recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**İoannis Kapodistrias** (*yun.* Ιωάννης Καποδίστριας; 11 fevral 1776[…], Kerkira, İon adaları[…] – 9 oktyabr 1831[…] və ya 27 sentyabr 1831) — Osmanlı Dövlətindən müstəqilliyini qazanan Yunanıstanın ilk dövlət başçısıdır.

Həyatı
------

11 fevral 1776-cı ildə o zamanlar Venesiya Respublikasının bir hissəsi olan Korfu adasında anadan olub. İtaliyada Padova Universitetində tibb, hüquq və fəlsəfə sahələrində təhsil alıb. 1809-ci ildə Rus çarı I Aleksandrın xidmətinə girib. 1813-ci ildə Rusiyanın nümayəndəsi olaraq İsveçrənin 19 kantondan ibarət tərəfsiz bir Avropa ölkəsi halında qurulmasında rol oynadı. 1815-ci ildə Napoleon müharibələri sonrasında Avropa ölkələri arasında qurulan Vyana konqresində Rusiyanı təmsil etdi. Bu müvəffəqiyyətləri nəticəsində I Aleksandr tərəfindən Rusiyanın xarici işlər nazirliyinə gətirildi.

Yunanıstanın müstəqilliyində rolu
---------------------------------

İoannis Kapodistrias ilk dəfə 1821-ci ildə Mora yarımadasında Osmanlı Dövlətinə qarşı çıxan üsyanlardan sonra Yunan siyasətinə də qarışdı. 1822-ci ildə Rusiyanın xarici işlər nazirliyindən ayrıldı. 1827-ci ildə Moradaki üsyançıların qurduğu Yunan məclisi Kapodistriası Avropada ən yaxşı tanınan yunan əsilli diplomat olması səbəbi ilə Yunanıstana vali (Yunanca: Kivernitis) olaraq seçdi. Yunanıstan hələ Osmanlılardan müstəqilliyini qazanmaqdan əvvəl 1828-ci ilin yanvar ayında Kapodistrias Mora yarımadasına ayaq basaraq bu vəzifəni boynuna götürdü. Lakin hələ Yunanıstanın müstəqilliyi beynəlxalq səviyyədə tanınmadan bir sui-qəsd nəticəsində həlak oldu.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. ↑  Ioánnis Antónios, Komis Kapodístrias // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. 1 2  Каподистрия, Иоанн Антонович (rus.). // *Русский биографический словарь* СПб: 1897. Т. 8. С. 479–481.
4. ↑  "Yunanistan'ın bağımsızlığını kazanması". 2016-03-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-17.

Mənbə
-----

* Stella Ghervas, "Le philhellénisme russe : union d’amour ou d’intérêt?", in *Regards sur le philhellénisme*, Geneva, Permanent Mission of Greece to the United Nations (Mission permanente de la Grèce auprès de l’ONU), 2008.


Vikianbarda İoannis Kapodistrias ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Anno Hideaki** (*yap.* 宮﨑 駿 Anno Hideaki, 22 may 1960) — yaponiyalı anime və kinofilmlər rejissoru. Vegetariandır. 2002-ci ildən manqaka Moyoqo Anno ilə evlidir. Onun ən məşhur əsəri Neon Genesis Evangeliondur.

Fəaliyyəti
----------

Animator kimi ilk dəfə Super Dimensional Fortress Macross-da işə başlayıb, lakin yalnız 1984-cü ildə Küləklər vadisindən Navsikaya anime filmindən sonra məşhurlaşdı. Bundan sonra Gainax studiyasını yaradıb quruluşçu rejissor kimi ilk tammetrajlı filmi Wings of Honneamise, Gunbuster və Nadia: The Secret of Blue Water-sı çəkdi. Lakin Nadia: The Secret of Blue Water-sı çəkdikdən sonra depressiyaya düşüb az qala sui-qəsd torətmişdi.

1998-ci ildə Love & Pop, 2000-ci ildə isə Shiki-Jitsu (Ritual) filmlərini çəkdi. 2004-cü ildə Cha no aji (Çayın dadı) filmində anime rejissoru, 2006-cı ildə isə Naisu no mori: The First Contact (Qorxmuş meşə: İlk təmas) filmində öz rolunda oynayıb. 2013-cü ildə Hayao Miyazakinin dəvəti ilə Külək güclənir anime filmində baş qəhrəman Jiro Horikoshi-ni səsləndirdi.

Əsərləri
--------

* Wings of Honneamise (1987)
* Gunbuster (1988)
* Nadia: The Secret of Blue Water (1990—1991)
* Neon Genesis Evangelion (1995—1996)
* The End of Evangelion (1997)
* Kare Kano (1998)
* Love & Pop (1998)
* Shiki-Jitsu (2000)
* Cutie Honey (2004)
* Rebuild of Evangelion (2007, 2009, 2012)

İstinadlar
----------

1. 1 2  Hideaki Anno // BD Gest' (fr.).
**Monqun-Tayqa** (tıva Мөңгүн-Тайга — **Gümüşü dağlar**) — Tıvanın Monqun-Tayqa kojuunun ərazisinə daxil olan dağ silsiləsi. Silsilə Muqur (şimaldan), Şara-Xaraqai (şərqdən və cənub-şərqdən) və Tolayta (qərbdən), Altay ilə (şərqindən) əhatələnir.

Altay dağlarının Rusiya hissəsi Qərbi Sibirin bir bölgəsi hesab olunur, lakin Monqun-Tayqa 1932-ci ildə (Ubsu-Nur çökəkliyinin şimalı ilə birlikdə) Monqolustandan Tuva Xalq Respublikasına verilir. 1944-cü ildə (respublika RSFSR-in tərkibinə daxil olandan sonra) Tıva Şərqi Sibirin bir hissəsi hesab olunur.

Dağın zirvəsi Şərqi Sibirin ən yüksək nöqtəsidir. Parıldayan buz günbəzi ilə fərqlənir. Aydın havada Monqun Tayqa, adını təsdiqləyən kəskin bir gümüş işığı ilə bərq vurur. Burada daim güclü külək əsir.

Massivin şərq ətəyində Hindiktiq-Xol gölü ("göbəkli göl") yüksək və dik sahilləri olan, buzlaq mənşəli təmiz suyu olan böyük bir su tutarı yerləşir. Göl dəniz səviyyəsindən 2.305 m hündürlükdə yerləşir, mərkəzində gölə ad verən iki dağ adası var. Yerlilər su tutarının təmizliyi ilə çox qürur duyurlar. Burada Tıva və bütün Şərqi Sibirin ən yüksək nöqtəsi olan Monqun-Tayqa dağı (3976 m) yerləşir. Monqun-Tayqanın fəth tarixi 1946-cı ildə başlamışdır. Bunun səbəbi dağın müqəddəs sayılması və yerli inanclara görə zirvəyə qalxmağın qadağan olunmasıdır. Zirvə hələdə alpinistləri və dağ turistlərini özünə cəlb edir. Burada müxtəlif çətinlik kateqoriyalı bir neçə marşrut yolu vardır.
Massivin mərkəzində qranit, digər ərazilərində kristal şistlər və qum daşları yayılmışdır. Dağlarda ümumi sahəsi 44 km² olan buzlaqlar mövcuddur. Buzlaqlar vaxtı ikən massivin ətrafı boyunca geniş yayılmışdır. Buda keçmiş güclü buzlaşmanın göstəriciləridir. Qədim buzlaqların izlərinin, eroziya ilə bir qədər dəyişdirilmiş təzə relyef formalarının olması ehtimal ki, buz dövrünün sonunda yaranan yüksəlməni göstərir. Massivin şimal yamaclarında çəmən bitki örtüyü və dağ tundrası, cənub yamaclarında isə yüksək dağ çölləri və daş çökəklikləri vardır. Meşə kəmərindən tamamilə məhrumdur. Massivin şimal yamaclarının ətəyində çay və axın vadiləri boyunca Sibir bitkilərindən ibarət olan meşələrinin yalnız kiçik ərazilərinə rast gəlinir.

2000-ci ildə burada Ubsunur Hövzəsi Biosfer Qoruğu qurulur. Alp çəmənliklərini, qaya tundralarını və soyuq çölləri qorumaq üçün 15,890 hektar ərazidən ibarət qoruq təşkil edilir. Arxar və İrbis (qar bəbiri) kimi nadir canlıların yayıldığı əsas areallardan biridir.

Mənbə
-----

* Официальный портал республики Тыва Arxivləşdirilib 2014-02-12 at the Wayback Machine
* Государственный Природный Биосферный Заповедник «Убсунурская котловина»
* Монгун-Тайга — восхождение на гору небесного медведя. Фотоотчет

İstinadlar
----------

1. ↑  "Официальный портал республики Тыва". 2020-06-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-01.
2. ↑  "Монгун-Тайга — восхождение на гору небесного медведя. Фотоотчет". 2013-12-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-01.
**Fərhad Ağalarov** (*azərb.* Fərhad bəy Əbülfət bəy oğlu Ağalarov ‎; d. 10 noyabr 1868, Tiflis quberniyası, Qaraçalı kəndi – ?) — ADR ordusunun polkovniki.

Həyatı
------

Fərhad bəy Əbülfət bəy oğlu 10 noyabr 1868-ci ildə Tiflis quberniyasının Qaraçalı kəndində anadan olub. Şuşa real məktəbini, 1885-ci Nikolayev hərbi kavaler məktəbinə qəbul olmuş, 1888-ci ildə bitirmişdi. Birinci Dünya müharibəsində iştirak edib. 1914–1915-ci illərdə alman cəbhəsində, 1916–1917-ci ildə Urmiyada Levondovskinin dəstəsində xidmət etmişdi. Milli Orduda birinci Azərbaycan süvari alayının komandiri idi. Bakıda qarnizon rəisi olub. 1921-ci ildə sürgünə göndərilib.

Ağalarovun rəhbərlik etdiyi kəşfiyyat və əks-kəşfiyyat bölməsinin daha bir fəaliyyəti barədə arxivdə maraqlı material saxlanılır. İngilis qoşunlarının komandanı general Tomsonun tələbi ilə Bakıda yerləşən Azərbaycan korpusunun qərargahı, o cümlədən Hərbi Nazirlik Gəncəyə köçürülmüşdü. Bakıda yerləşdirilməsi nəzərdə tutulan 1 piyada taboru, 400 nəfərdən ibarət süvari və 1 topçu alayı polkovnik Fərhad bəy Ağalarovun rəhbərliyi ilə Salyan qazarmasında yerləşməli idi. Hərbi nazirin də bu münasibətlə Bakıya gələcəyi planlaşdırılırdı. Bakıda olan qarışıqlıq, təbii ki, müəyyən təhlükəsizlik tədbirləri görməyi tələb edirdi. Hər cür təxribatların ola biləcəyi istisna edilmirdi.

  

Məhəmməd Əmin Rəsulzadə 1923-cü ildə yazdığı "Azərbaycan Cümhuriyyəti keyfiyyəti-təşəkkülü və indiki vəziyyəti" kitabında Frəhad bəy Ağalarovu Azərbaycanın istiqlal şəhidi adlandırıb.

Ailəsi
------

Fərhad bəy Sultan Turan xanım Bəhmən mirzə qızı Qacarla (1885–1941) ailə qurmuşdu. Tamerlan bəy, Abbas bəy, İdris bəy adlı oğlanları, Ziya xanım adlı qızı vardı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Ağalarovlar, "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2010, № 12, səh.10–16.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Demokratik Respublikasının milli ordusu

İstinadlar
----------

1. ↑  "Hərb tariximizin şanlı dövrü: Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti və milli ordu quruculuğu". 2019-09-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-14.
2. ↑  "Müstəqil dövlətimizin ilk xüsusi xidmət və təhlükəsizlik orqanları". 2022-05-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-14.
3. ↑  *Rəsulzadə, Məhəmməd Əmin.* Azərbaycan Cümhuriyyəti keyfiyyəti-təşəkkülü və indiki vəziyyəti (PDF) (az.). Bakı: Elm nəşriyyatı. 1990. 79.
Kompüter şəbəkəsində port və ya port nömrəsi, əlaqənin son nöqtəsini unikal şəkildə müəyyən etmək və məlumatları xüsusi xidmətə yönləndirmək üçün təyin edilmiş nömrədir. Proqram səviyyəsində, əməliyyat sistemi daxilində port xüsusi prosesi və ya şəbəkə xidmətinin növünü müəyyən edən məntiqi konstruksiyadır. Hər bir nəqliyyat protokolu və ünvan kombinasiyası üçün proqram səviyyəsində bir port ona təyin edilmiş port nömrəsi ilə müəyyən edilir. Port nömrələrindən istifadə edən ən çox yayılmış nəqliyyat protokolları Transmission Control Protocol (TCP) və User Datagram Protocol (UDP); bu port nömrələri 16 bitlik nömrələrdir.

Port nömrəsi həmişə IP ünvanı və rabitə üçün istifadə edilən nəqliyyat protokolunun növü kimi hostun şəbəkə ünvanı ilə əlaqələndirilir. Mesajın təyinat və ya mənşə ünvanını tamamlayır. Xüsusi port nömrələri xüsusi xidmətləri müəyyən etmək üçün qorunur ki, gələn paket asanlıqla işləyən proqrama yönləndirilə bilsin. Bu məqsədlə 1024-dən aşağı olan port nömrələri tarixən ən çox istifadə edilən xidmətləri müəyyən edir və onlara tanınmış port nömrələri deyilir. Daha yüksək nömrəli portlar proqramlar tərəfindən ümumi istifadə üçün mövcuddur və efemer portlar kimi tanınır.

Port nömrəsi
------------

### Ümumi port nömrələri

 *Əsas məqalə: TCP və UDP port nömrələrinin siyahısı*Tanınmış portlar (həmçinin sistem portları kimi tanınır) 0-dan 1023-ə qədər nömrələnmiş portlardır. Bu diapazonda yeni təyinatlar üçün tələblər digər qeydiyyatlara nisbətən daha sərtdir.

Tanınmış port nömrələri| Nömrəsi | Təyinatı |
| --- | --- |
| 20 | File Transfer Protocol (FTP) Məlumat ötürülməsi |
| 21 | File Transfer Protocol (FTP) Komanda nəzarəti |
| 22 | Secure Shell (SSH) Təhlükəsiz Giriş |
| 23 | Telnet remote login service, unencrypted text messages |
| 25 | Simple Mail Transfer Protocol (SMTP) email delivery |
| 53 | Domain Name System (DNS) xidməti |
| 67, 68 | Dynamic Host Configuration Protocol (DHCP) |
| 80 | Hypertext Transfer Protocol (HTTP) World Wide Web-də istifadə olunur |
| 110 | Post Office Protocol (POP3) |
| 119 | Network News Transfer Protocol (NNTP) |
| 123 | Network Time Protocol (NTP) |
| 143 | Internet Message Access Protocol (IMAP) Elektron poçtun idarə edilməsi |
| 161 | Simple Network Management Protocol (SNMP) |
| 194 | Internet Relay Chat (IRC) |
| 443 | HTTP Secure (HTTPS) HTTP üzərində TLS/SSL |
| 546, 547 | DHCPv6 DHCP-nin IPv6 versiyası |

Həmçinin bax
------------

* OSI model
* TCP/IP model
* Nmap

İstinadlar
----------

1. ↑  *Michelle Cotton; Lars Eggert; və b.* Internet Assigned Numbers Authority (IANA) Procedures for the Management of the Service Name and Transport Protocol Port Number Registry. IETF. August 2011. doi:10.17487/RFC6335. BCP 165. RFC 6335.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 158025753 |
**NGC 1909**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktik dumanllıqdır. Göy üzündə Eridan bürcü istiqamətində yerləşir. **RN** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Uilyam Herşel tərəfindən 1786-cı ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 1909: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 1885 |
NGC 1886 |
NGC 1887 |
NGC 1888 |
NGC 1889 |
NGC 1890 |
NGC 1891 |
NGC 1892 |
NGC 1893 |
NGC 1894 |
NGC 1895 |
NGC 1896 |
NGC 1897 |
NGC 1898 |
NGC 1899 |
NGC 1900 |
NGC 1901 |
NGC 1902 |
NGC 1903 |
NGC 1904 |
NGC 1905 |
NGC 1906 |
NGC 1907 |
NGC 1908 |
**NGC 1909** |
NGC 1910 |
NGC 1911 |
NGC 1912 |
NGC 1913 |
NGC 1914 |
NGC 1915 |
NGC 1916 |
NGC 1917 |
NGC 1918 |
NGC 1919 |
NGC 1920 |
NGC 1921 |
NGC 1922 |
NGC 1923 |
NGC 1924 |
NGC 1925 |
NGC 1926 |
NGC 1927 |
NGC 1928 |
NGC 1929 |
NGC 1930 |
NGC 1931 |
NGC 1932 |
NGC 1933 |
NGC 1934



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**NGC 3372**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktik dumanllıqdır. Göy üzündə Kil bürcü istiqamətində yerləşir. **EN** tipli  qalaktikadır. Fransız astronomu Nicolas Lacaille tərəfindən 1751-ci ildə 1.27 sm (0.5 düymə) ölçülü refraktor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 3372: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 3348 |
NGC 3349 |
NGC 3350 |
NGC 3351 |
NGC 3352 |
NGC 3353 |
NGC 3354 |
NGC 3355 |
NGC 3356 |
NGC 3357 |
NGC 3358 |
NGC 3359 |
NGC 3360 |
NGC 3361 |
NGC 3362 |
NGC 3363 |
NGC 3364 |
NGC 3365 |
NGC 3366 |
NGC 3367 |
NGC 3368 |
NGC 3369 |
NGC 3370 |
NGC 3371 |
**NGC 3372** |
NGC 3373 |
NGC 3374 |
NGC 3375 |
NGC 3376 |
NGC 3377 |
NGC 3378 |
NGC 3379 |
NGC 3380 |
NGC 3381 |
NGC 3382 |
NGC 3383 |
NGC 3384 |
NGC 3385 |
NGC 3386 |
NGC 3387 |
NGC 3388 |
NGC 3389 |
NGC 3390 |
NGC 3391 |
NGC 3392 |
NGC 3393 |
NGC 3394 |
NGC 3395 |
NGC 3396 |
NGC 3397



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Nicat Sahib oğlu Dadaşov** (30 noyabr 1989, Bakı) – ssenarist, yazıçı. Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının üzvüdür. "Xənnas", Nazik Mətləb", "Xəzərin üzərində yelləncək" filmlərinin, "Ögey ana", "Könül yarası", "Məryəm", "Sarı gəlin" televiziya seriallarının müəllifidir. "Rusiyanın görkəmli azərbaycanlıları" beynəlxalq sənədli filmlər ssenariləri müsabiqəsinin laureatıdır.

Həyatı
------

Nicat Dadaşov 30 noyabr 1989-cu ildə Bakı şəhərində anadan olub. Məktəbi bitirdikdən sonra, 2007–2011-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetində təhsil alıb.

Nicat Dadaşov "Xənnas" (2017), "İki yad adam" (2017), "Sükut" (2018), "Nazik Mətləb" (2021), "Hasar" (2022) filmlərinin, "İkinci bahar" (2014), "Məryəm" (2016),"Ögey ana" (2017), "Sarı gəlin" (2017), "Könül yarası" (2018) seriallarının ssenari müəllifidir.

N. Dadaşovun 2018-ci ildə Mir Cəlal Paşayevin "Kəmtərovlar ailəsi" hekayəsinin motivləri əsasında yazdığı "İki yad adam" filmi Pekində "Grand Asian" film festivalında "Ən yaxşı sosial film" mükafatına layiq görülüb. Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqı A. M. Qorçakov adına İctimai Diplomatiyaya Dəstək Fondu ilə birgə həyata keçirtdiyi "Rusiyanın görkəmli azərbaycanlıları" beynəlxalq sənədli filmlər ssenariləri müsabiqəsində laureatlar siyahısında olub.

N. Dadaşov bir sıra hekayə və romanın müəllifidir. 2014 ildə yazıçının "Həyatın bir anı" adlı hekayələr kitabı çap edilib və 2021-ci ildə müəllifin "Bizim vaxtımız keçib" adlı romanı oxuculara təqdim olunacaq.

Filmoqrafiya
------------

1. İkinci bahar (serial, 2014) (ssenari müəllifi)
2. Məryəm (teleserial, 2016) (ssenari müəllifi)
3. Xənnas (tammetrajlı film, 2017) (ssenari müəllifi)
4. İki yad adam (qısametraflı film, 2017) (ssenari müəllifi)
5. Ögey ana (serial, 2017) (ssenari müəllifi)
6. Aktyor (qısametrajlı film, 2017) (ssenari müəllifi)
7. Sarı gəlin (serial, 2017) (ssenari müəllifi)
8. Sükut (qısametrajlı film, 2018) (ssenari müəllifi)
9. Könül yarası (serial, 2018) (ssenari müəllifi)
10. Qara yazı (teleserial, 2019) (ssenari müəllifi)
11. Nazik Mətləb (tammetrajlı film, 2021) (ssenari müəllifi)
12. Xəzərin üzərində yelləncək (tammetrajlı film, 2022) (ssenari müəllifi)
13. Hasar (qısametrajlı film, 2022) (ssenari müəllifi)

İstinadlar
----------

1. ↑  ""İki yad adam" filmi Çində mükafatlandırıldı". 2017-03-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-12.
2. ↑  "Kinematoqrafçılar ittifaqı ssenari müsabiqəsinin qaliblərinin adlarını açıqladı". 2021-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-12.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi Facebook profili
* Rəsmi İnstagram profili
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Ermənistan tarixi (dəqiqləşdirmə).

**Ermənistan tarixi** – "*erməni tarixinin atası"* adlandırılan Moisey Xorenli tərəfindən yazılan üç hissəli əsər.

Xüsusiyyətlər
-------------

Əsərin ön sözündən məlum olur ki, Xorenli bu əsəri erməni xalqının, erməni dövlətinin, müxtəlif naharar nəsillərinin və ən əvvəl Baqratuni soyunun kökünü öyrənmək istəyən knyaz Saak Baqratuninin xahişi ilə yazmışdır. Beləliklə, Xorenli lap qədimdən 428-ci ilə kimi — yəni Şərqi Ermənistanda dövlət quruluşunun Sasanilər tərəfindən ləğvinə kimi erməni xalqının tarixini yaradır. Müəllif erməni etnosunu məçhur qədim xalqların — Aşşur, Babilistan, Midiya, Parfiya, Sasanilər və Rumların tarixi ilə paralel inkişaf etdirir. Xorenlinin siyasi tendensiyası, məramı keçmişdə Ön Asiyanın iri dövlətlərindən heç də geri qalmayan müstəqil, güclü erməni çarlığının olduğunu sübut etmək, ermənilərin böyük keçmişini göstərmək olmuşdur.

N.Y.Marr təsdiq edir ki,*"Xorenli yunan mədəniyyəti zəminində yetişmiş parlaq erməni millətçisi, eləcə də yunan qayda-qanunlarının həvəskarı olmuşdur. Onun əsərini nə Suriya missioner məktəbinə, nə də yunan-sxolastik məktəbinə aid etmək olar.* Erməni tarixşünaslığı, ümumiyyətlə erməni ədəbiyyatı öz inkişafının birinci mərhələsini Xorenli ilə tamamlayır.

Xorenlinin əsəri Qafqaz Albaniyası tarixi üzrə də mühüm mənbələrdən biri sayılır. Burada onun tarixi, coğrafiyası, xüsusən birinci əsrdə Araz şayından keçən Cənub sərhəddi haqqında ətraflı məlumat və təsvir var. Bu mənbə bizə siyasi tarix haqqında albanların Sisak nəslindən olan ilk hökmdaı Arran haqqında, Qafqaz Albaniyasının Paytakaran vilayətinin hökmdarı Sanatrukun Ermənistana basqını,alban Arşaki hökmdarı Urnayrın 371-ci ildə Dzirav döyüşündə iştirakı haqqında; eləcə də Qafqaz Albaniyasında xristianlıq, bununla əlaqədar olaraq Maarifçi Qriqorinin nəvəsi alban katolikosu Qriqorisin Albaniyada fəaliyyəti barədə məlumatlar vardır.Əsərdə türk xalqları — bulqarlar, barsillər, xəzərlər və hunlar haqqında olan məlumatlar da maraqlıdır.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Tarix** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Çiçək Mahmudqızı** (*Məmmədova Çiçək Mahmud qızı*; 5 mart 1964, Qaymaqlı, Qazax rayonu) — Azərbaycan şairi, publisist, televiziya aparıcısı. "Aşıq Pəri" məclisinin (1984), Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

Məmmədova Çiçək Mahmud qızı 1964-cü il mart ayının 5-də Qazax rayonunun Qaymaqlı kəndində anadan olub. 1971-ci ildə Qaymaqlı kənd orta məktəbin birinci sinfinə gedib və orta təhsilini 1981-ci ildə bitirib. 1982-ci ildə Azərbaycan Dillər Universitetinə daxil olub və 1987-ci ildə ali təhsilini fərqlənmə diplomu ilə başa vurub. 1987-ci ildən etibarən Azərbaycanın müxtəlif rayonlarında müəllim kimi işləyir.

Yaradıcılığı
------------

Çiçək Mahmudqızı dövri mətbuatda şeirlərlə və publisistik yazılarla çıxış edib.

Azərbaycan Dövlət Radiosu və Televiziyası verlişlərində ştatdankənar müxbir kimi çalışıb. 1993-cü ildən Gəncə şəhərinə köçüb, həm orta məktəbdə, həm də Gəncə Dövlət Universitetində müəllim kimi işləyir.

2002–2003-cü illərdə Gəncənin "Kəpəz" kanalında "Mənim şeirli dünyam" verlişinin aparıcısı, 2008-ci ildən Tovuzda fəaliyyət göstərən televiziyada "Saz-Söz Dünyası" verlişinin müəllif-aparıcı kimi çalışıb. 2010-cu ildənTürkel adı ilə yenidən fəaliyyətə başlayan həmin televiziyada "Xoş ovqat" verilişinin müəllif-aparıcısı işləyib.

2013-cü ilin oktyabrından isə Gəncənin "Kəpəz" televiziyasında "Duyğulu könüllər" verilişinin aparıcısıdır. "Bənövşə yaşlar" adlı şeir kitabının və onlarla publisist yazıların müəllifidir.

2011-ci ildən hər ilin yazında kecirdiyi "İncəgülü" saz-söz şöləni bir tele-layihə kimi saz-söz sənətinə çox dəyərli bir xidmətidir.

"Aşıq Pəri" məclisinin, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin üzvüdür.

Kitabları
---------

1. "Bənövşə yaşlar",
2. "Könüllərin Çiçəyi"

Ailəsi
------

İki övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Rumiyyə Miraslan.* ""Harandan vuruldun deyə sorsaydın, deyərdim Eşqimdən..."" (az.). moderator.az. 18/02/2016. 2016-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-09-28.
2. ↑  *Aydın Adıgözəlli.* "Məşhur teleaparıcı: "Mən öz içimdəki Çiçəklə yaşayıram, çölümdəki ilə yox. Çölümdəki Çiçək insanlar üçündür"" (az.). azerbaycaninfo.com. 2015. 2016-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-09-28.
3. ↑  "Çiçək Mahmudqızı:"Mən "Məlikməmməd nağılı", Bu dünya divlər ölkəsi"" (az.). analoq.az. 2016-09-18. 2016-10-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-03.
4. ↑  *Nigar İsfəndiyarqızı.* "Hardasan, könül yiyəsi?!". "Kaspi" qəzeti (az.). kaspi.az. 2013-11-01. 2016-10-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-03.
**İvan Georgiyeviç Maçabeli** (*gürc.* ივანე გიორგის ძე მაჩაბელი; 27 yanvar (8 fevral) 1854 – 26 iyun (8 iyul) 1898, Tiflis, Tiflis quberniyası, Rusiya imperiyası) — Vilyam Şekspir tərcümələri ilə tanınmış gürcü yazıçı, jurnalist və ictimai xadimi.

Həyatı
------

İvan Maçabeli Tamaraşeni kəndində (indi Tsxinval yaxınlığındakı Cənubi Osetiya Respublikası ərazisində) qədim gürcü zadəgan ailəsində anadan olub. 

Maçabeli Sankt-Peterburq, Almaniya və Parisdə təhsil alıb.

Gürcüstana qayıtdıqdan sonra İlya Çavçavadzeyə gürcü mədəniyyətinin dirçəldilməsi və Rusiyanın imperiya hakimiyyətinə qarşı əməkdaşlığı təklif edir. Gürcüstanın aparıcı milli dövri nəşrləri olan "İveriya" və "Droeba"nın baş redaktoru vəzifəsində çalışır.

26 iyun 1898-ci ildə İvan Maçabeli Tiflisdəki mənzilini tərk edir və daha sonra itgin düşür.

Yaradıcılığı
------------

Bütün həyatı boyu Vilyam Şekspirin tərcümələri üzərində çalışıb. Heç vaxt İngiltərədə olmamasına baxmayaraq Maçabeli, Hamlet, Otello, Maqbet, III Riçard, Yuli Sezar, Antoni və Kleopatranı mükəmməl tərcümə etmişdir. Onun bu tərcümələri hələ də Rustaveli Teatrı repertuarının gündəmindədir.

Xatirəsi
--------

Maçabeli Ev-Muzeyi, Tamaraşeni kəndində, yazıçının XIX əsrdə tikilmiş zadəgan iqamətgahında yerləşirdi. 1997-ci ildə, Osetiya tərəfdən atəş açdıqdan sonra evə, xüsusən də şərab zirzəmisi olan Maraniyə böyük ziyan dəydi. Gürcü mütəxəssislərin göstərilən əraziyə girə bilməməsi səbəbindən bombardmandan sonra məhv olmamış əşyaları muzeydən çıxarmaq mümkün olmadı. Qeyd edək ki, muzeydə 2000-dən çox eksponat saxlanılırdı. Onların arasında İvan Maçabelinin şəxsi əşyaları, əlyazmalar, iri foto materiallar və tarixi Samaçablo bölgəsinin həyatından (XIX–XX əsrlərdə) bəhs edən etnoqrafik eksponatlar saxlanılırdı.

2003-cü ildə ev-muzeyin binası Gürcüstan Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən bərpa edildi. Rusiya-Gürcüstan müharibəsi zamanı bərpa edilmiş muzey dağıdıldı.

Gürcüstan-Osetiya münaqişələri zamanı (2008-ci ildə Gürcüstanda müharibə) muzey yenidən təmamilə dağıdıldı.

Tiflis şəhərində Maçabeli adına küçə də var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Дом-музей Ивана Мачабели". 2021-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-08-31.
2. ↑  "Тбилиси "Сололаки "Улица Мачабели". 2021-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-16.

Mənbə
-----

* İvan Maçabeli // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] (3-е изд.). М.: Советская энциклопедия. гл. ред.: А. М. Прохоров. 1969–1978.
* Rayfield, Donald (2000), The Literature of Georgia: A History: 1st edition, p. 181. Routledge, ISBN 0-7007-1163-5
* Georgian Monument Blown up in South Ossetia, The Jamestown Foundation Monitor, Volume 3, Issue 145 (July 25, 1997).
* International Organization Affirms that Machabeli Museum is Destroyed in Tamarasheni. The Georgian Times. January 30, 2009.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| Normativ yoxlama | GND: 130256099 · ISNI: 0000 0000 2176 4553 · LCCN: n79019796 · VIAF: 67568621 · WorldCat VIAF: 67568621 |
Ədəbi dil ümumxalq dilinin normalaşdırılmış qoludur. Bu normalılıq onu danışıq dilindən, xüsusən dialekt və şivələrdən fərqləndirir və səciyyələndirir.Ədəbi normalar həm yazılı, həm də şifahi nitqə məxsus olur.

**Orfoepiya** — Şifahi ədəbi dilin normaları əsasında mövcud olan orfoepik qaydalar sisteminə orfoepiya deyilir. Orfoepiya termini yunan mənşəli "ortpos" (düzgün) və "epos" (nitq) sözlərindən əmələ gəlib, düzgün tələffüz mənasını bildirir.

Bölmələri
---------

Müasir ədəbi dillərdən hər birinin orfoepik sistemi aşağıdakı bölmələrdən ibarətdir:

* Saitlərin tələffüzünə aid qaydalar.
* Samitlərin tələffüzünə aid qaydalar.
* Qrammatik formaların tələffüzünə aid qaydalar.
* Əcnəbi sözlərin tələffüzünə aid qaydalar.

Tarixi
------

Müasir ədəbi dillərin orfoepik qaydaları az vaxtın məhsulu deyil. Bu və ya başqa ədəbi dilin orfoepik sistemini təşkil edən qaydalar tədricən müəyyənləşib formalaşmışdır. Dilçiliyin orfoepiya şöbəsinin tarixi qədimdir. Belə ki, hələ bizim eradan əvvəl qədim hind dilçiliyində orfoepiya məsələlərinə də toxunulmuşdur. Hind alimləri "Şikşa" vedanqında fonetika ilə yanaşı, orfoepiya təliminə xüsusi yer vermişlər. Qədim dövrlərdən əsası qoyulmuş orfoepiya şöbəsi əsrlər boyu, xüsusən XIX və XX əsrlərdə müxtəlif dillərin materialları üzərində geniş şəkildə inkişaf etdirilmişdir. Müasir dövrdə orfoepiya məsələləri diqqəti daha çox cəlb edir. Çünki hazırda nitq mədəniyyətinin inkişafında orfoqrafiya kimi, orfoepiya da xüsusi əhəmiyyətə malikdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Afad Qurbanov.* Ümumi dilçilik (PDF). I cild (3 cilddə). Bakı. 2019. səh. 448. Archived from the original on 2023-10-12. İstifadə tarixi: 2023-10-12.
Vikisitatın loqotipi
**Vikisitat (Wikiquote)** — Aforizmlər, məşhur adamların söylədikləri, atalar sözləri, qanadlı, mnemonik ifadələr və devizlər saxlanan kataloqdur. Burada mənbəyi göstərilmiş sitatları müəllifin icazəsi olmadan istifadə etmək mümkündür. Həmin adamlar tanınmış şəxslər olduqda, onların məqalələrindən Vikipediyadakı eyni adlı məqalələrə keçid verilir.

Layihə 2003-cü ilin iyul ayında yaradılmışdır. İndiyə kimi 40 dildə fəaliyyət göstərir. 60 mindən artıq məqalə yerləşdirilmişdir. İngilis bölməsində məqalələrin sayı 10 minə yaxındır.

Xarici keçidlər
---------------

* 
* 


Vikianbarda Vikisitat ilə əlaqəli mediafayllar var.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Vikimedia Fondu |
| --- |
| **Layihələr** | Vikipediya, Vikilüğət, Vikikitab, Vikixəbər, Vikiversitet, Vikianbar, Vikisitat, Vikimənbə, Vikinövlər, Vikiverilənlər, Vikisəyahət, MetaViki |  |
| **Müəlliflər** | Cimmi Ueyls, Larri Senger |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Vikipediya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Həyatın təşkili səviyyələri** — mürəkkəblik səviyyələrini əks etdirən biosistemlərin təşkilinin iyerarxik tabeli səviyyələri. Çox vaxt həyatın səkkiz əsas struktur səviyyəsi ayırd edilir:

1. molekulyar,
2. hüceyrə,
3. toxuma,
4. orqan ,
5. orqanizm ,
6. populyasiya-növ,
7. biogeosenotik,
8. biosfer.

Tipik olaraq, bu səviyyələrin hər biri daha aşağı səviyyədə olan alt sistemlər sistemi və daha yüksək səviyyədə bir sistemin alt sistemidir.

Qeyd etmək lazımdır ki, biosistemlərin səviyyələrinin universal siyahısını yaratmaq mümkün deyil. Aşağı səviyyədəki sistemlərdə olmayan yeni xüsusiyyətlər görünsə, ayrı bir təşkilat səviyyəsini ayırmaq məsləhətdir. Məsələn, həyat fenomeni hüceyrə səviyyəsində, potensial ölümsüzlük isə əhali səviyyəsində yaranır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Шабанов Д. А. Кравченко М. А.* "Уровни организации биосистем". Экология: биология взаимодействий. 2021-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-12.
**Türkiyə və Avropa İqtisadi Birliyinin Assosiasiya Sazişi** (*türk.* Türkiye Cumhuriyeti ile Avrupa Ekonomik Topluluğu Arasında Bir Ortaklık Oluşturma Anlaşması, *ing.* Agreement Creating An Association Between The Republic of Turkey and the European Economic Community) — Türkiyə ilə Avropa Birliyi arasında əməkdaşlığın həyata keçirildiyi beynəlxalq müqavilə. Müqavilə imzalanarkən, məqsəd Türkiyə ilə o dövrdə Avropa İqtisadi Birliyi (AİB) arasında siyasət, ticarət, mədəniyyət və təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi sahələrində inteqrasiyanı dərinləşdirmək idi.

Tarixi
------

Türkiyə, 1958-ci ildə AEC-in qurulmasından dərhal sonra, 1959-cu ilin iyulunda Avropa İqtisadi Birliyinə üzv üzv olmaq üçün müraciət etdi.

Müqavilə 12 sentyabr 1963-cü ildə Ankarada imzalanmışdır.  Buna görə, AİB ilə Türkiyə arasında Gömrük Birliyi yaratmaq üçün üç addımlıq bir proses başladı.

1970-ci ildə Türkiyə və AİB bu müqaviləyə əlavə bir protokol qəbul etdilər.

6 mart 1995-ci ildə Sazişə uyğun olaraq yaradılmış AB-Türkiyə Birlik Şurası, Avropa Birliyi ilə Türkiyə arasında Gömrük Birliyi yaratma qərarı verdi. 31 dekabr 1995-ci ildə gömrük birliyi qüvvəyə mindi.

### Fərdi hüquqlar

Saziş, ona əlavə Protokol və Assosiasiya Şurasının qərarları AEC qanunvericiliyinin bir hissəsidir. Avropa Ədalət Məhkəməsi, Türk vatandaşlarına və Türk işlətmələrinə AEC üzv dövlətlərinin AEC qanunlarına uyğun olaraq hörmət göstərməli olduqları xüsusi hüquqlar verdiklərinə qərar verdi.

Dərnək Şurasının 1/80 saylı Qərarının 6-cı maddəsinin 1-ci bəndinə uyğun olaraq, müəyyən bir müddət ərzində bir AEC Üzv Dövlətində qanuni olaraq çalışan Türk vətəndaşları həmin Dövlətdə qalmaq və ya işlərini dəyişdirmək hüququna malikdirlər:

qanuni olaraq eyni işəgötürəndə bir il işləyən bir Türk vətəndaşı, bu işdə qalmaq üçün Üzv Dövlətdən icazə almaq hüququna malikdir;
qanuni olaraq müəyyən bir iş sahəsində üç il çalışan bir Türk vətəndaşı, bu sahədə hər hansı bir işəgötürənlə işləmək üçün Üzv Dövlətdən icazə almaq hüququna malikdir;
Dörd il qanuni bir işləyən bir Türk vətəndaşı, hər hansı bir işəgötürənlə işləmək üçün Üzv Dövlətdən icazə ala bilər.
Qanuni olaraq au pair olaraq və ya təhsil alarkən işləyən bir Türk vətəndaşı işçi sayıla bilər.

Həmçinin bax
------------

Türkiyənin Avropa Birliyinə üzv olması

İstinadlar
----------

1. ↑  Official Journal of the European Communities 1973, C113 p2
2. ↑  Official Journal 1973, C113, p18

Xarici keçidlər
---------------

* Sazişin mətni (ing.)
* 1977 Sazişinə Əlavə Protokolun mətni (ing.)
**Qəhrəman Mehdi oğlu Qəhrəmanov** (26 dekabr 1925, Qafan rayonu – 5 fevral 2006, Bakı) — Azərbaycanlı alim, neyro-fizioloq, professor.

Həyatı
------

Qəhrəmanov Qəhrəman 26 dekabr 1925-ci ildə Zəngəzur mahalının Qafan rayonununda anadan olmuşdur.

### Təhsili

1952-ci ildə Azərbaycan Tibb İnstitutunun müalicə-profilaktika fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş. İnstitutu bitirdikdən sonra normal fiziologiya kafedrasında aspiranturaya daxil olmuşdur. 1958-ci ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının akademiki, professor A.Qarayevin elmi rəhbərliyi altında interoseptiv refleks reaksiyalarının mediator mexanizminin problemləri ilə bağlı dissertasiya müdafiə etmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

1960-1966-cı illərdə Moskvada SSRİ Tibb Elmləri Akademiyasının Normal və Patoloji Fiziologiya İnstitutunda çalışmışdır. SSRİ Tibb Elmləri Akademiyasının akademiki, Lenin mükafatı laureatı P.K. Anoxinin (rus.) rəhbərliyi ilə 10 fevral 1966-cı ildə "Beyinin fəaliyyətinin xolinergik və adrenerjik mexanizmləri haqqında" doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

Dissertasiyasını müdafiə etdikdən sonra Bakıya qayıdaraq Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda işə başlamış və burada 1970-1991-ci illərdə normal fiziologiya kafedrasına rəhbərlik etmişdir.

1966-cı ildə Qəhrəman Qəhrəmanov tərəfindən SSRİ-də funksional neyrokimyanın inkişafında böyük rol oynayan ilk neyrofiziologiya və funksional neyrokimya laboratoriyasını yaradılmışdı.
Qəhrəman Qəhrəmanov SSRİ Böyük Sovet Tibbi Ensiklopediyasının "Fiziologiya" bölməsinin redaktorlardan biri idi. "Fizioloji kibernetika" beynəlxalq almanaxlarının (London, Eynbric) və "Fizioloji elmlərin uğurları" jurnalının (SSRİ Elmlər Akademiyası) redaksiya heyətində işləmişdir.

Qəhrəman Qəhrəmanov 150-dən çox elmi nəşrin, 3 dərsliyin və bir çox monoqrafiyanın müəllifidir. Onun rəhbərliyi ilə 29 namizədlik və doktorluq dissertasiyası müdafiə edilmişdir.

Vəfatı
------

Qəhrəman Mehdi oğlu Qəhrəmanov 5 fevral 2006-cı ildə Bakıda vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Каграман Мехтиевич Каграманов" (rus dili). www.kagramanov.az. 14 okt.2013 tarixində arxivləşdirilib. (rus.)
2. ↑  Акад. П. К. Анохин, 1972 г.; «Физиологические науки в СССР», книга, изд. АН СССР, 1986 г. Москва
**Sebayaşi xəfif ləpə nişanələri** (瀬林の漣痕, *Sebayaşi no renkon*?) – Yaponiyanın Qunma prefekturasının Kanma qəsəbəsinin yaxınlığında yerləşən təbiət abidəsi. Dağ uçurumundakı bir divarda yerləşən qədim xəfif ləpə nişanələrindən və 50-yə yaxın dinozavr izindən ibarətdir.

Tarixi
------

Sebayaşi xəfif ləpə nişanələri Kanma qəsəbəsinin 299-cu magistralı boyunca davam edən Sezanami-iva adlı dağ uçurumu divarında yerləşir. Nişanələr ilk dəfə 1953-cü ildə yol tikintisi zamanı kəşf edilmişdir. Kəşf edildiyi zaman sadəcə qədim xəfif ləpə nişanələrindən ibarət olduğu düşünülürdü. Yaxınlığında yerləşmiş keçmiş bir kəndin adı ilə Sebayaşi xəfif ləpə nişanələri adlandırılmışdır.

Qaya daha sonra Qunma Universitetinin alimləri tərəfindən araşdırılmış və xəfif ləpə nişanələrinin yanında "qəribə dəliklər"in olduğu bildirilmişdir. 1960-cı ildə aparılmış araşdırmalar nəticəsində bu dəliklərin dinozavrların ayaq izləri olduğu məlum olmuşdur. Bu, Yaponiyada kəşf edilmiş ilk dinozavr izləri kimi tarixə düşmüşdür. Burada 50-dən çox dinozavr izi müəyyən edilmişdir.

Populyar mədəniyyətdə
---------------------

Dinozavr izlərinin kəşf edildiyi 1960-cı ildə Kanma qəsəbəsinə 30.000-dən çox turist gəlmişdir. Nəticədə, Kanma qəsəbəsi özünü "dinozavr krallığı" kimi tanıtmağa başlamışdır. 1987-ci ildə burada Kanma Dinizavr Mərkəzi açılmışdır.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------
**Xəzinə qayası** — Şuşanın cənub-qərb hissəsində yerləşən ərazi.

Tarixi
------

Şuşanın cənub-qərb hissəsində yerləşən "Xəzinə qayası"nın hündürlüyü 200, eni 100 sajenə (1 sajen 2,134 metr uzunluq ölçüsüdür) bərabərdir. Adın yaranması haqqında belə bir rəvayət var: Ağa Məhəmməd şah Qacar qətlə yetiriləndən dərhal sonra hakimiyyəti ələ alan İbrahimxəlil xanın qardaşı oğlu Batmanqılınc Məhəmməd bəy Cavanşir onun Qarabağdan və hərbi səfərlərdə olduğu başqa yerlərdən topladığı çoxlu sərvəti, qızıl-gümüşü, zinət əşyalarını, külli miqdarda pulu və digər qiymətli əşyaları mis qablara doldurub başqalarının əlinə keçməməsi üçün gizlətməyi qərara alır. Həmin qabları gecə vaxtı iki erməni nökərin belinə yükləyib Qırxpilləkəndən Daşaltıya enərək Kirs dağının ətəyində, sıldırım qayaların altında daşlı-kəsəkli bir yerdə basdırır. Geri qayıdanda sirrin açılmaması üçün həmin erməniləri qayadan atır. Elə o vaxtdan da onun sərvətini gizlətdiyi yer el arasında "Xəzinə dərəsi", yaxud da əksər vaxtlarda "Xəzinə qayası" adlanır. Sonralar xəzinəni tapmaq üçün bəzi adamlar orada dəfələrlə axtarış aparsalar da, heç nəyə nail ola bilməyiblər".

İstinadlar
----------


1. ↑  "Şuşa ətrafında tarixi yerlər".
**"Könül dağı" serialı** — 17 oktyabr 2020-ci ildən TRT 1 kanalında yayımlanan ailə, sevgi, komediya və dram janrında olan Türkiyə komediya serialıdır. Serial yazıçı Mustafa Çiftçinin yayımlanmamış hekayələrinin motivləri əsasında çəkilmişdir. "Köprü Film" kinoşirkətinin çəkdiyi serialın prodüserliyini Ferhat Eşsiz edir. Rejissor kürsüsündə daha əvvəl tamaşaçı kütləsinə çatan "Yaşıl dəniz" serialının rejissoru olan Yahya Samancı yer alır. Serialda baş rolları Berk Atan, Ecem Özkaya, Ferdi Sancar, Cihat Süvarioğlu və Semih Ertürk canlandırır.

Çəkilmə prosesi
---------------

Serial Əskişəhərin Sivrihisar bölgəsində çəkilir. Serialdakı bütün hadisələrin cərəyan etdiyi və baş rolun yaşadığı Gedelli kəndi Niğdə ilinin Uluqışla ilçəsində yerləşir.

Məzmun
------

Taner, Ramazan və Veysəl 3 əmioğlulardır. Onlar Gedelli qəsəbəsində yaşayırlar. Gedelli qəsəbəsində bir dağ var. Oraya "Könül dağı" deyirlər. Burada kim sevgi acısı çəkirsə həmin dağdan daş-qaya yuvarlanır və düşür.

Tanerin atası tez vəfat edib. Ramazan və Veysəlin ataları isə bir-birləri ilə bilmədikləri, unutduqları bir mövzuya görə küssələr də, eltilər gizli şəkildə bir-birləri ilə danışırlar. Əmioğlular təyyarə istehsal etmək qərarına gəlirlər. Elə bu zaman Taner təyyarə mühəndislərini çağırır. Lakin, təyyarə mühəndisləri yolda qalır. Onlar isə ilk gördükləri geologiya mühəndislərini təyyarə mühəndisi zənn edib qəsəbəyə gətirirlər. Lakin, sonra mühəndislərin həmin mühəndis olmadıqları üzə çıxır. Taner isə bu zaman uşaq vaxtlarından sevdiyi Diləyi geologiya mühəndisi olaraq tapır. Neçə ildən sonra baş verən bu hadisə ilə də başqa hadisələr cərəyan edir.

Serial haqqında
---------------

Serial 17 oktyabr 2020-ci ildə TRT 1-də yayınlanmışdır. Mustafa Çiftçinin işıq üzü görməmiş hekayələrinin motivləri əsasında çəkilmişdir. 27 sentyabr 2020-ci ildən başlayan İkinci Qarabağ müharibəsində baş rolları oynayan Berk Atan və Gülsim Ali Azərbaycan Ordusuna dəstək vermişdilər.

Film heyəti
-----------

Rejissor: Yahya Samancı

Əsərin müəllifi: Mustafa Çiftçi

Ssenari müəllifi: Ali Asaf Elmas, Mustafa Becit

Prodüser:Ferhat Eşsiz

Berk Atan — Taner

Gülsim Ali — Dilek

Ecem Özkaya — Zahidə

Ferdi Sancar — Dolmuşçu Sefer

Ali Düşenkalkar — Toyçu Muammər

Erdal Cindoruk — Yasçı Hüseyn

Gülhan Tekin - Günşıl

Feyza Işık — Döndü

Ege Aydan - Münir Korkmaz

Eser Eyüboğlu - Selami Fersoy 

Cihat Süvarioğlu — Ramazan

Semih Ertürk — Veysel

Nazlı Pınar Kaya - Cəmilə

Şebnem Dilligil - Həlimə

Yavuz Sepetçi - Abdullah

Nuri Gökaşan - Dişçi Musa

Hüseyin Sevimli - Rüfət Turan

Çiğdem Aygün — Keriman Yavru

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Könül dağı" turizmi canlandırdı". www.trthaber.com (türk). Archived from the original on 2021-09-16. İstifadə tarixi: 23 iyun 2022.
2. ↑  "Könül dağı harada yerləşir? Belə bir dağ varmı?". CNN TÜRK (türk). Archived from the original on 2021-12-11. İstifadə tarixi: 23 iyun 2022.
3. ↑  ""Könül dağı" harada çəkilir? Gedelli harada yerləşir?". www.eskilhaber.com (türk). Archived from the original on 2022-02-06. İstifadə tarixi: 23 iyun 2022.

Xarici keçidlər
---------------

TRT 1-də "Könül dağı"

IMDB-də "Könül dağı"
**Məlumat təhlükəsizliyi** (ing. *Data security*), verilənlər bazasında olanlar kimi rəqəmsal məlumatları dağıdıcı qüvvələrdən və icazəsiz istifadəçilərin, məsələn kiberhücum və ya məlumatların pozulması kimi arzuolunmaz hərəkətlərdən qorumaq deməkdir.

Texnologiyalar
--------------

### Disk şifrələmə

Disk şifrələməsi, sərt diskdə məlumatları şifrələyən şifrələmə texnologiyasına aiddir. Disk şifrələməsi, adətən hər iki proqramda və ya aparatda meydana gəlir. Disk şifrələməsi çox vaxt uçuşda şifrələmə (OTFE) və ya şəffaf şifrələmə adlanır.

### Verilənləri qorumaq üçün proqram təminatına əsaslanan mexanizm

Proqram təminatına əsaslanan təhlükəsizlik həlləri məlumatı oğurluqdan qorumaq üçün şifrələyir. Bununla birlikdə, zərərli bir proqram və ya bir hacker, məlumatı unudulmaz hala gətirmək üçün sistemi korlaya bilər. Tətbiqə əsaslanan təhlükəsizlik həlləri, məlumatların oxunmasına və yazılmasının qarşısını alır, buna görə dəyişdirilmədən və icazəsiz girişdən çox güclü qorunma təklif edir.

### Yedəkləmə

Yedəklənmiş məlumatların başqa bir mənbədən alınacağını təmin etmək üçün istifadə olunur. Bir çox sənayedə hər hansı bir məlumatın ehtiyat nüsxəsini saxlamaq vacib hesab olunur və istifadəçi üçün vacib olan hər hansı bir fayl üçün bu proses tövsiyə olunur.

### Məlumatların maskalanması

Strukturlaşdırılmış məlumatların məlumat maskalanması, məlumat təhlükəsizliyinin qorunması və həssas məlumatların icazəsiz işçilərə məruz qalmamasını təmin etmək üçün verilənlər bazası cədvəlində və ya hüceyrə daxilində xüsusi məlumatların gizlədilməsi (maskalanması) prosesidir. Buraya istifadəçilərdən, inkişaf etdiricilərdən, autsorsinq satıcılarından və s. məlumatların maskalanması daxildir.

### Məlumat silinməsi

Məlumat silinməsi, aktivin geri çəkildiyi və ya yenidən istifadə edildiyi zaman heç bir həssas məlumatın itirilməməsini təmin etmək üçün sabit diskdə və ya digər rəqəmsal mediada olan bütün elektron məlumatları tamamilə silmək üçün proqrama əsaslanan bir üsuldur.

Həmçinin bax
------------

* Özünə qaytarmaq (proqram)
* İnformasiya təhlükəsizliyi
* İnformasiya texnologiyaları

İstinadlar
----------

1. ↑  Summers, G. (2004). Data and databases. In: Koehne, H Developing Databases with Access: Nelson Australia Pty Limited. p4–5.
2. ↑  Knowing Your Data to Protect Your Data Arxivləşdirilib 2017-09-28 at the Wayback Machine
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-05-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-07.
4. ↑  "Data Masking Definition". 2017-02-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 March 2016.
5. ↑  "data masking". 5 January 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 July 2016.
6. ↑  *Michael Wei; Laura M. Grupp; Frederick E. Spada; Steven Swanson.* "Reliably Erasing Data From Flash-Based Solid State Drives" (PDF). FAST '11: 9th USENIX Conference on File and Storage Technologies. February 2011. 2022-09-08 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-08-07.
**Vilyam Petti** (*ing.* William Petty d.  26 may 1623- ö.  16 dekabr 1687) — ingilis iqtisadçısı, xırda sənətkar ailəsində doğulmuş, Leyden,Paris, Oksford universitetlərində tibb təhsili almış, 1647-ci ildə surət çıxaran maşın icaq etmiş, 1649-cu ildə fizika elmləri doktoru, 1651-ci ildə isə anatomiya və musiqi professoru olmuşdur. 1659-cu ildə İngiltərədə II Karlın məsləhətçisi seçildi.

Həyatı
------

Burjuaziyanın mənafeyinə xidmət edən Petti menkartilistlərdən fərqli olaraq, var-dövlətin mənbəyini tədavüldə deyil, istehsalda görürdü. O, izafi dəyərin yaranma mənbəyini izah etməyə çalışaraq, ümumi izafi dəyər kimi rentanı göstərirdi. Rentanın növləri kimi torpaq rentası, pul rentası və diferensial rentanı fərqləndirirdi. O, hesab edirdi ki, əmək haqqının yüksəldilməsi kapitalistə ziyandır və əmək haqqı fəhlənin minimum yaşayışını təmin etməlidir. O, burjuaziya cəmiyyətini təbii və əbədi hesab edirdi.

Vilyam Pettinin əsərləri içərisində 1662-ci ildə nəşr olunmuş "Vergilər və rüsumlar haqqında traktat" kitabı xüsusi qeyd olunur. Sonrakı illərdə alimin "Siyasi hesab"(1690), "Mütəfəkkirin dastanı(1691), "İrlandiyanın siyasi anatomiyası" (1691), "Pulların müxtəlifliyi"(1695), kitabları nəşr olunmuşdur. Onun iqtisad elminə daha böyük töhfəsi isə milli sərvətin və vergiqoyma üçün lazımi bazanın müəyyən edilməsi yolu ilə milli gəlirin qiymətləndirilməsinə xidmət edən "Siyasi hesab" adlı əsəridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sir William Petty" (ingilis). britannica.com. 2015-04-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 avqust, 2014.

Xarici keçidlər
---------------

* Vilyam Pettinin bioqrafiyası Arxivləşdirilib 2011-07-16 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Qutenberq layihəsi · The Peerage |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Kruqosvet · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Dictionary of National Biography · Universalis · Oksford bioqrafik |
| Şəcərə və nekropolistika | WikiTree · WeRelate |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 90328644 · BNC: a11140136 · BNE: XX1069685 · BNF: 15330273r · CiNii: DA0100012X · GND: 118740571 · ICCU: CFIV051944 · ISNI: 0000 0000 8344 7932 · LCCN: n50010458 · NDL: 00452660 · NKC: nlk20010091316 · NLA: 35860668 · NLG: 267579 · NLP: a0000001730434 · NSK: 000604137 · NTA: 070042373 · NUKAT: n2011224194 · PTBNP: 1737619 · LIBRIS: 311551 · SUDOC: 031621597 · VIAF: 76377872 · WorldCat VIAF: 76377872 |

 |
**Yapon sezalpiniyası** (*lat.* Caesalpinia decapetala) — paxlakimilər fəsiləsinin sezalpiniya cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Təbii halda Yaponiyada, mədəni halda Cənubi Avropada, Qafqazın Qara dəniz sahillərində əkilib, becərilir.

Botaniki təsviri
----------------

Yarpağı tökülən, qollu-budaqlı, çox tez böyüyən koldur. Budaqları uzun, nazik olub, aşağıya doğru əyilir, üzərində möhkəm tikanları yerləşir.
Yarpaqları mürəkkəb lələkvaridir. Əsas yar¬¬paq oxu tikanlı, 3-8 cüt budaqlıdır. Hər yarpaq saplağının üzərində 10-20 ədəd yarpaqcıqlar düzülmüşdür. Yarpaqcıqlar 1,5-2 sm uzunluğunda, uzunsov, ucu küt, qaidədən dəyirmi, üstdən çılpaq, aşağıdan isə tüklüdür. Yarpaqaltlığı xırda, töküləndir. Çiçəkləri açıq sarı, uzunluğu 30 sm-ə qədər olan salxımvari çiçək qrupuna toplanmışdır. Ləçəkləri tərsyumurtavari, dırnaqcıqlı, 2-3 sm uzunluğunda, təxminən eyni böyüklükdədir. Paxlaları enli, 7-5 sm uzunluğunda olub, kənarları tikanvari, itidir. Paxlada 6-9 ədəd toxum olub, uzunsov, hamardır. Uzun müddət açılmayaraq budaqların üzərində qalır. İyun ayında çiçəkləyir, meyvəsi sentyabr-oktyabr aylarında yetişir. Toxumla asanlıqla çoxalır.

Ekologiyası
-----------

Quraqlığa, istiyədavam¬lı, işıqsevən bitkidir. Rütubətli şəraitdə asanlıqla kök pöhrələri əmələ gətirir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Dendrolo¬giya İnstitutunun təcrübə sahəsinə 1996-cı ildən introduksiya olunmuşdur. Abşeron şəraitində bol çiçəkləyir və meyvə verir.

İstifadəsi
----------

Canlı çəpərlər yaratmaq məqsədi ilə əkilir. Bu gözəl koldan yaşıllaşdırmada az istifadə olunur.

Mənbə
-----

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine T.S.Məmmədov

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Biancaea decapetala* | 
* Wikidata: Q65931777
* Wikispecies: Biancaea decapetala
* APNI: 8164728
* ATRF: Biancaea\_decapetala
* FoAO2: Biancaea decapetala
* GBIF: 3974372
* IPNI: 481887-1
* IUCN: 18435930
* NCBI: 191885
* Plant List: tro-13045283
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:481887-1
* Tropicos: 13045283
* WFO: wfo-0001056568

 |
| *Reichardia decapetala* | 
* Wikidata: Q67234988
* BHL: 11163225
* IPNI: 517067-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:517067-1

 |
**Çin Mədəniyyət Mərkəzi** — Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda yaradılan və Azərbaycan-Çin münasibətlərinin inkişafına xidmət edən mərkəz.

Mərkəz haqqında ümumi məlumat
-----------------------------

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin ÇXR-ə səfərindən sonra qarşılıqlı əlaqələrin inkişafında yeni mərhələ başlandı. Azərbaycan və Çin müştərək elmi-ədəbi münasibətlərin əhatəsinin genişlənməsi məqsədilə yaradılan Mədəniyyət Mərkəzi əməkdaşlığa böyük töhfə verir və xüsusilə ədəbiyyat sahəsində əməkdaşlığı genişləndirir.

Akademik İsa Həbibbəyli Çin Mədəniyyət Mərkəzi əhəmiyyətini yüksək qiymətləndirir və bildirir ki, Azərbaycan və Çin ədəbiyyatının təbliği məqsədilə ədəbiyyat İnstitutunda geniş tərcümə şəbəkəsi yaradılıb.

Çin Mədəniyyət Mərkəzinin yaradılması məqsədilə Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu ilə BDU yanında Konfutsi İnstitutu arasında 4 fevral, 2015-ci ildə əməkdaşlıq müqaviləsi imzalanıb. Sənədi akademik İsa Həbibbəyli, Hu Fenhua və Oqtay Cəlilbəyli imzalayıblar.

Çin Mədəniyyət Mərkəzinin əhəmiyyəti
------------------------------------

Mərkəzin fəaliyyətində Azərbaycanda Çin və Çində Azərbaycan mədəniyyətinin və ilk növbədə, ədəbiyyatının təbliğ edilməsi, Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu ilə Çin ali təhsil və tədqiqat müəssisələri arasında birgə elmi konfransların, videokonfransların, seminarların, nümayəndə heyətlərinin görüşlərinin təşkili, Azərbaycan və Çin ədəbiyyatları üzrə müqayisəli tədqiqatların, ədəbi əlaqələrə dair araşdırmaların aparılması, elmi nəşrlərin mübadiləsinin təşkili və s. məsələlər öz əksini tapıb.

Rəsmi görüşlər
--------------

İstinadlar
----------

1. ↑  Çin Mədəniyyət mərkəzinin açılışı olub[*ölü keçid*]
2. ↑  "Azərbaycan-Çin elmi əlaqələrində növbəti addım". 2017-05-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-07.