recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hökumət Cihazlarında TikTokun Olmaması Aktı** (*ing.* No TikTok on Government Devices Act) — "TikTok"un bütün federal hökumət cihazlarında istifadəsini qadağan edən ABŞ federal qanunu. İlk növbədə 2020-ci ildə müstəqil qanun layihəsi kimi təqdim edilmiş, 29 dekabr 2022-ci ildə ABŞ Prezidenti Co Bayden tərəfindən 2023-cü il Konsolidə Edilmiş Təxsisat Aktının bir hissəsi olaraq qanuna imza atılmışdır.

Tarixi
------

Hökumət Cihazlarında TikTokun Olmaması Aktı (S. 3455) ilk olaraq 2020-ci ildə senator Coş Houli (R-MO) tərəfindən təqdim edilmiş və 6 avqust 2020-ci ildə yekdil razılıqla Birləşmiş Ştatların Senatında qəbul edilmişdir. Qanun layihəsi (S. 1143) 15 aprel 2021-ci ildə senator Houli tərəfindən yenidən təqdim edilmiş və 14 dekabr 2022-ci ildə yekdil razılıqla yenidən Senatdan keçmişdir.

Qanun daha sonra 22 dekabr 2022-ci ildə 68–29 səslə Senatda və 23 dekabr 2022-ci ildə 225–201–1 səslə ABŞ Nümayəndələr Palatasında qəbul edilmiş 2023-cü il Konsolidə Edilmiş Təxsisatlar Aktının R Bölməsi kimi il sonu omnibus xərcləri qanun layihəsinə daxil edilmişdir. Qanun layihəsi ABŞ Prezidenti Co Bayden tərəfindən 29 dekabr 2022-ci ildə imzalanmışdır.

Müddəalar
---------

Qanun "TikTok"un istənilən federal hökumət və hökumət korporasiya cihazlarına yüklənməsini və ya istifadəsini qadağan edir, "TikTok"un sözügedən cihazlardan çıxarılmasını tələb edir. Qanun İdarəetmə və Büdcə Ofisinin direktoru, Ümumi Xidmətlər administratoru, Kibertəhlükəsizlik və İnfrastruktur Təhlükəsizliyi Agentliyinin direktoru, Milli Kəşfiyyat direktoru və Müdafiə naziri tərəfindən birgə formada həyata keçirilir. İstisnalar yalnız hüquq-mühafizə orqanları, milli təhlükəsizlik və ya təhlükəsizlik tədqiqatı məqsədləri üçün icazə verildiyi təqdirdə edilə bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Nava, Victor.* "Senate passes bill banning TikTok on government devices". New York Post. 2022-12-15. 2022-12-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-31.
2. ↑  "TikTok will be banned on most US federal government devices". Engadget. 2022-12-29. 2022-12-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-31.
3. ↑  *Nandita Bose.* "U.S. Senate votes to ban TikTok app on government devices". Reuters. 7 August 2020. 2 January 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 January 2023.
4. ↑  *Brian Fung.* "Senate passes legislation to ban TikTok from US government devices". CNN. 15 December 2022. 1 January 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 January 2023.
5. ↑  *David Ingram.* "Biden signs TikTok ban for government devices, setting up a chaotic 2023 for the app". NBC News. 31 December 2022. 1 January 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 January 2023.
6. ↑  "S. 1143 – No TikTok on Government Devices Act, 117th Congress (2021-2022)". Congress.gov. December 15, 2022. March 6, 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: January 11, 2024.

Xarici keçidlər
---------------

* S. 1143 Senate bill text
* H. R. 2617 House bill text
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Tofiq Babayev.

**Tofiq Babayev** — Azərbaycan Respublikası Milli Təhlükəsizlik nazirinin sabiq müavini, general-mayor.

Həyatı
------

Tofiq Behbud oğlu Babayev 1949-cu il iyunun 9-da Ağdam rayonunda anadan olmuşdur. 1956-1966-cı illərdə Ağdam şəhəri 1 saylı orta məktəbdə oxumuşdur. 1971-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) Fizika fakültəsini bitirmişdir. 1972-1974-cü illərdə leytenant hərbi rütbəsində Naxçıvan və Dağlıq Qarabağda yerləşən hərbi hissələrdə xidmət keçmişdir. 1974-1976-cı illər ərzində Ağdam şəhər 50 saylı tam orta texniki peşə məktəbində fizika müəllimi, 1976-1979-cu illərdə isə Ağdam rayon Komsomol Komitəsində II katib və rayon Partiya Komitəsində təlimatçı vəzifələrində çalışmışdır.

Fəaliyyəti
----------

1979-cu ildə Azərbaycan Təhlükəsizlik orqanlarına qəbul olunub. Dağlıq Qarabağda baş əməliyyat müvəkkili, Ağdam, Quba, Yevlax, Gəncə şəhər şöbələrinin və Qarabağ üzrə idarənin rəisi vəzifəsində çalışıb.
General-mayor Tofiq Babayev 2000-2005-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Təhlükəsizlik nazirinin müavini vəzifəsində çalışmışdır. 2005-ci ildə öz xahişilə vəzifəsindən azad edilib.

Mükafatları
-----------

"Azərbaycan bayrağı" ordeni, "Hərbi xidmətlərə görə", "Vətən uğrunda" medalları və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin "Fəxri Fərmanına" layiq gorülüb. Qarabağ üzrə idarənin rəisi olarkən (Ağdam-1992) Xocalı soyqırımına etiraz əlaməti olaraq polkovnik rütbəsindən imtina etmişdir.

### Vəfatı

General 9 sentyabr 2012-ci ildə müalicə üçün getdiyi İstanbulda hospitalların birində vəfat etmişdir..

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikası Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin bir qrup hərbi qulluqçusunun təltif edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI". 2022-04-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-09.
2. ↑  MTN generalı Türkiyədə vəfat etdi. **gunxeber.com** saytı[*ölü keçid*]
**"Qladio" əməliyyatı** (it. Operazione Gladio) — İkinci Dünya Müharibəsindən sonra kommunistləri nüfuzdan salmaq və güc strukturlarından sıxışdırmaq üçün NATO-nun gizli əməliyyatının adıdır. Bunun üçün yollardan biri Varşava müqaviləsi ölkələrinin İtaliya və digər Qərbi Avropa ölkələrinə soxulacağı təqdirdə müqavimət göstərmək, təxribat və partizan müharibəsi aparmaq üçün nəzərdə tutulmuş "arxada qalanlar" (*ing.* stay-behind) adlı hərbiləşdirilmiş təşkilatlar şəbəkəsinin yaradılması idi.

*Qladio* termini İtaliyada yaradılmış təşkilatlara aid edilsə də, bu ad çox vaxt qeyri-rəsmi olaraq Qərbi Avropada onun çərçivəsində yaradılmış bütün təşkilatlar üçün istifadə olunurdu. Qısa Roma qılıncı (*lat.* gladius) İtaliya təşkilatının simvolu, xarabaçıl isə beynəlxalq simvol idi.

MKİ-nin keçmiş direktoru Vilyam Kolbi əməliyyatı "böyük proqram" adlandırıb. Qladio əməliyyatının mövcudluğu bu əməliyyatda iştirak edən ölkələrin hökumətləri tərəfindən rəsmən tanınıb. Eyni zamanda, Amerika hökuməti terrorizmin təşkili ittihamlarını rədd edir.

Həmçinin bax
------------

Əks-partizan

İstinadlar
----------

1. ↑  Terrorism in Western Europe: An Approach to NATO’s Secret Stay-Behind Armies Arxivləşdirilib 2011-09-12 at the Wayback Machine Исследовательский проект по Даниэля Генсера
2. ↑  "The Intelligence Officer's Bookshelf — Central Intelligence Agency" (ingilis). www.cia.gov. 2017-07-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-07.
*De jure naturae et gentium*, 1744).
**Samuel fon Pufendorf** (*alm.* Samuel von Pufendorf‎, 8 yanvar 1632, Tsvenits — 3 oktyabr 1694, Berlin) — tanınmış alman hüquqşünası, tarixçisi və filosofu.

Həyatı
------

Mədəniyyət nəzəriyyəsi problemləri ilə ciddi şəkildə Qərbi Avropa tədqiqatçıları məşğul olmağa başlamışlar. «Mədəniyyət»
(«kulğtura») anlayışını kulturoloji baxımdan, müasir mənada ilk dəfə işlədən tədqiqatçı XVII əsrdə yaşamış alman hüquqşünası Samuel Pufendorf (1632-1694) olmuşdur. O, mədəniyyəti «insan fəaliyyətinin məcmusu» kimi başa düşürdü və qeyd edirdi ki, mədəniyyət ictimai həyatın, insanın varlığı ilə bağlı olan fenomendir. Lakin mədəniyyət insan fəaliyyəti nəticələrinin bəsit məcmusu deyildir. O, özünün hər bir inkişaf mərhələsində konkret-tarixi məzmuna malik olan prosesdir. Təbiidir ki, XVII əsrdə Qərbi Avropada elmin inkişaf səviyyəsi sosioloji tədqiqatlarda ictimai hadisələrə proses kimi (dəyişmədə, inkişafda və dinamikada olan faktlar kimi) yanaşmağa imkan vermirdi.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
**Dividend gəliri** (*ing.* dividend yield) — bir səhm üzrə illik dividendlərin səhmin qiymətinə nisbətidir. Bu dəyər ən çox faizlə ifadə edilir.

Nümunə
------

Bir şirkətin səhm qiyməti 1124,37 rubl və bir səhm üçün 28 rubl dividend ilə dividend gəliri bərabər olacaq:

{\displaystyle {\frac {28}{1124{,}37}}\cdot 100\,\%=2{,}49\,\%}.

Tarixi
------

1990-cı illərə qədər yüksək dividend gəliri əksər investorlar üçün səhmin aşağı qiymətləndirilməsinin əlaməti kimi xidmət edirdi, aşağı isə onun həddindən artıq qiymətləndirilməsini bildirirdi. 90-cı illərin iqtisadi və birja bumu zamanı bu göstərici gəlir mənbəyi kimi səhmlərin qiymətlərinin artmasına daha çox əhəmiyyət verən investorlar arasında populyarlığını xeyli itirdi. Belə ki, S&P 500 indeksindən şirkətlərin səhmlərinin orta dividend gəlirinin 1982-ci ildəki 6,7%-dən 1998-ci ildə 1,4%-ə düşməsinə baxmayaraq, birjada bum daha iki il davam etdi.

2001-2002-ci illərdə fond bazarlarının düşməsi ilə dividend gəlirləri yenidən investisiya qərarlarında mühüm amil oldu.

Bu göstəricinin son vaxtlar artan populyarlığı Almaniyanın DAX fond indeksinin ən yüksək dividend gəlirinə malik 15 şirkətini əhatə edən yeni DivDAX fond indeksinin yaradılmasında özünü göstərir.

2001-2007-ci illərdə Rusiya fond bazarının səhmləri üzrə dividend gəliri təxminən 8-10% gəlirlə orta hesabla 1-2% təşkil etdi.

Bu, mənfəətin yenidən investisiya edilməsi ilə bağlıdır. Aşağı bazarda həddindən artıq investisiya yüksək risk mənbəyi ola bilər.

Tarixi məlumat
--------------

S&P 500 haqqında məlumat məqalədən götürülüb:

| Onillik | Dəyişiklikqiymət % | Dividendgəlir % | Ümumi illikgəlir % | İllik inflyasiyaCPI % | Ümumi illikgəlir, inflyasiyadan təmizlənmiş % |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1930-cu illər | -41,9 | 56,0 | 14,1 | -2 | 3,41 |
| 1940-cı illər | 34,8 | 100,3 | 135,1 | 5 | 7,5 |
| 1950-ci illər | 256,7 | 180,0 | 436,7 | 4 | 39 |
| 1960-cı illər | 53,7 | 54,2 | 107,9 | 5 | 6 |
| 1970-ci illər | 17,2 | 59,1 | 76,3 | 8 | 0 |
| 1980-ci illər | 227,4 | 143,1 | 370,5 | 7 | 30 |
| 1990-cı illər | 315,7 | 95,5 | 411,2 | 5 | 36 |
| 2000-ci illər | -15,0 | 8,6 | -6,4 | 4 | -5 |
| Orta | 106,1 | 87,1 | 193,2 | 6 | 13 |
|

İstinadlar
----------

1. ↑  The Dividend Story Arxivləşdirilib 2007-01-27 at the Wayback Machine
**II Süleyman Səfəvi** (*fars.* شاه سلیمان دوم‎; iyun 1714, İsfahan – may 1763, Məşhəd), **Süleyman şah Səfəvi**, **Mirzə Seyid Məhəmməd Məraşi** —1749-cu ildən 1750-ci ilədək Xorasanda hakimiyyətdə olub. Səfəvi şahənşahı, Səfəvilər dövlətinin XII hökmdarıdır.

Həyatı
------

Mir Seyid Məhəmmədin anası Səfəvi şahı I Süleyman şah Səfəvi (II Şah Səfi)-nin qızı idi. Yəni o, ana tərəfdən Səfəvilər sülaləsindən idi. Məhz buna görə də o, İran taxt-tacına iddia edirdi.

1747-ci ildə Nadir şah öldürüldükdən sonra İranda və Azərbaycanda hakimiyyət uğrunda mübarizə başlandı. 1747-ci il iyul ayında hakimiyyətə Adil şah gəlsə də, çox keçmədən o, İbrahim şah tərəfindən məğlub edildi və hakimiyyətdən kənarlaşdırıldı. Lakin İbrahim şahın da hakimiyyəti uzun çəkmədi. Beləki o, 1748-ci ildə Məşhəd üsyançıları tərəfindən məğlub edildi və öldürüldü. Bu işdə Raziya Sultan da varnidi. Çünki o israrla qohumun taxta keçməsini istəyirdi. Beləliklə, İbrahim şah Əfşar öldürüldükdən sonra ona məxsus sərvət və var-dövlət onu qoruyan Mir Seyid Məhəmmədə qismət oldu. O isə öz növbəsində İbrahimin məğlubiyyətindən sonra onun hakimiyyətini tanımaqdan imtina etməklə bərabər, Səfəvi taxt-tacına namizəd kimi özünün təbliğini genişləndirdi. O, əslində rəqibi Şahrux şah Əfşarı zərərsizləşdirdikdən sonra hakimiyyətə gəlmək istəyirdi. Lakin Qum yaxınlığında məskunlaşmış türk Xələc tayfaları Mir Seyidə müraciət edərək, ona hakimiyyəti ələ almaq təklifini etdilər. Lakin o, təklifi qəbul etmədi. Bununla o, Şahruxa sadiqliyini nümayiş etdirmək istəyirdi. Şahrux şah Mir Seyidin güclü rəqib olduğunu nəzərə alaraq, ona qarşı sui-qəsd təşkil etdi. Lakin bu sui-qəsd baş tutmadı. 1749-cu ilin dekabrında Şahrux çevriliş nəticəsində hakimiyyətdən kənarlaşdırılmış və gözləri kor edilmişdir. Və 1750-ci il yanvarın 14-də şah elan edilən Mir Seyid Məhəmməd II Süleyman ləqəbi ilə taxtda əyləşdi. Bununla belə II Süleymanın da hakimiyyəti çox sürmədi. Saray çevrilişi nəticəsində onun hakimiyyəti devrildi və 1750-ci il martın 20-də hakimiyyətə yenidən Şahrux şah gətirildi.

Həmçinin bax
------------

* Səfəvilər dövləti

Xarici keçidlər
---------------

|  |
| --- |
| Şah II Süleyman **Səfəvilər sülaləsi****Doğum:** iyun 1714  **Vəfat:** may 1763 |
| Haqq iddası titulları
 |
|
| Sələfləri III Şah Abbas | **Səfəvilər (صفویان) Şahı**1749-1750 | Xələfləri III Şah İsmayıl |


| ⛭Şah II Süleyman — nəsil |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | II Süleyman Səfəvi |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |

 |

| ⛭Səfəvi hökmdarları (1300–1796) |
| --- |
| Səfəvi şeyxləri | Şeyx Səfi • Şeyx Sədrəddin • Şeyx Xacə • Şeyx İbrahim • Şeyx Cəfər • Şeyx Cüneyd • Şeyx Heydər • Şeyx Sultan |  |
| Səfəvi şahları | I İsmayıl • I Təhmasib • II İsmayıl • Məhəmməd Xudabəndə • I Abbas • I Səfi • II Abbas • I Süleyman • Sultan Hüseyn • II Təhmasib
*III Abbas • Şah II Süleyman • III İsmayıl • II Məhəmməd (Səfəvi hökmdarı)* |
| ***Kursivlə* verilmiş şahlar süqut dövründə hakimiyyətdə olan hökmdarlardır** |
**Tənəkə təbili** — Günter Qrass tərəfindən yazılmış romandır. Bu roman 1959-cu ildə "*Dantsiq triologiyası*"nın bir hissəsi kimi nəşr olunur. O, Almaniyada müharibədən sonra çap olunmuş ən vacib romanlardan biri sayılır.

Mövzusu
-------

Romanda öz həyatını danışan Oskar Matserat 1924-cü ildə Dantsiqdə dünayaya gəlir. Anadan olan zaman o tam yetişmiş bir təfəkkürə malik olur. O üç yaşından sonra daha böyümədiyi üçün həmişəlik uşaq olaraq böyüklərin həyatı haqqında aşağıdan yuxarıya baxaraq xəbər verir. O malik oduğu tənəkə təbilinin köməyi ilə hətta keçmişə boylana bilir, məsələn anasının necə anadan olması haqqında da məlumatlara malikdir. Oskar romanda özü haqqında üçüncü şəxsdə məlumat verir.

Oskar özü haqqında deyir ki, o "ağılı başa malik körpələrə" aiddir və "onun təfəkkürü artıq anadan olanda sona çatmışdır, bundan sonra o malik oduğu bu təfəkkürü təsdiq etməlidir". O *Böyüklərin* dünyasını inkar edir və 3 yaşından sonar daha böyümək istəmir. Eyni zamanda o həm xarci, həm də daxili görünüşünə görə özünün tam yetişdiyini və bununla *Böyüklərdən* çox yüksəkdə durduğu qənaətinə gəlir.

Oskarın söylədiyi əhavalatların düzgünlüyü çox vaxt şübhə doğurur. 1952-ci ildə o "Ruhi xəstələr" müalicə ocağında olduğunu və dəli olduğunu söyləyir ki, bu da inanılmazdır. Bundan əlavə, onun daha böyüməməsi də sual altınadadır. Çünki, o zirzəminin pilləkənlərindən aşağıya yıxldığı üçün və ya özü bilərəkdən böyümək istəməməsi aydın deyil.

Roman Oskarın anasının kartof sahəsində yaradılması ilə başlayır. Özü haqqında məlumatları o, bu dünyanın işığını 60 Vatlıq iki lampa işığı timsalında gördüyü vaxtdan, yəni anadan olduğu vaxtdan başlayaraq təsvir edir. Təsvir olunan hadisələr çox vaxt polşa və alman vətəndaşlarının ikinci dünya müharibəsindən əvvəl həyat tərzlərini və sonra Oskarın Almaniyada sənətçi kimi həyatını əhatə edir. O müharibənin təsiri nəticəsində dəli olur və dünyada baş verənləri öz şəxsi baxışları ilə qiymətləndirir. 1954-cü ildə o dəlixanadan azadlıqa buraxılır.

Film haqqında
-------------

*Tənəkə təbili* eyni adla rejissor Volker Şlöndorf tərəfindən 1979-cu ildə ekranlaşdırılmışdır.

O ilk alman filmi kimi Oskar mükafatına layiq görülmüşdür. Bundan əlavə bu filmə "Kann qızıl palma budağı" mükafatı da verilir.
**The Nails**-in ilk musiqilərini yaratmaq cəhdi 2007-ci ilin mart ayına təsadüf edir. Heç də pis nəticənin alınmamasına baxmayaraq bu, qeyri-ciddi idi. 2008-ci ilin əvvələrində qrupun məşq üçün stabil yeri var olsa da, stabil musiqiçi tərkibi yox idi. Sonda isə əvvəlcədən bütün bunları həyata keçirən cəmi iki nəfər qalır – Əliyev Bəxtiyar və Həsənov Ziyad. Dostlar ruhdan düşmədi və 3 mahnıdan ibarət materiallarını yazıb tamamladılar. Zərbçini müvəqqəti olaraq drum-machine əvəz etdi. Elə həmin il 13 iyulda The Nails "Dark Line II "konsertində uğurla çıxış etdikdən sonra əvvəl hazırlanmış 3 mahnı və 1 coverdan ibarət ilk Demolarını
yazdı. Qrup noyabrın 2-də "Next Generation", dekabrın 14-də isə "Fikir azadlığı" konsertində iştirak edir. 2008-ci ilin dekabrında qrupa yeni klavişnik – Dinara İsmayılova qoşulur ki, o, artıq fevralın 22-də "Dark Line III "konsertində yaxşı çıxış etmiş olur. Bir aydan sonra qrup "Yaz konsertində" çıxış edir. Bir müddət sonra The Nails "Dark Line III" konsertində səslənmiş 5 mahnıdan ibarət ikinci demo albomu dinləməyə çıxarır. 2009-cu ilin avqustundan dekabra qədər The Nails Darkline-nin dəstəyi ilə keçilirmiş bir neçə konsertdə iştirak edir və nəhayət, 2010-cu ilin yanvarında "Стремление к жизни "adlı ilk studiya albomlarını yazır. Albomun yazılışından sonra gitarist Həsənov Ziyad qrupu tərk edir. Beləliklə, The Nails yeni musiqiçi tərkibi ilə aktiv məşqlərə və yeni material yazmağa davam edir.

| ⛭**Azərbaycan metal qrupları** |
| --- |
| Bakıda yarananlar | 3,14... • Silence Lies Fear • Fatal Nation  • The Nails |
| Sumqayıtda yarananlar | Yuxu • Bəndə • Sumgzeit • Minimorum • Sirr |
| ABŞda yarananlar | Üör |
Finikiya dini — politeistik etiqad və ayinlərdən biri.

Haqqında
--------

E.ə. II–I minilliklərdə Finikiyanın şəhərlərində və koloniyalarında, xüsusilə Karfagendə yayılmış politeistik etiqad və ayinlərdən biri də Finikiya dini adlanırdı. Siyasi pərakəndəliyə görə finikiyalıların qədim misirlilər, babillər və yunanlardan fərqli olaraq vahid ilahilər panteonu, mürəkkəb kahin rütbələrivə təmtəraqlı ayinləri yox idi. Onların ibadətgahları çox sadə idi. Hər bir şəhərin öz yerli ilahəsi var idi və bu ilahələrin adları hakimiyyətin müxtəlif rəmzlərini təşkil edirdi: Vaal-"hökmran", El-"ilahi", Molox-"çar", Melkart-"şəhərin çarı", Adonis-"ağa". Əvvəllər finikiyalıların etiqadları çöllərdən və səhralardan gəlmiş cəddilərinin köçəri həyatını əks etdirirdi. Sonra bunları əkinçilik ayinləri əvəz etdi. Bu ayinlər nəbatatın gənc ilahəsinin ölməsi və həyata qayıtması əfsanələri ilə bağlıdır (Aliyon-Vaal və onun bacısı və ya arvadı Anat haqqında, Adonis və Astarta haqqında). Finikiya dilində ilahilər çar hakimiyyətinin və quldarlıq quruluşunun hakimləri kimi təqdim olunurlar. Finikiyada insan qurbanları da verilirdi.

Mənbə
-----

* Ziya Bünyadov. Dinlər, təriqətlər, məzhəblər. Bakı,2007.
**Eritreya bayrağı** — Eritreyanın Dövlət bayrağı

Eritreyanın dövlət bayrağı haqqında qanun 1995-ci ilin dekabr ayının 5-də qəbul edilib. Bayrağın yaşıl rəngi bərəkətli torpağı, kənd təsərrüfatı və maldarlığı, qırmızı rəng Eritreyanın müstəqilliyi uğrunda tökülən qanı, mavi rəng ölkənin dəniz sərvətlərini və Qırmızı dənizi simgələyir. Bayrağın qırmızı rəngli hissəsində dövlətin gerbi göstərilmişdir. Gerbin sarı rəng isə ölkənin mineral ehtiyatlarının zənginliyini və dövlətçiliyin dirçəlməsini tərənnüm edir. Sarı rəngli kiçik zeytun şaxələrindən ibarət çələng (28 yarpaq) Eritreyanın müstəqilliyi ilə nəticələnən vətəndaş müharibəsi illərinin simvoludur. Ölçüsü 1:2 nisbətindədir.

| ⛭Eritreya mövzularda |
| --- |
| 
Gerb • Bayraq • Himn • Dövlət quruluşu • Konstitusiya • Parlament • İnzibati bölgü • Coğrafiya • Şəhərlər • Paytaxt • Əhali • Dillər • Tarix • İqtisadiyyat • Kənd təsərrüfatı • Energetika • Valyuta • Mədəniyyət • Din • Kinematoqraf • Ədəbiyyat • Musiqi • Bayramlar • İdman • Təhsil • Elm • Nəqliyyat • Turizm • Poçt (tarixi və markaları) • İnternet • Silahlı qüvvələr • Xarici siyasət

**Portal "Eritreya"**
 | Eritreya |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Eritreya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Robert Törsk** (*ing.* Robert Thirsk; 17 avqust 1953, Nyu-Uestminster[d], Britaniya Kolumbiyası) — Kanadalı mühəndis və fizik. Keçmişdə Kanada Kosmosda Agentliyində kosmonavt olmuşdur. Ən uzun kosmosa uçuş (187 gün 20 saat) və ən çox vaxt kosmosda qalmaq üzrə (204 gün 18 saat) Kanada rekordlarına sahibdir. 2013-cü ildə Kanada Ordeni zabiti və 2012-ci ildə Britaniyanın Kolumbiya ordeni adına layiq görülmüşdür.

Həyatı
------

Törsk Nyu-Uestminsterdəndir və həyat yoldaşı olan Brenda Biasutti isə Montreal şəhərindəndir. Üç övladı var: Lisan Biasutti Törsk, Elyot Biasutti Törsk və EydEn Biasutti Törsk. O, ailəsi ilə xokkey, skvoş oynaraq, piano çalaraq zaman keçirir.

O, Ontarionun Professional Mühəndislərinin, Kanada Ailə Həkimləri Kollecinin, Kanada Aeronavtika və Kosmos İnstitutunun, Aerokosmik Tədqiqatlar Assosiasiyasının və Ontario Həkim və Cərrahiyyə Kollecinin üzvüdür. O, Beynəlxalq Kosmos Universitetinin Kanada fondunun direktorudur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Astronauts and Cosmonauts (sorted by "Time in Space") Arxivləşdirilib 2017-06-29 at the Wayback Machine. Spacefacts.de. Retrieved on March 8, 2016.
2. 1 2 3 4  .
3. 1 2  Robert Brent Thirsk // L'Encyclopédie canadienne, The Canadian Encyclopedia (ing.).
**Köməkçi materiallar** və ya *yardımçı materiallar* — istehsal prosesi üçün zəruri olan, lakin son məhsulda maddi formada olmayan materiallar. Yardımçı materiallar texnoloji prosesi təmin etmək üçün zəruridir - avadanlıqların istismarını və digər texnoloji ehtiyacları təmin etmək: sürtkü yağları, işçi mayelər, qoruyucu materiallar, katalizatorlar, qablar və s.

Materiallar arasında köməkçi və əsas olanlara ciddi bölünmə yoxdur. Eyni material bir istehsalda əsas material, digərində isə köməkçi ola bilər. Məsələn, ağac mebel istehsalında əsas material, tökmə istehsalında isə tökmə qəliblərinin yaradılması üçün istifadə olunan köməkçi materialdır. Materialın köməkçi material kimi təsnif edilməsinin əsas əlaməti onun hazır məhsulda olmamasıdır. Həmçinin, köməkçi materialları tullantılarla qarışdırmaq olmaz, çünki tullantılar əsas materialların emalı (təkrar emalı) nəticəsində əmələ gəlir.

Köməkçi materialların nisbəti
-----------------------------

Müəyyən həcmdə hazır məhsulların istehsalı üçün lazım olan köməkçi materialların miqdarı qeyri-xətti (əsas materiallardan fərqli olaraq) normallaşdırılır, çünki, məsələn, metalların mexaniki emalı üçün kəsici mayelər texnoloji avadanlıqların istismarı zamanı nəinki təbii olaraq azalır, həm də istifadə müddəti var, bundan sonra avadanlığın işləmə müddətindən asılı olmayaraq onlar tamamilə yeniləri ilə əvəz olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Бухгалтерский словарь: Настольная книга. М.: Баян. 1994. 46. ISBN 5-87610-058-7.
2000-ci ildə Bülənd Ecevit.
**Ecevitçilik** və ya **ecevitizm** (*türk.* Ecevitçilik) — 1974–2002-ci illər arasında dörd müddət Türkiyə Respublikasının Baş naziri olmuş Bülənd Ecevitin siyasi idealları üçün istifadə edilən termin. Bu, Demokratik Sol Partiya və solçu milliyətçiliklə çox bağlıdır.

Ecevit 1960-cı illərdə siyasətə gələndə bütün dünyada sosialist hərəkatında yüksəliş müşahidə olunurdu. Sosialist ideyalarını dəstəkləsə də, onların Cümhuriyyət Xalq Partiyasının (CHP) kamalist ideologiyasına uyğun şəkildə təqdim edilməsinə ehtiyac olduğunu düşünürdü. O, bunun üçün mərkəzin solu (*türk.* ortanın solu) hərəkatından başlamışdır.

Xüsusilə 1970-ci illərdə Türkiyədə çox hakim olan ecevitizmin bu gün də çoxlu tərəfdarları var. İdeoloji kökləri sosial-demokratiyadan gəlir və bu, ideologiyanın siyasi tərəfinin ən çox hakim olduğu aspektidir. Bu ideologiya 1970-ci illərdə Ecevitin CHP sədri seçildiyi zaman "mərkəzin solu" şüarı ilə zirvəyə çatmışdır.

Xarici siyasət
--------------

Ecevitin 1974-cü ildə Kiprə müdaxilə əmri ilə ona "Kipr fatehi" (*türk.* Kıbrıs Fatihi) titulu verilmişdir. Müdaxilə Ecevitin "şücaət və vətənpərvərliyinin" simvoluna çevrilmişdir və bu, hərbçilər də daxil olmaqla bir çoxları tərəfindən tanınmışdır. Kipr müdaxiləsində göstərdiyi "liderliyi, güclü milliyətçi/vətənpərvər etimadnaməsi" səbəbilə "milli qəhrəman" olmuşdur.

1999-cu ildən sonra dördüncü baş nazirlik müddətindən sonra Ecevit İraqın işğalına qarşı çıxmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Atatürkçülük
* Özalçılıq

İstinadlar
----------

1. ↑  *Erdoğan, Necmi.* "A specific form of populism: Ecevit's political discourse(1965-1980)". Graduate School of Social Sciences, Thesis (ingilis). 1992. 24 January 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 June 2022.
2. 1 2  "Ecevit'in Sol Anlayışı". 19 December 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 September 2021.
3. ↑  *Yirmibeşoğlu, Gözde.* "Trade unionism in Turkey: the self-understanding of türk-iş and its role in society and politics (1950-1982)" (ingilis). 2007. 23 June 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 June 2022.
4. 1 2  *Kiniklioğlu, Suat.* "Bülent Ecevit: The transformation of a politician". Turkish Studies. 1 (2). 2000-09-01: 1–20. doi:10.1080/14683840008721231. ISSN 1468-3849.
5. ↑  "Bülent Ecevit'e büyük ayıp". www.cumhuriyet.com.tr (türk). 2021-09-13. 2023-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-23.
6. ↑  *Ayata, Ayşe Güneş.* CHP (Örgüt ve İdeoloji) (türk). Ankara: Gündoğan Yayınları. 1992. 88.
7. ↑  *Balbay, Mustafa.* "Ecevit'in dış politikası: Önce ülkem ve bölgem!". www.cumhuriyet.com.tr (türk). 2019-11-05. 2023-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-23.
**Milli Hokkey Liqası** NHL (İngilis dili) və ya Ligue Nationale de Hockey LNH (Fransız) Şimali Amerikadakı buz xokkeyi liqasıdır. NHL ümumiyyətlə hər biri şərq və qərbdən ibarət olan 15 komandanın iki konfransına bölünür. Hər konfrans 5 komandadan ibarət 3 qrup tərəfindən təşkil olunur. NHL, 1917-ci ildə, Monrealda (Kanada, Kvebek, 4 komanda) quruldu. Bu gün ABŞ-dən 24, Kanadadan 6 komanda daxil olmaqla cəmi 30 komanda var. Digər ölkələrdə NHL buz hokkey liqalarından fərqli olaraq, heç-heçə ehtimalı yoxdur. Komandalar normal vaxtın sonunda qolu vura bilmirlərsə, qalib əlavə vaxtda oynayaraq müəyyənləşir.

Erkən illər
-----------

Milli Hokkey Liqası 1917-ci ildə Milli Hokkey Assosiasiyasının (NHA) varisi olaraq quruldu. 1909-cu ildə qurulan NHA, bir il sonra Ontario və Kvebekdəki yeddi komanda ilə oynamağa başladı və peşəkar buz xokkeyində ilk böyük liqalardan biri oldu. Lakin NHA-nın səkkizinci mövsümündə Toronto Blueshirts klubunun sahibi Eddie Livingstone, Montreal Canadiens komandalarının sahibləri, Montreal Wanderers, Ottawa senatorları və Quebec Bulldogs ilə liqanın gələcəyini müzakirə etmək üçün bir sıra görüşlər etdi. Dörd komanda NHA-nın fəaliyyətini dayandırmaq üçün səs verdi və 26 Noyabr 1917-ci ildə Milli Hokkey Liqasını yarandı. Frank Kalder 1943-cü ildə ölümünə qədər xidmət edən ilk prezidenti idi.
Milli Hokkey Liqası 1920-ci illərdə sürətli genişlənməyə başlamışdı. 1924-cü ildə Montreal Maroon və Boston Bruins komandaları da liqaya qoşulmuşdu.

NHL-də qadınlar
---------------

1952-ci ildən 1955-ci ilə qədər Marguerite Norris,Detroit Red Wings-in prezidenti kimi fəaliyyətə başlayıb ,ilk qadın NHL icraçısı və adı Stenli Kubokuna həkk olunmuş ilk qadın idi. 2016-cı ildə Dawn Braid, Arizona Coyotes'in konkisürmə üzrə məşqçisi kimi işə götürülməsi, onu NHL-də ilk qadın tam zamanlı məşqçi etdi. NHL-dəki ilk qadın hakimlər 2019-cu ilin sentyabr ayında liqanın hazırlıq turnirləri zamanı sınaq üçün yoxlanılmışdı.

Klubların siyahısı
------------------

| **New Jersey Devils**

| **New York Islanders**

| **New York Rangers**

| **Philadelphia Flyers**

| **Pittsburgh Penguins**

| **Boston Bruins**

| **Buffalo Sabres**

| **Ottawa Senators**

| **Toronto Maple Leafs**

| **Carolina Hurricanes**

| **Florida Panthers**

| **Tampa Bay Lightning**

| **Washington Capitals**

| **Winnipeg Jets**

| **Chicago Blackhawks**

| **Columbus Blue Jackets**

| **Detroit Red Wings**

| **Nashville Predators**

| **St. Louis Blues**

| **Calgary Flames**

| **Colorado Avalanche**

| **Edmonton Oilers**

| **Minnesota Wild**

| **Vancouver Canucks**

| **Anaheim Ducks**

| **Dallas Stars**

| **Los Angeles Kings**

| **Phoenix Coyotes**

| **San Jose Sharks**

İstinadlar
----------
|  |
| --- |
| Məqalələr seriyasından  |
| **Fiqh üsulu** |
| Allah |
| Fiqh
* Təqlid
* İctihad
* İcma
* Məzhəb
* Qiyas
* Adət-ənənə
* Bidət
* Mədrəsə
* İcazət
* İstihlal
* İstihsan
 |
| Əhkam
* Savab
* Halal
* Fərz
* İstishab
* Mübah
* Məkruh
* Haram
* Batil
* Səhih
* İslamda büyük günah
 |
| Dini unvanlar
* Xilafət
* Üləma
* Fiqh
* Əl-Əzhar Böyük İmamı
* Baş Müfti
* Mərceyi-təqlid
* Dai
* Hüccət
* Hüccətülislam
* Hakim
* İmam
* Hafiz
* Hatip
* Mövlanə
* Məvləvi
* Allamə
* Ayətullah
* Müfəssir
* Müfti
* Mühaddis
* Mücəddid
* Müctəhid
* Qazi
* Rəiül-üləma
* Şeyx
* Şeyxülislam
* Ustad
 |
| * b
* m
* r
 |

**Müstəhəb** — əməl yerinə yetirildikdə axirət savabı yazılan, yerinə yetirilmədikdə isə heç bir günah yazılmayan əməldir. Müstəhəb, yəni bəyənilən, məsləhət bilinən əməllərin edilməsi vacib olmasa da, edilməsinə görə mükafat verilir. Məsələn, sədəqə vermək, gecə namazı qılmaq və s.

Müstəhəb gözəl əməl
-------------------

Sevimli olan, xoş, uyğun, gözəl görülən əməl deməkdir. Həzrət Peyğəmbərin bəzən yerinə yetirib, bəzən tərk etdiyi, Sələfi-i salihinin sevib işlədiyi və önəm verdiyi işlərə müstəhəb deyilir. Bəzi naiflə namaz və oruclar kimi ibadətləri müstəhəbə şamil edə bilərik. İbadətlərin yerinə yetirilməsində Fərz, Vacib, və Sünnətlərin xaricində qalan və müstəhəb növünə daxil olan işlər vardır. Sabah namazının, ortalıq aydınlanana qədər, isti şəraitə görə günorta namazının sərin vaxta qədər gecikdirilərək qılınması, axşam namazında isə tələsmək, yenə namaz qılarkən paltarın açıq göstərən yerini düymələyərək örtməsini müstəhəbə nümunə kimi, görsədə bilərik.

### Hökmü

Yerinə yetirildikdə savab qazanılıb, tərk edilməsində isə qınanılmasıdır.

İstinadlar
----------

* Xəyyam İsmayılov, "Azərbaycanın dövlət və hüquq tarixi". Bakı, "Nurlan", 2006
**Dilbər Hacı qızı Axundzadə** (29 may 1914, Yelizavetpol – 21 oktyabr 1990) — şairə və Mikayıl Müşfiqin həyat yoldaşı.

Həyatı
------

İsmayılzadə-Axundzadə Dilbər 29 may 1914-cü ildə Yelizavetpol (indiki Gəncə) şəhərində anadan olmuşdur. 5 yaşından sonra əmisi, tanınmış alim və repressiya qurbanı İdris Axundzadənin himayəsində Bakıda yaşamışdır.

Həyat yoldaşı İsmayılzadə Mikayıl Müşfiq 3 iyul 1937-ci il tarixdə Sovet xüsusi xidmət orqanları tərəfindən "əksinqilabi-millətçilik" fəaliyyətdə təqsirli bilinərək güllələnməklə ölüm cəzasına məhkum edilmişdir.

Mikayıl Müşfiqin həyat yoldaşı təqsirli bilinərək Azərbaycan SSR CM-nin 72, 73 maddələri ilə 1 yanvar 1938-ci il tarixdən hesablanmaqla 2 noyabr 1937-ci il tarixdə XDİK-in 00486 №-li əmrinə əsasən həbs edilmişdir. XDİK-nin 11 mart 1939-cu il tarixli qərarına əsasən xəstəliyinə görə azad edilmişdir.

Həbsdən azad edildikdən sonra bir müddət Gəncədə məktəbdə müəllim kimi çalışmış, sonra isə yenidən Bakıya qayıtmışdır. Şairəliklə məşğul olmuş, Mikayıl Müşfiqə həsr olunan kitab yazmışdır.

Həyatının son dövründə əsəb pozğunluğu, şəkər və ürək problemləri yaşayırdı. 1990-cı ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

Əsərləri
--------

* "Müşfiqli günlərim" Bakı-1968.

Xatirəsi
--------

2022-ci il dekabrın 17-də Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında Stalin repressiyaları dövründə repressiyaya məruz qalmış siyasi məhbusların həyat yoldaşlarının, qızlarının eləcə də repressiyaya məruz qalan qadınların başına gələn hadisələr haqqında "Kod adı: "V. X. A."" və ya Kod adı "Vətən xainlərinin arvadları" tamaşasının premyerası olub. Tamaşada Dilbər Axundzadənin həbsi də təsvir edilib.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Dilbər Axundzadənin qızı sirləri açdı…". teleqraf.com. 2021-01-16 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "İsmayılzadə-Axundzadə Dilbər". 2008-04-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-07-12.
3. ↑  ""Kod adı: V.X.A" tamaşası növbəti dəfə səhnədə" (az.). Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi. 2023-02-27. 2023-02-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-06.
4. ↑  "Kod adı – V.X.A – (Xalq düşmənlərinin arvadları...)" (az.). 525-ci qəzet. 2022-06-17. 2022-06-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-06.
5. ↑  ""Kod adı "V.X.A" – Gənc Tamaşaçılar Teatrında premyera" (az.). medeniyyet.az. 2022-12-18. 2022-12-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-27.

Həmçinin bax
------------

* Mikayıl Müşfiq
* İdris Axundzadə
* Qeybdən gələn səs (film, 2002)

Xarici keçidlər
---------------

* Əsmət GƏNCƏLİ. "Müşfiqi Məcnun edən sevgi". (Mikayıl Müşfiq) Arxivləşdirilib 2010-06-08 at the Wayback Machine
* Mikayıl Müşfik sevgisi, Rəbiyyə Zərdabi Arxivləşdirilib 2010-08-03 at the Wayback Machine
* Dilbər Axundzadə Mikayıl Müşfiq haqqında 1988-ci il.
|  |
| --- |
| Məqalələr seriyasından  |
| **Fiqh üsulu** |
| Allah |
| Fiqh
* Təqlid
* İctihad
* İcma
* Məzhəb
* Qiyas
* Adət-ənənə
* Bidət
* Mədrəsə
* İcazət
* İstihlal
* İstihsan
 |
| Əhkam
* Savab
* Halal
* Fərz
* İstishab
* Mübah
* Müstəhəb
* Məkruh
* Haram
* Batil
* Səhih
* İslamda büyük günah
 |
| Dini unvanlar
* Xilafət
* Üləma
* Fiqh
* Əl-Əzhar Böyük İmamı
* Baş Müfti
* Mərceyi-təqlid
* Dai
* Hüccət
* Hüccətülislam
* Hakim
* İmam
* Hafiz
* Hatip
* Mövlanə
* Məvləvi
* Allamə
* Ayətullah
* Müfəssir
* Müfti
* Mühaddis
* Mücəddid
* Müctəhid
* Qazi
* Rəiül-üləma
* Şeyx
* Şeyxülislam
* Ustad
 |
| * b
* m
* r
 |

**Savab** (*ərəb.* ثواب‎) — "mükafat" mənasını verən ərəb termini. İslamda insanın etdiyi yaxşı işlər, vacib və nafilə ibadətləri yerinə yetirməsi hesabına qazandığı yaxşı əməllərə verilən addır. Bunun əksi günahdır və insanlar haramları etməklə, vacib olanları tərk etməklə, pis işlər görməklə günah qazanırlar. Buna görə də, axirətdə savabları günahlarından böyük olanlar əbədi səadətə qovuşaraq cənnətə göndəriləcək, günahları savablarından böyük olanlar isə əzaba düçar olacaqlar. Əhli-sünnə arasında ümumi rəy belədir ki, möminin günahları savabından çox olsa belə, onun əzabı əbədi olmayacaq və bir müddət günahlarının cəzasına məruz qaldıqdan sonra cənnətə aparılacaqdır. Xaricilərdə günahkar dindən çıxmış hesab edilİr və buna görə də onları öləndə əbədi əzab görə bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Shan Muhammad.* The Indian Muslims: The Tripoli and Balkan wars. Meenakshi Prakashan, 1980. 1980. *... The consideration which the giver of the Sadka receives is the Sawab or religious merit. God promises Sawab in future and the Quran lays down that the promise of God is sure to be realized ...*
Ağcaqanad *Anopheles stephensi*
Gənə
**Parazitlik** və ya **parazitizm** – növlər arasında qida əlaqə forması olub, partnyor orqanizm (konsument) canlı sahibinin bədənindən həm qidalanma mənbəyi, həm də məskunlaşma (yaşama) yeri (daim və ya müvəqqəti) kimi istifadə edir. Parazitlər öz sahibindən xeyli kiçik olur. Parazitizm yırtıcılardan fərqli olaraq növlərin dar çərçivədə ixtisaslaşması ilə səciyyələnir. Belə ki, sahib paraziti yalnız qida ilə deyil, həm də mikroiqlim,
mühafizə və s. ilə təmin edir. Parazit sahibinin orqanizminin xüsusiyyətlərinə nə qədər yaxşı uyğunlaşarsa, onun orada çoxalmaq və nəsilvermək ehtimalı da artar.

Parazitlik əlaqələri ziyanverici həşərat və bitki, qansoran həşərat, heyvan və s. ola bilər. Parazit həşəratlar çox vaxt epidemiyanın yayıcısı ola bilər (bitlər-tif, gənələr-ensefalit xəstəliyi və s.). Parazitin sahiblə sıx təmasda olması iki cür seçmə nəticəsidir. Parazitlərin çoxları tam və uzun müddət sahibindən istifadə edərək onun tez ölümünə səbəb olmur və özünün daha yaxşı yaşamasını təmin edir. Öz növbəsində sahibinin orqanizminin müqavimət gücünə görə seçmə onun üzərində parazitlik edənin vurduğu ziyan getdikcə az hiss olunur. Təkamül gedişində sahib və parazit arasındakı kəskin əlaqələr neytral hala, daha sonra isə iki növ arasındakı əlaqə hər ikisinə faydalı əlaqəyə çevrilir.

Yırtıcılıq, parazitizm və digər qida əlaqələri variantlarının əsas ekoloji rolu canlı orqanizmlərin ardıcıl olaraq bir-biriləri ilə qidalanaraq maddələrin dövranına şərait yaratmaqdır, məlumdur ki, onsuz həyatın mövcudluğu qeyri-mümkündür. Bu əlaqələrin digər mühüm rolu növlərin sayının qarşılıqlı tənzimlənməsidir

İstinadlar
----------

1. ↑  "Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. "Ekologiya, ətraf mühit və insan" // Bakı, "Elm" nəşriyyatı – 2006, 608 s. ISBN 5 – 8066 – 1765–3" (PDF). 2012-07-23 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-06-20.
**Sevda Altunoluk** (*türk.* Sevda Altunoluk) — O, türkiyəli paralimpiya qolbolçusudur.

O, qolbola dünyanın ən yaxşı oyunçuları arasında göstərilir. İdmançı 2016 Yay Paralimpiya Oyunlarında və 2020 Yay Paralimpiya Oyunlarında Türkiyə millisinin heyətində iştirak edib və Türkiyənin ardıcıl iki qızıl medal qazanmasında böyük rol oynayıb. 2021-ci ildə BBC-nin 100 Qadın siyahısına daxil edilib.

Həyatı
------

1994-cü ildə Tokatda anadan olub. O, beş bacının ən böyüyüdür. İbtidai məktəbin üçüncü sinfində oxuyarkən görmə qabiliyyətini itirməyə başlayıb. Retinitis pigmentosa (gecə korluğu) diaqnozu qoyulub. İbtidai məktəbi bitirdikdən sonra Ankaradakı gözdən əlillər məktəbində internat şagirdi olaraq təhsilini davam etdirib. Ankarada Bədən Tərbiyəsi fakültəsini oxuyub.

İdman karyerası
---------------

Sevda Altunoluk 12 yaşında Ankarada qapıçı kimi idmana başlayıb. Qardaşı Sevtap Altunoluk görmə qabiliyyətini itirdikdə, onu qolf oynamağa təşviq edib. Ankaranın görmə maneəli idman klubu Mithat Enç Görəndə Kalpler İdman Klubunda oynadıqdan sonra Yeniməhəllə Bələdiyyə İdman Klubuna keçib.

O, 2012-ci ildə İtaliyada keçirilən IBSA Avropa Qolbol Çempionatında, 2013-cü ildə İsveçdə Malmö Lady İnter Kubokunda və Finlandiyada keçirilən Pajulahti Oyunlarında və 2015-ci ildə Litvada keçirilən IBSA Qolbol üzrə Avropa Çempionatında "ən yaxşı bombardir" olub. Altunoluk Paralimpiya Oyunlarında "Dünyanın Ən Yaxşı Qolçusu" seçilərək 2 dəfə Paralimpiya Oyunlarında və Dünya Çempionatında, 4 dəfə Avropa Çempionatında turnirin bombardiri olub.

O, 2016-cı il Yay Paralimpiya Oyunlarında (Rio) və 2020-ci il Yay Paralimpiya Oyunlarında (Tokio) iştirak edib və Türkiyənin qızıl medal qazanmasında böyük rol oynayıb. 2020 Tokio Paralimpiya Oyunlarında finalda ABŞ-ni 9-2 məğlub edərək qızıl medal qazanan Türkiyə Qadın Milli Komandasının bütün qollarını Sevda Altunoluk vurub. Həmçinin 46 qolla turnirin bombardiri olub. O, Tokio Olimpiya Oyunlarına qədər 15 dəfə ən çox qol vuran oyunçu olub. O, 2016-cı ildə həm Rio, həm də Tokioda oynayan hər iki Olimpiadada iştirak edən yeganə oyunçudur.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Goalball kraliçesi Sevda Altunoluk: Hedefimiz şampiyonluk". Fanatik gazetesi. 9 December 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 may 2023.
3. ↑  "Tokyo 2020 Golbol Kadın Milli Takım'ımız altın madalya kazandı!".  (#archive\_missing\_date) tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 may 2023.
4. ↑  "Tokyo'da tarih yazdı! Sevda Altunoluk kimdir?". Fotomaç. 1 May 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 may 2023.
**Aslan xan Dağıstani** — XVIII əsrin əvvəllərində Səfəvi məmuru. Şah Hüseynin (1694-1722) dövründə ləzgi mənşəli Kuhgiluyə (1702–1708) və Astarabad bəylərbəyi.

1708/09-cu ildə Astarabada vəzifəyə gəldi və vəzifəyə başladığı dövrdə Sayfca şəhərindən olan üsyançıların köməyilə yönləndirilən türkmənlərin hücumları ilə təhdid edildi.  Xəbərdən həyəcanlı olan Səfəvi hökuməti daha sonra Aslan xanı 2 minlik qoşunla düşmənlə mübarizə aparmaq üçün göndərdi. 

Prof. Rudi Mateyə görə qardaşı Fətəli xan Dağıstaninin baş vəzir olaraq vəzifəyə gətirildiyi zaman vəzifədə qalması "ehtimal olunur". Oğlu Məhəmməd xan 1708/9-cu ildə Herat bəylərbəyi oldu.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Matthee, 2012. səh. 231
2. 1 2  Matthee, 2012. səh. 209
3. ↑  Floor, 2008. səh. 153

Mənbələr
--------

* *Floor, Willem M.* Titles and Emoluments in Safavid Iran: A Third Manual of Safavid Administration, by Mirza Naqi Nasiri. Washington, DC: Mage Publishers. 2008. 153, 225. ISBN 978-1933823232.
* *Matthee, Rudi.* Persia in Crisis: Safavid Decline and the Fall of Isfahan. I.B.Tauris. 2012. ISBN 978-1845117450.
**Firuz ən-Nihavəndi**, bilinən adı ilə **Əbu Lulu** və ya **Əbu Lulu əl-Məcusi** (*ərəb.* أبو لؤلؤة المجوسي‎, *fars.* فیروز نهاوندی‎; Nahavənd, Həmədan ostanı və ya Kaşan, İsfahan ostanı – 3 noyabr 644, Mədinə və ya Kaşan, İsfahan ostanı) — Raşidi xəlifəsi Ömər ibn Xəttab öldürən fars əsilli qul. Sasani ordusunda xidmət edən general olmuş, lakin 636-cı ildə Qadisiyyə döyüşündə Sasanilərin məğlubiyyəti nəticəsində əsir düşmüşdür.

Firuz əsir alındıqdan sonra Muğirə ibn Şubeyə qul olaraq verilir. Firuz döyüş qabiliyyəti ilə yanaşı, mahir dülgər və sənətkar olmuşdur.

Ömər ibn Xəttabı öldürməsi
--------------------------

Əbu Lulu xəlifə Ömərin yanına gələrək sahibi Muğirə ibn Şubenin ondan daha çox pul aldığını söyləyir və bunun azaldılmasını istəyir. Ömər nə etdiyini soruşduqda Firuz miniatürcü, dülgər və dəmirçi olduğunu bildirir. Onun peşəsini eşidən Ömər maaşının yüksək olmadığını deyir. Onun dülgər olduğunu öyrənən Ömər Firuzə dəyirman tikməyi tapşırır. Firuz Ömərə "Sənə elə dəyirman tikcəyəm ki, əfsanə olacaq" deyərək hədələyir.

Bir müddət sonra 644-cü ilin noyabrında Öməri öldürmək üçün səhər namazına Məscid ən-Nəbəviyə gedir və Ömərin namaz qılacağı mehrabın arxasındakı cərgədə dayanır. Ömər namaza imamlıq etməyə başlayanda, müxtəlif rəvayətlərə görə, xəncəri ilə Ömərə üç-beş zərbə vurur. O, qaçmağa çalışarkən daha 6, 9 və ya 13 nəfəri xəncərlə yaralayır. Qaça bilməyəcəyini anlayanda özünü xəncərlə yaralayaraq intihar edir. Bəzi tarixi mənbələr isə Əbu Lulunun Öməri öldürdüyünə görə tutularaq edam edildiyi bildirilir.

Məqbərə
-------

Kaşandan Finsə gedən yolda Əbu Lulu türbəsi XI əsrə aid Xarəzmşah dövrü memarlıq üslubunda tikilib, həyətdən, eyvandan və firuzəyi kirəmitlərlə və boyalı tavanlarla bəzədilmiş konusvari günbəzdən ibarətdir. Binanın ilkin tarixi məlum deyil, lakin XIV əsrin ikinci yarısında tamamilə bərpa edilmiş və yerində yeni türbə tikilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Michael Newton.*. ABC-CLIO. 2014. səh. 585. ISBN 9781610692861. Famous Assassinations in World History: An Encyclopedia
2. ↑  *Mark Downes.* Iran's Unresolved Revolution. illustrated. 2002. səh. 7. ISBN 9780754631880.
3. ↑  *CAIS NEWS: Tomb of Firuzan (Abu-lolo) in Kashan to be Destroye.*. Mohammad-Ali E. 28 Haziran 2007.  (#accessdate\_missing\_url)
**Mustafa Destici** (3 fevral 1966, Gəcək[d], Əskişəhər ili[d]) — Türkiyə siyasətçisi və Böyük Birlik Partiyasının (BBP) hazırkı lideri. Ankara Universitetini bitirmişdir.

Həyatı
------

3 fevral 1966-cı ildə Əskişəhərin Günyüzü rayonunun Gəcək kəndində anadan olmuşdur. İbtidai məktəbi doğulduğu kənddə, orta məktəbi Sivrihasarda, liseyi isə Tofiq İləri Anadolu İmam Hatip Liseyində bitirmişdir. 1988-ci ildə Ankara Universitetinin İlahiyyat fakültəsindən məzun olmuşdur.

2007-ci ildə dövlət qulluğundan ayrılaraq Böyük Birlik Partiyasında siyasətə başlamışdır. O, 2007-ci ildə vitse-prezident vəzifəsinə təyin edilmişdir. Böyük Birlik Partiyasının qurucusu Möhsün Yazıçıoğlu 25 mart 2009-cu ildə helikopter qəzasına uğrayanda partiyanın təşkilati işlər üzrə sədr müavini olmuşdur. Yazıçıoğlunun ölümünün təsdiqlənməsindən sonra keçirilən IV Fövqəladə Qurultayda baş katib Yalçın Topçunun siyahısından seçilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Mustafa DESTİCİ". Great Union Party. 2016-11-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-12-01.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Twitter |
Kosovo Respublikası
**Lyubotin dağı** — Şar-Planin silsiləsinin ən hündür zirvəsi. Zirvə Makedoniya ilə qismən tanınmış Kosovo Respublikası arasında yerləşir. Lyubotin dağının maksimal hündürlüyü 2498 metrdir.

Zirvə piramida formasına malikdir. Bu əsrarəngiz görünüşü baxımından Şar-Planin silsiləsində seçilir. Şar-Planin silsiləsinin şərqində yerləşir və onun ən hündür nöqtəsidir. Eyni silsiləyə daxil olan zirvələrdən təcrid olunmuş formadadır. Belə ki, digər zirvələrdən kifayət qədər aralıdadır. Zirvə yerləşdiyi ərazinin dominant lanşaftı rolunu oynayır. Zirvə uzaq məsafələrdən aydın şəkildə görünür. Məsələn:Skopye və Priştinadan.

Qismən tanınmış Kosovo Respublikası ərazisində zirvənin əhəmiyyətli hissəsi yerləşir: şimal, şimal-qərb və cənub-şərq ətəkləri. Makedoniya ərazisində zirvənin cənub ətəkləri yerləşir. Zirvənin şimal ətəklərinə yaxın Lepenas, cənub ətəklətinə yaxın isə Vardar çayının yatağı qərarlaşır. Şərq və cənub-şərq ətəkləri sıx meşələrlə örtülüdür. Meşə zonasından yuxarıda alp cəmənlikləri yerləşir. Bu çəmənliklər otlaq sahəsi kimi istifadə edilir. Zirvənin qərb ətəklərində Livadişi gölü qərarlaşır.

Dağ mezazoy erasına aid suxurlardan təşkil olunmuşdur. Burada əsasən əhəng daşı üstünlük təşkil edir. Çoxlu sayda əhəng daşı və digər daşlıq sahələrə sahibdir. Bölgəyə xas bitkilər yayılmışdır. Burada ən çox rast gəlinən bitki *Sideritis scardica* adlanır. Əhəng daşı suxurlarının yayıldığı ərazilərdə nadir bənövşə növü olan *Viola grisebachiana* yayılmışdır.

Lyubotin dağı avropalı alpinistlər üçün ən sevimli ərazilərdən biri hesab edilir. Zirvənin Makedoniya hissəsində «*Lyubotin*» düşərgəsi yerləşir. Buraya Vratnisa kəndindən 2 saatlıq yol vardır. Düşərgə maydan noyabra qədər açıqdır.

Bir fərziyəyə görə Makedoniya Respublikasının gerbində təsvir edilən dağ məhs Lyubotindir. Zirvənin şərəfinə Tetovo şəhərinin bir futbol klubu adlandırılmışdır. Zirvə Makedoniyanın şimalında, Kosovonun isə cənubunda yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "DISA VEÇORI TË MALEVE TË SHARRIT". 2017-05-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-21.
2. ↑  "Kosova: Monumentet dhe bukuritë". 2017-04-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-21.
3. ↑  Village Stare Selo — Ljuboten peak — Mountain HUT Ljuboten Arxivləşdirilib 2018-03-16 at the Wayback Machine // balkanhikingadventure.com
4. ↑  "LJUBOTEN MOUNTAIN IN THE ŠAR MOUNTAIN RANGE". 2017-05-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-21.
5. ↑  World Around Us — the Encyclopaedia for Children and Youth, XI edition, Školska knjiga, Zagreb, 1987, vol. II (A-M), page 242
**Qurbanəliyev Sadıq Arif oğlu** (1 avqust 1973, Üçgünqışlaq, Xaçmaz rayonu – 20 aprel 1993, Papravənd, Ağdam rayonu) — Şəhid

Həyatı
------

Sadıq Qurbanəliyev 1 avqust 1973-cü ildə Xaçmaz rayonu Üçgünqışlaq kəndində anadan olub.

Təhsili
-------

1980-ci ildə birinci sinifə daxil olmuşdur. 1990-cı ildə məktəbi bitirmişdir.

Hərbi xidməti
-------------

1991-ci il may ayının 25-də hərbi xidmətə çağırılmışdır. Həmin ildə Əlibayramlı şəhərində komandirlik kursunu bitirmiş və könüllü olaraq cəbhəyə getmişdir. O, Ağdam rayonu Papravənd kəndi uğrunda gedən döyüşlərdə fədakarlıq göstərmiş, 1993-cü il aprel ayının 19-u ermənilərə qarşı gedən döyüşdə ağır yaralanmış, Aprel ayının 20-si şəhidlik zirvəsinə ucalmışdır. Şəhidin cənazəsi boya-başa çatdığı Üçgünqışlaq kənd qəbirstanlığında torpağa tapşırıldı. 1996-cı ildə Xaçmaz rayon İcra hakimiyyətinin qərarı ilə Üçgünqışlaq kənd orta məktəbinə, Şəhid Sadıq Qurbanəliyevin adı verilmişdir. 2001-ci ildə məktəbin həyətində heykəli ucaldılmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Ağdam uğrunda gedən döyüşlərdə şəhid olmuş Qurbanəliyev Sadıq" ( (az.)). 20.11.2020. 2021-01-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20.11.2020.
left|thumb|Ribat
**Osmanlı Tunisi, Tunis əyaləti** və ya **Tunis Bəylərbəyliyi** II Səlim tərəfindən 13 sentyabr 1574-cü ildəyaradılmış olan əyalətdir. Əyalət 1574-1881-ci illər arasında Osmanlı imperiyasının nəzarəti altında olmuşdur. Ramazan Paşa, Mustafa Paşa ilə Misirdən gələn könüllü əsgərlərin iştirak etdiyi, Qoca Sinan Paşa və Qılınc Əli Paşanın komandanlığı altında olan donanma ilə mühasirənin sonunda 12 sentyabr 1574-cü ildə Tunis ələ keçirilmişdir.

1705-ci ildən etibarən Tunis müstəqilliyini əldə etmiş və bundan sonra Tunis əyalətinin adı Tunis Bəyliyinə çevrilmiş və Osmanlı imperiyasının vassalı olmuşdur. 

Tunis əyalətində idarəetmə forması sancaqlara bölünmüş və hər bir Sancaqbəyi öz sancağında dövlətin nümayəndəsi olmuşdur.

1881-ci ildə fransızlar Tunisi işğal etmişdirlər. Fransız işğalı altında yeni bir bəylik yaradılmış və bu bəylik 1957-ci ilə qədər davam etmişdir.

1. ↑  "TUNUS". TDV İslâm Ansiklopedisi (Türkçe). 2 iyun 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 yanvar 2023.