**Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı**, **ATƏT** (ing. *Organization for Security and Co-operation in Europe*, *OSCE*) —dünyanın ən böyük təhlükəsizlik yönümlü hökumətlərarası təşkilatı.

Tarixi
------

30 iyul — 1 avqust 1975-ci il tarixində yenidən Helsinkidə keçirilmiş müşavirədə Avropanın 33 dövlətinin, həmçinin ABŞ və Kanadanın dövlət və hökumət rəhbərləri Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Müşavirəsinin Yekun aktını (Helsinki müqaviləsi) imzalamışlar. Təşkilat 1995-ci il yanvarın 1-dək Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Müşavirəsi (ATƏM) adlanmışdır (ing. *Conference for Security and Cooperation in Europe — CSCE*). Hazırda 56 üzv və 11 tərəfdaş dövlətlə dünyanın ən böyük regional təşkilatıdır.

ATƏT "soyuq müharibə"nin qurtarmasından sonra ümumavropa təhlükəsizlik sistemini formalaşdıran, yeni Avropanın siyasi və iqtisadi həyatının sivil birgəyaşayış qaydalarını müəyyən edən, dövlətlərarası münasibətləri rəqiblik və münaqişə relsindən əməkdaşlıq və qarşılıqlı mənafe istiqamətlərinə yönəldən bir təşkilat funksiyasını icra edir.

ATƏT 1975-ci ildə yaradılandan bəri təşkilatın yüksək səviyyədə 6 sammiti keçirilib. Təşkilatın son zirvə görüşüləri 1999-cu ildə İstanbulda, 2010-cu ilin dekabrın 1–2-də Astanada keçirilib. Astana sammitində təşkilata üzv olan 56 ölkənin, habelə qurumun tərəfdaşı olan 12 ölkənin dövlət və hökumət başçıları, o cümlədən 68 beynəlxalq təşkilatın rəhbərləri iştirak etmişdilər.

Azərbaycan 1992-ci ildən ATƏT-in üzvüdür. Həmin il martın 24-də Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə, danışıqlar vasitəsi ilə həlli üçün ATƏT-in Minsk qrupu yaradılmışdır.

İştirakçı olan dövlətlər
------------------------

### ATƏT-in iştirakçıları

| Dövlət | Dövlət |
| --- | --- |
| Avstriya Avstriya | Malta Malta |
| Albaniya Albaniya | Monako Monako |
| Andorra Andorra | Monqolustan Monqolustan |
| Azərbaycan Azərbaycan  | Niderland Niderland |
| Ermənistan Ermənistan | Belarus Belarus |
| Belçika Belçika | Polşa Polşa |
| Bolqarıstan Bolqarıstan | Portuqaliya Portuqaliya |
| Bosniya və Herseqovina Bosniya və Herseqovina | Rusiya Rusiya |
| Vatikan Vatikan | Rumıniya Rumıniya |
| Böyük Britaniya Böyük Britaniya | San-Marino San-Marino |
| Macarıstan Macarıstan | Serbiya Serbiya |
| Almaniya Almaniya | Slovakiya Slovakiya |
| Yunanıstan Yunanıstan | Sloveniya Sloveniya |
| Gürcüstan Gürcüstan | ABŞ ABŞ |
| Danimarka Danimarka | Tacikistan Tacikistan |
| İrlandiya İrlandiya | Türkmənistan Türkmənistan |
| İslandiya İslandiya | Türkiyə Türkiyə |
| İspaniya İspaniya | Özbəkistan Özbəkistan |
| İtaliya İtaliya | Ukrayna Ukrayna |
| Qazaxıstan Qazaxıstan | Finlandiya Finlandiya |
| Kanada Kanada | Fransa Fransa |
| Kipr Kipr | Xorvatiya Xorvatiya |
| Qırğızıstan Qırğızıstan | Monteneqro Monteneqro |
| Latviya Latviya | Çexiya Çexiya |
| Litva Litva | İsveçrə İsveçrə |
| Lixtenşteyn Lixtenşteyn | İsveç İsveç |
| Lüksemburq Lüksemburq | Estoniya Estoniya |
| Şimali Makedoniya Şimali Makedoniya | Moldova Moldova |
| Norveç Norveç |

### Əməkdaşlıq üzrə tərəfdaşlar

| Aralıq dənizi | İl | Asiya | İl | Okeaniya |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Əlcəzair Əlcəzair |  | Əfqanıstan Əfqanıstan | 2003 |
| Misir Misir | 1995 |  | 2009 |
| İsrail İsrail | 2002 | Cənubi Koreya Cənubi Koreya | 2001 |
| İordaniya İordaniya | 00000 | Tailand Tailand | 2000 |
| Mərakeş Mərakeş | 1988 | Yaponiya Yaponiya | 1992 |
| Tunis Tunis | 777 | Avstraliya Avstraliya |  |

Həmçinin bax
------------

* ATƏT-in Parlament Assambleyası
* ATƏT-in Minsk qrupu

Mənbə
-----

1. ↑  Heydər Əliyev. Müstəqilliyimiz əbədidir: (Çoxcildliyin I–IX
cildlərinin köməkçi aparatı).- Bakı, 2008.- 339 səh.
2. ↑  "Ermənistan küncə sıxışdırılıb: "2+5" ssenarisindən necə qaçmalı?". 2010-11-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-11-24.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Rəsmi saytı (ing.)