**Gilas** (*lat.* Cerasus avium) – gavalı cinsinə aid bitki növü.

Gilas Azərbaycanda çox geniş yayılmışdır. Meyvələrinin tərkibində aşı maddəsi, şəkər, boyayıcı və pektin maddələri, üzvi turşular, B2, C vitaminləri, eləcə də karotin vardır.

Yabanı gilas
------------

Gülçiçəklilər fəsiləsinin albalı cinsinə aiddir. Yabanı halda Ukraynada, Moldovada, Krım və Qafqazda bitir. Hazırda mədəni gilas sortları çox olduğundan yabanı gilas öz əhəmiyyətini itirmişdir. Lakin meşələrdə yabanı formalara təsadüf edilir.

Yabanı gilas aprel-mayda çiçəkləyir. Çiçəkləri ağ, ətirli, beşləçəkli və uzun saplaqlıdır. Bir neçə çiçək bir yerdən çətir kimi sallanır. Meyvələri iyun-iyulda yetişir. Forması yumru və ya ürək şəklindədir. Qara, sarı-qırmızı və tünd qırmızı rəngdə olur. Dadı acıtəhər və bəzən şirin olur. Şirinlər təzə halda yeyilir, eləcə də ondan kompot, şirə, ekstrakt, mürəbbə və başqa məhsullar hazırlanır. Acı gilaslar
isə şərab istehsalı üçün yararlıdır. Çəyirdəyində 30% yağ və 1%-ə qədər efir yağı vardır. Texniki məqsədlər
üçün işlədilə bilər. Yarpaqlarında 250 mq% C vitamini vardır. Yabanı gilas külli miqdarda qatran ifraz edir ki, bundan da parçaların boyanmasında istifadə edilir.

Gilas şirəsi qidanın yaxşı həzm olunması üçün tətbiq edilir. Xalq təbabətində qəbz olmağa qarşı da istifadə olunur. Oduncağı bərk, sarı-qırmızı rəngdədir. Gilasın oduncağından xarrat məmulatı, nazik budaqlarından isə qəlyan çubuqları hazırlanır. Gilas balverən və bəzək bitkisi kimi də əhəmiyyətlidir. 1 hektar çiçəkləyən gilas sahəsindən arılar 36–40 kq bal hasil edə bilirlər.

Əhəmiyyəti
----------

Gilas mədə-bağırsaq, sidik yolları xəstəliklərində, həmçinin iştahartırıcı pəhriz qidası kimi çox xeyirlidir. Gilas və albalı meyvələrindən və onların şirəsindən qaraciyər xəstəliklərinə tutulanlara müalicə məqsədilə vermək zəruridir.

Bu meyvələrdən eyni zamanda xroniki mədə-bağırsaq xəstəliklərində həzm prosesini yaxşılaşdıran və maddələr mübadiləsini tənzim edən vasitə kimi də istifadə etmək faydalıdır.

Gilas insan orqanizminə ürək-damar xəstəliklərinin dərmanı kimi təsir edir, eləcə də damarları təmizləyir. Həkimlər bütün yaş təbəqələrindəki insanlar üçün gilasın xeyirli olduğunu bildirir. Gilasların tərkibində qlükoza və pektin var. Bu da orqanizmdən xolesterini çıxarmağa kömək edir. Gilas əsasən qanazlığı (anemiyadan) və damarların varikoz genişlənməsindən əzab çəkən xəstələr üçün daha xeyirlidir. Çünki onların köməyi ilə orqanizmdə olan artıq maye çıxarılır və damarların divarları bərkiyir.

Həmçinin bax
------------

* Meyvə
* Adi meşəgilası

İstinadlar
----------

* Ə-C. İ. Əhmədov, N. T. Əliyev, MEYVƏ VƏ TƏRƏVƏZİN ƏMTƏƏŞÜNASLIĞI, Dərslik // Bakı, 2009.
* Meyvələrin sirri Arxivləşdirilib 2011-08-13 at the Wayback Machine

İstinad
-------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh

1. ↑  Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
2. ↑  Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.
3. ↑  "Gilas damarları bərkidir". 2011-08-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-10-06.

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Prunus avium* | 
* Wikidata: Q165137
* Wikispecies: Prunus avium
* APDB: 152744
* APNI: 112538
* BioLib: 39516
* BOLD: 254418
* Calflora: 9204
* Ecocrop: 8965
* eFloraSA: Prunus\_avium
* EoL: 231737
* EPPO: PRNAV
* EUNIS: 181189
* FNA: 242341424
* GBIF: 3020791
* GRIN: 29844
* iNaturalist: 61964
* IPA: 11572
* IPNI: 30093848-2
* IRMNG: 11303801
* ITIS: 24770
* IUCN: 172064
* MichiganFlora: 2519
* MoBotPF: 286442
* NBN: NBNSYS0000003417
* NCBI: 42229
* NSWFlora: Prunus~avium
* NZOR: a4fa6feb-bd74-4671-92ce-6a834aee78dd
* NZPCN: 3134
* PalDat: Prunus\_avium
* PFI: 2229
* Plant List: rjp-383
* PLANTS: PRAV
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:30093848-2
* Tropicos: 27801088
* VASCAN: 8859
* WFO: wfo-0001005630

 |
| *Prunus cerasus var. avium* | 
* Wikidata: Q39779503
* APDB: 200500
* APNI: 219450
* GBIF: 3020837
* GRIN: 29867
* IPNI: 60439875-2
* ITIS: 837590
* NZOR: 95a6bc66-7988-4eae-b4c8-1deeeaae9160
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:60439875-2
* Tropicos: 27805837
* WFO: wfo-0001016680

 |