recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Biotit** — monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: hər yerdə rast gələn

Növ müxtəliflikləri
-------------------

Lepidomelan (eyni zamanda Fe2+ və Fe3+ ilə zəngin), manqanofillit (18 %-dək MnO), natro (~ 5 % Na2O) - və titanobiotitlər ( ~13 % TiO2), kalsiumlu ( ~14 % CaO) və ceziumlu ( ~3 % Cs2O) biotitlər, hendriksit (23 %-dək ZnO) və b.

Xassələri
---------

Rəng – qara, tünd-qəhvəyi, tünd-qonur, tünd-yaşıl, nazik lövhəciklərdə tüstülü; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ, boz, qəhvəyi; Parıltı – şüşə, ayrılma müstəvilərində – sədəfi; Şəffaflıq – şəffafdan yarımşəffafadək; Sıxlıq – 2,70-3,12; Sərtlik – 2,5-3; Ayrılma – {001} üzrə mükəmməl, {110} və {010} üzrə qeyri-mükəmməl; Sınıqlar – asanlıqla nazik elastik vərəqlərə ayrılır; Başqa xassələr – istiliyə davamlıdır; elektroizolyatordur; Morfologiya – kristallar: nadir hallarda; lövhə - və sütunvari, piramidal; İkiləşmə: mika qanunu üzrə; Mineral aqreqatları: pulcuq- və vərəqvari, sıx kütlələr, hərdənbir druzalar.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Turş və orta intruziv süxurların süxur əmələgətirən mineralıdır. Mineralın vulkanogen əmələgəlmələri əsasən turş lavalarda müşahidə edilir. Biotitin iri yığınlarına peqmatitlərdə rast gəlinir: burada o, tez-tez çox iri (bəzən 7 m2) kristallar əmələ gətirir. Bəzi metamorfik süxurların–qneyslərin, kristallik şistlərin və roqoviklərin səciyyəvi mineralıdır. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kvars, çöl şpatları, nefelin, muskovit, qranat, kianit, jedrit, andaluzit, kordiyerit, hipersten və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Skandinaviya; Qrenlandiya; İlmen və Vişnyovıye dağları (Rusiya) və b. Azərbaycanda turş və orta intruziv əmələgəlmələrdə, Konqur-Alangöz intruzivinin kontakt oreolunda və s. qeyd edilmişdir.

Tətbiqi
-------

Süxurların mütləqyaş təyinində istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2777229588 |

* Biotite
**Miyanqala yarımadası** (*fars.* میان‌کاله‎) — Xəzər dənizinin cənub-şərq sahilində İranın Mazandaran ostanı ərazisində yerləşir. Yarımada şərqdən-qərbə doğru 55 km uzanır və Xəzərdə Astrabad körfəzini əmələ gətirir. Minimal eni 800 m, maxsimal eni isə 3,7 km təşkil edir. Miyanqala yarımadası ərazisində Aşurada, Qəzələ-Mehdi və Qəzələ-Samalı kəndləri vardır. Ərazidə qoruq yaradılmışdır. Əsasən bölgədə yaşayan quşlar qorunur. Turistlərin bölgəyə axını quşlar üçün böyük təhlükə hesab edilir.
1668-ci ildə Stepan Razin Miyanqala yarımadasında torpaq və taxtadan divar tikməyi əmr etmişdir. 1669-cu ildə rusların bölgəni tərk etməsi ilə farslar istinadgahı "Orus-qala" olaraq adlandırdılar.

I Pyotrın Xəzər sahili ərazilərə yürüşü zamanı Astrabad vilayəti 1723-cü il traktadı ilə Rusiya imperiyasına güzəştə gedilmişdir. Ancaq bununla belə rus ordusu bölgəyə çıxarılmamışdır. 1732-ci ildə imzalıanmış Rəşt müqaviləsinə əsasən bölgə Səfəvilərə qaytarılmışdır.

26 iyul 1781-ci ildə Marko Voynoviçin rəhbərlik etdiyi eskadra Astrabad körfəzinə daxil olmuşdur. Voynoviçin əsgərləri 1781-ci ilin sentyabrında Stepan Razinin inşa etdirdiyi istinadgahdan bir qədər aralıda limanın inşasına başlayırlar. Ancaq Voynoviç Ağa Məhəmməd şah Qacara əsir düşür. Astrabad faktoriyası ruslar tərəfindən 1782-ci ildə Aşur adasında təşkil edilmişdir.

Mənbə
-----

* Bakhtiyari, Sa'id, *Atlas-e gitashenasi-ye Ostanha-ye Iran (Geographical atlas of Iran's provinces), Tehran: 1383 H.sh. p. 168.*
* Memar, Parya, „New urban Settlements in the ecological context; Miānqāla and its new settlement in the south eastern coasts of Caspian Sea". In: Sustainable Development of Emerging Settlement Patterns, Berlin 2006: pp. 88–102 (ISBN 978-3-7983- 2022-2)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Фактория в Астрабаде (из книги «Воин под Андреевским флагом»)". 2016-12-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-16.
**Qrant zebri** (*lat.* Equus quagga boehmi) — Düzənlik zebri növünə daxil ola yarımnöv.

Yayılması
---------

Əsasən Serengeti ekoregionu və Masai Mara qoruğunda yayılmışlar. Ölkə baxımından isə Zambiya, Konqo Demokratik Respublikası, Tanzaniya və Keniyanın cənub-qərb hissəsini əhatyə edir.

Xüsusiyyətləri
--------------

Bu canlıların uzunluğu 120–140 sm, çəkisi 300 kq ola bilir. Ailələr şəklində yaşayırlar. Hər ailədə 18 fərd ola bilir. Qrupu erkək rəhbər idarə edir. Bu canlıların orta ömür müddəti 20 ildir. Savanna zonasında yaşayırlar. Bölgəyə xas ot bitkiləri ilə qidalanırlar. Son zamanlar Afrikanın digər iri heyvanları kimi Qrant zebrlərinin də sayı azalır. Populyasiyanın azalmasına səbəb yayılma arealının otlaqlar kimi istifadəsidir. Bununla belə xəstəliyə olduqca davamlı canlılardır.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "ANIMAL BYTES - Grant's Zebra". SeaWorld/Busch Gardens ANIMALS. SeaWorld Parks & Entertainment. September 13, 2011 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Taksonomiya | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1369327
* Wikispecies: Equus quagga boehmi
* EoL: 4452001
* Fossilworks: 236296
* GBIF: 8513903
* iNaturalist: 447363
* ITIS: 926249
* NCBI: 89250

 |
**Mino-Ovari zəlzələsi** — 1891-ci ildə Yaponiyada baş verən zəlzələ.

1891-ci il oktyabrın 28-də səhər saat 06.37 dəqiqədə Yaponiyanın dağlıq rayonu olan Xan-syu adasında zəlzələ baş vermişdir. Zəlzələ təxminən 100 *km* uzunluğunda tektonik xəttin fayı ilə müşayiət edilmişdir. Üfiqi yerdəyişmə 4 *m*-ə, şaquli yerdəyişmə bəzi yerlərdə 7 *m*-ə çatmışdır. Şərq tərəfdə fay boyu yerdəyişmə şimal-qərb istiqamətində olmuşdur. Böyük torpaq sahələri bəzi yerlərdə çökmüş və bəzi yerlərdə qalxmışdır.

1891-ci ildəki Mino-Ovari zəlzələsindən sonra
Zəlzələ 1 000 000 *km*2 sahədə hiss edilmiş, fay boyu 10 000 *km*2-ə yaxın sahədə böyük dağıntılar olmuş və 10 000 körpü müxtəlif dərəcədə zədələnmişdir. Bu zəlzələnin nəticəsində 7 000 nəfər tələf olmuş və 17 000 nəfər yaralanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Fuad Sultanov, Z.Sultanova. "Zəlzələlər", Bakı, "Azərnəşr", 1958. səh.14

| ⛭1890 ← • 1891-ci ildəki zəlzələlər • → 1892 |
| --- |
| Oktyabr | Mino-Ovari zəlzələsi (1891) |
**Biblioqrafiyaşünaslıq** – biblioqrafik informasiyanın xüsusiyyətini, quruluşunu, onun yaradılması və tələbatçılara çatdırılması proseslərinin qanunauyğunluqlarını öyrənən elmdir.

«Biblioqrafiyaşünaslıq» anlayışını elmi müstəviyə ilk dəfə olaraq Belçika mütəfəkkir Pol Otle (1868-1944) gətirmişdir.

Elmin müxtəsər təsviri
----------------------

Biblioqrafik fəaliyyət, informasiya fəaliyyətinin biblioqrafik informasiyaya olan tələbatı ödəyən bir sahəsidir. Biblioqrafik informasiya isə sənəd kommunikasiyaları sistemində sənədlər haqqında axtarış, kommunikativ və qiymətləndirmə kimi əsas ictimai funksiyaları həyata keçirən, son məqsədi cəmiyyət üzvlərinin sənəd tələbatlarını ödəməkdən və formalaşdırmaqdan ibarət olan mütəşəkkil informasiyadır.

Qədim yunan sözü olan «Biblioqrafiya» hərfən «kitab yazmaq» («biblion» - kitab, «qrafo» - yazıram) mənasını verir. Yunanıstanda yeni eradan əvvəl təxminən V əsrdə əlyazma kitablarının üzünü köçürən adamları «biblioqraf» adlandırırdılar. Kitab üzü köçürmək yüksək savad və bədii xəttatlıq qabiliyyəti tələb edirdi. Elə buna görə də qədim dövrdə biblioqraf peşəsi ən hörmətli və şərəfli peşələrdən hesab olunurdu.

Antik dövrün (b.e.ə. I minillik – b.e. V əsr) iflasından sonra xeyli müddət, daha doğrusu, kitab çapına qədər «biblioqrafiya» sözündən istifadə olunmur. Kitab çapının kəşfindən sonra bu anlayış yenə də yada salınır və bəzən də mətbəə işçilərinə biblioqraf adı verilir. XVII əsrin birinci yarısından isə Fransız alimləri Qabriel Node (1600-1653) və Lui Jakob (1608-1670) öz əsərlərində ilk dəfə biblioqrafiyanı «ədəbiyyat siyahısı» mənasında işlədirlər. Sonralar isə biblioqrafiya kitabı təsvir edən bir sahə kimi geniş mənaya malik olur.

Hazırda biblioqrafiya - cəmiyyətdə biblioqrafik informasiyanın fəaliyyət göstərməsini təmin edən müxtəlif fəaliyyət (təcrübi, elmi-tədqiqat, tədris, idarəetmə) növləri sistemidir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2018-10-22 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-10-20.
2. 1 2 3 4 5  Əliyev Z.H. Ümumi biblioqrafiyaşünaslıq: Dərs vəsaiti. Bakı: Bakı Universiteti nəşriyyatı, 2001, 145 s.
3. ↑  Otlet, P. (1903). Les sciences bibliographiques et la documentation. Bruxelles, Institut international de bibliographie.
4. ↑  Otlet, P. (1903). "The science of bibliography and documentation". In Rayward, W.B. (trans. and ed.), (1990), International organisation and dissemination of knowledge: Selected essays of Paul Otlet. FID, Amsterdam: Elsevier.
5. 1 2 3 4  Коршунов О.П. Библиографоведение. Общий курс. Основы теории библиографии: Учебник. М.: МГУ культуры и искусств, 2000, 106 с.
**Qrand-Otel** — Rostov vilayəti Rostov-na-Donu şəhəri ərazisində yerləşən bina. Otel kimi istifadə edilən bina. 1911-ci ildə bina yanmışdır. 

Qrand-Otel

Qrand oteli tarixən Kuznesovun mehmanxası kimi tanınırdı. Bina XIX əsrin ikinci yarısında inşa edilmişdir. Bina Bolşaya Sadovaya küçəsi və Taqanroq prospektinin kəsişməsində yerləşir. Binanın ilk sahibi Levtunovski olmuşdur. Qırmızı kərpiçdən inşa edilmiş üç mərtəbəli bina.

Qrand-Otel uzun zaman Aleksandra və Aleksandr Petrovların gəlirli binasında yerləşir. Şəhərin əsas otellərindən biri olmuşdur.

Binanın önündə bağça olmuşdur. Bina elerktriklə təmin olunmuşdur. Burada restoran fəaliyyət göstərirdi. Üstəlik burada oxu zalı, telefon, duş və vanna belə vardır. İkinci və üçüncü mərtəbədə otaqlar vardı, onların ümumi sayı 60 idi. Otağın bir günlük qiyməti 1 rubl olmuşdur.

23 yanvar 1883-cü ildə oteldə binanın ilk sahibi Levtunovski ürək tutmasından vəfat etmişdir.

Rostovun kriminal təbəqəsi otelə göz dikmişdi. Burada Rusiyada «Sonka Zolotaya Ruçka» — Sofya Qofman binada olmuşdur. 20-ci illərdə Sofya Qofman Medika və Reyki dəstələrinin üzvləri tərəfindən öldürülmüşdür. Sovet ssenaristi və dramaturqu Nikolay Poqodin «Aristokratlar» əsərində əsas obrazı Sofya Qofman olaraq götürmüşdür.

16 mart 1911-cü ildə binanın sahibi «А. L. Şavqulidze və Ko» şirkəti olur və 11 iyul 1911-ci ildə binada yanğın olur. Onun söndürülməsinə 5 gün sərf edilmişdir. Bu zaman bina tamamən yanır. Mehmanxananın taleyi bununla da bitir.

Sovet dönəmində bu otelin yerində bir mərtəbəli bina inşa edilmişdir. Burada SSRİ ərazisində üçüncü olan fəhlə-kəndli istehlak cəmiyyətinin mağazası vardı.

Hazırda Qrand-Otel binasının yerində dörd mərtəbəli bina yerləşir. Burada çoxlu mağazalar vardır.

Ədəbiyyat
---------

* Фима Жиганец «Блатной Ростов - 1930-е годы»;
* Статья «Ванька Медик, бандитский король Ростова-папы» с сайта ;
* Статья «Ростовское на Дону Единое Потребительское Общество (Е.П.О.)» с сайта ;
* Статья «Дом Пустовойтова» с сайта www.rostovbereg.ru;
* Статья «Половину Ростова отстроил!» с сайта www.donvrem.dermartology.ru;
* Есаулов Г. В. Черницына В. А. «Архитектурная летопись Ростова-на-Дону»;
* Л. И. Усачёва, «Ростов-на-Дону в прошлом и настоящем»;

Mənbə
-----

* Qrand-Otel Arxivləşdirilib 2017-06-11 at the Wayback Machine.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ванька Медик, бандитский король Ростова-папы". 2017-04-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-09.
2. ↑  "Пожар в Гранд-Отеле". 2017-03-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-09.
**Miniloft** — İki qonşu binalarda 14 geniş, çardaq-tipli mənzillərdən ibarət olan, Berlin şəhərində yerləşən oteldir.

Quruluşu
--------

Əsas iki bina 2002-ci ildə təmir edilib və 2003-cü ildə *Berliner Architekturpreis* tərəfindən əldə edilmişdir. Oteldə üç *Klassik* və üç *Kompakt* miniloft və sahibinin evi yerləşmişdiir.

Bəndər
------

Otelin yeni binası 2004-cü ildə tikilmişdir. Bu əyri otel paslanmayan polad və şüşə fasada malikdir. 2004-cü ildə Avropa İttifaqının Myes van der Roh mükafatına layiq görülüb və *Venesiya Bienali* sərgisinin Almaniya pavilyonunda nümayiş etdirilib. Burada dörd *Qapanmış* və dörd *Açılmış* miniloft toplanmışdır.

Arxitektura
-----------

Hər iki bina memarlıq idarəsi olan *Deadline* tərəfindən hazırlanmışdır. Əkiz layihələr bir neçə memarlıq jurnalında, həmçinin *A10* və *Deutsche Bauzeitung*-da da dərc olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Griffin, Matthew.* Miniloft Berlin Guide (4). Berlin: Miniloft. September 2011. 40. 18 August 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 September 2012.
2. ↑  "A10" (1). December–January 2004/2005: 62. 8 August 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 September 2012.
**Qraubünden** və ya **Qrizon** (*alm.* Graubünden‎, it. Grigioni, lomb. Grisun, romanş Grischun, *fr.* Grisons) — İsveçrənin cənub-şərqindəki kanton. İnzibati mərkəzi Kur şəhəridir. Əhalisi 193 920 nəfərdir (kantonlar arasında 14-cü yer; 2012-ci ilin məlumatları).

Tarixi
------

Roma İmperiyası dövründə, müasir Qraübundenin ərazisi Resiya əyalətinin bir hissəsi idi. Xalqların böyük miqrasiyası bu torpaqlara az təsir etdi; qorunan dil və qədim əhali. VI əsrdə Resiya Franklar Krallığı tərəfindən fəth edildi; Böyük Karlın rəhbərliyi altında bir neçə ölkəyə bölündü, X əsrdə Alemaniyaya qoşuldu və sonradan Kur yepiskopunun ən böyüyü olduğu bir çox dünyəvi və mənəvi bölgələrə ayrıldı. Kourou şəhərinə və kəndli icmalarına verilən imtiyazlar ölkənin demokratik inkişafının əsasını qoydu.

XVI əsrdə suveren evlərin bütün nümayəndələri öldü. Müstəqil idarəetmə alan bölgələr, üçü olan birliklər yaratdılar. Üç ayrı iclasdan əlavə ortaq bir şey var idi və cari işlər üçün - üç həmkarlar ittifaqı başçısından və doqquz deputatdan ibarət bir qurultay (Beitag). Lakin icmaların qərarları əksər icmalar tərəfindən təsdiqlənməyincə qüvvəyə minmədi. XV əsrdə Avstriyaya qarşı müdafiə məqsədi ilə İsveçrə Birliyi ilə "əbədi dostluq ittifaqı" bağlandı.

İslahat 1521-ci ildə buraya girdi və yepiskopun dünyəvi hakimiyyətinin süqutuna və din azadlığının elan edilməsinə səbəb oldu. 1524-cü ildə üç liq, Napoleonun 18-ci əsrin sonunda İsveçrəni fəth etməsinə qədər davam edən Üç Liqanın Azad Ölkəsinə birləşdi. Üç Liqa ilə İsveçrə Konfederasiyası arasında ittifaqın yaradılması eyni vaxta təsadüf edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  Bilanz der ständigen Wohnbevölkerung nach Kanton, definitive Jahresergebnisse, 2018. İsveçrə Federal Statistika İdarəsi.
**Minimorum** — Sumqayıt şəhərindən olan Azərbaycan metal qrupu. 2013-cü ildən fəaliyyətdədir.

Qrupun tarixi
-------------

Minimorum - "one man" metal proyekti Sumqayıt şəhərində Adil Hacılı tərəfindən 2013-cü ildə yaradılmışdır. Qrup Atmospheric / Funeral doom üslubunda ifa edir. Qrupun 14 yanvar 2014-cü ildə ilk debüt Single "Ölüm Məni Çağırır" adlı sinqlı olmuşdur. Bundan sonra Minimorum-un həmin ilin martın 4-də ilk debüt albomu "Dark Light" albomu buraxılmışdır. Bu albomda qrup Luis Armstronqun "What a wonderful world" mahnısını və Blackfield-in "Hello" mahnısını və bundan başqa Rusiyanın məşhur Ariya qrupunun "Потеряный Рай" mahnısını instrumental cover etmişdir. Albom 7 trekdən ibarətdir. Bu albom Azərbaycanın ilk funeral doom metal albomudur. Bu albomdan sonra,qrup aprel aynının 4-də "The Funeral On The Bridge" adlı albom buraxaraq, özünün sayca 2. albomu olmuşdur. Bu albom ilə birgə Minimorum qrupu 2014-cü ildə toplam 1 single və 2 albom çıxartmışdır. "The Funeral On The Bridge" albomunda sonra Minimorum qrupu Rusiya albom şirkəti olan GS PRODUCTIONS ilə birlikdə çalışaraq , 2015-ci il yanvarın 10-nu qrupun "Autumn Tears" addlı albomu çıxdı. Albom 100 nüsxəli CD və DigiPack və eləcə də 8 trek-dən ibarətdir, bundan başqa albomda məşhur Thergothon qrupunun, Evarlasting mahnısının coveri edilmişdir.

Diskoqrafiya
------------

Sinqllar
* Ölüm Məni Çağırır (2014)

Albomlar
* Dark Light (2014)
* The Funeral On The Bridge (2014)
* Autumn Tears (2015)

İstinadlar
----------

* - Dark Light
* - The Funeral on The Bridge
* - Autumn Tears

Həmçinin bax
------------

| ⛭**Azərbaycan metal qrupları** |
| --- |
| Bakıda yarananlar | 3,14... • Silence Lies Fear • Fatal Nation  • The Nails |
| Sumqayıtda yarananlar | Yuxu • Bəndə • Sumgzeit • Minimorum • Sirr |
| ABŞda yarananlar | Üör |
Ağacın görünüşü.
**Qranit palıdı** (bolq. Гранитски дъб) — Bolqarıstanın Qranit kəndində bitən yay palıdı. Güman olunur ki, hazırda yaşayan ən qoca palıd ağacıdır.

Ağacın gövdəsinin diametri 2,38 metr, gövdəsinin genişliyi 7,46 metr, hündürlüyü 23,4 metr təşkil edir. Lakin ağacın ancaq şərq budaqları sağdır. 1982-ci ilin martında ağacdan götürülmüş nümunələrə əsasən ağacın yaşı 1637-dir. 345-ci ildə cücərdiyi güman olunan Qranit palıdı Bolqarıstanın ən qədim, Avropanın isə ən qədim ağaclarından biridir.

1967-ci ildə Qranit palıdı qorunan ağac elan edilmiş və Bolqarıstanın təbii abidələri siyahısında daxil edilmişdir.

2010-cu ildə çəkilmiş *"Sonsuza qədər yaşamaq"* (bolq. Жива Вечност) adlı sənədli filmdə Qranit palıdı da göstərilmişdir.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Register of Centuries Old Trees, Bulgarian Ministry of Environment and Waters[*ölü keçid*]
2. ↑  Vanyo Stoilov, *The Oldest Tree in Europe is Slowly Dying*, 24 Chassa Daily, 20 November 2011. (In Bulgarian)

Həmçinin bax
------------

* Ən qədim ağacların siyahısı
* Baykuşev şamı
**Türkmənistan Müdafiə Nazirliyi** (türkm. Türkmenistanyň Goranmak ministrligi) — Türkmənistan Hökuməti yanında, müdafiə sahəsində dövlət siyasətini həyata keçirən mərkəzi icra hakimiyyəti orqanı və Türkmənistan Silahlı Qüvvələrinin rəhbərliyi.

Hazırda Türkmənistanın müdafiə naziri Yaylım Berdiyevdir.

Siyasət
-------

Ağagəldi Məmmədgəldiyev Amerika hərbçiləri ilə
Türkmənistan əslində keçmiş SSRİ ərazisindəki bütün dövlətlər arasında ən bitərəfdir. Türkmənistan nə Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsini imzaladı, nə də GUAM blokuna (Gürcüstan, Ukrayna, Azərbaycan, Moldova və son vaxtlara qədər Özbəkistan) üzv deyil. Türkmənistan, həm Taliban, həm də Şimali İttifaqla bərabər münasibətlər saxlayaraq, Əfqan müharibəsi ilə əlaqədar vurğulanan bitərəf siyasət yürütdü. 11 sentyabr 2001-ci il hadisələrindən sonra da müttəfiq qoşunlar respublika ərazisinə çıxmadılar, xüsusən də Niyazov respublikanın Almaniya təyyarələri üçün bir baza təmin etməkdən imtina etdi. bitərəflik prinsipləri.

Zabitlər Evi
------------

Sovet modelinə əsaslanan Zabitlər Evi, mülki-hərbi münasibətləri yaxşılaşdırmaq üçün hazırlanmış hərbi əsas mədəniyyət mərkəzidir. Bu, ABŞ-dakı zabit klublarına bərabərdir. Zabitlər Evində "Merdana nesiller" ansamblı, Goreldeli hərbi orkestri və Şerxet Ovazlara Dövlət Sərhəd Xidməti ansamblı kimi hərbi ansamblların konsertləri olmuşdur. Evdə Vətən Müdafiəçisi Günü və Müstəqillik Günü kimi bayramlarda qəbullar edilir. Zabitlər Evinin xüsusi cazibəsi, çoxsaylı eksponatları Oğuz xanın dövründən Türkmənistanın hərbi tarixinin tarixindən bəhs edən Hərbi Şöhrət Muzeyidir. Binada, həmçinin "Altın Asır" və "Ovaz" kanallarında həftəlik televiziya şouları hazırlayan stasionar peşəkar televiziya studiyası da var. Hərbi İnstitutdan və hərbi məktəbdən qonaqlar tez-tez buraya gəlirlər.

Milli Qoşun
-----------

Müdafiə Nazirliyi, ölkənin müdafiəsini gücləndirmə tədbirləri haqqında məlumatları özündə cəmləşdirən üç ayda bir Milli-siyasi jurnal (National Army) nəşr etdirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Военный институт: горячая пора". Новости Туркменистана. infoabad.com. 2013-01-27. 2017-10-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-27.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-11-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-30.
3. ↑  Opening Pandora's Box: Ethnicity and Central Asian Militaries. ISBN 9781428912960. 2021-07-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-30.
4. ↑  "Turkmenistan holds military-tactical exercise "Galkan-2011" | Turkmenistan.ru". www.turkmenistan.ru. 2021-10-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-20.
5. ↑  *goşun, Milli.* "Watan goragçysynyň syrdaşy". Milli goşun (türkmən). 2022-08-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-27.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-01-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-30.
7. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-30.
**Qrant** (*ing.* grant) — humanitar, sosial və ekoloji layihələri, müharibə və təbii fəlakət nəticəsində ziyan çəkmiş ərazilərdə dağılmış istehsal, sosial təyinatlı obyektlərin və infrastrukturun bərpası üzrə işləri, təhsil, səhiyyə, mədəniyyət, hüquqi məsləhət, informasiya, nəşriyyat və idman sahələrində proqramları, elm, tədqiqat və layihələşdirmə proqramlarını, dövlət və cəmiyyət üçün əhəmiyyət kəsb edən digər proqramları hazırlamaq və həyata keçirmək üçün göstərilən yardımdır.

Qrant yalnız konkret məqsədlər üçün verilir. Qrant maliyyə vəsaiti şəklində və ya başqa maddi formada verilir. Qrant təmənnasız verilir, onun əvəzi hər hansı bir şəkildə geri istənilə bilməz. Birbaşa mənfəət əldə etmək üçün istifadə edilən maddi yardım qrant sayılmır. Qrant predmeti olan layihə başa çatdırıldıqdan sonra qrant alanın sərəncamında hər hansı maliyyə vəsaiti və ya başqa maddi vəsait qalarsa, qrant haqqında müqaviləyə və ya qərara əsasən başqa hal nəzərdə tutulmamışdırsa, bu vəsait, qrant alanın mülahizəsinə görə, qrant predmeti ola bilən layihə və proqramların həyata keçirilməsinə sərf edilməlidir.

**Qrand** – 1)dövlət sifarişi ilə yerinə yetirilən elmi-tədqiqat və yeniliklərin maliyyələşdirilməsi üçün subsiyalar; 2)elmi-tədqiqatların, alimlərin, ədəbiyyat və incəsənət xadimlərinin maliyyə dəstəyi üçün xeyriyyəçilik məqsədilə ayrılan pul vəsaitləri; 3)hər hansı fəaliyyət sahəsində yüksək ustalıq və peşəkarlığa nail olan insan (reklam qrandı). Konkret insanlara deyil, firmalara, təşkilatlara aiddir.

Bilavasitə siyasi hakimiyyət uğrunda mübarizə məqsədləri, qanunların və digər qanunvericilik aktlarının qəbul etdirilməsi üzrə lobbiçilik fəaliyyəti, siyasi reklam, hər hansı siyasi təşkilatın və ya siyasi xadimin seçki kampaniyasının maliyyələşdirilməsi üçün istifadə edilən maddi yardım qrant sayılmır. Qrant alanla münasibətlərində qrant verən donor sayılır. Donorla münasibətlərində qrant alan resipiyent sayılır.

Ədəbiyyat
---------

* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.

1. ↑  "Dövlət maliyyəsi terminləri lüğəti" (PDF). 2014-08-15 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-04-21.
**Civis romanus sum** (*lat.* ˈkiːwɪs roːˈmaːnʊs ˈsũ)- latın dilində olan hüquqi termin.

Haqqında
--------

Azərbaycancada *"Mən Roma vətəndaşıyam"* mənasına gələn Roma dövrünə aid hüquqi termindir. Roma sərhədləri içində Roma vətəndaşı statusunda olan şəxs hər hansı bir problemlə qarşılaşdığında bu sözü deyərək bütün haqlarının təmin edilməsini və Roma vətəndaşı statusuna uyğun şəkildə mühakimə edilməsini təmin etmiş olurdu. Siseron  adlı əsərindı Roma vətəndaşlığı haqqında bilgi vermişdir. 

Birləşmiş Krallıq baş nazirlərindən Henri Con Templ Don Pasifiko məsələsinin danışıqlarında bu sözü işlətmişdir. Con Kennedi 26 iyun 1963-cü il tarixində *"Ich bin ein Berliner"* sözünü dediyi məşhur nitqində bundan əlavə  sözünü də demişdir. İncilin Elçilərin İşləri kitabının XXII hissəsində Pavlus doğuşdan Roma vətəndaşı olduğunu demişdir.

Həmçinin bax
------------

* Roma hüququ
* Roma vətəndaşlığı
* Mən Berlinliyəm

İstinadlar
----------

1. ↑  *Cicero, Marcus Tullius.* "*In Verrem*". Latin Texts and Translations (English və Latin). 8 April 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 April 2014. ...except these words, 'I am a citizen of Rome'. He fancied that by this one statement of his citizenship he could ward off all blows.
2. ↑  "In Verrem"
3. ↑  Civis Romanus Sum
4. ↑  *Wawro, Geoffrey.* Warfare and Society in Europe 1792–1914. Routledge. 2002. 37–38.
5. ↑  *Chamberlain, Muriel Evelyn.* British foreign policy in the age of Palmerston. Seminar studies in history. Longman. 1980. səh. 125.
**"Sitarə: Qızlar xəyal edəcək" filmi** (*ing.* Sitara: Let Girls Dream) — Şərmin Obeyd-Çinoyun 2020-ci ildə çəkdiyi Pakistan 3D cizgi filmi.

Məzmun
------

Qısametrajlı film köhnə Lahor şəhərindən bəhs edir. Burada 14 yaşlı qız olan Sitarə pilot olmağı arzulayır. Onun Mehr və Pəri adlı bacıları var. Lakin, onun bütün xəyalları uşaq evliliyi ilə uçub gedir. Bu film qızların hələ də xəyallarını tam reallaşdırmaq üçün mübarizə apardıqları bir mədəniyyətin təsirini vurğulayan səssiz bir filmdir.

Film haqqında
-------------

"Sitarə: Qızlar xəyal edəcək" filmi 2020-ci ilin 8 martı Beynəlxalq Qadınlar Günü münasibətilə Netflix-də yayımlanmışdır. Film ilk Pakistan-Netflix istehsalıdır.

Film festivalları
-----------------

### Los-Anceles Animasiya Festivalı

Film 2019-cu ilin 8 dekabrında Los-Anceles Animasiya Festivalında Ən yaxşı İstehsal edilən Ssenari, Ən Yaxşı Musiqi və Humanitar Mükafat nominasiyaları üzrə 3 mükafat qazanmışdır. Rekord qıran film Pakistanın ilk filmidir ki, Los-Anceles Animasiya Festivalında mükafatlar qazanmışdır.

### Sandens Festivalı

Gucci #LetGirlsDream kampaniyası ilə əlaqədar olaraq film üçün 2020 Sandens Festivalında xüsusi nümayiş keçirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Stream It Or Skip It: "Sitara: Let Girls Dream" on Netflix, a Short Animated Film About a Pakistani Child Bride Arxivləşdirilib 2021-06-29 at the Wayback Machine. *Decider*. İstifadə tarixi 18 iyun 2020

Xarici keçidlər
---------------

* Netflix-də "Sitarə: Qızlar xəyal edəcək" filmi
* IMDB-də "Sitarə: Qızlar xəyal edəcək" filmi
**Əfqanıstan Əmirliyi** (Puştu: د افغانستان امارت Da Afghānistān Amārat, Farsca: امارت افغانستان *Amārat-i Afghānistān*) — 1919-cu ilə qədər Britaniyanın protektoratı olan müasir Əfqanıstan ərazisində dövlət. 1926-cı ildə padşah olan əmir Amanullah tərəfindən Krallığa (Konstitusiyalı monarxiya) çevrilmişdir.

Tarixi
------

1879-cu ildə növbəti İngiltərə-Əfqan müharibəsindən sonra Əmir Yaqub-xan müqavilə imzaladı. Müqaviləyə əsasən Əfqanıstan Britaniyanın protektoratına çevrildi. Sonra əvvəllər Rusiya imperiyasında gizlənən Əbdürrəhman Əfqanıstan əmiri oldu. XIX əsrin sonunda Əbdürrəhmanın dövründə Böyük Britaniya və Rusiya Əfqanıstanın bu gün də mövcud olan müasir sərhədlərini birgə müəyyən etdilər.

Əmir Həbibullah 20 fevral 1919-cu ildə ov edərkən öldürüldü.

Əmir Həbibullahın ölümündən sonra üçüncü oğlu Amanullah hakimiyyətə gəldi. O, ilk növbədə 1919-cu ildə üçüncü İngiltərə-Əfqan müharibəsini apardı və bu müharibə başa çatdıqdan sonra tədricən ölkənin Britaniya imperiyasından tam müstəqilliyinə nail oldu .

On illik hakimiyyəti dövründə Amanullah-xan Əfqanıstanda tez və tam islahat aparmağa çalışdı.

Xarici siyasətdə Amanullah 1919-cu ildə Sovet Rusiyası ilə diplomatik əlaqələr qurdu və 1921-ci ildə onunla dostluq müqaviləsi bağladı və bu müqaviləyə əsasən Əfqanıstan maliyyə, texnoloji və hərbi yardım alırdı.

1923-cü ildə Amanullah Əfqanıstanın ilk konstitusiyasını qəbul etdi və bu konstitusiyada onun əvvəllər fərmanla müəyyən etdiyi vətəndaş hüquqlarının təminatları təsbit edildi. Həmin andan etibarən ölkə Əfqanıstan Krallığı konstitusiyalı monarxiyaya çevrildi.

Ədəbiyyat
---------

* Afghanistan. Peter R. Blood, ed. (ingilis). Washington: GPO. 2001.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Blood, 2001, The reign of king Amanullah, 1919–29
2. ↑  Blood, 2001, Reform, Popular Reaction, and Forced Abdication

Həmçinin bax
------------

* Birinci ingilis-əfqan müharibəsi (1838-1842)
* İkinci ingilis-əfqan müharibəsi (1878-1880)
* Üçüncü ingilis-əfqan müharibəsi (1919)
* 
*
**Sitoniya yarımadası** (*yun.* Σιθωνία) Yunanıstanda yerləşən yarımada. Halkidiki yarımadasının cənubunda yerləşən üç yarımadadan biridir. Sahillərini Egey dənizinin suları yuyur. Eyni adlı icmanın ərazisini təşkil edir. İcmanın mərkəzi Nikiti şəhəridir.

Adının mənası və tarixi
-----------------------

Yarımadanın adı poseydonun oğlu Sitonun adı ilə bağlıdır.

Antik dövrlərdə Sitoniyada Qaleps, Torona, Sinq, Sarta, Derra.

Coğrafiya
---------

Sitoniya qərbdən Kasandra körfəzi, şərqdən Ayon-Orosla əhatələnir. Yarımadanın cəmnub qutaracağında Drepanon burnu yerləşir. Şimalından İtamos silsiləsi keçir. Ən hündür nöqtəsi Astrapokamreno dağıdır (808 m). Silsilə şam meşələri ilə örtülüdür. 

Sitoniyanın ən görməli yerləri sırasına antik dövrə aid qalanın qalıqları, Ayos Anastasis bazilikası, daş yel dəyirmanı, XVI əsrə aid məbəddir. Sitoniyanın cənub-qərb sahillərində Yunanıstanın ən təhlükəsiz limanı olan Porto-Kufo yerləşir. İkinci Dünya müharibəsi zamanı almanlar tərəfindən alman qoşunlarının qərargahı kimi istifadə edilmişdir. К югу от Порто Куфо, в Картлаии, — живописные скалистые бухты. Природными красотами известные также пляжи Каламици, Тристиника, Коракас, Криаристи.

Halkidikinin əsas turizm bölgələrindən sayılır. Əsas turizm şəhəri Porto Karasdır. Mehmanxana kompleksləri sahil boyu 10 km məsafədə uzanır və 18 ha ərazini əhatəı edir..

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sitoniya". grekomania.ru. 2021-10-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 sentyabr 2013.
2. ↑  "Porto Kufo". grekomania.ru. 2013-09-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 sentyabr 2013.
3. ↑  "Neos Marmaras". grekomania.ru. 2013-08-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 sentyabr 2013.
**Fotometrik analiz üsulları**

Fotometrik analiz üsullarında maddənin miqdarının təyin olunması onun işıq udmasının ölçülməsi ilə müəyyən olunur. Fotometrik analiz zamanı müxtəlif tipli reaksiyalardan istifadə edilir. Qeyri-üzvi maddələrin təyini üçün çox vaxt rəngli kompleks birləşmələrin alınması və onların işıq udması öyrənilir. Əksər metal və qeyri metallar kompleksəmələgətirməyə meylli olur və ya rəngli komplekslərlə birləşməyə meylli olurlar. Ona görə də elementlərin fotometrik üsullarla təyin üçün geniş tətbiq imkanları olur.
Hal-hazırda demək olar ki, bütün elementlərin və ya onların birləşmələrinin fotometrik üsullarla təyini var. Bu zaman sadə fotometrik üsullar istifadə edilir. Üzvi maddələrin fotometrik təyini üçün sintez üsullarından istifadə olunur. Sintez üsulları ilə həm də qeyri-üzvi maddələr kompleks əmələ gətirir, məsələn sulfidlərlə və ya nitridlərlə. Fotometrik analiz zamanı geniş istifadə olunan reaksiyalardan biridə oksidləşmə - reduksiya reaksiyalarına əsaslanır. Bir çox analizlər zamanı oksidləşmə-reduksiya reaksiyalarından köməkçi vasitə kimi istifadə olunur. Bir sıra fotometrik təyin üsulları katalitik effektə əsaslanır.
Fotometrik üsulların həssaslığı müəyyən həddə olur və onu artırmaq üçün müxtəlif kimyəvi üsullardan istifadə olunur.Fotometrik analizdə ölçmələrin ilk həddi adi gözlə müşahidə olunur.Fotometrik analizdə geniş istifadə olunan cihaz fotoelektrokolorimetrdir (FEK). 
Gözlə görmədən fərqli olaraq FEK-lə ölçmələr daha dəqiq nəticə verir. Bu zaman xüsusi standart məhlullar hazırlanmalıdir. FEK-lə təyinat aparılan zaman öncə dərəcəli əyri qurulur. Dərəcəli əyri çox miqdarda maddənin analizi zamanı istifadə edilə bilər. Əgər işıq udma FEK ilə aparılırsa bu üsul fotokolorimetrik üsul adlanır.

Mənbə
-----

1. A.К.Бабко,. А.Т. Пилипенко. Фотометрический анализ Изд. «Химия» 1968 г. 368 с.
2. A.К.Бабко, Н.В.Лутохина. «Журнал Аналитический хим.» № 17. 1962 г. 417 с.
3. Золотов Ю.А. Экстракция внутренних комплексных соединений Изд. «Наука». 1974 г.
**Əfqanıstan İslam Dövləti**-(*ərəb.* دولت اسلامی افغانستان
‎)Əfqanıstanda (1992-2002) yaranmış faktiki dövlət.Kabulun devrilməsi ilə sona çatan dövlətin ən məşhur prezidenti Bürhanəddin Rəbbani olub.

Tarixi
------

Əfqanıstandakı 3 illik sivil müharibəsindən sonra (1989-1992) Məhəmməd Nəcibulla rejimi devrildi.Bundan sonra Gülbəddin Hikmətyar,Bürhanəddin Rəbbani,Həmid Kərzai kimi ziyalılar ölkənin işğal olmaması üçün Əfqanıstanda yeni bir dövlət ,"Əfqanıstan İslam Dövləti" yarandı.Bu işdə Hikmətyarın böyük köməkləri vardı:Pakistan Servizlərarası İslahatdan(İSİ) yardım almış, Hizbul-İslami partiyasını yaratmışdı.Partiya ölkədə böyük nüfuz qazandıqdan sonra Bürhanəddin Rəbbani Hikmətiyarla birləşmiş, dövlətin rəsmi partiyası etmişdi.Nəcibullanın kommunist rejimindən sonra ölkənin özünə gəlməsi çətin idi.Amma sonradan yaradılmış Cəmiyyət-i İslami partiyasının qanunları ilə ölkədə hər şey nizamlandı:Qadınlar hicab taxmağa, Kişilər zinadan uzaqlaşmağa başladı.

Devrilməsi
----------

İstinadlar
----------
**Sitalçay** — Azərbaycan Respublikasının Xızı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Xızı rayonunun Sitalçay kəndi Giləzi kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Sitalçay kənd Soveti yaradılmışdır.

Tarixi
------

Sovet dövründə burada hərbi təyyarələr üçün Sitalçay aerodromu tikilmişdi. Bazada Su-25 qırıcılarından ibarət HHQ alayı yerləşirdi. Bazada 60-cı və 80-ci Hücum Aviasiyası Alayına aid ilk qırıcılar 1981-ci ilin aprel ayından etibarən xidmət etməyə başlamışdı. Həmin ilin iyun ayında Sitalçay aerodromunda olan təyyarələr ayrıca olaraq 200-cü Aviasiya eskadrilyasının tərkibində birləşdirildi və eskadrilyaya Əfqanıstanda xidmət etmək tapşırığı verildi. Əfqanıstanda müharibənin bitməsindən sonra 80-ci illərin sonunda buradakı 200-cü eskadrilya ləğv olundu, buradakı qırıcılar isə SSRİ Hərbi Hava Qüvvələri 34-cü Aviasiya Ordusunun tərkibində alay kimi qruplaşdırıldı. Azərbaycana ilk SU-25-i müstəqillik dövründə 1992-ci il aprelin 8-də baş leytenant Vaqif Qurbanov keçmiş sovet ordusunun Sitalçay aerodromundan qaçıraraq gətirib. Bununla da Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələri ilk qırıcı təyyarəni arsenalına qəbul edib. 1992-ci ilin avqust ayında Daşkənd müqaviləsinə əsasən rus ordusu Sitalçay aerodromunu Azərbaycan hökumətinə təhvil verdi. Lakin Rus ordusu razılaşmanı pozaraq buradan çıxmazdan qabaq bazadakı hərbi təyyarələrin çoxusu hərbçilər tərəfindən Rusiyaya qaçırıldı, avadanlıqlar isə dağıdılaraq yarasız hala gətirildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikasının Abşeron, Ağstafa, Balakən, Beyləqan, Bərdə, Biləsuvar, Qobustan, Qubadlı, Zaqatala, İsmayıllı, Yevlax, Kəlbəcər, Masallı, Xızı, Şamaxı rayonlarının və DQMV Hadrut rayonunun inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı". 27 August 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 August 2022.
2. ↑  11 AY ƏVVƏL SAAT 17 RADƏLƏRİNDƏ...[*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

| ⛭Xızı rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Xızı |  |
| Qəsəbələr | Altıağac • Şorabad • Giləzi |
| Kəndlər | Ağdərə • Baxışlı • Bəyəhmədyurd • Dizəvər • Əmbizlər • Əngilan • Fındığan • Güneyqışlaq • Xələnc • Qarabulaq • Qars • Qasımkənd • Qızılqazma • Məşədi Həsən • Safbulaq • Sayadlı • Sitalçay • Təzəkənd • Tıxlı • Tudar • Türkoba • Vərdah • Yarımca • Yaşma • Yeni Yaşma • Yuxarı Əngilan |

|  |  |
| --- | --- |
| Xızı rayonu | *Xızı rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Dirsək** — uzunluq ölçü vahidi.

Ümumi məlumat
-------------

Azərbaycan xalqının məişətində əski çağlarda işlənmiş, lakin müasir dövrdə öz əhəmiyyətini itirmiş uzunluq ölçüsü vahidləri də vardır. İnsanın bədən üzvləri ilə ifadə olunan ayaq və barmaq kimi qədim ölçüləri bunlara aiddir.

Qulacdan bir az kiçik, qarışdan böyük uzunluqları ölçmək üçün azərbaycanlılar arasında dirsəkdən istifadə olunmuşdur. Başqa xalqlarda da (məs.: farslar, ruslar, ərəblər və b.) işlədilən dirsək əli yumduqda barmağın qatlanan yerindən dirsəyin bükülən yerinə qədər olan məsafəyə bərabər ölçü vahididir. 1 dirsək 0,5 m-ə, yəni 50 sm-ə bərabər götürülür. Türkiyədə isə 1 dirsək uzunluq ölçüsü vahidi kimi 68,5 sm-ə bərabərdir. Kişilər şalvarın belini çox vaxt dirsəkləri ilə ölçürlər. Hər bir kişinin şalvarının beli iki qatlandıqda onun dirsəyinin ölçüsünə bərabər olur.

Addım, qulac, qarış və dirsək türk sözləri olub, bir çox xalqların, xüsusilə türk xalqlarının, eləcə də azərbaycanlıların həyat və məişətində uzunluq ölçmək üçün geniş şəkildə işlənməkdədir. Bu da onların dəqiq ölçülərə daha çox yaxınlığı ilə bağlıdır.

Mənbə
-----

**Azərbaycan etnoqrafiyası, Bakı-2007, "Şərq-Qərb" nəşriyyatı. Üç cilddə. III cild. səh. 455. ISBN 978-9952-34-152-2**

Xarici keçidlər
---------------

Həmçinin bax
------------

| ⛭Xalq ölçü vahidləri |
| --- |
| Uzunluq ölçü vahidəri | Addım • Ağac • Arşın • Barmaq • Çərək • Dirsək • Qarış • Qulac • Mənzil • Mil  • Dəniz mili • Fərsəx • Verst |  |
| Çəki ölçü vahidəri | Arpa • Çanaq  • Girvənkə • Karat  • Misqal  • Batman • Təbriz batmanı • Kisə  • Hoqqa • Pud • Dirhəm • Daqqa • Dang  • Tağar • Dinar • Rətl • Xalvar |
| Sahə ölçü vahidəri | Kotan  • Hektar • Ar |
| Həcm ölçü vahidəri | Düymə • Tuluq • Tas |
| Sadə ölçü vahidəri | Baş  • Boyun  • Tüstü  • Top  • Kəllə  • Qol  • Diş  • Qulaq |
| Sürət ölçü vahidəri | Düyün |
**Payks Opera Haus** (*ing.* Pike's Opera House), sonradan **Qrand Opera Haus** (*ing.* Grand Opera House) adlandırılmışdır ― Nyu-York şəhərinin Manhetten borosunda yerləşən keçmiş teatr binası. Çelsi rayonunun Səkkizinci prospekt və 23-cü küçə arasında yerləşir. 1868-ci ildə sinsinnatili sahibkar Semuel N. Payk (1822–1872) tərəfindən bir milyon dollara (2020 -ci ildə təxminən 19.4 milyon ABŞ dollarına bərabərdir) inşa edilmişdir. Binanın forması 1960-cı ilə qədər RKO kinoteatrı olaraq dəyişməz qaldı, daha sonra onun yerini Penn Sauz adlı şəhər revitalizasiyası şirkətinin bir hissəsi aldı.

Tarixi
------

### Fiskin qətli

Cim Fisk və Cey Quld qızılın bazar qiymətinə böyük təsiri nəticəsində dəyərli metalın qiyməti düşdü və bu 1869-cu ilin sentyabr ayında "Qara cümə" təşvişinə səbəb oldu. Fisk onu izləyənlərdən qaçmaq üçün sahib olduğu opera teatrın ikinci mərtəbəsində gizləndi, ora həmçinin onun Eri dəmiryolunun qərargahı idi. Ortağı Edvard S. Stouks tərəfindən vurulduqdan sonra Fiskin cəsədi böyük vestibüldə qaldı.

İstinadlar
----------


1. ↑  "Obituary: Samuel N. Pike". *New York Times* (December 8, 1872)
2. ↑  Gody, Lou; Harvey, Chester D.; Reed, James (eds.). *New York City Guide* (American Guide Series) (New York: Random House, 1939), p. 153
3. ↑  Brown, Thomas Allston. *A History of the New York Stage* (Vol. 2 of 3). New York: Dodd, Mead and Company (1903); pps. 599–652; OCLC 1014205647;
4. ↑  "Grand Opera House Arxivləşdirilib 2015-09-29 at the Wayback Machine". *Internet Broadway Database* website
Su maşını ilə təchizat- lüləkdən su toplanırSu maşını ilə təchizat- lüləkdən su toplanır.
**Su təchizatı-** əhali, sənaye müəssisələri, nəqliyyat və s-in lazımi keyfiyyətli su ilə təchiz edilməsi. Su təchizatı məsələlərini həyata keçirən mühəndis qurğuları kompleksinə də su təchizatı (və ya su kəməri) sistemi deyilir. Təsərrüfat içməli, yaxud kommunal (şəhər, qəsəbə, kənd) və texniki su təchizatına bölünür. Bundan əlavə, mərkəzləşdirilmiş (bütün su işlədicilərinin), qrup, yaxud rayon (iri rayonlarda bir neçə yaşayış məntəqəsinin) və yerli (ayrıca bir obyektin) su təchizatına ayrılır. Yaşayış yerlərindəki bütün müasir su təchizatı sistemləri mərkəzləşdirilmişdir.

Tarixi
------

Herne Bay muzeyində 1880-ci illərin nasos mühərriki modeliHerne Bay muzeyində 1880-ci illərin nasos mühərriki modeli
Su təchizatının bir neçə minillik tarixi var. Hələ qədim Misirdə Yer altından su çıxarmaq üçün ən sadə suqaldırıcı mexanizmlərlə təchiz olunan çox dərin quyular tikilirdi; burada gil, taxta və hətta metal (mis, qurğuşun) borular işlədilirdi. Qədim Romada iri mərkəzləşdirilmiş su təchizatı sistemləri mövcud idi, su kanallarını dərə və yarğandan keçirən *akveduklar* burada indi də qalmaqdadır. Qazıntılar nəticəsində Novqorodda XI əsrin sonu XII əsrin əvvəlinə aid taxta borulardan hazırlanmış su kəməri xətti olduğu aşkar edilmişdir. Bakıda, Lahıcda və s. də qədim su kəmrələrinin izləri tapılmışdır.

Müasir su kəmərləri, təyinatından asılı olaraq, kommunal və istehsalat (sənaye, yaxud kənd təsərrüfatı) kəmərlərinə bölünür. Ən iri su işlədiciləri metallurgiya, kimya, neft emalı sənayeləri, habelə İES-lərdir. Su təchizatı məqsədləri üçün səthi (çay, su anbarı, göl, dəniz) və yeraltı sulardan (qrunt və artezian suları, bulaq) istifadə edilir. İri şəhər və sənaye obyektlərinin su təchizatında başlıca olaraq səthi (şirin) sular işlədilir.

İstifadə olunan qurğular
------------------------

Gənc qız komunal su təchizatı sistemindən təmiz su götürür, Kawempe, Uqanda.Gənc qız komunal su təchizatı sistemindən təmiz su götürür, Kawempe, Uqanda.
Suyu təbii mənbələrdən götürmək, təmizləmək və aparmaq üçün aşağıdakı qurğular işlədilir:

* Suqəbuledici qurğular (məsələn, çay, göl, dəniz suqəbulediciləri, yeraltı sular üçün su quyusu, kaptaj və s.);
* Suyu təmizləyici qurğulara və işlədicilərə vermək üçün nasos stansiyaları;
* Təmizləyici qurğular;
* Təmiz su ehtiyatını saxlamaq üçün qurğular;
* Suyu işlədicilərə vermək üçün su kəməri sistemi.

Həmçinin bax
------------

* Azərsu
* Azərbaycan Meliorasiya və Su Təsərrüfatı ASC
* Su səviyyəsi (çay və göllərdə)

Xarici keçid
------------

* Su təchizatı və tullantı suları haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu
* SU TƏCHİZATI VƏ MELİОRATİV HIDRОGEОLОGİYA

İstinadlar
----------


1. 1 2  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ensiklopedik ekoloji lüğət. Bakı-Elm-2008.
**Qaqnepena zirinci** (*lat.* Berberis gagnepainii) — bitkilər aləminin qaymaqçiçəklilər dəstəsinin zirinckimilər fəsiləsinin zirinc cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Çində və Qərbi Xibeydə yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 2 m olan həmişəyaşıl, düz böyüyən və ya sallaq koldur. Gövdəsi slindrik, sarımtıl, bir az ziyillidir, zoğlarının uzunluğu 2 sm-dir, iynələri üçhissəlidir. Sadə, iri, parlaq yarpaqları dalğalı, tutqun-yaşıl, ensiz-lansetvari, tərs yumurtavari formalı, kənarları xırda dişlidir, uzunluğu 10 sm-ə çatır. Çiçəklərin diametri 1 sm-dək olub, açıq-sarı, xoş qoxulu, salxımşəkilli, çiçək qruplarında dəstələrdə 3-7 ədəd yığılmışdır. Maydan iyunadək qızılı-sarı rəng alır. Meyvələri yumurtavari formalı, göy-qara, göyümtül çalarlı olub, uzunluğu 1 sm-ə qədərdir, payızın əvvəllərində yetişir.

Ekologiyası
-----------

Günəşə, kölgəyə və atmosferin sənaye çirklənməsinə davamlı olan növdür. Torpağa tələbkar deyil, ancaq təzə, drenajlı torpaqlara üstünlük verir. Quraqlığa, şəhər şəraitinə davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Abşeronda bəzi həyətyanı sahələrdə, parklarda mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Yaxşı budanır, müxtəlif formalar vermək olur. Alpinari və keçilməz canlı çəpərlərin salınmasında istifadəsi məqsədyönlüdür.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1491122
* Wikispecies: Berberis gagnepainii
* EPPO: BEBGA
* FoC: 242308186
* GBIF: 4938160
* GRIN: 6863
* iNaturalist: 447907
* IPNI: 106670-1
* ISC: 112687
* NBN: NHMSYS0000456433
* NCBI: 258164
* NZOR: d8d8f6f4-e58f-41b2-bd45-2660334b901c
* PfaF: Berberis gagnepainii
* Plant List: kew-2673804
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:106670-1
* Tropicos: 3500475
* WFO: wfo-0000563175

 |
**Əfrayıl Paşa oğlu Hüseynov** (29 may 1929, Zəngilan rayonu – 23 avqust 2009, Bakı) — polkovnik-leytenant.

Həyatı
------

Əfrayıl Hüseynov 1929-cu ildə Zəngilan rayonunun Qıraq Müşlan kəndində anadan olub. 1946-cı ildə orta məktəbi bitirib Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinin fəlsəfə şöbəsinə daxil olub. 1951-ci ildə universitetdə təhsilini başa vurub.

1951-ci ilin avqustundan "Milli Təhlükəsizlik İdarəsi"nə işə qəbul olunub. 34 il bu idarədə işlədikdən sonra 1985-ci ilin sonunda təqaüdə çıxıb.

Təqaüdə çıxdıqdan sonra elmi yaradıcılığla məşğul olub.

"Türkün zühuru", "Türkün şüuru", "Fəzilət savaşı", "Polad paslanmaz", "Kədər gedər", "Toponim ekizlər", "Şaqqar bulaqlar", "Zəngəzur güzargahlarında", "Çahargah dostlar", "KQB-dən cavab", "1967, Xankəndi, erməni fəsadları" və digər ilkin mərxəzlərə söykənən elmi-fəlsəfi əsərlərin müəllifidir.

Əfrayıl Hüseynov 2009-cu ildə Bakıda vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Sobulu, Əli.* Rusiya işğalları və Zəngilan. Bakı: Avropa. 2013. səh. 394. ISBN 978-9952-8032-5-9.
İmperator sarayının qalıqları
Roma Pannoniyasının xəritəsi
Sirmiyadakı imperator sarayının qalıqları
**Sirmiya** (*yun.* Σίρμιο; *lat.* Sirmium), tetrarxiya dövründə imperator Qaleriyin rezidensiyası kimi çıxış edən Roma Pannoniyasında (indiki Serbiya) şəhər. Son antik dövrdə şəhərin əhəmiyyəti o dərəcə yüksək idi ki, Ammian Marsellin şəhəri "şəhərlərin əzəmətli anası" adlandırmışdı. Hal-hazırda şəhərin müasir ərazisində Sremska Mitroviça şəhəri yerləşir. Sirmiyadan həmçinin tarixi Srem oblastının da adı törəyib.

I əsrdə romalıların gəlişinə qədər Sirmiyanın yerində illiriyalıların yaşayış məskəni var idi. Prinsipiat dövründə şəhər, daklar və germanlara qarşı hərbi hücumlar üçün tramplin kimi xidmət edirdi. Mark Avreli vaxtının böyük hissəsini burada keçirirdi. Sirmiyada doğulmuş və ya böyümüş şəxslər arasında bir sıra imperatorlar da var: Herenniy Etrusk, Hostilian, Desiy, II Klavdiy, Kvintill, Avrelian, Prob, Maksimian, I Konstansiy və Qrasian.

375-ci ildə imperator Valentian öz iqamətgaını Sirmiyaya köçürmüşdü. Böyük Feodosiy Sirmiyanın imperatoru elan edilmişdi. IV-V əsrlərdə şəhərdə beş kilsə yaradıldı, həmçinin müqəddəs Sirmiyalı İriney və Nümunəçi Anastasiya da burada zahidlik etmişdilər. Roma imperiyasının süqutundan sonra Sirmiyada gepidlərin kralları sikkə zərb edirdilər. 870-ci ildə Sirmiyanın arxiepiskop kafedrasına Solunlu Mefodiy rəhbərlik etməyə başlamışdı.

İmperator I Leopold Sirmiyadakı imperator sarayının qalıqlarının idarəsini Papa XI İnnokentinin Odeskalklar nəslindən olan bacısıoğluna vermişdi. Həmin dövrdən bu nəslin başçısı Sirmio hersoqu (*Duca di Sirmio*) titulunu daşıyır.

Qeydlər
-------

1. ↑  "Войны древнего Рима: Расцвет и закат Римской империи (Шустов В. Е.)". 2017-03-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-16.

Linklər
-------

* Vikianbar Vikianbarda **Sirmiya** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Əfrasiyab Əli oğlu Məmmədov** (19 mart 1928, Gəncə – 18 noyabr 1990, Bakı) — Azərbaycan aktyoru və teatr rejissoru.

Həyatı
------

Əfrasiyab Məmmədov 1928-ci il martın 19-da Gəncə şəhərində dünyaya göz açmışdır.

1945-ci ildə Bakıda Dövlət Teatr İnstitutununda (indiki Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti) məşhur rejissor və pedaqoq Məhərrəm Haşımovun rejissorluq kursuna daxil olub. Lakin 6 ay sonra aktyor və rejissor Adil İsgəndərov Əfrasiyabın səhnə görünüşünü, daxili imkanlarını eşidib görən kimi, aktyorluq kursuna keçirib.

Tədris prosesinin fəallığını gələcək sənətdə ümid verə biləcəyini eşidib hiss edən Adil İsgəndərov Əfrasiyab Məmmədovu Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrının truppasında aktyor qəbul edib.

Öz dövrünün tanınmış tear və kino aktyoru Əfrasiyab Məmmədovun "O olmasın, bu olsun", "Koroğlu", "Qızmar günəş altında", "Kişi sözü" filmlərində, "Otello", "Vaqif", "Ailə namusu" səhnə əsərlərində oynadığı rollar tamaşaçıların rəğbətini qazanmışdır. Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrının baş rejissoru işləmiş aktyor, eyni zamanda pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olmuşdur.

1990-cı il noyabrın 18-də 62 yaşında Bakıda vəfat edib və Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

2011-ci ildə aktyorun yaradıcılığının bir hissəsini əks etdirən materiallar Salman Mümtaz adına Azərbaycan Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət Arxivinə təqdim olunub və aktyorun şəxsi arxivi yaradılıb.

2013-cü ildə Azərbaycan Televiziyasında aktyorun yaradıcılığını əks etdirən "Qəribə taleli aktyorun sənət dünyası. Əfrasiyab Məmmədov" sənədli film çəkilmişdir.

Mükafatları
-----------

* "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı — 9 iyun 1959

Filmoqrafiya
------------

* Bakıda küləklər əsir (film, 1974)
* Dədə Qorqud (film, 1975)
* Diplomlu mütəxəssis (film, 1974)
* Doğma xalqıma (film, 1954)
* Evlənmək istəyirəm (film, 1983)
* Əmək və qızılgül (film, 1962)
* İşarəni dənizdən gözləyin (film, 1986)
* İyirmialtılar (film, 1966)
* Kişi sözü (film, 1987)
* Koroğlu (film, 1960)
* Qəribə adam (film, 1979)
* Qəribə taleli aktyorun sənət dünyası. Əfrasiyab Məmmədov (film, 2013)
* Qətl günü (film, 1990)
* Qızmar günəş altında (film, 1957)
* Məhəbbətdən də artıq (film, 1975)
* Musiqi müəllimi (film, 1983)
* Nəsimi (film, 1973)
* O olmasın, bu olsun (film, 1956)
* Sehrli xalat (film, 1964)
* Üzeyir ömrü (film, 1981)
* Yanğın (film, 1975)
* Yenilməz batalyon (film, 1965)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivdə aktyorun şəxsi fondu yaradılır" (az.). Mədəniyyət.az. 17avqust 2011. 2019-09-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-04.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 52.