**Bençmark** (*ing.* benchmark — istinad nöqtəsi, etalon) maliyyə bazarlarında — ümumiyyətlə indeks, faiz dərəcəsi və ya məzənnə şəklində birləşdirilmiş "göstərici" ümumiləşdirilmiş göstərici, dəyərlərinin müqayisəsi baza aktivlərinin dəyərinin zamanla dinamikasını təhlil etməyə, bütövlükdə bazarın və ya onun ayrı-ayrı seqmentlərinin vəziyyətini qiymətləndirməyə imkan verir. Məsələn, qiymətli kağızlar indeksləri müəyyən bir investisiya portfelinin dəyərini göstərir və faiz göstəriciləri kredit bazarındakı qiymət şərtlərindəki dəyişiklikləri izləməyə imkan verir. Qiymət göstəricilərinin bazar göstəriciləri kimi etibarlılığı istifadə olunan metodun şəffaflığından, hesablamalar üçün istifadə olunan giriş məlumatlarının tamlığından, həmçinin giriş məlumatlarını təqdim edən töhfəçilərin tərkibindən asılıdır. "Etalon" göstəricilərinin fərqli bir xüsusiyyəti, dəyərlərinə müxtəlif maliyyə müqavilələri ilə istinad edilməsidir .

Beynəlxalq təriflər
-------------------

Qiymətli kağızlar üzrə beynəlxalq komissiyalar təşkilatının tərifinə görə, meyarlara cavab verən qiymətlər, təxminlər, dərəcələr, indekslər və ya dəyərlər daxildir:

* istifadəçilərə pulsuz və ya ödənişli olaraq verilir;
* bir düsturun və ya digər hesablama metodunun tam və ya qismən tətbiqi ilə vaxtaşırı hesablamaq, – və ya əsaslandırılmış bir və ya daha çox aktivin dəyərini qiymətləndirmək;
* aşağıdakı məqsədlərdən biri və ya bir neçəsi üçün istinad nöqtəsi kimi istifadə olunur:

1. kredit müqavilələri və ya digər maliyyə müqavilələri və ya alətləri üzrə faiz ödənişlərinin və ya digər məbləğin təyin edilməsi;
2. maliyyə alətinin alına və ya satıla biləcəyi, alınıb-satıla biləcəyi qiymətin müəyyən edilməsi və ya maliyyə alətinin dəyərinin müəyyənləşdirilməsi;
3. maliyyə alətinin fəaliyyətinin (gəlirliliyinin) qiymətləndirilməsi.

Avropa qanunvericiliyində bir göstərici maliyyə aləti və ya maliyyə müqaviləsi üçün ödəniləcək məbləği və ya maliyyə alətinin dəyərini təyin edən hər hansı bir göstəricidir və ya portfel aktivlərinin gəlirliliyini izləmək və ya bölüşdürülməsini təyin etmək üçün investisiya fondunun fəaliyyətini qiymətləndirmək üçün istifadə olunan indeksdir. və ya idarəetmə haqqının hesablanması.

Qiymətləndirmə göstəricilərinin "ailəsi" eyni administrator tərəfindən verilən ([⇨]) eyni və ya oxşar bazar və ya iqtisadi reallığın qiymətləndirmələrini təmin edən eyni xarakterli mənbələrdən müəyyən edilmiş bir göstərici qrupuna aiddir.

Mövzu sahəsi və təsnifatı
-------------------------

Qiymət göstəriciləri faiz dərəcələrinin, valyuta məzənnələrinin, qiymətli kağızların, malların, kreditlərin maya meyarlarıdır. Bundan əlavə, maliyyə göstəriciləri maliyyə törəmələrində əsas aktiv kimi istifadə olunur. Qiymətləndirmələr qlobal derivativlər bazarı üçün əsas göstəricilərə çevrilib, ilk növbədə faiz dəyişdirmə bazarı, valyuta opsionları və forvard forvard müqavilələri bazarı. Qiymət faizləri iqtisadiyyatda faiz dərəcələri üçün meyar rolunu oynayır və mərkəzi bankların pul siyasətində mühüm rol oynayır. Xüsusilə pul bazarı faiz dərəcəsi pul siyasətinin əməliyyat məqsədi kimi xidmət edir. İstinad göstəriciləri əmtəə bazarlarında, xüsusən də təmizlənməmiş neft bazarında mövcuddur .

Eyni zamanda, maliyyə müqavilələri bağlamaq üçün deyil, analitik məqsədlər üçün istifadə olunan maliyyə mənbələri və öhdəliklər üçün istinad və ya etalon qiymətləri adlanan istinad kimi istifadə olunan sadə maliyyəli meyarlar.

> 
> 
> Maliyyə aləti üçün qiymət və ya dəyər bir istinad (istinad) olaraq istifadə edilirsə, məsələn, bir qiymətli kağızın qiyməti bir opsion və ya bir fyuçers üçün bir referans qiymətdirsə, heç bir hesablama, giriş məlumatı və ya ekspert qərarı yoxdur. Buna görə tək bir qiymət və ya dəyər meyar kimi qəbul edilməməlidir.
>   
> 
> Mərkəzi tərəflər tərəfindən istifadə edilən istinad qiymətləri və ya hesablaşma qiymətləri hesablaşma, marja və risklərin idarə edilməsi üçün istifadə edildiyi üçün etalon sayılmamalıdır və bu səbəbdən maliyyə aləti üzrə ödəniləcək məbləği təyin etmir və ya maliyyə alətinin dəyərini ölçmür. ...
> 
> 
> — EU Benchmark Regulation (2016)

| Maliyyə bazarı meyarları | Etalon göstəriciləri  |
| --- | --- |
| Fond bazarı | * səhm indeksləri,,
* istiqraz indeksləri,
* pensiya əmanətlərinin aktiv göstəriciləri
 |
| Valyuta bazarı | * təsbitlər (valyuta məzənnələri)
 |
| Törəmə bazar | * dəyişkənlik indeksi
* faiz dərəcəsi dəyişmələri
* valyuta mübadilə məzənnələri
 |
| Pul bazarı | * REPO dərəcələri
* banklararası bazar dərəcələri
* geniş pul bazarı borc dərəcələri
 |
| Əmtəə bazarı | * indekslər (neft məhsulları, neft, təbii qaz, kömür və s.)
* fiksasiya
 |

İdarəetmə
---------

Referans göstəricisinin idarəsi, inkişaf və paylanmanın bütün mərhələlərini və proseslərini, o cümlədən [3] əhatə edir:

göstəricini təsvir etmək üçün məlumat və ya fikirlərin toplanması, təhlili və (və ya) işlənməsi;
düsturdan və ya göstəricinin əmələ gəlməsi üçün verilən məlumatların və ya rəylərin işlənməsinin digər metodlarından istifadə edərək göstəricinin təyin edilməsi;
yoxlamalar, göstərici dəyərlərinə düzəlişlər və metodoloji dəyişikliklər daxil olmaqla göstəricinin istifadəçilər arasında yayılması (yayımlanması).
İdarəetici göstəricinin inkişafına və idarə olunmasına nəzarət edən bir təşkilatdır. İdarəetmə idarəetmə prosesinin bütün mərhələlərindən məsuldur.

İdarəetici göstəricinin hesablanmasını bir hesablaşma agentinə - administrator tərəfindən hazırlanmış metodologiyaya uyğun olaraq təqdim edilmiş məlumat və ya rəyləri düsturla və ya başqa bir hesablama və ya qiymətləndirmə metodunu tətbiq etməklə göstəricinin dəyərini təyin edən hüquqi şəxsə həvalə edə bilər.

Göstəricinin hesablanması üçün ilkin məlumatlar ianəçilər tərəfindən verilir - bu göstəricini formalaşdırmaq üçün lazım olan əməliyyatlar və ya fikirlər barədə administratoru və ya hesablaşma agentini məlumatlandıran bazar iştirakçılarının adıdır.

İdarəetmə, abunəçilərə statistik məlumatların İnternet və ya digər rabitə vasitələri ilə ödənişli və ya pulsuz olaraq təmin edilməsi daxil olmaqla göstərici dəyərlərini dərc edən bir nəşr agentliyini cəlb edə bilər.

2020-ci il tarixindən etibarən Avropa Birliyində 79 etalon administratoru qeydiyyatdan keçmişdir. Bunların arasında ən böyük qlobal idarəçilər bunlardır :

| Administrator | Yurisdiksiya | Nəzarət orqanı |
| --- | --- | --- |
| ASX Benchmarks Limited | Avstraliya | Australian Securities and Investments Commission |
| Barclays Bank Plc | Böyük Britaniya | Financial Conduct Authority |
| Bloomberg Index Services Limited | Böyük Britaniya | Financial Conduct Authority |
| China Securities Index Company Limited | Çin | - |
| Citigroup Global Markets Limited | Böyük Britaniya | Financial Conduct Authority |
| Deutsche Bank Aktiengesellschaft | Almaniya | Federal Financial Supervisory Authority |
| Euronext Brussels NV/SA | Belçika | Financial Services and Markets Authority |
| European Money Markets Institute | Belçika | Financial Services and Markets Authority |
| FTSE International Limited | Böyük Britaniya | Financial Conduct Authority |
| Goldman Sachs International | Böyük Britaniya | Financial Conduct Authority |
| ICE Data Indices LLC | ABŞ | - |
| IHS Markit Benchmark Administration Limited | Böyük Britaniya | Financial Conduct Authority |
| J.P. Morgan Securities PLC | Böyük Britaniya | Financial Conduct Authority |
| Markit N.V. | Niderland | Netherlands Authority for the Financial Markets |
| Morgan Stanley & Co. International Plc | Böyük Britaniya | Financial Conduct Authority |
| MSCI Limited | Böyük Britaniya | Financial Conduct Authority |
| Nasdaq Copenhagen A/S | Danimarka | Finanstilsynet |
| Natixis | Fransa | Autorite des Marches Financiers |
| NEX Data Services Limited | Böyük Britaniya | Financial Conduct Authority |
| Refinitiv Benchmark Services (UK) Limited | Böyük Britaniya | Financial Conduct Authority |
| S&P Dow Jones Indices LLC | ABŞ | - |
| SIX Financial Information AG | İsveçrə | Swiss Financial Market Supervisory Authority |
| Societe Generale | Fransa | Autorite des Marches Financiers |
| STOXX Ltd. | İsveçrə | - |
| The London Metal Exchange | Böyük Britaniya | Financial Conduct Authority |
| Wiener Borse AG | Avstriya | Austrian Financial Market Authority |

Birjada tətbiqi
---------------

Fərqli bazarların göstəricilərinin dinamikasını müqayisə etmək daha yüksək böyümə və ya azalma dərəcəsi olan bazarları və sektorları müəyyənləşdirməyə və müvafiq aktivlərin alqı-satqısı barədə qərar qəbul etməyə imkan verir. Bir göstərici olaraq, göstərici investisiya fondu idarəçiliyinin effektivliyini təhlil etmək üçün istifadə edilə bilər. Çox vaxt fondun gəlirliliyi milli fond indeksinin artım sürəti ilə müqayisə olunur. Rusiyada birja göstəricisi RTS İndeksi və ya Moskva Birja İndeksi. Amerika Birləşmiş Ştatları üçün Dow Jones, S&P 500 və NASDAQ indeksləri göstərici rolunu oynayır. 2000-ci illərdə indeks fondları populyarlıq qazandı, aktivlərinin quruluşu seçilmiş indeksin strukturunu təkrarlayır və nəticədə oxşar gəlir təmin edir. Bəzən idarəetmə şirkəti fondun investisiya bəyannaməsinə əsasən öz indeks göstəricisini hesablayır. Fondun faktiki gəlirliliyinin göstərici ilə göstərilən potensial gəlirliliklə müqayisəsi, fond idarəçiliyinin effektivliyini qiymətləndirməyə imkan verir .

Qiymətləndirmələrin istifadəsi həm aktiv, həm də passiv portfel rəhbərliyi üçün universal bir təcrübədir. Yaranan portfelin gəlirlilik göstəricisini müqayisə etmək, aktiv portfelin və ya fond menecerinin vəzifəsinin öhdəsindən nə qədər yaxşı gəldiyini göstərir. Passiv portfel rəhbərliyində onun performansı izləmə xətası ilə ölçülür, yəni göstərici portfelindən nə qədər və nə qədər bir sapma olub. Ən populyar meyarlara səhm indeksləri (S&P 500 kimi), istiqraz indeksləri (Lehman Brothers Bond Index) və ya əmtəə indeksləri (Goldman Sachs) daxildir. Portfel idarəetməsindəki göstəricilər mühafizəkar pensiya və ya istiqraz portfellərinin müqayisə edildiyi inflyasiya kimi makroiqtisadi göstəricilərlə təmsil oluna bilər .

İstinadlar
----------

1. ↑  *Dombalagian O.* Benchmarks (Chasing the Tape: Information Law and Policy in Capital Markets). MIT Press. 2015. 89.
2. ↑  IOSCO, 2013. səh. 35
3. 1 2 3 4 5 6 7  EU, 2016
4. ↑  *Zimmermann C.* Global benchmark interest rates: Conflicting objectives and increasing hybridisation (The Rule of Law in Monetary Affairs: World Trade Forum). Cambridge: Cambridge University Press. Satragno L. Cottier T. Lastra R. Tietje C. (eds.). 2014. 153–177.
5. ↑  Банк России, 2019
6. ↑  "Benchmarks administrators". European Securities and Markets Authority. 2020. 2020-02-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-20.
7. 1 2  Alekseev, Sokolov, 2016. səh. 410

Ədəbiyyat
---------

* О финансовых индикаторах (PDF) (Доклад для общественных консультаций). М: Банк России. 2019.
* *Alekseev A. Sokolov M.* Benchmark-based evaluation of portfolio performance: a characterization (PDF). 12 (Ann Finance). 2016. 409–440.
* Principles for Financial Benchmarks (PDF) (Final Report). The International Organization of Securities Commissions. 2013.
* Regulation (EU) 2016/1011 of the European Parliament and of the Council of 8 June 2016 on indices used as benchmarks in financial instruments and financial contracts or to measure the performance of investment funds and amending Directives 2008/48/EC and 2014/17/EU and Regulation (EU) No 596/2014. EUR-Lex. 2016.

Xarici keçidlər
---------------

* П:"İqtisadiyyat" portalı

* Бенчмарк на рынке ценных бумаг//Телеканал РБК, цикл «Азбука инвестора»
* Бенчмарк на рынке ценных бумаг Текстовый вариант передачи телеканала РБК
* Bloomberg Indices
* IHS Markit Benchmark Administration Services
* Refinitiv Benchmark Services