recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ambigram / Vikipediya. 180° fırlanma simmetriyası.
**Ambiqram** — başqa sözlə **inversiya**, təqdim edildiyi kimi oxuna bilən və ya tərs oxuna bilən qrafik fiqurlar. Duqlas Hofştadter ambiqrammanı "eyni əyriləri bir-birinə sıxışdırmaq üçün 2 müxtəlif oxunuşları idarə edən kalliqrafik dizayn" kimi təyin etdi. Duqlas Hofştadter ambiqramı "eyni əyriləri bir-birinə sıxışdırmaq üçün 2 müxtəlif oxunuşları idarə edən kalliqrafik dizayn" kimi təyin etdi. Hofstadter-in 1999-cu ildə nəşr etdirdiyi Maurits Kornelis Eşer, İohann Sebastyan Bax, Kurt Hödel üz qabığında 3D ambiqramma əks olunub.

Ambiqramın növləri
------------------

### 180° fırlanma ambiqramları

Sabit bir oxda fırlanarkən müxtəlif bucaqlardan görünə bilən bir ambiqram dizayn növüdür. Onlar əsasən 180 dərəcədir; lakin 90 və 45 dərəcə olan ambiqramlar var. Ambiqramda yazılan söz müxtəlif bucaqlardan baxdıqda adətən eyni olur, lakin bəzi ambiqrammalarda müxtəlif bucaqlarda fərqli sözlərin göstərilməsi də baş verə bilər. 

* 
* 
* 

### Güzgü

Güzgüdən baxıldıqda və ya əks olunduqda oxunmaq üçün nəzərdə tutulmuş bir ambiqram növüdür.

### Fiqur-Zəmin

Bu, bir sözün hərfləri arasındakı boşluqların başqa bir sözü əmələ gətirdiyi ambiqramın bir variantıdır.

### Zəncir

Bu, sözlərin bir-birini təkrarladığı bir zəncir kimi tərtib edildiyi bir ambiqram növüdür. Zəncirli ambiqramlarda sözlər adətən növbəti sözün üst-üstə düşməsi ilə məna qazanır. Bəzən zəncirvari ambiqramlar dairəvi şəkildə hazırlanır.

### Üç ölçülü

3 ölçülü obyektə müxtəlif bucaqlardan işığın vurulması zamanı kölgələrin müxtəlif hərflər əmələ gətirməsi ilə əldə edilən ambiqram növüdür.

Ədəbiyyat
---------

* Polster, Burkard. Mathemagical Ambigrams. Proceedings of the Mathematics and Art Conference 2000. 2000.  (ing.)
* Suresh Kumar, Madhu Rawat, Vishal Gupta, Satendra Kumar The Novel Lossless Text Compression Technique Using Ambigram Logic and Huffman Coding Information and Knowledge Management ISSN (2012): 2224-5758.  (ing.)

Xarici keçidlər
---------------

* Onlayn ambiqram generatoru // flipscript.com  (ing.)
**Katarina Bulatoviç** (15 noyabr 1984) — Monteneqronu təmsil edən həndbolçu.

Karyerası
---------

Katarina Bulatoviç Monteneqro yığmasının heyətində 2012-ci ildə London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Norveç yığmasına 26:24 hesabı ilə məğlub olan Monteneqro yığması, London Olimpiadasını 2-ci yerdə başa vurdu və gümüş medal qazandı.

Daha sonra Katarina Bulatoviç Monteneqro yığmasının heyətində 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Qrup mərhələsində baş tutan beş oyunun hamısında məğlub olan Monteneqro yığması, Rio-de-Janeyro Olimpiadasını 11-ci yerdə başa vurdu.

Həmçinin bax
------------

* Monteneqro 2012 Yay Olimpiya Oyunlarında
* Monteneqro 2016 Yay Olimpiya Oyunlarında

İstinadlar
----------

1. ↑  Katarina Bulatović // .
2. ↑  "Katarina Bulatoviçin tərcümeyi-halı  (ing.)". www.sports-reference.com. 18 December 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 may 2019-cu il.

Şablon:2012 Yay Olimpiya Oyunlarının həndbol yarışları - Monteneqro yığması (qadınlar)
Şablon:2016 Yay Olimpiya Oyunlarının həndbol yarışları - Monteneqro yığması (qadınlar)
Koordinat:Sky map 15s 6d 33,7sn; +55º 28' 15″

**NGC 5870**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Əjdaha bürcü istiqamətində yerləşir. **S0** tipli  qalaktikadır.  Levis Svift tərəfindən 1885-ci ildə 40.64 sm (16 düymə) ölçülü refraktor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS[*ölü keçid*]
* 

* WikiSky-da NGC 5870: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 5846 |
NGC 5847 |
NGC 5848 |
NGC 5849 |
NGC 5850 |
NGC 5851 |
NGC 5852 |
NGC 5853 |
NGC 5854 |
NGC 5855 |
NGC 5856 |
NGC 5857 |
NGC 5858 |
NGC 5859 |
NGC 5860 |
NGC 5861 |
NGC 5862 |
NGC 5863 |
NGC 5864 |
NGC 5865 |
NGC 5866 |
NGC 5867 |
NGC 5868 |
NGC 5869 |
**NGC 5870** |
NGC 5871 |
NGC 5872 |
NGC 5873 |
NGC 5874 |
NGC 5875 |
NGC 5876 |
NGC 5877 |
NGC 5878 |
NGC 5879 |
NGC 5880 |
NGC 5881 |
NGC 5882 |
NGC 5883 |
NGC 5884 |
NGC 5885 |
NGC 5886 |
NGC 5887 |
NGC 5888 |
NGC 5889 |
NGC 5890 |
NGC 5891 |
NGC 5892 |
NGC 5893 |
NGC 5894 |
NGC 5895



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Natiq Qasımov** (tam adı:*Qasımov Natiq Əbülfəz oğlu*; 19 mart 1960, Bakı) — iqtisadçı, iqtisadi elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Respublikası vergilər nazirinin müavini (2002–2010).

Həyatı
------

Qasımov Natiq Əbülfəz oğlu 19 mart 1960-cı ildə Bakıda anadan olub.

### Təhsili

1982-ci ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutu iqtisadiyyat fakütləsini bitirib.

Fəaliyyəti
----------

### Əmək fəaliyyəti

1988-ci ilədək Azərbaycan Elmi Tədqiqat Kənd Təsərrüafının iqtisadiyyatı və Təşkili İnstitutunda böyük elmi işçi işləmişdir. 1988–93-cü illərdə Azərbaycan İqtisadçılar İttifaqı sədr müavini olub. 1993–94-cü illərdə Azərbaycan Elmi Tədqiqat Yeyinti Sənayesi İnstitutunun direktoru olub. 1994–1998-ci illərdə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin dosenti olmuşdur. 1998–2002-ci illərdə Əmək və Sosial Problemlər üzrə Elmi Tədqiqat və Tədris Mərkəzinin direktoru olub. Azərbaycan Respublikası vergilər nazirinin müavini (2002–2010) olub.

### Elmi fəaliyyəti

6 monoqrafiyanın,80-dən çox elmi məqalənin,9 kitabçanın müəllifidir. 1998-ci ildə iqtisadiyyat elmlər doktoru, 1999-cu ildə professor olub. Tədqiqatları, əsasən Azərbaycanda bazar münasibətlərinə keçid şəraitində sosial islahatlar və cəmiyyət, sosial-iqtisadi inkişaf və demoqrafik proses problemlərinə həsr edilmişdir. İqtisadçıların simpozium və konfranslarında məruzələr etmişdir.

Üzvü olduğu təşkilatlar
-----------------------

* Beynəlxalq İqtisadçılar İttifaqı

İstinadlar
----------

1. ↑  "AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI". 2020-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-08.
2. ↑  "Natiq Qasımov". 2022-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-08.
3. ↑  Naxçıvan Ensiklopediyası. Bakı. 2002. səh. 264. ISBN 5-8066-1468-9.
4. ↑  "N. Ə. Qasımovun Azərbaycan Respublikası vergilər nazirinin müavini təyin edilməsi haqqında". 2020-06-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-08.
**Avstraliyada din** — çox konfessiyalı ölkə olan Avstraliyanın rəsmi dini yoxdur.
Xristianlıq Avstraliyada üstünlük təşkil edən inancdır. 2011-ci il siyahıyaalmasına görə, say baxımından ən böyük din əhalinin 25,3%-nə sahib olan katoliklikdir. 22,3%-i qeyri-dindardır. Növbəti əsas məzhəb 17,1% izləyən anqlikanizmdir. Avstraliyada əhalinin 2,5%-i buddizmə, 2,2%-i İslama, 1,3%-i hinduizmə və 0,5%-i yəhudiliyə etiqad edir.
Avstraliya konstitusiyası hökumətə dövlət dini təsis etməyi və dini azadlıqlara müdaxilə etməyi qadağan edir, lakin ayrı-ayrı ştatlar öz konstitusiyalarını dəyişdirməkdə sərbəstdirlər və dini həyatı diktə edə bilərlər, baxmayaraq ki, belə vəziyyət hələ yaşanmayıb. Birlik hökuməti ilə dinlər arasında münasibətlər ABŞ-dakından qat-qat sərbəstdir. Dini qurumlar təhsil, səhiyyə və digər sosial xidmətlər göstərmək üçün hökumətlə işləyirlər.

Tarixi
------

Avropa məskunlaşması zamanı avstraliyalı aborigenlərin öz dini adət-ənənələri var idi, xüsusən də Yuxu vaxtı, məsələn, Mirça Eliade onları belə müəyyənləşdirir: "Avstraliyanın yerli əhalisi arasında əsas inam var ki, dünya, insan, müxtəlif heyvanlar və bitkilər sonradan yoxa çıxan bəzi fövqəltəbii varlıqlar tərəfindən yaradılmışdır".

Həmçinin bax
------------

* Avstraliyada İslam

İstinadlar
----------

1. ↑  "2071.0 - Reflecting a Nation: Stories from the 2011 Census, 2012–2013". Abs.gov.au. 2012-06-21. 2016-07-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-04.
2. ↑  "2011 Census QuickStats : Melbourne (Statistical Division)" (ingilis). Australian Bureau of Statistics. 2014-04-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-28.
3. ↑  "Marrying Out – Part One: Not in Front of the Altar". Hindsight. ABC Radio National. 11 October 2009. 2010-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-10-18.

Xarici keçidlər
---------------

Dünya dinləri

* Riçard Conson, Anqlikan keşişi və Birinci Donanma keşişiRiçard Conson, Anqlikan keşişi və Birinci Donanma keşişi
* Yanğın mərasimində geyilən baş geyimində Kolaia kişi, Forrest River, Qərbi AvstraliyaYanğın mərasimində geyilən baş geyimində Kolaia kişi, Forrest River, Qərbi Avstraliya

Kateqoriya:Avstraliya əhalisi
**Gövdə** - hər hansı mühitdə olursa-olsun (torpaq üstündə, torpaq altında, suda), üzərində normal və ya metamorfoziyaya uğramış halda olan, qoltuqlarında tumurcuq yerləşən orqandır. Ağacların və otların bir, kolların isə bir neçə gövdəsi olur.

Yürüstü gövdənin vəzifəsi: yarpaqların əlverişli bir surətdə düzülməsi və bitkinin böyük sahə tutmasını təmin etmək, kök və yarpaqlar arasında hərəkət edən maddələri nəql etmək, cinsi və qeyri-cinsi çoxalmanı təmin edən orqanları əmələ gətirməkdən ibarətdir.

Gövdə bitkilərin ehtiyat qida maddələrinin toplanması üçün əksər hallarda **anbar vəzifəsi**ni, maldili, ruskus, qulançar və sairədə isə **yarpaq vəzifəsi**ni görür. Bəzi bitkilərdə (dəvətikanı, göyəm, nar, yemişan və s.) gövdənin bir hissəsi tikana çevrilərək **müdafiə**, digərlərində (tənəkdə, qabaqkimilərdə) **dırmanma vəzifəsi**ni görür.

Gövdələr formalarına görə müxtəlif olur: 

* silindrşəkilli
* üçtilli
* dördtilli
* çoxtilli

Əksərən gövdələr silindrşəkilli olur, məsələn, taxıl, yonca, pambıq və sairənin gövdələri kimi. Bəzilərində isə üçtilli və dördtilli olur, məsələn, cillərdə, dodaqçiçəklilərdə olduğu kimi.
Çoxtilli olan gövdələr də vardır. Məsələn, bəzi maldili, günəbaxan, kəndalaş və sairədə olduğu kimi.

Nadir hallarda gövdə yastı olur, məsələn, yastı maldilində olduğu kimi. Bir sıra bitkilərdə gövdələrin içi boş olur, belə gövdələrin düyünlərindəki sarğı onlara möhkəmlik verir.

Həmçinin bax
------------

* Çiçək
* Meyvə
* Toxum
**Həsənov Mehdi Rəhim oğlu** (20 oktyabr 1935, Ağzıbir, Kəvər rayonu – 5 fevral 1971) – Azərbaycanlı nasir, publisist, Yazıçılar Birliyinin üzvü (1964), filologiya elmləri namizədi (1969).

Həyatı
------

1935-ci il oktyabrın 20-də Ermənistanda Nor-Bayazet rayonunun Ağzıbir kəndində anadan olmuşdur. Qonşu Hacı Muxan kəndində orta məktəbi bitirmişdir (1950). İrəvan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun azərbaycanlı şöbəsinin dil-ədəbiyyat fakültəsində təhsilini davam etdirmişdir (1950–1955). Əmək fəaliyyətinə Razdan və Axtala rayonlarında müəllim kimi başlamışdır (1955–1957). Razdan komsomol komitəsində işlədiyi dövrdə Qazaxıstana – xam torpaqlarda işləməyə göndərilən komsomol əmək dəstələrinə başçılıq etmişdir (1957–1964). Azərbaycan Dövlət Universitetinin aspiranturasına daxil olmuşdur (1964). "Müasir Azərbaycan dilində xitab" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir (1969). İrəvan Dövlət Pedaqoji İntitutunun azərbaycanlı şöbəsinin dil-ədəbiyyat fakültəsində baş müəllim, sonra dosent olmuşdur (1969-cu ildən). Bədii yaradıcılığa erkən başlamışdır, lakin ilk qələm təcrübəsi 1959-cu ildə "Sovet Ermənistanı" qəzetində çıxmışdır.

1971-ci il fevralın 5-də İrəvan xəstəxanasında müəmmalı cərrahiyyə əməliyyatı nəticəsində vaxtsız vəfat etmişdir. Ağstafa şəhər qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

Yaradıcılığı
------------

"Aldanmış gözlər", "Müjdə", "Vüsal" və "Qisas" hekayələri 1962–1967-ci illərdə "Ədəbi Ermənistan" məcmuəsində dərc olunmuşdur. Bundan sonra dövri mətbuatda elmi məqalələr, oçerk və hekayələrlə vaxtaşırı çıxış etmişdir. Onun "Dağlar qoynunda" (1964), "Maral əfsanəsi"(1971) hekayələr toplusu İrəvanda kütləvi tirajla nəşr olunmuşdur.

İstinadlar
----------
**Ryu Seun-Min** (5 avqust 1982) — Cənubi Koreyanı təmsil edən stolüstü tennisçi.

Karyerası
---------

Ryu Seun-Min Cənubi Koreyanı 2000-ci ildə Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 17-ci, cüt turnirdə isə 4-cü pillənin sahibi olub.

Daha sonra Ryu Seun-Min Cənubi Koreyanı 2004-cü ildə Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə qızıl medalın, cüt turnirdə isə 5-ci pillənin sahibi olub.

Ryu Seun-Min Cənubi Koreyanı 2008-ci ildə Pekin şəhərində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 17-ci pillənin, Komanda turnirində isə bürünc medalın sahibi olub.

Daha sonra Ryu Seun-Min Cənubi Koreyanı 2012-ci ildə London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və Komanda turnirində gümüş medalın sahibi olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Olympedia.org.* "**Yu Seung-Min**". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-09-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.

| ⛭Stolüstü tennis üzrə Olimpiya çempionları (Kişilərin fərdi turniri) |
| --- |
| 
* **1988:** Cənubi Koreya Yu Nam-Qyu
* **1992:** İsveç Yan-Ove Valdner
* **1996:** Çin Lü Qolyan
* **2000:** Çin Kun Linhuey
* **2004:** Cənubi Koreya Ryu Seun-Min
* **2008:** Çin Ma Lin
* **2012:** Çin Çan Siqe
* **2016:** Çin Ma Lon
* **2020:** Çin Ma Lon
 |  |
**Şahzadə Vilhelm boğazı**- Alyaska körfəzi, Alyaska ştatının cənubunda yerləşir. Kenay yarımadasının şərqində mövqe tutur. Ərazidə ən iri liman Kadız limanıdır. Boğazın cənubundan neft kəməri keçir. Boğazda Montayyo və Hincinbruk adaları, Kordova və Vittier adaları şəhərləri vardır. Boğaz ərazisinin böyük hissəsi Cugas qoruğu ərazisinə daxildir. Ərazidə çoxlu adalar, Fiordlar və Buzlaqlar vardır. Boğazı keçən ilk avropalı Ceyms Kuk olmuşdur. 1778-ci ildə boğazı Sendviç (özünün patronu Con Sendviçin şərəfinə) adlandırır. Sonradan tərtib edilən xəritələrdə adı dəyişdirilərək Vilhelm VI şərəfinə adlandırılır. 1964-cü ildə ərazidə Böyük Alyaska zəlzələsi baş verirki, bu da böyük itkilərə səbəb olur. 1989-cu ildə Supertanker qəzası (Ekson Valdez) nəticəsində 250,000 dəniz quşu, 3000 dəniz samuru, 300 adı suiti, 250 Ağbaş qartal və 22 Osa tələf olmuşdur.

İstinad
-------


1. ↑  Explorations: Berinq və Kuk Arxivləşdirilib 2008-05-09 at the Wayback Machine, Alaska.net
**Tartuumaa** (est. Tartu maakond) — Estoniyanın vilayətidir. Vilayətin paytaxtı Tartudur. Sahəsi 2 993 km², əhalisi 148 847 min nəfərdir. 22 bələdiyyədən ibarətdir: 3 şəhər və 19 icmadan.

Əhali
-----

Təbii artım Estoniyanın digər bölgələrindəki kimi çox aşağıdır. Estonlar bölgə əhalisinin çoxluğunu təşkil etsə də, burada həmçinin rusdilli azlıq da yaşamaqdadır. Ümumilikdə isə estonlar 82,7 % (mərkəz Tartu şəhərində 79,0 %), ruslar 13,8 %, ukraynalılar 1,0 %, finlər 1,0 %, və digərləri 4,2 % (beloruslar, almanlar, tatarlar, ermənilər və d.)

Coğrafiya
---------

Tartumaa bölgəsindən Çud gölü ilə Vırtsyarv gölünü birləşdirən Emayıgi çayı keçir və bölgəni iki yerə bölür.

Yerli hakimiyyət və idarə orqanları
-----------------------------------

Tartumaa 22 bələdiyyədən ibarətdir:

### Şəhərlə r

Elva - Kallaste - Tartu

### İcmalar

1. Alatskivi
2. Haaslava
3. Kambya
4. Konguta
5. Laeva
6. Luunya
7. Meeksi
8. Myaksa
9. Nıo
10. Peipsiyaare
11. Piirissaare
12. Puhya
13. Rannu
14. Rıngu
15. Tartu (rayon)
16. Tyahtvere
17. Vara
18. Vınnu
19. Ülenurme

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **Tartumaa** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* Oficiali svetainė
* Turistinė informacija

1. ↑  Land Board. 1990.
2. ↑  Statistical Database of Statistics Estonia.
**Larisa Karlova** (d. 7 avqust 1958; Kiyev, Ukrayna) — Sovet İttifaqını təmsil edən Ukraynalı sabiq həndbolçu. Larisa Karlova, Sovet İttifaqının yığması ilə birgə 1976 Monreal Olimpiadasında və 1980 Moskva Olimpiadasında qızıl medal, 1988 Seul Olimpiadasında isə bürünc medal qazanıb. Larisa Karlova, həmdə Dünya Çempionatlarında 2 qızıl, və 1 gümüşmedala sahib olub.

Karyerası
---------

Larisa Karlova, 1976-cı ildə Sovet İttifaqının yığması ilə birgə Kanadanın Monreal şəhərində baş tutan XXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların son turunda Sovet İttifaqının yığması, Şərqi Almaniya yığmasını 14:11 hesabı ilə məğlub etdi və XXI Yay Olimpiya Oyunlarının çempionu oldu.

Larisa Karlova növbəti dəfə Olimpiya Oyunlarına, 1980-ci ildə elə Sovet İttifaqının Moskva şəhərində baş tutan XXII Yay Olimpiya Oyunlarında qatıldı. Bu səfər, yarışların son turunda Sovet İttifaqının yığması, yenə Şərqi Almaniya yığmasını 18:13 hesabı ilə məğlub etdi və XXII Yay Olimpiya Oyunlarının çempionu oldu.

Larisa Karlova sonuncu, üçüncü dəfə Olimpiya Oyunlarına, 1988-ci ildə Cənubi Koreyanın Seul şəhərində baş tutan XXIV Yay Olimpiya Oyunlarında qatıldı. Bu səfər, yarışların son turunda Sovet İttifaqının yığması, Norveç yığması ilə 19:19 hesablı bərabərə qaldı və XXIV Yay Olimpiya Oyunlarının bürünc medalını qazandı.

İstinadlar
----------



| ⛭Sovet İttifaqının yığması - 1976 Yay Olimpiya Oyunları -  |
| --- |
| Lyubov Berejnaya • Lüdmila Bobrus • Aldona Çesaytite • Larisa Karlova • Mariya Kirkeviç • Tatyana Lapşinova • Nina Lobova • Tatyana Makarets • Qalina Manoxa • Lyudmila Pançuk • Zinaida Stalitenko • Rəfiqə Şabanova • Nataliya Şerstyuk • Lüdmila Şubina • Baş məşqçi: İqor Turçin |  |

| ⛭Sovet İttifaqının yığması - 1980 Yay Olimpiya Oyunları -  |
| --- |
| Yuliya Atroşenko • Lyubov Berejnaya • Valentina Berzina • İrina Biletsika • Lüdmila Bobrus • Aldona Çesaytite • Larisa Karlova • Nataliya Lukyanenko • Tatyana Makarets • Larisa Savkina • Zinaida Stalitenko • Siqita Majeykayte • Nataliya Şerstyuk • Olqa Zubaryova • Baş məşqçi: İqor Turçin |  |

| ⛭Sovet İttifaqının yığması - 1988 Yay Olimpiya Oyunları -  |
| --- |
| Nataliya Rusnaçenko •
Zinaida Stalitenko •
Tatyana Şalimova •

• Baş məşqçi: İqor Turçin |  |
**Lyubov Berejnaya-Odinokova** (qızlıq soyadı: **Berejnaya**; d. 24 iyun 1955; Otradnıy, Rusiya) — Sovet İttifaqını təmsil edən Ukraynalı sabiq həndbolçu. Lyubov Berejnaya, Sovet İttifaqının yığması ilə birgə 1976 Monreal Olimpiadasında və 1980 Moskva Olimpiadasında qızıl medal qazanıb. Lyubov Berejnaya, həmdə Dünya Çempionatlarında 1 qızıl və 1 gümüş medala sahib olub.

Karyerası
---------

Lyubov Berejnaya, 1976-cı ildə Sovet İttifaqının yığması ilə birgə Kanadanın Monreal şəhərində baş tutan XXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların son turunda Sovet İttifaqının yığması, Şərqi Almaniya yığmasını 14:11 hesabı ilə məğlub etdi və XXI Yay Olimpiya Oyunlarının çempionu oldu.

Lyubov Berejnaya növbəti dəfə Olimpiya Oyunlarına, 1980-ci ildə elə Sovet İttifaqının Moskva şəhərində baş tutan XXII Yay Olimpiya Oyunlarında qatıldı. Bu səfər, yarışların son turunda Sovet İttifaqının yığması, yenə Şərqi Almaniya yığmasını 18:13 hesabı ilə məğlub etdi və XXII Yay Olimpiya Oyunlarının çempionu oldu.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Olympedia (ing.). 2006.

| ⛭Sovet İttifaqının yığması - 1976 Yay Olimpiya Oyunları -  |
| --- |
| Lyubov Berejnaya • Lüdmila Bobrus • Aldona Çesaytite • Larisa Karlova • Mariya Kirkeviç • Tatyana Lapşinova • Nina Lobova • Tatyana Makarets • Qalina Manoxa • Lyudmila Pançuk • Zinaida Stalitenko • Rəfiqə Şabanova • Nataliya Şerstyuk • Lüdmila Şubina • Baş məşqçi: İqor Turçin |  |

| ⛭Sovet İttifaqının yığması - 1980 Yay Olimpiya Oyunları -  |
| --- |
| Yuliya Atroşenko • Lyubov Berejnaya • Valentina Berzina • İrina Biletsika • Lüdmila Bobrus • Aldona Çesaytite • Larisa Karlova • Nataliya Lukyanenko • Tatyana Makarets • Larisa Savkina • Zinaida Stalitenko • Siqita Majeykayte • Nataliya Şerstyuk • Olqa Zubaryova • Baş məşqçi: İqor Turçin |  |
**Kim Ça-Yon** (d. 10 fevral 1981) — Cənubi Koreyanı təmsil edən həndbolçu.

Karyerası
---------

Kim Ça-Yon Cənubi Koreya yığmasının heyətində 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Danimarka yığmasına 38:36 hesabı ilə məğlub olan Cənubi Koreya yığması, Afina Olimpiadasını 2-ci yerdə başa vurdu və gümüş medal qazandı.

Daha sonra Kim Ça-Yon Cənubi Koreya yığmasının heyətində 2008-ci ildə Çinin ev sahibliyində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Bürünc medal uğrunda oyunda Macarıstan yığmasını 28:33 hesabı ilə məğlub edən Cənubi Koreya yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını 3-cü yerdə başa vurdu və bürünc medal qazandı.

Kim Ça-Yon Cənubi Koreya yığmasının heyətində 2012-ci ildə London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Bürünc medal uğrunda oyunda İspaniya yığmasına 32:30 hesabı ilə məğlub olan Cənubi Koreya yığması, London Olimpiadasını 4-cü yerdə başa vurdu.

Həmçinin bax
------------

* Cənubi Koreya 2004 Yay Olimpiya Oyunlarında
* Cənubi Koreya 2008 Yay Olimpiya Oyunlarında
* Cənubi Koreya 2012 Yay Olimpiya Oyunlarında

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kim Ça-Yonun tərcümeyi-halı  (ing.)". www.sports-reference.com. 16 December 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 may 2019-cu il.

| ⛭Cənubi Koreya yığması — 2004 Yay Olimpiya Oyunları (II yer) |
| --- |
| Yon-Ran • Kyon-Ha • Sun-Hi • Sun-Yon • On-Yo • Son-Hi • Hyun-O • Ça-Yon • Son-O • O-Kyon • San-Un • Bo-Hi • İm-Yon • Pil-Hi • Yon-So |  |

| ⛭Cənubi Koreya yığması — 2008 Yay Olimpiya Oyunları (III yer) |
| --- |
| Yun-Hva • Min-Hi • İm-Yon • Yon-Ho • Sun-Yon • Ça-Yon • Nam-Sun • On-A • Min-Hi • Pil-Hi • Son-O • Yon-Ran • Çun-Hi • Ha-Rim |  |

| ⛭Cənubi Koreya yığması — 2012 Yay Olimpiya Oyunları (IV yer) |
| --- |
| Hu • Sun-Hi • On-A • Yu-Ra • Han-Na • Ça-Yon • Mi-Yon • Un-Hu • Kyon-Ha • Yon-Şim • Ha-İn • İm-Yon • Yi-Ha • Hyo-Bi • Un-Bi |  |
**Mon Kyon-Ha** (d. 29 may 1980) — Cənubi Koreyanı təmsil edən həndbolçu.

Karyerası
---------

Mon Kyon-Ha Cənubi Koreya yığmasının heyətində 2000-ci ildə Avstraliyanın Sidney şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Bürünc medal uğrunda oyunda Norveç yığmasına 22:20 hesabı ilə məğlub olan Cənubi Koreya yığması, Sidney Olimpiadasını 4-cü yerdə başa vurdu.

Daha sonra Mon Kyon-Ha Cənubi Koreya yığmasının heyətində 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Danimarka yığmasına 38:36 hesabı ilə məğlub olan Cənubi Koreya yığması, Afina Olimpiadasını 2-ci yerdə başa vurdu və gümüş medal qazandı.

Mon Kyon-Ha Cənubi Koreya yığmasının heyətində 2012-ci ildə London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Bürünc medal uğrunda oyunda İspaniya yığmasına 32:30 hesabı ilə məğlub olan Cənubi Koreya yığması, London Olimpiadasını 4-cü yerdə başa vurdu.

Həmçinin bax
------------

* Cənubi Koreya 2000 Yay Olimpiya Oyunlarında
* Cənubi Koreya 2004 Yay Olimpiya Oyunlarında
* Cənubi Koreya 2012 Yay Olimpiya Oyunlarında

İstinadlar
----------

1. ↑  "Mon Kyon-Hanın tərcümeyi-halı  (ing.)". www.sports-reference.com. 14 December 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 may 2019-cu il.

| ⛭Cənubi Koreya yığması — 2000 Yay Olimpiya Oyunları (IV yer) |
| --- |
| Hyun-Yun • Un-Hi • Sun-Hi • Sun-Yon • Yon-So • Hyan-Ki • Hyun-O • Jin-Son • Yun-Yon • Nam-So • San-Un • Kyon-Ha • Son-O • Yon-Ran • Çun-Hi |  |

| ⛭Cənubi Koreya yığması — 2004 Yay Olimpiya Oyunları (II yer) |
| --- |
| Yon-Ran • Kyon-Ha • Sun-Hi • Sun-Yon • On-Yo • Son-Hi • Hyun-O • Ça-Yon • Son-O • O-Kyon • San-Un • Bo-Hi • İm-Yon • Pil-Hi • Yon-So |  |

| ⛭Cənubi Koreya yığması — 2012 Yay Olimpiya Oyunları (IV yer) |
| --- |
| Hu • Sun-Hi • On-A • Yu-Ra • Han-Na • Ça-Yon • Mi-Yon • Un-Hu • Kyon-Ha • Yon-Şim • Ha-İn • İm-Yon • Yi-Ha • Hyo-Bi • Un-Bi |  |
**Ayət namazı** - Zəlzələ, daşqın, qorxunc göy gurultusu, ümumiyyətlə, kütləvi şəkildə insanları qorxuya salan təbiət hadisələri zamanı, eləcə də, Günəş və Ay tutulmaları müşahidə olunduqda qılınır.

Qılınma qaydası
---------------

2 rəkətdir və sübh namazı kimi qılınır.

Ayət namazı iki rəkətdir və hər rəkətdə 5 ruku vardır. Onun qaydası budur ki, insan niyyətdən sonra təkbir desin və bir Həmd və bir surəni tamam oxusun, rukuya getsin, rukudan qalxsın və təzədən bir Həmd və bir surə oxusun, sonra yenə rukuya getsin. Beləliklə, bunu beş dəfə təkrarlasın, beşinci rukudan qalxandan sonra iki səcdə etsin və qalxsın, ikinci rəkəti də birinci rəkət kimi yerinə yetirsin, təşəhhüd oxusun və salam versin.

Ayət namazında mümkündür ki, insan niyyət, təkbir və Həmddən sonra, bir surənin ayələrini beş yerə bölsün və bir ayə, ya çox oxusun. Bir ayədən az da oxuya bilər, amma ehtiyata əsasən gərək cümlə tamam olsun və surənin əvvəlindən başlasın, bismillah deməklə kifayətlənməsin və sonra rukuya getsin və rukudan qalxsın. Həmd oxumadan həmin surədən ikinci hissəni oxusun və rukuya getsin. Bu qayda üzrə beşinci rukudan əvvəl surəni tamam etsin, məsələn; Fələq surəsində birinci "Bismillahir-rəhmanir-rəhim". "Qul əuzu birəbbil-fələq" – desin və rukuya getsin, sonra qalxsın və desin: "Min şərri ma xaləq" – təzədən rukuya getsin və rukudan sonra qalxsın və desin: "Və min şərri ğasiqin iza vaqəb". Yenidən rukuya getsin və qalxıb desin: "Və min şərrin-nəffasati fil-uqad". Rukuya gedib, yenə də qalxıb desin: "Və min şərri hasidin iza həsəd". Ondan sonra beşinci rukuya getsin və qalxandan sonra iki səcdə etsin və ikinci rəkəti də birinci rəkət kimi yerinə yetirsin. İkinci səcdədən sonra təşəhhüd oxusun və sonra namazın salamını versin. Həmçinin, beşdən az hissəyə bölməsi də caizdir. Lakin, nə vaxt surəni tamam etsə, sonrakı rukudan qabaq Həmdi oxuması lazımdır.
Paralimpiya oyunlarının emblemi

Tarixi
------

Dünyada Paralimpiya Hərəkatının tarixi Böyük Britaniyanın Elsberri şəhərindəki Stok Mandevil xəstəxanasının neyrocərrahı Lüdviq Qoutmanın təşəbbüsü ilə 1948-ci ildə Londonda, Olimpiya Oyunlarınının açılış mərasimi zamanı ilk dəfə kolyaskalı əlillər arasında Böyük Britaniyanın 1-ci milli yarışlarının keçirilməsi ilə hesablanır.

1960-cı ildə Romada keçirilən 1-ci Paralimpiya Oyunlarında 23 ölkənin 400 idmançısı iştirak etmişdir.

1988-ci il Seul Yay Oyunlarından və 1992-ci il Albervil Qış Oyunlarından başlayaraq Paralimpiya Oyunları, Olimpiya Oyunları ilə eyni yerdə və eyni ildə keçirilməyə başlamışdır.

2000-ci il XII Sidney 11-ci Yay Paralimpiya Oyunlarında 127 ölkədən 4000 idmançı altı əlillik qrupunda, 18 idman növündə təmsil olunmuşdu. Bu Beynəlxalq Paralimpiya Hərəkatı tarixində rekord göstərici idi.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Milli Paralimpiya Komitəsi

Mənbə
-----

* Paralimpiya oyunları Arxivləşdirilib 2008-01-03 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi IPC Saytı
**Katarakta** və ya **Mirvari suyu** — göz büllurcuğunun görmə qabiliyyətinin zəifləşməsinə və korluğa səbəb olan donuqlaşması ilə nəticələnən göz xəstəliyidir.

Katarakta bəbəyin arxasında yerləşən və görməmizdə vacib rol oyanayan büllurun şəffaflığını itirərək bulanıqlaşması və tədricən görmənin itməsinə səbəb olan xəstəlikdir. Yunan dilindən tərcümədə katarakta – "şəlalə" deməkdir. Qədim yunanlar belə hesab edirdilər ki, katarakta zamanı bəbəyin bulanıq boz rəngi onun üzərinə şəlalə kimi düşən və görməni zəiflədən pərdə ilə bağlıdır. Kataraktalı xəstə ətrafa sanki "çirkli pəncərə" arxasından baxır. Xəstəliyin son həddində gözün rəngi mirvariyə oxşadığından, xalq arasında kataraktaya "Mirvari suyu" da deyilir.

Katarakta yaşla bağlı yaranan xəstəlik olub, əsasən orta yaşdan yuxarı şəxslərdə rast gəlinsə də- yenidoğulmuşlarda, şəkərli diabet xəstələrində, göz nahiyyəsindən travma alan şəxslərdə, uzun müddət kortizolla müalicə alan xəstələrdə də yarana bilər.

Əlamətləri:

• Görmənin tədricən zəifləməsi

• İşığa həssaslığın artması (gözlərin qamaşması)

• İkili görmə

• Oxumanın çətinləşməsi

• Gecə görmənin zəifləməsi

• Rəngləri solğun və ya sarımtıl görmə

• Göz önündə ləkələrin görünməsi

• Eynək nömrələriinin sürətlə dəyişməsi

Bulanıqlığın büllurun hansı hissəsindən başlanmasından asılı olaraq klinikada bəzi dəyişikliklər ola bilər. Belə ki, bulanıqlıq büllurun mərkəzində yerləşdikdə (nüvə kataraktası) uzağı görmə zəifləyir, əşyalar dumanlı görünür. Belə xəstələr axşamlar gündüzə nisbətən daha yaxşı görür.

Bulanıqlıq büllurun qabığında lokalizasiya olunursa (kortikal katarakta), görmə zəifliyi demək olar ki, dəyişmir. Belə halda xəstəlik çox gec proqressivləşir.

Yenidoğulmuşlarda katarakta (kongenital katarakta) -ananın hamiləlik dövründə keçirdiyi infeksiyalar və ya qəbul etdiyi dərmanlarla bağlı yarana bildiyi kimi, heç bir aşkar səbəb olmadan da meydana çıxa bilər. Körpədə bəbəyin birinin digərindən fərqli olması və ya çəplik kataraktanın əlaməti ola bilər. Uşaqlarda bu əlamətlər görünən kimi həkimə müraciət etmək lazımdır. Əgər görmə zəifliyi və xüsusilə bir gözdə katarakta varsa dərhal əməliyyat olmalıdır. Əməliyyatın vaxt baxımından vacibliyi gözdə tənbəlliyin (ambliopiya) yaranma riskinin olmasıdır.

Kataraktanın diaqnozunu qoymaq üçün oftalmoloji müayinənin standart metodlarından (görmə itiliyinin, görmə sahəsinin, gözdaxili təzyiqin, göz dibinin müayinəsi) və əlavə metodlardan (refraktometriya, oftalmometriya, densiometriya və s.) istifadə olunur.

Katarakta dərman və ya eynəklə müalicə oluna bilən xəstəlik deyil. Kataraktanın inkişafının qarşısını ala biləcək bir üsul yoxdur və tək müalicəsi cərrahi yoldur. Müasir dövrümüzdə katarakta iynəsiz, narkozsuz və ağrısız əməliyyat olunan xəstəliklərdəndir.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Disease Ontology (ing.). 2016.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Xəstəlik ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Əbu Əmr Osman ibn Səid Əmri** - İmam Mehdinin xüsusi nümayəndəsi.

Osman ibn Səid Bəni-Əsəd qəbiləsindən olmuş, Samirra şəhərində yaşadığı üçün Əskəri də adlandırılmışdır. Şiələr onu Səmman (yağsatan) deyə çağırırdılar. O,siyasi fəaliyyətinin üzə çıxmaması məqsədilə yağ satmaqla məşğul olur,şiələrin İmama çatdırmaq istədiyi malları onlardan alaraq yağ qablarına qoyub İmam Əskəriyə (ə) çatdırırdı. O,etimadını necə lazımdısa doğrultmuş,şiələrin hamısı ona inanırdı. Qeyd etmək lazımdır ki, Osman ibn Səid elə İmam Əliyyən-Nəqi (ə) və İmam Əskərinin (ə) da, nümayəndə və yaxın dostlarından olmuşdur.

Özü şiə başçılarından olan Əhməd ibn İshaq deyir: "Bir gün İmam Əliyyən-Nəqinin (ə) yanına gedib dedim: "Mən bəzi vaxtlar burada olur, bəzi vaxtlar isə olmuram, burada olanda da, həmişə sizin yanınıza gələ bilmirəm. Kimin sözünü qəbul edim, kimə qulaq asım?" İmam buyurdu: "Bu Əbu Əmr (Osman ibn Səid Əmri) inanılmış və etibar etdiyim bir şəxsdir. O, sizə nə desə, bilin ki, mənim tərəfimdən çatdırır."

Sonra Əhməd ibn İshaq əlavə edib deyir: "İmam Əliyyən-Nəqinin (ə) vəfatından sonra İmam Əskərinin (ə) yanına gedib həmin sualı təkrar etdim. O da atası kimi buyurdu: "Bu Əbu Əmr məndən əvvəlki İmamın etibar etdiyi, eləcə də, mənim həm həyatımda, həm də öldükdən sonra inandığım bir şəxsdir. O,sizə nə desə, bilin ki, mənim tərəfimdən demiş, sizə nə çatdırsa, bilin ki, mənim tərəfimdən çatdırmışdır."

İmam Əskəri (ə) vəfat etdikdə də, zahirdə ona qüsul verib kəfənə tutduqdan sonra dəfn etmiş şəxs Osman ibn Səid olmuşdu. Həmçinin, bir gün bir dəstə şiənin gözü qarşısında İmam Əskərinin (ə) göstərişi ilə Yəmən şiələrinin göndərdiyi şəri vergiləri təhvil alan şəxs Osman ibn Səid idi. İmam Əskəri (ə) şiələrin qarşısında öz hərəkəti ilə Osman ibn Səidə olan hörmət və etibarın nə dərəcədə böyük olmasını göstərərək buyurmuşdur: "Şahid olun ki, Osman ibn Səid mənim, oğlu Məhəmməd isə oğlum Məhdinin (ə) vəkili (naibi) olacaqdır." Eyni zamanda qırx nəfər şiənin İmam Əskəri (ə) ilə görüşünün sonunda o Həzrət onlara buyurdu: "Osman ibn Səid nə deyirsə, qəbul edin, onun əmrinə tabe olun, sözünə qulaq asın. O, sizin İmamınızın nümayəndəsidir və ixtiyar sahibidir."

Osman ibn Səidin vəfat etdiyi tarix məlum deyil. Bəziləri ehtimal vermişlər ki, o, hicrətin iki yüz altımış-iki yüz altımış yeddinci illəri arasında vəfat etmişdir. Bəziləri isə onun iki yüz səksəninci ildə vəfat etdiyini qeyd edir.
**Muxtar Bisavad Kərpalı oğlu**  — şair,

Həyatı
------

Muxtar Bisavad Kərpalı oğlu 1847-ci ildə Bakının Maştağa kəndində anadan olmuşdur. Gənc yaşlarından şeirler yazmağa başlamış, özünə "Bisavad" təxəllüsünü götürmüşdür. Bakı-Abşeron kəndlərində keçirilən şeir məclislərində iştirak etmiş, dövrünün şairlərindən, elm adamlarından öyrəndiklərilə savadını artırmış, Nizami, Füzuli, Sədi, Hafiz, Xəyyam, Seyid Əzim kimi sənətkarların yaradıcılığından bəhrələnmişdir. Yaradıcılığında əsas yeri qəzəl, növhə tutmuş, lakin təmsillər, felyetonlar həcvlər də yazmışdır.

Məcməüş-şüəra ədəbi məclisinin üzvü olmuşdur. Şair 1938-ci ildə ruhi xəstəlikdən vəfat etmiş, Buzovnada dəfn olunmuşdur.

Yaradıcılığı
------------

* "Gəl sənə indi verim ziynət, Əliəkbərim" misrası ilə başlayan novhəsi məclislərdə oxunur
* "Məni" rədifli qəzəli

Haqqında olan əsərlər
---------------------

* Məhəmmədəli Tərbiyət "Danişməndani-Azərbaycan" B. 1987
* Nəsrəddin Qarayev "Poetik məclislər" Bakı: Yazıçı, 1987, 526 səh

Həmçinin bax
------------

* Məcməüş-şüəra

Mənbə
-----

* Sona Xəyal "Maştağa ədəbi mühiti və Mir Cəlal"
**Elektron mikroskopiya** — Yüksək dərəcəli böyüdücü mikroskoplar nanotexnologiyada geniş istifadə olunurlar. Burada bir qayda olaraq elektron mikroskopiyasından istifadə olunur ki, bu da sürətləndirilmiş elektron dəstəsinin tətbiqinə əsaslanır. Bu məqsədlər üçün zond mikroskoplarının müxtəlif variantları yaradılmışdır. Öz növbəsində elektron mikroskopiyasında iki əsas istiqamət vardır:

1. İşıqlandırıcı elektron mikroskopiyası (İEM). Burada yüksək ayırdetmə qabiliyyəti olan elektron mikroskopiyası ayrıca bölmə kimi götürülür;
2. Skanirə edən elektron mikroskopiyası (SEM).

İşıqlandırıcı elektron mikroskopiyası
-------------------------------------

Nazik plyonkadan ibarət obyekt vakuumda (10−6 mm c.süt.) enerjisi 50–200 keV (kiloelektrovolt) olan sürətləndirilmiş elektron dəstəsilə işıqlandırılır. Plyonkadan (obyektdən) keçən və onun atomları tərəfindən müəyyən bucaq altında kənara çıxarılan elektron dəstəsi (elektron şüası) maqnit linzalarının üzərinə düşür və fotoplyonka üzərində daxili quruluşun tam işıqlı təsviri formalaşır. Bu da imkan verir ki, tədqiq olunan obyektin kristallik quruluşa malik olub olmaması haqqında dəqiq nəticə çıxardaq.

Skanirə edən elektron mikroskopiyası
------------------------------------

Bu üsul əsasən səthdə yerləşmiş nanohissəcikləri tədqiq etmək üçündür. Burada elektron şüaları maqnit linzaları ilə ölçüsü 1–10 nm olan nazik zonda sıxılıb keçirilir ki, oda ardıcıl nöqtədən nöqtəyə obyekt üzrə yerini dəyişir, yəni onu skanirə edir. Elektronların obyektlə qarşılıqlı təsirindən bir neçə tip şüalanma baş verir:

1. İkili və əks olunan elektronlar;
2. Keçən elektronlar;
3. Tormuzlanmış rentgen şüalanması;
4. İşıq şüalanması.

Qeyd edilən şüalanma növlərinin hər biri elektrik siqnalı şəklində reqistrasiya oluna bilərlər.

Həmçinin bax
------------

* Elektron mikroskop
* Nanotexnologiya
* Nanokimya

İstinadlar
----------

1. ↑  *H. F. Mirələmov, Ç. İ. Məmmədov.* Nanotexnologiya və nanokimyanın əsasları. Bakı 2008. səh. 293.
2. ↑  "Elektron mikroskop vasitəsilə ilk rəngli təsvir əldə olunub". 2023-04-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-07.

Xarici keçidlər
---------------

* Elektron mikroskop
**Meyari-təriqət** — bu əsər Seyid Yəhya Bakuvinin yazdırdığı təriqət ədəbidir.

Əsər haqqında bizə məlumat verən Ömər Fuadi əsəri bizə aşağıdakı kimi təqdim edir: *"Seyid Yəhya Bakıda xalqı irşad edərkən Anadoluda irşada qabil bir çoxlarının olduğuna vaqif olub, eli-lədun və mərifətullahın orada qüvvət tapacağını, onların vasitəsilə bir çox insanın irşad olunacağını Allahın feyzi və ilhamı ilə bildirmişdir. O, olduğu yerdən durub, Anadoluya doğru üzünü tutmuş və oranın irşadı üçün dua etmişdir. Anadoludan gəln bir çox kimsə ona mürid olmuşdur."*

Şeyx Şaban Vəlinin söylədiyi bir rəvayətdə qırxadək elmi təbəqədən olan şəxsin Anadoludan gələrək, Seyid Yəhyanın təriqətinə daxil olduqları bildirilir. Bu qırx alim-dərviş Seyid Yəhyanın icazəsi ilə hədis kitablarını araşdırmış, sünnə, müstəhab və ədəbə dair xüsusiyyətləri müəyyənləşdirib , Meyari-təriqət adı ilə dərvişlərin riayət edəcəkləri qaydalara dair bir əsər yazmışlar.

Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, ehtimal ki, bu yazlan təriqətnamə ərəb dilində olmuşdur. Sonradan sufi böyükləri tərəfindən türkcəyə tərcümə edilərək oxudulmuşdur. Hələlik məlum olan isə Seyid Yəhyanın yazdırdığı adı keçən "Meyar" silsiləsində ilk dəfə Ömər Fuadı tərəfindən türk dilinə tərcümə edilmişdir. Meyarii-təriqətin əlyazma nüsxəsi Süleymaniyyə kitabxanası, Əsəd əf.25418-dədir.

İstinadlar
----------
Bir çox Mezoamerika piramidasında istifadə olunan Talud-tablero stilinin sxematik təsviri
**Talud-tablero** — Mezoamerika hindularının memarlıq üslubu. Bu üslubla əlaqəli binalar platforma strukturundan (tablero) və yuxarıya doğru əyilmiş bir səthdən və ya üst paneldən (taluddan) ibarətdir.

Talud-tablero Mezoamerika dövrünə aid olan piramidaların tikintisində geniş istifadə olunurdu. Çox şəhərlərdə və mədəniyyətlərdə iştirak edib, lakin əsasən mərkəzi Meksikanın Teotiuakan mədəniyyəti ilə əlaqəli memarlıq üslubudur.

İstifadə olunan Talud-tablero stilinin müxtəlif versiyaları
Talud-tableronun ən erkən nümunələri əvvəllər Tlaskala-Puebla bölgəsində tapılmışdır.

Bu üslubun bir çox müxtəlif versiyaları Mezoamerika boyunca paylandı, inkişafı və həyata keçirilməsi isə müxtəlif mədəniyyətlər arasında fərqli şəkildə həyata keçirildi. Bəzi hallarda, məsələn Tikal şəhərində, erkən klassik dövrdə Talud-Tablero arxitekturasının tətbiqi Teotiuakan ilə birbaşa əlaqəni və sakinlər tərəfindən müəyyən bir ərazinin mümkün hökmranlığını və ya fəthini göstərir. Bununla belə, digər şəhərlərdəki əlaqə formaları yaxşı sənədləşdirilməmiş və ehtimal ki, ticarət və mədəni əlaqələrə daxildir.

Ədəbiyyat
---------

* *Braswell, Geoffrey E.* Introduction: Reinterpreting Early Classic Interaction // Geoffrey E. Braswell (ed.) (redaktor). The Maya and Teotihuacan: Reinterpreting Early Classic Interaction. Austin: University of Texas Press. 2003. 1–44. ISBN 0-292-70587-5. OCLC 49936017. ([[:Category:|link]])[[Category:]]
* *Harris, Cyril M. (ed.).* Illustrated Dictionary of Historic Architecture (originally published as: *Historic Architecture Sourcebook* (New York: McGraw-Hill ©1977), reprint). New York: Dover Publications. 1983. ISBN 0-486-24444-X. OCLC 8806282. ([[:Category:|link]])[[Category:]]
* *Martin, Simon.* Chronicle of the Maya Kings and Queens: Deciphering the Dynasties of the Ancient Maya. London and New York: Thames & Hudson. 2000. ISBN 0-500-05103-8. OCLC 47358325.
* *Weaver, Muriel Porter.* The Aztecs, Maya, and Their Predecessors: Archaeology of Mesoamerica (3rd edition). San Diego, CA: Academic Press. 1993. ISBN 0-127-39065-0. OCLC 25832740.

Xarici keçidlər
---------------

* Definition of Talud-tablero Archeology Wordsmith
* Teotihuacano art and architecture University of Texas
* Locating the Place and Meaning of the *Talud-Tablero* Architectural Style in the Early Classic Maya Built Environment[*ölü keçid*] Doctoral Dissertation by Crtistin Cash.
**Mtiuleti üsyanı** — 1804-cü Rusiya imperiyasının tərkibindəki Gürcüstan quberniyasına daxil olan keçmiş Kartli-Kaxetiya çarlığı ərazisində (Şərqi Gürcüstanda) baş tutmuş üsyan. Üsyan Rusiya İmperator Ordusu tərəfindən yatırılmışdır.

Arxa plan
---------

1801-ci ilin yanvarında Rusiya imperiyası mövcud siyasi vəziyyətdən istifadə edərək Kartli-Kaxetiya çarlığını ilhaq etdi. Həmin ilin may ayında Rusiya ordusunun generalı Karl Knorrinq Kartli-Kaxetiya taxtına namizəd olan Davidi devirdi və yerinə Rus ordusunun digər zabiti İvan Lazarevi gətirdi. Beləliklə, Kartli-Kaxetiyadakı çarlıq rejimi aradan qaldırıldı və bölgə Rusiyanın vilayətlərindən birinə çevrildi. Rusiyanın hakimiyyəti bölgəyə sülh gətirsə də, Kartli-Kaxetiyadakı vəziyyət qarışıq olaraq qaldı.

Üsyan
-----

Üsyan Dəryal keçidinin yaxınlığındakı bölgədə baş tutmuşdu. Bir neçə yerli osetin, bölgədə yerləşdirilmiş kazakların onlardan taxıl və ət tələb etməsindən narazı idilər. Cavabında kazaklar narazı şəxsləri quyuya ataraq öldürdülər. Bu hadisədən sonra kazaklar yerli sakinlərə qarşı daha böyük aqressivlik göstərməyə başladılar. Kəndlilər məcburi əməyə cəlb edildilər, iki kişi qamçı ilə vurularaq öldürüldü, mal-qara ölənə qədər istismar edildi və s.

Buna cavab olaraq Araqvi vadisinin sakinləri Gürcüstandakı rus qoşunlarının komandanı Dmitri Volkonskiyə tabe olan əsgərlərə hücum edərək onlardan bir neçəsini öldürdülər. Daha sonra isə yaxınlıqdakı bir neçə qalanı ələ keçirdilər. 1804-cü ilin yaz aylarında osetinlərdən və gürcülərdən ibarət olan 4000 nəfərlik üsyançı Baqrationilər sülaləsindən olan şəhazdə Parnaozu onlara rəhbərlik etməyə dəvət etdi. Həmin ilin avqustunda Lomisi istiqamətində Rusiya ordusunun və üsyançıların qüvvələri arasında toqquşma baş verdi. Bəzi gürcü əyanlarının ruslardan çəkinməsi və həmçinin İrəvanın mühasirəsindən geri qayıdan Pavel Sisiyanovun rus ordusuna dəstək verməsi nəticəsində ruslar məğlubiyyətdən xilas oldular. Nəhayət üsyan yatırıldı. Üsyanda iştirak etmiş yüzlərlə şəxs süngüdən keçirildi və ya həbs edildi.

Mtiuleti üsyanına bir çox gürcü zadəganı da qatılmışdır.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. 1 2 3 4 5  Rayfield, 2012. səh. 263
2. ↑  Suny, 1994. səh. 68-70
3. ↑  Rayfield, 2012. səh. 263-264
4. 1 2  Suny, 1994. səh. 70

### Ədəbiyyat

* *Rayfield, Donald.* Edge of Empires: A History of Georgia. Reaktion Books. 2012. ISBN 978-1780230702.
* *Suny, Ronald Grigor.* The Making of the Georgian Nation. Indiana University Press. 1994. ISBN 978-0253209153.
**Barnum effekti** və ya **Forer effekti** — teoremi yaradan alimin adıyla bağlı "Forer effekti", bu təsiri iş modeli olaraq istifadə edən XIX əsrlərdə məşhurluq qazanmış amerikalı şoumen Fineas Teylor Barnumun şərəfinə "Barnum effekti" adlandırılan sosial-psixoloji fenomendir. İnsanların bir sıra ümumi xüsusiyyətlərin yalnız onlara məxsus olduqlarına inanma halıdır. Barnum deyirdi: "Hər 1 dəqiqədə dünyada 1 axmaq dünyaya gəlir və onların hər birinə təklif edə biləcəyim şeylər var".

Barnum effektinin mahiyyəti bundan ibarətdir: İnsanlar onların şəxsiyyəti, gələcəyi barəsində yazılmış məlumatların fərdi olaraq məhz onlar üçün yaradıldığını güman edir. Lakin bu məlumatlar özlüyündə ümumidir və çox uğurlu şəkildə digər insanlara da aid edilə bilər. 

Nümunələri ilə gündəlik həyatda tez-tez rastlaşdığımız effekt 1948-ci ildə Forer adlı alimin universitetdə öz tələbələri ilə apardığı bir sınaq nəticəsində psixologiyaya qazandırılmışdır. Belə ki, professor tələbələrinə onların sınaq nəticələri əsasında psixoloji analiz etdiyini dedi və sonda hər bir tələbədən ortaya çıxan 9 nəticənin nə dərəcədə onları ifadə etdiyini 0-5 arası bir rəqəmlə qiymətləndirmələrini istədi. "Əvvəldə soyuq biri kimi görünsəniz də, qarşınızdakı insanı tanıdıqca istiqanlı və söhbətcil olursunuz", "əsl dost adlandıra biləcəyiniz və hər şeyi bölüşə biləcəyiniz yalnız 2-3 nəfər var", "öz yararınıza çevirə bildiyiniz halda çox güclü və vacib bir potensiala sahibsiniz" kimi analizlərin olduğu kağızlar əslində hər bir tələbədə eyni idi. Ancaq onlar bunu bilmirdilər və hər bir analizi xüsusilə onlara aidmiş kimi dəyərləndirdilər. Bir auditoriya dolusu tələbələrdən çıxan yekun nəticə 5 üzərindən 4.26 kimi ağlasığmaz bir rəqəm idi. 

Alimlər Barnum effektini adətən astroloji qoroskoplar, falçılıq, sosionika, homeopatiya və digər yalançı elmlərə aid edir.

Həmçinin bax
------------

Psixologiya



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Tarix** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |


1. ↑  "Barnum effekti". 2021-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-11.
**Qamış fleyta** (*çin.* 芦笛岩) — Çində yerləşən mağara. Mağara öz adını çöldə böyüyən, tütək düzəldilə bilən qamış növündən almışdır.

Haqqında
--------

Flute mağarası çoxlu sayda stalaqmit və digər qaya birləşmələri ilə doludur. İçəridə mürəkkəblə yazılmış 70-dən çox yazı var ki, onların da Tang sülaləsi dövründə eramızın 792-ci ilə aid edilməsi mümkündür. 1940-cı illərdə Yapon qoşunlarından qaçan bir qrup qaçqın tərəfindən yenidən kəşf edilmişdir. Reed Flute mağarası müxtəlif stalaktitlər və stalaqmitlərlə doludur. Mağaranın 70-dən çox mürəkkəb yazılarından ən qədimi bu dövrə aiddir. Səyahətnamələr, şeirlər və ya digər yazılar olsun, bu yazılar Reed Flute mağarasının qədim ziyarətçilərinin qeydini təmin edir və bu günə qədər müasir ziyarətçilər üçün divarları bəzəyir.

Bu divarlar, saysız-hesabsız su eroziyası nəticəsində o qədər müxtəlif növ təbii qaya strukturları yaratmaq üçün aşınmış əhəng daşından hazırlanmışdır ki, Reed Flute Mağarasına "Təbiət İncəsənət Sarayı" ləqəbi verilmişdir.

Əlbəttə ki, mağaranın əsl adı mağaranın girişinə yaxın və ətraf ərazilərdə bitən və qamışdan fleyta və digər nəfəs alətləri hazırlamaq üçün istifadə edilən bol qamışlardan gəlir. Ancaq çox sayda ziyarətçini cəlb edən mağaranın içərisindəki inanılmaz qaya quruluşlarıdır.

İçəridəki bu fərqli birləşmələr, görünüşlərinə uyğun gələn adları xatırladır. Bəzilərinin mifoloji varlıqlara və ya Azadlıq Heykəli kimi müasir tikililərə bənzədiyi deyilir.

Bu cür təbiət möcüzələrinə baxmayaraq, Reed Flute Mağarası minillikdən çox unudulmuş görünür. İnsanların mağaraya bizim eranın 700-cü illərinin sonu (mürəkkəb yazılarının edildiyi zaman) və 20-ci əsr arasında girdiyini və ya bu mağara haqqında məlumatı olduğunu göstərən heç bir sübut yoxdur.

1962-ci ildə mağara rəsmi olaraq ictimaiyyətə açıldı və o vaxtdan bəri dünyanın hər yerindən insanlar tərəfindən qeyri-adi dərəcədə məşhur bir turistik məkana çevrildi. Göy qurşağı işıqları və göz qamaşdıran təbii formasiyaları ilə Reed Flute Mağarasının daxili hissəsi Yer kürəsinin başqa heç bir yerində tamamilə yenidən yaradıla bilməyəcək bir mənzərədir.

* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  *Moretti, Alex.* "These Are The World's Most Amazing Caves You Can Visit Today". January 23, 2017. May 9, 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: May 13, 2023.
2. ↑  "David Nielsen – Nielsen Survey Review". May 22, 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
3. ↑  "Reed Flute Cave: The Magical Multicolored Cave of Guilin, China". 6 June 2017. 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 May 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* Guilin
* Cave