recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Nüreddin Aras** (6 mart 1954, İğdır) — "Tərəqqi" medalı laureatı (2006).

Həyatı
------

Nüreddin Aras 1954-cü il martın 6-da İğdır şəhərində anadan olmuşdur. Nurəddin Aras əslən Qərbi Azərbaycanın Göyçə mahalındandır. 1914-cü ildə erməni zülmündən İğdıra köçən Aras ailəsi hazırda şəhərin ən böyük ailələrindən biridir. İlk, orta və lisey təhsilini İğdırda almışdır. Liseydən sora Almaniyaya getmiş və Hote İnstitutunda dil təhsili almışdır. Sonra Erlanqen Universitetinin İdman Akademiyasında təhsilini davam etmişdir.

İstanbul Universiteti Ədəbiyyat fakultəsinin coğrafiya bolumundə təhsil almışdır.1980-ci ildə İğdırda coğrafiya müəllimi təyin olunmuşdur. 1999 və 2004-cü illərdə keçirilən seçkilərdə qalib gələrək 10 il İğdır Bələdiyyə sədri olmuşdur. 2011-ci ildə keçirilən Türkiyə Ümumi Seçkilərində Ədalət və İnkişaf Partiyasından II nömrəli millət vəkili namizədi olaraq göstərilmişdir.

Azərbaycanla münasibətə həmişə böyük önəm verən Nureddin Arasın təşəbbusu və dəstəyi ilə hər il Xocalı soyqırımının ildönümü ilə əlaqədar Avropa ölkələrində beynəlxalq konfrans keçirilir. Türkiyə-Ermənistan sərhədlərinin açılmasına qarşı cıxan Nureddin Aras İğdırın Azərbaycanla, xüsusilə blokada şəraitində olan Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə əlaqələrin genişlənməsində önəmli rol oynamışdır.

Mükafatları
-----------

2006-cı il martın 13-də Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə dunya azərbaycanlılarının həmrəyliyi sahəsində fəaliyyətinə gorə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Diasporu Ensiklopedik Məlumatlar Toplusu
2. ↑  "Türkiyə parlamentinə o məşhur göyçəli seçildi – Nurəddin Aras HDP-nin səsini böldü". 2020-10-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-02.

Xarici keçidlər
---------------

*
**Nurəddin Ağahüseynov** (tam adı; *Nurəddin Aslan oğlu Ağahüseynov*; 15 dekabr 1951, Həsənabad, Neftçala rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ – 25 yanvar 1990, Neftçala, Neftçala rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Qanlı Yanvar şəhidi.

Həyatı
------

1951-ci ildə Neftçala rayonun Sovetabad kəndində (indiki Həsənabad qəsəbəsi) anadan olmuşdur. 8 illik məktəbi bitirmiş, Leninqrad (indiki Sankt-Peterburq) şəhərində hərbi qulluqda olmuşdur. 1972-ci ildə Azərbaycan Yüngül Sənaye Texnikumunu bitirib və müxtəlif sahələrdə işləmişdir. Son işi Neftçala rayonunun 26-lar qəsəbə yeməkxanasında aşpaz olmuşdur. Doğulduğu kənddə yaşamışdır.

Ailəli olmuş, iki qızı (İlahə, Xəyalə) və bir oğlu (Tərlan) yadigar qalmışdır.

Qanlı Yanvar faciəsi
--------------------

1990-cı il yanvarın 25-də axşam təxminən saat 19-da yoldaşı ilə sükanında oturduğu «Zaporojets»də işdən evə gələrkən Neftçala mərkəzi univermağının qarşısında tankları görmüş, geri dönməyə çalışarkən ona güllə dəymişdir. Güllə boynundan dəyib alnından çıxmış, aldığı xəsarətdən həmin gün xəstəxanada vəfat etmişdir.

Nurəddinin ölümü haqqında iki şəhadətnamə çıxarılıb. Birinci şəhadətnamədə göstərilir ki, o öz əcəli ilə ölüb. Qaynatası Əliağa kişinin dediyinə görə Nurəddinin öldürülməsi haqqındakı şəhadətnaməni çox çətinliklə almış, böyük çək-çevirdən sonra kiminsə "saqqalı" altından keçmişdir.

Neftçala rayonundakı Həsənabad qəsəbəsində, dədə-baba yurdunda dəfn edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  ""20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2000-ci il tarixli 259 saylı **Fərmanı**". 2022-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-17.
2. ↑  "20 Yanvar şəhidləri". 2011-07-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-05-25.
3. ↑  "Şəhidlər" (PDF). 2022-10-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-10-05.
4. ↑  "Qara Yanvar şəhidləri" (PDF). 2015-07-17 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-07-17.
**Viktor Nikolayeviç Bondarev** (*rus.* Виктор Николаевич Бондарев; d. 7 dekabr 1959, Voronej, SSRİ) Rusiya Silahlı Qüvvələrinin general-polkovniki. 1 avqust 2015-ci il tarixindən etibarən Rusiya Aerokosmik Qüvvələrinin Komandanıdır. Bu vəzifəyə təyin olunmazdan əvvəl Rusiya Hərbi Hava Qüvvələrinin Komandanı olmuşdur.

Həyatı
------

Bondarevin hərbi karyerası 1977-ci ildə Sovet Hərbi Hava Qüvvələrinə qoşulduqdan sonra başlamışdır. O, 1981-ci ilə qədər Borisoqlebsk şəhərində yerləşən Boris Aviasiya Təlim Mərkəzində, 1992-ci ilə qədər isə Qaqarin Hərbi Hava Qüvvələri Akademiyasında təhsil almışdır. 2004-cü ildə General heyəti üçün Hərbi Akademiyanı bitirmişdir.

O, Boris Aviasiya Təlim Mərkəzində eskadrilya komandiri təyin olunmazdan əvvəl, Hücum Aviasiyası Alayında xidmət etmiş və Sovet hərbi qüvvələrinin tərkibində Əfqanıstan müharibəsində iştirak etmişdir. Voronej vilayətinin Buturlinovka şəhərində yerləşən 899-cu Döyüş Aviasiyası Alayının komandiri vəzifəsinə yüksələn Bondarev bu alayın tərkibində Çeçen-Rus müharibələrində iştirak etmişdir. 2006-cı ilin mayından etibarən 14-cü Ordunun Hərbi Hava və Hava Hücumundan Müdafiə Qoşunlarında komandir müavini, 2008-ci ilin iyun ayında isə həmin hərbi hissənin komandiri vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

Bondarev 2011-ci ilin iyul ayında Rusiya HHQ-nin komandir müavini təyin olunmuşdur.

21 aprel 2000-ci il tarixində iştirak etdiyi hərbi əməliyyatlarda göstərdiyi şücaətə görə "Rusiya Federasiyasının Qəhrəmanı" fəxri adına layiq görülmüşdür.

Həmçinin bax
------------

* Rusiya Silahlı Qüvvələri
* Rusiya Hərbi Hava Qüvvələri

İstinadlar
----------

1. ↑  "Официальное опубликование правовых актов в электронном виде". pravo.gov.ru. 2019-06-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 avqust 2017.
2. ↑  Биография Виктора Бондарева. RIA Novosti (Russian). Ria.ru. 6 may 2012. 9 May 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 avqust 2017.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Viktor Bondarev*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Бондарев Виктор Николаевич на сайте Минобороны России. Arxivləşdirilib 2015-12-08 at the Wayback Machine
**Biq Mak İndeksi** (*ing.* The Big Mac İndex) — Böyük Britaniyanın "The Economist" jurnalı tərəfindən 1986-cı ildən etibarən hesablanır. İndeks ABŞ-nin "McDonald's" şirkətinin dünyanın müxtəlif ölkələrində yerləşən restoranlar şəbəkəsində satılan məşhur hamburgerin qiyməti əsasında tərtib edilir.

"The Economist" jurnalı tərəfindən belə hesab olunur ki, bütün dünyada hamburgerin istehsalına çəkilən xərclər bir-biridən fərqlənmir və buna görə də "Biq Mak"ın köməkliyi ilə alıcılıq qabiliyyətli pariteti əsasında valyutanın dəyərini öyrənmək olar. Bunun üçün müqayisə bazası kimi ABŞ-də satılan "Biq Mak"ın qiyməti götürülür. Əgər hər hansı ölkədə "Biq Mak"ın qiyməti bu həddən yüksəkdirsə, deməli, həmin ölkənin valyutasının dəyəri süni şəkildə "şişirdilib". Yəni bu ölkənin valyutasının məzənnəsi əslində aşağı olmalıdır. Əgər "Biq Mak" ABŞ-dəki qiymətdən ucuzdursa, həmin ölkənin valyutasının məzənnəsi real dəyərindən aşağıdır və bu ölkədə dollar ucuzlaşdırılmalıdır.

Mənbə
-----

* DOLLARIN MƏZƏNNƏSİNİ McDONALDS MÜƏYYƏNLƏŞDİRİR[*ölü keçid*]
**Suriya armudu** (*lat.* Pyrus syriaca) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin armud cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Kiçik Asiyanın şərq hissəsi, Suriya, İsraildə yabanı halda bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Suriya armudu orta ölçülü, qonur qabıqlı və ensiz çətirli ağacdır. Yarpaqları üstdən yaşıl, alt tərəfi açıq yaşıl, uzunsov-yumurtavari, yumru-rombvari və ya lansetvari-ellipsvari, uzunluğu 3-9 sm, eni 2-3 sm, yarpağın ucu küttəhər və ya bizdir. Mart və apreldə ağac ağ çiçəklərlə çiçəkləyir. Çiçəkləri diametri 3 sm-dək olan qalxana yığılmışdır. Sentyabr və oktyabrda meyvələri yetişir. Meyvələri şarşəkilli və ya bir az armudşəkilli, diametri 2sm-dək, qonurdur. Meyvəsi yeməlidir. Yetişmiş meyvəsi torpağa düşür və çürüməyə başladıqda qoxusu qabanları cəlb edir.

Ekologiyası
-----------

Soyuğa davamlıdır. Şoran olmayan torpaqda bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Qida əhəmiyyətli bitkidir, təbabətdə müxtəlif xəstəliklərin müalicəsində istifadə edilir. Dekorativ görünüşə malikdir, çiçəkləmə zamanı gözəl görünür.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q6712609
* Wikispecies: Pyrus syriaca
* APDB: 152787
* EoL: 631571
* EPPO: PYUSY
* EUNIS: 179325
* FoIO: PYRSYR
* GBIF: 5363468
* GRIN: 30600
* iNaturalist: 485301
* IPNI: 731282-1
* IRMNG: 10718423
* IUCN: 173016
* NCBI: 500142
* Plant List: rjp-2165
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:731282-1
* Tropicos: 27804758
* WoI: 84
* WFO: wfo-0000992572

 |
**Lıqotxski kənd dairəsi** — Krasnodar diyarında, Soçi şəhərinin Lazarevski rayonunda (Soçi kurort şəhərinin) inzibati ərazi vahidi.

Dairə Aşe, Makopse və Kuapse çaylarının hövzələrində şəhər hüdudlarından kənarda yerləşən rayonun kənd yaşayış məntəqələrini birləşdirir. İnzibati mərkəzi Kelej auludur.

Coğrafiyası
-----------

İnzibati ərazi vahidi Soçi kurort şəhərinin Lazarevski rayonunun şimal-qərb hissəsində yerləşir. Bölgənin və bütövlükdə şəhərin ən şimal rayonudur.

Qəsəbəyə beş yaşayış məntəqəsi daxildir. Kənd dairəsi ərazisinə görə Lazarevski rayonunun ən böyük inzibati vahididir.

Kənd dairəsi aşağıdakı ərazilrələ həmsərhəddir: şimal-qərbdə Şepsinskoye kənd yaşayış məntəqəsi, şimalda Georgievskoye kənd yaşayış məntəqəsi və cənub-şərqdə Kirovski kənd dairəsi, həmçinin qərbdə Soçi şəhərinin şəhər əraziləri.

Kənd dairəsi Böyük Soçinin dağətəyi və dağlıq ərazilərində yerləşir. Relyef əsasən qərbdən şərqə doğru yüksələn sıx meşə örtüyünə malik yüksək dağlıq ərazidir. Orta yüksəkliklər dəniz səviyyəsindən təxminən 775 metr yüksəklikdədir. Aşe çayının yuxarı axarında kənd dairəsinin ən hündür nöqtəsi — Bərkiş dağı (1671 m) var.

Hidroqrafik şəbəkə Aşe, Makopse, Şuyuk, Kuapse və s. çayların hövzələri ilə təmsil olunur. Həmçinin ərazi mineral bulaqlarla zəngindir.

Ərazinin iqlimi əsasən subtropikdir və isti yay və az qarlı sərin qış ilə xarakterizə olunur. Dənizdən uzaqlaşdıqca iqlimin kontinentallığı yüksəlir. Orta illik hava temperaturu təxminən + 14 ° C-dir və yanvarda orta + 5 ° C-dən iyulda + 23 ° C-ə qədər dəyişir. İllik orta yağıntı təxminən 1250 mm-dir. Baş Qafqaz silsiləsinin şimal yamacından asılı olaraq, cənub yamacında yağıntının əsas miqdarı qışda düşür.

Tarixi
------

Krasnodar diyarının Lazarevski rayonu 1961-ci il fevralın 10-da ləğv edildikdən sonra MSK-nın 7 aprel 1961-ci il tarixli qərarı ilə Krasnoaleksandrovski kənd soveti (Nadjiqo, 1-ci Krasnoaleksandrovskoe, Krasnoaleksandrovskoe, Krasnoaleksandrovskoe, 2-ci kəndlərinin tərkibində) 3-cü Krasnoaleksandrovskoe) Soçi şəhərinin Lazarevski rayonu yaradıldı.

7 dekabr 1962-ci ildən 30 dekabr 1964-cü ilə qədər Krasnoaleksandrovski Kənd Soveti Krasnodar diyarının Tuapse rayonunun tərkibində idi. Sonra Soçi şəhərinin Lazarevski rayonunun tabeliyinə qaytarıldı. Eyni zamanda, Kuapse çayının vadisində yerləşən Mamedova Şel kəndi də kənd sovetinin tərkibinə daxil edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "УСТАВ МУНИЦИПАЛЬНОГО ОБРАЗОВАНИЯ ГОРОД-КУРОРТ СОЧИ". 2018-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-31.
2. 1 2  *А. С. Азаренкова, И. Ю. Бондарь, Н.С. Вертышева* Основные административно-территориальные преобразования на Кубани (1793–1985 гг.) Краснодар. 1986 г.
**İslamda baş kəsmə** — Şəxslərin başlarının kəsilməsi ilə cəzalandırılması. İslam ölkələrinin bəzilərində bu gün belə bu cəza metodundan istifadə edilməkdədir. Baş kəsmə cəzası bir çox ərəb ölkələrində qadağan edilmişdir. Cəza metodundan əsasən radikal islam təşkilatları tərəfindən istifadə edilir. İran, Qətər və Yəməndə cinayətkarların bu şəkildə cəzalandırılması ilə bağlı qanunlar mövcud olsada bu üsulun istifadəsi həyata keçirilmir. Baş kəsmə cəzasını tətbiq edəndə yeganə islam dövləti Səudiyyə Ərəbistanıdır. Xarici dövlətlərin etirazlarına baxmayaraq dövlət bu cəza metodunun həyata keçirməyə davam edir. Şəxsin başının qılınc ilə kəsirlərək öldürülməsi adətən xüsusi-ağır cinayətlər törətmiş şəxslərə qarşı tətbiq edilir. 2002-ci ildən etibarən Əl-Qaidə və İraq Şam İslam Dövləti tərəfindən əsir alınmış şəxslərin başlarının kəsilməsi və bunların kütləvi şəkildə nümayiş etdirilməsinin ardından mövzunun yenidən aktuallaşmasına səbəb olmuşdur.

  

İslamın əsas və yeganə mənbəyi olan Qurani-Kərimdə isə baş kəsmə ilə bağlı hər hansı ayə və ya hökm yoxdur. Qurani-Kərimdə müharibə xaricində ölümlə cəzalandırma əmri və ya hökmü yer almır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Sara Hussein and Rita Daou.* "Jihadists beheadings sow fear, prompt Muslim revulsion". Yahoo! News. AFP. 3 September 2014. 27 July 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 September 2014.
**Midori** (みどり?, *azərb.* "yaşıl"‎) – qeydə alınmış ən yaşlı koala. 2021-ci ildə Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüşdür. Yaponiyanın Hyoqo prefekturasındakı İngiltərə parkında saxlanılır.

Həyatı
------

Midori 1 yanvar 1997-ci ildə Avstraliyada doğulmuşdur. 2003-cü ildə Qərbi Avstraliya hökumətinin hədiyyəsi kimi Yançep Milli Parkından Hyoqo prefekturasına göndərilmişdir. O, həmin il Minamiavaci şəhərindəki İngiltərə parkına gətirilmiş 4 koaladan biri idi. İşçilər Midorinin bu qədər uzun yaşayacağını gözləmirdilər. İngiltərə parkı Yaponiyada Viktoriya koalalarının saxlanıldığı yeganə yerdir.

Kaolalar orta hesabla 15-16 il yaşasalar da, parkda yaradılmış şərait və qayğı nəticəsində Midori uzunömürlü olmağa bacarmışdır. Yaşına baxmayaraq ağaca çıxır, özü yemək yeyir və ziyarətçilərin önünə çıxır.

Midori gününü yeməklə və yatmaqla keçirir. Bəzən işçilər ona yeməkdə və ifrazat prosesində köməklik göstərirlər. Hər ay tibbi baxışdan keçirilir və dırnaqları tutulur.

Ginnesin Rekordlar Kitabı
-------------------------

Midori 2021-ci ildə 24 yaşına çatanda iki kateqoriya üzrə Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüşdür: dünyanın yaşayan ən yaşlı koalası və qeydə alınmış ən yaşlı koala.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14  "24-year-old koala, Midori, becomes the oldest in captivity ever". Ginnesin Rekordlar Kitabı (ingiliscə). 15 aprel 2021. 2022-08-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 avqust 2022.

Xarici keçidlər
---------------

* İctimai TV xəbəri
Vikixəbərin loqotipi
**Vikixəbər** (*ing.* Wikinews) — Ensiklopediya kontekstində cari hadisələr haqqında məlumat verən İnternet-ensiklopediyadır.

Layihə 2004-cü ilin dekabr ayında fəaliyyətə başlamışdır və hazırda 28 dildə mövcuddur. Müxtəlif dillərdə mövcud olan Vikixəbərlərdə indiyə kimi 88 minə yaxın xəbər nəşr edilmişdir. Digər layihələrdə olduğu kimi burada da əsas şərt neytrallığın gözlənilməsidir.

Xarici mənbələrdən əldə edilmiş xəbərlər burada orijinal və ya qısa xülasə şəkildə verilə bilər. Layihənin əsasən iki məqsədi vardır: digər nəşriyyatlara alternativ və azad xəbərlərin təqdim olunması və hər bir xəbərin diqqətlə yoxlanması.

Azərbaycanca bölməsi
--------------------

Vikixəbər layihəsinin Azərbaycanca bölməsi hələ ki, **incubator**da mövcuddur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Wn/az **incubator.wikimedia.org**". 2022-06-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-04-19.
2. ↑  "Wn/az/Ana Səhifə **incubator.wikimedia.org**". 2022-08-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-04-19.

Xarici keçidlər
---------------

* VikiXəbər

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Vikixəbər*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |

| ⛭Vikimedia Fondu |
| --- |
| **Layihələr** | Vikipediya, Vikilüğət, Vikikitab, Vikixəbər, Vikiversitet, Vikianbar, Vikisitat, Vikimənbə, Vikinövlər, Vikiverilənlər, Vikisəyahət, MetaViki |  |
| **Müəlliflər** | Cimmi Ueyls, Larri Senger |
Miduey çayı
**Miduey çayı** — İngiltərə çayıdır. Kent və Şərqi Susseks qraflığının ərazisindən keçir. Şirness şəhəri yaxınlığında Temza çayına tökülür. Hövzəsinin sahəsi 2409 km² (930 mil²).

Coğrafiyası
-----------

Kent qraflığının çayı Çayın suyundan 1746-cı ildən istifadə edilməyə başlanılmışdır. Çay kənarında taxılçılıq, meyvəçiliyik və yem bitkiləri əkilir. Çayın suyundan səmərəli istifadə edilməsi üçün kanallar çəkilir. 1746-cı ildə bu kanal Tonbricə kimi, 1828-ci ildə isə Li kəndinə qədər çatır.

Tarixi
------

Çayın ətrafında aparılmış arxeoloji qazıntılar zamanı burada daş, tunc və dəmir dövrünə aid əşyalar aşkar edilmişdir.
II dünya müharibəsi dövründə burada Miduey döyüşü olmuşdur. Bu döyüş romalılarla britaniyalar arasında olmuşdur.

Qaleriya
--------

Tobrijdən keçən kanalları
Tonbrijdə kanal

Həmçinin bax
------------

* Temza
* İngiltərə

Meduey çayı Tonbrijdə
Siluis Veyr

Ədəbiyyat
---------

* Brokqauza və Efrona ensiklopedisiyası: 86 tom — СПб.: 1890–1907.
**Djyakovisa Hava Limanı** — Kosovonun qərbində, Djyakovisa şəhəri yaxlığında yerləşən hava limanı. Düşünülür ki, gələcəkdə hava limanı mülki məqsədlər üçün istifadə ediləcək və komersiya, yük daşımalarına xidmət edəcəkdir.

Yerləşdiyi ərazi
----------------

Djyakovisa hava limanı eyni adlı şəhərin yaxınlığında, Radoniç gölündən 4 km cənubda yerləşir.

Tarixi
------

Hava limanı KFOR tərəfindən Kosovo müharibəsindən sonra 1999-cu ildə istifadəyə verilmişdir. Hava limanı hazırda hərbi və humanitar məqsədlər üçün istifadə edilr. İtaliya məsuliyyət sahəsində yerləşir. Hava limanına enən ən böyük təyyarə Boeing 737 olmuşdur. 
18 dekabr 2013-cü ildə hava limanı İtaliya hərbi-hava qüvvələrindən Kosovo hökumətinə təhvil verilmişdir. İtaliya idarəçiliyi dönəmində hava limanına 27000 təyyarə daxil olmuş, 220000 sərnişin və 40000 ton yük daşınmışdır.

Yerli və milli hökumət Djyakovisa hava limanını sərnişin və kommersiya məqsədli aeroport kimi istifadə etmək niyyətindədir. 2015-ci ilin dekabrına olan məlumata görə Kosovo hökuməti hava limanını bağlmışdır. Bu hava limanı güclü şəkildə yüklənmiş Priştinada yerləşən Sltaina hava limanına rəqib ola bilərdi. Djyakovisa hava limanının bir üstünlüyü ondadır ki, Priştinadakı limandan fərqli olaraq burada dumanlı hava olduqca az müşahidə olunur. Mülki hava limanı layihəsini gerçəkləşdirmək məqsədi ilə onun uçuş-eniş zolağı 1800 metrdən 2400 metrə, eni siə 30 metrdən 45 metrə qədər genişləndirilməlidir. Mülki hava limanına çevrildikdən sonra onun imkanları daha da arta bilər.

Ancaq 2015-ci ildən hava limanı işini dayandırmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Aeroporti i Kosovës në Gjakovë për cargo, çmime të lira dhe trajnime për pilotë". Zëri.info. 2015-01-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-28.
2. ↑  "Aeroporti Gjakovë, news report". ABC News. 7 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 December 2014.
3. ↑  "Aeroporto AMIKO: passaggio di responsabilità". Ministry of Defense, Republic of Italy. 1 January 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 March 2014.
4. ↑  "Aktivitetet e Ministrisë së Tregtisë dhe Industrisë: Themelohet Ndërmarrja Publike "Aeroporti i Gjakovës"". Ministria e Tregtisë dhe Industrisë. 2015-02-27 tarixində arxivləşdirilib.
5. 1 2
6. ↑  Xhevat Ramosaj, kosovarisches Ministerium für Verkehr und Kommunikation: Civil Aviation (2004) Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine (PPT, 2 MB)

Mənbə
-----

* Djyakovisa hava limanı Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine
* The Italian Air Force in Kosovo
**Viktor Vasilyeviç Durnev** (14 avqust 1961-ci ildə anadan olub) Sovet və Rusiya idmançısıdır. İdman ustalığına namizəd (1976); SSRİ ağır atletika idman ustası (1977); Ağır atletika üzrə beynəlxalq dərəcəli SSRİ idman ustası (1982). PODA üzrə Poverliftinq atletlərində İdman namizədi (2015). Başqırdıstan Respublikasının görkəmli idmançısı (1997). "Podolskiy rayonuna 3-cü dərəcəli xidmətə görə" fəxri nişan sahibi (2003).

Bioqrafiyası
------------

Durnev Viktor Vasilieviç 14 Avqust 1961-ci ildə Orenburq vilayətinin Efremovo-Zykovo kəndində anadan olmuşdur. İdmanla "Batır" (1975-1981) (məşqiçi L. N. Kopnin) və "Kimyaçı" (1981-1985) (Ufa; məşqçilər G. L. Aferin R. Z. Siraev) idman klublarında məşğul olmuşdur. 1991-ci ildə onurğa zədəsi (qəza) aldı, 1-ci qrup əlildir. "Vityaz" idman klubu, Podolsk (1998-2004); idman klubu MBU FOKI "Mustang" (2013)-ın, 1982-1984-cü illərdə SSRİ milli ağır atletika komandasının üzvü idi. 1998-2004-cü illərdə PODA pauerliftinq idmanı üzrə Rusiya millisinin üzvü idi.

Uğurları
--------

1977-ci ildə Viktor yeniyetmələr arasında SSRI çempionatında gümüş mükafata layiq görüldü. Bir il sonra o SSRİ çempionu adını qazandı. 1982-ci ildə ilsə artıq birdən qaldırma üzrə ölkə çempionu oldu. Eləcə də təkanla qaldırmada gümüş medalın sahibidir. 1982 və 1983-cü il SSRİ Kubokunun sahibidir. 1982-və 1978-ci il yeniyetmələr arasında ölkə çempionudur.

1982-1983-cü illərdə orta çəkidə SSRI və Dünya çempionu (birdən qaldımra). Pauerliftinq üzrə Rusiya çempionu (1998, 1999, 2001, 2002, 2003, 2016). Pauerliftinq üzrə Avropa çempionu (1999). VII Beynəlxalq spartakiadanın qalibi (1999). Belçika açıq çempionatının gümüş mükafatçısı (2000). Sidney paraolimpiya oyunlarının finalçısı (6 yer). Moskvada keçirilən açıq çempionatının qalibi (2001). Pauerliftinq üzrə Rusiya çempionatının gümüş mükafatçısı (2015). 2013-cü ildə keçirilən Rusiya çempionatının bürünc mükafatçısı. 2015-ci ildə keçirilən Moskva vilayəti üzrə pauerliftinq üzrə yarışımanın mütləq qalibi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "АФЕРИН Гавриил Лукьянович". 2017-09-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-18.
2. ↑  Дизенко И. Е. Так рождаются рекорды//Батыры земли башкирской. Уфа, 1983.
**Aminat Şayan** (29 oktyabr 1993) — Maldiv adalarını təmsil edən üzgüçü. Aminat Şayan Maldiv adalarını 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.

Karyerası
---------

Aminat Şayan birinci dəfə İslam Həmrəyliyi Oyunlarına 2017-ci ildə qatıldı. O, Bakıda baş tutan IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında qadınlar 50 m kəpənək stildə, yarımfinalda iştirak etdi. 34.30 saniyəlik nəticəsi ilə 10-cu yeri tutdu və finala vəsiqə qazana bilmədi.

Olimpiya Oyunları
-----------------

Aminat Şayan birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2012-ci ildə qatıldı. O, Londonda baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında qadınlar 50 m sərbəst stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 32.23 saniyəlik nəticəsi ilə 64-cü yeri tutdu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.

Aminat Şayan Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında qadınlar 100 m sərbəst stildə, təsnifat mərhələsində də iştirak etdi. Burada isə 1:05.71 saniyəlik nəticəsi ilə 46-cı yeri tutdu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi. Şayan *Ölkələrin Paradın*da Maldiv adalarının bayraqdarı idi.

Mənbələr
--------

İstinadlar
----------

1. 1 2  Olympedia (ing.). 2006.
2. ↑  "Aminath Shajan" (PDF). 2017 Islamic Solidarity Games. İstifadə tarixi: 14 May 2017.[*ölü keçid*]
3. ↑  "Aminath Shajan". Sports Reference LLC. 15 December 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 August 2012.
4. ↑  "The Flagbearers for the Rio 2016 Opening Ceremony". 2016-08-16. 2018-06-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-27.
**Çəhrayı dovşanalması** (*lat.* Cotoneaster roseus) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin dovşanalması cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Təbii halda Pakistanda, İranda, Hindistanda daşlı-qayalı sahələrdə yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Kolun hündürlüyü 2 m-dək, seyrək çətirli və elastik, qonur, parlaq zoğludur. Yarpaqları yumurtavari və ya ellipsvari, uzunluğu 5 sm-dəkdir. Çiçəkləri şaxələnmiş ləçəkli, çəhrayı, sıx qalxanlarda yerləşir. Meyvələri tutqun qırmızı, 7 mm-dək, çəyirdəkləri 2-dir. Çəhrayı dovşanalması hər il may-iyunda çiçəkləyir, sentyabrda meyvə verir, toxumlarını özü səpir. Uzunömürlüdür, 30–40 il yaşayır.

Ekologiyası
-----------

Soyuğa və quraqlığa davamlı, işıqsevən, torpağa tələbkar deyil. Duza, toza, qaza davamlıdır. Zərərverici və xəstəliklərə az yoluxur.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Abşeron və yarımadaya yaxın yerlərdə, park və bağlarda geniş şəkildə becərilir.

İstifadəsi
----------

Çiçəkləmə və meyvəvermə dövründə çox dekorativdir. Müxtəlif şəhər əkinlərində geniş istifadə etmək üçün tövsiyə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q5175445
* Wikispecies: Cotoneaster roseus
* EoL: 231314
* EPPO: CTTRO
* GBIF: 3025927
* GRIN: 11796
* iNaturalist: 791257
* IPNI: 722662-1
* IRMNG: 10953611
* ISC: 113543
* ITIS: 836462
* NCBI: 1143227
* NZOR: 9b1d0356-4cca-4148-a09b-198a5ef103c7
* Plant List: rjp-1324
* PLANTS: CORO12
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:722662-1
* Tropicos: 27802312
* WFO: wfo-0000985838

 |
**Nurəddin Cəfərov** (tam adı: *Cəfərov Nurəddin Cəmaləddin oğlu*; 1933, Nuxa – 2007) — Azərbaycan alimi, texnika elmləri doktoru.

Həyatı
------

Cəfərov Nurəddin Cəmaləddin oğlu Azərbaycan Respublikasının Şəki şəhərində anadan olmuşdur. 1959-cu ildə mexanik ixtisası üzrə APİ-nun fizika-riyaziyyat fakültəsini fərqlənmə ilə bitirmişdir. İnstitutu bitirdikdən sonra təyinat üzrə Azərbaycanın Sumqayıt şəhərində işləmişdir. 1960–1964-cü illərdə Azərbaycan EA DNQYPİ-da dissertant olmuşdur. 1965–2003-cü illərdə bu institutun "Neft veriminin artırılmasının yeni üsullarının hidrodinamikası" laboratoriyasında mühəndisdən laboratoriya rəhbərinə qədər müxtəlif vəzifələrdə işləmişdir. 1965-ci ildə "Neftdaşıma konturunun yerdəyişməsinin və quyuların batareyalarının sulaşması prosesinin hidrodinamik tədqiqi" mövzusunda namizədlik, 1992-ci ildə isə "Neft və qaz yataqlarının qeyri-bircins kollektorlarında süzülmə proseslərinin riyazi modelləşdirilməsi" mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. Cəfərov N. C. elmi fəaliyyətlə bərabər pedaqoji fəaliyyət ilə də məşğul olmuşdur. O BDU-nun Şəki filialında və dekan və kafedra rəhbəri olduğu Lənkəran Dövlət Universitetində pedaqoji fəaliyyət göstərmişdir. 2003–2007-ci illərdə Azərbaycan MEA Geologiya İnstitutunun "Yeraltı hidrodinamika" şöbəsində elmi məsləhətçi işləyib.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Cəfərov N. C. yeraltı hidroqazodinamika və neft və qaz yataqlarının işlənilməsi sahəsində tanınmış alimdir.

Elmi tədqiqatların sahəsi: yeraltı hidroqazodinamika; neft və qaz yataqlarının işlənilməsi; neft və qaz yataqlarının işlənilməsinin texnoloji göstəricilərinin proqnozlaşdırılmasının sadələşdirilməsi və etibarlılığının artırılması üçün kompleks-anlitik və anlitik rəqəmli hesabat üsullarının işlənilməsi. Onun əldə etdiyi elmi nəticələr bir çox neft və qaz yataqlarının işlənilməsi layihələrində və texnoloji sxemlərində öz əksini tapmışdır.

Cəfərov N. C. 130-dan artıq elmi məqalənin və 1 monoqrafiyanın müəllifidir. 7 elmlər namizədi hazırlamışdır.

1985-ci ildə Cəfərov N. C. bir qrup alimlə birgə "MÜrəkkəb dağ-geoloji şəraitlərdə çoxsaylı neft yataqlarının öyrənilməsinin geoloji-geofiziki və hidrodinamiki üsulları kompleksinin yaradılması və tətbiqi" mövzusunda işə görə akad. İ. M. Qubkin adına mükafata layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------
**Qaqa adası** (*ərəb.* نخلة الجميرة‎) — Fars körfəzində Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə aid bir ada. Əbu-Dabinin qərbində, Əbu-Dabinin Əd-Dafra bələdiyyə bölgəsinin qərbində, Səudiyyə Ərəbistanı və Qətər ilə sərhədə yaxın ərazidə yerləşir. Kumayis burnunun (Əl-Xəzrə) şimal-qərbində, Əbu Kumayis burnunun cənub-şərqində, Duveyhin körfəzinin girişində yerləşir.

Kumayis burnuna bir keçid yolu ilə bağlıdır.

Arxeologiya
-----------

Əbu-Dabinin Mədəniyyət və Turizm Departamentinin arxeoloqları adada 8500 illik neolit ​​dövrünə aid yaşayış məskəni aşkar etmişlər. Divarları 1 m hündürlüyə qədər qorunmuş dairəvi daş tikililərin qalıqları, məharətlə işlənmiş ox ucları aşkar edilmişdir. 5000 illik dəfn abidəsi də tapılışdır.

Aşkarlanan tapıntılar 2017-ci ildə Əbu-Dabi sahillərindəki Maravah adasında tapılan mirvaridən 500 il daha qədimdir və e.ə 5800-5600 ilə aiddir.

Həmçinin bax
------------

* Palma adaları

İstinadlar
----------

1. ↑  *Jessie Yeung.* "World's oldest pearl to go on display in Abu Dhabi" (ingilis). CNN. 2019-10-21. 2022-02-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-19.
**Çəkiliş icazələri** — kinofilmlərin çəkilişinə icazə vermək üçün hökumətlər tərəfindən verilən icazələrdir. Hər bir şəhər və əyalətdə çəkiliş icazələri ilə məşğul olan bir növ şura və ya ofis var. Film icazələrinin alınması yer kəşfiyyatı prosesinin bir hissəsidir və onlar adətən məkan menecerinin səlahiyətidədir. İcazələr çəkilişdən əvvəl yer, tarix, vaxt, avadanlıq, heyət, xüsusi effektlər, hərəkətlər və stuntlar haqqında təfərrüatlarla verilir.

Çəkiliş icazələri üçün müraciət prosesinə rüsumlar daxil ola bilər və çox vaxt istehsal sığortası tələb olunur. Bəzən bu proses birbaşa şəhər tərəfindən idarə olunur və bəzən Los-Ancelesdəki FilmLA kimi qeyri-kommersiya təşkilatı tərəfindən idarə olunur. Bundan əlavə, hər bir dövlətin dövlət torpaqları üçün öz icazə komissiyası ola bilər. Filmə icazə vermə prosesi çox vaxt müstəqil və həvəskar kinorejissorları çətinləşdirir.

Böyük şəhərlərdə çəkilişlərə daha ciddi nəzarət edilir. Daha az məskunlaşmış ərazilərdə həm ələblər yumşaqdır həm də rüsumlar az olur. Bu isə çəkilişləri genişləndirməyə imkan yaratmaqda rol oynayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Jolliffe, Genevieve; Zinnes, Andrew (2006). *The Documentary Film Makers Handbook: A Guerilla Guide.* Continuum International Publishing Group, ISBN 9780826416650
2. 1 2  Clevé, Bastian (2006). *Film Production Management.* Taylor & Francis US, ISBN 9780240806952
3. ↑  "Ci.glendale.ca.us". 2012-05-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-23.
4. ↑  "Film.ca.gov". 2016-12-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-23.
**Həsən bəy Həsən bəy oğlu Fətəlibəyov** — Rusiya çar ordusunun və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli Ordusunun hərbi xadimi.

Həyatı
------

Həsən bəy Fətəlibəyov 18 dekabr 1886-cı ildə Şuşa qəzasının Ətyeməzli obasında zadəgan ailəsində anadan olub. Zaqafqaziya (Qori) Seminariyasının Tatar-Azərbaycan şöbəsini 5 mart 1916-cı ildə, 271 saylı şəhadətnamə ilə bitirib. Şəxsi işində ailə tərkibi də qeydə alınmışdır: 12 aprel 1896-cı ildə anadan olan arvadı Ədilə xanım, 4 dekabr 1913-cü ildə anadan olan qızı Leyla xanım, 2 mart 1915-ci ildə anadan olan oğlu Ənvər bəy.

Hərbi xidmət
------------

29 oktyabr 1917-ci ildə Tatar-Azərbaycan süvari alayının ehtiyat bölməsinə könüllü qəbul olunub. 23 noyabr və 5 dekabr Müsəlman Korpusuna əsgər yığmaq üçün Borçalı qəzasına ezam olunub. 4 yanvar 1918-cu ildə uryadnik rütbəsi verilib və general-leytenant Əli ağa Şıxlinskinin əmrilə oboz (hərbi araba karvanı) komandiri təyin edilib. 1-ci Tatar-Azərbaycan süvari alayının kollec registratoru olub, qoşunu ərzaqla təchiz edib və onu mənzillərə yerləşdirib. Dövlət müşaviri, birinci dərəcəli könüllü əsgər olub.

4 yanvar 1919-cu ildə ailə vəziyyətinə görə hərbi xidmətdən tərxis olunub.

Qaynaq
------

* Hacıyev Qasım Əhəd oğlu, Çingizoğlu Ənvər — Qarabağlı hərbiçilər: çar və AXC ordusunun zabitləri (*Bakı, 2011)*
**Elenikon Böyükşəhər parkı** — Yunanıstanda Afinanın Elinikon adlı hissəsində inşası planlaşdırılan böyük şəhər parkı. Park Afinaya lazımı ekoloji dəstək verəcəkdir. Tamamlandıqdan sonra park Avropadakı ən böyük park olması planlaşdırılır.

Park keçmiş Elinikon Beynəlxalq Hava Limanının ərazisində qurulacaq və təxminən 200 hektar ərazini tutacaqdır. İnşaatın 2008-ci ildə başlaması və 2013-cü ilədək başa çatdırılması planlaşdırılırdı, lakin maliyyə böhranı səbəbindən planlar yəqin ki, qeyri-müəyyən müddətə təxirə salınmışdır. Hökumət ərazinin istifadəsinin digər variantlarını nəzərdən keçirdiyinə görə torpaq sahəsinin bir hissəsini Qatar investorlarına satmaq üçün ilkin razılaşma imzalanmışdır.

Park
----

2013-cü ildə Elinikon layihəsi çərçivəsində park üçün dizayn variantı təqdim edildi. Komandaya Foster & Partners, Charles Anderson Landscape Architecture, «ARUP» və Yunan dizayn məsləhətçilərinin böyük bir qrupu daxil idi. 2018-ci ildə layihəyə yenidən baxıldı və Yunanıstan hökumətinə yenidən təqdim edildi. 2005-ci ildə memarlar David Serero, Elena Fernandez və landşaft memarı Filippe Kuanenin rəhbərlik etdiyi beynəlxalq komanda, keçmiş Elinikon hava limanının yerində paytaxt parkının dizaynına dair beynəlxalq müsabiqədə qalib gəldi. Müsabiqədə 300-dən çox memar komandası iştirak etmişdir.

Müsabiqə Beynəlxalq Memarlar İttifaqı, Yunanıstan Ətraf Mühit Nazirliyi və Afina Planlaşdırma və Ətraf Mühitin Qorunması Təşkilatı tərəfindən maliyyələşdirilmişdir. Bu layihə 2006 və 2007-ci illərdə planlaşdırma təşkilatları ilə birlikdə iki mərhələdə əlavə olaraq hazırlanmışdır.

Serero komandası Elenikon sahəsinin 530 hektar ərazisini abadlaşdırma və şəhərsalma strategiyasını hazırladı. Süjetdə təbii axan su sxemlərindən istifadə edərək Avropanın ən böyük dayanıqlı parkının dizaynında bir anlayış olaraq istifadə etdi. Ərazidəki parkın istifadə etdəcəyi suyun 80% -ə qədəri təbii yolla toplanır. Park Şimal-Cənub şirkəti tərəfindən 7 yaşıl dərə formasında dizayn edilmişdir. Bu da "Softscapes" adlanır. 
Parkın sahəsi 400 hektar, daha 100 hektarı isə yaşayış və ofis obyektləri üçün istifadə ediləcəkdir. Tikinti başa çatdıqda London Hayd-parkını (250 hektar), eləcə də Nyu-York Sentral parkını (350 hektar) üstələyəcəkdir.

Elinikonda tikinti 2020-ci ildə başlayacaq və lüks evlər, otellər, kazinolar, marina, mağaza və ofisləri əhatə edəcəkdir.

Xarici keçidlər
---------------

* The Hellenic Ministry of the Environment, Physical Planning and Public Works – Hellenikon Metropolitan Park
* Athens News Agency: News in English, 06-06-08 – 'Metropolitan Park' in southern Athens
* Arch'it Architetture / Iterae Architecture. Hellenikon Metropolitan Park
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "High Hopes for park at Hellenikon". Kathimerini. www.ekathimerini.com. 2007-08-03. 2008-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2007-08-03.
2. ↑  The Hellenic Ministry of the Environment, Physical Planning and Public Works – Hellenikon Metropolitan Park Arxivləşdirilib 2005-11-24 at the Wayback Machine
3. ↑  "Various plans for Hellenikon". To Vima (yunan). www.tovima.gr. 2010-09-24. 2012-02-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-03-29.
**Kombe strofantı** (*lat.* Strophanthus kombe) — bitkilər aləminin acıçiçəklilər dəstəsinin kəndirkimilər fəsiləsinin strofant cinsinə aid bitki növü.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Yarpaqları qarşı-qarşıya, ellips formalı olub, itiuclu zirvəyə malikdir. Çiçəkləri yarımçətir, çiçək tacı yaşıl, düzgün, boruşəkilli, 5 ləşəkli olmaqla, lentşəkilli sonluğu həddindən artıq burulmuşdur. Meyvəsi mürəkkəb, uzununa kəsilmiş, üfüqi istiqamətdə aralanmış, yetişdikdə açılan, sərbəst olub, çoxsaylı kəkilli toxumlara malikdir. Toxumları uzunsov, yastılaşmış olub, aşağı sonluğu itiucludur. Uzunluğu 12-18 mm, eni 3-6 mm, qalınlığı isə 2-3 mm-ə bərabərdir. Tükcüklü olub, sıxılaraq itiuclu sonluqla qurtarır. Çiçəkləri zəif iyli, gümüşü-sarı və ya yaşılımtıl-sarıdır. Yuyulduqdan sonra tükcüklü toxumları istifadə edilir.

Tropik meşə və meşə kənarlarında yaşayır. Yetişmə dövründə meyvə və toxumlarını qılçıqlarından azad etməklə toplanılmalıdır. Kölgədə qurudulmalıdır. Xammalın aid olduğu bir növün digərinə qarışmaması üçün xüsusi olaraq ciddi şəkildə banka, yeşik və bağlamalarda saxlanılmalıdır. A siyahısına daxildir. Toxumların tərkibindəki bioloji aktiv maddələr hər il analiz edilərək yoxlanılmalıdır.

Tərkibi və təsiri
-----------------

Toxumlarında təbii şəkildə strafantozid qlükozidi, çimarol qlükozidi və digər qlükozidlər yerləşir. Ümumi miqdarı 8-10% təşkil edir.

Kardiotonik olub, ürək xəstəliklərində təyin edilir. Farmakologiyada dərman məqsədilə strofantın Strophanthus gratus və Strophanthus hispidus növləri işlədilir. Toxumları xammal olaraq tətbiq edilir. Strofantin K (inyeksiya 0,025%), kardiotonik dərmandır.Strofantidin asetat (0,025%) kardiotonik dərmandır.

Xammal kimi toxumundan keyfiyyətli dərman olan strofantin K alınir. Bu dərman maddəsi kəskin ürək-damar çatmamazlığında və kəskin miokard infarktında tətbiq edilir. Yüksək effektli olub, təsiri 5-10 dəqəqədən sonra başlayır və 15-30 dəqiqə maksimum miqdara çatır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q4444247
* Wikispecies: Strophanthus kombe
* APDB: 71508
* EoL: 483913
* EPPO: SHTKO
* GBIF: 3169614
* GRIN: 35817
* iNaturalist: 340189
* IPNI: 81909-1
* IRMNG: 11057978
* ITIS: 506000
* NCBI: 992788
* Plant List: kew-198243
* PLANTS: STKO
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:81909-1
* SANBI: 979-4
* Tropicos: 1802583
* WCSP: 198243
* WFO: wfo-0000317294

 |
**Komarov birəotu**  - (lat. *Pyrethrum komarowii* Sosn.). Asterkimilər - (*Asteraceae* Dumort.) fəsiləsinə aid bitki növü.

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "*Nəsli kəsilməyə həssas olanlar*" kateqoriyasına aiddir – VU A2cd ; B1ab(i, iii, iv)c(i, ii, iii). Azərbaycanın **nadir**, *Qafqazın endemik* növüdür. 

Regional IUCN Statusu - NT

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çılpaq, əsasında çoxbudaqlı, 4-13 (25) sm hündürlükdə alçaqboylu yarımkolcuqdur. Yarpaqları qısa saplaqlarla, uzunsov, tərs-yumurtavari formada, yarpaq ayası lələklərə bölünmüş, aşağı seqmentləri bütöv, xətli, yuxarı seqmentləri sivriləşmiş hissələrlə, az sayda olur; gövdə yarpaqları oturaq vəziyyətdə, balaca, bunlardan yuxarıda yerləşənlər çox xırda və bütöv şəkildədir. Çiçək səbətləri tək-tək olur. Dilşəkilli çiçəkləri ağ rəngli, 10–15 mm uzunluğunda, 4–5 mm enindədir. Toxumcaları 3 sm uzunluğundadır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəklənmə və meyvəgətirmə dövrü iyun-avqust aylarına təsadüf edir. Toxumla çoxalır, quraqlığa davamlı (*kserofit*), işıqsevəndir (*heliofit*), alp qurşağında rast gəlinir.

Yayılması
---------

Kiçik Qafqazın şimal və cənub hissəsi, Naxçıvanın dağlıq hissəsi (Ordubad rayonu - Ordubad şəhəri və Paraqa kəndi ətrafı, Qapıcıq dağı; Culfa rayonu- Ləkətağ dağı; Şahbuz rayonu – Biçənək kəndi ətrafı, Keçəldağ ətrafı).

### Sayı və tendensiyası

Populyasiyanın ehtiyatı azdır, mənfi təsirlərə həssaslıq müşahidə olunur.

### Məhdudlaşdırıcı amillər

Antropogen, zoogen, iqlim amillərinin təsiridir.

### Mühafizə tədbirləri

Yayıldığı ərazilərin tam mühafizəsi, Zəngəzur Milli Parkı ərazisində yayıldığı sahələrin xüsusi nəzarət altına alınması, növün müasir vəziyyətinin öyrənilməsi, yeni yayılma sahələrinin aşkar ediməsi, introduksiyası, toxum bankında saxlanılması təklif olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabı "Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri "II nəşr, Bakı 2013
2. ↑
3. ↑  Schtaz G. Shulkina T. Solomon J. 2013
4. 1 2  Флора Азербайджан, 1961
5. ↑  Mustafayeva S.C. 2008
6. 1 2 3  Naxçıvan MR-in Qırmızı kitabı, 2010
7. ↑  Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı, 1989
**Fonolit** — porfir və ya afir quruluşlu leykokrat vulkanik süxur Nefelinli siyenitlərin effuziv analoqu olub orta tərkibli qələvi sıralı süxur qrupuna, feldşpatoidli fonolitlər ailəsinə aiddir. Qələvi çöl şpatları və feldşpatoidlərdən (nefelin, sodalit, hauin, nozean, analsim, kankrinit, leysit və başqa), qələvi piroksendən və (və ya) amfiboldan, bəzən biotit və olivindən ibarətdir. Əsas kütləsinin tərkibi nefelin və ya anortoklazın üstünlüyü ilə fərqlənir. Nadir hallarda şüşəli (az miqdarda) olur. Silisium oksidinin miqdarına (50–53%) görə qələvi sıralı əsasi süxurlar qrupuna aid olan fonolitlər (nefelin-sodalitli, leysitli və başqa) də məlumdur. Tərkib, quruluş və mineralların nisbətinə görə müxtəlif növlərə ayrılır.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | GND: 4174320-9 · LCCN: sh85101064 · Microsoft: 113879533 · NKC: ph170590 |
**Sagid Murtazaliev**

( *ing.* Sagid Murtazaliev;11 mart 1974, Mahaçqala)—Sagid Maqomedoviç Murtazaliev (rus. Sagid Magomedovich Murtazaliev; Avar: SagIid MagIamedovich MurtazgIaliev; 11 mart 1974 -cü il təvəllüdlü) - rus sərbəst güləşçisidir. Murtazaliev Avarın Dağıstanın Mahaçqala şəhərində anadan olub. 1999-cu il FILA Dünya Çempionatında və 2000-ci il Yay Olimpiya Oyunlarında ağır çəkidə qızıl medal qazandı.

Olimpiadaları
-------------

Murtazaliev 1996 -cı ildə Atlanta Yay Olimpiya Oyunlarında Ukraynanı, 2000-ci ildə Sidneydə keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında Rusiyanı təmsil etdi və burada kişilər arasında 97 kq sərbəst yarışlarda qızıl qazandı.

2013-cü ildə güləşi Yay Olimpiya proqramından qısaca çıxarmaq üçün verdiyi səsə etiraz olaraq IOC medalını qaytardı

Siyasəti
--------

2001 -ci ildə Murtazalievin Kızlyardakı evinin yaxınlığında bir bomba aşkar edildi.. Xeyriyyə fondu Saqid Murtazəliyevin adını daşıyır. 12 aprel 2010 -cu ildə əvvəllər Kızlyar rayonuna rəhbərlik edən Murtazaliev Rusiya Pensiya Fondunun Dağıstan şöbəsinin müdiri oldu. Murtazaliev Vahid Rusiya partiyasından Dağıstan Respublikası Qanunverici Məclisinin üzvü idi. 2015-ci ildə prokurorluq Murtazəliyevə qarşı terrorçuluğun maliyyələşdirilməsi ilə bağlı cinayət işi açdı. Eyni zamanda bir sıra qətllər törətməkdə şübhəli bilinirdi. Murtazaliev Rusiyanı tərk edib və hazırda axtarışdadır.

Ailəsi
------

Sagid Murtazaliev evlidir və beş övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Olympedia (ing.). 2006.
2. ↑  "Sagid Murtazaliyev". Sports Reference LLC. 17 April 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 May 2018.
3. ↑  Russian wrestler to return his Olympic gold
4. ↑  "Bulgaria wrestling coach Armen Nazaryan on hunger strike". BBC Sport (ingilis). 2013-03-04. 2020-10-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-26.
5. ↑  "A charitable foundation of the Olympic champion from Dagestan Sagid Murtazaliev plans to develop sports in Kizlyarski district of Dagestan". Sports. Ria Dagestan. July 24, 2007. March 28, 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: September 10, 2012.
**Edmund Halley** (*ing.* Edmund Halley, 8 noyabr 1656 – 25 yanvar 1742) – İngilis kral astronomu, riyaziyyatçısı, fiziki, demoqrafı, meteoroloqu və geofiziki. Edmund Halley din cəhətdən ateist olub.

Həyatı
------

Edmund Halley 1656-cı ildə Xaqqerston kəndində anadan olmuşdur. Müqəddəs Pavl adına məktəbdə oxumuşdur. 1673-cü ildə təhsilini Kral Kollecində Oksfordda davam etdirmişdir. Cənub yarımkürəsindəki olan ulduzlar haqqında öyrənmək məqsədilə 1673-cü ildə Müqəddəs Yelena adasına səfərə çıxır.

1678-ci ildə İngiltərəyə qayıdaraq "Cənub göy haqqında kataloq"u çap etdirir. Bu kataloqda Cənub yarımkürəsindəki 341 ulduz haqqında informasiya var idi. Həmçinin Halley Nyutonun yaxın dostu olmuşdur. 1703-cü ildə Oksford həndəsə kafedrasının rəhbəri olmuşdur. Qalley 1715-ci ildə elmi məqaləsində sirli obyekt olan dumanlardan yazmışdır. 1680–1682-ci illərdə iki işıqsaçan komet müşahidə edilmişdir. Halley 1716-cı ildə söyləmişdir ki, bu komet 1785-ci ildə yenidən görünəcəkdir. İohan Georg Paliç 1758-ci il 25 dekabrda bu kometi müşahidə etmişdir. Kometin yenidən qayıtmasının izah edən Qalley ilk dəfə olaraq İsaak Nyutonun Ümumdünya cazibə qanununun triumfal elmi izahını vermişdir. Ona görə də, bu kometa hal-hazırda Qalley quyruqulduzu və ya 1P adlanır.

Halley ilk dəfə göstərmişdir ki, dumanlar işıqsaçan kosmik obyektdir. Ona 1720-ci ildə Qrinviç rəssədxanasında rəhbərlik vəzifəsi verilmişdir. Paris Elmlər Akademiyasının üzvü seçilmişdir. 1721-ci ildə fotometrik paradoks ideyasını kəşf etmişdir. Edmund Halley 1742-ci ildə Qrinviç şəhərində vəfat etmişdir.

Şərəfinə verilən adlar
----------------------

* Qalley quyruq ulduzu
* Ayda "Qalley" krateri
* Marsda "Qalley" krateri
* Antarktidada "Qalley" elmi stansiyası

Həmçinin bax
------------

* Natural fəlsəfənin riyazi başlanğıcı

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Edmund Halley*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Эдмунд Галлей и его исследования.
* M. Hoskin, Stukeley’s Cosmology and the Newtonian Origins of Olber’s Paradox, J. Hist. Astr. V.16, p. 77, 1985.
* Edmund Halley and Stellar Proper Motions
* Edmond Halley in MacTutor Archiv Arxivləşdirilib 2009-02-13 at the Wayback Machine


1. ↑  Mathematics Genealogy Project (ing.). 1997.
**Olqa Vasilyevna İvanitskaya** və ya **Olya Ivanitski** (serb. *Оља Ивањицки;* 10 May 1931, Pančevo -24 June 2009, Belqrad) — Serbiyalı rəssam, heykəltaraş, şair idi.

Həyatı
------

Xüsusilə avanqard sənət tərzi ilə yaratdığı rəsmləri ilə tanınmış, evdə və xaricdə ən azı 99 solo sərgi keçirmişdir. 10 may 1931-ci ildə Yugoslaviya Krallığının Pancevo şəhərində, rus qaçqınları Vasili Vasilyeviç İvanitsky və Veronika Mihailovna Piotrovskaya ailəsində anadan olub. Oktyabr inqilabının baş verməsi səbəbindən Rusiyanı tərk etmək məcburiyyətində qalmışlar.

Yaradıcılığı
------------

O, uşaqlığını Kragujevacda keçirdi, sonra Belqrad şəhərinə köçdü və məşhur heykəltaraş Sreten Stojanoviçin rəhbərliyi altında təhsil aldığı Belqrad Gözəl Sənətlər Akademiyasını bitirdi.  

Heykəltaraşlıq əsas təhsili olmasına baxmayaraq, rəsm əsərlərində daha çox özünü göstərmiş, artıq 1950-ci ildə ilk rəsm əsərini yaratmışdır. 1959-cu ildə Yuqoslaviya sənətinə əhəmiyyətli təsir edən bir qrup sənətçi, yazıçı və memarın üzv olduğu "Medial" adlı yeni birliyə qatıldı (qrupdakı yeganə qadın sənətkar idi).  

1962-ci ildə məktəbi bitirdikdən sonra Ford Fondundan təqaüd alıb və ABŞ-da təhsilini davam etdirməyə davam etdi. Serbiyaya qayıtdıqdan sonra, o, serblərin ənənəvi sənəti ilə bağlı Amerikada əldə olunan bilikləri tətbiq etdi. Uzun yaradıcılıq dövründə İvanitskaya yüzdən artıq solo sərgisini təşkil etdi, əsərlərinin bir çoxu muzeylərə və şəxsi kolleksiyaya keçdi. Memarlıq komplekslərinin, abidələrin, körpülərin və hətta avtomobil layihələrinin müəllifi olaraq bir iz qoydu.  

Ənənəvi Serbiya kostyumları yaratmağı sevən Ivanitskaya, tez-tez Belqrad teatrları ilə əməkdaşlıq edərək, tarixi teatr nümayişləri üçün xalq kostyumları tikirdi. O, öz şeirləri ilə yanaşı Yuqoslaviya sənətinin görkəmli nümayəndələri ilə yazışmalar toplusu ilə bir neçə kitab nəşr etdi. Sonrakı illərdə o, inzibati fəaliyyətlərlə məşğul olub, gənc rəssamları dəstəkləyib, Belqrad Rəssamlar Assosiasiyasının üzvü olmuşdur.
2007-ci ildə onun adına fond yaradıldı.  

20-ci əsrin Yugoslaviyanın ən yaxşı sənətçisi kimi tanınan ictimai sorğunun nəticəsi olaraq, Cambridge Bioqrafiya Mərkəzində 200 dünya ziyalılarının siyahısına daxil edildi.
2009-cu il iyunun 24-də Belqradda ürək əməliyyatı keçirdikdən sonra dünyasını dəyişib. Belqradın Yeni fəxri xiyabanında basdırıldı.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  .
3. ↑  Biography Arxivləşdirilib 2018-01-18 at the Wayback Machineby Olga Ivanjicki Foundation, Retrieved on 2017-05-06.
4. ↑  Olga Ivanjicki Arxivləşdirilib 2022-07-07 at the Wayback MachineČitajteo Project, Retrieved on 2017-05-06.
5. ↑  Kako žive beogradski slikari - Mediala (1964) Arxivləşdirilib 2017-10-11 at the Wayback MachineTV-documentary on YouTube, Retrieved on 2017-05-06.
6. ↑  Karić Award Laureates 2008 Arxivləşdirilib 2019-04-07 at the Wayback MachineRetrieved on 2017-05-21.
7. ↑  Sahranjena Olja Ivanjicki : Kultura : POLITIKA Arxivləşdirilib 2019-04-07 at the Wayback MachineПриступљено 17. 4. 2013.

Xarici keçdilər
---------------

* Official Website by Olga Ivanjicki Foundation
**Əbdülbaqi Yəzdi** (XV əsr, Yəzd – 1514, Çaldıran ilçəsi, Van vilayəti) — Səfəvi din və dövlət xadimi, Səfəvilər dövlətinin vəkili və Nemətullahiyyə təriqətinin başçısı.

Həyatı
------

İlkin həyatına dair məlumatlar azdır. Yəzd şəhərində doğulmuşdur, Neyməddin Neymətullanın oğlu, Nemətulla Vəlinin nəslindən idi. 1511-ci ildə Şah İsmayılın düşərgəsində olduğu məlumdur. 1512-ci ildə Nəcmi Saninin müavinlərindən (*sədr*) idi. Həmin ilin noyabrında, Nəcminin öldürülməsindən sonra vəkilliyə təyin olunmuşdur.

Vəkillik
--------

1514-cü ildə Çaldıran döyüşündə öldürülənədək vəkil olmuşdur.

Yaradıcılığı
------------

*Baqi* təxəllüsü ilə şeirlər yazmışdır.

Ailəsi
------

Mir Əbdülbaqi Yəzdi adlı oğlu olmuşdur. O, daha sonra Yəzd valisi olmuş, I Təhmasibin bacısı Xanış bəyim ilə evlənmişdir. Bu evlilikdən doğulan qızı da daha sonra II İsmayılla evlənmişdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Soucek, P. P. (1982). "ʿABD-AL-BĀQĪ YAZDĪ". *Encyclopaedia Iranica, Vol. I, Fasc. 1*. səh. 105–106
2. ↑  Newman, Andrew J. (2008). *Safavid Iran: Rebirth of a Persian Empire*. I.B.Tauris. pp. 1–281. ISBN 9780857716613