recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Buglossoides purpurocaerulea** (*lat.* Buglossoides purpurocaerulea) — bitkilər aləminin göyzabançiçəklilər dəstəsinin göyzabankimilər fəsiləsinin buglossoides cinsinə aid bitki növü.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Hündürlüyü 30-50 sm, gövdəsi düz, çiçəkli vəmeyvə verməyən olub, nahamar-tükcüklü, sadə və ya yuxarı hissədə az budaqlanmış, dahasonra əyilmiş və yaxud sərilmiş, sıx yarpaqlaörtülmüş çoxillik ot bitkisidir. Yarpaqları oturaq, neştərvari, tamkənarlı, sivri və ya aşağı hissədə yerləşənlər kütdür, uzunluğu 2-4 sm-dir, hər iki tərəfdən basıq və seyrək tüklüdür, bir ədəd orta damarı nəzərə çarpandır, alt tərəfdə daha açıqdır. Qıvrımları çoxçiçəkli deyildir. Tacın uzunluğu 15 mm-dir, bənövşəyi-göy rəngdədir, açılan zaman qırmızımtıl, kasacıqdan iki dəfə uzundur. Çiçəkləməsi May ayına təsadüf edir. Fındıqcalar 4-5 mm uzunluqdadır, dəyirmi-yumurtaşəkillidir, küttəhərdir, ağ rəngdədir, hamar və parlaqdır.Meyvə verməsi iyun ayına təsadüf edir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanın bütün rayonlarında, (Naxçıvandan başqa) meşəli rayonlarda. Ovalıqdan orta dağ qurşağına qədər.

Yaşayış mühüti
--------------

Meşə və kolluqlarda, meşə kənarında, talalarda, bağlarda, nadir hallarda bostanlarda rast gəlinir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Buglossoides purpurocaerulea* | 
* Wikidata: Q883046
* Wikispecies: Aegonychon purpurocaeruleum
* EUNIS: 162486
* GBIF: 4062037
* GRIN: 407009
* iNaturalist: 128565
* IPNI: 113731-1
* NZOR: 25817847-136f-43f3-b9b7-2130c5e680c4
* PalDat: Buglossoides\_purpurocaerulea
* Plant List: kew-2685804
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:113731-1
* Tropicos: 4001254
* WFO: wfo-0000574442

 |
| *Lithospermum purpurocaeruleum* | 
* Wikidata: Q21976167
* BioLib: 40667
* EUNIS: 162487
* GBIF: 4060998
* GRIN: 407008
* iNaturalist: 319368
* IPNI: 118193-1
* NCBI: 543575
* NZOR: fe96d73d-166f-4758-97f7-47ad1f9a2abd
* NZPCN: 3437
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:118193-1
* Tropicos: 4000136
* WFO: wfo-0000361923

 |
**Əli İsmail Qorxmaz** (*türk.* Ali İsmail Korkmaz; 18 mart 1994, Hatay ili – 10 iyul 2013, Əskişəhər) — O, Taksim Gəzi parkı etirazlarına dəstək üçün qatıldığı yürüşə müdaxilə edən polis və müxalifət qrupları tərəfindən döyülərək öldürülən 19 yaşlı universitet tələbəsi idi.

Əskişəhərdə Gəzi Parkı etirazlarına dəstək məqsədilə təşkil edilən yürüş zamanı polisin müdaxiləsi ilə ara küçələrə qaçan fəallardan biri olan Anadolu Universitetinin birinci kurs tələbəsi Əli İsmail Qorxmaz döyüldükdən sonra qruplar tərəfindən polis tərəfindən daha iki dəfə dəyənəklə döyülüb. Döyüldükdən sonra getdiyi xəstəxanada müalicə ala bilməyib və ilk tibbi müdaxiləni cəmi 20 saat sonra alıb. Bu zədələrdən onun beyin qanaması keçirdiyini, 38 gün komada olduğu, lakin 10 iyul 2013-cü ildə dünyasını dəyişdiyi məlum olub. Əskişəhərdə Əli İsmail Qorxmazın ölümü etirazlara səbəb olur və heykəli ucaldılır.

Reaksiyalar
-----------

Əli İsmail Qorxmazın ölümündən sonra Türkiyənin bir çox vilayətində və ölümündən 40 gün sonra Hatayda da etiraz nümayişləri başlayır. Antalyadan yola düşən və Gəzi Parkı etirazlarında həyatını itirən və yaralananlar üçün "Ədalət naminə, ədalətdən daha sürətli" şüarı ilə yürüşə çıxan Ədalət yürüş komandası 27 iyul 2013-cü ildə Əskişəhərə çatır və Əli İsmail Qorxmazın əskişəhərlilərlə birlikdə döyüldüyü küçədə etirazlara başlayır. Bu etirazdan sonra yürüş qrupu Əskişəhərdən onlara qoşulan 5 nəfərlə Gəzi Parkı Etirazlarında həyatını itirən Ethem Sarısülük öldüyü Ankaraya doğru irəliləyir.

Miras
-----

Qorxmazın ölümündən sonra Əskişəhərdə Fikri Klublar Federasiyasının (FKF) töhfələri ilə Əli İsmail Qorxmazın heykəli ucaldılıb. "Fənərbaxça" azarkeşləri müxtəlif matçlarda "Əli İsmail Qorxmaz" himnini bəstələyib və bu himni səsləndiriblər.

Rasimpaşa Məhəlləsi, İskələ küçəsindəki köhnə dayanacaq Kadıköy Bələdiyyəsi tərəfindən parka çevrilir və ona Əli İsmail Qorxmazın adı verilir.

1907 Ali İsmail Qorxmaz Xatirə Meşəsi UNIFEB Çukurova Universitetinin təşkilatçılığı ilə Niğdə Kəmərhisarda inşa salınmışdır.

Mahalın girişindəki körpüyə Hatay Samandağ Bələdiyyəsi tərəfindən Əli İsmail Qorxmaz adı verilmişdir.

Qorxmaz ailəsi qurduqları Əli İsmail Qorxmaz Vəqfi ilə tələbələrə, qocalara, təbiətə, heyvanlara, sənətçilərə, əsnaflara əl uzadan fəaliyyətlər təşkil edir, tələbələrə təqaüd verir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sopalı çeteler dövdü, hastaneler kabul etmedi". Şiddet Hikayeleri.  (#archive\_missing\_date) tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 may 2023.
2. ↑  *Türkiye.* "Ali İsmail Korkmaz'ın ölümünün ardından protestolar arttı". İstifadə tarixi: 6 may 2023.[*ölü keçid*]
3. ↑  "Adalet Yürüyüşçülerini Eskişehir Halkı Karşıladı".  (#archive\_missing\_date) tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 may 2023.
4. ↑  "Kadıköy'de Ali İsmail Korkmaz Parkı açıldı".  (#archive\_missing\_date) tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 may 2023.
5. ↑
**Əli ibn Əhməd** (*ərəb.* علي بن أحمد‎) — təqribən 943–949-cu illərdə hakimiyyətdə olmuş Krit əmiri.

Krit əmirliyinin tarixi və hökmdarları haqqında qorunub-saxlanılmış qeydlər çox fraqmentlidir. O, şərti olaraq yeddinci əmir Əhməd ibn Ömərin oğlu, Kritin fatehinin və əmirliyin banisi Ömər Əbu Həfsin nəvəsi kimi tanınır. Onun qardaşı Şüeybdən sonra hakimiyyətə gəldiyi, 943-cü ildən təxminən 949-cu ilə qədər padşahlıq etdiyi güman edilir. Ondan sonra taxta Şüeybin oğlu Əbdüləziz keçmişdir.

Əli ibn Əhmədin Bizansın 949-cu ildə Kritə qarşı genişmiqyaslı dəniz ekspedisiyası zamanı hakimiyyətdə olduğu güman edilir. Hər halda, bizanslıların hücumu saratinlər tərəfindən dəf edilmişdir.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. ↑  Miles, 1964. səh. 11–15
2. ↑  Canard, 1971. səh. 1085
3. ↑  Canard, 1971. səh. 1084

### Ədəbiyyat

* Canard, M. (1971). "Iḳrīṭis̲h̲". In Lewis, B.; Ménage, V. L.; Pellat, Ch. & Schacht, J. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, New Edition, Volume III: H–Iram. Leiden: E. J. Brill. pp. 1082–1086. OCLC 495469525.
* *Miles, George C.* Byzantium and the Arabs: Relations in Crete and the Aegean Area. Dumbarton Oaks Papers. 18. 1964. 1–32. doi:10.2307/1291204. JSTOR 1291204.
**Xaron**, **(134340) Pluto I** kimi də tanınan peyk, Plutonun 5 təbii peyki arasından ən böyüyüdür. Peykin orta radiusu 606 kilometrdir. Xaron, Pluton, Erida, Haumea, Makemake və Gonggongdan sonra altıncı ən böyük transneptun obyektidir. 1978-ci ildə, ABŞ-nin Vaşinqtonda yerləşən ABŞ Hərbi Dəniz Rəsədxanasında fotoqrafiya lövhələrindən istifadə edilərək kəşf edilmişdir.

Diametri Plutonun yarısı qədər, kütləsi isə Plutonun səkkizdə biri qədər olan Xaron, aid olduğu planetlə müqayisədə olduqca böyük bir peykdir. Onun elə cazibə qüvvəsi var ki, Pluton sisteminin bari mərkəzi Plutonun xaricində yerləşir.

Xaronun şimal qütbünün qırmızı-qəhvəyi rəngli örtüyü, həyat üçün vacib ola biləcək maddə olan tolin üzvi makromolekullarından ibarətdir. Bu tolinlər Plutonun atmosferindən buraxılmış və Xarona qədər 19,000 km məsafə qət etmiş metan, azot və digər bənzər qazlardan yaranmışdır.

Yeni üfüqlər kosmik gəmisi Plutonun sistemini ziyarət etmiş yeganə kosmik gəmidir. Həmin kosmik gəmi 2015-ci ildə Xaronun 27,000 kilometrliyinə qədər yaxınlaşmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-12.
**Budur** - Türk müğənni Atiyənin üçüncü studiya albomu.

Albom haqqında
--------------

Albomda olan musiqilərin əksəriyyətinin söz və musiqiləri şəxsən Atiye tərəfindən yazılmışdır. Albomda 10 musiqi yer alır. Albomdan olan ilk sinql albomla eyni adı daşıyan Budur (mahnı) sinqlıdır. Musiqisi Houssam Habib-ə, sözləri isə İsra Gülümser-ə aiddir. Alboma aid olan bütün promo şəkillər Nihat Odabaşı tərəfindən çəkilib. Budur sinqlı ttnet.com saytında gün ərzində 50 min dəfədən artıq dinlənərəq rekord səviyyəsinə çatmışdır. Atiye albomundakı tək bir musiqinin bu qədər dinlənilməsinin onun üçün fəxr olduğunu deyib. İskender Paydaş, Ozan Çolakoğlu və Volga Tamöz ilə işləyən musiqiçiyə albomundakı Güzelim mahnısında Sultana, Yoksun mahnısında isə DJ Geveze yoldaşlıq edib. Batum Türküsü və sözlərinin yarısı ərəbcə yarısı türkcə olan Hali Hali Hal adlı iki anonim əsərin də yer aldığı albomda, Budur (mahnı) mahnısının Suat Ateşdağlı tərəfindən remiksi də var. Atiye-nin yeni albomunda pop, rəqs, elektronik və etnik kimi fərqli musiqi janrları ilə yazılmış musiqilər var. Budur (mahnı) sinqlına klip Murat Küçük tərəfindən çəkilmişdir, klip öz performansı, rəqqasları, yüksək keyfiyyəti ilə də diqqət çəkir.

Mahnı siyahısı
--------------

1. Budur Söz: İsra Gülümser & Atiye Beste: Houssam Habib ebru sakop & Atiye
2. Güzelim (Sultana ilə) Söz: Atiye & Orhan Yılmaz Beste: deniz Seki Atiye & Volga Tamöz Rap: Sultana & sirel
3. Baba Söz & Beste: deniz erdem sibel cabap & Atiye
4. Yalnızca Üzmek İçin Söz: Murat Çekem & atiye Beste: Murat Çekem İskender Paydaş & atiye
5. Ahmet Söz: Orhan Yılmaz & atiye Beste: ali yilmaz bekir unluataer & Atiye
6. Asla Söz: Atiye & Orhan Yılmaz Beste: sibel cabap Atiye & Volga Tamöz
7. Yoksun Söz: Orhan Yılmaz & atiye Beste: Atiye Ali yilmaz & yildiz tilbe
8. Batum Türküsü Söz & Beste: Anonim ayse mayet & atiye
9. Hali Hali Hal Söz & Beste: Anonim devrim erden & atiye
10. Budur (Suat Ateşdağlı Remix) Söz: İsra Gülümser & atiye Beste: Houssam Habib ebru sakop & atiye

Mənbə
-----

* Atiye - Budur Arxivləşdirilib 2011-06-13 at the Wayback Machine
**Əli ağa Kərim ağa oğlu Cavanşir** (1858 -?) — şair.

Həyatı
------

Əli ağa Cavanşir 1858-ci ildə Şuşa şəhərində doğulmuşdu. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra Şuşa şəhər məktəbində oxumuşdu. Şair idi. Mir Möhsün Nəvvabın təzkirəsində şeirlərindən nümunə var.

Yaradıcılığı
------------

**XXX**  

  

Sənin ahu kimi çeşmin mənə bir ləhzə ram olmaz,  

Təəccübdür, bu günə dərd ilə ömrüm tamam olmaz.  

  

Həqiqətdə nə xoşdur kafərin qəlbində rəhm olmasa,  

Sənin qəlbində bəs rəhm eyləmək necə, həram olmaz?  

  

Hüzurunda pərişan söylərəm, məzur tut, cana,   

Cünunu-eşq əqlində yəqindir ki, nizam olmaz.  

  

Səni dilbər nəvaziş eyləyə, əlbəttə, qədrin bil  

Qənimətdir, könül, məhvəşlərin lütfü madam olmaz.  

  

Mənə məşuqəsiz xüldi-bərin bağlı cəhənnəmdir,  

Hüzuri-yardən qeyri, həqiqət, xoş məqam olmaz.  

  

Nə lazımdır mənə sazü nəvazü tarü həm bərbüt,  

Fəraqinla xarab olmuş könül heç şadkam olmaz.  

  

Əgər kərrat ilə məzul qılsan xaki-kuyindən,  

Əli bir yanə getməz, çün onunçün nəngü nam olmaz.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Cavanşir eli:Sarıcalılar, Bakı, "Mütərcim", 2015, 352 səh.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şair** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Sara MakTernan** (irl. Sarah McTernan; 11 mart 1994) — İrlandiya müğənnisi və bəstəkarı. O, "22" mahnısı ilə İrlandiyanı İsrailin Tel-Əviv şəhərində keçirilən 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

Həyatı
------

Sara MakTernan 11 aprel 1994-cü ildə İrlandiyanın Kler qraflığında anadan olmuşdur. O, ailənin tək övladıdır. Sara 2011-ci ildə məzun olduqdan sonra Klerdə tibb bacılığı kursu almışdır. O daha sonra Limerik Texnologiya İnstitutunda musiqi texnologiya təhsili almışdır. Bir müddət təhsilə fasilə verən Sara Primarkda pərakəndə işçi kimi çalışmağa davam etmişdir. O, 2014-cü ilin sentyabr ayında səs və rəqs üzrə təhsil olmaq üçün Limerik Universitetinə daxil olmuşdur. Sara gitara və pianoda ifa etməyi bacarır.

Musiqi karyerası
----------------

### The JEDS

2014-cü ilin noyabr ayında İrlandiyanın *The Voice* səs yarışmasının dinləmələrinə qatıldıqdan sonra Sara təcrübə qazanmaq üçün The JEDS adlı qrup yaradaraq, onlar ilə birlikdə çıxış etməyə başlamışdır. Dörd nəfərdən ibarət olan qrupda gitarada Dveyn Menn, barabanda Con Moroni, bassda Deklan Larkin və Sara vokalist olaraq yer almışdır.

### *The Voice of Ireland*

2015-ci ildə Sara İrlandiyanın *The Voice* səs yarışmasına qatılmışdır. İlkin dinləmədə "Who You Are" mahnısını ifa edən MakTernan Reyçel Stivensin komandasında yer alaraq, növbəti mərhələyə adlamışdır. Yarışmada iştirakını uğurla davam edən Sara nəticədə üçüncü yerdə qərarlaşmışdır.

### 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

2019-cu ilin mart ayında İrlandiyanın RTE telekanalı Saranın "22" mahnısı ilə İrlandiyanı İsrailin Tel-Əviv şəhərində keçirilən 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edəcəyini elan etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Sarah McTernan // .
2. ↑  "Sarah McTernan will represent Ireland this year". eurovision.tv. 8 mart 2019. 2019-03-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-03-09.

|
|  |
|
| Əvvəlki:**Rayan O'Şounessi  "Together"** | **İrlandiya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində** **2019** | Sonrakı:**—** |

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi müğənniləri |
| --- |
| Final | Bilal Həsəni • Kobi Marimi • Mahmud • Maykl Rays • Miki • S!sters |
| I yarımfinal | Darude və Sebastian Reyman • D-moll • Eliot • Hatari • Katerina Duska • Keyt Miller-Haydki • Konan Oziriş • Lake Malawi • Nevena Bojoviç • Oto Nemsadze • Serhat • Tamta • Tulia • Viktor Kron • Yoçi Papai • Zala Kraly və Qaşper Şantl • ZENA |
| II yarımfinal | Anna Odobesku • Carousel • Con Lundvik • Çingiz Mustafayev • Dankan Lourens • Ester Peoni • KEiiNO • Leonora • Luka Henni • Mikela Paç • Paenda • Roko Blajeviç • Sara MakTernan • Sergey Lazarev • Srbuk • Tamara Todevska • Yonida Maliçi • Yuriy Veklenko |
**Əzələ qərənfil** (*lat.* Dianthus armeria) — bitkilər aləminin qərənfilçiçəklilər dəstəsinin qərənfilkimilər fəsiləsinin qərənfil cinsinə aid bitki növü.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Hündürlüyü 30-50 (70) sm, düz və ya əsasından azacıq qalxan, sadə və ya az budaqlanan, yuxarı hissədə sıx və qısa tüklü olan birillik və ya ikiillik ot bitkisidir. Yarpaqları oturaq, düzduran, qaidə hissəsində qısa qında qovuşan, xətli-neştərvari və ya xətvaridir, eni 1-3 mm-dir, sivri, alt tərəfdən aydın görünən damarı vardır, tüklüdür. Çiçəkləri oturaq və ya qısa saplaqdadır, gövdənin və budaqların uc hissəsində 3-10 ədəd çiçəklə sıx başcıqda toplanmışdır. Çiçəkaltlığı pulcuqları otşəkillidir, neştərvaribizşəkillidir, tüklüdür, kasacığa bərabər və ya ondan uzundur. Ləçəklərinin ayası tünd fırfırqırmızı rəngdə olub, yuxarı tərəfində daha tünd xalları vardır, uc hissəsi dişlidir. Qutucuq silindrikdir, kasacıqdan azacıq qısadır. Toxumlarının uzunluğu 1,5 mm-ə yaxındır, qara rəngli, yumurtaşəkilli, yastı, qabarıq nöqtəli, uc hissədə qısa buruncuqludur. İyun ayında çiçəkləyir, iyul-avqust aylarında meyvə verir.

Ekologiyası
-----------

Meşələrdə, meşə kənarında, kolluqlarda, yol və meşə talalarında rast gəlinir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Xəzəryanı ərazilərdə, Qubada, Lənkəran dağlarında və ovalığında, ovalıqdan orta dağ qurşağına qədər yayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 410.
2. ↑  Eldar Şükürov. İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı. Bakı: 2016

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q158855
* Wikispecies: Dianthus armeria
* AoFP: 1418
* APA: 1416
* APNI: 100572
* ARKive: dianthus-armeria
* BioLib: 38625
* Calflora: 9857
* EoL: 587226
* EPPO: DINAR
* EUNIS: 166115
* FNA: 242416439
* FoAO2: Dianthus armeria
* GBIF: 3085413
* GRIN: 13813
* iNaturalist: 64541
* IPA: 5536
* IPNI: 310755-2
* IRMNG: 11004181
* ISC: 113856
* ITIS: 20276
* MichiganFlora: 747
* NBN: NBNSYS0000003006
* NCBI: 645197
* NZOR: 67810d9c-0443-4cc9-a79a-07839e0c303c
* NZPCN: 3766
* PalDat: Dianthus\_armeria
* Plant List: kew-2763820
* PLANTS: DIAR
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:310755-2
* Tropicos: 6300067
* VASCAN: 4283
* VicFlora: 4953bea9-6d9f-4de8-b137-1cdc582b9a80
* WisFlora: 3376
* WFO: wfo-0000643086

 |
**Saqreş** (*port.* Sagres) — Portuqaliyanın Faro rayonunun bir hissəsi olan şəhər və rayon. Vila du Bişpu bələdiyyəsinin tərkib hissəsidir. Köhnə inzibati bölgüyə görə, Alqarve (bölgə) əyalətinin bir hissəsi idi. Alqarvenin bir hissəsi olan Alqarve iqtisadi-statistik alt regionuna daxildir. 2001-ci ildə əhalinin sayı 1939 nəfərdir. 34,28 km² ərazini tutur.

Bu şəhərin ərazisində (daha doğrusu, koordinatları 37°02′ şm. e. 8°55′ q. u. olan nöqtədə. 37°02′ şm. e. 8°55′ q. u. 37°02′ şm. e. 8°55′ q. u. ) ən uzun birbaşa (yəni Yer kürəsinin böyük dairəsinin qövsü boyunca) quru marşrutunun başlanğıc nöqtəsidir, uzunluğu 11241 km-dir və Jinjiang şəhəri ərazisində bitir. Çin ( 24°33′ şm. e. 118°38′ ş. u. 24°33′ şm. e. 118°38′ ş. u. 24°33′ şm. e. 118°38′ ş. u. ) .

Ərazinin himayəçisi müqəddəs Məryəm (*port.* Nossa Senhora da Graça ) hesab olunur.

 San-Visente burnunda mayak

Tarix
-----

Rayonun əsası 1519 -cu ildə qoyulmuşdur.

Görməli yerləri
---------------

Şəhər XV əsrdə şahzadə Henri tərəfindən yaradılmış məşhur dənizçilik məktəbi ilə tanınır.

Həmçinin maraq doğurur:

* Saqreş qalası (Fortaleza de Sagres)
* San Visente burnundakı qala (Fortaleza do Cabo de São Vicente)
* Belişe qalası (Fortaleza de Belixe)
* Baleyra fortu (Forte da Baleeira)

Yaxınlıqda yerləşir:

* San Visente burnu 15-ci əsrdə Portuqaliyanın coğrafi kəşflərinin simvoludur.
* Koşta de Visentina təbiət qoruğu.

İstinadlar
----------
**Didaktik ədəbiyyat** (yun. didaktos - nəsihət verən) — elmi, fəlsəfi, mənəvi-əxlaqi, dini görüş və ideyaları bədii formalarda əks etdirən nəsihətamiz xarakterli ədəbiyyat. Didaktik ədəbiyyatın ilk nümunələri sinkretizm dövrünə aiddir. Qədim Yunanıstanda Hesiodun əkinçi-əxlaqi görüşlərini əks etdirən "Zəhmətlər və günlər" eposu, Lukretsinin "Şeylərin təbiəti haqqında" fəlsəfi poeması, Çində Lao-Tszının "Dao de tszin" fəlsəfi poeması, Hindistanda "Pançatantra", "Kəlilə və Dimnə", Azərbaycanda, İranda, həmçinin Orta Asiyada "Avesta", Rusiyada "Vladimir Monomaxın öyüdləri" və s. əsərlərdə nəsihətamiz motivlər əsas yer tutur. Sonrakı dövrlərdə Nikola Bualo ("Poeziya sənəti"), Aleksandr Pop ("İnsan haqqında təcrübə"), Mixail Vasilyeviç Lomonosov ("Şüşənin faydası barədə məktub") və başqaları didaktik əsərlər yaratmışlar.

Didaktik ədəbiyyat Yaxın və Orta Şərqdə, o cümlədən Azərbaycanda da geniş yayılmışdır. Sufi lirikası və nəsrini bütövlükdə didaktik ədəbiyyat hesab etmək olar. Didaktik ədəbiyyatın təmsil, nəsihətnamə, öyüd, məsəl kimi spesifik janrları da vardır. "Qabusnamə", Sədi Şirazinin "Gülüstan" və "Bustan" əsərləri, Cəlaləddin Ruminin "Məsnəvi"si didaktik ədəbiyyatın klassik nümunələridir. Xaqani Şirvani, Nizami Gəncəvi, Məhəmməd Füzuli və başqalarının şeir və poemaları, Azərbaycan xalq şeiri, aşıq poeziyası nümunələri bu qəbildəndir. Qasım bəy Zakir, Abbasqulu Ağa Bakıxanov, Seyid Əzim Şirvani, Mirzə Ələkbər Sabir və başqaları nəsihətamiz məzmunlu əsərlər yazmışlar.

XIX əsrdən etibarən realist ədəbiyyatın inkişafı ilə əlaqədar "didaktik ədəbiyyat" anlayışı, əsasən, öz əhəmiyyətini itirməyə başlamışdır. Ədəbiyyatın ictimai-tərbiyəvi vəzifəsini yerinə yetirməsində realist əsərlərin rolunu ön plana çəkən Mirzə Fətəli Axundzadə insanların əxlaqi təkamülündə didaktik ədəbiyyatın təsirsiz olduğunu qeyd edirdi.

Ədəbiyyat
---------

* *Mirəhmədov Ə.* Ədəbiyyatşünaslıq. Ensiklopedik lüğət. Bakı. 1998.
**Yeddi bacı şəlaləsi** (norv. *De Syv Søstrene* və ya *Dei Sju Systrene*, *Knivsflåfossen* adı ilə də tanınır) Norveçin hündürlüyünə görə 39-cu şəlaləsi. Şəlalə yeddi müstəqil axımdan ibarətdir. Məhs buna görə də «yeddi bacı» adlandırılmışdır. Norveçin Sunnimyor bölgəsində yerləşən, UNESCO-nun Ümumdünya irsi olan Geiranger fiordunun bir hissəsi hesab olunur.

Yerləşməsi
----------

Geiranger fiordu Norveçin Mere-oq-Romsdal qraflığına aiddir. Şəlalə yaxınlığında tarixi Knivsflå ferması yerləşir. Daha köhnə ferma olan Skageflå isə nisbətən uzaqda yerləşir. Yeddi bacı şəlaləsi Qeyranqer kəndindən 6,5 km qərbdə yerləşir. Coğrafi kordinatları 62.10864 və 7.092106 olan şəlalə dəniz səviyyəsindən 400-500 metr yüksəklikdə yerləşir. Knivsflåelvane çayı üzərində yerləşən bu şəlalənin dünya üzrə reytinq cədvəlində yeri 67-dir.

Yeddi gözəl şəlaləsi ilə üzbəüz, əks sahildə başqa bir «The Suitor» ( Friaren) — «Ər» şəlaləsi var. Bir az uzaqda isə növbəti kiçik bir şəlalə «Gəlin fatası» yerləşir.

Ölçüləri
--------

Şəlalənin maksimal hündürlüyü 410 metrdir. Su damcısının maksimal sərbəst düşmə hündürlüyü 250 metrdir. Bol sulu zamanında eni 223 m olur. Horizontal səth üzrə eni 213 metrdir.

May-iyun aylarında şəlalə daha gözəl olur - qar əridikcə şəlalə bol sulu olur. Qış aylarında şəlalə donur və ərazi alpinistlərin sevimli məkanına çevrilir.

Əfsanələr
---------

Əfsanəyə görə cəsur bir vikinq evlənmək üçün yeddi bacının yanına gəlir. Bacılar onu gəlinlik fatası üçün göndərirlər və deyirlər ki gələndə yeddi bacıdan biri ilə evlənər. Fatanı alıb gətirən vikinq son anda qərar verə bilmir. Bacıların hər biri çox gözəl olur. Sonda bacılar evlənməkdən vaz keçirlər. Oğlan nəticədə içki içməyə qurşanır və butulka formalı şəlaləyə çevrilir. Digər bir əfsanəyə görə yeddi bacı dağın zirvəsində rəqs edir. Qarşı tərəfdə isə gənc bir oğlan onlara baxararaq flirt etmişdir.

Şəkillər
--------

* 
* 
* Butulkaya bənzər "Ər" şəlaləsiButulkaya bənzər "Ər" şəlaləsi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sju Søstre Møre Og Romsdal, Norway". 2019-08-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-12.
2. ↑  "World's Top 100 Highest Rated Waterfalls". 2022-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-16.
3. ↑  "Водопад "Семь Сестер" в Норвегии". 2021-10-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-14.
4. ↑  "Die sieben Schwestern". 2019-12-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-14.
**Diddu** (mald. ދިއްދޫ) - yaşayışı olan ada, inzibati baxımdan Maldiv adalarının Xaa Alif atolu ərazisinə daxildir. Maldiv adalarının şimalında yerləşir.

Coğrafi yerləşmə
----------------

Diddu adası Xaa Alif atoluna daxil olan 43 adadan biridir. Lakkadiv dənizində yerləşən ada ölkənin paytaxtı Male şəhərindən 304 km şimal-qərbdə yerləşir.

Əhali
-----

2006-cı il məlumatına əsasən Burunidə 2512 nəfər yaşayır: 45 % kişi və 55 % qadın.

Şəhər əhalisinin artım dinamikası:{| class="wikitable" border="1"
|+
! 1995 !! 2000 !! 2006
|-
| 2486 || 2766 || 2512
|} 
Əhalinin yaş strukturu: 48,6 % — 18 yaşından aşağı; 12,5 % — 19 - 25 yaş arası; 33,2 % — 26 - 64 yaş arası və 5,7 % — 65 yaş və yuxarı. Savadlılıq səviyyəsi — 96,26 %.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The administrative atolls of the Maldives and all localities of more than 2,000 inhabitants" (ingilis). City Population. 2014-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-01-05.
2. ↑  "Buruni" (ingilis). Isles: The Provincial Information Management System. 2014-01-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 января 2014.
3. ↑  ALIFUSHI. ISLES[*ölü keçid*]
**Dibaçə** (ərəb-fars sözü olub, "zərif çiçəkli ipək, qumaş parça" sözündən) — 1) kitabın zər-naxışla bəzənmiş ilk səhifələri; 2) Klassik Yaxın və Orta Şərq ədəbiyyatında müəllifin öz əsərinə, yaxud külliyyatına nəsr və ya nəzmlə yazdığı müqəddimə. Dibaçədə bir qayda olaraq, əvvəlcə Allah və Məhəmməd peyğəmbər tərif edilir, sonra dövrün hökmdarı mədh olunur, sonda isə müəllifin əsəri yazmaqda məqsədi və kitabın hansı fəsillərdən ibarət olduğu göstərilirdi. Dibaçələr çox zaman qafiyəli nəsrlə yazılırdı.

Məhəmməd Füzulinin Azərbaycan və fars dillərində divanlarına, "Leyli və Məcnun" və sair əsərlərinə yazdığı müqəddimələr dibaçənin kamil nümunələridir. Azərbaycanca divanına nəsrlə yazdığı dibaçədə Füzuli özünün şairliyə başlamasından, türkcə (Azərbaycan dilində) lirik şeirlər qəzəllər) yazmasının səbəblərindən, həmçinin bədii söz sənətinin bir sıra mühüm məsələlərindən bəhs edir. Bəzən müəlliflər dibaçədən sonra kitabdakı əsərlərin məzmunu, bədii xüsusiyyətləri və s. haqqında ayrıca "müqəddimə" də verirlər. Belə hallarda dibaçədə ancaq müəllifdən, əsərin yazılma tarixindən və bölmələrindən danışılır; 2) Seyid Əzim Şirvaninin "Əsərləri"nin 3-cü cildində (1974) həm dibaçə, həm də müqəddimə var.

Mənbə
-----

* Mirəhmədov Ə. Ədəbiyyatşünaslıq. Ensiklopedik lüğət. B. 1998.
**Gürcüstan aysorları** — 2014-cü il əhalinin siyahıya alınmasına görə Gürcüstanda 2377 nəfər aysor yaşayır (1989-cu ildə - 6206 nəfər).

Tarixi
------

Gürcüstan torpağına ayaq basmış ilk aysorlar Müqəddəs Yəhya Zedaznlı və 6-cı əsrdə Suriyadan gəlmiş 12 şagirdi hesab olunur. Onlar Gürcüstan monastırlığının qurucuları olmuş, gürcü mədəniyyətində və mənəviyyatında görkəmli rol oynamışlar.

XVIII əsrin ikinci yarısında Kartli-Kaxeti çarı II İraklinin rəhbərliyi altında, Gürcüstanı öz protektoratlığına çevirən Rusiya İmperiyasının dəstəyi ilə çox sayda xristian, o cümlədən aysor Osmanlı İmperiyasından Gürcüstana köçürr.

İran və Türkiyədən əmək miqrasiyası şəklində yeni köçürmə dalğası, 1828-ci ildə Türkmənçay müqaviləsinə əsasən Gürcüstanın Rusiya İmperiyasına birləşdirilməsindən sonra başlayır.

Nəhayət aysorların Önqafqaza ən böyük köçü 1915-1917-ci illərdə, Osmanlı İmperatorluğunun şərqində yaşayan aysorların çoxunun köç etmək məcburiyyətində qaldığı dövrdə baş verir. Bu gün Gürcüstanda olan aysorların əksəriyyəti elə həmin köçkünlərin nəsilləridir.

Yayılması
---------

Gürcüstan aysorları əsasən şəhərlərdə yaşayırlar - Tiflis, Qardabani, Rustavi, Kutaisi, Batumi, Zuqdidi. Gündəlik həyatda yeni arami, gürcü və rus dillərində danışırlar. Qardabani şəhərində yaşayan aysorların bir hissəsi yeni arami dilinin Şimaliboxtan ləhcəsində danışır.

Ölkədəki yeganə aysor kəndi, Tiflisdən 25 km məsafədə, Mtsxet bələdiyyəsindəki Cveli-Kandadır. Kəndin 1106 sakinindən əhalinin təxminən 60% -ni aysorlar təşkil edir. Onlar İrandan köç edənlərin nəsilləridir.

Din
---

Gürcüstandakı aysorların çoxu Gürcüstan Pravoslav Kilsəsinin, qalanlaarı isə Xaldey Katolik Kilsəsinin ardıcıllarıdır.

2009-cu ildə Tiflisdə Şərq Kilsəsinin ilk patriarxı və Rusiyada Simeon Persidski kimi tanınan Müqəddəs Mar Şimmun Bar Sabbaenin Aysor-Xaldey Katolik Kilsəsi açılır. Məbədin abbatı Benyamin Bit-Yadqardır. Kilsədə bazar günü məktəbi və bir mədəniyyət və dini mərkəz vardır.
2010-cu ilin iyul ayında Bütün Gürcüstanın Katolikos-Patriarxı II İlyanın xeyir-duası ilə kənddə On üç Suriyalı Atanın şərəfinə Gürcü Pravoslav Kilsəsinin bir monastırı açılır. İlahi xidmərlər Serafim Bit-Xaribi tərəfindən gürcü və aysor dillərində yerinə yetirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "1989-cu il siyahıyaalmasına görə GSSR-nin milli tərkibi". 2019-11-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-13.
2. ↑  "Священномученик Симеон, епископ Персидский / Патриархия.ru" (rus). Патриархия.ru. 2018-01-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-29.

Mənbə
-----

* *Iraklii Chikhladze, Giga Chikhladze*. The Yezidi Kurds and Assyrians of Georgia, Journal of the Central Asia & the Caucasus, 3/21/2003
* Сайт русскоязычных ассирийцев. История. Ассирийцы в Грузии
**Gürcüstan Yəhudilərinin Tarix və Etnoqrafiya Muzeyi** (*gürc.* საქართველოს ებრაელთა ისტორიის მუზეუმი) — Tbilisi şəhərində yəhudi xalqına həsr edilmiş tarixi və etnoqrafiya muzeyi. Muzey Antoni Katolikos və Vaxtanq Beridze küçələrinin kəsişməsində, Azadlıq Meydanından bir qədər aralıda yerləşir.

Tarixi
------

Muzey 30 noyabr 1932-ci ildə "Yoxsullara Yardım Gürcü Komitəsi" rəhbərliyinin qərarı ildə əsası qoyulmuşdur. Əslində isə muzey artıq 1928 -ci ildə yaradılmışdır. Onun yaradılmasında əsas məqsəd yəhudi işçilərinin mədəni bazası çərçivəsində bir şöbə təşkilatı qurmaq idi. "Yəhudi Tarix -Diyarşünaslıq Muzeyi"nin rəsmi quruluşu 23 noyabr 1933-cü ildə Gürcüstan Xalq Maarif Komissarlığının əmri ilə rəsmiləşdirildi.

1932-ci ildən başlayaraq muzey Yəhudi Mədəniyyət Mərkəzinin binasında (Abesadze küç. 10) yerləşirdi və 1940-cı ildə isə keçmiş "Qübbə sinaqoquna" köçdü. 1951-ci ildə muzey bağlandı və eksponatlar Tbilisi Dövlət Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinə, nadir əlyazmalar kolleksiyası isə - Gürcüstan Dövlət Muzeyinə və Gürcüstan SSR Elmlər Akademiyasının Əlyazmalar İnstitutuna verildi.

Bərpası
-------

30 noyabr 1992-ci ildə, Gürcüstan hökumətinin qərarı ilə (No 1017), Muzey "Kartu" Fondunun maliyyə dəstəyi ilə bərpa edildi və məşhur ravvin və ictimai xadim David Baazovun adını aldı. Muzeyin köhmə ekspozisiyası yenidən buraya qaytarıldı. Muzey yenidən keçmiş "Qübbə sinaqoqunun binasında təşkil edildi. Əvvəllər muzeyə aid olan materialların geri qaytarılması Gürcüstan Prezidentinin 2004-cü il tarixli 644 nömrəli sərəncamı ilə nəzərdə tutulmuşdu.

Rekonstruksiya olunmuş ekspozisiya
Muzey binası əsaslı təmir edildikdən sonra 20 oktyabr 2014-cü ildə Baş nazir İrakli Qaribaşvili və İsrailin Aliya və Absorbsiyası Naziri Sofa Landverin iştirakı ilə yenidən rəsmi şəkildə açıldı. Muzeyin açılışı, gürcü-yəhudi dostluğunun 26-cı ildönümünə təsadüf etmişdi.

Eksponatlar arasında Mtsxeta şəhərində tapılmış aramey dilində yazısı olan qədim lövhə və XIX əsr yəhudi qadınlarının geyimləri var.

Muzeydə "İbrani araşdırmalar" elmi seriyası nəşr olunur (I-1940, II-1941, III-1945, IV-2006, V-2008).

İstinadlar
----------

1. ↑  "В Тбилиси после реконструкции откроется Музей истории евреев Грузии". 2014-10-12. 2018-11-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-17.
2. ↑  "26-вековой дружбе грузин и евреев присвоен статус памятника нематериального культурного наследия". Благовест-инфо. 2018-11-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-17.
3. ↑  "В Тбилиси отмечают 26 веков грузино-еврейской дружбы". 2014-10-21. 2018-11-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-17.
**Makrometeorologiya üsulu** vasitəsilə atmosferin ümumi sirkulyasiyasının xarakterinin uzunmüddətli dəyişməsinin və bununla əlaqədar olaraq müxtəlif coğrafi rayonlarda havanın proqnozunu hazırlamaq mümkündür. Sinoptik meteorologiyada olduğu kimi, makrometeorologiyada da bir çox hallarda sinoptik üsuldan istifadə edilir. Makrometeorologiya üsulunu sinoptik üsuldan fərqləndirən bir sıra xüsusiyyətlər mövcuddur. Bunlara öyrənilən proseslərin zaman və məkana görə müxtəlif miqyasda dəyişməsini aid etmək olar. Məsələn, qısamüddətli proqnoz ucun ilkin yanaşmada baxılan nisbətən böyük olmayan rayonun cari və bir-iki gün əvvəlki sinoptik və yüksəklik xəritələrinin təhlili ilə kifayətlənmək olursa, uzunmüddətli proqnozlar ucun bunlar azdır. Burada bir necə günü, həftəni, hətta bir necə ayı əhatə edən proseslərin təhlili lazımdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Хргиан А.А. Физика атмосферы. М. 1986-328 с

Xarici keçidlər
---------------

SİNOPTİK METEOROLOGİYA[*ölü keçid*]
**Məhəmməd ibn Xalid** – Ərəb Xilafətinin təyin etdiyi Ərməniyyə və Azərbaycan valisi, Şirvanşahlar dövlətinin əsasını qoymuş Heysam ibn Xalidin qardaşı.

Fəaliyyəti
----------

Xalidin ibn Yezidin ölümündən sonra Xəlifə Vasiq onun böyük oğlu Məhəmmədi Azərbaycan, Ərminiyyə və Arrana vali qoydu və Tiflisdə üsyan qaldırmış İshaqın üzərinə getməyi əmr etdi. H.230 (844)-cu ildə hakimiyyətə başlayan Məhəmməd İshaqla müharibədə məğlubiyyətə uğradı və elə həmin il Dərbənddə Buğa əş-Şərabi tərəfindən devrildi. Xəlifə Mütəvəkkil Dərbənd şəhərini və onun həndəvərindəki torpaqları iqta kimi Məhəmməd ibn Xalidə verdi. Sonralar Şirvanşahlar, xəlifənin hədiyyəsi kimi, daim Dərbənd torpaqlarının iddiasında olmuşlar. Xəlifənin əmri ilə Məhəmməd türk Əbu Musa ilə birgə İshaqın üzərinə yürüdü. Çoxlu vuruşmalardan sonra İshaq məğlub edildi və öldürüldü. Məhəmməd Dərbəndə qayıtdı. Onun sonrakı fəaliyyəti Dərbəndin qonşuluğunda və Sünikdə yaşayan "gavurlara" (xristian albanlara)qarşı yürüşlərlə bağlı olmuşdur. H.242 (846)-ci ildə o, Buğa əl-Kəbirin köməyilə yenidən Azərbaycan, Ərminiyyə və Arranın valiliyinə qaytarılmışdır. Bir mənbədə onun h.245 (859)-ci ildə Arran vilayətində Cənzə (Gəncə) şəhərini saldırdığı göstərilir. Şəhər, xəlifənin ona hədiyyə etdiyi mülklərlə birlikdə, onun irsi sahibliyinə keçdi. Məhəmməd Ərminiyyə hakimliyini buraxıb Gəncəyə qayıtdı.

Ərminiyyədə və Arranda Xilafət əleyhinə üsyanlarla əlaqədar xəlifə Mütəvəkkil Buğa əl-Kəbiri həmin ölkələrə vali göndərdi. O, *"Curzanı yenidən fəth etdi,*
itaət etməyənləri Arran, Ərminiyyənin dağlıq vilayətləri və Sisəcandakı (Sünik) iğtişaşın bütün günahkarlarını – istər xristian, istərsə də başqaları – əsir tutub xəlifənin hüzuruna göndərdi. Beləliklə, indiyədək görüşmənin qayda-qanun bərqərar edən Buğa h.241 (855/6)-cı ildə Samirəyə qayıtdı" *Buğa gedəndən sonra Məhəmməd ibn Xalid üçüncü dəfə Ərminiyyə və Arranın valisi təyin olundu. Onun ölüm ili məlum deyil.*

"Tarix-i əl-Bab"a görə Məhəmməd ibn Xalid Gəncənin əsasını qoyan, yəni Arran şəhərlərindən birinin hakimi olmuşdur. Onun qardaşı Heysəm ibn Xalid həmin vaxt Şirvanın hakimi idi və müstəqillik qazanaraq, Şirvanşah titulu qəbul etmişdi. "Tarix-i əl- Bab"da sonra deyilir:

> 
> *"...Heysam ibn Xalid Şirvanda müstəqillik əldə edəndə onun qardaşı Yəzid ibn Xalid də Layzanda müstəqillik qazandı. Heysəm Şirvanşah, onun qardaşı Yəzid isə Layzanşah adlanırdı"*.
> 
>  

S. Aşurbəyli qeyd edir ki, *"bu mətndən aydın olur ki, Cənzənin (Gəncənin) əsasını qoyan Məhəmməd ibn Xalid "Tarix-i əl-Bab"ın göstərdiyi kimi, yalnız Cənzənin hakimi olmuşdur: o, Ərminiyyə hakimiliyini öz üzərindən götürdü, Cənzə şəhəri və mülklərinin mədaxili ilə kifayətləndi."*

İstinadlar
----------

1. ↑  Mинopcкий. Иcтopия Шиpвaнa, c.44-47
2. ↑  əl-Yəqubi, s. 15- 21, ərəb mətni, s.10-14
3. ↑  Moиceй Kaлaнкaтyйcкий. Пepeв. Дayceттa, s.218-219.
4. ↑  Mинopcкий Иcтopия Шиpвaнa, c.46-47
5. ↑  Ə1-Bəlazuri, s.20-22, ərəb mətni, s.14-16
6. 1 2  S. Aşurbəyli – Şirvanşahlar dövləti, Bakı, 2007, səh 87

Həmçinin bax
------------

* Məzyədilər
* Azərbaycan tarixi
* Azərbaycan Ərəb Xilafətinin tərkibində
Nikolay Zakobluk, Camal Qaşqay, Firuz Tahirov, Ziya Qasimov, Aleksey Zakobluk
Stefan Çarlton və Ziya Qasimov
**Paraplan** – yumşaq qanadlı planer olub, qanadı hava axını hesabına hava tutucuları ilə şişən uçuş aparatıdır.

Qaldırıcı qüvvə qanad profilinin qarşıdan gələn havanın bürüməsi hesabına yaranır. Paraplanın irəli hərəkəti ağırlıq gücün təsiri nəticəsində baş verir.

Azərbaycanda Paraplanerçilik 2012-ci ilində inkişaf etmişdir.

2013-ci ildə Fairex (Azərbaycan Hava və Ekstremal İdman Növləri Federasiyası) dəstəyi ilə beynəlxalq paraplanerçiliq festivalı keçirilmişdir .

Azərbaycanda 2014-ci ildən bəri 31 may paraplanerçilər günü kimi qeyd olunur.

Hazırda ölkədə 4 klub fəaliyyət göstərir - RockStone, Gilavar, Climb Club, CanFly.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-01-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-29.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-01-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-29.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-04-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-29.

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2016-03-10 at the Wayback Machine
*
**Sultan Qiyasəddin Məhəmməd bəy Ərətna bəy oğlu Uyğur** (1352-1354) — Ərətna bəyliyinin ikinci sultanı.

Həyatı
------

Əlaaddin Ərətna bəyin ölümündən sonra, bəyliyin irəli gələn əmirlərinin ittifaqiyla kiçik oglu Məhəmməd bəy hökmdar oldu. Qiyasəddin ünvaniyla bəyliiin başina keçən Məhəmməd bəy, bilxassə vəziri Xoca Əlişahin taəhrikiylə böyük qardaşı Cəfər bəyi həbs etdirdi. Vəzir Xoca Əli, Məhəmməd bəyin hələ çox kiçik yaşda olmasindan da istifadə edərək deövlət idarəsində söz sahibi olmağa başladi. Ayrica Ərətnanin ölümünü fürsət bilən türkman tayfaları üsyan etdikləri kimi, cənubda Zülqədəroğulları da Ərətna bəyliyi əleyhinə sinirlarini genişlətməyə başlamişdilar. Buna rəgmən Zülqədər bəyi Qaraca bəy, Məmlüklülərlə apardigi mücadilədə məğlub olunca Qiyasəddin Məhəmməd bəyə iltica etmək zorunda qaldi. Ancaq Məmlük sultanından çəkinən Məhəmməd bəy, sultanın istəyi üzərinə Qaraca bəyi Hələbe göndərdi. Oradan Misirə götürülən Zülqədər əmiri Qaraca bəy, orda edam edildi.

Bu sirada Məmlüklülərin Malatya valisi, Ərətna bəyliyi və Zülqədəroğullari torpaqlarina hücuma keçirdilər. Buna görə Qiyasəddin Məhəmməd bəy ilə Zülqədərlər birləşərək Malatya valisi üzərinə yürüdülər ve onu məglub edərək ortadan qaldirdilar.

Qiyasəddin Məhəmməd bəy, atasi kimi təcrübəli olmadigi üçün ölkə daxilində üsyanlar baş verir, xalqda umumi bir itaətsizlik və basiboşlukq yaşanırdı. Ayrica üləma və əmirlərin də əleyhinə dönməsi görə Məhəmməd bəy, ölkesini terk edərək Qaramanogullarının mərkəzi Konyaya siginmaq zorunda qaldi(1354). Bu gelisməyə görə vəzirlər və dövlət böyüklərinin qərariyla böyük qardaşı Cəfər bəy, Ərətna bəyliyinin taxtına çixarildi.

Həmçinin bax
------------

* Ərətna bəyliyi

İstinadlar
----------
Fərqli ölkələr üçün ABŞ dolları ilə göstərilmiş saatlıq minimum əməkhaqqı
Siyahıda Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvü olan 193 ölkə və həmçinin bu təşkilatın keçmiş üzvlərinin, məhdud tanınmaya sahib ölkələrin, o cümlədən Şimali Kipr Türk Respublikası və Kosovonun rəsmi minimum əməkhaqqı dərəcələri göstərilmişdir. Bəzi ölkələrin çox qarışıq minimum əməkhaqqı təyinetmə sistemi vardır. Məsələn, Hindistan 1202-dən artıq minimum əməkhaqqı dərəcəsinə sahibdir.

Metodologiya
------------

Siyahıda sadalanmış ölkələrdəki əməkhaqqıları ümumi miqdara əsasən hazırlanmışdır, yəni, əməkhaqqının ölkədən ölkəyə fərqlənən vergi ödənişləri və sosial təhlükəsizlik ianələrindən əvvəlki vəziyyət nəzərə alınır. Həmçinin ictimai bayramlar, xəstəlik maaşı, məzuniyyət və işə götürən tərəfindən ödənilən sosial sığorta ianələri də əməkhaqqılarının hesablanması zamanı nəzərə alınmamışdır.

Müqayisə məqsədilə illik əməkhaqqının sadalandığı sütun insanların son istehlak xərclərinin alıcılıq qabiliyyəti paritetinə (*ing.*  *purchasing power parity*, **PPP**) əsaslanaraq hesablanan fərzi valyuta olan beynəlxalq dollarla təqdim olunmuşdur. İllik əməkhaqqını hesablamaq üçün ən kiçik ümumi minimum əməkhaqqı istifadə olunmuşdur.

Ölkələr
-------

| Ölkə | Minimum aylıq əməkhaqqı | İllik | Həftəlik iş müddəti(saatla) | Saatlıq | Adambaşına düşənÜDM faizi | Qərarın qəbulolunduğu tarix |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Nominal  (ABŞ$) | AQP  (GK$) | Nominal  ABŞ$ | AQP  (GK$) |
|

İstinadlar
----------

1. ↑  "Hindistanda 2020-ci il üçün mimimum əməkhaqqı" (*ing.* ). paycheck.in. 2020-03-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 mart 2020.

Xarici keçidlər
---------------
**Məhəmməd bəy Hacı oğlu** - Orta əsrlər zamanı Naxçıvanda yaşayıb yaratmış memarlardan biri.

Yaşadığı dövrdə "memar" kimi tanınan Məhəmməd bəyin adı Ordubad şəhərinin şərq tərəfində yerləşən "Malik İbrahim" qəbristanlığında indiyədək qalan bir məzar kitabəsi təqdim etdiyi məlumatlar vasitəsi ilə elmi dövriyyəyə daxil olmuşdur. Məşhur sufi şeyxi, Ön Asiyada sufizmin banilərindən sayılan Şeyx Əbu Səid Əbul-Xeyr Xorasaninin yeddi arxa övladlarından olan sufizm ideyalarını mənimsəyən, kamilləşən eyni adlı Şeyx – Şeyx Əbu Səid Xorasanda təhsilini başa vurduqdan sonra Ordubad şəhərinə gəlmiş, orada öz xanəgahını qurmuş və ətrafına toplaşan müridləri vasitəsi ilə ideyalarını yaymışdır. Şeyx Əbu Səid 1357-ci ildə vəfat etmiş və Ordubad şəhərinin şərq tərəfində yerləşən indiki "Malik İbrahim" qəbristanlığının mərkəzində yerləşən xanəgahının ətrafında dəfn olunmuşdur. Şeyxin məzarı üzərində qoyulmuş başdaşı tipli qəbirüstü xatirə abidəsinin yan tərəfindəki kitabədə Hacının oğlu Məhəmməd bəyin adı həkk edilmişdir. Kitabədə o "memar" titulu ilə təqdim olunmuşdur. Kitabənin təqdim etdiyi məlumatlardan aydın olur ki, vaxtilə bu qəbir üzərində türbə inşa edilmiş, memar Məhəmməd bəy həmin türbənin banisi – memarı olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Səfərli H. Ordubad şəhərinin epiqrafik abidələri. Bakı: Elm, 2001, 80 s.
2. ↑  Неймат М. Корпус эпиграфических памятников Азербайджана. Том III. Баку: ХХI–Йени няшрляр еви, 2001, 216 с.
**Minmi** (*lat.* Minmi) — Ankylosauria qrupuna daxil olan, kiçik ölçülü dinozavr cinsi. Onlar Təbaşir dövrü 119–113 milyon il əvvəl yaşamışlar.

Cənub yarımkürrəsində bronirovanlara aid tapılan ilk tapıntı olmuşdur. Ralf Molnar tərəfindən 1980-ci ildə qeydə alınmışdır. 2011-ci ildə onun həmkarları tərəfindən *Minmi* ankilozavrlara daxil edilirdi. Tapılan tapıntı — *Minmi Crossing* növü adlanır. Avstraliyada aşkarlanan tapıntılar iki yaxşı qalmış skelet və bir necə sümük qalıqlarından ibarətdir.

Onların üzəri müxtəlif ölçülü və formalı donqarlarla örtülü olmuşdur. Bu donqarlar hətta quyruqlarının üzərində belə mövcud olmuşdur. Bu zirehlər onların çəkisini artırsalarda, ayaqlarında görə onların hətta qaça bilmələri deyilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Минми" // Динозавры. Иллюстрированный справочник, — М.: Астрель, 2010, С. 173, ISBN 978-5-271-26371-2
2. ↑  Richard S. Thompson, Jolyon C. Parish, Susannah C. R. Maidment and Paul M. Barrett (2011). "Phylogeny of the ankylosaurian dinosaurs (Ornithischia: Thyreophora)". Journal of Systematic Palaeontology in press.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | EOL · GBIF · IRMNG |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2778354528 |

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q133007
* EoL: 4530847
* Fossilworks: 52879
* GBIF: 4823207
* IRMNG: 1034088

 |
**Hranuş Xaratyan** (*erm.* Հրանուշ Խառատյան; 18 fevral 1952, Dağ Cəyir, Şamxor rayonu) — Ermənistan etnoqrafı. O, həmçinin Qafqazşünaslıq, azlıq qrupları və ermənişünaslıq üzrə ixtisaslaşmışdır.

Həyatı
------

Hranuş Xaratyan Azərbaycanın Şəmkir rayonunda, Dağ Cəyir kəndində anadan olmuşdur. O, 1975-ci ildə İrəvan Dövlət Universitetinin (İDU) tarix fakultəsini bitirmişdir. Xaratyan 1979-cu ildə Moskvada Antropologiya və Etnoqrafiya İnstitutunda elmlər namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.

Xaratyan 1979–1989-cu illərdə Ermənistan Milli Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq İnstitutunda elmi işçi kimi çalışmışdır. O, 1989–1992-ci illərdə İDU-nun Etnoqrafiya kafedrasında elmi işçi olmuşdur. Xaratyan 1994–2000-ci illərdə həmin şöbəyə rəhbərlik etmişdir O, 1992–1993-cü illərdə Ermənistanın paytaxtı İrəvan merinin müavini kimi fəaliyyət göstərmişdir. Xaratyan 2004-cü ildə Ermənistan hökumətində Milli Azlıqlar və Dini Məsələlər Şöbəsinin müdiri təyin edilmiş, 2008-ci ildə bu vəzifədən istefa vermişdi. Xaratyan 2012-ci ilin noyabrından "Qurucu Parlament" vətəndaş təşəbbüsünün üzvüdür.

Xaratyan erməni, rus və Azərbaycan dillərini mükəmməl bilir. Ailəlidir, 2 övladı var.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  "Հրանուշ Սերգեյի Խառատյան [Hranush Sergeyi Kharatyan]" (erməni). Yerevan State Linguistic University. 13 June 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 June 2014.
2. ↑  *Hakobyan, Eva.* ""Legal permission for oligarchic economy." Hranush Kharatyan about "Human Rights in Armenia 2013″ report". Aravot. 4 February 2014. 3 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 June 2014.
3. 1 2  "Պաշտոնական լրահոս [Official newsline]" (erməni). Government of the Republic of Armenia Website. 14 January 2004. 13 June 2014 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  *Krikorian.* "An interview with Hranush Kharatyan". Armenian News Network / Groong. University of Southern California. 15 September 2004. 17 March 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 June 2014.
5. ↑  "Ռազմավարական հայեցակարգի նախագծի Ժողովրդագրական ոլորտը" (erməni). preparliament.com. 26 February 2014. 5 April 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 June 2014.
**Yeni Britaniya** (*ing.* New Britain, *alm.* Neupommern‎) — Melaneziyada yerləşən və Papua-Yeni Qvineyanın tərkibinə daxildir. Bismark arxipelaqının (1885-ci ilə qədər Yenibritaniya arxipelaqı) ən iri adasıdır

Coğrafiya
---------

Yeni Britaniya
Adanın sahəsi 35 144,6 km² təşkil edir. 2011-ci il məlumatına görə 500 min insan yaşayır. Onun uzunluğu 600 km, enu 80 km-dir. 1966-ci ilə görə ada iki vilayətə bölünür: Şərqi Yeni Britaniya və Qərbi Yeni Britaniya. Şərq vilayət qərbə nisbətən kiçikdir.

Qərbi Yeni Britaniya vilayətinin mərkəzi Kimbe, Şərqi Britaniya vilayətinin mərkəzi Kokopo şəhəridir. 1994-ci il Tavurvur vulkanının püskürməsinə qədər mərkəz Rabaul şəhəri olmuşdur.

Adanın daxilinə doğru dağ massivi geniş sahəni tutur. Burada Sinevit vulkanı yerləşir. Adanın böyük qismi Tropik meşələri ilə rtülmüşdür.

Umboy adasından Dampir boğazı, Yeni İrlandiya adasından isə Müqəddəs Georgi boğazı ilə ayrılır.

Tarixi
------

Yeni Britaniya 1700 ildə Vilyam Dampir tərəfindən kəşf edilir 1885 - 1899 illərdə ada Almaniyanın Yeni Qvineya Kompaniyasının mülkü olmuşdur. Bu ərəfədə ada Yeni Pomeraniya (*Neupommern*) adlanırdı. 1899-ci ildən 1914-ci ilə qədər ada Almaniya Yeni Qvineyasının ərazisi idi. Ada bu ərəfələrdə pambıq istehsalı ilə məşğul idi. 1914-ci ildə ada Avstraliya təfəfindən işğal edilir. Birinci Dünya müharibəsindən sonra ərazi Millətlər Liqası tərəfindən Avstraliyanın mandatlığı verilir.

İkinci Dünya müharibəsində 1942-ci il Rabaul döyüşündə Yaponiya İmperiyası tərəfinfən ələ keçirilir. Amerikan qüvvələri adanı ələ keçirsələrdə müharibə bitənə qədər Rabaul yaponların əlində qalır.

Əhali
-----

Adanın ən qədim əhalisi Papuaslar olmuşdur. Adada hazırda ən böyük etnik qrup Tolayilərdir. Dağlıq ərazilərdə isə bayninqlər yaşayır. Bundan başqa adada Kilenqelər, Sulkalar və Lakalailər yaşayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  United Nations Environment Program, "Islands by land area: New Britain Arxivləşdirilib 2012-07-13 at Archive.today," *islands.unep.ch* (1988).
**Miekiçi Suzuki** (鈴木 三重吉, *Suzuki Miekiçi*?, 29 sentyabr 1882, Hiroşima – 27 iyun 1936, Hiroşima) – Yaponiya romançısı və uşaq hekayələri yazarı.

Həyatı
------

Miekiçi Suzuki 1882-ci ildə Yaponiyanın Hiroşima prefekturasında doğulmuşdur. Tokio Universitetini bitirmişdir. Tələbəlik illərində Natsume Soseki və onun şagirdləri ilə yaxınlıq etmiş, *"Çidori"* (1906) və *"Yamabiko"* (1907) adlı ilk lirik qısa hekayələrini yazmışdır.

Məzun olduqdan sonra məktəb müəllimi olmuş və yazmağa davam etmişdir. 1917-ci ildə ata olduqdan sonra uşaq ədəbiyyatına yönəlmişdir. 1918-ci ilin iyulunda uşaq ədəbiyyatı, hekayələri və mahnıları üçün *"Akai tori"* (*azərb.* Qırmızı quş‎) jurnalını yaratmışdır. Bu hadisə Yaponiyada uşaq ədəbiyyatı üçün vacib məqamlardan biri olmuşdur. Rünoske Akutaqava və Hakuşu Kitahara kimi müəlliflər bu jurnala töhfələrini vermişdirlər.

Digər əsərlərini *"Kosui no onna"* (1916, uşaq hekayələri kolleksiyası) və *"Kotori no su"* (1910, avtobioqrafik roman) daxildir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild (Sake–Temm). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 282. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 11 yanvar 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* Əsərlərinin elektron versiyası

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| CiNii: DA00352176 · GND: 132384159 · ISNI: 0000 0000 8194 5292 · LCCN: n83037721 · NDL: 00075674 · NTA: 256588015 · SUDOC: 11325895X · VIAF: 3631931 · WorldCat VIAF: 3631931 |

 |
Midland komandasının loqosu
**Midland** (***ing. MF1 Racing***) Formula 1 yarış komandası idi. 2006-cı ildı Formula 1-də sürücülər Kristian Albers və Tiago Monteiro çıxış etmişlər. Komandanın adı, Kanadalı iş adamı, Alex Shnaider tərəfindən satın alındıqdan sonra dəyişdirildi. Jordan Grand Prix adı Midland Group ilə əvəz olundu.
Komandanın, Britaniya əsasən İordaniyanın Silverstone zavodunda olmasına baxmayaraq, Shnaiderin köklərinə əsasən ilk olaraq Rusiya Formula 1 komandası olaraq qeydiyyatdan keçdi.

Tarixi
------

2004-cü ildə Midland Group, Formula 1 yarışlarına qatılmaq fikrini bildirir və 2006-cı il, Formula 1 yarışına qatılmaq üçün komanda yaradılacağını bəyan edirlər. 
2005-ci il Mövsüm başlanğıcında qrup, Cordan komandasını Eddie Jordandan satın alır. Beləliklə, Midland komandası Formula 1-də yeni deyildi və ilkin olaraq, $ 48 mln məbləğində yatırım etmək məcburiyyətində qalmır. 2005-ci ildə komanda köhnə adı ilə çıxış etdi. Sürücülər, Narain Karthikeyan və Tiago Monteiro heç bir nəticə əldə edə bilmədi.

2006-cı il
----------

Bu mövsümdə komanda ilk olaraq öz adı və Rusiya bayrağı altında çıxış etdi. Rusiyalı test –pilot Roman Rusinov, qış ayı boyu sınaq idarəetmədə iştirak etdi. Komanda Midland M16 avtomobili və Ford mühərriklərindən istifadə etdi. Avtomobilin səthi qrupun xüsusi rəng çalarları olan, qırmızı, qara və ağ rənglərlə dizayn olundu.
10 sentyabr, 2006-cı ildə, Midland Group rəsmi olaraq komandanın satışını elan etdi. Şirkətin yeni sahibi Spyker Cars NV və adı dəyişdirilərək Spyker MF1 Racing oldu.

Xarici keçidlər
---------------

* Midland sells
* Midland F1 confirmed