**Zəncan xalçaçılıq məktəbi** — Qədim Azərbaycan ərazisi olan Zəncanda xalçaçılıq da qədim və zəngin tarixə malikdir.

Tarixi
------

Təbriz xalçaçılıq məktəbi Azərbaycanın ən qədim və məşhur xalçaçılıq məktəbidir, Təbriz, Ərdəbil, Marağa, Mərənd, Maku, Xoy, Urmiya, Zəncan, Qərəcə, Heris, Sərab, Əhmədabad, Miriş, Əhər, Salmas, Görəvan, Sennə, Qaradağ və başqa xalça məntəqələrini əhatə edir. Bu ərazidə yaşamış türk dilli tayfalar hələ qədimdən xalçaçılığın yaranması və inkişafında mühüm rol oynamış, müxtəlif dövrlərdə İran xalça sənətinin təşəkkülünə ciddi təsir göstərmişlər. Orta əsrlərdə Şərqin ən mühüm ticarət mərkəzlərindən və zəngin şəhərlərindən olan, eləcə də Avropa ilə ticarət əlaqələri xalçaçılıq sənətinin sürətli inkişafına səbəb olmuşdur.

İstehsalı
---------

Digər peşələrlə yanaşı Zəncanda xalçaçılıq da çox inkişaf etmişdir. XVI əsrdə Türkiyəyə köçürülən minlərlə azərbaycanlı sənətkar arasında zəncanlı xalça ustaları da var idi. Türkiyənin "Anadolu" və xüsusilə "Uşaq" adlı xalça kompozisiyalarında Zəncan xalçalarına xas bədii və texniki xüsusiyyətlər aydın nəzərə çarpır.

Bədii xüsusiyyətləri
--------------------

"Zəncan" adı ilə tanınan xalçalar Qarabağın "Dəryanur" xalçasını çox xatırladır. Həm ara sahənin, həm də köbə zolağının bədii quruluşu əyrixətli nəbati naxışları olan müəyyən xalça nümunəsindən götürülmüşdür. Qarabağın "Dəryanur" xalçaları "Zəncan" xalçaları ilə müqyisədə daha zəngin rəng qammasına malikdirlər. Son dövlər "Zəncan" xalçaları kimyəvi vasitələrlə boyanan iplikdən toxunur. Onların keyfiyyəti də bir qədər aşağı düşmüşdür.

Texniki xüsusiyyətləri
----------------------

"Zəncan" adı ilə tanınan xalçalar əsasən kiçik ölçülü, bəzən uzunsov olur. Onların toxunuşu sıx olmur. İşlənməsi kobud olsa da, rənglərinin zənginliyi və harmonik uyğunluğu ilə fərqlənir. Bu, xüsusilə dəvə yunundan toxunan xalçalara aiddir. Belə xalçalar yüksək keyfiyyətli xalça nümunələri hesab olunur. Yaxın vaxtlara qədər Zəncan palaslarına və kilimlərinə, həmçinin mürəkkəb toxunuşlu xurcunlara və çuvallara Rusiya bazarlarında böyük tələbat var idi.

Həmçinin bax
------------

* Təbriz xalçaçılıq məktəbi
* Şah Abbası xalçaları
* Şahabbası xalçaları
* Şeyx Səfi xalçası

İstinadlar
----------


1. ↑  "AZƏRBAYCANDA XALÇA SƏNƏTİNİN İNKİŞAFI". azerbaijan.az (az.). 2021-05-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-13.

| ⛭Azərbaycan xalçaları |
| --- |
| Quba-Şirvan tipi | 

|  |  |
| --- | --- |
| Quba qrupu | Qəbələ • Qədim Minarə • Qımıl • Alpan • Qollu-çiçi • Pirəbədil • Hacıqayıb • Qırız • Cek • Güllü • Butalı • Yerfi • Ugah • Qonaqkənd • Əlixanlı • Zeyvə• Şahnəzərli • Qaraqaşlı • Alçagülçiçi• Xırdagülçiçi • Köhnə Quba • Himil • Ləcədi • Uzundərə • Sırtçiçi• Mollakamallı |
| Şirvan qrupu |  Ərciman • Mərəzə • Nabur • Qobustan • Salyan • Şirvan • Kürdəmir • Sumax • Şilyan • Şirəlibəy • Çuxanlı • Bico • Sor-Sor • Hacıqabul • Yarpaq |
| Bakı qrupu |  Xilə-buta • Xilə-əfşan • Novxanı • Suraxanı • Bakı • Görədil • Fatmayı • Fındığan • Gədi |

 |
| Gəncə-Qazax tipi | 

|  |  |
| --- | --- |
| Gəncə qrupu |  Gədəbəy • Gəncə • Qədim Gəncə • Fəxralı • Çaylı • Samux • Şadılı • Çıraqlı |
| Qazax qrupu |  Qazax • Dəmirçilər • Borçalı • Şıxlı • Qaymaqlı • Qaraqoyunlu • Qarayazı • Qaraçöp • Qaçağan • Dağkəsəmən • Damğalı • Kəmərli • Göyçəli • Salahlı • Ulduzlu • Öysüzlü |

 |
| Qarabağ tipi | 

|  |  |
| --- | --- |
| Qarabağ qrupu |  Aran • Balıq • Buynuz • Bərdə • Qarabağ • Qoca • Qoçbuynuz Xanlıq • Ləmbəran • Naxçıvan • Sumaq • Xanqərvənd • Xantirmə • Çələbi • Şabalıdbuta |
| Şuşa qrupu |  Malıbəyli • Lampa • Bağçadagüllər • Bulud • Saxsıdagüllər • Nəlbəki-gül |
| Cəbrayıl qrupu |  Xanlıq • Qaraqoyunlu • Qubadlı • Qasımuşağı • Bəhmənli • Muğan • Talış |

 |
| Təbriz tipi | 

|  |  |
| --- | --- |
| Təbriz qrupu |  Təbriz • Baxşayış • Qərəcə • Görəvan • Heriz • Ləçəkturunc • Avşar • Ağaclı • Ovçuluq • Dörd fəsil • Bağ-behişt • Bağ-meşə • Balıq • Buta • Dərviş • Kətəbəli • Gördəst • Göllü-guşəli• Güldanlı • Leyli və Məcnun • Məşahir • Mun • Nəcaqlı • Sərvistan • Sərdari • Səhənd • Silsiləvi ləçək • Fərhad və Şirin • Xəyyam • Xətai • Həddad • Çərxi-gül• Ceyranlı |
| Ərdəbil qrupu |  Mir • Açma-yumma • Şeyx Səfi • Ərdəbil • Şah Abbası • Sərabi • Zəncan |

 |