**Pişik kalisivirusu** (*ing.* Feline calicivirus ( FCV )) — pişiklərdə xəstəliyə səbəb olan *Caliciviridae* viruslarının bir növüdür. Bu, pişiklərdə iki əsas tənəffüs yoluxucu infeksiyalarından biridir, digəri *Felid alphaherpesvirus 1 -* dir.

Virusun quruluşu və patogenezi
------------------------------

Kalisivirusun müxtəlif ştammları virulentliyə görə fərqlənə bilər (bir qrup və ya növ mikroorqanizmlər və ya viruslar daxilində patogenlik dərəcəsi). RNT virusu olan kalisivirus öz genomunun yüksək elastikliyinə malikdir və bu onu ətraf mühitin təzyiqlərinə uyğunlaşdırır. Bu, peyvəndlərin hazırlanmasını çətinləşdirməklə yanaşı, həm də daha virulent ştammların inkişafına imkan verir.

Kalisivirusun ştammları ilk aşkar olunduğundan bəri bir-birindən asılı olmayaraq artıb. FCV epidemiyalarının əksəriyyəti ABŞ — da qeydə alınıb. İlk dəfə 1998-ci ildə Şimali Kaliforniyada aşkar edilmişdir.

FCV-nin yayılması ətraf mühitdən asılı olaraq dəyişir. Şəxsi ev təsərrüfatlarında kalisivirus pişiklərin təxminən 10% -ində (ya aktiv və ya daşıyıcı kimi) mövcuddur, sığınacaqlarda və ya evsiz pişiklərdə isə 25–40% təşkil edir.

FCV ağız və tənəffüs toxumalarında yayılır və tüpürcək, nəcis, sidik və tənəffüs sekresiyaları ilə ifraz olunur. Hava yolu ilə, ağızdan ötürülə bilir. Yoluxmuş pişiklər adətən iki həftə ərzində virusu yayırlar. Bu müddətdən sonra yoluxmuş pişiklər virusu yaymırlar və ya gizli yoluxmuş hesab olunurlar. Lakin pişik herpes virusu və ya pişik immun çatışmazlığı virusu ilə birgə daha ağır xəstəliyə səbəb ola bilər.

Klinik əlamətlər
----------------

 Dilin rostral ucunda xoralar və ikincili diş əti iltihabı, faucit və ptalizm ilə müşahidə edilən pişikdə kalisivirus infeksiyası. Qeyd edək ki, rinit də mövcuddur.
FCV ilə yoluxmuş pişiklərdə klinik əlamətlər kəskin, xroniki və ya ümumiyyətlə olmuya bilər. FCV-nin kəskin əlamətlərinə qızdırma, konyunktivit, burun axıntısı, asqırma və ağız boşluğunun xorası (stomatit) daxildir. İkinci dərəcəli bakterial infeksiyalarla pnevmoniya inkişaf edə bilər. Stomatitdən əlavə, bəzi pişiklərdə poliartrit inkişaf edə bilər. Stomatit və poliartrit yuxarı tənəffüs yolu infeksiyası əlamətləri olmadan inkişaf edə bilər, lakin qızdırma və iştahsızlıq izlənə bilər. Nadir hallarda qlomerulonefrit immun sisteminin çökməsi nəticəsində xroniki olaraq inkişaf edə bilər. FCV-nin ayrı-ayrı hallarda klinik əlamətlərinin fərqliliyi virusun müxtəlif ştammlarının nisbi virulentliyi ilə bağlıdır.

FCV sürətli epidemiyaya səbəb ola bilər, ölüm nisbəti 67%-ə qədərdir. İlkin klinik əlamətlərə göz və burundan axıntı, ağızda xoralar, iştahsızlıq daxildir və bu əlamətlər ilk bir-beş gün ərzində baş verir. Sonrakı əlamətlərə qızdırma, əzaların və üzün ödemi, sarılıq və daxili orqanların disfunksiyası sindromu daxildir.

FCV-nin diaqnozu xüsusi testlər olmadan çətindir, çünki əlamətlər digər pişik tənəffüs yolu xəstəliklərinə, xüsusən də pişik viral rinotraxeitinə bənzəyir. Stomatitin olması FCV-ni göstərə bilər. Xüsusi testlərə virusu müəyyən etmə, polimeraz zəncir reaksiyası və immunohistokimyəvi boyanma daxildir.

Müalicə və qarşısının alınması
------------------------------

Kalisivirus üçün xüsusi müalicə yoxdur. Antibiotiklər bakterial infeksiyalar üçün istifadə olunur və immun sistemi üçün limfosit T-hüceyrə immun modulyatoru kimi immun modulyatorlar müalicəyə əlavə edilir. Poliartrit üçün kortikosteroidlər istifadə edilə bilər. Pişiklərdə stomatitin müalicəsi isə çox çətindir.

Qeyd etmək lazımdır ki, adətən üç yaşından sonra FCV infeksiyaları yüngül və ya asemptomatik olur. FCV peyvəndi isə həmişə xəstəliyin qarşısını almır, lakin şiddətini azalda bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Fenner, Frank J.; Gibbs, E. Paul J.; Murphy, Frederick A.; Rott, Rudolph; Studdert, Michael J.; White, David O.* Veterinary Virology (2nd). Academic Press, Inc. 1993. ISBN 978-0-12-253056-2.
2. 1 2  August, John R. redaktor Calicivirus: Spectrum of Disease // Consultations in Feline Internal Medicine Vol. 5. Elsevier Saunders. 2005. ISBN 978-0-7216-0423-7.

Xarici keçidlər
---------------

* Heyvan Sağlamlığı Kitabxanasından *Pişiklərin Üst Tənəffüs Yolları Xəstəliyi*
* FCV haqqında jurnal məqaləsinin PDF faylı
* Dr. Gary Norsworthy ilə *Wyeth Animal Health Podcast 2007*