G-20-yə üzv ölkələr   Avropa İttifaqına üzvlük vasitəsilə təmsil olunan ölkələr   Daimi dəvət olunan ölkələr
**G20** və ya **İyirmilər qrupu** — 19 ölkəni və Avropa İttifaqını (Aİ) birləşdirən hökumətlərarası forumdur. O beynəlxalq maliyyə sabitliyi, iqlim dəyişikliyinin azaldılması və davamlı inkişaf kimi qlobal iqtisadiyyatla bağlı əsas məsələləri həll etmək üçün çalışır. 
G20 həm sənayeləşmiş, həm də inkişaf etməkdə olan ölkələr də daxil olmaqla dünyanın ən böyük iqtisadiyyatlarının əksəriyyətindən ibarətdir və ümumi dünya məhsulunun (ÜDM) təxminən 90 faizini  , beynəlxalq ticarətin 75-80 faizini üçdə ikisini təşkil edir. Dünya əhalisinin və dünyanın quru ərazisinin təxminən yarısını təşkil edir .

G20 1999-cu ildə bir sıra dünya iqtisadi böhranlarına cavab olaraq yaradılıb. 2008-ci ildən bəri hər bir üzvün hökumət və ya dövlət başçısı, maliyyə naziri, xarici işlər naziri və digər yüksək vəzifəli məmurların iştirak etdiyi sammitlərlə ildə ən azı bir dəfə toplanılır. Aİ-ni Avropa Komissiyası və Avropa Mərkəzi Bankı təmsil edir. Digər ölkələr, beynəlxalq təşkilatlar və qeyri-hökumət təşkilatları və bəziləri də daimi əsaslarla sammitlərdə iştirak etməyə dəvət olunur.

2009-cu ildə sammitində G20 özünü beynəlxalq iqtisadi və maliyyə əməkdaşlığının əsas məkanı elan etdi. Qrupun nüfuzu sonrakı onillikdə yüksəldi və o analitiklər tərəfindən əhəmiyyətli qlobal təsirə malik kimi tanınır. Qrup məhdud üzvlüyünə, icra səlahiyyətlərinin olmamasına və iddia edilən zərbələrə görə tənqid olunur. Mövcud beynəlxalq institutların Zirvə görüşləri tez-tez etirazlarla, xüsusən də anti-qloballaşma qrupları tərəfindən qarşılanır .

Tarixi
------

### Təsisi

G20 İkinci Dünya Müharibəsindən sonrakı iqtisadi siyasətin beynəlxalq koordinasiyasına yönəlmiş bir sıra təşəbbüslərin sonuncusudur ki, bunlara "Bretton Woods Twins", Beynəlxalq Valyuta Fondu, Dünya Bankı və indiki Dünya Ticarət Təşkilatı daxildir. 
G20 1999-cu ilin iyununda G7-nin Köln sammitində ön plana çəkildi və 15-16 dekabr 1999-cu ildə Berlində keçirilən ilk iclası ilə 26 sentyabr 1999-cu ildə G7-nin maliyyə nazirlərinin iclasında rəsmi olaraq təsis edildi. Kanadanın maliyyə naziri Paul Martin ilk sədr seçildi və ilk iclasa Almaniyanın maliyyə naziri Hans Eyhel ev sahibliyi etdi. 
Brokinq İnstitutundan Clin I. Bradford və Johannes F. Linn tərəfindən 2004-cü il hesabatında qrupun ilk növbədə G7-nin eyni vaxtda sədri olan Ehelin təşəbbüsü ilə yaradıldığı iddia edilir. Bununla belə, Bradford daha sonra Kanadanın o vaxtkı maliyyə naziri (Kanadanın gələcək Baş naziri) Pol Martini "maliyyə nazirləri səviyyəsində G20-nin formalaşmasının həlledici memarı" və sonradan "göstərişin həyata keçirilməsini təklif edən şəxs" kimi təsvir etdi. G-20 ölkələri liderlər səviyyəsində sammitlər keçirilir. 
Kanadalı akademik və jurnalist mənbələri də G20-ni Martin və onun amerikalı həmkarı, o zamankı xəzinədarlıq katibi Larri Summersin təşəbbüsü ilə müyyən ediblər. Bununla belə, hamı etiraf edir ki, Almaniya və Birləşmiş Ştatlar öz baxışlarının reallaşmasında əsas rol oynayıblar. Martin və Summers G20-ni 1990-cı illərin sonlarında Meksika pesosu böhranı ilə başlayan və 1997-ci ildə Asiya maliyyə böhranı, 1998-ci ildə Rusiya maliyyə böhranı və nəticədə inkişaf etməkdə olan bazarlara yayılan bir sıra kütləvi borc böhranlarına cavab olaraq düşünmüşdülər. 1998-ci ilin payızında tanınmış hedcinq fondu Long-Term Kapital Menecmentin dağıdılması şəklində ABŞ-yə təsir etdi. Bu, onlara sürətlə qloballaşan dünyada G7, G8 və Bretton Vuds sisteminin maliyyə sabitliyini təmin edə bilməyəcəyini nümayiş etdirdi, onlar öz səsini verəcək və yeni iqtisadiyyatlar yaradacaq yeni, daha geniş əsas dünya iqtisadiyyatları qrupunun təmin edilməsində öhdəliklər təsəvvür etdilər. G20-yə üzvlük Eyhelin müavini Caio Koç-Veser və Summersin müavini Timoti Geithner tərəfindən qərarlaşdırılıb. 
Siyasi iqtisadçı Robert Veydinin fikrincə:

"Geither və Koch-Weser, Kanada içəridə, Portuqaliya kənarda, Cənubi Afrikada, Nigeriya və Misirdən kənarda və s. deyərək ölkələr siyahısına düşdü. Siyahılarını G7-nin digər maliyyə nazirliklərinə göndərdilər və birinciyə dəvətlilər iclasa çıxdı" }}.

### Erkən mövzular

G20-nin əsas diqqəti qlobal iqtisadiyyatın idarə olunması olub. Sammitin mövzuları ildən-ilə dəyişir. 2006-cı il G20 nazirlərinin görüşünün mövzusu "Rifahın qurulması və davam etdirilməsi" idi. Müzakirə olunan məsələlərə "davamlı artıma nail olmaq üçün daxili islahatlar", qlobal enerji və resurs əmtəə bazarları, Dünya Bankı və BVF-də islahatlar, dünya əhalisinin qocalması ilə bağlı demoqrafik dəyişikliklərin təsiri daxildir. 
2007-ci ildə Cənubi Afrika G20-nin sədri kimi Cənubi Afrikanın Maliyyə Naziri Trevor A. Manuel ilə katibliyə ev sahibliyi etdi. 
2008-ci ildə Braziliyanın Maliyyə naziri Guido Mantega G20-nin sədri idi və maliyyə bazarlarında rəqabət, təmiz enerji, iqtisadi inkişaf, böyümə və inkişafın fiskal elementləri üzrə dialoq təklif etdi. 
11 oktyabr 2008-ci ildə G7-nin maliyyə nazirlərinin görüşündən sonra ABŞ prezidenti Corc Buş bəyan etdi ki, G20-nin növbəti iclası 2008-ci ildə sürətlə böyüyən iqtisadi böhranın həlli yollarının tapılmasında mühüm əhəmiyyət kəsb edəcək.

G20-yə daxildir:

* ABŞ-(Amerika Birləşmiş Ştatları)
* (AB)-Avropa Birliyi
* İngiltərə
* Türkiyə
* Yaponiya
* Kanada
* Almaniya
* Fransa
* İtaliya
* Rusiya
* Avstraliya
* Braziliya
* Hindistan
* Çin
* İndoneziya
* Meksika
* Səudiyyə Ərəbistanı
* Cənubi Afrika
* Argentina
* Cənubi Koreya

Zirvələr
--------

Liderlərin sammitini hazırlayan və qərarlarını həyata keçirən G20 Maliyyə Nazirləri və Mərkəzi Bank Rəhbərlərinin Sammiti həm 2007-2008-ci il maliyyə böhranına, həm də əsas inkişaf etməkdə olan ölkələrin adekvat şəkildə daxil edilməməsinin artan etirafına cavab olaraq yaradılmışdır. qlobal iqtisadi müzakirələrin və idarəetmənin əsasını təşkil edir. Bundan əlavə, G20 dövlət və ya hökumət başçılarının sammitləri keçirilib.
2008-ci ildə Vaşinqtonda keçirilən debüt sammitindən sonra G20 liderləri ildə iki dəfə görüşdülər: 2009-cu ildə London və Pitsburqda, 2010-cu ildə Toronto və Seulda .
Fransanın G20-yə sədrlik etdiyi və ev sahibliyi etdiyi 2011-ci ildən bəri sammitlər ildə yalnız bir dəfə keçirilir. 2016-cı il sammiti Çinin Hançjou şəhərində , 2017-ci ildə Almaniyanın Hamburq şəhərində, 2018-ci ildə isə Argentinanın paytaxtı Buenos-Ayresdə sammit keçirilib .
2010-cu ildən bəri G20-nin nazirlər səviyyəsində bir sıra digər görüşləri keçirilmişdir. Kənd təsərrüfatı nazirlərinin görüşləri 2011 və 2012-ci illərdə keçirilmişdir; 2012 və 2013-cü illərdə xarici işlər nazirlərinin görüşləri keçirilib; ticarət nazirləri 2012 və 2014-cü illərdə, məşğulluq nazirlərinin görüşləri isə 2010-cu ildən bəri hər il keçirilir .
2012-ci ildə G20-nin turizm nazirləri və G20-yə üzv ölkələrin və digər dəvət olunmuş dövlətlərin nümayəndə heyətlərinin rəhbərləri, həmçinin Ümumdünya Səyahət və Turizm Şurası (ÜSTŞ), Ümumdünya Turizm Təşkilatı (ÜTT) və Səyahət və Turizm üzrə digər təşkilatların nümayəndələri sektor mayın 16-da Meksikanın Mérida şəhərində 4-cü G20 toplantısında bir araya gəldi və "Turizm iş yerlərinin yaradılması vasitəsi kimi" mövzusuna diqqət yetirdi. Bu görüşün və Ümumdünya Səyahət və Turizm Şurasının 18-19 iyun tarixlərində Los-Kabosda toplanan G20 Liderlərinin Viza Təsirləri Araşdırması nəticəsində ilk dəfə Səyahət və Turizmin təsirini tanıyacaq. Həmin il G20 Liderlərinin Bəyannaməsinə aşağıdakı bəyanat əlavə edildi: "Biz səyahət və turizmin iş yerlərinin yaradılması, iqtisadi artım və inkişaf vasitəsi kimi rolunu tanıyırıq və dövlətlərin xarici vətəndaşların ölkəyə girişinə nəzarət etmək üçün suveren hüququnu tanımaqla yanaşı, biz iş yerlərinin yaradılması, keyfiyyətli iş, yoxsulluğun azaldılması və qlobal böyümənin dəstəklənməsi üçün səyahətlərin asanlaşdırılması təşəbbüslərinin inkişafı istiqamətində çalışacağıq" .
2014-cü ilin martında Avstraliyanın keçmiş xarici işlər naziri Juli Bişop, Avstraliyanın Brisbendə 2014-cü ildə G20 sammitinə ev sahibliyi edərkən, 2014-cü ildə Krım böhranındakı roluna görə Rusiyaya sammitə qadağa qoyulmasını təklif etdi. BRİKS xarici işlər nazirləri daha sonra Bişopa xatırladıblar ki, "Böyük iyirmiliyin qəyyumluğu bərabər şəkildə bütün Üzv Dövlətlərə məxsusdur və heç bir Üzv Dövlət onun xarakterini və xarakterini birtərəfli qaydada müəyyən edə bilməz".
2016-cı ildə G20 2030-cu il Gündəliyinə (Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri) öhdəliyini üç əsas mövzuda tərtib etdi; güclü davamlı və balanslaşdırılmış inkişafın təşviqi; planetin deqradasiyadan qorunması; aşağı gəlirli və inkişaf etməkdə olan ölkələrlə əməkdaşlığın davam etdirilməsi. Hançjouda keçirilən G20 Sammitində üzvlər fəaliyyət planını razılaşdırıblar və gündəliyin həyata keçirilməsini asanlaşdırmaq üçün üzv ölkələrə yüksək səviyyəli prinsiplər sənədi veriblər .
Yaponiya 2019-cu il sammitinə ev sahibliyi etdi, 2020-ci il sammiti Səudiyyə Ərəbistanında keçirilməli idi, lakin əvəzində Səudiyyə Ərəbistanının sədrliyi altında COVID-19 pandemiyası səbəbindən virtual olaraq 21-22 noyabr 2020-ci ildə keçirildi. 2021-ci il 30-31 oktyabr 2021-ci il tarixlərində İtaliyanın paytaxtı Romada G20 Roma sammiti keçirilmişdir.

Yaranması
---------

1999-cu ildə Asiya İqtisadi krizi olarkən ABŞ Və Kanada maliyyə nazirləri böhranla başa gəlmək üçün qrup yaratmaq qərarına gəldilər.
Buna görə 20 ölkələrini G20 yaratmaq üçün Vaşinqtona dəvət etdilər.

G20 nə üçün önəmlidi?
Bu qrupa daxil olan ölkələr dünyada istehsal olunan malların 85%-nə malikdir və Beynəlxalq Ticarətin 75%-nə sahibdirlər.
Dünya əhalisinin 2/3 si G20 də yaşayır.

"Böyük 20-lik" görüşləri ildə 1dəfə ardıcıl olaraq hər bir ölkədə keçirilir. Ümumilikdə toplam 70 görüş keçirilir.

Bura yalnız ölkələr deyil İMF, BMT, OECD, Dünya Bankı, ÜTT və s. kimi böyük təşkilatlar, qruplar daxildir.

G20 tədbirlərində yalnız üzv dövlətlər deyil, dəvət olunan dövlətlər də iştirak edir. Buna misal olaraq "G20 Antalya" sammitində Azərbaycanın dəvət olunmasını qeyd edə bilərik. 1975-ci ildə Fransanın təşəbbüsü ilə Almaniya, ABŞ, Fransa, Britanya , İtaliya və Yaponyanın üzv olduğu "ALTILIQ" yaradıldı.

### Kreslo Fırlanması

Müəyyən bir il ərzində G20 liderlərinin toplantısına hansı üzv ölkənin sədrlik edəcəyinə qərar vermək üçün Avropa Birliyi istisna olmaqla, bütün üzvlər beş fərqli qrupdan birinə təyin edilir, bir qrupdan başqa hamısının dörd üzvü, digərinin üç üzvü var. Qrup 1 və Qrup 2 istisna olmaqla, eyni bölgədən olan dövlətlər eyni qrupa yerləşdirilir. Qrup daxilindəki bütün ölkələr öz qruplarına növbə çatdıqda G20-yə sədrlik etmək hüququna malikdirlər. Buna görə də müvafiq qrupa daxil olan dövlətlər G20-nin növbəti prezidentini seçmək üçün öz aralarında danışıqlar aparmalıdırlar. Hər il dekabrın 1-dən noyabrın 30-dək G20-yə üzv olan fərqli ölkə sədrlik edir. Bu sistem 2010-cu ildən, 5-ci qrupda yer alan Cənubi Koreyanın G20 sədrini tutduğu vaxtdan tətbiq edilir. Aşağıdakı cədvəldə millətlərin qruplaşmaları verilmişdir:

| Qrup 1 | Qrup 2 | Qrup 3 | Qrup 4 | Qrup 5 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| * Avstraliya Avstraliya
* Kanada Kanada
* Səudiyyə Ərəbistanı Səudiyyə Ərəbistanı
* ABŞ ABŞ
 | * Hindistan Hindistan
* Rusiya Rusiya
* heç nə Cənubi Afrika Respublikası
* Türkiyə Türkiyə
 | * Argentina Argentina
* Braziliya Braziliya
* Meksika Meksika
 | * Fransa Fransa
* Almaniya Almaniya
* İtaliya İtaliya
* Böyük Britaniya Birləşmiş Krallıq
 | * Çin ÇXR
* İndoneziya İndoneziya
* Yaponiya Yaponiya
* Cənubi Koreya Cənubi Koreya
 |

Davamlılığı təmin etmək üçün prezidentlik indiki, yaxın keçmiş və növbəti ev sahibi ölkələrdən ibarət "üçlük" tərəfindən dəstəklənir .

Təşkilat
--------

G20 daimi katiblik və ya işçi heyəti olmadan fəaliyyət göstərir. Qrupun sədri hər il üzvlər arasında dəyişir və müxtəlif regional qruplaşma ölkələrindən seçilir. Hazırkı sədr səlahiyyət müddəti ərzində qrupun işini əlaqələndirən və iclaslarını təşkil edən müvəqqəti katiblik yaradır. 2019-cu il sədrliyi 2019-cu ildə Osaka sammitinə ev sahibliyi edən Yaponiya idi. Hazırkı sədrlik İtaliyaya məxsusdur. 2021-ci ildə sammitin İtaliyada, 2022, 2023 və 2024-cü illərdə keçiriləcək sammitlərə müvafiq olaraq İndoneziya, Hindistan və Braziliya ev sahibliyi edəcək .

### Təklif olunan daimi katiblik

2010-cu ildə Fransa prezidenti Nikola Sarkozi BMT kimi daimi G20 katibliyinin yaradılmasını təklif edib. Onun qərargahı üçün mümkün yerlər kimi Seul və Paris təklif edildi. Braziliya və Çin katibliyin yaradılmasını dəstəkləyib, İtaliya və Yaponiya isə bu təklifə qarşı çıxıb. Cənubi Koreya alternativ olaraq "kiber katiblik" təklif etdi. G20-nin OECD-dən katiblik kimi istifadə etdiyi iddia edilir.

Üzvlər
------

2022-ci ilə qədər qrupda 20 üzv var: Argentina, Avstraliya, Braziliya, Kanada, Çin, Fransa, Almaniya, Hindistan, İndoneziya, İtaliya, Yaponiya, Cənubi Koreya, Meksika, Rusiya, Səudiyyə Ərəbistanı, Cənubi Afrika, Türkiyə, Birləşmiş Krallıq, ABŞ və Avropa İttifaqı. İspaniya, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Dünya Bankı, Afrika İttifaqı və digər təşkilatlar daimi qonaq dəvətlidirlər. Cənubi Koreya alternativ olaraq "kiber katiblik" təklif etdi. G20-nin OECD-dən katiblik kimi istifadə etdiyi iddia edilir.
Nümayəndələr arasında liderlərin sammitlərində on doqquz ölkə və Avropa İttifaqının liderləri, nazirlər səviyyəsində keçirilən görüşlərdə isə on doqquz ölkənin və Avropa İttifaqının maliyyə nazirləri və mərkəzi banklarının rəhbərləri iştirak edirlər.
Bundan əlavə, hər il G20-nin qonaqları arasında İspaniya; ASEAN sədri; iki Afrika ölkəsi (Afrika İttifaqının sədri və Afrikanın İnkişafı Naminə Yeni Tərəfdaşlığın (NEPAD) nümayəndəsi) və prezidentlik tərəfindən adətən öz regionundan dəvət olunmuş bir ölkə (bəzən birdən çox).

Aşağıdakı cədvəllərin birincisində üzv qurumlar və onların rəhbərləri, maliyyə nazirləri və mərkəzi bank rəhbərləri verilmişdir. İkinci cədvəldə hər bir üzv üçün əhali və ÜDM rəqəmləri kimi müvafiq statistik məlumatlar, həmçinin G7, BRİCS və MİKTA kimi digər beynəlxalq təşkilatlara üzvlüklərin təfərrüatları verilmişdir. Ümumi ÜDM rəqəmləri milyonlarla ABŞ dolları ilə verilir.

### Liderlər

| Üzv | Lider mövqeyi | Lider | Maliyyə portfeli | Portfel naziri | Mərkəzi bank | Mərkəzi bankın sədri |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Argentina Argentina | Prezident | Alberto Fernandez | İqtisadiyyat nazirliyi | Martin Guzman | Argentina Mərkəzi Bankı | Miquel Angel Pesce |
| Avstraliya Avstraliya | Baş nazir | Skott Morrison | Xəzinədar | Jos Fraydenberq | Avstraliya Ehtiyat Bankı | Flipp Love |
| Braziliya Braziliya | Prezident | Luis İnasiu Lula da Silva | İqtisadiyyat nazirliyi | Paulo Guedes | Braziliyanın Mərkəzi Bankı | Roberto Kampos Neto |
| Kanada Kanada | Baş nazir | Castin Trudeau | Maliyyə nazirliyi | Kristia Friland | Kanada Bankı | Tiff Maklem |
| Çin ÇXR | Prezident | Xi Jinping | Maliyyə naziri | Liu Kun | Çin Xalq Bankı | Yi Qanq |
| Fransa Fransa | Prezident | Emmanuel Makron | İqtisadiyyat naziri | Bruno Le Maire | Fransa Bankı | François Villeroy de Galhau |
| Almaniya Almaniya | Kansler | Olaf Skolz | Maliyyə naziri | Kristian Lindner | Alman Bundesbank | Joacim Nagel |
| Hindistan Hindistan | Baş nazir | Narendra Modi | Maliyyə naziri | Nirmala Sitharaman | Hindistan Ehtiyat bankı | Şaktikanta Das |
| İndoneziya İndoneziya | Prezident | Joko Vidodo | Maliyyə naziri | Sri Mulyani | İndoneziya Bankı | Perry Varjiyo |
| İtaliya İtaliya | Baş nazir | Mario Dragi | İqtisadiyyat və Maliyyə naziri | Daniel Franko | İtaliya Bankı | Ignazio Visko |
| Yaponiya Yaponiya | Baş nazir | Fumio Kişida | Maliyyə naziri | Şuniçi Suzuki | Yapoiya Bankı | Haruhiko Kuroda |
| Cənubi Koreya Cənubi Koreya | Prezident | Yoon Suk-yeol | İqtisadiyyat və Maliyyə naziri | TBA | Koreya Bankı | Rhee Şanq-yong |
| Meksika Meksika | Prezident | Andres Manuel Lopez Obrador | Maliyyə katibi | Rogelio Ramirez de la O | Meksika Bankı | Alejandro Diaz de Leon |
| Rusiya Rusiya | Prezident | Vladimir Putin | Maliyyə naziri | Anton Siluanov | Rusiya Bankı | Elvira Nabiullina |
| Səudiyyə Ərəbistanı Səudiyyə Ərəbistanı | Kral | Salman bin Əbdüləziz əs- Saud | Maliyyə naziri | Məhəmməd əs-Jadaan | Səudiyyə Ərəbstanı Mərkəzi Bankı | Fahad Əlmübarək |
| Cənubi Afrika Respublikası CAR | Prezident | Kril Ramaphosa | Maliyyə naziri | Enoç Godongvana | Cənubi Afrika Ehtiyat Bankı | Lesetja Kganyago |
| Türkiyə Türkiyə | Prezident | Rəcəb Tayyib Ərdoğan | Xəzinə və Maliyyə naziri | Nurəddin Nəbati | Türkiyə Mərkəzi Bankı | Şahab Kavcıoğlu |
| Böyük Britaniya Birləşmiş Krallıq | Baş nazir | Boris Conson | Maliyyə nazirliyinin kansleri | Rişi Sunak | İngiltərə Bankı | Andrev Bailey |
| ABŞ ABŞ | Prezident | Co Bayden | Xəzinədarlıq katibi | Cənnət Yellen | Federal Ehtiyat | Jerom Povell |
| Avropa İttifaqı Avropa İttifaqı | Avropa İttifaqının Prezidenti | Çarles Mişel | İqtisadiyyat üzrə komissiya | Paolo Gentiloni | Avropa Mərkəzi Bankı | Kristine Lagarde |
| Avropa İttifaqı Komissiyasının sədri | Ursula von der Leyen |

### Liderlər

* Argentina Alberto Fernandez,PrezidentArgentina Argentina   
Alberto Fernandez,  
Prezident
* Avstraliya Skott Morrison,Baş NazirAvstraliya Avstraliya   
Skott Morrison,  
Baş Nazir
* Braziliya Luis İnasiu Lula da Silva,PrezidentBraziliya Braziliya   
Luis İnasiu Lula da Silva,  
Prezident
* Kanada Castin Trudeau,Baş NazirKanada Kanada   
Castin Trudeau,  
Baş Nazir
* ÇXR Xi Jinping,PrezidentÇin ÇXR   
Xi Jinping,  
Prezident
* Fransa Emmanuel Makron,PrezidentFransa Fransa   
Emmanuel Makron,  
Prezident
* Almaniya Olaf Skolz,KanslerAlmaniya Almaniya   
Olaf Skolz,  
Kansler
* Hindistan Narendra Modi,Baş NazirHindistan Hindistan   
Narendra Modi,  
Baş Nazir
* İndoneziya Joko Vidodo,Prezidentİndoneziya İndoneziya   
Joko Vidodo,  
Prezident
* İtaliya Mario Dragi,Baş Nazirİtaliya İtaliya   
Mario Dragi,  
Baş Nazir
* Yaponiya Fumio Kişida,Baş NazirYaponiya Yaponiya   
Fumio Kişida,  
Baş Nazir
* Cənubi Koreya Yoon Suk-yeol,PrezidentCənubi Koreya Cənubi Koreya   
Yoon Suk-yeol,  
Prezident
* Meksika Andres Manuel Lopez Obrador,PrezidentMeksika Meksika   
Andres Manuel Lopez Obrador,  
Prezident
* Rusiya Vladimir Putin,PrezidentRusiya Rusiya   
Vladimir Putin,  
Prezident
* Səudiyyə Ərəbistanı Salman bin Əbdüləziz əs- Saud,KralSəudiyyə Ərəbistanı Səudiyyə Ərəbistanı   
Salman bin Əbdüləziz əs- Saud,  
Kral
* CAR Kril Ramaphosa,PrezidentCənubi Afrika Respublikası CAR   
Kril Ramaphosa,  
Prezident
* Türkiyə Rəcəb Tayyib Ərdoğan,PrezidentTürkiyə Türkiyə   
Rəcəb Tayyib Ərdoğan,  
Prezident
* Birləşmiş Krallıq Boris Conson,Baş NazirBöyük Britaniya Birləşmiş Krallıq   
Boris Conson,  
Baş Nazir
* ABŞ Co Bayden,PrezidentABŞ ABŞ   
Co Bayden,  
Prezident
* Avropa İttifaqı Çarles Mişel,Avropa İttifaqının PrezidentiAvropa İttifaqı Avropa İttifaqı   
Çarles Mişel,  
Avropa İttifaqının Prezidenti
* Avropa İttifaqı Ursula von der Leyen,Avropa İttifaqı Komissiyasının sədriAvropa İttifaqı Avropa İttifaqı   
Ursula von der Leyen,  
Avropa İttifaqı Komissiyasının sədri

### Üzv ölkə məlumatları

| Üzv | Ticarət USD (2018) | Nom. GDPmil. USD (2022) | PPP GDPmil. USD (2022) | Nom. GDP adambaşıUSD (2022) | PPP GDP adambaşıUSD (2022) | HDI(2019) | Əhali(2018) | Ərazikm2 | D5 | G4 | G7 | BRICS | MIKTA | İYK | OECD | MB | N11 | OPEK | KİVMTC | BVF iqtisadiyyat təsnifatı  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Argentina Argentina | 127.0 | 564,277 | 1,195,581 | 12,187 | 25,822 | 0.845 | 44,570,000 | 2,780,400 | Yox | Yox | Yox | Yox | Yox | Yox | Yox | Yox | Yox | Yox | Yox | Yaranan |
| Avstraliya Avstraliya | 481.1 | 1,748,334 | 1,605,196 | 67,464 | 61,941 | 0.944 | 25,182,000 | 7,692,024 | Yox | Yox | Yox | Yox | Hə | Hə | Hə | Hə | Yox | Yox | Yox | Qabaqcıl |
| Braziliya Braziliya | 650.0 | 1,833,274 | 3,680,942 | 8,570 | 17,208 | 0.765 | 210,869,000 | 8,515,767 | Yox | Hə | Yox | Hə | Yox | Yox | Yox | Yox | Yox | Yox | Yox | Yaranan |
| Kanada Kanada | 910.0 | 2,221,218 | 2,236,928 | 57,406 | 57,812 | 0.929 | 38,179,630 | 9,984,670 | Yox | Yox | Hə | Yox | Yox | Hə | Hə | Hə | Yox | Yox | Yox | Qabaqcıl |
| Çin ÇXR | 4,629.0 | 19,911,593 | 30,177,926 | 14,096 | 21,364 | 0.761 | 1,396,982,000 | 9,596,960 | Hə | Yox | Yox | Hə | Yox | Yox | Yox | Yox | Yox | Yox | Yox | Yaranan |
| Fransa Fransa | 1,227.4 | 2,936,702 | 3,677,579 | 44,747 | 56,036 | 0.901 | 65,098,000 | 640,679 | Hə | Yox | Hə | Yox | Hə | Hə | Hə | Yox | Yox | Yox | Yox | Qabaqcıl |
| Almaniya Almaniya | 2,834.0 | 4,256,540 | 5,269,963 | 51,104 | 63,271 | 0.947 | 82,786,000 | 357,114 | Yox | Hə | Hə | Yox | Yox | Hə | Hə | Yox | Yox | Yox | Yox | Qabaqcıl |
| Hindistan Hindistan | 830.7 | 3,291,398 | 11,745,260 | 2,342 | 8,358 | 0.645 | 1,334,221,000 | 3,287,263 | Yox | Hə | Yox | Hə | Yox | Yox | Yox | Hə | Yox | Yox | Yox | Yaranan |
| İndoneziya İndoneziya | 368.9 | 1,289,295 | 3,995,064 | 4,691 | 14,535 | 0.718 | 265,316,000 | 1,904,569 | Yox | Yox | Yox | Yox | Hə | Yox | Yox | Yox | Hə | Yox | Hə | Yaranan |
| İtaliya İtaliya | 1,047.4 | 2,058,330 | 2,972,091 | 34,777 | 50,216 | 0.892 | 60,756,000 | 301,336 | Yox | Yox | Hə | Yox | Yox | Hə | Hə | Yox | Yox | Yox | Yox | Qabaqcıl |
| Yaponiya Yaponiya | 1,486.6 | 4,912,147 | 6,110,075 | 39,243 | 48,814 | 0.919 | 126,431,000 | 377,930 | Yox | Hə | Hə | Yox | Yox | Hə | Hə | Yox | Yox | Yox | Yox | Qabaqcıl |
| Cənubi Koreya Cənubi Koreya | 1,140.4 | 1,804,680 | 2,735,870 | 34,994 | 53,051 | 0.916 | 51,665,000 | 100,210 | Yox | Yox | Yox | Yox | Hə | Hə | Hə | Yox | Hə | Yox | Yox | Qabaqcıl |
| Meksika Meksika | 915.2 | 1,322,740 | 2,890,685 | 10,166 | 22,216 | 0.779 | 124,738,000 | 1,964,375 | Yox | Yox | Yox | Yox | Hə | Yox | Hə | Yox | Hə | Yox | Yox | Yaranan |
| Rusiya Rusiya | 687.5 | 1,829,050 | 4,365,443 | 12,575 | 30,013 | 0.824 | 146,850,200 | 17,098,242 | Hə | Yox | Yox | Hə | Yox | Yox | Yox | Yox | Yox | Yox | Yox | Yaranan |
| Səudiyyə Ərəbistanı Səudiyyə Ərəbistanı | 369.1 | 1,040,166 | 2,002,542 | 28,759 | 55,368 | 0.854 | 33,203,000 | 2,149,690 | Yox | Yox | Yox | Yox | Yox | Yox | Yox | Yox | Yox | Hə | Yox | Yaranan |
| Cənubi Afrika Respublikası CAR | 187.8 | 426,166 | 937,964 | 6,979 | 15,361 | 0.709 | 57,420,000 | 1,221,037 | Yox | Yox | Yox | Hə | Yox | Yox | Yox | Hə | Yox | Yox | Hə | Yaranan |
| Türkiyə Türkiyə | 391.0 | 692,380 | 3,212,072 | 8,081 | 37,488 | 0.820 | 71,867,000 | 783,562 | Yox | Yox | Yox | Yox | Hə | Yox | Hə | Yox | Hə | Yox | Hə | Yaranan |
| Böyük Britaniya Birləşmiş Krallıq | 1,157.1 | 3,376,003 | 3,751,845 | 49,761 | 55,301 | 0.932 | 66,466,000 | 242,495 | Hə | Yox | Hə | Yox | Yox | Hə | Hə | Hə | Yox | Yox | Yox | Qabaqcıl |
| ABŞ ABŞ | 4,278.0 | 25,346,805 | 25,346,805 | 76,027 | 76,027 | 0.926 | 328,116,000 | 9,833,517 | Hə | Yox | Hə | Yox | Yox | Hə | Hə | Yox | Yox | Yox | Yox | Qabaqcıl |
| Avropa İttifaqı Avropa İttifaqı |  | 17,199,536 | 23,730,275 | 38,560 | 53,201 | 0.900 | 512,600,000 | 4,233,262 | Yox | Yox | Hə | Yox | Yox | Hə | Yox | Yox | Yox | Yox | Yox | Qabaqcıl (çoxluq) |

Bu 20 üzvdən əlavə, G20-nin iclaslarında bir sıra digər beynəlxalq forum və qurumların baş icraçı direktorları iştirak edirlər. Bunlara Beynəlxalq Valyuta Fondunun icraçı direktoru və sədri, Dünya Bankının prezidenti, Beynəlxalq Valyuta və Maliyyə Komitəsi və İnkişafa Yardım Komitəsinin sədri daxildir.
G20-yə üzvlük hər hansı bir ildə dünyanın 20 ən böyük iqtisadiyyatını tam olaraq əks etdirmir; təşkilatın bildirdiyi kimi:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| G20 kimi bir forumda, fəaliyyətinin effektivliyini və davamlılığını təmin etmək üçün iştirak edən ölkələrin sayının məhdudlaşdırılması və müəyyən edilməsi xüsusilə vacibdir. G20-yə üzvlük üçün heç bir rəsmi meyar yoxdur və qrupun tərkibi yaradılandan bəri dəyişməz qalıb. G20-nin məqsədləri baxımından beynəlxalq maliyyə sistemi üçün sistem əhəmiyyətli ölkələrin və regionların daxil edilməsi vacib hesab edilmişdir. Coğrafi tarazlıq və əhalinin təmsilçiliyi kimi aspektlər də böyük rol oynamışdır. | "|

### Asiya ölkələrinin rolu

Asiya İnkişaf Bankının (AİB) 2011-ci il hesabatında Çin və Hindistan kimi böyük Asiya iqtisadiyyatlarının gələcəkdə qlobal iqtisadi idarəetmədə daha mühüm rol oynayacağı proqnozlaşdırılır. Hesabatda iddia olunurdu ki, inkişaf etməkdə olan bazar iqtisadiyyatlarının yüksəlişi G20-nin qlobal iqtisadi rəhbər komitəyə çevriləcəyi yeni dünya nizamının müjdəçisidir. AİB, həmçinin qeyd edib ki, Asiya ölkələri 2000-ci illərin sonundakı tənəzzüldən sonra qlobal bərpaya rəhbərlik ediblər. O, regiondaxili ticarətin gücləndirilməsi və daxili tələbin stimullaşdırılması yolu ilə G20-nin tarazlı və dayanıqlı inkişaf üçün gündəliyini formalaşdıraraq, regionun qlobal səhnədə daha çox iştirak edəcəyini proqnozlaşdırırdı.

Dəvət edənlər
-------------

G20 üzvləri (tünd göy), 2016-cı ildən etibarən Avropa İttifaqı vasitəsilə təmsil olunan ölkələr (açıq mavi) və əvvəllər dəvət olunmuş dövlətlər (çəhrayı).
Tipik olaraq, G20-nin tamhüquqlu üzvü olmayan bir neçə iştirakçı sammitlərdə iştirak etmək üçün uzadılmış dəvətnamələr alır. Daimi qonaq dəvətçilər: İspaniya hökuməti, Cənub-Şərqi Asiya Xalqları Assosiasiyasının sədri, Afrika İttifaqının Sədri və Afrikanın İnkişafı Naminə Yeni Tərəfdaşlıq nümayəndəsi öz təşkilatlarının rəhbərləri və öz dövlətlərinin hökumət başçıları kimi öz imkanları daxilində dəvət olunurlar. Bundan əlavə, Maliyyə Sabitliyi Şurası, Beynəlxalq Əmək Təşkilatı, Beynəlxalq Valyuta Fondu, İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Dünya Bankı Qrupu və Ümumdünya Ticarət Təşkilatı öz təşkilatlarının siyasət məqsədləri çərçivəsində sammit öncəsi planlaşdırmada iştiraka dəvət olunurlar 
Digər dəvətçilər ev sahibi olan ölkə tərəfindən seçilir, adətən öz regionundan bir və ya iki ölkə seçilir  
Məsələn, Cənubi Koreya Sinqapuru dəvət etdi. Keçmişdə dəvət olunmuş beynəlxalq təşkilatlara Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı, Bank Nəzarəti üzrə Bazel Komitəsi, Müstəqil Dövlətlər Birliyi (MDB), Avrasiya İqtisadi Birliyi , Avropa Mərkəzi Bank , Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı , Qlobal İdarəetmə Qrupu (3G) və Körfəz Əməkdaşlıq Şurası. Əvvəllər Hollandiyanın İspaniya ilə oxşar statusu var idi, halbuki Avropa İttifaqı Şurasına dönəmli sədrlik də dəvət alacaqdı, ancaq bu statusda və öz dövlətinin lideri kimi deyil (Çexiyanın baş nazirləri Mirek Topolanek və Yan Fişer kimi) 2009 sammitləri zamanı).

Daimi qonaqlar
--------------

| Dəvət edən | Məmur | Dövlət | Rəsmi başlıq |
| --- | --- | --- | --- |
| Afrika İttifaqı (Aİ) | Maki Sall | Seneqal Seneqal | Prezident(Sədr)Fevral 2022  |
| Cənub Şərqi Asiya Millətləri Assosiasiyası (CŞAMA) | Hun Sen | Kamboca Kamboca | Baş Nazir(2022 kreslo) |
| Lim Jok Hoi |  | Baş Katib |
| Maliyyə Sabitliyi Şurası (MSŞ) | Randal K. Quarles |  | Sədr |
| Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı (ƏKTT) | Qu Donqyu |  | Baş Direktor |
| Beynəlxalq Əmək Təşkilatı (BƏT) | Qay Rayder |  | Baş Direktor |
| Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) | Kristalina Georgiyeva |  | İcraçı Direktor |
| İspaniya İspaniya | Pedro Sançez | İspaniya İspaniya | Baş Nazir |
| Afrikanın İnkişafı üçün Yeni Tərəfdaşlıq | Paul Kaqame | Ruanda Ruanda | Prezident(kreslo) |
| İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı (İƏİT) | Matias Cormann |  | Baş Katib |
| Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT) | Antonio Quterreş |  | Baş Katib |
| Dünya Bankı Qrupu (DBQ) | David Malpass |  | Prezident |
| Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) | Tedros Adhanom |  | Baş Direktor |
| Ümumdünya Ticarət Təşkilatı (ÜTT) | Nqozi Okonjo-Iveala |  | Baş Direktor |

Gündəlik
--------

### Maliyyə diqqəti

ABŞ, Kanada və Almaniya siyasətçiləri tərəfindən hazırlanmış G20-nin ilkin gündəliyi ən böyük inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatları bərabərhüquqlu tərəfdaşlar kimi cəlb edəcək inklüziv formatda suveren borcun davamlılığına və qlobal maliyyə sabitliyinə çox diqqət yetirmişdir. 2008-ci ilin noyabrında keçirilən sammit zamanı qrupun liderləri əsasən qlobal maliyyə sisteminin bərpası üçün Dünya Bankı və BVF daxil olmaqla beynəlxalq maliyyə təşkilatlarına trilyonlarla töhfə verəcəklərini vəd etdilər 
Yarandığı gündən G20 sammiti iştirakçılarının əhatə etdiyi təkrarlanan mövzular qlobal iqtisadi artım, beynəlxalq ticarət və maliyyə bazarının tənzimlənməsi ilə bağlı prioritetdir 

### İnklüziv artım

G20 ölkələrinin payına qlobal karbon emissiyalarının təxminən 75%-i düşür  2015-ci ildə BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri və Paris İqlim Sazişinin qəbulundan sonra daha çox "qlobal əhəmiyyət kəsb edən məsələlər" G20-nin gündəliyinə miqrasiya, rəqəmsallaşma, məşğulluq, səhiyyə, qadınların iqtisadi səlahiyyətlərinin artırılması və inkişaf yardımı əlavə edilib. G20 ölkələri vədlərinə baxmayaraq, 2015-2021-ci illər arasında qalıq yanacaq şirkətlərinə 3,3 trilyon dollardan çox subsidiya veriblər</ref> Despite promises G20 nations subsidised fossil fuel companies over $3.3 trillion between 2015 and 2021.

### Bir-biri ilə əlaqəli mövzular

Almaniyanın Federal Maliyyə Naziri Volfqanq Şöyble G20 ölkələrinin qarşısında duran məsələlərin, istər sırf maliyyə, istərsə də inkişafla bağlı bir-biri ilə əlaqəli olduğunu və effektiv, kəsişən siyasət tədbirlərinə nail olmaq zərurətində təkid etdi: "Qloballaşma yüz milyonlarla insanı kənara çıxardı. yoxsulluq, lakin bəzi dairələrdə məyusluğun getdikcə artması […] inkişaf, [milli] təhlükəsizlik və miqrasiya hamısı bir-biri ilə bağlıdır"

G20 İştirak Qrupları
--------------------

G20 İştirak Qrupları ev sahibi ölkənin təşkilatları tərəfindən idarə olunan müstəqil kollektivlərdir. Onlar müxtəlif maraqlı tərəflər qrupunu təmsil edir və baxılmaq üçün G20 liderlərinə rəsmi olaraq təqdim edilmiş məcburi olmayan siyasət tövsiyələrini hazırlamaq üçün kollektiv şəkildə işləyirlər.

İndoneziyanın ev sahibliyi etdiyi 2022 G20 üçün müstəqil maraqlı tərəflərə G20 liderlərinə təkliflər və siyasət tövsiyələri hazırlamaqda kömək etmək üçün yaradılmış 10 İştirak Qrupu mövcuddur.

Tənqidlər
---------

### Üzvlüyün müstəsnalığı

Baxmayaraq ki, G20 qrupun "iqtisadi çəkisi və geniş üzvlüyü ona yüksək dərəcədə legitimlik və qlobal iqtisadiyyatın və maliyyə sisteminin idarə olunmasında təsir imkanları verir"  onun legitimliyinə etiraz edilmişdir. Danimarka Beynəlxalq Tədqiqatlar İnstitutunun 2011-ci il hesabatında G20-nin eksklüzivliyi tənqid edilib, xüsusən də onun Afrika ölkələrinin kifayət qədər təmsil olunmaması və təşkilata təmsilçiliyi təmin etməyən sadəcə "kənarlarda güzəşt" kimi qeyri-üzv dövlətlərdən müşahidəçilərin dəvət edilməsi praktikası vurğulanıb. legitimlik  Üzvlük məsələsinə gəlincə, ABŞ-nin keçmiş prezidenti Barak Obama hər kəsi razı salmağın çətinliyini qeyd etdi: "Hamı özlərinin də daxil olduğu mümkün olan ən kiçik qrupun olmasını istəyir. Beləliklə, əgər onlar dünyanın 21-ci ən böyük dövlətidirlərsə, G21-i istəyirlər və Onların kəsilməsinin çox ədalətsizlik olduğunu düşünürəm". Digərləri 2011-ci ildə eksklüzivliyin həlledilməz problem olmadığını və onun daha əhatəli ola biləcəyi mexanizmləri təklif etdiklərini bildirdilər. 

#### Norveç perspektivi

Norveçin inklüziv beynəlxalq proseslərə, Birləşmiş Millətlər Təşkilatına və BMT sisteminə verdiyi vurğuya uyğun olaraq, 2010-cu ildə Der Spiegel jurnalına müsahibəsində Norveçin hazırkı baş naziri Jonas Gahr Støre G20-ni "İkinci Dünya Müharibəsindən bəri ən böyük uğursuzluqlardan biri" adlandırdı BMT-nin bütün üzvü olan 173 ölkə G20-yə daxil deyil. Buraya əsas inkişaf etmiş iqtisadiyyatı və BMT-nin beynəlxalq inkişaf proqramlarına yeddinci ən böyük töhfə verən Norveç daxildir,AB-nin üzvü olmayan və dolayısı ilə belə G20-də təmsil olunmur.Norveç, digər bu cür xalqlar kimi, qrup daxilində az və ya heç bir səsə malik deyil. Støre iddia etdi ki, G20 II Dünya Müharibəsindən sonra yaradılmış BVF, Dünya Bankı və Birləşmiş Millətlər Təşkilatı kimi beynəlxalq təşkilatların legitimliyini pozur:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| G20 özünü təyin edən qrupdur. Onun tərkibini böyük ölkələr və güclər müəyyən edir. O, yalnız ən zəngin ölkələrin təmsil olunduğu G7 və ya G8-dən daha çox təmsilçi ola bilər, amma yenə də özbaşınadır. Biz artıq 19-cu əsrdə, böyük dövlətlərin görüşüb dünya xəritəsini yenidən tərtib etdiyi bir dövrdə yaşamırıq. Yeni Vyana Konqresinin heç kimə ehtiyacı yoxdur | "|

Norveç, Erna Solberqin hökuməti altında Almaniyanın Hamburq şəhərində keçirilən 2017-ci ildə G20 sammitində iştirak edib.

#### Üzvlüklə bağlı İspaniyanın mövqeyi

İspaniya hökumətinin siyasəti rəsmi üzvlük tələb etməməkdir.2008-ci ildən sonra iqtisadi böhrandan ağır zərbə almasına baxmayaraq, İspaniya nominal ÜDM-ə görə hələ də dünyanın on üçüncü ən böyük iqtisadiyyatıdır (Avropa İttifaqında dördüncü) və alıcılıq qabiliyyəti paritetinə görə on beşinci böyükdür və G20-nin bir neçə hazırkı üzvlərinin sayını açıq şəkildə üstələyir. Argentina və ya Cənubi Afrika kimi. Bundan əlavə, 1990-cı illərdən bəri bir neçə ispan şirkəti çoxmillətli status qazanmış, tez-tez mədəni cəhətdən yaxın Latın Amerikasında fəaliyyətlərini genişləndirmişlər, burada İspaniya ABŞ-dən sonra ikinci ən böyük xarici investordur və mühüm təsirini saxlayır.Bu faktlar İspaniyanın G20-yə daimi üzv olmaq istəməsi fikrini gücləndirdi

#### Polşa arzuları

İspaniyanın mövqeyindən fərqli olaraq, Polşa hökuməti dəfələrlə G20-yə qoşulmağı xahiş edib.

2009-cu il G20 London sammitindən əvvəl Polşa hökuməti İspaniya və Hollandiya ilə birləşməkdə maraqlı olduğunu bildirdi və bir neçə Avropa liderinin qanuni icazə olmadan bütün Aİ adından danışdığı "təşkilati qarışıqlığı" pislədi. 2010-cu ildə xarici diplomatlarla görüşü zamanı Polşa prezidenti Lex Kaçinski demişdi:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Polşa iqtisadiyyatı bizim məlumatlara görə 18-ci dünya iqtisadiyyatıdır. Mənim ölkəmin yeri G20-nin üzvləri arasındadır. Bu, çox sadə bir postulatdır: birincisi – bu, Polşa iqtisadiyyatının ölçüsündən irəli gəlir, ikincisi – Polşanın öz regionunda ən böyük ölkə olması və müəyyən bir hekayəni yaşamış ən böyük ölkə olması ilə bağlıdır. Bu hekayə siyasi və iqtisadi transformasiyadır | "|

2012-ci ildə Tim Ferguson Forbes jurnalında yazırdı ki, Polşa iqtisadiyyatı Avropada liderlik roluna doğru gedir və üzvlük daha qanuni olacaq. Dünya Bankından Mamta Murthi dedi: "Bir klubda olmaq üçün Polşanın edə biləcəyi şey, artıq qoşulmaq istədiyi klubda olduğu kimi davranmaqdır."
2014-cü ildə Ernst & Young konsaltinq şirkəti G20 üçün optimal üzvlər haqqında hesabatını dərc etdi. Ticarət, institusional və investisiya əlaqələrini təhlil etdikdən sonra Polşa optimal üzvlərdən biri kimi daxil edilib. 
G20-yə üzvlük Polşanın Qanun və Ədalət partiyasının və Prezident Andjey Dudanın siyasi proqramının bir hissəsi olub. 2017-ci ilin martında Polşanın Baş Nazirinin müavini Mateuş Moravetski Polşanın ilk nümayəndəsi kimi G20 maliyyə nazirlərinin Baden-Badendə keçirilən iclasında iştirak etmişdir.

#### Qlobal İdarəetmə Qrupu (3G) cavabı

2010-cu ilin iyununda Sinqapurun BMT-dəki nümayəndəsi G20-yə onun qərarlarının "böyük və kiçik bütün ölkələrə" təsir edəcəyi barədə xəbərdarlıq etdi və G20-yə daxil olmayan tanınmış üzvlərin maliyyə islahatları müzakirələrinə daxil edilməli olduğunu bildirdi. Sinqapur bundan sonra G20-yə daxil olmayan 30 ölkədən (bir neçə mikrodövlət və bir çox Üçüncü Dünya ölkələri daxil olmaqla) qeyri-rəsmi qruplaşma olan Qlobal İdarəetmə Qrupunun (3G) təşkilində aparıcı rol oynadı və onların fikirlərini G20 prosesinə daha effektiv şəkildə yönəltmək məqsədi daşıdı  Sinqapurun 3G-yə sədrliyi Sinqapurun 2010-cu ilin noyabrında Cənubi Koreyada keçiriləcək G20 sammitinə, eləcə də 2011, 2013, 2014, 2015, 2016 və 2017 sammitlərinə dəvət edilməsi üçün əsas kimi göstərilib.

#### Xarici siyasət tənqidləri

Amerikanın "Foreign Policy" jurnalı, G20-ni, guya eksklüziv G8-ə alternativ kimi əsas funksiyası baxımından pisləyən məqalələr dərc edib. O, G20 üzvlərinin bəzilərinin hərəkətlərini şübhə altına alır və bəzi dövlətlərin ilk növbədə üzvlüyə malik olmaması fikrini irəli sürür. Bundan əlavə, Böyük Tənəzzülün təsirləri hələ də davam edərkən, jurnal G20-nin dünya maliyyə institutlarında islahatlar həyata keçirmək səylərini tənqid edərək, bu cür səyləri uğursuzluq kimi qələmə verir.

### Daha geniş narahatlıqlar

G20-nin görkəmli üzvlüyü qaydaları tətbiq etmək üçün hər hansı formal qabiliyyətin olmamasına baxmayaraq, ona qlobal siyasətə güclü töhfə verir. G20-nin legitimliyi ilə bağlı mübahisələr var, onun təşkili və bəyannamələrinin effektivliyi ilə bağlı tənqidlər
G20-nin şəffaflığı və hesabatlılığı rəsmi nizamnamənin olmamasına və ən mühüm G20 görüşlərinin qapalı keçirilməsinə diqqət çəkən tənqidçilər tərəfindən şübhə altına alınıb. 2001-ci ildə iqtisadçı Françes Stevart G20-yə alternativ olaraq Birləşmiş Millətlər Təşkilatı daxilində İqtisadi Təhlükəsizlik Şurasının yaradılmasını təklif etdi. Belə bir şurada üzvlər dünya iqtisadiyyatı üçün əhəmiyyətlərinə və dünya iqtisadi inkişafına verməyə hazır olduqları töhfələrə görə Baş Assambleya tərəfindən seçiləcəklər.
Zirvə ilə bağlı təhlükəsizliyin dəyəri və həcmi ev sahibi ölkədə tez-tez mübahisəli məsələdir və G20 sammitləri informasiya fəalları, fraksiya ehtiyat bankçılığının əleyhdarları və anti-kapitalistlər də daxil olmaqla müxtəlif mənşəli etirazçıları cəlb etdi. 2010-cu ildə Toronto G20 sammiti kütləvi etirazlara və iğtişaşlara səbəb oldu və bu, Kanada tarixində ən böyük kütləvi həbsə səbəb oldu.

### Fosil yanacaq subsidiyaları

G20 ölkələri qlobal karbon emissiyalarının demək olar ki, 75%-ni təşkil edir və 2009-cu ildə "səmərəsiz subsidiyaları" mərhələli şəkildə dayandırmağa söz vermişdilər. Bu vədlərə baxmayaraq, G20 ölkələri 2015 və 2021-ci illər arasında qalıq yanacaq şirkətlərinə 3,3 trilyon dollardan çox subsidiya verib, bir neçə ölkə isə subsidiyaları artırır; Avstraliya (+48,2%), ABŞ (+36,7%), İndoneziya (+26,6%), Fransa (+23,8%), Çin (+4,1%), Braziliya (+3,0%), Meksika (+2,6%) Təkcə Çin dünyada kömürdən əldə edilən elektrik enerjisinin yarıdan çoxunu istehsal edir 

### Rusiyanın çıxarılması

2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya təcavüzündən sonra ABŞ prezidenti Co Bayden Rusiyanı qrupdan çıxarmağa çağırıb. Alternativ olaraq, o, Ukraynanın üzv olmamasına baxmayaraq, 2022-ci il sammitində iştirakına icazə verilməsini təklif edib. Kanadanın baş naziri Castin Trudeau da qrupun Rusiyanın iştirakını "yenidən qiymətləndirməli" olduğunu söylədi
Rusiya bunun əhəmiyyətli bir problem olmayacağını iddia edir, çünki G20 üzvlərinin əksəriyyəti müharibə səbəbindən artıq Rusiya ilə iqtisadi mübarizə aparır.Çin, Rusiyanın çıxarılmasının əks nəticə verəcəyini irəli sürdü

Qeydlər
-------

19 ölkə və Avropa İttifaqı (Aİ).
Aİ daxili ticarət istisna olmaqla, 75%.
Sammitlər 2009 və 2010-cu illərdə iki ildən bir keçirilirdi; 2011-ci ilin noyabrında Kann sammitindən bəri G20 sammitləri hər il keçirilir.
Çin hökumətinin de-yure başçısı, hazırkı sahibi Li Keqiang olan Dövlət Şurasının Baş naziridir. Çin Prezidenti qanuni olaraq təntənəli bir ofisdir, lakin Çin Kommunist Partiyasının Baş Katibi (bir partiyalı kommunist dövlətində faktiki lider) və eyni zamanda Mərkəzi Hərbi Komissiyanın sədri (baş komandan) həmişə bunu həyata keçirmişdir. Keçid ayları istisna olmaqla, 1993-cü ildən bu yana ofisdədir və indiki əsas lider Xi Jinping-dir.
Aİ-nin 27 dövlətindən 22-si inkişaf etmiş ölkələr kimi təsnif edilir

İstinad siyahısı
----------------

1. ↑  "G20 Finance Ministers Committed to Sustainable Development". IPS News. 9 September 2015. 30 July 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 December 2015.
2. 1 2  "G20 Members". G20.org. 3 fevral 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 yanvar 2014.
3. ↑  "Think Tanks". G20 Insights. 2020-12-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-05.
4. ↑  "Past Summits"
5. ↑  "Officials: G-20 to supplant G-8 as international economic council". CNN. 25 September 2009. 6 November 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 September 2009.
6. ↑  "Global Politics". Andrew Heywood. 25 December 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 December 2015.
7. ↑  *French, Cameron; Pav Jordan.* "Toronto G20 protest hints at more to come". Reuters. Toronto. 17 June 2010. 27 October 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 June 2020.
8. ↑  *Abedi, Maham.* "G20 protests: Why the international summit attracts so much anger". Hamburg. 7 July 2017. 11 May 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 June 2020.
9. ↑  See, e.g. Woods, 2006; Gilpin, 2001; Markwell, 2006.
10. ↑  "What is the G20?". University of Toronto. 2010. 1 September 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 November 2014.
11. ↑  *Colin I. Bradford; Johannes F. Linn.* "Global Economics". Brookings Institution. 2004. 11 May 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 November 2014.
12. ↑  Wade, 2009. səh. 553
13. ↑  "US to host next G20 world meeting" Arxivləşdirilib 2022-05-31 at the Wayback Machine. BBC News. 28 May 2009. Retrieved 9 December 2012.
14. ↑  "Leaders' statement, the Pittsburgh Summit," p. 19 §50 (PDF) Arxivləşdirilib 12 iyun 2010 at the Wayback Machine. G20.org. 25 September 2009.
15. ↑  "G20". Bond.org.uk. 24 June 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 June 2013.
16. ↑  "Argentina fue elegida sede del G-20 para 2018". www.clarin.com (ispan). 27 June 2016. 23 November 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 May 2022.
17. ↑  "G20 Ministerial Meetings". G20 Research Group. 21 August 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 September 2014.
18. ↑  "G20 Los Cabos 2012: G20 Leaders Declaration". www.g20.utoronto.ca. 2022-08-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-19.
19. ↑  "Canberra considers barring Vladimir Putin from G20 in Brisbane over Crimea crisis" Arxivləşdirilib 2014-03-26 at the Wayback Machine. *The Australian*. 20 March 2014. Retrieved 7 October 2015.
20. ↑  *Observer Research Foundation, Tanu M. Goyal and Prateek Kukreja.* "The Sustainable Development Agenda: Evaluating the G20 as a Stage for National and Collective Goals". Observer Research Foundation. 4 November 2020. 25 April 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 November 2020.
21. ↑  "G20 Action Plan on the 2030 Agenda for Sustainable Development" (PDF). G20 - 2016 China Summit. 8 September 2016. 19 June 2022 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 11 November 2020.
22. ↑  *Carin, Barry.* "The Future of the G20 Process". Centre for International Governance Innovation. 4 November 2010. 15 April 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 October 2011.
23. ↑  "The Rotating G20 Presidency: How do member countries take turns?". boell.de. 30 November 2016. 23 March 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 March 2019.
24. ↑  "G20 Members". g20.org.tr. 22 January 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 March 2019.
25. ↑  "G20 website" Arxivləşdirilib 21 yanvar 2018 at the Wayback Machine G20 website. Retrieved 19 December 2017
26. ↑  "India to host G20 summit in 2023 after Italy, Indonesia; Brazil to hold presidency in 2024". India Today. 22 November 2020. 2022-04-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-11.
27. 1 2 3  "World Economic Outlook Database April 2022". www.imf.org. 2022-04-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-19.
28. ↑  "World Economic Outlook Database: GDP, GDP per capita, GDP PPP". International Monetary Fund. October 2018. 21 April 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 April 2019. (2016 GDP and GDP PPP numbers for Germany are IMF staff estimates.)
29. ↑  "World Economic Outlook Database: GDP, GDP PPP, Population for EU countries". International Monetary Fund. April 2017. 21 April 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 October 2017. (2016 GDP and GDP PPP numbers for Belgium, Croatia, the Czech Republic, Denmark, Germany, Luxembourg, Slovakia, Slovenia, and Sweden are IMF staff estimates.)
30. ↑  "International Monetary Fund Population Statistics". International Monetary Fund. October 2018. 20 October 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 April 2019.
31. ↑  "World Economic Outlook Database: WEO Groups and Aggregates Information". International Monetary Fund. April 2017. 1 September 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 October 2017.
32. ↑  "World Economic Outlook: Frequently Asked Questions. Q. How does the WEO categorize advanced versus emerging market and developing economies?". International Monetary Fund. 29 July 2017. 17 April 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 October 2017.
33. ↑  "Asia to play bigger role on world stage, G20: ADB report". The People's Daily. 26 April 2011. 12 November 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 April 2011.
34. ↑  "International Organisations". G-20 Australia. 2014. 3 July 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 December 2014.
35. 1 2  "G20 and the world" Arxivləşdirilib 2015-03-16 at the Wayback Machine. G20.org. 2015. Retrieved 16 April 2015.
36. ↑  *Ibbitson, John.* "How Canada Made the G20 Happen". theglobeandmail.com. Toronto. 18 June 2016. 6 September 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 July 2017.
37. ↑  *Liao, Rebecca.* "The End of the G-20". Foreign Affairs. September 2016. 2022-05-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-12.Foreign Affairs  vasitəsilə   (abunə tələb olunur)
38. 1 2  *The Federal Government, of Germany.* "The G20 Presidency 2017 at a Glance". G20.org. Berlin. 1 dekabr 2016. 6 iyul 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 iyul 2017.
39. 1 2 3  "'Reckless': G20 states subsidised fossil fuels by $3tn since 2015, says report". the Guardian (ingilis). 2021-07-20. 2022-09-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-20.
40. 1 2  *Firzli, M. Nicolas J.* "G20 Nations Shifting the Trillions: Impact Investing, Green Infrastructure and Inclusive Growth" (PDF). Revue Analyse Financière. Paris. 7 July 2017. 2 August 2017 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 7 July 2017.
41. ↑  "About G-20" Arxivləşdirilib 20 noyabr 2013 at the Wayback Machine. G20.org. Retrieved 11 December 2012.
42. ↑  *Vestergaard, Jakob.* "The G20 and Beyond: Towards Effective Global Economic Governance" (PDF). DIIS Report. April 2011. 9 May 2013 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 June 2013.
43. ↑  Cooper, 2011
44. 1 2  "Norway Takes Aim at G-20:'One of the Greatest Setbacks Since World War II'". Der Spiegel. 22 June 2010. 29 January 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 June 2010.
45. ↑  "Rzeczy, które musisz wiedzieć o szczycie G20 | Ze świata". TVN24 BiS (polyak). 7 July 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 March 2017.
46. ↑  "Morawiecki wśród ministrów finansów G20 – Gospodarka – rp.pl". 20 June 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 March 2017.
47. ↑  "Press Statement by the Global Governance Group (3G) on its Ninth Ministerial Meeting in New York on 22 September 2016". mfa (ingilis). 22 September 2016. 30 July 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 July 2017.
48. ↑  "SIIA welcomes new 3G initiative for small states" Arxivləşdirilib 2021-11-07 at the Wayback Machine. Singapore Institute of International Affairs. 12 February 2010. Retrieved 16 November 2013.
49. ↑  "Statement by Singapore on behalf of the Global Governance Group" (PDF) Arxivləşdirilib 2012-11-02 at the Wayback Machine. United Nations. 2 June 2010. Retrieved 12 February 2013.
50. ↑  *Truman, Edwin M.* "The G-20 Is Failing". Foreign Policy. 12 April 2012. 29 July 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 April 2012.
51. ↑  *Sachin Chaturvedi.* "Mainstream Heiligendamm". D+C. January 2011. 2011-01-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 December 2012.
52. ↑  *Mahoney, Jill; Ann Hui.* "G20-related mass arrests unique in Canadian history". Toronto: The Globe and Mail. 2010-06-29. 28 July 2010 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-17.
53. ↑  "China generated over half world's coal-fired power in 2020: study". Reuters. 28 March 2021. 1 September 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 September 2021. China generated 53% of the world’s total coal-fired power in 2020, nine percentage points more that five years earlier
54. ↑  *Boisvert, Nick.* "Trudeau calls on G20 to reconsider Russia's seat at the table". CBC News. 31 March 2022. 5 July 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 March 2022.

### Biblioqrafiyası

* *Cooper, Andrew F.* "The G20 and Its Regional Critics: The Search for Inclusion". Global Policy. 2 (2). 2011: 203–209. doi:10.1111/j.1758-5899.2011.00081.x. ISSN 1758-5899.
* *Gilpin, Robert.* Global Political Economy: Understanding the International Economic Order. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. 2001. ISBN 978-0-691-08676-7.
* *Markwell, Donald.* John Maynard Keynes and International Relations: Economic Paths to War and Peace. Oxford University Press. 2006. doi:10.1093/acprof:oso/9780198292364.001.0001. ISBN 978-0-19-829236-4.
* *Wade, Robert.* "From Global Imbalances to Global Reorganisations". Cambridge Journal of Economics. 33 (4). 2009: 539–562. doi:10.1093/cje/bep032. ISSN 1464-3545.
* *Woods, Ngaire.* The Globalizers: The IMF, the World Bank, and Their Borrowers. Cornell Studies in Money. Ithaca, New York: Cornell University Press. 2006. ISBN 978-0-8014-4424-1. JSTOR 10.7591/j.ctt1ffjpgn.
* *Wouters, Jan; Van Kerckhoven, Sven.* "OECD and the G20: An Ever Closer Relationship" (PDF). George Washington International Law Review. 43 (2). 2011: 345–374. ISSN 1534-9977. 12 August 2017 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 July 2017.

Ədəbiyyat
---------

* *Haas, Peter M.* "Introduction: Epistemic Communities and International Policy Coordination" (PDF). International Organization. 46 (1). 1992: 1–35. doi:10.1017/S0020818300001442. ISSN 1531-5088. JSTOR 2706951. 2018-03-25 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-05.
* *Hajnal, Peter I.* The G8 System and the G20: Evolution, Role and Documentation. Global Finance Series. Aldershot, England: Ashgate Publishing. 2007. ISBN 978-0-7546-4550-4.
* *Kirton, John J.* G20 Governance for a Globalized World. Global Finance Series. Abingdon, England: Routledge. 2013. ISBN 978-1-4094-2829-9.
* Reinalda, Bob; Verbeek, Bertjan, redaktorlar Autonomous Policy Making by International Organizations. Routledge/ECPR Studies in European Political Science. 5. London: Routledge. 1998. ISBN 978-0-415-16486-3.
* Samans, Richard; Uzan, Marc; Lopez-Claros, Augusto, redaktorlar The International Monetary System, the IMF and the G-20: A Great Transformation in the Making?. Basingstoke, England: Palgrave Macmillan. 2007. ISBN 978-0-230-52495-8.
* *Firzli, Nicolas J.* "G20 Nations Shifting the Trillions: Impact Investing, Green Infrastructure and Inclusive Growth" (PDF). Revue Analyse Financière. 64 (3). 2017: 15–18. 2017-08-02 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-05-05.


| ⛭G20 |
| --- |
| 
* Argentina Argentina
* Avstraliya Avstraliya
* Braziliya Braziliya
* Kanada Kanada
* Çin Çin
* Avropa İttifaqı Avropa İttifaqı
* Fransa Fransa
* Almaniya Almaniya
* Hindistan Hindistan
* İndoneziya İndoneziya
* İtaliya İtaliya
* Yaponiya Yaponiya
* Meksika Meksika
* Rusiya Rusiya
* Səudiyyə Ərəbistanı Səudiyyə Ərəbistanı
* Cənubi Afrika Respublikası Cənubi Afrika
* Cənubi Koreya Koreya Respublikası
* Türkiyə Türkiyə
* Böyük Britaniya Böyük Britaniya
* ABŞ ABŞ

 |

1. ↑  19 countries and the European Union (EU).