**Dartmut seminarı** — süni intellektə dair iki aylıq elmi seminar 1956-cı ilin yayında Dartmut Kollecində keçirilmişdir.

Tədbir istiqamətin tarixi üçün vacib idi: insan ağlını modelləşdirməkdə maraqlı olan insanlar orada görüşdülər, yeni elm sahəsinin əsas müddəaları təsdiq edildi və adı ingilis dilində verildi. "Süni intellekt" (bir müddət Con Makkarti tərəfindən təklif edilmişdir). Layihənin maliyyə tərəfi Rokfeller Vəqfi tərəfindən təmin olunmalı idi (tədbir üçün müraciətdə göstərildiyi kimi).

Seminarın təşkilatçıları Con Makkarti, Marvin Minski, Klod Şennon və Nataniel Roçester idi, onlar nəzarət nəzəriyyəsi, avtomatika nəzəriyyəsi, sinir şəbəkələri, oyun nəzəriyyəsi və kəşfiyyat araşdırmaları ilə əlaqəli bir şəkildə bu və ya digər yeddi amerikalı elm adamını dəvət etdilər: Artur Samuel (IBM), Allen Nyuel, Herbert Saymon (hər ikisi Karnegi Mellon Universitetini bitirmişdilər), Trençard Mur (Prinston Universiteti), Rey Solomonoff (İngilis dili) və Oliver Selfric (hər ikisi Massaçusets Texnologiya İnstitutu bitirmişdilər).

Keçirilməsi
-----------

Tədbir üçün ərizədə Makkarti qeyd etdi:

> 1956-cı ilin yayında Hanover, New Hampshire-də Dartmouth Kollecində 10 nəfərlə 2 aylıq süni intellekt tədqiqi təqdim edirik. Tədqiqat, hər hansı bir öyrənmə aspektinin və ya zəkanın başqa bir əmlakının, prinsipcə, bir maşının onu təqlid edə biləcəyi qədər dəqiq təsvir edilə biləcəyi ehtimalına əsaslanır. Maşınları təbii dillərdən istifadə etməyə, abstraksiya və anlayışlar hazırlamağa, indi yalnız insanlara tabe olan problemləri həll etməyə və özümüzü inkişaf etdirməyə necə öyrətməyimizi başa düşməyə çalışacağıq. Bu problemlərin birində və ya bir neçəsində əhəmiyyətli bir irəliləyişin yaz aylarında xüsusi seçilmiş bir qrup alimin çalışacağı təqdirdə mümkün olacağına inanırıq.
> 
> 

Seminar 1956-cı ilin yayında, 2 ay davam etdi. Məqsəd sualı nəzərdən keçirmək idi: kompüterlərdən istifadə edərək düşüncə, zəka və yaradıcı prosesləri modelləşdirmək mümkündürmü?

Seminar zamanı aşağıdakı mövzular müzakirə edildi:

1. Avtomatik kompüterlər
2. Dilin istifadəsi üçün kompüterin necə qurulması lazımdır
3. Sinir şəbəkələri
4. Arifmetik əməliyyatların əhatə dairəsinə dair nəzəri mülahizələr
5. Özünü inkişaf etdirmək
6. Abstraksiya
7. Təsadüfi və yaradıcılıq.

Əsas məqamlar
-------------

> "Bugünkü kompüterlərin sürəti və yaddaş tutumu insan beyninin daha yüksək funksiyalarını simulyasiya etmək üçün kifayət olmaya bilər, lakin əsas maneə dəzgahın imkanlarının olmaması deyil, əlimizdəki imkanlardan tam istifadə edərək proqram yaza bilməməyimizdir"  — 1-ci nöqtə (*Avtomatik Kompüterlər*)
> 
> 

Makkartinin fikrincə, adi insanın zehni hərəkəti beynimizin ətraf mühitə cavab olaraq həyata keçirdiyi çoxsaylı kiçik əməliyyatlar sintezidir və ən əsası Dartmut Konfransı iştirakçılarının fikrincə bu proseduru təqlid etmək mümkündür. Makkartinin fikrincə, bütün bu cür əməliyyatların əsas çətinliyi, daha doğrusu, hər hansı bir hesablama, əgər bir maşın haqqında danışırıqsa və ya ümumiyyətlə danışsaq, hər hansı bir hərəkət, məlumatın dəyişməsi dəyişkən bir gözlənilməz mühitdə baş verir.

> Ümumiyyətlə, bir maşın və ya bir insan yalnız məhdud sayda xarici mühitdə uyğunlaşa və ya hərəkət edə bilər. Hətta insan beyni də mürəkkəb bir sistem olmaqla ilk növbədə ətrafının sadə cəhətlərinə uyğunlaşır və tədricən daha mürəkkəb problemlərin həllində təcrübə toplayır. Beyin modellərinin sintezinin bir sıra xarici mühitlərin paralel inkişafı və onlara uyğunlaşan müvafiq beyin modellərinin nəticəsi olaraq necə baş verdiyini öyrənməyi təklif edirəm. 
> 
>

Konfransın nəticələri
---------------------

Dartmut seminarı heç bir yeni geniş kəşflərin saytına çevrilmədi, ancaq bu elmi sahədəki bütün ən vacib şəxslərin bir araya gəlməsini və görüşməsini təmin etdi.

Daha sonra, seminarın əsas təşkilatçısı Con Makkarti, bu dəfə uşaqların "bax, ana, mən əlsiz edə bilərəm!" Ruhunda olduqca uğurlu inkişaf dövrü kimi təsvir etdi.

Buna baxmayaraq, Dartmut Konfransı bu sahədə elmi araşdırmaların katalizatoru oldu. Fərdi həvəskarların işi birdən-birə elmi məqsədləri və aydın öz müqəddəratını təyin etməsi ilə bütün peşə birliyinin işinə çevrildi. Dartmut seminarından bir il sonra bir sıra universitetlərdə süni intellektin öyrənilməsi üçün belə laboratoriyalar yaradıldı: Karnegi Mellon Allen Nyuell və Herbert Simonun rəhbərliyi ilə, Stanfordda Makkartinin rəhbərliyi ilə, MIT-də Marvin Minskinin rəhbərliyi ilə Edinburqda və Donald Mişanın rəhbərliyi altında.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  proposal
2. ↑  *Ник Бостром.* Искусственный интеллект: Этапы. Угрозы. Стратегии. "Манн, Иванов и Фербер". 2015-12-09. ISBN 9785000578100.

Ədəbiyyat
---------

* Copeland J. Artificial intelligence: A philosophical introduction. — 1993.
* Бостром Н. Искусственный интеллект: Этапы. Угрозы. Стратегии. — "Манн, Иванов и Фербер", 2015.
* *Стюарт Рассел, Питер Норвиг.* Искусственный интеллект: современный подход (AIMA) (2-е изд 3000 nüs.). М.: «Вильямс». 2007 [Artificial Intelligence: A Modern Approach (AIMA)]. ISBN 0-13-790395-2.

Xarici keçidlər
---------------

* The Dartmouth Artificial Intelligence Conference: The next 50 years Arxivləşdirilib 2020-11-05 at the Wayback Machine (ing.)
* "A proposal for the Dartmouth Summer Research Project on Artificial Intelligence". 2012-03-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 апреля 2008.

| ⛭Süni intellekt |
| --- |
| Tarixi | 
* Süni intellektin tarixi
* Süni intellektin qışı
* Dartmut seminarı

 |  |
| Fəlsəfə | 
* Türinq testi
* Çin otağı
* Güclü və zəif süni intellekt
* Dost süni intellekt
* Süni intellekt etikası

 |
| İstiqamətlər | 
* Agent yanaşması
* Adaptiv idarəetmə
* Bilik mühəndisliyi
* Həyat qabiliyyətli sistem modeli
* Maşın öyrənməsi
* Neyron şəbəkələri
* Qeyri-səlis məntiq
* Təbii dilin emalı
* Obraz tanınması
* Kütlə intellekti
* Simvolik Sİ
* Təkamül alqoritmləri
* Ekspert sistemlər

 |
| Tətbiqi | 
* Səsli idarəetmə
* Təsnifat problemi
* Sənəd təsnifatı
* Sənəd qrupu
* Klaster təhlili
* Lokal axtarış
* Maşın tərcüməsi
* Simvolların optik tanınması
* Nitqin tanınması
* Əl yazısı tanınması
* Oyunlarda Sİ

 |
| Tədqiqatçılar | 
* Çarlz Bebbic
* Vladimir Vapnik
* Cozef Vayzenbaum
* Norbert Viner
* Viktor Qluşkov
* Vladimir Qorodets
* Yan Lekun
* Aleksey Lyapunov
* Con Makkarti
* Marvin Minski
* Allen Nyuell
* Seymur Peypert
* Cuda Perl
* Hermoqen Pospelov
* Dmitriy Pospelov
* Frenk Rozenblat
* Herbert Saymon
* Alan Türinq
* Patrik Vinston
* Viktor Finn
* Sergey Fomin
* Demis Xassabis
* Ceffri Hinton
* Noam Çomski
* Klod Şennon
* Endryu In
* Eliyezer Yudkovski

 |