recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Cəlil Əliheydər oğlu Xəlilov** (14 mart 1924, Nuxa – 7 dekabr 2004, Bakı) — Azərbaycanlı tərcüməçi-filoloq; SSRİ Jurnalistlər İttifaqının üzvü (1957), Azərbaycan SSR Əməkdar mədəniyyət işçisi (1969), AMEA Terminologiya Komitəsinin üzvü.

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

Cəlil Xəlilov 14 mart 1924-cü il tarixində Nuxa şəhərində anadan olub. 1940-cı ildə Mirzə Fətəli Axundov adına Nuxa şəhər 2 nömrəli tam orta məktəbi bitirmişdir. Elə həmin ildə də Şəki şəhərində müəllimlər institutunun ikiillik fizika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuşdur. 1942-1946-cı illərdə ordu sıralarında xidmət etdikdən sonra Şəki şəhərinə qayıdıb M.Qorki adına 10 nömrəli orta məktəbdə rus dili müəllimi işləmişdir. 1948-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin rus dili və ədəbiyyatı fakültəsinə daxil olmuşdur. Tərcüməçi kimi əmək fəaliyyətini 1950-ci ildə Azərbaycan Teleqraf Agentliyində (AzərTA) başlamışdır. Müxtəlif illərdə həmin agentliydə tərcüməçi-redaktor və direktor müavini vəzifələrində çalışmışdır. 1974-1986-cı illər ərzində "Kommunist" qəzeti redaksiyasında tərcümə şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır, 1987-ci ildə isə MK yanında Partiya tarixi institunda partiya tarixi bölməsinin baş elmi işçisi vəzifəsində çalışmışdır.

Təqaüdə cıxdıqdan sonra, müasir Azərbaycanda 1992-1993-cü illərdə Dövlət Statistika Komitəsində ümumi şöbənin baş müfəttiş-tərcüməçi vəzifəsində, 1993-2000-ci illərdə isə Azərbaycan Beynəlxalq Bankında protokol şöbəsinin aparıcı və baş mütəxəssis-tərcüməçisi vəzifələrini yerinə yetirmişdir. 2001-2002-ci illərdə isə Azərbaycan Dövlət Teleqraf Agentliyində tərcüməçi-redaktor vəzifəsində çalışmışdır.

Əmək fəaliyyəti dövründə Cəlil Xəlilov Azərbaycanda mətbuat, nəşriyyat və kütləvi informasiya sahəsində çalışan kadrların peşə hazırlığının yüksəldilməsinə və ixtisaslarının təkmilləşdirilməsinə töhfə vermişdir. Eyni zamanda Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Terminologiya Komitəsinin üzvü kimi o Azərbaycan dilində yeni, daha işlək terminlərin yaradılması sahəsində işlər görmüşdür. O həmçinin "Əsrin müqaviləsi"nin və bir sıra beynəlxalq sənədlərin təcrüməsində iştirak etmişdir.

Xatirəsi
--------

2005-ci ildə Cəlil Xəlilovun adına Şəki şəhərində küçə verilmişdir.

Təltiflər
---------

* Azərbaycan SSR əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adı — 1969
* Qırmızı Əmək bayrağı ordeni — 1980
* "SSRİ-nin Əmək veteranı" fəxri adı
* "Faşıst Almaniyası üzərində qələbə" medalı
* Azərbaycan SSR Ali Sovetinin, SSRİ və Azərbaycan Jurnalistlər İttifaqlarının fəxri fərmanları — 1984, 1985, 1986
* Azərbaycan Jurnalistlər İttifaqının "Qızıl qələm" mükafatı
* "Ustad sənətkar" Ali Jurnalist Mükafatı — 2004

İstinadlar
----------

1. ↑  Şəki Şəhər İHB-nın 28.06.2005-ci il tarixli, 1/122 saylı Sərəncamı
Genişləndirilmiş 1844-cü il nəşrin ad səhifəsi
**Dünya iradə və təsəvvür kimi** (*alm.* Die Welt als Wille und Vorstellung‎) — alman filosofu Artur Şopenhaurin (1788-1860) əsas əsəri, dünya fəlsəfi irsinin ən möhtəşəm nümunələrindən biri.

Ümumi məlumat
-------------

Əsər birinci dəfə 1819-cu ildə çap olunmuşdur. Sonradan müəllif onun üzərində uzun illər ərzində (1819-1844) işləmişdir. 
Əsər dörd fəsildən, müəllifin öz təbirincə deyilsə, dörd kitabdan ibarətdir. Birinci fəsildə müəllifin idrak nəzəriyyəsi, ikinci fəsildə ontologiyası, üçüncü fəsildə estetikası, və nəhayət dördüncü fəsildə etikası şərh olunmuşdur.

Şopenhauerin öz idrak nəzəriyyəsinin şərhinə həsr etdiyi birinci fəsil "Dünya mənim təsəvvürümdür" sözləri ilə başlayır və belə bir müddəadan çıxış edir ki, idrak iradənin xidmətindədir.

Müəllifin ontologiyasının şərhinə həsr olunmuş olunmuş ikinci fəsilin əsas mənası ondan ibarətdir ki, dünya iradənin obyektivasiyasıdır.

Şopenhauerin estetikasının şərh olunduğu üçüncü fəsildə müəllif belə bir müddəadan çıxış edir ki, həqiqi incəsənət idrakın iradənin xidmətdə durmaqdan xilas olma məqamıdır.

Şopenhauerin öz etikasının şərhinə həsr etdiyi üçüncü fəsildə həyata yönümlü iradənin təsdiqi və inkarı məqamları nəzərdən keçirilir.

Şopenhauerin "Dünya iradə və təsəvvür kimi" əsəri dünyanın bir çox dillərində dəfələrlə çap olunmuşdur. Əsər Azərbaycan dilinə Adil Əsədov tərəfindən tərcümə olunmuşdur.

Mənbə
-----

* Artur Şopenhauer. Dünya iradə və təsəvvür kimi. Azərbaycan dilinə tərcümə edən fəlsəfə elmləri doktoru Adil Əsədov. Bakı: Təknur, 2011
**Şebenik-Yablonisa Milli Parkı** (alb. Parku Kombëtar Shebenik-Jabllanicë) — Albaniyanın Elbasan vilayətinin şərqində yerləşən milli park. Parkın sahəsi 339 km²-dir və Makedoniya Respublikasının sərhəddində yerləşir.. Ərazinin hündürlüyü 300 metrdən 2200 metrə qədər dəyişir. Ən hündür zirvəsi isə Şebenik və Yablonisadır. Məhs bu zirvələrin adları parka verilmiş. Milli Park Albaniyanın ən cavan parkdır. Park 21 may 2008-ci ildə qurulub. Park ərazisində müxtəlif növ heyvanlar məskunlaşıb ki, əksəriyyəti Albaniya üçün nadır növ hesab olunur:qonur ayı, qurd və balkan vaşağı.

Coğrafiyası
-----------

Park ərazisində yerləşən Oxrid gölü
Milli park ərazisində iki böyük çay və onlarca kiçik çay var. Ən böyük çaylar: Kirişta və Buştrisadır. Uzunluqları təxminən 22 km-dir. Ərazidə 14 buzlaq mənşəli göl var. Ən hündürdə olan dəniz səviyyəsindən 1900 metr yüksəklikdə yerləşir..

Bölgədə Aralıq dənizi iqlimi hakimdir və orta illik temperatur 7 °C -dən 10° С arasında dəyişir. Park ərazisində illik yağıntı 1300 – 1800 mm-dir.

Flora və faunası
----------------

Park ərazisində çoxlu nadir və endemik bitki, heyvan və köbələk növləri mövcuddur. Purpur söyüd, itiyarpaq ağcaqayın, sallaq tozağacı və avropa ağ şamı parkın şimal yamaclarında geniş yayılıb. Palıd, fıstıq, şam ərazidə geniş yayılıb.

Milli park vaşaq növünün yoxa çıxmaq üzrə olan alt növü Balkan vağağının yaşama ərazisidir. 21 aprel 2011-ci ildə PPNEA arşdırıcı birliyi ilk dəfə olaraq balkan vaşağının fotosunu çəkmiş. Parkda həmçinin ayı, canavar, qarapaça, çöldonuzu, dələ geniş yayılıb. Quşlardan berqutu, qırqovulu və adi bonazi tetrasını misal göstərmək olar

İstinadlar
----------

1. ↑  "RRJETI I ZONAVE TE MBROJTURA NE SHQIPERI". Albanian Ministry of Environment, Forests and Water Administration. 2012-03-08 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib.
2. ↑  "Proclamation of the natural ecosystem of Shebenik – Jabllanica as a "National Park"". Cat Specialist Group. 2017-05-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-03.
3. 1 2  Protection and Preservation of Natural Environment of Albania (2009).
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-06-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-03.
**Dünya evi** - Orxan Kamalın yazdığı və 1958-ci ildə nəşr olunan roman. Müəllif romanı elə həmin ildə yazıb.

Məzmun
------

Ailəsinin imkansızlığa düşmədən əvvəlki günlərinin xatirələri ilə indi qınandığı çətin şərtlər arasındakı ziddiyyət onu bəzən disharmoniya və üsyana sövq edir. Fəhlələrin arasında yaşasa da, özünü onlardan biri kimi hiss etmək onun üçün çətindir. Çörəyi üçün mübarizə apararkən, yeni evlənən, ağıllı və şəxsiyyətli Bosniyalı qızı ilə fikir ayrılığı yaranmağa başladı. Çalışdığı fabrikdə atasının dostu tərəfindən korrupsiyaya məcbur ediləndə və bundan imtina etdikdə ona böhtan atılır, işdən çıxarılır. Özü kimi işdən qovulan dostu və onlara qoşulan iki nəfərlə rəisə qarşı iğtişaşlar törətməyə çalışsa da, onlara qoşulanların polis olduğunu anlayanda təslim olur. Yeni evlənənlər pulsuz qaldılar. Yoldaşının ondan soruşmadan pambıq yığımına avans götürdüyünü öyrənən gənc qəhrəmanımız çox əsəbiləşir, pulu geri alır və evdən çıxır. Yoldaşına aşiq olsa da, çox əsəbi və ümidsizdir. Bir müddət ayrılıq, peşmanlıq və bir-birinin həsrətindən sonra sevgi hökm sürür və gənc ər evə qayıdır. *Dünya evi* bütün kitabları kimi Orxan Kamalın həyatının sıx izlərini daşıyır və bu günü görüb, lakin məhv olmağa məhkumdur; çörək və sevgi arasında qalan kiçik adamın həyatla boğuşmasından bəhs edir.

Xarici keçidlər
---------------

* Dünya evi
* Dünya Evi
* Dünya Evi - Orhan Kemal
* Dünya evi Orhan Kemal Roman
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu məqalə **İran Azərbaycanındakı Milli Məclis** haqqındadır. **Azərbaycanın Milli Məclisi** üçün **Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi** səhifəsinə baxın.* |

**Azərbaycan Milli Məclisi** (آذربایجان میللی مجلیسی) — İran Azərbaycanında milli azadlıq və demokratik hərəkatın qələbəsi nəticəsində yaradılmış, Azərbaycan Milli Hökumətinin ali qanunverici orqanı.

Tarixi
------

Azərbaycan Milli Məclisi 12 dekabr 1945-ci ildə Təbrizdə çağırılmış, 14 iyun 1946-cı ilədək fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan Milli Məclisinin I sessiyasında Azərbaycan Milli Hökumətinin tərkibini təsdiq etmiş, Ali məhkəmənin sədri, Baş prokuroru təyin etmişdir. Azərbaycan Milli Məclisi siyasi, ictimai və mədəni həyatı demokratik əsaslarla qurmaq və iqtisadiyyatı yüksəltmək məqsədi ilə 100-ə yaxın qanun və qanun qüvvəli qərar qəbul etmişdir. Bunlara xalq qoşunlarının yaradılması, dövlət torpaqlarının və milli azadlıq hərəkatına qarşı çıxan şəxslərin torpaqlarının kəndlilərə pulsuz paylanması, Azərbaycan dilinin fars dili ilə yanaşı rəsmi dövlət dili elan edilməsi, onun bütün idarə, müəssisə və məktəblərdə işlədilməsi, əncümənlərin yaradılması, Azərbaycanın şəhər və kəndlərinin qədim adlarının bərpa olunması, qadınlara seçki hüququ verilməsi, 8 saatlıq iş günü, təbii sərvətlərin xalq mülkiyyəti elan edilməsi, seçki qanunu və s. var. Azərbaycan Milli Hökuməti ilə İran hökuməti arasında 13 iyun 1946-cı ildə bağlanan müqaviləyə görə, Azərbaycan Milli Məclisi Azərbaycan Əyalət Əncüməninə çevrilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Азәрбајҹан Милли Мәҹлиси // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 161–162.
**Aşağı Oruzman** — Gürcüstan Respublikasının **Aşağı Kartli ölkəsinin** Başkeçid rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd. Başkeçid şəhərindən 4 km güneydə dəniz səviyyəsindən 1220m yüksəklikdə yerləşir. Kənd qədim türk məskənidir. Bu toponim oğuzoğlu Uruzu xatırladır. 1536-cı ilin sənədlərində(Baratlıların bölgü kitabında) ORMOZON toponiminə rast gəlirik. Bu isə bu kəndin nə qədər qədim olduğunu sübut edir.Bunu rus,yunan,gürcü və.s mənbələri də təsdiq edir.

Coğrafiya
---------

Kənd dağlıq yerdə yerləşir.Oruzman iki çay arasında (Təvədöy(Xram) və Qaraçay(Söyüdlü))hündür bir yerdə yerləşir.Kənd bir neçə kəndlə qonşudur. 
Bunlar: Yuxari Oruzman, Salxoz, Qarakilsə, Dəllər, Bəzəkli, Hamamlı, Başkeçid rayonu, Armudlu...

Məşğuliyyəti
------------

Məşğuliyyəti əsasən maldarlıq qismən də əkinçilikdir. Maldarlıqla məşğul olanlar əsasən dağlara yaylağa çıxırlar. Bu dağlar: Leninovka, Qırxbulaq, Qaradağ, Qırmızı bulaq, Dağ Bəzəklisi, Əyriqar, Təpəldağ, Qoca qaçan, Şam duyə, Sənək uçan,və.s
Əkinçiliklə məşğul olanlar əsasən kartofçuluqla, taxılçılıqla, məşğul olurlar.

Əhalisi
-------

Kənd təxminən 130-140 evdən ibarətdir.2002-ci ilin məlumatlarına görə kənd əhalisi 660 nəfər olub. Hazırda bəzi məlum problemlər üzündən cavan nəsil əhali kəndi tərk edib xaricə əsasən Rusiyaya, Azərbaycana, Türkiyəyə köç edir və orada işləyirlər.

Mənbə
-----

* Aşağı Orzuman kəndi[*ölü keçid*]

| ⛭Dmanisi bələdiyyəsinin yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Dmanisi |
| Kəndlər | **Anbarlı** • Armudlu • Aşağı Qarabulaq • Aşağı Oruzman • Bağçalar • Bəzəkli • Boğazkəsən • Çopurallar • Canbağça • Dağ Arıxlı • Dağ Qızılhacılı • Dəllər • **Dəmirbulaq** • Dunus • Əngirəvan • Gəyliyən • Gödəkdağ • Hamamlı • Hüseynkənd • İpnari • Lökcandar • Məmişlər • Məmişli • Ormeşən • **Qalamşa** • Qamışlı • **Qaşqatala** • Qəmərli • Qarakilsə • **Qoruncuq** • Qızılkilsə • Saca • Salamməlik • Səfərli • Söyüdlü • Suqala • Şahmarlı • Şindilər • Yaqublu • Yırğançay • Yuxarı Qarabulaq • Yuxarı Oruzman |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Gürcüstan ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



1. ↑  .
2. ↑  .
**Çerya** və ya **Çeryanka** ( *serb.* Церјанска пећина ,*Cerjanska pećina* ) - Serbiyanın cənub-şərqində mağara. Uzunluğuna görə *Lazarev* mağarasından sonra Serbiyanın ikinci ən uzun mağarasıdır. Mağaranın uzunluğu 7149 metrdir.

Yerləşməsi
----------

Mağara Çerya kəndindən 3,5 km şərqdə (Panteley bölgəsi), Niş şəhərindən isə 15 km şimalda yerləşir.

Geologiyası
-----------

Mağaraya giriş Kalfat dağının qərb yamacındadır. Məhs giriş yerində Provalay çayı yer altında itir. Mağara hidroloji baxımdan aktivdir. Geoloqların hesablamalarına görə mağaranın yaşı 2 milyon ildir. Mağara girişi kiçik və ensiz olsa da baş zal böyük ölçüdədir. Əsas zalın ölçüsü 20 metrdən artıqdır. Hündürlüyü isə 30 metrdir. Çerya mağarası yetərincə rütubətlidir. Yay aylarında, çay suyu quruyanda belə mağara daxilində su hövzələri saxlanılır. Mağara daxilində çayın uzunluğu 3 km-dir. Mağara yaxınlığında bir neçə termal mənbə var. Ancaq mağaranın formalaşmasında bu bulaqların rolu hələ tam aydınlaşdırlmayıb.

Tədqiqatı
---------

Mağara ilk dəfə olaraq 1976-cı ildə Belqrad alpinizm birliyi tərəfindən tədqiq edilmişdir. Araşdırmalar nəticəsində mağara uzunluğunun 4240 metr olduğu müəyyən edildi. O dövr üçün bu Serbiyada ən uzun mağara idi. Turist səfərlərini təşkil etmək məqsədi ilə mağarda olan ensiz əraziləri partlatmağa qərar verilmişdir. Ancaq bu layihə tam olaraq həyata keçirilmədi. 1995-ci ilə qədər mağara uzunluğunun 4240 metr olması düşünülürdü. 1995-ci ildə ASKA alpinizm klubu mağara daxilində 900 metr uzunluğunda olan yeni dəhliz aşkar etdi və mağaranın uzunluğu artıq 5190 metrə çatdı. 1998-ci ilin avqust-sentyabr aylarında mağaranın uzunluğunun 5715 metr olması müəyyən olundu. 1999-cu ilin oktyabrında isə bu göstərici artıq 6025 metr idi. 2017-ci ildə aparılan arşdırmalar nəticəsində mağara uzunluğunun göstəricisi 7149 metr oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Slavica Stuparušić,* "Speleolozi otkrili izlaz iz Cerjanske pećine", Politika (Serbian), 24 August 2017, 08
2. ↑  Akademski speleološko-alpinistički klub*.* "Cerjanska pećina". 2022-03-26 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  *T.Todorović,* "Cerjanska pećina se otvara za turiste", Politika (Serbian), 2013
4. ↑  Turistička organizacija Niš*.* "Cerjanska pećina". 2015-02-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
5. ↑  *S.Janačković.* "Cerjanska pećina - neistražen raj pod zemljom" (Serbian). Južne vesti. 28 September 2014. 25 October 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 May 2020.
6. ↑  *J.A.* "Speleolozi prvi put prošli delom koji povezuje Cerjanku i Kravljansku jamu". 17 August 2017. 24 June 2021 tarixində arxivləşdirilib.
Orta əsrlərdə bir çox ixtiraçı insanın diri-diri basdırılması və bundan sonra baş verən proseslər haqqında müxtəlif araşdırmalar aparmışdılar.
**Tafofobiya** — Şəxsin diri-diri basıdırılmaqdan və ya məzarda ayılmasından qorxması, fobiyaların bir növü. Yunancadan τάφος - *taphos*, "məzar, qəbir" və φόβος - *phobos*, "qorxu" sözlərinin tərcüməsindən formalaşaraq *məzar qorxusu, qəbir qorxusu* anlamına gəlməkdədir.".

Məlumat
-------

Müasir tibb elminin formalaşmasına qədər qorxu hissi tamamilə irrasional hesab olunmurdu. Tarix ərzində insanların diri-diri basdırılmasını əks etdirən onlarla fakt mövcud olmuşdur və bu üsul əsasən qiyamçılara və əsir edilmiş düşmən əsgərlərinin cəzalandırılması zamanı ağır bir metod kimi istifadə olunmuşdur. İngilis reformçu Uliyam Teb vəfat etməmiş şəxslər üçün təşkil edilən cənazə mərasimləri ilə bağlı kiçik bir araşdırma gerçəkləşdirmişdir və əldə etdiyi nəticəyə görə 219 diri-diri basdırılma, 149 həqiqi canlı məzar və 2 nəfərin məzarda ayılması faktının baş verdiyini müəyyənləşdirmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  τάφος Arxivləşdirilib 2022-09-23 at the Wayback Machine, Henry George Liddell, Robert Scott, *A Greek-English Lexicon*, on Perseus
2. ↑  φόβος Arxivləşdirilib 2017-10-24 at the Wayback Machine, Henry George Liddell, Robert Scott, *A Greek-English Lexicon*, on Perseus
3. ↑  Dietrich H. "Taphophobia and resurrection mania", *Schweizer Arkiv* 
für Neurologie, Neurochirurgie und Psychiatrie*. 1977;120(2):195–203 Şablon:PMID*
4. ↑  *Steven B. Harris, M.D.* "The Society for the Recovery of Persons Apparently Dead". Cryonics. September 1990. 2006-08-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2006-12-06.
**Tahir Cəfərov** (d. 1948, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycan fotoqrafı.

Həyatı
------

1948-ci ildə Bakıda anadan olub. Təsadüf nəticəsində tanış olduğu bir gənc dostu ona fotokamera hədiyyə etmiş və bununla da onda fotoqrafiya həvəs oyatmışdır. Fotomüxbir kimi ilk dəfə olaraq fotolarını "Azərbaycan pioneri"ində nəşr etdirmiş və ilk qonorarını almışdır. Daha sonra "Parıltı" və "Sağlamlıq" jurnallarında və "Bakinski raboçi" qəzetində öz foto işlərini nəşr etdirmişdir. Azərbaycanlı jurnalisti Nəsir İmanquliyevin "Bakı" – "Mənim Bakım" qəzeti ilə əməkdaşlıq etməyə başlamışdır. Bundan sonra Azərbaycanfilm kinostudiyasında bir müddət çalışmışdır. Azərbaycan kinooperatoru Arif Nərimanbəyov fotoqrafiya fəaliyyətində ona mənəvi dəstək olmuşdur. Maestro Niyazinin xüsusi fotoqrafı kimi çalışmışdır. 1985-ci ildə Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti tərəfindən işə dəvət edilir. Tahir Cəfərov Qara Yanvar zamanı, fotoqraf kimi 19 Yanvar tarixindən 23 yanvar tarixinə qədər fasiləsiz fəaliyyət göstərən fotoqraflardan olmuş və 300-dən çox foto çəkmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  "AFB: Tahir Cəfərov". photographer.az. photographer.az. 2020-01-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-11.
İran da, Orta Asiya da geniş yayılmışdır. Qumlu səhralara uyğunlaşmış İran-Turan növüdür. Hündürlüyü 2 m-ə qədər olan, bozqabıqlı, budaqların diametri 4 mm, boz-yaşıl, hamar və ya zəif çıxıntılı, düzdayanan koldur. Yarpaqları 2-3 ədəddir, yarısı və ya 1/3 hissəsi bitişikdir. Erkəkcik sünbüllərinin uzunluğu 5 mm-ə qədər olan başcıq çiçək qrupuna yığılmışdır, erkəkcik sütuncuğu çiçəkaltlıqlarının üzərinə az çıxır, erkəkcikləri 5-6 ədəddir. Yumurtacıq sünbülləri başcıq çiçək qrupuna yığılmışdır; çiçəkaltlıqları cüt və ya üç hissəli, 5-6 ədəd çiçək köbələrində yerləşmiş, sərbəstdir, kənarları enli, dişiciklidir; çiçəkləri 2-3 ədəddir, borucuğunun uzunluğu 33 mm-ə qədərdir. Qozagiləmeyvələrin uzunluğu 6-7 mm, çiçəkaltlığı qabıqların ucları əyilmişdir. Toxumları tünd-boz və ya yaşımtıl, uzunluğu 5-6 mm, oval və ya elipsvarıdır.
May ayında çiçəkləyir. Meyvələri iyun-iyul aylarında yetişir. Abşeron da Zirə , Türkan , Pirallahı qəsəbələri ətrafında çox az halda rast gəlinir.

Məlumat mənbələri:
------------------

Деревья и кустарники СССР. т.3.1954; Флора Азербайджана. т.5. 1954; Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970; Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q4496887
* Wikispecies: Ephedra strobilacea
* EoL: 1156284
* EPPO: EPEST
* GBIF: 2653268
* GRIN: 15237
* iNaturalist: 135466
* IPNI: 928048-1
* IUCN: 201682
* NCBI: 288822
* Plant List: kew-333044
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:928048-1
* Tropicos: 14300112
* WCSP: 333044
* WFO: wfo-0000794484

 |
**Atanasio Aqirre** (*isp.* Atanasio de la Cruz Aguirre Aguado 2 iyun 1801 - 28 sentyabr 1875) - Uruqvay dövlət xadimi, Prezident vəzifəsinin icra edən şəxs 1864-1865. Onun ilk siyasi çıxışları 1825-1828-ci illərdə azadlıq hərəkatı dönəmində olur. 1833-1838-ci illərdə isə o, hərbi komisar vəzifəsini icra edir. 1852-ci ildə Böyük müharibədən sonra deputat seçildikdən sonra 1861-ci ildə isə Senata seçilir. 1 mart 1864-ci il prezidentlik səlahiyyətlərinin bitməsi ilə əlaqədar Bernardo Prudensio Berronu əvəz edir. Onun bir illik hakimiyyəti dönəmində ölkədə vətəndaş müharibəsinin girdabına yuvarlanır.

Hakimiyyətdən uzaqlaşdırılması
------------------------------

Uruqvay Kolorado Partiyasının rəhbəri Venansio Flores Braziliya İmperiyasının və Argentina prezidenti Bartolome Mitreın dəstəyi ilə Aqirreyə qarşı çıxır.Aqirre 1864-ci ilin mayında Braziliyanın tələblərini rədd edir. 1864-ci ilin dekabrında Aqirre 1851-ci ildə Braziliya ilə imzalanmış *Dostluq və Yardımlaşma* haqqındakı müqavilədən rəsmi qaydada imtina edir. Üstəlik III Napoleonun yanına səfir yollayır. Xariçi ölkələrdə özünə arxa axtarır. Ancaq 16 fevral 1865-ci il Braziliya ordusu Montevideonu zəbt edir. Bundan sonra Aqirre prezident səlahiyyətlərini o zaman kı sentın rəhbəri olan Tomas Vilyalbaya təhvil verir. Üç gündən sonra onu Braziliya ordusu devirir. Bu vəzifəni Venansio Flores icra edir. Bu hadisə Paraqvay müharibəsinin başlaması üçün bəhanələrdən biri olur.
**Ekogeologiya** — geoloji elmlərin litosferin ekoloji funksiyalarını, biotun, xüsusilə insanın həyat fəaliyyəti ilə əlaqədar olaraq təbii və texnogen amillərin təsiri altında onların formalaşması və zaman-məkan dəyişmələrinin qanunauyğunluqlarını öyrənən yeni istiqaməti. Nəzəri baxımdan ekoloji geologiya predmeti bütün komponentləri ilə birlikdə litosferdir; praktiki baxımdan isə sonuncunun əsasən təbii və texnogen təsir zonasını əhatə edən səthəyaxın (litosferin üst horizontları) hissəsidir. V.T.Trofimov və D.Q. Zilingə (1999) görə, ekoloji geologiya üç tip məsələni (morfoloji, retrospektiv və proqnoz) tədqiq edir. Morfoloji məsələlər analiz edilən sistemin tərkibini, halını və xassələrini, bütövlükdə onun ekogeoloji mühiti ilə bağlı olan aspektləri əhatə edir. Retrospektiv məsələlər keçmişə yönəlməklə tədqiqat obyektinin formalaşma tarixini, onun müasir keyfiyyətinin formalaşmasının öyrənilməsi (bərpası) ilə məşğul olur. Proqnoz məsələləri müxtəlif təbii və texnogen mənşəli səbəblərin təsiri altında tədqiq olunan sistemin davranışı və inkişaf tendensiyası ilə bağlıdır.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) · Müasir Ukrayna |
| Normativ yoxlama | LCCN: sh90002376 · Microsoft: 170152797 · NKC: ph184842 |
**Atamoğlan Rzayev** (1912 – 2 dekabr 1966) — Azərbaycan aktyoru, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1949).

Həyatı
------

Atamoğlan Balababa oğlu Rzayev 1912-ci ildə Bakının Əmircan qəsəbəsində doğulub. Qəsəbədəki beş sinifli məktəbin birinci pilləsində oxuyub və sonra Fabrik və Zavod Məktəbində (FZU) təhsil alıb. Bakı Teatr Texnikumunu 1932-ci ildə bitirib. Əvvəlcə Bakı Türk İşçi Teatrında işləyib. 1935-ci ildə Milli Dram Teatrının aktyor truppasına üzv olub. Arada filarmoniyada, mədəniyyət nazirliyində işləyib və 1957-ci ildən yenə MDT-a qayıdıb. Atamoğlan Rzayevin teatrdakı daha parlaq rolları Kürd Musa ("Vaqif", Səməd Vurğun), Qurd Kərim ("Qaçaq Nəbi", Süleyman Rüstəm), Rəbi, Daşdəmir, Şərif ("Od gəlini", "Dönüş" və "Almaz", Cəfər Cabbarlı), Təlxək, Heydər, Kərim ("Pəri cadu", "Köhnə dudman" və "Dağılan tifaq", Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev), Həsənov ("Kimdir müqəssir?", Hüseyn Muxtarov), Baner ("Arzu", İmran Qasımov), Ədhəm ("Bahar", Məmmədhüseyn Təhmasib), Sadıq ("Xoşbəxtlər", Sabit Rəhman), Rəis ("Şöhrət və ya unudulan adam", Nazim Hıkmət), Rikardo ("Rəqs müəllimi", Lope de Veqa), Xanmurad ("Bahar suları", İlyas Əfəndiyev), Montano, Kleomen ("Otello" və "Qış nağılı", Vilyam Şekspir), Fəxrəddin ("Müsibəti-Fəxrəddin", Nəcəf bəy Vəzirov), İlya ("Cehizsiz qız", Aleksandr Ostrovski), İlqar ("Əcəb işə düşdük", Şıxəli Qurbanov), Çərkəz ("Dağlar qızı" Adil Babayev), Fyodorov ("Qaliblər", Boris Çirskov) obrazlarıdır. Atamoğlan Rzayev 2 dekabr 1966-cı ildə Bakıda qəflətən vəfat edib.

Mükafatları
-----------

* "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı — 9 iyun 1959
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 21 iyul 1949

Filmoqrafiya
------------

* Kəndlilər (film, 1939)
* Səbuhi (film, 1941)
* Koroğlu (film, 1960)
**Sluç** (*ukr.* Случ, *Южная Случь* ) — Qorın çayının sağ qolu. Çayın uzunluğu 451 km, hövzəsinin sahəsi — 13 900 km²-dir.

Sluç çayı öz başlanğıcını Podol yüksəkliyinin Volun yayalasından götürür. Çayın mənbəyi yaxınlığında Xmelnitski vilayətinin Avratin kəndi yerləşir. Bu ərazi vaxtı ilə Avratın yüksəkliyi adlanırdı. Çay öncə şərqə doğru axır, sonra tədricən şimala istiqamətlənir, daha sonra isə şimal-qərbə axır. Sarna şəhərindən sonra yenidən şimala doğru istiqamətlənir. Sluç çayı aşağı axarlarında Polesye düzənliyindən keçiri və Qorın çayına birləşir. Sluçu Qorın çayının mənsəbindən 100 km məsafə ayırır. Sluçun mənsəbi yaxınlığında Velyun kəndi yerləşir.

Çay dərəsinin eni yuxarı axarlarda 0,2 — 0,8 km, aşağı axarlarda isə 5 km qədər genişlənir. Çay yatağının eni isə 5-50 metr, bəzi yerlərdə 110 metr olur. Çayın meyilliyi 0,4 m/km-dir.

Sluç çayı əsasən qar və yağış suları ilə qidalanır. Dekabr ayında çay suyu donur. Martın ortalarında isə buz qatından azad olur.

Çay suyunun minerallaşmasının orta göstəricisi: yaz aylarında, bol sulu dövrdə — 313 mq/dm³; yaz-payız aylarında — 321 mq/dm³; qış aylarında — 349 mq/dm³.

Rovnen vilayəti ərazisində, çayın sahilində «Skolininıe qorı» landşaft yasaqlığı yerləşir.

Çayın 290 km-lik hissəsi gəmiçiliyə yararlıdır. Çay suyundan bəzən su mənbəyi kimi istifadə olunur. Yuxarı axarlarında kiçik su elektrik stansiyası fəaliyyət göstərir.

Sluç çayı sajhilində yerləşən şəhərlər: Starokonstantinov, Novqorod-Volnski, Sarnı, Lybar.

Sluç çayı sahilindəki kəndlər: Çernievka, Miropol, Kolosovka, Miropol, Kolosovka, Lyubomirka.

Maraqlıdır
----------

2012-ci ildə kiçik planet olan «*251001 Sluch»* çayın adı ilə adlandırılmışdır.

Mənbə
-----

**Географическая энциклопедия Украины:** в 3 т. / Редкол .: А. М. Маринич (соот. Ред.) И др. - К . : «Украинская Советская Энциклопедия» им. М. П. Бажана , 1989-1993. - 33 000 экз.  - ISBN 5-88500-015-8 .

İstinadlar
----------

1. ↑  Кадастр іхтіофауни Рівненської області/ Гроховська Ю. Р. Воловик Г. П. Кононцев С. В. і ін.; Під ред. Мошинського В. С. і Гроховської Ю. Р. — Рівне: Дока-центр, 2012. — 200 с.
2. ↑  Горев Л. Н. Пелешенко В. И. Хильчевский В. К. Гидрохимия Украины. — К.: Вища школа, 1995. — 307 с. (укр.) ISBN 5-11-004522-4
3. ↑  "251001 Sluch (2006 OM14)". 2021-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-16.
**Slovakiya xalq muzeyi** (slovak. Slovenské národné múzeum, SNM) — Slovakiyada 18 muzeydən ibarət şəbəkə. Qərargahı Bratislavada yerləşir.

Muzelər şəbəkəsi 1925-ci ildə qurulmuşdur. Muzey Slovakiyanın flora, fauna və geoloji quruluşundan bəhs edən Təbiət Tarixi Muzeyinin (slovak. Prírodovedné múzeum) zəngin ekspozisiyasını təqdim edir. Bina tez-tez müxtəlif mövzularda müvəqqəti sərgilər təşkil edir, rəsm sərgiləri təşkil olunur.

Slovakiya Milli Muzeyi Slovakiyada muzeyşünaslıq sahəsində elmi tədqiqat və mədəni təhsil üçün ən mühüm qurumdur. Onun başlanğıcı "slovak xalqının milli azadlıq və öz müqəddəratını təyin etmək istəyi ilə bağlıdır". 

Qərargahı Bratislavada yerləşən Slovakiya Milli Muzeyində 18 ixtisaslaşdırılmış muzey fəaliyyət göstərir, onların əksəriyyəti şəhərdən kənarda yerləşir.

Tarixi
------

Slovakiya Milli Muzeyi 1961-ci ildə qurulub. Onun mənşəyi Sloveniyanın Matica Muzeyində və Slovak Muzey Cəmiyyətini quran Martindəki Milli Ev Muzeyindədir. Milli kolleksiya tərəfindən maliyyələşdirilən ilk daimi sərgi 1908-ci ildə Martində açılıb.

Muzey arxeoloji, etnoqrafik, tarixi, numizmatik, sənətşünaslıq, bədii və təbiətşünaslıq kolleksiyalarını formalaşdırmışdır. Slovak Milli Coğrafiya və Tarix Muzeyi 1924-cü ildə Bratislavada Slovakiya Milli Coğrafiya və Tarix Muzeyləri Cəmiyyəti tərəfindən təsis edilmişdir. Elə həmin il Bratislavada Çexoslovakiya Kənd Təsərrüfatı Muzeyinin Praqadakı bölməsi olan Kənd Təsərrüfatı Muzeyinin əsası qoyulmuşdur.

1940-cı ildə Slovakiya Milli Coğrafiya və Tarix Muzeyi, Kənd Təsərrüfatı Muzeyi Slovakiya Muzeyinə birləşdirilir. 1961-ci ildə Slovakiya Muzeyi və Martindəki Slovakiya Milli Muzeyi Bratislavada yerləşən Slovakiya Milli Muzeyinə birləşdirilmişdir. 

11 mart 2012-ci ildə Krasna Horka qalası (SNM-nin bir hissəsi) iki uşaq siqaret yandırarkən başlayan yanğın nəticəsində zədələnir. Yanğın damı məhv etdi, lakin tarixi kolleksiyaların əksəriyyətinə ziyan dəymir. Qalanın 2018-ci ildə yenidən açılacağı gözlənilirdi.

Bioiqrafiyası
-------------

Slovakiya Milli Muzeyi Slovakiyada muzeyşünaslıq sahəsində ən böyük kolleksiyalara malik ən mühüm tədqiqat, mədəniyyət və təhsil müəssisəsidir. Muzey tədqiqat və nəşriyyat işləri ilə də məşğul olur. Bundan əlavə, SNM "Slovakiya Respublikasında bütün muzeyşünaslıq sahəsi üçün əlaqələndirici, metodik, peşəkar konsaltinq, statistik, tədris və məlumat mərkəzidir".

Bina
----

Slovakiya Milli Muzeyinin baş qərargahı Təbiət Tarixi Muzeyi ilə birlikdə Vajanska sahilində (Bratislavanın Köhnə Şəhər hissəsində çay kənarındakı küçə) yerləşir. Memar M. Qarminets tərəfindən layihələndirilmiş binanın tikintisi 1925-ci ilin iyulunda başlanmış və 1928-ci ildə başa çatdırılmışdır. Muzey 4 may 1930-cu ildə açılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Slovak national museum - Museum". City of Bratislava. n.d. September 22, 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: April 30, 2007.
2. ↑  "Smoking Slovak children burn down castle". 11 March 2012. 9 December 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 August 2016.
3. ↑  "Burned Krásna Hôrka Castle should open in 2018". 10 March 2015. 9 December 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 August 2016.
**Jinvali su anbarı** (*gürc.* ჟინვალის წყალსაცავი) — Şərqi Gürcüstanda, Duşeti bələdiyyəsində, Tbilisidən 70 km məsafədə, Jinvali qəsəbəsinin şimalında yerləşən kompleks təyinatlı su anbarıdır. Aragvi çayının ortasında, Alevi, Gudamakari və Kartli silsilələri arasında yerləşir. Ümumi ərazisi 11,5 km². Suyun həcmi 520 mln. m³, faydalı həcmi 370 mln. m³. Maksimal dərinlik 75 m. 1985-ci ildə, Aragvi dərəsində Jinvali su elektrik stansiyasının tikintisi ilə əlaqədar yaradılmışdır. HES-in qazandıran elektrik enerjisi 130 min kilovatdır. Jinvali anbarı tikiləndə, Aragvi çayının bir hissəsi ləğv olundu və çayın keçmiş hissəsində ekosistem artıq mövcud deyil. Tbilisi su təchizatının tədarükündə Jinvali su anbarı çox vacibdir. Qeyd etmək lazımdır ki, anbar Tbilisi əhalisinin təxminən yarısı İçməli su ilə təmin edir. Jinvali su elektrik stansiyasının tikintisi zamanı, XII əsrdə tikilmiş kilsə su altında qalıb, hansı 6 ay ərzində su altında qalır və qalan 6 ay su üzünə çıxır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Gürcüstan coğrafiyası, Kitab I, s. 52, Tbilisi, 2005
2. ↑  "Jinvali su anbarı — Coğrafi məlumatlar". 2019-03-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-03-22.
3. ↑  საპილოტე მდინარის აუზის მართვის გეგმა მდინარე არაგვისთვის[*ölü keçid*]
**Kardiff** — Uelsin paytaxtı.

Etimologiya
===========

**Cardiff Qalasının ön divarı, şəhərin ehtimalla törədildiyi orijinal Roma qala hissəsini göstərir.**
Caerdydd (Şəhərin Uels adı) daha əvvəlki Uels Caerdyf'den törəmişdir. -dyf'den -dydd'ye keçid, Uels f [v] və dd [ð] 'ın şifahi dəyişikliyini göstərir və bəlkə də xalq etimologiyası tərəfindən yönləndirilir (dydd,' gün 'üçün Uelsə, digər tərəfdən də diqqətə çarpan bir məna daşımaz). Bu səs dəyişməsi ehtimalla Orta əsrlərdə ilk ortaya çıxmışdı; Hər iki forma da Tudor dövründə güncelti. Caerdyf'in mənşəyi, "Taf'ın qalası" mənasını verən post-Roma Brythonic kelimelerindedir. Qala ehtimalla Romalılar tərəfindən qurulmuş olanı ifadə edər. Caer qala üçün Uelsə və -dyf, Cardiff Qalası tərəfindən axan çay Taf'ın (Taff) bir formasıdır; ⟨t⟩, ⟨d⟩'a ünsüz mutasiyası göstərir və səsli ikiliyi bir nəticəsi olaraq şövq göstərməkdədir. İtirilən) geniş iddianın bitməsi. 

Cardiff, Caerdyf'den törədilmişdir və Uels f [v], Taff (Uels Taf'tan) və Llandaff (Uels Llandaf'tan) da olduğu kimi ff / f / olaraq borc alınmışdır. İngiliscədə sait [ɨ] olmadığından, son səsli / ɪ / olaraq borc alındı.

Antik William Camden (1551–1623), Cardiff'in "Caer-Didi" dən ("Didius Qalası") türeyebileceğini qarşıya qoydu. Bu ad, sözdə Aulus Didius Gallus, o sırada yaxın bir il qubernatoru adına verildi. Roma qala qurulduğu zaman. Bəzi qaynaqlar bu nəzəriyyəni tekrarlamakla birlikdə, dil elmi səbəblərlə Professor Gwynedd Pierce kimi müasir alimlər tərəfindən rədd edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  .

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Uels ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şəhər** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Aviasiya Təhlükəsizlik Baş İdarəsi** (ATBİ) 1996-cı ildə Bakı, Naxçıvan, Gəncə, Yevlax və Zabrat aeroportlarının Aviasiya Təhlükəsizlik Xidmətlərinin bazasında yaradılmışdır.

Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportunun Aviasiya Təhlükəsizlik Xidməti tərəfindən 1997-ci ilin dekabr ayından etibarən xüsusi texnikadan istifadə etməklə pasport-viza nəzarəti, həmçinin Avropa və MDB ölkələrinə uçan sərnişinlərlə sorğu həyata keçirilir.

Bu müddət ərzində saxta sənədlərlə getməyə cəhd edən və mümkün cinayətləri törətməkdə müəyyən şübhə yaradan xeyli şəxslər reyslərdən çıxarılmışdır.

Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportunda mövcud olan videomüşahidə sistemi aviasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsi səviyyəsini əhəmiyyətli dərəcədə yüksəltməyə imkan yaratmışdır.

Aeroportun terminallarında, perronda və aerovağzal kompleksinin (AVK) qarşısında quraşdırılmış kameralar mümkün hüquq pozuntuları haqqında vaxtında məlumat almağa, həmçinin AVK binasına girişdəki ilkin yoxlama mərhələsindən hava gəmisinə minənədək sərnişinlərin hərəkətinə nəzarət etməyə imkan yaradır.

Bütün məlumatlar müşahidə kameralarından ATİ-nin monitorla və rəqəmli yazı qeydiyyatı aparan müasir sistemlə təchiz olunmuş videodispetçer məntəqəsinə daxil olur.

Aviasiya Təhlükəsizlik İdarəsində müasir texniki vasitələr mövcuddur.

Aviasiya Təhlükəsizlik İdarəsinin sertifikatlı mütəxəssisləri texniki vasitə və sistemlərin təmiri və profilaktikası üzrə işləri peşəkarlıqla yerinə yetirirlər.

ATİ-nin başlıca vəzifəsi
------------------------

* Yerli və beynəlxalq hava xəttləri ilə sərnişinlərin, baqajın, yüklərin və poçtun hava daşımaları həyata keçirilərkən sərnişinlərə, onların əl yükü və baqajlarına baxış keçirməklə aviasiya təhlükəsizliyi tədbirlərinin təmin edilməsindən, mülki aviasiya obyektlərinin və hava gəmilərinin mühafizəsindən ibarətdir.

Xarici keçidlər
---------------

* Aviasiya Təhlükəsizlik İdarəsi saytı Arxivləşdirilib 2008-06-09 at the Wayback Machine

| ⛭Azərbaycan Hava Yolları |
| --- |
| Struktur | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Rəhbərlər | 

|  |  |
| --- | --- |
| AHYDK*\** | 
* Vaqif Sadıqlı (-1992)
* Ədalət Əliyev (1992-)
* Cahangir Əsgərov (1996-2008)

 |
| QSC*\** | 
* Cahangir Əsgərov (2008-)

 |

 |
| Qurumlar | 
* Aviasiya Təhlükəsizlik İdarəsi
* Azal Training
* Milli Aviasiya Akademiyası

 |
| Şirkətlər | 
* Azalaqro
* Azaloil
* Azəraeronaviqasiya
* Buta Airways

 |

 |  |
| Xidmətlər | 

|  |  |
| --- | --- |
| Havalimanları | 
* Heydər Əliyev adına Beynəlxalq Hava Limanı
* Gəncə Beynəlxalq Hava Limanı
* Lənkəran Beynəlxalq Hava Limanı
* Naxçıvan Beynəlxalq Hava Limanı
* Qəbələ Beynəlxalq Hava Limanı
* Zaqatala Beynəlxalq Hava Limanı

 |

 |
| *\*: Azərbaycan Hava Yolları Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti 16 aprel 2008-ci il tarixində Azərbaycan Hava Yolları Dövlət Konserninin əsasında yaradılmışdır.* |
**Karbon lifli süni material** kompozit material olub, karbon liflərinin karbon matrisinə daxil edilməsi ilə əldə olunur. Belə materiallara həm də öz lifləri ilə gücləndirilmiş materiallar deyilir. Lifin növü, onların orientasiyası, həcmi və kompozit materialın hazırlanma üsulu sərbəst seçilə bilər və karbon lifli materialın xassələrinin geniş spektrdə əldə olunmasına imkan yaradır. Karbon lifləri ilə gücləndirilmiş materiallara formavermə, süni materialların hazırlanma üsulu ilə oxşardır.

### Hazırlanması

Süni materialı hazırlamaq üçün karbon lifləri
Karbon liflər termiki bərkiyən birləşdirici maddələrdə batirıldıqdan sonra qat-qat dolanır və preslənir. Bu zaman piroliz prosesi baş verir. Birləşdirici maddə kömürləşir. Birləşdirici maddə çəkisini itirir və məsaməli kompozit material alınır (şəkil 1). Bu aralıq material yenidən mayeyə hopdurulur və karbonlaşdırılır. Bu proses bütöv bir material alınana qədər dəfələrlə təkrar olunur. Sonda alınan material təxminən 15÷20% məsaməliyə malik olur ki, bunu da tamamilə aradan götürmək olmur. 
Karbon lifli materialın dartmada möhkəmliyi inert qaz mühitində ətraf temepraturdan (2000 °C) asılı deyil. Sinfosfat materialı ilə hopdurulmuş karbon lifli material oksidləşməyə qarşı tam qorunmuş olur. 
Bu materiallar təyyarə və kosmik aparatların hazırlanmasında geniş tətbiq olunur. O, əsasən kosmosdan yerə qayıdan aparatların üz qabığı, raketlərin ucluqları, qanadların tilləri, →əyləc diskləri və yüksək temperaturlu sobalarda izoləedici material kimi tətbiq tapır.

### Mənbə

* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430
Beyrut kazarma bombalanması, 23 oktyabr 1983-cü ildə Livan vətəndaş müharibəsi dövründə Beyrutda meydana gələn bombalı hücumudur. Bu hücum nəticəsində 299 Amerika və fransız əsgəri ABŞ və Fransa əsgərlərinin yerləşdirildiyi binaların qarşısında iki bomba yüklü yük maşınının partlaması nəticəsində həyatını itirmişdir. Daha sonra Hizbullah olaraq bilinən İslami Cihad təşkilatı bombalı hücumun məsuliyyətini öz üzərinə götürmüşdür.

Nəqliyyat vasitələrindəki partlayıcılar intiharçılar tərəfindən partladılmışdır. ABŞ dəniz piyadaları korpusu kazarmalarına edilən hücumda 220 nəfəri dəniz piyadası, 18 nəfəri dənizçi və 3 nəfəri əsgər olmaqla ümumilikdə 241 Amerika əsgəri öldürüldü, 60-ı yaralandı. ABŞ Dəniz Piyadaları Korpusunun İkinci Dünya Müharibəsindəki İvo Jima döyüşündən bu tərəfə və ABŞ ordusunun Vyetnam müharibəsindəki Tet Hücumunun ilk günündən bu tərəfə bir gün ərzində ən çox əsgər itirdiyi hadisədir. Həmçinin bu hücum İkinci Dünya Müharibəsindən bəri xaricdəki Amerikalılara edilən ən ölümcül hücumdur. Bundan əlavə, binada qapıçı olaraq işləyən yaşlı bir livanlı da ilk partlayışda öldü. İstifadə olunan partlayıcı 5,400 kq ağırlığında TNT-yə bərabər idi.

İki dəqiqə sonra, Fransız əsgərlərinin qaldığı səkkiz mərtəbəli binaya (Fransa "Drakkar" paraşütçü kazarması, Ramlet al Baida, Beyrut) edilən hücumda 58 Fransız paraşütçü öldürüldü, 15 əsgər yaralandı. Bu, Əlcəzair müharibəsinin bitməsindən bəri Fransanın ən ağır hərbi itkisidir. Livanlı qapıçının həyat yoldaşı və binada olan dörd uşağı da hadisə nəticəsində öldü.

Hücumlar 1982-ci ildə İsrailin Livanı işğal etməsindən və Fələstin Azadlıq Təşkilatının geri çəkilməsindən sonra ölkədə yerləşdirilmiş beynəlxalq sülhməramlı qüvvələrin geri çəkilməsinə səbəb oldu.
**Joakim Alberto Çissano** (22 oktyabr 1939) — Mozambik Xalq Respublikası (MXR) partiya və dövlət xadimi.

Həyatı
------

Lorensu-Markiş litseyini bitirmiş, təhsilini Portuqaliyada davam etdirmişdir. Erkən yaşlarından inqilabi fəaliyyətə başlamış, litseydə ikən Vətənpərvər Tələbə birliyinə başçılıq etmişdi. Sonradan Parisə köçərək Mozambikin milli azadlığı uğrunda hərəkata qoşulmuş, 1962 ildən Mozambik Azadlıq Cəbhəsinin üzvü olmuşdur. Cəbhənin ilk sədri Eduardo Mondlane və Samora Maşellə birgə Portuqaliya müstəmləkəçilərinə qarşı milli azadlıq mübarizəsinə başçılıq etmişdir. 1969 ildə Cəbhənin hərbi-siyasi komitəsinə seçilmişdir. Portuqaliyada faşist diktaturası devrildikdən (1974) sonra Ç. Mozambikin keçid hökumətinə başçılıq etmiş, Mozambik istiqlaliyyət aldıqda sonra xarici işlər naziri təyin olunmuşdur. S. Maşelin faciəli ölümündən sonra Frelimo partiyası MK-nın 1986 illin noyabrında keçirilmiş fövqəladə plenumunda Çissano partiyanın sədri seçilmişdir. Ölkənin konstitusiyasında müvafik olaraq Çissano həmcinin MXR prezidenti və ölkənin silahlı qüvvələrinin baş komandanıdır. Sov. İKP 27-ci qurultayında FRELİMO Partiyasının nümayəndə heyətinə başçılıq etmişdi.
Prezidentliyindən sonra Çissano həm öz ölkəsi, həm də Birləşmiş Millətlər Təşkilatı üçün yaşlı dövlət xadimi, elçi və diplomat oldu. Çissano həmçinin 2003-2004-cü illərdə Afrika İttifaqının sədri vəzifəsində çalışıb.

Prezidentlikdən sonra
---------------------

Təqaüdə çıxdıqdan sonra BMT-də bir sıra vəzifələrdə çalışıb, 2003-cü ilin iyulunda - 2004-cü ilin iyulunda Afrika İttifaqına rəhbərlik edib. Afrika Böhranına Cavab Qüvvələrinin (ASRC) yaradılması proqramının həyata keçirilməsinə töhfə verdi.
2005-ci ilin aprelində o, De Beersə məxsus qızıl mədən şirkəti Harmony Gold Mining-in direktorlar şurasına təyin edilib.
2006-cı ilin dekabrında o, BMT Baş katibi Kofi Annanın Lordun Müqavimət Ordusunun fəaliyyət göstərdiyi ərazilərə - Uqandanın şimalına və Cənubi Sudana xüsusi nümayəndəsi təyin edilib.
2012-ci ilin martında o, BMT-nin əhali məsələləri üzrə işçi qrupunun həmsədri (Finlandiyanın keçmiş prezidenti Tarya Halonen ilə birlikdə) təyin edilib. Bu işçi qrupunun həll etdiyi məsələlərə əhalinin cinsi sağlamlığı ilə yanaşı, hamiləlik və doğuş zamanı qadınların sağlamlığı da daxildir.
Çissano deyir: "Əvvəlcə özüm üçün transsendental meditasiya etdim, sonra onu ailəmə təqdim etdim, nazirləri, hörmətli şəxsləri və ordunu cəlb etdim. Bu, ölkədə siyasi sülhə və təbii tarazlığa gətirib çıxardı".

İstinadlar
----------

1. ↑  Joaquim Chissano // SNAC (ing.). 2010.
2. ↑  Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası. X. Bakı. 1987. səh. 601.
3. ↑  *Meditation is path to peace, Mozambique leader says* Arxivləşdirilib 2011-11-20 at the Wayback Machine, The Guardian, 22 septembre 2001.
**Həsən İsrafilov** (tam adı:*İsrafilov Həsən Abid oğlu*;1946, Nuxa)— iqtisad elmləri doktoru, professor

Həyatı və təhsili
-----------------

1946-cı ildə Şəki şəhərində anadan olmuşdur.

1970-ci ildə Dadaş Bünyadzadə adına Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İstitutunu, 1978-ci ildə isə bu institutun aspiranturasını bitirmişdir.

1981-ci ildə Kiyev Ticarət-iqtisad İnstitutunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmiş və iqtisad elmləri namizədi elmi dərəcəsini qazanmışdır.

### Ailəsi

Ailəlidir, bir övladı var.

Fəaliyyəti
----------

### Pedaqoji fəaliyyəti

Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda baş laborant vəzifəsindən başlayaraq müxtəlif illərdə müəllim, baş müəllim, "Ticarət-əmtəəşünaslıq" fakültəsinin dekan müavini, "Kommersiya" və "Beynəlxalq iqtisadi münasibətlər" fakültələrinin dekanı vəzifələrində çalışmışdır.

2005-2014-cü illərdə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində Magistratura Mərkəzinin direktoru vəzifəsində çalışmışdır.

### Elmi fəaliyyəti

Xarici ölkələrdə keçirilən bir çox beynəlxalq konqres və simpoziumlarda ölkəmizi təmsil etmişdir.
100-dən çox elmi əsərin, o cümlədən monoqrafiya, dərslik, dərs vəsaiti, metodiki göstəriş və elmi məqalənin müəllifidir.

Mükafat və təltifləri
---------------------

* 2005-ci ildə "Vektor" Beynəlxalq Elm Mərkəzi Mükafat Komissiyasının qərarı ilə "XXI əsrin tanınmış ziyalısı" Beynəlxalq diplomu ilə təltif edilmişdir.

* 2006-cı ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə təhsildə əldə etdiyi nailiyyətlərə görə ona "Əməkdar müəllim" fəxri adı verilmişdir.

* 27 sentyabr 2011-ci ildə «Tərəqqi» medalına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "İsrafilov Həsən Abid oğlu". 2022-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-27.
2. ↑  "Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin əməkdaşlarına "Əməkdar müəllim" fəxri adının verilməsi haqqında". 2020-06-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-27.
3. ↑  "Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin əməkdaşlarının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2021-11-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-27.
**Jizel Froynd** — alman əsilli Fransa fotoqrafı.

Həyatı
------

Alman əsilli fransız fotoqraf Jizel Froynd 1908-ci ildə Berlin ətrafında yerləşən Şöneberq ərazisində, yəhudi ailəsində doğulub. 20 yaşı olanda yaxşı oxuduğuna görə atası Yulius Froynd ona "Leyka" markalı fotoaparat bağışladı. Frankfurtda universitetdə oxuduğu vaxtlarda Jizel sosialist hərəkatına qoşulur. Foto sənəti isə sosial işin bir parçası idi - fotoaparatdan küçədəki nümayişləri fotolentə almaq üçün istifadə edirdi.

1933-cü il - artıq Hitler hakimiyyətə gəldi. Jizel ölkəni tərk edib, Parisə köçdü. Burada kitab mağazasının sahibəsi Adrienna Monye ilə tanış oldu və onun köməyi ilə foto sənəti haqda dissertasiyasını kitab kimi nəşr etdirdi. Jizelin məşhur yazıçı Ceyms Coysla tanışlığı da həmin il başladı.

1935-ci ildə Jizel Froynd Parisdə mədəniyyətin mühafizəsi məqsədilə keçirilən konqresdə iştirak edir. Konqresdə xeyli mədəniyyət xadimləri ilə dostlaşan Jizel bir çox məşhur yazıçıların və rəssamların portretlərini işləyir. 1939-cu ildə özünün "Məşhur yazıçılar" adlı fotosərgisini təşkil edir. 1942-ci ildə o, Argentinaya köçür və burada məşhur yazıçılar Viktoriya Okampo və Borxeslə tanış olur. Argentina prezidenti Peronla arvadı Evitanın şəkillərini çəkir.

Sonradan Meksikaya köçən Jizel Mexikoda yaşayan məşhur solçu cütlük - rəssam Diyeqo Riveyra və Frida Kahlo ilə tanış olur. 1950-ci ildə Peronun arvadı Eva Peronun qalmaqallı fotosuna nəşr etdirən Jizel FTB-nin "qara siyahı"sına düşür və nəzarət altında saxlanılır. Bundan sonra daha dəqiq desək, 1953-cü ildə Parisə qayıdır və ömrünün axrına qədər burada yaşayır.

Jizel Froynd 2000-ci ildə Parisdə vəfat edib. Məzarı Parisdəki məşhur Monparnas qəbiristanlığındadır.

Həmçinin bax
------------
Riyaziyyatda, Lejandr funksiyaları aşağıdakı Lejandr differensial tənliyinin dəqiq həlli şəklində meydana çıxır:

{\displaystyle {d \over dx}\left[(1-x^{2}){d \over dx}P\_{n}(x)\right]+n(n+1)P\_{n}(x)=0.}

Bu funksiyalara məşhur fransiz riyaziyyatçısı Adrien Mari Lejandrın şərəfinə Lejandr funksiyaları adı verilmişdir. Yuxarıda göstərilən adi diferensial tənlik fizika və bir çox digər təbiət və texniki elm sahələrinin müxtəlif məsələlərinin izah edilməsi zamanı meydana çıxır və uğurla tətbiq edilir. Məsələn, Laplas tənliyinin (və uyğun xüsusi törəməli differensial tənliklərin) sferik koordinatlarda dəqiq həlli məhz bu funksiyalara gətirib çıxarır.

Lejandr diferensial tənliyi adi qüvvət sıraları üsulundan istifadə etməklə dəqiq həll edilə bilər. Bu tənlik *x* = ±1 qiymətlərində requlyar sinqulyar nöqtələrə malikdir. Bu səbəbdən də, ümumilkdə, qüvvət sıraları üsulu ilə tapilan həll əslində yalnız |*x*| < 1 şərti çərçivəsində doğrudur. *n* tam ədəd olduğu zaman isə, *x* = 1 qiymətində requlyar olan *P**n*(*x*) həlli, eyni zamanda, *x* = −1 qiymətində də requlyar olacaq ki, bu səbəbdən də bu həllin sonsuz sıra şəkli kəsilərək sonlu cəm şəklinə düşəcək (bağqa sözlə, çoxhədliyə çevriləcək).
**Həsən İbn Rza Şirvani** - XVIII əsrdə yaşamış məşhur Azərbaycan əczaçısı və "Siracüt-tibb" ("Tibbin çırağı") əsərinin müəllifi

Həyatı
------

Həsən İbn Rza Şirvani XVIII əsrdə yaşamış məşhur Azərbaycan əczaçısı və "Siracüt-tibb" ("Tibbin çırağı") əsərinin müəllifidir. Fars dilində yazılmış bu məşhur əsərdə yüzlərlə dərman nüsxələri göstərilmişdir. "Siracüt-tibb" orta əsr Azərbaycan əczaçılarının stolüstü kitabı olmaqla yanaşı, qonşu Şərq ölkələrində də məşhur idi.

Kitabda mürəkkəb tərkibli nüsxələrdən bəhs olunur. Müəllif onları "mürəkkəbat" adlandırır. Bu dərmanlardan bəziləri 50-60 və daha çox bitkilərdən ibarətdir. Nümunə kimi, Həsən İbn Rza Şirvaninin nüsxələrindən birinini göstərək: "Bambukun içliyindən hazırlanan həblər ("qursi-təbaşir") ödqovucu təsirə malikdir, qan təzyiqini aşağı salır, spazmlara qarşı faydalıdır. Tərkibi: bambukun içi, qızılgül, ağ səndəl, xiyar toxumları, nilufər siropu, zirinc, ərəb qatranı, gəvən kitrəsi, dəvətikanın havada bərkimiş şirəsi. Bütün bunları yaxşıca döyürlər və sitron suyu ilə qarışdırıb yayma həblər düzəldirlər".

Həsən İbn Rza Şirvaniyə məxsus bu əsərinin əlyazma nüsxələri Azərbaycan MЕA-nın M.Füzuli adına Əlyazmalar Institutunda və еləcə də İranın əlyazma xəzinələrində saxlanır.

Xarici keçidlər
---------------

* 

| ⛭Azərbaycanda tibb |
| --- |
| Əsas mövzular | Tibb tarixi • Təbabət və əczaçılıq işi üzrə orta əsr əlyazmaları • Xalq təbabəti |  |
| Orta əsr həkimləri | İsa Ər Ragi Tiflisi • Ömər ibn Osman Kafiəddin • Əbu Abdulla Məhəmməd Bin Nəmvar Təbrizi • Mühzəbəddin Təbrizi • Əbdül Məcid Təbib • Nəcməddin Əhməd Naxçıvani • Nəsirəddin Tusi • Rəşidəddin • Mahmud İbn İlyas • Yusif İbn İsmayil Xoyi • Mahmud İbn Məhəmməd Dilşad Şirvani • Məhəmməd İbn Mahmud Şirvani • Mirzə Məhəmməd Təbrizi • Əbülfət Təbrizi • Ələddin Həkim Təbrizi • İmadəddin Mahmud• Şükrüllah Şirvani • Yusif İbn Məhəmmədcan Qarabaği • Əbu Talib Təbrizi • Heydər Həkim • Həkim Məhəmməd Əmin • Həkim Məhəmməd Bəqər • Həkim Cəbrayil • İbrahim Zeynalabdin oğlu Naxçıvani • Məhəmməd Tağı Tufarqanli • Məhəmməd Həkim Ərdəbili • Rüknəddin Məsud Məsihi • Murtuza Qulu Xan Şamlu • Hacı Süleyman İrəvani • Həsən İbn Rza Şirvani • Mirzə Həsən Şirvani • Məhəmməd Yusif Şirvani • Əbülhəsən Marağayi • Ağa Seyid Əli Təbrizi • Mahmud Şirvani • Yusif Məhəmməd Təbib |