolgiyanın banisi olan Hetton, həmdə aktualizm və plutonizm nəzəriyyəsinin yaradıcısı hesab olunur.

Həyatı
------

Ceyms Hetton 1726-cı ildə Şotlandiyanın Edinburq şəhərində anadan olmuşdur. Atasını tez itirən Hatton Edinburq Kral məktəbini bitirmiş və 14 yaşında Edinburq universitetinin hüquq fakultəsinə daxil olmuş. 18 yaşında fizika labaratoriyasında assistent olmuş, sonra Parisə gedərək orda üç il yaşamışdır. 1749-cü ildə Leyden Universitetində tibb elimləri doktoru olmuş.

1750-ci ildə sonra Hetton kənd təsarrüfatı və geologiya ilə maraqlanmağa başladı. 1768-ci ildə şəxsi fermasını kirayəyə verərək Hatton geologiya ilə ciddi maraqlanmağa başladı. Ceyms Hetton Şotlandiyanın tanınmış alimləri olan Ceyms Vatt və Adam Smit ilə yaxın dost idi.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Ceyms yüksək müşahidə qabiliyyətin malik idi. Onun əldə etdiyi ən mühüm nəticələrdən biri qranit və bazaltların maqmatik mənşəli olması qənaətinə gəlməsidir. Bununla da o, plutonizm nəzəriyyəsinin əsasını qoyur. O, bu nəzəriyyəsi barədə əvvəlcə Edinburq kral elmi cəmiyyətdə məruzə edir. Sonra isə həmin məruzəni cəmiyyətin jurnalda dərc etdirir. Hetton Yerin tsiklik inkişaf modelini verir:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Bizim planet dinamiki tarazlıq vəziyyətindədəir. Vulkanların püskürməsi sayəsində planetimiz daim daxili hərəkətlərdən azad olur və qurunun qalxması hadisəsi baş verir. Dənizlərdə çıküntülər əmələ gəlir. Yerin mənzərəsi kataklizmlər nəticəsində deyil, tədricən dəyişir. Təbiətdə baş verən bütün hadisələr sabit xarakterlidir... | "|

Edinburq Kral Cəmiyyətinın jurnalın üz qabığı. Bu nömərədə Ceyms Hettonun "Yer nəızəriyyəsi" əsəri çap olunubu
Hetton elmə uniformizm (aktualizm) adlanan "geoloji proseslərin saxlanması" prinsipini gətirmişdir. Sonralar bu fikiri onun varisi Çarlz Layel inkişaf etdirmişdir. Bu nəzəriyyə üzərində Hetton uzun müddət işlədikdən sonra ikicildlik "Yer nəzəriyyəsi" traktatı işıq üzü görür. Lakin öz həmkarlarının müsbət rəyini eşitməmiş Hetton dünyasını dəyişir.

Əsərləri
--------

* *Kömürün təbəti*. (Nature of Coal, 1777)
* *Yağış nəzəriyyəsi*. (Theory of Rain, 1784)
* *Elmın araşdırma prinsipləri*.(Investigations of the Principles of Knowledge, 1794)
* *İşıq, istilik və od fəlsəfəsi traktatı*.(A Dissertation on the Philosophy of Heat, Light and Fire, 1794)
* *Təbiət tarixinın müxtəlif cisimlərfi haqqında traktat*. (Dissertations on Different Subjects in Natural History, 1792)
* *Yer nəzəriyyəsi*.(Theory of the Earth, 1788)

Şərəfinə adlanıb
----------------

1970-ci ildə Beynəlxalq astronomiya cəmiyyəti Ayın görünməyən tərəfində olan bir krateri Hettonun adı ilə adlandırmş.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Mathematics Genealogy Project (ing.). 1997.
2. ↑  "James Hutton" Arxivləşdirilib 2021-10-26 at the Wayback Machine "Northern Lights".
"How modern life emerged from eighteenth-century Edinburgh"
3. ↑  Geologiya. Bakı. Şərq-Qərb. 2008.s.50.
4. ↑  "ГЕТТОН, ДЖЕЙМС". 2022-02-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-10.
Hematit
**Qara metallar** — qara metallara dəmir filizləri və xromit filizləri aiddir.

Dəmir filizləri
---------------

Dəmir filizləri bu gün də sənayenin, iqtisadi inkişafın əsas dayaqlarından biri sayılır. Hazırda Azərbaycanın ərazisində 3 dəmir filizi yatağının sənaye əhəmiyyətli ehtiyatları təsdiq edilməklə etibarlı mineral-xammal bazası yaradılmışdır. Onların hər üçü Daşkəsən filiz rayonunda yerləşməklə Daşkəsən, Cənubi Daşkəsən, Dəmir kobaltlı-maqnetit yataqları ilə təmsil olunurlar.
Qeyd etmək lazımdır ki, Daşkəsən qrupu (Daşkəsən, Cənubi Daşkəsən, Dəmir) yataqları respublikanın mineral-xammal bazasında uzun illər ərzində özünəməxsus yer tutmuşlar. Bu yataqların bazasında son illərə qədər Azərbaycan Filizsaflaşdırma Kombinatı fəaliyyət göstərmiş və onun məhsulu (dəmir konsentratı) Gürcüstanın Rustavi metallurgiya kombinatının təlabatını tam ödəyirdi. Yaxın illərdə Daşkəsən filizsaflaşdırma kombinatının fəaliyyəti bərpa olunacağı təqdirdə 70–80 il müddətində etibarlı ehtiyatla təmin ediləcəkdir.

Xromit filizləri
----------------

1960–1964-cü illərdə aparılmış geoloji-axtarış işləri nəticəsində Kəlbəcər rayonu ərazisində Göydərə qrupu xromit filizi təzahürləri, Laçın rayonu ərazisində isə Ipək qrupu xromit filizi təzahürləri aşkar olunmuşdur.

### Göydərə xromit təzahürləri qrupu

Istibulaqsu çayının suayrıcında, Kəlbəcərin rayon mərkəzindən 21 km şimal-qərbdə yerləşir.
Xromit filizləşməsi linzavari dunit kütlələrinin yayılma zonasında təşəkkül tapmış və 350 m-dən çox məsafədə izlənmişdir. Filiz cisimləri biri-birindən təcrid olunmuş oval və linza morfologiyalı yuvalarla təmsil olunurlar.

Onların qalınlığı 0,5 m-dən 15 m-ə qədərdir. Filizdə xrom oksidinin (Cr2O3) miqdarı 43,5–52,6%; Cr2 O3: FeO – nisbəti 3,5–4,0 arasındadır ki, bu da sənayenin tələbinə tam cavab verir.

### Ipək xromit təzahürləri qrupu

Laçın rayonunun Ipək kəndi yaxınlığında yerləşir. Burada da xromit minerallaşması hiperbazitlər içərisində yerləşmiş dunit linzalarında yayılmışdır. Xromit minerallaşması nodulyar teksturaya malik olaraq ayrı-ayrı linzaların qalınlığı 0,5 m-dən 3–5 m-ə qədərdir. Linzalarda xrom oksidinin miqdarı (Cr2O3) – 25,0–39,5% təşkil edir. Bu rayonda xrom filizləşməsinin yayılma sahəsi 500 kv. km-ə qədərdir.

Həmçinin bax
------------

* Qara metallurgiya
* Əlvan və nadir metallar
* Metallar
* Filiz
* Qeyri filiz

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Qara metallar". 2021-01-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-03.

Xarici keçidlər
---------------

Yanvar-avqust ayları ərzində Azərbaycanın ixracı 12,9 milyard dollar olub