recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**O torpaqlar bizim idi** — Çingiz Dağçının 1966-cı il tarixli romanı. Yazıçının 1958-ci il tarixli "Onlar da insan idi" adlı əsərinin davamıdır. Öncəki romanda kənddən qaçaraq qurtulan Səlim bu romanda əsas qəhrəmandır. Əsər 1938–1946-cı illər arasında cərəyan edən hadisələrdən bəhs edir. Krımda olan Çukurca kəndlilərinin kolxoz həyatını və II Dünya müharibəsi zamanı yaşadıqlarından bəhs etməkdədir.

Haqqında
--------

Roman Ağməscidin Çukurca kəndində keçməkdədir. Romanın ba qəhrəmanı isə Səlimdir. "Onlar da insan idi" adlı romanda Ayşənin oğlu Alimi Ağməscidə aparan şəxsdir. Kommunist Partiyasıyla əlaqəlidir. Var qüvvəsiylə bu ideologiyanın yayılması üçün çalışır.

Sovet İttifaqının önəmli layihələrindən olan kolxoz kənddə insanları ehtiyyac içinə salmış, kəndlilərin torpaqları müsadirə edilmişdir. Sistemin kənd rəisi isə Bilaldı. Dini ayinlər kimi ənənəvi haqlar belə gizlincə reallaşdırılmaqdadır. Sonrakı dövrdə kommunist hakimiyyət Bilalın kolxoz bölgəsinin yaxşı işlənmədiyini düşünürək bu kəndə Səlimi təyin edir. Səlim də bu kəndin insanıdır və yeni vəzifəsinə görə insanlar ona o qədər də isti yanaşmamaqdadır. Səlim buna görə xalqı razı salmaq üçün addımlar atmağa başlayır.

Sonralar Səlimə yardım etməsi üçün Nataliya adında rus göndərilir. Səlimlə evlənirlər. II Dünya müharibəsinin başlamasından sonra nasistlərin Rusiyaya hücumundan sonra kənddə işlər qarışıq. Səlim almanlara qarşı döyüşmək üçün sovet ordusu sıralarına qatılır. İlk başlarda almanlar döyüşdə üstün gəlməkdədir. Səlim isə düşmənin vəziyyətini öyrənməklə görəvləndirilir. Bu zaman bir alman əsgərini əsir alır və bu əsgər sovetlər tərəfindən öldürülüncə vicdan əzabı çəkir. Almanların Sovet İttifaqını topa tutduğu zaman bir çox insan ölür və ya yaralanır. Səlim isə qolunu itirir. Səlimin kəndi də alman işğalına məruz qalmışdır. Almanlar xalqı yanlarına çəkmək üçün müxtəlif zülümlər edir, Nataliya isə Herhaupt Şreyber adlı alman zabiti ilə münasibətə başlamışdır.

Əsir vəziyyətindəki Səlimi kənddən Bərbər Həsən və dostları qurtarır. Səlim kəndinə geri dönür və Nataliyanı ölüncəyə qədər döyür. Almanların etdiklərini gördükdən sonra isə onlarla döyüşmək üçün dağlara çıxır. Herhaupt Şreyberə məktub aparan birini ələ keçirir və onun yerinə məktubu apararaq Herhaupt Şreyberi tutur və rus dəstələrinə təslim edir. Qışın başlamasıyla da, almanlar müharibədəki üstünlüklərini itirir. Sovetlər Krımı geri almış və müxtəlif qətliamlara başlamışdır. Beləliklə, alman qətliamları yerinə sovet qətliamları başlayır. Sonrasında Səlim kəndinə geri dönərkən Alimlə qarşılaşır.

Həmçinin bax
------------

* Çingiz Dağçı
* Qorxunc illər
* Onlar da insan idi (roman)

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ayık Burçin.* Cengiz Dağcı ve Cengiz Aytmatov'un Bazı Romanlarında Ruslaştırma ve Sömürü Politikası Olarak Kolhoz. Manisa: Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. 2015. səh. 64-67.
2. 1 2 3 4  *Boz, İbrahim Boz.* Cengiz Dağcı'nın Romanlarının Halk Bilimi Açısından İncelenmesi. Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. 2013. səh. 18-20.
**SINAM** (SINAM LTD) – Azərbaycanda proqram təminatı və sistem inteqrasiyası yığılması üzrə ən böyük şirkətdir. Şirkət bundan başqa **Kür** markalı kompüterlərin istehsalçısıdır. Şirkətin mərkəzi qərargahı Bakı şəhərində yerləşir. Şirkətin əsasını qoyan və hal-hazırkı rəhbəri Elçin Əliyevdir.

Tarixi
------

Şirkətin əsası 1994-cü ildə Bakıda qoyulub. Şirkətin adı ingilis dilində olan sözlərin abbreviaturasından ibarətdir (SİNAM – **S**oftware development, **I**ntegration service, **N**etwork solutions, **A**utomation and Control, **M**aintenance and support). 1997-ci ildə SİNAM Amerika Ticarət Palatasının üzvü olmuşdur. 2005-ci ildə SİNAM şirkəti Rabitə və İnformasiya Texnologiya Nazirliyi ilə birlikdə Mingəçevir şəhərində elektron məhsulları istehsal edən "KÜR" zavodunu təsis etmişdir. Müəssisə Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyada konveyer üsulu ilə kompüter istehsalı ilə məşğul olan ilk istehsalat müəssisəsidir.

Rəhbərlik
---------

Şirkətin təsisçisi və hal-hazırkı rəhbəri Elçin Əliyevdir. Şirkətin baş direktoru Əbülfət Rəhmanov, maliyyə işləri üzrə rəhbəri Elşad Abdullayev, Texniki şöbənin rəhbəri Firuz Tahirov, kommunikasiya şöbəsinin rəhbəri isə Davud Məmmədovdur.

Fəaliyyəti
----------

SİNAM şirkəti elektron hökumət layihəsində aktiv şəkildə iştirak edir. Şirkətin müştəriləri arasında Dövlət Gömrük Komitəsi, Təhsil Nazirliyi, Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı, Kibernetika İnstitutu və çoxlu sayda digər dövlət və özəl qurumlar var. Şirkətin tərəfdaşları arasına Microsoft, Oracle, CISCO,EMC Documentum, Qafqaz Universiteti, IBM daxildir. Korporativ işlərdən başqa SİNAM şirkəti həmçinin proqramların azərbaycan dilinə tərcüməsi ilə məşqul olur. 2008-ci ildə şirkət Windows Vista və Microsoft Office 2007 proqramlarını azərbaycan dilinə tərcümə etmişdir. Bundan başqa şirkət bir sıra xarici ölkələrdə, Gürcüstanda, Moldovada, Qırğızıstanda nüxtəlif tenderlərdə iştirak edərək bir neçə sifariş qazanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "KÜR Elektron Avadanlıqları İstehsalçısı". 2011-10-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-03-08.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2011-06-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-03-11.
3. ↑   [*ölü keçid*]
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2010-11-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-03-11.
**André Luiz Ladaga**, daha çox **Andrezinho** kimi tanınan (19 fevral 1975, Rio de Janeyroda anadan olub) — yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən təqaüdçü futbolçudur. Onun son klubu Karvan olub. Braziliyada anadan olub, 2006-2008-ci illərdə Azərbaycan millisini təmsil edib.

Karyera
-------

2004-cü ilin yayında Andrezinyo Azərbaycan Premyer Liqasının "Bakı" klubuna keçdi. O, 2007-08 mövsümünün sonunda ayrılana qədər Bakı üçün 80 liqa oyununda iştirak edib və 6 qolun müəllifi olub. 2009-cu ilin yayında Andrezinyo Karvana qoşulub, 2010-cu ilin yanvarında ayrılmadan əvvəl 2 oyunda iştirak edib.

Beynəlxalq karyera
------------------

Andrezinyo 2006-cı ildə Azərbaycan vətəndaşlığını alıb və Azərbaycan yığmasında 2006-cı il sentyabrın 2-də Serbiya və Monteneqroya qarşı debüt edib.  O, iki il ərzində Azərbaycan yığmasında ümumilikdə 13 oyun keçirib, 6 sentyabr 2006-cı ildə Qazaxıstana qarşı Avro 2008-in seçmə oyununda bir qol vurub 



1. ↑  "Serbia & Montenegro 1-0 Azerbaijan". scoreshelf.com/. 27 December 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 November 2013.
2. ↑  "Azerbaijan 1-1 Kazakhstan". scoreshelf.com/. 24 December 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 November 2013.
**Endrü Tanenbaum** (*ing.* Andrew Stuart Tanenbaum; 16 mart 1944[…], Nyu-York, Nyu-York ştatı) — Professor

Fəaliyyəti
----------

1965-ci ildə MIT dən məzun olmuşdur.
Əməliyyat Sistemləri və kompüter Şəbəkələri üzrə yazdığı kitablarla məşhur Kompüter Professorudur.

Tələbələrinə Əməliyyat Sistemlərini daha yaxşı aşılamaq üçün 1987-ci ildə "Operating Systems Design and Implementation" adlı kitabı ilə birlikdə UNİX təməlli öz əməliyyat sistemini (MINIX->MIni-uNIX) yayınlamışdır.

Hal-hazırda Amsterdamda Virje Üniversitetində dərs deyir.

Kitabları
---------

* Modern Operating Systems, *ISBN 0-13-031358-0*
* Operating Systems: Design & Implementation, *ISBN 0-13-638677-6*
* Computer Networks, *ISBN 0-13-066102-3*
* Structured Computer Organization, *ISBN 0-13-148521-0*
* Distributed Systems: Principles and Paradigms, *ISBN 0-13-088893-1*

Operating Systems: Design and Implementation ən məşhur əsərlərindən biridir. Məhz Linus Torvalds bu əsərdən ilhamlanaraq Linuxu yazmışdır. Linus Torvalds "Just For Fun" əsərində bunu qeyd etmişdir.
Kitabları dünyanın hər yerinə yayılmışdır və indi də dərslik olaraq universitetlərdə istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2  .
3. ↑  JewProm.

Xarici Keçidlər
---------------

* veb səhifəsi
**Söhrab Əfəndi oğlu Arabov** – Azərbaycan teatr təssamı, 1989-cu ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü. 2002-ci ildə quruşuçu rəssam olduğu teatr tamaşası "Qızıl Dərviş" mükafatına layiq görülüb. 2010-cu ilin dekabr ayında Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının sərgi salonda onun yaradıcılığına həsr olunmuş sərgi təşkil edilmişdir.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

1974-cü ildə Əzim Əzimzadə adına Bakı Rəssamlıq Məktəbini bitirib. 1976-cı ildən Sabit Rəhman adına Şəki Dövlət Dram Teatrının quruluşçu rəssamdır.

Müxtəlif illərdə (1990, 1991, 1994) Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyini tərəfindən təşkil olunmuş sərgilərdə, həmçinin Moskvadakı "Mona Liza" (1995), İstanbuldakı "Bilim", (1997) qalereyalarının, Bakıdakı "Səttar Bəhlulzadə" qalereyasının (2008) və Muzey Mərkəzinin (2007, 2008) sərgilərində iştirak edib.

Rəssamın əsərləri Azərbaycanın müxtəlif rəsm fondlarında, muzeylərdə, o cümlədən 60-dan çox əsəri ABŞ, Almaniya, Fransa, Norveç, Rusiya, Türkiyə və başqa ölkələrdə şəxsi kolleksiyalardadır.

2010-cu illin 20 dekabr – 28 dekabr tarixləri arasında isə Bakıda – Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının sərgi salonda, onun yaradıcılığına həsr olunmuş sərgi təşkil edilmişdir. Bu sərgidə Söhrab Arabovun avanqard üslubda, yağlı boya ilə kətan üzəridə işlədiyi 55 rəsm əsəri nümayiş etdirilib. Sərginin açılışında Mədəniyyət Nazirliyinin bir sıra rəsmiləri, bəzi xarici ölkə səfirliklərinin işçiləri, bir çox görkəmli mədəniyyət və incəsənət xadimləri, o cümlədən, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının sədri Fərhad Xəlilov, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti, bəstəkar Xəyyam Mirzəzadə və digər şəxslər iştirak etmişlər.

Mənbələr
--------

* Şəkili rəssam Söhrab Arabovun çəkdiyi rəsmlər dekabrın 20-dən 27-ə qədər Bakıda – Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının sərgi salonda, nümayiş etdiriləcəkdir
* Exhibition "My world" Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine
* MƏHƏBBƏTİN GÖY QURŞAĞI" Azərbaycan rəssamlarının vizual incəsənət sərgisi Arxivləşdirilib 2017-05-20 at the Wayback Machine

Linklər
-------

* Информация о ШЕКИНСКАЯ ГОСУДАРСТВЕННАЯ ХУДОЖЕСТВЕННАЯ ГАЛЕРЕЯ
* В Шеки открылся I Международный театральный фестиваль
* В Шеки завершился I Международный театральный фестиваль[*ölü keçid*]
* В ШЕКИНСКОМ ТЕАТРЕ НАЧАЛИСЬ РЕПЕТИЦИИ НОВОГО СПЕКТАКЛЯ
* ШЕКИНСКИЙ ТЕАТР ПОЛУЧИЛ ПРИГЛАШЕНИЕ НА ОБЩЕРЕСПУБЛИКАНСКИЙ ФЕСТИВАЛЬ
* Türk Dünyasının rəssamları Şəkidə Arxivləşdirilib 2014-07-03 at the Wayback Machine
* В Шеки завершился I Международный театральный фестиваль [*ölü keçid*]
Boyunbağı
**Boyunbağı**- Boyun ətrafında geyilən qiymətli mədənlər, qiymətli daşlar və ya sıravi vəsaitlərdən tikilmiş bijüteriya.Boyunbağılar ən sadə halıyla, bir zəncir və ya kəndir üzərinə keçirilmiş daşlardan və ya boyunbağı uclarından meydana gəlirlər.

Qədim Misir Boyunbağısı

### Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyindən boyunbağı qalereyası

* Quran qabılı boyunbağı (XIX əsrə aid qızıldan, rəngli şüşədən və mirvaridən hazırlanan Şəbəkə texnikalı Qarabağ boyunbağısı)Quran qabılı boyunbağı (XIX əsrə aid qızıldan, rəngli şüşədən və mirvaridən hazırlanan Şəbəkə texnikalı Qarabağ boyunbağısı)
* Qızıl boyunbağı, Gəncə xanlığıQızıl boyunbağı, Gəncə xanlığı
* Çiçəkli boyunbağıÇiçəkli boyunbağı
* Gəncə xanlığına aid qızıl boyunbağıGəncə xanlığına aid qızıl boyunbağı
* Gəncə xanlığına aid qızıl boyunbağıGəncə xanlığına aid qızıl boyunbağı
* Günəşli boyunbağı, qızıl, yaqutGünəşli boyunbağı, qızıl, yaqut


Vikianbarda Boyunbağı ilə əlaqəli mediafayllar var.
Budapeştdə Z. Kodai xatirə lövhəsi
**Zoltan Koday**  — macar bəstəkar, musiqiçi və müəllim.

Bioqrafiyası
------------

Uşaqlığından , amatör musiqiçi olan atasından skripkada ifa etmeyi öyrəndi. 1900-cü ildə Budapeşt Universitetinin dil şöbəsinə və eyni zamanda Qans fon Kössler Macarıstan Musiqi Akademiyasında kompozisiya sinifinə daxil oldu. Kursun bitməsindən bir il sonra Şarl Vidor (*ing.* Charles Widor) ilə birlikdə Parisdə təhsil alıb.

1905-ci ildən etibarən Macarıstan xalq musiqisi irsinin əsərlərini toplayaraq məşğul olurdu, bu məqsədlə o, müxtəlif Macarıstan vilayətlərinin kəndlərinə səyahət etdi. 1906-cı ildən etibarən, Bela Bartok ilə birgə folklor mahnılarının çoxsaylı kolleksiyaları ilə nəşr etdi.

Birinci Dünya müharibəsi zamanı Koday Bela Bartok ilə birlikdə Budapeştdə Avstriya-Macarıstan Hərbi Nazirliyinin mətbuat bölməsinin musiqi sektorunda çalışmışdır. 1919-cu ildə Macarıstan Sovet Respublikasının hökuməti onu Musiqi Akademiyasının vitse-prezidenti təyin etdi, Musiqili İncəsənət Ali Məktəbinin adı dəyişdirildi; hortum rejiminin yaradılmasından sonra, 1921-ci ilə qədər tədris fəaliyyətlərini müvəqqəti olaraq dayandırmağa məcbur olub. 1942-ci ildə təqaüdə çıxmış, fəxri professor unvanını alan İkinci Dünya müharibəsinin sonunda Macarıstan İncəsənət Şurasının prezidenti olmuşdur. 1966-cı ildə onun adını verən bir simli quartet formalaşmışdır.

Musiqi əsərləri
---------------

### İlahi musiqi

* *Psalmus Hungaricus 1923*
* *Budavari Te Deum 1936*
* *Missa brevis 1944*
* *Adventi evek 1963*

### Orketsr kompozisiyası

* *Yay axşamı 1906*
* *"Xari Yanoş" 1927*
* *Qalantda rəqslər 1933*
* *Orkestr əçən konsert 1940*
* *Simfoniya 1960*

### Kamera musiqisi

* Romance lyrique (1898)
* Intermezzo (1905)
* Adagio (1905)
* I. vonósnégyes, op. 2 (1908–1909)
* Szonáta, op. 4 (1909–1910)
* Duó, op. 7 (1914)
* II. vonósnégyes, op. 10 (1916–1918)
* Szerenád, op. 12 (1919–1920)
* Epigrammák

Əsəri
-----

* Kodaly, Zoltan «Wege zur Musik», Budapest, Corvina Kiado 1983.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Zoltán Kodály // Nationalencyklopedin (швед.). 1999.
3. ↑  Magyarországi felsőoktatási intézmények (1580-1918).
**Sakarya muzeyi** — Sakarya ili, Mərkəz ilçəsinin Milli Suverenlik prospektində yerləşir. Bağçası ilə birlikdə 1290 m²lik bir sahədə yerləşir.

1910–1915-ci illərdə dövrün Səfərbərlik Şöbəsinin Rəisi minbaşı Baha Bəy tərəfindən zirzəmisi ilə birlikdə üç mərtəbəli olaraq tikilən yaşayış binası, daha sonra Atatürkün yaxın dostu və Millət vəkili Həsən Cavid bəy tərəfindən satın alınmışdır. 1922-ci ilin iyun ayında Mustafa Kamal Atatürkün anası ilə görüşdüyü və beş gün müddətində qaldıqları bu ev, 1967-ci ildə baş verən zəlzələdə ziyan görmüşdür. 1983-cü ildə mülki memarlıq nümunəsi kimi dövlət qeydiyyatına alınan mənzil uyğun bir şəkildə muzey binası kimi yenidən inşa edilərək 1993-cü ildə ziyarətə açılmışdır.

Binanın birinci mərtəbəsində xidmət büroları ilə təmiz dairəsi, birinci mərtəbədə direktor otağı və 85 m² enində bir sərgi zalı, ikinci mərtəbədə isə 50 nəfərlik konfrans zalı var. Muzeyin həyətində, Sakarya vilayəti tərkibində olan Roma və Bizans dövrlərinə aid memarlıq nümunələri, məzar daşları, yazılı daşlar, ostotek, bişmiş torpaq ərzaq küpləri və müxtəlif tarixi memarlıq nümunələri nümayiş etdirilir.

Muzeyin sərgi salonunda tarix öncəsi çağlar ilə Roma və Bizans Dövrünə aid bir sıra arxeoloji əsər ilə Osmanlı və Respublika Dövrünə aid etnoqrafik eksponatlar nümayiş etdirilir. Arxeoloji əsərlər arasında yastı əl baltaları, bişmiş torpaq qablar, ətir və göz yaşı şüşələri ilə mədəni və şüşə əsərlər yerləşir.
Bursa, Amasiya, Konya, Tokat və Ankara Diyarşünaslıq muzeylərindən seçilərək toplanan etnoqrafik eksponatlar arasında isə Mustafa Kamal Atatürkün istifadə etdiyi əşyalar ilə Osmanlı və Respublika Dövrünə aid odlu və soyuq silahlar, mis əşyalar, möhürlər və əl işləri var.

Xarici keçidlər
---------------

1. Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü SAKARYA MÜZESİ

1. ↑  "Sakarya Müzesi hakkında bilgiler". 2015-10-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-01-27.
2. ↑  Sakarya (Atatürk Evi) Müzesi (Merkez)[*ölü keçid*]
**Əldəqayırma partlayıcı maddələr** — partlayış üçün təyin olunmamış bir sıra digər təyinatlı maddələrdən (müxtəlif gübrələr, dərman preparatları, turşular, metal tozları və s.) düzəldilən partlayıcı maddələrdir.

Əldəqayırma partlayıcı maddələr müxtəlif kimyəvi maddələrin birləşməsindən düzəldilir. Digər partlayıcılardan əsas fərqi isə, hər kəs tərəfindən düzəldilə bilinməsidir. Bu partlayıcıların gücü digər populyar sənaye partlayıcılarının gücünün- yəni trotil ekvivalentinin 60-90%-ni təşkil edir. Əldəqayırma partlayıcıların gücü qarışıqların tərkibinə görə dəyişir. Qarışığa sənaye istehsalı olan partlayıcılardan, xüsusi güc artıran qarışıqlardan qatılmaqla gücü artırıla bilər.

Mənbə
-----

* Hərbi bilik jurnalı 2015 №3 "Əldəqayırma partlayıcı maddələr və qurğulara qarşı mübarizənin müasir problemləri səh 30-42
* 
* Hərbi bilik jurnalı 2015 №6 "Əldəqayırma partlayıcı qurğuların düzəldilməsinə və istifadəsinə qarşı mübarizə" səh 3-16
*
**Ələmdar Mahir** (26 may 1950, Nardaran – 21 fevral 2014, Bakı) — Azərbaycanın görkəmli qəzəlxan-şairi, Füzulişünas-alim, tədqiqatçı

Həyatı
------

Ələmdar Mahir 26 may 1950-ci ildə Bakının Nardaran kəndində gözünü dünyaya açmışdır. Burada boya-başa çatmış, məktəbdə oxumuşdur. Ağlı söz kəsəndən İslam dini ehkamlarını, klassik şərq poeziyasını, muğam və əruz elmlərini bütün incəlikləri ilə bilən müdrik ağsaqqalların söhbətlərini dinləmiş, onların ağzından çıxan hikmət incilərini bir-bir, dönə-dönə yığıb öz yaddaş ipinə düzmüşdür. Abşeronun müxtəlif kəndlərində yaşayan aqil adamların adını eşitdikcə onların sorağına düşmüş, axtarıb tapmış, səbir və dözümlə onlardan da öyrənməyə səy etmişdir. Fitri istedada malik gənc Ələmdarın öyrənmək, əxz etmək yolunda əlindən tutan bir Allah vergisi də vardır: bu da onun inanmaz dərəcədə iti hafizəyə, yaddaşa malik olmasıdır. Bu səbəbdəndir ki, Ə. Mahir istər din və şəriət məsələlərində, istər klassik Azərbaycan poeziyası sahəsində canlı bir ensiklopediyanı xatırladır.

1993-cü ildə dini şeirlər müsabiqəsində birinci yer tutmuşdur və Allahşükür Paşazadə tərəfindən Məkkə ziyarəti ilə mükafatlandırılmışdır. Həmin ilin sentyabr ayında keçirilən qəzəl müsabiqəsində də birinci yeri tutmuş və Əliağa Vahid adına baş mükafatı almışdır. De gəlsin verlişinin 2001 və 2002-ci il mövsümlərində və başqa meyxana yarışlarında münsif qismində iştirak etmişdir.

Hacı Ələmdar Mahir doğma kəndi Nardaranda yerləşən Rəhimə xanım (s.ə) ziyarətgahının həyətində olan qəbirstanlıqda dəfn olunmuşdur.

Kitabları
---------

* Səadət intizarında — Bakı: 1998
* Mənim tanıdığım Füzuli — Bakı: Nurlan — 2009
* Külliyyat (Əsərləri) — Bakı: Nurlan — 2009
* Söz və musiqi beşiyi — Nardaran — Bakı: Adiloğlu 2009

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  *Türkan Bəşir, Elmin Nuri.* ""Bir kəndin məşhurları" - Nardaran kəndinin tanınmışları" (az.). modern.az. 22.09.2015. 2021-04-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-27.
3. ↑  Mərhum Hacı Ələmdar Mahir Nardarani dəfn mərasimi — Fotolar Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine — **nardaranpiri.com** saytı

Vikimənbədə ***Müəllif:Ələmdar Mahir*** ilə əlaqəli məlumatlar var.
**Ayerşekke** (*alm.* Eierschecke‎ — "яичный шекке")-Alman tortu olub, kəsmikli xəmirdən və alma içliyindən, kəsmik və xaş-xaşın qarışığından ibarətdir. Tarixi Saksoniya və Trürinqindən gəlir.

Adı
---

Şekke-kişi geyim aksesuarı olub, XIV əsrə aiddir. Belə ki, üç hissədən ibarət kəmərli gödəkçədir. Yuxarı, orta və aşağı hissə. Necə ki, bu tortda üç hissədən ibarətdir. Ayerşekkenin yuxarı hissəsi yumurtalı olub, yumurtanın sarısı, kərə yağ, şəkər tozu, vanil və yumurtanın ağından ibarətdir. İkinci qat özündə vanilli kəsmikli, yumurtalı, kərə yağlı, şəkər tozlu və südlüdür. Tortun əsasını isə üçüncü kəsmikli xəmirdən ibarətdir. Hazır ayerşekke üçbucaq formasında kəsilir. Bəzən isə tortun üzəri şokoladlı qlazur, çərəzlərlə və kişmiş hissəcikləri ilə bəzədilir.

Qaleriya
--------

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Гудрун Рушицка. Пироги и торты. Несложно и вкусно. М.: "Оникс", 2008. ISBN 58–9270-078-X

Həmçinin bax
------------

* Profitrol
**Robert Uillner** (*ing.* Robert Willner ; 21 iyun 1929, Nyu York - 15 aprel 1995 ) HİV-in inkar edilməsində rolu ilə tanınan Florida həkimi idi.

HİV-i inkaretmə nəzəriyyəsi
---------------------------

"Ölümcül yalan" kitabında (*ing.* Deadly Deception: the Proof That Sex And HIV Absolutely Do Not Cause AIDS ) HİV və QİÇS arasında əlaqəyə dair öz nöqteyi-nəzərini təsvir etmişdir. Onun tibbi lisenziyası 1990-cı ildə QİÇS xəstələrini ozon terapiyası ilə müalicə etdiyi üçün ləğv edildi. Onun fikrincə, QİÇS-ə zəif qidalanma, narkotiklər və ən əsası tanınmış antiretrovirus preparat zidovudin səbəb olur ki, bu preparat HİV-in müalicəsində əsas dərman kimi tətbiq edilir. 

28 oktyabr 1994-cü ildə Şimali Karolina ştatındakı oteldə keçirilən mətbuat konfransında Uillner HİV-ə yoluxmuş bir xəstədən götürüldüyünü qeyd etdiyi qanı barmağını sancdı. O, bu yolla insanların onun yalan hesab etdiyi HİV-in mövcudluğuna inanmalarına son qoymaq istəyirdi. 

Uillner QİÇS-in inkarçısı olmaqla yanaşı, amigdalin, xelatlar və qlioksilidin istifadəsi ilə xərçəng müalicəsinə qeyri-ənənəvi yanaşmaları ilə də tanınır. 1995*-*ci ildə Uillner iddia edirdi ki, pəhriz, həyat tərzi dəyişiklikləri, sanitariya ilə bütün xəstəliklərin qarşısını almaq mümkündür.

Ölümü
-----

Uillner 15 aprel 1995-ci ildə ürək tutmasından, yəni infarktdan vəfat edib.

Kitabları
---------

* Acupressure: Məxfi hesabat, 1979
* Zövq prinsipi pəhrizi: Daimi necə arıq qalmaq olar, sevdiyiniz yeməkləri yeməklə, 1985
* Xərçəng Həlli, 1994
* *Willner, Robert.* Deadly Deception: the Proof That Sex And HIV Absolutely Do Not Cause AIDS. Peltec Publishing Company Inc. 1994. ISBN 978-0964231610.

İstinadlar
----------



1. ↑  "Dyuzberq Fenomeni". www.science.org. İstifadə tarixi: 2023.10.30.
2. ↑  Dr Robert Willner Injects «HIV» into himself on TV
3. ↑  *LLC, SPIN Media.* SPIN (ingilis). SPIN Media LLC. 1995-02-01.
4. ↑  "Natural History of HIV/AIDS". web.archive.org. 2007-02-04. İstifadə tarixi: 2023-10-30.
**Teorem** (*yun.* θεώρημα) — doğruluğu digər məlum təkliflər və aksiomlar əsasında isbat olunan təklif. Verilmiş bir teorem müxtəlif şəkillərdə ifadə oluna bilər.

Fəlsəfədə teorem məntiqli çıxarıla bilən, fikir və ya tezisdir .

Teoremlərin dörd növü vardır:

* Düz teorem
* Tərs teorem
* Əks teorem
* Əks-tərs teorem

Teoremlərin əks və tərs teoremləri hər zaman doğru deyildir. Amma hər hansı bir teorem ilə onun əks-tərs teoremi hər zaman eynigüclüdür. Buna görə də çox vaxt bir teoremi isbat etmək üçün onun əks-tərsini isbat edirlər.

Riyazi teoremlər
----------------

* Böyük Ferma teoremi
* Kiçik Ferma teoremi
* Bezu teoremi
* Viyet teoremi
* Boltsano-Veyerştrass teoremi
* Dirixle teoremi
* Vilson teoremi

Həndəsi teoremlər
-----------------

* Fales teoremi
* Menelay teoremi
* Çeva teoremi
* Stüart teoremi
* Pifaqor teoremi

İstinadlar
----------

1. ↑  Əliquliyev R.M. Şükürlü S.F. Kazımova S.İ. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər // Bakı. İnformasiya Texnologiyaları nəşriyyatı. 2009. 201 s.

Həmçinin bax
------------

* Aksiom
**Türk Basketbol Federasiyası** ya da qısaca **TBF**, 1959-cu ildə İstanbulda qurulan və Türkiyədəki basketbol təşkilatlarını tənzimləyən muxtar idman federasiyasıdır. FIBA və ULEB-in üzvüdür. Federasiyanın hazırkı prezidenti Hidayət Türkoğludur.

Türkiyə Basketbol Federasiyası üç kişi basketbol liqasını və iki qadın basketbol liqasını təşkil edir. Bundan əlavə, TBF hər il kişi və qadınlar üçün liqa çempionatları, Türkiyə kubokları və prezident kuboklarını təşkil edir.

Tarixi
------

Rəsmi qeydlərə görə, Türkiyədəki ilk basketbol oyunu 1904-cü ildə Osmanlı İmperiyası dövründə Robert Kolleci İdman Salonunda oynanmışdı. Qısa müddət sonra Qalatasaray Litseyindən Əhməd Robenson bu idmanı kəşf etdi və 1911-ci ildə öz litseyinə apardı. İlk oyunda, Robensonun tələbələri bir-birlərinə qarşı mübarizə apardılar, lakin bu yeni idman növünə alışa bilməyən tələbələr arasında yaralananlar oldu.

Bəzi mənbələrə görə, Fənərbaxça İdman Klubu 1913-cü ildə basketbol şöbəsi açdı, lakin 1919-cu ilə qədər şöbə Birinci Dünya Müharibəsinin araya girmesi ilə əlaqədar fəaliyyət göstərmədi. 1920-ci ildə bir Türk komandasının İstanbuldakı Gənc Kişilər Hərəkatı Dərnəyi tərəfindən təşkil edilən basketbol turnirində iştirak etmək qərarı alındı. 4 aprel 1921-ci ildə Amerikanların və Türklərin komandaları qarşı qarşıya gəldiyi və Amerikanların 18-14 qazandığı matç Çağaloğlu Müəllim Litseyində reallaşdırıldı.

Daha sonra basketbol meydançaları İstanbulun Beykoz, Balmumcu, Bebek və Üsküdar rayonlarında tikildi.Basketbol bu donəmdə litseylərdə məşhur bir idman növünə çevrildi.

Türkiyədə idman mənasında ilk qurulan Türkiyə İdarəetmə İttifaqları Federasiyasının köməyi ilə basketbol idmanının da bir idarəetmə orqanı olmuşdur. Buda basketbol idarəçiliyində peşəkar qrupun olması mənasında ilk addım idi. Hər nə qədər də Federasiya təşkilatçılığı ilə olmasada, İstanbulda Qurtuluş, Bəyoğluspor, Barkhoba, Maccabi, Protkeba, İtalyan Kartal və Qalatasaray klubları arasinda yarışma keçirilirdi.

1927-ci ildə İstanbul Basketbol Çempionatı təşkil edildi. İlk bir neçə il ərzində çempionatı azlıqlar tərəfindən oynanan komandalar təşkil edirdi. 1933-cü ildə Qalatasaray, Beşiktaş, Fənərbaxça, İstanbulspor və Hilal komandalarının yarışmalara qatılması bir başqa çempionat meydana gətirdi. 1933-cü ildə Türk İdman İdarəsinin rəhbərliyindəki rəsmi təşkilatlar ölkə daxilində fəaliyyətə başlamışdır.1934-1936-cı illərdə Galatasaray ardıcıl üç mövsüm İstanbul çempionatının qalibi oldu.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycanda basketbol
* Azərbaycan Basketbol Federasiyası
* Azərbaycan milli basketbol komandası

Xarici keçidlər
---------------

* Türkiyə Basketbol Federasiyasının rəsmi saytı

İstinadlar
----------


1. ↑  "Türkiyədə Basketbol". 2014-06-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-15.
**Spartalı Xilon** (təq. e.ə. 600, Sparta, Peloponnes – təq. e.ə. 520) — Yunanıstanın yeddi müdriyindən biri. Spartalı Damaetin oğlu.

Spartada efor seçilərkən (beş ali vəzifə sahibindən biri) qardaşının paxıllıqdan - niyə səni seçirlər, məni yox? - sualına Xilon belə cavab vermişdir: - Ona görə ki, mən ədalətsizliyə dözə bilirəm, sən isə yox.

Həyatı
------

Həyatı haqqında məlumat çox azdır.Eforlar həmdə hakim kimi məhkəmə işlərinə baxdıqlarına görə qoca yaşlarında Xilondan soruşulanda ki, -ədalətsiz hökm çıxarıbmı? Xilon cavab vermişdir ki, -yalnız bircə hökmünə görə şübhə içindədir, bilmir ki haqlıdı ya haqsız. Həmin məhkəmə zamanı Xilon bir dostunun işinə baxırmış. Xilon onu qanun üzrə məhkum etmiş, ancaq efor dostundan xahiş etmişdir ki, hökmü dəyişib bəraətlə əvəz etsin və buna nail olmuşdur. Beləliklə o həm qanuna həmdə dostluğa sadiq qalmışdır.

Vəfatı
------

Xilon qoca yaşlarında vəfat etmişdir, özü də Olimpiya oyunları zamanı oğlunun yumruq savaşında qalib gəldiyini görərkən Diagenin yazdığı kimi sevincdən və qocalıq zəyifliyindən keçinmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Dünya Filosofları (Əlisa Nicat)1995 - səh. 70

| ⛭Yeddi yunan müdriki |
| --- |
| Fales   • Pittak  • Bias  • Solon  • Kleobul  • Periandr  • Xilon |  |
**Bosniya və Herseqovina Sosialist Respublikası** (serb-xorv. Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina, Социјалистичка Република Босна и Херцеговина) — müasir Bosniya və Herseqovina ərazisində mövcud olan dövlət. Yuqoslaviyanın tərkibinə daxil olan 6 müttəfiq dövlətdən biri. Dövlət 1946-cı ildə Bosniya və Herseqovina Xalq Respublikası olaraq təşkil edilmişdir. 1963-cü ildə konstutsiyaya edilən referendum ilə Bosniya və Herseqovina Sosialist Federasiyası adlandırılmışdır. 1992-ci ilin aprelində müstəqil Bosniya və Herseqovina Respublikası olaraq Yuqoalaviyanın tərkibindən çıxmışdır. Xorvatlar Xorvat Hersek-Bosna Respublikası (18 noyabr 1991), serblər isə Serb Respublikasını (9 yanvar 1992) qurmuşdur. Bosniya və Herseqovina bu dövrdə dövlət ərazisinin az bir hissəsinə nəzarət edirdi. Vəziyyət 1994-cü ildə Vaşınqton müqaviləsinin imzalanmasından sonra dəyişmişdir. Nəticədə bosniya və xorvatlardan ibarət olan koalisiya qurulur. 1995-ci ilin sonlarında Deyton sazişinin imzalanması ilə alyansa Serb Respublikasında qatılmışdır. 1997-ci ildə isə dövlətin əsasında müasir Bosniya və Herseqovina qurulmuşdur. Deyton avlaşması ilə ölkə Serb Respublikası, Bosniya və Herseqovina Federasiyası və Brçko dairəsinə bölünmüşdür.

Bosniya və Herseqovina SR Yuqoslaviyanın tərkibində orta səviyəli inkişaf etmiş ölkə idi. Ondan sonra Monteneqro SR və Makedoniya SR gəlirdi. Ərazisinə görə Serbiya SR və Xorvatiya SR sonra ərazisinə görə üçüncü ölkəsi idi. Ölkənin paytaxtı Sarayevo şəhəri idi.

Respublika rəhbərləri
---------------------

### Bosniya və Herseqovina xalq azadlıq hərəkatının dövlət antifaşist nümayəndəsi

* Boislav Kesmanoviç (1943—1945)

### Xalq Skupşinin Prezidium nümayəndəsi

* Boislav Kesmanoviç (1945—1946)
* Puçar Curo (1946—1948)
* Vlado Şeqrt (1948—1953)

### Xalq Skupşinin nümayəndəsi

* Puçar Curo (1953—1963)
* Patomir Duqoniç (1963—1967)
* Cemal Biediç (1967—1971)
* Xamdiya Pozderas (1971—1974)

### Prezidium nümayəndəsi

* Ratomir Duqoniç (1974—1978)
* Raif Dizdareviç (1978—1982)
* Branko Mikuliç (1982—1984)
* Milanko Renovisa (1984—1985)
* Munir Меsixoviç (1985—1987)
* Mato Andriç (1987—1988)
* Nikola Filipoviç (1988—1989)
* Obrad Pilyak (1989—1990)
* Aliya İzetbeqoviç (1990—1992, Bosniya və Herseqovina Respublikası 1996)

Sosial-iqtisadi inkişafı
------------------------

Bosniya və Herseqovina Sosialist Respublikası Yuqoslaviyanın elədə güçlü inkişaf etməmiş regionlarındanhesab edilirdi. 1979-cü il məlumatına görə ölkədə işsizlik səviyyəsi 15,52 olduğu halda Bosniya və Herseqovinada bu rəqəm 16,60 % idi. Əgər ilik adam başına düşəm ümumdaxili məshulun həcmi Bosniya və Herseqovinada 391 dinar, Yuqoslaviyada isə 513 dinar, 1971-ci ildə isə müvafiq olaraq 4662 və 6969 dinar təşkil edirdi. 1952 - 1979-ci illərdə illik artım dörd dəfə azlmışdır. Bu isə şəhər əhalisinin artması ilə əlaqədar idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Харитонова О.Г. Босния и Хорватия в СФРЮ: институциональные проблемы этнической федерации // Сравнительная политика. - 2014. - № 1. - С. 26

Mənbə
-----

* Bosniya və Herseqovina Auswärtiges-amt saytında  (alm.)
* Bosniya və Herseqovina World Statesmen saytında  (ing.)
**Minifutbol** (bəzən **mini-futbol** kimi qeyd olunur) — futbolun kiçik tərəfli variasiyasıdır. Minifutbola əsasən 6-a-yan, 7-ə-yan, 8-ə-yan, 9-a-yan və qapalı futbolun əlavə növləri ilə 5-ə-yan formatında oynanılır. Oyunların hamısı astro qazonda, futzal isə qapalı şəraitdə sərt meydançada oynanılır. 5-ə-yan formatının ən yüksək dünya nüfuzlu təşkilatı — Dünya Minifutbol Federasiyasıdır (WMF). 6-a-yan formatı Beynəlxalq Futbol Federasiyası tərəfindən idarə olunur, IFA7 və FIF7 də daxil olmaqla, 7-a-yan formatını bir neçə sub-kontinental qurum idarə edir. Son illərdə minifutbolun populyarlığı qlobal miqyasda artdı.

Minifutbol termini həm peşəkar, həm də həvəskar oyunçular üçün açıq olan kiçik tərəfli futbol deməkdir. WMF hər 2 ildən bir öz Dünya Kubokunu, eləcə də yaradılmış milli federasiyalar vasitəsilə qitə çempionatlarını təşkil edir.

Azərbaycanda minifutbol
-----------------------

2022-ci il iyunun 11-də minifutbol üzrə Azərbaycan milli komandası Slovakiyanın Koşitse şəhərində keçirilən Avropa çempionatını qazanmışdır.

2023-cü ilin noyabrın 4-də minifutbol üzrə Azərbaycan millisi Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Ras Əl-Xayma şəhərində keçirilən 2023 WMF Dünya Çempionatında dördüncü yeri tutub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "What is Minifootball?" (ingilis). EMF miniEURO. 2019-09-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-06.
2. ↑  "About WMF". World Minifootball Federation. World Minifootball Federation. 2023-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-06.
3. ↑  *hermesauto.* "Football: Search on for amateur players to represent Singapore at minifootball World Cup". The Straits Times. Singapore: The Straits Times. 2019-06-28. 2019-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-06.
4. ↑  "RULES". ausminifootball.com. Australia. 2019-06-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-06.
5. ↑  "Azərbaycanın minifutbol millisi Avropa çempionu oldu - VİDEO". oxu.az. oxu.az. 2022-06-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 iyun 2022.
6. ↑  "Dünya çempionatı: Azərbaycanın minifutbol yığması dördüncü yeri tutub". AZƏRTAC Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi. 4 november 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* Mini-futbolun qaydaları
* Minifutbol video
**Əlizadə Yusif Ənvər oğlu** - azərbaycanlı rəssam.

Həyatı
------

Yusif Əlizadə 1964-cü il yanvarın 16-da Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. O, qrafik və rəngkarlıq sahəsində bir çox əsərin müəllifidir.

1979-cu ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbinin rəssamlıq fakültəsinə daxil olur.

1983-də məktəbi bitirir, 1985-ci ildə isə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Universitetinin rəssamlıq fakültəsinə daxil olur.

1991-ci ildə Universiteti "fərqlənmə diplomu" ilə bitirir. O vaxtdan bu günə qədər bir sıra beynəlxalq sərgidə iştirak etmişdir.

1993-cü ildən Rəssamlıq Akademiyasının dossentidir.

Yusif Əlizadənin rəsm əsərləri
------------------------------

* Bakılı qızBakılı qız
* GüllərGüllər
* Son payızSon payız
* Xəzər dəniziXəzər dənizi
* OlanlarOlanlar

Mənbə
-----

* [*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Rəssam** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Tamilnad** və ya **Tamil-Nadu** (tam. தமிழ் நாடு; *ing.* Tamil Nadu) — Hindistanın cənubunda ştat. Paytaxtı Çennai şəhəridir.

Adın etimologiyası
------------------

Tamilnad və ya Tamil-Nadu sözünün hərfi mənası "Tamil ölkəsi" deməkdir.

Əhalisi
-------

Ştatın əhalisi 2011-ci ilin məlumatına görə 72 138 958 nəfərdir. Əhalisinə görə Hindistan ştatları arasında 7-ci yerdədir. Əhalisini əsasən tamillər təşkil edir.

Coğrafiyası
-----------

Regionun xəritəsi
Sahəsi — 130 058 km²-dir. Tamilnad Karnataka, Kerala və Andra Pradeş əyalətləri və Pondişerinin birləşmə ərazisi ilə də məhdudlaşır. Şərqdə Benqal körfəzinin suları ilə yuyulur. Ən böyük çayı Kaveridir.

Ştatın qərb, cənub və şimal-qərb istiqamətləri dağlıqdır. Tamilnad, Nilgiri dağlıq bölgəsinə bağlı olan ərazisində həm Qərb, həm də Şərqi qatlara sahib olan yeganə dövlətdir. Qərb ghatsları Kerala ilə sərhədi boyunca uzanırdılar, cənub-qərb mussonun gətirdiyi yağışları praktik olaraq məhdudlaşdırırdılar. Dövlətin şərq hissəsi məhsuldar düzənlikdir, şimal hissəsi düz və dağlıq ərazilərlə təmsil olunur. Tamilnadın mərkəzi bölgələri olduqca quraq və digər bölgələrə nisbətən daha az yağış alır.

Tamilnad 910 km sahilyanı əraziyə malikdir. 2004-cü ildə dövlətin sahilyanı bölgələri, Asiyanın qonşu dövlətləri kimi, Hind okeanında sunami ilə yuyulub. Dövlət bu hadisələrin qurbanlarının sayının 7909 nəfərdən çox olması kimi qiymətləndirilir.

Bölgənin iqlimi mussona bağlıdır, bir çox sahə quraqlığa məruz qalır. Orta illik yağıntı 945 mmdir, onlardan təxminən 48% -i şimal-şərq mussonundan, 32% -i cənub-qərb mussonundan gəlir.

Təsərrüfatı
-----------

Əsasən çəltik, buğda, qarğıdalı, yerfındığı, pambıq, tütün, qəhvə, çay və s. yetişdirdilir. Qaramal, davar saxlanılır. Balıq ovlanır. Duz, liqnit, boksit, maqnezit çıxarılır. Toxuculuq, yeyinti, dəri, maşınqayırma, qara metallurgiya səneyesi, Neyğeli kompleksi və alüminium zavodu var.
Tikinti materiallarının, xüsusilə sementin böyük istehsalçısıdır..

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  .
3. ↑  .
4. ↑  Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. IX ҹилд: Спутник—Фронтон. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1986. С. 140.

Xarici keçidlər
---------------

* The Official Site of the Government of Tamil Nadu
* Official Tourism Site of Tamil Nadu, India
**Liya Axecakova** (9 iyul 1938, Dnepr) — Aktrisa

Həyatı
------

Liya Məcidovna Axedjakova 9 iyul 1938-ci ildə Dnepropetrovsk şəhərində (Ukrayna) anadan olub. Atalığı Məcid Salehoviç Ahedjcakov (1914–2012) baş rejissor, anası Yuliya Aleksandrova Adıgey Dram Teatrının aktrisası olub. "Köhnə nağıllar" filmində Liya atalığı ilə birlikdə rol alıb. Anası uzun illər vərəm xəstəliyindən əziyyət çəkib. 10 yaşında olanda anası və xalası bu xəstəlikdən vəfat edib. Liya Stalina məktub yazaraq yardım istəyib, onun ailəsinə həmin vaxtlar üçün nadir olan yeni dərman preparatı göndərilib. 1956-cı ildə Moskva Əlvan Metal və Qızıl İnstitutuna daxil olub, orada il yarım təhsil alıb. 1962-ci ildə A. V. Lunaçarski adına Teatr İncəsənət İnstituna daxil olub, 1961-ci ildə məzun olub. İlk addımlarını teatr səhnəsində atıb. Ən əlamətdar teatr rollarından biri Roman Viktyukun qoyduğu "Kolombinanın mənzili" tamaşasında oynadığı rollardır. Kinoda debüt rolunu "İnsan axtarıram" filmində oynayıb. Həmin film Varna və Lokarna festivallarında yüksək qiymətləndirilib. 1991-ci ildə Eldar Ryazanovun "Söz verilən cənnət" filmində oynadığı rola görə "Nika" mükafatına layiq görülüb. 1990-cı illərin əvvəlində keçirilən ictimai sorğu nəticələrinə görə, ("Sovet ekranı" jurnalının versiyasına görə) "1991-ci ilin ən yaxşı aktrisası" seçilib. 1994-cü ildə Rusiya Federasiyasının Xalq artisti adını qazanıb. "Söz verilən cənnət" və "Qurbanı təsvir etmək" filmlərində oynadığı ikinci plan rollara görə iki dəfə "Nika" mükafatçısı olub. 2015-ci ildə kinoya verdiyi töhfələrə görə "Nika"nın fəxri mükafatına layiq görülüb. İki dəfə ərdə olub. Övladı yoxdur.

Filmoqrafiya
------------

1. Qəribə təsadüf və ya həmişə təmizlikdə (film, 1975)
2. İşdə məhəbbət macərası (film, 1977)
3. Qaraj (film, 1979)
4. Özgə ömür (film, 1987)

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Foto, video və audio | Apple Music · Last.fm · Spotify · Yandex Music |
| Tematik saytlar | AlloCiné · Filmportal · IMDb · Kinopoisk · Metacritic · Rate Your Music · Rotten Tomatoes · Animator.ru |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Kruqosvet · Prabook |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| GND: 132766183 · ISNI: 0000 0000 4903 4237 · LCCN: no2007019877 · LNB: 000266164 · NKC: xx0242259 · NUKAT: n2019024467 · SUDOC: 195724720 · VIAF: 40545836 · WorldCat VIAF: 40545836 |

 |
***Musa salnaməsi*** ( ivrit : דברי הימים של משה, *Dibre ha-Yamim şel Moşeh*) — kiçik midraşimlərdən biri. Bibliya üslubunu yaxından təqlid edərək ivrit dilində yazılmış bu kitab, bir çox əfsanələrlə bəzədilmiş Musanın həyatının tarixini təqdim edir.

Müəlliflik və nəşr
------------------

Adolf Yellinekə görə, Musanın həyatı əvvəlcə daha qədim mənbələrdən istifadə edilən salnamədə ətraflı şəkildə işlənmişdir. Bu əsər "Sefer ha-Yaşar" adlı əfsanələr toplusuna daxil edilmişdir. "Yalkut Şimoni" buradan indiki "*Musa salnaməsi* "ilə deyil, "*Sefer ha-Yaşar*" ilə uyğun gələn çıxarışlar götürmüşdür. Buna baxmayaraq, sonradan köhnə salnamənin daha qısa resenziyası edilmişdir ki, bu da indi mövcud olan versiyadır. H. Strak və Q. Stembergerin fikrincə, əsər çox güman ki, XX–XI əsrlərə aiddir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *H. L. Strack; G. Stemberger,* Introduction to the Talmud and Midrash, Edinburgh: T&T Clark, 1991, ISBN 978-0-8006-2524-5.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Melissa Lee Farrall, *A Jewish Translator in Kievan Rus': A Critical Edition and Study of the Earliest Redaction of the Slavic "Life of Moses"*, PhD diss. Brown University, 1981.
**Atayev Əlirza Əsgər oğlu** (1898, Yelizavetpol – 1962, Bakı) — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti dəftərxanasının rus dili üzrə redaktoru (1919-1920), görkəmli elm təşkilatçısı, həkim (mama-ginekoloq), tibb elmləri doktoru (1930), professor (1936).

Həyatı
------

Atayev Əlirza Əsgər oğlu 1898-ci ildə Gəncə şəhərində anadan olmuşdur.

### Təhsili

Gəncə rus-tatar (Azərbaycan) gimnaziyasında təhsil almış, 1917-ci ildə Tiflis ali kurslarının tələbəsi olmuşdur. Təhsilini davam etdirmək üçün 1921-ci ildə Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının təqaüdçüsü kimi 1-ci Moskva Dövlət Universitetinin tibb fakültesinə göndərilmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Hələ 1919-1920-ci illərdə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti dəftərxanasının rus dili üzrə redaktoru olmuşdur.

Universiteti bitirdikdən sonra 3-cü Moskva Dövlət Universitetinin kafedrasında bir il ordinator işləmiş, sonra Azərbaycan hökuməti tərəfindən gənc mütəxəssislərdən ibarət qrupun tərkibində ixtisasını təkmilləşdirmək üçün Almaniyaya göndərilmiş, 2 il Leypsiq Universitetinin mamalıq-ginekologiya klinikasında çalışmışdır. 1925-ci ildə Bakıya qayıtdıqdan sonra qadın, ana və uşaqların sağlamlığının mühafizəsinə dair Azərbaycan dilində ilk dəfə məqalələr yazmış, 1000 sözdən ibarət mamalıq-ginekologiya terminləri lüğətini nəşr etdirmişdir.

Atayev 1936-ci ildə Azərbaycan Tibb İnstitutunun mamalıq və ginekologiya kafedrasının professoru seçilmiş, Xalq Səhiyyə Komissarlığı Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun mamalıq və ginekologiya kafedrasının müdiri təyin olunmuşdur. 1937-ci ildə repressiyaya məruz qalmış, 8 il müddətinə Sibirə (Maqadan) sürgün olunmuşdur. Sürgündən sonra Maqadanda və Penzada şəhər xəstəxanasında və sanitar idarəsində işləmişdir. 1948-ci ildə SSRİ Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən Penza vilayət xəstəxanasına məsləhətçi göndərilən Atayev tezliklə Penza vilayətinin baş mama-ginekoloqu seçilir və burada onun təşəbbüsü ilə Ümumittifaq mamalıq və ginekoloqlar elmi cəmiyyətinin filialı yaradılır. 1956-ci ildə Atayevə bəraət verilmiş, lakin o, ağır xəstəliyə tutulduğundan elmi fəaliyyətini dayandırmalı olmuşdur.

Ailəsi
------

Əlirza Atayevin Oqtay və Rəna adlı iki övladı olmuşdur.

Mənbə
-----

* Житие профессора Атаева, газ. ―Вышка‖, 1990, 13 мая;
* Али Рза Аскер оглы Атаев – 100 лет, "Sağlamlıq", №10, Б. 1998.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti

İstinadlar
----------

1. ↑  "Gəncənin ilk mama-ginekoloqu". ganca.org. 2021-04-22 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Maqadana minlərlə azərbaycanlı sürgün olunub". www.anl.az.
**Narodnaya volya** (*rus.* Народная воля; *azərb.* Xalqın iradəsi‎) — Rusiyada inqilabi xalqçı təşkilatı. 1879-cu ildə "Zemlya i volya"nın parçalanmasından sonra yaranmışdı. Təşkilata İcraiyyə komitəsi (A.D.Mixaylov, A.İ.Jelyabov, S.K.Perovskaya, V.N.Fiqner və b.) başçılıq edirdi. 1879-1885-ci illərdə təşkilat eyniadlı qəzet buraxmışdır. Xalqçı utopik sosializmi mövqeyində qalan narodovolçular siyasi mübarizə yolu ilə mütləqiyyəti devirməyi ən mühüm vəzifə sayırdılar. Lakin onlar bu mübarizəni sosializmlə əlaqələndirə bilməmişdilər. "Narodnaya volya"nın proqramında ümumi seçki hüququ, demokratik azadlıqlar, torpağın xalqa paylanması, əzilən xalqlara öz müqəddəratını təyin etmək hüququ verilməsi və s. tələblər var idi. Narodovolçular Rusiyanın kapitalizm mərhələsini keçmədən kəndli inqilabı vasitəsilə sosializmə keçəcəyinə inanırdılar. Üsyan hazırlanması və keçirilməsində əsas rolu inqilabi azlığa verirdilər. "Narodnaya volya" II Aleksandra 7 dəfə sui-qəsd hazırlamışdı. 1881-ci il martın 1-də II Aleksandr öldürüldü. Qəsdin iştirakçıları edam edildi. Bundan sonra "Narodnaya volya" ideya və təşkilat böhranı keçirirdi. "Narodnaya volya" dağıdıldıqdan sonra onu bərpa etmək cəhdləri (1890-cı illərədək) boşa çıxdı. Təşkilatda A.İ.Ulyanovun terrorçu fraksiyası xüsusi yer tuturdu. Fraksiya "Narodnaya volya"nın proqramına ayrı-ayrı marksist müddəalar daxil etmək istəyirdi. İlkin proqram şərtlərinin əsassızlığı, mübarizənin terrorçu metoduna üstünlük verilməsi, siyasi sui-qəsd taktikası "Narodnaya volya"nın süqutunun başlıca səbəbləri idi. 

Azərbaycandan Peterburq, Moskva və Tiflisdə oxuyan mütərəqqi fikirli gənclərdən bir neçəsi (İ.Mehmandarov, F.Sultanov və b.) narodovolçu təşkilatların işində iştirak etmişdir. 1880-1890-cı illərdə Azərbaycanda Mərkəzi Rusiyadan sürgün olunmuş xeyli narodovolçu yaşamışdır.

Ədəbiyyat
---------

* Волк С.С. Народная воля (1879-1882). М.-Л.: 1966
* Самедов В.Ю. Распространение марксизма-ленинизма в Азербайджане. Ч. 1. Б.: 1962, стр. 223-392.

Mənbə
-----

* "Народнаја волја" // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 160.
**Nağı bəy Əlizadə** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin Mühafizə Dəstəsinin rəisi, podpolkovnik.

Həyatı
------

Əlizadə Nağı bəy 1897-ci ildə Bakı şəhərində dünyaya gəlib.

Fəaliyyəti
----------

1919-cu il fevralın 18-də Azərbaycan Parlamentində "Parlamenti Mühafizə Polisinin təşkili" məsələsini müzakirə edilir. Belə bir strukturun yaradılması zəruri hesab edilir və 4 maddədən ibarət qanun layihəsi təsdiq olunur. Yeni qanuna görə 200 nəfərlik polis dəstəsinin yaradılması məqbul sayılır. Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin təklifi ilə yeni yaradılan polis strukturu "Parlamenti Mühafizə Dəstəsi" adlandırılır(sənədlərdə "Parlamentin Qoruyucu Bölüyü" də yazılmışdır…). Yeni strukturun təşkilinə dövlət xəzinəsindən 2.200000 manat ayrılır. Parlamenti Mühafizə Dəstəsinin komanda (idarə) heyəti 6 ştat vahidi üzrə təsis olunur. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin Mühafizə Dəstəsinin rəisi podpolkovnik Nağı bəy Əlizadə təyin edilir. Onun aylıq məvacibi 4500 rubl idi. Parlamenti Mühafizə Dəstəsi Parlamentin Rəyasət Heyətinə tabe olub, onun tərəfindən də formalaşdırılır və vazxtaşırı ona hesabat verirdi. Lakin o bəzi məsələlərdə Azərbaycan Cümhuriyyəti DİN-ə də tabe idi və zəruri hallarda onun tədbirlərinə də cəlb olunurdu.

Ölümü
-----

Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentini Mühafizə Polisinin ilk rəisi Nağı bəy Əliyev Azərbaycanda sovet hakimiyyəti elan olunduqdan sonra bolşeviklər tərəfindən həbs edilərək, elə 1920-ci ildə güllələnmişdi. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə özünün "Azərbaycan Cümhuriyyəti" kitabında qaimməqam Nağı bəy Əlizadəni "İstiqlal şəhidi" adlandırmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  İstiqlal fədailəri — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Daxili İşlər Nazirləri və silahdaşları: 1918–1920 / İ. M. Əliyarlı, T. R. Behbudov; elmi red. Ş. Qasımov; red səh 288
2. ↑  *Rəsulzadə, Məhəmməd Əmin.* Azərbaycan Cümhuriyyəti keyfiyyəti-təşəkkülü və indiki vəziyyəti (PDF) (az.). Bakı: Elm nəşriyyatı. 1990. 79.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti
**Hovanes Kacaznuni** (erm: *Յովհաննէս Քաջազնունի*; 1 fevral 1867, Axalsıx, Rusiya imperiyası – 1938, İrəvan, Ermənistan SSR, SSRİ) — 1918-ci ildə qurulan Ermənistan hökümətinin ilk baş naziri və "Daşnaksütyun" partiyasının liderlərindən.

Həyatı
------

1867-ci ildə Axalsıxda doğulmuşdur. Tiflis real məktəbini, İnşaat Mühəndisləri İnstitutunu bitirmişdir (1893). İxtisasca memardır. 1883-cü ildən inqilabi hərəkata qoşulmuşdur. 1906-cı ildə o, sənayeçi Aleksandr Mantaşevdən "Daşnaksütyun" partiyasının ehtiyacları üçün pul tələb etmək üçün Nitsaya getmişdir. 1907-ci ildə Avropaya mühacirət etmiş, 1914-cü ildə gizli şəkildə Tiflisə qayıtmışdır. 1918-ci ildə Zaqafqaziya Seyminin üzvü, Ermənistan Respublikasının ilk baş naziri, sonra Ermənistan parlamentinin sədri olmuşdur. 1921-ci ildə həbs olunub, daşnaklar tərəfindən azad edilib. 1921-ci ildən İrana, sonra Rumıniyaya mühacirət etdi. 1923-cü ildə "Daşnaksütyun" partiyasından çıxdığını elan edib, 1925-ci ildə SSRİ-yə qayıtmışdır. Ermənistan SSR Dövlət Plan Komitəsində işləyib, İrəvan Universitetində dərs deyib, 1931-ci ildə istefa verib. 1937-ci ildə həbs olunub, 1938-ci ildə həbsxanada ölmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Л. Г. Протасов. Люди Учредительного собрания: портрет в интерьере эпохи. М. РОСПЭН, 2008". 2017-09-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-10-18.

Həmçinin bax
------------

* Daşnaksütyun partiyasının edəcəyi bir şey yoxdur
**Klasea quinquefolia** (*lat.* Klasea quinquefolia) — bitkilər aləminin astraçiçəklilər dəstəsinin mürəkkəbçiçəklilər fəsiləsinin klasea cinsinə aid bitki növü.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Hündürlüyü 50-120 sm, gövdəsi düz, şırımlı, yuxarı hissədə budaqlanmış, demək olar ki, çılpaq olan çoxillik ot bitkisidir. Yarpaqları saplaqlıdır, lələkvaribölünmüşdür, 2-4 ədəd yan ellipsşəkilli və ya enli-neştərvari, sivriuclu-mişarvari, sivri və yaxud qısa sivriləşmiş seqmentlərlə; təpə seqmenti iridir, yan tərəfdəki seqment isə yarpağın qaidə hissəsinə doğru kiçilmiş, demək olar ki, oturaqdır və ya qısa saplaqla oxa birləşəndir; yuxarı yarpaqları kəskin azalmışdır, bütövdür, forması enli lansetvaridən dar lanservariyə qədər dəyişir. Səbət yumurtaşəkillidir, yaşıl rəngdədir, eni 8-15 mm-dir. Çiçəkləri azsaylı, uzun düz saplaqda, qalxanvari süpürgə çiçək qrupunda toplanmışdır. Qın yarpaqcıqları kənarlardan ensiz-pərdəli və ağımtıl-tüklüdür. Çiçəkləri bənövşəyi rəngdədir. Toxumları uzunsov, zolaqlı, hamardır; kəkili çirkli-bənövşəyi rəngli yastı, demək olar ki, lələkvari cod tüklərdən ibarətdir, toxumdan azacıq uzundur. Avqust-sentyabr ayalrında çiçəkləyir, sentyabr-oktyabr aylarında meyvə verir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Samur-Şabran oval. BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, Alazan Əyriçay, Kür düz. KQ şimal, KQ mərkəzi, KQ cənub, Lənk. Ovalıqdan orta dağ qurşağına
qədər.

Yaşayış mühiti
--------------

Meşələrdə, meşə ətrafında, kolluqlar arasında rast gəlinir.

Sinonimləri
-----------

* *Carduus quinquefolius* D.Don
* *Serratula quinquefolia* Willd.

İstinadlar
----------

1. ↑  Klasea quinquefolia:''*The Plant List* saytında takson barədə məlumat. (ing.)

Həmçinin bax
------------