**Ditrix Ekkart**  (*alm.* Dietrich Eckart‎ 23 mart 1868 – 26 dekabr 1923) — Alman jurnalist, dramaturq, şair və siyasətçi. Daha sonra NSDAP-a çevrilən Alman Fəhlə Partiyasının (Deutsche Arbeiterpartei, DAP) qurucularından biri idi. Nasist hərəkatının ilk günlərində Adolf Hitlerə əsas təsir bağışladı. 1923-cü ildə "Pivə zərbəsi"nin üzvü idi.

Erkən həyatı
------------

Ekkart 23 mart 1868-ci ildə Nürnberqdən əxminən 20 mil cənub-şərqdə, Bavariya Krallığının Neumarkt şəhərində kral notariusu və hüquqşünası Kristian Ekkart və dindar katolik olan həyat yoldaşı Annanın oğlu olaraq anadan olmuşdur. Ekkart on yaşında olanda anası öldü və o bir neçə məktəbdən qovuldu. 1895-ci ildə atası öldü və ona Ekkartın tezliklə xərclədiyi xeyli pul qaldı. Ekkart əvvəlcə Erlangendə hüquq, sonra Münhen Lüdviq Maksimilian Universitetində tibb təhsili aldı və qılıncoynatma və içki içən Tələbə Korpunun həvəsli üzvü idi. 1891-ci ildə şair, dramaturq və jurnalist olmağa qərar verdi. Morfin asılılığı diaqnozu qoyuldu və az qala qapalı qaldı, 1899-cu ildə Berlinə köçdü. Orada o, tez-tez avtobioqrafik olan bir sıra pyeslər yazdı və Prussiya Krallığının bədii rəhbəri qraf Georg von Hülsen-Haeselerin (1858-1922) protegesi oldu. Dueldən sonra Ekkart Passau Oberhausda həbs edildi. Dramaturq kimi Ekkart 1912-ci ildə Henrik İbsenin "Peer Gynt" əsərinə uyğunlaşdırılması ilə uğur qazandı. Baxmayaraq ki, Ekkart Peer Gynt kimi ikinci bir teatr uğuru əldə etməsə də və çoxsaylı uğursuzluqlarını yəhudilərin alman mədəniyyətinə təsirində günahlandırsa da, bir tamaşa onu nəinki varlı etdi, həm də ona sosial əlaqələr yaratdı və Hitleri onlarla tanış etdi. Bu təqdimatlar Hitlerin hakimiyyətə gəlməsində əsas rol oynadı. Daha sonra Ekkart Völkisch müəllifi Jörg Lanz von Liebenfels və filosof Otto Veiningerin yazılarına əsaslanan "dahi supermen" ideologiyasını inkişaf etdirdi. Ekkart özünü Heinrich Heine, Artur Schopenhauer və Angelus Silesius ənənələrinə uyğun olaraq gördü. O, həmçinin Buddist Maya doktrinasına və ya illüziyaya heyran oldu. 1907-ci ildən Ekkart qardaşı Vilhelmlə Berlin şəhərinin qərbində yerləşən Döberitz malikanəsində koloniyada yaşayırdı. 1913-cü ildə Bad Blankenburqdan olan imkanlı dul qadın Rouz Marksla evləndi və Münhenə qayıtdı.

Antisemitizm və Alman Fəhlə Partiyasının (DAP) təməli
-----------------------------------------------------

Ekkart həmişə antisemit olmayıb. Məsələn, 1898-ci ildə Ekkart yəhudi qızının fəzilətlərini və gözəlliyini tərənnüm edən bir şeir yazdı və nəşr etdirdi. Antisemitizmi qəbul etməzdən əvvəl ən çox heyran olduğu iki adam şair Henrik Heine və Otto Veininger idi, hər ikisi də yəhudi idi. Bununla belə, Veininger protestantlığı qəbul etmişdi və nəticədə antisemitizmi müdafiə edən "özünə nifrət edən yəhudi" kimi təsvir edilmişdir. Ekkartın Vayninqere olan heyranlığı onun dinini qəbul etməsində rol oynamış ola bilər. 1918-ci ilin dekabrında Ekkart, Alfred Rosenberg ilə birlikdə işlədiyi Thule Cəmiyyətinin maliyyə dəstəyi ilə antisemit həftəlik Auf gut Deutsch ("Adi alman dilində") qəzetini təsis etdi, nəşr etdi və redaktə etdi. Yerusəlimə qarşı döyüşçü və ya "Gottfried Feder ". Alman İnqilabının və Veymar Respublikasının şiddətli tənqidçisi, o, vətənə xəyanət kimi qiymətləndirdiyi Versal sülh müqaviləsinə şiddətlə qarşı çıxdı və qondarma arxadan bıçaqlanma əfsanəsinin tərəfdarı idi. Almaniyanın müharibədə məğlub olmasının günahkarı sosial-demokratlar və yəhudilər idi. Ekkartın antisemitizminə Oktyabr inqilabından qaçan "ağ rus" mühacirlərin Almaniyaya gətirdiyi "Sion ağsaqqallarının protokolları" nəşri təsir etdi. Kitabda dünya üzərində nəzarət üçün beynəlxalq yəhudi sui-qəsdinin təsviri nəzərdə tutulurdu və bir çox sağçı və völkisch siyasi xadimlər bunun həqiqi hesab olduğuna inanırdılar. Uzun illər Berlində yaşadıqdan sonra Ekkart 1913-cü ildə, Hitlerin Vyanadan oraya köçdüyü il Münhenə köçdü. 1919-cu ilin yanvarında o, Feder, Anton Drexler və Karl Harrer ilə birlikdə Deutsche Arbeiterpartei (Alman Fəhlə Partiyası və ya DAP) təsis etdi və bu partiya əhalinin daha böyük təbəqələrinə cəlbediciliyini artırmaq üçün 1920-ci ilin fevralında adını Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei olaraq dəyişdirdi (Milli Sosialist Alman Fəhlə Partiyası və ya NSDAP) daha çox Nasist Partiyası kimi tanınır. Ekkart, 1920-ci ilin dekabrında Münchener Beobachter-i satın alan tərəfə görə məsuliyyət daşıyırdı, o, bunun üçün ödənilən krediti təşkil etdi. 60.000 Mark Alman Ordusunun general Frans Ritter fon Eppə məxsus fondlarından gəldi və kredit Ekkartın evi və əmlakı, və Ekartın sahibi olan Auqsburq kimyaçısı və fabrik sahibi Dr. Gottfried Grandel ilə dost və partiyanın maliyyəçisi, zamin kimi təmin edildi. Qəzet Völkischer Beobachter adlandırıldı və ilk redaktoru və naşiri Ekkart olmaqla partiyanın rəsmi orqanı oldu. O, həmçinin nasist şüarı olan Deutschland ervache ("Almaniya oyaq") yaratdı və onun əsasında "Şturm-Lied" adlı himnin sözlərini yazdı. 1921-ci ildə Ekkart Birinci Dünya Müharibəsi zamanı oğulları üç həftədən çox cəbhədə xidmət etmiş bir yəhudi ailəsini misal gətirə bilən hər kəsə 1000 Mark vəd etdi. Hannover ravvin Samuel Freund bu şərti yerinə yetirən 20 yəhudi ailəsinin adını çəkdi və Ekkart mükafatı ödəməkdən imtina etdikdə onu məhkəməyə verdi. Məhkəmə zamanı Freund yeddi veteranı olan daha 50 yəhudi ailəsinin adını çəkdi, onların arasında müharibədə üç oğlunu itirmiş bir neçəsi var idi. Ekkart işi uduzdu və ödəməli oldu.

Hitlerin müəllimi
-----------------

Hitler Birinci Dünya Müharibəsində xidmət etmiş keçmiş piyada idi. O, Almaniyanın təslim olmasını qəbul edə bilməyən çoxsaylı əsgərlərdən biri idi. Ekkartın və DAP üzvlərinin çıxışları heyran etdi. O, zabitlərinə hesabat vermək yox, müzakirəyə qoşulmaq qərarına gəlib. DAP kimi o, Birinci Dünya Müharibəsində almanların məğlubiyyətini bolşeviklərin, yəhudilərin və marksistlərin üzərinə atdı. Hitler otaqdakı hər kəsə hakim ola bilən təbii natiq idi. Hitler bütün pivə zalını valeh etdi. Gəncin sözünün gücü ilə tamaşaçını ovsunlaya bilməsi Ekkartı heyran etdi. O, öz "alman məsihini" təzəcə tapmışdı. Beləliklə, Hitler mifi yarandı. Hitler "xalq qəhrəmanı" tərifinə mükəmməl uyğun gəlir. O, adi bir insan idi, siqaret çəkən və ya siqaret çəkməyən idi. Ekkart Hitlerdən iyirmi yaş böyük olsa da, aralarında dərhal qarşılıqlı heyranlıq yarandı. Şair gənc əsgərə ata oldu. Ekkart Hitleri alman yüksək cəmiyyətinə təqdim etdi. Hitler ədəbsiz idi və üzünü yeməklə doldurarkən yəhudilər və kommunistlər haqqında danışırdı. Hitlerin ittiham xarakterli çıxışları və masa arxasında pis davranışları sahibələri şoka salıb. Keçmiş dramaturq bilirdi ki, Hitleri alman cəmiyyətinin bütün təbəqələri tərəfindən qəbul ediləcək bir şəxsiyyətə çevirmək üçün onun işinə ixtisar edilir. Tezliklə Hitlerə kostyum və papaq verərək daha yaxşı geyinməyə məcbur etdi. Ekkart Hitlerə oxumaq üçün bir neçə kitab da verdi və ona danışıq və yemək etiketini öyrətdi. Alman xalqına hələ yəhudilərin süqutunun əsas səbəbkarı olduğuna inandırılmamışdı. Yəhudilər alman cəmiyyətinə inteqrasiya olundu və Birinci Dünya Müharibəsində iştirak etdilər. Onlar uğurlu professorlar, dövlət məmurları, biznes sahibləri və sənətçilər idi. Yəhudiləri özündən uzaqlaşdırarkən millətçi davaya dəstək qazanmaq müsbət mənada görülmədi. Ekkartın mediadan kütlələrin beynini yumaq üçün bir vasitə kimi istifadə etməsində oynadığı roldadır. Nasistlər daha sonra Ekkartın təbliğat planından istifadə edərək medianı nəzarətdə saxlayıb Holokost üçün zəmin yaratdılar.

Ekkart və Hitler
----------------

Hitler nasist hərəkatının ilk dövrlərində özünü lider hesab etmirdi. O, özünü Nasist Partiyasının ideyalarını xalqa yaymaq vəzifəsi daşıyan bir evangelist kimi təsəvvür edirdi. Onun partiyanın ruporu olduğunu deyə bilərik. Nasist hərəkatının məqsədi irqçi ideologiyaların ictimai qəbulunu artırmaq idi. 1920-ci ilin dekabrında Ekkart öz əlaqələrindən Nasist Partiyasının rəsmi qəzeti olan Völkischer Beobachter-i maliyyələşdirmək üçün istifadə etdi. O, baş redaktor təyin edilib. O, "Almaniya oyanır" mənasını verən "Deutschland-Erwake" ifadəsini işlətdi. Ekkart Hitleri alman xalqını əvvəlki şöhrətinə qaytaracaq və onları zülm boyunduruğundan azad edəcək bir alman lideri kimi təsəvvür edirdi. Qəzetdə o, Hitlerə "Seçilmiş Komandir" deyirdi. Hitlerin az qala ilahi sözlərlə təsvir edildiyini görəndə onun boşboğazlığı çox artdı. Uğursuz rəssama indi başqaları "Məsih "kimi baxırdılar. 1921-ci ilin iyununda NSDAP sədri Anton Drexler Sosial Demokrat Partiyası ilə birləşməyi təklif etdi. Hitler bu hərəkətə qəzəbləndi. O, partiyanı tərk etdi. Amma bu blef idi; Hitler partiyanın ulduzu olduğunu bilirdi. Onun eqosu Ekkartın işi sayəsində ən yüksək həddə çatmışdı. Hitlerin istefası Nasist Partiyasına xəbərdarlıq oldu. İstəklərinə tabe olmaqdan imtina etsələr, onu itirə bilərlər. Hər kəs meqaloman despotun ilk əlamətlərini görə bilirdi. Təəssüf ki, alman cəmiyyətinin nüfuzlu adamları Hitlerin təhlükəli bir dəliyə çevrilməsinə məhəl qoymadılar. Hitlerin riski öz bəhrəsini verdi. Ekkartın inandırmasından sonra Nasist Partiyası Hitleri özünə sədr seçdi. SDP ilə birləşmə ləğv edildi. Lakin tezliklə şair Hitleri nasist partiyasının lideri təyin etdiyinə görə peşman oldu. Həm Hitler, həm də Ekkart antisemit olsalar da, əks fikirdə idilər. Ekkart yəhudiləri arilərin antitezisi kimi görür və birinin digərinin varlığını tələb etdiyini müdafiə edirdi. Onun fikrincə, "yəhudi xalqı məhv olarsa, bütün zamanların sonu "olardı. Hitlerin məqsədi yer üzündəki bütün yəhudiləri məhv etmək idi. Onun üçün Ekkart çox bədbin idi və sözlər uydururdu. O, keçmiş dramaturqu üsyançı kimi görməyə başladı. Hitler hərəkətə keçmək istəyirdi. Çıxışlar və redaksiya yazıları kifayət etmədi. 28 oktyabr 1922-ci ildə Benito Mussolini və 30.000 faşist İtaliyada hakimiyyəti ələ keçirdilər. Çevriliş nasistlər üçün bir model və ilham rolunu oynadı. Plan hakimiyyəti ələ keçirmək, sonra isə ona haqq qazandırmaq idi. Dünya Müharibəsi rütbəli veteranı Hermann Görinq Hitleri Bavariyada çevriliş etməyə çağırdı. Goering daha sonra Hitlerin baş məsləhətçilərindən biri və Alman Luftvaffe Hərbi Hava Qüvvələrinin rəhbəri oldu. Çevriliş planı Ekkartı şoka saldı. Onun başqa fikirləri var idi. O, Hitleri "məsih kompleksinə "sahib olmaqda ittiham edib, bu kompleksi Hitlerə aşılayanın Ekkart olduğunu nəzərə alsaq, bu, ironik idi. Julius Streicher kimi pozğun və ifrat antisemit baxışları olan xəstə insanlar nasist hərəkatına qoşuldular. Streicher daha sonra Der Stürmer jurnalı vasitəsilə yəhudilərə nifrətini təbliğ edərək Holokostda rol oynadı. Müttəfiqlər onu İkinci Dünya Müharibəsindən sonra, Nürnberq məhkəmələrindən sonra edam etdilər. Streicher kimi insanlar Ekkartı dəhşətə gətirirdilər. Şair dəliliyə hakim olmaq istəyirdi. Amma işlər artıq onun əlində deyildi. Hitler Nasist Partiyasına rəhbərlik edirdi. Ekkart kiçik yaşlarından çox içirdi, Hitler bunu problem hesab edirdi. Hitler və Ekkart 1923-cü ilin noyabrına qədər , Nasistlərin Bavariyada hakimiyyəti ələ keçirmək üçün uğursuz cəhdi olan Beer Hall Putsch ərəfəsində yollarını ayırmışdılar. Müəllim və tələbə artıq bir-birini görməsə də, Ekkart 9 noyabr 1923-cü ildə Beer Putsch-da iştirak etdi. Hakimiyyəti ələ keçirə bilməyən Bavariya hakimiyyəti onu Hitlerlə birlikdə Landsberq həbsxanasına saldı. O, xəstəlikdən əziyyət çəkdiyinə görə Bavariya səlahiyyətliləri həbs olunduqdan qısa müddət sonra Ekkartı həbsdən azad etdilər. 26 dekabr 1923-cü ildə Ditrix Ekkart Berchtesgadendə ürək tutmasından öldü.

Ölümü
-----

Ekkart 26 dekabr 1923-cü ildə Berchtesgadendə ürək tutmasından öldü. O, Berchtesgadenin köhnə qəbiristanlığında, Nasist Partiyasının rəsmisi Hans Lammers və onun həyat yoldaşı və qızının məzarlarının yaxınlığında dəfn edildi. Hitler "Mayn Kampf "ın birinci cildində Ekkartın adını çəkməsə də, Ekkartın ölümündən sonra ikinci cildi ona həsr edərək yazırdı ki, Ekkart "öz yazılarında və əsərlərində ömrünü xalqımızın oyanışına həsr etmiş ən yaxşılardan biri idi. Düşüncələrində və nəhayət əməllərində". Şəxsi söhbətdə o, Ekkartın müəllimi kimi rolunu etiraf etdi və 1942-ci ildə onun haqqında dedi: "Biz o vaxtdan bəri hamımız irəli getdik, buna görə də [Ekkartın] o vaxt nə olduğunu görmürdük. Hitler daha sonra katiblərindən birinə dedirdi ki, Ekkartla dostluğu "1920-ci illərdə yaşadığı ən yaxşı şeylərdən biridir" və bir daha onunla belə "düşüncə və hiss harmoniyası "hiss etdiyi bir dostu olmamışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Dietrich Eckart // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* Dietrich Eckart // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-11-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-20.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-11-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-20.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-11-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-20.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-20.