Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Argişti.

**I Argişti** (təq. e.ə. 827 və ya *bilinmir* – təq. e.ə. 764) — Urartu çarı (E.ə VIII əsrin I yarısı).
ARGİŞTİ I - Urartu çarı [təqr. e.ə. 781-760], Menuanın oğlu. Hakimiyyəti illərində Urartu Yaxın Şərqin qüdrətli dövlətinə çevrilmişdi. I Argiştinin 68 kitabəsi məlumdur; Aşşur yazılarında da adı çəkilir.

Həyat fəaliyyəti
----------------

Menuanın oğlu **I Argişti** (e.ə. 786-764-cü illər) atasının xarici siyasətini davam etdirdi. O, Assuriya dövləti ilə rəqabətə
girdi və onun təsir dairəsinə daxil olan ölkələrə yürüşlər təşkil etdi. I Argiştinin işğalların daha geniş olmuş və uzaq ölkələrə də çatmışdı. Hakimiyyətinin başlanğıcında o, Diauhi ölkəsinə yollandı. Diauhi hökmdarı müqavimət göstərmədi,
qızıl, gümüş, mis, at və mal-qaradan ibarət xərac verdi. Təxminən eyni xəracı
o, Urartuya hər il verməli idi. Bir müddət sonra Diauhi hökmdarı itaətdən
çıxdı. I Argişti yenidən Diauhi şəhərlərini və xırda hökmdarlarını tutdu, bəzilərinə
aman verdi. Diauhi üzərinə daha ağır xərac qoyuldu.

Urartu I Argiştinin dövründə
I Argişti Etiuni ölkəsinə daxil oldu, bir sıra vilayətləri (Uluani, Darani, Luşa, Eriahi, Katarza, İşkiqulu, Kihuni,
Aliştu) zəbt etdi. Etiuni Göyçə gölünün cənubunda geniş bir əraziyə verilmiş
ümumi ad idi. Etiunidə yaranmış siyasi birləşmələrə ayrı-ayrı hökmdarlar
başçılıq edirdi. I Argişti bu ölkənin bir hissəsini (ind. Göyçəgölü hövzəsi)
Uduri-Etiuni adlandırırdı. O, böyük bir qənimətlə (əsirlər, mal-qara, atlar)
geriyə qayıtdı. Burada o, Erebuni (ind. Qanlıtəpə) və Argiştihinili (ind.
Armavir) qalalarını tikdirdi. I Argiştinin dövründə Urartu hakimiyyəti Ağrıdağ
(Ararat) vadisində daha da möhkəmləndi. Cənubi Qafqazın cənubunda Urartu
hökmdarları, o cümlədən I Argişti, iqtisadi və inzibati mərkəz yaratdılar. Qərbdə
I Argişti Fərat çayını keçib Şimali Suriyaya (Hatti ölkəsinə) çatdı. Buradan
minlərlə kişi, qadın və yeniyetmə Urartuya sürüldü, bir çoxu isə öldürüldü.
Əsirlər yeni bina edilmiş şəhərlərdə yerləşdirildi. I Argişti Assuriya ilə
döyüşməli oldu. Assuriya artıq qərb və şərq istiqamətlərində siyasi mövqeyini
itirmişdi, I Argiştinin vaxtilə Assuriyaya tabe olan, yaxud Assuriyanın təsir dairəsində olan ölkələrə müdaxiləsini dəf edə bilmirdi.

I Argişti Manna ölkəsinə də bir neçə hərbi yürüş təşkil etmişdi E.ə. təxminən 779, 774-cü illərdə Mannaya basqınlar
edilmişdi. Mannanın Buştu, İrkuini, Aşkaya,
Uqiştini vilayətləri tutulmuş, buradakı Alateye (Alateye
Mannanın dağlıq ölkəsi idi, Alateye prototürk mənşəlidir. Ad Alatey, Altay,
Alatau kimi türk oronimləri ilə eyniləşdirilir) ölkəsi və şəhərləri dağıdılıb
yandırılmış, kişi və qadınları, at və mal-qarası, hətta dəvələri qənimət kimi
aparılmışdı. Mannaya sonuncu yürüşünü I Argişti belə təsvir edir: "Mən
Manna ölkəsinə getdim, ölkəni çapıb-taladım, şəhərlərini yandırdım.
Şimerihadirini, istehkamlı hökmdar şəhərini döyüşdə tutdum, kişi və qadınları
oradan apardım". Salnamə məlumatına görə, o, Manna ölkəsində cəmi 50 minə
yaxın əsir tutmuş və Urartuya gətirmişdi. Bəzi mülahizələrə görə, guya I
Argişti Mannanın Urmiyyə gölü hövzəsindəki ərazisini özünə tabe etmişdi. Əslində
isə I Argişti Urmiyyə gölünün cənubunda bir neçə yürüşdən sonra orada ancaq müvəqqəti
möhkəmlənə bildi, çünki Manna Urartu təcavüzünə qarşı çıxış edir, əlverişli şəraitdə isə işğal olunmuş torpaqlarına sahib olurdu.

Urartu kitabəsi
I Argiştinin hakimiyyəti illərində Urartu bütün istiqamətlərdə uğurlu müharibələr aparmışdı. O, ölkəyə
280 mindən çox əsir gətirmişdi. Əsirlərin bir qismi yeni salınmış şəhərlərdə məskunlaşdırılır,
digər qismi qul halına salınırdı. Cənubi Qafqaz istiqamətində tutulmuş ərazi
Urartuya birləşdirilmişdi. Burada yeni iqtisadi və inzibati mərkəzlər yaradılır, kanallar çəkilir və təsərrüfatın inkişafına fikir verilirdi. Qalan
istiqamətlərdə Urartu işğal olunmuş torpaqları öz hakimiyyəti altında saxlaya bilmirdi.

* Onun dövründə Urartu Yaxın Şərqin ən qüdrətli ölkəsi olmuşdur.
* Erebuni, Argiştixinili qalalarının əsası onun dövründə qoyulub.
* Sevanətrafı (Göyçə gölü ətrafı) ərazilər işğal olundu.

Həmçinin bax
------------

* Argiştixinili
* Erebuni
* Ermənistan
* Urartu

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Erməni Sovet Ensiklopediyası (erm.). / red. Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան 1974. C. 2. S. 5.