recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Eqriçka təbiət parkı** (*serb.* Парк природе Јегричка) — Serbiyada yeləşən təbiət parkı. İnzibati baxımından Voyevodinanın Başka-Planka, Temerin, Brbas və Jalab icmalarının ərazisində yerləşir. Park 11.144 ha və 81 ar ərazizini əhatə edir. III kateqoriyalı təbiət abidəsi kimi dövlət tərəfindən qorunur. Bununla belə Beynəlxalq Təbiəti Qoruma birliyi tərəfindən V kateqoriya olaraq qeyd edilir. Park Eqriçka çayının orta axarında yerləşir.

Təbiət parkı bərk tullantılar, qrunt suları, qamışların yandırılması, ətraf tarlaların pestisidlərlə zəhərləndirilməsi və Brakonyerlikdən əziyyət çəkir.

Coğrafi xüsusiyyətləri
----------------------

Park Baçka regionunda yerləşir və çay, bataqlıq və nohur biotoplarına sahibdir. Ərazini qamışlıqlar örtmüşdür. Parkın ərazisi 70 metr hündürlükdə yerləşir. İqlimi mülayim-kontinentaldır. Yayı uzun və istidir, qışı isə adətən sərt keçir. Eqriçka çayı özünəməxsus özəllikləri səbəbindən unikaldır.

Bitki və heyvanlar aləmi
------------------------

Parkda 80 növ su və bataqlıq bitkisi vardır. Onların böyük əksəriyyəti qorunma altındadır — Ağ suzanbağı (*Nymphea alba*), Bataqlıq telipterisi (*Thelypteris palustris*), üzən suqozu (*Trapa natans*), Utricularia vulgaris və b.

Parkda 150 növ heyvan qeydə alınmışdır ki, bunun da böyük qismi nadir heyvanlardır — Böyük danquşu (*Botaurus stellaris*), Qaraboyun maygülü (*Podiceps nigricollis*), Ağgöz qaraördək (*Aythya nyroca*), Enlidimdik cürə (*Spatula clypeata*), Boz qaz (*Anser anser*), Bataqlıq belibağlısı (*Circus aeroginosus*), Kiçik təqibçi (*Porzana parva*), Seyrəbülbül (*Luscinia svecica*), Bığlı susüpürən və Qara susüpürən (*Chlidonias hybridus, Ch. niger*). Susamuru isə bölgənin su-bataqalıq zonasına əsl yaraşıqdır. Park ərazisində 80 növ balıq yaşayır.

Qoruma tədbirləri
-----------------

Park ərazisində bərk tullantıların atılmasına, qrunt sularının çirklənməsinə, qamışların yandırılmasına, brakonyerliyə qarşı tədbirlər görülür.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Парк природе Јегричка — површина". Eko.vojvodina.gov.rs. İstifadə tarixi: 30. 4. 2012..[*ölü keçid*]
2. ↑  "Парк природе Јегричка — степен заштите". Eko.vojvodina.gov.rs. İstifadə tarixi: 30. 4. 2012..[*ölü keçid*]
3. ↑  "Парк природе Јегричка — категорисање". Eko.vojvodina.gov.rs. İstifadə tarixi: 30. 4. 2012..[*ölü keçid*]
4. ↑  *P.Koprivica,* "Park prirode prepušten nemaru", Politika (Serbian), 11 February 2011
5. ↑  "Заштићене биљне врсте". Eko.vojvodina.gov.rs. İstifadə tarixi: 30. 4. 2012..[*ölü keçid*]
6. ↑  "Животињске врсте у оквиру парка природе". Eko.vojvodina.gov.rs. İstifadə tarixi: 30. 4. 2012..[*ölü keçid*]
7. ↑  "Рибљи фонд". Eko.vojvodina.gov.rs. İstifadə tarixi: 30. 4. 2012..[*ölü keçid*]
8. ↑  "Мере заштите". Falco.org.rs. 2013-12-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30. 4. 2012..

Mənbə
-----

* ЧП Јегричка[*ölü keçid*]
* ЧП Јегричка
**Gediz** (*türk.* Gediz Nehri) ― Anadoluda Egey dənizinə axan ikinci ən uzun çay. Kütahya ilindəki Murat dağından başlayan çay qərbə doğru 401 kilometr (249 mil) məsafədə axaraq mənsəbdə delta yaradır və İzmir körfəzinə tökülür. Deltanın ümumi sahəsi təxminən 40 000 hektardır. Gediz deltası 1998-ci ildə Ramsar sahəsi elan edilmişdir və hal-hazırda mühafizə edilir.

Ad
--

Çayın qədim yunan dilində adı Hermus (Ἕρμος) olmuşdur.

Gediz çayının adı Lidiya dilindəki Kadis adından qaynaqlanmış ola bilər/ Gediz eyni zamanda çayın mənbəyi yaxınlığında yeləşən yaşayış məntəqəsinin adıdır. Türkiyədə "Gediz" adı kişi adı olaraq da istifadə edilə bilir.

Qədim coğrafiya
---------------

Hermos çayının vadisi qədim Lidiya imperatorluğunun mərkəzi idi və Lidiyanın paytaxtı Sardis vadiyə baxırdı.

Yer
---

Gediz çayı uzunluğuna görə Türkiyənin Ege Bölgəsində Böyük Menderes çayından sonra ikinci yerdədir. Böyük Menderes çayı Gedizin cənubda yüz kilometrdən bir qədər çox məsafədə axır və onlar təxminən paraleldir.

Gediz çayı Kütahya ilindəki Murat dağı və Şaphane dağından başlayaraq Uşak, Manisa və İzmir illərindən keçir. Çay İzmir körfəzinin şimal hissəsində, körfəzin boğazına yaxın, Foça mahalının Yenibağarası kəndi yaxınlığında, mahal mərkəzinin cənubunda dənizə qovuşur.

Gediz çayının hövzəsi Türkiyənin ümumi sahəsinin 2,2 -ni əhatə edir. Çay ilə eyni adla adlandırılan allüvial düzənliyin (*Gediz ovalğı*) böyük hissəsi Manisa ilinin, daha kiçik bir hissəsi isə İzmir vilayətindədir.

Ekoloji problemlər
------------------

Gediz deltası qoruq olaraq qorunur və nadir quş növlərinə ev sahibliyi edir. Bununla birlikdə, Dəmirköprü anbarı ilə əlaqəli suvarma layihələrindəki sıx tələblər səbəbiylə qoruq su problemləri yaşayır.

Hövzəsi boyunca yüksək səviyyədə inkişaf edən urbanizasiya və sənayeləşmə səbəbilə Gediz çayı xüsusilə qum və çınqıl ocaqları və dəri sənayesi fəaliyyətləri nəticəsində çirklənməyə məruz qalmışdır. Bu amillər son illərdə çayın əvvəllər mövcud olmuş zəngin balıq ehtiyatının məhvi ilə nəticələnmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Gediz Delta". Ramsar. 2017-02-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 aprel 2018.
2. ↑  "Case study: Gediz River, Turkey". OPTIMA (Optimisation for Sustainable Water Resources Management). 2021-07-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-18.

| ⛭Türkiyə Hövzəsinə görə Türkiyə çayları |
| --- |
| Qara dəniz | 
* Sakarya
* Filyos
* Bartın
* Qızılirmaq
* Gökirmaq
* Terme
* Yaşılırmaq
* Yağlıdərə
* Aksu
* Gelevera
* Karadere
* Çorox

 |
| Mərmərə | 
* Biga
* Simav

 |
| Egey | 
* Maritsa
* Tunca
* Karamenderes
* Bakırçay
* Gediz
* Kiçik Menderes
* Büyük Menderes
* Azmak

 |
| Aralıq dənizi | 
* Eşen
* Aksu
* Manavqat
* Körpüçay
* Kaledran
* Anamur
* Sini
* Soğuksu
* Babadıl
* Göksu
* Limonlu
* Alata
* Tömük
* Karacaoğlan
* Tece
* Mezitli
* Efrenk
* Dəliçay
* Bərdan
* Seyhan
* Ceyhan
* Payas
* Asi

 |
| İran körfəzi | 
* Fərat
* Dəclə
* Həzil

 |
| Xəzər | 
* Araz
* Kür

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 4086682-8 · LCCN: sh94001893 · VIAF: 233702923 · WorldCat VIAF: 233702923 |
**Gecə vaxtı doğuş** və ya **Gecə doğuşu** (*ing.* Nativity at Night və ya *ing.* Night Nativity) — London Milli Qalareyasında saxlanılan Gertgen tot Sint Yans tərəfindən təqribən 1490-cı ildə çəkilmiş Erkən Niderland dövrü rəsmidir. O, palıd üzərində yağlı boya rəssamlığı üslubunda çəkilmiş dəzgah rəsmidir və ölçüləri 34×25,3 santimetrdir. Rəsm mələklərin də iştirak etdiyi İsanın doğulmasını və rəsmin mərkəzindəki pəncərədən görünən dağ ətəyində Çobanlara müjdəni təsvir edir. Bu dindarlıq istifadəsi üçün çəkilmiş kiçik bir şəkil idi və Huqo van der Qusun təqribən 1470-ci ilə aid itirilmiş işinin kiçik dəyişikliklər edilmiş Gertgen versiyası idi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  .
3. ↑  Campbell, 232 & 238

Mənbələr
--------

* Campbell, Lorne, National Gallery Catalogues (new series): *The Fifteenth Century Netherlandish Paintings*, National Gallery Publications, 1998, ISBN 1-85709-171-X


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Rəsm ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Era** (*lat.* aera):

**Era** – [lat. aera – an, ləhzə] 1)hər hansı əlamətdar və ya əfsanəvi hadisə ilə bağlı olan tarix hesabının başlanğıc anı (vaxtın ardıcıl hesabı bu andan başlayır); tarix hesabı sistemi. Təqvimin başlandığı hadisənin xarakterindən asılı olaraq era üç yerə bölünür. Astronomik, siyasi, dini era; 2)tarixi geologiyada geoxronoloji şkalanın ən böyük zaman ölçü vahidi; 3)il hesabının başlandığı zaman, tarix başlanğıcı. Məsələn, yeni era (isanın doğulduğu zənn edilən gündən başlanan tarix); 4)böyük tarixi əhəmiyyəti olan dövr; 5)yer tarixinin ən böyük xronoloji bölgüsü.

* Zamanda — vaxt ölçüsünün ilkin başalnğıcı. Məsələn: bizim era, xristian erası, islam erası, yeni era (danışıqda).
* Böyük zaman ölçüsü, dövr, epoxa
* Geoloji era — geoloji prosesdə zaman kəsiyi. Məsələn, paleozoy erası, mezozoy erası və s.
* Astroloji era.

Həmçinin bax
------------

* Zaman (fizika)

Ədəbiyyat
---------

* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Narın.

**Narın** (qırğ. Нарын) — Qırğızıstanda şəhər.

Ümumi məlumat
-------------

Narın viayəti Qırğızıstanın mərkəzindən uzanır və Çinlə, Qırğızıstanın Cui, İssuk — Kul, Calal Abad və Oş şəhəri ilə sərhəddir. Sahəsi 46707 kv kilometrdir. Əhalisi 27000 nəfərə yaxındır.

Narın şəhəri Qırğızıstanın ən soyuq şəhəridir. Burada temperatur qışda −40 °C dir. İllik orta temperatur −6 °C -dir. Buna baxmayaraq yayda hava kifayət qədər isti və tozlu olur. Ərazinin 70%-dən çoxu dağlarda, qalanı isə yüksək dağ yaylalarındadır. Karatal-Caparik qoruğu 1995-ci ildə Karqo dağlarının şimal təpələrinin meşəlik hissələrində yaradılıb. Burada Son Kul və Catır Kul kimi yüksək 72000 hektar ərazini əhatə edən dağlıq ərazilər var.

Narın şəhərinin yaxınlığında köhnə duz şaxtaları əsasında Kockor və Con Tus sanatoriyaları fəaliyyət göstərir. Bu şəhərdə Son Kul dağ gölündən aralıda 3000 metr ağacsız uzanan dağlar, qədim Taş karvansarası, Ece Narın vadisi və Salkintor dövlət parkı yerləşir. Çinlə sərhəddə yerləşən Çatır Kul gölü həmişə səyyaların və turistlərin sevimili məkanı olub.

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qırğızıstan ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Narın çayı** (qırğ. Нарын дарыясы, *ing.* Naryın River, *rus.* Нары́н)- Qırğızıstanda çay. Sırdərya çayının əsas qollarından biridir. Çay Qırğızıstanın ən böyük və ən uzun çayıdır. Qərbə doğru Özbəkistan Repsublikasının Fərganə vadisinə doğru istiqamətlənmişdir. Qırğızıstanla Özbəkistan sərhəddində Qırğızıstanın İsıkgöl, Narın, Cəlalabad və Özbəkistanın Namaqan vilayətlərindən keçir. Uzunluğu 807 km, Hövzəsinin sahəsi 59 100 km2-dir.

Etimologiyası
-------------

Çay adını 1868-ci ildə Rus qarnizonu olan və indi müasir şəhər olan Narın şəhərindən götürmüşdür. Başqa bir ehtimalla Narın qırğız nağıllarında qarın mənasını verir. Monqol dilində isə Günəşli mənasında işlədilir.

Qolları
-------

Kiçi-Narın, At-Başı, On Arça, Kadciti, Çiçkan, Alabuga, Kökömörən çayları Narın çayının əsas qollarındandır

Hidroenergetika
---------------

Mənbəyi dünyanın ikinci ən böyük dağ gölü olan İsıkgölünün cənubundakı Tyan-Şan dağlarından alan Narın çayı illik su balansı 13.7 km3-dur. Beş dəfə əkin yerlərinin sulanması və enerji istehsalı məqsədililə istifadə edilir.

Mərkəzi Asiya xəritəsində Narın çayının yeri
Narın çayının qolları üstündə bir neçə vacib su anbarı var. Onlardan ən böyüyü 19.9 m³ su ehtiyatına malik Toktogül su anbarıdır. Toktogül su anbarına Kurpsay, Daş-Kumir, Şamaldsay və Uç-Kurgansk su anbarları daxildir. Kambarata-2, At-Başı su anbarları istifadədə, Kambarata 1 və Kambarata 3 su anbarları isə planlaşdırma mərhləsindədir. 


| Anbarın adı | Operatoru | Maksimum tutumu | Vəziyyəti | Su anbarı | Sahəsi | Həcmi |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Kambarata-1 |  | 2 300 | Planlaşdırılır | Kambarata-1 |  | 4 560 |
| Kambarata-3 |  |  | Planlaşdırılır | Kambarata-3 |  |  |
| Kambarata-2 |  | 360 | İstifadə edilir | Kambarata-2 |  | 70 |
| Kurpsay |  | 800 | İstifadə edilir | Kurpsay | 12,2 | 370 |
| Şamaldsay |  | 240 | İstifadə edilir | Şamaldsay |  | 41 |
| Daşkömür |  | 450 | İstifadə edilir | Daşkömür |  | 140 |
| Toktogül |  | 1 200 | İstifadə edilir | Toktogül | 284,3 | 19 500 |
| Uç-Kurgansk |  | 180 | İstifadə edilir | Uç-Kurgansk |  | 52,5 |

Çay boyunca sahillərində Qara-Day, Narin vilayətinin Narın və Dostuk şəhərləri, Cəlalabad vilayətinin Kazarman, Toktogül su anbarı, Qaragöl, Daş-Kumir şəhərləri yerləşir.

Həmçinin bax
------------

* Narin vilayəti
* Narın (şəhər)

İstinadlar
----------

1. ↑  Characteristics of the Rivers of Naryn River Basin (in Russian) Arxivləşdirilib 2021-04-18 at the Wayback Machine İstifadə tarixi:2015-11-7
2. ↑  "List of major hydroelectric facilities Kyrgyzskoy Republic"  Arxivləşdirilib 2011-12-09 at the Wayback Machine(PDF) (in Russian). CA Water. İstifadə tarixi:2015-11-8
**Murad Ənvər oğlu Ömərov** — azərbaycan əsilli Ukrayna alimi, texniki elmləri doktoru, professor, Belorus, Rusiya və Ukrayna Tətbiqi Radioelektronika Akademiyasının akademiki, Xarkov Milli Radioelektronika Universitetinin beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru, Xarkov vilayəti "Azərbaycan-Ukrayna dostluq cəmiyyəti" idarə heyətinin sədri .

Həyatı
------

Murad Ömərov 28 mart 1963-cü ildə Kürdəmir rayonunun Xırdapay kəndində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur.

1980-ci ildə Xarkov Radio Elektronika İnstitutuna qəbul olunmuş, 1985-ci ilədək instututda muxtəlif vəzifələrdə calışmışdır.

1991-ci ildə İnformasiya oturulməsi uzrə fiber-optik rabitə sistemləri sahəsində namizədlik dissertasiyasını mudafiə etmişdir.

2004-cu ildə Ukrayna Tətbiqi Radio Elektronika Akademiyasının akademiki secilmişdir.

2009-cu ildə professor adını qazanmışdır.

2009-cu ildən etibarən Xarkov Milli Radio Elektronika Universitetinin Xarici Vətəndaşların Tədris Mərkəzinin direktoru olmuşdur. 2015-ci ilin oktyabrında Xarkov Milli Radioelektronika Universitetinin beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru təyin edilmişdir.

2000-ci ildən etibarən Xarkov vilayəti Azərbaycan Ukrayna "Dostluq" cəmiyyətinin uzvu olmuş, 2001-ci ildə isə bu cəmiyyətin sədri secilmişdir.

2002-ci ildə Murad Omərov Ukrayna Milli Mədəni Birlik Assosiasiyasının vitse-prezidenti
secilmişdir.

2004-cu ildə "XXI əsrin liderləri" beynəlxalq imic proqramının ekspertlər şurasının qərarı ilə Ukraynanın sosial-iqtisadi inkişafındakı xidmətlərinə gorə "Ukrayna iş adamı" medalı və diplomu ilə mukafatlandırılmışdır.

2006-cı ildə Xarkov şəhər Şurasının İcraiy ə komitəsinin "Millətlərarası sulh və razılığın mohkəmləndirilməsi" nominasiyasında mukafata layiq gorulmuşdur.

2002-2006-cı illərdə Xarkov şəhəri Kiyev rayon şurasının IV cağırış deputatı, İqtisadi inkişaf və sahibkarlıq daimi komissiyasının sədri olmuşdur.

2011-ci il iyulun 4-də Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Azərbaycan diasporunun inkişafı sahəsindəki xidmətlərinə gorə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Şahin Ömərov

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-10-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-15.
2. ↑  *Bağıyeva, Mətanət.* Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar. Qısa bioqrafik məlumat kitabçası (PDF) (az.). Bakı: "Papirus NP". 2016. ISBN 978-9952-8299-1-4. 2017-10-21 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-10-21.
3. ↑  "MURAD ƏNVƏR OĞLU ÖMƏROV — **diaspora.gov.az** saytı". 2017-09-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-01-28.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-15.
Nordkap

**Nordkap** (*ing.* North Cape, norv. Nordkapplatået) — Skandinaviya yarımadasından şimalda, Barens dənizi sahillərində yerləşən, Norveçə məxsus Maqeyoya adasının ucqar şimal nöqtəsi. İnzibati baxımdan inzibati mərkəzi adanın cənubunda olan Nordkap kommunasına daxildir. Bəzən Avropanın ən ucqar şimal nöqtəsi hesab edilsə də, materikin deyil adanın ucqar nöqtəsidir. Üstəlik Şpitsbergen, Frans-İosif Torpağı və Yeni Torpaq adaları ondanda şimalda yerləşir. Knivşellodden burnu Nordkapdan 1,5 km şimaldadır.

Buruna ən yaxın liman Honninqsvok balıqçı limanıdır.

Nordkap burnu öz növbəsində bir qranit qaya parçasının bir hissəsidir. Qayanın zirvə hissəsi hamardsır və burada tundra gölləri vardır.

Nordkapo burnuna adı Riçard Çensler 1553-cü ildə Şimal keçidini tapmaq məqsədi ilə bölgəyə gələrkən vermişdir. Burunu 1873-cü ildə Norveç kralı II Oskar və 1907-ci ildə isə Tayland kralı Çulalonqkorn ziyarət etmişdir. Hazırda turizm obyeti kimi yanaşılır. Burada baxış meydançası vardır.

1943-cü ildə alman və britaniya güvvələri arasında Nordkap döyüşü olmuşdur. Britaniyalılar döyüşdə qalib gəlmişlər.

Qalereya
--------

* Nordkap və Knivşellodden burunlarıNordkap və Knivşellodden burunları
* Çenslorun gəmisi (1553)Çenslorun gəmisi (1553)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Store norske leksikon" (norveç). 2013-08-06 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Borealis livecam Nordkapp 360" (ingilis). 2013-08-21 tarixində arxivləşdirilib.
**Qüfeylə namazı**

Müstəhəb namazlardan biri də qüfeylə namazıdır ki, şam namazı ilə işa namazı arasında qılınır. Onun birinci rəkətində Həmddən sonra surə əvəzinə bu ayə oxunur:

وَذَالنُّونِ اِذ ذَهَبَ مُغَاضِبًا فَظَنَّ اَن لَن نَقدِرَعَلَيهِ فَنَادَى فِى الظُلُمَاتِ اَن لاَ اِلهَ اِلاَّ اَنتَ سُبحَانَكَ اِنّىِ كُنتُ مِنَ الظَّالِمِينَ فَاستَجَبنَا لَهُ وَنَجَينَاهُ مِنَ الغَمِّ وَكَذاَلِكَ نُنجىِ المؤمِنِينَ

**Və zənnuni iz zəhəbə muğazibən fəzənnə ən lən nəqdirə ələyhi fənada fizzulumati ənla ilahə illa əntə, subhanəkə inni kuntu minəzzaliminə fəstəcəbna ləhu və nəccəynahu minəl-ğəmmi və kəzalikə nuncil-muminin.**

Tərcümə: Ənbiya surəsi 21 : 87. Və Zənnuni (balina sahibi Yunus ibn Mətanı) – onun qəzəbli halda (qövmünün arasından çıxıb) getdiyi zamanı (da yada sal)! O, Bizim onu heç vaxt sıxıntıya salmayacağımızı güman etdi. Amma (iş o yerə çatdı ki, o, üç zülmət – gecənin, dənizin dibinin və balığın qarınının) qaranlıqlar(ı) içində səsləndi: «(Ey Allah!) Səndən başqa bir məbud yoxdur, Sən (hər bir eyb və nöqsandan) uzaq və paksan! Mən doğrudan da (diqqətsizlik üzündən axirət payımın azalmasına səbəb olan iş gördüyüm üçün) zalımlardan olmuşam».

İkinci rəkətdə də Həmddən sonra surə əvəzinə bu ayə oxunur:

وَعِندَهُ مَفَاتحُ الغَيبِ لاَيَعلَمُهَا اِلاَّ هُوَ وَيَعلَمُ مَا فِى البر و البَحرِ وَمَا تَسقُطُ مِن وَرَقَةٍ اِلاَّ يَعلَمُهَا وَلاَحَبَّةٍ فِى ظُلُمَاتِ الاَرضِ وَلاَ رَطبٍ وَلاَ يَابِسٍ اِلاَّ فِى كِتابٍ مُبِينٍ

**Və indəhu məfatihul-ğəybi la yə`ləmuha illa huvə yələmu ma fil-bərri vəl-bəhr, və ma təsqutu min vərəqətin illa yələmuha. Və la həbbətin fi zulumatil-ərzi və la rətbin və la yabisin illa fi kitabin mubin.**

Tərcümə: Ənam surəsi 6: 59. Qeyb xəzinələrinin («ol!» kəlməsinin altında olan) açarı (və onların həqiqətləri) Onun yanındadır. Onları Ondan başqa heç kəs bilmir. (Varlıq aləminə qədəm qoyanlardan) quruda və dəryada olanı bilir. Yerə elə bir yarpaq düşmür ki, O, onu bilməsin. Həmçinin (Onun əzəli elmində və) aydın olan kitabda mövcud olmadan yerin qaranlıqlarında (altında) bir toxum və (meyvə və dənli bitkilərdən) heç bir quru və yaş yerə düşmür.

Qunutda bu dua oxunmalıdır:

اَللَّهُمَّ اِنَّى اَسأَلُكَ بِمَفَاتِحِ الغَيبِ الَّتِى لاَيَعلَمُهَا اِلاَّ اَنتَ اَن تُصَلِّىَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَاَن تَفعَلَ بِى كَذا وَ كَذا

**Əllahummə inni əsəlukə bi məfatihil-ğəybil-ləti la yələmuha illa əntə ən tusəlliyə əla Muhəmmədin və ali Muhəmməd və ən təfələ bi kəza və kəza.**

«Kəza və kəza» kəlmələrinin əvəzində öz hacətlərini söylər və sonra bu duanı oxuyar:

اَللَّهُمَّ اَنتَ وَلِىُّ نِعمَتِى وَالقَادِرُ عَلَى طَلِبَتىِ تَعلَمُ حَاجَتِى فَاسأَلُكَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ عَلَيهِ وَعَلَيهِمُ السَلاَمُ لَمَّا قَضَيتَهَالِى

Əllahummə əntə vəliyyu niməti vəl-qadiru əla təlibəti tələmu hacəti fə əsəlukə bihəqqi Muhəmmədin və ali Muhəmməd ələyhi və ələyhimus-səlam ləmma qazəytəha li.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Məmmədov.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Nazim Məmmədov.

**Nazim Məmmədov** (*azərb.* Nazim Akif oğlu Məmmədov‎; 8 oktyabr 1958, Bakı) — professor.

Həyatı
------

Nazim Məmmədov 1958-ci il oktyabr ayının 8-də Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. Atası tibb elmləri doktoru, professor Akif Əliş oğlu Məmmədov (1928-1985) Azərbaycan Tibb İnstitutuda və Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasında Biokimya kafedrasının müdiri olmuş, anası Rəna İsgəndər qızı Əliyeva (1932-2016) tibb
elmləri doktoru, dosent, pediatriya və virusologiya sahəsində işləyib. Babası İskəndər Əli oğlu Əliyev (1906-1972) 1936-cı ildə Azərbaycan SSR Xalq Yüngül Sənaye naziri və SSRİ Ali Sovetinin deputatı olub. Nənəsi Pəri Əbdülhüseyn qızı Həsənova (1908-1992) Azərbaycanın ilk qadın jurnalistlərindən olub. Pəri Həsənova 1930-cu illərdə "Şərq Qadını" jurnalıda məsul katib olub. Nənəsinin qardaşı Dr. Dadaş Həsənov (Həsənzadə) 1923-1926-cı illərdə Müsavat partiyasının Mərkəzi Komitəsinin (MK) sədri olub.

### Təhsili

Nazim Məmmədov 1975-ci ildə orta məktəbi, 1981-ci ildə isə Bakı Dövlət Universitetinin Biologiya fakültəsini bitirib.

Fəaliyyəti
----------

Nazim Məmmədov 1981-1984-cü illərdə Təbiətin Mühafizəsi Komitəsinin Hidrobiologiya laboratoriyasında elmi işçi işləyib. O, Xəzər dənizində fitoplankton və zoobentos üzrə araşdırmalar aparıb. Məmmədov 1984-cü ildə Elmlər Akademiyasında Botanika üzrə aspiranturaya daxil olub, elmi işi üçün Moskva Dövlət Universitetinə göndərilib və 1988-ci ildə Bakıya qayıdaraq dissertasiyasını müdafiə edib. O, Elmlər Akademiyasının Botanika İnstitutunda elmi işçi, baş elmi işçi, doktorant olub. Nazim Məmmədov 1994-cü ildə Londona Botanika Bağına konqresə dəvət olunur, orada üç məruzə ilə çıxış edir və işlərini çap edir. Həmin ildə Amherst şəhərindəki Massaçusets Universitetinə dəvət olunur və orada post-doktor kimi Dərman Bitkiləri Laboratoriyasında elmi tədqiqat aparır. Nazim Məmmədov həmin universitetdə professora qədər yükəslir. 2005-ci ildən həmin universitetdə dərman bitkiləri üzrə dərs deyir, həmçinin 2005-2009-cu illərdə Mount Holyoke College Ethnobotany fənnindən dərs deyib. 

Nazim Məmmədov 100-ə qədər elmi işin müəllifidir. O, 1990-cı ildə Azərbaycanda işlədiyi zaman həmkarları ilə birlikdə yeni dərman bitkisi aşkar etmişdir. 1980-cı illərdə Azərbaycanda ilk dəfə faydalı yem, qida və dərman bitkisi olan amarant növlərini əkir, introduksiya edir və onların üzərində elmi tədqiqatlar aparır.

Ailəsi
------

Həyat yoldaşı Səidə Səfiyeva da 1983-cü ildə BDU-nun Biologiya fakültəsini bitirib. Amerikaya gələndən bir müddət sonra təhsili davam etdirərək 1999-cu ildə Masaçusets Universitetində magistr dərəcəsinə yiyələnib. Hazırda həmin universitetin laboratoriyasında kimyaçı işləyir.

Nazim Məmmədovun qızı Dilbər Məmmədova Masaçusets Universitetində ictimai səhiyyənin təşkili üzrə ali təhsil alaraq oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Hazırda Kolumbia Universitetində öz ixtisası üzrə magistr təhsili alır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Masaçusets Universitetinin azərbaycanlı professoru
**Murad dağı** - Kütahya və Uşak illərinin ən yüksək dağıdır. Kütahya və Uşak illərinin təbii sərhədini əmələ gətirir. Dağa indiki adını XIV əsrdə Kadoini fəth edən türkmənlər veriblər.

Murad dağı Mərkəzi Banaz rayonunun şimalını əhatə edir. 2.312 metrlik zirvəsi ilə Ege bölgəsinin Honaz dağından sonra ən yüksək dağıdır. Murad dağının Uşak sərhədləri içərisində yüksəltisi 1.500-2.000 metr hündürlüyə çatan bir çox təpə və yaylalar vardır. Bu təpə və yaylalar çox zəngin şam meşələri və otlaqlarla əhatə olunub. Həm də Gediz bələdiyyəsi himayəsində 2 ədəd isti yeraltı su əsaslı hamam və müxtəlif yaylalarda villa tipli evlər mövcuddur.

Termal xizək mərkəzi
--------------------

Ərazidə termal xizək mərkəzi yaradılmışdır. Burada 1450 metr yüksəklikdə 41 °C istilikdə termal su və yerləşmə, 1850 metr yüksəklikdə isə hər növdə xizək sürmə fürsəti təklif olunur. Bundan başqa, ərazidə dağ velosipedi, flora və fauna müşahidəçiliyi, fotosafari, dağçılıq, dağ yürüşləri və s. tipli müxtəlif turizm fəaliyyəti ilə məşğul olmaq mümkündür.

İstinadlar
----------

1. ↑  GEOnet Names Server. 2018.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-05-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-24.
3. ↑  "www.derdosk.com - dağ haritalari ve otalar". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-24.
4. ↑  "www.kutahya.gov.tr - Tükiyenin ilk ve tek termal kayak merkezi Murat dağında". 2022-06-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-24.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Nord.

**Nord adası** — Nordenşeld arxipelaqına daxil olan ada. Şimal Buzlu okeanın Kara dənizi suları ilə əhatələnmişdir. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə daxildir.

Coğrafiyası
-----------

Nordenşeld arxipelaqının ucqar şərq nöqtəsində yerləşir. Şərq adalar qrupuna daxildir. Bu qrupun şimal-şərq nöqtəsini təşkil edir. Şərqi istisna olaraq digər ərazilərdən arxipelaqın digər adaları ilə əhatələnmişdir: şimalında Kolomeysev adası, qərbində Evgeni Fyodrov adaları, cənub-qərbində Bianki adası və Kamenistı adası, bir qədər cənubda isə Dalnı adası adası yerləşir. Kolomeysev adası istisna olaraq digərləridə Şərq adaları qrupuna daxildir. Rusiyanın materik hissəsi ilə ada arasında mədafə 40 km təşkil edir.

Ümumi məlumat
-------------

Cənubdan şimala doğru genişlənir. Bu hissədə çoxlu sayda buxta və yarımadalar vardır. Adanın şimal-qərbində yerləşən Sevenıy burnundan cənubdakı Foki burnuna qədər ki, məsafəsi 10 milometr təşkil edir. Adanın şimalında eni 6 kilometr, mərkəzi hissəsində isə eni 1-3 kilometr arasında dəyişir. Mərkəzi hissəsində iki bir-birinin əksinə burunlar uzanır: Krustoy (qərb) və Tupoy (şərq). Adanın şimalında girintili-çıxıntılı sahil iki adsız buxta əmələ gətirir.

Adanın böyük hissəsini iki hündürlük dutur. Adanın ən hündür nöqtəsi 75 metrdir. Nord adanın şimal hissəsində böyük bir hissəni əhatə edir. Digər maksimal hündürlük isə 41 metrdir. O isə adanın mərkəz və cənub hissəsini əhatə edir. Ada daxilində daxilindən iki axar axlr. Bu axarlara verilməmişdir. Adsız çaylar qış ayları tamamən donur. Mərkəzi hissədə qərb sahilinə yaxın şirinsulu laqun göl vardır. Şimal hissəsinin ətək əraziləri bataqlıqlaşmışdır.

Ada bitki örtüyündən məhrumdur. Şimal hissəsində dəniz quşları yuva qururlar. İqlimi olduqca sətdir. Yay ayları istisna ilin qalan müddətləri ətrafı və üzəri buzla örtülü olur. Bununla velə yay ayları belə üzən buzkarı müşahidə etmək mümkündür. 1993-cü ildə Arktika qurşağının qorunması məqsədi ilə burada qoruq yaradılmışdır. Ada da həmçinin Böyük Arktik qoruğunun ərazisinə daxildir. Qış ayları adalar arasında olan boğazların donması ilə məməlilər asanlıqla hərəkətinə imkan yaranır

Tarixi
------

Bu arxipelaqa daxil olan adalar kimi 1901-ci ildə kəşf edilmişdir. 1930-cu ildə ada hidroqrafik xidmətlər üçün istifadə edilən «Nord» gəmisinin şərəfinə adlandırılmışdır. Şimal hissəsində yerləşən Foki burnu öz adını 1939-cu ildə Georgi Yakovleviç Sedovun rəhbərlik etdiyi barkın şərəfinə adlandırılmışdır. .

İstinadlar
----------

1. ↑  "Böyük Arktik qoruğu". 2008-04-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-02.
2. 1 2  Сергей Владимирович Попов. Приложение 2 // Автографы на картах. — Архангельск: Северо-Западное книжное издательство, 1990. — ISBN 5-85560-153-6.
**Qüdrət Səlimxanov** (tam adı: *Qüdrət Əhmədbəy oğlu Səlimxanov*) — 1905-ci ildə Bakı şəhərində,Fatmayı kəndində anadan olub.1981-ci ildə dünyasını dəyişib. Tibb elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

Qüdrət Əhmədbəy oğlu Səlimxanov 1905-ci ildə Bakı şəhərində, Fatmayı kəndində anadan olub. İlk təhsilini kənddə dördsiniafli ibtidai məktəbdə almışdır. Orta təhsilini Binəqədi kəndində alır. 1923-cü ildə Qüdrət Səlimxanov Azərbaycan Tibb Universitetinə daxil olur. 1928-ci ildə Azərbaycan Tibb Universitetini bitiən Qüdrət ixtisas üzrə işləmək üçün Ağdama göndərilir. İlk əmək fəaliyyətinə Ağdam rayonundan başlayır. 1930-cu ildə Tibb İnstitutunun pataloji anatomiya kafedrasında işləmk üçün dəvət olunur. 1938-ci ildə dissertasiya müdafiə edərək tibb elmləri namizədi, 1960-cı ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək tibb elmləri doktoru elmi dərəcə alır.
Kerç cəbhəsində polkovnik - həkim işləyib. Cəbhədəki xidmətlərinə görə *Qırmızı Bayraq* ordeni ilə təltif edilib. 1943-cü ildə müharibədə yaralandıqdan sonra yenidən Azərbaycan Tibb Universitetinə qayıdır.

Fəaliyyəti
----------

3 monoqrafiyanın , səksənə yaxın elmi məqalələrin müəllifidir.Onun rəhbərliyi altında 3 doktorluq, 8 namizədlik dissertasiya müdafiə edən yetirmələri olmuşdur.Mərhum Prezidentiiz Heydər Əliyevin həyat yoldaşı Zərifə xanımın doktorluq dissertasiyasının opponenti olmuşdur.Qüdrət Səlimxanov 1961-ci ildə elmi-pedoqoji fəaliyyətinə görə SSRİ patoloqlarının Ümumittifaq Cəmiyyətinin plenum üzvü, Bakı şəhər patoloqlarının sədri, Ali Attestasiya Komissiyasının sədri olmub. *Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası*nın və *Azərbaycan Tibb jurnalı* redaksiyasının üzvü olub.

Mükafatları
-----------

* Qırmızı Ulduz ordeni
* Qırmızı Bayraq ordeni
* "Şərəf nişanı" ordeni

Həmçinin bax
------------

* Zemfira Səlimxanova

Xarici keçidlər
---------------

* Patoloji anatomiya kafedrası Arxivləşdirilib 2018-08-12 at the Wayback Machine
* "Azərbaycanda siyasətçilərin çoxu ağır şizofrenikdir" - MÜSAHİBƏ
* Şəlalə Məhyəddin qızı Qqaranlıqdan işığa Nurlan nəşriyyatı, Bakı-2012 Arxivləşdirilib 2019-03-03 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Məcid Vəzirov Kəndimizin fəxri vətəndaşları. Bakı-1998. s.35
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Nazim.

**Nazim İdris oğlu Mahmudov** (12 iyun 1958, Cəbrayıl rayonu) — Fizika‑riyaziyyat elmləri doktoru, professor. Doğu Akdeniz Universitetinin riyaziyyat kafedrasının müdiri.

Həyatı
------

Mahmudov Nazim İdris oğlu 1958-ci il iyunun 10-da Azərbaycan Respublikasının Cəbrayıl rayonunun Sultanlı kəndində anadan olub. 1980-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Mexanika-riyaziyyat fakültəsini bitirib. 1980–1984-cü illərdə Azərbaycan EA Kibernetika İnstitutunun aspiranturasında oxuyub. "Hilbert fəzasında stoxastik optimal idarəetmə" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edəndən sonra Azərbaycan EA Kibernetika İnstitutunun riyazi kibernetika laboratoriyasında işləməyə başlayıb. N. Mahmudov 1993-cü ildən Şimali Kipr Türk Respublikasının Doğu Akdeniz Universitetinin riyaziyyat kafedrasında işləyir. 2004-cü ildə ona professor elmi adı verilib. 2011-ci ildən Doğu Akdeniz Universitetinin riyaziyyat kafedrasının müdiridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bağıyeva, Mətanət.* Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar. Qısa bioqrafik məlumat kitabçası (PDF) (az.). Bakı: "Papirus NP". 2016. ISBN 978-9952-8299-1-4. 2017-10-21 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-10-21.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | ORCID · Scopus |
**Yarıkürəvi itburnu** (*lat.* Rosa hemisphaerica) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Qərbi Asiyada, Qafqazda yayılmışdır. Qafqazda, Azərbaycanda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

1-2 m hündürlüyündə dik duran koldur. Qopartikanları müxtəlifdir; nazik, bir qədər iri, qılıncşəkilli və ya bəzən qarmaqvarı əyilmişdir, bəziləri isə sadə formadadır. İyun ayında çiçək açır. Çiçəkləri əksərən tək-tək, bəzi hallarda 2-3-ü bir yerdə olur. 25 mm-ə qədər uzunluqda çılpaq və ya məxməri tüklü, bəzən seyrək vəzili tüklü çiçək saplağına malikdir. Ləçəkləri kükürdü-sarıdır, zəif oyuqludur. Meyvəsi girdə və ya qısa yumurtavarıdır, sarı və ya narıncı rəngdədir.

Ekologiyası
-----------

Rütubət və işıqsevən bitkidir. Münbit torpaqlarda yaxşı bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Dekorativ koldur, qrup əkinləri üçün yararlıdır. Bu növün bağ formaları da becərilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q3442108
* Wikispecies: Rosa hemisphaerica
* EoL: 229417
* EPPO: ROSHM
* GBIF: 3007226
* GRIN: 5369
* iNaturalist: 167983
* IPNI: 732761-1
* ITIS: 504819
* NCBI: 2282111
* Plant List: rjp-27487
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:732760-1
* VASCAN: 28805
* WFO: wfo-0000997536

 |
**Anima mundi** — yəni dünyanın saf, səmavi ruhu. Antik filosoflara görə təbiətin hər yanına nüfuz etdiyi irəli sürülmüşdür.

Haqında
-------

Fikrin Platon ilə ortaya çıxdığı deyilsə də, qavramın kökəninin daha antik olduğu və ilk dəfə bəzi şərqli filosofların sistemlərində irəli sürüldüyü iddiası da vardır. Stoaçılara görə, o bəşəriyyətdəki tək mühüm, həyati gücdür.

Bənzər qavramlara Parakelsus kimi hermetik filosoflar və daha sonra Fridrix Şellinq (1775–1854) də sahib olmuşdur.

Okultizmdə Anima mundi
----------------------

Anime mundi termini Ökult terminologiyasının termini olub, dünyanın tamamilə canlı varlıq olduğu qavramını dilə gətirmək üçün "Dünya canı" anlamında isifadə edilir. Latıncadan da tərcüməsi bu mənaya gəlir.

Basilius Valentinusun "dünya ölü bir vücuddan ibarət deyildir" sözü ilə bildirdiyi Anima mundi Okultistlərin ardından Teozoflar tərəfindən də qəbul edilmişdir. Bu qavramı qəbul edən düşüncəyə görə, insan bədənində olduğu kimi Anime mundinin bədənində də sinir sistemi, hərəkət sistemləri, nəfəs sistemi mövcuddur. Anima mundinin insan varlığında olduğu kimi ruh, sübtil bədən və maddi bədən olaraq üçlü quruluşa sahib olduğu qəbul edilir.

Həmçinin bax
------------

* Çakra
* Fenşuy

İstinadlar
----------

1. ↑  Likutey Moharan I, 61.
2. ↑  *Roszak, Theodore.* The Voice of the Earth: An Exploration of Ecopsychology. Phanes Press. 2001 [1992]. ISBN 1-890482-80-3.
3. ↑  *Fideler, David.* Restoring the Soul of the World: Our Living Bond With Nature’s Intelligence. Inner Traditions. 2014. ISBN 978-162055359-6. 2020-04-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-22.
4. ↑  *Jung, C. G.* Psychology and Alchemy. 12. London: Routledge. 1968. ISBN 0-691-01831-6.
**Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzasoy** - AMEA-nın Folklor İnstitutu Mifologiya şöbəsinin müdiri, filologiya elmləri doktoru, professor

Həyatı
------

Seyfəddin Rzasoy 1961-ci ildə Biləsuvar rayonunun Bəydili kəndində anadan olmuşdur. 1986-cı ildə N.Tusi ad. ADPU-nu bitirmiş, müəllimlik fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur.

1996-cı ildən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında çalışır. Hazırda AMEA Folklor İnstitutunda Mifologiya şöbəsinin müdiridir.

1997-ci ildən filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, 2013-cü ildən filologiya elmlər doktorudur.

2010-cu ildə dosent, 2019-cu ildə professor elmi adlarını almışdır.

S.Rzasoy folklor, mifologiya, ritual və ədəbiyyatla bağlı 17 kitabın, 250-dən çox elmi məqalənin müəllifidir.

1. İslam Ağayev: ömür və yaradıcılıq etüdləri. Bakı, "Tural-Ə" NPM, 2002, 121 s.

##### 2. Nizami poeziyası: Mif-Tarix konteksti. Bakı, "Ağrıdağ", 2003, 211 s.

##### 3. Oğuz mifinin paradiqmaları. Bakı, "Səda", 2004, 199 s.

##### 4. Yaddaş və şəxsiyyət. Bakı, "Səda", 2004, 130 s. **(*M.Həkimovla birgə*)**

##### 5. Oğuz mifi və Oğuznamə eposu. Bakı, "Nurlan", 2007, 181 s.

##### 6. Folklorlaşan alim ömrü. Bakı, "Nurlan", 2007, 197 s.

##### 7. Azərbaycan folklorşünaslıq tarixi və Sədnik Paşa Pirsultanlı. Bakı, "Nurlan", 2008, 212 s.

##### 8. Mifologiya və folklor: nəzəri-metodoloji kontekst. Bakı, "Nurlan", 2008, 188 s.

##### 9. Oğuz mifologiyası. Bakı, "Nurlan", 2009, 363 s.

##### 10. Əbülqazi "Oğuznamə"sində mif və ritual. Bakı, "Nurlan", 2013, 172 s.

##### 11. Müasir Azərbaycan folklorşünaslığı. 2 cilddə, I cild. Mif və epos məsələləri. Bakı, "Nurlan", 2013, 364 s.

12. Muğanlıda Novruz karnavalı. Tiflis, 2014, 103 s.

13. Azərbaycan dastanlarında şaman-qəhrəman arxetipi. Bakı, "Elm və təhsil", 2015, 436 s.

14. Ustad-namə. Naxçıvan, "Nuh", 2016, 107 s. **(*R.Babayevlə birgə*)**
  
15. Əbülqazi "Oğuznamə"sinin ritual-mifoloji semantikası. Mersin, "Mer-Ak", 2020

16. Müasir Azərbaycan folklorşünaslığı. 2 cilddə, 2 cild. Sənətkar, mətn və mühit məsələləri. Bakı, "Elm və təhsil", 2020, 308 s.

17. "Kitabi-Türkman lisani" oğuznaməsinin transmediativ strukturu və ritual-mifoloji semantikası. Bakı, "Elm və təhsil", 2020, 472 s.

İstinadlar
----------
**Yaruqa Hidroelektrik Stansiyası** — Xorvatiyada, Krka çayı üzərində Dalmasiyanın Şibenik-Knin rayonunda yerləşən hidroelektrik stansiyası.

Bu elektrik stansiyası Xorvatiyada ilk alternativ enerji mənbəyi olmuşdur. Stansiyasının qurulma məqsədi Şibernikdə küçə lampalarını elektriklə təmin etmək olub. Beləlilə, sözügedən yaşayış məntəqəsi daha çox alternativ enerji mənbəyi ilə işləyən şəhər ünvanını qazanmışdır.

Tarixi
------

Yaruqa dünyanın ən yaşlı energetika obyektlərindən biridir. Onun bugünkü yerləşmə yeri 1903-cü ilə aid edilir. Stansiya özü isə 1895-ci ildə yaxınlıqda yerləşən başqa bir ərazidən köçürülüb.   

1893-cü ildə Şibernik bələdiyyə sədri Ante Şupuk və Vjekoslav Meyxsner tədqiqatlara başladı və Krka çayının suyundan istifadə etmək üçün lisenziya aldılar. 1894-cü ildə elektrik ilə küçələri işıqlandırmağa başlamaq, bələdiyyə ərazisi hüdudları daxilində elektrik xətləri inşa etmək üçün icazə aldılar. Yaruqanın tikintisinə 1894-cü ildə başlanıldı və 16 ay davam etdi.

İlk generator (hər biri 42 Hz. 550 kW) və transformatorlar macar şirkəti Qanz tərəfindən istehsal edildi və quraşdırıldı. Stansiyadan Şibenik şəhərinə qədər ötürücü xətlər taxta sütunlardan ibarət idi və 11 km uzunluğunda idi. 6 ədəd bələdiyyə paylayıcı şəbəkəsi 3000 /110 V yarımstansiyası var idi. Yaruqa stansiyası Şibenikdə 340 küçə lampasını və bəzi elektrikli evləri enerji ilə təmin etməyi bacardı.   

İlk Yaruqa hidro ES-nın tikilməsindən 3 il sonra, ikinci hidroelektrik stansiyanın tikintisinə başlanıldı. 1903-cü ildə gücü 6 MW olan yeni bir stansiyanın tikintisi başa çatdırıldı. 

Tikildiyi tarixdən günümüzə qədər Yaruqa 1916, 1937, 1970, 1995 və 2008-ci illərdə yenilənmişdir, lakin təsisatın əsas konsepsiyası qorunub saxlanılıb. 1936-cı ildə gücü 5,6 MW-a çıxaran ikinci generator quraşdırıldı.

Xatirəsi
--------

Xorvat Poçt Şirkəti tərəfindən 1995-ci ildə stansiyanın xatirəsinə poçt markası buraxılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "HE na Krki - Krka River Hydro Power Plants". Hydroelectric Power Plants in Croatia. HEP.
2. ↑  Marko Delimar; Josip Moser; Aleksandar Szabo. "First AC Power Systems in Croatia". 2007 IEEE Conference on the History of Electric Power Schedule/Program. IEEE.
3. ↑  Marko Delimar; Aleksandar Szabo; Luka Lugarić. "First Integrated Electric Power System in Croatia Arxivləşdirilib 2018-08-25 at the Wayback Machine". Croatian Scientific Bibliography - Bibliographic record number: 305497.
4. ↑  HP: Marka br: 153 100 GODINA OD GRADNJE HIDROELEKTRANE" (Xorvatca).
5. 1 2  HEP Proizvodnja - history"
Norbulinka
**Norbulinka** (tib. ནོར་བུ་གླིང་ཀ་) — 1754-cü ildə Tibetin Lhasa şəhərində salınmış saray və parkdır. 1780-1959-cu illərdə Dalay Lamaların yay iqamətgahı olub. 1959-cu ildə XIV Dalay Lama Tibeti tərk etmək məcburiyyətində qalıb. 2001-ci ildə "Potala sarayının tarixi ansamblı"na daxil edilib və YUNESKO-nun Ümumdünya İrsi obyektidir. Norbulinka sarayı VII Dalay-lama tərəfindən tikilmiş, inzibati və dini mərkəz kimi xidmət etmişdir.

Norbulinka Sarayı Lhasanın qərb hissəsində, Potala sarayından cənub-qərbdə yerləşir. Norbulinka 36 akr ərazini əhatə edir və Tibetin ən böyük süni parkı hesab olunur.

Yay və payız aylarında Norbulinka da daxil olmaqla Tibetdəki parklar rəqs, mahnı, musiqi və şənliklərlə əyləncə mərkəzlərinə çevrilir. Norbulinkada hər il "Qatıq Festivalı" keçirilir.

1950-ci ildə Tibetin işğalı zamanı saray kompleksindəki bir sıra binalara ziyan dəyib. Binaların təmiri, bağların və göllərin bərpası kimi yenidənqurma işləri 2003-cü ildə ÇXR hökumətinin təşəbbüsü ilə həyata keçirilib.

Həmçinin bax
------------

Potala sarayı

İstinadlar
----------

1. ↑  "World Heritage Committee Inscribes 31 New Sites on the World Heritage List". UNESCO. 2001-12-13. 2012-02-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-05-03.
2. ↑  "Norbulingka Palace". Tibet Tours. 2012-07-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-05-03.
3. ↑  *安才旦.* Tibet China: travel guide. 五洲传播出版社. 2003. 92–94. ISBN 7508503740.
4. ↑  "Norbulingka (the Summer Palace)". Travel China Guide. 2012-07-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-05-03.
5. ↑  *Michael Buckley.* Tibet. Bradt Travel Guides. 2006. 142. ISBN 1841621641.
**Qarağat** (*lat.* Ribes) — bitkilər aləminin daşdələnçiçəklilər dəstəsinin motmotukimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Ümumi
-----

25-30 dərəcə şaxtaya və 30-40 dərəcə istiyə dözən, bol və sabit məhsul, tez bar verən qiymətli çoxbudaqlı kol bitkisidir. Qarağat üzüm kimi çoxillik meyvədir. Xəstəlik və ziyanvericilərə qarşı çox dözümlüdür. Əsasən qələm və kök vasitəsi ilə çoxalır. Qarağat mayda çiçəkləyir. Xırda yaşılımtıl çiçəkləri şivlərdə tək saplaqda yerləşir. Meyvəsi iyul-avqustda yetişir. Meyvəsi yumru və ya oval formalıdır. Meyvələrinin rəngi yaşıl, sarı, ağ, qırmızı, tünd qırmızı, qara olur. Dadı şirin, turşməzə, qabığı nazik və incətüklüdür. Çoxlu xırda toxumları vardır. Hazırda qarağatın bir çox mədəni sortları yetişdirilmişdir.

3 növə ayrılır: qara qarağat (ribes nigrum), qırmızı qarağat (ribes rubrum) və ağ qarağat (ribes aureim). Qırmızı qarağatın yayılmış sortlarından Qırmızı Versalski, Qırmızı Hollandiya, Krasnıy krest, Məhsuldar Feya, Zamok Xautona, Qırmızı çutovka və s. göstərmək olar. Ağ qarağatın sortlarından Ağ Bulonski, Ağ versalski, Ağ Hollandiya və Yuterborq misal göstərilə bilər. 150 qram qırmızı qarağatda 40, qara qarağatda isə 79-80 milliqram "C" vitamini var. Qarağat meyvələrinin tərkibində şəkərin miqdarı 16,2-18, ümumi turşunun miqdarı isə 1,8-3 faizdir. Qarağatın tərkibində 13,5% şəkər, 2% üzvi turşu, 1% pektinli maddə, 54 mq% C, 0,25 mq% P, B qrupu vitaminləri və karotin vardır. 0,2-0,7% mineral maddə vardır ki, bunun da əsasını fosfor, mis, dəmir, kalium, natrium, kalsium və maqnezium təşkil edir.

Qırmızı və ağ qarağatın tərkibində orta hesabla 6,7-8,2% şəkər, 2,6-3,8% turşu, 20-45 mq% C vitamini, 0,19-0,26% pektin maddələri, 0,24-2,38% protopektin, 0,41% pentozan, 3,88% sellüloza, 0,11% aşı və boya maddəsi, 0,20-0,91% azotlu maddələr vardır. Azərbaycanda 2 növü yabanı halda bitir. Lənkəran, Şəki, Zaqatala rayonlarının meşəliklərində yayılmışdır. Həmçinin həyətyanı sahələrdə də kifayət qədər əkilib, becərilir.

Qarağat təzə halda yeyilir, mürəbbə, konfityur, kompot, jele, marmelad, konfet və karamel üçün içlik və şərab hazırlamaq üçün sərf edilir. Qış üçün qarağatı qurudur, sirkəyə qoyur və əzib şəkərlə 1:2 nisbətinə qarışdırırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linney K.* Genera plantarum eorumque characteres naturales, secundum numerum figuram, situm, & proportionem omnium fructificationis partium. 5 Stokholm: 1754. S. 94. doi:10.5962/BHL.TITLE.746
2. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 200.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q22691
* Wikispecies: Ribes
* APDB: 194431
* APNI: 91882
* EoL: 38348
* EPPO: 1RIBG
* FNA: 128544
* FoC: 128544
* Fossilworks: 264404
* GBIF: 2986095
* GRIN: 10469
* iNaturalist: 47130
* IPNI: 37138-1
* IRMNG: 1101600
* ITIS: 24448
* NBN: NHMSYS0000462393
* NCBI: 3801
* NZOR: f2531449-be5e-427b-a1d6-8dbc4b169537
* PLANTS: RIBES
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:30002461-2
* Tropicos: 40025704
* VASCAN: 1623
* VicFlora: d8c88665-e9d3-4b43-b64a-047e28dd70f4
* WFO: wfo-4000033210

 |
**Perilla** (*lat.* Perilla) - dalamazkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Əhəmiyyəti
----------

Perilla toxumlarında 40-54% tez quruyan (yod ədədi 181-206) texniki yağ və 28 %-ə qədər zülal vardır.Perilla yağının quruma qabiliyyəti kətan yağına nisbətən yüksək-dir. Ona görə də boya və lakların hazırlanmasında istifadə edilir. Tətbiq olunduğu sahədə elastiklik yaradır və çatlar əmələ gətirmir. Perilla yağı aviasiya, gəmiqayırma, avtomobil, elektrotexnika, poliqrafiya və b. sənaye sahələrində işlədilir. Perilla yağı çox yaxşı izolyasiya xüsusiyyətinə malikdir. Perilla yağı hopdurulmuş parça və kağızdan sukeçirməyən plaş və başqa şeylər hazırlanmasında istifadə edilir. Perilla yağı əczaçılıqda və işıqlandırmada lampa yanacağı kimi (his vermədiyinə görə) istifadə edilir. Çində, Yaponiyada və Koreya yarımadasında perilla yağı təmizləndikdən sonra qida kimi istifadə edilir.Perilla jmıxının tərkibində 37%-ə qədər zülal vardır. O heyvandarlıqda qiymətli konsentrat yem kimi istifadə edilir. Yarpaqlarından alınan efir yağlarından qənnadı sənayesində (Yaponiyada) istifadə edilir. Yarpaqları təzə halda salatlarda istifadə edilir. Yaxşı bal verən bitkidir.

Tarixi, becərilmə rayonları və məhsuldarlığı
--------------------------------------------

Perilla şərqi Asiya mənşəlidir. Onun ən çox yabanı növləri burada yayılmışdır. Perilla ən çox Yaponiyada, Cində və Koreya yarımadasında yayılmışdır. Rusiyada perilla səpinləri birinci dəfə uzaq Şərqdə aparılmışdır. 1926-ci ildən isə onu Ukrayna və şimali Qafqazda öyrənməyə başlamışlar. Perilla çoxda böyük olmayan sahələrdə Primorski diyarında da becərilir. Toxum məhsuldarlığı 0,8 - 1 ,5 ton /ha -dır.

Növləri
-------

* *Perilla frutescens* (L.) Britton
	+ *Perilla frutescens var. crispa* (Thunb.) H.Deane
	+ *Perilla frutescens var. frutescens*
	+ *Perilla frutescens var. hirtella* (Nakai) Makino

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2011.
2. ↑  Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
3. ↑  Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.
4. 1 2  H. S. HÜMBƏTOV, V. V. BƏŞİROV V. R. MOHUMAYEV "YAĞLI VƏ EFİR YAĞLI BİTKİLƏR" BAKI 2016

Perilla:*The Plant List* saytında takson barədə məlumat. (ing.)

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q7168518
* Wikispecies: Perilla
* EoL: 70851
* EPPO: 1PRJG
* FoC: 124553
* GBIF: 2926832
* GRIN: 9110
* iNaturalist: 418990
* IPNI: 21102-1
* IRMNG: 1096225
* ITIS: 32633
* NBN: NHMSYS0000461586
* NCBI: 48385
* NZOR: 434da63f-b80e-4d8f-950a-fc9bb34aefbe
* PLANTS: PERIL
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:326475-2
* Tropicos: 40004639
* uBio: 5866393
* VASCAN: 1522
* WFO: wfo-4000028769

 |
**Fərid Yusifoğlu** — vizual effekt mütəxəssisi (VFX Supervisor)

Həyatı
------

Fərid Yusifoğlu 1983-cü il avqust ayının 3-də Mingəçevir şəhərində anadan olub. 2005-ci ildə İqdisad universitetinin Türk Dünyası İşlətmə fakultəsini bakalavr dərəcəsində bitirib. Reklam üçün animasiyalar hazirlamaqla başlayan 'freelancer' iş həyatı, peşəkar animatorluqla əvəz olunur. 3D və Matte Painting həvəsi sonradan filmlərə tədbiq olunur. Rejissor Samir Kərimoğlu-nun 'Sirat Körpüsü' filmi ilə başlayan filmoqrafiya siyahısı artıq 6 film ilə sıranı artırır. Hal hazırda 'Samir Kərimoğlunun "Mən Evə Qayıdıram" filmində VFX supervayzer vəzifəsində debütə imza atır. Ən son işi tanınmış Azərbaycanın tanınmış rejissoru Fikrət Əliyevin "Polkovnikin xəzinəsi" filmi olub. Filmdə həm Vizual Effekt Supervayzer kimi həm də Matte Paint Artist kimi çalışmışdır. Son zamanlar Azərbaycan kinomatoqrafiyasının inkişafı Vizual Effektlər industriyasına da təsir edib. Bir çox işlərdə yeniliklər tələb etdiyi üçün yeni texnologiyaların kinomatoqrafiyada tədbiqi də başlanıb.

2014-cü ildə Xəzər Universitəsində "Khazar Film & Animation School" Peşəkar Film və Animasiya məktəbinin direktoru vəzifəsində işə başlayır. Hollywood Camera Works, Animation Mentor, Zbrush Central və s. tanınmış film və animasiya məktəblərində tədris görmüş müəllimlər cəlb edərək Azərbaycanda ilk və tək vizual effektlər məktəbini qurur. Məktəbin nəzdnində Operatorluq (D.O.P), Rəqəmsal Kinematoqrafçılıq (Digital Cinematography), Vizual Effektlər (VFX), 3D Personaj Animasiyası (Character Animation), Kompozinq (Digital Compositing), ZBrush 3D Skulptura (ZBrush Modelling & Sculpting) və s. peşəkar fənnlər tədris olunur. Texniki bazasına görə məktəb Azərbaycanın Kino və İncəsənət sahəsində təhsil verən mərkəzlərinin içərisində ən son texnologiyalara sahib yeganə məktəbdir. "Khazar Film & Animation School" "Black Magic Cinema Camera" ilə praktika keçirə bilən yeganə məktəbdir. Texniki baza hal hazırda tələbələr üçün qisametrajlı film çəkə bilmə gücünə sahibdir.

Filmoqrafiya
------------

1. Sirat körpüsü - Samir Kərimoğlu (Matte Painter, 3D Animator)
2. Qanadlarıma sığal çək - Samir Kərimoğlu (3D Animator)
3. Niyyət - Samir Kərimoğlu (Matte Painter, 3D Animator)
4. Onun ürəyi - Samir Kərimoğlu (Matte Painter, 3D Animator)
5. Gözlərimə gün süşür - Fehruz Şamiyev (Matte Painter)
6. Adsız məzar (film, 2006)
7. Mən evə qayıdıram (film, 2014) - Samir Kərimoğlu (VFX Supervayzer)