recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Blinçik** (*rus.* **Блины**) Mayalı xəmirdən qızartma üsulu ilə bişirilmiş nazik kökə.

Ərzaqlar
--------

*16 balaca və ya 8 iri içi doldurulmuş blinçik üçün*

### Blinçik Üçün:

* 2 yumurta
* 1 xörək qaşığı şəkər tozu
* bir çimdik duz
* 2 stəkan süd (əgər diyetik blinçik istəyirsinizsə, onda 1 stəkan süd bir stəkan su istifadə edin)
* 1 1/5 stəkan un
* 2 xörək qaşığı duru yağ

### İçi Üçün:

* 500 q çəkilmiş mal əti
* 1 ədəd orta boy soğan
* duz
* istiot
* qızartmaq üçün duru yağ

Hazırlanma qaydası
------------------

Əvvəlcə içi hazırlayın. Bunun üçün tavada təxminin 2 xörək qaşığı duru yağı qızdırıb, bu yağda soğan və əti tez-tez qarışdıra-qarışdıra bərabər qızardın. Ət-soğan qızardıqdan sonra onu ət çəkən maşından keçirin ki, koma-koma qalmasın, iç narın olsun, amma bu istəyə görədir. İçi duzlayıb istiotlayın. (Əgər kaloriyası az blinçik istəyirsinizsə, onda əti qızartmaq yerinə, tikə mal ətini duzlu suda bişirin, sonra ət çəkən maşında çəkin, yağda qızardılmış soğan əlavə edin).

İndi isə blinçikləri hazırlayın. İri qabda xəmirin ərzaqlarını yaxşıca qarışdırın.

Kiçik tavanın dibinə yağ sürtün. Blinçikin xəmirindən təxminən 1/4 stəkan götürüb tavaya tökün. Əgər iri blinçik etmək istəyirsinizsə, onda iri tavadan istifadə edərək xəmirin miqdarını da artırın. Xəmiri tavaya tökən kimi, tavanı o tərəf bu tərəfə əyin ki, xəmir yayılsın. Blinçikin bir tərəfi qızaran kimi, o biri tərəfinə çevirib qızardın. Beləcə bütün blinçikləri bir-bir bişirib bir qabda üst-üstə yığın.

Hər blinçikin ortasına hazırladığınız içdən qoyun. Zərf şəklində bükün.

İndi isə tavada azacıq duru yağ qızdırın. Blinçiklərin hər iki tərəfini bu yağda azacıq qızardın. Bunu etdiyinizdə blinçiklər kip olacaq və içi dağılmayacaq. Qızardılmlış blinçikləri salfet kağızının üstünə qoyub yağını çəkdirin (yeməyin az kalorili olması üçün doldurulmuş blinçikləri yağda qızartmasanız da olar). Sonra isə süfrəyə verilir.

Mənbə
-----

* Ətli Blinçik
**Qəmərülmülk Vəziri** (1905–1959) – İranın ilk qadın müğənnilərindən biri.

Həyatı
------

Qəmərmülk 1905-ci ildə Qəzvin vilayətinin Takestan şəhərində anadan olmuşdu. Kiçik yaşlarında valideynlərini itirmişdi. Nənəsi Molla Xeyrənsə xanımın himayəsində böyümüşdü. Molla Xeyrənsə onu özü ilə aşura məclislərinə aparırdı. Burda o, ilk dəfə rövzəxanlıqla tanış olur. Evdə bu stildə oxumağa başlayır. Gözəl səsini duyan qonşular ona Tehrana getməyi tövsiyə edirlər. Qəmərülmülk Tehranda tez bir zamanda məşhurlaşır. Toylarda oxuyan Qəmərülmülkü ney ustası Mürtəza Neydavud kəşf edib cilalayır. Ona İran musiqisinin dərinliklərini öyrədir. Onu opera və teatrlara dəvət edirlər. Laləzarda yerləşən Kinostudiya onu filmlərdə görmək istəyir. Mədəni tədbirlərə yolu açılan Qəmərülmülk məşhur şair və bəstəkarlarla tanış olur. Milli Radio onun konsertlərini təşkil edir. Qəmərülmülk İran mədəniyyət və musiqi tarixinə öz adını qızılı hərflərlə yazdırıb.

Qəmərmülk Vəziri 6 avqust 1959-cu ildə vəfat edib.

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* QAMAR-AL-MOLUK VAZIRI, Encyclopedia Iranica
* A moon in the sky of Iranian music (BBC Persian)
* Astaneh.com audio collection of her works
* A rare photograph of Ghamar ol-Molouk:  Arxivləşdirilib 2012-02-11 at the Wayback Machine
* "Aman az in Del" Arxivləşdirilib 2011-11-09 at the Wayback Machine sang by Ghamar on Iraj Miza’s death
Böyük Orion dumanlığı

**Dumanlıq** və ya **Nebula**  — astronomik səma cisimləri yığını.

Bizim Qalaktikanın tərkibində hətta teleskopda belə ləkələr kimi görünən, əsasən qaz və tozdan ibarət olan dumanlıqlar da vardır.

### Növləri

#### Planetar dumanlıqlar

Bəzi dumanlıqlar formasına görə planetlərə bənzəyir və buna görə də planetar dumanlıq adlanır. Bu tip dumanlıqlara Lira bürcündə yerləşən dumanlıqları nümunə göstərmək olar.

#### Diffuz dumanlıqlar

Qeyri-müntəzəm formaya malik olan dumanlıqlardır. Bu tip dumanlıqlara nümunə olaraq Orion bürcündəki dumanlıqları göstərmək olar.

Tarixi rəvayət və əfsanələr
---------------------------

Nebula insanlar üçün ən ağır, ən ciddi və ən pis təhlükə sayılır.

Nebulanın yerə yaxınlaşacağı və bunun da çox pis nəticələrə səbəb olacağını qədim maya təqvimi ilə yanaşı, mayaların rəvayətləri ilə əfsanələrində də əks olunduğu iddia edilir.

Mayaların "Xibalba" dedikləri Nebula çox qədimlərdə "qorxu yeri" adlandırılırdı.

Maya sivilizasiyası məhv oldu, Nebula unuduldu. O dövrdən XVII əsrə qədər Nebuladan heç bir kitabda, yazıda və ya rəvayətdə bəhs olunmadı.
**Dağlıq öküzotu** (*lat.* Arnica montana) — bitkilər aləminin astraçiçəklilər dəstəsinin mürəkkəbçiçəklilər fəsiləsinin öküzotu cinsinə aid bitki növü.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Dağ öküzotu çoxillik ot bitkisidir. Kökümsovu sürünən, üfüqi budaqlanan, uzunluğu 15 sm-ə qədər, xarici tərəfdən qəhvəyi və ya tünd-qəhvəyi olub, çoxsaylı sapşəkilli kökü vardır. Kökümsovu 1–2 sm dərinlikdə və ya səthdə yerləşir. Yarpaqları qarşı-qarşıya, oturaq, bütövkənarlı, tərsyumurtaşəkilli, yuxarı hissədən dəmir parıltılı, aşağı hissədən çılpaq, uzunluğu 15–17 sm olmaqla, iri çətirlərdən ibarətdir. Gövdəsi tək (bəzən 2–3), hündürlüyü 60 sm-ə qədər, düzgövdəlidir. Çiçəkləri zəngşəkilli, ikicərgəli, yarpaqlarının forması uzunsov-neştərvari, rəngi isə yaşılımtıl-bozdur. Kənar çiçəkləri 14–20 dilcikli və 3 dişciklidir. Orta çiçəkləri boruşəkilli, ikicinsli və çoxsaylıdır. Bütövkənarlı çətirin diametri 3 sm olub, dilşəkilli və boruşəkilli çiçəklərdən ibarət səbətciklər malikdir. Çiçəkləri zəngşəkilli, ikicərgəli, yarpaqlarının forması uzunsov-neştərvari, rəngi isə yaşılımtıl-bozdur. Çiçəkləri çəhrayı-yaşıl, kəskin iyli, aromatlı olub, kəskin acı dadlıdır.

Talalarda, yarğanların kənarlarında, cəngəlliklərdə, hündürlüyü 500–2000m olan dağ yüksəkliklərində və meşə kənarlarında yayılmışdır.

İyun-iyul aylarında çiçəkləyən zaman çiçək və çiçəkqruplarını 3 sm ölçüdə kəsməklə toplanılır. Yığılmış xammal açıq, lakin kölgəli, yaxşı ventiliyasiyalı naveslərdə və ya 55–60ОС temperaturda quruducu şkafda qurudulmalıdır.

Xammal quru yerlərdə və stelajlarda saxlanılmalıdır. Saxlanılma müddəti 3 ildir.

Tərkibi və təsiri
-----------------

Dağ öküzotunun yabanı çoxillik və mədəni ot bitkisi xammal və dərman bitkisi kimi olduqca faydalıdır. Çiçəklərinin tərkibində 0,15% efir yağı, arniçin qarışıqları, triterpenoidlər (4%), aşı maddələri və karotinoidlər tapılmışdır.

Çiçəkləri qankəsici maddə kimi mamalıq və genekologiya praktikasında, xarici səpkilərdə, qansızmalarda, karbonkul və frunkullarda məhlul şəklində tətbiq edilir. Məhlulu eyni zamanda uşaqlıq qanaxmalarında və ödqovucu dərman kimi təyin edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnæi C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 884.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q207848
* Wikispecies: Arnica montana
* APNI: 101822
* BioLib: 41303
* Ecocrop: 3385
* EoL: 482128
* EPPO: ARXMO
* EUNIS: 153665
* GBIF: 5405976
* GRIN: 4242
* iNaturalist: 56229
* IPNI: 30090722-2
* IRMNG: 10595187
* ITIS: 505925
* IUCN: 162327
* NBN: NBNSYS0000164027
* NCBI: 436207
* PalDat: Arnica\_montana
* Plant List: gcc-103364
* PLANTS: ARMO8
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:30090722-2
* Species+: 18768
* Tropicos: 2701747
* WFO: wfo-0000003482

 |
Xəmsə
**Xəmsə** -(*ərəb.* خمسة ‎, ivr. ‏חמסה‏‎) — qoruyucu амулет həmayil Ərəblər və yəhudilərin işlətdiyi əl ovcu formasında həmayildir.Onun digər adı **Allahın əli**dir. "Xəmsə" sözünün mənşəyi sami dil ailəsinə aiddir və "beşlik" deməkdir. Bir qayda olaraq, simmetrik olur, böyük və çeçələ barmaq kənardan ,bərabər uzunluqda görünür və ovuc içinin anatomik formasını təkrarlamır. Buna baxmayaraq, onu həm yəhudilər, həm də müsəlmanlar geniş istifadə edirlər. Məlumdur ki, o, səmavi dinlərin yaranışına qədər mövcud olmuş və qədim finikiyalıların Ay ilahəsi , və Karfagen şəhərinin himayədarı Tanrıça Tanit ilə əlaqədar olmuşdur.

Mənşəyi
-------

Arxeoloji məlumatlar ona dəlalət edir ki, üzü aşağı istiqamətlənmiş Xəmsə regionda hələ monoteist (təkallahlı) dinlərin ardıcılları gəlməmişdən əvvəl istifadə olunub. Universal müdafiə işarəsi , sağ əlin açıq ovcunun obrazı hələ qədim Mesopotamiya artefaktları və Buddanın qoruma təlimində - Dxarmaçakra-mudrasında göstərilmişdir.

İlahi müdafiənin əl təsvirinə əsaslanan digər rəmzləri Veneranın əli (Zöhrə və ya Afrodita) və Müqəddəs Məryəmin əlidir ki, onlar da qadınların şər qüvvələrdən müdafiəsi , doğum artımı, laktasiya (süd vermə) , sağlam hamiləliyin təmini , zəif orqanizmin möhkəmlənməsi üçün istifadə olunurdu.

Nəzəriyyələrdən biri Xəmsənin **''Mano Pantea''**, Qədim Misirlilərə "Üç barmaq" kimi tanınan amulet,həmayil ilə əlaqəsini yürüdür.
Bu amuletdə iki barmaq İsida və Osirisi , böyük barmaq isə onların övladı, Horu simvolizə edir. Inanılırdı ki, bu amulet övladın müdafiəsi üçün valideynlərin ruhlarının çağırılması üçün işlənilirmiş.

Xəmsənin yəhudi mədəniyyətində keçdiyi tarix yolu və onun xüsusilə Sefardlar və Mizraximlər icmalarında geniş istifadəsini onun İslamda işlənməsi sayəsində izləmək mümkündür. Müsəlmanlarla qonşuluqda yaşayan yəhudilər Xəmsəni qəbul etmiş və istifadə etməyə başlamışlar.

Miriamın əli

Yəhudi Xəmsəsi
--------------

Yəhudilər arasında Xəmsə həm də "**Yad xa-xameş**" , yəni "Beşin əli" və ya Musa Peyğəmbər və Harunun bacısı "Miryamın əli" kimi məlumdur,

Xəmsə eyni zamanda 5 kitab olan Tövrat kimi də qəbul olunur.

Ərəb Xəmsəsi
------------

İslamda xəmsəni çox zaman "Həzrəti Fatimənin əli" adlandırırlar. Həzrəti Fatimə Məhəmməd Peyğəmbərin yeganə qızı idi və onunadı bir çox möcüzələrlə , məsələn, yağış çağırmaqla bağlıdır. Onun əli dözümlülük,səbir və iman rəmzinə çevrilir. Xəmsə həm də İslamın 5 sütunun rəmzi sayılır.

İspaniyada islam hakimiyyəti başa çatdıqdan sonra Xəmsənin istifadəsinin nə qədər vacib əhəmiyyət kəsb etdiyini görən V Karlın 1526-ci ildə çağırdığı Yepiskop komitəsi Fatimənin əlinin ,o cümlədən ,açıq vəziyyətdə sağ əl görkəmində bütün həmayillərə,amuletlərə qadağa qoyan əmr imzaladı.

İstinadlar
----------

1. 1.
2. 2. Lenhart, Sandy. "Hand of Fatima Meaning - Origin and Variations." Ezine Articles. N.p. n.d. Web. 29 Sept. 2013.
3. 3. Traditional Jewish Papercuts - An Inner Worlds of Art and Symbol. University Press of New England. 2002. p. 92.
4. 4. World Institute for Advanced Phenomenological Research and Learning (Belmont, Estados Unidos), 1991, p. 219.

Xarici keçidlər
---------------
**Kiçik qu** (*lat.* Cygnus columbianus bewickii) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin qazkimilər dəstəsinin ördəklər fəsiləsinin qu cinsinin amerika qu quşu növünə aid heyvan yarımnövü.

Statusu
-------

Nadirdir.

Kateqoriyası
------------

Təhlükə həddinə yaxındır (EN). Qorunma tədbirləri görülməsə nəslinin kəsilmə təhlükəsi yarana bilər.

Qısa təsviri
------------

Harayçı quşa oxşasa da ondan kiçikdir. Ümumi rəngi ağ, ayaqları və dimdiyi qaradır. Diri kütləsi 5-6,5 kq, qanadının uzunluğu 48-56 sm, pəncə lüləsi 10-11 sm-dir .

Yayılması
---------

Avropa və Orta Asiyada qışlayır. Tundrada yuvalayır. Azərbaycanda Xəzər dənizinin sahillərində və daxili su hövzələrində qışlayır .

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Azərbaycanda nadir hallarda qışlayan quşdur. Harayçı qu quşları toplaşdığı və yemləndiyi ərazilərdə müşahidə edilir. Fısıldayan qu quşları olan su hövzələrində olmur. Onlar tərəfindən sıxışdırılır. Qışlama dövründə kiçik sürülər əmələ gətirir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Yuvalama ərazilərində su-bataqlıq biotoplarının çoxu qurudulub. Qışlama yerlərində fısıldayan qu quşu tərəfindən sıxışdırılır. Brakonyerlər tərəfindən bəzən ovlanır, qamış pişiyi və çaqqalın hücumlarına məruz qalır.

Əhali üçün əhəmiyyəti
---------------------

Elmi, estetik və dekorativ əhəmiyyəti var.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
--------------------------------------

AEWA sazişinə, Ramsar, Bern, Bonn konvensiyalarına və Azərbaycanın "Qırmızı Kitab"ına daxil edilib.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
------------------------------------------

Azərbaycan ərazisində qışlamağa məskunlaşdığı yerlərdə narahatlıq yaradan amillərin, balıq tutulmasının, sahildə qamış zolaqlarının yandırılmasının qarşısı alınmalıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.4. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.4
3. 1 2  Mustafayev Q.T. Sadıqova N.A. Azərbaycanın quşları. Bakı, "Çaşıoğlu", 2005, 420 s.

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Cygnus columbianus bewickii* | 
* Wikidata: Q244325
* Wikispecies: Cygnus columbianus bewickii
* ARKive: cygnus-columbianus-bewickii
* Avibase: 3D8F0A76A7CCD79F
* eBird: bewswa1
* EoL: 1266353
* Euring: 1532
* Fauna Europaea: 96470
* Fossilworks: 368620
* GBIF: 6178421
* iNaturalist: 196538
* ITIS: 714735
* NBN: NBNSYS0000173164

 |
| *Cygnus bewickii* | 
* Wikidata: Q50407533
* BirdLife: 22732307
* EUNIS: 1002
* Fauna Europaea (new): 4bdef12f-7ffa-41b8-9d80-5f0cf8698c0f
* GBIF: 4409105
* IRMNG: 10538779
* NCBI: 541010
* WoRMS: 1037309

 |
**Sivriyarpaq aktinidiya** (*lat.* Actinidia arguta) — bitkilər aləminin erikaçiçəklilər dəstəsinin aktindiyakimilər fəsiləsinin aktinidiya cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Saxalində, Kuril adalarında, Koreya və Yaponiyanın iynəyarpaqlı meşələrində bitir. Uzaq Şərq meşələrinin ən iri, oduncaqlı lianasıdır.

Botaniki təsviri
----------------

25 m hündürlüyə çatan bitkidir. Gövdəsi möhkəm oduncaqlaşmış, diametri 10–15 sm-ə çatır. Kürəvi, yumurtavari yarpaqları üstdən dərivari, tünd-yaşıl,15 sm uzunluğunda, 10 sm enində olur. Çiçəkləri ikievlidir. Zoğları hamar, açıq-bozdur. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir. Meyvələrin uzunluğu 1,5–3 sm, eni 1,2–2,7 sm, müxtəlif formalı-uzunsov, şarşəkilli, yumrudur, yetişmiş meyvələri tünd-yaşıl, şirin, dadlıdır. Meyvələrin yetişməsi-sentyabrın axırlarından oktyabrın ortalarınadəkdir. Toxumla və vegetativ üsulla çoxalır. Vegetativ çoxaldılmada qələmlərin kökatma müddəti 20–25 gündür.

Ekologiyası
-----------

Əlverişli şəraitdə 100 ilə qədər yaşayır. Qışadavamlılığı yüksəkdir. Torpağın nəmişliyinə çox tələbkardır. Kölgəyə, tüstüyə və qazadavamlılığı ortadadır. Günəş yanıqları ilə zədələnir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanın yarımrütubətli Şəki-Zaqatala və Lənkəran-Astara bölgələrində mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Sentyabr-oktyabr aylarında yetişmiş yaşıl-sarı meyvələri bitkiyə dekorativlik verir. Şaquli yaşıllaşdırmanın bütün növləri üçün (çəpər, çardaq və s.) perspektivlidir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q848074
* Wikispecies: Actinidia arguta
* Ecocrop: 2803
* EoL: 392750
* EPPO: ATIAR
* FoC: 200013879
* GBIF: 3189693
* GRIN: 1389
* iNaturalist: 158005
* IPNI: 316460-1
* IRMNG: 10859464
* ITIS: 506774
* MoBotPF: 275434
* NCBI: 64478
* NZOR: a675580d-d4e1-46ff-875d-66c9970bb00e
* NZPCN: 4438
* PalDat: Actinidia\_arguta
* Plant List: kew-2620609
* PLANTS: ACAR10
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:316460-1
* Tropicos: 500145
* VASCAN: 27872
* WFO: wfo-0000519157

 |
**İstilik sistemi**

**İstilik sistemi** — Süni qızdırmadır. İstilik sistemlərində kompensasiya məqsədi ilə Yer Verilmiş səviyyədə İstilik keçirmə Xüsusiyyəti var. İstilik sistemində həmçinin bu funksiyanı yerinə yetirən qurğular və sistemlər də var.

İstilik sisteminin Xüsusiyyətləri
---------------------------------

İstilik keçirmə xüsusiyyəti üstünlük olan üsulundan asılı olaraq yerləşdirmələrin istilik sistemi **Konveksiyalı** və **Şüalı** ola bilər.

### **Konveksiyalı istilik sistemi**

İstilik sisteminin növü, isti və soyuq havanın həcmlərinin qarışdırılması nəticəsində isti ötürülür. Konveksiyalı istilik sisteminin çatışmazlıqlarına içəridə (havanın yüksək temperaturu yuxarı və aşağı) və qeyri-mümkünlüyü temperaturların böyük fərqinə aiddir.

### **Şüalı istilik sistemi**

İstilik sisteminin əsas növü, şüayla örtülür. İstilik sistemi üçün cihazlar bilavasitə altında və ya qızdırılan zonanın üstündə yerləşir (Polda və ya tavana quraşdırıb keçirilmiş, həmçinin divarlara və ya tavanın altında möhkəm bərkidilə bilərlər.
**Hitokotonuşi məbədi** (一言主神社, *Hitokotonuşi-cinca*?) – Yaponiyanın İbaraki prefekturasının Coso şəhərində yerləşən şintoist məbədi.

Tarixi
------

Məbədin əsası 809-cu ildə qoyulmuşdur və kami Hitokotonuşiyə həsr olunmuşdur.

Arılar üçün içməli fəvvarə
--------------------------

Hitokotonuşi məbədi bal arıları üçün quraşdırılmış içməli fəvvarəsinə görə tanınır. 2020-ci ilin yayından etibarən məbəddə arılar üçün içməli fəvvarə quraşdırılır. Hər il yüzlərlə arı bu fəvvarəyə baş çəkir. Fəvvarə ilk dəfə 2016-cı ildə yaradılsa da, məbədi "ziyarət edən" arıların sayı az olduğu üçün növbəti 4 il ərzində bir daha quraşdırılmamışdır. Məbədin çozuya pavilyonunun yanında yerləşən fəvvarə bambukdan hazırlanıb və mamırla örtülüb. Fəvvarənin üstündəki lövhədə "bal arıları üçün içməli su yeri" sözləri yazılmışdır, lakin eşşək arılarının da buradan su içdiyini görmək olar. Arılar su içməklə yanaşı pətəklərindəki temperaturu tənzimləmək üçün buradan su aparırlar.

Qalereya
--------

* Məbəddəki muku ağacı.Məbəddəki muku ağacı.
* Məbəddəki daxili qövs.Məbəddəki daxili qövs.
* Keyday.Keyday.
* Torii.Torii.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Hitokotonushi Shrine in Ibaraki Hosts Summertime Honey Bee Oasis". Spoon and Tomago (ingiliscə). 6 iyul 2022. 2023-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 avqust 2023.
2. ↑  "Honeybee Drinking Fountain at Hitokotonushi Shrine". Atlas Obscura (ingiliscə). 1 avqust 2023. 2023-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 avqust 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* hitokoto.or.jp — Hitokotonuşi məbədinin rəsmi saytı
**Qıvrım boruçiçək** (*lat.* Solenanthus circinatus) — bitkilər aləminin göyzabançiçəklilər dəstəsinin göyzabankimilər fəsiləsinin boruçiçək cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu / Natonal IUCN Status: "Nəsli kəsilmək təhlükəsində olanlar" kateqoriyasına aiddir – EN B1ab (iii) + 2ab(iii). Azərbaycanın nadir növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik, yaşıl ot bitkisidir. Gövdəsi 40-80 sm hündürlükdədir. Yarpaqları iri, enli, nazik, hər iki tərəfdən, əsasən aşağı hissədən xovludur. Kökətrafı və gövdənin aşağı hissəsində yerləşən yarpaqları enli yumurtavari, iti, mərkəzi hissədə ürəkvari, saplaqlı, digər yarpaqları oturaq, uzunsovdur. Çiçək qrupu əvvəlcə ensiz, sonradan enliləşəndir. Çiçəkləri demək olar ki, oturaqdır. Ksacıq boz rəngdədir və hissələri kütdür, 3-4 mm uzunluğundadır. Çiçək tacı göy – mavi, borulu, 5-6 mm uzunluğunda üçbucaq və ya lansetvari pərlidir. Fındıqcası 5-7 mm uzunluğuna yumurtavaridir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləməsi may-iyun, meyvəverməsi iyul ayına təsadüf edir. Orta dağ qurşağında, kolluqların arasında rast gəlinir.

Yayılması
---------

Naxçıvanın dağlıq hissəsi.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Məhdud sahələrdə yayılmı, mənfi təsirlərə məruz qalan həssas növdür.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Antropogen amillər (yay otlaqlarının intensiv otarılması) yayıldığı ərazilərin biçənək kimi istifadə edilməsidir.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Xüsusi qorunan ərazilərdə rezervasiyası və mütəmadi monitorinqin aparılması tələb olunur. Planlıotarılma və mənimsənilmə tədbirlərinin görülməsidir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15598718
* GBIF: 4068314
* IPNI: 120665-1
* NCBI: 909326
* Plant List: tro-4002545
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:120665-1
* Tropicos: 4002545
* WFO: wfo-0001215874

 |
**e-qanun.az** — Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi normativ hüquqi və normativ xarakterli aktlarının rəsmi mətnini özündə əks etdirən elektron məlumat bazası. www.e-qanun.az ünvanında yerləşir.

Elektron baza ABŞ Beynəlxalq İnkişaf Agentliyi (USAID) və onun icraçısı — Ştat Məhkəmələri üzrə Milli Mərkəz (NCSC Inc.) tərəfindən Azərbaycan hökumətinin əməkdaşlığı ilə 2004–2005-ci illərdə işlənib hazırlanmış və 2006-cı ilin mart ayından Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin sərəncamına verilmişdir. 2009-cu ildə saytda axtarış sistemi yaradılmış və proqram təminatında zəruri işlər görülmüşdür.

Elektron məlumat bazasında Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyi elan edildikdən sonra, yəni 1991-ci ildən başlayaraq bu günə kimi qəbul edilmiş 21 mindən artıq normativ-hüquqi aktlar və normativ xarakterli aktlar (Azərbaycan Respublikasının qanunları, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərman və sərəncamları, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərar və sərəncamları, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin qərarları, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin qərarları, Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının qərarları, təlimatları və izahları, yerli icra hakimiyyəti orqanlarının, yerli özünüidarə orqanlarının, Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının normativ xarakterli aktları, Məhkəmə-Hüquq Şurasının qərarları, Tarif (qiymət) Şurasının qərarları, 17 məcəllə, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasının Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə dair qətnamələri, İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin qərarları yerləşdirilmişdir və bazanın yenilənməsi daim təmin edilir.

Həmçinin, Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin kitabxanasına daxil olan sənədlər xüsusi kompüter proqramı vasitəsilə elektron variantda www.e-qanun.az saytında yerləşdirilir.

Sayt 2013-cü ilin oktyabr ayında qeyri-müəyyən səbəblərdən fəaliyyətini dayandırsa da, noyabr ayında yenidən fəaliyyətini bərpa etmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

* e-qanun.az — E-qanun.az rəsmi saytı
Ana öz uşaqları ilə Vilyam Burquroyun rəsm əsəri (1879) 
**Analar Günü** — anaların şərəfinə keçirilən beynəlxalq bayramdır. Həmin gün Beynəlxalq Qadınlar Günündən fərqli olaraq, anaları və hamilə qadınları təbrik etmək qəbul olunub. Bir çox ölkələrdə bu gün müxtəlif günlərə təsadüf edilir. Ümumiyyətlə, dünyada "Analar Günü" may ayının ikinci bazar günü qeyd edilir.

İngiltərədə XVII əsrdən XIX əsrədək "Anaların Bazar Günü" adlı bayram qeyd olunurdu. Anaların təbrik edilməsinə həsr edilmiş bu bayram Böyük pəhriz adlanan dini bayramın dördüncü bazar günündə keçirilirdi.

ABŞ-də "Analar Günü" ilk dəfə 1872-ci ildə məşhur ingiltere pasifisti Culiya Uord Houv tərəfindən dəstəklənmişdir. C.Uordun qənaətinə görə, həmin gün anaların Yer kürəsində sülh naminə mübarizədə birliyi günüdür. Lakin onun bu konsepsiyası nə ABŞ-də, nə də digər ölkələrdə öz təsdiqini tapmamışdır.

1907-ci ildə ABŞ-nin Filadelfiya ştatından olan Anna Carvis anaların təbrik olunması təşəbbüsü ilə çıxış etmişdir. O, ilin bir gününün analara həsr olunması, yəni bu münasibətlə "Analar Günü"nün qeyd olunması təklifi ilə dövlət idarələrinə, qanunvericilik orqanlarına və görkəmli şəxslərə məktub yazmışdır. 1910-cu ildə ilk olaraq Virciniya ştatı "Analar Günü"nü rəsmi bayram kimi tanımışdır. 1914-cü ildə ABŞ prezidenti Vudro Vilson may ayının ikinci bazar gününü bütün amerikalı anaların şərəfinə milli bayram elan etmişdir.

ABŞ-nin ardınca 23 ölkə may ayının ikinci bazar gününü bayram elan etdi. Daha 30 ölkə isə bu bayramı başqa günlərdə qeyd edir.

Rusiya Federasiyası Prezidentinin "Analar Günü haqqında" 30 yanvar 1998-ci il 120 saylı fərmanına müvafiq olaraq noyabr ayının sonuncu bazar günü ölkədə "Analar Günü" kimi qeyd olunur. Bu bayramın təsis olunması təşəbbüsü RF Dövlət Dumasının Ailə, qadın və uşaq məsələləri Komitəsi tərəfindən irəli sürülmüşdür.

Həmin vaxtdan etibarən hər il ənənəvi olaraq noyabr ayının sonuncu həftəsi dünyanın müxtəlif yerlərində yaşayan insanlar anaları təbrik edir, onlara gül-çiçək dəstələri hədiyyə etməklə, öz sevgi və hörmətlərini ifadə edirlər.

Analar Günü həm də qadın və anaların üzləşdiyi qlobal və milli məsələlərə bir daha dünya ictimaiyyətinin diqqətini cəlb etmək, onları narahat edən problemlərin həlli yollarını araşdırmaq məqsədi daşıyır.Bu bayram hər bir qadın üçündür.

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **Analar Günü** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* 

1. ↑  "Mothering Sunday, what are its origins in the Church?" (ingilis). www.churchofengland.org.  (#archive\_missing\_date) tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 may 2023.
**Prilipko başlıqotu** (*lat.* Scutellaria prilipkoana) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin dalamazkimilər fəsiləsinin başlıqotu cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Azərbaycanın nadir, Qafqazın endemik növüdür. Regional IUCN Statusu — VU D2.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Gövdələr 20 sm-ə hündürlükdədir. Yarpaqlar saplaqlı, 1–2 sm uzunluqda, 5–15 mm enində, yumurtavari və üçkünc-yumurtavari, kəsilən və ya əsası pazvaridir. Kənardan enli-lələkvari kəsiləndir, horizontal və ya yuxarıya doğru tərsduran, qısa xətvari və ya uzunsov küt dişiciklidir, üst tərəfdə boz və ya yaşıl, küt dişiciklidir, adətən sıx və qıvrımtükcüklüdür, alt tərəfdə boz və ya ağ keçəlidir. Çiçək qrupu 4 sm-ə qədər uzunluqda, sıx və ya seyrəkdir. Tac 3–4 sm uzunluqda, parlaq-sarı rəngli, xaricdən yumşaq tükcüklü və vəziciklidir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləməsi may-iyun, meyvə əmələgətirməsi iyun-iyul aylarına təsadüf edir. Kserofitdir. Orta dağ qurşağında quru daşlı yamaclarda rast gəlinir. Dərman bitkisidir.

Yayılması
---------

Diabar (Lerik rayonu — Qosmalyan kəndinin ətrafı).

Sayı və tendensiyası
--------------------

Yeganə lokaliteti müşahidə olunur. Populyasiya azalma tendensiyasına meyillidir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Antropogen təsirlərdir (otarılma və tapdalanma, əhali tərəfindən dərman bitkisi kimi yığılması).

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Yayılma yerlərində mühafizə tədbirlərinin həyata keçirilməsi təklif olunur.

Sinonimləri
-----------

* Scutellaria orientalis ssp. prilipkoana (Grossh.) Fed.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15366776
* Wikispecies: Scutellaria prilipkoana
* GBIF: 8067155
* IPNI: 77176936-1
* NCBI: 2802345
* Plant List: kew-189590
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:77176936-1
* Tropicos: 17604468
* WCSP: 189590
* WFO: wfo-0000308331

 |
**Yaponiya türkləri** (在日トルコ人, *Zainiçi torukocin*?) – Yaponiya dövlətinin ərazisində yaşayan Türkiyə türkləri.

Demoqrafiya
-----------

Türklərin Yaponiyaya miqrasiya dalğası 1990-cı illərdə başlayıb. Həmin dövrlərdə 20-30 yaşlı kişilər işləmək üçün təkbaşına Yaponiyaya miqrasiya edirdilər. 1990-cı ildə Yaponiyada yaşayan türklərin sayı 220 olduğu halda, 30 il sonra - 2010-cu ildə bu say 7,6 dəfə artaraq 1553-ə çatmışdır. Yaponiyaya gələn türk kişilərin çoxu burada yapon qadınlarla evlənərək ailə həyatı qurublar. 2000-ci illərdə isə öz icmalarını qurmağa başlayıblar. 2018-ci ilin məlumatına əsasən hazırda Yaponiyada 5393 türk yaşayır ki, onlardan 619-u Yaponiya vətəndaşı ilə evlənib və bu evliliklərdən 400-ə yaxın türk-yapon uşaq doğulub.

Yaponiyada doğulan türk uşaqların qarşılaşdıqları əsas problemlər İslam təhsilinin olmaması və türk dilində təhsil ala bilməmələridir.

Türklərin ən çox cəmləşdiyi prefektura Aiçi prefekturasıdır. Yaponiya türklərinin üçdə biri burada yaşayır. Daha sonra Tokio və Saytama prefekturaları da Yaponiya türklərinin ən çox yaşadığı ərazilərdir. 2018-ci il məlumatına görə Yaponiya türklərinin prefekturalara görə paylanması belədir: Aiçi (1616), Saytama (1555), Tokio (814), Kanaqava (264), Osaka (218), Qunma (195), Çiba (95), Qifu (76), Kioto (71) və Hyoqo (56).

2010-cu ilin statistikasına görə yaponlarla evlənən türk qadınların göstəricisi 2,1% olduğu halda, yaponlarla evlənən türk kişilərin göstəricisi 66,2% təşkil edir.

İcmalaşma
---------

Aiçi prefekturasında yaşayan türklər iki icma halında yaşayırlar ki, onlardan birincisi Ordu mənşəli icmadır. Bu icmadan olan türklər Türkiyənin Ordu vilayətindəndirlər. Çoxu xalçaçı, rəngsaz kimi işlərlər məşğul olan işçilərdir. İcmanın mərkəzi 2004-cü ildə açılmış K məscididir. İcmanın uşaqları Yaponiya məktəblərinə gedirlər. K məscidində isə Quran dərsləri keçirlər. Quran öyrətmə metodu isə 2006-cı ildə könüllü müəllim olmuş bir türk tərəfindən təklif olunub. Türkiyədə Quran dərsləri minimum 5-ci sinifdən başlasa da, Yaponiyada belə məhdudiyyət olmadığından uşaqlar lap balacalıqdan bu dərslərə qatıla bilirlər.

İkinci icma isə bir qeyri-kommersiya təşkilatı və Türk Beynəlxalq Məktəbi tərəfindən əsası qoyulan icmadır. Bu təşkilatın üzvləri yüksək təhsil alan və Türkiyənin digər bölgələrindən olan türklərdir. Onlar Yaponiyaya 2006-cı ildə gələrək icmalaşıblar. Bu icmanın üzvləri Gülən hərəkatının dəstəkçisidirlər. İcmanın uşaqları Türk Beynəlxalq Məktəbində təhsil alırlar və ordulu icmadan fərqli olaraq dini təhsilə diqqət yetirmirlər.

Həmçinin bax
------------

* Yaponiyada İslam

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  "Sayılarla Japonya'daki Türk Toplumu, 29.1.2019". T.C. Tokyo Büyükelçiliği. 9 fevral 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 fevral 2021.
2. ↑  Takeshita, 2015. səh. 1
3. 1 2 3 4  Takeshita, 2015. səh. 2
4. 1 2  Takeshita, 2015. səh. 3
5. ↑  Takeshita, 2015. səh. 4

Ədəbiyyat
---------

* *Takeshita, Shuko.* "Social and human capital among Japanese-Turkish families in Japan". Asian Ethnicity (ingiliscə). 2015. doi:10.1080/14631369.2015.1062071.  (#accessdate\_missing\_url)
**Osmancık** — Türk ədəbiyyatında Osmanlı dövlətinin yaranma tarixindən bəhs edən roman.

Müəllif
-------

Tarık Buğra Cümhuriyyət dövrü türk ədəbiyyatı yazıçılarındandır. Hekayə, roman, xatirə janrlarında əsərlər yazmışdır. Osmancık romanı 1983-cü ildə Tarık Buğra tərəfində qələmə alınmış Osmanlı dövlətinin yaranma tarixindən bəhs edən tarixi romandır.

Osmancık
--------

Roman ölüm döşəyində olan Osman Qazinin Bursanın fəthi xəbərini gözləməsi ilə başlayır, Osman Bəyin uşaqlıq və gənclik illərinə səyahəti başlayır.

Osman Qazi xan
Osmancık atası Ərtoğrul Qazinin bəy olduğu dövrdə həyəcanlı, dəli-dolu və ipə-sapa sığmaz cəsur bir igid idi. Ancaq heç kim onun atasını əvəz edə biləcəyini düşünmürdü. Kayı tayfasında hər kəs tərəfindən hörmət edilən Şeyx Eda Balı aqressiv davranışlarına görə Osmancığa xəbərdarlıq edir. Osmancık həm də Eda Balinin qızı Malhun Hatunu sevir. Şeyx Eda Balı bu davranışlarına görə Osmancığın qızı ilə evlənməsinə icazə vermir. Müdrik insan Eda Balı Osmancığa səbirli, təmkinli olmağa, qılıncını öz mənfəti üçün deyil, xalqı üçün qaldırmağı öyrədir. Malhun xatuna olan sevgisi də onun bu mənəvi dəyişikliyində Osmana kömək edir. Osmancık qocalan atası Ərtoğrul Bəyin yerinə keçir. Eda Bali onun Osman bəyə çevrildiyini görəndə qızı ilə evlənməsinə icazə verir. Osman Qazi Şeyx Eda Balinin nəsihətini dinləyərək Kayı tayfasını bir dam altında toplayır. Bizanslılara qarşı bir çox müharibələrdə qalib gəlir. O, fəth etdiyi yerlərlə Osmanlı dövlətinin əsasını qoyur. Osman Qazi xəstələnəndə yerini oğlu Orxan bəyə buraxır. Orxan bəy atasının yolundan gedərək fəthlərini davam etdirir. Osman Qazi isə Bursanın fəth edilməsi xəbərini eşidəndə gözlərini əbədi yumur. Osmancık: Romanın baş qəhrəmanıdır. Başlanğıcda Osmancık, sonra Osman Bəy və Osman Qazi Xan kimi qarşımıza çıxır. Kitab Osmancığın özünüdərk və kamilləşməsi nəticəsində Osman Bəyə çevrilməsinə əsaslanır. Bu kamilləşmənin səbəbi kimi onun Malhun Hatuna duyduğu sevgi göstərilirdi. Əslində milli kimlik axtarışı Osmancığın kamilləşərək Osmancıkdan Osman Xana çevrilməsi ilə nəticələnir.

Şeyh Ede Bali: Ərtoğrul Qazinin "soyumuzun nuru" adlandırdığı Ede Balı, öz təkəsində yetişdirdiyi dərvişləri, insanlarla olan dialoqları ilə seçilən müdrik bir insandır. Osmancığın kamilləşmə dövründə xüsusi rola malik qəhrəmanlarından biri və Malhun Xatunun atası Osman Qazinin qayınatasıdır.

Ərtoğrul Bəy Qazi: Osmancığın atasıdır. O, yetkin və müdrik bir insan kimi qarşısına çıxır.

Malhun Osmancığın mənəvi təkamül keçirərək kamilləşməsində xüsusi rolu vardır. Osmancık onu Zümrüdü Anka olaraq adlandırır.
Roman 1988-ci ildə TRT 1 kanalının dəstəyi ilə "Kuruluş Osmancık" adı ilə səhnələşdirilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Cümhuriyyət Xalq Partiyası
* Tarık Buğra
* Bursa

İstinadlar
----------

1. ↑   *Tarık Buğra.* OSmancık (türk). İstanbul: Ötüken. 1995. səh. 5.
2. ↑   *Köse, Erhan.* "Tarık Buğranın Osmancık romanının tahlili". Türk dili ve edebiyatı.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | VIAF: 57144647642854014383 · WorldCat VIAF: 57144647642854014383 |

* Kuruluş Osmancık 1. Bölüm
* Tarık Buğra | TRT Arşiv
* Kuruluş Osman 123. Bölüm
**Klaus Yohannis** (*rum.* Klaus Werner Iohannis; 13 iyun 1959[…], Sibiu) — Rumıniya prezidenti (2014-cü ildən), alman əsilli Rumıniya siyasətçisi, ixtisaca fizika müəllimidir. 2000-ci ildən Sibiu şəhərinin meridir, 2004, 2008 və 2012-ci illərdə Rumıniyanın Demokratik Forumundan namizədliyi irəli sürülməklə yenidən mer seçilib.

28 iyun 2014-cü il tarixindən Milli-Liberal Partiyanın sədridir, 2014-cü ildə prezident seçkilərində ACL seçki blokundan prezidentliyə namizəddir.

16 noyabr 2014-cü ildə prezident seçkilərinin ikinci turunda 51 faiz səs toplayaraq Rumıniyanın növbəti dövlət başçısı seçilib.

Tərcümey-hal
------------

Klaus Yohannis 13 iyun 1959-cu ildə Sakson Susannı və Qustava Xayntsa Yohannisin ailəsində dünyaya gəlibdir. O, ailənin böyük uşağıdır. Onun ailəsi 1992-ci ildə Almaniya vətəndaşlığını almışdır. 1979-cu ildə Klaus Yohannis Babeşa-Boyai Universitetinin fizika fakültəsinə daxil olmuşdur. Universitet]]ə imtahan verib girdikdən sonra 9 ay müddətinə hərbi xidmətə getmişdir. 1983-cü ildə universiteti bitirdikdən sonra Sibiuda müxtəlif məktəb və kolleclərdə fizika müəllimi işləmişdir. 1989-cu ildən 1997-ci ilə qədər Samel fon Brukentalya adına gimnaziyada və Rumıniyada alman dilli məktəbdə işləmişdir. 1997-ci ildən 1999-cu ilə qədər Sibiu Judentsa əsas məktəbinin inspektor müavini işləmişdir. 1999-cu ildən 2000-ci ilə kimi isə mer vəzifəsinə seçilmiş və Judentsa məktəbini baş inspektoru olmuşdur. Klaus Yohannis mükəmməl rumın, alman və ingilis dillərinə sahibdir. 1989-cu ildən Karmen Yohannis ilə evlidir. Xanımı isə sibiuda Georgiya Lazarya adına milli kollecdə ingilis dili müəlliməsi işləyir. Klaus Yohannisin dini inancı protestantdır. Rumıniyada Evanqeliçiskiy kilsəsinin üzvüdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2  Klaus Werner Johannis // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2  Bürgerpräsident mit deutschen Tugenden.
4. ↑  Czech National Authority Database.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-11-17.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram |
| Tematik saytlar | IMDb |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Treccani |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| GND: 106274649X · ISNI: 0000 0004 4774 1084 · LCCN: nb2015016913 · NKC: jo20181011381 · NTA: 424292602 · SUDOC: 241566371 · VIAF: 315535975 · WorldCat VIAF: 315535975 |

 |
Qusma
**Qusma**(vomitus) — ağız vasitəsilə mədə məzmunu püskürmə prosesi. İnsanlar, meymunlar, itlər, pişiklər, donuzlar, balıqlar və quşlar qusa bilir. Ancaq siçanlar, siçovullar, dovşanlar və atlar qusa bilmir. Çünki onların uzun və dar qida boruları var. Bundan başqa onlarda qusma bacarığı olan sinirlər çatırmır.

Bu akt tənəffüs əzələləri və abdominals əlaqəli mədə əzələlərin daralma, eləcə də hərəkət əlaqələndirir xüsusi qusma mərkəzi ilə tənzimlənir.

Qusmadan bir neçə saniyə əvvəl tüpürcək vəziləri böyük ölçüdə ağız yuxu ifraz edir ki, mədə turşusu dişlərə ziyan verməsin.

"Qusma" - ən yaxşı qusma ilə mədə və ağız vasitəsilə yayılan məzmunu və xüsusiyyətləri müəyyən etmək üçün istifadə bir dövr.

Qusma səbəbiylə kompleks refleks aktıdır

Vol. n ötürülür müxtəlif orqanların (dil kökü, yumşaq damaq, mədə mukoza, öd kisəsi, balans və digər bir orqan.) reseptorları qıcıqlanma. uzunsov beyin mərkəzi qusma,
artan intracranial təzyiq, müxtəlif intoksikasiya (dozada, hamiləlik kan zehirlenmesi, üremi) ilə lezyonlar (şişlər, travma, meningit) olan xəstələrdə mərkəzi sinir sisteminin birbaşa stimullaşdırılması.
(Mədə tam və ya zərərli maddələr var, əgər) qusma qoruyucu fizioloji aktı ola bilər.

Qusma, bəzi yoluxucu xəstəliklərin, periton, qastrit lezyonlar, Peptik xora xəstəliyi, və başqaları ilə baş xəstəlikləri baş verir.

Bəzən psixogen qusma sırf - kobud, mənfi emosiyalar da. Asanlıqla qusma səbəbiylə qusdurma mərkəzi artan excitability uşaqlar, eləcə də nevrasteniya əziyyət çəkən xəstələrdə baş verir.

Qusma bir çox xəstəliyin bir simptom deyil, belə ki, qusma, tez-tez səbəb görə diqqətli müayinə və müalicə tələb edir. Qanlı stool və qusma dərhal xəstəxanaya lazımdır.

Bəzi hallarda, süni qusma səbəb olur. Qəsdən apomorphine (1% həll subcutaneously 0,5 ml) istifadə (müəyyən intoksikasiya ildə məsələn) qusma vadar.
Bəzi hallarda, qusma təbiəti, onun baş verməsi səbəb müəyyən edə bilər: qusma qan (və ya tünd qəhvə rəngli kütlələri) mədə qanaxma əlaməti ola bilər. Hər yemək tez-tez mədə qapısı darlıq göstərir sonra hazmedilmemiş ərzaq qusma baş verir. Qusma bile mədə-bağırsaq reflü e müşahidə olunur.
Qəddarlıq təbiət:

* Yeyilmiş qida
* Öd
* Stagnant məzmunu
* Çirklənmiş
* Bağırsaq məzmunu
* Qəhvə əsaslar
* Qan Advent ilə

Qusmanın əhəmiyyəti
-------------------

Bəzi quşlar qusmadan müdafiə məqsədilə istifadə edirlər.
**Plaza de Cibeles** — (*azərb.* ‎: Kibele meydanı) - neoklassik üslubda mərmər heykəllərdən düzəldilmiş bulaq ilə Madridin ən vacib simvollarından biridir. Meydan şərq və qərbdə Calle de Alcala, şimalda Paseo de Recoletos və cənubda Paseo del Prado küçələri ilə həmsərhəddir. Əsl adı Plaza de Madrid (Madrid meydanı) olduğu halda, Madrid bələdiyyəsi yerin adını 1900-cü ildə Plaza de Castelar (Castelar Meydanı) olaraq dəyişdirdi və nəhayət indiki adını aldı.

Kibele fəvvarəsi
----------------

Kibele çeşməsi Madridin ümumiyyətlə Paseo de Recoletos adlanan hissəsində tapılmışdır. Bu fəvvarənin adı Frigian tanrıçası Kibele. Bulaqda ənənəvi olaraq Real Madrid C.F. Komanda kapitanlarının heykəlinə Real Madrid bayrağı və eşarp qoyaraq komandanın qələbələrini qeyd edir.

Kibele sarayı
-------------

Plaza de Kibelesdəki binaların ən gözə çarpan yeri, Madrid şəhər şurasının yerləşdiyi Kibele sarayıdır (əvvəllər Rabitə Sarayı).

Şəkillər
--------

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "PLAZA DE CIBELES SQUARE" (*ing.* ). 2020-03-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
2. ↑  "Madrid's Palacio de Cibeles Renovated Into Jaw-Dropping CentroCentro Cultural Center" (*ing.* ). 2020-03-13 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Cibeles Fountain". Archived from the original on 2012-12-18.
**Appersepsiya** daxili müşahidə yolu ilə şüur elementlərinin aydın və fərqləndiyi bir prosesdir.

Bu, insan psixikasının əsas xüsusiyyətlərindən biridir. Bu xüsusiyyət insanın xarici aləmin cisim və hadisələrini bir-biri ilə sıx əlaqədə qavraması ilə ifadə olunur. İnsan xarici dünyanı necə qəbul etdiyini bilir. Bu qavrayış müəyyən bilik və təcrübədən, habelə şəxsin özəl psixi vəziyyətindən asılıdır. Xarici aləmin dərk edilməsi bütövlükdə psixi həyatın ümumi məzmununun xüsusiyyətləri ilə bağlıdır.

Leybniz persepsiya terminini müəyyən bir hadisənin hisslərimizdə yaratdığı təəssürat kimi istifadə etdiyi halda (müasir psixologiyada persepsiya qavrayışla eyni olsa da), appersepsiya artıq şüur tərəfindən dərk edilmiş hiss deməkdir. Məsələn, yaxınımızda olan səs qulağımızda eşidilirsə, lakin bu səs şüurumuza çatmırsa, onda sadə qavrayış baş verir; diqqətimizi ona yönəltdikdə və şüurlu şəkildə eşidib bu səsi dərk ediriksə onda appersepsiya faktına sahibik. Yəni bu, bilik sərhədlərinin genişlənməsidir: təsəvvür edin ki, bir otaqda oturursunuz, konkret bir şey üzərində ciddi işləməyə həvəslisiniz. Bu anda ikinci otaqda, qapı arxasında baş verənlərlə qətiyyən maraqlanmırsınız. Birdən, siz birbaşa qonşu otaqdan yüksək səs eşidirsiniz, bu, diqqətinizi hazırkı konsentrasiya hüdudlarından kənarda olan hadisələrə cəlb edir və appersepsiya meydana gəlir. Odur ki, appersepsiya məlum duyğu təəssüratının şüurlu qavranılmasıdır və təəssüratdan idraka keçiddir. Bu termin dar və geniş mənada işlənir. İlk növbədə, təəssüratlar mövzu haqqında bir ümumi fikrə endirilir və bu şəkildə təəssüratlardan əsas və ən sadə anlayışlar işlənir. Bu mənada Kant appersepsiyanın sintezindən danışır və sübut etməyə çalışır ki, bu sintezin formaları, təəssüratların birləşmə növləri, məkan və zaman anlayışları, kateqoriya anlayışlarının əsas formaları fitri xassəni təşkil edir. Bu sintezlə müqayisə yolu ilə yeni təəssürat, müqayisə və s. anlayışlar, müşahidələr dairəsinə daxil edilir, yaddaşda saxlanılır və onların arasında öz yerini alır. Bizim şüurumuzu durmadan daha da zənginləşdirən anlayışların mənimsənilməsi və qaynaşması prosesi sözün geniş mənasında appersepsiyanı ifadə edir. Herbart bu prosesi qidanın mədəmizdə həzm olunması ilə müqayisə edib.

Mənbə
-----

* Аперцепция // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
Şimali İran üzərindən Azərbaycan türkləriylə əlaqə qurmaq istəyən Ömər Naci İstanbuldakı "İttihad və Tərəqqi" Mərkəzi Komitəsi vasitəsilə III Ordudan Scheubnerlə özünə nizami birlik verilməsinə nail oldu. Ömər Naci ilə Scheubner məqsədləri eyni olduğu üçün hər ikisi birləşərək birlikdə hərəkət etməyə qərar verdilər. Ömər Nacinin birliyində yaxşı təlim görmüş 500 atlı və bir dağ topu, Scheubnerin birliyində isə 100 atlı, bir dağ topu və 30 könüllü, ayrıca da beş alman zabiti var idi. Scheubnerin birliyinin xərcləri, Ərzurumdakı
Alman Əlaqə Zabitliyi tərəfindən ödənilirdi.

Ömər Naci Scheubner 1915-ci ilin sentyabrın sonlarına doğru Bitlis və Başqala üzərindən Mosula çatmaq üçün yola çıxdılar. Başqalaya gəldikləri zaman buradan Urmiyə istiqamətində hərəkət etmək istədilərsə də, Van gölünün cənubunda rusların güclü müqaviməti ilə qarşılaşdılar və Mosula tərəf hərəkət etmək məcburiyyətində qaldılar.

1916-cı ilin fevral ayının ortalarında Ömər Naci bəyin göstərişiylə ruslara qarşı savaşan bölgədəki bəzi kürd aşirətləri də Scheubnerin taburuna qatıldılar. Lakin Scheubner onların intizamsız olduqlarını və əsgəri təlim görmədiklərini, bu səbəbdən də hərbi əhəmiyyətləri olmadıqlarını çatdırdı. 1916-cı ilin fevralından həmin ilin may ayınadək ruslarla Scheubnerin taburu arasında bir neçə döyüş olmuşdusada Scheubner rus birliklərini yenib Cənubi Qafqaza da çıxmağa müvəffəq оlmamışdı. Ruslarla olan döyüşlərdə silah və cəbbəxana əskikliyi özünü kəskin şəkildə hiss etdirmiş, həm də Scheubnerin birliyində tif xəstəliyi yayılmış, ölüm halları artmışdır.

Elə bu əsnada rusların qüvvətli bir birlik ilə Süleymaniyyəyə hücum edəcəkləri xəbəri alınınca buradakı zəif türk birliklərinə yardımçı olmaq məqsədilə Scheuber geri çəkilmək məcburiyyətində qalmışdı. Həm də bu arada almanların Arslan bəyə olan etimadı, onun qeyri
sabit davranış və sözlərindən dolayı yox olmuşdu. Beləcə, Ömər Naci və Scheubnerin bərabər baĢladığı Əmir Arslanın "Difai" təşkilatına yardım, hərəkatı da nəticəsiz qalmışdı.
**Komarov şaqqıldağı** (*lat.* Colutea komarovii) — bitkilər aləminin paxlaçiçəklilər dəstəsinin paxlakimilər fəsiləsinin şaqqıldaq cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Azərbaycanda dar bir arealda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Daşlı-qayalı dağ yamaclarında rast gəlinir. Boyu 1,5 metr olan tikanvarı budaqcıqları olan koldur. Budaqlarının qabığı hamardır, budaqcıqları tikanvarıdır. Yarpaqları 1, bəzən də 2 cütdür. Yarpaqcıqları dəyirmi və ya yumurtavarı dəyirmidir, küt ucludur, uzunluğu 4-5, eni 3-4 mm-dir, qalıntəhərdir, incə qırışlıdır, seyrək, sıx tüklüdür. Kasacığı zəngvarı, dişicikləri itidir. Yarpaqcıqları 2 cütdür. Çiçəkləri salxımlara toplanmış və yarpaqların qoltuğunda yerləşmişdir. Erkəkcikləri bitişikdir. Paxlası 20-22 sm uzunluğunda olur. Paxla saplaq üzərində olub çılpaqdır, uzunluğu 18-20, eni 15 mm-ə qədərdir. Meyvəsi yetişən zaman uc hissəsindən açılır. May ayında çiçəkləyir iyunda meyvəsi yetişir.

Ekologiyası
-----------

Təbiətdə toxumlarla çoxalır. Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbi başlıca olaraq insan fəaliyyətidir. Qəbul edilmiş xüsusi qoruma tədbiri yoxdur.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanın endemik bitkisidir. CR A1ab; B1b (i,iii,iv). Naxçıvan MR-in Ordubad rayonu (Kotam kəndi) ərazisində təbii halda yayılmışdır. Azərbaycanda botanika bağlarında becərilir. Azərbaycanın "Qırmızı kitab"ına daxil edilmişdir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15529517
* EoL: 647550
* GBIF: 2956427
* IPNI: 486849-1
* IRMNG: 10167028
* NCBI: 1714674
* Plant List: ild-35405
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:486849-1
* Tropicos: 13057970
* WFO: wfo-0000188876

 |
Kompas
**Kompas** (it. com-passo — qövs yolu; XX əsrin əvvəllərinə aid mənbələrdə **qiblənüma**, *az.-əbcəd* قبله نما‎) — fəzada istiqaməti təyin etmək üçün tətbiq olunan ölçü cihazıdır. XI əsrdə Çin alimi Şen Qua kompasın bir neçə növünü icad etdi. Bu kompasların əsas üstünlüyü əqrəbin istiqaməti suda yox, havada göstərməsi idi. Çünki su ilə müqayisədə hava əqrəbə az müqavimət göstərir və nəticədə, əqrəb istiqaməti daha dəqiq müəyyən edirdi. Digər tərəfdən, Şen Quanın icad etdiyi bu kompaslar müasir kompaslara daha yaxın idi.

Tarixi
------

Hərfi mənası italyan dilində "com-passo", yəni, "qövs yolu" deməkdir. Bu cihazın ən qədim forması istiqaməti yerin maqnit sahəsi əsasında müəyyən edən maqnit kompasıdır. Kompas ilk dəfə eradan əvvəl təqribən 3–2-ci əsrlərdə Çində icad edilmişdir. İlk kompas qayıqvari maqnitdən ibarət idi. "Qayığın" bir ucu kürəyə, bir ucu isə oxa bənzəyirdi. 11-ci əsrdə isə Çində balıqvari kompas icad edildi. "Balıq" sərbəst şəkildə üzür və başı ilə istiqaməti göstərirdi. Bu əsrdə Çin alimi Şen Qua kompasın bir neçə növünü icad etdi. Bu kompasların əsas üstünlüyü əqrəbin istiqaməti suda yox, havada göstərməsi idi. Çünki su ilə müqayisədə hava əqrəbə az müqavimət göstərir və nəticədə, əqrəb istiqaməti daha dəqiq müəyyən edirdi. Digər tərəfdən, Şen Quanın icad etdiyi bu kompaslar müasir kompaslara daha yaxın idi.

Gəmilərdə istifadə olunan kardan asılqanlı kompas (1269)
XII əsrin əvvəllərində Çin kompası Ərəbistana, XIII əsrin əvvəllərində isə Avropaya keçdi. Avropada isə Çin kompasından ilk istifadə edənlər italyanlar oldular. İtalyanlardan sonra Avropadakı başqa xalqlar da kompasdan istifadə etməyə başladılar.XVI əsrin əvvəllərində italiyalı Flavio Coyya kompası təkmilləşdirdi. Coyya maqnitləşdirilmiş əqrəbi bir iynənin ucuna qoyaraq kağız dairənin mərkəzində yerləşdirdi, sonra da bu kağız dairəni 16 hissəyə, yəni, 16 rumba böldü (yeri gəlmişkən deyək ki, yunan dilində "rhombos" "dairəvi hərəkət" deməkdir). Sonrakı illərdə rumbların sayı 16-dan 32-yə çatdırıldı. Bu sadə ixtira dənizçiliyin inkişafında çox böyük rol oynadı. Artıq dənizçilər uzaq və təhlükəli səfərlərə qorxmadan çıxmağa başladılar.

Sonralar kompas müxtəlif alimlər tərəfindən daha da təkmilləşdirildi. Bu gün istifadə etdiyimiz kompası isə ilk dəfə 1483-cü ildə portuqaliyalı Pyer Qarsia Ferdinand icad etdi. Maqnit kompaslarından başqa, ən çox istifadə edilən kompaslar isə hiroskopik və elektron kompaslardır.

1. ↑   Arxivləşdirilib 2023-07-14 at the Wayback Machine Obastan Qiblənüma. Kompas