recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sokratik dialoq** (q.yun. Σωκρατικὸς λόγος) — Sokratik metodun tətbiq olunduğu dialoqlar. Eramızdan əvvəl IV əsrin əvvəllərində Yunanıstanda inkişaf etmiş ədəbi nəsrin janrı. Bu növün ən qədim nümunələri Platon və Ksenofon tərəfindən verilmişdir və hamısında Sokrat baş qəhrəman kimi iştirak edir. Sokrat çox vaxt əsas iştirakçı olsa da, onun dialoqda olması janr üçün o qədər də vacib deyil.

Platonik dialoqlar
------------------

Bu gün istinad edilən Sokratik dialoqların əksəriyyəti Platonun dialoqlarıdır. **Platonik dialoqlar** sonrakı filosofların istifadə etdiyi ədəbi janrı müəyyənləşdirdi.

Platon təxminən 35 dialoq yazmışdır ki, onların əksəriyyətində Sokrat baş qəhrəmandır.

* *Birinci Alkibiades*
* *İkinci Alkibiades*
* *Epinomiya*
* *Evtidem*
* *Sokratın müdafiəsi*
* *Qorgias*
* *Qanunlar*
* *Dövlət*
* *Sofist*
* *dövlət xadimi*

Həmçinin bax
------------

* Platonun dialoqlarında danışanların siyahısı
* Socratici Viri
* Sokrat metodu

İstinadlar
----------
**Motiv** (lat. moveo — "hərəkət edirəm") — süjetin ən sadə komponenti. Y.E.Berezkinə görə folklor-mifoloji motiv bir neçə folklor-mifoloji mətnində meydana gələn obraz və ya epizod / yaxud obrazlar / və yaxud epizodlar sistemidir.Buna misal olaraq göydə artıq olan günəşləri endirmək motividir. Digər təriflər də var. B.V.Tomaşevski "Ədəbiyyat nəzəriyyəsi". Poetika "motivi belə müəyyənləşdirir:" Əsərin ayrılmaz hissəsinin mövzusu motiv adlanır. Əslində hər təklifin öz motivi var. A.N. Veselovskinin "Süjet Poetikası"nda verdiyi tərifi: "Motiv dedikdə, ibtidai ağlın və ya gündəlik müşahidənin müxtəlif istəklərinə məcazi mənada cavab verən ən sadə hekayə vahidi nəzərdə tutulur." "Motivin işarəsi onun məcazi tək müddətli sxematikliyidir; alt mifologiya və nağılların daha da parçalanmayan elementləri bunlardır."

Motiv nümunələri
----------------

* Xeyirxah vəhşi
* Xeyirxah quldur
* Başı dərddə olan qız
* Döyüşçü qız
* Doppelanger
* Dağlarda kral
* Körpələrin döyülməsi (motiv)
* Cazibədar şahzadə
* Paltar geyinmə
* Filosof Daşı

Ədəbiyyat
---------

* Berezkin Yu. E. Duvakin EN Folklorun və mifoloji motivlərin bölgələrə görə tematik təsnifatı və bölgüsü. Analitik kataloq.
* Veselovski
* Tomaşevski
* Steblin-Kamenski
* Propp V. Y.

Həmçinin bax
------------

* Ədəbiyyat
* Aanri-Tompson göstəricisi

İstinadlar
----------

* Николаев А. И. Теория мотивов и её вариации (недоступная ссылка)
**Pegasus Hava Yollarının 2193 nömrəli uçuşu** — Pegasus Hava Yollarına məxsus Boeing 737–86J sərnisi təyyarəsinin 5 fevral 2020-ci ildə uçuş-enmə zolağından çıxması nəticəsində meydana gələn qəzadır. İzmir—İstanbul səfərini edən və Adnan Menderes Havalımanından qalxan təyyarə, Sabiha Gökçen Havalimanına endikdən sonra pistten çıxmış, təyyarədə olan 183 nəfərdən üçü həyatını itirmişdir.

Qəzaya uğrayan təyyarə; seriya nömrəsi 37742 və Açelya adlı TC-İZK quyruq nömrəsi olan Boeing 737–86J-dir. Qəza zamanı 11 yaşında olan təyyarə, ilk uçuşunu 2009-cu ilin yanvar ayında etdi və Almaniyanın 2 hava yolu şirkəti, TUI Deutschland və Air Berlin tərəfindən idarə edildi. 2016-cı ilin aprel ayında Pegasus Hava Yolları təyyarəni satın aldı.

Sərnişinlər və heyət
--------------------

Təyyarədə 155 Türk, 4 Amerikalı, 4 Çin, 3 İraqlı, 2 İsrail, 2 Qırğızıstan, 1 İsveç, 1 Suriya, 1 Livan, 1 Qazaxıstan, 1 Mərakeş və 1 Türkmənistan sərnişini var idi. 177 sərnişindən Zehra Bilgi Koçar, Alev Gençoğlu və Songül Bozkurt öldü, 6 ekipaj üzvü də olduğu 180 nəfər yaralandı.

Qəzadan sonra İstanbul Birjasında Pegasus səhmləri 2,85% düşdü. Fevralın 6-da səhər 74.65 nöqtədən başlayan Pegasus səhmləri axşam sessiyasında 71.95 nöqtədə bağlandı.

Təyyarə qəzasından sonra qəzaya səbəb olan hadisələri izah edən təlimatçı Bahadır Altan, CNN Türkdə danışarkən yayından götürüldü. Sonra Pegasus Hava Yolları tərəfindən yola salındı.

Həmçinin bax
------------

* Turkish Airlines 1951 uçuşu

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-02-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-08.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-11-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-08.  (#first\_missing\_last)

| ⛭
* ← 2019
* Aviasiya qəzaları və insidentləri (2020 (2020))
* 2021 →

 |
| --- |
| 
* 2 yan → Yeni Taipeidə helikopter olayı
* 8 yan → Ukrayna Beynəlxalq Hava yolları reys 752
* 5 fev → Pegasus Hava yolları reys 2193
* 22 may → Pakistan Beynəlxalq Hava yolları reys 8303
* 9 noy → Rusiyaya məxsus Mi-24 helikopterinin vurulması (2020)

 |
**Göygöl Şərab Zavodu** — Göygöl şəhərində yerləşən və 160 illik tarixə malik olan Azərbaycanın ən qədim şərab, konyak, şampan, araq və alkoqolsuz içkilər istehsal edən müəssisəsidir. Cənubi Qafqazın qədim şərabçılıq təsərrüfatlarından biri olan "Göygöl Şərab Zavodu" ASC-nin təməli 1860-cı ildə Azərbaycanın o zamanlar Yelenendorf adlandırılan indiki Göygöl rayonunda məskunlaşmış Şvab almanları tərəfindən qoyulmuşdur.

Tarix
-----

1862-ci ildə "Forer Qardaşları" Səhmdar Cəmiyyəti təsis olunmuşdur. Həmin cəmiyyətə ata Xristofer Forer və onun oğulları Qotlob, Fridrix və Henrix rəhbərlik edirdilər. Elə həmin vaxt "Hummel Qardaşları Ticarət Evi" Səhmdar Cəmiyyəti yaradıldı ki, buna da X. Hummel və onun oğulları Yakob, Albert, Georq və Qotlib rəhbərlik edirdilər. Hər iki cəmiyyətın idarə heyəti Yelenendorfda yerləşirdi, onların nümayəndəlikləri və satış mərkəzləri isə Gəncə, Bakı, Tiflis, Peterburq, Moskva, Kiyev, Odessa, Tomsk və Batumi şəhərlərində fəaliyyət göstərirdi. 8 avqust 1922-ci ildə bu zavodun əsasında yaradılmış "Konkordiya" kooperativi o vaxtlar bütün Qafqaz regionunda şərab, konyak va araq istehsal edən ən böyük şərabçılıq təsərrüfatı idi.

"Kaqor", "Köhnə portveyn", "Ağ süfrə şərabı", "Qırmızı süfrə şərabı", "Xeres şərabları", "Qaranquş", "Ekstra" konyakları, likyorlar və şampan şərabları istehsal olunurdu. Həmin vaxt Azərbaycanda istehsal olunan şərab məhsullarının böyük hissəsi "Göygöl Şərab Zavodu" ASC-nin payına düşürdü, həmçinin Rusiya imperiyasında yalnız dörd müəssisə klassik fransız texnologiyasından istifadə edərək şampan istehsal edib, "Göygöl Şərab Zavodu" ASC onlardan biridir.

Həmçinin bax
------------

* Göygölün tarixi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Göygöl Şərab Zavodu". Göygöl Rayon İcra Hakimiyyəti. 2023-04-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-12-09.

Xarici keçidlər
---------------

* xan.az Rəsmi saytı
**GIGO (zibil girən zibil çıxar)** - (ingiliscə *GIGO (garbage in, garbage out)*, rusca *"мусор на входе, мусор на выходе"* – hesablama texnikasında: kompüterin təbiətini və orada yerinə yetirilən prosesləri xarakterizə edən aksiomlardan biri; prosesin girişinə yanlış və ya korlanmış verilənlər daxil olduqda nəticə də yanlış və ya korlanmış alınır.

**garbage** - (rusca **мусор**) - tullantı – dəyərsiz verilənlər; yanlış və ya korlanmış verilənlər.

**garbage collection (GC)** - rusca **сборка мусора** - tullantı toplama – yaddaşın istifadə olunmayan bloklarını boşaldan və onları "boş" kimi nişanlayan silmə üsulu. Bütün yaddaş sahəsi boyu səpələnməş "boş" blokların yerdəyişmə yolu ilə iri "boş" blok şəklində bir yerə toplanması da belə adlandırılır.

Microsoft Windows
-----------------

 Zibil qutusu (Корзина, Recycle Bin)

İşçi stol üzərindəki hər bir nişan və yarlıq konkret obyekti təmsil edir. Həmin obyekt haqqında informasiya almaq üçün kursoru nişanın üzərinə qoyub siçanın sağ düyməsini sıxmaq, açılmış menyuda Xassə (Свойства, Properties) əmrini yerinə yetirmək lazımdır. Bu zaman açılmış pəncərədə obyektin tipi, həcmi/, yaranma tarixi, harada yerləşməsi və s. atributlar barədə məlumat əldə etmək mümkündür. İşçi stolun üzərindəki nişanı və ya yarlığı ləğv etmək üçün kursoru nişanın üzərində qoyub, siçanın sol düyməsini sıxmaqla onu qeyd etmək, sonra isə klaviaturadan "Delete" düyməsini basmaq lazımdır. Bu zaman onun təmsil etdiyi obyektləri – fayl və ya qovluğu Zibil qutusuna göndərmək haqda pəncərədi açılır. Müsbət cavab verdikdə obyektlər Zibil qutusuna atılır.
Zibil qutusu – xüsusi qovluq olub, lazımsız olan faylları müvəqqəti saxlamaq üçün nəzərdə tutulmuşdur. Zibil qutusunun tutumu, adətən bərk diskin tutumunun 10% - i qədəridir. Ümumiyyətlə isə Zibil qutusu nişanının xassə pəncərəsində, Zibil qutusu qovluğunun (sürgünü hərəkət etdirməklə), informasiya ləğv olunarkən xəbərdarlıq edilib – edilməməsi kimi parametrləri tənzimləmək olar. Zibil qutusu dolan kimi buradakı informasiyalar avtomatik ləğv olunur – Zibil qutusu boşaldılır. Zibil qutusuna atılmış informasiyanı bərpa etmək mümkündür. Bunun üçün kursoru Zibil qutusu nişanı üzərinə qoyub, 2 dəfə siçanın sol düyməsini sıxmaq lazımdır. Açılmış pəncərədə qutudakı ləğv olunmalı informasiyanın siyahısı görünəcək. Bu və ya digər lazımi informasiyanı seçib, fayl menyusundan Bərpa etmək (Востановить, Restore) əmrini yerinə yetirmək lazımdır. Eyni qayda ilə, Zibil qutusunun dolmasını gözləmədən ayrı- ayrı faylları və bütünlüklə Zibil qutusundakı informasiyasını ləğv etmək olar. Bunun üçün uyğun olaraq fayl menyusunda Ləğv etmək (Удалить, delete), Təmizləmək (Очистить корзину, Empty recycle Bin) əmrlərini yerinə yetirmək lazımdır.

Həmçinin bax
------------

* GMTA (Böyük beyinlər eyni düşünür)

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Meşə gözətçisi - dövlət meşə mühafizəsinin işçisi, meşə təsərrüfatının işçisi. Meşə gözətçisinə meşə dolayısı təyin edilir, ona dolayının pasportu verillir, forma, ov silahı verilir. Meşəçilik məktəbində, texnikumda, və ya xüsusi kurslarda təhsil almış şəxslər meşə gözətçisi vəzifəsinə qəbul edilirlər. Meşə gözətçisi birbaşa meşəbəyiyə tabedir. Meşələrin mührafizəsi funksiyalarını rayon meşəbəyiləri və dövlət meşə müfəttişləri həyata keçirirlər.

Meşə gözətçisinin vəzifələri
----------------------------

Meşə gözətçisinin mühafizəsi altında olan dolayının pasportuna uyğun olaraq bütün dövlət əmlakı - tikililər, torpaq sahələri, əkinlər və digər obyektlər və əmlak var.

Meşə gözətçisi meşə yanğınlarının qarşısının alınması, aşkar edilməsi və söndürülməsi üçün tədbirlər görür, ərazidə ağac zərərvericilərinin və xəstəliklərinin aşkar edilməsi barədə meşə təsərrüfatına məlumat verir.

Meşə gözətçisi ov etmək və meşədə təsərrüfat fəaliyyəti (kəsmə, ot biçmə, otarmaq) hüququna dair sənədləri yoxlamağa, meşə pozuntularına, ovçuluq qaydalarının pozulmasına, yanğın təhlükəsizliyinə dair aktlar tərtib etməyə borcludur.

Həmçinin meşə əkini, seyreltilməsi və meşə bitkilərinə qulluq üzrə digər işlərə, meyvələrin, göbələklərin toplanmasına meşəbəyi rəhbərlik edir; ağac kəsilməsi və müxtəlif təsərrüfat işlərinin həyata keçirilməsi üçün sahələrin ayrılmasında iştirak edir.

Meşə gözətçisi ona həvalə edilmiş meşə dolayısı ərazisində baş verən bütün meşə qanunvericiliyinin  pozulması hallarına birbaşa cavabdehlik daşıyır  və meşəbəyiyə, meşə mühafizə mühəndsinə, baş meşəbəyiyə və direktorla tabedir.

Meşə gözətçiləri mühafizə etdikləri  meşə dolayısı ərazisində olan çığırların, çayların, sü mənbələrinin yerlərinin dəqiq bilməlidirlər.

Meşə gözətçisi mühafizəsi altında dolayının pasportuna uyğun olaraq  dolayı ərazisində yerləşən  bütün dövlət əmlakı - tikililər, torpaq sahələri, əkinlər və digər obyektlər və əmlakların mühafizəsinə borcludur.

Meşə gözətçisi meşə yanğınlarının qarşısının alınması, aşkar edilməsi və söndürülməsi üçün tədbirlər görür, ərazidə ağac zərərvericilərinin və xəstəliklərinin aşkar edilməsi barədə meşə təsərrüfatına məlumat verir.

Meşə gözətçisi ov etmək və meşədə təsərrüfat fəaliyyəti (kəsmə, ot biçmə, otarmaq) hüququna dair sənədləri yoxlamağa, meşə pozuntularına, ovçuluq qaydalarının pozulmasına, yanğın təhlükəsizliyinə dair aktlar tərtib etməyə borcludur.

Meşə gözətçisi həmçinin meşə əkini, seyreltmə və meşə bitkilərinə qulluq, meyvə və toxumların toplanması üzrə digər işlərə rəhbərlik edir; ağac kəsmə və müxtəlif təsərrüfat işlərinin həyata keçirilməsi üçün sahələrin ayrılmasında iştirak edir.

Ədəbiyyat
---------

* Meşə gözətçisi // Meşə təsərrüfatının ensklopediyası— М.: ВНИИЛМ, 2006. — Т. 1. — С. 357. — ISBN 5-94737-022-0.
**Sərayə əl-Salam** (*ərəb.* سرايا السلام‎, hərf. Sülh bölükləri) — 2014-cü ildə yaradılmış İraq şiə milisi. Onlar Xalq Səfərbərlik Qüvvələrinin bir hissəsidir və "Mehdi Ordusu" qruplaşmasının dirçəlişi cəhdidir.

Tarixi
------

Onlar Müqtəda əs-Sədr tərəfindən şiə ziyarətgahlarını İslam Dövlətindən qorumaq üçün yaradılmışdır. 2014-cü ilin iyun ayında bu "Sülh bölükləri" İraq müharibəsi zamanı "Mehdi Ordusu"nun əsas əməliyyat mərkəzi olması ilə tanınan Bağdadın Mədinət-əs-Sədr gecəqondusunda yürüş etmişdilər. "Sülh bölükləri" türbələri qorumaqla yanaşı 2014-cü ilin oktyabrında Cüfr ən-Nəsr geri alınması kimi hücum əməliyyatlarında iştirak etmişdilər. Onlar 2015-ci ilin fevralında fəaliyyətlərini müvəqqəti dayandırmışdılar, lakin mart ayında İkinci Tikrit döyüşündə fəallıq göstərmişdilər.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Daniel Cassman.* "Mahdi Army". İstifadə tarixi: 10 April 2015.
2. ↑  "Shia paramilitary 'Peace Brigades' kill 30 ISIS fighters says Akili – Iraqi News". Iraq news, the latest Iraq news. 4 September 2014. İstifadə tarixi: 10 April 2015.
3. ↑  *Cassandra Vinograd.* "Anti-U.S. Cleric Muqtada al-Sadr Retakes Stage Amid Iraq Turmoil". NBC News. 23 June 2014. İstifadə tarixi: 1 August 2015.
4. ↑  "Iraqi Shia groups rally in show of power". Al Jazeera. İstifadə tarixi: 10 April 2015.
5. 1 2  *Loveday Morris; Mustafa Salim.* "Iraqi Shiite cleric recalls militiamen from fight against Islamic State". Washington Post. 17 February 2015. İstifadə tarixi: 1 August 2015.
6. ↑  *Staff.* "Iraqi militia loyal to radical cleric al-Sadr joins fight for IS-held Tikrit". Global News. 15 March 2015. İstifadə tarixi: 1 August 2015.
**Bayburtun mühasirəsi** — Səfəvi imperiyasının əlində olan Bayburt şəhərinin Osmanlı ordusu tərəfindən mühasirəyə alınması nəzərdə tutulur.

Arxa plan
---------

Hələ şahzadə olduğu dövrdən Səfəvilərin və onları dəstəkləyən Anadolu türk tayfalarının fəaliyyətlərini yaxından izləyən və mövcud təhlükəni görən Səlim 1512-ci ildə sultan taxtını ələ keçirdikdən sonra onlara qarşı aktiv mübarizəyə keçdi.

Buna qədər Şah İsmayıl Anadoludakı özünə rəğbət bəsləyən müxtəlif türk-qızılbaş tayfalarını təşkilatlandırmış və onların vasitəsiylə Anadoluda özü üçün güclü dayaq yaratmışdı. Nəhayət 1514-ci ildə Sultan Səlim uzun hazırlıqlardan sonra Şah İsmayılın üzərinə hücuma keçdi. Elə həmin ildə baş vermiş Çaldıran döyüşündə qızılbaş ordusu böyük cəsarətlə döyüşsə də, sonda artilleriya silahlarının çatışmazlığı və Osmanlıda bu silahların çoxluğu nəticəsində məğlub oldu. Qızılbaş ordusunun məğlubiyyətindən sonra Anadoludakı Səfəvi mülkləri təhlükə altına düşdü, Osmanlı ordusu bir-bir bu qalaları və şəhərləri ələ keçirməyə başladı.

Mühasirə
--------

Səlim Çaldıran döyüşündən sonra qışlamaq üçün Amasyaya gedərkən Trabzon valisi Bıyıklı Mehmed bəyə və Yanya valisi Mustafa bəyə ortaq qüvvə təşkil etmək və bu qüvvə ilə şimala doğru uzanan yolda mühüm əhəmiyyət kəsb edən Bayburt və Kiğıyı ələ keçirməyi əmr etdi. Osmanlı ordusu Bayburt qalasına doğru gəldiyi zaman qaladakı kiçik Səfəvi qarnizonunun komandanı Qara Maqsudiyə təslim olması üçün təslimnamə göndərildi. Bu təklifin qızılbaş ordusu tərəfindən rədd edilməsindən sonra başlanan aramsız hücumlar nəticəsində qala 17 oktyabr 1514-cü ildə ələ keçirildi. Qalaya hücumların nə zaman başladılması dəqiq bilinməməkdədir. Kiğı qalası isə mühasirəyə alınmamışdan əvvəl təslim olduğunu bildirdi.

Nəticə
------

İki qalanın da ələ keçirildiyini eşidən Səlim Bıyıklı Mehmed bəyi paşa edərək idarə etdiyi Trabzon sancağına əlavə olaraq, Bayburt, Ərzincan və Qarahisarı da onun hakimliyinə verdi.

Məğlub olan Səfəvi ordusu hələ də Anadoluda varlığını davam etdirməkdə idi və qarşıdakı bir neçə ildə Osmanlı ordusu ilə mübarizəaparacaqdı.

Həmçinin bax
------------

* Kemahın mühasirəsi
* Diyarbəkir mühasirəsi
* Ovacıq döyüşü
* Çaldıran döyüşü
* Qoçhisar döyüşü
* Mardinin mühasirəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  *İsmail Hami Danişmend.* İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi. II. səh. 24.
2. ↑  *Afaq Qasımova.* Yeniyetmələrin tarixi şəxsiyyətlərin nümunəsində tərbiyə edilməsi. Bakı: Nurlan. 2006. səh. 30.
3. ↑  *Hoca Sadeddin Efendi.* Tacü't Tevarih. IV. səh. 226.
4. ↑  *İSMET MİROĞLU.* "Bayburt". TDV İslam Ansiklopedisi. 2022-05-02 tarixində arxivləşdirilib.
5. ↑  *Mehdi İlhan.* "Bıyıklı Mehmed Paşa TDV İslam Ansiklopedisi. 18 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi". TDV İslam Ansiklopedisi. 1992. 10 fevral 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 iyul 2022.
6. ↑  *Nejat Göyünç.* Bıyıklı Mehmed Paşa ve Karahan arasındaki nihâî muharebe. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Basımevi. 1969. səh. 29. ISBN 9751604028.
7. ↑  *Nejat Göyünç.* Mardin'in nihai olarak zaptı. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Basımevi. 1969. səh. 32. ISBN 9751604028.
İngilis fond indeksi FTSE-nin qiymət və ticarət həcmi qrafiklərinin birləşdirilməsi
**Texniki analiz** — oxşar şəraitdə keçmişdə baş verən qiymət dəyişiklikləri nümunələri əsasında mümkün qiymət dəyişikliklərini proqnozlaşdırmaq üçün alətlər toplusu. Əsas əsas qiymət qrafiklərinin təhlili — "diaqramlar" (*ing.* chart — *qrafik*, *diaqramma*) və / və ya birja stəkanı. Nəzəri cəhətdən texniki analiz istənilən bazara şamil edilir. Lakin texniki analiz ən çox yüksək likvidli sərbəst bazarlarda, məsələn, birjalarda istifadə olunur.

Tarixi
------

Texniki təhlilin yaranması üçün ilkin şərtlər maliyyə bazarlarında əsrlər boyu qiymət dəyişikliklərinin müşahidəsi olmuşdur. Texniki analizin arsenalında ən qədim alət XVIII-XIX-cu əsrlərdə yapon düyü tacirləri tərəfindən hazırlanmış KEISEN metodudur (けい線). Qərbdə və Rusiyada "Yapon şamları" kimi tanınır.

XIX əsrin sonlarında amerikalı jurnalist Çarlz Dou nəzəriyyəsinin əsasını təşkil edən və XX əsrin əvvəllərində texniki analiz metodlarının sürətli inkişafının başlanğıcı kimi xidmət edən qiymətli kağızlar bazarları haqqında bir sıra məqalələr dərc etdi. XX əsrin ikinci yarısında kompüter texnologiyasının inkişafı təhlil alətlərinin və üsullarının təkmilləşdirilməsinə, həmçinin kompüter texnologiyasının imkanlarından istifadə edən yeni metodların yaranmasına kömək etdi.

Texniki təhlil əsasında əldə edilən nəticələr, əmtəənin (qiymətli kağız, valyuta cütünün) cari bazar qiymətinin bəzi "real dəyərdən" (həddindən artıq qiymətləndirilmiş və ya) fərqli olduğu fərziyyəsinə əsaslanan fundamental təhlilin nəticələrindən fərqlənə bilər. az qiymətləndirilir), lakin ona meyl edir. Əgər siz "düzgün" qiyməti hesablasanız, o zaman "bazarın bu səviyyəyə düzəlməsini" gözləmək olar.

Qeyd etmək lazımdır ki, hər iki üsul müxtəlif xarici amillərin təsiri altında bazar şəraitinin mümkün təhrifini nəzərə almır. İstər dünyada, istərsə də ölkə daxilində baş verən siyasi, iqtisadi hadisələr həm ayrı-ayrı səhmlərin, həm də bütün sektorların davranışına ən ciddi təsir göstərə bilər. Bu cür təsirlər təbii və ya texnogen fəlakətlər, qanunlarda dəyişikliklər, gömrük rüsumlarının tətbiqi və ya ləğvi, vergi dərəcələrinin dəyişməsi və digər hadisələrlə bağlı ola bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Воспоминания биржевого спекулянта". Ozon.ru. 2016-08-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-07.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | LCCN: sh2008009128 · Microsoft: 117245426 · NKC: ph777164 |
AKP–Gülən hərəkatı qarşıdurması AKP-nin idarə etdiyi Türkiyə hökuməti ilə Fətullah Gülənin Gülən hərəkatı arasında 2013-cü ildə başlamış siyasi qarşıdurma.

İdeologiyada oxşarlıqlara malik olan AKP və Gülən hərəkatı uzun müddət müttəfiqliyi qoruyub saxlamışlar. Gülənçilər Türkiyənin sekulyar quruluşunun AKP-nin dini mühafizəkarlığına qarşı müqavimətini məhdudlaşdırmaq üçün məhkəmə təsirlərindən istifadə etmişdir. AKP hökuməti ilə Gülən hərəkatı arasında ənənəvi olaraq rahat münasibətlər 2013-cü ilin sonunda Gülənin hökumətin Gəzi parkı etirazlarına reaksiyasını və Gülən hərəkatının özəl məktəblərini bağlamaq siyasətini tənqid etməsindən sonra pisləşmişdir.

Hökumətlə hərəkat arasındakı fikir ayrılığı münaqişəyə çevrilmişdir. O zamankı baş nazir Rəcəb Tayyib Ərdoğan Gülən hərəkatını hökumətin korrupsiya qalmaqalına səbəb olmaq üçün məhkəmə sistemi üzərindəki nüfuzundan istifadə edərək hökuməti devirməyə çalışmaqda ittiham etmişdir. Bu, hadisənin baş verdiyi tarixlərə görə 17-25 istintaqları kimi tanınır. Hökumət daha sonra Gülənə rəğbət bəsləyənləri vəzifələrindən təmizləmək üçün polis və məhkəmə qüvvələrinə genişmiqyaslı islahatlarla cavab vermişdir. Münaqişə AKP-yönlü şərhçilər tərəfindən çevriliş cəhdi və tənqidçilər tərəfindən məhkəmə müstəqilliyinin təmizlənməsi kimi qiymətləndirilmişdir.

Hərəkatı "paralel quruluş" kimi qələmə verən və Güləni "silahlı terror qruplaşması" yaratmaqda günahlandıran hökumətin Gülən hərəkatının təsirini təmizləmək cəhdləri Türkiyə siyasətində əsas problemə çevrilmişdir. Bu, Bu, Türkiyədə məhkəmələrin müstəqilliyi və artan hökumət avtoritarizmi ilə bağlı ümummilli narahatlıqlara səbəb olmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Samanyolu TV
* 2014-cü il Türkiyə prezident seçkiləri

İstinadlar
----------


1. ↑  The so-called "prep-schools" were "weekend courses that prepare high school students for university exams".   
  
"What you should know about Turkey's AKP-Gulen conflict - Al-Monitor: the Pulse of the Middle East". Al-Monitor. 3 January 2014. 24 April 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
2. ↑  *MURATYETKİN.* "Erdoğan bindiği dalı kesiyor: Yolsuzluk soruşturmasının yıldönümü". Radikal. 8 August 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 June 2015.
3. ↑  "Turkish police detained over alleged plot to topple Erdoğan government". the Guardian. September 2014. 11 November 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 December 2016.
4. ↑  "Erdoğan subaylara seslendi: Komutanların tutuklanmasında aldatıldık". Radikal. 19 March 2015. 3 October 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 June 2015.
5. ↑  "Başbakan Erdoğan: En ahlaksız darbe girişimi". HÜRRİYET - TÜRKİYE'NİN AÇILIŞ SAYFASI. 24 September 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 June 2015.
6. ↑  "Court claims armed group leadership in Gülen arrest warrant without evidence". TodaysZaman. 23 December 2014. 8 August 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 June 2015.
7. ↑  "EU report criticizes Turkey over judicial independence, press freedom". TodaysZaman. 8 October 2014. 5 March 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 June 2015.
**Müqəddəs Şəhid Stepannos monastırı** (*erm.* Սուրբ Ստեփանոս Նախավկա) ― Şamaxı rayonunun Saqiyan kəndində yerləşən monastır.

Tarixi
------

Saqiyan kəndinin əsas əhalisi xristian tatlar olmuşdur. Bu xristianların dini ehtiyaclarını ödəmək üçün Kirakos adlı bir yerli keşiş tərəfindən 1660-cı ildə ucaldılmışdır. Şamaxı yeparxiyasının rəhbəri Hovhannes Şahxatunyantsın 1842-ci ildə verdiyi məlumata görə monastırın girişində məbədin "Ağvan torpağından Kirakos" adlı bir müəllim tərəfindən tikildiyi qeyd olunmuşdu. Alban katolikosu Katolikos IV Petrosun da adı həmin kolofonda çəkilirdi. Lakin başqa bir katolikos olan II Sargis bu bölgəni ziyarət edəndə monastırın 1741-ci ildə tikildiyini göstərirdi. Şamaxı arxiyepiskopu Daniel Şahnazaryantsın yazdıqlarına görə Şamaxı xanı Mustafa xan dövründə monastır xüsusilə zənginləşmişdi. Daniel bu monastırı "Şamaxı dövləti" üçün bir ilk sayırdı.

1815-ci ildə Rusiya sinodunun qərarı ilə Alban Həvari Kilsəsinin katolikosluğu ləğv edildi və Sargisin dərəcəsi endirildi. Bununla da katolikosluğun ərazisi Şamaxı və Qarabağ yeparxiyalarına bölündü. Şamaxı yeparxiyası isə Saqiyanda mərkəzləşmişdi. 1838-ci ildə Hovhannes Şahxatunyants yeparxiya mərkəzini monastırdan Şamaxıya köçürmüşdü. Monastıra gediş-gəliş isə bu tarixdən sonra azalmışdı.

Musa Qasımlının yazdıqlarına əsasən 1907-ci ildə monastırdan Daşnaksutyuna aid 100 ədəd tüfəng tapılmışdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Məhəmməd Əliyev, "Azərbaycan tatları", MBM, 2006, ISBN 9952-29-24-1, səh. 20
2. ↑  Aşot İoannisyan, XVIII əsrin birinci rübündə erməni-rus münasibətləri Arxivləşdirilib 2022-04-07 at the Wayback Machine, 1967, Yerevan, Ermənistan SSR Elmlər Akademiyası, Cild 2, səh. 346 (Rus dilində)
3. ↑  "Kevork Stepanyan, Şamaxı Erməni Yeparxiyasının Müqəddəs Şəhid Stepannos Saqiyan monastırının tarixi, 2006, Müqəddəs Eçmiədzin kilsəsinin rəsmi jurnalı, səh. 93-115 (Erməni dilində)". 2019-11-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-16.
4. ↑  Musa Qasımlı, 1724–1920-ci illərdə Anadolu və Cənubi Qafqaz. Tarixi həqiqət axtarışında, 2014, ISBN 978-5-85840-041-7, səh. 197
**Alqami kanalı döyüşü** — Qara Yusifin başçılıq etdiyi Qaraqoyunlularla Əmir Teymurun nəvəsi Əbubəkr ibn Miranşahın başçılıq etdiyi Teymuri qoşunu arasında 1402-ci ilin sonlarında Bağdadı və İraqı ələ keçirmək uğrunda baş vermiş döyüş.

Arxa plan
---------

Elxanilərin rəqib monqol tayfaları olan Çobanilər, Cəlairilər, Müzəffərilər və İncuidlərə parçalanmasından sonra baş vermiş daxili mübarizə və xarici müdaxilələr onları Əmir Teymurun işğalları üçün ideal hədəfə çevirmişdir. 1393-cü ildə yürüşə çıxan Teymur İran, İraq, Azərbaycan, Ermənistan, Gürcüstanı işğal edib yağmaladıqdan sonra 1396-cı ildə Səmərqəndə geri döndü. O, İran Müzəffərilərini bu yürüş zamanı süquta uğratdı. Lakin o, Sultan Əhməd Cəlair komandanlığındakı Cəlairiləri və ona tabe olan türkmən konfederasiyasının başçısı Qaraqoyunlu Qara Məhəmməd Türemişi, onun oğlu Qara Yusifi ortadan qaldıra bilmədi.

Nəhayət, o bu ikiliyə qarşı yürüşə başladı. Lakin Osmanlı dövləti onları qaçqın kimi qəbul etdi. Bu əsnada Misirin Məmlük sultanı Nəsrəddin Fərəc Teymurun elçisini qeyri-qanuni formada həbs etdirdi. Lakin o, bu iki düşməni aradan götürməmiş Sultan Əhməd və Qara Yusifə tərəf yönəlmədi. Suriyaya hücum edən Teymur oranı Məmlüklərdən işğal etdi və İraqa geri döndü. Bağdadı 1401-ci ilin 20 iyununda mühasirəyə alıb yandırdıqdan sonra Gürcüstana yönəldi və 20 iyul 1402-ci ildə Ankarada Sultan I Bəyazidi məğlub etdi.

Bu hökmdarların döyüşü zamanı Sultan Əhmədlə Qara Yusif yendən İraqa geri döndülər. Lakin bu iki qüvvə arasındakı gərginlik Sultan əhmədi Tikritə qaçmağa sövq etdi, Qara Yusif isə Bağdadı ələ keçirdi.

Döyüş
-----

Teymur tez bir zamanda nəvəsi Əbu Bəkr Mirzəni İraqda Teymuri hakimiyyətini bərpa etməyə göndərdi. O, qoşunla irəlilədi və Alqami kanalının sahilində - Bağdadla Hillah arasında Qara Yusifin qoşunu ilə qarşılaşdı. Qara Yusif igidliklə döyüşsə də, 1402-ci ilin sonlarında məğlub oldu.

Nəticə
------

Sultan Əhməd və Qara Yusif İraqdan yenidən qaçmağa məcbur oldular və bu dəfə Misirə yönəldilər. Lakin siyasi səbəblərə görə Sultan Nəsirəddin tərəfindən həbs edildilər. Sultan onların həbs edilməsi barədə Teymura məlumat verdi. Teymur onların ona təhvil verilməsini tələb etsə də, onun bu istəyi rədd edildi. Həbsdə birlikdə olan bu iki lider dostlaşdılar və razılığa gəldilər ki, onlar həbsdən sağ xilas ola biləcəkləri təqdirdə Sultan əhməd Bağdadı, Qara Yusif isə Azərbaycanı götürəcək və orada özünə hökmdarlıq quracaqdır. 

1405-ci ildə Teymur vəfat etdikdən sonra Məmlük sultanı onların ikisini də onu ali suzeren kimi tanımaq şərti ilə azad etdi. Azad edildikdən sonra hər iki şəxs onu öz hakimləri kimi tanımaqdan imtina etdi. Sultan əhməd Hillaha gəldi və burada təşkil etdiyi üsyanla Bağdadı Teymuri canişinindən geri aldı. Eynisini Qara Yusif Azərbaycanda etdi və hakimiyyəti ələ aldı.

Həmçinin bax
------------

* Qara dərə keçidi döyüşü
* Çalağan döyüşü

İstinadlar
----------

1. ↑  Faruk Sümer Karakoyunlular s.64
2. ↑  "The Battle of Algami Canal". discovery.nifty.works.
3. ↑  "Qara Yusuf Nuyan ibn Qara Muhammad". hyperleap.com.[*ölü keçid*]
4. ↑  "BATTLE OF ALGAMI CANAL". www.worldheritage.org.
5. ↑  *Süleyman Əliyarlı.* Azərbaycan tarixi. Bakı. 1996.
**İqtisadiyyatın monetizasiyası** — likvid aktivlərlə doymasını əks etdirən milli iqtisadi sistemin xarakterik xüsusiyyəti. Monetizasiya səviyyəsi maliyyə sisteminin və bütövlükdə iqtisadiyyatın inkişafı ilə müəyyən edilir. Həmçinin iqtisadiyyatın monetizasiyası kapitalın hərəkət azadlığını müəyyən edir.

İqtisadi monetizasiya əmsalı pul kütləsinin (M2 məcmuu - nağd pul, çeklər, tələb olunan depozitlər və müəssisələrin və ev təsərrüfatlarının banklardakı nağd pul depozitləri) ümumi daxili məhsula (ÜDM) nisbətinə bərabər olan göstəricidir[2]. Bu göstərici iqtisadiyyatın pulla nə dərəcədə təmin olunduğu haqqında təsəvvür yaradır. Bir sıra elmi nəşrlər təkcə M2/ÜDM monetizasiya göstəricisini deyil, həm də M3/ÜDM və M1/ÜDM-ni qiymətləndirir. В ряде научных публикаций оцениваются не только показатель монетизации М2/ВВП, но и М3/ВВП и М1/ВВП. M1/ÜDM ilə müqayisədə M3/ÜDM nə qədər yüksəkdirsə, ölkədə nağdsız ödənişlər sistemi və iqtisadiyyatın maliyyə potensialı bir o qədər inkişaf etmiş olur. Kiçik fərq onu göstərir ki, bu ölkədə pul əməliyyatlarının əhəmiyyətli hissəsi nağd şəkildə həyata keçirilir və bank sistemi zəif inkişaf etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Греков И. Е. Збинякова Е. А..* Показатели денежного обращения // Финансы, денежное обращение и кредит: учебное пособие. Орёл: ОрёлГТУ. 2008. 158.
2. ↑  "Монетизация экономики. Банковский словарь". banker.ua. 2013-05-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-04-25.
3. ↑  "Монетизация экономики. Экономический словарь". abc.informbureau.com. 2013-05-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-04-25.
4. ↑  *Рябинина М. Л.* Сущность монетизации экономики и её измерителей // Деньги и кредит. К.: Центр учебной литературы. 2008. ISBN 978-966-364-677-0.
**Natiq Sahib oğlu Sadıqzadə** (1 mart 1942, Bakı – 22 yanvar 1988, Bakı) — Azərbaycan-sovet mühəndisi və dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini (1987–1988).

Həyatı
------

Natiq Sahib oğlu Sadıqzadə 1 mart 1942-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 1959-cu ildə fəhləlikdən başlamışdır. M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunu bitirdikdən sonra 7 il ərzində "Azərneftkəşfiyyat" trestində işləmiş, burada qazmaçı köməkçisi vəzifəsindən qazma kontoru direktorunun müavini vəzifəsinədək yüksəlmişdir. 1971–1974-cü illərdə Duvannı və Saatlı qazma bölmələrinin rəhbərlərindən biri olmuşdur. 1974-cü ildə "Azərneft" birliyinin qazma işləri texnologiyası üzrə istehsalat şöbəsinin rəisi təyin edilmiş, birliyin aparatının partiya təşkilatının katibi seçilmişdir.

1976-cı ildə Natiq Sadıqzadə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi aparatına irəli çəkilmiş, burada Mərkəzi Komitənin kimya və neft sənayesi şöbəsinin təlimatçısı, müdir müavini, 1983-cü ildən isə müdiri işləmişdir. Həmin illərdə Sov.İKP MK yanında İctimai Elmlər Akademiyasında oxumuş və akademiyanı 1985-ci ildə bitirmişdir.

Natiq Sadıqzadə 1968-ci ildən Sov.İKP üzvü olmuş, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 11-ci çağırış deputatı seçilmişdir. 1987-ci ilin aprelində Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini təyin edilmiş, Azərbaycan KP MK üzvlüyünə namizəd olmuşdur.

Ağır xəstəlikdən sonra 22 yanvar 1988-ci ildə Bakıda vəfat etmiş və 25 yanvarda Fəxri Xiyabanda dəfn edilmişdir.

Natiq Sadıqzadə Azərbaycan gəmi kapitanı Zaur Sadıqzadənin qardaşıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Sadıqzadə Natiq Sahib oğlu // Fəxri Xiyaban. Bakı: Heydər Əliyev Fondu. 2007. səh. 186.
2. 1 2 3 4  Натиг Саһиб оғлу Садыгзадә // Коммунист. № 19 (20487). 23 јанвар 1988-ҹи ил. С. 3.
3. ↑  Садыгзадә Натиг Саһиб оғлу // Азәрбајҹан ССР Али Советинин депутатлары. Он биринҹи чағырыш. Бакы: Азәрбајҹан Дөвләт Нәшријјаты. 1985. С. 342.
4. ↑  Н. С. Садыгзадәнин дәфни // Коммунист. № 21 (20489). 26 јанвар 1988-ҹи ил. С. 4.

Xarici keçidlər
---------------

* "Natig S Sadygzadeh" (ingilis). Find a Grave. İstifadə tarixi: 8 fevral 2022.
**Fatimə Ağamirzəyeva Ayıbxan qızı** (10 yanvar 1953 – 25 iyun 2023, Bakı) — Azərbaycanlı xalçaçı, sahibkar, Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi (2017).

Həyatı
------

### Təhsil

Fatimə Ağamirzəyeva (Fatima Agamirza) 1953-cü ildə anadan olub. 1967-ci ildə KT Texnikumuna daxil olub və 1971-ci ildə bitirib. Quba Kənd Təsərrüfatı Texnikumunda (indiki Quba Dövlət Sosial-İqtisadi Kolleci) təhsil alıb. 1974-cü ildə Dağıstan Mahaçkala şəhərində Politexnik İnstitutunun Texnologiya fakültəsinə daxil olub.

1974-cü ilin martında Quba Müəllimlər Evində biçmə-tikmə kursları açıb və 1988-ci ilə dək kurslar fasiləsiz davam edib. Bu kurslar eyni zamanda Bakıda Folklyer sarayında 3 il davam etmişdir. Kursları aparmaq üçün tədris proqramının olmadığına görə, "Biçməyi-Tikməyi öyrənin" adlı tədris kitabı hazırlayır və bu kitab Azərnəşrdə dövlət proqramına qəbul olunur və tiraja çıxarılır. Daha sonra "Biçib-tikmənin praktikası", "Gözəllik ondur" kitabları da dövlət tərəfindən qəbul olunub templanda qalmışdır.

### Sahibkarlıq fəaliyyəti

1988-ci ildə sahibkarlıq fəaliyyətinə başlayıb və modelyerlik və xalçaçılıq üzrə xüsusi peşə məktəbini yaradıb. "AYGÜN" Tədris İstehsalat Firması adlanan bu müəssisə İngiltərə, Kanada, ABŞ və Fransadan beynəlxalq ekspertləri dəvət edərək beynəlxalq bazarın araşdırılması, bazarın problemlərini və həlli yollarını öyrənməklə məşğul olmuşdur.

Avropanın "Lider xanımlar", ERENET kimi təşkilatların fəxri üzvüdür, Cenevrədə Layihələr üzrə Komitədə layihələr müzakirəsində iki dəfə iştirak edib.

2002-ci ildə 55 Avropa ölkəsi arasında aparılan müsabiqədə birinci yer alaraq "İlin ən yaxşı sahibkarı" mükafatını alıb. Türkiyənin Beynəlxalq KAGİDER təşkilatının üzvüdür.
ABŞ və Rumıniyada dövlət proqramlarında "Biznes inkubatorların yaranması", TOT təlim proqramlarında iştirak edib. Almaniya və Türkiyədə keçirilən sərgilərdə iştirak edib. 2014-cü ildə xaricdə fəaliyyət göstərən "Sənətkarları Dünyaya Tanıdaq" dərnəyinin dəvəti ilə 2014-cü ildə Küveyt, Türkiyədə, 2015-ci ildə İranda Beynəlxalq dərnəklərdə Azərbaycan xalçalarını təqdim edən çıxışları və master-klassları olub. 2006-cı ildə Xalça Dünyası Assosiasiyası (XDA) İB yaradıb, hazırda assosiasiya YUNESKO-nun rəsmi üzvüdür. XDA dövlət strukturları qarşısında xalçaçıların və xalça sahəsində yaranmış problemlərin qaldırılması və həlli yollarını tapmaqla məşğuldur.

Azərbaycanın ilk sahbkar qadını idi. Xalçaçılıq və tikiş üzrə kitablar müəllifidir. Minlərlə qadını sənət və işlə təmin edib həyatı boyu. Azərbaycan Xalçaçılıq Assosiasiyasını yaradıb və ömrünün sonunadək rəhbərlik edib.

Mükafatlar
----------

2017-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə "Əməkdar mədəniyyət işçisi" adına layiq görülüb.

UNESCO tərəfindən Avropanın xalq sənəti sahəsində ən yaxşı sahibkarı kimi tanınıb.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Azərbaycanda Əməkdar mədəniyyət işçisi vəfat edib.
2. 1 2 3 4  "Xarici ölkələrdə başqa xalqların xalçası kimi təqdim olunan xalçalarımız var". 2014-11-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-14.
Təbii yayılması
---------------

Təbii halda Şimali Amerikada yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 2 m-ə çatan, şaxəli, çubuqvari koldur. Yanlardan çoxlu kök pöhrələri verir. Yarpaqları təklələkvari, tökülən, uzunluğu 8-20 sm-dir. Yarpaqcıqların sayı 11-25 ədəddir. Yarpaqcıqları uzunsov-ellipsvarı və ya ovalşəkilli, uzunluğu 2,5-4 sm-ə çatır, rəngi tünd yaşıldır. Xırda çiçəkləri əvvəlcə bənövşəyi, sonradan tutqun qırmızımtıl rəngdə olub, uzunluğu 15 sm-ə qədər, sıx, ensiz, dikduran, sünbülvari təpə salxımlarda yerləşir. Çiçəkaltlıqları xırdadır. Kasacığı zəngvarı, vəzili olub, 4 küt dişli və bir alt çıxıntılıdır. Tacı birləçəkli, qırmızımtıl-bənövşəyi, uzunluğu kasacığından 2-3 dəfə böyükdür. Erkəkcikləri uzanmış, narıncı-sarı rəngdə, tozkisəlidir. Tozkisələri tacın ləçəyi üzərində ucalır. Sütuncuğu düz yönəlmiş, telvaridir. May-iyun aylarında çiçəkləyir, meyvəsi avqust-sentyabrda yetişir. Paxlası tünd-qonur, açılmayan, uzunluğu 7-9 mm-ə qədər, eni 2,8-3,3 mm-dir. Xırda, uzunsov, ovalşəkilli toxumları, yaşılımtıl-şabalıdı rəngli, parlaqdır. Uzunluğu 3-5 mm, eni 1,5-2 mm və ya əyilmiş buruncuqludur. Toxum, kök bicləri və qələm vasitəsilə çoxalır.

Ekologiyası
-----------

Quraqlığa, işığa, şaxtayadavamlı, işıqsəvən koldur. Quru, qumlu və şoran torpaqlarda yaxşı inkişaf edir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Dendrologiya İnstitutunun təcrübə sahəsində introduksiya edilmişdir.

İstifadəsi
----------

Dekorativ bitki kimi park və bağların yaşıllaşdırılmasında istifadəsi məqsədyönlüdür. Meyvələrin qabığından alınmış cövhərdən təbabətdə istifadə olunur. Efir yağlı bitkidir. Yarpaqlarınının tərkibində terpen, amorfen və kadinen adlanan xüsusi seskviterpenli, 0,05-0,08% efir yağı vardır.

Məlumat mənbələri
-----------------

Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm. Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970; Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.

İstinadlar
----------

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine T.S.Məmmədov
1 radian — qövsün uzunluğu radiusa bərabər olan mərkəzi bucaq.
**Radian** (ixtisarı: **rad**; *lat.* radius — şüa, radius) — müasir riyaziyyatda və fizikada müstəvi bucaqların əsas ölçü vahidi.
Radian, qövsün bucaq ölçüsü ilə təyin edilir.

{\displaystyle 1\operatorname {rad} ={\frac {180}{\pi }}\approx 57.2958^{\circ }}
Belə olduqda, tam çevrənin radianla ölçüsü 2π radiana bərabərdir.

Radianın başqa vahidlərlə əlaqəsi
---------------------------------

Radian/dərəcə çevrilmələri üçün istifadə olunan nonoqram.
Başqa bucaq ölçüləri ilə müqayisə:  

**Dərəcə/radian çevrilmələri**  

Radianı dərəcəyə çevirmək üçün göstərilən radianı {\displaystyle {\frac {180}{\pi }}} nisbətinə vurmaq lazımdır:

* {\displaystyle 1\operatorname {rad} =1\operatorname {rad} \cdot {\frac {180^{\circ }}{\pi }}\approx 57,2958^{\circ }}

Nümunə:  

{\displaystyle {\frac {\pi }{4}}\operatorname {rad} ={\frac {\pi }{4}}\cdot {\frac {180^{\circ }}{\pi }}=45^{\circ }}.  

Dərəcəni radiana çevirmək üçün göstərilən dərəcəni {\displaystyle {\frac {\pi }{180^{\circ }}}} nisbətinə vurmaq lazımdır.

Nümunə:  

{\displaystyle {90^{\circ }}={90^{\circ }}\cdot {\frac {\pi }{180^{\circ }}}={\frac {\pi }{2}}\operatorname {rad} }

Riyazi analizdə radian ölçüsü
-----------------------------

Riyazi analizdə, triqonometrik funksiyalara baxılarkən, arqument həmişə radianla ifadə edilir.

Kiçik bucaqlar olduqda sinus və radianla ifadə edilmiş bucağın tangensi təxminən bu bucağın özünə bərabərdir ki, bu da yuvarlaq hesablamalar zamanı istifadə olunur:

{\displaystyle \sin \alpha \approx \operatorname {tg} \,\alpha \approx \alpha ;\quad \alpha \ll 1.}

| ⛭BS vahidləri |
| --- |
| Baza vahidləri | 
* amper
* kandela
* kelvin
* kiloqram
* metr
* mol
* saniyə

 | Sİ logo |
| Törəmə vahidləri | 
* bekerel
* kulon
* selsi
* farad
* qrey
* henri
* hers
* coul
* katal
* lumen
* lyuks
* nyuton
* om
* paskal
* radian
* siemens
* sievert
* steradian
* tesla
* volt
* vatt
* veber

 |
| Sİ ilə istifadəsiqəbul edilmiş vahidlər | 
* astronomik vahid
* dalton
* sutka
* desibel
* dərəcə
* elektron volt
* hektar
* saat
* litr
* dəqiqə
* bucaq saniyələri
* neper
* ton
* atom vahidləri
* təbii vahidlər

 |
| Həmçinin bax | 
* Vahidlərin çevrilməsi
* Sİ prefiksləri
* 2005–2019 tərifləri
* 2019 yenidən tərifi
* Ölçü sistemi
* Etalon

 |
| 
* Category Kateqoriya

 |
**Aleksandr Dmitriyeviç Averin** 11 aprel 1954-cü il təvəllüdlü təqaüdçü Sovet velosipedçisidir. O, Azərbaycan velosiped məktəbinin yetirməsi, SSRİ-nin əməkdar idman ustası, SSRİ çempionatları və kubokunun 6 qat qalibidi.

Həyatı
------

1976-cı ildə SSRİ yığma komandasının heyətində Monreal Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak edib, və 17-ci yeri tutmuşdu.

1978-ci ildə SSRİ yığma komandasının heyətində Dünya Turunun qalibi olub.

1980-ci ildə Averin mövsümündə yarışıb, lakin Moskva Olimpiadaları üçün seçilməyib.

1978-80-ci illərdə Tour de l'Avenir-də 1978 və 1979-cu illərdə xalların təsnifatını qazanaraq, 1979-cu ildə ikinci yerə yüksəlib.

1977 və 1979-cu illərdə Tour de France-ın Şərqi Avropadakı ekvivalentini 1977-ci ildə 21-ci və 1979-cu ildə 28-də bitirib. 1977-ci ildə Averin də Küba turunda ikinci yeri tutub.

Onun oğlu Maksim Averin də velosipedçidi və Ukraynanı təmsil edib.

2011-ci ildə Trofeo Edildə ikinci yerə layiq görulub.

İstinadlar
----------

1. ↑  Sports-Reference.com (ing.).
2. ↑  "Alesandr Averin". 2013-02-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-02.
3. ↑   Arxivləşdirilib 2022-01-23 at the Wayback Machine Aleksandr Averin

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***velosipedçi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Ülvi Vaqif oğlu Baxşəliyev** (8 aprel 1972) — Azərbaycan diplomatı. Azərbaycanın Moldovadakı səfiri.

Həyatı
------

Ülvi Baxşəliyev 8 aprel 1972-ci ildə anadan olub. 1994-cü ildə Bakı Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsini bitirib. 2005-ci ildə Sumqayıt Dövlət Universitetinin İqtisadiyyat və idarəetmə fakültəsindən məzun olub.

Rus, ingilis və fars dillərini bilir.

Karyerası
---------

2001-ci ildə Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin ikinci Şərq İdarəsinin attaşesi olub. 2001-2006-cı illərdə Azərbaycanın İrandakı səfirliyinin üçüncü katibi, 2006-2009-cu illərdə isə Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin İkinci Şərq İdarəsinin birinci katibi kimi çalışıb. 2009-2012 və 2013-2017-ci illərdə Azərbaycanın Polşadakı səfirliyinin müşaviri kimi fəaliyyət göstərib. 2012-2013-cü illərdə Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin ikinci Avropa Direktorluğunun şöbə müdiri, 2017-2018-ci illərdə Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin İkinci Avropa İdarəsinin rəis müavini, 2019-2021-ci illərdə isə Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin Şərqi Avropa və Mərkəzi Asiya şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışıb. 

2021-ci il iyulun 16-da Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə ikinci dərəcəli fövqəladə və səlahiyyətli elçi diplomatik rütbəsi verilib. Həmin tarixdə prezidentin digər sərəncamları ilə Azərbaycan Respublikasının Belarus Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri  və eyni zamanda Azərbaycan Respublikasının Müstəqil Dövlətlər Birliyinin nizamnamə və digər orqanları yanında daimi səlahiyyətli nümayəndəsi təyin edilib.

2023-cü il dekabrın 9-da Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Moldova Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ü.V.Baxşəliyevə ikinci dərəcəli fövqəladə və səlahiyyətli elçi diplomatik rütbəsi verilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI". e-qanun.az (ingilis). 2023-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-12-09.
2. ↑  "Ü.V.Baxşəliyevin Azərbaycan Respublikasının Belarus Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı » Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi". president.az (az.). 2023-12-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-12-09.
3. ↑  "Azərbaycan Respublikasının Belarus Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Ü.V.Baxşəliyevin eyni zamanda Azərbaycan Respublikasının Müstəqil Dövlətlər Birliyinin nizamnamə və digər orqanları yanında daimi səlahiyyətli nümayəndəsi təyin edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI". e-qanun.az (ingilis). 2023-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-12-09.
4. ↑  "Ü.V.Baxşəliyevin Azərbaycan Respublikasının Moldova Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı » Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi". president.az (az.). 2023-12-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-12-09.
"**İnsan insanın canavarıdır** "(*lat.* Homo homini lupus est) — həddindən artıq eqoizm, düşmənçilik və antaqonizmin üstünlük təşkil etdiyi insan münasibətlərini və əxlaqını xarakterizə etmək üçün istifadə olunur.

Son dərəcə eqoist bir insanın sarkastik təsviri deməkdir. Bir insanın başqa bir insana qarşı etdiyi çirkin hərəkətləri müzakirə edərkən istifadə olunur.

İfadənin ilk qeydinə qədim Roma dramaturqu Plavtın (e.ə. III-II) "Uzunqulaqlar" (*lat.* Asinaria) komediyasında rast gəlinir. Bunun əksinə olaraq Seneka yazırdı ki, "İnsan insan üçün müqəddəs bir şeydir". Hər iki aforizmdən Tomas Hobbs özünün "De Cive" (1651) əsərində istifadə etmişdir: "Qərəzsiz danışmaq üçün hər iki söz doğrudur; insan insan üçün bir növ Tanrıdır və insanları bir-biri ilə müqayisə etsək, insanın insan üçün canavar olduğu da doğrudur; ikincisi, əgər şəhərləri müqayisə etsək daha doğrudur". Hobbsun müşahidələri öz növbəsində insanların təbiətcə eqoist olduğunu iddia edən Plavtla səsləşir.

Rotterdamlı Erazm *Adagiya* atalar sözləri toplusuna Plavtın təfərrüatı ilə bu atalar sözünü daxil etmişdir: "*Burada bizə xəbərdarlıq edilir ki, özümüzü naməlum bir insana etibar etməyib, ondan canavar kimi ehtiyatlanaq*".

Filosof, ilahiyyatçı və hüquqşünas Fransisko de Vitoriya özünün "*Relectiones Theologicae"* əsərlərindən birində şair Ovidin atalar sözü ilə razı olmadığını yazırdı: "İnsan," Ovid deyir, "öz yoldaşı üçün canavar deyil, insandır". .

Alman filosofu və mizantropu Artur Şopenhauer "Həyatın heçliyi və kədəri haqqında" əsərində bu atalar sözü ilə razılaşır: "...Həqiqət budur: biz bədbəxt olmalıyıq və elə bədbəxtik də. Üstəlik, insanın başına gələn ən ciddi bəlaların əsas mənbəyi elə insanın özüdür: insan insanın canavardır".

Ziqmund Freyd "Mədəniyyətdən narazılıq*"* əsərində yazırdı: "... Yaxınınından aqressivlik ilə həzz almaq üçün vasitəyə çevirmək, onun əmək qüvvəsindən təmənnasız yararlanmaq, razılıq istəmədən ondan seksual obyekt kimi təmənnasız istifadə etmək, malını əlindən almaq, alçaltmaq, əzab vermək, işgəncə vermək və öldürmək həvəsi həmişə var. Homo homini lupus. Həyatın və tarixin bütün təcrübəsini özündə əks etdirən bu mühakiməyə etiraz etməyə kimin cəsarəti çatır?»

İstinadlar
----------

1. ↑  Этика: Энциклопедический словарь. М.: Гардарики. Под общ. ред. Р. Г. Апресяна, А. А. Гусейнова. 2001. ISBN 5-8297-0049-2.
2. ↑  «Homo, sacra res homini (…)». Lucius Annaeus Seneca: *Epistulae morales ad Lucilium*, XCV, 33.
3. ↑  *Erasmus, Desiderius.* Притчи Эразма. Университет Торонто Пресс. п. 41. ISBN 0802048749.
4. ↑  "De Indis De Jure Belli/Part 2". 2020-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-27.
5. ↑  "Freud, Sigmund. "Freud, Civilization and Its Discontents, 1930 (excerpt)"". 2001-11-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-27.
Platonun yerləşməsi
Platonun topoqrafik xəritəsi.
**Kergelen platosu** — su altı vulkanik plato Hind okeanı və Cənub okeanının bir hissəsini əhatə edir. Dünyanın ən iri su altı platolarından biridir. Avstraliyadan 3 min km cənub-qərbdə yerləşir. Dərinliyi 1-4 min metr arasında dəyişir.
Plato Qondvananın ayrılmasından sonra, 120 milyan il öncə vulkanik püskürmələr zamanı formalaşmışdır. Onun formalaşması 25 il davam etmişdir. Geoloji araşdırmalar göstərir ki, plato 40 milyon il ərzində okean sərthindən yuxarıda olmuşdur. Kömür qalıntıları onu deməyə əsas verir ki, Gec təbaşir dönəmində plato meşələrlə örtülü idi. Xüxurları Avstraliya və Hindistan plitələrinin suxurları ilə eyni olduğundan onu demək olar ki, onlare nə zamansa bitişik olmuşlar. 
Hazırda plato okean səthində Kergelen, Herd adası və Makdonald adaları kimi adaları əmələ gətirir. Ən hündür zirvəsi aktiv vulkan olan Biq-Bendir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Возраст Кергеленского плато". VIVOS VOCO: Новости науки в журнале "Природа" - № 4. 2003. 2012-06-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-09-13.
2. ↑  "Kerguelen Plateau" (ingilis). Geoscience Australia. 2012-06-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-09-13.
3. ↑  Mohr, Barbara A.R.; Veronika Wähnert, and David Lazarus «Mid-Cretaceous paleobotany and palynology of the central Kerguelen Plateau, southern Indian Ocean (ODP Leg 183, Site 1138)». In Frey, F.A. Coffin, M.F. Wallace, P.J. and Quilty, P.G. (Eds.), Proc. ODP, Sci. Results, 183 Sept 2002  Arxivləşdirilib 2020-02-13 at the Wayback Machine

Mənbə
-----

* UT Austin scientist plays major role in study of underwater «micro-continent»
* Leg 183 Summary: Kerguelen Plateau-Broken Ridge—A Large Igneous Province
* Kerguelen plateau—broken ridge: a major lip related to the Kerguelen plume