recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Eldar Qocayev**(*azərb*. Qocayev Eldar Mehralı oğlu:‎) — Azərbaycanın Əməkdar elm xadimi, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, Mühəndis fizikası və elektronika kafedrasının müdiri, professor

Həyatı
------

Qocayev Eldar Mehralı oğlu 1944-cü ildə anadan olub.

1973–1990-cı illərdə Azərbaycan Neft Kimya İnstitutunun Sumqayıt filialında əmək fəaliyyətinə başlayıb. Sumqayıt şəhərində işlədiyi dövrdə yeni ixtisasların açılmasında, yüksək ixtisaslı kadrların hazırlanması istiqamətində böyük işlər görüb. İşdə göstərdiyi xüsusi xidmətlərinə görə Sov. İKP MK, SSRİ Nazirlər Soveti və SSRİ Həmkarlar Təşkilatının fəxri fərmanına layiq görülüb.

Onun rəhbərliyi ilə fizika üzrə 31 fəlsəfə doktoru, 2 fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, 1 texnika elmləri doktoru və 1 pedaqoji elmlər doktoru dissertasiyaları müdafiə olunub. O, vəfatından öncə 2 elmlər doktorunun, 5 fəlsəfə doktorunun və 1 dissertantın elmi rəhbəri idi.

Fizika sahəsində 530-dan artıq elmi əsərin, 11 dərsliyin və dərs vəsaitinin, 8 patentin və ali texniki məktəblər üçün "Ümumi fizika kursu" fənn proqramının müəllifidir. 300-dən çox elmi məqaləsi xarici ölkələrin nüfuzlu jurnallarında çap olunub.

### Vəfatı

12 mart, 2023-cü ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

Təltifləri
----------

* 2007-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə Əməkdar Elm Xadimi fəxri adına layiq görülüb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycanlı alim Eldar Qocayev vəfat edib". 2023-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-13.
**Tamara xanım Xoyskaya** (1902, Rusiya imperiyası – 1990, Bakı) — Azərbaycanın birinci xanımı, Mirzə Davud Hüseynovun həyat yoldaşı.

Həyatı
------

### Ailəsi

Azərbaycan Cümhuriyyətinin ilk baş naziri Fətəli xan Xoyski 1920-ci ilin iyun ayında Tiflisdə erməni terrorçularının əli ilə qətlə yetiriləndə ailənin böyük övladı, 18 yaşlı Tamara Xoyskaya nəyin bahasına olursa olsun özünü atasının dəfn mərasiminə çatdırmaq istəmişdi. O zaman Gürcüstan hələ sovetləşməmişdi. Tiflisə getmək üçün Azərbaycan hökumətinin rəsmi icazəsi və xarici pasport tələb olunurdu. Tamara xanım təzəcə yaranmağa başlayan sovet idarələrinə üz tutmuşdu. Azərbaycan Hərbi-İnqilab Komitəsi sədrinin müavini, 26 yaşlı Mirzə Davud Hüseynovun qəbuluna düşmüşdü.

Mirzə Davud Hüseynov isə bir müddət sonra Tamara Xoyskaya ilə evlənmişdi. Mirzə Davud Tamara Xoyskaya ilə qanuni nikaha girmiş və 17 il birlikdə yaşamışdılar. Hər ikisini Moskvada eyni gündə həbs etmiş, hətta eyni "voronkada" həbsxanaya aparılmışdılar. Mirzə Davud ölümə, Tamara xanım sürgünə yollanmışdı.

Həyatının neçə ili məhbəs və sürgünlərdən keçən Tamara Xoyskaya isə 1990-cı ildə Bakıda, tək-tənha yaşadığı bir otaqlı mənzildə dünyadan köçmüşdü.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  "Baş nazirin xanımı". 2020-08-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-21.
**Konstantin Konstantin oğlu Vasilioğlu** (27.02.1938, indiki Ukrayna Respublikası, Odessa vilayəti, Bolqrad rayonunun Aleksandrovka (Satılık Hacı) kəndi) — Qaqauz şairi.

Həyatı
------

Şair ilk təhsilini doğulduğu kənddə almışdır. Sonra Ali Pedaqoji Məktəbdə oxumuşdur. Öyrətmənliyi özünə ixtisas seçən şair 1990-cı ildən bu yana Pedaqoji və Psixoloji Elmlər İnstitutunda işləməkdədir. Bədii irsi poeziya və nəsrdən ibarət olan şairin "Sevgilim" adlı şeir kitabı vardır.
Bununla yanaşı, Vasilioğlu qaqauz dərs kitablarının hazırlanmasında da iştirak etmişdir. T. Arnaut yazır:"Gagauz ədəbiyyatına bir yetenekli şair sıfatı ile giren Vasilioğlu eserlerinde sevgi konusunun yanısıra, Bucağın ecelini, halkın çektiği sıkıntıları vb. konuları büyük bir ustalıkla ve incelikle işler. Gagauz şiirine bir de tıpkı D. Karaçoban gibi cümbüşlü tarzı ile okurların dikkatini çekmiştir. Onun duyguları yalın ve herbir insana yakın. Çiftiçile çiftçi, bilgiçle bilgiç, köylü ile köylü olmayı bilen Vasilioğlu tıpkı bir öğretmen gibi şiirlerinde de bu saygınlığı korumaktadır.

Avşam genä benim  

Sän gelersin düşümä.  

Genä sansın dünnä  

Açıldı önümdä.  

Kol-kola biz gittik  

Pek uzak yerlerä.  

Çok çayırlan bayır  

Aşırdık bir kerä.  

Pekçenä yoruldun  

Bän aldım kucaama.  

Ama sora kendin  

Sarıldın boynuma.  

Yıldızlar göklerdän  

Kıptılar gözlerini  

Çiçeklär hem otlar  

Uzattı ellerini…  

Biz seninnen daldık  

Eşillik içinä  

Şennenärdi kuşlar  

Hem çalardı dünnä.  

Ama neçin düştä  

Hep gelersin bana?  

Taa ii diil mi dünür  

Yollayım bän sana?!"

Konstantin Vasilioğlu ədəbiyyata yenilik gətirən ədiblərdən deyil. O, ədəbi mühiti yaradan yazarlardandır. Buna görə də onun mövzuları bəzən özündən öncə yazılmış əsərlərlə səsləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Çağdaş Gagauz Şiiri Antologiyası, 2000:137.
Mərkəzi Asiya İqtisadi Birliyi (1993–2005) — Mərkəzi Asiya regionunda inteqrasiya proseslərinin gücləndirilməsi məqsədilə yaradılmış İqtisadi İttifaq.

Tarixi
------

Mərkəzi Asiya inteqrasiya proseslərinin gücləndirilməsi məqsədilə 24 sentyabr 1993-cü ildə imzalanmış İqtisadi İttifaq yaradılması haqqında müqavilə əsasında Mərkəzi Asiya İqtisadi Birliyi yaradılmışdır. 1994-cü ilin yanvarında Qazaxıstan və Özbəkistan arasında "Vahid iqtisadi məkan yaradılması haqqında" müqavilə imzalandı. 1994-cü ildə bu müqaviləyə Qırğızıstan, 1998-ci ildə isə iki ildən artıq müşahidəçi statusunda olan Tacikistan qoşuldu. 2011-ci ilin yanvar ayından belə bir status Türkiyə, Gürcüstan və Rusiyaya verilmişdir.

Təşkilatın fəaliyyətinin təşkili
--------------------------------

Mərkəzi Asiya İqtisadi Birliyinin işçi orqanı – İcraiyyə Komitəsinə malik Dövlətlərarası Şuradır. Dövlətlərarası Şuranın tərkibində baş nazirlər, xarici işlər və müdafiə idarələri rəhbərləri, şuraları fəaliyyət göstərir. Mərkəzi Asiya İqtisadi Birliyi çərçivəsində 1994-cü ildə Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistan arasında imzalanmış sazişə əsasən Mərkəzi Asiya Əməkdaşlıq və İnkişaf Bankı yaradıldı. Bank vasitəsilə hesablaşmalar dönərli valyuta, milli valyuta və Bank Şurası tərəfindən müəyyən olunmuş tərəflərin qarşılıqlı hesablaşmaları əsasında valyutanın məzənnələri ilə həyata keçirilir.

Fəaliyyətinin əsas istiqamətləri
--------------------------------

2001-ci ilin yanvarında keçirilən Almatı sammitində bu planın həyata keçirilməsi üçün ilk addımlar atmağa cəhd edildi: Mərkəzi Asiya İqtisadi Birliyinin iqtisadi forumu yaradıldı; Mərkəzi Asiyada sabitliyin möhkəmləndirilməsi, iqtisadi-ticarət əlaqələrinin inkişafı və elm və texnika sahəsində əməkdaşlıq məsələlərinə baxıldı; terrorçuluğa və dini ekstremizmə qarşı mübarizədə birgə səylər müəyyən edildi. Regional mətbuatda görülmüş işləri qiymətləndirəndə bu təşkilatın məqsədəuyğunluğu və effektivliyi barədə şübhələr dilə gətirilir. Mərkəzi Asiya İqtisadi Birliyi çərçivəsində qəbul edilən 254 qərarın əksər hissəsi yerinə yetirilmir. İqtisadi inteqrasiya ağır gedir, amma ikitərəfli razılaşmalar daha effektivdir. Buna baxmayaraq, ölkələrin siyasi liderləri inteqrasiyanın vacibliyini etiraf edir və konkret addımlar atırlar.

2001-ci ilin dekabrında Daşkənd görüşündə dörd dövlətin başçıları tərəfindən Mərkəzi Asiya İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının bazasında Mərkəzi Asiya Əməkdaşlığı Təşkilatı yaradıldı.

2005-ci ilin oktyabrında Mərkəzi Asiya İqtisadi Birliyinin Şurasının Sankt-Peterburqdakı iclasında Mərkəzi Asiya Əməkdaşlıq Təşkilatı və Avrasiya İqtisadi Birliyi ("EvrAzES") vahid strukturda birləşməsi haqqında qərar qəbul edildi.

Mənbə
-----

* Звягельская И. Д. Становление государств Центральной Азии: Политические процессы. — Москва: Аспект Пресс, 2009. — 208 с. — тираж ? экз. — ISBN 978-5-7567-0570-6.
* Истомин С. И. Моравек Я. И. Таможенный союз стран ЕврАзЭС (комментарий в документах). "Экономика", М. 2001
* Шишков Ю. В. Интеграционные процессы на пороге XXI века. Почему не интегрируются страны СНГ. М. 2001. Гл. 7.
* Барков А. В. Проблемы гармонизации в Евразийском экономическом сообществе. — Журнал российского права. 2003, № 8
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu məqalə **Tumbul rayonu** haqqındadır. **Digər mənalar** üçün **Tumbul** səhifəsinə baxın.* |

**Tumbul rayonu** — 1920–1921-ci illərdə Naxçıvan SSR-in (Azərbaycan) inzibati-ərazisinə daxil olmuş rayonlardan biri.

16 mart 1921-cü il tarixli bir sənədə görə Naxçıvan SSR-in Naxçıvan qəzasının tərkibinə daxil olan 3 rayondan biri olmuşdur.

Tərkibinə daxil olan inzibati vahidlər
--------------------------------------

39 yaşayış məntəqəsini birləşdirən Tumbul rayonunun mərkəzi Tumbul kəndi idi. Bu rayona 4 qəsəbə 35 kənd daxil olmuşdur. Rayon ərazisində adı çəkilən Qaracakənd, Xaçaparaq, Qızıl-burun, Dərəşam, Baş-Başı, Volmuninskiy yaşayış məntəqələrinin bəziləri dağılmış, bəzilərinin əhalisi şəhər mərkəzlərinə və digər kəndlərə köçmüş, bəzilərinin isə adları dəyişdirilmişdir.

Tədiqatlar göstərir ki, ruslar tərəfindən "Baş-başı" kimi qeydə alınmış ərazi Naxçıvanın yerli əhalisi tərəfindən Boz-başlı adlandırılmışdır.

1921-ci ildə Tumbul rayonunun ərazisində iki Təzəkənd adlı kənd qeydə alınmışdır. Müəyyən edilmişdir ki, bu kəndlərdən biri indiki Babək rayonunun Babək qəsəbəsidir. İkinci Təzəkənd isə Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində XX əsrin 70-ci illərinə qədər mövcud olmuşdur. Bu kənd Yamxana kəndi ilə Abbasabad qalasının arasında yerləşmişdir.

XX əsrin 70-ci illərində Araz su anbarının tikintisi ilə əlaqədar olaraq bu kənd su anbarının altında qalmışdır.

İstinadlar
----------



1. ↑  Кальбизада Э. Административно-территориальное деление Нахчывана в 20-ые гг. ХХ века (историко-географическое исследование) / Сборник материалов седьмой международной конференции молодых ученых и специалистов «Исторические документы и актуальные проблемы археографии, архивоведения и источниковедения, российской и всеобщей истории нового и новейшего времени» – «КЛИО-2017», Москва, 2017, с. 184-185
2. ↑  Kəlbizadə E. XX əsrin 20-ci illərində Naxçıvan diyarının inzibati ərazi quruluşu (tarixi-coğrafi araşdırma) // AMEA Naxçıvan Bölməsinin "Xəbərlər"i, 2017, № 1, s. 160-172
Şimali Ronaldseydəki çimərlikdə qoyunlar. Qışda bu qoyunlar otdan daha yüksək δ 13C qiyməti olan dəniz yosunu yeyirlər; bu qoyunlardan olan nümunələrin δ 13C qiyməti -13‰-dir və bu qiymət otla qidalanan qoyunlarınkından yüksəkdir.
**Radiokarbon tarixləndirmə üsulu** - karbonun radioaktiv izotopu olan radiokarbonun xüsusiyyətlərini istifadə edərək obyektin yaşının müəyyən edən, izotop yaş təyinində işlədilən üsul. Bu üsul 1940-cı ilin sonlarında Uillard Libbi tərəfindən kəşf edilib və az bir müddətdə arxeoloqlar üçün standart alətə çevrilib.

İlk dəfə Libbi (Libby, 1949) tərəfindən nisbətən cavan obyektlərin yaşını təyin etmək üçün təklif olunmuşdur. Karbonun C14 izotopunun parçalanmasına əsaslanır. C14 atmosferin üst təbəqələrində kosmik şüaların neytronlarının atmosfer azotun nüvəsinə təsiri nəticəsində yaranır: N14+nC14+p. C14 oksidləşib CO2 formasına keçir və atmosferin aktiv olmayan CO2 ilə qarışır. Atmosfer CO2 ilə okeanın CO2 arasında gedən mübadilə nəticəsində C14 həll olmuş karbonatlar və bikarbonatlarla qarışır. Canlılar atmosferdən aktiv olmayan CO2 ilə birlikdə C14 də mənimsəyir. Bitkilər və heyvanlar məhv olandan sonra, yaxud dəniz dibinə karbonatlar çökəndə atmosferdən artıq C14 mənimsənilmir, əksinə, toplanmış C14 miqdarı radioaktiv parçalanma nəticəsində azalmağa başlayır. Tədqiq olunan obyektlərdəki C14 konsentrasiyasını (miqdarını) onlara uyğun müasir obyektlərdəki miqdarla müqa¬yisə etməklə tədqiq olunan obyektin izotop yaşı təyin edilir. Radiokarbon üsulu nəinki dördüncü dövr geologiyasında, habelə başqa elmi sahələrdə (arxeologiya, botanika və b.) də geniş tətbiq edilir.

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press. 2006. 679.

İstinadlar
----------

1. ↑  Bowman (1995), pp. 20–23.

|  |  |
| --- | --- |
| П: | "Arxeologiya" portalı |

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Arxeologiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Analitik fəlsəfə** (*ing.* Analytic philosophy) — XX əsrin ənənəvi fəlsəfi dünyagörüşlərinə qarşı çıxmaqla yaradılmış fəlsəfi bir məktəb. Bu məktəb həmçinin analiz, lingivistik analiz, məntiqi analiz, fəlsəfi analiz, Kembric (Canbridge) analiz məktəbi və Oksford fəlsəfəsi kimi adlarla da tanınmışdır.

Yaradıcılar və nümayəndələr
---------------------------

Analitik fəlsəfənin qurucuları Kəmbric filosoflari G. E. Moore və Bertrand Russell olmağla birlikdə hər iki filosof da Alman filosofu və riyaziyyatçi Gottlob Frege və bu fəlsəfənin ən görkəmli nümayəndələrindən (Alman və Avstriya əsilli) Ludwig Wittgenstein, Rudolf Carnap, Kurt Gödel, Karl Popper, Hans Reichenbach, Herbert Feigl, Otto Neurath ve Carl Hempel kimi alimlərdən təsirlənmişdilər. İngiltərədə Rusell və Mooreni C. D. Broad, L. Stebbing, Gilbert Ryle, A. J. Ayer, R. B. Braithwaite, Paul Grice, John Wisdom, R. M. Hare, J. L. Austin, P. F. Strawson, William Kneale, G. E. M. Anscombe və Peter Geach, Amerikada isə Max Black, Ernest Nagel, C. L. Stevenson, Norman Malcolm, W. V. Quine, Wilfrid Sellar və Nelson Goodman Avstralya'da A. N. Prior, John Passmore və J. J. C. Smart davam etdirmişdir.

Əsas yanaşma
------------

Analitik fəlsəfə mütləq varlığı və idealist görüşünə qarşı çıxmış bir istiqamətdir. Analitik fəlsəfədə biliklərlə bağlı anlayışların linqivistik cəhətdən analiz edilməsi və fəlsəfədə qarışıq və mürəkkəb mənalı kəlimələrin və ya anlayışların, hətta yanlış qurulan sualların təhlili ilə məşğul olur.

Analitik fəlsəfə barədə əlavə məlumatlar
----------------------------------------

Analitik fəlsəfə pozitivizmin 20-ci əsrdəki müasir şəklidir. Neo-pozitivizm və ya məntiqçi pozitivizm olaraq da bilinən bu anlayışa görə fəlsəfənin əsl məşğuliyyət sahəsi dildir.

Bu yanaşmaya görə fəlsəfə varlıq, dəyər və tanrı barəsində doğruluğu test edilə bilməyən təlimlər irəli sürməməlidir. Fəlsəfənin vəzifəsi dildəki anlayışları təhlil etməkdir. Bu fəlsəfə anlayışına görə elmə əsaslanan bilgi doğru bilgidir. Bir bilginin doğru olub olmadığını anlamaq üçün də bilginin analizi lazımdır. Bu məqsədlə elmin istifadə etdiyi mülahizələrin quruluşu incələnir. Bu da dil analizidir.

Analitik fəlsəfəyə görə fəlsəfədə ortaya çıxan problemlərdən biri qeyri-səlis məntiqi nəticələr, digəri fərqli mənaları olan sözlərin bir birinə qarışdırılmasıdır. Bu səbəblərdən qaynaqlanan problemləri həll etmək üçün də qeyri-səlis məntiqi nəticələr yerinə açıq-aydın məntiqi nəticələr yaratmaq və tək mənalı sözlərdən meydana gəlmiş süni bir dil sistemi qurmaq gərəkdir.

İstinadlar
----------
İnsanın sinir sisteminin sxemi
**İnsanın sinir sistemi** — insan orqanizminin fəaliyyətini və ətraf mühitlə qarşılıqlı əlaqəsinin tənzimlənməsini, əlaqələndirilməsini təmin edən anatomik və funksional bir-biri ilə əlaqəli sinir strukturları məcmusu. Sinir sistemi inteqrativ şəkildə fəaliyyət göstərir, həssaslığı, motor fəaliyyətini və digər tənzimləyici sistemlərin (endokrin və immun) işini birləşdirərək, eyni zamanda həyat fəaliyyətinin tənzimlənməsini, orqanizmin fəaliyyətinin dəyişən şəraitə və ətraf mühitin hadisələrinə qarşılıqlı təsirini və uyğunlaşmasını təmin edir.

İnsan sinir sistemi çox mərkəzi sinir sisteminə və periferik sinir sisteminə bölünür. Mərkəzi sinir sistemi baş beyin və onurğa beynindən ibarətdir. Periferik sinir sistemi mərkəzi sinir sistemi daxilində olmayan bütün digər sinir və neyronlardan ibarətdir. Sinirlərin böyük əksəriyyəti periferik sinir sisteminə aiddir. Periferik sinir sistemi 2 yerə — somatik sinir sisteminə və vegetativ (və ya avtonom) sinir sisteminə bölünür.

Somatik sinir sistemi bədən hərəkətlərinin koordinasiyasına (əlaqələndirilməsinə), xarici stimulların qəbuluna və ötürülməsinə cavabdehdir. Bu sistem şüurlu nəzarət altında olan hərəkətləri tənzimləyir.

Avtonom sinir sistemi parasimpatik və simpatik sinir sistemlərinə bölünür. Simpatik sinir sistemi təhlükə və ya stressə cavabdehdir və bir çox fizioloji dəyişikliklər zamanı qanda adrenalinin artması səbəbindən ürək ritmi və qan təzyiqinin artmasına, hisslərin oyanmasına səbəb ola bilər. Parasimpatik sinir sistemi isə istirahət vəziyyətinə cavabdehdir və göz bəbəyinin daralmasını, ürək ritminin yavaşlamasını, qan damarlarının genişlənməsini və həzm və genitouriya sistemlərinin stimullaşdırılmasını təmin edir.
**Şəttül-Ərəb** (*ərəb.* شط العرب‎ - *Ərəb axını*) və ya **Ərvəndrud** (*fars.* اروندرود‎ - *Ərvənd çayı*) — Dəclə və Fərat çaylarının Fars körfəzinə tökülməzdən əvvəl Əl-Kurna məntəqəsi yaxınlığında qovuşmaları nəticəsində yaranan çay. Uzunluğu təxminən 195 km-dir. Böyük hissəsi İraq ərazisindən axsa da, cənub hissəsi İranla İraq arasında təbii sərhəd təşkil edir. Eni dəyişkəndir, Bəsrə yaxınlığında 230 metr olub, mənsəbində 800 metrədək çatır.

Çayın üzərində İranın Abadan və Xürrəmşəhr, İraqın Bəsrə kimi əhəmiyyətli sənaye və liman şəhərləri yerləşir.

Ərazi anlaşıqmazlıqları
-----------------------

17 sentyabr 1980-ci ildə İraq prezidenti Səddam Hüseyn Şəttül-Ərəb çayının statusu ilə bağlı 1975-ci il Əlcəzair razılaşmasını denonsasiya edərək çayın şərq sahillərini İraq ərazisi elan edir və Əbu Musa, Böyük və Kiçik Tonb adalarının İran ordularından təmizlənməsi tələbini irəli sürür. Bu hadisə İran-İraq müharibəsinin başlanması üçün formal səbəblərdən biri olmuşdur.

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Çay** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


| ⛭İraq İraqın su hövzələri |
| --- |
| Çaylar | Azeym • Böyük Zab • Dəclə • Fərat • Kərxə • Kiçik Zab • Şəttül-Ərəb |
**Neom** (**NEOM**; نيوم *Niyom*), Səudiyyə Ərəbistanının Tobruk regionunda tikilməsi planlanlaşdırılan bir şəhərdir. Proyect, ilk olaraq 24 oktyabr 2017-ci ildə Prens Məhəmməd ibn Salman tərəfindən elan olunmuşdur.

Neomun ölkənin şimal-qərbində Qırmızı dənizin yaxınlığında və Səudiyyə Ərəbistanının Misir və İordaniya ilə bölüşdüyü sərhədlərdə yerləşməsi planlaşdırılır. NEOM-un ilk hissəsinin 2025-ci ilə qədər tamamlanması planlaşdırılır. Layihənin təxmini dəyərinin 500 milyard dollar olduğu düşünülür. Layihəni tamamilə bərpa olunan enerji mənbələri ilə dəstəkləmək planlaşdırılır. Şəhərin 26.500 km² ərazini əhatə etməsi və Qırmızı dəniz sahilləri boyunca 460 km uzanması planlaşdırılır.

"Xəyalpərəstlər şəhəri" adlandırılan NEOM Səudiyyə Ərəbistanı, Misir və İordaniya sərhədində, dəniz səviyyəsindən 2500 metr yüksəklikdə qurulacaq. Şəhərin adı ingilis dilindəki "new" (yeni) və ərəb dilindəki "gələcək" sözünün ilk hərflərindən götürülüb.

Neom bu dünyada yeni şeylər yaratmaq istəyən xəyalpərəst insanların şəhəri olacaq və burada ənənəvi investisiyalara yer verilməyəcək. Şəhərin enerjisi sadəcə külək və günəşdən alınacaq. NEOM, həmçinin, robot sayının insan sayından çox olduğu ilk şəhər olacaq.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-21.
**İmadəddin Məhəmməd ibn Hamid əl-Katib əl-İsfahani** (1125-20.6.1201) — İran tarixçisi.

Həyatı
------

İmadəddin İsfahani İsfahan şəhərində anadan olmuşdur. İlk təhsilini Kaşanda almışdır. Daha sonra Bağdadda fiqhi oxudu. 1156-cı ildə Bağdadı İraq Səlcuqlu dövlətinə qarşı bacarıqla müdafiə edən Abbasi xəlifəsi Müktəfini (hökmdarlığı 1136–1160) təbrik etmək üçün yazdığı qəsidəylə vəzir İbn Hübeyrnin sevgisini qazandı. Onun tərəfindən naib olaraq Vasıtə göndərildi. Bu vəzifəsi İbn Hübeyrənin ölümünə (1165) qədər davam etdi.

Bir müddət sonra Zəngilər sülaləsindən Nurəddin Zənginin (hd 1146–1174) katibi olan İmadəddin, onun öz adına tikdirdiyi mədrəsəyə müdərris olaraq göndərildi, amma Nurəddin Zenginin ölümündən sonra vəzifəsindən ayrılmaq məcburiyyətində qaldı. Homsu alan Səlahəddin Əyyubini öymək üçün bir şeir yazdı. Bununla Əyyubinin yaxınlığını qazandı və bütün səfərlərinə qatıldı. Onun ölümünden sonra guşənişin olaraq özünü bütünlüklə çalışmalarına verdi.

İmadəddin İsfahani bir çox tarixi əsərlər qələmə almışdı. Səlcuq sultanlarından Mahmud ilə Məsudun və Xəlifə əl-Müstərşid-Billahın vəziri Ənuşirvan ibn Xalid ibn Məhəmməd əl-Kəşaninin (1138-ci ildə ölmüşdür) xatirələri XI-XII əsr Azərbaycan tarixini tədqiq edənlərin marağını özünə cəlb edir. Bu əsər farsca yazılmış və müəllif tərəfindən Futur zaman əl-sudur və sudur zaman əl-futur ("Vəzirlər dövrününtənəzzülü və tənəzzül dövrünün vəzirləri") adlandırılmışdır. O, Sultan Məlikşahın hakimiyyəti (1072–1092) illərindən Sultan II Toğrulun ölümünə (1134) qədərki dövrü əhatə edir və əsərin orijinalı bizə gəlib çatmamışdır.

İmadəddin İsfahani bu xatirələri ərəbcəyə çevirmiş, onları ilk Səlcuqlulara aid giriş fəsilləri ilə təkmilləşdirmiş, dolğunlaşdırmış və onu iki dəfə ardıcıl davam etdirmişdir: birinci dəfə, əsərin özünün yazılmasından tərcüməsinə (1183) qədərki hadisələri, ikinci dəfə isə İraq səlcuqilərinin son sultanı III Toğrulun ölümünə (1194) qədərki dövrə aid hadisələri qələmə almışdır. İmadəddin İsfahani bu əsərini Nüsrat əl-fatra və usrat əl-fitra ("Yorğunluqda yardım və məxluğun sığınacağı") adlandırmışdır. Bu əsər Paris Milli kitabxanasında saxlanan yeganə əlyazma nüsxəsi ilə məşhurdur və indiyədək çap edilməmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  ‘IMĀD AL-DĪN AL-IṢFAHĀNĪ // Encyclopædia Universalis (fr.). Encyclopædia Britannica.
3. ↑  Ərəbcə Vikipediya (ərəb.). 2003.
4. ↑  Donald S. Richards, "Emad al-Din Kateb Esfahani" in Encyclopedia Iranica. "The family of Persian origin into which ʿEmād-al-Dīn Kāteb was born had a tradition of administrative service for the Saljuq dynasty and the caliphate." [*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük rus · Universalis |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 12786334w · GND: 119312344 · ISNI: 0000000121431561 · LCCN: n80145676 · NTA: 074389580 · NUKAT: n2015054628 · LIBRIS: 33176 · SUDOC: 052465896 · VIAF: 90044707 · WorldCat VIAF: 90044707 |

 |
**Əbu Müslim məscidi** və ya **Əbu Müslüm məscidi** — Azərbaycanın Quba rayonunun Cek kəndində yerləşən məscid. Regionun islam dininə möhkəm bağlılığından soraq verən Əbu Müslim məscidinin inşa olunma dövrü, çox güman ki, VIII əsrdə Şirvanı və Dağıstanı işğal edərək islamı yayan xəlifə Validin qardaşı Əbu Müslimin hakimiyyəti illərinə və yaxud bir qədər ondan sonraya təsadüf edir.

Sovet hakimiyyəti illərində dağıdılaraq daşından məktəb binası, ağaclarından isə taxıl anbarı tikilən məscid, 1988-ci ildə kənd ağsaqqallarından biri Şıxəli Muradovun təşəbbüsü və kənd sakinlərinin köməkliyi ilə qismən bərpa edilmişdir. Maddi çətinliklər üzündən Əbu Müslim məscidinin inşası hələ ki, lazımı səviyyədə tamamlanmamışdır.

16 m2 həcmi var və 16 nəfərlikdir.

Qalereya
--------

İstinadlar
----------

1. ↑  **Tərxan Paşazadə**, *"Azərbaycanın milli etnik nümayəndələri – ceklilər"*, **"Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Xəbərləri"**, № 1, Bakı, "Müəllim", 2009 s.37
2. 1 2  **Tərxan Paşazadə**. *Əbu Müslim məscidi.* "Cəmiyyət və Din" qəzeti. 8-14 avqust 2013, № 29 (215). səh. 9, 15 Arxivləşdirilib 2023-12-11 at the Wayback Machine.  (az.)
3. ↑  **Əlhəddin Cekli** və **Tərxan Paşazadə**, *"Biz CAN deyirik! Yəni Ceklilər Azərbaycan Naminə!"*, **"Kamal" jurnalı**, № 3 (7), iyun 2010, səhifə 44-48.
4. ↑  Quba rayonu, "Əbu Müslim" məscidi.[*ölü keçid*]  (az.)

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **Əbu Müslim məscidi (Cek)** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Vasili Stepanoviç Kuroçkin** (*rus.* Васи́лий Степа́нович Ку́рочкин; 28 iyul (9 avqust) 1831, Sankt-Peterburq[…] – 15 (27) avqust 1875, Sankt-Peterburq[…]) — Rusiya şairi.

Həyatı
------

Vasili Kuroçkin "Sovremennik" jurnalında çap olunurdu. Jurnala bir çox məqalə yazmışdı.

Elə bu mərhələdə (1848–1855) "Sovremennik" ədəbiyyata daha çox üstünlük verir, Tolstoy, Turgenev, Nekrasov kimi yazıçıların əsərlərini, Qranovskinin, Solovyovun elmi yazılarını dərc edir.

"Sovremenniki"in ən işıqlı dövrü isə 1854–62-ci illər arasında oldu. O zaman nəşrə Çernişevski və Dobrolyubov rəhbərlik edib. 1858-ci ildən jurnal mühafizəkar və liberallar arasında polemika yaradır, inqilabi demokratiyanın ideya mərkəzi olur. Bu illərdə onu siyasi jurnal kimi qəbul edirlər.

"Sovremennik" bu illərdəki təbliğatı ilə feodal sisteminin məhv olmasında müstəsna rol oynayıb.

1860-cı illərdə "Kolokol"la (Rusiyanın ilk inqilabi qəzeti – Avropada buraxılıb – V. Q.) kəndli inqilabının gələcəkdə Rusiya demokratiyası üçün problemlər və müxtəlif anlayışlar gətirəcəyinə dair fikir ayrılığına düşürlər.

İnqilabi siyasət yürütmək redaksiyada siyasi bölünməyə səbəb olur – liberal təmayüllü Tolstoy, Turgenev və Qriqoreviç jurnalı tərk edirlər. Elə həmin il tiraj 7.126 nüsxəyə qədər artır.

1859-cu ildə Dobrolyubov "Sovremennik"in tərkibində satirik əlavə olan "Svistok"u təsis edir, lakin onun ölümü (1861) jurnalın 1862-ci ilin iyun ayına qədər, yəni 8 ay nəşr olunmamasına səbəb oldu. 1862-ci ildə Çernışevskinin həbsi isə ciddi zərbə oldu. 1863-cü ildə Nekrasov jurnalı yenidən nəşr etdirməyə başlayır.

Redaksiya heyətinə cəlb etdiyi M. E. Saltıkov-Şedrin, M. A. Antonoviç, Q. Z. Elissev, A. N. Pıpin sayəsində jurnalın siyasətində dəyişiklik baş verir və "Sovremennik" ən yaxşı demokratik jurnallardan birinə çevrilir. 1863–1866-cı illərdə bir çox tanınmış yazıçıların əsərləri jurnalda çap olunur.

1866-cı ildə isə "Sovremennik" bağlanır. Onun başladığı işi Nekrasov nə Saltıkov-Şedrin "Oteçestvennıe zapiski"də davam etdirirlər.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* Василий Курочкин стихи в Антологии русской поэзии

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  *Рейсер С. А.* Курочкин В. С. // Краткая литературная энциклопедия (rus.). Москва: Советская энциклопедия, 1962. Т. 3.
2. 1 2 3 4  Курочкин, Василий Степанович (rus.). // *Русский биографический словарь* СПб: 1903. Т. 9. С. 610–611.
3. 1 2 3 4  Курочкин Василий Степанович // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
**Prince of Persia 3D** və ya **Prince of Persia 3D Arabian Nights** (*azərb*. Fars Şahzadəsi 3D: Ərəb gecələri‎) - "The Learning Company" oyun şirkəti tərəfindən 1999-cu ildə yaradılan, macəra oyunudur. Əvvəlki seriya oyunlarından fərqli olaraq videooyunun görünüşü 3D qrafikasındadır.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***

Fars Sultanı xarici ölkələrə döyüşmək üçün ölkəni tərk edir. Bu zaman qəddar vəzir Cəfər zamanı dəyişərək, Şahzadəni tutur və qəhrəmanı zindana həbs etdirir. Lakin xoşbəxtlikdən zindanda dəlik bir yer var idi. Qəhrəman bundan istifadə edərək, müxtəlif kolidorlardan keçir. Keçdikdən sonra məsləhətçi ilə rastlaşır. Məsləhətçi qəhrəmana deyir ki, ona mütləq xəncər lazımdır. Bunun üçün qəhrəman yeraltı çaydan akrobat hərəkətləri ilə keçməyə başlayır. Sonra o, gözəgörünməz ampulası içir ki, gözərgörünməz olur. Lakin bu ampula vaxtnan qoyulmuşdur. Qəhrəman döyüşçülərin birini öldürərək, xəncəri əldə edir.Daha sonra eşidir ki, vəzir Cəfər Şahzadə ilə evlənmək istəyir. Şahzadə isə bunu istəmir. Cəfər isə fikrindən dönmür. Qəhrəman yolundan keçən bütün maneələrə üstün gələrək, Cəfər ilə qarşılaşır. Cəfəri öldürəndən sonra Qəhrəman Şahzadəni xilas edir.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt Arxivləşdirilib 2021-07-22 at the Wayback Machine
* Rəsmi olmayan oyunun böyük saytı (ing.)

| ⛭Prince of Persia |
| --- |
| Prince of Persia oyunları | Prince of Persia • Yaxşı məqalə Prince of Persia 2: The Shadow and The Flame • Prince of Persia 3D |
| The Sands of Time oyunları | Yaxşı məqalə Prince of Persia: The Sands of Time • Yaxşı məqalə Prince of Persia: Warrior Within • Battles of Prince of Persia • Prince of Persia: The Two Thrones • Prince of Persia: The Forgotten Sands |
| Yeni seriyalar | Prince of Persia • Prince of Persia: The Fallen King • Prince of Persia: Epilogue |
| Özgə | Prince of Persia: Harem Adventures |
| Film | Fars şahzadəsi: Zamanın qumları |
| Xarakterlər | Şahzadə • Farah • Prince of Persia personajlarının siyahısı |
**Ramin Əhmədov** (*Ramin Viktor oğlu Əhmədov*; 23 may 1981 - 4 may 2000) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, şəhid.

Həyatı
------

Ramin Əhmədov 23 may 1981-cü ildə Qasım İsmayılov (indiki Goranboy) rayonunun Faxralı kəndində anadan olmuşdur. 1 sentyabr 1987-ci ildə Faxralı kənd orta məktəbinin birinci sinfinə daxil olmuş və 1998-cü ildə orta məktəbi bitirmişdir. Atası Viktor 14 avqust 1990-cı ildə rəhmətə getmiş, anası və qardaşı ilə birgə yaşamalı olmuşlar. Ona görə orta məktəbi bitirdikdən sonra 1998-ci ilin iyun ayında Rusiyaya qazanc dalınca gedir. Orada 1 il qaldıqdan sonra hərbi xidmətə getmək üçün Azərbaycana qayıdır. 2 iyul 1999-cu ildə Goranboy Rayon Hərbi komisarlığindan hərbi xidmətə gedir. Beyləqan rayonunun "N" saylı hərbi hissəsində 2 ay xidmət etdikdən sonra ön xəttə gedərək Haramı düzü deyilən yerdə hərbi xidmətini davam etdirir. 4 may 2000-ci ildə hərbi borcunu yerinə yetirən Ramin, əsgər yoldaşları ilə birlikdə mina partlayışı zamanı şəhid olmuşdur. 5 may 2000-ci ildə doğulduğu Fəxralı kəndində dəfn olunmuşdur. 24 sentyabr 2013-cü ildə Şəhid statusu almışdır.

Həmçinin bax
------------

* Qarabağ müharibəsi
* Erməni terrorizmi
* Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü
* Teymur Sadıqov (şəhid)
* Yaşar Rəhimov
* Yusif Kosayev

İstinadlar
----------
Nyu-York sığınacaq evinin 1855-ci ilə olan vəziyyətini təsvir edən ağac oyması
**Nyu-York sığınacaq evi** (*ing.* New York House of Refuge) ― ABŞ-da azyaşlı cinayətkarlar üçün açılmış ilk islahedici müəssisə. Müəssisə 1824-cü ildə Nyu-York şəhərinin Manhetten borosunun Baueri küçəsində açılmışdır, 1839-cu ildə yanğın nəticəsində dağılmış və 23-cü küçəyə köçürülmüşdür, 1854-cü ildə isə Rendels adasında yerləşdirilmişdir.

111 illik tarixi ərzində islahedici müəssisə şəxsi mənbələrdən maliyyələşdirilirdi, dövlət qurumlarından ancaq rəhbərlik, nəzarət və əlavə maliyyə alırdı.

1901-ci ildən başlayaraq qadın məhkumlar yeni açılan qadınlar üçün Nyu-York sığınacaq evinə (*ing.* New York House of Refuge for Women), indiki Takonik islah müəssisəsinə köçürüldü. 1930-cu illərdə yaşca daha kiçik kişi məhkumlar (12 ilə 15 yaş arası) Vorikdə yerləşən yeni dövlət təlim məktəbinə köçürüldü, yaşca daha böyük oğlanlar isə yeni tikilmiş Koksaki dövlət həbsxanasına köçürüldülər. Sığınacaq evi 11 may 1935-ci ildə bağlandı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "New York House of Refuge". New York State Archives. 2012-02-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-05-05. The New York House of Refuge was the first juvenile reformatory in the nation. ...
2. ↑  "The Haunted Convict". yalealumnimagazine.com (ingilis). 2021-07-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-01.
3. ↑  "OUR CITY CHARITIES.; The New-York House of Refuge for Juvenile Delinquents". The New York Times (ingilis). 1860-01-23. ISSN 0362-4331. 2022-08-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-01.
4. ↑  *Eisenstadt, Peter R.; Moss, Laura-Eve.* The Encyclopedia of New York State. Syracuse University Press. 2005. səh. 1088. ISBN 9780815608080. 25 July 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 October 2016.

Xarici istinadlar
-----------------

* Nyu-York İctimai Kitabxanasının Rəqəmsal Qalereyası
**Duçento** (it. duecento - iki yüz) - mədəniyyyət və incəsənət tarixində italyan intibah incəsənətinin inkişafında müəyyən dövrü - XIII əsri göstərmək üçün istifadə edilən addır. Duçento protorenessansın başlanğıcı hesab edilir.

Treçento kimi duçento da, italyan incəsənətinin inkişafında böyük rol oynayıb. Bu keçid dövründə gələcək intibah incəsənətinin yüksəlişi hazırlanmış, antikliyə xüsusi maraq yaranmış, insanı şüurlu və düşünən şəxsiyyət kimi görməyə başlamışdılar. Duçento dövründə memarlıq, rəssamlıq və heykəltəraşlığın inkişaf templəri üst-üstə düşmürdü. Hər şeydən əvvəl duçento, heykəltəraşlıqda - daha dəqiq desək Nikkolo Pizano və onun tələbəsi Arnolfo di Kambionun əsərlərində üzə çıxmışdı. Lakin duçentonun aparıcı incəsənət növü memarlıq idi.

Həmçinin bax
------------

* treçento
* kvattroçento
* Çinkveçento
* seiçento

Qeydlər
-------

Ədəbiyyat
---------

* *Жуковский В. И.* Искусство Возрождения: учебное пособие. Красноярск: Краснояр. гос. ун-т. 2006. ISBN 5-7638-0663-8.

Xarici linklər
--------------

* Saeculi XIII - Tempus magnum Arxivləşdirilib 2021-02-24 at the Wayback Machine XIII əsr Qərbi Avropalıların məişət həyatının tarixi yenidən qurulmasına həsr olunmuş sayt.
Kənd təsərrüfatı aviasiyası ilə məşğul olan An-2 təyyarəsi.
**Kənd təsərrüfatı aviasiyası** — mülki aviasiya sahəsi. Kənd təsərrüfatı aviasiyasından bitkilərin mühafizəsi, alaq otları ilə mübarizə, torpağa mineral gübrə verilməsi, təyyarə ilə ot əkini və s.-də istifadə edilir.

Xüsusiyyətləri
--------------

Bitkilərin becərilməsində aviasiya vasitələrindən istifadənin üstünlüklərinə vaxta qənaət olunması, əmək sərfinin aşağı salınması, zəhərli kimyəvi maddələr və gübrə sərfinin azalması, çətin keçilən sahələri becərməyin mümkünlüyü, bitkilərin mexaniki zədələnməməsi, torpağın bərkiməsi ehtimalının aradan qalxması və s. aiddir. Kənd təsərrüfatı aviasiyasından istifadənin catışmayan cəhəti onun meteoroloji şəraitdən asılılığıdır.

Tarixi
------

SSRİ-də bu məqsədlə An-2, An-2M, Yak-12 təyyarələrindən və Mİ-1, Mİ-2, Ka-26 və Ka-15 vertolyotlarından istifadə olunurdu. Maye pestisidləri çiləmək, mineral gübrələri səpmək və s. üçün bunlarda xüsusi aparatlar quraşdırılırdı. Bitki zərərvericilərinə və xəstəliklərinə qarşı mübarizədə sahələr 5–10 metr yüksəklikdən, alaq otları ilə mübarizədə (yazda aqroqaydalarla müəyyən olunmuş müddətdə) 5–6 metr yüksəklikdən dərmanlanırdı. Tozvari gübrələr 10–20 metr, dənəvər gübrələr isə 30–50 metr yuksəklikdən səpilirdi. Azərbaycan SSR-də bitki zərərvericilərinə qarşı mübarizə, gübrə səpini, maşınla pambıq yığımından əvvəl pambıq kolu yarpaqlarının tökülməsi üçün dərmanlama və s. məqsədlərlə An-2 təyyarəsi və Mİ-2 vertolyotları geniş tətbiq edilirdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Кәнд тәсәррүфаты авиасијасы // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә]. V ҹилд: Италија—Куба. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1981. С. 342.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Demand High for Agricultural Airplane. // *Aviation Week*. — March 3, 1958. — Vol. 68 — No. 9 — P. 253.
Heydərbabaya salam
**Rübabə Xəlil qızı Muradova** (21 mart 1933, Ərdəbil – 28 avqust 1983, Bakı) — Azərbaycan müğənnisi (mezzo-soprano), Azərbaycan SSR xalq artisti (1971).

Həyatı
------

Rübabə Muradova 22 mart 1933-cü ildə İranın Ərdəbil şəhərində anadan olmuşdur. Az müddət Sabirabad Dövlət Dram Teatrında işləyib. Ələsgər Ələkbərov təsadüfən onu görüb Bakıya Filarmoniyaya dəvət etmişdir. 1951–1955-ci illərdə A. Zeynallı adına Bakı Musiqi Məktəbində (Seyid Şuşinskinin sinfində) təhsil almışdır. 1954-cü ildən ömrünün sonuna kimi Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında əvvəlcə solist, sonra məşqçi-pedaqoq olmuşdur, amma onun şəxsi həyatı uğurlu olmur. O anasını itirdikdən sonra siqaret və içkiyə qoşanır. Bilindiyinə görə Rübabə Murabova Leyli və Məncnun operasında Leyli obrazını canlandırarkən o içkili olub və pis sözlərdən işlədib. O içkiyə səbəbindən "qaraciyər serozu" xəstəliyini tapır.

28 avqust 1983-cü ildə qaraciyər serozundan Bakıda vəfat edib və Yasamal qəbiristanlığında dəfn edilib.

Əsas partiyaları: Leyli ("Leyli və Məcnun" – Üzeyir Hacıbəyov), Əsli ("Əsli və Kərəm" – Üzeyir Hacıbəyov), Xanəndə qız ("Koroğlu" — Üzeyir Hacıbəyov), Ərəbzəngi ("Şah İsmayıl" – Müslüm Maqomayev), Şahsənəm ("Aşıq Qərib" – Zülfü Hacıbəyli), Sənəm ("Gəlin qayası" – Ş. Axundova).

Mükafatları
-----------

* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 29 aprel 1971
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 6 noyabr 1956
* "Şərəf nişanı" ordeni — 9 iyun 1959

Filmoqrafiya
------------

* Muğamlar (film, 1965)
* Ölümdən 24 saat əvvəl (veriliş, 2007)
* Rübabə Muradova (film, 2007)
* Üzeyir ömrü (film, 1981)

Mənbə
-----

* Üzeyir Hacıbəyov ensiklopediyası. Bakı: Şərq-Qərb. 2007. səh. 154. ISBN 978-9952-34-075-4.
* *İlham Rəhimli.* Azərbaycan Teatr Ensiklopediyası (3 cilddə). 3-cü cild. Bakı: Azərnəşr. 2017. 416 səh. ISBN 5-86874-179-X.

İstinadlar
----------

1. ↑  Respublikanın incəsənət xadimlərindən bir qrupuna Azərbaycan SSR Fəxri adlarının verilməsi haqqında Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 29 aprel 1971-ci il tarixli **Fərmanı** Arxivləşdirilib 2016-04-07 at Archive.today — **anl.az** saytı

Xarici keçidlər
---------------

* Rübabə Muradova
* Gecikmiş məhəbbət nağılı və ya "Qara gilə"nin bir ömürlük nisgili Arxivləşdirilib 2010-11-25 at the Wayback Machine
**Obsessiv sevgi** və ya **obsessiv sevgi pozğunluğu** bir insanın başqa bir insana sahib olmaq və onu qorumaq üçün həddindən artıq obsessiv istək hiss etdiyi vəziyyətdir. Simptomları odur ki, həmin insan sevdiyi insansız keçirdiyi hər hansı vaxta dözə bilmir, insanı əhatə edən obsessiv fantaziyalar və həmin şəxsin şəkillərini axtarmaq, yaratmaq və ya ona baxmaq üçün hədsiz çox vaxt sərf etmək daxildir.

Xüsusiyyətləri
--------------

Obsessiv sevginin bəzən uşaqlıq travmalarından qaynaqlandığı və ilk baxışdan başlaya biləcəyi düşünülür; o, qeyri-müəyyən müddətə qədər davam edə bilər, bəzən psixoterapiya tələb olunur.

Obsessiv sevgi ilə ən çox əlaqəli pozğunluq sərhəd şəxsiyyət pozuqluğudur. Obsessiv sevgi ilə ən çox əlaqəli olan digər pozğunluqlara aldadıcılıq pozğunluğu, obsessiv-kompulsiv nevroz və digər şəxsiyyət pozğunluqları daxildir.

Psixologiyada
-------------

Ziqmund Freyd hesab edirdi ki, obsessiv sevgi şüursuz bir nifrət hissi ilə əsaslandırıla bilər ki, bu da onu həddindən artıq kompensasiya edir - bununla da əziyyət çəkənin sevgi obyektini qorumaq ehtiyacı hissini izah edir. Sonrakı analitiklər obsessiv sevginin daha çox narsisistik ehtiyac, narahatlıq və depressiv hisslərə qarşı müdafiə təklif edən sevgi obyekti ilə məşğul olduğunu gördülər; Yunqçular isə bunu daxili mənliyin başqa bir insana proyeksiyasında kök salmasında görür.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Susan Forward; Craig Buck.* Obsessive Love: When It Hurts Too Much to Let Go. Bantam Books. 1 January 2002. ISBN 978-0-553-38142-9.
2. ↑  *Moore JD.* Confusing Love with Obsession: When Being in Love Means Being in Control. Center City, MN: Hazelden Books. 2006.
3. ↑  *Derrow, Paula.* "When normal love turns obsessive". Cosmopolitan. 2014-01-14. 2020-11-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-18.
4. ↑  What Is Obsessive Love Disorder? Arxivləşdirilib 2023-10-10 at the Wayback Machine, from BetterHelp
5. ↑  S Freud, *Case Histories II* (PFL 9) p. 118-9 and p. 70-1
6. ↑  O Fenichel, *The Psychoanalytic Theory of Neurosis* (London 1946) p. 382 and p. 533
7. ↑  C Jung, *Man and his Soul* (London 1964) p. 191
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Tovuzquşu (aerobatika eskadronu).

**Tovuz quşu** (*lat.* Pavo) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin toyuqkimilər dəstəsinin qırqovullar fəsiləsinə aid heyvan cinsi. Monotipik növdür, yəni yarımnövlərə ayrılmır. İnsanlar tərəfindən əhliləşdirilib. 2 növü var: Adi tovuz quşu (*Pavo cristatus*) və Yava tovuz quşu (*Pavo muticus*).

Asiyada, xüsusən Şri-Lanka və Sumatra adalarında yayılmışdır. Normal inkişaf etmiş fərdin bədəninin uzunluğu 1,00-1,25 m, quyruğu 40-45 sm-ə qədərdir. "Gözcük"lərlə bəzənmiş lələklərlə örtülü quyruqüstlüyü (quyruqdan fərqlidir) 120-130 sm-ə çatır. Dekorativ quş kimi saxlanılır.

Qısa təsviri
------------

Bədəninin uzunluğu 100—125 sm, quyruğunun uzunluğu 40—50 sm-ə, kütləsi 4—4,25-30 kq-a çatır.
Baş, boyun və döşün bir hissəsi göy, bədənin aşağı hissəsi qara rəngdədir. Dişiləri bir qədər kiçik olur və onlarda quyruqüstlüyündəki lələklər olmur.

Çoxalması
---------

Tovuz quşları poliqam olub, bir qrupda 3-5 erkəklə yaşayır. Cinsi yetkinlik 2-3 yaşlarından başlayır. Apreldən sentyabr ayına kimi cütləşmə baş verir. Dişi yerə 4-10 yumurta qoyur, ildə 3 dəfə yumurtaqoyma baş verir. Kürt yatma müddəti 28 gündür.

Yayılması
---------

Banqladeş, Nepal, Pakistan, Hindistan, Şri-Lanka, eləcə də İranda dəniz səviyyəsindən 2000 m hündürlükdə geniş yayılmışdır. Meşəlik ərazilərdə, əkin sahələrində və kəndlərin yaxınlığında yaşayır.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Qədim dövrlərdən etibarən tovuz quşunun lələkləri balıqçılıq mövzusu idi.[*mənbə göstərin*] Orta əsr cangavərləri dəbilgə və şapqaları bəzəmək üçün, qızlar isə bəzək əşyaları düzəltmək üçün tovuz quşunun lələklərindən istifadə edirdilər. XX əsrin əvvəllərində parkları bəzəmək üçün tovuz quşunu bəzən nadir hallarda saxlayırdılar, elə hesab edilirdi ki, onların xoşagəlməz səsləri və bağlarda yaratdığı zərərlər onun görünüşündəki zövgə uygun gəlmirdi. İndiki vaxtda bəzən dekorativ quş kimi saxlanılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2005.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q3917160
* Wikispecies: Pavo
* ADW: Pavo
* AFD: Pavo
* BOLD: 88911
* Fossilworks: 114654
* GBIF: 2473598
* iNaturalist: 1199
* IRMNG: 1033701
* ITIS: 176112
* NBN: NHMSYS0020930354
* NCBI: 9048
* NZOR: 7f60ea6a-bc31-4591-809b-415be338d998
* Plazi: 145D9364-6815-2F86-3F5F-D3EACC8265F9
* ZooBank: 0C670453-1A8D-4657-BCBA-D9428F0AB835

 |
**Pahang** Qərb Malayziyanın şərqində əyalət. Qərbdə Malay sıra dağları, şimalda isə şərq yaylaları ilə əhatələnən geniş Pahang çayı (*sungai*) hövzəsini əhatə edir. Şərq sahil Cənubi Çin dənizi boyunca uzanır.

Tarix
-----

xııı əsrə aid bir Çin salnaməsində Pahangın Şrivicaya adlı bir Sumatra krallığına asılı olduğu deyilir. xv əsrdən sonra Malaka Darussalamnın əlinə keçən Pahang daha sonra Johorun suverenliyi altına keçdi. Johorun bölgədəki nümayəndələri zamanla müstəqil bir sultanlıq qurdular. Bu sultanlıq 1887-ci ildə Britaniyanın protektorası olmağı qəbul etdi. Pahang 1895-ci ildə Federal Malaya Əyalətlərindən biri oldu və II Dünya Müharibəsindən sonra Malaya Federasiyasına qatıldı.

Demoqrafiya
-----------

Məskunlaşmanın seyrək olduğu bölgədə Malaylar ,Çinlilər və yarı köçəri yerlilər yaşar. Qərbdəki böyük qəsəbələrdə əhalinin böyük hissəsini çinlilər təşkil edir. Bölgədəki ən böyük məskunlaşma yeri Kuanta və Pekandır. Əhalinin böyük qisimini Müsəlmanlar təşkil edir.

İqtisadiyyat
------------

Pahang çayı boyunca dəmir və avtomabil yolları ilə rezin plantasiyaları uzanır. Sahildəki delta bölgələrində düyü yetişdirilir. Başqa bitki mənşəli məhsullardan kokos , tütün və kenevir becərilir. Böyük miqyaslı inkişaf layihələri sonunda yağ palmasi və rezin plantasiyaları qurmaq üçün yüz minlərlə km²-lik bir meşə bölgəsi təmizlənərək əkinçiliyə verilmiş və qurulan yeni kəndlərə yüz minlərlə adam yerləşdirilmişdir. Rompində geniş dəmir filizi yataqları vardır (1970-ci ildə mədən sənayesinə son qoyulmişdur); Raubda qızıl çıxarılır. Sungai Lembingdəki qalay yataqları 1888-ci ildən bu yana fəaliyyət göstərir. Sahil zonasındə Malayziyanın əhəmiyyətli neft və təbii qaz yataqları vardır.

Pahangın şimal-qərb ucundakı Taman Negara Milli Parkında (4.344  km²) Malakka Yarımadasının ən yüksək nöqtəsi olan Tahan Dağı (2.187 m) yerləşir. Bölgənin orta hisəsində isə Kerau Təbii Həyatı Qoruma Sahəsi yerləşir.

| ⛭Flag of Malaysia Malayziyanın inzibati bölgüsü |
| --- |
| Ştatlar | Cohor Cohor • Kedah Kedah • Kelantan Kelantan • Malakka Malakka • Neqeri Sembilan Neqeri Sembilan • Pahanq Pahanq • Perak Perak • Perlis Perlis • Pinanq Pinanq • Sabah Sabah • Saravak Saravak • Selanqor Selanqor • Trenqanu Trenqanu |
| Federal Ərazilər | Kuala-Lumpur Kuala-Lumpur • Labuan Labuan • Putracaya Putracaya |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Olimp.

**Olimp dağı** (*lat.* Mount Olympus) — Mars planetində yerləşən Günəş sisteminin ən hündür dağıdır. Dağın hündürlüyü 21 kilometrə yaxındır. Bu göstərici ilə Olimp Yer kürəsinin ən böyük dağı olan Everesti üç dəfə üstələyir.

Təsviri
-------

Olimpin hündürlüyü, əsasən 21.2 km. Yer üzündə ən yüksək vulkan olan Mauna Kea (10.2 km) vulkanından iki dəfədən çoxudur. Dağın diametri təxminən 540 kilometrdir. O, 7 km yüksəkliyə qədər kənarları boyunca dik yamaclara malikdir. Bu nəhəng uçurumların meydana gəlməsinin səbəbləri hələ inandırıcı bir izahat tapmamışdır. Baxmayaraq ki, çoxları okean tərəfindən Marsda bir dəfə mövcud olan vulkan yamaclarının aşınma versiyasına meylli olmasını söyləmişlər. Olimpin vulkanik kalderasının uzunluğu-85 km, eni isə-60 km-dir. Kalderanın dərinliyi 3-km olub, 6 kraterdən ibarətdir. Yer səthində Havay adalarında Mauna Loa kraterinin diametri-6.5 km-dir. Olimpin zirvəsində atmosfer təzyiqi, Mars səthinin orta səviyyəsinə tipik təzyiqin yalnız 2% -ni təşkil edir. Marsın səthində atmosfer təzyiqi 0,01%-dən azdır. Olimpis geniş ərazini tutmasına baxmayaraq, planetin səthindən tamamilə görülə bilmir. Buna görə, dağın tam profilini yalnız hava və orbitdən görmək olar. Buna görə, vulkanın ən yüksək nöqtəsində dursanız, onda yamac üfüqdən kənara çıxacaq.

Şəkilləri
---------

* Olimpin topoqrafiyası. Olimpin topoqrafiyası.
* Olimpin Manua-Loa ilə müqayisəsi Olimpin Manua-Loa ilə müqayisəsi
* 
* Günəş sistemində olan hündür zirvələrlə müqayisəsiGünəş sistemində olan hündür zirvələrlə müqayisəsi

Marsın interaktiv xəritəsi
--------------------------

Marsın XəritəsiYuxarıdakı şəkildə kliklənə bilən linklər varMarsın qlobal topoqrafiyasının interaktiv təsvir xəritəsi. Şəklin üzərinə siçanı sürüşdürsəniz, şəkildə göstərilən 60-dan çox mühüm coğrafi xüsusiyyətin adı görünəcək. İstəsəniz, bu xüsusiyyətlərə keçid etmək üçün onların üzərinə keçid edə bilərsiniz. Bu xəritə NASA-nın Mars Global Surveyor orbiterində ki Mars Orbiter Laser Altimeter tərəfindən verilən məlumatlara əsaslanaraq müxtəlif rənglərdə yüksəklikləri göstərir. Başqa sözlə, xəritədə fərqli rənglər fərqli yüksəklikləri göstərir. Ağ və qəhvəyi rənglər ən yüksək yerləri göstərir (+12 to +8 km); çəhrayı və qırmızı rənglər bir qədər aşağı yerləri göstərir (+8 to +3 km); sarı rəng isə dəniz səviyyəsində, 0 km;-də olan yerləri göstərir; yaşıl və mavi rənglər də daha aşağı yerləri göstərir (−8 km-dək). Xəritə enlik və uzunluq xətləri istifadə olunmaqla çəkilib. Xəritədə qütb bölgələri də göstərilib.(Həmçinin baxın: *Mars Rovers xəritəsi* və *Mars xatirə xəritəsi.*

Həmçinin bax
------------

Mars planeti
**Yakob Burkhardt** (25 may 1818[…], Bazel[…] – 8 avqust 1897[…], Bazel[…]) — İsveçrə tarixçisi və mədəniyyət filosofu.

Həyatı
------

Bonn, Berlin və Bazel universitetlərində teologiya, tarix və filologiya üzrə təhsil almışdır (1837–43). 1855-ci ildən Sürixdə İsveçrə Politexnikumunda, 1858–93-cü illərdə Bazel Universitetində tarixdən, o cümlədən incəsənət tarixindən dərs demişdir. Tarixşünaslıqda ruhi mədəniyyəti ön plana çəkən "mədəni-tarixi" cərəyanın banisidir. Qədim Yunanıstanı və Qədim Romanı, İntibah dövrünü, barokkonu tədqiq etmişdir. Burkhardt "İntibah dövründə İtaliya mədəniyyəti" ("Cultur der Renaissance in İtalien", 1860) əsərində İtaliya intibahını bariz fərdiyyətçilik dövrü olan Yeni dövrün ruhunun ilk yetkin inikası kimi şərh etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Ötən dövrlərin psixologiyasını və etik dəyərlərini Burkhardt özünün yaratdığı konkret mədəni-antropoloji insan tipləri (məs."qəhrəmanlıq dövrü"nün yunanı, İntibah dövrünün "universal insan"ı və s.) vasitəsilə ifadə etməyə çalışmışdır. Burkhardta görə, böyük insanlar "həyat üslublarının" yaradıcıları və daşıyıcıları, bu və ya digər dövrün vəhdəti və özünəməxsusluğunun ifadəçiləri kimi tarixçinin diqqətinə layiqdirlər. Burkhardt müasiri olduğu cəmiyyətdə mədəniyyətin tərəqqisi və şəxsiyyətin azad inkişafı perspektivlərinə bədbin yanaşırdı. Onun əsərləri müasirlərinə müəyyən təsir göstərmişdir. F. Nitsşenin "yeni barbarlıq" dövrünün yaxınlaşması haqqında proqnozu, əsasən, Burkhardtın mühazirələrinin təsiri altında yaranmışdı. Burkhardt elmi əsərlərlə yanaşı, alman dilinin aleman dialektində novella və şeirlərdə yazmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Trog H.* Burckhardt, Jacob Christop // Biographisches Jahrbuch und Deutscher Nekrolog (alm.). / Hrsg.: A. Bettelheim B. Vol. 2, 1897. S. 54–75.
2. 1 2   (alm.). / Hrsg.: Deutsche Nationalbibliothek
3. 1 2 3  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
4. 1 2  Jacob Burckhardt // RKDartists (nid.).
5. ↑  Jacob Burckhardt // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
6. 1 2 3  Burkhardt// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 88

Xarici keçidlər
---------------

* Publications by and about Jacob Burckhardt in the catalogue Helveticat of the Swiss National Library [*ölü keçid*]
* Works by Jacob Burckhardt at Project Gutenberg
* Works by or about Jacob Burckhardt at Internet Archive
* Works by Jacob Burckhardt at LibriVox (public domain audiobooks)
* Jakob Burckhardt Renaissance — Cultural history.
* A Brief Biography. Arxivləşdirilib 2008-03-12 at the Wayback Machine