**Mürrey Nyyuton Rotbard** (*ing.* Murray Newton Rothbard; 2 mart 1926, Nyu-York, Nyu-York ştatı, ABŞ – 7 yanvar 1995, Nyu-York, ABŞ[…]) — amerikalı siyasi filosof, iqtisadçı, Avstriya iqtisadi nəzəriyyə məktəbinin nümayəndəsi  və tarixçi,, əsərləri və şəxsi təsir müasir libertarizmin inkişafında böyük rol oynamışdır Rotbard anarxo-kapitalizm və libertarianizmin qurucusu və aparıcı nəzəriyyəçisi, tarixi revizionizmin qatı tərəfdarı və XX əsrdə amerikalı libertarist hərəkatın mərkəzi simalarından biri idi. Siyasi nəzəriyyə, revizionist tarix, iqtisadiyyat və digər mövzularda iyirmi kitab yazmışdır.

Rotbard, "korporativ dövlət inhisar sistemi" tərəfindən göstərilən bütün xidmətlərin özəl sektor tərəfindən daha təsirli bir şəkildə təmin edilə biləcəyini müdafiə edərək, dövlətin "sistemləşdirilmiş və genişmiqyaslı bir soyğunçuluq təşkilatı" olduğunu yazdı. Fraksiya ehtiyat bankçılığını bir saxtakarlıq növü adlandırdı və mərkəzi bankçılığa qarşı çıxdı. Rotbard, digər xalqların işlərinə hərbi, siyasi və iqtisadi müdaxiləyə qəti şəkildə qarşı çıxır. Müdafiəçisi Hans-Hermann Hoppe görə, "Rotbard olmasa burada danışılacaq bir anarxo-kapitalist hərəkatı olmazdı."

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

### Təhsili

Rotbardın valideynləri, sırasıyla Polşa və Rusiyadan ABŞ-yə gələn yəhudi mühacirləri David və Rey Rotbard idi. David kimyaçı idi. Mürrey Nyu-Yorkda yerləşən Borç Uoten şəxsi məktəbində oxuyurdu. Daha sonra Bronksda iştirak etdiyi "alçaldıcı və bərabərlikli dövlət məktəbi sistemindən" Borç Uoten məktəbini seçdiyini söylədi.

Rotbard 1950-ci illərin ortalarında
Rotbard, "kommunistlər və ya yoldaşlar" olan dostlar və qonşular arasında "sağçı" ("köhnə sağın" tərəfdarı) kimi böyüməkdən yazırdı. Gəncliyində Nyu-York Gənclər Respublika Klubunun üzvü idi. Rotbard, mühacir atasını Amerikanın minimal hökumət, azad sahibkarlıq, xüsusi mülkiyyət dəyərlərini mənimsəyən və "öz ləyaqətimə görə yüksəlmək əzmində olan bir fərdçi" olaraq xarakterizə etdi. Bütün sosializm mənə dəhşətli dərəcədə məcbur və iyrənc görünürdü. "

Rotbard 1945-ci ildə riyaziyyat üzrə lisenziya və doktorluq dərəcəsi aldığı Kolumbiya Universitetinə qatıldı. 1956-cı ildə iqtisadiyyat üzrə fəlsəfə doktoru. Doktora almaq üçün gecikmə. qismən məsləhətçisi Cozef Dorfman ilə ziddiyyət və qismən Artur Byorns tezini rədd etdiyi üçün. Byorns, Rotbardın və Manhattan yaşayış binasında qonşularının çoxdankı dostu idi. Byorns yalnız Kolumbiya fakültəsindən Prezident Eyzenhauerin İqtisadi Məsləhətçilər Şurasına rəhbərlik etmək üçün məzuniyyətə çıxandan sonra Rotbardın dissertasiyası qəbul edildi və doktorluq dərəcəsini aldı. Rotbard daha sonra tələbə yoldaşlarının hamısının çox solda olduğunu və o vaxt Kolumbiyadakı iki respublikaçıdan biri olduğunu söylədi.

1940-cı illərdə Rotbard Frenk Xodorovla tanış oldu və Albert Jey Nok, Qaret Qarrett, İzanel Paterson, H. L. Menken və başqalarının, həmçinin Avstriyalı iqtisadçı Lüdviq fon Mizesin azadlıq yönümlü əsərlərini oxudu. 1950-ci illərin əvvəllərində, Mizes Nyu-York Universitetinin Biznes Məktəbində dərs deyərkən, Rotbard onun qeyri-rəsmi seminarına qatıldı. Rotbard, Mizesin İnsan Fəaliyyəti kitabından çox təsirlənmişdir. Rotbard 1950-ci illər və 1960-cı illərin əvvəllərində müxtəlif sağ ideologiyaların təşviqi üçün maliyyə dəstəyi verən bir qrup olan Uilyam Folker fondunun diqqətini çəkdi. Uilyam Folker fondu, Rotbarda, Mizes tələbələrini lisenziyalarla tanış etmək üçün istifadə edilə bilən bir formada insan fəaliyyətini izah edən bir dərslik yazması üçün pul verdi; pul və kredit haqqında yazdığı nümunə bir fəsil Mizesin təsdiqini aldı. On il ərzində Rotbard, "Baş Analitik" adını verən Folker fondu tərəfindən mükafatlar aldı. Rotbard işinə davam edərkən, layihəni genişləndirdi. Nəticədə Rotbardın 1962-ci ildə "İnsan, iqtisadiyyat və dövlət" kitabı nəşr olundu. Nəşrdən sonra Mizes Rotbardın işini yüksək qiymətləndirdi.

### Evliliyi, məşğulluğu və aktivliyi

1953-cü ildə Nyu-Yorkda Rotbard Coan Şumaxer (1928-1999) ilə evləndi. Coan onun redaktoru və yaxın məsləhətçisi, eyni zamanda salonunun sahibi idi. Xoşbəxt bir şəkildə evləndilər və Rotbard tez-tez onu həyatının və nailiyyətinin "dəstəkləyici təməli" adlandırırdı. Coana görə, Folker fondunun himayəsi, Rotbardın evliliklərinin ilk on beş ili ərzində sərbəst nəzəriyyəçi və alim kimi çalışmasına imkan verdi. Folker fondu 1962-ci ildə dağıldı və Rotbardın müxtəlif Nyu-York məktəblərində iş axtarmasına səbəb oldu. 1966-cı ildə, 40 yaşında Bruklin Politexnik İnstitutundamühəndislik tələbələri üçün müvəqqəti iqtisadiyyat professoru vəzifəsi təklif edildi. Qurumun iqtisadiyyat şöbəsi və iqtisadiyyat ixtisası yox idi və Rotbard sosial elmlər şöbəsini marksist bölmə adlandırırdı. Bununla birlikdə, Castin Raymondo, Rotbardın Bruklin Politexnikdəki rolunu bəyəndiyini yazır, çünki həftədə cəmi iki gün çalışmaq ona liberter siyasətinin inkişafına töhfə vermək azadlığı verir.

Rotbard bu vəzifədə 1986-cı ilə qədər iyirmi il davam etdi. 60 yaşlı Rotbard, daha sonra Bruklin Politexnik Universitetindən ayrılaraq Nevada Las Vegas Universitetindəki Lee Business School-a (UNLV) qatıldı və burada liberalist bir iş adamının sponsorluğunda yer qazandı. Rotbardın dostu və həmkarı iqtisadçı Mizes Hans-Hermann Hoppe görə, Rotbard akademik dairələrdə "periferik varlıq" a rəhbərlik etdi, lakin işində çox sayda "tələbə və şagird" cəlb edə bildi və bununla da "müasirin yaradıcısı və əsas simalarından biri oldu azadlıq hərəkatı. Rotbard, 1986-cı ildən ölümünə qədər UNLV-dəki vəzifəsini icra etdi. Rotbard 1976-cı ildə Libertarian Araşdırmalar Mərkəzini və 1977-ci ildə Libertarian Studies Journal-ı təsis etmişdir. 1982-ci ildə Alabama ştatının Obern şəhərində Ludwig von Mises İnstitutunu qurdu və 1995-ci ilə qədər akademik işlər üzrə vitse-prezident idi. Qeyri-adi bir iqtisadi [45] bir jurnal olan Avstriya İqtisadiyyat İnstitutu, daha sonra *Quarterly Journal of Austrian Economics* adını aldı, eyni zamanda 1987-ci ildə Rotbard tərəfindən quruldu .

Rotbard həyat yoldaşı ilə.

Rothbardın hər gün həmkarı Li Rokvel ilə telefon danışığı ilə necə başladığını xatırladır: "Bir-birləriylə görüşəndə ​​gülüş səsləri evdə və ya mənzildə əks-səda verdi. Murray, günə başlamağın ən yaxşı yolu olduğunu düşünürdü ". Rotbard özünü "aqnostik və İslahatçı Yəhudinin qarışığı" kimi təsvir edən bir agnostik  hesab edirdi. Aqnostik və ateist kimi tanınmasına baxmayaraq, Rotbard "dinə qarşı sol düşmənçiliyi" tənqid edirdi. Rotbardın sonrakı illərində bir çox dostu ondan katolikliyi qəbul edəcəyini gözləyirdi, lakin etməmişdi. New York Times nekroloqu Rothbardı "fərdi azadlığı hökumətin müdaxiləsindən şiddətlə müdafiə edən bir iqtisadçı və sosial filosof" adlandırdı.

### Ayn Rend ilə münaqişə

1954-cü ildə Rotbard, Mizes seminarının digər bir neçə iştirakçısı ilə birlikdə obyektivizmin banisi Ayn Rendın ətrafına qatıldı. Onunla ayrıldıqdan sonra, digər şeylər arasında, fikirlərinin elan etdiyi qədər orijinal olmadığını, Aristotel, Thomas Aquinas və Herbert Spencer'in fikirlərinə bənzədiyini yazdı. 1958-ci ildə, Rendın Atlas Şruced romanının nəşrindən sonra Rotbard onun üçün "pərəstiş məktubu" yazdı, kitabı "sonsuz bir xəzinə və yalnız indiyə qədər yazılmış ən böyük roman deyil, ən böyük kitablardan biri" adlandırdı. ya bədii ədəbiyyatda, ya da elmi ədəbiyyatda yazılmışdır ". Rendın onu təbii hüquq ənənələrini öyrənməyə sövq edən təbii hüquq fəlsəfəsi ilə tanış olduğunu da yazdı. Rotbard bir neçə aydır Ayn Rendın ətrafına qovuşdu.

Qrup üzvləri ateizmin xüsusilə vacib olduğu inanclarına qeyd-şərtsiz bağlılıq tələb etdilər. Qrup yalnız inananlara deyil, həm də xristianlarla evlənənlərə də tərkibində dözmədi. 1958-ci ilin yayında Randyalılar Rothbarddan qatı bir protestant arvadından boşanmasını istədi, lakin o, imtina etdi. Tezliklə Rotbardın anarxizmi müdafiə etməsi də daxil olmaqla müxtəlif mübahisələrə görə Ayn Rendın ətrafından bir daha ayrıldı. Mizesə yazdığı bir məktubda, çevrədəki vəziyyət haqqında yazırdı: "Rend və Brendenə ibadət etdikləri fanatizm inanılmazdır, bütün vəziyyət dini bir kült ilə bir Troçkiçi hücrə arasında bir çarpazlığa bənzəyir".

Rotbard daha sonra Randın tərəfdarlarını, nəşr olunmamış bir pərdəli Mozart Qırmızı idi  *pyesində və Ayn Rand Kültünün Sosiologiyası əsərində lağ etdi. Rotbard, Rendın ətrafını "dogmatik şəxsiyyət kultu" olaraq xarakterizə etdi. Onun oyununda Rend (Carson Sand obrazı vasitəsilə) və onun dostları parodiya olunur.*

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  .
3. 1 2  .
4. 1 2  Raimondo, Justin (2000). *An Enemy of the State: The Life of Murray N. Rothbard*. Amherst, NY: Prometheus Books. ISBN 978-1-61592-239-0. OCLC 43541222.
5. ↑  Lewis, David Charles (2006). «Rothbard, Murray Newton (1926—1995)». In Ross Emmett (ed.). *Biographical Dictionary of American Economists*. Thoemmes. ISBN 978-1-84371112-4.
6. ↑  David Boaz, April 25, 2007, Libertarianism — The Struggle Ahead Arxivləşdirilib 2013-11-04 at the Wayback Machine, Encyclopædia Britannica blog; reprinted at the Cato Institute: «a professional economist and also a movement builder».
7. ↑  Doherty, Brian (April 28, 2009). *Radicals for Capitalism: A Freewheeling History of the Modern American Libertarian Movement*. Philadelphia, PA: PublicAffairs. p. 5. ISBN 978-0-7867-3188-6. economist and philosopher Murray Rothbard
8. ↑  David Miller, *Blackwell Encyclopaedia of Political Thought*, p. 290: «the American economist Murray Rothbard».
9. ↑  F. Eugene Heathe, 2007. *Encyclopedia of Business Ethics and Society*, SAGE, 89 Arxivləşdirilib 2019-10-16 at the Wayback Machine: «an economist of the Austrian school».
10. ↑  Ronald Hamowy, ed. 2008, *The Encyclopedia of Libertarianism*, Cato Institute, SAGE, ISBN 1-41296580-2, p. 62: «a leading economist of the Austrian school»; pp. 11, 365, 458: «Austrian economist».
11. ↑  Kevin D. Williamson, 2010, *The Politically Incorrect Guide to Socialism*, Regnery Publishing, p. 75 Arxivləşdirilib 2019-10-16 at the Wayback Machine, ISBN 1-59698174-1: «the Austrian economist Murray Rothbard».
12. ↑  Casey, Gerard (2010). Meadowcroft, John (ed.). *Murray Rothbard*. Major Conservative and Libertarian Thinkers. **15**. London: Continuum. pp. 5, 16-17. ISBN 978-1-4411-4209-2.
13. ↑  Bessner, Daniel (December 8, 2014). «Murray Rothbard, political strategy, and the making of modern libertarianism». *Intellectual History Review*. **24** (4): 441—456. doi:10.1080/17496977.2014.970371.
14. ↑  Matthews, Peter Hans; Ortmann, Andreas (July 2002). «An Austrian (Mis)Reads Adam Smith: A critique of Rothbard as intellectual historian». *Review of Political Economy*. **14** (3): 379—392. CiteSeerX 10.1.1.535.510. doi:10.1080/09538250220147895.
15. ↑  Miller, David, ed. (1991). *Blackwell Encyclopaedia of Political Thought*. Blackwell Publishing. p. 290. ISBN 978-0-631-17944-3.
16. ↑  Doherty, Brian (2008). «Rothbard, Murray (1926—1995)». In Hamowy, Ronald (ed.). *The Encyclopedia of Libertarianism*. Thousand Oaks, CA: Sage Publications. pp. 441-43. ISBN 978-1-4129-6580-4. OCLC 233969448.
17. ↑  Rothbard, Murray (1997). «The Myth of Neutral Taxation». *The Logic of Action Two: Applications and Criticism from the Austrian School*. Cheltenham, UK: Edward Elgar. p. 67. First published in *The Cato Journal*, Fall 1981.
18. ↑  Hans-Hermann Hoppe (1998). «Introduction». *The Ethics of Liberty Arxivləşdirilib 2014-09-14 at the Wayback Machine*. Ludwig von Mises Institute.
19. ↑  Rothbard, Murray (2002) [1982]. «The Nature of the State» Arxivləşdirilib 2014-09-14 at the Wayback Machine. *The Ethics of Liberty*. New York: New York University Press. pp. 167-68. ISBN 978-0-8147-7506-6.
20. ↑  Rothbard, Murray. The Great Society: A Libertarian Critique Arxivləşdirilib 2015-06-18 at the Wayback Machine, Lew Rockwell.
21. ↑  Rothbard, Murray. The Noble Task of Revisionism Archived June 18, 2015, at the Wayback Machine, Lew Rockwell.
22. ↑  Rothbard, Murray. The Fallacy of the 'Public Sector' Arxivləşdirilib 2015-06-18 at the Wayback Machine
23. ↑  Rothbard, Murray (2008) [1983]. *The Mystery of Banking Arxivləşdirilib 2014-09-14 at the Wayback Machine* (2nd ed.). Auburn, Alabama: Ludwig von Mises Institute. pp. 111-13. ISBN 978-1-933550-28-2.
24. ↑  Casey, Gerard (2010). Meadowcroft, John (ed.). *Murray Rothbard*. Major Conservative and Libertarian Thinkers. **15**. London: Continuum. pp. 4-5, 129. ISBN 978-1-4411-4209-2.
25. ↑  Klausner, Manuel S. «The New Isolationism: An Interview with Murray Rothbard and Leonard Liggio». *Reason*.
26. ↑  *Hoppe, Hans-Hermann.* "Murray N. Rothbard: Economics, Science, and Liberty". The Ludwig von Mises Institute. 2012-02-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-11-25. Reprinted from *15 Great Austrian Economists*, edited by Randall G. Holcombe.
27. ↑  "Генеалогические данные семьи Бабушкиных". 2014-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-28.
28. ↑  "Генеалогические данные семьи Ротбард". 2023-08-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-28.
29. ↑  "Justin Raimondo «An Enemy of the State: The Life of Murray N. Rothbard»". 2015-04-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-28.
30. ↑  Гордон, Дэвид (2007). *The Essential Rothbard Arxivləşdirilib 2017-10-20 at the Wayback Machine* (PDF). Auburn, Alabama: Институт Людвига фон Мизеса. ISBN 978-1-933550-10-7, OCLC 123960448
31. ↑  *David Gordon (philosopher).* The Essential Rothbard (PDF). Auburn, Alabama: Ludwig von Mises Institute. 2007. ISBN 978-1-933550-10-7.
32. ↑  *Justin Raimondo.* An Enemy of the State: The Life of Murray N. Rothbard. Amherst, NY: Prometheus Books. 2000. ISBN 978-1-61592-239-0.
33. ↑  David Stout, Obituary: Murray N. Rothbard, Economist And Free-Market Exponent, 68 Arxivləşdirilib 2019-09-05 at the Wayback Machine, *The New York Times*, January 11, 1995.
34. ↑  Peter G. Klein, Editor, F. A. Hayek, *The Fortunes of Liberalism: Essays on Austrian Economics and the Ideal of Freedom*, University of Chicago Press, 2012, p. 54 Arxivləşdirilib 2019-10-16 at the Wayback Machine, ISBN 0-22632116-9
35. ↑  Rockwell, Llewellyn H (May 31, 2007). «Three National Treasures.» Arxivləşdirilib 2014-09-14 at the Wayback Machine Mises.org
36. ↑  Rothbard, Murray (1926–95) // American Conservatism: An Encyclopedia. Wilmington, Delaware: ISI Books. Frohnen, Bruce; Beer, Jeremy; Nelson, Jeffrey O. 2006. 750. ISBN 978-1-932236-43-9.
37. ↑  Lee, Frederic S. and Cronin, Bruce C. (2010). «Research Quality Rankings of Heterodox Economic Journals in a Contested Discipline.» Arxivləşdirilib 2018-03-11 at the Wayback Machine *American Journal of Economics and Sociology*. 69(5): 1428
38. ↑  Hoppe, Hans-Hermann (1999). «Murray N. Rothbard: Economics, Science, and Liberty.» Arxivləşdirilib 2014-02-24 at the Wayback Machine Mises.org
39. ↑  *Gordon, David.* "Biography of Murray N. Rothbard (1926–1995)". Ludwig von Mises Institute. 2012-02-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-13.
40. ↑  *Rothbard, JoAnn.* Murray Rothbard, In Memoriam (PDF). Auburn, AL: von Mises Institute. vii–ix. "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2014-12-20 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-09-28.
41. ↑  Sciabarra, Chris (2000). *Total Freedom: Toward a Dialectical Libertarianism*, Penn State Press, 2000. p. 358, ISBN 0-27102049-0
42. ↑  Vance, Laurence M (March 15, 2011). «Is Libertarianism Compatible with Religion?» LewRockwell.com
43. ↑  *Raimondo, Justin.* An Enemy of the State: The Life of Murray N. Rothbard. Prometheus Books. 2000. 67. ISBN 978-1-61592-239-0.
44. ↑  *Casey, Gerard.* Murray Rothbard. Major Conservative and Libertarian Thinkers. 15. London: Continuum. Meadowcroft, John. 2010. 15. ISBN 978-1-4411-4209-2.
45. 1 2  *Burns, Jennifer.* Goddess of the Market: Ayn Rand and the American Right. Oxford University Press. 2009. ISBN 978-0-19-532487-7.
46. ↑  «Mises and Rothbard Letters to Ayn Rand» Arxivləşdirilib 2014-07-11 at the Wayback Machine, *Journal of Libertarian Studies*, Volume 21, No. 4 (Winter 2007): 11-16.
47. 1 2  *Хюльсманн Й. Г.* Последний рыцарь либерализма. Жизнь и идеи Людвига фон Мизеса. — Социум, 2013. — С. 711—712.
48. ↑  Chris Matthew Sciabarra, *Total Freedom: Toward a Dialectical Libertarianism Arxivləşdirilib 2016-05-19 at the Wayback Machine*, Penn State Press, 2000. p. 165, ISBN 0271020490
49. ↑  Murray Rothbard play *Mozart was a Red* Arxivləşdirilib 2015-09-14 at the Wayback Machine, early 1960s, at LewRockwell.com.
50. ↑  Rothbard, Murray (1972). «The Sociology of the Ayn Rand Cult.» Arxivləşdirilib 2016-12-02 at the Wayback Machine
51. ↑  *Mozart Was a Red: A Morality Play in One Act* Arxivləşdirilib 2015-09-14 at the Wayback Machine by Murray N. Rothbard, with an introduction by Justin Raimondo