recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mərziyə Xalitova** (5 iyun 1956, Yanqıyol, Daşkənd vilayəti) — Krımtatar mənşəli Sovet və Ukrayna bəstəkarı. SSRİ Bəstəkarlar İttifaqının üzvü (1986), Ukrayna Bəstəkarlar İttifaqının üzvü (1993). Krım Muxtar Respublikasının Mükafatı laureatı (2000), N. V. Lusenko adına mükafat (2003), Boris adına mükafat.

Bioqrafiyası
------------

5 iyun 1956-cı ildə Yangiyul (Özbəkistan) şəhərində anadan olmuşdur. Anası məktəbdə coğrafiya fənni üzrə dərs deyirdi. Atası planlaşdırma iqtisadçısı olmuşdur. 1982-ci ildə Daşkənd Dövlət Konservatoriyasında Mirsadik Tacıyev və Qeroqi Muşelyanın kompozisiya sinfini bitirir. Sonda konservatoriyada xüsusi bir musiqi məktəbində kompozisiya tədris edir.

1993-cü ildə Xalitova Krıma köçür. Simferopol Musiqi Kollecində kompozisiyadan dərs deyir, Krım dövlət televiziyasında musiqi redaktoru olaraq çalışır. Xalq çalğı alətləri tarixi və Yaya Şerfedinov, İlyas Baxış, Eden Nalbandov kimi məşhur musiqi xadimlərinin yaradıcılığına dair bir sıra proqramlar hazırlayır.

İlk konsertini 1995-ci ildə Simferopolda verir. İkinci konserti 1999-cu ildə baş tutur. Bəstəkar bir çox beynəlxalq festivallarda iştirak etmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Əsas işləri:

* Krımtatar xalqının görkəmli mütəfəkkiri və maarifçisi İsmayıl Qaspıralıya həsr olunmuş "İntibah" böyük simfonik orkestri üçün simfoniya;
* "Xatirə" simfonik poeması;
* "Arzu" balet dəsti, overture-fantaziya;
* kamera orkestri üçün simfoniya
* "Epitafiya", M.Tacıyevin xatirəsinə violonçel və simli orkestr üçün əsər
* 4 hissədən ibarət "Krım şəhərlərinin boyunbağı" orkestri üçün konsert;
* skripka və fortepiano üçün yaddaş şeiri
* alto solo üçün sonata
* Fortepiano üçün fantaziya-sonata
* skripka və orkestr üçün konsert kapriccinosu
* Fleyta və fortepiano üçün "Qulaqsız peyzaj"

Ukrayna musiqi mədəniyyətinə verdiyi böyük töhfəyə görə Nikolay Lusenko mükafatına (2003) və Boris Luatoşinski mükafatına (2014) layiq görülüb.

Mənbə
-----

* Мамбетова Г. Крымскотатарская музыка // Музыкальная украинистика: современное измерение. — К.: ИИФЭ им. М. Т Рыльского, 2009. — Вып. 3.
* НСКУ МЕРЗИЕ ХАЛИТОВА ІБРАГИМІВНА

İstinadlar
----------

1. ↑  Присуждена премия имени Б. Н. Лятошинского 2014 года[*ölü keçid*]
**Antananarivu** (1970-ci illərədək **Tananarive**, **Tana**; malaq. Antananarivo) — Madaqaskar Respublikasının paytaxtı və ən böyük şəhəri, Antananarivu əyalətinin inzibati mərkəzi.

Tarixi
------

Əsası 1625-ci ildə İmerina kralı Andrianzak tərəfindən qoyulmuşdur. Madaqaskar adasının mərkəzində, Yüksək platoda (1240–1470 m ) yerləşir. 17-ci əsrin 1-ci yarısında İmerina hökmdarı Andrianzaka tərəfindən Analamanqa təpəsində salınmışdır. 1794-cü ildən İmerina dövlətinin, daha sonra Madaqasqar krallığının, Fransa müstəmləkəsinə çevrildikdən sonra 1896-cı ildən Madaqaskar koloniyasının, sonralar müstəqil Malaqasi Respublikasının (1960-cı ildən), Madaqaskar Demokratik Respublikasının (1975-ci ildən) paytaxtı olmuşdur. 1992-ci ildən Madaqaskar Respublikasının paytaxtıdır.

Demoqrafiya
-----------

Əhalisi 1,4 mln. (aqlomerasiyada 1,6 mln. 2005).

Haqqında
--------

Qədim tikililər, tarixi abidələr müasir Avropa tipli binalarla ahəngdarlıq yaratmışdır. Şəhərin hündür hissəsində (Ruva rayonu) kral iqamətgahı, saray tikililəri yerləşmişdir. Antananarivu üçün kiçik mərtəbəli evlər xarakterikdir. Mərkəzdə (Anusi gölü ətrafı) müasir inzibati binalar inşa edilmişdir. Tarix muzeyi (1897), milli arxiv (1958), milli kitabxana (1961), Hira Qasi xalq teatrı, "Antananarivu teatr" və s. var. Malaqasiya EA (1902), universitet (1961), botanika bağı, rəsədxana və s. avtomobil və dəmiryol qovşağı, beynəlxalq aeroportu (İvatu) var.

Həmçinin bax
------------

* Madaqaskar

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  .
3. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 525. ISBN 978-9952-441-02-4.

| ⛭Afrika paytaxtları |
| --- |
| Afrika paytaxtları | Abuca | Akkra | Antananarivu | Bamako | Bangi | Banjul | Bisau | Brazzavil | Bujumbura | Cibuti | Cuba | Dakar | Dodoma | Əddis-Əbəbə | Əlcəzair | Əsməra | Fritaun | Harare | Xartum | Kampala | Kiqali | Kinşasa | Konakri | Librevil | Lilonqve | Lome | Luanda | Lusaka | Maseru | Malabo | Maputu | Mbabane | Moqadişo | Monroviya | Moroni | Nayrobi | Ncamena | Niamey | Nuakşot | Port-Lui | Porto-Novo | Praya | Pretoriya | Qaborone | Qahirə | Rabat | San-Tome | Tripoli | Tunis | Uaqaduqu | Viktoriya | Vindhuk | Yamusukro | Yaunde |
| Digər ərazilər | Ceymstaun | Sen-Deni |
**Berdyan dili** (*ukr.* Бердянська коса) — Azov dənizinin şimalında yerləşən dil. Dil Berdyan körfəzini dənizdən ayırır. Dildə 70 sağlamlıq mərkəzi mövcuddur: 8sanatoriya, 17 uşaq və idman sağlamlıq mərkəzi, 45 istirahət bazası, pasionat (hansı ki 15 min insanı qəbul edə bilər)

Coğrafiya
---------

Dil öz formalaşmasına görə Verda çayına borcludur. Dilin uzunluğu 18 km, eni isə 40 metrdəm 2 km arasında dəyişir. Dilin sahəsi 7 km² təşkil edir.

Tarix
-----

Dilin mövcudluğu haqqında məlumatlar b. e. ə V əsrə aiddir. Dil yerləşdiyi bölgə Strabon, Böyük Plini və Heredotun xəritələrində təsvir olunmuşdur. Qədim zamanlarda Aqar burnu olaraq adlandırılmışdır.

1783-cü ildə Krım xanlığının Rusiyaya birləşdirilməsindən sonra ərazidə 1827-ci ildə Berdyan şəhəri salınmımdır.

Nəqliyyat
---------

Dil boyu sərt örtüklü avtomobil yolu mövcuddur. 2007-ci ildən dil üzərində yerləşən yol pullu olmuşdur. Gediş haqqı 3 qrn ($0.6) təşkil edir. 2008-ci ildən isə gediş 5 qrn ($1) olmuşdur.

Mənbə
-----

* Amanohashidate Tourist Association (English page)
Əfqanıstandakı bombardmanı idarə edən portativ vahid, 2001
CILAS DHY 307
NAVFLIR görüntüləyicisi ilə birləşdirilmiş bir Thales Damocles hədəf təyinetmə bölməsi
Lazer hədəf təyinatçısı bir hədəfi təyin etmək üçün istifadə olunan lazer işığı mənbəyidir. Lazer təyinedicilər sırasıyla Paveway seriyası bombaları, AGM-114 Hellfire və ya M712 Copperhead mərmiləri kimi lazerlə idarə olunan bombalar, raketlər və ya həssas artilleriya sursatlarının hədəflənməsini təmin edir.

Hədəf bir təyinedici tərəfindən qeyd edildikdə, şüa görünmür və davamlı parlamır. Bunun əvəzinə bir sıra lazer işığının kodlanmış impulsları atılır. Bu siqnallar hədəfdən göyə sıçrayır və burada lazerlə idarə olunan döyüş sursatında axtaran tərəfindən aşkar edilir və sursat özünü əks olunan siqnalın mərkəzinə doğru yönləndirir. Hədəfdə olan insanlar lazer aşkarlama avadanlığına sahib olmadıqca və ya onlara doğru yaxınlaşan təyyarələrin səsini eşitmədikləri halda, işarələnib-işarələnmədiklərini müəyyənləşdirmək onlar üçün olduqca çətindir. Lazer təyinatçılar ən yaxşı atmosfer şəraitində işləyirlər. Bulud örtüyü, yağış və ya tüstü, mövcud ərazi məlumatları vasitəsi ilə bir simulyasiyaya çatmazsa, hədəflərin etibarlı təyinatını çətinləşdirə və ya qeyri-mümkün edə bilər.
**Antarktida dolları** — Antarktida qitəsinin qeyri-rəsmi valyutası.

Antarktika haqqında konvensiyaya görə Antarktida heç bir ölkəyə mənsub olmasa da və özünün valyutası ola bilməsə belə 1996-ci ildə ABŞ vətəndaşları olan entuziastlər Antarktida Dənizaşırı Bankını təşkil edirlər.

Antarktida Dənizaşırı Bankı tərəfindən 1996–2001-ci illər ərzində — 1, 2, 5, 10, 20, 50 və 100 dollarlıq əskinazlar buraxılmışdır. Şəkilli plastik lövhə və pulun daxilində yerləşir. Hər bir nominal pul ABŞ dollarının anoloji əskinazi ilə eyni məzənnəyə malik idi. Əzkinazlardan əldə edilən gəlir Antarktikada elmi məqsədlərə yönəldilirdi. 

Əskinazlar bir neçə qorumaya malikdir. Üstəlik seriya nömrəsinə sahibdir. Ölçü baxımından isə ABŞ dollarından nisbətən böyükdür. Antarktida dolları ABŞ dolları ilə eyni məzənnəyə malik olmuşdur və 1996–2001 illər ərzində istənilən şəxs onu əldə edə bilərdi.

Hazırda isə bu əskinazlar kolleksiya premetidir.

Mənbə
-----

* "Antarktida Dənizaşırı Bankı". 2012-05-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-09-12.
* "Əskinaslar (ing.)". 2012-05-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-09-12.
* "Antarktida dolları (bütün versiya)". 2012-05-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-09-12.
**Antarktida Elmi Tədqiqatlar Komitəsi** (AETK) — 1958-ci ildə yaradılmışdır və Elm üzrə Beynəlxalq Şuranın (İCSU - İnternational Council for Sciense) bölmələrarası Komitəsidir. Onun funksiyası Antarktidada Yer kürəsi sistemində Antarktidanın rolunu müəyyən etməklə yüksək keyfiyyətli elmi tədqiqatlar barədə təşəbbüs irəli sürmək, inkişafa nail olmaq və bu tədqiqatları əlaqələndirməkdir.

Antarktida Elmi Tədqiqatlar Komitəsinin idarəetmə orqanı iki ildə bir dəfə çağrılan Nümayəndələr Yığıncağıdır. Bu yığıncaqda:

1) Antarktida Elmi Tədqiqatlar Komitəsinin maliyyə məsələsi həll olunur, siyasəti və strategiyası formalaşdırılır.
2) Antarktida Elmi Tədqiqatlar Komitəsinin İcraiyyə Şurası (İŞ) seçilir.
3) Elmi tədqiqatların Proqramı qəbul edilir.

Bu funksiyalardan əlavə Antarktida Elmi Tədqiqatlar Komitəsi Antarktida Sazişin məsləhət Yığıncaqlarında daim iştirak edir və obyektiv elmi tövsiyələr verir.

Antarktida Elmi Tədqiqatlar Komitəsinin İcraiyyə Şurası Skott Qütb Tədqiqatları İnstitutunda (Kembric) yerləşən Katibliyin vasitəsilə gündəlik işlərə rəhbərlik edir. İcraiyyə Şurasının üzvləri Prezident, 4 vitse-prezidenti, İcraçı direktor və keçmiş Prezidentdən ibarət olur. Katiblik İcraçı direktordan, İçraçı mütəxəssisdən və Administrativ köməkçidən ibarətdir.

Antarktida Elmi Tədqiqatlar Komitəsi eyni zamanda Antarktida məsələlərinə diqqəti cəlb etmək üçün Nümayəndələr Yığıncağı ərəfəsində Açıq Elmi Konfrans da keçirilir. Konfransa hazırlıq Daimi Elmi Qrupların yığıncaqlarında həyata keçirilir. Bu qruplar sonradan nümayəndələr tərəfindən qəbul edilməli olan Elmi Proqramı da hazırlayırlar.

Təşkilatın işi onun internet səhifəsində işıqlandırılır. (

Mənbə
-----

* Гусев А.М. В снегах Антарктиды. М. 1961

1. ↑  ROR Data. v1.19 2023. doi:10.5281/ZENODO.7644942
Şəhərin panoraması
**Din-le-Ben** (*fr.* Digne-les-Bains, oks. Dinha) — Fransanın ən qədim balneoloji kurortlarından biridir. Provans şəhərində yerləşən Yuxarı Provans Alpları departamentinin prefektur kimi idarə olunur. Əhalisi - 17,6 min (Fransanın ən az yaşayış məntəqələrindən biri).

Din, məşhur Napoleon yolunda, Bleon çayının sol sahilində yerləşir. Din şəhəri lavanda ilə məşhurdur.

Tarix
-----

İnsanlar əvvəlki dövrlərdə belə Dinin yerləşdiyi yerdə yaşayırdılar. *Dinia* adı I əsrində verilmişdir. Burada təşkil edən ilk Romalılar Termlər (hamam) qurmağa başlamışdılar. VI əsrdə barbarlıq təcavüzləri zamanı yaşayış məntəqəsi gücləndirilmişdir; onda şəhər artıq bir episkoposluq kafedrası var idi.

Orta əsrlərdə Din Provansın dini mərkəzlərindən birinin əhəmiyyətini qorudu. Şəhər, yerli episkoposlar və Provans sayları ilə birgə idarə olunurdu. XVI əsrin dini müharibələr zamanı (xüsusilə 1591-ci ildə Marşal Ledigerin mühasirəsi zamanı) çox əziyyət çəkdi. 1629-cu ildə şəhərin qara ölümü ilə ziyarət edildi.

Fransız İnqilabından sonra, Din Provans departamentin prefekturası oldu, sonra *Alt Alp* adlandı. XIX əsrin birinci yarısında şəhərin iş günləri Viktor Hüqoun *"Misemables"* romanının birinci hissəsində təsvir edilmişdir.

1988-ci ilə qədər rəsmi olaraq sadəcə "Din" adlanırdı, sonra "le-ben" sözləri əlavə edildi, bu da şəhərdəki termal yayların varlığını göstərir. Dinin yaxınlığında məşhur səyyah Aleksandra David-Nil Tibet evini tikdirib. 2015-ci il martın 24-də şəhərin yaxınlığında *Airbus A320* qəzası baş verib.

Xarici keçidlər
---------------

* Site de la mairie de Digne-les-Bains Arxivləşdirilib 2008-06-07 at the Wayback Machine
* Une caméra HD motorisée en direct sur Digne
* Digne-les-Bains sur le site de l’Institut géographique national
* Le patrimoine architectural et mobilier des communes sur le site officiel du ministère français de la Culture (Bases Mérimée, Palissy, Palissy, Mémoire, ArchiDoc), Médiathèque de l'architecture et du patrimoine (archives photographiques) diffusion RMN, et service régional de l'inventaire général de la direction de la Culture et du Patrimoine de la Région PACA]
* (fr.) Site de la Direction Régionale de l’Environnement, de l'Aménagement et du Logement (DREAL) et Inventaire et protections réglementaires de l'environnement des communes
Əhməd Kadırov adına **"Çeçenistanın Qəlbi"** məscidi (Çeçen. Маьждиг «Нохчийчоьнан дог» Кадыров Ахьмадан цӀарах дина маьждиг) XXI əsrdə Rusiya və Avropanın ən böyük yerlərindən biri olan Qroznı şəhərinin mərkəzində inşa edilmişdir. Məscidin inşasına 2006-cı ilin aprel ayında başlanılmış və 2008-ci ilin oktyabrında başa çatmışdır.

Qısa məlumatlar
---------------

"Çeçenistanın Qəlbi" məscidi dünyanın ən böyük məscidlərindən biridir. 17 oktyabr 2008-ci ildə açılmış və tanınmamış Çeçen İçkeriya Respublikası və Çeçenistan Respublikasının ilk prezidenti Hacı Əhməd Abdulhəmidoviç Kadırovun adını daşıyır.
Məscid Sunja çayının mənzərəli sahilində, nəhəng parkın ortasında yerləşir və məsciddən əlavə Hacı Kuntanın adına olan Rusiya İslam Universiteti və Çeçenistan Respublikası Müsəlmanları Ruhani İdarəsinin də daxil olduğu İslam kompleksinin bir hissəsidir. Məscid klassik Osmanlı üslubunda tikilmişdir. Məscidin mərkəzi salonu nəhəng günbəz ilə örtülmüşdür (diametri - 16 m, hündürlüyü - 32 m). Hər biri 63 metr olan dörd minarənin hündürlüyü Rusiyanın cənubundakı ən yüksək minarələrdən biridir. Məscidin xarici və daxili divarları travertin mərmər, daxili hissəsi ağ mərmərlə bəzədilmişdir. Məscidin sahəsi 5000 kvadratmetr, tutumu isə 10 min nəfərdən çoxdur.

Xüsusiyyətləri
--------------

İstanbuldakı Göy Məscid memarlığın əsası olaraq istifadə edilmişdir. Məscidin inşası zamanı ən son texnologiyalar tətbiq edilmişdir. Məscidin xarici və daxili divarları mərmər - travertin ilə bəzədilib, Türkiyədən olan ustalar məscidi rəngləmişlər. Nümunə üçün xüsusi əlavələr olan sintetik və təbii boyalardan istifadə edilmişdir (naxışlar ənənəvi çeçen naxışları üslubunda hazırlanmışdır). Qurandan nümunələr və ayələr (mətnlər) yazmaq üçün ustalar ən yüksək dərəcəli qızıl tozundan istifadə etmişlər.

Məsciddə 36 çilçıraq var. Bu çılçıraqlar formalarına görə İslamda üç ziyarətgahı xatırladır – 27-si Qüdsdəki Qübbətüs-Səhra məscidini, 8-i Mədinədəki Rovzatu-Nevevi məscidindin modelini və ən böyük, 8 metr uzunluğundakı isə Məkkədəki Kəbə ziyarətgahındakı çilçıraq formasını təkrarlayır.

Çilçıraqlar, Türkiyənin USTUN AVIZE şirkəti tərəfindən Swarovski kristallarından hazırlanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Мечеть «Сердце Чечни» имени Ахмата Кадырова". 2020-11-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-07.
2. ↑  "Мечеть «Сердце Чечни» украшена золотом и кристаллами Swarovski". 2022-07-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-07.
3. ↑  Емельянова, Светлана.Мечеть «Сердце Чечни» стала лидером «России 10» Arxivləşdirilib 2021-11-30 at the Wayback MachineРоссийская газета (14 августа 2013).
4. ↑  "Самая большая мечеть в Европе «Сердце Чечни» открылась в Грозном". 2021-09-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-07.
5. ↑  "Мечеть «Сердце Чечни» украшена золотом и кристаллами Swarovski — Росбалт.ру". 2022-07-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-07.
İstilik bərabərliyini həll etməklə yaradılan bir nasos korpusundakı istilik köçürməsinin vizuallaşdırılması. İstilik korpus içərisində yaranır və sərhəddə soyudulur, sabit bir temperatur paylanmasını təmin edir. 
Riyaziyyatda **diferensial tənlik** bir və ya daha çox funksiya və onların törəmələrini əlaqələndirən bir tənlikdir. Bu cür münasibətlər olduqca yaygın olduğundan, diferensial tənliklər mühəndislik, fizika, iqtisadiyyat və biologiya da daxil olmaqla bir çox fənlərdə məşhur rol oynayır. 

Diferensial tənliklərin öyrənilməsi əsasən onların həllərinin (tənliyi ödəyən edən funksiyaların məcmusu) və həllərinin xüsusiyyətlərinin öyrənilməsindən ibarətdir. Yalnız ən sadə diferensial tənliklər açıq formullarla həll edilə bilər; lakin verilmiş bir diferensial tənliyin həllərinin bir çox xüsusiyyətləri onları dəqiq hesablamadan müəyyən edilə bilər. 

Həlllər üçün qapalı formalı bir ifadə olmadıqda, kompüterlər istifadə edilərək sayları yaxınlaşdırıla bilər. Dinamik sistemlər nəzəriyyəsi, diferensial tənliklərlə təsvir olunan sistemlərin keyfiyyətcə təhlilinə diqqət yetirir, halbuki müəyyən bir dəqiqlik dərəcəsi ilə həlli təyin etmək üçün bir çox sayda metod hazırlanmışdır.

Tarix
-----

Diferensial tənliklər əvvəlcə Newton və Leibniz tərəfindən hesablama ixtirası ilə meydana gəldi. Onun 1671-ci il iş *metodu* 2-ci hissəsində *Methodus fluxionum et Serierum Infinitarum*,  Isaac Newton üç növ diferensial tənlikləri sadaladı: 

{\displaystyle {\begin{aligned}&{\frac {dy}{dx}}=f(x)\\[5pt]&{\frac {dy}{dx}}=f(x,y)\\[5pt]&x\_{1}{\frac {\partial y}{\partial x\_{1}}}+x\_{2}{\frac {\partial y}{\partial x\_{2}}}=y\end{aligned}}}
Bütün bu hallarda, y ( x ) və ya bilinməyən bir funksiyadır {\displaystyle x\_{1}} və {\displaystyle x\_{2}} ) və f verilən bir funksiyadır. 

Sonsuz seriyalardan istifadə edərək bu nümunələri və digərlərini həll edir və həllərin qeyri-bərabərliyini müzakirə edir. 

Jacob Bernoulli 1695-ci ildə Bernoulli diferensial tənliyini təklif etdi. Bu formanın adi bir diferensial tənliyi

{\displaystyle y'+P(x)y=Q(x)y^{n}\,}

Növləri
-------

Diferensial tənlikləri bir neçə növə bölmək olar. Tənzimlənmənin xüsusiyyətlərini təsvir etməkdən başqa, bu diferensial tənliklərin bu sinifləri bir həll üçün yanaşma seçimini məlumatlandırmağa kömək edə bilər. Tez-tez istifadə olunan fərqlər bu tənliyin olub-olmadığını ehtiva edir: Adi / Qismən, Xətti / Qeyri-xətti və Bircins / Qeyri-bircins. Bu siyahı tam deyil; Müxtəlif kontekstlərdə çox faydalı ola biləcək bir çox digər diferensial tənliklərin xüsusiyyətləri və alt sinifləri var.

Proqram təminatı
----------------

* ExpressionsinBar
* Maple: dsolve
* SageMath
* Xcas: desolve(y'=k\*y,y)

İstinadlar
----------

1. ↑  Newton, Isaac. (c.1671). Methodus Fluxionum et Serierum Infinitarum (The Method of Fluxions and Infinite Series), published in 1736 [Opuscula, 1744, Vol. I. p. 66].
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2013-11-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-13.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-01-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-13.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2014-07-29 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-05-13.
Qan suspenziyası
 Pivə suspenziyası

**Suspenziya** - qaba dispers sistemlərdə dispers mühiti maye, dispers fazanı isə həll olmayan bərk maddə hissəcikləri təşkil edir. Məsələn, natrium-karbonat məhluluna kalsium-xlorid məhlulu əlavə edilərsə, süd rəngdə maye- kalsium-karbonatın çox kiçik hissəciklərinin suda qarışığı alınır.

Na2CO3 + CaCl2 = CaCO3↓ + 2NaCl

Bu qayda ilə hazırlanmış suspenziya sakit qaldıqda bir müddət sonra kalsium-karbonat qabın dibinə çökür.

Sedimentasiya
-------------

Narın əzilmiş gilin suda qarışığı çalxalandıqda, həmçinin suspenziya alınır. Suspenziyanın dispers fazası filtirləmə və ya onun bir yerdə sakit saxlanılması zamanı ayrılır. Suspenziyanın dispers fazasının belə ayrılmasına "sedimentasiya" deyilir. Bu prosesin sürəti hissəciklərin ölçüsündən asılı olaraq müxtəlif olur. Hissəciklər iri olduqda onların ayrılması da sürətlə gedir.

Mineral suspenziya (su-kömür suspenziyası) bir mayedə (adətən suda) bərk materialın hissəciklərindən əmələ gələn kompozit dispers sistemdir.

Davamlılığı
-----------

Suspenziyanın davamlılığını artırmaq məqsədilə ona stablizator (elektrolitlər və səthi-aktiv maddələr) daxil edilir.

Suspenziyanın özlülüyü
----------------------

Süspansiyanın özlülüyü çəki verən maddənin həcm konsentrasiyasının və onun dispersiyasının artması ilə artır və çəki verən maddənin təbiətindən və onun sıxlığından asılı deyildir.

Tətbiqi
-------

Suspenziyalar bir sıra sahələrdə mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Kənd təsərrüfatında kükürdün, arsen, mis və s. elementlərin birləşmələrinin suspenziyası insektisid və funksidlər kimi tətbiq edilir.
Əczaçılıqda istifadə edilən bir sıra dərman preparatları suspenziya şəklində olur.

Suspenziya torpağın və çökmə süxurların əmələ gəlməsində böyük rol oynayır.

Mənbə
-----

* Z.Qarayev "Qeyri-üzvi kimya" Maarif-1975
**Villyam Bedvell** (*ing.* William Bedwell, 1561 – 5 may 1632)— ingilis şərşünası, tərcüməçisi.

Həyatı
------

Villyam Bedvell 1561-ci ildə Essexin şimal-qərbindəki Great Hallingburrydə doğulmuşdu. 1578-ci ildə Cambridge Trinity Collegəə girdi və 1584-cü ildə tədqiqatçı, 1588-ci ildə də ədəbiyyat mütəxəssisi oldu. Elmi araşdırmalara meyl etməsində Kembricdə təhsil görmüş bir mühəndis və riyaziyyatçı olan kiçik əmisi böyük rol oynamışdır. Bu illərdə irəlidə məsləkdaşları olacağı elm adamları ilə tanış oldu; onların yardımlarını gördü və təsirləri altında qaldı. Eyni illərdə Sami dillərilə də ilgilənməyə başladı və özəlliklə Ərəb dilində böyük bir uğur əldə etdi. 1588-ci ildən Bishopsgatetə bir kilisəyə keşiş olaraq təyin edildiyi 1601-ci ilə qədər əsər yazmaqla, gərək duyulduğunda İslam ölkələrindən İngiltərə krallığına göndərilən Ərəbcə məktubları tərcümə etməklə və özəl Ərəb dili dərsləri verməklə məşgul oldu. 1607-ci ildə vəzifəsi London yaxınlarındakı Tottenhama göndərildi. 1612-ci ildə bəzi Ərəb dili mətnləri incələmək məqsədiylə Leydenə getdi və əsərlərini Ərəb hərfləriylə çap edə bilmək üçün oradan hürufat satın alaraq eyni il içində İngiltərəyə döndü.

Villyam Bedvell 1632-ci ildə öldü və Tottenhamda çalışdığı kilisənin məzarlığına gömüldü.

İstinadlar
----------

1. ↑  William Bedwell // opac.vatlib.it (ing.).
2. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Qutenberq layihəsi |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Dictionary of National Biography · Prabook · Oksford bioqrafik |
| Şəcərə və nekropolistika | WikiTree |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BAV: ADV10155648 · BNF: 119965178 · GND: 124011772 · ISNI: 0000 0000 8140 3426 · LCCN: n85233066 · NTA: 070636400 · LIBRIS: 319713 · SUDOC: 028052943 · VIAF: 61555478 · WorldCat VIAF: 61555478 |

 |
**Difosgen** — Boğucu təsirli zəhərli maddə. Əsasən ağ ciyərləri zədələyir.

Sintezi
-------

Difosgen – xlorkarbon turşusunun metil efirinin tam xlorlaşma məhsulu ClCOOCCl3 boğucu xassəyə malik rəngsiz, yağlı maye şəklində olan zəhərləyici maddədir. Çürümüş meyvə iyi verir. Qaynama temperaturu 1270 C-dir. Qızdıran zaman parçalanaraq fosgen əmələ gətirir:
Sənaye üsulu difosgenin sintezi etdikdə fosgen və metanoldan əldə edilən metil xloroformatın yüngül xlorlaşmasıdır:

Difosgenin sintezi  

Difosgeni həmçinin metil formatın radikal xlorlaşmasından sintez oluna bilər (ultrabənövşəyi işıqla şüalananda):

  

Difosgenin sinteziDifosgenin sintezi

Toksiki xassələri
-----------------

difosgen ancaq tənəffüs yolları ilə orqanizmə daxil olur. İlk 10-15 dəq. gözlərdə sancı, boğazda qıcıqlanma və döş sümüyü arxasında göynəmə əmələ gəlir ki, bu əlamətlər sabit olmayaraq keçib gedir. Bəzən ilk dövrdə zəhərlənmiş şəxs özünü sağlam hiss edir. Gizli dövr orta hesabla 4-8 saata bərabərdir. Əslində bu dövr bir necə səbəbdən asılı olaraq – (zəiflik, yorğunluq, zəhərin miqdarı, təsir müddəti və s.) 24 saata qədər davam edə bilər. Gizli dövrün qısa olması zəhərlənmənin ağır olmasını göstərir.

Zəhərli maddənin təsirindən ilk dövrdə tənəffüs sürətlənir, tənəffüs orqanları şişərək sərtləşir və nəticədə orqanizmə daxil olan oksigenin miqdarı azalır. İltihab nəticəsində ağciyərlərə 2-2,5 litrə qədər maye toplana bilər.

İlk yardım
----------

zəhərlənmiş şəxsə əleyhqaz geydirib qısa bir zamanda zəhərli zonadan maşınla və ya xərəklə çıxarmaq lazımdır. Zərərçəkəni piyada yeriyərək zəhərli zonadan çıxarmağa icazə verilmir. Onu təmiz havaya çıxardıqdan sonra təcili tibb məntəqəsinə göndərmək lazımdır. Heç bir halda difosgenlə zəhərlənmiş adama süni tənəffüs vermək olmaz.

Mənbə
-----

* Александров В. Н. Емельянов В. И. Отравляющие вещества: Учебное пособие / Под ред. д-ра хим. наук, проф. Г. А. Сокольского. — 2-е изд. перераб. и доп. — М.: Воениздат, 1990. — 272 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00341-6.

1. ↑  DIPHOSGENE (ing.).
2. ↑  *Bradley J. Williams A. J. Andrew S.I.D. Lang* Jean-Claude Bradley Open Melting Point Dataset. // *Figshare* 2014. doi:10.6084/M9.FIGSHARE.1031637.V2
**Hələbcə qətliamı** — İran-İraq müharibəsi zamanı İrana dəstək verən kürdləri cəzalandırmaq məqsədilə İraq lideri Səddam Hüseynin əmrilə İraqın şimalında kürdlərin yaşadığı Hələbcə şəhərinin əhalisinə qarşı 1988-ci il 16-17 mart tarixlərində həyata keçirilmiş kimyəvi silah hücumu. Hücum zamanı iprit, zarin, tabun və VX qazından istifadə edilmişdir. Ölənlər barədə müxtəlif məlumatlarda bir neçə yüz nəfərdən 7 minədək insanın öldüyü, həmçinin 20 minə yaxın insanın isə müxtəlif xəsarətlər aldığı bildirilir. Daha çox 5 000 nəfərin öldüyü və 11 000 nəfərin xəsarət aldığı barədə məlumata üstünlük verilir.

1 mart 2010-cu il tarixində İraq Ali Cinayət Məhkəməsi Hələbcə qətliamını soyqırım kimi tanımışdır.

Həmçinin bax
------------

* İran-İraq müharibəsi

Xarici keçidlər
---------------

* Halabja gas attack and the Al-Anfal campaign, Human Rights Watch report, 11 March 1991
* The 1988 Chemical Weapons Attack on Halabja, Iraq Arxivləşdirilib 2011-07-16 at the Wayback Machine by Christine M. Gosden, Professor of Medical Genetics, University of Liverpool, 2001
* Rumsfeld should know: Who minded Iraqi mustard gas in 1983?, *International Herald Tribune*, 29 November 2002
* Gas attack town cries out for vengeance Arxivləşdirilib 2008-03-19 at the Wayback Machine, *The Telegraph*, 20/02/2003


Vikianbarda ***Hələbcə şəhərinə zəhərli qaz hücumu*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Notepad2** Microsoft Windows üçün pulsuz və açıq mənbəli bir mətn redaktoru, BSD proqram lisenziyası ilə buraxılmışdır. Scintilla redaktoru komponentindən istifadə edərək Florian Balmer tərəfindən yazılmış və ilk dəfə 2004-cü ilin aprelində yayımlanmışdır.Notepad2, Notepad prinsiplərinə əsaslanır: kiçik, sürətli və istifadəyə yararlıdır.

Bu, bir çox proqramlaşdırma dilləri üçün sintaksis vurğulama xüsusiyyətlərinə malikdir: ASP, montaj dili, C, C ++, C#, Ümumi şlüz interfeysi (CGI), üslub cədvəlləri (CSS), HTML, Java, JavaScript, NSIS, Pascal, Perl, PHP, Python, SQL, Visual Basic (VB), VBScript, XHTML və XML.

Notepad2 bir neçə başqa funksiyaya da malikdir:

* Avtomatik giriş
* Mötərizədə uyğunluq
* ASCII, UTF-8 və UTF-16 formatları arasındakı simvol kodlamanın avtomatik çevrilməsi
* Geri qaytarma
* DOS (CR / LF), Unix (LF) və Macintosh (CR) formatları arasında Newline formatına çevrilmə
* Dəyişdirmə

Balmer bəzi xüsusiyyətlərin, ehtimal ki, Notepad2-də heç vaxt tətbiq olunmayacağını bəyan etdi, çünki onlar sadə Notepad kimi bir tətbiqetmənin dizayn məqsədindən kənardır. Bunlara Notepad2-nin ən çox tələb olunan xüsusiyyəti, çox sənəd interfeysi daxildir. Kod qatlama, fayl əlaqələri və əlfəcinlər kimi digər itkin xüsusiyyətlər ana səhifədən əlaqələndirilmiş dəyişikliklər vasitəsilə mövcuddur. 4.2.25-rc6 versiyasından başlayaraq bir x64 qurmaq da təklif olunur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Notepad2 Readme File". flos-freeware.ch. 2008-04-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-10.
2. ↑  "Notepad2 FAQ: Will Notepad2 ever have a tabbed multiple document interface?". 2022-09-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-10.
**Lazarevski** — Soçi şəhərinin mikrorayonu, Krasnodar diyarının Qara dəniz sahilindəki kurort. Soçinin Lazarevski rayonunun inzibati mərkəzi.

Coğrafiyası
-----------

Lazarevski Qara dəniz sahillərində, Psezuapse çayının mənsəbində, Baş Qafqaz silsiləsinin cənub yamacında yerləşir. Soçidən 42 km şimal-qərbdə və Krasnodar şəhərindən 135 km cənubda yerləşir.

Lazarevski A-147 federal magistral yolu (Adler-Dzhubga) ilə və Tuapse-Adler dəmir yolu xətti kəsişməsində yerləşir.

Şimal-qərbdə Aşe, şimalda Mamedova Şel, şərqdə Alekseevskoye və cənubda Soloniki mikrorayonlarının əraziləri ilə həmsərhəddir. Qərbdə Qara dənizin suları ilə yuyulur. Şəhər daxilində dəniz sahilinin uzunluğu təqribən 14 km-dir.

Lazarevski Baş Qafqaz silsiləsinin cənub yamacının dağətəyi zonasının aran hissəsində yerləşir. Dağlar və silsilələr dəniz sahilindən uzaqlaşdıqca kəskin şəkildə yüksəlməyə başlayır. Şəhərin orta hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 20 metr yüksəklikdədir. Şimal-şərqində Botəpə dağı (535 m), cənub-şərqdə isə Soutlyantəpə dağı (592 m) ən yüksək zirvələrdi. Lzarevskia yaxınlığında yapon bananı, kivi və kamfora ağacları becərilir.

Kəndin iqlimi rütubətli subtropikdir. Orta illik hava temperaturu təxminən + 13,5 ° C, iyulun orta temperaturu + 24,0 ° C, yanvarın orta temperaturu isə + 6 ° C-dir. Orta illik yağıntı təxminən 1400 mm-dir. Yağıntıların çoxu qışda düşür.

Tarixi
------

Lazarevski mikrorayonunun yerində ilk yaşayış məntəqələri təxminən 4000 il əvvəl meydana gəlmişdir. Əvvəlcə insanlar yalnız ovla məşğul olurdular. Eramızdan əvvəl II minilliyin əvvəllərində əhali əkinçilik və maldarlıqla məşğul olmağa başladı. Kəndin yaxınlığında çoxlu arxeoloji abidələr qoyaraq bir vaxtlar maykop və dolmen mədəniyyətləri inkişaf etdirmişlər.

Müasir kəndin yaranma tarixini 1839-cu il hesab etmək olar. Admiral Lazarevin başçılıq etdiyi donanma burda istehkam inşa etmişdir. Qala admiralın Mixail Petroviç Lazarev adını daşıyırdı. 1839-cu ildə rus şairi dekabrist Aleksandr Odoyevski qalada malyariya qızdırmasından vəfat etmişdir.

10 fevral 1961-ci ildə Krasnodar diyarının Lazarevski rayonu ləğv edilərək şəhərdaxili rayon kimi Soçi şəhərinin tərkibinə daxil edildi, kurort ərazisi isə onun mikrorayonuna çevrildi.

İndi Lazarevskoye kəndi Qara dəniz sahilindəki ən böyük kurort bölgələrindən biridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Самшитовое ущелье". 2020-07-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-30.
2. ↑  "История курорта Лазаревское". www.atlantasochi.ru. 2012-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-03-18.
3. ↑  "Лазаревское. История". www.villa-nina.ru. 2012-02-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-03-21.
4. ↑  "Указ Президиума ВС РСФСР от 10.02.1961 "О расширении территории города Сочи и упразднении Адлерского и Лазаревского сельских районов Краснодарского края"". 2018-08-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-30.
**Sermelo aksiomu** - yaxud seçmə prinsipi təsdiq edir ki, istənilən boş olmayan çoxluqlardan ibarət sinif üçün hər bir çoxluğa özünün bir elementini qarşı qoyan funksiya var. Başqa sözlə, Sermelo aksiomu hökm edir ki, boş olmayan çoxluqlardan ibarət istənilən sistemin hər bir çoxluğundan bir element götürmək olar.

Sermelo aksiomu 1904-cü ildə Sermelo tərəfindən ifadə edilmişdir. Sermelo bu aksioma, hər bir çoxluğun tam nizamlana bilməsi haqqında teoremi isbat edəndə əsaslanmışdır. Sermelo aksiomu riyaziyyatçılar arasında böyük mübahisəyə səbəb olmuşdur. Bir sıra riyazıyyatçılar onu qəbul etmirlər, buna görə də hər bir çoxluğun tam nizamlana bilməsini qəbul etmirlər.

Bununla belə, klassik riyazi analizin çox teoremlərinin isbatı müəyyən mənada Sermelo aksiomuna əsaslanır. Hal-hazırda Sermelo aksiomunun əvəzinə onunla ekvivalent olan və tətbiqi daha münasib olan Sorn lemmasından istifadə edirlər.

Ədəbiyyat
---------

  

1. M.Mərdanov, S.Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, "Radius nəşriyyatı", 296 səh.

2. "Azərbaycan Sovet Ensklopediyası" I-X cild, Bakı 1976-1987.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
**Andrey Fedçuk** (Ukraynaca: Андрій Васильович Федчук; 12 yanvar 1980 – 15 noyabr 2009) — Ukraynalı boksçu.

Həyatı
------

Andrey Fedçuk bizneslə məşğul olub və Kolomıy şəhərinin deputatı kimi fəaliyyət göstərib.

Uğurları
--------

Andrey Fedçuk 1998-ci ildə gənclər arasında dünya çempionatının bürünc mükafatçısı olub. Sidney olimpiadasında isə o, 81 kq çəki dərəcəsində bürünc medal qazanıb.

2004-cü ildə Fedçuk Avropa çempionatının bürünc medalına yiyələnib. 2004-cü il Afina Yay Olimpiya Oyunlarında isə o, 9-cu olub. Bir neçə il öncə Fedçuk həvəskar boksu tərk etsə də, peşəkar boksa keçməyib.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  .
2. 1 2  .
3. 1 2  Olympedia (ing.). 2006.
4. ↑  Sidney olimpiadasının mükafatçısı avtomobil qəzasında öldü Arxivləşdirilib 2009-11-19 at the Wayback Machine *Lent.az* tarixi:2009.11.16

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Boksçu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Layzanşahlar** - Şirvanşahlar dövləti ilə eyni anda Layzan ərazisində qurulan dövlət. Məzyədilər sülaləsi tərəfindən idarə edilirdi. "Tarixi əl-Bab"a görə müstəqil dövlət olmuşdur:

> 
> *"...Heysəm ibn Xalid Şirvanda müstəqillik əldə edəndə onun qardaşı Yəzid ibn Xalid də Layzanda müstəqillik qazandı. Heysəm Şirvanşah, onun qardaşı Yəzid isə Layzanşah adlanırdı"*.
> 
>

Hakimləri və titul
------------------

Layzanşah titulu, Şirvanşah titulu Sasanilər dövründən qalmış bir titul idi. İlk Layzanşah, Şirvanşah Heysamın qardaşı I Yəzid olmuşdur. Onun oğlu I Məhəmməd ibn Yəzid haqqqında çox məlumat yoxdur. Layzanın üçüncü şahı olan Əbu Tahir Yəzid ibn Məhəmməd isə öz əmisi nəvəsi Əli ibn Heysamı məğlub edərək həm də Şirvanşah olmuşdur. Bununla da Layzanşahlıq Şirvanşahlar dövlətinə birləşdirilmişdir. Bundan sonra Layzan bir vilayətə çevrilərək, adətən sülalənin yaxın üzvləri tərəfindən idarə olunurdu. Əbu Tahir Yəzid ibn Məhəmməd də Şirvanşah olduqdan sonra Layzanı oğluna iqta kimi vermişdi.

Hökmdarlar
----------

1. I Yəzid (Şirvanşah Heysamın qardaşı)
2. I Məhəmməd ibn Yəzid
3. Əbu Tahir Yəzid ibn Məhəmməd (öz əmisi nəvəsi Əli ibn Heysamı məğlub edərək həm də Şirvanşah olmuşdur.)

İstinadlar
----------

1. ↑  S. Aşurbəyli – Şirvanşahlar dövləti, IV nəşri, Bakı, 2007, səh 90
2. ↑  Vladimir Minorski - Şirvan və Dərbənd tarixi
**Andreas von Bextolşeym** (Andreas von Bechtolsheim; 30 sentyabr 1955) — alman elektrik mühəndisi, sahibkar, investor və milyarder.

Həyatı
------

30 sentyabr 1955-ci ildə Almaniyada anadan olmuşdur

Early Sun
SPARCstation 1, 1988-ci ildə hazırlanmışdır

Fəaliyyəti
----------

"Sun Microsystems" şirkətinin banilərindən biri, şirkətin baş mühəndisi Andreas von Bextolşeym 1995-ci ildə şirkətdən uzaqlaşaraq, şəbəkə kommutatoru istehsalı ilə məşğul olan "Granite Systems" firmasını yaradır və 1996-cı ildə bu firmanı 220 milyon ABŞ dollarına "Cisco Systems" şirkətinə satır. Bu məbləğin 65%-i onun şəxsən özünə çatmışdır. Bextolşeym 1998-ci ildə "Google" şirkətinə 100 min dollar məbləğındə pul yatırmaqla Google-un ilk sərmayəçilərindən biri olmuşdur.

Andreas von Bextolşeym 1982-ci ildə Sun Microsystems şirkətini yaradıb və onun əsas dizayneri idi. Daha sonra, Sergey Brin və Larry Peyni ilk dəfə maliyyələşdirmə ilə 1998-ci ildə 100 min ABŞ dolları sərmayə yatırdıqları üçün ən yaxşı investor oldu.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Andreas von Bechtolsheim // Munzinger Personen (alm.).

Ədəbiyyat
---------

* Əliquliyev R.M. Salmanova P.M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.
**Virciniya xurması** (*lat.* Diospyros virginiana) — bitkilər aləminin erikaçiçəklilər dəstəsinin ebenakimilər fəsiləsinin xurma cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

ABŞ-nin şərq hissəsində bitir. Növün arealı şimaldan İngiltərəyə, cənubdan Floridaya, şərqdən Atlantika okeanına və qərbdən Texasa, Kanzasa və Oklahomaya qədər uzanır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 15–17 m-ə çatan, ikievli, və ya birevli, yarpağıtökülən ağacdır. 100-150 il yaşayır. Çətiri cavanlıqda piramidal, sonra oval olur. Bitki ikievlidir. Yarpaqarı iri, uzunluğu 8-14 sm, dərili, yumurtavarı və ya oval formalı, üst tərəfdən tünd-yaşıl, bünövrəsi ürəkşəkilli və ucu bizdir. Yarpaqları payızda sarı və qırmızı rəng alır. Çiçəkləri bircinsli, xırda (uzunluğu 1 sm), rəngsiz və ya sarımtıl, ətirlidir. Bu növ cücülərlə və ya küləklə tozlanır. Meyvələri şarşəkilli və ya konusvarı, diametri 2-5 sm, sarı, giləmeyvəli, sulu və lətlidir. Toxumları nazik qabıqlı və çox bərk endospermlidir. Payızda təzə toxumlarla və ya yazda stratifikasiya olunmuş toxumlarla çoxalır.

Ekologiyası
-----------

İşıqsevəndir. Küləkdən qorunan sahələrə üstünlük verir. Qışadavamlıdır, -25-30 °C-dək, bəzən -37 °C-dək şaxtalara dözür. Torpaqlar turş, neytral (pH 5-8) və yüngül olmalıdır. Rütubətsevəndir, torpağın quruluğuna dözür. Kök sistemi dərindir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Cənub bölgəsində rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Tərkibində 40% şəkər, 0,88% zülal maddələri və 0,5% alma turşusu vardır. 2-4-cü ilində meyvə verməyə başlayır. Bir ağacdan 300 kq-dək məhsul alınır. Yaxşı balverəndir, şəhər yaşıllaşdırmasında tək əkinlərdə istifadəsi məqsədyönlüdürlər. Oduncağı mebel və musiqi alətlərinin düzəldilməsi üçün yararlıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnæi C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 1057.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q158356
* Wikispecies: Diospyros virginiana
* AoFP: 3858
* APA: 1710
* Calflora: 9863
* Ecocrop: 5474
* EoL: 595775
* EPPO: DOSVI
* FEIS: diovir
* FNA: 242416451
* GBIF: 3032986
* GRIN: 14329
* iNaturalist: 83435
* IPNI: 323180-1
* IRMNG: 11039208
* ITIS: 23855
* IUCN: 173405
* MoBotPF: 279917
* NCBI: 13493
* NZOR: 5e235efd-7bbf-4b38-b63f-7690f4ad3fdf
* NZPCN: 4588
* PFI: 11771
* Plant List: kew-2770719
* PLANTS: DIVI5
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:323180-1
* Tropicos: 11500206
* WCSP: 385000
* WFO: wfo-0000649953

 |
**Regional Həvəskarlar Liqası** (qısaca **BAL**), Türkiyənin 5. səviyyə futbol liqası. İlk dəfə 1990-1994-cü illərdə Həvəskar Səfər Liqası adı ilə çıxış edən bu liqa 2010-cu ildə yenidən qurulub.

Vəziyyəti (2022-2023)
---------------------

2022-2023-cü il mövsümündə Regional Həvəskarlar Liqasından TFF 3-cü Liqasına ümumilikdə 9 komanda yüksələcək.

Qrup yarışları: 14 komandadan ibarət 14 qrupda cəmi 196 komandanın iştirakı ilə keçiriləcək qrup yarışları iki dövrəli liqa və xal üsulu ilə oynanılacaq və yarışların sonunda birinci yerləri tutan komandalar yarışacaq. onların qrupları pley-off oynayacaq. 14 qrupda son iki yeri tutan komandalar BAL-dan daxil olduqları vilayətin yüksək yerli liqasına düşürlər. Pley-off yarışlarının sonunda 14 qrup qalibindən 9-u TFF 3-cü Liqaya çıxmaq hüququ qazanır.

Pley-off Yarışları: Pley-off yarışları 3 mərhələdə keçirilir. 1-ci mərhələdə 14 qrupun qalibləri qarşılaşır və qarşılaşma neytral meydanda bir matçın aradan qaldırılması üsulu ilə keçirilir. Play-Off 1-ci mərhələ yarışlarında qalib gələn 7 komanda 2023-2024 mövsümündə TFF 3-cü Liqasına yüksələcək. Digər 2 komanda isə 3-cü mərhələnin sonunda müəyyənləşir.

Komandalar (2022-2023)
----------------------

2022-2023 mövsümü üçün Regional Həvəskarlar Liqasında ümumilikdə 196 komanda 80 əyalətdən hər biri 14 komandadan ibarət 14 qrupda mübarizə aparacaq.

Altı və daha çox komanda ilə təmsil olunan Ankara, Bursa, İstanbul, İzmir və Kocaeli komandalarının hansı qruplarda iştirak edəcəyi isə öz vilayətlərində keçirilən püşkatma nəticəsində müəyyənləşib. İstanbul 5 (beş), Ankara, Bursa, İzmir və Kocaeli komandaları 2 (iki) ayrı qrupda iştirak edib.
**Lintax** (ind. Selat Lintah) — Kiçik Zond adalarına daxil olan Komodo və Rinka adaları arasında yerləşir. Flores dənizini Sumba boğazı ilə birləşdirir. Daxilində çoxlu qayalıqlar vardır. Ərazisi Komodo Milli Parkı ərazisinə daxildir. Sahilləri turistləri cəlb edir.

Coğrafiyası
-----------

Boğazın uzunluğu 40 km-dir. Eni minimal 4,7 km, şimal-şərqdə isə 20 km təşkil edir. Maksimal dərinliyi 100 m-dir. Sahillərinin bir hissəsi Manqrov meşəsi ilə örtülü olur. Suyunun temperaturu 26-27 °C təşkil edir. Boğaz mussonların təsirinə məruz qalır. Suyunun duzluluğu 34 ‰-dir.

İqtisadiyyatı
-------------

İl ərzində boğaz ərazisinə 63801 nəfər turist ayaq basır (2013). Bunun 85 %-i xaricilər olur. Suları dayvinq həvəskarlarını özünə cəlb edir. Əvvəllər regionun əsas gəliri balıqçılıqdan əldə edilirdi, hazırda isə turizm ön plandadır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Komodo National Park" (ingilis). UNESCO. 2015-12-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-19.
2. ↑  "Diving in Komodo — the World Heritage Site" (ingilis). Dive-the-World. 2016-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-19.
**Ardan Zəntürk** — (*türk.* Ardan Zəntürk, əsl adı *türk.* Ardan Zentürk; 12 avqust 1955 ) — türkiyəli jurnalist.

Təhsili
-------

Orta təhsilini Marmara Kollecində (İstanbul), orta və lisey təhsilini Eskişehir Maarif Kollecində başa vurdu. 1979-cu ildə Marmara Universiteti, İdarəetmə Elmləri Fakültəsi, Siyasi Elmlər Bölümü, Xarici Siyasət Bölməsini bitirib və bir il müddətində İstanbul Universitetinin Siyasi Elmlər Bölməsində magistr dərəcəsini bitirib. Dreik Universitetində bir televiziya rejissoru kursu ilə işlədiyi müddətdə təhsilin əhəmiyyətli bir hissəsini tamamladı. Bu vaxt, Corctovn Universiteti Strateji Araşdırmalar İnstitutu və Oksford Universiteti Orta Asiya Araşdırmaları İnstitutu kimi qurumlarda peşəsi ilə əlaqədar qısamüddətli kurslara qatıldı.

### Fəaliyyəti

Bir jurnalist kimi karyerasına 1976-cı ildə İstanbul Ticarət Palatasının rəsmi nəşri olan İstanbul Ticarət qəzetində başlamışdır. 1977-ci ildə Hüriyyət qəzetində səhifə redaktoru oldu. Daha sonra aşağıdakı qəzetlərdə çalışdı. 1992-ci ildə Ankarada bir xəbər direktoru vəzifəsində çalışmağa başladı. 1993-cü ildə Star TV-nin Ankara nümayəndəsi və 1994-cü ildə baş redaktor oldu. 1995-ci ildə Kanal D-nin baş redaktoru oldu. 1997-ci ildə Kanal 6 Baş Koordinatoru təyin edildi. 2002-2003 illəri arasında Star News 24 xəbər kanalının baş əlaqələndiricisi olub. Hal hazırda Anadolu Bil Peşə Liseyində müəllim kimi fəaliyyət göstərir.

Jurnalistika araşdırmaları
--------------------------

2001-ci ildə Türkiyənin ən köhnə müdafiə sektoru M5 Müdafiə və Strategiya yenidən quruluşunun baş redaktoru oldu və hazırda MSI Müdafiə Jurnalında çalışır.

"Nöqtə" jurnalının baş redaktoru idi.(2005)

TV şouları
----------

* Başkent Ankara, Kırmızı Koltuk, Politika Arenası (Star TV)
* Sıcak Gündem (Kanal D)
* Strategiya (Kanal 6)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ardan Zentürk". 11 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Ardan ZENTÜRK". star.com. 11 mart 2020 tarixində arxivləşdirilib.
**Jenuaz** (*fr.* génoise) — eyni adlı xüsusi bir texnologiya ilə yumurta, un, şəkər və kərə yağından hazırlanan biskvit növü. Resept 300 il əvvəl Genuyada meydana gəlib.

Təsvir
------

Jenuaz — yüngül, incə və sıx bir quruluşa malik universal biskvitdir, kremli dadı, müxtəlif növlərdə tort və pirojnalar bişirmək üçün idealdır. Fransız mətbəxinin bir çox desertləri biskvit pantolonlarına əsaslanır, çünki şəkili saxlamağa və eyni zamanda yeməklərin digər komponentləri ilə yaxşı əlaqə qurmağa imkan verir. Jenuaza yumurta, isti suyunda çalınmış, əridilmiş kərə yağı olan *beurre noisette*, buğda unu və ağ şəkər daxildir. Biskvitin digər növlərilə müqayisədə, jenuaz iki dəfə çox yumurta, yarı çox şəkər və yağ ehtiva edir və tərkibinə maye daxil deyil. Juneaz üçün yumşaldıcı da istifadə olunmur. Reseptə görə, un bəzən buğda, qarğıdalı və ya kartof nişastası ilə əvəz olunur. Bu dəyişiklik biskviti daha nəm və elastik edir, lakin havası daha azdır. Bənzər bir təsir, digər maddələrə nisbətən yağın miqdarının artmasına səbəb olur. Jenuaz xüsusi tərkibi sayəsində çox yüngül bişirmə və empirmentdən sonra yumşaq və gözyaşardıcı olur. Biskvit, şərbətini şişirdikdən sonra bir gün saxlansa, daha şirəli və ətirli olacaq.

Jenuaz biskvitini hazırlamaq üsulununda müxtəlif zövqlü məhsullardan istifadə edərək hazırlayırlar: şokoladlı, şabalıdlı limonlu, qəhvəli. Jenuaz şərbət, krem və ya şirin dadını asanlıqla əldə edərkən, digər növ yağlı biskvitlərinə nisbətən daha çox şərbəti özünə hopdurmağa qadirdir. Jenuaz hər hansı bir kərə yağı, qaymaqlı krem, pomadka, Bavariya kremi, qanaş, dondurma və şərbət ilə mükəmməl birləşdirilir. Çay ilə təqdim edilir və üzərinə toz şəkərləri səpilir. Jenuazın incə yarpaqları ruletlərdə istifadə olunur. Formada bişmiş və korj halqasına kəsilmiş, toy tortları, keks də daxil olmaqla kompleks qatlamın əsasını təşkil edir.

Jenuazın hazırlanmasında çətin bişən və etibarsız biskvit şöhrət qazanmışdır: texnologiya və reseptlər ən az pozulması ilə, aşağı keyfiyyətli, quru və dadsız olur.

Doymuş şərbət ilə jenuaz bağlı qablaşdırmada bir ay soyuducuda saxlanılır. Nəmləndirilmədən biskvit otaq temperaturunda iki gün, soyuducuda beş gün, dondurucuda isə iki ay saxlanıla bilər. Şərbəti yığılan və bəzədilmiş hazır tort soyuducuda beş günə qədər və dondurucuda iki aya qədər saxlanılır.

* Jenuaz manqo mussu iləJenuaz manqo mussu ilə
* Şokoladlı jenuazŞokoladlı jenuaz
* Yağlı kremli jenuaz tortuYağlı kremli jenuaz tortu

İstinadlar
----------


Vikianbarda ***Jenuaz*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

1. ↑  American Heritage Dictionary[*ölü keçid*]
2. ↑  "Oxford English Dictionary". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-13.
3. ↑  "Collins Dictionary". 2019-03-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-13.
4. ↑  "Merriam-Webster Dictionary". 2019-12-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-13.
5. ↑  *Tandoh R.* "How to make genoise – sponge without the stodge" (ingilis). The Guardian. 2014-03-22. 2017-01-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-16.
**Jerom Roten** (*fr.* Jérôme Rothen; 31 mart 1978[…]) ― hücuma meyilli yarımmüdafiəçi mövqeyində oynayan fransız futbolçu. Ləqəbi "Robot Roten"dir. Hazırda Korsika klubu olan "Bastia"da oynayır.

Karyerası
---------

### Klub karyerası

Peşəkar futbolçu karyerasına "Kan"da başlayan Roten "Trua"nın formasını geyən zaman məşhurlaşıb. Bundan sonra "Monako"ya transfer olunub. 2003-2004-cü il mövsümündə keçirilən UEFA Çempionlar Liqasında "Monako"nun heyətində turnirin finalında oynasa da, klubu məğlub olub. "Monako"dan sonra Roten "Pari Sen-Jermen" klubuna transfer olunub və bu komandanın heyətində oynadığı 154 oyunda 13 qol vurub. Həmin mövsüm səkkiz dəfə Fransa milli futbol komandasının formasını geyinib. "Pari Sen-Jermen"də beş il oynadıqdan sonra "Qlazqo Reyncers"ə icarəyə verilib. 2009-2010-cu illərdə yenə də icarə şərtləri ilə Türkiyənin Ankaragücü futbol klubunun heyətində yaşıl meydançaya çıxıb. "Ankaragücü"nün heyətində 12 oyun keçirib. Klub Roteni birdəfəlik öz heyətinə transfer etmək istəsə də, "Pari Sen-Jermen" ilə razılıq əldə edə bilməyib. 2010-cu ildə Roten "Pari Sen-Jermen" klubunu da tərk edib və Korsika adasının "Bastia" klubu ilə müqavilə imzalayıb.

### Millî komanda karyerası

Roten Fransa milli futbol komandasının heyətində 14 oyuna çıxıb və iki qol vurub. FİFA Konfederasiyalar Kuboku 2003 və UEFA Avropa Kuboku 2004-də iştirak edən Fransa millisinin heyətində olub.

Xarici keçidlər
---------------

* PSG Profili Arxivləşdirilib 2010-09-01 at the Wayback Machine
* Transfermarkt.com.tr Profili
* TFF Profili
* FFF Profili Arxivləşdirilib 2011-08-07 at the Wayback Machine


1. ↑  Jérôme Rothen // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. ↑  JEROME ROTHEN // Argentine Soccer Database (isp.).