Fransa Konstitusiyası
**Fransa Konstitusiyası** — Fransa Respublikası' nın əsas qanunu.

Tarixi
------

Ölkədə ilk dəfə 3 sentyabr 1791-ci il Fransa inqilabı zamanı konstitusiya qəbul edildi.

Yakobin diktaturası altında birinci ilin konstitusiyası qəbul edildi, ancaq qüvvəyə minmədi.

Direktoriyanın rejimi III ilin konstitusiyası ilə qurulmuşdur.

Napoleon hakimiyyətə gəldikdən sonra VIII Konstitusiya qəbul edildi. Ömürlük konsulluq rejimi X illik Konstitusiya, Birinci imperiya - XII il Konstitusiyası ilə quruldu.

Bərpa edildikdən sonra 1814-cü il Nizamnaməsi qəbul edildi. Yüz gün ərzində Napoleon alternativ bir nizamnaməni təsdiqlədi.

İyul monarxiyası 1830-cu il Nizamnaməsinə əsasən quruldu. 1848-ci il inqilabı nəticəsində İkinci Cümhuriyyət Konstitusiyası qəbul edildi, qısa müddətdə 1852-ci il Konstitusiyası ilə əvəz edildi.

İkinci İmperiyanın süqutundan və monarxiya ilə respublika arasındakı qısa bir tərəddüddən sonra 1875-ci il Konstitusiya Qanunları ilə (İngiliscə) Üçüncü Respublika quruldu.

10 iyul 1940-cı ildə Fransa Milli Məclisi hakimiyyətin Marşal Filipp Petenə verilməsi haqqında konstitusiya qanunu qəbul etdi.

Qurtuluşdan sonra 1946-cı il Fransa Konstitusiyası qəbul edildi.

Bu gün Fransada Şarl de Qollun təşəbbüsü ilə qəbul edilən və 1946-cı il Konstitusiyasını əvəz edən 1958 Konstitusiyası qüvvədədir. Ədliyyə naziri Mişel Debrinin rəhbərliyi ilə Dövlət Şurasının gənc üzvləri tərəfindən hazırlanan Beşinci Respublika Konstitusiyası birbaşa ümumdünya seçki hüququ ilə seçilən Prezident vəzifəsini, habelə Hökuməti idarə edən Baş Naziri təyin etdi. Beləliklə, Fransa gücləndirilmiş prezident gücünə malik bir parlament rejimindən *"yarı prezident"* rejiminə keçdi.

1962-ci ildə Fransa xalqı de Qollun ölkə prezidentini birbaşa xalq tərəfindən seçilməsi təklifini təsdiqləyən bir referendum keçirildi. O vaxtdan bəri bu cür suallar referenduma təqdim edilmədi.

2000-ci ildə parlament Konstitusiyaya ediləcək bir düzəlişin lehinə səs verərək, prezident hakimiyyətinin bir müddətinin müddətini 7 ildən 5 ilə qısaltdı. Əslində, bu formada Konstitusiya 2002-ci ildə fəaliyyətə başladı - Jak Şirakın prezidentliyə yenidən seçilmə vaxtı.

Beşinci Respublika konstitusiyasının xüsusiyyətləri
---------------------------------------------------

4 oktyabr 1958-ci il tarixli Fransa Konstitusiyası bu günə qədər Beşinci Fransa Respublikasını idarə edən hazırkı Fransa Konstitusiyasıdır. Ölkənin əsas qanunu yəqin ki, Fransadakı ən sabit konstitusiyalardan biridir.

Beşinci respublikanın hüquqi əsasları hökumətin qeyri-sabitliyinə və Əlcəzairdəki müharibə böhranına son qoymaq üçün hazırlanmışdır; güclü bir icra hakimiyyətinin qayıtması ilə xarakterizə olunur. İki nəfər öz fikirlərini irəli sürdülər: Mişel Debre, baş nazir kimi böyük səlahiyyətləri ilə İngilis modelini mənimsəyən və General de Qoll, Respublika Prezidentini institutların qarantı olaraq təsdiqləmək istəyən. Beşinci Respublika Konstitusiyası, 16 iyun 1946-cı ildə Bayedəki məşhur çıxışı zamanı Şarl de Qollun açıqladığı prinsipləri açıq şəkildə göstərir.

Beşinci Respublika Konstitusiyasının preambulası iki əsas sənəddə öz əksini tapmışdır: 26 avqust 1789-cu il tarixli İnsan və Vətəndaş hüquqları Bəyannaməsi və 27 oktyabr 1946-cı il Konstitusiyasının preambulası. Bundan sonra 2004 Ekoloji Xartiyası əlavə edilmişdir. Bu mətnlər, eləcə də Cümhuriyyət qanunları ilə tanınan təməl prinsiplər konstitusiya blokunu təşkil edir.

Konstitusiya Şurası qanunların baxılmaq üçün təqdim edildiyi zaman qanunların Konstitusiyaya uyğunluğunu yoxlayır. Konstitusiya Şurasının müstəsna nəzarəti (konstitusiya ilə bağlı prioritet məsələ) konstitusiya islahatı keçirildiyi andan (iyul 2008), Konstitusiya ilə təmin edilmiş hüquq və azadlıqların qüvvədə olduğu zaman da mümkündür.

4 oktyabr 1958-ci il Konstitusiyası, Fransız İnqilabından bəri Fransadakı on beşinci əsas mətndir (və ya tətbiq olunmayan mətnləri sayırsınızsa, iyirmi ikinci).

Fransa hüquq sisteminin ən ali qanununun dərc olunduğundan bu qanun ya da Konqresdə Parlament tərəfindən və ya birbaşa xalq referendumu ilə 24 dəfə düzəliş edildi. Hal-hazırda on altı bölmədən, yüz dörd məqalədən (müvəqqəti də daxil olmaqla) və giriş hissədən ibarətdir. Buna görə Konstitusiya dövlət hakimiyyətinin təşkili, onların rolu və münasibətlərinin tərifi ilə məhdudlaşmır, çünki preambula üç əsas sənədə birbaşa və açıq şəkildə istinad edir: 26 avqust 1789-cu il tarixli İnsan və vətəndaş hüquqları bəyannaməsi, 27 oktyabr 1946-cı il Konstitusiyasının preambulası (Dördüncü Konstitusiya) Respublika) və 2004-cü il Ekoloji Xartiyası.

Xarici keçidlər
---------------

* Fransa Konstitusiya // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
* Fransa Konstitusiya  (rus.)
* Fransa Konstitusiya  (ing.)

| ⛭Fransa mövzularda |
| --- |
| 
Gerb • Bayraq • Himn • Dövlət quruluşu • Konstitusiya • Parlament • İnzibati bölgü • Coğrafiya • Şəhərlər • Paytaxt • Əhali • Dillər • Tarix • İqtisadiyyat • Kənd təsərrüfatı • Energetika • Valyuta • Mədəniyyət • Din • Kinematoqraf • Ədəbiyyat • Musiqi • Bayramlar • İdman • Təhsil • Elm • Nəqliyyat • Turizm • Poçt (tarixi və markaları) • İnternet • Silahlı qüvvələr • Xarici siyasət

**Portal "Fransa"**
 | Fransa |