recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Cozef Pristli** (*ing.* Joseph Priestley,13 mart 1733—6 fevral 1804) — Böyük Britaniya kimyaçısı, filosofu.

Həyatı
------

İngilis kimyaçısı Cozef Pristli 13 mart 1733-cu ildə anadan olmuşdu.

Qazlı içkiləri ilk dəfə britaniyalı kimyaçı Cozef Pristli kəşf edib. O çox hərtərəfli insan idi: təbii elmlərdən əlavə fəlsəfə, ruhaniliklə də maraqlanırdı. Cozef Pristli fotosintez prosesini öyrənib, "şənləndirici" qaz və oksigeni kəşf edib. Bu kəşflərin əksəriyyəti digər tədqiqatçıların əhəmiyyət vermədikləri prosesləri izləməklə baş verib. Qazlı içkilərin kəşfi də bu qəbildəndir. Pivə istehsalı ilə məşğul olan yerli sexdə Pristlini belə bir sual düşündürürdü: qıcqırdılma zamanı yaranan köpüklərin tərkibi nədən ibarətdir? O təxmin edir ki bu qaz suda yaxşı həll olmalıdır və buna görə də hazırlanan pivə üzərində su qabları yerləşdirir. Su doğrudan da bu köpüklərlə "yüklənir" və alim müəyyən edir ki bu köpükləri yaradan qaz karbon qazıdır. Cozef karbon dioksid məhlulunun dadına baxır, bəyənir və nəticə etibarıyla 1767-ci ildə dünyada ilk dəfə bir şüşə qazlı su içkisi hazırlayır. Maraqlı fakt: Cozef Pristlinin bir çox ixtiraları təqdirəlayiqdir, lakin 1772- ci ildə fransız Elmlər Akademiyasına məhz qazlı içkiləri kəşf etdiyi üçün qəbul edilib. Növbəti 1773-cü ildə isə alimə bu ixtiraya görə Kral Cəmiyyətinin medalı təqdim edilib.

Cozef Pristli 6 fevral 1804-cü ildə vəfat edib.


1. ↑  Catalog of the German National Library (alm.).
2. ↑  NNDB (ing.). 2002.
Coğrafi uzunluqlar ekvatora perpendukliyar, coğrafi enliklər isə paraleldir.
**Coğrafi koordinat sistemi** — Yer üzərindəki obyektlərin yerini müəyyənləşdirmək üçün istifadə olunan koordinat sistemidir. Coğrafi koordinat sistemi coğrafi uzunluq və coğrafi enliklərdən ibarətdir.

Tarixi
------

1884-cü ildə ABŞ-də keçirilən Beynəlxalq Meridian Konfransında iyirmi beş ölkə iştirak etmişdir. Onlardan iyirmi iki dövlət İngiltərədə yerləşən Qrinviç rəsədxanasından keçən meridianı sıfır dərəcəli coğrafi uzunluq kimi qəbul etmişdir. Dominikan Respublikası bu təklifin əleyhinə səs vermiş, Braziliya və Fransa isə bitərəf qalmışlar. Fransa Paris Rəsədxanasından hesablanan yerli vaxtdan 1911-ci ildə Qrinviç Orta Vaxt sisteminə (*ing.* Greenwich Mean Time) keçmişdir.

Coğrafi enlik ekvatorla verilən məntəqədən keçən paralel çevrəsi arasında qalan meridian qövsünün dərəcələrlə uzunluğudur. Coğrafi enlik məntəqənin ekvatordan neçə dərəcə şimalda və yaxud da cənubda yerləşdiyini bildirir.
Qlobus və xəritələrin üzərində meridian və paralellərin kəsişərək əmələ gətirdiyi şəbəkəyə **dərəcə toru** deyilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "International Conference Held at Washington for the Purpose of Fixing a Prime Meridian and a Universal Day. October, 1884. Protocols of the proceedings". Project Gutenberg. 1884. 2015-09-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 iyun 2015.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Coğrafiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Riçard Mayls** (1937, Arkanzas) — ABŞ-nin Azərbaycanda ilk səfiri (1992–1993).

Həyatı
------

Riçard Mayls 1937-ci ildə ABŞ-nin Arkanzas ştatında doğulub. 1954–1957-ci illərdə piyada korpusunda hərbi xidmət keçdikdən sonra Kaliforniya Unimversitetinin Beykersfild kollecini, daha sonra İndiana Universitetini bitirib. R.Mayls həmçinin ABŞ-nin Rusiya Hərbi İnstitutunu bitirib. 1983–1984-cü illərdə Amerika Siyasi Elmlər Akademiyasında, 1987–1988-ci illərdə Harvard Universitetinin Beynəlxalq Münasibətlər Mərkəzində təhsil alıb. 1964–1967-ci illərdə Cənubi Karolina ştatında seçicilərin maarifləndirilməsi layihəsində işləyib. 1967-ci ildən xarici siyasət sahəsidə fəaliyyətə başlayıb. ABŞ-nin Oslo, Moskva və Belqraddakı səfirliklərində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. Sovet dövründə ABŞ-nin Leninqradda baş konsulu olub. Daha sonra Berlinldəki səfirlikdə xüsusi nümayəndə işləyib. 1992–1993-cü illərdə ABŞ-nin Azərbaycanda səfiri olub. Azərbaycandan getdikdən sonra, 1993–1996-cı illərdə Dövlət Departamentində Sovet və Şərqi Avropa və Yuqoslaviya məsələləri üzrə hərbi-siyasi büroda çalşııb. 1996–1999-cu illərdə ABŞ-nin Serbiyada, 1999–2002-ci illərdə Bolqarıstanda, 2002–2005-ci illərdə isə Gürcüstanda səfiri işləyib.

2005-ci ildən təqaüddədir.

İstinadlar
----------


Vikianbarda ***Riçard Mayls*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

| ⛭**Amerika Birləşmiş Ştatlarının Azərbaycandakı səfirlərinin siyahısı** |
| --- |
| Riçard Mayls (1992–1993) • Riçard Kozlariç (1994–1997) • Stenli Eskudero (1997-2000) • Ross Vilson (2000-2003) • Rino Harniş (2003-2006) • Enn Dörsi (2006-2009) • Metyu Brayza (2010–2012)  • Riçard Morninqstar (2012–2014)  • Robert Sekuta (2015–2018)  • Örl Litzenberger (2019–2022) |  |
**Qürah** (ləzg. Кьурагь) — Dağıstan Respublikası, Qürah rayonu ərazisində yerləşən kənd. İnzibati cəhətrdən Qürah rayonunun və Qürah kənd sovetliyinin mərkəzidir.

Kəndin salınması
----------------

Bu mövzu da bir çox fikirlər var, lakin əksər tarixçilər bu kəndin barabarlar tərəfindən viran qoyulmuş Giyar-şəhərdən gələnlər tərəfindən salınması fikirini irəli sürürlər. Belə ki, bu şəhərdən gələnlər tərəfindən yeddi elə də böyük olmayan aul salınmışdır: Xukvazar, Sliyixur, Serneqar, Yurxval, Çvatar-kam, Xiken-xur, Çuru-xur. Bir-birinə yaxın yerləşən bu aullar tədricən böyümüş Qürah kəndini əmələ gətirmişdir. İlk sakinlər arasında Lakiya və Avarstanı tərk etmiş insanlarda vardı.

Sonrakı tarix
-------------

XIV əsrdə Qürah kəndinin əhalisində artım müşahidə edilir. 1356-cı ildə Qürah icması adını alan müstəqil dövlət təşkil edilir. 1585-ci ildə Osmanlı imperiyasının ordu komandanlarından biri olan Cəfər paşa çox saylı cəhdlərdən sonra kəndi ələ keçirə bilir. Bundan sonra isə kəndi tamamən dağıdır. Buna bənzər aqibəti həmçinin Qürahın qonşuluğunda yerləşən kəndlərdə alır. Yarım əsrlik mübarizədən sonra Şirvanşahın qoşunları Qürah dövlətini məğlub edir və onların üzərinə vergi qoyurlar. 1734-cü ildə Qürah Nadir şahın qoşunları tərəfindən ələ keçirilir.

19-cu əsrdə Rusiya imperiyası Şimali Qafqazı talan edirdi. Bu zaman Qürah Rusiyanın Qafqazdakı əsas dayaqlarından biri kimi xidmət edirdi. 7 dekabr 1811-ci ildə rus qoşunları ləzgilərlə Şıxıkənd yaxınlığında baş verən döyüşdə qalıb gəlirlər. Nəticədə ardından Qürah da ələ keçirilir. 1812-ci ildə kəndə general Nikolay Xotunsovun rəhbərliyi altında rus qoşunları daxil olur. Ardından mərkəzi Qürah olan Kürə xanlığı təşkil edilir. Xanlığın rəhbərliyinə isə yerli ağsaqqal olan Aslanbek gətirilir. Xotuntsov kəndində Shirvanşahların basqınlarından qorunmaq üçün kiçik bir hərbi qarnizon yerləşdirilir. 1824-cü ildə Qürahda 1812-ci ildə rus qoşunlarının Qürahın tutulması zamanı ölən 39 dağlının məzarı üstündə bir ziyarətgah tikilir. 1866–1928-ci illərdə Qürah Kürə dairəsinin Qürah naibliyi ərazisinə daxil idi. Qürah kənd icmasının yeganə yaşayış məntəqəsidir. 1886-cı ildə Qürahda году 1867 nəfər yaşayırdı.

1967-ci ildən kənddə Qürah Həvəskar Teatrı fəaliyyət göstərir.

Əhalisi
-------

Milli tərkib
Kənddə əsasən ləzgilər yaşayır. Əhalisiniun hamısı sünni-müsəlmanlardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  GEOnet Names Server. 2018.
2. ↑  .
3. 1 2  Некоторые памятные даты из истории лезгин — Односельчане.ру Arxivləşdirilib 2013-10-04 at the Wayback Machine
4. ↑  "Население Курахского наибства Кюринского округа по сёлам в 1886 году". 2019-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-04.

Mənbə
-----

* Курах. (rus.)
* Книга "Кавказская Албания. Лезгистан." Г. А. Абдурагимов, 1995 г. — 608 с.; ил.
* *Ризванов З. Ризванов Р.* "История лезгин" (краткий научно-популярный очерк). Махачкала 1990.; 58 c.
**Həmədan müqaviləsi** - 1727-ci ildə əfqanlarla Osmanlı dövləti arasında bağlanan sülh müqaviləsi.

Haqqında
--------

I Pyotrun ölümündən sonra onun varisləri I Yekaterina (1725-1727), II Pyotr (1727-1730) və Anna İvanovnanın (1730-1740) dövründə Səfəvi dövləti ilə
münasibətdə müəyyən dəyişiklik baş verdi. Rusiya Səfəvi dövlətinin Osmanlı dövləti tərəfinə keçməsinə yol verməmək üçün bəzi güzəştlərə getməli oldu. XVIII yüzilin 20-ci illərində Səfəvi dövlətinin böhranı xeyli dərinləşmişdi. Bundan istifadə edən əfqanların Səfəvi dövlətinə qarşı işğalları başladı. Mirmahmudun yürüşləri İsfahanın tutulması və onun şah elan edilməsi ilə (1722-1725) nəticələndi. Antiəfqan qüvvələri Mazandaranda Təhmasib ətrafında mərkəzləşməyə başladı. Əfqanların öz daxilində də çəkişmələr genişləndi, 1725-ci ilin aprelində Mahmud öldürüldü. Əşrəf şah elan olundu (1725-1729). Hakimiyyətə gələn Əşrəf 1726-cı ildə osmanlılara qarşı çıxdı, Əşrəf bu dəfə də düşüncəli hərəkət edərək, üz-üzə gəlməyə tələsmir. Əvəzində 2 oktyabrda (1727) öz elçisi İsmayıl bəyi sərəskər Əhməd paşanın yanına sülh təklifi ilə göndərir. «Əşrəf, uğuruna çox da alüdə olmayaraq Türkiyə ilə sülh bağlayır». L.Lokhart göstərir ki, bu zaman «Türkiyə hökuməti də müharibənin ölkə miqyasında getdikcə artan qeyri-populyarlığını və davam etdiriləcəyi təqdirdə böyük məsrəfə başa gələcəyini nəzərə alaraq, müharibəyə son qoymaq qərarına gəlir». Əfqan elçisi İsmayıl bəylə Əhməd paşa və Hələb hakimi Übeydulla Əfəndi arasında bağlanmış 12 bənddən ibarət sülhün şərtlərinə görə

* Türkiyə sultanı dünya müsəlmanlarının başçısı kimi tanınır
* Əşrəf İran şahı kimi tanınmaqla yanaşı, xütbədə öz adının çəkilməsi hüququnu qazanır, adından kəsilən pullar tanınır, o, hər il Məkkə ziyarətinə göndərilən karvana əmir əl-Həcc təyin etmək hüququ alır
* Kirmanşah, Həmədan, Sinandic, Ardalan, Nəhavənd, Xürrəmabad, Luristan, Mukri, Marağa, Xoy, Təbriz, Gəncə, Qarabağ, İrəvan, Ordubad, Naxçıvan, Tiflis, Şamaxı, bütöv Gürcüstan vilayətləri, Haviza və türklər tərəfindən əvvəlki illərdə zəbt olunmuş Abhar və Tarım kimi məntəqələr Türkiyənin ixtiyarında qalır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Mahmudov, Yaqub.* AZƏRBAYCAN BEYNƏLXALQ MÜNASİBƏTLƏR VƏ DİPLOMATİYA TARİXİ DÖVLƏTLƏRARASI MÜQAVİLƏLƏR VƏ DİGƏR XARİCİ SİYASƏT AKTLARI. Bakı. 2009.
2. ↑   *Dadaşova, Rəhimə.* Səfəvilərin son dövrü (ingilis dilli tarixşünaslıqda). Bakı: Nurlan nəşriyyat. 2003.

| ⛭ Səfəvilərin sülh müqavilələri |
| --- |
| Sülh müqavilələri | Amasya (1555)  • İstanbul (1590)  • İstanbul (1612)  • Sərab (1618) • Qəsri-Şirin (1639)  • Rusiya-Səfəvi sülh müqaviləsi (1667)  • Peterburq (1723) • Nabur (1727)  • Həmədan (1727)  • Kirmanşah (1732)  • Rəşt (1732) • Bağdad (1733)  • Gəncə (1735)  • İstanbul (1736) |
**Həməşərə sortu** - Azərbaycanın ən qədim üzüm sortudur. Qiymətli yerli texniki üzüm sortlarındandır. Meyvəsi əsasən tünd-göy və qara rəngdədir. Yüksək məhsuldar sortdur. Barlı zoğların miqdarı 62,7%; bar əmsalı 0,76; məhsuldarlıq əmsalı 1,20; salxımların sayı 34 ədəd; salxımların orta kütləsi 256 qr; məhsuldarlığı 8,6 kq; hektardan məhsuldarlıq 191,1 s/ha təşkil edir.

Sort Qara dəniz hövzəsi qrupuna (convar pontica Negr.) mənsubdur.

Yarpaqları
----------

Yarpaqları orta ölçüdə (uzunluğu 14-18 sm, eni 13-17 sm), dəyirmi formada olub, 5 dilimlidir. Ayanın kəsikləri dərindir. Səthi torşəkilli qırışıqlı
olub, tünd-yaşıl rəngdədir. Alt səthi isə nisbətən açıq rəngdədir. Yuxarı kəsikləri açıq olub, sivri dibli, dar ağızlı liraşəkilli, tək-tək hallarda sonu sivri dibli yumurtavarı, yaxud üçbucaqşəkillidir. Aşağı kəsiklər açıq olub, sivri dibli, dar ağızlı və tərəfləri paralel olan liraşəkilli formadadir. Saplaq oyuğu açıq (liraşəkilli forma) və bağlı (ellipsvari) formadadır. Dilimlərin ucundakı dişciklər iti uclu, tərəfləri qismən qabarıq üçbucaqşəkillidir. Yarpağın alt səthi tüklüdür.

Meyvəsi
-------

Çiçəyi ikicinslidir. Salxımları iri və çox iri olub (uzunluğu 20-32 sm, eni 5-14 sm), konusvarı, dar konusvarı formada və çox sıxdır. Gilələri orta və iri ölçüdə (uzunluğu 16–22 mm, eni 15–21 mm), girdə formada, simmetrik olub, tünd-göy rəngdədır. Qabığı qalın və möhkəm olub, üzəri zərif mum təbəqəsi ilə örtülmüşdür. Giləsi ətli-şirəli olub, ləti nisbətən sıx, zəif xırtıldayandır. Dadı şirin, harmonik və xoşagələndir. Şirəsi qırmızı, yaxud çəhrayı rəngdə olur. Giləsində 1-3 ədəd toxum vardır.
Sort gecyetişəndir. Vegetasiya müddəti 156 gün davam edir. Gilələrinin tam yetişməsi sentyabr ayının üçüncü ongünlüyünə təsadüf etmişdir. Tənəklərinin böyümə gücü yüksəkdir (290 sm). Sortun yarpaqları oidium xəstəliyinə davamlılıq (2 bal), gilələri davamsızlıq (4-4,5 bal), antraknoz xəstəliyinə tolerantlıq (3-3,5 bal) və boz çürümə xəstəliyinə davamsızlıq (4-4,5 bal) nümayiş etdirir

İstinadlar
----------

1. ↑  "Pənahov T.M. Səlimov V.S. Zari Ə.M. «Azərbaycanda üzümçülük». Bakı: «Müəllim» nəşriyyatı, 2010. – 224 s." (PDF). 2022-03-23 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2016-11-05.
2. ↑  "Azərbaycanda üzümçülük" (PDF). 2022-03-23 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2016-11-05.

Həmçinin bax
------------

* Bayanşirə
* Ağ Dərbəndi
* Aleatiko sortu
**Villendorf Venerası** — 7 avqust 1908-ci ildə arxeoloqlar Josef Szombathy , Hugo Obermaier və Josef Bayer tərəfindən Willendorf yaxınlığındakı paleolit ​​sahəsində aparılan qazıntılar zamanı İohan Veran və ya Cozef Veram adlı işçi tərəfindən tapılmışdır. Heykəl indi Avstriyanın Vyana şəhərindəki Təbiət Tarixi Muzeyində saxlanılır.

Haqqında
--------

İlk dəfə on doqquzuncu və iyirminci əsrin əvvəllərində aşkar edilmiş oxşar heykəllər arxeologiyada ənənəvi olaraq "Venera heykəlcikləri" adlandırılır, çünki şişirdilmiş cinsi xüsusiyyətləri olan çılpaq qadınların təsvirləri erkən doğuş tanrısını, bəlkə də bir ananı təmsil edir. Bəzi alimlər Venera terminologiyasını rədd edir, əvəzinə heykəlciyi "Qadın" və ya "Villendorflu Qadın" adlandırırlar. Villendorf Venerasının mənşəyi, yaranma üsulu və ya mədəni əhəmiyyəti haqqında çox az şey məlumdur ; lakin o, Avropanın Paleolit ​​dövründən salamat qalan çoxsaylı "Venera heykəlciklərindən "biridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Culture and values:a survey of the humanities  (ing.)

Xarici keçidlər
---------------

* International Journal of Human Diversity and Evolution  (ing.)
* One of the most fascinating archaeological discoveries of the early 20th century is a small Paleolithic stone sculpture known as the Venus of Willendorf.  (ing.)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan |
| Normativ yoxlama | BNF: 15950169p · GND: 4187499-7 · LCCN: n99030260 · SUDOC: 129553697 · VIAF: 185215410 · WorldCat VIAF: 185215410 |
**Qarağan şoranı** və ya  **kol şoranı**

Təbii yayılması
---------------

Rusiyada, Dərbənddə və Azərbaycanda Xəzər dənizinin şimal sahilində, Kür çayı ətrafında təsvir edilmişdir. Qafqazda, Avropada, Orta Asiyada, İranda təbii halda bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 20-60 sm, bəzən isə 100-130 sm-ə qədər olan geniş şaxələnmiş kolcuqdur. Qaidə hissəsində süpürgəvari, yazda sıx tüklənmiş və qışda məhv olan budaqlara malikdir. Yarpaqları növbəli düzülüşlü, cavan yarpaqları silindrvarı, sıx saqqalvarı tüklənmişdir,yaşlı budaqlarda isə çılpaqdır. May ayında çiçəkləyir. Çiçəkləri sayca çox, boz rənglidir və enli süpürgəvari çiçək qrupunda yerləşir. Çiçəkyanlığının yarpaqcıqları demək olar ki, tamamilə sərbəstddir, çiçəkləyəndən sonra sıxlaşır. Noyabr ayında meyvə verir. Meyvələri qanadlı, nazik pərdəli, gümüşü-ağ, sarımtıl və ya çəhrayıdır. Toxumları ovalşəkilli, qara rəngli, xırda nöqtəli, parıldayandır. Meyvələri dekabr ayında yetişir.

Ekologiyası
-----------

Dağ ətəyində və aşağı dağ qurşağında şoranlarda və ya şoranlaşmış torpaqlarda yaxşı bitir.Duzadavamlı bitkidir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Xəzər və Kür-Araz ovalıqlarında, Qobustanda, Samur-Dəvəçi, Naxçıvan düzənliklərində (Ordubadda), aranda və dağ ətəyində, səhra və yarımsəhralarda geniş yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Potaş hazırlamaq üçün xammal kimi istifadə edilir. Xüsusilə yaxşı inkişaf etmiş qarağan yarımsəhralığı qiymətli otlaq sahələri hesab edilir. Sabun hazırlanmasında istifadə edilir.

Məlumat mənbəsi
---------------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Nitrosalsola dendroides* | 
* Wikidata: Q27927338
* Wikispecies: Nitrosalsola dendroides
* APDB: 237211
* GBIF: 9626002
* iNaturalist: 1142413
* IPNI: 60471320-2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:60471320-2

 |
| *Salsola dendroides* | 
* Wikidata: Q15554168
* EPPO: SASBR
* EUNIS: 167924
* GBIF: 6035757
* iNaturalist: 884419
* IPNI: 166762-1
* Plant List: kew-2481714
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:166762-1
* Tropicos: 7200654
* WFO: wfo-0000436182

 |
Ardnamerxan
**Ardnamerxan** (*ing.* Ardnamurchan, şot.kelt Àird nam Murchan) — Şotlandiyanın şimal-qərbində, Hebrid dənizi sahillərində yerləşən yarımada. Cənub sahillərini Lox Sunart fiordu yuyur. Fiord Ardnamerxanı Morvernadan ayırır. Hazırda Ardnamerxan Haylandin bir parçası olaraq göstərilir.

Yarımadada şəhərlər yoxdur. İnzibati mərkəz Minqarri qəsri olmuşdur. Ərazisi əsasən dağlıqdır. Buradan Şimali Şotland öndağlığı keçir. Əhalisinin sayı 2000 nəfəri keçmir. Ardnamerxan Böyük Britaniya adasının ən ucqar qərb nöqtəsidir.

İlk əvvəllər yarımada ərazisi Dal Riata krallıığı ərazisinə daxil idi. XII əsrdə isə Adalar krallığına daxil olur. Faktiki olaraq XVI əsrə qədər burada mərkəzi hakimiyyət olmamışdır. Burad Mak-İan klanı Şotlandiyanın dağlıq hissəsində qanunsuzluğun səbəbkarı olmuşdur. 1501—1506-ci illərdə Kelt üsyanları zamanı IV Yakob Mak-İan klanlarını Şotlandiyaya tabe etdirmişdir. XVII əsrin əvvəllərində isə klanlar qraf Arqayl tərəfindən Ardnamerxandan çıxarılmışdır.

Mənbə
-----

* Ardnamurchan Tourist Association
* All about Ardnamurchan
**"Qardaş köməyi" təşkilatı** — ictimai təşkilat.

Məqsədi
-------

Birinci dünya müharibəsi (1914-1918) illərində Azərbaycanın bir sıra yaşayış məntəqələrində fəaliyyət göstərmişdir. Təşkilatın əsas məqsədi müharibədə əsir düşmüş türk əsgərlərinə, kimsəsizlərə yardım etmək, müalicə olunmalarına kömək göstərmək, onları ərzaqla, geyimlə təmin edib vətənlərinə yola salmaq idi. Cəbhə bölgələrində sahibsiz qalmış türk uşaqlarını toplayıb uşaq evlərinə göndərirdi.

Fəaliyyəti
----------

Təşkilatın Bakı şöbəsi Nargin adasında saxlanılan türk əsirlərinin azad olunmasında böyük şücaət göstərmişdir. Belə ki, gecələr kiçik qayıqlarda Nargin adasına yan alan azərbaycanlılar yüzlərlə əsiri azad edib Türkiyəyə yola salmağa nail olmuşdular. Əsirlərin bəziləri vətənlərinə qayıtmaqdan imtina edərək, Azərbaycanı özlərinə vətən seçmişdilər. O cümlədən, iki türk əsiri azad olunduqdan sonra Mərdəkanda qalmış, ailə qurmuş və XX əsrin sonlarınadək yaşamışlar. Onların törəmələri Mərdəkanda böyük bir nəsil halında yaşamaqdadır.

Nağı Şeyxzamanlının verdiyi məlumata görə, təşkilat "Qardaş köməyi" adlı jurnal da nəşr etdirmişdir. Jurnalın bir nüsxəsi İstanbulda mühafizə olunur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Şeyxzamanlı N. *Azərbaycan İstiqlal mücadiləsi xatirələri*, B. 1997

Mənbə
-----

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, *"Qardaş köməyi" təşkilatı* maddəsi.

Həmçinin bax
------------

* "Qardaş köməyi" toplusu
**Kapitan Van Yapin** — 27 yanvar 1980-ci ildə *Çində* doğulmuşdur. Çin hərbi pilotu və astronavtdır. Van **ÇMKA** tərəfindən ikinci çinli qadın kosmonavt və kosmosda ikinci çinli qadın kimi tanınmışdır.

Karyerası
---------

Van Xalq Qurtuluş Ordusu Hava Qüvvələrinində kapitanı idi. 

2012-ci ildə *Şenzanhau* 9 məkan missiyasının namizədi idi. Lakin *Liu Yang* ilk Çinli qadın kosmik səyyahının tarixi missiyası üçün seçildi. 

Van ikinci Çinli qadın kosmonavt oldu, Shenzanhau 10 uzay gəmisinə ekipaj üzvü oldu, 2013-cü ilin iyun ayında yerini orbitə çıxardı və tıxanmış Tiangong-1 orbitə gedən kosmik stansiyası olmuşdur. Ekipajın ilk üzvü aprel ayında açıqlanarkən, ekipajın qalan hissəsi iyun ayında elan edildi. Van Yapin Vostok 6-cı ildönümünün 50-ci ildönümündə bir qadın, *Valentina Tereskova* tərəfindən ilk kosmik uçuşa sahib olan iki qadından biri idi. 16 iyun 2013-cü ildə məkandakı digər qadın, Beynəlxalq Kosmik Stansiyaya gedən Amerikalı kosmonavt **Karen Niyberq** idi. *Tiangong*-1 gəmisində Van elmi təcrübələr aparmış və canlı televiziya verilişi ilə Çin tələbələrinə fizika dərsi vermişdir.

Şəxsi həyatı
------------

Rəsmi Shenzanhau 10 hesabatına görə, Van Yapinin doğum tarixi yanvar 1980-ci ilə aiddir, bu da *Shenzanhau* hesabatına uyğun deyil. Əvvəlki hesabata görə onun doğum tarixi 1978-ci ilin aprelidir. 
Keçmiş bir rəsminin iddiasına görə evli qadınların kosmik uçuşlar zamanı işin keyfiyyətinə potensial zərər vuracağı bildirildi.
Bununla belə, bu tələb *Çin Astronavt Mərkəzinin* direktoru tərəfindən rəsmi olaraq rədd edildi və bunun ciddi bir məhdudiyyət deyil, üstünlük olduğunu bildirildi.

Həmçinin bax
------------

* Çinin Aya ekspedisiya proqramı

İstinadlar
----------

1. ↑  中国首位进行太空授课的女航天员. China Manned Space Agency.
2. ↑  "Exclusive interview: Astronauts selection process". CCTV News. CNTV. iyun 16, 2012. dekabr 13, 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: iyun 17, 2012.

Xarici linklər
--------------

* Spacefacts biography of Wang Yaping
**Ardanış yarımadası** — Qərbi Azərbaycan ərazisində (İndiki Ermənistan), Göyçə gölünün şərqində (mərkəz hissədə) yerləşir. Tarixi Göyçə mahalı və Qaraqoyunlu mahalı kimi mahalların Çəmbərək rayonu ərazisinə daxil idi. Yarımada boyunca dağ silsiləsi uzanır və onun şərqində körfəz, qərb qutaracağında isə burun yerləşir. Yarımadanın sahəsi 25 km² təşkil edir.

Flora və faunası
----------------

Yarımada hal-hazırda Sevan milli parının ərazisinə daxildir. Ümumilikdə yarımadanı bu baxımında uç yerə bölmək olar:

* Sahilyanı (meşələr əsasən şam ağacı, ərik kimi ağaclar və bir sıra giləmeyvə kollarından təşkil olunub)
* Orta hündürlük bölgəsi (20–100 m) (ardıc və qızılgül).
* Alp bölgəsi (100 m yüksək ərazi) (əsasən alp çəmənlikləri yayılmışdır.

Yarımadada boz qaz, ağqanad turpan, qırmızıbaş qaraördək, ağqanad ördək, ala ördək, çöl ördəyi, qu quşu, adi qaşqaldaq, Ermənistan qağayısı, böyük qarabatdaq, kiçik qarabatdaq, ibis və flaminqo kimi quşları qarşılayır. Burada ümumilikdə 250 növ quşa rast gəlinir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Wikimapia - Let's describe the whole world!". 2011-08-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-30.
**Qardaşlıq ayəsi** (ər:آیه اخوت) *Uxuvvət ayəsi* — Hucurat surəsinin onuncu ayəsidir ki onda islamın ən təməl və önəmli qaydalar və inanclarından biri yəni müsəlmanlar arasında qardaşlığa baxış salıb, önəmsəyib və ona əmr edibdir. habelə İslam peyğəmbəri və əmisi oğlu Əli bin Əbu Talib arasında qardaşlığı bəyan edir.

Yazı və tərcüməsi
-----------------

> 
> {{{1}}}
> 
> 
> إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ
> 
> 
> * az: Doğrusunda möminlər bir-birlərilə qardaşdılar, onda qardaşlarınızın arasında bağış sağlayın və Allahdan qorxun ümid ki Allahın rəhmətinə gələsiz.
> * en:The believers are but brethren, therefore make peace between your brethren and be careful of (your duty to) Allah that mercy may be had on you.
> 
> 
>

Təfsiri
-------

### Sünni mənbələrində

"İbni Ərəbi", "Əltəhrilül Tənvir" və "Təfsirül Quranül Əzim" kimi sünnü təfsirlərində bu ayəyə belə açıqlama gətiriblər ki, müsəlmanlar bir-birləri ilə birdilər və onların qəbilə, qohum, el və soyları onlara üstünlük gətirməz və üstünlüyü yalnız təqva bəlli edər, qardaşlar arasında barış yaratmağın önəmliyi və möminlərin qardaş olması bu təfsirlərdə keçibdir.

### Şiə mənbələrində

"Məcməül-Bəyan" və "Təfsiri Burhan"da bu ayə belə təfsir edilib:
Ayə nazil olduqdan sonra Məhəmməd müsəlmanlar arasında qardaşlıq yaratdı, Əbu Bəkr, Ömər, Osman və Əbdürrəhman aralarında və başqaları arasında hər kəsin öz yeri və məqamına baxaraq qardaş etdikdən sonra Əli bin Əbu Talib-ə dedi: Sən də mənim qardaşım və mən də sənin qardaşınam.

Həmçinin bax
------------

* Quran
* Vilayət ayəsi
* Xəyrülbəriyyə ayəsi
* İnzar ayəsi

Xarici keçidlər
---------------

* Məkarimi Şirazi saytı
* al-shia saytı *30 dildə*

İstinadlar
----------

1. ↑  Təfsiri numünənin seçilmişi,c4,s50( برگزیده تفسیر نمونه، ج‏ ۴، ص ۵۰)
2. ↑  Seyid Haşim Bəhreyni Arxivləşdirilib 2015-03-29 at the Wayback Machine, Təfsiri Burhan,c4,s20(هاشم التوبلاني,تفسیر برهان، ج ۴، ص ۲۰)
3. 1 2  Məcməül Bəyan tərcüməsi,c23,s203(ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج‏ ۲۳، ص ۲۰۳ Arxivləşdirilib 2020-07-02 at the Wayback Machine)
4. ↑  Hucurat surəsi,ayə10
5. ↑  İbni Ərəbi təfsiri,c2,s276(تفسیر ابن عربی، ج‏ ۲، ص ۲۷۶)
6. ↑  Əltəhrilül Tənvir,c26,s20(التحریر و التنویر، ج ‏۲۶، ص ۲۰)
7. ↑  Təfsirül Quranül Əzim,c7,s350(تفسیر القرآن العظیم، ج‏ ۷، ص ۳۵۰)
8. ↑  Seyid Haşim Bəhreyni Arxivləşdirilib 2015-03-29 at the Wayback Machine, Təfsiri Burhan, c. 4,s. 20 (هاشم التوبلاني,تفسیر برهان، ج ۴، ص ۲۰)
**Soltan Şixəliyev** (tam adı:*Şixəliyev Soltan Hümbət oğlu*;22 sentyabr 1904, Göyçay qəzası – 1972, Bakı) — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Kürdəmir rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri

Həyatı və təhsili
-----------------

22 sentyabr 1904-cü ildə Kürdəmir rayonunun Dəyirmanlı kəndində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra hərbi xidmətə getmişdir. Qusar polkunda siyasi rəhbər kimi xidmət etmişdir. Hərbi xidməti bitirdikdən sonra Azəriittifaqın Gəncə şəhərində təsis etdiyi mühasibat məktəbinə oxumağa göndərilmişdir. Leninqradda ali təhsil almışdır.

### Vəfatı

17 noyabr 1972-ci ildə vəfat etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

### Əmək fəaliyyəti

Təhsilini başa vurduqdan sonra Kürdəmir rayon Kooperativlər İttifaqının baş mühasibi təyin olunmuşdur. İlk kəndli kooperativinin fəal təşkilatçılarından biri olMmuşdur. Bir il ərzində 100 nəfərdən çox kəndli kooperativinə üzv cəlb etmişdir. Rayon mərkəzində və bir çox kəndlərdə kəndli kooperativləri açmışdır. 1927-ci ildə Kürdəmir rayon Kooperativlər İttifaqının sədri seçilmişdir.1937-ci ildə Kürdəmir rayon Sovet Layihə komitəsinin sədri seçilmişdir. Azərbaycanın bir sıra rayonlarında Kürdəmir, Qəbələ, Cəlilabad, Göyçay, Ağsu, İmişlidə yüksək rəhbər vəzifələrdə işləmişdir. Kürdəmir rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri vəzifəsində işləyərkən susuzluqdan əziyyət çəkən kürdəmirlilərə Ağsu rayonunda YOKM-lik məsafədən iməclik yolu ilə boru vasitəsilə Kürdəmir rayon mərkəzinə içməli su çəkdirmişdir. Kürdəmirdə Soltan Şıxaliyevin adına bulaq vardır.

Təltifləri
----------

1948 –ci ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı kimi yüksək fəxri ad vermişdir. O, Lenin və Qırmızı Əmək bayrağı Ordenləri,onlarca medallarla təltif olunmuşdur.Yaşadığı küçəyə onun adı verilmişdir. S.Şıxəliyev ittifaq əhəmiyyətli fərdi təqdidçi idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Soltan Şıxəliyev". 2022-01-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-07.
**Zvonçari** (xorv. *zvončari*) — qədim xorvat adət-ənənəsi; Böyük Pəhriz ərəfəsində təşkil edilən mərasim.

Haqqında
--------

Zvonçari adlanan mərasim əvvəllər bütün xorvatlar arasında yayılmışdı, hazırda isə Kastavda qorunub saxlanılıb. Bu adət YUNESKO-nun qeyri maddi mədəni irs siyahısına daxil edilib.

Şərqi Xorvatiyada mərasim iştirakçıları qaydası üzrə buynuzlu maskalar və dəri geyinən gənc cütlüklər böyük inək zınqırovları bağlanmış formada küçələri dolaşır və pis ruhları qovmaq üçün bacardıqları qədər səs-küy etməyə çalışırdılar.

Qərbi Xorvatiyada gül və lentlərlə bəzədilmiş şlyapalar geyinilirdi. Bu cür adət Xorvatiyanın qərb hissəsinin bir müddət İtaliyanın tərkib hissəsində olması və İtaliyada da heyvanların bəzədilməsinin qadağan edilməsi ilə bağlı idi. Adətin mahiyyəti qışı qovmaq, pis ruhları qorxutmaq, "məhsuldarlıq sehrini" istehsal etmək idi.

Bu adət xristianlığaqədərki vaxtlardan bəri qorunub saxlanılıb. Bir çox kəndlərin xüsusi zvonçarlar qrupu mövcuddur.

İstinadlar
----------

1. ↑  La marche des sonneurs de cloches du carnaval annuel de la région de Kastav Arxivləşdirilib 2014-03-09 at the Wayback Machine (unesco.org)
2. ↑  "Nomination for inscription on the Representative List in 2009 (Reference No. 00243)". 2014-03-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-12.
**Komissiya ödənişi** *(komissiya haqqı)* — cəmiyyətdə iqtisadi münasibətlərin müxtəlif sahələrində istifadə olunan iqtisadi və hüquqi termin. Komissiyanı kommersiya əməliyyatında, əməliyyatda vasitəçi kimi işləmək üçün ödəniş adlandırmaq olar, adətən əməliyyat məbləğinin faizi kimi hesablanır. Həmçinin, bu termin müəyyən bank əməliyyatlarını həyata keçirərkən bank tərəfindən tutulan komissiya xidmətlərinin ödənilməsinə aid edilir.

Komissiya müqaviləsində komissiya haqqı
---------------------------------------

Ödənişlər çox vaxt gəlirin faizindən istifadə etməklə hesablanır ki, bu da firmalara işçilərin maraqlarını firmanın maraqları ilə uyğunlaşdırmağa çalışaraq əsas agent problemini həll etməyə imkan verir. Bununla belə, mənfəətə əsaslanan yanaşmalar və ya mükafata əsaslanan yanaşmalar kimi faizlərdən başqa modellər mümkündür. Komissiyalar satış işçilərinə yalnız saatlıq və ya satış cəhdlərinə görə deyil, satılan məhsul və ya xidmətlərə görə (qismən və ya tam) maaş almağa imkan verir. Komissiya sistemlərinin bir çox növləri olmasına baxmayaraq, ümumi xərclərin idarə edilməsi üçün ümumi metodologiya hədəf gəlir kimi tanınır. Hədəf qazancları satıcının əsas əmək haqqı və gözlənilən komissiyalardır (satıcının kvotaya cavab verdiyini nəzərə alaraq). Qazanc hədəfləri satıcılara şirkətin məqsədlərinə cavab verdikləri təqdirdə gözlənilən ümumi kompensasiyanı təxmin etməyə kömək edir.

Əsas və agentin maraqlarını uzlaşdırmağın ən geniş yayılmış yollarından biri agentin fəaliyyətini izləyən stimulların işlənib hazırlanmasıdır. Sabit əmək haqqı, birbaşa komissiyalar və ya hər ikisinin kombinasiyası kimi kompensasiya planlarının növlərində yüksək dərəcədə dəyişkənlik var. Çox vaxt kvota adlanan satış məqsədinə çatmaq üçün komissiyalar qazanılır. Bundan əlavə, komissiya strukturlarına hər birinin öz həddi və müvafiq mükafatları olan çoxsaylı nailiyyət səviyyələri daxil ola bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Райзберг Б. А. Лозовский Л. Ш. Стародубцева Е. Б.* Современный экономический словарь. 5-е изд. перераб. и доп. — М.: ИНФРА-М, 2007.
2. ↑  *Madhani, P. M.* "Sales Employees Compensation: An Optimal Balance Between Fixed and Variable Pay". Compensation & Benefits Review. 41 (4). 2009: 44–51. doi:10.1177/0886368709331449.
3. ↑  *Sivits, Clare.* "How to Pay Straight Commission Only -- Core Commissions". Core Commissions - Commission Management Software. September 9, 2020. February 27, 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: February 27, 2023.
4. ↑  *Sivits, Clare.* "Implement Salary Plus Commission Plan - Core Commissions". Core Commissions - Commission Management Software. September 16, 2020. February 27, 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: February 27, 2023.

Mənbə
-----

* *Райзберг Б. А. Лозовский Л. Ш. Стародубцева Е. Б.* Современный экономический словарь. 5-е изд. перераб. и доп. — М.: ИНФРА-М, 2007. ISBN 978-5-16-002705-0
* Гражданский кодекс Российской Федерации (Часть вторая) от 26.01.1996 № 14-ФЗ *(редакция по состоянию на 11.01.2009)*
**Qvozdev burnu** — Saxalin adasınin şərq sahillərində, Terpeniya yarımadasında mövcud olan Minsk və Popov burunları arasında yerləşir. Rus dənizçisi Mixail Qvozdyovun şərəfinə adlandırılmışdır. Burundan şimalda Vestovoy, cənubda isə Eles çayının mənsəbi yerləşir. Burada Kryajovka, Eles (197 m) və Vestovoy (299 m) dağları vardır. Oxot dənizinin sahillərində dərinlik 2 – 30 m arasında dəyişir. Sahilləri qayalıdır. Burun yaxınlığında olan meşələr əsasən ağ şam və Avropa qara şamından ibarətdir. 

İnzibati cəhətdən Saxalin vilayətinin Poronay rayonu ərazisinə daxildir.

Ədəbiyyat
---------

* *Масленников Б.* Морская карта рассказывает. — 2-е издание. — М.: Военное издательство, 1986. — С. 68.
* Гвоздев Михаил Спиридонович // История освоения Севера в биографиях знаменитых людей. — М. 2001.
* Topoqrafik xəritə M55-085[*ölü keçid*]
ABŞ-nin ilk prezidenti Corc Vaşinqton ın xatirəsinə ucaldılmış Vaşinqton abidəsi (169.35 metr, Washington DC, ABŞ)
Washington abidəsi dünyanın ən yüksək obeliskidir. Uzunluğu 169.35 metrdir. ABŞ-nin Vaşinqton şəhərində yerləşərək şəhərin ən vacib simvollarından birinə çevrilmişdir. Bu abidə ölkənin qurucusu Corc Vaşinqtonun xatirəsinə inşa edilmişdir.

Abidə, Misir obeliskinə oxşar şəkildə 1840-cı illərdə Robert Mills adlı bir memar tərəfindən tərtib edilmişdir, inşasına 1844-ci ildə başlanmışdır; 6 ildən sonra inşası dayandırılmış və uzun bir fasilədən sonra inşası 1885 ildə başa çatmış və rəsmi açılışı 9 oktyabr 1888-ci ildə baş tutmuşdur.

Mərmərdən hazırlanmış obelisk, tamamlandığı zaman dünyanın ən yüksək tikilis idi. O, bu adı Köln kafedralından götürmüş və 1889-cu ildə Eyfel qülləsi tikilənə qədər daşımışdır.

Abidənin inşası zamanı hər bir dövlətdən və dünyanın müxtəlif yerlərindən 193 xatirə daşları daxili divarlara qoyulmuşdur. Abidədə 1854-cü ildə ABŞ və Osmanlı dövlətlərinin dostluğunun rəmzi olaraq qoyulmuş bir Osmanlı dilində kitabə də mövcuddur; Üzərində Zivər Əfəndinin bir beyti yazılmışdır.
**Qvineya-Bissau silahlı qüvvələri** quru qoşunları, hərbi hava qüvvələri, hərbi dəniz qüvvələri və jandarma qüvvələrini əhatə edən və dövlət quruluşunun qorunması, əhalinin və Qvineya-Bisau Respublikasının ərazi bütövlüynü qorumaqla səlahiyyətli olan qurumdur.

Tərkibi
-------

Quru qoşunları kəşfiyyat bölüyündə 5 piyada batalyonu, 1 artilleriya taburu və zirehli tank eskadron ordunun arsenalındadır. Personalın ümumi sayı 6000 nəfərdən 3500 nəfərədək ibarətdir. Hazırda 10-dək çox köhnə  tank, 9 döyüş kəşfiyyat maşınları PТ-76 Т-34-85, 15 yüngül üzən tank, 16 zirehli transportyor, 10, 20, 18 yedəyə alınanlar top, 8 minaəleyhinə maşın , 30 zenit topları, БТР-60 БРДМ-2 БТР-40 azı 15 zirehli transportyor, 20 çin istehsalıə zirehli avtomobillər vardır.  Arxivləşdirilib 2017-01-09 at the Wayback Machine

Hərbi hava qüvvələri
--------------------

Qvineya-Bissau hərbi hava qüvvələri quru qoşunlarının təyyarə ilə dəstəklənməsi üçün fəaliyyətdədir. Burada 100 hərbçi xidmət edir və yalnız bir mübariz hava vasitəsi olan  Mi-8 çoxməqsədli helikopter vardır. Artıq yararsız olub və anbarda saxlanmasına baxmayaraq üç döyüş təyyarəsi və 4 ədəd SA31 helikopter mövcuddur.  Arxivləşdirilib 2017-01-09 at the Wayback Machine

Hərbi dəniz qüvvələri
---------------------

Ölkənin hərbi dəniz qüvvələri 350 hərbçi və 6 hərbi gəmidən ibarətdir.

Jandarma qüvvələri
------------------

Jandarma qüvvələri Qvineya-Bissauda ölkə daxilində sabitliyin və təhlükəsizliyin qorunub saxlanması üçün lazım dəstək üçün müharibə illərində formalaşdırmışdır. Məhdud sayda atıcı silah, zirehli texnika və 2000 nəfər insani qüvvə mövcuddur.

İstinadlar
----------

1. 
2. Arxivləşdirilib 2017-01-09 at the Wayback Machine
3. 

| ⛭Qvineya-Bisau mövzularda |
| --- |
| 
Gerb • Bayraq • Himn • Dövlət quruluşu • Konstitusiya • Parlament • İnzibati bölgü • Coğrafiya • Şəhərlər • Paytaxt • Əhali • Dillər • Tarix • İqtisadiyyat • Kənd təsərrüfatı • Energetika • Valyuta • Mədəniyyət • Din • Kinematoqraf • Ədəbiyyat • Musiqi • Bayramlar • İdman • Təhsil • Elm • Nəqliyyat • Turizm • Poçt (tarixi və markaları) • İnternet • Silahlı qüvvələr • Xarici siyasət

**Portal "Qvineya-Bisau"**
 | Qvineya-Bisau |


1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-02-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-18.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Axundov.

**Abdulla Qasım oğlu Axundov** (8 fevral 1913, Sədərək, İrəvan qəzası – 16 mart 1970, Bakı) — meliorasiya, suvarma əkinçiliyi sahəsində alim. Texnika elmləri doktoru (1960).

Həyatı
------

Abdulla Axundov 1913-cü ilin fevralın 8-də Naxçıvan Muxtar Respublikasının Sədərək kəndində anadan olmuşdur. 1930-cu ildə Bakıda Yer quruluşu texnikumunu, 1937-ci ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun hidromeliorasiya fakültəsini, 1947-ci ildə Moskva Hidromeliorasiya İnstitunun aspiranturasını bitirmişdir. 1930–1932-ci illərdə Naxçıvanda yer quruluşu dəstəsinə başçılıq etmişdir. 1937–1939-cu illərdə Balakən suvarma sistemləri idarəsinin rəisi olmuşdur. Böyük Vətən müharibəsinin iştirakçısıdır. 1947–1949-cu illərdə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda müəllim, Pambıqçılıq İnstitutunda meliorasiya və suvarma şöbəsinin, Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Hidrotexnika və Meliorasiya İnstitutunda drenaj şöbəsinin müdiri işləmişdir. "Qırmızı Ulduz" ordeni ilə təltif olunmuşdur. Abdulla Axundov 1970-ci il, martın 16-da Bakıda vəfat etmişdir.

Əsərləri
--------

* Şirvan düzünün duzlu torpaqlarının meliorasiyası və kənd təsərrüfatında mənimsənilməsi. Bakı, 1965

İstinadlar
----------


1. ↑  Naxçıvan Ensiklopediyası. I cild (Təkmilləşdirilmiş və yenidən işlənmiş ikinci nəşr). Naxçıvan: AMEA Naxçıvan bölməsi. V. Y. Talıbov. 2005. səh. 19. ISBN 5-8066-1468-9.
**Seroz qişa** – *lat.* tunica serosa və ya xarici birləşdirici toxuma qişası – *lat.* tunica adventitio həzm kanalının ən xarici qişasını təşkil edir. Bu qişa əzələ qişası ilə nazik, kövşək birləşdirici toxuma təbəqəsi – serozaltı toxuma – *lat.* tela subserosa vasitəsilə rabitədədir. seroz qişa həzm kanalının bəzi hissələrini məsələn: mədəni, bağırsaqları xaricdən örtmüşdür. Bu çox nazik, şəffaf, hamar və seroz maye ifraz edən bir qişadır; qarın boşluğuna baxan səthi bir qatlı yastı mezodermal epitel (mezotel) ilə örtülüdür. Bu qişanın əsasını lifli birləşdirici toxuma səfhəsi təşkil edir; bu səfhə az, ya çox miqdarda elastik liflərə malik sərt birləşdirici toxumadan təşkil olunmuşdur.

Seroz qişa üzvləri örtdüyü kimi, bəzi boşluqların divarlarını əhatə edir, ona görə iki səfhəyə bölünür: 1) visseral səfhə – *lat.* lamina visceralis üzvləri örtən səfhə və 2) parietal səfhə – *lat.* lamina parietalis divarları örtən səfhə. Bunların arasında əmələ gələn boşluqda seroz maye – *lat.* serum olur. Bu maye daxiliüzvləri sürtünməkdən mühafizə edir. Bəzi nahiyələrdə üzvlərdə seroz qişadan büküşlər – *lat.* plicae serosae və bağlar – *lat.* liqamenta serosa əmələ gəlir.
  

**Xarici birləşdirici toxuma qişası** – *lat.* tunica adventitia seroz boşluqlara baxmayan üzvləri xaricdən örtür, məsəln udlağı, qida borusunu və b. Bunun vasitəsilə üzvlər bir-birinə təsbit olunur və özü də kövşək (boş), bəzən sıx birləşdirici toxumadan əmələ gəlir, tərkibində saya əzələ liflərinə təsadüf edilir. Bədəndə sonra seroz qişalara ağciyəri xaricdən və döş qəfəsi divarlarını daxildən örtən plevra – *lat.* pleura, ürəyi xaricdən əhatə edən ürək kisəsi – *lat.* pericardium və qarın üzvlərini xaricdən və qarın divarlarını daxildən örtən periton – *lat.* peritoneum aiddir.

Mənbələr
--------

* Prof. Kamil Əbdülsalam oğlu Balakişiyevin, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, səhifə 10, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı – 1979
* Р. Д. Синельников. Атлас анатомии человека (4 тома)
**Cuhudlar məhəlləsi** — Gəncənin tarixi məhəllələrindən biri. Sakinləri əsasən yəhudilərdən ibarət olduğu üçün Cuhudlar məhəlləsi adlanıb. Sovet hakimiyyəti dövründə bu küçə Krivanosov küçəsi müstəqillikdən sonra isə Həsənli qardaşları küçəsi adlanır.

Haqqında
--------

Qədim Gəncənin Cuhudlar məhəlləsi Əttarlar məhəlləsi yaxınlığında bir basalaq olub. Sakinləri yəhudilərdən ibarət olduğu üçün bu ərazini gəncəlilər "Cuhudlar məhəlləsi" adlandırıb. Burada yaşayan yəhudilər əsasən ayaqqabı tikməklə məşğul olduqları üçün buranı bəzən "Məstçilər məhəlləsi" də adlandırırdılar. Məhəllə kiçik bir küçədən ibarətdir. Sovet hakimiyyəti dövründə bu küçə Krivanosov bu gün isə "Həsənli qardaşları" adlanır. Məhəllə şərqdən Əttarlar, qərbdən Mirəli Qaşqay, şimaldan Həsən Əliyev, cənubdan Cavad xan küçələri ilə əhatə olunub.

Məhəllədə yaşayan yəhudilər Rusiya və Avropadan köçüb gələn yəhudilərdən dil və görkəmcə fərqlənirdilər. Yerli yəhudilər "dağ cuhudları" adlanırdı. Rus imperiyası Gəncəni işğal etdikdən sonra bura Rusiyadan, Ukraynadan, Polşadan və başqa Avropa ölkələrindən də yəhudi ailələri köçdü. Gəlmə yəhudilər dağ yəhudilərindən fərqli olaraq Gəncədə "Rus Cuhudu" adı ilə tanınırdılar. Rus cuhudları öz aralarında alman dilinin kobud ləhcəsində, yerli xalqla isə rus dilində danışırdılar.

Gəncə yəhudisi Karl Habeylandın Cuhudlar məhəlləsində limonad sexi olub. Digər sakin Laron Pinelman isə tacir olub onun evi bu gün Gəncə Qaz İstismarı İdarəsidir. Hazırda məhəllədə yəhudi ailələrinə məxsus evlər olsada onlardan heç kim yaşamır. Gəncəçayın sağ sahilində, "Qırmızı Kənd" adlanan yaşayış məskənində yəhudilərin qəbristanlığı da var.

Həmçinin bax
------------

* Ozan məhəlləsi
* Əttarlar məhəlləsi
* Şahsevənlər məhəlləsi

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Hamlet Allahverdiyev.* "Gəncənin Cuhudlar məhəlləsi - TARİX". gancapost.info. 14 aprel 2019. 10 dekabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 dekabr 2019.
2. ↑  "Gəncə şəhər Qaz İstismar Sahəsi". ganja.az. 10 dekabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 dekabr 2019.

| ⛭Gəncənin məhəllələri |
| --- |
| Ağalmas məhəlləsi  • Bala bağban məhəlləsi  • Cuhudlar məhəlləsi  • Çaylı məhəlləsi  • Daş körpü məhəlləsi  • Dəmirçilər məhəlləsi   • Dördyol məhəlləsi  • Əttarlar məhəlləsi  • İmamlı məhəlləsi  • Qazaxlar məhəlləsi  • Qırıxlı məhəlləsi  • Qızılhacılı məhəlləsi  • Mollacəlilli məhəlləsi  • Ozan məhəlləsi  • Səfərabad məhəlləsi  • Sofulu məhəlləsi  • Şahsevənlər məhəlləsi  • Xəlfəli məhəlləsi  • Tapqışlaq məhəlləsi  • Tatabad məhəlləsi  • Toyuqçu məhəlləsi  • Zərrabi məhəlləsi |  |
**Sübhanverdixanov Abdulla Vəli ağa oğlu** (1 yanvar 1883, Əzizbəyli – 6 yanvar 1936, Bakı) — nasir, pedaqoq, 1934-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

Abdulla bəy Divanbəyoğlu 1883-cü il yanvarın 1-də Qazax mahalının Hüseynbəyli kəndində anadan olmuşdur. İbtidai təhsilini Qazaxda aldıqdan sonra Zaqafqaziya (Qori) müəllimlər seminariyasında təhsil almışdır (1898–1903). Bir müddət Batum və Bakı ibtidai məktəblərində müəllimlik etmişdir.

1905-ci ildə Bakıda rus-tatar məktəblərində, eləcə də "Nəşri-maarif" və "Nicat" cəmiyyətlərinin nəzdində açılmış 6 sinifli şəhər məktəblərində yoxsul balalarına dərs demişdir. Azərbaycan Xalq Maarifi Komissarlığında müxtəlif vəzifələrdə işləmiş, eyni zamanda Dövlət arxivinin müdiri olmuşdur (1920–1922). A.Şaiq adına Pedaqoji Texnikumunda müdir müavini (1927–1930), Azərbaycan Dövlət Sənaye İnstitutunda assistent vəzifəsində çalışmışdır (1930–1935).

Yaradıcılığı
------------

Bədii yaradıcılığa gənc yaşlarından başlamışdır. "Şahzadə və Əbdül" (1902), "Can yanğısı" (1903), "Fəhlə" (1906) və s. əsərlərini qələmə almışdır. Rus dilində yazdığı "Şahzadə və Əbdül" əsərini yazıçı Əzizə xanım Cəfərzadə ana dilimizə tərcümə etmişdir (1959). "Duman" (1904), "İlan", "Fəhlə" (1906), "Ərdoy dərəsi" (1910), "Məcnunun Leyliyə məhəbbəti" (1910), "Cəng" (1910), "Dan ulduzu" (1911) və s. hekayələri, "Parlaq ulduz" (1912) felyetonu və s. kimi əsərləri də vardır.

Sovet hakimiyyəti illərində Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinin şərq şöbəsində təhsilini davam etdirmişdir (1923–1928). Xalq maarifi sahəsində çalışmış, Azərbaycan Dövlət Arxivinin müdiri olmuşdur (1923–1927). Ömrünün sonunadək Azərbaycan Dövlət Elmi-Tədqiqat İnstitutunun tarix və etnoqrafiya şöbəsinin müdiri işləmişdir (1930-cu ildən). Azərbaycan tarixinin öyrənilməsində, folklor və etnoqrafiya materiallarının toplanması və öyrənilməsində xidmətləri vardır. Dövrü mətbuatda məqalələri və elmi-kütləvi əsərləri dərc olunmuşdur. "Can yanğısı" (1958), "Şahzadə və Əbdül" (1966) və "Seçilmiş əsərləri" (1981) kütləvi tirajla nəşr edilmişdir.

1936-cı il yanvarın 6-da vəfat etmişdir.

Mənbə
-----


Vikimənbədə ***Müəllif:Abdulla bəy Divanbəyoğlu*** ilə əlaqəli məlumatlar var.

* Abdulla bəy Divanbəyoğlunun bioqrafiyası www.adam.az Arxivləşdirilib 2016-03-10 at the Wayback Machine
**Təcnis** — daha çox aşıq poeziyasında yayılmış şeir şəkillərindən biri.

Məzmununa görə təcnislər əsasən lirik xarakterlidir. Aşıq poeziyası ilə bir sırada yazılı ədəbiyyatda da ara-sıra təcnis nümunələrinə təsadüf olunur. Təcnisin özünəməxsus xüsusiyyəti, adından göründüyü kimi, burada qafiyələrin cinas üzərində qurulması ilə bağlıdır. Qafiyələnmə sistemi qoşma və gəraylıda olduğu kimidir. XIX əsr el sənətkarlarından biri Şəmkirli Aşıq Hüseynin təcnislərindən biri:

Bəlkə məni nəzərindən salan var,  

Yada salmaz üç il, beş il, on beş il.  

Heç deməzmi mənim dərdim çəkən var,  

Həsrət qalar üç il, beş il, on beş il.  

  

Dərya elmim vermək olmaz ay ada,  

Təbib olan, çağır gəlsin aya da,  

Göz görməsə, ağıl salmaz a yada,  

Gəl görməyə üç il, beş il, on beş il.  

  

Aşıq Söyün qalıb dərd ayağında,  

Xəstə şəfa bular dərd ayağında,  

Ahu seyr eləyər dərd ayağında,  

Ovçu gözlər üç il, beş il, on beş il.

Azərbaycan aşıq poeziyasında təcnislərin meydana çıxmasında ilk pillə rolunu cinas bayatılar oynamışlar. Digər tərəfdən, Azərbaycan dilinin ifadə imkanlarının genişliyi, onun ahəngdarlığı və musiqililiyi təcnis poetik formasının digər türkdilli xalqların ədəbiyyatı ilə müqayisədə Azərbaycanda daha geniş yayılmasına təkan vermişdir. Əlbəttə, cinas sözlərin zəruriliyi təcnisdə müəyyən formalizm ünsürlərinin meydana çıxma təhlükəsini yaradır. Lakin ustad sənətkarların təcnislərində bu cəhət qətiyyən nəzərə çarpmır. Burada sözlə fikrin, məna ilə məzmunun üzvi qaynağı yaranır.

Aşıq poeziyasındakı digər populyar şeir şəkilləri kimi təcnislər də bir sıra poetik dəyişmələrə məruz qalmış, onların cığalı təcnis, dodaqdəyməz təcnis, nəfəsçəkmə təcnis və s. formaları meydana çıxmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Elçin. Seçilmiş əsərləri. 10 cilddə. IX cild. Bakı: ÇİNAR-ÇAP, 2005, səh.482-483

Mənbə
-----

* Elçin. Seçilmiş əsərləri. 10 cilddə. IX cild. Bakı: ÇİNAR-ÇAP, 2005, 509 səh.

Həmçinin bax
------------

* Ayaqlı təcnis
* Cığalı təcnis
* Nəfəsçəkmə təcnis

| ⛭Ədəbi janrlar |
| --- |
| Nəsr | Oçerk • Povest • Esse • Xatirə • Felyeton • Pyes • Təmsil • Hekayə (Novella • Mənzum hekayə) • Roman (Dilogiya • Trilogiya • Epopeya) • Səyahətnamə |
| Nəzm | Poema • Dastan • Məsnəvi • Qəzəl • Qəsidə • Qitə • Rübai • Mürəbbe • Tuyuq • Bayatı • Gəraylı • Qoşma (Təcnis • Dodaqdəyməz • Qıfılbənd) • Müxəmməs (Təxmis) • Müsəddəs • Müsəbbe • Müsəmmən • Müəşşər • Müstəzad • Tərkibbənd • Tərcibənd |
| Dram | Faciə • Dram • Komediya |
**Əfəndiyev Abdulla Musa oğlu (**24 aprel 1907, Poti, Kutaisi quberniyası – 1944) — şair, tərcüməçi, 1934-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

Abdulla Faruq 1907-ci il aprelin 24-də Azərbaycanın Göyçay rayonundakı Poti kəndində əkinçi ailəsində doğulmuşdur. İlk təhsilini Göyçayda almış (1917-1921), sonra Bakı müəllimlər seminariyasına göndərilmişdir. Oranı bitirəndən sonra Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutuna daxil olmuşdur (1925). Lakin onu ADU-nun pedaqoji fakültəsinə dəyişirlər. Burada ictimai-tarix şöbəsini qurtarır. Göyçay rayonunda pedaqoji fəaliyyətə başlayır. Sonra Bakı məktəblərində müəllimlik edir. ADU-nun hazırlıq kurslarında və şəhər məktəblərində ictimaiyyət fənnindən dərs keçir. Sovet Şərq Xalqları Elmi-Tədqiqat İnstitutunun aspiranturasında təhsil almaq üçün Moskvaya ezam olunur (1930). Ailə vəziyyətinə görə bir ildən sonra Bakıdakı Azərbaycan Dövlət ELmi-Tədqiqat İnstitutuna dəyişilir (1931-1932). Eyni zamanda, ali məktəblərin fəhlə fakültələrində, "Kommunist" qəzeti redaksiyasında işləyir. Nərimanov adına texnikumda müəllim, maarif şöbəsində pedaqqji kabinetin müdiri olur (1933-1934). "Qızıl Şərq" mətbəəsində Baş mətbuat idarəsinin nümayəndəsi işlədiyi il (1934) Sovet Ordusuna xidmətə çağınlır. Sonra (1936-cı ilədək) Baş mətbuat idarəsində çalışır. Qısa fasilələrlə "Ədəbiyyat qəzeti" və "Şərq qadını" jurnalları redaksiyalarında, Azərnəşrdə işləyir. İkinci dünya müharibəsi dövründə kiçik leytenant rütbəsində cəbhədə iştirak edir (1942-1943). "Sovet Gürcüstanı", "Qızıl əsgər" cəbhə qəzeti səhifələrində mübariz şeirləri dərc olunur. "Qara Məmməd" (5 pərdəli 15 şəkilli) mənzum pyesini, "Otuz qəhrəman" poemasını bu dövrdə qələmə alır. N.A.Nekrasov, İ.Franko və digər sə-nətkarların əsərlərini tərcümə edir. 1944-cü ildə Taqanroq ətrafında döyüşlərdə həlak olmuşdur.

Həyatdan erkən gedən şairin ədəbi irsi ilk dəfə 1987-ci ildə "Qəlbimin sahilsiz dalğaları" adlı kitabda toplanıb.

1930-cu illərdə, sovet rejiminin ən sərt dövründə latın əlifbasından kirilə keçidi tənqid edərən A.Faruq əsl ziyalı mövqeyi ortaya qoyub. Əlifba islahatı ilə bağlı etirazına görə cəzalandırmaq üçün Böyük Vətən Müharibəsinin başlandığı ilk günlərdəcə sovet rejimi onu cəbhəyə göndərir.

Azərbaycan Respublikası Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət Arxivində şairin bioqrafik məlumatı ilə birlikdə "Üfüqlər qızaranda", "Mübarizə yollarında", "Dalğalar", "Talış dağları", "Yarış", "Qartallar", "Qızıl əsgər" kitabları mühafizə olunur.

Əsərləri
--------

1. Üfüqlər qızaranda. Bakı: Azərnəşr, 1929, 42 səh.
2. Yanş (Seçilmiş şeirləri). Bakı: Azərnəşr, 1933, 30 səh.
3. Talış dağları. Bakı: Azərnəşr, 1935, 87 səh.
4. Döyüş yollarında. Bakı: Azərnəşr, 1936, 35 səh.
5. Dalğalar(şeirlər). Bakı: Azərnəşr, 1937, 114 səh.
6. Qcıl əsgər şeirləri. Bakı: Azərnəşr, 1938, 55 səh.
7. Sahilsiz qəlbimin dalğaları. Bakı: Yazıçı, 1989, 109 səh.

İstinadlar
----------