**Arsen Lupen** (*fr.* Arsène Lupin) — Moris Leblanc tərəfindən yaradılmış fransız fantastik personajıdır. Personaj centlmencəsinə oğurluq cinayətlərini törətmək və cinayət tapmacalarını həll etmək üçün maskalardan istifadə etmək, müxtəlif şəxsiyyətlər yaratmaq və ələ keçirmək istedadı ilə tanınır.

Qəhrəman ilk dəfə 1905-ci ilin iyulunda *Je sais tout* jurnalında nəşr olunan "Arsen Lupenin həbsi" adlı qısa hekayədə ortaya çıxır. Onun yaradıcısı Maurice Leblanc bu qısa hekayəni həmin il nəşr olunan "Arsen Lupen, centlmen-oğru" kolleksiyasında tutur. Personajın oxucular arasında artan uğuru ilə üzləşən onun sərgüzəştləri 1905-ci ildən yazıçının ölümünə qədər yəni, 1941-ci ilə kimi 18 (on səkkiz) roman, 39 (otuz doqquz) hekayə və 5 (beş) pyesdə əks olunub.

Moris Leblanc , Arsen Lupen yaradıcısı
Onun bir çox sərgüzəştləri *Belle Epoque Fransası* və Arsen Lupenin öz müəllifinin düşüncəsi yolu ilə getdiyi dövrlərdə cərəyan edir: Lupenin ilk romanlarındakı anarxist rəğbətləri Böyük Müharibə zamanı yazılan əsərlərdə vətənpərvər Lupen olur. Hər şeydən əvvəl, o, detektiv olmaq üçün yavaş-yavaş oğru olmaqdan çıxır.

İdmançı və təcrübəli döyüşçü olmaqla yanaşı, o, həmçinin maskalanmaq və hər hansı bir müəmmanın öhdəsindən gəlmək üçün istifadə etdiyi fərasət və bacarıqlarını nümayiş etdirmək qabiliyyətinə malikdir. Üstəlik, onun uşaq və cazibədar tərəfi, həvəslə istehza edən, işgəncəli və sirli bir xarakterlə birləşərək, onu centlmen-oğru simasını təcəssüm etdirən məşhur bir personaj etdi.

Xaricdəki şöhrəti ona həm Amerika filmlərinə uyğunlaşmalar, həm də Yapon müəllifləri tərəfindən manqa adaptasiyaları qazandırdı. Onun adı, həmçinin *L'Aiguille Creuse*-ni əhatə edən mifə töhfə verdiyi bir çox sərgüzəştlərinin də mərkəzində olan Normandiyadakı Fransanın Etretat şəhəri ilə də əlaqələndirilir.

Nəhayət, onun populyarlığı neologizminin meydana çıxmasına səbəb oldu və lupenologiya adlandırıldı. Bu termin holmesologiya kimi Moris Leblancın işinin pərəstişkarları tərəfindən Lupenin sərgüzəştlərinin öyrənilməsinə aiddir.

Personaj digər yazıçıların bir sıra kitablarında, eləcə də çoxsaylı film, televiziya, səhnə oyunu və komik kitaba uyğunlaşmalarda da yer alıb. Beş səlahiyyətli davam filmi 1970-ci illərdə Bualo - Narsejak-ın məşhur sirli yazı qrupu tərəfindən yazılmışdır .

Uydurma bioqrafiya
------------------

* **1874**

Anası Henriette Andresi ailəsinin müqavimətinə baxmayaraq, gimnastika müəllimi Teofrast Lüpinlə evlənmiş Arsen Raoul Lupenin anadan olmuşdur. Daha sonra uşaq Norman adlı gənc dayə Viktora həvalə olunur..

* **1880**

Oğru olduğu ortaya çıxan Teofrastdan ayrıldıqdan sonra Henriette Arsenin yanına ailəsinin varlı əmiuşaqları Dreux-Subise ilə köçür və onun üçün qulluqçu işləyir. Gənc Arsen anasının məruz qaldığı təhqirlərin qisasını almaq üçün Kraliça Mari-Antuanettanın boyunbağısını oğurlayır, o vaxta qədər Dreux-Soubise sahib olur.

* **1886**

Henriette Andrésin vəfat edir.

* **1892**

Arsen Lupun, Me Imbertin seyfinin işi zamanı ilk irimiqyaslı cinayət müəssisələrindən birini qurur.

* **1893**

Arsen sehrbaz Dikson və hipnozçu Pikman ilə Rostat səhnə adı altında sehr öyrənir, iki ildən sonra o, rus tələbə adı altında Saint-Louis xəstəxanasında həkim Altierdən dermatologiya üzrə təhsil alır.

Prestijli şəcərə
----------------

Arsen Lupenin ilk tanınmış əcdadı onun ulu babası, İmperiya generalıdır. General Lupen 1814-cü il fevralın 11-də I Napoleonun ordularının general Osten-Sakkenin rus qoşunlarına və general İohann Yorkun prusslarına qarşı qalib gəldiyi Montmirail döyüşündə iştirak edir. Onun imperator ordusunda irəliləməsi isə imperatorun müəyyən layihələrini qarşısını aldıqdan sonra diviziya generalı rütbəsi ilə məhdudlaşır..

O, Chateau d'Orsay xarabalıqlarında yaşadığı əmisi oğlu Comtesse de Montcalm Et ilə evləndi.

Erkən oğru
----------

Kraliçanın məşhur boyunbağısı
1880-ci ildə Arsen anası ilə birlikdə Parisdə yaşayır. Evliliyindən qəzəblənən və valideynləri tərəfindən rədd edilən Henriette, arvadının qulluqçusu kimi çıxış etdiyi Dreux-Soubise hersoqu olan uzaq əmisi oğlunun evinə qəbul edilir. 6 yaşında Arsen Dreux-Soubise6 kraliçasının qiymətli boyunbağısını oğurlayır. Oğurluqda şübhəli bilinən Henriette oğlu ilə birlikdə evdən atılır və Normandiyada bir qadın ilə sığınacaq tapırlar.

Arsen Lupen və Şerlok Holms
---------------------------

Sherlock Holmes, Arthur Conan Doyle'ın qəhrəmanı, Herlock Sholmes'in xarakterini ilhamlandıran.
15 iyun 1906-cı ildə "Şerlok Holms çox gec gəlir" qısa hekayəsində Şerlok Holmsu Lupenlə tanış etdi. Bu əsərdə yaşlı Holms ilk dəfə gənc Lupenlə tanış olur. Doylun hüquqi etirazlarından sonra hekayə 1-ci cilddə kitab şəklində toplananda ad "Herlock Sholmes" olaraq dəyişdirildi.

Şolmes 2-ci cilddə toplanmış daha iki hekayədə, "*Arsène Lupin contre Herlock Sholmes*"də və sonra L'Aiguille creuse-də İçi Boş İynənin sirri uğrunda döyüşdə qonaq rolunda qayıtdı. *Arsène Lupine contre Herlock Sholmes* 1910-cu ildə ABŞ-da "The Sarışın Xanım" adı ilə nəşr olundu.

813-cü ildə Lupen Herlok Şolmsun tapa bilmədiyi tapmacanı həll etməyə müvəffəq olur.

Şerlok Holms, bu dəfə əsl adı ilə və Vatson və Lestrade kimi tanış personajların müşayiəti ilə 2008-ci ildə PC 3D macəra oyununda Arsen Lupenlə Şerlok Holms Arsen Lupenlə qarşılaşdı. Bu oyunda Holms (və bəzən başqaları) Lupenin beş qiymətli İngilis əşyasını oğurlamasına mane olmağa çalışır. Lupen Britaniyanı alçaltmaq üçün əşyaları oğurlamaq istəyir, lakin o, həm də Holmsa heyran olur və beləliklə, onu dayandırmağa cəhd edir.

Boris Akuninin 2008-ci ildə Rusiyada "Yeşim təsbeh muncuqları" kitabının yekunu olaraq nəşr olunan "Qüllə əsiri və ya üç müdrik adamın qısa, lakin gözəl səyahəti" romanında Şerlok Holms və Erast Fandorin dekabrda Arsen Lupenə qarşı çıxırlar.

Ser Artur Konan Doylun əmlakı ilə Şerlok Holms obrazı ilə bağlı uzun müddətdir davam edən müəllif hüquqları problemlərinə görə, şərəfinə The Great Ace Attorney Chronicles beynəlxalq buraxılışında eyniadlı personaj üçün "Herlock Sholmes" adı istifadə edilmişdir. Con və İris Vatsonun personajları ilə soyadları "Wilson" olaraq dəyişdirildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Dans *La Comtesse de Cagliostro*, roman dont l'action se déroule en 1894, Arsène Lupin est âgé de 20 ans.
2. ↑  Arsène a « six à sept ans » : dans *Arsène Lupin, gentleman-cambrioleur*, Le Livre de Poche, 1972, p. 86.
3. ↑  *Arsène Lupin, gentleman-cambrioleur*, Le Livre de Poche, 1972, p. 89.
4. ↑  *Arsène Lupin, gentleman-cambrioleur*, Le Livre de Poche, 1972, p. 54 et 62.
5. 1 2  Ruaud, 2008. səh. 9. Ces informations sont livrées par Maurice Leblanc dans le roman posthume *Le Dernier Amour d'Arsène Lupin*.

Maddələr
--------

* *Aranda, Daniel.* Maurice Leblanc et la résurgence de la "série" dans la littérature romanesque française (Presses universitaires de France). 2003. 111–121. ISBN 9782130534655.
* Les Nombreuses Vies d'Arsène Lupin. 2008. ISBN 978-2-915793-59-8.  (#first\_missing\_last)