recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**"Şoğakat"** (*erm.* «Շողակաթ») — Erməni Həvari kilsəsinin sahibləndiyi Ermənistan dini-mədəni özəl telekanalı. Telekanal 1998-ci ildə Erməni Həvari kilsəsinin rəhbəri II Qaregin tərəfindən İrəvan şəhərində təsis edilmişdir. Telekanal Erməni Həvari kilsəsinin dini və ictimai fəaliyyətini əhatə edir və dini təbliğat yayımlayır. 1999-cu ildə II Qaregin Erməni Həvari kilsəsinin rəhbəri seçiləndə telekanal baş qərargahını Üçkilsə şəhərinə köçürmüşdür.

"Şoğakat" telekanalı 2002-ci ilin noyabr ayından bəri Ermənistan və Dağlıq Qarabağ Respublikasında tam şəkildə yayımlanır. Telekanalın 2.000.000-dan çox abunəçisi mövcuddur.

"Şoğakat" telekanalı mədəniyyət, tarix, din, təbiət, milli-mənəvi dəyərlər, sosial-iqtisadi problemlər barədə məzmun yayımlayır.

Telekanalın icraçı direktoru Manya Kazaryandır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Հեռարձակման դաշտից դուրս. մրցույթից հետո հաղորդումները փոխում են իրենց «հասցեն»". armenianow.com (erməni). Armenia Now. 2011-02-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 yanvar 2019.
2. ↑  "Ucom Каналы". new.ucom.am (rus). Ucom. 20 iyun 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 yanvar 2019.
3. ↑  "About TV". shoghakat.am (erməni). Shoghakat TV. 2012-09-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 yanvar 2019.
4. ↑  "Շողակաթ Հեռուստաընկերություն". ArmenianChurch.org (erməni). Erməni Həvari kilsəsi. 17 mart 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 yanvar 2019.

Xarici keçidlər
---------------

shoghakat.am — «Şoğakat» telekanalının rəsmi saytı
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Sırdərya (dəqiqləşdirmə).

**Sırdərya** (özb. Sirdaryo, tac. Сирдарё, *qaz.* Сырдария, q.yun. Ἰαξάρτης, *Якса́ртес*) — Mərkəzi Asiyada uzunluğuna və bol sululuğuna görə ikinci çay (Amudəryadan sonra).

Təsvir
------

Sırdərya çayı Fərqanə vadisinin şərq hissəsində Narın çayının və Qaradərya çayının qovuşmasıyla yaranır. Sırdərya çayının mənbəyi dağlıq hissədə formalaşır. Əsasən qar suları ilə, qismən də yağış, yeraltı sular ilə qidalanır.

Çay Fərqanə vadisindən və Fərhad dağlarından (dib eroziya) keçdikdən sonra enli (düzənliklərdə yan eroziya üstün olduğu üçün) axır. Ac çöl sahəsində 14.7 km eninə genişlənir.

Sırdərya çayı aşağı axarlarda — Qızılqum səhrasında şərq və şimal kənarları üzrə axır; çay yatağı burada əyri-üyrü və daimi olmayandır, qış və yaz aylarında tez-tez daşqınlar olur. Türküstan şəhərindən keçən hissəsində çayın aşağılarında Josalı rayon mərkəzinə qədər geniş subasar sahə (10–50 km eniylə, uzunluq təxminən 400 kilometr) var, Bu çay kənd təsərrüfatı üçün olduqca əlverişlidir. Belə ki, Sırdərya çayından çəkilmiş kanallar, süni suvarma şəraitində olan yerlərdə, kənd təsərrüfatını inkişaf etdirməyə kömək edir. Bu yerlərdə xüsusilə çəltikçilik, bostançılıq, tərəvəzçilik, bağçılıq inkişaf edib. Bəzi yerlərdə çay dərəsi boyunca uzanan tuqay meşələrinə rast gəlinir.

Sırdərya əvvəllər Aral dənizinə tökülürdü. Hal-hazırda, dənizin səviyyəsinin faciəli azalmasına və dənizin iki hissəyə (1989-cu ildə) parçalanmasına görə, çay dənizin ("Kiçik dəniz" hissəsinə) şimal hissəsinə düşür.

Tarix
-----

Yunan tarixçilərinin əlyazmalarında çayın orta axını "Tanais" adını daşıyırdı. Bu ad skiflərin ərazisindən axan Don-Tanaisa çayından götürülmüşdür. Orta Asiya və Avropada iki Tanaisanın mövcudluğu e.ə II əsirdə qeyd edilmişdi. Yunan yazıçısı Arriananın sözlərinə görə, Sırdərya həmçinin "Yaksart" adını daşıyırdı — bu qədim yerli ad ehtimal edilir ki, yerli saksoniya tayfalarının arasında yayılmışdı.

Qalereya
--------

* 
* Sırdərya çayının peykdən görünüşüSırdərya çayının peykdən görünüşü
* Sırdəryada. Baykonur şəhəriSırdəryada. Baykonur şəhəri
**Əfsanə Hüseynova** — Azərbaycan cüdoçusu.

25 oktyabr 1995-ildə Azərbaycanın Sumqayıt şəhərində anadan olub. 2009-cu ildən Sumqayıt şəhəri 2 №-li Uşaq-Gənclər İdman Məktəbində Sahib İsmayılovun rəhbərliyi altında idmanın cüdo növü üzrə məşqlərə başlamış, 2010-cu ildə Sumqayıtda və Bakıda keçirilmiş şəhər birinciliklərinin qalibi olub. 2010-cu ildə Bakı şəhərində keçirilən yeniyetmələrin beynəlxalq turnirində iştirak etmiş və III yerə layiq görülmüşdür. 2011-2012-ci ildə keçirilmiş Cüdo üzrə açıq Azərbaycan çempionatının ikiqat qalibi olmuşdur. Qadın cüdoçu əsasən 48 və 57 kiloqramda güləşib. 2011-ci ildə Rusiyanın Anapa şəhərində keçirilən beynəlxalq turnirdə Azərbaycanı təmsil etmiş və bütün rəqiblərini məğlub edərək yarışın qalibi olmuşdur. 2012-ci ildə Türkiyənin Antalya şəhərində keçirilən Avropa kubokunda iştirak edərək yığma ilə birlikdə yarışın IV yerinə layiq görülmüşdür, həmçinin Monteneqronun Bar şəhərində Avropa çempionatında və Maltanın Kottonera şəhərində cüdo üzrə keçirilmiş beynəlxalq turnirlərin iştirakçısı və qalibidir.

2012-ci ildə səhhətində yaranan problemlərlə əlaqəli olaraq idmanı buraxmalı oldu.

İstinadlar
----------

* 2010-cu il UGİM yeniyetmələrinin beynəlxalq yaşılarda göstərdikləri naliyyətlər[*ölü keçid*]
* Yığmamız Avropa kubokunun 4-sü oldu
* Bu gün Çernoqoriyanın Bar şəhərində yeniyetmə cüdoçuların növbəti Avropa birinciliyi başlayır.[*ölü keçid*]
* Maltanın Kottonera şəhərində cüdo üzrə yeniyetmələr arasında yarış keçiriləcək. Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine
* AVROPA KUBOKUNDA 5 MEDAL
* Azərbaycan Cüdo Federasiyası Arxivləşdirilib 2013-12-24 at the Wayback Machine
**Yure Meqliç** (18 avqust 1984) — Sloveniyanı və Azərbaycanı təmsil edən idmançı, Avropa Çempionatlarının qalibi.

Karyerası
---------

Yure Meqliç 2006-cı ildə Fransada baş tutan Avropa Çempionatında K1 (Komanda) turnirində qızıl medalın sahibi oldu. Bir il sonra baş tutan Avropa Çempionatında da Yure Meqliç həmin turnirdə qızıl medalın sahibi oldu. 2010-cu ildə isə Yure Meqliç Bratislavada baş tutan Avropa Çempionatında K1 turnirini gümüş, K1 (Komanda) turnirini isə bürünc medalla başa vurdu. Həmin ilin avqustunda Yure Meqliç həm də Sloveniyanın Lyublyana şəhərində baş tutan Dünya Çempionatının bürünc medalına sahib oldu. Bir il sonra isə Yure Meqliç İspaniyada üçüncü dəfə Avropa Çempionatlarının qızıl medalına sahib oldu.

Yure Meqliç Sloveniya yığmasının "bir nömrəsi" olmadığına görə 2012-ci ildə London şəhərində (Birləşmiş Krallıq) baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apara bilmədi. 2015-ci ildə Azərbaycan Kanoe Federasiyası Yure Meqliçi Azərbaycan yığmasının heyətinə cəlb elədi. Yure Meqliç 2015-ci ildə Birləşmiş Krallıqda baş tutan Dünya Çempionatının nəticələrinə əsasən olimpiya lisenziyasına sahib oldu. Bununla da Yure Meqliç bu idman növü üzrə Azərbaycanı Olimpiya Oyunlarında təmsil edən birinci idmançı olaraq tarixə düşdü.

Yure Meqliç Rio-de-Janeyro Olimpiadasında avqustun 8-də mübarizə apardı. Təsnifat mərhələsinin birinci gedişində Yure Meqliç 95.12 saniyə nəticə göstərdi və 14-cü pillənin sahibi oldu. Növbəti gedişdə isə Yure Meqliç 90.70 saniyə nəticə göstərdi və mərhələni 8-ci pillədə başa vurdu. Bununla da təsnifat mərhələsinin nəticələrinə əsasən Yure Meqliç mərhələni 11-ci pillədə başa vurdu və olimpiadanın yarım-final mərhələsinə adladı. Avqustun 11-də baş tutan yarım-final mərhələsində isə Yure Meqliç 145.00 saniyə nəticə göstərdi və mərhələni 14-cü pillədə başa vurdu. Top-10 idmançı final mərhələsinə vəsiqə qazandığına görə Yure Meqliç Rio-de-Janeyro Olimpiadasında mübarizəsini başa vurdu.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  *Olympedia.org.* "Yure MEQLİÇ". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-08-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.
2. 1 2 3 4 5 6  *Olympedia.org.* "2016 Summer Olympics / Canoeing / Slalom / K1 / Singles / Men". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-08-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.
**Fərhad Acalov** — azərbaycanlı keçmiş boksçu, müstəqil Azərbaycanın gənclər arasında ilk dünya çempionu və yarışın texnikalı boksçusu (2000).

Karyerası
---------

1994-cü ildən boks idman növü ilə məşğul olmuş və Respublikamızın idman şərəfini müxtəlif ölkələrdə ləyaqətlə təmsil edərək, aşağıdakı nailiyyətləri əldə etmişdir: 

1.Avropa birinciliyi II yer (gümüş medal)-1997-98-ci il
2. Dünya birinciliyi I yer (qızıl medal)-2000-ci il-çempionatın ən texnikalı boksçusu
3. Tələbələrin Universiadası I yer (qızıl medal)-2000-ci il 
4. Neft ölkələrinin Dünya kuboku III yer (bürünc medal)-2001-ci il
5. Hərbçilərin Olimpiya Oyunları III yer(bürünc medal)-2003-cü il 
6. Tələbələrin Dünya çempionatı II yer(gümüş medal) -2004-cü il
7. Dünya kuboku III yer(bürünc medal) -2005-ci il
8. Neft ölkələrinin Dünya kuboku III yer(bürünc medal) -2005-ci il

```
1997-ci il Bitola Avropa Çempionatı. 1997 yarışmasının 1/8 finalında Antonio Brillantino Acalovun rəqibi idi. Acalov qalib gəldi. İkinci rəqibi Mariusem Bogheatą idi. 2005-ci ildə Acalov Moskvada bürünc medal qazandı.
   11 qat Azərbaycan çempionu,  25 dəfədən artıq "A" kateqoriyalı beynəlxalq turnirlərin qalib və mükafatçısı olmuş, "Əməkdar idman ustası" və "Əməkdar məşqçi" fəxri adlarına layiq görülmüşdür.   
  2010-18-ci illərdə "Rabitə İdman klubu" MMC-yə  Vitse prezident - İcraçı direktor vəzifəsinə təyin edilmişdir. İşlədiyi müddətdə   klub Azərbaycan çempionatlarında, Beynəlxalq turnirlərdə, Dünya, Avropa çempionatlarında ( oyunlarında), Olimpiya Oyunlarında,  İslam Həmrəyliyi oyunlarında  ümumilikdə  300-dən artıq  medal əldə etmişdir.  
 2018-ci ildən bu günə qədər "Təhsil" Respublika İdman Mərkəzinin 1 nömrəli Respublika İxtisaslaşdırılmış Olimpiya Ehtiyatları Uşaq-Gənclər  İdman Məktəbində  direktor vəzifəsində çalışır.
```

İstinadlar
----------
**Etanolamin**- HO-CH2CH2-NH2 -

(2-aminoetanol, trivial adı kolamin), sadə stabil aminospirtdir, birli amin və birli spirtdir.

**Dietanolamin** - (NH(CH2CH2OH)2)

və trietanolamin kimi (N(CH2CH2OH)3)

bu maddə də monoetanolamin adlandırılır.

Fiziki xassəlləri
-----------------

Qatı yağvarı mayedir (T qayn. 170 oC), zəif amin iylidir, su ilə bütün nisbətlərdə qarışır. Etanol, benzol, xloroformda yaxşı həll olunur.

Alınması
--------

Sənayedə etanolaminin alınması ammoniumun etilenoksidə birləşməsi ilə az miqdarda suyun iştirakıyla həyata keçirilir. Proses 1 mərhələlidir, 90-130 oc və 710 Mpa təzyiqdə aparılır. Nəticədə 78.3 % mono-, 16 % di- və 44% trietanolamin alınır.

Kimyəvi xassələri
-----------------

Etanolamin- zəif əsaslıdır. Mineral və güclü üzvi duzlarla duzlar əmələ gətirir. Mürəkkəb efirlər və karbon turşuları və ya anhidridlər və xloranhidridlərlə monoetanolamin N-(2-hidroksietil)amid duzlarına çevrilir.
Monoetanolamin aldehidlərlə (formaldehid istisna olmaqla) və ketonlarla Şiff əsasini əmələ gətirir. Əsasən oksazolidinin izomerləri ilə tarazlıq yaradır:

Monoetanolaminin duzları KCN və ya NaCN ilə aldehid və ketonlarla N-(hidroksietil)aminonitrillər əmələ gətirir.

Monoetanolaminin CS2 ilə reaksiyasında N-(2-hidroksietil)ditiokarbamin turşusu alınır ki, bu da qızdırıldıqda merkaptotiazolin əmələ gətirir:

Moçevina ilə qızdırıldıqda etilenmoçevina əmələ gətirir:

y-butirolaktonla, N-(2-hidroksietil)pirrolidon, sonra isə N-vinilpirrolidona çevrilir:

Monoetanolaminin H2 və (Ni və Cu)-un katalizator kimi iştirakı ilə ammonolizi etilendiaminin əmələ gəlməsinə gətirib çıxarır.

{\displaystyle {\mathsf {HOCH\_{2}CH\_{2}NH\_{2}+RCOCl\rightarrow HOCH\_{2}CH\_{2}NHCOR+HCl}}} :: {\displaystyle {\mathsf {HOCH\_{2}CH\_{2}NH\_{2}+RCOCl\rightarrow HOCH\_{2}CH\_{2}NHCOR+HCl}}}

{\displaystyle {\mathsf {HOCH\_{2}CH\_{2}NH\_{2}\*HCl+KCN+RCHO\rightarrow HOCH\_{2}CH\_{2}NHCH(CN)R}}}

{\displaystyle {\mathsf {HOCH\_{2}CH\_{2}NH\_{2}+NH\_{3}\rightarrow H\_{2}NCH\_{2}CH\_{2}NH\_{2}+H\_{2}O}}}

Tədbiqi
-------

Etanolaminin sulu məhlulları qələvi reaksiyalıdır, turş qazları yaxşı udma qabiliyyətinə malikdir, buna görə də etanolaminin məhlullarından adsorbent kimi müxtəlif qaz təmizləmə proseslərində (məs. neftqaz və neftkimya sənayesində )kükürdün, karbon turşusu və tiolların udulması üçün, saç rənglərində isə ammonium əvəzedicisi kimi istifadə olunur. Etanolamin taurinin sintezində ilkin maddə kimi istifadə edilir.

Mənbə
-----

* Кремлёв А. М. Менделеев Д. И.. Этаноламин // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907

1. ↑  .
2. ↑  *Hall H. K.* Correlation of the Base Strengths of Amines 1 (ing.). // *J. Am. Chem. Soc.* / P. J. Stang ACS, 1957. Vol. 79, Iss. 20. P. 5441–5444. ISSN 0002-7863; 1520-5126; 1943-2984 doi:10.1021/JA01577A030
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Şahin Bayramov.

 **Şahin Vaqif oğlu Bayramov**  (4 iyul 1979, Mingəçevir) — iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru, Mingəçevir Dövlət Universitetinin rektoru.

Həyatı
------

Şahin Bayramov 1979-cu il 4 iyul tarixində Mingəçevir şəhərində anadan olub.
2012-ci ildə "Avropa İttifaqının Qonşuluq Siyasəti və Azərbaycanın iqtisadi məkanına inteqrasiyası problemləri" mövzusunda dissertasiyanı müdafiə edərək iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini alıb.

Fəaliyyəti
----------

2015-ci ilin sonunda ABŞ-nin Nyu York şəhərində "İcraçılar üçün Qabaqcıl Liderlik Proqramı"nda (Advanced Executive Leadership Program) iştirak edib. Üç gün davam edən intensiv seminarlarda liderlik keyfiyyətləri, vizion, missiya və məqsədlərin müəyyən edilməsi, strateji qərarların qəbulu, heyətin və risklərin idarə olunması, kommunikasiya və danışıqlar aparılması bacarıqları, böhran şəraitində idarəetmə və digər mövzularda praktiki təlimlər keçirilib. Tədbirə Avropa kontinentindən qoşulan yeganə nümayəndə Ş.Bayramov Seminarda aktiv iştirak edib.

2016-cı ilin fevralında ABŞ-nin Mayami şəhərində Şimali Amerika regionu üzrə İkinci Beynəlxalq Universitetlər Şəbəkəsi Konfransında (International Universities Networking Conference – IUNC North America 2016) iştirak edib. Tədbir çərçivəsində ABŞ, Yaponiya, Braziliya, İspaniya, Fransa, İtaliya, Çexiya, Hindistan və digər ölkələri təmsil edən universitetlərin və ali təhsil agentliklərinin nümayəndələri ilə ikitərəfli görüşlər keçirib. Görüşlərdə universitetlərarası əməkdaşlıq imkanları və UNEC-ə xarici tələbə cəlb olunması məsələləri müzakirə olunub.

2016-cı ilin mayında ABŞ-nin Kornell Universitetində keçirilən 2016-cı il III Beynəlmiləlləşmə Simpoziumunda (3rd Internationalization Symposium 2016) iştirak edib.

ABŞ Dövlət Departamentinin Hubert H.Humphrey Təqaüd Proqramının qalibi seçilməklə Amerikada professional inkişaf təlimlərinə qatılmaq imkanı qazanıb. Proqram çərçivəsində 11 avqust 2015-ci il – 10 iyun 2016-cı il tarixlərində ABŞ-də təhsil alaraq, proqramı uğurla başa vurub.

### Əmək fəaliyyəti

2017-ci ilin aprelinə kimi Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin Beynəlxalq əlaqələr və proqramlar üzrə prorektoru vəzifəsində işləyib.

2017-ci il aprelin 17-də Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin Elm, ali və orta-ixtisas təhsili şöbəsinin müdir müavini vəzifəsinə təyin edilib.

31 iyul 2019-cu il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamına əsasən Şahin Bayramov Mingəçevir Dövlət Universitetinin rektoru təyin edilir.

Həmçinin bax
------------

* Mingəçevir Dövlət Universiteti

İstinadlar
----------

1. ↑  "Şahin Bayramov Mingəçevir Dövlət Universitetinin rektoru təyin edildi". 2019-08-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-01.
2. 1 2 3  Prezident İlham Əliyev Mingəçevir Dövlət Universitetinə yeni rektoru təyin edilməsi haqqında sərəncam imzalayıb
3. ↑  dos.Şahin Bayramov UNEC NEWS
4. ↑  "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2021-07-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-01.
**Azərbaycan Respublikasının Coğrafiyası** — Coğrafiya İnstitutunun mütəxəssisləri tərəfindən hazırlanmış üçcildlik monoqrafiya.

Əsər 2016-cı il üçün Azərbaycan Respublikasının Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür.

Haqqında
--------

"Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası" adlı üçcildlik monoqrafiyası Azərbaycanın gələcək inkişaf yollarının, iqtisadi-siyasi inkişafının təbii-antropogen potensialının müəyyən edilməsi, yeni şəraitdə ölkənin təbii ehtiyatlarının elmi cəhətdən qiymətləndirilməsi, regionların inkişafı, yoxsulluğun azaldılması, sənaye, kənd təsərrüfatı və ətraf mühitin müxtəlif səviyyəli idarə edilməsi mövzularına həsr edilmiş elmi əsərdir.

### I cild — Fiziki coğrafiya

"Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası" üç cildliyinin birinci cildində ölkə ərazisində fiziki coğrafiyanın müxtəlif sahələrinə aid çox illər ərzində aparılan kompleks tədqiqatlar ən son məlumatlar nəzərə alınmaqla ümumiləşdirilərək təqdim olunmuşdur. Əsərdə Azərbaycan Respublikasınım relyefi, geoloji quruluşu, iqlimi, daxili suları, torpaq və bitki örtüyü, landşaftları geniş şəkildə təhlil olunmuş, onların regional xüsusiyyətləri araşdırılaraq, ölkə ərazisində fiziki-coğrafi rayonlaşdırma vahidləri ayrılmış və hər bir rayonlaşdırma vahidi zəngin materiallar əsasında işıqlandırılmışdır.

Redaksiya heyəti: C.ü.e.d. Tanrıverdiyev X. K, Xəlilov H. A, Xəlilov M. Y, Qaşqay R. M. C.ü.f.d. Rəhimov X. Ş. İsmayılov M. C, Həsənov M. S. k/t.ü.f.d. Quliyev İ. Ə, Əliyev Ə. A.

### II cild — İqtisadi, sosial və siyasi coğrafiya

Oxuculara təqdim olunan "Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası" kitabının ikinci cildi ölkənin müasir iqtisadi-coğrafi problemlərini, onun həlli yollarını işıqlandıran geniş həcmli və konstruktiv xarakter daşıyan elmi əsərdir. Kitab "Coğrafiya" ixtisası üzrə təhsil alan bakalavrlar, magistrlər və bu sahədə çalışan müəllimlər, alim və mütəxəssislər, o cümlədən geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Redaksiya heyəti: C.e.d. Z. N. Eminov, C.ü.f.d, dosent N. H. Əyyubov, N. Ə. Paşayev, C.ü.f.d. Z. T. İmrani

### III cild — Regional coğrafiya

Oxuculara təqdim olunan "Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası" kitabının üçüncü cildi regionların müasir fiziki və iqtisadi-coğrafi problemlərini, onların həlli yollarını işıqlandıran geniş həcmli və konstruktiv xarakter daşıyan elmi əsərdir. Burada ilk növbədə regionların iqtisadi inkişafının coğrafi problemləri araşdırılır, müstəqillik illərinin müxtəlif dövrlərində qəbul edilmiş Dövlət Proqramlarının yerinə yetirilməsinin iqtisadi-coğrafi amilləri nəzərdən keçirilir. Bu proqramların ölkə həyatına və əhalinin ərzaq təhlükəsizliyinə, fiziki və mənəvi cəhətdən sağlam nəslin yetişməsinə xidməti, eləcə də iqtisadiyyatın gələcək istiqamətləri haqqında elmi cəhətdən əsaslandırılmış proqnozlar verilir.

Redaksiya heyəti: C.e.d. X. K. Tanrıverdiyev, R. M. Qaşqay, H. A. Xəlilov, Z. N. Eminov, c.ü.f.d. dosent M. S. Həsənov

Həmçinin bax
------------

* AMEA Coğrafiya İnstitutu
* Coğrafiya tarixi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikasının Coğrafiyası". igaz.az. 2021-11-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 noyabr 2021.
**Firudin Qurbanov** (Tam adı: *Firudin Eyyub oğlu Qurbanov*; d. 24 oktyabr 1946, İrəvan, Ermənistan SSR, SSRİ) — 1990−1992-ci illərdə İsveç yığma komandasının baş məsləhətçisi olmuş, 3 qat SSRİ çempionudur.(1971,1972,1974)

Həyatı
------

Firudin Qurbanov 24 oktyabr 1946-cı ildə İrəvan şəhərində anadan olub. Bakı şəhəri Xəzər rayonu 156 nömrəli tam orta məktəbi bitirmiş, 1969–1975-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasının bədən tərbiyəsi müəllimi ixtisasına yiyələnmişdir. Evlidir, dörd övladı var. 1971-ci ildə SSSR xalqlarının Spartakiyada çempionu, dəfələrlə dünya miqyaslı yarışların qalibi olub. 1990–1992-ci illərdə İsveç yığma komandasının baş məsləhətçisi, Azərbaycanın əməkdar məşqçisi, 3 qat SSRİ çempionu və SSRİ beynəlxalq idman ustasıdır.

2016-cı ildə Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Azərbaycanda bədən tərbiyəsi və idmanın inkişafında göstərdiyi xidmətlərinə görə ona "Əməkdar bədən tərbiyəsi və idman xadimi" fəxri adı verilmişdi.

Mükafatları
-----------

* Hərbçilərin dünya birinciliyinin gümüş mükafatçısı
* "Əməkdar bədən tərbiyəsi və idman xadimi"

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycanın bir qrup idman mütəxəssisinə təqaüd və fəxri adlar verilib — SİYAHI". 2023-07-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-11.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Anar Kərimov.

**Anar Kərimov** - (d.1979, Bakı, Azərbaycan SSR) Azərbaycan Respublikasının əmək və əhalinin sosial müdafiəsi nazirinin müavini

Həyatı
------

Anar Kərimov 1979-cu ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1999 və 2002-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin beynəlxalq hüquq üzrə bakalavr və magistr pillələrini fərqlənmə ilə bitirib. 2001-ci ildə Amerikan Universitetində (Vaşinqton, ABŞ) beynəlxalq iqtisadi hüquq üzrə magistr dərəcəsi alıb. İngilis, fransız və rus dillərini bilir. Evlidir, üç övladı var.

Fəaliyyəti
----------

Həmin ildə ABŞ-yəzərbaycan Ticarət Palatasında (ABŞ) hüquqşünas, 2002–2005-ci illərdə Xarici İşlər Nazirliyinin iqtisadi əməkdaşlıq və inkişaf idarəsində attaşe və üçüncü katib, 2005-2006-cı illərdə Azərbaycan Respublikasının İsveçrədəki səfirliyində üçüncü katib, 2007-2010-cu illərdə İslam İnkişaf Bankında (S.Ərəbistanı) Türkiyə və Mərkəzi Asiya üzrə baş hüquqşünas, 2010-2011-ci illərdə İqtisadi İnkişaf Nazirliyinin xarici investisiyalar və iqtisadi əlaqələr üzrə şöbələrində şöbə müdirinin müavini və şöbə müdiri, 2011-2018-ci illərdə beynəlxalq layihələrdə ekspert və özəl sektorda rəhbər vəzifələrdə işləyib.
Azərbaycan Vəkillər Kollegiyasının üzvü, Azərbaycan-Britaniya Hüquqşünaslar Assosiasiyasının həmtəsisçisi və Azərbaycan - İtaliya Ticarət Palatasının vitse-prezidenti olub.
Hüquq elmləri namizədi olan A.Kərimov Bakı Dövlət Universitetində hüquq fakultəsinin ingilis dilli magistratura proqramında müəllim kimi fəaliyyət göstərib.
Daha sonra əmək və əhalinin sosial müdafiəsi nazirinin müşaviri təyin edilib. Hal-hazırda isə əmək və əhalinin sosial müdafiəsi nazirinin müavini vəzifəsində çalışmaqdadır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Anar Kərimov nazir müavini oldu
2. ↑  **Əmək və əhalinin sosial müdafiəsi nazirinin yeni müavini təyin olunub Arxivləşdirilib 2020-08-07 at the Wayback Machine**
**Hədəf liseyi** — "*Hədəf Kursları*" MMC-nin bazası əsasında təsis edilən təhsil müəssisəsidir. Lisey, STEAM qısaltmasının təmsil etdiyi elm, texnologiya, mühəndislik və riyaziyyat disiplinlərinin qarşılıqlı əlaqədə və "toxunaraq öyrənmək" prinsipinə əsaslanaraq tədris edilməsi məqsədi daşıyır. Hədəf Liseyinin tədris proqramı milli və mütərəqqi beynəlxalq kurikulumların inteqrasiyasından ibarətdir.

STEAM mərkəzli məktəb təhsili bütün dünyada sürətlə yayılır və müxtəlif ölkələrin rəsmi və akademik qurumları, təhsil sistemlərində STEAM təhsilinin təşviqi və dəstəklənməsi üçün əməkdaşlıq edirlər. UNESCO-nun mühəndisliyə dair hesabatında "*mühəndisliyin sosial, iqtisadi və humanitar inkişafın mühərriki*" olduğu bildirilir və cəmiyyətlərin inkişafında mühəndisliyin vacibliyinə baxmayaraq, hazırda və yaxın gələcəkdə mühəndis çatışmazlığının inkişafı ləngidən faktor olduğu və olacağı bildirilir. Hədəf Şirkətlər Qrupunun Hədəf liseyi, Hədəf kursları, Hədəf nəşrləri, Hədəf qlobal, Hədəf multimediya mərkəzi, Hədəf İdman Klubu və b. qolları da vardır.

Yaradılması
-----------

Hədəf liseyi 2018-ci ildə Şəmil Sadiq tərəfindən təsis edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycanda yeni lisey açıldı [*ölü keçid*]
2. ↑  "Haqqımızda". 2023-07-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-30.
**Famil Kamil oğlu Sadıqov** (1968, Naxçıvan) — iqtisad elmlər namizədi, Qazprom-un vitse-prezidenti.

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

F.Sadıqov 1968-ci ildə Naxçıvanda anadan olub. S.Orconikidze adına Dövlət İdarəçilik Akademiyasının və Ümumrusiya Vergi Akademiyasını bitirmişdir. İqtisad elmlər namizədidir.

1995–1999-cu illərdə RF Maliyyə Nazirliyində və Federal Dövlət Xidmətində müxtəlif vəzifələrdə işləmiş, 1999–2004-cü illərdə RF vergilər və rüsumlar nazirinin müavini olmuşdur. RF vergilər və rüsumlar nazirinin müavini vəzifəsində işlədiyi dövrdə ona II dərəcəli RF dövlət xidməti həqiqi dövlət müşaviri rütbəsi verilmişdir. 2005–2009-cu illərdə Federal Xəzinədarlığın rəhbərinin müavini olmuşdur.

2009-cu ildən Rusiya "Qazprombank"nın İdarə Heyəti sədrinin müavini vəzifəsində çalışıb. 2020-ci il aprel ayından Gazpromun maliyyə direktoru, vitse-prezidenti təyin edilmişdir.

2020-ci ildən həmçinin əlavə vəzifə olaraq Famil Sadiqov Belarusda yerləşən, Səhmləri Rusiya Federasiyasına aid olan "Belqazprombank" idarə heyətinin sədridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Qazprom"un vitse-prezidenti". 2023-07-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-05.
2. ↑  "maliyyə-iqtisadi məsələləri üzrə müavini". 2021-05-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-05.
3. ↑  "RUSİYA "QAZPROMBANK" ASC-NİN İDARƏ HEYƏTİNİN SƏDR MÜAVİNİ". 2023-07-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-05.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-18.
**Aleksandr Vasilyeviç Belyakov** (21 dekabr 1897, Bezzubovo[d], Moskva quberniyası[d] – 28 noyabr 1982, Moskva) — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, təyyarəçi, SSRİ Hərbi Hava Qüvvələrinin leytenantı, "Lenin" ordeni mükafatı laureatı (1937).

Həyatı
------

### Erkən həyatı

Aleksandr Belyakov Boqorodskda Moskva vilayətində 1897-ci ildə anadan olub. O, gimnaziya şagirdləri arasında dərs görüb. Rusiya Ordusunda 1916-cı ildə piyada qoşununda xidmət başlayandan sonra o, 1915–1916-cı illərdə təyyarəçi kimi fəaliyyətə başlayıb.

O, Rusiyanın Qırmızı Ordusunda 25 nömrəli tüfəng ilə Vətəndaş Müharibəsində vuruşub. O, 1921-ci ildə Qırmızı Hava Fleeti məktəbini bitirmiş, sonra isə orada dərs demişdir. 1935-ci ilə qədər Moskva Vilayətinin Jukovski Hava Qüvvələri Akademiyasında dərs demişdir.

O, pilot işinə qoşulub. Kommunist Partiyanın 1936-cı üçün Hərbi Aviasiya Məktəbini 1936-cı ildə bitirib.

### 1930-cu illər

Belyakov 1936-cı il iyulun 20–22-də 56 saatlıq uçuş sahillərində Udd Adasına (indi Çakalov adası) Moskvadan birbaşa reyslə ANT-25-ilə naviqasiya qoşulub.

Üç aviasiya rekorunda o, rekord uçuş etmiş və 1937-ci ildə "Lenin" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Eyni ANT-25 təyyarədə uçan, Çkalov Baydukov və Belyakov ABŞ-yə Moskvadan 8,504 kilometrlik uçuşu başa çatıb, Şimal Qütbü və Vaşinqtondan keçid edib.

Təyyarəçilər ilk fasiləsiz qütb reysi yerinə yetirib və Amerika Birləşmiş Ştatlara Sovet İttifaqından yeni marşrutun yaradılması üzrə daha bir rekord müəyyənləşdirib.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Aleksandr W. Beljakow // Munzinger Personen (alm.).
2. ↑  Байдуков, Г. Ф.
Первые перелеты через Ледовитый океан. М.: Детская литература, 1987.
3. 1 2  McCannon, John (1998). *Red Arctic: Polar Exploration and the Myth of the North in the Soviet Union, 1932–1939*. New York: Oxford University Press. p. 70.
**Əsədov Məhərrəm Soltan oğlu**  (15 sentyabr 1950, Qubadlı rayonu) — "Azəravtoyol" ASC-nin Texniki İdarəsinin rəisi, "Şöhrət" ordeni (2012-ci il)

Həyatı
------

Əsədov Məhərrəm Soltan oğlu 15 sentyabr 1950-ci ildə Qubadlı rayonunun Xələc kəndində anadan olmuşdur.

1967-ci ildə rayon orta məktəbini bitirmiş və həmin il Azərbaycan Politexnik İnstitutuna qəbul olunmuşdur. 
1972-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun Nəqliyyat fakültəsini bitirib və təyinatla Nazirlər Soveti yanında Baş Şosse Yolları İdarəsinə işə qəbul edilmiş və layihə instutunda müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır.

O, layihə işində "Azəryolayihə" Layihə İnstitutunun baş mühəndisi vəzifəsinə qədər yüksəlmiş, 1978-ci ildən 1979-cu ilin may ayına qədər olan dövr ərzində Moskva avtomobil yolları institutunda layihələndirmə işlərinin avtomatlaşdırma işləri üzrə 7.5 aylıq kurs keçərək xüsusi diploma layiq görülmüşdür.

M.S. Əsədov 2000-ci ildə Pan Arab konsalt məsləhətçi firmaya mühəndis vəzifəsinə işə qəbul edilmişdir.

Əmək fəaliyyəti dövründə 200-dən çox layihənin və səkkizdən çox səmərəli təklifin müəllifi olmuşdur. Bu layihələrdən ən vacibi Murov dağın zirvəsindən keçən Gəncə-Toğana-Kəlbəcər avtomobil yolu, ən möhtəşəmi isə Gəncə şəhərinə giriş avtomobil yolunda Nizami məqbərəsi önündə yol kompleksinin layihəsi olmuşdur.

M.S. Əsədov 2008-ci ildən Beynəlxalq Nəqliyyat Akademiyasının akademiki vəzifəsinə seçilib. 2005-ci ildən "Azəryolservis" ASC-nin Texniki İdarəsinin rəisidir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 9 mart 2016-cı il tarixli Fərmanı ilə "Azəryolservis" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin adı dəyişdirilərək "Azəravtoyol" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti adlandırılmışdır. Məhərrəm Əsədov hazırkı vaxtda "Azəravtoyol" ASC-nin Texniki İdarəsinin rəisi vəzifəsində çalışır.

"Azəravtoyol" ASC-nin son illərdə qazandığı uğurlarda texniki idarənin rəisi kimi onun da böyük əməyi və rolu vardır.

Ailəsi
------

Ailəlidir. Iki övladı, dörd nəvəsi var.

Mükafatları
-----------

* 21 fevral 2012-ci il tarixdə Əsədov Məhərrəm Soltan oğlu Azərbaycanda nəqliyyat-yol infrastrukturunun inkişafındakı xidmətlərinə görə "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunmuşdur. 21.02.2012

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Tikinti Kompleksinin Ensiklopediyası (ATKE) kitabı, II cild, səhifə: 84- 85.
2. ↑  "Azərbaycan Respublikası Nəqliyyat Nazirliyi "Azəryolservis" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin işçilərinin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin 21 fevral 2012-ci il tarixli 2058 nömrəli **Sərəncamı**" (az.). president.az. 21 fevral 2012. 2023-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-1.
**Nəsib Nəbioğlu** (Tam adı: *Nəsib Nəbi oğlu Verdiyev*; d. 2 may 1954; Kəlbəcər rayonu, Çaykənd) — Rusiya və Azərbaycan Yazıçılar Birliklərinin üzvü, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Moskva bölməsinin katibi.

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

1954-cü il mayın 2-də Kəlbəcər rayonunun Çaykənd kəndində anadan olub. 1971-ci ildə Çaykənd orta məktəbini bitirib. 1973-1975-ci illərdə Baykonurda Sovet ordusu sıralarında hərbi xidmətdə olub. Hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra 1975-1980-ci illərdə Bakıda M.F.Axundov adına Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Rus dili və Ədəbiyyatı İnstitutunda ali təhsil alıb. 1985-ci ildə Moskvada M.Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunu əla qiymətlərlə bitirib. 1985-ci ildə İnstitututu bitirdikdən sonra SSRİ Dövlət Xarici Turizm Komitəsinin Baş İdarəsində məsul vəzifələrdə çalışıb. Rusiya və Azərbaycan Yazıçılar birliklərinin üzvü, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Moskva bölməsinin katibidir.

Yaradıcılığı
------------

M.Axundovun, S.Vurğunun, R.Rzanın, M.İbrahimovun, N.Rəfibəylinin, M.Arazın, Məmməd Aslanın, T.Məliklinin, Aşıq Ələsgərin, Aşıq Şəmşirin eləcə də bir çox müasir şairlərimizin həyat və yaradıcılığına həsr edilmiş rus dilində məqalələrin müəllifi olan Nəsib Nəboiğlu V.Şukşinin, V.Rasputinin, A.Puşkinin, M.Lermontovun, S.Yeseninin, N.Rubsovun bir sıra əsərlərini Azərbaycan dilinə tərcümə edib. Kəlbəcər ədəbi mühitinin istedadlı nümayəndələrindən biri olan şair uzun illərdir Rusiyada ədəbiyyatımızı, mədəniyyətimizi təbliğ edir. İyirmidən çox şeirinə müsiqi bəstələnən şair həm də musiqisi Ayna Sultanovanın olan dünya azərbaycanlılarının həmrəylik himninin müəllifidir.

### Şeir kitabları

* "*Ürəyim yurd yeridir*" (1988),
* "*Sizə sözüm var*" (1994),
* "*Dua edən bulaq*" rus dilində (1996),
* "*Bağışlamaz dağlar məni*" (2004),
* "*Nəğməkar əsgər*" (2007),
* "*Heç belə də kənd olar*" (2011),
* "*Ulduz nur saçırdı qayanın üstə*" rus dilində (2014)
* "*Durnalara qayıdanda*"

Mükafatları
-----------

* R.Rza və Y.Dolqoruki adına beynəlxalq mükafatları laureatıdır.

Həmçinin bax
------------

* Budaq Təhməz
* Abbas Vəfadağlı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Nəsib NƏBİOĞLU". 2019-05-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-18.
2. ↑  "Tanınmış şair Nəsib Nəbioğlu ilə görüş". 2019-05-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-18.
**Orfoqrafiya lüğəti** — hər hansısa bir dilə aid nəşr olunmuş konkret, tam səhvsiz mənbə

Orfoqrafiya lüğəti tam səhvsiz olmalıdır. Bu tipli lüğətlərdə səhvlərə yol verilməməlidir. Çünki orfoqrafiya lüğəti mübahisələrə son qoyan bir istinad mənbəyidir. Elə bu səbəbdən orfoqrafiya lüğətində ən adi səhv bağışlanılmır, bir hərf səhvinə belə bəraət qazandırılmır. Məlumdur ki, oradakı səhvlər belə istifadəçilər tərəfindən düzgün kimi qəbul olunur. Lüğətdə getmiş səhvləri iki başlıq altında birləşdirmək olar: ənənəvi və mexaniki səhvlər. Ənənəvi səhv deyəndə onu nəzərdə tuturuq ki, bu nəşr özündən əvvəlki nəşrlərdə yol verilmiş səhvləri özündə qoruyub saxlayıb.

Azərbaycanda ilk dəfə orfoqrafiya lüğəti latın qrafikası ilə 1929-cu ildə nəşr edilib. Bundan sonra 1940, 1960, 1975-ci ildə orfoqrafiya lüğətləri nəşr olunub. 29 illik fasilədən sonra sonuncu dəfə orfoqrafiya lüğəti 2004-cü ildə işıq üzü görüb. İlk orfoqrafiya lüğətinin həcmi çox kiçik olub. 1975-ci ilin lüğətində isə artıq 58 min söz var idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Orfoqrafiya lüğətində səhvlər". 2010-12-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-03-03.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti 2021
* Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti
* Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti - Android telefonlar üçün (offline)
Mehmed Çələbi
Osmanlı-Bizans müqaviləsi, Osmanlı sultanı I Mehmedin Bizans imperiyası ilə imzaladığı bir müqavilədir.

Arxa fon
--------

İldrım Bəyazid Ankara döyüşündə Əmir Teymura məğlub olaraq əsir düşdüyü zaman oğlu Mustafa Çələbi də onunla birlikdə Səmərqəndə aparılmışdı. Əmir Teymur öldükdən sonra Mustafa Çələbi sərbəst qaldı və Anadoluya geri döndü. O zaman artıq Osmanlıda çoxhakimiyyətlilik dövrü bitmiş, İldırım Bəyazidin digər oğlu Mehmed Çələbi Osmanlı dövlətinin hökmdarı olmuşdu. Mustafa Çələbi taxta iddiaa edincə, bu iki qardaş arasında müharibə başladı. Mustafa Çələbi qardaşı Mehmed Çələbiyə məğlub olaraq Bizansa sığındı. Mehmed Çələbi də Bizansla bir müqavilə imzaladı.

Müqavilənin şərtləri
--------------------

* Bizans Mustafa Çələbini özlərində fəxri dustaq kimi saxlayacaqlarına söz verirdilər.
* Osmanlılar bunun qarşılığında Bizansa hər il 100.000 axça vergi verəcəklərdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Imber, Colin.* Introduction (PDF) // The Crusade of Varna, 1443–45 (PDF) (#format\_missing\_url). Ashgate Publishing. 2006. 9–31. ISBN 0-7546-0144-7. 2007-06-28 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2007-04-19.
**Vəfadar Eminov** (tam adı: *Vəfadar Osman oğlu Eminov*; 1 may 1966, Kirəç Muğanlı, Marneuli rayonu, Gürcüstan SSR, SSRİ – 23 yanvar 1990, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Qanlı Yanvar şəhidi.

Həyatı
------

1966-cı il mayın 1-də Borçalı mahalının Kirəc-Muğanlı kəndində anadan olmuşdur. 1983-cü ildə doğulduğu Kirəc-Muğanlı kəndində məktəbi bitirmiş, 1988-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinə qəbul olmuşdur. Universitetdə axşam şöbəsində oxuyur, 1 nömrəli tikiş fabrikində isə fəhlə işləyirdi.

Qanlı Yanvar faciəsi
--------------------

Yanvarın 23-də təxminən gündüz saat bir radələrində yolüstü Qədirli adına xəstəxanaya gedib, yaralı dostuna baş çəkib və yaralılara vurulmaq üçün qan vermişdir. Xəstəxanadan çıxıb "Olimp" mağazasına tərəf piyada düşərkən güllələnmişdir. Şahidlərin sözlərinə görə, onlar Vəfadara güllələnəcəyi yerdən keçməməyi desələr də, Vəfadar həmin yerdən keçməyə çalışmışdır.

Vəfadarın sön sözü müxtəlif mənbələrdə müxtəlif cür qeyd edilsə də ("Yaşamaq istəyirəm, sağalacağammı?", "Ölmək istəmirəm.", "Ölürəm, qoymayın."), son sözü ilə ölmək istəmədiyini bildirmişdir. Lakin atılan güllə qaraciyərə dəymiş, nəticədə Vəfadar 4 litr qan itirmiş, 3 litr qan vurulsa da, aldığı xəsarətdən vəfat etmişdir.

Həlak olandan sonra cibindən çıxan sənədlər bunlardır: tələbə bileti, qiymət kitabçası, cib dəsmalı, pencəyinin düyməsi, "Qarabağ" siqareti (maraqlıdır ki, o, siqaret çəkməyib), "Azadlıq" qəzetinin ikinci nömrəsi və 30 qəpik pul. Bunlardan ancaq "Azadlıq" qəzeti qana bulanmışdır.

Şəhidlər xiyabanında dəfn olunmuşdur.

Xatirəsi
--------

Haqqında 1997-ci ildə Sədaqət Davud qızı tərəfindən "Ömrə bağışlanan ömür" kitabı çap edilmişdir. Həmçinin, güllələndiyi yerə sonradan bulaq çəkilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

1. ↑  ""20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2000-ci il tarixli 259 saylı **Fərmanı**". 2022-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-17.
2. ↑  "Azərbaycanın Gürcüstandakı səfirliyinin əməkdaşları Borçalıdan 20 Yanvar faciəsində şəhid olanların ailələrinə baş çəkmişlər". Archived from the original on 2022-11-05. İstifadə tarixi: 2022-11-05.
3. 1 2 3 4 5  "Sağalmayan 30 illik yara – Gürcüstandan olan 20 Yanvar şəhidinin ailəsindən – REPORTAJ". 2022-01-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-05.
4. 1 2 3 4  "Qara Yanvar şəhidləri" (PDF). 2015-07-17 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-07-17.
5. 1 2 3  "Şəhidlər" (PDF). 2022-10-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-10-05.
**London müqaviləsi** (*ing.* Trearty of London) — 1604-cü ilin 28 avqustunda (Yuli təqvimi ilə 18 avqust) London şəhərində İngiltərə və İspaniya arasında imzalanan sülh müqaviləsi. Müqavilə İngiltərə ilə İspaniya arasındakı müharibəni bitirmişdir. Müqavilənin müzakirələri Somerset Evində aparıldığından Somerset Evi Konfransı adı ilə xatırlanır.

Haqqında
--------

İngiltərə kraliçası I Elizabetin 1603-cü ildəki ölümündən sonra yerinə keçən *I Ceyms* İspaniya ilə davam edən uzun və yorucu müharibəni bitirmək məqsədi ilə işlərə başladı. İspaniya İmperatorluğunun qurucusu olan II Filippin dövründə başlayan müharibədə həmin dövrdə orduya komandanlıq edən İspaniya kralı *III Filipp* bu xəbəri məmnuniyyətlə qarşılamış və danışıqlara başlamaq əmri vermişdir.

İngiltərə-İspaniya müharibəsi Fransız Din müharibələri, Hollandiyadakı Səksənillik müharibə, İrlandiyadakı Doqquz il müharibəsi ilə əlaqəli olub qarışıq müharibədir.

Şərtləri
--------

Müqavilənin imzalanması ispanlar üçün xeyli üstünlük gətirirdi. İngilislər bir daha İspaniyanın ticarət gəmilərinə hücum etməyəcək və üsyançı hollandlara silah yardımı etməyəcəkdilər. Amma bunun qarşılığında İspaniya İngiltərəyə yenidən katolik məzhəbini gətirməyi çalışmamağı söz verdi. Müqavilənin imzalanmasından sonra 1625-ci ilə kimi İngiltərə və İspaniya sülh içində yaşadılar.

Xarici keçidlər
---------------

* Müqavilənin mətni
* Davenport, Frances Gardiner; & Paullin, Charles Oscar. *European Treaties Bearing on the History of the United States and Its Dependencies*, The Lawbook Exchange, Ltd. 2004 ISBN 1-58477-422-3, 9781584774228
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Plan.
Məhəlin üfüqi proyeksiyasının kağız (müstəvi) üzərində kiçildilmiş oxşar (təhrivsiz) təsvirinə **plan** deyilir. Plan kiçik ərazini əhatə etdiyi üçün ölçmə zamanı Yerin əyriliyi təcrübi olaraq nəzərə alınmır. Radiusu 10 km və bundan kiçik olan əraziləri plana alarkən Yerin əyriliyindən yaranan təhrif 1:10000 və ondan böyükmiqyaslı plan üzərində aparılna ölçü və hesablama işlərinin dəqiqliyindən az olduğu üçün belə əraziləri müstəvi səth kimi qəbul etmək olar.

Planalma
--------

Planalmanın aşağıdakı növləri var:

### Gözəyarı planalma (Üfüqi planaalma)

Bu planalma zamanı obyektlərin üfüqi koordinatları təyin edilir və kağız üzərində obyektlərin yalnız konturları təsvir olunur.

### Şaquli planalma

Bu zaman yer səthində olan yüksəkliklər ölçülür və kağız üzərinə ərazinin ancaq relyefi təsvir olunur.

### Üfuqi-şaquli planalma

Bu zaman isə Yer səthində olan obyektlərin konturu ilə yanaşı, relyef də plana alınır. Planalmada başlıca məqsəd ərazinin topoqrafik plan və ya xəritəsini tərtib etməkdən ibarət olduğu üçün çox vaxt üfuqi-şaquli planalmaya topoqrafik planalma deyilir.

Xarici keçid
------------

* Plan

Həmçinin bax
------------

* Litogeokimyəvi planalma
* Geoloji planalma

İstinad
-------

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Əhmədov İ.H. Geodeziya, Bakı 2012
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Afaq.

**Afaq Abbasova** (Afaq Nurəhməd qızı Abbasova; d.1986, Şirvan) — Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti.

Həyatı
------

### Təhsili

Afaq Abbasova 1986-cı ildə Şirvan şəhərində müəllim ailəsində anadan olmuşdur, şəhər 13 saylı orta məktəbin 9-cu sinifini bitirdikdən sonra , 2002–2006-cı illərdə Asəf Zeynallı adına musiqi kollecində təhsilini davam etdirmişdir. Daha sonra Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasında təhsil almışdır. Xalq artisti, professor Fidan Qasımovanın tələbəsidir. Ailəlidir.

Yaradıcılıq fəaliyyəti
----------------------

2010-cu ildən Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının solistidir. Teatrın repertuarındakı "Sevil", "Arşın mal alan", "Traviata", "Boqema", "Çio-Çio-San", "Trubadur" opera tamaşalarında Sevil, Gülçöhrə, Violetta, Mimi, Çio-Çio-San, Leonora kimi aparıcı partiyaları ifa etmişdir. Türkiyə, Avstriya, Şimali Kipr və Moldovada keçirilmiş beynəlxalq festivallarda çıxış etmişdir. Belarusun ""Bolşoy teatr"ının, Belqrad Milli Opera Teatrının, Əlişir Nəvai adına Özbəkistan Akademik Opera Teatrının dəvətli solistidir.

Afaq Abbasova Müstəqil Dövlətlər Birliyi ölkələri gənc opera solistlərinin "Voronej – MDB-nin mədəni paytaxtı" dövlətlərarası proqramının Qala-konsertində çıxış edərək Azərbaycanı təmsil etmişdir. Voronej Dövlət Opera və Balet Teatrında keçirilən konsertdə Rusiya, Ukrayna, Belorus, Moldova, Azərbaycan, Qırğızıstan, Özbəkistan və Tacikistandan olan ən istedadlı gənc vokalçılar iştirak etmişlər. Afaq Abbasova Qala-konsertdə iki nömrə ilə çıxış edib. Onlardan biri Üzeyir Hacıbəylinin "Koroğlu" operasından Nigarın ariyası, digəri isə Özbəkistan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının solisti Raxim Mirzokamalovla birlikdə C.Verdinin "Trubadur" operasından duet olmuşdur. Azərbaycanlı vokalçının ifası böyük hərarətlə qarşılanmışdır.

Mükafatları
-----------

* 2014-cü ildə Azərbaycanın Əməkdar Artisti adına layiq görülmüşdür.
* 7 may 2020-ci ildə, 7 may 2021-ci ildə və 10 may 2022-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Afaq Abbasova xaricdə Azərbaycanı təmsil edib". 2019-08-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-07.
2. ↑  *President.Az.* "İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 07.05.2020. 2020-09-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-07.
3. ↑  *President.Az.* "İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 07.05.2021. 2021-11-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-07.
4. ↑  *President.Az.* "İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 10.05.2022. 2022-05-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-12.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Atabəy (dəqiqləşdirmə).
**Atabəy** (türk. "bəyin atası") - 1) səlcuq sultanlarının azyaşlı vəliəhdlərinin tərbiyəçisi və qəyyumları; 2) Səlcuqilər dövlətinin süqutu nəticəsində meydana gəlmiş sultanlıqların başçılarının titulu; 3) Misirdə məmlük sərkərdəsi.

Səlcuqlularda atabəy rütbəsi daşıyan şəxs ölkənin və ya onun vilayətinin canişini və çox vaxt eyni zamanda kiçik yaşlı varis, yaxud vəfat etmiş hakimin övladları yanında regent və himayədar vəzifəsini yerinə yetirirdi. Bəzən atabəylər nikah və ya hər hansı başqa vasitələrlə hakimiyətə gəlirdilər. Atabəylərin bütöv sülalələri yaranırdı.

Atabəy sülalələrinin və ya bu tituldan istifadə edən digər sülalələrin siyahısı
-------------------------------------------------------------------------------

* Ağsunqurilər – Marağa atabəyləri (türk mənşəli)
* Eldənizlər – Azərbaycan atabəyləri (qıpçaq türkü mənşəli)
* Salqurlular – Fars atabəyləri (türk mənşəli)
* Həzarəsbilər – Luristan atabəyləri (iran mənşəli)
* Yəzd atabəyləri – (iran mənşəli)
* Zəngilər – Mosul atabəyləri (türk mənşəli)
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Telman.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Telman Hacıyev.

**Telman Həbib oğlu Hacıyev** — Yerli Sənaye və Kommunal-Məişət Müəssisələri İşçilərinin Həmkarlar İttifaqı Respublika Komitəsinin sədri, Ədliyyə polkovniki.

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

1951-ci ildə anadan olmuşdur. 1972-ci ildə Bakı Dövlət Universitetini bitirmişdir. 1982-1987-ci illər ərzində təhsilini keçmiş SSRİ Daxili İşlər Nazir-liyinin Volqoqrad şəhərindəki Ali İstintaq Akademiyasında davam etdirmişdir. 1976-cı ildən 2006-cı ilə qədər hüquq-mühafizə orqanlarında müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. 2006-2008-ci illərdə Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasında hüquq şöbəsinin müdiri işləmişdir.

2008-ci ilin aprelində Yerli Sənaye və Kommunal-Məişət Müəssisələri Fəhlələrinin Həmkarlar İttifaqı Respublika Komitəsinin sədri seçilmişdir. AHİK-in Məclis və İcraiyyə Komitəsinin üzvüdür.

Mükafatları
-----------

* Azərbaycan Respublikasının sosial-ictimai həyatında göstərdikləri xidmətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur.
* Azərbaycanda həmkarlar hərəkatının inkişafındakı xidmətlərinə görə 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif olunmuşdur.
* Azərbaycan Həmkarlar İttifaqlarının «Həmkarlar ittifaqında xidmətlərinə görə» medalı ilə təltif edilmişdir.

### Ailəsi

Ailəlidir, üç övladı var.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Azərbaycan Həmkarlar İttifaqının Konfederasiyası[*ölü keçid*]
2. ↑  Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi rəsmi internet səhifə
3. ↑  About "Baku Metropolitan" CJSC
**Güvən Yalçın** (*türk.* Güven Yalçın; 18 yanvar 1999, Düsseldorf) — "Beşiktaş"da hücumçu mövqeyində çıxış edən Türkiyə futbolçusu.

Klub karyerası
--------------

### Bayer Leverkuzen

Güvən Yalçın 2006-cı ildə 7 yaşında olarkən "Bayer Leverkuzen" komandasının futbol məktəbinə qəbul edilmiş və orada oynamağa başlamışdır. 2016-cı ildə "Bayer Leverkuzen" U-17 komandası ilə Almaniya çempionluğu yaşamışdır. 26 qarşılaşmada vurduğu 12 qol ilə komandasının çempionluğunda pay sahibi olmuşdur. 2016–2017-ci illər mövsümündə "UEFA Gənclər Liqasında" 6 qarşılaşmada forma geyinmişdir.

### Beşiktaş

#### 2018-2019-cu illər mövsümü

27 iyul 2018-ci ildə Türkiyə Super Liqasında çıxış edən klublardan olan "Beşiktaş"a transfer edilmişdir. Yeni komandasında ilk oyununa "UEFA Avropa Liqası"nın təsnifat mərhələsində oynadıqları "Partizan" klubuna qarşı matçda çıxmışdır. 29 sentyabr 2018-ci ildə "Kayserispor" ilə oynanan qarşılaşmanın son dəqiqələrində Rikardo Kuarejmanın yerinə meydana daxil olaraq ilk liqa oyununa çıxmışdır.

Milli komanda karyerası
-----------------------

2020-ci ildə keçiriləcək olan futbol üzrə Avropa Çempionatının təsnifat mərhələsində Türkiyə milli futbol komandasının Albaniya və Moldova milliləri ilə oynayacağı qarşılaşmaların iştirak ərizəsinə baş məşqçi Şənol Günəş tərəfindən daxil edilmişdir. Bu da futbolçunun Türkiyənin futbol üzrə əsas millisinə ilk dəvəti olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Güven Yalcin // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. ↑  "Bayer Leverkusens Güven Yalcin steht vor einem Wechsel zu Besiktas Istanbul". 2018-12-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-27.
3. ↑  "Dorukhan Toköz ve Güven Yalçın, Beşiktaş'ta!". 2018-06-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-27.
4. ↑  "Match ends, Partizan Belgrade 1, Besiktas 1". 2019-07-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-27.
5. ↑  "A Milli Takım'ın Arnavutluk ve Moldova maçları aday kadrosu açıklandı". 2021-09-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-27.
**Ləmbəli körpüləri** — Loru mahalının Barana (31.12.1937:ci ildən — Noyemberyan) rayonunun qədimdən Türk-Oğuz boylarının anayurdu olmuş, 1948-ci ildən sonra isə ermənilərin məskunlaşdığı Ləmbəli (31.12.1937-ci ildən — Debedaşen) kəndində Tona (Debed) çayı üstündə körpü tağları.

Haqqında
--------

Azərbaycanlıların kompakt halda yaşadığı Loru mahalının Barana rayonunun Ləmbəli kəndində (dəyişdirilmiş adları ilə: Noyemberyan rayonunun Baqrataşen kəndi) Tona çayı üzərində körpü tağları mövcud olmuşdur.Ləmbəli kəndi ilə Sadaxlı kəndini birləşdirən üç qədim körpü aran Borçalısı ilə dağ Borçalısını birləşdirməklə tarixi İpək Yolunun üstündə yerləşirdi. XVI–XVIII əsrlərdə inşa edilən bu körpülər XIX yüzildə Rusiya-İran müharibələri zamanı dağıdılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bayramov İ.* Qərbi Azərbaycan: Tarixi həqiqətlər və ya Ermənistanın etnik təmizləmə siyasəti. Bakı. 2011.
2. ↑  *Ələkbərli Ə.* Qədim Türk-Oğuz yurdu – "Ermənistan". Bakı: "Sabah" nəşriyyatı. 1994.
3. ↑  *Əziz Ələkbərli.* Qərbi Azərbaycan abidələri (Azərbaycan). səh. 184. 2023-07-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-29.

Xarici keçidlər
---------------

* Qerbi Azerbaycan-biblioqrafiya
* Ləmbəlinin qalan qolları