recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Nquyen Van Lem** (vyet. Nguyễn Văn Lém, vyetnam: [ŋʷǐənˀ vān lɛ̌m]) və ya **Bay-lop** (vyet. Bảy Lốp) — Vyetnam hərbçisi, kapitan rütbəli Vyetkonq zabiti. O, Vyetnam müharibəsində Tet hücumu zamanı Vyetnam Respublikası generalı Nquen Nqok Loan tərəfindən Sayqonda edam edilmişdir. Edam şəkli 1969-cu ildə yerindəcə xəbər fotoqrafiyasına görə "Pulitser" mükafatını qazanmış və ABŞ-də müharibə əleyhinə hərəkatın güclənməsinə kömək etmişdir.

Edam
----

Nquyen Van Lem Vyetkonqda kapitan idi və Bay-lop kod adı ilə tanınırdı. Həyat yoldaşı Nquyen Thị Lop bu kod adının onun yeddinci oğlunun adından və "təkər" mənasında olan öz qızlıq soyadından yarandığını bildirmişdir.

Lem 1 fevral 1968-ci ildə Vyetkonq və Şimali Vyetnam qüvvələrinin gözlənilməz kütləvi hücumu zamanı Cənubi Vyetnam qoşunları tərəfindən Sayqonda mülki geyimdə olarkən tutulmuşdur. O, Vyetnam Respublikası Milli Polisinin rəisi, briqada generalı Nquen Nqok Loanun yanına gətirilmişdir. 36 yaşlı Lem Cənubi Vyetnamlı polkovnik-leytenant Nquyen Tuanı, onun həyat yoldaşını, altı uşağını və 80 yaşlı anasını öldürməkdə ittiham olunurdu. İddialara görə, o, təxminən otuz dinc sakindən ibarət kütləvi məzarlıq yaxınlığında əsir götürülmüşdü.

Loan bağlı məhbusu başından vurmaq üçün özünün ".38 Special" patronlu "Smith & Wesson Bodyguard" revolverindən istifadə edərək Lemi küçədə edam etmişdir. Fotoşəkil hadisənin şahidi və "NBC News"un operatoru Vo Sıu və "Associated Press" fotoqrafı Eddi Adams tərəfindən qeydə alınmışdır. Fotoşəkil və video müasir Amerika jurnalistikasında məşhur obrazlara çevrilmişdir. Adamsa 1969-cu ildə yerindəcə xəbər fotoqrafiyasına görə "Pulitser" mükafatını qazanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Unforgettable". people.com (ingilis). 2018-07-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-05.
2. ↑  "Stunning AP Images of Vietnam War from Stunning Images of Vietnam War". ABC News (ingilis). 2018-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-05.
3. ↑  "Nguyen Ngoc Loan, 67, Dies; Executed Viet Cong Prisoner". The New York Times. 1998-07-16. 2009-04-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-05-07.
4. ↑  *Hastings, Max.* Vietnam. Collins. 2018. səh. 403.
5. ↑  *Hastings, Max.* Vietnam: An Epic Tragedy, 1945-1975. Harper. 2018. səh. 467. ISBN 9780062405661.
6. ↑  Eddie Adams' iconic Vietnam War photo: What happened next Arxivləşdirilib 2023-06-05 at the Wayback Machine, *BBC*
7. ↑  Buckley, Tom. "Portrait of an Aging Despot", *Harper's* magazine April 1972, page 69.
8. ↑  "Nguyen Ngoc Loan, 67, Dies; Executed Viet Cong Prisoner". The New York Times. 16 July 1998. 2009-04-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 July 2009.

Xarici keçidlər
---------------

* The Saigon Execution, a thorough account by an AP photo editor including research after the war.
* Feb. 1, 1968: A grisly moment from the Vietnam War -St. Louis Dispatch
**Ağcabədi Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — Ağcabədi rayonunda yerləşən muzey. Əsası 1980-ci ildə qoyulmuş muzeydə, hazırda 5000-ə yaxn eksponat saxlanılır.

Muzey haqqında
--------------

İki mərtəbədən ibarət olan muzey binasının ümumi sahəsi 1830m2 olub 6 ekspozisiya otağından ibarətdir. Hər bir otaq ayrı-ayrı tarixi dövrləri əks etdirərərk, ən qədim eksponatları arxeoloqların rayon ərazisində qazıntı işləri zamanı aşkarladıqları eramızdan əvvəl VI–V minilliklərə (Neolit dövrünə) aid sümükdən iynə və bizlər, daş qab məişət əşyalarıdır. Muzey "Təbiət", "Arxeologiya", "Etnoqrafiya", "Görkəmli şəxsiyyətlər", "Sovet dövrü" və "Müasir dövr" bölmələrindən ibarətdir.

Muzeyin tarixi
--------------

1980-ci ildən fəaliyətə başlayan muzey binanın sahəsi 700m2. Muzey 6 ekspozisiya otağı, 4 iş otağı, 2 fond otağı və 1 zaldan ibarətdir. Hazırda muzeydə 5000-ə yaxın (4782) eksponat qorunur. Eksponatlar bölmələr üzrə qruplaşdırılıb. Muzeyin birinci bölməsi olan təbiət bölməsi olduqca rəngarəng və maraqlıdır. Bölmənin heyvan və quşlara aid hissəsi rayonun ərazisində olan "Ağ göl dövlət qoruğundan gətirilib. Qədim dövr bölməsində əsasən arxeloji tapıntılar nümayiş etdirilir. Muzeyin ən nadir eksponatı küp qəbirdir. Muzeyimizdə məişətdə işlədilən əşyalar, geyim və bəzək formaları, tariximizi əks etdrən metal, mis saxsı qablar qorunub saxlanılır. Muzeydə Böyük Vətən müharibəsi iştirakçılarının, Qarabağ uğrunda döyüşlərdə iştirak edən Milli qəhrəmanlarımızın və şəhidlərimizin şəxsi əşyaları qorunub saxlanılmaqdadır. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin "Azərbaycanda muzey işinin yaxşılaşdırılması haqqında" 6 mart 2007-ci il tarixli 2013 nömrəli Sərəncamının 2-ci bəndinə əsasən yerli icra hakimiyyəti orqanlarının təkilifləri nəzərə alınmaqla Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən hazırlanmış və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 may 2009-cu il tarixli 292 nömrəli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş "Azərbycanın regionlarında fəaliyyət göstərən muzeylərin müasir standartlara uyğun təmirinə, yeni avadanlıq və zəruri eksponatlarla təchizatına dair xüsusi tədbirlər planı" nın icrası ilə bağlı əhəmiyyətli işlər görülmüşdür. "Ağcabədi Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi".. 2021-01-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18.11.2020.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ağcabədi Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi".. 18.11.2020.[*ölü keçid*]
2. ↑  "Yaşayan tariximizin təkrarsız ünvanı...". 2022-03-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18.11.2020.

Xarici keçidlər
---------------

* *Ağcabədidə Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi yenidənqurmadan sonra.*   (#bare\_url\_missing\_title). İstifadə tarixi: 18.11.2020.
* "Virtual sərgi".. İstifadə tarixi: 18.11.2020.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Mirzəli Abbasov.

**Abbasov Mirzəli Hacabbas oğlu** (1874, Rusiya imperiyası – 3 noyabr 1943, Tiflis, Gürcüstan Sovet Sosialist Respublikası, Sovet İttifaqı) — aktyor, rejissor, dramaturq, Gürcüstanın əməkdar artisti (1924).

Həyatı
------

Mirzəli Abbasob 1874-cü ildə o zaman Rusiya imperiyasına daxil olan Tiflis şəhərində azərbaycanlı ailəsində dünyaya gəlmişdir. 1924-cü ildə Gürcüstan Sovet Sosialist Respublikasının əməkdar artisti adını alan Mirzəli Abbasov elə doğulduğu Tiflis şəhərində 1943-cü ildə vəfat etmişdir. Vəfatından sonra Tiflisdəki müsəlman qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Abbasov Mirzəli (Əlibala) Hacabbas oğlu 1898-ci ildən səhnə fəaliyyətinə başlamışdı. İlk oynadığı rol Mirzə Fətəli Axundovun "Sərgüzəşti-vəziri-xani-Lənkəran" əsərindəki *Fərraş* obrazı olmuşdur. Tiflis Azərbaycan teatrının təşkilatçılarından olmuş, onun səhnəsində Üzeyir Hacıbəyovun "Arşın mal alan" və "O olmasın, bu olsun" musiqili komediyalarını, "Ölülər" tragikomediyasını tamaşaya qoymuşdur. Azərbaycanlı dram qruplarının aktiv üzvü kimi Tiflisdə, Təbrizdə və bir sıra digər şəhərlərdə səfərlərdə olmuşdur. 1916-cı ildən etibarən Tiflisdəki Azərbaycan türklərinin əsas teatr təşkilatçılarından biri olmuşdur. Yaradıcılığı boyunca daha çox Hüseyn Ərəblinski kimi faicəvi taleyə sahib obrazları canlandıran Mirzəli Abbasovun əsas rolları sırasına Əbdülrəhim bəy Haqverdiyevin "Ağa Məhəmməd şah Qacar" tarixi faciəsində *Qacar* obrazı, Uilyam Şekspirin faciəsində *Otello* obrazı, Fridrix Şillerin "Oğrular" dramında Franz obrazları daxildir. O, eyni zamanda bir sıra pyeslərin müəllifidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Abbasov Mirzəli Hacabbas oğlu". 2016-03-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-19.
2. ↑  "Abbasov Mirzәli Hacabbas oğlu". uzeyirbook.musigi-dunya.az. 2016. 6 Mar 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 October 2022.
3. ↑  *Rzayev, Anar,* "Mirzəli Abbasov", Cəlil Məmmədquluzadə Ensiklopediyası, 2008: 40–42
4. ↑  "Аббасов, Мирза Али", Театральная энциклопедия - Советская энциклопедия, I: 329–330, 1965  (#first\_missing\_last)

Mənbə
-----

* Cəlil Məmmədquluzadə Ensiklopediyası. Bakı,2008. səh.40.
**Tratta** (it. tratta) və ya **köçürmə veksel** — veksel sahibinə müəyyən məbləğdə pul ödəmək üçün vekseldə göstərilən ödəyiciyə (investisiyaya) veksel verənin qeyd-şərtsiz təklifini (sərəncamını) özündə əks etdirən veksel. Əksər hallarda vekselin ödəyicisi veksel sahibinə borcludur, veksel isə veksel sahibinə borcludur və veksel ödəyicinin borcunun razılaşdırılmış məbləğinin köçürmə forması kimi çıxış edir. veksel yeni kreditora - vekselin sahibinə. Köçürmə vekselinin verilməsi və sonradan ödəyicinin onu ödəməyə razılığı (aksept) dedikdə, ödəyicinin veksel məbləğinə görə veksel verənə və veksel sahibinin veksel sahibinə olan borcunun ödənilməsi başa düşülür, lakin öhdəliyin yaranması deməkdir. ödəyicinin üzərinə vekseli cari veksel sahibinin xeyrinə ödəmək. Bundan əlavə, qanun layihəsi üzrə öhdəlikdə borcun yarandığı müqavilələrlə əlaqəli ola biləcək hər hansı şərt yoxdur. Təhvil vermə proseduru ilə müqayisədə veksel vasitəsilə kreditorun dəyişdirilməsi arasındakı əsas fərq budur.

İstinadlar
----------
**Fort-Düken** (*fr.* Fort Duquesne, fransız: [dykɛːn]) — 1754-cü ildə Allegeyni və Mononqahela çaylarının qovuşduğu yerdə Fransa tərəfindən qurulmuş fort. Sonradan britaniyalılara və amerikalılara məxsus olan bu fort nəhayət Pensilvaniyada Pittsburq şəhərinə çevrilmişdir. Fort-Düken özü ingilislərin işğalından əvvəl fransızlar tərəfindən məhv edilmişdir. İngilislər onun yerində Fort-Pitti qurmuşdular.

Hazırda hər iki qalanın yerində hər iki qalanın konturları kərpiclə hörülmüş Poynt-Steyt-Park yerləşir.

Mədəniyyətdə
------------

Fort-Dükenin əsası Vilyam Tekkereyin "*Virciniyalılar*" romanında qeyd olunmuşdur: "Saylarına görə bizimkindən xeyli üstün olan fransız qoşunları indiki böyük Pittsburq şəhəri olan Pensilvaniya sərhəddində möhkəmlənməyə çalışan ingilis forpostlarına rast gəldilər. Sərəncamında cəmi qırx əsgəri olan Virciniya zabiti yarımçıq qalasının qarşısında görünən iyirmi qat daha güclü düşmənə heç bir müqavimət göstərə bilmədi. Fransızlar ona sakitcə getməyə icazə verdilər və özləri də onun qalasına sahib oldular, onun tikintisini başa çatdırdılar və Kanada qubernatorunun şərəfinə Fort-Düken adını verdilər".

İstinadlar
----------

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Anderson, Fred. *Crucible of War: The Seven Years' War and the Fate of Empire in British North America, 1754—1766*. New York: Knopf, 2000. ISBN 0-375-40642-5.
* *Freeman, Douglas Southall.* George Washington: A Biography (Volume 1). New York: Charles Scribner's Sons. 1948.
* *Fortescue, John William.* A history of the British army. L.: Macmillan. 1899.
* Hunter, William A. *Forts on the Pennsylvania Frontier, 1753—1758*. Originally published 1960; Wennawoods reprint, 1999.
* *Preston, David L.* The Battle of the Monongahela and the Road to Revolution. Oxford University Press. 2015. ISBN 978-0199845323.
* Stotz, Charles Morse. *Outposts Of The War For Empire: The French and English In Western Pennsylvania: Their Armies, Their Forts, Their People 1749—1764*. Pittsburgh: University of Pittsburgh Press, 2005. ISBN 0-8229-4262-3.
**Depozit hesabı** (*fr.* dépôt) — qiymətli kağızların uçotu üçün nəzərdə tutulmuş ümumi əlamətlə birləşən depozitar reyestrlərində qeydlər toplusu. Bu hesabda əmanətçiyə məxsus qiymətli kağızlar üzrə hüquqlar uçota alınır.

Ümumi müddəalar
---------------

Rusiya Bankı tərəfindən təsdiq edilmiş "Depozitarilər tərəfindən qiymətli kağızlar hesablarının və digər hesabların açılması və aparılması qaydası haqqında Əsasnamə"yə uyğun olaraq qiymətli kağızlar hesablarında aşağıdakı qiymətli kağızlara hüquqlar qeyd edilə bilər:

Rusiya emitentləri tərəfindən yerləşdirilmiş (hüquqi şəxslər və ya Rusiya Federasiyasının vətəndaşları tərəfindən buraxılmış) adlı qiymətli kağızlar, federal qanunlara uyğun olaraq hüquqların qeydiyyatı qiymətli kağızlar hesabları üzrə depozitarlar tərəfindən həyata keçirilə bilər;

* məcburi mərkəzləşdirilmiş saxlanması olan adsız qiymətli kağızlar;
* qiymətli kağızlar kimi təsnif edilən xarici maliyyə alətləri və bu maliyyə alətləri üzrə öhdəlik daşıyan şəxsin şəxsi qanunvericiliyinə uyğun olaraq onlara olan hüquqları qiymətli kağızlara hüquqların uçotunu aparan təşkilatlarda açılmış hesablarda uçota alına bilər.

Depozitar qiymətli kağızlara münasibətdə bu cür hesablarda yazılışların aparılması və mühafizəsini təmin etməklə qiymətli kağızlar hesablarını və digər hesabları aparır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Рекомендации Комитета депозитариев ПАРТАД // «Вестник Банка России». — 1995. — № 7.
2. ↑  Положение Банка России от 13.11.2015 № 503-П «О порядке открытия и ведения депозитариями счетов депо и иных счетов».
3. ↑  Федеральный закон от 22.04.1996 № 39-ФЗ «О рынке ценных бумаг».
**"İrane-nou"** (*fars.* ایران نو‎ — Yeni İran) — Qacar İranında dərc olunmuş gündəlik qəzet.

Tarixi
------

1909-cu ilin avqustun 24-də fəaliyyətə başlayan gündəlik və müstəqil "İrane-nou" qəzeti 2–3 min nüsxə ilə İranın ən böyük qəzeti oldu.

Qəzetin redaktoru Məhəmməd Əmin RəsulzadəQəzetin redaktoru Məhəmməd Əmin Rəsulzadə idi. O, bu qəzet vasitəsilə İran Demokratik Firqəsinin fikirlərini yayırdı, yaradıcı heyəti də Azərbaycan türklərindən ibarət idi. Qəzetdə Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin çoxlu məqalələri, şeir və publisistik yazıları çap olunmuşdur. O, öz qələmi ilə İranda Avropa tipli jurnalistika sənətinin əsasını qoymuşdur. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Azərbaycanın rus işğalından qurtulması və İranın Rusiyanın təsirindən uzaqlaşması ilə bağlı sərt yazılar yazırdı. Qəzetdə Məhəmməd Əmin Rəsulzadə bəzən Niş təxəlüsü ilə çıxış edirdi. Sonralar Seyid Həsən Tağızadə, Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin xatirəsinə həsr etdiyi nekroloqda belə yazmışdır:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Modern Avropa qəzet formasını ilk dəfə İrana gətirən Məhəmməd Əmin Rəsulzadə olmuşdur. | "|

1910-cu ilin yayında bağlansa da, elə həmin ilin payızında – oktyabrın 26-da artıq İran Demokrat Partiyasının orqanı kimi fəaliyyətini bərpa etdi. İran Demokrat Partiyasının orqanı kimi fəaliyyət göstərmiş bu qəzet Məşrutə inqilabının ikinci dövründə və məclisin ikinci dönəmində ən məşhur qəzet idi.

1911-ci ildə fəaliyyətini **"İrane-novin"** adı altında davam edən qəzetdə siyasi məsələlər daha kəskin verilirdi. Belə ki, bu mətbu orqan İranda olan əcnəbilərin pərdə arxası işlərinin üstünü açmağa nail olurdu. Hətta Sədr Haşiminin qeyd etdiyinə görə Tehranın Milli Məclis nümayəndələri öz nitqlərində bu qəzetdə dərc olunan yazılardan istifadə edirdilər.

Fəaliyyəti
----------

Nəşr olunduğu dövrdə İran tarixində ilk dəfə Avropa standartlarına uyğun olan və ölkədə ən çox oxunan və ən nüfuzlu qəzet sayılmışdır.

Təzyiqlər
---------

Qəzet adətən ölkədə baş verən siyasi hadisələri işıqlandırır, çatışmazlıqları açıq göstərirdi. Buna görə də tez-tez nüfuzlu şəxslərin və digər qəzetlərin təzyiqinə məruz qalırdı. Səhifələrindən birində İvan Krılovun "Heyvanların konserti"
təmsilinə iqtibas çap edən qəzet Sipəhdarın qəzəbinə tuş gəlmişdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "İrane-nou" // Cəlil Məmmədquluzadə Ensiklopediyası. Bakı: Şərq-Qərb, 2008
2. 1 2  Ülviyyə Tahirqızı. Güney Azərbaycan mətbuatı Arxivləşdirilib 2022-04-04 at the Wayback Machine. anl.az, 15.05.2014, "Xalq cəbhəsi" qəzeti, səh. 11  (az.)
3. ↑  "Sühən" jurnalı, Tehran, 1955-ci il, №4
4. 1 2 3  Pərvanə Məmmədli. Cənubi Azərbaycan mətbuatı tarixi. Arxivləşdirilib 2019-03-27 at the Wayback Machine Bakı: "Elm", 2009, səh. 39.  (az.)
5. ↑  Pərvanə Məmmədli. Cənubi Azərbaycan mətbuatı tarixi. Arxivləşdirilib 2019-03-27 at the Wayback Machine Bakı: "Elm", 2009, səh. 39–40.  (az.)
**Skrjabinus talischensis** (*lat.* Skrjabinus talischensis) Yastı qurdlar tipinin Trematodlar sinfinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Yumurtaşəkilli qurdun uzunluğu 3-5 mm, maksimal eni isə 1,2-2,1 mm-dir. Terminal yerləşmiş ağız əmziyi 0,300-0,456x0,360-0,516 mm-dir. Ağız əmziyindən sonra 0,120-0,144х0,156 mm ölçüdə olan farinks başlanır. Yaxşı inkişaf etmiş və 0,600-0,660х0,720-0,780 mm-dir. Əmziklərin ölçü nisbəti belədir- 1:1,6 və 1:1,7. Qısa qida borusu 0,120-0,180 mm-dir. Cinsi dəlik farinksin arxasında yerləşir. Kisə şəklində olan cinsi bursa 0,396х0,146 mm-dir. Toxumluqların ölçüləri 0,240-0,540х0,300-0,420 mm-dir. Oval şəkilli və 0,132-0,300х0,156-0,480 mm ölçüdə olan yumurtalıq bədənin orta xəttindən solda yerləşir. İri folikullardan təşkil olunmuş sarılıqlar yumurtalığın bərabərindən başlayırlar. Yetişmiş yumurtalar tünd qəhvəyi, hətta qara rəngdə olub, ölçüsü 0,042-0,051х0,024-0,030 mm-dir.

Həyat tərzi
-----------

Azsaylı-endem növdür, növdaxili müxtəlifliyi Politipdir, Parazit orqanizm olub Bataqlıq belibağlısının (Circus deruginosus) qara ciyərində tapılmışdır. Mürəkkəb həyat tərzi keçirir. Nəsillərin növbələşməsi və sahiblərin dəyişilməsi ilə müşayiət edilir. Qara ciyər toxumaları ilə qidalanır. Düşmənlıri yoxdur. Hermofradit orqanizmdir. Cinsi çoxalması yumurta qoyma (nəsil dəyişkənliyi) və qeyri-cinsi çoxalma (partenogeniz) formasında olur. Üçüncü dərəcəli konsumentdir. Reproduktivliyi və xromosom göstəriciləri öyrənilməmişdir. Mühafizəsinə ehtiyac yoxdur.

Yayılması
---------

Dünyada 19, Qafqazda 2, Azərbaycanda isə 1 növlə təmsil olunmuşdur. Azərbaycanda Yardımlı rayonunda yayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Фейзуллайева О.В. Маxмудова Й.А. Доклоды АН Аз.ССР, Б. том XV, № 11, 1959, стр.1057-1059.
2. ↑  Труды Ин-та зоологии, Б. 1962, т.XXII , стр.81.
3. ↑  Панин В.Я. "Трематоды дикроцелинды мирового фауны", Алма-Ата, 1984, стр. 196-197.

Həmçinin bax
------------
**Əbdülrəhman Əbdülrəhman oğlu Əbdülov** (1898, Bülbülə - 1937) — şair.

Həyatı
------

Əbdül Rəhman Dai 1898-ci ildə Bakı yaxınlığındakı Bülbülə kəndində Əbdül Rəhman və Gülsüm xanım Əbdülovların ailəsində dünyaya göz açıb. Rəhman ailənin yeganə oğul övladı idi və anadan olanda atasının 58, anasının isə 40 yaşı vardı. XX əsrin əvvəllərində Əbdülovlar Bülbülə kəndindən Bakıya köçmüş, Bondarnaya (indiki Şəmsi Bədəlbəyli) küçəsi, 92 saylı ünvanda yaşayıb. Rəhman Əbdül Rəhman oğlu Əbdülov 1905-ci ildə Bakıda Ali-ibtidai məktəbin 1-ci sinfinə daxil olub, 1908-ci ildə yüksək qiymətlərlə bu ibtidai təhsil ocağını bitirib. Bir müddət qoca atasına təsərrüfat işlərində kömək edən gənc Rəhman mətbəə sahəsində çalışmağa daha böyük həvəs göstərirdi. O 1914-cü ildə zəmanəsinin ziyalısı və xeyirxahı kimi tanınan Qasım bəy Qasımbəyovun redaktorluğu ilə nəşrə başlayan "Bəsirət" qəzeti ilə əməkdaşlıq edir, "Məktəb" elektrik mətbəəsində mürəttib peşəsinə yiyələnirdi. İlk yazı nümunələri "Bəsirət", "Açıq söz" qəzetlərində işıq üzü görən Əbdül Rəhman Dainin uşaqların rəvan qiraəti üçün yazdığı "Rəhimli səyyah" adlı ilk nəsr kitabı Kazım Vəlizadənin naşirliyi ilə 1917-ci ildə "Məktəb" elektrik mətbəəsində nəşr edilib.

Dai o vaxt 5 kitabın müəllifi idi. Həmçinin komsomol orqanı olan "Gənc işçi"də çalışırdı. Sonradan "Ədiblər və mühərrirlər" cəmiyyətinin ilk katibi oldu

Əbdürrəhman Dai 1923-cü ildə gizli Müsavat təşkilatında iştirakına görə tutuldu. Üç illiyə Solovkiyə sürgün edildi, 1937-cü ildə qırmızı terrorun qurbanı oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-09-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-12.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-05-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-12.

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şair** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Beşbarmaq qayası** Şahdağ-Beşbarmaq örtük kompleksinin kənar cənub-şərq fraqmenti (klipi) olub sahəsi 0,1 kv.km-dir. Ondan 700 m cənub-şərqdə yerləşən daha kiçik qalıq qaya əsas qayanın parçası olaraq klipin davamı kimi görünür. Qaya üst yura əhəngdaşılarından ibarətdir və alloxton olaraq alt təbaşir "vəhşi" flişinin argillitləri üzərində yerləşir.

Azərbaycanın ən böyük pirlərindən biri olan Beşbarmaq qayası həm də Xızr-Zində (Xızr peyğəmbərin adı ilə) dağı kimi tanınır və xalq inancına görə, insanlar burada günahlarını yuyur və ruhi rahatlıq tapırlar. Qayanın zirvəsinə milyonlarla ziyarətçinin ayaq izlərindən cilalanıb hamarlanmış əhəngdaşıları pillələri qalxır, zirvəyanı hissədə isə birbaşa kiçik meydançaya çıxan deşik vardır və buradan Xəzər dənizinə gözəl panoram açılır, uzaqda isə (60 km cənub-şərqdə) Sumqayıt şəhərinin cizgiləri görünür.

Həmçinin bax
------------

* Şahdağ tektonik lövhəsi
* Qaraçay olistrostromu
* Gilgilçay olistoplakı
* Altıağac olistoliti
* Dərəköhnəbinə kəsilişi
* Qaraməryəm-Padar neotektonik qalxımı
* Yanardağ təpəsi

Mənbə
-----

"Azərbaycan Respublikasının Geoloji İrsi" // Bakı, "Nafta-Press" nəşriyyatı, 2013
Almaniyanın **Şimal** və **Cənub** əyalətlərinə, eləcə də **Beynəlxalq zonaya** parçalanmasınıb planlaşdırılması; boz rəngli ərazilər Fransa, Polşa və SSRİ-nin nəzarəti altına düşür
**"Morgentau planı"** (*ing.* Morgenthau Plan), "Almaniya tərəfindən 3-cü dünya müharibəsinin başlamasının qarşısını almaq üçün proqram" — ABŞ-ın Maliyyə Naziri Henri Morgentau tərəfindən təklif olunan Almaniyanın müharibədən sonrakı düzəni proqramı. Morgentau planı Almaniyanın parçalanmasını, mühüm sənaye sahələrinin beynəlxalq nəzarətə verilməsini, ağır sənayenin ləğvini, silahsızlaşdırılmanı və Almaniyanın aqrar ölkəyə çevrilməsini nəzərdə tuturdu.

Hazırlanması və həyata keçirməyə cəhd
-------------------------------------

1944-cü ilin sentyabrında Uinston Çörçill və Franklin Delano Ruzveltin daxil olduğu 2-ci Kvebek Konfransında təklif edildi. Konfransda Almaniyanın əsasən aqrar ölkəyə çevrilməli olduğu memorandum imzalanıb. Təfərrüatlar mətbuata məlum oldu və plan ABŞ və İngiltərədə ciddi şəkildə tənqid olundu. Göbbelsin təbliğat nazirliyi bundan istifadə edərək "yəhudi Morgentau"nun Almaniyanı nəhəng bir kartof sahəsinə çevirmək istədiyini bəyan etdi. "Völkischer Beobachter" qəzeti "Ruzvelt və Çörçil yəhudilərin qatil planı ilə razılaşdılar" başlığını dərc etdi.

Tənqid olunması və planın ləğvi
-------------------------------

Müşahidəçilər qeyd edirdilər ki, bu tədbirlər nəticəsində alman əhalisinin həyat səviyyəsi kəskin şəkildə aşağı düşmüş və müharibədən sonrakı aclıq geniş vüsət almışdır. Sənayesizləşmə şəhərlərdə cəmləşmiş sənaye işçilərinin, zəncir boyu isə sənayeyə xidmət edən bank və idarəetmə işçilərinin işindən məhrum olmasına gətirib çıxardı, şəhər xidmətləri, tibb, təhsil və mədəniyyət sahələrini səmərəli tələbatdan məhrum etdi; yüksək məhsuldar kənd təsərrüfatı istehsalı isə bir tərəfdən sərbəst buraxılan əmək ehtiyatlarını tuta bilmirdi, digər tərəfdən isə istehsal olunan məhsulların ödəmə qabiliyyəti bazarını da itirirdi.

1947-ci ildə, Soyuq müharibənin başlaması ilə, Morgntau planının əksinə olan - indusrial Marşall planı qəbul edildi.

İqtisadiyyat elmində
--------------------

Erik Reynert Morgentau planını həyata keçirmək cəhdlərini misal kimi istehsalat sənayesinin məhvinin paradoksal olaraq tez-tez kənd təsərrüfatı böhranına gətirib çıxardığını göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Гельмут Беттигер. Из сборника *Hamiltons Nationalbank heute. Die Strategic nichtinflationärer Kreditschöpfung. Execuitive Intelligence Review Nachrichtenagenture GmbH. October 1992.*". 2007-12-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-03-16.
**Çatlar** — süxurlarda, demək olar ki, cüzi və ya da heç bir yerdəyişmə yaratmayan qırılmalar.

Haqqında
--------

Çatlar mənşəyinə görə tektonik (tektoklazlar) və qeyri-tektonik olurlar. Daha çox yayılmış birincilər bu və ya digər dərəcədə düzgün həndəsi şəbəkə əmələ gətirən sistemlərdə birləşir və inkişafda olan strukturların daxilində baş verən deformasiyalarla sıx əlaqədə olurlar. Qeyri-tektonik çatlar (ilkin) poliqonal şəbəkələrlə, dəyişkən istiqamətli olması, tez-tez pazlaşması və yerləşdiyi süxurların materialının dolması ilə səciyyələnirlər. Bunların əmələ gəlməsi, əsasən, gec diagenez və epigenez prosesləri ilə bağlıdır. Yer üzərinə çıxan süxurlarda, dağ-mədən qazımalarında, kernlərdə adi gözlə müşahidə edilən çatlar makroçat adlanır. Morfoloji əlamətlərinə görə (uzunluğu və təbəqələşmə ilə qarşılıqlı əlaqəsinə görə) tektonik çatlar birinci və ikinci tərtibli çatlara bölünür. Birinci tərtibli çatlar müxtəlif litoloji tərkibli təbəqələr qrupunu kəsir, İkinci isə, adətən, eyni litoloji tərkibli bir və ya bir neçə təbəqə ilə məhdudlaşır (Smexov və b. 1962). Əlamətlərə görə müxtəlif təsnifatı təklif edilmişdir. Billinqs (1949) çatların genetik və həndəsi təsnifatını verib: 1) dartılma, qopma (qəlpələnmə), genişlənmə, çıxardılma; 2) uyğun çat, normal kəsən çat, təbəqələşməboyu çat. Eni 3 sm-dən az olan çatlar klivaj çatları adlanır. Permyakov (1949) çatların aşağıdakı təsnifatını vermişdir: 1) ilkin ayrılma (petroklazlar və sineklazlar), 2) təbəqələşmə çatlar, aşınma çatlar (epiklazlar), yamac, uçqun və sürüşmə çatları, həmçinin partlayışlarla əmələ gələn süni çatlar (paratektoklazlar), tektonik çatlar (tektoklazlar). Belousov (1954) öz təsnifatında çatlar açılma dərəcəsini, forma və ölçülərini, yatım elementlərini, qırışıqlığın uzanması və intruziv massivə nisbətən vəziyyətini nəzərə alır. O, gizli, qapalı, açıq, kiçik, böyük, uzununa, çəp, eninə, radial və başqa çatlara ayırır. Çatlar əmələ gəlməsinə səbəb olan mexaniki təsirlərdən asılı olaraq: aralanma, əyilmə, qırılma, sadə, ümumi və b. ayrılır. Sinonim: Litoklazlar.

Həmçinin bax
------------

* Süxurlar
* Qırılma
* Deformasiya

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.
**Henri Morgentau** (*ing.* Henry Morgenthau, 26 aprel 1856–25 noyabr 1946) – ABŞ diplomatı. Birinci dünya müharibəsi (1914–18) dövründə Osmanlı dövlətində Amerika səfıri.

Həyatı
------

Paris Sülh Konfransında (1919–20) ABŞ nümayəndə heyətinin üzvü olmuşdur. Kofransın gedişində, Azərbaycan istiqlalının birinci ildönümü günündə (1919 il mayın 28-i) Əlimərdan bəy Topçubaşovla görüşmüşdür. Görüşdə həmin günün ikinci yarısında ABŞ prezidenti Tomas Vudro Vilsonla keçiriləcək danışıqlarda müzakirə ediləcək məsələlər müəyyənləşdirilmişdir. Morgentau Azərbaycanın zəngin təbii ehtiyatlarını və sənaye potensialını nəzərə alaraq, ölkənin iqtisadiyyatına Amerika kapitalının cəlb edilməsini və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökumətinə maliyyə yardımı göstərilməsini mümkün hesab etmişdir. 1919 ildə Yaxın şərqdə Amerika yardımı komitəsinin sədr müavini olmuşdur.

Əsərləri
--------

* The *Ambassador Morgenthau’s Story* (1918)
* The *Secrets of the Bosphorus* (1918)
* The *Morgenthau Report* (October 3, 1919)
* *I was sent to Athens* (1929)

Ədəbiyyat
---------

* Həsənov C, Azərbaycan beynəlxalq münasibətlər sistemində (1918–1920-ci illər). B. 1993;
* Qasımlı M. Avropa və Amerika ölkələrinin müasir tarixi, 2 hissədə, h.l (1918–1945-ci illər), B. 2003;
* Архив полковника Зайза. 1,4, Б. 1944.

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* *Ambassador Morgenthau’s Story*. An electronic copy of his most contentious book, at the World War I Document Archive.
* *Ambassador Morgenthau’s Story* Arxivləşdirilib 2007-10-31 at the Wayback Machine. With translations in French, German and Turkish.
* *I was sent to Athens*.
**Kişin Şinoyama** (篠山 紀信, *Şinoyama Kişin*?, doğum adı **Miçinobu Şinoyama**; {{DVTY}} şablonu boşdur ) – Yaponiya fotoqrafı. O, Con Lennon və Yoko Ono üçün çəkdiyi fotolara görə tanınır. Yazıçı Yukio Mişima, müğənni Momoe Yamaquçi, aktrisa Rie Miyazava və kabuki aktyoru Bando Tamasaburo kimi müxtəlif tanınmış Yaponiya şəxslərinin fotolarını çəkmişdir.

Həyatı
------

1940-cı ildə Tokio şəhərində doğulmuşdur. Nihon Universitetinin İncəsənət Kollecinin fotoqrafiya kursunda təhsil aldıqdan sonra fotoqraf kimi fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. Reklam aagentliklərinin birində işlədikdən sonra 1968-ci ildə frilans fotoqraf olmuşdur. 1970-ci ildə Yukio Mişimanın istəyi ilə onun ölümündən öncə son fotolarını çəkmişdir.

Con Lennon və Yoko Ononun öpüşmə anını əks etdirən fotosu cütlüyün 1980-ci ildə buraxılmış "Double Fantasy" albomunun üz qapağı olmuşdur. Jurnallar, albomlar və foto antologiyaların üzlükləri üçün dövrünün bir çox ulduzunun fotoları çəkmişdir. 1970-ci illərdə ortaya çıxmış "qekişa" (risk fotoqrafiyası) terminin müəllifi olmuşdur. O, "şinorama" adlı foto çəkmə metodunu yaratmışdır. Bu metod əlaqələnmiş bir neçə kameranın eyni anda foto çəkməsindən ibarətdir.

Şinoyama 1960-cı illərdən etibarən nü fotoqrafiya ilə də məşğul olmuşdur: aktrisalar Rie Miyazava və Kanako Hiquçini əks etdirən fotokolleksiyası 1991-ci ildə buraxılmış və populyar olaraq 1,65 milyon nüsxəsi satılmışdır. Lakin Şinoyamanın çılpaq qadınların fotolarını çəkməsi Yaponiyada bəzi mübahisələrə səbəb olmuşdur. Tokio qəbiristanlıqlarının birində bir qadının çılpaq fotosunu çəkdiyi üçün 2010-cu ildə Tokio məhkəməsinin qərarı ilə təzminat ödəməyə məcbur olmuşdur.

Şinoyama məşhurların fotoları çəkməsinə görə tanınsa da, siravi şəxslərin də fotolarını çəkmiş, memarlıq və şəhər mənzərəsi fotoqrafiyası ilə məşğul olmuşdur. 2011-ci ildə baş vermiş Tohoku zəlzələsinin qurbanlarının, eləcə də, hadisə nəticəsində zərər görmüş Fukuşima AES-in fotolarını çəkmişdir.

2012-2019-cu illərdə Şinoyamanın Yaponiyadakı fotosərgilərini 1 milyona yaxın şəxs ziyarət etmşdir. 2021-ci ildə Tokio Fotoqrafik İncəsənət Muzeyində Şinoyamanın işlərini əks etdirən böyük sərgi keçirilmişdir.

Şəxsi həyatı
------------

Şinoyama keçmiş müğənni Saori Minami ilə evli olmuşdur. Onların ikinci oğlu Akinobu Şinoyama aktyordur.
**Qalançoj** (çeç. Галайн-Ӏам — *Галайн-Ам*; *устар.* Галай-амъ (Кербеты-амъ), *устар.* Кербеты-Ам) - Çeçenistan Respublikasının Urus-Martan bölgəsindəki göl.

Coğrafi məlumatlar və mənşəyi
-----------------------------

Qalançoj gölü, Çeçenistanın dağlıq hissəsində, Qexi çayı hövzəsinin yuxarı hissəsində yerləşir. Osuxa çay vadisinin sağ yamacında, çay səviyyəsindən 100 metr yüksəklikdə və dəniz səviyyəsindən 1494.1 metr yüksəklikdə yerləşir. Göl, demək olar ki, oval formaya sahibdir. Bünövrəsidə dairəvidir. Gölün mərkəzindəki ən böyük dərinlik 35 metrdir. Su səthinin sahəsi təxminən 12 hektardır.

Gölün suyu gözlə görüləcək dərəcədə şəffafdır. Günəşli havalarda gölün suyu parlaq yaşılımtıl rəngə çalır. Yaz aylarında səth suyunun temperaturu 20 ° C -ə çatır. Qışda göl donur. Gölün yaxınlığında çoxlu qədim qüllələr və digər tarixi abidələr vardır. Həmçinin göl ətrafında, ona yaxın məsafədə sıx iynəyarpaqlı meşələr vardır. Buna görə göl ətrafı Qafqazın ən gözəl yerlərindən biri sayılır. 

Göl bulaqlardan və yağıntılardan qidalanır. Şərq yamacında ona üç bulaq axır. Gölün dibində bir çox çıxışları var. Gölün şimal yamacında tektonik yarıq zonasına gedən kiçik bulaq şəklində yeraltı axını var.

Göldə kumja balıqlarıda vardır.

Göl həm yerli əhalinin təsərrüfat həyatında mühüm rol oynayır. Xüsusilə heyvandarlıq üçün vacib əhəmiyyətə malikdir. Göl əsrarəngiz yerdə yerləşdiyindən turistlərin daimi gəldiyi məkanlardandır. Göl xüsusi ekoloji qorunma zonasına daxil olduğundan onun ətrafında ona zərər verəcək hər hansı böyük tədbirin keçirilməsi qadağandır. Buna baxmayaraq, göl il boyu ziyarətçilərin daima gəldiyi yerdir.

Adlanması
---------

Gölün adı "Qalayn-Am" çeçen dilindən "Qalay-Göl" olaraq tərcümə olunur.

Yaranması haqqında əfsanə
-------------------------

Yerli əhali arasında Qalançoj gölü müqəddəs sayılırdı. Gölün ruhu öküzlə əlaqəli idi. Gölün mənşəyi ilə bağlı poetik mif Vsevolod Miller tərəfindən yazılmışdır:

> Yalxora kəndinin yaxınlığında Amka adlanan yerdə bir göl vardı. Bir gün ana və qızı sahilə getdilər və bilmədikləri üçün gölün büllur suyunda çirkli uşaq bezlərini yumağa başladılar. Bunun üçün qəzəblənmiş gölün ruhu hər iki qadını daşa çevirdi və indi o daşları Amka kəndi yaxınlığında görmək olar. Ancaq göl murdar olmuş yataqda qalmaq istəmədi və gözəl ağ öküzə çevrildi. Sonra öküz Qalayn-Am gölünün indi olduğu yerə gəldi. Orada əvvəllər əkin sahələri var idi. Yerli sakinlər öküzü sürüyə bağladılar. İlk şum yolu ilə irəliləyəndə, palçıq oldu,ikincidən sonra yer daha nəmli oldu. Daha sonra su sürətlə axdı və tarlan, insanlar və öküz suyun altında qaldı.
> 
> 

Birdən ortaya çıxan göl əhaliyə batil qorxunu aşılamağa başladı: onu dibsiz hesab etdilər və suyunu içmədilər.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Сулейманов А. Топонимия Чечни. Грозный: ГУП «Книжное издательство», 2006
2. 1 2  Военно-топографическая пятиверстная карта Кавказского края 1877 года
**Kiçik Pirəkəşkül** (yaxud **Kiçik Pir-Kəşkül**; sonrakı adları **Nasoslu** (*rus.* Насосный), **Hacı Zeynalabdin**) — Azərbaycanda Abşeron yarımadasında hal-hazırkı Sumqayıt inzibati ərazi vahidliyinin Hacı Zeynalabdin qəsəbəsi ərazisində mövcud olmuş kiçik kənd.

Tarixi
------

*Kiçik Pirəkəşkül* kəndi Sumqayıt inzibati ərazi vahidliyinin Hacı Zeynalabdin qəsəbəsi ərazisində *«Təkə qumu»* deyilən yerdə maldarlıqla məşğul olan kiçik yaşayış məntəqəsi kimi mövcud olub. 1907-ci ildə Zaqafqaziya dəmir yolunun salınması ilə əlaqədar olaraq Kiçik Pirəkəşkül kəndinin yaxınlığında dəmiryol stansiyası tikilmişdir. Şollar su kəmərinin çəkilişi ilə bağlı olaraq kənd ərazisində sonralar **Nasoslu** (*rus.* Насосный) adlanacaq qəsəbə inkişaf etmişdir.

Kəndi Abşeron yarımadasında Sumqayıtçaya yaxın ərazidə yerləşən Pirəkəşkül kəndindən gələn əhalinin qurduğu hesab olunur. *Kiçik Pirəkəşkül* kəndi öz adını həmin kəndin adından götürüb. Toponimin tərkibindəki ikinci komponent hind qozundan düzəldilmiş və dərvişlərin gəzdirdiyi nəzir qabının adından - *"kəşkül"* sözündəndir. Keçmişdə pirlərin üstündən kəşkül asarmışlar. *Pirəkəşkül* sözü də mənbəyini burdan alıb.

Kənd Xəzər dənizinə yaxın Böyük Qafqaz dağlarının şərq yamacları ilə əhatə olunan iqlimi quru subtropik olan düzənlik ərazidə yerləşib.

Həmçinin bax
------------

* Sumqayıt
* Hacı Zeynalabdin
* Pirəkəşkül

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Sumqayıt şəhər İcra Hakimiyyəti.* "Hacı Zeynalabdin qəsəbəsi". «sumqayit-ih.gov.az». Archived from the original on 2012-02-27. İstifadə tarixi: 27/02/2012.  (#apostrophe\_markup) (az.)
2. ↑  *Bələdiyyə.* "Pirəkəşkül, Qobustan Bələdiyyəsi" (az.). www.belediyye.com. Archived from the original on 2017-01-27. İstifadə tarixi: 27/01/2017.  (#apostrophe\_markup) (az.)

| ⛭**Sumqayıt şəhərinin yaşayış məntəqələri** |
| --- |
| Qəsəbələr | Corat • Hacı Zeynalabdin |  |
| Yaşayış massivləri | Stansiya Sumqayıt • Şirvan • Yaşıl Dərə • Yaşma bağları |

|  |  |
| --- | --- |
| Sumqayıt | *Sumqayıt şəhəri ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Metyu Bredi** (18 may 1822, Uorren[d], Nyu-York ştatı və ya Nyu-York ştatı – 15 yanvar 1896[…], Manhetten, Nyu-York ştatı) — Amerika vətəndaş müharibəsi zamanı ən vacib şəxslərin fotolarını çəkərək XIX əsrin ən məşhur fotoqrafı olmuşdur. Metyu Bredi fotoqrafiyanın qurucusu hesab olunur.

Həyatı
------

Bredi Nyu-Yorkun Uorren qraflığında irlandiyalı mühacir Endryu və Culiya Bredinin ailəsində anadan olub. Gələcək fotoqraf 16 yaşında Nyu-Yorkun Saratoqa qraflığına köçdü. 1841-ci ildə Bredinin bədii qabiliyyəti ona ixtisaslı mütəxəssis Samuel Morse ilə təhsil almağa icazə verdi. 1844-cü ildə Nyu Yorkda öz fotoqrafiya studiyası var. Bredi məşhur amerikalıların portretlərini sərgiləməyə başladı.

1849-cu ildə Bredi Vaşinqtonda studiya açdı və burada 1850-ci ildə evləndiyi Culiya Handi ilə tanış oldu.

Bredi nin ilk işi dagerreotip texnikasında edildi, və işinə görə bir çox mükafatlar aldı. 1850-ci illərdə dagerreotip məşhurlaşan ambrotiplə əvəz olundu. Şəkillər vətəndaş müharibəsi zamanı ən çox istifadə edilən böyük şüşə neqativlərdə çəkilib.

1850-ci ildə Bredi görkəmli müasir şəxsiyyətlərin portretlərindən ibarət kolleksiya olan Görkəmli Amerikalılar Qalereyasını yaratdı. 1859-cu ildə parisli fotoqraf Andre-Adolphe-Eugene Disdery ilə Vizit kartlarını populyarlaşdırdı və bu kiçik fotoşəkillər (vizit kartı ölçüsündə) tez bir zamanda məşhur bir yeniliyə çevrildi — ABŞ və Avropada minlərlə belə təsvir yaradıldı və satıldı.

1856-cı ildə Brady New York Herald-da "fotoşəkillər, ambrotiplər və dagerreotiplər" istehsalı üçün kağız təklif edən bir elan yerləşdirərək ilk reklamı yaratdı. Onun reklamının yeniliyi onda idi ki, ilk dəfə olaraq şriftlər qəzetin özündən və digər reklamlardan fərqlənirdi.

15 yanvar 1896-cı ildə Nyu Yorkda yoxsulluq içində öldü, Konqres qəbiristanlığında dəfn edildi.

*

Şəkillərdə vətəndaş müharibəsi
------------------------------

Metyu Bredi Amerika vətəndaş müharibəsinin minlərlə fotoşəkilini çəkdi. Vətəndaş müharibəsi haqqında bu gün məlum olanların çoxu bu fotoşəkillərdən gəlir. Milli Arxivdə Bredi və onun tərəfdaşlarından götürülmüş minlərlə fotoşəkil var: Alexander Gardner, George Barnard[en] və Timothy O'Sullivan. Fotolarda Abraham Linkoln, general Qrant, eləcə də sıravi əsgərlər əks olunub. Kadrlar Amerika Vətəndaş Müharibəsi tarixinin mənzərəli kəsişmələrini təqdim edir. Bredi döyüş səhnələrinin fotoşəkillərini çəkə bilmirdi, çünki o vaxtlar foto avadanlıqları hələ kifayət qədər mükəmməl deyildi.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. 1 2  The Fine Art Archive. 2003.
2. 1 2 3 4 5 6  .
3. 1 2  RKDartists (nid.).
4. 1 2  Mathew Brady // Encyclopædia Britannica (ing.).
5. ↑  Museum of Modern Art online collection (ing.).
**Mösü Rüstəm oğlu Məhərrəmov** (1912, Horadiz, Füzuli rayonu – 1981, Horadiz, Füzuli rayonu, Azərbaycan SSR) — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1950).

Həyatı
------

Mösü Rüstəm oğlu 1912-ci ildə anadan olmuşdur. Mösünün 6 yaşı olanda atası Rüstəm vəfat edir.
Mösü Rüstəm oğlu 6 yaşından yetim qalır və əmisinin himayəsində yaşayır. Əmək fəaliyyətinə 1928-ci ildən başlamışdır. Belə ki, 1928-ci ildə bir rus mütəxəssisi "Universal" traktor gətirir və elan edir ki, kim istəyir gəlsin öyrədim. Mollalar traktoru "şeytan arabası" adlandırırlar və ona əli vuranı cəhənnəmlikdir deyərək adamları qorxudurlar.

Lakin Mösü 16 yaşında kursa yazılır və 3 aya, yarı müddətə traktoru tam idarə etməyi bacarır. Kənddə əkin sahələrini şumlayır, həm də başqa traktorçuları bu sənətə öyrədir. 1936-cı ildə Göyçay Kənd Təsərrüfatı texnikumuna göndərilir və oranı qurtarıb doğma kəndə qayıdan Mösü traktor briqadasının briqadiri kimi işə başlayır.

İkinci Dünya Müharibəsi illərində mütəxəssis kimi arxa cəbhədə saxlanılır. Müharibə illərində taxılçıliqda və pambıçılıqda yüksək nəticələr göstərməsi ilə əlaqədar "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif olunur.

1946-1950-cı illər Mösü Rüstəm oğlu geridə qalmış Əhmədalılar kəndinə "28 Aprel" kolxozuna göndərilir. Əhmədalılar kəndində işlədiyi illərdə pambıqçılıqda hər hektardan orta hesabla 43,5 sentner pambıq götürdüyünə görə SSRİ Ali Sovetinin qərarı ilə 1950-ci ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı yüksək adı verilməklə "Qızıl Ulduz" medalı və Lenin Ordeni ilə təltif edilir.

Az sonra o yenidən öz doğma Horadiz kəndinə qaytarılır. Həmişə olduğu kimi əməkdə yeni-yeni nailiyyətlər qazanır. Dəfələrlə qabaqçıl mexanizator kimi Moskvada, Bakıda və Daşkənddə dövlət səviyyəsində keçirilən qurultay, konfrans və iclaslarda nümayəndə kimi iştirak edir.
1967-ci il mart ayında Horadiz "Rusiya" kolxozu iki hissəyə bölünür. "Səməd Vurğun" adına kolxoz təşkil edilir və ona Mösü Rüstəm oğlu sədr təyin edilir. Altı ay sədr işlədikdən sonra onun başçılıq etdiyi kolxozda irəlləyiş olduğunu görən "Rusiya" kolxozunun adamlarının narazılığını və hərc-mərcliyin baş verdiyini bildiyindən Mösü Rüstəm oğlu istefa ərizəsi verir. Kolxozlar yenidən birləşir və Suruş Fərhadova "Rusiya" kolxozuna yenidən rəhbərlik edir. Mösü isə yenidən öz vəzifəsinə - traktor briqadasının briqadiri vəzifəsinə qayıdır. 
Onun əməyi SSRİ Kənd Təsərrüfatı Nailiyyətləri sərgisinin bir qızıl və üç gümüş medalı ilə qiymətləndirilib. 1972-ci ildə isə o, "Kənd Təsərrüfatı Əlaçısı" adına layiq görülür. 1976-ci ildə təqaüdə çıxır.

Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Mösü Rüstəm oğlu Məhərrəmovun adı "Görkəmli şəxs" kimi Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının VI cildində salınmışdır.

Ailəsi
------

1938-ci ildə Mösü Rüstəm oğlu Sürəyya Namaz qızı ilə evlənir və uşaqları: Ərşad, Zərif, Məhərrəm, Rüstəm, Əhəd, Nərgiz, Nuridə və Səadət dünyaya gəlmişlər.

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭SSRİ Sosialist Əməyi Qəhrəmanı |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • V  • Y  • Z **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** |  |
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu məqalə **Dəyirman** haqqındadır. **Digər mənalar** üçün **Dəyirman (dəqiqləşdirmə)** səhifəsinə baxın.* |

Külək dəyirmanları
**Dəyirman** — hər hansı məmulu əzib üyütmək üçündür. Əvvəllər yalnız külək və su ilə işlədilən olsalar da, sonralar elektrik mühərriki ilə işlədilməyə başlayır.

Dəyirmanın seçilməsi ilkin məmulun ölçüsündən asılı olaraq aparılır. Ən kiçik dəyirman kimi kofe dənəciklərini üyüdən maşını göstərmək olar.

Un dəyirmanı
------------

Un dəyirmanları külək, su və əl ilə işləyən olur.

Buğdanın üyüdülməsində dəyirmanların ümumi prinsipini görmək olur. Ancaq burada da bəzi fərqlər mövcuddur. Müasir sənaye dəyirmanı əvvəlcə taxılı xarici hissələrdən ayırır, sonra onu uyüdüərək una çevirir.

Qədimdə uzunqulaq,öküz, at, camış kimi ev heyvanlarından da dəyirmanların işlətməsində istifadə edilmişdir.

İbtidai insanların sadə alətlərindən müasir qurğularadək böyük inkişaf yolu keçmişdir. Qədim zamanlarda, başqa ölkələrdə olduğu kimi, Azərbaycanda da dəni xüsusi dən daşlarında həvəngdə əzib üyüdürdülər. E.ə. II minillikdə əl dəyirmanı meydana çıxdı. Sadə dən daşlarından əl dəyirmanına keçid, təkcə texniki tərəqqi olmayıb, həm də əkinçiliyin inkişafı ilə bağlıdır. Quldarlıq quruluşu dövründə, xüsusilə feodalizmdə əkinçiliyin əsas təsərrüfat sahəsi kimi inkişafı ilə əlaqədar əl dəyirmanı dənüyütmədə ikinci dərəcəli əhəmiyyət kəsb etmiş, su ilə işləyən və ya başqa quruluşlu dəyirmanlar yaranmışdır. Orta əsrlərdə su dəyirmanı ilə eyni quruluşda olan yel dəyirmanı işlədilmişdir. Dəyirmanların inkişafı və təkmilləşməsi əmək məhsuldarlığının yüksəlməsi və dənin üyüdülməsinin yaxşılaşma-sı ilə nətiçələndi. 19 əsrin əvvəllə-rində buxar mühərriki ilə işləyən D.-lar meydana çıxdı. Müasir dəyirmanlarda dənin qəbulu müxtəlif mexaniki və pnevmatik qurğularla yerinə yetirilir. Unüyütmə prosesinə dənin üyüdülməyə hazırlanması (qarışıqlardan ayrılması, dənin sulu və ya quru üsulla təmizlənməsi, kondisiyalanması, yəni unun keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq üçün dənin su və istiliklə emalı və s), üyüdülməsi və unun kisələrə doldurulub, avtomatik çəkilməsi əməliyyatları daxildir. İstehsal prosesində 30-a qədər müxtəlif tipli maşın iştirak edir. Orta küclü dəyirmanlarda buğda elevatora verilməsindən unun alınmasınadək (bütün texnoloji proseslərdən keçməklə) 5 km-ə qədər məsafə qət edir. İstehsal prosesi fasiləsizdir və əməliyyatlar mexanikləşdirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  **Bünyadov T.Ə.** Azərbaycanda əkinçiliyin inkişafı tarixinə dair, B. 1964.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Dəyirman ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Valyutalı bina** — Rostov vilayəti Novoçekassk şəhəri ərazisində bina. Bina XX əsrin sonlarında inşa edilmişdir. Bina Novoçekassk şəhəri Dubrovski küçəsi, ev 31A ünvanında yerləşir. Bina Modern stildə inşa edilmişdir. Bina Rusiya Federasiyasının regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

Tarixi
------

Bina Novoçerkassk şəhərində XX əsrin sonlarında inşa edilmişdir. Bina Dubrovski küçəsi, ev 31A ünvanında yerləşir. Əvvəllər isə bina Novoçerkassk şəhəri Mariinskaya küçəsində yerləmirdi. Bina modern stilə sahibdir. Tikinti zamanı binanın fasadına daha çox diqqət ayrılması açıq-aydıq sezilir. Onun bəzədilməsində iri həcmli valyutanın təsviri fırqlilik yaradır. Bununla belə bu elementlər dekorativ bəzək funksiyasını daşıyır. Fasadın bəzədilməsində istifadə edilən detallar vahid ornamental-qrafik fona sahibdir. Pəncərə konstruksiyaları əydimə atlaraladır. Binaya giriş güçlü kontrfoksladır.

Binanın tikintisi zamanı taxta qapılardan istifadə edilmişdir. Fasadı çiçəkli lepka elementləri ilə işlənmişdir. Onlar canlı gülləri xatırladır. Villa orta ölçülərə sahibdir. Əsaslı təmirdən sonra binanın bir çox eıementləri itirilmişdir. Üstəlik qapı və pəncərələri dəyişdirilmişdir. Onların yerinə plastik qapı və pəncərələr quraşdırılmışdır. Hazırda burada müavinət fondu yerləşir. 1992-ci ildən Rusiya Federasiyasının regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Объекты культурного наследия". 2017-03-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-05.
2. ↑  "Новочеркасск. Энциклопедия. — Новочеркасск: ООО «Издательство Новопринт»,2005. — 720 с. 1257 ил. — С.87". 2017-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-05.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Amortizasiya.
**Amortizasiya** (*lat.* amortisatio — bir sıra dövri ödənişlər vasitəsilə maliyyə borclarının ödənilməsi ilə bağlı ödəniş strukturu. Hər bir ödəniş borcun ödənilməmiş məbləğinə və əsas borcun bir hissəsinə hesablanmış faizləri ödəyir. Ödənişlər bütün borclanma müddəti ərzində bərabər məbləğlərdə həyata keçirilir.

Amortizasiya düsturla hesablanır:

{\displaystyle A\,=\,PV\cdot {\frac {r}{1-\left({\frac {1}{1+r}}\right)^{n}}},}
burada *A* — dövri ödənişlər, *PV* — kredit məbləği, *r* — kreditin dəyəri (borc faiz dərəcəsi), *n* — kredit müddətidir.

İstiqraz verərkən bank bütün amortizasiya ödənişlərinin (kreditin ödənilməsi üçün ödənişlərin) diskont edilmiş dəyərinin verilən kreditin məbləğindən az olmamasından çıxış edir. Buna görə də, yuxarıda göstərilən düsturda verilən kreditin məbləği ilə bütün amortizasiya ödənişlərinin məbləğinin diskont edilmiş dəyərinin bərabərliyinə əsaslanaraq, mahiyyətcə ödənişlərin məbləğinin diskont edilmiş dəyəri olan birinci PV çarpanı bərabərdir. kredit məbləği. Əgər bank amortizasiyanı kreditin ölçüsündən çox olan ödənişlərin diskont edilmiş dəyəri ilə nəticələnəcək şəkildə hesablamaq niyyətindədirsə, PV-nin dəyəri ödənişlərin diskont edilmiş dəyərinə bərabər olmalıdır. bank nəticədə almaq niyyətindədir) və kreditin ölçüsünü deyil.

Maliyyə amortizasiyası düsturu bir sıra ödəniş axınlarının və annuitet ödənişlərinin cari dəyərinin hesablanması düsturundan əldə edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Wikinvest's Coverage of Amortization
2. ↑  "International Accounting Standard 38, Intangible Assets" (PDF). Iasb.org. 2012-02-15 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-11-23.
3. ↑  "Statement of Financial Accounting Standards No. 142, Goodwill and Other Intangible Assets" (PDF). Fasb.org. 2012-09-21 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2012-11-23.
**Çubuqvari evkalipt** (*lat.* Eucalyptus viminalis) — mərsinkimilər fəsiləsinin evkalipt cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Əsas arealı subtropik ölkələrdir. Tasmaniya, Yeni Cənubi Uels və Viktoriya ştatları, Kvinlend və Cənubi Avstraliyada 900 m yüksəklikdə, dağların zirvəsində yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 45–50 m olan, sallaq budaqlı, dekorativ ağacdır. Gövdəsinin qabığı hamar və ağ, vaxtaşırı lentvari soyularaq ağacda sallaq vəziyyətdə qalır, sərtləşir ya da tökülür. Zoğun orta sahəsində yarpaqlar açıq və ya tünd yaşıl rəngli, növbəli, saplaqlı, küt neştərvari, uzunluğu 8-27 sm, eni 4-5 sm olub, yastı və dalğavaridir. Cavan yarpaqlar oturaq və zoğda qarşı-qarşıya yerləşmiş, bəzən yarpağı bükülmüş halda olur, dar və ya geniş neştərvari olub, uzunluğu 5-10 sm, eni 1,3-3 sm, tünd və ya açıq yaşıl rəngli, parlaqdır. Yetkin fərdlərdə də yarpaq növbəli və saplaqlı, neştər və ya oraqvari, uzunluğu 11-18 sm, eni 1,5-2 sm-ə çatır, açıq yaşıl rəngli, yastı və dalğavaridir. Çıçəkləri 3, bəzən 6-8 olmaqla çətir çiçək qrupunda yarpaq qoltuğunda yerləşir, çıçək saplağı qısa və ya oturaqdır. Sütuncuğu silindrvari, 3-6 mm uzunluqdadır. Meyvəsi oturaq və ya saplaqlı, dairəvi, uzunluğu 5-6 mm, diametri 7-8 mm və ya daha böyük olur, diski qabarıqdır.

Ekologiyası
-----------

Rütubətsevəndir, torpağa tələbkar deyildir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Abşeron, Lənkəran-Astara zonasında becərilir.

İstifadəsi
----------

Dekorativ və efiryağlı bitkidir. Yaşıllaşdırmada və bir çox xəstəliklərin müalicəsində istifadə olunur.

Ədəbiyyat
---------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q2137116
* Wikispecies: Eucalyptus viminalis
* APDB: 16562
* APNI: 65838
* BOLD: 254221
* Calflora: 3539
* Ecocrop: 5946
* eFloraSA: Eucalyptus\_viminalis
* EoL: 245551
* EPPO: EUCVI
* EUNIS: 175975
* FoAO2: Eucalyptus viminalis
* GBIF: 3177112
* GRIN: 16104
* iNaturalist: 77093
* IPNI: 593454-1
* ITIS: 502488
* IUCN: 133377586
* NBN: NHMSYS0000458622
* NCBI: 155764
* NSWFlora: Eucalyptus~viminalis
* NZOR: 7b7de3e4-2a00-4824-b582-2716fc4d47c9
* NZPCN: 3932
* Plant List: kew-74103
* PLANTS: EUVI
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:593454-1
* Tropicos: 22103168
* VicFlora: 4986f096-0923-4a4b-8d65-fbb209ae0042
* WCSP: 74103
* WFO: wfo-0000956115

 |