**Məmməd (Məhəmməd) Əli oğlu Əlizadə** (mart 1919, Qaradığa, Zəngəzur qəzası – *bilinmir*) — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, general-mayor, Azərbaycan SSR ictimai asayişi mühafizə (1965–1968) və daxili işlər (1968–1970) naziri.

Həyatı
------

Məmməd Əli oğlu Əlizadə 1919-cu ilin mart ayında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Zəngəzur qəzasının (sonralar Qafan rayonu) Qaradığa (Qaradağ) kəndində anadan olmuşdur. Bir il sonra ailəsi ilə Bakıya köçmüş, 1934-cü ildə Ramanada yeddiillik məktəbi bitirərək Lassal adına Bakı Neft Texnikumuna daxil olmuşdur. O, burada təhsillə yanaşı ictimai həyatda da fəal iştirak etmiş və 1936-cı ildə komsomol sıralarına qoşulmuşdur.

1938-ci ildə texnikumu bitirərək Azərbaycan Sənaye İnstitutunun geoloji kəşfiyyat fakültəsinə qəbul olunan Məmməd Əlizadə Böyük Vətən müharibəsinin başlaması səbəbilə təhsilini tamamlaya bilməmiş, üçüncü kurs tələbəsi olarkən Sovet Ordusu sıralarına qoşulmuşdur. O, Bakı zenit-artilleriya məktəbinə daxil olmuş və buranı 1942-ci ildə bitirərək Zaqafqaziya cəbhəsinin Bakıdakı Hava Hücumundan Müdafiə Qüvvələrinin zenit-artilleriya alayında taqım komandiri kimi xidmət etmişdir. Sonra isə Zaqafqaziya Hərbi Dairəsinin zenit-artilleriya alayının batareya komandiri təyin edilmişdir. Müharibə illərində, 1943-cü ildə ÜİK(b)P üzvü seçilmişdir.

Məmməd Əlizadə 1947-ci ildə ordu sıralarından ehtiyata buraxıldıqdan sonra "Orconokidzeneft" trestinin 7-ci mədənində texnik-geoloq vəzifəsinə işə qəbul olunmuşdur. Həmin dövrdə yarımçıq qoyduğu təhsilini davam etdirmiş, 1948-ci ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunu qiyabi olaraq bitirmişdir. Bundan sonra "Orconokidzeneft" trestinin 5-ci mədəninin böyük geoloqu, bir il sonra isə həmin trestdə baş geoloqun müavini təyin edilmişdir.

1950-ci ildə Moskvaya oxumağa göndərilən Məmməd Əlizadə SSRİ Dövlət Təhlükəsizliyi Nazirliyinin ikiillik Ali Məktəbinə daxil olmuş və 1952-ci ildə buranı bitirdikdən sonra Bakı şəhər Milis İdarəsinin SƏDM (Sosialist Əmlakının Dağıdılması ilə Mübarizə İdarəsi) xidməti şöbəsinin rəis müavini olmuşdur. 1952-ci ildə Azərbaycan SSR Dövlət Təhlükəsizliyi Nazirliyinin Bakı vilayəti 5-ci şöbəsinin rəisi işləmişdir. 1954-cü ilin aprel ayında vəzifəsində irəli çəkilərək Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsi sədrinin müavini təyin edilmişdir. 1955-ci il iyul ayından isə Naxçıvan MSSR Dövlət Təhlükəsizliyi sədri olmuşdur. Sonralar SSRİ Nazirlər Soveti yanında Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsində çalışmışdır.

Məmməd Əlizadə 1965-ci ildə Azərbaycan SSR ictimai asayişi mühafizə naziri təyin edilmiş, 1970-ci ilədək bu vəzifədə (1968-ci ildən daxili işlər naziri) çalışmışdır. O, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü olmuş, 4-cü və 7-ci çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinə və 5-ci çağırış Naxçıvan MSSR Ali Sovetinə deputat seçilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Мәммәд Әли оғлу Әлизадә // Альбом биографий депутатов Верховного Совета Азербайджанской ССР. 1955. Бакы. 1956. С. 57.
2. 1 2  *Teyyub Qurban.* Mir Cəfər Bağırov və Ağasəlim Atakişiyev // "Ekspress" qəzeti. 30 dekabr 2012. S. 15.
3. ↑  Әлизадә Мәммәд Әли оғлу // Азәрбајҹан ССР Али Советинин депутатлары. Једдинҹи чағырыш. Бакы: Азәрбајҹан ССР Али Советинин нәшри. 1968. С. 127.
4. ↑  Əlizadə Məmməd Əli oğlu // Naxçıvanda seçkilərin tarixi (1937–2002). Ensiklopedik toplu. Bakı: Qanun. 2003. səh. 181.

Xarici keçidlər
---------------

* *Валентин Мзареулов.* "Али-заде Мамед Али-оглы" (rus). 28 aprel 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 aprel 2022.

| ⛭Azərbaycan Azərbaycanın daxili işlər nazirləri Azərbaycan |
| --- |
| Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti(1918–1920) | 

|  |  |
| --- | --- |
| Daxili işlər nazirləri(1918-1920) | 
* Fətəli xan Xoyski (1918)
* Behbud xan Cavanşir (1918)
* Xəlil bəy Xasməmmədov (1918–1919)
* Nəsib bəy Yusifbəyli (1919)
* Məmmədhəsən Hacınski (1919–1920)
* Mustafa bəy Vəkilov (1920)

 |

 |
| Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası(1920–1991) | 

|  |  |
| --- | --- |
| Xalq daxili işlər komissarları(1920-1929) | 
* Həmid Sultanov (1920–1921)
* Mircəfər Bağırov (1921–1927)
* Novruz Rizayev (1927–1929)

 |
| Xalq daxili işlər komissarları(1936-1946) | 
* Yuvelyan Sumbatov-Topuridze (1936—1938)
* Mixail Rayev (1938)
* Stepan Yemelyanov (1939–1941)
* Mir Teymur Yaqubov (1941–1946)

 |
| Daxili işlər nazirləri(1946-1991) | 
* Mir Teymur Yaqubov (1946–1950)
* Ağasəlim Atakişiyev (1950–1953)
* Stepan Yemelyanov (1953)
* Anatoli Quskov (1953–1954)
* Andrey Bulıqa (1954–1956)
* Əli Kərimov (1956–1960)
* Xəlil Məmmədov (1960–1965)
* Məmməd Əlizadə (1965–1970)
* Arif Heydərov (1970–1978)
* Cəfər Vəliyev (1978–1987)
* Aydın Məmmədov (1987–1990)
* Məhəmməd Əsədov (1990–1991)

 |

 |
| Azərbaycan Respublikası(1991–) | 

|  |  |
| --- | --- |
| Daxili işlər nazirləri(1991-) | 
* Məhəmməd Əsədov (1991)
* Tofiq Kərimov (1991–1992)
* Tahir Əliyev (1992)
* İsgəndər Həmidov (1992–1993)
* Abdulla Allahverdiyev (1993)
* *Rövşən Cavadov (i. e. 1993)*
* Vaqif Novruzov (1993–1994)
* Ramil Usubov (1994–2019)
* Vilayət Eyvazov (2019–h. h.)

 |

 |