recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Şəhriyar İmanov** (21 aprel 1989, Bakı, Azərbaycan SSR) — azərbaycanlı tarzən, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti

Həyatı
------

Şəhriyar Ayaz oğlu İmanov 21 aprel 1989-cu ildə Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. İlk musiqi təhsilini 1994-cü ildə 4 №li musiqi məktəbində almışdır. 2002-ci ildə Bülbül adına orta ixtisas məktəbinə daxil olmuşdur. Azərbaycan Milli Konservatoriyasında bakalavr və magistr təhsili almışdır.

Fəaliyyəti
----------

2013-cü ildə Azərbaycanda keçirilən III Beynəlxalq muğam aləmi festivalının I yerinə layiq görülmüşdür. Bundan sonra onun yaradıcılığında xarici səfərlərin sayı artmaqla yanaşı, muğam ifaçısı Qoçaq Əsgərov, caz ifaçısı İsfar Sarabski ilə yaradıcılıq əlaqələri yaranır. ABŞ-də "Sxsw music festival"ında, İsraildə "Oud festival"ında, Çində "Shanxai world music festival"ında, Fransada "Midem" festivalında, İsveçrə "Montreux jazz festival"ında, Almaniyada "Rudolshtat folk music" festivalında iştirak etmişdir. Bundan başqa Yunanıstanda, İtaliyada, Çexiyada, Avstriyada, Ukraynada, Moskvada, İsveçrədə, Kiprdə, Hindistanda müxtəlif konsert proqramları ilə çıxış etmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

### Rəsmi Video və Audio kanalları

* Youtube kanalı
* Spotify
* Apple Music

### Sosial media hesabları

* Instagram hesabı
* Facebook səhifəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-22.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-01-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-22.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-22.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-07-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-22.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-01-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-22.
**Fyodor Erisman (әsl adı Fridrix Quldreyx)** (24 noyabr 1842 – 1 dekabr 1915, Sürix) - rus–isveç hәkim-gigiyenisti. Rusiyada gigiyenanın banilәrindәn biri.

Bioqrafiyası
------------

1865-ci ildə Sürix Universitetinin tibb fakültәsini bitirmiş, göz xәstәliklәri üzrә ixtisaslaşma keçmişdir. 1869-cu ildә Peterburqa gәlmişdir. 1873-74-cü illәrdә Maks İosif Pettenkoferin yanında biliklәrini tәkmillәşdirmişdir. Rusiyada ilk dәfә olaraq "Gigiyena dәrsliyi" (1-3 c. 1872-77) nәşr etdirmişdir. 1879-cu ildә Moskvaya köçmüş vә burada Aleksandr Poqojev, Yevqraf Osipov vә Yevstafıy Dementyevlә birgә Moskva quberniyasının sәnaye müәssisәlәrinin sanitariya müayinәsini apararaq, nәticәlәrini 17 cilddә vә 2 әlavә buraxılışda nәşr etdirmişdir. 1882-96-cı illәrdә Moskva Universitetinin gigiyena kafedrasında professor işlәmişdir. Moskvanın su kәmәrinin, kanalizasiyasının vә suvarma tarlalarının bir sıra sanitariya mәsәlәlәrini vә mәktәb gigiyenası problemlәrini işlәyib hazırlamışdır. 1896-cı ildә polis tәrәfindәn hәbs olunan tibb fakültәsi tәlәbәlәrini müdafiә etdiyinә görә universitetdәn kәnar edilmiş vә Sürixә köçmüşdür. Rusiyada gigiyenistlәr mәktәbi yaratmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Historische Lexikon der Schweiz, Dictionnaire historique de la Suisse, Dizionario storico della Svizzera (alm.). Bern: 1998.
2. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118685171 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
**Əhməd Əmir-Əhmədi** (1884, İsfahan – 1965, Tehran) — İran Kazak diviziyasının generalı, hərbi nazir.

Həyatı
------

Əhməd Əmir-Əhmədi 1884-cü ildə İsfahanda doğulmuşdu. Atası Tağı ağa Əmir-Əhmədi Qacar ordusunda briqada generalı (sərtib) rütbəsinədək yüksəlmişdi. Özü də İran Kazak diviziyasında xidmət etmişdi. Rza xan və Seyid Ziyaəddin Təbatəbai ilə bərabər Əhməd şah Qovanlı-Qacarın devirilməsində önəmli rol oynamışdı. Rza şah Pəhləvidən sepahbud (general-mayor) rütbəsi almışdı.

O, 1942-ci ildə Əli Süheylinin və 1948-ci ildə Əbdülhüseyn Hazhırın kabinəsində hərbi nazir postunu tutmuşdu. Məclisin üzvü idi.

Rza şahın hakimiyyətində Əhməd Əmir-Əhmədi yeganə adam idi ki, ondan qorxurdular və hörmət edirdilər. Bacısı Püsyan ailəsində ərdə idi. Məhəmmədtağı xan Püsyan öldürüləndə bacısı bu qohumluğu Rza şahdan gizlədə bildi.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Əhməd Əmir-Əhmədi

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 1108565263 · VIAF: 906146998557918942471 · WorldCat VIAF: 906146998557918942471 |
**Xonaşen**-Artsakda XIX əsrdə Qarabağ düzündə ərazinin adı.

Yuxari Qarabagın *Xocavənd* rayonunun ərazisinin qədim adıdır.

Toponimikası
------------

XIX əsrin 80-ci illərinə qədər Xonaşen adlanmışdır. Ba YIII əsrə aid Bizans mənbəində ""Hun ölkəsi" kimidir. Bizans tarixiçisi Feodan yazır ki, 624-cü ildə imperator İranla Xəzərlərlə ittifaqa gjirmək üçün onlarla Albaniyada hun ölkəsində görüşdü. Hun etnonimindən və qədim dillərində şin sözündən ibarətdir. Bu ərazi maldar ellər üçün qışlaq və əkin (məzrə) yerləri idi. Xunaşi adı isə erkən orta əsrlərdə Qarabağda məskunlaşmış hunların adından və qədim türk dillərində şin "yaşayışyeri", "məskən" sözündəndir.XIX əsrdə Gəncə qəzasının tədqiqatçısı N.A.Abelov yazır ki, maldar elin məntəqələri ( yurd, oba, binə, qışlaq) oturaq məskəndən yaranan Şenlik adlanır (elzavetopolskiy uezd, s. K). L.Z.Budaqov yazır ki, sözü türkcə naselennıy" mənasındadır. Bu söz erməni dilinə keçərək "şen" formasını kəsb etmişdir.624-cü ildə Bizans çari İrakli Albaniyada (Qarabağda) "Hun ölkəsi" adlı yerdə Xəzərlərin (sonra kəbirlilərin) başçısı ilə görüşmüşdür. Gürcüstanda Xunev, Xuniya,Xunezazur adlarındja xun etnonimi ilə eynidir. Ptolemey ( II əsr) də bu tayfanın adını Xun kimi çəkmişdir.

Həmçinin bax
------------

Xocavənd rayonu

Çaylaqqala

Xarici keçid
------------

http://karabakhinfo. Arxivləşdirilib 2017-08-06 at the Wayback Machine

http://garabagh. Arxivləşdirilib 2017-04-28 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  B.Budaqov, Q.Qeybullayev Yuxarı Qarabağın Toponimləri
**Sovetskaya** (*ing.* Sovetskaya lake) — Antarktida da yerləşən buzaltı göl. Göl 2006-cı ildə Robin Bell (*ing.* Robin Bell) və Maykl Stadincer (*ing.* Michael Studinger)və trfindən kəşf edilmişdir. Göl vaxtı ilə burada gəaliyyət göstərən Sovetskaya qütb stansiyası şərəfinə adlandırılmışdır. Göl təxminən 2,5 km dərinlikdə yerləşir. Təxmini olaraq sahəsi 1600 km², yaşı isə 35 mln il olaraq qiymətləndirilir. Dərinliyi 900 metr olması hesab edilir. Suyun dəyişməz temperaturu −2 °C-dir.

Göl üzərində sovet alimləri araşdırmalar aparmış və hətta onu kosmosdan çəkmişlər.

Göldə elmə məlum olmayan mikrocanlıların mövcudluğu ehtimal edilir. Belə ki, göl uzun zaman öncədən ətrafdan tədric olunmuşdur.

Mənbə
-----

* Antarktidanın böyük gölləri

İstinadlar
----------

1. ↑  "Two New Lakes Found Beneath Antarctic Ice Sheet". Lamont-Doherty Earth Observatory. 25 yanvar 2006. 2012-06-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-02-26.
2. ↑  Amerikanlılar 90° şərq və Sovetskaya göllərini kəşf etmişlər Arxivləşdirilib 2008-10-01 at the Wayback Machine 27 yanvar 2006

| ⛭Antarktidanın buzaltı gölləri |
| --- |
| Vostok gölü • Sovetskaya gölü • 90°E (göl)  • Hocson gölü • Friksel gölü • Elsuort gölü • Villans gölü | AntarktidaAntarktida |
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Əhməd Əhmədzadə.

**Əhməd Yaqub oğlu Əhmədzadə** (16 fevral 1946 – 25 may 2021)— alim, tibb elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Tibb Universitetinin Travmatologiya və ortopediya kafedrasının müdiri (1998–2021). İlizarov aparatını Azərbaycanda ilk dəfə tədbiq etmişdir.

Həyatı və elmi fəaliyyəti
-------------------------

Əhməd Əhmədzadə 1946-cı il fevral ayının 16-da Qazax şəhərində anadan olmuşdur. Orta təhsilini Qazax şəhər 1 nömrəli orta məktəbdə almışdır. 1964-cü ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun (indiki Tibb Universiteti) müalicə-profilaktika fakültəsinə daxil olmuş və 1970-ci ildə buranı bitirmişdir. 1970–1973-cü illərdə təyinatla Xaçmaz rayon mərkəzi xəstəxanasında həkim travmatoloq işləmişdir.

1973-cü ildə Moskva şəhərində Mərkəzi Travmatologiya və Ortopediya İnstitutunun kliniki ordinaturasına qəbul olmuşdur. 1975-ci ildə ordinaturanı bitirdikdən sonra həmin il əyani aspiranturaya daxil olmuşdur. 1978-ci ildə dissertasiya müdafiə edərək tibb elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. 1979-cu ildə Azərbaycana qayıdaraq Tibb İnstitutunun Travmatologiya və ortopediya kafedrasında assisent vəzifəsində əmək fəaliyyətini davam etdirmişdir.

1983–1988-ci illərdə Moskva 2 nömrəli Tibb İnstitutunun Travmatologiya və ortopediya kafedrasında doktorantura təhsili almışdır. 1988-ci ildə Moskvada doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib, yenidən Azərbaycana qayıdır. Azərbaycan Tibb İnstitutunun Travmatologiya və ortopediya kafedrasında professor vəzifəsində çalışmışdır. 1998-ci ildən ölənədək həmin kafedranın müdiri olmuşdur.

İlizarov aparatını Azərbaycanda ilk dəfə tədbiq edən şəxsdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑   Salatın Əhmədli, Rövşən Babanlı. "Qazax mahalının alimləri" (ensiklopedik məlumat). "Günəş" nəşriyyatı. Bakı. 2017.

Mənbə
-----

* Salatın Əhmədli, Rövşən Babanlı. "Qazax mahalının alimləri" (ensiklopedik məlumat). "Günəş" nəşriyyatı. Bakı. 2017. 512 səh.
**Mübariz İbrahimovun ev muzeyi** — Azərbaycan Milli Ordusunun giziri, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Mübariz İbrahimovun doğulub, yaşadığı evin həyətində inşa olunan ev muzeyidir. Muzey, Biləsuvar rayonunun Əliabad kəndində yerləşən ata evində inşa edilmişdir.

Tarixi
------

Muzeyin inşası 2019-cu ilin mart ayında başlamışdır. Tikinti işləri artıq tamamlanmış muzey, yaxın günlərdə istifadəyə veriləcək.

Ekspozisiya
-----------

Muzey 1 mərtəbədən ibarət olan sərgi zalından ibarətdir. Muzey istifadəyə verildikdən sonra, burada Mübariz İbrahimovun şəxsi əşyaları, onun həyatını əks etdirən eksponatlar yer alacaq.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının Milli Qəhrəmanı Mübariz İbrahimov
2. ↑   Arxivləşdirilib 2019-11-04 at the Wayback MachineBiləsuvarda Milli Qəhrəman Mübariz İbrahimovun ev muzeyi açılır.
3. ↑   Arxivləşdirilib 2019-11-04 at the Wayback MachineMilli Qəhrəman Mübariz İbrahimovun ev muzeyi tamamlanmaq üzrədir

Həmçinin bax
------------

* Mübariz İbrahimov
**Biodestruksiya (bioloji dağıdıcılar)** – orqanizmlərin təsiri altında materialların dağılmasına səbəb olan fiziki və kimyəvi prosesdir. Normada ətraf mühitdə həmişə neftin fakultativ biodestruktorları mövcuddur. Bununla yanaşı nefti destruksiya edənlərin də üzərində parazitlər yaşayır ki, bu da neftin biodeqradasiya sürətini nəzərə çarpacaq dərəcədə aşağı salır.

Biodestruksiya üçün lazım olan şərait
-------------------------------------

Neftin biodeqradasiya prosesini optimallaşdırmaq üçün aşağıdakı məsələləri həll etmək vacibdir:

1. İstifadə olunan üsul ekoloji təmiz olmalıdır.
2. Fizioloji balansı təmin etmək üçün karbon və enerji mənbəyindən başqa azot, fosfor, kalium, maqnium mənbələri də əlavə etmək lazımdır.
3. Aerasiyanı təmin etmək lazımdır, çünki neftin parçalanması aerob şəraitdə daha effektlidir.
4. Biodestruktorlar üçün say üstünlüyünü təmin etmək və onların parazit növlərdən qorumaq.
5. Neftin optimal konsentrasiyasını təşkil etmək.
6. Lazım olan pH və rütubəti təmin etmək.

Problemin həlli yolları
-----------------------

*Qeyd etdiyimiz məsələlər aşağıdakı şəkildə həll olunur:*
Ekoloji təmizlik aborigen kulturalardan istifadə ilə əldə edilir. Təbii qruplardan seleksiya metodu ilə axar hemostat rejimdə və ya daimi kultivasiya metodu ilə daha aktiv komponentlər ayrılır.

Fizioloji balans mineral gübrələrin aşağıdakı qaydada daxil edilməsi ilə alınır: 3–8N; 1–2P;, 1–2K; 0,01–0,02Mg. Azot mənbəyi kimi ən sərfəlisi ammiak selitrasından istifadə edilməsidir. Belə ki, digər azot mənbələri (karbimid, ammonium sulfat, natrium nitrat) ilə müqayisədə ammiak selitrasının sərfiyyatı 1,5–2 dəfə azdır. Bu da daha ucuz azot mənbəyidir.
Aerasiya qruntun qazılması və oraya neftmənimsəyən mikroorqanizmlərin (3–500 mq- 1 dm3 qrunta) daxil edilməsi ilə alınır. Neftin destruktorlarının parazit növlərdən müdafiəsi məsaməli daşıyıcılar tərəfindən təmin olunur: torf, taxta yonqarı və digər materiallar. Mikroorqanizmlər immobilizə olunmuş vəziyyətdə mikroorqanizmlərdə çoxalırlar. Bu da parazit növlər üçün əlçatmazdır. Belə ki, parazit növlərin xətti ölçüsü mikroməsamələrin ölçüsündən nəzərə çarpacaq dərəcədə böyükdür.
Təcrübi yolla sübut edilmişdir ki, neftin biodeqradasiyası, onun kütləcə susuz nümunələrinə görə20–25%-ə qədər qatılıqda daha effektlidir. Əgər üstdə olan neftin qatılığı optimal səviyyəni keçirsə, ya neftin artığı ayrılır, ya da dərin qatlardakı ilə qarışdırılır ki, bu da daha az çirklənmış horizontlar sayılır.

Lazımı pH səviyyəsi
-------------------

Lazımı pH səviyyəsi — pH5-pH8 mineral əlavə olan diammonium fosfatın istifadəsi ilə əldə olunur. Sonuncu yüksək bufer tutuma malik olub, pH səviyyəsini optimal səviyyədə saxlayır. O cümlədən, dioksidləşdiriciləri də daxil etmək olar. Dolomitdən istifadə etmək daha sərfəlidir. Belə ki, dolomit eyni zamanda magnezium mənbəyi sayılır. Bununla yanaşı maqnezium ionları, kalsium ionlarına nəzərən mikroflora üçün fosfor mənbəyinin mənimsəməsini az dərəcədə aşağı salır.

Istinad
-------

*
**Bünyatzadə Ziya Əli oğlu** (1937, Kirovabad – 1997) — geologiya-mineralogiya elmləri doktoru.

Həyatı
------

Bünyatzadə Ziya Əli oğlu Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. 1960-cı ildə mühəndis-geoloq ixtisası üzrə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) geoloji-coğrafiya fakültəsini fərqlənmə ilə bitirmişdir. 1958-ci ildən Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Geologiya İnstitutunda (indiki Geologiya və Geofizika İnstitutu) işləmişdir. 1964–1970-ci illərdə Respublikanın Nazirlər Soveti sədrinin referenti və işlər müdirinin müavini işləmişdir. 1969-cu ildə "Cənubi Xəzər çökəkliyinin qaz-neft vulkanizmi və onların təzahür qanunauyğunluğu" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. Neft yataqlarının yarıq tektonikası ilə əlaqəsi, palçıq vulkanizmi və böyük dərinliklərin neft-qazlılığı problemləri üzrə işləmişdir. 1988-ci ildə bir qrup alimlə birlikdə "Azərbaycan SSR-in neft-qaz yataqlarının və perspektivli strukturlarının xəritəsi"nin tərtibinə görə Azərbaycan SSR Dövlət Mükafatına layiq görülmüşdür. 1991-ci ildə "Qaz-neft vulkanizmi və neft-qaztoplanma" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Bünyatzadə Z. Ə. AMEA Geologiya İnstitutunun (indiki Geologiya və Geofizika İnstitutu) "Neftin genezisi və böyük dərinliklərin neftqazlılıq problemi" laboratoriyasına rəhbərlik etmişdir. 200-dən çox elmi işin müəllifi və bir neçə monoqrafiyanın həmmüəllifidir.

O, Azərbaycan Prezidenti yanında AAK-ın Yer haqqında elm üzrə Ekspert şurasının sədri, Rusiya EA-nın Qafqaz və Zaqafqaziya üzrə Geologiya və neft-qaz yataqlarının işlənməsi üzrə elmi şurasının elmi katibi, Beynəlxalq Şərq Neft Akademiyasının həqiqi üzvü, Beynəlxalq Mühəndis Akademiyasının müxbir üzvü olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-10-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-06-20.

Mənbə
-----

* *"Azərbaycanın geoloq və geofizik alimləri" // Bakı, "Nafta-Press" nəşriyyatı, 2004, 362 s.*
**Məslamə bin ʿƏbd əl-Malik bin Mərvān** (*ərəb.* مسلمة بن عبد الملك‎‎‎) — Xəlifə Əbdülmalikin oğlu, 716-718 (hicri 98-99)-ci illərdə Konstantinopolun mühasirəsiylə şöhrət qazanmış ən məşhur Əməvi sərkərdələrindən biri.

Kiçik Asiyada bir çox uğur qazanan əmisi Məhəmməd ibn Mərvan kimi, o da kənizdən doğulduğundan Xilafətə vərəsəlikdən məhrum olmuşdu. Doğum tarixi naməlumdur. 738(hicri 121\124)-ci ilin dekabrında(məhərrəm)ayında vəfat edib.
Atasının son hakimiyət ili olan 705(86)-ci ildən başlayaraq, Məslamə, Bizans ərazisində mütəmadi yay, bəzən qışa qədər uzanan, yürüşləri keçirir.

Qafqazda vali vəzifəsində
-------------------------

709-ci ildə Məslamə Azərbaycanın və Ərməniyyənin valisi vəzifəsində öz əmisi Məhəmməd ibn Mərvanı əvəz edir. Xilafətin şimal-qərb ərazilərinə nəzarət edərək Bizansa bir sıra yürüş edir. 712-ci ildə Amasyanı alır, 714-ci ildə Malatyanı.
Məslamənin başçılığı altında ərəb qoşunları Qafqazda irəliləyir. Bu Xəzər-ərəb müharibələrinin başlamasına gətirir.
714-ci ildə ərəblər Dərbəndi tuturlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Rotter, G. (1991). "Maslama b. 'Abd Al-Malik b. Marwan". The Encyclopedia of Islam, New Edition, Volume VI: Mahk–Mid. Leiden and New York: BRILL
2. ↑  "Lammens, H. (1987). "MASLAMA". In Houtsma, Martijn Theodoor. E.J. Brill's first encyclopaedia of Islam, 1913–1936, Volume V. Leiden: BRILL". 2020-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-05-21.
**Məsməxanım Məhəmməd-Həsən qızı Qubadova** - sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycan teatr tənqidçisi.

Həyatı
------

Məsməxanım Qubadova 1946-cı il fevral ayının 13-də Salyan şəhərində dünyaya gəlmişdir. Orta təhsilini 2 saylı orta məktəbdə alan M.Qubadova 1963-cü ildə ailə həyatı qurduğu üçün Bakı şəhərinə köçmüşdür. 

1974-cü ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutuna daxil olan M.Qubadova 1979-cu ildə oranı "mədəni-maarif işçisi" ixtisası üzrə bitirmiş, elə həmin ilin oktyabr ayından institutun "Mədəni-maarif" fakultəsinin dekanlığında laborant vəzifəsində çalışmağa başlamışdır. 

1982-ci ildən institutun "Aktyorluq" kafedrasına böyük laborant vəzifəsinə keçirilən M.Qubadova 1988-ci ildən "Özfəaliyyət teatr kollektivlərinin rejissoru" kafedrasının həm böyük laborantı, həm də, saat hesabı müəllimi olaraq fəaliyyətini davam etdirmişdir.

O, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun "Teatr, kino və televiziya" şöbəsinin dissertantı olaraq "Azərbaycan teatrında romantizm.(Əli bəy Hüseynzadənin "Siyasəti-fürusət" əsərinin C.Cabbarlı və H.Cavid yaradıcılığına təsiri)" mövzusunda müdafiə edərək (2003-cü ildə) sənətşünaslıq üzrə alimlik dərəcəsi almışdır. M.Qubadova araşdırdığı mövzu ilə bağlı dövrü mətbuatda onlarla elmi məqalələrini çap etdirməklə yanaşı , həm də "Azərbaycanda maarifçiliyin inkişaf mərhələləri" (1996), "Əli bəy Hüseynzadənin Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafında rolu"(1998), "Dünya mədəniyyətinin inkişafında Şərqin rolu"(1998),"Azərbaycan teatrı tarixinə dair metodiki göstəriş"(2000), "Hüseyn Cavid dramaturgiyasının səhnə təccəssümü"(2002) kimi dərs vəsaitlərinin və "Azərbaycan teatrında romantizm.(Ə.Hüseynzadənin "Siyasəti-fürusət" əsərinin C.Cabbarlı və H.Cavid yaradıcılığına təsiri)" (2002), "Əli bəy Hüseynzadə və teatr"(2011) adlı monoqrafiyaların da müəllifidir.

Hal-hazırda "Teatrşünaslıq" kafedrasının baş müəllimi vəzifəsində çalışan M.Qubadova teatr tənqidi və teatrşünaslığın nəzəri problemlərinə dair axtarışlarını davam etdirməkdədir.

Mənbə
-----

* azteatr.musigi-dunya.az
**Sadır Pəlvan** (uyğ. سادىر پالۋان) — xalq qəhrəman, 1864-cü il uyğurların İli bölgəsindəki üsyanının liderlərindən biri.

Həyatı
------

Sadır Palvan 1798-ci ildə Külçə rayonunun Mollatoxtiyuzi kəndində anadan olmuşdur. Əsl adı Sadır Xoşəhməddir. Palvan (Pəhləvan, İgid) adı ona xalq tərəfindən inanılmaz fiziki gücünə, iri cüssəli bədən quruluşuna malik olması və uyğurların azadlıq hərəkatındakı iştirakına və qəhrəmanlığı səbəbilə verilmişdir. Əslən Xotandan olan atası Xoşəhmət 1766-cı ildə İliyə köçmüşdür. Sadır Pəlvanın özü çox cəsur adam sayılırdı və hələ də onun haqqında uyğur və qazaxlar arasında əfsanələr dolaşır. O, gənc yaşlarından bölgədəki Çin hakimiyyətinə qarşı müxtəlif silahlı hərəkatlarda fəal iştirak etmişdir. Çin hökuməti hər dəfə bölgədə çıxışlar başlayanda birimci Sadır Pəlvanın üstünə hərbi qüvvələr göndərirdi.

İli üsyanında iştirak
---------------------

Sadır Pəlvan 1864-cü ildə uyğurlar və dunqanların İli bölgəsində Tzin hakimiyyətinə qarşı üsyanının fəal iştirakçısı olmuşdur. O, Əbdürəsul bəy və Alaxan Sultanla birlikdə üsyanın əsas rəhbərlərindən idi. 1865-ci ildə ilk İli sultanı olan Məzəmzət bəy tərəfindən Əbdürəsul bəyin öldürülməsindən sonra Alaxan Sultanla daha sıx birləşdi. 1865-ci il fevralın 2-də Çin qalası Bayandayın Alaxan və Sadır Pəlvan qüvvələri tərəfindən ələ keçirildikdən sonra onların qruplaşması daha da gücləndi. Ardınca onların birləşmiş qüvvələri Çhilpanza istehkam-qalasını da birlikdə tutdular. Sadır Pəlvan yaşının çox olmasına baxmayaraq, hər iki istehkam-qalaya hücumda şəxsən iştirak etmişdi. Elə həmin il Molla Şövkət Axund taxtdan endirildi. Sadır Palvan Alaxan Sulatnın İli sultanlığının başçısı seçilməsində xüsusi rolu olur. 1871-ci ildə rus qoşunları İli sultanlığın ərazisinə soxulanda Sadır Pəlvan artıq ağır xəstə idi. Bu səbəbdən o, ruslarla döyüşlərdə iştirak edə bilmir.

Sadır Pəlvan pəhləvanlıqdan əlavə şair kimi də məşhur idi.

Sadır Pəlvan 1871-ci ildə xəstəlikdən vəfat etmişdir. O, doğulduğu Külçə şəhərindəki Mollatoxtiyuzi məhəlləsinin müsəlman qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Россия и Китай в Центральной Азии(вторая половина XIX в. - 1917 гг.)" Arxivləşdirilib 2012-12-26 at the Wayback Machine, В.А. Моисеев, Барнаул: АзБука, 2003, ISBN 5-93957-025-9, Гл.5 "ОККУПАЦИЯ РУССКИМИ ВОЙСКАМИ ИЛИЙСКОГО КРАЯ В 1871 г."
2. ↑  "Василий Верещагин: Василий Верещагин. Китайская граница. Набег". 2014-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-31.
3. ↑  *关英杰.* "锡伯英雄话一家". 《察布查尔县文史资料》. 第二辑. 2016-03-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-08.
**Kazım Qoyuncu** — (*türk.* Kazım Koyuncu; d. 7 noyabr 1971, Hopa, Artvin, Türkiyə — ö. 25 iyun 2005, Şişli, İstanbul, Türkiyə) — laz mənşəli Türkiyə musiqiçisidir. 33 yaşında ikən ağciyər xərçəngindən vəfat etmişdir.

Həyatı
------

Kazım Koyuncu 7 noyabr 1971-ci ildə doğulmuşsa da, sənədləşmədə səhvlər olduğundan, rəsmi doğum tarixi 10 may 1972-ci ildir. Orta məktəbdə mandoluna çalaraq, musiqiyə başlamış, kamança ustadı Yaşar Turnanın yanında musiqi təhsili almışdır. İstanbul Universiteti Politologiya fakultəsinə daxil olmuş, ancaq siyasi səbəblərə görə təhsilini yarımçıq qoymuşdur. 1992-ci ildə peşəkar musiqiçi həyatına atılmış, laz dilində, türkcə və qara dəniz bölgəsinin unudulmaq üzrə olan məhəlli dillərində ifa etdiyi mahnılarla məşhurluq qazanmışdır. Çünki bu dillərdə mahnılar Rock janrı ilə çox uyğunlaşmışdı. Çernobıl faciəsi zamanı havaya yayılan radioaktiv buludlar Qara dəniz üzərindən Türkiyənin "qara dəniz" bölgəsinə də təsir edir. Dövrün hökuməti lazımi tədbirləri görmür. Bu səbəbdən Kazım ağciyərində uşaqlıqdan xərçəng formalaşmışdır. 2004-cü ildə Ağciyər xərçəngi diaqnozu ilə xəstəxanada müalicəyə başlamışdır. 25 iyun 2005-ci ildə 33 yaşında vəfat etmişdir.

Diskoqrafiya
------------

### **Zuğaşi Berepe (Dənizin uşaqları) qrupunda**

* 1995: *Va Mişkunan*
* 1998: *İgzas*
* 1998: *Bruxel Live*

### **Grup Dinmeyen qrupunda**

* 1996: *Sisler Bulvarı*

### Solo albomları

* 2001: *Viya!*
* 2004: *Hayde*
* 2006: *Dünyada Bir Yerdeyim* (ölümündən sonra)
Loqosu
**Kəllə və Sümüklər** (*ing.* Skull and Bones) — 1832-ci ildə Vilyam Huntinqton Rasel və Alfonso Taft tərəfindən Yel Universitetində yaradılmış gizli tələbə cəmiyyəti. *Kəllə və Sümüklər* XIX əsrin ortalarından etibarən Avropada böyük marağa səbəb olmuş və gizli fəaliyyət göstərməsi səbəbindən təşkilat barədə çoxlu sayda müxtəlif iddialar səsləndirilmişdir.

Kəllə və Sümüklərə yalnız kişi cinsdən, ağ dərili və protestant olanlar üzv ola bilərlər. Son illərdə qız tələbələrində təşkilata qəbul edilmələri barədə müxtəlif iddialar olsada, bu barədə konkret fakt yoxdur. Gizli cəmiyyətə üzv olan tələbələrin adları və təşkilat daxilindəki vəzifə və dərəcələləri, universitet rəhbərliyi başda olmaqla ictimaiətdən gizli saxlanılır. Kəllə və Sümüklərə üzv olmaq üçün Yel Universitetinin sonuncu kurs tələbəsi olmaq ən əsas şərtdir. *Pledge* adı verilən namizədlər, üçüncü kursda təhsil alarkən təşkilatın xüsusi nümayəndələri tərəfindən izlənilir və izlənmə prosesi uğurla başa catdırıldığı halda namizədə təşkilata qəbul olunması barədə məlumat verilir.

Kəllə və Sümüklərs təşkilatının mərkəzi binası məzar adlanır. Bu binanın pəncərələri olmur və təşkilat üzvləri əsas prosesləri buradan idarə edirlər. Gizli cəmiyyət olması səbəbindən Kəllə və Sümüklərin İllüminatlar və Masonluq kimi gizli cəmiyyətlərin fəaliyyətlərindən təsirləndikləri ehtimal edilir. Həttə bəzi iddialara görə Kəllə və Sümüklər əsasən Avropada fəaliyyət göstərən İllüminatlar gizli cəmiyyətin ABŞ qanadını təşkil edir. Ancaq bu iddianın doğru olması fikri zəifdir, belə ki, İllümunatlardan fərqli olaraq Kəllə və Sümüklər tələbə təşkilatıdır. Kəllə və Sümüklərin bu gündə fəaliyyət göstərdiyi və Yel Universitetində böyük nüfuza sahib olduğu məlumdur. ABŞ prezidentlərindən olan Corc Buş və hal-hazırkı dövlət katibi Con Kerri tələbəlik illərində Kəllə və Sümüklər təşkilatının üzvlərindən olublar.

Xarici keçidlər
---------------

* Kəllə və Sümüklər Yel Universitetinin arxivində Arxivləşdirilib 2018-08-30 at the Wayback Machine  (ing.)
**Kazım Qarabəkir Paşa Məscidi** — Naxçıvan şəhərində yerləşən ibadətgah və memarlıq abidəsi. 1918-1919-cu illərdə Naxçıvanın erməni təcavüzündən xilas edilməsində böyük şücaət və mərdlik göstərmiş, 1921-ci ildə Qars müqaviləsini imzalamış, Mustafa Kamal Atatürkün silahdaşı, Türkiyə ordusunun Şərq cəbhəsinin komandanı Kazım Qarabəkir paşanın şərəfinə Türkiyə Cümhuriyyətinin Diyanət İşləri Vəqfinin dəstəyi ilə inşa edilmişdir.

Tarixi
------

Kazım Qarabəkir Paşa
Məscidin açılışı 13 oktyabr 1999-cu ildə olmuşdur. Məscidin açılışında Azərbaycan Respublikasının prezidenti Heydər Əliyev və Kazım Qarabəkir Paşanın qızı Timsal Qarabəkir iştirak etmişlər.

1995-ci ilin 20 sentyabr tarixində tikintisinə başlanan binanın xərclərini Belçikalı türklərin vəsaiti ilə ödənilmişdir. Məscidin memarı Çingiz Seçkin, layihə mühəndisi isə Həmid Turac olmuşlar.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Qoşaminarəli məscid binasının giriş qapısı (portal) şimal tərəfdəndir. Bina üç mərtəbəli qurularaq, özülü, divarları, kümbəzlə minarələri dəmir betondan tökülmüşdür. Divarlara xaricdən Qaradağ mişar daşından üzlük pilitələri hörülmüşdür.

Məscid binasının sahəsi 550, həyəti ilə birlikdə 13 min kvadrat metrdir. Minarələrin hündürlüyü 38 m, əsas gümbəz 19 m, yanlarındakı gümbəzlər isə 4 metr ucalığındadır. Binanın birinci mərtəbəsində böyük dəhlizlə yardımçı otaqlar, ikinci mərtəbəsində isə kişilərin ibadət salonu, cənub divarda da mehrab vardır.

Mehrabın ətrafında mərmər üzərində ərəbcə Quranın "Bəqərə" surəsindən "Ayətəl-kürsü" ayələri həkk edilmişdir. Məscidin üçüncü mərtəbəsinə minarələrdən pillələrlə yol gedərək yan divarlardakı eyvanı xatırladan qadınların ibadəti üçündür.

Məscidin pəncərələri rəngli şüşələrlə vitraj işlənmiş, daxili divarlar naxışlarla bəzədilərək, minarə ilə künbəzlərin üst örtüklərinə qurğuşun təbəqəsi çəkilmişdir. Məsciddə eyni vaxtda 1000 nəfərin ibadəti nəzərdə tutulmuşdur. Salonun içərisində günbəzdən çilçıraq asılmış, əzan vermək üçün müasir avadanlıqlar quraşdırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Kazım Qarabəkir Paşa məscidi (Türk məscidi)[*ölü keçid*]
2. ↑  "Naxçıvan məscidləri I hissə". 2021-05-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-07-07.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin Naxçıvanda "Kazım Qarabəkir Paşa Məscidi"nin açılış mərasimində nitqi - 13 oktyabr 1999-cu il Arxivləşdirilib 2010-07-14 at the Wayback Machine
**Sibir ağ şamı** (*lat.* Abies sibirica) — bitkilər aləminin çılpaqtoxumlular şöbəsinin i̇ynəyarpaqlılar sinfinin i̇ynəyarpaqlılar dəstəsinin şamkimilər fəsiləsinin ağ şam cinsinə aid bitki növü.

Rusiyanın Avropa hissəsinin şimal-şərqində və Sibirdə çay kənarlarında və dağların ətəyində təbii halda bitir. Qoruqlarda mühafizə edilir. Hal-hazırda qədər respublikada yaşıllaşdırmada az rast gəlinən növdür. Hündürlüyü 30 sm-ə qədərdir, ensiz, konusvarı çətirli, nazikdir, torpağa qədər budaqları sallanan ağacdır. Gövdəsi tünd boz, hamar, qabıqla örtülmüşdür. Cavan zoğları az, qalın və tükcüklüdür. İynəyarpaqları yumşaq, ensiz, kütdür, uzunluğu 2–3 sm, tünd-yaşıl, üstü parlaq, alt tərəfi ağ zolaqlıdır, ağacda 8–11 il qalır. Qozaları düz dayanandır, rəngi açıq-qonurdan açıq-alqırmızıya qədər dəyişir, yetişdikdə açıq-qonur rənf alır. Şaxtaya və kölgəyə davamlıdır. Qərbi Avropanın və Rusiyanın qərb vilayətlərinin yumşaq iqlimində becərilir, yazda tez böyüməyə başlayır. Gillicə torpaqlara üstünlük verir, tüstü və qaza çox davamlı deyil. Toxumla çoxalır. Dekorativliyinə görə bir çox növlərdən üstündür. Torpağın rütubətliyinə və zənginliyinə tələbkar olmasına baxmayaraq, yüksək dekorativ keyfiyyətlərinə görə yaşıllaşdırmada, tək və qrup əkinlərində, hovuzların və binaların ətrafında istifadəsi yararlıdır. 1820-ci ildən Avropada becərilir. Azərbaycanda bəzi rayonlarda park və bağlarda (Abşeronda, Qəbələdə, Şəkidə) mədəni şəraitdə becərilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q852262
* Wikispecies: Abies sibirica
* EoL: 1061714
* EPPO: ABISB
* EUNIS: 150644
* FoC: 200005261
* GBIF: 2685654
* GRIN: 717
* iNaturalist: 136310
* IPNI: 261635-1
* IUCN: 42299
* NCBI: 97169
* PfaF: Abies sibirica
* PPE: abies-sibirica
* Plant List: kew-2610076
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:261635-1
* Tropicos: 24900056
* uBio: 1867975
* WCSP: 382001
* WFO: wfo-0000511396

 |
**Hüseynov Kazım Yusif oğlu** (15 may 1914, Bakı – 3 oktyabr 1993, Bakı) — Naxçıvan Muxtar Respublikasının əməkdar artisti (1944).

Həyatı
------

Kazım Hüseynov 1914-cü il may ayının 15-də Bakıda anadan olub. 

Tetar fəaliyyətinə Azərbaycan Akademik Milli Dram Teatrında kiçik rollarla başlayıb. 1936-cı ildən həyatını Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrı ilə bağlayıb. Kazım Hüseynov Naxçıvan teatrının səhnəsində Şeyx Mərvan, Keykavus ("Şeyx Sənan", "Səyavuş" H. Cavid ), Şahbaz bəy ("Eşq və intiqam", S.S. Axundov), Pristav ("Qatır Məmməd" Z. Xəlil), Möhnət ("Məhsəti" K.Ağayeva), Dəmirçi ("Toy" S. Rəhman), Səlim bəy ("Qaçaq Nəbi", S. Rüstəm), Cavad ("Nadir şah", N. Nərimanov), Hacı Baxşəli ağa ("Ölülər", C.Məmmədquluzadə) və başqa uğurlu rollar yaradıb. 

K. Hüseynovun Səməd Vurğunun "Vaqif" dramında yaratdığı Qacar obrazı onu Azərbaycan teatr tarixində bu rolun bənzərsiz ifaçısı kimi tanıdıb. Onun Naxçıvan teatrının səhnəsində oynadığı rollar dolğunluğu, kamilliyi ilə yaddaşlarda yaşamaqdadır. 

1944-cü ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının əməkdar artisti fəxri adına layıq görülüb. 

Bütün həyatını Naxçıvan teatrının inkişafına həsr edən Kazım Hüseynov 1993-cü il oktyabrın 3-də Bakı şəhərində vəfat edib.

İstinadlar
----------
**Kazım Məmmədəli oğlu Kazımzadə** (10 avqust 1913, Bakı – 4 oktyabr 1992, Bakı) — Azərbaycan rəssamı, Azərbaycan SSR xalq rəssamı (1964) və əməkdar incəsənət xadimi (1943). Stalin mükafatı (1950) və Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı (1986) laureatı.

Həyatı
------

1913-cü il avqustun 10-da Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1936-cı ildə Azərbaycan Rəssamlıq Texnikumunu, 1960-cı ildə İ.Y.Repin ad. Leninqrad Boyakarlıq, Heykəltəraşlıq və Memarlıq İnstitutunu bitirmişdir. İlk dövrdə Nizaminin "İsgəndərnamə" ("İqbalnamə"), "Sirlər xəzinəsi" (1940), "Leyli və Məcnun" (1947), "Xosrov və Şirin" (1948) poemalarına, eləcə də uşaqlar üçün işlənmiş "Fitnə", "Sehrli üzük", "İsgəndər və çoban" kitablarına illüstrasiyalar çəkmişdir. "Cəbhə yollarında" (1943) rəsmlər silsiləsində müharibənin fəlakətlərini əks etdirmişdir. Yaradıcılığında Sovet dövrünə xas olan siyasi plakat və karikaturalar mühüm yer tutmuşdur. Kazımzadə, əsasən kitab illüstrasiyası və dəzgah qrafikası sahəsində fəaliyyət göstərmişdir.

1942-ci ildən vəfatınadək Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyinin direktoru, 1954-cü ildən Beynəlxalq Muzeylər Şurası Sovet Komitəsinin əsas üzvü olmuşdur. Bakı şəhərində Səməd Vurğun və Uzeyir Hacıbəyovun ev-muzeylərinin, Qazaxda Səməd Vurğun Poeziya evinin, Lənkəran Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinin ilk bədii tərtibatını məhz o vermişdir.

1952-ci ildən "Kirpi" jurnalı ilə əməkdaşlığa başlamış, həmçinin tarixi-inqilabi və məişət mövzularında rəsm silsilələri ("Bakıda inqilabi-tarixi hadisələr", "Tibb işçiləri") və tablolar ("416-cı diviziya döyüşdə", "Azad Kubada", "İraq lövhələri" və s.) yaratmışdır. Kinofilmlərə, dram və opera tamaşalarına, o cümlədən Üzeyir Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun", "Koroğlu" operalarına geyim eskizlərinin, süjetli xalıların müəlliflərindəndir.

Təltif və mükafatları
---------------------

* "Azərbaycan SSR xalq rəssamı" fəxri adı — 29 iyun 1964[⇨]
* "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 17 iyun 1943[⇨]
* "Stalin" mükafatı (1-ci dərəcə) — 1950 (İ. Stalinin anadan olmasının 70 illiyinə (1949) həsr olunmuş xalçaya görə)
* Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı — 26 aprel 1986 ("Atları yəhərləyin" bədii filminin geyim rəssamlığına görə)[⇨]
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

Filmoqrafiya
------------

* Bakıda küləklər əsir (film, 1974)
* Bir qalanın sirri (film, 1959)
* Bizim Cəbiş müəllim (film, 1969)
* Əhməd haradadır? (film, 1963)
* Hədiyyə xalçası (film, 1949)
* Qanlı zəmi (film, 1985)
* Qanun naminə (film, 1968)
* Min bir xəzinə (film, 1976)
* Üzeyir ömrü (film, 1981)

İstinadlar
----------

1. ↑  Kazim Kazimzade // Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online (alm.). / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. ISSN 2750-6088 doi:10.1515/AKL

Xarici keçidlər
---------------

* Unudulmaz Kazım müəllim
**Elektron indikator** — siqnalları əyani əks etdirən cihaz. Daxil olan siqnalın mövcudluğu və/və ya xəta qeyd etmədən onun həcmini göstərə bilir. Məlumatların indikator tərəfindən əks edilməsi uzunmüddətli fiksasiya olmadan həyata keçirilir. İndikatorun siqnalı proses və obyektin vəziyyətini təsvir edir.

Elektron indikatorlar insanlara gərginlik, cərəyan, istilik, batareya doldurma və s. kimi müxtəlif parametrlərin səviyyəsi və ya mənası barədə məlumat vermək üçün müxtəlif ev və sənaye avadanlıqlarında quraşdırılır.

Təyinatı
--------

Elektron indikator insana lazımi parametrləri, xüsusən də bir insanın hisslərinin köməyi ilə birbaşa təyin edə bilmədiyi parametrləri tez və aydın qiymətləndirməyə kömək edir. Bu cür qiymətləndirmənin yüksək dəqiqliyi tələb olunursa, çoxrəqəmli rəqəmsal indikatorlar quraşdırılır; dəqiqliyin tələb olunmadığı və yalnız bir siqnalın olub-olmadığını görmək zəruriyyətində tək-tək indikatorlar istifadə olunur.

Hər-hansısa cihazın indikatorlara aid edilməsi onların tətbiqi ilə müəyyən edilir. Belə ki, məsələn işıqlandırma üçün istehsal edilmiş adi közərmə lampası xəbərdarlıq sistemləri və ya idarəetmə və nəzarət pultlarında istifadə edildikdə elektron indikator hesab edilə bilər. Eyni zamanda, matrisa işıqdiodlu indikatorlardan hazırlanan və reklam məqsədi ilə istifadə olunan elektron tablo artıq indikator hesab edilmir. Beləliklə, "elektron indikator" adı çox vaxt yalnız məhsulun dizaynı və ya fiziki xüsusiyyətləri ilə deyil, müəyyən cihaz və ya sistemdə istifadəsi yolu ilə müəyyən edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Индикатор//Корнеева Т.В. Толковый словарь по метрологии, измерительной технике и управлению качеством. Основные термины: около 7000 терминов —М.:Рус.яз. 1990
2. ↑  I.046 indicator индикатор//Толковый словарь по вычислительным системам —М.: Машиностроение, 1990
3. ↑  Индикаторы информации//Энциклопедия кибернетики. Том первый. Абс — Мир —Киев: Главная редакция УСЭ, 1974
4. ↑  D.246 display 1. отображение (информации) 2. дисплей, индикатор//Толковый словарь по вычислительным системам —М.: Машиностроение, 1990
5. ↑  Индикатор//Ожегов С.И. Толковый словарь русского языка —М.: Мир и Образование, Оникс, 2011
6. ↑  Индикатор // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. II. — ISBN 9965-9746-3-2.

*
**İsmayıl Məmmədbəy oğlu Şəfi­bəyov** -Azərbaycan pedaqoqu İrəvan gimnaziyası müsəlman şöbəsinin müdiri

İsmayıl bəy Məşədi Məmməd bəy oğlu 1859-cu ildə Şuşa şəhərində doğulmuşdur. Şuşa real məktəbini bitirmişdi. 
1880-ci ildə Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasına daxil olmuşdu.. Yalnız A.O.Çernyayevskinin xahişindən sonra "pedaqoji təcrübə prosesində rus dilindən sınaq dərslərinin saatları artırılmaq şərti ilə" (yenə orda, vərəq 37) o, məşğələlərə davam etmək imkanı qazana bilmişdi. İsmayıl bəy Şəfibəyov kursda qalandan sonra Cəlil Məmmədquluzadə ilə bir yerdə oxumuşdu. 
İsmayıl bəy Şəfibəyov 1887-ci ildə seminariyanı başa çatdırmışdı. Şuşa qəzasının Gülablı kəndində və İrəvan kişi gimnaziyasında nümunəvi pedaqoji xidmət göstərmişdi.  İsmayıl bəy Şuşa şəhərində teatrın yaranmasında və inkişafında fəal iştirak etmişdi. 1876-cı ildən M.F.Axundovun əsərlərindən ibarət tamaşalar verildiyi bəllidir. Şuşada qabaqcıl ziyalılardan bir sıra komediya və vodevillərin müəllifi Nəcəf bəy Vəzirov, Bədəl bəy Bədəlbəyli, Əbdüləli bəy Vəlibəyov, Firudin bəy Köçərli, H.Sarıcalinski, Muxtar bəy Muradov, İsmayıl bəy Şəfibəyov, məşhur xanəndə Cabbar Qaryağdıoğlunun və başqalarının fəaliyyəti özəlliklə qeyd olunmalıdır. 1895-ci ildə F.Köçərli Zaqafqaziya müəllimlər Semina­riyasına müəllim təyin olunandan sonra iyirmi üç il İrəvan gimnaziyası nda fəaliyyət göstərmişdir.

İsmayıl bəy Şəfibəyov 1918-ci ildə vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  Zaqafqaziya (Qori) seminariyası pedaqoji şurasının protokolları. Gürcüstan Xalq Maarifi Muzeyi, ZMS fondu, Q-224, vərəq 23.
2. ↑  İ.Şəfəbəyovun fəaliyyətinə dair formulyar siyahı. Ermənistan MDTA, fond 19, siyahı 
2, Q-14-56, vərəq 1-12.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-01-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-02.
**Radio və Televiziya Ali Şurası** (*türk.* Radyo ve Televizyon Üst Kurulu; qısaca **RTÜK**) — Türkiyənin radio və televiziya yayımlarını monitorinq etmək, tənzimləmək və onlara sanksiya tətbiq etmək üzrə dövlət qurumu. RTÜK 1994-cü ildə təsis edilmişdir və Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən seçilən 9 üzvdən ibarətdir. RTÜK-ün baş qərargahı Ankarada yerləşir, İstanbul, İzmir və Diyarbəkirdə yerli ofislərinə malikdir.

Telekommunikasiya və informasiya texnologiyaları sektorları digər dövlət qurumun olan İnformasiya Texnologiyaları və Kommunikasiya Qurumunun (İTKQ) tabeliyindədir.

RTÜK bu yaxınlarda 2009-cu ildə Qara Dəniz İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının (QDİƏT) 12 üzvü arasında Qara Dəniz Yayım Tənzimləyici Qurumları Forumu (QDYTQF) və 2011-ci ildə İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının (İƏT) üzvü olan 57 dövlət arasında İslam Ölkələrinin Yayım Tənzimləyici Qurumları Forumu (İÖYTQF) kimi audiovizual media xidmətləri sahəsində iki beynəlxalq forumun yaradılması təşəbbüsü ilə çıxış etmişdir.

2022-ci ilin fevralında RTÜK üç beynəlxalq xəbər agentliyindən – "*Amerikanın Səsi*", "*Euronews*" və Almaniyanın "*Deutsche Welle*"dən onlayn yayım lisenziyası üçün müraciət etməyi tələb etmişdir. "*Deutsche Welle*" bunun "beynəlxalq media xidmətlərinin reportajını məhdudlaşdırmaq" cəhdi olduğunu söyləmişdir. "Amerikanın Səsi" RTÜK-ün onlayn lisenziya tələbinə əməl etməyəcəyini bildirmiş, "internetin məhdud bir mənbə olmadığını və internetin yayılması üçün lisenziya tələbinin yeganə mümkün məqsədinin senzuranı təmin etmək olduğunu" izah etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  RTÜK website Arxivləşdirilib 2010-01-13 at the Wayback Machine
2. ↑  About the Radio and Television Supreme Council (RTÜK) Arxivləşdirilib 2010-10-26 at the Wayback Machine
3. ↑  "Black Sea Broadcasting Regulatory Authorities Forum". 2018-12-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-08.
4. ↑  "Welcome to IBraf [*[[sic]]*] Site". 1 September 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 August 2016.
5. ↑  "VOA, Deutsche Welle to take legal action amid threats of a ban from Turkey"

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | ISNI: 0000 0001 2215 8958 · VIAF: 125261346 · WorldCat VIAF: 125261346 |
Yer atmosferinin yuxarı hissəsində və planetin səthində illik insolyasiyaYer atmosferinin yuxarı hissəsində və planetin səthində illik insolyasiya
**İnsolyasiya** - müəyyən vaxt (dəqiqə, gün və s.) ərzində üfüqi səthə (1 sm²) düşən düz günəş radiasiyası və ya ümumi günəş radiasiyası (kalorilərlə) axını. Atmosferin yuxarı sərhəddində insolyasiya günəş sabiti adlandırılır. Bəzən günəş radiasiyasının şaquli səthə (məsələn, divar) və maili səthə (yamac) axını da insolyasiya kimi başa düşülür.

İnsolyasiya cəhəti
------------------

İnsolyasiya cəhəti dünyanın cəhətlərinə və horizontun müstəvisinə görə səthin (dərənin, yarğanın, dağın, təpənin, yüksəkliyin və digər formaların) vəziyyətidir. Bu, müəyyən yerdə və ilin müəyyən zamanında səthin günəş şüaları ilə işıqlanma müddətini və intensivliyini təyin edir. İnsolyaisya cəhəti xüsusilə dağ rayonlarında iqlimə təsirini göstərir. Həmçinin, yamaclarda iqlimin diferensasiyasına, torpağın, bitkinin müxtəlifliyinə səbəb olur. Dağlarda müxtəlif insolyasiya cəhətlərində landşaft qurşaqlığı strukturunda, qar sərhəddinin yüksəklik vəziyyətində fərq müşahidə olunur.

Dünya üzrə insolyasiya xəritələri
---------------------------------

* AvropaAvropa
* Cənub və Cənub-Şərqi AsiyaCənub və Cənub-Şərqi Asiya
* Şimali AmerikaŞimali Amerika
* Cənubi AmerikaCənubi Amerika
* Afrika və Orta ŞərqAfrika və Orta Şərq
* AvstraliyaAvstraliya

Həmçinin bax
------------

Günəş radiasiyası

Xarici keçid
------------

Günəş modulları yaşadığım yer üçün əlverişlidirmi? Arxivləşdirilib 2017-08-31 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------


1. ↑  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ekoloqların məlumat kitabı. Bakı-Elm-2003.
2. ↑  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ensiklopedik ekoloji lüğət. Bakı-Elm-2008.
SSRİ poçt markası (1985)
**Staxanov hərəkatı** — SSRİ-də sosialist istehsalı yenilikçilərinin — qabaqcıl fəhlələrin, kolxozçuların, mühəndis-texnik işçilərin yeni texnikanı mənimsəməklə əmək məhsuldarlığını yüksəltmək uğrunda kütləvi hərəkatı. 1935-ci ildə sosializm yarışının yeni mərhələsi kimi yaranmışdır. "Staxanov hərəkatı" onun təşəbbüsçüsü olan Donbas şaxtaçısı Aleksey Staxanovun adı ilə bağlıdır; Azərbaycan SSR-də Staxanov hərəkatının təşəbbüskarları — neft sənayesində Ağa Nemətulla, İsmayıl Mikayıl, Q.Əsədov, toxuculuq sənayesində K.Rzayeva, M.Nəbiyev, baramaaçmada A.Həsənov, M.Qafarov, duz sənayesində M.Musayev, kənd təsərüffatında B.Bağırova, Q.Səmədov və başqaları olmuşlar.

Staxanov hərəkatının müxtəlif üsullarından Böyük Vətən müharibəsi illərində istifadə olunmuşdur. Bu sahədə qazanılan təcrübə müharibədən sonra da öz əhəmiyyətini saxlamışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Стаханов һәрәкаты // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. IX ҹилд: Спутник—Фронтон. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1986. С. 30.

Həmçinin bax
------------

* Aleksey Staxanov
* Staxanov mayı (film, 1936)
**İsmayıl ağa Novruz ağa oğlu Kəngərli** — polkovnik, Bəhruz Kəngərlinin ana babası.

1831-ci ildə yazılan kameral siyahıdan məlum olur ki, İsmayıl ağa 1820-ci ildə Naxçıvanda doğulub. İsmayıl ağanın anası Səkinə xanım I Ehsan xanın qardaşı Fərəc ağanın qızıdır.

İsmayıl ağanın hələlikdə şəxsi xidmət kitabçası tapılmadığından onun harada təhsil alması haqqında ətraflı heç nə deyə bilmirik. Amma 1843-cü ildə yazılan arxiv sənədindən məlum olur ki, İsmayıl ağa Polşanın Varşava şəhərindəki Zaqafqaziya müsəlman süvari polkuna naiblik edib. Digər arxiv mənbələri də bunu təsdiqləyir. 1843-cü ildə Novruz ağanın qraf İ.Paskeviçə yazdığı məktubda deyilir ki, qardaşı Hüseyn Sultan çox döyüşlərin iştirakçısı olmuşdur. O qeyd edir ki, öz oğlu İsmayıl ağanı qraf İ.Paskeviçin yanına göndərir. Xahiş edir ki, qraf İ.Paskeviç gənclərə təmənnasız yardım etsin. Digər bir sənəd isə general-mayor I Ehsan xana aid olan sənəddir. I Ehsan xan yazır: "Onun atası Novruz ağa tayfanın vəkilidir, oğlu isə süvari döyüşçülərin vəkili təyin edilsin". Qraf İ.Paskeviç də I Ehsan xanın yazdıqlarını nəzərə alaraq İsmayıl ağanı Varşavada süvari döyüşçülərin polkuna vəkil təyin edib.

İsmayıl ağa 1865-1867-ci illərdə İrəvan bəy komissiyasının Naxçıvan qəzası üzrə üzvü olub.
Kameral təsvirlərdə İsmayıl ağanın Şahbaz ağa (1860), Sultan ağa, Cümşüd paşa, Səlim bəy, Yusif paşa, Yaqub paşa, Cavid ağa, Əlimədət ağa, Fatma xanım, Cavahir xanım, Əzizə xanım və Bilqeyis xanım adlı övladları qeyd edilmişdir.
1891-ci ilə aid məhkəmə sənədlərinə əsasən onun vəfat etməsinin tarixinin təxminən 1887, yaxud 1888-ci ilə aid olduğunu müəyyənləşdirdik.

İstinadlar
----------

1. ↑
**Şahmalıyev İsmayıl bəy Nəsrullah bəy oğlu** — Xüsusi Zaqafqaziya Komitəsinin komissarı.

Həyatı
------

1902-ci ildə Tiflis oğlanlar gimnaziyasını, 1908-ci ildə Novorossiyski
Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmişdir, xidmətə 10 fevral
1909-cu ildə Tiflis Məhkəmə palatası yanında I cinayət departamentində
məhkəmə vəzifələrinə kiçik namizəd kimi başlamışdır, 1 fevral 1910-cu
il tarixdən Yelizavetpola keçirilmiş` və burada 1910-1911-ci illərdə quberniya
katibi, Yelizavetpol Dairə Məhkəməsində məhkəmə vəzifələrinə baş
namizəd vəzifələrində işləmiş, 4-cü istintaq şöbəsinə, Yelizavetpol qəzasının
Ləki istintaq sahəsinə rəhbərlik etmişdir. 1911-ci ilin sentyabrında istefaya
çıxmışdır. 1913-cü ilin iyulunda yenidən dövlət xidmətinə qayıtmış,
İrəvan Dövlət Palatasının xüsusi tapşırıqlar məmuru təyin edilmişdir. 16
fevral 1914-cü ildən – İrəvan quberniyasının Naxçıvan nahiyəsinin Vergi
Müfəttişinin köməkçisi, 1914-cü ilin aprel ayından 1915-ci ilədək Palatanın
mühasib köməkçisi, ödəniş şöbəsinin müdiri, Palatanın Katibi, xüsusi tapşırıqlar
məmuru, 1916-cı ildə – Palatanın I bölmə rəisi. 1916-cı ilin dekabrında
Naxçıvan nahiyəsinin Vergi Müfəttişinin baş köməkçisi, 1917-ci ilin yanvarında – Zaqatala əyalətinin Vergi Müfəttişi təyin edilmişdir. 26 avqust
1918-ci ildə Gəncə Dairə məhkəməsinin üzvü təyin edilmişdir. 31 avqust
1918-ci il tarixində AXC hökumətinin yaratdığı Fövqəladə Təhqiqat Komissiyasının
tərkibinə daxil edilmiş, Bakı quberniyasının Şamaxı və Göyçay
qəzalarının və Yelizavetpol quberniyalarının talan edilməsi haqqında cinayət
işlərini araşdıran istintaq qruplarında işləmişdir. 19 mart 1919-cu il
tarixində Azərbaycan Hərbi Məhkəməsinin Hərbi Müstəntiqi təyin edilmişdir.
1 may 1919-cu il tarixində işin azlığı səbəbindən FTK- üzvlüyündən
azad edilmişdir. Sovet dövründə Gəncədə və Bakıda vəkil kimi çalışmış, Ədliyyə
Xalq Komissarları yanında Hüquq müdafiəçiləri Kollegiyasının üzvü
olmuşdur. Bakıda dövlət müəssisələrində hüquq məsləhətçisi işləmişdir.
1938-ci il aprelin 2-də Az.DİXK Dövlət Təhlükəsizliyi orqanları tərəfindən
guya əks-inqilabçı, millətçi qiyamçı təşkilata mənsub olmaqla ittiham
edilərək həbs olunmuşdur. Özünü müqəssir bilməmişdir. 2 iyun 1938-ci il
tarixində Az.SSR DİXK Xüsusi Üçlüyü tərəfindən İslah-Əmək Düşərgəsində
(İƏD) çəkməklə 10 il müddətinə məhkum edilmişdir. 25 noyabr 1938-ci il tarixində
Xabarovsk diyarında İƏD-də ölmüşdür. 1955-ci ildə bəraət almışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-07-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-24.
**Stefan Dinçev Yanev** (bolq. Стефан Динчев Янев; 1 mart 1960, Popovitsa[d], Bolqarıstan Xalq Respublikası[d]) — Bolqarıstan Ordusu zabiti, briqada generalı.

Həyatı
------

1 mart 1960-cı ildə Plovdiv şəhərinin Popovitsa kəndində anadan olmuşdur. 1979-cu ildə Plovdiv Elektrik Mühəndisliyi Texniki Liseyini bitirib. Ardınca, Yanev Şümendəki topçu hərbi məktəbini bitirdi və 1983-cü ildə Asenovqradda topçu taqım komandiri təyin edildikdə orduda fəaliyyətinə başladı.

Fəaliyyəti
----------

Asenovqraddakı Dördüncü Ordu Topçu Alayında raket artilleriya diviziyasının komandiri olub. 1996–1998-ci illərdə Müdafiə Nazirliyinin Beynəlxalq Əməkdaşlıq İdarəsində baş mütəxəssisi kimi çalışıb. Belçikada Koordinasiya Qrupunun Planlaşdırması və Proqramlaşdırması şöbəsində çalışmışdır. 2000–2001-ci illərdə Bolqarıstan Ordusu Baş Qərargahının Strateji Planlaşdırma İdarəsində baş rəis köməkçisi olmuşdur. 2001–2002-ci illərdə Müdafiə Nazirliyində Avro-Atlantik İnteqrasiya Direktoratiyasında dövlət mütəxəssisi olub. 2004-cü ilə qədər Müdafiə Nazirliyində Avro-Atlantik İnteqrasiya Direktoratiyasında şöbə müdiri vəzifəsində çalışıb.

ABŞ-də Vaşinqton Milli Hərbi Kolleci bitirib. 2005–2007-ci illərdə NATO-un Ankaradakı Terrorla Mübarizə Mərkəzində Transformasiya şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışıb. 2007 və 2010-cu illərdə Müdafiə Nazirliyində Müdafiə Siyasəti Direktoratiyasında direktor kimi çalışıb. 1 iyul 2009-cu ildə Təhlükəsizlik və Müdafiə Siyasəti Direktoratiyasına direktor təyin edildi və ona briqada generalı rütbəsi verildi. 3 may 2010-cu il tarixdən 25 may 2010-cu il tarixinə kimi Müdafiə Siyasəti Direktoratiyasına direktor təyin edildi. 24 fevral 2011-ci il tarixində Müdafiə Siyasəti Direktoratiyasının direktoru vəzifəsindən azad edildi. 2011–2014-cü illərdə ABŞ-də hərbi attaşe olub.

2 may 2014-cü ildən etibarən Vasil Levski Milli Hərbi Universitetinin rektorudur. 9 iyun 2014-cü il tarixli 144 saylı fərmanla Yanev 9 iyun 2014-cü il tarixindən etibarən Vasil Levski Milli Hərbi Universitetinin rektoru vəzifəsindən və hərbi xidmətindən azad edildi. 27 yanvar 2017-ci ildən 4 may 2017-ci ilə qədər Baş nazirin müavini və ardınca Baş nazir təyin olundu.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  Strazha.bg.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-05-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-19.

Xarici keçidlər
---------------