recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Aşıq Səfiyar** (tam adı. *Hüseynоv Səfiyаr Pаşа оğlu*; 1920, Daşkənd – sentyabr 1943) – ifaçı aşıq.

Həyatı
------

Hüseynоv Səfiyаr Pаşа оğlu 1920-ci ildə Göyçə mahalının Basarkeçər rayonunun Daşkənd kəndində dоğulmuşdur. O, gənc olmasına baxmayaraq qısa bir müddətdə nəinki Dаşkənddə və eləcə də Göyçə mahalında ustаd аşıqlаrdаn biri kimi tanınmışdır.

1938-ci ildə İrəvan Aşıqlar Qurultayında fəal iştirak etmişdir. Festivalda II yeri tutmuş, döş nişanı ilə təltif edilmişdir.

1941-ci ildə Böyük Vətən Müharibəsi başladı. Aşıq Səfiyar 20 yanvar 1942-ci il tarixdə Bаsаrkeçər RHK-dаn оrduyа çаğırılmışdır. Sıravi əsgər Hüseynоv Səfiyаr Pаşа оğlu 1943-cü ilin sentyabr ayında itkin düşmüşdür.

Ailəsi
------

Aşıq Səfiyar ailəli idi. Fərək Balış qızı (1924-2006) ilə ailə həyatı qurmuşdur. Məmləkət (1943) adlı qızı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Araz Yaquboğlu.* "Ozan dünyası. №2(30)" (PDF). Bakı (az.). "Elm və təhsil". 2018. İstifadə tarixi: 2018-12-26.

Mənbə
-----

* [www.Obd-memorial.ru] Гусейнов Сафар Паша-оглы
**Lyusiya Qaruta** (*latış.* Lūcija Garūta‎; 14 may 1902, Riqa – 15 fevral 1977, Riqa) — Latviyalı pianoçu və bəstəkar. Latviya SSR əməkdar incəsənət xadimi (1962).

Bioqrafiyası
------------

Yeddi yaşında Oto Voqelmanisdən fortepiano öyrənməyə başlayır, sonra Mari Zilinskayanın sinfində oxuyur. Nikolay Alunanın rəhbərliyi altında harmoniya dərsləri alır. 1924-cü ildə Latviya Konservatoriyasını Yazep Vitols ilə bəstəkarlıq sinfini və bir il sonra Lyudmila Qomane-Dombrovskayadan fortepiano dərləri alır, məzun olur. 1925–1926-cı illərdə Riqa Radiosunda çalışır. Parisdə bacarıqlarını artırmağa davam edir, burada Alfred Kortot və İsidora Filippedən fortepianodan, Paul Le Flem alətlərdən və Paul Dukladan bəstəkarlıqda təhsil alır. Solist və müşayiətçi kimi Latviyada və xaricdə çoxsaylı konsertlərdə iştirakl edir. Sonra xəstəlik üzündən bəstəkarlığa keçir. 1940-cı ildən Latviya Dövlət Konservatoriyasında musiqi nəzəriyyəsi və bəstəkarlıqdan dərs deyir. 1973-cü ildə professor dərəcəsi alır.

Riqada Meşə Qəbiristanlığında dəfn edilir.

Müstəqil Latviyada musiqisinin populyarlaşdırılması ilə məşğul olan Qaruta Fondu qurulmuşdur. Qarutanın Riqada yaşadığı Aleksandr Çak (Sovet dövründə Suvorov küçəsi olmuşdur.) küçəsindəki evə bir xatirə lövhəsi quraşdırılmışdır.

Yaradıçılığı
------------

Qarutanın əsərləri keçmiş romantizm bəstəkarlarından və Aleksandr Skryabindən təsirlənmişdir. Ən böyük diqqət "Tanrı, sənin torpağın yanır!" oratoriyasına çəkilmişdir. Bu əsər tenor, bariton, xor və orqan üçün, 1943-cü ildə Andrey Eqlitisin sözlərinə yazılmışdır. Oratoriyanın premyerası 15 mart 1944-cü ildə Riqa Müqəddəs Qertruda Katedralində baş tutur. Teodor Reiterin rəhbərliyi altında xor, müğənnilər Adolfs Kaktunş və Maris Vetra tərəfindən ifa edilir. Sovet dövründə oratoriya itirilmiş sayılırdı, lakin 1982-ci ildə bəstəkar və musiqişünas Lonqins Apkalns səs yazısını alman radiostansiyalarının arxivində tapır və partituru yenidən qurur; 8 may 1982-ci ildə oratoriya yenidən Stokholmda səsləndirilir. SSRİ-də oratoriyanın dirçəlişi 1988-ci ildə baş verir, onu İmant Kokarın rəhbərliyi altında "Ave Sol" xoru ifa edir. Hal-hazırda "Tanrı, sənin torpağın yanır!" oratoriyası Latviya Mədəniyyət Kanonuna daxil edilmişdir.

Mükafatlar
----------

"Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı (01/03/1956)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  "Лиене Яковлева. ЛУЦИЯ ГАРУТА. «БОЖЕ, ТВОЯ ЗЕМЛЯ ГОРИТ!», КАНТАТА ДЛЯ ТЕНОРА, БАРИТОНА, ХОРА И ОРКЕСТРА (1943)". 2014-05-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-18.
**Aşıq Qasım** (1867, Qaracəmirli, Yelizavetpol qəzası – 1919, Qaracəmirli, Gəncə quberniyası) — XIX əsr Azərbaycan aşığı.

Həyatı
------

AŞıq Qasım 1867-ci ildə Şamxorun Qaracəmirli kəndində anadan olub və 1919-cu ildə buradaca dünyasını dəyişib.

Şəmkirli Aşıq Hüseynin şagirdi olan Qasım dövrünün məşhur aşıqlarından imiş. Gəraylı, qoşma, təcnis və müxəmməslər yazan Qasım özündən sonra gələn aşıqlara çox böyük təsir göstərmişdir.

Saz-söz məclislərindən birində o usta aşıqların bir çoxunu tərifləyəndən sonra müəllimi Şəmkirli aşıq Hüseynin hamıdan bir baş yuxarı olduğunu belə təsvir etmişdir:

Aşıq Sayad Nova, Aşıq Ələsgər,  

Aşıq Musa, Alı, Məmməd Söyün var,  

Pənah, Molla Cümə, Çoban müxtəsər  

Sənin kimi elmə dalan görmədim.

Aşıq Qasımın çoxlu sayda bənzətmələri də var.

Hazırda Şəmkir rayonunun Qaracəmirli və Talış kəndlərində, Şəmkir, Gəncə və Bakı şəhərlərində Aşıq Qasım nəsilinin üzvləri yaşayırlar. Həmin nəsil xalq arasında "Aşıqlı nəsilı" adı ilə məşhurdur. Soyadları isə onun adı ilə bağlı olaraq "Qasımov/Qasımlı" olaraq adlandırılmışdır.

Mənbə
-----

* Azərbaycan aşıqları və el şairləri. II cild. Bakı: 1984, səh.109–112.
* Telli saz ustadları. Bakı: 1964, səh.95–97.
Dünyanın ən yaxşı kəşfiyyat təyyarələrindən biri hesab edilən ABŞ istehsalı olan Lockheed SR-71 Blackbird kəşfiyyat təyyarəsi
**Kəşfiyyat təyyarəsi** – havadan hərbi kəşfiyyat aparmaq məqsədilə yaradılmış və ya modernizasiya edilmiş olan bir hərbi təyyarə növüdür. Bu cür təyyarələr, adətən, çox yüksəkdən uçaraq düşmənin radar sistemlərinə yaxalanmamaq şərti ilə düşmən torpaqlarından vizual görüntü və ya elektron kəşfiyyat məlumatları toplayırlar. Müasir müharibələrin hamısında bu cür kəşfiyyat təyyarələrinin xidmətlərindən istifadə edilmişdir. Bu cür təyyarələrdən Birinci dünya müharibəsi zamanında da istifadə edilmiş olsa da, bu təyyarələrdən daha effektiv şəkildə İkinci dünya müharibəsi zamanı və ondan sonrakı bir çox müharibələrdə istifadə edilmişdir. Kəşfiyyat təyyarələri müasir dövlətlərin silahlı qüvvələrinin və hərbi kəşfiyyat xidmətlərinin əvəzedilməz qüvvələrindən biri hesab olunur.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Hərb ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Aşıq Qurban** — ustad aşıq.

Həyatı
------

Aşıq Qurban Aşıq Ələsgərin qardaşı Məşədi Salehin böyük oğludur. Aşıq Talıbın və başqa qohumlarının söyləməsinə görə Qurban simaca yaraşıqlı, mərifət-qanacağı ilə xalq içində hörmət qazanmış yaxşı bir aşıq olmuşdur. Gözəl səsə, bədahətən şer söyləmək qabiliyyətinə malik Aşıq Qurban muğam havalarının da məşhur ifaçılarından imiş.

Göyçənin Ağkilsə kəndində dünyaya göz açan Qurban 1915-ci ildə gənc yaşlarında vəfat etmiş və Ağkilsə kəndinin qəbrstanlığında dəfn edilmişdir.

Aşıq Ələsgərin ən sevimli səyirdi, eyni zamanda qızı Gülnisənin əri Aşıq Qurbanın vəfatı böyük ustada elə məyusluq gətirmişdir ki, bu bədbəxt hadisədən sonra, Aşıq Ələsgər, bir daha əlinə saz almamışdır.

Aşıq Qurbanın əksər şeirləri unudulmuşdur. Əldə edilən nümunələr Aşıq Ağayar və Aşıq Talıbın hafizəsində mühafizə olunmuşdur.

Ədəbiyyat
---------

* Məmmədhüseyn Təhmasib. Seçilmiş əsərləri. 2 cilddə. I cild. Bakı: Mütərcim, 2010. - səh. 360.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sazlı-sözlü Göyçə (II kitab)" (PDF) (az.). Elm və təhsil. 2018. 2018-06-01 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-06-01.

Vikimənbədə ***Müəllif:Aşıq Qurban*** ilə əlaqəli məlumatlar var.
**Aşıq Tural Vidadi oğlu Bağırov** (1981, Naxçıvan) – Azərbaycanlı aşıq, Naxçıvan Aşıqlar Birliyinin sədri, Naxçıvan Muxtar Respublikasının əməkdar artisti (2017).

Həyatı
------

Aşıq Tural Vidadi oğlu Bağırov çağdaş Naxçıvan aşıqlarından biridir. O, 1981-ci ildə Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. Aşıq Tural gənclik yaşlarında asıqlıq sənətinə həvəs göstərmiş və bu sənətin incəliklərini Naxçıvan aşıq məktəbinin ulu ustadı Sərraf Qasımın tanınmış yetirmələrindən biri olan Aşıq Abdulla Fətəliyevdən öyrənmişdir. 1998-ci ildə isə Naxçıvan Dövlət Universitetinin saz ixtisasını bitirmiş və saz sənəti üzrə ali təhsilli bir mütəxəssis olmuşdur. Hazırda Babək Rayon Uşaq Musiqi Məktəbində saz sənətindən dərs deyir və Naxçıvan Dövlət Filarmoniyasında saz üzrə solistdir. O, 2016-cı ilin yanvar ayında Naxçıvan Aşıqlar Birliyinin sədri vəzifəsinə seçilmişdir və hazırda bu vəzifədə də öz fəaliyyətini davam etdirir.

Aşıq Tural müsahibələrindən birində özü haqqında belə demişdir: "1981-ci ildə Naxçıvan şəhərində anadan olmuşam. Balaca yaşlarımdan dayımın saz çalıb oxuması məni çox həvəsləndirmişdi. Bu həvəsimi görən valideynlərim mənə aşıq sənətinin sirlərini öyrənməyə şərait yaratdılar. On iki yaşında 2 nömrəli musiqi məktəbinə daxil oldum. Ali təhsilimi isə Naxçıvan Dövlət Universitetinin konservatoriyasında almışam".

Aşıq Tural çağdaş Naxçıvan aşıqları içərisində saz çalıb oxumaq istedadı ilə seçilir. Aşıqlıq sənəti sahəsindəki istedadına və bu sənəti yaşadan şəxslərdən biri olduğuna görə ona "Naxçıvan Muxtar Respublikasının əməkdar artisti" fəxri adı və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatı verilmişdir. O, Naxçıvan Muxtar Respublikasında və Türkiyənin müxtəlif yerlərində, eləcə də Bakıda və Azərbaycanın digər bölgələrində keçirilən bir çox dövlət tədbirlərində və konsertlərdə istedadlı bir aşıq kimi fəal iştirak etmiş və uğur qazanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Əsgər Qədimov, "XVII-XX əsrlər və çağdaş Naxçıvan aşıqları", 1-ci cild, Naxçıvan, "Əcəmi", 2017, 408 səh.[*ölü keçid*]
2. ↑  "www.NaxcivanXeberleri.com: "Sərraf Qasım — Naxçıvan aşıq-saz məktəbinin banisi"". 2020-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-06.
3. ↑  "www.azertag.az: "Naxçıvan Aşıqlar Birliyinə yeni sədr seçilib"". 2020-07-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-06.
4. ↑  "www.NaxcivanTv.az: "Naxçıvanın bir qrup mədəniyyət işçisi Prezident mükafatına və "fəxri adlara layiq görüldü"". 2020-07-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-06.
5. ↑  "www.apa.az: Heydər Əliyev Sarayında "Telli sazın meydanı" adlı aşıq konserti baş tutub". 2020-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-06.

Xarici keçidlər
---------------

* "Yanıq Kərəmi"
* "Yaddaşlardan Yurddaşlara" – (Aşıq Tural Bağırov və Aşıq Aydın Cəfərovun iştirakı ilə hazırlanmış televiziya verilişi)
* "Aşıq sənəti aşiqlərinin sənətidir" — (Aşıq Tural Bağırovun müsahibəsi)

Həmçinin bax
------------

* Naxçıvan Aşıqlar Birliyi
* Aşıq Abdulla
**Meteorologiya peykləri,** (hava vəziyyəti peykləri) Dünyanın ətrafındakı buludların şəkillərini çəkən, istilik ölçmə edən və bu məlumatları Dünyadakı mərkəzlərə göndərən peyklərdir.

Elm adamları meteorologiya peyklərindən aldıqları məlumatlara əsaslanaraq, önümüzdəki günlərdə havanın necə olacağına bağlı fırtına və qasırğalar ola biləcəklərini önə çıxardarlar. Bu təxminlər televiziya, radio və qəzet kimi rabitə orqanları ilə bizə çatdırılır. Meteorologiya xəritələri bu peyklərdən gələn məlumatlara görə yaradılmaqdadır.

İlk meteorologiya peyki olan Vanguard 2 17 fevral 1959-cu ildə idarə edilmişdir. Peykin məqsədi buludların sıxlığını və rezistansını ölçməkdir, ancaq çox məhdud məlumat əldə edilmişdir. İlk müvəffəqiyyətli peyk 1 aprel 1960-cı ildə NASA tərəfindən atılan TIROS-1 olaraq qəbul edilir.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Astronomiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Nəsrulla Əsəd oğlu Şeyxov** (1863, Naxçıvan ş. – 1921, İran, Rəşt ş.) – maarifçi, teatr xadimi.

Həyatı
------

Uşaqlığı "Məddah" təxəllüsü ilə şeirlər yazan atası ilə birlikdə Naxçıvan da və Kərbəlada (İraq) keçmişdir. XIX əsrin 80–90-cı illərində C. Məmmədquluzadə ilə birlikdə Naxçıvanın teatr həyatında iştirak etmiş, M. F. Axundovun "Müsyö Jordan və dərviş Məstəli şah" komediyasında Hatəmxan ağa, E. Sultanovun "Azərbaycan qızı" pyesində Pəri rollarında oynamışdır. İran məşrutə hərəkatında yaxından iştirak etmiş, məşrutəçi kimi "Cəmşid" ləqəbi ilə tanınmışdır. Tiflis şəhərində "Hümmət" təşkilatı Naxçıvan şöbəsinin yaradılmasında mühüm rol oynamışdır. İranda, Həştərxanda həbsdə olmuşdur. İranın Rəşt şəhərində kommunist firqəsinin məsul katibi olan Ş. müxalif qüvvələrlə gedən vuruşmalarda faciəli surətdə həlak olmuşdur.

Mənbə
-----

* Xəlilov Ə. Naxçıvan teatrının tarixi, B. 1964;
* Həbibbəyli İ. Cəlil Məmmədquluzadə: Mühiti və müasirləri, B. 1997.

Həmçinin Bax
------------
"Güllə səsləri altında rəqs: Ram və Lila", yaxud da daha çox tanınan adı ilə "Ram və Lila" (hind dilində गोलियों की रासलीला रामलीला Romanizasiya: Goliyon ki Raasleela Ram-Leela, hərfi tərcümə: «Güllələrin rəqsi: Ram və Lila») Sanjay Leela Bhansalinin rejissorluğu altında çəkilmiş olan 2013-cü il istehsalı olan Hindistanın melodram janrında olan filmidir. Sanjay Leela Bhansali həm də filmin orijinal saundtrekini bəstələyib. Film Bhansali Productions və Eros International studiyalarında Bhansalinin özünün və Kishore Lullanın prodüserliyi ilə çəkilmişdir. Baş rollarda Deepika Padukone və Ranveer Singh iştirak ediblər. Filmdə həmçinin Supriya Pathak, Richa Chadda, Sharad Kelkar, Gulshan Devaya, Barkha Bişt Sengupta və Abhimani Singh iştirak etmişdirlər. Priyanka Chopra "Ram Chache Leela" mahnısı üçün xüsusi rəqs nömrəsində çıxış etmişdir.

Süjet xətti
-----------

Hindistanın Qucarat ştatında iki nəsil arasında 5 əsrlik qan düşmənçiliyi davam edir. Son illər onların arasındakı ədavət pik nöqtəyə çatıb. Tərəflər artıq silahlara əl ataraq, açıq müharibəyə başlayıblar. Hər iki tərəf əhəmiyyətli dərəcədə itki verib. Baş qəhrəman - gənc və gözəl Lila "Saner" klanının təhlükəli və nüfuzlu qadın başçısının qızıdır. O qızına layiqli ər axtardığı bir vaxtda, Lila şənliklərin birində Ram adlı oğlanla tanış olur. Aralarında dərhal qarşılıqlı sevgi hissləri oyanır. Lakin sonradan Lila qəlbinin sahibi olmuş gəncin düşmən "Racari" klanına məxsus olduğunu öyrənir. Anasının heç bir halda onların izdivacına razılıq verməyəcəyinə əmindir. İndi o hansının - məhəbbətin yoxsa ailəyə sədaqətin daha üstün olduğuna özü qərar verməlidir...

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. ↑  .
4. ↑  Freebase Data Dumps. Google.
5. ↑  IMDb (ing.). 1990.
**Meteorizm** (*yun.* μετεωρισμός — şiş, köp) və ya **flatulensiya**, **osturaq** — bağırsaqlarda qazların həddindən artıq yığılması. Bu, şişkinlik, çox miqdarda həzm qazının çox miqdarda ("püskürücü") ifrazı ilə özünü göstərir.

Ümumi məlumat
-------------

Hökmdarın (və ya onun portretində) bağırsaq qazlarının zərərli buraxılması cinayət, əlahəzrətin təhqiri hesab edilə bilər və ölüm cəzasına qədər ağır cəzalandırıla bilər (şəkildə - Böyük Britaniya kralı III Georqa qarşı təhqirdir, 1798)
Sağlam bir yetkin insanda mədə və bağırsaqlarda təxminən 1 litr qaz var ki, bu qazlar əsasən bağırsaq mikroflorasının mikroorqanizmlərinin həyati fəaliyyəti nəticəsində əmələ gəlir. Yetkin bir insanda defekasiya prosesində və əlavə olaraq gün ərzində bağırsaqdan normal olaraq 0,1-0,5 litr qaz xaric olur.

Meteorizmlə, çıxarılan qazın həcmi üç və ya daha çox litrə çata bilər. Sağlam insanlarda qaz qarışımının tərkibi aşağıdakı kimidir:

* azot N2 — 24—90 %;
* karbon qazı СО2 — 4,3—29 %;
* oksigen О2 — 0,1—23 %;
* hidrogen Н2 — 0,6—47 %;
* metan CH4 — 0—26 %;

həm də az miqdarda:

hidrogen sulfid H2S;
ammonyak NH3;
uçucu merkaptanlar.

Səbəbləri
---------

Qazın əmələ gəlməsinə karbohidratlı və lifli qidalar səbəb olabilir. Aşağıdakı səbəblər də bağırsaqlarda qaz sancılarının əmələ gəlməsinə səbəb olur:

* meyvələr
* tərəvəzlər
* kəpəkli taxıl məhsulları
* lobya və paxlakimilər
* qazlı içkilər
* sürətli yemək
* həzm sistemində pozumalar
* xronik bağırsaq xəstəlikləri
* sintetik qidalar
* rejimsiz qidalanma.

İstinadlar
----------

1. ↑  Физиология человека Arxivləşdirilib 2009-06-23 at the Wayback Machine / Под. ред. В. М. Покровского, Г. Ф. Коротько. — М.: Медицина, 2007. — 656 с. — ISBN 5-225-04729-7.
2. ↑  "Mədədə köp və qaz əlamətləri". 2022-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-16.
**Ralli Dakar** (qısaca "Dakar"; köhnə adıyla "Paris Dakar Rallisi", bu an "Lissabon Dakar Rallisi"), Amaury Sport Organisation tərəfindən hər il təşkil edilən prestijli yol xarici yarış.

Yarış həvəskar və peşəkar yarışçılara açıqdır, həvəskarlar ümumi iştirakın 80 %-ini meydana gətirməkdədir.

Adına baxmayaraq, bir rallidən çox yol xarici dayanıqlılıq yarışmasıdır. Parkur, çox pis vəziyyətdəki yollar və ya yol olmayan sahələrdən keçməkdə, yarışan vasitələr də rallilərdəki dəyişdirilmiş sedanlar yerinə gerçək yol xarici vasitələrindən seçilməkdədir. Şəxsi etapların çoxu yol xarici, qumluqlar, palçıqlı sahələr, qayalıqlar kimi yerlərdə aparılır. Hər etapda qət edilən yol bir neçə kilometr ilə bir neçə yüz kilometr arasında dəyişir. Ən uzun etap 800 Km.den arıqdır. 17 etapdan ibarətdir. Müsabiqə macəra axtaranlar üçün tapılmaz bir fürsət kimi görünsə də, bir çox təhlükələr və qəzaları da gözə almaq lazımdır. Müsabiqə başladığı 1978-ci ildən bu yana 30 il içərisində 56 adam həyatını itirmiş, bir çox insan da şikəst olmuşdur.

İstinadlar
----------
**Qriqori Cuqayev** (oset. Дзугаты Хасæхъойы фырт Геуӕрги, 28 mart 1911, Rusiya imperiyası – 1986) — Osetin əsilli sovet şairi və yazıçısı, ictimai xadim.

Bioqrafiyası
------------

1930-cu ildə şeir yazmağa başlayı. 1938-ci ildə ilk şeirlər toplusu olan "Günəşin şüası" nəşr olunur. 1939-cu ildə Stalin Pedaqoji İnstitutunun üç kursunu bitirdikdən sonra orduya çağırılır, eyni zamanda Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasına üzv olur. 1940-cı ildə Cuqayevin "Qılınc" şeiri nəşr olunur.
Böyük Vətən müharibəsinin ilk günlərindən Qələbə Gününə qədər döyüşlərdə iştirak edir.

1946-cı ildə ordudan tərxis edilir. "Fidiuaq" jurnalının məsul katibi, baş redaktoru işləyir. Müharibədən sonrakı illərdə şair uşaqlar üçün də daxil olmaqla bir sıra başqa kitablar nəşr etdirir.

Yazıçının ədəbi və ictimai fəaliyyəti dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilir. "Şərəf nişanı" ordeni, Kosta Xetaqurov adına Ədəbiyyat Mükafatına layiq görülür.

10 aprel 1985-ci ildə 75 yaşında qısa sürən xəstəlikdən sonra dünyasını dəyişir.

Mükafatları
-----------

"Şərəf nişanı" ordeni (14.02.1961).

medallar.

Yaradıcılığı
------------

40-dan çox kitabın müəllifidir. Yazıçının əsərləri rus, gürcü, ukrayna, belarus, erməni, abxaz dillərinə tərcümə edilmişdir.

Cuqayevin ən sevimli janrı poetik bir roman, mahnı və epik şeirdir. Şairin şeirləri əsasən dağlı-kəndli həyatının təzələnməsi mövzusuna həsr olunmuşdur. Bu mövzunu açmaq üçün Cuqayev tez-tez keçmişin, inqilabdan əvvəlki reallığın və inqilabdan sonra işləyən bir insanın həyatının təzadlı şəkillərinə müraciət edirdi. Eyni zamanda bir çox lirik şeirlər Cuqayevin qələminə aiddir.
Şair kollektivləşmə haqqında da çox yazır. Cuqayeyin "Qılınc" epik şeiri xalq hekayə şeirinin ruhunda yazılmışdır. Bu şeirdə qəhrəmanlıq mahnısı bütün əzəməti ilə təqdim olunur.
Şairin yaradıcılığı dilin saflığı və leksik zənginliyi, ifadənin aydınlığı və beytin sərbəst axını ilə xarakterizə olunur.

Cuqayev uşaq ədəbiyyatına və bədii tərcüməyə də böyük töhfə vermişdir. 
Oset dilinə Aleksandr Puşkinin "Poltava", Taras Şevçenkonun "Katerina" poemalarını və M. İsakovskinin şeirlərini tərcümə etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qriqori Cuqayev". 2021-10-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-18.
2. ↑  "ДЗУГАЕВ ГЕОРГИЙ ХАСАКОЕВИЧ". 2021-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-18.

Mənbə
-----

* Дзугаев Георгий
* В Дзау проведут вечер памяти поэта Георгия Дзугаева[*ölü keçid*]
* Некролог в Литературной газете
**Eyr yarımadası** (*ing.* Eyre Peninsula) — Avstraliyanın cənubunda yerləşən yarımada. Ölkənin ayrıca bir regionu.

Coğrafiyası
-----------

Bius körfəzinin sahili.
Eyr yarımadası Cənubi Avstraliya ştatının ərazisində yerləşir. Şərqdən Spenser körfəzi, qərbdən isə Böyük Avstraliya körfəzi ilə əhatələnir. Şimaldan isə Qoler dağı ilə əhatələnir.

İqlim baxımından qərb rayonları quraq, cənub rayomnları isə mülayimdir. Yay ayları orta temperatur 25—29 °C, daxili rayonlarda 34 °C, qış ayları isə 15—18 °C olur. Noyabrdan aprelə qədər Eyrdə meşə yanğınları müşahisdə edilir.

Yarımada ərazisində Linkoln, Koffin-Bey, Qoler Reynciz milli parkları vardır.

Tarixi
------

Eyr yarımadası hələ qədim zamanlardan avstraliya aborigenlərinin məskəni olmuşdur. Avropalıların burada peyda olması ilə onların sayında azalma müşahidə edilmişdir. Avropalılar burada yollaer salır, yaşayış məskənləri inşa edir, limanlar istifadəyə verirlər. 1850-ci ildə Port Linkolndan 15 şimalda avstraliyada aborigenlər üçün ilk tədris mərkəzi açılır. Bu mərkəz 1984-cü ilə qədər fəaliyyət göstərmişdir. Hazırda aborigenlər 4 yaşayış məntəqəsində cəmləşmişlər: Port Linkoln, Sedyuna, Kunibba və Yalata.

Yarımadanı ilk dəfə hollandiyalı Piter Neyts (*ing.* Peter Nuyts) 1627-ci ildə kəşf etmişdir. 1802-ci ildə isə britaniyalı Metyui Flinders 3 ay ərzində yarımadanın xəritəsini tərtib etmişdir. Elə bu ərəfələrdə [fransız Nikolya-Toma Boden öz araşdıərmasını aparmışdır. 1840—1841-cü illərdə yarımada detallı şəkildə Dedvard con Eyr tərəfindən araşdırılır. Yarımadanın kənd təsərrüfatına yararlı olması ilə əhali buraya axışır.

Əhali
-----

Yarımadanın əsas yaşayış məntəqələri — Port Linkoln (cənub), Port Oqasta və Uayalla (şimal-şərq), Sedyuna (şimal-qərb).

Burada əsasən kənd təsərrüfatı inkişaf etmişdir. Nisbətən quraq şimal rayonlarında taxılçılıq, qoyunçuluq və maldarlıq, cənubda isə üzümçülük və südlük istiqaməTli maldarlıq inkişaf etmişdir. Yarımadadan Yəşim, Dəmir filizi çıxarılır.

Mənbə
-----


Vikianbarda ***Eyr yarımadası*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Yarımadanın xəritəsi  (ing.)
* Short AD, Fotheringham DG & Buckley RC 1986, Coastal Morphodynamics and Holocene Evolution of the Eyre Peninsula Coast, South Australia, Coastal Studies Unit Technical Report No. 86/2, Department of Geography, University of Sydney. Arxivləşdirilib 2008-11-20 at the Wayback Machine  (ing.)
* Short AD, Fotheringham DG & Buckley RC 1986, Morphodynamic, Hazard and Development Impact Assessment of the Eyre Coast Protection District, report prepared for the Coast Protection Board, Adelaid. Arxivləşdirilib 2008-11-20 at the Wayback Machine  (ing.)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Hints & Tips" (ingilis). South Australia. Yorke Peninsula. 2009-01-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-08-14.
2. 1 2  "History & Heritage" (ingilis). South Australia. Yorke Peninsula. 2009-05-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-08-14.
Santa-Katerina ştatı
**Braziliyadakı daşqın (2008)** — təbii fəlakət 2008-ci ilin noyabr ayında bir necə gün ərzində yağan intensiv leysan yağışlarının nəticəsində yaranmışdır. Əsas zərbə Braziliyanın Santa-Katarina ştatına dəymişdir. 26 noyabr tarixində 84 nəfər həlak olmuş, 30 nəfər itkin düşmüş və 54 min nəfər öz evlərini tərl etməli olmuşdur. Fəlakətin böyük olmasının səbəbi güçlü sel olmuşdur. Bu fəlakət zamanı ümumilikdə 60 şəhər zərər çəkmiş, 1,5 milyon insan zərər görmüşdür.. Xilasetmə xidmətinin sözçülərinin sözlərinə nəqliyyat kammunikasiyasının böyük qismi su altında qalmışdır. İnsanlar ərzaq və içməli su baxımdan əziyyət çəkmişlər. Bölgədə fövqəladə vəziyyət elan edilmış, istər mülki istərsə hərbi qüvvələr nəticələri aradan qaldırmağa cəlb edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Escandiuzzi, Fabrício. *Blumenau decreta estado de calamidade pública* Arxivləşdirilib 2018-10-04 at the Wayback Machine. Terra (24/11/08). Página visitada em 24 de novembro de 2008.
2. ↑  Avendano, Jaime. *Prefeito decreta estado de calamidade em Blumenau* Arxivləşdirilib 2018-10-02 at the Wayback Machine. Prefeitura Municipal de Blumenau (24/11/08). Página visitada em 24 de novembro de 2008.
3. ↑  "Ölüm sayı 84 nəfrə çatmışdır". 2022-06-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-16.
4. ↑  "Brazil floods kill at least 45, uproot thousands. ABC News". 2008-12-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-16.
**Kərtənkələyəbənzər ilan** (*lat.* Malpolon monspessulanus) — Zəhərli ilan növü.

Xüsusiyyətləri
--------------

Ümumi uzunluğu 180 sm. Sifəti öndən nisbətən yumrudur. İri ilanlarda qara xətt vardır. Kərtənkələyəbənzər ilan Şimali Afrika, Balkan yarımadasının cənubu, Kiçik Asiya, Cənubi Avropa, Qafqaz, qərbi İran, İsrail, İordaniya və Ərəbistan yarımadasının qərbində yayılmışdışdır.

Həyat tərzi
-----------

Arid və quru daşlı yarımsəhralarda yayılır. Onlara daha tez-tez əsasən üzümlüklərdə, pambıq sahələrində və su kanallarının kənarlarında rast gəlinir. Hətta 1100–1500 m yüksəkliyə qədər qalxa bilir. Qışlamadan marın sonu aprelin əvvələri qayıdır. Əsasən gecə aktiv olur.

Onlar bəzən özlərini qəribə aparır. 1 metr atış edə bilir. Zəhəri çox təhlükəlidir.

Qidalanması
-----------

Onlar əsasən gəmiriçilər, kərtənkələlər və digər ilanlarla qidalanır. Onlar əvvəlcə dişləyir sonra isə şikarını ovlayır.

Çoxalması
---------

Kərtənkələyəbənzər ilanların çütləşmə dövrü apreldən başlayır və mayın sonu iyunun əvvəlinə təsadüf edir. Onlar 5–20 yumurta qoyur. Cavan balalar iyulda yumurtadan çıxır və 22–27 sm uzunluğunda olur.

Yarımnövləri
------------

Kərtənkələyəbənzər ilan iki yarımnövə bölünür (*Malpolon monspessulanus*):

* *M. monspessulanus monspessulanus*
* *M. monspessulanus saharatlanticus*

İstinadlar
----------

1. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.
2. ↑  The Reptile Database: *Malpolon monspessulanus* Arxivləşdirilib 2022-06-20 at the Wayback Machine

Ədəbiyyat
---------

* Arıkan, H. Göçmen, B. Kumlutaş, Y. Alpagut-Keskin, N. Ilgaz, Ç & Yıldız, M. Z. 2008. Electrophoretic characterisation of the venom samples obtained from various Anatolian snakes (Serpentes: Colubridae, Viperidae, Elapidae). North-Western Journal of Zoology 4 (1): 16–28

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Brockhaus |
| Taksonomiya | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2778289793 |
Bu tilsim dizaynı "*Qara fərə*" qrimuarından gəlir.
**Qrimuar** (*fr.* Grimoire) və ya **qrimoriya** (*fr.* Grammaire) — cinləri çağırmaq üçün istifadə olunan sehrli proseduralar (magiya) və ovsunları təsvir etdiyi, ümumiyyətlə cadugərlik reseptlərini tərif etdiyi güman edilən orta əsrlərə aid kitab.

Əksər hallarda, kitabların özündə sehrli qüvvələrin olduğuna inanılır. Buna baxmayaraq, Quran kimi qrimuar hesab edilməyən digər müqəddəs kitabların fövqəltəbii keyfiyyətə xas olduğu fərz edilir. Qrimuar içərisində yazılan mətnlər sadəcə ovsunlar, rituallar, sehrli alətlərin hazırlanma üsulu və sehrli proseduraların həyata keçirilməsi üçün lazım olan komponentlərin siyahısı aiddir.

Qrimuar termini Avropa mənşəlidir və tarix boyu seremonial sehrbazlar tərəfindən istifadə edilib. Buna baxmayaraq, tarixşünas Ouen Devis qeyd edir ki, bu növ kitablara dünyanın hər yerində rast gəlmək olar.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. ↑  Davies (2009:1)
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-03-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-08.
3. ↑  Davies (2009:2–3)
4. ↑  Davies (2009:2–5)
5. ↑  Davies (2009:6–7)

### Ədəbiyyat

* *Devis, Ouen.* Grimoires: A History of Magic Books (ingilis). Oxford University Press USA. 2009. ISBN 9780199204519. OCLC 244766270.

Xarici keçidlər
---------------

* 

* Vikianbar Vikianbarda **Qrimuar** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* Internet Sacred Text Archives: Grimoires  (ing.)
* Digitized Grimoires  (ing.)
* *Reidar Thoralf Christiansen; Pat Shaw Iversen.* Folktales of Norway (ingilis). University of Chicago Press. 1964. səh. 32ff. ISBN 978-0-226-10510-9.
* Scandinavian folklore  (ing.)
**Azil mədəniyyəti** — İspaniyanın şimalında və Fransanın cənubundakı epipaleolit ​​dövrünün arxeoloji mədəniyyəti (və ya texnoloji ənənəsi).

Yəqin ki, Aziliya mədəniyyəti, təxminən 8 min il əvvəl Allerda iqlim fərqliliyi e.ə. dövrünə aiddir və madlen mədəniyyətini izlədi. Arxeoloqların fikrincə, Asil mədəniyyəti madlenin son mərhələsi idi, iqlim istiləşməsi isə bölgədə insanların yaşam tərzində dəyişikliklərə səbəb oldu. Buzların əriməsi qida ehtiyatlarını azaldıb və Madeleine mədəniyyətinin istehsalçılarının yoxsullaşmasına səbəb ola bilər. Nəticədə, Aziliya alətləri və sənəti Buz dövrünün sələflərinə nisbətən daha xam və daha az yayılmışdır və ya tamamilə tamamilə fərqlidir.

Bu mədəniyyətin diaqnostik artefaktları, xüsusən, Azil ucları (yuvarlaq arxaları olan mikrolitlər), kobud düz sümük qarpun və mücərrəd bəzək naxışları olan çınqıllardır. Sonuncu, ən çox Ariz çayının bölgəsində (en:Arize) Fransa Pireneyində yerləşən Mas-d'Azil mədəniyyət abidəsindədir. Bu çınqıllardan 145-i İsveçrənin Birsmatten-Eremitaj abidəsindən tanınır. Madlen mədəniyyətinin son mərhələsi ilə müqayisədə mikrolitlərin sayı artmışdır.

* 
* 
* 
* 

Azil mədəniyyəti Avropanın digər erkən Mezolit mədəniyyətləri ilə, məsələn, Şimali Avropanın Tyonqer mədəniyyəti və ya Avropanın şimal-şərqindəki Svider mədəniyyət, Sovter və Fransa, Belçika və İsveçrənin bir sıra bölgələrində, Danimarkada və Şərqi Britaniyada Maqlemoze mədəniyyəti ilə birlikdə idi.

Mövcudluğunun son mərhələsində qonşu tardenuaz mədəniyyətinin güclü təsiri olmuşdur ki, bu da Xolkolit dövrünə yaxın bir çox qərb bölgəsində meydana çıxan Neolitin    başlanğıcına qədər çox sayda həndəsi mikrolitin mövcudluğunda özünü büruzə verdi.

Azil mədəniyyətinə çox bənzəyən mədəniyyətlər Aralıq dənizi İspaniyasında və Portuqaliyanın cənubunda rast gəlinmişdir. Bu mədəniyyətin sümük məhsulları olmadığı üçün şərti olaraq "İberiya mikrolaminar mikrolitizmi" adlandırılır. Onun varisi tardenuaz mədəniyyətinə uyğun "həndəsi mikrolitizm" oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Beloit College Museums: Museums of Beloit College". 2001-04-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-11.
2. ↑  A. Moure, *El origen del hombre, 1999. ISBN 84-7679-127-5*
3. ↑  F. Jordá Cerdá et al, *Historia de España 1: Prehistoria*, 1989. ISBN 84-249-1015-X
4. ↑  X. Peñalver, *Euskal Herria en la Prehistoria*, 1996. ISBN 84-89077-58-4

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Universalis · İsveçrə tarixi |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2780156443 |
**Skafandr və kəpənək** (*fr.* Le scaphandre et le papillon) — amerikalı rejissor Culian Şnabel tərəfindən Jan-Dominik Bobinin eyniadlı hekayəsi əsasında çəkilən və ilk nümayişi 23 may 2007-ci ildə baş tutan fransız filmi. Ən yaxşı rejissor işinə görə 2007-ci il Kann kinofestivalının mükafatçısı.

Məzmun
------

Film "Elle" jurnalının redaktoru Jan-Dominik Bobinin real həyatından götürülmüşdür. 8 dekabr 1995-ci ildə 42 yaşlı Bobi insult keçirir. Komadan ayılanda heç bir bədən üzvünü hərəkət etdirə bilmdəyinin, həmçinin danışmaq qabiliyyətini itirdiyinin fərqinə varır. Tərpədə bildiyi yeganə organı, sol göz qapağıdır. Bu sayədə asan suallara "hə", "yox" cavablarını verə bilir. Bu, ətraf mühitlə yeganə bağlantısıdır. Ünsiyyət və danışıq terapevti Bobinin daha yaxşı ünsiyyət qura bilməsi üçün, hərfləri fransız dilindəki işlənmə tezliyinə görə sıralayır (E, L, A, O, I, N, S, D və s.) və yüksək səslə oxyur. Düzgün hərflər gələndə Bobi göz qırpmalı idi. Bu üsulu istifadə edərək Bobi filmlə eynı addakı kitabı yazır. Bu yolla kitabın yazılması üçün Bobinin təxminən 200 min dəfə göz qırpdığı təxmin edilir. Bir sözün yazılma vaxtı 2 dəqiqə olub. Kitab 1997-ci ildə işıq üzü görüb və ilk həftədə 150 min nüsxəsi satılıb. Bobi kitabın işıq üzü görməsindən iki gün sonra dünyasını dəyişir.

Filmin adı Bobinin öz bədənində həbs olmasını və azadlıq cəhdlərini simvolizə edir. Bobi yuxularında özünü bədənini simvolizə edən bu geyimin içində görür. Hərəkət edə bilmir və skafandr ilə birlikdə dərinliklərə batır. Bağırır, çırpınır, ancaq heç kim səsini eşitmir, eşidə bilməz. Kəpənək isə azadlığın, bədəni cüzi də olsa tərpənməyən bir insanın içində yaşamağa davam edən insanlığın simvoludur. Kitabı yazmaq üçün göz qırpması, kəpənəyin uçmaq üçün qanadlarını çırpmasına bənzəyir.

Mükafatları
-----------

* Ən yaxşı rejissor işinə görə 2007-ci il Kann kinofestivalının mükafatçısı.
* 2007-ci ildə "Ən yaxşı əcnəbi film" nominasiyasında ABŞ kino tənqidçiləri Milli Şurasının mükafatı.
* Əcnəbi dildə ən yaxşı film üçün "Qızıl qlobus" mükafatı.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi veb-saytı Arxivləşdirilib 2010-07-17 at the Wayback Machine
* Rəsmi veb-saytı Arxivləşdirilib 2011-02-02 at the Wayback Machine  (fr.)
* *The Diving Bell and the Butterfly* — Internet Movie Database saytında.



1. ↑  .
2. 1 2 3  .
3. 1 2  *Cakarel E.* MUBI (ing.). 2007.
4. ↑  .
5. ↑  .
6. ↑  .
7. ↑  The American Film Institute Catalog of Motion Pictures.
8. ↑  Unifrance. 1949.
**Brezno** (slovak. Brezno, *alm.* Bries(en)‎, mac. Breznóbánya) — Slovakiyanın mərkəzində, Filiz dağlarının yamaclarında və Qron çayının sahilində yerləşir. Əhalisi 23 min nəfərə yaxındır.

Tarix
-----

Brezno haqqda ilk məlumatlar 1265-ci ildə, macar kralı IV Belanın səlnaməsində qiymətli metall hasil edən mədənçi şəhəri "Berezun" adı ilə qeyd edilmişdi. 1380-ci ildə Brezno şəhər statusu almışdı. XVII əsrdə şəhər ətrafında ağac istehsalına başlanılmışdı, bu da Ştiriyadan olan mühacirlərin bu əraziyə köçməyə bir stimul yaratmışdı. Breznonun yaxınlığında yerləşən Qronetsdə isə metallurgiya zavodu inşa olunmuşdu və bundan sonra bölgə sürətlə inkişaf etməyə başlamışdı. 1650-ci ildə III Ferdinand Breznoya azad kral şəhəri statusu vermişdi.

### Şəhər rayonları

Brezno şəhəri bir neçə hissəyə bölünür: Brezno, Mazornikovo, Buyakovo, Predne Halnı, Zadne Halnı, Rohozna, Podkorenyova.

Əhali
-----

Əhali sayı 2012: 21 161 nəfər

Əhalinin etnik mənsubiyyəti 2001: Slovaklar 92,8%, Macarlar 0,2%, Çexlər 0,8%, Qaraçılar 4,6%, digərlər 1,6%.

Əhalinin konfessional mənsubiyyəti: Roma-katolikləri 68,89%, Yevangelik kilsəsi v.d. 8,47%, Yunan-katolikləri 0,98%, İyeqova birliyi 0,53%

### Təhsil

İbtidai məktəblər:

* + ZŠ s MŠ Pionierska 2
	+ Karola Rapoša — Pionierska 4
	+ ZŠ s MŠ Mazorníkovo

Orta məktəblər:

* + Gymnázium Jána Chalupku
	+ Hotelová akadémia
	+ Obchodná akadémia

Xüsusi ibtidai məktəblər:

* + ZUŠ Brezno
	+ ŠZŠ Brezno, Mládežnícka 3

Partnyor şəhərlər
-----------------

* Yunanıstan Yunanıstan Aqria
* Polşa Polşa Tsexanuv
* Serbiya Serbiya Çaçak
* Fransa Fransa Meudon
* Rumıniya Rumıniya Nadlak
* Çexiya Çexiya Novı Budjov

Xarici keçidlər
---------------

* Oficiálna stránka
* Horehronie Arxivləşdirilib 2020-07-01 at the Wayback Machine
* Územný plán mesta Brezno

İstinadlar
----------

1. ↑  The 2021 Population and Housing Census. Bratislava: Statistical Office of the Slovak Republic.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-01-26.
**Dırqoyu** — iki hissəli yallı havası. 

Dırqoyu "qırqovul" sözünün təhrif olunmuş formasıdır. Burada qanadı qırılmış quşun obrazı əks olunduğundan rəqs süjetli yallılardan sayılır. İkinci adı "qaleyi" olan bu yallıya "siyaqutu" da deyirlər. Lakin "siyaqutu" rəqsin 2-ci hissəsinin adıdır. Bu hissə Şərurda ayrıca bir yallı kimi də (bir hissəli) ifa edilir. Yallının melodik dili də bu baxımdan fərqlidir. Belə ki, rəqsin 1-ci hissəsi "bayatı-qacar" muğamında, 2-ci hissəsi isə "şur" muğamında səslənir.

Rəqsin süjet xəttinə əsasən, quş qanadı sındığından uça bilmir, lakin buna baxmayaraq tez-tez onu qaldıraraq hərəkətə gətirmək istəyir. Quşun uçmaq istəyi, yaşamaq həvəsi rəqsin xoreoqrafik quruluşunda çox dolğun şəkildə öz əksini tapmışdır. "Dırqoyu"nun musiqi məzmunu, tempi, xüsusilə də ritmi rəqsin süjetini o qədər düzgün açıqlayır ki, yallını izləyən hər kəs istər-istəməz təsirlənərək quşun bu əlacsız vəziyyətinə acıyır. Rəqs həm kollektiv şəkildə "yallı" kimi, həm də "solo" ifadə süjetli oyun-tamaşa formasında ifa edilir. 

Tanınmış Azərbaycan rəqqasəsi Əminə Dilbazi bu rəqsdəki bəzi hərəkətləri sonradan "Turacı" rəqsində də istifadə etmişdir.
**Siçanın həssaslığı**  (ing. mouse sensitivity, ru. чувствительность мыши) — siçanın hərəkəti ilə kursorun ekranda hərəkəti arasındakı əlaqənin xarakteristikası; həssaslıq böyük olduqda siçanın səthdə yerdəyişmə vahidinə göstəricinin ekranda daha böyük yerdəyişməsi uyğun olur. Siçanın həssaslığını korreksiya etməyin və ya artırıb-azaltmağın iki üsulu var: sadəcə, lazım olan həssaslığa malik siçan seçmək; tətbiq olunan siçan proqramı və ya drayveri vasitəsilə tənzimləmə. Yüksək həssaslıq dəqiq işlər üçün yaxşıdır, məsələn, CAD/CAM (avtomatlaşdırılmış layihələşdirmə və istehsalat) proqramları və qrafik proqramlarda; aşağı həssaslıq isə ekranda sürətlə hərəkətin vacib olduğu hallar üçün və kursorun, adətən, menyu komandasını seçmək və ya mətni seçdirmək üçün istifadə olunduğu mətn prosessorları və elektron cədvəllər kimi proqramlar üçün yaxşı olur.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
**Brayton** — İngiltərədə kurort şəhər.

Ümumi məlumat
-------------

Braytonda 200 il öncə kiçik balıqçı qəsəbəsi var idi. 1754-cü ildə doktor Riçard Rassel həmin ərazidə dəniz suyunun müalicəvi xüsusiyyətini aşkar etmiş və onu populyarlaşdırmağa başlamışdı. Bir neçə il sonra gənc Uels şahzadəsinin Braytona gəlişi ilə əlaqədar burada şahzadə üçün saray inşa edilmişdir. Həmin saray indiyədək qorunub saxlanılır. Şahzadənin ardınca ingilis zadəganlarının bu yerlərə axım ilə əlaqədar ərazidə dəbdəbəli mülklərin, mehmanxanaların tikintisinə başlanılmışdı. Beləliklə, Brayton Böyük Britaniyanın ən dəbdə olan kurortuna çevrilmişdi. Bu kurort ərazisində çimərlik, otellər, restoranlar müxtəlif əyləncə mərkəzləri fəaliyyət göstərir. Kurortda yeni, hündür mərtəbəli - göydələn otellərin tikintisi aparılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  United Kingdom Census 2001.
2. ↑  Məmmədov.C.A, Soltanova.H.B, Rəhimov.S.H Beynəlxalq turizmin coğrafiyası, Bakı 2002

Xarici keçidlər
---------------

* БРАЙТОН

Həmçini bax
-----------

* İngiltərə
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Vaqif Vəliyev.

**Vəliyev Vaqif Əli oğlu** (31 dekabr 1924, Pirili, Qazax qəzası – 19 sentyabr 1998, Bakı) — ədəbiyyatşünas, 1962-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, filologiya elmləri doktoru (1972), professor (1976). Ülviyyə Hacıbəyovanın (Vəliyeva) atası, Soltan Hacıbəyovun qudası, İsmayıl Hacıbəyovun qaynatasıdır. Pirili kəndindəndir, Qazax rayonununda anadan olub.

Həyatı
------

Vaqif Vəliyev 1924-cü il dekabrın 31-də Qazax qəzasının Pirili kəndində doğulmuşdur. Qazax şəhər 1 saylı orta məktəbində təhsil almışdır (1932-1941). Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan KP MK Qazax rayon Partiya Komitəsində texniki katib kimi başlamışdır (1941). Sovet Ordusu sıralarında xidmət etmişdir (1943-1949), ADU-nun filologiya fakültəsində təhsilini davam etdirmişdir (1949-1954). Orada aspiranturaya daxil olmuş, "Səməd Vurğunun poemaları" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmiş (1957), Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi kafedrasında müəllim, baş müəllim, dosent vəzifələrində işləmişdir (1958-ci ildən). "Azərbaycan folkloru janrları" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmiş (1972), 1976-cı ildən həmin kafedranın professoru kimi fəaliyyət göstərmişdir. Dövri mətbuatda şifahi xalq ədəbiyyatı problemlərinə dair vaxtaşırı məqalələri çıxmışdır. "Ayrım bəzəmələri" (1983) və "Bayatılar" (1985) kitablarını toplayıb tərtib etmişdir.

1998-ci il sentyabrın 19-da vəfat etmişdir.

Əsərləri
--------

* 1.Azərbaycan xalq dastanları. Bakı: ADU-nun nəşriyyatı, 1968,
* 2.Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatı. Bakı: ADU-nun nəşriyyatı, 1970, 439 səh.
* 3.Azərbaycan qəhrəmanlıq dastanları. Bakı: ADU-nun nəşriyyatı, 1980, 76 səh.
* 4.Qaynar söz çeşməsi. Bakı: Yazıçı, 1981, 150 səh.
* 5.Azərbaycan folkloru. Bakı: Maarif, 1985, 411 səh.

İstinadlar
----------
**Çiçi xan** və ya **Çiçi Tanhu** (v. e.ə. 35) — Qərbi Hun İmperiyasının qurucusu və ilk və son xaqanı. Sülü Çiançünun oğlu, Huxanye xanın atabir qardaşıdır (Çiçinin anası Türk (Hun), Huxanyenin anası isə çinli idi). Qardaşı Huxanyenin Vətənə xəyanət edib Hun İmperiyasının Çinə tabe olduğunu bildirəndən sonra ona qarşı çıxmış və Dövlətin qərbini müstəqil idarə etməyə başlamışdır. Birinci Talas Savaşında Çinlilərə uduzmuş, daha sonra Çinlilər və xain hunlar (Huxanye və ona tabe olanlar) tərəfindən öldürülmüşdür.

Həyatı
------

Çiçi Xaqan (Çiçi Xan) — eramızdan əvvəl 56-36-cı illər arasında xanlıq etmiş türk hökmdarıdır. O, Çin mənbələrində adı Hu-tu Vu-ssu (və ya Deqrotun dediyi kimi Hun-tunqa-su) kimi qeyd olunan Hun şahzadəsidir. O, türk tarixinin dərinliklərində böyük idealları olan qəhrəmanlardandır. Türklərə qərbi öyrədən, Avropanın qapılarını açan Böyük Hun xanıdır. Qardaşı Huxanye, dövlətin çətin şəraitini əsas gətirərək Çinin suverenliyinə keçmək istəyəndə; Çiçi Yabqu başqa bir xalqın himayəsi altına düşməkdən imtina etdi və qardaşının hakimiyyətini tanımadı.

Çiçi eramızdan əvvəl 49-cu ildə "ikinci Mete" kimi davranmağa başladı. Qardaşı Huxanye Çinə tabe olduqdan sonra Çiçi qərbə üz tutdu. Çiçi Yabqu eramızdan əvvəl 54-cü ildə Çu-Talas tayfaları arasında özünə bağlı tayfaları qərbə çəkərək müstəqilliyini elan etdi. Çiçinin rəhbərlik etdiyi Qərbi Hun Dövləti Çu-Talas hövzəsində divarlarla əhatə olunmuş yeni paytaxt şəhəri qurdu və eramızdan əvvəl 36-cı ilə qədər müstəqilliyini qorudu.Lakin Çiçi Yabqunun qurduğu Qərbi Hun Dövləti Çindən gələn təzyiqlərlə uzun sürmədi. Çiçi Talas çayı boyunca qurduğu şəhərdə izdihamlı Çin ordularının mühasirəsinə məruz qaldı. Sahə döyüşlərinə və döyüşlərə öyrəşmiş hun ordusu eramızdan əvvəl 35-ci ildə qalanın müdafiəsində uğur qazana bilmədi və Çin ordusu tərəfindən darmadağın edildi. Qərbdəki Hun dövləti müharibədə məhv edildi. Çiçi Yabqunun çinlilərlə döyüşə getməzdən əvvəl əsgərlərini həvəsləndirmək üçün etdiyi çıxış türk tarixində unudulmamış və mənbələrdə öz yerini tutmuşdur. Eramızdan əvvəl 35-ci ildə gedən bu müharibədə qadın və uşaqların da olduğu 1518 nəfər Çiçi Kağanla birlikdə döyüşərək həyatını itirdi.

Məşhur sözləri
--------------

* *Çinə tabe olmayacağıq! Çünki Türklər ta qədim zamanlardan bəri güclü olmağı təqdir edər, düşmənə tabe olmağı təhqir bilirlər. Təslim olmadığımız, savaşçı süvarilərimiz olduğu üçün adı ilə dünyanı titrədən xalq olduq. Biz ölsək də qəhrəmanlığımızın şöhrəti qalacaq. Övladlarımız da, nəvələrimiz də digər qövmlərə başçılıq edəcəklər!*
* *Bu Vətən, bizə atalarımızdan miras qalan müqəddəs torpaqlardır. Şərəfsiz bir həyat üçün qurban verilməz!*

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
**Nadirqulu bəy** – Qarabağın tanınmış bəyi, Çəmənli oymağının yüzbaşısı. Hatəmxan ağanın oğlu.

Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Çəmənli oymağı və Hatəmxan ağa nəsli. I kitab. Bakı, 2016
 Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Hatəmxan ağa nəslinin tarixi şəxsiyyətləri. Bakı, 2015

Həyatı
------

Nadirqulu bəy XVIII əsrin 60-cı illərində Çəmənli oymağında anadan olmuşdur. Hatəmxan ağadan sonra Çəmənli oymağının yüzbaşısı olmuş, fars və rus dillərini bilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Dövlət Tarixi Arxivində saxlanılan 1823 ilə aid Qarabağ əyalətinin siyahıya alınması sənədində Çəmənli oymağının yüzbaşısı Nadirqulu bəyin ictimai həyatdakı mövqeyi, dövlət vergisindən azad edilməsi barədə məlumat yazılmışdır.

Nadirqulu bəy təxminən 1848 ildə vəfat etmişdir.

Nadirqulu bəyin Yusif bəy, Hatəmxan bəy, Kazım bəy adlı üç oğlu olmuşdur.

Tanınmış maarif xadimləri Məmməd Murtuza bəy oğlu Məmmədov, Dilbər Murtuza bəy qızı Məmmədova ata tərəfdən Yusif bəyin nəticələri, Nadirqulu bəyin kötücələridirlər.

AMEA-nın müxbir üzvü, fəlsəfə elmləri doktoru, professor Zakir Məmmədovun anası Hüsnü xanım Yusif bəyin nəticəsi, Nadirqulu bəyin kötücəsidir.

Tədqiqatçı-jurnalist Orxan Zakiroğlu (Baharlı) Nadirqulu bəyin nəslindəndir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Çəmənli oymağının Hatəmxan ağa nəsli. "Bütöv Azərbaycan" qəzeti, 26 – 30 sentyabr 2012-ci il, № 33 (165)

Mənbə
-----

* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Çəmənli oymağının Hatəmxan ağa nəsli. "Bütöv Azərbaycan" qəzeti, 26 – 30 sentyabr 2012-ci il, № 33 (165)
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Hatəmxan ağa nəslinin tarixi şəxsiyyətləri. Bakı, 2015
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Çəmənli oymağı və Hatəmxan ağa nəsli. I kitab. Bakı, 2016

Həmçinin bax
------------

* Çəmənli oymağı
* Ağdam rayonunun Çəmənli kəndi
* Məmmədbəyli soyu
**Yeni Şotlandiya yarımadası** (*ing.* Nova Scotia peninsula) — Kanadanın cənub-şərqində yerləşən yarımada.

Yeni Şotlandiya

Coğrafiya
---------

Yarımadanın ərazisinin böyük qismi Yeni Şotlandiya vilayəti ərazisində yerləşir. Yarımadanın uzunluğu 430 km, eni isı 130 km. Şərqdə ensiz Kanso boğazı yarımadanı Keyp-Breton adasından ayırır. Şimaldan Nortamberlend boğazı Şahzadə Eduard Adasından ayırlr. Cənubdan və cənub-şərqdən Atlantik okeanın suları ilə yuyulur. Qərbdən Men körfəzi, şimal-qərbdən Fandi körfəzi ilə əhatələnir. Materiklə Şiqnekto bərzəxi ilə birləşir.

Cənub və cənub-şərqdən sahilləri olduqca parçalıdır və fiordlarla zəngindir. Körfəzləri: Fandi, Maynas, Şiqnekto, Sent-Corc, Kantri, İndian, Musquodoboit. Buxtaları: Annapolis, Şedabakto, Marqarets, Maxoun, Meduey, Cordan, Sent-Meris, Kobekuit. Sahil xəttinin uzunluğu 7579 km-dir. Sahil sularında 3809 kiçik ada vardır.

Çayları: Annapolis, Mersey, Meduey, Biber, Mus, Şubenakadi. Gölləri: Rossinol, Kecimkucim, Paradaiz, Malqreyv. 
İri şəhərləri: Qalifaks və Dartmunt.
Ucqar nöqtələri: şimal-şərqdə — Corc burnu, şərqdə — Kanso burnu, cənubda — Bakarro.

Geologiya
---------

Yarımada qneys, qranit və qumlarla örtülüdür.
Əsas faydalı qazıntıları: Daş kömür, Daş duz, gips. Şelf ərazisində neft və qaz çıxarılır.

İqlimi
------

İqlimi yumşaqdır. İl ərzində 1200 mm yağıntı düşür. İynəyarpaqlı və enliyarpaqlı meşələrə sahibdir.

Qorunması
---------

Yarımada ərazisində Kecimkucik Milli parkı yerləşir. Üstəlik vilayət əhəmiyyətli Keyp-Çiqnekto, Arisaiq (*ing.* Arisaig Provincial Park), Beyfild-Biç (*ing.* Bayfield Beach Provincial Park), Biver-Mauntin (*ing.* Beaver Mountain Provincial Park), Pomket-Biç (*ing.* Pomquet Beach Provincial Park), Keyp-Şiqnekto parkları. Təbiət qoruqları: Тоbеаtik, Makqill-Leyk, Klod-Leyk.

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Yeni Şotlandiyanın coğrafi ensiklopediyası". 2022-07-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-04.
2. ↑  "Böyük Fiordlar". 2011-10-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-04.
3. ↑  "The Canadian Encyclopedia. Nova Scotia". 2011-03-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-04.
4. ↑  "Yeni Şotlandiya (yarımada)". 2022-04-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-04.
5. ↑  Encyclopedia Canadiana, Grolier of Canada Limited, Toronto Ottawa Montreal, 1967, Volume 7, p.393
**Belarus Konstitusiya Məhkəməsi** (*belar.* Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь) — Belarusun konstitusiyanın şərhi və qanunların konstitusiyaya uyğunluğu məsələlərini həll edən səlahiyyətli orqanı. 1994-cü ildə qurulmuşdur. Məhkəmənin funksiyası konstitusiya ilə əlaqədar məsələlərdə ədaləti təmin etməkdir. Məhkəmə, həmçinin, milli qanunvericiliyin konstitusiya ilə ziddiyyəti məsələlərini həll edir. Qanunvericiliyə əsasən, Konstitusiya Məhkəməsi hər biri ali hüquq təhsilli 12 hakimdən ibarətdir. Altı hakim Prezident, digər altı hakim isə Respublika Şurası tərəfindən təyin edilir. Təyinat üsulundan asılı olmayaraq, hakimlər 11 il müddətinə səlahiyyətlərini icra edirlər.

Xarici keçidlər
---------------

* kc.gov.by/en/main.aspx — Belarus Konstitusiya Məhkəməsinin rəsmi saytı
* BMT-nin İnsan hüquqları Komitəsi Pastuxov Belarusa qarşı işində 1997-ci ildə Konstitusiya Məhkəməsinin hakimlərindən birinin buraxılması haqqında məsələyə baxır.