recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Split** — Xorvatiyada şəhər. Dalmatiyanın ən böyük və ən əhəmiyyətli şəhəridir. Splitskо-Dаlmаtinskаya əyalətinin mərkəzi. Əhalisi təxminən 200.000 nəfərə yaxındır. Balkan yarımadası və Adriatik dənizinin şərq sahilində kiçik bir yarımada üzərində yerləşir. Split Xorvatiyanın Zaqrebdən sonra 2-ci böyük şəhəridir.

Split Dünya YUNESKO-nun Dünya Mədəni İrsi siyahısında 3-cü əsrin sonu, 4-cü əsrin əvvəlində tikilmiş Diokletian Sarayı hesabına 1979-cu ildə girmişdir. Split şəhəri və ətrafı, tarixi tikililəri, Salona Xarabalıqları, Trogir YUNESKO şəhəri, dənizi, portu, 1700 illik Dieklotian sarayı, ticarət dükanları, kafeləri, kruiz limanı, adaları ilə Aralıq Dənizi sahilində çoxlu turistin gəldiyi bir şəhərdir.

Tarixi
------

Split şəhər ərazisində Aspalatos adı ilə ilk olaraq eramızdan əvvəl VII əsrdə Yunanlar tərəfindən salınıb. Sonra müxtəlif vaxtlarda İlliriya (Alban), Yunan, Roma, Bizans, Avar, Slavyan, Monqol, Venesiya, Osmanlı, Avstriya-Macarıstan, Almaniya və sair nəzarəti altında olmuşdur. Splitin taleyi ilk Xristianları qırması ilə anılan Roma hökmdarı Diocletianın 300-cü ildə yay iqamətgahını burada tikdirməsi ilə dəyişmişdir. Ölümündən sonra da Roma imperatorları bu sarayı istifadə etməyə davam ediblər. Romalılar Split yaxınlığındakı Solana koloniyasını tərk etmək məcburiyyətində qaldıqları zaman bu koloniyada yaşayanların hamısını Splitə köçürdüblər.

Əhali
-----

Split Xorvatiyanın ikinci böyük şəhəridir. Mərkəz əhalisi 178.192 (165.893 Split) olub (88.37% Katolik və 95.15% Xorvat vətəndaşı) və ətraf ərazilərlə birlikdə təxminən ümumi əhali 470.000 nəfərdir.

Coğrafiyası
-----------

Şəhər cənubda Adriatik (Aralıq Dənizi), şimalda Adriatik Alp dağları ilə əhatə olunmuşdur.

Split "Kastela Körfəzinin" şərq sahili ilə Split Boğazı arasında olan bir yarımadada qurulub. Bu yarımadanın qərb tərəfində (178 metr aralıda) "Marjan Təpəsi" yerləşir. Hündürlüyü 779 m. olan Kozjak dağı ilə hündürlüyü 1339 m olan Mosor dağı şəhəri şimaldan və şimal-şərqdən gələn hava axınlarına qarşı qoruyurlar və şəhəri materikdəki sahələrindən ayırırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.

| ⛭Xorvatiyada yerləşən UNESCO-nun ümumdünya irsi obyektləri |
| --- |
|  | Split şəhərinin tarixi mərkəzi və Diokletiana sarayı  • Qədim Dubrovnik şəhəri  • Plitviçka Gölləri  • Pоreç şəhərinin tarixi mərkəzi və Eufraziyeva bazilikası  • Trоqir şəhərinin tarixi mərkəzi  • Şibenik kafedralı  • Hvar adası  • Steçak qəbirləri  • Karpat dağlarında və Avropanın digər bölgələrində yerləşən ibtidai fıstıq meşələri  • Zadar və Şibenik venesiya müdafiə istehkamları |  |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |
**Vyetnamın tarixi adları** — vyetlər və vyetnamlıların tarixi dövlət adlarının siyahısı.

Müstəqil vyet və Vyetnam dövlətlərinin mövcudluğu dövründə onların rəsmi adları dəfələrlə dəyişmiş, bununla yanaşı qeyri-rəsmi adları da mövcud olmuşdur.

Vyetnam dövlətlərinin tarixi adları
-----------------------------------

### Sitkui

Sitkui adı e.ə. 2879–2524-cü illərdə istifadə edilmişdir.

### Vyetthıonq və Vyet

E.ə. XII əsrdə Vyetthıonq (çin. ənən. 越裳), təqribən e.ə. VII əsrdən e.ə. 333-cü ilə qədər Vyet adı mövcud olmuşdur. Mənbələrdə qeyd edilir: "Çenq-vanın dövründən Yuzşan (Vyetthıonq) klanı adlandırılmağa başlamışdır. Beləliklə, Vyet adı yaranmışdı".

Vyetthıonq və Vyet e.ə. XII–VII əsrlərdə batvyetləri təşkil edən və e.ə. VII əsrdə ilk iki orijinal dövlətin meydana gəlməsi üçün əsas olan iki böyük qəbilə birliyidir. Batvyetlərin birləşməsi nəticəsində Vanlanq və Vyet çarlıqları yaradılmışdır.

Vyetnam dövlətinin rəsmi adları
-------------------------------

### Vyetnam

1804–1839-cu illərdə. Rəsmi sənədlərdə dövlətin adı kimi "Vyetnam" ilk dəfə 1804-cü ildə Nquyen sülaləsinin imperatoru Zya Lonq tərəfindən istifadə edilmişdir.

### Daynam

1839–1887-ci illərdə.

### Tonkin, Annam, Koxinxina

1887–1945-ci illərdə.

### Vyetnam imperiyası

1945-ci ildə.

### Vyetnam Demokratik Respublikası

1945–1946-cı illərdə (bütün Vyetnam ərazisi), 1946–1954-cü illərdə (yeraltı hökumət) və 1954–1976-cı illərdə (yalnız Şimali Vyetnam)

### Koxinxina Muxtar Respublikası

1946–1948-ci illərdə (yalnız Koxinxina koloniyasının ərazisi)

### Vyetnam dövləti

1949–1954 (bütün Vyetnam ərazisi) və 1954–1955 (yalnız Cənubi Vyetnam)

### Vyetnam Respublikası

1955–1975-ci illər (yalnız Cənubi Vyetnam)

### Cənubi Vyetnam Respublikası

1975–1976-cı illər (yalnız Cənubi Vyetnam)

### Vyetnam Sosialist Respublikası

1976-cı ildən bu günə qədər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Восточная Литература — библиотека текстов Средневековья". 2013-06-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-10-01.
2. ↑  "Некоторые вопросы древней истории Вьетнама в современной вьетнамской исторической науке" (pdf). ipos-msk.ru (rus). 2013-10-14 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-05-13.
3. ↑  "Некоторые вопросы древней истории Вьетнама в современной вьетнамской исторической науке" (pdf). ipos-msk.ru (rus). 2013-10-14 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-05-13.
4. ↑  "ДОКУМЕНТЫ->Ю.-В. АЗИЯ->ПОЛНОЕ СОБРАНИЕ ИСТОРИЧЕСКИХ ЗАПИСОК ДАЙВЬЕТА (?-1697)->ТОМ I->ВНЕШНИЕ АННАЛЫ. ГЛАВА 1". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-13.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Деопик Д. В. История Вьетнама. Ч. I. Учебник. М. 1994.
* Деопик Д. В. Вьетнам: История, традиции, современность. М. 2002.
* Lịch sử Vịêt Nam. T. 1. Hà Nội, 1971.

Xarici keçidlər
---------------

* Официальные названия Вьетнама
**Vladislav Oleqoviç Qonçarov** (*belar.* Уладзіслаў Алегавіч Ганчароў; doğ. 2 dekabr 1995-ci il, Vitebsk, Belarus) — Belarusiyalı batut gimnastı. 2016 Yay Olimpiya Oyunları çempionu, sinxron tullanış üzrə 2017-ci il dünya çempionu, 2014 və 2016 Avropa çempionu, 2019 Avropa Oyunları çempionu. Belarus Respublikasının əməkdar idman ustası.

Bioqrafiyası
------------

Vladislav Qonçarov 6 yaşında gimnastika bölməsinə getmişdir. Ancaq 3 aylıq məşqlərdən sonra məşqçilərinin fikrlərinə əsasən idmandan uzaqlaşdırıldı. Səbəb isə idman üçün qabiliyyətin və həvəsin olmaması idi. Ancaq başqa bir məşqiçi - Olqa Vlasova onu yetərincə hazırlıqlı və perespektivli hesab edirdi. Olqa Vlasova 2 nömrəli Uşaq İdman Məktəbinin batut məşqiçi idi. Hal-Hazırda da Olqa Vladislavın məşqiçisidir.

Baş məşqçi Vlasovanın sözlərinə görə 6 yaşında Vladislav Qonçarov həmyaşıdlarından fərqli idi. Zəhmətkeş idi və yarışmaq istəyi ilə alışıb yanırdı. Hər şeyi mümkün qədər tez öyrənmək istəyirdi. Vladislav ilk medalını 6 illik məşqdən sonra qazana bildi.

2013 Dünya Kubokunda fərdi yarışlarda 8-ci, sinxron atlamada 6-cı yeri tutdu. Gimaraynş 2014 Avropa çempionatında fərdi yarışlarda qızıl, komanda yarışlarında bürünc qazandı. Sinxron atlamalarda isə beşinci yeri tutdu. Elə həmin il Daytona çimərliyində keçirilən dünya çempionatında sinxron tullanmada gümüş və fərdi yarışlarda bürünc qazandı.

Fərdi və sinxron tullanmada Bakı 2015 Avropa Oyunlarının gümüş mükafatçısı. Elə həmin il Odense şəhərində keçirilən Dünya Çempionatında fərdi və sinxron atlamalarda gümüş medal qazandı və komanda yarışlarında bürünc medal qazandı.

2016-cı ildə Valyadoliddə keçirilən Avropa çempionatında fərdi və sinxron atlamalarda qızıl və komanda yarışlarında gümüş qazandı. Elə həmin il Rio-de-Janeyrodakı Yay Olimpiya Oyunlarında debüt etdi. Burada fərdi çempionatda 61.745 xal toplayaraq bu oyunlarda Belarusiyanın ilk qızıl medalını qazandı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Olympedia (ing.). 2006.
2. ↑  "Нашли любовь, сделав прыжок… на батуте". 2017-08-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-19.
3. ↑  Сайт СП-Онлайн[*ölü keçid*]
4. 1 2  "Владислав Гончаров (прыжки на батуте)". 2016-09-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-19.
**Timotesubani monastırı** (*gürc.* ტიმოთესუბანი, translit. *timotesubani*) və ya rəsmi şəkildə **Timotesubani Məryəm Ananın ölümü monastırı** (*gürc.* ტიმოთესუბნის ღვთისმშობლის სახელობის მონასტერი, translit. *timotesubnis ğvtismshoblis saxelobis monasteri*) — Gürcüstan Respublikasının Samtsxe-Cavaxeti diyarındakı Borjomi vadisi üzərində yerləşən Timotesubani kəndində orta əsrlərə aid gürcü ortodoks monastır kompleksi.

Tarixi
------

Kompleks XI–XVIII əsrlər aralığında inşa edilmişir bir sıra tikilidən təşkil olunmuşdur. Bu kompleksə Məryəmin ölümü kilsəsi, orta əsrlər Gürcüstan tarixinin "Qızıl dövrü" zamanına kraliça Tamara (hak. 1184–1213) dövründə inşa edilən, komplekdəki ən böyük və ən əhəmiyyətli memarlıq abisədir. Müasir bir yazıda Gürcüstan zadəganı "Ahalsıxlı Şalva"nın kilsənin qoruyucusu olduğu yazılır.

Kilsənin içərisində yerləşən freskalar 1970-ci illərdə E. Privalova və həmkarları tərəfindən təmizlənmiş, üstündə tədqiqat işləri aparılmışdır. Dünya Abidələr Fondu və Semyuel Henri Kress Fondunun yardımıyla 2000-ci illərdə freskalar üzərində sürətli bir şəkildə bərpa və konservasiya işləri aparılmışdır.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Kilsə günbəzli bir tikiliyə və çəhrayı daşdan hazırlanmış yunan xaçı planı dizaynına malikdir, şərqə doğru istiqamətləndirilmiş üç apsida çıxıntısı var. Kilsənin günbəzi sərbəst şəkildə və qurbangah çıxıntısına əsaslanır. Daha sonra iki – biri cənubə, digəri isə qərbə istiqamətləndirilmiş portal əlavə edilmişdir.

Kilsənin daxili ən gec 1220-ci illərdə freskalarla ekstensiv şəkildə bəzədilmişir. Timotesubanidəki rəsmlər ikonoqrafik proqramının canlılığı və mürəkkəbliliyinə görə diqqət çəkir.

Qalereya
--------

* Timotesubani monastırı. Qriqori Qaqarin. 1853-cü il.cü il.-Timotesubani monastırı. Qriqori Qaqarin. 1853-cü il.cü il.-
* Sergey Prokudin Qorski tərəfindən çəkilmiş fotoşəkil. 1909–1915.Sergey Prokudin Qorski tərəfindən çəkilmiş fotoşəkil. 1909–1915.
* Monastırın girişi. Sergey Prokudin Qorski 1909–1915.Monastırın girişi. Sergey Prokudin Qorski 1909–1915.
* Kilsənin günbəzinin daxildən görünüşü.Kilsənin günbəzinin daxildən görünüşü.
* Kilsənin xaricdən görünüşü.Kilsənin xaricdən görünüşü.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Preservation of Medieval Monuments: the Church of the Virgin in Timotesubani". gaccgeorgia.org (ingilis). The Georgian Arts & Culture Center. April 2007. July 3, 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: July 4, 2019.
2. ↑  *Eastmond, Antony.* Royal Imagery in Medieval Georgia (ingilis). Penn State Press. 1998. səh. 211. ISBN 0-271-01628-0.

Ədəbiyyat
---------

* *Привалова, Е.А.* Роспись Тимотесубани (rus). Тбилиси: Мецниереба. 1980.

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **Timotesubani monastırı** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Maki mağarası** (*yap.* 満奇洞) — Yaponiyanın Okayama prefekturasının Niimi şəhərinin şərqində yerləşən mağara. Bu bölgədə yerləşən 3 əhəndaşı mağarasından biridir. Uzunluğu 450 metr təşkil edir, ən uzaq qurtaracağında kiçik yeraltı göl yerləşir.

Haqqında
--------

Maki mağarası qədim mağaradır. Mağaradakı yeraltı kanal kiçik sürətlə axır. Burada əhəndaşı formaları və şəlalər görmək mümkündür. Burada yerləşən obyektlərin maraqlı adları var: *"Şeytanın yaşayan otağı"*, *"Niaqara şəlalələri"*, *"Terraslı çəltik zəmiləri"*. Mağarada çoxlu sayda stalaktit var. Mağaradakı kiçik gölün üzərindən qırmızı rəngli təbii körpü keçir.

Mağarada məşhur yapon fantastika filmi *"Yatsuhakamura"* çəkilmişdir. *"Ki"* yapon dilində *"nadir"* və ya *"sirr"*, *"Ma"* isə *"dolğunluq"* deməkdir. Mağaranın adı yapon şairəsi Akiko Yosano ilə bağlıdır. O, buranı *"sirlərlə dolu mağara"* adlandırmışdır. Mağarada yerləşən Sensui (*"Bağ gölü"*) adlı yerə qəpik atan şəxsin arzularının yerinə yetəcəyi inanılır.

Turizm
------

Mağaraya daxil olmaq üçün nəzərdə tutulmuş açıq bölgəyə ancaq maşın və ya avtobusla çatmaq mümkündür. Girişə gedən yol qısa uçurumda dırmaşmaqdan keçir. 313 Milli Yolu ilə mağaranın girişinə 30 dəqiqəyə çatmaq olar.

Mağaranı saat 8:30-dan saat 17:00-a qədər ziyarət etmək olar. Saat 16:30-da girişlər bağlanılır. Mağaraya giriş haqqı böyüklər və ali məktəb şagirdləri üçün 1000 yendir. Orta məktəb şagirdləri üçün bu məbləğ 800 yen, balaca uşaqlar üçün 500 yendir.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Maki-do" (ingilis). Show caves. 2021-10-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-31.
2. ↑  "Ikura-do / Maki-do". Japan National Tourism Organization. 2006-06-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 dekabr 2015.
3. ↑  "Discover okayama". 2010-06-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 dekabr 2015.
4. ↑  "Makido Cave" (ingilis). Japan Travel Guide. 2016-03-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-31.
5. ↑  "Used as a location for a popular mystery film" (ingilis). JNTO. 2016-05-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-31.

Xarici keçidlər
---------------

* JNTO saytında.
**Kərimtəpə yaşayış yeri** — Azərbaycanın Ağdam rayonu ərazisində qədim yaşayış yeri. Yaşayış yeri Ağdam rayonu Üçoğlan kəndinin şimalında, Qəbiristanlıqtəpədən 200 m cənub-şərqdə yerləşir.

Haqqında
--------

Abidənin səthi və ətrafları hələ sovet dövründə təsərrüfat işlərinin aparılması nəticəsində dağıdılmışdır. 2010-cu il tədqiqat mövsümündə təpə nəzərdən keçirilsə də maraqlı tapıntıya rast gəlinməmişdir. Bu səbəbdən də onun dağılmış kurqan olduğunu güman edərək qeydiyyata almamışlar. 2013-cü ildə isə burada
qazılmış zibil quyusu abidə haqqında yeni məlumatların əldə edilməsinə kömək etmişdir. Belə ki, təpənin yola yaxın hissəsində qazılmış quyunun divarlarında ocaq izləri və saxsı qab fraqmentləri diqqəti çəkmişdir. Quyuya baxış keçirilən zaman orta əsrlərə aid şirli qab fraqmentlərinə təsadüf olunmuşdur.

Burada orta əsrlərə aid olan təbəqənin qalınlığı 2 m-dən çoxdur. Neolit dövrünə aid yaşayış yeri orta əsrlərdə də məskunlaşdırılmışdır. Diametri 130 m, hündürlüyü 3,5 m olan təpə hazırda torpaq karxanası və zibilxana kimi istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Xəqani Alməmmədov, Elvin Əliyev, Şamil Nəcəfov. Azərbaycanın qərb rayonlarında müxtəlif dövr arxeoloji abidələrin elektron qeydiyyatı və xəritələşməsi. Bakı: Elmin İnkişaf Fondu, 2017, səh.87-88" (PDF). 2022-07-07 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-09-10.
**Artur Lenk** (10 fevral 1964) — İsrailin Azərbaycanda Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri.

Həyatı
------

Artur Lenk 1964-cü ildə ABŞ-nin Nyu-Cersi ştatında doğulub. 1983-cü ildə İsrailə köçüb.

1990-cı ildə Yerusəlimin Hebryu Universitetinin hüquq fakültəsində bakalavr pilləsini bitirib. 2003-cü ildə həmin universitetdə beynəlxalq hüquq üzrə magistr dərəcəsini alıb. 1990-1994-cü illərdə vəkil kimi çalışıb. 1994-1996-cı illərdə İsrail Xarici İşlər Nazirliyinin Asiya bölməsində müxtəlif vəzifələrdə işləyib. 1996-1998-ci illərdə İsrailin Hindistandakı səfirliyinin mədəniyyət və akademik məsələləri üzrə ikinci katibi olub. 1998-2000-ci illərdə İsrailin Los-Ancelesdəki baş konsulluğunda ictimaiyyətlə əlaqələr üzrə konsul postunu tutub. 2000-2005-ci illərdə İsrailin Xarici İşlər Nazirliyinin Beynəlxalq Hüquq və Hüquqi Məsləhətlər üzrə departamentində çalışıb. 2002-2005-ci illərdə paralel olaraq hökumət sözçüsü və xarici siyasət, diplomatiya məsələləri üzrə mühazirəçi olub.

2005-ci ilin martından isə İsrailin Azərbaycanda Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri olub.

Artur Lenk evlidir, üç qızı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
**Ağ qızılgül körpüsü** (lit. Baltosios rožės tiltas) — Litvanın Alitus şəhərində, Nemunas çayı üzərindəki piyada körpüsü. Litvanın ən yüksək piyada və velosiped körpüsüdür. 1899-cu il dəmir yolu körpüsünün sağlam qalan sütunları üzərində 2013-2015-ci illərdə tikilib. Kəndirlə tullanmaq üçün bir əyləncəli yerdir.

Yerləşməsi
----------

Şəhərin mərkəzini I Alitus rayonu və çayın şərq sahilindəki kurqanla birləşdirir. Körpünün yanında "Çiçək" (lit. Lelijos žiedas) abidəsi var.

Körpüdən axın üzrə yuxarıda Kanyuk körpüsü, aşağıda isə Antanas Yuozapaviçius körpüsü yerləşir.

Adı
---

Dəmir yolu körpüsünün adı olmçamıəşdır. Mövcud piyada körpüsünün adı yerli sakinlər arasında keçirilən səsvermə zamanı seçilmiş və Alıtusun rəmzi olan ağ qızılgülün şərəfinə verilmişdir.

Tarixi
------

1897-1899-cu illərdə Grodno-Olita yeni bir dəmir yolu xəttinin inşası çərçivəsində mühəndislər N. Belelyubski və N. Xarlamovun layihəsinə əsasən üç aşırımlı metal konsol körpüsü tikilir. tikinti işləri Varşavanın "Rudzki və K°" şirkəti tərəfindən həyata keçirilmişdir. İnşaatın ümumi dəyəri 700 min rubl olmuşdur. Körpünün ümumi uzunluğu 239 m olmuşdur. Polad konstruksiyaların çuqun aralıqlarının ümumi çəkisi 1014.288 ton olmuşdur. Körpünün göyərtəsi həm də atlı hərəkət üçün uyğunlaşdırılmışdır. Aralıq dayaqlar kesson bazasında hörgüdən tikilmişdir. Buz kəsicilər təmiz qranitlə üzlənmişdir.
14 avqust 1915-ci ildə geri çəkilən rus qoşunları tərəfindən körpü uçurulur. İki ay ərzində alman hərbçiləri sağlam qalaq dayaqlar üzərində 15 aşırımlı taxta dəmir yolu körpüsü tikirlər. 1926-cı ilin yanvarında körpü bağlanılır və sökülür. 

2009-cu ildə körpünün sağlam qalan sütunları Litvanın mədəni mülklərinin reyestrinə daxil edilmişdir.

2009-cu ildə Alitus Bələdiyyəsinin qərarı ilə UAB "Mitnija" şirkəti piyadalar və velosipedçilər üçün iki istiqamətli bir körpü dizayn edir. Tikinti dəyəri təxminən 40 milyon lit olaraq qiymətləndirilir. Ancaq layihə həyata keçirilməmiş olaraq qalır.

2012-ci ildə UAB "Tiltų ekspertų centras" inşaat üçün yeni bir layihə hazırlayır. 2013-cü ilin avqust ayında UAB "Alkesta" körpünün tikintisi üzərində işə başlayır. Körpünün metal konstruksiyaları Riqada (Latviya) istehsal edilmişdir. Montaj tikinti sahəsində aparılmış və konstruksiyalar kranların köməyi ilə dizayn vəziyyətinə yığılmışdır. Üst tikililərin quraşdırılması UAB "Tilsta" və "Mammoet" (Hollandiya) şirkətləri tərəfindən həyata keçirilmişdir. Körpünün rəsmi açılışı 8 yanvar 2016-cı il tarixində gerçəkləşmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Мост Белой розы (для пешеходов и велосипедистов)". Alytusinfo.lt. 2020-11-27 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Железнодорожный мост через Неман". Asociacija "Olita-Orany". 2020-02-26 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Laikinas karinis geležinkelio tiltas" (litva). Asociacija "Olita-Orany". 2020-02-26 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  "Kultūros vertybių registras" (litva). Kultūros paveldo departamentas prie kultūros ministerijos. 2016-11-19 tarixində arxivləşdirilib.
**Qroninge muzeyi** — (nid. Groeningemuseum, yaxınlıqdakı küçənin adı ilə) Belçikanın Brügge şəhərində bir bələdiyyə incəsənət muzeyidir.
Erkən Niderland rəssamlığı kolleksiyası ilə məşhurdur.

Təsviri
-------

Kolleksiyanın tarixini Belçikalılar 1716-cı ildə əsası qoyulmuş yerli Gözəl Sənətlər Akademiyasından başladırlar. Müasir muzey binasının tikintisi 1930-cu ildə başa çatmışdır (1994-cü ildə tikinti ilə genişləndirilmişdir). Binanın 15 salonunda muzey ekspozisiyasının əsas dəyərləri — köhnə Flaman ustalarının əsərləri sərgilənir. Ən məşhurları arasında Yan van Eykin (nid. "Madonna met kanunnik Joris van der Paele") (təxmini 1434–1436), İeronim Bosxun "Dəhşətli məhkəmə" (təxmini 1486), (nid. Gerard David)-in "Kambizin məhkəməsi" (1498), Hans Memlinqin "Müjdə bayramı" və "Xaçdan endirilmə", (nid. Hugo van der Goes), (nid. Rogier van der Weyden), (nid. Jan Provoost), (nid. Pieter Bruegel de Jonge), (nid. Jacob I van Oost) ve dövrün digər sənətkarlarının əsərləri var. Əsas binada həmçinin daha müasir eksponatlar — Rene Maqrit, (nid. Joseph-Benoît Suvée), (*fr.* Paul Delvaux), (nid. Henry van de Velde) və başqaları da daxil olmaqla 19–20-ci əsr rəssamlarının əsərləri var.

Əsas binaya bitişik olan Arenthuis otağında müxtəlif müvəqqəti sərgilər keçirilir. Burada həm də Brügge əsilli İngilis rəssamı (*ing.* Frank William Brangwyn)-in daimi sərgisi yerləşir.

Ədəbiyyat
---------

* *Uffelen Ch. van.* Contemporary museums: architecture, history, collections. Salenstein: Braun, 2010, pp.164–165. ISBN 978-3-03768-067-4.



1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
**Qrosvenediger** (*alm.* Großvenediger‎) — Avstriyanın dağlıq silsilələrindən olan Yüksək Tauern silsiləsinə daxil olan dağ. Venediger sıra dağlarının ən hündür zirvəsidir. Tirol və Zalsburq torpaqlarının sərhədində yerləşmişdir. Dağ hündürlüyünə görə Avstriyanın ən hündür dördüncü zirvəsidir. Dağ buzlaqlarla örtülmüş qneys piramidalarına bənzəyir. Zalsax və Drava çayları arasında yerləşmişdir. Dağ *Yüksək Tauern milli parkı*nın bir hissəsidir.

Dağın zirvəsindən Tauernin ətrafyanı buzlaqlarını, Cənubi Tirolu, Severotirolu, Kisbyuxleri və Zaltsburq Alpını görmək mümkündür.

Adı
---

Dağın birinci adı *Ştyutserkopf* (*alm.* Stützerkopf‎ olmuşdur. Lakin sonralar *Qrosvenediger* (*alm.* Großvenediger‎ — "böyük venesiyalı") olaraq dəyişdirilmişdir. Mənbələrdə bu ada ilk dəfə 1797-ci ildə rast gəlinmişdir. Bu adın yaranmasının dəqiq tarixi naməlumdur. Ehtimal olunur ki, venesiyalı tacirlərin yolu bu dağdan keçirdi və onlar bu dağa belə bir ad qoymuşlar. Həmçinin başqa bir versiya da mövcuddur. Deyilənə görə, dağın zirvəsinə qalxan insanlar tərəfindən ilk olaraq Venesiya şəhəri görünmüşdür. Ancaq hal-hazırda bu versiya təkzib edilir.

Fəth edilmə tarixi
------------------

Qrosvenediger, 1900-cu il.
Zirvələrin fəth edilməsinə dair cəhdlər XIX əsrdən etibarən başlamışdır. İlk olaraq 1800-cü ildə *Qrosqlokkner* zirvəsi fəth edilmişdir. 9 avqust 1828-ci ildə Qabsburq hersoqunun da yer aldığı 17 üzvdən ibarət olan ekspedisiya uçquna görə zirvəni fəth edə bilmədilər.

Dağ 3 sentyabr 1841-ci ilə qədər fəth edilməmiş olaraq qalırdı. Həmin tarixdə isə Yozef Şvabın (*alm.* Josef Schwab‎) rəhbərliyi altında qayalara dırmaşan idmançılar qrupu ilk dəfə dağın zirvəsinə qədər çata bildi. Onlar öz səyahətlərinə *Noykirxen-am-Qrosfenediger* yaşayış məntəqəsinin şimal yamacından və Zalsax çayının vadisindən başladılar. Zirvəyə qrupun 40 üzvündən yalnız 26-sı çata bildi. Qalan üzvləri isə yorğunluq səbəbindən bazaya qayıtdılar.

Geologiyası
-----------

Dağ maqmatik mənşəlidir. Hertsin dağ əmələgəlməsi dövründə yaranmağa başlamışdır. Yaranmış olan Hertsin mənşəli qranitlər yalnız Qrosvenedigerdə və Almaniyada yerləşən Şvarsvaldedə aşkar olunmamışdır. Qranitoidlərdən Alp dağlarının formalaşması vaxtı intensiv deformasiya səbəbindən qneyslər formalaşmışdır. Onların yaşı 310 — 340 milyon il təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Peakbagger.com". 2017-03-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-31.
2. ↑  *Ralf Schuster, Kurt Stüwe.* Die Geologie der Alpen im Zeitraffer. In: Naturwissenschaftlicher Verein für Steiermark (Hrsg.): Mitteilungen des naturwissenschaftlichen Vereins für Steiermark. — Band 140. — Graz, 2010. — S. 5—21.
**Səltənət Məhəmməd bəy qızı Quliyeva (Məmmədbəyova)** (1907, Bakı – 1979, Bakı) — vokalçı (lirik soprano), aktrisa, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1943).

Həyatı
------

Səltənət Quliyeva 1907-ci ildə Bakıda anadan olub. Qızlıq soyadı Məmmədbəyovadır. Oxumağa kiçik yaşlarında başlayan S.Quliyeva onu dinləyən Üzeyir Hacıbəyov tərəfindən Azərbaycan Dövlət Radiosuna dəvət edilib. O, dörd ildən artıq müddətdə burada solist-müğənni olaraq fəaliyyət göstərib. Bəstəkarın tövsiyəsi ilə 1930–1935-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının vokal sinfində təhsil alıb. 1937–1948-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının solisti olub.

1938-ci ildə Musiqili Komediya teatrı müstəqil fəaliyyətə başlayan zaman Səltənət Quliyeva biir ilə yaxın truppaya kömək edib. O, bu teatrda Gülçöhrə ("Arşın mal alan", Üzeyir Hacıbəyov) rolunu oynayıb. Sənətçi Azərbaycan bəstəkarlarının operetta və operalarında, həm də dünya klassiklərinin əsərlərində səs qurumuna, bədii-psixoloji səciyyələrinə görə müxtəlif xarakterli obrazların partiyalarını oxuyub. O, 1979-cu ildə Bakıda vəfat edib.

Mükafatları
-----------

* "Şərəf nişanı" ordeni — 17 aprel 1938
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 17 iyun 1943

İfa etdiyi əsas partiyalar
--------------------------

| Partiya | Müəllif | Rol |
| --- | --- | --- |
| Koroğlu | Üzeyir Hacıbəyov | Asya, Nigar |
| Arşın mal alan | Üzeyir Hacıbəyov | Gülçöhrə |
| Şah İsmayıl | Müslüm Maqomayev | Naznaz, Gülzar |
| Nərgiz | Müslüm Maqomayev | Nərgiz, Ənbər |
| Vətən | Qara Qarayev, Cövdət Hacıyev | Dilbər |
| Azad | Cahangir Cahangirov | Hürü xala |
| Sevil | Fikrət Əmirov | Gülüş |
| Şahsənəm | Reynqold Qliyer | Ənbər |

İstinadlar
----------

1. 1 2  Rəhimli, 2017. səh. 179

Ədəbiyyat
---------

* *İlham Rəhimli.* Azərbaycan Teatr Ensiklopediyası (3 cilddə). 3-cü cild. Bakı: Azərnəşr. 2017. 416 səh. ISBN 5-86874-179-X.
**Səmayi-Şəms** – zərbi muğamı "Şur" muğam və məqam kökünə əsaslanır. O, müstəqil bir zərbi muğam olmaqla yanaşı, həmçinin "Şur" dəstgahının kulminasiya şöbəsi sayılır. Belə ki, müasir "Şur" dəstgahında o, "Şikəsteyi – fars" və "Əşiran"dan sonra ifa olunur. Məhz ondan sonra isə "Hicaz" və "Sarənc" şöbələri gəlir. Adlarını çəkdiyimiz şöbələr "Şur" dəstgahının "Səmayi – şəms"ndə oxunmaqla yanaşı, Səmayi – şəms müstəqil zərbi muğam şəklində ifa olunan zaman da xanəndələr həmin şöbələri "Hicaz" və "Sarənc"i ona əlavə edirlər. Lakin bu zaman improvizə səciyyəli vokal partiya əvvəlki kimi dəqiq ölçüyə əsaslanan müşayiət fonunu davam etdirir. Deməli, Səmayi – şəms başqa zərbi muğamlara nisbətən daha iri həcmlidir. Çünki onun müstəqil şəkildə ifası zamanı "Hicaz" və "Sarənc"də toxunulur. Onu da qeyd edək ki, tarda müşayiət zamanı Səmayi – şəms güclü, dolğun mizrab işlətməklə çalınmalıdır. Səmayi –şəmsin mətni ancaq əruz vəznində yazılmış qəzəllər təşkil edir. 

Bu zərbi muğamın bir xarakterik xüsusiyyəti də odur ki, başqa zərbi muğamlardan fərqli olaraq, o əksər hallarda ənənəyə görə təsniflə tamamlanır. Təsnifin musiqisi mülayim rəqs tempindədir. Səmayi – şəmsin zərbi muğamının sonunda oxunana bu təsnif onun dramaturgiyasında məntiqli "yekun-sonluq" əhəmiyyətinə malikdir.

Muğamın orijinal adı Simayi-Şəmsdir, yəni Günəşin siması, üzü.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan musiqisi
* Muğam
* Zərbi muğamlar

Mənbə
-----

* Zərbi muğamlar[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* Muğam festivalı Arxivləşdirilib 2016-03-13 at the Wayback Machine
* Azərbaycan xalq musiqisi Arxivləşdirilib 2008-08-28 at the Wayback Machine

| ⛭Muğamlar |
| --- |
| Muğamlar | 

|  |  |
| --- | --- |
| Əsas muğamlar | 
* Rast
* Şur
* Segah
* Çahargah
* Bayatı-Şiraz
* Şüştər
* Hümayun

 |
| Zərbi muğamlar | 
* Heyratı
* Arazbarı
* Səmayi-Şəms
* Mənsuriyyə
* Mani
* Ovşarı
* Heydəri
* Qarabağ şikəstəsi
* Kəsmə şikəstə

 |
| Rast muğamları | 
* Mahur-Hindi
* Orta Mahur
* Bayatı-Qacar
* Dügah

 |

 |  |
| Digər | 
* Simfonik muğam
* Azərbaycan cazı
* Muğam üçlüyü
* Muğam Dünyası Beynəlxalq musiqi festivalı
* Beynəlxalq Muğam Mərkəzi

 |
**Mama Kanno məbədi** (間々観音?) və ya **Ryuon məbədi** (龍音寺?) – Yaponiyanın Ayçi prefekturasının Komaki şəhərində yerləşən buddist məbədi. Yaponiyada qadın döşlərinə həsr olunmuş yeganə məbəddir. İnanca görə bu məbəddə dua etmək yol təhlükəsizliyini, yaxşı evliliyi və rahat doğumu təmin edir.

Tarixi
------

Mama Kannon məbədi 1492-ci ildə Komaki dağında qurulmuşdur. Lakin XVI əsrdə Oda Nobunaqanın əmri ilə müasir yerinə köçürülmüşdür.

Xüsusiyyətlər
-------------

Məbəd bodhisattva Kannona həsr olunmuşdur. Bundan əlavə, məbəd qadın döşlərinə həsr olunmuş yeganə məbəddir. Buna görə də məbəd "Döş məbədi" kimi də tanınır. Əfsanəyə görə 1665-ci ildə laktasiya problemi olan bir qadın məbəddə dua etdikdən sonra döşlərindən süd gəlməyə başlamış və uşağını əmizdirə bilmişdir. Analarla olan əlaqəsinə baxmayaraq, məbədin adı yerləşdiyi rayonun adından gəlir.

Məbəddə döş formasında heykəllərə və üzərində döş təsviri olan emalara rast gəlinir. Bir çox hamilə qadın rahat uşağ doğumu, sağlam həyat və laktasiya üçün məbədi ziyarət etməyə gəlir.

Qalereya
--------

* Uşaq əmizdirən qadın heykəli.Uşaq əmizdirən qadın heykəli.
* Döş təsviri olan emalar.Döş təsviri olan emalar.
* Çozuya.Çozuya.
* Paqoda.Paqoda.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  "Mama Kannon Temple". Atlas Obscura (ingiliscə). 1 sentyabr 2020. Archived from the original on 2022-09-03. İstifadə tarixi: 3 sentyabr 2022.
|  |  |
| --- | --- |
| **Giriş**A B | **Çıxış** A NOR B |
| 0 | 0 | 1 |
| 0 | 1 | 0 |
| 1 | 0 | 0 |
| 1 | 1 | 0 |

**NOR elementi** — ortaq inkarı yerinə yetirən rəqəmli məntiq elementidir-bu sağdakı cədvələ uyğun şəkildə özünü göstərir.Əgər hər iki giriş elementləri minimum 0 olarsa, nəticədə çıxış maxsimum,yəni 1 alınar. Əgər bir və ya hər iki giriş maxsimum 1 olarsa, nəticədə çıxış minimum,yəni 0 alınar.

Simvollar
---------

NOR elementləri üçün üç simvol var:Amerikan simvolu (ANSİ və ya "hərbi"), IEC (Avropa və ya düzbucaqlı), həmçinin də DIN simvolu.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| *MIL/ANSI Symbol* | *IEC Symbol* | *DIN Symbol* |

Tətbiqləri
----------

Həmçinin bax
------------

* AND elementi
* OR elementi
* NOT elementi
* NAND elementi
* XOR elementi
* XNOR elementi
* Bul cəbri (məntiqi)
* Məntiq elementi

Xarici keçidlər
---------------

Əsas məntiqi elementlər Arxivləşdirilib 2014-01-22 at the Wayback Machine


Vikianbarda ***NOR elementi*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**"NSV"** SSRİ mənşəli ağır pulemyot olub 12.7 mm-lik kalibrə sahibdir. Adını konstrukturlarının baş hərflərindən, yəni G. I. **N**ikitin (Г. И. Никитин), Y. S. **S**okolov (Ю. М. Соколов) və V. I. **V**olkov (В. И. Волков) adlarından almışdır. 1971-ci ildə SSRİ ordusu tərəfindən silahlanmaya qəbul edildikdən sonra, T-64, T-72, T-80 tanklarının üzərinə quraşdırılmış və istifadə edilmişdir. Rus ordusu tərəfindən Kord pulemyotlarının üzərində ciddi surətdə çalışmalara başlanıldıqdan sonra, NSV pulemyotları mərhələ-mərhələ xidmətdən çıxardılmağa başlanılmışdırlar. SSRİ dağıldıqdan sonra, Qazaxıstanda lisenziya altında müəyyən qədər istehsal edilmişdirlər. Qazaxıstandan başqa, Bolqarıstan, Hindistan, Polşa və Yuqoslaviyada da, lisenziya ilə müəyyən sayda istehsal edilmişdir. 12.7x108 mm-lik sursatdan istifadə edən pulemyotun kalibri 12.7 mm olub dəqiqədə 700-800 mərmi ata bilir. 1.5 km-ə dək olan hava hədəflərinə və 
2 km-ə dək olan yer hədəflərinə bu silahdan təsirli atəş açmaq mümkündür.

NSV saniyədə 13 dəfə atəş açmağa qadirdir və təsirli məsafəsi 1500 metr hesab edilir. 50 mərmilik güllə qayışının çəkisi isə 11 kq-dır. NSV variantı T-72 tanklarında istifadə olunduğu halda, NSVT variantı T-64 və T-80 tanklarında istifadə edilmişdir.

Uzun mənzili və bir dəqiqə ərzində yüksək atəş açmaq qabiliyyəti sayəsində bəzi hallarda onlardan hava hücumlarından müdafiə vasitəsi kimi də, istifadə etmək mümkündür.

SSRİ istehsalı olan T-72 tankına yerləşdirilmiş NSVT pulemyotu

Variantları
-----------

* **NSVT** versiyası əsas döyüş tankı və zirehli döyüş maşınları üçün nəzərdə tutulmuş versiyadır.
* **Zastava M87** Serbiyanın Zastava şirkəti NSVT-yi M87 adı altında lisenziya altında istehsal edir və keçmiş Yuqoslaviya dövlətinin tərkibində olmuş dövlətlərin silahlı qüvvələrində istifadə edilir.
* **WKM-B** Bu silahın 12.7 x 99 mm-lik NATO sursatlarından istifadə edən Polşa versiyasıdır.
**Viktoriya Georgiyeva** (bolq. Виктория Георгиева; 21 sentyabr 1997, Varna) — Bolqarıstan müğənnisi və bəstəkarı. 25 noyabr 2019-cu il tarixində Bolqarıstanın BNT telekanalı Viktoriyanın ölkəni Rotterdamda keçirilən 2020 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edəcəyini açıqlamışdır.

Həyatı və musiqi karyerası
--------------------------

Viktoriya Georgiyeva 11 yaşından oxumağa başlamışdır. Bir müddət sonra o "Angel Voices" vokal studiyasında müəlliməsi Atanaska Lipçevadan dərs almağa başlamışdır. Georgiyeva Bolqarıstanın *X Factor* yarışmasının dinləmələrinə qatılmış, lakin az yaşlı olması səbəbindən ilkin mərhələni adlaya bilməmişdir.

2015-ci ildə o *X Factor* yarışmasına qatılmağa nail olmuşdur. Viktoriya yarışmanın 9-cu həftəsində şounu tərk etmişdir. X Factor-da qələbə qazana bilmədiyi halda Viktoriya Virginia Records albom şirkəti tərəfindən təklif almış, lakin ifaçı təklifdən imtina etmişdir. 2016-cı ildə isə o Monte Music şitkəti ilə müqavilə imzalamışdır. Həmin ilin iyun ayında Viktoriyanın debüt sinqlı "Nishto Sluchayno" təqdim olunmuşdur.

25 noyabr 2019-cu il tarixində Bolqarıstanın BNT telekanalı Viktoriyanın ölkəni Rotterdamda keçirilən 2020 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edəcəyini açıqlamışdır.

Diskoqrafiya
------------

### Sinqllar

| Mahnı adı | İl |
| --- | --- |
| "Nishto Sluchayno" (Niki Bakalov və VenZy) | 2016 |
| "Nezavurshen roman" |
| "Chast ot men" | 2017 |
| "Stranni vremena" | 2018 |
| "I Wanna Know" | 2019 |
|

İstinadlar
----------

1. ↑  "VICTORIA to represent Bulgaria at Eurovision 202". Eurovision.tv. 25 noyabr 2019. 2019-11-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 noyabr 2019.
2. ↑  "Звездни изпълнения и необикновени истории при старта на X Factor" (bolqarca). dareknews.bg. 2015-10-31 tarixində arxivləşdirilib.

|
|  |
|
| Əvvəlki:**Equinox  "Bones"** | **Bolqarıstan Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində** **2020** | Sonrakı:**—** |

Xarici keçidlər
---------------
Karleon, Sidney
**Viktorian stili** — kraliça Viktoriyanın (1837–1901) şərəfinə adlandırılsa da, həmin dövrdə kraliça Anna stili, kral Yakov stili, italyan və neoqotika stilləri yayılmışdı. Bunlardan başqa, memarlar materiallarla eksperimentlər edərək, müxtəlif stillərin elementlərini qarışdırırdılar – məsələn, dik tyudor damları ilə qotik oxvari tağlar. Viktorian stili Avstraliya istisna olmamaqla, bütün Britaniya imperiyasında geniş yayılmışdı. 1885-ci ildə memar Harri Kent, Çarlz B. Feyrfaks üçün, hazırda Sidneydə tarixi abidə sayılan Kaerleon evini layihələndirdi. 45 dərəcə bucaqlıq dam, erker kimi detallar və daş astarlı qırmızı kərpic divarları, vitraj şüşələr və verandanın XIX əsrin ikinci yarısında Avstraliyada yayılmış kraliça Anna stilinə işarə edən çuqun dayaqları tamamlayır.

"Rənglənmiş ledilər", San Fransisko, Kaliforniya
Viktorian stilini yerli xüsusiyyətlərlə adaptasiya etmək asan idi. Bu stilin dəyişkən elementləri var idi və o, müxtəlif miqyaslı və müxtəlif tipli binaların layihəsi üçün uyğun idi. Memarların əvvəlki stillərin konstruktiv məhdudiyyətlərindən yan keçmələri ictimaiyyətin o qədər xoşuna gəldi ki, viktorian dizaynı demək olar ki, universal oldu.
San Fransiskoda XIX əsrin ortalarında və ikinci yarısında tikilən viktorian evləri buna nümunə ola bilər. Britaniyalı memarlar, bir qayda olaraq, qırmızı kərpic və ağ daş astardan istifadə etmişdilərsə, onların amerikan kolleqaları bəzi detalları ağ rənglə ayırdılar və onların aralarındakı panelləri müxtəlif rənglərlə boyadılar. Nəticə birmənalı qarşılanmadı. Kimsə onu tərifləyir, kimsə tənqid edirdi. Hər halda, "Rənglənmiş ledilər" adlandırılan həmin evlər diqqəti cəlb edir.

1890-cı illərdə, Modernizm dövründə, bu stilə olan kritik yanaşma edvardian neoklassisizmini yaratdı.

Həmçinin bax
------------

* Neoklassisizm
* Neoqotika
* Qotik memarlıq
**Karlo Bilotti muzeyi** (it. Museo Carlo Bilotti) — İtaliya-Amerika kolleksiyaçısı (1934-2006) Karlo Bilottinin topladığı rəssamlıq və heykəltaraşlıq əsərlərindən ibarət müasir incəsənət muzeyi. Muzey Roma şəhərində Villa Borqeze parkında yerləşir.

Muzeyin binası
--------------

Muzeyin yerləşdiyi şəhərkənarı ev əvvəllər varlı Çeuli ailəsinə məxsus olmuş, XVII əsrin əvvəllərində kardinal Şipione bu binanı və ona bitişik ərazini böyük Villa Borqeze parkını salmaq üçün aldıqdan sonra həmin bina Borqeze nəslinin ixtiyarına keçmişdir. XVIII əsrin son rübündə knyaz Markantonio Borqezenin (1730-1809) sifarişi ilə binada yenidənqurma işləri arapılmış, onun ətarfında isə heykəllər, fontanlar, müxtəlif bəzək ağacları ilə əhatə olunmuş park salınmışdır. Yenidənqurma iki mərhələdə həyata keçirilmişdir. 1775-1779-cu illərdə həmin dövrün tanınmış rəssamlarının iştirakı ilə binanın daxili arxitektura quruluşu dəyişdirilmiş, evin divarlarında T.Kuntsenin, D.Kadesin, K.Unterpercerin rəsmləri çəkilmişdir. Sonralar, 1790-1793-cü illərdə orkestr üçün bina da tikilmişdir.

XIX əsrin ortalarına kimi burada çoxsaylı bayramlar, dünyəvi əyləncələr təşkil olunurdu. 1849-cu ildə Papa vilayətində baş vermiş burjua-demokratik inqilabı yatırılarkən bina fransız artilleriyasının atəşi nəticəsində dağıdılmış, binanın daxili bölmələri məhv olmuşdur. Sonralar ev daha primitiv formada bərpa olunmuş, sitrus və bəzək bitkilərinin saxlandığı oranjeriyaya çevrilmişdir.

1903-cü ildə Villa Borqeze parkı şəhərin mülkiyyətinə keçdikdən sonra burada müxtəlif binalar tikilmiş, bir müddət burada dini institut fəaliyyət göstərmişdir. 1982-ci ildən şəhər idarəçiliyinin idarəsi də burada yerləşir.

Tarixi
------

Parfümeriya və kosmetika istehsalı ilə məşğul olan sahibkar, kolleksiyaşı və xeyriyyəçi binada yenidənqurma işləri apardıqdan sonraburada 2006-cı ildə muzey yaratdı.

Muzeyin kolleksiyası
--------------------

Muzeydə Karlo Bilottinin kolleksiyasından 22 əsər nümayiş etdirilir, onlardan 18-i Corco de Kirikonun əsəsridir. Muzeyin bir neşə zalı müasir rəssamların əsərlərindən ibarət sərgilərin təşkili üçün nəzərdə tutulmuşdur .

Xarici keçid
------------

"Галерея экспонатов музея" (итал.). İstifadə tarixi: 2013-10-21.

* сайт музея [*ölü keçid*]}}

İstinadlar
----------


1. 1 2  Indagine sui musei e le istituzioni similari. 2020.
2. ↑  *Italian National Institute of Statistics*. 2017.
3. ↑  Indagine sui musei e le istituzioni similari. 2022.
4. ↑  dati.beniculturali.it. 2014.
5. ↑  *Italian National Institute of Statistics* Indagine sui musei e le istituzioni similari. 2021.
6. ↑  "Сайт музея, история здания оранжереи" (итал.). 2013-10-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-10-27.
7. ↑  "Сайт музея, текущие выставки" (итал.). 2013-10-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-10-27.
**Mariya Vittek** (pol. Maria Wittek; 16 avqust 1899, Mazoviya, Rusiya imperiyası – 19 aprel 1997, Varşava, Polşa) — briqada generalı rütbəsinə layiq görülən ilk polşalı qadın. Bu ad təqaüdə çıxdıqdan sonra 1991-ci ildə verilmişdir. 18 yaşından Polşa ordusunda və müxtəlif hərbi təşkilatlarda xidmət etmişdir. Heç vaxt evlənməmişdir.

Həyatı
------

### Erkən həyatı

Mariya Vittek Polşanın Rusiya hissəsində anadan olmuşdur. Atası Stanislav Vittek dülgər idi. Polşa Sosialist Partiyasının üzvü olaraq, 1915-ci ildə ailəsi ilə birlikdə rus səlahiyyətliləri tərəfindən həbs olunmamaq üçün Ukraynaya köçür. Mariya hələ məktəbdə olarkən Kiyevdəki kəşfiyyat heyətinə qatılır. Daha sonra Kiyev Universitetinin riyaziyyat şöbəsinin ilk qadın tələbəsi olur. Eyni zamanda gizli Polşa Organizacja Wojskowa (Polşa Hərbi Təşkilatı) təşkilatına qatılır. 1919-cu ildə ordu sıralarına qoşulur, Ukraynada bolşeviklərə qarşı döyüşür. Sonra 1920-ci ildə qadın könüllü dəstəsinin əsgəri olaraq Lvov uğrunda döyüşlərdə iştirak edir və ilk dəfə Polşanın ən yüksək Virtuti Militari medalına layiq görülür. 

### Müharibələr arasında

1928-1934-cü illərdə Vittek qadınları hərbi xidmətə hazırlayan bir təşkilat olan Przysposobienie Wojskowe Kobietin komandiri olur. 1935-ci ildə Varşava yaxınlığındakı Bielanı şəhərindəki Bədən Tərbiyəsi və Hərbi Təlim İnstitutunda qadınlar şöbəsinin müdiri təyin edilir.

### İkinci Dünya müharibəsi dövründə

Polşanın işğalı dövründə Mariya Vittek Qadın Dəstək Taburunun komandiri oluir. 1939-cu ilin oktyabrında Hərbi Müqavimət İttifaqı gizli qrupuna qrupuna qatılır. Sonradan gizli qrup Krayov ordusu olaraq yenidən təşkil edilir. General Rovetskinin, sonra Komorovskinin qərargahında qadın xidmətləri departamentinə rəhbərlik edir. Varşava üsyanında iştirak etmiş və polkovnik-leytenant rütbəsi almışdır. Təslim olduqdan sonra alman əsirliyindən qurtula bilmiş və mülki insanlarla birləşərək Varşava xarabalıqlarını tərk etmişdir. 1945-ci ilin yanvarında Krayov Ordusu ləğv edilənə qədər vəzifəsində xidmətini davam etdirmişdir.

### Müharibədən sonra

Polşa kommunist hökuməti Bədən Tərbiyəsi və Hərbi Təhsil İnstitutunu yenidən açdıqda onu əvvəlki vəzifəsinə qaytarır və yenidən qadınlar şöbəsinin müdiri olur. Lakin 1949-cu ildə Vittek səlahiyyətlilər tərəfindən tutulur və bir neçə ay həbsxanada saxlanılır. Sərbəst buraxıldıqdan sonra bir qəzet köşkündə işləyir. 2 may 1991-ci ildə kommunistlərin hakimiyyətdən uzaqlaşdırılmasından sonra Polşa Prezidenti Lex Valensa ona briqada general rütbəsi verir. Beləliklə, general rütbəsinə layiq görülən ilk polşalı qadın olur.

19 aprel 2007-ci il tarixində, onuncu ildönümündə, Varşavadakı Polşa Ordusunun Muzeyində şərəfinə bürünc abidə qoyulur.

Mənbə
-----

* Bioqrafiyası (ing.)
* Abidənin şəkili

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Maria Stanisława Wittek // Internetowy Polski Słownik Biograficzny (pol.).
2. ↑  *made by Łukasz Mydlarski & Marcin Kuhiwczak; design by Patryk Rydzyk || CZST www.czst.wp.mil.pl 2009.* "..:: Ministerstwo Obrony Narodowej - serwis internetowy :: Aktualności ::." archiwalny.mon.gov.pl. 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-20.
Qaffariyyə Günbəzi
**Qaffariyyə Günbəzi** Marağa şəhərinin şimal-qərbində, Sufiçayın kənarında yerləşir. Abidə Azərbaycan Elxanilər dövlətinin 9-cu hökmdarı Sultan Əbu Səid Bahadur xan tərəfindən tikdirilmişdir.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Qaffariyyə Günbəzi Marağa şəhərinin digər tarixi abidələri kimi katakombaya malik daş bünövrə üzərində ucaldılmış dörd guşəli bina formasında inşa edilmişdir. Binanın hər 4 tərəfində rombşəkilli ornamentlətrlə bəzədilmiş sütunlar yerləşir. Binanın şimal tərəfə açılan qapısınnın hər tərəfində iki tağ, bir tərəfində isə kitabə yerləşir.

Binanın qara, ağ və açıq mavi rəngli kaşılarla işlənmiş fasadı memarlıq-üsbul baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb etməklə yanaşı, binanın ümumi görünüşünə unikal şəkil verməkdədir.

Portalın üzərində həkk olunan epiqrafik yazı abidənin Elxani hökmdarı Əbu Səid Bahadurxanın (716-736 hicri-qəməri) hakimiyyət illərində inşa edildiyini xəbər verir.

Ümumi məlumat
-------------

Tarixi mətnlərdə qeyd edilənlərə əsasən, Sultan Yaqub bin Həsən bəy Ağqoyunlunun hakimiyyət illərində yaşayan Nizaməddin Əhməd bin Hüseyn Əlqəffari adlı bir arif həcc ziyarətindən qayıdan zaman bu günbəzin yaxınlığında abidə tikdirmiş, eləcə də bağ saldırıb, digər əmlaklarla birgə onu abidənin tərkibində vəqf kimi bağışlamışdır. Ona görə də qeyd edilən abidə, ona məxsus digər binalar, eləcə də Qaffariyyə Günbəzi bu şəxsin adı ilə məşhurlaşmışdır.

Binanın üzərində olan bütün yazılan Reyhani xətti ilə işlənmişdir. Günbəzin üzərində kitabə mövcud olsa da, o, zamanla dağılmış və oxunmaz vəziyyətə düşmüşdür. Lakin günbəzin sahibinin adının bu kitabə üzərində yazıldığı qeyd olunur.

Şəkillər
--------

* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "آشنایی با گنبد غفاریه - آذربایجان شرقی". 2021-04-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-22.
2. ↑  گنبد غفاريه. sid.ir

| ⛭Marağanın görməli yerləri |
| --- |
| Marağa rəsədxanası  • Göy Günbəz türbəsi  • Dairəvi Günbəz türbəsi  • Qaffariyyə Günbəzi  • Qırmızı Günbəz türbəsi  • Sufiçay |
**Akif Təvəkkül oğlu Nəsirov** — Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin 2006-2020-ci illərdə mətbuat xidmətinin rəhbəri, dövlət qulluqçusu, 3-cü dərəcə dövlət müşaviri.

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

Akif Təvəkkül oğlu Nəsirov 1962-ci il dekabrın 1-də İmişli rayonunda anadan olub. Orta məkbəti 1979-cu ildə bitirib, əmək fəaliyyətinə İmişli Rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sistemində başlayıb. 1981-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Kitabxanaçılıq fakültəsinə daxil olub, 1986-cı ildə həmin fakültəni fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Fəal ictimaiyyətçi olduğuna görə ikinci kursdan fakültənin komsomol təşkilatının katibi olub.
1986-cı ildən 1991-ci ilədək Azərbaycan Dövlət Kitab Palatasında filial müdiri, sonra isə şöbə müdiri vəzifələrində çalışsa da, mətbuata, jurnalistikaya olan meyli və istetadı onu bu sahəyə gətirib. Təməli 1991-ci ildə "Molla Nəsrəddin" jurnalı ilə qoyulan jurnalist karyerası sonradan televiziya ilə davam edib. 2006-cı ilədək Azərbaycan Dövlət Teleradio Verilişləri Şirkətində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. 2006-cı ildən 2020-ci ilədək Milli Məclisin mətbuat katibi vəzifəsində çalışmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dövlət qulluqçularının təltif edilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı. Arxivləşdirilib 2021-09-17 at the Wayback Machine 22 iyun 2019-cu il
2. ↑  "Akif Təvəkküloğlu: "Özümüzü bu dövlətin layiqli əsgəri kimi aparmalıyıq" - MÜSAHİBƏ". 2021-07-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-02.
3. ↑  "İnzibati vəzifələr tutan dövlət qulluqçularına ixtisas dərəcələrinin verilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı.[*ölü keçid*] 21 iyun 2016-cı il, № 2127.
4. 1 2  Akif Təvəkküloğlu Milli Məclisdəki vəzifəsindən azad olunub
5. 1 2  "Akif Təvəkküloğlu - 50". 2016-03-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-25.
**Pişik caynağı** və ya **Keçətük unkariya** (*lat.* Uncaria tomentosa) — boyaqotukimilər fəsiləsinin unkariya cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Botaniki təsviri
----------------

Ekologiyası
-----------

Azərbaycanda yayılması
----------------------

İstifadəsi
----------

Cənubi Amerikada bitən pişik caynağı bitkisi xərçəng xəstəliyinin müalicəsində istifadə olunurdu. Bu bitki xlorogen turşusu, rutin və epikatenin maddələri ilə zəngindir, hansılar ki xərçəng əleyhinə xassələrə malikdirlər: immun sisteminin stimullaşması və xərçəng hüceyrələrinin çoxalmasını bloklaşdırır. Antioksidantdır, orqanizmlə əlaqəyə girən sərbəst radikalları və toksinləri məhv edir. İltihab əleyhinə təsirə malikdir, çünki qorxulu nüvə faktoru NF-kB qarşısını alır. Pişik caynağı DNT tərkibinin dəyişməsini stimullaşdırır və kimyaterapiya kursundan sonra leykositləri bərpa edir.
Bu bitki kimyaterapiyadan sonra yaranan yan təsirləri – qusmanı və çəkinin azalmasına kömək edir. Tərkibində pişik caynağı bitkisi olan dərmanları və ya dəmləmələri qəbul etmək olar. Dəmləməni hazırlamaq üçün 1 çay qaşığı bitkinin kökünü bir fincan suda dəmləməli və 15 dəqiqə gözləmək lazımdır. Gündə iki-üç fincan bu çaydan içmək olar. Pişik caynağını yaşıl çay ilə dəmləmək yaxşıdır. Bunun üçün 500 ml çaynikə 1 çay qaşığı pişik caynağının kökünü və 1 çay qaşığı yaşıl çay qoyub, on beş dəqiqə dəmləmək və yavaş-yavaş içmək lazımdır. Yan təsiri yoxdur. Hamilə qadınların içməsi qadağandır.

Ədəbiyyat
---------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Uncaria tomentosa* | 
* Wikidata: Q1123391
* Wikispecies: Uncaria tomentosa
* EoL: 1096909
* GBIF: 5338267
* GRIN: 403273
* iNaturalist: 284469
* IPNI: 768322-1
* NCBI: 128375
* PfaF: Uncaria tomentosa
* Plant List: kew-209879
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:768322-1
* Tropicos: 27903494
* WCSP: 209879
* WFO: wfo-0000329329

 |
| *Nauclea tomentosa* | 
* Wikidata: Q28834505
* GRIN: 403365
* IPNI: 757272-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:77243841-1
* Tropicos: 27903730
* WFO: wfo-0000249690

 |

1. ↑  Фернандес Одиле. Мои рецепты от рака. Откровения врача, победившего болезнь / Одиле Фернандес, – Москва, Эксмо, 2019, 512с. – Рак победим.
**İbrahim İsa oğlu İsmayılov** (1921, Naxçıvan, Naxçıvan Sovet Sosialist Respublikası – 12 fevral 2014) — 1980–1986-cı illərdə Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin üzvü.

Həyatı
------

1921-ci ildə Naxçıvan şəhərində anadan olub. 1942-ci ildə qiyabi Ümumittifaq Ali Hüquq İnstituna daxil olmuş və 1948-ci ildə oranı bitirib.

İbrahim İsmayılov 1939–1941-ci illərdə Naxçıvan MSSR prokurorluğunda işlər idarəsinin katibi, 1943–1948-ci illərdə Naxçıvan MSSR prokurorluğunda prokuror köməkçisi və Muxtar Respublika prokurorunun müavini olub. 1948–1962-ci illərdə Azərbaycan SSR prokurorluğunun sistemində İstintaq şöbəsinin rəisi, Gəncə vilayət prokuroru, Respublika prokuroru, Respublika prokurorunun köməkçisi, Azərbaycan SSR prokurorunun müavini və Bakı şəhəri Nərimanov rayon prokuroru vəzifələrində işləyib.

1962–1980-ci illərdə Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin üzvü, Respublika Ədliyyə Nazirliyi məhkəmə orqanları idarəsinin rəisi, Bakı Şəhər Məhkəməsinin sədri vəzifələrində çalışıb. 1980-ci ildən 1986-cı ilədək Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin sədri vəzifəsində işləyib. 1987–1989-cu illərdə Dövlət Aqrar-Sənaye birliyində hüquq idarəsinin rəisi olub.

1989–1992-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsinin dosenti işləyib. 1992-ci ildən Azərbaycan Pedaqoji Universitetinin professorudur. Həm də hüquq tədris mərkəzində tədris işləri üzrə direktor müavini işləyib. Hüquq elmləri doktorudur. 1976-cı ildə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fərmanı ilə "Əməkdar hüquqşünas" fəxri adına layiq görülüb. I və II dərəcəli "Böyük Vətən müharibəsi" və "Xalqlar dostluğu" ordenləri, həmçinin bir çox medallarla təltif olunub.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-05.

| ⛭Azərbaycan Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin sədrləri Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası |
| --- |
| 
* İsay Dovlatov (1924–?)
* Seyidcəfər Yaqubov (1931–1932)
* Muxtar Hacıyev (1932–1933)
* Ayna Sultanova (1936)
* Teymur Quliyev (1936–1937)
* Böyükağa Hüseynov (1937–1939)
* Əlisultan Quliyev (1939–1941)
* Hüseyn Ələkbərov (1946–1948)
* Məhərrəm Hüseynov (1951–1957)
* Sənan Musayev (1957–1962)
* Abdulla İbrahimov (1962–1980)
* İbrahim İsmayılov (1980–1986)
* Hüseyn Talıbov (1986–1991)

 |