recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Pasto** (*isp.* Pasto) — Narino departamentinin paytaxtı, şəhərin əsası 1539-cu ildə ispanyalı Atris tərəfindən qoyulmuşdur.

Tarixi
------

Pasto şəhəri İspaniya konkistadoru Sebastian de Belalcázar tərəfindən 1537-ci ildə qurulub. 1539-cu ildə başqa bir İspaniya konkistadoru Atris şəhəri cari yerinə köçürmüş və onu "San Xuan de Pasto" adlandırmışdı. Pasto şəhərinin iqtisadiyyatının inkişaf etməsinin əsas səbəblərindən biri italyan əsilli Qvido Buçelinin fəaliyyəti idi.

Şəhər müstəmləkə dövründən bəri inzibati, mədəni və dini mərkəzi şəhər olmuşdur. Buna görə də şəhər Kolumbiyanın müqəddəs şəhəri hesab edilirdi. İspaniyaya qarşı Müstəqillik Savaşları zamanı Pasto realist bir şəhər idi. Partiya bu siyasi mövqeyə görə və coğrafi mövqeyindən ötrü müstəqillik qazandıqdan sonra, Pasto Kolumbiyanın qalan hissəsindən uzun müddət təcrid olunmuşdu.

Həmçinin bax
------------

* Kolumbiyanın inzibati bölgüsü
* Tunxa
* Monteriya
* Mokoa
* Florensiya (Kaketa)
* İnirida
* San Xose del Quavyare

İstinadlar
----------

1. ↑  Publicaciones de la Cámara de Comercio de Pasto[*daimi ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* Alcaldía de San Juan de Pasto
* Portal de turismo y Cultura del Municipio de Pasto.
* Empresa de Acueducto y alcantarillado de San Juan de Pasto
* Cámara de comercio de San Juan de Pasto
* Datos DANE sobre Pasto
* Instituto de Hidrología, Meteorología y Estudios Ambientales de Colombia IDEAM, pronósticos y alertas sobre clima en Pasto
* IDEAM, Información climatológica del Aeropuerto Antonio Nariño de Pasto[*ölü keçid*]


Vikianbarda ***Pasto*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  


Vikisitatda ***San Juan de Pasto*** ilə əlaqədar sitatlar var.
**Trakay Tarixi Milli Parkı** ― Litvada milli park. Park 1992-ci ildə Vilnüsdən 25 km qərbdə yerləşən Trakay şəhərini və onun ətrafındakı meşələri, gölləri və kəndləri əhatə etmək üçün yaradılmışdır. Park IUCN təsnifatında II kateqoriyaya malikdir. Park Avropadakı yeganə tarixi milli parkdır.

Park UNESCO-nun müvəqqəti siyahısına daxil edilmişdir.

Təbiəti
-------

Buzlağın əmələ gətirdiyi təpə və silsilələrin paralel zəncirləri ensiz və dərin və ya enli və dayaz gölə bənzər silsilələrlə növbələşir. Parkda 32 göl var. Göllər bir-biri ilə kanallar vasitəsilə əlaqələndirilmiş və vahid sistem yaratmışdır. Göllərin ən böyüyü 21 adanın yerləşdiyi Qalve, ən təmizi isə Akmena gölüdür.

Kudrionys meşəsi və bir çox məməli və quş növünün sığındığı Ploments və Varnikay bataqlıqları maraq doğurur. Ploments bataqlığında qazkimilərin böyük koloniyası və qorunan bitkilərin bir çox növü mövcuiddur. Ploments gölü göl qağayılarının geniş koloniyalarına ev sahibliyi edir.

Park görməli yerlərinin sayı ilə məşhurdur. Qalve gölünün şimal sahilində böyük mənzərələr açan təpə var.

Qalereya
--------

* Trakay qəsriTrakay qəsri
* Trakay yarımadası qəsriTrakay yarımadası qəsri
* Ujutrakis malikanəsiUjutrakis malikanəsi
* Karaym sinaqoquKaraym sinaqoqu
* Parkın üzəri ilə uçan isti hava şarlarıParkın üzəri ilə uçan isti hava şarları

Xarici keçidlər
---------------

* seniejitrakai.lt/news/ — Trakay Tarixi Milli Parkının rəsmi saytı
* Tourism.lt  (ital.)

İstinadlar
----------

1. ↑  Traku Istorinis Nacionalinis Parkas in Lithuania Arxivləşdirilib 2020-06-15 at the Wayback Machine *Protected Planet*
2. ↑  "Trakai Historical - National Park". visitlithuania.net. 2021-11-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 noyabr 2019.
3. ↑  "Trakai Historical National Park". unesco.org (ingilis). 2006-12-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 noyabr 2019.
Təbii yayılması:
----------------

Təbii halda əsasən, Çində yayılmışdır.

Botaniki təsviri:
-----------------

Hündürlüyü 7 m-ə çatan həmişəyaşıl koldur. Eyni kolda neştərvari, ellipsvari, yumurtavari və s. formalı yarpaqlara təsadüf edilir. 5-7 ədəd ağ və ya sarı çiçəkləri uc və ya qoltuq çiçək qruplarında yerləşir, olduqca ətirli, zərif portağal qoxusu verir. Çiçəkləməsi may ayında müşahidə edilir. Meyvəsi xırda, tünd qırmızı toxumları şarşəkilli qutucuqdur. Toxum və qələmlə çoxaldılır.

Ekologiyası:
------------

Münbit torpaqları sevir, sərt şaxtalarda yerüstü hissəsi məhv olur, yazda pöhrələr verərək yenidən bərpa olur. Bu növ meşələrdə, quru daşlıq yerlərdə, dağ çaylarının vadilərində, dəniz səviyyəsindən 1000-4000 m hündürlükdə, məhsuldar, nəmişli torpaqlarda, işıqda və ya yarımkölgədə yaxşı bitir. Soyuğa davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması:
-----------------------

Respublikanın bir çox rayonlarında yaşıllaşdırmada rast gəlinir.

İstifadəsi:
-----------

Tək və qrup əkinlərində, canlı çəpərlərin salınmasında, həmçinin qazonlara daha dekorativ görünüş vermək üçün geniş istifadə olunur.

İstinadlar
----------

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine T.S.Məmmədov

Məlumat mənbələri
-----------------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. "Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.

İstinad
-------

* Флoрa Aзeрбaйджaнa. т.5. 1954; Флoрa Kaвkaзa. т.5. 1954;
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
* Azərbaycan flora-sının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008;
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q11065909
* Wikispecies: Pittosporum heterophyllum
* EoL: 2887331
* EPPO: PTUHE
* FoC: 200010453
* GBIF: 4162138
* GRIN: 28741
* iNaturalist: 431472
* IPNI: 684498-1
* Plant List: tro-25100286
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:684498-1
* Tropicos: 25100286
* WFO: wfo-0001094811

 |
**Filireyaşəkilli fontaneziya** (*lat.* Fontanesia philliraeoides) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin zeytunkimilər fəsiləsinin fontaneziya cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Təbiətdə Kiçik Asiya və Siciliya adasında rast gəlinir. Dekorativ bitki kimi Aralıq dənizi sahillərində becərilir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 3 m-dək, şaxələnmiş, sarı-qonur budaqlı, yarpağı tökülən koldur. Zoğları dörd hissəli, yarpaq yerləşməsi üzbəüzdür. Yarpaqları sadə, bütöv, yumurtavari-neştərvari və ya ellipsvari, uzunluğu 2-4 sm və eni 0,8 sm, pöhrədən əmələ gələn zoğlarında uzunluğu 7sm-dək və eni 1,5 sm, kənarları xırda dişli, bozumtul-yaşıldır. Saplaqların uzunluğu 2-5 mm-dir. Çiçək qrupları yan budaqlarda qısa, qoltuq və ya uc, yarpaqlı süpürgələrdir. Çiçəkləri xırda; kasacığı 4 xırda kasayarpaqlardan ibarətdir; ləçəkləri 4 ədəd, ensiz, ağımtıl; erkəkcikləri ləçəklərdən iri; yumurtalığı yuxarı, 2 yuvalı; dişicik ağzı 2 qanadlıdır. Meyvəsi təxminən yumrudan ellipsvariyədək, uzunluğu 6-8 mm, ensiz qanadlı, hamar qozadır. Mayda çiçəkləyir, meyvələri iyulda-avqustda yetişir. Kütləvi yarpaqlama mayın axırları, yarpaqların tökülməsi isə noyabrda baş verir.

Ekologiyası
-----------

Qışa az davamlıdır, soyuq qış aylarında çoxillik zoğları donur, ancaq yay ərzində tez bərpa olunur.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Abşeron, Gəncə və s. rayonlarda mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Çox dekorativ koldur. Yaşıllaşdırmada istifadə oluna bilər.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q21270163
* Wikispecies: Fontanesia philliraeoides
* EoL: 590518
* EPPO: FONPH
* EUNIS: 176416
* GBIF: 7344906
* GRIN: 214
* iNaturalist: 485740
* IPNI: 608844-1
* IRMNG: 11008982
* ITIS: 565195
* NCBI: 126410
* PFI: 3973
* Plant List: kew-369340
* PLANTS: FOPH2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:608844-1
* Tropicos: 23000626
* WCSP: 369340

 |
**Qappo Bayev**, əsl adı **Georgi Bayev** (oset. Байаты Гаппо; 19 sentyabr 1870, Olginskoye[d], Terek vilayəti – 24 aprel 1939, Berlin, Almaniya Reyxi[d]) — Osetin dövlət və ictimai xadimi, hüquqşünas, publisist, folklorşünas və ədəbiyyatşünas, müəllim. Vladiqafqaz şəhərinin icra başçısı (1902-1907), Vladiqafqaz şəhər dumasının üzvü.

Bioqrafiyası
------------

1870-ci ildə Olginskoye kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. 1889-cu ildə Vladiqafqaz gimnaziyasını, 1894-cü ildə Novorossiysk Universitetinin hüquq fakültəsini bitirir. Bundan sonra Vladiqafqaza gələrək Osetiya kitab nəşrinin təşkilində fəal iştirak edir. Eyni zamanda, toplanan materialları Kosta Xetaqurovun başçılıq etdiyi "Şimali Qafqaz" qəzetində dərc edərək Osetiya folklorunu toplamağa başlayır.

1899-cu ildə Qappo Bayev Kosta Xetaqurovun "İron Fandır" əsərini nəşr etdirir. Alim Vsevolod Miller tərəfindən tamamlanmamış "Osetiya-Rusca-Almanca lüğəti"-nin hazırlanması işində fəal iştirak etmişdir.

1900-cü ildən bəri Qappo Bayev Osetiya nağıllarına və atalar sözlərinə həsr olunmuş osetin dilində bir neçə kiçik kitabını nəşr etdirmişdir. 1900-cü ildə o dövrdə tanınmayan gənc osetin yazıçıları Aleksandr Kubalov, Georgi Saqolov, Aslamirzə Qaytmazovun ilk əsərlərini çap etdirdiyi "Galabu" (oset. «Гæлæбу») kitabını nəşr etdirir.

1902-1906-cı illərdə "Terek vilayətinin dağlıqları arasında təhsil və texniki məlumatların yayılması Cəmiyyəti"-nin sədri olur. Eyni zamanda Vladiqafqaz şəhər rəhbəri vəzifəsində çalışır.

1905-ci ildə Vladiqafqaz Şəhər Dumasının deputatı və Şəhər Şurasının üzvü seçilir.

1917-ci ildə Tiflisə köçür və burada anti-sovet qəzetləri olan "Volnıy Qores" və "Noq sard" ilə əməkdaşlıq edir.

1920-ci ildə sosialist inqilabını və Sovet hakimiyyətini qəbul etməyən Bayev Almaniyaya mühacirət edir. 1926-cı ildən ölənə qədər Berlin Universitetində dərs demişdir. Qappo BaYev 24 aprel 1939-cu ildə Berlində dünyasını dəyişir.

Xatirəsi
--------

12 aprel 1995 -ci ildə Qappo Bayevin külləri Berlindən gətirilərək Vladiqafqazdakı Osetiya kilsəsinin panteonunda basdırılır.

Vladiqavqazdakı küçələrdən biri Qappo Bayevin adını daşıyır.

Ədəbiyyat
---------

* *Кадыков А. Н.* Улицы, переулки, площади и проспекты г. Владикавказа: справочник. — Владикавказ: Респект, 2010. — С. 80—81. ISBN 978-5-905066-01-6

Mənbə
-----

* Гаппо Баев
* Достойный градоначальник[*ölü keçid*]
* Гаппо Баев Arxivləşdirilib 2014-09-02 at the Wayback Machine
* GAPPO BAJEW UND DIE OSSETISCHE LITERATUR (alm.)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Баев Георгий (Гаппо)". 2019-06-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-22.
2. ↑  "Г. В. Баев — просветитель, ученый, политик". 2020-02-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-22.
**Qapanat mahalı** —XII əsrin 60-cı illərindən etibarən Eldənizlər dövlətinin Naxçıvan vilayətinin tərkibinə daxil olmuş inzibati vahidlərdən biri.

Naxçıvan vilayətinin tərkibinə daxil edilməsi
---------------------------------------------

XII əsrin 60-cı illərində paytaxtı Qapanat olan alban Sünik hakimliyinin süquta uğramasından sonra, onun daxil olduğu ərazilər də Naxçıvan vilayətinin tərkibinə daxil edilmişdir. S.Orbelianinin qeydlərindən məlum olur ki, 1170-ci ildə Atabəy Şəmsəddin Eldənizin sonuncu Sünik qalası olan Baqaberdi tutmasından sonra Sünik hakimliyinin varlığına faktiki olaraq son qoyulmuşdur.

Bu dövrdən Naxçıvan vilayətinin inzibati ərazi quruluşundan yeni bir dairənin (mahalın) Qapanatın və ya Kabbanın olduğu qənaətinə gəlmək olar. Təsadüfi deyildir ki, orta əsr müəllifi Y.Həməvi Naxçıvan vilayətinin tərkibində olmuş Kabbanı (Qafanı –E.K.) şəhər və dairə (mülk, əmirlik) kimi təsvir etmiş və onun Təbriz və Beyləqan arasında yerləşdiyini yazmışdır.

Mənbə
-----

* Kəlbizadə E. Naxçıvanın tarixi coğrafiyası (XII-XVIII əsrin I yarısı). Naxçıvan: Əcəmi, 200 s. s.25

İstinadlar
----------

1. ↑  Kəlbizadə E. Naxçıvanın tarixi coğrafiyası (XII-XVIII əsrin I yarısı). Naxçıvan: Əcəmi, 200 s. s.25
2. ↑  Григорян Г. Очерки истории Сюника. IX-XV вв. Ераван:Изд. АН Арм. ССР, 1990, 390 с. s.
62
3. ↑  Хамави Й. Муджам ал-булдан (Сведение об Азербайджане); Казвини X. Нузхат ал-кулуб (Материалы по Азербайджану). Баку: Элм, 1983, 65 с. s. 29
**Filizçay yatağı** — kolçedan-polimetal filizlərinin sənaye ehtiyatlarına görə Avropada ikinci yataq sayılır. Hazırda Azərbaycan Respublikasının kolçedan-polimetal filizləri ehtiyatılarının 90%-i Böyük Qafqazın cənub yamacında yerləşən Balakən-Zaqatala filiz rayonunda cəmlənmişdir. Ən iri Filizçay yatağın­dan başqa, burada daha kiçik yataqlar olan Kasdağ, Katex, Saqator, Qarabçay və Mazımçay kolçedan-polimetal yataqlarını, həmçinin Gumbul­çay-Çeder kolçe­dan-mis-polimetal filiz təzahürləri qrupunu göstərmək olar ki, bunların tərkibi əsasən pirit, sfalerit, qalenit, xalkopirit, pirrotin, ikinci dərəcəli metallardan – arsenopirit, kobaltin, müxtəlif metal sulfoduzları və s. ilə təmsil olunmuşdur. Əsas faydalı komponentlər mis, sink, qurğuşun, gümüş, kükürd, müşayiət kom­po­nentləri isə qızıl, vismut, kobalt, kadmium, selen, tellur, indiumla təmsil olun­muşlar. Filizçay yatağının sənaye ehtiyatları əsasında xammal təminatı 50 ildən çox dövrə yetəcək yüksəkgəlirli mədən-metallurgiya kompleksini yaratmaq olar.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Respublikasının geoloji irsi. Bakı: Nafta-Press, 2013.
**Azəristan ölkəsi** (litvaca - „Azerstano šalis") — Litva yazıçısı Vintsas Krevenin hekayələr kitabı.

Azərbaycanın milli-mənəvi dəyərlərinin, ədəbiyyatı və tarixinin, məişəti və təbiətinin gözəl bilicisi, Azərbaycan xalqının, onun mədəniyyətinin böyük və səmimi dostu Vintsas Kreve XX əsr Litva ədəbiyyatının ən məşhur klassiklərindən biridir. Onun həyat və yaradıcılığının on bir ilə yaxın dövrü (1909-1920) sıx şəkildə Azərbaycanla bağlı olub və həmin illər yaradıcılığının ən məhsuldar dövrü hesab olunur. O, bir müəllim kimi, Abdulla Şaiq və Azərbaycanda bir çox yazıçı, jurnalist, həkim, iqtisadçı, alim-pedaqoq, ictimai xadim kimi tanınan azərbaycanlışagird və tələbələrin mütərəqqi dünyagörüşlərinin formalaşmasında, ədəbi-estetik və elmi-nəzəri baxışlarının düzgün istiqamətdə təşəkkül tapmasında böyük rol oynayıb.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***
V.Kreve Şərq mifləri əsasında yazdığı, xüsusilə Azərbaycan tarixi və milli-mənəvi dəyərləri, məişəti, dini adət-ənənələri və təbiətini ustalıqla təsvir etdiyi "Azəristan ölkəsi" yüksək ədəbi məziyyətləri, dərin dini-fəlsəfi müddəaları və milli varlığın yaşadılması ilə bağlı vacib, həyati şərtləri özündə ehtiva edən çox əhəmiyyətli bir əsərdir.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* ATV Kitab

Xarici keçidlər
---------------

* parlaqimzalar.az
**Əfəndiyev Hidayat Əli oğlu** — tənqidçi, ədəbiyyatşünas, 1937-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, filologiya elmləri doktoru (1973).

Həyatı
------

Hidayət Əfəndiyev 1908-ci il avqustun 1-də Bakı quberniyasının Şamaxı şəhərində qulluqçu ailəsində doğulmuşdur. Atası Ağa Əli Naseh öz dövrünün tanmmış şairlərindən idi. Mirzə Ələkbər Sabirin və Abbas Səhhətin yaxın dostu olmuşdur. 6 yaşında ikən atasını itirdiyindən anasının himayəsi altında boya-başa çatmışdır. İbtidai təhsilini Şamaxıda rus-tatar məktəbində, sonra realnı məktəbin hazırlıq sinfində almışdır. Şamaxıda mart hadisələri (1918) başlar-başlamaz ailəlikcə Gəncəyə köçürlər. Orada gimnaziyanın hazırlıq kursuna daxil olur. Azərbaycanda aprel çevrilişindən sonra yenidən doğma yurda qayıdırlar. 1922-ci ildə onu Bakı müəllimlər seminariyasına ezam edirlər, burada üç il təhsil alır. Şamaxıda I və II dərəcəli məktəblərdə müəllimlik edir (1925-1927). Bakı məktəblərində işləməklə bərabər, ali pedaqoji institutda təhsilini davam etdirir. Ağdaş rayon maarif şöbəsinə təlimatçı-metodist təyin olunur. 1932-ci ildə Bakıya qayıdır, pedaqoji və ədəbi fəaliyyətə başlayır. Azərbaycan Baş Mətbuat İdarəsində siyasi redaktor (1932-1935), Azərbaycan Qiyabi Pedaqoji İnstitutunda müəllim (1935-1941) işləyir, Sovet Ordusunda kapitan rütbəsində siyasi işçi kimi xidmət edir (1941-1946). 1946-cı ildən ADU-nun filologiya fakültəsinin Azərbaycan ədəbiyyatı kafedrasında baş müəllim, dosent olur. "XX əsr Azərbaycan bədii nəsri tarixindən" mövzusunda namizədlik (1953), "Azərbaycan klassik bədii nəsri tarixi (qədim dövrdən 1905-ci ilədək)" mövzusunda doktorluq (1973) dissertasiyası müdafiə etmişdir. "Qafqazın müdafiəsinə görə" və "Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalları ilə təltif olunmuşdur. 1979-cu il aprelin 29-da vəfat etmişdir.

Əsərləri
--------

1. Ədəbi oxu kitabı (7-ci sinif üçün). Bakı: Azərnəşr, 1939, 209 səh. (H.Səmədzadə ilə şərikli).
2. Ədəbiyyat xrestomatiyası (7-ci sinif üçün). Bakı: Azərnəşr, 1938, 206 səh. (H.Səmədzadə ilə şərikli).
3. Ədəbi qiraət (dərslik). Bakı: Azəməşr, 1958, 164 səh.
4. Ədəbi qiraət (dərslik). Bakı: Azərnəşr, 1960, 160 səh.
5. Ədəbiyyat (dərslik, müntəxabat). Bakı: Maarif, 1961-1967, 144 səh.
6. Azərbaycan bədii nəsrinin tarixindən. Bakı: Azərnəşr, 1963, 236 səh.
7. M.F.Axundov realist satirik nəsrinin davamçıları. Bakı: Azərnəşr, 1974, 172 səh.
**Yardarlıq** — torpaq icarəsi forması; torpaq mülkiyyətçisinə icarə haqqı məhsulla ödənilir. Xırda kənd təsərrüfatı istehsalçılarının, əsasən, kapitalizməqədərki və zəif inkişaf etmiş kapitalist istismarı formasını xarakterizə edir. Kapitalist istehsal münasibətlərinin yaranması şəraitində yardarlıq feodal torpaq icarəsindən kapitalist torpaq icarəsinə keçid forması idi. Yardarlıq feodalizm qalığı kimi bir sıra inkişaf etmiş kapitalist ölkəsində (ABŞ, İtaliya, İspaniya) hələ də qalmaqdadır. Şərqin bir çox ölkəsində (məsələn, Hindistanda) yardarlıq icarə münasibətləri formaları arasında mühüm yer tutur. Oktyabr inqilabından əvvəl Azərbaycanda yardarlıq yarımicma formasında mövcud olmuşdur.

Mənbə
-----

* Јардарлыг // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. V ҹилд: Италија—Куба. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1981. С. 80.
|  |
| --- |
| Füzuli küçəsi 27 ünvanında ev |
|  |
| Ölkə | Azərbaycan |
| Şəhər | Bakı |
| Koordinatları | 40°22′35″N 49°50′5″E |
| Arxitektura stili | modern |
| Banisi | Ağa Rəhim bəy Məlikov |
| Tikilmə tarixi | 1905 |
| Status | Yerli əhəmiyyətli tarixi və mədəniyyət
memarlıq abidəsi |
| Vəziyyəti | 2010-cu ilin əvvəlində küçənin
yenidən qurulması zamanı yıxılmışdı. |

**Füzuli küçəsi 27 ünvavında ev** — Bakının Nəsimi rayonunda ev. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin tarixi və mədəni abidələr haqqında fərmanına əsasən, yerli əhəmiyyətli tarix və mədəniyyət memarlıq abidəsi olmuşdur.

Evin tarixi və arxitekturası
----------------------------

Ağa Rəhim bəy Məlikovun üç mərtəbəli yaşayış binası 1905-ci ildə tikilmişdir. Evin orijinal dizaynı modern üslubunda hazırlanmış və sonra İntibah dövrü elementləri istifadə edilmişdir. Bu bina küçədə heç bir fasilə sistemi olmayan bir neçə binadan biri idi. Binanın memarlıq detalları mərkəzi rizalitlərin və pəncərələrin yerlərinin harmoniyası ilə müəyyən edilmişdir. Binanın fasadında daş üzərində bəzək
əşyaları, ornamentlər və sahibinin monoqramları ilə çox sayda ətraflı var idi. Uzaqgörələrlə qurulma binanın strukturunda yumşaq bir təbəqədən çıxır.

2001-ci ildə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti tarixi və mədəni abidələr haqqında sərəncam imzalamış, ona əsasən bu ev yerli əhəmiyyətli tarixin və mədəniyyətin
memarlıq abidəsi olmuşdur.

2009-cu ildə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev Heydər Əliyev Sarayından Füzuli meydanına qədər ərazini əhatə edən park kompleksinin inşasına əmr etdi. Xüsusilə, bu tarixi memarlıq - üç mərtəbəli ev yıxıldı. 

2013 10 mayda Bakıda Füzuli və Mirzə ağa Əliyev küçələri arasında inşa olunan "Qış bulvarı" nın açılışı olub. Açılış mərasimində Prezident İlham Əliyev, həyat yoldaşı Mehriban Əliyeva və ailəsinin üzvləri iştirak ediblər.

Mənbə
-----

1. Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı
2. В Баку начался снос домов на улице Физули[*ölü keçid*]
3. Ильхам Алиев принял участие в открытии «Зимнего бульвара»

Ədəbiyyat
---------

* Fətullayev-Fiqarov Ş. S. Bakının memarlıq ensiklopediyası / Redaktor A. B. Şirəlizadə. —Şərq-Qərb, 2013. — 528 с. — ISBN 978-9952-32-020-6.
Filippin xalqları
Filippin çoxmillətli dövlətdir, ölkədə yüzə yaxın xalq, etnik və subetnik qruplar yaşamaqdadır, onlar ölkədə yerləşəm yeddi min adadan 800-də yaşamaqdaırlar. Xalqların bir çoxu qohum, özlərindən daha çox olan xalqın içində qəbilə birliyi kimi yaşamaqdadır. Aetalardan və bəzi gəlmə qruplardan (çinlilər, avropalılar, hindistanlılar, ərəblər və başqaları) başqa ölkənin demək olar ki bütün yerli xalqları cənubi monqol irqinə mənsubdur və Avstroneziya dil ailəsinin Malayziya-Polineziya yarımailəsinin indoneziya dəstəsinin şimal qrupunda danışırlar.

Şərhlər
-------

1. ↑  Dəqiq kriteriyaların müəyyən olmadığına görə müxtəlif mənbələr müntəzəm şəkildə eyni bir qrupu xalq, etnos, subetnos və ya etnik qrup adlandırmaqdadır. Dünya etnoqrafiyasında bu barədə vahid fikir mövcud olmadığına görə də Filippin ərazisində yaşayan xalqların dəqiq sayı çox çətindir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Bruk, 1981
2. ↑  Şpajnikov, 1980
3. ↑  Levtonova, 1979
4. ↑  Mins, 2007
5. ↑  Rodell, 2002
Nara şəhərində yerləşən Today məbədi.
**Keqon** (華厳宗?) – buddizmin Yaponiyadakı sektalarından biri. Yaponiyanın buddizm tarixinin ilk dövrlərində yaranmışdır. Nara buddizminin altı sektasından biri idi.

Tarix
-----

Keqon sektası Çində yaranmış Huayan məktəbi əsasında ortaya çıxmışdır. VIII əsrdə Çindən Yaponiyaya səyahət etmiş çinli keşiş Dao-şuan, daha sonra koreyalı keşiş Şinco Huayan təlimini Yaponiyaya gətirmişdir. Kinşosen məbədinin rahibi olan Roben 726-cı ildə təlimin əsas mətni olan Avatamsaka sutrası (Keqonkyo) haqqında mühazirələr vermişdir. Daha sonra Today məbədinə çevrilən bu məbəd Keqon sektasının mərkəzinə çevrilmişdir.

Kamakura dövründə Today məbədindən Qyonen və Kozay məbədindən isə Myoe kimi keşişlər Keqon sektasının yayılmasında əhəmiyyətli yer tutmuşdurlar. Növbəti dövrlərdə Keqon sektası öz əhəmiyyətini itirsə də, Şoşun kimi bir çox alim Keqon təlimini öyrənməyə davam etmişdir.

Hal-hazırda Nara şəhərində yerləşən Today məbədi Keqon sektasının mərkəzi hesab olunur. Yaponiyada Keqon sektasına aid olan 47 buddist məbədi yerləşir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). IV cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 186. ISBN 0-87011-624-7. İstifadə tarixi: 8 iyul 2022.
**Nuri Oxudan** (6 dekabr 1962) — Türk dövlət xadimi.

Həyatı
------

Əvvəllər Gönen Kənd İnstitutu olaraq bilinən indiki adı ilə Gönen Anadolu Müəllim Liseyini bitirib. 1986-cı ildə Mülküyə Məktəbi, İş idarəçiliyi bölməsini bitirib. Uludağ Universiteti, Sosial Elmlər Fakültəsi, İdarəetmə-Təşkilat şöbəsində magistr dərəcəsini oxuyub. 1989–1990-cı illərdə İngiltərədəki Canterbury və Margate-də bir il peşəkar bilik, ədəb və dil təhsili aldı. 1986-cı ildə Daxili İşlər Nazirliyinin açdığı bir aylıq planlaşdırma idarəetmə kursuna qatılıb. 1986-cı ildə 6 ay bir planlaşdırma mütəxəssisi olaraq işlədikdən sonra Bitlis bölgə qubernatoru, Amasya-Taşova bölgə baş məmuru, Bursa-Harmancıq, Van-Baxçasaray, Ərzurum-Narman, Gümüşxana-Kəlkid rayonlarında namizəd olmuşdur.

Taşovada qubernator köməkçisi, Harmancıq, Baxçasaray, Narman, Kəlkit də bölgə qubernatorluğu, Türkiyə Cümhuriyyəti Daxili İşlər Nazirliyi daxilində şöbə müdiri, ümumi müdir köməkçisi, Sakarya qubernatoru olmuşdur. 7 mart 2007-ci ildə Trabzon qubernatoru təyin edilib. Türkiyə Cümhuriyyəti Daxili İşlər Nazirliyinin 10 iyun 2009-cu il tarixli 10030 nömrəli məktubu və Nazirlər Kabinetinin 11 iyun 2009-cu il tarixli qərarı ilə Şanlıurfa qubernatoru təyin edilmişdir. 1996-cı ildə Daxili İşlər Nazirliyinin Əhali və Vətəndaşlıq İşləri baş idarəsində şöbə müdiri vəzifələrində çalışmışdır. 1997-ci ildən 17.08.1999-cu ilə qədər Baş Kadrlar İdarəsinin şöbə müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 1999-cu ildən 11.08.2000-ci ilə qədər Baş Kadrlar müdirliyinin köməkçisi vəzifəsini icra etmişdir.

Son olaraq, Nuri Oxudan Türkiyə Cümhuriyyətinin dövlət qəzeti olan "Rəsmi Qəzet"də dərc olunan Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə 17 avqust 2011-ci ildə Şanlıurfa qubernatoru təyin edildi.

İyun 2015 Türkiyə ümumi seçkilərində və noyabr 2015 Türkiyə ümumi seçkilərində MHP İsparta millət vəkili seçilmişdir. 2017-ci ildə MHP-dən ixrac edilmişdir.

Sakaryada təhsilə verdiyi töhfələrə görə 2006-cı ildə "Vehbi Koç Mükafatı"na layiq görülüb. Qubernatorluğa ayrılan bütün pulları(həmçinin xidmət üçün ayrılmış avtomobilləri də satıb pul eləmişdi)uşaqların təhsil almasına yönəldib. Məktəbə getməyən qız uşaqlarını məktəbə cəlb edib və qızını təhsil almağa göndərən atalara qızıl hədiyyə edib. Öz vəzifə maaşı isə cəmisi 2500 TL olub. Kişinin bu xeyirxahlığı "Vehbi Koç Vakfı"nın diqqətini cəlb edib və ona 100 min dollar bağışlayıblar. Amma o, pulun bir qəpiyini belə öz uşaqlarına xərcləməyib, bütün pulları məktəb inşa etmək üçün sərf edib. Bir çox şirkətlər də bundan həvəslənib ona pulsuz material göndəriblər. "Vehbi Koç Vakfı" bu şəxsiyyətli davranışı görüb ona daha 50 min dollar yardım edib və 100 şagirdlik bir məktəb binası inşa olunub. BMT-nin uşaqlara kömək fondu UNİCEF isə onun adına "Nuri Okutan Modeli" təsis edib".

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-03-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-12.
2. ↑  *Vehbi Koç Ödülü 2006* Arxivləşdirilib 2017-03-15 at the Wayback Machine*, Erişimö tarihi: 5 Haziran 2016*
**Bozqır qartalı** (*lat.* Aquila rapax) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin qırğıkimilər dəstəsinin qırğılar fəsiləsinin qartal cinsinə aid heyvan növü.

Qısa təsviri və yayılması
-------------------------

İri qartaldır. Rəngi qonurdur. Burun dəlikləri ovaldır. Səsi boğunuq çıxır.

Yayılması
---------

Avropa, Asiya və Afrikada yayılıb. Azərbaycanda miqrantdır. Burada Xəzər sahili boyunca uzanan düzənlik sahələrdə təsadüf olunur. Mart-aprel və sentyabr oktyabr aylarında görünür.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Yarımsəhra sahələri xoşlayır. Azərbaycanda müvəqqəti olduğu üçün həyat tərzi diqqəti cəlb etməyib.

Sayı
----

XX əsrə qədər adi saylı, 1990-cı illərə qədər azaldılıb, nadir olub, 2000—2001-ci illərdə 6 quş qeyd edilib, indi isə nəslinin kəsilmə təhlükəsi var, son 10 ildə 1 dəfə Salyan ətrafında (oktyabr, 2007-ci ildə) yaralanmış halda əldə edilib (şəxsi həyətdə qəfəsdə saxlanılıb).

Azalma səbəbləri
----------------

Növün kəmiyyət göstəricisinə təsir edən əsas faktorlar Böyük Qafqazdan şimala tərəf yerləşən ərazinin vəziyyətidir. Azərbaycanda bozqır qartalının miqrant populyasiyanın zərərli hesab edilib ovlanması da ona mənfi təsir edib.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
--------------------------------------

Ovlanması qadağandır. Respublikanın və Naxçıvan MR-ın Qırmızı kitablarına daxil edilib. CİTES, Bern və Bonn konvensiyalarına daxil edilib.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
------------------------------------------

Xəzər dənizinin qərb sahili boyunca yerləşən düzən sahələrdə miqrant populyasiyasının qorunmasına nəzarətin gücləndirilməsi, süni şəraitdə yetişdirilib təbiətə buraxılması, növün əhaliyə tanıdılması.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Aquila rapax* | 
* Wikidata: Q374141
* Wikispecies: Aquila rapax
* ADW: Aquila\_rapax
* ARKive: aquila-rapax
* Avibase: 335F0D557C2031A1
* BioLib: 8532
* BirdLife: 22696033
* BOLD: 112951
* CMS: aquila-rapax
* eBird: taweag1
* Euring: 2940
* Fauna Europaea: 96730
* Fauna Europaea (new): 14e44e72-fd72-41f4-b6ac-c5f4c8134819
* GBIF: 2480514
* iNaturalist: 5079
* IRMNG: 10195183
* ITIS: 175415
* IUCN: 22696033
* NBN: NHMSYS0001689394
* NCBI: 252781
* Species+: 5393
* Xeno-canto: Aquila-rapax

 |
| *Falco rapax* | 
* Wikidata: Q109578165
* GBIF: 9100660

 |
**Qocalara burada yer yoxdur** (*ing.* No Country for Old Men) — Koen qardaşlarının Makkarti Kormakın eyniadlı romanı əsasında çəkdikləri triller. 2008-ci ilin "Oskar"a olan 8 nominasiyasından film Kinoakademiyanın 4 mükafatına layiq görülüb: ən yaxşı filmə görə, ən yaxşı ikinci plan kişi roluna görə, ən yaxşı rejissor işinə görə və ən yaxşı orijinal ssenariyə görə.

Məzmun
------

Filmdə hadisələr 1980-ci illərdə iyunda Texasda cərəyan edir. Vyetnam müharibəsi veteranı *Levelin Moss* üçün adi ov gözlənilməz tapıntı ilə nəticələnir: o mafiya çaxnaşmasının yerini tapır. Meyitlər, güllə ilə deşilmiş maşınlar və narkotik paketləri arasında o ağzınacan pul ilə dolu keys tapır. Çox fikirləşmədən Levelin keysi özünə götürür. Eyni zamanda filmdə insanları inanılmaz dərəcədə asanlıqla öldürən balonlu insan barədə bəhs olunur. Çox keçmədən balonlu manyak — *Anton Çiqur* — iki centlmendən keysi tapmaq tapşırığını alır. Onu skanerlə təmin edib, keysdə radiomayak olduğunu deyirlər. Atışmalar və gözlənilməz vəziyyətlərlə dolu Antonun Levelini təqib etməsi başlayır. Qoca Şerif — *Ed Tom Bel* onların izi ilə gedir, və hadisələr cərəyan etdikcə o başa düşür ki, köhnə vaxtlar keçib və artıq işdən dincəlmək zamanı gəlib çatıb.

Film haqqında
-------------

* Levelin Moss rolundan Hit Lecer imtina etmişdir.

Rollarda
--------

* Tommi Li Cons — *şerif Ed Tom Bel*
* Coş Brolin — *Levelin Moss*
* Xaviyer Bardem — *Anton Çiqur*
* Kelli Makdonald — *Karla Cin Moss*
* Vudi Harrelson — *Karson Uels*

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. 1 2  .
4. 1 2 3  .
5. ↑  .
6. 1 2  .
7. ↑  .
8. ↑  .
9. ↑  IMDb (ing.). 1990.
10. ↑  .
11. ↑  Box Office Mojo (ing.). 1999.

Xarici keçidlər
---------------

* KinoResenziya: Qocalara burada yer yoxdur
* Filmin rəsmi saytı Arxivləşdirilib 2013-09-05 at the Wayback Machine
* Makkarti Kormak və Koen qardaşları film haqqında Arxivləşdirilib 2008-03-06 at the Wayback Machine
**Axtarış alqoritmləri** — kompüter elmlərində, müxtəlif növ verilənlərin strukturlarının (data structures) üzərində bir məlumatın axtarılması sırasında istifadə edilən alqoritmlərin ümumi adıdır. Məsələn, faylda bir sözün və ya massivdə (array) bir məlumatın axtarılmasında bu alqoritmlərdən istifadə olunur.

Kompüter elmlərində axtarış alqoritmi verilənlər arasından hər hansı xüsusiyyətə malik veriləni tapmaq üçün istifadə olunan alqoritmdir.

Növləri
-------

### Uninformed Search (Bilmədən axtarış)

Axtarış prosesinin bilmədən aparılması bir sıra çətinliklərə səbəb olur məsələn problemə xas asanlıqları alqoritm bilmir. Yəni hər vəziyyətdə eyni şəkildə işləyən alqoritmlərə uninformed search (bilmədən axtarış) adı verilər. Bu axtarışların bəziləri bunlardır:

#### Massivlər üzərində işləyənlər

* Xətti axtarış (Linear Search)
* İkili axtarış (Binary Search)
* İnterpolyasiya ilə axtarış (Interpolation Search)

#### Qraflar üzərində işləyənlər

* Sabit Qiymətli axtarış (Uniform Cost Search)
* Floyd Warshall alqoritmi
* Prim Alqoritmi
* Kruskal Alqoritmi
* Dijkstra Alqoritmi
* Bellman Ford Alqoritmi
* İkili axtarış ağacı (Binary Search Tree)
* Eninə axtarış alqoritmi (Breadth first search)
* Dərinə axtarış alqoritmi (Depth first search)
* Dərin Limitli Axtarış Alqoritmi (Depth Limited Search)
* Trie Ağacları (mətn ağacları, trie trees)
* B-ağacları (B-Tree)

#### Mətn Axtarış Alqoritmləri

* Horspool Axtarış Alqoritmi
* Knuth-Morris Prat Axtarış Alqoritmi
* Boyer-Moore Axtarış Alqoritmi
* Brute Force Text Search
* DFA Mətn Axtarış Alqoritmi

### Informed Search (Bilərək axtarış)

Bu növ axtarışda alqoritm problemin bəzi xassələrini bilir və problem üzərində dəyişiklik edə bilir.

* Minimax Ağacları
* Simulated Annealing
* Hill Climbing Algoritmi
* Arılar alqoritmi (bees algorithm)
* A\* axtarış alqoritmi (A\* search algorithm)
* Geri izləmə (backtracking)
* Şüa axtarışı (beam search)
**Azizbek Abdumuxtar Abduqofurov** (6 mart 1992, Kurqantəpə, Əndican vilayəti) — özbək peşəkar bokusçusu. Orta və ikinci orta çəki kateqoriyasında çıxış edir. 2010-cu ilin əvvələrində Özbəkistan yığma komandasında çıxış etmişdir. Kazanda keçirilən 2013 Yay Universiada Oyunlarının bürünc mükafatçısı, müxtəlif beynəlxalq əhəmiyyətli yarışların qalibi və mükafatçısı. Almatıda keçirilən dünya çempionatının iştirakçısı. Peşəkar boksda WBC Silver versiyası üzrə 2018-ci ildə dünya çempionu (2-ci orta çəki kateqoriyasında).

Bioqrafiyası
------------

Azizbek Abduqofurov 6 mart 1992-ci ildə Özbəkistanın Əndican vilayətinin Kurqantepa şəhərində anadan olmuşdur.

Həvəskar karyerası
------------------

2010-cu il mövsümündə beynəlxalq arenada debüt etdi. Bakıda keçirilən Gənclər Dünya Çempionatında çıxış etdi. Azərbaycanda keçirilən "Böyük İpək Yolu" gənclər beynəlxalq turnirində bürünc medal qazandı.

2013-cü ildə orta çəki dərəcəsində Özbəkistan boks çempionatında gümüş medal qazandı, final matçında Xurshidbek Normatova məğlub oldu və eyni zamanda Özbəkistan kubokunu qazandı.

Özbəkistanı Almatıda keçirilən dünya çempionatında təmsil etdi. 75 kq çəki dərəcəsində turnirin ilk üç mərhələsini uğurla keçdi. Dörddəbir final görüşündə rusiyalı Artem Çebotaryova məğlub oldu.

AtIrauda keçirilən Askar Kulibayevin mükafatI uğrunda keçirilən beynəlxalq turnirdə dörddəbir finalda rus boksçu Vladislav Fedyurinə məğlub oldu .

Peşəkar karyerası
-----------------

Özbəkistan milli komandasını tərk edərək, 2016-cı ilin may ayında Abduqofurov peşəkar səviyyədə debüt etdi. Əsasən Malayziya və Sinqapurda bir çox döyüşlər keçirdi və bir neçə güclü rəqibinə qalib gələ bildi. Xüsusən də Taylandlı bir çox kateqoriya üzrə dünya çempionu Sirimongkol Singvançanı məğlub edə bildi (94-2). Bu dövrdə Azizbek Asiya Boks Şurasının (ABCO) orta çəki çempionu titulunu qazandı və onu yenidən müdafiə edə bildi.

Sonradan ikinci orta çəkiyə yüksəldi və 2018-ci ilin may ayında məşhur Rusiya boksçusu Dmitri Çudinovu (21-2-2) məğlub edərək Dünya Boks Şurası (WBC) tərəfindən boş qalan gümüş çempion adını qazandı.

İstinadlar
----------

1. ↑  По материалам базы данных *amateur-boxing.strefa.pl*
2. ↑  *Anson Wainwright.* "Azizbek Abdugofurov still unbeaten following Singwancha test" (ingilis). The Ring. 2017-02-11. 2019-02-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-08.
3. ↑  *Кирилл Иванов.* "Азизбек Абдугофуров поставил точку в карьере Дмитрия Чудинова". mmaboxing.ru. 2018-05-06. 2021-11-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-08.
**Tau-Tona mədəni** — dünyanın ən dərin mədəni.

Setsvana "Böyük aslan" mənasını verən bu məbəd Cənubi Afrika Respublikasının Qauteng bölgəsində yerləşir. Dərinliyi 3.9 km olan mədənin 5600 işcisi vardır. İşçiləri mədənin dibindən yer üzünə çatdırmaq üçün saniyədə 16 metr qalxan lift təqribən 1 saatlıq yol qət edir. Tau-Tona qızıl məbədi Anqlo Qold Aşanti Limited adlı şirkətə məxsusdur. Qeyd edək ki, 1957-ci ildə şirkət ilk qızıl çıxarılmaya başlanılanda bu məbədin dərinliyi 2 metr idi. Tau-Tona qızıl mədəni umumi 800 km uzunluğunda tunellərdən düzəlmişdir. Mədən çox dərin olduğu üçün işləmə şərtləri çox təhlükəlidir və hər il orta hesabla 5 işçi həyatını itirir. Digər çətinlik isə mədən havasının istiliyinin 55 dərəcə olmasıdır. Bu problemi aradan qaldırmaq üçün firma mədənə təmiz hava göndərir. Göndərilən havaya soyutma sistemi də əlavə edilmişdir ki, bu da mədənin tempuraturunu 28 dərəcəyə qədər endirmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

* madencilik-turkiye.com Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Hüseynov.

**Hüseynov Hicran Soltan oğlu** (6 may 1942, Qutqaşen rayonu – 1 mart 2013, Bakı) — diktor, Azərbaycanın əməkdar artisti (2006).

Həyatı
------

Hicran Hüseynov 1942-ci ilin may ayının 6-da Qəbələ rayonunda dünyaya gəlib. 1959-cu ildə Qəbələ rayon orta məktəbini bitirdikdən sonra Bakı Kitabxanaçılıq Texnikumuna daxil olmuşdur. 1961-ci ildə həmin texnikumu bitirdikdən sonra sovet ordusu sıralarına çağırılmış və 1964-cu ildə sovet ordusu sıralarından tərxis olunmuşdu.

1964-cu ilin avqust ayinda Mirzağa Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun Dram və kino aktyorluğu fakültəsinə daxil olmuş və 1968-ci ildə həmin institutu bitirərək təyinatla Sumqayıt Dövlət Dram Teatrına aktyor kimi göndərilmişdi.

Həmin teatrda bir il işlədikdən sonra yenidən sovet ordusuna zabit vəzifəsinə çağırılmışdı. İki illik vəzifə borcunu yerinə yetirdikdən sonra Azərbaycan Televiziyasında elan edilən müsabiqənin iştirakçısı olmuş və üçüncü müsabiqədən keçərək AZTV-yə diktor vəzifəsinə dəvət edilmişdi.

1971-ci ildən AZTV-də əmək fəaliyyətinə başlamış, ali dərəcəli diktor vəzifəsinə qədər yüksəlmişdir. Əsasən gənclər üçün hazırlanmış proqramların aparıcısı kimi, sonralar informasiya proqramlarının, "Günün ekranı" və "Xəbərlər" proqramlarının daimi aparıcısı kimi fəaliyyətini davam etmişdir.

2006-cı ildə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin fərmanı ilə Azərbaycanın Əməkdar artisti fəxri adına layiq görülmüşdü. AZTV-nin "Mədəniyyət" kanalında baş redaktor vəzifəsində fəaliyyətini davam etdirmişdir.

1 mart 2013-cü ildə vəfat etmiş, Mərdəkan qəbiristanlığında torpağa tapşırılmışdır.

Ailəsi
------

Hicran Hüseynov 1968-ci ildə ailə qurub, iki övladı var.

Həyat yoldaşı Hüseynova Səmayə ixtisasca iqtisadçı olub. 2006-cı ildə dünyasını dəyişmişdir.

Qızı Afaq 1970-ci il, oğlu Rövşən 1973-cü ildə dünyaya gəliblər.

Filmoqrafiya
------------

1. Ömrün yolları (film, 1982)
Tosa məktəbinə xas üslub
**Tosa məktəbi** — Yaponiyada (*Edo dövründə yaranan rəngkarlıq məktəbi*) XV əsrin əvvəllərindən başlayaraq XIX əsrin sonlarınadək fəaliyyət göstərdi.

Bu məktəbin rəssamları klassik yapon saray ədəbiyyatı əsərlərinə üstünlük verərək buradakı personajların təsvirini yaradırdılar. "Kenza haqqında povest" əsərindəki personajların təsviri buna aiddir. Tosa məktəbinə xas yaradıcılıq üslubuna zərif cizgilər, zəngin palitra, dekorativ kompozisiya aid idi.

Tosa məktəbinin məşhur rəssamları Misunobu və Misuoki olmuşlar. Rəssamlar qədim yapon klassik stili olan yamot-e üslubunda işləyirdilər. İlk Tosa adını özünə təxəllüs götürən rəssam XIV əsrin sonu XV əsrin əvvəllərində yaşayıb yaratmış aristokrat Fudzivara Yukixiro olmuşdur. O, həmçinin Tosa Syöqen adı ilə tanınırdı (rəssəm həm də neçə illər Tosa əyalətinin qubernatoru olmuşdur).

İstinadlar
----------

1. ↑   Mədəniyyət tarixi və nəzəriyyəsi. Maral Manafova. Bakı 2006.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-03-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-10-21.
**Ağ qızılgül** (*lat.* Rosa alba) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Sibir, Avropa, Asiya və Şimali Amerikada yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 2-3 m olan koldur. Budaqları və gövdəsi möhkəm, qarmaqvari tikanlarla örtülmüşdür. Yarpaqları ellipsvari və ya tərs yumurtavari olmaqla 3-5 ədəddir. Yarpaqcıqlarının kənarı zəif dişlidir. Üst və alt hissədən zəif tükcüklərlə örtülüdür. Çiçəkləməsi may ayının əvvəllərindən başlayaraq iyun ayının axırına qədər davam edir. Bu növ vegetasiya müddətində bir dəfə çiçəkləyir. Çiçəyi çox ətirli, ağ, alabəzək və sarı rəngdə olur, diametri 8 sm-ə qədərdir, çiçək salxımında tək-tək yerləşir. Meyvəsi payızda yetişir, qırmızı rəngli kürə formasındadır.

Ekologiyası
-----------

Xarici mühit şəraitinə tələbkar deyil, kölgəyə, xəstəlik və zərərvericilərə davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Respublikamızın bir çox rayonlarında mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Bitkinin ləçəklərindən alınan efir yağının tərkibində 1,02% limonene, 0,42% nononal, 0,32% linalol, 47.76% fenil etil spirti vardır ki, bundan da ətriyyatda və tibbdə geniş tətbiq edilir. Yaşıllaşdırmada Rosa "Voria Dej" formasından da istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 492.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q478530
* Wikispecies: Rosa × alba
* EoL: 631604
* EPPO: ROSAL
* GBIF: 3007383
* GRIN: 32074
* iNaturalist: 171084
* IPNI: 324761-2
* ITIS: 504815
* NCBI: 267226
* PFI: 10121
* Plant List: rjp-302
* PLANTS: ROAL3
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:324761-2
* Tropicos: 50232402
* WFO: wfo-0001000066

 |
**Mehmet Nuri Yamut** (1890, Saloniki – 5 iyun 1961, İstanbul), Türk Silahlı Qüvvələrinin 6-cı Ordusu. Baş Qərargah rəisidir .

Hərbi xidməti
-------------

1908-ci ildə Hərbi Akademiyanı leytenant rütbəsi ilə bitirmişdir. Manastır 6. Korpus 50. Alay 3. Eskadronda olarkən 1912-ci ildə tutuldu. Əsirlikdən qayıdaraq 1913-cü ildə Hərbi Akademiyaya daxil oldu. 1 il oxuduqdan sonra təhsilini tərk edib Ordu sıralarına girdi. Balkan müharibəsinə və Birinci Dünya Müharibəsinə qatıldı. 1919-cu ildə yenidən başladığı akademiya təhsilini 1920-ci ildə bitirib Kadr oldu. Eyni tarixdə Anadoluya getdi və Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsində iştirak etdi. Gümüş mükafatı, Alman Dəmir Salip ordeni və İstiqlal medalına sahibdir. 1935-ci ilə qədər müxtəlif qərargah və qoşunlarla Əfqanıstanda xidmət etmişdir

1935-ci ildə general mayor, 1936-cı ildə general-leytenant, 1939-ci ildə general-polkovnik və 1945-ci ildə dörd ulduzlu general rütbəsinə yüksəldi. yüksəldi. Tuğgeneral rütbəsi ilə 9. General-mayor rütbəsi ilə 9-cu və 57-ci Diviziya Diviziya Briqada Komandanlığı etdi. Diviziya Komandanlığı, 2. və 12. Diviziya, Korpus Komandirliyi və 2. və 1. Ordu Komandirliyində xidmət etdi.

Gelibolu'ndaki 2. korpusun komandiri olduğu müddətdə, 1943-cü ildə Alçıtəpə kəndindəki Saros körfəzinə baxan bir təpədə 10000 öldürülmüş insanın şərəfinə tikdirmək üçün İstanbuldakı iki evini satdı. Sümüklərinin toplandığı və mərmər döşəmənin altına basdırıldığı deyilsə də, abidə Milli Müdafiə Nazirliyinin ödənişi çərçivəsində inşa edildi.

### Baş Qərargah rəisi

3 Yanvar 1949-cu ildə Quru Qoşunları Komandanlığına təyin edildi. 1949-cu il iyulun 1-dək Baş Qərargah rəis müavini vəzifəsində çalışıb. Baş qərargah rəisi vəzifəsindən 6 iyun 1950-ci ildə, 10 aprel 1954-cü ildə öz xahişi ilə təqaüdə çıxdı.

### 27 May çevrilişindən sonra

Parlamentin X. və XI. çağırış İstanbul Millət vəkili omuşdur. Millət vəkili olduğu müddətdə, 27 May çevrilişindən sonra həbs olundu. Həbs zamanı döyüldüyü iddia edilir. Daha sonra Yassıada Məhkəməsində öldü.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-03-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-15.
**Füruğ Fərruxzad** (*fars.* فروغ فرخزاد‎; 5 yanvar 1935, Tehran, İran — 13 fevral 1967, Tehran, İran) — İran şairəsi, rejissor.

Həyatı
------

Füruğ Fərruxzad 1935-ci il yanvar ayının 5-də Tehranda, hərbi xidmətçi ailəsində dünyaya gəlib. Ailədə ondan başqa daha 6 uşaq var idi. 9-cu sinfi bitirəndən sonra Fərruxzad orta sənət məktəbinə daxil olub. 17 yaşında məzhəkəçi Pərviz Şapur ilə evlənib və Əhvaza köçüb. Oğlu Kamyar dünyaya gələndə ona "Sənin üçün bir şeir" adlı əsər həsr edib. İki ildən sonra şairə həyat yoldaşından ayrılıb və yeganə oğlunu keçmiş ərinin himayəsinə buraxmalı olub. Tehrana qayıdarkən 1955-ci ildə "Əsir" adında şeirlər məcmuəsini çap etdirib. 1958-ci ildə Fərruxzad Avropada filosof İbrahim Gülüstan ilə tanış olub və "Ev qaradır" adlı filmin ideyasını ondan alıb (bu vaxta qədər şairənin daha iki kitabı işıq üzü görmüşdü – "Divar" və "Üsyan"). Cüzam xəstəliyindən əzab çəkənlərdən bəhs edən bu film Təbrizdə çəkilib və tezliklə bütün dünyada şöhrət qazanıb. Füruğ Fərruxzad xəstə bir uşağı oğulluğa götürüb. 1963-cü ildə "Başqa bir doğuluş" adında son şeirlər məcmuəsini nəşr etdirib.

Füruğ Fərruxzad 1967-ci ildə avtomobil qəzasında həlak olub. Uşaqlarla dolu avtobusla toqquşmamaq üçün o idarə etdiyi maşını divara çırpıb və xəstəxanaya aparılarkən yolda dünyasını dəyişib.

Kitabları
---------

Fərruxzadın əsərləri Azərbaycan dilinə Səməd Behrəngi tərəfindən tərcümə edilib.

* Əsir (1952)
* Divar (1957)
* Üsyan (1959)
* Başqa bir doğuluş (1964)
* Soyuq mövsümün başlanğıcına inanaq (bu kitabı bitirməmiş vəfat edib)

Mükafatları
-----------

* 1962-ci ildə Fərruxzadın çəkdiyi "İtaliya" sənədli filmi sənədli filmlər festivalında birinci yer qazanıb.
* 1963-cü ildə "Qara ev" filmi Almaniya Oberhausen Film Festivalinda ən yaxşı film seçilib.

Xarici keçidlər
---------------

* Foruğ Fərruxzad. ŞEİRLƏR Arxivləşdirilib 2008-10-12 at the Wayback Machine
* Salam, ey məsum gecə!
**Məhəmməd Hacı Məhəmmədismayıl oğlu Yeganə** (5 may 1923 - 18 dekabr 1995) — İran iqtisadçısı və siyasətçisi.

Həyatı
------

Məhəmməd Hacı Məhəmmədismayıl oğlu Yeganə 5 may 1923-cü ildə Zəncan şəhərində dünyaya gəlmişdi. İbtidai və orta təhsilini doğma şəhərində almışdı. 1942-1946-cı illərdə Tehran Universitetində oxumuşdu. İqtisad bakalavrı diplomu almışdı.Sonra ABŞa yollanmış, 1947-1951-ci illərdə Kolumbiya Universitetində magistr ixtisasını almışdı. 1951-ci ildən 1962-ci ilədək neft sahəsində çalışmışdı. 1964-cü ildən 1969-cu ilədək İran İqtisadiyyat nazirliyində işləmişdi.1969-cu ildən 1970-ci ilədək İran Məskən və Sənaye nazirliyində Şöbə müdiri vəzifəsində çalışmışdı. 1970-ci ildən 1971-ci ilədək İran Şahənşah bankının sədri olmuşdu.Eyni zamanda baş nazirin iqtisadiyyat üzrə müşaviri vəzifəsini icra etmişdi. 1971-ci ildən 1972-ci ilədək İran Dünya Bankına başçılıq etmişdi. 1972-ci ildən 1973-ci ilədək IMF-nin direktoru olmuşdu.1973-ci ildən 1976-cı ilədək İranın Mərkəzi Bankına rəhbərlik etmişdi.

Məhəmməd Yeganə daha sonrakı illərdə dövlət naziri, OPEK-də nümayəndə vəzifələrində olmuşdu.1977-ci ildə İranın Plan və Büdcə naziri vəzifəsində çalışmışdı. 1977-ci ildən 1979-cu ilədək İranın İqtisadiyyat və Maliyyə naziri olmuşdu.

Məhəmməd Yeganə 1979-cu ildə İslam inqilabından sonra ABŞ-yə mühacirət etmişdi. 1980-ci ildən 1985-ci ilədək Kolumbiya Universitetində iqtisadiyyat professoru vəzifəsində çalışmışdı.

Məhəmməd Yeganə 18 dekabr 1995-ci ildə Vaşinqton şəhərində vəfat edib.

Həmçinin bax
------------

* Nasir Yeganə
Qərbi Antarktikada Sentinel dağlarının yerləşməsi.
Sentinel dağlarının xəritəsi.
**Mamarçev zirvəsi** (bolq. *Мамарчев връх*, ‘Mamarchev Vrah’ \ma-'mar-chev 'vr&h\) — Antarktidanın Elsuort dağlarına daxil olan, 2500 m hündürlüklü qaya zirvəsidir. Zirvə Pulpudeva buzlağından qərbdə, Ellen buzlağından şərqdə yerləşmişdir və dağ silsiləsinə daxildir. Sentinel dağlarının şimal mərkəzində yerləşmişdir. Sullivan yüksəkliyinə daxildir.

Zirvə cənubi Bolqarıstanda yerləşən, Bolqarıstan azadlıq hərəkatının lideri olan Georgi Mamarçevin (1786-1846) şərəfinə adlandırılan Mamarçevo şəhərinin adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Mamarçev zirvəsi 78°18′49″ c. e. 85°08′54″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Levak dağından 2.37 km şimal-qərbdə, Bearskin dağından 11.33 km şimal-şərqdə, Camper dağından 11.08 km cənub-şərqdə, Roberts zirvəsindən 5.28 km cənubda yerləşmişdir. ABŞ xəritəsinə 1961-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* Newcomer Glacier. Scale 1:250 000 topographic map. Reston, Virginia: US Geological Survey, 1961.
* Antarctic Digital Database (ADD). Scale 1:250000 topographic map of Antarctica. Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR). Since 1993, regularly upgraded and updated.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Sentinel dağları

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* Mamarchev Peak. SCAR Composite Antarctic Gazetteer.
* Bulgarian Antarctic Gazetteer. Antarctic Place-names Commission. (details in Bulgarian, basic data in English)
**Peşrov** (*Pişro*) — Şirvan aşıq mühitinə məxsus hava növü və onun oxunuş tərzi. Şirvan aşıq
məclislərində birinci ustadnamə "Peşrov" havası ilə ifa olunur, ikinci ustadnamə oxunmur, yalnız söylənilir, üçüncü ustadnamədə isə hər hansı bir "Şikəstə" havasından istifadə edilir. "Peşrov" sırf dastan yaradıcılığı ilə bağlı meydana gəlmiş janrdır. "Peşrov"un müstəqil hava şəklində ifa olunmasına baxmayaraq, onun əsas funksiyası məclisin açılışı ilə bağlıdır. 

Səciyyəvidir ki, klassik türk musiqi növü olan "fasıl"ın da instrumental müqəddiməsi "Pişro" adlanır. Şirvan aşıq mühitində "Peşrov"un bir janr kimi təkmilləşməsində Aşıq Mirzə Bilalın və zurnaçalan Əli Kərimovun əvəzsiz xidmətləri olmuşdur. Peşrov havalar silsiləsinə "Şirvan peşrovu", "Çobanyaylağı peşrov", "Eyvazı", "Şur peşrov", "Kərəm peşrov", "Koroğlu peşrov", "Qafiyə peşrov", "İbrahimi", "Əlicadi peşrov", "Hicazi peşrov", "Qobustan peşrov", "Bilal peşrov" daxildir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Məhərrəm Qasımlı, Mahmud Allahmanlı.* "Aşıq şeirinin poetik biçimləri və çeşidləri" (az.). Elm və təhsil. 2018. 2021-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-13.