recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**İbrahim Şakman oğlu Mammeyev** (5 fevral 1919 – 17 oktyabr 2004, Kabardin-Balkariya) — balkar dramaturq və şair. KBMSSR əməkdar artisti. SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü.

Haqqında
--------

Mammeyev İbrahim Şakman oğlu 1919-cu ildə Gündələn kəndində anadan olub. Ali təhsilini Rusiya Dövlət Teatr Sənəti İnstitutunda alıb. 1939-cu ildən etibarən Balkar Dövlət Teatrında fəaliyyət göstərib. Daha sonra İkinci Dünya Müharibəsində, Berlinin və Polşanın alınmasında iştirak edib. Müharibə bitdikdən sonra 1946-cı ildə ailəsi bütün balkarlar kimi sürgün edildiyinə görə Qırğızıstana gəlir. Balkarlar bəraət qazandıqdan sonra 1956-cı ildə öz vətəninə geri dönüb. Əvvəlcə "Kommunizmge jol" (Kommunizmə gedən yol) qəzetinin redaksiyasında fəaliyyət göstərib balkar teatrı bərpa edildikdən sonra isə ömrünün axırına qədər burada fəaliyyət göstərir.

Hələ gənc ikən Mammeyev şeirlər və balladalar yazırdı. 1958-ci ildə onun "Kosa" adlı şeirlər toplusu nəşr edildi. Lakin ona məşhurluq gətirən dramaturgiya oldu. O, balkar teatrının milli repertuarını yaradanlardan biridir. Tarixdən süjetlər və balkar xalqının müasir dövrünə aid "Toydan sonra", "Şamay qəsri", "Feodal", "Görən sevgi" pyeslərini yazıb. Bundan başqa o bir çox klassiklərin əsərini balkar dilinə çevirib. İbrahim Mammeyev 17 oktyabr 2004-cü ildə dünyasını dəyişib.

Mükafatları
-----------

* — "Qırmızı Ulduz" ordeni
* — 2-ci dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordeni
* — "Şərəf nişanı" ordeni
* — "Döyüş xidmətlərinə görə" medalı
* — "1941-1945-ci illər Ikinci Dünya Müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı
* — "Varşavanın azad edilməsinə görə" medalı
* — "Berlinin alınmasına görə" medalı

Xatirəsi
--------

2013-cü ildə Nalçikdə yerləşən Quliyev küçəsində 21 nömrəli evin üzərində İbrahim Mammeyevə həsr edilmiş memorial lövhə quraşdırılıb.

Həmçinin bax
------------

* Balkarlar
* Mutay Ulbaşov

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Asiyat Sarakuyeva.* "Маммеев, Ибрагим Шакманович" (rus). elbrusoid.org. 4 oktyabr 2005. 2021-01-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 yanvar 2021.
2. ↑  *Svetlana Şavayeva.* "Штрихи к портрету писателя, актёра, драматурга Ибрагима Маммеева" (rus). gazeta.kbpravda.ru. 18 aprel 2019. 2019-04-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 yanvar 2021.
3. ↑  "Маммеев Ибрагим Шакманович — Биография" (rus). pomnipro.ru. 2021-01-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 yanvar 2021.
**İbrahim Nafa** (*ərəb.* إبراهيم نافع‎; 12 yanvar 1934, Süveyş, Süveyş mühafəzəsi[d], Misir krallığı[d] – 1 yanvar 2018, Dubay, BƏƏ) — Misir jurnalisti, "*Əl-Ahram*" qəzetinin redaktoru (1979–2005) və Ərəb Jurnalistlərinin Ümumi Birliyinin idarə heyətinin sədri (1996–2012).

Bioqrafiya
----------

İbrahim Nafa 12 yanvar 1934-cü il tarixində Misirin Suez şəhərində anadan olmuşdur. Nafa 1956-cı ildə Əyn Şams Universitetində bakalavr dərəcəsi almışdır. O daha sonra karyerasına "Reuters"in müxbiri olaraq başlamışdır. Nafa daha sonra "Misir Radiosu"nun redaktoru və dövlətə mənsub olan "Əl Qumriyə" qəzetinin iqtisadiyyat redaktoru olmuşdur. Nafa "Əl-Ahram" qəzetində iqtisadiyyat bölməsinin rəhbəri və baş redaktor müavini olaraq işləmişdir.

Nafa 1979–2005-ci illərdə "Əl-Ahram" qəzetinin baş redaktoru idi. Nafa daha sonra qəzetin baş direktoru təyin edilmişdir. İsrailin "*Haarets*" qəzeti Nafanın Misirin iki prezidenti, Ənvər Sadat və Hüsnü Mübarəkin siyasətini "sədaqətlə ötürdüyü"nü və Misir Jurnalistlər Sindikatının prezidenti olaraq, Nafanın "Misirin təbliğat siyasətini formalaşdırdığı və mətbuatın özünü-senzuradan keçirməsinin sərhədlərini müəyyənləşdidiyi"ni yazmışdır. Qəzetin idarə heyətinin yeni sədri Salah Əl-Ğamri, baş redaktoru isə Osama Səraya olmuşdur. Misir parlamentinin yuxarı palatası Nafanı Yuxarı Mətbuat Şurasının üzvü seçmişdir.

Biblioqrafiya
-------------

* "*Demokratiyanın qanadları*" (ərəb.)
* "*Təhlükənin illəri*" (ərəb.)

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Veteran Egyptian journalist Ibrahim Nafea dies at the age of 84". Ahram Online. 1 yanvar 2018. 2018-01-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 yanvar 2018.
2. ↑  *Al-Şərbini, Ramazan.* "Veteran Egyptian journalist dies in Dubai". Gulf News. 1 yanvar 2018. 2018-12-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 yanvar 2018.
3. ↑  *Barel, Zvi.* "In Nafie's Pocket: $600 Million". Haarets. 5 aprel 2006. 2018-01-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 yanvar 2018.
4. ↑  *Əl-Din, Gəmal Əssam.* "A radical shake-up?". Əl-Ahram. 13 iyul 2005. 26 mart 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Jurnalist ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Qırmızı kitab** ― yoxa çıxmaq təhlükəsi olan nadir heyvan və bitkilər toplusu.
Azərbaycan Respublikasının "Qırmızı kitab"ı

Fauna və flora növlərinin mühafizə olunmasının effektiv üsullarından biri "Qırmızı Kitab"ın təsis edilməsidir. Hələ 1977-ci ildə Azərbaycanın flora və faunasının genefondunun mühafizəsi üçün Azərbaycan Respublikası "Qırmızı Kitab"ının təsis edilməsinə dair qərar qəbul edilmişdir.

Mövcud qanunvericiliyə əsasən, ölkə ərazisində təbii şəraitdə yaşayan, nadir və nəsli kəsilmək təhlükəsi qarşısında olan heyvan və bitki növləri xüsusi mühafizə edilir və Azərbaycan Respublikasının "Qırmızı Kitab"ına daxil edilir. Azərbaycan Respublikasının "Qırmızı Kitab"ı rəsmi sənəd olmaq etibarilə, Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisində, o cümlədən Xəzər dənizinin (gölünün) Azərbaycan Respublikasına mənsub olan bölməsində heyvan və bitki növlərinin (yarımnöv, populyasiyalar) vəziyyəti, yayılması və mühafizəsi tədbirləri haqqında məlumatları özündə əks etdirir.

Ölkəmizdə bitki və heyvanat aləminin mühafizəsi, həm ölkə qanunvericiliyində, həm də 1989-cu ildə çap edilmiş Azərbaycan SSR-in bitki və heyvanlarının "Qırmızı Kitab"ının I nəşrində təsbit edilmişdir. Bura alimlər tərəfindən Azərbaycan florasında mühafizəsi tələb olunan 140, fauna üzrə isə 108 növ daxil edilmişdir. 

Qırmızı kitaba düşmüş bitkilər

1. Hirkan şümşadı
2. Dəmirağac
3. Şabalıdyarpaq palıd
4. Hirkan ənciri
5. Hirkan armudu (Pyrus hyrcana)
6. Xəzər lələyi
7. İkək akasiyası
8. Qafqaz xurması
9. Ürəkyarpaqlı qızılağac
10. Budaqlı danaya
11. Hirkan bigəvəri
12. Eldar şamı
13. Qafqaz rododendron
14. Çoban sarmaşığı
15. Laqodex acıçiçəyi
16. Təmiz kladoxeta
17. Qaraçöhrə
18. Şərg çinarı
19. Qafqaz xədicəgülü
20. Məxməri gərməşov
21. Naxçıvan gəvəni
22. Araz palıdı
23. Xəzər zəfəranı
24. Su zanbağı
25. Qafqaz dəmirağacı

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Qırmızı Kitabı
* Moldova Qırmızı Kitabı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikasının "Qırmızı kitab"ı". eco.gov.az/. Archived from the original on 3 October 2022.
2. ↑  "Azərbaycan Qırmızı Kitabı". www.azerbaijans.com. Archived from the original on 15 May 2023.

Xarici keçidlər
---------------

Azərbaycan Respublikasının qırmızı kitabı
Azərbaycan xalçaçılıq məktəblərindən olan Qarabağ xalçaçılıq məktəbinin toxuculuq məntəqələrindən biri Qasımuşağı obasında istifadə edilmiş xalça toxuculuq aləti — həvə.

**Həvə** — xalça, palaz və digər xalça məmulatlarını toxuyarkən ilmələri döyüb yerində bərkitmək üçün (bəzi heyvanların buynuzundan, yaxud da metaldan və s.-dən hazırlanan) ucu kəsik, dişli alətdir. Azərbaycanın bəzi bölgələrində bu aləti toxmaq (xalça) da adlandırırlar.

Toxuculuğun ilk dövründə birinci arğacı vurmaq üçün möhkəm oduncaqdan (qoz, palıd və digər ağaclardan) hazırlanan dişli həvələrdən istifadə edirdilər. Bu cür primitiv həvələrin (toxmaq (xalça)ların) sapı (tutacağı) istifadə zamanı narahat idi, dişlər arasındakı məsafə ərişin sıxlığına hər zaman uyğun gəlmirdi. Zaman keçdikcə digər alətlər kimi bu alətlərində forma və texniki xüsusiyyətləri təkmilləşmiş, həvənin (toxmağın) dişlərinə metal ucluqlar əlavə edilmişdir. Yarı ağac, yarı metal materialdan hazırlanan həvələr texnoloji tələblərə tam cavab vermədiyi üçün belə alətlər sonda tam metaldan hazırlanmış, müasir həvələrin (toxmaqların) ilk nümunələri meydana gəlmişdir.

Metal həvələr (toxmaqlar) XV – XVI əsrlərdən başlayaraq xalça emalatxanalarında istifadə olunmuş və XIX əsrdə isə metal həvələr (toxmaqlar) tam təkmilləşmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Kirkid

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti, Dörd cilddə. Şərq-Qərb Nəşriyyatı, Bakı 2006. II cild, səh.378.
2. ↑  "Həvə". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-03.
2011-ci ildə Nepalın Meqauli şəhərində keçirilən filüstü polo üzrə Dünya kuboku
**Filüstü polo** — polonun Cənubi-Şərgi Asiyada yayılmış filüstü növü. Oyunçular topu meydançada atüstü polodakı olduğu kimi bambukdan düzəldilmiş xüsusi polo taxtası vasitəsi ilə hərəkət etdirirlət. Oyun 200 m uzunluğu olan meydançada oynanılır. Oyun vaxtı filin üstündə iki nəfər oturur: oyunçu və fili idarə edən.

Filüstü polo XX əsrin əvvələrində Asiya səfər edən ingilislərlə oynanılmağa başladı. İdman növü kimi XX əsrin sonlarında formalaşıb. Filüstü polonun ümumdünya assosiyasıyası 1982-ci ildə Nepalın Çitvan Milli Parkında Ceyms Manklark və isveçrəli Cim Edvards tərəfindən yaranmışdı. Əvvəlcə top kimi adi futbol topundan istifadə edilirdi. Ancaq fillərin bu topları əzdiyinə görə, kiçik ölçülü standart polo topundan istifadə edilməyə başlanıldı. Bambuk polo taxtaları da atüstü polodan götürülüb. Taxtaların uzunluğu filin ölçüsündən asılı olaraq 1,8 m-dən 2,7 m-dək fərqlənir. Oyunçular fillərinə xüsusi iplər vasitəsi ilə bağlanılırlar. İplərin açıldığı vaxt oyun müvğəqqəti olaraq dayandırılır. Bəynəlxalq yarışmalarda hər bir komandanın meydançada eyni vaxtda iki (nadir hallarda üç) fili ola bilər.

1985-ci ildən etibarən filüstü polo üzrə dünya çempionatları keçirilir. Yarışların çoxunu Nepal komandaları qazanıblar. 2007-ci ilin dekabr ayında dünya çempionu Honkonq komandası olub.

Xarici keçidlər
---------------

* Filüstü polonun ümumdünya federasiyası


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Filüstü polo*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |
**Güvenç , 1959** (25 iyul 1960 və ya 25 iyul 1955, Uşak) — keçmiş türk futbolçu, məşqçi. Azərbaycanın Rəvan klubunun baş məşqçisidir. Futbolçu kimi hücumçu mövqeyində oynayıb.

Güvenç Kurtar futbolçu karyerası ərzində "Beşiktaş", "Mersin İdman Yurdu", "Bursaspor", "Altay" və "Kocaelispor"da oynayıb.

Məşqçi karyerası ərzində isə "Darıca Gənclərbirliyi", "Kocaelispor", "Sarıyer", "Petrolofisi", "Əskişəhərspor", "Zeytinburnuspor", "Diyarbəkirspor", "Elazığspor", "Akçaabat Sebatspor", "Çaykur Rizəspor", "Dənizlispor", "Bursaspor", "Altay" və "Adana Dəmirspor"a başçılıq edib.

Həyatı
------

Güvenç Kurtar 25 iyul 1950-ci ildə Türkiyənin Uşak vilayətində andan olub.

Karyerası
---------

### Futbolçu karyerası

Güvenç Kurtar peşəkar karyerasına 1970-ci ildə "Beşiktaş"da başlayıb. Mövsümboyu oynadığı 15 matçda 3 dəfə fərqlənən sabiq hücumçu mövsümün sonunda "Mersin İdman Yurdu"na keçib. Aralıq dənizi sahilindəki macərası nisbətən uğurlu (24 oyun – 12 qol) alınıb, 24 oyuna 12 qol vurub. Liqa başa çatan kimi "Bursaspor"a keçib. İki mövsümə 25 dəfə "timsahlar"ın formasını geyinən oyunçu rəqib qapıçılarını cəmi 3 dəfə məyus edə bilib. Güvenç Kurtarın Bursadan sonrakı klubu "Altay" olub. Burda əvvəlkilərə nisbətən daha çox - 3 il keçirib. Sonrakı 5 mövsüm isə "Kocaelispor"un heyətində top qovan Kurtar 29 oyunda 8 qol vurub. Futbolçu karyerasını da məhz bu klubda 1982-ci ildə sonlandırıb. 12 illik futbolçu karyerasında 26 qol vurub.

### Məşqçilik karyerası

Güvenç Kurtar 8 il sonra baş məşqçi kimi futbola qayıdıb. "Bursaspor"u 91/92-də ikinci liqadan birinciyə-Superliqaya çıxardır. Əsas liqadakı ilk ilindəysə 4-cü yer tutur və UEFA Kubokuna vəsiqə qazanır. "Yaşıl-qırmızı" formalı Diyarbəkirspor klubunun 2000/01-də Superliqaya vəsiqə qazanması da Güvenç Kurtarın adıyla bağlıdı. 2014-cü ildə Azərbaycanın "Rəvan" klubunun baş məşqçisi təyin olunub. Kurtan "Rəvan"la bir illik müqavilə imzalayıb.

Uğurları
--------

### Futbolçu karyerasında

Türkiyə Kocaelispor
* Türkiyə 1-ci Liqası
	+ Qalib (1): 1979-1980

### Məşqçilik karyerasında

Türkiyə Kocaelispor
* Türkiyə 1-ci Liqası
	+ Qalib (1): 1991-1992

Türkiyə Diyarbəkirspor
* Türkiyə 1-ci Liqası
	+ İkincilik (1): 2000-2001

İstinadlar
----------

1. ↑  worldfootball.net (çd.).
2. 1 2 3  "Güvenç Kurtar kimdi?" (az.). Futbolpress.az. 4 yanvar 2014. İstifadə tarixi: 4 yanvar 2014.
3. ↑  ""Rəvan" Şahin Diniyev istefaya göndərib, türk məşqçi gətirdi!" (az.). Apasport.az. 3 yanvar 2014. 2016-03-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 yanvar 2014.
4. ↑  "Güvenç Kurtar "Rəvan"la müqavilə bağladı" (az.). Qol.az. 6 yanvar 2014. İstifadə tarixi: 6 yanvar 2014.[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* Türkiyə Futbol Federasiyasının saytında səhifəsi
* Mackolik.com saytında futbolçu səhifəsi Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine
* Mackolik.com saytında məşqçi səhifəsi
**San Sibra de Las qalası** (qalis. Castro de San Cibrao de Las), **La Siuda,** **Lambrisa,** **Lansbrika** və ya **Lanobrika qalası** — İspaniyanın Qalisiya bölgəsində, Orense vilayətinin San Amaro və Punxin bələdiyyələri arasında yerləşən qədim qala və onun qalıqları. Bu qalanın ərazisində arxeoloji qazıntı yeri yerləşir. Qalanın e.ə. II əsrdən b.e. II əsrinə qədər istifadə olunduğu ehtimal olunur.

Qalada tanrı *Bandua*ya həsr olunmuş qurbangah, qalanın ətrafında isə qədim Roma dövrünə aid yaşayış məntəqələri vardır.

Böyüklüyü Portuqaliyanın şimalındakı *Santa Treqa qalası* ilə müqayisə olunur.

Yeri
----

Qala San Amaro bələdiyyəsinin Las adlı hissəsində, San Xuan de Orantes məhəlləsindədir. Qalanın qalıqları 473 metr yüksəklikdə, San Trokado dağında yerləşmiş olub, 384 metr uzunluğunda və 314 metr genişliyində ərazini əhatə edir. Qalanın yaxınlığından Minyo çayı keçir. Təpə qalanın çay ilə görüşünə mane olur. 18 km uzaqlığında Orense şəhəri yerləşir. Yerləşdiyi yerdə yamacların az olması qalanın müdafiəsini çətinləşdirmişdir.

Öyrənilməsi
-----------

1921-ci ildə burada Florentino Lopes və Visente Risko tərəfindən ilk arxeoloji qazıntı işləri başladılmışdır.

1922-ci ildə onlar dördbucaqlı bir tikilinin bünövrəsini kəşf etmişdirlər. Onların işləri 1925-ci ilə qədər davam etmişdir. Apardığı işlərdən sonra bir çox tikili kəşf edilmişdir. Bu iş qalanı tamamilə öyrənmək üçün aparılmışdır.

Xaquin Lorenzo və Suvilyas tərəfindən 1948-ci ildə ikinci arxeoloji qazıntı işlərinə start verilmişdir. Ərazinin qərb cinahı tamamilə qazılmışdır. 1953-cü ildə *3-cü Beynəlxalq Arxeolgiya Konqresi*nə qatılanlar bu qalanı da ziyarət etmişdirlər. Qalanın qalıqları sonrakı illərdə talan üzündən zərər görmüşdür. Ferro Soselonun rəhbərliyi ilə bu təhlükə aradan qaldırılmışdır. 1980-ci ildə burada təmizlik və bərpa işləri aparılmışdır.

Qazıntı işlərində tapılan tapıntılar hazırda Orense Arxeologiya Muzeyində sərgilənir.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-06-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-30.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-30.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***San Sibra de Las qalası*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Qalisiya hökümətinin rəsmi saytında.
* Orense Arxeologiya Muzeyinin rəsmi saytı
**IUPAC kimyəvi nomenklaturası və ya IUPAC adlandırma sistemi** kimyəvi birləşmələrin adlandırılması üçün istifadə edilən bir sistem olub, ümumiyyətlə kimya elmini təsvir etmək üçün istifadə olunur. O, Beynəlxalq Nəzəri və Tətbiqi Kimya İttifaqı (İngilis dili: International Union of Pure and Applied Chemistry və ya IUPAC ) tərəfindən yaradılmış və onun tərəfindən nəzarət altında saxlanılmışdır.

Üzvi və qeyri-üzvi birləşmələrin adlandırılması qaydaları Mavi kitab *(Blue book)* və Qırmızı kitab *(Red Book)* kimi tanınan iki nəşrdə saxlanılır. *Yaşıl kitab (Green Book)* kimi tanınan üçüncü nəşrdə (IUPAP ilə əməkdaşlıq edilərək bu kitab hazırlanmışdır) fiziki kəmiyyətlər üçün istifadə ediləcək simvollar təsvir edilmişdir. *Qızıl kitab (İngiliscə: Gold Book)* adlı dördüncü bir kitabda isə kimyada istifadə olunan bir çox texniki terminlərin tərifləri və mahiyyəti qeyd edilmişdir. Bunlara oxşar olan xülasələr biokimya (IUBMB ilə əməkdaşlıq çərçivəsində yazılmışdır), analitik kimya və makromolekulyar kimya üçün də hazırlanmışdır. Xüsusi hallar üçün bu kitablar vaxtaşırı *Pure and Applied Chemistry* elmi jurnalında dərc edilmiş daha qısa tövsiyələrlə tamamlanır.
**Taişi** (*çin.* 太师) ― *Böyük Ustad* və ya *Böyük Təlimçi* kimi tərcümə edilən çin titulu. Bu titul Çinin Çjou sülaləsidə ən yüksək üç mülki vəzifələrdən biri idi. Digər ikisi müvafiq olaraq *Böyük Tərbiyəçi* (Taifu - 太傅) və *Böyük Qoruyucu* (Taibao - 太保) idi. Bu üç titul birlikdə *Sanqonq* kimi tanınırdı. Bu üç titulun adları və vəzifələri sonrakı sülalələrdə dəyişdi. *Böyük Təlimçi* adı Han sülaləsinin sonrakı dövrlərində, xüsusən də o zamankı *çenhsian* Dun Çjo tərəfindən istifadə olunmağa davam etmişdidi.

O, həmçinin Şimali Yuan sülaləsində Börçigin nəslinin bir hissəsi olmayan güclü zadəganlar üçün bir titul kimi istifadə edilmişdir. Məsələn, Esen Taişi.

Rütbə Dayviet dövlətində təqlid edilmişdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Official Titles of the Han Dynasty: A Tentative List Compiled for The Han Dynasty History Project" (PDF). University of Washington. 34. January 17, 2013 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: March 4, 2013.
2. ↑  *de Crespigny, Rafe.* To Establish Peace: being the Chronicle of the Later Han dynasty for the years 189 to 220 AD as recorded in Chapters 59 to 69 of the Zizhi tongjian of Sima Guang (PDF). Canberra: Australian National University. 1996. ISBN 978-0-7315-2526-3. 2012-08-13 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-02-17. Section Cp2:192 C
**San Martin de Mondonedo bazilikası** (qalis. Basílica de San Martiño de Mondoñedo) — İspaniyanın Qalisiya bölgəsində, Fos şəhərinin yaxınlığında yerləşən qədim bazilika. Kilsə kimi istifadə olunmuşdur. İspaniyanın ən qədim kilsəsi hesab olunur. IX əsrdə iki yepiskop burada xidmət göstərmişdir.

Tarixi
------

Bazilikanın tarixi IX əsrə qədər uzanır. Amma saysız sənədlər onun tarixini dəqiqləşdirməkdə çətinlik törədir. X əsrdə mövcud olması dəqiqdir. Bəzi nəzəriyyələrə görə bazilika bir neçə yepiskopun evi olmuşdur.

İndiki bazilika XI əsrə aiddir və Roman memarlığı üslubundadır. XVIII əsrdə dayaq-divarla möhkəmləşdirilmişdir. Bazilikadakı heykəlciklər o dövr üçün olan ibadətçilik haqqında məlumat verməkdədir. XVI və XV əsrlərə aid divar rəsmləri hələ də saxlanılmışdır.

Bazilikada San Qonzalonun türbəsi yerləşir.

Hal-hazırda bazilikada muzey fəaliyyət göstərir. Muzeyə giriş pulsuzdur. Çərşənbə günündən bazar gününə qədər muzeyi ziyarət etmək mümkündür.

1931-ci ildən bazilika İspaniya Mədəni Maraq Mülkiyyəti siyahısındadır.

Qalereya
--------

* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-17.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-04-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-17.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***San Martino de Mondonedo bazilikası*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Muzeyin saytı Arxivləşdirilib 2014-08-10 at the Wayback Machine
**Səlim xan Şəmsəddinli** — XVII əsrin əvvəllərində fəaliyyət göstərmiş Səfəvi hərbçisi və dövlət məmuru. O, türkmən Şəmsəddinli tayfasının mənsubu olmuşdur.

Həyatı
------

Şəmsəddinli tayfasının mənsubu olan Səlim xan Ahalsıxın hakimi kimi xidmət etmişdir. Onun hakimliyinin mərkəzi Mesxeti olmuşdur. Bura həmçinin, Mesxeti, Masq və ya Meşxiya da adlandırılır. Onun bu vəzifədəki xidmət illəri 1623-1627-ci illəri əhatə edir. Bu vəzifədən ayrıldıqdan sonra o, həmçinin Şəmsəddinli tayfasının torpağı yerləşən Qarabağ bəylərbəyliyində də uzun illər çalışmışdır.

Oğlu olan İsmayıl onu 1629-cu ildə atasını hər iki vəzifədə də əvəz etmişdir. İsmayıl 1629-cu ildən həm atasının əvəzinə tayfa başçısı, həm də Şəmsəddinli bölgəsinin hakimi olmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Qarabağ bəylərbəyliyi

İstinadlar
----------

1. ↑  *Willem Floor.* Safavid Government Institutions. California: Mazda Publishers. 2001. səh. 85-86. ISBN 978-1568591353.
2. ↑  *Hirotake Maeda.* The forced migrations and reorganisation of the regional order in the Caucasus by Safavid Iran: Preconditions and developments described by Fazli Khuzani (PDF). Ieda. 2006.
3. ↑  *Willem M. Floor.* Titles and Emoluments in Safavid Iran: A Third Manual of Safavid Administration, by Mirza Naqi Nasiri. Washington: Mage Publishers. 2008. səh. 140. ISBN 978-1933823232.
İkitənəffüslü Afrika balığı **protopter** yağış mövsümü bitəndən sonra qurumuş palçıq layları arasında bir neçə ay susuz yaşaya bilir. Əsasən, mollyusklarla (onurğasız yumşaqbədənli heyvan), şirin suda yaşayan krablarla, digər xərçəngkimilər və qismən də balıqlarla qidalanır. Ölçüsü 35 sm-dən az olan cavan balıqlar yalnız həşəratlarla qidalanır. Bəzi müşahidələrə görə, Keniyadakı protopterlər, adətən, bitkilərlə qidalanırlar. Protopterlər qidanı birdəfəlik həzm etmirlər, bitkinin ucundan tutaraq aram-aram çeynəməyə başlayırlar ta bitki ağız boşluğuna tam yerləşənə qədər. Proses bitəndən sonra tüpürüb yenidən onu yeməyə başlayırlar və bu gedişat bir neçə dəfə təkrarlanır. Protopterlərin bəzi növləri isə qidanı birdəfəlik uda bilirlər (hətta farel balığını).

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Britannica (onlayn) |
| Taksonomiya | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
| Normativ yoxlama | GND: 4803595-6 · Microsoft: 2779777220 |
Arabaşı şorbası
**Şorba** — Kökü Hindistana bağlıdır. Şorba sözünün mənası "yaxşı bəslənmə" deməkdir. 10 min il əvvəl şorba hazırlandığı və yeyildiyi haqqında məlumatlar tapılıb. Çində 2400 illik şorba arxeoloqlar tərəfindən *Şian antik* kəndində tapılıb. İnsanın ilk dəfə şorbanı yeməsi, III yüzilliyə təsadüf edilir. O dövrün insanlarından olan Patroklus, çörəyi suya batıraraq, üzərinə duz səpərək yeyib. Patroklusun yeməyi daha sonra Avropanın bəslənmə yeməyi olacaq şorbanın ilk halı olaraq ortaya çıxır. Fransada soğan şorbası mövcuddur. Bu şorbanı alta 6 ədəd çörək qoyub, üzərinə ət suyu tökərək hazırlayırlar. Şorbanın indiki halda olması isə, François Pierre La Varenne tərəfindən yaradılıb. O, 1651-ci ildə yazdığı kitabda şorbanı izah etmişdir. İndi hazırlanan şorba 17 yüzillik və 18 yüzilliyə təsadüf edilir. İlk bu cür hazırlanan şorba telefon şorbası adlandırılır. Bu şorbada ətdən istifadə edilir. Ancaq sonradan telefon şorbasının hazırlanması dayandırılmışdır.

İslamdan əvvəl Türkiyə şorbaları
--------------------------------

İslamdan əvvəl Orta Asiya, Türkiyədə taxıl məmulatlarından şorba hazırlanmışdır. Bu şorbada əsas inqrident əriştədir. Bəzən o əriştəyə zövq üçün ətdə vurulurdu. Orta Asiyada bişirilən, indiyə qədər gəlib çatmış, ən məşhur şorba tahana şorbasıdır. Tahana şorbasının bir neçə növü var. İnqridentləri duz, un, ət, pendirdir.

Bulqur şorbaları
----------------

* Diyircik şorba — Sabah şorbası olaraq bilinir. Hazırlamaq üçün soğan və tomat tavada qovrulur, üzərinə su əlavə edilir.
* Yarma şorbası — Yarmadan hazırlanır. Yaz aylarında içmək əlverişlidir. İnqridentləri yarma, duz, təzə nanədir.

Göbələk şorbaları
-----------------

* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-06-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-01.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2013-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-01.
3. 1 2  Recipe for "Asparagus in Fragrant Sauce" Arxivləşdirilib 2016-03-03 at the Wayback Machine, from La Varenne's, *Le Cuisinier françois* (1651) quoted in Harold McGee's *On Food and Cooking* (2004)
4. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2014-09-28 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-01.

Xarici keçidlər
---------------

* Şorba haqqında
**Raymond Ramazani Baya** (16 iyun 1943 – 1 yanvar 2019) — Konqo Demokratik Respublikası siyasətçisi. O, bir müddət ölkəsinin xarici işlər naziri olmuşdur. Baya 23 iyul 2004-cü ildə vitse-prezident Jan-Pyer Bemba tərəfindən bu vəzifəyə təyin edilmiş və hökumət nəzdində fəaliyyət göstərməyə başlamışdır.

Bioqrafiyası
------------

Ramazani prezident Mobutu Sese Sekonun hakimiyyəti dövründə bir çox vəzifədə çalışmışdır. O, bir müddət *İnformasiya Naziri* və ölkəsinin Fransada səfiri kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Bir il sonra Mobutu devrildikdən sonra Ramazani Loran Kabilanın yeni hökumətində işləməkdən imtina etmişdir. O, mərkəzi Qbadolitdə yerləşən və Jan-Pyer Bembanın başçılıq etdiyi üsyançı qrup olan Konqo Azadlıq Hərəkatına qoşulmuşdur. 2003-cü ildə qrup digər üsyançı qruplarla birləşdi və Cozef Kabila hakimiyyətə gəldi. Bemba vitse-prezident oldu və o, digərləri arasından xarici işlər naziri seçmək hüququnu əldə etdi. Antuan Qonda xarici işlər naziri oldu. Bu müddətdə Ramazani Bembanın diplomatik əlaqələr üçün ən mühüm məsləhətçisi kimi çalışmışdır. 2004-cü ildə Qonda vəzifəsindən azad ediləndən sonra Ramazani yeni xarici işlər naziri təyin olundu. Onun səlahiyyəti 2007-ci ilin fevral ayında başa çatdı. O, Cozef Kabilanın ikinci dəfə prezidentliyi dövründə Baş nazir Antuan Gizenqa təyin olunduqdan sonra bu vəzifədən azad edilmişdir. Baya 1 yanvar 2019-cu ildə vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Fichier des personnes décédées.
2. ↑  "Rwanda is invading: Congo officials". Sydney Morning Herald. Associated Press. 2 December 2004. 7 November 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 November 2010.
3. ↑  Africa research bulletin: Political, social, and cultural series, Volume 41. Blackwell. 2004. səh. 5831. 5 June 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 November 2010.
4. ↑  *Groupe Jeune Afrique.* Jeune Afrique L'intelligent: Issues 2269-2276 (French). 2004. səh. 8. 14 September 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 November 2010. Raymond Ramazani Baya, universitaire, ex-journaliste et ancien ambassadeur à Paris...
5. ↑  "RDC: Décès du sénateur Raymond Ramazani Baya à Paris". Politico.cd (fransız). 1 January 2019. 15 January 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 January 2019.  (#invalid\_param\_val)
**Con Lord** (*ing.* Jonathan „Jon" Douglas Lord) — Deep Purple rok-qrupunda klavişdə ifası ilə məşhurlaşmış əfsanəvi musiqiçi.

Həyatı
------

Con Lord 1941-ci ildə Böyük Britaniyanın Lester qraflığında anadan olub. 5 yaşından pianoda çalmağa başlayıb. Dram məktəbinin məzunu olsa da, aktyor peşəsinə meyl göstərməyib və karyerasını bar və pablarda rok musiqinin ifası ilə davam etdirib.

1968-ci ildə həmkarı Kris Körtislə əfsənavi qrupun təməlini qoyan Con Lordun yaradıcılığına klassik musiqi ilə caz və blyuzun böyük təsiri olub. Belə ki, musiqiçi rok kompozisiyalarını yazmaqla yanaşı, klassik müsiqi əsərlərini də bəstələyib. 1969-cu ildə Londonun dəbdəbəli Albert Hall səhnəsinə qalxan Deep Purple qrupunun repertuarında klassik musiqinin çalarlarını açıq-aydın eşitmək mümkün idi. Lakin 70-ci illərdən başlayaraq getdikcə daha çox nəzərə çarpan rok elementi kollektivin özünəməxsus musiqi dəst-xəttinin təməlini qoyur.

1976-ci ildə qrup şəklində fəaliyyətini dayandırmış Deep Purple 8 il sonra yenidən birləşərək qlobal turnelərə çıxmağa başlayır. 150 milyon albomu satılan populyar qrupun tərkibi həmişə dəyişib. Hərçənd ki, Con Lord 2002-ci ilədək müsiqi kollektivinin dəyişməz üzvü qalıb.

2011-ci ildə xərçəng xəstəsi olduğunu bildirən Con Lord müalicə üsulu kimi musiqi bəstələyəcəyini elan edib. O, mədəaltı vəzi xərçəngi ilə mübarizə aparırdı.

Musiqiçi 2012-ci il iyulun 16-da London klinikasında 72 yaşında ailəsi və dostlarının əhatəsində dünyasını dəyişib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Deep Purple qrupunun yaradıcılarından biri vəfat edib". 2012-07-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-18.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Myspace · Twitter |
| Foto, video və audio | Apple Music · Instagram · Last.fm · Spotify |
| Tematik saytlar | AllMusic · Česko-Slovenská filmová databáze · Discogs · Encyclopaedia Metallum · IMDb · MusicBrainz · Rate Your Music |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) · Notable Names Database · Oksford bioqrafik |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave · WikiTree |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 62621 · BNE: XX1006686 · BNF: 140430128 · CONOR: 23857507 · GND: 134448030 · GTAA: 261913 · ISNI: 0000 0001 1447 6227 · LCCN: n95067677 · NKC: ola2002151376 · NTA: 073557595 · SUDOC: 079950078 · VIAF: 71594287 · WorldCat VIAF: 71594287 |

 |
**Stylodipus telum** (*lat.* Stylodipus telum) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin məməlilər sinfinin gəmiricilər dəstəsinin ərəbdovşanlar fəsiləsinin stylodipus cinsinə aid heyvan növü.

Adı
---

Bu növün sinonimiyasına daxil olan Dipus halticus (Brandt, 1844) adının nomenklatura statusu yoxdur. Allactaga (Allactaga sibirica Forster) formalarından birinə istinad edərək Dipus halticus Illiger, 1825 adının səhv istifadə edilməsini təmsil edir.

Areal
-----

Bu canlılar əsasən Çin, Qazaxıstan, Türkmənistan, Ukrayna, Özbəkistan və Rusiya ərazisində yaılmışlar. Rusiyanın Don çayı hövzəsində yerləşən qumluqlarda, Qərbi Xəzərönündən Zaysan dağ arası çökəkliyinə və İrtış çayının sağ sahilinə qədər ki, ərazilərdə görülürlər.

Xarici görünüş
--------------

Bu canlıların uzunluğu 9–12 sm, arxa ayaqlarının uzunluğu isə 4,6–5,1 sm təşkil edir. Başı yuvarlaq, ağız qısaldılmış formadadır. Qulaqları nisbətən kiçikdir. Arxa ayaqları üç barmaqlıdır. Quyruqlarının ucunda tünd rəngdə kiçik bir "fırça" meydana gəlir. Üzərilərinin rəngi qəhvəyi-bozdan qırmızımtıl-qəhvəyi rəngdədir. Qarınları ağdır. Qarmaqların altındakı tüklər qaramtıldır.

Həyat tərzi
-----------

Qaranlıqda aktivdirlər. Zəif qaçır, alçaq hündürlüyə sahib bitki örtüyü arasında gizlənməyə üstünlük verirlər. Soyuqlar düşən zaman qış yuxusuna gedirlər, mövsümün başlaması artan istiliklə ilə ortaya çıxırlar. Oyuqlarda yaşayırlar. Bu oyuqların girişlərin sayı 1-dən 6-ya qədərdir. Dişilərdə boğazlıq martın ortalarından avqustun ortalarına qədər baş verir. Apreldə "zirvə" müşahidə olunur.

Statusu
-------

Stylodipus telum geniş çeşiddə və ehtimal olunan böyük sayda başa malikdirlər. Qarşılaşdığı əsas təhlükə çölün kənd təsərrüfatına cəlb olunmasıdır. Sayının yavaşca azaldığına inanılır, lakin Beynəlxalq Təbiəti Qoruma Birliyi onun qorunma vəziyyətini "ən az qayğı tələb edənlər" kimi qiymətləndirmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2002.
2. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Stylodipus telum* | 
* Wikidata: Q1762756
* Wikispecies: Stylodipus telum
* BOLD: 142632
* EoL: 327901
* EUNIS: 16440
* Fauna Europaea: 305572
* Fauna Europaea (new): 727446d6-b6b7-4ed5-871d-b88c3bbbf50c
* GBIF: 2439453
* iNaturalist: 43897
* IRMNG: 10938593
* ITIS: 609763
* IUCN: 21103
* MSW: 12900058
* NCBI: 1041413

 |
| *Dipus telum* | 
* Wikidata: Q109647242
* GBIF: 4409266

 |
**Con Milton Keyc** (*ing.* John Milton Cage Jr.; 5 sentyabr 1912[…] və ya 5 oktyabr 1912 – 12 avqust 1992[…], Nyu-York, ABŞ) – amerikalı bəstəkar və musiqi nəzəriyyəçisi. Musiqidə qeyri-müəyyənliyin, elektroakustik musiqinin və musiqi alətlərinin qeyri-standart istifadəsinin qabaqcıllarından biri olan Keyc müharibədən sonrakı avanqardın aparıcı simalarından biri idi. Tənqidçilər onu XX əsrin ən nüfuzlu bəstəkarlarından biri kimi xarakterizə edirlər. O, həm də müasir rəqsin inkişafında mühüm rol oynamış, əsasən xoreoqraf Merce Kunninqham ilə əlaqəsi sayəsində, eyni zamanda Keycin həyatlarının çox hissəsində romantik ortağı olmuşdur.

Keycin 1952-ci il 4′33″ kompozisiyası qəsdən səssiz ifa olunur; əsəri təqdim edən musiqiçilər, başlıqda göstərilən müddət ərzində iştirak etməkdən başqa heç bir iş görmürlər. Kompozisiyanın məzmunu tamaşaçıların ifa zamanı eşitdiyi mühitin səsləri olması nəzərdə tutulur. Əsərin musiqiçilik və musiqi təcrübəsi ilə bağlı qəbul edilmiş təriflərə meydan oxuması onu həm musiqişünaslıqda, həm də incəsənət və ifaçılıq estetikasında məşhur və mübahisəli mövzuya çevirmişdir. Keyc həm də hazırlanmış pianonun (səsi simlər və ya çəkiclərin arasına və ya üzərinə qoyulmuş əşyalar tərəfindən dəyişdirilən piano) qabaqcıllarından biri idi və bunun üçün rəqslə bağlı çoxsaylı əsərlər və bir neçə konsert əsəri yazdı. Bunlara Sonatalar və İnterlüdalar (1946–48) daxildir.

Onun müəllimləri arasında musiqidə radikal yenilikləri ilə tanınan Henri Kouell (1933) və Arnold Şonberq (1933-35) var idi, lakin Keycin əsas təsiri müxtəlif Şərq və Cənubi Asiya mədəniyyətlərində olmuşdur. 1940-cı illərin sonlarında Hindistan fəlsəfəsi və Zen Buddizmi üzərində apardığı araşdırmalar nəticəsində Keyc 1951-ci ildə bəstələməyə başladığı aleator və ya təsadüfi idarə olunan musiqi ideyasına gəldi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  John Cage // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. 1 2  Museum Dhondt-Dhaenens.
4. 1 2  John Cage (nid.).
5. ↑  .
6. ↑  Museum of Modern Art online collection (ing.).
7. ↑  .
8. ↑  .
9. ↑  *Leonard, George J.* Into the Light of Things: The Art of the Commonplace from Wordsworth to John Cage. University of Chicago Press. 1995. səh. 120. ISBN 978-0-226-47253-9. ... when Harvard University Press called him, in a 1990 book advertisement, 'without a doubt the most influential composer of the last half-century', amazingly, that was too modest.
10. ↑  *Greene, David Mason.* Greene's Biographical Encyclopedia of Composers. Reproducing Piano Roll Fnd. 2007. səh. 1407. ISBN 978-0-385-14278-6. ... John Cage is probably the most influential ... of all American composers to date.
Henri Qrey
**"Qrey Anatomiyası"** — məşhur ingilisdilli insan anatomiyasından bəhs edən klassik ədəbiyyat.

İlk dəfə olaraq bu ədəbiyyat 1857-ci ildə Böyük Britaniyada, bir il sonra isə ABŞ-sa "Qrey Anatomiyası: təsviri və cərrahi nəzəriyyə" adı altında çap edilmişdir.

İnfeksion xəstəliklərin pata morfologiyasını öyrənən Qrey 34 yaşında təbii çiçək xəstəliyinə yoluxaraq vəfat etmişdir. Kitab üzərində iş digər mütəxəssislər tərəfindən davam etdirilərək bir neçə dəfə təkrar nəşr olunmuşdur. 26 sentyabr 2008-ci ildə professor Syuzan Standrinqin redaktorluğu altında məşhur ədəbiyyatın 40-cı britan nəşrinin yubileyi qeyd edilmişdir.

Kitabın tarixi
--------------

Britaniya anatomu Henri Qrey 1827-ci ildə anadan olmuşdur. Daxili sekresiya vəzilərinin və dalağın inkişafını öyrənən Qrey 1853-cü ildən Londonun Müqəddəs Georgi hospitalının tibbi məktəbində anatomiya üzrə mühazirələr oxumuşdur. 1855-ci ildə öz həmkarı Henri Vindayk Karterə tibb tələbələri üçün ucuz başa gələn anatomiya kitabını təsis etmək ideyası ilə müraciət edir. Qrey və Karter kitabın materialları üzərində 18 ay gərgin işlədikdən sonra onun nəşrinə nail olurlar. Kitabın nəşrindən üç ay sonra Qrey vəfat edir.

1878-ci ildən etibarən ABŞ-də ədəbiyyatın silsilə nəşrləri edilir.

Mənbə
-----

* Qrey Anatomiyasının internet saytı Arxivləşdirilib 2006-09-04 at the Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Tibb ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Kalistrat Saliya** (*gürc.* კალისტრატე სალია; 26 avqust 1901, Tsalencixa, Rusiya imperiyası – 25 iyul 1986, Paris, Fransa) — Fransada fəaliyyət göstərmiş Gürcüstan alimi, kartveloloqu və tarixçisi.

Həyatı
------

Saliya 1901-ci il iyulun 18-də Gürcüstanın qərbində, Minqreliyada anadan olmuşdur. Zuqdidi və Xaşuridə oxumuş, sonra 1920-ci ildə Tiflis Universitetinə daxil olmuşdur. 1921-ci ildə Gürcüstan sovetlər tərəfindən işğal edildikdən sonra Almaniyaya getmiş və orada Berlin Universitetinin Alman Dili İnstitutunda təhsil almışdır. 1924-cü ildə Fransaya köçmüş və 1927-ci ildə Paris Universitetini bitirmişdir. 1948-ci ildə həyat yoldaşı Nino Saliya ilə birlikdə kartvelologiyaya həsr olunmuş "*Bedi Kartlisa*" jurnalını təsis etmişdir. O, Gürcüstanın tarixi və ədəbiyyatı ilə bağlı bir sıra elmi əsərlər nəşr etdirmiş və xarici ensiklopediyalar üçün Gürcüstanla bağlı yazılar yazmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Memorial Room of Nino and Kalistrate Salias Arxivləşdirilib 2012-02-07 at the Wayback Machine. Georgian National Center of Manuscripts
2. ↑  Salia, Kalistrat. *History of the Georgian Nation*, Paris, 1983.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| Normativ yoxlama | ISNI: 0000 0000 6141 1496 · LCCN: n83200444 · NTA: 22675538X · SUDOC: 127206752 · VIAF: 25987621 · WorldCat VIAF: 25987621 |
**Rəvan Aydın oğlu Bağırov** (30 oktyabr 1986, Bakı, Azərbaycan SSR) — azərbaycanlı radioaparıcı, kreativ direktor, bloqqer, qrafik dizayner, peşəkar fotoqraf, MANPASI səhər radio şousu və YouTube layihəsinin yaradıcısı və aparıcılarından biri.

Həyatı
------

Rəvan Bağırov 30 oktyabr 1986-cı ildə Bakı şəhərində Aydın və İradə Bağırovlar ailəsində anadan olmuşdur. Atası Aydın Bağırov ümumi cərrah, anası İradə Bağırova orta məktəbdə riyaziyyat müəllimi vəzifəsində çalışır. 1993-cü ildə ibtidai təhsili N. Nərimanov rayonunda yerləşən 193 saylı məktəbdə almışdır. Orta təhsilini 2004-cü ildə N. Nərimanov rayonunda yerləşən 45 saylı orta məktəbdə əlaçı kimi bitirmişdir. 2004-cü ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinə daxil olmuşdur. 2008-ci ildə ali bakalavr təhsilini qırmızı diplomla bitirmişdir. 2008-ci ildə hərbi xidmətə yollanıb, 2009-cu ildə hərbi xidmətini bitirmişdir.

Karyerası
---------

2009-2010-cu illərdə ANS televiziyasında, proqramlaşdırma departamentində, anstv.ws rəsmi veb saytının administratoru, kontent meneceri vəzifəsində çalışmışdır.

2010-2012-ci illərdə frilans qrafik dizayner və fotoqraf kimi çalışmışdır.

2011-2013-ci illərdə YouTube "Manpası" YouTube video layihəsinin rəhbərlərindən biri və aparıcılarından biri kimi işləmişdir.

2012-2015-ci illərdə Media FM radiosunda (105.5 FM) "Manpası" səhər radio şousunun aparıcısı kimi çalışmışdır.

2012-2016-cı illərdə Beat Group reklam agentliyində kreativ direktor vəzifəsində çalışmışdır.

2013-2014-cü illərdə Ralph Lauren brendinin şərqi Avropa üzrə rəsmi interyer fotoqrafı kimi çalışmışdır.

2017-ci ildə Azərbaycanda ilk dəfə təşkil edilən "Bomba" sosial media mükafat mərasiminin layihə rəhbəri, müəllifi olmuşdur.

2017-2019-ci illərdə Media FM radiosunda (105.5 FM) "Manpası" səhər radio şousunun aparıcısı kimi çalışmışdır.

2019-cı ildən hal-hazırda İctimai Radioda (90 FM) "Manpası" səhər radio şousunda aparıcıdır.

2011-ci ildə DJ Fateh ilə birgə yaratdıqları MANPASI youtube layihəsi Azərbaycanın həmin dövrdə ən çox izlənilən internet verilişinə çevrilmişdir. İnternet sərhədlərini aşaraq, Media FM radiostansiyasında səhər şousuna çevrilən layihə, hal-hazırda isə İctimai Radioda yayımlanan Azərbaycanda bütün zamanların ən dinlənilən səhər şousudur.

İstinadlar
----------

1. **"MANPASI" və "Avtostop"verilişləri  İctimai Radioda səslənəcək**
2. Проект «Manpası» возвращается в радиоэфир
3. DJ Fateh və Rəvan Bağırovun apardığı səhər şousunu yenidən dinləyə biləcəksiniz.
4. BOMBA – Azərbaycanın ilk sosial media mükafatı
5. Fatehlə Rəvan çoxarvadlılığı təbliğ edir? - MTRŞ-dən açıqlama
6. **Интернет-проект MANPASI посетил Шеки**
7. MANPASI. Гадалка и DJ Fateh, и на концерт какой звезды местного шоу-бизнеса горожане не пошли бы даже с бесплатным билетом? – ВИДЕО
8. DJ Fateh və Rəvan Bağırovun təqdimatında "Manpası" – Elmlər Akademiyasının yeni çəkilişini təqdim edir.
9. Проект Manpası. Кто такой Марк Цукерберг, что означает функция «POKE» и все о Facebook – ВИДЕО
10. Проект Manpası, или «Алабама брат Обамы…» - ВИДЕО
11. Новый проект «Manpası», или «Вапрос канешно сексуальный и абаятельный…» - ВИДЕО

Xarici keçidlər
---------------

Rəsmi saytı

Instagram hesabı
**Tsabit** (*ərəb.* تسابيت‎) — Əlcəzairin mərkəzi hissəsində, Adrar vilayətində şəhər və kommuna. Eyniadlı dairənin inzibati mərkəzidir.

Coğrafi mövqe
-------------

Şəhər vilayətin mərkəzi hissəsinin şimalında, Böyük Səhranın şimal-qərbindəki vahələrindən birinin ərazisində, paytaxt Əlcəzairdən təxminən 971 kilometr cənub-cənub-qərbdə yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 252 metrdir.

Tsabit kommunası Bəşar vilayətinin Sbaa, Metarfa, Şəruin, Talmin, Xabi və Tabelbala kommunaları ilə həmsərhəddir. Sahəsi 13,263 km2-dir.

İqlim
-----

Şəhərin iqlimi quraq isti kimi xarakterizə olunur. İl ərzində yağıntı demək olar ki, yoxdur (orta illik miqdarı – 17 mm). Orta illik temperatur 24,3 °C-dir. Ən soyuq ayın (dekabrın) orta temperaturu 11,5°C, ən isti ayın (iyul) orta temperaturu 36,8°C-dir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Tsabit, Algeria Page" (ingilis). Fallingrain Global Gazetteer. 2022-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-10.
2. ↑  "Climate: Tsabit" (ingilis). Climate-Data.org. 2022-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-10.
**İbrahim Göyçaylı** (tam adı: **Əsgərov İbrahim Məhəmməd oğlu**) — Şair, jurnalist. Əməkdar mədəniyyət İşçisi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü. Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətində "Ədəbiyyat və İncəsənət Redaksiyası"nın baş redaktor müavini.

Həyatı
------

İbrahim Göyçaylı 1936-cı il, noyabrın 12-də Göyçay rayonunun Alıkənd kəndində anadan olmuşdur.

1943-cü ildə Göyçay şəhərində orta məktəbə gedib. 1953-cü ildə məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsində təhsil alıb (1953-1958).

Əmək fəaliyyətinə qəzetdə müxbir kimi başlayıb. Sonra Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında redaktor, "Mədəni ticarət", "Za kulturnuyu torgovli" qəzetlərində baş redaktor, Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətində redaktor, şöbə müdiri, baş redaktor kimi vəzifələrdə çalışıb. 1983-cü ildən 2007-ci ilə qədər baş redaktor müavini vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir.

Ümumilikdə, Azərbaycan Dövlət Radiosunda 40 ilə yaxın müddətdə fəaliyyət göstərmiş, radionun formalaşmasında xüsusi xidmətləri olmuşdur.

2006-cı ildə Prezident İlham Əliyevin Sərəncamı ilə Əməkdar mədəniyyət İşçisi fəxri adına layiq görülmüşdür.

2007-ci il, fevral ayının 24-də, uzun sürən xəstəlikdən sonra 70 yaşında vəfat etmişdir.

Yüzdən çox şerinə mahnılar bəstələnib, tanınmış sənətkarlar tərəfindən ifa olunub.

Kitabları
---------

1. Dalğalar qoynunda. Bakı: Azərnəşr, 1966
2. Yadigar sözlər. Bakı: Azərnəşr, 1969
3. Gözlərinin işığında. Bakı: Gənclik, 1973
4. Qərənfil işığı. Bakı: Gənclik, 1979
5. Qoymayın qızları kədərlənməyə. Bakı: Yazıçı, 1982
6. Ulduzlar nədən danışır. Bakı: Gənclik, 1984
7. Vaxt soruşsa. Bakı: Yazıçı, 1986
8. Песня голубой вершины. (Mavi zirvənin nəğməsi). Москва: Советский писатель, 1987
9. Uzaq haraylara isinmir ürək. Bakı: Yazıçı, 1991
10. Ümiddən uzun gecə. Bakı: Azərbaycan Ensiklopediyası N.P.B. 1997
11. Lirika. Bakı: Gənclik, 2001
12. Ümid yeri. Tehran: 2003
13. Yaşadığım bu dünya. Bakı: Gənclik, 2004
14. Fikrimin sabahı. Bakı: Şirvannəşr, 2005
15. Ömrümüz su kimi. Bakı: Şirvannəşr, 2005

Xarici keçidlər
---------------

* Haqqında daha ətraflı[*ölü keçid*]
* Son poeması
**Hospis** (*ing.* hospice) — ümidsiz xəstələrin layiqli xidmət və qayğı ala biləcəkləri səhiyyə müəssisələridir. Hospisin pasientləri "ev" əşyaları ilə əhatə olunurlar, onlar qohumları və yaxınları ilə sərbəst görüşə bilirlər. Tibb heyəti palliativ kömək göstərir: xəstələr oksigen, ağrıkəsicilər, zond qidalanması və s. alırlar. Həkimlərin sayı minimum, orta və kiçik tibb heyətinin sayı maksimumdur. Hospisdə olmanın əsas məqsədi xəstənin həyatının son günlərini rəngarəng etmək, əzablarını yüngülləşdirməkdir. Bu, humanistik, həm də iqtisadi baxımdan terminal xəstələri intensiv terapiya şöbələrində müalicə etməkdən daha sərfəlidir. Lakin postsovet məkanında bu problem hələ də həll olunmayıb, çünki böyük xərclər tələb edir.

Terminin mənşəyi
----------------

"Hospis" sözü ingilis dilinə köhnə fransız dilindən ("hospice") keçmişdir. Öz növbəsində o da latın dilindəki *hospes* və *hospitium* ("qonaqpərvərlik") sözlərindən əmələ gəlmişdir. Bu terminlə eramızın VI əsrindən zəvvarların istirahət edə biləcəkləri yerləri adlandırırdılar. İlk hospislər adətən xristian zəvvarların marşrutlarının keçdiyi yollar boyu qurulurdu. Müəyyən mənada bunlar yorğun, xəstə və əldən düşmüş yolçulara qayğı göstərən evlər idi. Lakin hospislər yerli camaata da köməklik göstərirdilər. İngilis dilindən bu söz XIX əsrdə başqa Avropa dillərinə də keçmişdir.
**Uzunluq** fizikada xətti uzanmanın və obyektlər arasındakı məsafənin ölçüsü üçün əsas parametr sayılır. O ölçü normativi ilə və uzunluq vahidləri ilə təyin olunur. Uzunluğun işarəsi *l*, vahidi Sİ vahidlər sistemində metr *m*-dir. Başqa ölçü vahidləri metrəyə əmsalların vurulması ilə alınır. Bu aşağıda verilmişdir:

Hesablanan vahidlər

* Kilometr: 1 km = 1000 m = 103 m
* Hektometr: 100 m = 102 m
* Dekametr: 10 m = 101 m
* Metr: 1 m = 1000 mm = 100 m
	+ - Desimetr: 1 dm = 100 mm = 10−1 m
		- Santimetr: 1 cm = 10 mm = 10−2 m
		- Millimetr: 1 mm = 1000 µm = 10−3 m
		- Mikrometr: 1 µm = 1000 nm = 10−6 m
		- Nanometr: 1 nm = 1000 pm = 10−9 m
		- Pikometr: 1 pm = 1000 fm = 10−12 m
		- Femtometr: 1 fm = 1000 am = 10−15 m
		- Attometr: 1 am = ... = 10−18 m
		- Çeptometr: 1 zm = ... = 10−21 m

Yol və əyri uzunluğu üçün *s* işarəsindən istifadə edilir.

Uzunluğun ölçülməsi müxtəlif ölçmə cihazlarının köməyi ilə aparılır. Klassik fizikada iki tərpənməz nöqtə arasındakı məsafənin uzunluğu dəyişməz hesab olunur. Nisbilik nəzəriyyəsində isə uzunluq müşahidəçinin nisbi hərkətindən asılıdır.

Üfüqi istiqamətdə uzunluğa en də deyilir.

Həmçinin bax
------------

Uzunluq (Riyaziyyat)

Uzunluq (Cəbr)
**Uzunmeyvəli böyürtkən** (*lat.* Rubus dolichocarpus) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin moruq cinsinə aid bitki növü.

Ümumi yayılması
---------------

Gürcüstanda təbii arealı vardır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Quba rayonunun dərələrində və meşə kənarlarında yayılmışdır.

Statusu
-------

Azərbaycanın nadir bitki növüdür. LC.

Bitdiyi yer
-----------

Aşağı və orta dağ qurşağında meşə və yol kənarınd çay, bulaq yaxınlığında yayılmışdır.

Təbii ehtiyatı
--------------

Azərbaycanda arealı geniş deyildir.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Təbiətdə alçaqboylu koldur. Bitkinin birillik zoğları qövsvarı əyilmiş, uzun tüklü və düz və ya zəif əyilmiş tikanlıdır. Yarpaqları iri olub 5 yarpaqcıqlıdır. Yarpaqcıqların alt hissəsi ağımtıl keçətük-lüdür. Yarpaqlarının ucu sivri olub ikiqat mişardişlidir. Yarpaqcıqları 11-14 sm uzunluğunda, 7-9 sm enində ola bilir. Çiçəyinin oxu tilli, olub üzəri tikanlıdır. Çiçəkləri iri, 1 və ya 3 çiçəklidir. Meyvəsi uzunsov silindr şəkillidir. Meyvənin toxumları çox xırdadır. Bitki may ayında çiçək açır, avqust ayında isə meyvə verir.

Çoxalması
---------

Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
---------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Becərilməsi
-----------

Mədəni halda Nəbatat bağlarında becərilir.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
-------------------------------

Qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

Zəruri qoruma tədbirləri
------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilməsi zəruridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17247219
* EoL: 230684
* GBIF: 2995494
* IPNI: 736398-1
* IRMNG: 11164621
* Plant List: rjp-15871
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:736398-1
* Tropicos: 27805084
* WFO: wfo-0000988021

 |
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Aleksandr.

**Aleksandr Qlezer** (10 mart 1934, Bakı – 4 iyun 2016, Paris) — tanınmış yazıçı və kolleksiyaçı.

Həyatı
------

Aleksandr Qlezer 1934-cü ilin martında Bakıda anadan olmuşdur.

Uzun müddət Ufada yaşamışdır.

Moskva Neft İnstitutunun məzunudur.

1961-ci ildən ədəbiyyatla maraqlanmağa başlamış və gürcü şairlərinin 7 kitabını tərcümə etmişdir.

Müasir rəsm əsərləri ilə fəal şəkildə maraqlanmış və onları toplamaqla məşğul olmuşdur.

1970-ci illərdə SSRİ-dən deportasiya edilmişdir. Sürgündən sonra şair Fransaya köçmüş və görkəmli kolleksiyasının yalnız bir hissəsini – 500 rəsmdən 80 ədədini oraya apara bilmişdir. Sonradan o, ABŞ-nin Nyu-Cersi ştatına köçüb.

2016-cı il iyunun 3-dən 4-nə keçən gecə Fransanın paytaxtı Parisdə 82 yaşında vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Bakıda doğulan tanınmış yazıçı və kolleksiyaçı Aleksandr Qlezer Parisdə vəfat edib