recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bizi bağışlayın** filmi rejissor Arif Babayev tərəfindən 1979-cu ildə ekranlaşdırılmışdır. "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Burada müasir həyatımızdan, adamlar arasında mürəkkəb və bəzən təzadlı münasibətlərdən, nəsillərin əlaqəsindən və gənclik ideallarına sədaqətdən danışılır. Əsas rolları Yelena Fadeyeva, Həsən Məmmədov, Ötkəm İsgəndərov, A. Məmmədov, Ariadna Şengelaya və Səidə Quliyeva ifa edirlər.

Məzmun
------

Filmdə çox aktual mənəvi-etik məsələyə toxunulur. Burada müasir həyatımızdan, adamlar arasında mürəkkəb və bəzən təzadlı münasibətlərdən, nəsillərin əlaqəsindən və gənclik ideallarına sədaqətdən danışılır. İnsan haradan harayadək yüksəlməsində xidməti olan bəzi insanları, xüsusən də həyata və elmə dair təməl bilikləri aldığı müəllimləri unudur. Müəllim isə şöhrətlənən şagirdlərini unutmur.

Filmdə məşhur alimin illər sonra pensiyaya çıxmış orta məktəb müəllimi ilə görüşündə yaşadığı sarsıntı ön plana çəkilib. Sadə, qocafəndi ömür sürən Mariya Petrovna (Yelena Fadeyeva) öz puluna keçmiş şagirdi Nərimanın (Həsən Məmmədov) kitabını da alıb. Nəriman həmin kitabı görəndə xatırlayır ki, böyük uğur qazanarkən doğma şəhərindən ona təbrik teleqramını adını unutduğu və bu üzdən cavab vermədiyi müəlliməsi vurubmuş. Xatirələrlə dolu söhbət məşhur şagirdin unudulmuş müəllimənin dolabındakı həmin kitaba «Bizi bağışlayın» etirafını yazması ilə bitir.

Film haqqında
-------------

Film yazıçı Yuri Bondaryovun eyniadlı hekayəsi üzrə ekranlaşdırılmışdır.

Rollarda
--------

Yelena Fadeyeva — Mariya Petrovna
Həsən Məmmədov — Nəriman
Ötkəm İsgəndərov — Nəriman (gənc)
A. Məmmədov — Nəriman (uşaq)
Ariadna Şengelaya — Klara
Səidə Quliyeva — Klara (gənc)
Hacımurad Yegizarov — Valid
Kamil Məhərrəmov — Əli
Zemfira Sadıqova — Nərimanın anası
Süleyman Ələsgərov — Adil

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Gülcahan Mirməmməd.* "Ekrandakı müəllimlərimiz". Mədəniyyət (az.). ANL. 3 oktyabr 2014. 2022-03-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-13.
2. 1 2  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu — 1 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh. 102

Mənbə
-----

* "Bizi bağışlayın": [C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında Yuri Bondarenkonun "Bizi bağışlayın" hekayəsi üzrə çəkilən eyniadlı film haqqında] //Bakı.- 1979.- 5 iyul.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 218.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 816.

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
* Filmin musiqiləri (video)
* Filmin musiqiləri (audio)
*

Həmçinin bax
------------

| ⛭ Arif Babayevin filmləri |
| --- |
| Cazibə qüvvəsi. Zirvə (film, 1964)  • İnsan məskən salır (film, 1967)  • Uşaqlığın son gecəsi (film, 1968)  • Gün keçdi (film, 1971)  • Ömrün ilk saatı (film, 1973)  • Alma almaya bənzər (film, 1975)  • Arxadan vurulan zərbə (film, 1977)  • Bizi bağışlayın (film, 1979)  • Birisigün, gecəyarısı... (film, 1981) |
**İranın hərbi sənayesi** zavodları ordunu müxtəlif növ silah və hərbi texnika ilə təchiz etmək məqsədilə yaradılıb. İran rəsmilərinin açıqlamalarına əsasən, ölkə 2003-cü ildə 100 milyon $ dəyərində xaricə silah ixrac etmişdir. İranın hərbi sənayesi İran Müdafiə Nazirliyinin nəzarəti altında fəaliyyət göstərir və aşağıdakı əsas bölmələrdən ibarətdir:

| Təşkilat | Fəaliyyət sahəsi |
| --- | --- |
| Elektronika Sənayesi Təşkilatı | Elektronika, kommunikasiya, elektron mübarizə, radar, peyk və s. |
| Müdafiə Sənayesi Təşkilatı | Tank, raket, bomba, silah, zirehli maşın və s. |
| Aerokosmik Sənaye Təşkilatı | İdarə olunan raket sistemləri və s. |
| İran Aviasiya Sənayesi Təşkilatı | Təyyarə, PUA, helikopter və s. |
| Dənizçilik Sənayesi Təşkilatı | Gəmi, sualtı gəmi, sualtı qanadlı raketlər və s. |

Həmçinin, İnformasiya texnologiyaları və Telekommunikasiya təhlükəsizliyi (STI) də İran müdafiə sənayesinin bir hissəsidir.

Tarix
-----

İranın hərbi sənayesi ölkənin xaricdən asılılığını azaltmaq məqsədilə İranın sonuncu şahı Məhəmməd Rza Pəhləvinin əmri ilə yaradılıb. 1973-cü ildə İran Elektronika Sənayesi (IEI) xarici ölkələrdən alınan silahların təmir olunması məqsədilə yaradılmışdır. Ölkədə İslam İnqilabı baş verməzdən əvvəl İran öz silahlarının əksəriyyətini ABŞ və digər Avropa ölkələrindən alırdı. 1971–1975-ci illər arasında şah təkcə ABŞ-dən 8 milyard $ dəyərində silah almaq haqqında müqavilə imzalamışdı. 1979-cu ildə İslam İnqilabı baş verənə qədər ABŞ bu ölkəyə böyük miqdarda silah satmaqda davam etdi.

1977-ci ildə İran Müdafiə Sənayesi Təşkilatı İsraillə birlikdə Proyekt Flower adı altında birgə raket istehsalı üzərində işləməyə başladı. 1979-cu ildə ölkə ilk mərhələdə Sovet istehsalı olan RPQ-7, BM-21 "Qrad" və "Strela-2" raketlərini istehsal etməyə başladı.

İslam İnqilabı baş verdikdən sonra İran-İraq müharibəsi olduğuna görə ABŞ İrana silah satışına embarqo qoydu. Buna görə də İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu yerli istehsala üstünlük verməyə başladı.

1992-ci ildən etibarən burada tank, piyadaların zirehli maşını, raket, sualtı gəmi və döyüş təyyarəsi istehsalına başlanmışdı.

2007-ci ildə BMT Təhlükəsizlik Şurası İranın nüvə proqramına görə bu ölkədən istənilən növ silah və texnikanın alışına qadağa qoydu. Bu sanksiyalara baxmayaraq Sudan, Suriya, Şimali Koreya kimi ölkələr İrandan silah almağa davam etdi. Həmçinin, İran Rusiyadan S-300 HHM sistemləri aldı və onu Bavar-373 adı ilə istehsal etdi.

2 noyabr 2012-ci ildə İran Ordusunun briqada komandiri olan General Hasan Seifi öz müsahibəsində bildirmişdir ki, "İran müdafiə sənayesi sahəsində əhəmiyyətli inkişaf əldə etmişdir və bütün ölkələr İranın silah istehsalı sahəsindəki inkişafından xəbərdardır". 2016-cı il məlumatına əsasən, İran Müdafiə Nazirliyi 3150-dən çox milli firma, eləcə də 91 universitetlə qarşılıqlı əlaqədədir.
**Bizim küçə** tammetrajlı bədii filmi rejissor Əlisəttar Atakişiyev tərəfindən 1961-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Lirik-psixoloji dramda müharibədə itkin düşmüş bir qızın-Saranın acı taleyindən bəhs olunur. Əsas rolları Rimma Məmmədova, Ətayə Əliyeva, Ağadadaş Qurbanov, Gündüz Abbasov və Giuli Çoxonelidze ifa edirlər.

Məzmun
------

Lirik-psixoloji dramda müharibədə itkin düşmüş bir qızın-Saranın (Rimma Məmmədova) acı taleyindən, qürbətdə başına gələn macəralardan, uzun axtarışlardan sonra xoş bir təsadüf nəticəsində anasına (Ətayə Əliyeva) qovuşmasından bəhs olunur.

Rollarda
--------

Rimma Məmmədova — Sara
Ətayə Əliyeva — Bəyim
Ağadadaş Qurbanov — Bəhram
Gündüz Abbasov — Rasim
Giuli Çoxonelidze — Fuad
Sona Aslanova — Aşxen
Nikolay Barmin — Barışev
Nikolay Volkov — Lars
Dmitri Orlov — Kurts
Yuri Averin — Park
Lev Qruber — Lem
Osman Həqqi — Musa
Nodar Şaşıqoğlu — Mehdi Hüseynzadə
Səfurə İbrahimova — Asya
Mixail Şveytser — Rus zabiti

Filmi səsləndirənlər
--------------------

Müxlis Cənizadə — Rasim (Gündüz Abbasov) (titrlərdə yoxdur)
Əli Zeynalov — Fuad (Giuli Çoxonelidze) (titrlərdə yoxdur)
Hökümə Qurbanova — Sara (Rimma Məmmədova) (titrlərdə yoxdur)
Kamil Qubuşov — Bəhram (Ağadadaş Qurbanov) (titrlərdə yoxdur)
Hökümə Qasımova — Aşxen (Sona Aslanova) (titrlərdə yoxdur)
Yusif Vəliyev — Lars (Nikolay Volkov) (titrlərdə yoxdur)
Ağasadıq Gəraybəyli — Kurts (Dmitri Orlov) (titrlərdə yoxdur)
Sadıq Hüseynov — Park (Yuri Averin) (titrlərdə yoxdur)
Bahadur Əliyev — Musa (Osman Həqqi) (titrlərdə yoxdur)
Əzizağa Qasımov — Ofisiant (Qafar Həqqi) (titrlərdə yoxdur)
Məmmədrza Şeyxzamanov — Rus zabiti (Mixail Şveytser) (titrlərdə yoxdur)
Barat Şəkinskaya - Asya (Səfurə İbrahimova)(titrlərdə yoxdur)
Əlizaman Qasımov - Mehdi Hüseynzadə (Nodar Şaşıqoğlu)(titrlərdə yoxdur)

İstinadlar
----------

1. ↑  "2011-ci ilin yubilyar filmləri". Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi. Dövlət Film Fondu. Kino-Bülleten. IV buraxılış. Bakı: Apostroff, 2011.
2. ↑  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu — 1 (filmlərin izahlı kataloqu (1898–2002)). Bakı: 2003, səh. 50

Mənbə
-----

* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 31; 304.
* Nəzirməmməd Quliyev. ""Bizim küçə"dəki Sara…" //Odlar yurdu.- 1992,- 16 iyul.- № 21.- səh. 4.
* M. Əmrahov. "Müharibə illərinin kino salnaməsi (1941–1945-ci illər)". //Təhsil, mədəniyyət, incəsənət.- 2004.- № 1.- səh. 126–129.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 139; 236.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 814.

Xarici keç
----------

* Filmi izlə
* Filmin musiqiləri (video)
* Filmin musiqiləri (audio)
**Rüstəm Paşa külliyəsi** — İstanbulda XVI əsrə aid külliyə. Osmanlı sultanı I Süleymanın kürəkəni Sədrəzəm Rüstəm Paşa tərəfindən inşa etdirilən külliyə məscid və onun altında yerləşən 2 karvansara, çeşmə və dükanlardan ibarətdir. Memar Sənan tərəfindən inşa olunan külliyənin yerləşdiyi ərazidə keçmişdə Hacı Xəlil ağa məscidi yerləşmiş, yeni külliyə bu məscid və ətrafındakı bəzi binaların satın alınaraq yerində inşa olunmuşdur. 1555–1561 tarixlərində inşa olunan külliyənın yerləşdiyi bu səmt ticarət baxımından o illərdə olduqca qaynar nöqtə olmuşdur.

Strukturu
---------

### Rüstəm Paşa məscidi

Məscid düzbucaq planlı və tək gümbəzlidir. Yerləşdiyi səmt və 2 mərtəbəli strukturu ilə xüsusi önəm daşıyan bu külliyə eyni zamanda çinili bəzəmələri ilə də məşhurdur. Məscidin şimal cəbhəsində yerləşən nisbətən yüksək həyətə ikisi məscidin yanlarından, digər ikisi isə şərq və qərb künclərindən olmaqla 4 qapı açılır. Həyətin böyük bir qismi taxta tavanla örtülüdür. Tək şərəfəli minarəsi isə məscidin şimal qərb küncündə yerləşir.

Rüstəm Paşa məscidi 1660 tarixli yanğında və 1766 tarixli zəlzələdə önəmli ölçüdə dağıntıya məruz qaldı. Zəlzələ əsnasında çökən gümbəzi və minarəsi sonradan bərpa olundu. Bundan başqa məscid 1960–1961, 1964–1969 və 1992–1995 tarixlərində təmir olunmuşdur. 

### Dükanlar

Məscidin şimal cəbhəsindəki həyətin altında 2 anbar və 8 dükan yerləşir. Məscid həyəti 15 daş sütun üzərində dayanır. Bu meydançanın altında və iki sıra ilə düzülən dükanların ortasında olduqca sadə görünüşlü çeşmə yerləşir. Bundan başqa məscidin İstanbul boğazına baxan cəbhəsindəki iki karvansara və onların ətrafında yerləşən çoxlu sayda dükan da bu külliyəyə daxildir.

Qalereya
--------

* Məscidin daxilindəki çinili bəzəmələrMəscidin daxilindəki çinili bəzəmələr
* Məscidin daxiliMəscidin daxili
* Külliyəyə aid dükanlarKülliyəyə aid dükanlar

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rüstem Pasha Mosque". 2021-10-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-16.
2. ↑
3. ↑  Carswell, 2006. səh. 74–76
4. ↑  Denny, 2004. səh. 79-94
5. ↑  Freely, Blue Guide Istanbul
6. ↑  Denny, 2004
Məzmun
------

İnsan öz pis əməlləri ilə bütün dünyanı məhv etməyə qadirdir. Lakin sağlam düşüncəyə, təmiz və pak mənəviyyata malik insanlar hər cür fəlakətin baş verməsinin qarşısını ala bilərlər. Film insanları iftiralara, boş və mənasız çağırışlara uymamağa, ayıq olmağa çağırır.

Film haqqında
-------------

Film amerikan yazıçısı Rey Bredberinin eyniadlı hekayəsinin motivləri əsasında çəkilmişdir.

Film Şahirə Kərimovanın quruluşçu rejissor kimi kinoda ilk işidir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Əsərin müəllifi:** Rey Bredberi
**Ssenari müəllifi:** Nərminə Quliyeva
**Quruluşçu rejissor:** Şahirə Kərimova
**Quruluşçu operator:** Yuri Varnovski
**Bədii rəhbər:** Eldar Quliyev
**Quruluşçu rəssam:** Rafiq Nəsirov
**Redaktor:** Eldəniz Quliyev
**Rejissor:** Əliheydər Şahbazov
**Səs operatoru:** Teymur Abdullayev
**Montaj edən:** Reyhan Mustafayeva
**Filmin direktoru:** Azər Əkbərov
### Rollarda

Mikayıl Mirzə — sərsəm
Samir Məlikov — oğlan

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 367.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 320.

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
**Yaşar Bünyad** (*tam adı: Əhmədov Yaşar Bünyad oğlu*; 10 noyabr 1956, Əngəxaran, Şamaxı rayonu) — azərbaycanlı yazıçı.

Həyatı
------

Şamaxı rayonunun Əngəxaran kəndində anadan olub. Cəmo Cəbrayılbəyli adına 5 saylı orta məktəbi bitirəndən sonra,əmək fəaliyyətinə başlayıb. Gəmi təmiri zavodunda fəhlə, hərbi xidmətdən qayıtdıqdan sonra "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında işləmiş, ailə həyatı qurandan sonra qiyabi təhsilini Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı institutunda davam etdirmişdir. 1997-ci ildən 2015-ci ilə qədər Rusiyanın Saratov vilayətində yaşayıb.Ailəlidir.3 oğlu var.

Yaradıcılığı
------------

İlkin yaradıcılığa şeirlə başlayıb. 2010cu ildən hekayələri Azərbaycan mətbuatında yayımlanmağa başlayıb. "İblis busəsi" romanı kitab şəklində geniş oxucu kütləsinə təqdim ediləndən sonra yaradıcılığına önəm verərək daha məhsuldar çalışmağa başlayıb. 9 hekayədən ibarət "Miqrant" kitabı "Çardaq yayımları" tərəfindən nəfis formada nəşr edilib.Daha sonra miqrantların həyatından bəhs edən "Azan gəmilər limanı" povesti Azərbaycan jurnalında ixtisarla çap olandan dərhal sonra kitab kimi oxuculara təqdim olunub və böyük uğur qazanıb. 2020 ci ildə "Bir qələm" nəşriyyat evi "Xoşbəxtlər arasında yaşamaq "adlı hekayələr kitabını çap edərək oxuculara təqdim edib. "Qoşalülə" hekayəsi "Ədəbi Azadlıq 2014" müsabiqəsində, "General" hekayəsi isə manera.az ədəbiyyat və mədəniyyət portalının 2014-cü ildə keçirtdiyi "Ən yaxşı hekayə" müsabiqəsində mükafata layiq görülüb. 

2018 ci ildə "Hələ ki təyyarələr uçur" hekayəsi Xalq yazıçısı Mir Cəlal Paşayev adına Beynəlxalq hekayə müsabiqəsinin qalibi seçilib. 

2019 -cu ildə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin aparıcı mətbu orqanı olan "Ədəbiyyat qəzeti"nin təsis etdiyi Əli bəy Hüseynzadə adına mükafatının laureatı olub. 2022 -ci ildə "Kulis.az" saytının "İlin hekayəsi "müsabiqəsində "Quşlar qayıtdısa" hekayəsi ikinci mükafata layıq görülüb .Azərbaycan Yaradıcılıq Fondu yazıçını ""2022 -ci ilin Ədəbyyat adamı" mükafatına layiq görüb. 

Hekayələri müxtəlif illərdə "Azərbaycan" , "Xəzan", "Yazı", Gürcüstan YB Azərbaycan şöbəinin "Körük" ədəbi-bədii jurnalında, AYB nin həftəlik "Ədəbiyyat qəzetində", "Literaturnıy Azerbaydjan" jurnalında çap olunub.

Biblioqrafiya
-------------

* İblis Busəsi (roman) "Perqament" Nəşriyyat Evi ,Bakı, 2017
* Azan gəmilər limanı, Köhlən (nəşriyyat), Bakı, 2019
* Miqrantlar (hekayələr) Çardaq Yayımları ,Bakı, 2018
* Xoşbəxtlər arasında yaşamaq Bir qələm nəşriyyatı,Bakı,2020

Xarici keçidlər
---------------

* Yaşar Bünyad proza.ru`da
* Yaşar Bünyad goodreads.com`da
**"Krım müharibəsi" medalı** — Krım müharibəsi səbəbilə yaradılan medal.

Haqqında
--------

Sultan Əbdülməcid dövründə (1839–1861) yaradılan medalın ön tərəfində zeytun budaqlarından meydana gələn çələng ortasında tuğra və *Krım 1271* (1855/1856), arxa tərəfində silah və bayraqlardan yaranan gerbin altında *La Crimea 1855* yazısı vardır. 36,5 mm həcmində, təxminən 24,25 qram ağırlığındakı medallar gümüşdən olmuşdur. Medalın dizayneri 1849-cu ildə Aya Sofyanı təmiri, 1855-ci ildə ingiliscə və fransızca olaraq Krım medalı, 1863-cü ildə Kənd Təsərrüfatı və Sənət sərgisi və 1876-cı ildə Plevne müdafiəsi və 1877–1878-ci il Rus-Türk müharibəsi medallarını dizayn edən və Osmanlı zərbxanası üçün işləyən Ceyms Robertsondur.

Digər dövlətlərdə istehsalı
---------------------------

Bu medal Krım müharibəsində Rusiyaya qarşı Osmanlı imperiyasının müttəfiqi olan Fransa və İngiltərədə də istehsal edilmişdir.

Kraliça Viktoriya (1837–1901) dövründə İngiltərədə buraxılmış gümüş medalların ön tərəfində Kraliça Viktoriyanın şəkli, ətrafında *Victoriya regina 1854* yazısı, arxa tərəfində Romalı döyüşçülər kimi geyinmiş döyüşçü və ona çələng taxan zəfər tanriçası (Viktoriya) və *Crimea* yazısı vardır.

36 mm həcmində, 31 qram ağırlığında olan bu medallar 1856-cı ildə Fransa tərəfindən də qəbul edilmişdir. Azov deyilən növləri dəniz qüvvələri mənsublarına ayrılmışdı.

Həmçinin bax
------------

* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)
* "Ləyaqət" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "İmtiyaz" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "Müharibə" medalı (Osmanlı imperiyası)

İstinadlar
----------

1. ↑  *Christodoulou, Glenn.* Medals of the Crimean War. 1985.
2. ↑  *Litherland, Joslin.* British Battles and Medals. London: Spink. 1988.
3. ↑  "James Robertson". 2009-04-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-31.
**Alp stereokaulonu** (*Sterecaulon alpinum* Laur. (S. tomntosum Fr. Var. alpinum Th. Fr. S. paschale (L) Hoffm. Var. alpinum Mudd.) 

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar"kateqoriyasına aiddir – VU D2. Nadir növdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Tallom yastıq formalı, yumşaq və ya sıx çimlər əmələ gətirir. Psevdopodesiləri açıq-boz, hündürlüyü 1-8 sm, qalınlığı 1–2 mm-dir. Derzoventral qruluşdadır, sbutrata zəif yapışır. Keçə formalı tallomu məsaməlidir. Qarıncıq tərəfdə səciyyəvi şişkincik əmələ gətirir. Fillokladiləri qalındır, ziyilşəkillidir. Sefalodiləri dənəvərşəkilli, yaşılımtıl –bozdur. Apotesiləri az müşahidə olunur, hamar, bəzən az qabarıqdır. Piknidiləri az-az rast gəlinir. Fillokladiləri C6H4(NH2)2 təsirində saralır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Vegetativ çoxalması tallo lövhəcikləri, cinsi çoxalması sporlar vasitəsilədir. Bitki örtüyünün genofondu baxımından əhəmiyyətlidir.

Yayılması
---------

Zaqatala rayonu Qala, Uzundərə, Punçilov, Qaraqaya, Jixixdaq silsilələrində; Şəki rayonu Qaflan dağ silsiləsində qumsal və daşlı torpaqlarda, qaya və töküntü bitkiliyi arasında, dəniz səviyyəsindən 2600–3100 m yüksəklikdə yayılır.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyanın təbbi bərpası azalır, ətraf mühitin mənfi təsirlərinə həssaslıq müşahidə olunur.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Sürüşməə, erroziya, aşınmalar və antropogen təsirlərdir (intensiv otarılma).

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Növün yayılmasını tam müəyyənləşdirmək və arealını xəritələşdirmək. Populyasiyalar üzərində daim nəzarət təşkil etmək lazımdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabı  Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri II nəşr, Bakı-2013
2. 1 2 3 4 5 6 7  "Arxivlənmiş surət". 2021-01-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-27.
3. 1 2  Определитель лишайников России, 1996
4. 1 2 3 4  Tərtibçlərin məlumatları.
5. ↑   Новрузов В.С. 1983

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q10647928
* Wikispecies: Stereocaulon paschale
* BioLib: 209685
* Fungorum: 406019
* GBIF: 5261384
* iNaturalist: 180488
* MycoBank: 406019
* NBN: NBNSYS0000019061
* NCBI: 50940
* PLANTS: STPA60

 |
*Molekulyar orbitallar nəzəriyyəsi*(MON) - molekullar çoxnüvəli hissəciklərdir və onların ətrafənda elektron örtüyünün olmasını göstərir.

 Hedrogen peroksidin molekulyar orbitalı

İzahı
-----

Molekulyar orbitallar nəzəriyyəsi digər kvant mexaniki nəzəriyyələrdən prinsipcə tamamilə fərqlənməklə molekulda mövcud müxtəlif nüvələrə çoxmərkəzli bir nüvə kimi baxır və onda atomların orbitalları əsasında kvant ədədlərinin kompleksi ilə səciyyələnən molekulyar orbitallar sisteminin qurulmasını qəbul edir. Molekulyar orbitallar sisteminin elektronlarla tamamlanması prosesində Pauli prinsipinin şərtləri gözlənilir. Burada həmçinin Hund qaydasının şərtləri ödənildiyi üçün elektronlar əvvəlcə burada daha aşağı enerjiyə malik olan orbitalları tutur. Lakin, molekulyar orbitallar nəzəriyyəsi elektronların atomdakı halı ilə molekuldakı halı arasında fərq olmasını qəbul edir. Doğrudan da, kimyəvi rabitənin əmələ gəlməsi zamanı qarşılıqlı təsirdə olan hər iki atomun xarici elektronlarının vəziyyəti bu və ya digər dərəcədə dəyişir. Bu dəyişiklik daxili elektronlara, demək olar ki, aid olmur. Lakin rabitənin əmələ gəlməsində bilavasitə iştirak edən xarici elektronlar nəticə etibarı ilə ayrı-ayrı atomlara deyil, molekula aid olduğundan, onların energetik halı molekulun bütün həcmi boyu yayılmış yeni orbitallarla təsvir edilir. Başqa sözlə, rabitənin əmələ gəlməsində iştirak edən elektronlar molekul həcminin bütün nöqtələrində yerləşə bilər. Lakin elektronların olma ehtimalı bu nöqtələrin hamısında eyni ola bilməz. Beləliklə, molekulyar orbitallar molekulun tərkibinə daxil olan bütün atomların nüvələrini əhatə edir. Bunlarla əlaqədar olaraq, molekulyar orbitallar nəzəriyyəsinin izah etdiyi əsas məsələlər silsiləsinə, götürülmüş müəyyən molekulda hansı molekulyar orbitalların olması, həmin orbitallarda elektron sıxlığının paylanma xarakteri və onların enerjisinin müəyyən edilməsi daxildir. Bütün bu sualların cavabı kvant mexanikasında tətbiq edilən riyazi metodlarla tapılır. molekulyar orbitallar atom orbitallarının qarşılıqlı təsiri nəticəsində ən ümumi halda aşağıdakı üç şərtin ödənilməsi şəraitində əmələ gəlir: atom orbitalların enerjisi yaxın olmalıdır; onların qapanması effektli getməlidir, onlar molekulda rabitə xəttinə görə eyni simmetriyaya malik olmalıdır.

Tətbiqi
-------

MON müxtəlif birləşmələrin öyrənilməsinə tətbiq edilir. O yalnız kompleks birləşmələrə tətbiq ilə məhdudlaşdıqda liqandların sahə nəzəriyyəsi adlanır.

Mənbə
-----

* Z.Qarayev "Qeyri-üzvi kimya", Maarif-1975.
***Böyük bostan*** qısametrajlı sənədli televiziya filmii rejissor Mirzə Mustafayev tərəfindən 1965-ci ildə çəkilmişdir. Bakı Televiziya Studiyasında istehsal edilmişdir. Film SSRİ-nin ən iri şəhərlərini bostan, tərəvəz məhsulları ilə təmin edən Azərbaycanın bölgələrindən, bu bölgələrdə çalışan zəhmət adamlarından bəhs edir.

Məzmun
------

Elmi-kütləvi filmdir. Kinolent SSRİ-nin ən iri şəhərlərini bostan, tərəvəz məhsulları ilə təmin edən Azərbaycanın bölgələrindən, bu bölgələrdə çalışan zəhmət adamlarından bəhs edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu — 2 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh. 91

Mənbə
-----

Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 170-179.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

1965-ci ilin Azərbaycan filmləri  

1960-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Məzmun
------

Əsərdə baş verən bir çox hadisələrin sonradan real olmaması şübhəsi yaranır. Yəqin bütün bunların hamısı "tilsim"lənmiş zamanın diktəsi imiş. Oruc Zeynalov *(Muxtar İbadov)* həkim psixiatrdır. Təmin olunmuş həyatı, Moskvada oxuyan oğlu, onu canından artıq sevən həyat yoldaşı Pakizə *(Fərqanə Quliyeva)*, məşuqəsi, tibb bacısı Ofeliya *(Lalə Mustafayeva)*, dostları, füsunkar bağı. Onun həyatı sadaladıqlarımızın fonunda sakit keçir, lakin müəyyən müddətədək, daha doğrusu bağı öz adına çıxarmaq istəyən Baləminin *(Rəzzaq Məmmədov)* meydana çıxmasına qədər...

Film haqqında
-------------

* Çəkilişlər "Azərbaycanfilm" kinostudiyasının pavilyonunda, Psixo-nevroloji klinikada, Binəqədi rayonunda, Novxanı kəndində, Bakının küçələrində və müxtəlif mənzillərdə aparılmışdır.
* Film "Film" Prodüser Mərkəzinin 4-cü filmidir.
* Film Anarın "Vahimə" hekayəsi əsasında çəkilib.
* Film 2005-ci ildə Bakıda keçirilən V Beynəlxalq Audiovizual Filmləri Festivalının müsabiqədən kənar — informasiya bölməsində nümayiş olunub.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Əsərin müəllifi:** Anar
**Ssenari müəllifi:** Kamran Qasımov
**Quruluşçu rejissor:** Kamran Qasımov
**Quruluşçu operator:** Mirzə Ələkbərov, Yuri Varnovski
**Məsləhətçi rəssam:** Rəfael Əsədov
**Musiqi tərtibatı:** Rauf Əliyev
**Qrim üzrə rəssam:** Vəfa Yunusova
**İcraçı prodüser:** Elnur Əliyev
**Səs rejissoru:** Emin Nəsirli
**Montaj rejissoru:** Mahir Rəhimov
**Pirotexnik:** Vaqif Qurbanov
**İşıqçı:** Şəmsi Qədirov
**İkinci rejissor:** Nadir Əliyev
**Fotoqraf:** Elnur Babayev
**Operator assistenti:** Elnur Babayev
**Qrim üzrə assistent:** Aybəniz Yunusova
**Musiqisindən istifadə edilən bəstəkar:** Rafiq Babayev
**Bədii rəhbər:** Yalçın Əfəndiyev
**Məsləhətçi:** Ağabəy Sultanov
### Rollarda

Muxtar İbadov — Oruc Zeynalov
Lalə Mustafayeva
Fərqanə Quliyeva
Rəzzaq Məmmədov
Natiq Fərzəliyev

Sponsor
-------

"Bakond" Firması

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı

Xarici keçid
------------

Filmi izlə
**Gombulmeyvə sofora** (*lat.* Sophora pachycarpa) — bitkilər aləminin paxlaçiçəklilər dəstəsinin paxlakimilər fəsiləsinin sofora cinsinə aid bitki növü.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Yeraltı hissəsi güclü inkişaf edərək, kökləri üfüqi istiqamətdə böyüyür. Gövdəsinin hündürlüyü 60 sm, yuxarıya doğru böyüyərək düzgün budaqlanan, ipəkvari tükcüklərdən və güclü inkişaf edən yarpaqlardan ibarətdir. Cüt olmayan yarpaqlarının uzunluğu 18 sm, ellipsşəkilli yarpaqlarının uzunluğu 1-2 sm, eni 0,3-0,9 sm sıx tükcüklü olub, bitki bütünlüklə sarımtıl-yaşıl rənglidir. Uzunsov-sümbülşəkilli çiçək qrupuna aid olub, zirvədə yerləşən çiçəklərin uzunluğu 7-25 sm-ə bərabərdir. Kəpənəyəbənzər çiçəklərin uzunluğu 1,5 sm, tacı sarımtıl və ya ağımtıl rəngli olur. Dolğun, şişman meyvələri qara rəngli, silindrik, uzunluğu 2-5 sm, eni 0,7-0,9 sm olmaqla, demək olar ki, gərilmişdir. Toxumları böyrəkvari-yumurtaşəkilli, diametri 0,1-0,5-0,6 sm, tünd-qəhvəyi və ya qara rəngli olub, hamar və parlaqdır.

Yovşanlı, efemerli assosiasiyalarda, uçurum, yarğan, sıldırım yerlərdə, hündürlüyü 1600 m olan dağlarda və alaqotu olan yerlərdə yayılmışdır. 

Bitkini bütün yay vaxtı - mayın sonundan, sentyabra qədər butonizasiyanın sonuna kimi toplamaq mümkündür. Hündürlüyü 5-10 sm olduqda oraq və ya bıçaqla toplanılmalıdır. Nazik təbəqə edilərək günəş altında qurudulmalıdır. Zəhərli olduğundan xammal ilə işlədikdə ehtiyatlı olmaq lazmdır. 

Xammal kimi yarpaq, gövdə, buton və çiçəkləri keyfiyyətli dərman bitkisidir. Özünəməxsus iyli, qeyri-müəyyən dadlı olmaqla, zəhərlidir (!). 

Ot və toxumu B siyahısına daxildir. Saxlanılma müddəti 2 ildir.

Tərkibi və təsiri
-----------------

Tərkibi 2-3% xinolizid sırası alkaloidlərdən ibarətdir. Başlıca alkaloid xinolizidin törəmələrindən: paxikarpin, sofokarpin, matrin, sofomatrin və flavonoidlərdən təşkil olunmuşdur.

Qanqlioblokatr, hipotenziv, vazodiliator dərmandır. Butonizasiya zamanı yabanı çoxillik ot bitkisi olan irimeyvə sofora otu keyfiyyətli xammal və dərman hesab edilir. 

Paxikarpin hidroyodid 3%-li məhlul, 0,1q həb. Qanqlioblokatr dərmandır. Uşaqlığın əzələ tonusunu yüksəldir. Pikarpin hidroxlorid kimi tanınan dərman maddəsindən mamalıq və genekoloji praktikada miopatiyada istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q4430056
* Wikispecies: Sophora pachycarpa
* EoL: 644013
* EPPO: SOBPA
* FoC: 242349678
* GBIF: 2959051
* GRIN: 315616
* IPNI: 518906-1
* IRMNG: 11189163
* NCBI: 149668
* Plant List: ild-33001
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:518906-1
* Tropicos: 13033001
* WFO: wfo-0000186530

 |
**Adi fındıq** (*lat.* Corylus avellana) — bitkilər aləminin fıstıqçiçəklilər dəstəsinin tozağacıkimilər fəsiləsinin fındıq cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Amerikada, Kanadada, Kiçik Asiyada, Avropada təbii halda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 3-9 m-ə çatan, sıx çətirli, çox gövdəli ağac və ya koldur, çətiri yumurtavari, sıxbudaqlıdır. Gövdəsinin qabığı açıq-boz, cavan zoğları açıq-qəhvəyi rəngdədir. Tumurcuqları yumurtavari, qırmızımtıl-qonur rənglidir, kənarlarında dəyirmi pulcuqları vardır. Yarpaqları 6-12 sm uzunluqda, 5-9 sm enində, dəyirmi, yumurtavari-dəyirmi və ya oval formadadır, dib hissəsi bir qədər qeyri-bərabər ürəkvaridir, təpə hissəsi kəskin surətdə mişardişlidir, yuxarı hissəsində 5-6 iri dilimvari diş vardır, üst tərəfi tünd-yaşıl, bulanıq, alt tərəfi açıqdır; cavan yarpaqlarının üzəri seyrək tüklüdür, sonralar üst tərəfi çılpaqlaşır, alt yan damarları 8-10 cütdür. Yarpaq saplaqlarının uzunluğu 10-20 mm-dir. Çiçəkləri müxtəlifcinslidir. Erkəkcik sırğaları 2-5 sm uzunluqdadır, 3-5-i bir yerə toplanmışdır. Qozalarının uzunluğu 18 mm-ə qədərdir, kürəvi şəkildən başlayıb yanları sıxılmış şəkilədək müxtəlif formalardadır, açıq rəngdən tutmuş ta tünd-qəhvəyi rənglərə qədər dəyişir, qabığı nazikdir. Fevral-mart aylarında çiçək açır. Meyvələri avqust-sentyabr aylarında yetişir. Vegetativ yolla və ya toxumlar vasitəsilə çoxaldılır.

Ekologiyası
-----------

Kölgəyə, rütubətə davamlıdır, torpağa tələbkardır. Əhəngli torpaqları sevir, kasıb torpaqlarda bitmir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Zaqatala, Şəki, Balakən, Qax, Qəbələ, Oğuz, Quba, Xaçmaz, Gəncəd, Daşkəsən, Gədəbəy, Göygöl eləcə də Cənub bölgəsində orta dağ zonası meşələrində bitir.

İstifadəsi
----------

Qozasının tərkibində 65 % yağ, 3,5 % şəkər vardır; müxtəlif şirniyyatların hazırlanmasında istifadə olunur. Qabığı möhkəmdir, müxtəlif mebellərin, səbətlərin düzəldilməsində qiymətli xammaldır. Dekorativ bitki kimi becərilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnæi C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 998.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q124969
* Wikispecies: Corylus avellana
* APNI: 450709
* ARKive: corylus-avellana
* BioLib: 3426
* Ecocrop: 2246
* EoL: 1147599
* EPPO: CYLAV
* EUNIS: 168083
* FNA: 233500449
* GBIF: 2875979
* GRIN: 11643
* iNaturalist: 54491
* IPA: 11675
* IPNI: 295446-1
* IRMNG: 10428625
* ITIS: 501642
* IUCN: 63521
* MoBotPF: 277826
* NBN: NBNSYS0000003839
* NCBI: 13451
* NZOR: ae894f32-452a-407b-9d62-f7f0aafff54c
* NZPCN: 7657
* PalDat: Corylus\_avellana
* PfaF: Corylus avellana
* PFI: 256
* Plant List: kew-47841
* PLANTS: COAV80
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:295446-1
* Tropicos: 3600036
* VASCAN: 3722
* WCSP: 47841
* WFO: wfo-0000925259

 |
***Ştaudinger reaksiyası*** — 1919-cu ildə German Ştaudinger tərəfindən kəşf edilmiş, azidlərin və fosfinlərin (və ya fosfitlərin) qarşılıqlı təsiri ilə fosfazenlərin (iminofosforanlar) sintezi üçün bir üsuldur [1] [2]:

R3P + R'N3 {\displaystyle \to } R3P=NR' + N2
Reaksiya nəticəsində əmələ gələn fosfazenlər sonrakı transformasiyalara daxil edilir. Beləliklə, amin və fosfin oksidin əmələ gəlməsinə səbəb olan fosfazenlərin hidrolizi, azidlərin aminlərə reduksiya olunması üçün bir metod kimi istifadə olunur (Ştaudinger reduksiyası):

{\displaystyle {\mathsf {R\_{3}P{\text{=}}NR^{1}+H\_{2}O\rightarrow R^{1}NH\_{2}+R\_{3}P{\text{=}}O}}}
Fosfazenlərin karbonil birləşmələri ilə qarşılıqlı təsiri iminlərin sintezi üçün bir metod kimi istifadə olunur (Ştaudingerə görə iminasiya):

{\displaystyle {\mathsf {R\_{3}P{\text{=}}NR^{1}+R\_{2}^{2}CO\rightarrow R\_{2}^{2}C{\text{=}}NR^{1}+R\_{3}P{\text{=}}O}}},
İzosiyanatlar bir karbonil komponenti olaraq istifadə edildikdə, bu imitasiya karbodiimidlərin meydana gəlməsinə səbəb olur:

R3P=NR1 + R2N=C=O {\displaystyle \to } R2N=C=NR1 + R3PO

Reaksiya mexanizmi
------------------

Reaksiya, fosfazidin əmələ gəlməsi ilə azid qrupunun son azot atomuna fosfinin nükleofil əlavə edilməsinə əsaslanır. Tsiklik bir aralıq əmələ gəldikdən və molekulyar azot məhv edildikdən sonra azin-ilid şəklində yük ayrılması ilə təqdim edilə bilən iminofosforan əmələ gəlir.

центр

Modifikasiya
------------

2000-ci ildə K. Bertozzi qrupu, Ştaudinger reaksiyasının dəyişdirilməsini təklif etdi: [3], burada elektrofil tələ istifadə edildi , belə ki, amid və fosfin oksid əmələ gəlməsi ilə bir aza-ilid aralıq maddə kimi bir karbon turşusunun metil efiri əmələ gəlir. Adi Staudinger reaksiyasından fərqli olaraq, bu vəziyyətdə hər iki məhsul kovalent şəkildə əlaqələndirilir; bu səbəbdən bu modifikasiya "Staudingerligation" adlanır və kimyəvi biologiyada geniş istifadə olunur [4].

Mənbə
-----

1. StaudingerH. Meyer J. Über neue organische Phosphorverbindungen III. Phosphinmethylenderivate und Phosphinimine. (нем.) // Helv. Chem. Acta. — 1919. — Bd. 2, H. 1. — S. 635–646. — doi:10.1002/hlca.19190020164.
2. ↑ Gololobov Yu. G. Zhmurova I. N. Kasukhin L. F. Sixty years of Staudingerreaction (англ.) // Tetrahedron. — 1981. — Vol. 37, iss. 3. — P. 437–472. — doi:10.1016/S0040–4020(01)92417 — # Saxon E. Bertozzi C. R. Cell Surface Engineering by a Modified StaudingerReaction (англ.) // Science. — 2000. — Vol. 287, iss. 5460. — P. 2007–2010. — doi:10.1126/science.287.5460.2007.
3. ↑ Schilling C. I. Jung N. Biskup M. Schepers U. Stefan Brase S. Bioconjugation via azide–Staudingerligation: an overview (англ.) // Chem. Soc. Rev. — 2011. — Vol. 40. — P. 4840–4871. — doi:10.1039/c0cs00123f.
**İqliməuyğunlaşma** — orqanizmlərin yeni həyat şəraitinə uyğunlaşması. İki cür iqliməuyğunlaşma ayırd edilir: 

1. orqanizmlərin maddələr mübadiləsinin dəyişməsi ilə gedən uyğunlaşma;
2. növün genetik quruluşunun dəyişilməsi ilə gedən uyğunlaşma.

İqliməuyğunlaşma populyasiya genofondunun zənginliyi ilə müəyyən olunur. İqliməuyğunlaşma mədəni bitkilərin və heyvanların arasında aparıldıqda süni iqliməuyğunlaşma, yabanı bitkilərin və vəhşi heyvanların növləri arasında (heyvanların miqrasiyası, bitkilərin insan, heyvan, külək və s. vasitəsilə təsadüfən başqa sahələrə aparılması) baş verdikdə isə təbii iqliməuyğunlaşma hesab olunur. İqliməuyğunlaşmanın öyrənilməsi və inkişafında Ç.Darvinin böyük rolu olmuşdur. İqliməuyğunlaşma təlimini İ.V.Miçurin və M.F.İvanov inkişaf etdirmişdir. Bitkilərdə iqliməuyğunlaşma həmişə arealın genişlənməsinə səbəb olur. Azərbaycannda Amerika aqavası, palmanın bir neçə növü, Şimali Amerika ağ akasiyası, atşabalıdı, yapon stifnolobiumu və s. bitkilər iqlimə uyğunlaşdırılmışdır. Azərbaycan faunası iqliməuyğunlaşma nəticəsində xeyli dəyişmişdir (bataqlıq qunduzu, yenot, xallı maral və s.). Kənd təsərrüfatı heyvanlarının iqlimə uyğunlaşdırılması uzun müddətli, mürəkkəb əhlilləşdirmə şəraitində keçir və bu prosesdə insan əməyinin rolu böyükdür.

İqlim optimumu
--------------

Canlı orqanizmlər üçün temperatur rejimi və rütubətliyin miqdar parametrlərinin vaxta və əraziyə görə bir-birinə uyğun gəlməsi.

İqlim rayonlaşması
------------------

Eyni iqlim şəraitinə görə ərazini (vilayət, ölkə və s.) qurşaq, zona, vilayət və daha kiçik rayonlara bölünməsi.

Xarici keçidlər
---------------

* İQLİM VƏ İNSAN CƏMİYYƏTİ Arxivləşdirilib 2017-08-02 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* İqlim

İstinadlar
----------

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm" nəşriyyatı. Bakı: 2003
Filmin məzmunu
--------------

Babək (*Səid Kəngərani*) adında sadə bir oğlan Pərvanə (*Ququş*) adlı məşhur müğənniyə aşiq olur. Sonradan Babəki sevən müğənni uzun müddət onun xəstə olduğunu bilmir. O, sevdiyi oğlanın ağır sağalmaz qan xəstəliyindən əziyyət çəkdiyini bildikdə hər şey dəyişir. Pərvanə getdikcə bütün həyatının qaranlıq və mənasız olduğunu dərk edir. Artıq səhnələrdə ifa etmək qüdrətini özündə hiss etmədikdə qərara alır ki, həyatını sevdiyi insana həsr etsin. Ümidlə Babəki Fransaya müayinəyə aparmaq istəyir. Təyyarə havaya qalxmağa başladıqda Babəkin getdikcə ağırlaşan səhhəti tab gətirmir. Pərvanə sevgilisinin əllərinin soyuduğunu hiss etdikdə Babəkin öldüyünü anlayır. Lakin Babəkdən ayrılmaq istəməyən Pərvanə ona yaxınlaşanlara hər şeyin yaxşı olduğunu söyləyir. Fransaya qədər başı çiyinlərində olan Babəkin əllərini ovuclarında tutub heç nə baş verməmiş kimi yoluna davam edir.

Xarici keçidlər
---------------

* Filmin IMDb səhifəsi
* astaneh.com
* googoosh.TV Arxivləşdirilib 2006-10-27 at the Wayback Machine
* Filmdən musiqi parçaları
* Filmdən musiqi parçaları

Həmçinin bax
------------

* Ququş
**Laz əlifbası** *(lz. Lazuri Alboni/ლაზური ალბონი)* — Laz xalqı tərəfindən istifadə olunan əlifba.

Tarixi
------

Abxaziyada laz dilində nəşr olunmuş qəzet - "Mçita Muru" ("Qızıl ulduz")
Uzun müddət lazların əlifbası olmamışdır. Amma 1920-ci illərdən etibarən laz dilinin əlifbasının yaradılması üçün işlər aparılmağa başlanmışdır. Proffessor Niko Maara görə Osmanlı padşahı II Əbdülhəmid dövründə bu işlə məşğul olan Hopalı Faiq Əfəndi təzyiqlərə məruz qalmışdır, ailəsi ilə birlikdə sürgün edilərək işləri alınmışdır.

Laz əlifbasının yaradılmasındaən böyük pay sahibi İsgəndər Zitdir. İsgəndər Zit 1920-ci illərdə SSRİ-də latın mənşəli Laz əlifbası hazırlamışdır. O dövrdə SSRİ-də açılan laz məktəblərində bu əlifbadan istifadə olunmuşdur. Həmçinin İsgəndər Zit bu əlifba ilə birçoxkitab yazmışdır. İsgəndər Zit lazdilinin yazılı dil olması üçün göstərdiyi cəhdlərə görə 1938-ci ildə öldürülmüşdür.

Fəxri Lazoğlu tərəfindən latın əlifbasına əsasən hazırlanan başqa laz əlifbası 1984-cü ildəortaya çıxmışdır. O bu işə 1970-ci illərdə başlamışdı. Lazoğlu əlifbası ilk dəfə Almaniyada yaşayan lazlar tərəfindən LAZEBURA adlı jurnalda nəşr olunmuş və qafqazoloji konqreslərdə təqdim olunmuşdur. 35 hərfli bu Laz əlifbası 1993-cü ildə OGNİ jurnalında yayınlandıqdan sonra Türkiyə lazları tərəfindən də istifadə olunmağa başlanmışdır.

Gürcüstanda yaşayan lazlar gürcü əlifbasından da istifadə edirlər.

Əlifba
------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Latin Laz əlifbası | Mxedruli Laz əlifbası |   | Latin Laz əlifbası | Mxedruli Laz əlifbası |
| A | ა
 | B | ბ |
| C | ჯ
 | Ḉ | ჭ |
| D | დ
 | E | ე |
| F | ჶ
 | G | გ |
| Ğ | ღ
 | H | ჰ |
| X | ხ
 | I | ი |
| J | ჟ
 | K | ქ |
| Ǩ | კ
 | Q | ყ |
| L | ლ
 | M | მ |
| N | ნ
 | O | ო |
| P | ფ
 | Ṕ | პ |
| R | რ
 | S | ს |
| Ş | შ
 | T | თ |
| Ť | ტ
 | U | უ |
| V | ვ
 | Y | ჲ |
| Z | ზ
 | Ž (dz) | ძ |
| Ʒ (ts) | ც
 | Ǯ (tz) | წ |

İstinadlar
----------

1. ↑  "Laz (ლაზური ნენა/Lazuri nena)". Omniglot. 2013-01-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 sentyabr 2022.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Yeni məscid.

**Qəbələ şəhər Yeni məscidi** — Qəbələ şəhəri ərazisində məscid.

Tarixi
------

Qəbələ şəhər Yeni məscidin inşaat işlərinə 2010-cu ilin may ayından başlanılıb və 2013-cü ilin əvvəlində məscidin tikintisi başa çatıb. 
Məscid Heydər Əliyev Fondunun sifarişi ilə tikilib.

Binanın tikinti sahəsi 715 kvadratmetr, minarənin hündürlüyü isə 25 metrdir. Məsciddə eyni vaxtda 450 kişi, 150 qadın olmaqla ümumilikdə 600 nəfər mömin ibadət edə bilər.

Məscidin divar və sütunlarına müqəddəs Qurani-Kərimdən surələr yazılmış, divarları və sütunları Azərbaycan nəqqaşlıq məktəbinin və Şərq ornamentlərinin nadir nümunələrindən istifadə olunmaqla dini rəmzlərlə bəzədilib.

Məsciddə axund, dərs, kitabxana, mərasim, qadın və kişilər üçün dəstəmaz otaqları və köməkçi tikililər vardır. Məscidin həyəti yaşıllaşdırılmış, dekorativ ağaclar əkilmiş, müasir işıqlandırma sistemləri quraşdırılmış və iki fontan inşa edilmişdir.

2013-cü il fevralın 28-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev məscidin açılışında iştirak edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-04-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-03.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-11-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-03.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2013-03-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-03.
***Biz gələcəyin dərziləriyik*** qısametrajlı sənədli filmi rejissor Kamil Mirzəyev tərəfindən 1970-ci ildə çəkilmişdir. "Peşətexfilm" Studiyasında istehsal edilmişdir. Film üst paltarları biçiciləri və dərzilər hazırlayan Bakıdakı 2 saylı peşə-texniki məktəb haqqındadır.

Məzmun
------

Film üst paltarları biçiciləri və dərzilər hazırlayan Bakıdakı 2 saylı peşə-texniki məktəb haqqındadır. Filmdə məktəbin kabinetləri, emalatxanaları göstərilir, şagirdlərin Əli Bayramov və Volodarski adına fabriklərdə bu peşəyə necə yiyələnmələri barədə danışılır.

Festival və mükafat
-------------------

1970-ci ildə Bakıda V.İ.Leninin anadan olmasının 100 illiyinə və Sovet Azərbaycanının 50 illiyinə həsr olunmuş VII Respublika həvəskarlar filmləri festivalıbda film Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının, AHİŞ və Azərbaycan LKGİ MK-nın diplomunu almışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu — 2 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh. 137

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

1970-ci ilin Azərbaycan filmləri  

1970-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
**Manvel Sarıbekyan hadisəsi** — 11 sentyabr 2010-cu ildə Ermənistanın sərhədyanı Qoturbulaq kəndinin sakini Manvel Sarıbekyanın Azərbaycan ordusu tərəfindən əsir götürülməsi. Hadisə Azərbaycanın sərhədyanı Zamanlı kəndi yaxınlığında baş vermişdi. Azərbaycanda Sarıbekyan casusluqda və terror aktına cəhddə ittiham olunmuşdu. Ermənistanda Sarıbekyanın qohumları iddia etmişdilər ki, o, 11 sentyabrda səhər saatlarında odun yığmağa getmişdi..

Azərbaycan hakimiyyəti Sarıbekyanın Azərbaycan sərhədini keçərək Zamanlı kəndində məktəbi partlatmaq niyyətində olan təxribat qrupunun üzvü olduğunu etiraf etdiyi dindirmə videosunu yaymışdı. Ermənistan Müdafiə Nazirliyi iddia etmişdi ki, videoda Sarıbekyanın məruz qaldığı işgəncə izləri müşahidə olunur.

5 oktyabr 2010-cu ildə Manvel Sarıbekyan Bakıda həbsxanada ölü tapılmışdır. Azərbaycan hakimiyyəti onun intihar etdiyini bildirmişdi. Ermənistanın xarici işlər naziri Edvard Nalbandyan Manvel Sarıbekyanın öldürüldüyünü irəli sürmüşdü.

2020-ci ildə Avropa İnsan Haqları Məhkəməsi Azərbaycanın Manvel Sarıbekyana qarşı yaşamaq hüququnun pozulmasını və işgəncənin qadağan olunmasını tanımışdır. Məhkəmə Azərbaycan hakimiyyətini Manvel Sarıbekyanın qohumlarına 60 min avro ödəməyə və onun ölümü ilə bağlı istintaqı bərpa etməyə məcbur etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Отец Манвела Сарибекяна: министр обороны Армении не принимает меня
2. ↑  [В Армении не верят в версию о самоубийстве Манвела Сарибекяна]
3. ↑  "Убийство гражданина Армении Манвела Сарибекяна - очередной пример азербайджанского терроризма: Налбандян". 2021-12-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-11.
4. ↑  "ЕСПЧ обязал Азербайджан выплатить 60 тысяч евро семье Сарибекяна". 2022-05-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-11.
**Bürünc medal** — mükafat olaraq istifadə edilən medal növlərindən biri. Hər hansı yarış müsabiqəsində yarış iştirakçıları arasında üçüncü yeri tutan iştirakçıya bürünc medalı təqdim edilir. Ənənəvi olaraq birinci və ikinci yeri tutan qaliblər müvafiq olaraq qızıl və gümüş medallarla mükafatlandırılır.

Tarix
-----

Belə fərqli bir rozetin anlayışı ilk növbədə orta əsrlərdə hərbi işdə döyüşçülərin fərqləndirilməsi zamanı yaranmışdı, lakin vaxt keçdikcə qeyri-döyüş əvəzi bürünc medalı kimi adlandırıldı. Orta əsrlərdə bürünc medalı "Şöhrət sahəsinə layiq" və "Hərbi şücaət" adı kimi təqdim edilirdi.

Gümüş məktəbli medalı. İtaliya
Bir sıra turnirlərdə, boks, cüdo, taekvondo və güləş kimi bəzi idman növlərində iki bürünc medal qazanmaq mümkündür. Birinci bürünc medalının sahibi açıqlandıqdan sonra hər yarım finalistə artıq bir bürünc medalının sahibi olmaq üçün yenidən şans verilir.

Olimpiya oyunları
-----------------

Qədim Olimpiya Oyunlarının müsabiqələrində əsas Olimpiya mükafatı medal yox idi. 1896-cı ildə mükafatlandırma qaydası təsis edildi və yerindən asli olmayaraq yalnız, gümüş medal təqdim olunurdu.

1904-cü ildə isə Olimpiya Oyunlarında keçirilən yarış müsabiqəsinin təşkilatçıları tərəfindən ilk üç yerin qalibinə qızıl, gümüş və bürünc medalları təşkil olundu.

Həmçinin bax
------------

* Qızıl medal
* Gümüş medal

Ədəbiyyat
---------

* *Косарева А. В.* Искусство медали: Книга для учителя. — 2-е изд. доп и перераб. — М.: Просвещение. 1982. — 127 с.: ил.
* *Фенглер Х. Гироу Г. Унгер В.* Словарь нумизмата: Перевод с немецкого — М.: Радио и связь, 1982. — 328 с.

Xarici keçidlər
---------------

* Дизайн олимпийских медалей
**Üzü küləyə** — 1977-ci ildə çəkilmiş Azərbaycan filmi.

Məzmun
------

Film çoxplanlıdır. Burada dənizin çirklənməsi, Xəzərin balıq problemi və bir də quşların dövlət tərəfindən qorunması məsələlərinə toxunulmuşdur. Filmdə müasirlərimizin xarakterlərindən, onların mənəvi kamilliyindən, bir-birilərinə münasibətlərindən də söz açılır.
Filmin qəhrəmanları gənclərdir. Onları inkişafımızın sabahı və gələcəyi düşündürür. İstər insanlara, istərsə də təbii sərvətlərə qayğı ilə yanaşan bu gənclər xalq malını dağıdanlara qarşı barışmazdırlar.

Film haqqında
-------------

* Kinolent Mərkəzi televiziyanın (Moskva) sifarişi ilə çəkilmişdir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi :** Oqtay Orucov
**Quruluşçu rejissor :** Əbdül Mahmudov
**Quruluşçu operator :** Zaur Məhərrəmov
**Quruluşçu rəssam :** Fikrət Əhədov
**Bəstəkar :** Aqşin Əlizadə
**Səs operatoru :** Vladimir Savin
**Montaj edən :** Gülşən Səlimova
**Rejissor :** Rafiq Yüzbaşov
**Operator :** Amin Novruzov
### Rollarda

Adil İsgəndərov-Fərman
Elxan Əhədzadə-Ramiz
Tanilə Əhmərova-Nərgiz
Muxtar Maniyev-Əbülfəz
Əli Zeynalov-Əhməd dayı
Kamal Xudaverdiyev-İlyas Məmmədov
Həsən Məmmədov-Əlibala
Zemfira Sadıqova-Nazlı xanım
Kamil Məhərrəmov
Zilli Namazov

Mənbə
-----

* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 218.

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
"Cənab Pundalik" filmi — Rejissor Dadasaheb Tornenin çəkdiyi 1912-ci il Hindistan filmidir. Hindistan kino tarixində ilk filmlərdən biri hesab olunur.

Tarix
-----

"Cənab Pundalik" səssiz filmi Hindistan kino tarixində ilk filmlərdən biri hesab olunur. Filmi Dadasaheb Torne özü tək çəkmişdir. Filmin çəkilişi 2 həftə sürdü. Ondan sonra çəkilmiş kinolentlər Londona göndərilib emal edildi. 18 may 1912-ci ildə film Hindistanda göstərildi.

Bəziləri bu filmin ilk Hindistan filmi olmağa layiq olmadığını qeyd etdi. Onlar 1913-cü ildə çəkilmiş Raca Harişçandranın ilk film olduğunu iddia etdilər. Bu fikirlər mübahisəli olaraq qaldı, çünki, sübuta yetirilməmişdi. Bu fikirlər həm də iki Dadasahebin arasında buzların ərimədiyini də göstərirdi.

Filmin Londona göndərilməsi və Conson adlı bir ingilisin bu barədə bir pyes yazması da tənqid olundu.

1996-cı ildə çap olunan "Marathi və Hind kino əlaqələri" kitabında "Cənab Pundalik" filminin bir neçə kadrlarının şəkli də çap olundu. Bu, neçə ildən sonra ilk idi.

2012-ci ilin 18 mayı filmin 100 illiyi təntənəli şəkildə qeyd olundu.

Xarici keçidlər
---------------

"Pundalik" ilk olmaq şərəfini əldən verdi Arxivləşdirilib 2013-05-30 at the Wayback Machine
Məzmun
------

İsfəndiyar pul qazanmaq məqsədilə sevgilisi Sürəyyanı (*Məlahət Abbasova*) kənddə qoyub Moskvaya gedir. İllər ötür, amma İsfəndiyardan xəbər çıxmır. Bunu görən Sürəyya onun ardınca yola düşür. Rus dilini bilməyən və ömründə şəhər görməyən Sürəyya Moskvada çox çətinlik çəkir. Bununla belə o, öyrənir ki, İsfəndiyar burada bir rus qızı ilə evlənib. Onların Əli (*Ülvi Məmmədov*) adında 3 yaşlı uşaqları da var. Onu da öyrənir ki, arvadı ərini və uşağını atıb başqa kişiyə ərə gedib. Sürəyya İsfəndiyarın oğlu Əlini götürüb kəndlərinə qayıdır...

Kinolent insanın öz doğma torpağı qarşısında mənəvi borcundan, gənc kəndli qızının daxili aləminin böyüklüyündən danışır.

Film haqqında
-------------

* Film aktrisa Məlahət Abbasovanın kinoda ilk işidir.
* Film aktrisa Naibə Allahverdiyevanın kinoda ilk işidir.
* Film Mərkəzi televiziyanın (Moskva) sifarişi ilə çəkilmişdir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Əkrəm Əylisli
**Quruluşçu rejissor:** Tofiq İsmayılov
**Quruluşçu operator:** Valeri Kərimov
**Quruluşçu rəssam:** Kamil Nəcəfzadə
**Bəstəkar:** Tofiq Quliyev
**Səs operatoru:** Vladimir Savin
**Mahnıların mətni:** Fikrət Qoca
**Rejissor:** Yusif Əlizadə
### Rollarda

Məlahət Abbasova-Sürəyya
Ülvi Məmmədov-Əli
Yaşar Nuri-Musa
Pyotr Qlebov-Kolya dayı
Tofiq Mirzəyev-Məmməd
Hacı İsmayılov-Qeysər
Elmira Şabanova-Bəyaz xala
Rza Xudiyev-Seyfəddin
Emil Paşayev-Ququş
Muxtar Avşarov-Kənd sakini
Gündüz Abbasov-Gündüz
Dadaş Kazımov-Kənd sakini
Sofa Bəsirzadə-Kənd sakini
Muxtar Maniyev
Səidə Quliyeva-Müəllimə
Tariyel Qasımov
Naibə Allahverdiyeva-südçü qız

Şəkil
-----

|  |
| --- |
|  |

Mənbə
-----

* Öz arvadını Moskvada başqasıyla tutan azərbaycanlı

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı

Xarici keçid
------------

Filmi izlə