Şaquli olaraq istifadə edilən SSRİ bayrağı
SSRİ bayrağı dalğalanarkən
bayraq dirəyinin səltənəti
**SSRİ bayrağı** (*rus.* Госуда́рственный флаг Сою́за Сове́тских Социалисти́ческих Респу́блик, Gosudárstvenny flag Soyúza Sovétskikh Sotsialistícheskikh Respúblik) — SSRİ-nin 1922-ci ildən 1991-ci ilə qədər istifadə etdiyi dövlət bayrağı. Bayrağın dizaynı müxtəlif mənbələrdən götürülsə də, onun ilk forması Rusiya inqilabı zamanı yaranıb. Zamanla kommunist hərəkatının mülkiyyətinə çevrildi və bu gün müxtəlif ölkələrin kommunist partiyaları tərəfindən istifadə olunur.

Bayrağın yuxarı sol hissəsində qızılı oraq və çəkic, bir az yuxarıda isə qırmızı ulduz var. Çəkic fəhlələri, oraq isə kəndliləri təmsil edir. İki simvolun birliyi həm də davamlı inqilabi ittifaqı təmsil edir.

Bayrağın ilk variantı 1922-ci ilin dekabrında qəbul edilib. 1955-ci ildə bayrağın rəsmi ölçüləri əsasnamə ilə müəyyən edilmişdir. Bundan əlavə, bu tənzimləmə ilə oraq və çəkic kiçik dəyişikliklərə məruz qalıb. Bu şəkildə müəyyən edilən bayrağın son variantı Sovet İttifaqı dağılana qədər istifadə olunub. Bayraq 1991-ci il dekabrın 26-na keçən gecə endirilib.

Simvolizm
---------

Sovet İttifaqının bayrağında qırmızı fonun sol tərəfində yerləşdirilmiş qızıl kənarlı qırmızı ulduz var və bu ulduzun bir az altında qızılı oraq və çəkic var.

Bayrağın fon rəngi 1871-ci il Paris Kommunasının qırmızı bayrağından gəlir. Çəkic şəhər sənayesi işçilərini, oraq ferma işçilərini, qırmızı ulduz isə Kommunist Partiyasını təmsil edir. Ulduzun oraq və çəkic üzərində olması, onun sosialist cəmiyyətində kommunizm quruculuğunda fəhlə və kəndliləri birləşdirmək və maarifləndirməkdəki aparıcı rolunu simvollaşdırır.

Bayrağın dizaynı
----------------

Bayrağın dizaynı 1955-ci ildə qəbul edilib. Buna görə;

* Bayrağın eninin uzunluğunun 1:2 nisbətidir.
* Oraq və çəkicin kənarları bayrağın hündürlüyünün 1⁄4 hissəsinə bərabər kvadratlardır. Oraqın iti ucu kvadratın yuxarı hissəsinin mərkəzində, çəkic və oraq tutacaqları isə kvadratın aşağı künclərindədir. Çəkic və sapın uzunluğu kvadrat diaqonalın 3⁄4 hissəsidir.
* Beşbaşlıq bayrağın hündürlüyünün 1⁄8 diametrində dairəyə, kvadratın yuxarı hissəsində yerləşən dairəyə quraşdırılmışdır. Ulduzun, çəkicin və oraqın şaquli oxunun durnadan olan məsafəsi bayrağın hündürlüyünün 1⁄3 hissəsidir. Bayrağın yuxarı hissəsindən ulduzun mərkəzinə qədər olan məsafə bayrağın hündürlüyünün 1⁄8 hissəsidir.

1980-ci ildən sonra bayrağın arxa hissəsi rəsmi olaraq bərk qırmızı rəng kimi təyin olundu. Praktikada bu detal bayraq istehsalçıları tərəfindən nəzərə alınmadı, çünki bayrağın ön hissəsini arxa tərəfə tərs çap etmək daha asan və daha az xərc tələb edirdi.

Bayrağın şaquli istifadəsində oraq və çəkic 90 dərəcə dönərək istifadə edilmişdir.

### Rəng sxemi

|  | Qırmızı | Qızılı |
| --- | --- | --- |
| **RGB** | `205/0/0` | `255/217/0` |
| **Hexadecimal** | `#CD0000` | `#FFD900` |
| **CMYK** | `0/100/100/20` | `0/15/100/0` |
| **Pantone** | 3546 C | Medium Yellow C |

Tarixi
------

Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının yaradılması zamanı Vladimir Lenin və onun yoldaşları bayrağın dayandığı dövlət möhürünün bir hissəsi kimi çəkic və oraq, eləcə də qılınc simvolunu daxil etməyi düşünürdülər. Lakin ortaya çıxan görüntü çox aqressiv olduğu üçün qəbul edilməyib. Bu mövzuda Lenin "Qılınc bizim simvollarımızdan deyil" demişdi.

İlk rəsmi bayraq 1922-ci ilin dekabrında Sovet İttifaqının I Sovetlər Qurultayında qəbul edilib. Qərara alındı ​​ki, qırmızı bayraq "Partiyanın simvolu deyil, dövlətin simvoluna çevrildi və bu bayraq ətrafında sovet respublikalarının xalqları vahid dövlət (Sovet İttifaqı) altında birləşsinlər." 1922-ci il dekabrın 30-da qurultay SSRİ-nin yaradılması haqqında bəyannamə və saziş qəbul etdi. Müqavilənin 22-ci maddəsində deyilir: "Sovet İttifaqının bayrağı, gerbi və dövlət möhürü var. Bayrağın təfərrüatları SSRİ İcraiyyə Komitəsinin (ÇİK) 6 iyul 1923-cü il tarixli ikinci sessiyasında qəbul edilmiş 1924-cü il Sovet Konstitusiyasında verilmişdir". 71-ci maddənin mətni: "Sovet İttifaqının dövlət bayrağı qırmızıya yaxın rəng olan qırmızı və ya al qırmızı dövlət gerbindən ibarətdir". Birinci bayraq mərkəzdə dövlət gerbi olan qeyri-adi 4:1 qırmızı bayraqdan ibarət idi. Lakin bu 4:1 bayraq kütləvi istehsal olunmayıb. Bayraq yalnız dörd ay ərzində rəsmi olaraq istifadə edildi, 1923-cü il noyabrın 12-də SSRİ-nin CİK-in üçüncü sessiyası zamanı daha çox tanış olan çəkic və oraq dizaynı olan bayraqla əvəz olundu.

İcraiyyə Komitəsinin üçüncü iclasında konstitusiyada Sovet bayrağının tərifi dəyişdirildi və 71-ci maddə: "Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının dövlət bayrağı qırmızı və ya qırmızı fondan ibarətdir və kantonun üstündə qızılı oraq, çəkic və qızılla əhatə olunmuş qırmızı beşguşəli ulduz var. Genişliyin uzunluğa nisbəti 1:2-dir." şəklində dəyişdirildi. 1980-ci il avqustun 15-də Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının Dövlət Bayrağının Nizamnaməsi təzələndi; Bu nizamnamədə bayrağın arxasındakı oraq-çəkicin götürülməsi istisna olmaqla, bayrağın detallarında heç bir dəyişiklik edilməmişdir. Bayrağın bu versiyası 1991-ci il dekabrın 26-da Sovet İttifaqı dağılana qədər keçmiş sovet ölkələri tərəfindən istifadə edilmişdir.

Bu gün bayraqdan müxalifət partiyası və müxtəlif anım mərasimlərində istifadə olunur.

* Dekabr 1922–12 noyabr 1923Dekabr 1922–12 noyabr 1923
* 12 noyabr 1923—18 aprel 192412 noyabr 1923—18 aprel 1924
* 18 aprel 1924—5 dekabr 193618 aprel 1924—5 dekabr 1936
* 5 dekabr 1936—19 avqust 19555 dekabr 1936—19 avqust 1955
* 19 avqust 1955—25 dekabr 199119 avqust 1955—25 dekabr 1991

Oxşar bayraqlar
---------------

Zəfər bayrağı
Boris Yeltsin tərəfindən təsdiq edilən və bir neçə vaxt istifadə edilən Zəfər bayrağı
Sovet İttifaqı dünyanın ilk konstitusional sosialist dövləti idi və onu Anqola Respublikası, Çin Xalq Respublikası, Şimali Koreya, Vyetnam kimi gələcək sosialist dövlətlərinin bayraqları üçün ilham mənbəyinə çevirdi.

SSRİ-ni təşkil edən sovet respublikalarının bayraqları sovet bayrağının deformasiyaya uğramış və ya dəyişdirilmiş versiyaları idi.

1996-cı il aprelin 15-də Boris Yeltsin prezident fərmanı imzaladı. Oraq və çəkic götürüldü, bayraqda yalnız ulduz qaldı, lakin sonradan bərpa edildi. Müəyyən bayramlarda Zəfər bayrağı Rusiya bayrağı ilə birlikdə istifadə olunur.

### Ordu bayraqları

| Bayraq | İstifadə | İstifadə edən |
| --- | --- | --- |
|  | 1946–1991 | Qızıl Ordu |
|  | –1991 | Sovet Dəniz Qüvvələri |
|  | –1991 | Sovet Hərbi Hava Qüvvələri |
|  | 1932–1991 | Sovet Donanması |
|  | –1991 | Sovet yardım gəmiləri |
|  | –1991 | Sovet Sərhəd Qoşunları |

### İttifaq respublikalarının bayraqları

İttifaq respublikalarının bayraqları Qələbə Günü şənliklərində (2010)
1950-ci illərin əvvəllərində ittifaq respublikaları Sovet İttifaqının bayrağına əsaslanan, lakin öz rəngləri və simvolları ilə tərtib edilmiş yeni bayraqlar təqdim etdilər.

| Bayraq | İstifadə | Ölkə |
| --- | --- | --- |
|  | 1952–1991 | Azərbaycan SSR |
|  | 1951–1991 | Belorusiya SSR |
|  | 1952–1991 | Ermənistan SSR |
|  | 1953–1991 | Estoniya SSR |
|  | 1951–1991 | Gürcüstan SSR |
|  | 1952–1956 | Karel-Fin SSR |
|  | 1953–1991 | Qazaxıstan SSR |
|  | 1952–1991 | Qırgızıstan SSR |
|  | 1953–1990 | Latviya SSR |
|  | 1953–1990 | Litva SSR |
|  | 1952–1991 | Moldova SSR |
|  | 1952–1991 | Özbəkistan SSR |
|  | 1954–1991 | Rusiya SFSR |
|  | 1953–1991 | Tacikistan SSR |
|  | 1953–1991 | Türkmənistan SSR |
|  | 1949–1991 | Ukrayna SSR |

### Muxtar respublikaların bayraqları

| Bayraq | İstifadə | muxtar respublika | Bağlıdır |
| --- | --- | --- | --- |
|  | 1957–1978 | Çeçen-İnquş MSSR | Rusiya SFSR |
|  | 1956–1991 | Kareliya MSSR |
|  | 1978–1992 | Tuva MSSR |
|  | 1924–1941 | Volqa Alman MSSR |

Qalareya
--------

* Hərbi Hava Qüvvələri bazasında müxtəlif Rusiya və Sovet hərbi bayraqları ilə birlikdəHərbi Hava Qüvvələri bazasında müxtəlif Rusiya və Sovet hərbi bayraqları ilə birlikdə
* Belarusiya Böyük Vətən Müharibəsi Muzeyində Sovet bayrağıBelarusiya Böyük Vətən Müharibəsi Muzeyində Sovet bayrağı
* Amerika, Çin və Sovet bayraqları 1990-cı ildə Sülh Dırmanışında birlikdə istifadə edilmişdirAmerika, Çin və Sovet bayraqları 1990-cı ildə Sülh Dırmanışında birlikdə istifadə edilmişdir
* Berlindəki Çekpoint Çarli muzeyində nümayiş etdirilən sonuncu sovet bayrağıBerlindəki Çekpoint Çarli muzeyində nümayiş etdirilən sonuncu sovet bayrağı
* Pripyatda hələ də dalğalanan SSRİ bayrağı (2014)Pripyatda hələ də dalğalanan SSRİ bayrağı (2014)

Həmçinin bax
------------

* Kommunist simvolizmi
* Rusiya bayrağı
* Oraq və çəkic
* Qırmızı ulduz

İstinadlar
----------



| ⛭Avropa bayraqları |
| --- |
| Suveren dövlətlər | 
* Albaniya
* Almaniya
* Andorra
* Avstriya
* Azərbaycan
* Belarus
* Belçika
* Birləşmiş Krallıq
* Bolqarıstan
* Bosniya və Herseqovina
* Çexiya
* Danimarka
* Ermənistan
* Estoniya
* Finlandiya
* Fransa
* Gürcüstan
* Xorvatiya
* İrlandiya
* İslandiya
* İspaniya
* İsveç
* İsveçrə
* İtaliya
* Kipr
* Latviya
* Lixtenştyen
* Litva
* Lüksemburq
* Macarıstan
* Malta
* Moldova
* Monako
* Monteneqro
* Niderland
* Norveç
* Polşa
* Portuqaliya
* Rumıniya
* Rusiya
* San-Marino
* Serbiya
* Slovakiya
* Sloveniya
* Şimali Makedoniya
* Türkiyə
* Ukrayna
* Vatikan
* Yunanıstan

 |
| Tanınmayan və ya  qismən tanınan dövlətlər | 
* Abxaziya
* Cənubi Osetiya
* Dağlıq Qarabağ
* Dnestryanı
* Kosovo
* Şimali Kipr

 |
| Asılı ərazilər | 
* Aland adaları
* Cersi
* Cəbəllüttariq
* Farer adaları
* Qernzi
* Men adası
* Şpitsbergen

 |