recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bab əl-Ghuri və bazarda mağazalar
**Xan əl-Xəlili** (*ərəb.* خان الخليلي‎) — Misirdə Qahirənin tarixi mərkəzində məşhur bazardır. Məmlüklər dövründə ticarət mərkəzi kimi qurulan və adını bir neçə tarixi karvansaraydan biri ilə alan bazar bölgəsi o vaxtdan Qahirənin həm turistlər, həm də misirlilər üçün əsas cazibə yerlərindən birinə çevrilib. Burada həm də ənənəvi sənətkarlıq və suvenirlərin istehsalı ilə məşğul olan bir çox Misir sənətkarları və emalatxanaları yerləşir. Xan əl-Xəlili adı tarixən ərazidəki tək binaya istinad edirdi; bu gün isə bütün alış-veriş bölgəsinə aiddir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Seif, O.; Spencer, J.* Khan Al-Khalili: A Comprehensive Mapped Guide to Cairo's Historic Bazaar. American University in Cairo Press. 1991. 2022-08-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-23. Once the name of a single commercial structure, Khan al-Khalili has come to mean the entire district now selling wares to both the tourist and the local citizen
**Əcəm Ocağı** – digər bir adı Gənc Oğlanlar Ocağı Osmanlı İmperiyasında ordu üçün əsgərləri və başqa piyada qismi olmaq üzrə qapıqulu ordusunun ehtiyac duyduğu əsgərləri öyrətmək üçün qurulmuş olan ocaqdır. Osmanlı dövlətinin öz təbəsi olan xalqların qeyri müsəlman olanların və xüsusən Balkanlardan 8–18 yaş arasında uşaq və gənclərin yığılması ilə tətbiq olunan dəyişdirmə sistemi ilə mənbəni təmin edən Əcəm Ocağında əksəriyyəti əsgər bəzən də saray üçün işçilər yetişdirilirdi.

Osmanlı Dövlətinin sərhədləri içərisində olan ailələrin birdən artıq uşağı olsa uşaqlardan biri alınıb Əcəm ocağına göndərilirdi. Əgər o uşaq Xristian ailələrdən olmuş olurdusa əvvəl (bəzən Bəktaşi) bir türk ailəsinə verilirdi. Beləliklə türkcə öyrənmələri və Türk-İslam ənənələrinə görə tərbiyə edilmələri təmin olunur, ondan sonra Əcəm Ocağına göndərirdilər. Sonra Əcəm Ocağında müəyyən bir müddət ərzində uşaqların zəkaları və istedadları kəşf edilirdi. İstedadlılar Yeniçəri ocağına, zəkası üstün gələn uşaqlar isə təhsillərinə davam etmək üçün saray məktəbinə gedirdilər. Qayda-qanununa görə müharibələrdə alınan əsirlərin beşdə birinin dövlət hesabına yetişdirilməsi üçün Əcəm Ocağına verilənlərə Əcəm oğlanı deyirdilər. Burada aldıqları təhsillərinin sonunda uğurlarına görə ya Endurun və digər saraylara gedirlər, ya da başda Yeniçəri Ocağı olmaqla Qapıqulu ocaqlarına aparılırdılar və Əcəm ocağındakı şəxslərin osmanlı xalqından olması qadağan idi. Bu əsgərlər yığım sistemi ilə yaranır və bu uşaqlardan ağıllı və zəkalı olanlar masa başı işləri görər, komandanlıq edirdilər. Zəkalı və ağıllı olmayanlar isə Yeniçəri ocağına göndərilirdi.

I Murad dövründə Çandarlı Qara Xəlil Paşa və Molla Rüstəmin işi ilə ilk dəfə Geliboluda qurulan Əcəmioğlanlar Ocağı, səkkiz ortadan yaranır və əvvəllərində yayabaşılardan biri idi. İstanbulun fəthindən sonra ikinci Əcəmioğlanlar Ocağı, İstanbulun Şəhzadəbaşında açılıb və bu ocaq, 1826-cı ildə Yeniçəri ocaqlarının dağıdılmasına qədər davam etmişdir.

İstinadlar
----------

* Acemi ocağı nedir? Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine
* Ocağı

| ⛭Osmanlı ordusu |
| --- |
| Qapıqulu piyadaları | Əcəmi Ocağı  • Yeniçərilər  • Cəbəci ocağı  • Top arabacıları ocağı  • Topçu ocağı  • Qumbaraçı ocağı  • Bostancılar ocağı  • Lağımcı ocağı  • Sağaklar  • Solaqlar |  |
| Qapıqulu süvariləri | Silahdar  • Sipahilər  • Sağ ulufəcilər  • Sol ulufəcilər  • Sağ qəriblər  • Sol qəriblər  |
| Əyalət əsgərləri | 
Əzab  • Sekban  • Tüfəngçi  • İcərəli  • Müsəllam  |
| Sərhəd əsgərləri | 
Dəlilər  • Könüllülər  • Bəslilər  • Timarlı Sipahilər  • Axıncılar  • Başıpozuqlar  •  Həmidiyə  |
| Ordu birləşmələri | 
Nizami-Cədid  • Eşkinci ocağı  • Əsəkiri-Mənsuri-Muhammədiyyə  • Sekbani Cədid  |
| Donanma | 
Kaptan-ı dərya  • Xələç tərsanələri  • Forsa  |
| Hava qüvvələri | 
Təyyarə məktəbi  • Osmanlı Aviasiya bölükləri  |
Yaqub Şevki Subaşı — korpusun birinci komandanı.
**II Qafqaz korpusu**, Osmanlı imperiyası tərəfindən I Dünya Müharibəsi dövründə qurulmuş olan bir ordu korpusu idi.

Ordu nizamı
-----------

### 1916 dekabr, 1917 avqust, 1918 yanvara aid olan döyüş nizamı

1916 dekabr, 1917 avqust, 1918 yanvarda ordu korpusu aşağıdakl formada təşkil edilmişdi:

* İkinci Qafqaz korpusu
	+ Fevzi Çaxmaq — ordu korpusunun ikinci komandanıQafqaz tüməni, XI Qafqaz tüməni, 37-ci Qafqaz tüməni

Komandanları
------------

* General-leytenant Yaqub Şevki Subaşı — (7 sentyabr 1916-cı ildən 1917-ci il iyul ayına qədər)
* General-leytenant Fevzi Çaxmaq — (avqust 1917-ci ildən 1918-ci il iyun ayına qədər)

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ilə əlaqəsi
----------------------------------------

Qafqaz İslam Ordusu təşkil edilnə zaman onun hərbi birləşmələrinin əksəriyyəti bu ordu korpusunun hissələrindən təşkil edilmişdi. Kürdəmir döyüşü, Göyçay döyüşü və xüsusilə də Bakı döyüşləri zamanı Qafqaz İslam Ordusunun canlı qüvvəyə olan ehtiyacı bu korpusun şəxsi heyəti hesabına təmin edilmişdir.

Bu ordu korpusunun birləşmələri həmçinin Naxçıvanda və ətraf ərazilərdə ermənilərin azərbaycanlılara qarşı soyqırım aktlarının qarşısının alınmasında da iştirak etmişdir.

Ləğvi
-----

Osmanlı ordusunun Fələstin və İraq cəbhəsində məğlub olmasından sonra bu ordu korpusu ləğv edilmişdir. Lakin şəxsi heyətinin mütləq əksəriyyəti müxtəlif ordu birləşmələrinin tərkibində Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsində də iştirak etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Edward J. Erickson, *Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War*, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, s. 154, 170, 181.
2. ↑  T.C. Baş Qərərgah Hərb Tarixi Başqanlığı Yayımları, *Türk İstiqlal Hərbinə qatılan tümən və daha üst rütbələrdəki komandırlərin bioqrafiyaları*. Baş Qərərgah Nəşriyyatı, Ankara, 1972, səh 54. (Türkcə)
3. ↑  T.C. Baş Qərərgah Hərb Tarixi Başqanlığı Yayımları, *Türk İstiqlal Hərbinə qatılan tümən və daha üst rütbələrdəki komandırlərin bioqrafiyaları*. Baş Qərərgah Nəşriyyatı, Ankara, 1972, səh 67. (Türkcə)

Həmçinin bax
------------

* Osmanlı ordusu
* Birinci Qafqaz korpusu
* Qafqaz İslam Ordusu
**Karapet (Karo) Kahkecyan** (*erm.* Կարապետ (Կարո) Քահքեջյան; 24 mart 1962, Hələb – 26 iyun 1993, Çardaqlı) — Qarabağ müharibəsində iştirak etmiş erməni terrorçu. Karo Qarabağ müharibəsi zamanı əsasən diaspor üzvlərindən təşkil edilmiş *Xaçlılar* (*erm.* Խաչակիրներ) adlı könüllü hərbi birləşmənin rəhbəri və qurucusu olmuşdur. Hərbi əməliyyatlarda fəal iştirak etməsi səbəbindən qısa müddətdə tanınmış və böyük nüfuz qazanmışdır. Karo Kəlbəcərin işğalı zamanı 1993-cü ilin 26 iyun tarixində Azərbaycan ordusunun snayperi tərəfindən vurularaq öldürülmüşdür.

Həyatı
------

Kahkecyan 1962-ci ildə Suriyanın ən böyük ikinci şəhəri olan Hələb şəhərində dünyaya gəlmişdir. Ailəsi Suriya ermənilərindəm olan Karo uşaqlıq yaşlarından türklərə qarşı böyük nifrət hissi ilə tərbiyə edildi. Ali təhsil almaq üçün Almaniyanın Frankfurt şəhərinə yollanmış və burada memarlıq sahəsi üzrə təhsil almışdır. Daha sonra Almaniyada olan təhsilini mexanika mühəndisliyi üzrə davam etdirmişdir. Təhsilini bitirdikdən sonra Amerika ermənilərinin çoxluq təşkil etdiyi Kaliforniya ştatının Fresno şəhərinə yollanmışdır. Karo 1988-ci ildə Ermənistanın Spitak şəhərində baş vermiş zəlzələdən sonra əraziyə yollanmış və diaspordan gələn humanitar yardımların çatdırılması işi ilə məşğul olmuşdur.

Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi iddialarının genişlənməsi və aradınca Qarabağ müharibəsinin başlamasından sonra Karo Qarabağa gəlmişdir. O, burada əsasən diaspor ermənilərindən təşkil edilmiş *Xaçlılar* (*erm.* Խաչակիրներ) adlı könüllü hərbi birləşmə yaratmışdır. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə qarşı Xocavənd, Hadrut və Laçın kimi ərazilərdə döyüşən Karo Kahkecyan 1993-cü ilin 26 iyun tarixində Azərbaycan ordusunun snayperi tərəfindən başından vurularaq öldürülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Foreigners Fight Again in the Embattled Caucasus". The New York Times. 4 August 1993. 25 November 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 October 2014.
Qumbaraçı bayrağı
**Qumbaraçı ocağı** — Osmanlı dövlətinin hərbi təşkilatında qumbara düzəldən və bunu istifadə edənlərin bağlı olduğu təşkilat. Dünyanın ilk hava topu sinifidir. Qumbara dəmir və ya tuncdan tökülmüş əl bombasıdır.

Qumbaraçılıq Osmanlı dövlətində XVI əsrdə Mustafa adındakı bir topçu bölük başısının ilk tunc qumbara emalatxanasını qurmasıyla meydana gəlmişdir. 1729-cu ildə Osmanlıya iltica edən və müsəlman olduqdan sonra Əhməd adı verilən Qraf Bonneval tərəfindən inkişaf etdirilib yenidən təşkil edildi. 1783-cü ildə Sədrəzəm Xəlil Həmid Paşa qumbaraçılar üçün yeni tənzimləmələr gətirdi və 1792-ci ildə çıxarılan bir nizamnaməyə əsasən qumbaraçıların səlahiyyətləri artırıldı. Qumbaraçılar, Əhməd Paşanın səyləriylə ordunun ən intizamlı və nizamlı sinifi vəziyyətinə gəlmişdir.

Qumbaraçı ocağının islahı ilk olaraq XVIII əsrdə, Qumbaraçı Əhməd Paşa və Sədrəzəm Osman Paşanın istəyi ilə gündəmə gəlmişdir. 1731-ci ildə islah layihəsi hazırlandı və iki il sonra da Üsküdarda Qumbaraçı ocağı quruldu. Beləcə Bosniyadan tutmuş 300 ulufeli qumbaraçı namizədi ilə müxtəlif qalalardan seçilən 300 sipahi qumbaraçılıq təhsilinə başlayaraq qumbara emalatxanasının qurulması yolunda addımlar atıldı. Bir qanun ilə sipahilərin 25 nəfərlik qruplar halında İstanbula gedərək təhsil almaları təmin edildi.

Qapıqulu ocağındakı pozuntular və nizamsızlıq zamanla Qumbaracı ocağına da təsir etməyə başlamışdır. 1826-ci ildə Yeniçəri ocağının topa tutularaq məhv edilməsi əsnasında qumbaraçılar dövlətin tərəfində olaraq topçulara dəstək olmuşdur. Qumbaraçı ocağı Sultan II Mahmud zamanında Asakir-i Mansur-i Muhammədiyyənin yaradılması ilə aradan qaldırılmış, lakin varlığını Sultan II Əbdülhəmid dövrünə qədər davam etdirmişdir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* 
* Arxivləşdirilib 2014-04-20 at the Wayback Machine

| ⛭Osmanlı ordusu |
| --- |
| Qapıqulu piyadaları | Əcəmi Ocağı  • Yeniçərilər  • Cəbəci ocağı  • Top arabacıları ocağı  • Topçu ocağı  • Qumbaraçı ocağı  • Bostancılar ocağı  • Lağımcı ocağı  • Sağaklar  • Solaqlar |  |
| Qapıqulu süvariləri | Silahdar  • Sipahilər  • Sağ ulufəcilər  • Sol ulufəcilər  • Sağ qəriblər  • Sol qəriblər  |
| Əyalət əsgərləri | 
Əzab  • Sekban  • Tüfəngçi  • İcərəli  • Müsəllam  |
| Sərhəd əsgərləri | 
Dəlilər  • Könüllülər  • Bəslilər  • Timarlı Sipahilər  • Axıncılar  • Başıpozuqlar  •  Həmidiyə  |
| Ordu birləşmələri | 
Nizami-Cədid  • Eşkinci ocağı  • Əsəkiri-Mənsuri-Muhammədiyyə  • Sekbani Cədid  |
| Donanma | 
Kaptan-ı dərya  • Xələç tərsanələri  • Forsa  |
| Hava qüvvələri | 
Təyyarə məktəbi  • Osmanlı Aviasiya bölükləri  |
***Evə*** (krımtat. Evge, *ukr.* Додому, *Dodomu*) — rejissor Nəriman Əliyev tərəfindən çəkilmiş və 2019-cu ildə buraxılmış Ukrayna dram filmi. 2019-cu ildə Kann kinofestivalında nümayiş etdirilmişdir. Film 92-ci Oskar mükafatlarında Ən Yaxşı Xarici Film nominasiyası üzrə namizədliyə göstərilmiş, lakin namizəd ola bilməmişdir.

Məzmun
------

Krım tatarları olan Mustafa və oğlu Alim Rusiya-Ukrayna müharibəsində ölən böyük oğlu Nazimin cənazəsini götürdükdən sonra münaqişə yaşayırlar. Ailənin köçürmə siyasəti ilə yaşadığı keçmişinə görə Mustafa oğlunu Krım tatarlarının islam ənənəsi ilə dəfn etmək üçün həcc ziyarəti etməyə qərar verir. Hekayə meyitxanadan başlayır, daha sonra Kiyevdən Krım yarımadasına gedən yolda davam edir. Mustafa yuxusuzluq səbəbilə qəza törədir və maşın çuxura yuvarlanır. Maşını ən yaxın avtomağazaya aparan Alim avtomexanikin nəvəsi olan gənc ukraynalı qızla tanış olur və qız onu çaya getməyə razı salır. Bu zaman onlar pul kisəsini bir qrup yerli oğlana itirirlər. Alim və Mustafa itirilmiş əşyalarını geri qaytarmağa çalışarkən daha da yaxınlaşırlar. Vasya dayının evinə gələndə Mustafanın xəstəliyi üzə çıxır və vəziyyəti pisləşir. Bu ev ailənin Krımdakı əsl evindən çox da uzaqda yerləşmir. Mustafa səyahəti tamamlamaq üçün Vasya dayının qayığını götürməyə nail olur.

Rollarda
--------

* Ahtem Seidablayev Mustafa rolunda.
* Remzi Bilyalov Alim rolunda.

Qəbul
-----

*"Collider"* və *"The Guardian"* filmi Ukrayna kinosunun ən yaxşı əsərləri siyahısına daxil ediblər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The Screenings Guide 2019". 9 May 2019. 9 May 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 May 2019.
2. ↑  "Cannes festival 2019: full list of films". The Guardian. 31 May 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 April 2019.
3. ↑  "Фільм "Додому" офіційно став претендентом на "Оскар" від України". Ukrainian State Film Agency. 23 August 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 August 2019.
4. ↑  "Ukrainian film Homeward about annexed Crimea goes for Oscar". Opinion UA. 23 August 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 August 2019.
5. ↑  *Dalton.* "'Homeward' ('Evge'): Film Review". Variety. 29 May 2019. 22 September 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 August 2019.
6. ↑  *Shomer.* "Best of Ukrainian Cinema, Like 'Homeward' and 'Bitter Harvest'". Collider (ingilis). 2022-03-12. 2022-03-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-11.
7. ↑  *Lodge.* "Streaming: the best Ukrainian films past and present". the Guardian (ingilis). 2022-03-05. 2022-05-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-11.

Xarici keçidlər
---------------

* *Homeward* — IMDb səhifəsi
**Xəstə Vakx** — Karavacconun 1593-1594 illərdə şərab, bərəkət və teatr tanrısı Vakxı (Dionis) rəsm etdiyi əsər.

Tarixi
------

Əsər Karavacconun Romaya köçdüyü ilk illərdə rəsm edilmişdir. Bu zaman Karavacco Sezarilərin atelyesində çalışırdı. Dövrün mənbələrinə görə rəssam bu illərdə yoluxucu bir xəstəliyə tutulmuş və 6 ay Romadakı Mariya Della Konsolazione xəstəxanasında qalmışdır. 2009-cu ildə nəşr edilən "yoluxucu kliniki xəstəliklər" məqaləsində Karavacconun güman ki, malyariya xəstəliyinə yoluxması və dəri rənginin sarıya dönməsi barədə məlumatlar əks olunmuşdu.

Xəstə Vakx Karavacconun digər əsərləri ("Meyvə səbətli oğlan") ilə birlikdə 1607-ci ildə Kardinal Borgeze tərəfindən sifariş əsasında çəkilmişdir. Əsər hal-hazırda Borgeze qalereyasında saxlanılmaqdadır.

Təsviri
-------

1593-1594-cü illərdə ərsəyə gətirdiyi ilk "Xəstə Vakx" adlı əsərdə rəssam Vakxın dərisini sarı və yaşıl tonlarda rəsm etmişdir. Bu nüans Vakxın xəstəliyinə diqqət çəkmək üçün idi. Vakxsın dəri rəngi əlində tutduğu üzüm salxımı ilə eyni tonlardadır. Onun başında sarmaşıq tacı, üzündə isə narahatlıq qarışıq bir gülümsəmə var. Vakxın qarşısındakı masanın üzərində iki şaftalı və bir salxım qara üzüm dayanır. Tədqiqatçılara görə əsər Karavacconun melankolik avtoportretidir.

Ümumiyyətlə kompozisiya ilə bağlı bir birindən fərqli bir neçə fikir mövcuddur. Bəzi tənqidçilər üzümün eşqi və ehtirası, şərabın isə şəhvəti və hərəkəti təmsil etdiyi düşünür. Bir digər fikirə görə isə üzüm- sonuncu şam yeməyində həvarilərə paylanan şərabı, Vakxın başındakı sarmaşıq isə İsanın başına keçirilən tikanlı tacı təmsil edir.

Əsər

İstinadlar
----------

1. ↑  *Hibbard H.* Caravaggio. Oksford, Boulder: Westview Press, 1985. S. 20–21. ISBN 978-0-06-430128-2
2. ↑  *Hibbard H.* Caravaggio. Oksford, Boulder: Westview Press, 1985. S. 21. ISBN 978-0-06-430128-2
**Sona Hənifə qızı Tağıyeva** (3 yanvar 1916, Bakı – 3 aprel 2004) — Azərbaycanın "Əməkdar müəllimi" (1960), "Lenin ordeni", "Oktyabr İnqilabı", "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, Azərbaycanın "Şöhrət" ordeni (1995) laureatı.

Həyatı
------

Sona Tağıyeva 1916-cı il yanvarın 3-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. O, yeddiillik məktəbi bitirdikdən sonra əmək fəaliyyətinə başlamış, təhsilini fəhlə-gənclər məktəbinin axşam şöbəsində davam etdirmişdir. 1935-ci ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunun hazırlıq şöbəsinə daxil olan Sona Tağıyeva daha sonra Azərbaycan Dövlət Universitetində təhsil almışdır. 1940-cı ildə ali təhsilini başa vuran və pedaqoji fəaliyyətə başlayan Sona xanım müəllim, dərs hissə müdiri olmuş, 1942–1945-ci illərdə isə rayon xalq maarifi şöbəsinin müdiri işləmişdir. Sona Tağıyeva 1945-ci ildə Bakıdakı 190 nömrəli məktəbin direktoru təyin edilmiş, nümunəvi təhsil ocağına çevirdiyi bu müəssisədə ömrünün axırına qədər çalışmışdır.

O, 1960-cı ildə respublikanın əməkdar müəllimi adına layiq görülmüş, bir sıra orden və medallarla, müstəqil Azərbaycan Respublikasının "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir. 2002-ci ildən prezident təqaüdçüsü olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-08-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-31.
2. ↑  Sona Tağıyevanın "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI
3. ↑  "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdlərinin verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). e-qanun.az. 07.09.2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 05.10.2023.

Xarici keçidlər
---------------

1. | Ziyad Səmədzadə İLAHİ MƏHƏBBƏT SAHİBİ [*ölü keçid*]
2. Sona Tağıyevanın məktəbi
**Krossdresser** (qısaca **CD**) əks cinsdən olan paltarları geyinən şəxsdir. Qadın kişi paltarı geyinən, kişi isə qadın paltarı geyinəndir. Konsepsiyaya paltarlara əlavə olaraq, əks cinslə eyniləşdirilən aksessuarlar da daxildir; Buraya saç, saqqal, bığ, qaş modelləri və makiyaj da daxildir. Krossdresserlər bunu cinsi oriyentasiyaları nəticəsində edə bilər; Onlar həmçinin kimliklərini gizlətmək, hər hansı bir sənət şousunda iştirak etmək və ya seksual fetiş kimi də bunu edə bilərlər.

Terminin yaranması
------------------

Konsepsiya ingiliscə *cross* (qarşı) və *dress* (geyinmək) sözlərindən ibarətdir. İlk dəfə 1911-ci ildə almanca *transvestit* sözünə cavab olaraq ingilis dilində işlənmişdir.

 Amerikalı fotoqraf Frances Benjamin Johnston kişi geyimində.
Tarix boyu insanlar müxtəlif səbəblərə görə əks cinsə oxşayıblar. Məsələn Hindistanın bəzi yerlərində yeni evlənənlər bəd nəzərdən qorunmaq üçün bir-birinin paltarını geyinirlər. Bəzi mühafizəkar cəmiyyətlərdə qadınların səhnəyə buraxılmaması, kişilərin qadın rollarını oynaması və ya qadın paltarı geyinərək rəqs etməsi adi hal olmuşdur.

Mənaca yaxın terminlər
----------------------

Travesti  və Drag queen terminləri bəzən krossdress termini ilə uyğunlaşır. Lakin yenə də onların fərqli tərəflərini müəyyən etmək vacibdir. Çox vaxt bu terminlər homoseksuallıqla bağlı qarışdırılır, lakin travestilər heteroseksual və ya homoseksual da ola bilərlər.

Drag queen isə ifrat qadın paltarı geyinən və ifrat makiyaj edən və yalnız səhnə üçün qadın roluna girən kişidir. Drag-ın əsas məqsədi drag performansı əyləncə üçün olsa da, o, özünü ifadə etmək və LGBTQ+ qürurunun qeyd edilməsi kimi də istifadə olunur. Tipik bir drag şousuna dodaq sinxronizasiyası və rəqs daxildir. İfaçılar çox vaxt mükəmməl geyim, saç və makiyaja sahib olurlar. İyirmi birinci əsrdə drag mədəniyyəti pop-mədəniyyət fenomeni olaraq qəbul edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "cross-dressing | Etymology, origin and meaning of cross-dressing by etymonline". www.etymonline.com (ingilis). 2022-11-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-10-01.
2. ↑  eye Krossdresser *Encyclopædia Britannica Online* ensiklopediyasında
3. 1 2  Krossdresser *Encyclopædia Britannica Online* ensiklopediyasında
4. ↑  "Drag Queens". masterclass.com. 2023-08-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023.10.01.
**Əlimirzəyev Xalid Əlimirzə oğlu** (1932, Qəmərvan, Qutqaşen rayonu – 30 yanvar 2016, Bakı) — filologiya elimlər doktoru, professor.

Həyatı
------

Xalid Əlimirzəyev 16 dekabr 1932-ci ildə Qəbələ rayonunun Qəmərvan kəndində anadan olmuşdur.

1964-cü ildə namizədlik, 1972-ci ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

1974-cü ildən Bakı Dövlət Universitetinin Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi kafedrasının professoru olub. Azərbaycan Milli Yaradıcılıq Akademiyasının akademikidir.1992–1993-cü illərdə təhsil nazirinin birinci müavini vəzifəsində çalışmışdır.

Xalid Əlimirzəyev 2003-cü ildə yaradılan və bir neçə il fəaliyyət göstərən "AMAL" Ziyalı Hərəkatının sədri olub. 2006-cı ildə Müsavat Partiyasının üzvlüyündən istefa verərək siyasətdən getmişdir.

15 monoqrafiyanın, 500-dən çox elmi-publisistik məqalənin müəlifidir.

"Məhəbbət yaşadır" pyesi Azərbaycan Dövlət Milli Teatrının kiçik səhnəsində tamaşaya qoyulmuşdur. Seçilmiş bədii əsərlərdən ibarət "Bələdçi" kitabı çapdan çıxıb.

30 yanvar 2016-cı ildə vəfat etmiş, Qəbələ rayon Qəmərvan kəndində dəfn edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "X. Ə. Əlimirzəyev haqqında". 2023-03-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-29.
2. ↑   BDU-nun professoru vəfat etdi
**Həmid Zübeyir Koşay** (1897[…] – 2 oktyabr 1984, Ankara) — Başqırdıstan Respublikasının Ufa şəhərində anadan olmuş, başqurd kökənli türk etnoqraf, arxeoloq, yazıçı və folklor araşdırmaçısı.

Həyatı
------

Atasının adı Übeydullah Əfəndi, anasının adı Nurizadə xanımdır. Ailəsi tərəfindən 1910-cu ildə təhsil alması üçün Osmanlıya göndərilmişdir. Selanikdə Mərkəz Rüşdiyyəsini bitirmiş, liseyi İstanbulda oxumuşdur. 1916-cı ildə İstanbul Darülmuallimdən məzun olmuş, 1917-ci ildə Kadıköy liseyinə təyin olunaraq 1 il müəllimlik etmişdir. Bu zaman İstanbul Darülmuallimdə etnoqrafiya və macarca dərslərində iştirak etmişdir.

Macarıstanda türkologiya və dilçilik sahələrindəki təhsilini davam etdirmiş və 1923-cü ildə doktorantura təhsilini başa vurmuşdur. 1925-ci ildə Berlin Universitetində professor Banq Kaupun dərslərində iştirak etmiş və dövlət kitabxanasında tədqiqatlar etdikdən sonra Türkiyəyə geri dönmüş və Maarif Naziliyində çalışmağa başlamışdır. Koşay Türkiyədə etnoqrafiya, folklor və arxeoloji tədqiqatlarının elmi əsaslarını qurmuş elm adamıdır.

1 oktyabr 1984-cü ildə Ankarada vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* Hamit Zübeyr Koşay // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  Hamit Zübeyr Koşay // NUKAT. 2002.
3. ↑  "Həmid Zübeyir Koşay" (PDF). gazi.edu.tr. 2020-06-22 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib.
4. ↑  "Ankara araşdırmaçıları". oncu.com. 2018-09-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
5. ↑  "Ankara universiteti arxiv sistemi". ankara.edu.tr. 19 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
**Osman Pazrlama** — Türk komediya filmi. Filmin rejissoru Togan Gökbakar, ssenaristi isə Şahan Gökbakardır. Filmdə müğənni Demet Akalın da rol almışdır.

Mövzusu
-------

Osman Pazarlama, aşiq olduğu qıza evlənmək üçün varlı olmağı və uğurlu bir iş adamı olmağı hədəfləyən Osman Şaşmazın gülüşlü hekayəsini danışır. Sevdiyi qızın atasına özünü sübut etmək ehtirası ilə müxtəlif sərgüzəştlərə çəkilən Osmanın ən böyük köməkçiləri Erkan və ailə dostunun qızı Songüldür. Daim yeni məhsullar hazırlayarkən və bu məhsulları sahibkarlıq dünyasına tətbiq etməyə çalışarkən, Osmanın bazara çıxartmaq səyləri fərqlidir, gülməli olmaqla yanaşı, bu çətin prosesdə zənginliyin çox da uzaq olmadığını başa düşəcəkdir.

Rollarda
--------

| Aktyor | Rol |
| --- | --- |
| Şahan Gökbakar | Osman Şaşmaz |
| Səlim Akgül | Erkan |
| Esra Balıkcı | Serap |
| Yurtşen Fidan | Methiye |
| Gizem İnceoğlu | Aparıcı |
| Liberat Niyoyandika | Embamba |
| Tahsin Tonkuş | Saffet |
| Feriştah Senem Yıldırım | Songul |
| Tahsin Yıldırım | Rıza |
| Şükran Çağman | Adilə |
| Demet Akalın | Özü |
| Okan Kurt | Özü |
|

Xarici keçidlər
---------------

* — IMDb səhifəsi

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · IMDb |

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
**Qasımçılıq** və **qasımizm** (*ərəb.* التيار القاسمي‎, at-Tayyār al-Qāsimī) — 1958-ci ildən 1963-cü ilə qədər İraqı idarə edən Əbdülkərim Qasımın fikir və siyasətlərinə əsaslanan İraq milliyətçi ideologiyası.

Əbdülkərim Qasım

İdeologiya
----------

Qasımçılıq panərəbizm, paniranizm, pantürkizm, turanizm, pankürdizm və İraq xalqının birliyinə təsir edən, İraqın ərazi itirdiyi istənilən ideologiyaya qarşı çıxır. Qasımçılığın əsas siyasəti İraq millətçiliyidir ki, bu da İraqdakı bütün etnosların, o cümlədən ərəblərin, kürdlərin, türkmanların, aysorların, ermənilərin, yezidilərin, mandeylərin birliyi və bərabərliyidir. Əbdülkərim Qasım bəəsçilər, panərəbistlər və kürd milliyetçilarına qarşı çoxlu münaqişələr yaşamışdı. Qasımçılıq ideologiyasında İraq hər şeydən əvvəl durur. Qasımçılıq həmçinin, İraqın qədim Mesopotamiya (Şumer, Akkad, Babilistan, Assuriya) kimliklərinə İraqın və onun xalqının özəyi kimi baxır, onları qoruyub saxlamağa çalışır. Qasımçılıq iraqlı olmağı hər hansı bir dindən üstün tutan dünyəvi bir ideologiyadır.

Əbdülkərim Qasım və bir çox qasımçı Küveyt və Xuzistan ostanının İraqın bir hissəsi olmasını istəməsi səbəbindən qasimizm də bəzi irredentist təsirə malikdir. Əslində, Küveyt və Xuzistanın qanuni İraq torpaqları olduğuna inamı yaradan qasımçılar Səddam Hüseynə də təsir etmişdir. O, bu ideyanı daha da populyarlaşdırmışdı və bunu özünə məqsəd qoymuşdu. Bu ideya İraqın Küveyti işğalı və İran–İraq müharibəsi üçün motiv olmuşdu.

Həmçinin bax
------------

* Atatürkçülük

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. ↑  The Iraqi Revolution of 1958: The Old Social Classes Revisited. I.B. Tauris. 1991. ISBN 9781850433187.
2. ↑  *Khadduri, Majid.* Republican Iraq. Oxford University Press. 1969. ISBN 9780192149794.
3. ↑  Polk, (2005). səh. 111
4. ↑  Simons, (1996). səh. 221
5. ↑  "Factualworld.com". www.factualworld.com. 2019-07-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-08.
6. ↑  Marr, (2004). səh. 181
7. ↑  Simons, (1996). səh. 223–225
8. ↑  "Desert Storm: 30 years on". Arab News (ingilis). 2021-02-27. 2023-07-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-20.

### Ədəbiyyat

* *Marr, Phebe.* The Modern History of Iraq. Westview Press. 2004. ISBN 9780813336152.
* *Polk, William Roe.* Understanding Iraq. I.B. Tauris. 2005. ISBN 9780857717641.
* *Simons, Geoff.* Iraq: From Sumer to Saddam. St. Martin's Press. 1996. ISBN 9780312160524.
**Qumral Sadıqzadə** (tam adı: *Sadıqzadə Qumral Seyid Hüseyn qızı*) (1929-2010) — Seyid Hüseyn Sadiqin qızı.

1929-cu il dekabrın 7-də Bakıda, İçərişəhərdə ziyalı ailəsində anadanolub. 1947-ci ildə Bakı Energetika Texnikumunu, 1953-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakultəsini bitirib. 1960-cı ildən etibarən dövri mətbuatda rus dilindən tərcümələri ilə çıxış edib.

Yaradıcılığı
------------

Yazıçını ədəbi mühitə tanıtdıran ilk əsəri dövrünün görkəmli publisisti, tənqıdçisi, nasiri olan atası Seyid Hüseyndən, Azərbaycanın ilk ziyalı xanımlarından olan anası şairə Ümmügülsümdən, ümumiyyətlə nəslinin tarixindən bəhs olunan iki hissədən ibarət "Son mənzili Xəzər oldu" adlı tarixi-sənədli romandır. Müəllifin 2002-ci ildə çap etdirdiyi "Mənim nakam qardaşım" romanı bu nəslin tarixinin davamıdır. Əsər Seyid Hüseyn – Ümmügülsüm ailəsinin 37-ci il repressiyasından sonrakı dövrünü əhatə edir.
2000-2009-cu illər Qumral Sadıqzadənin həyatında bədii yaradıcılıq baxımından ən məhsuldar dövrdür. Bu illər ərzində dövri mətbuatda ədibin bir-birindən maraqlı povest və hekayələri ("Analar tək qalmasın","Uzunçu", "Deyingən","Təranə" və s.) çap olunub. Yazıçının qələmi bu gün də öz itiliyini saxlayır və fəaliyyətini davam etdirir. Onun sonuncu "İnəkli Peçenye" adlı hekayəsi 6 noyabr 2009-cu il tarixli "Ədəbiyyat" qəzetində çap olunub.
2000-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

Kitabları
---------

* "Analar tək qalmasın" kitabı 2009-cu ildə nəşr olunub.
* "Son mənzili Xəzər oldu..." Kitabı 1991 ci ildə nəşr olunub.

Ailəsi
------

Qumral həyatını məşhur ziyalı Əlipaşa Səbur Hüseynzadənin oğlu, alim və yazıçı Aydın Hüseynzadə ilə bağlayıb.
Uşaqları Gülər Hüseynzadə.

Mükafatları
-----------

* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünəlayiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-10-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-09.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-02-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-09.
3. ↑  "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdlərinin verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2022-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-27.
**Manvel Vasili Yeqiazaryan** (9 aprel 1960, Nemətabad, Yevlax rayonu) — Ermənistan hərbçisi, Birinci Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı, Xocalı soyqırımını törədənlərdən biri.

Həyatı
------

9 aprel 1960-cı ildə Nemətabad kəndində anadan olub.

1989-cu ildə "Arabo" könüllülər dəstəsini yaradıb. 1989–1994-cü illərdə Yeğeqnadzor, Qafan, Basarkeçər və Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasında Şaumyankənd, Buzluq, Erkəc, Manaşid, Getaşen, Xocalı, Malibəyli, Ağdərə, Kərmiravan, Marağa, Mağavuz, Talış, Laçın dəhlizi, Şuşa, Kəlbəcər (Ömər aşırımı) döyüşlərində iştirak etmişdir.

Ermənistan Ali Sovetinin deputatı idi.

Təltifləri
----------

Ermənistan Respublikasının 2-ci dərəcəli "Döyüş xaçı" ordeni, Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının 2-ci dərəcəli "Döyüş xaçı" ordeni və "Artsax igidlərinə analıq təşəkkürü" xatirə medalı ilə təltif edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Եղիազարյան Մանվել Վասիլի // .
2. ↑  "Մանվել Եղիազարյան". Yerkrapah (ingilis). 2019-09-14. İstifadə tarixi: 2021-01-19.

Xarici keçidlər
---------------
**"Bəyazət" Mərkəzi**, tam adı: **"Bəyazət" Erməni Analitik-Araşdırma Mərkəzi** *"Bayazet" Armenian Analytical-Research Center,* rus. *Армянский Аналитический Исследовательский Центр "Баязет* ") 2021-ci ildə Kəvərdə yaradılmış müstəqil ictimai təşkilatdır və Geğarkunik mərzinin *ilk beyin mərkəzidir.*

Təşkilat sosioloji tədqiqatlar։։, təhlillər, müsahibələr aparır və təhsil, elmi, mədəni və digər mövzularda məlumat məqalələrini tərcümə edir, redaktə edir və dərc edir. "Bayazet" mərkəzinin fəaliyyəti Geqarkunik vilayətində tədqiqat sahəsinin inkişafına, tədqiqatlar, analitik işlər və informasiya nəşrləri vasitəsilə yerli özünüidarəetmə orqanları və dövlət səviyyəsində faktiki qərar qəbul edilməsinə kömək edir. "Bayazet" mərkəzi könüllüləri öz işinə cəlb edir, onlara təcrübə mübadiləsi, özünü inkişaf etdirmə, tədqiqat və özünütəhsildə iştirak etmək üçün unikal imkan verir

İstinadlar
----------

1. ↑  Bright Future for Rural Youth Arxivləşdirilib 2023-04-04 at the Wayback Machine Some words about Bayazet Center
2. ↑  "The Role of Sports Schools in Gegharkunik Region in the Processes of Promoting Healthy Lifestyle and Socialization of Children" (PDF). 2023-04-04 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-04-08. Bayazet Armenian Analytical-Research Center NGO. Gavar 2021
3. ↑  "STUDY OF FOREIGN LANGUAGE PROFICIENCY AMONG SCHOOLCHILDREN OF GAVAR REGION" (PDF). 2023-04-03 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-04-08. Vahram. Hoveyan, Avetik Khosteghyan – Bayazet Armenian Analytical-Research Center NGO. Gavar 2022

Xarici keçidlər
---------------
**İmam Xomeyni türbəsi** (*fars.* حرم سید روح‌الله خمینی‎) - İran İslam Respublikasının paytaxtı Tehran şəhərində yerləşən türbə kompleksidir. Türbənin tikintisinə 1989-cü ilin 19 iyul tarixində memar Pərviz Moyyadın lahiyəsi əsasında başlanılmış və tikinti işləri 1992-ci ilin 2 iyun tarixində yekunlaşdırılmışdır. İmam Xomeyni türbəsi adından da göründüyü kimi İran İslam Respublikasının 1-ci Ali Rəhbəri və qurucusu Ruhullah Xomeyninin məzarı üzərində inşa edilmişdir. 

Türbədə Ruhullah Xomeyni və onun ailəsi, eyni zamanda İran İslam Respublikasının keçmiş prezidenti olan Əli Əkbər Haşimi Rəfsəncani və başqa siyasətçilərin məzarları vardır. Türbə Tehran şəhərinin cənubunda Beheşte- Zəhra məzarlığındadır. Türbə İran İslam İnqilabının və İranın Ali Dini Lideri Ruhullah Xomeyninin 3 iyun 1989-cu ildə ölümündən sonra tikilməyə başlanmışdır. 

Tikinti işləri hələ də davam etdirilən bu türbə tikilib qurtarandan sonra təxminən 20km²-lik bir sahəyə, turizm və mədəniyyət mərkəzinə, İslam dini ilə bağlı araşdırmalar Universitetinə, alış-veriş mərkəzinə çevriləcək. Həmçinin türbənin 20.000 avtomobillik bir avtodayanacağa sahib olması da planlaşdırılmışdır. İran hökuməti bu məqsəd ilə 2 milyard ABŞ dolları həcmində maliyyə ayırmağı planlaşdırır.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------
**Məkkə döyüşü** (*ərəb.* معركة مكة المكرمة‎, *türk.* Mekke Savaşı) — 1916-cı ildə Haşimilər sülaləsinin qurucusu olan, Məkkə şərifi Şərif Hüseynin rəhbərlik etdiyi Osmanlı qüvvələri ilə Hicaz-Ərəb üsyançı qüvvələri arasında olmuş döyüş. Məkkə döyüşü Birinci Dünya Müharibəsinin bir hissəsi olan Ərəb üsyanının bir hissəsidir.

Arxa plan
---------

 *Əsas məqalələr: Ərəb üsyanı və Ərəb milliyətçiliyi*
Məkkə şərifi Şərif Hüseyn, Ədəndən Hələbə qədər uzanan vahid bir ərəb dövləti qurmağı planlaşdırırdı. Bu məqsədlə o, Britaniyalılardan kömək istədi.

Döyüş
-----

1916-cı ilin iyun ayının əvvəlində Osmanlı ordusunun əksər hissəsi Hicazın valisi Qalib Paşa ilə Ərəbistanın bir təpə stansiyası olan Taif şəhərinə getmişdi. Məkkəni müdafiə etmək üçün yalnız 1,000 əsgər qalmışdı. İyunun 10-da Məkkə şərifi Hüseyn ibn Əli, Ərəb üsyanının başladığı bildirmək üçün Haşimilər sarayının pəncərəsindən havaya atəş açdığı zaman, əsgərlərin əksəriyyəti vadidə baraklarda yatmışdı. Bu eşidən 5,000 ərəb, türk qoşunlarına atəş açmağa başladı. Türk qüvvələri qarşı edilən hücum ani bir hadisə idi və onların vəzifəli məmuru bir üsyanın başladığını bilmirdi. Şərifliyin və Osmanlının bayraqlarının eyni rəngdə olduğuna görə, türk komandiri fərqi anlaya bilməmişdi. Komandir tez Şərif Hüseynə zəng edərək vəziyyəti soruşdu, səbəbini izah etdi və təslim olmağı əmr etdi. O, imtina etdi. Döyüş başladı və davam etdi. Növbəti gün Binu Haşimin qüvvələri Məscidül-Həramla bitişik olan Safa küncündə yerləşən *Baş-Karakolu* (*azərb.* Əsas Polis Bölməsi‎) ələ keçirdilər. Üçüncü gün, Osmanlı Hökumət Ofisi olan Həmidiyyə binasını və vali müavinini ələ keçirildi. Dustaq olan vali müavini qalan türk əsgərlərini təslim olmalarını əmr etdi. Əsgərlər imtina etdi.

Çıxılmaz vəziyyət inkişaf etmişdir. Ser Recinald Vinqeyt döyüş yerinə Sudandan Ciddə vasitəsilə təlim keçmiş Misir topçuları ilə iki ədəd top göndərdi. Ərəblər toplardan istifadə edərək qala divarlarını ciddi xəsar yetirib, içəriyə daxil oldular. Şərif ordusu türk əsgərlərinə hücum etdi və müdafiəçilərin taleyi möhürləndi. 4 İyul 1916 tarixində Məkkədə olan son türk müqaviməti uzun vaxtdan sonra məğlub edildi.

Nəticə
------

Bu döyüş Osmanlı İmperiyasının Ərəbistandakı hakimiyyətinin sona çatmasının və paytaxtı Məkkə olan Haşimilər hakimiyyətinin başlanğıcı idi. Üsyan tədricən şimala doğru genişləndi. Bu döyüş Yaxın Şərqdə dərin yara izlər qoydu. Ərəb dövlətləri müstəmləkəçi Avropa dövlətləri təsiri altına girdi. Osmanlı xəlifəliyi süqut etdi və Fələstin Britaniya hökmranlığı altında girdi. Bu da, İsrail dövlətinin sonuncu varlığına gətirib çıxardı. Məkkə Şərifi rəqib İbn Səud tərəfindən məğlub edildi və Yəməndən Suriyaya qədər uzanan bir ərəb dövləti fikri reallaşmadı.

Həmçinin bax
------------

* Bakı döyüşü
* Mədinə müdafiəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  Spenser S Taker, *Ərəb Üsyanı (1916-1918)* Arxivləşdirilib 2022-04-07 at the Wayback Machine, *Dünya Müharibəsi Ensiklopediyası*, ABC-CLIO, 2005, ISBN 1-85109-420-2, səhifə 117.

Xarici keçidlər
---------------

* Ərəb üsyanının tarixi (Kral Hüseynin rəsmi saytında)
* PBS-də Ərəb üsyanı
* Tomas Edvard Lourensin Fələstinə dair yazdığı məktubları Şapel Manuskript Fondu
**Şəhrizad** — Vahid Məmmədlinin bolşevik işğalından sonra vətənpərvər azərbaycanlıların üzləşdikləri faciələr, repressiya illərində məruz qaldıqları əzablı sürgün həyatlarının bədii təcəssümü olan romanı.

Roman müəllifin öz (rus dilinə) tərcüməsində Rusiyanın "Eksmo" nəşriyyatında çapa hazırlanır.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***

Stalinin bolşevik rejimindən öncəki Bakıda təşkil etdiyi bank soyğunları, milyonçu Musa Nağıyevin oğurlanması, qarətlər, Şuşa əsilzadələri Şəhrizad və Talıbın əzablı sevgi hekayətləri və sürgün həyatı, şair Məlik Məftunun, bəy oğlu Məmmədrəsulun, mərd el ağsaqqalı Sibir Qəzənfər və digər obrazların timsalında bolşevik işğalı dövrünün təsirli hekayətində xalqın öz kökündən dönməməsi, namus və milli kimliyin qələbəsindən söhbət açılır.

"Gözəlliyə olan sevgi zövq işidirsə, gözəllik yaratmaq incəsənətdir" fəlsəfəsini romanın əsas ideya xəttinə çevirən müəllif Şəhrizadın və xalçaçılıq sənətinin, sevgi və ədəbiyyatın timsalında, qadın və incəsənətin böyük bir qüvvə olduğunu, bu qüvvənin qarşısında Stalinin simasında ən güclü diktatorların da aciz olduğunu təsvir edir.

Həmçinin bax
------------

* Palıda sarılmış üzüm
* Leyli və Məcnun (roman)

İstinadlar
----------

1. ↑  Gülnar Səma (Qasımlı). *"Bölgələrdə ədəbi həyat–2019"*. Ədəbi proses — 2019, VII, "Hədəf" nəşrləri, Bakı - 2020. səh. 203 Arxivləşdirilib 2022-04-24 at the Wayback Machine ISBN 978-9952-534-04-7
2. ↑  "Mərziyyə Nəcəfova "Yazıçı missiyası: tarix və idrakın vəhdəti"". 2023-01-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-01. anl.az Arxivləşdirilib 2021-10-25 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------

* Vahid Məmmədlinin Əsərlərində Real Hadisə Və Folklor Ənənələri Türkay Dergi
* Vahid Məmmədlinin "Şəhrizad" romanında Xalqın və Çağın obrazı - Aqşin Yenisey yazır
**Yaqut Əfrasiyab qızı Məmmədova** (təxəllüsü **Tapdıqqızı**; d.1982, Lənkəran, Azərbaycan SSR) — azərbaycanlı jurnalist, "Tərəqqi" medalı laureatı (2020), "Azad Azərbaycan" telekanalının "ATV Səhər" redaksiyasının baş redaktoru, "ATV Qərargah" və "Qarabağ gündəliyi" layihələrinin rəhbəri və aparıcısı.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

1988-1999-cu illərdə Lənkəran şəhər 1 nömrəli orta məktəbdə təhsil almış, 1999-cu ildə Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinə daxil olmuşdur. Tələbəlik illərində Lider televiziyasında ştatdankənar müxbir kimi fəaliyyətə başlamış və 2005-ci ildən "Lider TV"-nin İctimai-siyasi, sosial problemlər və informasiya analitik proqramlar xidmətinin "Səda" informasiya qrupunun müxbiri, daha sonra "Səda-Səhər" informasiya verilişinin aparıcısı və redaktoru olmuşdur. 2010-cu ildə Lider televiziyasının İctimai-siyasi, sosial problemlər və informasiya analitik proqramlar xidmətinin yaradıcı prodüseri vəzifəsinə təyin olunaraq bir sıra layihələrə rəhbərlik etmişdir. Lider televiziyasının arxivində qorunan Heydər Əliyevə həsr edilmiş "Aşılmayan Sədd" və prezident İlham Əliyevin ilk prezidentlik dövründə fəaliyyətindən bəhs edən "Yüksəliş" sənədli filmlərinin müəllifidir.

2012–2015-ci illərdə "New Baku Post" qəzetinin Sosial Xəbərlər Bölməsinə rəhbərlik etmişdir.

2015–2018-ci illərdə CBC telekanalında Xəbər departamentinin prodüseri vəzifəsində çalışmış, eyni zamanda, 2016-cı ildə aprel döyüşləri zamanı hadisələrin işıqlandırılması üçün Müdafiə Nazirliyi tərəfindən yaradılan media qrupuna daxil edilərək bir neçə dəfə cəbhə bölgəsinə ezam olunmuşdur. 2018-ci ilin yanvarında Cocuq Mərcanlıdan "Böyük Qayıdışın başlanğıcı" sənədli filmini hazırlamışdır.

2018-ci ildən "Azad Azərbaycan" Müstəqil Teleradio Kompaniyasının İctimai–siyasi və Xəbərlər departamentinin "ATV Səhər" redaksiyasının baş redaktoru vəzifəsində çalışır. Bundan başqa, ATV televiziyasında yayımlanan "ATV Qərargah" layihəsinin müəllifi və aparıcısıdır. Həmçinin, bu telekanalda hər gün canlı yayımlanan "Qarabağ gündəliyi" layihəsinin də rəhbəri və aparıcısı olmuşdur.

Mükafatları və təltifləri
-------------------------

Jurnalist fəaliyyətinə görə aşağıdakı mükafatlarla təltif olunmuşdur.

* "Tərəqqi" medalı (2020)
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi ilə fəal əməkdaşlığa, milli mədəniyyətin təbliğinə görə fəxri diplom (2016)
* Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzinin beynəlxalq layihələrinə dəstəyinə görə 2 diplom və "Təşəkkürnamə" (2016)
* Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin Kollegiyasının qərarı ilə təhsil sahəsində görülən işləri peşəkar işıqlandırdığına görə Fəxri fərman (2007)
* Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin fəal əməkdaşlığa görə döş nişanı (2007)

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının kütləvi informasiya vasitələri nümayəndələrinin təltif edilməsi haqqında
2. ↑  "145 yaşlı mətbuatın mükafatçıları". 2020-07-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-19.
**Fazil Pərvərov** ({{DVTY}} şablonu boşdur ) — azərbaycanlı futbolçu, hücumçu və yarımmüdafiəçi.

Bioqrafiya
----------

Peşəkar yarışlarda 1991-ci ildə SSRİ-nin ikinci liqasında "Dinamo" (Gəncə) klubunun tərkibində debüt edib və burada iki oyun keçirib. SSRİ-nin dağılmasından sonra o, Azərbaycanın premyer liqasında adı dəyişdirilən yerli klubda "Kəpəz"də çıxış etməyə davam edib. Dəfələrlə ölkə çempionu (1994/95, 1997/98, 1998/99), bürünc mükafatçı (1993/94, 1995/96), Azərbaycan kubokunun qalibi (1993/94, 1997/98) olub. 1993/94 mövsümündə 29 qol vuraraq, Musa Qurbanov (35) uduzaraq bombardirlik yarışında ikinci yeri tutub. 1995/96 mövsümündə Nazim Əliyev və komanda yoldaşı Rövşən Əhmədovla titulu paylaşaraq 23 qolla çempionatın bombardiri olub.

O, bir neçə dəfə "Kəpəz"dən ayrılaraq digər yüksək liqa klublarında — Xəzri Buzovna (Bakı), Vilyaşda (Masallı) çıxış edib. Karyerasının sonunda "Şəmkir"də iki mövsüm keçirib və 2003/04 mövsümündə çempionatın gümüş mükafatçısı olub.

Ümumilikdə o, Azərbaycan yüksək liqasında karyerası ərzində 89 qol vurub ki, bunun da 80-ni "Kəpəz"də keçirib. O, Gəncə klubunun tarixinin ən yaxşı bombardiridir.

Futbolçu karyerasını başa vurduqdan sonra bir müddət Gəncədə geyim mağazası işlədib.

Həmçinin bax
------------

* Nazim Əliyev (futbolçu)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan çempionatında ən çox qol vuran və iştirak edən rekordçuların adları məlum olub". 28-03-2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28-03-2020.
2. ↑  "1995-ci ildə "Kəpəz" bazasında 11 gəncəli ilə Azərbaycan çempionu oldu! Onlar indi haradadırlar?". 28-03-2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28-03-2020.

Xarici keçidlər
---------------

* Fazil Parvarov — Player Data
* Fazil Pərvərov — 50
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Hərb (dəqiqləşdirmə).
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Hərbi.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Hərbiyyə.
**Hərb** — mənası döyüş, savaş anlamına gəlir. Qədim dövrlərə gedib çatan bir tarixə malikdir. Hərbidə işləyən və ya xidmət edən şəxsə isə hərbçi deyilir.

Hərbçilərin mülki şəxslərdən fərqi odurki, onlar nizamnamə çərçivəsində hərəkət edir, müəyyən hərbi və mülki biliyə sahib, ekstremal vəziyyətlərdən çıxış yolunu asanlıqla tapan, fiziki cəhətdən güclü və mənəvi cəhətdən iradəli olurlar.

İlk olaraq Qədim Misirdə tətbiq olunan məcburi hərbi xidmət hələ də dünyanın bir çox ölkəsində mövcuddur. Bəzi ölkələr isə peşəkar ordu ilə kifayətlənirlər. Məcburi hərbi xidmət tətbiq edilən ölkələrdə də xidmət müddəti müxtəlifdir. Bəzi ölkələrdə ordunun müxtəlif növlərində hətta 10 illik hərbi xidmət mövcuddur.
Dünyanın inkişaf etmiş ölkələrinin və inkişaf etməkdə olan ölkələrində hərbi xidmət 18 və ya 12 aydır. Azərbaycanda hərbi xidmət 18 ay müddətində olur. Xidməti bitmiş hərbi qulluqçu əlavə müqavilə imzalayaraq MAXE hərbi qulluqçu kimi işləyə bilər.

Həmçinin bax
------------

* Hərbi rütbə

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan - həm də onun zəngin hərbi tarixi ilə məşhurdur
* Azərbaycan hərbi portalı



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Hərb ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Qoşayarpaq** — Azərbaycan şeirinin nisbətən az işlənən növlərindən biri.

Beş bəndlik qoşmadır. Birinci bəndi çarpaz (abab), qalan bəndləri isə qoşmada olduğu kimidir (vvvb, qqqb və i. a.). Əsas özünəməxsus xüsusiyyəti 2, 3, 4 və 5-ci bəndlərin ilk misrasının hərəsində iki həmqafiyə sözün işlənməsi və onların digər iki misrada da daxili qafiyə şəklində təkrar olunmasıdır. Beləliklə, hər bəndin ilk üç misrasında 6 həmqafiyə söz işlənir.

Aşıq Ələsgərin "Düşdü" adlı qoşayarpağı buna misal ola bilər:

Sevdiciyim, hanı gözəllər xanı?  

Güzarımız sizin otağa düşdü.  

Buyursan fərmanı, alalar canı,  

Püşk atdıq, can sənə sadağa düşdü.  

  

Sallan qələm qaşdı, yanı yoldaşdı,  

Qalmışam ataşdı, mən başı daşdı,  

Huş başımdan çaşdı, dilim dolaşdı,  

Gözlərim sataşdı, buxağa düşdü.  

  

Ətlazdan qəbalı, belində şalı,  

Gövhərdən bahalı üzündə xalı,  

Geydi yaşıl-alı, yaxdı mahalı,  

Əyri tellər ayna qabağa düşdü.  

  

Yeriyirdi sana yaşılbaş, sona,  

Yaraşır cahana ağ nazik cuna,  

Tellərində şana, əlində həna,  

Yəmən, yaqut əhmər dodağa düşdü.  

  

Çox çəkmişəm cəfa, gəl bir insafa,  

And olsun Mushafa, olmam bivəfa.  

Gəlmişəm təvəfa, verəsən şəfa,  

Ələsgər xəstədi, ocağa düşdü.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Məhərrəm Qasımlı, Mahmud Allahmanlı.* "Aşıq şeirinin poetik biçimləri və çeşidləri" (az.). Elm və təhsil. 2018. 2021-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-13.
2. ↑  Azərbaycan ədəbiyyarı[*ölü keçid*]


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ədəbiyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Adansonia digitata** (*lat.* Adansonia digitata) — bitkilər aləminin əməköməciçiçəklilər dəstəsinin əməköməcikimilər fəsiləsinin baobab cinsinə aid bitki növü.

Böyük baobab (Adansonia grandidieri), Madaqaskarda olan 6 növdəki baobab ağacının ən böyüyü və ən məşhurudur. Adansonia cinsi altında nəsli təhlükə altında olaraq təsnif edilmişdir.

Növ, Madaqaskar adası üçün endemikdir (yerlidir). Adansonia adını isə ilk dəfə onu təsnif və tətqiq edən, Fransız bioloq Alfred Grandidier (1836-1921) xatirəsinə ithaf olunub. Hünürlüyü 18 m-dir. Gövdəsinin həcmi 30 tona, diametri 9 m-ə çatır. Bu yumşaq və süngərvari nəhəng gövdə, bir su anbarı vəzifəsini yerinə yetirir, yarpaqlarına və budaqlarına nisbətdə bu gövdəsi kobud və şişmandır. Ağacın budaqları yuxarıdan aşağıya doğru sallandığından isə qübbəvarı çətir əmələ gətirir.

Qabığından və yarpaqlarından "adasonia" adı verilən qızdırma salan maddə əldə edilən baobabın odunundan da kağız emal olunur. Portağal böyüklüyündə, yumurta formasında olan meyvəsinin turş lətli hissəsi yerli əhali tərəfindən şəkər tozu əlavə olunub məmnuniyyətlə yeyilir. Uzunömrlülük sırasında bitkilər arasında ilk 5 likdə qərar tutub.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q158742
* Wikispecies: Adansonia digitata
* APDB: 48434
* APNI: 136297
* ARKive: adansonia-digitata
* BioLib: 62048
* BOLD: 252468
* Ecocrop: 2807
* EoL: 584789
* EPPO: AADDI
* GBIF: 5406695
* GRIN: 1433
* iNaturalist: 81500
* IPNI: 558628-1
* IRMNG: 11076440
* ITIS: 21591
* MoBotPF: 277943
* NCBI: 69109
* Plant List: kew-2621135
* PLANTS: ADDI3
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:558628-1
* SANBI: 215-1
* Tropicos: 3900201
* uBio: 277087
* WFO: wfo-0000519672

 |
**Real hadisələrə əsaslanıb** — rejissor Zahir Rayhanın 1970-ci ildə çəkdiyi Pakistan və Banqladeş filmi.

Məzmun
------

Avtokratik bir pis xasiyyətli qadın ailə üzvlərini — həyat yoldaşını, iki qardaşını və o dövrdə Şərqi Pakistandakı Ayub Xanın siyasi diktatorluğunu simvolizə edən qulluqçuları idarə edir. Hər iki hekayə paraleldir. Şərqi Pakistan xalqı (indiki Banqladeş) siyasi etirazlara qalxır və içəridə ailə üzvləri zalım qadına qarşı səslərini artırır. İki qardaş evlənir və evin açarlarına sahib olaraq baldızlar arasında ailənin idarə olunması üçün sui-qəsdlər olduqda vəziyyət daha da çətinləşir.

Rollarda
--------

Abdur Rəzzaq — Faruq

Kuhinur Axtar — Şuçonda

Ənvər Hüseyn

Şövkət Əkbər — Anis

Əmcəd Hüseyn

Rozi Səməd — Sati

Xan Ətaur Rəhman

Rövşən Cəmil

Baby Zaman — Qotok

Musiqilər
---------

| Ad | Müğənnilər |
| --- | --- |
| Eki Sonar Aloy | Səbinə Yasmin |
| E Khacha Bhangbo Ami | Xan Ətaur Rəhman |

İstinadlar
----------

Bangladesh National Cinema. *Star Weekend Magazine*. The Daily Star. Retrieved 2007-12-10.



1. ↑  .
2. ↑  IMDb (ing.). 1990.