recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Yeji Yaxolkovski** — polyak mənşəli Cənubi Afrika Respublikası dizayneri və arxitektoru.

Həyatı
------

1914-cü ildə Bakıda polyak ata və rus-fransız ananın övladı kimi doğulmuşdur. Ailəsi 1919-cu ildə Polşaya köçmüşdür. Varşava universitetində və Parisdə oxumuş, 1939-cu ildə arxitektor diplomunu almışdır. İkinci Dünya Müharibəsi illərində partizan hərəkatına qoşulmuş Yaxolkovski 1940-cı ildə həbs olunaraq qatarla SSRİyə aparılmışdır. Yolun yarısında qatardan düşüb qaçan Yaxolkovski bu dəfə də almanların əlinə düşmüş, oradan da qaçaraq İngiltərəyə getmişdir. Daha sonra yenidən Polşaya gizli yollarla qayıtmışdır. Yaxolkovski polyakca, fransızca, ingiliscə, almanca və rusca bilirdi.

1948-ci ildə yenidən İngiltərəyə qayıtmış və evlənmişdir. 1955-ci ildə Cənubi Afrika Respublikasına köçərək orada yaşamağa başlamışdır. Burada metaldan hazırlanmış işləri sərgilənmiş, arxitektorluqdan dizaynerliyə keçmişdir. Əsərləri auksionlarda satılmışdır.

1979-cu ildə 65 yaşında vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  George Jaholkowski (1914-1979) Detailed Biography - Alison Stewart – 2013[*ölü keçid*]
Rozo şəhərinin fəzadan görüntüsü
Rozo şəhəri
**Rozo** — Dominikanın paytaxtı, əhalisi — 14 847 nəfər (2001). Karib dənizi, Rozo çayı və meşə ilə örtülmüş Morn Bryus (Morne Bruce) dağı ilə əhatə edilib. Qədim hindu yaşayış məskəni olan Sairinin yerində salınıb, adanın ən qədim və ən əhəmiyyətli yaşayış məskənidir .

Şəhər həyatı
------------

Dominika adasının qərb sahilində yerləşir, özündə müstəmləkə (Fransa) və müasir arxitekturanı birləşdirir. 30 hektarı əhatə edən 80 kvartala bölünür. 
Layma, layma şirəsi, tropik meyvələr və ədavalar ixrac edir.

Rozo bazarından videogörüntü here
Şəhərin mərkəzində evlər azdır. Orada yaşayış azdır, insanlar ora daha çox işləməyə gəlirlər. Şəhər mərkəzindəki küçələr hərəkət xəttindən daha çox bağ, idman meydançası, kütləvi tədbirlər yeridir. Mərkəzdəki botanika bağları əhalinin, daha çox uşaqların istirahət yeri kimi istifadə edilir.

Mədəniyyət
----------

Rozo Dominikanın mədəniyyət mərkəzidir, şəhərdə xeyli mədəniyyət nümunələri, XVIII əsr katolik kilsəsi vardır. Şəhərdə dövlət radiostansiyası və özəl teleşirkət vardır. Şəhər ətarfında botanik bağ salınıb.

Təhsil
------

Rozoda altı orta və səkkiz ibtidai məktəb vardır. Dominika Dövlət Kolleci fəaliyyət göstərir. Həmçinin özəl tibb məktəbi də vardır.

Həmçinin bax
------------

* Dominika
* Dominika universitetləri


1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
**Roza Luiza Parks** (*ing.* Rosa Louise Parks, doğum soyadı **Makkoli**, *ing.* McCauley; 4 fevral 1913[…], Taskiqi[d], Alabama – 24 oktyabr 2005[…], Detroyt, Miçiqan) — amerikalı ictimai xadim, siyasi aktivist və qaradərililərin hüquqları uğrunda hərəkatın banilərindən biri.

Həyatı
------

Rosa Parks ABŞ-nin Alabama əyalətində anadan olub. 1943-cü ildə Amerika Vətəndaş Haqları hərəkatına qatıldı. 1955-ci ildə Alabama əyalətində, qaradərililərə qarşı tətbiq edilən ayrıseçkiliyə qarşı durmuş və sonradan hərəkatın başlanğıcına səbəb olmuş hərəkətlərə bais olmuşdu.

O illərdə, ABŞ-nin cənub əyalətlərində qaradərililər və ağdərililər ayrı-ayrı qapılardan avtobuslara minir və onlar üçün ayrılmış müxtəlif yerlərdə otururdular. Rosa Parks bir gün Montgomerydə avtobusa mindi. O avtobusda olan bir ağ, ağlar üçün ayrılmış yerdə bir yer tapa bilmədikdə, qaradərililər üçün ayrılmış hissədə oturan Rosa Parksdan yerindən qalxıb ona yer verməsini istədi. Sürücü də ona qalxması üçün xəbərdarlıq etdi, amma Parks qalxmadı. Tutuldu və həbs edildi.

Hadisənin baş verməsindən bir ildən artıq bir müddət keçdikdən sonra belə zəncilər avtobusa minmir, hər yerə ayaqla gedirdilər. Etirazlar bir il sonra öz nəticəsini verdi. ABŞ Federal Məhkəməsi avtobuslarda bu təcrübəni qadağan etdi. Ancaq Rosa Parks, Alabamada ağlar tərəfindən cinsi istismara məruz qaldığı üçün şimala doğru hərəkət etməli oldu. Eyni zamanda, Alabama qubernatoru qaradərilləri universitetlərə yazdırmamaq üçün böyük səylər göstərirdi. Böyük hadisələr başladı. Martin Lüter Kinqin rəhbərlik etdiyi daim böyüyən hərəkat 1964-cü ildə qəbul olunan qanunla uğura nail oldu. Rosa Parks bu müqavimətin simvolu halına gəldi.

1999-cu ildə Time jurnalı tərəfindən XX əsrin insan haqları müdafiəçisi seçildi. Parks 1996-cı ildə Prezident Azadlığı medalına layiq görülmüşdür. 1999-cu ilin əvvəlində isə Konqresin qızıl medalına layiq görüldü və bu mükafatı Bill Klintondan aldı.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Rosa Parks // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. 1 2  .
4. 1 2  .
5. 1 2  .
6. ↑  .
**Andre Şarl Bul** (11.11.1642,Paris – 28 və ya 29.2.1732, Paris) — fransız mebel ustası. 1672-ci ildən XIV Lüdovikin saray ustası. Luvr, Marli və Versalda dekorativ işlər (qiymətli ağac növlərindən istifadə etməklə divar marketri və s.) görmüşdür.

Həyatı
------

Bulun mebel emalatxanasında dörd oğlu: Filipp Bul (1678–1744), Pyer Benua Bul (1680–1741), Andre Şarl Bul (Bul de Süv, 1685–1745; həmçinin heykəltaraş) və Kiçik Şarl Jozef Bul (1688–1754) işləmişdir. Onların yaratdığı mebel nümunələrində rokokoya təkamül edən klasisizm və barokko əlamətləri birləşirdi. Bu mebelləri effektlilik, dekorun zənginliyi, həmçinin düz xətlərin və əyri -xətli naxışların uyarlı gözəlliyi, ornament və inkrustasiyanın dekorativliyi (səthə yapışdırılmış tunc, abnos ağacından, fil sümüyü, sədəf və tısbağa qınından istifadə etməklə düzəldilən marketri) fərqləndirirdi. Əsasən, Luvr da, Klüni Muzeyində (Paris), Versalda, Fontenbloda, Volles kolleksiyasında, Viktoriya və Albert Muzeyində (London), Ermitajda (S.- Peterburq) saxlanılır. "Bul", həmçinin 17-ci əsrin sonu – 18-ci əsrin 1-ci yarısında fransız saray mebeli sənətində üslub idi.

Muzeylər və sərgilər
--------------------

Andre Şarl Bulun mebel kolleksiyalarına dünyanın bir çox muzeylərində rast gəlinir:

* Luvr muzeyi, Paris
* Viktoriya və Albert, London
* Qetti muzeyi, Los Anceles

Bundan əlavə, Andre Şarl bulun mebelleri bir sıra fransız saraylarını bəzəyir. 

* Versal
* Vo-le-Vikont
* Şantil
* Şeverni

İstinadlar
----------

1. ↑  artist list of the National Museum of Sweden. 2016.
2. ↑  Bul// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 63-64.

Xarici keçidlər
---------------

* Boulle's Inlays
* Dossier de l’Art Boulle & Versailles
* Ecole Boulle Paris
* André Charles Boulle (1642–1732) and the Art of his Time, a new Style for Europe
Dante Qabriel Rossetti, Sanct Grael (1874)

Tarixi və mahiyəti
------------------

Xristianlıqda mifik köklərə bağlı olan, əbədi həyat bəxş edən İsa peyğəmbərin müqəddəs camı. Cam dedikdə həm də İsa peyğəmbərin müqəddəs nəslinin Mariya Maqdalinadan olan və Fransada yaşayan davamçıları da nəzərdə tutulur. San Qril Arturian ədəbiyyatında mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bəziləri bunu mifik hesab etsə də San Qrilin həqiqətən mövcud olduğuna inananlar da var. Lakin, Leonardo da Vinçinin "Son axşam yeməyi" əsərində San Qril təsvir olunmamışdır. San Qrilin axtarışları Səlib yürüşləri zamanı gizli şəkildə aparılırdı. San Qrilin axtarılması və qorunması məqsədilə Fransa kralı XI əsrdə 5 nəfərdən ibarət Sion Prioratını yaradır. Priorat tərəfindən Tampilyerlər ordeni yaradılır və orden Süleyman peyğəmbərin məbədinin xarabalıqıarından San Qrili və gizli xristian yazılarını taparaq Priorata təhvil verir. Və San Qril Priorat tərəfindən qorunmağa başlayır. Prioratın üzvləri dəyişə-dəyişə müasir dövrə qədər gəlib çıxmışdır. Hal-hazırda həmin sənədlər Roma papasının hakimiyyətinə zidd olduğu üçün yeri açıqlanmır. Prioratın məşhur üzvlərindən Leonardo Da Vinçi, İsaak Nyuton, Viktor Hüqo və digərlərinin adlarını çəkmək olar. 2003-cü ildə Prioratın üzvləri tapılmışdır və öldürülmüşdür. San Qrilin yeri isə naməlum olaraq qalır. San Qrilə müxtəlif bədii, elmi araşdırmalar həsr edilmişdir. Den Braunun "Da Vinçi şifrəsi" əsərində San Qril haqqında bəhs olunur.

Həmçinin bax
------------

* Müqəddəs Qədəh
* Sion Prioratı
* Tampilyerlər ordeni

İstinadlar
----------
**San Xose del Quavyare** (*isp.* San José del Guaviare) — Kolumbiyada yerləşən şəhər və bələdiyyə, Quavyare departamentinin inzibati mərkəzi hesab edilir.

Şəhərin havadan görünüşü
 Quavyare çayı

Tarixi
------

1938-ci ildə əsası qoyulmuşdur.

İqtisadiyyatı
-------------

İqtisadi olaraq, San Xose del Quavyare bələdiyyəsi əsasən kənd təsərrüfatı və balıqçılıq sektoruna güclü fəaliyyətlər göstərirlər.

San Xose del Quavyare əsasən istehsal təsərrüfatında: banan, kakao, bal və s. məhsulları ilə ölkəyə xidmət edir və iqtisadiyyatını artırır.
Balıqçılıq və heyvandarlıq bələdiyyənin iqtisadiyyatında əsas bölmələrdən hesab edilməkdədir. Əsasən sənətkarlıq məhsulları, digər əl sənətkarlıqları palma liflərindən hazırlanmış süpürgə və fırçalardır ki, yerlilər tərəfindən hazırlanılır.

Həmçinin bax
------------

* Kolumbiyanın inzibati bölgüsü
* Boqota
* Tunxa
* Monteriya
* Kibdo
* Florensiya (Kaketa)
* İnirida

İstinadlar
----------

1. ↑  "Information about departments of Colombia". 2016-05-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-07.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***San Xose del Quavyare*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Sitio oficial Arxivləşdirilib 2020-11-29 at the Wayback Machine
* Sistema de Información Ambiental Territorial de la Amazonia Colombiana - SIAT-AC
**Özbəkistan Respublikası** Hökuməti *(özbək : O'zbekiston Respublikasının Hukumati / Узбекистон Республикасининг Höküməti* ) Özbəkistan Respublikasında icra hakimiyyətini həyata keçirir. Özbəkistan Konstitusiyasında hökumət üzvlərinin Özbəkistan Prezidenti, Baş nazir, Nazirlər və nazir müavinlərindən ibarət olduğu bildirilir.

Mövcud kabinet
--------------

Kabinet aşağıdakı üzvlərdən ibarətdir:

| Özbəkistan Nazirlər Şurası |
| --- |
| Nazirlik | Ad | siyasi partiya |
|  |
|
| Baş nazir | **Abdulla Oripov** | Liberal Demokrat |
|  |
| Xarici İşlər Naziri | Əbdüləziz Komilov | - |
|  |
| Daxili İşlər Naziri | Poʻlat Bobojonov | - |
|  |
| Maliyyə Naziri | Timur İşmetov | - |
|  |
| Müdafiə katibi | Bahodir Kurbanov | - |
|  |
| Fövqəladə Hallar Naziri | Tursinxon Xudayberqanov | - |
|  |
| Ədliyyə naziri | Ruslanbek Davletov | - |
|  |
| Xarici iqtisadi əlaqələr və investisiyalar naziri | Sardor Umurzakov | - |
|  |
| İqtisadi İnkişaf və Yoxsulluğun azaldılması naziri | Cəmşid Kuçkarov | - |
|  |
| Mədəniyyət naziri | Ozodbek Nazarbekov |
|
|  |  |
| Turizm və İdman Naziri | Əziz Abduhakimov |  |
|  |
| Kənd Təsərrüfatı Naziri | Cəmşid Hocayev | - |
|  |
| Su Resursları Nazirliyi | Şavkat Xamraev | - |
|  |
| Əmək və əmək münasibətləri naziri | Nozim Xusanov | - |
|  |
| Ali və orta ixtisas təhsili naziri | Abdukodir Toshkulov | - |
|  |
| Məktəbəqədər təhsil naziri | Agrippina Shin | - |
|  |
| Xalq Təhsil Naziri | Sherzod Shermatov | - |
|  |
| Xalq Səhiyyə Naziri | Abduhakim Hacıbaev | - |
|  |
| Enerji naziri | Əlişir Sultanov  | - |
|  |
| Nəqliyyat naziri | Ilhom Mahkamov | - |
|  |
| İnşaat naziri | Batyr Zakirov | - |
|  |
| İnformasiya texnologiyaları və rabitə inkişafı naziri | Şuhrat Sadikov | - |
|  |
| Mənzil və Sosial xidmətlər naziri | Sherzod Hidoyatov | - |
|  |
| İnnovativ İnkişaf Naziri | İbrahim Abdurahmonov | - |
|  |
| Qonşuluq və Ailəyə Dəstək Naziri | Rəhmət Mamatov | - |
|

Özbəkistan Respublikası, Özbəkistan Prezidentinin həm dövlət başçısı, həm də hökumət başçısı olduğu bir prezident konstitusiya respublikasıdır. İcra hakimiyyətini hökumət həyata keçirir. Qanunverici hakimiyyət Ali Evin iki palatası - Senat və Qanunverici Məclisdədir. Məhkəmə şöbəsi Ali Məhkəmədən, Konstitusiya Məhkəməsindən və yurisdiksiyasını həyata keçirən Ali İqtisad Məhkəməsindən ibarətdir.

Özbəkistanda iqtisadi islahatlar hərəkatı siyasi islahatlar hərəkatı ilə uyğun gəlmədi. Bunun əvəzinə, müstəqillik qazandıqdan sonra (1 sentyabr 1991-ci il) Özbəkistan hökuməti müxalifət qruplarına qarşı getdikcə daha çox sərt tədbirlər görərək öz nəzarətini gücləndirdi. Adlar dəyişsə də, dövlət qurumları Sovet İttifaqının dağılmasından əvvəl mövcud olanlarla qaldı. Digər keçmiş respublikalardakı ( qonşu Tacikistan kimi ) qarşıdurma və xaosdan bəhs edən hökumət, keçid dövründə sabitliyə və dəyişikliyə tədricən yanaşmağın vacibliyini vurğulayaraq ictimai toplantı, müxalifət partiyaları və mediaya qoyulan məhdudiyyəti əsaslandırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-15.
**Çərpələng uçuran** (*ing.* The Kite Runner) — əfqan əsilli amerikalı yazıçı Xalid Hüseyninin 2003-cü ildə çapdan çıxmış ilk romanı.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***
Xalid Hüseyninin bu debüt romanını artıq yeni əsrin baş romanı, müəllifini isə canlı klassik hesab edirlər. "Çərpələng uçuran" bu an yaşanan müstəmləkəçilik sonrası yeni müstəmləkəçilik (neokolonial), qloballaşma, mədəniyyətlərarası müharibə, vətəndaş müharibəsi və miqrasiya kimi mövzulara bədii baxış bucağı gətirir. Bundan əlavə, müəllif xatirələr, aydınlaşdırma, cinsi münasibətlər kimi qavrayışlara da toxunur. Kitab sözün əsl mənasında dostluq, sədaqət, xəyanət, günahlardan təmizlənmə haqqındadır və Xalid Hüseyninin bu incə, canayaxın, ironik və sözün yaxşı mənasında sentimental romanı doymadan və göz çəkə bilmədən baxdıqca baxılan möhtəşəm bir rəsm əsərinə bənzəyir. Müəllif, əsərin adından da göründüyü kimi, Əfqan uşaqlarının çərpələng uçurmaq əyləncəsini yada salır. Bu yarışlardan birində əsərin qəhrəmanlarından biri – Həzara (Xəzər) oğlu Həsənin başına dəhşətli hadisə gəlir, o bu hadisəyə dostu bildiyi Əmirin naminə razı olur, ancaq onu kədərləndirmək haqda düşünmür. Həmin dost isə bu dəhşəti kənardan görür, lakin gizlənib səsini çıxarmır. Bununla da faciə böyüyür, getdikcə davam edir. Öz qorxaqlığından dəli olan Əmir ayılanda artıq gec olduğunu düşünür...

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

Tərcüməsi
---------

Roman azərbaycan dilinə ilk dəfə ABŞ-nin Azərbaycandakı səfirliyi ilə Əli və Nino nəşriyyatı arasında bağlanmış qrant sazişinə əsasən maliyyələşdirilmiş layihə əsasında Xədicə İsmayıl tərəfindən orginal dili olan ingilis dilindən tərcümə olunmuş, Əli və Nino nəşriyyatı tərəfindən 2011-ci ildə Bakıda nəşr olunmuş və 27 may 2011-ci ildə Qız Qalasının yanında yerləşən Ali & Nino kitab mağazasında təqdimatı keçirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dünya bestselleri Azərbaycan dilində" (az.). milli.az. 2010-11-02. 2022-01-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-18.
2. ↑  "ABŞ səfirliyi və Ali&Nino Çap Evi "Çərpələng Uçuran" kitabının Azərbaycan dilinə tərcüməsini təqdim edib" (az.). trend.az. 2011-05-27. 2011-05-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-18.

Xarici keçidlər
---------------

* Xalid Hüseyninin rəsmi veb-saytı  (ing.)
* Rəsmi facebook səhifəsi  (ing.)
* "Çərpələng Uçuran" (az.). alinino.az. İstifadə tarixi: 2014-05-07.[*ölü keçid*]
* Xalid Hüseyni *Çərpələng uçuran*ı[*ölü keçid*] BBC-nin *World Book Club* verilişində müzakirə edir

| ⛭Xalid Hüseyni |
| --- |
| Romanlar | Çərpələng uçuran (2003) • Min möhtəşəm günəş (2007) • Və dağlardan səda gəldi (2013) |  |
**Çənəsiqıllılar** (*lat.* Chaetognatha) — heyvanlar aləminə aid heyvan tipi.

Haqqında
--------

Çənəsiqıllılar sırf dəniz heyvanları olub, 140-a qədər növü məlumdur. Böyük əksəriyyəti plankton həyat tərzi keçirir. Dib həyat tərzi keçirən, yosunların, daşların arasında yaşayan növləri də vardır. Sürətlə hərəkət etmələrinə və bədənlərinin uzunsov olmasına görə çənəsiqıllıları dəniz oxları da adlandırırlar. Bədənləri 0.5-9 sm ölçüdə olub, şəffafdır. Bədənlərinin ön hissəsində tip üçün xarakterik olan – qıllarla təchiz olunmuş ağız aparatı yerləşir. Çənəsiqıllılar bu aparat vasitəsilə öz şikarını ovlayırlar. Çənəsiqıllılar ikinci bədən boşluğuna malik heyvanlardır. Onlarda selom yaxşı inkişaf etmişdir. Bədən 3 şöbəyə ayrılır. Baş, gövdə və quyruq. Həzm sistemi qıllarla təchiz olunmuş ağızdan, əzələli udlaqdan, və bədən boyu uzanan bağırsaqdan ibarətdir. Çənəsiqıllılardə nəin ki, bir çox orqanlar olmur, hətta onların tənəffüs, qan-damar və ifrazat sistemləri də yoxdur. Çənəsiqıllılar hermafrodit heyvanlardır və ancaq cinsi yolla çoxalırlar. Yumurtalıqlar gövdədə, toxumluqlar isə quyruq hissədə yerləşir. Yumurtanın bölünməsi radial tipdədir. Onlarda mezoderma və selom teloblastlardan inkişaf etmir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.
2. ↑  *Ruggiero M. A. Gordon D. P. Orrell T. M. Bailly N. Bourgoin T. Brusca R. C. Cavalier-Smith T. Guiry M. D. Kirk P. M.* A Higher Level Classification of All Living Organisms (ing.). // *PLOS ONE* / PLOS ONE Editors PLoS, 2015. Vol. 10, Iss. 4. P. e0119248. ISSN 1932-6203 doi:10.1371/JOURNAL.PONE.0119248 PMID:25923521

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q192416
* Wikispecies: Chaetognatha
* ADW: Chaetognatha
* AFD: Chaetognatha
* BOLD: 13
* ButMoth: 5652.0
* EoL: 1740
* Fossilworks: 30727
* GBIF: 55
* iNaturalist: 151827
* IRMNG: 237
* ITIS: 158650
* NCBI: 10229
* NZOR: 761628c0-9718-4c8f-8f2f-9579a21b9969
* uBio: 253505
* WoRMS: 2081

 |
**Sanama** - Azərbaycanda uşaqlar və gənclər arasında yazqabağı günlərdə, şənlik və bayramlarda dəstələrə bölünmədən oynanılan oyunlarda "başçı" ("aparıcı" və ya "işçi") seçmək üçün sadalanan şeir.

Ümumi məlumat
-------------

Dəstələrə bölünməklə oynanılan bütün oyunlar Halay qurmaqla başlanır. Lakin bir çox oyunlarımız dəstələrə bölünmədən oynanılır. Ənzəli, Eşşək beli sındırdı, Yeddi ağac buna misal ola bilər. Bu oyunları başlayarkən, "başçı", "aparıcı" və ya "işçi" seçmək üçün sanamadan istifadə edirlər.

Oyunun qaydaları
----------------

Püşk yolu ilə yaxud oyunçuların ümumi razılığı ilə (oyunda və ya uşaqlar arasında müəyyən keyfiyyətləri ilə fərqlənən) bir nəfər seçilir. O bütün oyunçuları sıraya düzür. Sanama yolu ilə oyunçuları bir-bir sıradan azad edir. Axıra qalan oyunçu "başçı" ("aparıcı" və ya "işçi") seçilmiş olur. Sanamanı aparmaq üçün müxtəlif sanamalardan istifadə edirlər. "İynə-iynə", "Motal-motal", "Əmim oğlu" və s. bu kimi sanamalar uşaqların sevimli nəğmələridir.

Sanama oyunu

Sanamalar
---------

### Motal-motal

Motal-motal  

Tərsə motal,  

Qıl atar,  

Qaymağ tutar  

Ağ quşum,  

Ağarçınım,  

Göy quşum,  

Göyərçinim.  

Qarğa qara,  

Durna çala,  

Çiləmə çilik,  

Bircə əmlik,  

Əmrəqulu, vur nağara,  

Çıx qırağa.

### ***İynem , iynem***-iynə

* **Iynə-iynə**

İynə-iynə,  

Ucu düymə  

Bal ballıca,  

Ballı keçi,  

Şam ağacı,  

Şatır keçi.  

Qoz ağacı,  

Qotur keçi.  

Hoppan-hoppan,  

Yarıl-yırtıl,  

Su iç qurtul.

* 

### Əmim oğlu , Hurtul qulu

* 

Əmim oğlu, Hurtul qulu  

Üzü buğlu,Gözü toğlu  

Haldırım dedi,Güldürüm dedi  

Huldurum dedi,Qıldırım dedi  

Göyə bir ağac atdı , Getdi tutdu budağı  

Kərki sapı , Gülgü sapı  

Gül budağı , Göl qırağı

  

Bəzən bu məqsədlə düzgülərdən də istifadə edilir.

Mənbə
-----

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭Azərbaycan xalq oyunları |
| --- |
| Döyüş oyunları | Qurşaqtutma • Zorxana • Azərbaycan milli güləşi |  |
| Strategiya oyunları | Mərəköçdü • Noxud çuxuru • Pula-pula • Qalaqapı |
| Novruz oyunları | Baca-baca • Keçəl • Kos-kosa • Yumurta döyüşdürmə |
| Atüstü oyunlar | Baharbənd • Cıdır • Sür-papaq • Çövkən • Qız-qov |
| Tamaşa oyunları | Dəvə • Çömçəxatun • Gülümey • Gül-gül • Xan-vəzir • Xıdır Nəbi • Nənəcan |
| Uşaq oyunları | Artırma • Barmaq oyunu • Beşdaş • Bənövşə • Cıdır oyunu • Dirədöymə • Dəsmal aldı, qaç • Dəyirman oyunu • Dolama • Çatı götürdü • Çırtı, çırtı • Çiləmə • Çilingağac • Çömçəbaşı bəzəmə • Evcik-evcik • Eşşək beli sındırdı • Əlquşu ilə ov • Ənzəli • Fincan-fincan • Gəlinbacı • Gizlən qaç • Gözbağlıca • Güleynari • Halay • Haxışta • Hoqqa • Hoppana hoppan • Hil-hil oyunu • Xəndəkbacı • Xıy xıy • Köşki balaban • Qərcimədaş • Qərəq • Qığ mərəsi • Qundaq-qundaq • Qurd-qurd • Laldinməz • Mərə-mərə • Mətə-mətə • Molla, haray • Öcəşmə • Papaqaldıqaç • Papaqatdı • Papaqqapdı • Püşk • Sanama • Say saymaq • Şeşpər-şeşpər • Şota • Şöbə-şöbə • Tapmaca • Tapın görək • Təkə • Təkləmə • Turnavurdu • Tuğay Məlik • Usta-şagird • Şatırlar • Yaşıl yarpaq, qızılgül • Yaylıqqaçırtdı • Yeddi ağac • Yeddi daş • Yelləncək • Yoldaş, səni kim apardı? |
**Aleksandr Mixayloviç Opekuşin** (*ing.* Alexander Mikhailovich Opekushin: *rus.* Александр Михайлович Опекушин; d. 28 noyabr, 1838 – ö. 4 mart, 1923) — rus heykəltəraşı. Peterburq Rəssamlıq Akademiyasının həqiqi üzvü (1895),

Həyatı
------

Yaradıcılığı
------------

Puşkinin Moskvadakı heykəli
Təhkimli kəndli oğlu olan Aleksandr Opekuşin "Rusiyanən minilliyi" abidəsinin (Novqorod, açılışı 1862) və II Yeketerenanın heykəlinin (Peterburq, açılışı 1873) yaradılmasında iştirak etmişdir. A.S.Puşkinin Moskvadakı heykəli (tunc, açılışı 1880) Aleksandr Opekuşinin ən görkəmli və məşhur əsəridir.

Aleksandr Opekuşin həmçinin A.S.Puşkinin Peterburqdakı (açılışı 1884), M.Y.Lermantovun Pyatiqorskdakı (açılışı 1889) abidələrinin müəllifidir.

Aleksandr Opekuşin "II Yeketerina" (tunc) fiquru Rüstəm Mustafayev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyindədir.

Ədəbiyyat
---------

* ASE, VII cild, Bakı, 1983. səh. 353.
* Скребков А. Академик А. М. Опекушин: К 90-летию со дня рождения // Красная панорама. — 1928. — № 52. — С. 15.
* Беляев Н. Шмидт Н. А. М. Опекушин. — М.: Искусство, 1954.
* Суслов И. М. А. М. Опекушин. Жизнь и творчество. — Ярославль: 1968.
**Məcidov Çərkəz Müğdət oğlu (Çərkəz Məcid)** — şair, yazıçı, tənqidçi.

Həyatı
------

Çərkəz Məcid 1937-ci ilin payızında Cəbrayıl rayonunun Böyük Mərcanlı kəndində ruhani ailəsində anadan olmuşdur. Burada kənd orta məktəbini bitirmişdir (1956). Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun fılologiya fakültəsində təhsilini davam etdirmişdir (1956-1960). Əmək fəaliyyətinə Böyük Mərcanlı kəndində müəllim kimi başlamışdır. Bədii yaradıcılığa erkən başlasa da, 60-cı illərdən dövri mətbuatda öz şeirləri ilə çıxış etmişdir. Onun poeziyasında uşaq şeirləri başlıca yer tutur: "Ağ çiçəklər" (1973), "İşıq telləri" (1984) şeir topluları bu cəhətdən diqqəti cəlb edir. Doğma yurda bağlılıq, vətən sevgisi, təbiətin əsrarəngiz gözəlliklərinə məhəbbət, ülvi təmizliyə, saflığa və doğruluğa çağırış onun doğma mövzuları olmuşdur. Yeri gəldikcə, özbaşınalığı, haqsızlığı və yaramaz halları satira atəşinə tutub ifşa etməkdən çəkinməmişdir. Azərbaycanın azadlığı və istiqlaliyyəti uğrunda qeyrətlə mübarizə aparmışdır. Bu göstərdiyi prinsipiallığına görə dövrü mətbuatında onun şeir və yazılarını o vaxtdaki yerli hakimiyyət çap etməyə böyük manələr yaradırdı. Ona görə çox çətinliklərlə yalnız 2 uşaq kitab çap etdirə bilmişdi.

1989-cı ilin 6 yanvarında müəllimlərin Cəbrayıl rayonunda keçirilən müşavirəsində yaltaq sifətlilərin sovet başdılarının ona qarşı öyrədilmiş qərəzli çıxışlarından sonra çıxış etmək üçün tribunaya çıxmış əsəbi gərginlikdən sonra kəskin tənqidi çıxış etdiyi zaman beyininə qan sızma baş vermişdi. Xəstəxanaya yerləşdirildi və 3 gün sonra vəfat etdi.
**Con Lili** (1554, Kent qraflığı – 18 noyabr 1606, London) — ingilis bədii nəsrinin və dramaturgiyasının görkəmli nümayəndələrindən və Şekspirin sələflərindən biri olmuşdur.

Həyatı
------

O, "Universitet"(humanitar biliklər) yazıçıları qrupuna daxil olan "alim" dramaturq idi.

Yaradıcılığı
------------

Con Lilinin yaradıcılığının tədqiqatçısı R.Uorrik Bond onun haqqından yazır: "O, kəskin üslub hissəsinə malik idi, o, ilk dəfə olaraq ingilislərə başa saldı ki, nəsr-sənətdir. O, birinci ingilis romançısı idi". Con Lilinin qəhrəmanları və təsvir etdiyi şərait şərtidir.
C.Lili əsasən saray səhnəsi üçün nəzərdə tutulmuş pastoral və mifoloji süjetli komediyalar və romanlar yazmışdır. Onun belə əsərlərindən "Kampaspa", "Safo və Faun", "Endimion", "Midas", "Bombi ana", "Qalateya", "Ayda qadın" kimi dramlarını göstərmək olar.

### Əsərləri

* "Kampaspa"
* "Safo və Faun"
* "Endimion"
* "Midas"
* "Bombi ana"
* "Qalateya"
* "Ayda qadın"

### "Kampaspa"komediyası

Komediyanın mərkəzində İsgəndər obrazı durur. Dünyanın yarısına hökmranlıq edən Makedoniyalı İsgəndər artıq hərbi yürüşləri dayandırmaq, öz sarayına məşhur filosofları toplamaq qərarına gəlir. O, saraya filosofları, o cümlədən, Aristoteli və Platonu dəvət edir. Aristotel Makedoniyalı İsgəndərin elmdə də böyük güc sahibi olması və bu sahədə Allahlara bənzəmək istəməsi fikrini bəyənir və onu müdafiə edir. Diogen İsgəndərin dəvətini qəbul etmir. İsgəndər Diogenin yanına gəlir və görüşdən sonra İsgəndərdə də onun kimi insani ləyaqətə malik olmaq arzusu yaranır. Fivi fəth edəndən sonra İsgəndər əsirlərə baş çəkən zaman iki gözəl qıza rast gəlir. Timokleya İsgəndərə qarşı vuruşan döyüşçünün bacısı, Kampaspa isə İsgəndərin əsirlərindən biri idi. Kampaspanın təmkini, zahiri və batini gözəlliyini nümayiş etdirərək ləyaqəylə dayanması İsgəndəri valeh edir və rəssama onun portretini çəkmək sifarişini verir. Portretdə Kampaspa Venera şəklində təsvir olunmalıdır. Hefestion İsgəndərə xəbərdarlıq edir ki, Kampaspa onu sevməyə bilər. Kampaspa onun şəklini çəkən rəssama aşiq olur və son səhnədə aşiqlər öz hislərini açıq şəkildə bildirirlər. İsgəndər də yüksək iradə nümayiş etdirib xoşbəxt olmaları üçün bu gənclərə xeyir-dua verir. Faciəvi komediya (janr)nin digər qəhrəmanı rəssam Apellesdir. O, İsgəndərin əsiri olub. Tarixçi Plinin də qeyd etdiyi kimi Apelles(e.ə 370-306), həqiqətən, o dövrdə yaşamış, sonralar adı əfsanələşmiş istedadlı yunan rəssamı olmuşdur. O, Pamfilin şagirdi olmuş və yeganə rəssam idi ki, ona Makedoniyalı İsgəndərin şəklini çəkmək icazəsi verilmişdir. Lilinin pyesində Kampaspanın portreti üzərində işləyən Apelles İntibah dövrü üçün aktual olan incəsənətin məqsədləri və prinsipləri haqqında düşüncələrə dalır. Apelles deyir ki, onda olan rənglər kimi təmiz və təzə rənglər çətin ki, tapıla.

Həmçinin bax
------------

İngilis ədəbiyyatı

İstinadlar
----------

1. 1 2  Oxford Dictionary of National Biography (ing.). / C. Matthew Oxford: OUP, 2004.
2. 1 2  Find a Grave (ing.). 1996.
3. ↑  *Cəlil Nağıyev.* Qərbi Avropa Ədəiyyatı.
**Fəlsəfi Pentalogiya** — Azərbaycan filosofu Adil Əsədov tərəfindən təklif olunan, beş hissədən ibarət fəlsəfi sistem: Gözəlliyin fəlsəfəsi, Varlığın fəlsəfəsi, Təfəkkürün fəlsəfəsi, Əxlaqın fəlsəfəsi və Siyasətin fəlsəfəsi.

Gözəllik fəlsəfəsinin başlıca təyinatını var olmalı olan dünyanın təqdimatı, Varlıq fəlsəfəsinin başlıca təyinatını var olan dünyanın təqdimatı, Təfəkkür fəlsəfəsinin başlıca təyinatını var olan dünyanı var olmalı olan dünyaya yüksəltmə imkanının təqdimatı, Əxlaq fəlsəfəsinin başlıca təyinatını var olan dünyanın var olmamalı olan dünyaya endirilməsinə göstərdiyi müqavimətin təqdimatı və nəhayət, Siyasət fəlsəfəsinin başlıca təyinatını var olan dünyanı var olmalı olan dünyaya yüksəltmə əzminin təqdimatı təşkil edir.

Gözəlliyin fəlsəfəsi mahiyyətin bir ideal olaraq təxəyyüldə canlandırılmasına, Varlığın fəlsəfəsi mahiyyətin reallıqdan çıxış edilərək anlaşılmasına, Təfəkkürün fəlsəfəsi mahiyyət və reallıq arasında körpü quruculuğuna, Əxlaqın fəlsəfəsi mahiyyətsizləşməyə qarşı müqavimətin aşılanmasına, Siyasətin fəlsəfəsi isə mahiyyətin gerçəkləşdirilməsinə təyinatlıdır.

"Mən necə olmalıyam?" sualına müfəssəl cavab vermək öhdəliyindən Gözəllik fəlsəfəsi çıxış etməli, "Mən nəyə güvənə bilərəm?" sualına nəticə etibarı ilə Varlıq fəlsəfəsi cavab verməli, "Mənim nə etmək imkanım var?" sualını son nəticədə Təfəkkür fəlsəfəsi cavablandırmalı, "Nəyi etmək mənə yasaqdır?" sualına Əxlaq fəlsəfəsi cavab tapmalı, "Mən nə etməliyəm?" sualına cavab isə Siyasət fəlsəfəsinin və bütövlükdə fəlsəfənin son sözü olmalıdır.

Hər bir tamamlanmış fəlsəfə ideal duyğusundan başlayır, qətiyyət yaşantısının qərarlaşması ilə başa çatır. Başqa sözlə, hər bir fəlsəfə özünün təbii axınında Gözəllik fəlsəfəsi olaraq öz həyatını başlayır, Siyasətin fəlsəfəsi olaraq isə öz missiyasını başa çatdırmış olur. İdeal duyğusu fəlsəfənin başlanğıc məqamı və ilk sözü, qətiyyət yaşantısının qərarlaşması isə onun mütləq məqsədi və son sözüdür. İdeal duyğusundan məhrum olan kəs heç zaman filosof ola bilmədiyi kimi, eləcə də siyasəti öz diqqət dairəsindən kənarda saxlayan filosofun fəlsəfəsi sona çatdırılmamış, tamamlanmamış qalır.

Hər bir fəlsəfənin son sualı, həlli ilə hər bir fəlsəfəni tamamlayan məsələ - həyatın mənası ilə bağlı məsələ - özünün birbaşa həllini ən azı məhz ona görə Siyasətin fəlsəfəsində tapır ki, biz yalnız həyatımıza məna tapdığımız zaman tam iradə müəyyənliyinə nail ola bilirik.

Ədəbiyyat
---------

* Adil Əsədov. Gözəlliyin fəlsəfəsi. Bakı, Nurlan, 2005, 500 s.
* Adil Əsədov. Təfəkkürün fəlsəfəsi. Bakı, Qanun, 1997, 383 s.
* Adil Əsədov. Siyasətin fəlsəfəsi. Birinci nəşr. Bakı, Nafta-press, 2001 Arxivləşdirilib 2015-09-20 at the Wayback Machine (İkinci nəşr: Bakı, Təknur, 2010, 414s. Arxivləşdirilib 2015-09-20 at the Wayback Machine)
Fransa Ruru işğal etdikdən sonra Avropada təhlükəsizlik üçün etibarlı təminat yaradılması məsələsi böyük dövlətlər arasında müzakirə obyektinə çevrildi. Fransanın beynəlxalq mövqeləri getdikcə zəifləyirdi. Onun mövqelərinə təsir edən məsələlərdən biri də Fransanın Suriyada yerli əhaliyə qarşı apardığı hərbi əməliyyatlar idi. 1925-ci ildə Millətlər Cəmiyyətinin Mosul rayonunu İraqa verməsi Türkiyə tərəfindən böyük narazılıqla qarşılandı. Belə bir şəraitdə təminat qərarının imzalanması məsələsi böyük zərurətə çevrildi.

Təminat məsələsinə həsr edilmiş Lokarno konfransı 1925-ci il oktyabrın 5-16-da keçirildi. Konfransda Böyük Britaniya, Fransa, Almaniya, İtaliya, Belçika, Polşa və Çexoslovakiya nümayəndələri iştirak edirdi. Konfransın sədri Nevill Çemberlen idi.

Lokarno konfransı aşağıdakı sənədləri qəbul etdi:

* Konfransın yekun aktı;
* Almaniya, Belçika, Fransa, Böyük Britaniya və İtaliya arasında təminat müqaviləsi və ya Reyn paktı;
* Almaniya ilə ayrı-ayrılıqda Belçika, Fransa, Polşa və Çexoslovakiya arasında arbitraj müqaviləsi;
* Fransa ilə Polşa arasında saziş;
* Fransa ilə Çexoslovakiya arasında saziş.

Reyn təminat paktını imzalayan dövlətlər Versal sülh müqaviləsi ilə müəyyən olunmuş ərazilərdə status-kvoya hörmət edəcəklərini bildirərək, bir-birlərinə qarşı müharibələrdən imtina etmək və sərhədlərinin toxunulmazlığına dair öhdəlik götürürdülər. İngiltərə və İtaliya arbitraj sazişlərinin təminatçıları oldular. Lokarno sazişləri ilə Almaniya 1926-cı il sentyabrın 10-da Millətlər Cəmiyyətinə üzv qəbul olundu.

Lokarno konfransından sonra böyük dövlətlər, xüsusən də İngiltərə ilə Fransa arasında ziddiyyətlər xeyli kəskinləşdi. Fransanın Avropada hegemonluğunun qarşısını almaq üçün İngiltərə Almaniya və İtaliya ilə əməkdaşlığa başladı. 1925-ci ildə Rapolloda Çemberlen ilə Mussolini arasında saziş imzalandı. 1926-cı ildə İngiltərə ilə İtaliya arasında hərbi borclar məsələsinə dair sazişlər imzalandı. İngiltərənin bu addımına cavab olaraq Fransa Rumınıya ilə müqavilə imzaladı. Fransa və İngiltərə Balkanlarda nüfuz uğrunda mübarizə apararaq 1926-cı ildə Türkiyə ilə ayrı-ayrılıqda dostluq müqavilələri imzaladılar.

Mənbə
-----

* Текст договора на русском языке
**Kar (relyef forması)-** dağların zirvə hissəsinə yaxın yamaclarda, nival iqlim şəraitində, kiçik buzlaqların (kar buzlaqları) və şaxta aşınmasının təsiri ilə yaranmış fincanşəkilli təbii çökəklikdir. Karın yamacları sıldırım, dik, dibi isə hamar və ya batıq olur. Kar qar xəttindən yuxarıda yerləşdikdə, o, fəal aşağıda olduqda isə relikt kar tipli göl əmələ gətirir.

Kar buzlağı
-----------

Kar buzlağı yerli Kar sərhəddindən yuxarıda, buzlaq sirkinin (karın) dibində formalaşmış, nisbətən kiçik (qısa buzlaq dibinə malik) buzlaqdır. Kar buzlağı planda oraqvari və ya dəyirmi formalı olub, nadir halda dil hissəsi qar xəttindən bir qədər aşağı düşə bilər.

Kar gölü
--------

Kar gölü yerli qar sərhəddindən aşağıda yerləşən relikt qar çalasında əmələ gələn göl, əsasən yağış suları ilə qidalanır. Kar gölü buzlaq tipli göllərə aiddir.

Kar pilləsi
-----------

Kar pilləsi dağ yamacı boyu bir-birinin üzərində yerləşən və aydın nəzərə çarpan çıxıntılarla biz-birindən ayrılmış karlar seriyasıdır.

Həmçinin bax
------------

Buzlaq

Xarici keçid
------------

Relyef formaları

İstinad
-------

1. ↑  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ensiklopedik ekoloji lüğət. Bakı-Elm-2008.
**Mina Kumari** (əsl adı **Məhcabin Banu**; 1 avqust 1933 – 31 mart 1972, Bombey) 31 mart 1932-ci ildə Hindistanın Bombey şəhərində dünyaya gəlmişdir. Atası Əli Baks musiqiçi idi, müsəlman olub, anası İqbal Begüm isə rəqqasə olub. Səkkiz dəfə namizəd olduğu "Filmfare Awards" mükafatına "Ən yaxşı qadın rolu" ifaçısı kimi dörd dəfə layiq görülmüşdür. 1939–1972-ci illər arası 99 filmdə rol almışdır. Kütləvi informasiya vasitələri və bədii ədəbiyyatda oynadığı rollara və həyatına görə ona "Faciə kraliçası" ləqəbi verilib. 1952-ci ildə aktyor və rejissor Kamal Əmrahi ilə (1918–1993) gizli şəkildə evlənirlər. Həmin vaxt Kamal Əmrahi evli idi və üç uşaq atası idi. Mina Kumari Kamal Əmrahi ilə 12 il evli qalır. Minanın atası daxil olmaqla, bütün qohumları bu izdivacın əleyhinə idilər. Onlar hesab edirdilər ki, Kamal Əmrahi Mina ilə yalnız ondan "istifadə" etmək üçün evlənib. Minanın bacısı Madhu hesab edirdi ki, Kamal ər yox, mal satan alverçi idi. 1964-cü ildə cütlük ayrılır və bundan sonra Mina içkiyə qurşanır. Sonralar aktyor Gülzar, ondan sonra isə Dharmendra ilə görüşür. Lakin Kamal Əmrahidən sonra heç kimlə ciddi münasibəti olmur. Mina Kumari 31 mart 1972-ci ildə Bombey xəstəxanasında komadan ayılmayaraq, qaraciyər sirrozundan dünyasını dəyişmişdir. Keçmiş əri Kamal Əmrahi isə 1993-cü ildə vəfat edir və Mumbaydakı Rəhmətabad adlı hind-İran qəbiristanlığında Mina Kumarinin yanında dəfn edilir.

İstinadlar
----------
**Fəlsəfə tarixi** antik dövrdən bu günə qədər fəlsəfənin inkişaf yolunu, strategiyasını, filosofların fəlsəfi nəzəriyyələrini, sistemlərini, baxışlarını öyrənir. Fəlsəfə tarixinin subyekti fəlsəfə tarixçisidir. Fəlsəfə tarixi tarixi inkişaf müddətində müəyyən mərhələlərdən keçmiş, çoxsaylı müstəqil düşüncələr, ideyalar, nəzəriyyələrlə zənginləşmişdir. Fəlsəfə tarixçisi tarixşünaslıq elminin də məsələyə yanaşma üslub və metodlarından, kriteriyalarından çıxış edərək **Fəlsəfə tarixi**ni öyrənir.

Antik dövrdən bu yana Fəlsəfə tarixi fəlsəfəni dövrlərə və yerlərə bölərək mərhələli şəkildə tədqiq edir. İlk fəlsəfi fikirlərin yaranıb inkişaf etdiyi qədim **Şərq dünyası** olmuşdur. Bu baxımdan fəlsəfə tarixçisi Şərq düşüncələrinə dövr və məkan prizmalarından yanaşaraq mövzunu Qədim Şərq fəlsəfəsi adı altında tədqiq edir.

Lakin fəlsəfənin beşiyi hesab olunan **Şərq dünyası** ilə bərabər fəlsəfi düşüncələrin sistemləşdirilməsində və zənginləşdirilməsində əhəməiyyətli yerə və rola malik Antik fəlsəfənin (Qədim yunan - roma fəlsəfəsi)də adını çəkmək mümkündür. Qədim dövrdən etibarən fəlsəfə müəyyən dövrlərə və bölgələrə ayrılaraq araşdırılmış, tədqiq olunmuşdur.

* Qədim dünya fəlsəfəsi
	+ Qədim Şərq fəlsəfəsi
	+ Yunan-roma fəlsəfəsi
* Orta əsrlər fəlsəfəsi
	+ Avropa fəlsəfəsi
	+ Şərq fəlsəfəsi
* Yeni dövr fəlsəfəsi
	+ Şərq fəlsəfi düşüncə tərzi
	+ Qərb fəlsəfi düşüncə təzi
	+ Yeni dünya (Amerika) fəlsəfi düşüncə tərzi
* Müasir fəlsəfə

Ədəbiyyat
---------

* Adil Əsədov. Fəlsəfə tarixindən etüdlər: İdeal və reallıq arasında ziddiyyət və onun Qərb, rus və Şərq təfəkküründə həll imkankarı. Bakı: Təknur, 2007. – 116s.
* Adil Əsədov. Yunan fəlsəfəsiindən etüdlər: yunan fəlsəfəsiində idealin və realliğin münasibətlərinə dair. Ön sözün müəllifi – fəlsəfə elmləri doktioru Tahirə Allahyarova. Bakı: Təknur, 2008.
* Adil Əsədov. Anqlo-amerikan fəlsəfəsiindən etüdlər Ön sözün müəllifi – fəlsəfə elmləri doktioru Tahirə Allahyarova.Bakı: Təknur, 2008.
* Uill Dürant. Fəlsəfi hekayətlər: dünya fəlsəfəsinin ən görkəmli nümayəndələrinin həyat və baxışları. Azərbaycan dilinə tərcümə edən - fəlsəfə elmləri doktioru Adil Əsədov. Bakı: Zəkioğlu, 2006.
* Gunnar Skirbekk, Nils Gilye. Fəlsəfə tarixi. Azərbaycan dilinə tərcümə edən - fəlsəfə elmləri doktioru Adil Əsədov. Bakı: Zəkioğlu, 2007.
**Senoraj** (*fr.* seigneuriage)— Fransız sözü *senyor* (yəni, öz ərazisində pul çapetmə səlahiyyətinə malik yeganə feodal) sözündən yaranıb və pul çapı vasitəsi ilə yaradılan gəlir mənasını verir.
Pul təklifindəki artım **inflyasiyaya** səbəb olur. Bəs nəticədə inflyasiya baş verəcəksə, mərkəzi banklar niyə pul çap edirlər? Bunun əsas səbəbi **senyorajdır**.

Dövlət müəyyən mal və xidmətlərin alınmasına, eləcə də əhalinin az gəlirli təbəqəsinə transfertlərə müəyyən xərclər çəkir. Hökumət bu xərcləri müxtəlif yollarla (vergi, məqsədli fondlardan büdcəyə transferlər, dövlət əmlakının satışından gəlirlər və s.) təmin edə bilər. Bu yollardan biri də senyorajdır. Senyoraj bir baxımdan inflyasiya vergisidir.

İnflyasiyanı bir vergi kimi görmək ilk növbədə çətin ola bilər. Nəticə etibarı ilə heç kimə vergi çeki gəlmir. Bəs belədirsə, bu vergini kim ödəyir? Cavab, pulu əlində saxlayanlardır. Belə ki, hökumət nə qədər pul çap edərsə, inflyasiya baş verər və pulun ala biləcəyi əmtəələrin həcmi azalar, yəni pulun real dəyəri aşağı düşər. Başqa sözlə, hökumət yeni pul çap etdikdə əhalinin əlindəki pulu daha dəyərsiz edir. Beləliklə də, senyoraj müəyyən mənada pulu əlində saxlayan əhaliyə tətbiq olunmuş bir vergi kimi dövlət xərclərini ödənilməsinə yönəldilmiş gəlir mənbəyidir.

Bir misalda göstərək. Təsəvvür edək ki, əvvəl ailə başçısı evin ehtiyaclarını ödəmək üçün 200 manat xərc çəkirdi. Hökumət külli miqdarda pul çap etdi və 10% həcmində inflyasiya yarandı. Nəticədə növbəti dəfə bir ailənin aylıq xərci 220 manat təşkil etdi. Arada yaranan 20 manatlıq fərq ailənin büdcə xərcləri təmin etmək üçün dövlətə ödədiyi vergilər kimi ailənin sərəncamında qalan pulu azaltdı.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Qreqori Mənkyu. Ekonomiksin Əsasları. Bakı. 2010. Səh 99–100
**Bir xalanın sirri** — tammetrajlı bədii filmi rejissor Emil Abdullayev tərəfindən 2018-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Film Azad Azərbaycan Televiziyası və İlk medianın birgə məhsuludur. "Bir xalanın sirri" macəra komediyası "Bozbash Pictures" qəhrəmanları, Şəmi, Şöşü, Fəlakət, Şirin, Qılman və Ağsaqqalın başına gələn maraqlı əhvalatdan bəhs edir. Filmdə əsas rolları İlkin Həsəni, Ramil Babayev, Elşən Orucov, Azər Baxşəliyev, Nicat Rəhimov və İlkin Misgərli ifa edirlər.

Məzmun
------

Hadisələr "Bozbash Pictures"in 6 əsas qəhrəmanının başına gəlir. Bacısına toy eləmək istəyən Şöşü toya iki gün qalmış təzə kürəkəni də götürüb öz qohumları ilə birlikdə paytaxda toyqabağı istirahət üçün gəlirlər. Paytaxtdakı əyləncə mərkəzlərinin birində spirtli içki qəbul edən qohumlar bir də gözlərini səhər oteldə açırlar. Bundan sonra qəhrəmanlarımız hərəsi bir yerdə bir vəziyyətdə aşkar olunur.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

* Rejissor: Emil Abdullayev
* İdeya:
* Ssenaristlər:
* Operator: Rəşad Qarayev
* Prodüser: İlkin Həsəni

Rollarda
--------

* İlkin Həsəni — Şəmi
* Ramil Babayev — Şöşü
* Elşən Orucov — Fəlakət
* Nicat Rəhimov — Şirin
* Azər Baxşəliyev — Ağsaqqal
* İlkin Misgərli — Qılman
* Şahmar Qəribli
* Yasin Qarayev
* Beyrək Rüstəmov
* Gülzar Əşrəfova — Şöşünün bacısı
* Kübra Hüseynova

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

1. Azərbaycan filmlərinin siyahısı
2. 2016-cı ilin Azərbaycan filmləri
3. 2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı

Xarici keçidlər
---------------
**Qamazidlər** (*lat.* Gamasoidea) — parasitiformes dəstəsinə aid gənə qrupu. Təqribən 20 fəsiləni əhatə edir. Uzunluğu 0,3-4 mm-dir. Oval və ya uzunsov qılcıqlarla örtülüdür. Yumurta qoymaqla, bir çox növü diri doğmaqla çoxalır. İnkişafı metamorfozladır, mövsüm ərzində bir neçə nəsil verir. Torpaqda çürüməkdə olan üzvi qalıqlarda, zirzəmi, hin və yuvalarda yaşayır. Qamazidlərin əksəriyyəti sürünənlərin, quşların, məməlilərin bədənində parazitlik edir. Bəziləri siçovul səpgili yatalağı, taun və s. xəstəliklərin törədicilərini yoluxdurur. Qamazidlər və onların sürfələri piretrum və heksaxloran ilə məhv edilir. Xəstə heyvanların saxlandığı binalar xlorofos məhlulu və s. insektisillərlə dezinfeksiya olunur.

Mənbə
-----

* Гамазидләр // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. III ҹилд: Гајыбов—Елдаров. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1979. С. 23.
Böyük Vətən müharibəsi veteranları
1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsi veteranları, Qələbənin 66-cı ildönümü münasibətilə
**Böyük Vətən müharibəsi veteranı** — 1945-ci ildən sonra Böyük Vətən müharibəsində (1941-1945) iştirak etmiş şəxslərə aid edilən veteranlıq kateqoriyası.

SSRİ-də Böyük Vətən müharibəsi veteranlarının statusu
-----------------------------------------------------

Böyük Vətən müharibəsində iştirak etmələri ilə əlaqədar xüsusi hüquq və imtiyazlar alan SSRİ vətəndaşlarının birinci kateqoriyası Sovet İttifaqı Qəhrəmanları və **Böyük Vətən müharibəsi əlilləri** idi. Sovet İttifaqının çox sayda Qəhrəmanı Böyük Vətən Müharibəsi dövründə meydana çıxdı: təltif olunanların sayının 91,2%. Böyük Vətən müharibəsi dövründə göstərilən istismarlara görə 11 min 657 nəfər yüksək rütbəyə layiq görülmüşdür (bunlardan 3051-i ölümündən sonra), 107-i iki dəfə (onlardan 7-si ölümündən sonra). Sovet İttifaqı Qəhrəmanları arasında Böyük Vətən müharibəsi iştirakçıları - 90 qadın (bunlardan 49-u ölümündən sonra). Müharibədən sonrakı ilk illərdən bəri bu vətəndaşların fövqəladə xidmət hüququ barədə elanlar bütün dövlət müəssisələrində, rabitə və istehlak xidmətlərində, əmanət kassalarında və dəmir yolu kassalarında və s.

Müharibədən əvvəl də Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin və SSRİ Xalq Komissarları Sovetinin 23 aprel 1930-cu il tarixli bir fərmanı ilə qanunverici orqanına verilən "Qırmızı Ordu hərbi qulluqçuları və çağırışçıları və ailələri üçün müavinətlər haqqında Məcəllə" tətbiq olundu, bu məcəlləni konkretləşdirən qanun və fərmanların qəbulu üçün başlanğıc nöqtəsidir. Eyni zamanda, hərbçilərin özlərinə deyil, ailə üzvlərinə də bəzi güzəştlər edildi. Burada bir nümunə SSRİ Müharibə Nazirinin 10 mart 1952-ci il tarixli 20 saylı "Hərbi qulluqçuların, onların ailələrinin, təqaüdçülərin və mülki işçilərin seçilməsi və sanatoriyalara göndərilməsi qaydalarına dair təlimatı"nın qüvvəyə mindiyi əmridir. Bu sənəd hərbi qulluqçuların ailə üzvlərindən hansına hərbi sanatoriyalarda müalicə hüququ verilə biləcəyini, sanatoriya biletlərinin (kuponlarının) dəyərinin hansı hissəsini ödəyə biləcəklərini və s. müəyyənləşdirdi.

SSRİ-nin tərkibində olan ərazilərdə İkinci Dünya Müharibəsi veteranlarının (döyüşçülərinin) sayı
------------------------------------------------------------------------------------------------

* Rusiya — 48 092 nəfər (2020)
* Ukrayna — 13 000 nəfər (2020)
* Belarus — 2 639 nəfər (2020)
* Qazaxıstan — 1 016 nəfər (2020)
* Özbəkistan — 800 nəfər (2020)
* Türkmənistan — 600 nəfər (2020)
* Litva — 400 nəfər (2020)
* Gürcüstan — 371 nəfər (2020)
* Ermənistan — 276 nəfər (2020)
* Moldova — 268 nəfər (2020)
* Azərbaycan — 264 nəfər (2020)
* Estoniya — 255 nəfər (2020)
* Qırğızıstan — 234 nəfər (2020)
* Tacikistan — 176 nəfər (2020)
* Dnestryanı Moldav Respublikası — 54 nəfər (2020)
* Latviya — 50 nəfər (2020)
* Abxaziya Respublikası — 15 nəfər (2020)
* Cənubi Osetiya — 7 nəfər (2020)

İstinadlar
----------
Qamma şüaları
**Qamma şüalanma** (simvolu: γ) –olduqca qısa dalğa uzunluğu ilə xarakterizə olunan elektromaqnit şüalanmasının bir növüdür. Dalğa uzunluğu 0.1 nm və ondan kiçik elektromaqnit dalğaları olub, yüksək enerjili foton selindən ibarətdir. İonlaşdırıcı şüalanmaya, yəni bir maddə ilə qarşılıqlı təsir göstərərək fərqli əlamətlərin ionlarının meydana gəlməsinə səbəb ola biləcək radiasiyaya aiddir.

Qamma şüalanması yüksək enerji fotonların (qamma şüalarının) axınıdır. Qamma və rentgen şüaları arasındakı kəskin sərhəd müəyyən edilməməsinə baxmayaraq, qamma-şüa kvantının enerjisinin 105 eV-dən çox olduğu qənaətindədir. Elektromaqnit dalğalarının miqyasında, qamma şüaları rentgen şüaları ilə həmsərhəddir, daha yüksək tezlik və enerji aralığını tutur. 1-100 keV aralığında qamma şüalanması və rentgen şüalanması yalnız mənbəyində fərqlənir: əgər nüvə keçidində kvant yayılıbsa, onu qamma şüalanmasına aid etmək olar.
Bir parçalanma zamanı verilən maddənin nüvəsindən xaricə alfa və betta zərrəciklər olmaqla yalnız biri atılır. İstənilən radioaktiv nüvə parçalanması isə qamma - fotonların şüalanması ilə müşahidə olunur.
Beta şüalanmasının spektrinin nə üçün bütöv alınmasını araşdıran Pauli 1932-ci ildə fərz edib ki, nüvədən betta zərrəciyi ilə yanaşı kütləsi kiçik neytral zərrəcik də kənar edilir. Ferminin təklifi ilə bu zərrəcik neytrino adlandırılıb. Sonradan müəyyən olunub ki, neytrino betta+ parçalanması zamanı, antineytrino isə betta- parçalanması zamani əmələ gəlir. 
Betta parçalanması zamanı enerji betta zərrəcikləri ilə neytrino və antineytrino arasında paylanır. Spektri isə bütöv olur.
Bir çox hallarda nüvənin radioaktiv parçalanması zamanı yeni elementlərin nüvəsi həyəcanlaşmış halda olur. Belə hal dayanıqsız haldır. Ona görə də nüvə artıq enerjini spontan olaraq şüalandıraraq dayanıqlı əsas hala keçir. Onda nüvənin bir parçalanması zamanı müxtəlif enerjili bir neçə qamma foton şüalanır. Ona görə də qamma şüalarının spektri xətti olur. Enerjisi isə 0.2 - 3.0MeV arasında dəyişir.

Mənbə
-----

• Tibbi və bioloji fizika 2014

İstifadəsi
----------

Dəridən rahatlıqla nüfuz edə bildiyindən, həmçinin xərçəng hüceyrələrinə qarşı effektiv olduğundan, tibbdə radioterapiyada istifadə olunur.

| ⛭Elektromaqnit spektr |
| --- |
| 
Qamma şüalanma • Rentgen şüalanma • Ultrabənövşəyi şüalanma • Görünən işıq • İnfraqırmızı şüalanma • Teraherts şüalanma • Mikrodalğalar • Radiodalğalar |

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Fizika** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Dimaş Kudayberqen** (24 may 1994, Aqtöbe) — Müğənni, bəstəkar, Qazaxıstanın əməkdar işçisi (2019).

Həyatı
------

Atası Kanat Kudayberqenula Aytbayev və anası Svetlana Aytbayeva Qazaxıstanın tanınmş müğənniləridir. Dimaş uşaq yaşlarından səhnədədir, uşaqlığı boyunca müxtəlif məkanlarda və yarışlarda fortepianoda ifa edib. 2015-ci ildə Qazaxıstanda və digər ölkələrdə populyarlıq qazandı. 2015 və 2016-cı illərdə Dimash Kudaibergen, müxtəlif Avropa və Asiya ölkələrində çıxış etdi. 2015-ci ildə Qazaxıstanda *"Xalqın Sevimli Müğənnisi"* mükafatını aldı.

Dimaş Kudayberqen, 21 Yanvar — 22 aprel 2017 arasında həftəlik yayımlanan məşhur Hunan TV kanalında Singer 2017-də iştirakı ilə şöhrət qazandı. Məşhur müğənnilərlə yarışmada finala çıxdı və ikinci oldu. Dimaş geniş vokal diapazonu 6 oktava və 5 yarımton ilə tanınır. Dimaş klassik elementlərdən, eləcə də ənənəvi qazax musiqisi və estrada musiqisindən istifadə edərək müasir musiqi karyerasını inkişaf etdirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Димаш Кудайберген" (rus). Dimash Ali Studio. 2019-07-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-17.