recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kii boğazı** (*yap.* 紀伊水道) — Honşu və Şikoku adaları (Kii yarımadası, Vakayama prefekturası) arasındakı boğaz. Daxili Yaponiyan dənizini və Sakit Okeanı ilə birləşdirir. Boğazın uzunluğu təqribən 50 km, eni isə təqribən 40 km-dir. Boğazdakı qabarma-çəkilmə axınları 17 km/saat sürətə çata bilir. Orta hündürlüyü 2 m-dir.

Boğaz Hinomisaki və Kamoda-misaki burnu ilə həmsərhəddir, aralarındakı məsafə 30 km-dir. Dərinliyi 20-100 m-dir. Şimal hissəsində Şikoku ilə Avaci və Kitan və ya Tomoqaşima adasını (və qonşu Sato və Nakano) ayıran, Avaci və Honşu adalarını ayıran dar Naruto boğazı ilə birləşir. Boğazın cənub hissəsi genişdir və birbaşa Sakit okeanla birləşir. Boğaz vasitəsilə balıqlar Daxili Yaponiyan dənizi ilə Sakit Okean arasında miqrasiya edir ki, bu da regionda balıqçılıq sənayesinin çiçəklənməsinə töhfə verir (ildə təxminən 30.000-50.000 ton balıq tutulur).

Boğazın orta dərinliyi 56 m, sahəsi 1554 km², həcmi isə 870 km³-dir.

Boğazda Daxili Yaponiyan dənizinin evtrofik suları ilə okean suları qarışaraq, yaz və payızda müxtəlif temperatur və duzluluq sularını ayıran cəbhənin yaranmasına səbəb olur. Bundan əlavə, isti səthə yaxın sular və soyuq dərin sular arasında şaquli termoklin var. Suyun orta temperaturu 12-24°C, dərinlikdə maksimal temperatur fərqi 8°C-dir. Suyun orta duzluluğu 33,2‰, orta şəffaflığı 9,25 m-dir.

Körfəzin sahilləri dərin girintili olub, Vakanoura, Şimotsu, Yuasa, Taçibana, Komatsuşima, Tokuşima və başqa buxtaları əmələ gətirir. Boğaza Kinokava, Yoşino, Arida və Naka çayları tökülür. Boğazın sahillərində iri liman şəhərləri Tokuşima və Vakayama, həmçinin Komatsuşima, Kainan və Anan şəhərləri yerləşir. Kiinin Naruto boğazına qovuşduğu yerdə eyni adlı şəhər var. Boğazda cənub ucunda İsima (1,45 km²) və şimal ucunda Nusima (2,67 km²) adaları yerləşir.

Boğazın 149 km²-lik qərb sahili (Yoshino və Naka çaylarının mənsəbindəki ərazi) ekoloji və ya bioloji cəhətdən əhəmiyyətli dəniz ərazisi hesab olunur. Quşlardan Dəniz çovdarçısı və Adi tənbəlcüllüt müşahidə edilir.

Boğazın adı qədim Kii vilayətinin adından gəlir. 19-cu əsrdə Avropa xəritələrində bəzən "Linshoten boğazı" kimi xatırlanırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "紀伊水道". kotobank.jp (yapon). 2021-11-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-16.
2. ↑  Takashi, Toshinori, Tateki Fujiwara, Toshiaki Sumitomo, and Wataru Sakamoto. Prediction of slope water intrusion into the Kii Channel in summer // Journal of oceanography. — 2006. — Vol. 62, no. 1. — P. 105—113
3. ↑  "伊島". www.city.anan.tokushima.jp. 2021-11-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-19.
4. ↑  "兵庫県南あわじ市 沼島". 2021-11-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-19.
5. ↑  "Coastal Area 13304 Adjacent waters of Yoshino and Naka River mouths" (ingilis). 2021-11-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-20.
**Heydər Əliyev adına Gürcüstan-Azərbaycan Tədris Universiteti** — Gürcüstanın Elm və Təhsil Nazirliyində və Təhsilin Keyfiyyətli İnkişafının Qiymətləndirilməsinin Milli Mərkəzində qeydiyyatdan keçmiş rəsmi tədris universiteti.

Məzmun
------

Heydər Əliyev adına Gürcüstan-Azərbaycan Tədris Universiteti 2008-ci ildən fəaliyyət göstərir. Universitet Gürcüstanda fəaliyyət göstərən orta məktəblər üçün müəllim kadrları, eyni zamanda müxtəlif ixtisaslar üzrə mütəxəssislər hazırlayır.

Heydər Əliyev adına Gürcüstan-Azərbaycan Tədris Universiteti təhsil sahəsində gürcü və dünya mədəniyyəti dəyərlərinə, demokratiya və humanizm ideyalarına və ümumi ictimai önəm daşıyan dövlət tədris və təhsil siyasətinə xidmət edir. Universitetin əsas vəzifələrindən biri vətəndaş cəmiyyətində regional inteqrasiya və demokratik dövlət quruculuğunda gedən proseslərə kömək etmək, gürcü və Azərbaycan xalqlarının mehriban qonşuluğunun tarixi təcrübəsini dirçəltməkdir.

Professor-müəllim heyəti
------------------------

Universitetin rektoru, professor Novruz Bayramovdur.

Təhsil ocağında müsabiqədən keçmiş 60-dan çox professor və müəllim çalışır.

### Universitetin professorları

* Novruz Bayramov
* Konstantin Ramişvili
* Həsən Həsənli

Fəxri doktorları
----------------

* Zəlimxan Yaqub — 2010.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Heydər Əliyev adına Gürcüstan-Azərbaycan Tədris Universitetində 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi anılmışdır". azertag.com (az.). topnews.az. 18.01.2013 19:23. 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-08-14.
2. 1 2 3 4  "Heydər Əliyev adına Gürcüstan-Azərbaycan Tədris Universiteti Gürcüstanda rəsmi status alıb". APA (az.). az.apa.az. 30 iyun 2014 14:36. 2014-08-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-08-14.
3. ↑  "Zəlimxan Yaqub Gürcüstan-Azərbaycan Tədris Universitetinin fəxri doktoru adına layiq görülüb". Regional Media Şəbəkə (az.). 09.06.2010 16:41. 2016-08-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-08-14.
**Müstəqil Azərbaycan Təşkilatı** — 1928-ci ildə Bakıda müsavatçılarla ittihadçıların yaratdığı təşkilat.

Tarixi
------

1927-ci ildə gizli fəaliyyət göstərən müsavatçıların kütləvi həbsindən sonra partiyanın fəallığının zəifləməsi müşahidə olunurdu. Bu şəraitdə müsavatçılar ittihadçılarla ümumi təşkilat yaratmağa cəhd göstərdilər. Şəxsi tanışlıq əsasında bir-birinin mənzillərinə toplaşıb siyasi-ədəbi mövzularda söhbətlər edən müsavatçıları və ittihadçıları Sovet hökumətindən ümumi narazılıq birləşdirirdi.

1928-ci ilin mayında belə yığıncaların birində müsavatçılar və ittihadçılar Mirzə Cəlil Yusifzadə , Əli Heydər Babayev, Əhməd Hacıyev, Yusif Əli Əliyev, Yusif Nəcəfov, Məmməd Salayev və b. "Müstəqil Azərbaycan" adlandırdıqları təşkilatı təsis etmək üçün təşəbbüs mərkəzi yaratdılar. Təşkilatın əsas vəzifəsi Azərbaycan mühacirlərinin işi və beynəlxalq vəziyyət haqqında müntəzəm olaraq informasiya almaq üçün Müsavatın xarici Bürosu və onun İrandakı komitələri ilə əlaqə yaratmaq idi.

Fəaliyyəti
----------

1928-ci il mayın axırlarında "Müstəqil Azərbaycan" təşkilatının üzvləri Y.Ə.Əliyev və Ə.Hacıyev Türkiyənin Bakıdakı vitse- konsulu ilə əlaqə yaratmış və onun vasitəsilə Məhəmməd Əmin Rəsulzadə "Ocaq-Saz" qəzeti, antisovet xarakterli şerlər, M.Ə. Rəsulzadəni ailəsinin məktubunu və Bakıdakı müsavatçıların vəziyyətinə dair məktub göndərmişdilər.

Təşkilat sürgündəki müavatçıların vəziyyətini yüngülləşdirmək və Sovet hakimiyyət orqanlarında ümumi vəziyyəti öyrənmək məqsədilə iki nəfər kommunisti öz tərəfinə çəkmişdi. 1928-ci ilin iyulunda kommunistlərdən biri təşkilatın keçirdiyi yığıncaqlarla əlaqədar hökumətin informasiyaya malik olması barədə xəbərdarlıq etmiş və həbslərdən yayınmaq üçün təşkilatın işini dayandırmağı təklif etmişdi.

Fəaliyyətlərinə son vermələri
-----------------------------

"Müstəqil Azərbaycan" üzvləri güclü represiyalardan ehtiyatlanaraq, fəaliyyətlərini müvəqqəti olaraq dayandırmışdılar.

Həmçinin bax
------------

* Müsavat partiyasının xarici bürosu
* Azərbaycan Milli Mərkəzi
* Azərbaycan Milli Mərkəzi (Bakı)
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti

Ədəbiyyat
---------

* Oruclu M. Azərbaycanda və mühacirətdə Müsavat partiyasının fəaliyyəti (1911–1992), B.2001.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II cild. Bakı 2004. s. 239
**İbrahimov Müslüm Azad oğlu** — dosent, Azərbaycan Qiymətləndiricilər Cəmiyyətinin idarə heyətinin üzvü.

Həyatı
------

1974-cü ildə Azərbaycan Respublikası Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1991-ci ildə Baki şəhəri orta məktəbini, 1997-ci ildə K.A.Timiryazev adına Rusiya Dövlət Aqrar Universitetini və orada 2000-ci ildə aspiranturanı biritmişdir. Iqtisad elmləri namizədidir. Aspiranturada təhsil alan zaman Azərbaycan Respublikasının səfirin təhsil məsələləri üzrə müşavirin köməkcisi kimi fəaliyyət göstərib. 2001-ci ildə Baki şəhər Icra Hakimiyyətinin "Bakimühəndistikinti" 32 nömrəli trestin direktorun iqtisadi məsələlər üzrə müavini işləmişdir. 2002-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Iqtisadiyyat Institutunun böyük elmi işcisi sonra isə 2003-cü ildə Azərbaycan Milli Elmər Akademiyasının şöbə və sektor müdürləri vəzifələrinə kecirilən seckilərlə əlaqədar olaraq "Sənaye və investisiya siyasəti" şöbəsinin müdiri, "Beynəlxalq iqtisadi münasibərlər" kafedrasının baş müəllimidir və eyni zamanda Universitetin Elmi-Metodiki şuranın və Elmi Seminarın üzvü secilmişdir.

Azərbaycan Qiymətləndiricilər Cəmiyyətinin idarə heyətinin üzvüdür.

Elmi-tədqiqat maraqları: milli iqtisadiyyatla beynəlxalq iqtisadiyyatın dialektikası, aqrar-sənaye kompleksinin problemlərinin araşdırılması, stoxastik iqtisadi-riyazi modellərin iqtisadi münasibətlər sferasında tədbiqi problemləri və sair.

50-dən cox elmi məqalələr və məruzənin tezislərin o cümlədən Rusiya Federasiyasında cap olunmuş iki monoqrafiyasının müəllifidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "dos.İbrahimov Müslüm Azad". 2012-06-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-17.
**555K** — 5 may 1960-cı ildə Ankarada Demokrat Partiya  əleyhinə tələbələrin keçirdiyi etiraz aksiyası. Adını 5-ci ayın, 5-ci günü, saat 5-də Qızılay Meydanınında baş tutduğu üçün almışdır. Türkiyə Cümhuriyyəti tarixinin ilk *"vətəndaş itaətsizliyi"* aksiyası olaraqda tanınır.

1960-cı ilin 28-30 aprel tarixlərində polislə tələbələr arasında baş verən qarşıdurmada iki tələbənin ölümü ölkədə vəziyyəti gərginləşdirmişdi. Demokrat Partiya (Türkiyə, 1946) mitinqi üçün Qızılay Meydanına gələn dönəmin baş naziri Adnan Menderes birdən-birə özünü etirazçıların arasında tapır. Deyilənlərə görə həmin dövrdə tələbə olan Cümhuriyyət Xalq Partiyasının prezidenti Dəniz Baykal, şair Camal Sürəyanın dediyinə görə isə Vedat Dalokay, Menderesin "Nə istəyirsiniz*?"* sualının üstünə prezidentin yaxasına yapışaraq *"Hürriiyyət istəyirik!"* demişdi. Menderes isə bu sualla cavab vermişdi: *"Baş nazirin yaxasından yapışırsan, bundan böyük azadlıq varmı?"*Meydanda toplaşan universitet tələbələri "Plevne marşı"-nı dəyişdirərək bu şəkildi oxumuşdu.

''*Olur mu böyle olur mu?*
*Kardeş kardeşi vurur mu?*
*Kahrolası diktatörler.*
*Bu dünya size kalır mı?*
*Kızılırmak akmam diyor.*
*Etrafını yıkmam diyor.*''
555K aksiyasından təxminən 20 gün sonra, 1960-cı il mayın 27-də cumhuriyyət tarixində ilk hərbi müdaxilə edildi.

Həmçinin bax
------------

Türkiyədə dövlət çevrilişi (1960)

İstinadlar
----------

1. ↑  ""555K"". 3 May2018. 2018-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-20.  (#first\_missing\_last)
**Çevan-Rabdan** (1663-1727) — Cunqar xanlığının dördüncü hakimi.

Həyatı
------

Qaldan-Boşoqtu xanın ölümündən sonra Cunqar xanlığının taxtına, 1697-ci ildə, Qaldanın qardaşı oğlu yəni Senqenin və Anu xatunun oğlu Çevan Rabdan keçmişdir. Çevan Rabdan, iqtidarının ilk illərində xarici siyasətində diqqətli davranaraq, qonşularıyla savaşmaqdan qaçmışdır. Öncəliklə ölkənin içərisindəki noyonlar arasındakı birliyi bağalamağa öncəlik vermişdir. Bu arada əkinçiliyi inkişaf etdirməyə səy etmişdir. Ayrıca dəmir mədənçiliyini inkişaf etdirərək silah istehsalına ağırlıq vermişdir.

Çevan Rabdan Cunqar xanlığının idarəsini əlinə aldıqdan sonra, Qaldan Boşoqtu xan kimi mərkəzini İli çayı boylarına daşımışdır. Qaldanın son dönəmlərində bilxassə Şərq torpaqlarının böyük qismi Tzin sülaləsi tərəfindən alınmışdı. Ayrıca 1698-ci ildə Hami, Kukunor bölgələri də Tzin sülaləsi hakimiyətini tanımaq məcburiyyətində qalmışdı. 1700-cü ildə Tzin sülaləsi hakimiyətinə girmək istməyən iki Xoşut taycısının başında olduğu 10 min Xoşut Kukunordan Cunqariyaya köç etmişdir.

1701-ci ildə isə Volqa Kalmıklarının lideri Ayukanın oğullarından Sancibin atasıyla arasının açılması nəticəsində Sancibin başında olduğu təqribən 60 min civarında insanın Cunqariyaya köç etdiyi görünür. Buradan da Cunqariyanın yavaş-yavaş digər bölgələrdəki Oyrat oymaqları üçün mərkəz durumuna gəlməyə başladığı anlaşıla bilər.

Ədəbiyyat
---------

* Златкин И. Я. История Джунгарского ханства (1635-1758), М. 1964.
* Митиров А.Г. "Ойраты-калмыки: века и поколения", Элиста, 1998 г.
* Dalay Çuluunii, Oyrad Mongoliin Tuuh, Ulaanbaatar, 2000.
* Çimitdorjiyev, Şirap B. Rossiya i Mongoliya, Moskva, 1987.
* *Чимитдоржиев Ш. Б.* Национально-освободительное движение монгольского народа в XVII-XVIII вв.
* Kalan, Ekrem, Cungar Hanlığının Siyasi Tarihi, Ankara, 2008.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ekrem Kalan, göstərilən əsəri, s. 59.
2. ↑  İvan Unkovskiy, göstərilən əsəri, s. 194-195.
3. ↑  V. A. Moiseev, göstərilən əsəri, s. 63-64.
4. ↑  İ. Ya. Zlatkin, göstərilən əsəri, s. 221.

Həmçinin bax
------------

* Cunqar xanlığı
* Erdeni-batır
* Senqe
* Anu xatun

Xarici keçidlər
---------------

* И. В. Вишнякова Cunqar xanı Çevan-Rabdanın xarici siyasəti (1698—1727 гг.)
Dilçilik ensiklopediyasının I cildi
Azərbaycan Dillər Universiteti nəzdində fəaliyyət göstərən Eksperimental fonetika və tətbiqi dilçilik laboratoriyasında hazırlanan "Dilçilik ensiklopediyası" indiyə qədər analoqu olmayan bir layihədir. Burada hər bir linqvisitik termin rus dilində əlifba sırası ilə düzülmüş, onun alman, ingilis, fransız dillərində qarşılığı, ingilis dilində sözün tələffüzü ilə yazılı forması arasındakı böyük fərqi nəzərə alaraq terminlərin bu dildə transkripsiyası verilmiş, sonra terminlərin Azərbaycan dilində açıqlanması özünə yer almışdır.. Bölgüyə əsasən A, Б, B, Г, Д, Е, Я hərflərilə başlayan sözləri E. Əliyeva, Ж, 3, И, K, T, Ш, Щ, У hərflərilə sözləri Z. Əsgərova, И, H, О, П, Р, С, З hərflərilə sözləri С. Babayev və Л, М, Ф, X, Ц, Ч, К) hərflərilə başlavan sözləri Z. Əliyeva düzmüş. onların alman, ingilis və fransız dillərində ekvivalentlərinin tapılıb yerinə qoyulmasına köməklik göstərmişlər. Bundan sonra terminlərin Azərbaycan dilində açılışı verilmişdir. Ensiklopediyada verilmiş sözlərin almanca qarşılığının dəqiqləşdirilməsinə və digər texniki məsələlərin həllinə öz köməyini əsirgəməyən əməkdaşımız M. Seyid-Rzayevi də xüsusi qeyd etmək lazımdır.

Ensiklopediyada rus dilinin ilkin mənbə kimi götürülməsi hazırda bizim Respublikamızda əsas informasiyanın bu dildə yayılması ilə bağlıdır. Bizdə yaşlı nəsil dilçiləri əsasən rus dilindən informasiya alır. həm də hələlik kitab bazarında bizə gəlib çatan yeni nəşrlər əsasən rus dilindədir. Alman, ingilis və fransız dillərində oxumaq və məlumat almaq imkanı çox az miqdarda adamlara məxsusdur.

Dilçilik ensiklopediyası nın I cildi 2006-cı ildə çapdan çıxıb və "Yeddinci beynəlxalq kitab mükafatı"nın laureatı olub.
Dilçilik ensiklopediyası nın 2 cildi 2009-cu ildə çapdan çıxıb.Əslində, ensiklopediya 2 cild nəzərdə tutulsa da, deyəsən, üçüncü cild də işıq üzü görəcək: "Birinci və ikinci cildə getməyən çox mühüm vacib terminlər əlavə kimi üçüncü cilddə yerləşdiriləcək.

Mənbə
-----

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-09-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-10-19.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-10-19.

Xarici keçidlər
---------------

* 
* 
* 
* 
* 
*
**Çexiya parlamenti**-(Çex dilində: Parlament České Republiky) Çexiyanın paytaxtı Praqada, Mala Strana'da yerləşən Çexiyanın qanunvericilik orqanıdır.

Ümumi məlumat
-------------

Bu parlament birbaşa seçkilərdə seçilmiş iki palatadan ibarətdir:
Deputatlar Palatası
Yuxarı Ev: Senat
Konstitusiyanın 15-ci maddəsi ilə "Parlament" adını verilmişdir. Parlamentdə parlamentlər sistemində adi səlahiyyətləri həyata keçirilir: qanunlar qəbul edir.Konstitusiyanı dəyişdirmək hüququ vardır, beynəlxalq sazişləri təsdiqləyir; zəruri hallarda, müharibə elan edir, Çexiyada xarici hərbi qüvvələrin olması və ya xaricdə Çex hərbi qüvvələrinin göndərilməsini təsdiqləyir.

Tarix
-----

Bohemiya ərazilərində yaradılmış müasir parlamentarizm ənənəsi 1861-ci ildə Avstriya imperiyasının (bundan sonra Avstriya-Macarıstanın Cisleithan hissəsi)İmperator Şurası (Reichsrat, Řískská rada) dövrünə aiddir. 

1918-ci ildə Çexoslovakiya elan edildikdən sonra Milli Məclis (Národní shromáždění) İmperator Şurası və Dövlət Diyeti (Bohem, Moravian, Silesian) həm də qanunvericilik vəzifələrini icra etdi  1938-39-cu illərdə və 1948-89-cu illər arasında qeyri-demokratik rejimlər içərisində bir parlament var idi (yarı avtoritar və ya kommunist rejimi). Çexoslovakiyanın federallaşması nəticəsində (1968), ölkənin Çexiya və Slovak hissələrinin milli şuraları yaradılmışdır.

Deputatlar Palatası Çex Milli Şurası (Česká národní rada) ilə davamlılığını davam etdirir, Senat 1996-cı ildə quruldu (İlk Çexoslovakya Respublikasına istinadən).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-10.
2. ↑  Balík, S.-Hloušek, V.-Holzer, J.-Šedo, J.: Politický systém českých zemí 1848-1989. Brno 2006, p. 81
Abolla geyinmiş iki yüksək vəzifəli hərbçi
**Abolla** (yunan dilində:ἀμβόλλα, latın dilində: abolla) - Qədim yunanlar və romalılar arasında geniş yayılan, mantiya tipli olub, çiyinə bərkidilən, rəngli yun parçadan hazırlanan qolsuz geyim. Sarı və ya qəhvəyi rəngdə olan abolladan daha çox istifadə olunurdu..
Sonralar abollanı "filosofların plaşı" adlandırmışlar..

Qədim Romada
------------

Abolla qədim romalıların istifadə etdikləri, dizlərə qədər uzanan ikiqatlı plaşdir. O, fibula adlandırılan metal sancağın köməyilə çiyinə bərkidilən, düzgün olmayan dördbucaqlı formasına malik geyim növüdür.

Əvvəllər bu plaşdan yüksək vəzifəli hərbçilər, sonralar mülki əhali toqanın əvəzinə istifadə edirdilər. Saqum adlanan hərbi plaşdan fərqli olaraq abolla çox zərif parçadan hazırlanırdı. Paltarın nazikliyinə görə qədim Roma şairi Mark Valeri Marsial zarafatla oğrulara məsləhət görürdü ki, oöurluğa gedərkən abolla geyinməsinlər, çünki paltarın altından oğurladıqları əşyalar görünür. Qədim Roma şair və yazıçılarının faciə janrında yazdıqları əsərlərdə abollanı həm də "filosofların günahları" adlandırmışlar. .

Qədim Yunanıstanda
------------------

Qədim Yunanıstanda abollanın yunan filosoflarının geyindikləri xüsusi növü mövcud olmuşdur. Bu paltara Kinik məktəbinə mənsub olan filosoflar daha çox üstünlük verirdilər, digərlərindən fərqli olaraq onlar daha uzun abolladan istifadə edirdilər.. Bu geyim Yunanıstanda e.ə.III əsrdə yayılmağa başlamış və eramızdan əvvəl II əsrdə daha məşhur olmuşdu.

Abolla ("filosofların plaşı") geyinmiş Kinik məktəbinə məxsus filosoflar

Xarici keçidlər
---------------

* LacusCurtius • Roman Clothing — Abolla (Smith's Dictionary, 1875) (englisch)

Mənbə
-----

* Abolla // Реальный словарь классических древностей / авт.-сост. Ф. Любкер ; Под редакцией членов Общества классической филологии и педагогики Ф. Гельбке, Л. Георгиевского, Ф. Зелинского, В. Канского, М. Куторги и П. Никитина. — СПб. 1885.
* Аболла // Энциклопедический лексикон: В 17 т. — СПб.: Тип. А. Плюшара, 1835—1841.
* Аболла // Энциклопедический словарь, составленный русскими учёными и литераторами. СПб. 1861.

İstinadlar
----------

1. ↑  Аболла // Словарь иностранных слов, вошедших в состав русского языка. Чудинов А. Н. 1910
2. 1 2 3  Аболла // Энциклопедический словарь
3. ↑  Abolla Arxivləşdirilib 2013-05-11 at the Wayback Machine In: Smith W. (1870) Dictionary of Greek and Roman Antiquities
4. ↑  Mart. iv. 53, viii. 48
5. ↑  Juvenal, iv. 75
6. ↑  Heinrich, *On Juvenal* *l.c.*
7. ↑  Becker, *Gallus* vol. ii. p. 99
A B R A C A D A B R A

A B R A C A D A B R A  

A B R A C A D A B R  

A B R A C A D A B  

A B R A C A D A  

A B R A C A D  

A B R A C A  

A B R A C  

A B R A  

A B R  

A B  

A


**Abrakadabra** (*lat.* abrakadabra) — zirvəsi aşağıda olan konus şəklində yazılmış magiya düsturü. Amulet kimi istifadə olunur.

Etimologiyası
-------------

"Abrakadabra" sözünün dəqiq mənşəyi naməlumdur. Bəzi alimlərə görə, bu, yunan tanrısı Abraksasın adından gəlir. Başqa bir versiyaya görə, söz fars mənşəlidir və Mitra adlarından biridir. Bəzi ezoteriklər bunun "ab bada ke daabra" – "söz kimi məhv olmaq" xaldey sehrinin modifikasiyasını təmsil etdiyinə inanırlar. Onun təfsirinin başqa bir variantı ivrit dilindəki "abreg as habra" – "şimşəklərinizlə ölümə qədər qılınclar" ifadəsidir.

Tarixi
------

"Abrakadabra" sehrindən müxtəlif xəstəlikləri və hər şeydən əvvəl qızdırmanı aradan qaldırmaq üçün istifadə olunurdu. Bu vəzifədə romalı həkim Seren Sammonik ilk dəfə eramızdan əvvəl III əsrdə "abrakadabra"dan istifadə etmişdir. Orta əsrlərə aid qara kitablarda "abrakadabra" pis ruhları çağırmaq üçün bir düstur hesab olunurdu. Hesab olunurdu ki, bu sehri icra edərkən hər deyişdə bir cin cəhənnəm dünyasından uçur. Alister Krouli və digər okkultistlər "abrakadabra"nı kimyagərlik üçün bir düstur kimi deşifrə etmişdilər.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Телицын, В. Л.; Багдасарян, В. Э.; Орлов, И. Б. eds.АБРАКАДАБРА // Символы, знаки, эмблемы. Энциклопедия (rus). М.: ЛОКИД-ПРЕСС. 2005.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* "Амулет и его происхождение". ru.wikisource.org.. Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона
* *Кэрролл, Роберт Тодд.* Абракадабра // Энциклопедия заблуждений: собрание невероятных фактов, удивительных открытий и опасных поверий. М.: Издательский дом «Вильямс». 2005. ISBN 5-8459-0830-2, ISBN 0-471-27242-6.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç |
**Şiniçiro Otsuka** (大塚真一郎?) və ya qələm adı ilə **GASHIN** – Yaponiya illüstratoru və videooyun personajı dizayneri.

Həyatı
------

Yaponiyanın Kumamoto prefekturasının eyniadlı paytaxtında anadan olmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

Müəllifin ən tanınan işi *"Re:Zero -Starting Life in Another World-"* ranobe seriyasıdır. Bu ranobe əsasında istehsal olunmuş *"Re:Zero -Starting Life in Another World- EX"* adlı yan hekayə ranobesinin illüstratorudur. Bundan əlavə, ranobe seriyası əsasında 2016-cı ildə çəkilmiş 25 seriyalıq anime adaptasiyasının və *"Re:Zero ~Starting Break Time From Zero~"* adlı speşlın orijinal personaj dizayneri olmuşdur. 23 sentyabr 2017-ci ildə *Kadokawa Shoten* nəşriyyatı tərəfindən illüstratorun müəllifi olduğu *"Re:Zero − Starting Life in Another World: Shinichirou Otsuka Art Works Re:BOX"* adlı art kitabı buraxılacaq.

İllüstrator həmçinin *Banpresto* tərəfindən istehsal olunmuş *"Summon Night: Swordcraft Story"* (2003) və *Spike Chunsoft* tərəfindən PlayStation Portable studiyası tərəfindən istehsal olunmuş *"CONCEPTION"* (2012, 2013) videooyunlarının personaj dizayneri olmuşdur.

2016-cı ildə Newtype Anime Mükafatının "Ən yaxşı orijinal personaj dizayneri" nominasiyasında 3-cü yeri tutmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  ""Re:Zero" Novel Illustrator's 1st Art Book is Set for Release on September 23". Crunchyroll (ingilis). 25 may 2017. 3 August 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 sentyabr 2017.
2. ↑  "Shinkai's 'your name.' Kabaneri Win Top Newtype Anime Awards". Anime News Network (ingilis). 9 noyabr 2016. 2016-11-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 sentyabr 2017.

Xarici keçidlər
---------------

* Şiniçiro Otsuka Twitter-də.

| ⛭*Re:Zero -Starting Life in Another World-* |
| --- |
| Yaradıcılar | 
* Tappey Naqatsuki (yazıçı)
* Şiniçiro Otsuka (rəssam)

 |  |
| Media | 
* Cildlər
* Seriyalar
	+ I
	+ II
* Personajlar
	+ Rem
* *Lost in Memories*
* *The Prophecy of the Throne*
* *Isekai Quartet*

 |
| Commons page VikiAnbar |
**Çakrulo** — Gürcü (Kartl-Kaxeti) klassik, xor, polifonik süfrə mahnısı. Polifoniyanın klassik nümunələrindən biridir. Mahnını ilk yazan Zakaria Paliaşvili olub, hansı Vaçnadziani kəndində (Gürcaani bələdiyyəsi) edib. Mahnı mürəkkəb dəyişikliklərdir. Daxili kompozisiya ilə „Köhnə süfrə" və „Süfrə və onun əlavəsi" mahnıları ilə üst-üstə düşür. Mahnı variantların mətnləri bir qədər fərqlidir. Vaçnadziani çakrulosunun mətni nəsrdir, harda epik təmiz poetik mətnlərlə qarşılaşırıq. 2001-ci ildə, Gürcüstan polifoniyası UNESCO tərəfindən insanlığın şifahi və qeyri-maddi irsinin şah əsəri kimi tanınmışdır. „Çakrulo" UNESCO-nun Dünya İrs Siyahısına daxil oldu.

Çakrulo, 20 Avqust 1977-ci ildə Voyacer 2-lə kosmosa göndərilmiş Voyacer qızıl plastinkasına daxil olan 27 musiqili əsərlərdən biri idi.

Ədəbiyyat
---------

* Gürcüstan Sovet Ensiklopediyası, XI cild, səh. 76, Tbilisi, 1987

İstinadlar
----------

1. ↑  "Voyager - The Interstellar Mission: Music From Earth". 2013-07-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-03-21.
2. ↑  "The Untold Story of How "Chakrulo" Ended Up in Space". Georgian Journal. 25 September 2014. 16 August 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 July 2016.
**Çaka bəy** (?-1092) — Oğuzların Çavundur boyuna mənsub türk sərkərdəsi və hökmdarı. İlk türk admiralı.

Həyatı
------

Çaka bəyliyi İzmirdə qurulduğu üçün bir çox dəniz fəaliyyəti reallaşdırmış, dəniz döyüşlərində əhəmiyyətli rol oynamışdır. Ayrıca ilk Türk dənizçi dövlətdir. Çaka bəyin Çanaqqala bölgəsini ələ keçirməsindən sonra öz suverenliyi üçün narahat olan kürəkəni Birinci Kılıçarslan 1092-ci ildə Çaka bəyi öldürtmüş və bu bəyliyə son vermişdir.Tarixçilər qeyd edirlər ki, Çaka bəyin öldürülməsində Bizansın əli vardı.

Çaka bəy dövləti Qərbi Anadoluda İslamın qəbul olunmasından sonra inkişaf edən Türk hökmdarlıqları dövründə mövcud olması baxımından çox əhəmiyyətlidir. Çünki Avropanın şərqində və bu bölgələrdə daha əvvəllər, Roma Dövləti və ayrılmadan sonra Şərqi Roma İmperiyası (Bizans) sərhədləri içində yaşayan müsəlman olmayan türk tayfaları mövcud idi.

Çaka bəy və peçeneqlər
----------------------

Peçeneqlər 1048-ci ildə Tunayı keçərək Bizansa axına başladılar. Peçeneqlər Boğazı atlarıyla keçən yeganə xalqdır.1050-ci ildə Ədirnəni mühasirə edən Peçeneqlər, 1053-cü ildə Bizansı ağır məğrubiyyətə uğratdılar. 1090-cı ildə Böyük Siyirtməyə qədər gəldilər. Bu dövrdə bizanslılar qərbdə Peçeneq türkləri, Anadoludan Səlcuq türkləri, İzmir və ətrafında Çaka bəy ilə döyüşmək məcburiyyətində idilər.

Peçeneqlərin İstanbulu almaq istəyən Çaka bəy ilə razılaşmaları olur. Peçeneqlər qurudan, Çaka bəy isə dənizdən İstanbulu mühasirə etməli idi. Bizans bu təhlükədən özünü başqa bir türk soyu, Qıpçaqların köməyilə xilas etdi. Oğuzlardan sonra Balkanlara gəlmiş olan Qıpçaqlarla razılaşan Bizans, Meriç (1091- Meriç döyüşü) sahilində köçəri iki gücü bir-birinə qarşı qoydu. Nəticədə Peçeneqlər ağır məğrubiyyətə uğradılar. Bu hadisədən sonra Peçeneqlərin bir qismi Macarıstana çəkilərək macarlara qarışdı. Bir qisimi də Vardar çayı boyunca yerləşdilər və slavyanlaşdılar. Bir qisimi də Bizanslılar tərəfindən əsir alınaraq, Qıpçaqlarla birlikdə Anadoluya, Səlcuqlara qarşı yerləşdirildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Selçuklu Tarihi*, İbrahim Kafesoğlu, MEB, 1970,1992.
2. ↑  *Türk Milli Tarihi*, İbrahim Kafesoğlu, İstanbul, 1999.
3. ↑  Malazgirt'in Sonrası, Anna Kommena, Hazırlayan:Bilge Umar, İnkılap Kitabevi, ISBN975-10-1135-3, TBMM Kütüphanesi[*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

* Çaka bəyliyi
Anapa ərazisində aralıq dənizi iqlimi hakimdir. Qara dənizin 44-cü paralelə qədər olan bütün bölgələri kimi, Anapanın iqlimi yayda rütubət çatışmazlığı ilə xarakterizə olunur. Orta illik yağıntının az olması (450 mm) səbəbindən quru subarid xüsusiyyətləri özünü göstərir. Ancaq yağıntılar il boyu demək olar ki bərabər paylaşılıb. Anapada maksimum yağıntı qışda düşür. Subtropiklərin şimal sərhədində yerləşdiyinə görə, təxminən on ildə bir dəfə Anapada şiddətli şaxtalar və qar yağışları baş verir.

İl əslində iki iqlim fəslinə (isti — apreldən oktyabra qədər) və sərin (noyabrdan mart ayına qədər) bölünür. Dəniz kənarında yerləşdiyinə görə burada payız həmişə yazdan daha quru və isti olur.

Günəş radiasiyası
-----------------

Anapa ildə aydın günəşli günlərin sayına görə Rusiyada rekord göstəriciyə malikdir. Aydın, günəşli havaların sayı burada 286-ya çatır. Günəşli saatların sayı 2494 saata çatır ki, bu da Soçi (2154 saat), Gelencik (2374) və digər şəhərlərdə olan göstəricidən yüksəkdir.

Külək rejimi
------------

İki dənizin qovşağında, dağ sisteminin və geniş çöl bölgəsinin kənarında yerləşən şəhərin iqlimində küləyin təsir mexanizmi yüksəkdir. Qışda baş verən güclü küləklər səbəbi ilə Anapa şəhəri şiddət dərəcəsi IV olan Anapa külək bölgəsininin nüvəsi hesab olunur. Qışda küləyin orta illik sürəti 5,9 m/s, dekabrda 7,1, yanvarda 7,7 m/s-ə çatır.

Temperatur rejimi
-----------------

Anapanın iqlimi şimalda yerləşməsinə baxmayaraq nəzərəçarpacaq dərəcədə ondan cənubda yerləşən Burqasdan (+ 12,7 ° C) orta hesabla isti və mülayim (+ 13,7 ° C) olur. Buna səbəb Qara dənizin ən isti akvatoriyası məhs Anapanın yerləşdiyi cənub-şərq hissəsidir. Qış aylarında isti havalar cənubdan şimal-şərqə doğru hərəkət edir.

Qış ayları ümumiyyətlə mülayimdir, tez-tez temperaturun qalxması müşahidə olunur. + 15 ° C və yuxarıdır. Şəhərdə qar örtüyünün formalaşması ilə güclü qar yağması orta hesabla on ildə bir dəfə baş verir. Kiçik şaxtalar bir qayda olaraq yalnız gecə, ildə 14–16 gün müşahidə olunur. 1940-cı ilin yanvarında şəhər bütün meteoroloji müşahidələr tarixində qış temperaturunun rekordunu (-26,0 ° C) qeyd etdi. 23 yanvar 2006-cı ildə şəhərdə havanın temperaturu −23,9 ° C-ə düşüb.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Зыбин М. Е.* "Бакалаврская работа на тему «Особенности формирования гидрометеорологических условий района порта Туапсе»" (PDF). eLibrary РГГМУ (rus). 2016. 2019-07-10 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-02-11.
2. ↑  *Гречушкина Н.А.* "Сообщества с доминированием Rhus coriaria на береговых обрывах северо-западного побережья Кавказа". CyberLeninka (rus). 2020-03-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-11.
3. ↑  "Скачать ТСН 20-302-2002 Краснодарского края Нагрузки и воздействия. Ветровая и снеговая нагрузки". files.stroyinf.ru (rus). 2019-03-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-03.
4. ↑  "Климатический монитор: погода в Анапе. Температура воздуха и осадки. Январь 2006 г." Погода и Климат (rus). 2016-10-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-11.
İngiltərənin London şəhərinin Camden Bazarında Çakanı təsvir edən böyük heykəl
**Çaka** — Cənubi Afrika Respublikasının ərazisində yaşayan döyüşkən Zulu tayfalarını dövlət halında birləşdirən sərkərdə, KvaZulu (bəzi mənbələrə görə Zulu imperiyası və ya Zululend) dövlətinin banisi və ilk hökmdarı (1816-1828).

Haqqında
--------

Cənubi Afrika Respublikasının ərazisində yaşayan döyüşkən Zulu tayfalarını dövlət halında birləşdirməyə müvəffəq olan Çaka 1787-ci ildə anadan olmuşdur. O, yerli qəbilə başçılarından birinin - Senzanqakonanın nikahdankənar oğlu idi. Çakanın 6 yaşı olanda Senzanqakona onu anası ilə birlikdə saraydan qovmuşdur. 1816-cı ildə kiçik zulu qəbiləsinin inkosu - rəhbəri seçiləndən sonra Çaka Avropa müstəmləkəçilərinə qarşı müharibəyə başlamışdır. Onun təşkil etdiyi güclü orduda qadın və kişilərdən ibarət dəstələr vardı. Ömrünün sonlarında Çakanın yaratdığı dövlətin ərazisi 200 min kv. km, ordusundakı əsgərlərin sayı 50 min nəfər idi. Çakanın ən mühüm tədbirlərindən biri hərbi islahatın keçirilməsi olmuşdu. İslahata əsasən silah daşımağı bacaran 20-40 yaşlı kişilərin hamısı orduya səfərbər olunmuşdu. Çakanın adı Afrikanın cənubunda müstəqillik uğrunda mübarizənin idealı hesab olunur. O, güclu dövlət xadimi və bacarıqlı sərkərdə idi. Çaka 22 sentyabr 1828-ci ildə sui-qəsd nəticəsində öldürülmüşdür.

Mənbə
-----

* A.Hüseynli - Afrika hökmdarları. Bakı,2008
* Риттер Э. А. Зулус Чака. — М. 1989.

Vikianbarda ***Çaka*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Bağdad yəhudiləri** — XVIII əsrin ortalarında İraqdan (əsasən Bağdaddan) köçən və Hindistanın liman şəhərləri olan Suratda və Mumbaidə məskunlaşan Hindistan yəhudilərinin etnik qrupu.

Tarixi
------

XIX əsrin əvvəllərində Bağdaddan, Bəsrədən və Hələbdən gələn yəhidilərdən ibarət icmada insanların sayı xeyli artdı və onlar tədricən Hindistanın digər şəhərlərinə-Kəlküttəyə, Punaya və Çennai şəhərlərinə yayıldılar. İcma üzvləri Hindistanın dövlət aparatında, ticarətdə və orduda yüksək uğurlar qazanmışlar. Onlar Hindistan yəhudilərinin - Bəni-İsrail və yəhudi qaçqınlarını Yaxın Şərq və Avropa yəhudilərinin mədəniyyəti ilə tanış edir, ictimai və mədəni tədbirlərdə fəal iştirak edirdilər. Bağdad yəhudiləri Hindistanda məskunlaşdıqları ərazilərdə ivrit dilində kitab nəşr edən tipoqrafiyanın, yəhudi məktəblərinin və sinoqoqların əsasını qoymuşlar.

Hindistandakı yəhudi icmasının tərkibində İraqdan gələn yəhudilərlə yanaşı, digər ölkələrdən - İrandan, Əfqanıstandan, Yəməndən, və Suriyadan yəhudilər də var idi.XIX əsrdə Bağdad yəhudi icması təkcə Hindistanda deyil, Cənub-Şərqi Asiyada - Yanqonda, Pinanqda, Şanxayda və Banqkokda yeni icmalar yaratmışlar.

Bağdad yəhudiləri ingilis dilində və ərəb dilinin yəhudi-İraq dialektində danışırdılar. Müasir dövrdə İsraildə, Hindistanda, Avropada, ABŞ-da, Kanadada, Avstraliyada, və Pakistanda yaşayan Bağdad yəhudilərinin sayı təxminən 4000 nəfərdir.

Xarici keçidlər
---------------

* История еврейского народа Arxivləşdirilib 2010-03-05 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑   Arxivləşdirilib 2017-11-15 at the Wayback Machine Индия
2. ↑  "JewishEncyclopedia.com — INDIA:". 2010-01-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-13.
**Mirzə Fərrux xan Qaffari** (12 iyul 1812, Kaşan, İsfahan ostanı – 1871, Tehran) — İranın ictimai-siyasi xadimi, diplomat.

Həyatı
------

Mirzə Fərrux xan Mirzə Məhəmmədmehdi xan oğlu 1812-ci ildə Kaşan şəhərində anadan olmuşdu. Ünlü Qaffari soyuna mənsubdur. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Əminəddövlə ləqəbi daşıyırdı.

Mirzə Fərrux xan Qaffari Qacarlar dönəmində İranın Fransada vəziri-muxtarı (səfiri) olmuşdu.

Mirzə Fərrux xan Qaffari (1856–1857)-ci illər İran-Böyük Britaniya savaşına görə Londonlu diplomatlarla danışıqlar aparmışdı. İngilis diplomatı Stratford de Redklif ondan İranda İngiltərənin missiyasını genişləndirməsində yardımını xahiş etmiş, Mirzə Fərrux xan ona müəyyən bir cavab verməmişdi.

Mirzə Fərrux xan Qaffari 1871-ci ildə Tehran şəhərində vəfat edib.

Ailəsi
------

Mirzə Fərrux xan Qaffarinin Məhəmmədibrahim xan,Məhəmmədmehdi xan, Məhəmmədhüseyn xan, Məhəmmədhəsən xan adlı oğlanları vardı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar dövrünün diplomatları, Bakı, "Mütərcim", 2012. 334 səh.
**Meyid oğurlanması** — Dəfn yerlərindən cəsədlərin gizli çıxarılması. Meyid oğrularının ümumi məqsədi, xüsusilə XIX əsrdə tibb məktəblərində anatomiya mühazirələri, yaxud analiz üçün cəsədləri satmaq idi. Meyid oğurlamaqda təcrübəli insanlar tez-tez "dirildənlər", və ya "diriltmə adamları" adlandırılırdı. Oxşar hərəkət isə məzarın üst daşı və ya sərdabənin üstü açılaraq sexsi əşyaların və ya eksponatların oğurluğudur, amma mezar oğurluğu meyid çıxartmaqdan fərqlənir belə ki, məzar oğurluğu cəsəd oğurluğuna aid deyil.

Birləşmiş Krallıq
-----------------

1832-ci ilin Anatomiya aktından əvvəl, anatomik məqsədlər üçün təmin olunan cəsədlər yalnız Böyük Britaniyada məhkəmələr tərəfindən ölümə və yarılmağa məkhum olunanlar idi. Nisbətən daha ağır cinayətlər törətmiş insanlar məhkəmə qərarı ilə yarılmağa məhkum olunurdu. Bu qərarlar belə anatomik məktəblər və özəl tibb məktəblərini kifayət qədər təmin etmirdi. (1832-ci ilə qədər lisenziya tələb olunmurdu). XVIII əsr ərzində yüzlərlə cinayətkar belə agır cinayətlərə görə edam olunmuşdu, lakin XIX əsrdə isə hər il 55 nəfər ölüm cəzasına məhkum olunmuşdu. Tibbi məktəblərin ekspertiza üçün hər il ən az 500 meyidə ehtiyacları olurdu.

Ümumi hüquqda məzara müdaxilə ağır cinayət yox, uyğunsuz hərəkət hesab edilirdi və belə ki bu halda, tək cəza cərimə və həbslər olurdu, nəyin ki ictimai cəzalar. Aşkar olunma riski olsa da, bu ticarət kifayət qədər gəlirli bir iş idi, xüsusilə də səlahiyətlilər zəruri bir əməl kimi hesab etdiklərinə əhəmiyyət verməməyə meyilli idilər.
Antarktik yarımadasında II Oskar sahilinin yerləşməsi.
**Çakarov zirvəsi** (bolq. *Чакъров връх*, ‘Chakarov Vrah’ \cha-'k&-rov 'vr&h\) — Antarktidanın Qreyam Torpağının II Oskar sahilindən şimalda yerləşən, 650 m hündürlüklü qaya zirvəsidir. Zirvə Punçboul buzlağından qərbdə yerləşmişdir. Poybrene yüksəkliyinə daxildir.

Zirvə İlk Bolqarıstanlı Antarktida kampaniyasının yaradıcısı və mühəndis Asen Çakarovun adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Çakarov zirvəsi 65°08′50″ c. e. 61°54′54″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Ravnoqor zirvəsindən 2.95 km şimal-qərbdə, Kaloyanov zirvəsindən 3.94 km şimal-qərbdə, Sent Sava zirvəsindən 3.8 km cənub-qərbdə, Andreyev nunatakından 4.7 km şərqdə yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* Trinity Peninsula. Arxivləşdirilib 2015-09-23 at the Wayback Machine Scale 1:250000 topographic map No. 5697. Institut für Angewandte Geodäsie and British Antarctic Survey, 1996.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Antarktik yarımadası

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* Chakarov Peak.
**Bağrevənd döyüşü** — 25 aprel 775-ci ildə Bağrevənd düzündə Abbasilər xilafətinə qarşı üsyan etmiş erməni knyazlarının qoşunları ilə xəlifə ordusu arasında döyüş. Döyüş Abbasilərin sarsıdıcı qələbəsi, əsas erməni liderlərinin ölümü ilə nəticələnmişdir. Xüsusilə Mamikonyanlar sülaləsinin gücü demək olar ki, tamamilə məhv olmuşdur. Döyüş ermənilərin Bizans imperiyasının ərazilərinə genişmiqyaslı köçünün başlanğıcına səbəb olmuşdur.

Zəmin
-----

Abbasilər xilafətinin qurulmasından sonra xəlifə Mənsur (754–775-ci illərdə hakimiyyətdə olmuşdur) müxtəlif erməni naxararlarına (knyaz) verilən subsidiyaları ləğv etmiş və əlavə olaraq onlara ağır vergilər qoymuşdur. Əksəriyyəti xristian erməni əhalisinə qarşı dini təqib halları ilə birlikdə bu tədbirlər 774-cü ildə böyük bir üsyanın qalxmasına səbəb olmuşdur.

Döyüş
-----

Üsyana Artavazd Mamikonyan başçılıq edirdi, lakin əksər naxarar ailələrinin birbaşa və ya üstüörtülü dəstəyini əldə etmişdir. Onların arasında ən diqqət çəkəni indiyə qədər ərəbpərəst Baqratunilər idi, lakin Artsruni və Süni sülalələri bitərəf qalmışdı. Üsyan bütün Ərməniyyəyə yayılmış və ərəb vergi yığanlara qarşı hücumlar adi hal almışdı. Yerli ərəb valisi Həsən ibn Qəhtəbə üsyançıları dayandıra bildirmişdi. Xəlifə Əmir ibn İsmayılın başçılığı ilə Xorasandan 30 min nəfərlik ordu vilayətə göndərilmiş və 25 aprel 775-ci ildə Bağrevənd döyüşündə ermənilər qəti məğlubiyyətə uğramışdılar. VII Smbat Baqratuni və VI Muşeq Mamikonyan döyüşdə həlak olmuşdur. Döyüşdən sonra üsyan Abbasilər tərəfindən yatırılmışdır.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. ↑  Adalian, 2010. səh. xxxv
2. 1 2  Whittow, 1996. səh. 213
3. 1 2  Dadoyan, 2011. səh. 85
4. 1 2  Ter-Ghewondyan, 1976. səh. 21–22

### Ədəbiyyat

* *Adalian, Rouben Paul.* Historical Dictionary of Armenia. Scarecrow Press. 2010. ISBN 9780810874503.
* *Dadoyan, Seta B.* The Armenians in the Medieval Islamic World: The Arab Period in Arminiyah, Seventh to Eleventh Centuries. Transaction Publishers. 2011. ISBN 9781412846523.
* Ter-Ghewondyan, Aram (1976) [1965]. The Arab Emirates in Bagratid Armenia. Translated by Nina G. Garsoïan. Lisbon: Livraria Bertrand. OCLC 490638192.
* Whittow, Mark (1996). The Making of Byzantium, 600–1025. Berkeley and Los Angeles, California: University of California Press. ISBN 978-0-520-20496-6.
**Axintam** (*adıge.* Ахынтам) — Krasnodar diyarında, Soçi şəhəri ərazisində kurort mikrorayonu. Axintam mikrorayonu Lazarevski rayonunun ərazisinə daxildir.

Coğrafiyası
-----------

Şaxe çayı və Axintam kəndi
Kənd Şaxe çayının sağ sahilində, Qolovinka kəndindən yuxarıda yerləşir. Regional mərkəzdən — Lazarevskidən 23 km cənub-şərqdə, Mərkəzi Soçidən 32 km şimalda və Krasnodar şəhərindən 157 km cənubda yerləşir. Kənddən dəniz sahilinə qədər olan məsafə 7 km-dir.

Şimal-şərqdə Böyük Kiçmay, cənub-şərqdə Kiçik Kiçmay, şimal-qərbdə Şaxe və Qolovinka yaşayış məntəqələrinin əraziləri ilə həmsərhəddir. Kəndin ərazisindən "03K-446" yolu keçir.

Kənd Baş Qafqaz silsiləsinin cənub yamacındayerləşir. Kəndin ərazisində orta hündürlük dəniz səviyyəsindən 125 metr yüksəklikdədir. Mütləq hündürlük dəniz səviyyəsindən 700 metrdir. Kəndin qərbində böyük Axintam traktı var. Kəndin yaxınlığında dünyanın ən şimalıda yerləşən çay plantasiyaları var.

Hidroqrafik şəbəkə əsasən Şaxe çayı ilə təmsil olunur. Kənd daxilində Şaxe bir neçə kiçik çay axır. Ərazi bulaqlarla da zəngindir. Şaxe çayının yuxarı axarında olan "33 şəlalə" traktına gedən turizm yolu Axintamdan keçir.

Aulda iqlim rütubətli subtropikdir. Orta illik hava temperaturu təxminən + 13,7 ° C, iyulun orta temperaturu + 24,3 ° C, yanvarın orta temperaturu isə + 6,2 ° C-dir. Orta illik yağıntı təxminən 1450 mm-dir. Yağıntıların çoxu qışda düşür.

Etimolgiyası
------------

"Axintam" adı qədim Adıge tanrısı Axinanın adını və "meşə" və ya "dayanacaq" mənasını verən "orada" sözünü birləşdirir. Başqa sözlə, Adıge dilindən tərcümə edilən Axintam "Axınanın düşərgəsi" deməkdir.

Təsərrüfatı
-----------

Kənd təsərrüfatının əsasını turizm və kənd təsərrüfatı təşkil edir. Kəndin yaxınlığında bir neçə hektar çay plantasiyası salınıb.

Çayın yığılması və istehsalını iki çay müəssisəsi — "Şapsuqski çayı" və "Krasnodar çayı" həyata keçirir. Çaydan başqa, müxtəlif çeşidli dağ balları da aul üçün mühüm məhsuldur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Аул Ахинтам". 2015-11-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-31.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Bayramov.

**Mirzə Əhməd oğlu Bayramov** (5 may 1888, Cilovdarlı – 1960) — şair, 1939-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

Mirzə Bayramov 1888-ci il mayın 5-də Azərbaycanın Tovuz rayonunun Cilovdarlı kəndində yoxsul kəndli ailəsində doğulmuşdur. 1896-1899-cu illərdə mollaxanada oxumuşdur. Lakin kiçik yaşlarından şifahi xalq ədəbiyyatına, musiqiyə, el havalarına ciddi maraq göstərmişdir. 12 yaşından Aşıq Hüseyn Bozalqanlının şagirdi olmuş, 1905-ci ildən sərbəst aşıqlıq etmişdir. İlk mətbu əsəri 1932-ci ildə "Allahsız" jurnalında (№10) çıxan "Bitdili busatı" şeridir. Bundan sonra dövri mətbuatda, dərsliklərdə müntəzəm çap olunur. 1927-ci ildə Qazaxda aşıqlar yığıncağında birinci yer tutduğuna görə ona bir dəst kostyum və pul mükafatı verilmişdir. 1928-ci ildə Bakıda I Aşıqlar qurultayında çıxışı yüksək qiymətləndirilmişdir. 1938-ci ildə Moskvada Azərbaycan ədəbiyyatı və incəsənəti ongünlüyünün iştirakçısı olmuşdur. Böyük Vətən müharibəsində sazı və sözü ilə ön və arxa cəbhədə bütün qüvvələri səfərbərliyə almaqda xalqa kömək etmişdir.

"1941-1945-ci illərdə Böyük Vətən müharibəsində fədakar əməyə görə" medalı ilə təltif edilmişdir..

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine
* AŞIQ MİRZƏ
*Meyityarma* (1890) Enrique Simonet.
**Meyityarma** — elmi biliklərini artırması və ya ölüm səbəbinin müəyyənləşdirilməsi üçün meyitlərin yarılması.

Meyitlərin yarılması hələ orta əsrlər dövründən qadağan edilmişdi. Tarixdə "yevistaxilərin yandırılması" hadisəsindən xəbərləri var. Belə ki, XVI əsrdə tələbələr müəllimlərin tapşırığı və köməkliyilə gecələr qəbiristanlıqdan yeni basdırılmış meyitləri çıxarıb aparırmış. Həmin meyitlər gizlicə yarılır, bununla da tələbələrə praktiki biliklər verilərmiş. Ancaq din xadimləri bundan xəbər tutur. Onlar qəbiristanlıqda meyit çıxaranları izləyib tutur, sonra isə hamısını meydanda, hər kəsin gözü önündə yandırıblar. Burada maraqlı bir məqamı da deyək. Yevistaxilərin yandırılması səhnəsinin fotoçəkiliş olmayan həmin dövrdə rəsmi çəkilib. Həmin rəsmin orijinalı indi məhz Azərbaycanda - Dövlət Tarix Muzeyində saxlanılır. Bu maraqlı olduğu qədər həm də çox bahalı rəsmdir.

Tarixdə ilk dəfə güclü alim olan Andrey Merzaviyə meyit yarmağa icazə verilib. Bu icazəni həmin vaxt IV Lüdovik alimin elmi biliklərini artırması və başqalarına öyrətməsi üçün vermişdi. Merzavi 200-dək meyit yarıb. Ancaq sonuncu meyitin yarılması zamanı alimin başına ətrafdakıların gözləmədiyi bir iş gəlib: qadın meyitini yarıb ürəyi əlinə götürən zaman orqan işləməyə başlayıb. Bundan sonra Merzavi *"diri adamı yarıb ürəyini çıxarmaqla öldürməkdə"* günahlandırılaraq sürgün edilib, sürgündə vəba xəstəliyindən ölüb. Əslində isə istənilən ölən şəxsin meyitinin hansısa orqanının tərpənməsi, işləməsi sinirlərin gec məhv olmasıyla əlaqəlidir.

Mənbə
-----

* Milli siam əkizlərimiz, mumiyalarımız və... meyit alveri Arxivləşdirilib 2010-05-23 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------

* Autopsy[*ölü keçid*] - Meyityarma
Ağciyər kötüyünün sağ mədəcikdən başlanan ucu, yəni ağciyər kötüyü dəliyi **ağciyər kötüyü qapağı** - (lat. *valva trunci pulmonalis (valvulae semilunaris art-ae pulmonalis - BNA)*) ilə tutulmuşdur. Bu qapaq üç aypara qapaqcıqdan təşkil olunmuşdur; bunlardan biri ön tərəfdə - (lat. *valvulae semilunaris anterior*), digəri sağ tərəfdən - (lat. *valvulae semilunaris dextra*) və üçüncüsü sol tərəfdən - (lat. *valvulae semilunaris sinistra*) yerləşmişdir. Aypara qapaqcıqlar dəliyi örtərkən cib şəklini alırlar; bu ciblərə ağciyər kötüyü cibləri - (lat. *sinus trunci pulmonalis*) deyilir. Qapaqcıqların çıxıq səthləri mədəciyə və basıq səthləri damara doğru baxır. Hər aypara qapağının azad kənarlarının ortasında kiçik bir düyüncük - (lat. *nodulus valvulae semilunaris (Arantii - BNA)*) vardır, bununyan tərəfində qapaqcığın azad kənarları nazik bir halda qalaraq aycıq - (lat. *lunula valvulae semilunaris*) adlanır. Mədəcik sistola edərkən ağciyər kötüyü qapağı açılıb qanı ağciyər kötüyünə buraxır; aypara qapaqcıqların ortasında yuxarıda göstərilən düyüncüklər olduğu üçün onlar, tamamən damarın divarına söykənmir; beləliklə mədəciyin diastolası zamanı damarda olan qan artıq təzyiq ilə aypara qapaqcıqların ciblərinə dolur, nəticədə bunlar bir-birinə yaxınlaşaraq ağciyər kötüyü dəliyini möhkəm qapayırlar; ayparalar yaxınlaşdıqda onların nazik kənarları (aycıqları) bir-birinə sıxılaraq qanın damardan mədəciyə qayıtmasına mane olur.

Mənbələr
--------

* Prof. Kamil Əbdülsalam oğlu Balakişiyevin, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı - 1979
* Atlas of Human Cardiac Anatomy - Endoscopic views of beating hearts - Cardiac anatomy
* Р. Д. Синельников. Атлас анатомии человека (4 тома)
* Anatomy: Embryologie[*ölü keçid*]
**Mirzə Cəfər bəy Qayıbov** — Qarabağ bəyi, dini məhkəmə işlərinə baxan ruhani, şəriət hakimi, Cəbrayıl qəzasının qazısı, Mirzə Məhəmmədəli bəy Qayıbovun oğlu.

Həyatı
------

Mirzə Cəfər bəy Mirzə Məhəmmədəli bəy oğlu Qayıbov 1846-cı ildə Şuşada anadan olmuşdur. O, atasının dərs dediyi Şuşa qəza məktəbində oxuduqdan sonra, İranda mükəmməl dini təhsil almışdır.

Mirzə Cəfər bəy Qayıbov bir müddət Şuşa məscidinin axundu olmuşdur. 1886-cı ilin məlumatına görə Mirzə Cəfər bəy Qayıbov Cəbrayıl qəzasının qazısı idi.

AMEA-nın müxbir üzvü, fəlsəfə elmləri doktoru, professor Zakir Məmmədov ana tərəfdən Mirzə Cəfər bəy Qayıbovun bacısı Pəri xanım Qayıbovanın nəticəsidir.

Tədqiqatçı-jurnalist Orxan Zakiroğlu (Baharlı) Mirzə Cəfər bəy Qayıbovun bacısı Pəri xanım Qayıbovanın kötücəsidir.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Məhəmmədxan ağanın törəmələri (Qayıbovlar). "Soy" dərgisi, 1 (4), 2005.
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı).Veysəlli oymağı və Məhəmmədxan ağa nəsli. I kitab. Bakı, 2016
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Məhəmmədxan ağa nəslinin tarixi şəxsiyyətləri. Bakı, 2015
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Qarabağlı Qayıbovlar. "Yeniləşən Azərbaycan" qəzeti, 17-25 may 2013, № 17 (127)

Həmçinin bax
------------

* Qayıbovlar
* Mirzə Məhəmmədəli bəy Qayıbov
* Mirzə Məmmədqulu bəy Qayıbov
* Mirzə Məhəmməd bəy Qayıbov
* Mirzə Əli bəy Qayıbov
* Mirzə Hüseyn bəy Qayıbov
* Mirzə Cavad bəy Qayıbov
* Məsum bəy Qayıbov