**İmmiqrasiya hüququ** — bir insanın hərəkətini və yaşayış yerini və ya yaşayış yerini dəyişdirməsini tənzimləyən bir qanun qolu

| Fiziki şəxslərinkonstitusiya hüquqi statusu |
| --- |
| 
Əsas statusları |
| * Vətəndaşlıq
* Milliyyət
* Çox vətəndaşlıq
* Xarici vətəndaşlıq
* Vətəndaşlığı olmayan şəxs
* Daimi yaşayış yeri
* Müvəqqəti yaşayış
* Müvəqqəti qalma
 |
| 
Əlavə statuslar |
| * Qaçqın
* Sığınacaq axtaran şəxs
* Qanunsuz immiqrant
* Əmək mühaciri
 |
| 
Əlaqəli anlayışlar |
| * Naturalizasiya
* Optasiya
* Deportasiya
* İmmiqrasiya
* Qastarbayter
* İş icazəsi
* İmmiqrasiya hüququ
* Qanunsuz immiqrasiya
* Viza rejimi
 |
| * b
* m
* r
 |

Miqrasiya qanunu immiqrasiya, mühacirət, daxili miqrasiya və bir şəxsin xaricdə müvəqqəti olmasını (turistik, iş və digər səfərlər) əhatə edir.

Xarici vətəndaşlarla əlaqəli miqrasiya hüququ ümumiyyətlə yaşadıqları dövlətin milli qanunları ilə müəyyən edilir və siyasi rejimdən və sosial-iqtisadi imkanlardan və yeni mühacirləri qəbul etmək üçün dövlətin və cəmiyyətin ehtiyaclarından asılı olaraq müxtəlif ölkələrdə və fərqli vaxtlarda çox fərqli ola bilər.

Eyni zamanda miqrasiya sahəsində bəzi məsələləri tənzimləyən beynəlxalq hüquq normaları mövcuddur. Beləliklə, 1948-ci ildə BMT Baş Assambleyası tərəfindən qəbul edilmiş Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsi hər bir vətəndaşın öz ölkəsinə sərbəst qayıtmaq hüququnu təsbit edir.

Bəzi ölkələrdə həm giriş hüququnu, həm də ölkədə olma müddətini, mühacirlərin cəmiyyətin və dövlətin həyatında iştirak etmək hüquqlarını məhdudlaşdıran kifayət qədər sərt qanunlar mövcud ola bilər. Əksər ölkələrdə immiqrantların bir ölkənin vətəndaşı olması prosesini tənzimləyən qanunlar mövcuddur.

Beynəlxalq Miqrasiya Qanunu
---------------------------

Beynəlxalq miqrasiya hüququ özəl beynəlxalq hüququn bir qoludur. Mülki və Siyasi Hüquqlar haqqında Beynəlxalq Pakt müəyyən bir dövlətin ərazisində qanuni şəkildə yerləşən hər kəsin öz ərazisi ilə sərbəst hərəkət etmək hüququna sahib olduğunu müəyyən etdi. Ayrıca, hər kəs öz ölkəsini də daxil olmaqla istənilən ölkəni tərk etmək hüququna malikdir. Bu hüquqların məhdudlaşdırılmasına yalnız "dövlət təhlükəsizliyini, ictimai qaydanı, ictimai sağlamlığı və ya əxlaqı və ya başqalarının hüquq və azadlıqlarını qorumaq üçün zəruri olan qanunla müəyyən edilmiş miqdarda" icazə verilir.  Ayrıca, heç kim öz ölkələrinə daxil olmaq hüququndan özbaşına məhrum edilə bilməz.

Rusiya Federasiyasının miqrasiya qanunvericiliyi
------------------------------------------------

### İnkişaf tarixi

Uzun tarix boyu Rusiya sakinlərinin miqrasiyası əhəmiyyətsiz idi və miqrasiya qanunu inkişaf etdirilməmiş və həm ölkə daxilində, həm də onun hüdudlarından kənarda hərəkət azadlığını kəskin şəkildə məhdudlaşdırmışdı. Təhkimçilik dövründə kəndlilərin əksəriyyəti ümumiyyətlə hərəkət azadlıqlarından məhrum idilər və azad insanlara bir çox məhdudiyyətlər qoyulurdu. Yalnız ilk gildiyanın tacirlərinə hər yerdə yaşamağa icazə verildi. O dövrdəki miqrasiyaların çoxu sərt yaşayış şəraitindən "qaçış" idi, məcburi və nizamsız idi.

SSRİ dövründə, ölkə vətəndaşlarının yaşayış yeri seçimini məhdudlaşdıran icazə qeydiyyatı institutu var idi. Bu, xüsusilə Moskva, Leninqrad və Kiyev şəhərləri üçün etibarlı idi. 1920-1950-ci illərdə bir çox kəndlinin pasport almaq hüququ yox idi, yəni ölkə daxilində qanuni hərəkət etmək və yaşayış yeri və iş yeri seçmək azadlığından məhrum olmuşlar.

ABŞ İmmiqrasiya Qanunu
----------------------

Amerika Birləşmiş Ştatları immiqrasiya qanunu qeyri-bərabər inkişaf etdi. Müstəmləkə dövründə belə, ayrı-ayrı koloniyalar öz miqrasiya qanunlarını yarada bilirdilər.  Əcnəbilərin naturalizasiyasını tənzimləmək üçün ilk cəhd "1790-cı il naturalizasiya qanunu" idi. Ancaq bir neçə il sonra Çindən artan immiqrasiyanı dayandırmaq üçün Çin Çıxış Qanunu qəbul edildi. 1924-cü il İmmiqrasiya Qanunu (Immigration Act of 1924), immiqrantların ayrıca milliyyətinə və mənşə ölkələrinə girməsi üçün kvotalar müəyyən etdi. 1952-ci il İmmiqrasiya və Vətəndaşlıq Qanunu İmmiqrasiya və Təbiiləşdirmə Xidmətinin yaranmasına səbəb oldu.

Federal hökumətin beş əsas şöbəsi ABŞ immiqrasiya ilə məşğul olur: Daxili Təhlükəsizlik Departamenti, Ədliyyə Nazirliyi, Dövlət Departamenti, Əmək Departamenti və Səhiyyə Departamenti.

İstinadlar
----------

1. ↑  Статья 12 Международного пакта о гражданских и политических правах
2. ↑  "Воронина Н. А. Развитие миграционного законодательства в России и странах СНГ". 2013-12-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-12-26.
3. ↑  Proper, Emberson. Colonial Immigration Laws. Buffalo: William S Hein & Co. Inc. 2003. Print.