recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
I Salman - müasir Nigerin şərq hissəsini, Liviyanın cənubunu və Çad dövlətinin ərazisini əhatə edən Kanema dövlətinin (700-1376) hökmdarı (1193-1210).

Haqqında
--------

Müasir Nigerin şərq hissəsini, Liviyanın cənubunu və Çad dövlətinin ərazisini əhatə edən Kanema dövlətində 1150-1176-cı illərdə hakimiyyətdə olan I Birinin kiçik oğlu I Salman (qərb mənbələrində adı Abd al Calil Selma (Qara) kimi qeyd edilmişdir) qardaşı Abdullahın (qərb mənbələrində adı Bikuru və ya Bekru kimi qeyd olunmuşdur) 1193-cü ildə ölümündən sonra mai (hökmdar) olmuşdur.

(Kanema hökmdarlarının adlarının qərb və şərq mənbələrində fərqli səslənməsinin əsas səbəbi onların mənsub olduğu Sayfava sülaləsinin (1085-1376) hökmdarlarının islam dininə etiqad etmələri olmuşdur. İslam dinini qəbul edən hökmdarlar özlərinə müsəlman adlarını götürmüşlər). 

I Salmanın hakimiyyəti illərində Kanema dövlətinin güclənməsi davam etmişdir. O, uğurlu hərbi yürüşlərə çıxaraq beynəlxalq karvan yollarının keçdiyi Çad gölündən Çadoya qədər olan ərazini ələ keçirmişdi. I Salman tacirlərin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün yol kənarlarında karvansaralar tikdirmiş, sonralar onların çoxu şəhərlərə çevrilmişdi. I Salman Çad gölünün qərbindəki Born əyalətini də ələ keçirməyə müvəffəq olmuşdur. Köçəri qəbilələrin hücumlarının qarşısını aldığı üçün əkinçilər, sənətkar və tacirlər I Salmana rəğbət bəsləyirdilər. O özü də xarici ölkələrə mal aparan karvanlarda şərik kimi fəal iştirak etməklə böyük gəlir əldə edirdi. I Salman qonşu ölkələrlə siyasi əlaqələrin genişləndirilməsinə də səy göstərmişdir. O, ölkədə körpü və bənd tikintisinə də qayğı ilə yanaşırdı. I Salman 1210-cu ildə vəfat etmişdir.

Mənbə
-----

* A.Hüseynli. Afrika hökmdarları. Bakı,2008
* Бюттнер Т. История Африки. М.1981.
* Barkindo, Bawuro, «The early states of the Central Sudan: Kanem, Borno and some of their neighbours to c. 1500 A.D.», in: J. Ajayi und M. Crowder (Hg.), History of West Africa, Bd. I, 3. Ausg. Harlow 1985,
**I Sultan Mahmud xan** (1464, Moğolustan – 1508, Xücənd) — Moğolustan hakimi, Yunus xanın oğlu.

Həyatı
------

Sultan Mahmud xan Yunus xan oğlu 1464-cü ildə anadan olmuşdu.1485-1487-ci ilərdə Daşkəndin hakimi olmuşdu. 1487-ci ildə atasının vəfatından sonra ümumi xan elan edilmişdi. Amma faktiki olaraq qərbi Moğolustana başçılıq edirdi.

I Sultan Mahmud xan şəxsiyyətcə sakit, həlim, dava-dalaşdan uzaq adam idi. Şeirə, musiqiyə önəm verirdi. Onun hakimiyyəti dönəmində Duqlat tayfası ara vuruşmaları ilə hakimiyyəti sarsıdırdı. Bir yandan da qardaşı oğlanları, Sultan Xəlil oğlanla Sultan Səid oğlan hakimiyyət uğrunda mübarizə aparırdılar.

I Sultan Mahmud xan 1502-1503-cü illərdə qardaşı Sultan Əhməd oğlanla bərabər Məhəmməd Şeybani xana qarşı döyüşə atılmışdı. Son döyüşdə Çuçi nəslindən olan Özbək xanına əsir düşdü, lakin tezliklə azad edildi.

I Sultan Mahmud xan 1504-cü ilin yazında hakimiyyəti faktiki olaraq qardaşı oğlu Mənsur xana verib, Yeddikəndə (Cetikentə) çəkildi.4 il orda yaşayaraq daxili çəkişmələrdən uzaq qaldı. 1508-ci ildə oğulları ilə Mavəraünnəhrə gedərək Məhəmməd Şeybani xandan yardım istədi. Məhəmməd Şeybani xan onu Xocənddə, Sırdəryanın kənarında övladları ilə bərabər öldürdü.

Ədəbiyyat
---------

* Акимушкин О. Ф. Средневековый Иран: Культура, история, филология. — СПб.: Санкт-Петербург "Наука", 2004. — С. 257-264. — 403 с. — (Восток: Общество, культура, религия). — 1200 экз. — ISBN 5-02-027059-8.
* Султанов Т. И. Чингиз-хан и Чингизиды. Судьба и власть. — М.: АС:АСТ МОСКВА, 2006. — 445 с. — (Историческая библиотека). — 5000 экз. — ISBN 5-17-0358040.

Həmçinin bax
------------

* Moğolustan
* Mavəraünnəhr
**Avstriyanın Müttəfiq qüvvələr tərəfindən işğalı** — Avstriya ərazisinin Müttəfiqlər dövlətlərin silahlı qüvvələri tərəfindən müvəqqəti işğalı. İşğal 1945-ci ilin aprelində Müttəfiqlərin nəzarəti altında olan Avstriyanın Vyana əməliyyatının nəticəsi olaraq Almaniyadan müstəqilliyini elan etməsi ilə başlamış və 27 iyul 1955-ci ildə Avstriya ilə dövlət müqaviləsi nəticəsində sona çatmışdır.

1938-ci ildə baş tutmuş Anşlussdan sonra Avstriya ümumiyyətlə Nasist Almaniyasının bir hissəsi kimi tanınmışdır. Bununla belə, 1943-cü ildə Müttəfiqlər Moskva Bəyannaməsində Avstriyanın nasist cinayətlərindəki rolu inkar edilməmək şərtilə ölkənin nasist təcavüzünün ilk qurbanı kimi qəbul ediləcəyi, müharibədən sonra azad edilmiş və müstəqil ölkə kimi rəftar ediləcəyi barədə razılığa gəlmişdilər. İkinci Dünya müharibəsindən dərhal sonra Avstriya dörd zonaya bölünmüş, Britaniya, Sovet İttifaqı, ABŞ və Fransa tərəfindən birgə işğal edilmişdir. Vyana da eyni şəkildə bölünmüşdür, lakin mərkəzi rayon Müttəfiq Nəzarət Şurası tərəfindən kollektiv şəkildə idarə olunmuşdur.

Almaniya 1949-cu ildə Şərqi və Qərbi olmaqla iki hissəyə bölündüyü halda, Avstriya 1955-ci ilə qədər Qərb Müttəfiqləri və Sovet İttifaqının birgə işğalı altında qalmışdır. Onun statusu Soyuq müharibədə Xruşşov mülayimləşməsi dövrünə qədər mübahisəli mövzuya çevrilmişdir. Avstriyanın əbədi neytrallıq vədlərindən sonra 15 may 1955-ci ildə Avstriyaya tam müstəqillik verilmişdir və sonuncu işğal qoşunları həmin il 25 oktyabr tarixində ölkədən ayrılmışdır.

Zəmin
-----

1943-cü il Moskva konfransında Sovet İttifaqı, ABŞ və Britaniya Almaniyanın Avstriyanın ilhaqını "boş və etibarsız" hesab etmək qərarına gəlmişdilər. Onlar həmçinin, 1938-ci ildən bəri bütün inzibati və hüquqi tədbirlərə məhəl qoyulmayacaqdı. Konfransda müharibədən sonra azad və müstəqil Avstriya yaratmaq niyyəti bəyan edilmiş, eyni zamanda Avstriyanın "Hitlerçi Almaniyanın tərəfində müharibədə iştirak etmək" üçün məsuliyyət daşıdığı və bundan yayına bilməyəcəyini bildirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Conference delegates, 1944. səh. 3–8

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | LCCN: sh85009717 · NKC: ge1030431 |
**Tahir Aydın oğlu Rüstəmov** (5 oktyabr 1959, Mahrızlı, Ağdam rayonu) — Əməkdar jurnalist, yazıçı.

Həyatı
------

Tahir Rüstəmov 1959-cu il oktyabrın 5-də Ağdam rayonunun Mahrızlı kəndində doğulmuşdur. 1983-cü ildə Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib təyinatla o vaxtkı Dövlət Teleradio Komitəsində işləməyə başlayıb. Ali təhsili fərqlənmə diplomu ilə, yüksək göstəricilərlə başa vurmuşdur. "*Xəbərlər*" baş redaksiyasında mövcud qaydaya uyğun olaraq kiçik redaktor kimi işə başlayan universitet məzunu 6 aydan sonra redaktor, 1 ildən sonra isə böyük redaktor vəzifəsinə irəli çəkilmişdi.

1991-ci ilin avqustunda Moskvada Qorbaçovla Yeltsinin "QKÇP" oyunu kollektivin "Kommunist" adından imtina etməsi ilə nəticələndi. Kommunist Partiyasının ləğvindən bir neçə gün, Azərbaycanın SSRİ-dən çıxmasından 50 gün, SSRİ-nin buraxılmasından 4 ay əvvəl "Kommunist" adı dəyişdirilib "Xalq qəzeti" qoyuldu. 
Onun bu dövrdəki analitik və polematik yazılarının əsas mövzusu Qarabağ müharibəsində qələbənin, cəmiyyətdə milli birliyin təmin edilməsi, dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi məsələləri idi.

Qəzetə keçəndən sonra da Tahir teleradio ilə əlaqələrini kəsmədi. Azərbaycan Televiziyasında "*Kitab köşkü*", "*Publisist studiyası*" proqramlarının aparıcılarından idi. "Səhər" proqramında "**Qəzetlərin xülasəsi**"nin yaradıcısı və bir neçə il aparıcısı oldu. Radio proqramlarında ardıcıl olaraq aktual mövzulara münasibətini bildirib, səfər təəssüratlarını geniş dinləyici auditoriyasına çatdırıbdır. Bu gün də Tahirin səsi tez-tez ekrandan və efirdən eşidilir. Hazırda İstanbulda qurulmaqda olan ümumtürk musiqi kanalının Azərbaycan təmsilçisi də Tahir Aydınoğludur.

Son illərdə Tahir Aydınoğlunun Azərbaycan demokratik mətbuatının yaradıcıları, sütunları olan Həsən bəy Zərdabi, Cəlil Məmmədquluzadə və Üzeyir Hacıbəyovla bağlı ardıcıl yazıları, nəşr etdirdiyi kitablar, çəkilişində iştirak etdiyi filmlər, televerilişlər onu tədqiqatçı jurnalist kimi geniş auditoriyaya çıxarmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Tahir Rüstəmov". 2021-03-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-04.

Xarici keçidlər
---------------

Tanınmış jurnalist ürəyindən əməliyyat edildi
**I Seyfəddin Qazi** (1100 - 1149)—Zəngilər sülaləsindən Mosul atabəyi, hökmdar.

Həyatı
------

1146-cı ildə Caber qalasının fəthi zamanı İmadəddin Zəngi öldürüldü. Atabəyin öldürülməsi böyük Zəngilər dövlətinin də parçalanması demək idi. Onun ölümündən sonra dövlət iki oğlu - Nurəddin Mahmud Zəngi və Seyfəddin Qazi arasında bölüşdürüldü. Nurəddin Mahmud Suriyanın idarəçiliyini öz üzərinə götürdü və Hələb şəhərini də özünün paytaxtı elan etdi. Seyfəddin Qazi isə Əl-Cəzirə bölgəsinə sahiblənib Mosula da başşəhər statusu verdi.

Beləliklə, yaranması böyük tarixi bir hadisə olan Zəngilər dövləti iki yerə parçalandı. Bəziləri bu parçalanmadan istifadə edib bu torpaqları öz hakimiyyətləri altına almağa çalışdı. O cümlədən, Səlcuq şahzadələrindən Alp Arslan ibn Mahmud atabəyliyin idarəsini ələ keçirmək məqsədilə yürüş etdi. Amma Seyfəddin Qazi bu yürüşün qarşısını almağa nail oldu. O daha sonra qardaşı Nurəddinlə razılaşma əldə etdi və Mosula gələrək atasının yerinə keçdi. İki qardaş arasında əldə olunan ittifaq isə dövlətin daha da qüdrətlənməsinə imkan verdi. Zəngilər növbəti dəfə istilalara başladılar. Hələb bölgəsinin idarəçiliyi tamamilə ələ alındıqdan sonra Seyfəddin Qazi səliblərin işğal etdiyi bölgələri istila etdi. Bundan sonra isə, əsrlər öncə Assurlar tərəfindən deportasiya olunduqları Ərsaq (Qarabağ) bölgəsinə gəlib çıxdılar.

1149-cu ildə Seyfəddin Qazinin Mosulda vəfat etməsindən sonra onun taxtına qardaşı Qütbəddin Mövdud sahib çıxdı.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Zəngilər
**Jan-Fransua Pilatr de Rozye** (*fr.* Jean-François Pilâtre de Rozier; 30 mart 1754 – 15 iyun 1785) — fransız ayronavtı, kimyaçısı, fiziki, aviasiya sahəsində pionerlərindən biri. O, ayrostatla (Hava şarı ilə) səmaya qalxmağa qərar verən ilk adamdır.

Həyatı
------

Cavanlıq illərində Pilatr de Rozye riyaziyyat, fizika, kimya və təbiət elmlərinə böyük maraq göstərirdi. Sonralar o kimya fənnini tədris edirdi. "Ateney" Paris elmi cəmiyyətinin təsisçisi idi.

Monqolfye qardaşlarının ixtiralarının böyük pərəstişkarı kimi o, ilk dəfə tək, sonra isə Jiru de Villet ilə hava şarında səmaya qalxır. 1783-cü ilin 21 noyabr tarixində isə diametri 48 paris futu (15,5 metr), hündrlüyü 74 fut (24 metr) olan ayrostatla tam uçuş həyata keçirilir. Rozye və markiz Fransua Loran d’Arland yüksək səmaya qalxırlar.

15 iyun 1785-ci ildə Rozye ayrostatla La-Manş boğazını uçub keçmək qərarını verir, lakin şar alışır və Rozye, Romen adlı yol yoldaşı ilə həlak olur.

Xatirə
------

1991-ci ildə Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı Ayın görünən hissəsində yerləşən kraterlərin birinə Pilatr de Rozyenin şərəfinə "Pilatr" adı verib.
**Vəli Qədimov** (12 yanvar 1940, Balaxanı – 15 aprel 2009, Balaxanı) — Azərbaycanın xalq artisti, prezident təqaüdçüsü, mahir klarnet ifaçısı.

Həyatı
------

Əslən Balaxanıdan olan Vəli Qədimov 1940-cı il yanvarın 12-də Bakının Çəmbərəkənd deyilən ərazisilə Dağlı məhəlləsinin qovuşduğu məkanda dünyaya gəlmişdir. Təhsilini 69 nömrəli məktəbdə almışdır. Uşaq yaşlarından klarnet çalmağa başlayan Vəli 14 yaşında artıq tibb işçilərinin mədəniyyət evində Zeynəb Xanlarova ilə birlikdə özfəaliyyət kollektivində iştirak etməyə başlamışdır.

İlk illər və yaradıcılığı
-------------------------

İki ildən sonra, 1956-cı ildə Vəli Qədimovun çalğıçı olmasını nəzərə alan məşhur müğənni Sürəyya Qacar onu Müslüm Maqomayev adına filarmoniyanın ansamblına dəvət edir.

1970-ci ildə o, Baba Salahovun, 1983-cü ildə xalq artisti Zeynəb Xanlarovanın ansamblında aparıcı solist yerini tutmuşdur.
Onun ifasında Azərbaycan musiqisi dünyanın bütün qitələrində səslənmiş və sürəkli alqışlarla qarşılanmışdır.

Vəli Qədimova 1987-ci ildə Azərbaycanın əməkdar artisti, 2000-ci ildə Azərbaycanın xalq artisti fəxri adları verilmişdir.

Vəfatı
------

2008-ci ilin avqust ayında isə onun səhhəti qəflətən pisləşib və sənətkar iflic olub. Ömrünün son bir neçə ilini yataqda keçirmişdir.

Uzun sürən xəstəlikdən sonra 2009-cu il aprelin 15-də axşam saatlarında 68 yaşında dünyasını dəyişən Azərbaycanın xalq artisti, prezident təqaüdçüsü, mahir klarnet ifaçısı Vəli Qədimov 16 aprel tarixində Balaxanı qəbiristanlığında əzizlərinin yanında dəfn olunub. Vida mərasimi onun yaşadığı evdə keçirilib.

Vəli Qədimovun ailəsində üç oğul övladı böyüyüb-Fuad, Fərid, Famil, dörd nəvəsi var

Video
-----

* Saksofonda Vəli Qədimov — Gecələr — musiqi: Şəmsi Kərimov
* Klarnetdə Vəli Qədimov — Çahargah
* Klarnetdə Vəli Qədimov və qarmonda Aftandil İsrafilov — Bayatı Şiraz
* Klarnetdə Vəli Qədimov və qarmonda Aftandil İsrafilov — Nazilə rəqsi
* Klarnetdə Vəli Qədimov və qarmonda Leyla Şabanova — Xoşbəxtlik rəqsi
* Klarnetdə Vəli Qədimov — Azərbaycan musiqilərindən popurri

İstinadlar
----------

1. ↑  "Balaxanı qəsəbəsi, 69 nömrəli məktəb". Təhsil problemləri. 2016-06-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-24.
2. ↑  "Vəli Qədimov iflic olub". Hafta.az. İstifadə tarixi: 2017-01-24.[*ölü keçid*]
3. ↑  "Azərbaycanın Xalq artisti Vəli Qədimov vəfat edib". APA. İstifadə tarixi: 2017-01-24.[*ölü keçid*]
4. ↑  "Vəli Qədimov Balaxanı qəbiristanlığında dəfn olunub". APA. İstifadə tarixi: 2017-01-24.[*ölü keçid*]
**Vəli Məmməd oğlu Zeynalov** (20 dekabr 1956, Naxçıvan – 28 mart 1990, Kərməçataq, Naxçıvan Muxtar Respublikası) — şəhid.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Vəli Zeynalov 20 dekabr 1956-cı ildə Naxçıvanda anadan olub. Volqoqrad şəhərindəki Ali milis məktəbini bitirmişdir. Azərbaycan KP Naxçıvan Vilayət Komitəsində Dövlət hüquq şöbəsinin müdiri işləmişdir.

Vəfatı
------

1990-cı il mart ayının 28-də Şada kəndində ermənilərlə azərbaycanlılar danışıq aparmalı, Vəli də o danışıqlarda iştirak etməli idi. Ermənilərin Gərməçataq kəndinə gözlənilməz hücumu Vəli Zeynalov başda olmaqla, görüşə getməsi nəzərdə tutulmuş bir neçə adamı o görüşə getməkdən saxlayıb. Gərməçatağın quldurlardan təmizlənməsi üçün bir dəstə şəxslə kəndə daxil olan Vəli Zeynalov qəhrəmancasına şəhid olmuşdur

İlqar və Rəşad adında iki övladı yadigar qalıb.

İrsi
----

Vəli Zeynalovun oxuduğu Naxçıvan şəhər 3 nömrəli orta məktəbə və Gərməçataq sovxozuna onun adı verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ŞƏHİDLƏR UNUDULMUR" (PDF). 2018-05-17 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-10-16.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

Xarici keçidlər
---------------

* *Qulu Kəngərli.* **20 Yanvar şəhidləri** (PDF). Bakı: Gənclik. 1992. 312 səh. ISBN 4702060204. 2015-07-17 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-18.
**Kiçik qaya qaranquşu** (Ptyonoprogne fuligula), Pakistana Afrikada və cənub-qərb Asiya şərqində iqamətgah salan qaranquşkimilər (Hirundinidae) fəsiləsindən olan bir qaranquş növüdür. O, əsasən dağlarda çoxalır, lakin həmçinin daha aşağı ucalıqlarda, xüsusilə qayalı ərazilərdə və şəhərlərin ətrafında və əksər qaranquşlardan fərqli olaraq, sudan uzaqlarda da tez-tez tapılır. Kiçik qaya qaranquşu əsasən qəhvəyi lələklər ilə, daha solğun yuxarı sinədə köklənən və qanad sığınacaqlarının və uçuşda yayılma quyruğunda ağ "pəncərələr" ilə 12–15 sm uzunluğundadır. CCinslər (sekslər) xarici görünüşünə görə oxşardır, ancaq yeniyetmələr yuxarı hissələrə və uçuş lələklərinə solğun saçaqlara malikdir. Şimali yarımnövlər daha kiçikdir, cənubi Afrikadan daha solğun və ağ rəng formalaşır və daha ayrı növlər, "Solğun dağ qaranquşu" kimi bəzi növlərə parçalanır. Qaya qaranquşu sürüşərək yavaş uçuşdan istifadə edən uçan həşəratlar üçün sıldırım qaya üzləri boyu ovlayır. Onun çağırışı yumşaq cikkiltidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.4. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.4
**Qorçubəylilər** — Azərbaycanın qədim soylarından biri.

Soyun yaranması
---------------

Bu soyun ulu babası Qorçu bəy Püsyandır. Qorçu bəy XVII yüzilin ortasında yaşamışdı. Püsyan elinin başçısı idi. Onun adıyla bağlı Qarabağ əyalətinin Keştasf (Keştaz) nahiyəsində yeradına rast gəlinir.

Qorçu bəyin Hüseyn bəy, Həsən bəy adlı oğulları vardı.

Hüseyn bəy Qorçu bəy oğlu XVII yüzilin ikinci yarısında ömür sürmüşdü. Atasından sonra Püsyan elinin Sultanlı oymağına başçılıq etmişdi.

Hüseyn bəyin Qorçu bəy adlı oğlu vardı.

II Qorçu bəy Hüseyn bəy oğlu XVIII yüzilin birinci yarısında yaşamışdı. Atasından sonra Püsyan elinin Sultanlı oymağına başçılıq etmişdi.

XVIII yüzilin birinci yarısına aid erməni mənbələrindən Abram Kretatsinin «İranlı Nadir şah və baş vermiş hadisələr haqqında tarix» əsərində Qorçu bəy haqqında məlumat var. Eçmiadzin kilsəsi¬nin katolikosu olan Abram Kretatsinin göstərilən əsərində XVIII yüzilin 30-cu illərinin ortalarında baş verən Səfəvi-Osmanlı müharibələri, bu müharibələrin gətirdiyi bəlalar nə¬ticəsində Azərbaycan xalqının acınacaqlı vəziyyəti, Nadirin şah seçilməsi kimi tarixi süjetlər göstərilmişdir. Hadisələrin canlı şahidi olan müəlif xalqın yaşayışının dözülməz vəziyyətini ətraflı şəkildə təsvir etmişdir. O cümlədən Qorçu bəylə bağlı məlumat vermişdir.
II Qorçu bəyin İbrahim bəy, Cəfər bəy adlı oğlu vardı.

Soyun məşhur nümayəndələri
--------------------------

* Qorçu bəy Püsyan — Püsyan elinin başçısı, xalq qəhrəmanı.
* Arif Alışanov — azərbaycanlı iqtisadçı, iqtisad elmləri namizədi, "Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin sədri (2006-2019).

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Qorçubəylilər, "Soy" еlmi-kütləvi dərgi, 2010, №8, səh.3-9.

Həmçinin bax
------------

* Qarabağ
* Zəngəzur

İstinadlar
----------

1. ↑  Aбрaaм Kретaци, Пoвествoвaние, Еревaн, 1973, стр. 268.
**Qorxmaz xan Şamlı** (?-?) — Şamlı elinin əmirlərindən, Həmədan bəylərbəyliyinin bəylərbəyi.

Həyatı
------

Qorxmaz xan Şamlı 1579-cu ildə şahbanu Məhdi Ülyanın qətlində iştirak etmişdi.

Əliqulu xan Şamlının anası Xanixan xanım Həmzə mirzənin tərbiyəçisi olmuş və Məhdi Ülya öldürüldükdən sonra, əslində ona anasını əvəz etmişdi. İndi isə Əmir xan Türkman və onun həmfikirləri Əliqulu xanın qiyamına, separatçı hərəkətlərinə əsaslanaraq bildirirdilər ki, qiyamçının anası bundan sonra sarayda yaşaya bilməz. Onlar hərəmxana binasına soxuldular
və "günahsız qadını" boğub öldürdülər. Sonra isə Əliqulu xanın atası Sultan Hüseyn xanın izinə düşdülər. Sultan Hüseyn xanın qətlə yetirilməsini, öldürülmüş Vəli xəlifə Şamlının oğlu
İsmayılqulu bəyə tapşırdılar. Ona Sultan Hüseyn xanın tutduğu Qəzvin hakimi vəzifəsi (xan və tavaçıbaşı fəxri adları ilə) vəd edidi.
Uzun illər Vəli xəlifə Şamlıya xidmət etmiş, əmir dərəcəsi almış və buna görə də mərhuma çox minnətdar olan Qorxmaz xan Şamlını da bu yolla ələ aldılar. Ona Hüseynqlu sultanın tutmuş
olduğu eşikağasıbaşı vəzifəsini vəd etdilər və rəqibini aradan götürməyi tapşırdılar. İsmayılqulu xan qardaşlarının Mahmud xan Sufi oğlu Ustaclının qardaşını öldürməsi ilə, keçmişdə həmişə müttəfiq olmuş şamlı və ustaclı tayfaları arasında "ədavət və nifaq"
qapıları açıldı.

I Şah Abbas Səfəvi Hüseyn xan Şamlını Herata, Qorxmaz xan Şamlını Həmədana bəylərbəyi vəzifəsinə təyin etmişdi.

H. 988 (1580)-ci ildə Hüseynqulu sultan Şamlının oğlu Mehdiqulu bəy atasının yerinə eşikağasıbaşı təyin olunsa da, vəzifədə çox qalmır, həmin ildə Qorxmaz xan Şamlı eşikağasıbaşı olur.

I Şah Abbas 1587-ci ildə Şamlı əmirlərindən Qorxmaz xanı Həmədana hakim təyin edib, vilayətin mahallarına da Qızılbaşlardan hakimlər göndərilməsi barədə buyruqlar verir. Bu zaman
Qumun idarəsi Türkmanlardan Süleyman xəlifəyə tapşırılır. 1590-cı ildə isə Qum hakimi Şamlılardan Hüseyn xan idi. Elə həmin ildə (1590) Avşar elinin Ərəşli obasından
Təhmasibqulu xana Həmədan valiliyi verilib, ona Nihavəndin Osmanlılardan geri alması tapşırılır. Ancaq o, bu işi bacarmadığına görə 1591-ci ildə ölüm cəzasına məhkum edilir. İsgəndər bəy Münşi yazır ki, 1591-ci ildə şahzadə Məhəmməd Bağır Mirzə Həmədan hakimi və Bağdada qədər bütün Qələmrov Əlişəkər vilayətinə əmir əl-üməra təyin edilib, buradakı Bayat eli də ona tapşırılır. Bayat elindən Uğurlu sultan onun vəkili statusu ilə Həmədana göndərilir.

1588-cı ildə Sinan paşa (Cığal oğlu) otuz minlik qoşunla Bağdaddan Həmədana yeridi və qızılbaşların tərk etdiyi Nəhavəndi döyüşsüz ələ keçirdi. Sinan paşa qalada iki min nəfərlik hərbi hissə yerləşdirərək geri qayıtdı. Qızılbaşların qalanı geri qaytarmaq cəhdi uğursuzluqla nəticələndi. Onlar məğlubiyyətə uğradılar. Başçıları olan Həmədan bəylərbəyisi Qorxmaz xan Şamlı isə əsir düşdü.

Ailəsi
------

Qorxmaz xan Şamlının Təhmasibqulu bəy adlı oğlu vardı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Şamlı elinin tanınmış simaları, "Soy" dərgisi, 9 (29), Bakı, 2009.

Həmçinin bax
------------

* Həmədan bəylərbəyliyi
* Şamlı eli
**Atakişiyev Qorxmaz Ələkbər oğlu** — azərbaycanlı pedaqoq.

Həyatı
------

Qorxmaz Atakişiyev 1940-cı ildə anadan olub. Məşhur Azərbaycan filmi olan "Uşaqlığın son gecəsi" filmində Zaur rolunu oynayıb. Ömrünün son illərini ağır maddi durumda və evsiz keçirən Qorxmaz Atakişiyev metronun "Ulduz" stansiyası yaxınlığında yerləşən Elçin İsaqzadə küçəsində kirayə tutduğu otaqda yaşayırmış.

Qonşuların bildirdiyinə görə, o yeriməkdə çətinlik çəkirmiş və son 10 gündə ümumiyyətlə ayaqları tutulub. Bir neçə gündür Q.Atakişiyevin qapısının açılmadığını görən sakinlər xilasetməyə müraciət ediblər və xüsusi üsullarla qapını açmaq mümkün olub. Məlum olub ki, 79 yaşlı kişi uzandığı divandan yıxılıb və yerindəcə keçinib.

Qeyd edək ki, Qorxmaz Atakişiyev aktyor olmayıb və yalnız bir dəfə — "Uşaqlığın son gecəsi" filmində Zaur obrazını yaradıb. O, elmi fəaliyyətlə məşğul olub və bir neçə universitetdə dərs deyib.

Filmoqrafiya
------------

1. Uşaqlığın son gecəsi (film, 1968)
**Sürtkü yağlarında köpüklənmə** aqreqatların iş prosesində yağın fəal qarışması, çalxalanması və sıçraması, bu səbəbdən ona hava, yanacağın buxarı və işlənmiş qaz qarışaraq yağın kimyəvi tərkibinin dəyişməsidir .

Köpüklənmənin yaranma səbəbləri
-------------------------------

Yuyucu, özlülü, siyrilmə və korroziyaya qarşı aşqarlar yağların köpüklənməsini fəallaşdırır. Yağın tərkibində suyun olması, temperaturun yüksəlməsi və yağın sıxlığının azalması da köpüklənməyə meyli artırır.
Köpüyün mövcudluğu sürtünən səthlərdə yeyilmənin qarşısını alan sərhəd örtüyünün əmələ gəlməsini pisləşdirməklə sürtünməyə səbəb olur. Köpüyün əmələ gəlməsi yağın özlülüyü, tərkibindəki aşqar və istismar şəraitindən asılıdır. 
Köpükləndirilmiş yağ asanlıqla yağ nasosunda yağın töküldüyü çıxıntılar vasitəsilə itkiləri artırır və yağın azalmasına səbəb olur. Suyun və səthi aktiv maddə rolunu oynayan qatranların yağda mövcudluğu köpüklənmə prosesini intensivləşdirir.

Köpüklənmənin qarşısının alınması
---------------------------------

Köpüklənmənin qarşısını almaq üçün yağlara aşqarlar – polisiloksan əlavə edilir. Onların təsir mexanizmi onunla nəticələnir ki, ən incə nazik pərdənin yağ-hava sərhədində yaranmasına imkan yaradaraq yağa qazların qarışmasına mane olur. Köpüklənməyə qarşı motor və transmissiya yağlarında ən çox istifadə edilən və 0,002–0,005% miqdarında ПМС-200A aşqarıdır. 
**K43092 aparatında** sürtkü yağlarının köpüklənmə xassələri təyin edilir.

K43092 aparatı haqqında məlumat
-------------------------------

Aparat iki şəffaf hamamdan ibarətdir və sürtkü yağlarının köpüklənmə xassələrinin təyini üçün nəzərdə tutulmuşdur.
Bu hamamlardan birində "soyuq" – analiz 24°С temperaturda aparılır, ikincisində "isti" – analiz 93,5°С temperaturda aparılır. Hər hamamda 1000 ml həcmlə iki silindr yerləşdirilmişdir 
Termostatik blok, qarışdırıcı ilə temperaturun bütün diapazonlarda (otaq temperaturundan 100°С-yə qədər) temperaturun saxlanılmasını ±0,5°C dəqiqliyi ilə təmin edir. Hər nümunə üçün hesablayıcı nəzərdə tutulmuşdur.
Lazımlı təminat – sıxılmış havadır.

Texniki xarakteristikalar
-------------------------

* Standartlara uyğunluq - ASTM D 892, İP146, İSO 6247
* hamamların sayı- 2 ədəd
* hamamların həcmi - 38,5 l
* hamamın materialı -silisium tərkibli şüşə
* temperaturun saxlanılmasının dəqiqliyil -±0,5 C °
* hamamda yerləşdirilmuş silindrlərin sayı -2 ədəd
* silindrlər - silisiumlu şüşə, 1litr həcmdə,10 –ml dərəcələrə bölünmə
* diffuzorlar - 4ədəd
* güc - 3kvt
* hamamın ölçüsü - 820x380x794
* hamamın çəkisi - 49 kq

Mənbə
-----

* Специальные методы анализа масел и смазок Arxivləşdirilib 2017-08-28 at the Wayback Machine
* Справочник химика 21, Нефтепродукты свойства, качество, применение(1966) - Вспениваемость масел.

İstinad
-------

  

1. ↑  www.soctrade.com/cat/oil/spetsialnye\_metody\_analiza\_masel\_i\_smazok.html **Специальные методы анализа масел и смазок**
Yaroslavın tatarlar üzərində qələbəsi. Zelena Qora qalasının tavanındakı rəsm. (Nepomuk, Çexiya, XIX əsr)
**Olomouts döyüşü** — çexlərlə tatarlar arasında 24 iyun 1241-ci ildə Moraviyanın Olomouts şəhəri yaxınlığında monqolların Qərbi Avropaya yürüşü gedişində baş vermiş və çexlərin qələbəsi ilə başa çatmış hərbi münaqişə. Döyüş haqda yalnız Kraledvorsk əlyazmasında bəhs edilir və heç bir digər tarixi mənbədə təsdiqlənmir. XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində Kraledvorsk əlyazmasının Zelenoqorsk əlyazması ilə yanaşı 1817-ci ildə çex filoloqu və şairi, panslavist Vatslav Qanka tərəfindən yazıldığı sübuta yetirilmişdir.

Əlyazmada qeyd olunur ki, Polşanı yağmalayandan və polşa-alman qoşununu Leqnitsa döyüşündə darmadağın edəndən sonra, 9 iyun 1241-ci ildə Batı xanın qardaşı oğlu Baydarın komandanlığı altındakı monqollar cənuba, Bohemiyaya yönəldilər. Onların qarşısını çex sərkərdəsi Yaroslav Şternberkin başçılığı ilə Olomouts qalasının güclü qarnizonu kəsdi. Monqolların Olomoutsu yolüstü almaq cəhdi baş tutmadı və onlar qüvvələrin bir hissəsini qalanın mühasirəsinə ayırıb, ölkəni talamağa başladılar. 24 iyunda Yaroslav öz qoşunlarını gizlicə qaladan çıxardı və rəqibə qəfil hucum edərək onu darmadağın etdi. Olomouts döyüşü monqolların Avropada ilk məğlubiyyəti oldu. Bu döyüşdə Baydar öldürüldü, qoşunun yerdə qalan hissəsi isə Bohemiyanı tərk etdi və Batı xanın qoşunları ilə birləşmək üçün Macarıstana yollandı.

Burada qeyd olunanın əksinə, Baydarın 1246-cı ildə Güyük xanın seçildiyi qurultayda iştirak etdiyi məlumdur.

Uzun müddət həqiqət kimi qəbul edilən bu hadisənin əslində heç bir tarixi əsasının olmadığı XX əsrin əvvəllərində tam sübuta yetirilsə də, sonrakı dövrlərdə bir çox müəlliflərin əsərlərində bu uydurma hadisəyə real tarixi fakt kimi istinad olunur, o cümlədən, Böyük Sovet Ensiklopediyasında, Boris Qrekov, Lev Qumilyov, Vasili Yan, Yaroslav Qaşek və başqalarının əsərlərində.

İstinadlar
----------

1. ↑  С. М. Соловьёв. История России с древнейших времён. Том 3, глава 2

Xarici keçidlər
---------------

* MONGOLSKÉ VOJSKO V EVROPĚ  (çex.)
* Tatarský mýtus Arxivləşdirilib 2008-05-01 at the Wayback Machine  (çex.)
**Olqa Kaniskina** (19 yanvar 1985, Napolnaya Tavla, Mordoviya MSSR) — rusiyalı yüngül atletika idmançısı, 2008 Yay Olimpiya Oyunları və 2007-ci il Yüngül Atletika üzrə çempionu, ikiqat Rusiya çempionu. 20 km idman yürüşü üzrə ixtisaslaşmışdır.

24 mart 2016-cı ildə İdman Arbitraj məhkəməsi Olqa Kaniskinanın 15 avqust 2009-cu ildən 15 oktyabr 2012-ci ilə qədər ki, bütün naliyyətlərini antidopinq qaydalarını pozduğuna görə ləğv etmişdir.

Bioqrafiya
----------

1985-ci ilin yanvar ayının 19-da Napolnaya Tavla kəndində anadan olmuşdur. Milliyyətcə erzyandır.
8 yaşı olarkən anası dünyasını dəyişir. O, Saranskdakı № 35 məktəbdə təhsil alırdı. 7-ci sinifdə inkən idman yürüşü ilə məşqul olmağa başlayır. Olqa bir çox ümumrusiya yeniyetmələr arası yarışmalarda iştirak edir. 18 yaşında ikən o artıq idman ustası adına layiq görülür. 

2005-ci ildə Olqa gənclər arasında Avropa Çempionatının gümüş medalına layiq görülür. 2006-cı ildə isə Avropa Çempionatının gümüş medalını alır. 
2007-ci ildə 20 km məsafə üzrə idman yürüşü yarışmasında Dünya çempionu olmuşdur. Eyni ildə Grand Pri IAAF müsabiqəsində qalib gələrək çempion olur. Avropa Kubokunda isə gümüş medal qazanır (Leminqton).

2008-ci ildə Olqa Kaniskina 2008-ci il Yay Olimpiya Oyunlarında 20 km idman yürüşü yarışmasında birinci yeri tutur.

2009-cu ildə 20 km məsafədə idman yürüşü üzrə Dünya Çempionatının qalibi olur (Berlin).

2010-cu ildə 20 km məsafədə idman yürüşü üzrə Avropa Çemionu adına layiq görülür (Barselona).

2011-cu ildə 20 km məsafədə idman yürüşü üzrə Dünya Çempionatının qızıl medalına layiq görülür.

2012-ci ildə Londondakı Olimpiya Oyunlarında 20 kilometrlik idman yürüşü yarışmasında yalnız həmyerlisini Elena Laşmanovadan dala qalaraq gümüş medal qazanır. Anti-dopinq skandalı sonrası medallardan məhrum edilmişdir.

Saranskda yaşayır. Mordoviya Dövlət Universitetinin riyaziyyat fakultəsini bitirmişdir. Ailəli deyil.
24 mart 2016-cı ildə İdman Arbitraj məhkəməsi Olqa Kaniskinanın 15 avqust 2009-cu ildən 15 oktyabr 2012-ci ilə qədərki bütün naliyyətlərini antidopinq qaydalarını pozduğuna görə ləğv etmişdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Россиянка Каниськина лишена серебряной медали ОИ-2012 по спортивной ходьбе — CAS | Легкая атлетика | Р-Спорт. Все главные новости спорта". 2016-04-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-02.
2. ↑  "Ольга Каниськина". Легкая атлетика на Олимпийских играх 1896—2008. 2012-02-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-06-25.

Mənbə
-----

* Профайл на сайте RusAthletics.ru
* Биография на сайте «Путеводитель по Мордовии и Саранску» Arxivləşdirilib 2019-05-02 at the Wayback Machine
* Каниськина на сайте peoples.ru
* 
* 
* 
*
**İrimeyvəli südləyən** (*lat.* Euphorbia macrocarpa) — bitkilər aləminin söyüdçiçəklilər dəstəsinin südləyənkimilər fəsiləsinin südləyən cinsinə aid bitki növü.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik, hündürlüyü 30-45 sm, gövdəsi düz, yoğun, daxili boş, adətən şırımlı olan, yumuşaq tüklü bitkidir. Gövdə yarpaqları oturaq, uzunluğu 3,7-5 sm, eni 1-1,8 sm, uzunsov-lansetvari, yarımgövdə qucaqlayan, küt və ya ucubizdir. Yuxarıdakı çiçəksaplağı qısa, 5-7 sayda, qoltuqaltlıqdakılar kimi sadə və ya iki hissəyə bölünmüşdür. Sarğısının yarpaqcıqları böyrəkvari yumrudur. Qədəhciyin dilimləri iri, dəyirmi-ellipsvari, dişli, kənarları kirpikciklidir. Qutucuğu kürəvari, diametiri 8-10 mm, silindrvarisapvari, sarı çıxıntılarla örtülmüşdür. Toxumları yumru, boz, hamar, əlavələrsizdir.

Yayılması
---------

Böyük Qafqazın qərb hissəsinin rayonlarında aşağı dağ qurşağında yayılmışdır. Dağ meşələrində bitir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15387312
* Wikispecies: Euphorbia macrocarpa
* EoL: 1144476
* GBIF: 3067638
* GRIN: 412023
* IPNI: 347222-1
* IRMNG: 10605098
* ITIS: 1026517
* NCBI: 1333924
* Plant List: kew-80709
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:347222-1
* Tropicos: 12805599
* WCSP: 80709
* WFO: wfo-0000963169

 |
**Aerobus** — yaxın və orta məsafələrdə müntəzəm və qısamüddətli reyslər üçün çox sərnişin tutan nəqliyyat təyyarəsi.

Tarixi
------

1970-ci illərinin ortalarında dünya aviasiya sənayesində aerobusların yaradılmasına meyl artmışdır. Aerobuslar sərnişin daşınması intensiv olan marşrutlar üçündür. Qenrix Novojilovun rəhbərliyi altında konstruksiya-sınaq bürosunda 350 sərnişin tutacaq ilk sovet aerobusu İl-86 yaradılmışdır (1976). 4 ədəd ikikonturlu turboreaktiv mühərrikli İl-86 təyyarəsinin birbaşa uçuş uzaqlığı 800–3,600 kilometr, kommersiya yükü 40-42 metr, uçuş sürəti 900 kilometr/saatdır. Magistral, ölkədaxili və beynəlxalq hava xətlərində istifadə uçun nəzərdə tutulmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Аеробус // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 124–125.
**Ceyrançöl öndağlığının relyefi** — Ceyrançöl öndağlığı inzibati cəhətdən Azərbaycanın Qazax, Ağstafa, Tovuz, Şəmkir, Göygöl rayonlarına daxil olub, şimal və şimal-qərbdən Gürcüstanla sərhədlənir. Cənubdan Kür çayının orta axımı, cənub-şərqdən isə Mingəçevir su anbarının sahilləri ilə həmsərhəddir. 

Onun şimal-qərbdən cənub-şərqə doğru uzunluğu təxminən, şimaldan-cənuba doğru eni isə 15-30 km-ə qədərdir. Ümumi sahəsi isə 250 min hektardan çoxdur.

Kür və Qabırrıçay çayları arasında yerləşən bu sahənin relyefində alçaq dağ tirələri, onların arasında yerləşən geniş çökəklik sahələr və düzənliklər əsas yer tutur. Bu relyef formaları üçüncü və dördüncü dövrlərin çay daşları, konqlomeratları, qumdaşı, lyosabənzər gillicə və gillərdən təşkil olunmuşdur. Ərazinin səthi şimaldan cənuba doğru pilləvari alçalır. Buradakı nisbi yüksəklik fərqi 200-400 m-ə qədərdir. Bu cür yüksəklik fərqi şimali-qərbdən cənubi-şərqə doğru da müşahidə edilir.  

Ceyrançöl öndağlığında Yaylaçı, Çobandağ, Ağtaxtəpə, Eldaroyuğu, Palantökən, Görükçalan, Bozdağ kimi müstəqil dağ tirələri ayrılır.

Bu dağ tirələri zəif parçalanmış maili şimal yamacları və intensiv parçalanmış dik, sıldırım cənub yamacları ilə xarakterizə olunur. Cənub yamaclar həmçinin bedlend və gil karstlarının çoxluğu ilə də seçilir. Bu dağ tirələrinin arasında Ceyrançöl, Karvanqıran, Qaradüz, Eldarsəs kimi geniş yayla və düzənliklər yerləşmişdir.

Ceyrancöl öndağlığın relyefin formalaşma xüsusiyyətləri
-------------------------------------------------------

Relyefin formalaşmasında arid-denudasion proseslər əsas rol oynayır. Ərazidə ən yüksək dağ tirəsi Çobandağdır. Tirənin yamacları dağ-çöl bitkiləri və kolluqlarla örtülü olduğundan qismən zəif parçalanmışdır. Ceyrançöldəki monoklinal tirələr arasında yerləşən geniş düzənliklər əsas relyef formaları olub, çox geniş sahəsi tuturlar. Vəziyyətindən asılı olaraq bu düzənliklərin bəziləri eroziya prosesinə məruz qalmış, bəziləri isə müasir akkumulyasiya sahələrini təşkil edirlər. Əsasən eni bir neçə, uzunluğu isə 20- olan bu düzənliklər formaca müxtəlif olsalar da mənşəcə eynidirlər. Yarğan və qobuların intensiv inkişaf etməsinə baxmayaraq bu düzənliklər geniş sahələri əhatə etdiyi üçün böyük təsərrüfat əhəmiyyətinə malikdirlər.

Ceyrançöldə relyef və hidrogeoloji şəraitinə görə başqa düzənliklərdən fərqlənən Böyük Kəsik tirəsi ilə Kür çayı arasında, ərazinin ən qərbində yerləşən Qarayazı düzənliyi Ağstafa rayonunun Poylu kəndindən Gürcüstana qədər uzanır. Meyilliyi az və Kür çayına qədər olan bu düzənliyin qərb sahələri bataqlıqlaşmışdır.

Ceyrançöl ön dağlığında formalaşmış yarımsəhra-quruçöl iqlimi və zəif bitki örtüyü burada fiziki aşınma üçün əlverişli təbii şərait yaradır. Nəticədə dağ tirələrindən səthində müvəqqəti yağış suları vasitəsilə yuyulmuş allüvial-prolüvial çöküntülər ətəklərdə geniş şleyf sahələri əmələ gətirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  M.A.Müseyibov, R.Y. Quliyev. Azərbaycan SSR-in geomorfologiyası. Bakı: 1974.
2. ↑  M.A.Müseyibov, R.Y. Quliyev. Azərbaycan SSR-in geomorfologiyası. Bakı: 1974.

Xarici keçidlər
---------------

*

Həmçinin bax
------------

* Ceyrançöl düzü
* Ceyrançöl
* Ceyrançöl alçaq dağlığın landşaftları
*Əsas məqalə: Voleybol üzrə qadınlararası dünya çempionatı 2006-ün seçmə mərhələsi*
**Cənubi Amerika materiki üzrə keçirilən voleybol üzrə qadınlararası dünya çempionatı 2006-ün seçmə mərhələsi** — CSV tərəfindən təşkil edilən, 2006 dünya çempionatına lisenziya verən Cənubi Amerika regionu qadın milliləri üçün kvalifikasiya turniri. Digər regionlardan fərqli olaraq bu regionda oyun sxeması bir qədər fərqlidir. Belə ki, regionda yalnız on iki voleybol federasiyasının olması, bu federasiyaların hardasa yarısının peşəkar qadın voleybol millilərinə sahib olmamaması turnirdə yalnız altı komandanın iştirakına gətirib çıxartmışdı. Ümumilikdə isə qitə çempionatı ilə əlaqəli olaraq yalnız üç milli komanda oyunlar keçirmişdir. Belə ki, reqlamentə əsasən qitə çempionatında (Cənubi Amerika qitə olmamasına baxmayaraq idman növlərində bu regionda təşkil olunan əsas çempionat qitə çempionatı adlanır ) ilk yeri tutan komanda birbaşa mundiala vəsiqə qazanır. Digər üç yerin sahibi isə təsnifat mərhələsində bir qrupda oynayırlar. Həmin qrupun qalibi də dünya çempionatına ikinci və sonuncu liisenziyanın sahibi olur.

Komandalar
----------

* Argentina Argentina
* Braziliya Braziliya
* Çili Çili
* Kolumbiya Kolumbiya
* Uruqvay Uruqvay
* Venesuela Venesuela

Qitə çempionatı
---------------

 *Əsas məqalə: Voleybol üzrə qadınlararası Cənubi Amerika çempionatı 2013*

| Sıra | Komanda |
| --- | --- |
|
|  | Braziliya Braziliya  |
|  | Argentina Argentina  |
|  | Peru Peru  |
| 4 | Kolumbiya Kolumbiya  |
| 5 | Venesuela Venesuela  |
| 6 | Çili Çili  |
|

Seçmə mərhələ
-------------

* Ev sahibi: San Xuan, Argentina Argentina
* Tarix: 18-20 oktyabr, 2013

### Oyunlar

| Tarix | Oyun | Hesab | Set | Ümumi xal |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 18-10-13 | Peru Peru  - **Kolumbiya Kolumbiya**  | 2 - **3** | 25:19 | 17:25 | 25:15 | 20:25 | 13:15 | 75 - 61 |
| 19-10-13 | Kolumbiya Kolumbiya  - **Argentina Argentina**  | 0 - **3** | 21:25 | 18:25 | 6:25 |  |  | 45 - 75 |
| 20-10-13 | **Argentina Argentina**  - Peru Peru  | **3** - 0 | 25:0 | 25:0 | 25:0 |  |  | 75 - 0 |

### Reytinq cədvəli

| Sıra | Komanda | Xal | Oyun | Set | Nisbət | Ralli | Nisbət |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Oyun | Qələbə | Məğlub. | Aldığı | Verdiyi | Qazandığı | İtirdiyi |
|
| *1* | Argentina Argentina  | **6** | 2 | 2 | 0 | 6 | 0 | Maks. | 150 | 45 | 3.333 |
|
| *2* | Kolumbiya Kolumbiya  | **2** | 2 | 1 | 1 | 3 | 5 | 0.600 | 144 | 175 | 0.823 |
|
| *3* | Peru Peru  | **1** | 2 | 0 | 2 | 2 | 6 | 0.333 | 100 | 174 | 0.575 |

Dünya çempionatına vəsiqə qazananlar
------------------------------------

* Braziliya Braziliya
* Argentina Argentina

Həmçinin bax
------------

* Voleybol üzrə qadınlararası dünya çempionatı 2014

İstinadlar
----------

1. ↑  İdman xəbərləri[*ölü keçid*]
Vəli Məmmədov küçəsi (İçərişəhər)**1**
**1**
**2**
**2**
**2**
**3**
**4**
**5**
**6**
**7**
**8**
**14**
**8**
**14**
**10**
**11**
**12**
**13**
**15**
**15**
**9**
**16**
**17**
**18**
**19**
**20**İçərişəhər küçələrinin xəritəsi: 1 — Böyük Qala, 2 — Kiçik Qala, 3 — Asəf Zeynallı, 4 — Qala, 5 — Hərb, 6 — Həqiqət Rzayeva, 7 — Vəli Məmmədov, 8 — Qəsr, 9 — İlyas Əfəndiyev, 10 — Mirzə Şəfi küçəsi, 11 — Telman Bağırov, 12 — Sabir, 13 — Firdovsi küçəsi, 14 — Müslim Maqomayev, 15 — Mirzə Mansur, 16 — Neftçilər, 17 — Əziz Əliyev, 18 — Səftər Quliyev, 19 — Qazı Məhəmməd , 20 — Vaqif Mustafazadə.
**Vəli Məmmədov küçəsi** — Bakıda, İçərişəhərin tarixi rayonunda küçə.

Tarixi
------

Sovet azərbaycanlı filoloq alim Vəli Məmmədov adına (1931-1991) adlandı.

Şəhərin ən qədim küçələrindən biri, qədim karvan yolunun bir hissəsidir. Küçənin köhnə adı Buxaradır. Sovet dövründə (1939-cu ildən 1991-ci ilədək) Aleksandr Qertsenin adı idi.

Görməli yerləri
---------------

* 1 - Polşanın Səfirliyi (2010).
* 4 - Qasım bəy hamamı
* 24 - Ramazanovlar evi (tacir Hacı Məmmədərim Ramazanov üçün tikilmiş 1895).

Mənbə
-----

1. Какую тайну таят в себе улицы Ичеришехер? Arxivləşdirilib 2019-04-28 at the Wayback Machine
2. Улицы, площади, бульвары, парки Баку по названиям со времени возникновения города Arxivləşdirilib 2018-08-10 at the Wayback Machine
3. Баку. Памятники Национального значения. БАНЯ КАСУМ БЕКА Arxivləşdirilib 2012-01-01 at the Wayback Machine
4. Дом Рамазановых Arxivləşdirilib 2018-01-06 at the Wayback Machine
**Vəlibaba mağarası** — Babək rayonunun Payız kəndinin şimalında, Çalxandağının altında təbii mağara. 

Toplanmış materiallardan və ədəbiyyat məlumatlarından aydın olur ki, Çalxanqaladan mağaraya, oradan isə Cəhriçaya yol enmişdir. Qala sakinləri mağaraya yol açmaqla ondan sığınacaq, eyni zamanda su mənbəyi kimi istifadə etmişlər. Bunu mağarada su daman yerlərə qoyulmuş saxsı qablar da sübut edir. Damcı suları ilə bərabər Cəhriçayından su götürülmüşdür. Əldə edilmiş keramika məmulatlarına əsasən buradan orta əsrlər dövründə də istifadə edildiyini söyləmək olar. Çalxanqala ilə bağlı materiallara, əldə edilmiş keramika məmulatlarına əsasən Vəlibaba mağarasından e.ə. III-II minilliklərdən orta əsrlərə qədər istifadə edildiyini söyləmək olar. Burada geniş tədqiqat işlərinin aparılmasına böyük ehtiyac var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan Abidələri Ensiklopediyası. Naxçıvan , 2008
2. ↑   Bababəyli N. Qurbanov Ə. Bababəyli Y. Babayev V. Naxçıvanda Vəlibaba mağarası
3. ↑  NDU-nun "Xəbərləri", 2005, № 16; Q ə d i r z a d ə H.Q. Cəhriçay vadisi: m.ö. 4 minillikdən günümüzədək (tarixi-etnoqrafik araşdırma). N. 2007
**Zənzibar boğazı** – Afrikanın cənub-şərqində, Zənzibar adasını Tanzaniyanın materik hissəsindən ayıran boğaz. Tanzaniyanın paytaxtından 400 kilometr məsafədə yerləşir. Zənzibar şəhəri və limanı boğazın sahilindədir.

Təsviri və xüsusiyyətləri
-------------------------

Boğaz Afrikanın sahil şelfində yerləşir. Uzunluğu təxminən 100 kilometrə, eni 40 kilometrə, dərinliyi 40 metrə qədərdir. Boğazın ucqarlarında dərinlik 1000 metrə çatır. Son buzlaşma dövründə boğazın dərinliyi mövcud səviyyədən 121 ± 5 m az idi. Orta qabarma və çəkilmənin hündürlüyü 4 metrdir.

Suyun temperaturu fəsildən asılı olaraq 24 ° C ilə 30 ° C arasında dəyişir. Boğaz ətrafında olan körfəzdə mərcan qayaları vardır.

Boğazın cənub girişində, Dar-əs-Salamdan 22 km cənubda, Ras Kanzi burnundakı materik sahilində bir mayak vardır. Boğaz yerli sosial və iqtisadi fəaliyyətlər üçün olduqca vacibdir.

İqlim
-----

Zanzibar boğazı iki yağışlı mövsümlə ilə xarakterizə olunan tropik bir iqlimə malikdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sediment Distribution and Transport in the Zanzibar Channel". 2020-02-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-20.
2. ↑  "Lighthouses of Tanzania". 2018-03-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-20.
Voksel modeli. Bir voksel bir kubikə uyğundur
***Voksel*** (Voxel) – həcmli görüntü elementi; üçölçülü fəzada rastr elementinin qiymətini özündə saxlayır. "Volumetric pixel" ("həcmli piksel") sözlərindən yaranıb. Voksellər üçölçülü fəzada piksellərin analoqudur. Voksel modellərdən çox zaman tibbi və elmi informasiyaları vizuallaşdırmaq üçün istifadə olunur.
Piksellərdə olduğu kimi, voksellər də fəzadakı koordinatları haqqında informasiyanı özündə saxlamır. Onların koordinatları üçölçülü matrisdəki yerlərinə görə hesablanır. Bununla voksellər vektor qrafikası obyektlərindən fərqlənir, belə ki, vektor qrafikasında obyektlərin dayaq nöqtələrinin (təpələrin) koordinatları və başqa parametrlər məlum olur. Hər bir vokselin müəyyən qiyməti, məsələn, rəngi olur. Voksel modeli saxlamaq üçün X×Y×Z ölçülü massivdən istifadə olunur. Sıxılmamış voksel modelləri vektor modellərlə müqayisədə emal üçün yaddaşda daha çox yer tutur. Məsələn, ölçüsü 256×256×256 voksel olan bir sıxılmamış model yaddaşda 32 Mb (256\*256\*256=16777216 voksel və hər bir voksel üçün minimum 2 bayt ayrılsa, yekun 16777216\*2=33554432 bayt = 33554432/1024=32768 Kb = 32768/1024 = 32 Mb) yer tutacaq, eyni ölçülü vektor modelinin tutacağı yer isə onlarla və hətta yüzlərlə dəfə az olacaq.

Voksel modeli

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Xarici keçidlər
---------------

Voksel haqqında Arxivləşdirilib 2013-08-29 at the Wayback Machine

Voksel
***Ghosts 'n Goblins*** (*azərb.* Ruh və qoblinlər‎), Yaponiyada ***Makaimura*** (yaponca: 魔界村?, "*İblis dünyası kəndi*") — Tokuro Fucivara tərəfindən yaradılmış və "Capcom" tərəfindən istehsal olunmuş qaç və vur platforma videooyun seriyası. Seriyadakı ilk buraxılış 7 iyul 1985-ci ildə oyun salonlarında buraxılan "*Ghosts 'n Goblins*" idi. Seriya sonradan müxtəlif şəxsi kompüterlərə, oyun konsollarına və mobil platformalara port edilmiş və buraxılmış, bir neçə sikvel və spin-off yaratmışdır.

Əsas seriyanın məzmunu cəngavər Arturun şahzadə Prin-Prini iblis kralı Astarotdan xilas etmək axtarışına yönəlmişdir. Əsas spin-offlara "*Gargoyle's Quest*" və "*Maximo*" oyun seriyaları daxildir.

Seriya ümumilikdə seriya 4,2 milyondan çox nüsxə satmışdır, ən çox satılan 13-cü "Capcom" oyun franşizasıdır. Yüksək çətinlik səviyyəsinə görə oyunçular arasında şöhrət qazanmışdır.

Seriyanın ən son oyunu olan "*Ghosts 'n Goblins Resurrection*" 25 fevral 2021-ci ildə buraxılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ghosts n' Goblins: The Top 100 NES Games of all Time". IGN. 2010-04-06. 2022-05-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-10-12.
2. ↑  "Ghosts n' Goblins: Can't Beat It? Spend Some Money On Virtual Armor". Inside Social Games. 2009-11-17. 2010-06-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-10-12.
3. ↑  "Most Challenging PS2 Games of All Time". IGN. April 27, 2005. August 17, 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: August 27, 2022.
4. ↑  "Top Ten Most Difficult Games". GameTrailers. August 12, 2008. April 30, 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: January 1, 2010.
5. ↑  "Ghosts and Goblins Resurrection Reboot Announced for Switch, Coming 2021". IGN. December 10, 2020. April 15, 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: December 11, 2020.

Xarici keçidlər
---------------

* "*Ghosts 'n Goblins*" seriyası — *MobyGames* saytında
"Bremen" layneri tərsanədə.Gəminin qurulma mərhələsi
**Gəmiqayırma** sənayesi — iqtisadiyyatın ağır maşınqayırma sahəsi, gəmilərin inşası həyata keçirilir. Gəmilər tərsanə adlanan xüsusi müəssisələrdə inşa edilirlər.

1960-cı illərdə sənayenin bu sahəsi sürətlə inkişaf etməyə başlamışdı. Səbəbi də "ucuz" neftin dənizlə daşınmasının artması və müvafiq olaraq iri tutumlu tankerlərin istehsalının artması idi, lakin energetik böhran başlayandan sonra yüksək tutumlu tankerlərə olan tələbat azaldı. Bu dövrlərdə gəmiqayırma sənayesi öz coğrafi mövqeyini dəyişmədi. Məhsul daha çox yeni inkişaf etmiş ölkələrdə istehsal edilirdi. Cənubi Koreya bu sahədə dünyada Yaponiyanı geridə buraxıb birinci yerə çıxdı. Gəmiqayırma Braziliyada, Argentinada, Meksikada, Çilidə və Çində inkişaf etməkdədir.

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Universalis · İsveçrə tarixi |
| Normativ yoxlama | GND: 4052397-4 · LCCN: sh85121557 · Microsoft: 65542768 · NDL: 00574939 · NKC: ph137528 |
**"Gənc Alimlərin Əsərləri" ("Proceedings of Young Scientists")** — beynəlxalq elmlərarası elmi tədqiqat jurnalı. 2008-ci ildə Azərbaycan Gənc Alim, Aspirant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri fəlsəfə doktoru İlqar Orucovun ideyası əsasında əsasında yaradılmışdır.

Jurnal haqqında məlumat
-----------------------

"Gənc Alimlərin Əsərləri" ("Proceedings of Young Scientists") jurnalı 2008-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Gənclər və İdman Nazirliyi, Azərbaycan Gənc Alim, Aspirant və Magistrlər Cəmiyyətinin (AGAAMC) birgə təsisçiliyi ilə təsis edilmişdir. Jurnal ildə 2 dəfə olmaqla nəşr olunur və 2017-ci ilədək jurnalın 15 sayı çapdan çıxmışdır. 
Jurnal 2010-cü ildən etibarən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının 2010-cu il 30 aprel tarixli qərarı ilə Azərbaycan Respublikasında dissertasiyaların əsas nəticələrinin dərc olunması tövsiyə edilən dövrü elmi nəşrlərin siyahısına daxil edilmişdir.

Jurnalın məqsədi Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Cənab İlham Əliyevin gənclərə göstərdiyi böyük diqqət və qayğının davamı kimi gənc alimlərin əsərlərinin çap olunması və yayılmasına dəstək vermək, onların Respublika daxilində və ondan kənarda çapını geniş təşkil etmək, elmi gəncliyin fəaliyyətinin stimullaşırılması, elmi biliklərin sərbəst mübadiləsi, gənc alimlərin, doktorantların və magistrlərin mütərəqqi dünya səviyyəsində hazırlığı və fəaliyyətlərinin inkişafına kömək etməkdə ibarətdir.

Redaksiya Şurası
----------------

Jurnalın ilk Baş redaktoru AMEA-nın Prezidenti mərhum akademik Mahmud Kərimov, Baş redaktorun müavini İlqar Orucov olmuşdur. Hazırda jurnalın Baş redaktoru fizika-riyaziyyat elmləri üzrə fəlsəfə doktoru İlqar Orucov, məsul katibi tarix elmləri üzrə fəlsəfə doktoru Ruslan Rəhimlidir. Jurnalın beynəlxalq tərkibdə Redaksiya Şurası fəaliyyət göstərir. Redaksiya şurasına Baş redaktor rəhbərlik edir. Jurnalda məqalələr ingilis dilində, xülasələri 3 dildə - azərbaycan, rus və ingilis dillərində verilir.

Jurnalda xarici ölkələrin gənc alim və tədqiqatçılarının da elmi məqalələri çap olunur.

Xarici keçidlər
---------------

* "Gənc alimlərin əsərləri" jurnalının rəsmi saytı[*ölü keçid*]
* Ali attestasiya Komissiyası. Tövsiyə edilən elmi nəşrlər Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine
* Amea dövri nəşrlər Arxivləşdirilib 2014-03-25 at the Wayback Machine