recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Frankfurtda kafedralında II İosifin Romalıların Kralı olaraq tacqoyma mərasimi, 3 aprel 1764
**Romalıların kralı** (*lat.* Rex Romanorum; *alm.* König der Römer‎) — Müqəddəs Roma İmperiyasında II Henrixin (1002–1024, 1014-cü ildən imperator) dövründən kürfürstlər tərəfindən seçildikdən sonra alman zadəganlar tərəfindən istifadə edilən titul idi. Bu titul əsasən Müqəddəs Roma İmperiyasının imperatoru titulu ilə eynilik təşkil edirdi və uzun müddət papanın tacqoyma mərasimindən asılı idi.

Titul əvvəlcə imperiya reqaliyasını və papanın əli ilə imperator titulunu almamış hər hansı seçilmiş alman kralını bildirir. Daha sonra bu titul imperatorluğun varisi üçün — hakimiyyətdə olan imperatorun sağlığında və ya imperatorun ölümündən sonra — istifadə olunmağa başladı. 1508-ci ildə imperatorların papa tərəfindən taclandırılması tələbinin ləğvi ilə bu titul funksional olaraq köhnəldi, lakin 1806-cı ildə imperiyanın sonuna qədər imperatorun rəsmi titullarının bir hissəsi kimi istifadə olunmağa davam etdi.

Rəsmi titul zamanla fərqli olub. Otto və davamçılarının dövründə **Frankların Kralı** (*alm.* König der Franken‎, *lat.* Rex Francorum), daha sonra **Roma Kralı** (*alm.* Römischer König‎) və ya Romalıların Kralı oldu. Müasir dövrdə "Almaniyada kral" (*alm.* König in Germanien‎,*lat.* Germaniae Rex) titulu istifadə edilməyə başlandı. Müasir Alman tarixşünaslığı onu həm klassik Roma imperatorundan, həm də müasir Alman imperatorundan fərqləndirmək üçün **Roma-Alman Kralı** (*alm.* Römisch-deutscher König‎) terminini yaratdı. "Almaniya Kralı" titulu bəzən ingilisdilli mətnlərdə və alman mənbələrində nadir hallarda görünür, lakin heç vaxt de-yure Almaniya Krallığı olmamışdır.

Mənbə
-----

* H. Beumann: *Rex Romanorum*: *Lexikon des Mittelalters* (Orta əsrlər lüğəti, 9 cild. Münhen-Sürix 1980–98), cild. 7, col. 777 f.
Makedoniyalı İsgəndərin qəbrinin üstündə yer alan Hetayr
**Hetayrlar** (yun.ἑταῖροι) — Makedon çarının atlılardan ibarət olan ağır silahlanmış hərbi bölməsi.

Yaranma tarixi
--------------

Hetayr yunan dilindən tərcümədən "yoldaş" mənasın verir.Hetayrlar demək olarki zadəgən bölməsi idi belə-ki At və hərbi-sursat baha olduğundan Hetayrlar yalnız Zadəgən uşağlarından seçilirdilər.

E.ə 440-cı ildə makedon çarı II Perdikk bir neçə yüz Atlı Hetayrı var idi.Homer öz İlliadasında Frakiyalıların möhtəşəm atlılarından yazır.

Makedoniyalı İsgəndərin atası II Fillip hetayrlığa tək Makedoniyalı zadəgan uşağların yox döyüşdə təcrübəsi olan Yunanlar, eləcə də digər millət təmsilçilərini qəbul edirdi. Əvvəlcə 600, daha sonra isə e.ə 340-cı ildə II Fillipin 800 xüsusi atlısı var idi. Makedoniyalı İsgəndərin zamanında hetayrlığa qalib gəldiyləri millətləri farsları və sayrə millətlərin təmsilçilərini qəbul edilirdi.

Hetayrların içindən satraplar seçilirdi.

Hetayrların hərbi-sursatları
----------------------------

Silahlar:

* 3 metrədən uzun olmayan atlı nizəsi.
* 60 santimetrlik qılınc.

Müdafiə:

* Zireh-Farsların atlılarından fərqli olaraq heytarların yüngül zirehləri var idi
* dəbilqə

Ədəbiyyat
---------

1. ^ Diodorus Siculus, Arrian
2. ^ Winthrop Lindsay Adams. Alexander the Great: legacy of a conqueror. p 8. ISBN 0321086171. (2004)
3. ^ John V. A. Fine. The ancient Greeks: a critical history. p 612. ISBN 0674033140. (1983)
4. ^ Lonsdale 40
5. ^ Fuller 49
6. ^ a b c Lansdale 41
7. ^ Sage 185
8. ^ Arrian, Alexander's Anabasis, III.16
9. ^ a b Hammond 414
10. ^ a b Hammond 416
11. ^ Hammond 415
12. ^ Sage 173-174
13. ^ Sage 174
14. ^ a b Lansdale 56
15. ^ Arrian, Ale
**Kuno fon Klebelsberq** (*alm.* Kuno von Klebelsberg‎; 13 noyabr 1875 – 12 oktyabr 1932, Budapeşt) ― Macarıstan hüquqşünası və siyasətçisi, qraf, müharibə illərində Macarıstan krallığının daxili işlər naziri (1921-1922) və mədəniyyət naziri (1922-1931). 1917-1932-ci illərdə Macarıstan Tarix Cəmiyyətinə rəhbərlik etmişdir.

Həyatı
------

Klebelsberq, Avstriya-Macarıstanın Madyarpeçika şəhərində (indiki Peçika, Arad judetsi, Rumıniya) anadan olmuşdur. Birinci Dünya Müharibəsi, Trianon müqaviləsinin imzalanması və vətəndaş müharibəsinin dağıdıcı nəticələrindən sonra Macarıstan böhran içində idi. Klebelsberq 1921-ci ildə növbəti ilə qədər daxili işlər naziri vəzifəsinə təyin olunur. Daha sonra o, mədəniyyət naziri olur (1922-1931) və Macarıstanda təhsil sahəsində bir çox islahatlar həyata keçirir. Klebelsberq kənd yerlərində ibtidai məktəblərin yaradılmasında iştirak edir, bir çox universitetin müasirləşdirilməsinin təşəbbüskarı olur və "Kollegium Unqarikum"u" təşkilatını yaradır. Bu təşkilat xaricdə mədəniyyət sahəsində fəaliyyət göstərirdi və məqsədi digər ölkələrdə Macarıstan mədəniyyəti haqqında məlumatlılığı inkişaf etdirmək idi.

Klebelsberq tələbələrə təqaüd verən mütərəqqi siyasəti tətbiq etməklə də məşhur idi.

Ancaq Klebelsberq mübahisəli bir şəxs sayılır: o, keçmiş Avstriya-Macar monarxiyasının milli azlıqlarına (serblər, slovaklar, rumınlar, yəhudilər, ruslar və s.) qarşı macar hökmranlığı ideologiyası və macar etnik mədəniyyətinin müstəsna əhəmiyyətini təbliğ edirdi. Trianon müqaviləsindən sonra Klebelsberqin ideyaları və onun təhsil islahatları Mikloş Hortinin hakimiyyəti dövrünün revanşist abu-havası və ərazi iddialarına xidmət edirdi. Klebelsberq yəhudi əleyhdarı idi, macar yəhudilərini müvafiq olaraq 1918 və 1919-cu illərdəki burjua-liberal və kommunist inqilablarında iştirak etmək və Trianon müqaviləsinə görə ərazilərini itirməkdə günahlandırırdı. Belə ki 1924-cü ildə o, yəhudilərdən "Böyük Macarıstan"ı" geri qaytarmağı tələb etdi, bunun müqabilində 1920-ci illərin əvvəllərində Avropada ilk dəfə tətbiq olunan universitet təhsili kvotasını (Numerus clausus sistemi) yəhudilərdən istəməyəcəyini təklif etmişdir.

1939-cu ildə, nazirin vəfatından bir neçə il sonra Budapeştdə onun şərəfinə abidə ucaldıldı. İkinci Dünya Müharibəsi zamanı heykəl dağıdıldı, lakin 2000-ci ildə bərpa edildi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* Kunó Klebelsberg // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  Kovács M. Mária. 2012. Törvénytől sújtva. A numerus clausus Magyarországon, 1920-1945. Budapest: Napvilág
3. ↑  "Памятник Куно фон Клебельсбергу: описание, фото, контакты, гиды, экскурсии" (rus). www.rutraveller.ru. 2017-03-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-21.
**Ekmeleddin İhsanoğlu** (*türk.* Ekmeleddin İhsanoğlu, 26 dekabr 1943, Qahirə) — İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının 2005–2014-cü illərdə Baş katibi.

Həyatı
------

1943-cü ildə Qahirədə doğulub. Ali təhsilini Misir Ayn Şəms Universitetində alıb, 1974-cü ildə Ankara Universitetində ədəbiyyat üzrə doktorluq dərəcəsinə yüksəlib. Ardınca elmi fəaliyyətini Böyük Britaniya universitetlərində davam etdirib.

E. İhsanoğlu YUNESKO-da və ABŞ-nin dünyaca ünlü Harvard Universitetinin fənn fakültəsini bitirib, tarix, batı-doğu mədəni-siyasi münasibətləri haqqında çoxsaylı elmi əsərlər yazıb. Onun əsərləri Harvard başda olmaqla, dünyanın bir sıra nüfuzlu ali məktəblərində dərslik statusundadır.

1974-cü ildə Ankara Universiteti Fen fakültəsində doktorluq tamamladıqdan sonra, İngiltərədə Exeter Universitetində doktor sonrası işlər etdi. İslam və Qərb mədəniyyəti ilə yaxından təması olan İhsanoğlu 1984-cü ildə professor oldu.

Osmanlı, Türk və İslam mədəniyyəti üzrə tanınmış mütəxəssislərdən biridir.

Yaxın dostları ona sayğı ilə "Elmel bəy" deyə müraciət edir.

Türkiyənin əsas müxalifət partiyaları — Cümhuriyyət Xalq Partiyası (CHP) və Milliyyətçi Hərəkat Partiyası (MHP) 2014-cü il prezident seçkilərində Ekmələddin İhsanoğlunun namizədliyi ilə vahid namizədlə çıxış etmək barədə razılığa gəliblər.

İhsanoğlu 2000-ci ildə Türkiyə dövlətinin ali mükafatlarından olan Üstün Xidmət Medalı ilə təltif edilib. E. İhsanoğlu İordaniyanın I dərəcəli "İstiqlal" medalı və Misirin ali dövlət mükafatının da sahibidir.

Ekmeleddin İhsanoğlu evlidir və 3 uşaq atasıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-06-16.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-06-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-06-16.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Fərəc Fərəcov.

**Fərəc Fərəcov** (*azərb.*  Fərəcov Fərəc Rza oğlu;‎1947, Yaycı, Culfa rayonu) — Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı, Azərbaycan Respublikası əməkdar jurnalist

Həyatı
------

Fərəc Fərəcov 1947-ci ildə Culfa rayonunun Yaycı kəndində anadan olub.

### Təhsili

1971-ci ildə Naxçıvan Dövlət Pedaqoji İnstitutunu bitirib.

### İctimai-siyasi fəaliyyəti

7 il Naxçıvan Mətbuat Şurasının sədri vəzifəsində çalışıb, onun təşəbbüsü ilə "Muxtar respublika mətbuatı: Dünən və bu gün", "Jurnalist" kitabları çap olunub.

Ədəbi fəaliyyəti ilə yanaşı, muxtar respublikanın ictimai-siyasi həyatında da fəal iştirak edib. İkinci, üçüncü, dördüncü çağırış Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı olub və hazırda beşinci cağırış Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatıdır.

Kitabları
---------

* "Culfa şəhidləri"
* "Yaycı soyqırımı"
* "Yaycı yetirmələri"
* "Sən olmasaydın",
* "Aydın sabahlar"
* "Elə bağlıyam"
* "Ömür bir nağıldır"
* "Vətən qürurumdur mənim"

Təltifləri
----------

* Azərbaycan Azərbaycan  Əməkdar jurnalist
* 2017 — Azərbaycan Azərbaycan  "Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Fəxri fərmanı"

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əməkdar jurnalist Fərəc Fərəcov "Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Fəxri fərmanı" ilə təltif olunub". 2018-02-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-21.
2. ↑  "Ali Məclis komitələrinin yeni sədrləri və üzvləri seçilib – Siyahı". 2020-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-21.
**Bakı-Aktau bərə yolu** — Xəzər dənizinin Bakı və Aktau portları arasında dəniz yolu. 1970-ci illərdə neft daşımaları ilə fəaliyyətə başlamışdır. Bu yol ilə ildə 6–6,5 mln. ton neft Qazaxıstandan Bakıya daşınırdı. Uzunluğu 470 km-dir. 2001-ci ilin sentyabrında yenidən bərpa olunmuş dəmir yolu variantı Bakı–Aaktau bərə yolu ilə neftlə yanaşı dəmir yol vaqonları, avtomobil, taxıl və s. yüklər, həmçinin sərnişin daşımaları yerinə yetirilir. Aktau portundan Qazaxıstanın şimalını birləşdirən 400 km-lik dəmir yolu kənd təsərrüfatı məhsulları və s.-nin daşınmasını xeyli səmərəli edir. Yük-sərnişin bərələrinə 28 dəmir yolu vaqonu və ya sisterni, uzunluğu 20 m-ə -dək olan avtoqatarlar və s. yükləmək mümkündür. Sərnişinlər üçün həm kayutlar, həm də oturacaqlar vardır. Gəmi bərələr portlar arasındakı məsafəni 24 saata qət edir.

Mənbə
-----

Bakı-Aktau bərə yolu // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 3-cü cild: Babilistan – Bəzirxana (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2011. səh. 80. ISBN 978-9952-441-07-9.
**Kunoiçi** (くノ一?) — qadın nindza və ya nincitsu (ninpo) ilə məşğul olan qadın.

Etimologiya
-----------

女 kancisi くノ一 olur.
Versiyaya görə "Kunoiçi" termini yapon dilində "qadın" sözünü yazmaq üçün istifadə olunan 女 kancisini təşkil edən xətlərin hiraqana, katakana və kanci oxunuşlarından yaranmışdır.

* "く" hiraqanası "ku" kimi oxunur
* "ノ" katakanası "no" kimi oxunur
* "一" kancisi "içi" kimi oxunur, mənası "bir"dir.

"Kunoiçi" termini Edo dövründə elə də geniş istifadə olunmayıb. Çünki həmin dövrdə qadın kancisi düz yazıda yox, kursiv yazıda yazılırdı və buna görə də kursiv yazıda qadın kancisini く, ノ və 一 işarələrinə ayırmaq mümkün deyildi.

Tarixi istifadəsi
-----------------

Nindzalar üçün əl kitabçası kimi tərtib olunmuş "Bansenşukay" kitabının 8-ci cildində Kunoichi-no-jutsu (くノ一の術?) sözü təsvir olunur. Bu termin "qadından istifadə etmək üçün texnika" kimi tərcümə oluna bilər. Sözün "qadın nindza" şəklində tərcümə olunması son dövrlərə təsadüf edir. İlk dəfə 1964-cü ildə yazıçı Futaro Yamada "Ninpō Hakkenden" (忍法八犬伝?) romanında bu sözü bu mənada işlətmişdir və sonrakı illərdə populyar olmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Moçizuki Çiyome
* Onna-buqeyşa

İstinadlar
----------

1. ↑  Seiko Fujita, *From Ninjutsu to Spy Warfare* (忍術からスパイ戦へ). Higashi Shisha, 1942.

Ədəbiyyat
---------

* *Yuya Yoshimaru (associate professor of Mie University).* What is Kunoichi? (くのいちとは何か) // Origins of the Ninja (忍者の誕生). April 2017. ISBN 978-4-585-22151-7.
**İohann İliç Qançev**, əsl adı **Bakılı İohann** (1878, Sima, Vladimir vilayətinin - 20 oktyabr ( 2 noyabr 1937, kənd Dolinka Karaqanda əyalətinin Dolinka qəsəbəsi) — Rus Pravoslav Kilsəsinin kahini ; Bakıdakı Müqəddəs Bakirə Məryəmin Məsum Hamiləliyi kilsəsinin baş keşişi

Tərcümeyi-hal
-------------

1878-ci ildə Vladimir vilayətinin Yuryevski rayonunun Sima kəndində anadan olub. Petroqrad İlahiyyat seminariyasını bitirib. Seminariyada oxuyanda, rəssamlığı çox sevən gələcək müqəddəs ata sənət kurslarına qatıldı. 

Seminariyanı bitirdikdən sonra İohann Qançev 1910-cu ildə kahin təyin edildi və ruhanilərin xeyir-duası ilə Azərbaycanda keşiş olaraq xidmətə başladı. İohann ata Azərbaycanda olduğu ilk dövrlərdə Bakı quberniyasının Quba əyalətinin Aleksandrovka kəndində Müqəddəs ananın Boqolyub ikonasının şərəfinə kilsədə rahib olaraq xidmət etmişdir. 1911-ci ildə Bakılı Pimenin qərarı ilə Bakıda Müqəddəs Bakirə Məryəmin Məsum Hamiləliyi kilsəsinin baş keşişi təyin edlir. 

Kilsə təqiblərinin başlaması ilə Bakını tərk etmək məcburiyyətində qalır və ailəsi ilə birlikdə Lənkəranda notarius işləyən qardaşının evinə köçür. 

Lənkəran yaxınlığındakı Göytəpə kəndindəki Müqəddəs ananın ikonası məbədin keşişi Aleksi Ponomaryovun ölümündən sonra, İohann ata hatası Alexy Ponomaryov, ata əmin məbədin rahibi təyin edilir. 

20 Mart 1933-cü ildə İohann ata saxta ittihamlarla həbs edildi. 10 sentyabr, "əks-inqilabçılıq və casusluq fəaliyyətinə görə" və "xaricdən qanunsuz olaraq Azərbaycan SSR-dən İrana getmək niyyəti" səbəbindən, NQÇİ İdarə heyəti tərəfindən məhkum edildi (Cinayət Məcəlləsinin 58-ci maddəsi, 6, 10, 12-ci maddələr) və beş il müddətə Qazaxıstana göndərilir. 

1936-cı ilin martında Çimkənd şəhərinə sürgündən sonra ailəsinin yaşadığı Bakıya qayıtdı. Yolda onu həbs etdilər, Çimkəndə göndərdilər və orada yenidən NKVD-nin qərarı ilə üç il müddətinə məhkum edildi. Məhkumların saxlanılması üçün nəzərdə tutulmuş Karağandı vilayətinə göndərilir. 

19 sentyabr 1937-ci ildə "... bir qrup möminə, keçmiş keşişlərə rəhbərlik etməsi, Sovet hökumətinə qarşı olması" ittihamı ilə həbs edildi. İohann özünün günahkar olmadığını bildirdi. Karağandı vilayətindəNKVD üçlüyünün 31 oktyabr 1937-ci il tarixli qərarı ilə keşiş İohann Qanşev edam cəzasına məhkum edildi. Hökm 2 noyabr 1937-ci ildə icra edildi . O ,Qarağan vilayətinin Dolinka kəndinin köhnə qəbiristanlığında kütləvi məzarlıqda dəfn edilmişdir.

Kanonizasiyası
--------------

*Qeyd - Kanonizasiya - kilsə tərəfindən övliyalar sırasına keçirilmədir.*

2000 - ci ildə Rus Pravoslav Kilsəsinin Yepiskopları Şurası tərəfindən 20-ci əsrin yeni şəhidləri və etirafçısı qismində təltif edildi. (kanonizasiya əmri 20 avqust 2000-ci ildə edildi ) . Anım günü Yuli təqviminə görə 2 Noyabra təsadüf edir.

Qeydlər
-------

1. ↑  "Житие святаго священномученика Иоанна Бакинского". 2012-01-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-07.
2. ↑  "ЧИН КАНОНИЗАЦИИ НОВОПРОСЛАВЛЕННЫХ СВЯТЫХ СОСТОЯЛСЯ В ХРАМЕ ХРИСТА СПАСИТЕЛЯ". Archived from the original on 2011-08-10. İstifadə tarixi: 2020-03-07.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Bakının Müqəddəs Hieromartyr Yəhyasının həyatı
**Sen no Rikyu** (千利休?, 1522, Sakay[d], Osaka prefekturası – 21 aprel 1591, Kioto) və ya sadəcə **Rikyu** – yapon çay mərasiminin ustası. Çay mərasimi üzrə Sen məktəbinin qurucusudur.

Həyatı
------

Rikyu 1522-ci ildə Yaponiyanın Sakay şəhərində doğulmuşdur. Onun babası Tanaka Senami şoqun Aşikaqa Yoşimasanın doboşularından – çay mərasimi xidmətçilərindən biri olmuşdur. Atası Yohey İzumi əyalətinə köçmüş və atasının adındakı "Sen" hissəciyini soyad kimi qəbul etmişdir. Ailə balıq satışı ilə məşğul olmağa başlamışdır.

Rikyu Naomi məktəbinin üzvü olan Kitamuki Doçindən, daha sonra isə Murata Şukonun məktəbinin üzvü olan Takeno Coodan yapon çay mərasiminin incəliklərini öyrənmişdir. Kiotoda yerləşən Daytoku məbədində isə Şorey Şukindən Zen dərsləri almışdır. 1570–1573-cü illərdə İmay Sokyu və Tsuda Soqyu ilə birlikdə Oda Nobunaqanın sadosu – çay mərasimi təşkilatçısı olmuşdur. Eyni vəzifəni Toyotomi Hideyoşi üçün də yerinə yetirmiş və ondan mülklər almışdır. O, 1585-ci ildə Hideyoşi tərəfindən İmperator Oqimaçinə həsr olunmuş çay mərasimini təşkil etmiş, 1587-ci ildə isə Hideyoşinin Kitano məbədində açıq havada keçirilən çay mərasimini idarə etmişdir.

### Ölümü

1591-ci ildə Rikyu Hideyoşi ilə münaqişə yaşamış və intihar etməyə məcbur olmuşdur. Münaqişənin səbəbi bilinməsə də, bir neçə variant ortaya atılmışdır: özünün heykəlini Kimmokakuda yerləşdirməsi; qızını Hideyoşiyə verməməsi; çay ləvazimatları üçün böyük məbləğlər istəməsi. O, 21 aprel 1591-ci ildə ölmüşdür.

Töhfələri
---------

Sen no Rikyu yapon çay mərasiminə bir neçə yenilik gətirmişdir. Bambukdan hazırlanan çiçəkliklər, Raku keramikasından hazırlanan qara çay boşqabları və Amida no kama adlı dəmir çaydan onun çay mərasiminə gətirdiyi bir sıra yeniliklər idi. O, ələ yaxın olan sadə əşyalardan istifadə etməyə üstünlük vermiş və çay mərasiminin gündəlik aspektini vurğulamaq istəmişdir.

Rikyu şeirlərinin birində "çay mərasiminin su qaynatmaq, çay dəmləmək və onu içməkdən başqa bir şey olmadığını" qeyd etmişdir. O, çay evinin – çaşitsunun ölçüsünün kiçildilməsindən məsul şəxs olmuşdur. O, ölçünü iki tatamiyə, hətta bir yarım tatamiyə endirmiş, yoriay idealını tətbiq etmək istəmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Sen no Rikyu // Babelio (fr.). 2007.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild (Sake–Temm). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 67. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 16 yanvar 2023.
**Maleya burnu** (*yun.* Ακρωτήριο Μαλέας) — Yunanıstanın Elos yarımadasında, Lakonikos körfəzinin şərq tərəfində, Peloponnes yarımadasının cənub-şərq ucunda yerləşən burun. Peloponnes periferiyası Lakonia periferiya bölməsi Monemvasi icmasına aiddir.

Burun qonşu Tenaron burnu ilə birlikdə Yunanıstanın cənub ucudur. Hündür burun qəfildən dənizə enir.

Homerin Odisseyasında xatırlatdığı yerdəki şimal küləyi Odisseyin Kitiraya üzməsinə imkan verməmişdir. Strabonun dediyinə görə, bununun arxasındakı dəniz küləklər səbəbindən üzmək əlverişsiz idi və bu səbəbdən "Maleyanı dolaşın, qayıdış səfərini unudun" məsəlini söyləmişdir. Buna görə də İtaliya və Asiyadan olan tacirlər Korinfdə mal yükləməyi üstün tuturdular..

18-ci əsrin sonlarında burunda Mələklər adlı bir ibadətgahı qurulur. Bu səbəbdən Kapo Sant'Ancelo ((it. Capo Sant'Angelo) adlandırılırdı. 1883-cü ildə dəniz səviyyəsindən 40 metr yüksəklikdə, 15 metr hündürlükdə bir daş mayak inşa edilir. 2010-cu ildə matakda bərpa işləri aparılır.

Qərbdində Elafonisos adası yerləşir. Elafonisos boğazı əhəmiyyətli bir dəniz yoludur. Onun alternativi isə Korinf kanalıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Παναγιώτης Τριπόντικας.* "Φάρος Μαλέας" (yunan). www.faroi.com. 2018-08-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-22.
**Anna Sajina** — rəqqas. Azərbaycanı 2008 Avroviziya Rəqs Müsabiqəsində Eldar Cəfərov ilə birlikdə təmsil etmişdir.

Həyatı
------

Anna Sajina - 24 yaşlı bu xanım İrkutsk şəhərinin Sibir vilayətində anadan olub. Hələ erkən yaşlarında o, öz dövrünün mütləq çempionları olan atası Sergey və anası Olqanın rəqs şəkilllərinə baxırdı. O, balerina olmağı həmişə xəyal edib. Anna özünü idman və incəsənətin müxtəlif növlərində sınayıb. Bir neçə dəfə rəqs studiosuna qəbul olma cəhdi uğursuz alınıb. Bunun səbəbi isə özünə düzgün tərəf müqabili seçməməsi olub. Anna 12 yaşında "Lotos" rəqs klubuna yazılıb və burada Nataliya və Vladislav İnkijekovlarla tanışlıq onun həyatını dəyişib. Onlar bu sahədə Annaya böyük dəstək olublar. Lakin zaman keçdikcə onda atası kimi hüquqşünas olmaq istəyi yaranıb. 18 yaşında bu sahədə daha çox bilik toplamaq üçün o, Sloveniyaya gedib. Sloveniyada qaldığı 3 il boyunca rəqslə də məşğul olub. Səhərdən axşama qədər işləsə də, o rəqs etməyə imkan tapıb. Nəhayət, Azərbaycanda sığorta şirkətlərindən birində iş təklifini qəbul edib. Buna görə də o, Bakı şəhərinə köçüb və həmin andan etibarən rəqqas olmaq arzusunu reallaşdırmaq imkanı yaranıb. O, Eldar Cəfərovla tanış olub və qısa müddət ərzində onlar cütlük kimi fəaliyyət göstərməyə başlayıblar. İşləməklə yanaşı o həm məşq etməyə, həm də müsabiqələrdə iştirak etməyə vaxt tapıb.

Cütlük 6 sentyabr 2008-cu ildə keçirilmiş 2008 Avroviziya Rəqs Müsabiqəsində iştirak etmək imkanı qazanıb və onların milyonlarla tamaşaçı qarşısında öz bacarıqlarını nümayiş etdirmək üçün böyük şansları yaranıb.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan 2008 Avroviziya Rəqs Müsabiqəsində

Mənbə
-----

* Azərbaycan 2009 Eurovisiya - rəqs müsabiqəsi[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* İtv.az

|
|  |
|
| Əvvəlki:**iştirak etməyib** | **Azərbaycan Avroviziya Rəqs Müsabiqəsində**(Eldar ilə)2008 | Sonrakı:**-** |

| ⛭**Azərbaycanın Avroviziya Rəqs Müsabiqəsi təmsilçiləri** |
| --- |
| Eldar Cəfərov & Anna Sajina |
**Kunq-fu Panda** (*ing.* Kung Fu Panda ) — 2008-ci ildə istehsal olunmuş ən məşhur animasiya filmlərindən biridir. Filmdə məşhur aktyor Ceki Çan "Meymun" personajını, Ancelina Coli isə "Pələng" personajını səsləndirmişdir.

Məzmun
------

Panda Po kunq-fu pərəstişkarıdır. Ancaq ailəsinə aid makaron restoranında çalışar və bu idmana çox uyğun sayılmır. Heç gözləmədiyi bir anda köhnə bir kəhanətin gərəyini yerinə yetirmək üçün vəzifələndirilincə, Ponun xəyalları gərçəyə çevrilər. Po artıq əfsanəvi "Qorxusuz Beşli"nin yanında kunq fu dünyasına qatılmışdır. Kunq fu ustası Pələng, Mantis, İlanı, Durna və Meymun ilə yan-yana döyüşmə fürsətini tapmışdır. Ancaq Tay Lunqun həbsxanadan qaçaraq önlərinə çıxması üzərinə "Barış Vadisi" xalqını yaxınlaşan təhlükəyə qarşı müdafiə etmək Poya qalacaqdır. Bunun üçün Po usta Şifunun uzun əziyyətli sınaqlarından keçməlidir...

Həmçinin bax
------------

* Kunq-fu Panda 2
* Kunq-fu Panda 3

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ölkələrdə çıxış tarixi" (ingilis). 2012-03-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-12-08.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-07-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-07-30.

Xarici keçidlər
---------------

* *Kunq-fu Panda* — Internet Movie Database saytında.
Standard senbei və kəsikli görünüşü.
Senbei nori ilə
**Senbey** (煎餅?) – bir növ yapon düyü lovğası. Onlar adətən dadlı bəzən şirin və müxtəlif formalar, ölçülər və aromalarda olurlar. Senbey çox vaxt yaşıl çay ilə bir gündəlik qəlyanaltı kimi yeyilir və evə gələn qonaqlara nəzakət üçün verilən yüngül yemək kimi təqdim edilir.

Senbey adətən ənənəvi olaraq kömür üzərində bişirilmiş və ya ütülmüş formasında hazırlanır. Hazırlanmış olarkən bir fırça ilə dadverici sous üstünə verilir, çox vaxt bu sous, soya sousu və mirindən (bir növ dadlıq) hazırlanır. Daha sonra bir qat nori (dəniz yosunu) ilə bükülür. Alternativ olaraq digərləri, duz və ya "salat" dadvericisi ilə dadlana bilər.

Mənbə
-----

* Wikipedia contributors, "Senbei" Wikipedia, The Free Encyclopedia,  (accessed January 25, 2012).

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Senbey*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |

* Senbei ingiliscə vikilüğətdə
**Gecəyarı küçədə tək başına bir qız** ( farsca : دختری در شب تنها به خانه می‌رود‎ Dokhtari dar šab tanhâ be xâne miravad) filmi - İran-Amerikalı kinorejissor Ana Lili Əmirpur tərəfindən 2014-cü ildə çəkilmişdir. İranın ilk "Vampir-Vestern" janrlı filmi hesab edilir.
Filmdə hadisələr "Bad City"-də baş verir.

Məzmun
------

İranın "Bad City" qəsəbəsində qəribə hadisələr baş verir.Bu ruhlar qəsəbəsində fahişələr , narkotik maddə istifadəçilər, qadın alverçiləri və bir çox kasıb insanda yaşamaqdadır.Ölüm və ümidsizliyin hökm sürdüyü bu qəsəbədə "Qız" adlı vampir qadın cinayətkarları izləməyə və öldürməyə başlayır."Qız"-ın məqsədi qəsəbəni pis insanlardan təmizləməkdir. Araş ,atasının narkotik asılılığına görə öz maşınını narkoalverçiyə verməyə məcbur qalır.Maşın götürməyə gedəndə narkoalverçi olan Səidin öldüyünü görür. "Qız" Araşın atasını da izləməyə başlayır. Təsadüfən qarşılaşan Araş və "Qız" heç gözləmədikləri anda bir-birilərinə aşiq olurlar.

Aktyorlar
---------

* Şeyla Vand - Qız
* Araş Mərəndi - Araş
* Marşall Meniz - Hüseyn
* Dominik Reinz - Səid
* Mozhan Marno - Atti

İstehsal
--------

Film Cənubi Kaliforniyadakı Taft studiyalarında çəkilib.Film Ana Lili Əmirpurun eyniadlı qrafik romanı əsasında çəkilib.
Ümumi məlumat
-------------

Təzahür Qızılqaya dağından cənub-qərbdə Qarasuçayın sağ sahilində yerləşir.

Geoloji quruluşu
----------------

Təzahürün geoloji qurluşunda orta-turş tərkibli Üst santon yaşlı vulkanitlər iştirak edir. Qeyd olunan süxurlar Üst santon yaşlı ekstruziv kütlələrlə və qırılma strukturları ilə mürəkkəbləşmişlər. Burada qeyd olunan qırılmalar, əsasən şimalqərb istiqamətli olub güclü əzilmə, kaolinləşmə, bəzən limonitləşmə ilə müşayiət olunurlar. Bu zonaların qalınlığı 0,5 m.-dən 8-10 m.-ə kimi dəyişir. Zonaların bir çox intervalları manqan minerallaşması daşıyır.

Bundan başqa bu zonaların bəzilərində yüksək radioaktivlik qeyd olunmuşdur. Radioaktivliyin təbiətini öyrənmək üçün 1964- 1965-ci illərdə burada xüsusi təyinatlı axtarış işləri aparılmış, nəticədə bu zonaların bir neçəsində kobaltın nibətən yüksək miqdarı 0,01-0,05%, bir zonada isə sənaye əhəmiyyətli miqdarı hər sınaqda 0,01-1,32% qeyd olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Elnur İbiş oğlu Səfərov "Kiçik Qafqazın faydalı-qazınti yataqları" Bakı-2012
**Qara Musa Paşa** (Yunanıstan – 1649, Konstantinopol) — I İbrahim dönəmində 5 günlük Osmanlı imperiyasının sədrəzəmi olmuş dövlət adamıdır.

Həyatı
------

Əslən yunan olub, dəvşirilərək Əndəruna gətirilmişdir. IV Muradın müsahibi və silahdarı olmuşdur. Sultan İbrahim dönəmində müsahibə Şəkərparə Xatunla evləndirilmiş, daha sonra qapıçıbaşı vəzifəsinə gətirilmişdir. 1640-cı ildə liman emini, daha sonra ard-arda sipahi ağası, şəhər emini, qapıçıbaşı, bölük ağası, 1645-ci ildə isə yeniçəri ağası oldu. 1645-ci ilin dekabr ayında vəzir rütbəsilə başdəftərdar olaraq divana daxil oldu.

Kaptan-ı dərya Qoca Musa Paşanın Venesiya ilə apardığı döyüşdə məğlub olaraq şəhid düşməsinin ardından 1647-ci ilin yanvar ayında kaptan-ı dərya olaraq təyin edildi. Ancaq Aralıq dənizindəki yürüşlərinin uğursuzluğu və İraklion qalasının uğursuz mühasirəsindən sonra bu vəzifəsindən azad edildi. Həyat yoldaşı Şəkərparə Xatunun Sultan İbrahimin üzərindəki nüfuzu ilə canını güclə qurtaran Qara Musa Paşa 16 sentyabr 1647 tarixində vəfat edən sədrəzəm Bosniyalı Saleh Paşanın yerinə sədarətə gətirildi.

Bu xəbər paytaxta gələn donanmaya dərhal bildirildi. Sədarət möhrü isə qapıçı kəndxudası tərəfindən donanmaya dənizyolu ilə çatdırıldı. Qara Musa Paşanın paytaxtda olmadığı günlərdə isə bu vəzifəni vəkalətən Həzərparə Əhməd Paşa yeritməkdə idi. Həzərparə Əhməd Paşanın Sultan İbrahim üzərindəki təsiriylə Qara Musa Paşa təyinatından 5 gün sonra — 21 sentyabr 1647 tarixində vəzifəsindən qiyabi olaraq azad edildi. Paytaxta gələn Qara Musa Paşaya sədarət möhrü gözləyərkən, ikinci vəzir olduğu bildirildi. 1647-ci ilin dekabr ayında Bağdad hakimi olaraq təyin olundu. 1649-cu ilin yanvar ayında vəzifəsindən azad edilərək İstanbula geri qayıtdı. Hələ yenicə taxta oturan 4 yaşlı Sultan IV Mehmedin səltənət naibəsi olan Validə Kösəm Sultan, onun dövlət strukturundakı həmfikirləri və sədrəzəm qərarı ilə 1649-cu ildə edam edildi.

Həmçinin baxın
--------------

* IV Murad
* I İbrahim
* Sədrəzəm
* Durğunluq dönəmi Osmanlı sədrəzəmləri

Mənbə
-----

1. 1 2  Uluçam, Müjdat, "Musa Paşa (Kara)" (1999) *Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi*, C.2 s.261, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Yayıncılık A. Ş. ISBN 975-08-0071-01
2. 1 2  Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), *Sicill-i Osmani*, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN 975–333-0383 C. İV s.522

| ⛭I İbrahim (sultan) |
| --- |
| Ailəsi | Kösəm Sultan  • Turhan Xədicə Sultan  • Saliha Dilaşub Sultan  • Xədicə Müəzzəz Sultan  • Hüma Şah Sultan  • IV Mehmed  • II Süleyman  • II Əhməd  •  Gövhərxan Sultan  • Fatma Sultan  • Beyhan Sultan  • Ümmügülsüm Sultan  • Atikə Sultan  |  |
| Sədrəzəmlər | Kəmankeş Qara Mustafa Paşa  • Civanqapıcıbaşı Sultanzadə Səmiz Mehmed Paşa  • Bosniyalı Saleh Paşa  • Qara Musa Paşa  • Həzərparə Əhməd Paşa  |
| Kaptan-ı dəryalar | Dəli Hüseyn Paşa  • Siyavuş Paşa  • Piyalə Paşa  • Silahdar Yusif Paşa  • Əbubəkr Paşa  • Qoca Musa Paşa  • Qara Musa Paşa  • Əmmarzadə Mehmed Paşa  • Kösə Əli Paşa  |
| Şeyxülislamlar | Zəkəriyazadə Yəhya Əfəndi  ·  Əbu Səid Mehmed Əfəndi  ·  Muid Əhməd Əfəndi  ·  Əbdürrəhim Əfəndi  |
Qiymə Nisar
**Qiymə Nisar** yalnız Qəzvin bölgəsinə aid olan yemək növüdür. Qiymə Nisar, Qiymədən fərqli olaraq sulu deyil.

Lazım olan ərzaqlar
-------------------

* 3 stəkan isladılmış düyü
* 350 qram qıyılmış ət
* 2 ədəd incə doğranmış soğan
* 1 yemək qaşığı portağal qabığı dilimləri
* Yarım stəkan yağ
* 2 yemək qaşığı tomat pastası
* 1 çay qaşığı qara ədviyyəsi
* 1 çay qaşığı plov ədviyyəsi
* Yarım fincan gülab
* 1 yemək qaşığı dəmlənmiş zəfəran
* Yarım stəkan qurudulmuş zirinc
* Lazım olan miqdarda limon tozu
* Lazım olan miqdarda duz
* 4 yemək qaşığı püstə və badam dilimləri

Hazırlanma qaydası
------------------

İlk olaraq uyğun bir tava seçib, ocaq üstünə qoyub, içinə yağı töküb qızdırın. Sonra öncədən doğranmış soğanları töküb yaxşıcasına qızardın, belə ki soğanın rəngi qızıla çevirilsin.
Soğanı qovurduqdan sonra doğranmış əti yağın içinə töküb və qovurun. Qovurma zamanı ətə bir az sarıkök əlavə edib və ədviyyatın ətrini almaq üçün bir az qızardın. Ətin rəngi dəyişdikdə və pis qoxusunun aradan qaldırılmasından sonra daha yaxşı rəng almaq üçün tomat pastası əlavə edib qovurun. Bu addımdan sonra qaraya 3 stəkan su töküb, ət və ləpənin yaxşı bişməsi və suyunun çəkilməsi üçün qabın qapağını örtün. Son 2 dəqiqəlik bişmədə qaynadılması üçün içərisinə gül suyu və bir az zəfəran töküb, qabaqcadan isladılmış düyünü süzün. Öncədən nəzərdə tutulmuş qabın içinə bir az su və yağ töküb, qoyarıq qızsın. Sonra isə qaba süzülmüş düyünün bir qismini töküb, üzərinə limon tozu və plov ədviyyələri tökərik. Sonra düyü və ədviyyatlara bir qat qiymə töküb və bu addımı eyni şəkildə 2-3 yol təkrar edin. Qazanı azacıq odun üstünə qoyub və düyünün qaynadılmasına icazə verin. İndi isə dilimlənmiş badam və püstələri 15 dəqiqə gül suyunda qaynadın. Təzə portağal qabığından istifadə edirsinizsə, portağal qabığını yuyub incə dilimlərə kəsməlisiniz. Sonra portağal qabığını 3 dəfə qaynar suya qoyub və acılığını aradan qaldırmaq üçün bir neçə qaynadan sonra od üstündən götürün. Qurudulmuş zirincləri yuyub və 50 qram kərə yağı və bir çörək qaşığı şəkər ilə qovurma qabına qovurun. Sonra dilimlənmiş badam, püstə və portağalları zirincin üzərinə əlavə edib bir az qızardın. Bir yemək qaşığı zəfəran dəmləyib və dilimlərə əlavə edin və suyun çəkilməsinə icazə verin. Sonra od üstündən götürün. Düyü bişdikdən sonra düyüyə bir az isti yağ əlavə edin. Qaranı bəzəmək üçün qızardılmış zirinc, dilimlənmiş badam və dilimlənmiş püstə ilə bir az zəfəran düyünün üzərinə gəzdirin.

İstinadlar
----------

* Nəmnak

1. ↑  Sahar Azeri TV
***Köməkçi Enerji Blokları*** (***KEB***), (İngilis dilində ***Auxiliary Power Unit***, qısacası ***APU***), ***Köməkçi Enerji Birliyi***, ***Köməkçi Enerji Qurğusu***, ***Köməkçi Enerji Cihazı***, ***Köməkçi Enerji Qovşağı***, ***Köməkçi Enerji Mexanizmi***, ***Köməkçi Enerji Aqreqatı*** kimi də tərcümə edilə bilər. Ümumiyyətlə təyyarələrdə mövcud olsa da, bəzi böyük quru nəqliyyat vasitələrində də mövcuddur və məqsədi avtomobilin əsas güc mənbələri sıradan çıxdıqdan sonra nəqliyyat vasitəsi üçün lazım olan enerjini təmin etməkdir.

Airbus A300 sərnişin təyyarəsində istifadə edilən TSCP700-5B tipli APU

Təyyarələrdə KEB
----------------

Bugünkü təyyarələrdə Köməkçi Enerji Blokları, bəzi təyyarələrdə fərqlənə bilsə də, ümumiyyətlə quyruq hissəsində yerləşir. Bir növ kiçik qaz turbin mühərriki olan Köməkçi Enerji Blokları, təyyarənin mühərrikinin işləməsi üçün lazım olan sıxılmış havanın təmin edilməsi üçün istifadə olunurlar. Köməkçi Enerji Bloklarının təyyarələrdə istifadə məqsədləri aşağıdakı kimi göstərilə bilər:

Elektrik
* Təyyarənin motorunu işə salmaq üçün lazım olan ilk elektrik enerjisini təmin etmək.
* Uçuş zamanı təyyarəyə elektrik enerjisi verən mühərriklərə qoşulmuş elektrik generatorlarının sıradan çıxması halında təyyarə üçün tələb olunan maksimum elektrik enerjisinin verilməsi.

Hava
* Reaktiv mühərriklərin işləməsi, daha doğrusu ilk hərəkəti əldə etməsi üçün sıxılmış hava axınına ehtiyacı vardır. Köməkçi Enerji Blokları bu sıxılmış havanı yaradır və təyyarə mühərrikinin işləməsini təmin edirlər. Köməkçi Enerji Blokları olmadığı və ya qüsurlu olduğu hallarda, reaktiv mühərriki işə salmaq üçün mütləq lazımi sıxılmış havanı təmin edəcək başqa bir vasitə əldə edilir və mühərrik bu vasitə ilə işə salınır.

Zirehli maşınlarda KEB
----------------------

Bəzi inkişaf etdirilmiş və böyük model tanklarda bu növ ehtiyat enerjini təmin etmək üçün kiçik bir dizel mühərriki vardır.

Qatarlarda KEB
--------------

Bu gün KEB sistemi bəzi dizel mühərrikli lokomotivlərdə də istifadə olunur. Türkiyədəki dəmir yollarında istifadə edilən DE 22 000 və DE 33 000 tipli lokomotivlərə yeni KEB sistemi inteqrasiya edilmişdir. KEB sistemi sayəsində özüyeriyən mühərrik lokomotivlərin soyuq havalarda asanlıqla hərəkətə başlamasını təmin edir; Su, yağ və yanacaq istiliyini təmin edir.
**Qadın Coğrafiyaçılar Cəmiyyəti** (*ing.* Society of Woman Geographers) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının coğrafi sahədə fəaliyyət göstərən ictimai təşkilatlarından biri.

Tarixi
------

Cəmiyyətin əsası 1925-ci ildə qoyulmuşdur. Yaradılmasının əsas səbəbi Kəşfiyyatçılar Klubu kimi ən peşəkar təşkilatların tərkibinə qadınların daxil edilməməsi olmuşdur. Məhz bu səbəbdən bir qrup qadın etiraz olaraq Qadın Coğrafiyaçılar Cəmiyyətini yaratmışlar. Cəmiyyət coğrafiya, dünya kəşfiyyatı, antropologiya və digər sahələrdə maraqlanan qadınları bir araya gətirmək üçün dörd rəfiqə olan Gertrude Emerson Sen, Marguerite Harrison, Blair Niles və Gertrude Mathevs Şelbi tərəfindən təşkil edilmişdir.

Üzvləri
-------

Vaşinqtonda yerləşən cəmiyyətdə hazırda təxminən 500 üzvü var.

Cəmiyyətin digər qrupları Çikaqo, Florida, Los-Anceles, Nyu-York və San-Fransisko şəhərlərində yerləşir.

Həmçinin bax
------------

* Coğrafiya cəmiyyətlərinin siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  Ware. 1988

Biblioqrafiya
-------------

* *Anema, Durlynn.* Harriet Chalmers Adams: Adventurer and Explorer. Aurora, Colorado: National Writers Press. 2004. ISBN 0-88100-131-7.
* *Olds, Elizabeth.* Women of the Four Winds. Boston: Houghton Mifflin. 1985. ISBN 0-395-36199-0.
* *Ware, Susan.* Letter to the World: Seven Women who Shaped the American Century. New York: W.W. Norton. 1988. ISBN 0-393-04652-4.

Xarici keçidlər
---------------

* iswg.org — Qadın Coğrafiyaçılar Cəmiyyətinin rəsmi saytı
* American Geographical Society
* American Geographical Society Library at UW–Milwaukee

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | LCCN: n93001590 · VIAF: 130331174 · WorldCat VIAF: 130331174 |
**Məmmədyarov Ənvər Əhməd oğlu** (1 iyul 1942, Genlik, Zəngilan rayonu – 28 aprel 2019, Bakı) — dövlət xadimi, MTN Polkovniki, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisin deputatı.

Həyatı
------

Ənvər Məmmədyarov 1942-ci ildə Zəngilan rayonunun Genlık kəndində anadan olmuşdur. 1967- ci ildə ADU- nun jurnalistika fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş, Zəngilan rayonunda "Kənd həyatı" qəzetinin redaksiyasında işə başlamışdır. "Azəraycan gəncləri" qəzetində "110 yol ayrıcında", "Kəhrəba zəmi" və s. kimi oçerkləri dərc edilmişdir. 1967- ci il 27 Noyabırda Azərbaycan Respublikası DTK-nın sədri cənab Heydər Əliyev tərəfindən Zəngilan rayon şöbəsinə əməliyyat müvəkkili təyin edilmişdir, 1975- ci ildə Zəngilan-Qubadlı, 1978-1987-ci illərdə Şamaxı (Şamaxı, Ağsu, Kürdəmir, İsmayıllı, Göyçay, Zərdab və Ucar rayonlarını özündə birləşdirən regional şöbə), 1987-ci ildə Sabunçu, 1992-1993-cü illərdə Quba, Qusar rayon DTX şöbələrinin rəisi vəzifəsində işləmişdir.

1993-ci ildə MT orqanlarından təqaüdə çıxmışdır. İşlədiyi  müddət ərzində MT orqanlarında çoxsaylı milli kadrlar hazirlamışdır. Vətən qarşısında xidmətləri yüksək qiymətləndirilmiş, orden və medallarla təltif olunmuşdur:

1.Milli Təhlükəsizlik orqanları veteranı

2.Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələri veteranı

3.SSRİ Silahlı Qüvvələri veteranı

4.DTK -nın 60 illiyi medalı

5.DTK- nın 70 illiyi medalı

6.MT orqanlarının 90 illiyi medalı

7.MT orqanlarının 100 illiyi medalı

8."Qüsursuz xidmətə ğörə" ordeni

1990-cı ildə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisin deputatı seçilmişdir, 1990-1995-ci illərdə Milli Məclisin Hüquq siyasəti və dövlət quruculuğu daimi komissiyasının üzvü olmuşdur. 1997-2003-cü illərdə Qaçqin və Məcburi köçkünlərin işləri üzrə Dövlət komitəsində şöbə müdiri işləmişdir.

2019-cu il aprel ayının 28- də Baki şəhərində vəfat etmişdir.

4 övladı, 8 nəvəsi var.

İstinadlar
----------
**Seyfulla mirzə Bəhmən mirzə oğlu Qovanlı-Qacar** (6 mart 1864, Şuşa və ya Tiflis – 29 iyul 1926, Bakı) — Çar ordusunun polkovniki.

Həyatı
------

Bəhmən mirzənin oğlu Seyfulla mirzə 1864-cü ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Tiflis ədadiyə məktəbinin tam kursunu bitirmişdi. 1886-cı il avqustun 30-da isə Tiflisdəki birinci dərəcəli yunkerlər məktəbini qurtaran podporuçik Seyfulla mirzə 152-ci Vlаdiqаfqаz alayında hərbi xidmətə başlamışdı. Rusiyanın müxtəlif şəhərlərində, süvari diviziyalarındakı əla xidmətinə görə həmişə fərqlənmişdi. Birinci Cahan Müharibəsi illərində Qərb cəbhəsində batalyon və alay кomandiri olmuşdur. Ivanoqorod şəhəri uğrunda gedən döyüşlərdə yaralanmışdı.1916-cı ildə polkovnik rütbəsi almışdı. Azərbaycan Demokratik Respublikası dönəmində milli orduda zabit olmuşdu. Sovet dönəmində , 1920-ci ildən 1921-ci ilədək konvoy nizami hissəsinin rəisi vəzifəsini icra etmişdi. Keçmişinə görə işdən çıxarmışdılar. O, 1926-cı ildə vəfat edib. Seyfulla mirzə Rüxsarə хanım Əli bəy qızı Lalayeva-Təbrizli ilə həyat qurmuşdu. Firudin mirzə, Əliхan mirzə adlı oğulları, Firuzə хanım adlı qızı vardı.

Mükafatları
-----------

Seyfulla mirzə Qacar şücaətinə görə "Müqəddəs Anna" (qəlınc və bantla birlikdə), 3-cü dərəcəli "Müqəddəs Vladimir" ordenləri, "Georgi" silahı ilə təltif olunmuşdu.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar və Qacar kəndi, Bakı, "Şuşa", 2008, 334 səh.
**Sultan Seyfəddin Qutuz əl-Anuştegini** və ya sadəcə **Qutuz** — Bahri Məmlükər siyası qrupunun Anuştəkinlilər sülaləsindən Məmlük sultanı (1259–1260). Xarəzmşah Cəlaləddinin bacısının və əmisi Mahmud ibn Mamdudun evliliyindən dünyaya gəlmişdir. Ənəs Silahdar tərəfindən öldürülmüşdür. Əyn Cəllud döyüşündə İslam (Məmlük) Ordusuna başçılıq etmişdir.

Həyatı
------

Uşaq ikən monqollar tərəfindən əsir alınmışdır. Sonra Misirdə satılmış, Әyyubi Sultanlığında xidmət etmişdir. Yeddinci Xaçlı Yürüşü iştirakçıları ilə əl-Mənsurə və Fəriskur döyüşlərində Əyyubi ordusuna komandanlıq etmişdir. Əyyubilərin devrilməsi və Məmlüklərin hakimiyyətə gəlməsində rolu olmuşdur. Yeni sultan Sultan Muizzəddin Aybəkin əmiri olmuş və Muizzi ləqəbi almışdır. Sonra Qutuz de-fakto hakimiyyətə gəlmişdi, çünki yeni Sultan Əli ibn Aybək (1257–1259) 15 yaşlı idi və dövləti idarə edə bilmirdi. Qutuzla birgə hakimiyyəti öz aralarında sultanın atabəyi Səncər əl-Hələbi və Bahrilərin rəisi Səncər əl-Hatmi paylaşırdı. 1259-cu ildə Qutuz sultan oldu. Monqol xanı Hülakü xan Məmlüklərə savaş açır. Bu isə bütün İslam aləminə savaş açmaq idi, çünki məmlüklərin paytaxtı Qahirə həm də Xilafətin mərkəzi idi. Bunu nəzərə alan Sultan Qutuz Əmir Baybars ile döyüşə hazırlaşır və iki ordu 3 sentyabr 1260-cı ilde Əyn Cəlludda qarşılaşdı. Monqol komandiri Ketboğa noyon öldürüldü, savaş məmlüklərin qələbəsi ilə başa çatdı. 24 oktyabr 1260-cı ildə isə Qutuz Bahrilər tərəfindən öldürüldü. Hər nə qədər Qutuzu qətl edənin Baybars olduğu dəyilsə də, bu daha az bilinən məmlük əmiri Ənəs Silahdarın işidir.
**Heterogen** — yunan sözü olan "heteros"dan götürülüb, "müxtəlif" mənasını verir. Sistem müxtəlif fiziki və ya kimyəvi xassələrə malik olan və bir-birindən səth bölgüsü ilə ayrılan hissəciklərdən təşkil olunduqda "heterogen" sistem adlanır.

Nümunələr
---------

Heterogen sistemə misal su və buz qarışığı, duzun qarışığı və onunla təmasda olan doymuş məhlul, maye və onun üzərindəki buxar və s.

Sistemin növləri
----------------

Komponentlərin sayına görə sistemlər:

* Birkomponentli
* İkikomponentli
* Üçkomponentli

olurlar.

Fiziki-kimyəvi analiz
---------------------

Sistem əsasən fiziki-kimyəvi analiz metodları ilə tədqiq olunur. Bu metodlar termik, mikroquruluş, rentgenoqrafik və s.-dir.
Fiziki-kimyəvi analiz kimyanın bir sıra sahəsi olmaqla, müvazinətdə olan sistemdə gedən çevrilmələri fiziki və həndəsi metodların birgə tətbiqi vasitəsi ilə öyrənir. Başqa sözlə, fiziki-kimyəvi analiz sistemdə təzyiq, temperatur, həcm və komponentlərin miqdarının dəyişməsi ilə əlaqədar olaraq, fiziki-kimyəvi xassələrinin dəyişmə xarakterini həndəsəni tətbiq etməklə müəyyənləşdirir. Buradan alınan rəqəmlərə əsasən verilmiş müəyyən sistem üçün hal dioqramı qurulur ki, bu vaxt absis oxu üzərində tərkib, ordinat oxu üzərində isə onların xassələrini xarakterizə edən rəqəmlər verilir. "Tərkib-xassə" diaqramı sistemin komponentlərinin qarşılıqlı kimyəvi təsirinin xarakterini və bunun komponentlərin miqdarı nisbətlərindən asılılığını, ayrı-ayrı ərintilərin tərkibini və s. müəyyən etməyə imkan verir.

Həmçinin bax
------------

* Homogen sistem

Mənbə
-----

* Z.Qarayev "Qeyri-üzvi kimya", Maarif-1975.
* Карякин Н. И. Быстров К. Н. Киреев П. С. Краткий справочник по физике / ответственный = под ред. Г. Е Петровской; ответственный = худ. ред. И. Ф. Муликова; ответственный = тех. ред. Р. К. Воронина; ответственный = кор. Н. В. Кулиева. — 2-е изд. — Москва: Высшая школа, 1964. — С. 143. — 576 с.
* Ахметов Н. С. Раздел III, Агрегатное состояние. Растворы // Общая и неорганическая химия.
**Ənvəri**, **Əvhədəddin Əli ibn Məhəmməd Haravani** (Farsca: انوری اوحد الدین علی ابن محمد) (1126 və ya təq. 1116, Əbivərd – 1190 və ya təq. 1189, Bəlx, Bəlx vilayəti) — İran şairi.

Həyatı
------

Ənvəri 1126-cı ildə Əbivərddə anadan olmuşdu. Tusda mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı.

Yaradıcılığı
------------

Mühəmməd Vakidi (740-823) xəlifə Ömərin zamanında, təqribən 638-639 – cu illərdə ərəb ordusunun Ərməniyyəni (Van gölü və ətrafı) fəthi zamanı Ərciş (Van) gölü yaxınlığında yaşayan xristian oğuzlardan və onların məleykəsi Turunc xatundan və onun islamı qəbul etməsindən söhbət açır. Eyni hadisə Ənvərinin yeganə nüsxəsi Paris Milli Kitabxanasında qorunan "Düsturnamə" əsərində də yer almaqdadır. Ənvəri eyni zamanda həmin bölgədə yaşayan oğuzların Oğuz Tümən adlı başçısını da yad edir.

Hekayət
-------

Məşhur şair Ənvəri Bəlx şəhərində gəzişərkən görür ki, camaat bir nəfərin başına toplaşıb dinləyir. Bir az qulaq asandan sonra Ənvəriyə aydın olur ki, həmin adam onun şerlərini öz adına çıxıb oxuyur. Ənvəri şer deyən adamdan soruşur: «Oxuduğun şerlər kimindir?». Cavab verir: «Ənvərinin». Şair bir daha soruşur: «Heç Ənvərini görmüsənmi?». O adam utanmadan söyləyir: «Ənvəri elə mən özüməm də!». Şair bu həyasızlıq qarşısında mat qalıb deyir: «Şer oğrusu görmüşdüm, amma şair oğrusu görməmişdim».

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Gershevitch I. Yarshater E. Frye R. N. Jackson P. Avery P.* The Cambridge History of Iran (ing.). Cambridge University Press, 1968. Vol. 5. P. 564.
2. 1 2  .
3. 1 2  *Gershevitch I. Yarshater E. Frye R. N. Jackson P. Avery P.* The Cambridge History of Iran (ing.). Cambridge University Press, 1968.
4. ↑  Koroğlu, 1999, s. 57-58

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük rus · İranika · Britannica (onlayn) · Universalis |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| GND: 118952331 · ISNI: 0000 0000 8252 1619 · LCCN: n83066091 · NKC: jo2009521362 · NTA: 106496867 · SUDOC: 120539721 · VIAF: 65380930 · WorldCat VIAF: 65380930 |

 |
**Bal arısının zərərvericiləri** - *Varroa destructor* (Parasitiformes), *Acarapis woodi* (Trombidiformes) kimi növlər bal arısının əsas zərərverici gənələridir.

Varroa destructor
-----------------

*Varroa destructor* Anderson & Trueman, 2000 zərərverici gənəsi həm *Apis mellifera*, həm də *Apis cerena* arılarında parazitlik edir. Dişi gənənin uzunluğu 1,1-1,2 mm, eni isə 1,6-1,7 mm olub, bədəni qırmızımtıl qəhvəyi rəngdə və yastı olur. Əsasən arıların qarıncıq hissəsinin halqaları arasına yapışır və buradan arının hemolimfası ilə qidalanaraq yaşayır. 
Dişi gənələr içərisində erkək və işçi arıların sürfələri olan yuvalara girərək sürfə qidası ilə qidalanırlar. Yuvanın ağzı bağlandıqdan 60-70 saat sonra yumurta qoymağa başlayırlar. Bir dişi gənə 4-6 yumurta qoyur ki, bunlardan da 4 ədədi həyatda qala bilir. Yumurtaların birindən erkək, digər üçündən isə dişi varroalar çıxır. 
Varrotoz olan arı ailələrinin məhsuldarlıq qabiliyyəti aşağı düşür, bir sıra viruslu və nozematoz kimi xəstəliklərin yaranmasına şərait yaradır.

### Mübarizə üsulları

Arıçılar varroa gənəsi ilə mübarizədə planlı şəkildə həyata keçirilən kimyəvi və bioloji mübarizə üsullarından istifadə edirlər.

#### Kimyəvi mübarizə

Kimyəvi mübarizə üsulu olaraq Amitraz, Fluvalinat, Flumentrin və Bromopropilat istifadə edilir. Kimyəvi mübarizə əsasən yazın əvvəlləri və payızın ortalarında aparılır. 

#### Bioloji mübarizə

Bioloji mübarizə məqsədilə varroanın olduğu yeşiklərə içərisində erkək arı yuvalarının çox olduğu çərçivələr qoyulur. Yuvaların ağzı bağlandıqdan sonra həmin çərçivələr yeşikdən çıxarılaraq yuvalar məhv edilir. Beləliklə varrotozun növbəti nəslinin çıxmasının qarşısı bir qədər alınmış olur.

Acarapis woodi
--------------

*Acarapis woodi* Rennie, 1921 əsasən, yetkin işçi arıların traxeyalarında parazitlik edir. İşçi arının orqanizminə daxil olmuş mayalanmış dişi gənə 3-4 gündən sonra 6-10 yumurta qoyur. Yetkin gənənin ömrü 30-40 gündür. Ölü arıda isə 1-2 gün yaşaya bilir.
Gənələrin yaşaması üçün lazım olan əlverişli temperatur 34°C-dir. Xəstəlik ən çox yaz fəslində müşahidə olunur.Mübarizə tədbirləri görülmədikdə arı ailəsinin ölümü ilə nəticələnə bilər.

### Mübarizə üsulları

Zərərvericiyə qarşı mübarizə məqsədi ilə arıların şərbətlərinə fumagillin əlavə edilməlidir. Lakin unutmaq lazım deyil ki, hər hansı bir preparatdan istifadə zamanı müəyyən olunmuş dozadan və qaydadan kənar hərəkət etmək arılar üçün təhlükə törədə bilər. Arıçılar da öz növbəsində profilaktiki tədbirlərə yüksək səviyyədə riayət etməlidirlər.

Xarici keçidlər
---------------

* Борьба с варроатозом без «химии»

Ədəbiyyat
---------

* Əliyeva R.C. Qədimov V.Ə. Bal arısının (*Apis mellifera*) bəzi xəstəlik və zərərvericiləri haqqında // AMEA Zoologiya İnstitutunun Əsərləri, Cild 35, No1, Bakı, 2017, s.40-49
* Qədimov V. Əhmədov B. Şəmiyev T. Arıçı nələri bilməlidir, Bakı: 2006, s.57-65.
* Kurt M. Arı hastalıkları, s. 2, 14, 16, 23-26, 29, 32-33, 36-37, 48.
* Uygur Ş.Ö. Girişgin A.O. Bal arısının hastalık ve zararlıları // Journal Bee science, 2008, s.130-135.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Established pests". 2022-03-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-31.