recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**İstiqlal Muzeyi** — Azərbaycanın tarix və mədəniyyətini, milli bədii irsini nümayiş və təbliğ edən ilk dövlət muzeyi.

Tarixi
------

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə yaradılmışdır. 1919-cu il dekabrın 7-də Azərbaycan Parlamentinin işə başlamasının ildönümü münasibətilə onun binasında açılmış və Parlamentin nəzdində fəaliyyət göstərmişdir. Muzeyin təsisi ilə əlaqədar "Azərbaycan" qəzeti (1919, 23 sentyabr) yazırdı: "*Sənələrdən bəri bəslədiyimiz bir arzu var ki, o da vətənimiz Azərbaycanda bir milli muzey təsisidir... Sabiq Rusiya zamanında təsis edəcəyimiz muzeyin adını "milli muzey" qoymaq fikrində idiksə də, bu gün fərdimizin köksünü qabardan istiqlal şüarı olmasına görə, "İstiqlal" muzesi olmasını əhəmiyyətli görürüz*".

Məqsədi
-------

Muzeydə Azərbaycanın azadlıq və istiqlalına dair sənəd və materiallar, tarixi və maddi mədəniyyət örnəkləri, arxeoloji tapıntılar, silahlar, numizmatika nümunələri, rəsm əsərləri, xalça və xalça məmulatı, bədii tikmələr, dulus və mis qablar, bəzək əşyaları və digər sənət əsərləri, Qurani-Kərimin nadir nüsxələri, müxtəlif əlyazmalar və s. toplanmıĢdı. Muzeyin açılışına hazırlıq görülərkən 1919-cu il noyabrın 6-da tərtib olunmuş bir sənəddə (onu həm muzeyin yaradıcıları olan sənətşünaslar Hüseyn bəy Mirzəcamalov və Məhəmməd Ağaoğlu, həm də Azərbaycan Parlamenti sədrinin müavinləri Həsən bəy Ağayev, Sultanməcid Qənizadə və Parlamentin rəyasət heyətinin digər məsul əməkdaşları imzalamışlar) muzeyin əsasnaməsi, uçot-mühafizə üzrə təlimat, fond-satınalma komissiyası haqqında müddəalar yığcam şəkildə əks olunmuşdu. Sənəddə göstərilirdi ki, muzeyə verilən hər bir əşya milli sərvətdir, əşya sahiblərinin ailə üzvləri gələcəkdə onlan tələb edə bilməzlər. Muzeyə hədiyyə olunmuş əşyalar geri qaytarılmır. Sənədin 3-cü bəndində deyilirdi: "İstiqlal muzeyi milli bir müəssisə olduğu üçün muzeydə mövcud bütün əşya milli mal hesab edilir. Heç kəs və heç bir müəssisə o şeylərə sahib ola bilməz".

Muzeyin təşkili və fəaliyyəti ilə bağlı bütün xərclər Azərbaycan Parlamenti rəyasət heyətinin hesabına idi. Aprel işğalından (1920) sonra "İstiqlal" muzeyinin eksponatları yeni təşkil olunmuş Azərbaycan Dövlət Muzeyinə verildi. Sonralar eksponatların bir hissəsi (o cümlədən, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin bayrağı, "İstiqlal bəyannaməsi"nin əsli, Azərbaycan Parlamentinin materiallan və s.) Moskvadakı İnqilab muzeyinə aparıldı.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Azərbaycan İstiqlal Muzeyi

Ədəbiyyat
---------

* Bayramov A. Azərbaycanda muzey işinin tarixindən, "Mədəni-maarif işi" jurnalı, B. 2000, № 4/5;
* Бахшиева А. Из истории образавания и деятельности и Азербаиджане»Музэкскурс»а , "Azərbaycan Tarixi Müzeyi - 80" toplusunda, B. 2001;
* Джахангирова С. О трех печатях из фонда новой истории Музея Истории Азербаиджана yenə orada.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin İstiqlal Muzeyi // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II. Bakı: "Lider". 2005. səh. 64-65. ISBN 9952-417-44-4.
**Lautaro Javier Martinez** (22 avqust 1997) – İtaliya A Seriyasında çıxış edən İnterin argentinalı peşəkar futbolçusu.

Karyerası
---------

### Racinq Klub

Racinq Klubda ilk matçına 1 noyabr 2015-ci ildə keçirilən Racinq Klub-Crucero del Norte FK matçının 80-ci dəqiqəsində çıxıb. Matç Racinq Klubun 3–0 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. Racinq Klubun heyətində ilk qolunu isə 30 yanvar 2016-cı ildə keçirilən İndependiente-Racinq Klub matçında vurub. Matçın 74-cü dəqiqəsində meydana çıxan Martinez 75-ci dəqiqədə fərqlənməyi bacarıb. Matç Racinq Klubun 1–3 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb.4 iyul 2018-ci ildə Racinq Klubdan ayrıldı.

### İnter

4 iyul 2018-ci ildə İnter ilə müqavilə imzaladı.İnterdə ilk matçına 14 iyul 2018-ci ildə keçirilən Luqano-İnter matçında çıxıb. Matça start heyətdə başlayan Martinez 46-cı dəqiqədə əvəzlənib. Eyni zamanda Lautaro Martinez matçın 16-cı dəqiqəsində fərqlənib. Matç İnterin 0–3 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | AS.com · BDFA · BDFutbol · FootballDatabase.eu · Kicker.de · L’Équipe · National Football Teams.com · Soccerbase (oyunçu) · Soccerway · playmarkerstats.com (oyunçu) · Transfermarkt (oyunçu) · worldfootball.net (oyunçu) · УЕФА |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Munzinger · Prabook |
| Normativ yoxlama | GND: 1275938361 · VIAF: 3262167202636567930008 · WorldCat VIAF: 3262167202636567930008 |

1. Lautaro Martinez Soccerway

2. Racinq Klub 3–0 Crucero del Norte FK Soccerway

3. İndependiente 1–3 Racinq Klub Soccerway

4. Lautaro Martinez rəsmən İnter-də!

5. Luqano 0–3 İnter Soccerway

İstinadlar
----------

1. ↑  Lautaro Martínez // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. ↑  Lautaro Martínez // FBref.com (çd.).
**Kondensləşmə reaksiyaları** – iki molekul və ya funksional qrupların birləşərək daha böyük molekul əmələ gətirməsi ilə gedən reaksiyalara deyilir. Kondensləşmə reaksiyaları zamanı irimolekullu birləşmə ilə yanaşı su, xlorid turşusu, metanol, ammonyak yaxud da sirkə turşusu kimi kiçik molekullar da alına bilər. Bioloji sistemlərdə gedən kondensləşmə reaksiyalarında əsasən su ayrılır.

Kondensləşmə reaksiyalarına nümunə olaraq aminturşuların kondensləşərək zülalların əmələ gətirməsini göstərmək olar.
Kondensləşmə reaksiyası dəyişmə reaksiyasının bir formasıdır. 
Bu reaksiya nümunəsi bir növ hidrolizin əksidir. İki hissə birləşib bir kimyəvi birləşmə əmələ gətirir. Baxmayaraq ki, su molekulunun qütblərinin hərəkəti nəticəsində hidroksil və hidrogen ionları əmələ gəlir. Beləliklə, kondensləşmə reaksiyalarında kimyəvi rabitələrin yaranmasına enerji tələb olunmur. Əgər birləşmə eyni molekulların atom və ya qrupları arasındadırsa, reaksiya iri molekulyar kondensləşmə adlandırılır və çox hallarda həlqəvi formalaşma üstünlük təşkil edir. Buna nümunə olaraq Dekman kondensləşməsini göstərmək olar. Bu reaksiyada hər bir molekul kondensləşmə nəticəsində spirt qrupunu itirir və β-ketoefir forma alınır.
Əksər kondensləşmə reaksiyaları nukleofil əvəzolunma və aldehid kondensləşməsi əsasında gedir. Digər kondensləşmə reaksiyaları radikal yaxud yeganə elektronunun köçürülməsi mexanizmi ilə gedir.

Kondensləşmə reaksiyalarının tətbiq sahələri
--------------------------------------------

Kondensləşmə reaksiyalarından müxtəlif sintez sahələrində geniş istifadə olunur. Əsas sintez sahələrindən biri olan polimer kimyasında da bu reaksiyalar geniş tətbiq olunur. Polimerləşmə reaksiyalarının bir növü də kondensləşmə reaksiyalarıdır ki, bu zaman monomer və monomer zəncirləri kondensləşərək polimerləri əmələ gətirir. Buna misal olaraq poliefirlərin və neylonların sintezini göstərmək olar.
Kondensləşmə reaksiyaları əsasında canlı orqanizmlərdə mühüm həyati əhəmiyyətli maddələr olan polipeptidlər, terpenlər və s. əmələ gəlir.
Kondensləşmə reaksiyalarının böyük bir hissəsini tibbi kimyəvi maddələrin alınması təşkil edir. Məsələn, daş-kömür qatranının tərkibində rast gəlinən, kondensləşmə reaksiyaları əsasında yaranan çoxnüvəli aromatik karbohidrogenləri göstərmək olar. Bunlara piren (C16H10), xrizen (C18H12), perilen (C20H12), pitsen (C22H14), 1,2-benzipiren (C20H12) daxildir.

Mənbə
-----

* A.Məhərrəmov, M.Məhərrəmov, M.Allahverdiyev, "Üzvi kimya", Bakı-2004
* S.F.Qarayev, G.M.Talıbov, A.H.Həbibova, R.Ə.Teymurova. Zərif üzvi sintezin prinsipləri (dərs vəsaiti), Bakı-1998.-120 s.
**Joze Qomis di Voskonselus Jardin** (*port.* José Gomes de Vasconcelos Jardim; 1 yanvar 1773 — 1 dekabr 1854) — Braziliyalı həkim, həmçinin hərbi və siyasi xadim. Farrapus müharibəsinin əsas fiqurlarından biri, Riu-Qrandi-du-Sulun müstəqilliyinin tərəfdarı. Riu-Qrandi Respublikasının ikinci prezidenti (1843—1845).

Farrapus üsyani
---------------

Jardin üsyanın əvvəllərindən onun iştirakçısı, sonradan rəhbəri olmuşdur. Üsyançılar 5 noyabr 1836-cı ildə Riu-Qrandi Respublikası elan edildikdən sonra Bentu Qonsalvisi prezident, Jardini isə vitse-przident təyin edirlər. Ancaq Bentu Qonsalvis əsirlikdə olması səbəbindən onun səlahiyyətləriri Jardin icra edir.

Sentyabr 1837-ci ildə Qondalvis əsirlikdən qaçmağa müvəffəq olur və üsyançılara qoşulur. Mübarizəni davam etdirsə də, 1943-cü ilin avqust ayında üsyançıların rəhbərliyində yaranan fikir ayrılığı səbəbindən istefa verir. Jardin vitse prezident kimi yenidən prezident olur. 
Onun rəhbərliyi ilə 1845-ci ildə Riu-Qrandi ilə imperiya arasında barışıq sazişi imzalanır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "М. S. Alperoviç, L. Y. Slezin. Latın Amerikasının XX əsrdən öncəki tarixi". 2010-04-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-04-02.

Mənbə
-----

* *Informações sobre José Gomes de Vasconcelos Jardim* Arxivləşdirilib 2008-03-30 at the Wayback Machine.  (por.)
Areola vəzisi və ya Montqomeri vəziləri
**Areola vəzisi** və ya Montqomeri vəziləri döş giləsini əhatə edən areolada olan yağ vəziləridir. Areola və döş giləsini yağlanmış və mühafizə edilmiş vəziyyətdə saxlamaq üçün yağlı ifrazatlar (lipoid mayesi) ifraz edirlər. Bu sekresiyalardakı uçucu birləşmələr yeni doğulmuş körpələrin iştahı üçün qoxu stimulyatorları kimi də çıxış edə bilirlər.

Dərinin səthində görünən vəzi hissələri "Montgomery tuberculosis" adlandırılır. Dairəvi qabarlar areolada və döş giləsininin üzərində yerləşir. Onlar döş gilələri stimullaşdırıldıqda üzə çıxa və ya qaldırıla bilərlər. Səthin açıqda olan hissəsinin üzərindəki dəri yağlanır və areolanın qalan hissəsindən daha yumşaq vəziyyətə gətirilir. Hamiləlik dövründə tuberkuloz daha aydın görünür.

Fayl:Closeup of female breast.jpgAreola vəzisi və ya Montqomeri vəziləri

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | Microsoft: 2776161185 |
**Dəməşq Atabəylər mədrəsəsi** — XIII əsrə aid mədrəsə.

Haqqında
--------

Dəməşqin qərbindəki Salihiyyə adlı məhəllədə Atabəylər mədrəsəsi və müşərrəf müqəddəs hədis evi yerləşirdi. Qazı İzzəddin əl-Hələbinin yazdığına görə onu Mosulun sahibi Nurəddin Arslan ibn Atabəyin qızı tikdirmişdi. Məliklərin şərəflisi Müzəffərəddin Musanın qadını Sultan əl-Məlik İzzəddin Məsud ibn Qütbəddin Maudid ibn Atabəy Zəngi ibn Ağ Sunqurun qızı Atabəyli Hacıxanım Xatun (v.e. h. 640/1242) mədrəsə və türbənin sahibəsi idi. Bu mədrəsədə dərs deyən müdərrislərdən biri Safiyəddin Əbu Abdulla Məhəmməd ibn Əbdürrəhim ibn Məhəmməd əl-Hindi əl-Urməvi əş-Şafii sayılırdı. Əş`ari məzhəbli bu urmiyalı mütəkəllim h. 644-cü ildə (1246) Hindistanda anadan olmuşdu. Ona qiraəti öyrədən anası tərəfdən babası fəzilətli insanlardan idi. O, h. 647-ci ildə (1249) Dehlidən çıxmış, həcc ziyarətinə getmiş, üç ay orada dolanmışdı. Sonra Yəmənə daxil olarkən oranın maliki əl-Müzəffər ona 400 dinar hədiyyə vermişdi. O,daha sonra h. 701-ci ildə (1301) Misrə çataraq dörd il orada qərarlaşmışdı. Oradan Antakiya yolu ilə Ruma səfər etmişdi. Rumda 11 il, Konyada 5 il, Sivasda 5 il, Kasyonda 1 il qalmışdı. Urmiyalı qazı Siracəddinlə görüşərkən ona ehtiram göstərmiş, sonra h.685-ci ildə Dəməşqə gələrək, oranı özünə yaşayış məskəni seçmişdi. Safuyiddin şeyxlər şeyxi rütbəsini almışdı. Urmiyalı alim Dəməşqdəki "Zahiriyyə", "Cavaniyyə", "Ruhaniyyə","Davləiyyə" və "Atabəkiyyə" mədrəsələrində dərs demişdi.

Əbdülqadir əd-Diməşqi onun fətva verməsini, qiraət, üsul, məntiq və təsnifat üzrə gərgin işlədiyini qeyd etmişdi. O, yazırdıki, insanlar onun və onun şagirdlərinin təsnifatından çox xeyir götürmüşlər. Onun bircə xətti pis idi. O, kitablarını Əşrəfi hədis evində saxlayırdı. Onda xeyirli və birləşdirə bilən bir qüvvə vardı. İbn Kəsir yazır ki, Safyuddin h. 725 (1324)-ci ildə vəfat etmişdi. 

Tarixi ədəbiyyatda Qazı əl-Qudat Nəcməddin ibn Sasarinində urmiyalı Safiyuddin Əbu Abdulla ilə birlikdə Atabəkiyyə mədrəsəsində dərs deməsi haqqında da məlumat verilir. Urmiyalı müdərrisdən iki il əvvəl h. 725 (1324)-ci ildə vəfat edən Qadı əl Qudat (baş qazı) Nəcməddin ibn Sasari də bu mədrəsədə fəaliyyət göstərmişdi.

Həmçinin bax
------------

* Nizamiyyə mədrəsəsi
* Gəncə mədrəsəsi
* Ordubad mədrəsəsi
* Zaviyə mədrəsəsi
* Nizamiyyə mədrəsəsi (Gəncə)
* Beyləqan mədrəsəsi
* Marağa mədrəsələri
* Şamaxı mədrəsəsi

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Nərgiz Əliyeva. Orta əsrlərdə Azərbaycan alimlərinin elmi əlaqələri və tədris fəaliyyəti. Bakı: «Turxan» NPB, 2015. - s.81-82" (PDF). 2021-09-25 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2021-03-07.
2. ↑  Əbdülqadir əd-Diməşqi. Əd-Dəris fi-l mədəris. I c. s. 96-97.
3. ↑  Əbdülqadir əd-Diməşqi. Əd-Dəris fi-l mədəris. I c. s. 98.

Xarici keçidlər
---------------

* Nərgiz Əliyeva. Orta əsrlərdə Azərbaycan alimlərinin elmi əlaqələri və tədris fəaliyyəti. Bakı: «Turxan» NPB, 2015.
***Magnolia soulangeana*** — maqnoliyakimilər fəsiləsinin maqnoliya cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Vətəni Şərqi Аsiyа və Şimаli Аmеrikаdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1-3 m-ə qədər оlаn kiçik аğаc və yахud iri kоldur. Çiçəkləri yаrpаqlаr əmələ gələnə qədər, yаrpаqlаrlа еyni vахtdа аçılır. 
Çiçəkləri iri, əsasən 10-20 sm (4-8 düym), ağ, çəhrayı və tünd qırmızının müxtəlif çalarları, ətirlidir. Çiçəklərdən bəziləri şarşəkilli, digərləri isə kasavaridir. Yarpaqları növbəli, sadə, parlaq, tünd yaşıl, ovaldır.

Еkоlоgiyаsı
-----------

Şахtаyа və qurаqlığа dаvаmlıdır. Qаrа dəniz sаhili bоyuncа subtrоpik bölgələrdə, yаşıllıqlаrdа tеz-tеz təsаdüf edilir. Şəhərin əlvеrişsiz şərаitinə, qаzа və tüstüyə dаvаmlıdır. Tоrpаğа аz tələbkаrdır.

Аzərbаycаndа yаyılmаsı
----------------------

Bаkı Nəbаtаt bаğındа bir nеçə nüsхəsi vаrdır.

İstifаdəsi
----------

Mаqnоliyаnın bütün növləri dеkоrаtivdir və Аzərbаycаnın subtrоpik bölgələrində yаşıllıqlаrdа istifаdə оlunа bilər.Mаqnоliyаnın yuхаrıdа təsvir еtdiyimiz növlərindən bаşqа subtrоpik iqlim zоnаlаrındа çiçəkləri аğ rəngdə оlаn аşаğıdаkı növlərinə də bəzək bаğçılığındа təsаdüf edilir:
Аğçiçəkli mаqnоliyа - M.hipоlеncа, Ulduzvаri mаqnоliyа - M.stеllа, Çətirvаri mаqnоliyа - M.tripеtаlа, Kоbus mаqnоliyаsı – M.kоbus.
Digər növlərin çiçəkləri isə sаrımtıl-аğ rənglidir və bu qrupа Vаtsоn mаqnоliyаsı - M.vаtsоnti, Virginiyа mаqnоliyаsı - M.virginiаnа, tərs-yumurtаvаri mаqnоliyа - M.оbоvаtа, digər qrupа isə sаrı rəngli çiçəkləri оlаn хiyаrvаri mаqnоliyа - M.аcuminаtа dахildir.

Mənbə
-----

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. "Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.
* Флора Азербайджана. т.5. 1954; Флора Kaвkaзa. т.5. 1954;
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
* Azərbaycan flora-sının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008;

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q731443
* Wikispecies: Magnolia × soulangeana
* APA: 2600
* EoL: 2497011
* EPPO: MAGSO
* GBIF: 3153326
* GRIN: 70423
* iNaturalist: 204586
* IPNI: 554846-1
* IRMNG: 11380164
* ITIS: 506191
* MoBotPF: 261557
* NZOR: 9c5680b6-de68-424f-b8b0-674c7a42ff84
* Plant List: kew-117840
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:60468302-2
* Tropicos: 50099113
* uBio: 2323709
* VASCAN: 6612
* WCSP: 117840
* WFO: wfo-0000233411

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2778680871 |
**Qasımov Qubad Abdulla oğlu** (d. 1896, Qarğabazar, Cəbrayıl qəzası, Rusiya imperiyası – ö. 1993, Bakı, Azərbaycan Respublikası)— musiqişünas, tarix elmləri namizədi (1949), Azərbaycanın Əməkdar mədəniyyət xadimi (1968), Üzeyir bəy Hacıbəyovun bacanağı.

Həyatı
------

Qubad Qasımov 1896-cı ildə Cəbrayıl qəzasının Qarğabazar kəndində anadan olmuşdu. Orta təhsilini doğma kəndlərində almışdı. 1928-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsini bitirmişdir. 1940—1944-cü illərdə ADK-da musiqi elmi-tədqiqat kabinəsinin elmi işçisi, 1944—1945-ci illərdə SSRİ EA Azərbaycan filialının incəsənət sektorunun, 1945-ci ilin aprelindən isə Azərbaycan EA-nın İncəsənət İnstitutunun elmi katibi işləmiş, 1955-ci ildən Memarlıq və İncəsənət İnstitutunda teatr və musiqi şöbəsinin müdiri, baş elmi işçi olmuşdu. Üzeyir bəy Hacıbəyovun ədəbi-publisistik və musiqi yaradıcılığına dair tədqiqatların — "Ü. Hacıbəyov" monoqrafiyası (1945, rusca; 1949, azərbaycanca), "Ü. Hacıbəyov. Biblioqrafiya" (1947), çoxsaylı məqalələrin müəllifi, Azərbaycanın elm və mədəniyyət xadimləri silsiləsindən nəşr edilən "Ü. Hacıbəyov" biblioqrafiyasının (1976, 1985) müəlliflərindən biridir. Üzeyir bəy Hacıbəyovun ədəbi və elmi irsinin toplanması, tərtib və nəşr olunmasında xidməti var.

Qubad Qasımov 1993-cü ildə vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Касимов Кубад Абдулла оглы". uzeyirbook.musigi-dunya.az. 2013. 4 May 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 November 2022.
2. ↑  "Qasımov Qubad Abdulla oğlu". photoirs.musigi-dunya.az. 2018. 15 November 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 November 2022.
3. ↑  "Azad edilmiş torpaqlarımızın musiqiçiləri: Qubad Qasımov". medeniyyet.az. 2020. 15 November 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 November 2022.
**II Rocer** (22 dekabr 1095 – 26 fevral 1154, Palermo) — Siciliyanın ilk kralı. 1105-ci ildə Siciliya qraflığının III qrafı olmuşdu. 1127-ci ildə isə Apuliya hersoqu olmuşdu. 1130-cu ildə Siciliya krallığının ilk hökmdarı elan edilmişdi. 9 yaşında taxta çıxmışdı.

Gəncliyi
--------

I Rocer və Adelheyd del Vastonun kiçik oğlu idi. 9 yaşında taxta çıxmışdı və anasının qəyyumluğu altında hakimiyyətdə idi. 1110-cu ilin yayında, 14 yaşında ikən Norveç kralı I Siqurd onu ziyarət etmişdi. 1112-ci ildən bəri tək hakimiyyətə başlamışdı. 1127-ci ildə Apuliya hersoqu II Vilyamın ölümündən sonra onun torpaqlarını ələ keçirdi. 1130-cu ilə papalığa namizəd olan Antipapa II Anoklet tərəfindən kral elan olundu.

Krallığı
--------

Antipapa tərəfindən kral olması papa II İnnokenti tərəfindən xaç yürüş başladılmasına səbəb oldu. 1130-cu ildə Amalfi hersoqluğunun üsyanı yatırılmışdı. 1132-ci ildə Bari knyazlığının da üsyanından sonra Rocer knyazı Qrimvaldı devirərək yerinə oğlu Tankredi gətirdi. Eyni hərəkəti Kapua knyazlığını da işğal edərək təkrarlayan Rocer digər oğlu Alfonsonu knyaz təyin etdi. Daha sonra Apuliya hersoqluğunu da işğal edərək hersoqluğa böyük oğlu III Roceri gətirdi. Rocerin işğalçılıq siyasəti qonşu dövlətləri narahat edirdi. Rocer 1136-cı ildən Müqəddəs Roma imperatoru III Lotarın işğalına qarşı mübarizə aparmağa başladı. 1139-cu ildən sonra II İnnokentinin hücumlarına qarşı ölkəni qoruyurdu. Həmin ilin 22 iyulunda Rocerin oğulları tərəfindən əsil alınan papa sülh müqaviləsi imzalamağa məcbur oldu.

Afrikanın işğalı
----------------

Rocer ölkəni stabilləşdirdikdən sonra gözünü Afrikaya dikmişdi. 1142-ci ildə donanması ilə Liviya yürüşünə başlayan Rocer 1146-cı ildə Tripolini ələ keçirdi. 1148-ci ildə Mehdiyyə şəhərini tutdu. Həmin il Susa şəhəri döyüşsüz təslim oldu. 11 gün sonra Sfaksşəhəri Normanların əlinə keçdi.

Bizansla döyüşlər
-----------------

Rocer 1147-ci ildə Bizansla müharibəyə başladı və Korfu adasını işğal etdi. Yunan sahillərini və şəhərlərini yandıraraq davam etdi. Bununla normanların vikinq mədəniyyətindən uzaqlaşmadığı hiss olunurdu. Konstantinopolacan gedib çıxan Siciliya donanması Aralıq dənizinin ən güclü dövləti olmuşdu. II Rocer 1154-cü ildə Palermoda vəfat etdi. Yerinə oğlu gəldi.

Ailəsi
------

II Rocer 1117-ci ildə Kastiliya kralı VI Alfonsonun qızı Elvira ilə evlənmişdi. Övladları:
III Rocer — Apuliya hersoqu   

I Tankred — Bari knyazı və Taranto knyazı  

I Alfonso — Kapua knyazı  

I Vilyam — Siciliyanın növbəti kralı  

II Rocer 1149-cu ildə II Hüqonun qızı Sibilla ilə evlənmişdi. İki övladı olmuşdu və cavan ölmüşdülər. Digər övladları:  

Konstansa — VI Henrix ilə evlənmişdi.
Simon Hoytvill (II) — Taranto knyazı

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  BeWeB.
2. ↑  *Lundy D. R.* Ruggero II di Sicilia, Re di Sicilia // The Peerage (ing.).
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu məqalə **1810-cu ildə baş vermiş Quba üsyanı** haqqındadır. **Digər mənalar** üçün **Quba üsyanı** səhifəsinə baxın.* |

**Quba üsyanı** — 1810-cu ildə Rusiyanın işğalçılıq siyasətinə qarşı baş vermiş xalq üsyanı.

Haqqında
--------

1810-cu ilin avqustunda xalqın döyüş yardımına arxalanan keçmiş Quba xanı Şeyxəli xan rus qoşun komandiri Leviçkini Gilgil çayı yaxınlığında məğlubiyyətə uğratdı, ona köməyə gələn general Repini də geri oturtdu. Rus generalı Şeyxəli xanı tutub gətirən və ya öldürən adama 1500 çervon "mükafat" verəcəyini bildirsə də, istəyinə nail olmadı. Çünki Şeyxəli xanın qələbələrindən ruhlanan Quba əyalətinin əhalisi üsyana qalxmışdı. Yerli bəylərin çoxunun Rusiya tabeliyindən çıxıb Şeyxəli xana qoşulduğunu baş komandanlıq özü də etiraf edirdi.

Quba üsyanının başlıca qüvvəsi silaha qurşanmış kəndlilər idi. Silahlı kəndli üsyanı Şeyxəli xanın başçılıq etdiyi müqavimət hərəkatının dayağına çevrilmişdi. Şirvanlı Mustafa xan da Qubadakı xalq üsyanına yardım göstərirdi.

Quba üsyanı çar komandanlığını güzəştli yol tutmağa məcbur etdi. Rus komandanlığı üsyanın daha da genişlənməsindən qorxur, buna görə "Şeyxəli xanı Qubanın xanı kimi tanıyaraq, Qubanı ona mənsub olan ətraf kəndlər ilə (xanın) hakimliyinə verməyi və traktat ilə (Qarabağ, Şəki və Şirvanda olduğu kimi) onu Rusiya təbəəliyinə keçirməyi" təklif edirdi. Lakin çar hökuməti bu təklifə razılıq vermədi. Çar komandanlığı üsyanı yatırmaq üçün Gəncədən bir rota, Qarabağdan iki rota, Bakıdan bir rota rus piyadası, Şəkidən 1000 atlıdan və Şirvandan isə 100 atlıdan ibarət qoşun göndərdi. Baş komandan Quba üzərinə yürüşü polkovnik Lisaneviçə tapşırdı. O, belə işlər üzrə artıq bir sınanmış "mütəxəssis" kimi ad çıxarmışdı.

1810-cu il oktyabr ayının 4-də və 25-də baş verən iki döyüşdə Şeyxəli xan məğlub oldu. Növbəti kəndli üsyanı da yatırıldı. Üsyanı yatıran ruslar əyalət şurasını ləğv edərək Quba xanlığının varlığına son qoydular. İşğalçı məram güdən İran qoşunu mənəvi baxımdan bu çıxışlara "müttəfiq" olacaq durumda deyildi.

1810-cu il Quba üsyanı nəticəsində əhalinin sosial silki strukturunda müəyyən dəyişikliklər yaratmışdı. Quba bəylərinin əksəriyyəti rus qoşunlarına qarşı mübarizədə Şeyxəli xanın tərəfindən vuruşduğundan çar hökuməti tərəfindən ciddi təqiblərə məruz qaldılar. Onların bir hissəsi sürgünə göndərilmiş, digər bir qisminin isə mülkləri müsadirə edilmiş, hüquqları və imtiyazları məhdudlaşdırılmışdı.

Mənbə
-----

* Azərbaycan tarixi. XIX-XXI əsrin əvvəli. Bakı,2010.
* S.İbişov. Quba xanlığı: Əhali tarixi və azadlıq mücadiləsi. Bakı, 2012
**Xalqı Maarifləndirmə və Təbliğat Nazirliyi** və ya **Təbliğat Nazirliyi** (Almanca: *Reichsministerium für Volksaufklärung und Propaganda* və ya *Propagandaministerium*), Nasist Almaniyasında nasional sosialist ideologiyaya görə hərəkət etmiş nazirlik olmuşdur. Yarandığı gündən bağlandığı günə kimi nazirliyi Joseph Goebbels idarə etmişdir.

Xidmətləri
----------

Coşqulu və enerjili xalqa müraciət etmək qabiliyyəti, sərt antisemit dünyagörüşü və kütləvi təbliğatın *Büyük Yalan* olaraq tanınmış texnikasından məharətlə istifadə etməsi Joseph Goebbelsi Təbliğat Nazirliyi üçün ən yaxşı namizəd olaraq göstərirdi. Goebbels etdiyi odlu-alovlu çıxışları ilə xalqı Adolf Hitlerin yoluna dəvət etdi. *Tək Xalq, tək İmperatorluq, tək Lider* şüarı xalqın şüuruna bu nazirlik vasitəsi ilə illər boyu yürüdüldü.

Müharibənin Son Günləri
-----------------------

İkinci Dünya müharibəsi dövründə Goebbels rəhbərliyindəki qrup alman xalqını genişmiqyaslı hərbi toqquşmalara hazırlamaq üçün əlindən gələn hər bir şeyi etmişdir. Müharibənin son illərində elan edilmiş olan kütləvi müharibə layihəsinin də memarı bu nazirlik olmuşdur.

Bağlanması
----------

Fürer Adolf Hitlerin intiharından sonra Üçüncü Reyx Kansleri vəzifəsini aldıqdan sonra nazirlik avtomatik olaraq bağlanmışdır.

İstinadlar
----------
**Liberal qanunilik** — siyasətdə və hüquqda siyasətə qanuni konstitusional hüdudlar ilə məhdudlaşdırılacağına inanan ideologiya. Böyük Britaniya qanunlar üzrə alimi Adam Tomkins liberal qanuniliyi Birləşmiş Krallıqdakı siyasi konstitusionalizmdən fərqli olan liberal konstitusionalizm də adlandırılmışdır, hansı ki, nümunələrini ABŞ-də və Almaniyada görmək olar. O, "*Bizim respublikaçı konstitusiyamız*" kitabında irəli sürür ki, Böyük Britaniyanın idarəetmə sistemi, hansı ki, burada parlament hökumət nazirlərinə nəzarət edir, məhkəmə və hüququn icraedici qüvvəyə nəzarət etdiyi ABŞ-dən fərqli olaraq icraedici qüvvəni daha yaxşı nəzarət edir.

Martin Laflin iddia edir ki, qanuni liberalizmin məqsədi "siyasəti hüququn qadağaları ilə məhdudlaşdırmaq"dır. Tomkins iddia edir ki, məhkəmə və konstitusiyalar icraedici və qanunverici qurumlara pis nəzarət edirlər, çünki onlar hərəkətə keçməzdən əvvəl məhkəmə qərarlarını gözləmək məcburiyyətində olurlar. Bu proses illərlə, hətta onilliklərlə davam edə bilər. Bu da məhkəmənin olduqca yavaş şəkildə hərəkətə keçdiyini göstərir. Tomkins Böyük Britaniyada olduğu kimi parlamentli rejimi üstün görür, çünki bu, hökumətlərə məhdudiyyətlər qoymaqda "daha əlverişli və daha effektivdir".

Liberal qanunilik fikrinə qarşı çıxanlar adətən icraedici qüvvələrin siyasət qazanc əldə etmək üçün qanuni məhdudiyyətlərə məhəl qoymamaqlarını nümunə gətirirlər. Məsəlüçün, ABŞ prezidentləri Corc U. Buş və Barak Obama hərbi səlahiyyətlər qanununa qarşı saymazlıq etməsini buna nümunə kimi göstərmək olar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "For the influence of this concept on the application of Public Interest Law see Paula O'Brien, 'Changing Public Interest Law: Overcoming the law's barriers to social change lawyering'". Alternative Law Journal (ingilis). 2011. August 1, 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 mart 2020 – altlj.org vasitəsilə.
2. 1 2  *Mur, Kristofer.* "Our Canadian Republic -- Do we display too much deference to authority ... or not enough?" (ingilis). Literary Review of Canada. 1 noyabr 2008. November 11, 2009 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 mart 2020.
3. ↑  *Tomkins, Adam.* "In Defence of the Political Constitution"". Oxford Journal of Legal Studies (ingilis). 22 (1). 2002: 162. June 28, 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 mart 2020 – academic.oup.com vasitəsilə.
4. ↑  *Pozner, Erik.* The Executive Unbound (ingilis). Oksford: Oxford University Press. 2010. 10. ISBN 978-0-19-976533-1.
*Philosophia et septem artes liberales*
, "fəlsəfə və yeddi liberal sənət". Herrad of Landsberg -un 
Hortus deliciarum -dan(12-ci əsr)
**Liberal incəsənət təhsili** ( latınca Şablon:Wikt-lang "azad" və Şablon:Wikt-lang "sənət və ya prinsipial təcrübə")  Qərb ali təhsilində ənənəvi akademik kursdur. *Liberal incəsənət* *incəsənət* terminini konkret olaraq təsviri sənətdən daha çox öyrənilmiş bacarıq mənasında götürür. *Liberal sənət təhsili* liberal sənət dərəcəsi kursunda təhsilə və ya daha çox universitet təhsilinə istinad edə bilər. Belə bir təhsil kursu əsasən peşə, peşəkar və ya texniki, eləcə də dini əsaslı kurslarla ziddiyyət təşkil edir.

Təhsil kurikulumu üçün "liberal incəsənət" termini Qərbdə klassik antik dövrə aiddir, lakin mənasını xeyli dəyişmiş, əsasən onu genişləndirmişdir. Qədim və orta əsrlər mənasında yeddi mövzu ritorika, qrammatika və məntiq triviumuna və astronomiyanın kvadriviumuna (çox vaxt daha çox astrologiya ), riyaziyyat, həndəsə və musiqiyə bölündü. Termin müasir mənası adətən bütün təbiət elmlərini, formal elmləri, ictimai elmləri, incəsənəti və humanitar elmləri əhatə edir.

1. ↑  "MA Liberal Arts | Course Overview". University of Winchester (ingilis). 2022-02-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-06."MA Liberal Arts | Course Overview" Arxivləşdirilib 2022-02-06 at the Wayback Machine. *University of Winchester*. Retrieved 6 February 2022.
2. ↑  "What is Liberal Arts? – Ancient, Medieval, Modern". Liberal Arts UK. 20 September 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 June 2018."What is Liberal Arts? – Ancient, Medieval, Modern" Arxivləşdirilib 2018-09-20 at the Wayback Machine. *Liberal Arts UK*. Retrieved 4 June 2018.
**"Xalq əyləncələri" cəmiyyəti** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Bakıda fəaliyyət göstərmiş liberal istiqamətli qurum.

Fəaliyyəti
----------

Cəmiyyət müstəqillik əldə etmiş əhalinin istirahətinin təşkilində, savadlanmasında, uşaqların və yeniyetmələrin müxtəlif əyləncəli tədbirlərə və dərnəklərə, klub və kitabxanalara cəlb olunmasında xüsusi fəallıq və təşəbbüskarlıq göstərmiş, onlara milli-mənəvi dəyərlərin aşılanmasında əhəmiyyətli rol oynamışdır. 

1919-cu ilin əvvəllərində Bakı və onun mədən-zavod rayonlarındakı mədəni-maarif cəmiyyətlərini birləşdirmək məqsədilə konfrans çağırılması üçün təşkilat komissiyası yaradılmış, "Bakı şəhəri mədəni-maarif müəssisələri ittifaqının nizamnaməsi" təsdiq olunmaq üçün Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinə təqdim edilmişdi. Nizamnamədə deyilirdi ki, mədəni-maarif cəmiyyətləri ittifaqının məramı Bakı əhalisinin mədəni səviyyəsini yüksəltmək məqsədilə şəhərin bütün mədəni qüvvələrini birləşdirməkdən ibarətdir. 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutundan sonra cəmiyyət öz fəaliyyətini dayandırmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Xalq evləri cəmiyyəti

Ədəbiyyat
---------

* Azərbaycan tarixi, 7 cilddə, c.5, B. 2001.

İstinadlar
----------

1. ↑  Xalq Əyləncələri Cəmiyyəti // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II. Bakı: "Lider". 2005. səh. 10. ISBN 9952-417-44-4.
**Klinoxlor (Mg, Fe2+)5 Al (Si3 Al) O10 (OH)8** — monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.

Növ müxtəliflikləri
-------------------

Kemmererit mineralın xromlu (~ 2 % Cr2O3), leyxtenbergit isə azdəmirli növ müxtəliflikləridir.

Xassələri
---------

Rəng – müxtəlif çalarlı yaşıl, sarı, çəhrayımtıl-ağ, ağ, bənövşəyi; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – yağlı, ayrılma müstəvilərində – sədəfi; Şəffaflıq – yarımşəffaf, nazik vərəqlərdə şəffaf; Sıxlıq – 2,5–2,7; Sərtlik – 2–2,5; Vərəqləri əyilgəndir, lakin elastik deyil; Ayrılma – {001} üzrə tam mükəmməl; Morfologiya – kristallar: lövhə şəkilli, çəlləkvari; İkiləşmə: xlorit və mika qanunları üzrə; Mineral aqreqatları: pulcuqlu, gizlipulcuqlu, bəzən torpaqvari kütlələr, vərəqlər, süxur boşluqlarında – druzalar.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Metamorfik mənşəli klinoxlor xlorit şistlərinin tipik əsas süxurəmələgətirən mineralıdır. Habelə alp tipli damarlarda, skarnlarda, kolçedan və mis-nikel yataqlarının filizyanı dəyişilmiş süxurlarında, mineralın xromlu əmələgəlmələri isə dəyişilmiş hiperbazitlərdə və xromit yataqlarında müşahidə edilir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: epidot, diopsid, qranat, vezuvian, kalsit. Mineralın tapıldığı yerlər: Saranov və Axmatov yataqları, Nazyam dağları (Rusiya); Sermatt (Avstriya); Tirol, Binnental (İsveçrə); Kop-Krom mədəni (Türkiyə); Bryuster (ABŞ) və b. Azərbaycanda klinoxlor və onun azdəmirli növ müxtəlifliyi olan leyxtenbergit skarn tipli Daşkəsən dəmir filizi yatağında, mineralın xromlu növ müxtəfliyi – kemmererit isə Göydərə xromit və Ağqaya civə yataqlarında aşkar edilmişdir.

Tətbiqi
-------

Geniş miqyasda yayıldıqları halda xlorit şistləri kağız sənayesində istifadə edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *International Mineralogical Association - Commission on new minerals, nomenclature and classification* The IMA List of Minerals (February 2013) (ing.). 2013.

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) · Universalis |

* THE MINERAL CLINOCHLORE
**Xalsedon SiO2** — triqonal sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: hər yerdə rast gələn. 

Xalsedon kvarsın incəlifli gizlikristallik növ müxtəlifliyidir.

Növ müxtəliflikləri
-------------------

Xalsedonun bir sıra rəng müxtəliflikləri məlumdur.

Xassələri
---------

Rəng – adətən boz, mavi-boz, bozumtul-ağ, ağ, sarımtıl; mineralın rəng müxtəliflikləri: serdolik (karneol) – narıncı-qırmızıdan qonuru-qırmızıyadək, sarder –yarımşəffaf, qonur, qırmızımtıl-qonur, sapfirin–mavi çalarlı göy, matorolit–şəffaf zümrüdü-yaşıl, xrizopraz – alma kimi yaşıl, prazem – yarımşəffaf soğanı-yaşıl, plazma – tünd-soğanı-yaşıl, əqiq–zolaqlı boyanmış xalsedonlardır; oniks – paralel zolaqlı əqiq, heliotrop (yaxud qanlı daş) – al-qırmızı ləkəli plazmadır və s.; Mineralın cizgisinin rəngi – rəngsiz, ağ; Parıltı – ipəyi, donuq, mum; Şəffaflıq – adətən yarımşəffaf, nazik kəsikləri – şəffaf; Sıxlıq – 2,59-2,61; Sərtlik – 6,5-7; Kövrəkdir; Ayrılma – yoxdur; Sınıqlar – qabıqvari; Morfologiya – mineral aqreqatları: naziklifli böyrək- və salxımvari, axın əmələgəlmələri, damarcıqlar, qabıqlar, sferolitlər, stalaktitlər, jeodalar, jelvaklar, müxtəlif minerallar və üzvi qalıqlar (heyvan və bitki) üzrə psevdomorfozalar; Arizona ştatındakı (ABŞ) Daşlaşmış meşə dünyada məşhurdur.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Ən çox effuziv süxurlarda yayılaraq, onlardakı badamcıq boşluqlarını və çatları doldurur. Hidrotermal mənşəli xalsedon, adətən, nisbətən aşağıtemperaturlu şəraitlərdə əmələ gəlir. Ekzogen xalsedona filiz yataqlarının oksidləşmə zonalarında və aşınma qabığında rast gəlinir. Çökmə əmələgəlmələrdə qeyd edilmişdir, çaxmaq daşı şəklində, xususilə, əhəngdaşlarında geniş yayılmışdır. Az miqdarda isti bulaqların çöküntülərində qeyd edilir. Kimyəvi baxımdan dayanıqlı mineral olub, səpintilərdə tez-tez rast gəlir. Mineralın tapıldığı yerlər: çoxsaylıdır. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kvars, seolitlər, karbonatlar və b. Azərbaycanda xalsedon Dağlıq Qarabağın, Göy-Göl, Qazax, Qubadlı, Cəbrayıl, Şəmkir, Laçın, Kəlbəcər rayonlarının və b. bir çox yerlərində geniş yayılmışdır.

Tətbiqi
-------

Dəqiq cihazqayırma sahəsində, əqiq həvəngdəstə hazırlanmasında, gözəl, parlaq boyanmış növ müxtəliflikləri isə zərgərlikdə istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Kruqosvet · Britannica (onlayn) · Treccani · Universalis |
| Normativ yoxlama | GND: 4147552-5 · Microsoft: 2778644228 · NKC: ph618946 |

* THE MINERAL CHALCEDONY
**Şosoin** (yaponca: 正倉院 Şo:so:in) — Naradakı Todai-ji məbədindəki xəzinə binasıdır. Böyük Budda zalının şimal-qərbində yerləşir. Azekurazukuri (yap. 校倉) üslubunda tikilmişdir (yüksək döşəməli taxta kabin). Binanın xarakterik xüsusiyyəti, çərçivənin qurulduğu logların üçbucaqlı formada olmasıdır. Günlüklərin düz tərəfi otağın içərisinə baxır.

Xarici divarların yivli səthi möhtəşəm qara və ağ naxış yaradır.

Xəzinədə İmperator Şomu (701–756) və İmperator Komyodan (701–760) başlayaraq Yaponiya imperatorlarının daş-qaşları saxlanılır. Böyük İpək Yolu ilə Yaponiyaya gələn İrandan, Hindistandan, Çindən bir çox nadir əşyaları ehtiva edir. Şosoində Gigaku teatr maskalarının kolleksiyası saxlanılır. Xəzinələrin bəziləri Nara muzeylərində nümayiş etdirilir.

Tarixi
------

Tōdai-ji Buddist məbədi kompleksinin tikintisi Buddist məbədi tikintisinin milli layihəsinin bir hissəsi olaraq İmperator Şōmu tərəfindən təyin edilmişdir. Tempyo dövründə, İmperator Şomunun hökm sürdüyü illərdə Yaponiyanı çoxsaylı fəlakətlər, habelə siyasi qarışıqlıq və epidemiyalar yayılmışdır. Bu səbəblərə görə İmperator Şōmu əyalət məbədləri layihəsinə başladı. Tōdai-ji bu əyalət məbədlərinin baş məbədi təyin edildi. İmperator Şōmu Buddizmin güclü tərəfdarı idi və onun mərkəzi hakimiyyətini də gücləndirəcəyini düşünürdü. Tōdai-ji'nin Şoso-in anbarının mənşəyi 756-cı ilə, İmperator Komyonun 49 gün əvvəl vəfat etmiş itirilmiş əri, İmperator Şomuya sevgisini ifadə etmək üçün Todai-jidə Böyük Buddaya 600-dən çox əşya həsr etdiyi vaxta təsadüf edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Анарина Н. Г.* История японского театра. Древность и средневековье: сквозь века в XXI столетие (1000 nüs.). Москва: Наталис. 2008. 66. ISBN 978-5-8062-0290-2.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) · Universalis |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 13319045f · CiNii: DA00244093 · GND: 108717242X · LCCN: n82059075 · NDL: 00954544 · NLA: 35613806 · SUDOC: 027779971 · VIAF: 266860640 · WorldCat VIAF: 266860640 |

 |

* Сёсоин // Официальная веб-страница Агентства Императорского дома Японии

* Сёсоин // Официальная веб-страница Национального музея Нары
**Sergey Petroviç Trubetskoy** (*rus.* Сергéй Петрóвич Трубецкóй) (29 avqust 1790 - 22 noyabr 1860) — Dekabristlər hərəkatının təşkilatçılarından biri.

Həyatı
------

Sergey Trubetskoy 29 Avqust 1790-cı ildə soylu Trubetskoy ailəsində anadan olmuşdur. Atası Şahzadə Pyotr Sergeyeviç Trubetskoy (1760-1817), anası isə Daria Gürcüstan Şahzadəsi Aleksandr Bakaroviçin qızı idi.

Sergey Trubetskoy 1806-cı ildən Moskva Universitetinin mühazirələrində iştirak etmiş, ev təhsili almışdır. 1808-ci ildə Leib qvardiyasının Semyonovski alayına girdi. Bir əsgər kimi o, 1812-1814-ci illərdə VI Koalisiyasının tərkibində Borodino, Maloyaroslavtsem, Lutzen, Bautzen və Kulm döyüşlərində iştirak etmişdir. O, Leipzig döyüşündə pis yaralandı. Müharibədən sonra o, hərbi xidmətə davam etdi və 1821-ci ildə polkovnik oldu.

Müharibədən sonra Trubetskoy Mason lojasına üzv oldu. O, ilk Dekabrist cəmiyyətinin qurucuları arasında iştirak etdi. 1819-cu ildə Trubetskoy müalicə üçün xaricə getdi.

Trubetskoy Şimal Cəmiyyətinin yaradıcılarından və rəhbərlərindən biri idi. Trubestkoy Konstitusiyalı monarxiyanı müdafiə edirdi, lakin digər Dekabristlər isə çarı yıxmaq və respublika yaratmaq, inqilab istəyirdilər.

Trubetskoy ölüm cəzasına məhkum edildi, lakin o Nerchinsk kömür mədənlərinə surgun edildi. Trubetskoyun həyat yoldaşı Yekaterina Laval onunla sürgünə getdi. Onun həyatı Nekrasov tərəfindən məşhur poemasının mövzusu oldu. 1839-ci ildə İrkutsk quberniyasında sürgündə yaşamaq üçün icazə verildi. 1854-ci ildə həyat yoldaşı vəfat etdi.

1856-ci ildə digər Dekabristlərlə birlikdə əfv olundu və Moskvaya qayıtdı. Sergey Trubetskoy 22 Noyabr 1860-cı ildə Moskvada vəfat etdi. 1863-cü ildə Londonda ilk dəfə Aleksandr Herzen tərəfindən nəşr olunan onun haqqında xatirələrini yazdı.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Трубецкой Сергей Петрович // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
Triniti yarımadasının yerləşməsi.
**Boil burnu** (bolq. *нос Боил*, ‘Nos Boil’ \'nos bo-'il\) — Antarktidanın Qreyam torpağının Triniti yarımadası sahillərindən cənubda yerləşən burundur. Burun Retije buxtasından qərbdə yerləşmişdir.

Burun şimal-şərqi Bolqarıstanda yerləşən Boil şəhərinin adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Vyu burnundan 6.45 km şimal-qərbdə, Teodolit təpəsindən 7.45 km cənub-şərqdə, Kamel nunataklarından 8.45 km cənubda, Qarvan burnundan 5.82 km cənub-qərbdə yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* Trinity Peninsula. Arxivləşdirilib 2015-09-23 at the Wayback Machine Scale 1:250000 topographic map No. 5697. Institut für Angewandte Geodäsie and British Antarctic Survey, 1996.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Triniti yarımadası

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.
**Şorlut nahiyyəsi** —

Naxçıvan ölkəsinin tərkibinə daxil olan 12 mahaldan biri olan Şorlut Naxçıvan ölkəsinin ərazicə kiçik mahallarından biri idi. Mahal şimaldan, qərbdən və cənubdan Azadciran, şərqdən isə Qapanat hakimliyi ilə həmsərhəd idi. Apardığımız kartoqrafik hesablamalar göstərir ki, mahalın ərazisi bu dövrdə təqribən 261 kvadrat kilometr idi.
Mərkəzi Əylis şəhəri idi. I Osmanlı idarəçiliyi dövründə (1590–1603) Şorlut mahalının mərkəzi olmuş Əylis şəhərinin yerləşdiyi ərazidə, Osmanlı idarəçiliyi dövründə Əylis və Səharayi-Əylis adlı kəndlər qeydə alınmış və bu kəndlər Şorlut nahiyəsinin deyil, Azadciran nahiyəsinin tərkibinə daxil edilmişdir. Osmanlıların yaratdıqları Şorlut nahiyəsinin ərazisi Səfəvilər dövründə mövcud olmuş Şorlut mahalından daha az təqribən 137 kvadrat kilometr olmuşdur.

1727-ci il tarixli "Naxçıvan sancağının müfəssəl dəftəri"

* 1. Aşağı Əndəmic kəndi — 8.754 (ağça);
* 2. Anabad (Ordubad) kəndi 4.664 (ağça);
* 3. Kanzək kəndi — 5.174 (ağça);
* 4. Yuxarı Əndəmic kəndi — 4.062 (ağça);
* 5. Beşquş kəndi — 5.174 (ağça);

### Həmçinin bax

* Əylis şəhəri

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kəlbizadə E. Naxçıvanın tarixi coğrafiyası (XII-XVIII əsrin I yarısı). Naxçıvan:Əcəmi, 2016, 200 s." (PDF). 2017-07-31 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-03.
2. ↑  Kəlbizadə E. Naxçıvanın tarixi coğrafiyası (XII–XVIII əsrin I yarısı). Naxçıvan:Əcəmi, 2016, 200 s.
3. ↑  1727-ci il tarixli "Naxçıvan sancağının müfəssəl dəftəri"
**Bofort adası** — Ross dənizində yerləşən ada. Ross arxipelaqının şimal nöqtəsini təşkil edir. Ross adasında yerləşən Byord burnundan 21 km şimalda qərarlaşır. İlk dəfə 1841-ci ildə Ceyms Ross tərəfindən xəritəyə salınmışdır. Ada Bofort şkalasını hazırlayan Frensis Bofortun şərəfinə adlandırılmışdır.

Coğrafiyası
-----------

Ada vulkanik məşhəllidir və bazaltdan ibarətdir. Yarımdairəvi formaya malik olaraq 18,4 km² sahəyə malikdir. Ən hündür nöqtəsi dənizçi Ceyms Pantonun şərəfinə adlandırılmış pikdir. Zirvənin hündürlüyü 771 metr təşkil edir. Yayda buzların əriməsi ilə su axarları meydana gəlir.

Ekologiya
---------

Ada Antarktikada xüsusi qorunan ərazidir. Ərazisində dəniz quşları yuva qurur. Burada Adeli pinqvinilərinin böyük koloniyası mövcuddur. Cənub qütb fırtınaquşu ərazisində böyük koloniyalar əmələ gətirir

İstinadlar
----------

1. ↑  Stonehouse, Bernard, 2002, *Encyclopedia of Antarctica and the Southern Oceans*, John Wiley and Sons, p. 25, ISBN 0-471-98665-8.
2. ↑  Antarctic Specially Protected Area (ASPA) No. 105 Beaufort Island, McMurdo Sound, Ross Sea Arxivləşdirilib 2012-10-06 at the Wayback Machine, National Science Foundation.
3. ↑  "Beaufort Island". Global Volcanism Program. Smithsonian Institution. 18 September 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 September 2016.
4. ↑  "Beaufort Island, Ross Sea". 2009-10-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-07.
**Sen-Qotard massivi** — İsveçrədə dağ silsiləsi, Alp dağlarının bir hissəsi. Are çayının mənbəyidir. Mərkəzi Alp dağlarında kristal kütləsidir. Arhornda 4,275 metrə qədər yüksəlir.

Zirvələr
--------

Vadilərlə bir qədər girintili olan Sen-Qotard massivinin hündür zirvələri var. Bunlara Yunqfrau (4,166 m), Mönx (4,105 m), Fişerhorn (4,049 m), Alexhorn (4,182 m) və nəhayət ən yüksək zirvə olan Finsterarborn (4,275 m) aiddir.

Geologiya
---------

Alp dağlarının bu hissəsi çox yüksəkdir və eroziya nəticəsində kənarları tamamilə yuyulmuşdur, nəticədə çox güclü kristal-metamorfik (xüsusilə qneys) təməl əmələ gəlmişdir. Sen-Qotard massivi kütləvi suların dağılma mərkəzi rolunu oynayır. Burada hündür vadilər çox girintili deyil, dar vadilər və geniş hövzələr bir-birini əvəz edir. Bu vadilər hərəkət etmək üçün əlverişli olmayan kiçik bölgələri təşkil edir. Massivin buzlaqları Alp dağlarının ən mühüm kristallarından biridir. Alx buzlağının uzunluğu 22 kilometrdir. Qrindelvald, Unterar, Oberaar buzlaqları çoxsaylı tədqiqat ekspedisiyalarının obyektidir. Onlar həm də qlyasioloji biliklərin inkişafında mühüm rol oynamışlar. 2 min metrə yaxın yüksəklikdəki aşırımlar dağların ətraf ərazilərdən dərələrlə ayrılmış müxtəlif vadilərini birləşdirir.

Nəqliyyat
---------

Sen-Qotard yolu XII əsrdə salınmışdır, lakin burada yaşayan insanların həyat tərzi son vaxtlara qədər primitiv olaraq qalmışdır. Bugünkü müasir yollar həm də yüksək Rona və Reyn vadilərini birləşdirən Furka-Oberalp dəmiryolunu tamamlayır. Nəqliyyatın inkişafı dağ heyvandarlığına əsaslanan kənd təsərrüfatını zəiflətmiş və turizmə regionun iqtisadiyyatında daha mühüm yer vermişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  AAR veya SAINT-GOTHARD masifi // Meydan Larousse (türk). 1. Meydan Yayınevi. 1960. səh. 3.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | GND: 4093817-7 · VIAF: 248990387 · WorldCat VIAF: 248990387 |
Milyonlarla insan hər gün radio və televizorun köməyi ilə dünyanın müxtəlif yerlərində baş vermiş mühüm hadisələrdən xəbər tutur. Səs və görüntülər uzaq məsafələrə xüsusi cihazlar və peyk antenaları vasitəsilə ötürülür.

1895-ci ildə rus fiziki A. S. Popov radioqəbuledici və radioötürücü aparatı icad etmişdir. Avropada isə radionun kəşfi çox vaxt italyan alimi Qulyelmo Markoniyə aid edilir. O vaxtdan radio zəruri rabitə vasitəsinə çevrilmişdir. Televizorun (yunanca "tele" - uzaqlıq, latınca "vizor" - görmə sözlərindəndir) ixtirası isə bir qədər sonraya - XX əsrin 20-30-cu illərinə təsadüf edir.

1933-cü ildə amerikalı mühəndis rus mənşəli Vladimir Zvorikin televizorun əsas hissələrindən biri olan ötürücü qurğunu ixtira etdi. 30-cu illərin ortalarından televiziya verilişlərinin yayımı başlandı. İlk televiziya verilişi 1936-cı ildə Londonda olmuşdur.

1939-cu ildə ABŞ mühəndisləri A. Roze və X. Yoms tərəfindən televiziya ötürücü trubkası (optikon) ixtira edildi. Avropada yalnız 50-ci illərdə televiziya geniş yayılmağa başladı. Azərbaycanda radionun tarixi XX əsrin 20-ci illərindən başlayır. Bakıda ilk radio qurğusu 1924-cü ildə quraşdırılmışdır.

1926-cı ildə isə ilk radiostansiya fəaliyyətə başlamışdır. Məhz həmin il noyabrın 26- da ilk radio verilişi efirə çıxmışdır. O dövrdə radio verilişlərinin gündəlik efir vaxtı cəmi 2 saat təşkil edirdi. Sonradan bu vaxt 4 saata, daha sonra 6 saata çatdı. Azərbaycanda ilk televiziya verilişi isə 1956-cı il fevralın 14-də efirə çıxmışdır. Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra müstəqil teleradioşirkətlərin sayı da artmışdır.

Hazırda ölkədə dövlət radio və televiziyası ilə yanaşı Lider, Space, Azad Azərbaycan, ARB kimi özəl televiziya və radio kanalları müxtəlif məzmunlu verilişlər yayırlar. 2005-ci il avqustun 29-da İctimai Televiziyanın yayıma başlaması Azərbaycan teleməkanını daha da genişləndirmişdir. Azərbaycanda hər il noyabrın 6-sı Radio və Televiziya İşçilərinin peşə bayramı günü kimi qeyd olunur.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Televiziya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |

| ⛭Azərbaycanın dövlət bayramları və xüsusi günləri |
| --- |
| Rəsmi | 
* Yeni il bayramı
* Beynəlxalq Qadınlar günü
* Novruz bayramı
* Faşizm üzərində qələbə günü
* Müstəqillik Günü
* Milli qurtuluş günü
* Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri günü
* Müstəqilliyin Bərpası Günü
* Dövlət Bayrağı Günü
* Zəfər Günü
* Konstitusiya Günü
* Milli Dirçəliş Günü
* Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəylik Günü
* Ramazan bayramı
* Qurban bayramı

 |
| Hüzn günləri | 
* Anım Günü
* Ümumxalq hüzn günü
* Xocalı soyqırımı günü
* Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü

 |
| Qeyri-rəsmi | 
* Böyük Çillə
* Kiçik Çillə
* Xızır Nəbi bayramı
* Su, od, yel və torpaq çərşənbəsi
* Hellouin
* Ümumdünya Gülüş Günü

 |
| Təhsil | 
* Bilik Günü
* Azərbaycan Dili və Əlifbası Günü
* Son zəng

 |
| Regional | 
* Kürmükoba bayramı (Qax)
* Susəpən bayramı (Ordubad)
* Nar bayramı (Göyçay)

 |
| Keçmişdə | 
* 28 aprel
* Milli İstiqlaliyyət Bayramı
* SSRİ-nin dövlət bayramları və xüsusi günləri

 |
| Həmçinin bax | 
* Peşə bayramları və xüsusi günlər
* İslamda xüsusi günlər

 |