recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Afət Nuhu qızı Babayeva** (*Afət*; 22 mart 1967. İmişli rayonu, Qaradonlu) — Azərbaycanlı şair, publisist. Polis mayoru.

Həyatı
------

Afət Babayeva 22 mart 1967-ci ildə İmişli rayonunun Qaradonlu kəndində anadan olub. 1974-cü ildə orta Qaradonlu kənd orta məktəbin birinci sinfinə daxil olub. 1984-cü ildə orta məktəbi müvəffəqiyyətlə bitirib. Hüquqşünas olmaq istəyir. O, dövrün tələblərinə görə hüquq fakültəsinə daxil olmaq üçün iki illik əmək stajı tələb olunurdu. Ona görə də sənədlərini heç bir ali məktəbə vermir. Bu məqsədlə iki il çalışdıqdan sonra 1986-cı ildə Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsinə sənədlərini verir. Lakin müsabiqədən keçə bilmir. Elə həmin vaxt Bakı Maliyyə Kredit Texnikumunda əlavə sənəd qəbulu olur və Afət sənədlərini həmin texnikumun hüquqşünaslıq şöbəsinə verir və tələbə adını qazanır.

İkinci dəfə sənədlərini BDU-nun hüquq fakültəsinə 1990-cı ildə verir və daxil olur. 1995-ci ildə hüquq fakültəsini əla qiymətlərlə bitirir.

1989–92-ci illərdə Ədliyə sistemində əmək fəaliyyətinə başlayır. 1992-ci ildən Daxili işlər orqanlarına keçir. 24 ildir ki, daxili işlər orqanlarında zabit kimi xidmət edir, polis mayorudur.

Yaradıcılığı
------------

Kiçik yaşlarından bədi yaradıcılıqla məşğul olur. Şeirləri ilk dəfə İmişli rayonunun "Qızıl ulduz" qəzetində dərc olunub.

Afət dövrü mətbuatda; xüsusən "Azərbaycan", "Ulduz", "Litereturnıy Azerbaydjan" junallarında, "Ədəbiyyat qəzeti"ndə və digər mətbu orqanlarda, xarici ölkələrin ədəbiyyat dərgiləri və almanaxlarında dərc olunur.

"Gilənar mövsümü" adlı şeirlər kitabı çap edilib.

### Kitabları

* "Gilənar mövsümü" (şeirlər), Bakı: "Elm və təhsil" nəşriyyatı, 2016.

Ailəsi
------

Afət Babayevanın atası mühəndis, anası tibb işçisi olub. Ailənin 7 uşağından dördüncüsüdür.

Murad adlı oğlu var, o da 6 yaşından şeirlər yazır.

İstinadlar
----------
**Richard Hugh McCaw**—31 dekabr 1980 Yeni Zelandiyanın peşəkar Reqbi oyunçusu

Həyatı
------

1980-ci ilin Yeni il ərəfəsində Richard Hugh McCaw Oamaru şəhərində anadan olub. O, bacısı Joanna ilə birlikdə valideynlərinin fermasında böyüyüb. O, gənc yaşlarında yerli Kurow reqbi klubunda reqbi oynayıb, lakin 1994-cü ildə Dunedindəki Otaqo Oğlan Liseyində təhsil alanda bu oyuna ciddi yanaşmağa başlayıb. Otaqo Boys Liseyində oxuduğu son kursda McCaw baş oğlan olub, liderliyə yaxın (ikinci) idi və məktəbin 1-ci XV-də oynayıb. McCaw , 1998-ci ildə Yeni Zelandiya orta məktəblərinin Christchurch şəhərində keçirilən reqbi finalında Rotorua Oğlan Liseyi ilə 5-lik püşkatma zamanı milli seçicilərin diqqətini çəkib. Bununla belə, o, Sam Hardinq , Anqus MakDonald və Hale T-Pole məğlub olaraq Yeni Zelandiya Orta Məktəbləri Komandasına düşə bilməyib. Sam Hardinq Otaqo Universitetində təhsil almaq üçün cənuba doğru gedib, McCaw kənd təsərrüfatı elmini öyrənmək və reqbi maraqlarını həyata keçirmək üçün Christchurch's Linkoln Universitetinə yollanıb. Əvəzində reqbi karyerasını davam etdirməyə qərar verməzdən əvvəl Kənd Təsərrüfatı Elmləri Bakalavr dərəcəsi üçün iki sənəddən başqa hamısına nail olub. O, 2012-ci ilin aprelində idman uğurlarına görə fəxri doktor dərəcəsi alıb.

1999-cu ildə Makkau Uelsdə keçirilən dünya çempionatında qalib gələn 19 yaşadək Yeni Zelandiya komandasına (məşqçi Mark Şou ) seçilib. Həmin seriya zamanı McCaw başa düşdü ki, onun All Blacks arzusu həyata keçirilə bilər. Növbəti il o, 21 yaşadək Yeni Zelandiya komandasına seçilib və Şimali Harbora qarşı Milli Əyalət Çempionatında ( NPC) Canterbury üçün debüt edib. 31 mart 2001-ci ildə o, Hurricanes-ə qarşı bir neçə dəqiqə məğlubiyyətlə oynayaraq Crusaders ilə Super Reqbi debütü edib. Həmin il o, Crusaders üçün cəmi iki dəfə, hər iki dəfə əvəzedici kimi, cəmi səkkiz dəqiqəlik oyun oynayıb. Bununla belə, o, NPC çempionları Canterbury ilə tam bir mövsüm oynayıb və 21 yaşadək Yeni Zelandiya yığmasının kapitanlığını edib.

Karyerası
---------

Richard Hugh McCaw 148 yoxlama oyunundan 110-da "Bütün Qaralar" adlı ictimai qrupa kapitanlıq edib və iki Reqbi Dünya Kubokunu qazanıb. O, üç dəfə ilin ən yaxşı Dünya Reqbi Oyunçusu mükafatını qazanıb.
2015-ci ilin avqustundan 2020-ci ilin oktyabrına qədər ən çox sınaq keçirən reqbi oyunçusu olub. McCaw 2021-ci ildə on ilin (2011–2021) Dünya Reqbi Oyunçusu seçilib. McCaw 100-ə çatan ilk Qaralar və 100 test qazanan ilk Reqbi oyunçusu olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  *White M. L.* Richie McCaw // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. ↑  "Riçi Makkau". 2021-09-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-01.
3. ↑  "McCaw". 2022-08-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-01.
Meteoroloji stansiyalar
-----------------------

Bütün meteoroloji kəmiyyətlər üzərində müşahidələr meteoroloji stansiyalarda aparılır. Stansiyalar 3 dərəcəyə ayrılırlar. I dərəcəli stansiyada tam proqramla müşahidələr aparılır, II və III stansiyalarda texniki rəhbərlik edilir. Bundan başqa həmdə ixtisaslaşmış stansiyalar vardır.

Meteoroloji stansiyalara verilən tələblər
-----------------------------------------

Meteoroloji stansiya ərazinin elə bir yerində qurmalıdırki o yer həmin rayon üçün xaraktrik olsun. Meteoroloji stansiyanı dərin yarğanların, uçqunların yaxınlığında qurmaq olmaz. Stansiya açıq və hamar yerdə qurulmalıdır. Onun yaxınlığında cihazların işinə mane ola biləcək heç bir maneə olmamalıdır. O qədər də çox hündür olmayan maneələr (ayrı-ayrı ağaclar, tikililər), stansiyadan öz boylarını 10 qatı qədər aralıda olmalıdır. Əhəmiyyətli maneələr isə (məs: meşə zolağı, şəhər evləri ) metroloji stansiyadan öz hündürlüklərinin 20 qatı qədər olmalıdırlar. Bu tələblər ona görə verilirki, həmin maneələr meteoroloji meydançada səbəst hava mübadiləsinə maneə olmasın. Meteoroloji meydança düzbucaqlı formasında olub, onun tərəfləri şimaldan cənuba və qərbdən şərqə doğru istiqamətlənir. Meydançanın qapısı şimala doğru açılmalıdır. Meydançanın ölçüləri stansiyanın dərəcəsindən və orada aparılan işin həcmindən asılı olur.

Meteoroloji stansiyaların ölcüləri
----------------------------------

Meydançalar 36m x 26m; 26m x 26m ölçülərində ola bilər. Aqrometeoroloji stansiyalar isə 6m x 5m ölçüsündə olurlar.

İstinadlar
----------
*Valeriana alliariifolia* Adams

Qısa morfoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------

Hündürlüyü 7–100 (200) sm, gövdəsi düz, möhkəm, çox şırımlı, içi boş, 5–7 ədəd düyünaraları vardır, lap aşağıdakılar qısalmış olan, hündür, çoxillik çılpaq bitkidir. Kökümsovu

qalın və qısadır, qeyri-bərabər budaqlanmışdır.

Yarpaq
------

Yarpaqları gövdə üzərində (3) 5–7 (8) cüt olmaqla düzülmüş, kökətrafı və aşağı yarpaqları uzun saplaq üzərindədir, iridir, dəyirmi ürəkşəkillidir, qaidə hissəsi dərinürəkşəkillii

və ya böyrəkşəkillidir, kənarları sivri dişcikləri olan oyuqlu-dişlidir və sivri və yaxud uc hissəsi sivriləşmişdir, sonrakılar daha qısa saplaq üzərində olub, tədricən azalandır, enli ürəkşəkilliyumurtaşəkillidir, daha sivriləşmişdir, yuxarıdakı yarpaq cütləri demək olar ki, oturaqdır.

Çiçək
-----

Çiçək qrupu iridir, qalxanvari olub, dixotomik budaqlanmış, bar verən zaman şaxələnəndir. Tac konusvari-qıfşəkillidir, ağ və ya çəhrayı rəngdədir.

Meyvə
-----

Meyvələrinin uzunluğu (3) 4–5 mm-dir, yastıdır, azacıq ürəkşəkilli əsası tədricən yuxarıya doğru daralmışdır, uzunsov və ya xətvariuzunsovdur, çılpaqdır; uçağanı 10–15 ədəd cod

tüklərdən ibarətdir, meyvənin ölçüsünə bərabərdir.

Çiçəkləməsi
-----------

İyul-Avqust

Meyvə verməsi
-------------

(İyul) Avqust-Sentyabr

Azərbaycanda yayılması
----------------------

BQ qərb Şəki və Zaqatala r-n). Yuxarı meşə və subalp qurşaqlarında.

Yaşayış mühiti
--------------

Meşə talalarında və çəmənlərdə, rütubətli yerlərdə, çay sahilində, bulaqların yaxınlığında, qayalarda və tökməyerlərdə rast gəlinir.

Mənbə
-----

İstinadlar
----------

1. ↑  Eldar Şükürov. İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı, Bakı 2016

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Bitki** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Maysur əmirliyi** —Maysur Krallığı, ənənəvi olaraq 1399-cu ildə müasir Mysore şəhəri yaxınlığında qurulduğuna inandığını söyləyən cənub Hindistanda bir səltənət idi. Vodeyar ailəsi tərəfindən idarə olunan səltənət əvvəlcə Vijayanagara imperiyasının vassal dövləti kimi xidmət etmişdir. Vijayanagara imperiyasının (1565-ci il) azalması ilə, padşahlıq müstəqil oldu. XVII əsr ərazisinin davamlı genişlənməsini və Narasaraja Wodeyar I və Chikka Devaraja Wodeyar hakimiyyəti dövründə krallıq indi Cənubi Karnitakanın və Tamil Nadunun bir hissəsini Cənubi Deccan şəhərində güclü bir dövlət olmaq üçün böyük xərcləri birləşdirdi.

18-ci əsrin ikinci yarısında, əsl hökmdarı Haider Ali və oğlu Tipu Sultanın hökmdarı olan iqtisadi və hərbi gücün hökmranlığına çatdı. Bu dövrdə, Marataşlar, Haydarabad Nizami, Travancor Krallığı və ingilislər arasında qarşıdurma baş verdi, dörd Anglo-Mysore müharibəsində qaldı. İkinci Anglo-Mysore müharibəsində və ikinci sırada bir müvəffəqiyyət üçüncü və dördüncü sırada məğlubiyyət izlədi. 1799-cu ildə dördüncü müharibədə Tipu'nun ölümündən sonra, onun krallığının böyük hissəsi ingilislər tərəfindən əlavə edildi və Cənubi Deccan üzərində Mysore hegemonyasının bir dövrünü işıqlandı. İngilislər, Wodeyarları taxtına törəmə bir ittifaq vasitəsilə bərpa etdilər və azalmış Mysore bir şahlıq dövlətə çevrildi. Wodeyars Hindistanın müstəqilliyinə qədər 1947-ci ildə Mysore Hindistan Birliyinə qoşulduqdan sonra dövləti idarə etməyə davam etdi.

Misir dövləti kimi olsa da, Mysore Hindistanda daha inkişaf etmiş və metropolis bölgələr arasında sayılırdı. Bu dövrdə (1799–1947) Mysore Hindistanda mədəniyyət və incəsənətin ən əhəmiyyətli mərkəzlərindən biri olaraq ortaya çıxdı. Maysur padşahları yalnız gözəl sənət nümunələri və məktub kişilərinin uğurları ilə yanaşı, həvəsli patronlar idi və onların mirası bu günə qədər musiqi və sənətə təsir göstərməyə davam edirdi.

Tarixi
------

Maysur əmirliyinın tarix boyunda yaşananlar. Əmirliyin ilk dönemi böyüməyi, çöküşü, Britaniya müstəmləkəsi və Hindistana bir əyalət olaraq bağlanışı.

Səltənət tarixinə aid qaynaqlar arasında Mysore sarayından və Kannada, Fars və digər dillərdə müasir ədəbi mənbələrdən olan çoxsaylı lent və mis plitələr yazılmışdır. Ənənəvi hesablamalara görə, krallıq müasir şəhərdə yerləşən kiçik bir dövlətdir Mysore və iki qardaş Yaduraya (Vijaya kimi tanınan) və Krishnaraya tərəfindən təsis edilmişdir. Onların kökləri əfsanə ilə məcbur edilir və hələ də müzakirə məsələsi olur; bəzi tarixçilər Dwarkada şimal mənşəli, digərləri isə Karnatakada tapırlar. Yaduraya, yerli şahzadə Çikkadevarasi ilə evləndiyi və gələcək sülalənin qorunduğu feodal başlığı "Wodeyar" (yandırdı, "Lord") götürdüyü deyilir. Wodeyar ailənin ilk dəqiq sözləri 16-cı əsrdə Kannada ədəbiyyatında hakimiyyətdən Vijayanagara kralı Achyuta Deva Raya (1529–1542); Wodeyars özləri tərəfindən verilmiş ən erkən yazı, 1551-ci ildə kiçik baş Timmaraja II hökmranlığına aiddir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
Hündürlüyü 3–3,5 m-ə qədər, gövdəsi zəif sarmaşan və çılpaq olan çoxillik ot bitkisidir. Bitki uzun sürünən kökümsova malikdir.

Yarpaq
------

Yarpaqlar adətən uzun saplaqlı, üçbucaq və ya enli yumurtaşəkillidir, sivri və ya küt sonluqludur, yarpağın qaidə hissəsi ürəkşəkilli və ya oxvaridir; nazik bölümləri tin-tin və ya kələ-kötür bölümlü olub, kütdür.

Çiçək
-----

Çiçək oxu uzun və təkçiçəklidir. Tacı ağ rənglidir və çox böyükdür, uzunluğu 6–8 (9) smdir.

Meyvə
-----

Qutucuğunun uzunluğu 1 sm, dəyirmidir və təpə hissədə kiçik ucluğu vardır. Toxumları yumurtaşəkili olub, çılpaqdır.

Çiçəkləməsi
-----------

May-Avqust

Meyvə verməsi
-------------

Avqust-Sentyabr

Azərbaycanda yayılması
----------------------

BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, Alazan-Əyriçay, KQ mərkəzi, Lənk. dağ. Lənk. oval. Ovalıqdan orta dağ qurşağına qədər.

Yaşayış mühiti
--------------

Meşələrdə, meşə ətrafında, kolluqlarda, çay plantasiyalarında, çay boyunca və çay sahilində rast gəlinir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Eldar Şükürov. İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı, Bakı 2016

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Bitki** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Baengnyeongdo** (kor. 마라도) — Sarı dənizndə yerləşən Cənubi Koreya aid olan ada. İnçhon limanından 200 km aralıda yerləşir. Şimali Koreya sahillərindən 10–15 km məsafədə qırarlaşır. Ada 45,8 km² sahəyə malik olaraq ölkənin altıncı böyük adasıdır. Hündürlüyü 136 m təşkil edir.

Ərazi mübahisə
--------------

Baengnyeongdo Şimali Koreya ilə sərhəddə yerləşdiyindən böyük əhəmiyyət daşıyır.

Adada Cənubi Koreyayanın dəniz piyadaları briqadası yerləşdirilmişdir.

2009-cu ildə Şimali Koreya dəniz sərhədini hədəf zonası elan edərək Seulu bu sularda provakasiyaya getməməyə çağırmışdır.

31 mart 2014 ildə Şimali Koreya Sarı dəniz istiqamətdə təlim atışları həyata keçir. Cənubi Koreya müdafiə nazirlərinin məlumatına görə bu atışlar zamanı Cənubi Koreyanın dəniz sularıda atəşə məruz qalmışdır. Buna cavab olaraq Cənubi Koreya artilleriyanı işə salmışdır. Təhlükədən dolayı adanın əhalisi yeraltı saxlanclarda yerləşdirilmişdir.

Əhali və iqtisadiyyat
---------------------

Adada 2009-cu ilə olan məlumata görə 5 000 nəfər yaşayır. Burada balıqçılıq təsərrüfatı inkişaf etmişdir. Ada Tumucin, Khondol və Saqot çimərlikləri ilə məşhurdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  GeoNames Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine 136 Meter
2. ↑  "Baengnyeongdo adası". 2009-06-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-12-08.
3. ↑  ""Beş şimal adaları" — KXDR-nın boğazına dirənmiş cənubikoreyanın bıçağı". 2010-05-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-12-08.
4. ↑  "КНДР объявила спорные воды у морской границы зоной поражения" Arxivləşdirilib 2010-02-22 at the Wayback Machine, 21 dekabr 2009
5. ↑  "Lenta.ru: Dünya: Münaqişələr: Şimali və Cənubi Koreya artilleriya zərbələri ilə bir-birinə cavab vermişlər". 2014-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-12-08.
**Miron Bialoşevski** (1922-1983) — Polşa şairi, nasir, dramaturq, aktyor və rejissor.

Həyatı
------

O, müharibə illərində gizli universitetdə oxuyur, amma təhsilini başa vura bilmir. Varşava üsyanı yatılıdıqdan sonra almanlar tərəfindən həbs edilir və atası ilə birlikdə Almaniyaya işlədilməyə aparılır. Ordan qaça bilir. Sonralar kiçik bir teatr (Teatr Osobny) yaradır və orda aktyor və resijjor kimi çıxış edir.

Yaradıcılığı
------------

Miron Bialoşevskinin yaradıcılığında məşhur Varşava üsyanı xüsusi yer tutur. O, həyatın boz günlərində də işıq və ümid arayırdı.

Danışıq dilininpoetik istifadə ustası sayılan Miron Bialoşevski, həm də aktyor və rejissor idi.

Miron Bialoşevskinin avtobioqrafik "Varşava üsyanının gündəliyi" kitabı böyük rezonansa səbə olur və 1970-ci ildə Polşanın Mədəniyyət və Mədəni İrs nazirliyi tərəfindən mükafatlandırılır.

Ədəbiyyat
---------

* Miron Bialoşevski (1922-1983) (Polşa). "Ulduz" jurnalı. № 1 (2012). səh. 53.
Ağ səth üzərinə lentlənmiş bəyaz kağız parçasının UV şüası altında görünüşü.
Ağ səth üzərində qurumuş bir damla mayenin UV şüası altında görünüşü.
**Ultrabənövşəyi** şüalanma (ing. ultraviolet, UV) — dalğa uzunluğu 10–400 nanometr arasında şüalanmadır. İnsan gözü 400–700 nanommetr dalğa uzunluqlarına həssasdır və bu spektrin xaricindəki şüaları görə bilmir. Gözün görə bildiyi ən kiçik dalğa uzunluqlu şüalanma bənövşəyi olduğundan, ondan daha kiçik dalğa uzunluğuna sahib olan şüaya "ultra bənövşəyi" adı verilmişdir.

Növləri
-------

Bütün ultrabənövşəyi şüaların eyni xarakteristikaya sahib olmadığı və canlılar üzərindəki təsiri fərqli olması səbəbi ilə Ultrabənövşəyi şüalanma UŞ-A, UŞ-B və UŞ-C adlanan üç kateqoriyaya ayrılmışdır. UŞ-A: O biri şüalara nisbətən 95%-i ilə ən geniş ultrabənövşəyi şüadır. Ozon təbəqəsi bu şüaların keçməsinə imkan verir. UŞ-B: Olduqca təhlükəlidir. Bu şüaların böyük bir qismi, ozon təbəqəsi bu şüaların keçməsinə mane olur. Ultrabənövşəyi şüalarının 5 %-ni təşkil edir. UŞ-C: Sağlamlıq üçün ən təhlükəli şüalardır. Ozon təbəqəsi bu şüaların bizlərə çatmasının qarşısını alır.

| ⛭Elektromaqnit dalğaları |
| --- |
| 
Qamma şüalanma • Rentgen şüalanma • Ultrabənövşəyi şüalanma • Görünən işıq • İnfraqırmızı şüalanma • Teraherts şüalanma • Mikrodalğalar • Radiodalğalar |
**1941-ci il Peru-Ekvador müharibəsi** — XX əsrdə Peru və Ekvador arasında mübahisəli ərazilər üstündə baş vermiş 3 müharibədən birincisi.

Müharibənin səbəbi
------------------

Amazon çayı hövzəsində yerləşən ərazilər XIX əsrdən başlayaraq Peru və o vaxt kı Böyük Kolumbiya Respublikası dövlətləri arasında mübahisəyə səbəb olmuşdu. 1940-cı ildə sərhədyanı döyüşlər aktivləşdi. Növbəti il Perunun prezidenti Manuel Prado-i-Uqerteçe ekvadorluların Perunun Sarumilya ərazisinə hücum etdiklərini irəli sürərək ordunun Şimal qrupunun döyüş vəziyyətinə gətirilməsini əmr etdi.

Müharibənin gedişi
------------------

5 iyul 1941-ci ildə sərhədyanı döyüşlər açıq müharibəyə çevrildi. Hansı tərəfin ilk atəş açdığına dair mübahisələr indiyədək gedir. Peru ordusu sayca və hərbi texnikasına görə Ekvadoru qat-qat üstələyirdi, belə ki, münaqişənin ilk günlərində ərazidə Perunun 11 500-dən 13 minədək əsgəri, hərbi təyyarələri və yenicə Çexoslovakiyadan alınan tankları var idi. Ekvador tərəfdə isə yalnız 743 əsgər, 93 könüllü və 500 karabiner yerləşdirilmişdi.

5-7 iyul tarixində artilleriya ilə Sarumilyaya zərbələr endirilir. Peru tərəfdən isə aviasiya iştrak edir. 23 iyul tarixində Peru Ekvadorun liman şəhəri olan Puerto-Bolivara tərəf hücuma keçir. Eyni zamanda Peru aviasiyası Uakilyas, Arnilyas, Santa-Roza və Maçala şəhərlərinə aviazərbələr endirir. 27 iyulda Puerto-Bolivar hava-desant əməliyyatı nəticəsində peruluların əlinə keçir. Bu, tarixdə Qərb yarımkürəsində həyata keçirilmiş ilk desant əməliyyatı idi. Əməliyyatda cəmi 30 desantçı iştirak edirdi. 31 iyuldan başlayaraq döyüşlər səngiməyə başlayır.

Nəticə
------

21 noyabrda Rio-de-Janeyroda tərəflər arasında protokol imzalanır. Protokola əsasən 278 km² ərazi Peruya keçir. Müqavilənin yerinə yetirilməsinin zəmanətçisi kimi Argentina, Braziliya, ABŞ və Çili müşahidəçi rolunu oynayırdılar. Amma müqavilədə mübahisəli hesab olunan 78 km² ərazi bölünmədi. Bu isə bir müddətdən sonra yeni müharibələr gətirib çıxardı.Bu kanfilikt Pakuişa müharibəsi və Alto Senepa müharibəsinə səbəb olur

Xarici keçidlər
---------------

* Kotlobovskiy.A.Jiroxov.M. And-da müharibə(rusca)
* müharibənin tarixçəsi(rusca) Arxivləşdirilib 2008-04-20 at the Wayback Machine
* Rio de janeyro protokolun mətni (ingiliscə) Arxivləşdirilib 2006-01-12 at the Wayback Machine
**Fəal-interaktiv təlim** — təlim prosesinin elə təşkili formasıdır ki, burada müəllim bilikləri ötürən rolundan imtina etməklə yeni bir vəzifəni — bələdçi(fasilitator) vəzifəsini öz üzərinə götürmüş olur.

Burada biliyin qrup və cütlərələ iş formalaraından müntəəzəm şəkildə istifadə etməklə axtarılıb tapılması ön plana çəkilir. Bu cür təlim texnologiyası ilə təşkil olunan dərslərdə əvvəlcə problemə istiqamət verəcək motivasiya yaradılır. Motivasiya problemə çıxaracaq məsələnin qoyulmasıdır. Onun nəticəsi tədqiqat sualı olur. Həmin tədqiqat sualı problemin həlli yollarına dair ilkin fərziyyələrin irəli sürülməsinə şərait yaradır. Sonra həmin problemin araşdırılması üçün qrup işləri təşkil olunur. Hər qrup irəli sürülmüş fərziyyələrin doğruluğunu isbat etmək üçün mətn üzərində, bilik mənbələrinə nəzər salmaqla tədqiqat işlərinə cəlb olunurlar. Alınan nəticələr işçi vərəqlərində qeyd olunur. İşçi vərəqlərində işlər tamamlandıqdan sonra təqdimat mərhələsi gəlir. Hər qrup öz tədqiqatlarının yekunları ilə auditoriyanı tanış edirlər. Sonra təqdim olunan bütün işlər arasında rabitə, əlaqələr yaradılır. Məlumatlar sistemə salınaraq ümumiləşdirilir. Həmin ümumiləşmələr ilkin fərziyyələrlə müqayisə olunur və nəticələr çıxarılır. Bundan sonra biliyn tətbiqi mərhələsi gəlir. İşin gedişindən aydın olduğu kimi, fəal-interaktiv təlimdə şagirdlərdə məntiqi, tənqidi və yaradıcı təfəkkürünün inkişafı qayğısına qalınır, təlim prosesinə tədqiqat xarakteri verilir. Təlim prosesində işgüzar iş mühiti, əməkdaşlıq şəraiti yaradıldığından iştirakçıların yüksək fəallığı təmin olunur.

Həmçinin bax
------------

* Təhsil

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Elm** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Lora Kuenssberq** (8 avqust 1976, İtaliya) — İngilis jurnalistdir. 2015-ci ilin iyul ayında BBC-nin siyasət redaktoru vəzifəsinə təyin olunmuş ilk qadın

Uşaqlığı və təhsili
-------------------

İsveç biznesmen Nick Kuenssberq və həyat yoldaşı Sally Kuenssberqin qızıdır. Kuenssberq İtalyada dünyaya öz gözlərini açdı, hansı kin atası bu vaxt Coats Viyellayla işləyirdi. Qardaşı və bacısı ilə bilirkdə Qlazqoda böyüdü və özəl qız məktəbi olan Laourel Park məktəbində oxudu. Lora Edinburq universitetində tarix fakültəsində, ardından Vaşınqton da Geordetoun universitetində NBC nyus siyasət proqramnda fəaliyyət gösərdiyi jurnalistika kursunda oxudu. Qardaşı Denid Briqton və Hov Kent məclisində iqtisadi və mənbə idarə edicisi olaraq çalışır. Bacısı Yoanna diplomatdır və 2014-cü ildən İngilis yüksək komissarı olaraq Mozambikdə çalışır.

Karyerası
---------

İngiltərəyə qayıtdıqdan sonra 200-cü ilin Mart ayında BBC Şimal-Şərq və Kumbria yola düşmədən əvvəl, yerli radio və ardından da Qlzaqo kabel televiziyasında xidmət etdi. Kuenssberq müxbir olaraq etdiyi alışmalara görə Kral Televiziya quruluşu tərəfindən mükafata laiq görüldü və bölümlər yaratdığı sosial işlər editoru Niall Dikson BBC nyus baş siyasi müxbiri olaraq vəzfiləndirildi. Kuenssberq BBC One blütenləri Günlüs Siyasət xəbərləri hazırladı.2010-cu ilin May ayında David Kamerununun baş nazirliyi vaxtında koalisiya hökümıtinin quruluşunda müxbirlik etdi ki, bu da jurnalist David Abramoviçin "Kuenssberqovision" termini ortaya qoydu..2011-ci ilin Sentyabr ayında Kuessnberq İTV nyus üçün yeni editorluq vəzifəsini öz üzərinə götürdü. İTV gündən hadisələri dizisin"Tonight"da iş məluimatlarında töhfədə göstərdi.12 noyabr 2013-cü il də İTV-nin baş müxbir və Nysusnighın aparıcısı olaraq Gavin Eslerin yerinə qayıtması üçün geriya qayıdacağını açıqladı.2014-cü ilin fevralında Nyusight heyətinə qatıldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Nick Kuenssberg". Debretts. 28 May 2010 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 May 2010.
2. ↑  *Kristy Dorsey.* "Business interview: Nick Kuenssberg". The Scotsman. 4 March 2013. 29 January 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 January 2016.
3. ↑  "Nick Kuenssberg". caplus.co.uk. 21 July 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 May 2010.
4. ↑  "Sally Kuenssberg, CBE". BBC Scotland. 31 December 1999. 9 October 2007 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 May 2010.
5. ↑  "British High Commissioner to Mozambique – Joanna Kuenssberg". gov.uk. 4 January 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 January 2016.
6. ↑  Royal Television Society – RTS in your area Arxivləşdirilib 25 sentyabr 2006 at the Wayback Machine
**Kadriye Nurmambet** (*rum.* Kadriye Nurmambet, krımtat. Qadriye Nurmambet, 21 avqust 1933, Dobriç[d] – 31 yanvar 2023, Buxarest) — Rumıniyada krımtatar əsilli xalq mahnılarının ifaçısı və folklorşunas. Kadriye ölkədə *Dobruca bülbülü* adını almışdır.

Bioqrafiyası
------------

Kadriye Nurmambet 21 avqust 1933-cü ildə Rumıniya krallığı, Doburca vilayəti ərazisində (indiki Dobriç, Bolqarıstan) krımtatatr ailəsində anadan olmuşdur. Onun atası artilleriya zabiti olmuşdur. Runımiya İkinci Dünya müharibəsinin əvvəllərində Cənubi Doburcanı Bolqarıstana güzəştə gedərkən, atası şimala, Mecidiyəyə köçür. Burada qarnizon komandiri vəzifəsində çalışır.

O, Buxarest Universitetində hüquq fakültəsinə daxil olur. 1957-ci ildə isə universiteti bitirir. O, Rumıniyada krımtatar əsili ilk hüquqşunas qadın olmuşdur. Konstansada hüquq kolegiyasında çalışmışdır.

Nurmambet uşaqlıqdan folklor və xalq musiqisinə maraq göstərirdi. Krım tatarları və Rumın folklor qruplarında erkən yaşlardan çalışırdı. 1950-ci ildən Rumın ateneumunda, ölkənin tanınmış artistləri ilə birlikdıə konsertlərdə iştirkak etmişdir.

1954-cü ildə Buxaresdəki Milli Musiqi Universitetinin professoru Tiberiu Aleksandr onun ifasını yüksək qiymətləndirmiş və onun sayəsində Kadriyenin səsi radioda səslənmişdir. Onun ilk albomu 1960-cı ildə Electrecord etiketinin altında buraxılmışdır. Onun ardından sonra isə 1963, 1974, 1980, 1982 və 1989-cu illərdə də albomlar buraxılır.

Kadriye ilk xalq mahnılarəını anasından eçitmişdir. Daha sonra ənənəvi mahnıları toplamağa böyük maraq göstərmişdir. Dobrudca kəndlərini gəzərək krım tatarlarına, noqay və türklərə məxsus folklaru toplamağa başlamışdır. 1957-ci ildə Bükresdəki Etnoqrafiya və Folklor İnstitutunun Qızıl Fondu üçün 90-a yaxın tatar və türk mahnılarını səsləndirmək üçün dəvət almışdır. Həyatı boyunca türklərin ənənəvi musiqi və Rumıniya tatarları əsərlərini qoruya bilmək üçün böyük işlər görmüşdür.

Onun sonuncu musiqi albomu 2009-cu ildə "Tatar və türk ənənəvi xalq mahnıları" adı altında buraxılır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2 3 4 5 6  *Agi-Amet, Gemal.* Dicţionarul personalităţilor turco-tătare din România. Constanta: Metafora. ISBN 9789739340274.
3. 1 2 3  *Yusuf Ismail, Gülşen.* "Romanya'nın bülbül sesi: Kadriye Nurmambet". Kalgay (Crimean Turkish). 2014-08-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 August 2014.
4. ↑  *Bocai, Adina.* "Kadriye Nurmambet "pledează", din nou, pentru "Melodii populare tătăreşti şi turceşti"" (rumın). Cuget Liber. 19 October 2009. 24 May 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 August 2014.
5. 1 2  *Bucinschi, Raluca.* Bibliografia Nationala Romana: Documente muzicale tiparite si audiovizuale, Anul XLIV/2011 (PDF). Bucharest: Editura Bibliotecii Nationale a Romaniei. səh. 14. 2020-07-14 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-05-24.
6. 1 2  *Romanian Institute for Research on National Minorities.* "Lansare de CD: Kadriye Nurmambet, "Melodii populare tătăreşti şi turceşti"". ispmn.gov.ro (Romanian). ISPMN. 3 March 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 August 2014.
**Fəxrəddin Kərimov** (21 iyun 1954, Bakı) — Azərbaycan dirijoru, Azərbaycanın xalq artisti (2015), Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü (2020-ci ildən).

Həyatı
------

Dirijor Fəxrəddin Kərimov 1954-cü ildə anadan olmuşdur. Bülbül adına orta ixtisas məktəbini bitirdikdən sonra 1973-1978-ci illərdə P.İ.Çaykovski ad. Moskva Dövlət Konservatoriyasında violino sinfi üzrə təhsil alib. 1982-1988-ci illərdə H.A.Rimski-Korsakov ad. Leninqrad (Sankt-Peterburq) Dövlət konservatoriyasının opera-simfonik dirijorluğu şöbəsində Rusiyanın xalq artistləri V.Gergiyev və prof. İ.Musinin sinfində oxuyub. 1989-1991-ci illərdə Kirov ad. opera və balet teatrinda (Mariinski teatr) təcrübəçi-dirijor olub (rəhbər - V.Gergiyev). 1991-2001-ci illərdə İstanbulun Memar Sinan ad. Universiteti nəzdində Dövlət Konservatoriyası simfonik orkestrinin dirijoru kimi çalışıb. 1995-ci ilde İstanbul şəhəri Bələdiyyəsi rəhbərliyinin dəvəti ilə C.R.Rey adına konsert zalı nəzdində opera və simfonik orkestri yaradaraq 1995-1999-cu illərdə həmin kollektivə rəhbərlik edib. 2000-ci ildə İzmir Dövlət opera və balet teatrı tərəfindən S.Prokofyevin "Romeo və Culyetta" baletinə musiqi rəhbəri qisminde dəvət alan F.Kərimov 2001-2004-cü illərdə bu teatrda baş dirijor vəzifəsində çalişıb.
Qastrol marşrutları Almaniya, Polşa, Ruminiya, Rusiya, Belarus, Turkiyənin bir çox şəhərlərindən keçir. Bir çox festivalların - "Belıye noçi" (1996,Sankt-Peterburq), I Beynəlxalq türk musiqisi festivalı (1999), K.Silvestri adina beynelxalq festival (2000,Rumıniya), "İ.Arxipova və V.Pyavko devət edirlər..."(2004,Yakutsk) və s. iştirakçısı olub. 2004-cü ildən Azərbaycan Dövlət simfonik orkestrinin dirijoru, Baki Musiqi Akademiyasının vokal və opera hazırlığı kafedrasının dosentidir. 30 dekabr 2015 tarixində Azərbaycan xalq artisti adına layiq görülmüşdür.

9 may 2018-ci ildə və 10 may 2019-cu ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür. 7 may 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Fəxrəddin Kərimov". 2023-07-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-16.
2. ↑  *President.Az.* "İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 09.05.2018. 2018-06-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-10.
3. ↑  *President.Az.* "İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 10.05.2019. 2019-05-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-10.
4. ↑  *President.Az.* "Azərbaycan mədəniyyət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünün verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 2020-05-07. 2020-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-07.
**Gendemian sülh müqaviləsi** — Rusiya ilə Xivə xanlığı arasında bağlanmış sülh müqaviləsi.

Sülh müqaviləsinin imzalanması
------------------------------

1873-cü ilin iyun ayında Xivə xanlığı rus qoşunları tərəfindən işğal edildikdən sonra 24 avqust 1873-cü ildə Rusiyanın Türküstan general-qubernatoru K. F. Kaufman və Xivə xanı II Səid Məhəmməd-Rahim arasında Gendemian sülh müqaviləsi imzalanmışdır. Bu müqavilənin adı
onun imzalandığı yerin — Xivə xanının yay iqamətgahı yerləşən Gendemian bağının adı ilə əlaqədar olmuşdur.

Sülhün şərtləri
---------------

Gendemian sülh müqaviləsini imzalamaqla Xivə xanı özünün Rusiyanın vassalı olduğunu etiraf edirdi. Müqavilənin mətnində qeyd olunurdu ki, xan özünü "Ümumrusiya imperatorunun itaətkar nökəri" hesab edir.

Gendemian sülh müqaviləsinə əsasən Xivə xanlığı müstəqil xarici siyasətdən imtina edir, Rusiya hakimiyyətinin razılığı və icazəsi olmadan heç bir hərbi əməliyyata başlamamağı öhdəsinə götürürdü. Xanlığın Amudərya çayının sağ sahilindəki torpaqları Rusiyanın tərkibinə birləşdirilirdi. Rus tacirləri xanlığın ərzisinə gömrüksüz mal gətirmək və ticarət etmək hüququ alırdılar. Xanlıqda quldarlıq və qul ticarəti ləğv olunurdu. Sulh müqaviləsinə əsasən xan "əbədi olaraq quldarlığı və insan ticarətini ləğv etmək" öhdəliyinı yerinə yetirməli idi. Xivə xanı, həmçinin, rus hökumətinə 20 il müddətinə 2,2 milyon manat təzminat ödəmək öhdəliyini də öz üzərinə götürüdü.

Mənbə
-----

* История дипломатии. В пяти томах. Том 2. М.: Государственное издательство политической литературы, 1963. С. 63–67.
Maloneneskaya buxta
Nenes yarımadasının xəritəsi
**Nenes yarımadası** — Murmansk vilayəti ərazisində yerləşən yarımada. Yarımada materiklə ensiz bərzəxlə birləşir. Bərzəxin eni 230 metrdir. Onun uzunluğu 1,7 km-dir. Eni 700 metrdir. Yarımadada Rıstiniem və Kyaskyuniem burunlar vardır. Yarımadanın mərkəzi bataqlıqlaşmışdır.

Relyefi əsasən qayalıqdır. Maksimal hündürlük 42,8 metrdir. Sahilə yaxın ərazilərdə su altı daşlar vardır. Bitki örtüyü zəyifdir və tundradır. Sahil sularında balıq, yengəc, dəniz kirpisi və s canlılar yaşayır.

Yarımadanın sahillərində dərinlik 24 metrdir. Mərkəzində isə mağara vardır. 
Böyük Vətən müharibəsi dönəmində burada almanlara məxsus 150-ci artilleriya bateriyası yerləşdirilmişdir. Müharibədən sonra ərazini sonvet hərbiçiləri istifadə etmişdir. 1990-cı illərdə tədricən köçürülmüşdür. Hazlrda dayver həvəskarları tərəfindən istifadə edilir

İstinadlar
----------

1. ↑  "Xəritə". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-31.
2. ↑  "Topoqrafik xəritə". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-31.
3. ↑  Немецкая береговая фортификация в районе Лиинахамари Arxivləşdirilib 2009-02-02 at the Wayback Machine (rus.)

Mənbə
-----

* Fotoqalereya[*ölü keçid*]
* *Tv-21.* "Gizli yeraltı düşərgə" (Russian). 2008-08-26. 2012-04-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-05-31.
Kitabın 1880-ci il Varşava çapının ilk səhifəsi
**Kuzari** (*ərəb.* كتاب الخزر‎ *"Kitabül-hüccə vəd-dəlil fi nasr-əd-diniz-zəlil", tərcüməsi "Əzilmiş dinin müdafiə və isbatına dair kitab"*) — Yəhuda Haləvinin yazdığı ən mühüm kitabdır.

Mövzusu
-------

Kuzari yəhudi dilində xəzər deməkdir. Müəllif bu əsərdə xəzərlərin iudaizmi qəbul etməsinə toxunmuş, bu məsələni fəlsəsfi yolla izah etməyə çalışmışdır. Burada xəzər xaqanının dinə dair yuxular görməsi və bunun yozulması üçün filosof, xristian və müsəlman din alimini saraya dəvət etməsi təsvir edilmişdir. Əsərdə yəhudilərin həqir görüldüyü üçün onların təmsilçisinin saraya dəvət edilmədiyi xüsusi vurğulanmışdır. Daha sonra bu şəxslərin xaqanla söhbətinin onu inandırmağa kifayət etmədiyi bildirilmiş, xaqanın da yəhudi mütəffəkiri ilə mükalimə aparmaq istəyinin yarandığı bildirilmişdir. Bu mükalimə zamanı iudaizmin həqiqi din olduğuna inanan xaqanın öz məiyyəti ilə bərabər yəhudiliyi qəbul etməsi və sünnət olunması təsvir olunmuşdur.

Məzmunu
-------

Əsərin əsas mühüm məqamları fələsfi mülahizələrə aiddir. Müəllif yalnız ağılın köməyilə Tanrı iradəsinin anlaşılmasının qeyri-mümkünlüyü ifadə olunmuş, dinlə aptek müqayisə olunmuşdur. Yəni aptekdə xeyli dərman vardır, lakin yalnız həkim onlardan hansının xəstənin müalicəsi üçün istifadə etməyin qaydalarını bilir. Eynilə bunun kimi, çoxlu sayda dinlər vardır, ancaq Tanrı onların hansının faydalı, həqiqi olduğunu bilər. Öz-özünü müalicə etməyə çalışan xəstə kimi, ağlının köməyilə doğru dini tapmağa cəhd edən insan da yanlış yola düşəcəkdir. Burada dinlərin müxtəlif olduğu üçün, insanların onları anlamaqda çətinlik çəkəcəyi və düzgün yolu tapmaq üçün yalnız Tanrının köməyinin vacibliyindən bəhs edilmişdir. Haləvi ağlın sərhədləri olduğunu, dinin isə fəlsəfənin xidmətçisi olmadığını vurğulamışdır. Kitabda iudaizmin başqa dinlərdən üstünlüyü irəli sürülmüş, bu barədə bir sıra mülahizələr səsləndirilmişdir. Burada bütün bəşəriyyətin həmişə qoz qabığı və qozun özü kimi iki hissəyə bölündüyü bildirilmiş, yəhudilər qoz özülü, digər insanlar da qoz qabığı ilə müqayisə edilmişdir. Peyğəmbərlər yalnız yəhudilərin içərisindən çıxa bilər bu da onun "seçilmiş xalq" olduğunun sübutudur. Yəhudi xalqının həqir vəziyyəti onun haqsız olduğunun isbatı deyil, əksinə bütün dinlər əziyyət çəkdikləri dövrlərlə fəxr edirlər. Mütəfəkkir həmçinin Aristotelin dünyanın həmişə mövcud olması barədə fikirlərini rədd edərək, onun yaradılmış olduğu fikrinə tərəfdar çıxırdı.
**Morjoves adası** - Ağ dənizə daxil olan Mejen körfəzində yerləşən ada. İnzibati baxımından Arxangelsk vilayəti, Mejenski rayonu, Koyden kənd inzibati vahidliyinə daxildir.

Coğrafiyası
-----------

Ada Voronov burnundan 12 mil şimal-şərqdə, Konuşin burnundan isə 38 mil cənub-qərbdədir. Adanın sahəsi 110 км²-dir. Bununla belə dəniz tərəfindən yuyulması davam etdiyindən sahəsi azalır. Şimal-şərqində mayak və hidrometeoloji stansiya vardır (16 fevral 2018-ci ildə fəaliyyətini dayandırmışdır). Şərq və cənub-şərq sahillərinə yaxın *Morjovskie koşki* adlı dayazlıq vardır.

Ərazisində tundra bitkiləri yayılmışdır. Axar və gölləri vardır. Əsasən qumlu-gilli suxurlardan təşkil olumnmuşdur. Dairəvi forrmaya malikdir.

Adanın tarixi
-------------

22 iyul 1941-ci ildə Morjoves adasında 13 nömrəli artilleriya batareyası var idi - dörd 180 mm artilleriya qurğusu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Artileriya 1924 - 1945". 2011-07-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-11.

Mənbə
-----

* СЕВЕРНАЯ ЧАСТЬ БЕЛОГО МОРЯ С МЕЗЕНСКИМ ЗАЛИВОМ  (rus.)

### Xəritələr

* Morjoves. Yandex xəritələr[*ölü keçid*]
* Topoqrafik xəritə Q-38-07\_08 Arxivləşdirilib 2013-05-01 at the Wayback Machine
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qəzvini.
**Zeynəddin bin Həmdullah əl-Qəzvini** (?-?) — XIV əsr İran tarixçisi.

Həyatı
------

Zeynəddin bin Həmdullah əl-Qəzvini XIV əsrin İran tarixçisidir, Həmdullah Qəzvininin oğludur. O, atasının "Tarixi-qozide" əsərinə 1341–1392-ci illərdə Azərbaycanda və İranda baş vermiş tarixi hadisələrin təsvirini artırmışdır. Əsərdə bu dövrün başlıca hərbi-siyasi hadisələrinin təsviri verilir və bu hadisələrin mədəni mühitə təsiri dərəcəsini öyrənmək baxımından o, qiymətli mənbələrdən biridir. Ümumiyyətlə, "XIII-XIV əsrlərdə, Şərq ölkələrində, o cümlədən Azərbaycanda və İranda tarix elmi nəzərəçarpacaq dərəcədə irəliləmişdi. Akademik V. V. Bartold bu dövrü "Fars (İran) tarixşünaslığının qızıl əsrləri" adlandırmışdır".

1341–1392-ci illərin ictimai-siyasi həyatından bəhs edən Zeynəddin bin Həmdullah Qəzvini "Zeyl-e tarix-e qoz de" ("Seçilmiş tarixə"ə əlavə) əsərində Cəlairlər, Teymurlular dövründən geniş bəhs edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Бартольд В.В.Мусульманский мир. II д. 1922, с. 51;
2. ↑  Zeynəddin bin Həmdullah Qəzvini, Zeyl-e tarix-e qozide, Bakı, "Elm", 1990, 212 səh.

Həmçinin bax
------------

* Həmdullah Qəzvini

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Tarixçi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Doymuş məhlul** — mövcud şəraitdə (temperatur və təzyiqdə) həll olmuş maddə ilə sabit kimyəvi tarazlıqda olan məhlul. Belə məhlulda şərait dəyişmədikcə həmin maddənin bir hissəsi həll olmamış halda, yəni ilk götürüldüyü kristal halında qalır. Doymuş məhlulun qatılığına, yəni onda həll olmuş maddənin miqdarına həmin maddənin həllolma əmsalı deyilir.

Məlum həlledicidə yaxşı həll olan maddənin həllolma əmsalı xeyli böyük, pis həll olanınkı isə çox kiçik ola bilər. Həll olmuş maddənin miqdarı eyni şəraitdə götürülən doymuş məhluldakından az olan məhlullar *doymamış məhlul* adlanır. Doymuş məhlulda maddənin kristalları qalmamışsa, soyuduqda kristallaşma getməyə bilər və belə məhlula *ifrat doymuş məhlul* deyilir. Onda doymuş məhluldakından bir qədər artıq həll olmuş maddə olur. Belə məhlula həll olmuş maddənin kiçik bir kristalı salındıqda məhluldan kristallar ayrılır.

Məhlulun qatılığı belə ölçülür: m-kütlə

m(maddə)

——————— ×1000

m(maye)

———————————————————————————————————————
Məhlulun faizlə qatılığı belə ölçülür:

m(maddə)

—————————× 100%

m(məhlul)
**Mirzə Mahmud xan Məhəmmədrəhim xan oğlu Dəvəli-Qacar** (12 noyabr 1861, Tehran – 1935, Tehran) — İranın daxili işlər naziri, Milli Məclisin sədri, diplomat

Həyatı
------

Məhəmmədrəhim xanın ikinci оğlu Mahmud xan 1861-ci ildə Tehran şəhərində dünyaya pənah gətirmişdi. Ailə təlim-tərbiyəsi, təhsili almışdı. Sоnra məktəbdə оxumuşdu. Təhsilini univеrsitеtdə davam еtdirmişdi. Fransızca, almanca və ingiliscə bilirdi. Mirzə ünvanı, Еhtişamüssəltənə ləqəbi daşıyırdı.

Mirzə Mahmud xan 1884-cü ildə qullarağasıbaşı vəzifəsi daşıyırdı.
Mirzə Mahmud xan 1888–1893-ci illərdə Zəncanın, 1898–1901-ci illərdə Kürdüstanın valisi оlmuşdu. 1894-cü ildə Rusiyaya, Sankt-Pеtеrburq şəhərinə еlçi gеtmişdi. 1895–1897-ci illərdə Iraqda, Bağdad şəhərində baş kоnsul оlmuşdu. 1897–1898-ci illərdə MFA-nın yanında katib vəzifəsində çalışmışdı.
Mirzə Mahmud xan Iranın böyük səfirlərindən biridir. 1901–1906-cı illərdə Almaniyada, Bеrlin şəhərində səlahiyyətli nümayəndə, 1906–1907-ci illərdə Almaniyada səfir, 1910–1919-cu illərdə Türkiyədə səfir оlmuşdu.
Mirzə Mahmud xan yüksək vəzifələrdə çalışmışdı. 1907–1908-ci illərdə Milli Məclisin sədri, 1926–1927-ci illərdə Iranın daxili işlər vəziri vəzifələrində işləmişdi.
Mirzə Mahmud xan Əmirtuman rütbəsi almışdı.
Mirzə Mahmud xan Isvеçli xanımla dünya еvinə girmişdi.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar və Qacar kəndi, Bakı, "Şuşa", 2008, 334 səh.
* Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar dövrünün diplomatları, Bakı, "Mütərcim", 2012. 334 səh.
* Ənvər Çingizoğlu, Dəvəli qacarlar, Bakı:Mütərcim, 2018, 184 səh.

### İstinadlar

Həmçinin bax
------------

* Əhməd xan Dəvəli-Qacar
* Qacarlar
An Error has occurred retrieving Wikidata item for infobox

**Hepatosit böyümə faktoru** (*HBF*) — spesifik olaraq, hepatositlərin proliferasiyasını sürətləndirən zülal təbiətli maddədir və təsiri hepatositlərin membranında yerləşən spesifik reseptorlar — HBFr — vasitəsilə həyata keçirilir. HBF-nin c-met onkogeninin məhsulu olduğu bildirilir. HBF-in bir neçə yerdə: ağciyərlərdə, böyrəklərdə, dəridə, leykositlərdə, Kuppffer hüceyrələrində sintez olunduğu guman edilir. Hesab edilir ki, HBF başlıca olaraq, retikuloendotelial sistem tərəfindən sintez edilir və bu sistemin aktivləşmə dövründə leykosit və limfositlərdən ifraz olunan böyümə faktorları qrupundandır. HBF-nin ifraz olunmasının başlıca səbəbi kimi, qaraciyərdə hüceyrə zədələnməsi göstərilir. Rezeksiya və toksiki hepatitlərdə qanda HBF-nin artmasını bu fikri təstiqləyən dəlil kimi göstərirlər. Rezeksiyadan sonra HBF və HBFr-in 15-ci dəqiqədən başlayaraq 24 saat ərzində artığı müşahidə edilmişdir. HBF-nin neoplastik proseslərdə də aktiv rol oynadığı bildirilir..

İstinadlar
----------

1. ↑  *N. Y. Bayramov.* Qaraciyər regenerasiyası (PDF). Van. 1997. 78. ISBN 975-94665-0-3.

Xarici keçidlər
---------------
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Teymur Bünyadov.

**Teymur Nağdalı oğlu Bünyadov** (25 dekabr 1911, Qafan rayonu – 9 aprel 1974, Bakı) — Azərbaycan hərbi xadimi, general-mayor (1966).

Həyatı
------

Teymur Bünyadov 25 dekabr 1911-ci ildə Zəngəzur mahalının Qafan rayonunun Girətağ kəndində anadan olub

1941-ci ildə Qafan RHK-dan orduya çağırılmışdır. F.E.Dzerjinski adına artilleriya Akademiyası nəzdində artilleriya birləşmələri üçün komissarlar hazırlayan birillik kursu bitirmiş, Stalinqrad və Cənub-qərb cəbhələri siyasi idarələrində baş təlimatçı olmuşdur.

1946-1952-ci illərdə "Buzovnaneft" tresi rəisinin müavini, Azərbaycan SSR yeyinti sənayesi nazirinin birinci müavini və başqa vəzifələrdə çalışmışdır.

1952-ci ildə yenidən hərbi xidmətə çağırılmış, diviziya siyasi idarəsinin rəisi təyin edilmiş, 1955-ci ilədək bu vəzifədə işləmişdir.

1955-1960-cı illərdə Azərbaycan SSR Daxili İşlər Nazirinin müavini, 1960-1967-ci illərdə DİN-də komendant, 1967-1970-ci illərdə isə SSRİ DİN qoşunlarının Zaqafqaziya üzrə komendantının birinci müavini olmuşdur.

1966-cı ildə general-mayor rütbəsi almışdır.

1970-1974-cü illərdə Azərbaycan SSR Daxili İşlər Nazirliyində işləmişdir.

Teymur Bünyadov uzun sürən xəstəlikdən sonra 9 aprel 1974-cü ildə vəfat etmişdir. Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

Mükafatları
-----------

1. 2-ci dərəcəli Böyük Vətən Müharibəsi ordeni
2. Qızıl Ulduz ordeni

İstinadlar
----------

1. ↑  O taylı-bu taylı tariximiz: 1813-2013: xronoqraf: 1906-1911-ci illər Arxivləşdirilib 2018-01-18 at the Wayback Machine — **azerbaycanli.org** saytı
2. 1 2 3 4 5 6 7  Azərbaycan Respublikası Xatirə Kitabı, II cild, Bakı: Respublika Xatirə Kitabı redaksiyası, 2000. səh.443-444
**Maral buynuz** — hər il maralın başında böyüyən və yıxılaraq yenidən başına çıxan sümüklü buynuzdur. Bu buynuzlar maral ailəsinin üzvlərinin kəllə sümüyü boyunca tapılır. Rezervuarlar sümük, qığırdaq, birləşdirici toxuma, dəri, periferik sinir və qan damarı quruluşuna malikdir. Şimal maralı və karibu istisna olmaqla, onlar adətən kişilərdə olur. Buynuzlar hər il əridilir və onların əsas funksiyası cinsi cazibə və hərəmi idarə etmək üçün döyüşən kişilərin buynuzlarıdır .

Tökülmədən fərqli olaraq, keçi, qoyun, bizon və mal-qara kimi pronghornlarda və mal-qaranın buynuzları adətən tökülməyən ikitərəfli quruluşlardır. Sümük buynuzunun içərisində keratindən (zülal) (insan dırnaqları ilə eyni material) hazırlanmış xarici örtük var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arctic Wildlife – Arctic Studies Center". naturalhistory.si.edu. Archived from the original on May 1, 2018. İstifadə tarixi: May 1, 2018.. *naturalhistory.si.edu*. Archived from the original Arxivləşdirilib 2018-05-01 at the Wayback Machine on may 1, 2018. Retrieved May 1, 2018.
2. ↑  *Love, Heather.* "What Is The Difference Between Horns And Antlers?". A Moment of Science – Indiana Public Media. August 24, 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: December 5, 2020.Love, Heather. "What Is The Difference Between Horns And Antlers?" Arxivləşdirilib 2023-08-01 at the Wayback Machine. *A Moment of Science – Indiana Public Media*. Retrieved December 5, 2020.
Mustafa Paşa (ərəbcə. مصطفى باشا, Osmanlıca. مصطفى پاشا; d. 1776) - Osmanlı Paşası, İraq Məmlük sülaləsi, Bağdad Paşalıq hökmdarı (1776).

Həyatı
------

Mustafa Paşa tayfa olaraq bir Məmlüküydü. 1776-cı ilə qədər Ər-Rəqqə valisiydi. 1776-cı ildə Osmanlı sultanı I Əbdülhəmid Mustafa Paşaya, eyni zamanda Mosul valisi Süleyman Paşa və Diyarbəkir valisi Abdulla Paşaya Bağdad valisi Ömər Paşanın vəzifədən alınmasını əmr etdi. Osmanlı qoşunları Bağdadı mühasirəyə aldılar və Ömər Paşanın həyatının sona ərmə zamanı oldu. Bundan sonra Mustafa Paşa Bağdad Paşası təyin edildi. Mustafa Paşa əyalətdəki inqilabi əhval-ruhiyyəni sakitləşdirə bilmədi. Sultan və xalq Mustafanın idarəçiliyindən narazı qaldı və hakimiyyəti doqquz ay davam edəndən sonra I Əbdülhəmid Abdullah Paşaya onu devirməyə əmr etdi. Abdullah Paşa (1776-1777) Mustafa Paşanı tutub 1776-cı ildə Diyarbəkirdə edam etdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  علي الوردي - ص

Xarici keçidlər
---------------

|  |
| --- |
| Mustafa Paşa (Məmlük) **Məmlük sülaləsi****Doğum:** bilinmir  **Vəfat:** 1776 |
| Hakimiyyət titulları |
|
| Sələfləri Ömər Paşa | **Osmanlı İmperiyasında Paşalıq**1776 | Xələfləri Abdullah Paşa |
**Yaqorski yarımadası** — Avropanın şimal-şərqində yerləşən iri bir yarımada. Barens dənizi ilə Kara dənizi arasında yerləşir. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Arxangelsk vilayətinin Nenets Muxtar Dairəsinə daxildir.

Coğrafiyası
-----------

Yarımadanın sahəsi 18 min km²-dir. Əsasən hündürlüyü 200 metr olan düzənliyə sahibdir. Mərkəzi hissəsində Pax-Xoy yüksəklikləri vardır ki, onunda ən hündür zirvəsi 423 metrdir (Mariz).

İqlimi
------

Yarımadanın iqlimi subarktikdir. Qış 7 ay davam edir. Yay qısa olur. Yanvar ayının orta temperaturu −20° C, iyul ayının isə +7 °C-dir. İllik yağıntının miqdarı 300 mm-dir. Yarımadanın ən iri çayı Böyük Oyu çayıdır.

Flora və fauna
--------------

Əsasən tundra bitkiləri yayılmışdır. Üzəri mamırla örtülüdür.

Yaşayış məntəqəsi
-----------------

Yarımadabın şimalında Amderma limanı yerləşir. Əhali sıxlığı elədə böyük deyildir. Köklü əhalisi Nenlərdir. Üstəlik burada ruslarda vardır.

Araşdırılma tarixi
------------------

Yarımadada ilk elmi araşdıma işlərini Ernest Karloviç Qofman (1847–1850) aparmışdır. O, yarımadada geoloji və bioloji tətqiqat işləri aparılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ненецкий автономный округ. Энциклопедический словарь / Гл. ред. Л. Ю. Корепанова. — М.: Дом книги Аванта+, 2001. — 304 с. — ISBN 5-8483-0040-2.
**Zooxoriya -** Meyvə və toxumaların heyvanlar vasitəsilə yayılmasıdır.

Zooxoriya
---------

Zooxoriyanın epizooxoriaya (meyvə və toxumların heyvanın bədən səthi ilə yayılması), endozooxoriya (heyvanların ekskrementi ilə yayılması) və sinzooxoriaya (Heyvanların meyvə və toxumları ehtiyat məqsədilə toplanması ilə əlaqələr yayılması) tipi müəyyən edilir. Bununla əlaqədar bitkilər də epizooxoriaya, endozooxoriaya və sinzooxorlara bölünür.

Epizooxoriya
------------

Epizooxor bitkilərin meyvə v ə toxumlarında qarmaq, tikan, selik yapışqan maddələr və s.

Endozoxoriya
------------

Endozoxor bitkilərin toxumu üzərində ətli hissə olur. Heyvanlar belə meyvə və toxumları yeməklə yayırlar.

Sinzooxoriya
------------

Sinzooxoriyanın geniş yayılan forması və ya toxumların qarışqalar tərəfindən toplanması mirmekoxoriyadır.

Xarici keçidlər
---------------

* Biosenozun növ strukturu və tərkibi

Həmçinin bax
------------

* Biosenoz

İstinadlar
----------

1. ↑  Məmmədov Q. Ş. Xəlilov M. Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm" nəşriyyatı. Bakı: 2003