recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Marat Allahverdi oğlu Allahverdiyev** (18 may 1941, Bakı – 24 oktyabr 2015) — azərbaycanlı dövlət və siyasi xadim, 1990–1995-ci illərdə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı

Həyatı
------

Marat Allahverdiyev 1941-ci il mayın 18-də Bakı şəhərində anadan olub. Azərbaycan Politexnik Universitetini bitirib.

### Ailəsi

3 övladı, 6 nəvəsi var. Azərbaycan Milli Məclisinin VI çağırış üzvü Elnur Allahverdiyevin atasıdır.

Fəaliyyəti
----------

### Əmək fəaliyyəti

Tikinti sahə rəisliyindən başlayaraq Bakı şəhər komitəsində tikinti instruktoru, dəmir-beton zavodunun direktoru, Azərbaycan Rabitə Nazirliyi rabitə montaj-tikinti trestinin rəhbəri, sonralar Mətbuat və İnformasiya Nazirliyinə çevrilən Azərbaycan Respublikası Dövlət Poliqrafiya və Kitab Ticarəti İşləri Komitəsinin sədr müavini, sədri, məşhur "Bərpaçı" mərkəzinin rəisi, Azərbaycan Mədəniyyət nazirinin müavini, Respublika Xalq Nəzarət Komitəsi sədrinin birinci müavini, Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Nəzarət İnspeksiyasının sədri vəzifələrində çalışıb.

### Siyasi fəaliyyəti

1990–1995-ci illərdə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir.

### Elmi fəaliyyəti

Beynəlxalq İctimai Telekommunikasiya Akademiyasının üzvü, akademik, texniki elmlər doktoru olub.

Təltifləri
----------

20 may 1990-ci ildə Zaqafqaziya müsəlmanları Ruhani idarəsi və onun qazilər şurasının qərarı, Allahşükür Paşazadənin imzası ilə 1984-1990-ci illərdə 30 qədər məscid o cümlədən "Təzə-Pir", "Əjdərbəy", "Maştağa", "Mərdəkan", "Bibi-heybət", "Türbə", bir sıra pirlər, ovdanlar, bulaqlar, Mir Mövsüm Ağanın məzarının abadlaşdırılması, H.Z.Tağıyevin, Hacı Qurbani məqbərəsi və sair bərpa işlərinə yardım etdiyinə görə təşəkkür edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Marat Allahverdiyev". 2021-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-06.
2. ↑  "Bir-birimizin həm naziri, həm də işçisi olmuşuq…". 2023-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-06.
"Yuliy Sivilisin sui-qəsdi", Rembrandtın əsəri (1661).
**Batavi üsyanı** — e.ə 70-ci ildə german tayfası batavların Yuliy Sivilisin rəhbərliyi ilə Roma imperiyasına qarşı üsyanı.

Əvvəlcə Sivilis (Qalboy tərəfindən həbsdən azad edildi) yalnız Vitelliusa qarşı üsyan etdiyini və ümumiyyətlə Roma hakimiyyətinə qarşı olmadığını bildirdi. Mümkündür ki, o, Vitelliusun devrilməsini xəyal edən Vespasianın tərəfdarları ilə birlikdə çıxış etdi. Tezliklə o, öz üsyanına kanninefatları və frizalıları da cəlb etdi.

Reyn üzərində yerləşən Roma donanmasına mülki vətəndaşlar hücum etdi. Batavi mənşəli dənizçilər onun tərəfinə keçdilər, romalılar öldürüldü və 24 gəmidən ibarət bütün donanma onun əlinə keçdi. Tezliklə Reynin sağ sahilindəki üsyana Alman tayfaları qatıldı. Romalılar məğlubiyyətə uğramağa başladılar.

Bataviyalılar və müttəfiqləri Veteranı mühasirəyə aldıqda, Vətəndaş orada olan iki legiondan Vespasyana and içməsini tələb etdi. Ancaq tezliklə Alman legionlarının Vespasian imperatoru elan etməsi xəbəri gəldi. Sonra Mülki əsl məqsədinin Almanların Roma hakimiyyətindən azad edilməsi olduğunu açıqladı.

İstinadlar
----------
**Yarımmikroanaliz** — az miqdarda (10–50 mq) götürülən bərk maddənin (və ya 0.1–5 ml məhlulun) vəsfi və miqdari kimyəvi analiz əməliyyatları. Yarımmikroanalizdə maddə makroanaliz üçün tələb olunandan 20–25 dəfə az götürülür (onun minimal miqdarı 0.01 mq olmalıdır). Makroanalizin nəzəri əsası və bütün iş sistemi, eləcə də elementləri bir-birindən ayırma və təyinetmə ardıcıllığı yarımmikroanalizdə eyniylə saxlanılır. Yarımmikroanalizdə elementləri yarımmikroüsulla ayırdıqdan sonra onların mikrokristalloskopik və damcı üsulları ilə təyini daha yaxşı nəticə verir. Yarımmikroanalizdə analiz adətən çəki üsulu ilə deyil, hər hansı fiziki-kimyəvi üsulla başa çatdırılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә]. V ҹилд: Италија—Куба. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1981. С. 87.
**Qurban Hüseyn oğlu Namazəliyev** (17 noyabr 1947, Horadiz, Qaryagin rayonu, Azərbaycan SSR – 20 noyabr 1991, Qarakənd, Xocavənd rayonu, Azərbaycan SSR) — Azərbaycan Respublikası Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Nazirinin birinci müavini (1991), Qarakənd faciəsinin şəhidi.

Həyatı
------

Qurban Hüseyn oğlu 17 noyabr 1947-ci ildə Füzuli rayonunun Horadiz kəndində anadan olub. 1954–1965-ci illərdə orta məktəbdə təhsil almış, Azərbaycan Politexnik İnstitutunu 1971-ci ildə bitirdikdən sonra Bakı şəhəri 4 №-li tikinti trestində mühəndis, usta, sahə rəisi və baş mühəndis vəzifəsində çalışmağa başlamışdır. Nazirlər Sovetində tikinti şöbəsində işləmişdir. 5 il Naftalan şəhər sovetinin sədri vəzifəsini icra etmişdir. 1991-ci il avqust ayından Azərbaycan Respublikası Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Nazirinin birinci müavini təyin edilmişdir.

1991-ci il 20 noyabrda Qarakəndə uçan Mİ-8 vertolyotu vurulmuş və respublikanın bir sıra məsul şəxsləri: Tofiq İsmayılov – dövlət katibi, Məhəmməd Əsədov – Daxili İşlər Naziri, İsmət Qayıbov – Azərbaycan Respublikasının Baş Prokuroru və digər şəxslərlə bərabər Qurban Namazalıyev də şəhid olmuşdur. Bakıda Fəxri Xiyabanda dəfn edilib.

Ailəsi
------

Qurban Namazalıyev Xurşud xanımla ailə qurmuşdur. Ruslan adlı oğlu, Leyla və Nigar adlı qızları vardır.

Həmçinin bax
------------

* Qurban Namazəliyev küçəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikası Xatirə Kitabı, XI cild, M, N (Mu...-N.). Bakı: Respublika Xatirə Kitabı redaksiyası. 2011. səh. səh.334. ISBN A-49.

| ⛭Qarakənd faciəsində həlak olanlar |
| --- |
| Azərbaycanınyüksək vəzifəli şəxsləri | Tofiq İsmayılov   • İsmət Qayıbov  • Məhəmməd Əsədov  • Osman Mirzəyev  • Vaqif Cəfərov  • Vəli Məmmədov  • Zülfü Hacıyev  • Rafiq Məmmədov  • Qurban Namazəliyev  • İqor Plavskiy  • Vladimir Kovalyov  • Sergey İvanov  • Nikolay Jinkin |  |
| Rusiya və Qazaxıstandangəlmiş hərbçi və müşahidəçilər | Saylau Serikov  • Mixail Lukaşov  • Oleq Koçerev |
| Jurnalistlər | Alı Mustafayev  • Arif Hüseynzadə  • Fəxrəddin Şahbazov |
| Vertolyotun heyəti | Vyaçeslav Kotov  • Gennadiy Domov  • Dmitri Yarovenko |
**Bağa Tarxan** (?- 13.4.744) — Türgiş xaqanlığının hökmdarı.

Həyatı
------

Bağa Tarxan əvvəlcə sarı türgişlərin başçısı idi. Kül Çör kimi tanınırdı. Çumuğun tayfasının başçısı idi. Tarix səhnəsinə ilk dəfə 721-ci ildə çıxmışdır. Qəsr əl-Bahil mühasirəsində müvəffəqiyyətsiz olsa da, 729-cu ildə Kəmərcə mühasirəsində iştirak etmişdi. Daha sonra 737-ci ildə Xaristan döyüşündəki Sulukun məğlubiyyəti ona hakimiyyəti öz əlinə almaq üçün motivasiya verdi.

738-ci ildə əyanlardan başqa biri olan Tumutu ilə əlbir olaraq Suluk xanı öldürtdürdü. Onun bayrağı altına Fərqanə və Daşkənd hakimləri toplanmışdılar. Çin hakimlərindən bəziləri də ona söz vermişdilər. O, Balxaş gölü sahilində Çin sərkərdəsi Qao Qaoyunla görüşdü. Suluk xaqanın oğulları Qut Çor Xaqan və Ton Apa Yabqunun başçılıq etdiyi qara türgişlər məğlub oldular.

Hakimiyyəti
-----------

Özünü xaqan elan edən Bağa Tarxan hakimiyyətə Çinin köməyi ilə gəlsə də, 2 il sonra Çin nümayəndəsi Aşina Sini öldürmüşdü. Bu isə Çin sərkərdəsi Fumenq Linqçanı qəzəbləndirdi və tezliklə hücuma məruz qalan Bağa Tarxan öldürüldü.

İstinadlar
----------

1. ↑  Grousset, René (1970). The Empire of the Steppes: A History of Central Asia. New Brunswick, NJ: Rutgers University Press. ISBN 0-8135-1304-9, səh 115
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-01-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-10-05.
3. ↑  Skaff, Jonathan Karam (2012). Sui-Tang China and Its Turko-Mongol Neighbors: Culture, Power, and Connections, 580–800. Oxford University Press
**Qusar gülxətmisi** (*lat.* Alcea kusjariensis) — bitkilər aləminin əməköməciçiçəklilər dəstəsinin əməköməcikimilər fəsiləsinin gülxətmi cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilmək təhlükəsində olanlar" kateqoriyasına aiddir – EN B1ab(v) +B2ab(v). Qafqazın nadir, endemik növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Ulduzşəkilli tükcüklərlə sıx tüklənmiş, çoxillik ot bitkisidir. Gövdəsi 50(18)-100, nadir hallarda 150 sm hündürlükdədir. Yarpaqları uzun saplaqlı, yarpaq ayalarının üst tərəfi yaşıl, çökək damarcıqlara görə bir qədər qarışıq, alt tərəf, xüsusən cavan yarpaqlarda, çox tükcüklü olduğuna görə bozarmış haldadır. Çiçəkləri uzun halda düzülmüş çiçək qrupunda, tək-təkdir. Kasacıq 18-22 mm uzunluğunda olur. Tac 30-58 mm uzunluğunda, parlaq-sarı rəngdədir. Meyvəsinin diametri 20 mm-dək, 18-34 qanadlı meyvəciklərdən ibarətdir, arxa və yan orta hissədən çox tükcüklü olur.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə və meyvəgətirmə dövrü iyun-avqust-oktyabr aylarına təsadüf edir. Toxum çoxalır,orta dağ qurşağında, quru gilli, daşlı-əhəngli yamaclarda rast gəlinir, kserofit, işıqsevən, istisevən, quraqlığa davamlıdır. Dekorativ və dərman bitkisidir.

Yayılması
---------

Böyük Qafqazın Quba sahəsi (Qusar rayonu-Qusar şəhəri ətrafı; Quba rayonu-Quba şəhəri ətrafı, Afurca kəndi ətrafı, Təngəaltı; Altıağac ətrafı) və şərq hissəsi (Şamaxı rayonu – Mərəzə qəsəbəsi, Şərədil və Nağaraxana kəndlərinin ətrafı); Samur-Dəvəçi və Xəzəryanı ovalığı. Meşə talalarında, kolluqlarda, dəniz kənarı qumluqlarda, otlu yamaclarda, zibilli yerlərdə bitir.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyanın sayı azdır əhali tərəfindən geniş istifadə edilməsi populyasiyanın azalma tendensiyasını yaradır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Antropogen təsirlərdir (yerli əhali tərəfindən müalicə məqsədi ilə yığılması, otarılma).

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Tam mühafizə olunması təklif edilmişdir. Hal-hazırda xüsusi mühafizə tədbirləri aparılmır. Yalnız Altıağac ətrafında qorunur. AMEA-nın Botanika Bağında (Bakı) becərilir. Növün yığılmasının qadağan edilməsi, yeni yayılma yerlərinin aşkar edilməsi, toxumlarının toxum bankında saxlanılması təklif olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Sağsağan gülxətmisi

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Alcea kusjariensis* | 
* Wikidata: Q15355343
* GBIF: 5617541
* IPNI: 558682-1
* Plant List: kew-2627674
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:558682-1
* Tropicos: 100285524
* WFO: wfo-0000525143

 |
| *Althaea kusariensis* | 
* Wikidata: Q39236571
* IPNI: 558836-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:558836-1
* Tropicos: 100375087
* WFO: wfo-0000528971

 |
**Bafeus müharibəsi**,  **Bapheus müharibəsi**və ya **Koyunhisar müharibəsi** — 18-27 iyul 1302-ci il tarixdə Osmanlı bəyliyi ilə Bizans imperiyasının apardığı müharibədir. Bafeus müharibəsi Osmanlı bəyliyi və Bizans imperiyası arasında aparılan tarixdəki ilk silahlı toqquşmadır. Döyüşü Osman bəyin rəhbərliyindəki Osmanlı ordusu qazanmışdır.

Əsas məqsəd
-----------

Xəlil İnalcık, müxtəlif Osmanlı mənbələri ilə Yeoryos Pahimerisə (Bizans tarixçisi) əsaslanaraq Bafeus müharibəsnin baş vermə səbəbini, Osmanlı dövlətinin Nikeanı (indiki İznik) yenidən Türk hakimiyyəti altına alma istəyi kimi göstərimişdir.

Müharibənin yeri
----------------

Bafeus müharibəsi kimi tanınan müharibə bu gün Bursa vilayəti Təzə Şəhər ilinə bağlı Koyunhisar və ya digər adı ilə Hamidiyə kəndinin yerləşdiyi düzənlikdə baş vermişdir.

Başda Bursa valisi Atranos, Ketel və Kita tekfurları Osman bəyə qarşı birləşdilər. İmperator II Andronikos Palaiologos da 2 min nəfərlik çoxu pullu əsgərlərdən ibarət olan mərkəzi ordu gücü göndərmişdi. Ancaq bu birləşmiş Bizans ordusu Osman bəy komandanlığı altındakı Osmanlı qüvvələri tərəfindən, İzmitin şimal-şərqində Koyunhisar (Baphaeon) deyilən yerdə ağır bir məğlubiyyətə uğradıldı.

Bu müharibə zamanı yenilən Bizanslı qüvvələrin çox itkiyə məruz qalmadıqları və bir çox mərkəzi Bizans gücünə aid muzdlu əsgərlərin dağınıq şəkildə İzmitə qayıtdığı bildirilməkdədir. Osmanlı qüvvələrindən isə Osman bəyin qardaşı oğlu Aydoğdu bəy həlak olmuşdur. Osman Qazi qardaşının ölümünə çox məyus olmuşdur. Aydoğdu bəyin qəbri Koyunhisar mahalının ərazisindədir.

Müharibənin önəmi
-----------------

  

* Osmanlılar Bizans tekfurlarının (Bizansda xristian bəylərinə verilən ad) güclü ordusunu məğlub edərək onsuz da zəifləmiş olan Bizansın gücünü daha da zəiflətmişdir.
* Bursanın şimalı istisna olmaqla üç tərəfi Osmanlı torpaqlarına çevrilmişdir.
* Osman Qazinin gücünə güc vermişdir və Anadolunun dörd bir yanından könüllülər Osman Qazi komandanlığı altındakı Osmanlı ordusuna qatılmışdılar.
* Tarixçi Xəlil İnalcık 2009-cu ildə verdiyi bir açıqlamada Osmanlı bəyliyinin dövlət xarakterini 1302-ci ildə Koyunhisar müharibəsindəki Osman bəyin qalibiyyətindən sonra qazandığını iddia edir.

Mənbə
-----

* Prof. İnalcık: Osmanlı 1302'de kuruldu[*ölü keçid*]
* koyunhisar savaşı
**Xəqani Axundov** — Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edilmiş, Qarabağ müharibəsi şəhidi.

Həyatı
------

Axundov Xəqani Həsən oğlu 10 may 1950-ci il tarixdə anadan olmuşdur. Uşaqlıq illərini ata yurdu Kürdhacı kəndində keçirdi, orada böyüyüb boya-başa çatdı. 1957-ci ilin payızında Kürdhacı kənd ümumtəhsil orta məktəbinin I sinfinə getdi.

1967-ci ilin yazında Laçın rayonunun Kürdhacı kənd orta ümumtəhsil məktəbinin X sinifini müvəffəq qiymətlərlə bitirən Xəqani Axundov həmin il imtahan verərək 21 avqust tarixdə müvəffəqiyyətlə Şuşa Kənd Təsərrüfatı Texnikumunun baytarlıq şöbəsinə daxil olur. Təhsilini burada uğurla başa vuraraq Şuşa Kənd Təsərüfatı Texnikumunun həmin şöbəsini bitirmişdi.

1970-ci ildə hərbi xidmətə yola düşdü və Moskva ətrafında hərbi xidmət borcunu yerinə yetirərək 1972-ci ildə dogma el-obasına, Laçına, Kürdhacı kəndinə qayıtdı. Kənddə "28 aprel kolxozu"nda ilk əmək fəaliyyətinə başladı.

Döyüşlərdə iştirakı
-------------------

Qarabağ ərazisinin hər bənd-bərəsinə, cığırına ovcunun içi kimi bələd olan döyüşçü 15 sentyabr 1992-ci ildə N saylı hərbi hissənin kəşfiyyat bölüyündə hərbi xidmətə başladı. Hərbi xidmət göstərdiyi müddətdə özünü çox bacarıqlı, nizam-intizamlı, öz işinin bilicisi olan bir hərbçi kimi tanıtmışdır.

Keçirilən bütün hərbi əməliyyatlar zamanı ön cərgədə olan Xəqani Axundova Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin 31 dekabr 1992-ci il tarixli əmri ilə gizir rütbəsi verildi.

"İgidliyə görə" medalı
----------------------

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2007-ci il 21 iyun tarixli 2257 saylı sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunub saxlanmasında xüsusi xidmətlərinə, öz xidməti vəzifələrini və hərbi hissənin qarşısında qoyulmuş tapşırıqları yerinə yetirərkən fərqləndiyinə görə gizir Axundov Xəqani Həsən oğlu ölümündən sonra "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edilmişdir .

Şəkilləri
---------

* Xəqani Axundovun bacıları onun məzarını ziyarət edərkənXəqani Axundovun bacıları onun məzarını ziyarət edərkən
* Kürdhacı kənd sakinləri Xəqaninin məzarını ziyarət edərkənKürdhacı kənd sakinləri Xəqaninin məzarını ziyarət edərkən
* 01.12.2020. Laçın rayonu işğaldan azad edildiyi gün01.12.2020. Laçın rayonu işğaldan azad edildiyi gün

İstinadlar
----------

1. ↑  "Laçın yurdu" jurnalı, №2(9), Bakı, "Bəxtiyar-4" nəşriyyatı 2013, ("Şəhidlərimiz, and yerimiz" adlı xüsusi buraxılış))
2. ↑  "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı". 2011-10-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-10-31.
**Aqil xan Razi** (? – 1697) — şair, sərkərdə

Həyatı
------

Əmir Məhəmməd xan Yarəli sultan oğlu Xorasan əyalətinin Xafə qəsəbəsində andan olmuşdu. Atası Yarəli sultan I Şah Təhmasib zamanında Fərəh vilayətinin hakimi idi. O, qəhr edib, Hindistana getdi. İmperator Şahcahanın yanında xidmət etməyə başladı. Şahın atlı qvardiyasının sərkərdəsi oldu. Sonra, 1659-cu ildən 1663-cü ilədək şahzadə Övrəngzeyb mirzənin yanında qulluq etdi.1663-cü ildən 1665-ci ilədək əyalət valisi vəzifəsini icra etdi. 1665-ci ildən 1672-ci ilə kimi ordu komandanı oldu. 1672-ci ildən 1682-ci ilədək vəzirlik etdi. 1682-ci ildən ömrünün sonunadək Dehlinin hakimi oldu.
O,1697|-ci ildə vəfat edib.

Əmir Məhəmməd xanın Canməhəmməd xan, Məhəmməd xan adlı oğulları vardı.

Əmir Məhəmməd xan Aqil xan kimi tanınırdı. Şair idi Razi təxəllüsü ilə şeir yazırdı.

Mənbə
-----

* **Ənvər Çingizoğlu, Aydın Avşar**, Avşarlar, Bakı, "Şuşa", 2008, 352 səh.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan ədəbiyyatı

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şair** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Həsənov Xəlil Qədir oğlu** — "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edilmiş sərhədçi

Həyatı
------

25 iyun 1979-cu ildə Laçın rayonunun Daşlı kəndində doğulmuşdur. 1986-cı ildə Daşlı kənd orta məktəbinə getmişdir. Laçın rayonunun işğalından sonra ailəsi ilə birlikdə Qobustan rayonunun Hilmilli kəndində məskunlaşmışdır. 1997-ci ildə Qobustan rayonunun Hilmilli kənd orta məktəbini bitirmişdir.

1998-ci ildən Dövlət Sərhəd qoşunlarında xidmət etmişdir. 1999-cu il avqustun 20-də «N» saylı sərhəd zastavasının xidməti ərazisindən dövlət sərhədinin pozulmasının qarşısını alarkən həlak olmuşdur.

Qobustan rayonunun Hilmilli kəndində dəfn edilmişdir. Subay idi.

Təltifi
-------

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 17 avqust 2001-ci il tarixli 560 saylı fərmanı ilə Azərbaycan Respublikasının dövlət sərhədlərinin qorunmasında müqəddəs əsgəri və xidməti borcunu yerinə yetirərkən fərqləndiyinə görə Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin Sərhəd qoşunlarının hərbi qulluqçusu, sıravi Həsənov Xəlil Qədir oğlu (ölümündən sonra) "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.

17 noyabr 2002-ci il tarixdə Bakının Sabunçu rayonu ərazisində yerləşən Laçın rayonunun 3 №li tam orta məktəbinə Həsənov Xəlil Qədir oğlunun adı verilmişdir. Məktəbin həyətində Xəlilin xatirəsini əbədiləşdirən memorial lövhə qoyulmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Laçın yurdu" jurnalı, №2(9), Bakı, "Bəxtiyar-4" nəşriyyatı 2013, ("Şəhidlərimiz, and yerimiz" adlı xüsusi buraxılış))
**Zviadistlər** — 1991-1993-cü illərdə Gürcüstanda vətəndaş müharibəsi zamanı devrilmiş və öldürülmüş prezident Zviad Qamsaxurdiyanın tərəfdarlarının qeyri-rəsmi adı.

Prezident Zviad Qamsaxurdiya 20 dekabr 1991-ci il və 6 yanvar 1992-ci il tarixləri arasında Tbilisinin mərkəzini dağıdan qanlı çevriliş nəticəsində devrilib. Qamsaxurdiyanın tərəfdarları olan zviadistlər keçmiş kommunist lider Eduard Şevardnadzenin rəhbərlik etdiyi çevrilişdən sonrakı hökumətə qarşı kütləvi nümayişlər keçirdilər. Mütəşəkkil silahlı qruplar hökumət qüvvələrinin keçmiş prezidentin məskunlaşdığı əyalət olan Sameqreloya nəzarəti ələ keçirməsinə mane olub. Tərəflər arasında atışmalar 1992-1993-cü illər ərzində davam etdi və Qamsaxurdiyanın 1993-cü ilin sentyabrında Qərbi Gürcüstana qayıtması ilə genişmiqyaslı vətəndaş müharibəsinə çevrildi. Zviadist üsyançılar məğlub edildi və Qamsaxurdiya 31 dekabr 1993-cü ildə öldürüldü. Qamsaxurdiyanın ölümü 15 fevral 1994-cü ildə təsdiqləndi.

Qamsaxurdiyanın ölümündən sonra zviadistlər heç vaxt tək partiya yaratmadılar, müxtəlif siyasi təşkilatlara və ictimai hərəkatlara qoşuldular, bəziləri isə Eduard Şevardnadze hökumətinə qarşı mübarizəni davam etdirdilər.

Ədəbiyyat
---------

* *Wheatley, Jonathan.* Georgia from national awakening to Rose Revolution: delayed transition in the former Soviet Union. Aldershot: Ashgate. ISBN 0-7546-4503-7.
**Habil Həsənov** - Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, şəhid.

Habil Yunis oğlu Həsənov 16 mart 1974-cü ildə Laçın rayonunun Mişni kəndində anadan olub. 1991-ci ildə orta məktəbi doğma kəndində bitirib. Bir müddət sonra peşə təhsili almaq üçün Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Qızıldaş qəsəbəsində peşə məktəbinə daxil olub. Bakı Sement Zavodunda tornaçı şagirdi kimi çalışıb, 1993-cü ildə hərbi xidmətə çağırılıb.

Ürəyi arzularla dolu Habil silaha sarılaraq Vətənin müdafiəsinə qalxdı. Tale onun yolunu Füzuli və Cəbrayıl rayonlarından saldı. Bu zaman çox ağır döyüşlər gedirdi. Bu döyüşlərdə dəfələrlə iştirak edən Habil təmkini, yoldaşlıq münasibətlərinə hörmətlə yanaşması, koman¬dan-lığın əmrlərinə sözsüz əməl etməsi ilə, ümumiyyətlə, sakit təbiətli bir insan kimi zabitlərin və əsgərlərin dərin hör¬mətini qazandı. Ha¬bilə dərs dediyim vaxtlarda müəllimlərin və şagirdlərin hörmətini qazan¬dığı kimi.

Dəfələrlə ön cərgələrdə döyüşən Habil nə biləydi ki, ömrünün bahar çağı Cəbrayıl torpağında bitəcək. 1993-cü il avqustun 30-u idi. Düşmən havadarlarının köməyi ilə torpaqlarımızı işğal edərək Cəbrayıl rayonuna qədər gəlib çıxmışdı. Ağır artilleriyanın atdığı mərmilər altında Habilin aid olduğu hərbi hissə gərgin döyüşlər aparırdı. Lakin Habil bu mərmi yağışı altında Vətənin müdafiəsində qəhrəman kimi durmuşdu. Neçə hədəfdən yayınan Habil onun ömrünə son qoyan bir mərminin hədəfindən yayına bilmədi. Mərmi onun üzərində partladı. Döyüşçülərimizin şahid olduqları o dəhşətli anları xatırlamaq onlar üçün indi də çox çətindir. Ən çətini isə o oldu ki, düşmən həmin əraziləri zəbt etdi. Döyüşçülərimiz geri çəkilməyə məcbur oldu. Habilin cismi və ruhu qarışıq o torpaqlar düşmən əlində qaldı. Daha bir nakam övlad gəncliyinin 19-cu baharında şəhidlik dünyasına qovuşdu. Ruhun şad olsun!

Mişni kənd tam orta məktəbinə Habil Həsənovun adı verilibdir.

Mişni kəndində adına küçə var.

Mənbə
-----

* Laçın yurdu (jurnal) №2(5), Bakı, "Bəxtiyar-4" nəşriyyatı, 2012.
**Kontribusiya** (lat. contributio — "ümumi töhfə, ictimai vəsaitlərin toplanması") — düşmənə verilən xərac; qalib dövlətin xeyrinə məğlub dövlətin etdiyi ödənişlər. Bu, müharibənin sonunda işğal olunmuş ərazinin əhalisi və məğlub olmuş ölkənin hökuməti tərəfindən ödənilir. Ədəbiyyatlarda bəzən müharibə təzminatı da adlandırılır.

Yaranması
---------

Kontribusiya anlayışının yaranması qədim dövrlərə gedib çıxır. Bu anlayış müharibələrin aparıldığı dövrdən başlayaraq əsrlər boyu mövcud olmuşdur. Belə ki, qalib gələn tərəf qələbə faktından irəli gələn qeyd-şərtsiz hüquqa əsaslanaraq zəbt etdiyi torpaqları öz sərəncamına götürürdü. Yaşayış məntəqələrini xarabalığa çevrilməkdən qorumaq üçün sakinlər pul, qiymətli əşyalar və qullarla ödəniş edirdilər. İşğalçılar ödənişlərin miqdarını, forma və şərtlərini özləri müəyyən edir, eyni zamanda hərbi xərcləri ödəməklə yanaşı, həm də bunun üzərinə xeyli miqdarda pul almağa çalışırdılar.

1872-ci ildə ABŞ və İtaliya arasında bağlanmış müqavilədə öz əksini tapan və 1874-cü ildə Brüssel konfransına daxil edilmiş maddəyə əsasən müəyyən edilmişdir ki, kontribusiya dinc dövrdə əhalinin dövlətə ödədiyi vergilər əvəzinə;
ordunun tələb etdiyi malların natura şəklində çatdırılması şəklində;
digər cinayət məsuliyyətini əvəz edən cərimə kimi (xüsusilə cinayət törətmiş şəxsin aşkar edilmədiyi və ya qaçdığı hallarda) ödənilə bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Контрибуция // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880–1882.
**Hafsilər** (*ərəb.* الحفصيون‎ al-Ḥafṣiyūn) — 1228–1574-cü illərdə Tunisdə hökmranlıq edən bərbər əsilli sülalə.

Tarixi
------

Xanədan adını Şeyx Əbu Həfs Ömər ibn Yəhyal Hintatidən almışdır. Onun oğlu, İfriqiyyə valisi olan I Əbu Zəkəriyyə Yəhya dövründə Hafsilər sülaləsi Əlmüvəhhidilərin tabeliyindən çıxaraq müstəqil hakimiyyət sürməyə başladı.

Qüdrətli dövrlərində Əlcəzair və Liviyada hökmranlıq edən Hafsilər, sonra sürətlə gücdən düşdülər. 1311–1317-ci illərdə Məmlük dövlətinin vassalına çevrildilər. Həmçinin 1530-cu illərdən başlayaraq Tunisin cənubu və mərkəzi Osmanlılar tərəfindən tutuldu. Hafsilərin əlində isə ölkənin yalnız şimal hissəsi qaldı.

1534-cü il avqustun 16-da Xeyrəddin Barbarossanın komandanlığı ilə Osmanlı qüvvələri Tunis şəhərini və ölkənin cənub hissəsini də Osmanlı imperatorluğuna birləşdirərək Hafsilərin hakimiyyətinə son qoydular. Lakin sonradan İspaniya və Almaniya imperatoru V Karl tərəfindən Tunisin geri alınması ilə Hafsilərin hakimiyyəti bərpa edildi. Bu dövrdən etibarən Hafsilər sülaləsi hakimiyyətinə İspaniyanın vassalı kimi davam etdi və beləliklə, 1535–1574-cü illər arasında Tunis şəhərində ispan qarnizonu yerləşdirildi.

Tunis 13 sentyabr 1574-cü ildə Qılınc Əli Paşanın komandanlığı altında Osmanlı donanması tərəfindən yenidən fəth edildikdən sonra Hafsilərin bölgədəki hakimiyyətinə tamamilə son qoyuldu. Son Hafsi hökmdarı VI Məhəmməd İstanbula aparıldı və müsəlmanlara qarşı ispanlarla əməkdaşlıq etdiyi üçün edam edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Fromherz, Allen J.* Abū Ḥafṣ ʿUmar al-Hintātī // Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis; Nawas, John; Rowson, Everett (redaktorlar ). Encyclopaedia of Islam, Three (ingilis). Brill. 2009. ISBN 9789004161658.
2. ↑  Roger Crowley, Empires of the Sea, faber and faber 2008 p. 61
3. ↑  Öztuna, Yılmaz, "Devletler ve Hanedanlar-İslam Devletleri, Cilt 1, Kültür Bakanlığı, Ankara 1996, s. 234–238

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) · Universalis |
| Normativ yoxlama | GND: 118863312 · NKC: jo20231201616 · VIAF: 45099770 · WorldCat VIAF: 45099770 |
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Habil Əliyev (dəqiqləşdirmə).

**Habil Mikayıl oğlu Əliyev** — "Azərbaycan bayrağı" ordenli şəhid.

Həyatı
------

1969-cu ildə Basarkeçər rayonunun Zərkənd kəndində dünyaya gəlib.

1988-ci ilin məlum hadisələri ilə bağlı Naftalanda məskunlaşmışdılar. Habil ordudan tərxis olunandan sonra evlənmişdi, Samir adlı bir oğlu dünyaya gəlmişdi.

O, könüllü ordu sıralarına yazıldı. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Məhəmməd Həsənovun birinci batalyonunda hərbi xidmətə başladı.

Habil Ağdərə bölgəsi uğrunda gedən vuruşmalarda iştirak etdi. O Aşağı Ağcakənd, Xarxaput kəndləri uğrunda gedən döyüşlərdə iyirmi erməni quldurunu məhv edərək böyük qəhrəmanlıq göstərdi.

Habil Yuxarı Ağcakənd və Gülüstan kəndlərində düşmənin atəş nöqtələrini susdurdu. Bu igid döyüşçü, cəsur əsgər qeyri-adi cəsarətli adam kimi tanındı. O, Maqanz, Meteşen, Moxpataq, Talış kəndlərində baş verən vuruşmalarda da fərqləndi.

Habil Ağdərə bölgəsində, Dranbonda döyüşlərin birində qəhrəmanlıqla həlak oldu. İndi bu igid döyüşçünün qəbri Naftalan şəhərində, Şəhidlər Xiyabanındadır.

Qəhrəman döyüşçü ölümündən sonra "Azərbaycan bayrağı" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Mənbə
-----

Xarici keçidlər
---------------
**1001-ci qastrol** filmi rejissor Oqtay Mirqasımov tərəfindən 1974-cü ildə ekranlaşdırılmışdır. Film "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Film-revyuda belə bir fikir yürüdülür ki, əsl istedadı məhv etmək mümkün deyil. Əksinə, əgər sənin səsin yoxdursa, əlin heç yana çata bilməyəcəkdir. Filmdə əsas rolları Rəşid Behbudov, İnarə Quliyeva, İnna Leşşinskaya, Liya Eliava və Mavr Pyasetski ifa edirlər.

Məzmun
------

Musiqili film görkəmli Azərbaycan müğənnisi, SSRİ xalq artisti, dünya şöhrətli sənətkar Rəşid Behbudovun təşəbbüsü və iştirakı ilə Azərbaycan Dövlət Mahnı Teatrının yaradılması haqqında əyləncəli əhvalatlarla dolu kinohekayədir. Burada film üçün xüsusi musiqi proqramı tərtib olunmuş, o cümlədən qəflətən var-dövlət sahibi olan Məşədinin məzəli, Dərvişin qeyri-adi mahnıları Rəşid Behbudovun ifasında səslənmişdir.

...Müğənni Eldarın (*Rəşid Behbudov*) gözəl səsi var. Yüngül şöhrət ardınca qaçan istedadsız Qaranəfəsin (*Rəsmi Cəbrayılov*) isə ona paxıllığı tutur. Buna görə də öz dəstəsi ilə onu hər addımda təqib edir, çıxışlarına maneçilik törətməyə çalışır. Lakin digər detektiv filmlərdə olduğu kimi, burada da əhvalat yaxşı sonluqla başa çatır.

Filmdə belə bir fikir yürüdülür ki, əsl istedadı məhv etmək mümkün deyil. Əksinə, əgər sənin səsin yoxdursa, əlin heç yana çata bilməyəcəkdir.

Filmin heyəti
-------------

### Filmin üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Vaqif Səmədoğlu, Oqtay Mirqasımov
**Rejissor:** Oqtay Mirqasımov
**Operator:** Rafiq Qəmbərov
**Rəssam:** Rafiz İsmayılov
**Bəstəkar:** Rafiq Babayev
### Rollarda

Rəşid Behbudov — Eldar Əliyev
İnarə Quliyeva — İradə
İnna Leşşinskaya — Beba
Liya Eliava — Şirin xanım
Mavr Pyasetski — Pertsimmer
Rafiq Babayev — Tofiq
Rəsmi Cəbrayılov — Qaranəfəs
Adil İsgəndərov — Əliqafa
Rafiq Əzimov — Qaqaş
Adil İsmayılov — Yatağan
Nəsibə Zeynalova — Şərəbanı nənə
Eldar Əliyev — rejissor
### Filmi səsləndirənlər

Şahmar Ələkbərov — rejissor (Eldar Əliyev) (titrlərdə yoxdur)
Rasim Balayev — Eldar (Rəşid Behbudov) (titrlərdə yoxdur)
Şəfiqə Məmmədova — Leyla (titrlərdə yoxdur)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu — 1 (filmlərin izahlı kataloqu (1898–2002)). Bakı: 2003, səh. 82-83

Həmçinin bax
------------

| ⛭Oqtay Mirqasımovun filmləri |
| --- |
| 1001-ci qastrol (film, 1974)  • Anlamaq istəyirəm (film, 1980)  • Gümüşü furqon (film, 1982)  • Cin mikrorayonda (film, 1985)  • Şeytan göz qabağında (film, 1987)  • Ovsunçu (film, 2002)  • Günaydın, mələyim! (film, 2008)  • Qisas almadan ölmə. Keçmişdən məktublar (film, 2013) |
**Ross Vilson** (22 avqust 1955, Minneapolis, Minnesota) — ABŞ-nin Azərbaycandakı keçmiş səfiri (2000–2003), hazırda ABŞ-nin Türkiyədəki səfiridir.

Həyatı
------

Ross Vilson 1955-ci ildə Minneapolis ştatında doğulub. 1977-ci ildə Minnesota Universitetinin bakalavr pilləsini bitirib. 1979-cu ildə Kolumbiya Universitetində magistr dərəcəsi alıb. 1995-ci ildə ABŞ Müharibə Kollecini bitirib.

Diplomatik karyerasının əvvəlində ABŞ Dövlət Departamentində Sovet İttifaqı və Misir məsələləri üzrə müşavir vəzifəsində çalışıb. 1980–1982-ci və 1987–1990-cı illərdə ABŞ-nin SSRİ-dəki, 1985–1987-ci illərdə Çexiyadakı səfirliyində işləyib. 1990–1992-ci illərdə ABŞ dövlət katibi müavininin iqtisadi məsələlər üzrə xüsusi köməkçisi, 1992–1994-cü illərdə Dövlət Departamentində icraçı katibin müavini vəzifələrində çalışıb. 1995–1997-ci illərdə ABŞ-nin Avstraliyanın Melburn şəhərində baş konsulu olub. 1997–2000-ci illərdə dövlət katibinin MDB üzrə xüsusi müşaviri vəzifəsini daşıyıb. 2000–2003-cü illərdə ABŞ-nin Azərbaycandakı səfiri olub. 2003-cü ilin iyunundan 2005-ci ilin fevralına kimi ABŞ-nin Ticarət Nümayəndəliyində işləyib. 2005-ci ilin oktyabrından ABŞ-nin Türkiyədəki səfiridir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Evidence zájmových osob StB.

| ⛭**Amerika Birləşmiş Ştatlarının Azərbaycandakı səfirlərinin siyahısı** |
| --- |
| Riçard Mayls (1992–1993) • Riçard Kozlariç (1994–1997) • Stenli Eskudero (1997-2000) • Ross Vilson (2000-2003) • Rino Harniş (2003-2006) • Enn Dörsi (2006-2009) • Metyu Brayza (2010–2012)  • Riçard Morninqstar (2012–2014)  • Robert Sekuta (2015–2018)  • Örl Litzenberger (2019–2022)  • Mark Libbi (2024–h.h.) |  |
***Ağın qardaşı*** qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Ruslan Mollayev tərəfindən 2012-ci ildə çəkilmişdir. Film Mədəniyyət televiziyasında istehsal edilmişdir. ilm Azərbaycanın novator teatr rejissoru, "YUĞ" teatrının təsisçisi mərhum Vaqif İbrahimoğlunun xatirəsinə həsr olunur.

Məzmun
------

Film Azərbaycanın novator teatr rejissoru, "YUĞ" teatrının təsisçisi mərhum Vaqif İbrahimoğlunun xatirəsinə həsr olunur.

Vaqif İbrahimoğlu 1989-cu ildən «YUĞ» Teatrının bədii rəhbəri vəzifəsində çalışmışdır. 1992-ci ildə «YUĞ» Teatr-Studiyası dövlət statusu almışdır. O, «YUĞ» teatrında 1989-cu ildən həyatının sonuna qədər 90-a yaxın tamaşaya quruluş vermişdi. 22 may 1991-ci ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi fəxri adı ilə təltif olunub. AzTXİ-nin təsis etdiyi «Qızıl Dərviş» mükafatı laureatı, ADMİU-nun dosenti idi. 2006-cı ildən Azərbaycan Respublikası Prezidenti təqaüdü alırdı.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenarist: Ruslan Mollayev  

Rejissor: Ruslan Mollayev  

Operator: Zaur Allahverdiyev, Məmməd Vəliyev, Mirəhməd Eminov, Fərid Ələkbərli, Fərid Şamiloğlu, Emin Əhmədzadə, R.X  

Prodüser: Əziz Əliyev

İstinadlar
----------

1. ↑  "Vaqif İbrahimoğlu "YUĞ"un gələcəyi haqda nə demişdi?". 2018-05-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-20.
2. ↑  "Vaqif İbrahimoğlu". 2022-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-20.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

2012-ci ilin Azərbaycan filmləri  

2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
**Vladimir-Volınski Tarix Muzeyi»** (*ukr.* Володимирський історичний музей) — Ukraynanın Volın vilayətinin ən qədim antikvar kolleksiyalarından biridir. Onun əsası 1887-ci ildə qoyulmuşdur. O dövrdə ziyalıların nümayəndələri və antik dövr həvəskarları şəhərdə "Qədim anbar" təşkil edirdilər. Bu muzeyin prototipi olur. Müasir muzey 20-ci əsrin əvvəllərində formalaşır. Bu kolleksiyaya artıq yüzlərlə qiymətli eksponat daxil idi: əlyazmalar, erkən çap olunmuş kitablar (o cümlədən 16-cı əsrin İncilləri), nişanlar və sikkələr. Muzeyə yerli tarixçi-entuziast, Müqəddəs Vladimir Qardaşlığının sədri zadəgan E. N. Dvernitski (1838-1906), rəhbərlik edirdi. Birinci Dünya müharibəsi illərində Vladimirin "Qədim anbarları"nın bir çox eksponatı Xarkov muzeylərinə köçürülür. Müharibələrarası dövrdə tarixi muzey keçmiş Dominikan monastırının - XV-XVIII əsrlərə aid memarlıq abidəsinin ərazisində yerləşirdi.

Fondlar
-------

Muzeydə əsas fondun 18 000-dən çox eksponatı saxlanılır: arxeologiya, numizmatika, ikon rəssamlığı, incəsənət və sənətkarlıq, etnoqrafiya; yazılı sənədlər, erkən çap olunmuş kitablar, fotomateriallar.

Ekspozisiya
-----------

Muzey ekspozisiyasında daim Vladimir vilayətinin tarixinin qədim dövrlərdən 20-ci əsrə qədər olan dövrünü əhatə edən ekskursiyalar, həmçinin Vladimir şəhərinin və bölgənin memarlıq, arxeoloji görməli yerlərinə ekskursiyalar keçirilir.

Çağdaş
------

Muzeyin tədqiqatçıları Volın vilayətinin tarixini öyrənir, bir çox yerli tarix elmi konfranslarında, arxeoloji və etnoqrafik ekspedisiyalarda iştirak edir, yerli məktəblərin şagirdləri və tələbələri ilə maarifləndirmə işləri aparırlar. Muzeydə müntəzəm olaraq tematik sərgilər, eləcə də rəssamların fərdi sərgiləri keçirilir.

Layihələrdə iştirak
-------------------

Vladimir-Volınski Tarix Muzeyi Via Regia ("Avropanın Kral Yolları") beynəlxalq layihəsinin iştirakçısıdır. Muzey Volın və Rivne tarix-diyarşünaslıq muzeyləri, Milli Elmlər Akademiyasının Lvov Kitabxanası ilə əməkdaşlıq edir. İndi Vladimir-Volınski Tarix Muzeyi şəhərin ən yaxşı binalarından birində, 19-cu əsrin əvvəllərinin memarlıq abidəsində yerləşir.

### Ünvan

İ. Franko küşəsi, 6, tel. (03342) 2-19-11

Muzey direktoru: Vladimir Vladimiroviç Stemkovski
Muzey ekspozisiyası şənbə və bazar ertəsi istisna olmaqla, hər gün saat 9.30-dan 17.00-a qədər baxış üçün açıqdır.

E-poçt: volodymyrmuseum@gmail.com

İstinadlar
----------

1. ↑  "Проект Постановления про переименование города Владимир-Волынский Волынской области (принят ВРУ 15.12.2021)". 2021-12-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-21.
**Ələddin Süleymanov**(1958, Laçın rayonu – 1994, Tərtər rayonu) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Qarabağ müharibəsi şəhidi.

Həyatı
------

Süleymanov Ələddin Süleyman oğlu 1958 il il iyun ayının 15-də Laçın rayonunun Vağazin kəndində anadan olub. doğma kəndlərində təhsil alandan sonra Bakıda 8№-li dəmir-beton zavodunda işləyi, ordan da hərbi xidmətə yollanır. Düşənbənin hərbi raket hissəsində qulluq edir. Sonra Bakıya, iş yerinə qayıdır. Moskvaya gedir "Şərəf nişanı" ordenli Kənd Təsərrüfatı İnstitutuna daxil olur.

Ələddin Süleymanov 1993-cü ildə yenidən Bakıya qayıdır, "Xəzər-dənizneftqaz" inşaat trestinin 2 №-li tikinti-quraşdırma idarəsində işə düzəlir. Üç aydan sonra, yəni 23 noyabr 1993-cü ildə milli ordu sıralarına qoşulub azğın düşmənlə vuruşa gedir. Tərtər bölgəsində onlarla ermənini məhv edir.

1994-cü ildekabrın 30-da həlledici döyüşdə Ələddin Süleymanov şəhid olur. Məzarı Bakının Şəhidlər xiyabanındadı. Ailəli idi, iki övladı var.

Mənbə
-----

* Elbrus Şahmar, "Ermənilər başına qiymət qoymuşdular", "Şah İsmayıl qartalları" kitabı, Bakı, 1996.
* Elbrus Şahmar, "Ermənilər başına qiymət qoymuşdular", Laçın yurdu (jurnal) №3(6), Bakı, "Bəxtiyar-4" nəşriyyatı, 2012. səh.67.

İstinadlar
----------
**Azarbayjan, Joz'e la-yanfakk-e Iran** (*azərb*. Azərbaycan, İranın ayrılmaz hissəsi‎) — Qacar dövlətinin Demokrat Partiyasının yerli komitəsi tərəfindən Bakıda nəşr olunan ikidilli qəzet. 1918-ci il fevralın 10-da Müsavat partiyasının "Açıq söz" qəzetində səsləndirdiyi və pantürkistlərin İranın ərazi bütövlüyünə və suverenliyinə zərbə vurmaq cəhdi kimi gördükləri fikrə cavab olaraq nəşr olunmağa başlayıb. Bakı və ona yaxın ərazilərdə yaşayan İran azərbaycanlılarından toplanmış Demokrat Partiyasının Bakı Komitəsi 1914-cü ildə Məhəmməd Xan Tərbiyət tərəfindən yaradılmışdır. Qəzetin redaktoru Mirzə Əliqulu idi.

Nəşrlərin adında böyük hərflərlə "Azarbayjan" yazılır, "Joz'e la-yanfakk-e Iran" isə kiçildilərək "Azarbayjan" sözündəki "n" hərfinin içərisinə yerləşdirilirdi. Yerli siyasi fəal Salamullah Cavid daha sonra qəzetin nəşri barədə qərarın yerli səviyyədə demokratlar tərəfindən qəbul edildiyini və "Açıq Söz"ün başlatdığı irredentist təbliğata birbaşa cavab olduğunu etiraf edib.

Qəzet öz məqsədlərinin İranda siyasi islahatlar və dəyişikliklərin tərəfdarı olmaqla yanaşı "ölkənin şanlı keçmişini və tarixi davamlılığını nümayiş etdirmək" və "İranlıların milli şüurunu azaltmaq cəhdlərinə mane olmaq" olduğunu bildirib. Jurnallar Azərbaycanın fəzilətlərini təbliğ edərkən və onun "İran tarixində əsas mövqeyini" vurğulayarkən tez-tez "Azərbaycanın bütün İranı idarə etdiyi dövrə" işarə edirdilər. Qəzet Azərbaycan vilayətinin strateji cəbhədə yerləşdiyini əsas gətirərək, düşmən "təxribatçılarla" mübarizə apararaq İranın "milli qürurunu" və "ərazi bütövlüyünü" müdafiə etməyin azərbaycanlıların üzərinə düşən vəzifə olduğunu bildirirdi. Qəzet həmin "təxribatçıların" adını çəkməməsinə baxmayaraq, "onların niyyətinin həmişə İranın ərazi bütövlüyünə və siyasi suverenliyinə xələl gətirmək olduğunu" qeyd edirdi. Bundan əlavə, o, azərbaycanlıları İran Məşrutə inqilabının əsas liderləri kimi qələmə verməklə onları İranın əsas himayədarları kimi tanıtmağa çalışırdı.

Qəzet bolşeviklər Bakını qısa müddətə işğal etdikdən və Bakı Kommunasını yaratdıqdan sonra da fəaliyyətini davam etdirirdi. Buna baxmayaraq, 1918-ci ilin mayında Müsavat partiyası öz səlahiyyətlərini bərpa edib Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini quranda qəzet bağlanmağa məcbur oldu. Yeni "Azərbaycan" qəzeti daha sonra 1918-ci ilin sentyabrında Müsavat partiyası tərəfindən təsis edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  Atabəki, 2006. səh. 129, 206
2. ↑  Atabəki, 2006. səh. 206
3. ↑  Atabəki, 2006. səh. 129
4. ↑  Atabəki, 2006. səh. 129-130
5. ↑  Atabəki, 2006. səh. 130-131

### Ədəbiyyat

* *Atabəki, Turəc.* Iran and the First World War: Battleground of the Great Powers [*İran və Birinci Dünya müharibəsi: Böyük Dövlətlərin döyüş meydanı*]. I.B.Tauris. 2006. ISBN 978-1860649646.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Fərid Əhmədov.

**Fərid Güloğlan oğlu Əhmədov** (19 yanvar 1986, Cəlilabad rayonu – 4 sentyabr 2010, Çiləbürt, Tərtər rayonu) — Azərbaycan zabiti, "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edilib (ölümündən sonra).

Həyatı
------

Fərid Əhmədov 1986-cı il yanvarın 19-da Cəlilabad rayonunda anadan olub. 2003-cü ildə Cəlilabad şəhərində Nizami adına 1 saylı orta məktəbi bitirib. Həmin il Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbi daxil olub. 2007-ci ildə oranı leytenant rütbəsi ilə bitirib. 2007–2008-ci illərdə Təlim-Tədris Mərkəzində təkmilləşdirmə kursu keçib. 2008–2009-cu illərdə Gəncədə zabit kimi hərbi xidmət keçib.

2010-cu il sentyabrın 3-dən 4-nə keçən gecə Tərtərin Çiləbürt kəndi yaxınlığındakı döyüşdə şəhid olub. Birbaşa döyüş xəttində həlak olduğu üçün Fərid Əhmədovun meyiti düşmən tərəfdə qalıb və yalnız noyabrın 6-da Ermənistan və Azərbaycan tərəflərinin razılaşmaları nəticəsində qaytarılıb.

Şəhid Mübariz İbrahimov və Şəhid Fərid Əhmədovun dəfni,2010-cu il.

Təltif və mükafatları
---------------------

2010-cu il noyabrın 7-də Prezident İlham Əliyev baş leytenant Fərid Güloğlan oğlu Əhmədovun "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edilməsi (ölümündən sonra) haqqında sərəncam imzalayıb. Sərəncama əsasən, şəhid Fərid Əhmədov bu medala hərbi borcunu həyatı təhlükə altında yerinə yetirərkən igidlik göstərdiyinə görə layiq görülüb.

Xatirəsi
--------

2014-cü ilin yanvar ayında şəhid Fərid Əhmədovun ömür yoluna həsr olunmuş "Hay ver mənə, leytenant" filminin təqdimat mərasimi keçirilib.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Respublikası Xatirə Kitabı, X cild. səh.485.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Düşmənə sinə gərmiş qəhrəmanın döyüş qabağı son sözü — **news.day.az** saytı". 2018-12-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-05.
2. ↑  "Şəhid zabit Fərid Əhmədovla bağlı filmin təqdimatı oldu". Xəzər Xəbər (az.). xezerxeber.com. 2014. 2016-03-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-08.
3. ↑  Asimqızı, A. "Hay ver mənə, leytenant": Milli Qəhrəman Fərid Əhmədovun xatirəsinə həsr edilmiş film təqdim olundu: [Beynəlxalq Mətbuat Mərkəzində] //Üç nöqtə.- 2014.- 22 yanvar.- S.13.

Xarici keçidlər
---------------

* ŞƏHİD FƏRİD ƏHMƏDOV "İGİDLİYƏ GÖRƏ" MEDALI İLƏ TƏLTİF EDİLDİ — **mediaforum.az** saytı Arxivləşdirilib 2010-12-17 at the Wayback Machine
* Milli Qəhrəman Mübariz İbrahimov və baş leytenant Fərid Əhmədovun vida mərasimində İlham Əliyevin nitqi
* Şəhid zabit Fərid Əhmədovla bağlı filmin təqdimatı oldu
* Facebook səhifəsi
*border=none Əsas məqalə: Systema Naturae*

Systema Naturae əsərinin X nəşri, Karl Linnaeus tərəfindən yazılmış, zooloji təsnifatın başlanğıc nöqtəsi olaraq qəbul edilən və 1758–1759-cu illər arasında nəşr olunmuş bir kitabdır. Linnaeus bu kitabda heyvanlar üçün ikili adlandırma metodunu təqdim edir. Linnaeus 1753-cü ildə nəşr etdirdiyi Species Plantarum adlı əsərində bitkilər üçün təsnifat metodunu hazırlamışdır.

Başlanğıc nöqtəsi
-----------------

Bioloji kataloqların əksəriyyəti 1758-dən əvvəlki təqdim etdikləri taksonlar üçün, Systema Naturaenin əvvəlki nəşrləri də daxil olmaqla, müxtəlif əsərlərdən götürdükləri çox sözlü adlandırmalardan istifadə edirdilər. Heyvanlar aləmi üçün ikili adlandırma metodunu ardıcıl olaraq istifadə edən ilk əsər Systema Naturae əsərinin 10-cu nəşridir. Buna görə də Beynəlxalq Zooloji Nomenklatura Komissiyası 1 yanvar 1758-ci ili zooloji təsnifatın "başlanğıc nöqtəsi" olaraq seçmiş və Systema Naturaenin 10-cu nəşrinə həmin tarixdə nəşr olunmuş kimi istinad edilməsini tövsiyə etmişdir. Qaydalara uyğun olaraq verilsə də, bu tarixə qədər nəşr olunan elmi təsnifat üçün istifadə olunan adlar etibarlı sayılmır. 10-cu nəşrdən daha əvvəl olduğu və prioritet sayılan yeganə əsər Carl Alexander Clerck-in 1757-ci ildə nəşr olunan Svenska Spindlar (İsveç dilində) və ya Aranei Suecici (Latınca) əsəridir və yenə bu əsərə də 1 yanvar 1758-ci ildə çıxmış kimi də istinad edilir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | OCLC |
**Əbu Məhəmməd Bahaəddin Abdullah b. Əbdürrəhman b. Abdillah b. Aqil əl-Həmədani** (16 oktyabr 1298[…], Qahirə – 16 noyabr 1367[…], Qahirə) — İbn Malik ət-Tainin "əl-Əlfiyyə"sinə yazdığı şərhlə tanınan dil və fiqh alimi.

Həyatı
------

1299-cu ildə Hələb yaxınınlığındakı Balis qəsəbəsində dünyaya gəlmişdi. Qahirədə doğulduğu da rəvayət edilir. 1294-cü il və ya 1301-ci ildə doğulduğunu qeyd edən qaynaqlar da vardır. Soyu Hz. peyğəmbərin əmizadəsi Aqil ibn Əbu Talibə dayandığından İbn Aqil künyəsiylə tanınır. Misiri, Balisi və Hələbi nisbələri ilə yanaşı ataları arasında Həmədan və Amiddə (Diyarbəkir) oturanlar olduğundan Həmədani və Amidi nisbələriylə də anılır.

İlk təhsilini tamamladıqdan sonra təhsilini ilərilətmək amacıyla Qahirəyə gedən İbn Aqil burada on iki il sürəylə Əbu Həyyan əl-Əndəlüsinin dərslərinə davam etdi. Ondan İbn Malikin ət-Təshili ilə Sibəvəyhinin "əl-Kitab"ını oxudu. Daha sonra Əlaəddin Konəvidən Ərəb dili və ədəbiyatı, təfsir, kəlam, məntiq, fiqh, xilaf və üsul, Xətib əl-Qəzvindən bəlağət, Tağıyyəddin İbnüs-Saiğdən qiraət dərsləri aldı. Vəzirə ləqəbiylə tanınan Sittülvüzəra, Bədrəddin İbn Cəmaa, Şərəfəddin İbnüs-Sabuni, Zeynəddin əl-Kəttani, Həsən b. Ömər əl-Kürdi kimi alimlər də müəllimlər arasında yer almaqdadır.

İbn Aqil, 1327-ci ildə Misir qazısı olan müəllimi Xətib əl-Qəzvin və İzzəddin İbn Cəmaaya qazı naibi oldu. 1358-ci ildə İbn Cəmaanın Əmir Sarqatmış tərəfindən çıxarılması ilə boşalan Misir qazılıyinə gətirildi. Ancaq bu vəzifədə əmirin tutuqlanması səbəbiylə səksən gün qala bildi. İdari vəzifələrinin yanında Qahirədə Kutbiyyətül-kübra (əl-Atika) mədrəsəsi, İmam Şafii zaviyəsi, Haşşabiyyə zaviyəsi və Nasıri məscidində başda təfsir və fiqh olmaq üzərə İslami elmlərin həmən hər fənnində dərslər verən İbn Aqil, müəllimi Əbu Hayyandan sonra Qahirə İbn Tulun məscidi müdərrisliyinə gətirildi. Burada verdiyi dərslər çox rəğbət gördü. Tədris fəaliyətini vəfatına qədər davam etdirən İbn Aqilin tələbələri arasında yeznəsi Şeyxülislam Siracəddin Ömər b. Raslan əl-Bulkini, nəvələri qaziülqüzzat Cəlaləddin Əbdürrəhman b. Ömər əl-Bulkini və Bədrəddin Məhəmməd b. Ömər əl-Bulkini ilə Vəliyyüddin əl-İraqi və Cəmaləddin b. Zahirə kimi bir çox alim vardır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Record #25413131 // VIAF (çd.). [Dublin, Ohio]: OCLC, 2003.
2. 1 2 3 4  ʿAbdallāh Ibn-ʿAbd-ar-Raḥmān Ibn-ʿAqīl // CERL Thesaurus (ing.). Consortium of European Research Libraries.
3. 1 2 3 4  تاريخكم: ابن عقيل .. الفقيه والنحوي الهاشمي. 2020.

Ədəbiyyat
---------

* J. Schacht, "Ibn Aķil", EI² (İng.), III, 698–699;
* Reza Ənzabi Nəjad — Məhəmməd Mehdi Müəzzin Cami, "İbn Aķil", DMBİ, IV, 320–322.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNE: XX5463775 · BNF: 16244539j · GND: 119462540 · ISNI: 0000000106534474 · LCCN: n83056172 · LIBRIS: 63103 · SUDOC: 069888833 · VIAF: 25413131 · WorldCat VIAF: 25413131 |

 |
***Akademik Ziyad Səmədzadə*** qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Miri Rzayev tərəfindən 2010-cu ildə çəkilmişdir. Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir. Film Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı, iqtisad elmləri doktoru, professor, görkəmli iqtisadçı Ziyad Səmədzadə haqqındadır.

Məzmun
------

Film Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı, iqtisad elmləri doktoru, professor, görkəmli iqtisadçı Ziyad Səmədzadənin həyatı və elmi fəaliyyətinə həsr olunmuşdur.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenarist: Yaqub Əlioğlu  

Rejissor: Miri Rzayev  

Operator: Adil Abbasov

İstinadlar
----------

1. ↑  Sultanova, M. Tanış olun, akademik Ziyad Səmədzadə: [Rejissor Miri Rzayevin "Akademik Ziyad Səmədzadə" adlı filmi haqqında] //Ekran-efir.- 2010.- 25 iyun.- S. 5.
2. ↑  ""Akademik Ziyad Səmədzadə" filmi yaxın vaxtlarda tamaşaçılara təqdim olunacaqdır" (az.). AzərTac. 22 iyun 2010. İstifadə tarixi: 2018-01-03.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

2010-cu ilin Azərbaycan filmləri  

2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
**Nadir Əbülqasım oğlu Batmanqılınc**(1902–1991) — Azərbaycan əsilli İran generalı

Həyatı
------

Nadir Əbülqasım oğlu Batmanqılınc 1902-ci ildə Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. Tehranda hərbi məktəb bitirmişdi. Sonra İsveçdə oxumuşdu. İrana dönəndən sonra orduda xidmət etmişdi. Ərdəbildə yerləşən hərbi hissənin rəisi olmuşdu. Orduya idman və bədən tərbiyəsini tətbiq etmişdi.

Nadir Batmanqılınc 1941-ci ildə İranın bir hissəsini zəbt edən Böyük Britaniya ordusu tərəfindən tutulmuşdu. O zaman polkovnik rütbəsində idi. 1945-ci ildə dustaqlıqdan azad olunmuşdu.

Nadir Batmanqılınc sonra yenidən orduda xidmət etmişdi. 1946-cı ildə sərtip (briqada generalı) rütbəsi almışdı. 1950-ci ildə general-mayor rütbəsi almışdı.

1953-cü ildə Amerika və Böyük Britaniya tərəfindən hazırlanan C. İ. A tərəfindən həyata keçirilən Ayaks əməliyyatında iştirak etmişdi. Əməliyyatın həyata keçirilməsində səbəb İranda Məhəmməd Müssədiqi devirib hakimiyyətə yenidən sonuncu İran şahı Məhəmməd Rza şah Pəhləvini gətirmək idi.

Nadir Batmanqılınc 1955-ci ildə general-leytenant rütbəsinə yüksəlmişdi.

Nadir Batmanqılınc 1955–1957-ci illərdə İranın Pakistanda səfiri olmuşdu.

Nadir Batmanqılınc 1957–1958-ci illərdə İranın İraqda səfiri olmuşdu.

Nadir Batmanqılınc 1958–1959-cu illərdə İranın Daxili İşlər naziri vəzifəsində çalışmışdı.

Nadir Batmanqılınc 1964–1967-ci illərdə Xorasan əyalətinin valisi olmuşdu.

Nadir Batmanqılınc 1989-cu ildə ABŞ-də vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-18.