**Selenqa** və ya **Seləngə** çayı (monq. Сэлэнгэ мөрөн, *rus.* Селенга, bur. Сэлэнгэ мүрэн) - Monqolustandan başlayaraq Rusiya Federasiyası subyektlərindən olan Buryatiya Respublikası ərazisində yerləşən Baykal gölünə qədər axan çay. Uzunluğu 992 km, hövzəsinin sahəsi 447 000 km2-dir. Selenga adının monqol dilində *"Göy qurşağı"* mənasındadır.

Etimalogiyası
-------------

Buryat dilində **sel-enge**: **enge**-*suyun töküldüyü göl*, **sel** isə *selin tökülməsi* mənasındadır. Monqol dilində isə **sele** *üzən su* mənasını ifadə edir.

Tarixi
------

Selenga çayının axdığı coğrafiyada VI-VIII əsrlərdə Birinci Göytürk xaqanlığı və İkinci Göytürk xaqanlığı, 744-840-cı illərdə Uyğur xaqanlığı, IX əsrin 40-cı illərindən X əsrin 10-cu illərinə qədər Yenisey qırğızları hökmranlıq etmişdir. XI əsrdən etibarən bu bölgələr Monqol dilində danışan tayfaların əlinə keçmişdi.

Coğrafiyası
-----------

Rusiya Federasiyası ərazisində Buryatiya Respublikasının Ulan-Ude şəhər inzibat dairəsi və 7 rayon ərazisində axan çay. Buryatiya ərazisinə çayın 409 km-lik hissəsi daxildir. Hövzəsinin sahəsi 447 min km2-dır. Selenga çayı İder və Delgermoron çaylarının birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Baykal gölünə töküldüyü ərazidə 680 km2-lik geniş deltaya təşkil edir. Baykal gölünə tökülən çayların gətirdiyi suyun təqribən 1/2 hissəsi Selenga çayının payına düşür.

Hidrologiyası
-------------

Selenga çayı qış aylarında (noyabrdan aprelədək) buzla örtülü olur. Yaz, yay və payızda daşqınlar, yağış günlərdə sellər müşahidə olunur.

Monqolustanla Rusiya arasındakı sərhəd bölgədə orta illik su sərfi 310 m3/s, 127 km uzaqlıqda isə 935 m3/s-dir.

May və sentyabr aylarında isə təqribən 270 km-lik hissəsi gəmiçilik çün yararlı hala gəlir.

Qolları
-------

Selenga çayının əsas sol qolları:

* Temnik çayı
* Oronqoy çayı
* Djida çayı
* Eg çayı

Sağ qolları isə:

* Orxon çayı
* Çikoy çayı
* Xilok çayı
* Uda çayı
* İtantsa çayı

Qalereya
--------

* Andrey Yefimoviç «Selenqa:Sibirdə çay» (1817)Andrey Yefimoviç «Selenqa:Sibirdə çay» (1817)
* Monqolustanda bərə keçidiMonqolustanda bərə keçidi
* Sahildəki axmaz göllər (Buryatiya)Sahildəki axmaz göllər (Buryatiya)
* Xujir və Xaranxoy stansiyaları arası dəmiryolu körpüsüXujir və Xaranxoy stansiyaları arası dəmiryolu körpüsü
* Jidinski rayonu Zarubino kəndi yaxınlığıJidinski rayonu Zarubino kəndi yaxınlığı
* Treskova kəndindəki mostTreskova kəndindəki most
* Ulan-Buqras və Xamar-Daban arasındakı səddUlan-Buqras və Xamar-Daban arasındakı sədd

Qeydlər
-------

1. 1 2  Digər bir məlumata əsasən çayın uzunluğu 1024 km-dir

İstinadlar
----------

1. 1 2  Карта М-48-Б,Г ОХУ, МОНГОЛ УЛС Төв, Дархан-Уул ба Сэлэнгэ аймаг 1:500 000 «ЗУГАР ЗҮЙ» ХХК-д шинэчлэн хэвлэв. 2003 он.
2. ↑  Древнетюркский словарь, Ленинград, 1969 г. (стр. 465) "Seläŋä. Река Селенга"
3. ↑  Реестр зарегистрированных в Государственном каталоге географических названий объектов по республике Бурятия Arxivləşdirilib 2014-10-11 at the Wayback Machine. İstifadə tarixi:2015-11-5
4. ↑  Гидроним Селенга: этимология и ассоциация Arxivləşdirilib 2022-02-18 at the Wayback Machine. İstifadə tarixi:2015-11-5
5. ↑  Массив данных с гидропоста РЖД-Мостовой Arxivləşdirilib 2016-03-24 at the Wayback Machine сервер Юнеско. İstifadə tarixi:2015-11-6
6. ↑  CIA Factbook - Mongolia Arxivləşdirilib 2010-12-29 at the Wayback Machine ***monqol dili***ndə. İstifadə tarixi:2015-11-6