recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hacı Bayram məscidi** — Ankaranın Altındağ mahalının Ulus rayonundakı tarixi məscid. Məscidin ilk memarı Memar Mehmet bəy haqqında heç bir məlumat yoxdur. Onun tikilmə tarixi təxminən hicri 831-ci il (1427-1428) kimi mənbələrdə göstərilmişdir. Uzununa düzbucaqlı formasında olan binanın divarları kərpic, damı isə kirəmitdir.

Etimologiyası
-------------

Məscid adını bağçasındakı Hacı Bayram türbəsindən almışdır. Mehrab divarına bitişik olan türbə 1429-cu ildə tikilmişdir. Məscidin bağçasında da XVIII əsr Osman Fazıl Paşa türbəsi var.

Memarlığı
---------

Məscid ağac və kirəmit bəzəkləri üzərində taxta və qələm işi ornamentləri baxımından çox zəngin bir tikilidir. Məscidin içərisindəki meşələrdə Nakkaş Mustafa Paşaya məxsus rəsm tikmələri var. Məscidin cənub-şərq divarında iki eyvanlı minarə var. Bu minarə kvadrat planlı, daş altlıqlı və silindrik kərpic gövdəlidir. 1714-cü ildə Hacı Bayram Vəlinin nəvələrindən olan Mehmet Baba tərəfindən təmir edilmişdir. 1940-cı ildə Vəqflər Ümumi Müdirliyi tərəfindən bərpa edilən məscid və kompleks son dəfə Ankara Böyükşəhər Bələdiyyəsinin rəhbərliyi ilə əslinə uyğun təmir edilərək 14 fevral 2011-ci ildə ibadət üçün açılıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ankara – The Hacı Bayram Mosque". Ministry of Culture and Tourism. 2018-09-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-03.
2. ↑  "Haci Bayram Mosque and its Surrounding Area (the Haci Bayram District)". UNESCO World Heritage Centre. 25 May 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 June 2018.
3. ↑  "Hacı Bayram Camii Mosque in Ankara". Lonely Planet. 2018-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-03.
Dünyanın ən güclü **Summit** superkompüterinin ən yüksək məhsuldarlığı 200 petaflopsa (saniyədə 200 kvadrilyon hesablama) çatır. Bu, Çin sisteminin pik məhsuldarlığından (93 petaflops) iki dəfə çoxdur. Həmçinin ABŞ-nin bundan əvvəlki ən güclü superkompüteri – **Titan**ın məhsuldarlığından təxminən 7 dəfə yüksəkdir.**Summit** sistemi adi stolüstü kompüterin 30 ilə gördüyü işin öhdəsindən bir saat ərzində gəlmək imkanına malikdir.Superkompüter iki tennis kortunun ümumi ərazisini tutan 4 min 608 server stansiyasından ibarətdir. Sistem 27 mindən çox "Nvidia Tesla V100" qrafik prosessoru ilə bərabər işləyən 9 mindən çox 22 nüvəli "IBM Power9" prosessorundan istifadə edir.
**Summit** superkompüterinə sərf olunan enerjinin həcmi ilə 8 min 100 evi enerji ilə təmin etmək mümkündür. Sistemin soyudulmasını effektiv etmək üçün onun kanallarından hər dəqiqə ərzində 18 min litrdən çox su keçir.

Mənbə
-----

* ABŞ-də dünyanın ən güclü superkompüteri hazırlanıb
* Adi noutbukla müqayisədə hesablamaları milyon dəfə daha sürətli emal edən – SUPERKOMPÜTER Arxivləşdirilib 2018-08-17 at the Wayback Machine
* ABŞ dünyada ən güclü superkompüter yaratdı
* ABŞ-də superkompüter hazırlanıb
* Ən güclü kompüter hazırlanır
* ABŞ-də dünyada ən güclü superkompyuter hazırlanıb
**Hematitləşmiş torpaqlar** — hematit tərkibi Fe2O3-dən ibarət mineraldır.

Tərkibi
-------

Bu torpaqların tərkibində Titan, silisium, manqan, su kimi kimyəvi qarışıqlar olur.

Yayılması
---------

Metallurgiya zavodunda dəmir və polad istehsalı zamanı hematitli şlaklardan ibarət tullantılar alınır. Həmin şlaklar yüksək məsaməli olduqları üçün neft mədəni yerlərində buruqyanı istismar meydançalarında iş prosesi zamanı əmələgələn bataqlıqların qurudulmasında onlardan absorbent kimi istifadə olunur. Nəticədə buruqyanı istismar meydançalarında 5–10 sm qalınlığında hematitli şlaklardan ibarət örtük əmələ gəlmişdir. Bu isə həmin ərazilərdə hematitləşmiş torpaqların yaranmasına səbəb olmuşdur. Həmin örtük neftli tullantılarla (8,5–12%) və başqa qarışıqlarla zəngin olduqları üçün fitotoksiki xassələrə malikdir. Bu növ çirklənmiş torpaqlar "Salyanneft" mədənlərində daha geniş yayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Qəribov Q. Ş. Azərbaycan respublikasının texnogen-pozulmuş torpaqlarının tədqiqi, genetik xüsusiyyətləri və onların rekulvitasiya yolları, Bakı 2003
**Monlar** (talayn, မွန်လူမျိုး; mùn lùmjóʊ) — Myanmanın cənubunda, əsasən Mon ştatı və ona qonşu vilayətlərdə, eləcə də Tailandın cənub-qərbində yaşayan xalq. Avstroasiya dil ailəsinin mon-kxmer qoluna daxil olan mon dilində danışırlar. VI əsrdə yaranmış əlifbaları var. Buddizmə sitayiş edirlər.[*mənbə göstərin*]

Eramızın I minilliyində monların erkən dövlətlər olmuşdur (Dvaravati və s.). I minilliyin sonlarında başlayaraq Mon ölkəsinə şimaldan birmanlılar soxulmağa başlamış və XVIII əsrin ortalarında mon dövləti Dvaravatini süquta uğratmışar. Monların birmanlılara böyük mədəni təsiri olmuşdur. Myanmadakı monların bir hissəsi birmanlılar və karenlər tərəfinddən assimilə edilmişdir.[*mənbə göstərin*]

İstinadlar
----------

1. ↑  Монлар // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 50.

Xarici istinadlar
-----------------

* The Urban Age of the Mon and the Pyu (ing.)
* Dating and Range of Mon Inscriptions Arxivləşdirilib 2005-04-08 at the Wayback Machine (ing.)
* Kao Wao News Group Arxivləşdirilib 2006-02-08 at the Wayback Machine (ing.)
Sumqayıt Özəl Türk Liseyinin hədiyyəlik saatı
**Sumqayıt Özəl Türk Liseyi** — 1992-ci ildən 2014-cü ilə qədər Sumqayıtda fəaliyyət göstərmiş özəl lisey. Sumqayıt Özəl Türk Azərbaycan Respublikası Xalq Təhsili Nazirliyi ilə Türkiyədən gəlmiş maarifçi özəl şirkət – "Çağ" Öyrətim Şirkəti arasında 4 sentyabr 1992-ci il tarixdə imzalanmış Niyyət Protokolu əsasında açılan ikinci təhsil müəssisəsidir.

Türkiyədə fəaliyyət göstərən Nur Camaatının bir qolu olan Gülən Camaatının lideri Fəthullah Gülənin göstərişi və təşviqləri ilə bu ölkədən göndərilən maddi-texniki vəsaitlər o cümlədən müəllim heyətinin birgə səyi nəticəsində 1992-ci ildə Sumqayıt İlahiyyat Liseyi adı ilə faəliyyətə başlamış özəl lisey, 1998-ci ildə Türkiyədə baş verən "28 Şubat" hadisələrindən sonra Turqut Özal adına Sumqayıt Özəl Türk Liseyi adlandırılmışdır.

SÖTL-in binasında hazırda Sumqayıt İstək Liseyi yerləşir
2014-cü ilin iyun ayında, Azərbaycanda bütün digər türk məktəbləri kimi, Sumqayıt Özəl Türk Liseyi bağlanıb.

Beynəlxalq fənn olimpiadalarında
--------------------------------

İlk 15 il ərzində liseyin şagirdləri beynəlxalq fənn olimpiadalarında – 2 qızıl, 12 gümüş, 5 bürünc medal olmaqla ümumilikdə 19 medal qazanmışlar.

Məzunları
---------

Liseyin məzunlarının 99 faizi ali məktəblərə qəbul olunmuşdur. Liseyin 2012/2013 tədris ilinin əvvəlinə qədər 500-dən çox məzunu olub ki, onların əksəriyyəti dünyanın 50-dən çox ölkəsində çalışır.

Mənbə
-----

* Sumqayıt Özəl Türk Liseyinin Rəsmi Veb Saytı[*ölü keçid*] (ölü link)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Məzunlarımız dünyanın 50-dən çox ölkəsində çalışır" - AÇIQLAMA
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Sumqayıt hadisələri.

**Sumqayıt hadisələri** — 1973-cü ilin noyabrında Sumqayıt şəhərində baş vermiş hadisələr.

Mənbələrin yazdığına görə, fəhlələrin qiyamının arxasında iqtisadi tələblər dururdu: *"Fəhlələr şəhərin çörəklə təminatında yaranmış problemə və qiymətlərin artmasına etiraz edirdilər. Başqa bir versiyaya görə, kortəbii qiyamın arxasında ermənilərin əleyhinə çağırışlar dururdu. Bu ərəfədə Xankəndində azərbaycanlılarla ermənilər arasında dava düşmüşdü və bir azərbaycanlı gənc qətlə yetirilmişdi. Üçüncü versiyaya görə, 1963-cü il qiyamının təşkilatçıları 1973-cü ildə onun 10 illiyini qeyd etmək üçün hazırlıq tədbirləri görmüş, lakin Azərbaycan "DTK"-sı onun qarşısını almışdır"*.

İstinadlar
----------

1. ↑  Sumqayıt-1963: Antisovet çıxışları kimlər təşkil etmişdi?

|  |  |
| --- | --- |
| Sumqayıt | *Sumqayıt şəhəri ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Qlavrıba adası** (*rus.* Главрыба) — Neva çayı akvatoriyasında yerləşən ada. Sahəsi 19 ha-dır. Sankt-Peterburqun Kolpinski rayonundan cənubda yerləşir. Materikə Oranjereyka qolu üzərində yerləşən avtomobil körpüsü ilə birləşir. Şimal hisəsə, Neva çayının sağ sahilində Oranjereyka kəndi yerləşir.

1701-ci ilə aid isveçrəli Karl Eldberqin xəritəsində ada Sirvisaari adı ilə qeyd edilir. 1922-ci ildə adada balıqyetişdirmə zavodu inşa edilir "Neva balıqyetişdirmə zavodu". Zavod qızılbalıqların yetişdirilməsini həyata keçirirdi. Yetişdirilən bala balıqlar Neva çayının sağ qoluna buraxılırdı.

2–3 sentyabr 1941-ci ildə almanlar adaya hüçüm təşkil etmişlər. Ancaq İ. İvanovun rəhbərlik etdiyi 5-ci atıcı batalyonunun bölüyü tərəfindən geri otuzdurulmuşdur. ada Neva çayının sağ sahilində qısa müddətədə olsa almanların nəzarətinbdə olmuş yerganə ərazidir.

Ada palıd meşəsi ilə örtülüdür. Bunun sayəsində özünə məxsus mikro iqlimi vardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Нева. Географическое положение". 2019-01-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-18.
2. ↑  "Лоция реки Невы". 2014-10-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-18.
3. ↑  "Путеводитель "Речные круизы"". 2016-11-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-18.
**Tahirilər sülaləsi**— 821-873-cü illərdə hökmdarlıq etmiş sülalədir.

Tarixi
------

Tahirilərin babası Razik pəhlivan Rüstəmin soyundan idi. VII əsrin sonunda islamı qəbul etmiş, ərəb Xuzaa qəbiləsinə qoşulmuşdu. Razikin oğlu Musabdır, onun oğlu da Hüseyndir.(814-cü ildə ölüb). Hüseynin törəmələri Herat əyalətinin Buşəng şəhərini idarə etmişdilər. 

Xəlifə Harun-ər Rəşid öldükdən sonra Xilafətdə dövləti idarə sisteminə Tahirilər nəsli daxil oldu. Tahir ibn Hüseyn adlı birisi Xorasanın varlı əyanlarından idi. O, əslən Herat əyalətindən idi. Tahir Harun ər-Rəşidin oğlu Məmunun xilafətə hakimiyyətə gəlməsinə kömək etmişdi. Ona görə də 813-cü ildə Məmun xilafətin başında olduqda Tahir yüksəldi. O, Cəzirənin canişini və oradakı qoşunların baş komandanı təyin edildi. 821-ci ildə Tahir Xorasana canişin təyin olunduqda Nişapuru özünə mərkəz seçdi. Onun əsas məqsədi canişinliyini müstəqil dövlətə çevirməkdən ibarət idi.

Lakin 822-ci ildə Tahir qəflətən öldü. Onda xilafət canişinliyə onun oğlu Əbülabbas Abdullanı təyin etdi. Lakin canişinliyi onun qardaşı Talxa idarə edirdi. Məhz Abdullanin vaxtında Xorasan canişinliyi müstəqil dövlətə çevrildi.

Səfərilər tərəfindən devrilmişlər.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | İranika · Britannica (onlayn) · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Universalis |
| Normativ yoxlama | GND: 132091186 · VIAF: 65157330, 938155832959133490007 · WorldCat VIAF: 65157330, 938155832959133490007 |

1. ↑  *English Wikipedia community* Wikipedia (ing.). 2001.
Qalliya mərkəzli Equites Honoriani Taifali iuniores birliyi simvollu əjdaha və inci işli arma
**Taifallar** və ya **Tayfallar** (Latınca: Taifali*,* Taifalae *və ya* Theifali) German və Sarmat kökənli bir tarixi topluluqdur. İlk olaraq Aşağı Dunayın şimalında, miladdan sonra III əsrin ortasında qeydlərdə keçmişdiler.

Taifal qrupları, oturaq olmağa parçalanmış bir yaşam formunu sürdürmüşdülər. Bu həyat içində çoxluqla qot qəbilələri ilə bərabər yaşamış və Romalılara qarşı savaşmışdılar. Bunun xaricində, miladdan sonra IV əsrdə bəzi Taifal qəbilələri, Roma imperiyası sərhəd-sınırları içində yerləşmişdilər. İmperiya torpaqlarında çoxluqla Qərbi Qalliya kəsimində yeyurd almışdılar. Roma həyatı içində atlı və bərabər bir ordu parçası olaraq Roma ordusunda yer almışdılar. VIII əsrdə yaşadıqları bölgə *Thifalia* adıyla anılmağa başlanmışdır.

Yerləşimləri
------------

Taifallar haqqında söz eden ən qədim qaynaqlardan birisi qot kralı Cniva, Dakiya və Moesia bölgəsinde 250-ci il civarlarında yerləşdiyi dönəmə rastlanır. Bunlar, bəzən German əsilli bir qəbilə olaraq bildirilirkən bəzən də german olmayan, Orta Asiyadan köç etmiş ola biləcəyi söylənən Sarmat qəbilələri ilə ilişkili olaraq bildirilmişdilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Herwig Wolfram, History of the Goths, Çeviren: Thomas J. Dunlap, Berkeley: University of California Press, 1988, s. 45. (ing.)
2. ↑  Maenchen-Helfen, 26 n50, Diyor ki: "no evidence they were Germans". Dalton, I, 172 n7, calls them "probably of Asiatic descent." Wolfram, 92, mentions hypothesised Vandalic origin which equates the Taifals with the Lacringi and considers "Taifali" to be a Celtic "cult name". (ing.)

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭Germanlar |
| --- |
| Alemanlar  • Anqrivarlar  • Anqllar  • Bavarlar  • Batavlar  • Burqundlar  • Vandallar  • Vestqotlar  • Gepidlər  • Herullar  • Qotlar  • Danlar  • Kvadlar  • Kimvrlar  • Lanqobardlar  • Luqilər  • Markomanlar  • Nemetlər  • Ostroqotlar  • Ruqlar  • Sakslar  • Svevlər  • Cveylər  • Skirlər  • Taifallar  • Tevtonlar  • Tenkterlər  • Franklar  • Frizlər  • Xattlar  • Xerusklar  • Yutlar  • 
Tayfa ittifaqları: İnqevonlar  • İstevonlar  • Germinonlar  • |

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Etnik qrup** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Əlikram Mirhəsən oğlu Tağıyev** — (d.01.07.1945-ö.17.01.2022) tarixdə İmişli rayonunda anadan olub. M.F.Axundov adına APDİ-də ingilis və Azərbaycan dili ixtisası üzrə təhsil alıb. Fəlsəfə elmləri doktoru, professordur.

Əsas elmi nailiyyətləri
-----------------------

Fəlsəfə, politologiya, sosiologiya və kulturologiya sahəsində ixtisaslaşmış, müəyyən əhəmiyyət kəsb edən elmi araşdırmalar aparmışdır. Namizədlik və doktorluq işləri milli-etnik problemlər sahəsindədir. Milli ideya ve milli ideologiya problemləri ilə məşğul olur.Azərbaycan Texniki Universitetində və Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunda professorurdur. Fəlsəfə və Siyasi-Hüquqi Tədqiqatlar İnstitutunun "Politologiya" şöbəsinin müdirdir.

Əsas elmi əsərlərin adları
--------------------------

1. Milli ideya ve milli ideologiya: problemlər və onların şərhi. Bakı. 2000, 11 ç, v.
2. Etnopolitologiya. Bakı. 2000, 10 ç.v.
3. Orta əsrlərin fəlsəfi və sosial-siyasi fikri (qərbi Avropa və Azərbaycan). Bakı. 1999, 18 ç. v.
4. Ruslar və türklər. Bakı. 2000, 10 ç v.
5. Fəlsəfədən siyasətə, Bakı. 2001, 8 ç.v.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

* Azerbaycan Elmlər Akademiyası Arxivləşdirilib 2005-05-12 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------
**Əliheydər Həsənzadə** və ya **Heydər Həsənzadə** (1913 – 1 avqust 1981) — aktyor, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1943).

Həyatı
------

Əliheydər Həsənzadə 1913-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. İlk əmək fəaliyyətini müəllimliklə başlayıb, sonralar öz həyat yoldaşı Rüxsarə Ağayeva ilə birlikdə aktyorluğa maraq göstərib. Böyük Vətən Müharibəsinin əzmkar döyüşçüsü olub, lakin ciddi zədə (kontuziya) aldığından ordunun ön sıralarından geri çağırılıb. O zamandan (yəni 1942-ci ildən) ömrünü son günlərinə qədər aktyor kimi öz ölkəsinə xidmət edib. Qazax Dövlət Teatrının yaradıcısı və ilk yarandığı illərdə direktoru olub. Naxçıvan Dövlət Teatrında uzun illər çalışıb. Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının aparıcı səhnə ustası olub, Azərbaycan SSR-in Əməkdar Artisti fəxri adı ilə sağlığında təltif edilib. Bir çox filmlərin ən yaddaqalan personajlarından olub, yumşaq, koloritli, nəcib, zadəgan maneralı, geniş planlı, məxməri səsə malik olub. 1932-ci ildən - 1980-ci ilə qədər Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında çalışmışdır.

Ailəsi
------

Əliheydər Həsənzadənin dörd övladı var. Böyük oğlu Ələkbər Həsənzadə görkəmli səs rejissoru, Rusiya Federasiyasının əməkdar incəsənət xadimi, Rusiyanın ən yüksək kino mükafatı "NİKA" mükafatı və Rusiya Dövlət Mükafatı laureatıdır. İkinci oğlu Tərlan Həsənov cüdo ustası, əməkdar məşqçi, cüdo idman növünün Azərbaycanda ilk yaradıcısı və təsisçisi, bir çox çempionların, olimpiya çempionlarının müəllimidir. Qızı Cananə Xəlilova (Həsənzadə) uzun illər Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində rejissor sənətindən dərs demiş, bir çox yetirmələri Azərbaycanın görkəmli mədəniyyət xadimləridir.

* Səs rejissoru Ələkbər Həsənzadənin atasıdır.
* Azərbaycanın cüdo ustadı Tərlan Həsənovun atasıdır.
* Səs rejissoru Tariyel Həsənzadənin babasıdır.
* Aktrisa Nigar Həsənzadənin babasıdır.

Mükafatları
-----------

* Azərbaycan SSR əməkdar artisti — 17 iyun 1943.

Filmoqrafiya
------------

1. Ad günü (film, 1977) (tammetrajlı bədii film)-rol: heykəlin yanındakı adam
2. Bayquş gələndə... (film, 1978)
3. Bir məhəllədən iki nəfər (film, 1957)
4. Bizim Cəbiş müəllim (film, 1969)
5. Böyük dayaq (film, 1962)
6. Çardaş (film, 1973)
7. Əgər bir yerdəyiksə (film, 1975)
8. Əhməd haradadır? (film, 1963)
9. İnsanlar, atlar, təkərlər (film, 1979)
10. General (film, 1970)
11. Kölgələr sürünür (film, 1958)
12. Qara daşlar (film, 1956)
13. Qaraca qız (film, 1966)(film, kinoalmanax)
14. O olmasın, bu olsun (film, 1956)
15. Romeo mənim qonşumdur (film, 1963)
16. Sevil (film, 1970)
17. Şərikli çörək (film, 1969)
18. Torpaq. Dəniz. Od. Səma (film, 1967)
19. Ulduz (film, 1964)
20. Yaşamaq gözəldir, qardaşım! (film, 1966)

Xarici keçidlər
---------------

* İzlə
**Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan Hüquqları Şurası** (UNHRC) Birləşmiş Millətlər Təşkilatının orqanıdır və onun missiyası bütün dünyada insan hüquqlarını təşviq etmək və qorumaqdır.Şuranın regional qrup əsasında mərhələli üç il müddətinə seçilən 47 üzvü var.Şuranın Baş-qərargahı Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İsveçrədəki Cenevrə bölməsində yerləşir.

Şura Birləşmiş Millətlər Təşkilatına üzv dövlətlərdə insan hüquqlarının pozulması ilə bağlı iddiaları araşdırır - birləşmək və toplaşmaq azadlığı, ifadə azadlığı, inanc və din azadlığı, qadın hüquqları,LGBT hüquqları və irqi və etnik azlıqların hüquqları.

Şura Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası tərəfindən 15 mart 2006-cı ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan Hüquqları Komissiyasını (UNCHR) əvəz etmək üçün yaradılmışdır. Şura İnsan Hüquqları üzrə Ali Komissarlığın İdarəsi (OHCHR) ilə sıx əməkdaşlıq edir və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının xüsusi prosedurlarını həyata keçirir.

Mexanizm
--------

Baş Assambleyanın üzvləri İnsan Hüquqları Şurasında 47 üzv seçirlər. Hər bir yerin müddəti üç ildir və heç bir üzv ardıcıl iki müddətdən artıq bir yer tuta bilməzş. Yerlər Birləşmiş Millətlər Təşkilatının regional qrupları arasında aşağıdakı kimi bölüşdürülür:
Afrika üçün 13,
Asiya üçün 13, 
Şərqi Avropa üçün altı,
Latın Amerikası və Karib hövzəsi üçün səkkiz (GRULAC) və Qərbi Avropa və Digərləri Qrupu (WEOG) üçün yeddi. 
Əvvəlki CHR-in İqtisadi və Sosial Şura (ECOSOC) tərəfindən iştirak edənlərin və səsvermədə iştirak edənlərin əksəriyyəti tərəfindən seçilən 53 üzvü var idi.

Sessiyalar
----------

UNHRC ildə üç dəfə, mart, iyun və sentyabr aylarında müntəzəm sessiyalar keçirir. UNHRC istənilən vaxt üzv dövlətlərin üçdə birinin tələbi ilə insan hüquqlarının pozulması və fövqəladə halların həlli üçün xüsusi sessiyanın keçirilməsi barədə qərar qəbul edə bilər. 2020-ci ilin may ayına kimi 28 xüsusi sessiya olmuşdur.

Üzvlər
------

Şura hər il Baş Assambleya tərəfindən ardıcıl üç il müddətinə seçilən 47 üzvdən ibarətdir. Üzvlər Birləşmiş Millətlər Təşkilatının regional qruplaşdırma sistemindən istifadə edərək ədalətli coğrafi rotasiya əsasında seçilir. Üzvlər əlavə bir müddətə yenidən seçilmək hüququna malikdirlər, bundan sonra onlar öz yerlərini tərk etməlidirlər.

Üzvlər aşağıdakı xətlər üzrə paylanır:

Afrika Qrupu üçün 13
Asiya-Sakit Okean Qrupu üçün 13
Şərqi Avropa Qrupu üçün 6
Latın Amerikası və Karib Qrupu üçün 8
Qərbi Avropa və Digərləri Qrupu üçün 7

Xarici keçidlər
---------------

*
**Siciliya tarix** boyu başqa millətlər tərəfindən ələ keçirilmişdir — qədim romalılar,vandallar,bizanslılar,normanlar,hohenştaufen sülaləsi,ispanlar. Buna baxmayaraq Siciliyanın müstəqil olan dövrləridə olmuşdur - Böyük Yunanıstan, Siciliya əmirliyi və Siciliya krallığı. Hal-hazırda Siciliya İtaliyanın tərkib hissəsindədir.

Siciliya həm müasir İtaliyanın ən böyük sahəsi, həm də Aralıq dənizinin ən böyük adasıdır. Əlverişli coğrafi mövqeyi və təbii qaynaqları sayəsində, Sicilya qədim dövrlərdən bəri Aralıq dənizi ticarətində əsas rol oynayan ən mühüm strateji sahə sayılır, məsələn, qədim yunanlar bu bölgəni çox yüksək qiymətləndirdi və Siseron Sirukazı şəhərini qədim Yunanıstanın ən böyük və gözəl şəhəri kimi təsvir etdi.

Qədim tarixi
------------

Addaurda qayaüstü təsvirlər
Siciliyanın yerli əhalisi bir neçə qəbilə idi, uzun müddət tək bir xalqda toplandı. Qədim yunanlar onları Elimtsy, Sikans və Sikul, ya da Siciliya adlandırdılar (sonra ada adını aldılar). Enotria, Chona, Laterna (və ya latarny) Oski və Ausones - Bu, digər İtalyanlar Calabria Italoi deyilən kimi Sikily, cənub İtaliya köç ki, aydındır. Sicanların başlanğıcda bir Iberian qəbiləsi olması ehtimalı olsa da. Elims də Ege dənizindən gələn bir yad qəbilə ola bilər. M.Ö. üçüncü minilliyin ikinci yarısının son açıq dolmenləri. ilk növbədə Sicilya mədəniyyətlərinin öyrənilməsində yeni üfüqlər açmaq.

Şübhə yoxdur ki, bu bölgənin qədim tarixi tədqiq etmək çox çətindir, çünki yaşayan xalqların daimi köçürülməsi və miqrasiyası çox qarışıqlıq yaradıb. Etibarlı şəkildə, yalnız iki vektor təsirindən danışmaq olar: şimal-qərbdən (dolmen mədəniyyəti, Bürünc dövrünün başlanğıcından adada aşkar edilmiş abidələr) və Şərq mədəniyyətinin elementlərini təqdim edən Aralıq dənizindən gələn Avropa. Şəhərlər təxminən 1300-cü ildə görünür.

E.ə 11-ci əsrdə Finikiya qərb Siciliyadakı şimali Afrikada olan müstəmləkələrindən məskunlaşmağa başladı. Ən çox məskunlaşma finikiyalı qəsəbə Solunt idi. Finikiyalıların Karfagen koloniyası bu ərazilərin nəzarəti əldə etməklə olan böyük qüvvə qazanmışdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sicily". KeyItaly.com. 20 November 2007. 13 April 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 January 2019.
2. ↑  "Sicilia's Urbs of Syracusa". AncientWorlds.net. 20 November 2007. 2007-10-21 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  Salvatore Piccolo, *Ancient Stones: The Prehistoric Dolmens of Sicily*, op. cit. p. 31.
1946-cı ilin noyabr ayında ittifaq qüvvələri tərəfindən parlament formasında razılaşdırılmış idarəetmə və icra orqanlarının əlində hakimiyyətin təmərküzləşməsinin yolverilməzliyi məqsədi ilə yaradılmış 99 maddədən ibarət Yaponiya Konstitusiyasına görə dövlət başçısı – sırf formal səlahiyyətlərə malik olan və dövlətin və millətin rəmzi sayılan imperatordur. Real hakimiyyət Baş nazirə, onun rəhbərlik etdiyi kabinetə və qarşısında məsuliyyət daşıdığı Parlamentə verilmişdir.
Taxt varislik yolu ilə imperator ailəsinin kişi üzvlərinə keçir. İmperator (2019-cu ildən Naruhito) mütləq hakimiyyətə malik deyildir, dövlət işlərinə aid fəaliyyəti Nazirlər Kabinetinin məsləhəti və icazəsi əsasında həyata keçirməlidir.

Səlahiyyətləri
--------------

Konstitusiyada göstərilən hallar xaricində İmperatorun hökumətlə bağlı səlahiyyəti yoxdur. Bununla yanaşı İmperator Baş naziri və Ali Məhkəmənin Baş Hakimini təyin edir. Baş nazir əvvəlcə Parlament tərəfindən seçilir və İmperator tərəfindən təsdiq edilir. Baş hakim Nazirlər Kabineti tərəfindən seçilir və daha sonra İmperator tərəfindən təsdiq edilir. İmperatorun qanun və müqavilələri imzalamaq, Parlamentin sessiyalarını çağırmaq və Nazirlər Kabinetinin tövsiyə və icazəsi ilə şərəf nişanı vermək səlahiyyəti vardır. 
Yaponiya Konstitusiyasına görə imperator xalqın birliyinin və dövlətin rəmzidir. Konstitusiyada göstərilən hallar xaricində İmperatorun hökumətlə bağlı səlahiyyəti yoxdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ə.M.Həsənov, A.İ.Vəliyev Dünya ölkələrinin müasir siyasi sistemləri. Bakı, "Zərdabi LTD", 2013. s..592-598  Arxivləşdirilib 2022-03-03 at the Wayback Machine

| ⛭ Yaponiya imperiyası |
| --- |
| Tarix | Meyci islahatı • Sasum üsyanı • Ryukyunun ilhaqı • Çin-yapon müharibəsi (1894—1895) • Rus-yapon müharibəsi • Koreyanın Yaponiyaya birləşdiriləsi müqaviləsi • Yaponiya Birinci dünya müharibəsində • Böyük Kanto zəlzələsi • Tayşo dövrü • Mancuriyanın işğalı (1931) • Çin-yapon müharibəsi (1937—1945) • İkinci dünya müharibəsində Sakit okean cəbhəsi • Yaponiyanın danışıqsız təslim olma aktı |  |
| İmperatorlar | Meyci • Tayse • Hirohito |
| Dövlət quruluşu | Meyci konstutsiyası • Yaponiya imperatoru • Henro • Yaponiya baş naziri • Henroin • Gizli Şura |
| İdeologiya | Fukoku Kehey • Dövlət şintoizmi • Kokutay • Böyük Şərqi Asiya Rifah Birliyi |
| Koloniya | Tayvan Yaponiyanın işğalı altında • Koreya Yaponiyanın işğalı altında • Karafuto • *Kvantun vilayəti* • *Cənubi Sakit okean mandatı* |
| Ordu | Yaponiya İmperiya ordusu • Yaponiya İmperiya donanması • Kamikadze • Kempeytay • Yaponiyanın nüvə silahı proqramı |
**Haskell** — saf funksional proqramlaşdırma dilidir. Haskell proqramlaşdırma dilini digər bu qəbil dillərdən ayıran ən önəmli xüsusiyyəti, yəqin ki tənbəl olmağıdır. Proqramlaşdırma dilində tənbəl deyilərkən, dəyişənin lazım olduqda çağırılmağı nəzərdə tutulur.

Amerikan məntiqçisi və riyaziyyatçısı Haskel Körlinin (Haskell Curly)şərəfinə belə adlandırılmışdır.
Haskell dilinin ən mühüm elementi funksiyalardır. Hətta funksiyalar üçün, Haskell kainatının birinci sinif vətəndaşları da deyilir.

Haskell dili, 1990-cı ildə yaradılmışdır. Dilin ərsəyə gəlməyində Saymon Peyton Conz (Simon Peyton Jones, Kembric universiteti), Lennart Avququstson (Lennart Augustsson, Cayenne proqramlaşdırma dilinin yaradıcısı), Pol Udak (Paul Hudak, Yeyl Universiteti, kompüter elmləri professoru) Con Hyuz (John Hughes, Çalmerş Universiteti), Erik Meyer (Erik Meijer, Utrext Universiteti, Mikrosoft proqram təminatları arxitektoru), Filip Vadler (Philip Wadler, Edinburq Universiteti) vəs. yaxından iştirak etmişdir. Proqramın ən son versiyası 2010-cu ilin, İyulunda buraxılıb.

```
module Main where

main :: IO ()
main = putStrLn "Linedinnas, egamican!"

```

Aşağıdakı kodlara diqqət yetirin. Digər başqa bir proqramlaşdırma dilində proqramın başlanğıc hissəsində dəyişənlər əvvəlcədən göstərilməlidir.

```
rekursiv funksiya ilə faktorial hesabı. 
faktorial :: Integer -> Integer
---- istəyə bağlı--------

faktorial 0 = 1
faktorial n = n \* faktorial (n - 1)

------------
faktorial n = product[1..n]

```

Məs: bu C-də təxminən

```
int main() 
{
int f, n; 
... 
}

```

Pascal-da isə

```
program Proqram; 
var 
 fakt, n : integer;
...

```

şəklində olmalı idi.

Funksiyaların ümumi şəkildə deklarasiyası və tanınmağı.

```
kvadrat :: int->int
kvadrat n = n\*n

```

Haskell dili üçün ən çox istifadə olunan kompilyatorlar, Helium və Glasgow kompilyatorlarıdır. 
Haskell dilində yazdığınız proqramları .hs və .lhs kimi saxlaya bilərsiniz. Heliumda bu proqramları açmaq üçün, Prelude > təqinin qarşısınıa proqramadi.hs yazmaq lazımdır. 

```
Prelude > proqramadi.hs
-- burda proqramın nəticəsi göstəriləcək ---

```

Ədəbiyyat
---------

* *Bryan O’Sullivan, John Goerzen, Don Stewart*. Real World Haskell — O’Reilly, 2008—710 C. ISBN 0-596-51498-0. ISBN 978-0-596-51498-3
* *Graham Hutton*. «Programming in Haskell». Cambrige University Press. ISBN 978-0-521-87172-3. ISBN 978-0-521-69269-4
* *Kees Doets, Jan van Eijck*. «The Haskell Road to Logic, Maths and Programming». ISBN 0-9543006-9-6.

Xarici keçidlər
---------------

* 

| ⛭Proqramlaşdırma dilləri |
| --- |
| 
* Müqayisə
* Xronologiya
* Tarix

 |
| 
* Assembler
* Basic
* C
* C++
* C#
* COBOL
* Fortran
* Go
* Haskell
* Java
* JavaScript (JS)
* Lisp
* Lua
* Objective-C
* Pascal
* Perl
* PHP
* Python
* Ruby
* Smalltalk
* Swift
* Visual Basic .NET (VB.NET)
* *daha...*

 |
| 
* Category **Kateqoriya**
* Non-article page **Müqayisə**
* List-Class article **Siyahılar**
	+ Əlifba sırası ilə
	+ Kateqoriya üzrə

 |

1. ↑  [Haskell Announcing Haskell 2010]. 2009.
**Bakı vilayəti** — Azərbaycan SSR-də 1952–1953-cü illər arasında mövcud olmuş inzibati-ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Bakı şəhəri idi.

Bakı vilayəti 3 aprel 1952-ci il tarixdə, Gəncə vilayəti ilə eyni vaxtda təşkil edilmişdi. O, Azərbaycan SSR ərazisinin bütün şərq və cənub hissəsini əhatə edirdi və 32 rayona — Əli Bayramlı, Astara, Astraxanbazar, Ağsu, Cəbrayıl, Dəvəçi, Jdanov, Zəngilan, İmişli, İsmayıllı, Qazıməmməd, Qaryagin, Qonaqkənd, Qubadlı, Qusar, Kürdəmir, Laçın, Lənkəran, Lerik, Mərəzə, Masallı, Puşkin, Saatlı, Sabirabad, Xaçmaz, Xızı, Xıllı, Xudat, Şamaxı və Yardımlı rayonlarına bölünürdü.

Vilayətin İcraiyyə Komitəsinin sədri Həsən Seyidov, K(b)P vilayət komitəsinin sədri Mirteymur Yaqubov idi.

Bakı vilayəti yaradıldıqdan 1 il sonra, 23 aprel 1953-cü ildə ləğv edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898–1991". 2014-05-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-07-16.
2. ↑  [Указ Президиума ВС СССР от 23.04.1953 о ликвидации Бакинской и Гянджинской областей Азербайджанской ССР]

Həmçinin bax
------------

* Gəncə vilayəti
**Hat Point yarımadası** (*ing.* Hut Point Peninsula) — Eni 4,8 km, uzunluğu 24 km təşkil edir. Cənub-qərbi sıldırımlıdır, Erebus vulkanı və Ross adası onun yaxınlığında yerləşir. Robert Skott 1901-1904-ci illərdə (Diskaveri) əraziyə ilk ekspedisiya təşkil edir. Hat Pointdə xüsusi düşərgə yaradılır. Ernest Seklton əraziyə təşkil etdiyi ekspedisiya zamanı düşərgədən yararlanır (Nimrod). Növbəti dəfə təşkil edilən ekspedisiya zamanı düşərgədən istifadə edilir (Terra Nova 1907-1909). 1914-1917-ci illərdə əraziyə "İmperator transantarktik ekspedisiya" təşkil edilir. Yarımadada MakMedro (ABŞ) və Skott Beys (Yeni Zellandiya) elmi stansiya fəaliyyət göstərir. Antarktida haqqında konvensiyaya görə "Diskoveri" düşərgəsi xüsusi qorunan ərazilərdən biridir. Əraziyə il ərzində 2000-dən çox turist buraxılmır.

* Hat Point yarımadasıHat Point yarımadası
* «Diskaveri» ekspedisiyasına aid daxma«Diskaveri» ekspedisiyasına aid daxma
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Antraktidanın xüsusi qorunan rayonlarının planı" (PDF). 2018-12-15 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-05-20.
2. ↑  "Məşvərət sənədləri". // ats.aq. 2012-09-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-1-21.
**Mikayıl bəy Hüseyn bəy oğlu İsrafilbəyov** (?-?) — Gəncə qəzasının rəisi (-11 iyun 1919), Hüseyn bəy İsrafilbəyovun oğlu.

Həyatı
------

Mikayıl bəy Hüseyn bəy oğlu Gəncə şəhərində anadan olmuşdu. Gəncə gimnaziyasını bitirmişdi. Qəza idarəsində işləmişdi. Polis pristavı kimi qulluq etmişdi. ADR dönəmində öncə qubernator Xudadat bəy Rəfibəyovun yanında şöbə məsləhətçisi, sonra Gəncə qəzasının rəisi olmuşdu.
O, 1884-1890-cı illərdə Yelizavetpol şəhər klassik kişi gimnaziyasında oxumuşdu
Mikayıl bəy İsrafilbəyov Qatır Məmmədin dəstəsinə qarşı vuruşmuşdu. ADR hökuməti üsyançılar üzərinə müsavat ordusunun adlı-sanlı komandirlərindən olan Mahmud bəy Paşayev və Mikayıl bəy İsrafilbəyovun rəhbərliyi ilə 3-cü və 8-ci süvari alayları göndərdi. Qoşun 1919-cu il 28 iyunda Gorana çatdı. Qoşun hissələri o dövr üçün ən müasir top və pulemyotlarla təchiz edilmiş və say etibarı ilə üsyançılardan xeyli üstün idi. Amma partizan taktikası qarşısında nə ən müasir silahlar, nə də sayca üstün canlı qüvvə heç bir şey edə bilmədi. Qırmızı partizanlar qoşunun təchizat bölüyünü ön hissədən təcrid edib zərərsizləşdirdilər. Daha sonra isə ön hissəyə sarsıdıcı zərbə endirdilər. Hökumət qoşunu pərən-pərən olub qacmağa üz tutdu. Top və pulemyotlar üsyançılar tərəfindən qənimət olaraq götürüldü. Bundan sonra Qatır Məmməd Bakı kommunist təşkilatından top və pulemyotlardan istifadə qaydalarını üsyançılara öyrədəcək mütəxəssis göndərilməsini istədi. Tezliklə Vasili Kazakov adlı mütəxəssis gəlir və silahlardan istifadə qaydalarını üsyançılara öyrətməklə yanaşı topçu dəstəsi belə təşkil edir.

Ailəsi
------

Mikayıl bəy Dünya xanım Qambay bəy qızı Cəmillinskaya ilə ailə qurmuşdu. Zərintac xanım adlı qızı vardı.

Atası
-----

Dəftərxana xidmətçisi, kollej katibi çinləri daşıyan Hüseyn bəy İsrafilbəyov 1838-ci ildə Gəncə şəhərində doğulmuş, 1907-ci ildə öldürülmüşdü.

Həmçinin bax
------------

* İsrafilbəyovlar (II)
* Gəncə

İstinadlar
----------

1. ↑  İltifat Şahsevən (Əliyarlı), İltifat Musa oğlu. İstiqlal fədailəri - Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Daxili İşlər Nazirləri və silahdaşları: 1918-1920 Bakı – Mütərcim – 2013
Orta Şərq e.ə. 1400
**Nairi** — Van Gölünün cənubi hisəsində tarixsəl bir ölkə adı (e.ə. 1114- 860), Assuriyalılar onlara (KUR.KUR *Na-i-ri*, və ya *Na-i-ru*) adı verirdi, müasir Türkiyənin və Cənubi Azərbaycanın (İranın Qərbi Azərbaycan vilayətinin) Van və Hakkari vilayətlərinə təxminən uyğun gəlir. Nairi bəzən Mesopotamiya, Xet və Urartu mənbələrindən bilinən **Nihriya** ilə bərabərləşmişdir.

Ancaq bir mətn içərisində belə gəlir ki Nihriya ilə birgə olmaması təxmin edilir.

Tunc dövrünün qutulmasından əvvəl Nairi qəbilələri həm Assuriya, həm də Xetlər ilə mübarizə aparacaq qədər güclü bir qüvvə hesab olunurdu.

Mitanni Krallığının yıxılışından sonra torpaqlarına nəzarət etmək üçün Xetlər və Assuriyalılar arasındakı döyüşlərin son nöqtəsi olan Nihriya Döyüşü; orada baş verdi, e.ə. 1230.

Urartu'nun ilk padşahları özülərini yerli Bianili yerinə Nairi adlandırdılar.

Ancaq Urartu ilə Nairi arasındakı münasibət dəqiq bəlli deyil.

Bəzi alimlər Urartu və Nairinin ayrı-ayrı nöqtələr olduğunu irəli sürdülər.

Assuriyalıların sənədlərinə baxaraq belə görünür ki, e.ə. 8-ci əsrdə Nairi torpaqları Assuriya və Urartu tərəfindən tamamilə ələ keçmədən öncə və Urartunun qurulmasından öəcə onlarca il müstəqil olaraq həyatlarını sürdürmüşlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Redgate, Anne Elizabeth.* The Armenians. Wiley-Blackwell. 2000. səh. 27. ISBN 978-0631220374.
2. ↑  Trevor Bryce, *The Kingdom of the Hittites* 2005:316; Bryce locates Nairi north or northeast of modern Diyarbakir.
3. ↑  M. Salvini "Nairi, Na'iri" Reallexikon der Assyriologie 9. Edited by Erich Ebeling and Bruno Meissner. New York: Walter de Gruyter, 1998-2001. p. 87.
4. ↑  Urartian Material Culture As State Assemblage: An Anomaly in the Archaeology of Empire, Paul Zimansky, Page 103 of 103-115
5. ↑  Paul Zimansky. *Ecology and Empire: The Structure of the Urartian State*. pp. 49-50.  Arxivləşdirilib 2022-09-22 at the Wayback Machine
**Dünya Ağalarova Əkbər qızı** (12 dekabr 1906, Şamaxı - 15 avqust 1981) – Azərbaycanın ilk geolog qadını, professor (1965).

Haqqında
--------

Dünya Ağalarova 12 dekabr 1906-cı ildə Şamaxı şəhərində anadan olmuşdur. Dünya Ağalarova 1932-ci ildə Azərbaycan Neft İnstitutunun geoloji şöbəsini bitirmişdir. Ağalarova Azərbaycanın neftli-qazlı vilayətlərinin pliosen çöküntülərinin mikrofaunasını öyrənməyə başlamış ilk alim-paleontoloqlardandır.

Əmək fəaliyyəti
---------------

Dünya Ağalarova tələbə olduğu dövrdə-1930-cu ildə Azərbaycan Neft İnstitutunda mikrofauna üzrə laborant kimi işləməyə başlamışdır. 1949-1951-ci illərdə Ağalarova Elmi-Tədqiqat Geoloji-Kəşfiyyat Neft İnstitutunda və Neft Texnikumunda müəllim işləmişdir. 1951-1954-cü illərdə Dünya Ağalarova Türkmənistan Elmlər Akademiyası Geologiya İnstitutuna çalışmış və həmçinin orada paleontolgiya şöbəsinə rəhbərlik etməklə yanaşı, Türkmənistan Dövlət Universitetində paleontologiyadan mühazirələr oxumuşdur. O, 1954-cü ildə Bakıya qayıdır və neft çıxarılması üzrə AzETİ-də böyük elmi işçi işləyir. 1960-cı ildən ömrünün sonuna kimi stratiqrafiya laboratoriyasına rəhbərlik etmişdir. 

Onun məhsuldar qatın mikrofaunistik xarakteristikası üzrə tədqiqatları böyük əhəmiyyət daşıyırdı. O, məhsuldar qatı bir sıra horizontlara bölməyə, mikrofaunada endemik formaları ayırmağa, məhsuldar qatın formalaşması əsrində hövzənin bionomik şəraitini və paleocoğrafi vəziyyətini səciyyələndirməyə müvəffəq olmuşdur. Ağalarova tərəfindən məhsuldar qatın, pontun, akçaqılın mikrofaunalarını, sonralar daha qədim çöküntüləri çox dəqiq öyrənməsi onu bir-birindən uzaq olan kəsilişlərdəki eyni yaşlı çöküntüləri korrelyasiya etmə ideyasını gətirdi. 

Dünya Ağalarova öz tədqiqatları ilə kaynozoyun stratiqrafik sxeminə əhəmiyyətli düzəlişlər gətirdi. Qazılmaqda olan quyularda qazmanı saxlamadan onlardan çıxan gil məhlulunun mikrofaunasını öyrənmək ideyası da Dünya Ağalarovaya məxsusdur ki, bundan da böyük iqtisadi səmərə əldə edilmişdir. Ağalarova mikrofaunanı öyrənərkən foraminifer və ostrokodların filogensiyasını korrelyasiyasına, inkişafına və məhvinə, dəyişkənliyinə aid olan praktiki və nəzəri məsələləri həll edirdi. Azərbaycan və Türkmənistan mezokaynozoyunun mikrofaunasının 50 il ərzində öyrənilməsinin nəticələri onun monoqrafiyalarında, məqalələrində və soraq kitabçalarında öz əksini tapmışdır.

Elmi fəaliyyəti
---------------

* 1941-ci ildə aspiranturanı bitirərək "Azərbaycan SSR-nin palçıq vulkanlarının sopka brekçiyaları verən süxurlarının yaş məsələlərinə dair" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.
* 1955-ci ildə "Azərbaycanın məhsuldar qatının mikrofaunası, onu örtən və altda yatan çöküntülər" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *A.Svetlana.* "Azərbaycanın geoloq və geofizik alimləri". Bakı: Nafta-Press. 2004. səh. 18-19.
**Mikayıl Əbdürrəhmanov** — Azərbaycan rəssamı.

Həyatı
------

Mikayıl Əbdürrəhmanov 1953-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1972-ci ildə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbinin rəngkarlıq fakültəsini bitirəndən sonra, təhsilini İ.Repin adına Sankt-Peterburq Rəssamlıq Akademiyasının rəngkarlıq fakültəsində davam etdirmişdir (1979). Rəssam ilk dəfə sərgidə 1973-cü ildə iştirak etmişdir. Əsərləri Azərbaycanda və xarici ölkələrdə şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır. Mikayl Əbdürrəhmanov bir çox beynəlxalq sərgilərin də iştirakçısı olmuşdur.

Ekspozisiyada rəssamın "Planetlərin paradı" (kətan, yağlı boya) və "Gecə şəhəri" (kətan, yağlı boya) əsərləri nümayiş etdirilir.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Rəssam** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əsrlərin qovuşağında: Mikayıl Əbdürrəhmanov". 2013-12-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-10-28.
***Occam*** – paralel proqramlaşdırma üçün yüksək səviyyəli, prosedurlu dil. 1980-ci illərin başlanğıcında işlənib hazırlanıb. 14-cü əsr ingilis filosofu Okkamlı Uilyamın şərəfinə adlandırılıb. Occam dilinin təməl anlayışı hesablama prosesidir; prosesin əsas xarakteristikası ondan ibarətdir ki, o başladıla və sona çatdırıla bilər. Bu dildə bir neçə sadə proses təyin olunub: mənimsətmə prosesi, kanal vasitəsilə giriş və çıxış prosesləri (? və ! simvolları ilə göstərilir), SKIP və STOP formal prosesləri (birinci dərhal sona çatır, ikinci isə heç vaxt), taymerin və taymer ləngiməsinin oxunması prosesləri. Qalan bütün proseslər isə öncə təyin olunmuş proseslərdən iyerarxik qurma vasitəsilə alına bilər. Bu məqsədlə Occam dilində bir sıra proses konstruktorları vardır: SEQ (proseslərin ardıcıl yerinə yetirilməsi prosesini təyin edir), PAR (proseslərin paralel yerinə yetirilməsi prosesini təyin edir), eləcə də IF şərti proses, WHILE dövri proses, ALT proseslərin seçilməsi prosesinin konstruktoru. Mövcud qaydalara görə SEQ və ya PAR tipli mürəkkəb proses o zaman sona çatmış hesab olunur ki, onun təşkil edən bütün proseslər sona çatmış olsun. Proseslərə adlar verilə bilər və parametrlər verilməklə adına görə çağrıla bilər.

  

* *Occam dilində proqram nümunəsi*

```
ALT
  count1 < 100 & c1 ? data
    SEQ
      count1 := count1 + 1
      merged ! data
  count2 < 100 & c2 ? data
    SEQ
      count2 := count2 + 1
      merged ! data
  status ? request
    SEQ
      out ! count1
      out ! count2
```

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Xarici keçidlər
---------------

Occam proqramlama dili[*ölü keçid*]
**Albi** (qədim *Albiqa*, *fr.* Albi, *lat.* Civitas Albigensium, Albia) — 51,2 min əhalisi olan Fransanın cənubunda yerləşən Tarn departamentinin inzibati mərkəzi (Langedok tarixi bölgəsi) (2008).

Coğrafiyası
-----------

Tarn çayı üzərindəki bir təpədə yerləşir. Yaxınlıqda məşhur So-dü-Sabo və ya Sôtes du Tarn, əhəngdaşı uçurumlarına çırpılan bir sıra şəlalə yerləşir. Şəhərin yerləşdiyi sahə əvvəllər "Albijua" adlanır və onun sakinlərinin dini təqibləri ilə tanınır. IX–XIII əsrlərdə sənədlərdə Albi qeyd olunur.

Abidələri
---------

Şəhərin tarixi hissəsi Ümumdünya irsi abidəsidir. 1282–1512-ci illərdə inşa edilmiş, antik freskalarla boyanmış və bir orqan xoruna malikdir; Saint-Salvi kilsəsi, prefekturanın bənzər bir binası — Albiju sayılarının köhnə sarayı, burada arxiyepiskopları, xəstəxana və teatr yaşadı.

Qalereya
--------

* Müqəddəs Madelen kilsəsiMüqəddəs Madelen kilsəsi
* 
* 
* Albi şəhərinin xəritəsi, 1914Albi şəhərinin xəritəsi, 1914

İstinadlar
----------

1. ↑  база данных о французских коммунах

Xarici keçidlər
---------------

* Albi // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
**Çariça Tamar körpüsü** (*gürc.* თამარ მეფის ხიდი) — Gürcüstanın paytaxtı Tiflis şəhərində, Kür çayı üzərində yerləşən avtomobil körpüsü. Körpü paytaxtın Saburtalo, Vake rayonlarını və onun mərkəzi hissəsini birləşdirir. Sovetlər dönəmində Tiflis şəhərinddə inşa edilən ən böyük körpüdür.

Yerləşir
--------

Körpü Çariça Tamar prospektinin girəcəyində yerləşir (keçmiş Çelyuskinsev küçəsi) 

Körpüdən yuxarı axar boyunca Qalaktion Tabidze, aşağı axar üzrə isə Baxuşti Baqrationi körpüləri yerləşir.

Adı
---

İlk əvvəllər körpünün adı yerləşdiyi rayonun adına uyğun olaraq *Çelyuskinsev körpüsü* adlanırdı. Çağdaş adı isə ona 1989-cu ildə verilmişdir. Körpü gürçü Çariça Böyük Tamaranın şərəfinə adlandırılmışdır.

Tarixi
------

Körpünün inşasına ehtiyac şəhərin bu hissəinin 1930-cu illərdə inşası ilə əlaqəli meydana gəlir. 1928-ci ildə körpünün inşası ilə əlaqəli müsabiqə elan edilir. Bu müsabiqədə mühəndis Kiriak Zavriv və Nikolay Slovinskinin layihəsi qalib gəlir. Körpünün dizaynı memar Nikolay Severov tərəfindən hazırlanmışdır. İnşaat işləri 1932-1935-ci illərtdə aparılmışdır.

2016-cı ildə körpünün incəsənət işıqlandırılması həyata keçirilmişdir.

Konstruksiya
------------

Körpü zəif dəmir-beton kəmərlərlə örtülmüş dörd aşırımdan ibarətdir. İki aşırım çayın yatağı üzərindən keçdiyi halda, yanlardaisə sahildə yerləşir.

Körpü həm avtomobillərin həm də piyadaların hərəkəti üçün hesablanmışdır. Avtomobillərin hərəkəti üçün körpü dörd zolaqlıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Мост им. Царицы Тамары в городе Тбилиси". 2018-08-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-04.
**Əbdülqafar**ın adı tarixi mənbələrdə ilk dəfə hicri 851-ci (19.03.1447 −06.03.1448)-ci ilin hadisələri barədə bəhsdə — Əbubəkr Tehraninin "Kitabi Diyarbəkriyyə"sində çəkilmişdir; bu mənbədə o, "**Əbdülqaffar Şəkki**" adı ilə təqdim edilir və qeyd olunur ki Amid şəhəri ətrafında ağqoyunlularla qaraqoyunlular arasında baş vermiş döyüşlərdə ikincilərin tərəfində vuruşmuş, atdan salınmış və son nəhayətdə Mahmud bəy Ağqoyunlunun oğlu Lələ Hüseyn bəy tərəfindən əsir götürülmüşdür.

Tarixi mənbələrdə adı növbəti və sonuncu dəfə isə Teymuri Əbu Səidin 1468–1469-cu illərin qışında Ağqoyunlular üzərinə hücumu ilə əlaqədar hadisələrin bəhsində xatırlanır. Qeyd olunur ki, *"… Sultan* (Əbu Səid) *istədi ki Şirvan şirvanşahı Fərrux Yasarı da öz tərəfinə çəksin və o* (Fərrux Yasar), *cığataylara ərzaq, sursat və digər cəhətlərdən kömək göstərsin, ağqoyunlulardan uzaqlaşıb üz çevirsin və bu da onların* (Ağqoyunluların) *vəziyyətini çətinləşdirsin. Buna görə elçi göndərib şirvanşahdan qızını istədi. Həmçinin **Əbdülqaffarın** və Qaramanlı əmirlərinin yanına [qiymətli] kəmərlər və qiymətli xələtlərlə elçi göndərdi və onları [müttəfiqliyə] çağırdı. Buna görə **Əbdülqaffar Şəki** və Qaramanlı əmirləri Sahibqranın* (Ağqoyunlu hökmdarı Uzun Həsənin) *məhəbbətindən məhrum oldular*.

"Kitabi-Diyarbəkriyyə"nin 1998-ci il Bakı nəşrində əlavə olaraq izahat verilir ki (qeyd 150; səh. 312) *"**Əbdülqaffar — Şəkinin**, Qaramanlı əmirləri isə Bərdənin nisbətən, müstəqil hakimləri idi"*, lakin həm də nəzərə alınmalıdır ki, elə "Kitabi-Diyarbəkriyyə"də — "Kürdüstan qalalarının fəth olunması haqqında" bəhsdə, Kürdüstanda olan digər bir "Şəki" adlı ərazinin də adı çəkilir və hicri 873-cü ildə (22.07.1468–10.07.1469) Ağqoyunluların 7 min süvari ilə həmin Şəkini ələ keçirmələri qeyd olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Əbubəkr Tehrani. Kitabi-Diyarbəkriyyə, səh.112–115, Bakı, 1998.
2. ↑  Əbubəkr Tehrani. Kitabi-Diyarbəkriyyə, səh.257, Bakı, 1998.
3. ↑  Əbubəkr Tehrani. Kitabi-Diyarbəkriyyə, səh.289, Bakı, 1998.

Həmçinin bax
------------

* Şəki hökmdarlığı
* Şəki (tarixi ərazi)

| ⛭Şəkinin tarixi |
| --- |
| Şəki dövləti | 

|  |  |
| --- | --- |
| Mehranilər | 
* Atrnerseh
* İşxan Əbu Əbdülmalik
* Dinar

 |
| Arevmanelilər | 
* Böyük Kvirike
* Qaqik
* I Axsartan
* II Kvirike
* II Axsartan

 |
| Qriqol oğulları | 
* Asat və Şot

 |

 |
| Şəki hakimliyi | 

|  |  |
| --- | --- |
| Orlat sülaləsi | 
* Seyid Əli
* Seyid Əhməd

 |
| Sülaləsi dəqiq məlum olmayanlar | 
* Əli inaq
* Əbdülqafar
* Şahhüseyn

 |
| Qara keşiş nəsli | 
* Əlican
* Qutul
* Zəki
* Həsən
* Dərvişməhəmməd

 |

 |
| Səfəvi–Osmanlıdövrü | 

|  |  |
| --- | --- |
| Şəki hakimləri | 
* Toygün bəy
* Şamxal Çərkəz
* İsa xan
* Əmir Osman
* Məhəmməd
* Aslan
* Abbasqulu
* Şahmir
* Allahqulu
* Əli

 |
| Şəki məlikləri | 
* Səfiqulu
* Həsən
* Səfiqulu
* Əlimərdan
* Nəcəfqulu
* Cəfər

 |

 |
| Şəki xanlığı | 

|  |  |
| --- | --- |
| Qara keşiş nəsli | 
* Hacı Çələbi xan
* Ağakişi bəy
* Məhəmmədhüseyn xan
* Hacı Əbdülqadir xan
* Məhəmmədhəsən xan
* Səlim xan
* Fətəli xan
* Hüseyn xan

 |
| Xoyskilər | 
* Cəfərqulu xan Xoyski
* İsmayıl xan Xoyski

 |

 |
**Əbdüləli bəy İsmayıl bəy oğlu Xələfov** (1873-)— I Dünya müharibəsi veteranı.

Həyatı
------

İsmayıl bəyin ikinci oğlu Əbdüləli bəy 1873-cü ildə Zəngəzur qəzasının Ağanus kəndində anadan olmuşdu. Molla yanında oxumuşdu. Özəl təsərrüfatını idarə etməklə güzəran keçirirdi.

Əbdüləli bəy Xələfov I Dünya Müharibəsində iştirak etmişdi.

Sultan Laçın babası haqqında yazır: "Əbdüləli bəy 120 ilə yaxın ömür sürmüşdü. Savad almasa da, sinədəftər olan bu müdrik kişidən şirin söhbətləri, bayatıları ilə yanaşı, bir neçə əşya da xatirə qalmışdı. Uşaq ikən ən çox diqqətimi cəlb edən babamın quzu dərisindən olan buxara papağı, böyük nağarası və bir də iri polad xəncəri idi… Həmin xəncərlə o, məşhur el qəhrəmanı Sultan bəyin dəstələrindəki döyüşlərdə neçə erməni başı kəsmişdi. Əbdüləli bəy 1914-cü ildə könüllü olaraq I Cahan Savaşına yollanmış azsaylı Azərbaycan türklərindən biri idi. "Dikiy (vəhşi) diviziya" adlanan məşhur müsəlman hərbi hissəsinin tərkibindəki süvari alayında Polşanın Krakov quberniyasına qədər döyüşlərdə iştirak etmişdi. 1917-ci ildə yaralandıqdan sonra Vətənə qayıtmış və sonradan bizə yardıma gəlmiş osmanlı ordusu ilə əlbir hərəkət edən Sultan bəyin dəstələrində Andronikin erməni quldur birləşmələrinə qarşı döyüşlərdə iştirak etmişdi… 16-17 yaşlarımdan bəri atamın babam haqqında danışdıqlarından daha çox bu yadımdadır: "Oğul, babam deyərdi ki, 1918-də osmanlılarla Sultan bəy olmasaydı, buralar çoxdan ermənilərin idi…" Ömrünün son günlərinə qədər Əbdüləli babam tez-tez hündür papağını başına qoyar, polad xəncərini kəmərinə taxar və nağarasını vurub bütün kəndi başına yığan uca səsi, xoş avazıyla oxuyarmış: "Ənvər paşa (yaxud Nuru Paşa-S.L.), səni görüm min yaşa!.." ()

Ailəsi
------

Əbdüləli bəyin Sultan bəy adlı oğlu, Bəyim xanım adlı qızı vardı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Xələf bəyin törəmələri (II yazı), "Soy" еlmi-kütləvi dərgi, 2010, №9, səh.25-35.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ənvər Çingizoğlu, Qarabağ hərbçiləri, Bakı:Təknur, 2011,-312 səh.
**October Tide** — Katatonia qrupunun üzvləri vokalist Jonas Renkse və gitaraçı Fred Norrman tərəfindən 1995-ci ildə Stokholmda yaradılan İsveç metal musiqi qrupu.

Haqqında
--------

VIC Records ilə müqavilə imzalayan qrup, 1997-ci ildə "Rain Without End" adlı ilk debüt studiya albomu çıxarıldı. Bundan iki il sonra, Avantgarde Music albom şirkəti ilə müqavilə imzalayaraq, qrupun 1999-cu ildə "Grey Dawn" adlı ikinci albom çıxdı. Bu albom üçün vokala A Canorous Quintet qrupundan Mårten Hansen dəvət edilmişdir. Bu albom qrupu tanınmağa və məşhurlaşmağa imkan yaradaraq dinləyicilər tərəfindən müsbət dəyərləndirildi. Buna baxmayaraq Jonas və Fred qrup üçün nə müsahibə vermək istədilər, nə də ki konsertlərə qatılmadılar.

Qrup üzvləri
------------

### İndiki üzvləri

* Fred Norrman - Gitara
* Mattias Norrman - bas
* Alexander Högbom - vokal
* Robin Bergh - zərb alətləri
* Emil Alstermark - gitara

### Keçmiş üzvləri

* Jonas Renkse - zərb alətləri, gitara (1995-1999), vokal (1995-1998)
* Mårten Hansen - vokal (1998-1999)
* Tobias netzell - vokal (2009-2012)
* Pierre Stam - bas (2010-2012)
* Jonas Kjellgren - bas (2010)
* Johan "Jonken" Jansson - canlı konsertlərdə bas (2010

Diskoqrafiya
------------

### Demolar

* To Die from Strength (1995)

### Studiya albomları

* Rain Without End (1997)
* Grey Dawn (1999)
* A Thin Shell (2010)
* Tunnel of No Light (2013)