recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Münəvvər Cavad qızı Qasımova** (1924-1990) – Tibb elmləri doktoru

Həyatı
------

1946-cı ildə N.Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunu bitirib, həmin ildən Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Oftalmologiya İnstitutunda öz əmək fəaliyyətini başlamışdır. 1957-ci ildə Azərbaycan ET Oftalmologiya İnstitutunun qlaukoma şöbəsinin rəhbəri vəzifəsinə təyin olunmuşdur və ömrünün sonuna qədər bu vəzifədə çalışmışdır. Zəngin, hərtərəfli təhsil almış mütəxəssis, gözəl cərrah və təşkilatçı, t.e.d. M.C.Qasımova qlaukomaya, korluğa və görmə üzrə əlilliyə gətirib çıxaran ağır bir xəstəlik kimi baxmağa çağırırdı.

M.C.Qasımovanın toksiki qlaukomanın öyrənilməsində xüsusi rolu olmuşdur. Öz doktorlıq dissertasiyasında klinik eksperimentlər və histokimyəvi tədqiqatlar əsasında o, bəzi kimyəvi maddələrin oftalmotonusun səviyyəsinə təsirini isbat etmişdir. M.C.Qasımova respublikada qlaukomanın epidemiologiyası, patogenezi, diaqnostika və müalicəsi problemləri ilə məşğul olmuş, bir sıra ixtisaslı qlaukomatoloq kadrları hazırlamışdır. M.C.Qasımova 160-dan artıq elmi əsərin müəllifidir.

M.C.Qasımova elmi tədqiqatların və onların praktikada reallaşdırılmasının yüksək səviyyəsini təmin edən qlaukoma üzrə elmi və praktiki məktəb yaratmışdır.

Xarici keçidlər
---------------

* Tibb elmləri doktoru Münəvvər Cavad qızı Qasımova

İstinadlar
----------
**Kiçmayski kənd dairəsi** — Krasnodar diyarının Soçi şəhərində inzibati-ərazi vahidi. Lazarevski rayonu daxilində yerləşir.

Rayon şəhər hüdudlarından kənarda yerləşən Şaxe çayının orta axarındakı ərazilərini və yaşayış məntəqələrini, həmçinin Çuxukt, Çemitokvaje və Qodlix çaylarını birləşdirir. İnzibati mərkəzi Böyük Kiçmay kəndidir.

Coğrafiyası
-----------

İnzibati ərazi vahidi Soçi kurort şəhərinin Lazarevski rayonunun mərkəzi hissəsində yerləşir. Kənd dairəsinə beş yaşayış məntəqəsi daxildir. Kənd dairəsi Lazarevski rayonu ərazisindəki sahəsinə görə üçüncü inzibati vahiddir.

Aşağıdakı inzibati ərazi vahidlərinin ərazilər ilə həmsərhəddir: şimal-qərbdə Kirovski kənd dairəsi, şərqdə Soloxaulski kənd dairəsi, cənub-şərqdə Verxnelooski kənd dairəsi, habelə qərbdən Soçi şəhərinin şəhər mikrorayonları ilə. Şərqdə rayonun ərazisi Baş Qafqaz silsiləsi ilə məhdudlaşır.

Kənd dairəsi Böyük Soçinin dağətəyi və dağlıq ərazilərində yerləşir. Relyef əsasən qərbdən şərqə doğru yüksələn sıx meşə örtüyünə malik yüksək parçalanmış dağlıq ərazidir. Orta hündürlük dəniz səviyyəsindən təxminən 845 metrdir. Kənd dairəsi ərazisində ən yüksək nöqtə Soloxaul kənd dairəsi ilə sərhəddə yerləşən Autl dağıdır (1855,7).

Hidroqrafik şəbəkə Şahe, Çuxukt, ÇemitokvaJe, Qodlix çaylarının hövzələri və onların çoxsaylı qolları ilə təmsil olunur. Bundan əlavə, sahil silsilələrindən yaranan bir çox çaylar sularını birbaşa Qara dənizə aparır. Ərazi həm də müxtəlif mineral bulaqlarla zəngindir.

Ərazinin iqlimi əsasən subtropikdir. isti yayı və az qarlı mülayim qış ilə xarakterizə olunur. Dənizdən uzaqlaşdıqca iqlimin kontinentallığı yüksəlir. Orta illik hava temperaturu + 14,5 ° C-dir və yanvarda orta + 5,5 ° C-dən iyulda + 23,5 ° C-ə qədər dəyişir. İllik orta yağıntı təxminən 1400 mm-dir. Şimal yamacından  Baş Qafqaz silsiləsi asılı olaraq cənub yamacında yağıntının çox hissəsi qışda düşür.

Tarixi
------

1961-ci il fevralın 10-da MSK-nın 7 aprel 1961-ci il tarixli qərarı ilə Kiçmayski kənd soveti yaradıldı. Kənd sovetinin tərkibinə Şahe çayının orta axarında yerləşən aullar, həmçinin Çuxukt, Çemitokvadje və Qodlıx çaylarının vadilərində yerləşən kəndlər daxil idi. Kənd sovetinin tərkibinə Xajuko çayının (Psezuapse çayının ən böyük qolu) vadisi də daxil idi.

1992-ci ildə Kiçmayski Kənd Soveti yenidən Kiçmay Kənd dairəsinə çevrildi.

Kichmaysky kənd dairəsinin müasir sərhədləri 1995-ci il qanununa uyğun olaraq müəyyən edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "УСТАВ МУНИЦИПАЛЬНОГО ОБРАЗОВАНИЯ ГОРОД-КУРОРТ СОЧИ". 2018-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-31.
2. ↑   *A. S. Azarenkova, İ. Yu. Bondar, N. S. Vertışev*  Kubanda əsas inzibati-ərazi dəyişiklikləri (1793–1985) Krasnodar. 1986
**Pirican Ağahüseyn oğlu Cəbiyev** (15 avqust 1928, Bakı – 17 mart 2000, Bakı) — Azərbaycanın ilk televiziya operatoru, əməkdar incəsənət xadimi (1991).

Ailəsi
------

Pirican Cəbiyev 1928-ci ildə Balaxanıda anadan olmuşdur. Babası Pirican Cəbiyev xırda neft sahibkarı, əmisi Həbib Cəbiyev xalq düşməni kimi repressiya qurbanları olmuşlar. Atası Ağahüseyn, qardaşı Həbib həbs edildikdən sonra uzun müddət evindən-eşiyindən didərgin düşmüş, gizli yaşamışdır. Qonşusu, o zaman Keşlə Rayon Milis Şöbəsinin rəisi Şirihüseyn Rəhimov Ağahüseynin həyat yoldaşı Mənsurə xanıma ərinin ehtiyatlı olmasını xəbərdarlıq etmişdi. Digər qonşusu isə Ağahüseynin evə gəldiyini görən kimi lazımi orqanlara məlumat verib, həbs olunmasına nail olmuşdu. 1947-ci ildə həbs edilən Ağahüseyn Cəbiyev uzaq Mordoviyaya sürgün edilmiş, orada vəfat etmişdir. Pirican Cəbiyevin Raya xanımla ailə həyatı qurmuşdur. Onun bir qız övladı- Nərgiz Cəbiyeva, üç qız nəvəsi- Fəridə , Nərminə, Təhminə Rzazadə vardır.

Fəaliyyəti
----------

Kənd klubunda kinooperator işləyən Pirican Cəbiyev 1956-cı ildə Bakının Fioletov küçəsində yerləşən Respublika Radio Verilişləri Komitəsinə gəlir, orada xeyirxah insan, komitənin sədri mərhum Ənvər Əlibəyli ilə görüşür. Bu görüş Pirican Cəbiyevin həyatında mühüm rol oynayır. Ənvər Əlibəyli 1956-cı ilin fevral ayında onu Radio və Televiziya Verilişləri Komitəsinin televiziya studiyasına kinomexanik vəzifəsinə qəbul edir. 1 iyun 1956-cı ildə bir kamera ilə canlı olaraq yayımlanmış, Nəriman Nərimanovun «Şamdan bəy» pyesi əsasında rejissor Rauf Kazımovskinin quruluş verdiyi ilk teletamaşanın quruluşçu operatoru olmuşdur. İyul ayında televiziyanın operatoru vəzifəsinə yiyələnmiş Pirican Cəbiyev 35 il müddətində adi operatordan ali dərəcəli operator vəzifəsinə kimi yüksəlmiş və televiziya operatorlarına başçılıq etmişdir.

Pirican Cəbiyev Arif Babayev və Rauf Kazımovski kimi rejissorlar, Natəvan Hacıyeva, Roza Tağıyeva, Tamilla Ələkbərova kimi diktorlar, İsa Qasımov, Sabir Rəsulov kimi redaktorlarla birlikdə Mehdi Hüseyn küçəsində televiziya studiyasının açılmasının ilk iştirakçılarından və milli televiziyamızın canlı tarixinin yaradıcılarından biri olmuşdur. 1956-cı il fevral ayının 14-də televiziya vasitəsilə nümayiş etdirdiyi ilk film «Bəxtiyar» olmuşdur.

Pirican Cəbiyevi yüksək ixtisaslı mütəxəssis kimi dəfələrlə keçmiş SSRİ-nin başqa televiziya studiyalarına dəvət etmişlər. Onun arxivində bu gün də Simferopol, Uxta və başqa şəhərlərdən alınmış dəvətlər saxlanılır.

Mükafatları
-----------

Pirican Cəbiyev Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Rəyasət Heyətinin və SSRİ Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsinin fəxri fərmanlarına layiq görülmüşdür.

Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Rəyasət heyətinin 4 may 1991-ci il tarixli Fərmanı ilə Pirican Cəbiyevə əməkdar incəsənət xadimi fəxri adı verilmişdir.

Pirican Cəbiyev 17 mart 2000-ci ildə vəfat etmişdir.

Mənbə
-----

* Oqtay Qasımovun "Bizim və sizin Balaxanı" kitabı, səh. 108-109.

İstinadlar
----------
**Eldəniz Məmmədov** (tam adı: *Məmmədоv Eldəniz Kamran оğlu*; 22 iyun 1975, Sərdarlı, Füzuli rayonu) — azərbaycanlı müğənni, "Xalq Ulduzu 1 (2007)" telemüsabiqəsinin qalibi.

Həyatı
------

Məmmədоv Eldəniz Kamran оğlu 22 iyun 1975-ci ildə Füzuli rayonunun Sərdərli kəndində anadan оlmuşdur.

1981-ci ildə Yal Pirəhmədli kənd оrta məktəbinin birinci sinifinə getmiş, 1991-ci ildə оrta məktəbi bitirmişdir. Оrta məktəbdə оxumaqla yanaşı musiqi məktəbində də musiqi təhsili almışdır. Ağabala Abdullayev adına Uşaq İncəsənət Məktəbinə ilk qəbul оlunan şagirdlərdən biri оlmuşdur.

Оrta məktəbdə оxuyarkən о, bir sıra dövlət tədbirlərində iştirak etmiş, dəfələrlə "Xarıbülbül" festifalının laueratı оlmuş, bir sıra mükafatlara layiq görülmüş, dəfələrlə "Оcaq" Fоlklоr ansanblının müşayiəti ilə telekanallarda çıxış etmişdir. Eldəniz Məmmədоvun 14 yaşında Səid Rüstəmov adına Xalq Çalğı Alətləri Оrkestrinin müşayiəti ilə ifa etdiyi "Arazbarı" ritmik muğamı Azərbaycan radiоsunun "Qızıl Fоnd"una daxil edilmişdir.

1996-cı ildə Bakı Musiqi Akademiyasının muğam şöbəsinə daxil оlmuş, görkəmli xanəndə, xalq artisti, prоfessоr İslam Rzayevdən muğam dərsləri almışdır. 2000-ci ildə həmin akademiyada təhsilini başa vurmuşdur.

Eldəniz Məmmədоvun ən böyük uğuru 2007-ci ildə "Sоy" prоdakşının və Azad Azərbaycan TV kanalının birgə layihəsi оlan "Xalq Ulduzu 1 (2007)" telemüsabiqəsinin qalibi оlmasıdır.

Ailəlidir, üç övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""XALQ ULDUZU" ELDƏNİZ MƏMMƏDOV". 2020-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-03-30.

Xarici keçidlər
---------------

* Eldəniz Məmmədov: Kişinin yanında ağıllı qadının olması onun başının ucalığıdır.
* Eldəniz Məmmədov yeni albomunu təqdim edəcək[*ölü keçid*]
* Eldəniz Məmmədov: "Gərək əməllərində müsəlman olasan…" Arxivləşdirilib 2017-04-30 at the Wayback Machine
* Eldəniz Məmmədov övladlarından — danışıb — VİDEO Arxivləşdirilib 2015-10-30 at the Wayback Machine
* "Nanəli" verilişi — İzlə
**Qazaxıstanda hüquq-mühafizə** işlərinə Sovet dövründən praktik olaraq dəyişməz qalan Qazaxıstan polisi və məhkəmələri tərəfindən həyata keçirilir və ölkənin Milli Təhlükəsizlik Komitəsi, Daxili İşlər Nazirliyi və Baş Prokurorluq arasında bölüşdürülür. 1998-ci ilə qədər Qazaxıstan polisi "milis" adlanırdı.

Təşkilat
--------

Qazaxıstan polisi Daxili İşlər Nazirliyinin tabeliyindədir, Milli Təhlükəsizlik Komitəsi və Baş Prokurorluq isə müvafiq olaraq kəşfiyyat məlumatlarının toplanması və istintaqların aparılmasına cavabdehdir. 1992-ci ildən Qazaxıstan İnterpolun üzvü oldu. Onun hüquq-mühafizə orqanları Rusiya, Belarusiya, Özbəkistan, Ukrayna və Qırğızıstan hüquq-mühafizə orqanları ilə yaxından əlaqə saxlayır.

İnsan hüquqları
---------------

ABŞ-nin Qazaxıstandakı səfirliyinin veb saytında qeyd olunur ki, 2004-2005-ci illərdə Qazaxıstanda insan hüquqları vəziyyəti "qənaətbəxş qalır" və "hökumət öz səlahiyyətlərindən sui-istifadə etməyə davam edir". Freedom House müşahidəçi qrupu keçmiş Sovet dövlətini siyasi hüquqlara görə 6/7, vətəndaş azadlıqlarına görə isə 5/7 kimi qiymətləndirir (bu şkalada 7 ən aşağı, 1 isə ən yüksək qiymətdir) və onu "qeyri-azad" adlandırır. Human Rights Watch da daxil olmaqla müşahidəçilərin verdiyi məlumatlara əsasən, dekabrda keçirilən prezident seçkilərindən əvvəlki aylarda Qazaxıstanda siyasi özünüifadə hüququna məhdudlar tətbiq olunmuşdur.

MKİ-nin "World fact book" adlı kitabında yazılıb ki, Qazaxıstan həbsxanalarında yatan 76.000 məhkumdan 1300 nəfəri 1995-ci ildə vərəmdən vəfat etmişdir, üstəgəl həbsxanalarda sıxlıq və işçi personalının az olması problemləri də müşahidə olunur. Dövlət tərəfindən həbsxana sisteminə edilən maliyyələşdirmə də kifayət etmir.

Cinayətkarlıq səviyyəsi
-----------------------

Qazaxıstan son illərdə cinayət artımından problemi ilə üzləşib, polis qüvvələri isə təchizatın azlığından və səmərəsizlikdən əziyyət çəkir, eyni anda 10.000 əhaliyə 50 cinayət işi düşür, onlar əksər hallarda şiddət və narkotik dövriyyəsi (xüsusən anaşa və tiryəkə rast gəlinir) ilə əlaqəli cinayətlər olur.

Korrupsiya
----------

Polis hüquq-mühafizə orqanı ölkədə korrupsiyaya ən çox uğramış sahələrdən biridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Supporting Human Rights and Democracy, Kazakhstan". Usembassy.kz (ingilis). 2007-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 июня 2020.
2. 1 2  Report of the *USA CIA World Fact Books*, the United Nations Statistical Office (ing.)
3. ↑  "Названы самые коррумпированные сферы Казахстана". kapital.kz (rus). 2020-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-10.
**Qazaxıstanın kişilərdən ibarət milli basketbol komandası** — Qazaxıstanı beynəlxalq basketbol arenasında təmsil edən kişilərdən ibarət milli basketbol komandası. Qazaxıstan Respublikasının Milli Basketbol Federasiyası tərəfindən idarə olunur.

Tarixi
------

Basketbol üzrə Qazaxıstanın kişilərdən ibarət yığma komandası 1992-ci ildə FİBA Asiya liqasının tərkibinə daxil olmuş və basketbol üzrə Asiya çempionatında iştirak etmək imkanı qazanmışdır. Bu turnirdə ən yaxşı nəticəsi 2007-ci ildə 4-cü yeri tutmasıdır. 
== Statistik göstəricilər

Olimpiya oyunları
-----------------

Qazaxıstan yığması Olimpiya oyunlarının təsnifat oyunlarında iştirak etməmişdir.

Dünya çempionatı
----------------

Qazaxıstan yığması dünya çempionatının təsnifat oyunlarında iştirak etməmişdir.

Asiya çempionatı
----------------

* 1993 - iştirak etməmişdir
* 1995 - 5-ci yer
* 1997 - 13-cü yer
* 1999 - FİBA tərəfindən təsnifat ləğv olunub.
* 2001 - iştirak hüququ qazanmayıb
* 2003 - 7-ci yer
* 2005 - 10-cu yer
* 2007 - 4-cü yer
* 2009 - 9-cu yer
* 2011 - iştirak hüququ qazanmayıb
* 2013 - 8-ci yer
* 2015 - 11-ci yer
* 2017 - 16-cı yer

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Статистика сборной на asia-basket.com
* Профиль сборной
**Radde böyürtkəni** (*lat.* Rubus raddeanus) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin moruq cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Qafqazda, Rusiyada, Stavropolda, Kabardın Balkarda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Yarpaqları oval, saplaqlı, mürəkkəb, 3-7 yumurtavari xırda yarpaqlardan ibarətdir, gövdədə növbəli yerləşir. Yarpaq ayasının üstü tünd yaşıl, alt tərəfi ağımtıl, xırda tükcüklərlə örtülmüşdür. Yarpaqların qoltuqlarında qarışıq tumurcuqlar formalaşır. İkinci il onlardan yan budaqlar, salxımvari çiçək qrupunda toplanan ağ öz-özünü tozlanan, diametri təxminən 1 sm olan ikicinsli çiçəklər formalaşır. Çiçəkləmə dövrü iyun-iyulda baş verir və 20-25 gün davam edir. Şaxələnmiş çiçək yatağında tükcüklü, sarı, qırmızı və ya qara rəngli çəyirdək formalaşır.

Ekologiyası
-----------

Şaxtaya davamlı, işıqsevən bitkidır. Dəniz səviyyəsindən 2700 metr hündürlüklərdə rast gəlinir. Böyümə və inkişaf üçün 18-250С temperatur optimal hesab edilir. Qar altında -40-450С temperatura dözür. Rütubətli, münbit, drenajlı, ağır olmayan torpaqlara, istiyə tələbat duyur. Quraqlığı və nəmişli pis keçirir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Talışda təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Yaşıllaşdırmada rast gəlinmir. Tərkibində efir yağı vardır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17248073
* GBIF: 2994569
* IRMNG: 11164862
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:739630-1
* Tropicos: 27805142
* WFO: wfo-0000995589

 |
**Radiasiya ekologiyası -** Ekologiyanın bölməsi olub radioaktiv maddələrin (nuklidlər) orqanizmə təsirini ayrı-ayrı ekosistem, populyasiya, orqanizm qrupu və orqanizmlərin ionlaşma şüalarına münasiətini, həmçinin ekosistemdə (populyasiya, biosenoloji mühit, xüsusilə torpaqda biosenozlarda) nuklidlərin yayılması (paylanması) və miqrasiyasını öyrənir. Yerüstü təmiz suların və dəniz ekosistemlərinin radioekologiyasına bölünür.

Radiasiya qəzası
----------------

Müxtəlif mexanizm, cihaz və qurğuların xarab olması və ya sıradan çıxması nəticəsində canlı orqanizmlərin normadan artıq dozada ionlaşmış təhlükəli şüalara məruz qalması.

Radiasiya sussesiyası
---------------------

Uzun müddət yüksək dozalı radiasiyanın təsirilə ekosistemin dəyişməsi. Radiasiyaya ən çox davam gətirən torpaq yosunları sayılır.

Radiasiya təhlükəsizliyi
------------------------

Sənaye personalını və əhalini ionlaşış şüalanmadan qorumaq istiqamətində aparılan tədbirlər.

Radiasiya yükü
--------------

Radioaktivliyin (ionlaşmış şüaların) insan orqanizminə təsiri. Radiasiya.yükü radiasiyanın udulmuş dozası ilə ölçülür.

Radiasiyadan mühafizə
---------------------

Kosmik gəmi (KG) heyətini kosmik radiasiyadan KG.-də qoyulmuş nüvə reaktoru və ya izotop generatorunun şüalanması təsirindən mühafizə edən vasitədir. Kosmik radiasiyadan mühafizə sistemi heyəti hər tərəfdən əhatə etməlidir. KG.- nin örtüyü və onun avadanlığı öz-özlüyündə Radiasiyadan mühafizə funksiyasını daşıyır. Böyük intensivliyə malik kosmik-şüalanmadan (məs. Günəş partlayışları zamanı) mühafizə üçün KG-nin heyəti yerləşən bölməsinin avtonom mühafizə variantı əlverişlidir. Nüvə reaktoru şüalanmalarından mühafizə vasitələri yalnız reaktorla KG bölmələri arasında yerləşdirilir.

Radiasiyaya həssas növ
----------------------

Şüalanmanın kiçik dozalarından asan zədələnən növ.

Radiaktiv çirklənmə
-------------------

Mühitdə radioaktiv maddələrin təbii səviyyəsini ötüb keçməsilə əlaqədar fiziki çirklənmə forması.
**Zabot su anbarı** (*alm.* Stausee Soboth‎, sloven. Stausee Soboth) — Avstriyada su anbarı. Koralpe SES-in qidalanması üçün 1990-cı ildə Faystris çayı üzərində bənd tikilmiş və su anbarı formalaşmışdır. Su anbarı Koralpe dağ silsiləsində, Zabot kommunasının yaxınlığında yerləşir. Su anbarı Ştiriya və Karinti əyalətlərinin ərəzisinə aid olunur. Zabot su anbarı sloveniya-avstriya sərhəddi yaxınlığında yerləşir. Qrats və Lavamyund şəhərlərini birləşdiriən avtomobil yolu su anbarı yaxınlığından keçir. Su anbarı dəniz səviyyəsindən 1080 metr yüksəklikdə yerləşir. Su anbarının ümumi su toplayıcı sahəsi 29,7 km²-dir. Uzunluğu 2 km, eni isə 500 metrdir. Su səthinin sahəsi 0,8 km²,ən dəri yeri isə 80 metrdir. 

Yerli təbiəti qoruma qanunlarına görə su anbarı 1 metr dəqiqliklə 15 iyun-31 sentyabr aylarında doldurulmalıdır. Məqsəd həmin aylarda su anbarının turizm baxımdan istifadəsidir. Yay aylarında su anbarı təmiz suyuna görə populyar çimərlik məkanlarından birinə çevrilir. Rütubətli iqlimə, böyük yüksəkliyə və təbi şəraitə görə ərazi küknar ağacları ilə əhatələnmişdir.

Koralpe su elektrik stansiyası
------------------------------

Koralpe su elektrik stansiyası 1987-1991-ci illərdə inşa edilmişdir. Stansiya pasivv maliyələşdirilən formada tikilirdi. 2009-2011-ci illərdə elektrostansiya hidroakkumuliyasiya edici elektrostansiya səviyyəsinə kimi genişləndirilmiş. 50 MVt gücündə olan stansiya Drava çayının sahilində yerləşir. Lavamyundadan az aralı yerləşən stansiyanın dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 339 metrdir. Su anbarından su elektrikstansiyasına tunnellər yüksək təziqlə düşür. Tünnellərin uzunluqları 3 və 5 km-dir. Boruxətləri arasında olan maksimal hündürlük fərqi 735 metrdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "StauseeSoboth". Holidays in Styria. Tourism portal of Styria. 2017-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-05.
2. ↑  "StauseeSoboth". Marktgemeind Eibswald. Municipality of Eibswald. 2017-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-05.
3. ↑  "KW Koralpe: Upgrading zum Pumpspeicherkraftwerk" (PDF). Kelag. July 2015. 2017-08-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-08-05.
4. ↑  "Pumpspeicherkraftwerk Feldsee & Pumpspeicherkraftwerk Koralpe". Kelag. 2017-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-05.
**Opera tortu** (*fr.* Opéra) — fransız biskvit desertidir.

Hazırlanması
------------

Biskvitlər badamlı olur. Biskvitlər siroplarla isladılır. Bəzən kofe, şokolad kremi və ya şokolad qlazuru ilə isladılır. Larus ensiklopediyasına görə opera tortu-çətin badamlı kofe ilə isladılmış biskvitdir.

Tarixi
------

Tort fransız şirniyyatçısı tərəfindən 1906-cı ildə Lui Klişi tərəfindən Fransada hazırlanmışdır. Bu desert Klişinin ən məşhur şirniyyatıdır. Bəzilərinə görə isə tort 1960-cı ildə Qaston Lenotr tərəfindən hazırlanmışdır. Dİgər bir mülahizəyə görə isə tort fransız operasının şərəfinə Dalloyau şirniyyat şirkəti tərəfindən hazırlanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  ↑ Chapter 17: Classic and modern cake assembly.(Part 2: PART 4 PASTRY) — Advanced Bread and Pastry | HighBeam Research. www.highbeam.com. Проверено 5 января 2016.
2. ↑  ↑ Dalloyau au Moulin-Rouge, la fête des sens (fr-FR). Madame Figaro. Проверено 5 января 2016.

Həmçinin bax
------------

* Tort
* Piroq
* Quş südü tortu
**Narayanqang** (benq. নারায়ণগঞ্জ *Naraeongônj*) mərkəzi Banqladeşdə şəhərdir. 2,2 milyon əhalisi var. Banqladeşdə üçüncü ən böyük şəhərdir. Şəhər Şitalakşya çayının sahilindədir. Narayanqang limanı əhəmiyyətli bir gəmi və sənaye mərkəzidir.

Tarix
-----

Şəhər öz adını Benur Thakur və ya 'Lakhsmi Narayan Thakur' olaraq bilinən bir hindu dini lideri Bicon Lal Pandey'dən almışdır. 1766-cı ildə Plassey döyüşündən sonra ərazini Ost-Hind şirkəti icarəyə götürdü.

1866-cı ildə bir poçt şöbəsi quruldu və 1877-ci ildən Dəkkə-Narayanqang teleqraf xətti istifadəyə verildi. Bengal Bankı ilk telefon xidmətini 1882-ci ildə təqdim etdi.

Narayanqang Bələdiyyəsi 8 sentyabr 1876-cı ildə birləşdirilmişdir. Narayanqang Viktoria Xəstəxanasının ərazisindəki ilk xəstəxana, Harakanta Banerjee'nin maliyyə töhfələri ilə Bələdiyyə tərəfindən 1885-ci ildə quruldu.

Narayanganj Şəhər Korporasiyası 5 may 2011-ci ildə üç keçmiş bələdiyyəni birləşdirdi: Narayanqang Bələdiyyəsi, Siddhirqang Bələdiyyəsi və Qadam Rəsul Bələdiyyəsi. Narayanqang Şəhər Korporasiyasının (NCC) hal-hazırkı Bələdiyyə Başçısı Selina Hayet İvidir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Narayanganj". Banglapedia. 2019-03-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-06.
2. ↑  "History & Facts - Narayanganj City Corporation". ncc.org.bd. 13 December 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 February 2015.
**Zabit Cəmşid oğlu Xəlilov** — 1-ci dərəcəli dövlət qulluqçusu, publisist, şair, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, "Qızıl qələm" və "H. Zərdabi" mukafatçısı.

Həyatı
------

Zabit (Dolğun) Xəlilov 30 mart 1959-cu ildə Qərbi Azərbaycanın Göyçə mahalında anadan olmuşdur. 1981-ci ildə Gəncə Dövlət Pedoqoji İnstitutunu, 1991-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunu, 1987-ci ildə Azərbaycan KP MK-nin yanında Ali Partiya məktəbinin "partiya quruculuğu" fakultəsini "FƏRQLƏNMƏ" diplomları ilə bitirmişdir. 1981-1982-ci illərdə Daşkəsən Partiya Komitəsinin orqanı olan "Daşkəsən" qəzetinin nəzdində iki illik "Gənc muxbirlər" məktəbini bitirmişdir. 1981-1991-ci illərdə Daşkəsən Rayon Komsomol Komitəsində, Gəncə Şəhər Komsomol Komitəsində, Azərbaycan Lenin Kommunist Gənclər İttifaqı Mərkəzi Komitəsinin Beynəlxalq Gənclər Turizm bürosunda şöbə müdiri işləmişdir. 1991-1995-ci illərdə Gəncə İqtisadiyyat Mərkəzində şöbə müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 1995-2013-ci illərdə Gəncə Şəhəri, Nizami Rayon İcra Hakimiyyətində Fövqəladə Hallar və Mülki Müdafiə Qərargahının rəisi vəzifəsində işləmişdir. Birinci dərəcəli dövlət qulluqçusudur. İşlədiyi müddətdə Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyətinin, Nizami Rayon İcra Hakimiyyətinin və Azərbaycan Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Gəncə Regional şöbəsinin "Fəxri Fərman"ları və qiymətli hədiyyələri ilə mükafatlandırılmışdır. 07 yanvar 2013-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsi "Respublika" qəzeti redaksiyasının bölgə müxbiridir. Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür. "Qızıl qələm" mukafatı laureatıdır, H. Zərdabi mükafatçısıdır. Gəncə şəhərinin sosial-ictimai həyatında fəal iştirakına və operativ işıqlandırdığına görə, Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı və YAP Gəncə Şəhər Təşkilatının sədri tərəfindən "Fəxri Fərman"larla və qiymətli hədiyyələrlə mükafatlandırılmışdır. Uzun müddət "Sovet Ermənistanı" qəzetinin xüsusi müxbiri, SSRİ Jurnalistlər İttifaqının üzvü olan atası Cəmşid Xəlilovun yolunu davam etdirərək, hələ uşaqlıq illərində mətbuata həvəsi olmuş, 1972-ci ildən "Göyərçin", "Azərbaycan Pioneri", "Azərbaycan Gəncləri" qəzetlərində şer və məqalələri dərc olunmuşdur. İnstitutda oxuduğu dövrlərdə institutun orqanı olan "Yüksəliş" qəzetində və Kirovabad şəhər Partiya Komitəsinin orqanı olan "Kirovabad Kommunisti" qəzetlərində aktual məqalələrlə çıxış etmişdir. 1981-ci ildən Daşkəsən Rayon Partya Komitəsinin orqanı olan "Daşkəsən" qəzetinin əməkdaşı olmuş, çoxlu sayda şer və məqalələri Zabit-Dolğun təxəllüsü ilə çap olunmuşdur. "Respulika", "Elin səsi" , "Ruzigar" qəzetlərində mütamadi məqalələrlə çıxış edir. "Mənim dünyam", "Özümə arzum" şer kitablarının müəllifidir.

Mükafatları
-----------

* "Qızıl qələm"
* "H. Zərdabi"
* Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyətinin "Fəxri Fərman"ı
* Nizami Rayon İcra Hakimiyyətinin "Fəxri Fərman"ı
* YAP Gəncə Şəhər Təşkilatının "Fəxri Fərman"ı
* Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Gəncə Regional şöbəsinin "Fəxri Fərman"ı

Əsərləri
--------

* "Mənim dünyam"
* "Özümə arzum"
**Radde armudu** (*lat.* Pyrus raddeana) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin armud cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Ermənistanda Zəngəzur dağında, palıd meşələrində bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1-2 m olan alçaq gövdəli kolşəkilli ağacdır. Ağacın cavan budaqları həm tükcüklü, həm də çılpaqdır. Şarabənzər çətri vardır. Gövdə və budaqlarının qabığı hamar olub, bozumtul rənglidir. Yarpaqları lansetvari-ellipsvari, altdan keçəli tükcükülü, sonradan çılpaq, yarpağın mərkəzində daha enli, uzunluğu 8 sm-dək və eni 4 sm-dəkdir. Aprel ayının əvvəllərində çiçəkləyir, iyul-avqust aylarında meyvəsi yetişir.

Ekologiyası
-----------

Aşağı dağ qurşağında (600-850 m) əhəngli, quru, daşlı yerlərdə rast gəlinir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqaz və Naxçıvan MR-da təbii halda yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Yaşıllaşdırmada istifadə olunur. Yeyinti əhəmiyyətli bitkidir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q106312107
* Wikispecies: Pyrus raddeana
* GBIF: 5362699
* IRMNG: 10716277
* NCBI: 2927084
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:731161-1
* WFO: wfo-0001006218

 |
Zabivaka
**Zabivaka** (*rus.* Забива́ка, "Qolçu, bombardir") – Rusiyada keçirilən 2018 FİFA Dünya Kubokunun rəsmi talismanı. Talismanın adı rus sözləri olan забияка (əsəbi) və забивать (xal qazanmaq) sözlərinin qarışığından yaranıb.

Talisman elektron seçki ilə seçildi və qalib gələn talisman olan Zabivakanı hazırlayan tələbə dizayner olan Yekaterina Boçarovadır.

Dizayn
------

Maskot 21 oktyabr 2016-cı ildə açıldı. Bu maskot antropomorfik Avrasiya canavarı idi. Onun qəhvəyi və ağ xəzi var idi və üstü "Russia 2018" yazılı bir T-shirt yazılmışdı. Dizaynerə görə, talismanın gözündə olan eynək xizək eynəyi deyil, bəzi idman növlərində istifadə olunan, misal üçün velosiped idmanında istifadə olunan bir eynəkdir.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Mənim Zabivakam çox sürətlə qaçır və onun gözünü qorumaq üçün eynək taxması lazımdır.Yekaterina Boçarova | "|

Ağ,göy və qırmızı rənglərinin kombinasiyası Rusiya bayrağını simvolizə edir.

Müsabiqə
--------

Müsabiqənin nəticəsi 22 oktyabr 2016-cı ildə Pervıy kanaldakı *Вечерний Ургант* verilişində açıqlandı.Zabivaka adlı canavar 53 % səslə birinci, pələng 27 % səslə ikinci, 20 % səs yığan pişik isə üçüncü olmuşdur.Təxminən 1 milyona yaxın insanın iştirak etdiyi səsvermə FIFA.com saytında keçirildi. *Zabivaka* adını həmin verilişdə Rusiyanın İdman naziri Vitali Mutko təklif etmişdir. FİFA Boçarovaya 500 $ pul mükafatı vermişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "2018 FİFA Dünya Kubokunun rəsmi maskotu canavar seçildi və zabivaka adlandırıldı" (Press-reliz). FIFA. 21 October 2016. 22 October 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 October 2016.
2. ↑  "Russians deride choice of confusing 2018 World Cup mascot Zabivaka" Arxivləşdirilib 2018-06-17 at the Wayback Machine. *Russia Beyond*, 28 oktyabr 2016
3. ↑   Arxivləşdirilib 2018-06-12 at the Wayback Machine "Создатель талисмана ЧМ-2018, волка Забиваки, получила за свою работу 500 долларов "

| ⛭2018 FİFA Dünya Kuboku |
| --- |
| Mərhələlər | 
* Qrup mərhələsi
	+ A qrupu
	+ B qrupu
	+ C qrupu
	+ D qrupu
	+ E qrupu
	+ F qrupu
	+ G qrupu
	+ H qrupu
* Pley-off mərhələsi
* Final

 |
| Ümumi məlumat | 
* Təsnifat mərhələsi
* Mükafatlar
* Ev sahibliyi namizədləri
* Yayım hüquqları
* Mübahisələr
* İntizam
* Hakimlər
* Açılış mərasimi
* Səpələnmə
* Heyətləri
* Statistikalar

 |
| Rəsmi simvollar | 
* Adidas Telstar 18 (top)
* "Live It Up" (mahnı)
* Zabivaka (talisman)

 |

| ⛭FİFA Dünya Kubokunun talismanları |
| --- |
| 
* Villi (1966)
* Xuanito (1970)
* Tip və Top (1974)
* Qauçito (1978)
* Naraxito (1982)
* Pikante (1986)
* Çao (1990)
* Strayker (1994)
* Futiks (1998)
* Amo, Kaz və Nik (2002)
* Qoleo Vİ (2006)
* Zakumi (2010)
* Fuleko (2014)
* Zabivaka (2018)

 |
**Xasthur** 1995-ci ildə Malefic ləqəbli musiqiçi Scott Conner tərəfindən Kaliforniya, Alhambrada qurulmuş, bir nəfərlik köhnə depressive black metal qrupudur. Malefic, Xasthuru qurmamışdan əvvəl çoxsaylı death metal qruplarında rol alıb. Xasthur hər nə qədər xışırtılı musiqi və meyit makiyajı etsə də, bənzərlərindən fərqli olaraq Paqanlıq, Satanizm, Xristianlıq əleyhdarı kimi məşhur mövzular üzərinə deyil, astral səyahət, qaranlıq, ümidsizlik, intihar, nifrət və ölüm üzərinə mahnı sözləri yazmışdır.

2007-ci ildəki konsertdən
Malefic, Sunn O))) ilə tura çıxmış və səhnədə Nachtmystium ilə birlikdə oxumuşdur. Pitchfork Media'ya verdiyi bir müsahibədə isə "bu qrupu canlı musiqi nümayişlərindən uzaq tutacağam" demişdir. Burzum və Gravelanddan təsirləndiyi bilinməkdədir.
Malefic qrupun adını ilk əvvəl "Xasthuriath" qoysa da, sonradan uzun olduğu səbəbindən "Xasthur" olaraq dəyişdirdi. Xasthur, "Hastur" və "Xenaoth" adlarının birləşməsindən yaranan bir sözdür. Malefic ilk adı Necronomicon kitabında tapdığını və mənasının "insanları yuxusunda öldürən şeytan" olduğunu, ikinci adın isə bir Afro-Karib dini olan Santeríanın kitabında oxuduğunu və səmavi ilah mənasına gəldiyini deyib.
Qrupun logosu "Blood Moon Ausar" tərəfindən yaradılıb.

Diskoqrafiya
------------

| Albom | Tip | İl |
| --- | --- | --- |
| *Rehearsal '97* | Demo | 1997 |
| *Orosius / Xasthur* | Split | 1999 |
| *A Darkened Winter* | Ep | 2001 |
| *A Gate Through Bloodstained Mirrors* | Demo | 2001 |
| *Xasthur / Acid Enema* | Split | 2002 |
| *Rehearsal 2002* | Demo | 2002 |
| *Nocturnal Poisoning* | Bütöv albom | 2002 |
| *Suicide in Dark Serenity* | Ep | 2003 |
| *The Funeral of Being* | Bütöv albom | 2003 |
| *A Sermon in the Name of Death* | Demo | 2004 |
| *Xasthur / Angra Mainyu* | Split | 2004 |
| *Nachtmystium / Xasthur* | Split | 2004 |
| *Telepathic with the Deceased* | Bütöv albom | 2004 ("Moribund Cult" qeyd şirkəti tərəfindən) |
| *To Violate the Oblivious* | Bütöv albom | 2004 |
| *Leviathan / Xasthur* | Split | 2004 |
| *Nortt / Xasthur* | Split | 2004 |
| *Subliminal Genocide* | Bütöv albom | 2004 |
| *Xasthur* | Ep | 2006 |
| *Striborg / Xasthur* | Ep | 2007 |
| *Cryostasium / Xasthur* | Split | 2007 |
| *Defective Epitaph* | Bütöv albom | 2007 |
| *A Living Hell* | Split | 2008 |
| *All Reflections Drained* | Bütöv albom | 2009 |
| *2005 Demo* | Demo | 2010 |
| *Portal of Sorrow* | Bütöv albom | 2010 |
| *Nightmares at Dawn* | Compilation | 2012 |
|

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt(artıq fəaliyyət göstərmir)
* blog
* Encyclopaedia Metallum səhifəsi
**Lüksemburqun Qadınlardan ibarət milli futbol komandası** — Lüksemburqu beynəlxalq futbol arenasında təmsil edən Lüksemburqun milli futbol komandasıdır.

Lüksemburqun Qadınlardan ibarət milli futbol komandası 2003-cü ildə təsis edilmişdir. 2008-ci ildən beynəlxalq turnirlərdə çıxış etməyə başlamışdır. Lüksemburq komandası ilk oyununu 2009-cu ildə Avropa Çempionatının təsnifat mərhələsi çərçivəsində oyunda keçirmişdir. Lüksemburq qrupda Slovakiya, Litva və Malta milli komandaları ilə üz-üzə gəlmişdir. Lüksemburq sonda qrupda ikinci yeri tutmuşdur. Lüksemburq millisi Almaniyada keçirilən Dünya Çempionatına vəsiqə qazana bilməmişdir. Komanda tez-tez kişilərin milli komandasından daha uğurlu olması ilə tanınır.

Dünya Çempionatı rekordları
---------------------------

| Dünya Çempionatı Finalları |
| --- |
| İl | Nəticə | OX | Q | B\* | M | VQ | BQ | QF |
| Çin 1991 | *İştirak etməyib* | - | - | - | - | - | - | - |
| İsveç 1995 | *İştirak etməyib* | - | - | - | - | - | - | - |
| ABŞ 1999 | *İştirak etməyib* | - | - | - | - | - | - | - |
| ABŞ 2003 | *İştirak etməyib* | - | - | - | - | - | - | - |
| Çin 2007 | *İştirak etməyib* | - | - | - | - | - | - | - |
| Almaniya 2011 | *İştirak etməyib* | - | - | - | - | - | - | - |
| Kanada 2015 | *Seçmə mərhələni keçməyib* | - | - | - | - | - | - | - |
| **Ümumi** | 0/7 | - | - | - | - | - | - | - |

*\*Penaltilərlə uduzulan oyunlar heç-heçə kimi qeyd edilir.*

Xarici keçidlər
---------------

* Official website
* FIFA profile Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine
**Kardiya** (q.yun. Καρδία, *lat.* Cardia) — eramızdan əvvəl III əsrdə Lisimax tərəfindən dağıdılan qədim şəhər. O, Saros körfəzindəki Frakiya Xersonesosu yarımadasının şimal-qərb sahilində miletiyalılar və klazomenlər tərəfindən qurulmuşdur.

Tarixçi İyeronim Kardiyalı və diadoxlardan biri Evmen Kardiyalı bu şəhərdən idilər.

Coğrafiyası
-----------

Bu qədim yunan koloniyasının yaranmasının təxmini tarixi barədə məlumat yoxdur, çünki bu məsələyə aid məlumat verən yazılı mənbələr yoxdur. Qədim yunan coğrafiyaçıların əsərlərində bu bölgə təsvir olunarkən həmişə Kardiya xatırlanır, belə ki Skilak "Məskun dənizin Peripli" əsərində bu koloniyanın adını çəkir. Strabon isə Kardiyanı Frakiya Xersonesosu yarımadasının ən böyük şəhəri adlandırır.

Tarixi
------

Başlanğıcda Kardiya ərazisi miletiyalılar və klazomenlər tərəfindən müstəmləkələşdirildi. Bununla birlikdə, Miltiadın dövründə məskunlaşma daha aktiv oldu, çünki o, Afinadan bu bölgəyə mühacirləri cəlb etməyi bacardı. Herodot qeyd edir ki, İran kralı I Kserksin ordusu Yunanıstana yollanarkən Kardiyadan keçmişdir. Pavsaninin xəbər verdiyi kimi, Kardiya Lisimax tərəfindən dağıdılmışdır. O yazır ki, tarixçi Evmen Kardiyalı məhz buna görə Lisimaxı sevmirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Strabon*. Coğrafiya. VII, фр. 51; с. 331
2. ↑  *Herodot*. Tarix. VII, 58
3. ↑  *Pavsani*. Elladanın təsviri. I. 9. 8
**Moldovada qaqauzlar** — Moldova ərazisində yaşayan ən iri milli azlıqdan biri. Besarabiyada ruslar tərəfindən aparılan kolonizasiyalaşdırma siyasətinə baxmayaraq qaqauzlar bölgədə mövkəmlənə bilmişlər. Onlar Moldova ərazisində qeyri bərabər paylaşmışdır. Onlar əsasən ölkənin cənubunda üstünlük təşkil etirlər. Xüsusi ilə Qaqauz Muxtar Regional Torpağı ərazisində cəmləşmişlər. Qaqauzlar əsasən kənd təsərrüfatı sahələrində çalışırlar. Bu səbəbdən qaqauzlar arasında kənd əhalisi üstünlük təşkil edir.

Yerləşmə
--------

Qaqauzların ölkənin milli tərbinində rolu getdikcə artır. Qaqauziya ərazisində isə onların say artımı nəticəsində respublikanın 83,8 % əhalisini təşkil edir. Qonşu Tarakli rayonunda isə əhalinin 9,0 % təşkil edir. Burada əhalinin böyük hissəsini bolqarlar təşkil edir. Bessarabira rayonunda ümumi əhalinin 7,4 % qaqauzlar təşkil edir. Bu isə ölkənin ümumi göstəricilərindən çoxdur. Kaqul rayonunda ümumi əhalinin 2,7 % təşkil etdiyi halda ölkənin digər ərazilərində 1 %-dən azdır. Qaqauzların Moldova daxili miqrasiyası faiz nisbəti ilə olduqca azdır. Onlar əsasən Rusiya Federasiyasına miqrasiya edirlər.

Etno-dil prosesləri
-------------------

Moldova və Ukrayna ərazisində yaşayan qaqauzlar arasında digər millərlərin nümayəndələri ilə nikaha girmək nadir görülür. Bu səbəbdən milli kimliklərini qoruya bilirlər. Ancaq XX əsrin əvvəllərində bu tendensiya fərqli idi. Belə ki, Komratda iki ailədən biri bolqarlarla qurulurdu. XX əsrin sonlarında isə 14 qaqauza biri düşürdü. Bolqarların üstünlük təşkil etdiyi kənd ərazilərində bolqarlar faktiki olaraq qaqauzları asilimiyasiya etmişlər. Ancaq Moldova ərazisində qaqauzlar öz dillərini və milli kimliklərini qoruya bilmişlər. Rus dili isə ikinci dil olaraq istifadə edilir. Bir çoxları isə sərbəst şəkildə rumın dilinə sahibdirlər.

Qalereya
--------

* Milli rəqsMilli rəqs
* 
* Rəqs edən qaqaus qadınRəqs edən qaqaus qadın
* Milli geyimlərMilli geyimlər

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-04-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-26.
2. ↑  "Этнодемографические процессы среди болгар Молдовы и Украины в середине XVIII—XX В." 2016-04-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-26.
**Vələmir yarması** — tərkibindəki zülalların və yağın miqdarına görə dənli bitkilərdən alınan başqa yarmalardan üstündür.

Vələmirdən bütöv buхara verilib cilalanmış, yastılaşdırılmış yarma, vələmir lopası, vələmir ləçəkləri, herkules və tolokno istehsal edilir.

Bütöv cilalanmış vələmir yarması buхara verilib qurudulmuş çiçək qişasından, üzərində olan tüklü hissəciklərdən azad olunmuş dəndən ibarətdir. Qidalılıq dəyərini və keyfiyyətini yüksəltməк məqsədilə vələmir yarması əlavə olaraq müхtəlif üsullarla emal olunur, yastılanır, хırdalanır, uzun müddət buхara verilir.

Yastılaşdırılmış vələmir yarmasını almaq üçün bütöv buхara verilmiş yarmanı dişli (rifli) vallardan keçirib qurudur, təmizləyir və qablaşdırırlar. Bütöv buхara verilmiş, cilalanmış və yastılaşdırılmış vələmir yarmaları keyfiyyətindən asılı olaraq əla və birinci əmtəə sortuna ayrılır.

Bütöv buхara verilmiş, cilalanmış və yastılaşdırılmış vələmir yarmalarının nəmliyi 12%-dən, kənar qarışıqlar 0,35%-dən, 100 qr məhsulun turşuluğu ml-lə normal qələvi məhluluna görə 50-dən çoх olmamalıdır.

Mənbə
-----

* Əhmədov Ə.I. Ərzaq malları əmtəəşünaslığı. Ali məktəblər üçün dərsliк. Yenidən işlənmiş və tamamlanmış ikinci nəşr. Baкı: "İqtisad Universiteti" nəşriyyatı, 2006, 480 səh.
**Mariya Krutsifiksa** (xorv. Marija Krucifiksa Kozulić) — Xorvat xeyriyyəçisi, pedaqoq, İsanın Müqəddəs Qəlbi Bacıları Cəmiyyətinin yaradıcısı.

Bioqrafiya
----------

O, 19-cu əsrin əvvəllərində Riyekaya köçən Loşinjdən olan varlı gəmi sahiblərinin ailəsindən idi. 14 yaşında o, doğma şəhərindəki şəhər və Benediktin Müqəddəs Rox monastırının musiqi məktəbini bitirmiş, burada italyan dilini öyrənmişdir. Mariya Krutsifiksa ilk illərini evdə oturaraq və anasına kömək etməklə, qardaş və bacılarına dərs verməklə keçirir. Bacısı İrene Riyekadakı məktəbdə fizika və riyaziyyat müəllimi olur. Onun qardaşı Cüzeppe Nikolo 1885-ci ildə hələ təhsilini davam etdirərkən 22 yaşında vəfat edir. Onun Emiliya adlı bacısı fərdi müəllim işləyirdi və bir bacısı rahibə olmuşdu. 1874-cü ildə Nyu-Yorkdan Odessaya səyahət zamanı gəmi qəzaya uğradıqdan sonra atasının şirkəti müflis olur və ailəni köçməyə məcbur edir. 1879-cu ildə Mariya Krutsifiksa ailəsi ilə birlikdə yaxınlıqdakı Triestə köçərək, orada İsa Məsihin Müqəddəs Qəlbi kultuna qoşulur və kilsə geyimləri mağazasının ortaq sahibi və meneceri olur. Daha sonra o, 1895-ci ildə bitirdiyi Qoriziyadakı Ursulin Pedaqoji Məktəbinə daxil olur. Elə həmin il, Krutsifiksa doğma şəhərinə qayıtdıqdan sonra, milliyyətindən və dinindən asılı olmayaraq küçə qızlarını qəbul edən uşaq evini və uşaq bağçasını özündə birləşdirən İsanın Müqəddəs Ürəyi İnstitutunu təsis etdi. Dörd il sonra onun ölümünə qədər rəhbəri olduğu İsanın Müqəddəs Ürəyinin Bacıları Cəmiyyətini qurur.

Xatirəsi
--------

2007-ci ildə təhsil və xeyriyyəçilik fəaliyyətinə görə o, Riyekanın Apostolu tituluna layiq görülmüş və sonradan onun beatifikasiya prosesi başlamışdır.

2008-ci ildə qurduğu cəmiyyət Riyekadakı qadın tələbə evinin binasına onun adını verilib.

2013-cü ildə rejissor Bernardino Modriç Krutsifiksanın fəaliyyətindən bəhs edən "Riyekanın anası" adlı sənədli film çəkmişdir (xorv. Riječka Majka).

İstinadlar
----------

1. 1 2  Marija Kozulić // Hrvatski biografski leksikon (xorv.). 1983.
2. ↑  "DRUŽBA SESTARA PRESVETOG SRCA ISUSOVA - Biografia di Fondatrice". www.sestre-scj.hr. 2023-01-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-23.
3. ↑  Hrvatska enciklopedija, 2021.
**Tamkənarlı zirinc** (*lat.* Berberis integerrima) — bitkilər aləminin qaymaqçiçəklilər dəstəsinin zirinckimilər fəsiləsinin zirinc cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Qafqazda və Türkiyədə yayılıb.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 4 m-ə çatan çoxşaxəli koldur. Qopartikanları alt budaqlarda sadədir. Cavan budaqlarının qabığı sarımtıl rənglidir. Yarpaqları tərd-yumurtavari və ya uzunsovdur, saplağa tərəf daralandır, üst hissədəkilər tamkənarlı, aşağıdakılar yuxarı yönəlmiş tikanlı-dişlidir. Çiçəkləri çoxçiçəkli sıx salxımlarda yerləşir. Giləmeyvələri yumurtavari, girdədir, bəzən bir qədər uzunsov olur, uzunluğu 5-6 mm-dir, təqribən çiçək saplağına bərabərdir, turşdur. Aprel-may aylarında çiçəkləyir. Meyvəsi sentyabr ayında yetişir.

Ekologiyası
-----------

Quru iqlimdə,yuyulmuş kasıb torpaqlarda bitir. Torpaq eroziyasına qarşı mübarizədə çox əhəmiyyətli bitkidir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük və Kiçik Qafqazda, Abşeronda, Naxçıvan MR-nın dağlıq hissələrində və Talış dağlarında yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Yaşıllaşdırmada istifadə edilir. Giləmeyvələrindən mürəbbə, jele, şirələr, siroplar (şərbətlər) hazırlanır və turş ədviyyat kimi istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q4078004
* Wikispecies: Berberis integerrima
* EoL: 2880084
* EPPO: BEBIG
* GBIF: 3981854
* GRIN: 6882
* iNaturalist: 912475
* IPNI: 106778-1
* IUCN: 133732509
* NCBI: 1112794
* Plant List: kew-2673955
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:106778-1
* Tropicos: 100297557
* WFO: wfo-0000563334

 |
**Muazzez İlmiyə Çığ** (*türk.* ; 20 iyun 1914, Bursa, Xudavəndigar vilayəti) — Türk şumeroloqu.

Bioqrafiyası
------------

Krım tatarı ailəsində anadan olmuşdur. Əcdadları Krımı tərk edib Türkiyəyə mühacirət edir. Ata ailəsi Merzifonda, ana ailəsi isə Bursada yerləşir. Orada Muazzzez Birinci Dünya müharibəsinin başlamasından bir neçə həftə əvvəl anadan olur. Valideynləri əvvəlcə İzmirə köçür və daha sonra Yunan birlikləri 15 iyun 1919-cu ildə İzmirə hücum etdikdən sonra Çoruma gedirlər.

Çorumda ibtidai məktəbdə oxuyur, daha sonra Bursada Fransız məktəbini bitirir və Bizim Mektep adlı məktəbdə skripka dərsləri alır. 1926-cı ildə Bursa Qız Müəllimlər Məktəbinə (Bursada qadın müəllim hazırlığı məktəbi) qəbul imtahanından keçir. 1931-ci ildə kolleci bitirdikdən sonra atasının dərs dediyi Eskişehirdə işə düzəlir. Dövrün respublika ruhuna uyğun olaraq, Ankara Universitetinin Dillər, Tarix və Coğrafiya Fakültəsi məqsədyönlü şəkildə qadın tələbə cəlb edir. Muazzzez 1938-ci ildə müsabiqədən keçərək Arxeologiya Bölməsində yer qazanır. Orada Üçüncü Reyxdən qaçan alman-yəhudi alimləri Hans Qustav Quterbosk və Benno Landsbergerdən alman dili və şumerologiya dərrsi alır. 1940-cı ildə məzun olur. Eyni zamanda İstanbuldakı Topkapı Muzeyinin direktoru Kemal Çığla (1913-1983) evlənir. Ömrünün sonuna qədər onunla yaşayır.

  

İstanbul Arxeologiya Muzeyində Samuel Kramerlə birlikdə 75.000 Şumer gil lövhəsinin bərpası və tərcüməsi üzərində işləmişdir. 1971-ci ildə təqaüdə çıxır. Elm öyrənməyə davam edir, beynəlxalq Şumer konqreslərində iştirak edir. Samuel Kramerin "Tarix Şumerdən başlayır" kitabını türkcəyə çevirir və türk oxucuları üçün bir çox populyar elmi əsər yazır.

Sənədli film
------------

Son Şümer Kraliçası sənədli filmi onun həyatını təsvir edir və Şümer tarixinə dair aydınlıq dətirir.

Mükafatları və xatirəsi
-----------------------

İstanbul Universiteti Fəlsəfə Fakültəsinin Fəxri Doktoru.

Kuşadasındaki bir ictimai parkdakı büstü vardır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Muazzez İlmiye Çığ // .
2. ↑  "Hürriyet: *«Son Sümer Kraliçesi» belgeseli*". 2015-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-25.
3. ↑  Biografische Informationen Arxivləşdirilib 2015-10-03 at the Wayback Machine auf biyografi.info, türkisch, abgerufen am 4. November 2015
**Tamyarpaq yalançı sabunağacı** (*lat.* Koelreuteria integrifoliola)

Təbii yayılması
---------------

Çində və Kоrеyada yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 10 m-dən yuxarı, yaraşıqlı, tükcüklü, sonradan çılpaqlaşan zoğlu, yarpağını tökən ağacdır. Yarpaqları 35 sm-dək uzunluqda, iri, tam kənarlı, cüt lələkvaridir. Yarpağın əsas oxu 3-4 yerə şaxələnmişdir. Xırda yarpaqları uzunsov- yumurtavari və ya uzunsov- ellipsvari, ucu biz, bünövrəsi pazşəkilli və ya yumru, kənarları bütöv və ya zəif inkişaf etmiş dişcikli olub, uzunluğu 7-10 sm və eni 3-4 sm-ə çatır. Çiçəkləri süpürgə çiçək qrupunda tоplaşmışdır Süpürgələri iri, təxminən yarpaqlarla eyni uzunluqdadır. Qutucuğu ellipsvari- yumurtavari, uzunluğu 3 sm, eni 2 sm, ucu yumrudur. Tоxumla çоxaldılır.

Ekologiyası
-----------

Tоrpağa az tələbkar, quraqlığa və şaxtaya davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük və Kiçik Qafqaz, Kür-Araz ovalığı və Talışda təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Köklərində köpükləndirici maddə оlan sapоnin vardır. Tək əkinlərdə istifadəsi məqsədyönlüdür.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorasi" V cild, Baki, "Elm", 2019, 370 səh.
**Zelyonı adası** — ada Rostov vilayəti ərazisində, Don çayının yatağında yerləşən ada. Adanın qərbdən-şərqə uzunluğu 4 kilometr təşkil edir. Adanın eni isə 1,5 kilometrdir. Ada inzibati cəhətdən Rusiyanın Rostov-na-Donu şəhər dairəsi, Proletarski rayonu ərazisində yerləşir. Cənubdan Don çayının suları, şimaldan isə Naxçıvanskaya qolu ilə əhatələnir. Don çayının yatağında, Zeyonı adasının yaxınlığında digər bir ada yerləşir. Bıstrı adası Zelyonı adasından nisbətən kiçikdir. Bıstrı adası böyük qardaşından cənubda yerləşir. Adanın daxili bataqlıqlaşmışdır. Bataqlıqlamış ərazilərdə qamış və digər su-kol bitkiləri yayılmışdır.

Zelyonı adası ağac və kollarla örtülüdür. Burada Qovaq, Göyrüş və Böyürtkən kimi bitkilər bitir. Adanın sahilləri qumluqdur. Burada çimərliklər belə mövcuddur. İstirahət bazaları və Uşaq düşərgələri vardır. Onlar arasında sərt örtüklü yollarla əlaqə yaradılır.

Adanın ərazisindən şimaldan cənuba elektrikləşdirilmiş dəmir yolu keçir. Xətt Naxçıvan axarı və Don çayı üzərində yerləşən körpü ilə əlaqələnir.

Ada ilə əlaqə əsasən körpü vastəsilə təmin edilir. Adaya giriş pulludur. Körpünün önündə şklaqbaum quraşdırılmışdır, amma velosipedçilər və piyadalar üçün giriş sərbəstdir.

Fotoqalereya
------------

* Adada yerləşən körpüAdada yerləşən körpü
* Təbii çimərlikTəbii çimərlik
* Adanın mərkəziAdanın mərkəzi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Панорамио — Снимок Ростова-на-Дону, понтонный мост на Зелёный остров (июль 2006 года)". 2018-08-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-22.
Azərbaycan Cümhuriyyəti hökumətinin xəbərləri qəzeti, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin rəsmi orqanı.

Yaradılması
-----------

"*Azərbaycan Cümhuriyyəti Hökumətinin xəbərləri*"nin nəşrinə başlamaq haqqında qərar
1918 il iyulun 3-də qəbul edilmişdir. "Xəbərlər"in avadanlıqla təminatı ərzaq nazirliyinə, nəşri Xalq Maarifi Nazirliyinə
həvalə edilmişdi. İlk nömrəsi 1919 il yanvarın 25-də çıxmışdır. 1919 il iyulun 19-dan həftədə bir, 1920 il yanvarın 1-dən isə
həftədə iki nömrəsi Azərbaycan və rus dillərində buraxılırdı.

Mahiyyəti
---------

"*Xəbərlər*"də, əsasən, Hökumətin qərarları, nazirliklərin
sərəncam, əmr və təlimatları, ayrı-ayrı şəxslərin vəzifəyə təyin və ya azad edilmələri barədə məlumatlar, elanlar və s. dərc
edilirdi.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətində mətbuat
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti

Mənbə
-----

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, *Azərbaycan Cümhuriyyəti hökumətinin xəbərləri* maddəsi.

İstinadlar
----------
**Gərmrud nahiyəsi** — XIV əsr-XIX əsrlər. Sərabın İnzibati ərazi. Mərkəzi Gərmrud (digər adı Gərməri) şəhəri idi. Miyanə kəndi

Tarixi
------

Elxanilər dövlətinin Sərab tüməni nin nahiyəsi.

Gərmərud—İsti çay anlamındadır. Bəzi ədəbiyyatda bu mahalın adı Gərməri kimi də yazılır.
Sərhədləri Qərbdən Həştərud mahalı, şimaldan Sərab mahalı, şərqdən Sərab mahalı, cənubdan Xalxal xanlığı.

Həmdullah Müstofi Qəzvini (740h.q.) Nüzhətülqülub kitabında Azərbaycanın şəhərlərini belə sayır: "Təbriz, Ocan, Təsuc, Ərdəbil, Xalxal, Darmərzin, Şahrud, Meşkin, Ənar, Ərcaq, Təklifə, Xiyav, Dəravərd, Kəhran qalası, Kəleybər, Gilan fəslun, Mərdan qum, Nozər, Xoy, Səlmas, Urumiyə, Üşnəviyə, Sərav (Sərab), Mianc(Miana), Gərmrud, Mərağa, Dehxarqan, Bəsoy, Neylan (Leylan), Mərənd, Dizmar, Zəngian, Zunuz, Kərkər (Gərgər), Nəxcivcan, Ordubad, Əcənan, Azad, Makuye(Maku)."

Gərmrud ülkasının kəndləri

* Zərniqabad kəndi
* Yengicə kəndi

1727-də Ərdəbil livası Gərmərud nahiyəsi olmuşdur.

1747 Sərab xanlığının inzibati ərazilərindən biri

Məşhur Türkmənçay kəndi burada yerləşir.

Əhalisi
-------

Əhalisi Şəqaqilər

Tanınmış şəxsiyətləri
---------------------

* Mirzə Məhəmmədsəid Gərmərudi isə bu mahalın şeyxülislamı və qazısı
* Mirzə Əbdürrəhim Gərmərudi - Gərmərud mahalının kələntəri
* Fatma xanım Kəminə - Əslən Cənubi Azərbaycanın Gərmərud mahalından

Coğrafiyası
-----------

Gərmərud mahalının XVIII əsrdə 110 kəndi vardı.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Gərmərud mahalı, "Soy" dərgisi, 2 (34), 2010, səh. 82-87.
* Ənvər Çingizoğlu, Sərab xanlığı, Bakı, "Mütərcim", 2013.

Həmçinin bax
------------

* Sərab xanlığı
* Tahirovlar