recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Yuliya Pastra** (*isp.* Julia Pastrana) — xarici görünüşü ilə meymuna bənzər saqqallı qadın

Yuliya 1834-cü ildə Meksikada bir hindu ailəsində dünyaya gəlib.

1857-ci ildə öz meneceri Teodor Lent adlı gənclə evlənmişdir. Bu nikahdan onların bir oğlu olmuşdur.

Qeyri-adiliyi
-------------

Bu əcaib qadının boyu 150 sm olub. Onun bədən quruluşu adi qadından heç nə ilə seçilməyib.

Yuliya Pastra üzərində aparılan tədqiqatdan sonra məlum olmuşdur ki, onun əcaib görünüşə sahib olmasının əsas səbəbi hipertrixoz xəstəliyidir. Bu xəstəliyin nəticəsində onun üz və bədənində həddindən artıq tüklənmə gedib.

Yuliya Pastrananın mumiyalanmış meyiti Avropa və Amerikada müxtəlif sərgilərə çıxarılmışdır. 2012-ci ildə Oslo Universitetində saxlanılan meyitinin mumiyalanmış qalaqlarının Meksikaya verilərək torpağa tapşırılması qərara alınmışdır.

İstinadlar
----------

1. Hutchinson H N, Gregory J W & Lydekker R (1900) The Living Races of Mankind. Hutchinson, London; 1, 5, reprinted in: Proc. roy. Soc. Med. Volume 67 February 1974
2. ↑  Hutchinson H N, Gregory J W & Lydekker R (1900) The Living Races of Mankind. Hutchinson, London; 1, 5, reprinted in: Proc. roy. Soc. Med. Volume 67 February 1974
3. ↑  "Meymuna bənzər qadın öz vətəni Meksikaya təhvil veriləcək". 2012-08-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-08-08.

Xarici keçidlər
---------------

* JULIA PASTRANA - The Nondescript
**Əmirov Azad bəy Abbas oğlu** (1883, Şuşa – 1939, Bakı) — həkim, pedaqoq, Azərbaycanda ilk fizioloqlardan biri. Zaqafqaziya (Qori) Müəllimlər Seminariyasının məzunu.

Həyatı
------

Əmirov Azad bəy Abbas oğlu 1904-cü ildə Qori seminariyasını, Odessa universitetinin hüquq və tibb fakültələrini bitirmişdir.

1926-cı ildən ADU-da dərs demişdir. Üzeyir Hacıbəyovun uşaqlıq dostu olmuş, Qori seminariyasında onunla birgə təhsil almışdır. Musiqi istedadına və gözəl səsə malik olan Azad bəy Əmirov 1912-ci ildə Şuşada "O olmasın, bu olsun" musiqili komediyasını tamaşaya qoymuşdu. Ü.Hacıbəyov öz xatirələrində Məşədi İbad rolunun A.Əmirovun ifasında əvəzsiz olduğunu söyləmişdi. 1918-ci ildə "Leyli və Məcnun" operasının 10 illiyi münasibətilə Ü.Hacıbəyova yazdığı məktubda A.Əmirov onun Azərbaycan tarixindəki mühüm rolunu çox böyük uzaqgörənliklə göstərmişdi: "Vaxt gələcək, tarix, yalnız ədalətli tarix özünün ehtiyatlı əli ilə öz səhifələrində müsəlman həyatındakı bu misilsiz müstəsna hadisəni qızıl hərflərlə yazacaq və sənin, əziz Üzeyir, əzabkeş millətinin fərəhsiz həyatına çox zəngin xəzinə, nadir inci kimi bəxş etdiyin gözəl, ilahiləşdirilmiş cərəyanı xüsusi qeyd edəcəkdir".

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ali təhsil tariximizdən" Arxivləşdirilib 2018-06-15 at the Wayback Machine. 3 fevral 2012 — № 5. Muallim.edu.az
**Alyaska günü** (*ing.* Alaska Day) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Alyaska ştatında 18 oktyabr tarixində qeyd olunan rəsmi bayram günü. Həmin gün Alyaska ştatında qeyri-iş günü hesab olunur. Alyaska gününün qeyd olunması ABŞ-nin 1867-ci ilin 18 oktyabr tarixində Alyaska ştatının Rusiya imperiyasından satın alınmasından sonra ənənəvi şəkildə qeyd olunmağa başlanılmışdır. ABŞ-nin XXIV Xarici İşlər Naziri, senator Uilyam Sivard 1867-ci ilin oktyabr ayında Rusiya imperiyası ilə Alyaskanın satın alınması ilə bağlı danışıqlara başlayır. Danışıqlar nəticəsində ərazi 7.2 milyon dollara ABŞ tərəfinə satılır. Ərazidə mövcud olan Rus Amerikası inzibati vahidi ləğv olunur və torpaqlar ABŞ nəzarətinə keçir. *Alyaska günü* Alyaska ştatı ilə bağlı ən önəmli bayramlardan biri olsa da, ştat ərazisində, bəzi məktəblər həmin gün fəaliyyət göstərir və əsasən açıq dərslər keçirilir.

**Page Şablon:Asbox/styles.css has no content.**

|  |  |
| --- | --- |
| Stub icon | This Amerika Birləşmiş Ştatları is a stub. You can help Wikipedia by expanding it. |
**Yuri Stepanoviç Qolosilkin** - ANS Ş.Q.MMC-nin Prezidentinin Ümumi Məsələlər üzrə Müşaviri

Həyatı
------

Yuri Stepanoviç Qolosilkin 1935-ci ildə Bakıda anadan olub.

KQB-nin yetkin əks-kəşfiyyatçılardan biri olub. 
1997-ci ildən 2004-cü ilədək "ANS" Müstəqil Yayım və Media Şirkətində müxtəlif vəzifələrdə - Təhlükəsizlik xidmətinin rəis müavini, rəisi, Cəmiyyətin Ümumi işlər üzrə müşaviri vəzifələrində işləyib.

Qolosilkin Yuri 2004-2012 illərdə "ANS ŞİRKƏTLƏR QRUPU" MMC-də Ümumi məsələlər üzrə Baş müşavi olub.

ANS Şirkətlər Qrupu prezidentinin müşaviri Yuri Stepanoviç Qolosilkin 7 iyul 2012-ci ildə səhər ürək tutmasından 76 yaşında vəfat edib.

Fəaliyyəti
----------

Yuri Qolosilkin 1986-ci ildə Ukraynanın Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasında baş vermiş faciəvi nüvə partlayışından dərhal sonra əraziyə yollanmış və orada operativ-tədqiqat işi ilə məşğul olan azərbaycanlılardan biridir.

Mənbə
-----

* ANS-çilər Arxivləşdirilib 2011-11-16 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  www.ayna.az [*ölü keçid*] - *"… o vaxt öz işini bilən, yetkin əks-kəşfiyyatçılar fəaliyyət göstərirdi. Heydər Əliyev, Maqsud Məmmədov, Əhməd Qasımov, Yuri Qolosilkin kimi təcrübəli mütəxəssislərin iş üslubu bizim üçün bir örnək və həyat məktəbi idi."*
2. 1 2  "Azərbaycan telekanalının əməkdaşı vəfat etdi". 2012-07-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-07-07.
Modern bir gəmi sükanı və pəri
Gəmi sükanı, dəniz nəqliyyatı və avianəqliyyat vasitələrində defolt hərəkətini həyata keçirmək üçün nəzərdə tutulan şaquli stabilizatordakı nəzarət səthi. Gəmi sükanının iki növü mövcuddur - hidravlik və joystick.

Aviasiyada
----------

İstiqamə sükanı (yaşıl) və hərəkət oxu
Təyyarələrdə sükanı hündürlük sükanından ayırmaq üçün çox vaxt istiqamət sükanı terminindən istifadə olunur.

Uçuş zamanı təyyarənin bütün hərəkətləri təyyarədəki təzyiq paylanmasından asılıdır. Sabit qanadlı bir təyyarə üçün əsas nəzarət səthləri, bu səthlərin axına qarşı dayanması və onu pozması, bununla da yüksək təzyiq zonası yaratması prinsipi ilə işləyirlər. Nəzarət səthləri işlədikdə, təyyarənin iki əks tərəfindəki təzyiq simmetriyası pozulur, bu da istənilən hərəkəti təmin edir.

### İş prinsipi

İstiqamət sükanının hərəkətlərinin təsiri
Gəmi sükanı, ümumiyyətlə, quyruqun arxa kənarına yerləşdirilir. Pilot sol pedala basanda sükan sola dönür və rulda yüksək təzyiq zonası yaranır. Sükan sıfıra çatmayana qədər (notrlanmadıqca), təyyarə əyilməyə davam edir. Bəzi təyyarələrdə rulda trim nişanı vardır.

### İkinci təsirləri

Təkcə gəmi sükanının təyyarədə meydana gətirdiyi ikinci bir təsir vardır. Gəmi sükanına görə əyilmə hərəkəti baş verdikdə, bir qanadın sürəti xətti sürət digərindən daha yüksək olduğuna görə sürətli qanadda daha çox daşınma alınır. Buna görə kiçik bir yuvarlanma hərəkəti də meydana gəlir. Adətən, investor və sükanlar birlikdə istifadə olunur, çünki sükanlar və investorların bu interaktiv işləri kiçik təyyarələrdə çox effektli olur. Yenə bu effekt avtomat pilot sistemli uçuş nəqliyyat vasitələrində müşahidə edilmir.
Yuri Mixayloviç Borzakovski (12 aprel 1981, Karatovo, Ramenski rayonu, Moskva vilayəti) — Rusiyalı yüngül atlet, 2004 Yay Olimpiya Oyunları çempionu, dünya çempionu, üçqat Avropa çempionu, Rusiyanın əməkdar idman ustası (2001), 20015-ci ildən Rusiya yüngül atletika komandasının baş məşqiçisi. Yüngül atletikada (kişilərdə) Rusiyanın 6 olimpiya çempionundan biri, qaçışda isə yeganə olimpiya çempionu. Moskva vilayətinin Jukovski şəhərinin fəxri vətəndaşı.

Bioqrafiyası
------------

Moskva Dövlət Bədən Tərbiyəsi Akademiyasının məzunu. 800 m məsafəyə qaçışda gənclər arasında Rusiya çempionu (1997), Dünya Gənclər Oyunlarının qalibi (1998), 800 m məsafəyə qaçışda Rusiya (1999-2009) çoxnövçülük çempionu, yeniyetmələr arasında 400 və 800 m məsafələrdə Rusiya rekordçusu (1999), Gənclər arasında 800 metr məsafəyə qaçışda Avropa və Rusiya çempionu (2001), qapalı meydanda 800 m məsafəyə qaçışda gənclər arasında dünya, Avropa və Rusiya çempionu (2001), meydanda 600 m məsafəyə qaçışda Rusiya çempionu (2010), 800 m ( 2001), qapalı 800 m (2001) və 1000 m daxili (2008), Avropa kubokunun (1999) qalibi, Gənclər arasında Avropa çempionu (1999), 800 m məsafəyə qaçışda (2000 və 2009) Avropa Qış Çempionatının iki qat qalibi, 400 m qaçışda gənclər arasında Avropa çempionu (2001), 800 m qaçışda qış dünya çempionatının qalibi (2001).

Yuri ən böyük uğurunu 2004-cü il Afina Olimpiadasında Danimarka komandasında çıxış edən dünya rekordçusu keniyalı Vilson Kipketerİ və cənubi afrikalı Mbulaeni Mulaudzini qabaqlayaraq Olimpiya çempionu oldu.

6 aprel 2015-ci ildən Yuri Borzakovski Rusiya yüngül atletika komandasının baş məşqçisi vəzifəsində çalışır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Yuriy Borzakovskiy // World Athletics Database.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-11-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-29.
3. ↑  "ТАСС: Спорт - Юрий Борзаковский утвержден на посту главного тренера сборной России по легкой атлетике". 2017-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-29.
Şoji Hamada tərəfindən hazırlanmış fincan
**Minqey** (*yap.* 民芸) — Yaponiyada 1920-ci-1930-cu illərdən sonra inkişaf etmiş xalq incəsənət hərəkatı. Hərəkatın qurucusu Yanaqi Soetsudur (1889–1961).

Yaranması
---------

1916-cı ildə Koreya sənətkarlığı ilə maraqlanan Yanaqi buraya ilk səfərini gerçəkləşdirir. Bu səfər 1924-cü ildə Koreya Xalq Sənətkarlığı Muzeyinin əsasının qoyulmasına, Yanaqi, Hamada Şoji(1894–1978), Kavai Kanjiro(1890–1966) tərəfindən minqeinin yaranmasına səbəb olur. 1926-cı ildə bu hərəkat Yanaqi tərəfindən rəsmi şəkildə elan edilir. 1936-cı ildə Yaponiya Xalq Sənətkarlığı Muzeyinin əsası qoyuldu.

Nümunələr
---------

* Dəridən yanğınsöndürən paltosu, 19-cu əsrin sonu. Bruklin MuzeyiDəridən yanğınsöndürən paltosu, 19-cu əsrin sonu. Bruklin Muzeyi
* Inu-Hariko (Papye-maşe kiçik kukla), təxminən 1950. Bruklin MuzeyiInu-Hariko (Papye-maşe kiçik kukla), təxminən 1950. Bruklin Muzeyi
* Yun palto, 19-cu əsrin sonu-20-ci əsrin əvvəli. Bruklin MuzeyiYun palto, 19-cu əsrin sonu-20-ci əsrin əvvəli. Bruklin Muzeyi
* Futon-Qava (döşəmə örtüyü), 20-ci əsrin əvvəli. Bruklin Muzeyi Futon-Qava (döşəmə örtüyü), 20-ci əsrin əvvəli. Bruklin Muzeyi
* Ko-Mashiko Ware Mado-e Dobin "Pəncərə şəkli" çaydanı, təxminən 1915-35-ci illər. Bruklin MuzeyiKo-Mashiko Ware Mado-e Dobin "Pəncərə şəkli" çaydanı, təxminən 1915-35-ci illər. Bruklin Muzeyi
**Yuri Aleksandroviç Qolub** (*belar.* Юрый Голуб; doğulub 16 aprel 1996-cı il, Qlusk, Mogilyov vilayəti, Belarus) — Belaruslu paralimpiyaçı, biatlonçu və xizək sürən. Phençhan 2018 Paralimpiya oyunlarının dörd qat mükafatçısı, dünya çempionatının bürünc mükafatçısı (2017). Yuri Qolubun görmə qabiliyyəti yoxdur.

Bioqrafiyası
------------

Altı yaşından xizək sürməyə başlamış. 2016-cı ildə Vuokattidə xizək sürmə üzrə Dünya Kubokunda çıxış edərək Belarus milli komandasında debüt etdi.

2017-ci ildən əlilliyi olan insanların xizək sürmək üzrə dünya çempionatlarına start verildi. Finsterauda keçirilən çempionat zamanı 10 km sərbəst xizək sürmə yarışında bürünc medal qazandı. O, həmçinin klassik üslubda 20 km yarışda dördüncü, estafet yarışında beşinci, sərbəst stil sprintində yeddinci və 7.5 km biatlon yarışında səkkizinci oldu.

2018-ci ilin mart ayında Cənubi Koreyanın Phençhanda şəhərində Paralimpiya Oyunlarında çıxış edərək debüt etdi. Yuri görmə qabiliyyəti olmayan biatlonçularda və xizək yarışlarında çıxış edirdi. Biatlonda iki medal qazandı - 12,5 km məsafəyə qaçışda qızıl və 7,5 km məsafəyə qaçışda gümüş. Qazandığı yarışlarda 39 dəqiqə vaxt göstərdi. Bu Yurinin digər rəqibilərdən 2,7 saniyə üstünlüyü ilə qalib gəlməsinə imkan verdi. Qış Olimpiya Oyunlarında qələbə münasibəti ilə Belarus Respublikasının Prezidenti Aleksandr Lukashenko şəxsən Yurini təbrik etdi.

Xizək sürmə yarışlarında Qolub paralimpiya 20 km qaçışında ikinci yeri tutdu və 10 km məsafəyə qaçışda bürünc medal qazandı. Yuri həm də komanda biatlon estafet yarışlarında dördüncü, klassik sprintdə isə doqquzuncu yeri tutdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Беларусь на зимней Паралимпиаде представят 15 спортсменов (фото) Arxivləşdirilib 2020-08-19 at the Wayback Machine Министерство спорта и туризма Республики Беларусь
2. 1 2  "Профиль спортсмена". 2018-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-17.
3. ↑  "Cross-Country Skiing | Athlete Profile: Yury HOLUB - Pyeongchang 2018 Paralympic Winter Games" (ingilis). www.pyeongchang2018.com. 2018-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-23.
4. ↑  "Юрий Голуб принес Беларуси второе золото на Паралимпиаде в Пхенчхане". 2018-03-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-17.
**Minus One** — 2009-cu ildə yaranmış Kipr rok musiqi qrupu. Onlar "Alter Ego" mahnısı ilə Kipri 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdirlər.

Yaranma tarixçəsi
-----------------

Minus One qrupu 2009-cu ildə Kiprdə yaranmışdır. Qrup ilkin olaraq beynəlxalq ifaçıların mahnıları ilə səhnə almışdır.

Qrup 2015-ci ildə "Shine" mahnısı ilə Kiprin 2015 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi üçün təşkil etdiyi milli seçim turunda iştirak etmiş və nəticədə üçüncü yerdə qərarlaşmışdır. Kiprin CyBC telekanalının qərarı ilə Minus One qrupu ada ölkəsini İsveçin paytaxtı Stokholmda keçirilən 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir. Qrupun müsabiqədə ifa etdiyi mahnı olan "Alter Ego" 2012 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində İsveçə qələbə qazandıran "Euphoria" mahnısının bəstəkarı Tomas Cison tərəfindən yazılmışdır. Minus One həmin mahnı ilə müsabiqənin 10 may tarixində baş tutan birinci yarımfinal mərhələsində 11-ci səhnə almışdır. Nəticədə isə 164 xalla 8-ci yerdə qərarlaşaraq, müsabiqənin final mərhələsinə vəsiqə qazanmışdırlar. Finalda bir daha öz mahnısını ifa edən qrup üzvləri 26 ölkə təmsilçisinin mübarizə apardığı şouda 96 xal toplayaraq, 21-ci yerdə qərarlaşmışdır.

Qrup "Alter Ego" turu çərçivəsində Moskva, Amsterdam, London və Limasolda çıxış etmişdir.

Heyət
-----

* Fransua Miçeletto – vokal
* Harris Pari – gitara
* Konstantinos Amerikanos – vokal və gitara
* Antonis Loizides – bass
* Kris J – təbil

İstinadlar
----------

1. ↑  "Cyprus: Minus One to Perform "Alter Ego"". eurovoix.com. 31 yanvar 2016. 2016-01-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-02.

|
|  |
|
| Əvvəlki:**Con Karaqiannis  "One Thing I Should Have Done"** | **Kipr Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində** **2016** | Sonrakı:**Ovik  "Gravity"** |

Xarici keçidlər
---------------
Kanazavada yerləşən bir minşuku.
**Minşuku** (民宿?) – yapon üslubunda olan bed-end-brekfest növü. Ryokanın daha ucuz versiyasıdır.

Tarix
-----

1979-cu ildə aparılmış sorğuya əsasən həmin il Yaponiyada təxminən 27.000 minşuku fəaliyyət göstərirdi.

Xüsusiyyətlər
-------------

Minşukular ənənəvi olaraq insanların öz evlərindəki bir neçə otaqdan ibarət olur və ailələr tərəfindən idarə olunur. Buna görə də ziyarətçilər siravi yaponların gündəlik həyatını görmək üçün bir neçə günlüyünə minşukuda qalmağı seçirlər. Ziyarətçilərə ilk öncə məzə və çay servis olunur. Qonaq otaqları yapon üslubunda olduğu üçün burada yerdə otururlar, yeyirlər və yatırlar. Yeganə mebəllər kiçik bir stol və bir neçə balınc ola bilər.

Ziyarətçilər yatanda onlara futon və yatmaq üçün paltar təqdim olunur. Buna görə də ziyarətçilər minşukuya gedəndə özləri ilə pijama aparmırlar. Minşukada gəzərkən isə yukata geyinirlər. Qrup şəklində gələn ziyarətçilər bir otaqda qalırlar və onlar üçün döşəməyə futonlar düzülür.

Minşukularda özəl yox, ictimai hamamlar fəaliyyət göstərir. Sadəcə bəzi kiçik minşukularda ailələr və cütlüklər üçün özəl hamamlar mövcuddur. Səhər və axşam yeməyi çox vaxt qiymətə daxil olsa da, bəzən biri və ya ikisi əlavə qiyməti olan seçim şəklində təqdim olunur. Bəzi minşukular yemək servis etmir və ya ancaq səhər yeməyi verir. Səhər və axşam yeməyi yemək otağında servis edilir. Bəzi qədim minşukularda isə qapıların qıfılı olmur. Minşukuların qiyməti ucuz olsa da, dəbdəbəlilik axtaranlar üçün bahalı minşukular da mövcuddur.

Yerləşməsi
----------

Minşukular adətən turistlərin çox olduqları yerlər – onsenlər, xizək mərkəzləri və dağların yaxınlığında yerləşir. Turistlərin minşuku təcrübəsi yaşaya biləcəkləri ən tanınmış yerlərdən biri Şirakava-qo və Qokayama tarixi kəndlərinin ətrafıdır. Minşukular kiçik şəhərlərdə olsa da, Tokioda da bir neçə minşuku fəaliyyət göstərir.

Agoda və Booking kimi saytların minşukular üçün ayrıca verilənlər bazası var. Rezervasiyalar telefonla və ya yerli turizm agentliyi ilə aparılır.

Qalereya
--------

* Minşukuda səhər yeməyi.Minşukuda səhər yeməyi.
* Miyaqi prefekturasında minşuku.Miyaqi prefekturasında minşuku.
* Naqano prefekturasında minşuku.Naqano prefekturasında minşuku.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15  "Minshuku". Unmissable Japan (ingiliscə). Archived from the original on 2022-08-05. İstifadə tarixi: 5 avqust 2022.
2. 1 2 3 4 5 6 7  "Minshuku". Japan Guide (ingiliscə). Archived from the original on 2022-09-22. İstifadə tarixi: 5 avqust 2022.
3. ↑  Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). V cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 197. ISBN 0-87011-625-8. 2022-09-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 avqust 2022.
**Vukan Nemaniç** (*serb.* Вукан Немањић; təq. 1165, Raşka dövləti – təq. 1207) — 1196-cı ildən Duklya və Dalmatsiya kralı; 1202-2104-cü illərdə Raşkanın (Serbiyanın) böyük jupanı; 1204-1208-ci illərdə Zeta knyazı. Nemaniçlər sülaləsinə mənsub idi.

Həyat
-----

Vukan Raşkanın böyük jupanı (hökmdarının) Stefan Nemanyanın oğlu idi, 1195-ci ildə ata Vukanı Duklyanın jupanı təyin etdi. Vukanın sahib olduğu ərazilərə Zeta, Travuniya, Toplitsa və Hvsno daxil idi.

1199-cu ildən sonra Vukan Roma papası və Macarıstan krallığı ilə siyasi əlaqələr qurmağa başladı. Vukan danışıqlarını Antivariya arxiyepiskopu I İvanın vasitəsilə həyata keçirirdi. Onun məqsədi Papadan Serbiya üzərində hüququ əldə etmək idi. Bunun qarşılığında Vukan Serbiya knyazlığını Romaya tabe edəcəyinə söz verdi.

Eyni zamanda, Vukan Macarıstan kralı İmre ilə ondan dəstək alacağına dair razılıq əldə etdi. İmre, öz növbəsində, Serbiyanın bütün ərazisi üzərində protektorat qurmağı ümid edirdi. 1202-ci ildə Vukan hərəkətə keçdi. Macarıstan ordusunun köməyi ilə qardaşı II Stefanı taxtdan qovmağı bacardı. Lakin tezliklə Bolqarıstan çarı Kaloyan Macaristanın müdaxiləsinə qarşı çıxdı. 1203-cü ildə o, Niş şəhəri yaxınlığında Vukanın ordusunu məğlub etdi. Bu vəziyyətdən yararlanan II Stefan böyük jupaniya üzərində hakimiyyətini bərpa etdi. Stefan və Vukanın kiçik qardaşı Savva (Rastko) qardaşlar arasında barışdırıcı rolu öz üzərinə götürdü. Nəticədə Vukan ölkənin cənubunda yerləşən Zeta knyazı oldu.

Mənbə
-----

* *Georges Castellan*. Histoire des Balkans, XIVe-XXe siècle, éditions Fayard. — ISBN 2-213-60526-2.
Yaponiyada anomal istilər (2018) (Yaponiya)**Kumaqaya**   
 **41,1 °C**   
 **(106 °F)**Yaponiyada anomal istilər.
**Yaponiyada anomal istilər** – 2018-ci ilin yay aylarında Yaponiyanın müxtəlif bölgələrində müşahidə olunan yüksək temperatur böhranı. Temperatur böhranı ölkənin cənub-qərbində bir çox insanı evsiz qoyan daşqınlara səbəb olan ağır yağışlardan sonra yaranmışdır.

İyul 2018
---------

İyunun sonundan iyulun ortalarına qədər davam edən daşqınlardan sonra Yaponiyada temperatur kəskin artmışdır. Daşqın və torpaq sürüşmələrinin baş verdiyi Hiroşima, Ehime və Okayama prefekturalarında 145 nəfər gün vurmasında görə xəstəxanaya müraciət edib. Bu zaman havanın temperaturu 35 °C-ni keçib.

23 iyul 2018-ci ildə Yaponiya Meteorologiya Agentliyi Tokionun 65 km şimal-qərbində yerləşən Kumaqaya şəhərində 41,1 °C temperatur qeydə alıb. Bu, ölkə tarixində qeydə alınmış ən yüksək temperaturdur. Kioto şəhərində isə ardıcıl 7 gün boyunca temperatur 38 °C-dən aşağı düşməmişdir. Bu, hava haqqında qeydlərin tutulmağa başlandığı XIX əsrdən bəri ilk haldır.

9 iyul 2018-ci ildən Yaponiyada azı 44 nəfər anomal istilərdən ölüb. Təkcə 21 iyulda 11 nəfər ölüb. 6 yaşlı məktəbli uşağın çöl tədbirində iştirakı zamanı ölümündən sonra Yaponiya Təhsil Nazirliyi məktəblərə xəbərdarlıq edib.

Həmçinin bax
------------

* Anomal istilərin siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  *Hurst, Daniel.* "Heatwave grips Japan after deadly floods". The Guardian. 20 July 2018. 15 May 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 iyul 2018.
2. ↑  "Record High in Japan as Heat Wave Grips the Region". The New York Times. 23 July 2018. 23 July 2018 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 iyul 2018.
3. ↑  "Japan heatwave: Warnings issued amid scorching temperatures". BBC. 21 July 2018. 8 May 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 iyul 2018.
4. ↑  *Ogura, Junko; Enjoji, Kaori; Griffiths, James.* "Japan: Deadly heat wave continues as temp hits record 41.4C near Tokyo". CNN. 23 July 2018. 9 July 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 iyul 2018.
5. ↑  "At least 11 dead Sat. as heat wave continues to grip Japan". Kyodo News. 22 July 2018. 18 September 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 iyul 2018.
6. ↑  "Boy, 6, dies of heatstroke after school outing to Toyota park". Asahi Shinbun. 18 July 2018. 16 October 2018 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 iyul 2018.

Xarici keçidlər
---------------

* Yaponiya Meteorologiya Agentliyinin rəsmi saytı.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qara göl.

**Qara göl** — Çexiya ərazisində yerləşən və təbii şəkildə əmələ gələn göl. Göl həmcinin sahəsinə və dərinliyinə görə ölkənin ən birinci gölüdür. İnzibati cəhətdən göl Çexiyanın Plzen diyarının Şumava rayonu ərazisində yerləşir. Göl Jelezna-Ruda şəhərində 6 km şimal-qərbdə yerləşir.

Göl buzlaq məşəllidir. Sonuncu buzlaşma dövrünün sonunda buzlağın ekzarasiya fəaliyyəti nəticəsində meydana gəlmişdir. Göl üçkünc formaya malikdir Gölün kənarları bütünlüklə meşələrlə örtülmüşdür. Göldən Qara adlı arx başlayır. Gölün özünə isə Ulavu çayı tökülür. Göl hövzə baxımından Elba çayı ilə əlaqələnir. Bu isə onun hövzəsinin Şimal dənizinə aiddir. Bununla belə göldən iki km cənubda yerləşən Şeytan gölü Dunay çayı ilə əlaqələnir. Bu göl isə Qara dəniz hövzəsinə aiddir. Göl dəniz səviyyəsindən 1008 metr hündürlükdə yerləşir. Gölün maksimal dərinliyi 40,6 metrdir. Bu göstərici ilə ölkənin ən dərin gölüdür. Orta dərinlik 15 metr təşkil edir. Uzunluğu 0,53 km, eni 0,35 kilometrdir. Gölün ümumi sahəsi 0,1855 km²-dir. Gölün su tutumu 0,002878 km²-dir.

Çexiyada ən qədim hidroakkumuliyatorlu stansiya 1929—1930 illərdə inşa edilmişdir. Göl yuxarı su toplayıcı rolunu oynayırdı.

Gölün Almaniya ilə cəmi bir km məsafədə yerləşməsi uzun zamsn qapalı zona elan edilməsinə səbəb olmuşdur. Göl ətrafına giriş yalnız dövlətin xüsusi icazəsi ilə mümkün olmuşdur. 1964-cü ildə gölün ətraf ərazilərində Nasist Almaniyasına məxsus olan mühün sənədlər tapılmışdır. Sənədlərin Çexslovakiya təhkükəsizlik idarəsi və SSRİ DTX bu sənədləri araşdırmışdır. Sənədlərin bir qismi Moskvaya göndərilmişdir.

Qara göl və Şeytan gölü ətraf əraziləri 1911-ci ildə Milli Təbiət qoruğu elan edilmişdir parkın ümumi sahəsi 174,86 hektar olmuşdur. 
1950-ci ildən sonra göl sərhəd zonasında daxil olmasından ictimaiyyət üçün qapalı elan edilmişdir. Bu sərhəd nəzarəti yenidən 70-ci illərdə aradan qaldırılmışdır. Göl ətrafına hazırda yalnız velosipet turları təşkil olunur.

Qalereya
--------

* Qara gölQara göl
* Göldən axan çayGöldən axan çay

Ədəbiyyat
---------

* *Ottova Encyklopedie, Česká republika, Zeměpis, Černé jezero, Ottovo nakladatelství Praha, 2006 International Standard Book Number ISBN 80-7360-456-6*
* *999 turistických zajímavostí České republiky, Černé a Čertovo jezero*, Soukup & David, 1999, International Standard Book Number ISBN — 80-242-0183-6

Mənbə
-----

* Informace zejména pro turisty na Wikimapy Arxivləşdirilib 2011-05-24 at the Wayback Machine
* Národní přírodní rezervace Černé a Čertovo jezero
* MVE Černé jezero Arxivləşdirilib 2007-10-07 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Jezera na Šumavě Arxivləşdirilib 2022-08-07 at the Wayback Machine  (çex.)
2. 1 2 3  "Czech Mountains-Černé Jezero". 2022-01-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-29.
3. 1 2  "South Bohemia and Bohemian forest-Černé Jezero". 2016-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-29.
4. 1 2  "Příroda-Černé Jezero". 2021-07-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-29.
Təhsil naziri Kikuçi Dayroku qalmaqaldan sonra istefa vermişdir.
**Dərslik qalmaqalı** (教科書疑獄, *Kyokaşo qiqoku*?) – 1902-ci ildə Yaponiyada dərsliklərlə bağlı baş vermiş rüşvət qalmaqalı. Qalmaqal 1903-cü ilə qədər davam etmişdir.

Haqqında
--------

Dərslik qalmaqalı 1902-ci ildə ibtidai və orta məktəblər üçün keçirilən dərslik seçimlərində rüşvətdən istifadə edilməsinin aşkarlanması ilə başlamışdır. Yaponiyada dərsliklər özəl şirkətlər tərəfindən hazırlandıqdan sonra Yaponiya Təhsil Nazirliyi tərəfindən təsdiq olunur, daha sonra prefektura komitələrinin qiymətləndirilməsinə təqdim olunurdular.

Şirkətlər dərslik seçimləri üçün kəskin rəqabət apardıqları üçün bəzi şirkətlərin rüşvət təklif etməsi barədə şayiələr yayılmağa başlamışdır: bir şirkətin 2 il boyunca 360 min yen məbləğində rüşvət verdiyi iddia edilirdi. 1902-ci ilin dekabrında Yaponiya Ədalət Nazirliyi gizli təhqiqatlar başlatmışdır. Aparılmış təhqiqatlar nəticəsində 1903-cü ilin martına qədər 200-dən çox şəxs həbs edilmişdir. Həbs edilənlərin sırasına məktəb müfəttişləri, keçmiş prefektura qubernatorları və dərslik şirkəti prezidentləri də daxil idi.

Nəticə
------

Qalmaqal nəticəsində həbs edilənlərin 116 nəfəri günahkar hesab edilmişdir. Təhsil naziri Kikuçi Dayroku məsuliyyəti öz üzərinə götürərək istefa vermişdir. Qalmaqaldan sonra Təhsil Nazirliyi dərsliklərin seçimini mərkəzləşdirmək qərarına gəlmişdir. 1903-cü ildə Yaponiyada ilk milli dərsliklər nəşr olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VIII cild (Temp–Z). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 16. ISBN 0-87011-628-2. İstifadə tarixi: 6 oktyabr 2022.
**Qara gəndəlaş** (*lat.* Sambucus nigra) — bitkilər aləminin fırçaotuçiçəklilər dəstəsinin adoksakimilər fəsiləsinin gəndəlaş cinsinə aid bitki növü. Kəndəlaş bitkisinin Azərbaycanda 2 növü yayılmışdır. Bunlardan biri – qara kəndəlaş adlanır. Təbabətdə ancaq qara kəndəlaşdan istifadə olunur.

Təbii yayılması
---------------

Makroneziya, Şimali Afrika, Asiyada İranda, Türkiyədə, Avropada, Cənubi Qafqazda, Ukraynada, Moldovada, Belarusda, Yeni Zelandiyada yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 4-10 metrə çatan koldur. Gövdələri budaqlı, nazik, oduncaqlı, qabığı və yumşaq məsaməli özəyi vardır. Yarpaqları üzbəüz, iri, uzunluğu 10-30 sm, lələkvarı, 3-7 ədəd uzunsov-yumurtavari xırda yarpaqlardan ibarətdir. Çiçəkləri sarımtıl-ağ rəngli (ayrıca çiçəkləri ağ), diametri 5-8 mm, beşləçəkli, iri, diametri 10-25 sm olan çiçək qruplarına yığılmışdır. Meyvəsi qara-bənövşəyi, giləmeyvə, diametri 5-7 mm olan sulu çəyirdəkdir. May-iyunda çiçəkləyir, meyvələri avqust-sentyabrda yetişir.

Ekologiyası
-----------

Yaxşı havalı və quru ərazilərdə bitir. Azərbaycanın torpaq-iqlim şəraitinə davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanın bir çox rayonlarında — Şamaxıda, Qəbələdə, Qubada, Lənkəranda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Quru meyvələri qoxusuz, turşaşirin dadlıdır. Qara gəndəlaşın çiçəklərindən və meyvələrindən dərman hazırlanır. Bitkinin müxtəlif hissələrində bioloji aktiv, aşı maddələri, seliklər, pentozanlar, qatranlar, meyvələrində — antosianlar, askorbin turşusu, karotin, yarpaqlarında: quru xammalda — sambuniqrin, qatranlar vardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 269–270.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q22701
* Wikispecies: Sambucus nigra
* APDB: 131240
* APNI: 60926
* BioLib: 40476
* Calflora: 10347
* Ecocrop: 2413
* eFloraSA: Sambucus\_nigra
* EoL: 488731
* EPPO: SAMNI
* EUNIS: 165363
* FoIO: SAMNIG
* GBIF: 2888728
* GRIN: 32994
* iNaturalist: 765394
* IPNI: 30122169-2
* IRMNG: 11104802
* ISC: 48259
* ITIS: 35324
* IUCN: 61684
* MoBotPF: 278936
* NBN: NBNSYS0000004324
* NCBI: 4202
* NSWFlora: Sambucus~nigra
* NZOR: c78eb096-19d0-4f50-85dd-1aae1155f5b4
* NZPCN: 2686
* PalDat: Sambucus\_nigra
* PFI: 5142
* Plant List: kew-2486519
* PLANTS: SANI4
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:30122169-2
* Tropicos: 6000026
* VASCAN: 2438
* VicFlora: f1ebf3c9-5cd1-4a06-9d98-8d31dff991fa
* WoI: 2296
* WFO: wfo-0000439308

 |
**Melrakkasletta** (isl. Melrakkaslétta) — İslandiyanın şimal-şərqində yerləşən yarımada. Yarımada 40 km uzunluğa və 30 km enə malikdir. Melrakkasletta Axsar-fiord və Tistil-fiord arasında yerləşir. İslandcadan tərcümədə *Qumlu düzənlik* mənasını verir.
Yarımadanın şərq sahilində yerləşən Koupasker kəndi yerləşir. Rifstanqi (isl. Rifstangi) və Hraunhafnartanqi (isl. Hraunhafnartangi) gəmi qəbrsanlığı ilə seçilir.

Şimal sahilləri göllərlə zəngindir. 1976 ildə 6.3 bal güçündə baş vermiş zəlzələ bölgəyə böyük zərər yetirmişdir. Yarımadanın şimal-qərbində Koupaser kəndindən 20 km şimalda Ryoydinupyur (isl. Rauðinúpur, *Qrmızı pik*) vulmanı yerləşir. 1958-ci ildə burada Ryoydanupsviti (isl. Rauðanúpsviti) mayakı inşa edilmişdir.

Yaşayış məntəqələri
-------------------

Yarımadanın şimalı az məskunlaşılmış ərazisidir. Şərq hissədə Pyoyvarxyobn qəsəbəsi (isl. Raufarhöfn), qərbdə isə Koupasker kəndi yerləşir. Bu yaşayış məntəqələri adanın ən ucqar şimalında yerləşən yeganə yaşayış məntəqələridir.

Mənbə
-----

* www.edgeofthearctic.is Arxivləşdirilib 2017-07-21 at the Wayback Machine
**Qara metallurgiya** — metallurgiya sənayesinin 2 sahəsindən – qara və əlvan metallurgiyadan ibarətdir. Burada əsas rol qara metallurgiyaya məxsusdur. Bu sahə də material tutumlu olduğundan xammal və yanacaq mənbələri yaxınlığında yerləşdirilir. Tam dövriyyəli qara metallurgiya sənayesində istehsal prosesi aşağıdakı mərhələlərdən ibarətdir. Dəmir filizinin çıxarılması → onun saflaşdırılması → çuqun → polad→ prokatın alınması.. 2013-cü ilin I rübündə metallurgiya sənayesinin istehsal həcmi 68 mln manat olub. Artım 1,3% təşkil edib. Hazır metal məmulatlar istehsalında (18,1 mln manat) 49,2% azalma qeydə alınıb. Ekspertlər hesab edir ki, Azərbaycanda qara metallurgiya məhsulları istehsalının vergidən yayındırılması halları var. Dövlətstatkoma görə, bu ilin yanvar-martında ölkədə tikinti armaturları istehsalı həcmi 57,6 min ton olub. Bu, ötən ilin eyni dövründəkindən 52,9% çoxdur. Ekspertlər hesab edir ki, qara metallurgiya gizli iqtisadiyyatın "qaranlıq" proseslərinin getdiyi sahələrdən biridir. İqtisadçı-sahibkar Nazim Məmmədov Turan-a bildirib ki, hesabatdan kənar məhsulun satış bazarı Dərnəgüldür. Orda məhsullar yalançı müəssisələrin adından satılır. Armatur bazarına "Baku Steel Company" nəzarət edir. DSK-ya görə, son illər ən yüksək polad əridilməsi 2007-ci ildə olub – 468 min ton. 2009-cu ildə istehsal həcmi 150 min ton təşkil edib. 2010-cu ildə ikiqat artıb, 2011-ci ildə 380 min ton olub. Maraqlıdır ki, "Baku Steel Company" öz gücünü gizlətmir – ildə 770 min ton. Şirkət praktik olaraq bütün qara metal qırıntısını, batan gəmiləri, sökülən sənaye müəssisələrini alır. Bundan başqa, 2012-ci ildə Gömrük Komitəsinin məlumatına görə, 100 min ton qara metal qırıntısı idxal edilib. 2011-ci ildə $48,3 mln qiymətində 149 min ton armatur alınıb. Bu, 2010-cu ildəkindən 4 dəfə çoxdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "metallurgiya". 2018-05-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-05-04.
2. ↑  "Hesabatdan kənar «qara» metallurgiya". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-24.

| ⛭Üç-dövr bölgüsü |
| --- |
| Daş dövrü | 
* Prehistoric technology
* Daş alət
* Flint aləti
* Paleolit
	+ Alt Paleolit
	+ Orta Paleolit
	+ Üst Paleolit
* Mezolit
* Neolit
* Orta daş dövrü
* Sonrakı Daş dövrü
* Epipaleolit
* Döşəmə əvvəli Neolit
	+ Dulusçuluqdan əvvəlki neolit A
	+ Dulusçuluqdan əvvəlki Neolit ​​B
* Neolit inqilabı

|  |  |
| --- | --- |
| Qitə | 
* Asia
	+ Çin
	+ Hindistan
	+ Yaponiya
* Afrika
* Avropa
	+ Polşa
	+ Skandinaviya
	+ İngilis

 |

 |
| Tunc dövrü | 
* Tunc
* Tunc çağının dağılması

|  |  |
| --- | --- |
| Qitə | 
* Africa
* Asia
	+ Bronze Age Levant
* Europe
	+ Atlantic
	+ British
	+ Chalcolithic
	+ Nordic
	+ Romania

 |

 |
| Dəmir dövrü | 
* Qara metallurgiyanın tarixi
* Dəmir meteorit
* Metallurgiya

|  |  |
| --- | --- |
| Qitə | 
* Africa
* Asian
	+ Çin
	+ Hindistan
* Avropa
	+ İngilis
	+ Romadan əvvəlki
	+ Roma
	+ Alman
	+ Skandinaviya

 |

 |
**Melitopol teleqülləsi** - 216 metr hündürlüklü bina Melitopol şəhərində 1970-ci ildə tikilmişdir. Dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi - 33 metrdir

Televiziya qülləsinin yaxınlığında 200 metr hündürlükdə bir mast var, bu mast Ukrtelecoma məxsusdur, 1959-cu ildə qurulan qüllə 184 metr hündürlüyə malik idi və Ukrayna SSR-də ən yüksək tikili idi.

Qüllə abunəçilərin televiziya stansiyasından 40 km məsafədə siqnal qəbul etməsini təmin etmə gücünə malikdir .Bunun üçün 50 watt ötürücü istifadə olunur .

Televiziya kanallarının əksəriyyəti və Melitopol radiostansiyalarının bir hissəsi televiziya qülləsi antennalarından yayımlanır.

Xarici keçidlər
---------------

* Concern radіomovlennya, rad\_ozv'yazku ki, TV kino Arxivləşdirilib 2011-08-25 at the Wayback Machine
*

Qalereya
--------

* 
* Teleqüllənin görünüşüTeleqüllənin görünüşü
* "Parad TV qüllələri": televiziya qülləsi və  düz xətt üzrə telemast"Parad TV qüllələri": televiziya qülləsi və düz xətt üzrə telemast

İstinadlar
----------

1. ↑  "Efırne TV Təlim və Radio Ukrayna - Melitopol (Misto)". 2018-02-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-12.
**Harun bəy Sultanov** — İlisu sultanlarının nəslindən olan görkəmli ziyalı Harun bəy Azərbaycan dilində ilk dərslik olan "Vətən yolu" kitabının müəllifi olmuşdur.

Həyatı
------

Harun bəy Qax rayonunun məşhur İlisu kəndində dünyaya gəlmişdir.Həyat və yaradıcılığı hələ indiyə qədər tam öyrənilməsədə,onun çoxsahəli yaradıcıliğının mühüm bir sahəsini məktəb dərslikləri tərtib etmək təşkil edir.

"Vətən yolu" dərsliyi
---------------------

"Harun bəy İlisulu" imzası ilə 1907-ci ildə Tiflisdə "Qeyrət" mətbəəsində çap olunmuş bu dərsliyin məzmunu,qayəsi və onun müəllifinin açıqfikirli bir ziyalı olması ilk baxışdan diqqəti cəlb edir.

"Vətən yolu" dərsliyi "Bir-iki kəlmə" başlıqlı kiçik müqəddimə ilə açılır. Harun bəy burda gözstərir ki, "İlisu kəndində Yusif Ramazan oğlunun xeyirxahlığı ilə tikilmiş məktəbdə dərs oxumağa bir kitab gərək idi. Və Yusif Ramazan oğlunun köməyi ilə bəndə də bu kitabçanı çıxartdı,"Vətən yolu" işıq gördü. Müqəddimədə kitabın qüsurlarından da bəhs olunur.

"Vətən yolu" dərsliyinin özünəməxsus metodik məzmunu,tərtibi prinsipləri var. Dərslik 92 dərs nümunəsindən ibarətdir.Hər dərsdə əlifba təlimi və onunla əlaqədar mətinlər verilmişdir. Hər dərsin təlim materiallarını,başlıca olaraq,atalar sözü təşkil edir.

Dərsliyin "Bəzi hadisələr" adlı hissəsi də yaxşı düşünülmüş sistemlə,pedaqoji və metodik ardıcıllıqla tərtib edilmiş elmi məzmunlu məlumatlardan ibarətdir.

Həmçinin bax
------------

* İlisu

İstinadlar
----------

1. ↑   **İlisu ensiklopedik məlumat kitabı**.2005.s.108-109.
2. ↑  "AKİF Aşırlı. **Azərbaycan mətbuatı tarixi**. (1875-1920) s.60" (PDF). 2014-08-03 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-10.

Xarici keçidlər
---------------

* 
* Arxivləşdirilib 2014-08-06 at the Wayback Machine
**Bakı Dövlət Universitetinin M.A.Axundov adına Təkamül Təlimi Muzeyi** - Muzeyin əsası biologiya elmləri doktoru, professor, əməkdar müəllim və elm xadimi, "Genetika və təkamül təlimi" kafedrasının yaradıcısı olan Mirəli Axundov tərəfindən 1937-ci ildə qoyulmuşdur.

Haqqında
--------

Muzey uzun sürən geoloji tarix ərzində həyatın qeyri-üzvi aləmdən necə əmələ gəldiyini, onun sadədən mürəkkəb quruluşa doğru, birhüceyrəli orqanizmdən insana qədər dönməz inkişaf yolu keçdiyini elmi faktlar və dəlillər əsasında əks etdirir.Muzeydə mövcud olan üzvi aləmin əcdad ağacı sxemi filogenezin iki istiqamətdə — bir tərəfdən birhücüyrəlilərdən ali çiçəkli bitkilərə, digər tərəfdən isə məməlilərə qədər baş verdiyini hər tərəfli dərk etməyə imkan verir. "Təkamül təlimi" muzeyi üzvi aləmin meydana çıxması, inkişafı, onun ümumi qanunauygunluqları, istiqamətləri, hərəkətverici qüvvələri haqqında düzgün təsəvvürlərin formalaşmasına xidmət edir. Muzeydə toplanmış müxtəlif paleontoloji, müqayisəli anatomik, embrioloji, biocoğrafi və.s dəlillər təkamülün real və obyektiv, ardı kəsilməz və bu gün də davam edən tarixi proses olduğunu əyani şəkildə sübut edir və təbii seçmənin təkamülün əsas hərəkətverici qüvvəsi olduğunu nümayiş etdirir.

Muzeydəki ekspozisiyalar çoxşəkilliliyi ilə fərqlənən canlıların müxtəlif mühit şəraitinə uyğunlaşmasının nəticəsi olduğunu təsdiqləyir. Muzeydə cinsiyyətli seçmənin nəticəsi olan cinsiyyət deformizmi hadisəsi tovuzquşu, tutac, ördək və s.quşların eksponatların üzərində müqayisəli şəkildə şərh edilir. Muzeydə həmçinin süni seçməni nümayiş etdirən müxtəlif ekspozisiyalar da mövcuddur.

İstinadlar
----------
**Harşa** (*Harşavardhana*; 590 – 647) — Şimali Hindistanı 606–647-ci illərdə udarə edən Puşpabxuti nəslindən hökmdar.

Haqqında
--------

VI əsrdə Şimali Hindistanda ən böyük dövlətlər Qauda (Şimali və Qərbi Bеnqaliya), Maukhari (paytaxtı Kanauc, Qanqın orta axarları və Doab), Puşpabhuti (yuxarı Doab, paytaxtı Şthaneşvara, müasir Delhi və Sirhinda əraziləri) idi, bu üç dövlət bir-birilə qanlı mübarizə aparırdı.

VIII əsrə kimi Maqadhada Quptlara aidiyyəti olmayan sülalələr hökmranlıq edirdilər. Qanqdan şimalda paytaxtı müasir Kanauc olan Maukhariya dövləti, Satlec və Camna çayları arasında mərkəzi Sthaneşvara olan dövlət, Pəncabda isə Maqadhada hökmranlıq edən Qupt və Maukhariya sülaləsi ilə qohum olan Prabhakaravardhana hakimiyyətdə idi. Onun ölümündən sonra Puşpabhuti (Sthaneşvara) hökmdarının dəstəklədiyi Maqadha Qupt sülaləsi və Maukhariyalı sülaləsi arasında müharibə baş verdi, bu döyüşdə hökmdarlar həlak oldu. Qupt və Maukhariya dövlətləri Harşinin (və ya Harşa) hakimiyyəti (606–647-ci illər) altında birləşdirildi. Harşa hakimiyyəti illərində Qupt imperiyasının qüdrətini müəyyən qədər bərpa etsə də, bütün Hindistanı əhatə edən imperiya yaranmadı.

Harşa haqqında tarixçi-xronikaçı Banunun yazdığı "Harşaçarita" əsərində maraqlı məlumatlar əksini tapmışdır. Banu bildirirdi ki, "Harşanın hakimiyyətinin ilk altı ilində fillərin üzərindən zirehləri çıxarmadılar, döyüşçülər dəbilqələrini, zirehlərini yerə qoymadılar". Bu döyüşkənliyin nəticəsində də Harşa bütün Şimali Hindistanı tutdu. Qauda hökmdarı Şaşankinin ölümündən sonra Harşa Maqadha və Benqalı ələ keçirdi. Harşa dövləti XIII əsrin əvvəllərinədək Hindistanda sonuncu hind imperiyası oldu, bu dövlətin ərazisinə Malva və Racputandan başqa Şimali Hindistanın digər əraziləri daxil idi.

Güclü feodal dövləti olan Harşa dövründə sistemli vergi siyasəti yürüdülür, ticarət inkişaf edirdi. Harşa zamanında məhsulun 1/6-dən torpaq vergisi tutulur, dövlətin xəzinəsi daxili və xarici bazar vergiləri hesabına dolurdu. Harşanın ölümündən sonra dövləti bir neçə yerə parçalandı, vassal vilayətlərdən ibarət olması imperiyanın tez bir zamanda çökməsinə gətirib çıxardı.

Harşanın əcdadları şivaist olsa da özü buddizmi qəbul etmişdi. Onun hakimiyyəti illərində Nalanddakı (müasir Allahabad yaxınlığında) buddist universitet Hindistandan kənarda da məşhur idi. Altı mərtəbəli binası, təsərrüfat tikililəri olan, geniş ərazini əhatə edən Naland universitetində minlərlə tələbə təhsil alır və yaşayırdı.

Harşa dövründə buddizm dəstəklənsə də, buddist məbədlərinin tikintisinə xüsusi diqqət yetirilsə də, bu dini təlim tənəzzül dövrünü keçirirdi. Feodalizmin inkişafı ilə qapalı natural təsərrüfatların yaranması geniş kütlələrə müraciət edən buddizmin qarşısını aldı, daha qapalı və sərt varna-cati sistemi olan hinduizmin mövqelərini möhkəmləndirdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Harṣa // Gran Enciclopèdia Catalana (kat.). Grup Enciclopèdia, 1968.
2. 1 2  Harṣavardhana // Korean Authority File (kor.).
3. ↑  Əliyev (Ayvazalı) B. F. Hindistanın etnoqrafiyası (maddi mədəniyyət). I. Bakıː Elm və təhsil, 2017, s.74–76
**Qara pişik analogiyası** elm və din arasındakı fərqləri və ya bəzi versiyalarda fəlsəfə və metafizika kimi digər fənlər arasındakı fərqləri açıqlayan analogiyadır.

Təsvir
------

Analogiya belə təsvir edilə bilər:

* Fəlsəfə qaranlıq bir otaqda qara pişik axtarmağa bənzəyir.
* Metafizika qaranlıq bir otaqda orada olmayan qara pişik axtarmağa bənzəyir.
* Teologiya qaranlıq bir otaqda olub orada olmayan qara bir pişik axtarmağa və "Tapdım!" deyə qışqırmağa bənzəyir.
* Elm qaranlıq bir otaqda fənərdən istifadə edərək qara pişik axtarmağa bənzəyir.

İzahat
------

Vinsent Berri fəlsəfə ilə teologiya arasındakı fərqi bu cür izah edir: fəlsəfə elmi və açıq fikirlidir, sübutla əlaqəlidir, ancaq teologiya axtarmağa başlamadan əvvəl "son həqiqətləri tapdıq" deyir.

Mənşə
-----

Analogiyanın bir çox variasiyaları var və bunlar müxtəlif dövrlərdə müxtəlif məşhur şəxsiyyətlərə aid edilmişdir, lakin sitat ən azı 1890-cı illərdən bəri mövcuddur. Analogiyanın mütləq mənşəyi bilinmir.

Uendi Doniqer bunu fransız və ingilis atalar sözü ilə əlaqələndirir: "Qaranlıqda bütün pişiklər boz rəngdədir." Deşil Hammett "*The Dain Curse"* (1929) adlı əsərində "qaranlıq bir otaqda orada olmayan qara şapqa axtaran kor"dan bəhs edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Barry, Vincent.* Bioethics in a Cultural Context. Cengage. 2011. səh. 65.
2. ↑  *O’Toole, Garson.* "A Blind Man in a Dark Room Looking for a Black Cat That Is Not There". Quote Investigator. 15 February 2015. İstifadə tarixi: 4 March 2016.
3. ↑  *O’Toole, Garson.* "The Philosopher, the Theologian, and the Elusive Black Cat". Quote Investigator. 19 February 2015. İstifadə tarixi: 4 March 2016.
**Qara qarağat** (*lat.* Ribes nigrum) — bitkilər aləminin daşdələnçiçəklilər dəstəsinin motmotukimilər fəsiləsinin qarağat cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Təbiətdə növün arealı Avropanın bütün ərazisini, Rusiyanın Avropa hissəsini, Sibiri (Uraldan Baykal gölünədək), Qazaxstanı, Çini və Monqoliyanın şimalını əhatə edir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1–2 m-ə çatan bitkidir. Cavan zoğları tükcüklü, açıq, iri zoğları qonurdur. Yarpaqları uzun saplaqlı, barmaqvari formada, aşağı hissəsində qətranlı, vəzicikli olub, uzunluğu və eni 3-5 (12-dək) sm, kənarları dişli, üç-beş qanadlıdır. Qanadları əsasən enli-üçkünc, orta, uzunsov, üstü tutqun, tünd yaşıl, çılpaq, alt tərəfi damarcıqlarda tükcüklüdür. Çiçəkləri zəngvari formada, qırmızıdır. Çiçək qrupları 5-10 çiçəkli, uzunluğu 3-5 (8-dək) sm olan salxımlardır. Çiçək saplaqlarının uzunluğu 3–8 mm, çılpaq və ya tükcüklüdür. Çiçək altlıqlarının uzunluğu 1–2 mm, forması ovaldan xətvari-neştərvariyədək dəyişir. Çiçəklərin uzunluğu 7–9 mm, diametri 4–6 mm, zəngvari, bənövşəyi və ya çəhrayı-boz, üst tərəfdən çox vaxt sıx tükcüklüdür. Ləçəkləri ovaldır. Kasayarpaqları üstə əyilmiş, ucu biz, çox enlidir. Meyvəsinin diametri 1 sm-dək, qara-qonur və ya yaşılımtıl giləmeyvədir. Mayda, iyunda çiçəkləyir. İyulda meyvə verir. Bitki toxum və pöhrələrlə, oduncaqlaşmış qələmlərlə çoxaldılır.

Ekologiyası
-----------

Bitki işıqlı yerlərdə, yumşaq, rütubətli, məhsuldar, gillicə torpaqlarda bitir. Turş torpaqlarda zəif böyüyür, yarımkölgədə az çiçəkləyir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Şəkidə, Gədəbəydə çay kənarlarında rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Giləmeyvələrində limon, alma, askorbin, salisil, nikotin turşuları, şəkər, antosian və flavonoid maddələri vardır. Yarpaqları askorbin turşusu və fitonsidlərlə zəngindir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 201.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q146604
* Wikispecies: Ribes nigrum
* APNI: 219018
* BioLib: 39405
* Ecocrop: 9282
* EoL: 583204
* EPPO: RIBNI
* EUNIS: 173122
* FNA: 241000646
* FoC: 241000646
* GBIF: 2986192
* GRIN: 31845
* iNaturalist: 54430
* IPNI: 792873-1
* IRMNG: 10588424
* ITIS: 24488
* MichiganFlora: 1419
* NBN: NBNSYS0000003515
* NCBI: 78511
* NZOR: 2c787e47-21a6-4aaa-aa82-04c331388d1c
* NZPCN: 2887
* PFI: 1872
* Plant List: kew-2426569
* PLANTS: RINI
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:792873-1
* Tropicos: 29100051
* VASCAN: 6077
* WisFlora: 4813
* WFO: wfo-0000405161

 |
**İribaş xul** (*lat.* Ponticola gorlap) — başının iri olması ilə fərqlənir. Başı və bədənin ön hissəsi qalınlaşmış formadadır. İkinci bel üzgəcinin hündürlüyü demək olar ki, bərabərdir. Qarın sormac yaxasının pərləri xırda fərdlərlə iti, iri fərdlərdə isə kütdür. Belində tünd qonur xallar var. Böyürlərində bu xalların sayı beşdir. Onlardan biri üçkünc formalı quyruq üzgəcinin əsasındadır.

Yayılması
---------

Xəzərin sahil zonasının daşlıq hissələrində yayılmışdır. Azərbaycan bölməsində ən çox Abşeron və Neft Daşları rayonunda, digər sahil zonasında və şirin su hövzələrində yayılmışdır. Xəzərdə bir yarımnöv - Qorlap xulu- N.kgorlap İijin əmələ gətirir. Qara dəniz növündə başın forması az və ya çox dərəcədə iti, Xəzər növündə isə üçkünc və kütdür.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Dənizin sahil zonasında və şirin su hövzələrində azsaylıdır. Sahilin daşlı hissələrində Abşeron rayonunda və Kür Daşı adasında onun miqdarı artır. Çaylarda və onların qollarında, daha çox Kürdə, Lənkərançayda, Astaraçayda, Mingəçevir və Varvara su anbarlarında yayılmışdır.

Çoxalması
---------

2-3 yaşında cinsi yetişkənliyə çatır, aprel - may aylarında Volqanın aşağılarında və Orta Xəzərin qərb sahillərində çoxalır. Məhsuldarlığı 1302 - 6905 ədəd kürüdən ibarətdir. Balığın bədəni açıq - boz rəngində olduğundan sahil daşlıqları arasında onları görmək çox çətin olur.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Vətəgə əhəmiyyəti yoxdur. Həvəskar balıqçılar üçün yaxşı ov obyektidir.

Ədəbiyyat
---------

1. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s 141.
2. Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, 212 s.

İstinadlar
----------

1. ↑  Əsgerov F.S. Zaytsev Y.Y. Qasımov R.Y. Quliyev Z.«Biomüxtəliflik: Xəzərin əsrarəngiz balıqları» "Bəşər-XXI" nəşriyyatı, Bakı, 2003,  səh77.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q2408275
* Wikispecies: Ponticola gorlap
* BOLD: 804633
* EoL: 215213
* FishBase: 49693
* GBIF: 5788058
* iNaturalist: 110053
* IRMNG: 11855222
* ISC: 115760
* IUCN: 188114
* NCBI: 637978
* WoRMS: 475062

 |
Tatu olunmuş yapon (1875).
**İrezumi** (入れ墨?, *azərb.* mürəkkəb əlavə etmək‎) – ənənəvi Yaponiya döymələri.

Tarixi
------

Yaponiyada irezuminin tarixi paleolit dövrünə qədər uzanır. Eramızın 600-cü ilindən müasir dövrə qədər irezumi mənfi şəkildə şərh edilmişdir. Bu zaman kəsiyində döymə cinayətkarlar üçün cəza idi, çox vaxt alınlarına kanci ilə "it" yazılırdı.

İrezumi Yaponiyada öz intibah dövrünü Edo dövründə yaşamışdır.

Meyci dövründə Yaponiya hökuməti Qərb dünyasında müsbət imic buraxmaq üçün irezumini qadağan etmişdir. Lakin bir çox insan döymələrə maraq göstərməyə davam etmiş və döymə sənətkarları öz işlərini gizlincə davam etdirmişdirlər. Yakuzanın döymə ilə olan əlaqəsi cəmiyyətdə döyməyə olan münasibəti daha da sərtləşdirdi.

Münasibət
---------

Müasir Yaponiyada döymə vurdurmaq mənfi qarşılanır. Döymə vuran şəxslər onsen və setolara lüt halda girə bilməzlər. Lakin bu qadağanın 2020-ci ildə keçiriləcək Tokio Yay Olimpiya Oyunlarında qaldırılması planlaşdırılır.

Yaponiyada irezumiyə mənfi yanaşılmasının səbəbi çirklilik, aşağı səviyyəlilik, günahkarlılıq simvolizə etməsidir. 2012-ci ildə Osaka bələdiyyəsi meri Toru Haşimoto şirkətdən döyməli şəxslərin çıxarılmasını istəmiş, istəyi böyük dəstək görmüşdür.

Müasir dövrdə Yaponiyada döymə vurdurmaq asan deyil, döymə vurdurmaq üçün çox az yer var və bahalıdır. Müasir dövmələr iynə tabancası ilə vurulsa da, antik irezumi sənətini davam etdirən çox az sənətkar var. Qərb tərzindəki dövmə sənətçiləri müştəri nə istəyirsə onu edir, amma antik irezumi sənətçiləri onunla razılaşmayan müştərini qova da bilər. Ənənəvi döyməni vurmaq üçün edilən həftəlik ziyarətlər bəzən illərlə çəkə bilir.

Əsas motivlər
-------------

İrezumidə ən çox müraciət olunan motivlər bunlardır:

* Mifoloji bədheybətlər: əjdahalar, kirin, baku, foo itləri, ho-o
* Heyvanlar: quşlar, ilanlar, koy, pələnglər
* Güllər: sakura, pion, lotos, payızgülü
* Digər bitkilər: bambuk, yapon sərvi
* Dini məzmunlu şəkillər

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  "Japonyadaki Dövme Kültürü". Asialogy (türkçe). 2018-11-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 noyabr 2018.

Xarici keçidlər
---------------

* BMEZine —*Body Modification EZine*