recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Colchicum soboliferum** (*lat.* Colchicum soboliferum) — bitkilər aləminin zanbaqçiçəklilər dəstəsinin vaxtsızçiçəkkimilər fəsiləsinin vaxtsızçiçək cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Kritik təhlükə həddində olanlar" kateqoriyasına aiddir — CR A2ac+3c. Azərbaycanın nadir növüdür.

Təsviri
-------

Çoxillik ot bitkisidir. Soğanaqlı, yumru-yumurtavari, 1 sm-ə qədər yoğunluqda, nazik örtüklə örtülmüşdür. Yarpaqlar 3 ədəd, xətvari, neştərşəkilli, sivri, çox və ya az dərəcədə hamar, çılpaq, 3 - enində, çiçəklərlə bir vaxtda görünür, bəzən onlardan uzun olur. Çiçəklər 1–2 çəhrayı, 17 - uzunluğunda, 2 - enində, əsası oxşəkillidir. Qutucuq xırda uzunsov-yumurtavari, uzunluğundadır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə və meyvə əmələgətirmə dövrü yanvar-mart aylarına təsadüf edir. Soğanaq yumruları və toxum vasitəsilə çoxalır. Yüksək dağ qurşağında subalp çəmənlərdə yayılmışdır. Kriptofitdir. Dekorativ bitkidir.

Yayılması
---------

Böyük Qafqazın qərb hissəsi.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyası azdır və itmə təhlükəsi altındadır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Antropogen (əhali tərəfindən çiçəklərinin və soğanaqların yığılması) və zoogen amillər.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Xüsusi mühafizə tədbirləri görülməyib.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Colchicum soboliferum* | 
* Wikidata: Q1563397
* Wikispecies: Colchicum soboliferum
* BioLib: 445558
* EoL: 1003731
* EUNIS: 189074
* GBIF: 2739852
* iNaturalist: 482893
* IPNI: 533388-1
* NCBI: 1094118
* Plant List: kew-302949
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:533388-1
* Tropicos: 100170738
* WCSP: 302949
* WFO: wfo-0000764017

 |
| *Merendera sobolifera* | 
* Wikidata: Q32858458
* EPPO: MRDSO
* EUNIS: 188565
* GBIF: 2739856
* GRIN: 24102
* PalDat: Merendera\_sobolifera
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:538295-1
* Tropicos: 100224087
* WCSP: 281311
* WFO: wfo-0000691162

 |
**Nettillinq gölü** (*ing.* Nettilling Lake) — Kanadanın Nunavut vilayəti ərazisində yerləşir. Baffin Torpağı adasının cənubunda yerləşir. Səthinin sahəsi 5050 km², ümumi sahə isə 5542 km² təşkil edir. Kanadanın gölləri arasında sahəsinə görə on birincidir. Dünyada adada yerləşən ən böyük göldür. Dəniz səviyəsindən hündürlüyü 30 metrdir..

Göl təqribi olaraq 110 km Auyuittuk Milli Parkından cənub-qərbdə yerləşir. Göl əsasən Amacuq gölündən, bir sıra göl və çaylardan qidalanır. Şərqində üç buxta yerləşir (Miraj, Kamsel və Burvoş). Bu hissə çox dayazdır və çoxlu adası vardır. Qərbdə isə nisbədən dərindir və adaları yoxdur. Göldən qərbə Foks körfəzinə kiçik Kukcuak çayı axır. İlin böyük qismi buzla örtülü olur. Bu sərt şəraitdə yalnız üç balıq növü yaşıya bilir. Nettillinq və Amacuak arasında olan ərazidə Karibu maralları yaşayır.

Göldə ilk olan avropalı 1883-cü ildə Frans Boas olmuşdur..

İstinadlar
----------

1. ↑  "Atlas Canada — Lakes Nəhəng göllərin vilayətlər üzrə sıralaması (ing)". 2007-04-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-30.
2. ↑  База данных по озерам мира Международного комитета по проблемам озер (Word Lake Database, International Lake Environment Committee) [*ölü keçid*]
3. ↑  "Canadian Encyclopedia". 2007-09-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-30.
**Alxan-Kala** (çeçen. Іалхан-Гӏала) kəndi Çeçenistan Respublikasının Qroznı rayonunda yerləşir. Alxan-Kalinski kənd yaşayış məntəqəsinin inzibati mərkəzidir.

Coğrafiya
---------

Kənd Sunja çayının sol sahilində, Qroznı şəhərindən 7 km cənub-qərbdə, Sunja silsiləsinin cənub ətəyində yerləşir.

Kəndə yaxın yaşayış məntəqələri: şimal-şərqdə Qroznı şəhərinin Oktyabrskoye kəndi və Zavodskoy rayonu, cənub-şərqdə Alxan-Yurt və Krasnopartizanski kəndi, cənub-qərbdə Kuları kəndi, qərbdə Zakan-Yurt və şimal-qərbdə Krasnostepnovskoye kəndi.

Tarix
-----

Alxan-Yurtovskaya (sonradan Yermolovskaya) kəndi 1851-ci ildə qurulmuşdur.
1860-cı ildə burada Mixaylo Arxangel Kilsəsi inşa edildi.
1914-cü ildə kənddə Uspenski Manastırı, iki illik məktəb və qadınlar üçün bir Kilsə məktəbi olan üç qədim mömin kilsəsi var idi. 
1920-ci ilin oktyabrında Sovet rejiminin köçürmə siyasətinə cavab olaraq Yermolovskaya anti-sovet qiyamının mərkəzlərindən birinə çevrildi.
1920-ci il noyabrın əvvəlində qiyam bastırıldıqdan sonra kəndin bütün kazak əhalisi (cəmi 638 ailə, 2704 nəfər) sürgün edildi.
Noyabrın 1-dən 7-dək 1250 nəfərlik ilk qatar Yermolovskaya'dan Mozdok şəhərinə göndərildi, 10 noyabrda 2 qatar (57 vaqon) 1100 nəfər Qalyuqalevskaya göndərildi, 13 noyabrda qalan bütün insanlar və mal-qara, Çeçispolkoma köçürülməsi təklif edildi, lakin Sunja xəttinin qalan kəndlərində istehsalın sonuna qədər məskunlaşma dayandrıldı.
1924-cü ildə Alxan-Kala kəndi Novoçeçenski rayonunun Alxan-Kalinski kənd sovetinin mərkəzi olaraq siyahıya alındı.
1 avqust 1934-cü ilə qədər Alxan-Kala kəndi Urus-Martan rayonunun tərkibində idi. 1 Avqust 1934-cü ildə Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi "Urus-Martan rayonunun Berdakel, Çeçen-aul, Yeni Aldı və Alxan-Kala da daxil olmaqla, Qroznı şəhərində yerləşən Çeçen-İnquş Muxtar Vilayətində yeni bir Qroznı bölgəsi yaratmaq" qərarı verdi.
1944-cü ildən 1958-ci ilə qədər Çeçenlərin və İnquşların sürgün edilməsi və Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının ləğvi zamanı kənd Mejduqorye adlandırıldı.

Əhali
-----

Əhalisi 12 176 nəfərdir (2019).

İstinadlar
----------

1. ↑  Закон Чеченской республики № 12-РЗ от 20.02.09 Arxivləşdirilib 2013-11-01 at the Wayback Machine— Об образовании муниципального образования Грозненский район и муниципальных образований, входящих в его состав, установлении их границ и наделении их соответствующим статусом муниципального района и сельского поселения.
2. ↑  "Карта Чечни". 2012-03-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
3. ↑  "Село Алхан-Кала Чечни". 2019-10-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
4. ↑  "Список населенных мест Чечавтобласти – Российская Национальная Библиотека – Vivaldi". 2020-06-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
5. ↑  Об образовании нового Грозненского района
6. ↑  "Краткая историческая справка об административно-территориальном делении Чечено-Ингушетии". 2018-11-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
7. ↑  Ведомости Верховного Совета РСФСР № 5 1958
**Chaenomeles cathayensis** (*lat.* Chaenomeles cathayensis) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin xenomeles cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Vətəni Çindir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 3 m, çətirinin diametri 1,8 m olan iri koldur. Zoğları boz-qonur rənglidir, uzunluğu 2 sm-ə çatan iynələrlə əhatə olunmuşdur. Yarpaqları neştərvari və ya xətvari-neştərvaridir, yazda tünd alqırmızı və ya qonur rəngli, yayda tünd yaşıl rəngli olub, parlaqdır. Alt tərəfi açıq və az tüklüdür, uzunluğu və eni isə 1-3,5 sm-ə qədərdir. Yarpaqlarının kənarları dişlidir. Mayın axırından iyunun ortalarına qədər hər il çiçəkləyir. Çiçəklərinin diametri 3-4 sm-ə qədərdir, 2-3 ədədi çiçək qrupuna yığılmışdır, çəhrayı rənglidir. Meyvələri iridir, diametri 5 sm-ə qədər olub, yumurtaşəkilli formalıdır, sentyabrın ortasında yetişir. 4-5-ci ildə çiçəkləyir və meyvə verir. Toxumla və qələmlə çoxaldılır. Toxumların cücərməsi 29%-dir.

Ekologiyası
-----------

İşıqsevən bitkidir. Qışa davamlılığı aşağıdır. Soyuq qışda cavan budaqları donur və yazda çiçəkləmə müşahidə edilmir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Abşeronun park və bağlarında geniş şəkildə istifadə olunur.

İstifadəsi
----------

Mülayim iqlimli zonalarda bəzi şəhərlərin yaşıllaşdırılmasında istifadə edilir. Meyvələri turş olub, ətlidir. Mürəbbə, kampot, kisel, jele və s. hazırlanmasında istifadə olunur. Oduncağı qonur və ya çəhrayımtıl-qonur rəngli olub, üst oduncaq qatında illik halqaları aydın görünür.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Chaenomeles cathayensis* | 
* Wikidata: Q2947466
* Wikispecies: Chaenomeles cathayensis
* EoL: 230569
* EPPO: CNMCT
* FoC: 200010695
* GBIF: 3000645
* GRIN: 10006
* iNaturalist: 876254
* IRMNG: 10181045
* IUCN: 152843811
* NBN: NHMSYS0000457104
* NCBI: 36604
* Plant List: rjp-6995
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:77212936-1
* Tropicos: 27806379
* WFO: wfo-0001016369

 |
| *Cydonia cathayensis* | 
* Wikidata: Q39775945
* GBIF: 5364065
* GRIN: 12774
* IPNI: 724533-1
* IRMNG: 10892734
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:724533-1
* Tropicos: 27806654
* WFO: wfo-0001016492

 |
**Yonca bağacığı** (*lat.* Adelphocoris lineolatus) — buğumayaqlılar tipinin həşəratlar cinsinin yarımsərtqanadlılar dəstəsinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

*Yonca bağacığı*
Uzunluğu 6,5–9,5 mm-dir. Bədəni uzunsovdur. Rəngi qonur, yaxud sarımtıl yaşıldır. Bağacığın qabaq kürəkciyində iki qara nöqtə vardır. Ayaqları qonur sarıdır. Sürfəsi yaşılımtıl-qonur olmaqla, ya tamamilə qanadsızdır, yaxud da kiçik qanad başlanğıclarına malikdir.

Həyat tərzi
-----------

Yonca bağacağı yumurta fazasında qidalandığı bitkilərin gövdələri daxilində qışlayır. Dişi bağacıqlar yumurtasını bitkinin gövdəsi daxilinə qoyur. Azərbaycan şəraitində bəzi illərdə yonca bağacığının yetkin mərhələdə qışlamasına da təsadüf edilir. Yazda temperaturun yüksəlməsilə (19oC) əlaqədar olaraq yumurtada rüşeym inkişaf etməyə başlayır və bir müddət keçdikdən sonra ondan sürfə çıxır. Bu sürfələr qidalandıqdan 25–30 gün sonra yetkin hala çatır. Bir qədər sonra yetkin bağacıqlar yumurta qoymağa başlayır ki, bunlardan da ikinci nəslin sürfələri çıxır. Sürfələr və yetkin fərdlər yoncanın gövdəsinin. Yarpaqlarınıın, qönçələrinin və çiçəklərinin şirəsini sorur. Nəticədə onun qönçə və çiçəkləri tökülür və gövdələrinin ucları isə quruyur. Belə zədələnmələr yonca əkinləri üçün daha qorxuludur. Bağacıqlar yumurtalarını bitkinin cavan gövdələrinə, əsas etibarilə onların aşağı hissəsinə qoyur. Dişilər yumurta qoymazdan əvvəl gövdələrdə xortumları vasitəsilə deşiklər açır və yumurtasını həmin deşiklərin daxilinə qoyur. Bağacıqlar hər gövdəyə 20-yə qədər yumurta yerləşdirir. Bir dişi bağacıq yaşadığı müddətdə 40-a qədər yumurta qoya bilir. Azərbaycan şəraitində yonca bağacığının 4–5 nəsil verdiyi ehtimal olunur.

Yayılması
---------

Yonca bağacığı Qərbi Avropa, Şimali Afrika, Ön Asiya, Əfqanıstan, Pakistan, Monqolustan, Çin, Yaponiya, Şimali Amerika, Uzaq Şərq, Qazaxıstan, Orta Asiya ölkələrində, Azərbaycanda isə yonca bitkisi əkilən bütün rayonlarda geniş yayılıb.

İstinadlar
----------

1. 1 2  S. R. Məmmədova, B. B. Xəlilov. Kənd təsərrüfatı entomologiyası, 1986, səh 196
2. ↑  "Adelphocoris lineolatus Goeze. - Люцерновый клоп". 2018-03-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-12.

Ədəbiyyat
---------

* S. R. Məmmədova, B. B. Xəlilov. Kənd təsərrüfatı entomologiyası, 1986, səh 196

Xarici keçidlər
---------------

* Adelphocoris lineolatus
* Adelphocoris lineolatus Goeze. — Люцерновый клоп.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q2824296
* Wikispecies: Adelphocoris lineolatus
* ADW: Adelphocoris\_lineolatus
* BioLib: 72576
* BOLD: 198310
* BugGuide: 63535
* EoL: 612118
* EPPO: ADPHLI
* EUNIS: 245983
* Fauna Europaea: 452254
* Fauna Europaea (new): f74a7ee6-caa3-469e-ae4b-9bb918505192
* GBIF: 2009426
* iNaturalist: 84508
* IRMNG: 10952741
* ITIS: 104755
* NBN: NHMSYS0020308897
* NCBI: 236346

 |
**"İqor polku haqqında dastan"** (*rus.* «Сло́во о полку́ И́гореве») — İqor Svyatoslaviç Novqorod-Severskinin başçılıq etdiyi rus knyazlarının 1185-ci ildə poloveslərə qarşı uğursuz yürüşündən bəhs edən qədim rus ədəbi abidəs Dastanın mətni ritmləşdirilmişdir, lakin ritmləşmənin təbiəti və əsərin özünün janrı qeyri-müəyyən olaraq qalır və ədəbiyyatda tez-tez rast gəlinən "poema" anlayışı çox şərtlidir. Dastan özündə folklor obrazlarını, xristian və bütpərəstlik elementlərini birləşdirir. Onun mətnində süjetli povest, qəhrəmanların monoloqları, müəllifin lirik ekskursiyaları, Rusiyanın tarixinə ümumi baxış nəzərə çarpır. Dastan müəllifinin baş qəhrəman İqor Svyatoslaviçə münasibəti olduqca qeyri-müəyyəndir: müəllif onu bir tərəfdən rus və xristianlığın düşmənləri ilə döyüşən cəsur komandir kimi vəsf edir, digər tərəfdən onu məğlubiyyətlə nəticələnən özbaşına yürüşünə görə qınayır. Bütün bunlar dastanı orta əsr rus ədəbiyyatında analoqu olmayan unikal əsərə çevirir. Mütəxəssislər digər ədəbi mətnlərdə (xüsusən də "Zadonşina"da) bəzi paralellər tapırlar ki, bunu sözügedən dastanın təsiri ilə izah edirlər.

İqor polku haqqında dastanın nə vaxt və necə yaradıldığı barədə heç nə məlum deyil. Əksər alimlər onun XII əsrin son rübündə, təsvir olunan hadisədən (çox vaxt 1185-ci ilə və ya bir neçə il sonra) qısa müddət sonra yazıldığını düşünürlər. Əvvəlcə dastan xalq qarşısında ifa olunmaq üçün nəzərdə tutula bilərdi və yalnız sonradan yazıya alına bilərdi. Müəllifin şəxsiyyəti yalnız mətndə olan məlumatlar əsasında qiymətləndirilə bilər; alimlər onun hansı sinfə mənsub ola biləcəyini və hansı rus torpağından ola biləcəyini mübahisə edirlər. Müəllifi hər hansı tanınmış tarixi şəxsiyyətlərlə (o cümlədən İqor Svyatoslaviç, Pyotr Borislaviç və s.) eyniləşdirən fərziyyələr daim ortaya çıxır, lakin onların heç biri inandırıcı deyil.

XVI əsrin əlyazma kolleksiyasına daxil olan dastanın mətni XVIII əsrin sonunda A.İ.Musin-Puşkin tərəfindən təsadüfən aşkar edilmiş və dastan ilk dəfə 1800-cü ildə nəşr edilmişdir. Əlyazma tezliklə məhv olmuş və bu, dastanın unikallığı ilə yanaşı, ədəbi saxtakarlıq haqqında fərziyyələrə səbəb olmuşdur. Ən nüfuzlusu sovet tarixçisi Aleksandr Zimin olmaqla bir çox skeptiklər dastanın XVIII əsrdə yaradıldığı və sonradan qədim rus ədəbiyyatının abidəsi kimi qələmə verilməsi versiyalarını irəli sürmüşdülər. Lakin müasir elmdə bu dastan həqiqiliyi sübut edilmiş əsər hesab olunur. Bədii-ideoloji baxımdan yüksək qiymətləndirilir. Onun mövzusunda çoxlu tərcümələr və poetik variasiyalar yaradılmışdır. Dastan N. V. Qoqolun, A. A. Blokun, S. A. Yeseninin və bir çox başqa şair və yazıçıların yaradıcılığına təsir göstərmiş, bir sıra rəsm əsərlərinin (o cümlədən Viktor Vasnetsov və Vasili Perov), musiqi əsərlərinin (ən məşhuru Aleksandr Borodinin "Şahzadə İqor" operasıdır) əsasını təşkil etmişdir.
**Georq Engelhard Şreder** (İsveç İsveç; d. 30/31 may 1684, İsveç, Stokholm - ö. 16/17 may 1750, İsveç, Stokholm) — isveçli rəssam.

Həyatı
------

Şreder Nürnberqdən köç edən Fayt Engelhard Şreder və Lusiya Lindemeyerin övladı olaraq 1670-ci ildə Stokholmda dünyaya gəlib. O, sənət həyatının ilk illərində Devid von Kraftın tələbəsi olaraq bir sıra stüdyo çalışmalarına qatılıb. Daniel von Krafft 1724-cü ildə vəfat etdikdən sonra həmin ilin dekabr ayında İsveç kralı tərəfindən yenidən ölkəsinə gətirilib. İyirimi bir il ərzində Avropanın müxtəlif ölkələrinə səyahət edən Şreder bir müddət Şimali Almaniyada yaşadıqdan sonra İtaliyaya gedib.

Venesiyada beş il ərzində Rozalba Karriyera kimi dövrün tanınmış rəssamları ilə birgə işləyib. Romada yaşadığı müddət ərzində Karlo Dolçi, Karlo Maratta, Françesko Trevizani ve bir çox rəssamlardan ilhamlanıb. O, çəkdiyi rəsimlərlə böyük şöhrət qazanaraq Parisə köçüb. Uzun müddət Fransada qalmayan Şreder buradan Londona gedərək Qodfri Kneller ilə birgə çalışıb.

Georq Engelhard Şreder 1727-ci ildə Anna Birgitta Sporing ilə evlənib. İsveç kralı Fridrixin icazəsi ilə kraliça Ulrika Eleonoranın portretini çəkib. 1745-ci ildə Hofintendantenə təyin edildikdən sonra bir çox portret sifarişi alıb və beləliklə böyük bir sərvətə sahib olub. Əksərən italyan təsiri altında olan Şreder 16/17 may 1750-ci ildə Stokholmda vəfat edib.

Eserleri
--------

Arvid Horn, I Frederik, Aksel Cillenkrok, Nils Keder, Marten Triyevald, Maqnus Stenbok, Mustafa ağa və Mehmet Səid Paşa portlertlərini çəkmişdir.

Qalereya
--------

* Pera muzeyində sərgilənən Mehmet Səid Əfəndi portretiPera muzeyində sərgilənən Mehmet Səid Əfəndi portreti
* Pera muzeyində sərgilənən Mustafa ağa portretiPera muzeyində sərgilənən Mustafa ağa portreti
* Mehmet Səid Əfəndi portretiMehmet Səid Əfəndi portreti
* Ulrika Eleonora portretiUlrika Eleonora portreti
* Niklas Kederin portretiNiklas Kederin portreti
* I FrederikI Frederik

İstinadlar
----------

1. ↑  "Schröder". 2016-10-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-04.
2. ↑  "Georg Engelhardt Schröder". 2016-08-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-04.
Antarktik yarımadasında Loubye sahilinin yerləşməsi.
**Qostilya burnu** (bolq. *нос Гостиля*, ‘Nos Gostilya’ \'nos go-'sti-lya\) — Antarktidanın Antarktik yarımadasının Loubye sahilinin Tlaçene buxtası sahillərindən cənub-qərbdə yerləşən burundur. 20-ci əsrin son iki onilliyində Hopkins buzlağının əriməsi nəticəsində formalaşıb.

Burun şimali Bolqarıstanda yerləşən Qostilya şəhərinin adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Qostilya burnu 66°35′55″ c. e. 65°46′09″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Madell burnundan 25.85 km şərqdə, Fantom burnundan 20.6 km cənubda, Kudelin burnundan 2.55 km cənub-qərbdə yerləşmişdir. Biritaniya xəritəsinə 1976-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* British Antarctic Territory. Scale 1:200000 topographic map. DOS 610 Series, Sheet W 66 64. Directorate of Overseas Surveys, Tolworth, UK, 1976.
* Antarctic Digital Database (ADD). Scale 1:250000 topographic map of Antarctica. Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR). Since 1993, regularly upgraded and updated.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* Gostilya Point.
* Bulgarian Antarctic Gazetteer. Antarctic Place-names Commission. (details in Bulgarian, basic data in English)
**Əli Səmədov** (*Əli Qafur*; 1 sentyabr 1930, Mallı Şıxlı, Göyçay rayonu – 2006) — Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio verilişləri komitəsində ədəbi-dram redaksiyasında redaktor.

Həyatı
------

Əli Səmədov 1930-cu il sentyabrın 1-də Göyçay rayonunun Mallı Şıxlı kəndində müəllim ailəsində anadan olmuşdur.2006-cı ildə vəfat etmişdir.

Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun teatrşünaslıq fakültəsində təhsil almışdır. O, əmək fəaliyyətinə 1953-cü ildə Artyomda tərbiyəçi-müəllim kimi başlamışdır. Sonra Azərbaycan SSR Mədəniyyət Nazirliyində inspektor, respublika kinoprokat idarəsində rəis müavini, Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqında sovet incsənətinin təbliği bürosunun direktoru, «Azərbaycan pioneri» qəzeti redaksiyasında «Ədəbiyyat və incəsənət» şöbəsinin müdiri olmuşdur.

Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio verilişləri komitəsində ədəbi-dram redaksiyasında redaktor işləyir.

Ə. Səmədov ədəbi yaradıcılığa 1959-cu ilin mayında «Ədəbiyyat və incəsənət» qəzetində çap olunan «Unuda bilmirəm» hekayəsi ilə başlamışdır. Bundan sonra dövri mətbuatda hekayələrlə müntəzəm çıxış etmişdir. Onun «Artıq tamah baş yarar», «Hərənin bir ulduzu», «Kibrit çöplərinin macərası» və s. əsərləri respublika dövlət teatrında tamaşaya qoyulmuşdur.

«Artıq tamah baş yarar» nağıl-pyesi 1964 – 1983-cü illərdə A. Şaiq adına Dövlət Kukla Teatrında 1500 dəfə tamaşaya qoyulmuşdur. Əsərləri SSRİ xalqlarının dillərinə tərcümə olunmuşdur.

Filmoqrafiya
------------

* Lovğa fil balası (film, 1987)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əli Səmədov (Əli Qafur)". 2022-01-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-29.
**Bəşir ibn Sad** (I minillik – 633, *ərəb.* بشير بن سعد‎) — Məhəmməd peyğəmbərin səhabələrindən biri. İkinci Akabe beyətində iştirak etmiş və müsəlmanların müşriklərə qarşı bir çox hərbi yürüşlərində iştirak etmişdir.

Bioqrafiya
----------

Bəşir Mədinədə yaşayırdı, Xəzrəc qəbiləsindən idi. O, yazmağı bilən az saylı adamlardan biri olmuşdur. Bəşir İkinci Akabe andiçmə mərasiminin iştirakçısı olmuşdur. O, Numan ibn Bəşirin atası olmuşdur.

Məkkəli müsəlmanlar Mədinəyə köçdükdən sonra müsəlmanların müşriklərə qarşı sonrakı bütün döyüşlərində iştirak etmişdir. O, iki dəfə Fədəkdə Bəni-Mürrəyə qarşı (dekabr 629) və Mədinəyə hücum etmək üzrə olan Qatafan qəbiləsinin qüvvələrinə qarşı yürüşdə döyüşür. Birinci yürüş tam uğursuzluqla başa çatır. Bəşir özü mərdliklə vuruşsa da, yaralanır. Onu ölümünə buraxılır, lakin gecə yerli bir yəhudi tərəfindən sığındığı Fədəkə çata bilir və bir neçə gündən sonra Bəşir Mədinəyə qayıdır. Təxminən 300 müsəlmanın iştirak etdiyi ikinci yürüş uğurlu olur. Düşmən dağılır və çoxlu sayda qənimət əldə edilir. Elə həmin il Peyğəmbər Hüdeybiyyə müqaviləsinə uyğun olaraq həcc ziyarəti üçün Məkkəyə gedir. Bəşir zəvvarları müşayiət edən, lakin Qadağan olunmuş əraziyə daxil olmayan silahlı dəstəyə komandanlıq etmişdir.

Peyğəmbərin vəfatından sonra Bəşir xəlifə seçilərkən Qureyşi dəstəkləyir. O, Əbu Bəkrə beyət edən ilk və ya ilklərdən biridir. Daha sonra İraqa qarşı kampaniyaya qoşulur və Xalid ibn əl-Valid əl-Hirənin tutulmasında iştirak edir. O, 633-cü ildə Ayn ət-Təmrdə vəfat etmişdir. Onun döyüşdə öldüyü, yoxsa döyüşdə aldığı yaralardan bir qədər sonra öldüyü məlum deyildir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ibn Hatham, Abdul Malik.* Seerat Ibn Hatham (1st). Cairo, Egypt: Al-Falah Foundation. 2000. səh. 291. ISBN 977-5813-80-8.
2. ↑  *Ibn Khaldun, Abdur Rehman.* Tareekh Ibn Khaldun Volume II (First). Karachi, Pakistan: Nafees Academy. 2003. 177–180.
**Qoteyk viaduku** — Myanmanın Şan ştatında yerləşən viaduk demir yoludur.

Ümumi melumat
-------------

Körpü Britaniya koloniyasının yay paytaxtı Pyin Oo Lvin ilə Şan əyalətinin şimalında yerləşən Laoş birləşdirir. Myanmanın ən böyük körpüsüdür. Mandalaydan təxminən 100 km aralıda yerləşir. Tikintisinə 1899-cu ilin aprel ayının 28 başlanılmışdır.

Körpü haqqında
--------------

1990-cı ilin yanvar ayının 1-de isə tikintisi başa çatmışdır. Uzunluğu 689 m-dir. Viaduk 15 uçuş zolağından ibarətdir. Sudan 102 m hündürlükde yerləşir. Qoteyk viadukunun əni o qədər də çox deyildir. Yalnız bir zolaqlıdır. Tikintisine 111200 fund pul xerclenib. Konstruksiyası Birmaya ABŞ- dan gətirilib. Yolun çox strateji olduğunu nəzərə alınaraq 1976–78ci illərdə alternativ olaraq yeni viaduk tikilir. Ancaq bu yoldan çox istifadə olunmur 1990-cı ildən istifadəsi dayandırılır. 2002-ci ilde bütünlükle buralar tropik bitkilərlə örtülür.

Nəqliyyat
---------

Qoteyk dünyada ən vacib strateji zonada olan dəmir yolu körpüsü olur. Trestlə kimi dünyada məşhur olan dəmir yolundan biridir. Hal-hazırda bu körpüden gündə iki dəfə keçilir: Mandalay-Laşo və Laşo-Mandalay. İndi bu körpü turistlərin əsas maraq dairəsindədir. Ölkəyə gələn turistler bu körpüden keçirlər və bu zamam 4$ ABŞ dolları ödəyirlər. Körpüdən çox asta keçilir. Bu da turistlərin şəkil çəkməsinə imkan yaradır.

Xarici keçid
------------

* Arxivləşdirilib 2017-11-07 at the Wayback Machine
* Gokteik\_Viaduct Arxivləşdirilib 2013-01-23 at the Wayback Machine

Ədəbiyyat
---------

1. Название Мьянмы до 1989 года.
2. Update from Myanmar Arxivləşdirilib 2017-03-19 at the Wayback Machine (англ.) на сайте *railwaygazette.com*, 1 ноября 2004
3. The Hair Raising Train Ride Over Goteik Viaduct (англ.) на сайте *amusingplanet.com*, 30 сентября 2013
4. Gokteik Viaduct — полет на поезде над стометровой пропастью (рус.)на сайте *gronderc.blogspot.co.uk*, 11 декабря 2013
5. Gokteik Bridge на сайте *YouTube.com* Видео 0:00:35
6. History of rail transport in Burma
7. **^** [|Nawnghkio township profile 2009 by Township Peace and Development Council]
8. **^** Dieter Hettler (1 November 2004). "Update from Myanmar" Arxivləşdirilib 2017-03-19 at the Wayback Machine. *Railway Gazette International*. Retrieved 1 may 2014.
**Bəzzeyn qalası** — Qərbi Azərbaycanın (indiki Ermənistan ərazisi) Qafan rayonu ərazisində qala.

Qalanın adı hazırda ermənilər tərəfindən dəyişdirilərək David-bek (Davudbəy) qoyulmuşdur. Davud bəy 1722–1728-ci illərdə bu ərazidə türklərə qarşı vuruşan xristianlara başçılıq edib. İndi David-bek adı ilə dünyaya təqdim olunan Bəzzeyn qalası əslində Ərəb xilafətini lərzə gətirən Xürrəmilər hərəkatının rəhbəri Babəkin əsas sığınacaqlarından biri olub. Xilafət ordusu lə Babəkin qoşunu arasındakı son döyüşün də Güney Azərbaycanda, Qaradağ mahalının Kəleybər qəsəbəsi yaxınlığındakı Bəzz qalası yaxınlığında deyil, Qafandakı Bəzzeyn qalası yaxınlığında olduğu fikri bəzi tarixçilər tərəfindən irəli sürülür. Onlar öz fikirlərini belə izah edirlər ki, bu döyüşdə məğlub olan Babək çox da uzağa qaça bilməzdi və tarixi mənbələr də Babəkin Qarakilsə rayonunun Ağdüz kəndindəki Şəkki qalasında sığınacaq tapdığını göstərir.

Qala Oxçu çayının sağ və sol sahilində salınmış qalalardan ibarət olduğuna görə ərəblər bu qalanı Bəzzeyn (iki Bəzz) adlandırıblar. Bu isə Bəzzeyn və Bəzz qalalarının hər ikisinin də Babəkin strateji əhəmiyyətli dayaq məntəqələri olduğunu göstərir.

Bəzzeyn qalasını qorumaq və ətrafı müşahidə etmək üçün yaxın ərazilərdə bir neçə kiçik qalacıq da inşa edilmişdi. Onlardan biri Darvaza (bəzi mənbələrdə Kilid) adlanan qaladır. Bəzzeyn qalasına hücum zamanı bu qala Afşin, Əbu Səid və Buğa əl-Kəbirin orduları tərəfindən dəfələrlə dağıdıldığından dövrümüzə xarabalıqları çatmışdır.

Bəzzeyn qalasından 2,5 km aşağıda Oxçu çayının sahilində, Xüstub və Gəzbel dağlarının arasındakı dərin, dar dərədə isə Çiraxor qalası yerləşir. Çiraxor qalasının əsas funksiyası isə Darvaza qalasını qorumaq olmuşdur.

İstinadlar
----------



| ⛭Tarixi Azərbaycan qalaları |
| --- |
| Abşeron-Xızı | Bakı (Donjonu)  • Bayıl  • Bilgəh  • Dördkünc Mərdəkan  • Dairəvi Mərdəkan  • Nardaran  • Qız qalası  • Ramana  • Şağan  • Şıx  • Pirallahı | Qız qalasıNamərdqalaDördkünc Mərdəkan qalası |
| Arran | Qədim Gəncə  • Gəncə  • Koroğlu (Şəmkir)  • Koroğlu (Gədəbəy)  • Koroğlu (Tovuz)  • Namərdqala  • Şəmkir  • Xunan  • Şətəl  • Əndorab |
| Dağlıq Şirvan | Buğurt  • Cavanşir  • Gülüstan  • Niyalqala  • Qız qalası  • Xan  • Haram  • Qasımxan  • Fit  • Surxay  • Şamaxı |
| Qarabağ | Akan  • Bayat  • Beyləqan  • Bərdə  • Çaraberd  • Gülüstan  • Lex  • Qız qalası  • Çalğıqala  • Şahbulaq  • Şuşa  • Əsgəran  • Comərd  • Qalaboynu  • Qaxaç  • Ktiş  • Küratağ  • Xanabert |
| Naxçıvan | Abbasabad  • Cuğa  • Oğlanqala  • Qarasu  • Yezidabad  • Çalxanqala  • Sədərək  • Şapurqala  • Əlincə  • Qazançı |
| Quba-Xaçmaz | Beşbarmaq  • Quba  • Çıraqqala  • Şabran  • Gilgilçay |
| Şəki-Zaqatala | Aydınbulaq  • Gəl-Gör-Get  • Gələrsən-Görərsən  • Şəki  • Pəriqala  • İlisu  • Qalaç Məhəmməd  • Qəbələ  • Çingizqala  • İçəribazar  • Həsənxan  • Cinli  • Sumuq  • Şamilqala  • Zaqatala |
| Lənkəran-Astara | Balabür  • Kinon  • Lənkəran  • Zindan |
| Cənubi Azərbaycan | Bəzz  • Şindan  • Şiz  • Ərk  • Urmiya  • Zöhhak |
**Monferratlı Amadeya Paleoloqina** (*yun.* Αμαδέα Παλαιολογίνα; təq. 1420 – 13 sentyabr 1440 və ya 1440, Nikosiya, Nikosiya rayonu[d]) — Kipr Kraliçası, Kipr Kralı II İohannın həyat yoldaşı.

Amadeya Montferratlı Markess Can Cakomun və Savoyya qrafı VII Amadeyin qızı İoannanın qızı idi.

3 iyul 1440-cı ildə Amadeya Kiprli Yanusun oğlu və ikinci arvadı Burbonlu Şarlottadan olan Kipr Kralı II İohannla evləndi və kraliça tacını aldı. Toy 1437-ci ildə vəkalətnamə ilə qeyd olundu, gəlin 1440-cı ilin iyununda Kiprə gəldi. Evlilik Şərqi Aralıq dənizi Paleoloq ailəsində olan marağın nəticəsi idi.

1437-ci ildə etibarnamə ilə evləndikdən sonra Amedeya Kipr, Yerusəlim və Ermənistanın kraliçası oldu. Tacqoyma mərasimi 3 iyul 1440-cı ildə Nikosiyadakı Ayasofya Kilsəsində keçirildi.

Amadeya yalnız qısa müddətə kraliça oldu; evləndikdən iki ay sonra qəflətən öldü, uşağı olmadı. San-Domeniko Monastırında Kraliça Şarlottanın yanında dəfn edildi.

Taxtın varisinə ehtiyacı olan kral iki ildən az müddətdə qızı Kiprli Şarlottanı dünyaya gətirən Yelena Paleoloqina ilə evləndi.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  *Cawley C.* Medieval Lands (ing.): A prosopography of medieval European noble and royal families.
2. 1 2  Dictionary of Women Worldwide (ing.): 25,000 Women Through the Ages. / A. Commire, D. Klezmer Detroit: Gale, Yorkin Publications, 2006. 2572 p. ISBN 978-0-7876-7585-1
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2013-06-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-21.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-21.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Şəcərə və nekropolistika | WeRelate |
**Matsuo Başo** (1644[…] – 28 noyabr 1694) yapon şairi. Daha çox yazdığı hokkularla məşhurdur. Zen Buddizmin təsirinə məruz qalan şair, sonralar uzun müddətli səyahətə çıxmış və bu səfərlərini təsvir edən şeir kitabını yazmışdı.

O, təbiətin hər xırda varlığından, nişanəsindən ilham alırdı. O, təxəllüsü "Basyo" sözünü də həyətində əkdiyi banan ağacının ana dilində olan adından götürmüşdü. Buludların parıltısı, bambukun titrəməsi, sərçələrin cikkiltisi, küçədən keçən adamların sifəti – bütün gündəlik xırda şeylərdən o, həzz almaq imkanı tapa bilirdi. Lakin, əhəmiyyətsiz şeyləri sevmək üçün xırda məsələrə görə də iztirab çəkməlisən. Onun zahirən bəlkə də primitiv görünən məşhur bir hokkusunda deyilir:

Köhnə nohur!  

Qurbağa tullanan,  

Suyun səsi.

Biz dinləyərkən bəlkə də çox primitivdir bizim üçün, lakin bu hokkuda dərin məna, təbiətin gözəlliyi, şairin könlünün və ətraf dünyanın sakitliyi və harmoniyası çox qısa şəkildə əks olunmuşdur. Bağdakı köhnə gölməçəyə hoppanan qurbağa yüzillik kədəri dağıtdı. Yazıçı Ryunosuke Akutaqava Basyonun bu kiçik şeirinin fəlsəfi məzmununu çox ustalıqla açıb təhlil edir. Axı nəzərə almaq lazımdır ki, köhnə gölməçədən tullanan qurbağanın özü də yüzillik kədərə malikdir. Deməli, istənilən baxışda Basyonun özünün də həyatı həm də iztirablar həyatı idi. Gülümsəyərək həzz almaq üçün gülümsəyərək də iztirab keçirmək lazımdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Japan Search (yap.). 2018.
2. 1 2  Краткая литературная энциклопедия (rus.). Москва: Советская энциклопедия, 1962.
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
4. 1 2  Bashô Matsuo // Babelio (fr.). 2007.
5. 1 2  The Fine Art Archive. 2003.



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ədəbiyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Matsey Rıbinski** (pol. Maciej Rybiński; 24 fevral 1784, Slavuta[d], Volın quberniyası[d] – 17 yanvar 1874, Paris) — Polşa generalı, Noyabr üsyanının son lideri. General Paskeviçlə təslim olma danışıqları aparılmasında ittiham olunurdu.

Həyatı
------

1805-ci ildə Napoleonun ordusuna qoşuldu. Gələcək marşal Lui Qabriel Süşenin yanında adyutant vəzifəsində çalışırdı, 1807-ci ildən Varşava Hersoqluğunun ordusunda xidmət edirdi.

1809-cu ildə Avstriya və 1812—1813-cü illərdə Rusiyaya qarşı Napoleon müharibələrində iştirak etmişdir. Smolens, Maloyaroslavtsem və Leypsiq döyüşlərində fərqlənmişdir. Sonuncuda əsir alınmışdır

1815-1831-ci illərdə Polşa çarlığının silahlı qüvvələrində mayor rütbəsində xidmət etmişdir. 1830-cu ilin noyabr ayında Polşa üsyanının başlanmasına fəal dəstək verdi. 1831-ci ildə Ostrolenka döyüşündə iştirak etdi.

1831-ci ilin sentyabr ayında general oldu və Polşa üsyançılarının qüvvələrinə rəhbərlik etdi.

General M. Rıbinski mühacirətdə (rəssam Aleksandr Raçinski).
Həmin ilin noyabr ayında general Paskeviçlə təslim olma danışıqları aparılmasında ittiham olunurdu. Başçılıq etdiyi 20 minlik ordu ilə Prussiyayla sərhədi keçdi.

Üsyanın yatırılmasından sonra Parisdə sürgündə yaşadı.1843-cü ildə Polşa mühacirləri arasında Hərbi Partiya (pol. Stronnictwo Wojskowe) qurdu. Polşa Noyabr üsyanı barədə xatirələrini yazmışdır.

Monmartr qəbirstanlığında dəfn olunub.

Ədəbiyyat
---------

* Mirosław Krajewski, Usque ad finem. Powstanie listopadowe i partyzantka 1833 r. na ziemi dobrzyńskiej, Dobrzyńskie Towarzystwo Naukowe, Rypin 2011, ss. 205. (pol.)

Xarici keçidlər
---------------

* Powstanie listopadowe  (pol.)

1. 1 2 3 4  Maciej Rybiński // Internetowy Polski Słownik Biograficzny (pol.).
**Kirsten Karolin Danst** (*ing.* Kirsten Caroline Dunst, d. 30 aprel 1982, Nyu-Cersi, ABŞ) — amerikalı aktrisa, model və müğənni. 12 yaşı olanda *"Vampir ilə müsahibə"* filmində oynadığı vampir Klaudia roluna görə geniş surətdə insanlar tərəfindən sevilməyə başlayıb və bu roluna görə aktrisa "Ən yaxşı ikinci dərəcəli aktrisa" adı ilə "Qızıl Qlobus" mükafatına layiq görülüb.

Həyatı
------

Kirsten Karolin Danst 30 aprel 1982-ci ildə Amerikada, Nyu-Cersi ştatının Point Plezant qəsəbəsində anadan olub. Kinoaktrisanın atası – əslən Hamburqdan olan Klaus Danst bir tibb şirkətində çalışmış, anası İnez isə əvvəllər Lufthansada stüardessa işləmiş, daha sonra rəssam olmuş, incəsənət qalereyasının təsisçisi və sahibəsi olmuşdur. 1986-cı ildə Kirstenin Kristian adında bir qardaşı dünyaya gəlir. Aktrisa doqquz yaşınadək ailəsi ilə birlikdə Point Plezantda yaşayır. Valideynlərinin boşanmasından sonra Kirsten qardaşı və anası ilə birlikdə Cənubi Karolinaya köçür.

Karyerası
---------

Kirsten Danstın kino karyerasındakı debütü 1989-cu ildə baş tutur. O, Vudi Allenin "Nyu-York hekayələri" filmində bir epizoda çəkilir. Amma 1994-cü ildə ekranlara çıxan "Vampir ilə müsahibə" filmi onun həyatında dönüş nöqtəsi olur. Çəkilişlər zamanı o, Tom Kruz, Bred Pitt və Antonio Banderas kimi aktyorlarla birlikdə çalışır. Bu filmdəki roluna görə aktrisa "MTV Movie Awards" mükafatı, "Qızıl Qlobus" nominasiyası, eləcə də Elmi fantastika, Fentezi və Dəhşət filmləri Akademiyasının gənc aktrisalar üçün təsis etdiyi "Saturn" mükafatına layiq görülür. Aktrisaya uğur gətirən digər layihələrdən biri də məzəli "Cumanci" filmi olur. 1995-ci ildə "People" dərgisi Kirsten Danstı dünyanın ən gözəl 50 adamının siyahısına salır. Aktrisa eyni zamanda Kiki ləqəbi ilə də tanınır.

Seçilmiş filmoqrafiya
---------------------

* Hörümçək-adam
* Anastasiya

İstinadlar
----------
**Georgi Vılkoviç** — Bolqar həkim, siyasətçi və diplomat. Bolqarıstanın xarici işlər və din naziri (1881-1883), Bolqarıstan Dövlət Şurasının sədri (1883).

XIX əsrin 60-cı illərində İstanbulun aparıcı cərrahlarından biri idi. Bolqarıstan Osmanlı idarəçiliyindən azad edildikdən sonra Mühafizəkarlar Partiyasının liderlərindən biri olur. O, Bolqarıstanın Osmanlı İmperiyasındakı diplomatik nümayəndəsi olub və burada siyasi opponentlər tərəfindən öldürülüb.

Bioqrafiya
----------

1833-cü ildə Ədirnədə anadan olub. Atası Koprivştitsadan olan zəngin və nüfuzlu Çalıkovlar ailəsindən idi. Vılkoviç təhsilə Plovdivdə başlamış və 1857-ci ildə İstanbuldakı Hərbi Tibb Məktəbini bitirmişdir. Kolleci bitirdikdən sonra cərrah işləmiş və Hərbi Tibb Məktəbində dərs demişdir. 1860-1863-cü illərdə Parisdə cərrahiyyə üzrə ixtisaslaşır, 1865-ci ildə isə qısa müddət Dəməşqdə mərkəzi xəstəxananın baş həkimi vəzifəsində çalışır. 1870-1871-ci illərdə İstanbulda Heydər Paşa xəstəxanasının müdiri işləmişdir. 1872-ci ildə Vılkoviç artıq Osmanlı ordusunda polkovnik rütbəsinə sahib idi. 1875-ci ildən müxbir üzvü, 1884-cü ildən isə Bolqarıstan Ədəbiyyat Cəmiyyətinin, indiki Bolqarıstan Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü olur. 1876-cı ildə Serb-Osmanlı müharibəsi zamanı Niş və Sofiyada hərbi hospitala rəhbərlik edir. 1877-ci ildə Rusiya-Osmanlı müharibəsi başlayandan sonra Dəməşqdə internasiya olunub, ordudan tərxis olunduqdan sonra Bolqarıstana qayıdır.

Bolqarıstanda Georgi Vılkoviç Mühafizəkarlar Partiyasının liderlərindən biri olur. 1879-cu ildə Təsis Məclisinin üzvü seçilir və Turnovo konstitusiyasını imzalamaqdan imtina edən on iki mühafizəkar qrupuna qoşulur. Birinci Böyük Milli Məclisin (1879) və üçüncü Milli Məclisinin (1882-1883) deputatı olmuşdur. 1879-cu ildə Kənd Təsərrüfatı, Ticarət və İctimai Binalar İdarəsinin rəisi, 1881-ci ildə isə Şərqi Rumelinin poçt və teleqraf xidmətinin müdiri təyin edilir. Battenberqin səlahiyyət müddəti ərzində (1881-1883) Xarici İşlər və Din Naziri və Dövlət Şurasının sədri (1883) olmuşdur.

1885-ci il Serb-Bolqarıstan müharibəsi zamanı Georgi Vılkoviç hərbi xəstəxanaların müdiri olur. 1886-cı ildə Sofiyadakı İskəndər xəstəxanasının direktoru vəzifəsində çalışmışdır. 1887-ci ildə Bolqarıstanın İstanbuldakı diplomatik nümayəndəsi təyin edilir və ölümünə qədər bu vəzifədə qalır. Vılkoviç bolqarların Osmanlı İmperiyasında mövqeyini yaxşılaşdırmaq üçün Stefan Stambolov hökumətinin həyata keçirdiyi siyasətin təşəbbüskarlarından biri idi.

12 fevral 1892-ci ildə Georgi Vilkoviç sui-qəsdçilərin hücumuna məruz qalır və iki gün sonra mədəsindən aldığı bıçaq yarasından ölür. Georgi Vilkoviç Plovdivdə dəfn edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ташев, Ташо. Министрите на България 1879—1999. — София: АИ «Проф. Марин Дринов» / Изд. МО, 1999. — ISBN 978-954-430-603-8 / 978-954-509-191-9.
2. ↑  Марков Г. Покушения, насилие и политика в България 1878 – 1947. — София: Военно издателство, 2003. — С. 48-52. — ISBN 954-509-239-4.
**Horatsilərin andı** — 1784-cü ildə fransız rəssam Jak Lui David tərəfindən çəkilmiş böyük rəsm əsəri. Hal-hazırda Parisdə, Luvr muzeyində saxlanılır. Neoklassisizm üslubunda olan ən yaxşı rəsm əsəri hesab edilir.

David bu məşhur tablosunu yaratmaqla yeni inqilabi üslubun — klassisizmin təməlini qoydu. Bu əsərdə dövlətin gücləndirilməsi üçün xalqın birliyini əks etdirən üç oğul və atanın andı təsvir olunmuşdur. Qoca silahı oğullarına uzadaraq, onların döyüşünə xeyir-dua verir. Bu tabloda rəssam gözəllik və zəriflikdən, detalların xırdalıqlarından imtina etmişdir. Üslubda ciddilik, güclü enerji axını hiss olunur. David tabloda hər bir detalı əsərin başlıca ideyasının açılmasına yönəltmiş, kompozisiya və perspektiv qanunauyğunluqlardan böyük məharətlə istifadə etmişdir. "Horatsilərin andı" rəssama çox böyük şöhrət gətirdi və inqilab illərində onun taleyində əhəmiyyətli rol oynadı.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Joconde (fr.). 1975.
2. 1 2  .
3. ↑  .
**Qorın çayı** (*ukr.* Горинь, *belar.* Гарынь) — Belarus və Ukrayna ərazisindən axan çay. Pripyat çayının sağ qolu.

Təsviri
-------

Çayın uzunluğu 659 km, hövzəsinin sahəsi 27700 km², mənsəbdə orta su sərfiyyatı 110 m³/s təşkil edir. Çay öz başlanğıcını Kremenes yüksəkliklərindən götürür. Mənsəbində hündürlük 659 metrdir. Sonradan isə Volın yüksəkliklərində sıldırımlı sahillərə malik ərazidən axır. Bu hissədə onun dərinliyi artır, eni isə azalır. Polesedə isə artıq onun yatağı genişlənir, sürəti azalır. Aşağı axarlarda isə Pinski bataqlığından axır. Çayın mənsəbi 125 metr yüksəklikdə yerləşir. 

Qorın çayının hövzəsi
Qorın çayının Xmelnis Atom Elektrik stansiyası rayonunda minerallaşması: yazda — 502 mq/dm³; yay-payız — 455 mq/dm³; qış — 567 mq/dm³.

Xmelnis AES susoyutma ərazisində minerallaşma: yazda — 396 mq/dm³; yay-payış — 401 mq/dm³; qışda — 405 mq/dm³. Suyunun tərkibi hidrokorbanat-kalsiumludur.

Ən böyük qolu — Sluç çayı (sağ). Qorın çayı naviqasiya üçün ancaq mənsəbdə 291 km məsafədə açıqdır.

Qorın çayı sahili boyunca yerləşən şəhər və qəsəbələr: İzlaslav, Slavuta, Neteşin, Ostroq, Qoşa, Orjev, Stepan, Dubrovisa, Reçisa, Stolın, David-Qorodok.

Lepesovka kəndi yaxınlığında Çerniyaxov mədəniyyətinə aid *Lepesovka* arxeoloji tapıntılar aşkarlanmışdır. 1957—1962-ci illərdə burada M. A. Tixanov tərəfindən arxeoloji qazıntılar aparmışdır.

Qolları
-------

* Zmeyka çayı — Qorının sağ qolu
* Soşen çayı — Qorının sağ qolu
* Stubazka çayı — Qorının sağ qolu
* Viliya çayı — Qorının sağ qolu

İstinadlar
----------

1. ↑  Блакiтная кнiга Беларусi: энцыкл. Arxivləşdirilib 2014-03-31 at the Wayback Machine / Рэдкал.: Н. А. Дзісько, М. М. Курловіч, Я. В. Малашэвіч і інш.; Маст. В. Г. Загародні. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. ISBN 5-85700-133-1
2. ↑  Гидроэкологическое состояние бассейна Горыни в районе Хмельницкой АЭС / Под ред. Хильчевский Валентин Кириллович — К.: Ника-центр, 2011. — 176 с. (укр.) ISBN 978-966-521-551-6

Mənbə
-----

* Гидроэкологическое состояние бассейна Горыни в районе Хмельницкой АЭС / Под ред. В. К. Хильчевского — К.: Ника-центр, 2011. — 176 с. (укр.) ISBN 978-966-521-551-6
**Oygen "Geni" Mayer** (*alm.* Eugen Meier‎; 30 aprel 1930 – 26 mart 2002, Bern)― hücumçu mövqeyində oynamış İsveçrə futbolçusu. Ən yüksək İsveçrə liqasında vurduğu 249 qolla o, bütün zamanların ən yaxşı İsveçrə hücumçularından biri sayılır. 14 mövsüm şərəfini qoruduğu "Yanq-Boyz" klubunun tarixində ən çox qol vuran oyuçudur. 1953-1965-ci illərdə çıxış etdiyi İsveçrə milli futbol komandasında 42 oyun keçirmişdir.

Karyerası
---------

### Gənclik karyerası

1942-ci ildə Oygen Mayer futbolçu karyerasına doğma klubu "Şaffhausen"in gənclər komandasında başladı. Sarı-qaralarla gənc hücumçu 1951-ci ilə qədər oynadı. 1946/47 və 1950/51 mövsümündə 2-ci divizionda oynamaqla təcrübə topladı.

### "Yanq-Boyz", 1951-65

1951-ci ildə 21 yaşında olarkən o, "Yanq Boyz"a qoşulmaq üçün federal şəhərə köçdü. Berndəki ikinci mövsümündə "Geni" Mayer ölkə kubokunu qazandı, 1953-də isə həmin turnirin finalına qədər gəldi. Elə bu ərəfələrdə o, öz oyunu ilə tanınmağa başlandı. 32 qolla İsveçrə Miili Liqa A-nın bombardiri adını qazandı. "Yanq-Boyz" ilə 14 il keçirdikdən sonra karyerasını başa vurdu və klubun tarixində ən çox qol vuran oyunçusu oldu.

### Milli komanda

İsveçrə milli futbol komandasında ilk oyununa 25 may 1953-cü ildə çıxdı. Elə vətənində keçirilən 1954 FİFA Dünya Kubokunda o, İngiltərə millisinə qarşı oynamışdır. Millidə keçirdiyi 42 oyundan sonra o, 7 iyun 1962-ci ildə 3-0 məğlubiyyət hesablı İtaliya komandasına qarşı oyundan sonra millidə karyerasını bitirdi.

Nailiyyətləri
-------------

* dörd dəfə İsveçrə çempionu (1957–1960)
* iki İsveçrə kuboku qalibi (1953 və 1958)
* Milli Liqa A-da iki dəfə ən çox qol vuran (1953 və 1959)

İstinadlar
----------

1. 1 2  Eugen Meier † // Transfermarkt (çd.). 2000.

Mənbə
-----

* 211 weltbesten Erst-Liga-Torschützen des Jahrhunderts, IFFHS, 1998
* Das große europäische Fußballbuch, Band 2, Länderspiele und Pokalendspiele, Sportverlag Uwe Nuttelmann, Jade, 1999, ISBN 3-930814-02-1
* Hardy Grüne: *Fußball WM Enzyklopädie. 1930–2006.* AGON Sportverlag, Kassel 2002, ISBN 3-89784-205-X.
Oyuncaq körpələr
**Oyuncaq körpələr adası** (*isp.* La Isla de las Muñecas) — Meksikada turizm bölgəsi;

Bu ada görünüşü ilə qorxu filmlərini xatırladır. Çünki adanın hər tərəfində çirkli paltarları, dolaşıq saçları, sınmış qol və ayaqları olan, gözləri çıxmış yüzlərlə oyuncaq var.

Bu ərazi bir vaxtlar Don Culian Santana adlı bir əkinçiyə məxsus imiş. Əfsanəyə görə, 1950-ci ildə adada yaşayan kiçik qız uşağı yaxınlıqdakı kanalda boğulub öldükdən sonra onun ruhu Santananı narahat etməyə başlayıb. Buna görə də Santana özünü ruhlardan qorumaq üçün zibilliklərdən və küçələrdən oyuncaq körpələri yığıb ağaclara asmağa başlayıb. 50 ildən çox müddət ərzində burada 1500-dən çox oyuncaq toplanıb. Adanın girişində asılmış oyuncaq körpələrin ən köhnəsi çürüməkdə olan uşaq bədənini xatırladır.

Məqsədinin buradakı kanalda boğularaq ölən uşağın ruhunu şad etmək olduğunu deyən Santana nəticə etibarilə çox sayda turistin dəhşətli dərəcədə qorxmasına səbəb olmuşdur.

Bu gün turist axınının çox olduğu ada 2001-ci ildə dünyasını dəyişən Santananın əmisi oğlu Anastasio tərəfindən idarə edilir. Anastasionun dediyinə görə, kiçik qızın ruhu hələ də adadadır və bu səbəblə də oyuncaqları yığışdırmayıblar. O, iddia edir ki, oyuncaqlar gecələr canlanır və başlarını tərpədərək bir-birinə nəsə pıçıldayırlar. Anastasio artıq buna öyrəşdiyini və əvvəlkitək qorxmadığını bildirib.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Meksika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Sibir qonur ayısı** (*lat.* Ursus arctos collaris) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin məməlilər sinfinin yırtıcılar dəstəsinin ayıkimilər fəsiləsinin ayı cinsinin qonur ayı növünə aid heyvan yarımnövü. Bu yarımnöv Sibirin böyük ərazisində yayılmışdır. Arel Yeniseyin şərq sahillərindən başlayaraq Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonundan tutmuş Qazaxıstanın şərq sərhədlərinə qədər uzanır.

Xarici görünüş
--------------

Sibir qonur ayıları 2.5 m uzunluğa, ayaqüstə isə 1.5 m hündürlüyə malik olurlar. Ən çəkili heyvanlar 700 kq-dan çox olmuşdur. Adətən erkəklər 400–500 kq, diçilərsə 300 kq çəki verirlər. Sibir qonur ayılrı qonur ayılarının ən iri yarımnövlərindən biri hesab edilir. Bu onların qısa qışa malik ərazilərdə yaşaması ilə əlaqədardır. Bütün qonur ayılara xas bədən quruluğu vardır. Rəngi yünd qəhvəyidir. Barmaqları isə daha tünddür. Dırnaqları qəhvəyidən qara-qəhvəyiyə kimi dəyişir. Uzunluğu 85 mm-dir. Başı iri, bədəni isə cüssəlidir.

Xüsusiiyyətləri
---------------

Ümumilikdə göğtürdükdə Qonur ayılara xas vərdişləri vardır. Soyuq qış ayları qış yuxusuna gedirlər. Onlar hər şeylə qidalanırlar. Qıdalarına meyvə, giləmeyvə, ot, ət və hətta leşlər belə daxildir. Payız ayları çaylardan nbalıq ovlayırlar. Balığı tutmaq üçün suya belə ayılırlar. Çoxalma prinsipləri Qonur ayılardakı kimidir. Çütləşmə iyun-iyul aylarına təsadüf edir. Qış yuxusu zamanı, yanvar-fevral ayları balalar döğulur. 1–3 arası bala verirlər. Balalar ananın himaəsində 3 il qalır.

Yayılması
---------

Onlar Rusiyanın Şərqi Sibir, Yenisey hövzəsi, Stanov silsiləsi, Lena və Kolıma şayları hövzələri və Saxa ərazilərində yayılmışlar. Onlara həm də Şimalı Monqolustanda, Şimal-şərqi Çində və Qazaxıstanın ucqar şərqində rastlanılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q2089426
* EoL: 1227667
* GBIF: 6163854
* ITIS: 726988
* MSW: 14000975

 |
**Cəfər əl-Əskəri** (tam adı: *Cəfər Mustafa İbn Əbdürrəhman əl-Əskəri*, digər adı: *Cəfər paşa* d. 1887, Bağdad - ö. 30 oktyabr 1936, Bağdad) — İraqlı zabit və dövlət adamı.

Həyatı
------

Birinci dünya müharibəsi sırasında və savaşdan sonra, milliyətçi Ərəb hərəkatlarında önəmli rol oynamış, 1921-ci ildə qurulan İraq krallığının ən başdan bəri dəstək olmuş və xidmət etmişdir.

Bağdad və İstanbulda təhsil alan Cəfər əl-Əskəri, 1909-cu ildə Osmanlı ordusunda vəzifə aldı. Bacarıqlı, dil sarıdan bilgili və istedadlı bir şəxs kimi diplomatiya meydanında uğur qazandı. Birinci dünya müharibəsi sırasında, 1915-ci iltdə, Osmanlı ordusuna qatılmaq üzrə Sirenaykaya (Berka) getdi. Orada yaralandı, İngilislərə əsir düşərək Qahirəyə götürüldü. Osmanlıların, Suriyadakı Ərəb milliyətçilərinə basqı uyğulaması görə, İngilislərin də dəstəyiylə Osmanlılara baş qaldıran Məkkə əmiri Hüseyn bin Əliyə qatıldı. 1916-cı ildə Hüseyinin ordusunu təşkilatlandıraraq başına keçdi. Osmanlılara qarşı yürüdülən üsyanda, əqrabası və ömür boyu can yoldaşı olan Nuri Səid paşa da onun yanında yer aldı. 1916-18 Hicaz və Suriya səfərlərində Hüseynin oğlu Əmir Feysələ Ordu komandanı olaraq önəmli xidmət etdi. 1918-20-ci illər arasında isə Suriyada, Feysəl öndərliyinde qurulan Ərəb dövlətində Hələb valisi oldu və başqa önəmli vəzifələr aldı.

Fransızların əskəri müdaxiləsiylə bu dövlətin yıxılmasından sonra Feysəl, İngilislərin dəstəyiylə I Feysəl adıyla İraq kralı oldu. Buna görə İrağa geden Cəfər əl-Əskəri, Böyük Britaniya təmsilçisi Sir Percy Coxun denetimindeki ilk İraq hökumətində müdafiə nazirliyinə gətirildi. Vəzifəsi sırasında irəlidə "atası" olaraq anılacağı İraq ordusunu qurdu. avqust 1921-ci ildə isə yeni krallığın qurucuları arasında yer aldı.

1936-cı ildə Bakr Sidki öndərliyinde Bağdadda üsyan edən əsgərlər tərəfindən öldürülüncəyədək, bir çox dəfə nazirlik, baş nazirlik və səfirlik vəzifələrində çalışdı.

Mənbə
-----

* İsyancı Arap Ordusunda Bir Harbiyeli: Cafer el-Askerî ISBN 9789758740703


1. ↑  Ja'far al-'Askari // Encyclopædia Britannica (ing.).
Haqqında
--------

**Vulkanik** və ya **ekstruziv-eksploziv gümbəzlər** müxtəlif ölçülü, hərdən yüzlərlə metr hündürlüyə çatan dəyirmi qübbəvari və sərt yamaclı relyef formaları olaraq, qatı lava kütləsinin vulkan kanalından sıxılıb çıxarılması nəticəsində yaranmışlar. Onlar özlüyündə həm geoloji (tektonik-maqmatik), həm də geomorfoloji obyektlər olub planetin qədim və müasir vulkanik-plutonik qurşaqları üçün səciyyəvidir və adətən heyrətamiz dərəcədə gözəl və cəlbedici görünüşə malikdirlər. Azərbaycan Respublikası hüdudlarında ətraf landşaftda üstünlük təşkil edən bu relyef formaları Kiçik Qafqazın şimal, şimal-şərq yamacları və cənub-şərq batımında, həmçinin Naxçıvan MR ərazisində kifayət qədər geniş inkişaf etmişlər. Bənzərsiz skulpturaya malik olan vulkanik gümbəzlərin bir qismi ölkənin geoloji irsinin siyahısında layiqincə təmsil edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* İlandağ
* Əlincə ekstruzivi
* Göyəzən dağı
* Koroğlu ekstruzivi

Mənbə
-----

* *"Azərbaycan Respublikasının Geoloji İrsi" // Bakı, "Nafta-Press" nəşriyyatı, 2013 ''*