recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bibliometrik analiz** - iki başlıca elementə əsaslanır: nəşrlər tədqiqat məhsullarının əsas indikatoru kimi və nəşrlərdən əldə olunan istinadlar elmi fəaliyyətin qiymətləndirilməsi üçün əsas vasitə kimi.

Statistik biblioqrafiya adlanan erkən bibliometrik araşdırmalar elmin inkişafının araşdırılması, daha sonralar isə kitabxana kolleksiyalarının idarə olunmasına tətbiq olunurdu. Məsələn, bibliometriyanın ilk tədqiqatçıları sayılan F.J.Kol və N.İls 1543-1860-cı illərdə nəşr olunan ədəbiyyata əsasən, Avropa ölkələrində anatomiya sahəsində aparılan araşdırmaları tədqiq etmişlər. Verilmiş istiqamətdə elmi aktivliyin qiymətləndirilməsi üçün əsas vahid olaraq elmi əsərləri götürməklə gələcək bibliometrik tədqiqatların əsasını qoymuşlar. 10 il sonra P.L.K.Qros və E.M.Qros (Gros and Gros) öz kitabxana kolleksiyalarının idarə olunması üçün obyektiv metod kimi jurnalların istinad analizini həyata keçirən ilk alimlər olmuşlar. Tədqiqatçılar "Journal of Chemical Society" jurnalının 1926 cildindən 3663 ədəbiyyat siyahısında göstərilən istinadları çıxararaq ən çox istinad olunan jurnalları təyin etmişlər. Bu cür yanaşma ilə tədqiqatçılar istinad analizinin həm kitabxana kolleksiyasının idarə olunması, həm də tədqiqatın qiymətləndirilməsində vacibliyini sübut etmişlər.

Bibliometriyanın riyazi əsasları
--------------------------------

Bredfordun yayılma qanunu hər müəllif üçün məqalələrin tezliyi haqqında Lotka qanunu, mətnlərdə sözlərin işlənmə tezliyi haqqında Zipf qanunu və Praysın elmdə eksponensial artım qanunu ilə birlikdə bibliometriyanın riyazi əsaslarını formalaşdırır. Bununla yanaşı qlobal və bir istiqamətli istinad indeksinin, yəni Qarfildin Elmi İstinad İndeksinin yaradılması bibliometrik üsulların və istinad analiizinin əsas aspekti olan tədqiqatların idarə olunması və qiymətləndirilməsi sahəsinə keçidi təmin etdi.

Bibliometriya və tədqiqatın qiymətləndirilməsində əsas vasitə verilənlər bazaları, qlobal və genişmiqyaslı analizi təmin edən istinad indeksləri hesab olunurdu. 1960-cı ildə Elmi İnformasiya İnstitutunun və elmi istinad indeksinin yaradılması həm tədqiqatın qiymətləndirilməsində bibliometriyanın praktiki tətbiqini təmin etdi, həm də istinad analizinin və bibliometrik indikatorların empirik tədqiqinə təkan verdi.
**Maksvellin Cini** (ya da **Maksvellin Şeytanı**), İsveç fizii James Clerk Maxwellin termodinamikanın ikinci qanununun həqiqiliyini yoxlamaq üçün 1867-ci ildə ortaya atmış olduğu "nəzəri eksperiment"dir

Sınaq
-----

Sınağın sxemi. Qırmızı nöqtələr sürətli molekulları, mavi nöqtələr asta molekulları təmsil edirlər.
Maxwell bu qanunu sınamaq üçün, aralarındakı qapı istisna olmaq şərti ilə, bir-birindən tamamilə təcrid olunmuş olan A və B otaqlarını fərz edir. Bu otaqların hər ikisi eyni növ qaz ilə doldurulmuşdur və qazın istiliyi hər iki otaqda da, eyni dərəcədədir. Termodinamikanın ikinci qanununa görə, aradakı qapını istədiyiniz qədər açıq-bağlasaq da, eyni istilikdə olan otaqların arasında bir istilik axını olmayacaqdır.

Maxwell, qapının başında duran ağıllı bir "cin" fərz edir. Bu cin, hər iki tərəfdəki qaz molekullarına da nəzarət etməyi bacarır. A otağından qapı istiqamətində orta sürətdən daha yüksək bir sürət ilə gələn molekul görəndə, qapını açır və molekulun B otağına keçməsinə şərait yaradır. Oxşar şəkildə, B otağından da, orta sürətdən aşağı sürətdə hərəkət edən bir molekul görəndə həmin molekulun da, A otağına keçməsinə şərait yaradır. Beləliklə, bir müddət sonra B otağındakı molekulların orta sürəti artanda, A otağında olan molekulların orta sürəti azalır. Orta sürət də, istilik deməkdir. Beləliklə də, A otağının istiliyi aşağı düşür və bu da termodinamikanın ikinci qanunu ilə tərs mütənasibdir.

Tənqidlər
---------

Sınaqdakı mümkün ola biləcək səhvi ilk dəfə 1929-cu ildə Leó Szilárd göstərmişdir. Szilárda görə Maxwellin cini, molekulların sürətini hesablayarkən, sürət haqqında olan məlumatları toplayıb onları bir-birləri ilə müqayisə edərkən və qapını açıb-bağlayarkən entropiya istifadə edir və bu istifadə edilmiş olan entropiya, itirilmiş hesab edilən entropiyaya ən yaxşı halda bərabərdir.

Ayrıca olaraq, Müəyyənsizlik prinsipinə görə onsuzda molekulların kinetik enerjilərini və hərəkət istiqamətlərini dəyişdirmədən sürətlərini müəyyənləşdirməyin bir yolu yoxdur.
**Dreyk boğazı**  Atlantik okean və Sakit okeanı birləşdirir (əgər Cənub okeanının sərhədləri dəqiq müəyyənləşsə onda boğazın bir hissəsi məhz bu okeanın ərazisinə düşər.) Şimalda Odlu torpaq, cənubda isə Cənubi Setland adaları arasında yerləşir. O, dünyanın ən enli boğazıdır. Belə ki, onun eni 820 km təşkil edir. Burada güclü qərb passat küləkləri əsir. Həmçinin dünyada ən güclü fırtınalar da burada baş verir. Küləyin sürəti 35 m/s, dalğanın hündürlüyü isə 15 m təşkil edir.

Dreyk boğazının hiroqrafik görünüşüCənubi Amerikanın ən ucqar yeri Dieqo-Ramires adası məhs burada yerləşir. Ən ucqar nötqə isə Horn burnudur. Boğaza əfanəvi ingilis dənizçisi və dəniz qulduru Frensis Dreykin şərəfinə onun adı verilmişdir. Dreyk bu boğazdan 1578-ci ildə üzüb keçən ilk avropalı olmuşdur.

Gəmiçilik
---------

Tarixən Dreyk boğazı Atlantik okeandan Sakit okeana keçmək istəyən gəmilərin qəbrstanlığı olmuşdur. Bu əsasən o gəmilər olmuşdur ki, onlar boğazı axına qarşı keçmək itəmişlər. Panama kanalının çəkilişindən sonra bütün yük gəmiləri artıq bu kannala daçındığından boğazın əhəmiyyəti azalmışdır. Boğazdan ancaq sakit havada iri yük, hərbi gəmilərin (məsələn: kreyserlər və aviadaşıyıcılar) və həmcinin sualtı qayıqların keçidi mümkündür.

Mənbə
-----

* Oceanography Centre[*ölü keçid*]  (ing.)
* Ən enli boğaz
**Batpakkarinsk üsyanı** (*qaz.* **Батпаққара көтерілісі**) — 1-9 noyabr 1929-cu ildə Qazaxıstanın Kustanay dairəsinin Batpakkarinsk bölgəsinin və eləcə də Naurzum və Turqay bölgələrinin bir neçə kəndlərinin əhalisi tərəfindən qaldırılmış antisovet üsyanı. Üsyana səbəb əmlakın müsadirəsi və məcburi kollektivləşdirmə idi.

Haqqında
--------

Qazaxıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının qərarı ilə 16 bəy təsərrüfatı müsadirə edilir. Müsadirə zamanı "yarıfeodal bəylərin", "alaşordalıların" Əhməd Baytursunovun, M.Dulatovun, M. Esbolovun və 1916-cı ildə baş tutmuş milli azadlıq hərəkatının rəhbəri A. Janbosınovun yaxınları və qohumları əsassız təqiblərə məruz qaldılar. Bu isə öz növbəsində insanların narazılığına səbəb oldu. "Əksinqilabçılar", "millətçilər", "alaşordalılar" elan edilmiş 50 nəfər həbs olunmuşdu. Üsyançıların da əsas məqsədi həbsdə olanları azad etmək idi. Üsyançılar "Rədd olsun sovet hökuməti!", "Müsadirə olunmuş torpaqlar geri qaytarılsın!", "Müsadirə olunmuş əmlak sahiblərinə qaytarılsın!", "Yaşasın xanlıq!" şüarlar səsləndirirdilər.

2 noyabr 1929-cu ildə üsyançılar Batpakkarinsk (indiki Amangəldi rayonu) rayon mərkəzini ələ keçirib yerli hökumət orqanlarınını təmsilçilərini və rayon rəhbərlərini həbs edirlər. Partiya, məhkəmə binaları, polis idarəsi, kooperativlər və təsərrüflar yandırılır. Üsyanın aktiv iştirakçıları, Abaydilda Bekjanov, Seytbek Kaliyev, Əhmədiyyə Smaqulov və digərləri idilər. 5 kənd sovetinin üzvü, 3 kommunist, 12 komsomol və 2 "Kasıblıq ittifaqı"-nın üzvü də üsyançıların sıralarına qoşuldular. Üsyanın rəhbərləri rayonun bütün kəndlərinin təmsilçilərinin iştirak etdiyi iclas keçirib hər kənddə "ağsaqqal üçlükləri" yaratdılar. Bu üçlüklərə hər kənddə 50 nəfərlik hərbi dəstələr formalaşdırmaq tapşırılmışdı. 1000 nəfərlik hərbi dəstə (800 nəfər Batpakkarinsk rayonunun kəndlərindən, 200 nəfər Naurzum rayonunun kəndlərindən) yaradıb, Batpakkarinsk və Naurzum rayonlarındakı yaşayış məntəqələrini tutduqdan sonradan Turqay və Kustanay şəhərlərini ələ keçirmək planlaşdırılmışdı. Ömər Barmakov isə xan elan edilir. Üsyançıların sayının az olması və pis silahlanma genişmiqyaslı hərbi əməliyyatları keçirməyə imkan vermədi.

Üsyançılar cəza dəstələrinin qarşısını ala bilmədilər nəticədə Ömər Barmakovla birgə 200 nəfər həbs edildi. 115 nəfər güllələnməyə məhkum edildi. 170 nəfər isə 2-10 il müddətinə islah əmək düşərgələrinə göndərildilər. 28 nəfər isə 3 il müddətinə Qazaxıstandan kənara sürgün olundular.

Həmçinin bax
------------

* Aday üsyanı
* Abıralı üsyanı
* Qazaxıstanda aclıq

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Burkitbay Ayaqan.* Qazaxıstan. Milli Ensiklopediya (PDF). I. Alma Ata. 2004. səh. 373. ISBN 9965-9389-9-7.
**Xıdır Zində** və ya **Xızır Zində**— Siyəzən rayonu ərazisində, Beşbarmaq dağı ətəyində pir.

Pirin qapısının üzərindəki yazılar
Bu gün Xıdır Zində pirinə gələnlərin, ondan kömək istəyənlərin sayı həddən artıq çoxdur. Buraya insanların bir qismi ziyarət, digər qismi isə gəzinti, maraq məqsədilə gəlir. Ziyarətə gələnlərin çoxu özləri ilə heyvan (qoyun-quzu) gətirir və pirin ətəyindəki çökəklikdə onları qurbanlıq kimi kəsirlər.

Pirə gələnlər mütləq qayanın başına çıxır, burada nəzir verirlər. Ətrafda bir necə yerdə nəzir qutuları var. Zirvəyə çıxış xüsusən də yaşlı insanlar və qadınlar üçün çox çətin və təhlükəlidir. Doğrudur, qaya üzərində müxtəlif intervallarda dəmir pilləkənlər qoyulub. Lakin onlar çox ensizdir və iti bucaq altındadır. Burada ölçüləri 3×3 m olan, yaşayış yerini və ya istehkamda dayaq nöqtəsini xatırladan üstü açıq bir otaq, bundan başqa qayanın ətrafında eni 1 m-ə qədər olan müdafiə xarakterli qədim divar qalıqları var.

Xıdır Zində pirini Beş Barmaq də adlandırırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Əzəmətli Baş Bərmək dağı [*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* Xidir zinda (və ya Baş Bərmək dağı)

Həmçinin bax
------------

* Baş Barmaq səddi
**Birili** Tiflis quberniyasının Qori qəzasında kənd adı.

Toponimkası
-----------

Birili- Tiflis quberniyasının Qori qəzasında kənd adı. İndi Brili şəklində Xaşur, Sxinvali və Şuaxevi rayonlarında üç kənd adıdır. İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında Birəli, Batum əyalətində Artvin dairəsində Brili, Şimali Qafqazda Vladiqafqaz dairəsində Biracenq, Bakı quberniyasının Cavad qəzasında Biralambek, Zəngəzur qəzasında Biriulu toponimləri ilə eynidir. Altay-türk dillərində birə "kiçik çay" sözündəndir. Amur çayının Böyük Bira və Kiçik Bira qolları vardır (yenə orada). Naxçıvanda (Şərur rayonu) Birəliçay da bu sıradandır. Lakin 1593-cü ilə aid mənbədə Gəncə sancağının Ahiştabad dairəsində bir tayfanın adı Peyrəlu kimi yazılmışdır. Qazax bölgəsində bir çay Pərili adlanırdı. Ola bilsin ki, Birili tayfa adıdır. İrəvan quberniyasında Aşağı Pirülü və Yuxarı Pirülü Qəbələ rayonunda Pirəli kənd adları ilə eynidir.

Həmçinin bax
------------

* Birili - Tiflis quberniyasının Batum dairəsində kənd adı.
* Birili - Kutaisi quberniyasının Raçin qəzasında kənd adı.

İstinadlar
----------

1. ↑  B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. Gürcüstanda Türkmənşəli Toponimlərin İzahlı Lüğəti. Bakı, "Nurlan", 2008

Xarici keçid
------------

* lib.az/maps
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qayınana (dəqiqləşdirmə).
**"Qayınana" əməliyyatı** — tammetrajlı Azərbaycan komediya filmi.

Məzmun
------

Uzun müddət qayğısız qalan qayınana *(Nəsibə Zeynalova)* kürəkən və qızlarının başına oyun gətirmək və onlara dərs vermək qərarına gəlir. Lakin bu oyun hamıya çox baha oturur.

Film-tamaşaya baxdıqda bu atalar sözü yada düşür: "Bağda ərik var idi, salam-əleyk var idi. Bağdan ərik qurtardı, salam-əleyk qurtardı."

Səhvlər
-------

* *Orfoqrafik*:

1)Titrlərdə film-tamaşanın adı "Qaynana əməliyyatı" yazılmışdır. Doğrusu isə "Qayınana əməliyyatı"dır.
2)Nüşabə Ələsgərlinin adı Nüşabə Ələskərli yazılmışdır.
3)Ələsgər Məmmədoğlunun adı Ələskər Məmmədoğlu yazılmışdır.

Film-tamaşanın heyəti
---------------------

### Film-tamaşa üzərində işləyənlər

**Əsərin müəllifi:** Əhməd Orucoğlu
**Quruluşçu rejissor:** Məhərrəm Bədirzadə
**Quruluşçu operator:** İsa Kazımov
**Səs rejissoru:** Firudin Bağıroğlu
**Rejissor:** Elşən Heydərov
**Montaj:** Nasir Salamov, İlham Qaliboğlu
**Mahnının müəllifləri:** Nadir Əzimov (musiqi), İsmayıl Dadaşov (sözlər)
**Musiqi tərtibatı:** İsmayıl Dadaşov, Minurə Əfəndiyeva
**Qrim ustası:** Zemfira Cəfərova
**İşıqçı:** Seymur Quliyev
**Redaktor:** Mailə Muradxanlı
**Direktor:** Faiq Abbasov
**İfalarından istifadə edilən müğənni:** Nüşabə Ələsgərli (titrlərdə yoxdur)
### Rollarda

Nəsibə Zeynalova-Qayınana
Səyavuş Aslan-Səlim
Səidə Quliyeva-Naznaz
Hacı İsmayılov-Həmid
Nüşabə Ələsgərli-Gülya
Ramiz Məmmədov-Polis rəisi
Ələsgər Məmmədoğlu-Xəfiyyə
Məmmədkamal Kazımov-Şəhər sakini
Qafar Novruzlu-Şəhər sakini

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
**Əfqanıstan Qırmızı Aypara Cəmiyyəti** (*ing.* Afghan Red Crescent Society, ARCS, puşt. د افغاني سرې میاشتې ټولنې) — Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Cəmiyyətlər Federasiyasının Əfqan filialıdır. Cəmiyyət 20 ildən çox müddət ərzində bütövlükdə ölkəyə təsir göstərən şəraitə görə məhdud quruluşa malik olsa da, 70 ildən artıqdır ki, mövcuddur.

Tarixi
------

Əfqanıstan Qırmızı Aypara Cəmiyyəti 1934-cü ilin aprel ayında yaradılmışdır. İlk dəfə yetimlərə və ehtiyac içində olan şəxslərə yardım etmək məqsədilə Naderia Uşaq evinin əsasında təsis edilmişdir. 1951-ci ilin oktyabr ayında cəmiyyət üzvlük, mərkəzi, əyalət və yerli şöbələrdə seçkilər və idarə heyəti üçün demokratik müddəaları nəzərdə tutan konstitusiyanı qəbul etdi. 1964-cü ildə ƏQAC Marastoon (Əfqanıstan) və ya Əfqanıstanın rifah təşkilatlarını ələ aldı. Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Cəmiyyətləri Federasiyası ƏQAC-nin iki əsas tərəfdaşlarından biridir və 1991-ci ildə Əfqanıstandakı ən son münaqişə zamanı müvəqqəti evakuasiya ilə öz nümayəndə heyətini bura göndərmişdir. Son illərdə təşkilati potensial baxımından məhdud olmasına baxmayaraq, ƏQAC-nin təşkilat və fəaliyyətləri bütün ölkənin 32 əyalətinin 31-də aktiv fəaliyyət göstərir.

Təşkilatları və fəaliyyətləri
-----------------------------

ƏQAC öz maddi dəstəyinin böyük bir hissəsini Beynəlxalq Federasiya vasitəsilə ABŞ, Böyük Britaniya, Avstraliya, Kanada və Yaponiya kimi inkişaf etmiş ölkələrin milli cəmiyyətlərindən alır. ƏQAC, həmçinin, İranın, Qatarın, Səudiyyə Ərəbistanın və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin milli cəmiyyətləri ilə ikitərəfli əlaqələr saxlayır. ƏQAC 2004-cü ildən Fatima Qaylani tərəfindən idarə olunur.

Əfqanıstan daxilində genişmiqyaslı humanitar fəaliyyətlərinə əsaslanaraq, ƏQAC iddia edir ki, bütün etnik qruplara xidmət etmək bacarıqlarına sahibdir. Təşkilatın əsas fəaliyyətlərinə təbii fəlakətlər, səhiyyə problemləri və gənclərlə bağlı məsələlərin həll yoluna nail olmağa yardım etməkdir. Fatima Qaylani 2007-ci ildə Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsinə müsahibəsində qeyd etmişdir ki, ƏQAC-də təxminən 37 min könüllü var. 2013-cü ildə cəmiyyətdə 1717 nəfər işçi və 23440 könüllü fəaliyyət göstərmişdir. Həmin il cəmiyyət 70000-dən çox əfqana fəlakətə hazırlıq proqramları vasitəsilə yardım etdi, bunlardan 430000-i uzunmüddətli inkişaf proqramları və 30,000-i isə kəskin fəlakət reaksiyası fəaliyyətləri vasitəsilə həyata keçirilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Hərəkatı

İstinadlar
----------

1. ↑  A Brief History of the Afghan Red Crescent Society Arxivləşdirilib 2017-08-02 at the Wayback Machine. Afghan Red Crescent Society.
2. 1 2 3  Organizational Overview — ARCS (PDF) Arxivləşdirilib 2017-06-07 at the Wayback Machine (PDF). International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies.
3. ↑  "IFRC Data Explorer". IFRC. 2013. 8 June 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 Jul 2016.

Xarici keçidlər
---------------

* Əfqanıstan Qırmızı Aypara Cəmiyyətinin rəsmi internet səhifəsinin ünvanı Arxivləşdirilib 2018-03-21 at the Wayback Machine
* İRFC Təşkilata baxış ƏQAC Arxivləşdirilib 2018-03-07 at the Wayback Machine
**Dalya kərtənkələsi** (*lat.* Darevskia dahli) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin sürünənlər sinfinin pulcuqlular dəstəsinin əsl kərtənkələlər fəsiləsinin qayalıq kərtənkələsi cinsinə aid heyvan növü.

Xariçi görünüşü
---------------

Partenoqen olan və uzunluğu 64 mm olan, quyruğu isə iki dəfə uzun olan kərtənkələdir. Boğaz naahiyyəsində 23–30 pulcuq olur. Pulcuqları hamardır. Bədəninin mərkəz hissəsində isə 47–54 pulcuq olur.
Yuxarı nahiyəsi qəhvəyinin müxtəlif çalarlarında olur. Boğazın aşağı hissəsi ağımtıl olur.

Yayılması
---------

Onlar geniş arealda daha çox Gürcüstan və Ermənistan ərazilərində yayılmışlar. Gürcüstanın cənubunda Kür çayı hövzəsində, Ermənistanda isə ölkənin şimalında yayılıb. Hazırda isə areal kiçik prçalara bölünmüşdür.

Onlara əsasən quru qayalıqlar və dərələrdə, hündürlüyü 900–1700 m yüksəkliklərdə rast gəlmək olar. Dağ meşələrinin kənarları və daşlı dağ çöllərində yayılırlar.

Xüsusiyyətləri
--------------

Sayları çoxluğu ilə seçilir. 1 km maşrut üzrə 100 baş kərtənkələyərast gəlinir. Qışlamafan aprelin əvvəl və ya ortaları qayıdırlar. Cücülər, puplar, qurdlar və hörümçəklərlə qidalanır.

Çoxalması
---------

Onlar Partenoqenetik xüsusiyyətlərə malikdirlər. Onların çoxalması üçün erkəklərə ehtiyac durmurlar. 2–5 yumurta (əsasən 4 yumurta) qoyurlar. Orta ölçüləri 7×12 mm təşkil edir. Yumurta qoyma iyunun sonu, iyulun əvvələrinə təsadüf edir. Balalar avqustun ortaları sentyabrın əvvəlləri yumurtadan çıxırlar. Balaların quyruqsuz uzunluqları 24–27 mm təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.

Mənbə
-----

* Dalya kərtənkələsi

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q3016044
* Wikispecies: Darevskia dahli
* ADW: Darevskia\_dahli
* ARKive: darevskia-dahli
* EoL: 963392
* GBIF: 2468869
* iNaturalist: 73752
* IRMNG: 10367538
* IUCN: 164720
* NCBI: 307439
* RD: dahli
* uBio: 190120

 |
**Loo** (*adıq* Лэуп) — Krasnodar diyarında mikrorayon. Loo Lazarevski rayonununda yerləşir.

Coğrafiyası
-----------

Mikrorayon Qara dəniz sahilində, eyniadlı Loo çayının mənsəbində yerləşir. Rayon mərkəzindən — Lazarevskoye mikrorayonundan 43 km cənub-şərqdə, Mərkəzi Soçidən 26 km şimal-qərbdə və Krasnodar şəhərindən 270 km cənubda (yolla) yerləşir.

Mikrorayondan A −147 Cubqa — Adler federal avtomobil yolu və Şimali Qafqaz dəmir yolunun qolu keçir. Mikrorayonda *Loo* dəmir yolu platforması fəaliyyət göstərir. Uzunluğu 1,5 km və eni təxminən 40 metr olan çınqıllı çimərlik zolağına malikdir.

Şimal-qərbdə Aşağı Xobza, şimal-şərqdə Qornoe Loo və cənub-şərqdə Kuçuk-Dere yaşayış məntəqələrinin ərazilər ilə həmsərhəddir.

Loo dar dənizkənarı vadidə yerləşir və üç tərəfdən dağlar və silsilələr ilə əhatə olunub. Mikrorayon ərazisində relyef əsasən dağlıqdır. Orta hündürlüklər dəniz səviyyəsindən təxminən 30 metr yüksəklikdədir. Mikrorayonun yaxınlığında mütləq hündürlük dəniz səviyyəsindən 308 metrə çatır.

Hidroqrafik şəbəkə əsasən çay Loo ilə xarakterizə olunur.

İqlimi rütubətli subtropikdir. Orta illik hava temperaturu təxminən + 14 ° C, iyulun orta temperaturu + 24,5 ° C, yanvarın orta temperaturu isə + 6,5 ° C-dir. Orta illik yağıntı təxminən 1500 mm-dir. Yağıntıların çoxu qışda düşür.

Tarixi
------

Loo kəndinin adı Abxaziya knyazlığının çiçəklənməsi dövründə bu ərazilərə sahib olan ən böyük Abaza feodal klanı Lau və ya Lov (Loovy) adından gəlir.

Loo yaxınlığındakı dağlarda, təxminən 300 metr yüksəklikdə, 8–9-cu əsrlərə aid orta əsr Bizans məbədinin xarabalıqları qorunub saxlanılmışdır. Əhəng daşı bloklarından tikilmiş binanın ən yaxşı qorunmuş hissəsi şimal divarıdır. Məbədin eni 11 metr, uzunluğu 20 metr, divarlarının qalınlığı isə bir metrdən çoxdur. Məbəd memarlıq baxımdan Abxaziyadakı Pitsunda və Lıxnı məbədlərinə yaxındır.

1864-cü ilə qədər Vardane icmasından olan Ubıxlar Loo çayı vadisində yaşayırdılar. Mühacirliyin başlanmasından əvvəl Qafqaz müharibəsi illərində Ubıxların başçılarından biri olan İsmayıl Barakay Dzepşanın kəndi çayın mənsəbində, dəniz sahilində yerləşirdi. Qafqaz müharibəsi başa çatdıqdan sonra bütün yerli əhali rus çarına tabe olmaq istəmədiyi üçün Osmanlı imperiyasına sürgün edildi. Nəticədə Loo çayının vadisi bir neçə il boş qaldı.

1872-ci ildən Loo çayı hövzəsində rus, erməni və yunan köçkünləri məskunlaşmağa başladılar. Ərazinin özü Rusiya imperatoru tərəfindən Böyük Hersoq Mixail Nikolaeviçə məxsus olan "Vardane" mülkünün tərkibinə daxil edildi.

2008-ci il avqustun 7-də Loo çimərliyində terror aktı baş vermişdir. Moskva vaxtı ilə saat 10:10-da şəhər çimərliyində naməlum partlayıcı qurğunun partlaması nəticəsində 2 nəfər həlak olmuş, 15 nəfər yaralanmış, daha 8 nəfər xəstəxanaya yerləşdirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "В районе Сочи на пляже прогремел мощный взрыв: двое погибших и 13 раненых". 2015-10-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-30.
2. ↑  "Два человека погибли и 15 ранены при взрыве на пляже в Сочи". 2015-10-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-30.
Hətta uşaqlar hər bir şeyi öyrənmək üçün elementar təcrübələr həyata keçirir.
**Eksperiment** — [lat. experimentum – yoxlama, sınaq, təcrübə] 1) təcrübə, sınaq, yoxlanış; 2) elmi yoxlama, elmi təcrübə; 3)cəmiyyətin ictimai iqtisadi təcrübəsi olub, dərk etmənin mənbəyi, hipotez və nəzəriyyənin həqiqilik meyarı; 4) müasir psixologiya elmində əsas tədqiqat üsullarından biri; 5) elmdə nəzəri cəhətdən dərk edilmiş vasitələrlə həyata keçirilən hissi-predmet fəaliyyəti.

**Eksperiment** (*lat.* experimentum — təcrübə, sınaq) — süni yaradılan şəraitdə müəyyən hadisələrin tədqiq edilməsi, elmi metod.

İnsanın daxili aləmini müxtəlif situasiya və münasibətlər üzə çıxarır. Məhz, bu halında insanın psixi tarazlıq halı pozulur və o, debilliyin, infantilliyin, dəliliyin hüdudlarında ləngərləməyə başlayır.

İnsanın eksperiment vasitəsilə tədqiqi, məhz belə məqamlarda situasiyanı süni surətdə yaratmaq ("modelləşdirib"), tərəfdaşı bərkə-boşa, çək-çevirə salmaqla onun barədə hansısa nəticə çıxarmaq məsələsini əhatə edir. Eksperiment zamanı eksperimentin nəticəsinə təsir göstərə biləcək bütün digər dəyişənlər və şərtlər aradan qaldırılmalı və ya elə edilməlidir ki, onlar axıra qədər sabit səviyyədə qalsın.
Ekspertiza – 1)yoxlamadan keçirmə, yoxlama prosesi; 2)düzgün bir qərara gəlmək üçün hər hansı bir məsələnin mütəxəssislər tərəfindən öyrənilməsi, yoxlanması. Məsələn, elmi ekspertiza, materialları ekspertizaya göndərmək; 3)cinayət işləri və ya mülki işlər üzrə faktiki məlumatların və halların müəyyən edilməsi məqsədilə prosessual qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada ekspertlər tərəfindən aparılan tədqiqat. Məsələn, ekspertiza üzvü, ekspertizanın qərarı.

**Eksperimental** – 1)təcrübi, eksperiment aparmaq yolu ilə yoxlama üsulu; Məsələn, eksperimental tədqiqat üsulu, təcrübə üçün ayrılmış (təyin edilmiş), eksperimental zavod, eksperimental şöbə; 2)hədd, kənar; 3)mürəkkəbliyi və təhlükəliliyinə görə fövqəladə.

**Eksperimental tədqiqatlar** – elmi araşdırmaların aparılması və ya praktiki təcrübə əsasında əldə olunmuş biliklərə əsaslanan və insanın həyat və sağlamlığının qorunmasına yönələn elmi fəaliyyət.

Ədəbiyyat
---------

* R. Əliquliyev, S. Şükürlü, S. Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.

Mənbə
-----

* Fizikist — Fizik Deneyleri [*ölü keçid*]
* Lessons In Electric Circuits — Volume VI — Experiments Arxivləşdirilib 2008-02-19 at the Wayback Machine
* Description of weird experiments (with film clips) Arxivləşdirilib 2018-08-19 at the Wayback Machine
* Science Experiments for Kids

Həmçinin bax
------------

* Test
* Analiz
* Riyazi statistika
* Eksperimental psixologiya
**Püstəxanım Əzizbəyova** (29 dekabr 1929 – 8 yanvar 1998) — Sovet tarixçisi, alim, akademik, tarix elmləri doktoru (1961), kino məsləhətçisi və Azərbaycan Tarix Muzeyinin keçmiş direktoru. O, maarif adamı, mühəndis və peşəkər solçu inqilabçı Məşədi Əzizbəyovun nəvəsidir və babası haqqında bir neçə əsər də yazmışdır.

Həyatı
------

Püstəxanım Əzizağa qızı Əzizbəyova 1928-ci il dekabrın 29-da Bakıda do­ğul­muş­dur. Püstə Əzizbəyova 1951-ci ildə Azərbaycan Dövlət Uni­ver­si­tetinin Tarix fakültə­sini fərq­lənmə dip­lomu ilə bitirəndən sonra bir müd­dət Mə­şədi Əziz­bəyovun ev-muzeyinin direktoru iş­lə­miş­dir. 1954-cü ildə "Azərbaycan neft sə­na­ye­si­nin bərpasında rus xalqının köməyi (1921-1923-cü illər)" mövzusunda dis­ser­ta­si­ya müda­fiə etmişdir. Azərbaycanda so­sialist quruculuğu problemlərini araşdı­ran P.Əziz­bəyova 1961-ci ildə "Azərbaycandakı so­sialist dəyişikliklərində (1921-1923) Le­ni­nin rolu" mövzusunda dissertasiya müdafiə edə­rək ilk azər­baycanlı qadın tarix elmləri dok­toru olmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

P.Əziz­bəyova 1972-ci ildə Azərbaycan Elmlər Aka­de­mi­ya­sının müx­bir üzvü, 1980-ci ildə isə həqiqi üz­vü seçilmişdir.

P.Əziz­bəyova pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olmuş və Bakının müxtəlif ali mək­təb­lə­rin­də dərs de­miş, 1955-ci ildə dosent, 1962-ci ildə isə pro­fessor adını almışdır.

O hələ tə­lə­bə ikən 1948-ci ildə Mərkəzi Lenin Mu­ze­yin­də ekskursi­yaçı işləməyə başlamış, sonra isə onun filialının direktoru və bölmə müdiri ol­muş­dur. 1955-ci ildə o, Azərbaycan Tarixi Mu­zeyinin Ən yeni tarix şöbə­sinin müdiri vəzi­fəsinə keçirilmişdir. 1961-ci ildə muzeyin dir­ektoru təyin olunan P.Əzizbəyova ömrünün so­n­­unadək (1998) bu vəzifədə işləmişdir. Onun böyük təşkilatçılıq qabiliyyəti, mu­zey­şü­naslığa dərindən bələd olması muzey əmək­daş­larının işini elə qurmağa imkan vermişdir ki, bu mədəniyyət ocağı ölkənin aparıcı mu­zey­lərindən birinə, çoxsaylı ümum­ittifaq və xa­rici sərgilərin iştirak­çısına, Elmlər Aka­de­mi­yasının geniş eks­pozisiya və ciddi araş­dır­ma işinin görüldüyü mühüm elmi tədqiqat müəs­sisəsinə çevrilmişdir.

P.Əzizbəyova bir çox mo­no­qra­fiya və müxtəlif həcmli nəşrlərin, o cüm­lə­dən 300-ə yaxın məqalənin müəllifidir.

O, uzun müddət Ümum­it­ti­faq "Bilik" Cəmiyyətinin Bakı bölmə­sinə baş­çı­lıq etmişdir.

Mükafatları
-----------

P.Əzizbəyova "Qırmızı Əmək Bay­rağı", "Şərəf nişanı" ordenləri, "Rəşa­dətli əmə­­­yə görə" medalı, Azərbaycan SSR Ali So­ve­ti Rəyasət Heyətinin iki Fəxri Fər­manı ilə təl­tif olunmuşdur. 1982-ci ildə isə Azərbaycan SSR Əməkdar elm xa­dimi adına layiq görül­müş­dür.

Filmoqrafiya
------------

Əzizbəyova bir neçə kino filminde kino məsləhətçisi və ya ssenarist kimi çıxış etmişdir. Bunlar:

1. İlk hücum (film, 1985)
2. Qızıl uçurum (film, 1980)
3. Bakı Komissarı Məşədi Əzizbəyov (film, 1975)
4. İliçin döyünən qəlbi (film, 1967)

İstinadlar
----------

1. ↑  Respublikanın elmi işçilərinə Azərbaycan SSR fəxri adları verilməsi haqqında Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 2 dekаbr 1982-ci il tarixli **Fərmanı** Arxivləşdirilib 2020-01-16 at the Wayback Machine — **anl.az** saytı
**Naliboki meşəsi** (Bel. *Налібоцкая пушча*) — Belarusda ən böyük sahəyə malik meşə. Şimalda Oşmyan yüksəkliyindən Şərqdə Minsk yüksəkliyinə qədər olan sahəni əhatə edir. Meşənin sahəsi 1400 km² — 2400 km² aralığındadır. Meşə Minsk vilayətinin Volojinski və Sütunçovski rayonları, eləcə də Qrodno vilayətinin Novoqrud, Korelik və İvievskiy rayonlarının ərazisinə daxildir. Bura, Slavyan, Baltik və Avropa ənənələrinin qovuşduğu Belarusun tarixi və mədəni cəhətdən unikal bir bölgəsidir. 2009-cu ildən başlayaraq hər il Naliboki meşəsində *Naliboki Marafonu* keçirilir.

Tarixçəsi
---------

Meşənin adı onun yerləşdiyi olan kənd — Nalibokidən gəlir.

Böyük Vətən Müharibəsi zamanı bu meşədə Belçikalı qardaşların dəstəsinin partizanları gizlənmişdilər. Həmçinin, Bulat dəstəsi döyüş əməliyyatlarını bu meşədə apardılar.

Çernobıl AES-də qəza baş verdikdən sonra, meşənin ərazisinin yarıdan çoxu qismən radioaktiv infeksiyaya məruz qalıb. Məhz bu səbəbdən ərazidən yığılmış hər növ yeyinti məhsulu — meyvə və göbələklərin dozimetrik nəzarətdən keçməsi lazımdır.

Təbiəti
-------

Naliboki meşəsi göl-buzlaq və Verxyaneman ovalığının şərq hissəsini tutur. Relyefi dağlıqdır. Həmçinin, bu meşənin cənubunda Kroman gölü yerləşir.

Meşələr cənub-Avropa enliyarpaqlı dərələrdən, Qərbi-Avropa enliyarpaqlı meşələrə keçid zolağının xarakterinə malikdir. 

Meşədə yaşayan heyvanların karikaturu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 səhifə 40.
**Malakka sultanlığı** — 1414–1511-ci illərdə mövcud olmuş, əsası islamı qəbul etmiş yavalı şahzadə Parameşvara İsgəndər şah tərəfindən qoyulmuş dövlət.

Tarixi
------

Malakka körfəzindən keçən ticarət yollarının yaxınlığı zəminində yeni eranın başlanğıcında Malakka yarımadasının cənub hissəsində iri liman şəhərləri yarandı. İlk dövrlərdə Malayyada Hindistandan gəlmə tacirlər və buddist rahiblər mühüm rol oynayırdılar. Hind mədəniyyətinin Malayyanın sosial-siyasi və dini həyatına təsiri uzun əsrlər boyu davam etdi. Malayyanın şəhər-dövlətləri və vilayətləri uzun müddət ərzində Cənubi Hindistan, Hind-Çin, Sumatra və Yavada yerləşən qonşu dövlətlərdən asılı idilər. Bu dövlətlər Malakka körfəzindəki gəmiçiliyi nəzarətə almaq uğrunda bir-biri ilə rəqabət aparırdılar.

1414-cü ildə islamı qəbul etmiş yavalı şahzadə Parameşvara İsgəndər şah adı altında Malakka sultanlığının əsasını qoydu. Onun tərkibinə, demək olar ki, bütün Malayya, Sumatranın bir hissəsi və yaxınlıqdakı bir neçə ada daxil idi. XV əsr ərzində islam dini Malayyada buddizm və hinduizmin mövqelərini xeyli zəiflətdi: müsəlman tacirlər beynəlxalq ticarətdə üstün mövqe qazanmağa başladılar, malay yazısı üçün hind qrafikası yerinə ərəb qrafikası istifadə olunmağa başladı. XVI əsrin əvvəllərinə doğru Malakka sultanlığı Cənub-Şərqi Asiyanın nüfuzlu şəhər-dövlətinə çevrildi və öz hakimiyyətini Sumatranın şərq hissəsinə qədər genişləndirdi. Malakkalı tacirlər Hindistan, Çin, Siam və Birma ilə sıx ticarət əlaqələrinə malik idilər.

Sultan torpağın ali sahibkan sayılırdı və bu torpağı hakim təbəqənin üzvlərinə pay şəklində verirdi. Ev təsərrüfatında qullardan istifadə olunurdu. Dövlətin ikinci adamı "bendaxara" adlanırdı və baş nazir, hakim və ordu başçısı funksiyalannı yerinə yetirirdi. Sultanın canişinləri Malakkadan şimaldakı və cənubdakı qəsəbələri nəzarətdə saxlayırdılar, sultanlığın digər əraziləri isə sultandan vassal asılılığında idi.

Malakka sultanlığı 1511-ci ilə qədər mövcud oldu. Bu zaman portuqallar Malakkanı ələ keçirdilər və XVII əsrə qədər Malakka ərazisindən öz ticarət faktoriyası kimi istifadə etdilər. Malakkaya portuqal komendantı (1571-ci ildən qubernator) başçılıq edirdi. Müstəmləkə idarəçiliyi ölkədə yaşayan hər üç etnik icmanın (çin, tamil, yava icmalarının) başçılarına arxalanırdı. Malakkanın portuqallar tərəfindən işğalı, əhalinin zor gücünə xristianlaşdırılması ilə eyni vaxtda baş verirdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Axundova N. Asiya və Afrika ölkələrinin orta əsrlər tarixi. Dərslik. Bakı: Adiloğlu, 2010, s. 79–80
**Radiotexnika** — elektromaqnit rəqslərinin və radiodalğaların yaradılmasını, gücləndirilməsini, çevrilməsini, şüalandırılması və qəbulu üsullarını, habelə informasiyanın ötürülməsi üçün siqnalların emalını, radiotexniki cihazların layihələndirilməsi və istehsalını həyata keçirən elm və texnika sahəsi.

Radiotexnika aşağıdakı bölmələri əhatə edir:

* Radioötürücü qurğular
* Radioqəbuledicilər
* Radiolokasiya
* Radionaviqasiya
* Televiziya sistemləri
* Multimedia və rabitə sistemləri
* Radioidarəetmə sistemləri
* Radioelektron mübarizə sistemləri

Tarixi
------

1832-ci ildə ingilis fiziki Maykl Faradey elektromaqnit şüalanmasının varlığını nəzəri olaraq proqnozlaşdırdı.

1864-cü ildə J. C. Maksvell bir elektromaqnit sahəsinin təkamülünü və yük və cərəyanlarla qarşılıqlı təsirini təsvir edən klassik elektrodinamikanın əsas tənliklərindən birincisini nəşr etdi.

1888-ci ildə, elektromaqnit dalğaları vasitəsi ilə enerjinin ötürülməsi ehtimalı Alman fiziki G. Hertz tərəfindən edilən təcrübədə göstərildi: "vibrator" adlandırdığı bir cihaz elektromaqnit sahəsini naqillərsiz məsafəyə buraxdı.

14 avqust 1894-cü ildə, Oksford Universitetində Elmin İnkişafı üçün İngilis Birliyinin iclasında Oliver Lodj və Aleksandr Mirhed simsiz teleqrafın ilk uğurlu nümayişini etdi. Nümayiş zamanı Morse kodlu radio siqnal qonşu Klarendon binasındakı laboratoriyadan göndərildi və cihaz tərəfindən 40 m məsafədə qəbul edildi.

25 aprel (7 may) 1895-ci ildə Sankt-Peterburqdakı Rusiya Fizik-Kimya Cəmiyyətinin iclasında A. S. Popov elektromaqnit dalğalarından istifadə edərək ardıcıllıqla (qısa və uzun) teleqraf siqnallarının alınması üçün bir cihaz nümayiş etdirdi.

1897-ci ildə italyan mühəndis G. Markoni ilk (İngilis) patentini aldı və Londonda simsiz teleqrafda təcrübələr apardı. G. Markoni'nin digər ölkələrində patent verilməsindən əvvəl, eyni əlaqəli qəbuledicinintəsvir edildiyi A. S. Popovun əvvəlcədən dərc edilmiş məqaləsinin olması səbəbindən rədd edildi.

İnkişaf etmiş radiotexnika mühəndisliyini yeni səviyyəyə qaldıran rus və sovet alimləri:

* Professorlar M. A. Bonch-Bruevich, B. L. Rosing (elektron televiziyanın ixtirası);
* Akademik A. İ. Berg (radiolokasiya);
* Akademik A. F. Bogomolov (radiolokasiya, uzaq məsafəli kosmik rabitə);
* Akademik V. A. Kotelnikov (müdahilə tarazlığı nəzəriyyəsi).

Tətbiqləri
----------

Radiotexnika fizika, astronomiya, tibb, kimya kimi müxtəlif elm sahələrində tətbiq tapmışdır. Radiotexnikanın üsulları informasiyaötürmə sistemlərində, radiorabitə,radioyayım, televiziya, radiolokasiya, radionaviqasiya, radionəzarət, avtomatlaşdırma sistemləri və kompüter texnologiyasında istifadə olunur.

Həmçinin bax
------------

* Elektrodinamika
* Radio
* Radiofizika
* Elektrik mühəndisliyi
* Elektronika (radioelektronika)
* Anten qidalandırıcı qurğular

İstinadlar
----------

1. ↑  "Прибор для обнаружения и регистрирования электрических колебаний" // Журнал Русского физико-химического общества. — СПб. 1896 — т. XXVIII, вып. 8, ч.физ.отд.1, стр.1–14 с 2 рис.
**Kesennuma Köpəkbalığı Muzeyi** (気仙沼シャークミュージアム, *Kesennuma Şaku Myuciamu*?) – Yaponiyanın Miyaqi prefekturasının Kesennuma şəhərində yerləşən muzey. Yaponiyada köpəkbalıqlarına həsr olunmuş yeganə muzeydir.

Tarixi
------

Kesennuma şəhəri Yaponiyada köpəkbalığı ovu və köpəkbalığı xörəkləri ilə məşhurdur, hətta şəhər "Köpəkbalığı şəhəri" ləqəbi ilə tanınır. Bu səbəbdən 1997-ci ildə şəhərdə köpəkbalıqlarına həsr olunmuş muzey açılmışdır. 2011-ci ildə baş vermiş Tohoku zəlzələsi səbəbilə muzey bağlanmış, yenidənqurma işlərindən sonra 2014-cü ildə yenidən açılmışdır.

Xüsusiyyətlər
-------------

Umi no İçi binasının 2-ci mərtəbəsində yerləşən muzey köpəkbalıqlarının ekologiyasına və 2011-ci ildə baş vermiş zəlzələyə həsr olunmuşdur. Muzey 4 bölmədən ibarətdir: bölmələrin ikisi zəlzələdən, biri Kesennuma limanının indiki vəziyyətindən, biri isə köpəkbalıqlarından bəhs edir. Köpəkbalığı bölməsində "Köpəkbalığı möcüzələri" adlı sərgi keçirilir. Burada böyük ağ köpəkbalığı və balina köpəkbalığının realistik modelləri dayanır, köpəkbalığı çənələri sərgilənir, köpəkbalıqlarının yaşayış arealını göstərən xəritə nümayiş etdirilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Shark Museum". The Story of Michinoku Gold (ingiliscə). İstifadə tarixi: 10 avqust 2023.
2. ↑  "Shark Museum". Visit Kesennuma (ingiliscə). İstifadə tarixi: 10 avqust 2023.
3. ↑  "シャークミュージアム". Muzeyin rəsmi saytı (yaponca). 10 avqust 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 avqust 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* uminoichi.com/museum — Kesennuma Köpəkbalığı Muzeyinin rəsmi saytı
**Thirty Seconds to Mars** — 1998-ci ildə məşhur Amerikalı aktyor Jared Leto (vokal, gitara) və qardaşı Shannon Leto (baraban) tərəfindən qurulan alternativ rock qrupu, heyətinə Matt Wachter (bas, klaviatura) və Solon Bixler'i (gitar) daxil etdikdən sonra ilk albom işlərinə başladı. Cared Leto-nun gətirdiyi şöhrətdən uzaq bir şəkildə qrupun meydana gəlməsini təmin etməyə çalışan qrup, öz adlarıyla eyni adı daşıyan ilk albomlarını 2002-ci ildə Virgin Records vasitəsilə satışa çıxardı.
"30 Second To Mars" albomunun istehsal kreslosunda Bob Ezrin oturarkən, alboma gələn tənqidlər həm müsbət həm də mənfi oldu. Albomdan "Capricorn (A Brand New Name" və "Edge Of The Earth" sinql olaraq nəşr olundu, ancaq hər iki sinql da siyahılarda əhəmiyyətli bir müvəffəqiyyət əldə edə bilmədi.
2005-ci ildə satışa çıxarılan ikinci albom "A Beautiful Lie" ilə Amerika siyahılarında 36-cı sıraya yerləşən qrupda bu albomla gitarist dəyişikliyi baş verdi və Bixlerin yerinə Tomo Milişevic heyətə daxil oldu. Albomun sözlərində insanın hisslərinə toxunan qrup, sound olaraq da olduqca yüksək bir atmosferi yaxalamağı bacardı. Albomdan "Attack", "The Kill" və "From Yesterday" sinql olaraq nəşr olunarlarkən, "The Kill" və "From Yesterday", Amerika Müasir Rock siyahılarında müvəffəqiyyət əldə etdi.
2006-cı ildə MTV Video Musiqi Mükafatlarından "The Kill" mahnısına çəkdikləri video kliplə "MTV2 Mükafatı"-na layiq görülən qrup, eyni ilin Oktyabr ayında ‘Welcome To The Universe' turnesine çıxdı. Turnenin sponsorluğunu MTV2 üstlənərkən, qrupa turnede Head Automatica, The Receiving End Of Sirens və Cobra Starship kimi qruplar yoldaşlıq etdi. Turne əsnasında "From Yesterday" parçasına bir də video klip çəkən qrup, bu kliplə bir qanun imza ataraq ilk dəfə bir Amerikan qrupunu Çin Xalq Respublikasında göründürdü.
Yaxın zamanda Avropa turnesine The Used qrupuyla çıxmağı planlayan Thirty Seconds To Mars, ən son "A Beautiful Lie" albomunu yenidən bazara sürdü. Bu yeni təzyiqlə Björk parçası "Hunter"i başdan şərh edərək alboma daxil edən qrup, eyni zamanda xüsusi bir təzyiqlə pərəstişkarlarına bir də DVD təqdim etdi.

Diskoqrafiya
------------

### Albomları

* 2002 — 30 Seconds to Mars
* 2005 — A Beautiful Lie
* 2009 — This Is War
* 2013 — Lust, Love, Faith and Dreams
* 2018 — America
* 2023 — It's the End of the World but It's a Beautiful Day(en)

### Mini albomları

* 2007 — AOL Sessions Undercover
* 2008 — To the Edge of the Earth
* 2011 — MTV Unplugged

Həmçinin bax
------------

* A Beautiful Lie
**"Bir zamanlar Anadoluda"** — Nuri Bilgə Ceylanın ssenari müəllifi və rejissoru olduğu 2011-ci ildə çəkilmiş türk dram filmidir. Baş rolları Məhəmməd Uzunər, Yılmaz Ərdoğan və Taner Birselin oynadığı film bir həkimlə cinayət araşadırıcısı müstəntiqin 12 saatlıq gərgin hekayəsindən bəhs edir. 11 həftə davam edən filmin çəkilişləri Qırıqqapının (Kırıkkale) Kəskin bölgəsində həyata keçirildi.
TRT-nin də qatqısı ilə Bosniya və Herseqovina və Türkiyənin ortaq istehsalı olan film 11-22 may 2011 tarixləri arasında 64-cü Kann kinofestivalında böyük mükafat Qızıl Palma uğrunda yarışacaq filmlər siyahısına daxil oldu və ikinci böyük mükafat olan Böyük Mükafatı qazandı.

Aktyorlar
---------

* Məhəmməd Uzunər (Həkim Camal)
* Taner Birsel (Müstəntiq Nüsrət)
* Yılmaz Ərdoğan (Komissar Naci)
* Əhməd Mümtaz Taylan (Ərəb Əli)
* Ərcan Kesal (Kəndxuda)
* Fırat Tanış (Saxlanılan Kənan)
* Erol Ərarslan (Mərhum Yaşar)
* Burhan Yıldız (Saxlanılan Ramazan)
* Murad Kılıç (Polis İzzət)
* Şəfəq Karali (Abidin)
* Kubilay Tunçər (Ekspertiza işçisi Şakir)
* Cansu Dəmirçi (Kəndxudanın qızı Cəmilə)

Yazılması
---------

"Bir zamanlar Anadoluda" Nuri Bilgə Ceylan, Ercan Kesal və Ebru Ceylan tərəfindən yazılıb. Filmin təməlində Ercan Kesalın həkimlik etdiyi dövrlərdə yaşadığı və Qırıqqapının (Kırıkkale) bir qəsəbəsində işlənmiş ciyanətin araşdırılması prosesi dayanır. Ebru Ceylan filmin hekayəsinə olan aidiyyətini "Məmur dünyasını yaxşı bilirəm, təcrübəmi paylaşdım. Qadınlar bu filmdə çox yox, amma kişi dünyasında ortaya çıxan məsumanə qadın obrazının önəmli olduğunu zənn edirəm." sözlərilə bildirdi. 64-cü Kann kinofestivalında əsas nümayişdən əvvəlki gün keçirilən toplantıda filmdəki "bol dialoqlar" haqqında verilən suallara Nuri Bilgə Ceylan bürokratik dünyada çox danışmağın daha yaxşı olduğunu bildirir. Məzmunun bürokratiya ilə olan "bağlantısını" Çexov təmin edib. Hətta filmdə Çexovdan bir neçə sitat vardır.

Münasibət
---------

"Bir zamanlar Anadoluda" filminin də Nuri Bilgə Ceylanın digər filmləri kimi daha çox Sovet rejissor Andrey Tarkovskinin təsiri altında qaldığı fikri irəli sürülmüşdür. Bu filmin, xüsusilə də, "qatar metaforası, qara it, həkim və küləkdə sünbüllərin dalğalanması" səhnələrilə və uzun ardıcıllıqları ilə Tarkovskinin 1979-cu ildə çəkdiyi "Stalker" filminə çox bənzədiyi, hətta eyni olduğu, Ceylanın digər filmlərinə də Tarkovskinin tərzini filmlərinə oturtmuş olduğu yazılmışdır.

Bu hekayənin tutarlı və təbii olduğunu hesab edən bəzi yazarlar da Ceylanın digər filmlərindən fəlsəfi və estetik ölçülərlə də bir xeyli fərqli olan bu filmin yenə Tarkovskinin öz təbirincə desək, "insan övladının gerçəklərini" axtardığını "Bir zamanlar Anadoluda"nın drammatik əsasıyla bir yandan Dostoyevskini, digər yandan Çexovu, hətta Qoqolu, lirikası ilə də Tarkovski və digər rus rejissoru Andrey Zvyagintsevi birləşdirməyə çalışmışdır.
***Ayrılıq imiş*** tammetrajlı bədii filmi rejissorlar Ağaəli Əliyev və Faiq Kərimoğlu tərəfindən 2008-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. İ.F.A şirkətinin istehsalıdır. Film Orxan Hüseyn adlı əyalətdən gələn və məşhurlaşan müğənninin həyatından bəhs edir. Əsas rolları İzzət Bağırov,Natəvan Həbibi və Mehriban Xanlarova ifa edirlər.

Məzmun
------

Orxan Hüseyn *(İzzət Bağırov*) adlı müğənninin həyatından bəhs edən filmdə baş qəhrəman əyalətdən gələn bir oğlandır. Yaxşı insanların dəstəyi ilə o, bir xanım bəstəkarla tanış olur. Südabə (*Mehriban Xanlarova*) adlı bu xanım həm də konsert təşkilatçısıdır. Orxana hədsiz simpatiyası olan Südabə, istəmədən ona vurulur və hər şey də bundan sonra başlanır. Orxan isə Nərmin (*Natəvan Həbibi*) adlı bir qızla tanış olur və onun məhəbbətini qazanır. Süjet xətti Orxanı dəlicəsinə sevən Südabənin tapançadan açdığı güllə ilə yekunlaşır. Sevgisini kimsə ilə paylaşmayan əsas qəhrəman dünyadan nakam gedir.

Film haqqında
-------------

Film 2007-ci ildə təqdim edilməli idi. Ancaq filmin rejissoru və ssenaristi Ağaəli Əliyevin vəfatı premyeranı bir xeyli yubatdı. Ona görə də filmin tamamlanma işlərini rejissor Faiq Kərimoğlu öz üzərinə götürdü.

Film üzərində işləyənlər
------------------------

**Ssenari müəllifi:** Ağaəli Əliyev  
**Rejissor**: Ağaəli Əliyev, Faiq Kərimoğlu  
**Operator:** Zaur, Tofiq, Rüfət, Asif  
**Rəssam:** Arif İsmayılov  
**Bəstəkar:** Nadir Əzimov, Vüqar Meyxanaçı, Rəşad Bağırov, Zamiq Qasımov  
**Prodüser:** Arzu Məmmədoğlu

Rollarda
--------

İzzət Bağırov — Orxan  
Natəvan Həbibi — Nərmin  
Mehriban Xanlarova — Südabə  
Anar Heybətov — Toğrul  
Həsənağa Vəzirov — Azər  
Kazım Abdullayev — Nuru  
Səidə Quliyeva — Sona xanım

İstinadlar
----------

1. ↑  "Natəvan Həbibi təklif gözləyir". 2023-06-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-10.
2. ↑  "Müğənni İzzət Bağırov Orxan Hüseyni bəyənmədi". 2022-11-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-10.
3. ↑  "İzzətin film çəkilişindən FOTOLAR". 2022-11-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-10.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  
2008-ci ilin Azərbaycan filmləri  
2000-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
**Qara kitab** – ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı Orxan Pamukun 1990-cı ildə nəşr olan romanıdır. Ədibin 1985-1989-cu illərdə yazdığı "Qara kitab" özünün yazdığı kimi, "ilk türk dedektif romanı"dır.

Məzmunu
-------

Romanın qəhrəmanı Qalib (Şeyx Qalib - XVIII yüzilliyin böyük sufi şairlərindən, Cəlaləddin Ruminin ardıcıllarından biri) İstanbulda məşhur jurnalist, kələkbaz, özgə sirlərinin araşdırıcısı, mürəkkəb təxəllüslərin həvəskarı olan əmisi oğlu Cəlal Saliki, xarici dedektivlərin vurğunu, qəflətən yoxa çıxmış 
uşaqlıq sevgisi, dostu, əmisi qızı, arvadı olan Röyanı (anası tərəfindən Məhəmməd peyğəmbərin nəslindəndir) qarlı bir qış günü axtarmağa başlayır. Uşaqlıq illərindən bəri yazılarını heyranlıqla oxuduğu yaxın qohumu, qəzetdə işləyən Cəlalın köşə yazıları bu axtarışda ona işarələr verəcək, yoldaşlıq edəcəkdir. Əmisi oğlunun iziylə gedən Qalib onun köhnə qeydlərində, şəhərin uşaqlıqdan hər ikisinə tanış olan guşələrində özünü axtarır, bununla da, Cəlalın obrazına girir, elə bil, onun yerini tutub yazıçı olur. "Niyə adamlar öz həyatlarını yox, kiminsə başqalarının həyatını istəyirlər?" – romanın əvvəlində özünə bu sualı verən Qalib axırda cavabı tapır: "İnsanın özü olması üçün yeganə vasitə - başqası olması, başqalarının tarixçələrində dolaşmasıdır". Cəlal da öz yazılarında hər şeylə birgə Mövlanənin, onun "üzünün və ruhunun güzgüsü" Şəms Təbrizinin sirrinə varmağa çalışır - Ruminin "Məsnəvi"si öldürülmüş Şəms Təbriziyə duyduğu kədərdən yaranıb.
Oxucu bir yandan hər bacası, hər küçəsi, hər adamı başqa sirli aləmin əlamətlərinə çevrilən İstanbulda Qalibin axtarışlarını, rast gəldiyi adamları təqib edərkən, bir yandan da bu araşdırmaları ayrı-ayrı əlamətlərlə, qəribə əhvalatlarla tamamlayan Cəlalın köşə yazıları ilə qarşılaşır...

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qara kitab". www.qanun.az. 2021-08-02 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  *Orxan Pamuk.* Seçilmiş əsərləri (PDF). Şərq-Qərb. 2009. səh. 615. ISBN 978-9952-34-240-6.
**Actinotia polyodon** (*lat.* Actinotia polyodon) — heyvanlar aləminin buğumayaqlılar tipinin həşəratlar sinfinin pulcuqluqanadlılar dəstəsinin sovkalar fəsiləsinin actinotia cinsinə aid heyvan növü.

Təsviri
-------

Qanadları açılmış halda 25–30 mm-dir. Ön qanadları qırmızımtıl-qonur olub, qəhvəyi və qırmızımtıla çalır. Böyrəkşəkilli naxış böyükdür, bozumtul rənglə haşiyələnmişdir, ortasında ağ cizgi var. Yumuruvə pazşəkilli naxışlar görünmür. Dalğavari zolaq diş-diş olub, "w" hərifinə oxşayır. Arxa qanadı bulanıq-ağdır. Ön kənarı tünd, enli sarğı ilə əhatələnmişdir.

Yayılması
---------

Şimali Avropa, Rusiya, Qafqaz və Sibirin cənubundan başlamış Yaponiyaya qədər və Türkmənistan ərazilərində yayılmışlar.Azərbaycanda Böyük Qafqazın dağətəyində rast gəlinir.

Həyat tərzi
-----------

Meşə açıqlığı, çəmənlik, bağlıq, yabanı bitki biotopları. Tırtıl mərhələsində xəzəllərin altında barama içərisində qışlayır. Kəpənəyi iyun və sentyabr aylarında uçur. Tırtılı iyul və sentyabr aylarında dazı bitkisi üzərində yaşayır. 2 nəsil verir. Birinci nəsli maydan iyunun axırlarına, 2-ci nəsli isə iyulun ortalarından sentyabrın axırlarına qədər çəkir.

Sayı
----

Azsaylıdır. Cəmi 6 kəpənəyi Qəbələ rayonunun Qəmərvan kəndindən toplanmışdır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Yaşadığı meşə ərazilərində turizm obyektlərinin tikilməsi, bununla əlaqədar olaraq ağacların qırılması, meşə örtüyünün məişət tullantıları ilə çirkləndirilməsi kəpənəyin sayına ciddi təsir göstərir. Bundan başqa yaşadiği biotopların əkin üçün istifadə olunması və həvəskar kolleksiyaçılar tərəfindən toplanması da populyasiyanı zəiflədir.

Qorunması üçün məsləhət görülən tədbirlər
-----------------------------------------

Yaşayış yerlərində yasaqlıq təşkil etmək.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1812516
* BioLib: 53842
* BOLD: 86407
* EoL: 472897
* EUNIS: 310530
* Fauna Europaea: 447354
* Fauna Europaea (new): d7e92d69-e09d-4145-a0f1-39d919dc5ec5
* GBIF: 1792292
* iNaturalist: 465417
* IRMNG: 10630054
* LepIndex: 261860
* LoB: 5285
* NBN: NBNSYS0000006183
* NCBI: 753264

 |
**Çılpaq məmurlar** (*çin sadələşdirilmiş heroqliflərlə*裸体官员, *pinyin* luŏtĭ guānyuán) — ailəsi ölkə hüdudlarından kənarda yaşayan, əmlakı da xaricdə yerləşən və ailə üzvlərinin adına qeydiyyata alınmış dövlət qulluqçularını bildirən Çin neologizmi. ÇXR İctimai Elmlər Akademiyasının qiymətləndirməsinə görə, çinli məmurların təxminən 40%-nin ailəsi və uşaqları Çinin qitədə olan ərazisindən kənarda yaşayır.

Əmlakın xaricə köçürülməsi və ailənin də ölkə hüdudlarından kənarda yaşaması məmurun mütləq rüşvətxor olmasının göstəricisi olmasa da, ÇXR hökuməti belə məmurları rüşvətə daha çox meyilli hesab edərək, onlara bəzi yüksək vəzifələri (məsələn, bəzi idarələrin rəisi və rəis müavini vəzifələri) tutmağa qadağan edir.

ÇXR-nın Kommersiya Nazirliyinin məlumatlarına görə, 1978–2003-cü illərdə Çindən qaçmış dörd min rüşvətxor məmur ölkədən 50 milyard dollara yaxın vəsait çıxara bilmişlər. Onların əksəriyyəti əvvəlcə ailəsini xaricə göndərir, daha sonra pulları köçürür və özləri dəölkəni tərk edirdilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Китайские власти разоблачили «голых богачей»". BBC. 2014-06-07. 2014-06-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-08-27.
2. ↑  "Как контролировать «голых чиновников»?". 2013-05-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-08-27.
3. ↑  *Xie Yu.* "Govt wants a better view of 'naked officials'". China Daily. 2010-02-24. 2014-06-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-08-27.