**Xəlil Sədrəddin oğlu Əfəndiyev** (1904, Sulut, İsmayıllı rayonu – iyul 1974, Bakı) — Azərbaycan dövlət və ictimai-siyasi xadimi, Azərbaycan SSR Baş prokuroru.

Həyatı
------

Əfəndiyev Xəlil Sədrəddin oğlu — ədliyyə general-leytenantı (1904–1974)
Əfəndiyev Xəlil Sədrəddin oğlu 1904-cü ildə Sulut kəndində ortabab kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Babası Molla Cavad dövrünün savadlı adamlarından olmuş, hələ XIX əsrin 70-ci illərində Sulutda ilk məktəb açmışdır. (Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Bəhyəddin Mirzəyevin babası Molla Ağamirzə ilə birlikdə). Sonralar onun işini oğlu Məcid (Xəlil Əfəndiyevin əmisi) davam etdirmişdir. Xəlil ondan Quranı, din tarixini, şəriəti və astronomiyanı öyrənmişdir. 1918-ci ildə Sulutda ilk dünyəvi məktəb-ibtidai məktəb açılmışdır. (M. Ə. Rəsulzadənin göstərişi ilə). 14 yaşı olmasına baxmayaraq Xəlil Əfəndiyev həmin məktəbə daxil olmuşdur. Daha sonra təhsilini Şamaxı şəhərində davam etdirmişdir. 1926-cı ildən AK(b) P Şamaxı qəza komitəsində təlimatçı vəzifəsində işləməyə başlamışdır. 1927-ci ildə təhsilini artırmaq üçün Quba şəhərinə göndərilmişdir. 1928-ci ildən Bakı şəhər partiya komitəsində işləmişdir. 1930-cu ildə N. Nərimanovun qardaşı Bahadur Nərimanovun zəmanəti ilə Moskvaya, Qırmızı Professorlar İnstitutuna göndərilmişdir. Burada o, ictimai elmləri və siyasi iqtisadı öyrənmişdir. İnstitutu bitirdikdən sonra təhsilini davam etdirmək məqsədi ilə aspiranturaya daxil olmuşdur, amma 1936-cı ildə M. C. Bağırovun tələbi ilə Bakıya qaytarılmış və bir sıra məsul vəzifələrdə işləmişdir. 1937-ci ildə SSRİ Ali Sovetinə, 1938-ci ildə Azərbaycan SSR Ali Sovetinə seçkilər üzrə Mərkəzi Seçki Komissiyasının katibi olmuşdur. 1937-ci ildən Azərbaycan KP MK-nın təbliğat müdirinin müavini, sonra isə SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin katibi olmuşdur. (1943-cü ilə qədər). Böyük Vətən müharibəsi başlayarkən cəbhəyə getmək üçün ərizə ilə müraciət etmiş, lakin M. C. Bağırov "4 qardaşsınız, Məhəmməd, Əhməd, Hüseyn vuruşur, sən burda qalmalısan", — deyərək onu buraxmır. Bağırovun təklifi ilə o, 1943–48-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Baş Prokuroru işləmişdir. Həmin vəzifədə işləyərkən ona ədliyyə general-leytenantı rütbəsi verilmişdir. 1948-ci ildə Azərbaycan KP yanında Partiya tarixi institutunun direktoru təyin edilmiş, eyni zamanda xalq demokratiyası ölkələri üzrə nümayəndə heyətinin rəhbəri olmuşdur. Dəfələrlə Bolqarıstanda, Albaniyada, Monqolustanda olmuş, Todor Jivkov, Ənvər Xoca, Sedenballa görüşlər keçirmişdir. 1952-ci ildə Mərkəzi Komitənin mədəniyyət şöbəsinin müdiri təyin edilmişdir.

Sov. İKP-nın XX qurultayından sonra 1956-cı ildə repressiyaya məruz qalanların reabilitasiyası üzrə komissiyanın sədri təyin edilmişdir. 1958-ci ildə Ədəbiyyat və mədəniyyət işləri üzrə Baş idarənin (Qlavlit) rəisi olmuş, 1962-ci ildə səhhətinə görə təqaüdə çıxmış, ona fərdi təqaüd təyin edilmişdir. Təqaüddə olduğu vaxtlarda da əmək fəaliyyətini davam etdirmiş, Azərnəşrdə böyük redaktor vəzifəsində çalışmışdır. Xəlil Əfəndiyev I–III çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir. Qırmızı Əmək Bayrağı, II dərəcəli Vətən müharibəsi ordeni və bir çox medallarla təltif edilmişdirş

O dövrün respublika rəhbərlərinin əksəriyyətinin adları xalqa zidd hərəkətlərdə hallanır, amma Xəlil Əfəndiyev haqqında bu barədə bir sətir də olsun yazı yazılmamışdır. O özünə və hamıya qarşı tələbkar idi. Həyatda yeganə devizi mənəvi təmizlik idi. Hətta oğlu Tofiq səhv bir qərarla universitetdən xaric edilərkən, böyük vəzifədə olmasına baxmayaraq onun universitetə bərpa olunması üçün heç kimdən xahiş etməmişdi.

Ailəsi
------

Xəlil Əfəndiyev : 4 oğlu, 4 qızı olmuşdur. Oğlu Ənvər (1946–2002) kimya elmləri namizədi,. Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunda və Bakı Neftayırma zavodunda işləmişdir. Nəvəsi Nazim Tofiq oğlu uzun müddət bir sıra ərəb ölkələrində diplomatik işdə olmuşdur. Hazırda Rusiyada yaşayır. Orenburq vilayət parlamentinin üzvü, Uralmaş İstehsalat Birliyinin icraçı direktorudur. Onun oğlu Xəlil Əfəndiyev isə Rusiyada metallurgiya kombinatlarından birinin direktorudur. Xəlil Sədrəddin oğlu Əfəndiyev 1974-cü ilin iyul ayında vəfat etmiş, Bakıda Fəxri Xiyabanda dəfn edilmişdir. 2014-cü ildə anadan olmasının 110 illiyi B. Mirzəyev adına Sulut kənd orta məktəbində təntənəli surətdə qeyd edilmişdir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* 

| ⛭Azərbaycan Azərbaycanın baş prokurorları Azərbaycan |
| --- |
| Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti(1918-1920) | 
* Xəlil bəy Xasməmmədov (28 may 1918 – 17 iyun 1918)
* Fətəli xan Xoyski (17 iyun 1918 – 7 dekabr 1918)
* Teymur bəy Makinski (26 dekabr 1918 – 14 mart 1919)
* Aslan bəy Səfikürdski (14 mart 1919 – 22 dekabr 1919)
* Xəlil bəy Xasməmmədov (22 dekabr 1919 – 1 aprel 1920)

 |
| Azərbaycan SSR(1920-1991) | 
* Əliheydər Qarayev (28 aprel 1920 – 1921)
* İvanov (1921 – 1922)
* Bahadır Vəlibəyov (1922 – 1926)
* Böyükağa Talıblı (1926 – 1930)
* Hüsü Hacıyev (1930 – 1931)
* Böyükağa Talıblı (1931 – 1932)
* Ayna Sultanova (1933 – 1934)
* Yaqub Məmmədov (1935 – 1936)
* Bahadır Vəlibəyov (1930 – 1937)
* Ağahüseyn Əlihüseynov (1938 – 1941)
* Cəbrayıl Cəbrayılzadə (1941 – 1943)
* Xəlil Əfəndiyev (1943 – 1948)
* Əliabbas Əliyev (1948 – 1951)
* Hacı Rəhimov (1951 – 1954)
* Adil Babayev (1951 – 1954)
* Seyfulla Əkbərov (1951 – 1963)
* Qambay Məmmədov (1963 – 1976)
* Abbas Zamanov (1976 – 1985)
* İlyas İsmayılov(1985 – 1990)

 |
| Azərbaycan Respublikası(1991 – indiyə kimi) | 
* İsmət Qayıbov (23 yanvar 1990 – 29 may 1991)
* Murad Babayev (1991 – 1992)
* İxtiyar Şirin (1992 – 1993)
* Əli Ömərov (1993 – 1994)
* Eldar Həsənov (1995 – 2000)
* Zakir Qaralov (25 aprel 2000 – 1 may 2020)
* Kamran Əliyev (1 may 2020 - *Hal-hazırda*)

 |