recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**I Eyrik Qanlı Balta** (norv. Eirik Blodøks; 895 – 954) — I Harald Gözəlsaçın oğlu. Horfaqerlər sülaləsindən Norveçin ikinci konunqu (kralı).

Həyatı
------

Eyrik I Haraldın çoxsaylı oğullarından biri olub onun Raqnhilddən olan yeganə övladı idi.

I Harald böyük oğlu olmamasına baxmayaraq Eyriki uşaqlıqdan özünün sələfi görmüş və onun formalaşmasında böyük rol oynamışdır.

Uşaqlıq və yeniyetməlik illərini atasının yanında keçirən Eyrik 927-ci ildə Byarmaland torpağına (müasir Rusiya və Finlandiya sərhədinə yaxın) yürüşə çıxır. Bu əraziləri yağmaladıqdan sonra qardaşı Byörnün yanına gələrək Vestfoldan ataları I Haralda gətirilən vergi və bəxşişləri onun aparmasını istəyir. Ancaq Byörn bununla razılaşmayaraq bütün mal-mülkü adamları vasitəsi ilə paytaxta göndərir və Eyrikə icazĕ vermir. Bundan qəzĕblənən Eyrik bir mûddĕt keçdikdən sonra Seheym şəhərində qaradaşını öldürür. Latın dilli mənbələrdə Eyrikin ləqəblərindən biri "qardaş qatili"dir (*lat.* fratris interfector) .

930-cu ildə Harald taxtadan çəkilərək ölkəni oğulları arasında bölür və hər birinə konunq tituluni verir. Sevimli oğlu Eyrik isə böyük konunq titulunu alır. 933-cü ildə Haraldın ölümündən sonra mərkəzi hakimiyyət Qanlı Baltanın əlinə keçdi.

Bundan sonra ölkə üzrə vergini Eyrik yığırdı. Ancaq qaradaşları Olafın Vikendən, Siqrödün Tiröndelaqdan vergini yığmasını o mərkəzi hakimiyyətə qarşı çıxmaq kimi qəbul edir. Buna görə təxminən 933/934-cü ildə Eyrik Vikenə hücum edərək Olaf və Siqrödün birləşmiş ordusunu məğlub etdi və iki qardaş döyüş meyadanında vəfat etdi.

Bu ildə İngiltərə kralı Etelstanın yanında olan Hokonun Norveçə qayıdışından sonra Eyrikin bir çox düşməni onun yanına gələrək ölkə hakimiyyətini ələ keçirməsini xahiş etdilər. Eyrik isə tərafdarları ilə birgə qərbə üzərək Şotlandiyanın şimalındakı Orkney adalarına getdi. Etelstan Norveçlə Haraldın dövründəki dostluq əlaqələrini nəzərə alaraq Nortumbriya vilayətinin idarəsini Eyrikə verir. Ancaq onun ölümündən sonra taxta çıxan I Edmund Eyriki məğlub edərək Britaniyadan qovdu.

954-cü ildə yenidən ordu yığan Eyrik İrlandiyaya hücum etdi. Ancaq yerli hökmdar Olafa məğlu olaraq öldürüldü. Həyat yoldaşı Qunhilda və oğulları Orkney adalarını tabe etdilər.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Norsk biografisk leksikon (бук.). Kunnskapsforlaget. ISSN 2464-1502
2. ↑  "Eric Bloodaxe killed in ambush". 2023-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-30.
3. ↑  "Eric Bloodaxe: Murderous Viking King of Norway and Northumbria". 2022-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-30.
4. ↑  "The Death of Eric Bloodaxe". 2019-12-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-30.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | The Peerage |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) |
| Şəcərə və nekropolistika | WikiTree · WeRelate |
| Normativ yoxlama | BIBSYS: 5053100 · ISNI: 0000 0003 9320 803X · NTA: 330034804 · VIAF: 287411616 · WorldCat VIAF: 287411616 |
**Fyodor İvanoviç Buslayev** (*rus.* Фёдор Ива́нович Бусла́ев) (25.4.1818, Penza vilayətinin indiki Vadinsk kəndi –12.8.1897, Moskva ətrafındakı Lublino qəsəbəsi) — rus filoloqu və incəsənət tarixçisi. Peterburq Elmlər Akademiyasının akademiki (1860).

Həyatı
------

Moskva Universitetini bitirmiş (1838), həmin Universitetdə professor (1859–81), rus ədəbiyyatı kafedrasının müdiri işləmişdir. Rus dilinin tarixi, qədim rus ədəbiyyatı, şifahi xalq yaradıcılığına dair əsərlərin müəllifidir. Rus dilinin tədqiqində müqayisəli-tarixi metodun tərəfdarı kimi çıxış etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Qədim rus və slavyan əlyazmalarının filoloji tədqiqatını aparmış və onları nəşr etdirmişdir. Buslayev 1840–60-cı illərdə yazdığı elmi əsərlərində rus mifoloji məktəbinin ən görkəmli nümayəndəsi kimi mifdə xalq yaradıcılığının dərin köklərini görmüş, onun linqvistik bərpasına çalışmışdır ("Rus xalq ədəbiyyatı və incəsənətinin tarixi oçerkləri". ).

1870-ci illərdə bu baxışlardan uzaqlaşmış və alman sanskritoloqu T. Benfeyin ideyalarına əsaslanaraq Avropanın bir sıra folklor süjetinin Şərqdən qaynaqlandığını göstərmişdir ("Səyyah povestlər və hekayələr", 1874). Rus və Qərbi Avropa rəngkarlığı, ikonoqrafiyası, miniatür və ornament sənətinin tarixinə dair tədqiqatların müəllifidir.

Həmçinin bax
------------

* M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universiteti

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  **Buslayev**// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası  : [25 cilddə] / baş red. M. K. Kərimov. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — V  cild. — Səhifələrin sayı:  592. — Səh.: 119. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.

Xarici keçidlər
---------------

* Rus fonetikası, Fyodor Buslayev
**Karaqanda zooparkı** (*qaz.* Қарағанды хайуанаттар бағы) — Qazaxıstanın ən yaşlı zooparklarından biri. Zooloji park 1938-ci ildə təşkil edilmişdir. Parkın ərazisi 43,5 ha olsa da ondan yalnız 8 ha ərazi istifadə edilir.

Zooparkın ən məşhur sakini Batır ləqəbli hindistan fili olmuşdur.

Tarixi
------

### Sovertlər dönəmi

1989-cu il məlumatına görə zooparkda 700 baş canlı olmuşdur. Onlar 159 növdə birləşirdi (69 məməli, 25 növ quş, 14 növ sürünən, 3 növ suda-quruda yaşayan, 25 növ balıq). Burada xaslanan 15 növ Beynəlxalq, 14 növ SSRİ, 8 növ isə Qazaxıstan SSR Qırmızı kitabına salınmışdır. XX əsrin 80-ci illərində zooparkda 26 növ çoxaldıla bilmişdir.

80-ci illərin sonlarında zoopark Karaqanda Dövlət Universiteti, Karaqanda Dövlət Tibb Universiteti, Karaqanda Vilayət Tarix Diyarşunaslıq Muzeyi ilə əməkdaşlığa başlamışdır. Bundan sonra zooparkı hər il 800 000 insan ziyarət edirdi.

### Hazırkı vəziyyət

2012-ci ildə Karaqanda zooparkına yerli əhəmiyyətli qorunan təbiət zonası statusu verilmişdir. 2013-cü ildə burada 2700 baş canlı saxlanılırdı. 2015-ci ildə bu rəqəm 1600 başa qədər azalmışdır. 2013-cü ildə 328 baş məməli saxlanıldığı təqdirdə 2015-ci ildə bu rəqəm 287 baş olmuşdur. Dörd növ zooparkdan yox olmuşdur. 2014-cü ildə quş sayı 1249 baş olduğu halda 2015-ci ildə 246 baş olmuş və 2 növ azalmışdır. Balıq sayında da azlma müşahidə edilmişdir.

Zooparka gələnlərin sayında da azalma vardır: 2013 - 175 min, 2014 - 113 min, 2015 - 85 900 nəfər. Son zamanlarda isə artış müşahidə edilir.

2015-ci ildə zooparın saxlanılması üçün şəhər büdcəsindən 102,5 mln təngə ayrılmışdır. 1968-ci ildə inşa edilən köhnə tikili artıq qəzalı vəziyyətdədir. Binanın yenidən inşası planlaşdırılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Yelena Ulyakina.* "Karaqanda zooparkında heyvaların sayı azalıb". «Novı vestnik» qəzeti. 2016-06-29. 2017-06-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-25.
2. ↑  "Batyr at Karaganda Zoo". elephant.se. Elephant Encyclopedia. 8 December 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 December 2012.
3. ↑  "Kazakhstan zoo monkeys given wine 'to ward off flu'". bbc.co.uk. BBC. 3 February 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 December 2012.
4. ↑  *Валентина Елизарова.* "В зоопарке Караганды основное здание идет под снос из-за аварийности". inform.kz. 2015-10-30. 2023-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-25.
5. ↑  *Валентина Елизарова.* "Закрыть зоопарк предложили в Караганде". inform.kz. 2016-12-16. 2016-12-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-25.
BI Norwegian School of Management (Oslo)

**BI Norveç Biznes Məktəbi** (norv. Handelshøyskolen BI) - Avropanin ən böyuk biznes məktəblarindən biri. Ümümillikdə altı Norveç şəhərində fəaliyyət göstərən məktəbin əsas mərkəzi Oslo şəhərində yerləşir.

Tarix
-----

BI Norveç Biznes Məktəbi 1943-cü ildə Finn Øien tərəfindən təsis olunmuşdur. Məktəbin ilkin adı 'Bedriftøkonomisk Institut' (Azərbaycanca: İqtisadiyyat İdarəetmə İnstitutu), buna görədə abreviatur BI. Hal-hazırda məktəbin prezidenti professor Tom Colbjørnsendur.

Fəaliyyəti
----------

2011-ci ildə məktəbdə 20 049 tələbə təsil alır Bakalavr pilləsində təhsil alan tələbəıərin sayi 9 324, Maqistr pilləsində 1 168 və Aspirant pilləsində təhsil almış tələbələrin sayi 9 200-dir. Ümumilikdə məktəbdə 1300 xarici tələbı təhsil alır.
BI Norveç Biznes Məktəbi bakalavr, maqistr və dokturantura dərəcələrdə təhsil təklif edir.

Fakültələr
----------

Bakalavr Pilləsi

* Biznes və İdarəetmə
* Biznes və İqtisadiyyat
* Biznes və Qanun
* Biznes və Jurnalistika
* Finans
* Beynəlxalq Marketinq
* Audit
* Sahibkarlıq
* Maliyyə
* Biznes və İT idaəetmə

Maqistr Pilləsi

* Liderlik və Təşkilatı Psixologiya
* Biznes və İqtisadiyyat
* Strateji Marketing və İdarəetmə
* Beynəlxalq İdarəetmə
* Maliyyə İqtisadiyyatı
* Peşəkar Mühasibat

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
| П: | "Universitet" portalı |

Mənbə
-----

* BI Norwegian Business School official site

İstinadlar
----------

1. ↑  "BI Norwegian Business School". Retrieved 25 October 2012". 27 November 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 October 2012.
**Lazar Şaineanu** (23 aprel 1859- 11 may 1834) — rumın dilçisi, folklorçusu.

Həyatı
------

Lazar Şaineanu 1859-cu ildə anadan olmuşdur. 1901-ci ildə Fransaya köçmüş, École des hautes étudesdə təhsil işçisi olaraq çalışmışdır. Şäineanu rumın dili üzrə yazdığı əsərlərlə tanınmışdır. Bundan əlavə türk dili, türk tarixi və türk mədəniyyəti üçün böyük əhəmiyyət kəsb edən bir əsər yazmışdır. «Influenta orientalä asupra limbei şi culturei romäne» (1900) adı ilə nəşr olunan bu əsərdə rumin dilində türk dilindən alınma sözlərdən bəhs olunur. Şäineanudan əvvəl Theophil Loebelde bu haqda əsər yazmışdır («Elemente turceştı, ara- beştı şi persane ın limba Romänä», 1894). Loebel Şäineanunun əsəri ilə əlaqədar öz fikir və düşüncələrini də dərc etdirmişdir («Contributioni i observatiuni relative la opera "Influenta orientalä" de L. Şäineanu», 1909). Son illərdə Heinz F. Wendt «Die türkischen Elemente im Rumänischen» (1960) adlı əsərində rumin dilində istifadə olunan türk sözlərini təkrar gözdən keçirsə də, Şäineanunun tədqiqatları bu sahədə nəşr olunan ilk əsər olaraq öz əhəmiyyətini itirməmişdir. 

Şäineanu 1934-cü ildə Parisdə vəfat etmişdir

İstinadlar
----------


1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #116758805 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
Əlifba Qülləsi ən sağda panoramada görünür Batumi.
**Əlifba qülləsi***ing.* Alphabetic Tower— Əlifba Qülləsi (gürcü: ანბანის კოშკი, lat. Anbanis K'oshki), Gürcüstanın Batumi şəhərində 130 metrlik bir quruluşdur. Qala gürcü əlifbasının və xalqının unikallığını simvollaşdırır. Bu quruluş, DNT dizaynını tanış ikiqat sarmalda birləşdirir. Qüllədə hər biri 4 metr olan və alüminiumdan hazırlanmış gürcü əlifbasının 33 hərfindən ibarət iki spiral lent üstünlük təşkil edir.

Binanın mərkəzində nəhəng gümüş topun yerləşdiyi binanın tacında, binanın ən üst hissəsinə aparan açıq bir lift mili var.

İnkişafı
--------

Əlifba Qülləsi İspan şirkəti CMD Domingo y Lázaro Ingenieros (Alberto Domingo Cabo və Carlos Lazaro) tərəfindən inşa edilmişdir. Tikintiyə 10 oktyabr 2010 -cu ildə başlanmış və binanın xarici hissəsi 2011 -ci ilin dekabrında tamamlanmışdır. Binanın inşasına 65 milyon dollar xərclənmişdir .

Quruluşu
--------

Qüllə iki gövdə meydana gətirən on bir polad boru konsol truss modulundan ibarətdir. İçəridə ünsiyyət nüvəsi olan panoramik liftlər və pilləkənlər var, kənarı isə bütün quruluşu dəstəkləyir və böyük simvollardan ibarət bir qabığı müəyyənləşdirir. Hər biri 10.8 m olan damarlar ulduz şəklində diafraqmalarla bağlanır. Üst hissədə polad profillərə bərkidilmiş və möhürlənmiş üçbucaqlı elementlərdən hazırlanmış bir şüşə kürə var. Kürə dairəvi kəsikli, içi boş bir quruluşdan ibarətdir.

Bu işıq sahəsi, kürənin müxtəlif mərtəbələrində yerləşən bir neçə otaqdan ibarətdir.
Birinci mərtəbəyə köçürmə deyilir. İki əsas panoramik liftlə əldə edilə bilər. Ara mərtəbədən digər mərtəbələrə xidmət edən digər liftlərə çata bilərsiniz.

İkinci mərtəbədə, mətbəxin yanında, üçüncü mərtəbədə fırlanan üzük şəklində bəzədilmiş bir televiziya studiyası var. Bir saatda 360 dərəcə dönən bu üzük qonaqlara yeməkdən zövq alarkən şəhərin və Qara dənizin panoramik mənzərələrini təqdim edir. Dördüncü mərtəbə, Əlifba Qülləsindən bənzərsiz mənzərələri seyr etmək üçün bir müşahidə göyərtəsi olaraq hazırlanmışdır. Bu mərtəbə, ziyarətçilərin tənzimlənmiş damperin necə işlədiyini görmək üçün olan beşinci mərtəbəyə aparır. Ayarlanmış kütləvi damper, mexaniki titrəmələrin amplitüdünü azaltmaq üçün strukturlara quraşdırılmış əlli tonluq bir cihazdır.

Hazırkı vəziyyət
----------------

Tikildiyi andan etibarən bina praktiki olaraq tərk edildi. 2014 -cü ildən etibarən liftin sıradan çıxdığı və binanın özü hələ də elektrikləşdirilmiş və nisbətən yeni görünməsinə baxmayaraq mərtəbələrdə yüzlərlə ölü quşa rast gəlindiyi məlum oldu. 2015-ci ilin may ayında Batumi Bələdiyyəsi 130 metrlik Əlifba Qülləsini yaxın 20 il müddətində adı açıqlanmayan bir İspan şirkətinə icarəyə verməyə qərar verdi. Batumi Bələdiyyəsi qüllənin saxlanmasına ildə 700.000 lari xərcləyib. 2017 -ci ildən bəri restoran ziyarətçilər üçün açıqdır.

Xarici linklər
--------------

* Documentary by CMD Ingenieros

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Batumi's Alphabet Tower leased to Spanish investors for 1 GEL". 2015-07-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-20.
2. ↑  "Archived copy". 2015-12-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-07.
Lukina yama — Troyama mağaralar sistemi
**Velebit mağaraları** (*ing.* Velebit caves) — Xorvatiyanın Velebit dağ massivində yerləşən bir neçə dərin mağaralar sistemi.

*Lukina yama* — Xorvatiyanın ən dərin mağarası. Dərinliyi 1431 metr olan bu mağara dünyada dərinliyinə görə 16-cı yerdədir. Cənub-Şərqi Avropanın ən dərin mağarası. Mağaranın dibində, göl və kiçik çaylarda ən böyük zəlilər koloniyası mövcuddur (*Erpobdella mestrovi*). Bu ehtimal olunur ki, yeni növ, cins və aiiləyə aid olunur. Mağarada aşkar olunan digər canlılara quru ilbizlərini misal göstərmək olar (*Zospeum tholussum)*. Ümumən Xorvatiyanın Velbit mağaralar şəbəkəsində yetərincə maraqlı və qəribə zəlilərə rast gəlinir. Onlar daha çox ən dərin su hövzələrdə məskunlaşıblar. Onların bədənlərinin yanlarında yalançı ayaqlar mövcuddur və nə ilə qidaldıqları məlum deyil. Bu ərazidə zəlilərdən başqa hər hansı canlı formaya rast gəlinməyib. Mağara daxilində həmçinin ağcaqanad növləri mövcuddur (*Troglocladius hajdi*).

Mağaralar sistemində olan digər maraqlı mağara *Slovaska Yamadır*. Dərinliyi 1320 metrdir. Velbita (1026 m) və Meduza (679 m) mağaraları da bu sistemə daxildir. Adları çəkilən bütün mağaralar "Şimali Velebit" Milli Parkının ərazisinə aiddir. Milli Park iki hissədən ibarətdir: Botanika bağı və iki yasaqlıq. Velebit mağaralar sistemində çox dərin (500 metrdən dərin) su quyularına rast gəlinir. Ərəzidə yerləşən Patkov Gust su quyusunun dərinliyi 553 metrdir. Bu dünyada üçüncü ən dərin su quyusudur. Bu məlumat 2007-ci ilə olan göstəriciyə əsasən təyin edilmişdir. Su quyusu həlak olmuş xorvat speleoloqunun şərəfinə belə adlandırılıb.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Радован Радовинович, хорватский туристический гид Адриатики, ПГ. 143, Загребе (1999), ISBN 953-178-097-8
2. ↑  "10 троглобионтов - необычных обитателей пещер" (rus). Популярная механика. 2019-10-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
3. ↑  The Worlds Great Vertical Pits Arxivləşdirilib 2011-07-08 at the Wayback Machine, list by Bob Gulden.
**Faks-modem** (ing. fax modem) – kompüterə faksimil məlumatlarını göndərməyə və qəbul etməyə imkan verən modem. Kompüterin genişləndirmə lövhəsi (EXPANSİON BOARD) şəklində olan faks-modem kartında faksimil aparatının bir çox funksiyaları gerçəkləşdirilib.

Müasir dövrdə müxtəlif problemlərin həll edilməsi üçün istifadəçilər İnternet şəbəkəsindən istifadə etməyə böyük üstünlük verirlər. Bu şəbəkənin köməyi ilə istifadəçi elektron poçtu ilə işləyə bilir, lokal şəbəkələrə daxil olur, faks vasitəsilə istənilən məlumatı göndərir, ya da lazımi səviyyədə əldə etmiş olur. Sadalanan işləri həyata keçirmək üçün kompüterə əlavə qurğu kimi mütləq modem və ya faks-modem (informasiya dəyişməsini təsvirlər formasında yerinə yetirən elektron qurğu) qurğusu istifadəçinin ixtiyarında olmalıdır.

Ədəbiyyat
---------

1. ↑  İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
2. ↑  "A Brief History of Faxing for the Tech Enthusiast". eFax. 11 February 2014. Retrieved 3 August 2014.

Xarici keçidlər
---------------

* *Kompüterin əsas hissələri | kompüter və hardware | Kayzen*
**Kataloq** (yunanca: κατάλογος (katalogos) – *siyahı*) — tapılmasını asanlaşdırmaq məqsədilə müəyyən bir növbəyə salınmaqla tərtiblənmiş əşyaların (kitabların, əlyazmaların, şəkillərin, muzey eksponatlarının, malların və s.-nin) siyahısıdır; həmin siyahının nəşr olunduğu bəzən şəkilli olan məlumat kitabıdır.

Kataloq sözü digər mənalarda da işlənə bilər:

1. faylları saxlamaq üçün sərt diskdə ayrıca sahə: eyni tipli faylların bir kataloqda saxlanması onların sonradan tapılmasını asanlaşdırır;
2. əməliyyat sistemində faylların yerləşmə yerini təyin etmək üçün istifadə olunan sistemli siyahı;
3. bir qayda olaraq, oxucuların düzgün istiqamət seçməsi üçün girişin, başlıqların olduğu çoxrəngli, çoxsəhifəli nəşr;
4. predmetlərin sistemləşdirilmiş siyahısını əks etdirən normativ istehsalat, soraq və ya reklam nəşri;
5. kataloqda malların siyahısı, hətta malların fotoşəkilləri və xarakteristikaları ilə bərabər bəzi mal qrupları öz əksini tapır;
6. kitabxanada mövcud olan sənədlərin biblioqrafik informasiyalarını əks etdirən, məzmununu açan və lazımi sənədlərin kitabsaxlayıcıdan axtarılıb tapılmasına imkan verən sadə informasiya axtarışı sistemi;
7. maşın informasiya daşıyıcılarında göstəriciləri, istinadları və verilənlər ünvanları olan cədvəl;
8. verilənlər yığımının yerləşməsini göstərən və əməliyyat sistemi tərəfindən idarə edilən kataloq.

E-kataloq
---------

Hazırda qlobal səviyyədə İKT nin inkişafı əsasən veb texnologiyaların, o cümlədən internet servisinin dinamik inkişafı mövcud xidmətlərin elektron variantının hazırlanmasına səbəb olmuşdur. Elektron ticarət, elektron kommersiya, elektron təhsil və s. O cümlədən bildiyimiz fiziki kataloqları da indi elektron kataloqlar əvəzləməkdədir.

Kitabxanalar, şirkətlər və s. qurumlar kütləvi şəkildə e-Kataloq servisindən istifadə etməkdədirlər. Dünya məkənında olduğu kimi Azərbaycan da elektron kataloq anlayışı inkişaf etməkdə və nəticə etibarı ilə müvafiq internet resurslar hazırlanmaqdadır. Növbəti linklər bu resursların bəziləri və ən populyarlarıdır.

Xarici keçidlər
---------------

Baku Info Arxivləşdirilib 2019-08-31 at the Wayback Machine  

Kataloq.net Arxivləşdirilib 2009-01-06 at the Wayback Machine  

Directory.Az Arxivləşdirilib 2016-12-12 at the Wayback Machine  

Azərbaycan Biznes Bələdçisi Arxivləşdirilib 2011-01-28 at the Wayback Machine

Ədəbiyyat
---------

* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. "Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər", Bakı, "İnformasiya Texnologiyaları", 2009, 201 s.
**Fərəcov Tərlan Hüseyn oğlu** — texnika elmləri doktoru

Həyatı
------

Fərəcov Tərlan Hüseyn oğlu Azərbaycan Respublikasının Puşkin rayonunda anadan olmuşdur. 1955-ci ildə "Neft yataqlarının qazılması" ixtisası üzrə AzSİ-nun neft-mədən fakültəsini bitirmişdir. 1955-1958-ci illərdə "Gürganneft" trestində müxtəlif vəzifələrdə işləmişdir. 1958-1968-ci illərdə AzETNÇİ-da böyük mühəndis işləmişdir. 1963-cü ildə "Quyuların qazılması zamanı elastik-plastik süxurların mexaniki xassələrinin və səmərəli dağılmasının tədqiqi" mövzusunda namizədlik, 1968-ci ildə isə "Böyük dərinliklərdə qazıma zamanı dağ süxurlarının dayanıqlığı və dağıdılması proseslərinin tədqiqi" mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. 1968-1994-cü illərdə Fərəcov T.H. həmçinin AzNKİ-nun "Nəzəri mexanika" kafedrasında pedaqoji fəaliyyət göstərmiş, "Maşın və mexanizmlər nəzəriyyəsi" kafedrasının müdiri olmuşdur.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Fərəcov T.H. dağ süxurlarının dağılması mexanikası sahəsində tanınmış alimdir. 
Elmi tədqiqatların sahəsi: neft və qaz quyularının qazılması zamanı dağ süxurlarının dağılması və deformasiyası məsələlərinin tədqiqi. Fərəcov T.H. 45 elmi məqalənin və 1 monoqrafiyanın müəllifidir.
**Vivo Communication Technology Co. Ltd.** — Çin texnologiya şirkəti. Dünyanın ən böyük smartfon istehsalçılarından biridir.

Tarixi
------

Vivo 2009-cu ildə Çində yaradılıb.

Şirkət 2012-ci ildə "Vivo X1" smartfonunu təqdim edir.

2014-cü ildən başlayaraq xarici bazarlara inteqrasiya edən Vivo, Hindistan və Cənub-Şərqi Asiya ölkələrində fəaliyyətə başlayır.

2017-ci ildə Vivo FIFA-nın Rəsmi Sponsoru olur. Forbes nəşrinin məlumatına görə şirkət, bu razılaşma üçun ildə 60 milyon avroya qədər reklam üçün pul ödəyəcək.

Fəaliyyəti
----------

2017-ci ilin birinci rübünün nəticələrinə görə Vivo 600,2 milyon smartfon satır. Bu da şirkətin qlobal smartfon istehsalçıları sıralamasında 5-ci yeri tutmasına səbəb olur.

Şirkət 2017-ci ilin ikinci rübünün sonundada bazardakı mövqeyini qoruyur.

Forbes- nəşrinin qeyd etdiyi kimi "Vivo"nun Avropa və ABŞ "smartfon bazarı"nda praktiki olaraq heç bir iştirakı yoxdur, lakin Çin ağıllı telefon bazarı o qədər genişdir ki, "Vivo"nun burada ilk üçlükdə olması, onu dünyanın aparıcı istehsalçılarından birinə çevirir.

Vivo hazırda 4 fabrikə sahibdir, bunlardan 2-si Çindədir. Digər iki fabriki isə, Hindistan və İndoneziyada yerləşir.

2019-cu ildə Vivo rəsmi olaraq yeni "iQOO" markalı smartfonunu təqdim edir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Vivo — производитель смартфонов из Китая". 2017-08-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-19.
2. ↑  "About Vivo Milestone". 2017-08-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-19.
3. 1 2  "The World Cup Is Chinese Powerhouse Vivo's Big Step To Global Expansion". 2017-08-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-19.
4. ↑   Arxivləşdirilib 2021-12-10 at the Wayback Machine/ Какие смартфоны самые популярные в 2017 году]
5. ↑  "Oppo, Vivo Break Into World's Top 5 Smartphone Rankings". 2017-08-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-19.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Sabir Mirzəyev.

**Sabir Nüsrət oğlu Mirzəyev** (1943, Astraxanbazar rayonu – 23 iyul 2011, Təbriz) — Azərbaycanın Əməkdar artisti (2007), Azərbaycan xanəndəsi, Çahargah muğamının görkəmli ifaçısı.

Həyatı
------

Sabir Mirzəyev 1943-cü ildə Cəlilabad rayonunda anadan olmuşdur. Azərbaycan incəsənətinin tanınmış xadimləri sırasında S. Mirzəyevin layiqli yeri vardır. O, əmək fəaliyyətinə 1960-cı ildə başlamışdır və 40 il ərzində Dövlət Filarmoniyasında, "Azərkonsert" birliyində, Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Şərkətində öz sənəti ilə xalqa xidmət etmişdir.

Tanınmış sənətkarların ifaçılıq ənənələrini ləyaqətlə qoruyub yaşadan S. Mirzəyev eyni zamanda, özünəməxsus ifa üslubu ilə milli musiqi sənətimizi daha da inkişaf etdirmişdir.

Onun ifa etdiyi "Qarabağın maralı", "Şuşanın dağları", "Nazlana-nazlana", "Gülə-gülə", "Aşıqəm" xalq mahnıları, "Cahargah" və "Rast" muğamları qızıl fondunda saxlanılır.

O, Prezident təqaüdçüsü idi.

2007-ci ildə Əməkdar artist adını almışdır.

23 iyul 2011-ci ildə Təbrizdəki xəstəxanada vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan mədəniyyətinə ağır itki üz verib". 2012-08-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-07-23.

Xarici keçidlər
---------------

* Sabir Mirzəyev — Cahargah muğamı
* Sabir Mirzəyev — Mirzə Hüseyn segahı (Sahib Paşazadə — Tar, Toğrul Əsədullayev — Kamança)
* Arxivləşdirilib 2012-08-26 at the Wayback Machine
Mequinenza Muzeyləri
**Mequinenza Muzeyləri**, Mequinenzada (Araqon, İspaniya) yerləşən üç muzey məkanıdır.

Bunlar Mədən Muzeyi, Mequinenza Tarixi Muzeyi və Tarixə qədərki keçmiş muzeydən ibarətdir. Məqsədləri şəhərin mədəniyyəti və tarixi irsini, xüsusən də Ribarroja su anbarının tikilməsindən sonra Ebro çayı altında itən Mequinenzanın qədim şəhərinin tanıdılmasıdır. Yerləşdiyi yer 1927-ci ildə inşa edilmiş María Quintana School Group-dadır.

Memarlıq
--------

Mequinenza Tarix Muzeyinə ev sahibliyi edən bina, ön tərəfin fasadında iki yan irəliləyişlə, digər bir daha görkəmli mərkəzi ilə uzanan bir mərkəzi gövdəsi olan E şəkilli bir plana sahibdir. Əvvəllər yan tərəfdə iki giriş var idi, birinci mərtəbədəki oğlanların və qızların məktəb zonasını birinci mərtəbədən ayırırdı. Arxasında məktəb yeməkxanası və uşaq bağçasının yerləşdiyi başqa bir kiçik bina tikildi.

Bina dördbucaq daşdan, ərəb üslublu plitələrdən düzəldilmiş tonozlu tavan və Aragon İntibah sarayları üslubunda vurğulanan taxta saçaqlarla tikilmişdir. Pəncərələri yuxarı mərtəbədəki endirilmiş bir tağla örtülmüş bir neçə istisna olmaqla düzdür. Xarici görünüşünə görə 20-ci əsrin ilk üçdə birinin yerli memarlıq cərəyanları ilə əlaqəlidir.

Tanıma
------

Mequinenza Muzeyləri 2017-ci ildən, Espais Escrits ədəbi məkanlar və 2020-ci ildən bəri UNESCO-nun Dünya Su Muzeyləri Şəbəkəsinin İber Geomining Məkanları Şəbəkəsinin bir hissəsidir.

Xarici keçidlər
---------------

* Mequinenza Muzeylərinin Veb Saytı Arxivləşdirilib 2017-10-04 at the Wayback Machine
* Mequinenza Muzeylərindəki Mədən Mədəniyyəti
* Mequinenza Muzeylərində Tarix Muzeyi
* Mequinenza Muzeylərində Prehistorik Keçmiş Muzeyi
* Mequinenza Muzeylərindəki köhnə Mequinenza şəhəri
**Yığcam naz** (*lat.* Genista compacta) — bitkilər aləminin paxlaçiçəklilər dəstəsinin paxlakimilər fəsiləsinin naz cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

İtaliya və Cənub-Şərqi Avropada yayılmışdır. Bu növ Böyük Qafqaz dağlarından orta qurşağa kimi daşlı yamaclarda bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 30-50 sm-ə qədər olan, sürünən gövdəli, həmişəyaşıl yarpaqları olan koldur. Bu bitkinin yarpaqları uzunsov-ellipsvari, uzunluğu 2,5 sm-ə qədərdir. Yarpaqların aşağı hissəsi yumşaq tükcüklərlə örtülmüşdür. Sarı rəngli oturaq çiçəkləri iyun-iyul aylarında budaqların uc və ya qoltuq hissələrində salxımlar əmələ gətirir. Çiçəkləmə müddəti 40-65 gündür. Çiçəkləri zərif, nazik kasayarpaqları ilə örtülmüşdür. Paxlaları ensiz, uzunsov, bir qədər əyilmiş formada olub, çox toxumludur. Toxumları mərcimək formalı, yumru, müxtəlif künclüdür. Toxumla və ya qələmlə çoxaldılır. Vegetativ çoxaldılma zamanı qələmlərin kökvermə faizi aşağı olduğu üçün stimulyatorlardan istifadə etmək məsləhət görülür. Kök atmış qələmlər yazda əvvəlcədən hazırlanmış xüsusi sahələrə əkilir.

Ekologiyası
-----------

Quru yamaclarda, qayaların, daş divarların ətrafında əkilməsi məsləhət görülür. Bu bitki xüsusi qulluq tələb etmir, günəşli sahədə yaxşı inkişaf edir. İşıqsevən, quraqlığa və soyuğadavamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqaz dağlarında, orta qurşağa kimi daşlı yamaclarda bitir.

İstifadəsi
----------

Boyaq bitkisi kimi geniş isifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15486041
* EoL: 643979
* GBIF: 5347678
* IPNI: 495963-1
* IRMNG: 11439626
* Plant List: ild-32917
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:495963-1
* Tropicos: 13060874
* WFO: wfo-0000186464

 |
**Vilsandi Milli Parkı** (est. Vilsandi rahvuspark) — Estoniyanın Saaremaa qəzasının ərazisində yerləşən bir milli park. Vilsandi adasını, Saaremaa adasından qərbdə bir sıra kiçik adaları, həmçinin Saaremaa adasının Harilayd yarımadasını əhatə edir. Sahəsi 237.6 km²-dir. Rütubətli dəniz iqlimiminə malikdir. Vilsandidə 247 növ quş, təxminən 80 növ balıq yaşayır. Estoniyada qorunan bitki növlərinin üçdə birini milli parkda tapmaq olar.

Funskiyası
----------

Estoniyanın Təbiəti Qoruma Qanununa görə, milli parkın vəzifəsi onun təbii, landşaft və mədəni irsini qorumaq, öyrənmək və təmsil etməkdir. Vilsand Milli Parkının məqsədi Qərbi Estoniyada bu vəzifəni yerinə yetirməkdir. Mədəni irs ərazinin maddi və intellektual mədəni irsi hesab olunur. Bunlara körpülər, arxlar, yollar, lojalar, daş divarlar və qeyri-maddi mədəni irsdən olan dil, folklor daxildir.

Coğrafiyası
-----------

Vislandi adasından başqa milli park ərazisinə yüzlərlə kiçik ada və adacıqlar daxildir. Üstəlik Saaremaa adasının sahil hissəsində yerləşən Kixlekonna və Lyumanda voloslarının ərazisi də daxildir. Milli parın ərazisi 180 km²-dir. Bura daxil olan adaların böyük qismi 500 m uzunluğa və 100 m enə malikdir. Milli parkın özəyini təşkil edən Vilsandi adası isə 8,75 km² əraziyə sahibdir. Ada parkda yeganə yaşayışı olan ərazidir.

Tarixi
------

Adadakı quşların qorunması Artur Toom tərəfindən başlandı. O, 1906-cı ildə mayak evinin sahibi olmuş və Vilsandi ətrafındakı adaları icarəyə götürmüşdür. O, digər vilsandiyalılar tərəfindən etiraza səbəb olan quş yumurtasının toplanmasının qarşısını almaq istədi. Bununla birlikdə o, bir neçə dəniz kapitanının dəstəyini aldı və nəticədə adalar üçün Rusiya imperiyasında ilk mühafizə zonası təsis etdi. Birinci Dünya müharibəsi və İkinci Dünya müharibəsi qorunan ərazini məhv etdi. Lakin hər iki müharibədən sonra bu ərazi bərpa edildi. 1957-ci ildə qorunan ərazi bərpa edildi və bu dəfə qorunan ərazilərə Vilsand adası da daxil edildi. Estoniya müstəqillik qazandıqdan sonra bu ərazi 7 dekabr 1993-cü ildə rəsmi olaraq milli park kimi qeydiyyata alındı. 2009-cu ildən bəri Estoniya Ətraf Mühit Agentliyi rayon ətraf mühit şurası tərəfindən idarə olunur.

Mənbə
-----

* Mili parkın rəsmi saytı (est.)
* Internetseite Arxivləşdirilib 2010-06-23 at the Wayback Machine  (est.)
* Tourismus Arxivləşdirilib 2006-05-14 at the Wayback Machine ( (ing.))
* HEIMBERG, J. (1997): Nachhaltige Regionalentwicklung im Vilsandi-Nationalpark

İstinadlar
----------

1. ↑  *Taylor, Neil.* Estonia (6). Bradt Travel Guides. 2010. səh. 9. ISBN 978 1 84162 320 7.

| ⛭**Estoniya milli parkları** |
| --- |
| Karula Milli Parkı  • Lahemaa Milli Parkı  • Matsalu Milli Parkı  • Soomaa Milli Parkı  • Vilsandi Milli Parkı |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |
**Bricitt Linn Vilson-Sampras** (*ing.* Bridgette Leann Wilson-Sampras) — amerikalı aktrisa və müğənnidir. Ən məşhur rolu Ölümcül döyüş filmindəki Sonya Bleyddir.

Həyatı
------

Bricitt Linn Vilson 25 sentyabr 1973-cü il tarixində ABŞ-nin Oreqon ştatının Qold-Biç şəhərində Keti və Deyl Vilson ailəsində dünyaya gəlmişdir. Onun bacısı Treysi Vilson uşaqlıq illərindən filmlərə çəkilirdi. Bricitt uşaqlıqdan incəsənətlə və şou-bizneslə maraqlanırdı. 1990-cı ildə "Miss Teen USA" gözəllik müsabiqəsinə qatılan Bricitt yarışmanın qalibi olur. 1991-ci ildə Qold Biçdə orta məktəbi bitirir. 1992-ci ildə televiziyaya dəvət edilən Bricitt film karyerasını uğurla davam etdirir. Bricitt Vilson 20 sentyabr 2000-ci ildə məşhur ABŞ tennisçisi Pit Sampras ilə evlənmişdir. Onların Kristian Çarlz (2001) və Rayan Nikolas (2005) adlı övladları vardır. Bricitt 2006-cı ildə "The Rocky Horror Show" proektinə qatılır və həmin ildə "Kainatın Missi" müsabiqəsində jüri kimi çıxış edir. Bununla bərabər Bricittin karyerasında ifaçılıq sənəti mühüm yer tutur. Onun "I Only Wanna Be with You" (1994) və "Gimme A Kiss" (1996) adlı albomları 1990-cı illərin ortalarında, müxtəlif hit-paradlarda yüksək mövqe tutmuşdur.

Filmoqrafiya
------------

| **İl** | **Film** | **Rol** |
| --- | --- | --- |
| 1992 | Zənglə xilas olmuşlar | Cincer |
| 1992–1993 | Santa-Barbara | Liza Fenimor |
| 1993 | Sonuncu kinoqəhrəman | Vitni / Meredit |
| 1995 | Billi Medison | Veronika Von |
| 1995 | Ölümcül döyüş | Sonya Bleyd |
| 1997 | Əsl sarışın | Sahara |
| 1997 | Mən bilirəm siz keçən yay nə etmisiniz | Elza Şivers |
| 1999 | Gecə kabuslarının evi | Melissa Marqaret Marr |
| 2009 | Kabus zərbəsi | Farah |

Xarici keçidlər
---------------

* Bricitt Vilson — IMDb səhifəsi
XX əsrin əvvəlində səyyar jüzlərin yerləşmə sahələri. Ulu jüz (xəritədə şabalıdı rəngdə), Orta jüz (narıncı), Kiçik jüz (yaşıl )
**Kiçik jüz** (*qaz.* Кіші жүз) — qazax tayfalar qrupu, iki tayfadan ibarətdir: Alçinlar və jetiru.

XX əsr ərəfəsində sayları təxminən 1 100 000 nəfər olduğu güman edilir.

Muxametjan Tınışpayev 1925-ci ildə Daşkənddə dərc etdirdiyi "Qazax xalqının tarixinə dair materiallar" kitabında iddia edir ki, alşanlar (Kiçik Orda) qazaxların beşdə üçünü təşkil edir.

Ədəbiyyat
---------

* Роды Малого жуза на «Генеалогии казахов» Arxivləşdirilib 2009-06-25 at the Wayback Machine
* Информационный ресурс объединения родов Малого Жуза Алимулы Arxivləşdirilib 2017-07-05 at the Wayback Machine

DNK üzrə elmi məlumatlar
------------------------

* ДНК проект С3-M217
* ДНК проект потомков Золотой Орды

Müzakirələr
-----------

* Форум. C3c — алшинский кластер
* Arxivləşdirilib 2015-06-21 at the Wayback Machine Форум. Младший жуз [elim.kz]
**Türkmənistan itüzümü** (*lat.* Lycium turcomanicum)

Təbii yayılması
---------------

Mərkəzi Asiyada, İranda, Şimali Amerikada, Çində, Türkmənistanda, Qazağıstanda, Özbəkistanda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 0,60-1,25 m, çox iynəli, ağımtıl gövdələri çox şaxələnmiş, çoxillik koldur. Kök sisteminin dərinliyi 1,5–2 m-dir. Yarpaqları növbəli, ellipsvari-uzunsov (uzunluğu 5–20 mm, eni 3–7 mm), qısa saplaqları möhkəm olmaqla, iynələrin ətrafında yerləşmişdir. Çiçəkləri ağ-bənövşəyi, çiçək qrupunda 1-6 ədəddir. Tozcuğun toxumu 2 hüceyrəlidir. Yumurtalığı yaxşıdır. Aprel, may aylarında çiçəkləyir. Meyvələri 3–4 mm diametrində qara rəngdə olub, şirintəhər, xoşagəlməyən iy verir. Toxumları kiçik, embrion kəsikli, ətrafında böyük endosperma yerləşir. Üst qatı bərk, qalın olub, 2-4 ay ərzində, may-sentyabr aylarına qədər yetişir. Payızda-qışda yarpaqları və meyvələri kolun üzərindəki sıx iynələrə görə çətin seçilir.

Ekologiyası
-----------

Kserofit, freatrofit bitki olub çay kənarlarlında, nisbətən quru ərazilərdə rast gəlinir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Kiçik Qafqazda, Kür-Araz ovalığında, Naxçıvanda təbii halda yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Uzun müddətli çiçəkləyir. Canlı çəpərlərin salınmasında istifadə edilir. Yaşıl yarpaqları və yetişmiş meyvələri mal-qara tərəfindən yeyilir.

Mənbə
-----

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorasi" V cild, Baki, "Elm", 2019, 370 səh.
**Təhmasib xan Cəlayir** — Səfəvi imperiyasının son dövrlərinin və Nadir şah Əfşarın ən məşhur və ən böyük sərkərdələrindən biri. O, Nadirin Xorasandan başlatdığı fəaliyyətinin ən erkən dövrlərindən etibarən onunla birlikdə olmuş və Nadirin yürüşləri dönəmində ən seçilən sərkərdəsinə çevrilmişdir.

Həyatı
------

Təhmasib xan Cəlair Nadirin fəaliyyəti dövründə baş vermiş döyüşlərin bir çoxunda və Nadir şahın vəliəhd şahzadəsi Rzaqulu Mirzə Əfşarın özbəklərə qarşı həyata keçirdiyi yürüşdə önəmli rol oynamışdır. O, Nadir şahın böyük qələbə qazandığı Karnal döyüşündə Əfşar ordusunun sağ cinahına komandanlıq etmişdir.

Nadir şahın hakimiyyətinin son dövrlərində onda paranoya və s. kimi psixoloji problemlər yaranmışdı. Nadir şahın onu xain elan etməsindən sonra Nadir şahın qardaşı oğlu və ondan sonra taxta keçəcək şəxs olan Əliqulu xan Əfşar Təhmasib xanı yeganə çıxış yolunun Nadir şaha qarşı üsyan qaldırmaq olduğuna inandırmağı bacarmışdı. Üsyan başladıldıqdan sonra əməlindən peşman olan Təhmasib xan Nadir şahla barışmaq istədi və buna görə də, Əliqulu xan tərəfindən zəhərlənərək qətlə yetirildi. Xain olmadığı halda üsyana məcbur edilən və üsyan qaldırıldıqdan sonra şahla barışmaq istədiyinə görə qətlə yetirilən Təhmasib xanın ölümü çox ironik idi.

Təhmasib xan Cəlairin öldürülməsindən sonra Nadir şah Əfşar taxt-tacı böyük təhlükə altına düşdü. Öz ən yaxın adamını itirən Nadir şah 1747-ci ildə qardaşının oğlu Əliqulu xan tərəfindən təşkil ediən sui-qəsd nəticəsində öldürüldü. Onun yerinə isə, qardaşı İbrahim xan Əfşarın oğlu Əliqulu xan Əfşar taxta çıxdı və Adil şah adını qəbul etdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Axworthy, 2018
2. ↑  Süleymanov, 2001. səh. 508
3. ↑  Süleymanov, 2001. səh. 509
4. 1 2  Süleymanov, 2001. səh. 510
5. ↑  *Elton L. Daniel.* The History of Iran. Greenwood Press. 2000. səh. 94.

Mənbə
-----

* *Mehman Süleymanov.* Nadir şah (PDF). Pərvin Darabadi (elmi redaktor). 741.
* *Michael Axworthy.* The Sword of Persia: Nader Shah, from tribal warrior to conquering tyrant. I. B. Tauris. 2009. 348. ISBN 978-1-84511-982-9.
**Diferensial skaner kalorimetriyasi** – temperaturun funksiyası kimi endo- və ekzotermik keçidlərin ölçülməsi üçün termiki analizin ən populyar üsuludur.

Əsasları
--------

### Kalorimetriya

*Kalorimetriya* – istiliyi ölçülən müxtəlif proseslərin fiziki - kimyəvi analiz metodları qrupudur:

1. kimyəvi reaksiyaların;
2. faza keçidlərinin;
3. istilik tutumu (cismin temperaturunun dəyişilməsi üçün tələb olunan istilik).

### İstilik

*İstilik* – daxili enerjinin məkanda yenidən bölüşdürülməsi prosesini xarakterizə edən funksiyadır; onu istilik köçürmə prosesi olmadıqda ölçmək mümkün deyil. Buna görə hər hansı bir kalorimetrin dizaynında ölçmə sisteminin müxtəlif hissələri arasında istilik mübadiləsinin mümkün olması nəzərə alınır və istilik koçürmələri ilə bağlı hadisələri anlama, kalorimetriyada prinsipial əhəmiyyətə malikdir.

### İstilik köçürülmə hadisələri

İstilik köçürülməsi fiziki təbiətinə görə müxtəlif yollarla həyata keçirilə bilər:

1. maddələrin istilik keçiriciliyi səbəbindən;
2. konveksiya yolu ilə;
3. istilik şüalanma yolu ilə.

#### İstilik keçiriciliyi

*İstilik keçiriciliyi* – molekullarin və ya atomların titrədici vəziyyətlərini dəyişdirərək enerji transfer metodudur (enerjinin ötürülməsi metodu). İstilik keçiriciliyi kütləvi ötürülmə ilə müşayiət edilmir və yalnız qatı maddələrdə mümkündür.

#### Konveksiya

Konveksiya – enerjinin maye və ya qaz axını ilə ötürülməsi. Sistemin bir nöqtəsindən digərinə konveksiya ilə ötürülən enerjinin miqdarı bu iki nöqtə arasındakı temperatur fərqi ilə mütənasibdir (birbaşa nisbətdədir).

#### Termiki şüalanma

Bütün cisimlər elektromaqnit şüalanmanı aramsız yayırlar və udurlar. İstilik tarazlığı pozulduğu zaman, sistemdə özbaşına, balans vəziyyətinin bərpasına yönəldilən proses alınır. Cisimlər arasında istilik axını yaranır ona görə ki, daha çox isti cisim daha çox istilik radiasiyasını yayır, daha az qızdırılan - udur. Bu vəziyyətdə istilik axınının dəyəri həm temperatur fərqi , həm də cismlərin absolyut temperaturu ilə mütənasibdir.

Əməliyyat prinsipi
------------------

Diferensial skaner kalorimetriyası metodunda istiliyi istilik axını ilə müəyyən edirlər - istilik törəməsi zamana görə (bu səbəbdən adda "diferensial" termini var).
İstilik axınları ölçmə sistemindəki iki nöqtədə temperaturlarının fərqi ilə bir anda ölçülür.
Ölçmələr həm izotermik şəraitdə, həm də dinamik rejimdə qızdırıcı cihazin örtüyünün temperaturunda programlanabilən dəyişikliklə həyata keçirilə bilər. Bu tip kalorimetrlərə "skaner" deyilir. Müasir qurğularda müxtəlif temperatur proqramları qurmaq mümkündür.

Tətbiqi
-------

Diferensial skaner kalorimetrləri polimerlərin, dərmanların, qida və bioloji məhsulların, üzvi və qeyri-üzvi maddələrin öyrənilməsi üçün istifadə olunur.
DSK ilə aşağıdakı dəyərləri ölçmək mümkündür: şüşələşmə temperaturu, ərimə temperaturu, kristallaşma temperaturu, qatılaşmanın temperaturu və kinetikası, oksidləşmənin başlanğıc temperaturu və istilik tutumu.

Mənbə
-----

* А.Л. Емелина. Дифференциальная сканирующая калориметрия. Лаб.хим.факультета МГУ. 2009 г.
* Основы дифференциальной сканирующей калориметрии. МГУ им.М.В.Ломоносова. Физический факультет. Москва 2010.
**Çubuqlu naz** (*lat.* Genista flagellaris) — bitkilər aləminin paxlaçiçəklilər dəstəsinin paxlakimilər fəsiləsinin naz cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Qafqazın endemik növüdür. Böyük Qafqaz dağlarında, aşağı qurşaqda, quru dağ yamaclarında bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Uzunluğu 15-30 sm, qalınlığı 2 mm olan, nazik və zəif budaqlı kollardır. Yarpaqları uzunsov, ensiz-neştərvari, 15x1-2 mm, yarpaqaltlıqları çox xırdadır. Çiçəkləri sarı, qısa saplaqlı, kasacığı yapışıq, tükcüklü, pərləri xətvari-neştərvari, qalxanı enli yumurtavari, 10x8 mm, apeksi yumru, bünövrəsi ürəkvaridir. Paxlaları yapışıq, tükcüklü, xətvari-uzunsov, 18-22 x 4 mm-dir.

Ekologiyası
-----------

İşıqsevən bitkidir, xüsusən daşlı-qayalı yerlərdə əkilmək üçün qiymətlidir. Torpağa tələbkar deyildir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazın aşağı dağ yamaclarında bitir.

İstifadəsi
----------

Tərkibində boyaq maddələri vardır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15480513
* EoL: 680945
* GBIF: 5347576
* IPNI: 496045-1
* IRMNG: 10171836
* IUCN: 172636407
* Plant List: ild-54999
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:496045-1
* Tropicos: 13060776
* WFO: wfo-0000208956

 |
2000 Sidney Olimpiya oyunlarının qızıl mükafatçısı
**Qızıl medal** — ümumilikdə ən yüksək uğuru təmsil edir. İlk olaraq hərbi rütbənin aşkarlanması kimi bəsit bir məqsədlə Hərbi-məqsədli istifadə edilmişdir. 18-ci əsrdən qızıl medallar mükafatlandırma məqsədi ilə cəmiyyət içərisində də istifadə edilməkdədir. İndiki dövürdə UNESCO və müxtəlif akademik cəmiyyətlər kimi bir çox təşkilat qızıl medalları illik olaraq ya da nadir vəziyyətlərdə təqdim edir.

Olimpiya Oyunları
-----------------

Qızıl medal müasir Olimpiya oyunlarında qələbə qazananın mükafatını təmsil edir (medallar tarixi olimpiyadalarda verilmirdi). 1896-cı ildə də qələbə qazananların medalları gümüşdən idi. İlk üç sıra üçün qızıl-gümüş-bürünc proqramı 1904-cü il oyunlarında istifadə edilmişdir və günümüzdə bir çox idman təşkilatları tərəfindən mənimsənilmişdir. Medalların hazırlanması ev sahibi olan şəhərin məsuliyyəti altındadır. 1928-1968-ci illər arasında dizayn adətən eyni idi: ön tərəfində ev sahibi şəhər haqqında bir yazını təmsil edən dizayn Fiorentinalı sənətçi Giuseppe Cassioli tərəfindən dizayn edilmişdi; arxa tərəfində bir Olimpiya çempionu dizaynı var idi. 1972-2000-ci illər arasında, Cassiolinin dizaynı ön tərəfdə saxlanılıb arxa tərəfdə ev sahibi şəhərin öz dizaynı təsvir olundu. Cassiolinin dizaynı bir Roma amfiteatrı original Yunan oyunlarındakı kimi göstərilir, yeni bir ön tərəf dizaynı Atina 2004 oyunları üçün komissiya tərəfindən təyin olunmuşdur. Qış Olimpiya oyunları medalları daha çox müxtəliflik nümayiş etdirir.

Həmçinin bax
------------

* Gümüş medal
* Bürünc medal

İstinadlar
----------
**Inonotus obliquus** (*lat.* Inonotus obliquus) — fungi aləminin basidiomycota şöbəsinin agaricomycetes sinfinin hymenochaetales dəstəsinin hymenochaetaceae fəsiləsinin inonotus cinsinə aid göbələk növü.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Çaqa göbələyi canlı ağacların üzərində, başlıca olaraq tozağacı üzərində parazitlik edir. Sporları qabıqdan nüfuz etməklə (günəş yanığı, sinmiş budaq görüntüsü) dağıdıcı təsir edərək, orada inkişaf edir. İnkişaf etdiyi yerdə dairəvi şişkinlik - uzunluğu 30-40 sm, qalınlığı 10-15 sm nəzərə çarpır. Çox vaxt  tozağacı qabığında bu şişkinlik qat həmişəlik saxlanılır. Kəsik, yarıq, oyma, kəsilmiş yer 3 qatlı: xarici qat qara rəngli, qalınlığı 1–2 mm, orta qat - qalın, möhkəm, bərk, kip, qonur-qəhvəyi rəngli, müxtəlif qalınlıqlı, daxili qat - yumşaq, boş, bəzən qonur və ya sarımtıl, ağacın dərin qatı çürük, iylənmiş, qoxumuş və kiflənmiş olur. Bu göbələk bəzən qızılağacda, təsadüfü hallarda quşarmudunda inkişaf edir.

Tozağacı və qarışıq meşələrdə daha çox müşahidə edilir.

Çaqa göbələyini bütün il boyu toplamaq mümkündür. Topladıqdan sonra 10 sm ölçüdə kəsilməli, quruducu şkaf və ya peçlərdə 60оС temperaturda qurudulmalıdır. Yayda yaxşı hava olduqda çardax və naveslərdə, hava axını olan yerlərdə nazik kəsərək qurutmaq mümkündür.

Xammal 10 sm ölçüdə kəsilməlidir. İyi yoxdur və acı dadlıdır. Quru anbarlarda yaxşı havası dəyişilən yerlərdə, rütubətdən tam uzaq şəraitdə kisələrdə saxlanılmalıdır. Saxlanılma müddəti 2 ildir.

Tərkibi və təsiri
-----------------

Kifayət qədər öyrənilməmişdir. Xammalın tərkibində piqmentlər, polifenolkarbol kompleksi, qatran və digər maddələr vardır.

Şiş əleyhinə olmaqla, həm dətər ifrazını azaldır.

Orqanizmin müdafiə qabilliyyətini yüksək dərəcədə təmin edir, beyin toxumasında maddələr mübadıləsini aktivləşdirir və beyin kötüyünün bioelektrik xassəsini gücləndirir. Tsiklofosfan kimi sitostatik effektə malikdir.

Qəbul etdikdən 1,5-3 saat sonra hipoqlikemik təsir edərək qanda şəkərin miqdarını 15,8-29,9% azaldır. 

Möhkəmləndirici və iltihabsorucu dərman kimi mədə-bağırsağın müxtəlif lokalizasiyalı şiş xəstəliklərində simptomatik dərman kimi işlədilir. Tinkturası mədə və onikibarmaq bağırsaq xorasında təyin edilir. Ağri sindromlarında, dispeptik vəziyyətlərdə və bağırsaq tonusunu artırmaq üçün istifadə edilir. Çaqadan alınan "Befunqin" adlı ekstraktdan psorioz, ekzema və digər dəri xəstəliklərində, qastrit, ödyolu sistemi və qaraciyərin iltihabında təyin edilir. Bu preparatla müalicə olunan zaman südlü-bitkili yeməklərdən daha çox istifadə etmək və ət və yağlardan, konservlərdən, hisdə qurudulmuş ərzaqlardan, sous, şirə, ədviyyat və xuruşdan pəhriz olmaq lazımdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Index Fungorum (ing.).

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Inonotus obliquus* | 
* Wikidata: Q1956937
* BioLib: 324389
* EoL: 191900
* EPPO: INONOB
* Fungorum: 315905
* GBIF: 2521089
* iNaturalist: 127021
* IRMNG: 11352536
* MycoBank: 315905
* NBN: NHMSYS0001485503
* NCBI: 167356
* NZOR: 51f716ab-cc5b-4a24-8321-5e01526e954e

 |
| *Polyporus obliquus* | 
* Wikidata: Q64681682
* MycoBank: 449606

 |
**Kurmanqazı adına Qazax Milli Konservatoriyası** (*qaz.* Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы) — Qazaxıstanın ali musiqi müəssisəsi.

Tarixi
------

24 iyul 1944-cü ildə Qazaxıstan SSR Xalq Komissarları Şurası oktyabrın 1-də Almaatı şəhərində Dövlət İncəsənət İnstitutunun təşkil olunması haqqında qərar qəbul etdi, hansı ki sonradan Almaatı Konservatoriyasına çevrildi, 1945-ci ildə universitetə ​​19-cu əsrin görkəmli qazax kyuşası Kurmanqazı Saqırbayulının adı verildi. 1938-ci ildə tikilən ilk binada konservatoriyadan əvvəl musiqi və xoreoqrafiya kompleksi yerləşirdi.

1960-cı illərin əvvəllərində yeni korpus və 120 yaşayış və 42 məşğələ otağları və oxu və idman zalları olan yataqxana tikildi. 1981-1982-ci tədris ilində konservatoriyada 1200-dən çox tələbə təhsil alırdı, 234 müəllim, o cümlədən 20-dən çox professor və elmlər doktoru, 50-yə yaxın dosent və elmlər namizədi, SSRİ-nin 5 xalq artisti, 7 Qazax SSR xalq artisti burada işləyirdilər.

2000-ci ilin noyabr ayında konservatoriyanın istifadəsinə əlavə dördmərtəbəli müasir bina verildi.

Fakültələri
-----------

Tədris prosesini 4 fakültə təmin edir:

* Vokal və dirijorluq fakültəsi
* İnstrumental İfaçılıq Fakültəsi
* Musiqiologiya və İdarəetmə Fakültəsi
* Xalq musiqisi fakültəsi

Bundan başqa ümumuniversitet kafedraları fəaliyyət göstərirlər

* İnnovativ Musiqi və Pedaqoji Texnologiyalar kafedrası
* Sosial və Humanitar Fənlər kafedrası
* Eksperimental İncəsənət Studio Məktəbi
* Bədən tərbiyəsi və idman bölməsi
* Qazax və xarici dillər bölməsi

Rektorları
----------

* 1944 — 1945 — İvan Kruqlıxin
* 1945 — 1951 — Axmet Jubanov
* 1951 — 1957 — İvan Kruqlıxin
* 1957 — 1967 — Quddus Xojamyarov
* 1967 — 1975 — Erkeqali Raxmadiyev
* 1975 — 1987 — Qaziza Jubanova
* 1987 — 1997 — Düsen Kaseyinov
* 1997 — 2018 — Janiya Əubəkirova
* 2018 — h/h. — Arman Judebayev

Binası
------

Bina 1935-1937-ci illərdə tipik məktəbin dizaynına əsasən inşa edilmişdir. Tədris korpusunun 2 tədris korpusu və konsert salonu daxildir.

Əvvəlcə bina musiqi və xoreoqrafiya kombinatı üçün nəzərdə tutulmuşdur (indiki P. Çaykovski adına Almatı Musiqi Kolleci).

24 iyul 1944-cü ildə Qazaxıstan SSR Xalq Komissarları Şurası 1 oktyabr 1944-cü ildən binada konservatoriyanın yerləşdırılməsinə qərar verdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *КазНК.* "От истоков" (rus). 2007-09-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 июля 2008.
2. ↑  Алма-Ата. Энциклопедия (60 000 nüs.). Алма-Ата: Гл. ред. Казахской советской энциклопедии. Гл. ред. М. К. Козыбаев. 1983. 312.
3. ↑  Энциклопедия Алматы. Казахская национальная консерватория им. Курмангазы

Ədəbiyyat
---------

* Казахская национальная консерватория на страницах Национальной энциклопедии Казахстана Arxivləşdirilib 2016-04-04 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook |
| Foto, video və audio | Instagram · YouTube |