recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Enn** (*ing.* Anne with an E) — Lucy Maud Montgomery'nin 1908 klassik uşaq ədəbiyyatı kateqoriyasına aid edilən əsəri Anne of Green Gablesdan uyğunlaşdırılmış bir Kanada epizodik televiziya serialıdır. CBC üçün Moira Walley-Beckett tərəfindən yaradılıb və Amybeth Mcnulty kimsəsiz Anne Shirley, Geraldine James Marilla Cuthbert, R.H. Thomson Matthew Cuthbert, Dalila Bela Diana Barry və Lucas Jade Zumann Gilbert Blythe rolunu səhnələşdirib.

Teleserialda kimsəsizlik, psixoloji travmalar ve gender bərabərsizliyi, irqçilik kimi sosial mövzulardan bəhs olunmuşdur. 1896-cı ildə bacı-qardaş Mattheu və Marilla Cuthbert təsərrüfatın işinə kömək etmək üçün uşaq evindən bir oğlan övladlığa götürmək qərarına gəlirlər. Mattheu övladlığa götürdükləri uşağı götürmək üçün qatar stansiyasına gedəndə anlayır ki, oğlan əvəzinə, 13 yaşında xəyalpərəst, danışan, şən, enerjili bir qız övladlığa götürüblər. Bu qız - Enn yalnız bir neçə aylıq olarkən ailəsi ölüb və Enn bu günə qədər fərqli ailələrdə qulluqçu olaraq çalışıb. Mattheu Ennin qalmasını istəsə də, Marilla Ennə güvənmir, çünki o, yararsız bir yetimdir. Daha sonra Ennin səhvini tuturlar, Enni yenidən uşaq evinə göndərirlər. Daha sonra Enn haqqında yanıldıqlarını başa düşürlər və Enni tapmağa çalışırlar. Enn ailəsi ilə yaşamağa başlayarkən məktəb yoldaşları və qonşuluqdakı qonşuları tərəfindən təklənir. Ancaq Enn zəkası, problem həlletmə qabiliyyəti və təxəyyülü sayəsində bütün çətinliklərin öhdəsindən gəlir.

İstinadlar
----------
**Kosava qəsri** — Kosovo, Belarusiyada yerləşən dağılmış neo-qotik qəsr-saray. Əmlak 1821-ci ildə qraf Voytsex Puslovski tərəfindən satın alınmışdır. Voytsex Puslovskidən sonra mülk onun oğlu Vandalin tərəfindən miras qaldı. Tadeusz Kosciuszko bir malikanədə anadan olmuşdur. Qəsrin memarı Franciszek Jaschold idi. Saray 19-cu əsrin sonlarında Vladislav Markoni tərəfindən yenidən qurulmuşdur. 1863-cü ildə Polşa Yanvar üsyanının məğlubiyyətindən sonra mülk Trubetskoy ailəsinə və digər rus aristokratlarına keçdi.
Birinci və İkinci Dünya Müharibələri zamanı bura ciddi ziyan dəyib. Hazırda qəsrdə bərpa işləri gedir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Palace of the Puslovskys in Kossovo". 22 October 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 November 2013.
2. ↑  "Kosava castle at Belarus Tourism site". 3 November 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 November 2013.
3. ↑  "Land of Ancestors: Puslovsky Сastle in Kossava". December 16, 2012. October 17, 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: May 26, 2023.
**Hovard G. Kanningem** (26 may 1949 və ya 1949, Miçiqan-Siti[d], İndiana) — Viki-nin ilkin versiyasını hazırlayan və Çevik proqram təminatının inkişafı manifestinin müəllifi olan Amerikalı kompüter proqramçısıdır. Həm dizayn nümunələri , həm də ekstremal proqramlaşdırma sahəsində qabaqcıl olan Hovarda, 1994-cü ildə VikiVikiVeb- i kodlamağa başladı və onu Portland Pattern Repository əlavəsi kimi 25 mart 1995-ci ildə c2.com-da (proqram məsləhətçiliyinin veb-saytı) quraşdırdı. Kanningem wiki tədqiqatı və təcrübəsi ilə bağlı WikiSym konfrans seriyasının ilk üç instansiyasında , həmçinin Wikimedia Developer Summit 2017-də əsas məruzəçi olub.

Həyatı
------

Hovard G. Kanninqem 26 may 1949-cu ildə İndiana ştatının Miçiqan şəhərində anadan olub. O, orta məktəbə İndiana ştatının Highland şəhərində gedib. 1978-ci ildə fənlərarası mühəndislik (elektrik mühəndisliyi və kompüter elmləri) üzrə bakalavr dərəcəsini və kompüter elmləri üzrə magistr dərəcəsini bitirib. O, həmçinin Wyatt Software-də Ar-Ge direktoru və tektronix kompüter tədqiqat laboratoriyasında baş mühəndis vəzifələrində çalışmışdır. O, Federal Rabitə Komissiyası tərəfindən verilmiş həvəskar radio əlavə sinif lisenziyasına malikdir və onun zəng işarəsi K9OX-dir

### "Kanningem qanunu"

Kanningem ideyası ilə hesablanır: "İnternetdə düzgün cavabı əldə etməyin ən yaxşı yolu sual vermək deyil, səhv cavabı yerləşdirməkdir". İnsanların suala cavab verməkdənsə, səhv cavabı düzəltmək istəklərindən irəli gəlir. Steven McGeady-nin dediyinə görə , Kanninqem 1980-ci illərin əvvəllərində ona bu barədə şıltaqlıq edərək məsləhət verib və McGeady bunu Kanningem Qanunu adlandırıb. Əvvəlcə insanlar arasında qarşılıqlı əlaqəyə istinad edilsə də , qanun Vikipediya kimi digər onlayn icmaların necə işlədiyini təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir. Kanningem özü qanunun sahibliyini inkar edir və bunu "internet vasitəsilə təbliğ etməklə özünü təkzib edən yanlış sitat" adlandırır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Encyclopedia of Computer Science and Technology Arxivləşdirilib 2023-07-21 at the Wayback Machine  (ing.)
2. ↑  Word of the Week: Cunningham’s Law Arxivləşdirilib 2023-07-21 at the Wayback Machine  (ing.)
3. ↑  "Cunningham qanunu nədir?". 2023-07-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-21.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Azərbaycan (dəqiqləşdirmə).

**"Azərbaycan" kinoteatrı** — Azərbaycanın Bakı şəhərində fəaliyyət göstərən kinoteatr. Xurşidbanu Natəvanın heykəlinin arxasında yerləşir. Sovet dövründən istifadəyə verilmiş kinoteatr müstəqilliyin ilk on illiyində də fəaliyyətini davam etdirmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2000-ci il 10 avqust tarixli 383 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş "Azərbaycan Respublikasında dövlət əmlakının özəlləşdirilməsinin II Dövlət Proqramı"na uyğun olaraq, Azərbaycan Respublikasının prezidentinin 23 avqust 2006-cı il 1635 saylı sərəncamı əsasında özəlləşdirilmişdir. 31 oktyabr 2011-ci ildən təmirə saxlanılaraq fəaliyyətini dayandırmışdır. 

2016-cı ilin dekabrından yeni təmirdən çıxmış və "CinemaPlus" premium kinoteatrlar şəbəkəsinin tərkibində Azərbaycan kinoteatrı tamamilə yenidən qurularaq fəaliyyətini bərpa etmişdir. Dünya stardartlarına cavab verən iki mərtəbəli kinoteatrın 3 zalı və 190 oturacaq yeri var. Zallar rahat və yüksək keyfiyyətli kreslolarla təchiz olunub.

Bundan əlavə, kinoteatrda birinci mərtəbədən ikinci mərtəbəyə qalxmaq üçün xüsusi liftlər quraşdırılıb. Onların köməyi ilə həm VİP zalın tamaşaçıları növbə gözləmədən zala daxil ola, həm də fiziki qüsurlu insanlar əlil arabaları ilə rahat şəkildə ikinci mərtəbəyə qalxa bilərlər. Həmçinin, əlil arabalı üçün zallarda xüsusi yerlər quraşdırılıb.

Həmçinin bax
------------

* Nizami (kinoteatr)
* Azərbaycan kinoteatrlarının siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bakı kinoteatr erasının sonunda?". www.azadliq.org. www.azadliq.org. 2021-12-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 mart 2020.
2. ↑  "AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI". 23.08.2006. 2021-09-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 sentyabr 2021.
3. ↑  *Nigar İxtiyarqızı.* hafta.az. 26 oktyabr 2011  (#bare\_url\_missing\_title). 2021-09-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 sentyabr 2021.
4. 1 2  *Report İ.A.* "Report informasiya agentliyi". www.report.az. 06.12.2016. 2021-12-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 sentyabr 2021.

Xarici keçidlər
---------------

* Azerbaijan Cinema
* Bakının ilk müasir kinoteatrlarından olan "Azərbaycan" kinoteatrı
* Кинотеатр «Азербайджан» Часть I: Что было; Часть II: Что будет — OurBaku
* "Azərbaycan" kinoteatrı niyə sökülür
* "Azərbaycan" kinoteatrı nə vaxt bağlanacaq?
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Energetik.

**"Energetik"** futbol klubu — və ya digər adı ilə **Energetik Əli Bayramlı Futbol Klubu** 1980-ci ildə Əli Bayramlıda (indiki Şirvan) yaranmış Azərbaycan futbol klubudur. 1980-ci ildə çempionluq və kubok qazanmış klub, 1997-ci ildə maliyyə problemləri səbəbiylə fəaliyyətini dayandırmışdır.

Tarixi
------

Azərbaycanda indiyə qədər bir çox klub fəaliyyətini dayandırıb. Onlardan biri 1980-ci ildə Azərbaycan çempionu olmuş keçmiş Əli-Bayramlı, indiki Şirvan şəhərinin "Energetik" klubudur.

Çempionluqdan bir xatirə rəsmi
Azərbaycan çempionatında iştirak edəndə, Azərbaycan Elektrik Stansiyası klubdakı bütün futbolçuları işə götürmüşdü. Onlar üçün güzəştə gedərək işdən azad edib, məşqlərə, oyunlara yollanmalarına icazə verirdilər. Maliyyə problemlərinin də olmaması səbəbi ilə çıxdığı ilk mövsümdəcə çempionluğu aldı "Energetik". 1980-cı ildə Azərbaycan çempionluğunu, daha sonra kuboku qazandı. Bununlada o ərazidə futbola maraq daha da artmağa başladı.

1992-ci ildə ilk Azərbaycan çempionatında Energetik klubu da iştirak etdi. İlk milli çempionatın başlamasından sonra klub Azərbaycanın əsas liqasında yüksək nəticə göstərdi. Lakin debüt uğursuz oldu və 26 komanda arasında 22-ci yeri tutan klub birinci liqaya düşdü. Həmin günə qədər Azərbaycan Dövlət Elektrik Stansiyası klubu maliyyələşdirirdi. Klub isə öz növbəsində liqada orta səviyyədə çıxış edirdi. Legionersiz bir heyəti var idi, Əli-Bayramlı sakinlərindən ibarət heyətə sahib idi. 1996-cı ilə qədər klub Azərbaycan Birinci Dəstəsində iştirak etdi. Lakin bir müddət sonra sponsorun kluba verdiyi maliyyə dəstəyini çəkməsi səbəbiylə, bir il maliyyə problemləri ilə üzləşən klub, 1997-ci ildə rəhbərlik tərəfindən fəaliyyətin dayandırılması qərarı aldı. Cəlal Hüseynov, Tərlan Əhmədov kimi peşəkar futbolçular "Energetik"in yetirməsi olmuşdur. Klub 2023-cü ildə "Şirvan FK" adı ilə yenidən fəaliyyətə başlamışdır.

Uğurları
--------

* **Azərbaycan SSR Milli Futbol Çempionatının qalibi (1)** - 1980

Həmçinin Bax
------------

* Azərbaycan futbol klublarının siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-05-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-01.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Futbol klubu** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Füzuli Ələkbərov** (1958, Saltaq, Culfa rayonu) — Azərbaycan Respublikasının keçmiş Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi naziri.

Həyatı
------

Düzuli Ələkbərov 3 fevral 1958-ci ildə Naxçıvan MR-in Culfa rayonunun Saltaq kəndində anadan olub.

1980-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin riyaziyyat fakültəsini, 1990-cı ildə isə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun Sənayenin planlaşdırılması fakültəsini bitirib.

Əmək fəaliyyətinə 15 avqust 1980-ci ildə Şəki rayonunun Qoxmuq kənd orta məktəbində müəllim kimi başlayıb.

Rus, türk və ingilis dillərində sərbəst danışır. Ailəlidir, dörd övladı var. İsmayıllı Rayon İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı Nizami Ələkbərovun qardaşıdır.

İctimai-siyasi fəaliyyəti
-------------------------

Füzuli Ələkbərov Şəki şəhər komsomol komitəsinin katibi, Azərbaycan LKGİ Mərkəzi Komitəsində təlimatçı, 1987–1991-ci illərdə "Sputnik" Beynəlxalq Gənclər Turizm Bürosunda sədr vəzifələrində çalışıb.

1992–2006-cı illərdə "İmproteks" Şirkətlər Qrupunun prezidenti olub. 2003–2006-cı illərdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Sahibkarlar Şurasının üzvü olub. 1996-cı ildən Azərbaycan Respublikası Cüdo Federasiyasının prezidentidir. 1993-cü ildən YAP-nın üzvüdür.

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 7 fevral 2006-cı il tarixli 1277 nömrəli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi naziri təyin edilib. 22 oktyabr 2013-cü ildə vəzifəsindən azad edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycandakı vəzifəli şəxslərin vəzifəli qohumları - SİYAHI". 2023-04-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-01.
2. ↑  "Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin yeni tərkibi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2014-11-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-10-22.
Burqteater
**Burqteater** — Vyanada teatr.

Tarixi
------

1741-ci ildə imperatriçə Mariya Tereziyanın sərəncamı ilə Hofburq sarayı yaxınlığındakı Mixaelerplatsda, ballar keçirilən evdə əsası qoyulmuş, "Saray nəzdində kral teatrı", yaxud "Burqteater" adını almışdır. 1740-cı illərdə burada italyan və fransız artistləri opera və balet tamaşaları göstərirdilər. 1751-ci ildən Avstriya truppalarının çıxışları başlanmışdı.

İmperator II İosifin dekreti ilə 1776-cı ildə saray teatrı statusunu və "Alman milli teatrı" adını almış, 1794–1918-ci illərdə "Burq yanındakı İmperator və Kral saray teatrı" adlanmışdır, 1918-ci ildən indiki adını daşıyır. "Burqteater" 1888-ci ildən yeni binada (memarlar Q. Zemper və K. Hazenauer, rəssamlar Q. Klimt, E. Klimt və b.) fəaliyyət göstərir; bina 1945-ci ildə bombardmandan zərər çəkmiş və 1955-ci ildə tam bərpa olunmuşdur.

18-ci əsrdən başlayaraq teatrın repertuarı, əsasən, alman və fransız klassiklərinin əsərləri, U. Şekspirin, İntibah dövrü ispan dramaturqlarının pyesləri, antik dramaturgiya əsasında formalaşmışdır. 19-cu əsrdə F. Qrilparserin, A. Şnitslerin, H. fon Hofmanstalın əsərləri, həmçinin Vyana komediyaları və "xalq pyesləri" tamaşaya qoyulurdu.

Təsviri
-------

20-ci əsrdə repertuara daxil olan H. İbsenin və G. Hauptman, L. N. Tolstoy, A. P. Çexov, F. Verfel və b.-nın yeni səhnə həlli tələb edən pyesləri "Burqteater"-i akademizm prinsiplərindən uzaqlaşdırdı. 1920–40-cı illərdə teatrda ekspres sionistlərdən rejissor A. Heyne, rəssamlar A. Roller, R. Heylinq, O. Ştrnad çalışmışlar. 1950–60-cı illərdə Stanislavski sisteminin davamçısı, opera islahatçısı V. Felzenşteyn "Burqteater"-in səhnəsində özünün ən yaxşı dram tamaşalarını yaratmışdır.

1970-ci illərdə burada C. Streler və J. L. Barro tamaşalar hazırlamışlar. Lakin teatrın əsas bədii dəyərini onun aktyor ansamblı təşkil edirdi;müxtəlif illərdə R. Aslan, E. Balzer, H. Bleybtroy, K. M. Brandauer, P. Vesseli, Ş. Volter, Y. Kayns, Y. Lampe, E. Ort, Q. Foss, M. Heltau, P. A. Hörbiger, L. Şvarts və b. bu ansamblda çalışmışlar.

1986–99-cu illərdə teatra alternativ, sosial-tənqidi cərəyanın nümayəndəsi olan alman rejissoru K. Paymann rəhbərlik etmişdir. O, aktual ictimai problemlərə və müasir repertuara xüsusi diqqət yetirirdi. 1999-cu ildən truppaya K. Baxler rəhbərlik edir. Teatrda A. Bret, L. Bondi, K. M. Qrüber, P. Sadek və b. aparıcı rejissorlar çalışır.

Həmçinin bax
------------

* Vyana

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Burqteater// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 95–96.

Xarici keçidlər
---------------

* Burqteater ana səhifəsi
* Burqteater informasiya və fotoqrafiyası
| XBT-10 təsnifatı |
| --- |
|  |
| O26.5 | Vena kava kompression sindrom |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| XBT-10 onlayn (ÜST — 2006-cı il versiyası) |

**Vena kava kompression sindrom** və ya **Hamiləlikdə hipotoniya sindromu** hamiləlik zamanı dölün eyni zamanda uşaqlığın böyüyərək aşağı boş venanı sıxaraq, qanın ürəyə axınına maneə törətməsindən meydana çıxan hamiləlik fəsadı olan şok vəziyyəti. Bu halı qarın boşluğunda sürətlə inkişaf edən irihəcmli şiş toxuması da yarada bilər.

Bu hal əsasən hamiləliyin sonuna yaxın özünü büruzə verir. Bu zaman hamilə qadınlar arxası ustə uzana bilmirlər. Ürəkdöyünmə, tənginəfəslik, ürəkbulanma, qan təzyiqinin kəskin düşməsi, dəri və selikli qişaların avazıması və göyərməsi, soyuq tərbasma, huşun qaralması bu sindromun əsas simptomları sayılır. Sol yanıustə çevrildikdə və bir qədər şok vəziyyəti aldıqda (baş aşağı ayaqlar yuxarı) bu simptomlar tezliklə aradan qalxmış olur.

Mənbə
-----

* Stauber, Weyerstahl (Hrsg.): *Gynäkologie und Geburtshilfe.* Thieme, Stuttgart; 2. Auflage 2005. ISBN 978–3131253422
* Peter Sefrin, Rainer Schua Hexal Notfall Manual, 5. aktualisierte u. erweiterte Auflage, Urban&Fischer
**Mikri-Praspa gölü** və ya **Kiçik Prespa gölü** (*yun.* Λίμνη Μικρή Πρέσπα, *Limni Mikri Prespa*; alb. Prespa e Vogël, mak. Мало Преспанско Езеро, *Malo Prespansko Ezero*) — Yunanıstan (hövzəsinin sahəsi 138 km², səthinin sahəsi 42,5 km²) ilə Albaniya (hövzəsinin sahəsi 51 km², səthinin sahəsi 4,3 km²) arasında yerləşən tektonik göl. İki Prespa gölündən ən kiçiyidir.

Haqqında
--------

Ohrid gölü və Prespa gölləri topoqrafik xəritədə.
Mikri-Praspa gölü nadir quş növlərinin çoxalması və qidalanması üçün uyğun olan bataqlıqlara malik olması ilə tanınır. Burada dünyanın ən böyük qıvrımlələk qutan koloniyası çoxalır. Gölün florasını 1.500-dən çox bitki növü təşkil edir. Bu növlərdən 146-sı Ohrid gölü üçün, 39 növü Prespa gölləri üçün endemikdir.

Göldə Aqios Axillios adlı ada yerləşir. Ada X əsrdə bolqar çarı Samuel tərəfindən paytaxt kimi istifadə olunmuşdur. 1970-ci illərdə isə balıqçılıq və turizm mərkəzi olmuşdur. Adada Müqəddəs Axillios bazilikası yerləşir. Bu bazilika Bizans dövründə erkən xristian memarlığı stilinin sağ qalmış nümunələrindən biridir.

Gölün ətrafında yerləşən kəndlər: Aqios Qermanos, Laymos, Milionas, Plati, Kallitea, Lefkonas, Prespes, Karyes, Mikrolimni, Oksiya, Pili və Vrontero.

1970-ci ildə Devol çayının istiqaməti yayda suvama işlərində daha çox sudan istifadə etmək məqsədilə bu gölə yönləndirilmişdir. Lakin çay çirkli olduğundan gölün Albaniyada qalan hissədində çirlənmə baş vermişdir və buna görə bu yönləndirilmə dayandırılmışdır. Gölün Albaniyaya düşən hissəsinin sahəsi 420 hektardır. 1999-cu ildə Prespa Mühafizə Cəmiyyəti Mikri-Prespa Ramsar Yerinin qorunması üçün göstərdiyi səylərə görə Ramsar mükafatı qazanmışdır.

Qalereya
--------

* Aqios Axillios adasına gedən yol.Aqios Axillios adasına gedən yol.
* Aqios Axillios adasından yol.Aqios Axillios adasından yol.
* Aqios Axillios adasının zirvəsindən mənzərə.Aqios Axillios adasının zirvəsindən mənzərə.
* Aqios Axillios adasında kilsə xarabalıqları.Aqios Axillios adasında kilsə xarabalıqları.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Stan (Stojan) Malian.* History and Religion of Macedonia: Gateway to Europe. AuthorHouse. 1 August 2009. 120–. ISBN 978-1-4389-7764-5. 7 January 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 April 2016.
2. ↑  Etnografia shqiptare. Akademia e Shkencave e RPSH, Instituti i Historisë, Sektori i Etnografisë. 1962. 2020-01-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-01.

Xarici keçidlər
---------------

* Transsərhəd Prespa Parkı

| ⛭Albaniya Albaniyanın su hövzələri |
| --- |
| Çaylar | Ağ Drin • Buna çayı • Drin çayı • Erzeni çayı • Tirana çayı |
| Göllər | Balkan yarımadası gölləri • Mikri-Prespa gölü • Şkoder gölü |
Tokofobia (ingiliscə: Tokophobia) və ya hamiləlik və doğuş qorxusu bu xüsusi fobiyanın təyin olunmuş adıdır. Buna "maleusiofobia"da deyilir (Bu söz "maieusiophobia" sözündəndir), yunanca "maieusis" "doğuş edən qadın" deməkdir (lakin adətən mamaçaya aiddir bu söz). Latın dilində "Parturiphobia" sözünün mənası ("parturire"), "hamilə olmaq" və ya "lockiophobia" deməkdir.

### İbtidai və ikinci tokofobiya

* İbtidai tokofobiya hamiləlikdən əvvəlki köklü doğuş qorxusudur və yeniyetməlik dövründə başlaya bilər. Bu, adətən öz analarının təcrübələri və ya məktəbdə öyrəndikləri biliklərlə formalaşan bir fobiyadır.
* İkinci dərəcəli tokofobiya travmatik doğuş təcrübəsi, zəif mamaçalıq təcrübəsi, zəif tibbi xidmət, doğuşdan sonrakı depressiya və ya digər narahatedici hadisələr nəticəsində meydana gəlir.

Xəstələrin doğuşla bağlı bəzi reaksiyaları aşağıdakılardır:

> "Həqiqət budur ki, içimdə yad bir şeyin böyüməsini iyrənc hesab edirəm."
> 
> 
> "Doğuş haqqında çox düşünməyimin mənim mədəmi bulandırdığını söyləmək, mənim üçün çətin deyil".
> 
> 
> "Bu, sadəcə olaraq psixoloji vəziyyət deyil, mən fiziki olaraq doğum və hamiləlikdən qorxuram".
> 
> 
> 
> "Hətta ətrafımdakı dostlarımdan birinin hamilə olduğunu eşidəndə mən əziyyət çəkirəm və hətta doğuşla bağlı hər hansısa bir şeyi izləməyə yaxud da, dinləməyə belə dözə bilmirəm".
> 
> 
> > 
> > 
> > 
> 
>
Məzmun
------

Burada II Dünya müharibəsi illəri uşaqlarının fərəhsiz həyatından, mənasız keçən günlərindən, xeyirxah adamların saf və ülvi mənəviyyatından bəhs edilir.

Filmdəki hadisələr Azərbaycanın uzaq kəndlərinin birində cərəyan edir. Burada Qulam baba (*Məmmədrza Şeyxzamanov*) və onun ətrafında toplaşan kənd uşaqlarının başlarına gələn əhvalatlardan danışılır. Müharibə nə qədər dəhşətli, ağır olsa da, dünya görmüş müdrik qocanın iradəsini qıra bilmir, bütün ölkə üçün çətin günlərdə kənddə qalan Qulam baba uşaq və qadınlara, həmyerlilərinə dayaq olur.

Kinolentdə oğurlanmış uşaqlıq haqqında söhbət gedir. Müharibə uşaqların həyatına müdaxilə etmiş, onların rahatlığını pozmuş, şən və qayğısız keçən uşaqlıq çağlarını əllərindən almışdır. Müharibənin çətinlikləri, törətdiyi fəlakətlər-bütün bunlar tamaşaçıların gözləri önündən gəlib keçir.

Film haqqında
-------------

Film yazıçı Əkrəm Əylislinin eyniadlı hekayəsi əsasında ekranlaşdırılmışdır.

Film Mərkəzi televiziyanın(Moskva) sifarişi ilə çəkilmişdir.

Səhv
----

*Titrlər:* Quraşdırılmış səhnə operatoru Ramiz Babayev səhvən Rafiq Babayev kimi göstərilmişdir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Əkrəm Əylisli
**Quruluşçu rejissor:** Tofiq İsmayılov
**Quruluşçu operator:** Rafiq Qəmbərov
**Quruluşçu rəssam:** Fikrət Əhədov
**Bəstəkar:** Nazim Əliverdibəyov
**Səs operatoru:** Paşa İbrahimov
**Quraşdırılmış səhnələrin operatoru:** Ramiz Babayev
**Qrim rəssamı:** V.Bereznyakov
**Montaj edən:** A.Filimonova
**Rejissor assistenti:** Cəfər Əsədov, Malik Əlicanov
**Operator assistenti:** Sərdar Vəliyev
**Rəssam assistenti:** T.Məlikzadə
**Dirijor:** Nazim Rzayev
**Redaktor:** Nataliya Şneyer
**Filmin direktoru:** Yusif Yusifzadə
### Rollarda

Sevinc İsmayılova — Nigar
Soltan Məmmədov-Sadıq
Məmmədrza Şeyxzamanov — Qulam
Leyla Bədirbəyli — Müşəfər nənə
D.Abdullayeva
Zemfira İsmayılova — Sadıqın anası
Muxtar Avşarov — Səftərəli
Fərhad İsmayılov
O.Şeyxov
Tariyel Qasımov — Sadıqın atası
M.Rzayev
### Filmi səsləndirənlər

Şahmar Ələkbərov (titrlərdə yoxdur)
Xuraman Hacıyeva — uşaq (titrlərdə yoxdur)
Əminə Yusifqızı — Bikə (titrlərdə yoxdur)

Mənbə
-----

* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 167.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 227-228; 232.

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
**Fransua Leons Verni** (*fr.* François Léonce Verny; {{DVTY}} şablonu boşdur ) – Fransa zabiti və dəniz mühəndisi. O, Yaponiyanın müasirləşməsi prosesində vacib rol oynamış, Yaponiyada Yokosuka dəniz arsenalı və digər infrastruktur layihələrinə rəhbərlik etmişdir.

Həyatı
------

Leons Verni 1865-ci ildə Yaponiyada ilk dəniz fənərlərinin və hökumət tərsanəsinin tikilməsi üçün Tokuqava hökuməti tərəfindən ölkəyə dəvət olunmuşdur. Tokuqava şoqunluğunun 1868-ci ildə devrilməsindən öncə Verni Yokohamada kiçik tökməxana açdırmış, Naqasakidə yerləşən kiçik tərsanəni böyütmüş və Yokosukada yeni tərsanənin tikintisi üçün yer seçmişdir.

Meyci hökumətinin hakimiyyətə gəlməsindən sonra Verni ilə əməkdaşlığa davam edilmişdir. Verninin rəhbərliyi altında 1870-ci ilə qədər Kannonzaki, Nocimazaki, Coqaşima və Şinaqavada dörd dəniz fənəri tikilmişdir. 1872-ci ilin yanvarında İmperator Meycinin iştirakı ilə Yokosuka dəniz arsenalının açılışı baş tutmuşdur. Verni və onun 45 nəfərlik fransız heyəti Yokosukada yaponlara Qərb memarlığı və sənaye texnikalarını, eləcə də, metrik sistemi öyrətmişdir.

1876-cı ildə Verni Fransaya qayıtsa da, Yaponiya hökuməti üçün fransız mühəndislərinin tapılmasında və avadanlıqların alınmasında kömək etməyə davam etmişdir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------
**Bakı funikulyoru** — Azərbaycanda yeganə funikulyor.

Tarixi
------

Bakı funikulyoru, 1964-cü il
Bakı funikulyoru Əliş Ləmbəranskinin təşəbbüsü ilə tikilmişdir. 1960-cı il mayın 5-də istifadəyə verilmişdir. SSRİ zamanında funikulyorun qatarları xüsusi sifarişlə Ukraynanın Xarkov şəhərində hazırlanaraq buraya gətirilmişdir.

Stansiyaları
------------

"Bəhram Gur" və "Şəhidlər Xiyabanı" adlı iki stansiyası mövcuddur. Stansiyalar arası məsafə 455 metrdir. Cəmi 2 vaqonu olan bu funikulyorda vaqonlar saniyədə 2,5 metr sürətlə hərəkət edərək bir stansiyadan digərinə 4 dəqiqəyə çatırdı. Vaqonlararası interval 10 dəqiqə, gediş haqqı isə 20 qəpik olmuşdur (hal-hazırda gediş haqqı 1 manatdır.). 2012-ci ildə 4il müddətinə pulsuz fəaliyyət göstərmişdir. Funikulyor saatda orta hesabla 2 min sərnişini daşımaq imkanına malik idi.

Təmiri
------

Bakı funikulyoru müxtəlif vaxtlarda bir neçə dəfə təmir edilmişdir.

1980-ci illərin sonlarında qəza vəziyyətində olduğu əsas gətirilərək bağlanıb və 2001-ci ilin sonunda yenidən istifadəyə verilmişdir. Bakı funikulyoru 2001 və 2007-ci ildə iki dəfə əsaslı şəkildə təmir edilmişdir. 2007-ci ildəki təmirdən sonra vaqonların hərəkəti zamanı yaranan səs-küy minimuma endirilmişdi. 2011-ci ilin aprelində isə yenidən təmirə dayandırılmışdır. 23 may 2012-ci ildə əsaslı təmir və yenidənqurmadan sonra yenidən istifadəyə verilmişdir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və xanımı Mehriban Əliyeva açılış mərasimində iştirak etmişlər. 2018-ci lin noyabr ayında bir müddət profilaktika işləri ilə əlaqədar fəaliyyətini dayandırıb. 2020-ci ilin mart ayında pandemiya ilə əlaqədar fəaliyyətini 21 ay müddətinə dayandırmışdır.

Qalereya
--------

* Bakı funikulyoru 2020-ci ildəBakı funikulyoru 2020-ci ildə
* Bakı funikulyorunun qatarıBakı funikulyorunun qatarı
* Qatarlarından biri (21 mart 2014)Qatarlarından biri (21 mart 2014)

İstinadlar
----------

1. ↑  Bakı funikulyorunun rəngi dəyişdirilir. Arxivləşdirilib 2011-08-28 at the Wayback Machine (az.)
2. ↑  "Bakı funikulyoru pullu oldu – VİDEO". Oxu.Az (az.). 2017-01-18. 2024-01-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-09.
3. ↑  Bakı Funikulyoru yenə də qəzalı vəziyyətdədir. Arxivləşdirilib 2021-04-20 at the Wayback Machine (az.)
4. ↑  Bakı funikulyoru yenidən qurulur. Arxivləşdirilib 2011-08-23 at the Wayback Machine (az.)
5. ↑  İlham Əliyev Bakı Funikulyorunun, Dənizkənarı Milli Parkda abadlıq işlərinin gedişi, Dövlət Bayrağı Meydanının yaxınlığında yeni iaşə obyektləri ilə tanış olmuşdur. **president.az** Arxivləşdirilib 2018-01-21 at the Wayback Machine (az.)
6. ↑  "Bakı funikulyoru yenidən istifadəyə verildi - FOTO". Oxu.Az (az.). 2018-11-01. 2024-01-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-09.
7. ↑  "Bakı funikulyorunun fəaliyyəti bərpa edilib". Oxu.Az (az.). 2021-12-16. 2024-01-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-09.

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbarda əlaqəli media-fayllar

* Sökdülər, yenidən tikmək üçün — Fotosessiya. Arxivləşdirilib 2012-02-07 at the Wayback Machine (az.)
* Бакинский фуникулер после ремонта — ФОТО.  (rus.)
* Bakı funikulyoru
Çoban *qazax atı* və Tobet iti.
**Qazax atı**
— çöl atı olaraq müasir Qazaxıstan ərazisində formalaşmışdır. Qazax xalqının sleksiya yolu ilə yetişdirməsi nəticəsində meydana gəlmişdir. Hazırda belə ölkə daxilində yetişdirilir.

Atları əsasən yerli çobanlar tərərindən saxlanılır. Onlar əsasən qoyun sürülərinin idarə edilməsinə cəlb edilir.

Yaranması
---------

Növün yaranması müstəlif mərhələlərdən keçmişdir. Başqa cinslərin təsirinə məruz qalmışdır. Bəzi alimlər qazax atlarının monqol atlarından törədiyini bildirirlər. Onları formalaşmasında Monqol və Ərəb atları bir başa iştirak etmişdir. Rus işğalından sonra atların genefonduna ağır zərbələr dəymişdir. Belə ki, bu atlar rus atları ilə qarışdırılmışdır.

Əhəmiyyətləri
-------------

Qazax atları minik, yarış və ətlik-südlük istiqaməlidir. 
Qızıl Orda dövlətinin ərazisinə daxil ərazilərdə tarixən istər Monqol atı istəsə Qazax atından istifadə edilirdi. Qazax xalqı onların ətindən istifadə edirlər. Südündən isə hazırlanan içkiyə Kumıs adlandırılır. Bəzən qazax atları arasında yarış atlarına rast gəlinir. 
Xüsusi ilə uzaq məsafələrə yarışlarda yüksək dözümlülük göstərərək qalibiyyətə səbəb olur. Onlar müxtəlif məsafə yarışlarına belə cəlb edilirlər. Qazax atları istər Qazaxıstanın bölgəlır arasında yaranan iqlim fərqliliklərindən dolayı müxtəlif tiplərə və papulyasiyalara bölünmüşdür. Bu tiplərin formalaşmasında monqol və Axal təkə atları da öz rolunu oynamışdır. Adaev, Cebe, qərbi qazaxıstan, mərkəzi qazaxıstan və nayman tip və papulyasiyasını göstərmək olar. 
Bütün tiplər sərbəst dolaşırlar. Çöl, yarımsəhra və səhra şəaitinə dözümlüdürlər. Bağlı məkanda saxlanılmır. Onlar çöl bitkiləri ilə bəslənirlər. Qış ayları 40 sm qarın altında olan otlarla qidalanırlar.

Xüsusiyyətləri
--------------

Qazax atları qısa boyludur və əzələli mədən ururuluşuna sahibdir. Boyunları 131 - 138 sm olur. Bədənin çəpinə ölçüsü 140 — 144, sinə həlqəsinin ölçüsü 156 — 164 sm təşkil edir. Çəkisi adətən 320 — 360 kq olur. Gün ərzində 8-9 litr süd verə bilir. 
Qazax atları şaxtaya davamlı olması ilə seçilirlər. Dözümlü canlılardır. -45°S qədər şaxtalara belə dözə bilirlər. Bu şaxtalara hər at tab gətirə bilmir. Dözümlü olmaları onların uzaq məsafələrə qaçışlara cəlb olunmasına səbəb olur. Xüsusi ilə 25 km məsafə yarışlarında effektivdir. Onlar monqol atları ilə müqayisədə onlar iri, şaxtaya dözümlü və ətli olurlar. Onlar digər atlara nisbətdə daha çox kumıs verirlər.
Hazırda sayları 600,000 olaraq qiymətləndirilir

Ədəbiyyat
---------

Большая Советская Энциклопедия, Казахская лошадь.

İstinadlar
----------

1. ↑  Қазақстан Энциклопедиясы
2. ↑  *Staff.* "Kazakh". Breeds of Livestock. Oklahoma State University. 8 May 1997 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 November 2014.
3. ↑  Bongianni, Maurizio (1988). Simon & Schuster's Guide to Horses and Ponies. Simon & Schuster, Inc. p. 164. ISBN 0-671-66068-3.
**Şərəf ordeni** (*gürc.* ღირსების ორდენი) — Gürcüstan Prezidenti tərəfindən təltif edilən fəxri addır. 1992-ci ildə təsis edilmiş "Şərəf" ordeni Corciya ştatının quruculuğunda — idarəetmənin, müdafiənin, asayişin, iqtisadiyyatın, səhiyyənin, mədəniyyətin, təhsilin, elmin, incəsənətin və ya ədəbiyyatın inkişafında fərqlənən şəxslərə verilir. Həmçinin töhfəli, idman nailiyyətləri, qəhrəmanlıq, sədaqət və s kimi seçilən şəxslərdə layiq görülür.

Nişanlar
--------

"Şərəf" ordeninin diametri 38 millimetr olan dairəvi formaya malikdir. Yeddiguşəli hörüklü qızılı ulduz dairəvi laylı morkal formalardan ibarət gümüş sahənin üzərində dayanır. Diametri 20 millimetr olan hörükün ortasında yeddiguşəli gümüşü Ulduz işarəsinə bənzər fiqurlu qızılı üzüm yarpağı var. Ulduz qəlpələri arasında üzüm toxumu şəklində altı gümüş dənəsi var 

Sifarişin sapı hərəkətli şəkildə 28 mm genişlikdə bir mötərizə ilə mötərizəyə bərkidilir. Qrupun ağ fonunun ortasında geniş mavi zolaq var. Mavi zolağın hər iki tərəfində 2 mm enində qırmızı zolaqlar var.

"Şərəf" ordeninin müəllifi qrafika, rəssam-monumentalist Emir Burcanadzedir.

Laureatları
-----------

* Kateqoriya:Gürcüstanın "Şərəf" ordeni ilə təltif edilənlər

İstinadlar
----------

1. ↑  "Georgia State Awards". 2023-12-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-12-03.
2. ↑  Kipiani, Gachechiladze və Simonishvili, 2002
**Koi** (Cyprinus carpio) - Çəkilər fəsiləsinə aid balıq növü.

Koilər, böyük akvarium balıqlarıdır. İlk dəfə Yaponiyada əhliləşdirilmişdir. Koi sözcüyü Yaponcada "Karp" mənasını verən (コイ) sözündən əmələ gəlir. Karplardan fərqli olaraq, rəngləri qırmızı, ağ, qara və ya gümüşüyə çalır. Koilər bahalı balıqlardır. Onlar pişik, tülkü və porsuq kimi heyvanlar tərəfindən yeyilməkdən qorumaq üçün xüsusi hovuzlarda saxlanılır. İnkişafları sürətlə gedir.

Saxlanılması
============

Koilər hovuz balıqlarıdır. Onları kiçik akvariumlarda saxlamaq olmaz, dar sahələrdə asan stressə girə bilər. Onları xüsusi hovuzlarda saxlamaq daha doğrudur. Akvariumda saxlanacaqsa isə, akvariumun boyu balığın boyunun 7-8 qatı olmalıdır. Bunlar gündə ən az 4-5 dəfə, ən çox 9-10 dəfə bəslənməlidir

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Balıq** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

Tarixi
======

1600-cü illərdə Çinlilər düyü çəltiklərində qida mənbəyi kimi karpları yetişdirdilər, bu təcrübə Yaponiyaya çatdı. Yaponlar üzərində qəribə rəng biçimləri olan yeni karp növü kəşf etdilər və onları yetişdirməyə başladılar, karpların göy qurşağı rənginə çalan növünü inkişaf etdirdilər. Soradan bu növ koi adlandırıldı. Koi balığı imperator mükafatı almışdı. 1900-cü illərdən başlayaraq koilərin Avropa, İngiltərə və ABŞ-da yetişdirilməsinə başlanıldı. 1960-cı illərə qədər dünyada insanlar tərəfindən koinin saxlanılması artıq hobbiyə çevrilmişdi. Bu gün koilər 7 qitədən 6-da ev heyvanı kimi saxlanılır.
**Gennadi Nikolayeviç Tarxanov** (d. 8 sentyabr 1854 — ?) — rus kökənli Azərbaycan hərbi xadimi və general-leytenantı.

Həyatı
------

8 sentyabr 1854-cü ildə dünyaya gəlmişdir. Provoslav olmuşdur.

### Rusiya İmperator Ordusunda xidməti

6 sentyabr 1871-ci ildə sıravi yunker kimi Nikolevskoye Mühəndis Məktəbinə daxil olmuş və 7 avqust 1874-cü ildə II mühəndis taborunda podpuruçik rütbəsi ilə hərbi xidmətə başlamışdır. 1877–1878-ci illərdə olmuş Rus-Türk müharibəsində bu taborun tərkibində iştirak etmişdir. 13 iyul 1877-ci ildə isə, poruçik rütbəsinə yüksəlmişdir.

Nikolevskoye Mühəndis Məktəbini fərqlənmə ilə bitirən Tarxanov Tiflis mühəndislik dairəsində işləmiş və 6 dekabr 1895-ci ildə polkovnik-leytenant rütbəsinə yüksəlmişdir. 26 avqust 1897-ci ildən 27 mart 1900-cü ilə qədər Tiflis mühəndislik dairəsində rəis müavini vəzifəsində xidmət etmişdir. 27 mart 1900-cü ildən etibarən Baş Mühəndislik İdarəsinin sərəncamında olan dövlət tərəfindən təyin edilmiş ştat zabitləri sırasına daxil edilmişdir. 9 aprel 1900-cü ildə polkovnik rütbəsinə yüksəldilmişdir.

16 fevral 1904-cü ildən Tiflis mühəndislik dairəsinin rəisi olmuş, 24 iyun 1910-cu ildə Qafqaz Hərbi Dairəsinin rəisinin müavini təyin edilmişdir. 1910-cu ildə general-mayor oluşdur. 22 oktyabr 1912-ci ildə Qafqaz Hərbi Dairəsinin Qoşunlarının Mənzil Müavinətləri İdarəsinin rəisi təyin edilən Tarxanov 1916-cı ildə general-leytenant rütbəsinə yüksəldilmişdir.

### AXC Milli Ordusunda xidməti

1919–1920-ci illərdə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ordusunda xidmət etməyə başlamışdır. Bu xidməti boyunca mühəndislik şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmış, eyni zamanda da Hərbi Şuranın üzvü olmuşdur. Bolşeviklər tərəfindən həyata keçirilən Aprel işğalından sonrakı taleyi bilinmir.

Həmçinin, oğlu Yevgeni Tarxanov da Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ordusunda xidmət etmişdir. 18 fevral 1919-cu ildən xidmətinə başlayan polkovnik-leytenant Yevgeni Tarxanov I haubitsa diviziyonunun komandiri olmuş və 24 mart 1920-ci ildə polkovnik rütbəsinə yüksəlmişdir.

Mükafatları
-----------

* III dərəcəli "Müqəddəs Stanislav" ordeni (1878)
* II dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni (1893)
* III dərəcəli "Müqəddəs Vladimir" ordeni (1 may 1906)
* I dərəcəli "Müqəddəs Stanislav" ordeni (1913)
* I dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni (28 fevral 1916)
* II dərəcli "Müqəddəs Vladimir" ordeni (2 iyun 1916)

Həmçinin bax
------------

* İsgəndər Seyfulin
* Vasili İvanoviç

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Проект «Русская армия в Великой войне»". www.grwar.ru. 2 January 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 January 2021.
2. ↑  *Şəmistan Nəzirli.* "Gennadi Tarxanov". genderi.org. 2 January 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 January 2021.
3. ↑  Азербайджанская Демократическая Республика (1918—1920). Армия. (Документы и материалы). — Баку, 1998, с. 147. Baku. 1998. səh. 147.
**Siçovul adaları**  (*ing.* Rat Islands, *aleut.* Qax̂um tanangis) — Aleut arxipelaqında yerləşən bir qrup ada. Şərqində Near adaları, qərbində isə ondan Amçitka boğazı ilə ayrılan Andreyanov adaları qrupu yerləşir. Adaların heç birində yaşayış yoxdur.

Coğrafiyası
-----------

Qrupun qərbdən şərqə adaları: Buldır, Kiska, Kiçik Kiska, Sequla, Sıçovul, Xvostov, Piramida, Davıdova (şimalında Lopi adacığı yerləşir), Kiçik Sitkin, Amçitka və Semisopoçnı. Arxipelaqın ümumi sahəsi təxminən 934,594 km²-dir. Adalar əsasən dağlıqdır (hündürlüyü 1221 m-ə qədər, Semisopoçnı adasında). Aktiv vulkanları vardır. Amçitkada Dəniz samurlarının qoruğu vardır.

Siçovul adaları seysmik aktiv bölgədə yerləşir. Sakit okean və Şimali Amerika plitələrinin sərhəddində yerləşir. 1965-ci ildə adalarda 8,7 bal gücündə güclü zəlzələ baş verir.

Tarix
-----

Adalar 18-ci əsrdə rus sənayeçiləri tərəfindən kəşf edilmişdir. 1827-ci ildə dünyanı gəzərkən Aleut adalarını ziyarət edən Fyodor Litke tərəfindən sıçovul adlandırılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Bergsland, K *Aleut Dictionary* Fairbanks: Alaska Native Language Center, 1994
2. ↑  "Большая советская энциклопедия. Крысьи острова". 2011-06-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-07-23.
**"Əfqanıstanda döyüş əməliyyatlarının bitməsinin 25 illik xatirəsinə" medalı** — MDB Hökumət Başçıları Şurası yanında beynəlmiləlçi döyüşçülərin işləri üzrə Komitəsinın mükafatı.

Məlumat
-------

5 may 2013-cü il tarixində MDB Müdafiə Nazirləri Şurası Əfqanıstan Demokratik Respublikasından sovet qoşunlarının çıxarılmasının 21 illik yubileyi ərəfəsində (19 fevral 2014-cü il) "Əfqanıstanda döyüş əməliyyatlarının bitməsinin 25 illik xatirəsinə" medalının təsis edilməsi barədə qərar qəbul edir və medal haqqında əsasnaməni və onun təsvirini təsdiq edir.

Təltif qaydası
--------------

Medal ilə ƏDR ərazisində 1979–1988-ci illər ərzində SSRİ Silahlı Qüvvələri tərkibində döyüş əməliyyatları veteranlarının və onlara bərabər tutulan şəxslərin təltif edilməsi üçün nəzərdə tutulub. Həmçinin medalla itkin düşmüş döyüşçülərin talelərinin və həlak olanların yerinin və adlarının müəyyən edilməsində, həmçinin veteran hərəkatının fəaliyyətində fəal iştirak edənlər, beynəlmiləlçi döyüşçülərin və onların ailə üzvlərinin sosial, tibbi reabilitasiyası işində fəal iştirak edənlər təltif edilir.

Xatirə medalı Əfqanıstan Veteranlar İttifaqına daxil olan ictimai təşkilatların rəhbərlərinin təqdimatı ilə həyata keçirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-03-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-18.
**Niftalı Quliyev** — Azərbaycan Respublikasının dünyaca tanınmış boks idman hakimi, Əməkdar bədən tərbiyəsi və idman xadimi, SSRİ İdman ustası, Boks üzrə Beynəlxalq dərəcəli (EABA) hakim, Boks üzrə Beynəlxalq dərəcəli hakim. Avropa Boksçular İttifaqının hakimlər kollegiyasının üzvü.

Həyatı
------

Niftalı Tanrıverdi oğlu Quliyev 1948–ci ildə Zəngəzur mahalının Qafan bölgəsinin Çanaqçı kəndində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur.

Niftalı Quliyev idmana olan marağı gənc yaşlarından yaranıb.

O, məşqçisi milliyyətcə alman olan Boris Moordandan sənətin sirlərini öyrənməyə başlayıb. Sumqayıt şəhər 13 saylı orta məktəbdə təhsilini bitirdikdən sonra 1971–1975-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi institutunda təhsil almış və dəfələrlə Azərbaycan, Ümumittifaq yarışlarının qalibi və mükafatçısı olmuşdur. Niftalı müəllim 1975–ci ildə "SSRİ İdman ustası" adına layiq görülmüşdür.

O, 1984–1997–ci illərdə Sumqayıt şəhəri *Ehtiyat Əmək Qüvvələri Cəmiyyətinin* sədri, 1997–2000–ci illərdə Təhsil Nazirliyi Respublika İdman Mərkəzinin direktor müavini, direktor əvəzi, 2000–ci ildən *Təhsil Nazirliyi Respublika Bədən Tərbiyə Mərkəzində* direktor vəzifələrində işləmişdir. Niftalı Quliyev 1987–ci ildən Azərbaycan Boks Federasiyasının vitse–prezidenti seçilmişdir.

Dövlətimiz tərəfindən əməyi yüksək qiymətləndirilmiş və 1998–ci ildə Azərbaycan Respublikasının *Fəxri Bədən Tərbiyəsi və İdman işçisi* adına layiq görülmüşdür. Niftalı Quliyev 1993–cü ildə Boks üzrə Beynəlxalq dərəcəli (EABA) hakim, 1996–cı ildə Boks üzrə Beynəlxalq dərəcəli (AİBA) hakim, 2000–2007–ci illərdə dünyanın boks üzrə ilin ən yaxşı hakimi, 2004–cü ildə Afina Olimpiya Oyunlarının ən yaxşı hakimlərindən biri və 2005–ci ildə isə Pekində keçirilən dünya birinciliyində *Dünyanın bir nömrəli hakimi* olmuş və yarışları inamla idarə etdiyi üçün böyük şöhrət qazanmışdır.

Dünya Olimpiya və Avropa birincilikləri yarışlarını yüksək səviyyədə idarə etmiş və ədalətli qərarı ilə başqalarından fərqlənmişdir.

Niftalı müəllim elmi yaradıcılıqla da məşğul olmuş və pedaqoji elmlər namizədi alimlik dərəcəsini almışdır. O, 2005–ci ildən Azərbaycan Boks Federasiyasında Hakimlər Kollegiyasının sədri seçilmişdir. 2006–cı ildə *Əməkdar Bədən Tərbiyəsi və İdman Xadimi* fəxri adına layiq görülmüşdür. XXVIII Yay Olimpiya oyunlarında iştirak etmişdir.

Boks üzrə dünya çempionatlarında, yarışlarda zərbaycanı şərəflə təmsil etmiş və Azərbaycanın Boks üzrə dünyada tanınmasında böyük xidmətləri olmuşdur.

Ölkə Prezidenti fərqlənən idmançılarla yanaşı, Niftalı Quliyevə də mükafatlar vermişdir. O, Prezidentin sərəncamı ilə mənzil və qiymətli mükafatlara layiq görülmüşdür. Niftalı Quliyev Polşa, Danimarka, Slovakiya, Macarıstan, Xorvatiya, Rumıniya, İtaliya, Borqarıstan, Yunanıstan, Türkiyə, İran və digər ölkələrdə Beynəlxalq boks yarışlarında beynəlxalq dərəcəli hakim kimi yüksək dərəcədə yarışları idarə etmişdir.

15 dekabr 2012–ci ildə Niftalı Quliyev qəflətən dünyasını dəyişdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikasının təhsil işçilərinə fəxri adlar verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Sərəncamı". 2021-09-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-14.
Çoxüzlu poliqonal model.
**Poliqon** və ya **çoxbucaqlı** (*ing.* Polygon) — sonlu sayda ardıcıl sınıq xəttlərdən ibarət qapalı fiqur. Poliqonlardan kompüter qrafikasında üçölçülü görünüşlü şəkillər yaratmaq üçün istifadə olunur. Adətən üçbucaqlı formasında olan poliqonlar obyektin səthinin modelləşdirilməsində, təpələrin seçilməsində və obyektlərin renderləndirilməsində istifadə edilir. Poliqon hesabı hər kadrda render edilən poliqonların sayına deyilir.

Poliqonlardan istifadə beşinci nəsil videooyun konsolları ilə daha çox istifadə edilmişdir. Poliqonlar növbəti nəsillərdə daha mürəkkəb olmuşdur.

Ədəbiyyat
---------

* *Vu, Mason; Neyder, Ceki; Devis, Tom; Şreyner, Deyv.*  Uizli, Eddison (redaktor ). OpenGL Programming Guide (ingilis) (Third edition). Junta de revisión de la arquitectura OpenGL. 1999. ISBN 0201604582.

Xarici keçidlər
---------------

* Poliqonlardan həndəsi və bioloji modelləşdirmədə istifadəsi
* Kompüter qrafikalarında poliqonlardan istifadə
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Elnur Cəfərov.

**Cəfərov Elnur Cəfər oğlu** (1978, İliç rayonu – 23 yanvar 2014, Tərtər rayonu) — kapitan, şəhid, "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" medalı (3-cü dərəcə) laureatı.

Həyatı
------

Elnur Cəfərov 1978-ci ildə doğulub. Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Şərur rayon şöbəsi tərəfindən 1996-cı il tarixində hərbi xidmətə çağırılıb.

2014-cü il yanvarın 23-də saat 13.45-də erməni silahlı bölmələri atəşkəs rejimini pozaraq, Tərtər rayonunun Çiləbürt kəndi yaxınlığındakı mövqelərindən üzbəüz mövqeləri atəşə tutublar.

Kapitan Elnur Cəfərov döyüş tapşırığını yerinə yetirərkən düşmən tərəfindən açılan snayper atəşindən 2014-cü il yanvarın 23-də şəhid olub.

2014-cü il yanvarın 23-də şəhid olan Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kapitanı Elnur Cəfərovun cənazəsi doğulduğu Naxçıvan Muxtar Respublikasına aparılıb. Mərhumun nəşi Naxçıvan hava limanında izdihamla qarşılanıb. Elnur Cəfərovun nəşi Naxçıvanda dövlət səviyyəsində qarşılanıb. Onu doğulduğu kənddə deyil, Şərur rayonunun mərkəzində olan Şəhidlər Xiyabanında dəfn ediblər.

Mükafatları
-----------

Elnur Cəfərov Müdafiə naziri, general-polkovnik Zakir Həsənovun əmri ilə döyüş postunda şəxsi şücaət göstərdiyinə görə kapitan ölümündən sonra "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" 3-cü dərəcəli medalı ilə təltif edilib

İstinadlar
----------

1. ↑  Şəhid Elnur Cəfərov torpağa tapşırıldı - FOTO - VİDEO[*ölü keçid*] — **teleqraf.com** saytı
2. 1 2  Nazir şəhid olan zabiti medalla təltif etdi. Arxivləşdirilib 2014-01-24 at the Wayback Machine qafqazinfo.az  (az.)
3. ↑  Şəhid kapitanımızın cənazəsi dəfn olunması üçün Naxçıvana yola salınıb Arxivləşdirilib 2014-03-30 at the Wayback Machine — **mediainfo.az** saytı
Tatar bifşteksi (Tatarca bifşteks, Tartar bifşteksi) — çiy maldan hazırlanmış yeməkdir.

Tarixi
------

Avropada Tatar bifşteksinin Tatar adlanan tatarlardan və ya slavyanlardan gəldiyi barədə bir əfsanə var. Bənzər bir əfsanəni, məsələn, XVII əsrin ortalarında Polşa-Litva Birliyi ərazisində uzun müddət Polşa xidmətində çalışan fransız hərbi kartoqraf mühəndisi Giyom de Boplan xatırladır. Onun hekayələrinə görə, Zaporojye qoşunlarının kazakları 1–2 barmaq qalınlığında at filesini doğrayıblar və intensiv qan axmasına üçün bir tərəfdən güclü duzlayaraq yəhərlərin altına qoyurdular; iki saatlı marş yürüşündən sonra bir tərəfdən qan köpüyü çıxarılırdı və bütün əməliyyatlar belinin ikinci tərəfi ilə təkrarlandı, bundan sonra Tatar bifşteks yeməyə hazır hesab edilirdi.

Daha əvvəl də bu əfsanəyə Robert Burtonun "melanxoliya anatomiyası" nda rast gəlmək olar".

Con Byuri fikrinə görə, bu şəkildə bişirilən ət yeyilməz olardı

Müasir tatar bifşteksi ABŞ- da yaranıb. Sonra Avropaya gəldi və burada Fransız restoranlarında "Amerikan biftşek"si adlı ilə verilirdi (fr. steack à l’Americaine). Eyni zamanda, tez-tez tartar sousu ilə verilirdi, buna görə də zamanla tatar biftşeksi ləqəbini aldı. Beləliklə, bifşteks tartarı tatar mətbəxi ilə əlaqəsi yoxdur.

Hazırda Avropada tatar biftekləri geniş yayılıb. Belçika (filet américain (préparé)), Çexiya və Slovakiya (tatarský biftek), Finlandiya (tartarpihvi), İsveç (råbiff), Danimarka və digər variasiyalarda mövcuddur.

Mədəniyyətdə
------------

Britan serialı Mr. Bin, 2-ci epizodda, "Cənab Binin Dönüşü" baş qəhrəman restorana baş çəkir və ona tartar verilir. Gözlədiyi kimi olmadığını anlayan o, yeməkdən qurtulmaq və yeməmək üçün müxtəlif yollara əl atsa da, restorandan üzr istəməsi şəklində ona epizodun sonunda yenidən bifşteks tartarı verilir.

Həmçinin bax
------------

* Basdırma
* Steyk
* At əti
* Mett

Qeydlər
-------

Ədəbiyyat
---------

* *Ануфриев В. М. Никашин Ф. П. Скрипкин Г. М.* .
* Steak tartare (с. 134). Tartare (с. 1026) // Larousse gastronomique. — P.: Larousse, 1997. — 1215 с.
**Pyotr adaları** — Laptevlər dənizidə, Krasnoyarsk diyarı ərazidində yerləşən adalar qrupu. Adalar qrupu Taymır yarımadasının şimal-şərqində, Marii Pronçişev buxtası ilə Faddey körfəzi arasınds yerləşir. Arxipelaqın ümumi sahəsi 300 km² təşkil edir. Adalar 1736-ci ildə Vasili Vasileviç Pronçişev ekspedisiyası tərəfindən kəşf edilmişdir.
Arxipelaqın ən böyük adası Şimal adasıdır. Ada 175 km² sahəyə malikdir. Taymır sahillərindən şərqdə yerləşir. Adaya ən yaxın sahil xətti arasında məsafə 1,2 km təşkil edir.

Cənub adası kifayət qədər kiçik adadır. Şimal adasından 9 km cənub şərqdə yerləşir.

Pyotr adalarına həmdə daxildir: Dojdevoy, Vstreç, Kleşnya, Serpastı, Volnolomnı, Mnoqomısnı, Adsız, Andreya, Koşka, Qolaya Kosa.

Adaların iqlimi arktikdir. İl boyu ətrafı buzla örtülü olur. Ətrafında hərəkət edən iri buz parçaları olur. Bunun hesabına bir sıra heyvanlar adalara sərbəst şəkildə keçə bilirlər.

Adalar Şimal dəniz yolu üzərində yerləşir.

Mənbə
-----

* Russian Polar Explorations Arxivləşdirilib 2007-08-16 at the Wayback Machine
* Northern Sea Route User Conference Arxivləşdirilib 2007-08-06 at the Wayback Machine
1898-ci ildə Buve adasının xəritəsi, üzərində Tompson adası işarələnmişdir.
**Tompson adası** (*ing.* *Thompson Island*) — Cənubi Atlantikada yerləşən kabus ada. Amerika Qlobal Vulkanizm Proqramına görə, ada 54°33′ c. e. 5°50′ ş. u. koordinatında yerləşir. Buve adasından təxminən 70 km şimal-şərqdədir (Cənubi Afrika və Antarktida arasında yerləşən kiçik Norveç mülkü).

Açılış tarixi
-------------

Ada 1825-ci ildə kəşf edilmiş və balina ovu gəmisinin kapitanı Corc Norris tərəfindən adlandırılmışdır. Adanın son görülməsi 1893-cü ildə qeydə alınıb; lakin beş il sonra 1898-ci ildə alman araşdırmaçısı Valdivia Buve adasını tapdıqda, Tompson adasını axtarsada, onu tapa bilmir. Axtarışın uğursuzluğuna baxmayaraq, Tompson adası 1943-cü ilə qədər xəritələrdə görünməyə davam edir. 1967-ci ildə britaniyalı vulkanoloq Peter Baker, Tompson adasının həqiqətən mövcud ola biləcəyini, lakin 1893–1898-ci illər arasında vulkan püskürməsi zamanı yox olduğunu irəli sürür. Norrisin göstərdiyi adanın yeri sual altındadır, çünki batimetrik tədqiqatlara görə həmin ərazidə okeanın dərinliyi 2400 metrdən çoxdur.

Ada ədəbiyyatda
---------------

Cənubi Afrikalı yazıçı Cefri Cenkinsin "Buz qapağı" (1962; ABŞ-də "Yox olan ada" adı ilə nəşr olunub) romanının kulminasiya nöqtəsi Tompson adasında baş verib. Müəllif adanı Buve adasından 120 km (65 dəniz mili) cənub-şərqdə yerləşdirərək, adanın mövqeyindəki uyğunsuzluğu Antarktika sularında refraksiya ilə izah edir.

Ədəbiyyat
---------

* Vincent Gaddis (1965). *Invisible Horizons*. Philadelphia: Chilton.
* Henry Stommel (1984). *Lost Islands: The Story of Islands That Have Vanished from Nautical Charts*. Vancouver: University of British Columbia Press, pp 98–99. ISBN 0-77-480210-3.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Walter H. F. Smith, David T. Sandwell.* Global Sea Floor Topography from Satellite Altimetry and Ship Depth Soundings. Science, Vol. 277, Issue 5334, pp. 1956–1962, 26 сентября 1997
2. ↑  "Thompson Island volcano". Volcano Discovery. 2019-07-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-12.
3. ↑  Geoffrey Jenkins. A Grue of Ice. — Fontana. — ISBN 0006132693.