recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Rumıniyada qaqauzlar** ən qədim etnik azlıqlardan biridir. Onların əsas yaşayış məntəqələri Dobruca bölgəsində (Rumıniyanın cənub-şərqi) yerləşir və onların əsas dini pravoslavlıqdır.

Tarixi
------

1930-cu il siyahıyaalmasına görə, qaqauzların əhəmiyyətli sayı təkçə Bessarabiyada deyil həmçinin Konstantsa və Kaliakra judetslərində də qeydə alınmışdır. Bu xəritədə qaqauzlar narıncı nöqtələrlə G (narıncı nişana qara nöqtə qoyulub) və ya G (narıncı nöqtənin yanında narıncı hərf yazılıb) işarələri ilə qeyd olunub.
Qaqauz xalqının Dobruca və Deliorman bölgələrində yaşadığı 13-cü əsrdən məlumdur.

XIX əsrin əvvəllərində Dobrucadaki qaqauzların sayı hələ çox idi. Bessarabiya torpaqlarının Rusiya imperiyasına keçdiyi dövrdə (1812), qaqauzların kiçik bir hissəsi Dobrucadan Bessarabiyaya köçmüşdür, çünki orada qaquzları imtiyazlar vəd edilmişdir ki, onlar hərbi xidmət və çar hökumətinin qoyduğu vergilərdən azad idilər, həmçinin onlara müharibə və quldur terroru ilə əhatə olunmuş Balkan yarımadasını tərk etmək imkanı verilmişdir. Dobrucada (Bolqarıstanın şimal-şərqi və Rumıniyanın cənub-şərqi) qalan əhalinin əksəriyyəti assimilyasiya olunmuşdur.

Assimilyasiya
-------------

Rumıniya, Rusiya, Bolqarıstan dövlətləri qaqauzların assimilyasiyasına güclü təsir etmişdilər. Bu cür proseslər 1918-1944-cü illərdə Rumıniyanın "Bessarabiyanın azad edilməsi" zamanı da baş verirdi.

1918-ci ildə Dobrucanın etnik xəritəsi (xəritədə "dənizkənarı" qaqauzların yaşayış yerləri qara rənglə qeyd edilmişdir)
1940-1941-ci illərdə SSRİ XDİK "Bessarabiyada xalq düşmənləri" şüarları altında qaqauzlar arasında kütləvi təmizləmələr aparmış, XDİK əməkdaşları yüzlərlə qaqauz ailəsini repressiya etmişdilər. Qaqauzlar ilk dəfə SSRİ-də hərbi xidmətə çağırılmışdılar, sovet işğalı dövründə qaqauzları rus dilində danışmağa məcbur edirdilər və doğma dillərində ünsiyyətləri qadağan olunmuşdur. Çarəsizlikdən bir çox qaqauzlular Latın Amerikasına (Braziliya və s.) üz tutmuşdular. Rumıniya hökuməti də qaqauzların assimilyasiyasının tərəfdarı idi. Rumıniya lideri Antonesku qaqauzların Dnestr tərəfə deportasiyası üçün plan hazırlamışdır, onların yerinə oraya rumınları köçürülməli idilər. Yalnız rumınların Stalinqrad döyüşündə məğlubiyyəti bu prosesin tətbiqini dayandırdı. Hazırda Rumıniyada bir çox etnik qaqauzlar yaşayır, amma rumınlaşdırma prosesləri səbəbindən onlar özlərini rumın hesab edirlər.

Yerləşmələri
------------

1930-cu ildə Tolçu və Konstansa judetslərində qaqauzların sayı 1000 nəfər idi, onların 752-si Konstansada yaşayırdı. 2002-ci il siyahıyaalınmasında Rumıniyada 45 qaqauz var idi. Tolçu judetsində qaqauzların ən böyük yaşayış məntəqələri: Beydaud, Stejaru, Acıoğlu və Izvoarele. Konstantsa judetsində qaqauzlar Yılanlık, Kara Ömer, Azaplar, Göl-Punar, Nastradin, Topraisar, Çernavode, Tekirgöl, Manqaliya və Konstantsada yerləşiblər.

Həmçinin bax
------------

* Qaqauzlar
* Braziliya qaqauzları
* Bolqarıstanda qaqauzlar
* Yunanıstanda qaqauzlar

Xarici keçidlər
---------------

* Rumıniyanın qaqauzları haqqında reportaj (məqalə rumın dilindədir)
**Ellinizm fəlsəfəsi** (IV - I yüzilliklər) — Aristoteldən sonra qədim yunan fəlsəfəsinin növbəti inkişaf mərhələsi.

Ellinizm dövrü m. ö. 338 ildə Makedoniyanın Yunanıstan üzərində qələbə əldə etdiyindən sonra başlamışdır. Bu qələbədən sonra ***Makedoniyalı İskəndər*** Əhəmənilər dövlətini darmadağın edərək bütün Yaxın Şərq, Misir və Orta Asiyanın bir hissəsinin hökmdarı olmuşdur. Ancaq, İskəndərin ölümündən sonra onun yaratdığı imperiya dağılmış və onun ərazisində bir neçə dövlət yaranmışdır. Bu dövlətlərin ən böyükləri və nüfuzluları ***Selevkoslar*** (Orta və Yaxın Şərqdə) və ***Ptolemeuslar*** (Misirdə) olmuşdur.

Ellinizm dövrü özünə məxsus mədəniyyəti ilə seçilmişdir. Bu mədəniyyət yunan dünyagörüşü, fəlsəfəsi və elminin Yaxın və Orta Şərq mədəniyyətləri ilə qarışması nəticəsində yaranmışdır. Makedoniyalıların böyük ərazilər və xalqları istila etməsindən sonra həmçinin, müxtəlif mədəniyyətlərin qarşılıqlı əlaqələri güclənmişdir.

Yunanlar ellinist dövlətlərində azlıqda idilər və yerli əhali ilə qarışmışdılar. Ancaq, buna baxmayaraq müxtəlif xalqları yunan mədəniyyəti və fəlsəfəsi ilə tanış etmişdilər. Yunan dili və dünyagörüşü uzun müddət Avropa və Asiyada hakim mövqelərini saxlaya bilmişdir. Eyni zamanda, Yaxın və Orta Şərq mədəniyyəti və dünyagörüşü də qarşılıqlı olaraq yunanlara güclü təsir etmişdir.

Dövlət quruculuğunda ellin dövlətləri quldarlıq demokratiyasına son qoymuş və ***monarxiya*** (krallıq) quruluşunu gətirmişdilər. Ellin dövlətləri krallar tərəfindən idarə olunurdu. Həmin dövrdə müxtəlif elmlər surətlə inkişaf edirdi. Misirin İskəndəriyyə şəhəri dünyanın ən böyük və əhəmiyyətli elmi mərkəzlərdən birinə çevrilmişdir. Ptolemeuslar sülaləsi elmlərin inkişafına böyük önəm verirdilər. İskəndəriyyədəki elmi mərkəz **"Museyon"** (yun. *Μουσεῖον*) adlanırdı. Museyonda məşhur kitabxana var idi. Bu kitabxanada qədim dünyanın elmi və fəlsəfi fikrini əks etdirən kitablar toplanmışdı. 

Roma imperiyasının güclənməsi Ellinizm dövrünə son qoymuşdur. Fəlsəfənin növbəti inkişaf mərhələsi Roma ilə bağlı olmuşdur.

Ellinizm dövründə fəlsəfi məktəblər fəaliyyət göstərmiş, qədim yunan fəlsəfi irsinin ənənələri inkişaf etdirilmişdir.

Məktəblər və əsas nümayəndələri
-------------------------------

**Skeptisizm**

* Pirron
* Enesidemus
* Aqrippa

**Epikürçülük**

* Epikür

**Peripatetiklər**

* Rodoslu Andronikus

**Platonizm**

* Karneades
* Kliptomaxus
* Filon Larissalı

**Stoaçılıq**

*Erkən dövr*

* Kitiyalı Zenon
* Xrisippus
* Kleantes

*Orta dövr*

* Panetius
* Posidonius

Mənbə
-----

* Aydın Əlizadə. Antik fəlsəfə tarixi. Bakı: 3 saylı Bakı Mətbəəsi ASC, 2016, s. 119-122.
Tatari Romania 2002.png
**Rumıniya tatarları** (həmcinin rumın tatarları, dunay tatarları, *rum.* Tătarii din România, krımtat. Romaniya Tatarları, tatar. Дунай татарлары, Dunay tatarları) — Rumınya ərazisində rəsmi tanınmış milli azlıq. Rumınya parlamentində bir nümayəndələri vardır. Rumıniyada 2002-ci ildə aparılan siyahıya alınmaya görə burada 24 min tatar yaşayır (ölkə əhalisinin 0,1 %). İslam dininə etiqat edən tatarların az bir qismi isə Moldovada yaşayır. Onlar krımtatar dilinin müxtəlif dialektlərində danışırlar.

Tarixi
------

Tatarlar müasir Rumıniya ərazisində XIII əsrdə peyda olmuşlar. Onlar monqol yürüşləri zamanı bölgəyə gəlmişlər. Ancaq bir necə türk əsilli tayfalar hələ V əsrdən burada yaşayırdı. Rumıniyada yaşayan tatarların böyük əksəriyyəti krım tatarlarının törəmələridir. Onların böyük qismi Krımın ilhaqından sonra formalaşmışdır. Digərləri isə bucas tatarlarıdır. Demək olar ki, onların böyük qismi Rumıniyanın şərqində, Doburcada yaşayır. Hələ XV əsrdən burada tatarlar taşayırdı. 1877-1878-ci illərə qədər Doburcada 150 mindən az olmayan tatar yaşayırdı. Bölgənin yaxınlığında isə türklərin sayı 50 min olmuşdur. Onların böyük qismi mühacirlər idi. Türklər və krım tatarlar, çərkəzlər tədricən qayıyıb qarışaraq Rumıniyada işlan diasporasını təşkil etmişlər. Bununla belə rumın mədəniyyəti, mətbəxi, həyat tərzi və dili türklər və tatarlara böyük təsir göstərmişdir.

Əhalisinin siyahıya alınması
----------------------------

Doburcada ilk siyahıya alınma 1880-ci ildə aparılmışdır. Bu zaman burada 29476 tatar (21 %) və 18624 türk (13 %) yaşayırdı. Ölkədə yaşayan müsəlmanların 34 % burada yaşayırdı. Rumınların Doburcada sayı isə cəmi 43671 nəfər (31 %) təşkil edirdi. Buraya həmdə XVIII — XIX əsrlərfə Osmanlı sultanının təkıifi ilə 30 min noqay köçürülşüşdür. 2002-ci ilə olan məlumata görə Doburca əhalisinin cəmi 2,5% tatardır.

Mənbə
-----

* Rumınyanın tatar-türk demokratik birliyi  (kr.tat.)  (ing.)  (rum.)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Некоторые итоги переписи 2004 года в Молдавии". www.demoscope.ru. 2012-01-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-23.
2. ↑  "Populația stabilă după etnie – județe, municipii, orașe, comune". 2016-01-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-05.
3. ↑  Stănciugel et al. p.44-46
4. ↑  Stănciugel et al. p.147

Ədəbiyyat
---------

* Robert Stănciugel și Liliana Monica Bălașa, *Dobrogea în Secolele VII-XIX. Evoluție istorică*, București, 2005
**Kation** (yun. κατά káta "aşağı" və ἴον ion "gedən") müsbət yüklənmiş iondur. Elektrolizdə müsbət yüklənmiş ionlar həmişə katoda tərəf hərkət etdiyindən, onlara Kation adı verilmişdir. Bu atom və molekulaların elektron verməsi və ya Hidrogen ionu H+ alması nəticəsində yaranır.

Duzlar həmişə kation və anionların birləşməsindən ibarətdir.

Müxtəlif yüklü kationalar arasında baş verən elektron dəyişməsi Qapon düsturu ilə təsvir olunur. Kationların kimyvi təsdiqi üçün tətbiqi analitikaya aid laboratoriya cihazları, həmçinin sadə kolbalar tətbiq edilirlər.

Birləşmiş kationlar
-------------------

Birləşmiş kationalar aid misallar:

* NH4+ (Ammonium]]-Ion)
* H3O+ (Oksonium]]-Ion)
* [NO]+ (Nitrosilbrləşməsi-Kation)

Sadə kationların birləşməsi
---------------------------

* Na → Na+ + 1e−

Natrium atomundan elektron verməsi nəticəsində sadə yüklənmiş Natriumionu yaranır. Tomda mənfi yükün az olması səbəbindən müsbət yüklər üstünlük təşkil edirlər.
* Mg → Mg2+ + 2e−

İki elektronun verməsi nəticəsində maqnezium atomundan iki dəfə müsbət yüklənmiş maqnezium ionu yaranır.
* Al → Al 3++ 3e−

Aluminium 3 elektron verməsindən sonra üç dəfə müsbət yüklənmiş iona çevriir.

Mənbə
-----

* Qarayev, Z. Qeyri-üzvi kimya. Bakı: Maarif, 1983, 436s.
**Süpürgəvari hortenziya** (*lat.* Hydrangea paniculata) — hortenziyakimilər fəsiləsinin hortenziya cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Uzaq Şərq, Çin, Koreyada yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Kolun hündürlüyü 2 m olub, sıx budaqlara malikdir. Cavan kolların qabığı qırmızımtıl, qəhvəyi, sonradan boz və ya bozumtul-qonur olub, soyulandır. Yarpaqları uzunsov-ellips formalı, 3-6 sm uzunluqda, xırda mişardişlidir. Üst tərəfdən səpələnmiş ulduzvari tüklərə malik, alt tərəfdən isə çılpaqdır. Saplaqları 2-6 mm uzunluqdadır. Çiçək qrupu seyrək, süpürgə şəklindədir. Çiçəkləri ağ, 1,5 sm diametrindədir. Kasacığı çılpaqdır. Kasayarpaqları qısa, enli, yumurtavaridir. Ləçəkləri dairəvidir. Erkəkciyin teli üst tərəfdən sıxılmışdır. Sütuncuqları 3 ədəd olub, erkəkciklərə bərabərdir. İyun ayında çiçəkləyir, oktyabr ayında isə meyvə verir. Toxumlarla çoxalır. Təbii halda zəif bərpa olunur.

Ekologiyası
-----------

Bu növ nəmişli, qayalıqlı yamaclarda, kölgədə bitir. Quraqlığa, zəhərli qazlara və tüstüyə davamlı, zərərvericilərlə demək olar ki, zədələnmir. Müntəzəm olaraq suvarmaya və gübrəyə ehtiyacı vardır. Qışa davamlıdır, cücərtilərin üstü qışda örtülməlidir. Qələmlərin 92%-i kök əmələ gətirir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Canlı çəpərlərin salınmasında geniş istifadə edilir.

Ədəbiyyat
---------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q158443
* Wikispecies: Hydrangea paniculata
* EoL: 583371
* EPPO: HYEPA
* FNA: 200010123
* FoC: 200010123
* GBIF: 2985995
* GRIN: 19461
* iNaturalist: 133390
* IPA: 14077
* IPNI: 791653-1
* IRMNG: 11021670
* ITIS: 24199
* IUCN: 147376037
* MoBotPF: 286891
* NCBI: 52833
* Plant List: tro-29100400
* PLANTS: HYPA
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:791653-1
* Tropicos: 29100400
* VASCAN: 6112
* WFO: wfo-0001135530

 |
**Kameron adası** (*ing.* Cameron Island) — Kanada Arktik arxipelaqına daxil olan ada. Kraliça Yelezaveta adaları qrupuna aiddir. Adada hazırda yaşayış yoxdur (2012).

Coğrafiya
---------

Adanın sahəsi 1059 km², sahil xəttinin sahəsi isə 219 km-dir. Şimal-qərbdən cənub-şərqə uzunluğu 44 km, eni isə 20–30 km arasında dəyişir. Ada ərazisinin böyük hissəsini 20–60 m arası olan təpəliklər örtür. Relyefi cənub-şərqə doğru yüksəlir. Burada danın ən hündür zirvəsi olan Vilmot dağı yerləşir (Mt. Wilmot).

Kameron adası 4 iri adadan təşkil olunmuş qrupda ən şimalda yerləşənidir — Aleksandr, Messi, Vane. Kameron adası Baterst adasından qərbdə yerləşir. Vane adasından Arnott boğazı ilə ayrılır (Arnott Strait). Boğazın eni 3,75 km-dir.

İqtisadiyyat
------------

Kameron adası Kanada Arktikasında neft hasil edilən ərazidir. 1985–1996-cı illərdə ikikorpuslu tankerlər Bent-Xorndən Monreala xam neft daşıyırdı. Burada cəmi 2,8 milyon barel (450 min m³) nerft daşınmışdır. Yataq 1974-cü ildə kəşf edilmişdir. Bu addım 1973-cü ildə neft böhranı ilə əlaqədar atılmışdır. Neft hasilatı 1996-cı ildə sərt arktik iqlim səbəbindən dayandırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Atlas of Canada. List of Islands". 2012-01-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-17.
2. ↑  "The Island Encyclopedia. Cameron Island". 2010-12-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-17.
3. ↑  "History of the Canadian Oil Industry (Key Dates)". 2010-12-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-17.
**Martin-Qarsiya adası** (*isp.* Martín García) — Atlantik okeanın La-PLata estuarisində yerləşən ada. İnzibati cəhətdən Argentinanın Buenos Ayres vilayətinə daxildir. Sahəsi 1,84 km² təşkil edir. Lemer boğazı ilə Odlu Torpaqdan ayrılır.

Tarix
-----

ada ilk dəfə 1516-cı ildə Sebastyan Kabot tərəfindən kəşf edilmişdir. XIX əsrin əvvəllərində strateji baxımından əhəmiyyətli olan ada uğrunda Braziliya və Argentina arasında mübarizə getmişdir. Ada yaxınlığında Argerntinanın donanması ilə İngiltərə, Fransa və Braziliya donanmaları marasında döyüşlər baş vermişdir. Adada Martin-Qarsiya türməsi yerləşir. Burada İpolito İriqoyen, Xuan Peron, Arturo Frondisi kimi siyasətçilər saxlanılmışdır

Çağdaş dövr
-----------

Adada eyni adlı hava limanı vardır. Turizm inkişaf etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Robert A. Potash. The Army & Politics in Argentina: 1962–1973; From Frondizi's fall to the Peronist restoration. — Stanford University Press, 1996. — Т. 3. — С. 1. — 547 с. — ISBN 978-080472-414-2.
Superkean[*ölü keçid*] Pantalas ilə əhatə olunmuş superqitə Pangeya
**Superokean** — Mövcud superqitəni əhatə edən okeandır. Bəzən Sakit Okeandan daha böyük hər hansı bir okean kimi də işlədilir. Superokeanlara superqitə Rodiniyanı əhatə edən

Miroviyanı və ya Pangeyanı əhatə edən Pantalası misal göstərmək olar.

Belə okeanın suyu maneəsiz olaraq şərqdən qərbə doğru irəlilədikcə okeanın qərbi şərqdən daha isti olması üçün günəş işığının təsirindən daha çox faydalanırdı. Bundan əlavə, mövsümi temperatur dəyişikliyi, ehtimal ki, güclü mussonlara səbəb olurdu. Ümumiyyətlə, superokeanların mexanizmi hələ də yaxşı başa düşülməyib.

Həmçinin bax
------------

* Dünya okeanı

İstinadlar
----------

1. ↑  *McMenamin, Mark A.S.; Schulte McMenamin, Dianna L.* The Emergence of Animals: The Cambrian Breakthrough. Columbia University Press. 1990. ISBN 978-0-231-06647-1. LCCN 89035459.
2. ↑  *Martin, Ronald E.* Cycles and Secular Trends // One Long Experiment: Scale and Process in Earth History. Perspectives in Paleobiology and Earth History. Columbia University Press. 1998. ISBN 978-0-231-10905-5. LCCN 97027821.
**Süni sidik kisəsi** — süni sidiklik orqanı. Sidik kisəsinin funksiyasını dəyişdirmək üçün iki əsas üsul — sidik axınının yönləndirilməsi və sidik kisəsinin rezervuarının dəyişdirilməsi.

İnkişafı
--------

30 yanvar 1999-cu ildə alimlər laboratoriyada yetişdirilən sidik kisəsinin itlərə uğurla köçürüldüyünü elan etdilər. Bu süni sidik kisələri təxminən bir il itlərdə yaxşı işlədi. 2000-ci ildə insan süni sidik kisəsinin yaradılması üçün yeni prosedur işlənib hazırlanmışdır. Bu prosedur ortotopik neoplazma proseduru adlanır.

Bu prosedur xəstənin nazik bağırsağının bir hissəsinin (adətən 35-40 düym) yeni sidik kisəsinin formalaşdırılmasını nəzərdə tutur; lakin bağırsaq toxumasından hazırlanmış bu kisələrin yan təsirləri var idi.

2006-cı ildə "The Lancet"-də biomühəndislik kisələrinin eksperimental transplantasiyasına dair ilk nəşr çıxdı.

Tədqiqat, uzunmüddətli təsirləri müəyyən etmək üçün əməliyyatdan sonra 5 il ərzində izlənilən 4-19 yaşa qədər onurğa bifidası olan 7 nəfəri əhatə etdi. Sidik kisələri professor Entoni Atalanın rəhbərlik etdiyi Ueyk Forest Universitetinin Tibb Məktəbindən və Boston Uşaq Xəstəxanasından bioloqlar qrupu tərəfindən hazırlanmış və sınaqdan keçirilmişdir.

Üstünlükləri
------------

Xəstənin öz hüceyrələrinə güvənən biomühəndis orqanlar insan və ya heyvan donor orqanlarından fərqli olaraq transplantasiyadan imtinaya məruz qalmır.

Zədələnmiş sidik kisəsinin bərpası üçün mövcud standart nazik bağırsaq toxumasından istifadə edərək qismən və ya tam dəyişdirilməsini nəzərdə tutur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Treatments & Procedures // Urinary Reconstruction and Diversion, 2009, 2013-02-08 tarixində arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 2013-03-22
2. 1 2 3  *Atala A, Bauer SB, Soker S, Yoo JJ, Retik AB.* "Tissue-engineered autologous bladders for patients needing cystoplasty". Lancet. 367 (9518). April 2006: 1241–6. doi:10.1016/S0140-6736(06)68438-9. PMID 16631879.

	* Arxivləşdirilib 2023-01-26 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------

* Doctors Create Re-Engineered Bladders (Voice of America, 5 April 2006)
* Artificial bladder being developed by James J. Yoo M.D. Ph.D.at the Department of Urology at Harvard Medical School.- non-biological artificial bladder.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | Microsoft: 2778459982 |
**Vasili Suxomlinski** (*ukr.* Василь Олександрович Сухомлинський; *rus.* Василий Александрович Сухомлинский; 28 sentyabr 1918-2 sentyabr 1970) — sosialist əməyi qəhrəmanı, ukraynalı yazıçı.

Tərcümeyi-hal
-------------

Suxomlinski Ukraynnın Omelnyk kəndində kəndli ailəsində dünyaya gəlib, 1933-cü ildə yeddiillik Vasili ibtidai məktəbini bitirdikdən sonra yerli tibb texnikumuna daxil ​​olub. Lakin o, buradakı təhsilini yarımçıq qoyub və Robitfaka qəbul olunub.

1935-ci ildə o doğma kəndində müəllim kimi işə başlayıb. 1938-ci ildə Poltava Pedaqoji İnstitutuna qəbul olub və həmin il də məzun olub. Təhsilini başa vurduqdan sonra doğma kəndinə qayıdıb, Onufriyev ​​orta məktəbində Ukrayna dili və ədəbiyyatı müəllimi işləyib. II dünya müharibəsi zamanı könüllü cəbhəyə yollanıb. 1942-ci ilin yanvar ayında Moskvanın müdafiəsi zamanı ağır yaralanıb.

Bundan sonra Ufa orta məktəbinin direktoru olub. 1944-cü ildə Ukrayna faşist Almaniyası işğalından azad olunandan sonra Regional Xalq Təhsili Direktoru vəzifəsinə təyin edilib. 1947-ci ildə (öz xahişi ilə) Pavliş şəhərində buradakı orta məktəbin direktoru olub və ömrünün sonuna qədər bu vəzifədə çalışıb.

Təhsil fəlsəfəsi
----------------

Suxomlinskinin təhsil sisteminin əsas təməlini təhsilə mənəvi yanaşma təşkil edirdi. Bu mənəvi yanaşmaya görə onun tələbələri insan münasibətlərinə, təbiət gözəlliyinə həssas yanaşır, ətraf mühitə münasibətdə məsuliyyətli davranırdılar.

Ürək maarifləndirilməsi
-----------------------

Suxomlinskinin Pavlişdəki məzarı
Suxomlinski çalışıb hər bir uşağın uşaqlıq dövrünün uzadılmasını vacib sayırdı. Onun fikrincə uşaqların saflığını qorumaq üçün, onlarda dünyaya müsbət baxış formalaşdırmaq önəmlidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Кравцов В. О. (1998) 'Ідея природовідповідного виховання у педагогочній концепції В. О. Сухомлинського' *Наукові записки*. – Випуск ХІІ. – Серія: Педагогічні науки. – Кіровоград: РВЦ КДПУ ім. В. Винниченка. Arxivləşdirilib 2016-03-03 at the Wayback Machine p. 54–63 ISBN 966-7401-03-0 (Ukrynca)

Başka linklər
-------------

* *Each One Must Shine* – a pdf version of "Each One Must Shine: The Educational Legacy of V.A. Sukhomlinsky", originally published by Peter Lang, New York, in 1999.
* *V.A. Sukhomlinsky: holistic educator* – A web site promoting Sukhomlynsky's ideas and containing photo-galleries.
* *In Search of Sukhomlinsky* – A blog describing Alan Cockerill's visit to Ukraine to research Sukhomlynsky's legacy. Contains photographs.
"**Super Nancy**" — Nensi Ajramın uşaqlar üçün olan ikinci albomu. 13 sentyabr 2012-ci ildə buraxılmışdır. "Shakhbat Shakhabit" albomunun qazandığı böyük uğurdan sonra Nensi uşaqların ona olan sədaqətinə minnətdarlığını göstərmək üçün daha bir uşaq albomu çıxartmaq qərarına gəldi. "**Ya banat**" ("Ey qızlar"), "**Stouhi**" və "**Baousi**" mahnılarından ibarət 3 sinql 2012-ci ilin Sentyabrında çıxdı.

Buraxılışı
----------

Nensi ilk dəfə olaraq 2012-ci ilin Ramazan ayında "Ana Wal Asal" verilişində "**Ya banat**" mahnısından bir parça oxudu. Albomun buraxılışı ilk olaraq 2012-ci il Avqustun sonlarına planlaşdırılsa da, klip çəkimlərində olan gecikmələrə görə təxirə salındı. "**Super Nancy**" klipi 350.000 dollardan çox büdcə ilə tanınmış Livan rejissoru **Leila Kanaan** tərəfindən çəkilmişdir. Klipin çəkilişləri 4 gün ərzində Livanın cənubu və Beyrutdakı studiyada baş tutdu. Nensinin qızları **Mila** və **Ellanın** da iştirak etdiyi klip Music Nation Digital jurnalında "**2012-ci İlin Klipi**" adlanmışdı.

Tənqidlər
---------

Müasir tənqidçilər albomdakı mahnıları və Nensinin göstərdiyi vokal imkanları çox müsbət dəyərləndirdilər. LebanonFiles alboma müsbət qiymət verərək əlavə etmişdir: "Ötən ilin sonu və bu ilin əvvəllərindən Nensinin elədiklərinə hərtərəfli baxıldıqda biz anlayırıq ki, bu albom doğrudan da "**Super Nancy**" adına layiqdir."

Mahnıların siyahısı
-------------------

1. "**Ya Banat**" 3:10 / Ey qızlar
2. "**Happy Birthday**" (***Sana Helwa Ya Gamil***) 4:00 / Ad günün mübarək
3. "**Boe el katkout**" 3:13 /
4. "**El Nageh**" 4:06 / Uğurlu
5. "**Baousi**" 2:49 /
6. "**Adi el beida**" 3:33 /
7. "**Wez Eiynak**" 3:10 /
8. "**Stouhi**" 3:51 /

| ⛭Nənsi Əcrəm |
| --- |
| Studiya albomları | Mehtagalak (1998)  • Sheel Oyounak Anni (2001) • Ya Salam (2003)  • Ah W Noss (2004) • Ya Tabtab (2006)  • Betfakar Fi Eih?! (2008) • Nancy7 (2010) • Nancy8 (2014) • Nancy9 (Hassa Beek) (2017)  • Nancy10 (2021) |
|  Digər albomlar | Shakhbat Shakhabit (2007) • Super Nancy (2012) |
**Supercell** — Finlandiyanın Helsinki şəhərində qurulmuş bir videooyun şirkəti.

2010-cu ildə yaranmışdır. Bugünə qədərki ən çox bilinən oyunları *Clash of Clans*, *Hay Day*, *Boom Beach,* Brawl Stars və *Clash Royale*-dır. *Supercell* 2012-ci ilin sonlarına doğru *Clash of Clans* oyunundan günlük 2.4 milyon dollar gəlir əldə etməyə başlayaraq ilin ən çox qazanan şirkətləri siyahısına daxil oldu. 2016-cı ildə şirkət *Clash Royale* adlı oyunu yayımladı və bu oyun həm Android, həm də iOS platformasında ilin ən yaxşı oyunu seçildi.

Sadəcə 3 oyun ilə 2015-ci ildə 2.300.000.000 ABŞ dolları gəlir və 924.000.000 ABŞ dolları mənfəət əldə etmişdir. Ümumi işçi sayı 150 nəfərdir. Şirkətin Helsinki xaricində Seul, Tokio və San-Fransisko olmaq üzrə cəmi 4 ədəd ofisi mövcuddur.

Şirkətin 51 faizlik hissəsini yapon telekom şirkəti SoftBank 1.530.000.000 ABŞ dolları almışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Supercelliltä hurjat luvut: liikevaihto harppasi 2,1 miljardiin – työntekijät saivat osansa (fin.). // *Kauppalehti* Helsinki: Alma Media, 2016. ISSN 0451-5560; 2243-142X
2. ↑  "Clash Royale - Is Supercell's new multiplayer game pay to win?". 2016-03-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-15.
3. ↑  "With just 3 games, Supercell made $924M in profits on $2.3B in revenue in 2015". 2016-03-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-15.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şirkət** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

| ⛭Supercell |
| --- |
| Oyunlar | 
* *Hay Day*
* *Clash of Clans*
* *Boom Beach*
* *Clash Royale*

 |  |
| Əlaqəli məqalələr | SoftBank |
**Vasili Qorbunov** (*rus.* Васи́лий Влади́мирович Горбуно́в), həmçinin **Purqine** təxəllüsü ilə tanınır (13 iyul 1914, Lobaski kəndi, Nijnenovqorod vilayəli — 11 dekabr 1983, Moskva) — Mordoviyadan olan sovret yazıçısı, ədəbiyyatşünas,ədəbi tənqidçi və pedaqoq. Filalogiya elmlər doktoru (1970), professor (1982), SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü (1953).

Bioqrafiyası
------------

### İlkin illəri

Vasili Qorbunov 31 iyul 1914-cu ildə Nijnenovqorod vilayəti, Lobaski kəndində, kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Atası Vladimir Yakovleviç Qorbunov kommunist və qırmızıların komandiri olmuşdur. Vətəndaş müharibəsi zamanı həyatını itirmişdir. Böyük qardaşı İvanla birlikdə kənddə ağır fiziki işlərdə işləmişdir. İbtidai məktəbi 1928-ci ildə bitirərək Nijeqorod vilayəti Likoyanovski qəzasında olan kənd gəncləri məktəbinə daxil olur. 1930-cu ildə isə Lukoyanovski Mordva pedtexnikumuna daxil olur. Ancaq bir il sonra texnikumu tərk edərək doğma kəndinə qayıdır. Burada traktorçular kursunda rus dili dərsi deyir.

### Təhsili

1939-cu ildə Saransk Pedaqoji İnstitutunun Mordoviya ədəbi şöbəsinə qəbul edilir (sonradan — N.P.Oqaryov adına Mordoviya Dövlət Universiteti). 1937-ci ildə İnstitutu bitirir. 1937—1938-ci illərdə Saransl Pedoqoji uçilişində dərs deyir. Bir müddət sonra isə represiyaya məruz qalır. 1939-cu ildə isə azad edilir. 1940—1944-cü illərdə İnsar pedoqoji uçilişində dərs deyir. Baş müəllim və direktor vəzifələrində çalışır. Rus və mordoviya dilləri və ədəbiyyatından dərs deyir. Bu sahədə təcrübəli metodistə çevrilir. 1943-cü ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü olur. Müharibə illərində dövrü şeirlərini və hekayələrini çap etddirmişdir.

### Dramaturgiya

Vasili Qorbunov ədəbiyyatda bir sıra dram əsərlərinin müəllifi kimi tanınır. Onun "Eryamon yursto" («Həyat əsasında», 1966), «Kadalisiya» («Boş rəng», 1968), «Valjes kirvays» («Günün başlanğıcı») və bir çox pyesləri vardır.

Mükafatları
-----------

O, K. D Uşinski medalı, "Xalq Maarifləndirmə Əlaçısı" nişanı, Mordoviya ASSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyəti və Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası Maarif Nazirliyi fəxri fərmanına layiq görlmüşdür.

Xatirə
------

Vasili Qorbunov 11 dekabr 1983-cü ildə Moskvada vəfat etmişdir. Saransk qəbirstanlığında dəfn edilmişdir. Gorbunovun ölümündən sonra onun iki kitabı nəşr olundu: Mordoviya ədəbiyyatının müasir inkişaf proseslərinin öyrənilməsi haqqında olan «Tanınma» (1984) və İ. M. Yauşevin bioqrafiyası olan «Morısyat od porazo» («Müğənninin gəncliyi», 1988).

Ədəbiyyat
---------

* Просветители и педагоги мордовского края / Сост.: М. Т. Бибин, Е. Г. Осовский. — Саранск: Мордов. кн. изд-во, 1986.

Mənbə
-----

* Alimlər və müəllimlər. Vasili Qorbunov[*ölü keçid*]
* Информационный листок «Валдо ойме, чевте седей»: к 100-летию со дня рождения В. В. Горбунова Arxivləşdirilib 2018-06-12 at the Wayback Machine
* Библиотека мордовской литературы. Горбунов Василий Владимирович Arxivləşdirilib 2020-01-28 at the Wayback Machine
**Boruquyruqlar yarımdəstəsi**-(lat. Tubulifera) Buğumayaqlılar tipinin Saçaqlıqanadlar dəstəsiə aid olan yarımdəstə.

Xarici quruluşu
---------------

Bığcıqları 8, bəzən 7 buğumludur (MDB-də aşkar edilməmiş Urothripidae fəsiləsinin nümayəndələrində 4-5 buğumlu). Bığcıqların trixomaları pulcuqlu, bəzən çoxsaylıdır. Qabaq və arxa qanadlar uzunluğuna və eninə görə təxminən eynidir. Damarsızdır, yalnız qabaq qanadın kökündə uzununa damarın güclü xitinləşmiş rudimenti qalmışdır. Qanadların kənarlarında uzun tükcüklərdən sıx saçaqlar, qabaq qanadın arxa kənarının zirvəsində isə çox vaxt əlavə kirpikciklər olur. Bəzən qanadlar gödəlmişdir və ya heç yoxdur. Qabaq ayaqların pəncələri birbuğumludur. Qarıncığın X seqmenti borucuq şəklində dartılmışdır.

Həyat tərzi
-----------

Dişilərində yumurtaqoyan yoxdur. Sürfələrinin 2 yaş mərhələsi var, bığcıqları imaqonunkuna bənzəyir. Qanadlı formaların pronimfalarında qanad rüşeymləri vardır. Bığcıqları irəli yönəlmişdir, ancaq buğumları bitişikdir. Nimfanın bığcıqları arxaya yönəlmişdir. Qanadların rüşeymi arxa tərəfdə döş nahiyəsini keçir. Əgər varsa, 2-ci nimfa daha uzun bığcıqlı və qanad rüşeymlidir. Bir fəsiləsi vardır.

Yayılması
---------

MDB-də və Azərbaycanda (Naxçıvan MR) yayılıb.İki fəsiləsi vardır.

Təsnifatı
---------

* *Floeotripidlər (*Floeothripidae*)* fəsiləsi

İstinadlar
----------

1. ↑  *Mound L. A.* Order Thysanoptera Haliday, 1836. // *Animal Biodiversity: An Outline of Higher-level Classification and Survey of Taxonomic Richness* / red. Z. Zhang 2011. C. 3148, burax. 1. S. 201–202. ISBN 978-1-86977-849-1, 978-1-86977-850-7
2. ↑  Azərbaycanın heyvanlar aləmi, Buğumayaqlılar, Bakı: Elm, -2004, -388 səh.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q12747156
* Wikispecies: Tubulifera
* AFD: Tubulifera
* ButMoth: 29970.0
* EoL: 21030
* Fauna Europaea: 12236
* Fauna Europaea (new): 0ecb1862-ac77-43f5-9f95-6812393a99b4
* GBIF: 3213360
* iNaturalist: 56279
* ITIS: 103356
* NBN: NHMSYS0020305173
* NCBI: 38135
* NZOR: 67ed7646-0ba5-4748-9332-86b11ba9e851
* WoRMS: 380394

 |
**Poopo gölü** (*isp.* Lago Poopó) — Duzlu göl olaraq Boliviya ərazisində Oruro şəhərindən 130 km cənubda yerləşir.

Göl dəniz səviyyəsindəm 3686 m hündürlükdə yerləşir. Göl dayazlığı ilə fərqlənir (3 metrdə az). Bu səbəbdən quraq mövsümlərdə yağıntının miqdarı gölün səviyəsinə öz təsirini göstərir. Gölün səthinin sahəsi 1100 – 2500 km² arasında dəyişir. Bu baxımdan Cənubi Amerika ərazisində ən iri duzlu göllərdən biridir. Ortalama sahəsi 1340 km² təşkil edir. Göl ən böyük səviyyəyə 1940-cı illərdə catmışdır. 1962-ci ilə qədər gölə Titikaka gölündən gələn Desaquadero çayı axırdı. Göl şoranlıqlardan axdığından suyu şorlaşır. Gölün sahil hissələrində qamışlıq geniş yayılmışdır. Sahilləri bataqlıqlaşıb. Göldən axan arx Salar-de-Koypasa şoranlığına istiqamətlənir. Poopo Flaminqoların istirahət yeridir.

And dağlarında baş vemiş sonuncu buzlaşma dövründə (təxmini 11-13 milyon il öncə) Poopo daha böyük buzlaq məşəlli Boliviyan gölünün (*isp.* Ballivián) bir hissəsini təşkil edirdi. Bu nəhəng göl Koypasa şoranlığı və Uyuni şoranlığı kimi əraziləri özündə birləşdirirdi. Gölün səviyəsi müxtəlif səbəblərdən tərətdüd edir. 1962 ildən Desaquadero çayı öz istiqamətini dəyişərək Uru-uru gölünə tökülməyə başlamışdır. Bundan əlavə qüçlü küləklər və buxarlanma suyun səviyəsinə böyük təsir göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *ukr.* Гаврилюк В.С. Фізична географія Південної Америки, Вища школа, 1993

Mənbə
-----

* Poopo gölü в Britannica online encyclopedia
* Arxivləşdirilib 2008-09-24 at the Wayback Machine
**Əfqanıstan Hərbi Hava Qüvvələri**, Əfqanıstanı havadan mümkün ola biləcək hər bir hücumdan qorumalı olan hərbi birlikdir. Əfqanıstan Silahlı Qüvvələrinin nəzarəti altında olan ikinci ən böyük qüvvə hesab olunur.

Təşkilatlanma
-------------

Əfqanıstan Hərbi Hava Qüvvələri hal-hazırda ABŞ tərəfindən yenidən modernizasiya edilərək yaradılır.

Tarixi
------

Əfqanıstan Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus olan helikopterlər
Əfqanıstan Hərbi Hava Qüvvələri paradda
Əfqanıstan Hərbi Hava Qüvvələrinin tarixi 22 avqust 1924-cü ildə Əfqanıstan Hərbi Hava Qüvvələri adı ilə başlayır. 1921-ci ildə Rusiyadan alınmış olan 5 ədəd təyyarə ilə Əfqanıstan Hərbi Hava Qüvvələrinin tarixi başlanmışdır. Bu kiçik qüvvə 1929-cu ildə məhv edildi. 1937-ci ilə qədər Əfqanıstan Hərbi Hava Qüvvələrini yenidən yaratmaq mümkün olmamışdır. Siyasi dəyişikliklər səbəbi ilə 1937-ci ildə yenidən yaradılmış Əfqanıstan Hərbi Hava Qüvvələri bu dəfə Əfqanıstan Kral Hərbi Hava Qüvvələri adı ilə 1947-ci ilə qədər adlandırılmışdır. 1973-cü ilə qədər bu ad altında fəaliyyət göstərmişdir. 

Hərbi Hava Qüvvələri SSRİ-Əfqanıstan müharibəsinə qədər ordunun digər qüvvələrinə nisbətən kiçik bir qol olaraq tutulmuş və Sovet rejiminə dəstək vermişdir.

Əfqanıstan Hərbi Hava Qüvvələrinin gücü 1980-1992-ci illər arasında olmuşdur. Əfqanıstana qonşu olan dövlətlər Əfqanıstan Hərbi Hava Qüvvələrinin gücündən narahat olurdular. Hərbi Hava Qüvvələrinin tərkibində 7.000 nəfərlik şəxsi heyət, 5.000 nəfərə kimi isə xarici məsləhətçilər var idi. Əfqanıstan Hərbi Hava Qüvvələri 1992-ci ildən əvvəl 200 helikopter, 100 döyüş təyyarəsi və 200 nəqliyyat helikopteri olmaqla ümumi olaraq 500 texnikaya malik idi. 1980-ci illərin sonlarında isə SSRİ-dən kimyəvi və bioloji silahlarda alınmışdı. Güc sürətlə dəyişərkən SSRİ yardımları davam etmiş, ancaq bu yardımlar 1980-ci illərin sonlarından etibarən azalmağa başlamışdır.

Bu dövrdə Əfqanıstan Hərbi Hava Qüvvələrinin arsenalı təxmini olaraq aşağıdakı kimi olmuşdur:

* 3 önləmə filosu (təxmini MiQ-21)
* 4 qırıcı-bombardmançı filo (təxmini MiQ-17)
* 3 bombardmançı filo (təxmini 20 Il-28)
* Nəqliyyat (təxminən 15 An-26)
* Helikopter (təxminən 30 Mi-24, Mi-8 və Mi-4)

Hal-hazırkı arsenal
-------------------

* Aero L-39 Albatros: 2
* Mil Mi-24: 9
* Mil Mi-17: 18
* Aeritalia G.222: 1
* Antonov An-26: 2
* Antonov An-32: 5
* MD Helicopters MD 500: 6

ABŞ tərəfindən 58 ədəd Mi-17 helikopteri alınıb 2015-ci ildə Əfqanıstan Hərbi Hava Qüvvələrinə verilmişdir. ABŞ tərəfindən 20 ədəd 
Aeritalia G.222 alındı və 2009-cu ilin noyabr ayında təhvil verilmişdir. MD-500 sifarişi üzrə isə 48 ədəd verilməsi planlaşdırılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-21.
Baki seheri

**Yılmaz Verdiyev** - Fizika-riyaziyyat elmlər doktoru, professor.

Həyatı
------

Yılmaz Verdiyev 1937-ci ildə Bakı şəhərində doğulubdur.

1962-ci ildə M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin fizika fakültəsinin məzunu olubdur. 1962-1965-ci illərdə Moskvada Teoretik Eksperimental Fizika İnstitutunun assistenti vəzifəsində işləmişdir.

1965-ci ildə doktorluq elmi işini müdafiə edərək fizika elmləri namizədi olmuşdur. 1973-cü ildə "Expansion of the Helisity Group" adlı elmlər doktorluq mövzusunu müdafiə edib 1977-ci ildə professor olmuşdur.

1972-1992 illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyası Fizika İnstitutunun fizika laboratoriyasının müdiri olmuşdur. 1992-ci ildən bu yana Riyaziyyat və Fizika sahələrində Xarici Vətəndaşlıqlı Müqaviləli Müəllim olaraq vəzifə yerinə yetirmişdir.

Elementar parçalar və riyaziyyat və fizika sahəsində 47 məqalə, 3 kitab və 18 məlumatı nəşr olunmuşdur.

İstinadlar
----------

* Verdiyev vefat edib Arxivləşdirilib 2007-11-11 at the Wayback Machine
**Pont quşsüdü** (*lat.* Ornithogalum ponticum) — bitkilər aləminin quşqonmazçiçəklilər dəstəsinin quşqonmazkimilər fəsiləsinin quşsüdü cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU B1 ab (iii) +2ab(iii). Azərbaycanın nadir növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Soğanağı çox və az dərəcədə iri, yumurtavari, 1,5-3 sm enində, xaricdə çox vaxt ağ zarlı, şəffaf və ya qonur, ölmüş qınlarla örtülmüşdür. Gövdə]si düz, dəyirmi içi boş, 30-65 sm hündürlükdədir. Yarpaqları ensiz-xətvari, novşəkilli, 4-6 mm enində, gövdədən qısadır. Çiçək qrupu çox çiçəklidir. Çiçəkləri uzun çiçək saplağında, aşağı çiçək saplağı yuxaıdakılardan qısadır; çiçəkləmədən sonra çiçək saplağı çiçək qrupunun oxuna sıxılmışdır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə və meyvə əmələgəlmə dövrü iyun-iyul aylarına təsadüf edir. Kriptofit (geofit) bitkidir. Orta dağ qurşağına kimi meşəkənarı, kolluqlararası, bağlar, əkinlər və otlu yamaclarda, paxlalı-taxıllı, müxtəlifotlu senozlarda komponent kimi iştrak edir. Dekorativ, qida və dərman bitkisidir.

Yayılması
---------

Qobustan rayonu (Mərəzə qəsəbəsi); Böyük Qafqazın şərq hissəsi (Şamaxı rayonu, Damlamaca kəndi, Nağaraxana kəndi Pirqulu qəsəbəsi ətrafları), Naxçıvanın dağlıq hissəsi (Şahbuz rayonunun Badamlı və Ayrınc, Culfa rayonunun Ləkətağ və Teyvaz kəndləri ətrafında).

Sayı və tendensiyası
--------------------

Fraqmentləşmiş sahələrin və təbii ehtiyatların azalması müşahidə olunur.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Antropogen amillər dekorativ bitki kimi yığılması, otların biçilməsi, həmçinin mal-qara tərəfindən tapdalanması.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq, bərpasının təmin edilməsi, yeni yayılma yerlərinin axtarılması.

Sinonimləri
-----------

* *Loncomelos ponticum* (Zahar.) Speta
* *Ornithogalum georgicum* Agapova
	+ *Ornithogalum ponticum subsp. cyclogynum* Zahar.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15523497
* Wikispecies: Ornithogalum ponticum
* EoL: 1089049
* EUNIS: 188904
* GBIF: 2773174
* iNaturalist: 523404
* IPNI: 539434-1
* Plant List: kew-309084
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:539434-1
* Tropicos: 18400702
* WCSP: 309084
* WFO: wfo-0000770364

 |
**Lajos Czeizler** (5 oktyabr 1893 - 6 may 1969) macar futbolçu və menecer idi.

Karyera
-------

Czeizler Avstriya-Macarıstanın Heves şəhərində yəhudi ailəsində anadan olub.  1921-1923-cü illər arasında Macarıstan çempionatında Vác FC komandasında qapıçı kimi çıxış edib. 

O, məşqçilik karyerasına 1920-ci illərdə Polşada 1923-1926-cı illərdə ilk təcrübəsini keçirdiyi Lodzki Klub Sportowy klubunda başlayıb. Bundan sonra o, ilk illərini İtaliyada "Udineze "və "CA Faenza"nın kiçik liqa komandalarını, 1930-1931-ci illərdə isə "SS Lazio"nun gənclər komandasını çalışdırmaqla keçirdi.

O, 1935-ci ildən 1936-cı ilə qədər ŁKS-ni çalışdırıb; sonra 1940-cı ildə İsveçdə Västerås SK ilə ilk münasibətini quraraq buraya köçdü. 1942-1948-ci illər arasında o, ən böyük uğurunu IFK Norrköping ilə əldə etdi. O, 1943 və 1948-ci illərdə rekord beş titul və 1943 və 1945-ci illərdə iki milli kubok qazandı  O, 1948-ci ildə Norrköpingə başçılıq edəndə İsveçdə bu titula sahib olan ən yaşlı menecer oldu. Həmin vaxt onun 54 yaşı var idi. Bu rekord daha sonra Helsingborgs IF və məşqçi Konni Karlssonda olub.

İsveçdə qaldıqdan sonra o, İtaliyaya qayıtdı və burada 1951-ci ildə Fransa, İspaniya, Portuqaliya və İtaliyanın ən yaxşı komandalarının qatıldığı Latın Kubokunda "Milan"ı çempionluğa və titula apardı. 1954 FIFA Dünya Kubokunda İtaliya millisini çalışdırdı. 1961-ci il mövsümündə o   yanvar ayına qədər Fiorentina-nı çalışdırdı və daha sonra iyun ayında klub finalda Latsio-nu 2:0 hesabı ilə məğlub edərək İtaliya Kubokunu qazandı.

1963-64 mövsümündə o, SL Benfika klubunu dördüncü dəfə Portuqaliya çempionatına və kubokun dubllarına çıxararaq 26 liqa oyununda 103 qol vuraraq klub rekordunu müəyyənləşdirdi.

Uğurlar
-------

**IFK Norrköping**

* Allsvenskan : 1942-43, 1944-45, 1945-46, 1946-47, 1947-48
* Svenska Kupen : 1943, 1945

**Milan**

* A seriyası : 1951
* Latın Kuboku : 1951

**Benfika**

* Primeira Liqa : 1963-64
* Taça de Portuqaliya : 1963-64

Mənbə
-----

1. 1 2  Lajos Czeizler // Encyklopedie dějin města Brna (çeş.). 2004.
2. ↑  "How The Holocaust Swept Away European Jewish Soccer". The Forward. 25 Ocak 2018. 3 Mart 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 Ocak 2018.
3. ↑  Lajos Czeizler[*ölü keçid*] at nela.hu
4. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 28 Nisan 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 Nisan 2023.
5. ↑  "Domani Hidegkuti a Firenze (Corriere dello Sport, n. 261, data=2 novembre 1960)". 10 Şubat 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 Nisan 2023.
6. ↑  "Hidegkuti responsabile unico della Fiorentina (Corriere dello Sport, n. 22, data=25 gennaio 1961)". 10 Şubat 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 Nisan 2023.
**Lakros**, hər oyunçunun kiçik və sərt plastikdən edilmiş topu daşıya biləcəkləri və ucunda bir səbət olan çubuqlarla (crosse) oynadığı, məqsədi topu qarşı komanda qalasına soxmaq olan bir sıra idmanıdır. Oyun dəyişik kateqoriyalarda fərqli ədəddə oyunçudan yaranan komandalarla oynanar. Kişilər açıq sahədə 10 oyunçu, bağlı sahədə altı oyunçudan ibarət olan komandalarla oynayarkən, qadınlar 12 adamdan yaranan komandalarla mübarizə edərlər. Klassik olaraq hər qola 1 bal verilər. Ancaq ABŞ peşəkar lakros liqası Major League Lacrossedə 15 yarddan uzaqdan atılan qollara 2 ədəd verilər. Normal şərtlərdə matçların normal müddətinin bərabərə bitməsi nəticəsində uzatma tətbiq olunar.

Ümumiyyətlə Şimal Amerikada məşhur olan lakros, Kanadanın milli idmanı olaraq qəbul edilməkdədir. Eyni zamanda ABŞda ən sürətli inkişaf edən idmandır..

Müasir lakrosta kişilərdə on oyunçudan ibarət olan iki komanda çəmən və süni çəmən üzərində mübarizə edər. Bu on oyunçunun üçü hücum oyunçusu, üçü orta sahədə, üçü də müdafiədə vəzifəlidir. Bir oyunçu isə qapıçıdır. Kişilərin idman paltarları müvəffəqiyyəti, çiyinlərini, qollarını və əllərini qarşı komanda lakros çubuqlarından gələn zərbələrə qarşı qoruyucu bir şəkildədir. Bunun əksinə qadınların paltarında yalnız gözü qoruyacaq bir eynək vardır. Bunun səbəbi qadınların mübarizəsində çubuqlarla qarşı komanda oyunçusuna müdaxiləyə dözümlülük yoxdur. Qadınlarda yalnız qapıçının paltarında kaska kimi qoruyucular vardır. Qadınların lakros matçlarında bir başqa fərq orta sahədə iki dənə artıqdan oyunçu tapılması və komanda 12 oyunçudan qurulmasıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2009-03-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-09-13.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2007-01-06 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2009-09-13.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2007-03-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-09-13.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2011-05-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-09-13.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2006-10-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-09-13.

| ⛭İdman növləri |
| --- |
| Alpinizm  ·  At yarışı  ·  Avarçəkmə  ·  Avtoidman  ·  Basketbol  ·  Beysbol  ·  Bilyard  ·  Boks  ·  Boulinq  ·  Buzüstü xokkey  ·  Cüdo  ·  Dalğıclıq  ·  Fiqurlu konkisürmə  ·  Fitnes  ·  Futbol  ·  Gimnastika  ·  Güləş  ·  Həndbol  ·  Xizəkçilik  ·  Körlinq  ·  Kriket  ·  Qolf  ·  Lakros  ·  Marafon  ·  Oxatma  ·  Paraşütlə atlama  ·  Raftinq  ·  Reqbi  ·  Skeytbordinq  ·  Stolüstü tennis  ·  Su polosu  ·  Suya tullanma  ·  Tennis  ·  Triatlon  ·  Üzgüçülük  ·  Velosiped idmanı  ·  Voleybol  ·  Yelkənli qayıqsürmə ·  Yüngül atletika |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İdman** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Titulyar kilsə** — Roma ətrafında inşa edilmiş və adları onları tez-tez tanıyan havadarlarına aid edilən bir çox erkən xristian kilsələrindən (toplu olaraq "tituli" kimi tanınır):

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Kilsəyə rəhbərlik edən mülkə sahib olan təsisçinin və ya sahibin adından *tituli* adlandırdılar.. | "|

Bu növün tituluna istinad edən ən qədim mətn IV əsrə aiddir — Böyük Afanasiyin Ariellərə qarşı müdafiəsi. V əsrin sonunda Liber Pontificalis 25 *tituli* tanıdı. XII əsrdə daha üçü əlavə edildi.

Roma Katolikliyində bu kilsələrdən birinin sahibi tituldur. Bu sahiblər əvvəlcə ənənəvi olaraq yüksək sosial statuslu yerli Romalılar idi. Romalı İtalyan olmayan bir titula sahib olan ilk kilsə Santi-Kuattro-Koronati idi: Ditrix Trir, 975-ci ildə Papa VII Benedikt tərəfindən titullu təyin edildi. Bu bazilika, əvvəlcə, şübhəsiz ki, geniş Roma villasına sahib olan qurucusuna görə *Titulus Aemilianae* adlanırdı.

Bu gün kardinal presbiyer dərəcəsindəki kardinallar kollecinin hər bir üzvünə titullu bir kilsə təyin edilmişdir. Kollec beynəlmiləlləşdikdən sonra hər bir kardinala bir titul verildi və onu Roma ruhanilərinin fəxri üzvü etdi. Bu gün kardinal ağsaqqallar titullu kilsələri ilə sərbəst himayə münasibətlərinə malikdirlər (adları və gerbləri kilsədəki xatirə lövhəsində yazılmışdır, kilsələrini saxlamaq və bərpa etmək üçün pul da alır), lakin artıq faktiki kilsənin rəhbərliyində iştirak etmirlər.

Həmçinin bax
------------

* San-Pyetro-in-Montorio

İstinadlar
----------

1. ↑  "*Католическая Энциклопедия* 1908:". 2020-11-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-25.
**İdris Abbasəli oğlu Zamanlı** (22.03.1930 -02.06.1994) - azərbaycanlı şair, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

Zamanlı İdris Abbasəli oğlu 1930-cu il martın 22-də Ermənistanın Grasnoselo rayonunun Cil kəndində kolxozçu ailəsində anadan olmuşdur. Burada orta məktəbi bitirmişdir (1948). Əmək fəaliyyətinə Çil kəndində kolxozda başlamışdır (1948-1954) 

ADU-nun filologiya fakültəsinin jurnalistika şöbəsində təhsilini davam etdirmişdir (1954-1958). Ailə vəziyyətinə görə təhsilini yarımçıq qoyub "Sovet Ermənistanı" qəzeti redaksiyasında ədəbi işçi olmuşdur (1958-1963). Bakı şəhər 64 nömrəli orta məktəbində müəllim işləmiş, eyni zamanda universitetdə təhsilini davam etdirmişdir (1964-1967).

Azərbaycan SSR Mədəniyyət Nazirliyində redaktor işləmişdir (1966). "Elm və Həyat" jurnalında şöbə müdiri olmuşdur (1975 - 1982) Moskvada "Nedelya" həftəlik qəzetinin müxbiri vəzifəsində çalışmışdır (1982-1986). 

Sonra təqaüdə çıxmış, ömrünün sonunadək fərdi yaradıcılıqla məşğul olmuşdur. Poetik yaradıcılığa 50-ci illərdən başlamışdır.

İlk şerləri "Sovet Ermənistanı" qəzetində və "Ədəbi Ermənistan" almanaxında dərc edilmişdir. Dövri mətbuatda müntəzəm çıxış etmişdir. Əsərləri keçmiş SSRİ xalqlarının dillərində çap olunmuşdur.

1989-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü idi. 

1994-cü il iyunun 2-də Bakıda vəfat etmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

* İdris Zamanlı Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine
**"Qazıqumuq" Lak Xalq Hərəkatı** — lak etnik və milli hərəkatı. İlkin olaraq Novolak rayonunun köçürmə problemləri fonunda yaranmışdır. 1992-ci ildən hərəkata Maqomed Xaçilayev rəhbərlik edir.

Tarixi
------

1990-cı ilə qədər Dağıstanın ayrı-ayrı xalqları arasında ziddiyyətlər xüsusilə aydın olmuş və 1991-ci ildə Dağıstan çox təhlükəli münaqişə zonasına çevrilmişdir. Burada etnik qarşıdurma özü çox vaxt birbaşa xalqlararası toqquşmalara çevrilə bilərdi. Nəzərdən keçirilən dövrdə milli maraqların əsas təmsilçiləri mahiyyətcə milli siyasi partiyalara çevrilən, demək olar ki, monomilli olan etnik təşkilatlar idi.

Qumuq xalqının və "Tənglik" hərəkatının etirazı Xalq Deputatlarının III Qurultayının "Aux rayonunun bərpası" haqqında qərarı ilə səbəb olmuşdur. Bu qərara əsasən Novolak rayonunun lak əhalisinin Mahaçqalanın şimalına köçürülməsi qərara alınmışdır. 1992-ci ilin yazında bu, qumuq-lak ziddiyyətlərinin kəskinləşməsinə gətirib çıxarmışdır ki, bu da təkcə laklar və qumuqların deyil, həm də avarların, çeçenlərin və digər millətlərin nümayəndələrinin iştirakı ilə Dağıstanda ciddi münaqişəyə çevrilə biləcək toqquşmalara səbəb ola bilərdi. Qarşıdurmaya səbəb Xumtorqala rayonunun bərpası və yeni ərazidə Novolak rayonunun yenidən qurulması olmuşdu. "Tənglik" Qumuq Xalq Hərəkatının rəhbərliyi özlərinin qumuq torpağı hesab etdiyi göstərilən ərazidə laklar üçün rayonun yaradılmasına qarşı çıxmış, "Qazıqumuq" Lak Xalq Hərəkatının rəhbərliyi kompromis yanaşma nümayiş etmişdir. 1993-cü ilin fevralında lakların fövqəladə toplantısı lak miqrantları üçün ayrıca rayonun məcburi yaradılması tələblərini qaldırmış və yeni yaradılmış Xumtorqala rayonunun bir hissəsi olmağa razılaşmışdır.

1992-ci ildə gürcü-abxaz münaqişəsi başlayanda "Qazıqumuq" Lak Xalq Hərəkatı Abxaziyaya dəstək vermişdir.

Siyasi tələblər
---------------

Bu hərəkatın əsas proqram tələbləri lak xalqının cəmiyyətin demokratikləşməsinə, milli dəyərlərin və hüquqların qorunmasına yönəlmiş istəklərinin dəstəklənməsi və möhkəmləndirilməsidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Гаджимурадов Г. К. ИСТОРИЯ ИЗУЧЕНИЯ ЭТНОПОЛИТИЧЕСКИХ ПРОБЛЕМ ПОСТСОВЕТСКОГО ДАГЕСТАНА //Вопросы гармонизации межкультурных, межнациональных и межконфессиональных отношений. – 2016. – С. 275-285.
2. ↑  Осмаев А. Д. Лысенко Ю. М. Халилова А. С. НАЦИОНАЛЬНЫЕ ПАРТИИ И ДВИЖЕНИЯ В СОЦИАЛЬНО-ПОЛИТИЧЕСКОМ РАЗВИТИИ ДАГЕСТАНА. 1989–1992 ГГ //Фундаментальные исследования. – 2015. – №. 2-27. – С. 6110-6114.
3. ↑  Эмирова Маги Нурмагомедовна, Умалатова Тахмина Хажаевна Роль национальных движений в политических процессах Дагестана в 90-гг. Xx В. // Известия ДГПУ. Общественные и гуманитарные науки. 2011. №4.
4. ↑  Капба Е. А. ДОБРОВОЛЬЧЕСКОЕ ДВИЖЕНИЕ В ПОМОЩЬ НАРОДУ АБХАЗИИ В ВОЙНЕ 1992–1993 гг.
5. ↑  Самойлова Марина Николаевна Языковая ситуация и языковая политика в современном обществе // Вестник ВолГУ. Серия 2: Языкознание. 2009. №1.
***Titan (IV) sulfat*** Ti (SO4)2 - qeyri-üzvi bir birləşmədir, titan və sulfat turşusunun duzudur, rəngsiz kristallar su ilə hidroliz olunur.

Fiziki xassələri
----------------

Titan (IV) sulfat rəngsiz, yüksək dərəcədə higroskopik kristallar əmələ gətirir.

Alınması
--------

Titan (IV) sulfatı kükürd (VI) oksidin titan (IV) xlorid ilə sintezi nəticəsində almaq olar:

{\displaystyle {\mathsf {TiCl\_{4}+6SO\_{3}\ {\xrightarrow {}}\ Ti(SO\_{4})\_{2}+2S\_{2}O\_{5}Cl\_{2}}}}

Kimyəvi xassələri
-----------------

Titan (IV) sulfatı su ilə tamamilə hidroliz olunur:

{\displaystyle {\mathsf {Ti(SO\_{4})\_{2}+H\_{2}O\ {\xrightarrow {}}\ TiOSO\_{4}+H\_{2}SO\_{4}}}}

Tətbiqi
-------

Titan (IV) sulfat kimyəvi birləşmələrin (məsələn, titan dioksid ) istehsalında istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. Рипан Р. Четяну И. Неорганическая химия. Химия металлов. — М.: Мир, 1972. — Т. 2. — 871 с.
2. Неорганическая химия / под ред. Ю.Д. Третьякова. — М.: Академия, 2007. — Т. 3. — 352 с.