recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Klaypeda Dəmiryol Stansiyası** (lit. Klaipėdos geležinkelio stotis)- "Lietuvos Geležinkeliai" ("Litva dəmir yolları") şirkəti tərəfindən istismara verilən dəmiryol stansiyasıdır. Litva Dəmiryolu Şirkətinin əsas stansiyalarından biridir. Dəmiryol stansiyası Qərbi Litvada yerləşir. Vağzalın binası Klaypedanın şimal hissəsində yerləşmişdir. Stansiya Klaypeda Dəniz limanın yaxınlığında yerləşir. Liman Litvanın əsas dəniz limanıdır. Dəmiryol stansiyası ilə Belarus, Rusiya və Ukraynadan Litvaya yüklər gətirilir.

Tarixi
------

Klaypeda Dəmiryol Vağzalı iki binadan ibarətdir. Birinci bina köhnə dəmiryol vağzalıdır. Klassizim üslubunda tikilən köhnə binanın damı üçbucaq formasındadır. Bina sarı kərpiclə tikilmişdir. Köhnə binanın 1881-ci ildə açılışı olmuşdur. Dəmiryol vağzalının ikinci binası isə 1983-cü ildə inşa edilmişdir. Binanın üzərində dəmiryol stansiyasının genişləndirilməsi zamanı tikilmiş saatı görmək olar. Bina qırmızı kərpic ilə tikilmişdir. Hal-hazırda vağzalın yeni binasında ticarət obyektləri və kafelər yerləşmişdir. Yeni binada həmçinin "Litva Dəmiryolları" şirkətinin baş ofisi yerləşir.

1872–1875-ci illər arasında Sovetsk- Klaypeda dəmiryol xətti tikilmişdir. aStansiya Klaypedada açılmışdır. 1892-ci ildə isə dəmiryol xətti Kretinqaya qədər uzadılmışdır.

Dəmiryol xətti tikintisi zamanı 5 800 000 Prussiya taleri qədər bütün lazımlı vasitələrlə təchiz edilmişdir. Dəmiryolunun birinci vəzifəsi Klaypedadan balığın və ağacların yüklənərək daşınması idi.

2002-ci ildə Klaypeda Dəmiryol Stansiyasında şəhərin yubileyinə həsr olunmuş "Vidalaşma" abidəsi ucaldılmışdır.

İnfrastruktur
-------------

Bilavasitə Klaypeda Dəmiryol Stansiyasının yaxınlığında hal-hazırda Klaypeda şəhərinin əhəmiyyətli beynəlxalq avtobus stansiyası yerləşir.

Əsas dəmiryol istiqamətləri
---------------------------

Klaypeda Dəmiryol Stansiyasında 6 dəmiryol relsi fəaliyyər göstərir:

* 4 rels (ikinci sinif, 2 yüksək sürətli qatar) — Klaypeda- Vilnüs marşrutu
* 2 rels (üçüncü sinfin dizel qatarları) — Klaypeda- Radvilişkis marşrutu

* Klaypeyda Dəmiryol Stansiyası. Birinci yolKlaypeyda Dəmiryol Stansiyası. Birinci yol
* Klaypeda stansiyasının birinci lokomotivinə abidəKlaypeda stansiyasının birinci lokomotivinə abidə

İstinadlar
----------

1. ↑  Johanas Zembrickis: *Klaipėda XIX amžiuje (II tomas)*; 2004 m.; ISBN 955-544-00-7, 30–31 psl.
2. ↑  STRAKAUSKAITĖ, Nijolė. *Klaipėda, Kuršių nerija, Karaliaučius: vadovas.* Vilnius: R. Paknio leidykla, 2005, 44 p. ISBN 9986-830-82-6.

Ədəbiyyat
---------

* *Косаковский Г. И.* Железные дороги Литвы. — Вильнюс: Мокслас, 1975. — 249 с.

Xarici keçidlər
---------------

* Railways through Europe
* Круиз Клайпеда — Литва
* Klaipėda in your pocket
İngilis dilində uşaqlar üçün hazırlanmış anamnez nümunəsi.
**Anamnez** (*yun.* άνάμνησις; *azərb*. yada salma‎) — Xəstənin həyat şəraiti yaşayış tərzi, xəstəliyinin inkişaf tarixi və s. haqqında özündən və ya onun yaxın adamlarından toplanan məlumat; diaqnozun, proqnozun və müalicə taktikasının düzgün müəyyənləşdirilməsində mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Anamnezin toplanması müəyyən plan üzrə həyata keçirilir. Əvvəlcə xəstəliyin əsas inkişaf mərhələlərinin analizi, müayinə nəticələrinin qiymətləndirilməsi və tətbiq olunan müalicə üsulunun (*farmakoloji anamnez*) effektivliyi aydınlaşdırılır. Sonra xəstənin fiziki və psixi inkişafını səciyyələndirən əmək və məişət şəraiti (*sosial anamnez*), zərərli adətləri, həyatının müxtəlif dövrlərində keçirdiyi xəstəliklər, cərrahi əməliyyatlar, aldığı travmalar haqqında ətraflı həyat Anamnezi toplanır. Ailə (irsi) anamnezi, peşə anamnezi, aller qoloji anamnez həyat Anamnezinin tərkib hissələridir. Yoluxucu xəstəlik haqqında şübhə olduqda epidemioloji anamnezin toplanması vacibdir. Kliniki təbabətin bəzi sahələri xüsusi anamnez növlərə ayırmağı nəzərdə tutur. Anam nestik məlumatların diaqnostik və proqnostik əhəmiyyəti onların toplan masının tamlığından və dəqiq liyindən asılıdır.

Həmçinin bax
------------

* Qreyv xəstəliyi

İstinadlar
----------

1. ↑  Musayev X. N. Məmmədov M. M. Məmmədova N. A. "Təxirəsalınmaz proktoloji cərrahi xəstəliklər", Bakı, "Təbib", 2016. səh.20
2. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 475. ISBN 978-9952-441-02-4.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | GND: 4001875-1 · LCCN: sh85082943 · LNB: 000304517 · Microsoft: 206179267 |
**NGC 4153**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış kürəşəkilli ulduz topasıdır. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. **VI** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Uilyam Herşel tərəfindən 1784-cü ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 4153: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 4129 |
NGC 4130 |
NGC 4131 |
NGC 4132 |
NGC 4133 |
NGC 4134 |
NGC 4135 |
NGC 4136 |
NGC 4137 |
NGC 4138 |
NGC 4139 |
NGC 4140 |
NGC 4141 |
NGC 4142 |
NGC 4143 |
NGC 4144 |
NGC 4145 |
NGC 4146 |
NGC 4147 |
NGC 4148 |
NGC 4149 |
NGC 4150 |
NGC 4151 |
NGC 4152 |
**NGC 4153** |
NGC 4154 |
NGC 4155 |
NGC 4156 |
NGC 4157 |
NGC 4158 |
NGC 4159 |
NGC 4160 |
NGC 4161 |
NGC 4162 |
NGC 4163 |
NGC 4164 |
NGC 4165 |
NGC 4166 |
NGC 4167 |
NGC 4168 |
NGC 4169 |
NGC 4170 |
NGC 4171 |
NGC 4172 |
NGC 4173 |
NGC 4174 |
NGC 4175 |
NGC 4176 |
NGC 4177 |
NGC 4178



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Roşko ədədi** — Maye mexanikasında titrəyən axın mexanizmlərini xarakterizə edən adsız kəmiyyət. Ədəd Amerika Aeronavtika professoru olan Anatol Roşkonun şərəfinə adlandırılıb. Aşağıdakı kimi ifadə olunur:

{\displaystyle \mathrm {Ro} ={fL^{2} \over \nu }=\mathrm {St} \,\mathrm {Re} }
{\displaystyle \mathrm {St} ={fL \over U},}
{\displaystyle \mathrm {Re} ={UL \over \nu }}
burada

* St adsız kəmiyyət olan Struhal ədədi;
* Re Reynolds ədədi;
* U orta axın sürəti;
* *f* axının yayılma tezliyi;
* *L* xarakterik uzunluq (məsələn, hidravlik diametr);
* *ν* mayenin kinetik özlülüyüdür.

Qarşılıqlı əlaqə
----------------

Roşko Re=50-dən Re=2000-ə qədər dairəvi silindrlər ətrafında havanın axını üzrə təcrübələr apardıqdan sonra aşağıdakı əlaqəni müəyyən etmişdir:

{\displaystyle \mathrm {Ro} =0.212\mathrm {Re} -4.5} [ 50 <= Re < 200] bərabər olar.
{\displaystyle \mathrm {Ro} =0.212\mathrm {Re} -2.7} [200 <= Re < 2000] bərabər olar.
Ormiyer və Provansal bir sahədə axının yayılma tezliyini araşdırmış və 280 < Re < 360 intervalında Ro və Re arasında qarşılıqlı əlaqəni aşkarlamışlar.

Qeydlər
-------

1. ↑  Roshko (1952) Figures 9 and 10
2. ↑  Ormières and Provansal (1999), Figure 5

Xarici keçidlər
---------------

* *Olim, A. M.; Riethmuller, M. L.; Gameiro da Silva, M. C.* "Flowfield characterisation in the wake of a low-velocity heated sphere anemometer". Exp. Fluids. 32 (6). 2002: 645–651. Bibcode:2002ExFl...32..645O. doi:10.1007/s00348-001-0403-6.
* *Ormieres, D.; Provansal, M.* "Transition to turbulence in the wake of a sphere". Phys. Rev. Lett. 83 (1). 1999: 80–83. Bibcode:1999PhRvL..83...80O. doi:10.1103/PhysRevLett.83.80.
* *Roshko, Anatol.* On the development of turbulent wakes from vortex streets (Ph.D.). California Institute of Technology. 1952.
Elmi adı- *Ilex hyrcana* Pojark

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir- VU D2. Azərbaycanın nadir növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

3–6 m hündürlüyündə, 7 −8 sm-ə qədər diametrdə həmişəyaşıl, alçaqboylu ağac və ya koldur. Yarpaqları 2–7 sm uzunluğunda, 1–3 m enində, dərivari, üstdən tünd yaşıl, parlaq, kənarları oyuqdişlidir. Çiçəkləri xırda, ağımtıl, çətirvari qoltuq çiçək qrupunda toplanmışdır. Tacı sünbülşəkillidr. Meyvəsi qırmızıdır, 7–9 m m uzunluğunda, 6–7 mm diametrindədir, uzunsov-şarşəkilli, sapları 3–8 mm uzunluğunda, 4çəyirdəklidir, çəyirdəkləri ensizdir, yan tərəfdən tillidir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

May ayında çiçəkləyir. Meyvələri sentyabr-oktyabr aylarında yetişir. Tozlanması entomofildir. Toxumla və vegetativ yolla çoxalır. Dağınıq halda fıstıq, fıstıq-vələs, palıd və qarışıq meşələrdə kolluq əmələ gətirir. Əsasən orta və yuxarı dağ dağlıq, nadir hallardaaşağı meşə qurşaqlarında, sıx meşələrdə, keçilməz dərələrdə və çay vadilərində bitir. Hirkan Milli Parkının Şuvi meşəbəyliyində 1200–1700 m dəniz səviyyəsindən yüksəklikdə keçilməz kolluq yaradır. Torpağa tələbkardır. Təbii yayılma şəraitində rütubətli və kölgəli yerlərə uyğunlaşmışdır. Dekorativ bitkidir. Balverəndir. Oduncağının xüsusi çəkisi 0,78 -ə yaxındır. Tornaçı, dülgərlik və s. məmulatlarının düzəldilməsi üçün qiymətlidir. Meyvələrindən sirkə hazırlanır, yarpağı, meyvələri və qabığı xalq təbabətində istifadə edilir.

Yayılması
---------

Lənkəranın dağlıq hissəsi (Lerik rayonu-Lerik və Mastal kəndləri arasındakı meşələrdə; Lənkəran rayonu — Aşağı və Yuxarı Apu kəndləri; Masallı rayonu-Masallı ilə Yardimlı arasında; Yardımlı rayonu-Perembel kəndi ətrafında və Viləşçay vadisində), Kiçik Qafqazın mərkəzi hissəsi (Xankəndi, Badara və Daşaltı kəndlərinin ətrafı).

Sayı və tendensiyası
--------------------

Hirkan Milli Parkında mühafizə olunmasına baxmayaraq, antropogen təsirlər populyasiyanın azalmasını sürətləndirir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Ağacların qırılması, mal-qara ilə otarılmasıdır.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Hirkan Milli Parkında mühafizə olunur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabı Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri II nəşr, Bakı-2013
2. 1 2  Azərbaycanın ağac və kolları, 1970
3. 1 2  Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı, 1989
4. ↑  Səfərov H. M. Fərzəliyev V. S. 2008
5. ↑  Safarov H. M. 2010
6. 1 2  Tərtibçilərin məlumatları
**Yenilər Qrupu**, 1940-cı ildə Léopold Lévinin tələbələri tərəfindən yaradılmış sənət qrupudur.

Qurulmaya Nuri İyem, Avni Arbaş, Səlim Turan, Nejad Devrim, Kamal Sönmezler, Turqut Atalay, Mümtaz Yener, Ferruh Başağa, Haşmet Akal və Abidin Dino, Faruk Morel, Yusuf Karatay və İlhan Arakon kimi sənətçilər qatılıb. İkinci Dünya Müharibəsinin sonlarında sosrealizm cərəyanının rəssamlıqda əksi kimi qəbul edilir.

Qrupun yaradılmasında əsas məqsəd Qərbin təsiri altında olan və ictimaiyyətdən uzaqlaşdırılan rəssamlıq sənətini yenidən cəmiyyətə tanıtmaq və yerli problemlər vasitəsilə sosial problemlərə işıq salmaq idi. Bu çərçivədə İstanbul limanları və orada yaşamaq üçün mübarizə aparan insanlar haqqında öz müşahidələri əsasında bir sıra obrazlı rəsmlər çəkən qrup üzvləri bu əsərləri ilk dəfə 10 may 1941-ci ildə Beyoğludakı Jurnalistlər Klubunda sərgiləmişlər, daha sonra Cağaloğluda təşkil edilən Port City İstanbul temalı tədbirdə sərgilərdə sərgilədilər. Buna görə də formasiya Liman Rəssamları adlanır. Çörək (Mumtaz Yener), Balıq Auksionu (Selim Turan), Son Qədəh (Avni Arbaş), Körpünün Altında Uşaqlar (Kemal Sönmezler), Səyahət Var Mahnısı (Nuri İyem), Halk Pazarı (Fethi Karakaş), Fahişəxana Qadını (Agop) Arad) sərgiyə daxil edilmişdir. daxil edilən əsərlərdən bəziləridir. Bu əsərlərin ümumi mövzusu o vaxta qədər çox az müzakirə olunan ictimai həyatdır. Bu baxımdan Yenilər Qrupu digər rəssam qruplarından fərqlənirdi. Yeniler Qrupunun etdiyi ən əhəmiyyətli yenilik; Məqsəd vahid bir mövzu müəyyən etmək, bu ümumi mövzu ətrafında araşdırma aparmaq və müxtəlif həssaslıqların şərhləri ilə rəsmlər hazırlamaq idi. Rəsmin emalatxanadan küçəyə daşınması özü bir yenilik idi.

Fəaliyyətinin ilk illərində qrup D Qrupu üzvlərinin və akademik mühitin tənqidlərinə məruz qalmış və xüsusilə Akademiya Direktoru Burhan Toprak tərəfindən bədii işini məhdudlaşdırmaq üçün təzyiqlərə məruz qalmışdır. Bütün tənqidlərə rəğmən işini dayandırmayan Yenilərin rəssamlığa gətirdiyi bu yeni üslub Mustafa Şekip Tunç, Peyami Safa, Hilmi Ziya Ülken, Ahmet Hamdi Tanpınar, Ahmet Hamdi Başar kimi ədəbiyyat xadimləri və akademiklər tərəfindən bəyənilib və dəstəklənib. İş o yerə çatıb ki, sonrakı illərdə qurulan "Ten Qrup" və "Yeni Dal" adlı rəsm qruplarının da oxşar üslubdan istifadə etməsi onların Yenilərin davamçısı kimi görünməsinə səbəb olub. Qrup 1952-ci ildə dağıldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Yeniler Üstüne". 2018-04-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-02-27.
2. ↑  "Yeniler Üstüne". 2018-04-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-02-27.
**Ultrasəs aşağıtezlikli disperqator** — motor yağlarıının özlülük stabilliyinin təyini üçündür.

Motor yağlarıının özlülük stabilliyinin təyini üsulu
----------------------------------------------------

Motor yağlarıının özlülük stabilliyinin təyini üsulu — Yağın istismarı zamanı tərkibində olan polimer aşqarların mexaniki parçalanması (destruksiyası) səbəbindən özlülüyün nisbi aşağı düşməsini ultrasəs aşağıtezlikli disperqator qurğusunda səslənmədən sonra ГОСТ 6794–75 (bənd 3.6) üsulu ilə təyinidir.

Qurğu
-----

Ultrasəs aşağıtezlikli disperqator disperqatorunun komplektinə ultrasəsləndirici generator, 22 kHz və 44 kHz tezlikli eksponensial qatılaşdırıcı olan maqnit şüalandırıcıları, ştativ və reaksiya qabı daxildir.

Sınağa hazırlıq
---------------

Reaksiya qabı Б-70 markalı benzinlə, toluol və ya aseton ilə yuyulur və qurudulur. Sonra Ultrasəs aşağıtezlikli disperqator – 2T generatoru işə salınır, şüalandırıcı köynəyə su verilir, 1 dəq. az olmayaraq lampaların qızması gözlənilir. Reaksiya qabına 15 sm3 yağ tökülür və ştativə bərkidilir, sonra termostat işə salınır, generatorda 22 kHz tezliyi qeyd edilir.

Sınağın aparılması
------------------

"Müntəzəm tezlik" və "maqnitləşdirmə" variatorları ilə sınaq yağının maksimal kavitasiya səsinin rezonansına uyğun sistem quraşdırılır. Yağ 15 dəqiqə müddətində ultrasəs qurğusunda səsləndirilir. Səsləndirmə qurtardıqdan sonra yağın kinematik özlülüyü 1000 C-də ГОСТ-33–82-yə görə təyin edilir.

Nəticələrin işlənməsi
---------------------

Yağın özlülük stabilliyi — ultrasəsləndirici qurğuda səsləndirmədən sonra yağın özlülüyünün nisbi azalması (%-lə) aşağıdakı formul üzrə hesablanılır:

D=νt0 — νtτ / νt0 · 100

* νt0 –yağın səsləndirmədən əvvəl kinematik özlülüyü, 500C, mm2/s
* νtτ — yağın səsləndirmədən sonra kinematik özlülüyü, 500C, mm2/s

Sınaq nəticəsi — iki paralel sınağın (aralarında icazəli fərq 2,5%-dən çox olmamaq şərti ilə) orta hesab qiyməti kimi qəbul edilir.

Mənbə
-----

* ГОСТ 6794–75 (bənd 3.6). səh 211–212
**Evenklər** və ya **Xamniqanlar** — Şərqi Sibirin yerli əhalisi.

Evenklər haqqında
-----------------

Qohum xalqlar: Mancuriyalılar, Hamnıqamlar, Samaqirlər

Tarixi
------

Yeniseydən Oxot dənizinə və Baykaldan Şimali Tundra çöllərinə qədər olan geniş ərazidə evenklər (tunqus) köçəri halda yaşayırdılar. Evenklərin əsas yaşayış vəziyyəti ovçuluqdan asılı olsa da, onlar maldarlıq və balıqçılıqla da məşğul olurdular. Onon və Arqun çayları boyunda yaşayan evenklər "maldar" və "atlı" tunquslara bölünürdülər.

Oxot dənizi sahilində yaşayan "piyada" tunquslar isə dəniz heyvanlarının ovu ilə məşğul olurdular. Dəmirlə tanış olsalar da, onun emal üsulunu bilmirdilər. Ona görə onların silahları əsasən sümük və daşdan idi.

XVIII əsr ərzində evenklərin ictimai quruluşunda yenə də nəsil-tayfa münasibətləri güclü surətdə qalmaqda davam edirdi. Evenk əyanları əllərinə çoxlu heyvan sürüləri keçirərək öz həmkəndlilərini qonşu tayfalar üzərinə hərbi yürüşlərə sövq edirdilər. Burada qurulmuş Nerçinski zavodunda çoxlu sayda kasıb evenklər işləyirdilər. Evenklər yasaq üçün çoxlu xəz dəri verirdilər. Evenklər buryatla sərhəddə hərbi xidmət vəzifəsini də aparırdılar. Evenklər əla sürücülər və oxatanlar hesab olunurdular. Onlar kütləvi surətdə xristianlaşdırılmağa məruz qaldılar.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Etnik qrup** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Fil xəstəliyi** və ya **elefantiaz** – İnsan bədəninin hər hansı bir hissəsinin hədsiz böyüməsi.

Fil xəstəliyi filarioidea ailəsinə daxil olan qurdlar tərəfindən törədilən parazitar xəstəlikdir. Bu xəstəlik parazitar xəstəliklərə aid olub, onu törədən qurdlar maralların orqanizmində yaşayır, ağcaqanadlar tərəfindən yayılır. Əgər alimlər maralların orqanizmində bu qurdun inkişafının qarşısını ala bilsə, insanlar arasında bu xəstəliyin qarşısını da almış olacaqlar. Tibdə elefantiyazis adlanan xəstəliyin açması "kobudcasına genişlənən üzvlər"dir. Bu xəstəlik kobudca genişlənmiş, ya da şişmiş ayaqlar və qollara sahib dramatik insan fotoşəkillərindən bilinir. İnfeksiyalı dişi ağcaqanad bir insanı dişlədiyində mikrofilarya deyilən qurd sürfələrini qana sala bilər. Mikrofilarya təkrar-təkrar törəyir və uzun illər boyu yaşaya biləcəyi qan dövranı yoluna yayılır. Sıx görülən xəstəlik əlamətləri infeksiya sonrası illər boyu görünmür. Parazitlər qan damarlarına yerləşdiyi kimi qan dövranını məhdudlaşdıra bilər və ətrafındakı toxumalarda qanın yığılmasına səbəb ola bilər.
Tropik zonalarda rast gəlinən fil xəstəliyi (limfatik filariya) ağcaqanadlar tərəfindən törədilir. Bu xəstəlikdən dünyada 120 milyon insan əziyyət çəkir və bunlardan 40 milyonu ağır vəziyyətdədir. Yoluxmuş dişi ağcaqanad insan qanını sorarkən sürfələr qana keçir və bununla da bütün bədənə yayılır. Sürfələr əsasən limfatik toxumaları zədələyir, beləliklə, onların normadan artıq böyüməsinə gətirib çıxarır. Nəticədə bu xəstəlik zamanı qızdırma və güclü ağrılar baş verir. Hipertrofiyaya uğramış ayaqlar, əllər, sinə və cinsiyyət orqanları, bu xəstəliyin ümumi simptomlarından sayılır. İnfeksiyanın ən ümumi görülən əlamətləri isə həddindən artıq dərəcədə böyümüş qollar, qıçlar, genitalya və sinələrdir.

Mənbə
-----

* 10 ən qorxulu və qəribə xəstəliklər Arxivləşdirilib 2009-12-07 at the Wayback Machine

1. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29. 2018-06-29 2018.
|  |
| --- |
| **İslam**

**İslam Tarixi** |
| **İmanın şərtləri** |
| Tövhid • Mələklər  Kitablar • Peyğəmbərlər  Məad • Axirət  Qəza ve Taleh |
| **İslamın beş şərti** |
| Kəlmeyi-şəhadət • Namaz  Oruc • Həcc  Zəkat |
| **Etiqad məzhəbləri** |
| Əşərilər • Matüridilər • Qədərilər *(Mötəzililər)* • Cəbrilər • Mürcilər • Cəhmiyyə • Müşəbbihilər • Sələfilər  |
| **Fiqh məzhəbləri** |
| **Sünnilər:**  Hənəfilər • Malikilər • Şafiilər • Hənbəlilər **Yox olmuş məzhəblər:**  Zahirilər • Auzailər • Leysilər • Səvrilər • Cəririlər
**Şiələr:** İmamilər (Cəfərilər *(Əxbarilər • Üsulilər • Şeyxilər)* • Ələvilər • Ənsarilər • Qızılbaşlar) • Zeydilər • İsmaililər *(Qərmətilər • Xaşxaşilər • Fəthilər • Xəttabilər)* • Vaqifiyyə • Rafizilər *(Batinilər)* • Qeysanilər • Xürrəmilər • Baziğiyyə • Qurabiyyə  **Xaricilər:**  Mühakkimə • Əcrədilər (Meymunilər • Səələbilər) • Əzraqilər • Bəyhəsilər • İbadilər • Nəcdatilər • Süfrilər  |
| **Həmçinin bax** |
| Sufilər • Yəsəvilik • Nəqşibəndilik • Sührəvərdilik • Xəlvətilik • Səfəvilik • Bayramilik • Bəktaşilik • Cəlvətilik • Cərrahilik • Çiştiyyə • Ehqaqiyə • Gülşənilik • Hürufilik • Kübravilik • Məlamətilik • Mövləvilik • Nemətullahiyyə • Nöqtəvilik • Qələndərilik • Qadiriyyə • Rahmaniyyə • Rifailik • Rövşənilər • Sənusilər • Şaziliyyə • Zahidiyyə • Nüseyrilər • Druzlar • İslam fəlsəfəsi |

**Bədəvilik**-sufi təriqəti

### Yaranması

Onları Əhmədilər də adlandırırlar. Təriqətin banisi Əhməd Bədəvi (vəfatı: 1276-cı il) Fəsdə (Mərakeşdə) dünyaya gəlmişdir. Öncə Qurani-Kərimi, hədisləri və müsəlman hüququnu öyrənmiş, sonra təsəvvüf yolunu seçərək Əbdülqadir Geylani, Əhməd Rifai kimi məşhur sufilərin təlimləri ilə tanış olmuş, onların məzarlarını ziyarət etmişdir. Onun şeyxi məşhur mütəsəvvif Bədrəd-Din Həsən Məğribi olmuşdur. Əhməd Bədəvi həyatının çox hissəsini Misirin Tanta şəhərində keçirmiş, elə ora da vəfat etmişdir. Görkəmli məmlük sultanı Bəybars ona alim kimi böyük hörmət göstərmişdir.
Misirdə geniş yayılmış təriqətlərdən olduğuna görə, ölkənin ictimai həyatında da mühüm rol oynamışdır. Lakin təriqət Misirdən kənarda az yayılmışdır.

Əhməd Bədəvi "Məhəmməd nuru" ideyası haqqında söhbət açmış ilk şeyxlərdən olmuşdur. O öz mənəvi silsiləsinin Əli ibn Əbu Talibə (ə) qədər yüksəldiyini də qeyd etmişdir. Bu və başqa səbəblərə görə bəziləri Bədəvilərin fəaliyyətində digər sufi təriqəti olan Ələvilərin əlamətlərinin mövcudluğunu iddia etmişlər.

### Özəllikləri

Bədəvi təriqətinin dərvişlərinin xirqələri və başqa rəmzləri qırmızı rəngdə olmuşdur. Qırmızı və sarğı rənglər onların baş örtüyündə də öz əksini tapmışdır. İlk vaxtlar təriqətdə zikrlər sakit edilsə də sonralar ucadan deyilməyə başlanmışdır. Özü də zikrləri ayaq üstə, yaxud əyləşmiş şəkildə və xüsusi vəcd halında icra etmişlər.

### Qolları

Təriqətin ən böyük bayramı Əhməd Bədəvinin zilhiccə ayının sonuncu həftəsində keçirilən doğum günüdür. Bədəviliyin ən məşhur qolları inbailər, munavilər, sütuhilər və bəyyumilərdir.

Mənbə
-----

* **Müəllif:** *Aydın Əlizadə*- "Cəmiyyət və din" qəzeti
**Dağ-meşə çəmən torpaqları** — dəniz səviyyəsindən 1800 (2000) — 2100 (2200) m hündürlüklərdə, meşələrin yuxarı sərhəddində yayılmış torpaq tipi. Ərazi üçün parkşəkilli meşələr və yüksək otlaqlarla örtülü geniş talalar səciyyəvidir.

İqlimi
------

Orta illik temperaturu 5,7–6,1°C, illik yağıntıların miqdarı isə 700–1200 mm arasında tərəddüd edir. Fəal temperatur cəmi 2000–2500 °C arasında dəyişir. Rütubətlənmə əmsalı Böyük Qafqazda 2,2, Kiçik Qafqazda isə 1,4-ə bərabərdir.

Bitki örtüyü
------------

Alçaqboylu ağaclar, sürünən kollar, palıd, tozağacı, ağcaqayın və taxılkimilərdən ibarət ot bitkiləri üstünlük təşkil edir. Hər il bitkilər torpağa çoxlu töküntü verir. Fitokütlənin miqdarı Böyük Qafqazda 70–80 s\ha (quru kütlə), Kiçik Qafqazda isə 40–60 s\ha arasında tərəddüd edir.

Morfoloji əlaməti
-----------------

Humusun üst qatda miqdarı orta hesabla 9–10% təşkil edir. Bu göstəriciyə görə dağ-çəmən torpaqlara yaxındır. Humusun tərkibinə gəldikdə isə fulvo turşuların miqdarı humin turşularının miqdarından yüksəkdir. Udma tutumunun cəmi üst qatlarda 100 qr torpaqda 36–40 m.ekv təşkil edir ki, bu da qaramtıl dağ-çəmən torpaqlarında olduğundan bir qədər aşağıdır. Mexaniki tərkibcə orta və ağır gillicəlidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  İ. Ə. Quliyev. Ümumi torpaqşünaslıq və torpaq coğrafiyası. Bakı: 2014, 235 s.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan torpaqları
**Abdullah Abdullah** (puşt. عبدالله عبدالله; 5 sentyabr 1960, Kabil) — Əfqanıstan İslam Respublikasının baş icraçısı.

Erkən Həyatı
------------

Abdullah, Əfqanıstanın Kabil şəhərinin ikinci mahalında anadan olmuşdur.İlk illəri Pəncşir əyalətində yaşayan və atasının torpaq araşdırmasında inzibatçı vəzifəsini icra etdiyi Kabil arasında, ardınca Baş nazirlik ofisində yoxlama bölməsi arasında bölünmüşdür. O, Qəndəhar bölgəsindən olan Pəştun atası Klan Nərzai və Pəncşirdən olan tacik ananın oğludur. Kral Zahir şah hakimiyyətinin son illərində atası senator idi.Onun yeddi bacısı və iki qardaşı var.

Hökumət naziri olana qədər Abdullahın yalnız bir adı var; Qərb qəzet redaktorlarından bir soyad tələb etməsi onu "Abdullah Abdullah" adının tam mənimsəməsinə səbəb oldu.Abdullah Abdullah evlidir, üç qızı və bir oğlu var.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Clements F.* Conflict in Afghanistan: A Historical Encyclopedia. ABC-CLIO, 2003. S. 1. ISBN 978-1-85109-402-8
2. ↑  Abdullah Abdullah // Munzinger Personen (alm.).
**Körpücük sümüyünün sınıqları** — çiyinə olan bir başa və ya dolayısı ilə olan travma nəticəsində baş verir.

Bu sınıqlar çox geniş yayılmışdır və təcili tibbi yardım həkiminin praktikasında çox tez-tez rast gəlinir. Əsasən qabağa uzadılmış əlin və çiyin sümüklərinin üstünə yıxıldıqda belə sınıqlar baş verir.

Travma nəticəsində baş verən sınıqlar sırasında körpücük sümüyü sınıqları təxminən 2,6% hallarda müşahidə edilir. Bu sınıqlar daha çox uşaq və gənclərdə müşahidə edilir. Körpücük sümüyü sınıqlarının üçdə biri 13–20 yaş arasında olan xəstələrin payına düşür. 20 yaşdan sonra körpücük sümüyü sınıqlarının sayı azalmağa doğru gedir və yenidən ahıllıq dövründə artmağa başlayır. Bir sıra araşdırmalardan bəllidir ki, körpücük sümüyü sınıqlarının təxminən 69% sümüyün orta 1/3 hissəsinə, 28%-i distal 1/3 hissəsinə və 2,8%-i isə proksimal 1/3 hissəsinə düşür. Distal 1/3 hissənin sınıqları öz növbəsində 3 tipə bölünür. Məhz sınığın lokalizasiyası körpücük sümüyü sınıqlarının təsnifatının əsasını təşkil edir.

Əlamətləri
----------

Körpücük sümüyünün sınıqlarında əmələ gələn əlamətlər bunlardır:

* ağrı;
* şişkinlik;
* körpücük sümüyünün deformasiyası;
* hərəkətlərin məhdudlaşması və ağrılı olması;
* əlin çiyindən yuxarı qalxmaması;

İlk tibbi yardım
----------------

Qoltuqaltı nahiyəyə 5–7 sm ölçüsündə parça yastıqca qoyulur. Sonra enli bint ilə əli, dirsək oynağı ilə birlikdə, bədənə kip bintləyirlər. Bint yerinə hər hansı parçanı istifadə edərək düyünü əks tərəfdə düyünləmək lazımdır. Daha etibarlı fiksasiya yumşaq səkkizvari sarğıların, yaxud arxada bağlanan halqaların köməyi ilə əldə edilir.

Müalicə
-------

Körpücüyün proksimal 1/3 hissəsinin sınıqlarında ortopedik cərrahın cəlb edilməsi mütləqdir, belə ki, bu tip zədələnmələrdə yanaşı ciddi zədələrin baş verməsi ehtimalı yüksək olur. Açıq sınıqların təcili olaraq cərrahi bərpası təmin edilməlidir. Eyni zamanda, torakal (döş qəfəsi daxili) və ya neyrovaskulyar zədələnmənin olması şübhə altındadırsa, sınığın cərrahi bərpası təmin edilməlidir. Körpücüyün stress səbəbindən baş vermiş yərdəyişməsiz sınıqlarının müalicəsi konservativ yolla aparılır. Bu məqsədlə buz, analgetiklər və çiyindən asma sarğı istifadə edilə blər.

Həmçinin bax
------------

* Körpücük sümüyü;
* Sınıqlar;
* Sarğı;
* Zədə;
* Yara.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Körpücük sümüyünün sınıqları" (az.). www.uptodate.az. 2020-07-22. 2020-02-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-23.
2. ↑  *R.N.Soltanov, N.İ.Mirzəyev, S.H.Bəbirova, R.Ə.Atakişiyeva.* Həyat Fəaliyyətinin Təhlükəsizliyi və Fövqəladə hallarda ilk yardımın xüsusiyyətləri. Bakı: 2019. 2020. səh. 42.
3. 1 2 3 4 5 6 7  *R.N.Soltanov, N.İ.Mirzəyev, S.H.Bəbirova, R.Ə.Atakişiyeva.* Həyat Fəaliyyətinin Təhlükəsizliyi və Fövqəladə hallarda ilk yardımın xüsusiyyətləri. Bakı: 2017. 2020. səh. 43.

Xarici keçidlər
---------------

Körpücük sümüyünün sınıqları
Balina ovunu həyata keçirən gəmi iş başında
Sovet balina ov gəmisi. 1979 il
**Balinaovlayan gəmi** — xüsusi olaraq balina ovunu həyata keçirmək məqsədilə inşa edilən gəmi.

Xüsusiyyətləri
--------------

Balinaovlayan gəmi 65 m uzunluğa, 9,5 m enə malik olur. Bu tip gəmilər 916 ton yük götürmə qabiliyyətinə malikdir. Gəmilər əsasən ilk əvvəllər buxar mühərrikləri sonradan isə dizel mühərrikləri ilə təhciz edilirlər. Bu mühərriklər 3870 kVt güçə sahibdirlər (5260 at güçü). 18–20 uzel sürətə və əla manevr qabiliyyətinə malikdir. Gəmi müvafiq olaraq qarpun silahı, kompressor, naviqasiya cihazları, kanat və axtarış cihazlarına sahibdir.

Həmçinin bax
------------

Balina ovu

İstinadlar
----------

1. ↑  Balinaovlayan gəmi // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 3-cü cild: Babilistan – Bəzirxana (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2011. səh. 129. ISBN 978-9952-441-07-9.

Xarici keçidlər
---------------

* "Balina ov gəmisi" Böyük Sovet Eksiklopediyası
**Qabırğaların sınıqları** — döş qəfəsinə üfüqi istiqamətdə zərbə olduqda baş verə bilər.

Ən tipik olan qoltuqaltı nahiyəsinin arxa qırağının səviyyəsində baş verən 4–8-ci qabırğaların sınmasıdır.

Əlamətləri
----------

Qabırğaların sınıqları zamanı əmələ gələn əlamətlər:

* ağrı;
* qançır;
* şişkinlik;
* əl ilə müayinə zamanı hamar olmayan;
* bəzən xırıltı verən nahiyə gözə çarpır;
* bərk ağrıdan xəstə dərindən nə nəfəs ala, nə də öskürə bilmir.

İlk tibbi yardım
----------------

Zədələnmiş nahiyədə qabırğaların hərəkətini məhdudlaşdırıb, rahatlıq yaratmaq lazımdır. Bu döş qəfəsinə enli, kip fiksəedici sarğının qoyulması ilə əldə edilir. Zədələnmiş dərindən nəfəs alıb verəndə sarğı qoyulur (enli bint, dəsmal, yataq ağı ilə). Şok əleyhinə ağrıkəsici (tramal, promedol) tətbiq edilir və yarımoturaq vəziyyətdə xəstə stasionara göndərilir.

Bəzən qabırğa sınığında ağciyər zədələnməsi nəticəsində qanhayxırma baş verir. Belə hallarda zərərçəkənin döş qəfəsinə soyuq kompress qoyularaq xəstəxananın cərrahi şöbəsinə təcili olaraq çatdırılır.

Həmçinin bax
------------

* Qabırğa sümüyü;
* Sınıqlar;
* Zədə;
* Yara;
* Sarğı.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *R.N.Soltanov, N.İ.Mirzəyev, S.H.Bəbirova, R.Ə.Atakişiyeva.* Həyat Fəaliyyətinin Təhlükəsizliyi və Fövqəladə hallarda ilk yardımın xüsusiyyətləri. Bakı: 2017. 2020. səh. 43.
2. 1 2 3 4 5 6 7  *R.N.Soltanov, N.İ.Mirzəyev, S.H.Bəbirova, R.Ə.Atakişiyeva.* Həyat Fəaliyyətinin Təhlükəsizliyi və Fövqəladə hallarda ilk yardımın xüsusiyyətləri. Bakı: 2017. 2020. səh. 44.
3. 1 2  *R.N.Soltanov, N.İ.Mirzəyev, S.H.Bəbirova, R.Ə.Atakişiyeva.* Həyat Fəaliyyətinin Təhlükəsizliyi və Fövqəladə hallarda ilk yardımın xüsusiyyətləri. Bakı: 2019. 2020. səh. 44.

Xarici keçid
------------

Qabığaların sınıqları
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Aida.

**Aida Predele** (*latış.* Aida Prēdele‎; 29 noyabr 1950 – 19 iyul 2015, Riqa) — latviyalı dövlət və siyasi xadim; Latviya Seyminin V (1993–1995), VI (1995–1998) və VII (1998–2002) çağırış üzvü.

Həyatı
------

Aida Predele 1950-ci il noyabrın 29-da Smiltene şəhərində anadan olub. O, 1974-cü ildə Latviya Universitetini jurnalist ixtisası üzrə bitirib.

Aida Predele 1982-ci ildən 1987-ci ilə qədər Kommunist Partiyasının, 1993-cü ildən 1997-ci ilə qədər Latviyanın Kəndçi Birliyinin, 1998-ci ildən 2011-ci ilə qədər isə "Vətənə və azadlığa" Partiyasının üzvü olub.

Aida Predele 2015-ci il iyulun 19-da Riqa şəhərində 64 yaşında vəfat edib.

Fəaliyyəti
----------

1993-cü ildə Latviyanın Kəndçi Birliyinin üzvü olan Aida Predele, V çağırış Latviya Seyminə üzv seçildi.

1995-ci ildə "Vətənə və azadlıqa" Partiyasının üzvü olan Aida Predele, VI çağırış Latviya Seyminə, 1998-ci ildə isə VII çağırış Latviya Seyminə üzv seçildi.

İstinadlar
----------
**Daşkənd metropoliteni** (özb. Toshkent metropoliteni) — Özbəkistanın paytaxtı Daşkənddə metropoliten xətlərini birləşdirən nəqliyyat sistemidir. SSRİ dövründə açılan 7-ci metrodur, 1977-ci ildən istifadəyə verilmişdir. Almatı metropoliteni ilə birlikdə Mərkəzi Asiyadakı iki metro sistemindən biridir. Köhnə Sovet metrolarının kimi çox dərindir və stansiyaları dəbdəbəli şəkildə dekorasiya edilmişdir.

Daşkənd metrosu 4 xətdən ibarət olmaqla, 66,5 kilometrdir və 48 stansiyadan ibarətdir. 2019-cü ilə qədər metro 71.2 milyon sərnişin daşımış və hər gün 189.200 sərnişini qəbul etməkdədir. Hər stansiyada 1 silahlı polis durur və metro ilə stansiyanın şəkillərinin qanunsuz çəkilməsinin qarşısını alır.

Tarixi
------

Daşkənd metrosunun yaradılması haqqında planların hazırlanması 1966-cı ilə düşünülməyə başlansa da, həmin ildəki Daşkənd zəlzələsindən sonra işlər 1968-ci ilə təxirə salındı. İlk xəttin inşasına 1972-ci ildə başlandı və bu xətt 6 avqust 1977-ci ildə istifadəyə verildi. İlk açılışda metro 9 stansiyadan ibarət idi. 1984-cü ildə ikinci xətt və 2011-ci ildə üçüncü xətt istifadəyə verildi. 4-cü xəttin inşası isə hələ davam edir. Təxminlərə görə 5 ildən sonra metro 1.4 dəfə böyüyəcək.

Xəttlər
-------

| # | Xəttin adı | Açılış | Uzunluq | Stansiyalar |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Çilanzar | 1977 | 23.7 km | 17 |
| 2 | Özbəkistan | 1984 | 14.3 km | 11 |
| 3 | Yunusabad | 2001 | 10.5 km | 8 |
| *4* | *Halqali* | 2020 | 21.9 km | 14 |
| **CƏMİ:** | **70.4 km** | **50** |

İstinadlar
----------

1. ↑  ОСНОВНЫЕ ТЕХНИКО-ЭКСПЛУАТАЦИОННЫЕ ХАРАКТЕРИСТИКИ МЕТРОПОЛИТЕНОВ ЗА 2013 ГОД. (pdf). asmetro.ru (Russian). Международная Ассоциация "Метро" [International Association of Metros]. 2013. 1, 3. 2016-10-07 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2014-05-13.

Həmçinin bax
------------

Daşkənd zəlzələsi (1966)

Xarici keçidlər
---------------

* Tashkent Metro track map
* Tashkent Metro Map
* Tashkent at *UrbanRail.Net* Arxivləşdirilib 2016-09-24 at the Wayback Machine
**Səhra torpaqları** — Avrasiya materikinin daxili rayonlarında, o cümlədən Xəzərin şimalında, Qazaxıstan və Monqolustan respublikalarının ərazisində yayılmışdır. Boz-qonur səhra torpaqları bareal qurşağın ən arid avtomorf torpaqları kimi təqdim olunur. Səhraların hirdomorf torpaqları üçün takırlı və şorlaşmış torpaqlar xarakterikdir.

İqlimi
------

Səhralar üçün yayın isti, qışın soyuq keçməsi səciyyəvidir. Orta illik temperaturu şimalda +16°C-dən, cənubda +20°-yə qədər dəyişir. Şərq və qərb hissələrdə temperatur demək olar ki, fərqlənmir. +26°-30 °C təşkil edir. Yağıntıların illik miqdarı 100–200 mm-dən çox deyil. Yağıntıların paylanması aylar üçün bərabər deyil: maksimum qış-yaz dövrü düşür.

Bitki örtüyü
------------

Səhraların xarakterik bitki örtüyü şoran kollar və efemerlerdən ibarətdir. Qumlu səhralar üçün saksaul kollar xüsusilə xarakterikdir. Səhralarda bitkilər biokütləsi orta hesabla 40–50 s\ha təşkil edir. Bitkilər səhralar yaz dövrü inkişaf edir. Quraq dövrdə bitkilərin inkişaf sönür, efemerler quruyaraq məhv olur.

Torpaqəmələgətirən süxurlar
---------------------------

Lössabənzər gillicələr və qədim allüvial mənşəli çöküntülərdir. Xüsusilə bu çöküntülər Turan öndağlığında geniş yayılmışdır. Bədbak-Tala, Çu-İli dağları səthində, Qızılqumda paleozoy düvrün maqmatik və metomorfik süxurlar üstünlük təşkil edir. Bu çöküntülərin qalınlığı 10 metrlərlə ölçülür. Torpaqəmələglmə prosesinə relyefin böyük təsiri vardır. platoların düzənliklərində boz-qonur torpaqlar, aşağı terraslarda ibtidai boz-qonur torpaqlar, dağətəyi rayonlar üçün takırlar xarakterikdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  İ. Ə. Quliyev. Ümumi torpaqşünaslıq və torpaq coğrafiyası. Bakı 2014. 235 s.

Xarici keçidlər
---------------

* Səhra torpaqları
**Lennoks-Qasto sindromu**-

**Etiologiya:** üzvi mənşəli serebral rezidual sindromlar,
yarımkəskin ensefalopatiyalar, neyrometabolik pozuntular, tuberoz
skleroz.
Başlandığı yaş dövrü və rast gəlmə tezliyi: xəstəlik 2-8 yaş
arasında meydana çıxır. Başlanmasının zirvə səviyyəsi məktəbəqədər
yaş dövrünə (3-5 yaş) təsadüf edir. Pediatrik praktikada rast gəlinən
bütün epilepsiya formalarının 3,0-10,7%-ini təşkil edir.
Klinik mənzərə: LQS zamanı tutmaların semiologiyası həddən
artıq müxtəlifdir: tonik aksial; miatonik yıxılmalar; atipik absanslar;
«kiçik hərəki tutmaların» epileptik statusu; mioklonik yayılmış
tutmalar.

**Elektroensefaloqrafiya(EEQ)** meyarları: tutmadan kənar dövrdə fon qeydiyyatı əsasən
diffuz ləng dalğalar, həmçinin «ləng spayk» kompleksləri tipində
davam etmiş ləng fəaliyyətdən ibarət olur. Adətən yuxuda əmələ
gələn, saniyədə 10-25 tezliklə yayılmış bilateral-sinxron spayklarla
özünü büruzə verən və qısa subklinik boşalmalar, yaxud daha
uzunmüddətli gedişlər şəklində meydana çıxan sürətli aktivlik EEQ
zamanı daha spesifik əlamətdir.
Tutma zamanı EEQ: tonik tutmaların başlanmasından bilavasitə
əvvəl EEQ-də fon aktivliyinin qısa desinxronizasiyası, yastılanmış
əyrilik – «elektro-dekremental vəziyyət» («electro-decremental
event») müşahidə edilir. Daha sonra artan amplitudalı və ön
şöbələrdə üstünlük təşkil edən yayılmış sürətli aktivlik meydana
çıxır. Adətən tutma 10–12 saniyə davam edən «spayk–ləng dalğa»
kompleksləri qeyri-müntəzəm ləng fəaliyyət ilə başa çatır.
LQS-nin kriptogen variantı zamanı nevroloji pozuntular nadir
hallarda rast gəlinir. Simptomatik variantda – mərkəzi parez və
ifliclər, çəpgözlük, dizartriya, mikrosefaliya kimi pozuntular təsvir
edilmişdir. İntellektual-mnestik pozuntular xəstəliyin zəruri
əlamətidir.

**Neyrovizualizasiya:** kriptogen sindrom zamanı lokal struktur
pozulmaları olmur. Bununla bərabər, pasiyentlərin əksəriyyətində
KT və MRT zamanı baş beynin diffuz atrofiyası aşkar olunur.
Simptomatik variantda – alın, gicgah nahiyələrində qabıqaltı strukturların və qabıq maddəsinin diffuz atrofiyası; normotenziv,
daxili hidrosefaliya; beyinin alın paylarının hipoplaziyası hesabına
subaraxnoidal sahənin genişlənməsi, kalsinatlar. MRT zamanı
heterotopiya, multisist ensefalomalyasiya şəklində neyronal
miqrasiyanın diffuz pozulmaları aşkar edilmişdir.

**Proqnoz:** bütün halların 2/3-də – farmakorezistentlik, 80%
hallarda – ağır koqnitiv və şəxsiyyət pozuntuları. Mənfi proqnostik
əlamətlər – beynin üzvi mənşəli zədələnmələri və ya Vest sindromu,
yayılmış və tez-tez baş verən tonik tutmalar, statuslara meyllilik.

İstinadlar
----------

1. ↑  "EPİLEPSİYANIN DİAQNOSTİKA VƏ MÜALİCƏSİ ÜZRƏ KLİNİK PROTOKOL,Bakı,2009,səh.38" (PDF). 2016-11-20 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-28.
Kama Sutra kitabında əks olunmuş rəsm
**Kama Sutra** (sanskr. कामसूत्र) — Hind mədəniyyətində cinsi əlaqənin növləri və üsulları haqqında müxtəlif tipli məlumatların verildiyi kitab. Kama Sutra sözü sanskrit dilində olan kama (*azərb*. zövq‎) və sutra (*azərb*. kitab‎) sözlərinin birləşməsindən yaranmış, tam tərcüməsi "zövqün kitabı" deməkdir. Kama Sutra anlayışı müxtəlif mənbələrdə müxtəlif şəkildə təqdim olunmuşdur. Bəzi mənbələrdə Kama Sutra Hind yaşayış tərzidir. Digər mənbələrədə isə Kama Sutra cinsi əlaqənin rahat yollarını göstərən məlumatlandırıcı kitab kimi göstərilmişdir. Kama Sutra Hindistan mədəniyyətində mühüm yer tutur və bir çox tarixi yazılarda cinsi təlim kimi göstərilir. Kama Sutra kitabında əsas məqsəd kimi qadın və kişi arasında yaşanan cinsi həzzi mümkün olduğu qədər yaxşılaşdırmaq məqsədi öndə durur. Bu kitabda müxtəlif cinsi həzzlərin alınması üçün bir çox pozalar göstərilmişdir.

İstinadlar
----------


Vikianbarda Kama Sutra ilə əlaqəli mediafayllar var.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Seksuallıq** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Narahat ayaqlar sindromu** — yuxu ya da istirahət zamanı (oturarkən və ya yatarkən) ayaqlarda hiss edilən rahatsızlıq, uyuşma bəzən də tam olaraq ifadə olunmayan bir hissdir. Bu xoş olmuyan hissə görə insan ayaqlarını hərəkət etdirir ki bu zaman da əlamətlər aradan qalxır. İdiopatik və simptomatik olaraq iki qrupa bölünür.

Diaqnostik kriteriyalar
-----------------------

1-Ayaqlarda xoş olmayan və rahatsızlıq verici hiss ilə birlikdə olan hərəkət etmə istəyi (bəzən xoş olmayan hiss olmaya bilər və ya bəzən ayaqlardan əlavə olaraq qollar və ya digər bədən bölgələrində də olabilir)

2-Hərəkət etmək istəyi və ya xoş olmayan hiss, hərəkətsizlik və ya istirahat zamanı, yatma ve oturma zamanı artır.

3-Hərəkət etmək istəyi və ya xoş olmayan hiss harəkətlə qismən və ya tamamən rahatlar və ən azından hərəkət davam etdiyi müddətdə azalır.

4-Hərəkət etmək istəyi və ya xoş olmayan hiss axşam və ya gecə ortaya çıxar və ya gündüzlə müqayidədə artar.

Simptomatik Narahat ayaqlar sindromu uremiya, neyropatiya və dəmir çatışmazlığı anemiyası zamanı çox müşahidə olunmaqla yanaşı, nadir olaraq revmatoid artrit, diabetus mellitus, hiper ve hipotiroizm, xronik ağciyər xəstəlikləri, leykoz, Isaacs sindromu zamanı rast gəlinir. Tourette sindromu və uşaqlarda diqqət pozulmalı hiperaktivlik sındromu ilə Narahat ayaqlar sindromunun birlikdə müşahidə olunması bildirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Disease Ontology (ing.). 2016.
2. 1 2  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29. 2018-06-29 2018.
3. ↑  F. Y. Talıbov, N. T. Zamanov, G. R. Ələkbərova, N. R. Abdullayeva. Revmatologiya (Terminlər, anlayışlar). Bakı, "Elm və təhsil", 2022
4. ↑  "HUZURSUZ BACAK SENDROMU (HBS, "Restless Legs Syndrome")UYKU HASTALIKLARI Candan Gürses Güncelleme tarihi: 25.12.2009". 2021-06-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-15.

Xarici keçidlər
---------------

1. Narahat ayaqlar sindromu nədir ? [*ölü keçid*]
**Bağdadın işğalı (1534)** — 1532-ci ildən yenidən alovlanan və 1555-ci ildə Amasya sülh müqaviləsi ilə bitən Osmanlı-Səfəvi müharibəsi zamanı Bağdadın Osmanlı ordusu tərəfindən ələ keçirilməsi nəzərdə tutulur

Arxa plan
---------

1524-cü ildə Şah İsmayılın ölümündən sonra onun yerinə 10 yaşlı oğlu Təhmasib şah olmuşdu. Şahın azyaşlı olması nəticəsində taxt-tac uğrunda Qızılbaş əmirləri arasında aramsız mübarizə gedirdi. Bu daxili şəkişmələr Səfəvi dövlətini və ordusunu zəiflətmiş və nəticədə qonşu Osmanlı imperiyasının sultanı Süleyman bundan yararlanmağa çalışmışdı. Bu iki dövlət arasında hüquqi baxımdan 1514-cü ildən - Sultan Səlimlə Şah İsmayılın hakimiyyəti illərindən müharibə mövcud olsa da, 1516-cı ildən faktiki 1534-cü ilə qədər keçən 18 ilərzində hərbi toqquşma yaşanmamışdı.

Şəhərin itirilməsi
------------------

Bağdad şəhəri Osmanlı ordusu tərəfindən müqavimətsiz ələ keçirilmişdir. Osmanlı ordusu şəhərə yaxınlaşarkən Səfəvi canişini şəhəri boşaldaraq geri çəkilmişdi. Bağdadın ələ keçirilməsi böyük uğut hesab edilirdi. Beləki şəhərin ələ keçirilməsi ilə Dəclə və Fərat çayları və onlar vasitəsiylə həyatakeçirilən daxili və xarici ticarət Osmanlı suverenliyi altına keçmişdi. Bağdadın Səfəvilər prizmasından itirilməsini 1546-cı ildə Bəsrənin itirilməsi izlədi. Bəsrənin itirilməsi ilə Osmanlı hakimiyyəti cənubi Mesopotamiyanın işğalını da başa çatdırmış, Dəclə və Fərat çaylarının İran körfəzinə töküldüyü ərazini ələ keçirmiş oldu. Artıq Osmanlı imperiyası İran körfəzində ticarət edə bilmə imkanına malik idi.

Bağdad ələ keçirildikdən sonra Sultan Süleyman da daxil olmaqla, Osmanlı ordusu qışı orada keçirdi və sünni-şiə məzhəblərinin müqəddəs yerlərini, suvarma sistemlərini təmir etdirdi. Sultan Bağdadda güclü qarnizon buraxaraq, növbəti il İstanbula geri döndü. Hər zaman Bağdada xüsusi önəm verən və oradakı qüvvələrini daim yeniləyən Osmanlı dövləti 1623-cü ilə qədər şəhəri öz hakimiyyəti altında saxladı. 1623-cü ildə I Abbas tərəfindən geri qaytarılan şəhər onun sələfi zamanı yenidən Osmanlılar tərəfindən ələ keçirildi.

Həmçinin bax
------------

* Səfəvi-Osmanlı müharibəsi (1514–1555)

* Osmanlı Dövləti yüksəliş dövrü
* Süleyman Qanuninin yürüşlərinin siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  Mitchell, Colin P (2009b). "ṬAHMĀSP I". Encyclopædia Iranica, online edition. New York.
2. 1 2  World and Its Peoples: The Middle East, Western Asia, and Northern Africa. London: Marshall Cavendish. 2006. səh. 193. ISBN 0-7614-7571-0.
3. ↑  *Masters, Bruce Alan.* Encyclopedia of the Ottoman Empire. New York: Facts on File. 2009. 280, 428. ISBN 0-8160-6259-5.
4. ↑  *Matthee, Rudolph P.* The politics of trade in Safavid Iran: silk for silver, 1600-1730. Cambridge, UK: Cambridge University Press. 1999. səh. 17. ISBN 0-521-64131-4.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Əliyeva.

**Kübrabəyim Əliyeva** (tam adı: *Kübrabəyim Ağa qızı Əliyeva*; 5 yanvar 1950, Kirovabad) — Azərbaycan teatr və kino aktrisası. Azərbaycanın əməkdar artisti.

Həyatı
------

Əliyeva Kubrabəyim Ağa qızı Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. 1977-ci ildə M.A.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun mədəni – maarif fakültəsini bitirmişdir. Sumqayıt Dövlət Dram Teatrında yaratdığı obrazlar bunlardır.
Rasimə ("Anam gəldi" Ş.Xusainov), Gülbadam ("Elbrus evlənir" G.Xuqayev), Gülnisə ("Solğun çiçəklər" C.Cabbarlı), Adilə ("Ana məhəbbəti"Y.Məmmədov), Pəri xala ("Sən nə üçün yaşayırsan"İ.Qasımov, H.Seyidbəyli) və s.

Musiqili Komediya Teatrında oynadığı rollar
-------------------------------------------

Gövhər xala ("Gözün aydın" M.Əlizadə), Balı ("Qızıl toy" R.Heydər), Gülbadam ("Sevgilimin anası" G.Xuqayev), Sənəm ("Məşədi İbad" H.Hacıbəyov), Balaxanım ("Sonqulunun sərgüzəştləri" R. Əhmədzadə) və s.
Kubrabəyim Əliyeva 1991-ci ildən Akademik Milli Dram Teatrının aktrisasıdır. Teatrın səhnəsində aşağıdakı rolları oynayıb.
Ponsiya ("Dişi canavar "F.Lorka), Nazilə ("Dəlilər və ağıllılar" İ.Əfəndiyev), Hayqanuş ("Hökmdar və qızı" İ.Əfəndiyev), Qaraqoyunlu ana (" Ağqounlular və Qaraqoyunlular" Ə.Əmirli), Firəngiz ("Ah,Paris… Paris!.." Elçin), Ana ("Eloğlu" A.Şaiq).
Aktrisa "Evləri köndələn yar" (Bazarkomun arvadı), "Analar"(Zərbuta), "İtkin gəlin" (Xədicə), "Sabiqlər" (Nazirin arvadı), "Sonuncu məhəbbət" (Ümbülnisə) teletamaşalarında iştirak edib.
Kubrabəyim Əliyeva 2000-ci ildə Respublikanın Əməkdar Artisti fəxri adına layiq görülmüşdür.
2006-cı ildən Prezident təqaüdçüsüdür.

Filmoqrafiya
------------

1. Axırıncı aşırım (film, 1971)(tammetrajlı bədii film)
2. Analar (film, 1988)-(Zərbuta)
3. Bu da bir naxışdır (film, 1987)
4. Canavar balası
5. Evləri göydələn yar (film, 2010)
6. Evləri köndələn yar (film, 1982)
7. Güllələnmə təxirə salınır!... (film, 2002)
8. Gülüş sanatoriyası (film, 1989)
9. İtkin gəlin (film, 1994) (Xədicə)
10. Məhəllə (film, 2003)
11. Məhəllə 2 Moskvada (film, 2004)
12. Mənim ağ şəhərim (film, 1993)
13. Məşədi İbad-94 (film, 2005)
14. Sabiqlər (film, 1999)
15. Sabiqlərin yeni sərgüzəştləri (film, 2000)
16. Sonuncu məhəbbət (film, 1985)
17. Şahid qız (film, 1990)
18. Şəbih (film, 1971)
19. Şirbalanın məhəbbəti (film, 1991)
20. Tam məxfi (film, 2004)

İstinadlar
----------
**Naxçıvanda Eneolit mədəniyyəti** — Naxçıvantəpə, Uçan ağıl, Uzunoba, Ovçular təpəsi, Sədərək, Xələc, Zirincli, Yeniyol, Şorsu, Bülövqaya və onlarla digər abidələrin tədqiqi ilə öyrənilmişdir. Naxçıvanın Eneolit mədəniyyəti arxeoloji qazıntıların nəticələrinə görə dörd mərhələyə bölünür.

Birinci dövr Naxçıvantəpə yaşayış yerinin alt qatları ilə təmsil edilmişdir. Bu mərhələ e.ə. 5-ci minilliyin birinci yarısını, təqribən e.ə. 4945-4600–cü illəri əhatə edir. Bu dövrə aid keramika məmulatı altı qrupa ayrılır. Bu dövr üçün basma naxışlı, daraq basqılı, qırmizı anqoblu keramika xarakterikdir. Sadə keramika məmulatının bir qismi relyef qurşaq və qulaqçıqşəkilli ornamentlə naxışlanmışdır.

Uzunoba yaşayış yeri
İkinci mərhələ Naxçıvantəpə yaşayış yerinin üst qatları, Uçan ağıl və Uzunoba yaşayış yerlərinin arxeoloji materialları ilə təmsil olunur. Bu mərhələ təqribən e.ə. 4600-4400-cü illəri əhatə edir. Naxçıvantəpə yaşayış yerinin üst qatları boyalı keramika məmulatı ilə xarakterizə edilir. Bu tip boyalı keramika həmçinin Kültəpə yaşayış yerindən (Culfa, İran) də çox sayda aşkar olunmuşdur.

Üçüncü mərhələ Ovçular təpəsi yaşayış yeri ilə təmsil olunur. Bu mərhələ e.ə.4400-4000-ci illəri əhatə edir. Bu mərhələ başlıca olaraq daraqvari alətlə çəkilmiş naxışlarla xarakterizə olunur. Lakin məməcik və relyef naxışlı keramika nümunələri də vardır. Keramika məmulatının bir qismi daraq basqısı ilə, bir qismi isə ağız kənarına düzülmüş yuvarlaq dəliklərlə bəzədilmişdir. 

Dördüncü mərhələyə e.ə. 4000-3800-cü illərə aid Sirabçay vadisindəki arxeoloji abidələr aid edilə bilər. Bu mərhələdə daraqvari alətlə naxışlama tamamilə aradan çıxır, sadə keramika məmulatı üstünlük təşkil edir. Üçüncü mərhələ üçün xarakterik olan ağız kənarı yuvarlaq dəliklərlə naxışlanmış keramika bu dövrdə də öz inkişafını davam etdirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Baxşəliyev V. Marro C. Aşurov S. **Ovçular təpəsi** (Azərbaycan və ingilis dillərində) Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine. (2006—2008-ci il tədqiqatlarınin ilk nəticələri / First Preliminary Report: the 2006-2008 seasons). Bakı: "Elm", 2010.
2. ↑  Catherine Marro, Vəli Baxşəliyev, Səfər Aşurov. Excavation at Ovçulartepesi (Nakhchivan, Azerbaijan). Second Preliminary Report: The 2009-2010 Seasons // Anatolia Antiqua, XIX, 2011, s. 53-100.
3. ↑  Seyiddov A. Baxşəliyev V. Sədərək. Bakı 2011, pp.19-32
4. ↑  Baxşəliyev V, Naxçıvanda 2018-ci ilin Arxeoloji Tədqiqatları. Naxçıvan: "Əcəmi". 2019. 103s.
5. ↑  Baxşəliyev E, Bülövqaya yaşayış yerinin keramikası. AMEA Naxçıvan Bölməsi, İctimai və humanitar elmlər seriyası. Naxçıvan, "Tusi" — 2021, №1, Cild 17, s. 94-101.
6. ↑  Бахшалиев В.Б. Исследование энеолитических памятников Сирабчайской и Нахчыванчайской долин. Problems of the Archaeology of theCaucasus and Near East. Neolithic - Late Bronze Age. Baku: Институт археологии и этнографии. 2017, с. 108-121.
7. ↑  Baxşəliyev V, Quliyeva Z, Həşimova T, Mehbalıyev K, Baxşəliyev E. Naxçıvantəpə yaşayış yerində arxeoloji tədqiqatlar. Naxçıvan: Əcəmi 2018, 266s.