recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Tarix-mədəniyyət abidələri ilə çox zəngin olan Ordubad şəhərində Naxçıvan ərazisinin digər yerlərində rast gəlinməyən nadir memarlıq abidələrinə də rast gəlinir. Belə abidələrdən biri şəhərin Mingis məhəlləsində yerləşən səqqaxanadır. Abidənin belə adlanması ərəbcə səqqa (su satan, su paylayan, su verən, su çəkən) və farsca xane (ev) sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır.

Unikallığı
----------

Səqqaxanalarda insanların istifadəsi üçün su saxlanılırdı və həmin su insanlara paylanırdı. Səqqaxanalar dini xarakterli tikililər qrupuna daxildir və vəqflər hesabına maliyyələşdirilirdi. Bu məkanlar əksərən yaşıl rəngə boyanır və ya üzəri yeddi rəngdə kaşı ilə örtülürdü. Kaşı işləmələrində Kərbəla müsibəti, Həzrət Abbas at belində, yaxud piyada, əynində zireh, sağ əlində nizə, sol çiynindən asılmış su tuluğu və s. təsvir olunurdu. Bundan başqa, səqqaxananın daxili divarlarında imamların və dini ziyarətgahların çərçivəyə salınmış şəkli vurulur, ələm və qıfıllar asılır, həmçinin buraya müxtəlif rəngli parçalar niyyət edilib düyünlənirdi. Bu şəkillər onlara tamaşa edən hər kəsdə dini hissləri oyadırdı 

Ordubad şəhərində, Mingis məscidinin şimal tərəfində yerləşən bu səqqaxanaya yerli əhalinin dediyinə görə kəhrizdən su gəlir və tikilinin ortasında olan hovuza dolurdu. Bu su insanların istifadəsi üçün saxlanılırdı. Səqqaxana bişmiş kərpiclə hörülmüşdür. Cənub tərəfdə çatma tağlı geniş giriş vardır. Ordubad şəhərinin böyük məscidlərindən olan Mingis məscidinə namaz qılmağa gələnlər burada dəstəmaz alarmışlar.

Tarixi
------

Ehtimal ki, Səqqaxana, Mingis məscidi XVII əsrdə bərpa olunarkən inşa edilmişdir. Orta əsrlər zamanı Azərbaycan şəhərlərində səqqaxanalar geniş yayılmışdı. Məsələn vaxtilə Təbriz şəhərində 1400 səqqaxana olmuşdur . Ancaq Naxçıvan bölgəsində bu qəbil abidə demək olar ki, yox dərəcəsindədir. Ordubad səqqaxanası bu cəhətdən Naxçıvan bölgəsində yeganədir. Sonraki dövrlərdə abidədə əhali tərəfindən bəzi bərpa və abadlıq işləri aparılmışdır.

Mənbə
-----

1. Hacıfəxrəddin Səfərli. Naxçıvanın türk-islam mədəniyyəti abidələri. Naxçıvan: "Əcəmi" Nəşriyyat Poliqrafiya Birliyi, 2017, 115 s.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Məmmədova İ. Təbriz şəhərinin maddi-mədəniyyəti. Bakı: Çaşıoğlu, 2016, 500 s. s. 240.
|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| T Şəkil mavi, yasəmən və sarı rənglərlə verilmişdir. |  | Şəkil rənglərdən istifadə olunmasını minimuma endirməklə maksimum qara rənglə verilmişdir. |

**Üç əsas rəng** — 1756-cı ildə görkəmli rus alimi Mixail Vasilyeviç Lomonosov ilk dəfə fikir yürütmüşdür ki, təbiətdə hər hansı bir rəngi yaratmaq üçün 3 əsas rəngi (göy, qırmızı, yaşıl) müəyyən nisbətlə qarışdırmaq kifayətdir. Təsvirlərin kompüter kodlaşdırılması rəngin 3 komponentlik nəzəriyyəsinin əsasında qurulmuşdur. Görmə zamanı rənglərin müxtəlifliyinin hiss edilməsini insanın əsəb sistemində 3 tip oyanışın kombinasiyalarının müxtəlifliyi ilə izah etmək olar. Bir çox təsvirin emalı proqramlarında HSV (hue – rəng keyfiyyəti, saturation – dolğunluq, value – həcm, parlaqlıq) və CMYK (cyan – mavi, magenta – yasəmən, yellow – sarı) kodlaşma sxemlərindən də istifadə olunur.

Ədəbiyyat
---------

* Əliquliyev R.M. Salmanova P.M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.
**Əbu Həsən Əl-Əmiri** (913 və ya təq. 912, Xorasan – 6 yanvar 992[…], Nişapur) — xorasanlı filosof və fəlsəfə tarixçisidir. Buxara, Bağdad, Rey şəhərlərində olmuşdur. Fəlsəfi mövzular üzrə araşdırmalar etmişdir. Fəlsəfəni dinlə əlaqələndirməyə çalışmışdır. Təsəvvüf anlayışını islam ənənələrinə daxil etməyə çalışmışdır. İslamın ortaya çıxan gerçəklərinin fəlsəfənin ən önəmli məntiqi məzmununa sahib olduğunu bildirmişdir. Fəlsəfə və dinin toqquşmadığını izah etməyə çalışdı. İslam daxilindəki bölünmələr arasında izah və sintez aradı.Digər dinlərlə nisbətdə islamın əxlaqi olaraq üstün mövqedə olduğunu bildirmişdir. Xüsusilə zərdüştlük və maniheizmə bu baxımdan yanaşmışdır.Kindi ənənələrini izləyən filosoflar arasında ən qabaqcıl filosofdur. İbn Miskəveyhin müasiridir.Fərabi və İbn Sinadan yarım əsr əvvəl yaşamışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* Muḥammad ibn Yūsuf al- ʿĀmirī // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  .
3. 1 2 3 4  *AA.VV.* Encyclopaedia of Islam, Encyclopédie de l’Islam (fr.). 1986. Vol. 12. P. 72.
4. 1 2  .
5. 1 2  *AA.VV.* Encyclopaedia of Islam, Encyclopédie de l’Islam (fr.). 1913.
6. 1 2  *various authors* Encyclopedia of Medieval Philosophy. / red. H. Lagerlund Springer, Dordrecht, 2011. doi:10.1007/978-1-4020-9729-4

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 12199021m · GND: 118856561 · ISNI: 0000 0000 8833 8436 · LCCN: n87105493 · NKC: jo2006333962 · NTA: 074090658 · LIBRIS: 284247 · SUDOC: 031125387 · VIAF: 22188499 · WorldCat VIAF: 22188499 |

 |
**Əbu Cəndəl** (Məkkə, *ərəb.* أبو نَجِيحٍ العرباض بن سارية السلمي‎) — Məhəmməd peyğəmbərin səhabələrindən biri. O, həmçinin Abdullah ibn Süheylin qardaşı və Qureyş natiqi Süheyl ibn Əmrin oğlu olur.

Bioqrafiyası
------------

624-cü ildə Bədr döyüşündən əvvəl İslamı qəbul edir. Bunu qəbul edə bilməyən atası Süheyl ibn Əmr tərəfindən zəncirlənir. Hüdeybiyyə müqaviləsi günü müsəlmanların yanına qaçır. Müqavilənin şərtlərindən biri olan geri qayıtma şərtinə görə onu Məkkə heyətini təmsil edən atası geri Məkkəyə aparır.

Sonra yenidən qaçaraq Qırmızı dəniz sahilində bir mövqeyə yerləşir. Məkkədən qaçanlar müqavilənin şərtlərinə uyğun olaraq Mədinəyə gedib müsəlman cəmiyyətinə sığına bilməzdilər. Onların çoxu Qırmızı dənizin Sifülbəhr adlanan yerində toplanırdı. Buradakı qaçaq müsəlmanları ticarət karvanlarına təhlükə kimi görən Məkkə əyanları Mədinənin əyanlarına ekstradisiya bəndindən imtina etdiklərini bildirdikdə Əbu Cəndəl və digər qaçaq müsəlmanlar Mədinəyə gələ bildilər.

Mədinədə məskunlaşdıqdan sonra müsəlmanların apardıqları bütün döyüşlərdə iştirak etmişdir. Peyğəmbərin vəfatından sonra 635-ci ildə Şam şəhərini alan orduda xidmət edir.

Əbu Cəndəl 639-cu ildə İordaniyada taun epidemiyasından ölür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Aḥmad b. ʿAlī b. Ḥajr al-ʿAsqalānī, *al-Iṣāba fī Tamyīz al-Ṣaḥāba*. 8 vols. (Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya, 1995), 7:58.
2. ↑  Ibn Qudāma, *al-Tabyīn fī Ansāb al-Qurashīyīn*. Ed. by Muḥammad Nāyif al-Dulaymī (n.p: Manshūrāt al-Majmaʿ al-ʿIlmī al-ʿIrāqī, 1982), 424-425.
**Əbu Bəkr ibn Əli** (*ərəb.* أبو بكر بن علي‎) — Əli ibn Əbu Talib və Leyla binti Məsudun oğludur. O, Kərbəla döyüşündə şəhid olan Hüseynin səhabələrindən olmuşdur.

Soyu
----

Əbu Bəkr ibn Əlinin Aşura günü qardaşı Hüseyn ibn Əliyə dəstək olmaq üçün döyüş meydanında vuruşan Əli ibn Əbi Talibin övladlarından birincisi olduğu deyilir. Onun təxəllüsü Əbu Bəkr olmuşdur. Sünni alimi İbn Quteybəyə görə onun anası Məsud ən-Nəxşəlinin qızı Leyla, atası isə Əli ibn Əbu Talibdir.

Kərbəla döyüşündə
-----------------

Əbu Bəkr ibn Əli Kərbəla döyüşündə şəhid olmuşdur. Məhəmməd əl-Baqirdən bir hədis var ki, ona görə də Həmdan qəbiləsindən bir nəfər onu şəhid etmişdir. Bəzi mənbələrə görə, onun qəbri İmam Hüseynin dəfn olunduğu yerin yaxınlığındakı Həşimid şəhidlərinin toplu məzarında yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ibn Saʿd, al-Ṭabaqāt al-kubrā, vol. 3, p. 14; Ibn Qutayba, al-Maʿārif, p. 210; Ṭūsī, al-Rijāl, p. 81; Ibn al-Jawzī, al-Muntaẓam, vol. 5, p. 69.
2. ↑  *Sunni Islamic scholar Ibn Qutaybah.* Al-Imama wa al-Siyasa. 2. 6. 2022-11-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-08.
3. ↑  *Bayhaqī.* Al Lubab Fi Tahdhib Al Ansab. 1. دار الكتب العلمية. 2000. 399. ISBN 978-2745126832. 2022-11-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-08.
**Əbu Bəkr ibn Ömər** (*ərəb.* أبو بكر بن عمر‎; doğum tarixi məllum deyil — vəfat tarixi 1087) — ləmtunlar adlı bərbərlər tayfasının rəhbəri. Əlmürabilər ittifaqının qurucusu Abdullah ibn Yasinin silahdaşı. Qardaşı Yəhyanın 1056-cı ildə vəfatından sonra Əlmürabilər ittifaqının hərbi rəhbəri oldu.

Abdullah ibn Yasinin vəfatından sonra (1058-ci və ya 1059-cu il) Böyük Səhrada qalmış Əlmürabilər tayfaları arasında sürtətlə açıq müharibəyə çevrilən mübahisələr yarandı. Məğribdə olan Əbu Bəkr nizamın bərpası üçün Saxaraya tələsməyə məcbur idi. Həyat yoldaşı Zeynəb ən Nafzaviyanın təsiri altında Əbu Bəkr Əlmürabilər ittifaqının hərbi rəhbəri vəzifəsinə Yusif ibn Taşfini təyin etdi.

Əbu Bəkr Səhra və Seneqal bərbərlərinin arasında nizamı tez bərpa etməyi bacardı və bundan sonra öz diqqətini Sudanın zəncilərinə yönəltdi. Sudan müharibəsindən sonra Əbu Bəkr Məğribə qayıtdı (1071—1072-ci illər), amma Əlmürabilərin Yusifin hökümdarlığı altında nə qədər güclənməsini görəndən sonra, qərar verdi ki Yusif taxta ondan daha layiqdir və hakimiyyətdən özü əl çəkərək Afrika tayfalarına İslam dinini yaymaq məqsədi ilə Səhraya qayıtdı və 1087-ci ildə vəfatına qədər burada yaşadı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Dictionary of African Biography (ing.). / E. K. Akyeampong, Henry Louis Gates, Jr. NYC: OUP, 2012. ISBN 978-0-19-538207-5
**Marağa mədrəsələri** - Azərbaycanın Marağa şəhərində XIII əsrə aid "Atabəylər", "Qazı" və "Əhmədağa" adlı üç mədrəsə.

Haqqında
--------

### Atabəylər mədrəsəsi

Marağada da "Atabəylər" mədrəsəsi fəaliyyət göstərmişdir. Bu mədrəsə alim qazı Kəmaləddin Əbu Abdallah Məhəmməd əl Qəzvini əl-Maraği tərəfindən əsası qoyulmuşdur. Onun özü də bu mədrəsədə müdərrislik etdiyi üçün "əl-müdərris" ləqəbini almışdır. Azərbaycan Atabəyləri və sultanlarının yanında böyük hörmət və mərhəmət sahibi olmuşdur. O, sultan Cəlaləddin Xarəzmşahın yanına gəldikdə, sultan onu ən hörmətli adam kimi qəbul edir və taxtda öz yanında oturdurdu. Ömrünün axırında İrbilə köçür və 628 (9.XI 1230- 28.X 1231)-ci ildə vəfat edir.

### Qazi mədrəsəsi

Bu mədrəsə Marağada fəaliyyət göstərirdi. Müdərrislərdən Sərab qazısı Kamal əl-Din (ö.1230-1231-ci ildə, İrbildə) Azərbaycan Atabəyləri yanında böyük hörmət-izzət sahibi olmuşdur.

### Əhmədağa mədrəsəsi

Bu mədrəsə də Marağada fəaliyyət göstərirdi. XIII əsrdə qazı Kəmaləddin Əbu Abdallah Məhəmməd əl Qəzvini əl-Maraği tərəfindən əsası qoyulmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Nizamiyyə mədrəsəsi
* Gəncə mədrəsəsi
* Ordubad mədrəsəsi
* Zaviyə mədrəsəsi
* Nizamiyyə mədrəsəsi (Gəncə)
* Beyləqan mədrəsəsi
* Şamaxı mədrəsəsi

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Nərgiz Əliyeva. Orta əsrlərdə Azərbaycan alimlərinin elmi əlaqələri və tədris fəaliyyəti. Bakı: «Turxan» NPB, 2015. - s.73-74" (PDF). 2021-09-25 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2021-03-07.

Xarici keçidlər
---------------

Nərgiz Əliyeva. Orta əsrlərdə Azərbaycan alimlərinin elmi əlaqələri və tədris fəaliyyəti. Bakı: «Turxan» NPB, 2015.
**Marağa körpüsü** və ya Morduq körpüsü (*fars.* پل سرچشمه روستای مردق ‎)- İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Marağa şəhərində, eyni adlı çay üzərində yerləşən tarixi abidə. Körpü 2003-cü ildə təmir edilmiş və İran Mədəniyyət nazirliyi tərəfindən 7540 nömrəsi ilə milli irs siyahısına əlavə edilmişdir.

Tarixi
------

Aparılan tədqiqatlara və Miras-i Fərhənginin (İran Mədəniyyət nazirliyi) qeydlərinə görə, bu abidə Səfəvilər dövründə tikilib. Körpü əvvəllər Mordi çayı adlanan Səhənd dağ silsiləsindən axan Morduq çayı üzərində inşa edilib. Keçmişdə bu körpü Marağanı Həştrud və Miyanə şəhərləri ilə birləşdirirdisə, bu gün yalnız bir neçə kənd sakinləri tərəfindən istifadə edilir. Körpü 2003-cü ildə bərpa edilmiş və həmin il Miras-ı Fərhəngi tərəfindən 7540 nömrəsi ilə qorunaraq qeydə alınmışdır. Bu abidə həm də İranın Azərbaycan bölgəsində qeydə alınmış yeganə körpüdür.

Körpüyə aid kitabə yoxdur.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Körpü Səfəvilər dövründə tikilsə də onun memarlıq xüsusiyyətləri Elxani dövrü körpüləri ilə oxşarlıq təşkil edir.  Marağa körpüsü üçgözlü, sivri uclu tağlı körpüdür və kərpicdən tikilib. Körpünün uzunluğu 42 m, eni 4,5 m və hündürlüyü 7 m-dir. Dayaqlarının isə eni 3,5 m, uzunluğu 7 m-dir. Körpünün ortadakı gözü digərlərindən daha böyükdür. Belə ki, bu gözün hündürlüyü 5 m, digər iki tərəfinin hündürlüyü 4,5 m-dir. Həmçinin ortadakı gözün eni 6,5 m, digər iki gözün eni isə 5 m-dir. Körpünün iki böyük dayağı var, dayaqların yuxarı tərəfində sel yaranlar, aşağı tərəfində isə daban hissələri var. İki dayaq üzərində uclu qövslü boşluqlar var. Onların məqsədi suyun səviyyəsinin həddindən artıq yüksəlməsi halında körpünün divarlarına zərər vermədən suyun boşaldılmasını təmin etməkdir. Onlar körpüyə estetik gözəllik də qatırlar.

Körpü üzərində heç bir ornament yoxdur.

**Material və texnika**: Körpü daş və qırmızı kərpicdən tikilmişdir.

Qalereya
--------

* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database. 2017.
2. 1 2 3 4  .
3. 1 2 3 4  .
4. ↑  GHARİHEİDARİ, 2017. səh. 365
5. ↑  "وزارت راه و شهرسازی. بایگانی‌شده". iranshahrpedia.com (fars). 2019-10-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-29.
6. ↑  GHARİHEİDARİ, 2017. səh. 366

Mənbə
-----

* *Mohammedreza GHARİHEİDARİ.* MERAGADA’Kİ SANAT ve MİMARİ VARLIKLARI ve ANADOLU’YA ETKİSİ. Erzurum. T.C. ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ SANAT TARİHİ ANABİLİM DALI. 2017.

Həmçinin bax
------------

* Acıçay körpüsü
* Xanəgah körpüsü
**Dövrün dəyirmanı** — Musa Yaqub tərəfindən yazılmış poema və şeirlər toplusu.

Haqqında
--------

"Dövrün dəyirmanı" adlanan kitab şairin 75 yaşı münasibətilə işıq üzü görüb. Şair Musa Yaqubun "Dövrün dəyirmanı" adlı yeni kitabı çap olunub. Poema və şeirlərdən ibarət kitab yazarın 75 yaşı münasibətilə işıq üzü görüb.

Dövrün dəyirmanı" çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının ən önəmli simalarından sayılan istedadlı şairin 75 yaşın ucalığından zamana, bəşəriyyətə, insan ömrünə, müxtəlif tale yaşantılarına verdiyi dəyər, hesabatdır. 

Kitabda şairin 19 poeması ilk dəfə olaraq cəm halında nəşr olunub. Ənənəvi kitab çapından fərqli olaraq əvvəldə poemaların sıralanması ilə başlayan yaradıcılıq məhsullarını şairin müxtəlif dövrlərdə qələmə aldığı seçmə şeirləri "Gördüm yol ayrıcında", "Dövrün dəyirmanı", "Sevgi sətirləri" bölümləri müşayiət edir. Kitab şairin "Açıq qoydum qapımı, ümid girsin içəri" və "Ömür yoldaşım Zöhrənin xatirəsinə" bölümləri altında yeni şeirlərlə başa çatır.

"Dövrün dəyirmanı" Azərbaycanda Vətəndaş Cəmiyyətinin İnkişafına Yardım Assosiasiyasının (AVCİYA) prezidenti, Şamaxının millət vəkili Elxan Süleymanovun təşəbbüsü və dəstəyi ilə işıq üzü görüb. Redaktoru jurnalist-publisist Nəzirməmməd Zöhrablı, bədii tərtibatçısı gənc yazar Zaur Qəriboğludur. 

Ötən gün AVCİYA-da "Dövrün dəyirmanı"nın təqdimatı da keçirilib. Təqdimatda çıxış edən AVCİYA-nın prezidenti, millət vəkili Elxan Süleymanov M. Yaqubla 1954-cü ildən dost olduqlarını xatırladıb və kitabı şairin ad gününə töhfə adlandırıb.

İstinadlar
----------

* Musa Yaqubun yeni kitabı çap olunub Arxivləşdirilib 2012-06-22 at the Wayback Machine
Karl Streibel tərəfindən yoxlanılan Trawniki təlim düşərgəsi. Bəzi sovet məhbuslarının hələ də budenovka geyindiyi görünür. Trawnikilərə hiwilər kimi işğal altındakı Polşadakı Yəhudi gettolarını məhv etmək tapşırılmışdı.
**Travniki** (*alm.* Trawnikimänner‎) — Barbarossa əməliyyatından sonra Mərkəzi və Şərqi Avropada Nasist Almaniyası tərəfindən əsir götürülmüş insanlardan Qırmızı Orduya qarşı döyüşməyə razılıq verən şəxslərə verilən addır. İyunda başlayan Polşa işğalı əməliyyatında minlərlə kollaborsionist Ümumi Hökumət üçün çalışmışdı. Polşada fəaliyyət göstərən *Trawnikilər* Hiwi kateqoriyasında idi. Nasistlərin Sovet hərbi əsirlərinə qarşı törətdikləri cinayətlərin əsnasında bir çox insanın ölümündə onlar məsuliyyət daşıyırdılar.

1941-ci ilin sentyabr ayından 1942-ci ilin sentyabr ayına kimi Alman SS və polis bölmələri xüsusi Trawniki təlim düşərgəsində Wachmänner (gözətçilər) olaraq bilinən 2500 trawnikiyə təlim verdi; 1944-cü ilin sonuna qədər ümumi olara 5,082 nəfər trawniki var idi. Sahə əməliyyatları zamanı təxminən 1000 Hiwinin qaçdığı məlumdur. Trawniki və ya Hiwilərin əksəriyyəti hərbi əsirlərdən gəlsə də, Şərqi Avropadakı Volksdeutschelər arasından da gələnlər var idi. Əsasən ukraynca, rusca, Polyak və işğal edilmiş ərazilərin digər dillərində danışırdılar. Trawniki düşərgəsindəki bütün zabitlər Reichsdeutsche və qrup komandirlərinin əksəriyyəti Volksdeutsche idi. Arzu edilənlər arasında keçmiş sovet əsirləri olan ukraynalılar, ruslar, belaruslar, estonlar, latışlar, litvalılar, tatarlar, gürcülər, ermənilər və azərbaycanlılar var idi. Nasistlərin Polşa yəhudilərini məhv etməyi planlaşdırdığı Reynhard əməliyyatında Trawnikilər mühüm rol oynadılar. Ölüm düşərgələrində də xidmət etdilər və digərləri ilə birlikdə Varşava gettosu üsyanının yatırılmasında əhəmiyyətli bir rol oynadılar.
Trayfl.jpgTrifle
**Trayfl**- İngilis mətbəxinin yeməyi.Biskvit xəmirdən hazırlanmış bişmə kremlə hazırlanmış desertdir.

Haqqında
--------

Çox vaxt spirtlə bəzən isə meyvə soku, jele və ya qaymaqla isladılır. Sadalananları trayfla qat qat çəkirlər. 

Trayfl

Tarixi
------

Trayflın ilk resepti 1596-cı ilə aiddir. Belə ki, qatı krem, şəkər tozu, imbir və çəhrayı sudan ibarətdir. Resept 60 il sonra açıqlandı ki, bu zaman ona yumurta əlavə edildi. Spirtin xəmirə əlavə edilməsi də bu zaman məlum oldu. 1747-ci ildə isə trayfla jelenin də əlavə edilməsi məlum oldu. İngilislərə görə trayfl Şotlandiyada və ABŞ da geniş yayılıb.Həmçinin reseptin bir neçə fərqlilikləri də mövcuddur.

Həmçinin bax
------------

* Profitrol

İstinadlar
----------

1. ↑  ↑ Alan Davidson, Tom Jaine (2006). The Oxford companion to food. Oxford University Press, 2006
2. ↑  ↑ Trifle History. What's The Recipe Today. Проверено 10 августа 2010. Архивировано 18 июля 2011 года.
3. ↑  ↑ Three British Desserts: Syllabub, Fool and Trifle. Article by Diana Serbe. Проверено 19 июля 2010. Архивировано 13 мая 2010 года.
4. ↑  ↑ Hannah Glasse. The Art of Cookery. — Internet Archive. — P. 285.
**Elektron-rəqəmsal mühərrik idarəetmə sistemi (EMİS)** (*ing.* **f**ull **a**uthority **d**igital **e**ngine **c**ontrol system, FADEC) — minimal yanacaq sərfiyyatı ilə təyyarə mühərrikinin optimal göstəricilərini saxlamaq üçün yanacağın, havanın və alovlanma parametrlərinin avtomatlaşdırılmış nəzarət və idarəetmə sistemidir
.

Piston mühərriklərində istifadə olunan FADEC

Tarixi
------

Hər hansı bir mühərrik idarəetmə sisteminin məqsədi, mühərrikin müəyyən bir vəziyyət üçün maksimum səmərəliliyi ilə işləməsinə imkan verməkdir. Əvvəlcə mühərrik idarəetmə sistemləri mühərriyə mexaniki bağlantılar vasitəsi ilə əaqəli idi. Bu bağlantıları hərəkət etdirərək pilot və ya uçuş mühəndisi yanacaq axını, çıxış gücünü və bir çox digər mühərrik parametrlərini idarə edə bilər. İkinci Dünya müharibəsi zamanı aviasiyada mühərrikində istifadə olunu piston-radial idarəetmə sistemi tədricən əvəz olundu. Əvvəl analoq elektron motor nəzarət etmə sisteminə, sonra isə rəqəmsal motor nəzarət etmə sisteminə dəyişdirildi.

Funksiyaları
------------

FADEC (EİB)-in ikikanallı elektron idarəetmə modulundan , (hidromexaniki moduldan (HMU)) və sensorlardan ibarətdir.

FADEC rotorunun fırlanma tezliyini, mühərrik içərisində təzyiq və temperatur siqnallarını qəbul edir. Bu siqnallar, mühərrikin idarəetmə sistemindən gələn siqnallarla yanaşı, mühərrik üzərində quraşdırılmış mexanizmlər üçün nəzarət siqnallarını izləmək və istehsal etmək üçün istifadə olunur və və aşağıda qeyd olunan funksiyaların nəzarətini təmin edir:

* Dartma avtomatının işləməsi və mühərrikin dartma gücünə nəzarət.
* Yanacaq sərfiyatına nəzarət.
* Mühərrikin avtomatik və əl ilə işə salınması.
* Aşağı qazın saxlanılması.
* Qazın qəbul olunma və sıfırlanma zamanının idarə olunması .
* Kompressorda olana hava axınına nəzarət .
* Mühərrikdəki turbinlərin hər birində olan rotor və stator arasındaki aktiv boşluğa olunan nəzarət .
* Elektrik generatorda istifadə olunan yağın soyutma sisteminin idarə olunması.
* Revers dartma sisteminin idarə edilməsi Управление .

Elektron modul həmçinin ventilyatorun, turbokompressorun və mühərrikin pompajından icazə verilən fırlanma (maksimal) tezliklərinin aşılmasına qarşı müdafiəni təmin edir.

Mühərrikin işinin əsas parametrləri haqqında siqnallar eyni modul tərəfindən hazırlanır və pilotların kabinindəki displeylərdə əks olunma sistemi vasitələrinə göndərilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Chapter 6: Aircraft Systems" (PDF). Pilot's Handbook of Aeronautical Knowledge. Federal Aviasiya İdarəsi. 2008. 6–19. 2013-12-10 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-12-18.
2. ↑  Concorde: Story of a Supersonic Pioneer. Science Museum. 2001. səh. 69. ISBN 978-1-900747-42-4. "Arxivlənmiş surət". Archived from the original on 2022-07-31. İstifadə tarixi: 2019-12-19. (ing.)
**Bişkek Dövlət Universiteti (BDU)** — Bişkekdə yerləşən Qırğızıstan Respublikasının Universiteti.

Ən böyük multidisipliner humanitar universitetdir. 1992-ci ildə Rus Dili və Ədəbiyyatı Pedaqoji İnstitutunun bazasında qurulmuşdur. Universitetdə Şərqşünaslıq və Beynəlxalq Münasibətlər; Alman filologiyası; məlumat, sosial iş və psixologiya; Qırğız-rus; Türkologiya, ekologiya və idarəetmə; Sosiologiya və idarəetmə şöbələri var. Universitetin 33 şöbəsi 40 ixtisas üzrə mütəxəssis hazırlayır. Tələbələr İngilis, Yapon, Ərəb, İbrani və digər dillərdə tədris olunurlar.

Universitet quruluşu
--------------------

Hal-hazırda BDU üç institutdan, 9 fakültədən, bir kollecdən və liseydən ibarətdir. Universitet 28 ixtisas üzrə mütəxəssis, bakalavr və magistr hazırlayır.

Adına BDU-da tədris prosesinin təşkili K. Karasayev Dövlət təhsil standartı və Dövlət təhsil standartı və N2 AL 339 nömrəli Dövlət lisenziyası əsasında həyata keçirilir.

Universitet 1979-cu ildə, Qırğızıstan SSR-in hələ Sovet İttifaqının tərkibində olduğu vaxtda qurulmuşdur. 17 iyun 1992-ci ildə Dövlət Dil və Humanitar İnstitutuna çevrildi. Qırğızıstanın yeni qurulmuş hökumətinin elanından sonra universitet 1994-cü ildə yenidən quruldu.

Tarixi
------

Tarixi SSRİ Nazirlər Sovetinin 1979-cu ildə verdiyi bir fərmanla açılan Rus Pedaqoji Rus Dili və Ədəbiyyatı İnstitutu (FPIRYAL) ilə başlayır.

17 iyun 1992-ci ildə Dövlət Dillər və Humanitar İnstitutu (GIIAGN) olaraq yenidən təşkil edildi.

Qırğızıstan hökumətinin 8 may 1994-cü il tarixli qərarına əsasən təhsil müəssisəsi indiki adını daşıyır.

Akademik Hüseyn Karasayev (1901-1998), Qırğızıstan və Sovet dilçisi, leksikoqraf, müəllim, ədəbiyyatşünas, folklorşünas adına.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bishkek Humanities University in Kyrgyz Presents Honorary Doctorate". 23 September 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 March 2015.
2. ↑  "Bishkek Humanities University (BHU)". Classbase. 4 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 March 2015.
3. ↑  "University history". BHU. 15 August 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 March 2015.
4. ↑  "Bishkek Humanities University". University Directory. 28 April 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 March 2015.

Ədəbiyyat
---------

Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. ISBN И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
**Qars azərbaycanlıları** — Türkiyənin Qars ilində yaşayan azərbaycanlıların icması. Azərbaycanlıların böyük sayı Qarsın mərkəzində və mərkəzə bağlı kəndlərdə yaşayır.

Qars şəhərində azərbaycanlılar əsasən "Yeni" və "İstasyon" məhəllələrində yaşayırlar. Burada azərbaycanlıları aşağıdakı qruplara ayrılar: Molla Musalılar, Karakilseliler, Kulubeqliler və Çobankerelilerdilər. Bu adlar onların əslinin gəldiyi vilayətlərin və kəndlərin adlarına görə verilib.

Qars ilçəsində azərbaycanlıların yaşadığı kəndlər: Başqedikler, Bayraktar, Bekler, Büyük Aküzüm, Karakaş, Küçük Pirveli, Külveren, Soylu, Tazekent, Yağıkesen, Layçınlar, Yılanlı. Arpaçay ilçəsində —  Bacıoğlu, İbişköy, Kayadöven, Mescidli, Meydancık, Taşdere; Ağyaxa ilçəsində — Akbulak, Aslanxane, Büyükkımlı, Büyükpirveli, Esenyayla, Küçük Aküzüm, Küçük Kımlı, Şahnalar. Azərbaycanlılar Akyaka mərkəzində yaşayan əhalinin böyük hissəsini təşkil edir.

Arpaçay ilçəsində azərbaycanlıların digər etnik qruplarla yanaşı yaşadığı kəndlər: Büyükçatma, Gediksatılmış, Küçükçatma, Çetindurak, Demirkent, Çetinköy, Hacıpiri, Kalkanale, Hamzagerek, Kürekdere, Oğuzlu. Azərbaycanlılar həmçinin Qarsın Hacıveli, Yolaçan və s. kəndlərində də yaşayırlar.

Qeyd etmək lazımdır ki, Qarsda Azərbaycanlıların xüsusi etnik qrupu olan Qarapapaqlar da yaşayırlar. Onlar həm mərkəzi kəndlərdə, həm də Səlim, Sarıqamış və Arpaçay ilçələrinin kəndlərində məskunlaşıblar.

İstinadlar
----------

1. 1 2   *Dr. Ahmet B. Ercilasun*Kars ili ağızları. — 29. — Ankara: Gazi Universitesi, 1983. — səh. 46-49 («Kars Azerileri» bölməsi). — 386 səh.
2. ↑  **↑** *Dr. Ahmet B. Ercilasun* Kars ili ağızları. — 29. — Ankara: Gazi Universitesi, 1983. — səh. 41 («Kars Terekemeleri (Karapapaklar)» bölməsi). — 386 səh.

Ədəbiyyat
---------

* *Dr. Ahmet B. Ercilasun* Kars ili ağızları. — Ankara: Gazi Universitesi Yayın No, 29, 1983. — səh. 46-49. — 386 səh.

Həmçinin bax
------------

* Türkiyə azərbaycanlıları
* Abbas Göyçə

| ⛭Azərbaycanlılar |
| --- |
| Mədəniyyət | Memarlığı • Təsviri sənət • Kino • Mətbəx • Rəqslər • Milli geyimləri • Ədəbiyyatı • Musiqi • Mifologiya • Din • İdman • Teatr • Turizm |  |
| Diaspor | İran (Cənubi Azərbaycan) • Gürcüstan (Borçalı) • Rusiya (Dağıstan, Sankt-Peterburq) • Ermənistan • Türkiyə (Qars, İğdır) |
| Din | Zərdüştlük • İslam • Xristianlıq |
| Anti-Azərbaycanirqçiliyi | 

|  |  |
| --- | --- |
| Soyqırımlar və qətliamlar | Mart soyqırımı • Zəngəzur qəzasında soyqırımlar • Qafan hadisələri • Quqark faciəsi • Qara Yanvar • Qaradağlı qətliamı • Xocalı soyqırımı • Ağdaban faciəsi • Ballıqaya qətliamı • Başlıbel faciəsi |
| Deportasiya | 1948-1953 • 1988-1989 |
| Qalmaqallar | 2006 • 2015 |

 |
**Səbinə Xanlar qızı Abdullayeva** - Azərbaycanı 57 kq çəki dərəcəsində təmsil edən, B2 kateqoriyalı paralimpiyaçı cüdoçu. Beynəlxalq Görmə əlilləri İdman Federasiyası (*ing.* IBSA - International Blind Sports Federation) tərəfindən 2014-cü ildə ABŞ-nin Kolorado ştatının Kolorado Sprinqs şəhərində təşkil olunan cüdo üzrə Dünya Çempionatında 57 kq çəki dərəcəsində gümüş medala layiq görülmüşdür. BGİF tərəfindən təşkil olunan 2013-cü ildə Macarıstanın Eger şəhərində və 2015-ci ildə Portuqaliyanın Odivelaş şəhərində keçirilən Cüdo uzrə Avropa Çempionatlarının ikisində də 57 kq çəki dərəcəsində gümüş medala layiq görülmüşdür. Bundan əlavə 2015-ci ildə paytaxtımızda təşkil olunan İlk Avropa Oyunlarında da 57 kq çəkidə gümüş mükafatçı olmuşdur. İlk Avropa Oyunlarındakı böyük nailiyyəti və Azərbaycanda idmanın inkişafına verdiyi töhfəyə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 29 iyun 2015-ci ildə imzaladığı sərəncamına əsasən "Tərəqqi" medalı ilə mükafatlandırılmışdır. 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində keçirilən sayca XV Yay Paralimpiya Oyunlarında Azərbaycanı cüdonun 57 kq çəki dərəcəsində təmsil edib 7-ci yeri tutmuşdur.
**Dözüm qalası** (nid. Fort Lijdzaamheid) — Qananın Apam qəsəbəsində yerləşən niderland qalasıdır.

Tarix
-----

Qala ilk dəfə 1697-ci ildə, Hollandiya ilə müqavilə bağlamış və britaniyalılar ilə müqavilə bağlayan Fante və Aqona krallıqları arasında yerləşən Akron kralının xahişi ilə ticarət lojası olaraq inşa edilmişdir. Niderland Qərbi Hindistan şirkətinin rəhbərləri bu təkliflə yalnız minimum xərclərlə tikiləcəyi şərtilə razılaşdılar. Akron bundan məmnun deyildi və niderlandları tez-tez əgər istehkamları genişləndirməsələr qovulacaqları ilə hədələyirdi. Nəticədə binanı bitirmək üçün beş il gərək oldu və buna görə də tikiliyə *Fort Lijdzaamheid ("*səbir qalası") adını verdilər.

Loja 1721-ci ilə qədər şimaldan Apam limanına, cənubdan dağlıq yarımadaya, şərq və qərbdən isə Qvineya körfəzi sahilinə komandanlıq görünüşü təqdim edən bir müdafiə istehkamına çevrildi.

1782-ci ilin əvvəlində kapitan Tomas Şirley 50 toplu *Leander* gəmisi və şlyup tipli *Alliqator* gəmisi ilə Hollandiyanın Qızıl sahilinə üz tutdu. Hollandiya bu dövrdə Britaniya ilə müharibədə idi və Şirley Səbir qlası da daxil olmaqla ərazidəki niderland qalalarını ələ keçirdi.

Quruluşu
--------

Qalanın orijinal quruluşu kiçik iki mərtəbəli daş loja idi. Qala 1701-1721 illəri arasında Niderlandiya tərəfindən şimal-qərbdə və cənub-şərqdə bir yerləşən bir yarım-bazaya çevrildi. Tikili həmçinin polis məntəqəsi və poçt şöbəsi kimi də xidmət etmişdir.

Təhdidlər
---------

9 Aprel 2008-ci ildə Apam Gənclər və İnkişaf Dərnəyi Milli Muzeylər və Abidələr Şurasına, Hollandiyanın Qanadakı Səfirliyinə, Qomoa əyalət Məclisinə və digər səlahiyyətli tərəflərə Səbir qlasının daha da ziyan görməsinin qarşısını almaq üçün təcili addımlar atılması ilə bağlı müraciət etdi.

Mənbə
-----

* *Van Dantzig, Albert.* Forts and Castles of Ghana. Accra: Sedco Publishing. 1999. ISBN 9964-72-010-6.

### İstinadlar

1. ↑  Van Dantzig, 1999. səh. 45
2. ↑  Van Dantzig, 1999. səh. 46-47
3. ↑  Crooks, John Joseph (1973), *Records Relating to the Gold Coast Settlements from 1750 To 1874* (London: Taylor & Francis), p. 62. ISBN 978-0-7146-1647-6
4. ↑  "Ghana Museums & Monuments Board". www.ghanamuseums.org. 2019-10-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-19.
5. ↑  "Apam youth call for rehabilitation of Fort Patience". www.ghanaweb.com (ingilis). 2022-05-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-19.
**Trekul yukkası** (*lat.* Yucca treculeana) — quşqonmazkimilər fəsiləsinin yukka cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Vətəni Şimali Amerikadır (Texasdan Şərqi Meksikaya qədər).

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 5 m-ə qədər, oduncaqşəkilli, zəif şaxələnmiş, yavaş böyüyən həmişəyaşıl növdür. Gövdəsi düz, ağımtıl rəngdədir. Yarpaq rozetləri ilə qurtaran budaqlı balaca ağacdır. İynəyarpaqları 30 dərəcəlik bucaq altında düzünə, dairəvi şətir əmələ gətirir. Mavi-yaşıl rəngli düz və ya bir az əyilmış yarpaqları sıx rozetlərə yığılmışdır. Sıx yerləşmış yarpaqları qılıncşəkilli, uzunluğu 120 sm-ə qədər, ortasında eni təxminən 7-9 sm olub, bünövrəsində tərəf ensizləşir. Yarpaqları dərili, hər iki tərəfdən çıxıntılı, xətvarıdır, tünd-yaşıl rəngdədir, uzunluğu 60-80 sm, süpürgə oxu çılpaqdır. Çiçək saplağı qısadır, çiçək qrupunun süpürgəsi şaxələnmişdir. Abşeron şəraitində çiçəkləyir, meyvə vermir. Yazda və yayda kök ətrafı zoğlarla və ya yarpaqsız gövdənin orta hissəsindən ayrılmlş qələmlərlə çoxaldılır.

Ekologiyası
-----------

İşıqlı sahələrdə və yaxşı drenajlı qidalı torpaqlarda normal böyüyüb inkişaf edir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

1989-cu ildə Mərdəkan dendrarisinə introduksiya olunmuşdur. Abşeronda, Lənkəran zonasında park və bağlarda mədəni şəraitdə əkilib becərilir.

İstifadəsi
----------

Dekorativ bitki kimi tək və qrup əkinlərində, mərkəzi alleyalarda istifadəsi məqsədyönlüdür.

Məlumat mənbəsi
---------------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q804174
* Wikispecies: Yucca treculeana
* EoL: 1083595
* EPPO: UCCTR
* FNA: 242102078
* GBIF: 2775506
* GRIN: 452317
* iNaturalist: 170398
* IPNI: 543799-1
* IRMNG: 10194806
* ITIS: 43123
* IUCN: 117428743
* NCBI: 39552
* Plant List: kew-291691
* PLANTS: YUTR
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:543799-1
* Tropicos: 18401454
* WCSP: 291691
* WFO: wfo-0000752169

 |

1. ↑  Illustrated Handbook of Succulent Plants: Monocotyledons. / red. U. Eggli, R. Nyffeler 2 2020. S. 410–411. ISBN 978-3-662-56486-8 doi:10.1007/978-3-662-56486-8
View to the Schlosser lodge from the Veliki Risnjak.jpgView to the Schlosser lodge from the Veliki Risnjak
**Qorski-Kotar dağları** (**Qorski-Kotar**, xorv. *Gorski kotar* — «dağlıq rayon» deməkdir.)

Coğrafiyası
-----------

Qorski-Kotarın hər bir tərəfi dağlarla əhatə olunmuşdur. Dağlar əsasən meşə ilə örtülmüşdür. Ən hündür zirvəsi Belolaşiça (1534 m) və Bpyük-Risyan (1528 m)-dir.
Qərb hissədə Adriatik dəniz sahillərində yerləşən Rieka şəhərində bitir. Dağın son hissəsində Kup və Karlovac çaylarının hövzələri yerləşir. Şimal hissədə rayon Sloveniya ilə həmsərhəddir. Cənub hissə isə Lik və Velebit yerləşir. Xorvatiyada iki hissəyə bölünür:Dənizsahili Qorski-Kotar və Karlovaçdır. Qorski-Kotar Risnyak Milli Parkında yerləşir.

Tarixi
------

Qorski-Kotar Roma imperiyası dövründən çox məşhur idi. 
IV əsrdə burada slavyanlar məskunlaşmışdır. XII əsrdə Qorski-Kotar Frankopanova məxsus olmuşdur. Bu nəsil çox məşhur və varlı bir nəsil idi. 
XV əsrdə burada türklərin hücumuna məruz qalmışdır. 
XVI əsrdə bu region məşhur feodal ailəsi Zrindir. XVII və XVIII əsrlərdə bura Avstriyanın müstəmləkəsi olmuşdur.

Xarici keçid
------------

* Страница о Горском Котаре (хорв. англ.)
Triniti yarımadasının yerləşməsi.
**Qornik təpəsi** (bolq. *хълм Горник*, ‘Halm Gornik’ \'h&lm 'gor-nik\) — Antarktidanın Qreyam torpağının Triniti yarımadası sahillərindən cənub-şərqdə yerləşən, 466 m hündürlüklü qaya zirvəsidir.

Zirvə şimali Bolqarıstanda yerləşən Qornik şəhərinin adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Qornik təpəsi 63°37′36″ c. e. 57°51′22″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. MakKolman zirvəsindən 3.97 km cənub-qərbdə, Kribul təpəsindən 2.71 km şimal-şərqdə, Marten qayasından 7.25 km cənub-şərqdə yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* Trinity Peninsula. Arxivləşdirilib 2015-09-23 at the Wayback Machine Scale 1:250000 topographic map No. 5697. Institut für Angewandte Geodäsie and British Antarctic Survey, 1996.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Triniti yarımadası

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.
Toyota komandasının loqosu
**Panasonic Toyota Racing** — Yapon avtomobil istehsalçısı Toyota Motor Corporation'a məxsus Formula 1 komandası olub, Almaniyanın Köln şəhərində yerləşirdi.

Tarixi
------

Toyota 1999-cu ildə Formula 1-də iştirak etməyi planlaşdırdıqlarını açıqladı və TF101 adlandırdıqları avtomobil ilə geniş sınaqdan sonra qrup, 2002-ci ildə ilk dəfə çıxış etdi.  

Yeni komanda, daha əvvəl Dünya Ralli Çempionatında və 24 hours of Le Mans yarışlarında iştirak edən Toyota'nın uzun sürən Toyota Motorsport GmbH təşkilatından daha çox inkişaf etdi və böyüdü.
Toyota komandası fəaliyyət göstərdiyi müddətdə heç bir zaman Qran-pri qalibi olmamışdır. Ən yaxşı nəticəsi isə ikinci yer olmuşdur ki, bu da 2005, 2008 və 2009-cu iləri əhatə edir. 
Toyota hər zaman uğursuzluğuna görə təqid olunurdu, xüsusilə 2006-cı il F1 mövsümündə, Avstraliya Qran pri də, nə vaxt ki komandanın ən yaxşı nəticəsi üçüncü yer olmuşdur.
Toyota yaxşı maliyyələşdirilmiş bir qrup idi, ancaq buna baxmayaraq güclü nəticələr heç bir zaman ardıcıl olmadı.
4 noyabr 2009-cu ildə, Toyota Formula 1-dən dərhal çıxarılmasını elan edərək, komandanın səkkiz mövsümdən sonra idmana qoşulmasını sona çatdırdı.

Görkəmli sürücülər
------------------

### Olivier Panis

Yarışçının nəticələrinə nəzər salarkən, ilk Qran pri qalibi olan Olivier Panis ilk önəmli yarışçı hesab edilə bilər. Belə ki, onun qalibiyyəti qeyri-adi şərtlərdə qazanılmışdı, nə zaman ki öndəki yarışmaçılar (Williams, Ferrari və Benetton  komandaları) yaş bir şəraitdə düşmüşdülər.

### Ralf Schumacher

Ralf Schumacher Toyota komandasına 2005-ci ildə gəlmişdir.  

2006-cı ildə Toyota ilk qələbəsini qazanmasını gözlədiyi halda, Schumacher, bir daha ən yaxşı nəticə olaraq üçüncülük qazandı.   

Oktyabrın 1-də Schumacher 2007-ci ilin mövsümünün sonunda Toyota'dan ayrılacağını bəyan etdi, ancaq bu problemin nə olacağını dəqiq bir şəkildə açıqlamadı.

Sponsor
-------

2002-ci ildən Panasonic bu komandanın kçik sponsoru olmuşdur. Toyotanın 2005-ci ildən yüksəlməsindən sonra Panasonic sponsorluq müqaviləsini uzatdı.

Xarici keçidlər
---------------

1. TOYOTA F1 Archive
2. The official website of Toyota Motorsport GmbH Arxivləşdirilib 2019-04-17 at the Wayback Machine
Təbriz toyuq plovu
**Toyuq plov** — Azərbaycan və Özbək mətbəxinin şahı olan Plovun Azərbaycanda yayılmış bir növüdür.

Tərkibi
-------

* Toyuq
* Düyü
* Şabalıd
* Ərik
* Kişmiş
* Quru Gavalı
* Soğan
* Kərə yağı
* Duz

Hazırlanma qaydası
------------------

Bir gün əvvəldən toyuğu yaxşı yuyub şəkildə olduğu kimi kəsib hər tərəfini duzlayıb istiotlayırıq.Sonra toyuğu yuxarı bir yerdən asırıq ki,toyuğun suyu təmiz süzülsün.Bir gecə asılı saxlayırıq.
Soğan uzun formada doğranılır və yağda rəngi qızılı oluncaya kimi qovrulur.
Soğan qovrulduqdan sonra əti əlavə edib bir az qovururuq.
Ət də bir az qovrulduqdan sonra şabalıd,ərik qurusu və kişmiş əlavə edilir ,qarışdırılır və bir kənara qoyulur.
Duzlu suda düyünü bir az bişirib süzürük.Düyünün bir az rəngli olması üçün sarıkök əlavə edilir.
İndi isə qazmaq hazırlayaq.yumurta, yağ və xama birlikdə yaxşıca çalınır və qazanın dibinə tökülür.
Onun da üzərindən toyuq ətli qarışıq əlavə edilir.
Ətin üzərindən isə düyü tökülür və dəmə qoyulur,arada qazanın ağzını açıb dəmini kənara tökürük.
Tam bişdikdən sonra süfrəyə sunulur.

| ⛭Azərbaycan plovları |
| --- |
| 
* Badam plov
* Cücə plov
* Çoban-aşı
* Çəkmə plov
* Kişmiş plov
* Şabalıdlı plov
* Şeşəndaz plov
* Şüyüd plov
* Əvəlik plov
* Mərci plov
* Meyvə plov
* Paxla plov
* Toyuq plov
* Çığırtma plov
* Qır-qır plov
* Qiymə plov
* Xam-döşəmə plov
* Səbzi-qovurma plov
* Tər-çilov plov
* Turşu-qovurma plov
* Ov quşu ilə plov
* Ali müsəmbə plov
* Şirin plov
* Lobya-çilov plov
* Fisincan plov
* Südlü plov
* Kükü plov
* Qiymə-çığırtma plov
* Yarma plov

 |
**Ukraynanın Macarıstan səfirliyi** (*ukr.* Посольство України в Республіці Угорщині) — Ukraynanın Macarıstanın Budapeşt şəhərində yerləşən səfirliyi.

Vəzifələri
----------

Səfirliyinin vəzifələri öz səlahiyyətləri daxilində qəbul edən dövlətdə Ukraynanın təmsil edilməsi, Ukraynanın vahid xarici siyasət xəttinin aparılması, Ukraynanın milli maraqlarının, o cümlədən siyasi, iqtisadi və digər maraqlarının diplomatiya üsulu ilə təmin edilməsi, Ukraynanın, onun vətəndaşlarının və hüquqi şəxslərinin hüquq və maraqlarının müdafiə edilməsidir.

Tarixi
------

1991-ci il avqustun 24-də Ukraynanın dövlət müstəqilliyini bərpa eləməsindən sonra xarici dövlətlərlə münasibətlərin qurulmasına başlanıldı.

1991-ci il noyabrın 6-da Ukrayna və Macarıstan dövlətləri arasında diplomatiya sahəsində münasibətlərin qurulmasına dair birgə sənəd imzalandı. 1992-ci ildə isə Ukraynanın Macarıstan səfirliyi yaradıldı.

Ukraynanın Macarıstanda olan fövqəldə və səlahiyyətli səfiri Lyubov Nepopdur. O, 2016-cı ildən bu vəzifədədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ukraynanın Macarıstan səfirliyi.* "Посольство України в Республіці Угорщині". www.hungary.mfa.gov.ua (Ukraynanın Macarıstan səfirliyinin rəsmi saytı) (ingilis). 24.02.2021. 2021-02-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24.02.2021.
**Ukraynanın Kipr səfirliyi** (*ukr.* Посольство України в Республіці Кіпрі) — Ukraynanın Kiprin Nikosiya şəhərində yerləşən səfirliyi.

Vəzifələri
----------

Səfirliyinin vəzifələri öz səlahiyyətləri daxilində qəbul edən dövlətdə Ukraynanın təmsil edilməsi, Ukraynanın vahid xarici siyasət xəttinin aparılması, Ukraynanın milli maraqlarının, o cümlədən siyasi, iqtisadi və digər maraqlarının diplomatiya üsulu ilə təmin edilməsi, Ukraynanın, onun vətəndaşlarının və hüquqi şəxslərinin hüquq və maraqlarının müdafiə edilməsidir.

Tarixi
------

1991-ci il avqustun 24-də Ukraynanın dövlət müstəqilliyini bərpa eləməsindən sonra xarici dövlətlərlə münasibətlərin qurulmasına başlanıldı.

1992-ci il fevralın 18-də Ukrayna və Kipr dövlətləri arasında diplomatiya sahəsində münasibətlərin qurulmasına dair birgə sənəd imzalanıb. 1999-cu ildə isə Ukraynanın Kipr səfirliyi yaradıldı.

Ukraynanın Kiprda olan fövqəldə və səlahiyyətli səfiri Ruslan Nimçinshidir. O, 2020-ci ildən bu vəzifədədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ukraynanın Kipr səfirliyi.* "Посольство України в Республіці Кіпрі". www.cyprus.mfa.gov.ua (Ukraynanın Kipr səfirliyinin rəsmi saytı) (az.). 24.02.2021. 2021-02-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24.02.2021.
| ⛭Səfəvi-Osmanlı müharibəsi (1578-1590) |
| --- |
| 
* Kürdlərin basqını
* Gürcüstan
* Çıldır
* Şirvan (1579)
* Dərbənd
* Tiflis
* Mollahəsənli
* Məşəl
* Şirvan (1581)
* Qars
* Sufiyan
* Təbriz
* Luristan
* Həmədan
* Qarabağ

 |

**Lələ Mustafa Paşanın Qafqaza yürüşü** — Osmanlı imperiyasının vəziri Lələ Qara Mustafa Paşa rəhbərliyində 1578-ci ildə başladılan hərbi yürüş. Bu, 1578–1590-cı illərdəki Səfəvi-Osmanlı müharibəsinin ilkin mərhələsi idi.

Səfər
-----

1578-ci ildəki Qafqaz səfərinin əsas hədəfi o dövrdə əksəriyyəti Səfəvilər dövlətinin hakimiyyəti altında və ondan asılı olan Cənubi Qafqazı Osmanlı suverenliyi altına almaq idi. 7 avqust 1578-ci ildə Osmanlı qoşunları indiki Gürcüstana, Mesxeti-Samstxe atabəyliyinin ərazilərinə soxuldular. Gürcülər torpaqlarını müdafiə etməyə çalışsalar da, daxili münaqişələr qoşunların Osmanlı hücumuna qarşı çətin vəziyyətdə qoymuşdu. 9 avqust 1578-ci ildə Osmanlı ordusu Səfəvi və gürcü qoşunlarını Çıldır döyüşündə məğlub etmişdir. 10 avqust 1578-ci ildə atabət II Manuçarın qardaşı da daxil olmaqla bəzi Samstxe zadəganları Osmanlı vassalı olmaq təklifini qəbul etmiş, atabəyliyin işğalında Osmanlılara kömək etmişdir. Osmanlılar Səfəvilərı qarşı olan hücumlarına davam edirdilər və 24 avqustda Səfəvilər dövlətindən asılı olan Kartli çarlığının paytaxtı olan Tiflis şəhərini aldılar. Kaxeti çarı II Aleksandr 1 sentyabr 1578-ci ildə Osmanlılar sülh müqaviləsi imzalamış, onlara illik xərac verməyə razı olmuşdur. Bundan sonra Lələ Qara Mustafa Paşa Şirvan və Dərbəndə yürüş edir. Cənubi Qafqazı işğal etdikdən sonra Lələ Mustafa Paşa Kartli və Samstxedən keçərək Ərzuruma qayıdır. Bu zaman gürcülər Osmanlılara qarşı bir sıra qiyamlar qaldırır. Səfəvi şahı Məhəmməd Xudabəndə Kartli çarı Şahnəvaz xanı (I Simon) əsirlikdən azad edir. Səfəvilər Şahnəvaz xanın Osmanlılara qarşı vuruşmasını arzulayırdı. Şahnəvaz xan rəhbərliyindəki gürcülər Osmanlı ordusunu darmadağın edirlər və onları Qafqazdan qovurlar.

Mənbə
-----

* *Fəlsəfi, Nəsrallah.* در زندگانی شاه عباس اوّل (I). Tehran: انتشارات نگاه. 2012. ISBN 978-964-351-726-7.
* *Svanidze, M.* ლალა მუსტაფა ფაშას ლაშქრობა ამიერკავკასიაში (1578 წ.) (V). Tblisi: «თსუ შრომები». 1965. səh. 116.
* *Cavaxişvilli, İ.* ქართველი ერის ისტორია. Tblisi. 1967. səh. 4.
* 

* Gürcüstan Sovet Ensiklopediyası, VII cild, səh. 211, Tbilisi, 1984
**Beynəlxalq Oxatma Federasiyası** (*fr.* Fédération Internationale de Tir a l'Arc) — 1931-ci ildə Lvov şəhərində yaradılan və hazırda 156 ölkənin üzv olduğu federasiyadır.

Tarixi
------

FITA 4 sentyabr 1931-ci ildə Polşanın Lvov şəhərində (indiki Lvov, Ukrayna) yaradılıb. Onun yeddi təsisçi üzv dövləti Fransa, Çexoslovakiya, İsveç, Polşa, ABŞ, Macarıstan və İtaliya idi. Təşkilatın məqsədi oxatma üzrə müntəzəm çempionatlar yaratmaq və oxatmanı Olimpiya proqramına qaytarmaq idi. Nəhayət 1972 Yay Olimpiya Oyunlarında FITA buna nail oldu.

2011-ci ilin iyul ayında təşkilatın 80 illik yubileyinin qeyd edildiyi FITA Konqresində böyük əksəriyyət təşkilatın adının FITA-dan Beynəlxalq Oxatma Federasiyasına (*ing.* World Archery Federation) dəyişdirilməsinə səs verdi.

Rusiyanın Ukraynaya hərbi təcavüzündən sonra, 2022-ci ilin martında Federasiya elan etdi ki, Rusiya və ya Belarusdan olan heç bir idmançı, komanda rəsmisi və ya texniki işçinin hər hansı beynəlxalq oxatma tədbirində iştirakına icazə verilməyəcək, onların bayraqları və himnləri qadağan edilib və bu iki ölkədə oxatma yarışları keçirilməyəcək.

İstinadlar
----------

1. ↑  "worldarchery.org". 2013-06-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-02.
2. ↑  "History of World Archery" (ingilis). World Archery Federation. 26 September 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 November 2015.
3. ↑  *Mieville, Didier.* "Darrell Pace Named Athlete of Century; FITA Becomes World Archery Federation". World Archery Communications. FITA Communication. 20 March 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 January 2011.
4. ↑  "Russia and Belarus prohibited from participating in international events". World Archery. 2022-03-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-07-06.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İdman** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Ağayeva.

**Səbinə Ağayeva** (1985, Marneuli) — REAL TV-nin Baş Redaktoru.

Həyatı
------

Səbinə Ağayeva 1985-ci ildə Gürcüstan Respublikasının Marneuli şəhərində anadan olub. 2006-cı ildə Tarix fakültəsinin bakalavr pilləsini, 2008-ci ildə magistr pilləsini bitirib. ANS Media akademiyasının və Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakultəsinin məzunudur.

2011-ci ildə ANS televiziyasının vitse-prezidenti Mir Şahinlə ailə həyatı qurub.2012-ci ildə Aysan, 2015-ci ildə Sevin adlı qızları dünyaya gəlib.

Fəaliyyəti
----------

"İç xəbər"ə 2005-ci ildə layihənin o vaxtkı rəhbəri Fidan Quliyevanın vasitəsilə gəlmişdir. 3 aylıq jurnalistika kurslarını bitirdikdən sonra "İç xəbər" verilişində fəaliyyətə başlamışdır. 2006-2012-ci illərdə İç Xəbər, Növbətçi və Xəbərçi verilişlərinin aparıcısı, 2013-cü ildən isə Xəbərçi verilişinin layihə rəhbəri və aparıcısı olub. 2015-ci ildən Baş Xəbər verilişinin aparıcısı və layihə rəhbəri olub. 2016- cı ilin Mart ayının 1 də ANS TV- dən öz ərizəsi ilə ayrılıb. 2018 ci ilin Mart ayının 15 dən Azərbaycanda ilk ixtisaslaşmış xəbər kanalı REAL TV də ( REAL Təhlil İnformasiya Mərkəzində) Baş Redaktor kimi fəaliyyətə başlayıb.

Filmoqrafiya
------------

1. ADıNA günü (film, 2010) (qısametrajlı sənədli film) (ANS) - müxbir
2. İç Xəbər

İstinadlar
----------

1. ↑  "Mirşahin evləndi". Azxeber.com. 2012-03-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-12-09.
**Kaydu xan** (1230–1301) — 1296–1301-ci illər arasında Monqol xanı. 30 ildən çox Kubilay xana qarşı savaşmışdır.

Həyatı
------

Çingiz xanın oğullarından Ögeday qaanin nəvəsiydi. Atası Kaşin Ögedayın beşinci oğluydu. 1263-cü ildə Türkistan üzərində haqq iddia etdi və xüsusən Arık Bökə ilə apardığı əsgəri ittifaqların yardımıyla bölgəni ələ keçirdi. 1269-cu ildə bəzi Monqol öndərlərincə xan seçildi. Bir müddət üçün, əski paytaxt Qaraqorumla birlikdə Monqol torpaqlarının önəmli bir bölümünü idarəsi altında tutduysa da, Kubilay xana qarşı qalıcı bir zəfər qazana bilmədi. 1294-cü ildə Kubilay xanın ölməsindən sonra da saldırılarını sürdürdü. 1301-cü ildə Qaraqurum yaxınlarında yenik düşdü və qaçarkən öldürüldü.

Həmçinin bax
------------

* Ögeday qaan

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Monarx, sülalə və ya onların nümayəndələri ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


1. ↑  Kaidu // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. ↑  China Biographical Database (ing.).