recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Pakri jarimadasi (2023)
**Pakri yarımadası** — Estoniyanın şimal-qərb hissəsində, Baltik dənizindəki Fin körfəzindəki Lahepere və Paldiski körfəzləri arasındakı yarımada. Estoniyanın Haryumaa bölgəsində yerləşir. Paldiski liman şəhəri yarımadada yerləşir.

Coğrafiyası
-----------

Yarımadanın uzunluğu 12 km, eni isə 5 km-dir. Yarımada təxminən 40 km² sahə əhatə edir. Ən yüksək nöqtəsi dəniz səviyyəsindən 31 m yüksəklikdədir. Orta illik temperatur 5.9 ° C-dir. Ən aşağı orta temperatur fevral ayında qeydə alınır. Temperatur -3.8 ° C təşkil edir. Ən isti ay iyuldur ki, orta temperatur 16.6 ° C olur.

Tarixi
------

Yarımada ərazisində ilk yaşayış məskəni Dəmir dövrünə aiddir. 13-cü əsrdə Raqervik kəndi İsveç kolonistləri tərəfindən qurulmuşdur. XVII əsrdə burada bir liman inşa edilmişdir. 1718-ci ildə I Pyotr Paldiski qalasının əsasını qurur. 1760-cı ildə burada bir liman inşa edilir. 1939-cu ildə şəhər SSRİ-nin hərbi dəniz bazaları sırasına daxil edilir. Pakri yarımadasında hərbi baza yerləşirdi.

Görməli yerləri
---------------

Yarımadanın ərazisində yerləşir:

* Pakri Təbiət Qoruğu.
* Pakri mayakı.
* Pakri külək elektrik stansiyası (Pakri tuulepark)

### Pakri Təbiət Qoruğu.

Yarımadanın bəzi hissələri 1998-ci ildən özünəməxsus geoloji xüsusiyyətləri, flora və fauna zənginlikləri və tarixi özəllikləri əsasında Pakri Landşaft Qoruğu olaraq qorunur.

### Pakri mayakı

Mayak ərazisində ilk inşa edilən mayak 1724-cü ildə tikilir. Deyilənə görə mayakın yerini I Pyotr şəxsən özü seçmişdir. 1889-cu ildə köhnə mayakdan 80 metr aralıda yeni mayak inşa edilir. Köhnə mayak isə yarıya qədər dağılmış olur. Bu köhnə mayakda parafin saxlanılılr. Mayak və mayakın baxıcısının yaşadığı ev İkinci Dünya müharibəsi zamanı ciddi zərər görür. Bununla belə onlar müharibəni adlada bilir. 2001-ci ildə mayak tamami ilə bərpa olunmuşdur.

Galereya
--------

* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Lichens and their substrate preferences on the Pakri Peninsula (Northwest Estonia) [cit. 08.12.2018]. Dostupné online Arxivləşdirilib 2021-09-24 at the Wayback Machine.
2. ↑  "Conservation Management Plan of the Pakri Landscape Reserve". Institute of Geology at Tallinn University of Technology. 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-05-02.
3. ↑  "Stamps". Eesti Post. 27 September 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 September 2015.
4. ↑  "Pakri Lighthouse". Estonian Lighthouse Society. 3 October 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 September 2015.

Mənbə
-----

* Lichens and their substrate preferences on the Pakri Peninsula (Northwest Estonia). University of Tartu.
**Qlikolipid** – molekullarının tərkibində karbohidrat qalıqları (çox vaxt D-qalaktozalar) olan, onlarda fosfat turşusu olmayan birləşmələr. Bioloji membranların fəaliyyətində onlar əhəmiyyətli rol oynayırlar. Əsasən beyin toxumalarında olurlar, lakin həm də qanın hüceyrələrində və digər toxumalardad da vardır.

Heyvan hüceyrələrinin qlikolipidləri də sfinqomielin kimi sfinqozinin törəməlidir. Sfinqozinin amin qrupu sfinqomielində olduğu kimi yağ turşusu ilə asilləşmişdir. Qlikolipidlərin sfinqomielindən fərqi sfinqozin skeletinin birli hidroksilinə birləşmiş komponentin təbiətindəndir. Qlikolipidlərdə bu vəziyyətdə buir və ya bir neçə şəkər qalıqları.

Sadə qlikolipid - yalnız bir şəkər qalığına (qlükoza və ya qalaktoza) malik serebroziddirş Bu cür qlikolipidlər böyük miqdarda əsəb hüceyrələrinin membranlarında vardır. 
Nisbətən mürəkkəb qlikolipidlərdə, məs. qanqliozidlərdə, bir neçə şəkər qalığından ibarət şaxələnmiş zəncir vardır (hətta yeddiyə qədər).

Ədəbiyyat
---------

* S.F. Qarayev, P.Ş. Məmmədova, A.Q. Həbibova. "Biokimyanın əsasları" 2002. s 359
**Seyyid İsmayıl Xətib** (1961, Qainat şəhristanı, Cənubi Xorasan ostanı, İran) — İranın 13-cü hökumətində informasiya naziri vəzifəsini tutan iranlı siyasətçi və din xadimidir. Bəzi mənbələr onu SEPAH və Seyid Əli Xameneiyə yaxın radikal din xadimi kimi tanıdır.

İnformasiya Nazirliyi
---------------------

Seyyid İsmayıl Xətib 3 Şəhrivar 1400-cü ildə Seyid İbrahim Rəisi tərəfindən 13-cü hökumətdə informasiya naziri olaraq təklif edilən İslam Şurasına təqdim edildi və 222 lehinə, 48 əleyhinə və 17 bitərəf səslə etimad səsi aldı. İslam Şurası informasiya naziri vəzifəsini öz üzərinə götürəcək.

Təhlükəsizlik və kəşfiyyat qeydləri
-----------------------------------

İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun yaranmasından sonra Xətib 1359–1360-cı illərdə İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun kəşfiyyat təşkilatının qabaqcılları arasında idi. Bir müddət məhkəmə müdafiəsi və informasiya mərkəzinin rəhbəri olub. Onun bu dövrdə SEPAH-dakı rolu tam aydın deyil; Amma onun Möhsün Rezai ilə sıx əməkdaşlıq edərək İslam Respublikasına qarşı çıxan kürdlərin öldürülməsində iştirak etdiyi bildirilir.

Elmi qeydlər
------------

İsmayıl Xətib Seyid Əli Xamenei, Fazel Lənkərani, Məkarim Şirazi və Misbah Yəzdinin tələbələrindən biridir. Xətibin kəşfiyyat və təhlükəsizlik işlərində uzun bir tarixə malik olmasına baxmayaraq, onun təhsili yalnız İslam fiqhi sahəsində olub və kəşfiyyat və siyasət elmi ilə heç bir əlaqəsi yox idi.

Boykot
------

Seyid İsmayıl Xətib ABŞ Maliyyə Nazirliyi tərəfindən 9 sentyabr 2022 (18 Şəhrivar 1401) tarixində Amerika Birləşmiş Ştatları və onun müttəfiqlərinə qarşı kiber fəaliyyətlər həyata keçirdiyi üçün sanksiyaya məruz qalıb. Bu sanksiya İran Xalq Mücahidləri Təşkilatının hazırkı qərargahı olan Albaniyaya edilən kiberhücumdan sonra həyata keçirilib. Amerika bu hücumlara görə İranı məsul hesab edir, lakin İran Xarici İşlər Nazirliyi bu iddianı təkzib edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  سید اسماعیل خطیب
2. ↑  *Dr. Ardavan Khoshnood and Erfan Fard.* "Meet Esmaeil Khatib, Iran's New Spymaster". September 17, 2021.

Xarici keçidlər
---------------
**Qızılqaya dağı**— Niğdə, Kayseri və Adana illəri arasında Aladağlar Milli Parkında yerləşən zirvədir.
Hündürlüyü 3771 metrdir və Toros dağlarının ən yüksək zirvəsidir.
Yaxın vaxtlara qədər Toros dağlarının ən yüksək zirvəsi Dəmirkazık kimi tanınırdı, lakin 2008-ci ildə Xəritəçəkmə Baş İdarəsi və Türkiyə Alpinizm Federasiyasının təşəbbüsü ilə edilən GPS ölçmələrində Qızılqaya zirvəsinin hündürlüyünü 3771.418 metr olaraq qeyd edildi.
Qeyd edilən ilk dırmaşma 1 avqust 1927-ci ildə Georq Künne və Vilhelm Martin tərəfindən edildi.
Alpinistlər ən çox klassik marşrut kimi tanınan Karayalak dərəsindən zirvəyə yaxınlaşır və Karasay-Eznevit belindən keçməklə cənub-qərb tərəfdən istifadə edirlər.

Nəqliyyat
---------

Zirvəyə qalxmaq üçün ilk öncə Aladağlar Milli Parkına çatmalısınız.
Milli parka Niğdə ilinin Çamardı ilçəsinin Dəmirkazık kəndindən giriş etmək olar.
Dağcılar Sokullupınar yerindən yürüyüşə başlayaraq Çelikbuyduran keçidinə və düşərgə sahəsinə çata bilərlər.
Dırmanış üçün ən uyğun düşərgə yeri Çelikbuyduran keçididir.

Digər variant isə Emli vadisindən dırmanmaqdır.
Bunun üçün Çukurbağ kəndinin Martı məhəlləsindən milli parka daxil ola bilərsiniz.
Alpinistlər Sarı Memedin yurdu adlanan düşərgədə qala və Kızılkaya zirvəsinə çata bilərlər.

Digər variant isə Yeddigöllər yaylasına çatmaq və oradan dırmaşmaqdır.

Bütün dırmaşmalar təcrübəli alpinistlər və ya dağ bələdçiləri ilə aparılmalıdır.

Həmçinin bax
------------

Türkiyədəki dağların siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  Turkey's High Mountains and Ski Resorts (İngilizce). Republic of Turkey Ministry of Culture and Tourism Publications. 2011.
2. ↑  "Türkiye Dağcılık Federasyonu - Türkiye Dağcılık Federasyonu". web.archive.org. 19 Haziran 2013. 19 Haziran 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 Nisan 2021.
3. 1 2  *Fındık, Tunç.* Aladağlar Dağcılık ve Tırmanış Rehberi (Türkçe). Tunç Fındık Yayınları. Şubat 2016.
**Con Cekson** (*ing.* John Hughlings Jackson; 4 aprel 1835[…], Yorkşir[d], Birləşmiş Krallıq – 7 oktyabr 1911[…], London) – ingilis oftalmoloqu və nevropatoloqu; tibb doktoru (1860), London Kral Cəmiyyətinin (1878) və Kral Həkimlər Kollecinin fəxri üzvü.

Həyatı
------

London xəstəxanaları və hospitallarında işləmişdir. 1870-ci ildə epilepsiyanın formalarından birini, bulbar alternasiya edən sindromu təsvir etmiş, hərəki mərkəzlərin lokalizasiyasının insanın böyük beyin yarımkürələri qabığının ön mərkəzi şırımında olduğunu müəyyən etmişdir (1864).

Fəaliyyəti
----------

İlk dəfə (1864) mərkəzi sinir sistemi xəstəliklərinin diaqnostikası üçün oftalmoskopiyanın əhəmiyyətini göstərmiş, böyük beyin yarımkürələri qabığının müvafiq sahələrinin funksional pozulmaları ilə epilepsiya və epilepsiyaya oxşar tutmaların əlaqəsini əsaslandırmış (1875), sensor aqnoziyanı təsvir etmişdir (1866).

Mərkəzi sinir sisteminin təkamülü və dissolyusiyası haqqında Con Ceksonun fikirləri təkamül morfologiyasının inkişafına və sinir sistemi xəstəlikləri zamanı bir sıra klinik simptomların şərh olunmasına təsir göstərmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Epilepsiya

Xarici keçidlər
---------------

* Bioqrafiyası
* Con Cekson
* Con Cekson

İstinadlar
----------


1. ↑  Czech National Authority Database.
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
3. 1 2  John Hughlings Jackson // Encyclopædia Britannica (ing.).
4. 1 2 3  **Con Cekson**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M.K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V  cild. — Səhifələrin sayı:  592. — Səh.: 212-213. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.
**Marjinal analiz** — verilmiş məhdudiyyətlər altında bu miqdarların səviyyəsinin proqnozlaşdırılması əsasında satış həcminin (məhsul istehsalı), maya dəyərinin və mənfəətin nisbətinin təhlili.

Marjinal təhlil xərclərin dəyişən və sabit bölünməsinə əsaslanır. Marjinal təhlilin əsas kateqoriyası marjinal gəlirdir ki, bu da məhsul satışından əldə edilən gəlirlə dəyişən xərclər arasındakı fərqdir. Marjinal gəlir də əhatə məbləği adlanır, yəni gəlirin sabit xərcləri əhatə edən və mənfəət yaradan hissəsidir. Marjinal gəlir nə qədər yüksək olarsa, sabit xərclər bir o qədər tez ödəniləcək və təşkilat və ya müəssisə bir o qədər tez mənfəət əldə etməyə başlayacaqdır.

Bütün istehsal həcmi üçün marjinal gəlir düsturla hesablanır:
{\displaystyle M=S-V}

burada {\displaystyle S} — məhsul və xidmətlərin satışından əldə edilən gəlir;
{\displaystyle V} — cəmi dəyişən xərclərdir.

İstehsal vahidi üzrə marjinal gəlir düsturla hesablanır:
{\displaystyle M=(S-V)/Q=p-v},

burada {\displaystyle Q} — fiziki ifadədə məhsul satışının həcmidir;
{\displaystyle p} — vahid qiyməti;
{\displaystyle v} — istehsal vahidinə görə dəyişən məsrəflər.

Müəssisənin istehsal etdiyi müxtəlif növ məhsullar üzrə xüsusi marjinal gəliri təhlil etməklə bu növ məhsulun istehsalı və satışından gəlir əldə etmək imkanını qiymətləndirmək olar. Əgər {\displaystyle p-v<0}, onda bu, gəlirin hətta dəyişən xərcləri də əhatə etmədiyini göstərir və məhsul istehsal etməyə davam etsək, istehsal olunan hər bir istehsal vahidi ilə itki artacaq.

Zərərsizlik modelinin marjinal təhlili çərçivəsində ("Xərclər-istehsal-həcmi-mənfəət" sistemi) məhsul istehsalı və satışının həcminin mənfəətin məbləğinə təsirini, habelə kimi, mənfəət əldə etmək mümkün olan satış həcmini və müəssisədə gəlirli məhsul istehsal etmək mümkün olan sabit və dəyişən xərclərin dəyərlərini müəyyənləşdirin.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Райзберг Б.А. Лозовский Л.Ш. Стародубцева Е.Б.* Маржинальный анализ // Современный экономический словарь. — 2-е изд. испр. М.: ИНФРА-М. 479 с. 1999.
2. ↑  *д. э. н. Горелик О. М.* "Маржинальный анализ в управлении затратами и себестоимостью продукции" (rus). Элитариум: Центр дистанционного образования. 2012-06-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-02-10.
**Kimya – biologiya təmayüllü Respublika liseyi**- 1969-cu ildə beynəlmiləl orta məktəbin bazası əsasında yaradılmış və kimya–biologiya təmayüllü 5№-li internat məktəb kimi fəaliyyətə başlamışdır.

Haqqında
--------

Bu məktəb uzun müddət N. Nərimanov adına Tibb İnstitunun baza məktəbi olmuş və 1991-ci ildən lisey statusu almışdır. Lisey yarandığı gündən öz nəticələrinə görə bütün Respublikada yaxşı mənada tanınmağa başlamışdır. Lisey savadlı, səriştəli müxtəlif ixtisas müəllimləri ilə komplektləşdirilmiş, istedadlı şagirdləri cəlb etməklə böyük uğurlar qazanmışdır və Respublikanın ən mötəbər təhsil ocaqlarından birinə çevrilmişdir. Lisey kimya və biologiya təmayüllü olduğundan məzunların çoxu tibb sahəsinə maraq göstərmiş, müəyyən qismi isə digər maraqlandıqları peşələrə yiyələnmişlər. Lisey yarandığı gündən bu günə kimi yüzlərlə, minlərlə yüksək ixtisaslı kadrlar hazırlamış, onların bir çoxu Respublikamızla yanaşı bu gün də MDB ölkələrində və xarici ölkələrdə uğurla fəaliyyət göstərməkdədirlər.

Maddi texniki bazası
--------------------

Lisey 4 mərtəbəli tədris korpusundan, 3 mərtəbəli yataqxanadan, 1 mərtəbəli yeməkxanadan, 1 mərtəbəli yardımçı təsərrüfat binasından və emalatxanadan ibarətdir. Son illərdə liseyin maddi-texniki bazası daha da möhkəmləndirilmiş, bütün korpusların dam örtükləri yenidən qurulmuş, pəncərələr plastik pəncərələrlə əvəz edilmiş, yeni informatika kabinetləri yaradılmış, internetə qoşulan müasir kompüterlərlə təhciz olunmuş, müasir kimya, fizika və biologiya laboratoriyaları quraşdırılmış, şagird partaları və stulları, müəllim stol və stulları, yazı lövhələri tamamilə yeniləşdirilmişdir. Lisey notbuk və proyektor, həmçinin elektron dərs vəsaitləri ilə təmin olunmuşdur.

Rəhbərlik
---------

**Direktor***-Rəhimov Kamran Osman oğlu*

**Təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini**-*Qənbərova Səbinə Ənvər qızı*

**Təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini -***Ağakişiyev Aslan Gənci oğlu*

**Tərbiyə işləri üzrə direktor müavini***-Əliyeva Aytən Qələndər qızı*

Ünvan
-----

|  |  |
| --- | --- |
| **Ünvan:** | AZ1060, Bakı, Nizami, Şirin Mirzəyəv,53 |
| **Telefon:** | (+994 12) 323–77-95,
 (+994 12) 323–78-42 |
|  |  |
| **Website:** | https://www.kbtr.blogspot.com |
| **Email:** | [] |
**Göyrüş mənənəsi** (*lat.* Prociphilus fraxini. 1841)- az rast gəlinən və miqrasiya edən növdür.

Xarici quruluşu
---------------

Mənənələrin bədənin üzəri ağ rəngli xəzlə örtülmüşdür.

Həyat tərzi
-----------

Az rast gəlinən və miqrasiya edən növdür. Parklarda böyük zədələnmələr əmələ gətirir. Azərbaycan şəraitində yalnız adi göyrüş üzərində qeydə alınmışdır. Mənənələr yumurta şəklində göyrüş ağacının budaqları və yaxud Mordvilkonun məlumatına görə (1929), ağ şam ağacının kökləri üzərində qanadsız miqrasiya edən fərdlər halında yaşayırlar. Onlar yarpaqlarının əsas damar hissəsinin aşağı tərəfində məskən salırlar. Mənənənin sorması nəticəsində yarpağın damarı aşağı əyilib, yarpaq yumağı əmələ gətirir. 
Yaz fəslində göyrüş üzərində iki nəsil inkişaf edir: əsasqoyan və qanadlı miqrasiya edən fərdlər. Əmələgəlmə şəraitindən asılı olaraq onlar dərhal ağ şam ağacının kökləri üzərinə köçürlər. Sentyabr ayında həmin bitkinin kökləri üzərində əmələ gələn qanadlı fərdlər yenidən göyrüş üzərinə uçuşaraq cinsi nəslin əsasını qoyurlar.

Yayılması
---------

Şimali-qərb, cənubi-qərb Krım, Qafqaz, Orta və Cənubi Avropa. Azərbaycanda Abşeron-Botanika bağı, Naxçıvan MR, Şəki-Zaqatala, Lənkəran rayonlarında qeydə alınmışdır.

Ədəbiyyat
---------

1. N.C.Vəzirov. Azərbaycanın mənənələri. Bakı-Elm-1995. s.45.

İstinadlar
----------

1. ↑  N.C.Vəzirov. Azərbaycanın mənənələri. Bakı-Elm-1995. s.45.
Yakob Piter Qovinin "İkarın uçuşu" əsəri.
**İkar** (*yun.* Ἴκαρος) — yunan mifologiyasında personaj.

Hekayəsi
--------

İkarın atası Dedal bir memardır. Sürgünə göndərildiyi Krit adasında Kral Minosun yanında işləməyə başlayır. Qardaş davasından sonra Poseydonun köməyi ilə taxta çıxan Minos Poseydon ilə razılaşmasına əməl etmir. Bundan qəzəblənən Poseydon Minosun həyat yoldaşı Pasifayanın bir buğaya aşıq edir. Pasifayanın bu buğadan Minotavr adlı yarı insan, yarı buğa oğlu olur. Minos bu canlını gizlətmək istəyir. Bunun üçün Dedalı çağırıb onu həbs etmək üçün labirint tikməsini əmr edir. Dedal onun bu istəyini yerinə yetirir.

Minos hər il şəhərdən 7 kişi və 7 qadını alıb bu labirintə qurban kimi göndərir. Artıq qurban vermək istəməyən Tesey Dedalın köməyi ilə labirintdə Minotavrı öldürür. Minosun qızı Ariadna isə qəhrəman Teseyə aşiq olur. Labirinti inşa edən Dedalın köməyi ilə ikisi Krit adasından qaçır.

Bu xəyanəti öyrənən Minos çıxış bilinməsin deyə Dedal və oğlu İkarı bir qülləyə həbs edir. Amma Dedal quşların pəncərənin önünə buraxdıqları lələklərlə özünə və oğluna qanadlar düzəldib arı mumu ilə bellərinə yapışdırır. Havalanmazdan qabaq oğlunu xəbərdar edir: nə çox alçaqdan, nə də çox yüksəkdən uçmalıdır. Çox alçaqdan uçarsa qanadları nəmdən ağırlaşacaq, çox yüksəkdən uçarsa isə Günəş arı mumunu əridəcəkdir. Amma uçmaqdan məst olan İkar atasının bu xəbərdarlıqları unudur. Getdikcə səmada daha da yüksəlir. Sonda o qədər yüksəlir ki, günəş işığı onun qanadlarındakı arı mumunu əridir, qanadları qopur. İkar Egey dənizinə düşüb ölür. Yüksəlmək ona baha-başa gəlir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Larissa Bonfante, Judith Swaddling, *Etruscan Myths*, p. 43

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda İkar ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Rəşid Əsəd oğlu Məcidov** (22 iyun 1908, Bakı – 1970, Bakı) — Azərbaycan və Sovet hərbi xadimi, polkovnik, 1945-ci il mayın 2-də Berlinin alınması zamanı, Brandenburq qapısı üzərində Sovet bayrağını dalğalandırmışdır.

Həyatı
------

1908-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Bakı Sənaye və İqtisadiyyat Texnikimunda təhsil almışdır. 8 nömrəli yetimxanada tərbiyəçi və qabaqcıl pioner idi. Zaqafqaziya SFSR illərində Komsomol regional komitəsinin katibi seçildi. 1933-cü ilin noyabrından — Azərbaycan Komsomolunun Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi olub. Daha sonra Moskvada Ali Partiya Məktəbində təhsilini davam etdirib. Sonra Qaradağ Rayon Partiyası Komitəsinin birinci katibi, Oktyabr rayon təşkilat komitəsinin birinci katibi və Yayımlama Komitəsinin sədri olub. Böyük Vətən müharibəsi dövründə o, 416-cı atıcı diviziyasının siyasi şöbəsinin rəhbəri idi. Diviziyanın tərkibində Mozdokdan Berlinə qədər yol keçib. 1945-ci il mayın 2-də Berlinin alınması zamanı, Berlinin Brandenburq qapısı üzərində Sovet bayrağını dalğalandırmışdır.

Müharibədən sonra Gürcüstan SSR-də Vazianidə artilleriya alayı heyətinin başçısı təyin olunub. O, daha sonra Azərbaycan Milli Diviziyasının siyasi şöbəsinin rəhbəri idi. Bakının Oktyabr rayon komitəsinin birinci katibi, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin inzibati qurumları şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Azərbaycan SSR Ali Sovetinin III çağırışında deputat seçilib.

Leykemiyadan əziyyət çəkən Rəşid Məcidov, 1970-ci ildə vəfat etmişdir. 1970-ci ildə Bakıda yerləşən Fəxri Xiyabanda dəfn edilib.

### Şəxsi həyatı

Rəşid Məcidov Mariya İvanova ilə ailə həyatı qurmuş və ömrünün sonuna qədər onunla evli idi. 3 oğlu var. Onlardan ikisi Qarabağ müharibəsində iştirak edib. Böyük oğlu Vladislav xüsusi təyinatlılar qərargahının rəisi, Mikayıl isə Ağdamdakı hərbi sahə xəstəxanasında neyrocərrah idi.

Təltif və mükafatları
---------------------

* 1943 — SSRİ "Qırmızı Ulduz" ordeni
* 1944 — SSRİ "Qırmızı Bayraq" ordeni
* 1944 — SSRİ II dərəcəli Vətən Müharibəsi Ordeni
* 1945 — SSRİ "Qırmızı Bayraq" ordeni
* 1945 — SSRİ I dərəcəli Vətən Müharibəsi Ordeni

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bokov, F.A.* "Весна Победы". Archived from the original on 28 November 2021. İstifadə tarixi: 9 may 2017.
2. ↑  Этот день мы приближали, как могли ... Часть 1. Minsk. 2016. səh. 330.  (#accessdate\_missing\_url)
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  "1945 год. Как азербайджанцы брали Берлин". news.day.az. news.day.az. 11 July 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 may 2018.
4. 1 2  *АБАСКУЛИЕВА, Элеонора.* "Отечества достойный сын" (PDF). www.azerizv.az. www.azerizv.az. 30 mart 2008. 13 July 2019 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 may 2018.
5. ↑  "FƏXRI XİYABANDA DƏFN EDİLƏNLƏR". 6 November 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 may 2018.

Xarici keçidlər
---------------

* Меджидов Рашид Асад-оглы
**İniya Trinkuniyene** (lit. Inija Trinkūnienė; 25 oktyabr 1951) — Litva etnoloqu, sosioloq, folklorşünas, psixoloq; 2014-cü ildən bəri Romuva adlı Litva neobütpərəst cəmiyyətinin lideri (krive, baş kahinə). Cəmiyyətin qurucusu və "Kūlgrinda" adlı musiqi folk-qrupunun lideri Yonas Trinkunas onun həyat yoldaşıdır.

Həyatı
------

1969-cu ildə Kelme şəhərində orta məktəbi və 1974-cü ildə psixologiya ixtisası üzrə Vilnüs Universitetinin fəlsəfə fakültəsini bitirmişdir. Litva Mədəni Tədqiqatlar İnstitutunda (Vilnüs Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutu) sosioloq kimi çalışmışdır. 1990-cı ildə, 1988-2014-cü illərdə Romuva dini bütpərəst icmasının rəhbəri olan əri ilə birlikdə Litva xalq musiqi ansamblını və "Kūlgrinda" xorunu təsis etdi. Onun Rimqayle, Vetra, Uqne və İndre adlı 4 uşağı var.

Elmi karyerası boyunca Trinkuniyene xalq mədəniyyətinin yayılması sahəsində araşdırmalarla məşğul olmuşdur. 60-dan çox elmi məqalə yazmış, Litva və xaricdə müxtəlif elmi konfranslarda iştirak etmişdir. 2004-2013-cü illərdə Litva Respublikası Seymi yanında Xalq Mədəniyyətininin Müdafiəsi Şurasının üzvü olmuşdur. Ərinin vəfatından sonra Romuva icmasına rəhbərlik etdi və eyni zamanda Avropa Etnik Dini Qurultayının sədri oldu. 2016-cı ildə təqaüdə çıxdıqdan sonra yalnız cəmiyyət işləri ilə məşğul olmağa başladı. Dev Sanskriti Vişvavidyalaya universitetinin (Haridvar, Uttarakhand, Hindistan) fəxri doktorudur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Организация международного союза религиозных общин балтских этнических религий в Литве Arxivləşdirilib 2019-04-08 at the Wayback Machine (rus.)
2. 1 2 3  15min: Vilniaus Gedimino kalne įšventinta Lietuvos Romuvos Krivė. Arxivləşdirilib 2016-03-11 at the Wayback Machine (lit.)
3. ↑  Англоязыческий пузырь Arxivləşdirilib 2019-04-08 at the Wayback Machine (rus.)
4. ↑  Интервью с Инией Тринкуниен, Верховной Жрицей Ромува (Перевод) Arxivləşdirilib 2019-04-08 at the Wayback Machine (rus.)
5. ↑  *Grzegorz J. Nowicki, Minna Huuskonen, Anastasiya Niakrasav, Inija Trinkūnienė.* Sobótka // Pismo Folkowe . 3. Agata Kusto (red. nacz.) (polyak). № 136. Lublin: Mariya Küri-Sklodovskaya Universiteti.  — 2018. iyun. ISSN 2449-7622. İstifadə tarixi: 2018-07-09.
Üsyan vaxtı həlak olmuş amerikalı Johnny Micheal Spann xatirəsinə qoyulmuş abidə, Qala-i Cəngi, 2007-ci il
**Qala-i Cəngi** (Daricə/Puştuca: قلعهِ جنگی‎, İngiliscə: Qala-i-Jangi‎) — Əfqanıstanda Məzari-Şərifin şimalında yerləşən XIX yüzilliyə aid divarları palçıqdan hörülmüş qala.

Hərbi qərargah dövrü
--------------------

ABŞ-nin Əfqanıstana hücumundan sonra qala Rəşid Dostumun başçılıq etdiyi Şimal İttifaqının hərbi qərargahına çevrildi. Hərbi qərargahın bir hissəsi isə ABŞ MKİ-nin əməkdaşlarının məhkumları sorğulaması üçün ayrıldı.

Qala-i Cəngi döyüşü
-------------------

Qala daha çox 2001-ci ilin 25 noyabr tarixindən 1 dekabr tarixinə kimi davam edən *«Qala-i Cəngi döyüşü»* adlı üsyanla tanınır. Həmin vaxtı hərbi qərargah kimi istifadə edilən Qala-i Cəngiyə yerləşdirən təslim olmuş 470 nəfərlik çoxu ərəb, çeçen, özbək, pakistanlı döyüşçülərdən ibarət olan və aralarında bir nəfər Azərbaycan vətəndaşının da olduğu əsasən xarici ölkə vətəndaşlarından ibarət dəstə üzvləri ilə nəzarətçilər arasında çıxan qarşıdurmada 1 MKİ əməkdaşı və 300-dən çox məhbus həlak olmuşdur. Həlak olan məhbusların çoxusunun əlləri-qolları bağlı vəziyyətdə olub.

Sağ qalan 86 nəfərin sağ qalmasına səbəb isə onların tikililərdən birinin zirzəmisində gizlənməsi və beləliklə də bombardman və gülləbarandan canlarını qurtarmaları olmuşdur. Sağ qalanlar arasında Azərbaycan vətəndaşı Polad Siracov da var idi.

Bu hadisənin xarici döyüşçülərin birdəfəlik təmizlənməsi üçün təşkil edilməsi kimi versiyalar var. Sağ qalan xarici döyüşçülər sonradan əsasən Quantanamo həbs düşərgəsinə yerləşdirildi.

Həmçinin bax
------------

* Polad Siracov

İstinadlar
----------

* The Guantánamo Files: Website Extras (1) – The Qala-i-Janghi Massacre  (ing.)
* «Əfqan Qətliamı: Ölüm Konvoyu» sənədli filmi
**İqtisadi təhlil** (*ing.* economic analysis) — müəyyən iqtisadi hadisələrin, proseslərin, hərəkətlərin, nəticələrin öyrənilməsi və elmi tədqiqatı ilə əlaqəli və bir-birindən asılı metodlar. İqtisadiyyatda iqtisadi proseslərin inkişaf qanunauyğunluqlarını və meyllərini müəyyənləşdirmək, fəaliyyət göstəricilərinə müsbət və ya mənfi təsir göstərən əsas amilləri müəyyənləşdirmək və qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. İqtisadi təhlilin köməyi ilə ayrı-ayrı sahələrin, birliklərin, müəssisələrin fəaliyyətinin yaxşılaşdırılması üçün istifadə olunmamış ehtiyatlar aşkar edilir. İqtisadi təhlilin nəticələri iqtisadi proseslərin proqnozlaşdırılması və uzunmüddətli planlaşdırılması, habelə gələcək effektiv inkişaf, gəlirli fəaliyyət üçün proqramlar və tövsiyələr hazırlamaq üçün istifadə olunur.

Tərifi
------

K.R. Makkonnell və S.L.Brüya görə iqtisadi təhlil iqtisadi qanunların müvafiq iqtisadi gerçəkliklərdən çıxarılmasıdır.

Statistik iqtisadi təhlil
-------------------------

Müəyyən şərtlərdə xüsusiyyətlərini aydınlaşdırmaq üçün iqtisadi bir fenomen haqqında iqtisadi məlumatların öyrənilməsi. Statistik təhlilin obyekti ayrı-ayrı müəssisə, rayon, bölgə, bütövlükdə dövlətin iqtisadiyyatı, eləcə də tədqiqat obyektlərinin cəmi barədə məlumatlar ola bilər. Statistik iqtisadi analiz üçün məlumatlar müxtəlif statistik mənbələrdən götürülür və eyni zamanda sosioloji müşahidələr nəticəsində əldə edilir. Statistik analiz tamamlanmış (bütövlükdə bir fenomenin vəziyyəti və inkişafının hərtərəfli öyrənilməsi) və qismən (fenomenin vəziyyətinin müəyyən şərtlərdə aydınlaşdırılması, işarələrin əlaqəsi, fenomenlərin dinamikası və s.) ola bilər.

Statistik analizin ayrılmaz hissələri bunlardır:

* Təhlilin məqsədinin müəyyənləşdirilməsi;
* Analitik və iqtisadi mülahizələrə əsaslanan fərziyyə irəli sürmək və fenomenin inkişafı üçün spesifik şərtlərlə tanış olmaq;
* Statistik materialların seçilməsi və onların qiymətləndirilməsi, həmçinin seçilmiş məlumatların sistemləşdirilməsi və itkin göstəricilərin müəyyənləşdirilməsi;
* Xüsusi statistik metodlardan istifadə edərək materialın əlavə işlənməsi;
* Nəticələrin və praktik təkliflərin formalaşdırılması.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Макконнелл К. Р. Брю С.Л.* Экономикс: принципы, проблемы и политика. 2. М.: Республика. 1992. 385. ISBN 5-250-01486-0.
**Məmmədov İqbal Nəriman oğlu** (6 yanvar 1965, Rəzgov, Lerik rayonu) — Milli Məclisin deputatı.

Həyatı
------

Məmmədov İqbal Nəriman oğlu 1965-ci ildə Lerik rayonunun Rəzgov kəndində ziyalı ailəsində anadan olub. 1982-ci ildə Azərbaycan Respublikası Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun Mühasibat Uçotu və təsərrüfat fəaliyyətinin təhlili fakültəsinə qəbul olub və 1988-ci ildə təhsilini başa vurub. Elə həmin ildə Azərbaycan neft sənayesində gənc mütəxəssis kimi əmək fəaliyyətinə başlayıb. Onun əmək fəaliyyəti Neft Daşları, Nəriman Nərimanov və Qum adası neft-qaz çıxarma idarələrində operatorluqdan rəis müavini kimi yüksək bir pilləni əhatə edir. 1996-cı ildə "Kaspi-Yıldız" Azərbaycan-Türkiyə müştərək istehsal müəssisənin İdarə Heyətinin sədri seçilən İqbal Məmmədov az sonra baş direktor vəzifəsinə irəli çəkilib.

Asif Məmmədovun qardaşıdır.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

2010-cu ilin noyabrında IV çağırış Milli Məclisə keçirilən seçkilərdə 78 saylı Lerik seçki dairəsindən millət vəkili seçilib. 2015-ci il Azərbaycan Respublikası Milli Məclis(V çağırış) seçkilərində Yeni Azərbaycan Partiyasından namizədliyi irəli sürərək, 78 saylı Lerik seçki dairəsindən millət vəkili olaraq seçilmişdir.2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Milli Məclis(VIçağırış) seçkilərində Yeni Azərbaycan Partiyasından namizədliyi irəli sürərək, 78 saylı Lerik seçki dairəsindən yenidən millət vəkili seçilmişdir.

Təltifləri
----------

Sahibkarlıq fəaliyyəti ilə Azərbaycan iqtisadi sahəsinə verdiyi töhfələrə görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamı ilə 11 fevral 2005-ci il tarixində "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycandakı vəzifəli şəxslərin vəzifəli qohumları - SİYAHI". 2023-04-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-01.
**Dino Morea** (9 dekabr 1975, Banqalor) — Hindistan aktyoru, model, kino prodüseri, televiziya şəxsiyyəti və Bollivuddakı işi ilə tanınan sahibkar, həmçinin bir neçə Malayalam, Teluqu, Tamil, Marati, Kannada filmlərində rol alıb.İyirmi ildən çox davam edən karyerasında Morea bir neçə mükafat qazanıb və adətən aksiya janrlarında olsa da, romantikdən qorxu janrına qədər 50-dən çox filmdə rol alıb və bununla da özünü 2000-ci illərdən bəri ən populyar hind kino aktyorlarından biri kimi sübut edib. 

Morea moda modeli kimi uğurlu karyera qurdu. Daha sonra film rolları üçün təkliflər almağa başladı. *Pyaar Mein Kabhi Kabhi (1999)* filmində debüt etdi. *Raaz* ilə böyük fasiləsini 2002-ci ildə izləyicilər tərəfindən tanındığında aldı. O, həmçinin *Jism 2* (2012) və *Dəbilqə* (2021) filmlərində birgə prodüser və aktyordur.

Bundan əlavə, o, *Mentalhood* (2020), *Girovlar* (2020) və *Tandav* (2021), *Kaun Banegi Shikharwati* (2022) daxil olmaqla müxtəlif OTT platformalarında veb seriyalarında çıxış etdi. Morea *"The Empire"* (2021) rolunu ifa etməklə geniş rəğbət qazandı, onun ən simvolik rolu və indiyə qədərki ən böyük yeganə kommersiya uğuru. Veb-serialdakı tənqidi bəyənmə ilə ona Hindistan Televiziya Akademiyası Mükafatlarını qazandırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Modelling was good, it had its own excitement: Dino Morea". India Today (ingilis). 2023-02-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-18."Modelling was good, it had its own excitement: Dino Morea" Arxivləşdirilib 2023-02-18 at the Wayback Machine.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram |
| Tematik saytlar | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · IMDb · Kinopoisk |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 16263109p · GND: 143997440 · ISNI: 0000 0001 1885 343X · LCCN: nr2004019919 · NUKAT: n2009082337 · VIAF: 95080503 · WorldCat VIAF: 95080503 |

 |
*Aromatiklik* - əvvəllər bu termin kimyəvi cəhətdən benzola oxşar birləşmələrə deyilirdi. Nəzəri üzvi kimyaya görə müvafiq xətti quruluşlu birləşmələrə nisbətən qoşulmuş rabitəli tsiklik birləşmələrin davamlılığını göstərmək üçün istifadə edilir. Aromatikliyin nəzəri əsasına və Hükkelin molekulyar orbitalların hesablanması qaydasına görə, monotsiklik quruluşu sp2 - hibridləşmiş karbon atomu və (4n+2)π-elektronu olan birləşmələr aromatikdir.

Aromatik karbohidrogenlər
-------------------------

Aromatik karbohidrogenlərə əsasən benzol və onun törəmələri aiddir. Bu birləşmələr xassə və quruluşlarına görə xüsusi seçildiyindən, onları üzvi kimya kursunun ayrıca bölmələrində öyrənirlər.

Strukturunun spesifikası. Hükkel qaydası
----------------------------------------

İlk dəfə benzolu Faradey almış (1825-ci il) və onun brutto formulunu C6H6 müəyyənləşdirmişdir. Sonralar benzolun xassə və quruluşuna, molekulyar formulu C6H6-ya uyğun olan bir sıra strukturlar təklif olunmuşdur. Onlardan bir neçəsini nəzərdən keçirək: dipropargi, divinilasetilen, duüar, ladenburq, klaus, tile və s.
1930-cu ldə Hükkel birinci dəfə kvant mexanikası üzrə aromatik birləşmələrin quruluşunu izah etmişdir.
Kimyəvi cəhətdən aromatik birləşmələr daha çox əvəzrtmə reaksiyalarına daxil ola bilən maddələrdir.
Aromatiklik üçün həlqənin bütün atomları bir müstəvi üzərində olmalıdır. Ancaq, bu da kifayət deyil. Tsiklik birləşmənin aromatikliyi üçün qapalı delokalizasiya π-elektron sistemində (4π+2) π-elektronlar (n=0,1,2,3......) olmalıdır.

Mənbə
-----

* S.F.Qarayev, U.B.İmaşev, G.M.Talıbov "Üzvi kimya", Bakı-2003.
**Maqura** — Bolqarıstannın Vidin vilayəti ərazisində, Rabışa kəndi yaxınlığında, Vidin şəhərinin ərazi vahidliyində yerləşir.

Tarixi
------

Mağara hələ qədim zamanlardan məşhur olmuşdur. Belə ki, Roma imperiyası dövründə və orta əsrlərdə mağara tətqiq olunmuşdur.

Xüsusiyyətləri
--------------

Mağaranın ümumi uzunluğu 3 kilometrə yaxındır. Mağara uzun və geniş dəhlizlərə sahibdir. Dəhlizlərlə sona qədər getmək məqsədi ilə insana 5 saat lazım gəlir. Maqura özünün stalaktit, stalaqmit və stalaqnatları ilə məşhurdur. Ən böyük stalaqnat (və ya stalaqnot) 20 m hündürlük və 4 m enə malikdir. Ən böyük stalaqmit isə 11 m uzunluq və 6 m diamtrə malikdir.

İl boyu mağarada temperatur sabit olaraq qalır. Maquranın teperaturu + 12 °C təşkil edir.
Maquranın daxilində rütubət 80%-dir. Maqura mağarası 461 metr dəniz səviyyəsindən yuxarıda yerləşir. Mağaranın morfologiyası altı müxtəlif ölçülü zallar və onun ətrafında üç lateral qalereyalardan ibarətdir.

1974 və 1975-ci il yayı mağara uğurla Vassil Dimitrov tərəfindən astma xəstəliyinin müalicəsində istifadə edilmişdir.

Fauna
-----

Mağarada tapılan mağara ayısı, mağara kaftarı, tülkü, canavar, vəhşi pişik və su samurunun qalıqları aşkarlanmışdır. Hazırda isə burada yalnız əsasən yarasalar yaşayır.

Rəsmlər
-------

Mağarada 700 qaya üstü rəsm mövcuddur. Bu ilkin rəsm nümumələri Avropa və Balkanlarda üçün unikaldır. Bu rəsmlərdə qadın, ovçular, heyvanlar, bitkilər, günəş və ulduzlar təsvir edilmişdir. Bolqar araşdırmaçılarının fikirinə görə mağaranın divarlarında olan təsvirlərdə günəş təqvimi təcvir edilmişdir. Bu Avropada ilk təsvir edilən günəş təqvimidir. Təqvimdə 366 gün vardır. Alimlərin fikirinə görə insanlar hələ paleolit dövrübdən vaşayış olmuşdur (100 000 — 40 000 il bizim eradan əvvəl.).

Müasir həyat
------------

Mağaranın görünüşü
Mağarada hazlrda Şərab saxlanılır. Üstəlik dövlət nağaraya turistlərin cəlb edilməsi məqsədi ilə müəyyən turlar təşkil edir. Turistlər üçün hündürlüyü 30, eni 58, uzunluğu 130 m olan zalda klassik müsiqilər səsləndirilir. Turustlərin sərbəst hərəkəti məqsədi ilə pilləkənlər hazırlanmışdır.

İatinadlar
----------

1. ↑  *Kassabova, Kapka.* Bulgaria. New Holland. 2008. səh. 115. ISBN 978-1-84537-564-5.
2. ↑  Maqurada Avropanın ən qədim günəş təqvimi təsvir edilmişdir.[*ölü keçid*]
3. ↑  *Stoev, Alexey; Maglova, Penka,* Astronomy in the Bulgarian Neolithic // Ruggles, Clive L. N. (redaktor), The Handbook of Archaeoastronomy and Ethnoastronomy, New York: Springer, 2014, 1377–1384, ISBN 978-1-4614-6140-1
4. ↑  *Tomova, Iva; Lazarkevich, Irina; Tomova, Anna; Kambourova, Margarita; Vasileva-Tonkova, Evgenia.* "Diversity and biosynthetic potential of culturable aerobic heterotrophic bacteria isolated from Magura Cave, Bulgaria". International Journal of Speleology. 42 (1). 1 January 2013: 65–76. doi:10.5038/1827-806X.42.1.8.

Mənbə
-----

* www.rus-edu.bg Arxivləşdirilib 2007-09-29 at the Wayback Machine
* Arxivləşdirilib 2007-10-16 at the Wayback Machine
**Əhməd ibn Məcid** (tam adı:*Əhməd ibn Məcid ibn Muhammed ibn Amr, ləqəbi Şihabuddin*) Məşhur coğrafiyaşünas, naviqator, kartoqraf və dəniz səyyahı Əhməd ibn Məcid 1421-ci ildə indiki Omanın Julfan şəhərində anadan olub. 1501-ci ildə vəfat etmişdir. O, xəritəçiliyi ilə geniş şöhrət qazanmışdır. İbn Məcid, Vasko da Qamaya Hindistan səfərində yol göstərmiş, kompası Avropaya tanıdan islam alimləri arasında yer tutmuşdur.

Əhməd ibn Məcidin ən böyük uğurlarından biri də məşhur dəniz səyyahı, Hindistana dənizdən yol axtaran Vasko da Qamanın gəmilərinə bələdçilik edərək, onları sağ-salamat mənzilbaşına çatdırması oldu. Əhməd ibn Məcid dənizçilik elmi, gəmilərin hərəkəti, onların dəniz marşrutları, Hindistan və Şərqi Avropa sahillərinə çatması yolları barədə bu gün belə əhəmiyyətini itirməyən əsərlər yazıb.

Onun yazdığı və dənizçiliyə həsr edilən elmi əsərləri arasında okeanoqrafiyaya həsr edilən məşhur gəmilərin hərəkət və onların idarəedilmə prinsipləri (*Fava'dh fi-usl İlm əl -Bahrva-əl-Qavaidah*) kitabı var. Bu kitab təxminən 300 il ərzində Avropa coğrafiyaşünasları üçün dərslik rolunu oynadı. Bundan əlavə, məşhur dəniz səyyahı *"Kitab-əl Favaid"* (Dənizçilik fondu və gəmiçilik) adlı məşhur elmi əsərini yazıb. Bu əsərdə dənizçilik elmi, onun inkişaf etdirilməsi, dənizdə istiqamətlərin müəyyən olunması, naviqasiyanın əsas prinsipləri, dəniz sahilləri arasındakı fərqlər, Şərqi Afrika və İndoneziyanın dəniz limanları, ulduzların vəziyyətinə görə istiqamətin müəyyən edilməsi, mussonların, mövsümü, küləklərin başlama vaxtı, dənizdəki təhlükəli yerlər və onlardan qorunma yolları barədə ensiklopedik məlumatlar verilib.

Ən önəmlisi məşhur coğrafiyaşünas alim və dəniz səyyahı əsərlərində özündən əvvəlki alimlərin bu sahədə yazdıqlarına istinad edərək, onlar barədə də geniş məlumat verməsidir. Qeyd edək ki, Vasko da Qamaya Əhməd ibn Məcidin kömək etməsi və onun gəmilərini sağ-salamat Hindistana çatdırması alimin şöhrətini daha da artırdı. Alimin dənizçiliklə bağlı yazdığı məşhur iki kitabın əlyazması hazırda Parisdəki Milli Kitabxanada qorunub saxlanılır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Dünyanın məşhur müsəlman alimlərindən biri.* "news.milli.az" (az.). Zaman Azərbaycan. 12-19-2015 22:45. 10-11-2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-10-11.
2. ↑  *anl.az.* "Müsəlman alimlərinin elmə xidməti" (az.). 2010-10-09. 2017-10-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-10-11.
3. ↑  حسن صالح شهاب، "أضواء على تاريخ اليمن البحري" وذكر حوراني «كان دي غاما يبحث بشرق إفريقية عن دليل يحمله إلى الهند، فلم يجد إلا أحمد بن ماجد. فكان من سخرية التاريخ أن ملاحاً عربياً كبيراً ساعد على القضاء على الملاحة العربية»
4. ↑  Ibn Majid // Medieval Science, Technology, and Medicine: An Encyclopedia. Routledge. 2005. ISBN 978-1-135-45932-1. 2022-04-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-10-12.

Həmçinin bax
------------

* Müsəlmanlar

Xarici keçidlər
---------------

* Hindistana gedən dəniz yolunun kəşfi
**Vələmir quşları** (*lat.* Emberizidae) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin sərçəkimilər dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

Haqqında
--------

Xırda quşlardır. Dimdiyi konusvarı, bəzilərində küt və qabarıqdır. Dimdiyinin forması bu fəsilə üçün səciyyəvidir. Böyürlərdən basıq, kənarları dimdiküstü və dimdikaltı içəri batmışdır. Dimdiküstünün aşağı tərəfi dimdikaltının üst kənarına tamamilə deymir. Belə ki, o bucaq altina əyilmişdir. Uzunsov burun deşiklərində ensiz zarlı qapaq vardır. Şərq yarımkürəsindəki quşların quyruğunun ucunda çuxur vardır. Cinsi və yaş dimorfizmi yaxşı ifadə olunmuşdur. Yuvası fincanşəkilli açıq olub kollarda və ya yerin üstündə, bəzən yarıqlarda və ya hər hansı sığınacağın altında yerləşir. Yumurtaları bir qayda olaraq xallı, çox səciyyəvi cızıqlı və xətlidir. Bir qoyumda adətən 4-6 yumurta olur. Kürtyatma 11-14 gün çəkir. Cücələr 9-13 gündən sonra uçurlar. Dişi kürt yatır, yemləmədə isə hər iki valideyn iştirak edir. Açıq və yarımaçıq landşaftlarda məskunlaşır. 170-ə yaxın növünün əksəriyyəti Amerikada, qalanları Avrasiyada, bir neçəsi Afrikada yayılmışdır. Azərbaycanda yeganə vələmirquşu cinsinə aid olan 7 növ yaşayır. Tarla vələmirquşunun erkəyinin və dişisinin bədəninin uzunluğu uyğun olaraq 190 və 181, qanadları 100 və 92 mm, çəkisi 50-64 və 42,5 – 52 q-dır. Qalan növlərin bədəninin uzunluğu 155-190, qanadları 69–88 mm hüdudlarında, qamışlıq və bağ vələmirquşlarının çəkisi 30-31 q-dır. Vələmirquşlarının nəğməsi aydın, qısa, hündürdür. Yalnız daş vələmirquşunun nəğməsi sakit və nisbətən uzundur. Quruluşuna görə vələmirquşu nəğmələrinin 2 tipini ayırd etmək olar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2007.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3
3. ↑  "Emberizidae buntings, American sparrows, and relatives". 2014-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-29.

Mənbə
-----

* Azərbaycan heyvanlar aləmi. III cild, Onurğalılar. Bakı «Elm». 2004 - 620 s.

Xarici keçidlər
---------------

* 19 Видов Певчих Птиц Семейства Овсянковые Emberizidae
* Clay-colored Sparrow (Emberizidae: Spizella pallida) Female
* Goldammer, Passeriformes, Emberizidae, Emberiza citrinella

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q28486
* Wikispecies: Emberizidae
* ADW: Emberizidae
* BOLD: 1118
* EoL: 7553
* EPPO: 1EMBEF
* Fauna Europaea: 10876
* Fauna Europaea (new): f0a13244-b191-498d-b232-30fddb1df6df
* Fossilworks: 133797
* GBIF: 9608
* iNaturalist: 56039
* IRMNG: 103736
* ITIS: 178838
* NBN: NBNSYS0000159922
* NCBI: 62155
* NZOR: 80690878-90e8-4985-bab7-5773ef4e03c6
* Plazi: 880F1003-A277-FF9F-FF23-3EBFFEA7F83B
* WoRMS: 225870

 |
**Koşi-Eyler tənliyi** və ya **Eyler-Koşi tənliyi** ya da qısaca, **Eyler tənliyi** xətti, bircins, dəyişən əmsallı adi differensial tənlikdir.

Tənlik
------

*y*(*n*)(*x*) *y(x)* funksiyasının n-ci dərəcədən törəməsi olsun, onda Koşi- Eyler tənliyi bu şəkildə verilir:

{\displaystyle a\_{n}x^{n}y^{(n)}(x)+a\_{n-1}x^{n-1}y^{(n-1)}(x)+\cdots +a\_{0}y(x)=0.}
{\displaystyle x=e^{u}} əvəzləməsi ilə tənlik sabit əmsallı xətti diferensial tənliyə gətirilir. Alternativ olaraq tənliyin aşkar həlli {\displaystyle y=x^{m}} əvəzləməsi ilə tapılır.

### İkitərtibli Koşi-Eyler tənliyinin aşkar həlli

İki həqiqi kökü olan ikitərtibli Koşi-Eyler tənliyinin həll əyriləri
İkiqat kökü olan ikitərtibli Koşi-Eyler tənliyinin həll əyriləri
Kompleks kökü olan ikitərtibli Koşi-Eyler tənliyinin həll əyriləriƏn çox yayılmış Koşi-Eyler tənliyi Laplas tənliyinin qütb koordinatlarında həlli kimi, bir sıra fizika və mühəndislik tətbiqlərində görünən ikitərtibli tənlikdir. İkitərtibli Koşi-Eyler tənliyi aşağıdaki kimidir:

{\displaystyle x^{2}{\frac {d^{2}y}{dx^{2}}}+ax{\frac {dy}{dx}}+by=0.\,}
Aşkar həlli 

{\displaystyle y=x^{m}\,}
şəklində tapılır.

Differensiallamaqla alınır:

{\displaystyle {\frac {dy}{dx}}=mx^{m-1}\,}
və

{\displaystyle {\frac {d^{2}y}{dx^{2}}}=m(m-1)x^{m-2}.\,}
Alınan ifadələri əsas tənlikdə yerinə yazmaqla alınır:

{\displaystyle x^{2}(m(m-1)x^{m-2})+ax(mx^{m-1})+b(x^{m})=0\,}
Tənlik aşağıdaki hala gətirilir:

{\displaystyle m^{2}+(a-1)m+b=0.\,}
Alınan tənlik  *m* -ə nəzərən həll edilir. Üç xüsusi hal mümkündür:

* 1-ci hal, tənliyin iki müxtəlif kökü var: *m*1 and *m*2;
* 2-ci hal, tənliyin təkrarlayan kökü var: *m*;
* 3-cü hal, tənliyin kompleks kökü var: *α* ± *βi*.

Birinci hal üçün ümumi həll:

{\displaystyle y=c\_{1}x^{m\_{1}}+c\_{2}x^{m\_{2}}\,}
2-ci hal üçün ümumi həll:

{\displaystyle y=c\_{1}x^{m}\ln(x)+c\_{2}x^{m}\,}
3-cü hal üçün ümumi həll:

{\displaystyle y=c\_{1}x^{\alpha }\cos(\beta \ln(x))+c\_{2}x^{\alpha }\sin(\beta \ln(x))\,}
{\displaystyle \alpha =\mathop {\rm {Re}} (m)\,}
{\displaystyle \beta =\mathop {\rm {Im}} (m)\,}
{\displaystyle c\_{1},c\_{2}} ∈ ℝ .

Həllin bu forması *x* = *et* əvəzləməsi edib, Eyler düsturundan istifadə etməklə əldə edilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Kreyszig, Erwin.* Advanced Engineering Mathematics. Wiley. May 10, 2006. ISBN 978-0-470-08484-7.
**Nikol Mikayılyan** (*erm.* Նիկոլ Միքայէլեան), **Nikol Poğosyan** (*erm.* Նիկոլ Պողոսյան), **İşxan** (*erm.* Իշխան, mənası – *şahzadə*) və ya **Niqol** (*erm.* Նիգոլ; 1883 və ya 1879, Şuşa, Yelizavetpol quberniyası, Rusiya imperiyası – 17 aprel 1915 və ya 1915, Van, Van vilayəti, Osmanlı imperiyası və ya Qayalar[d], Van vilayəti) — Osmanlı imperiyasında fəaliyyət göstərmiş erməni fədaisi, Daşnaksütun partiyasının üzvü. O, Aram Manukyan və Arşak Vramyan ilə birlikdə Van üsyanının başçılarından biri idi.

Həyatı
------

Nikol Mikayılyan Rusiya imperiyasının Yelizavetpol quberniyasının (indiki Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonu) Dağdağan kəndində anadan olmuşdur.

Mikayılyan Şuşa və İrəvan şəhərlərindəki eparxiya məktəblərində təhsil almışdır. O, 1901–1903-cü illərdə Aleksandropol və Qars şəhərlərində çalışmışdır. Mikayılyan daha sonra Osmanlı imperiyasının Van şəhərinə köçmüş və orada işləmişdir.

Mikayılyan Vanda yeraltı seperatçı təşkilat qurmuş, üsyan hazırlıqları aparmışdır. O, 1908-ci ildə baş verən Gənc türklər inqilabından sonra fədai qruplarını ləğv etmək əmrini rədd etmişdir.

Nikol Mikayılyan 17 aprel 1915-ci il tarixində indiki Van ilinin Qayalar kəndində baş verən döyüşlərdə həlak olmuşdur.

İrsi
----

Ermənistan Respublikasının Sisian rayonunda yerləşən Qızılcıq kəndinin adı İşxanasar olaraq dəyişdirilərək Nikol Mikayılyanın şərəfinə adlandırılmışdır.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. ↑  *Ovanisyan, Riçard G.* Armenian Van/Vaspurakan (ingilis). Kosta-Mesa,. 2000 publisher=Mazda Publishers. səh. 212. ISBN 9781568591308.  (#missing\_pipe)
2. ↑  Kevorkiyan, 2011. səh. 60
3. ↑  "Վանայ Իշխան (Նիկոլ Պօղոսեան, Միքայէլեան. 1883-1915). Անվեհեր Դաշնակցական Ազատամարտիկը, անպարտելի Հայ Յեղափոխականը". Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն (erməni). 30 iyun 2020. August 31, 2018 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: June 30, 2020.  (#redundant\_parameters)
4. ↑  Kevorkiyan, 2011. səh. 286
5. ↑  Kevorkiyan, 2011. səh. 227
6. ↑  Kevorkiyan, 2011. səh. 59
7. ↑  Kevorkiyan, 2011. səh. 292

### Ədəbiyyat

* *Kevorkiyan, Reymond H.* The Armenian Genocide: A Complete History (ingilis). London: I. B. Tauris. 2011. ISBN 9781848855618.
**Kalver tıs-tısı** (*lat.* Acantholimon calvertii) — plumbaqokimilər fəsiləsinin tıs-tıs cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Cənubi Qafqaz, Türkiyədə təbii halda yayılmışdır. Türkiyənin şimal-şərqindən təsvir olunmuşdur.

Botaniki təsviri
----------------

Yastıqları incə budaqlı olub, yaşıldır. Yarpaqları çox ensiz, uzun, xətli olub, yastılaşmış formada və kənarları boyunca nahamardır. Çiçək qrupu bir qədər yarpaqlardan uzun, çiçək qrupunun oxu tükcüklüdür. Sünbülcükləri 5-7-dir. Kasacığın borucuğu demək olar ki, çılpaq və ya zəif tükcüklü olub, büküyü qırmızımtıldır. Çiçəkyanlıqları çılpaqdır. Görünüşünə görə A. glumaceum növünə oxşayır.

Ekologiyası
-----------

Kserofitdir. 850-1700 m hündürlükdə, daşlı-çınqıllı yamaclarda və əhəngdaşlı torpaqlarda yaxşı bitir. Torpağa tələbkar olmayan, işıqsevən, quraqlığa, istiyə dözümlü, həmçinin şaxtayadavamlı bitkidir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR-da Sədərək rayonu ərazisində yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Kalver tıs-tısı dağlıq sahələrin bərkidilməsində və quraqlıq ərazilərin yaşıllaşdırılmasında istifadə edilə bilər.

Ədəbiyyat
---------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17233841
* Wikispecies: Acantholimon calvertii
* EoL: 5490611
* GBIF: 7297981
* iNaturalist: 830928
* IPNI: 685938-1
* NCBI: 1935224
* Plant List: kew-2614654
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:685938-1
* Tropicos: 25400223
* WFO: wfo-0000513235

 |