recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Əli Hüseynov.

**Əli İmaməli oğlu Hüseynov** (10 dekabr 1960, Yeni Daşkənd, Bərdə rayonu) — azərbaycanlı rəssam, dizayner.

 Əli Hüseynovun təbiət əsəri

Həyatı
------

Hüseynov Əli İmaməli oğlu 10 dekabr 1960-cı ildə Bərdə rayonunun Yeni Daşkənd kəndində anadan olmuşdur.

1978-ci ildə Bakı Rəssamlıq Məktəbinin tərtibatçı rəssam fakültəsinə qəbul olmuşdur. 1979-cu ildə Azərbaycan Televiziyasında gənc rəssam kimi Leninə aid əsərlərlə çıxış etmişdir.

1980-1982-ci illərdə Estoniyanın Tapa şəhərindəki 12540 saylı hərbi hissədə xidmət etmişdir. Xidmət zamanı 1981-ci ildə Tallin şəhərində 40 ədəd rəsmlə şəxsi sərgisi açılmışdır. Həmin vaxt "*rus.* Za Rodina" qəzeti haqqında məqalə yazmış, diplom və təşəkkürnamə ilə təltif olunmuşdur.

1983-1985-ci illərdə Bərdə şəhər Mədəniyyət Evində rəssam, Maarif Evində dərnək müəllimi və "Yeni həyat" kolxozunda rəssam işləmişdir.

1986-cı ildə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının rəngkarlıq fakültəsinə qəbul olmuşdur. 1987-ci ildə Azərbaycan Televiziyasında "Palitra" incəsənət verilişində əsərləri ilə çıxış etmiş və həmin ildə "Novruz" adlı sərgisi açılmışdır. Sonralar o, Bakı şəhərində və SSRİ-nin bir çox respublikalarında açılan sərgilərdə iştirak etmişdir. Bir çox sərgi katoloqlarına onun əsərləri düşmüşdür. Zaman-zaman Rəssamlıq Yaradıcılıq Kombinatında təkliflərlə əsərlər işləmişdir.

1992-ci ildə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasını bitirib. Onun diplom işi 20 Yanvar hadisələrinə aiddir. Əli Hüseynovun həmin əsərlərindən nümunələr bu gün də Akademiyanın foyesində asılmaqdadır.

Azərbaycan müstəqillik qazanadan sonra o, müstəqil rəssam kimi fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycana gələn turistlərə çox şəkillər satmışdır. Nizami ("Torqovı") küçəsindəki rəsm əsərləri satış yerində daim Əli Hüseynovun əl işlərinə rast gəlmək olar.

2007-ci ildə Qazaxıstana dəvət alan rəssam burada sənət əsərləri ilə bir çox uğurlar qazanıb. 

Əli Hüseynovun Qazaxıstanın və Azərbaycanın tarixinə, dünəninə, bu gününə aid "İki dövlət bir ürəkdə" adlı rəsm əsəri
12 dekabr 2012-ci ildə Qazaxıstanın və Azərbaycanın tarixinə, dünəninə, bu gününə aid "İki dövlət bir ürəkdə" adlı rəsm əsərləri ilə şəxsi sərgisi açılıb. Petropavlovsk və Kustanay vilayətlərində düzənlənən hər iki sərgi geniş şəkildə televiziya vasitəsilə yayımlanmış, nüfuzlu qəzet və jurnallarda haqqında yazılar dərc olunmuşdur. 2013-cü ildə Astana şəhərində şəxsi sərgisinin açılması planlaşdırılır.

Ailəsi
------

Əli Hüseynov 1987-ci ildə ailə qurub, bir oğlu, iki qızı var. Xırdalan şəhərində yaşayırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Али Гусейнов (rus.)
2. ↑  Araz Yaquboğlu, "Kəndimizin fırça ustası"
3. ↑  Мария КАТКОВА. "В Костанае открылась выставка азербайджанского художника Али Гусейнова" Arxivləşdirilib 2016-04-08 at the Wayback Machine (rus.)

Xarici keçidlər
---------------

* Əli Hüseynov (Ali Huseynov) Facebookda
* Əli Hüseynov (Али Гусейнов) Twitterdə
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu məqalə **La Pas şəhəri** haqqındadır. **Digər mənalar** üçün **La Pas(dəqiqləşdirmə)** səhifəsinə baxın.* |

**La Pas**, tam adı **Nuestra Senyora de la Pas** (*isp.* La Paz, Nuestra Señora de La Paz, *aym.* **Chuqi Yapu**) — Boliviyada şəhər, ölkənin faktiki paytaxtı (1898-ci ildən), həmçinin La Pas departamentinin inzibati mərkəzi.

Şəhər əhalisi şəhərətrafı əhali ilə birlikdə 1 609 000 nəfərdir.

Boliviyanın rəsmi paytaxtı Sukre olmasına baxmayaraq La Pasda dövlət idarələrinin çoxu, o cümlədən prezident iqamətgahı yerləşir.

Coğrafiya
---------

La Pas eyniadlı çayın sahilində, dəniz səviyyəsindən 3 600 metr hündürlükdə yerləşir. Şəhər bir neçə milyon il bundan əvvəl sönmüş vulkanın kraterində salınıb. Yüksəklikdə yerləşdiyinə görə iqlimi sərindir. Ən isti ayı — noyabr (+15 °C), əb soyuq ayı -iyul (+7 °C).

Tarixi
------

Şəhər 1548-ci ildə Alonso de Mendoso tərəfindən qədim hindu qəsəbəsi Çukiaqonun yaxınlığında salınıb, ilk adı *Nuestra Senyora de la Pas* idi (*Nuestra Señora de La Paz* — "Bizim sülh anamız"). 1898-ci ildə ölkənin faktiki paytaxtına çevrilir. Tarixən çox sayda qiyamların, inqilabların və dövlət çevrilişlərinin şahidi olub.

İqtisadiyyatı
-------------

Şəhərdə yeyinti, yüngül və tütün sənayesi müəssisələri yerləşir. Dəmiryol xətti var, beynəlxalq aeroporta malikdir.

Maraqlı faktlar
---------------

La Pas ən yüksəklikdə yerləşən milyoner şəhər və paytaxtdır. El Alto Beynəlxalq Aeroportu ən yüksəklikdə yerləşən beynəlxalq aeroportdur (dəniz səviyysindən 4050 metr yüksəklikdə).

Yüksəkliyə görə La Pasda su 88 °C-də qaynayır (190 °F).

La Pas şəhərinin mərkəzi avtobus stansiyası Eyfel qülləsinin layihəçisi Qustav Eyfel tərəfindən layihələndirilib.

Həmçinin bax
------------

* La Pasın bələdiyyə saytı Arxivləşdirilib 2008-08-28 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  Yaticha Kamani / Ministerio de Educación, Aymara aru thakhinchawi, Chuqi Yapu 2011
**Antologiya** (yun άνθολογία, anthos — çiçək və lego — yığıram) — hər hansı bir xalqın ədəbiyyatını, həmçinin müəyyən dövrə, cərəyana, tematikaya, yaxud janra aid ədəbiyyatı təmsil edən müxtəlif müəlliflərin seçilmiş əsərlərindən ibarət şeir və ya nəsr məcmuəsi.

Ümumi məlumat
-------------

Qədim zamanlarda antik ədəbiyyatın seçilmiş əsərlərindən, xüsusilə, epiqramlardan ibarət məcmuələr antologiya adlanırdı. Ədəbiyyat tarixində ilk antologiyanı qədim yunan şairi Meleaqr (e.ə.II əsrin sonları-I əsrin əvvəlləri) tərtib etmişdir. Onun "Çələng" adlı antologiyasına öz əsərlərindən əlavə, həmçinin qırx altı şairin şeiri daxil idi. Antologiya Şərqdə geniş yayılmışdır. Ərəb poeziyası antologiyaları orta əsrlərdə yaranmışdır ("Həmasə" və s.). Azərbaycanda ilk antologiyalar 19-cu əsrdə tərtib olunmuşdur ( Mirzə Yusif Qarabağinin tərtib etdiyi "Məcmueyi divani-Vaqif və digər müasirin", Hüseyn Əfəndi Qayıbovun 4 cildlik "Azərbaycanda məşhur olan şüəranın əşarına məcmuə" və s.). 20-ci əsrdə və 21-ci əsrin əvvəllərində "Azərbaycan poeziyası antologiyası" (M. 1939; c.1–3, M. 1960), Azərbaycan şeiri (ingiliscə) və nəsri (fransızca) antologiyaları (M. 1971), "Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatı antologiyası" (4 cilddə; c.1–3, 1981– 88, c.4, 1994), "Kərkük folkloru antologiyası" (1987), Azərbaycan folkloru antologiyası (14 cildi çap olunmuşdur; 1999–2006) və s. antologiyalar nəşr edilmişdir. Antologiyalar XVIII-XIX əsrlərdə Rusiya ədəbiyyatında da yayılmışdır. 1907-ci ildə P.F.Yakuboviç "Rus muzası" antologiyasını nəşr etdirmişdir. Azərbaycanda bir sıra xalqların ədəbiyyatı antologiyaları da buraxılmışdır. Özbək (1958) və Dağıstan (1959) ədəbiyyatı, çex poeziyası (1960), alman (1981) və fransız (2000) ədəbiyyatı antologiyaları və s. ,

Mənbə
-----

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 553. ISBN 978-9952-441-02-4.
2. ↑  Ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğəti. Bakı,1978, səh.12
| *Çin heroqlifləri*Sıma üsulları |
| --- |
|  **Ənənəvi** | 司馬法 |
| **Bəsit** | 司马法 |
| *Pinyin* | Sīmă Fă |
| * bax
* müzakirə
* redaktə
 |

**Sıma üsulları (metodları)** (çin. ənən. 司馬法, sadə. 司马法, pinyin: *Sīmă Fă*) — E.ə. IV əsrdə Tsi çarlığı dövründə yaranmış hərbi nəzəriyyə. Çinin yeddi klassik hərbi traktatlarından biri. Traktat Çin hökmdarı Tszin-qunun ordu sərkərdəsi olmuş, Sıma Jantszyuyun (çin. sadə. 司马穰苴, pinyin: *Sīmǎ Rángjū*) nəslinin hərbi ənənəsindən irəli gəldiyindən onun şərəfinə adlandırılmışdır.

Tərkibi
-------

Xan sülaləsi dövründə traktat 155 fəsildən ibarət olduğu halda günümüzə cəmi onun 5 fəsli gəlib çatmışdır:

* İnsani əsaslar (*çin.* 仁本第一)
* Səma Oğlunun vəzifələri (*çin.* 天子之义第二)
* Sıraların müəyyənləşdirilməsi (*çin.* 定爵第三)
* Dəqiq mövqelər (*çin.* 严位第四)
* Qoşundan istifadə (*çin.* 用众第五)

Traktatda ordu quruculuğu, onun idarə edilməsi və nizam-intizamı məsələlərindən bəhs edilir. Traktata əsasən müharidələr hakimiyyətlərin qorunması üçün labüddürlər. Müharibəni aparmaqda məqsəd şəri məhv və insanlara yardım etməkdir. Traktat düşmən dövlətin mülki əhalisinə, eyni zamanda yaralı düşmənə qarşı humanist, insani davranmağı tövsiyə edir. Traktatda əsas diqqət peşəkar və psixoloji hazırlığa, ordunun yeniləşməsinə və səfərbərliyə verilir. İnzibati tədbirlərin - nizam-intizam üçün cəzalandırmaq və həvəsləndirmək üçün isə mükafatlandırmanın vacibliyi qeyd olunur. Traktatda eyni zamanda, daha effektli taktikaların seçilməsi haqqında qısa məlumatlar verilmişdir.

Mənbə
-----

* У-цзин. Семь военных канонов Древнего Китая. (rus.) — СПб.: Евразия, 1998. — ISBN 5-8071-0003-4

Xarici keçidlər
---------------

* Full text of the Simafa (Chinese)
**Marketri** — hələ antik dövrlərdə yaranmışdır. Marketri (frans. marquer-işarələmək) müxtəlif ağac növlərinin lövhələrinin hissəciklərindən düzəldilən mozayka növüdür. Mozaykanın elementlərini şpondan (nazik ağac lövhələr) kəsilir, tərs tərəfdən kağız yapışqanlarla yapışdırılır, fonla birlikdə çevrilərək hər hansı bir əşyanın üzərinə yapışdırılır.

1890-cı ildə Fransada düzəldilmişdir

Tarixi
------

Marketrinin yaranması yalnız XVI əsrdə şpon istehsal edən maşının yaranmasından sonra mümkün oldu.Bundan sonra ucuz ağac növlərindən düzəldilmiş mebelləri bahalı ağac növlərindən hazırlanmış şponlarla üzləməyə başladılar.XVI əsrin əvvəlində marketri texnikası Almaniya, Hollandiya və Fransada yayıldı. Lakin XVIII əsrdən yerli ustalar meydana çıxdı. Marketrinin ən inkişaf edən dövrü XVIII əsrə təsadüf edir.Ondan interyerin və mebellərin bəzədilməsində istifadə edirdilər. Nazik lövhələrdən istifadə olunması yalnız düz səthləri deyil,həm də əyri səthləri bəzəməyə imkan verirdi.

Düzəldilməsi
------------

Marketri iki prosesdən ibarətdir: intarsiya - Verilmiş şəklə görə başqa ağac növünün şponundan ,yaxud eyni növün başqa rəngindən hissəciklər kəsib fonla birlikdə bütün dəstin əşyanın üzərinə yapışdırmaq.Mozayka elementlərinin kəsilməsindən başqa marketri düzəltməyin başqa yolları da var. Əgər mozayka eyni düzbucaqlı həndəsi fiqurlardan ibarət rəsmdirsə, dəsti elementlərin əvvəlcədən kənarlarını kəsilib birləşdirilməsi yolu ilə də düzəltmək olar. Buna parketri deyilir.

Digər rəngkarlıq növlərindən fərqli olaraq marketri rəngkarlığının xüsüsiyyəti ağacın plastik keyfiyyəti ilə bağlıdır. Marketridə rəsm təbiət palitrasından - müxtəlif ağac növlərindən olan şponların rəngləri, teksturası, və energetikasından əmələ gəlir. Ağac mozaykanın yüksək dekorativ keyfiyyətləri var. Rənglərin istiliyi, zəngin təbiət rəsimləri, yumşaq sadə ağac tonları ilə marketri estetik gözəlliyi ilə cəlb edir və hər interyerə yaraşır.

Xarici keçidlər
---------------

*
**Şimali Anadolu zəlzələsi** — 17 avqust 1668-ci ildə Şimali Anadoluda baş vermiş çox şiddətli zəlzələ. Dünyanın ən böyük zəlzələləri arasında sayılan bu zəlzələ, Türkiyədə qeydə alınan ən şiddətli zəlzələ kimi tarixə düşdü və 1668-ci ildə dünyanın müxtəlif yerlərində baş verən 8 Rixter miqyaslı zəlzələ fəlakətlərindən biridir. Zəlzələnin episentri Samsunun cənub-qərbində yerləşən Ladik gölünün cənub sahili olub.

17 avqust 1668-ci ildə günortadan əvvəl Şimali Anadolu Fay Hattının 600 km uzunluğunda bir hissəsi böyük bir zəlzələ nəticəsində sarsıldı. Təxmini böyüklüyü 7.8–8.0 Ms aralığında idi və Merkalli intesivlik şkalasında IX idi. Ən qərbdəki Boludan ən şərqdəki Erzincana qədər böyük ziyan vurdu və təxminən 8 000 ölümlə nəticələndi. Zəlzələdən sonra afterşoklar ən azı altı ay davam etdi. Bu zəlzələ Türkiyədə qeydə alınan ən güclü zəlzələdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  "Tarihsel Depremler". Boğaziçi Universiteti, Kandilli Rəsədxanası (türk). 2015-05-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-13.
2. 1 2 3 4 5 6 7  "Historic Worldwide Earthquakes" (ingilis). United States Geological Survey. 2009-08-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.

| ⛭1667 ← • 1668-ci ildəki zəlzələlər • → 1669 |
| --- |
| İyul | Şantun zəlzələsi (1668) |
| Avqust | Şimali Anadolu zəlzələsi (1668) |
**Yevgeni Xaldey** — II Dünya Müharibəsi zamanı Sovet İttifaqının 1945-ci ildə Almaniyaya qarşı qələbəsini qeyd edən paytaxt Berlində Reyxstaqın üstünə Sovet bayrağını sancmış Əbdülhakim İsmayılov adlı sovet əsgərinin fotosunu çəkən Qırmızı Ordunun fotoqrafı idi.

Xaldey Yuzovkada (indiki Donetsk, Ukrayna) yəhudi ailəsində anadan olub. Fotoqrafiyaya onun uşaqlıqdan həvəsi olub. Bir fotoqraf kimi on doqquz yaşında TASS sovet mətbuat agentliyi ilə işləməyə başlayıb.

Xaldey tarixin bir çox vacib məqamının şahidi olub, II Dünya Müharibəsi və Nürnberq dövründə çəkdiyi fotoşəkilləri ilə xüsusilə məşhurdur. Xaldey 1949-cu ilə qədər TASS ilə işləyib. Antisemitizm artdığına görə Sovet dövləti tərəfindən qovulub. Sonrakı on il ərzində gündəlik həyat səhnələrinə fokuslanan özəl müstəqil fotoqraf kimi çalışıb. 1970-ci ildə təqaüdə çıxmaq məcburiyyətində qalana qədər "Pravda" qəzetində işləyib.

Xaldeyin ən məşhur şəkli II Dünya Müharibəsinin sonunda Reyxstaqın üzərində Sovet bayrağını qaldıran Sovet Qırmızı Ordusu əsgərinin fotosu olub.

Həmçinin bax
------------

* Reyxstaq üzərində Zəfər bayrağı

Xarici keçidlər
---------------

*
**Dordoy Bişkek FK** — Qırğızıstanın Bişkek şəhərini təmsil edən futbol klubu.

Tarixi
------

2007-ci il martın 3-də tarixində ilk rəsmi matçın onilliyini qeyd edən komanda dağılmış paytaxt klubu "Semetey"in oyunçularından qurulmuşdu.[*mənbə göstərin*] Biznesmen Askar Salımbekovun təsis etdiyi klub birinci dəstədə "Alqa-SKA"nı 1:0 yenməklə debüt etdi. İkinci cəhddən elita arzusu gerçəkləşən Narın təmsilçisi 1999-cu ildə güclülər sırasında debütünü 5-ci yerdə bitirdi. Əslən Narın şəhərindən olan ölkə çempionatları tarixinin ən yaxşı qolçusu Zamirbek Jumaqulovun 2000-ci ildə komandaya gəlişi heç nəyi dəyişmədi – 6-cı yer. Qolçular sırasında üçüncü olan forvard növbəti mövsüm həm özü bu pillədə qaldı, həm də "Dordoy" ilk mükafatına – "bürünc"ə qovuşdu. 2002 və 2003-cü illərdə Mixail Tyaqusovun rəhbərliyi altında daha iki bürünc qazanıldı. Hər iki mövsümdə ikinci qolçu olan Zamirbek isə 2002-nin ən yaxşı futbolçusu da seçildi. İldən-ilə heyəti güclənən komanda həm də irəli addımlayırdı.

2004-cü il əlamətdar hadisələrlə başladı. Hələ SSRİ dönəmində Əlcəzairdə çalışdırdığı klubu çempion edən Boris Podkorıtov komandaya dəvət olundu. Təbii ki, Moskva "Lokomotiv"inin 1948 təvəllüdlü sabiq oyunçusu heyətə də əl gəzdirdi. Elə komandanın ilk dəfə "Dordoy" yox, "Dordoy-Dinamo" kimi çıxış etdiyini də xatırladaq. Ən yaxın izləyicisini 5 xal qabaqlayan Podkorıtovun yetirmələri bir həftə əvvəl qazandığı ölkə kubokunu ilk çempionluqla tamamladı. Üstəlik, mövsümün ən yaxşılarının hamısı – qapıçı, müdafiəçi, hücumçu, bombardir, məşqçi Narın təmsilçisinin üzvləri idi.

İkinci "dubl" daha çətin başa gəldi. "Birlik kuboku"nda "Kaunas" və "Paxtakor"a minimal fərqlə yenilən qırğızlar gürcülərlə əzmkar heç-heçəyə sevindi. Böyükhesablı məğlubiyyətlərə adət edən həmyerlilərindən fərqlənən narınlılar ardından Podkorıtovu itirdi. Yetirmələrindən birini də götürüb Qazaxıstan "Jetısu"suna gedən mütəxəssis bir də son tur ərəfəsində peyda oldu. O vaxta qədər isə AFK prezidentinin kubokunda finalda yenilən "Dordoy-Dinamo" ölkə kubokunu qazanmışdı, çempionluğun biraddımlığındaydı. "Şoro-SKA"yla heç-heçənin gətirəcəyi çempionluq yubandı. Yenilgi hər şeyi "qızıl oyun"a saxladı. Narınlılar "Şoro-SKA"nı penalti seriyasında yenib ardıbıl ikinci "dubl"a imza atdı. 2006-cı ildə də heç nə dəyişmədi: Podkorıtov və yetirmələri Moskvada qrup sonuncusu olub, qitə kubokunun finalına çıxdı. Fərq onda oldu ki, "Birlik kuboku"nda üç yenilgi alındı, AFK prezidentinin kuboku isə Narına gətirildi. Daxili yarışlarda yenə – ardıcıl ikinci "qızıl oyun" və yenə – ardıcıl üçüncü "qızıl dubl" qeydə alındı.[*mənbə göstərin*]


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Futbol klubu** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Cahangir xoca üsyanı** — Uyğurların, eləcə dunqanların, qazaxların, qırğızların və Sinszyanın başqa xalqlarının xocaların (Şərqi Türkistanın keçmiş hakimlərinin nəsillərindən olanlar) başçılığı ilə XIX əsrin 20-40-cı illərində Tsin (mancur-çinli) hakimiyətinə qarşı milli qurtuluş hərəkatı.

Ən kütləvi və uzun müddətlisi, *ağdağlı xocaları* hakim nəslin sonuncu nümayəndəsi Sarımsaq oldu Cahangir xocanın üsyanı olmuşdur. Üsyanın ilk cəhdləri 1820-ci illərə aiddir, sonra 1824-1825. Cahangirin Qaşqar dairəsinə 1826-cı ilin iyulunda daxil olması üsyanı Şərqi Türkistanın ən böyük şəhərləri olan Qaşqar, Yarkənd, Xotana yayılmasına səbəb oldu. Bu şəhərləri üsyançılar il yarımdan artıq əllərində saxladılar. 1827-ci ilin sonunda üsyan yatırıldı. Lakin 1830-cu ildə Cahangirin böyük qardaşı Yusuf xocanın başçılığı ilə və kokand xanı Məmməd Əlinin dəstəyi ilə yeni üsyan başladı. Lakin bu üsyan da həmin ilin sonunda məğlub oldu. 1847-ci ildə Cahangirin qardaşı oğlanlarının başçılığı ilə, tarixə *"yeddi xoca üsyanı"* adı ilə daxil olan üsyan qalxdı. Elə həmin il bu üsyan da yatırıldı.

Bu üsyanlar dini səciyə daşısalar və "kafirlərə" qarşı olsa da, xarici hakimiyətə qarşı idilər və uyqurların milli dövlət qurması uğrunda baş verdilər.

Mənbə
-----

* ХОДЖЕЙ ВОССТАНИЯ — **dic.academic.ru** saytı (rus.)
| HTTP |
| --- |
|  |
| * Davamlı
* Sıxlaşdırma
* HTTPS
* QUIC
 |
| 
Sorğu metodları |
| * OPTIONS
* GET
* HEAD
* POST
* PUT
* DELETE
* TRACE
* CONNECT
* PATCH
 |
| 
HTTP başlıqları |
| * Cookie
* ETag
* Location
* HTTP referer
* DNT
* X-Forwarded-For
 |
| 
Status kodları |
| * 301 Moved Permanently
* 302 Found
* 303 See Other
* 403 Forbidden
* 404 Not Found
* 451 Unavailable for Legal Reasons
 |
| 
Təhlükəsizlik girişinə nəzarət üsulları |
| * Əsas giriş identifikasiyası
* Digest giriş identifikasiyası
 |
| 
Təhlükəsizlik boşluqları |
| * HTTP header injection
* HTTP request smuggling
* HTTP response splitting
* HTTP parameter pollution
 |
| * b
* m
* r
 |

**HTTP kuki** (*ing.* HTTP cookie) (həmçinin **veb kuki, internet kuki, brauzer kuki** olaraqda adlanır) — vebsaytı ziyarət etdiyiniz zaman kompüterinizdə və ya mobil cihazınızda saxlanılan kiçik ölçülü mətn faylıdır.

Kukilər internetdə faydalı və bəzən vacib funksiyaları yerinə yetirir. Onlar veb-serverlərə statuslu məlumatı (məsələn, onlayn mağazada alış-veriş səbətinə əlavə edilmiş əşyalar) istifadəçinin cihazında saxlamağa və ya istifadəçinin baxış fəaliyyətini izləməyə (o cümlədən, xüsusi düymələrə basmaq, daxil olmaq və ya keçmişdə hansı səhifələrin ziyarət edildiyini qeyd etmək). Onlar həmçinin istifadəçinin adlar, ünvanlar, parollar və ödəniş kartı nömrələri kimi forma sahələrinə əvvəllər daxil etdiyi məlumatları sonrakı istifadə avtomatik doldurmaq üçün istifadə edilə bilər.

Növləri
-------

### İdentifikasiya kukiləri

İdentifikasiya kukiləri adətən istifadəçinin daxil olduğunu və hansı hesabla daxil olduğunu təsdiqləmək üçün veb serverlər tərəfindən istifadə olunur. Kuki olmadan istifadəçilər daxil olmaq istədikləri həssas məlumatları ehtiva edən hər bir səhifəyə daxil olaraq özlərini autentifikasiya etməlidirlər. İdentifikasiya kukisinin təhlükəsizliyi ümumiyyətlə emitent saytının və istifadəçinin veb brauzerinin təhlükəsizliyindən və kuki məlumatlarının şifrələnib-şifrələnməməsindən asılıdır. Təhlükəsizlik zəiflikləri kuki məlumatlarının təcavüzkar tərəfindən oxunmasına, istifadəçi məlumatlarına daxil olmaq üçün istifadə edilməsinə və ya kukinin aid olduğu vebsayta (istifadəçinin etimadnaməsi ilə) daxil olmaq üçün istifadə edilməsinə imkan verə bilər.

### İzləmə kukiləri

İzləmə kukiləri və xüsusən də üçüncü tərəfin izləmə kukiləri, adətən, şəxslərin axtarış tarixçələrinin uzunmüddətli qeydlərini tərtib etmək üçün istifadə olunur – bu, Avropa və ABŞ qanunvericilərini 2011-ci ildə tədbir görməyə vadar edən potensial məxfilik problemidir. Avropa qanunvericiliyi tələb edir ki, Avropa İttifaqına üzv dövlətləri hədəf alan bütün vebsaytlar öz cihazlarında qeyri-vacib kukiləri saxlamazdan əvvəl istifadəçilərdən "məlumatlaşdırılmış razılıq" alsınlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "What are cookies? What are the differences between them (session vs. persistent)". www.cisco.com. 2022-03-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-21.
2. ↑  *Vamosi, Robert.* "Gmail cookie stolen via Google Spreadsheets". News.cnet.com. 2008-04-14. 9 Dekabr 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 October 2017.
**Pyotr Teluşkin** (*rus.* Пётр Телушкин; ö. 1833) — dam ustası, 1830-cu ildə Sankt-Peterburqdakı Müqəddəs Pyotr və Pavel Kafedralının 122,4 metr hündürlüyündə olan qülləsindəki küləkdən zərər görmüş mələk fiqurunu tikinti konstruksiyaları olmadan bərpa etmişdir.

Göstərdiyi şücaətə görə imperator I Nikolaya təqdim olunmuş və imperator tərəfindən ona pul mükafatı və "Çalışqanlığa görə" gümüş medalı təqdim edilmişdir. Rəvayətə görə, ona həmçinin Peterburqun bütün yeməkxanalarında ömürboyu pulsuz araq içmək hüququ verən fərman verilmişdir. Lakin o bu fərmanı itirdiyi üçün onu tanısınlar deyə, boynuna çar ailəsinə aid bir döymə vurulmuşdu. Yeməkxanaya daxil olduğu zaman barmağı ilə o işarəni göstərməsi bəs edirdi və guya məhz bu jest içki içməyə dəvət məqsədilə ruslar tərəfindən indiyədək istifadə edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Промышленному альпинизму 300 лет Arxivləşdirilib 2010-01-06 at the Wayback Machine. *Клуб Альпинистов Санкт-Петербург*  (rus.)
**1-Xlorpropan** (С3H7Cl) — üzvi birləşmədir, hallogenalkanların nümayəndəsidir. 2-xloropropanın izomeridir.

Fiziki xassələri
----------------

1-Xlorpropan rəngsis tez alışan mayedir. Xloroforma bənzər qoxusu var. Bir çox xloralkanlardan fərqli olaraq sudan yüngüldür, sıxlığı 0,89 q/ml təşkil edir.

Alınması
--------

1. Propanın xlorlaşması reaksiyası zamanı 2-xlorpropan ilə birlikdə alınır. Məhsulların nisbəti temperaturdan asılıdır.
Dimetilformiadın katalizi zamanı tionilxloridin propanol-1-ə təsiri nəticəsində:

545x545пкс

2. Propan-1 –in xlorid turşusu ilə reaksiyası nəticəsində almaq olar:

3. Hidrogenləşmə reaksiyası:

Kimyəvi xassələri
-----------------

1-Xlorpropan suda pis həll olunur. Etil spirtində, dietil efirində, asetonda yaxşı həll olunur.

1. Vürs reaksiyası:

2. Dehidrogenləşmə reaksiyası

3. Fridel-Krafts reaksiyası:

{\displaystyle {\ce {CH3-CH2-CH2Cl <=>[{\ce {AlCl3}}] CH3-CH(Cl)-CH3}}}
Reaksiya zamanı benzol çox götürülürki alkilləşmə davam etməsin.

4. Konovalov reaksiyası. Nitrolaşma raksiyası

Toksikliyi
----------

1-Xlorpropan tənəffüs olunduqda və daxilə düşdükdə çox zərərlidir, dərialtına keçir. Mərkəzi sinir sisteminə pis təsir göstərir. Göz və dəri ilə təmasda olduqda keçici qıcıqlanmaya səbəb olur. Hava ilə qarışdıqda partlayış baş verə bilər.

Ədəbiyyat
---------

* Məhərrəmov A. M. Məhərrəmov M. M. Üzvi kimya, BDU, Bakı, 2007.
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
* Шаваров Ю.С. Органическая химия. Москва, Издательства химия, 2002.

İstinadlar
----------

1. ↑  1-CHLOROPROPANE (ing.).
2. 1 2  *David R. Lide, Jr.* Basic laboratory and industrial chemicals (ing.): A CRC quick reference handbook. CRC Press, 1993. ISBN 978-0-8493-4498-5

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | Microsoft: 2780701337 |
**Böyük Uçalı** (başq. Оло Учалы) — Başqırdıstanın Uçalinski rayonu ərazisində yerləşən göl. Göl Uçalınski kənd sovetliyi ərazisində, Rayon məkəzi olan Uçalınski şəhərindən şimalda, Uçalı kındindən isə cənubda yerləşir. Karaqaylı gölü ilə axar vastəsi ilə birləşir. Ural çayı hövzəsinə aiddir. Göl şimaldan cənuba 3 km məsafədə uzanır. Onun səthinin sahəsi 3,06 km²-dir. Gölün maksimal dərinliyi 6 metr təşkil edir. Orta dərinliyi 2,5 metrdir.

Toponim
-------

Alim və sıyahətçi İvan Lepyoxin səyahət qeydiyyat bitabçasında "Aşulı göstərilir. Bunun isə "əsəbi" sözü olmasını bildirmişdir. Bu gündə başqırd dilində "asıulı" sözü vardır və "qəzəbli" mənasını verir. Ancaq gölün bügünkü adı böyük ehtimal ki, tatarlardan keçmişdir.

Geologiya
---------

Tektonik məşhəlli olması ehtimal edilir. Digər versiyaya görə isə göl karst məşhəllidir. Gölün dibi hamar deyildir. Xüsusi ilə şərqə doğu nov əmələ gətirir. Gölün dibi lillə örtülüdür.

Ekologiya
---------

Gölün tərkibi anomal kimyavi tərkibə sahibdirlər. Gölün suyuna təsir edən əsas faktor Uçalinski dağ-mədən kombinatıdır. 1970—1980-ci illərdə kütləvi sızıntılar gerçəkləşmişdir. Suyunun tərkibi hər litrə mis 1000 mq, 1000-6000 sink, 70 və 4 kamdiya təşkil edir.

Biologiya
---------

Göldə Adi durnabalığı, Naqqa balığı, Çapaq, Karp, Daban balıq, Dərəqaya balığı və Çebak kimi balıqlar yaşayır. Planktonlardan *Phacus caudatus-*u misal göstərmək olar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Генеральный план СП Учалинский сельсовет муниципального района Учалинский район РБ". uchaly.bashkortostan.ru. 2016-08-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-6-5.
2. ↑  Озеро Большие Учалы Arxivləşdirilib 2017-02-06 at the Wayback Machine, *reki-ozera.ru*
Birinci müharibə vaxtı ingilis-hind qüvvələrinin Gəznə istehkamına hücumu, 1839 
Birinci müharibə ingilislərin Qəndəhar və Qəznəni tutmaq, və Kabil tərəfə çıxmaq məqsədi ilə, *Bolan keçidi*ndən istifadə edən 30 minlik ordusunun Cənub - Qərbi Əfqanıstana soxulması ilə başladı. Əfqan qüvvələrinin bir qismini Pişəvərdan yayındırmaq üçün, *Heybər keçidi*nə yardımçı zərbə endirilmişdi. Əfqan ordusu ingilislərdən saylarına (15 min) və silahlanmalarına görə xeyli geridə qalırdılar. 1839-cu ildə ingilislər Qəndəharı, Qəznəni və Kabili tutdular. Buna cavab olaraq ölkədə partizan müharibəsi başladı. 1841-ci ilin noyabrında Kabildə üsyan qalxdı. İngilislərin marionetkası Şüca şah öldürüldü, işğalçı ordu isə Kabildən qaçdı. 1842-ci ildə İngiltərənin Əfqanıstana cəza ekspedisiyası uğursuz oldu. 1842-ci ilin sonunda ingilislər öz məğlubiyətləri ilə barışmalı və əfqan ərazisini tərk etməli oldular.

Şurayi Aliyin Mücahidin
-----------------------

Müharibə dövründə Əfqanıstanda "Şurayi Aliyin Mücahidin" alı şura yaranmışdı. Şuraya Naib Əminulla xan Lövgəri başçılıq edirdi. Şuraya vəzir Məhəmməd Əkbər xan, Xanşirin xan Cavanşir-Çəndəvuli, Hacı Əli Ağa Hüseyn Kaka daxil idilər.

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | LCCN: sh2011002996 · NKC: ph697626 |
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Pepi.

**I Pepi** (e. ə. XXIV əsr – təq. e.ə. 2250) — Qədim Misirin VI sülalədən hökmdarı (təxminən e.ə. 2310-2260).

Hakimiyyət illəri
-----------------

Manefona görə I Pepi 53 il,Turin papiruslarına əsasən isə 20 il hakimiyyətdə olmuşdur. Ancaq nəzərə almaq lazımdı ki Turin papiruslarının VI sülalə olan hissəsi çox pozulmuşdur.Heyvan Sürülərin siyahıya alınmasına nəzərə aparılmış araşdırmalar göstərir ki I Pepi ən azı 25 il fironluq etmişdir.

I Pepi Teti və Iputun oğlu idi. Maraqlıdır ki, Abidosda I Setinin fironlar siyahısında Tetidən sonra Userkara firon kimi göstərilmişdir. Userkara haqqında çox az məlumat vardır. Abidos yazıları Userkaranın adı keçən yeganə tapıntıdır. Lakin yenə də əsasən 2 ildən,bəzi dövrlərdə 1 ildən bir siyahıya alınan sürülərlə bağlı olaraq sənədlərinə görə Userkaranın 2-4 il arasında hakimiyyətdə olduğunu demək olar. Ondan sonra fironluq taxtına Tetinin oğlu I Pepi(I Piopi) oturur.

İstinadlar
----------

1. ↑   Arxivləşdirilib 2015-05-30 at the Wayback Machine Манефон. Книга I | Симпосий Συμπόσιον. simposium.ru
2. ↑  Grimal, 1992
**Arıçılıq və Apiterapiya üzrə Başqırd Elmi-Tədqiqat Mərkəzi** (*rus.* Башкирский научно-исследовательский центр по пчеловодству и апитерапии) — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasının paytaxtı olan Ufa şəhərində yerləşən elmi qurum. Ölkə ərazisində arıçılıq və apiterapiya üzrə elmi-tədqiqat işlərinin təşəbbüskarıdır. Baş direktoru Amir İşemqulovdur.

Tarixi
------

Mərkəzin baş direktoru Amir İşemqulov
Mərkəzin əsası 8 iyul 1998-ci ildə Başqırdıstan Respublikasının Prezidenti tərəfindən qoyulmuşdur.

Mərkəz qeyri-kommersiya təşkilatıdır və Başqırdıstanın dövlət mülkiyyəti kimi təsnif edilir.

Kontingenti
-----------

2016-cı ildə bu mərkəzin 145 nəfər əməkdaşı olmuşdur.

Ticarət nişanları
-----------------

Arıçılıq və Apiterapiya üzrə Başqırd Elmi-Tədqiqat Mərkəzi 2005-ci ildən bəri Rusiya Federasiyasının ərazisindəki yeganə müəssisədir ki, qorunan ticarət nişanı olan "Başqırd balı" məhsullarını etiketləmək üçün "Başqırd balı" ifadəsini istifadə etmək hüququna malikdir.

Mükafatları
-----------

Mərkəz bir çox beynəlxalq tədbirlərdə müxtəlif mükafatlar qazanmışdır ki, bu uğurların əldə olunması məhz Başqırd balının təqdimatı sayəsində olmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Başqırd balı

İstinadlar
----------

1. ↑  "npa.bashkortostan.ru" (PDF). 2017-12-01 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-01.
2. ↑  "А.М. Ишемгулов, генеральный директор". 2017-08-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-01.
3. ↑  Центр Arxivləşdirilib 2018-08-15 at the Wayback Machine  (rus.)
4. ↑  башкирская-энциклопедия.рф Arxivləşdirilib 2016-04-06 at the Wayback Machine  (rus.)
5. ↑  "«Башкирский мёд» защитил свои права". 2020-02-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-01.

Xarici keçidlər
---------------

* bash-med.ru — Arıçılıq və Apiterapiya üzrə Başqırd Elmi-Tədqiqat Mərkəzinin rəsmi saytı
* Башкирский мёд Arxivləşdirilib 2017-09-13 at the Wayback Machine
* Башкирская энциклопедия Arxivləşdirilib 2016-04-06 at the Wayback Machine
**Apollo bulağı** — (İspanca: Fuente de Apolo) Dörd fəsil də adlandırılan Apollo Bulağı, Madriddə (İspaniya) Manuel Alvarez'in Paseo del Prado bölgəsindəki monumental bir çeşmədir. 18-ci əsrdə Kral III Karl tərəfindən dəstəklənən şəhər islahatında Prado Hall adlanan yerin mərkəzini tutur. Ventura Rodríguez tərəfindən Paseo, eləcə də Cibeles və Neptuno üçün hazırlanan heykəltəraşlıq cəmiyyətinin bir hissəsidir. Hər üç mənbə İspan Neoklassizminin şah əsərləri hesab olunur.

Tarixi
------

Fəvvarə 1780-ci ildə, III Karlın dövründə, stansiyaların fiqurlarına rəhbərlik edən Yunan Manuel Alvarez tərəfindən qurulmağa başlamışdır. Apollo heykəlinin qurulmasında 1802-ci ildə Alfonso Giraldo Berqaz da iştirak etmişdir. Heykəl bir il sonra, 1803-cü ildə, IV Karlın oğlu tac şahzadəsi don Fernandonun (gələcək Fernando VII) bağlantısını qeyd etmək üçün açıldı.

Xüsusiyyətləri
--------------

Fəvvarə pilləkənləri olan mərkəzi bir gövdədən ibarətdir, müxtəlif ölçülü üç üst-üstə düşən qabıqlara su atan iki maska var. Fəvvarə heykəlləri dörd fəsli xəyali rəqəmlərlə təmsil edir, buna görə bulağın alternativ adıdır. Abidə III Karlın tanrısı, işığın və sənətin ilahiliyi, Carlosun xüsusiyyətləri ilə bitdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Fuente de Apolo (isp.).
2. 1 2  *Andres Ordax.*. Salvador. 2010. səh. 249. ISBN 1888-9751.
**İnsanın İmmunçatışmazlığı Virusu** (İİV, noennoinclude>, HIV) insanda infeksiyasının ən son mərhələsində Qazanılmış İmmun Çatışmazlığı Sindromu (QİÇS, *ing* AIDS, *rusca* СПИД) xəstəliyinə yol açabilən retrovirusdur.

İnfeksiya öz səthində CD4 reseptorlu immun hüceyrələrini məhv edir. Nəticədə insanın immun sistemi tükənir və QİÇS inkişaf edir. Orqanizm tezliklə müxtəlif infeksiyalara və bədxassəli şişlərə tab gətirə bilmir və sağlam insana xas olmayan opportünist xəstəliklər baş qaldırır.

Hal-hazırda **antiretrovirus terapiyasının (ART-terapiya)** əlçatan olduğuna görə, İİV-pozitiv insanların həyat keyfiyyəti və yaşama müddəti İİV-neqativ (infeksiyaya yoluxmamış) şəxslərdən fərqlənmir. Terapiya qəbul edərək, insan müəyyən edilməyən virus yükünə nail olur. Müəyyən edilməyən virus yükü olduqda, insan hətta qorunmasız cinsi əlaqə zamanı başqaları üçün yoluxucu deyil.

Antiretrovirus terapiyası qəbul edilmədiyi zaman, insan immuniteti zamanla zəifləyir. Simptomsuz keçən bu mərhələ latent adlanır və ortalama 6 aydan — 7 ilədək davam edir. Əgər şəxs özü antiretrovirus terapiyasının qəbulundan imtina edərsə, virus yükü qanda yenidən çoxalacaq, immun sistemi zəifləyəcəkdir, bu isə xəstəliyin həyat üçün təhlükəli olan ikinci mərhələsinin inkişafına səbəb olacaqdır.

İİV-infeksiyasının inkişaf sürəti bir çox məqamlardan asılıdır, məsələn: immun sisteminin statusundan, yaşdan (yaşlı insanlarda cavanlara nisbətən virusun daha sürətli inkişaf riski yüksəkdir), virusun ştamından, koinfeksiyalardan, qidalanmadan və s. Xəstəliyin daha sürətlə inkişaf etməsinə digər xəstəliklər, məsələn, vərəm də səbəb ola bilər.

Hələ ki, İİV-infeksiyası sağaldılması mümkün olmayan xroniki xəstəlik siyahısındadır, bu səbəbdən İİV-lə yaşayan insanların (İYİ) bütün həyatları boyu daimi tibbi yardıma ehtiyacları var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "BÖYÜKLƏR VƏ YENİYETMƏLƏRDƏ İİV/QİÇS-İN MÜAYİNƏ VƏ ANTİRETROVİRUS TERAPİYASI ÜZRƏ KLİNİK PROTOKOL" (PDF). 2022-08-02 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-10-13.
**Almaniyada islam** — 1960-cı illərdəki əmək miqrasiyası və 1970-ci illərdən etibarən bir neçə siyasi qaçqın dalğası səbəbindən müsəlmanlar Almaniyada dini qrupa çevrilməyə başladılər. 2011-ci ildə keçirilən rəsmi siyahıyaalmaya görə, Almaniya əhalisinin 1,9%-i (təxminən 1,5 milyon nəfər) özünü müsəlman elan edib. 2009-cu ildə aparılan hesablamalar göstərdi ki, Almaniyada 4,3 milyon müsəlman yaşayır. Bunlardan 1,9 milyonu Almaniya vətəndaşıdır. Alman statistika agentliyinin 2005-ci ildə verdiyi məlumata görə, Almaniyada bütün yeni doğulan körpələrin 9,1%-i müsəlman valideynlər tərəfindən doğulub. Almaniyadakı müsəlmanların böyük əksəriyyəti türk mənşəlidir. Pakistan, keçmiş Yuqoslaviya, ərəb ölkələri, İran və Əfqanıstandan da kiçik qruplar var. Müsəlmanların əksəriyyəti Berlində və keçmiş Qərbi Almaniyanın böyük şəhərlərində yaşayır. Bununla belə, əksər Avropa ölkələrindən fərqli olaraq, Almaniyanın bəzi kənd rayonlarında, xüsusən Baden-Vürtemberq, Hessen və Bavariya və Şimali Reyn-Vestfaliyanın bəzi bölgələrində əhəmiyyətli müsəlman icmaları mövcuddur. 1989-cu ilə qədər əmək miqrasiyası olmadığı üçün keçmiş Şərqi Almaniyada müsəlmanların sayı azdır.

Tarixi
------

Həcc Əmin əl-Hüseyninin Adolf Hitler ilə görüşü (28 noyabr 1941).
İlk müsəlmanlar Almaniyaya 18-ci əsrdə Almaniya ilə Osmanlı İmperiyası arasında diplomatik, hərbi və iqtisadi əlaqələrin bir hissəsi olaraq gəldilər. XVIII əsrin əvvəllərində Prussiyada I Fridrix Vilyamın rəhbərliyi altında 20 müsəlman əsgəri xidmət edirdi. 1745-ci ildə kral II Fridrix Prussiya ordusunda əsasən bosniyalılar, albanlar və tatarlardan ibarət müsəlman birliyi yaratdı. 1760-cı ildə təxminən 1000 bosniyalıdan ibarət korpus yaradıldı. 1798-ci ildə Berlində müsəlman qəbiristanlığı yaradılmışdır. Hazırda burada 1866-cı ildə yaradılmış müsəlman qəbiristanlığı fəaliyyət göstərir. 1932-ci ildə Dünya İslam Konqresinin Alman Bölməsi və İslam Kollokviumu Almaniyanın uşaqlar üçün ilk İslam təhsili müəssisəsini yaratdı. 1942-ci ildə, İkinci Dünya Müharibəsi zamanı, hazırda Almaniya Mərkəzi İslam Arxiv İnstitutu kimi tanınan İslam İnstitutu (Maahad əl-İslam) yaradıldı. 1961-ci ildə Qərbi Almaniya hakimiyyəti xarici işçiləri dəvət etdi ki, onların əksəriyyəti Almaniyaya Cənub-Şərqi Anadolunun (Türkiyə) kənd yerindən gəlmişdilər. Onlara bəzən etnik almanlar daxilində paralel icma kimi istinad edilir.

İslam cərəyanları
-----------------

Almaniyadakı müsəlmanlar müxtəlif İslam hərəkatlarına mənsubdurlar:

* Sünnilər 2,640,000
* Ələvilər 500,000
* Şiələr 225,500
* Əhmədilər 70,000
* Sufilər 35,000
* İsmayıllılar 1,900
* Zeydilər 800
* İbadilər 270
* Lahorlu Əhmədilər 60

İstinadlar
----------

1. ↑  *"Anzahl der Muslime in Deutschland nach Glaubensrichtung im Jahr 2015\* (in 1.000)" Arxivləşdirilib 2017-08-30 at the Wayback Machine*, in: *Statista GmbH*, Retrieved 27 January 2016
2. ↑  Der Tagesspiegel: *Moschee in Wilmersdorf: Mit Kuppel komplett Arxivləşdirilib 2018-07-05 at the Wayback Machine*, 29 August 2001, Retrieved 27 January 2016
**Sentral park** və ya **Mərkəzi park** (*ing.* Central park) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının, Nyu-York şəhərinin, Manhetten rayonunda yerləşən 341 hektar ərazisi olan çox böyük ümumi bir şəhər parkıdır. İllik orta hesabla 25 milyon ziyarətçisi ilə Mərkəzi Park, Birləşmiş Amerikada ən çox ziyarət edilən şəhər parkıdır. Bir çox film və televiziya şouları bu parkı dünyada ən məşhur şəhər parkı etmişdir və həmçinin Mərkəzi parkda üzmək qanunlara ziddir. Sentral park, Dünyanın ən məşhur şəhər parklarından biridir və Nyu Yorkun simvollarındandır.

Tarixi
------

Nyu-york şəhərinin Manhetten rayonunda yerləşən xəstəlik saçan və nizamsız sahəyə sahib bir bataqlıq, şəhər xalqının nəfəs ala biləcəyi, zaman keçirə biləcəyi bir sahəyə çevrilməsi tələb olunmuşdur. Bunun üçün 1857-ci ildə Mərkəzi Park komissiyası sahə tənzimləmə müsabiqəsi keçirmişdir. Frederik Lo Olmsted və tərəfdaşı Calvert Vaux bu müsabiqəyə qatılmağa qərar vermişdi. Hazırladıqları layihə 33 layihədən birinci seçilmişdir. Olmsted mühəndis olaraq Sentral Park layihəsinin başına keçmişdir. Sahədə yaşayan təxminən 1600 yoxsul insan ərazidən çıxarılmışdır. 

Barokko üslubu ilə (simmetrik olmayan, təbiiliyə yaxın) hazırlanan Sentral park dünyadakı ilk landşaft çalışmadır. Frederik Lo Olmsted bu işlə landşaft memarlığı və landşaft memarı anlayışlarını dünyaya tanıtmışdır. Bu səbəblə landşaft memarlığının atası olaraq qəbul edilir.

Parkın bu günə uyğun olan dəyərinin 200 milyon dollar olduğu söylənilir.

Təbii həyat
-----------

Sentral parkda 120 müxtəlif bitki növü, 26.000-dən çox ağac, 25 quş növü, 130 heyvan növü var.

Sentral parkda yerləşən ağacların bir qismi aşağıdakılardır:

* *Acer campestre* Çöl ağcaqayını
* *Accer Ginnala*
* *Acer palmatum* Yapon ağcaqayını
* *Acer platanoides*
* *Acer pseudoplatanus Çinaryarpaq ağcaqayını*
* *Acer saccharinum* Gümüşü ağcaqayını
* *Acer saccharum* Şəkər ağcaqayını
* *Aesculus glabra* Çılpaq atşabalıdı
* Aesculus hippocastanum At şabalıdı
* *Aesculus pavia* Qırmızı şabalıdı
* Aesculus x carnea Qırmızıçiçək atşabalıdı
* *Ailanthus altissima* Uca aylant
* *Aralia spinosa* Tikanlı araliya
* *Betula alleghaniensis* Sarı tozağacı
* *Betula lenta*
* *Betula nigra* Qara tozağacı
* *Betula papyrifera*
* Celtis Dağdağan
* Cedrus atlantica Atlas sidri

1. ↑  .
Dombra ilə səhv salmayın.

**Domra** (*rus.* До́мра) — Belarus, Ukrayna və Rusiya xalq simli musiqi aləti. Domranın yarımdairəvi bir bədəni var. Musiqi alətinin simlərindən səslər mizrab vasitəsilə çıxardırılır. Musiqi alətindən səs çıxarmaq üçün istifadə olunan xarakteristik texnika tremolodur. Domranın iki növü var – ənənəvi şəkildə Rusiyada istifadə olunan üçsimli domra və əsasən Belarus və Ukraynada istifadə olunan dördsimli domra. Domra fərdi çıxışlar üçün, eləcə də Rusiya xalq çalğı alətləri ansambllarında və orkestrlarında istifadə olunur.

Domra XVI–XVII əsrlərdə Rusiya skomoroxları tərəfindən fərdi və ya ansambl çıxışlarında istifadə olunurdu, ancaq XVII əsrdə kilsə və dövlət tərəfindən bir sıra qanunlar qəbul edilmişdir ki, bu qanunlar skomoroxların fəaliyyətini qadağan edirdi. Skomoroxların dövrünün sona çatması ilə domradan da istifadə sona çatmışdır.

Domranın müasir xarici görünşü 1896-cı ildə Vasili Vasiliyeviç Andreyevin balalayka musiqi aləti üzərində apardığı bərpa fəaliyyəti nəticəsində formalaşmışdır. 1896–1898-ci illərdə bu musiqi alətinin əsasında Frans Stanislavoviç Perserski, Semyon İvanoviç Nalimov, Fomin Nikolay Petroviç və Karkin Pyotr Petroviç domra üzrə bir orkestr təsis etmidir. 1908-ci ildə Qriqori Pavloviç Lyubimov və S. F. Burovun səyi nəticəsində dördsimli domra qurulmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Dombra
* Tənbur
* Tar
* Saz

İstinadlar
----------

1. ↑  *Dal, Vladimir İvanoviç.* Домра // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. (rus) (2-е изд). Sankt-Peterburq: Типография М. О. Вольфа. 1880—1882.
2. ↑  *Çunin, V.S.* Русская домра — проводник в мир музыки. Избранные труды (rus). Moskva: Rusiya Musiqi Akademiyası. 2011. səh. 12—13. ISBN 978-5-8269-0178-6.
3. ↑  *Novoselski, А. А.* Очерки по истории русских народных музыкальных инструментов (rus). Moskva: «Музгиз». 1931. səh. 3—6.
4. ↑  *A S. Şirikov.* Рассказы о русских народных инструментах (rus). Moskva: «Советский композитор». 1986. səh. 88.

Xarici keçidlər
---------------

* Domra — *domrist.ru* saytında.  (rus.)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus |
| Normativ yoxlama | GND: 4627729-8 · LNB: 000146738 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Dərbənd (dəqiqləşdirmə).

**«Dərbənd» qəzeti** — Dağıstanda, azərbaycan, rus dillərində buraxılan ictimai və siyasi mətbu orqan. Bu qəzetdə Dağıstanda baş verən ictimai və siyasi hadisələr, azərbaycan türklərinin tarixi və mədəniyyəti haqqında materiallar dərc edilir.

Qəzet 1920-ci ildə «Şurai Dağıstan» adı ilə dərc olunmağa başlamışdır. 1922-ci ildən isə «Dağıstan fuqarası» (ərəb əlifbası ilə) adı ilə dərc olunur. 1931-ci ilin oktyabr ayından qəzet «Kolxoz yolu» («Kolxoz jolu»), 1932-ci ilin martından isə «Lenin bayrağı» («Lenin вajraƣь/Ленин байрағы/Ленин бајрағы») adı ilə nəşr olunur. 1960 - 1963-cü illərdə isə qəzetin buraxılışı dayandırılır. Sonradan «Kənd mayakı» («Кәнд маjaкы»). Daha sonradan isə «Leninçi» («Ленинчи») adını alır. 1990-cı illərin əvvəllərindən isə bu gün ki adını alır. 1920 - 1922-ci illərdə Buynakskda, 1922 və 1924 - 1930-cu illərdə Maxaçqalada, 1923 və 1930-cı ildən Dərbəndə dərc olunur.

İstinadlar
----------
**Eyfel körpüsü** (*rum.* Podul Eiffel) — Prut çayı üzərindəki körpü və Moldova ilə Rumıniya arasındakı bir keçid məntəqəsi. Körpü Unqen şəhəri (Moldova) və Yaş vilayətinə (Rumıniya) daxil olan Unqen kommunasını birləşdirir.

Tarixi
------

6 may 1872-ci ildə rus diplomatı İvan Alekseeviç Zinoviev və Rumıniyanın xarici işlər naziri Georgi Kostaforu 1873-cü il yanvarın 9-da təsdiq edilmiş dəmir yolu qovşaqları haqqında saziş imzaladılar.

Bir körpünün inşası Rus-Türk müharibəsi başlamazdan əvvəl ortaya çıxdı.

Yaş-Unqen yolu 1 avqust 1874-cü ildə açılır. Rus-türk müharibəsinə hazırlaşmaq üçün (1877-1878) Rusiya İmperiyası 1871-ci ildə 1 iyun 1875-ci ildə açılmışı olan Kişinyov-Korneşti-Unqen dəmir yolunun tikintisinə başlamışdır. 1875-ci ildə dəmir yolu tam istifadəyə verilir. Kişinyov-Korneşti dəmiryolu hissəsi daha əvvəl 1873-cü ildə açılır.

1876-cı ildə Prut çayında baş verən yaz selindən sonra Bessarabiya ilə Rumıniyanı birləşdirən dəmir yolu körpüsü demək olar ki, dağıdıldı. Dəmiryol İdarəsi körpünün yenidən qurulması üçün Qüstav Eyfeli Rusiyaya dəvət edirlər.

Körpü 1877-ci il aprelin 9-da, Rus-Türk müharibəsinin başlamasından üç gün əvvəl açılır. 1877-ci il aprelin 11-də rus qoşunları Unqen yolu ilə Rumıniyaya girdilər və ertəsi gün Osmanlıya qarşı müharibə elan etdilər.

Uzun illər Eyfelin Unqen körpüsünü qurması ictimaiyyətə və hətta yerli tarixçilərə məlum deyildi. Əvvəllər "Podul de flori" (Çiçək körpüsü) kimi tanınırdı. Körpünün mənşəyi bir sirr olar olaraq qalırdı, amma 1998-ci ildə unqenli məktəbli Kristian Jardanın təqdimatı ilə tədqiqatçılar arxivi araşdırdılar. Araşdırma zamanı Eyfelin Moldova körpülərini qurduğunu məlum olur. 2012-ci ildə rəsmi olaraq Eyfel körpüsü adlandırıldı. Eyfel körpüsü 137 ildir ki, heç bir əsaslı təmir aparılmadan Prut sahillərini birləşdirir.

Lakin digər tərəfdən məlum oldu ki, Eyfelin hazırda Unqendəki körpü ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Oldchisinau.com saytının qurucusu Yuri Şvesdən sitat gətiririk:

"Qısaca - Eyfel körpüsü 1944-cü ildə Sovet təyyarələri tərəfindən bombalanandan bəri mövcud deyil. İndiki körpü - müharibədən sonra inşa edilən və hətta əvvəlkinə bənzəməyən körpüdür.

Baxın: 12 aprel 1944. Sovet aviasiyası Unqendəki Prut çayın üzərindəki hər iki körpünü (avtomobil və dəmir yolu) dağıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Frederick Kellogg, *The Road to Romanian Independence*, 1995, p. 84
2. ↑  *Роман ВЛАДИМИРОВ | Сайт «Комсомольской правды».* "Грандиозная афера в Молдове: «Эйфелев мост» в Унгенах не имеет к Эйфелю никакого отношения" (rus). KP.MD - сайт «Комсомольской правды». 2018-05-02. 2023-07-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-18.
**Təhməzqulu ağa Dünyamalıoğlu** — Borçalı mahalının tanınmış ağsaqqalı, Faxralı kəndinin kəndxudası.

Həyatı
------

Təhməzqulu ağa Dünyamalıoğlu dəqiq necənci ildə anadan olduğu dəqiq bilinmir. Güman edilir ki, XIX əsrin 40-cı illərindı anadan olmuşdur. Borçalının məşhur Həsənli nəslinə mənsubdur. 1872-ci ildə Borçalı mahalının Faxralı kəndinin kəndxudası təyin edilmişdir. Bu vəzifədə uzun müddət çalışmışdır. Azərbaycan və Gürcüstan sovetləşdikdən sonra bu ailənin bir çox üzvü təzyiqlərə məruz qalmışdır. Bunun nəticəsində Təhməzqulu ağa Dünyamalıoğlu 1927-ci ildə 80 yaşı olmasına baxmayaraq həbs edilir və Tiflisə aparılaraq güllələnir.

Ailəsi
------

1927-ci ildə Təhməzqulu ağanın iki oğlu Nadir və İman həbs edilərək, Tiflisdəki Narınqala həbsxanasına salınırlar. İman Təhməzqulu ağa oğlu çətinliklə də olsa, həbsdən qaçaraq dostlarının köməkliyi ilə Türkiyəyə keçə bilir. Deyilənlərə görə onun sonradan Türkiyədə Nuru paşa ilə yaxın dostluq əlaqəsi olur. Digər qardaş Nadir Təhməzqulu ağa oğlu isə qardaşının həbsdən qaçmasına görə Mərkəzi Asiyaya sürgün edilir. O da buradakı nəzarətçilərdən yayınaraq, sürgündən qaçır. Əfqanıstan-İran yolu ilə Türkiyəyə çatır.

Deyilənlərə görə Təhməzqulu ağanın qızı Güllü də bütün bu olanlardan sonra repressiyalardan yayına bilməmişdir. Belə ki, Güllü Təhməzqulu ağa qızı Tiflisdə 10 il həbsdə olmuşdur.

Təhməzqulu ağanın digər oğlu Mirzəli Təhməzqulu ağa oğlu isə 1931-ci ildə kənd camaatının görə biləcəyi yerə çıxarılaraq güllələnir.

Nəslin kökü
-----------

Bəzi mənbələrdə Təhməzqulu ağanın Gəncədən Borçalıya köçdüyü bildirilir. bir çox iddiaalara görə isə bu nəslin kökü Cənubi Azərbaycana gedib çıxır. Onlar Cənubi Azərbaycandan Gəncəyə, oradan isə zamanla Borçalı mahalına köçmüşlər.

Nuru paşa ilə əlaqələri
-----------------------

Təhməzqulu ağanın oğlu İmanın Türkiyəyə qaçdıqdan sonra Nuru paşa ilə yaxın dost olduğu bildirilir.

Nuru Paşanın İman Təhməzqulu oğlunun Qərbi Azərbaycanın Dağ Borçalısının Soyuqbulaq kəndində yaşayan bacısı oğlunun (Təhməzqulu ağanın qız nəvəsi professor Tahir Pənahovun böyük qardaşı Sədi Pənahovun) kirvəsi olduğu deyilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Gürcüstan'da Azər Türkləri məskunlaşan İNZİBATİ-ƏRAZİ VAHİDLƏRİ" (PDF). 2017-09-18 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-06.
2. 1 2  Əvvəli "Qarapapaqlar"ın öncəki saylarında
3. ↑  Rəşid Faxralı. "Oğuz eli Faxralı". B.2001.səh.62
**Svetlana Mixaylovna Bulax** — Azərbaycan aktrisası, Azərbaycanın əməkdar artisti (2015).

Həyatı
------

Bulax Svetlana Mixaylovna 28 may 1950-ci ildə Donetsk vilayətində anadan olmuşdur. 1969-cu ildə Kiyev Dövlət Musiqili Komediya teatrının nəzdində Teatr kadrlarının hazırlanması üzrə teatr studiyasına qəbul olunub və 1971-ci ildə Operetta aktrisası peşəsinə yiyələnərək bitirb.

1971-1973-cü illərdə Şevçenko adına Kirovoroj Rus Dövlət Musiqili Dram Teatrında işləyərkən "Koroleva Çardaşa"da Stazi, "Maritsa"da Lizoçka, "Moskovkiye kanikulı"da Katya, "Volnıy veter"də Pepitta, "Noçnoy neznakomets"də Tanya, "Vse naçinaetsya s lyubvi"də Lena, "Proşalnıy ujin"də Valentina, "Ne bespokoysa, mama"da Mziya, "Doktor Aybolit"də Çi-çi, "Jivaya muzıka"da Dovşan kimi rolları ifa etmişdir.

1982-ci ildə ailə vəziyyəti ilə əlaqədar Bakı şəhərinə gəlmiş, 1983-cü ildən Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrına işə qəbul olunmuşdur.

İşlədiyi müddət ərzində "Filumena Marturano"da Diana, "Pominalnaya molitva"da Qolda, "Qırmızı papaq"da tülkü, "Düyməcik"də qurbağa, "Odnajdı v Baqdade"də Afət, "Perekrostok"da Dodo, "Sıqan premyer"də qrafinya İrini, "Silva"da Yulianna, "Maritsa"da Bojena, "Vesyolaya vdova"da Militsa, "Arşın mal alan"da Telli, "İki küpə girən qarı"da küpə girən qarı, "Nu volk poqodi"də donuzları kimi rolları ifa etmişdir.

Bundan başqa uşaq tamaşalarına rejissorluq etmişdir. Bunlardan "İki küpə girən qarı", "Qızıl cücə" və "Nu volk poqodi"(ikinci rejissor) tamaşalarıdır.

14 sentyabr 2015-ci ildə Azərbaycanın əməkdar artisti fəxri adına layiq görülmüşdür. 9 may 2018-ci ildə və 10 may 2019-cu ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.

Subaydır, 2 övladı var.

Filmoqrafiya
------------

1. Məhəllə 2 Moskvada (film, 2004)
2. Sonuncu fəsil (teleserial, 2013)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2015-09-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-14.
2. ↑  *President.Az.* "İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 09.05.2018. 2018-06-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-10.
3. ↑  *President.Az.* "İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 10.05.2019. 2019-05-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-10.

Mənbə
-----

* Svetlana Bulax[*ölü keçid*]