recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Vətəndaş Keyn** (*ing.* Citizen Kane) — 1941-ci il istehsalı olan ABŞ filmi, aktyor, rejissor Orson Uellsin ilk ən böyük həcmli filmi.

Filmin ssenarisini Herman Menkeviç, Cozef Kolen və Con Hauzmenlə birgə yazsa da titrlərində sonuncu iki nəfərin adı salınmamışdı. Hələ indiyə qədər filmin ssenarisində kimin hansı hissələri yazması mübahisəli olaraq qalır.

Filmin süjeti sadə quruluşa malikdir. Media-maqnat Çarlz Foster Keyn ölüm yatağında olarkən yalnız "qızılgül qönçəsi" sözlərini deyir və ölür. Bundan sonra film bir sənədli-xronikal sujet əsasında inkişaf etməyə başlayır.

Jurnalist Tompson isə Keynin həyatı, karyerası, ölümü və ən əsas da dediyi son sözlərin nə olması haqqında araşdırma aparmağa başlayır. Film boyu biz Keynin dostları, həyat yoldaşlarının onun haqqında olan xatirələrini eşidirik. Tompsona o, məlum olur ki, Keyn hələ uşaqlığında Tetçer adlı birisinin himayəsinə verilib və sonradan qəfildən Tetçer böyük miqdarda pul əldə edir. Tetçerin ölümündən sonra var-dövlət Keynə miras qalır.

Filmin kuliminasiya hissəsi isə Keynin media maqnatlığa doğru ilk addımları, "sarı mətbuat"ı populyar etməsi, ABŞ ştatlarından birinin qubernatorluğuna namizəd irəli sürülməsi, prezidentin yaxın qohumu ilə nigaha girməsi tutur.

Filmin son hissələri isə Keynin hər şeydən yorularaq öz malikanəsinə çəkilməsi və qulluqçusu ilə yaşaması təsvir edilir. Yalnız sonda jurnalist Tompson uzun araşdırmalardan sonra "qızılgül qönçəsi"nin əslində itirlimiş səadət olduğunu anlayır. Filmin son epizodlarında isə yenə başlanğıc kadrlara qayıdılır — malikanə, onun ətrafında işləyən fəhlələr və "Giriş qadağandır!" yazısı təsvir olunur.

Film 1952-ci ildən başlayaraq hər on ildən bir keçirilən 5 sorğuda kino tənqidçiləri, rejissorlar tətəfindən bütün dövrlərin ən yaxşısı seçilib. ABŞ "Mədəni İrs" siyahısına salınıb. Rejissorlar Kristofer Nolan, Terri Gilliam, Kşiştof Kislevski, Martin Skorseze, Kşiştof Zanussi, Oliver Stoun, Con Vu və başqalarının ən sevimli filmidir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  The American Film Institute Catalog of Motion Pictures Produced in the United States: Feature Films, 1941 — 1950. University of California Press. 1971. 433–435. ISBN 978-0520215214.
3. 1 2  .

Xarici keçidlər
---------------

* PBS: *Citizen Kane*  (ing.)
* *Bright Lights Film Journal* Essay Arxivləşdirilib 2009-07-13 at the Portuguese Web Archive (ing.)
* Roger Ebert: *Citizen Kane* Arxivləşdirilib 2012-07-11 at the Wayback Machine (ing.)
* *Time* Magazine Top 100 Arxivləşdirilib 2009-04-21 at the Wayback Machine (ing.)
* Greatest films  (ing.)
* DVD Review  (ing.)
* Дмитрий Кузнецов "Гражданин Кейн или Видение во Сне. (Ксанаду как метафора)" Arxivləşdirilib 2013-09-30 at the Wayback Machine
* Фотографии со съемок Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine (rus.)
19 May 1912-ci ildə Salarüddövlə və ya tam adı ilə Əbülfət mirzə Qovanlı-Qacar və Yeprem xan arasında baş vermiş döyüş.

Döyüşdən əvvəl
--------------

Yeprem xan zamanında Səttarxanı ağır yaralamış erməni idi,Qacarlara qarşı harada üsyan çıxsa onu yatırmaqla məşğul idi.Əbülfət Salarüddövlə isə keçmiş şahın qardaşı idi və 1911-ci ildə Kirmanşahda hakimiyyətə üsyan etmişdi.O,Sənəndəc şəhərini tutdu.Xəbəri alan mərkəzi hakimiyyət,bəxtiyariləri onu məğlub etməsi üçün bir ərazidə yerləşdirdi.1911-ci ilin sentyabr ayında hadisədən xəbər tutan Yeprem xan əraziyə gəldi.Yepremin polisləri,ermənilər və bəxtiyarilər Əbülfəti məğlub etdi.Beləliklə,ilk yürüş Yepremin qələbəsi ilə başa çatdı.

Döyüş
-----

1912-ci ildə Şahrud ve Damğandakı köhnə Şahın qüvvələrinə və Kirmanşah sahəsindəki Əbülfət mirzə Qovanlı-Qacar qüvvələrinə qarşı ikinci bir yürüş hazırlandı.Yeprem xan tərəfindən köhnə şaha qarşı üç qrup döyüşçü göndərildi və Şah İranı tərk etməyə məcbur edildi.Lakin 19 May 1912-ci ildə, Əbülfətin qüvvələrinə qarşı qələbə qazanmışkən,Yeprem,dostunun cəsədini almaya çalışarkən öldürüldü.

Döyüşdən sonra
--------------

Əbülfət Salarüddövlə döyüşdən sonra üsyanına davam etdi və 1913-cü ildə üsyanı yatırıldı.Yeprem xanın ölümündən sonra dostu Arşak Qavafyan qısa müddətdə onun bütün qatillərini öldürdü.Daha sonra Rusiya imperiyasında Osmanlı qoşunlarına qarşı döyüşlərdə və Rəvandüz mühasirəsində iştirak etdi.O,1916-cı ildə mühasirəyi yarıb Mosula gedmək istəyib, lakin 15 mayda Rəvandüzdəki mühasirədə öldürülüb.Ölümündən sonra cənazəsi Tiflisə aparılaraq erməni Hocivank qəbiristanlığında dəfn edilib.Əbülfət Salarüddövlə 1913-cü ilin 8 iyununda Nəhavənd şəhərinin yaxınlığında qardaşların arasındakı döyüşdə yenildi. 18 iyunda Kirmanşah şəhərində İngilis konsulluğuna sığındı.İyulun 15-də o tutuldu,Tehrana göndərildi və həbs olundu.Əbülfət mirzə 1961-ci ildə vəfat etdi.

Mənbə
-----

Ēlmar, pp. 522-35; Kasrawī, *Aḏarbāyjān*, p. 518; Malekzāda, 3rd. ed. pp. 1480, 1518-21; Tēr Daniēlean, April 1925, pp. 89-93
Atmosfer sirkulyasiyasının sxemi
**Atmosfer dövranı** və ya **Atmosfer sirkulyasiyası**— yarımkürə və ya bütün yer kürəsi miqyasında məlum olan hava kütlələrinin qapalı axın sistemidir. Belə axınlar atmosferdə maddə və enerjinin həm paralel, həm də meridian istiqamətində daşınmasını təmin edir. Bu proses çox əhəmiyyətli prosesdir.

Atmosfer dövranın əsas səbəbi — günəş enerjisidir. Bilirik ki, Günəş Yer kürəsinin səthini eyni dərəcədə qızdırmır, buna görə də torpağın və havanın ayrı-ayrı sahələri müxtəlif temperatura və müvafiq olaraq, müxtəlif atmosfer təzyiqinə malikdir. Yer kürəsinin öz oxu ətrafında fırlanması da atmosfer dövranın əsas səbəblərindən biridir.

Hava axınları miqyasına görə on, yüz metrlikdən yüz, min kilometrə qədər hündürlükdə siklon, antisiklon, musson və passatları troposferdə formalaşdırır.

 500 hPa vertikal sürət, iyulun ortası. Qalxan (soyuq hava) hava ekvatora yaxın; enən hava (müsbət temperatur) daha çox ekvatorda yerləşir.

Mənbə
-----

* Циркуляция атмосферы (rus.)


Vikianbarda Atmosfer sirkulyasiyası ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Beynəlxalq Tələbə Günü** — 17 noyabr tarixində qeyd edilir. Bu tarix 1946-cı ildə Praqada çex vətənpərvər tələbələrin ildönümünə həsr olunmuş beynəlxalq tələbələr konqresində təsis edilib. Beynəlxalq Tələbə Günü gənclik romantika şənlik günü kimi qəbul edilsə də onun yaranma tarixi qanlı hadisələrlə bağlıdır. Faciəvi hadisələr 28 oktyabr 1939-cu il faşistlərin işğalı altında olan Çexoslovakiyada baş verib.

koreyalı tələbələr
Respublika Günü münasibətilə küçələrə axışan tələbə və müəllimlər faşist qoşunlarının zorakılığına məruz qalıb. Anoloji hadisələrin qarşısının alınması məqsədi ilə 1200 tələbə həbs edilərək konslaqerlərə aparılıb. Tələbə hərəkatının 9 fəal üzvü məhkəmənin hökmü olmadan edam olunub. Adolf Hitlerin qərarı ilə Çexiyanın bütün ali təhsil müəssisələrinin fəaliyyəti müharibə bitənə qədər dayandırılıb.

Həmçinin bax
------------

* Bayram

İstinadlar
----------

1. ↑  "17th of November and its historical meaning" (ing). www.obessu.org. 17 oktyabr 2012. 30 may 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 may 2023. Arxivləşdirilib 2023-02-03 at the Wayback Machine
**Kamo Ağacanyan** (13 dekabr 1971, Edilli, Hadrut rayonu) — dövlət və hərbi xadim, general-leytenant, Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının keçmiş polis rəisi (25 mart 2013 – 6 iyun 2018), MTN-in direktoru (29 may 2020 – 22 dekabr 2020).

Həyatı
------

1971-ci il dekabrın 13-də Edilli kəndində anadan olub. 1989–1991-ci illərdə SSRİ Silahlı Qüvvələrində xidmət edib. 1997-ci ildə Abovyan şəhərinin "Qriqor Narekatsi" Universitetinə daxil olmuş və 2001-ci ildə bitirmişdir.

1991-ci ildən könüllü olaraq Artsaxın azadlığı uğrunda mübarizəyə qoşulmuş, Edilli, Hadrut rayonu, Mardakert rayonu, Kəlbəcər rayonunun işğal edilməsi uğrunda gedən döyüşlərdə fəal iştirak etmişdir. 1992-ci il fevralın 1-də Dağlıq Qarabağ Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Uxtadzor dəstəsinin komandiri, 1993-cü il fevralın 1-dən isə müdafiə bölgəsi komandirinin müavini, sonra isə komandir təyin edilib. 1994-cü il yanvarın 4-də döyüş əməliyyatları zamanı yaralanmış, sağaldıqdan sonra sıralarına qayıtmışdır.

2016-cı ilin 4 günlük, 2020-ci ilin 44 günlük müharibəsində fəal iştirak edib.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Աղաջանյան Կամո Աբգարի // .

Xarici keçidlər
---------------
**Güvənpark abidəsi** — Ankara Qızılay Meydanında Güvənparkda yerləşən, Türk millətinin polis və jandarmeriya olan güvənini, Atatürkün istiqlaliyyət müharibəsində və inqilab hərəkətlərində birlikdə olduğu dostlarını təmsil edən və insan zəkasını, fermerin əkinçilik işlərini əks etdirən çıxıntılı abidədir.

Respublika rəhbərliyinin ictimai binalarını, evlərini və ətrafını planlaşdıran Avstriyalı memar Clemens Holzmeister, Qızılay Meydanında bir park və bir abidə təklifi ilə tikintisinə başladı. Bürüncdən hazırlanan heykəllər Avstriyada Vyanadakı Erdberg tökmə zavodunda hazırlandı. Mamak daşı üzərində istifadə edilən daş çıxıntılar Türkiyə istehsalıdır. Abidənin daş hissələrində Franz Wirt, Triberer və Anton Hanakın tələbələri ilə türk ustaları işləmişdir.

Anton Hanak tərəfindən inşasına başlanan abidə onun vəfatı səbəbi ilə Josef Thorak tərəfindən 1935-ci ildə tamamlanmışdır.

Abidənin uzunluğu 37 metr, orta blok 8 metr, yan qanadlar 2 metr, tunc fiqurlar 6 metr uzunluqdadır.

Abidə, 2013-cü il Gəzi parkı etirazları hökumət əleyhinə qraffiti və 2016-cı ildə hökumət əleyhinə nümayişlərdə hərbi çevriliş zamanı silah izləri ilə zərər görüb. Bu zərərlərə görə eyni illərdə Ankara Böyükşəhər Bələdiyyəsi tərəfindən qayğıya götürülmüşdür.

Qalereya
--------

* 1940-cı ildə çəkilmiş fotoşəkil1940-cı ildə çəkilmiş fotoşəkil
* 
* Arxa sağ relyefArxa sağ relyef
* Arxa sol relyefArxa sol relyef
* Sağ relyefSağ relyef
* Sol relyefSol relyef
* Rum rəqəmləri ilə 1935Rum rəqəmləri ilə 1935
* 2013-cü il Gəzi parkı etirazları nəticəsində vandalizm halı.2013-cü il Gəzi parkı etirazları nəticəsində vandalizm halı.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Osman, Kıvanç.* 98-102 // Cumhuriyet Dönemi Anıt Heykelleri ( (türk.)). Ankara. 2003. ISBN ISBN 975-16-1678-6.
2. ↑  "Güven Anıtı". Goethe Enstitüsü ( (türk.)). 15.12.2020. 2015-05-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8.08.2014.
**Eysebio** (25 yanvar 1942[…], Maputu – 5 yanvar 2014[…], Lissabon) — Məşhur portuqaliyalı futbolçu.

Həyatı
------

Eysebio 25 yanvarda anadan olub.

Uzun müddət "Benfika" klubunda oynayan Eysebio Portuqaliya yığmasının tərkibində 1966-cı il dünya çempionatının bürünc medalını qazanıb. 11 dəfə Portuqaliya çempionu olan idmançı 1965-ci ildə Avropanın ən yaxşı futbolçusu seçilib. 1962-cı ildə "Benfika" ilə Çempionlar Kubokunun qalibi olub. Portuqaliya yığmasının tərkibində keçirdiyi 64 oyunda 41 qol vurub.

Sürətli və texniki oyununa görə "Qara pantera" ləqəbi almış Eysebio iki dəfə "Qızıl buts" mükafatına layiq görülüb.

Eysebio 5 yanvar 2014-cü ildə vəfat etmişdir. Məşhur futbolçunun yanvarın 25-də 72 yaşı tamam olacaqdı. Əfsanəvi futbolçu ürək xəstəliyi səbəbindən dünyasını dəyişib.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  .
2. 1 2  Eusebio // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. ↑  EUSEBIO da silva ferreira // Argentine Soccer Database (isp.).
4. ↑  "Məşhur portuqaliyalı futbolçu vəfat etdi. **trend.az** saytı". 2014-01-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-01-06.
**Kuban çayı** — Şimali Qafqazın Qaraçay-Çerkesiya və Adıqe respublikaları, Stavropol və Krasnodar diyarları ərazisindən axan çay.

Kuban Şimali Qafqazın iki böyük çayından biridir. O birisi Terekdir. Başlanğıcını, Elbrus dağının cənub-qərb ətəyindəki buzlaqlarda qaynaqlanan Üçkulan və Ullukam qollarının birləşməsindən götürür. Kuban çayının uzunluğu 870 km, Ullukamla birlikdə 900 km. Hövzəsinin sahəsi 57900 kv.km. Temrük şəhəri yanında, Petruşin adlanan əsas qolu ilə Azov dənizinə tökülür. Kazaçiy yerik və Perevoloka qolları ilə suyunun bir hissəsini Axtanizovski limanına və duzsuzlaşdırma kanalı vasitəsi ilə Qızıldaş limanına axıdır. Azov dənizinə 116 km qalmış, böyük qolu - Protoka - sağa ayrılır və Açuyevo qəsəbəsi yanında Azov dənizinə tökülür. Ümumi çoxillik axımının orta həcmi 13,5 kum/m. Çayın suyu çox bulanıqdır. Çay Azov dənizinə 8 mln. ton lil və 3 mln. ton əridilmiş duzlar gətirir. Suyun minerallaşması yuxarı axarında aşağıdır(50-200 mq/l), orta və aşağı axarında (200-350 mq/l). Sərt lil hesabına Kubanın 4300 kv.km sahəsi olan mənsəbi yaranıb. Bu ərazilərdə əsasən qamışlıqlar və limanlar çoxdur. Kubanın qidalanması qarışıqdır - qar-buzlaq, yağış və qruntdan. Axımı əsasən yayda olur, daşqın vaxtı. Suyun səviyəsi və məsrəfi il ərzində xeyli tərəddüd edir. Buzlaşması 1-3 aydır. Kuban - alp, dağ-meşə, meşə-çöl və çöl zonalardan axır. Yuxarı axarında, dar dağ dərələrindən sürətlə axan tipik dağ çayıdır. Orta və xüsusən aşağı axarında bir neçə terassalı geniş vadisi var. Burada çayın çoxsaylı əyri döngələri olduğuna görə çay öz sahilini sürətlə yuyub aparır. Kubanın hövzəsi simmetrik deyil, demək olar ki bütün qolları sol tayındadı. Əsas qolları(yuxarılardan başlayaraq) - Teberda, Malıy(Kiçik) Zelençuk, Bolşoy(Böyük) Zelençuk, Urub, Laba, Belaya(Ağ), Pşiş, Psekups, Afips. 

Kuban çayının və onun qollarının axımının tənzimlənməsi üçün hövzəsində su anbarları var: Tşikskoye, Şapsuqskoye, Varnavinskoye, Krükovskoye, Oktyabrskoye, Şendjiyskoye. Kubanın özündə tutumu 3,1 mlrd. kub/m olan Fedorovskiy su qovşağı və Kranodar su anbarı tikilib. Kubanın suları Stavropol və Krasnodar diyarlarının suvarılması üçün (Kuban-Eqorlık, Kuban çəltik və Petrov-Anastasiyev suvarma sistemləri) istifadə olunur. Kuban 300 km məsafədə gəmiçilik üçün yararlıdır. Zəngin balıq ehtiyatı var(nərə, sterləd, ağ balıq, şemaya, yayın). Kubanın qollarında bir sıra su elektrik stansiyası tikilib. Çayın sahilində, Krasnodar diyarı daxilində bir sıra yaşayış məntəqəsi var: Armavir, Kropotkin, Üst-Labinsk, Krasnodar, Temrük və başqaları.

Mənbə
-----

* Река Кубань  (rus.)
**Quandu döyüşü** — 200-cü ildə Çao Çao ordusu ilə Yuan Şau ordusu arasında Xuanxe çayı yaxınlığında olmuşdur. Nəticədə Çao Çao parlaq qələbə çalmış olur.

Çao Çao ilə Yuan Şao sərkərdələri arasında genişmiqyaslı döyüş əməliyyatları 199 cu ildən başlamış olur. Yuan Şao Çao Çaonun əsiri olan imperator Syan-dini qurtarmaq üçün müharibəyə başlayır. Yuan Şao sayca daha üstün qoşuna malik olsa da onun ordusunun bayraqdarları hələ Bayma döyüşündə əzilmişdir. O zaman Çao Çao ordusunun yürüşünün qarşısını "Sarı çalmalılar üsyanı" almış olur. Bundan istifadə edən Yuan Şao öz mövqelərini Quandu qalasında mıhkəmləndirir.
Yuan Şao ordusu həm say həm də texniki baxımdan qüvvətli olmasına baxmayaraq Çao Çao qoşununun oxçularının qəflət hücumundan sonra geri çəkilib qala müdafiəsini qururlar. Çao Çao ordusu malik olduğu daşatan mancanaqla qala divarlarını bərk zədələmiş olurlar. Bunu görən Yuan Şao Çao Çao düşərgəsini mühasirəyə almaq qərarına gəlir. Yuan Şaonun sərkərdələri Çjan Qo və Qoa Lanya tərəfindən edilən həmlələr dəf edilir və geri düşərgəyə dönən Çao Çao Çjan Qo və Qoa Lanya dəstələrini mühasirəyə alıb məhv edir. Çjan Qo və Qoa Lanya Çao Çaonun tərəfinə keçirlər və ixtiyarlarına verilən qoşunla Yuan Şaonun düşərgəsinə hücum çəkirlər. Məğlub olan Yuan Şao qaçmış olur.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| *Qan su yerinə axırdı, çayda batanların sayı həddən çox idi. Çao Çao boyük qələbə çalmışdı.* Lo Quançjun *„Üç çarlığın tarixi."* | "|

Xarici keçidlər
---------------

* Üç çarlığın tarixi  (rus.)
Dünyanın ən hündür göydələnlərinin müqayisəsi
**Petronas qüllələri** (malay. *Menara Berkembar Petronas*) — Malayziyanın Kuala-Lumpur şəhərində yerləşən və 1998–2004-cü illərdə dünyanın ən hündür tikilisi hesab olunan göydələnlər. İnşası 1992–1998-ci illəri əhatə etməklə, bu müddətdə 1,6 milyard dollar dəyərində 36 910 ton poladdan istifadə edilmişdir. Malayziyanın milli neft şirkəti Petronas tərəfindən inşa etdirildiyi üçün Petronas adı verilən qüllələrdə, şirkətə aid olan ofislərdən əlavə, bir çox ticarət mərkəzi, təbii elmlər muzeyi — Petrosayens (*Petroscience*), bir simfonik orkestr və bir incəsənət qalereyası yerləşir. 1999-cu ilin 31 avqustunda baş nazir Mahathir Məhəmməd tərəfindən açılan.

Qüllə memarlıq üslubuna görə, yalnız İslam deyil, Asiyanın böyük buddist məbədlərindəki xətləri də əks etdirir və bu səbəblə, Malayziyanın malay və çinli etnik xüsusiyyətlərinin meydana gətirdiyi vəhdəti ortaya çıxarır. 32 min pəncərəsi olan, ölkənin simvolu sayılan qüllələr, hər din və mədəniyyətdən insanın yaşadığı Malayziyanın qarışıq vəziyyətini də əks etdirir. Asiyanın bütün arxitektur xüsusiyyətləri ilə yanaşı etnik mədəniyyətini də əks etdirən Petronas qüllələrini hər gün minlərlə turist ziyarət edir.

Petronas qüllələri 452 metrlik yüksəkliyi ilə dünyanın ən hündür tikililəri arasında yer alır. İki qüllə, aralarındakı əlaqənin təmin edilməsi məqsədi ilə yerdən 170 metr yuxarıda, 41–42-ci mərtəbələrdə Səma Körpüsü adı verilən körpülərlə bir-birinə birləşir. Körpülərin uzunluğu 58 metrdir.

Argentinalı memar Sezar Pelli tərəfindən 1998-ci ildə hazırlanan, 88 mərtəbəli, 452 metr hündürlüyündəki qüllələrin hər biri üçün ayrı inşaat şirkəti təyin edilmişdir. Əsasən İslam memarlıq üslubunda hazırlanan və polad karkasa malik şüşədən ibarət qüllə, zəlzələ və ildırımlara qarşı olduqca dayanıqlı dizayna sahibdir.

Qüllələrin cəmi 32 min pəncərəsi var.

Ümumi məlumat
-------------

* Yer: Kuala Lumpur (Malayziya)
* Hündürlüyü: 452 metr
* Mərtəbələrin sayı: 88
* İnşasının başa çatma tarixi: 1998

Mənbə
-----

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  "PM opens Petronas Twin Towers in glittering ceremony". Business Times. 1999-09-01.
3. ↑  "PM opens world's tallest building in glittering ceremony". New Straits Times. 1999-09-01.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2013-05-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-06-28.
Müqəddəs Pavel kilsəsi**Müqəddəs Paul kilsəsi** ― Türkiyənin Mersin ilinin Tarsus şəhərində yerləşən keçmiş Yunan pravoslav kilsəsi.

Tarsus və kilsələr
------------------

Tarsus antik indiki Türkiyənin cənubunu təşkil etmiş Kilikiyada həm qədim, həm də orta əsrlərdə mövcud olmuş əhəmiyyətli şəhər idi. İncildə adı çəkilmiş Daniyal və xəlifə Əl-Məmunun (786–833) hər ikisinin qəbiri Tarsusdadır.

Həvari Pavel Tarsus sakini idi. O, Tarsusda Saul adlı bir yəhudi olaraq anadan olmudur. Müqəddəs Pavel xristianlığı qəbul etdikdən sonra eramızın 64 və ya 67-ci ilində Roma İmparatoru Neron tərəfindən tutulub və başının kəsilməsi ilə sona çatan bir çox missioner səyahətinə çıxmışdır. Tarsus Pavelin ölümündən sonra da bölgənin əhəmiyyətli şəhəri olaraq qalmağa davam etdi. Şəhər daha sonralar Bizans imperiyası, Abbasilər xilafəti, Səlcuq imperiyası, Kilikiya çarlığı, Ramazanilər və Osmanlı imperiyasının bir hissəsi olmuşdur.

Tarsusda Pavel tərəfindən qurulmuş kilsələrin olub olmadığı məlum deyil, lakin P. Lukas 1704-cü ildə ərazidə Pavel tərəfindən inşa edilmiş kilsənin olduğunu yazmışdır. V. Langlois 1851-ci ildə Tarsusa gələrək bunu təsdiqləmişdir. Onun sözlərinə görə, kilsənin Roma üslubuna bənzəyən qalın divarları arasaından dar pəncərələr və qalın sütunlar nəzərə çarpır, lakin bu iddianı təsdiqləyən başqa heç bir qeyd mövcud deyil.

10 iyun 1190-cı ildə Göksu çayında bğulmuş Müqəddəs Roma imperatoru I Fridrixin ürəyi və daxili orqanları Müqəddəs Pavel kilsəsində dəfn edilmiş ola bilər.

Müqəddəs Pavel kilsəsi
----------------------

Rəvayətə görə Müqəddəs Pavel kilsəsinin tikilmə tarixi 1102-ci ildir, lakin indiki tikili, yəni qübbəsiz bazilika daha sonra, 1862-ci ildə tikilmişdir. Tikiliyə giriş bəzəkli bir keçiddən başlayır. Kilsə binasının ümumi sahəsi 460 m2-dir. Tikilinin daxili ölçüsü 19,3 x 17,5 metrdir. Mərkəzi nefin pəncərəsinin tərəfləri mələklər və mənzərə təsvirləri ilə bəzədilmişdir. Tavanın ortasında İsa və onun iki tərəfində Matta, Mark, Luka və Yəhyanın freskaları var.

Bərpa
-----

Kilsə 1993-cü ildən bəri mühafizə altına alınmış və 1998–2000-ci illər arasında bərpa edilmişdir. Tikili hal-hazırdaMədəniyyət Nazirliyinin himayəsi altındadır. Kilsə dini xidmətlərə açıq olsa da, müntəzəm ibadətlər edilmir. Kilsədə zəvvar qrupları üçün mərasimlər təşkil olunur.

Kilsə və ətrafı UNESCO-nun Ümumdünya İrsi İlkin Siyahısına daxil edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Staufergräber - Anlagen". stauferstelen.net (alman). 2022-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-27.
2. ↑  Pocket Guide Mersin, MTSO, Ankara, pp 14–15
3. ↑  A page about the church Arxivləşdirilib 2010-08-08 at the Wayback Machine  (ing.)
4. ↑  *Mersin Ören yerleri, Kaleleri, Müzeleri* ISBN 978-605-4196-07-4 p.80  (ing.)
5. ↑  Anadolu kilsələri Arxivləşdirilib 2020-08-06 at the Wayback Machine  (türk.)
6. ↑  Unesco list Arxivləşdirilib 2022-04-07 at the Wayback Machine (ing.)

Xarici keçidlər
---------------

* Kilsənin şəkilləri


Vikianbarda Müqəddəs Pavel kilsəsi ilə əlaqəli mediafayllar var.
Liman
**Burqazada** (*türk.* Burgazada və ya qısa olaraq *türk.* Burgaz) və ya **Antiqoni** (*yun.* Αντιγόνη) — Mərmərə dənizində, İstanbul yaxınlığında yerləşən ada. Şahzadə adaları qrupuna daxildir. Əhalisi 1500 nəfər təşkil edir (2008).

Coğrafiyası
-----------

Ada Mərmərə dənizində yerləşmiş olub Şəhdazə adalarının bir hissəsidir. İstanbul şəhərinə ən yaxın adadır. Öz növbəsinsə bir təpədir ki, onunda uzunluğu 2 km təşkil edir. Sahəsi 1,5 km²-dir. Adada avtomobillərin hərəkəti qadağandır. Bİrcə polis, təcili tibbi yardım istisnadır. İstanbuldan adaya bərə ilə gəlmək mümkündür. Adada yeganə zirvə Məsih təpəsidir ki, onunda hündürlüyü 170 metrdir.

Tarixi
------

I Demetri Poliorket adada liman inşa edərək onuu Antiqoni adlandırır. I Antiqon onun atası və Makedoniyalı İsgəndərin sərkərdəsi olur. Hazırda isə Burqaz adlanır.

Görməli yerləri
---------------

Adada 876-cı ildə inşa edilmiş Ayya Yani kilsəsi vardır. O dəfələrlə dağılmışdır. Hazır ki, tikili isə 1896-cı ilə aiddir. Burada həmcinin Məsih monastrı, Müqəddəs Georgi qosbitalı vardır. İstanbulda ilk sanatoriya 1928-ci ildə burada inşa edilmişdir. Adada olan ilk məscid İstanbulun türklər tərəfindən fəthinin 500 illiyi münasibəti ilə qurulmuşdur.

İstanbulda ilk şəxsi zoopark burada təşkil olunmuşdur.

Ekologiya
---------

2003-cü ildə baş vermiş yanğın zamanı adanın meşə massvinin böyük hissəsi yanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "İstanbul saytı". 2014-10-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-10-01.

| ⛭**Şəhzadə adaları** |
| --- |
| Böyükada  • Heybəliada  • Burqazada  • Kınalıada  • Sədəf adası  • Sivriada  • Yassı ada  • Kaşık adası  • Tavşan adası | Peykdən |
**İnsan dənizi** — Azərbaycan yazıçısı Vaqif Sultanlının 1992-ci ildə yayınlanan sosial-psixoloji və fəlsəfi məzmunlu romanı

Süjet
-----

Romanın süjeti yaşadığı ağır maddi və mənəvi-psixoloji səbəblərdən əsəblərini cilovlaya bilmədiyindən ağır qətl törətmiş Əkrəm adlı gəncin başına gələn hadisə və əhvalatlar fonunda qurulmuşdur. Əsərin qəhrəmanına törətdiyi cinayətə görə ölüm hökmü verilir. Lakin o qatarla həbs düşərgəsinə aparılarkən qaçaraq adı göstərilməyən yad bir şəhərə gəlir və burada səfil həyatı yaşayır. Biri-birini əvəz eləyən gərgin, dramatik olaylar fonunda baş qəhrəmanın daxili dünyasının gizlinlərinə işıq tutulur.
Hadisələrin sonunda öz həyatından bezən, "insan dənizi" içərisində tənha yaşamağın mümkünsüzlüyünü anlayan qəhrəman milis bölməsinə gələrək cinayətini etiraf edir. Lakin ayağını itirmiş səfil bir insanın qətl törədə biləcəyinə inanmayan milis bölməsinin əməkdaşı onu ağılsız zənn edərək qovur.
Hadisələrin ötən əsrin səksəninci illərində cərəyan etdiyi romanda cəmiyyətin əxlaqına və mənəviyyatına yoluxmuş özgələşmə problemi bədii həllini tapmışdır.

Romanın yayınlanması
--------------------

"İnsan dənizi" romanı 1984-cü ildə yazılsa da, ilk dəfə 1992-ci ildə "Gənclik" nəşriyyatında yayınlanmışdır. Roman 2014-cü ildə Dr.Əhməd Sami El Aydinin ön sözü ilə Azərnəşr tərəfindən təkrar nəşr olunmuşdur.

Romanın dünya dillərinə tərcüməsi
---------------------------------

* The Human Sea (novel). London: Rossendale books, 2012, 204 p.
* The Human Sea (novel). Bloomington: Trafford publishing, 2012, 240 p.
* Tənhayi dər izdiham (roman). Tehran, 2014,330 s.
* İnsan dənizi (roman). Qahirə: Milli Tərcümə Mərkəzinin nəşri, 2014, 280 s.
* Tənhayi dər izdiham (roman). Zəncan, 2015,332 s.
* İnsan Denizi (roman).Türkiye türkçesine aktaran Parvana Bayram, İstanbul,Post Yayın, 2016, 224 s.
* Das Menschenmeer (roman). Leipzig, Winterwork, 2017, 240 s.

Ədəbiyyat
---------

* Əhməd Sami Еl Aydi. Müstəqillik dövrü Azərbaycan romanına ümumi bir baxış, "Filologiya məsələləri", 2008, № 8, s.316–328 (Məqalədə еyni zamanda "İnsan dənizi" romanı təhlil olunur)
* Salidə Şərifova. Vaqif Sultanlının "İnsan dənizi" romanının problematikası və bədii üslub palitrası, "Sivilizasiya" dərgisi, 2015, № 9, s.26–31
* Əhməd Sami. Vaqif Sultanlının yaradıcılığında mühacirət və özgələşmə, "Əxbar əl ədəb" qəzeti (Qahirə, Misir), 13 noyabr 2016, sayı 1216

İstinadlar
----------

Vagif Sultanly. The Human Sea — novel

"İnsan dənizi" romanı ingilis dilində

Həmçinin bax
------------

* Vaqif Sultanlı
* Səhra savaşı (roman)
* Ölüm yuxusu (roman)
**2020-ci il ABŞ Prezident seçkiləri** — 2020-ci il 3 noyabrda ABŞ-də keçirilmiş prezident seçkiləridir. Bu seçkilərin nəticəsi Amerikanın 46-cı prezidentini bəlli etmişdir. Praymeriz nəticəsinə uyğun olaraq seçkilərə iki namizəd qatıldı. Respublikaçılar Partiyasını təmsil edən Donald Tramp və ona qarşı Demokratlar Partiyasından olan namizəd Co Bayden.Seçkilərin nəticəsi olaraq Co Bayden ABŞ-nin 46-cı prezidenti seçilmişdir.

Qaydalar
--------

ABŞ-də mövcud seçki sisteminə görə dövlət başçısı 538 nəfərdən ibarət Seçkiçilər Kollegiyası tərəfindən seçilir. Hər bir ştatı təmsil edən seçkiçilərin sayı Konqresdə həmin ştatın nümayəndələrinin sayına bərabərdir. Seçkiçilər seçkilərdə əvvəlcə onların ştatında qalib gəlmiş namizədə səs verməlidirlər, lakin bunu bir vəzifə kimi tələb edən qanun yoxdur. Beləliklə, namizəd öz opponenti ilə müqayisədə daha çox amerikalının səsini topladığı halda, seçkiçilərin həmin namizədə daha az səs verməsi nəticəsində uduza bilər.

Nəticələr
---------

Noyabrın 4-nə olan nəticələrə əsasən Co Bayden 70.106.680 seçici səsi, Donald Tramp isə 67.356.298 səs qazanıb. 94 faiz bülletenlərin sayılmasından sonra Bayden səslərin 49,3%, Donald Tramp isə 49,1 faizini toplayıb. Beləliklə, Bayden Seçkiçilər Kollegiyasında 248 səsə, Tramp isə 214 səsə malikdir. Seçkilərdə qələbə üçün hər hansı bir namizəd 270 səs toplamalıdır.

Etirazlar
---------

Yekun nəticələrin elan edilməsinə az bir zaman qaldığı vaxtda hər iki tərəfdar arasında davam edən gərginlik artmağa başlayıb. Donald Trampın tərəfdarları Cozef Baydenin irəlidə olduğu Detroytda səs sayma mərkəzinə basqın ediblər. Onlar poçtla verilən səslərin sayılmasını dayandırmağa çalışıblar. Arizonada Tramp tərəfdarları siyahıyaalma mərkəzi və bələdiyyə binaları qarşısında toplaşaraq saymanın dayandırılmasına çağırıblar.

Noyabrın 5-də Donald Tramp ölkədə keçirilən seçkilər çərçivəsində səslərin sayılması prosesinin dayandırılmasını tələb edib. Tramp və onun qərargahı seçki saxtakarlığının olduğunu və ABŞ Ali Məhkəməsinə müraciət edəcəklərini bildirib.

Həmçinin bax
------------

* ABŞ-da prezident seçkiləri (2000)

İstinadlar
----------

1. ↑  "US election 2020 : All you need to know about the presidential race". www.bbc.co.uk. www.bbc.co.uk. 2022-08-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 yanvar 2020.
2. ↑  "ABŞ-də prezident seçkiləri: Bayden öndədir". 2020-11-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-04.
3. ↑  ABŞ-də gərginlik artır: Tramp tərəfdarları səslərin sayıldığı mərkəzə basqın ediblər
4. ↑  Tramp səslərin sayılmasının dayandırılmasını tələb edir
**Dina Qorina** (1 noyabr 1987, Bakı) — Azərbaycanı təmsil edən bədii gimnast.

Karyerası
---------

Dina Qorinanın da olduğu Azərbaycan qrupu 2007-ci ildə Patras şəhərində (Yunanıstan) baş tutan Dünya Çempionatını onuncu pillədə başa vurdu və olimpiya lisenziyasına sahib oldu.

Dina Qorina Azərbaycanı 2008-ci ildə Çində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil elədi. Alina Trepina, Anastasiya Prasolova, Anna Bitiyeva, Dina Qorina, Valeriya Yeqay və Vəfa Hüseynovada ibarət qrup beş iplə turnirdə 15.575 balla 8-ci pillədə qərarlaşdı. Avqustun 22-də 3 halqa/2 gürzlə turnirdə çıxış edən qrup turniri 15.875 balla 7-ci pillədə başa vurdu. Ümumi nəticədə isə Azərbaycan qrupu 31.450 balla 12 qrup sırasında 8-ci pillədə qərarlaşdı və olimpiadanın final mərhələsinə vəsiqə qazandı. Final mərhələsində qrup əvvəl beş iplə turnirdə mübarizə apardı. Nəticədə Azərbaycan gimnastları 16.075 balla turniri altıncı pillədə başa vurdu. 3 halqa/2 gürzlə turnirdə Azərbaycan qrupu 15.500 balla turniri yeddinci pillədə başa vurdu. Ümumi nəticədə isə Alina Trepina, Anastasiya Prasolova, Anna Bitiyeva, Dina Qorina, Valeriya Yeqay və Vəfa Hüseynovadan ibarət qrup Olimpiya Oyunlarında 31.575 balla yeddinci pillənin sahibi oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Olympedia.org.* "Dina QORİNA". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.
2. 1 2 3 4 5 6 7  *Olympedia.org.* "2008 Summer Olympics / Rhythmic Gymnastics / Group / Women". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Olympedia |
*Volfram (VI) xlorid* – qeyri-üzvi birləşmə, volfram və xlorid turşusunun duzudur.

Fiziki xassələri
----------------

Volfram (VI) xlorid tünd bənövşəyi kristallardı.180 °C-ə qədər olan temperaturda α-modifikasiyası sabitdir, triqonal sistem, hüceyrə parametrləri 
a = 0,658 nm, α = 55°-dir. Spirtlərdə, efirdə, benzolda, karbon disulfiddə, karbon tetraxloriddəhəll olunur.

Alınması
--------

1. Volfram və xlorun reaksiyası nəticəsində alınır:

{\displaystyle {\mathsf {W+3Cl\_{2}\ {\xrightarrow {500-800^{o}C}}\ WCl\_{6}}}}
2. Tetraxlormetanın volfram(VI) oksidə təsiri nəticəsində:

{\displaystyle {\mathsf {WO\_{3}+3CCl\_{4}\ {\xrightarrow {450^{o}C,p}}\ WCl\_{6}+3CCl\_{2}O}}}

Kimyəvi xassələri
-----------------

1. Qızdırıldıqda parçalanır:

{\displaystyle {\mathsf {2WCl\_{6}\ {\xrightarrow {350^{o}C}}\ 2WCl\_{5}+Cl\_{2}}}}
2. Su ilə reaksiyaya daxil olur:

{\displaystyle {\mathsf {2WCl\_{6}+3H\_{2}O\ {\xrightarrow {}}\ WOCl\_{4}+WO\_{2}Cl\_{2}+6HCl}}}
{\displaystyle {\mathsf {WCl\_{6}+3H\_{2}O\ {\xrightarrow {}}\ WO\_{3}\downarrow +6HCl}}}
3. Durulaşdırılmış qələvilərlə reaksiyaya daxil olur:

{\displaystyle {\mathsf {WCl\_{6}+8NaOH\ {\xrightarrow {}}\ Na\_{2}WO\_{4}+6NaCl+4H\_{2}O}}}
4. Hidrogenlə reduksiya olunur:

{\displaystyle {\mathsf {2WCl\_{6}+H\_{2}\ {\xrightarrow {150-200^{o}C}}\ 2WCl\_{5}+2HCl}}}
{\displaystyle {\mathsf {3WCl\_{6}+2Al\ {\xrightarrow {450^{o}C}}\ 3WCl\_{4}+2AlCl\_{3}}}}
5. Hidrogen floridlə reaksiyaya daxil olur:

6. Volfram(VI) oksidlə reaksiyaya daxil our:

{\displaystyle {\mathsf {WCl\_{6}+6HF\ {\xrightarrow {t}}\ WF\_{6}+6HCl}}}
{\displaystyle {\mathsf {WCl\_{6}+2WO\_{3}\ {\xrightarrow {400^{o}C}}\ 3WO\_{2}Cl\_{2}}}}
7. Üzvi volfram birləşmələrinin sintezi üçün xammal kimiistifadə olunur. Məsələn, dimetilcivə ilə reaksiyaya girərək metilpentaxlorvolfram alınır:

Tətbiqi
-------

Volfram (VI) xlorid qeyri-metal səthlərdə örtük kimi istifadə olunur.

Mənbə
-----

* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд. испр. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
* Лидин Р.А. и др. Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов. — 3-е изд. испр. — М.: Химия, 2000. — 480 с.
* Неорганическая химия / под ред. Ю.Д. Третьякова. — М.: Академия, 2007. — Т. 3. — 352 с.

1. ↑  Tungsten(VI) chloride (ing.).
**Vətəndaş Həmrəyliyi** — Həftəlik ictimai-siyasi qəzet.

Tarixi
------

1992-ci ildə Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının mətbu orqanı kimi yaradılıb

"Vətəndaş Həmrəyliyi" qəzeti 1994-cü ildən nəşr edilir. Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının mətbu orqanıdır. İlk baş redaktoru İbrahim Quliyev olmuşdur. Sonralar Namiq Həsənov, Şahbaz Xuduoğlu, Aydın Canıyev, Himayət, Əvəz Zeynallı redaktor vəzifəsində işləmişlər. 2003-cü ildən yenidən qəzetə İbrahim Quliyev redaktorluq edir.

Siyasət, sosial, ədəbiyyat-mədəniyyət kimi şöbələri var. Qəzet Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının qərargahında yerləşir.

Əlaqə
-----

* Ünvan: Bakı şəhəri, Tbilisi pr 76
* Tel/faks: (99412) 530 48 80
* Е-mail: vhp.1992@aol.com
* İnternet ünvanı: www.vhp.az

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı Arxivləşdirilib 2014-01-03 at the Wayback Machine
* Rəsmi facebook səhifəsi


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qəzet ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Maharaştradan olan özünüinkişaf qrupu Çandrapurda keçirilən Milli Kənd Dolanışığı Missiyası seminarında nümayiş etdirir
**Özünəkömək** (*ing.* self-help) və ya **özünüinkişaf** — şəxsi inkişafa, iqtisadi, fiziki, intellektual və emosional kimi müxtəlif aspektlərdə öz imkanlarını genişləndirməyə yönəlmiş müxtəlif təcrübə və prinsiplərə istinad etmək üçün istifadə edilən ümumi termin. Özünə kömək prosesində fərdlər özlərini dərk etməklə, təkmilləşdirilməli olan sahələri müəyyən etməklə və müsbət dəyişikliyi təşviq etmək üçün strategiyaları həyata keçirməklə, həmçinin həyatlarını idarə etməyə, ümumi inkişaflarını yaxşılaşdırmağa çalışaraq təşəbbüs göstərir və öz inkişaflarında fəal iştirak edir, rifah və məqsədlərinə çatmaq üçün çalışırlar. Özünə kömək çox vaxt psixoloji prinsiplərə əsaslanır.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı "fərdlərin, ailələrin və icmaların müstəqil olaraq və ya tibb işçilərinin dəstəyi ilə sağlamlığı inkişaf etdirmək, xəstəliklərin qarşısını almaq, normal sağlamlığı qorumaq, xəstəlik və əlilliyin öhdəsindən gəlmək bacarığı" kimi ***özünəqayğı*** (*ing.* self-care) anlayışını müəyyənləşdirmişdir.

Özünəköməklə məşğul olarkən insanlar tez-tez açıq məlumatlardan istifadə edirlər və ya həm onlayn, həm də "real həyatda" oxşar vəziyyətlərdə başqalarını tapdıqları özünə kömək qruplarında iştirak edirlər. Müstəqil hüquqi təcrübə və adətən özünəkömək kitabları janrı vasitəsilə populyarlıq qazanan evdə məsləhətləşmələr sahəsində ilk təzahürlərindən bəri təhsil, biznes, idman, psixologiya, psixoterapiyada və s. "öz-özünə kömək" sözünün mənası daha geniş yayılmış, tez-tez istifadə olunur. Amerika Psixoloqlar Assosiasiyasının psixologiya lüğətinə görə, peşəkarların təmin edə bilməyəcəyi özünə kömək qruplarının potensial faydalarına dostluq, emosional dəstək, təcrübə bilikləri, şəxsiyyət, mənalı rollar və aidiyyət hissi daxildir  .

Dünyada çoxlu müxtəlif özünə kömək qrupları proqramları var ki, onların hər birinin öz diqqət mərkəzi, metodları, müşayiət edən inancları, tərəfdarları və bəzi hallarda liderləri var. Özünə kömək mədəniyyətindən yaranan bərpa modeli, disfunksional ailələr və qarşılıqlı asılılıq kimi anlayışlar və terminlər gündəlik lüğətə daxil olub.

1. ↑  Steve Salerno (2005) *Sham: How the Self-Help Movement Made America Helpless*, ISBN 1-4000-5409-5 pp. 24-25
2. ↑  *VandenBos, Gary R.*  VandenBos, Gary R. (redaktor). APA Dictionary of Physicology (1st). Washington: American Psychological Association. 2007.
82 milyon dollarlıq büdcəsi ilə **Dərin mavi dəniz** filmi, 1993 -cü ildə çəkilmiş Climber (Alpinist) filmindən sonra kommersiya baxımından uğurlu bir film çəkməmiş olan Renni Harlin üçün bir sınaq işi olmuşdur. Film əsasən Meksikanın Rosarito şəhərindəki Fox Baja Studiyalarında çəkilmişdir; Burada çəkiliş qrupu James Cameronun 1997 -ci ildə çəkdiyi "Titanik" filmi üçün tikilmiş böyük su çənlərinin üstündə setlər yaratmışdır. Filmin bəzi səhnələrində əsl köpək balıqlarından istifadə olunsa da, əksər köpək balığı səhnələri ya animatronik, ya da kompüter qrafikası ilə yaradılmışdır. Filmin musiqisini Trevor Rabin bəstələyib; LL Cool J "Deepest Bluest (Shark's Fin)" və "Say What" adlı iki mahnı ilə filmə öz töhfəsini vermişdir.

Film sənayesinin yay mövsümündə kinoteatrlarda nümayiş etdirilən Dərin mavi dəniz filmi, ABŞ və Kanadada 73 milyon ABŞ dolları və dünya miqyasında 164 milyon ABŞ dolları gəliri ilə orta miqyasda ticarət uğuru əldə etmişdir.

Süjet xətti
-----------

Süzen Makalister "Akvatika" adlı sualtı elmi laboratoriyaya başçılıq edir. Orada mako-köpəkbalığının beynindən hasil edilən maddə əsasında Altsheymer xəstəliyinə qarşı preparat hazırlanır. Həkim Makalister təbiət qaydalarını pozaraq, cövhərin həcmini artırmaq üçün gen mühəndisliyinə əl atır. Eksperiment nəticəsində köpəkbalıqları əsl ağıllı və hiyləgər qatillərə çevrilirlər. Dəniz yırtıcılarından birinin azadlığa çıxması ilə qanlı faciə baş verir. Ac və qəzəbli köpəkbalığı insanları daşıyan katamarana hücum edir. Tədqiqatçılar çətinliklə "bədheybəti" laboratoriyaya geri qaytara bilsə də, insidenti yerində öyrənmək üçün "Akvatikaya" şəxsən eksperimentləri maliyyələşdirən əczaçılıq şirkətinin rəhbəri təşrif buyurur və bütün hadisələr məhz bundan sonra baş verir...

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. ↑  .
4. ↑  IMDb (ing.). 1990.
5. 1 2  .
**Fərqindəlik** və ya **özünün fərqində olma** — subyektin digər subyektlərdən və ümumilikdə dünyadan fərqli olaraq özünü şüurlu dərk etməsidir; Bu, insanın obyektiv dünya və subyektiv dünya (psixika) ilə qarşılıqlı əlaqəsi, onun həyati ehtiyacları, düşüncələri, hissləri, motivləri, instinktləri, yaşantıları, əməlləri haqqında şüurudur. Mədəniyyətin və bütövlükdə həyatın subyekti kimi fərdin həyat yolunda həyat strategiyasının işlənib hazırlanması və müəyyən edilməsi üçün vacib şərt olan insanın şüuru ilə özünüdərk arasında dialektik əlaqənin tədricən dərk edilməsi və mənimsənilməsi müşahidə olunur.

Psixologiyada
-------------

Psixologiyada **fərqindəlik** psixi hadisə, insanın özünü fəaliyyət subyekti kimi dərk etməsi kimi başa düşülür ki, bunun nəticəsində insanın özü haqqında təsəvvürləri zehni "Mən obrazı "şəklində formalaşır.

> Uşaq dərhal özünü "mən" kimi dərk etmir; İlk illərdə özünü tez-tez adı ilə çağırır - ətrafdakılar da onu belə çağırır; o, başqa insanlarla münasibətdə müstəqil subyekt kimi deyil, onların obyekti kimi mövcuddur.
> 
> 

*Rubinştein S. L.* Ümumi psixologiyanın əsasları. М. 1946 .

Fərqindəlik insana xas olan ilkin bir şey deyil, inkişafın məhsuludur. Bununla belə, şəxsiyyət şüurunun başlanğıcı artıq körpədə, xarici cisimlərin yaratdığı hisslərlə öz bədəninin yaratdığı hissləri ayırd etməyə başlayanda, "mən" şüuru - təxminən üç yaşından etibarən şəxs əvəzliklərindən düzgün istifadə etməklə görünür. Yeniyetməlik və ilk gənclik dövründə insanın öz psixi keyfiyyətlərini və özünüqiymətləndirməsini şüurlu surətdə dərk etməsi ən vacib məqama çevrilir. Lakin bütün bu komponentlər bir-biri ilə əlaqəli olduğundan, onlardan birinin zənginləşdirilməsi qaçılmaz olaraq bütün sistemi dəyişdirir.

Özünüdərketmənin inkişaf **mərhələləri**:

* "Mən"in kəşfi 1 yaşında baş verir.
* İki-üç yaşına kimi insan öz hərəkətlərinin nəticələrini başqalarının hərəkətlərindən ayırmağa başlayır və özünü bir aktor kimi aydın tanıyır.
* Yeddi yaşa qədər özünü qiymətləndirmək bacarığı formalaşır.
* Yeniyetməlik və ilk gənclik dövrü fəal şəkildə özünü tanıma, özünü və öz üslubunu axtarmaq mərhələsidir. Sosial-mənəvi qiymətləndirmələrin formalaşması dövrü bu zaman başa çatır.

Özünüdərketmənin formalaşmasına aşağıdakılar təsir edir:

* Başqalarının qiymətləndirilməsi və həmyaşıdlar qrupunda statusu.
* "Real Mən "və "İdeal Mən "arasında korrelyasiya.
* Fəaliyyətin nəticələrinin qiymətləndirilməsi.
"Narşərab" qatranı
**Narşərab** — (*azərb.* nar + şərab‎) Azərbaycan mətbəxinin milli kulinariya markası hesab olunan, adından göründüyü kimi nar şirəsindən hazırlanmış, adətən balıq və ət yeməklərində xüsusən kababda ədviyyat kimi istifadə olunan sous ya qatran. Narşərab sayəsində yeməklər yüngül turşməzə dad verirlər. Geniş tətbiqini tapmış narşərab xüsusi qablaşdırılmış şəkildə satılır. Əlbəttə ev şəraitində hazırlanmış narşarablar öz rəng və tam xüsusiyyəti ilə daha da seçilirlər. Ev şəraitində hazırlanmış narşərablar tərkibində konservant və rəng qatışıqlarının olmaması ilə seçilirlər. Nar meyvəsinin malik olduğu keyfiyyətlər: yüksək miqdarda vitamin C, meyvə turşuları, antioksidləşdiricilər tam şəkildə narşərabda da öz əksini tapmışdır.

Tərkibi
-------

Narşərabın tərkibi əsasən nar meyvəsinin tərkibi ilə eynidir. Bura 10 % limon turşusu və 45 % şəkər daxildir. Qatrana əlavə olaraq keşniş, reyhan, darçın, dəfnə yarpaqları bəzən qara və qırmızı istiot da qatılır.

Nar ağacda.JPGNar çiçəyi.JPGNar Azerbaijani.JPGNar: ağacı, çiçəyi və meyvəsi

Hazırlanması
------------

Narşərab qazanda bişərkən
Turş və şirinlik dərəcəsindən asılı olaraq götürülmüş (ənənəvi narşərabı üçün turş nar meyvəsindən istifadə etmək lazımdır.) müvafiq növ nar təmizlənərək dənələri bir qazana yığılır. Adətən 15 kq nardan 1 litr, təxminən 1 kq nar dənələrindən isə 250–300 ml narşərabı almaq mümkündür. Qazan od üstündə vaxtaşırı qarışdırılaraq nar dənələri əzilir. Bu zaman qarışdırmaq üçün taxta qaşıqlardan istifadə edilir. Metal qaşıq istifadə edilərsə bu zaman nar turşusu metal ilə reaksiyaya girə bilər. Dənələrdən ayrılmış tumlar ağardıqda qazan addan götürüb süzülür. Süzülmüş şirə təzədən qazanda oda qoyularaq 130–150 dərəcə isidilmiş sobada bəkməz halına gələnə qədər 5 saat bişirilir. Şirənin yanmaması üçün onu vaxtaşırı qarışdırmaq lazımdır. Qatran alınan ya qatılaşana qədər (şirə 20 %-ə qədər buxarlandırılır) onu qaynadırlar və hazır olana yaxın odu söndürüb üzərinə bir qədər duz əlavə edirlər. Narşərab bişdikdən sonra soyudulub şüşə qablara boşaldılır. Uzun müddət istifadəyə yararlı olması üçün işıq düşməyən və sərin bir yerdə saxlanılmalıdır.

İstifadə
--------

Food Gechresh Azerbaijan 03.jpgBalıq ləvəngisi.jpgNere bastirma azerbaijani.JPGBaliq bastirma azerbaijani.JPGİstifadə olunan ət və balıq yeməkləri

İstinadlar
----------

1. ↑  "НАРШАРАБ в кулинарном словаре  (rus.)". 2018-11-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-23.

Xarici keçidlər
---------------

* Narşərab nədir? Arxivləşdirilib 2016-03-06 at the Wayback Machine
* AZƏRBAYCAN MƏTBƏXİ NARŞƏRAB
* Narşərab yerli 0.250ml şüşə [*ölü keçid*]

| ⛭Ədviyyat və qətranlar |
| --- |
| Əsas ədviyyatlar | Vanilin • Mixək • Darçın • Quru nanə • İstiot • Zəfəran • Sumaq • Sarıkök • Zəncəfil • Cirə • Razyana• Hil |  |
| Ətirli otlar | Şüyüd • Reyhan • Tərxun • Nanə • Cəfəri • Keşniş • Kəvər • Turşəng • Kərəviz • Kəklikotu • Dəfnə yarpağı • Zirə |
| Zoğlar və qabıqlar | • |
| Qətranlar | Narşərab • Doşab • Bəkməz |
**Ruokkonun binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində iki mərtəbəli bina. Binada yaşayanlar dahi rus yazıçısı A. P. Çexovun ailəsi ilə əlaqədar olmuşdur.

Adres: Taqanroq ş, Qreçeskays küçəsi, 100.

Tarixi
------

Bina iki mərtəbədən ibarətdir. Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi ev 102 ünvanında qərarlaşır. Binanın inşası XIX əsrin üçüncü rübünə təsadüf edir. Bina yenidən inşa edilmişdir. Əvvələr bina darvazanın önündə düzdə yerləşirdi və buradan daxili həyətə keçid vardı. 1880-ci illərin ortalarında bina tacir Konstatin Mussuriyə məxsus olmuşdur. Sonradan bina italiyalı David Yanuareviç Ruokkoya satılmışdır.

David Yanuareviç Ruokko əslən İtaliyada idi. David Yanuareviç Ruokko musiqi təhsilinə sahib birisi idi. O, bir necə alətdə sərbəst şəkildə çala bilirdi. Əsasən varlı ailələrin övladlarına musiqi təhsili verirdi. Taqanroq şəhər bağında olan orkestrin rəhbəri olmuşdur.

David Yanuareviç Ruokko öz oğlu Yevgenini skipkada sərbəst şəkildə çalmağı öyrətmişdir. O, bir müddət sonra Anton Pavloviç Çexovun dostunun böyük qızı Yevgeniya Dmitrieviç Saveleva ilə evlənmişdir. 26 avqust 1914-cü ildə onların Lyudmila adında qızları olmuşdur. Qastrol səfərləri zamanı qastrolda olan aktrisaların böyük qismi bu binada yaşayırdılar. Yazıçının atası Pavel yeqoroviç Çexov (1825—1898) David Yanuareviç Ruokkonu öz evinə dəvət edərən oğlu Nikolaya skripka dərsləri deməsini istəmişdir.

1910-cu ildən binanın sahibi Nikolay İvanoviç Demin olmuşdur. Onun həyat yoldaşı Aleksandra Vasilevna 20 noyabr 1910-cu ildə 42 yaşında ürək xəstəliyindən həlak olmuşdur. Deminlər ailəsi evdə oranjeriya saxlatırdı. Üstəlik onlar gül mağazaları belə vardı.

1912-ci ildə binada mənzilləri Vetlislərin ailəsi icsrələmişdi. Ailənin başçısı Vadim İvanoviç Betlis kollecdə vəzifə sahibi idi. Burada həmdə Taqanroq iqtisad kollecinin coğrafiya müəllimi Valentin Samoyloviç isakoviç mənzil kirayələmişdi.

Hazırda bina yaşayış binası kimi istifadə edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Таганрог ул. Греческая, 102". 2014-03-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-02.
**Basatın igidliyi** (*rus.* Басат, победитель Тепе-Гёза) qısametrajlı cizgi televiziya filmi rejissor Vaqif Behbudov tərəfindən 1988-ci ildə çəkilmişdir. "Azərbaycantelefilm"də istehsal edilmişdir. Filmdə müdrik Dədə Qorqud gənc döyüşçünün cəsarətini görüb ona Basat adını verir. Basat əzazil Təpəgözə qalib gəlib uşaqları, anaları bəladan qurtarır.

Məzmun
------

Kukla filmində müdrik Dədə Qorqud gənc döyüşçünün cəsarətini görüb ona Basat adını verir. Basat əzazil Təpəgözə qalib gəlib uşaqları, anaları bəladan qurtarır.

Mükafat
-------

1991-ci ildə filmə görə Vaqif Behbudov Azərbaycan Respublikası Dövlət Mükafatına layiq görülmüşdür.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenari müəllifi: Anar  

Rejissor: Vaqif Behbudov  

Operator: Vaqif Behbudov  

Rəssam: Vaqif Məmmədov  

Bəstəkar: Rafiq Babayev

İstinadlar
----------

1. 1 2  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu — 1 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh. 206
2. ↑  "Xalq yazıçısı Anarın yaradıcılıq yoluna bir nəzər". 2020-06-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-20.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

1988-ci ilin Azərbaycan filmləri  

1980-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı

Xarici keçidlər
---------------

* Basat Təpəgözə qalib gəlir (Басат, победитель Тепе-Гёза) (Azərbaycan SSR, 1988, cizgi filmi, rusca)  (rus.)
Yaradıcı-Eidetic 
Yayım edən kompaniya-989 studio 
Buraxılma tarixi-29 fevral 2000
Janr-şuter 3-cü şəxsdən 
Platforma-PlayStation,PlayStation 2 
Daşıyıcı-CD 
İdarəedici-coystik
Syphon filter 1 geymerlər tərəfindən qəbul olunduqdan sonra 2000-ci ildə oyunun 2-ci hissəsi çıxdı.Əsas terrorçu Romerin Qazaxıstandakı bazasını partlatdıqdan sonra Qabriel Loqan komanda üzvləri ilə birgə təyyarədə ABŞ-yə qayıdır.Lakin Kolorado ştatı ərazisində dağlıq zonada terrorçular təyyarəni vururlar və Loqan təyyarədən paraşutla tullanmalı olur.Yerdə isə onu heç də gül-çiçəklə gözləmirlər.Loqan qəzaya uğramış təyyarəni tapmalı və terrorçuların bazasından oğurladıqları gizli faylları yenidən ələ keçirməlidir...
1-ci hissədən fərqli olaraq bu hissəyə bir neçə dəyişiklik əlavə edilib.Ən əsası multipleyerin köməyilə oyunu artıq 2 nəfər eyni zamanda oynaya bilər.Eyni zamanda digər agentlər-Lian Sinq və Tereza Lipan da müxtəlif missiyalar zamanı oynanıla bilən olurlar.Syphon Filter 2 də olduqca maraqlı missiyalar var.Sibir türməsi,Moskva küçələri,Nyu-York kanalizasiyası kimi mərhələlər oyunu daha da rəngarəng edir..
**Zixiya** (*adıq* Адзыгъуэй) — Qara dənizin şimal-şərq sahilində çərkəzlərin yaşadığı orta əsrlər padşahlığı, Çərkəzistanın sələfi.

Tarixi
------

Padşahlığın dəqiq sərhədləri məlum deyil. X əsr Bizans imperatoru VII Konstantinə görə, Tmutarakandan ( Tmutorokan ) cənubda yerləşirdi, ondan Kuban çayı ilə ayrılırdı və Nikopsiya adlı bir şəhər var idi.  Həvari Andreyin oraya səfəri haqqında bir əfsanəyə görə, o, Abazgiya (Abxaziya) ilə Kimmeriya Bosforu (Kerç boğazı) arasında yerləşirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Колли Л. Кафа в период владения ею банком св. Георгия (1454—1475) // Известия Таврической Ученой Архивной комиссии. № 47. Симферополь, 1912. С. 86
2. 1 2  Pritsak, 1991

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Pritsak, Omeljan (1991). "Zichia". In Kazhdan, Alexander (ed.). The Oxford Dictionary of Byzantium. Oxford and New York: Oxford University Press. pp. 2226–2227. ISBN 0-19-504652-8.
**Abvil** — Fransanın şimalında şəhərdir. Somma departamentinin məxsusdur. Pont əyalətinin keçmiş mərkəzidir. O-de-Frans regionunda yerləşir. Somma çayı ilə La-Manş körfəzi arasında dəniz limanı bu şəhərdə yerləşir. Əhalisi 23559 nəfərdir (2014).

Coğrafiyası
-----------

Abvil Amyen şəhərindən 45 km, La-Manş körfəzindən isə 20 km aralıda yerləşir. Şəhərin şimalında Avropanın ən əsas magitral yolu A16 keçir.

Tarixi
------

Şəhər XIX əsrdə yaradılmışdır.Əvvəl Sen-Rike sonra isə Pont əyalətinə daxil olub.

İqtisadiyyatı
-------------

Əsas dəmir yolu mərkəzidir. Burada pivə və şəkər zavodları fəaliyyət göstərir. Əhali əsasən aşağıdakı sahələrdə çalışır.

* Kənd təsərrüfatı — 0,7 %
* Sənaye — 11,4 %
* Tikinti — 6,2 %
* Nəqliyyat və ticarət — 40,0 %
* Dövlətə xidmət — 41,7 %

Qalereya
--------

Собор Святого Вульфрама
Беффруа Абвиля
Площадь Макса Лежёна в центре города

İstinad
-------

* Национальный институт статистики
* Результаты муниципальных выборов 2014 года