recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kyuo Şibata** (柴田 鳩翁, *Şibata Kyuo*?, 4 iyun 1783, Kioto – 13 iyun 1839) və ya digər adı ilə **Kenzo** – Yaponiya təbliğatçısı və Edo dövründə yaranmış Şinqaku etika məktəbinin alimi.

Həyatı
------

Kyuo Şibata 1783-cü ildə Kiotoda doğulmuşdur. Buddist keşişi olduqdan sonra Kyuo adını götürmüşdür. O, 20 yaşlarında olanda qəhrəmanlıq nağıllarının – kodanın peşəkar nəqlçisi olmuş, bu sənətdəki bacarıqlarına görə məşhurlaşmışdır. 30 yaşlarının sonunda Satta Tokukenin şagirdi olmuş və ondan Şinqaku dərsləri almağa başlamışdır. Həyatının qalan hissəsini sənətlə, səyahət etməklə və mühazirələr verməklə keçirmişdir. 44 yaşında görmə qabiliyyətini itirmişdir.

Sadə və inandırıcı üslubu fermerlər, samuraylar və zadəganlar tərəfindən bəyənilməsinə səbəb olmuşdur. 1835-ci ildə nəşr olunmuş və Bayqan İşida tərəfindən tərtib olunmuş *"Kyuo dova"* adlı əsəri Şinqaku alimlərinin əsərləri arasında ən əhəmiyyətli işlərdən biri hesab olunur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Kyūō Shibata // CERL Thesaurus (ing.). Consortium of European Research Libraries.
2. 1 2 3 4  The Japan Biographical Encyclopedia & Who's Who
3. 1 2 3 4 5 6 7  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* The Japan Biographical Encyclopedia & Who's Who (ingiliscə) (II). Tokio: Rengo Press. 1961. səh. 1376. İstifadə tarixi: 26 yanvar 2023.
* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild (Sake–Temm). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 84. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 26 yanvar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| GND: 101981084X · ISNI: 0000 0000 8446 7484 · LCCN: n82263760 · NDL: 00271721 · SUDOC: 253484022 · VIAF: 43204297 · WorldCat VIAF: 43204297 |

 |
Kükü plov — Azərbaycan plovunun geniş yayılmış növlərindən biri.

Tərkibi
-------

5 stəkan uzun düyü, 4–5 qaşıq əridilmiş kərə yağı, 8 ədəd yumurta, 4–5 dəstə göyərti (ispanaq, turşəng, nanə, şüyüd, keşniş, kəvər və sair göyərtilər), sarıkök və ya zəfəran, duz, istiot.

Qazmaq üçün: 1 ədəd yumurta, 3 xörək qaşığı qatıq.

Hazırlanması qaydası
--------------------

Düyü yuyulub suya qoyulur. Adi qaydada duzlu suda bişirilib süzülür. Qazana az yağ tökülərək əridilir, qazmaq üçün üstünə bir az düyü və çalınmış yumurta ilə qatıq qarışığını tökərək qalınlığı 1 sm olmaqla qazanın dibinə yayılır. Düyünün yarısını qazana töküb qalan yarısına sarıkök və ya zəfəran şirəsi əlavə edilərək qazana tökülür. Düyünün üzərinə yağ əlavə edilir, aş 45 dəqiqə dəmə qoyulur. Göyərtilər təmiz yuyularaq xırdı şəkldə doğranılır. Əvvəlcə tavaya yağ tökülərək əridilir. Göyərti yağa tökülür, üzərinə duz əlavə edilir və bişirilir. Yumurtanın üzərinə duz və istiot əlavə edilərək çalınır. Göyərti bişdikdə çalınmış yumurta onun üstünə tökülərək yayılır.. Kükünün hər iki üzü bişirilir.(bu məqsədlə kükünü iki və ya dörd yerə bölərək çevirmək lazımdır.

Plov süfrəyə verildikdə üstünə kükü və qazmaq qoyulur.

İstinadlar
----------

1. ↑   Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine Kükü plov

Xarici keçidlər
---------------

* Kükü plov.
* Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback MachineKuku plov — Pilaf with smoked fish and herb omelette

Həmçinin bax
------------

| ⛭Azərbaycan plovları |
| --- |
| 
* Badam plov
* Cücə plov
* Çoban-aşı
* Çəkmə plov
* Kişmiş plov
* Şabalıdlı plov
* Şeşəndaz plov
* Şüyüd plov
* Əvəlik plov
* Mərci plov
* Meyvə plov
* Paxla plov
* Toyuq plov
* Çığırtma plov
* Qır-qır plov
* Qiymə plov
* Xam-döşəmə plov
* Səbzi-qovurma plov
* Tər-çilov plov
* Turşu-qovurma plov
* Ov quşu ilə plov
* Ali müsəmbə plov
* Şirin plov
* Lobya-çilov plov
* Fisincan plov
* Südlü plov
* Kükü plov
* Qiymə-çığırtma plov
* Yarma plov

 |
**Hisaşi Kimura** (木村 栄, *Kimura Hisaşi*?, 10 sentyabr 1870, Kanazava – 26 sentyabr 1943, Setaqaya, Tokio) – Yaponiya astronomu. O, coğrafi enliklərin variasiyalarını müşahidə edərək onları hesablamaq üçün bərabərlik tərtib etmişdir.

Həyatı
------

Hisaşi Kimura 1870-ci ildə Yaponiyanın İşikava prefekturasının Kanazava şəhərində doğulmuşdur. 1892-ci ildə Tokio Universitetinin nəzdində olan Elm kollecinin astronomiya fakültəsindən məzun olmuşdur. Daha sonra Tokio Astronomiya Rəsədxanasında işləməyə başlamış və 1899-cu ildə Mizusava Enlik Rəsədxanasının ilk direktoru seçilmişdir. Bu rəsədxana Beynəlxalq Enlik Xidmətinin yaranması ilə əlaqədar olaraq qurulmuş 6 stansiyadan biri idi. Kimura burada qütblərin hərəkəti nəticəsində yaranan enlik variasiyalarını tədqiq etməyə başlamışdır.

Həmin dövrdə qütblərin hərəkətindəki dalğalanmanı ifadə etmək üçün iki termdən istifadə olunsa da, stansiyalarda müşahidə olunan variasiyalar gözlənilməz nəticələr vermişdi. Kimura 1902-ci ildə müşahidə olunan enlik variasiyalarının 3 termlə daha yaxşı ifadə olunacağını bildirmişdir və təqdim etdiyi term Kimura termi adlanmağa başlamışdır. Kimuranın 1902-ci ildəki qeydləri *"Astronomical Journal"* və *"Astronomische Nachrichten"* jurnallarında nəşr olunmuşdur.

Mükafatları
-----------

Kimura Kral Astronomiya Cəmiyyətinin Qızıl medalına və Yaponiya Elmlər Akademiyasının mükafatına layiq görülmüşdür. 1937-ci ildə "Mədəniyyət" ordeninə layiq görülən ilk şəxs olmuşdur. Ayda yerləşən Kimura krateri onun şərəfinə adlandırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Biographical Encyclopedia of Astronomers
2. ↑  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Biographical Encyclopedia of Astronomers (ingiliscə). Springer. 2007. səh. 634-635. ISBN 9780387304007. İstifadə tarixi: 19 sentyabr 2022.
* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). IV cild (J–Libe). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 211. ISBN 0-87011-624-7. İstifadə tarixi: 19 sentyabr 2022.
**Müzəffər Özdağ** (15 aprel 1933, Pınarbaşı, Kayseri ili – 6 fevral 2002, Ankara) — əslən Dağıstan qumuqlarından olan türkiyəli siyasətçi və hərbçi.

Həyatı
------

Hərb Məktəbini, Hərb Akademiyasını və Ankara Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmişdir. 27 may 1960-cı il hərbi çevrilişində zabit olaraq iştirak etmişdir. 13 noyabr 1960-cı ildə Milli Birlik Komitəsinin parçalanmasından sonra 14-lərdən biri olaraq Tokioya sürgünə göndərildi. Respublikaçı Kəndli Partiyasından siyasətə qatılmış və TBMM XIII çağırış Afyon millət vəkili seçilmişdir. 1971-ci ildən sonra siyasətdən ayrılmışdır.

2002-ci ilin 6 fevralında Ankarada vəfat etmişdir. Məşhur türk siyasətçisi və millətçisi Ümid Özdağın atasıdır.

Həmçinin bax
------------

* Ümid Özdağ

İstinadlar
----------

1. ↑  "Muzaffer Özdağ". www.biyografya.com. 1 fevral 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 fevral 2021.
2. ↑  *Necmeddin Sefercioglu.* "MUZAFFER ÖZDAĞ". www.turkocaklari.org.tr. 1 fevral 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 fevral 2021.
**Kürdəmir Dövlət Rəsm Qalereyası** 2003-cü ilin may ayından fəaliyyət göstərir.

Tarixi və fəaliyyəti
--------------------

Qalereyada ekspozisiyaların qurulması və sərgilərin keçirilməsi üçün geniş və işıqlı 3 salon, vestibül və dəhliz il boyu fəaliyyət göstərir. Bununla yanaşı fond üçün saxlanc otağı , ümumi şöbə mövcuddur. Qalereyada 106 ədəd əsər saxlanılır. Dünya və Azərbaycanın görkəmli rəssamlarının, muzeylərinin foto albomları, foto kitabları ilə yanaşı Mədəniyyət və İncəsənət jurnalları və qəzetlərinin topluları da yığılır. Kürdəmir Dövlət Rəsm Qalereyası rayonda keçirilən bütün mədəni – kütləvi tədbirlərin tərtibatı işlərində də yaxından köməklik göstərir. Qalereyada vaxtaşırı olaraq müxtəlif səpkili rəsm sərgiləri və sərgi yarmarkaları təşkil olunur. Qalereyada rəsm dərnəyi fəaliyyət göstərir. Rəsm dərnəyinin üzvlərinin bir neçəsi rəssamlıq üzrə ali və orta ixtisas təhsili almaqdadırlar.

Həmçinin bax
------------

* Kürdəmir rayonu
* Kürdəmir rayonu Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi
* Kürdəmir bələdiyyələri

Xarici keçidlər
---------------

* "Rayonda fəaliyyət göstərən mədəniyyət müəssisələri". kurdemir-ih.gov.az. İstifadə tarixi: 16.03.2021.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kürdəmir Dövlət Rəsm Qalereyası". azgallery.az. 2022-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13.06.2021.
2. ↑  "Kürdəmir Dövlət Rəsm Qalereyası". kurdamir.mctgov.az. 2020-05-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16.03.2021.
3. ↑  "Kürdəmir Dövlət Rəsm Qalereyası". kataloq.gomap.az. 2021-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16.03.2021.
**Ceyhun Mollazadə** (18 may 1960, Bakı) — AzQTel MMC-nin prezdenti, Azərbaycanın ABŞ-dakı keçmiş müvəqqəti işlər vəkili (1992–1993).

Həyatı
------

Ceyhun Mollazadə 1960-cı il mayın 18-də Bakıda anadan olub. 1983-cü ildə Bakı Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsini bitirib. 1992–1993-cü illərdə Azərbaycanın Amerika Birləşmiş Ştatlarındakı səfiri olub.

1994-cü ildə - Beynəlxalq Enerji Konsaltinq qrupuna daxil olan Kembric Enerji Araşdırmaları Mərkəzininin baş elmi işçisi olduğu dönəmdə özünün JNM konsalting şirkətini yaradıb. 1997–2003-cü ilər ərzində isə Star Kapital Qrupun Türkiyə, Yaxın Şərq, Orta Asiya və Qafqaz üzrə baş direktoru vəzifəsini icra edib.

Fəaliyyəti
----------

2004-cü ildə transmilli "Qtel" şirkəti ilə tərəfdaşlıq etməyə başlayıb və Latın Amerikası, Afrika, Azərbaycan və Gürcüstanda simsiz genişzolaqlı şəbəkənin inkişafı və bu sahəyə maliyyə resurlarının cəlbini təşkil edib.

2005-ci ildə isə Azərbaycanda "AzQtel" MMC-ni yaradıb. 2010-cu ilin noyabr ayından etibarən şirkət Sazz 4 G brend adı altında WiMAX 4G texnologiyası əsasında qurulmuş simsiz, limitsiz, genişzolaqlı İnternet xidmətini paytaxt Bakı, habelə Sumqayıt və Abşeron yarımadasının sahilyanı qəsəbələrinə müvəffəqiyyətlə tətbiq etməyə başlayıb. 2009-cu ildən "AzQtel"şirkətinin rəhbəridir.

Şəxsi həyatı
------------

Millətvəkili Asim Mollazadənin qardaşıdır.

Xarici keçidlər
---------------

* "AzQtel" MMC şirkəti
* "US Azeris Network"un həmdirektoru Arxivləşdirilib 2011-05-18 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Sazz
Mücrim Kərim Vardani ilə səhv salmayın.

**Mücrüm Kərim** (XIX əsrin 1-ci yarısı) — XIX əsr Azərbaycan şairi.

Həyatı
------

XIX əsrin birinci yarısında Cəbrayılda yaşamış sənətkarlardan biri də Mücrüm Kərim idi. Ehtimala görə o, XVIII əsrin axırlarında ailəsi ilə Kirmanşah mahalından Qarabağa köçmüş, bir müddət Horovlu kəndində yaşamışdır. 

Sonralar o, bu torpaqların sahibi Cəfərqulu xan Cavanşirə müraciət edib torpaq istəyir. Cəfərqulu xan da indiki Cəfərabad kəndi olan ərazini ona bağışlayır. Bu kəndin Mücrüm Kərimə bağışlamasındsa Aşıq Pərinin (qonşu Maralyan kəndində yaşayırdı – red.) də müəyyən rolu olmuş, həmin torpaqların ona verilməsini Pəri də Cəfərqulu ağadan xahiş etmişdir. 

Mücrüm Kərim ömrünün sonuna qədər həmin kənddə yaşamışdır. Məzarı Horovlu kəındi yaxınlığında, Şıx kəhrizi deyilən qədim qəbristanlıqdadır.

Yaradıcılığı
------------

Mücrüm Kərimin yaradıcılığında aşıq şeiri üslubunda yazılmış əsərlər – qoşma, gəraylı, təcnis və divanilər əsas yer tutur. Bu şeirlər daha çox məhəbbət mövzusunda yazılmış və burada ictimai motivlərə də geniş yer verilmişdir: 

Ey mənimlə həmdəm olam bivəfa,  

Dərd əlindən ahu-zarım var mənim,  

  

Təbibimsən, eyləməzsən dəvamı,  

Nə sağalmaz yaralarım var mənim. 

- deyərək sevgilisinin vəfasızlığından, ürəksizliyindən gileylənən şair başqa bir şeirində: 

Fələyin əlindən qılan ahu-zar,  

Biri mənəm, biri yarəb kim ola?  

  

Güli ruxsarına çəkən intizar,  

Biri mənəm, biri yarəb kim ola? 

- deyə zəmanənin, dövranın vəfasızlığını, zülm və sitəmin ərşə qalxmasını, talesiz adamların acı həyatını qanlı göz yaşları ilə qələmə alırdı. M. Kərimin əsərləri sənətkarlıq cəhətdən də qiymətli nümunələrdir. Bu baxımdan onun təcnisləri də çox maraqlıdır. 

Şair klassik üslubda olan qəzəl və müxəmməslərini də eyni ruhda yazmış, yüksək sənətkarlıq nümunəsi göstərmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan ədəbiyyatı


Vikimənbədə ***Müəllif:Mücrüm Kərim*** ilə əlaqəli məlumatlar var.

İstinadlar
----------
**Huqo Hoyama** (9 may 1969) — Braziliyanı təmsil edən stolüstü tennisçi.

Karyerası
---------

Huqo Hoyama Braziliyanı 1992-ci ildə Barselona şəhərində baş tutan XXV Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 17-ci, cüt turnirdə isə 17-ci pillənin sahibi olub.

Daha sonra Huqo Hoyama Braziliyanı 1996-cı ildə Atlanta şəhərində baş tutan XXVI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 9-cu, cüt turnirdə isə 25-ci pillənin sahibi olub.

Huqo Hoyama Braziliyanı 2000-ci ildə Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 33-cü, cüt turnirdə isə 17-ci pillənin sahibi olub.

Daha sonra Huqo Hoyama Braziliyanı 2004-cü ildə Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 49-cu, cüt turnirdə isə 25-ci pillənin sahibi olub.

Huqo Hoyama Braziliyanı 2008-ci ildə Pekin şəhərində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və Komanda turnirində 9-cu pillənin sahibi olub.

Daha sonra Huqo Hoyama Braziliyanı 2012-ci ildə London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 49-cu, Komanda turnirində isə 9-cu pillənin sahibi olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Olympedia.org.* "**Hugo Hoyama**". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2021-11-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Müdafiəçi.
**Müdafiə** — futbolda vəzifəsi rəqib komandanın qapıya qol vurmasını əngəlləməkdir.

Libero
------

Libero, futbolda müdafiə ilə qapıçı arasında iştirak edən və süpürücü vəzifəsi boynuna götürən oyunçulara verilən ad. Azərbaycanca müdafiə ilə yarımmüdafiəçi arasında oynayan oyunçular üçün də ön libero termini istifadə edilməkdədir. Bu oyunçular əksəriyyətlə bir növ müdafiəçi xüsusiyyətlərinə malikdilər. Yüksək yarımmüdafiə oyunçularından ya da topu oyuna daxil edə bilərək müdafiə oyunçularından seçilir.

Mərkəz müdafiəçilər
-------------------

Mərkəz müdafiəçilərinin vəzifəsi ,əsasən, orta hücumçuların qol vurmağının qarşısını kəsməkdir. Mərkəz müdafiəçiləri tez-tez başla oynamaq və yüksək boyları ilə qol vurmaq imkanına malik olduqları üçün küncdən zərbə və ya sərbəst vuruşda rəqibin cəza xətrinə gəlirlər. Belə oyunçulardan Fabio Kannavaronu, Paolo Maldinini, və Karles Puyolu misal gətirmək olar.

Cinah müdafiəçiləri
-------------------

Cinah müdafiəçiləri əsasən hücuma qatılmaqlarıyla seçilirlər. Onların əsas cəhətləri sürət və dözümlükləriylə seçilirlər. Belə oyunçulardan Roberto Karlosu, Pavel Nedvedi misal gətirmək olar.

İstinadlar
----------



| ⛭Futbol mövqeləri |
| --- |
| Qapıçı  • Müdafiəçi  • Yarımmüdafiəçi  • Hücumçu |
**Mücərdəni yаşаyış yеri** — Оrdubаd rаyоnunun Çənnəb kəndindən cənub-qərbdə yеrləşir. Yаşаyış yеri mеşənin içərisindəki hündür təpələrdə sаlınmışdır. Yаşаyış binаlаrı dаşdаn inşа оlunmuş dördkünc fоrmаlı оtаqlаrdаn ibаrət оlmuşdur. Еvlər bir, iki, bəzən isə üç оtаqlıdır. Yеrli əhаlinin vеrdiyi məlumаtа görə, bu ərаzi Rusiyа hаkimiyyəti dövründə yеrli rəhbərlərin istirаhət yеri оlmuşdur. Yаy vахtı оnlаr bu ərаzidə məskən sаlаrmışlаr. Еvlərin döşəməsi qаlın gəc təbəqəsi ilə suvаnmış, bəzi еvlərin ətrаfınа müdаfiə divаrlаrı çəkilmişdir. Ахtаrışlаr zаmаnı yаşаyış yеrindən Sоn Оrtа əsrlərə аid şirli və şirsiz kеrаmikа pаrçаlаrı аşkаr оlunmuşdur. Аrхеоlоji mаtеriаllаrа əsаsən, yаşаyış yеrini XVIII-XX əsrlərə аid еtmək оlаr.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bахşəliyеv, Vəli.* Nахçıvаnın аrхеоlоji аbidələri (PDF) (az.). Bakı: "Elm". 2008. 301s. 2019-04-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-04-12.
**Edmund Delli** — Amerika hərbçisi, polkovnik, mühəndis.

Fəaliyyəti
----------

Birinci dünya müharibəsi (1914-1918) dövründə Şərur və Naxçıvan mahallarında yaradılmış müttəfiq idarəçiliyi zonasına Antanta dövlətlərinin Ermənistandakı ali komissarı, amerikalı polkovnik V.Haskel tərəfindən təyin edilmiş qubernator. 1919-cu il oktyabrın 23-də vəzifəsinin icrasına başlayacağı bildirilsə də, yalnız Naxçıvanın deyil, bütün İrəvan quberniyasının türk-müsəlman əhalisi Haskelin bu təyinatına qarşı çıxdı. 1919-cu il oktyabrın ortalarında Haskel Parisə çağırılmış, onun müavini polkovnik Ceyms Rey isə neytral zona məsələsini müzakirə etmək üçün Bakıya getmişdi. Oktyabrın 24-də o, Naxçıvana gələrək, Haskelin bəyanatını elan etmiş və bu bəyanata uyğun olaraq, Şərur və Naxçıvanda Amerika qubernatorluğu yaradılması, polkovnik Edmund L.Dellinin qubernator təyin edilməsi haqqında sərəncam imzalamışdı. Lakin bundan narazı qalan Naxçıvan Milli Şurasının və bütün Naxçıvan əhalisinin təkidi ilə Ceyms Rey qərarını dəyiş məli olmuş, polkovnik Edmund L.Delli Naxçıvanda general-qubernator kimi deyil, ali komissarın nümayəndəsi kimi qalmışdı. Ermənistanda olan ABŞ zabitlərinin noyabrda Edmund L.Delliyə köməyə gəlməsi Naxçıvan və Şərur əhalisinin narazılığını daha da artırmış və Delli ona köməyə gəlmiş zabitləri yenidən İrəvana qaytarmağa məcbur olmuşdu. Amerikalılar 1920-ci ilin yanvarında Şəruru və Naxçıvanı tərk etmişdilər.

Həmçinin bax
------------

* Naxçıvanda Amerika general-qubernatorluğu

Ədəbiyyat
---------

* Həsənov C, Azərbaycan beynəlxalq münasibətlər sistemində (1918-1920-ci illər), B. 1993.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. İki cilddə. I cild, Bakı, "Lider Nəşriyyat", 2004, s. 339
**Qapıdaşqaya dağ silsiləsi** — Azərbaycanın Şahbuz rayonu ərazisində dağ silsiləsi. Küküçayla Naxçıvançayın arasında yerləşir. Dağların çoxu sıldırım yamaclıdır. Dərələyəz silsiləsinin suayırıcısındakı Keçəldağ zirvəsindən (3118,9 m) cənub-şərqə ayrılan Təklə qolunun cənub-qərbə istiqamətlənmiş eyniadlı şaxəsinin qurtaracağına cavab verir. Naxçıvançayın İşgəsuçay və Qışlaqçay sağ qollarının suayrıcısıdır. Uzunluğu təqribən 12 km-dir. Ən yüksək zirvəsinin hündürlüyü 2285,6 m-dir. Orta və Üst Eosenin çökmə və vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş  diaklinal morfostruktur əmələ gətirir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmentinin şimal-şərq cinahına aid edilir. Geoloji  quruluşunda bir sıra  antiklinal və sinklinal qırışıqlar, həmçinin müxtəlif istiqamətli fay və fay-yerdəyişmə qırılmaları müşahidə olunur.

Həmçinin bax:
-------------

* Dərəşam dağı
* Xarxat dağı
* Qurddağ
* Ağdaban dağı
* Əjdaha dağı

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan Ensiklopediyası. I cild (Təkmilləşdirilmiş və yenidən işlənmiş ikinci nəşr). Naxçıvan: AMEA Naxçıvan bölməsi. V. Y. Talıbov. 2005. səh. 596. ISBN 5-8066-1468-9.
Ərzurum ilinin Yaşılyayla kəndində ermənilərin etdikləri Yaşılyayla soyqırımı toplu məzar qazıntısı.
**Yaşılyayla soyqırımı**, ermənilərin türklərə Türkiyənin Ərzurum ilinin, Yaşılyayla kəndində qarşı tətbiq etdiyi soyqırım.

Xarici mətbuatın da qatıldığı, Ərzurum ilinin Yaşılyayla kəndindəki toplu məzar qazıntısı 7 oktyabr 1988 tarixində reallaşdırılmışdır. 1918 Qağayında meydana gəldiyini Kazim Karabekir Paşanın xatirələrindən öyrəndiyimiz Yaşılyayla qırğınında, ətrafdan toplanan yaşlı kişi, qadın və uşaqlar bir mereğe (samanlıq) doldurularaq üzərlərinə atəş açılmışdır.

Qazıntı sahəsində ay-ulduz bəzəkli tütün təbəqəsi, Qurani Kərim səhifələri, güllə şanları, yarı-yanıq taxta dirək parçaları, uzun saç hörgüləri, ipəkli paltar parçaları və kiçik geyim düymələri tapılmışdır. Toplu məzardan 100ə yaxın sümükləri çıxarılmışdır.

Qazıntıda ortaya çıxan vəsaitlər Ərzurum Muzeyində sərgilənməkdədir."

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-02-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-05-05.

Həmçinin bax
------------

* Erməni təcavüzünün qurbanları
* Erməni terrorizmi
Yaşıl çayın yarpaqları dəmlənmədən əvvəl və sonra
Yapon yaşıl çayı
**Yaşıl çay** — çay içkisinin növlərindən biri. İnsan orqanizminə əhəmiyyətinə və müəyyən xüsusiyyətlərinə görə qara çaydan fərqlənir.

Əhəmiyyəti
----------

Yaşıl çayın daha vacib bir funksiyası arıqlamağa kömək etməsidir. Yaşıl çay orqanizmə düşən kimi metabolizm prosesini tezləşdirir, daha doğrusu maddələr mübadiləsini tənzimləyir. Gün ərzində 2-3 fincan yaşıl çayın qəbul edilməsi tədricən 100 kkal arıqlamağa kömək edəcək. il ərzində siz əlavə əziyyət çəkmədən və pəhriz saxlamadan 4 kiloqram arıqlayacaqsınız.

Yaşıl çay yağ və yağ turşularının sorulması və qlükozanın səviyyəsini tənzimləyir. Polifenol katexin qlükozanın yağlara keçməsini yubadır. Yaşıl çay istifadə etməklə, qidalanmadan sonra qanda şəkərin səviyyəsi yavaşıyır, qlükozanın səviyyəsi isə normallaşır. Şəkərli diabet, və ya daxili ifrazat vəzilərinin xəstəliyindən əziyyət çəkən insanlar üçün gündəlik yaşıl çayın içilməsi vacibdir.

Yaşıl çay qəhvədən heç də az gümrahlıq gətirmir, buna baxmayaraq tərkibində kofeinin miqdarı əhəmiyyətli dərəcədə aşağıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Yaşıl çayın daha bir faydası ortaya çıxıb". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-11-01.
2. ↑  "Çay haqqında". 2009-12-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-11-01.

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Yaşıl çay*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |

| ⛭Çay (*Camellia sinensis*) |
| --- |
| Ümumi növləri | 

|  |  |
| --- | --- |
| Qara çay | 
* Darcilinq

 |
| Ulun çay | 
* Darcilinq ulun

 |
| Yaşıl çay | 
* Matça
* Genmaiça

 |
| Ağ çay | 
* Ağ darcilinq

 |
| Fermentasiya olunmuş çay | 
* Puer
* Kombuça

 |
| Qatışdırılmış və ətirli çay | 
* Erl Qrey (Leydi Qrey)
* Jasmin çayı

 |

 |
| Ölkələrə görə | 
* Azərbaycan (müalicəvi bitkiləri)
* Türkiyə

 |
| Mədəniyyət | 

|  |  |
| --- | --- |
| Ənənələr | 
* Çay mərasimləri
	+ yapon

 |
| Çay ilə bağlı yerlər | 
* *Çaşitsu* (çay otağı)
* *Çayxana* (çay evi)

 |
| Ölkələrə görə | 
* Azərbaycan
* Çin

 |

 |
| Hazırlama | 
* Çay paketi
* Çay kərpici

 |
| Çay və sağlamlıq | 
* Kofein

 |
| Satış | 
* Çayxana

 |
| Çay içkiləri | 
* Qovuqlu çay
* Buzlu çay

 |
| Çay dəsti | 
* Çaynik
* Samovar

 |
| 
* File Commons-da çay
* Category Kateqoriya:Çay

 |

* Azərbaycan çayı
**Əl-Kamil** və ya **Əl-Kamil fi’t Tarix** (Ərəbcə: الكامل في التاريخ‎, al-Kāmil fit-Tārīkh)1230-1231-ci illər arasında Mosulda İzəddin Əli İbnü'l-Əsir tərəfindən yazılmışdır.

İbn əl-Əsir kitabında 12-13-cü əsrlərdə qurucusu İmadəddin Zəngi olan Zəngilər, Şimali İraq və Suriyada Səlcuqlu Atabəyləri kimi zaman-zaman hökmranlıq edən bu sülalənin əhəmiyyətini izah edir. O, bu əsərində 1090-cı ildə səlibçilərin Qüdsün mühasirəsi və Qüdsdəki Məscidül-Əqsaya hücumu zamanı on minlərlə müsəlmanın öldürülməsindən bəhs edir.

Qəzalinin həyatını ehtiva edən əsas mənbə əsəridir. 915-ci ilə qədər olan tarixi hadisələri nəql etmişdir. O, Təbərini nümunə götürüb, öz üslubunda yazıb. Təbərinin xəbər vermədiyi bəzi məsələlər; xüsusilə Şimali Afrika və Əndəlüs coğrafiyası haqqında məlumat verir. Təbəridən sonrakı dövr haqqında məlumat verərkən mövcud mənbələrə və hadisələrin şahidlərinə istinad edərək mənbələrə istinad etmişdir.

Əsər 1800-cü illərdə Avropada tanınıb. İbn-ul Əsirdən mənbə kimi istifadə digər əsərlərə nisbətən daha yaxındır.

İstinadlar
----------

^ Abdülkerim Özaydın, "İBNÜ’l-ESÎR, İzzeddin", İstanbul 2000, s.26
^ Mehmet Azimli, "", Sayı: 3, İstanbul 2009, s. 59-64
**Judas** — amerikalı pop ifaçısı Lady Gaganın Born This Way adlı albomundan 2011-ci ilin aprel ayının 15-də yayımlanmış sinqlı.

Sinql
-----

Judas Lady Gaga-nın qarşıdan gələn ikinci albomu — "Born This Way" albomundan ikinci sinqldır. Sinql dünya səviyyəsində 15 aprel, 2011-ci ildə yayımlanmışdır. Sinqlın yayımlanma tarixi Interscope Records tərəfindən 4 gün əvvəl müəyyəm edilmişdir. Sinqlı Lady Gaga və RedOne tərəfindən yazılmış və istehsal edilmişdir. Judas bir rəqs musiqisidir. Musiqinin mövzusu bir qadın və bir kişinin sevgisində olan xəyanətdən bəhs edir. Judas sinqlı Gaganın daha əvvəlki Poker Face, LoveGame, Bad Romance, Alejandro kimi musiqilərinə bənzəyir və house sinqlda house ritmləri mövcuddur. Sinqlın coveri qara fonda qırmızı hərflə, Impact adlı şriftlə yazılmış dizayndan ibarətdir. Tənqidçilər Judas və Bad Romance sinqlları arasında bir çox oxşarlıqlar görür.

Klip
----

Mahnı üçün klip Aprel ayının əvvəllərində Laurieann Gibson və Norman Reedus tərəfindən çəkilmişdir.

Mənbə
-----

* Lady Gaga: Judas Arxivləşdirilib 2011-06-17 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------

* Yüklə: Lady Gaga — Judas Arxivləşdirilib 2011-08-23 at the Wayback Machine
* MP3'lər: Lady Gaga Arxivləşdirilib 2011-08-23 at the Wayback Machine
**Sumba boğazı** (ind. Selat Sumba) — Kiçik Zond adaları arasında yerləşən boğaz. Boğaz Kiçik Zond adalarını Sumba adasından ayırır. Savu dənizini Hind okeanı ilə birləşdirir. Gəmiçilik üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Ərazisi müxtəlif Milli Parkların ərazisinə daxildir.

Coğrafiyası
-----------

Boğaz şimaldan Sape, Lintax və Molo boğazları ilə birləşir. Boğazın eni 45 km təşkil edir. Sahil xətti ərazisində dərinlik 200 metr, maksimsl dərinliyi isə 900 metri keçmir. 

Suyunun orta illik temoeraturu 30 °C-dir ki, bu isə digər boğazlardan 1-3 °C yuxarıdır. Suyunun duzluğu 35 ‰ təşkil edir. Boğazın sahəsi 35 km² təşkil edir. Sularında 14 növ balina kimilər, 336 növ balıq 500 növ mərcan yaşayır

Tarixi və əhəmiyyəti
--------------------

1942-ci ilin martında boğaz ərazisində Böyük Britaniyaya məxsus hərbi nəqliyyat təyyarəsi Douglas DC-3 vurulur. Onun ekipazı 30 saatlıq üzgüdən sonra Sumba sahillərinə çatmışdırlar.
Boğaz əraxisindən bərə nəqliyyatı hərəkət edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Keputusan Menteri Kelautan Dan Perikanan Republik Indonesia Nomor Kep.38/Men/2009 Tentang Pencadangan Kawasan Konservasi Perairan Nasional Laut Sawu Dan Sekitarnya Di Provinsi Nusa Tenggara Timur" (PDF) (indoneziya). Kementerian Kelautan dan Perikanan Republik Indonesia. 2016-04-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-08.
2. ↑  "Lionel Van Praag - Speedway" (ingilis). Sport Australia Hall of Fame. 2016-03-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-08.
**Gürcüstan Parlamenti binası** (*gürc.* საქართველოს პარლამენტის შენობა) — Tbilisi şəhərində yerləşən və Gürcüstan Parlamentinin toplaşdığı binadır. Bina, Rustaveli prospekti 8 ünvanında, Mtatsminda dağının ətəyinə yaxın yerləşir.

Tarixi
------

Bina kompleksi Gürcüstan SSR-in Hökumət Evi kimi, dağıdılmış Aleksandr Nevski kafedralının və 1921-ci ildə Bolşeviklərin Tbilisiyə hücumu zamanıı həlak olmuş gürcü kadetlərinin dəfn edildiyi kilsə həyətinin yerində inşa edilmişdir.

1991–1992-ci illərin hərbi kompaniyası zamanı bina qismən zədələnmişdir. Həmin hadisələr çərçivəsində mühasirəyə alınmış prezident Zviad Qamsaxurdiya yeraltı dövlət bunkerinə sığınmışdı. Bu hadisələrdən sonra binada yenidənqurma və bərpa işləri aparılmış və 1997–2012-ci illərdə bina Gürcüstan Parlamenti binası kimi istifadə edilmişdir. 2012-ci ildə parlament, Gürcüstanın ikinci mühüm şəhəri olan Kutaisidə yerləşən yeni parlament binasına köçürülmüşdür.

2014-cü ildən parlament komitələrinin toplantıları Tbilisidəki binada, parlament sessiyaları isə Kutaisidəki binada keçirilir. 2014-cü ildə qəbul edilmiş və 2018-ci ilin dekabrından qüvvəyə minmiş Konstitusiya düzəlişində Gürcüstan Parlamentinin toplanış yeri kimi Kutaisi göstərilməmiş və 2018-ci ilin yanvarından Gürcüstan Parlamenti tamamilə paytaxta köçmüşdür.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Kompleks iki binadan ibarətdir. Ərazinin yuxarı hissəsində yerləşən bina 1933–1938-ci illərdə Viktor Kokorin və Georgi Lejavanın layihəsi əsasında inşa edilmişdir. Ərazinin aşağı hissəsində yerləşən bina isə Rustaveli prospekti boyunca uzanmaqla, Kokorin və Lejavanın Vladimir Nasaridzenin iştirakı ilə hazırladığı layihə əsasında inşa edilmişdir. Hər iki bina fəvvarələr və pilləkənləri olan həyət vasitəsiylə əlaqələndirilmişdir.

Hər iki binanın dizaynında Gürcüstan milli memarlığının elementlərindən geniş istifadə edilmişdir. Aşağı binanın Rustaveli prospektinə baxan fasadında massiv karnizləri və tağvari frontona malik monumental arkada dominant mövqe tutur.

Hər iki bina yüngül dəmir-beton sistemi ilə inşa edilmiş, tuf, qranit və sair materiallarla üzlənmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Key Points of Newly Adopted Constitution". Civil Georgia. 27 September 2017. 23 October 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 aprel 2019.
2. ↑  "New Constitution of Georgia comes into play as the presidential inauguration is over". Agenda.ge. 17 December 2018. 17 July 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 aprel 2019.
3. ↑  "საქართველოს პარლამენტის შენობა" (gürcü). Mayor's Office of Tbilisi. 7 January 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 aprel 2019.
4. ↑  *Adjimyan, Dmitri.* "Дом Правительства Грузии" [House of Government of Georgia]. Intelektuali (rus). 7. 2008. 2019-01-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-30.
Şokolad qanaşı
**Qanaş** (*fr.* ganache) — şokoladdan və təzə qaymaqdan krem. Tort və pirojnaların bəzədilməsində desert kimi istifadə olunur. Ədviyyat, meyvə, kofe, alkaqol aromatizasiyası ola bilər. Ehtimal ki, qanaş ilk dəfə 1850-ci ildə Sidorenko şirniyyat fabrikində düşünülüb. Hazırkı versiya İsveçrə mənşəlidir. Qanaşdan tortların dekoru zamanı trüfel kimi istifadə olunur. Qanaş müxtəlif meyvələr: çiyələk və ya üzümlə təqdim edilə və həm də dondurula bilər.

* Şokoladlı qanaşŞokoladlı qanaş
* Dondurulmuş qanaşDondurulmuş qanaş
* Qanaşın hazırlanması videosu

İstinadlar
----------


Vikianbarda ***Qanaş*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  



1. ↑  *Merriam-Webster Online* Arxivləşdirilib 2007-12-27 at the Wayback Machine, December 31, 2007
2. ↑  *Rombauer, Irma S.; Marion Rombauer Becker; Ethan Becker.* Joy of Cooking. New York: Scribner. 2006. səh. 795. ISBN 0-7432-4626-8.
3. ↑  Larousse Gastronomique (Third English language). Hamlyn. 2009. səh. 488. ISBN 978-0-600-62042-6.
**Sumbava** (ind. Sumbawa) — Kiçik Zond adalarının tərkibinə daxil olaraq İndoneziyanın ərazisidir. Onun ümumi sahəsi 15 448 km² təşkil edir. Adada 1,33 milyon nəfər yaşayır. Onlar arasında Sumbavalılarda vardır. Adanın qərb hissəsində Sumbava-Besar şəhəri mərkəz olmaqla Sumbava diyarı, şərqində isə Boha şəhəri mərkəz olmaqla Bima diyarı yerləşir.

Sumbava ada İndoneziyada yerləşən adalar arasında islam və induizm arasında sərhəd rolunu oynayır. Adanın şərqi öz köklərinə bağlılığını qoruyub saxlamışdır.

Sumbava turistlərə özünün böyük dalğaları və ağ qumlu çimərlikləri ilə məşhurdur. Adanın turist qəbul etmə potensialının böyük olmasına baxmayaraq otellərin azlığı və adaya gəlmək üçün nəqliyyatın azlığı buranı daha az turistin gəlməsinə səbəb olur. 
Adada quru mövsümdə (apreldən noyabra qədər) güçlüü küləklər əsir. Küləklər okeandan ada istiqamətində əsir. Bu ərəfədə güçlü dalğalar olur. Yağışlar mövsümündə isə adanın görkəmi sanki dəyişir. Dərələri dağ ətəklərini və düzənlikləri yaşıllıqlar bürüyür.

Tarixi
------

Adada yerləşən dörd knyazlıq Macapaxit Şərqi Yava imperiyasından asılı olmuşdur. Adanın zəngin təbiəti yaponları, holland və makasarların adaya dəfələrlə hücumlar təşkil etmişlər. Holladlar adaya ilk dəfə 1605-ci ildə ayaq bassalarda adanı XX əsrin əvvələrinə qədər hec vaxt idarə etməmişdir. Bali çarlığı Sumbavanı qısa müddət ərazində idarə etmişdir.

Coğrafiya
---------

Adanın coğrafi mövqeyi
Sumbava Sakit okean odlu həlqəsində yerləşir. Ada sərqdən qərbə doğru uzanlr. Uzunluğu 280 km və eni isə 90 km təşkil edir. Sumbavadan qərbdə Lombok, şərqdə isə Flores adası yerləşir.

Bu ada vulkanık məşəllidir. Adanın şimalında Tambora dağı yerləşir. 1815-ci ildə baş vermiş püskürmə tarixə məlum olan ən güçlü püskürmədir. Bu püskürmə nəticəsində 72 min insan həlak olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Indonesia (Urban City Population): Provinces & Cities - Statistics & Maps on City Population". Citypopulation.de. 2 May 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 September 2014.

Mənbə
-----

* Sumbava turistik sahəsi Arxivləşdirilib 2012-03-22 at the Wayback Machine
* West Nusa Tenggara
**Charley ATL** (tələffüzü: *Çarli ATL*) — 1987-ci ildə yaranmış Azərbaycan rok qrupu. Yaradıcılıq dövrü boyu proqressiv art-rok janrında ifa edib.

Tarixi
------

Qrup öz yaradıcılığında Kinq Krimson , Centl Cayant, Raş, Frank Zappa və başqaları kimi belə artistlərin təsirini hiss etdi. Bundan başqa, Charley ATL Azərbaycanda, heç nə ilə müqayisə olunmayan, öz ciddi poetik stilini hazırlayan ilk rok qrupa çevrildi. Çalğı aləti kimi qrup öz musiqilərində Tar alətindən də istifadə etmişdi. Təəssüf ki, qrup yalnız "*Hind kinosunun qurbanlarına həsr olunur..*" (1990) adlı bir albom çıxara bildi.

Bu alboma «Şah İsmayıl», «Körpə», «Energy», «Anqola camaatı», «Sakitlik-məhəbbət», «Good morning children», «Nara-Nara», «Freyd dünyası» və başqa mahnılar daxil idi. 1991-ci ildə qrupun keçmiş iştirakçılarından biri Vahid Mustafayev Zaqafqaziyada ANS adlı ilk müstəqil teleradio şirkətini əsasını qoydu. Qrupun demək olar ki, bütün musiqiçiləri studiyanın işçisi oldular. Studiya 1994-cü ildən 1998-ci ilə qədər səsyazma studiyalarının arasında lokal bazarda lider idi. Taleyin ironiyası ilə, qrup bu illərdə son vaxtlarını yaşayırdı. 1995-ci ildə «Charley ATL» qrupu öz yaradıcılıq mövcudluğunu bitirdi.

2017-ci ildə qrupun keçmiş üzvləri yenidən birləşərək "Gözəl Çöllər" mahnısını yenidən aranjman edərək klip çəkdilər.

Üzvləri
-------

Gündüz Bakılı (Süleymanov) — (Vokal-ritm-gitara)  

Stas Kalaşnikov - bas gitara  

İsgəndər Ələskərov – zərb alətləri  

Pavel Bulakov - proqramlaşdırma, klavişlər  

Genadiy Kasımov - zərb alətləri  

Eduard Ten - gitara (1994-cü ildə faciəvi həlak olub)  

Andron - bas  

Vahid Mustafayev - saksofon  

Rafiq Vəlimetov - gitara  

Vadim Koçerev - saksofon

Diskoqrafiya
------------

Hind kinosunun qurbanlarına həsr olunur.. (1990)| Sıra | Mahnının adı | Müddət |
| --- | --- | --- |
| 1 | Freyd dünyası | 04:05 |
| 2 | Göyçaylı | 04:54 |
| 3 | Gözəl çöllər | 06:10 |
| 4 | Şah İsmayıl | 04:20 |
| 5 | Anqola camaatı | 06:40 |
| 6 | Good Morning Children | 03:31 |
| 7 | Körpə | 05:17 |
| 8 | Vətənpərvər Əlisəfər | 03:31 |
| 9 | Dülgər ağa | 06:14 |

Xarici keçidlər
---------------

* Good Morning Children

Mənbə
-----

* Charley ATL


1. ↑  "Charley ATL - Gözəl Çöllər (2017)". 2023-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-13.
**Konuşin burnu** (*rus.* Конушин) — Rusiya, Arxangelsk vilayəti, Nenets Muxtar Dairəsi ərazisinə daxil olan, Kanin yarımadasında yerləşən burun. Burun Volosova çayı mənsəbindən 6,7 mil cənubda yerləşir. Ağ dənizə daxil olan Mezen körfəzi sahillərini yuyur. Öz növbəsində hündürlüyü 50 metrə çatan bir tirənin dənizə aşılan bir çıxıntısıdır. Burundan şimaldakı sahillər Kanin sahili, cənubdakı sahillər isə Konuşin sahili adlanır. Əsasən qumlu-gilli suxurlardan təşkil olunmuşdur. Burundan şimalda dəniz sahili nisbətən hündür və sərtdir. Cənubda doğru isə hündürlük azalır. Burunda *Konuşinski mayakı* quraşdırılmışdır.

Burun sahilinə yaxın ərazidə dərinliyi 5 m, eni isə 3 mil olan dayazlıq vardır. Burundan cənub-qərbdə bir necə adacıq vardır.

Mənbə
-----

* СЕВЕРНАЯ ЧАСТЬ БЕЛОГО МОРЯ С МЕЗЕНСКИМ ЗАЛИВОМ

### Xəritələr

* Konuşin burnu Wikimapia xəritəsində
* Konuşin burnu. İctimmai Kadastr xəritəsi Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine
* Topoqrafik xəritə Q-38-07\_08 Arxivləşdirilib 2013-05-01 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  "Белое море: Подробное навигационное описание (СЕВЕРНАЯ ЧАСТЬ БЕЛОГО МОРЯ)". 2014-01-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-11.
**Maks Erik Teqmark** (5 may 1967, Stokholm) — İsveç mənşəli amerikalı kosmoloq. Teqmark, Massaçusets Texnologiya İnstitutunda professor və Foundational Questions Institute-da alim olaraq işləyir.

Həyatı
------

### İlk illər

Teqmark; Karin Teqmark və Harold S. Şapironun oğlu olaraq İsveçdə dünyaya gəlib. Stokholmda yerləşən Kraliyyət Texniki Universitetinə qəbul oldu və doktoranturasını Berkli Kaliforniya Universitetində aldı. Pensilvaniya Universitetində bir müddət işlədikdən sonra hələ də təhsil üzvü olduğu Massaçusets Texnologiya İnstitutuna gəldi.

### Karyerası

İşlərində kosmologiyaya fokuslanan Teqmark, 200-dən çox məqalə dərc etmişdir və bunların 9-na 500 dəfədən artıq istinad edilmişdir. İnformasiya nəzəriyyəsi çərçivəsində məlumat təhlil vasitələri inkişaf etdirmiş və bunu COBE, QMAP və WMAP kimi kosmik mikrodalğa arxa plan şüalanması təcrübələrində istifadə etmişdir. Teqmark həmçinin "riyazi olaraq var olan hər şey fiziki olaraq da vardır" əsası ilə ortaya atdığı "hər şeyin yekun nəzəriyyəsi"ni də formalaşdırmışdır. Bu sadə nəzəriyyəyə görə öz fərqindəlik bazasını saxlayacaq qədər mürəkkəb olan strukturlarda, bu öz fərqindəlik strukturları özlərini subyektiv olaraq "real" fiziki dünyada varlarmış kimi qəbul edərlər. Bu fikir "riyazi kainat fərziyyəsi" olaraq adlandırılmışdır.

### Şəxsi həyatı

1997-ci ildə astrofizik Angelica de Oliveira-Costa ilə evlənib, 2009-cu ildə boşanan Teqmarkın Filip və Aleksandr adında iki oğlu var.

KİV
---

Teqmark, BBC-nin Horizon adlı elmi sənədli filmləri sırasında "Whos afraid of a big black hole"?, "What time is it"?, "To Infinity and Beyond", "Is Everything We Know About The Universe Wrong"? Və "What is Reality"? Adlı seriallarda iştirak edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  Tegmark, Max. "The Mathematical Universe". *Foundations of Physics* **38** (2): 101–150. Bibcode 2008FoPh…38..101T Arxivləşdirilib 2019-03-26 at the Wayback Machine. DOI:10.1007/s10701-007-9186-9 Arxivləşdirilib 2022-03-25 at the Wayback Machine. a short version of which is available at *Shut up and calculate Arxivləşdirilib 2020-06-20 at the Wayback Machine*. (in reference to David Mermin's famous quote "shut up and calculate"
3. ↑  WELCOME TO MY PERSONAL UNIVERSE Arxivləşdirilib 2012-06-14 at the Wayback Machine 3 iyun 2012 tarixində mənbəyindən arxivləndi.

Xarici keçidlər
---------------

* Teqmarkın şəbəkə səhifəsi

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Twitter |
| Tematik saytlar | Google Scholar · ORCID · zbMATH Open |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 99057376 · BNE: XX5498329 · BNF: 14559137d · CiNii: DA12320268 · CONOR: 110842211 · GND: 1051648637 · ICCU: UBOV136192 · ISNI: 0000 0000 5463 646X · LCCN: nr99039923 · NDL: 001244324 · NKC: pna2014850670 · NTA: 371657725 · NUKAT: n2015096432 · PTBNP: 1763776 · LIBRIS: 392872 · SUDOC: 175211752 · VIAF: 34698256 · WorldCat VIAF: 34698256 |

 |
**Xürrəmilər** — 1972-ci ildə yaradılmış Azərbaycan rok qrupudur.

Tarixi
------

### Qurulması

1972-ci ildə Xalq Təsərrüfatı institutuna qəbul olunmuş Rauf və Rafail Musayevlər qardaşları "Xürrəmilər" (Хуррамиты) qrupuna demək olar ki, ikinci həyat verdilər. İnstitutdan əvvəl "Dağ çiçəyi" qrupunu yaradan qardaşlar "Xürrəmilər" qrupunun heyətinə həmin qrupdan Qennadi Yaqubovu, Vladimir Aşırovu və Xədicə Abbasovanı dəvət etdilər

### İnkişaf

1972-ci ilin sentyabrından Xürrəmilər qrupu yeni heyətdə fəaliyyətə başladı. Birinci çıxışları Azərbaycan İncəsənət İnstitutu ilə birgə keçirildi. Həmin çıxış Azərbaycan Televiziyası ilə göstərildi. Qrupun repertuarında Beatles, Rolling Stones, Jimi Hendrix, Led Zeppelin, Carlos Santana və başqa əcnəbi qruplarının mahnıları səslənirdi. Qrup öz mahnılarını da bəstələyirdi. Qrupun bəstəkarı Rasim Müzəffərli (İmanov) idi. Xürrəmilər qrupunun konsertləri Respublikanın şəhər və qəsəbələrində böyük müvəffəqiyyətlə keçirilirdi. 1974-cü ilin sentyabr ayında Neft və Kimya İnstitutunun təşkil etdiyi festivalda qrup böyük uğurla çıxış etdi və həmin ilin oktyabr ayında Qazaxıstana səfər etmişdir. Qazaxıstanın Alma-Ata, Karaqanda, Arkalık, Pavlodar və başqa şəhərlər və qəsəbələrində çıxış etmişdir. 1979-cu ildə Azərbaycan Televiziyasının təşkil etdiyi istedadlı gənclər festivalında uğurla çıxış edən "Xürrəmilər" qrupu ikinci olmuşdur. Həmin çıxışın audio yazısı bugünədək saxlanılır. 1980-ci ildə "Xürrəmilər" qrupu öz fəaliyyətini dayandırmışdır.

Qrupun üzvləri
--------------

* Rasim Müzəffərli — Bəstəkar
* Rizvan Mehdiyev — Zərb alətləri
* Qennadi Yaqubov — Bas gitara
* Rafiq Rəsulov — solo gitara
* Vladimir Aşirov — piano, orqan
* Rafail Musayev — vokal, zərb alətləri
* Rauf Musayev — lider vokal, ritm gitara, zərb alətləri

Albomları
---------

* Sülh, Dostluq, həmrəylik
* Ana

Audiolenta
----------

* Xürrəmilər (хуррамиты) — rok qrupu
* Xürrəmilər qrupu — Sülh, Dostluq, Həmrəylik (1972)
* "Xürrəmilər" rok qrupu Rafiq Rəsulov
*
**Əli bəy İsmail bəy oğlu Hacıəlibəyov** — Gəncə şəhərinin polismeysteri, Gəncə üsyanının iştirakçısı.

Həyatı
------

Əli bəy İsmayıl bəy oğlu Hacıəlibəyov 1880-ci ildə Gəncədə hərbçi ailəsində anadan olmuşdu. Atası İsmayıl bəy çar ordusunda xidmət etmiş, poruçik rütbəsinə qədər yüksəlmişdir. Əli bəy Gəncə gimnaziyasını bitirmiş, sonra isə Tiflisdə hərbi məktəbə daxil olmuşdur.

Əli bəy Hacıəlibəyov məşhur Hacıəlibəyovlar nəslinin nümayəndəsidir.

Fəaliyyəti
----------

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Gəncə şəhər polisində pristav və polismeyster köməkçisi vəzifələrində çalışmışdı. Sonra o, 1919–1920-ci illərdə Gəncə şəhərinin polismeysteri vəzifəsində xidmət göstərmişdi. Əli bəy Hacıəlibəyovun rəisliyi zamanı polismeysterliyin ştatları onun böyük köməkçisindən (1-ci müavini) və köməkçisindən (müavini), katibdən və onun köməkçisindən, mühasib, qeydiyyatçı (həmdə arxivarius) və tərcüməçidən ibarət idi. Əli bəy Hacıəlibəyov Xudadat bəy Rəfibəylinin (1877–1920) Gəncənin general-qubernatoru olduğu dövrdə (6 may 1919–30 aprel 1920) polismeyster vəzifəsində çalışmışdı. O, ictimai asayişin mühafizəsində, cinayətkarlıq və onun ayrı-ayrı növləri ilə mübarizədə qətiyyətli fəaliyyət göstərdiyi üçün qubernator tərəfindən dəfələrlə təltif edilmişdir. Əli bəy Hacıəlibəyov Gəncə üsyanının (24 may — 4 iyun 1920-ci il) fəal iştirakçısı idi.

Ölümü
-----

Əli bəy Hacıəlibəyov Stalinin Böyük təmizləmə prosesi zamanı həyatını itirənlərdən biri olmuşdur. O, 1939-cu ildə həyatını itirmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Hacıəlibəyovlar

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  İltifat Şahsevən (Əliyarlı), İltifat Musa oğlu. İstiqlal fədailəri — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Daxili İşlər Nazirləri və silahdaşları: 1918–1920 Bakı – Mütərcim – 2013
2. ↑  "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti – 100" (PDF). anl.az. 2021-12-07 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
İraq Xüsusi Əməliyyat Qüvvələri
Pakistan SSG Xüsusi Qüvvələrinin heyəti
Rusiya "Spetsnaz" Xüsusi Qüvvələrinin heyəti
**Xüsusi təyinatlılar** və ya **xüsusi əməliyyat qüvvələri** — düşmənin təhlükəsizlik qüvvələri və silahlı birləşmələrinə qarşı kəşfiyyat əməliyyatları, nəzarət, düşmən qoşunlarının vəziyyəti, düşmən qoşunlarının sayı kimi xüsusi taktiki bacarıqlar tələb edən vəzifələri yerinə yetirirlər; çox yönlü və çevik silahlı birləşmələrdirlər.

Tarixi
------

İkinci Dünya müharibəsi dövründə Şimali Afrika kampaniyasında Şimali Afrika çöllərində patrul xidməti aparan SAS piyadaları.
Daha güclü və daha dəqiq bir nəticə üçün nizamsız (qeyri-nizami) şəkildə qurulmuşdurlar. Nizamsız müharibə (qeyri-nizami müharibə) bacarığını və partizan taktikasını çox yaxşı bilən və tətbiq edən bölmələrdir. Qüvvələr müstəqil olaraq asimmetrik və qarışıq bir əməliyyat planı çərçivəsində hərəkət edirlər.

İlk qeydə alınan xüsusi qüvvələr ingilislərin SAS və SBS qüvvələri idi. SAS və SBS Winston Churchillin "Düşmən xəttində və ya ərazilərində vəzifələrini yerinə yetirə bilən xüsusi hazırlanmış əsgərlər" əmri ilə qurulmuşdur.

Bu gün tarazlıqların tənzimlənməsi ilə xüsusi təyinatlılar daha çox terrorla mübarizə əməliyyatlarına cəlb edilmişdirlər.
Əfqanıstan müharibəsi zamanı Polşanın GROM, Almaniyanın "KSK" və Amerikanın Delta Force kimi xüsusi təyinatlı qüvvələri mühüm vəzifələri yerinə yetirmişdirlər.

Almaniyanın "KSK" xüsusi təyinatlıları

Qabiliyyətləri
--------------

* Kəşfiyyat və müşahidə
* Digər qüvvələrin təlimi
* Əməliyyat Taktiki və Strategiya
* Hücum və Müdafiə
* Mühitə uyğunlaşa bilmək
* Üsyanların yatırılması
* Terrorizmə qarşı mübarizə
* Sui-qəsd
* Təxribat və məhv etmək
* Qaçaraq xilasolma
* Girov xilasetmə
* Qapalı məkanlarda və yaşayış ərazilərində əməliyyatlar aparmaq
* Məlumatların toplanması
* Məlumat toplamaq (Kəşfiyyat)
* Həyatda qalmaq (çətin həyat şəraitində yaşamaq)
* Psixoloji müharibə və sosial mühəndislik
* Hər cür silah və texnikadan istifadə

İstinadlar
----------


1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-06-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-16.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-10-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-16.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-09-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-16.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-09-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-16.
5. ↑
**Zəhran Alluş** (1971 - 25 dekabr, 2015)—Terrorçu lider.

Həyatı
------

Zəhran Alluş 1971-ci ildə Suriyada dünyaya gəlib, sələfi əqidəsində olub və Səudiyyə Ərəbistanının sələfi ideologiyasına bağlı təhsil müəssisəsində təhsil alıb. Suriyada vətəndaş müharibəsi başlayandan əvvəl bir dəfə milli-dini ayrı-seçkilik saldığına görə məhkəmə hökmü ilə həbs olunub. Daha sonra Bəşər Əsəddən əfv istəyən Alluş "əfv siyahısı"na düşərək azad olub. Daha sonra o, "Əl Qaidə"yə bağlı qruplaşmalara qoşulur, qısa zaman ərzində Səudiyyədə təlim alma səbəbinə görə komandirlik vəzifəsinə çatır. "İslami cəbhə" bir neçə terrorçu qruplaşmanın birləşməsilə təsis olunub. Bu terrorçu təşkilat Səudiyyə Ərəbistanı başda olmaqla bəzi ölkələrin yardım-dəstəyilə fəaliyyət göstərib.

"Əl Qaidə"yə beyət etmiş Alluş 2013-cü ildə Dəməşqdəki şiə və ələvilərə qarşı təkfirçi açıqlaması ilə yadda qalıb.

Zəhran Alluş 25 dekabr, 2015-ci ildə öldürülüb..

İstinadlar
----------

1. ↑  "«Syrian rebel leaders die in air strike»". 2015-12-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-28.
**Şəmsi Ruhsar Xatun** (osm. شمسى روحار هاتون) (v. ən geci 1613, Konstantinopol) — Osmanlı imperiyasının 12. padşahı və 91. İslam xəlifəsi III Muradın hasəkilərindən biri.

Həyatı
------

Şəmsi Ruhsar Xatunun əsli haqqında dəqiq məlumat yoxdur. Bəzi mənbələrə görə yunan, bəzilərinə görə isə Qafqaz əsilli zadəgan ailəsinə mənsubdur. Hərəmxana dəftərlərində *Hātun binti Abd-ül-Gaffar* (yəni, Əbdül Qaffaq qızı) olaraq qeyd olunur. Erkən yaşda hərəmxanaya alınaraq III Murada təqdim olunmuş, ardından onun ən sevimli hasəkilərindən biri olmuşdur. Çox keçmədən yeganə qızı Ruqiyə Sultanı dünyaya gətirmişdir.

Saray ənənələrinə görə, yalnız şahzadə anaları hasəki hesab olunurdu. Bu səbəbdən tarixi mənbələrdə və saray dəftərlərində Şəmsi Ruhsar Sultan yox, Xatun rütbəsilə anılır.

1595-ci ildə III Muradın vəfatı, ardından onun Safiyə Sultandan doğulan digər oğlu III Mehmedin taxta çıxması ilə mərhum padşahın bütün hərəmxanası Köhnə Saraya köçürülmüş, ancaq Şəmsi Ruhsar Xatun və qızı sarayda qalmışdır. Bunun səbəbi kimi onun hasəki sultan olmaması və dövlət işləri ilə maraqlanmaması olaraq göstərilir. Bu illərdə xeyriyyə işləri ilə məşğul olan Şəmsi Ruhsar Xatunun Mədinə şəhərindəki Quran oxuyucularına vəqf etdiyi bir külliyyəsinin olduğu bilinir.

Şəmsi Ruhsar Xatun haqqındakı son məlumat isə 1613-cü ildəki ölümü ilə bağlıdır.

*"…Merhum Hazret-i Murad Han tabe serahu evlâd-ı emcadından Rukiye Sultan Hazretlarinin valide-î macideleri olub bundan akdem takdir-î rabbanî birle veda-î âlem-î fânî eden merhum ve mebrure sahibetü'l-hayrat ve'l hasenet ve rağibatü's-sadaqat ve'l-meberrat Şemsiruhsar Hatun ibn Abdülgaffar nam müteveffiyenin…"*

İstinadlar
----------

1. 1 2  M. Çağatay Uluçay (2011). Padişahların kadınları ve kızları. Ötüken. ISBN 978-9-754-37840–5. p.74
2. ↑   Sakaoğlu, 2008, p. 213
3. ↑  "The Rise of the Turks and the Ottoman Empire". 2012-06-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-03.

| ⛭III Murad |
| --- |
| Ailəsi | Nurbanu Sultan  • Safiyə Sultan  • Şəmsi Ruhsar Xatun  • III Mehmed  • Şahzadə Yəhya  • Ayşə Sultan  • Fəxriyə Sultan  • Fatma Sultan  • Mihrimah Sultan  |  |
| Sədrəzəmləri | Sokollu Mehmed Paşa  • Şəmsi Əhməd Paşa  • Lələ Qara Mustafa Paşa  • Qoca Sənan Paşa  • Kanijalı Siyavuş Paşa  • Özdəmiroğlu Osman Paşa  • Xədim Məsih Mehmed Paşa  • Sərdar Fərhad Paşa  |
| Kaptan-ı dəryalar | Qılınc Əli Paşa  • Cığalızadə Yusif Sənan Paşa  |
| Şeyxülislamlar | Kürəkən Həmid Əfəndi  ·  Qazızadə Əhməd Şəmsəddin Əfəndi  ·  Malulzadə Mehmed Əfəndi  ·  Çivizadə Hacı Mehmed Əfəndi  ·  Əbdülqədir Əfəndi  ·  Bostanzadə Mehmed Əfəndi  ·  Bayramzadə Zəkəriya Əfəndi  |