**Səsli qız** — Əhməd Cavadın repressiya dövrünə aid məşhur poeması.

Əsərin təhlili
--------------

Əhməd Cavadın ən məşhur əsərlərindən biri də "Səsli qız" poemasıdır. Burada toxunulan məsələlər olduqca çoxdur: vətənə məhəbbət, azad, müstəqil yaşamağın ölkə və vətəndaş üçün hər şeydən vacib olması, işğalçılara dərin nifrət və s. əsərin hər səhifəsində diqqəti cəlb edir. Ə.Cavadın bir vətəndaş və şair kimi milli azadlığa böyük önəm verdiyi də məlumdur.Əsərdə epik təsvirlərə geniş yer verilsə də,
yaddaqalan insan obrazları da yaradılmışdır. Bu obrazların əksəriyyətinin iç dünyası, portreti bir neçə kəlmə ilə ifadə edilmişdir. Bu,
eləcə də əsərdəki yığcam təsvirlər obrazlar barədə dolğun təsəvvürün qazanılmasına imkan verir. Oxucunun diqqətini daha çox cəlb edən obraz isə poemanın baş qəhrəmanı olan Saradır. Əsərin ilk səhifələrini baş qəhrəmanın şərəfinə
yazılmış mədhiyyə adlandırmaq olar:

Sənin səsin, gözəl qız,  

Səslərin ən gözəli.  

Eşitmədim belə səs  

Dünyanı dinləyəli...

Əsərin sonrakı səhifələrindən məlum olur ki, bu səsin sahibi Sara həm də vətənini dərin məhəbbətlə sevən, xalqının azadlığı uğrunda həyatını qurban verməyə hazır olan cəsarətli qızdır. Düşmənə yararlanan yaltaq həmyerliləri onu
kef məclisinə gətirir və qalib hökmdara "ölkəmizin ulduzu" adı ilə təqdim edirlər. İşğal olunmuş ölkədə baş verən qırğın, dağıntı bu qeyrətli qızı sarsıtmışdır. Dodaqlarının qanı qaçan, solğunbənizli Sara yas içindədir. Rəqs etməyə məcbur
edilən Saraya həm də mahnı oxumaq əmri verilir. Sara oxuyur, onun səsində
"ölkədə qaynayan kin", mahnının sözlərində isə doğma yurda dərin məhəbbət
əksini tapır. Saranın qaniçən hökmdarı zəhərləyərək öldürməsi ümumxalq üsyanının
başlanmasına, nəticədə ölkənin işğaldan azad edilməsinə səbəb olur.

Qalib hökmdar obrazı poemada az görünsə də, oxucu onu qədərincə tanıya
bilir. Qanlı əməlləri onun haqqında ətraflı təsəvvür yaradır. İşğal etdiyi ölkənin
əhalisini qılıncdan keçirən xaqan yas içində olan yerli adamları ertəsi gün
bayram keçirməyə məcbur edir. 

Poemadakı təsvir və işarələr bu obrazı əhatəli
təhlil etməyə, müəllifin ona münasibətini aydınlaşdırmağa imkan verir.
Məğlub ölkənin hökmdarı, varlı adamları, din xadimləri barədə poemada deyilənlər onların xarakteri, əməlləri üçün səciyyəvi olanları müəyyənləşdirməyə
və qiymətləndirməyə imkan yaradır.

Bitkin kompozisiyası, maraqlı süjet xətti olan poema orijinal məcazları, dilinin aydınlığı ilə diqqəti cəlb edir. Səsli qıza
– Saraya müraciətlə deyilənlərin əks olunduğu ilk səhifələri
poemanın proloqu saymaq olar. Bunun ardınca əsas hadisənin
təsviri başlanır. Bir-biri ilə bağlı olan təsvirlər oxucunu sonadək gərgin
vəziyyətdə, intizarda saxlayır.

Əsərdə obrazlılığın təmin edilməsində məcazların xüsusi rolu vardır. Saranın
qeyri-adi səsini "büllur kimi səs", ölkənin ağır vəziyyətini "qanlı mühasirə",
"hıçqırıqlı diyar" şəklində ifadə edən şair məcazlardan ardıcıl istifadə etməklə əsərin bədiiliyinin birə-beş artmasına nail olmuşdur.
Poemada bədiiliyin, obrazlılığın qüvvətlənməsinə əhəmiyyətli təsir edən vasitələrdən biri də sözdən məharətlə istifadə edilməsi, yığcam ifadələr işlətməklə təsvir obyekti barədə zəngin təsəvvürün yaradılmasıdır.

Poema ideya-məzmununa görə zəngindir: vətənin düşmən hücumundan müdafiə edilməsinin vətəndaşın şərəf işi olması;
ölkənin müstəqilliyini, xalqın azadlığını heç nə ilə əvəz etməyin mümkün olmaması; "insanlığın əzilməsinin", insanın qəddarlıqla məhv edilməsinin yolverilməzliyi və s.

Həmçinin bax
------------

* Əhməd Cavad
*

İstinadlar
----------

1. ↑  *İsa Həbibbəyli.* Ədəbiyyat fənni üzrə dərslik. Bakı: bakıneşr. 2018. 63.