recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Karbürator** daxili yanma mühərriklərinin maye yanacaq və hava qarışığı ilə qidalandırılmasına xidmət edən yanacağın dozlaşdırılması qurğusudur. Yanacaq qarışığının hazırlanmasına karbürasiya (fransız mənşəli sözdür) deyilir. Yanacağın silindrlərdə böyük sürətlə tam yanması və eyni zamanda böyük istilik verməsi üçün o yanmaya hazırlanmalıdır. Hazırlıq prosesinin mahiyyəti mayenin kiçik damcılara bölünməsi və hava ilə inetsniv qarışmasından ibarətdir. Mayenin yayılması karbüratora verilən yanacaq şırnağının nazik ucluqdan verilən hava ilə darmadağın edilməsi ilə müşayiət olunur.

### Növləri

Hava axınının istiqamətindən asılı olaraq karbüratorlar 4 qrupa bölünürlər: düşən cərəyanla (yuxarıdan aşağıya), maili cərəyanla (diaqonal), üfüqi cərəyanla və qalxan cərəyanla (aşağıdan yuxarıya) işləyən. Avtomobillərdə düşən cərəyanla işləyən karbüratorlar geniş yayılmışdır. Üfüqi cərəyanla işləyənlər ən çox motosikllərdə, qayıqlarda, həmçinin gücləndirilmiş avtomobil mühərriklərində istifadə olunur.

Şəkildə Otto mühərriklərində istifadə olunan karbüratorlar təsvir edilmişdir. Otto mühərrriklərində baş verən yanma prosesi hava ilə yanacaq qarışığının nisbətinin 16:1 olmasını tələb edir. Bu nisbətin daimi saxlanmasına baş ucluq xidmət edir. Baş ucluğun işləmə prinsipi ondan ibarətdir ki, havanın qıfdan və yanacağın baş ucluqdan keçməsi zamanı eyni təzyiq fərqi yaransın. Nəticədə hava və yanacağın kütləvi axında nisbəti saxlanılır. Bu nisbətdən meyillənmə konstruksiya tədbirləri ilə aradan qaldırılır.

Düşən cərəyanla işləyən karbüratorlar başlanğıc ağızlığı, üzgəc kamerası, üzgəc, əsas ucluq, hava korrekturu, boş gediş ucluğu, təcilləndirici nasos və CO-boltundan ibarətdir. Mühərrikin optimal işləməsi karbüratordan bir başa asılıdır. Karbüratorun parametrlərinin pozulması avtomobilin dinamiki keyfiyyətlərinin aşağı düşməsinə, yanacaq məsrəfinin artmasına, həmçinin ayrılan qazların toksikliyinin artmasına gətirib çıxarır.

### Mənbə

* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430
**Boyaq nazı** (*lat.* Genista tinctoria) — bitkilər aləminin paxlaçiçəklilər dəstəsinin paxlakimilər fəsiləsinin naz cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Аvrоpа və Аsiyаdа yаyılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1,5 m оlаn pоlimоrf kоldur. Оduncаqlаşаn və düz dаyаnаn gövdəsində süpürgəyəbənzər, çоxlu budаqlаnаn uzun yаn zоğlаrı оlur. Zоğlаrı yаşıl, çılpаq və yа sıx tüklüdür. Yаrpаqlаrı nеştərvаri оlub, uclаrı bir qədər iti, yаxud küt, çılpаq və yа sıx tükcüklüdür. Yаrpаqаltıqlаrı bizvаri, 1-3 mm uzunluqdаdır. Mаydаn iyulа qədər çiçəkləyir. Bеcərildiyi şərаitdən аsılı оlаrаq çiçəkləmə müddəti dəyişilir. Kəpənək fоrmаlı çiçəkləri sаrı rəngli оlub, budаqlаrın uclаrındа, sıx, çоxçiçəkli sаlxımlаrdа yеrləşir. Pаxlаsı uzunsоv-еnli, yаstı, kənаrlаrı nаhаmаr və 5-6 tоxumlu оlur. Tоxumlаrı dəyirmi, qəhvəyi və yа bоz-qаrа rəngli оlub, hаmаr və pаrlаqdır.

Еkоlоgiyаsı
-----------

Əhəngli, qumsаl tоrpаqlаrdа, qаyаlıqlаrdа yаxşı bitir. Qurаqlığа dаvаmlıdır.

Аzərbаycаndа yаyılmаsı
----------------------

Böyük Qаfqаzın şərqində, аrx kənаrlаrındа bitir. Bu növün çоxsаylı növ müxtəliflikləri оlduğundаn аyrı-аyrı müəlliflər tərəfindən аyrıcа növ kimi təsvir еdilmişdir.

İstifаdəsi
----------

Çiçəkləri və cаvаn zоğlаrı çiçəkləmə dövründə yığılır və kölgədə qurudulur. Bu qiymətli bitki xаlq təbаbətində qаn təmizləyici və sidik kisəsindən dаşlаrın və qumun təmizlənməsi üçün istifаdə еdilir. Təsvir еtdiyimiz növün zоğ, yаrpаq və çiçəklərindən sаrı rəng аlınır. Аbşеrоnun yаşıllıqlаrındа istifаdə üçün yаrаrlıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnæi C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 710.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q162777
* Wikispecies: Genista tinctoria
* APNI: 197502
* BioLib: 39890
* Ecocrop: 6401
* EoL: 643982
* EPPO: GENTI
* EUNIS: 171390
* GBIF: 5347612
* GRIN: 17337
* iNaturalist: 163222
* IPA: 11552
* IPNI: 496408-1
* IRMNG: 10982135
* ITIS: 26708
* MoBotPF: 280361
* NBN: NBNSYS0000003206
* NCBI: 49825
* NSWFlora: Genista~tinctoria
* NZOR: 11e2a097-f1f8-46c3-af26-f967533cf4c0
* NZPCN: 3993
* PalDat: Genista\_tinctoria
* PfaF: Genista tinctoria
* PFI: 2279
* Plant List: ild-8832
* PLANTS: GETI
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:496408-1
* SANBI: 356-12
* Tropicos: 13019564
* VASCAN: 5730
* VicFlora: 889d6d66-db99-4b92-844c-656936b7e6a6
* WisFlora: 8256
* WFO: wfo-0000213769

 |
Müasir elektrik əl burğulama maşınının iç görünüşü
**Əl burğulama maşını** - hissələrdə deşiklərin açılması üçün işlədilir. Quruluşuna görə onlar düz və bucaqlı olurlar. Əl burğulama maşınları bir, iki, çoxpilləli sürətlərə malik olur. Bundan əlavə fırlanma pilləsiz tənzimlənən reversiv və reversiv olmayan maşınlar da mövcuddurlar. Emal olunan materialın (metal, beton, kərpic, keramika və s.) xassələrindən asılı olaraq fırlanma zərbə ilə də müşayiət oluna bilir ki, bununla deşmədə böyük güc əldə olunur. Əl burğulama maşınlarında xüsusi alətlərin tətbiqi ilə təmizləmə, kəsmə, pardaqlama, mişarlama, frezləmə və digər köməkçi işləri yerinə yetirmək mümkündür.
Əl burğulama maşınlarının gövdəsində alət sıxıcısı ilə oxla əlqələndirilmiş iki qütblü elektrik mühərriki yerləşdirilir. Elektrik mühərrikinin valı iki yastıqda oturdulur. Mühərrikin iş zamanı qızmasının qarşısını almaq üçün onun oxuna pərlər quraşdırılır. Valın çıxışında bucaq altında dişli çarx bərkidilir. Bu çarx digər dişli çarxlarla birlikdə şpindellə əlaqələndirilir. İşçini elektrik cərəyanından qorumaq üçün gövdə plastik materialla izolə edilir. Gövdədə həm də maşını işə salmaq üçün dəstək nəzərdə tutulur.
Tiaminin kimyəvi fomulu
**B1 vitamini – Tiamin** (**vitamin B1**) — suda həll edilən vitamin, C12H17N4OS formululu birləşmə.

Suda yaxşı həll edilən,spirtdə həll edilməyən,rəngsiz kristal maddə.İsidildikdə dağılır. Birinci dəfə U.Sudzuki tərəfindən 1910-cu ildə beri-beri xəstəliyini düyü tullantıları ilə müalicəsini öyrənən zamanı sintez edilibdir.Digər məlumata görə vitamin birinci dəfə K.Funk tərəfindən 1912-ci ildə yaradılıb. 
Tiamin, suda yaxşı həll edilərək,orqanizmdə yığılıb qalmır və zəhərləyici xüsusiyyətləri yoxdur.
Təmiz şəkildə birinci dəfə Barend Yansen tərəfindən 1926 - cı ildə alınıb.

Faydaları
---------

B1 vitamini iştahı artırır, qəbul edilən qidanın həzminə kömək edir, xəstəliklərə qarşı orqanizmin immunitetini gücləndirir. Bundan başqa o, sinir toxumalarının normal çalışmasına da yardımçı olur. B1 vitamininin əsas "düşmənləri" siqaret, spirtli içkilər və şəkərdir.

Defisit fəsadları
-----------------

Tiaminin davamlı şəkildə defisiti bir sıra ağır xəstəliklərə,ilk növbədə əsəb sisteminin pozulmasına gətirib çıxarır. Tiamin çatışmazlığının fəsadları beri-beri xəstəliyi kimi tanınır. Vitamin boyatma prosesinə,ürəyin fəaliyyətinə,əsəb sisteminin və həzm prosesinin fəaliyyətinə müsbət təsir edir. Tiamin çatışmamazlığı qidalanmanın pozulması ilə sıx bağlıdır. Beri-beri xəstəliyində zəiflik,çəkinin azalması,əzələlərin zəifliyi,intellektin pozulması,həzm və ürəyin fəaliyyətində problemlərlə müşayiət olunur. Böyük adamlara gün ərzində 1,4—2,4 mq tiamin tələb edilir.

Satış formaları
---------------

* 2 mq,5 mq və 10 mq ( tiamin xlorid ) həbi;
* 2,58 mq,6,45 mq və 12,9 mq ( tiamin bromid ) həbi;
* 100 mq səthi qabıqlı( tiamin xlorid ) həbi;
* 100 mq kapsul

B1 vitamini ilə zəngin olan meyvə və tərəvəzlər
-----------------------------------------------

kələm, kök, kərəvəz, limon, cəfəri, nar, turp, pivə mayası, soya paxlası, yulaf, banan, düyü.

Xarici keçidlər
---------------

Budaqlanan-Zəncir Aminturşusu Metabolizmi(İngiliscə)
**The Classical Music of Azerbaijan: Opera Volume 5** - Azərbaycan klassik musiqi bəstəkarlarının əsərləri seriyasından yayımlanmış beşinci albomdur. Albomun adından da göründüyü kimi bu alboma Azərbaycan bəstəkarlarının opera əsərlərindən parçalar daxil edilmişdir.

Ümumilikdə alboma beş Azərbaycan bəstəkarı - Üzeyir Hacıbəyov, Müslüm Maqomayev, Qara Qarayev və Cövdət Hacıyev, həmçinin Fikrət Əmirovun beş opera əsərindən parçalar daxil edilmişdir. Əsərlər Qərinə Kərimova, Səfurə Əzimi, Ulqar Muradov, Muxtar Məlikov tərəfindən ifa edilib. Vokalçıları Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestri və Azərbaycan Dövlət Xalq Çalğı Alətləri Orkestri müşayiət edib.

Alboma daxil olan əsərlər
-------------------------

Üzeyir Hacıbəyov (1885-1948)
* Koroğlu operası (1913)

1. Koroğlu Uverturası
2. Nigarın birinci ariyası (Qərinə Kərimova)
3. Nigarın ikinci ariyası (Qərniə Kərimova)
4. Xanəndənin mahnısı (Səfurə Kərimi)
5. Cəngi

* Arşın mal alan (1913)

1. Əsgərin Ariyası (Ulqar Muradov)

Müslüm Maqomayev (1885-1937)
* Şah İsmayıl (1916)

1. Aslan şahın ariyası (Muxtar Məlikov)

* Nərgiz (1935)

1. Nərgizin ariyası (Qərinə Kərimova)

Qara Qarayev (1918-1982) və Cövdət Hacıyev (1917-2002)
* Vətən (1945)

1. Mərdanın ariyası (Muxtar Məlikov)

Fikrət Əmirov (1922-1984)
* Sevil (1953)

1. Sevilin ariyası (Səfurə Əzimi)

Xarici keçidlər
---------------

* Albomu satın al
**Cryptobia khaibulaewi**  (*lat.*  Cryptobia khaibulaewi )-Mastigophora tipinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

 **Cryptobia khaibulaewi**  Bu parazitin bədən forması dəyişkəndir, uclardan kütləşmiş amöb formalı əyri, oval formalı ön və iti arxa qurtaracaqlı formalara qədər dəyişir. Uzanmış, azca əyilmiş formalara da rast gəlinir. Nüvə müəyyən formada deyil, ön qurtaracaqda və ya arxada yerləşir, ya da lap arxa qurtaracaqda olur. Bu növün xarakterik xüsusiyyəti ön tərəfin əyri tərəfində yerləşən kinetoplastın ölçülərinin iri olmasıdır. Əksər fərdlərdə o intensiv qırmızı rəngə boyanır. Sitoplazma tünd göy rəngdədir, bədənin ön hissəsi əksər halda açıq rəngdədir. Bədənin uzunluğu 15.0–26.0, eni 3.0–14.0, ön qamçının uzunluğu 11.0–21.0, arxa qamçının uzunluğu 9.0–18.0, nüvənin uzunluğu 3.0–8.5, kinetoplastın uzunluğu 6.5–12.0 mkmdir.

Yayılması
---------

Dəvəçi limanı, Kiçik Qızılağaç körfəzində yayılmışdır.

Həyat tərzi
-----------

* Sahib: lil balığıdır.

Həmçinin bax
------------

* Kriptobiya borelli
* Kriptobiya cyprini

Xarici keçidlər
---------------

* Cryptobia sp
* Mastigophora: Los flagelados — Microbiología — Educatina

Ədəbiyyat
---------

* Mahir Əli oğlu Hüseynov Azərbaycanda balıq, amfibi və su reptililərinin ibtidai qan parazitləri;
**Philadelphus hirsutus** (*lat.* Philadelphus hirsutus) — hortenziyakimilər fəsiləsinin çubuqluca cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Şimali Amerika və Cənubi Asiyada təbii halda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 3 m olan koldur. Gövdələrin qabığı şabalıdı-qonur rəngli, çatlayan və soyulandır. Özəkləri 6 tilli, enli və boşdur. Tumurcuqları kiçik, kirəmit şəklində düzülmüş pulcuqlara malik olub, adətən konusşəkilli yarpaq köbəcikləri ilə örtülmüşdür. Yarpaqları yumurtavari və ya neştərvari, tamkənarlı və ya dişli, nazik və ya bir qədər dərivaridir. Üst tərəfdən çılpaq, bəzən damarlar boyu tükcüklər müşahidə edilir. Yarpaqları açıq yaşıl, payızda isə sarımtıl rəngdə olur. May ayının ikinci yarısında çiçəkləyir. Çiçəkləri 2–5 sm diametrində olub, ağ rəngli, nadir hallarda isə ləçəklərinin əsası qırmızımtıl-qonur rəngli olur, ətirlidir. 1–3 ədəd (nadir halllarda 7 ədəd) çiçəkləri budaqların uclarındakı salxımvari çiçək qrupunda, yarpaqlaşmış qısa zoğların yan budaqlarında, ikiillik və çoxillik yarımçətirlər üzərində yerləşmiş olur. Toxum və yaşıl qələmlərlə çoxaldılır.

Ekologiyası
-----------

Mədəni şəraitdə bitir və meyvə verir. Şaxtaya və quraqlığa davamlı olub, bozqır və bir qədər cənub qurşaqlarda yaşıllıqlarda geniş istifadə edilə bilər. Kütləvi çiçəklik üçün tez-tez suvarma tələb edir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Abşeronda, Gəncədə, Zaqatalada, Balakəndə mədəni şəraitdə rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Parklarda, bağlarda tək və qrup əkinlərində istifadəsi məqsədyönlüdür.

Ədəbiyyat
---------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17242262
* Wikispecies: Philadelphus hirsutus
* APA: 2328
* EoL: 486278
* EPPO: PHIHI
* FEIS: phihir
* FNA: 250101963
* GBIF: 2986048
* GRIN: 27673
* iNaturalist: 166649
* IPNI: 792227-1
* IRMNG: 10203837
* ITIS: 24427
* NCBI: 60127
* Plant List: tro-29100449
* PLANTS: PHHI2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:792227-1
* Tropicos: 29100449
* WFO: wfo-0001135565

 |
1970-ci illərdəki anarxiya və terrorun qarşısının alınması üçün iqtidarla müxalifət liderləri arasında dialoq qurulmasının vacibliyini söyləyən, dövlət rəhbərliyinə hakim kəsilən döyüşçü və romantik ruhunun ağıl və soyuqqanlıq ilə əvəzlənməsini istəyən İpəkçi 1979-cu il 1 fevral gecəsi İstanbul Maçkadakı evinin yaxınlığında avtomobilində ikən Məmməd Əli Şəbəkə tərəfindən qətlə yetirilmişdir. Məmməd Əli Şəbəkə verdiyi ifadədə ona 5-6 dəfə atəş etdiyini söyləmişdir. Lakin hadisə yerindən 9 giliz tapılmışdır. Bu isə qətldə başqa birinin də iştirak etdiyini göstərmişdir. Həmin şəxs Oral Polad olmuşdur. Oral Polad və Məmməd Şənər sui-qəsdi birlikdə planlaşdırmış, Məmməd Əli Şəbəkə isə onu icra edəcək şəxs kimi onlara sonradan qoşulmuşdur.

Məmməd Əli Şəbəkə sui-qəsdə görə edama məhkum edilsə də 1979-cu ildə ölkənin ən ciddi qorunan hərbi həbsxanalarından biri Maltepe Hərbi Həbsxanasından qaçırılmışdır.

Abdullah Çatlı Bədrəddin Comərd sui-qəsdində əli olduğuna görə axtarışa verilmiş və 1978-ci ilin avqustunda Sakaryada saxlanılmışdır. Buna baxmayaraq o 48 saat sonra sərbəst buraxılmışdır. Uğur Şamçının İpəkçi cinayətinin əsas fiquru adlandırdığı Çatlı 1982-ci ilin fevralında bu dəfə "MHP" cinayəti ilə axtarışa verilmiş, Sürixdə Məmməd Şənər ilə birlikdə saxta pasportla tutulmuş, ancaq yenə də 48 saat sonra azadlığa buraxılmışdır.

Uğur Şamçı "Şənər qaytarılsa İpəkçi cinayəti açılar, itirilən hər saniyə əhəmiyyətlidir" demişdir. Amma aylar sonra Şənər mühakimə olunsa da dəlil azlığına görə həbs olunmamışdır.

Oral Polad 1982-ci ildə İsveçrədə saxlanılmışdır. 10 gün sonra sərbəst buraxılmışdır. Türkiyəyə döndükdən sonra Malatyada istintaqı gedən bir cinayətdə iştirak etməsi iddiası ilə saxlanılsa da, cinayət işindəki bir sənəd itdiyinə görə yenidən azad edilmişdir.

Şəbəkə İpəkçi cinayətinin tətikçisi olduğunu söylədiyi Yalçın Özbəy isə 1983-cü ildə Almaniyada törətdiyi bir cinayətə görə saxlanılmış, 2 ay sonra isə sərbəst buraxılmışdır.

Mehmet Əli Ağcanın dindirilməsi
-------------------------------

"Yavuz (Çaylan) İpəkçinin avtomobilinin gəldiyini mənə bildirdi və mən qaçmadan avtomobilə gedib işlətməsini söylədim. İpəkçinin avtomobili küncdə yavaşladığı zaman qaçdım və 4 və ya 5 dəfə atəş açdım. Təkrar qaçaraq avtomobilimizə gəldim. Yavuz çalışan vəziyyətdə ön tərəfdə oturduq son sürətlə qaçdıq.

Həmçinin bax
------------

* Abdi İpəkçi

İstinadlar
----------
**Mustafa Hiram Abas** (1932, İstanbul — 26 sentyabr 1990, İstanbul).

1932-ci ildə İstanbulda doğuldu. 1957-ci ildə Ankara Universiteti Siyasi Məlumatlar Fakültəsini bitirdi. Müfəttişlik vəzifəsindən sonra ehtiyat zabit olan və M İ T-də işə başlayan Hiram Abas 12 mart dövründə M İ T-də böyük vəzifələrdə olan Abbas, 1978-ci ildə Namiq Kamal Ersun'un tasfiyesiyle əlaqəli olaraq öz istəyiylə təqaüdə ayrıldı.

1983-cü ildə ikinci dəfə Milli İstihbarat Təşkilatına dönən Abbas, 1988-ci ildə nümayiş olunan MİT hesabatı hadisəsində məsul görülərək, hesabatı qələmə alan Mehmet Eymür'le passiv vəzifəyə alınmaq tələb edilib, ikinci dəfə təşkilatdan öz istəyi ilə ayrıldı. Qorqud Eken ilə abi qardaş, köhnə M İ T məsləhətçisi və general-leytenant Mehmet Fuad Doğu ilə ata oğul əlaqəsi içində olduğu müxtəlif kitablarda belrtilmiştir.

Amerika silah firmalarının Türkiyə nümayəndəliyini edən bir şirkətdə çalışarkən 26 sentyabr 1990 səhəri işinə getmək üçün yola çıxdığında uğradığı sui-qəsddə həyatını itirdi. Evinin yaxınlığında, bələdiyyə işçisi kimi geyinmiş insanların açdığı çarpaz atəşin ortasında qalan Abas, hadisə yerində öldü. Cinayəti DEV-SOL üstlense də, Hiram Abasın faili məchul iddiası tozlu rəflərdə çürüyüb getmişdir.

Kurtlar Vadisindəki köhnə xarakterlərdən Aslan Akbeyin *(Aslan Amca-serialdakı gerçək adı: Abbas Ustaoğlu)* Hiram Abası təmsil etdiyi irəli sürülür.

Populyar mədəniyyətdəki yeri
----------------------------

Soner Yalçın Hiram Abasın da içində olduğu və ya bilvasitə olaraq əlaqəli olduğu həqiqi hadisələrdən ilhamlanaraq 1999-cu ildə Bay Pipo adlı bir araşdırma kitabı yazmışdır.

İstinadlar
----------
**Mədəniyyət və elm sarayı** (pol. Pałac Kultury i Nauki, *PKiN*) — Polşanın ən hündür binası. Tikili şəhərin mərkəzində- Parad Meydanında yerləşir, Bu gün saray Avropa Birliyindəki 10 ən yüksək göydələndən biri hesab edilir.

Sovet İttifaqının Polşa xalqına hədiyyə olaraq ("Sovet və Polşa inşaatçıları tərəfindən Sovet pulu ilə inşa edilmiş") "Stalinin göydələnləri" adlanan modelin üzərində qurulmuşdur. Tikili hal-hazırda ofis binası və sərgi mərkəzi kimi fəaliyyət göstərir, bir sıra şirkətlərin və dövlət qurumlarının qərargahıdır.

Bundan əlavə, muzeylər, kinoteatrlar, teatrlar, restoranlar, kitab mağazaları, tədqiqat institutları, hovuzlar və sərgi yerləri mövcuddur.

Tikilişi
--------

2 may 1952-ci il tarixdən 22 iyul 1955-ci ilədək 3500 sovet işçisinin qüvvələri tərəfindən inşa edilmişdir. Tikinti zamanı 16 nəfər bədbəxt hadisələr nəticəsində vəfat etmişdir.

Bina əvvəlcə "IV Stalin adına Mədəniyyət və Elm Sarayı" adlanırdı. Layihənin hazırlayan sovet memarı Lev Rudnev idi. Bina stalinist memarlığının və Polşa tarixçiliyi üslublarının qarışığıdır. Binanın memarlığı, eyni dövrdə SSRİ-də tikilmiş digər göydələnlərlə, xüsusən də Moskva Dövlət Universitetinin əsas binası ilə sıx bağlıdır.

Memar L. Rudnev binanın Polşa üslubunda olmasını istədi, buna görə lazımi məlumatları toplamaq və Polşa memarlığı ilə tanış olmaq üçün Krakov, Helm, Zamosts kimi məşhur şəhərləri ziyarət etdi. İşçiləri ilə birlikdə beş layihə yaratdı. Polyaklar 120 metrlik binanın dizaynını seçdilər, lakin tikinti qrupunun iddiaları daha böyük idi, bu da binanı daha yüksək səviyyədə tikməyə imkan verdi.

42 mərtəbəli göydənin hündürlüyü 187.68 m, şpil ilə birlikdə 237 metrdir. Binada 3288 otaq mövcuddur. Sahəsi — 123 084 m², daxili həcmi — 817.000 m³. Tikinti üçün 40 milyon kərpic istifadə edilmişdir.

Binanın 30-cu mərtəbəsində (114 metr hündürlükdə) qonaqlar üçün şəhərin panoramasına açılan pulsuz teras fəaliyyət göstərir.

1989-cu ildən sonra Polşa ilə SSRİ arasındakı münasibətlərin soyuması zamanı əlində bayraq olan sovet vətəndaşının təsvir olunduğu Alina Şapoşnikovanın bürnc heykəli binanın əsas foyesindən çıxarıldı.

2007-ci ilin fevral ayında Mədəniyyət və elm sarayı memarlıq abidələri siyahısına daxil edildi. Hal-hazırda bina Varşava şəhər merinə məxsusdur.

2010-cu ildə binanın işıqlandırması modernləşdirilmiş və Sarayın gecə müxtəlif rənglərdən rəng almalarına imkan verən yüksək güclü işıqlar quraşdırılmışdır.

Qalereya
--------

* hal-hazırda Mədəniyyət və elm sarayıhal-hazırda Mədəniyyət və elm sarayı
* yuxarıda görünüşyuxarıda görünüş
* Üst hissəsiÜst hissəsi
* üzərindəki heykəlüzərindəki heykəl
* layihəlayihə
* Gecə görünüşüGecə görünüşü
* divarında bir idmançı heykəlidivarında bir idmançı heykəli
* Adamu Mitskeviç abidəsiAdamu Mitskeviç abidəsi

Həmçinin bax
------------

* Avropanın ən hündür binalarının siyahısı
* Laxta-mərkəz
* Merkuri qülləsi
* Avrasiya (bina)

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  skyscraperpage.com Arxivləşdirilib 2010-02-04 at the Wayback Machine.
3. 1 2 3  "Binanın rəsmi saytına görə". 2010-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-23.
**Samanlıq güldəfnəsi** (*lat.* Trigonella foenum-graecum) — bitkilər aləminin paxlaçiçəklilər dəstəsinin paxlakimilər fəsiləsinin güldəfnə cinsinə aid bitki növü.

Vətənı Yaxın Şərq, Xüsusən Suriya, Cənubi-Qərbi Avropa, Hindistan və Çindir.

Çindən Aralıq dəniziniə qədər geniş sahəyə yayılıb. Toxumları və bəzi ölkələrdə yaşıl yarpaqları göyərti kimi istifadə olunmaqdadır. Dadı acıtəhər və ətirlidir. Efirində 40 növ maddə tapılır. Qədimdən Orta Şərq ve Hind mətbəxində istifadə olunmaqdadır.

Xüsusiyyətləri
--------------

Sarə-kəhrəba rəngli rombşəkilli güldəfnə toxumları, adətən şoraba və pastaların hazırlanmasında isitfadə olunur. Xüsusən Hindistan subkontinentinin mətbəxində rast olunur. Yarpaqlarından və güldəfnəin cücərtilərindən göyərti kimi və ya qurudularaq istifadə olunur, xörəklərə isə ədviyyat kimi əlavə olunur. Qurudulmış yarpaqları acı dada və güclü səciyyəvi qoxuya malikdir.

Məişətdə
--------

Hindistanda, güldəfnə toxumları qatıq ilə qarışdırılaraq və saç üçün kondisioner kimi istifadə edilir. Türkiyədə, güldəfnə (çemen ot) sarımsaq və qırmızı bibərlə pastırma deyilən xörəyin üzərinə əlavə olunur. İranda Şambəlilə adlanaraq Görmə Səbzi deyilən xörəkdə istifadə olunur. Ərəblər isə onu halvaya qatırlar.

Toxumları
---------

Güldəfnə toxumları qalaktomannan-polisaxaridin zəngin mənbəyidir. Tərkibində həmçinin yüksək nisbətdə saponinlərə (diosgenin, yamogenin, qitogenin, tiqogenin və neotiqogen) rast gəlmək olur. Güldəfnə digər bioloji aktiv elementləri - bitki mənşəli seliyi, efir yağlarını, xolin və triqonellin kimi alkaloidləri özündə saxlayır. Hətta kiçik miqdarda qəbul edilmiş güldəfnə orqanizmdə tər və sidiklə ixrac olunaraq spesifik qoxusunu büruzə verir. Qurudulmuş toxumları zirənin dadına yaxın, amma bir qədər xüsusi acılığa malik dad verir.

Tibbdə
------

Güldəfnə toxumu ana südünü artırmaq üçün geniş istifadə olunur. Tədqiqatlar göstərmişdir ki, güldəfnə ana südü istehsalının güclü stimulyatorudur və onun istifadəsi zamanı südün miqdarında artım 900% kimi yüksək nəticələr müşahidə olunmuşdur. Güldəfnə həmçinin həzmi asanlaşdırır, qanda xolsterinin və triqliseridlərin miqdarınnı azaldır. Tip-1 və tip-2 diabet xəstlərdə metabolik simptomları azaldır. Təcrübələr həmçinin süd vəzisi və bağırsaq xərçənginə qarşı və eləcə də qaraciyər qoruyucu effektinin olduğunu sübut edir. Hərarət salıcı təsirə malikdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnæi C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 777.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q133205
* Wikispecies: Trigonella foenum-graecum
* APDB: 63864
* APNI: 59141
* BioLib: 40019
* Calflora: 8589
* Ecocrop: 10554
* EoL: 703366
* EPPO: TRKFG
* EUNIS: 171525
* FoC: 200012345
* GBIF: 5360475
* GRIN: 40421
* iNaturalist: 122771
* IPNI: 523957-1
* IRMNG: 11234360
* ISC: 54923
* ITIS: 505590
* NBN: NBNSYS0000014628
* NCBI: 78534
* NZOR: 78d52ad5-0950-44d7-8be9-6d567daf5591
* PFI: 2564
* Plant List: ild-8021
* PLANTS: TRFO80
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:523957-1
* SANBI: 343-2
* Tropicos: 13034390
* WoI: 1755
* WFO: wfo-0000212944

 |
**Ələkbər Əsgərov** (3 may 1933 - 29 avqust 1995) — klarnetdə, balabanda, neydə və tütəkdə ən virtuoz Azərbaycan ifaçılardan biri.[*mənbə göstərin*]

Həyatı
------

Ələkbər Əsgərov 3 may 1933-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Uşaq yaşlarından onun heyrətamiz musiqi qabiliyyəti özünü büruzə verir. O, 11 yaşında olarkən,qazanc məqsədilə bayram şənliklərində çalır və musiqidəki ilk addımlarından sənətkarların diqqətini cəlb edir. 1951-ci ildə musiqi savadı olmayan Ələkbər Əsgərovu Musiqili komediya teatrının xalq çalğı alətləri ansamblına, 1953-cü ildə isə M.Maqomayev adına Az.Dövlət Filarmoniyasında Həqiqət Rzayevanın rəhbərlik etdiyi xalq çalğı alətləri ansamblına dəvət edirlər. 1957-ci ildə artıq gözəl klarnet ifaçısı kimi yetişməsinə baxmayaraq, Ələkbər Əsgərov Asəf Zeynallı adına Bakı musiqi texnikumuna daxil olur. Təhsil illərində onu Əhməd Bakıxanov və eyni zamanda Səid Rüstəmovun rəhbərlik etdikləri xalq çalğı alətləri ansambllarına işləməyə dəvət edirlər. Müxtəlif illərdə Ələkbər Əsgərov Əlibaba Məmmədovun "Humayun" və Əliağa Quliyevin ansambllarında gözəl ifaçılarından biri olmuşdur. 1966-cı ildən 1995-ci ilədək Ələkbər Əsgərov Sumqayıt musiqi texnikumunda balaban sinfi üzrə müəllim kimi fəaliyyət göstərib. Müəllimlik fəaliyyəti ilə yanaşı, Ələkbər Əsgərov 1973-cü ildə SSRİ xalq artisti Rəşid Behbudovun rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Dövlət Mahnı Teatrına də'vət alır. Bu kollektivin tərkibində Ələkbər Əsgərov nəinki keçmiş SSRİ də, həmçinin LiviyaYəmən, İrlandiya, Almaniya, İsveçrə, Şotlandiya, İngiltərə, Misir, və s.ölkələrdə qastrol səfərlərində olmuşdur.

Ömrünün son illərində Ələkbər Əsgərov Sumqayıt musiqi texnikumunun müəllimlərindən ibarət "DÜGAH" folklor ansamblını yaradır. Bu ansambl öz alət tərkibinə, repertuar və ifa üslubuna görə bütün respublikada yeganə və orijinal idi. Sənətkarın ifa etdiyi "Şur", "Rast", "Segah", "Cahargah", "Humayun", "Rahab", "Bayatı-Şiraz", "Şüştər", "Zəminxarə", "Mahur", "Bayatı-Qaçar" muğamları; "Vağzalı","Tərəkəmə","Şalaxo","Qazaxı","Uzundərə" və s. Xalq rəqsləri; özünün bəstələdiyi "Maralı","Mehribanı","Natəvanı","Rasimi" rəqs melodiyaları (oyun havaları) və "Dügah" folklor ansamblının lent yazıları Azərbaycan Dövlət Tele-Radio şirkətinin Qızıl fondunda qorunub saxlanılır.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycanın klarnet ifaçıları

İstinadlar
----------

1. 1 2  Asgarov Alakbar // .
**Natanael Koll** (*alm.* Nathanaele Koll‎; d. 4 aprel 1992, İnsbruk, Avstriya) və ya səhnə adı ilə **Neytan Trent** (*ing.* Nathan Trent) — Avstriya müğənnisi. O Avstriyanı 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

Həyatı və musiqi karyerası
--------------------------

Neytan Trent 4 aprel 1992-ci ildə Avstriyanın İnsbruk şəhərində anadan olmuşdur. Onun atası Avstriyalı, anası isə İtalyandır. 2003-cü ildə Neytan Avstriyanın uşaqlar üçün nəzərdə tutulmuş *Kiddy Contest* yarışmasında iştirak etmişdir.

2016-cı ilin iyun ayında Neytan "Like It Is" adlı debüt sinqlını çıxarmışdır. Həmin ilin dekabr ayında Avstriyanın ÖRF telekanalı Neytanın Avstriyanı Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən Avroviziya 2017-də təmsil edəcəyini açıqlamışdır. 2017-ci ilin fevral ayında müğənninin Avroviziya səhnəsində ifa edəcəyi "Running on Air" mahnısı dinləyicilərə təqdim edilmişdir.

Uzun məşqlərdən sonra Neytan 11 may tarixində baş tutan müsabiqənin ikinci yarımfinal mərhələsində ikinci nömrə altında səhnə almışdır. Nəticədə Neytan 147 xalla 7-ci yeri tutaraq, Avroviziya 2017-nin finalına yüksəlməyə nail olmuşdur. Finalda mahnısını bir daha ifa edən müğənni ümumi nəticədə 26 ölkə təmsilçisi arasında 93 xalla 16-cı yerdə qərarlaşmışdır.

Diskoqrafiya
------------

### Sinqllar

| Mahnı adı | İl |
| --- | --- |
| "Like It Is" | 2016 |
| "Running on Air" | 2017 |
| "Good Vibes" |
|

İstinadlar
----------

1. ↑  "Austria: Nathan Trent to Kyiv!". ESCToday. 2017-01-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 dekabr 2016.

|
|  |
|
| Əvvəlki:**Zoë Straub  "Loin d'ici"** | **Avstriya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində** **2017** | Sonrakı:**Sezar Sampson  "Nobody but You"** |

Xarici keçidlər
---------------
**Qurucu Omurtaq xan** (bolq. Кан Омуртаг; *bilinmir* – 831) — Bulqar xanı. 814-831ci illərdə hakimiyyətdə olmuşdur. Onun dövründə mərkəzi hakimiyyət güclənmiş, yeni binalar tikilib hazırlanmışdır

Xarici siyasəti
---------------

### İlk illəri

Omurtaq xanın ilk illərində hakimiyyət 3 qəyyuma aid idi: Dukum, Diçenq və Çoq. Onlar xristianlığın yayılmasının qarşısını almağa çalışırdılar. Bizanslılarla 814-cü ildə baş verən döyüşdə Omurtaq xan qaça bilmiş, bulqarlar məğlubiyyət almışdı. Bizans Franklarla ittifaqa girmək istəyirdi. Omurtaq buna görə də 815-ci il sülhünü imzalamalı oldu. Bu sülhə görə sərhəd müəyyən olundu, həmçinin əsirlər dəyişdirildi. 30 il boyunca davam edəcək olan atəşkəs imzalandı.

### Franklarla münasibətlər

818-ci ildə keçmiş Avar xaqanlığı ərazisində slavyanların üsyanı başlamış, franklar tərəfindən dəstək görmüşdü. Omurtaq xan frankları məğlub edərək üsyanı yatırtmışdı.

Daxili siyasəti
---------------

Bizansla sülh imzalandığı üçün stabil yaşayan ölkədə yenidənqurma işləri başlamışdı.

### İdarəetmə

Xristianların edamı, X əsr
Xan üsyanlardan sonra qəbilə hakimiyyətini ləğv edərək ölkəni komitatlara böldü. Hər bölgənin komitatı xan tərəfindən təyin olunurdu. Komitatlar öz növbəsində jupilər adlanan mahallara bölünürdü. Paytaxt xüsusi statusa malik idi. Ordu təkmilləşdirildi və qəbilə şəklində bölünməkdənsə sistematik şəkildə say sistemi ilə bölünməyə başladı. Xan kovxan və içirqu-boyul vəzifələrini təsis etdi.

### Yenidənqurma

Omurtaq xan dağılmış Pliskanın bərpası və digər şəhərlərin tikintisinə nəzarət etməyə başladı. Bu işlərinə görə ona *Qurucu* ləqəbi verilmişdir. Yeni saray, Göy Tanrı üçün böyük məbəd, Tarnovo və Çepelar qəsrləri də bu sıraya daxildir.

### Xristianlığın təqibi

Omurtaq xan xristianlığın düşməni idi və onları təqib edirdi. Hətta böyük oğlu Enravota xristian olduğu üçün onu vərəsəlikdən çıxartmışdı.

Toponimlər
----------

Antarktikanın Livinqston adasında Omurtaq keçidi mövcuddur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Essential History of Bulgaria in Seven Pages, p. 3, Lyubomir Ivanov, Bulgarian Academy of Sciences, Sofia, 2007
2. ↑  Mosko Moskov, Imennik na bălgarskite hanove (novo tălkuvane), Sofia 1988.
3. ↑  Jordan Andreev, Ivan Lazarov, Plamen Pavlov, Koj koj e v srednovekovna Bălgarija, Sofia 1999.
4. ↑  John V. A. Fine Jr. The Early Medieval Balkans, Ann Arbor, 1983.
Bir stels Boeing/Sikorsky RAH-66 Comanche (qabaqda), stels olmayan bir Boeing AH-64 Apache ilə eyni formasiyada uçur (arxada)
Grafenwöhr Hərbi Hava Limanında Almaniyaya məxsus Eurocopter Tiger helikopteri
Stels helikopterlər stels texnologiyasının tətbiq olunduğu hərbi helikopterlərdir. Bu azaldılmış aşkarlığa nail olmaq üçün istifadə olunan müxtəlif texnologiyalar mövcuddur: bunlara adətən rotorlu təyyarələrin yaratdığı səs-küy, radar və infraqırmızı şüalar daxil olmaqla bir neçə fərqli zəiflədilmələr daxildir.

Bir çox cəhətdən, helikopterlər stels texnologiyaya sabit qanadlı təyyarələrə nisbətən daha az uyğundur. Belə sahələrdən biri də helikopter rotor sistemidir. Bir çox helikopterdə radar bucağını (RCS) azaltmaq üçün profilli gövdələr mövcuddur. HAL Light Combat Helicopter kimi
Silahlı helikopter və hücum helikopteri növləri, döyüş meydanlarında yaşamaq qabiliyyətlərini artırmaq üçün dizaynlarına çox sayda varlıq azaltma texnologiyası əlavə edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-10-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-18.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-18.
3. ↑  "Archived copy". 21 aprel 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 oktyabr 2020.
Müasir yanacaq doldurma məntəqəsi.
**Yanacaqdoldurma məntəqəsi** — nəqliyyat vasitələrinin yanacaqla təmin olunması üçün nəzərdə tutulmuş yol kənarında yerləşən məntəqə. Məntəqədə, karbohidrogen, benzin, dizel, maye qaz və bu kimi məhsullar təqdim edilir.

Bundan başqa nisbətən daha az yayılan *avtomobil qaz dolduran kompressor* (avtomilləri sıxılmış təbii qazla təmin edir) və *avtomobil qaz doldurma* (avtomobili durulaşdırılmış neft qazı (LPG) ilə təmin edir) məntəqələri də mövcuddur. Həmçinin hidrogen yanacaq doldurma məntəqələrini bir neçə tipi var.

Tarixi
------

Dünyada ilk "yanacaq doldurma məntəqəsi" — aptek. İlk dəfə bu aptekdən Karl Bensin həyat yoldaşı Berta Bens Manheym-Pforsheym səfəri üçün istifadə edərək, avtomobil çənini doldurmuşdur.
Benzin və yanacağın başqa növləri, ilk dəfə apteklərdə satılmağa başlandı. Bu aptek sahibi üçün bu əlavə qazanc mənbəyi və əlavə biznes hesab edilirdi. Yanacaq məhsulları ilk təmin ilk belə aptek Visloh (Almaniya) şəhərində yerləşirdi. Bu aptekdə ilk dəfə avtomobili çənini dolduran Karl Bensin həyat yoldaşı Berta Bens olmuşdur: Beləki, Berta Bens 1888-ci ildə Manheymdən Pforsheymə və əksinə yola düşməzdən əvvəl avtomobil çənini məhz bu aptekdə doldurmuşdur. 2008-ci ildə bu hadisəni əbədiləşdirmək Berta Bens memorial lövhəsi qoyulmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Bertha Benz Memorial Route"". 2015-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-25.
**Vladimir Qoloyev** (oset. Владимир Голоты, 6 (19) noyabr 1910 – 25 may 1975, Sxinval) — Cənubi Osetiya, Sovet yazıçısı və jurnalisti. Tsxinvali Kitab Nəşriyyatının direktoru.

Bioqrafiyası
------------

6 noyabr 1910-cu ildə Tiflis vilayətinin Salbiar kəndində kasıb bir kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Daha sonra ailəsi Tiflisə köçür və atası burada bir dəmir yolu deposunda işə düzəlir. 1916-cı ildə atası dünyasını dəyişir və Vladimir Qoloyev anası ilə birlikdə doğma kəndinə qayıdır. Ailənin çətin maddi vəziyyəti səbəbindən çobanlıqla məşğul olmaq məcburiyyətində qalır. 1924-cü ildə doğma kəndinin birinci sinfinə gedir.

1927-ci ildə iki illik pedaqoji kursa daxil olur, sonra doğma kəndində dərs deyir. Eyni vaxtdan Moskvadakı "Krestyanskaya qazeta" qəzetinin kənd müxbiri olur. 1931-ci ildə Moskvaya köçür və burada "Krestyanskaya qazeta" redaksiyasının müxbiri olaraq qəbul edilir. Elə həmin ildən Ümumittifaq Kommunist Partiyası (Bolşeviklər) Mərkəzi Komitəsinin Ali Jurnalistika Kurslarında oxumağa başlayır. "Krestyanskaya qazeta" qəzetində işlədiyi müddətdə SSRİ ərazisinə çoxsaylı ezamiyyətlər edir və hesabatlarını qəzet səhifələrində dərc etdirir.

1935-ci ildə Cənubi Osetiyaya qayıdır. Cənubi Osetiyanın mətbuat və radio yayım agentliklərində müxtəlif vəzifələr tutmuş, "Kommunist" qəzetinin kənd şöbəsinin müdiri olmuşdur. 1937-ci ildə Leninqorskaya bölgə qəzetinin redaktoru təyin edilir. 1944-1949-cu illərdə Cənubi Osetiya radio yayım komitəsinin rəhbəri və "Kommunist" vilayət qəzetinin redaktoru olur. Daha sonra uzun illər Tsxinvali Kitab Nəşriyyatının direktoru işləyir. "Dzau" qəzetinin redaktoru və "Fidiuæq" ədəbi jurnalının redaksiya heyətinin üzvü olur. Kommunist qəzetində və Gürcüstanın "Zarya Vostoka" qəzetində məqalələr yazır.

11 fevral 1959-cu ildə Cənubi Osetiya jurnalistlərinin regional konfransında Vladimir Qoloyevin icra katibi seçilir.

İlk hekayəsi "Mülkiyyət" baş redaktoru Maksim Qorki olan "Naşi dostijeniya" jurnalında dərc edilmişdir. Əsasən qısa hekayələr yazması ilə tanınır. Ən böyük və ən məşhur ədəbi əsəri oset. «Хæсты тымыгъы» (Müharibə fırtınalarında) hekayəsi olur. 1952-ci ildə oset. «Ног хур» (Yeni günəş) adlı ilk hekayələr toplusunu nəşr etdirir.

1975-ci ildə Tsxinvalidə dünyasını dəyişir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "От «Ирон газет» до «Хурзæрина»". 2015-11-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-25.
2. ↑  "Южная Осетия. Год за годом (1959 год)". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-17.

Ədəbiyyat
---------

* Бибоева И. Г. Кизиты М. Р. Писатели Осетии, библиографический справочник, Владикавказ, Ир, 2015, стр. 196—197, ISBN 978-5-7534-1499-01
* Голоты Ладемыр, Хуссар Ирыстоны фысджытæ, Цхинвал, 1967, стр. 166 −168.
**Səkkizşüalılar** (*lat.* Octocorallia) — Bağırsaqboşluqluların dalayıcılar tipinin mərcan polipləri sinfinə mənsub yarımsinfi.

Ancaq kolonial formalarla (qədim və müasir) təmsil olunmuşdur. Müasir səkkizşüalı mərcanlar qırmızı, qara və mavi mərcanlar, həmçinin dəniz lələkləri daxildir. Kaloniyalar adətən müxtəlif formalı massiv-budaqlı polimorf və funksional fərdlərdən təşkil olunmuşdur. Bu mərcanların qastral boşluğu 8 arakəsmə ilə ayrılır. 8 qol çıxıntısına malikdir.Adi poliplərin və ya qida poliplərinin səkkiz lələkvari — haçalanan qolları (barmaqlar), səkkiz mezenteriyası və yarıqşəkilli ağız dəliyi vardır. Oktokoralların çoxu xarici (ektodermal) mənşəli, lakin adətən daxili (mezoqleal) vəziyyətli buynuz, karbonat və ya qarışıq karbonat — buynuz skeletli olur. Səkkizşüalı mərcanlar yalnız normal dəniz hövzələrində müxtəlif dərinliklərdə, hətta dərinsu novlarında məskunlaşır. Onların koloniyaları əsasən hərəkətsiz bentosa aiddir. Səkkizşüalı mərcanlar əsl skelet qalıqları təbaşirdən başlayaraq rast gəlinir: vend, ordovik — silur, təbaşir — müasir.

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press. 2006. 679.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q132680
* Wikispecies: Alcyonaria (Octocorallia)
* ADW: Alcyonaria
* AFD: Octocorallia
* EoL: 46545574
* Fossilworks: 61472
* iNaturalist: 340493
* ITIS: 52004
* NCBI: 6132
* NZOR: 7209a46d-71f2-47ad-88c9-ce361977a126
* WoRMS: 1341

 |

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2005.
2. ↑  *Crowther A. L.* Class Anthozoa Ehrenberg, 1834. // *Animal Biodiversity: An Outline of Higher-level Classification and Survey of Taxonomic Richness* / red. Z. Zhang 2011. C. 3148, burax. 1. S. 19–23. ISBN 978-1-86977-849-1, 978-1-86977-850-7
Belarus regionları. XIX — XX əsrin əvvələri:   Ponemane
  Poozere
  Podneprove
  Qərbi Polesye
  Şərqi Polesye
  Mərkəzi Belarus**Poozere** və ya **Podvine** (*belar.* Паазер’е, Падзвінне) — Belarus Respublikasının tarixi-etnoqrafik regionu. Ölkənin şimalında yerləşir və Vitebsk vilayətinin böyük hissəsini əhatə edir. Cənub-şərqdən dnepr-dvina suayrıcı ilə Podneproveylə, cənubdan və cənub-qərbdən şərti sərhədlə Borisov şəhəri, eləcə də Mərkəzi Belarus və Ponemane regionları ilə həmsərhəddir. Tarixi-etnoqrafik region kimi əsasən Poloskoe knyazlığının torpaqlarında formalaşıb. Əhalisi belarus dilinin şimal-şərq dialektində danışır.

Tarixi
------

Poloskoe knyazlığı Kiev Rus dövlətinin tərkibində yetərincə müstüəqilliyə malik idi. Knyazlıq əsrlik siyasi-ictimai və özəl mədəniyyət ənənələrinə malik idi. XI əsrdə knyazlıq ərazisində 10 böyük tarixi-iqtisadi mərkəz var idi: Polotsk, Vitebsk, Drusk, Lukoml, Braslav və s.

Orta əsrlərdən XIX əsrin ikinci yarısına kimi Poozere üçün daha çox *Belaya Rus* etnoqrafik ad istifadə olunurdu. B sonralar tədricən bütün Belarus ərazisi üçün şamil edildi.

Reç Pospolitanın parçalanmasından sonra (1772-1793) Poozere Rusiyanın tərkibinə daxil edildi. 1796-cı ildə Belorusskoy, 1802-ci ildə Vitebsk quberniyasına tabe idi. Bölgənin qərb hissəsi isə Vilen quberniyasına aid idi.

1917-ci ildən şimali podvine BSSR-nin daxilində idi. Qərbi Podvinya isə 1939-cu ildə BSSR-nin tərkibinə qəbul edilmişdir.

Məskunlaşma
-----------

Regionun daha sıx əhali yaşayan bölgəsi Qərbi Dvina (Dauqava) çayının sol sahilidir. Poozeredə az evli kəndlər (3-5) üstünlük təşkil edir. Evlər meşə daxilində, çay və göl kənarlarında, eləcə də yol kənarlarındadır.

Geyimləri
---------

Poozere üçün ənənəvi geyim forması düz və geniş gödəkçələrdir. Geyimlərin rəngi daha çox ağ və açıq-boz rəngdə olur. Ən geniş istifadə olunan üst geyimlər svita (cвита) və uzun yun kürkdür (тулуп).

Ədəbiyyat
---------

* Поозерье (Подвинье) // Белорусская энциклопедия: В 18 т.. Т. 11: Мугір — Поликлиника / Рэдкал.: Г. П. Пашков и др. — Мн.: БелЭн. 2000. С. 460—461.
* "Культурно-географические регионы Республики Беларусь". 2016-08-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-06.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Этническая история Белорусского Поозерья". 2022-08-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-24.
**Xulio Libonatti** (*isp.* Julio Libonatti; 5 iyul 1901, Rosario, Sante Fe əyaləti[d] – 9 oktyabr 1981, Rosario, Argentina) — İtaliya millisində oynamış argentinalı futbolçu. Mövqeyi hücumçu olub.

Karyera
-------

Xulio Libonatti iyulun 5-i 1901-ci ildə Rosarioda İtaliyalı immiqrantların ailəsində anadan olmuşdur.

Libonatti karyerasına1917-ci ildə, Nicasio Vila Kubokunda debüt etdiyi "Nyuls Old Boys" komandasında başlayır. Libellatti burada ümumilikdə 141 oyunda iştirak etmiş və 78 qol vuraraq üç dəfə Nicasio Vila Kubokunun sahibi olmuşdur.

Libonatti, 1919-cu ildə Argentina yığmasında debüt edir. Argetnina millisində *15* oyun keçirdərək 8 qol vurur.

1925-ci ilin yayında, onun İtalyan mənşəli istifadə edərək (Julio valideynləri Genuyadan idi), ikili vətəndaşlığın verdiyi icazə ilə "Torino" klubuna keçir. Bu transferdən sonra Xulio Avropada çıxış edən ilk argentinalı futbolçu olur. Orada, Adolfo Balonçeri və Cino Rozzetti ilə birlikdə Libonatti, "Torino"nun İtaliyada iki çempionluq titulunu qazanmasına səbəb olan məşhur "*möcüzə üçlüyü*" təşkil edir. Bu üçlük təkcə 1928/29 çempionatında 33 oyunda 117 qol vurur. Libonatti "Torino" formasında 241 oyun keçirib və 157 qol vurub.

1926-cı ildə Libonatti İtaliya millisində debut edir. İtaliya millisinin heyətində ümumilikdə 17 matç keçirdib və 15 qol vurur İtaliya Millisi ilə 1930-cu ildə Mərkəzi Avropa kubokunu qazandı və 6 qolla turnirin bombardiri oldu.

1934-cü ildə Libonatti "Cenoa" klubuna keçir. Daha sonra isə karyerasını bitirdiyi "Rimini" klubuna transfer olur və 1938-ci ildə burada karyerasını bitirir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Julio Libonatti † // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. 1 2  JULIO LIBONATTI // Argentine Soccer Database (isp.).
Ceyms Montqomeri Flaq tərəfindən 1917-ci ildə çəkilmiş posterdə Sem dayı Amerikalı gəncləri Birinci dünya müharibəsində iştirak etməyə çağırırdı.
**Sem dayı** (*ing.* Uncle Sam) — ABŞ-nin dünyada qəbul edilmiş qeyri-rəsmi simvolu. Əsasən uzun ağ saçları, uzunsov başlığı və dizə kimi çatan geyimi ilə təsvir edilmişdir. Sem dayı personajı Conatan Birayder və Yanke Dodlinin xarici görünüşünün əsasında çəkilmişdir. Sem dayı adının yaranma tarixi barədə dəqiq məlumat yoxdur. Ancaq adın Nyu-York ştatının Troy şəhərində yaşayan Samuel Vilson adlı iş adamının adı ilə bağlı olduğu ehtimal edilir. Bu ehtimala əsasən Samuel Vilson 1812-ci il müharibəsi zamanı ABŞ əsgərlərinə ət konservləri göndərirdi. Həmin konservlərin üzərində *U.S* yəni Birləşmiş Ştatlar sözü yazılırdı. Bununla Vilson konservilərin yalnız əsgərlər üçün nəzərdə tutulduğunu və şəxsi istehsal məqsədi ilə istifadə etməyin qadağan olduğu fikrini çatdırmaq istəmişdir. 1961-ci ildə ABŞ Konqresi tərəfindən qəbul edilən qərara əsasən, ölkə adının *U.S* formasında qısaldılması fikri Samuel Vilsona aiddir.

Amerikalı rəssamlar, 1830-1861-ci illər arasında, ABŞ-nin simvolu kimi Sem dayının və Conatan Birayderin karikaturalarından istifadə etmişdilər. Karikatur şəkillərinin yayımlanması ilə məşğul olan "Punk" jurnalı hər iki şəxsin xarici görünüşü, vahid şəkildə birləşdirərək, ümumi bir personaj yaratmaq üzərində çalışırdılar. Sem dayı personajına sonuncu dəfə 1870-ci ildə Tomas Nast tərəfindən əlavələr edilmişdir. Birinci dünya müharibəsi illərində Ceyms Montgomeri Flaq tərəfindən 1915-ci ildə çəkilmiş posterdə Sem dayı amerikalı əsgərlərin vətəni qorumağa çağırırdı. Posterin alt hissəsində ingilis dilində (*ing.* I Want You) cümləsi yazılmışdı. Bununla Sem dayının hər bir amerikalı əsəgərə ehtiyacı olduğu fikri formalaşırdı. Montqomeri Flaq tərəfindən çəkilən posterin böyük uğur əldə etməsindən sonra, həmin poster heç bir əlavə edilmədən İkinci dünya müharibəsi ərəfəsində gəncləri mübarizəyə səsləmişdir.

Obrazın simvolikası
-------------------

Sem dayı obrazı adətən Birləşmiş Statlar və ABŞ Hökuməti ilə assosasiya olunur. Məişətdə işlədilən «Sem dayıya lazımdır...» yaxud «Sem dayı istəyir ...» kimi ifadələr hökumətin ironik və komik obrazını yaratmaq üçün geniş istifadə olunur. Antiamerikan meyllərin güclü olduğu ölkələrdə (həmçinin antiqlobalist aksiyalar zamanı) Sem dayı obrazı Amerikanın imperialist arzularının illustrasiyası kimi istifadə olunur. Bu zaman obrazı qəddar, əzazil qoca kimi təsvir edirlər. Adətən bu tip nümayişlərin sonunda ABŞ bayrağı ilə birlikdə Sem dayının müqəvvası da yandırılır.

Parodiyalar
-----------

* Məşhur «Simpsonlar» serialının «Special Edna» epizodunda Bart televizorda Sem dayının qalib olduğu boks yarışına baxır.
* Uilyam Lustiqin «Sem dayı» adlı filmində fanatizm həddinə çatmış patriotizm gülüş obyektinə çevrilib.
* «Across the Universe» filmində Sem dayı posterdən dirilir və filmin qəhrəmanlarından biri olan Maksveli Amerika Ordusu sıralarına çağırır.

|  |  |
| --- | --- |
| ABŞ bayrağı | *Amerika Birləşmiş Ştatları ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Başqırd atı** — at cinsi olaraq Başqırdıstanın endemik canlısıdır.

Görünüşü
--------

Bu cins yerli meşə və çöl atlarının seleksiyasi nəticəsində meydana gəlmişdir. Atın formalaşmasında il boyu davam edən kontinental iqlim mühüm rol oynamışdır. Bel nahiyədi enli, boynu idə yoğun və qısadır. Hündürlüyü 142–145 sm təşkil edir. Diri çəkisi 450–470 kq-dır.

Tarixi
------

Başqırd atı xüsusi ilə XVII—XVIII əsrlərdə geniş yayılmışdı. Onlar Ufa və Orenburq quberniyalarında yetişdirilirdi. Əsas arealından kənarda isə Perm, Samara və Kazan quberniyalarında belə rast gəlinirdi. Onlardan əsasən Qərbi Sibirdə poçt daşımalarında istifadə edilirdi. Qida yemədən və dincəlmədən 8 saat ərzində 120–140 km məsafə qət edə bilirlər.

Başqırd xalqının yetişdirdiyi at cinsidir. Qısa məsafəyə istifadə edilməsi ilə əlaqədar hazırda ancaq təsərrüfat istiqaməlidir nəyin ki, minik. Ayaqları iri və qısadır. Çox dözümlüdür. Vaxtı ilə Başqırt atlarının sayı 600 minə çatırdı.

Pyotr İvanoviç Rıçkov özünün yazdığı "Orenburq topoqrafiyası" kitabında (səh. 292) bu atlar haqqında məlumat vermişdir. Bazarlarda atların 30–50 rubla satıldığını birdiridi. Başqırdların bir ailəsinin bəzən 300–400 baş atı olurdu.

Rıçkov başqırdların atları istər yay istərsə qış vaxtları açıq səma altında saxladlığını birdirirdi. Qışda qar altında qalan otlarla qidalanırlar. Başqırd atların inkişaf etdirilməsində professor İvan Andreeviç Sayqin mühüm rol oynamışdır.

Müharibədə istifadəsi
---------------------

Atlardan istər 1812-ci ildə Rusiyanın apadığı müharibələrdə istərsə İkinci dünya müharibəsi dönəmində istifadə edilmişdir.

Başqırd atı 112-ci Başqırdıstan kavaler diviziyasının təşkilində istifadə edilmişdir.

Rəmz
----

Bir çox Başqırt nağıllarında atlar xüsusi ilə vurğulanır. уделено особое внимание лошади. Tulpar adlı başqırt mifalogiyasında atlar qanadlı təsvir edilir.

Akbuzat adlı qanadlı at Başqırt ekosları olan Ural-batır və Akbuzat eposlarında xüsusi ilə vurğunalır.
*Аҡһаҡ ҡола*, *Ҡара юрға*, *Бишҡолон*, *Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыу* və Alpamış nağıllarında bu atlar başqırtların sadiq dostu kimi təsvir edilir.

Digər məlumatlar
----------------

Başqırdıstanda bu atların ölkədən çıxarılmasına qadağa qoyulması haqqında qanun qəbul edilə bilər.

Qalereya
--------

|  |  |  |  |
|

İstinadlar
----------

1. ↑  "Başqırd atlarının regionlardan çıxarılması qadağan edilə bilər". 2023-07-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-23.

Ədəbiyyat
---------

* *Sayqin İ. А.* Başqıd atı. Atı, 1955.

Mənbə
-----

* Başqırdıstan ensiklopediyası Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine (başq.)
* "Başqırdıstan atı" *Başqırdıstan ensiklopediyası* [*ölü keçid*]
* Сайт о лошадях, страница про башкирских лошадей [*ölü keçid*]
* *Ахатова И.* Башкирская лошадь и молочное коневодство.// Ж. "Ватандаш", 2001. № 9 [*ölü keçid*]
* Руководство по уходу за лошадью. Местная порода лошадей: башкирская лошадь
Bir qab biskvit
**Biskvit** — un, şəkər, yağ, su və qatqı maddələrinin qarışdırılıb bişirilməsi ilə əldə edilir. Biskvit növləri; şəkərli, duzlu, kremli, kəpəkli, vitamin və mineral qatqılı, örtməli vs.-dir. Biskvit, sözü Latınca "bis coctus" sözündən gəlməkdədir.

Roma sivilizasiyasında üst sinif olan patriarxların aşbazları süd, bal və unla biskvitlər bişirərmişlər. Bişirilən biskvitlərə operalactaria və dulçuya adları verilirdi. Bu biskvitlər üst sinifə təqdim edilərmiş. Tarixə baxdığımızda, 1840-cı illərdə, Fransada inkişaf etdirilən sənaye biskvitlə Türkiyə əvvəl idxalat yoluyla tanış oldu. Daha sonralar kiçik atelyelərdə biskvit çıxarmağı sınayan Türk təşəbbüskarlar da oldu. Lakin Türkiyədə biskvit sənayesinin təməli 1944-cü ildə kiçik bir biskvit emalatxanasında Səbri Ülkər tərəfindən atıldı. Ülkər, 1970-ci illərdə ixracata başladı.

Petit beurre
------------

Çayla yeyilən, tortlarda istifadə edilən, südlə əzilərək körpə yeməyi edilən petit beurre Fransız dilində "kiçik kərəyağı" mənasını verir. İlk dəfə 1886-cı ildə Fransanın Nantes şəhərində Lefèvre-Useful Luis tərəfindən edilmişdir. Şəklindən ötrü bu adı alan bu biskviti bu gün dünyanın bir çox ölkələrində dəyişik biskvit istehsalçıları çıxarır.

Həmçinin bax
------------

* Petit Beurre
* Peçenye
* Qorəbiyə
* Vafli
* Pirojna
* Rulet
* Sloyka
* Keks
* Tort