recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bağırsaq trixomonadı**(*lat.* Dientamoeba fragilis) — insan, donuz və qorillaların mədə-bağırsaq traktında mövcud olan tək hüceyrəli excavata. Bəzi insanlarda narahatlığa səbəb ola bilir.

Morfoloji quruluşu
------------------

Bağırsaq trixomonadının bədən forması kürə və oxlovvari olub, uzunluğu 5–15 mkm-dir. Bədənin ön hissəsi qismən dəyirmi olub, qamçıya malikdir. Bədənin bir tərəfində onun bütün uzunluğu boyu qamçı formasında uzanan və bədənə nazik pərdə ilə birləşən titrəyici membran yerləşir. Membranı onun zəif hərəkəti zamanı görmək mümkündür. Bədənin ön hissəsinə yaxın tərkibində bir neçə xromatini olan kiçik qovuğabənzər nüvə vardır. Nüvə ilə bədənin ön kənarı arasında kinetosom yerləşir və ondan bilavasitə qamçılar çıxır. Öndən arxaya doğru uzanan bütün bədən üçün dayaq rolu oynayan aksostil yerləşir. Belə ehtimal olunur ki, endoosmotik yolla qidalanır. Çoxalması qeyri-cinsiyyətli yolla, uzununa bölünməklədir. Sista əmələ gəlməsi məlum deyildir. Bağırsaq trixomonadı insana yaxşı təmizlənməmiş tərəvəz və çirkli su ilə yoluxur. Parazit, əsasən, yoğun bağırsaqda yaşayır. Bakteriya və qismən eritrositlərlə qidalanır.
İnsanda xəstəlik törətməsi məlum deyil. Nəcisdə vegetativ formada təsadüf edilir. Profilaktik tədbir olaraq ümumi gigiyena qaydalarına riayət etmək tələb olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Windsor JJ, Macfarlane L.* "Irritable bowel syndrome: the need to exclude Dientamoeba fragilis". Am. J. Trop. Med. Hyg. 72 (5). May 2005: 501, author reply 501–2. doi:10.4269/ajtmh.2005.72.5.0720501. PMID 15891119. 2013-02-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
2. ↑  *Mack, David.* "Dientamoeba Fragilis Infection". Emedicine Medscape. February 8, 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: December 9, 2016.

Ədəbiyyat
---------

* C. Ə. Nəcəfov, R. Ə. Əliyev, Ə. P. Əzizov. Tibbi biologiya və genetikanın əsasları. Bakı — 2008, 839 səh.

Xarici keçidlər
---------------

*

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1834255
* AFD: Dientamoeba\_fragilis
* GBIF: 3210229
* IRMNG: 11270102
* ITIS: 43840
* NCBI: 43352
* WoRMS: 637551

 |
**Vampirlər** (*ing.* Vampires) — 1998-ci ildə Con Karpenter tərəfindən çəkilən vampirlər haqqında filmlərdən biridir.

Məzmun
------

Uşaq ikən ailəsi gözlərinin qarşısında vampirlər tərəfindən öldürülən Cek Krou (Ceyms Vuds) bu hadisənin təsiri ilə özünü vampir öldürmə işinə həsr edir. Mükəmməl bir qrup təşkil edən Crow hər tərəfi gəzərək öldürmədiyi vampir buraxmır. İnsanlar vampirlərin mövcudluğundan xəbərsiz olsa da, neçə yüzilliklər­dir ki, onların gizli varlığı Vatikana məlumdur. Crow və qrupu isə Vatikan üçün, lakin ondan ayrı və müstəqil şəkildə vampirlərin ovçuluğunu edirlər. Adi bir əməliyyat zamanı usta vampir Jan Valek (Toman Yan Qriffitç) və vampir ordusu ilə üz-üzə gələn Crow və qrupundan geriyə yalnız özü və adamı Montoya (Deniel Bolduin) qalır. Vampirlər tərəfindən dişlənilən və yaxın vaxta qədər vampirə çevriləcək bir fahişə və gənc bir rahibi öz qrupuna qataraq genişləndirən Crou Valek və digər vampirlərlə mübarizəsini davam etdirir. Valek vampirlərin gün işığında da fəaliyyət göstərə bilməsini mümkün edən yeni bir texnologiyanı axtarmaqdadır və gec olmadan onu dayandırmaq və zərərsizləşdirmək artıq zərurə­tə çevrilmişdir...

Xarici keçidlər
---------------

* *Vampirlər 2: Ölülər günü* — Internet Movie Database saytında.


| ⛭Con Karpenter |
| --- |
| 1970-ci illər | Qara Ulduz (1974) • Hellouin (1978) • Kimsə məni izləyir! (1978) |
| 1980-cı illər | Duman (1980) • Nyu Yorkdan qaçış (1981) • Şey (1982) • Kristina (1983) • Ay adamı (1984) • Qaranlığın Şahzadəsi (1987) |
| 1990-cı illər | Ölülər çantası (1993) • Lənətlənmişlərin kəndi (1995) • Los Ancelesdən qaçış (1996) • Vampirlər (1998) |
| 2000-ci illər | Marsın kabusları (2001) |
| 2010-cu illər | Palata (2010) |


1. 1 2  Vampires (ing.). 1998.
2. ↑  Lexicon of international films (alm.). Zweitausendeins.
**Robin Hud** 2010-cu ildə Ridli Skottun rejissorluğu ilə çəkilmiş Britaniya-Amerika müştərək macəra filmidir. Filmdə baş rollarda Russell Crowe, Cate Blanchett və Mark Strong çəkilib.

Süjet xətti
-----------

Kral Riçardın Fransada ölümü ilə oxatan Robin Lonqstride və dostları İngiltərəyə qayıdırlar. Fransanın İngiltərəni işğalına cavab olaraq, Nottingemdə Valterin atasına qarşı üsyan edirlər. Bu vaxt Robin dul qalmış xanım Ledi Mariona aşiq olur, lakin Ledi Robinə qarşı eyni hissləri yaşaya bilmir. Yaşadığı regiondakı şərlə üz-üzə qalan Robin bir dəstə yaratmağa çalışır və bu dəstə ilə həm Ledi Marionu qazanmağı, həm də baronları öldürməyi planlaşdırır.

Çəkiliş mərhələsi
-----------------

Filmin üzərində 2007-ci ildən Universal Studios tərəfindən işlərə başlanılıb. Aktyor Russell Crowe 20 milyon dollara Robin Hud rolunu oynamağa razılaşdırılmışdır. Filmin çəkilişləri 2009-cu ildə İngiltərənin Şervud meşəsində aparılıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2 3  .
3. 1 2 3 4 5 6  .
4. 1 2 3  .
5. ↑  .
6. ↑  .
7. 1 2  .
8. ↑  Freebase Data Dumps. Google.
9. ↑  .
10. ↑  .
**Bala qaraşəngi** — (lat. *Scrophularia minima* Bieb.) – Keçiqulağıkimilər (*Scrophulariaceae* Juss.) fəsiləsinə aid bitki növü.

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "*Təhlükəli həddə yaxın olanlar*" kateqoriyasına aiddir – NT. Azərbaycanın **nadir**, Qafqazın **endemik** növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Alçaqboylu, 4–10 sm hündürlükdə, çox vaxt al-qırmızı rəngli, çoxillik bitkidir. Yarpaqları 1–4 sm uzunluğunda, 8–20 mm enində, uzunsov, bəzən yumurtavari, küt, bəzən sivri, kənarları noxudvari-dişlidir. Çiçəkqrupu başcıqlı, oval və ya uzunsov, çox çiçəklidir. Çiçəkləri oturaqdır. Kasacıq 4–4,5 mm uzunluğunda, tac iri, al-qırmızı borucuğu 15 mm uzunluqda, yuxarı dodağı dəyirmi, aşağı dodağı yan dilimlərdən uzundur. Qutucuğu 5–6 mm uzunluğunda, şarvari – yumurtavaridir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləməsi iyul-avqust, meyvəverməsi avqust ayına təsadüf edir. Alp qurşağının gilli töküntülərində və qayalıqlarda rast gəlinir.

Yayılması
---------

Böyük Qafqazın Quba sahəsi və qərb hissəsindədir.

### Sayı və tendensiyası

Antropogen amillər, populyasiyaları yayılan ərazilərin ekstremal iqlim şəraitinə malik olması, kəskin iqlim dəyişkənliyinə həssaslıqdır.

### Məhdudlaşdırıcı amillər

Populyasiyalarının ciddi monitorinq olunması, xüsusi qorunan ərazilər çərçivəsində mühafizə tədbirlərinin görülməsidir.

### Mühafizə tədbirləri

Yeni yayılma yerlərinin axtarılması tələb olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri, II nəşr, Bakı-2013
3. 1 2  Флора CCCP, 1955;
4. ↑  3. Əsgərov A. M. 2006;
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Yaquar (dəqiqləşdirmə).

**"Yaquar"** (*fr.* Le Jaguar) — rejissor Fransis Veberin filmi.

Məzmun
------

Bir gecə dəbdəbəli Paris mehmanxanasının liftinə 3 nəfər eyni vaxtda minmişdilər. Bunlar Amazonkadan səyahətə gəlmiş hindu, onun tərcüməçisi – uşaqlıqdan hinduların arasında böyümüş fransız Kampana və avara, fırıldaqçı olan Fransua Perren idi. Perren çoxdandır ki, oyun borcuna görə quldurlar tərəfindən təqib olunur. Hindu Vanu gözlənilmədən gücünü itirir, onu xəstəxanada xüsusi reanimasiya otağına gətirirlər. Hindu imkan tapıb öz tərcüməçisinə onun ruhunu kimsə oğurladığını deyir. Vanunun ruhunu qaytarmaq üçün xüsusi bir qəhrəman lazımdır ki, səfərə yollansın. Qəribə olsa da, Vanu bu səfərə Perreni seçir. Perren əvvəl bu işə razılıq vermək istəmir. Amma borcu olan quldurlardan qaçmaq üçün o, Kampana ilə Amazonka meşəliyinə Vanunun ruhunu tapmağa səyahətə çıxır.

Bu səfər vaxtı onunla o qədər qeyri-adi hadisələr baş verir ki, bütün keçmişi ona dəyərsiz görünür.

Film haqqında
-------------

* Fransua Perren və Kampana – Fransa kinosunun klassik komediya obrazlarıdır. Bir çox filmlərdə bu rolları Pyer Rişar və Jerar Depardye ifa ediblər.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi :** Fransis Veber
**Rejissor :** Fransis Veber
**Operator :** Luçano Tovoli
**Bəstəkar :** Vladimir Kosma
### Rollarda

Jan Reno – Jan Kampana
Patrik Brüel – Fransua Perren
Harrison Loui – Vanu
Patrisiya Velaskes – Maya
Denni Treho – Kumare
Rolan Blanş
Fransua Perro
Fransis Lemer – Stivens
Aleksandra Vandernot – Anna

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  *Premiere.* "Audiences TV : Le Jaguar sur TF1 arrive en tête sans éclat" (fransız). Premiere.fr. 04.08.2016. İstifadə tarixi: 2016-08-31.

Xarici keçidlər
---------------

* Ягуар на IMDb (ing.)
* Ягуар на Allociné (fr.)
Məzmun
------

Günlərin birində balaca oğlan çərpələng uçurarkən onun çərpələngi gözlənilmədən yerə düşür. Sən demə, qanadı sınmış bir kəpənək həmin çərpələngin üstünə qonubmuş. Kəpənək dil açıb oğlana deyir ki, mənim qanadımı yalnız sehrli gülün ləçəyi sağalda bilər. Oğlan həmin gülün ləçəyini tapıb kəpənəyin qanadını sağaldana kimi başına çoxlu əhvalatlar gəlir.

Bu alleqorik nağılda insanla təbiətin qarşılıqlı əlaqəsindən, insanın ətrafındakılara qarşı diqqətli olmasından, xeyirxah əməllərindən bəhs edilir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Rejissor:** Əsgər Məmmədov
**Ssenari müəllifi:** Eldəniz Quliyev
**Quruluşçu rəssam:** Tahir Piriyev
**Operator:** Ramiz Ağayev
**Bəstəkar:** Azər Dadaşov
**Səs operatoru:** Akif Nuriyev

Mənbə
-----

* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 314.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 815.
**Mariya Maqdalena** ya **Maqdalalı Mariya** (ivr. ‏מרים המגדלית‏‎, q.yun. Μαρία ἡ Μαγδαληνή, *lat.* Maria Magdalena) — İsa sədaqətli davamçısı, xristianlıqda müqəddəs sayılan, həvarilərə bərabər tutulan bir qadın. İsanın çarmıxa çəkilməsinin şahidi.

Pravoslav və katolik kilsələr Mariya Maqdalenanın şəxsinə müxtəlif mövqelərdən yanaşırlar. Pravoslav kilsəsi ona sülh, müjdə daşıyıcısı kimi baxır. Katolik kilsəsi isə əksinə onun şəxsinə Maqdaladan olan bir fahişə kimi baxır.

İncilə görə Mariya fahişəliklə məşğul olmuş, İsanı gördükdən sonra peşəsindən əl çəkərək onun ayağını yumuş, saçları ilə silmiş, sonra isə arxasınca getmişdir.

İsa çarmıxa çəkildikdən, bazar günü yenidən zühur etdikdən sonra onun ilk müjdəsini Mariya Maqdalena gətirmiş olmuşdur. Daha sonra indiki Fransa ərazisinə yerləşərək xristianlığı təbliğ etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Calendarium Romanum (lat.): Ex decreto Sacrosancti Œcumenici Concilii Vaticani II instauratum auctoritate Pauli PP. VI promulgatum. Editio typica. Civitas Vaticana: 1969. S. 28.
**Dünyanın ən çox ziyarət edilən incəsənət muzeylərinin siyahısında** ziyarətçilər arasında ən çox ziyarət edilən və eksponatları əsasən sənət əsərlərindən ibarət olan 100 muzey və qalereya yer alıb. Bədii sənət dedikdə heykəltaraşlıq, rəngkarlıq, qrafika, foto sənəti və dekorativ-tətbiqi sənət aiddir. Siyahıya sırf sənət muzeyi olmayan turistik yerlər daxil edilmir (məsələn, Pekindəki Yasaq şəhər). Həmçinin, eksponatları içərisində qismən sənət əsərləri olan, lakin əsasən konkret tematikaya həsr olunmuş, ixtisaslaşdırılmış muzeylər (məsələn, Londondakı Təbiət tarixi muzeyi) də siyahıya daxil edilməyib.

Siyahı ildə bir dəfə oxşar siyahıları dərc edən beynəlxalq nüfuzlu incəsənət jurnalı The Art Newspaperin məlumatlarına əsaslanır; bu siyahı 2014-cü ilin məlumatlarına əsaslanır.

Siyahıda ən çox təmsil olunan muzeylər ABŞ-də - 18 və Böyük Britaniyadadır - 14. Sonrakı yerlərdə İspaniya (9), Fransa (8), 6 muzeylə Braziliya və 5 muzeylə Rusiya, Avstraliya və Cənubi Koreya gəlir. Böyük Britaniya muzeyləri ildə ən çox ziyarətçi sayına malikdir - 30.000.000-dan çox insan.

Siyahıdakı muzeylərin əksəriyyəti Londonda - 11 və Parisdə - 7, habelə hər birində 4 muzey olmaqla Berlin, Madrid və Tokioda yerləşir.

Siyahıdakı muzeylərin əksəriyyəti Avropa qitəsinin ərazisində yerləşir - 55 muzey. Digər qitələr Şimali Amerikada - 22 muzey, Asiyada - 12 muzey, Cənubi Amerikada - 6, Avstraliyada - 5 muzey olmaqla sıralanır. Afrika muzeyləri siyahıya düşə bilməyib.

| № | Adı | Şəhər | Ölkə | Yaranma ili | İllik ziyarətçi sayı | Şəkil |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Luvr muzeyi | Paris | Fransa Fransa | 1792 | **9.260.000** |  |
| 2 | Britaniya muzeyi | London | Böyük Britaniya Böyük Britaniya | 1753 | **6.695.213** |  |
| 3 | London Milli Qalereyası | London | Böyük Britaniya Böyük Britaniya | 1824 | **6.416.724** |  |
| 4 | Metropoliten muzeyi | Nyu-York | ABŞ ABŞ | 1870 | **6.162.147** |  |
| 5 | Vatikan muzeyi | Vatikan (Roma) | Vatikan Vatikan | 1506 | **5.891.332** |  |
| 6 | Teyt Modern | London | Böyük Britaniya Böyük Britaniya | 2000 | **5.785.427** |  |
| 7 | İmperator saray muzeyi | Taybey | Çin Respublikası Çin Respublikası | 1965 | **5.402.325** |  |
| 8 | Milli Sənət Qalereyası | Vaşinqton | ABŞ ABŞ | 1937 | **3.892.459** |  |
| 9 | Koreya Milli Muzeyi | Seul | Cənubi Koreya Cənubi Koreya | 1945 | **3.536.677** |  |
| 10 | Orse muzeyi | Paris | Fransa Fransa | 1968 | **3.500.000** |  |
|

İstinadlar
----------


1. ↑  Visitor Figures 2014: The grand totals: exhibition and museum attendance numbers worldwide Arxivləşdirilib 2016-04-04 at the Wayback Machine, *The Art Newspaper*, International Edition, Апрель 2015.
**Əfqan kürdləri**, Əfqanıstanda kürd mənşəli etnik qrupdur. Onlar dəfələrlə Əfqanıstanda olublar.

Tarix
-----

Əfqanıstandakı kürdlər hələ monqol istilası zamanı kürdlər İranın şimal-qərbindən indiki Əfqanıstanda monqollarla döyüşmək üçün götürüldükdə gəldi; Xorasan kürdlərinin türkmən və özbək köçəriləri ilə döyüşmək üçün öz torpaqlarından götürülməsi ilə eyni səbəb. Kürdlər müxtəlif vaxtlarda Əfqanıstana gələrək orada yaşayıblar. Kürdlərin Əfqanıstana köçünün digər böyük dalğası onların Əfşar sülaləsi dövründə İran Kürdüstanından daha böyük Xorasana miqrasiyasının davam etməsi idi. Nadir şahın ordusunu iki əsas qrup təşkil etdi. Birincisi, döyüş və döyüşə rəhbərlik edən Şahsevən türkləri, ikincisi isə Nadirin ordusunda ehtiyatda olan kürd dəstəsi idi. Əfqan kürdlərinin əksəriyyəti monqollara qarşı döyüşmək üçün gətirilən kürdlərin nəslindən və ya Əfqanıstana köçmüş kürdlərin nəslindən və ya Nadir şaha sadiq kürdlərin nəslindən olsa da, 1980-ci illərdə İslamçı kürdlərin əhəmiyyətli bir hissəsi Əfqanıstana qarşı döyüşmək üçün gəlmişdi. Əfqan kürdləri bu gün daha çox assimilyasiya olunurlar, lakin onlar özlərini kürd kimi tanıyır, əksəriyyəti Dari dilini ana dili kimi danışır və onların arasında kürdcə danışanların sayı çox azdır. Əfqan kürdlərinin bir çoxu şəhərlərdə məskunlaşsa da, bir çoxları hələ də Əfqanıstan dağlarında keçi və qoyunlarla birlikdə köçəri həyat tərzi keçirirlər. Onlar sünni islamına etiqad edirlər və daha çox Herat, Qəzni, Məzari-Şərif və Kabil şəhərlərində yaşayırlar. Onların əhalisi təxminən 200 min nəfərdir.

Manbalar
--------

1. ↑  Şablon:Web kaynağı
2. ↑  Madih, (2007). səh. 13
3. ↑  *Tanner, Stephen.* Afghanistan: A Military History from Alexander The Great to the Fall of The Taliban. DA CAPO Press. 2002. ISBN 0-306-81233-9.
4. 1 2  "کُردهای افغانستان – کوردستان و کورد". 2023-02-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-07.
5. 1 2  *smarttech, Mirwais Farahi.* ""کُردهای افغانستان"". aiss.af. 2023-02-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-07.
6. ↑  *Martin, Gus.* The SAGE Encyclopedia of Terrorism, Second Edition. SAGE. 15 June 2011. səh. 48. ISBN 9781412980166.
7. ↑  "Typology of Iran Nomads". Iran Nomad Tours (ingilis). 2019-09-28. 2023-02-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-26.
8. ↑  Cigerxwin, Tarixa Kurdistan, I (Stockholm: Weşanên Roja Nû, 1985), p. 17.
9. ↑  "The Kurdish Diaspora". Institutkurde.org. 2017-08-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-07.
**Sofi**, **Sofu** və ya **Soffi** — Avropa ölkələrində Səfəvi imperiyasını idarə edən Səfəvi sülaləsindən olan hökmdarlara edilən müraciət forması. Bəzi səbəblərdən Qərb dünyası qədim yunanların bu coğrafiyadan çıxmış Fars imperiyası ilə savaşlarının unudulmamasına görə Səfəvi imperiyasına da *Persiya* deməklə birlikdə, bəzən Səfəvi hökmdarlarına *Sofi* də demişdirlər. Bu söz Səfəvi sözünün bir qədər dəyişdirilmiş versiyasıdır və xüsusən I Abbasdan sonra bu cür müraciət forması daha da çoxalmışdır.

I Abbas dövründən bu sözün işlədilməsinə çox rast gəlinməsinə baxmayaraq, hətta sülalənin hakimiyyətinin əsasını qoymuş olan I İsmayıl (1501–1524) dövründə də bu müraciət forması avropalılar tərəfindən işlədilmişdir.

Bu müraciət formasının Avropa ədəbiyyatında görünməmiş formada artması və imperiyasının da belə adlandırılması I Abbasdan və ondan sonra olmuşdur. Uilyam Şekspir "On ikinci gecə" (ingiliscə:*Twelfth Night*, 1602-ci ildə çap edilmişdir) əsərində də bu müraciət formasından istifadə etmişdir.

* I İsmayılın avropalılar tərəfindən çəkilmiş və Sophy titulu ilə qeyd edilmiş rəsmi.I İsmayılın avropalılar tərəfindən çəkilmiş və *Sophy* titulu ilə qeyd edilmiş rəsmi.
* II Abbasın avropalılar tərəfindən çəkilmiş portreti. Rəsm əsərinə  Grand Sophy de Perse titulu əlavə edilmişdir.II Abbasın avropalılar tərəfindən çəkilmiş portreti. Rəsm əsərinə *Grand Sophy de Perse* titulu əlavə edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Səfəvi şahlarının siyahısı

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Blow, 2009. səh. xiii
2. ↑  Floor, 2001. səh. 176

Mənbə
-----

* *Blow, David.* Shah Abbas: The Ruthless King Who became an Iranian Legend. London, UK: I. B. Tauris & Co. Ltd. 2009. ISBN 978-1-84511-989-8. LCCN 2009464064.
* *Roger M. Savory.* Iran Under the Safavids. Cambridge: Cambridge University Press. 2007. ISBN 9780521042512.
* *Willem Floor.* Safavid Government Institutions. Costa Mesa, California: Mazda Publishers. 2001. ISBN 978-1568591353.
Vestal bakirəsinin heykəli

Vestal bakirəsi — Tukkiya möcüzəsi: ələyə su yığarkən. *Rəssam: Leru Luis Hektor*
**Vestal bakirəsi** (*lat.* virgo vestalis) — Qədim Romada yüksək hörmət və ehtirama sahib ilahə Vesta rahibəsi. O, toxunulmaz sayılırdı. Buna görə də çoxları öz vəsiyyətnamələrini ona saxlamaq üçün etibar edirdilər. Vestal bakirəsinə qarşı hər hansı təhqir ölümlə cəzalandırılırdı.
Vestal bakirəsi ata himayəsindən azad olunaraq, öz mülkünə sahib olmaq hüququ qazanırdı. Vestal bakirəsi qətil yerinə təsadüfən yetişdikdə məhkumu əhv etmək hüququna malik idi. Bu zaman onun təsadüfən hadisə üzərinə çıxdığını and içərək təsdiqləməsi kifayət idi. Onu 1 nəfər liktor mühafizəçisi olurdu.

Şərtlər
-------

* Qız uşağı altı yaşdan az və ondan çox olmamaqla;
* Namizədin nitq və cismani qüsuru olmamaqla;
* Valideynlərinin hər ikisinin həyatda olması;
* Bir qədər emansipasiyalaşmış olmalı;
* Valideynlərindən heç biri qul olmamalı eyni zamanda Roma sakini — Patrisilər olmalıdır.

Xidmət
------

Vestal bakirəsi xidməti 30 il müddətində olub, üç mərhələdən: şagirdlik müddəti, bilavasitə xidmət müddəti və ustadlıq ya digərəini öyrətmə müddətindən ibarətdir. Müddət bitdikdən sonra Vestal bakirəsi xidmətdən azad olunurdu və o, ərə gedə bilərdi, lakin bu nadir hallarda baş verirdi. Hesab ediirdi ki, Vestal bakirəsi ilə ailə qurmaq heç də sayalı olmazmış. Digər tərəfdən Vestal bakirəsi ərə gedərdisə bütün imtiyazlarını: Roma qadınlarına nadir hallarda məxsus olan xüsusi sosial və sahibkarlıq statusunu itirmiş olurdu və adi matrona (*az. Romada azad doğulmuş ərli qadın*)a çevrilərək ərindən tam asılı vəziyyətə düşmüş olurdu ki, bu da sözsüz onu qane edə bilməzdi.

### *Rəvayət*

Rəvayətə görə iki Vestal bakirəsi, Tukkiya (*lat.* Tuccia) və Kvinta Klavdiya paksızlıqda (ismətsizlikdə) günahlandırılırlar. Onlar günahsız olduqlarını möcüzə göstərməklə sübut edirlər. Belə ki, Klavdiya əsasını batıb qalmış gəmiyə uzatmaqla yerindən tərpədə, Tukkiya isə Tiber çayından ələyə su yığaraq Foruma qədər gətirə bilmişdir.
Məzmun
------

Film haqqında
-------------

Filmdə Cəfər Cabbarlının "Aydın" tamaşasından istifadə edilib.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Ramiz Rövşən
**Quruluşçu rejissor:** Cavid Təvəkkül
**Quruluşçu operator:** Emin Rəhimov
**Quruluşçu rəssam:** Rövşən Mehdiyev
**Bəstəkar:** Firudin Allahverdi
**Montaj rejissoru:** Elşad Rasimoğlu
**Rejissorlar:** Asif Rəhimov, Aydın Əsədulla
**Operator:** Kamran Mehdiyev
**Geyim üzrə rəssam:** Məlahət Qafarzadə
**Qrim üzrə rəssam:** Rəna Əliyeva
**Rəssamlar:** İbrahim Əminov, Kamal Qarayev
**Kostyumçu:** Gülxar Sadıqova
**Səs operatoru:** Fuad İbrahimov
**Səs rejissoru:** Natiq Hüseynov
**Rejissor assistenti:** Röyal Əliyev
**Mahnıların mətni:** Ramiz Rövşən
**Mahnıların ifaçısı:** Elton
**İşıqçı:** Ramiz Cəfərov
**Əlbəsə və foto:** Eldəniz Kərimov
**Texniki qrup:** Cavid İsrafilov, Emin Talıbov, Ramil İsrafilov
**Sürücülər:** Orxan Mirzəyev, Əlixan Əliyev
**İcraçı prodüser:** Faiq Güləhmədoğlu
**Bədii rəhbər:** Natiq Abdullayev (II)
**Redaktor:** Çingiz Aslanov
**Layihənin rəhbəri:** İsmayıl Ömərov
### Rollarda

Elşən Rüstəmov — Oqtay Ağazadə
İlahə Həsənova — Solmaz Ağazadə
Ənvər Həsənov — Kərim müəllim
Xalidə Quliyeva — Kübra
Nəsibə Eldarova — Solmazın anası
Sadıq Əhmədov — Mustafa
Salman Bayramov — teatrın direktoru
Rasim Cəfərov — Türkü
Tural Baxış
Kəmalə Məmmədova
Vüqar Məmmədəliyev
Namiq Cavadov
Məmməd Məmmədov
Küşvər Şərifova
Samir Ələsgərov
Ədalət Əbdülsəmədov — qadının əri
Nihad Zeynalov
Gülxar Sadıqova
Elşən Şirəliyev
### Filmi səsləndirənlər

Mirzə Ağabəyli — qadının əri (Ədalət Əbdülsəmədov) (titrlərdə yoxdur)

Çəkilişə köməklik edən qurumlar
-------------------------------

Kar uşaqlar üçün 1 N-li Respublika internat məktəbi
"Fidan" istirahət mərkəzi
"Meridian" istirahət mərkəzi
Səbail rayon Baş Polis İdarəsi

Çəkilişə kömək edənlər
----------------------

Tarverdi Əliyev (Kar uşaqlar üçün 1 N-li Respublika internat məktəbinin direktoru)

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı

Xarici keçid
------------

Filmi izlə
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu məqalə **1965-ci ildə çəkilmiş sənədli film** haqqındadır. **Digər mənalar** üçün **Bakı qalası (film)** səhifəsinə baxın.* |

***Bakı qalası*** qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Gavə Həsənov tərəfindən 1965-ci ildə çəkilmişdir. Azərbaycan Televiziyasında istehsal edilmişdir. Film açıq səma altında salınmış daş muzey-Orta əsrlər Bakısının memarlıq abidəsini təşkil edən qədim tikinti kompleksi-İçəri şəhər haqqında, bu nadir abidənin insanlar tərəfindən qorunması barədə danışır.

Məzmun
------

Film açıq səma altında salınmış daş muzey-Orta əsrlər Bakısının memarlıq abidəsini təşkil edən qədim tikinti kompleksi-İçəri şəhər haqqında, bu nadir abidənin insanlar tərəfindən qorunması barədə danışır.

Filmin üzərində işləyən
-----------------------

Rejissor: Gavə Həsənov

İstinadlar
----------

1. ↑  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu — 2 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh. 91

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

1965-ci ilin Azərbaycan filmləri  

1960-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
**Vulf Dorn** (20 aprel 1969, İhenhauzen[d], Bavariya) — müasir dövr alman yazıçısı olan Vulf Dorn əsərləri hazırda təkcə Avropada yox, bütün dünyada ən çox oxunan müəlliflərdən biridir. Vulf Dorn 2009-cu ildə yazdığı ilk romanı "Psixiatr"la məşhurlaşıb. Debüt əsəri ona böyük şöhrət qazandırıb. Müəllif bu əsəri sayəsində Almaniyanın psixoloji triller janrında yazan ən populyar romançıları siyahısına düşüb. Daha sonralar qələmə aldığı "Şizofrenik", "Xain ürəyim", "Oyunbaz", "Fobiya" kimi romanları ilə qısa müddətdə bütün dünyada geniş oxucu kütləsi toplayan yazıçının əsərləri 10-dan çox dilə tərcümə olunub. Həyatının 20 ilini psixiatriya klinikasında fəaliyyətə həsr etmiş Vulf Dorn hazırda yalnız ədəbi yaradıcılıqla məşğuldur.

Həyatı
------

Vulf Dorn 20 aprel 1969-cu ildə Almaniyada anadan olmuşdur. Tam zamanlı yazıçı olmazdan əvvəl psixiatrik terapevt və klinik tədqiqatçı kimi çalışmışdır. İyirmi il ərzində o, psixi pozğunluğu olan insanlara peşə reabilitasiyası və iş üzrə məşqçi kimi dəstək olmuşdur.

Yaradıcılığı
------------

Vulf Dorn Jan Forstner, Mark Behrendt, Doro Beck, Simon Strode, Robert Winter və bir çox başqa personajlar yaradıb. Onun psixoloji triller romanları beynəlxalq bestsellerlərə çevrilmişdir və ona çoxsaylı mükafatlar, o cümlədən Ən Yaxşı Beynəlxalq Roman nominasiyasında Fransa Prix Polar mükafatı qazandırdı.
Vulf Dorn on iki yaşından qısa hekayələr yazmağa başlayıb və on altı yaşında yerli qəzetdə ilk nəşrini etmişdir. Sonrakı illərdə onun hekayələri qəzet, jurnal və antologiyalarda dərc olunub.
2009-cu ilin oktyabrında onun debüt trilleri "Psixiatr" dərhal uğur qazanmış; psixiatr Ellen Rotun heyranedici hekayəsi çoxsaylı dillərə tərcümə edilmiş və bütün dünyada bir milyondan çox nüsxə satılmışdır. Bu günə qədər Vulf Dornun kitabları Argentina, Braziliya, Çili, Kolumbiya, Fransa, Almaniya, İtaliya, Meksika, İspaniya, Türkiyə və Uruqvayda bestsellerlər siyahısına düşüb.
Vulf Dorn yazıları ilə yanaşı David Bowie, Mario Puzo, David Lynch, Frencis Ford Coppola və Jack the Ripperin mətnlərini alman dilinə tərcümə etmişdir.

Romanları
---------

* 2009: Psixiatr. Triller. Yay Kitab (2018), ISBN 978–9952310016
* 2010: Şizofrenik. Triller. Yay Kitab (2017), ISBN 978–9952520972
* 2011: Oyunbaz. Triller. Yay Kitab (2018), ISBN 978–9952310351
* 2012: (Xain ürəyim) Mein böses Herz. Thriller. cbt, München 2012, ISBN 978-3-570-16095-4
* 2013: Fobiya. Triller. Yay Kitab (2021), ISBN 9786053438168
* 2017: Die Kinder. Thriller. Heyne Verlag, München 2017, ISBN 978-3-453-27094-7

Həmçinin bax
------------

* Şizofrenik

İstinadlar
----------

1. ↑  *Vulf Dorn.* Psixiatr. Yay Kitab. 2018. ISBN 978-9952310016.
2. ↑  "Biography". www.wulfdorn.com. 2022-06-16 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Novels". www.wulfdorn.com.
**İltizam** (*ərəbcə* التزام) — Osmanlı imperiyasında XV əsrdə tətbiq edilən vergilərin toplanması forması.

Haqqında
--------

Ərəbcə lüzum sözünün kökündən törəyən iltizam sözü lüğətdə "öhdəsinə götürmə, lazımlı sayma, bir tərəfi tutma" kimi mənaları verir. Termin kimi "xüsusi bir şəxsin dövlətə aid hər hansı bir vergi gəlirini toplamağı müəyyən illik ödəniş qarşılığında öhdəsinə götürməsi" deməkdir. Bu vergini toplamaq öhdəliyi olan şəxsə "mültəzim" deyilirdi. İltizamla eyni mənanı verən təəhhüd, ihalə, füruxt terminləri də istifadə edilmişdir. Bugünkü sözlərlə ifadə edilərsə, vergi toplanmasının özəlləşdirilməsi formasında olan iltizam sistemi XX əsrin əvvəllərinə qədər dünyanın bir çox ölkəsində istifadə edilmiş vergi toplanması formasıdır. Bu sistem Osmanlı imperiyasında illik olarraq əyalətlərdə tətbiq olunurdu. XVI əsrin sonlarından başlayaraq uzun müddət davam edən müharibələr və ticarət yollarının dəyişməsi Osmanlı imperatorluğunun iqtisadiyyatını pozaraq xəzinədə nağd pul çatışmamazlığına səbəb oldu. Bu səbəbdən də timar sisteminin tətbiq olunduğu əyalətlərdə də iltizam sistemində vergi daha çox məhsul olaraq toplanılırdı. Fateh Sultan Mehmed dövründən başlayaraq tətbiq olunan iltizam sistemi 1840-cı ildə vergi toplanması tamamilə qaydaya salan tənzimat islahatları ilə toplanan pullar birbaşa xəzinəyə təhvil verilməsi ilə ləğv edildi. Lakin tam ləğvi 17 fevral 1925-ci ildə reallaşdı.

Həmçinin bax
------------

Tanzimat islahatları

Xarici keçidlər
---------------

İltizam. TDV İslâm Ansiklopedisi. İstanbul, 2000, c. 22, s. 154-158

İstinadlar
----------

1. 1 2  İltizam. TDV İslâm Ansiklopedisi. İstanbul, 2000, c. 22, s. 154-158
2. ↑  Abdullatif Şener, Tanzimat Döneminde Osmanlı Vergi Sistemi, İstanbul 1990, s. 36-43, 121-139.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Polis əhvalatı.

**İlk zərbə** (çin. 警察故事4之簡單任務 ing. *Police Story:First Strike*) — filmin rejissoru və ssenaristi Stenli Tonqdur. Filmdə baş rolu Ceki Çan İfa edir. Film ilk dəfə 10 fevral 1996-cı ildə Honq Konqda nümayiş olunub.

Məzmunu
-------

Kevi Çan (Ceki Çan) CIA ilə işləyərkən, nüvə silahının qaçaqmalçılığını araşdırmaq ona tapşırıldı. Nataşa adlı bir qadını Ukraynaya, daha doğrusu Krıma kimi təqib edir. Qadının vacib məlumatları gizlətdiyini biləndə möhkəmləndirilməsini xahiş edir və Nataşa sonradan həbs olunur.Bununla birlikdə Nataşanın yoldaşı, CIA ilə əlaqəli bir nüvə alimi olan Cekson Tsui olduğu ortaya çıxdı, bir nüvə başlığı oğurlamaqda şübhəli bilinir. Kaxi Tsui-ni təqib edir və Tsui tərəfindən qoyulmuş tələyə düşdüyü yerdə məhdud ərazidə olur. CIA agentləri Ukrayna hakimiyyəti ilə döyüşə qoşulur...

Rollarda
--------

* Ceki Çan — *müfəttiş Kevin Çan*
* Cekson Lev — Jackson Tsui
* Anni Vu — *Anni Tsui*
* Bill Tunq — *Bill,Kevinin dayısı*
* Yuri Petrov — *Qreqor Eqorov*
* Nonna Grişava — *Nataşa*
* Larisa Eryomina — *rus qadını*
* Oleq Vidov — *Rus*
* Terry Vu — *əmisi*
* Eilen Sith — *Allen*

Həmçinin bax
------------

1. Ceki Çan
2. Tanrının yaraqları

İstinadlar
----------

1. ↑  Box Office Mojo (ing.). 1999.
**Qalaqapı** və ya **kişmiş oyunu** — Azərbaycanda tarixən oynanılan stolüstü oyun. Qo ilə oxşardır. Qalaqapı oyunu ağ və qara rənglərdə kişmiş ilə oynanılır. Oyun qara daşlar ilə oynayan oyunçunun addımı ilə başlayır. Nəticədə oyun lövhəsindəki qara daşlar qəlbə yaxınlıq və səmimiyyət simvolu olaraq oyunçunun ürəyinə doğru yerləşdirilir. Ağ daşlar ilə oynayan oyunçuya əvvəlcədən bir neçə qara daşın verilməsi oyunçuları tarazlaşdırır.

Qalaqapı oyununda güclü tərəf zəif tərəfə "dədəboyu" (hərf. şans) verir. "Dədəboyu" kəsişmələrində 9-a qədər qara daş düzülə bilər. Hərəkətlər "dov" (hərf. qazanmaq) adlanır, yəni oyunçular növbə ilə bir-birinə hücum edir və güclərini artırırlar. Oyunçu qadağan olunmuş hərəkətlər edən zaman digər oyunçu "kov deyil" (hərf. hesab olunmur) deyir və daşı başqa kəsişməyə qoymağı təklif edir. Oyunda baş verən hər hansı bir vəziyyətin təkrarlanması da "kov deyil" qaydasına tabedir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Askar, Naila.*  Shahriyar, Gumru (ed.). İslam coğrafiyası və Azərbaycanda oyunlar (az.). Azerbaijani Institute of Folklore. 2017. səh. 132. ISBN 978-9952-810-89-9.
**«Etiraf»** (*fr.* Elles) — Polşalı rejissor Malojata Şumovskanın 2011-ci ildə çəkilmiş filmi. Film Elle jurnalında işləyən və qadın fahişəliyindən yazan jurnalist qadın Annadan (Jülyet Binoş) bəhs edir. Baxmayaraq ki, gənc qızlar reklamda maraqlı deyillər, Anna iki tələbəni intervyu verməyə sövq edə bilir: onlardan biri Alisiya (Coanna Kuliq) — ambissiyalı iqtisadiyyat fakültəsində təhsil alan qızdı. O anadan olduğu Polşanı tərk edərək, Fransaya təhsil almağa gəlmişdi. Digəri isə Şarlottadır (Anais Demustye). O əyalətdən uzaqlaşmaq üçün Parisə gəlmişdi.

Malqojata Şumovskanın "Etiraf" erotik drama filmi əsl fransız üslubunda nəinki hələ qədim zamanlardan bəri mövcud olmuş satılmış sevgi problemini, həmçinin kişilərin öz həyat yoldaşlarına xəyanətini bütün açıq-saçıqlıqla nümayiş etdirilmişdi.
Filmdə əsasən musiqi səslənilmir, yalnız bəzən situasiyanın psixologizmini gücləndirmək üçün klassik melodiyalar aşağı səslə verilir.
Filmin yaş məhdudiyyəti 18+, bu da filmdə açıq səhnələrin çox olması ilə anlanmaq olar.

Süjet
-----

Anna gənc və lazımi gədər uğurlu və istedadlı jurnalistdir. O Elle jurnalında işləyir. Hər yeni iş günü onun üçün çoxlu sayda yeni tanışlıq, yeni emosiya və hisslər deməkdir. Tezliklə o olduqca maraqlı bir şeylə rastlaşır. Universitetin pullu fakültələrində təhsil alan gənc qızlar təhsil pulunu ödəmək məqsədi ilə çox qeyri-adi bir fəaliyyət növü ilə məşğuldurlar. Onlar fahişəlik edirlər və bu yolla çox böyük miqdarda pul qazanırlar. Anna bu gənc qızların həyatı ilə maraqlanır və az keçmədən o hiss edir ki, onun dünyaya olan baxışları tamamilə səhvdir. O artıq başqa cür, həyatın anlamını dərk etməyə başlayır, onun dəyərləri sürətlə dəyişməyə başlayır, o artıq öz ailəsinə, seksə və işinə başqa cür yanaşır.

Nümayiş
-------

Film ilk dəfə 2011-ci ildə Beynəlxalq Toronto Kino festivalında, Fransa kinoteatrlarında isə 1 fevral 2012-ci ildə nümayiş etdirilmişdi.

Rollarda
--------

| Aktyor | Rol |
| --- | --- |
| Jülyet Binoş | Anne |
| Anais Demustye | Charlotte |
| Coanna Kuliq | Alicja |
| Krystyna Janda | Anne'ın anası |
| Andrzej Chyra | sadist klient |
| Jean-Marie Binoche | Anne'ın atası |

Web links
---------

İstinadlar
----------

1. ↑  IMDb (ing.). 1990.
2. ↑  .
3. ↑  "Toronto International Film Festival 2011: 'Elles'". 2012-05-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-10-28.
4. ↑  "Date di uscita per Elles (2011)".[*ölü keçid*]
**Üçüncü Şrek** (*ing.* Shrek the Third) — 2007-ci ildə 3D formatında çəkilmiş qısametrajlı ABŞ animasiyasıdır.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***

Kral Harold xəstələndiyi üçün taxt üçün varis lazımdır. Bu vəzifə Şrekin üzərinə düşür, amma bunun əvəzində Şrek çox sevdiyi bataqlıqdan ayrılmaq məcburiyyətində qalacaqdır. Bu mövzuyla əlaqədar olaraq Eşşək ilə Çəkməli Pişiyi vəzifələndirir, taxt üçün ən doğru varis olan adamı seçmək lazımdır. Həmin adam Fionanın əmisi oğlu Şahzadə Arturdur. Digər tərəfdən çox uzaqlarda əvvəllər Fionanı əjdahanın əlindən xilas etmək istəyən, lakin Fionanın yerində başqa adamın olduğunu görəm Şahzadə Yaraşıqlı Çarminq, taxtı ələ keçirmək üçün pəri əfsanələrindən yığdığı pis adamlar ordusu ilə şəhəri ələ keçirir. Ancaq Çarminqin şəhəri müdafiə etməyə qərarlı olan Fiona ilə anası Kraliça Lillianın pəri nağıllarındakı yaxşı insanları yanlarına topladığından xəbəri yoxdur.

Şrek, Eşşək və Çəkməli Pişiyin, "gələcəyin kralı" olaraq gördükləri Arturu daha mükəmməl olması üçün dəyişdirmə səyi davam edərkən, digər tərəfdən Fiona və şahzadələr ordusu isə Şahzadə Çarminqi dayandırmaq məcburiyyətindədir. Bunu bacarmasalar, ortada Artur hökm sürəcəyi adında bir krallıq qalmayacaqdır.

Şahzadə Çarminq xüsusi bir tamaşa hazırlayır. Bu tamaşada Şrek mütləq ölməlidir, lakin xoşbəxtlikdən Şrekin dostları vaxtında ona yetişirlər. Dostlar Şreki Çarminqin əlindən azad edirlər. Tac qoyma mərasimi keçirilir və Artur başına tac qoyaraq kral olur. Şrek yenidən öz sevimli bataqlığına qayıdır. Burada Şahzadə Fionanın troller div oğlu olur.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

Xarici keçidlər
---------------

* Şrekin Rəsmi saytı Arxivləşdirilib 2007-08-23 at the Wayback Machine

| ⛭Şrek |
| --- |
| Şrek seriyaları | Şrek • Şrek 2 • Üçüncü Şrek • Hər zaman Şrek |
| Çəkməli Pişik seriyaları | Çəkməli Pişik • Çəkməli Pişik: Üç iblis (2012) |
| Digər | Şrek: Bal ayı • Şaxta Şrek, yaşıl burun • Şrek: Qorxunclar |
| Personajlar | Şrek • Şahzadə Fiona • Uzunqulaq • Çəkməli Pişik • Lord Farkuad |
| Video oyunlar | Shrek • Shrek: Treasure Hunt • Shrek: Hassle at the Castle • Shrek Super Party • Shrek 2 • Shrek SuperSlam • Shrek Smash n' Crash Racing • Shrek the Third • Shrek Forever After • DreamWorks Super Star Kartz • Puss in Boots |
| Əlaqəli səhifələr | Şrek! (kitab) • Çəkməli Pişik • Çəkməli Pişik (1938) |
**İbrahim Peçevi** (*türk.* İbrahim Peçevi; 1574[…], Peç – 1649[…], Buda) — Macar əsilli osmanlı tarixçisi. Macar mənbələrində Vakanüvis adı ilə tanınır. Boşnak əsilli olan anası soylu ailəyə mənsub olmuşdur. Peçevi 14 yaşı olarkən atasını itirmiş və qohumları tərəfindən Anadolu Bəylərbəyi *Lala Mehmed Paşanın* himayəsinə verilmişdir. Osmanlı imperiyası və Avstriya-Macarıstan imperiyaları arasında baş verən bir çox müharibədə iştirak etmiş İbrahim Peçevi həmin müharibələrdə baş verən hadisələrin qələmə alınmasında mühüm xidmətlər göstərmişdir.

1641-ci ildə dövlət işlərindən kənarlaşaraq həyatını şahid olduğu dövrün tarixini yazmağa həsr etmişdir. Peçevi tərəfindən yazılan əsərlərdə, xüsusi ilə 1520–1640-cı illərin tarixi hadisələri araşdırılmışdır. Peçevi ondan əvvəlki dövrün tarixini yazarkən istifadə etdiyi mənbələri açıq şəkildə göstərmiş və bir növ həmin mənbələrində itməsinin qarşısını almışdır.

İbrahim Peçevi eyni zamanda Avropalı tarixçilərin əsərlərinə istinad edən və öz əsərlərində qərb tarixçilərindən mənbə göstərən ilk tarixçi kimi tanınır. İki cildlik *Târih-i Peçevî* XVII əsr Osmanlı imperiyasının tarixinin öyrənilməsi üçün ən önəmli mənbələrdən hesab olunur.

Ədəbiyyat
---------

* İbrahim Peçevî (haz. Murat Uraz), (1969) *Peçevi Tarihi 2 Cilt*, İstanbul:Nesriyat Yurdu.
* İbrahim Efendi Peçevî (haz. Bekir Sıtkı Baykal), (1999) *Peçevi Tarihi 2 Cilt*, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları;

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  İbrahim Peçevî // CONOR.SI.
2. 1 2 3 4  Ibrahim Peçevî // NUKAT. 2002.
**Jitvatorok müqaviləsi** 11 noyabr 1606-cı ildə Osmanlı imperiyası ilə Avstriya hersoqluğu arasında 1593-1606-cı illər Osmanlı-Avstriya müharibəsinə son qoyan sülh müqaviləsidir.

Jitvatorok xatirə abidəsi(Slovakiya)
Osmanlı imperiyası və Avstriya hersoqluğu 15 il davam edən uzun müharibədən sonra yorulmuşdular. Bundan əlavə, Osmanlı imperiyasında Cəlalı üsyanları başlamışdı. Danışıqlara Dərviş Paşa rəhbərlik edirdi. I Əhməd Avstriya kralının ona bərabər tutulmasını əvvəldən qəbul etməmişdi. Ancaq Cəlali üsyanları və bu şərtin yalnız kağız üzərində qalacağını düşündüyü üçün bu şərti qəbul etmişdi. Sultan I Əhməd və Avstriya adından hersoq II Rudolf tərəfindən, Esterqon və Komorin arasındakı Zsitva çayının Dunay çayına töküldüyü yerdə imzalanmışdır.

Müqaviləyə əsasən:

* Eqri, Esztergom və Kanije qalaları Osmanlıların, Raab (Yanikkale) və Komárom qalaları avstriyalıların əlində qalırdı.
* Avstriya Osmanlı imperiyasına birdəfəlik 200.000 qızıl müharibə təzminatı ödəməliydi.
* Avstriya hersoqu Osmanlı sultanı ilə bərabər sayılırdı. Osmanlı Sultanı Avstriya hersoquna Müqəddəs Roma İmperatoru (Kaiser və ya Kayzer) titulu ilə müraciət etməli və hər üç ildən bir qarşılıqlı hədiyyələr göndərilməli idi.
* Avstriyanın malik olduğu Macarıstan torpaqları üçün ödədiyi illik 30.000 duka vergisi ləğv edilirdi.

Zitvatorok müqaviləsi üzdə Osmanlı imperiyasının xeyrinə kimi görünsə də, bu müqavilə Osmanlı imperiyasının artıq əvvəlki qüdrətində olmadığını göstərirdi. Bu müqavilə ilə Osmanlı imperiyasının Mərkəzi Avropadakı üstünlüyünə son qoyuldu. 1533-cü il İstanbul müqaviləsi ilə əldə edilən protokol və hüquq sahəsindəki üstünlük Osmanlı imperiyası üçün sona çatmış və bu iki dövlət və onların hökmdarları hüquq və protokol baxımından bir-birinə bərabər sayılmışdırlar.

Bu müqavilədən sonra Osmanlı imperiyası Avropada əhəmiyyətli bir torpaq sahəsi əldə edə bilməmişdir. Hətta, XVII əsrin sonundan etibarən torpaq itirməyə başlamışdır. Osmanlı diplomatiyası baxımından dönüş nöqtəsidir. Durğunluq dövrünü diplomatiyadakı əksi bu müqavilə ilədir.
**Rita Taketsuru** (竹鶴リタ?, 14 dekabr 1896, Kirkintillox – 17 yanvar 1961, Yoiçi[d]) və ya əsl adı ilə **Cessi Roberta Kovan** – şotlandəsilli yaponiyalı iş qadını. O, "Yaponiya viskisinin anası" hesab olunur.

İlk illəri
----------

Cessi Roberta Kovan 1896-cı ildə Şotlandiyanın Kirkintillox şəhərində həkim ailəsində doğulmuşdur. Onun İzabella və Luci adında iki bacısı, Kambell adlı bir qardaşı olmuşdur. Cessinin nişanlısı Birinci dünya müharibəsi zamanı Dəməşqdə öldürülmüş, atası isə 1918-ci ildə ürək tutmasından ölmüşdür. Buna görə müharibədən sonra ailə maddi problemlər yaşamağa başlamışdır.

Yaponiya
--------

1918-ci ildə onun ailəsinə qonaq olan və Şotlandiyaya viski sənayesini öyrənmək üçün gəlmiş yapon kimyaçı Masataka Taketsuru ilə tanış olmuşdur. Onlar 8 yanvar 1920-ci ildə Qlazqo şəhərində evlənmişdirlər. Cessi özünə Rita adını götürmüşdür.

Evlilikdən 10 ay sonra onlar Yaponiyaya köçmüş və viski sənayesi ilə məşğul olmağa qərar vermişdirlər. O, ərinə *"Nikka Whisky"* şirkətini yaratmaqda və 1940-cı ildə Yaponiyada ilk viskisinin hazırlanmasında böyük dəstək göstərmişdir. Yapon dilini öyrənmiş və yapon mədəniyyəti ilə maraqlanmışdır.

Britaniyalı olduğu üçün İkinci dünya müharibəsi illərində Yaponiya hökuməti onu evində axtarış aparmış, evin damında antena olduğu üçün casusluq etməsindən şübhələnmişdirlər. Yaşadığı çətinliklərə baxmayaraq, o, Yaponiyanı tərk etməmiş, müharibədən sonra şirkətin böyüməsinə kömək etmişdir. 1961-ci ildə Hokkaydonun Yoiçi qəsəbəsində qaraciyər sirrozundan ölmüşdür.

Xatirəsi
--------

Hokkaydo prefekturasının Yoiçi qəsəbəsində yerləşən Rita yolu onun adını daşıyır. Hər il Rita Taketsuru fan-klubunun üzvləri onun məzarını ziyarət edirlər. 1998-ci ildə ona və ərinə həsr olunmuş muzey tikilmişdir.

2015-ci ildə Yaponiyada yayımlanmış *"Massan"* serialı onun Masataka Taketsuru ilə olan sevgi həyatından təsirlənərək yaradılmışdır. Serialda Ritaya əsaslanaraq yaradılmış Elli Kameyama personajını Şarlotta Keyt Foks canlandırmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  "The Scottish mother of Japanese whisky". BBC News (ingiliscə). 11 yanvar 2015. 2022-11-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 noyabr 2022.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  *Greenaway, Heather.* "Astonishing life of Scots woman who took whisky to Japan". Daily Record (ingiliscə). 13 may 2012. 20 may 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 noyabr 2022.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | IMDb |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| Şəcərə və nekropolistika | WikiTree |
| Normativ yoxlama | ISNI: 0000 0000 3850 5611 · LCCN: n98881203 · NDL: 00625292 · VIAF: 46086440 · WorldCat VIAF: 46086440 |
**Arxitektor Kulikovun binası** — Rostov vilayəti Novoçekassk şəhəri ərazisində iki mərtəbəli bina. Bina XX əsrin əvvəllərində inşa edilmişdir. Bina Novoçekassk şəhəri Prosveşeniya küçəsi, ev 139 ünvanında yerləşir. Bina Modern stildə inşa edilmişdir. Bina Rusiya Federasiyasının regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. Binanın mərkəzi hissəsinin yuxarısında mansard yerləşir. Əsas girişin üzərində eyvan vardır. Baş girişin hər iki tərəfində bir pəncərə yerləşir.

Tarixi
------

Bina Novoçerkassk şəhərində XX əsrin əvvəllərində inşa edilmişdir. Bina Prosveşeniya küçəsi ev 139 ünvanında yerləşən arxitektor Kulikov tərəfindən inşa edilmişdir. O zamanlar bina Nikolayevski prosoektində yerləşirdi. Tikinti zamanı istifadə edilən əsas tikinti materialı kərpiç idi. Binanın əsas özəllikləri onun iri pəncələrələ sahib olmasıdır. Üstəlik ətrafı dekorla işlənmişdir. Onlar qəliz karnizlərə sahibdir. Daş üzlülər mühəccərlərlə eni stilə sahib olduğundan vahid tondem təşkil edir. Binanın bu tip elementləri tədricən sökülür. Bu səbəbdən binanın rekonstruksiyaya ehtiyacı vardır. 1906-cı ildə V. N. Kulikov Rəssamlar akademiyasından icazə aldıqdan sonra binada rəssamlıq məktəbi təşkil etmişdir. Bir müddət sonra bina şəhərin mədəni mərkəzlərindən birinə çevrilmişdir. 1992-ci ildə bina arxitektur və mədəni irscsitahısına daxil edilmişdir.

* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Новочеркасск. Энциклопедия. — Новочеркасск: ООО «Издательство Новопринт»,2005. — 720 с. 1257 ил. — С.99". 2017-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-29.
2. ↑  "Жилой дом архитектора В. Н. Куликова". 2017-03-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-29.
**Əmənov Zahir Əbiş oğlu** — azərbaycanlı jurnalist, "Cənub xəbərləri" qəzetinin baş redaktoru.

Həyatı
------

Zahir Əmənov 1952-ci ildə Masallı rayonunun Ərkivan qəsəbəsində dünyaya gəlib. Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib. 1992-ci ildə Masallıda ilk müstəqil qəzetin - "Masallı" qəzetinin redaktoru olub. 1993-cü ildən 2003-cü ilə kimi onun təsisçiliyi və baş redaktorluğu ilə "Masallı xəbərləri" qəzeti çap olunub. 2003-cü ildə həmin qəzetin bazasında "Cənub xəbərləri" qəzetini yaradıb. Hazırda həmin qəzetin sahibidir.

"Cənub xəbərləri" qəzeti 2002-ci ildə RUH Jurnalistləri Müdafiə Komitəsi tərəfindən "İlin ən mübariz regional qəzeti" elan edilib.

Almaniya Texniki Əməkdaşlıq Cəmiyyətinin keçirtdiyi müsabiqənin bir dəfə 1-ci ("Ünvanı səvh düşən ünvanlı yardımlar, yaxud sübut et ki, kasibsan"), bir dəfə isə 2-ci ("Əyalət mətbuatı və aşkarlıq") mükafatına sahib olub.

Cənub bölgəsinin problemlərindən yazdığı yazılara görə 2004-cü ildə Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin Həsən Bəy Zərdabi adına mükafatına layiq görülüb.

Beynəlxalq Jurnalistika Mərkəzinin insan alveri ilə bağlı keçirdiyi müsabiqədə "Ay alan, insan satıram" yazısının görə qalib kimi Polşaya və Gürcüstana Beynəlxalq təcrübəyə göndərilib. Litvada, Ukraynada və ABŞ-də beynəlxalq təcrübə keçib.

Rəhbərlik etdiyi "Cənub xəbərləri" qəzeti müxtəlif vaxtlarda "İnternyus-Amerika", "İnternyus-Azərbaycan", SOROS, "Yeni Nəsil" Jurnalistlər Birliyinin, ABŞ-nin NED təşkilatının layihələrini reallaşdırıb.

"Yeni Nəsil" Jurnalistlər Birliyinin cənub bölgəsi üzrə koordinatorudur.

Müxtəlif vaxtlarda Turan, APA agentliklərinin, "GÜN-Səhər", "Azadlıq" və digər qəzetlərin cənub bölgəsi üzrə müxbiri olub.

Ailəlidir. 2 qızı, 1 oğlu var.

Mənbə
-----

Əmənov Zahir Əbiş oğlu Arxivləşdirilib 2012-11-10 at the Wayback Machine
***Balıqların harayı*** qısametrajlı sənədli filmi rejissor Ramiz Əliyev tərəfindən 1990-cı ildə çəkilmişdir. "Salnamə" sənədli filmlər studiyasında istehsal edilmişdir. Filmdə respublikamızda ərzaq proqramının tərkib hissəsini təşkil edən balıqçılığın inkişafına mənfi təsir göstərən amillərdən söhbət açılır.

Məzmun
------

Filmdə respublikamızda ərzaq proqramının tərkib hissəsini təşkil edən balıqçılığın inkişafına mənfi təsir göstərən amillərdən söhbət açılır. Film əyani şəkildə göstərir ki, Xəzər və ona tökülən çayların hamısı ekoloji fəlakət həddindədir. Buna baxmayaraq dənizin çirklənməsi gərgin şəkildə davam edir.

Film xəbərdarlıq edir ki, Xəzər həm də İttifaqın Avropa və Asiya hissəsi üçün yeganə oksigen mənbəyidir. Ona görə də ekologiyanın pozulması insan üçün gözlənilməz nəticələrə gətirib çıxara bilər.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenari müəllifi: Hikmət Seyidov  

Rejissor: Ramiz Əliyev  

Operator: Sərdar Vəliyev  

Bəstəkar: Emin Sabitoğlu

İstinadlar
----------

1. 1 2  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu — 2 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh. 283
**Əndican hadisələri** — 12–14 may 2005, Özbəkistanın Əndican şəhərində baş vermiş 187(rəsmi)— 600(xarici müşahidəçilər)—1500(keçmiş MTX cəsusunun etirafı) nəfərin ölümüylə nəticələnən kütləvi qırğındır.

360 min nəfərin yaşadığı Əndican Fərqanə vadisində — Qırğızıstanla sərhədin cəmi 30 kilometrliyində yerləşir.Xalq bölgədə 90-cı illərdən bəri davam edən yoxsulluq, korrupsiya, repressiyalar və bərbad iqtisadi vəziyyətdən bezmiş vəziyyətdədir.Hadisələrin qığılcımı isə bir qrup biznesmenin şübhəli həbsi olur.

Hadisələr
---------

Özbəkistan, Əndican
Beləliklə, 10 may tarixindən nümayişlər başlayır.(~5000nəfər)
12may gecəsi silahlı şəxslər, bir müddət əvvəl şübhəli şəkildə həbs edilən 23 biznesmenin tutulduğu həbsxanaya hücum edib, 100-lərlə məhbusu azad edirlər. Daha sonra bölgədəki bir çox hökumət binalarını zəbt edib, İslam Kərimovun istefasını tələb edirlər.(Həmin vaxt Qırğızıstanda baş vermiş rəngli inqilabdan ilhamlanaraq). Amma mayın 12-nə qədər etiraz aksiyası ümumiyyətlə dinc idi, orada silahlı adamlar iştirak etmirdilər. Hələ də aydın deyil ki, həmin gecə basqında iştirak edən silahlı adamlar kimlər idi.

Mitinqçilərin terrorist və islami ekstrimistlər olduğunu deyərək, prezident İslam Kərimovun əmrilə (dəqiq deyil), Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin (SNB) qüvvələri, tanklar və helikopterlərdən də istifadə edərək, uşaq-qadın fərq qoymadan xalqa atəş açır.Politoloqların fikrincə hadisələrin səbəblərindən biri də Daşkənd-Fərqanə klanı ilə Səmərqənd klanı arasında hökumət daxili mübarizə olub.

Qeydlər
-------

1) Qırğından sonra kütləvi məzarlıqlar tapılsa da hökumət inkar edib.

2) 15 biznesmen sonradan yenə həbsə düşsə də, qalanları hazırda qərb ölkələrinin vətəndaşlarıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-06-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-31.
***Bakıdan Göy-gölədək*** qısametrajlı sənədli filmi rejissor Həsən Seyidbəyli tərəfindən 1947-ci ildə çəkilmişdir. Bakı Kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Mənzərə filmi tamaşaçıları doğma Azərbaycana səyahətə çıxarır.

Məzmun
------

Mənzərə filmi tamaşaçıları doğma Azərbaycana səyahətə çıxarır. Kinooçerk köhnə və yeni Bakıya, Bakıdan müxtəlif istiqamətlərə gedən dəmir yol xətlərinə, Gəncəyə, Göy-gölə həsr olunmuşdur.

Film haqqında
-------------

Film ilk rəngli sənədli filmdir.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenari müəllifi: İmran Qasımov  

Rejissor: Həsən Seyidbəyli  

Operator: Əsgər İsmayılov

İstinadlar
----------

1. 1 2  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu — 2 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh. 52

Mənbə
-----

Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 109-113.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

1947-ci ilin Azərbaycan filmləri  

1940-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı