recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Adam ol!***  tammetrajlı bədii filmi rejissor Vaqif Şərifov tərəfindən 2005-ci ildə çəkilmişdir. Film SK Prodakşnda istehsal edilmişdir. Leyli xanım (İlhamə Quliyeva) özündən cavan bir şəxslə (Sərxan Kərəmoğlu) nikaha girmək niyyətindədir. Amma həmin şəxs ailəli olduğundan və ilk tanışlıqda bunu gizlətdiyindən, onların sevdası baş tutmur. Filmdə əsas rolları Sərxan Kərəmoğlu, İlhamə Quliyeva,Səyavuş Aslan, Yaşar Nuri və Firəngiz Mütəllimova ifa edirlər.

Məzmun
------

Leyli xanım (İlhamə Quliyeva) özündən cavan bir şəxslə (Sərxan Kərəmoğlu) nikaha girmək niyyətindədir. Amma həmin şəxs ailəli olduğundan və ilk tanışlıqda bunu gizlətdiyindən, onların sevdası baş tutmur.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenari müəllifi: Surxay Səfər, Sərxan Kərəmoğlu  

Rejissor: Vaqif Şərifov  

Operator: Elçin Əliyev  

Rəssam: Mamuka Erqemlidze  

Prodüser: İlqar Məmmədov

Rollarda
--------

Sərxan Kərəmoğlu (Sərxan kimi) — Zeynal  

İlhamə Quliyeva (İlhamə kimi) — Leyli  

Səyavuş Aslan — Səyavuş  

Yaşar Nuri — Yaşar  

Firəngiz Mütəllimova — Firəngiz  

İlham Namiq Kamal — İlham  

Faiq Qasımov — Faiq  

Səidə Quliyeva — Səidə  

Vaqif Şərifov — erməni  

Faiq Ağayev — müğənni Faiq  

Vəfa Zeynalova — Faiqin arvadı

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

2005-ci ilin Azərbaycan filmləri  

2000-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı

Xarici keçidlər
---------------

* YouTube-da izlə  (az.)
**Beşmərtəbəli evin altıncı mərtəbəsi** — 1996-cı ildə istehsal olunmuş Azərbaycan filmi.

Məzmun
------

Filmin qəhrəmanları Zaurla (*Elxan Cəfərov*) Təhminədir (*Sənubər İsgəndərli*). Lakin onlar bir-birilərinə heç də vaxtında rast gəlməyiblər. Təhminə ərdədir, Zaurun ailəsi isə oğullarının evli qadınla birgə olmalarına qəti qarşıdırlar. Bütün etirazlara rəğmən onlar bir-birilərini dəlicəsinə sevirlər. Hər şeyin bir sonu olduğu kimi bu məhəbbətin də sonu vardır, lakin belə son heç Zaurun ağlına da gəlməzdi...

Film haqqında
-------------

* Film Anarın eyniadlı romanının motivləri əsasında çəkilmişdir.
* Bu, Anarın əsərinə ikinci ekran müraciətidir. Birinci film rejissor Rasim Ocaqovun çəkdiyi "Təhminə" filmidir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Əsərin müəllifi:** Anar
**Ssenari müəllifi:** Elxan Cəfərov, Aqil M. Quliyev, Ülviyyə Könül
**Quruluşçu rejissor:** Ülviyyə Könül
**Quruluşçu operator:** İsrafil Ağazadə (İsrafil Ağayev kimi)
**Quruluşçu rəssam:** Adil Azay
**Bəstəkar:** Cavanşir Quliyev
**Səs rejissoru:** Teymur Abdullayev
**Montaj edən:** Əhməd Məcidov
**Rejissor:** Əliheydər Şahbazov, Ötkəm İsgəndərov, Rafiq Dadaşov, Teymur Quliyev
**Operator:** Nadir Mehdiyev
**Redaktor:** Asif Əliyev, İlhamiyyə Rzayeva
**Qrim rəssamı:** Çingiz Paşayev
**Qadın bərbəri:** Bircəxanım Ağayeva
**Rejissor assistenti:** Zibeydə Mirzəyeva
**Operator assistenti:** Rafiq Hacıyev
**Rəssam assistenti:** Rövşən Mehdiyev, Şahin Həsənov
**İşıqçı:** Akif Rəhimov
**Mahnıların mətni:** Vaqif Səmədoğlu, Xumar Əliyeva
**Mahnı ifa edən:** Sənubər İsgəndərli, Cavanşir Quliyev
**İnzibatçı:** Əbdülnəsir Kutiyev, Tərlan Babayev, Oqtay Əliyev
### Rollarda

Sənubər İsgəndərli — Təhminə
Elxan Cəfərov — Zaur
Fuad Poladov — Məcid
Gülşad Baxşıyeva — Zivər
Fərhad İsrafilov — Dadaş
Ramiz Novruzov — Muxtar
Gülzar Qurbanova — Mədinə
Nahidə Əliyeva — Firəngiz
Ruslan Nəsirov — Cəmil
Firdovsi Atakişiyev — Spartak
Aleksandr Şarovski — Sergey
Nuriyyə Əhmədova — manikürçü
Faiq Zöhrabov
Nataliya Aşumova
Möhsün Hüseynxanlı (Mövsüm Hüseynxanlı kimi)
Eldar Bağırbəyov
Elxan Quliyev — iş adamı
Adil Qulamov
Ulduz Kazımova
Əziz Haqverdiyev
Rüfət Əsədov
İdris Rüstəmov — nərd oynayan
Sahib Quluzadə
Aydın Kazımov
Xələf Cəfərov
İslam Həsənov
Rəna Abbasova
Leyla Xasməmmədova
Tofiq Musayev
Ruqiyyə Quliyeva
Coşqun Rəhimov — ofisiant
Zibeydə Mirzəyeva
Rafael İsgəndərov — rəqs edən

Həmçinin bax
------------

* Təhminə (film, 1993)

İstinadlar
----------
**Dordon** (*fr.* Dordogne, oks. Dordonha) — Fransanın Yeni Akvitaniya inzibati rayonunda, Dordona çayı ərazisindən keçdiyinə görə adı — Dordon adlandırılmışdır. İbtidai insanların kəşf edilmiş yerlərinin yüksək sıxlığı səbəbindən Dordona əvvəllər "Bəşəriyyət beşiyi" adlanırdı.

Coğrafiyası
-----------

Dordona, Akvitaniyanın inzibati bölgəsinin bir hissəsidir və Fransanın (Fransanın Avropa hissəsində) departamentləri arasında üçüncü yeri tutur.
Departamentin ərazisin 45%-i meşəlik, bu göstərici üçün Dordona da Fransa departamentləri arasında 3-cü sırada iştirak edir

Dordona Yuxarı Vyenna, Korrez, Lo, Lo və Qaronna, Jironda, Maritime Şaranta və Şaranta departamentləri ilə məhdudlaşır.

Dordonanın ən yüksək binaları kommunada yerləşir.

İqlimi
------

Dordona iqlimi mülayim okeanik, mülayim qış və isti yay ayları hökm sürür. Departamentin şimal-şərq və cənub-qərb istiqamətlərində temperaturda əhəmiyyətli dərəcədə dəyişkənlik olur ki, bu da 5 °C-ə çatır.

İqtisadiyyatı
-------------

Dordonada ikinci ən çox iş yeri meşə və ağac sənayesi sektorudır.

Departamentin cənubunda təxminən 200 tütünçəkmə müəssisəsi cəmlənmişdir: Dordona, Fransadaki tütün istehsalının 15%-ini istehsal edir.

2011-ci ildə turizm sektoru Dordonanın ümumi daxili məhsulunun 20%-ni təmin etmişdir.

Departamentin sənaye sektorunda təxminən 2300 nəfər işçi, 3300 müəssisə fəaliyyət göstərir.

Mədəniyyəti
-----------

Periqord əyalətinin orijinal dili Oksitan dili idi. Vilayətin şimal hissəsində Limuzin ləhcəsi, cənub hissəsində isə Lanqedok dialekti istifadə edilmişdir.

### Muzeylər

* Müqavimət hərəkatına həsr olunmuş xatirə kompleksi.
* Sümük Muzeyi
* Tütün Muzeyi
* Şərab Muzeyi

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  Populations légales 2021. Fransa Statistika və İqtisadi Araşdırmalar üzrə Milli İnstitutu, 2023.
3. ↑  Этот статус в начале второй половины XX века достался ЮАР после обнаружения там известняковых пещер с ископаемыми останками, возраст которых составляет 2,3 млн лет.
**Ayaz Binyət oğlu Həsənov** (1 aprel 1972, Şamaxı) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin general-leytenantı, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisinin müavini — Əməliyyat Baş İdarəsinin rəisi (2017–2021).

Həyatı
------

Həsənov Ayaz Binyət oğlu 1 aprel 1972-ci ildə Şamaxı rayonunda anadan olub. 1989-cu ildə C. Naxçıvanski adına hərbi liseyi, 1993-cü ildə Sankt-Peterburq Ali Ümumqoşun Komandirlər Məktəbini Dəniz piyada ixtisası üzrə fərqlənmə ilə, 1999-cu ildə Silahlı Qüvvələrin Hərbi Akademiyasının ilk buraxılışını fərqlənmə ilə bitirib.

Müxtəlif vaxtlarda Hava desant hazırlığı, Xüsusi təyinatlı kurslarını müvəffəqiyyətlə bitirmişdir. Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Qərargah və əməliyyat-taktiki təlimlərində iştirak edib

Ailəlidir. 2 övladı var.

Hərbi xidməti
-------------

1993-cü ildən taqım, bölük komandiri, taborun qərargah rəisi, tabor komandiri, briqadanın qərargah rəisi, briqada komandiri, Ordu korpusunun qərargah rəisi-korpus komandirinin birinci müavini, Ordu korpusunun komandiri, Naxçıvan Muxtar Respublikasında Əlahiddə Ümumqoşun Ordu komandanının birinci müavini-qərargah rəisi vəzifələrində xidmət edib.

2003-cü il iyunun 24-də Ümummili lider Heydər Əliyevin Sərəncamına əsasən "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə təltif olunub.

2007-ci il iyunun 21-də Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamına əsasən "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif olunub.

2012-ci il iyunun 25-də Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamlarına əsasən "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif olunub və "general-mayor" ali hərbi rütbəsi verilib.

2013-cü il iyunun 25-də Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamına əsasən "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif olunub.

2017-ci il iyunun 20-də Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamına əsasən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisinin müavini — Əməliyyat Baş İdarəsinin rəisi vəzifəsinə təyin edilib.

2018-ci il iyunun 25-də Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamına əsasən "general-leytenant" ali hərbi rütbəsi verilib.

2018-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin yaranmasının 100 illiyi və Bakı şəhərinin işğaldan azad olunmasının 100 illiyi ilə əlaqədar keçirilən hərbi parada komandanlıq edib.

2020-ci il iyunun 25-də Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamına əsasən "İgidliyə görə" medalı ilə təltif olunub.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsində xüsusi xidmətlərinə və işğal olunmuş ərazilərin azad olunması zamanı düşmənin məhv edilməsi üzrə qarşıya qoyulmuş döyüş tapşırığını yerinə yetirən zaman göstərdiyi qəhrəmanlıq nümunəsinə görə, həmçinin hərbi qulluq vəzifəsini yerinə yetirən zamanı igidliyin və mərdliyin nümayiş etdirilməsinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin 9 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ayaz Həsənov "Zəfər" ordeni ilə təltif edilib.

İstinadlar
----------
**Mahmudçala** — Muğan düzünün cənub şərqində bataqlıq göl. Son illər suyunun quruması nəticəsində Mahmudçala su-bataqlıq sisteminin sahəsi olduqca kiçilmişdir.

Tarixi
------

1896-cı ildə Araz çayı daşıb Muğan düzünü basarkən Ağçala, Mahmudçala və Cavadçala gölləri yaranır. Hazırda Mahmudçala gölü bataqlığa çevrilmiş və öz növbəsində iki hissədən - Mahmudçala və Ağçala göllərindən ibarətdir. Əvvəllər göl Araz çayı daşan zaman dolurdu. İndi isə göl Muğanın suvarma kanallarınınn və Bolqarçayın artıq suları ilə qidalanır. 1965-ci ildə Bolqarçay üzərində su anbarının inşası ilə gölün sahəsi kifayət qədər azalır (praktiki olaraq Ağçala gölünün böyük hissəsi). Bundan sonra göllər sistemi əsasən kanallar vastəsi ilə qidalanır. Bundan sonra əsasən yay mövsümündə gölün sahəsi olduqca kiçilir. Bolqarçay üzərində olan su anbarı 15 il istifadədən sonra lillə dolur və çay suyu yenidən gölə axmağa başlayır. Gölün dibi əsasən lil təbəqəsindən ibarətdir. Ərazisinin böyük hissəsini su-bataqlıq bitkiləri örtür.

Xüsusiyyətləri
--------------

Göl dəniz səviyyəsindən 22 metr aşağıda yerləşir. Ümumi sahəsi 8000 ha-dır. Mahmudçala su-bataqlıq sisteminin ümumi sahəsi isə 23000 ha təşkil edir (Ağçala gölü ilə birlikdə.). Göl ətrafının iqlimi quru subtropikdir. Yayı quru, olduqca isti, qışı isə mülayim keçir. Yayda ətraf ərazilərdə temperatur 29+35 °С, qışda isə +3+6,5 ° С təşkil edir. Yağıntılar əsasən yaz və payız aylarında düşür. Suyunun duzluğu 16-18 q/l təşkil deyir. Temperaturu isə yayda 22-29°С, qışda isə 4-7,5 °С olur.

Faunası
-------

Göldə yayılmış su-bataqlıq quşları: kiçik maygülü, kiçik qarabatdaq, böyük qarabatdaq, boz vağ, iri ağ vağ, kiçik ağ vağ, fısıldayan qu quşu, ala ördək, yaşılbaş ördək, fitçalan ördək, enlidimdik cürə, boz ördək, fitçi-marek, bizquyruq ördək, dalğıc, qırmızıbaş qaraördək, bataqlıq belibağlısı, berqut, şahin, adi qaşqaldaq, sultan toyuğu, qamış quşu, adi çökükburun, adi tənbəlcüllüt, ilbizcüllüt, qara ilbizcüllüt, adi caydaqcüllüt, göl qağayısı, gümüşü qağayı və s.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Mahmudçala su-bataqlıq sistemi". 2022-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-02.

Həmçinin bax
------------

Ağçala gölü
***106 nömrəli avtobusda partlayış*** qısametrajlı sənədli-bədii televiziya filmi rejissor Oleq Namazov tərəfindən 2004-cü ildə çəkilmişdir. Film Lider televiziyasında istehsal edilmişdir. Film 1984-cü ildə Bakıda 106 saylı avtobusun partladılması terror hadisəsi haqqındadır.

Məzmun
------

Film 1984-cü ildə Bakıda 106 saylı avtobusun partladılması terror hadisəsi haqqındadır.

Terror hadisəsi nəticəsində iki uşaq anası olan bir qadın həlak olmuş, daha bir neçə nəfər yaralanmışdı. Bu cinayəti törətmiş terrorçunun şəxsiyyəti müəyyən edilmiş, onun Vartanov soyadlı erməni olması sübuta yetirilmişdir.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenarist: Müsəllim Həsənov  

Rejissor: Oleq Namazov  

Operator: Sərvər Rəşidoğlu, Vüqar Vaqifoğlu, Sahib Səfərov  

Prodüser: Elman Dadaşoğlu

İstinadlar
----------

1. ↑  "Milli mətbuat günü təbriki". 2021-09-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-17.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-17.
3. ↑  Azərbaycanın Birləşmiş Millətlər Təşkilatı yanında daimi nümayəndəsi səfir Aqşin Mehdiyev BMT Baş Məclisinə və Təhlükəsizlik Şurasına məktub göndərmişdir

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

2004-cü ilin Azərbaycan filmləri  

2000-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
**Fəxrəddin Yaqub oğlu Yaqubov** (9 iyul 1962, Yusifbəyli, Qubadlı rayonu – 22 noyabr 2020, Laçın rayonu) — Tibbi Ərazi Bölmələrini İdarəetmə Birliyinin (TƏBİB) Təcili Tibbi Yardım Stansiyasının sürücüsü.

Həyatı
------

Fəxrəddin Yaqubov 1962-ci il iyulun 9-da Qubadlı rayonunun Yusifbəyli kəndində anadan olub. Ailəli idi, bir oğlu bir qızı yadigar qaldı.

### Təhsili

1969–1979-cu illərdə Qubadlı rayon Çay Tumas kənd tam orta məktəbində təhsil alıb. 1979–1980-ci illərdə Bakıda 12 saylı Peşə məktəbində "soyuducu təmirçisi" ixtisası üzrə təhsilini davam etdirmişdir.

### Hərbi xidməti

Fəxrəddin Yaqubov 1980–1982-ci illərdə Sovet Ordusunun sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu olmuşdur.

### Fəaliyyəti və ölümü

Bir müddət Bakı şəhərində sərnişin daşıma nəqliyyatında işləyən Yaqubov 15 ildən artıq Xətai rayonunda 7 nömrəli Təcili Tibbi Yardım Stansiyasında çalışırdı. 2020-ci ilin fevralından Azərbaycanda da aşkar olunmağa başlayan Koronavirus pandemiyası zamanı Yaqubov Təcili Tibbi Yardım (TTY) Stansiyasının sürücüsü kimi koronavirus xəstələrini xəstəxanaya çatdırmışdır.

Fəxrəddin Yaqubov 2020-ci il sentyabrın 28-dən İkinci Qarabağ müharibəsində könüllü olaraq çalışmağa başlamışdır.

Fəxrəddin Yaqubov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Cəbrayıl, Füzuli, Qubadlı və Laçın istiqamətlərində gedən döyüşlər zamanı ölən və yaralanan Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularını döyüş meydanından çıxran Təcili Tibbi Yardım (TTY) avtomobilinin sürücüsü olub. Fəxrəddin Yaqubov noyabrın 22-də Laçın rayonu ərazisində azaraq Ermənistan Ordusunun olduğu əraziyə daxil olub. Nəticədə Fəxrəddin Yaqubov ermənilər tərəfindən əsir götürülüb və öldürülüb. Meyidi noyabrın 30-da Azərbaycan tərəfinə təhvil verilib. Xətai rayonunda dəfn edilmişdir.

Xətai rayonu, Seyid Əzim Şirvani küçəsində xatirə lövhəsi quraşdırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  *Gülnar Əliyeva.* "Nəşi təhvil alınan Fəxrəddin Yaqubov bu gün dəfn olunacaq". www.qafqazinfo.az (az.). 30.11.2020. 2021-03-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.11.2020.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-25.
**Xəqani İlqar oğlu Səfərli** (14 oktyabr 1991, Xətai rayonu – 4 oktyabr 2020) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, İkinci Qarabağ müharibəsi şəhidi. İtkin.

Həyatı
------

Xəqani Səfərli 1991-ci il oktyabrın 14-də Bakının Xətai rayonunda anadan olub.

Hərbi xidməti
-------------

Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Xəqani Səfərli 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Murovdağ istiqamətində gedən döyüşlərdə savaşıb. Xəqani Səfərli oktyabrın 4-də Murovdağ döyüşləri zamanı itkin düşüb.

Müdafiə Nazirliyi tərəfindən rəsmi olaraq itkin düşən hərbi qulluqçu hesab olunmuşdur və onun tapılıb ailəsinə məlumat verilməsi üçün zəruri tədbirlər görülmüşdür, lakin uzun müddətli axtarışlar nəticə vermədiyindən Xəqani Səfərliyə "şəhid" statusu verilmişdir.

Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün təmin olunmasında yüksək peşəkarlıq, şücaət və mərdlik göstərmiş, öz xidməti vəzifələrini və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqları yerinə yetirərkən fərqlənmiş Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 07.11.2023-cü il tarixli Sərəncamına əsasən Xəqani Səfərli ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edilmişdir.

Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 07.11.2023-cü il tarixli Sərəncamına əsasən Xəqani Səfərli ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.

Təltifləri
----------

* (7. noyabr 2023) — "Vətən uğrunda" medalı (ölümündən sonra)
* (7. noyabr 2023) — "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı (ölümündən sonra)

İstinadlar
----------

1. ↑  *Müdafiə Nazirliyi.* "Vətən müharibəsində şəhid olan hərbi qulluqçuların siyahısı" (PDF). www.mod.gov.az (Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin rəsmi saytı) (az.). 22.01.2021. 2021-01-22 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 22.01.2021.
2. 1 2  "Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri hərbi qulluqçularının və Daxili İşlər Nazirliyi əməkdaşlarının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". www.president.az (Azərbaycan Prezidentinin rəsmi saytı) ( (az.)). 07.11.2023. 2023-11-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 07.11.2023.
**Fədakaranı Millət Cəmiyyəti** (*türk.* Fedakâran-ı Millet Cemiyeti) — Osmanlı imperiyasında İkinci Məşrutiyyət dövründə fəaliyyət göstərmiş siyasi partiya. Bu, həm də qeyri-hökumət təşkilatı kimi fəaliyyət göstərirdi.

Tarixi
------

İkinci Məşrutiyyət elan edildikdən sonra 12 avqust 1908-ci ildə Sultanəhməd meydanında keçirilən mitinqdə onun yaradılması qərara alınmışdır. Avnullah Kaziminin sədrliyi ilə yaradılmışdır. Qərargahı İstanbulda yerləşirdi. Partiyanın qurucularıII Əbdülhəmidin dövründə sürgün edilmişdilər, eyni zamanda "Gənc türklər"ə müxalif idilər.

1908-ci ildə keçirilən seçkilərdə iştirak etməmişdi. 31 mart üsyanından sonra siyasətdən çəkilərək bağlanmışdır. Digər üzvlər Əli Vəfa, Əli Saib, Nəcib Qədir, Əbdülqədir Qədri, Hacı Camal, Asitanəli Bəhçət və Ərtoğrul Şakir idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Akşin, Sina. "Fedakâran-ı Millet Cemiyeti Arxivləşdirilib 2018-06-02 at the Wayback Machine" (PDF). Ankara Üniversitesi. 2 Haziran 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 20 Kasım 2015.

Xarici keçidlər
---------------

* Siyasi Partiyalar (Türkiyə Böyük Millət Məclisi)
* Deputatlar Palatasından Böyük Millət Məclisinə
Dubay Hava limanında avtomatik səyahət sənədi yoxlanılması
Səyahət sənədi, bir icmanın bir ölkədən və ya dövlətdən digər dövlətə gedərkən hətta pasportsuz da gedə biləcəyi ölkələr üçün pasport polisi tərəfindən verilən sənəddir. Pasportlarını xaricdə itirən (yeni pasport almaq üçün kifayət qədər vaxtları olmadıqda) vətəndaşlar dərhal vətənə qayıtmaq istədikdə; öz adlarına səyahət bileti və ya rezervasiya təqdim etdikdə konsulluqlar tərəfindən verilən müvəqqəti sənəddir. Etibarlılıq müddəti maksimum bir ay müddətinə olur və cari ölkədən qayıtmaq üçün yalnız birtərəfli formada verilir. Bu sənəddən üçüncü bir ölkəyə səyahət məqsədi üçün istifadə etmək mümkün deyildir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Passports Canada". 2009-03-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-04-14.
2. ↑  "Page 7 of IATA document" (PDF). 4 March 2016 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 August 2018.
3. ↑  Ökade möjligheter att resa inom EU med nationellt identitetskort Arxivləşdirilib 2015-01-22 at the Wayback Machine (Swedish)
4. ↑  "FINLEX – Ursprungliga författningar: Statsrådets förordning om styrkande av rätten… 660/2013". 2023-10-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-03-07.
5. ↑  "ilink – USCIS". uscis.gov. 2016-03-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-13.
**Vəfalı Suvarov** (2 mart 1959, Yaroslavl vilayəti – 15 aprel 1994, Güllücə, Ağdam rayonu) — Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

Həyatı
------

Vəfalı Gülhəsən oğlu Suvarov 2 mart 1959-cu ildə Rusiyanın Yaroslavl vilayətində çox uşaqlı ailədə anadan olmuşdur. Uşaqlığı və gəncliyi Azərbaycan Respublikasının Astara rayonunun Bala Şahağac və Kakalos kəndlərində keçmişdir. 14 yaşı olanda atası Gülhəsən Suvarov vəfat edib. Vəfalı Suvarov doğma kəndində məktəbi bitirmiş, Almaniyada hərbi xidmət keçmişdir. 1981-ci ildə ailə həyatı qurduqdan sonra Bakı şəhərinə Pirallahı qəsəbəsinə köçmüşdür. Müharibə başlayanda Vəfalı Suvarov AR Dövlət Neft Şirkətinin (SOCAR) "Azneft" İstehsalat Birliyinin keçmiş "H. Z. Tağıyev adına" Neft və Qaz Çıxarma idarəsində traktorçu peşəsində işləyirdi.

Hərbi xidməti
-------------

1993-cü ilin noyabr ayında könüllü olaraq cəbhəyə yollandı. Ağdam rayonunun azad olunması uğrunda döyüşmüşdür. Vəfalı Suvarov sıravi döyüşçü kimi döyüşə başlasa da komandirlik bacarığına görə qısa zamanda batalyon komandirinin köməkçisi vəzifəsinə qədər yüksəlmişdi. Hərbi hissə komandanlığının verdiyi əmrlərə uyğun olaraq, kəşfiyyat və digər çoxsaylı döyüş tapşırıqlarını yerinə yetirmişdir. Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin çoxlu sayda canlı qüvvəsini və texnikasını məhv etmişdir. Heydər Əliyevin ön xəttə əsgərlərlə görüşü zamanı Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyü uğrunda göstərdiyi şücaətə görə Vəfalı Suvarovun əlini sıxaraq ona təşəkkürünü bildirmişdir.[*mənbə göstərin*]

Ölümü
-----

Vəfalı Suvarovun son döyüşü 1994-cü ilin aprel ayının sonlarında Ağdam rayonunun Güllücə və İlxıçılar kəndləri ətrafında oldu. İri miqyaslı hərbi təxribatlara başlayan Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin məqsədi Ağdam rayonunun tam işğal olunması, əlverişli döyüş mövqelərinin tutulmasından ibarət olmuşdur. Bu məqsədlə ermənilər Ağdam rayonu istiqamətinə seçilmiş dəstələrini cəlb edərək hərbi təxribata başlamışdır. 1994-cü ilin aprel ayının əvvələrindən 12 may tarixinədək Ağdam rayonu uğrunda döyüşlər davam etdi. Vəfalı Suvarov son döyüşündə döyüş yoldaşlarının mühasirədən təkbaşına çıxarılmasına nail olmasına baxmayaraq özü döyüşdən çıxa bilmədi. İrəliləyən Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən vurularaq şəhid oldu, nəşi səngərdə qaldı. Vəfalı Suvarovun dəfn olunduğu yer haqqında bu günədək heç bir məlumat yoxdur. Birinci Qarabağ müharibəsində 4000-ə yaxın itkin düşənlər siyahısında Vəfalı Suvarovun da adı var. Yaşadığı Bakının Pirallahı rayonunun mərkəzində şəhidlərin adını əbədiləşdirilməsi üçün "Vətən uğrunda" abidə-kompleksi inşa edilmişdir. Vəfalı Suvarovda daxil olmaqla 44 şəhidin mərmər lövhə üzərində şəkilləri, həmçinin ad və soyadları həkk olunub.

AbidəAbidə kompleksi

Şəxsi həyatı
------------

Ailəli idi, Emin və Elçin adlı oğlu və Vüsalə adlı qızı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Cenublu.az.* "Astara:Birinci Qarabağ müharibəsində itkin düşmüş Vəfalı Suvarovun ad günüdür" (az.). Cenublu.az. 02.03.2022. 2023-06-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 iyun 2023.
2. ↑  *socar.az, .* ""..  (#cite\_web\_url)
3. ↑  *, .* "".. ..  (#accessdate\_missing\_url)
**Adil Ənvər oğlu Vəliyev** (20 aprel 1960, Qubadlı rayonu) — Sabunçu Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı.

Həyatı
------

Adil Vəliyev 20 aprel 1960-cı ildə Qubadlı rayonunun Əfəndilər kəndində anadan olmuşdur. 1987-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirib.

### Əmək fəaliyyəti

1977-ci ildə BEMZ-də operator kimi başlayıb.

1978–1980-ci illərdə hərbi xidmətdə olub.

1980–1990-cı illərə qədər fasiləsiz olaraq əmək fəaliyyətini BEMZ-də davam etdirib.

1990–1992-ci illərdə Nərimanov rayon İcra Hakimiyyətində şöbə müdiri və rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının müavini vəzifələrində çalışıb.

1992–1996-cı illərdə Bakı şəhər Xalq Deputatları Sovetində Təşkilat şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışıb.

1998–2003-cü illərdə Dövlət Neft Şirkətinin Dənizdə Neft və Qazçıxarma İstehsalat Birliyinin MTTİ-nin rəis müavini vəzifəsində çalışıb.

2003–2012-ci illər ərzində özünün təsis etdiyi "Euro Style" LTD şirkətinin rəhbəri olmuşdur.

Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

Ailəlidir. İki övladı var.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 14 aprel 2012-ci il tarixli Sərəncamı ilə Bakı şəhəri Sabunçu Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "A.Ə.Vəliyevin Bakı şəhəri Sabunçu rayonu İcra hakimiyyətinin başçısı təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2021-04-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-11.
Fövqəladə dərə.
**Fövqəladə dərə** – obyektin insana oxşarlıq dərəcəsi ilə bu cür obyektə qarşı emosional cavab arasında əlaqə quran hipotez.

Etimologiya
-----------

Termin ilk dəfə Yaponiya robototexnika professoru Masahiro Mori tərəfindən "Bukimi no Tani Genshō" (不 気味の谷現象?) adlı məqalədə işlədilmişdir. Mori bu fikri inkişaf etdirərkən Ernst Yentşin 1906-cı ildə yazdığı *"Fövqəladəliyin psixologiyası"* və Ziqmund Freydin 1919-cu ildə yazdığı "Fövqəladəlik" məqalələrindən istifadə etmişdir.

Hipotez
-------

Hipotezdə adı çəkilən dərə robotun insana bənzərlik dərəcəsi ilə insanın bu robota verdiyi reaksiya arasındakı əlaqəni göstərir. (bkz. Şekil 1). Ümumi şəkildə, robotun xarici görünüşü və davranışları insanınkinə yaxınlaşdıqca müşahidəçi insanın robota qarşı göstərdiyi emosional reaksiya müsbət şəkildə artır. Lakin robotu sadalanan əlamətlərə yaxınlaşdırdıqca elə bir nöqtəyə çatırıq ki, bu reaksiya qəfildən müsbətdən mənfiyə çevrilir. Əgər həmin nöqtə aşılsa vvə robota insan xüsusiyyətləri əlavə edilməyə davam edilsə, müşahidəçinin gözündə "az qala insan"la "tamamilə insan" arasındakı fərqlər yox olar və hipotezdə adı çəkilən "fövqəladəlik" hissi ortadan qalxar.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "TEKİNSİZ VADİ". Açık Bilim (türkcə). 2016-11-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 mart 2018.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Fövqəladə dərə ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Fövqəladə dərəyə baxışlar Arxivləşdirilib 2020-02-17 at the Wayback Machine
**Üçüncü yol** (**mərkəzçilik**) — sağ və həddindən artıq sağ, sol və həddindən artıq sol arasında qarşıdurmalardan qaçmağa çalışan müxtəlif siyasi mövqeləri təsvir etmək üçün istifadə edilən ümumi termin. Əsasən, üçüncü yol siyasətçilərinin fikirləri ifrat sağçıların iqtisadiyyatını ifrat solçuların sosial proqramları ilə birləşdirməyə çalışır. Üçüncü yol axtarışı bəzi sosial demokratlar və sosial liberallar üçün xarakterikdir. Digər tərəfdən, onlar həm laissez-faire prinsipinin tərəfdarları tərəfindən qeyri-sabit kimi, həm də kommunistlərdən satqın kimi solçu dəyərlərin tənqidinə məruz qalırlar.

Tarix boyunca və müxtəlif dövlətlərdə "üçüncü yol" termini müxtəlif mənalarda istifadə edilmişdir. XX əsrin əvvəllərində mütərəqqi insanlar özlərini üçüncü yolun tərəfdarları adlandırdılar; 1950-ci illərdə ordoliberallar, məsələn, Vilhelm Röpke. Böyük Britaniyanın baş naziri Harold Makmillan "Orta yol" kitabını yazmışdır.

İngiltərədə məşhur üçüncü yol nəzəriyyəçisi sosioloq Entoni Giddens idi. Baş nazirlər Toni Bler və Qordon Braun ondan təsirlənmişdi. İqtisadiyyata dövlət nəzarəti ilə bağlı ənənəvi sosialist baxışlarından fərqli olaraq, onlar "etik sosializmi" ideal hesab edirdilər.

Üçüncü yolun digər tərəfdarları arasında Gerhard Şröder, Fernanda Enrique Cardoso, Wim Kok və b. var .

Üçüncü yol konsepsiyasına bir sıra Afrika ölkələrində (Seneqal, Tunis, Zambiya) islahatçı partiyalar üçün xarakterik olan Afrika sosializmi nəzəriyyələri də daxildir .

Görkəmli tərəfdarları
---------------------

* Entoni Giddens - ingilis sosioloqu
* Bill Klinton - amerikalı siyasətçi, ABŞ prezidenti (1993-2001)
* Toni Bler - Britaniya siyasətçisi, baş nazir (1997-2007)
* Qordon Braun - Britaniya siyasətçisi, baş nazir (2007-2010)

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  *Швейцер В.Я.* Современная социал-демократия. Словарь-справочник. М.: Политиздат. 1990. 256.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) · Universalis |
| Normativ yoxlama | GND: 4122121-7 |
| ⛭Rusiya-Osmanlı müharibəsi (1806-1812) |
| --- |
| 
* Qlodeni döyüşü
* Turbat müharibəsi
* İzmailin blokadası
* İkinci Arxipelaq ekspediyası
* Tenedos adasının işğalı
* Dardanel döyüşü
* Obileşti döyüşü
* Axalkalakinin tutulması
* Gümrü döyüşü
* Arpaçay döyüşü
* Afon döyüşü
* Brailovun mühasirəsi
* Frasin döyüşü
* Rassevat döyüşü
* Tataritse döyüşü
* Suxumi döyüşü
* Bazarcıq döyüşü
* Şumla döyüşü
* Batin döyüşü
* Lovça döyüşü
* Ruşuk döyüşü
* Slobodze döyüşü

 |

**Qumranın müdafiəsi** — Rusiya-Osmanlı imperiyası arasında 1806–1812-ci illəri əhatə edən müharibə dövründə baş vermişdir. General P. D. Nesvetayevin başçılıq etdiyi rus qoşunları iki həftə ərzində Gümrüdə Osmanlı sərəsgəri Yusif Paşanın üstün qüvvələrinin hücumlarını dəf etdi və mövqe tutaraq qraf I. İ. Qudoviçin əsas qüvvələrinin gəlişini gözlədi.
1807-ci ilin yazında Cənubi Qafqazdakı rus qoşunlarının komandanı, baş general qraf İ. İ. Qudoviçin Axalkalakidəki dəstəsi uğursuzluğa düçar olduqdan və general-mayor P. D. Nesvetayevin dəstəsi Qars yaxınlığından geri çəkildikdən sonra türklər hücuma keçdilər. Ərzurumlu sərəsgər Yusif Paşa Anadolu qoşunları ilə (20.000 nəfər) Qarsa doğru hərəkət edərək general Nesvetayevə məktub göndərdi və ondan silahlarını yerə qoymasını tələb etdi. Nesvetayev o vaxt köhnə Tsalka qalasının xarabalıqlarında dayanmış Qudoviçin əmrinə uyğun olaraq geri çəkildi və öz dəstəsini (1900 nəfər) Gümrü kəndi yaxınlığında cəmlədi. Yusif paşa Qarsa yaxınlaşaraq Nesvetayevə qarşı 7000 nəfərlik dəstə göndərdi. Mayın 19-da türklər Nesvetayevin Gümrü yaxınlığındakı düşərgəsinə hücum etdilər. Sürətli hücum nəticəsində rus əsgərləri qabaqcıl istehkamlardan qovuldu və şiddətli döyüş başladı. Yalnız yayılım atəşi nəticəsində axşama doğru 400 nəfərə qədər insan itkisi olan türkləri geri çəkilməyə məcbur edə bildilər. Mayın 30-da Yusif Paşa 20 topun dəstəyi ilə 10.000 nəfərlə səhər saat 10-dan hücuma keçdi, lakin 9 saatlıq döyüşdə məğlub oldu. Qudoviçin yaxınlaşmasından xəbər tutan türklər iyunun 5-də hücuma keçdilər. Əvvəlcə kiçik dəstə artilleriya atəşinə tutuldu, sonra süvarilər hücuma keçdi, lakin piyadalar tərəfindən dəf edildi.

Mənbələr
--------

Дубровин Н. Ф. История войны и владычества русских на Кавказе. Том V. Склад издания у В. А. Березовского, СПб. 1887, 502 с. [1]

Утверждение русского владычества на Кавказе. Том I. Типография Я. И. Либермана, Тифлис, 1901, 354 с.

Хронологический указатель военных действий русской армии и флота. 1801–1825 гг. Том II. СПб. 1909.
**Şöbə / Division:** Maqnoliyakimilər – Magnoliophyta 

**Sinif / Class:** Maqnoliopsidlər-Magnoliopsida 

**Sıra / Order:** Urticales 

**Fəsiə/ Family:** Dağdağankimilər – Celtidaceae Link. 

**Elmi adı / Scientific name:** Celtis caucasica Willd.

**IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və status** **/ National IUCN Status.**
-----------------------------------------------------------------------------------------

"Nəsli kəsilmək təhlükəsində olanlar" kateqoriyasına aiddir –EN B1ab(i, ii, iii, iv, v)c(iii) + 2b(i) c (ii,iii). Azərbaycanın nadir növüdür.

**QlobalIUCN Statusu: NT**
--------------------------

**Qısa morfoloji təsviri****.**
-------------------------------

20(15)-25(35) m hündürlükdə ağacdır, oduncağı 2 m diametrində, boz-qonurumtul rəngdədir. Budaqlarının yarpaqları yumurtavari, (1,5) 2-3,5 (4,6) sm uzunluqda, sivri, qaidədə qyeri –bərəabəryanlı, aşağıda damarlar boyunca qısA, yumşaqtüklü , oturaq və ya 0,5 (1) mm uzunluqda saplaqı, kənarları küt dişlidir. Dişicikli çiçəkləri zəngçiçəyi quruluşunda, yaşılımtıl –ağ və ya qonurdur. Fındıqcığı küncvari, qısa yumşaq tüklü və ya çılpaq, qırılı, yaşılımtıl, birtoxumlu, buruncuğu fındıqcığın təpəsinin altında yerləşir

**Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsussiyyətləri.**
-----------------------------------------------------

Çiçəkləməsi mart, meyvə əmələgətirmə dövrü avqust-sentyabr aylarıdır. Toxum və vegetativ yolla çoxalr, mezofitdir, arandan orta dağ qurşağına kimi, meşələrdə Parrotia persica, Carpinus caucasica, Quercus castaneifolia, Mespilus germanica, Ulmus foliaceae bitkilərindən təşkil olunmuş senozlarda komponent kimi iştirak edir]. Dekorativ bitkidir. Lənkəran ovalığının meşə zolaqlarının qorunmasında və dağ yamaclarında meşələrin salınmasında istifadə oluna bilər.

**Yayılması.**
--------------

Kiçik Qafqazın mərkəzi və cənub rayonları (Şuşa, Füzuli), Lənkəran ovalığı və Lənkəranın dağlıq hissəsi (Masallı rayonu –İstisu sanatoriyası ətrafında olan eşələrdə və Yardımlı, Lənkəran, Lerik, Astara rayonlarının meşələrində).

**Sayı və tendensiyası.**
-------------------------

Populyasiyaları məhdudlaşır, azalma tendensiyası müşahidə olunur.

**Məhdudlaşdırıcı amillər.**
----------------------------

 Antropogen təsir (ağacların qırılması).

**Mühafizə tədbirləri.**
------------------------

Hirkan Milli Parkında mühafizə olunur. Təbii meşələrin kəsilməsi üzərində nəzarəti gücləndirmək tələb olunur.

**İstinadlar.**
---------------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabı "Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri "II nəşr, Bakı 2013
2. ↑  1. Флора Азербайджана, 1952; 2. Azərbaycan SSR-in Qırmızı Kiatbı, 1989; 3.Safarov H.M. 2010;
**Azadlıqdan məhrumetmə** və ya **həbs** — cinayət hüququnda cəza növü; məhkumun məcburi sürətdə cəmiyyətdən təcrid edilməsi.

Azərbaycanda
------------

Azərbaycanda azadlıqdan məhrumetmə həbs cəzası formasında Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsinə görə həyata keçirilir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 3-cü fəslinin 28-ci maddəsində qeyd edilir: "Azadlıq hüququ yalnız qanunla nəzərdə tutulmuş qaydada tutulma, həbsəalma və ya azadlıqdan məhrumetmə yolu ilə məhdudlaşdırıla bilər".

SSRİ-də
-------

Sovet cinayət hüququna görə azadlıqdamn məhrumetmə yalnız məhkəmənin hökmü ilə 3 aydan 10 ilədək, qanunla müəyyən edilən xüsusi hallarda isə 15 ildən çox olmamaqla müəyyən edilir. Cinayət edənədək 18 yaşına çatmamış şəxsə cəza təyin edilərkən azadlıqdan məhrumetmə müddəti 10 ildən artıq ola bilməz. Bu, Azərbaycan SSR Cinayət Məcələssinin 23-cü maddəsində qeyd olunmuşdur. Məhkumlar azadlıqdan məhrumetmə cəzasını, bir qayda olaraq, islah-əmək koloniyalarında (həddi-buluğa çatmamışlar tərbiyə-əmək koloniyalarında) çəkirlər. Azadlıqdan məhrumetmə cəzasının çəkilmə qaydasaı Azərbaycan SSR İslah-Əmək Məcəlləsinin üçüncü bölməsinin 12-82-ci maddəlləri ilə nizama salınırdı. Azadlıqdan məhrumetmə həbs cəzası formasında xüsusi təhlükəli residentlərə və ya 18 yaşı tamam olduqda xüsusi təhlükəli dövləti cinayət, yaxud digər ağır cinayətə görə 5 ildən artıq müddətə məhkum edilmiş şəxslərə tətbiq edilirdi.

Digər sosialist dövlətlərində azadlıqdan məhrumetmə sovet qanunvericiliyindəki prinsiplərə əsaslanırdı. Bolqarıstan, Monqolustan, Şərqi Almaniya, Polşa və Çexoslovakiyada azadlıqdan məhrumetmənin maksimal həddi 15, qanunla nəzərdə tutulan bəzi hallarda isə 20 il idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası". 2022-06-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-08.
2. 1 2  Азадлыгдан мәһруметмә // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 131–132.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Rafiq Quliyev.

**Rafiq Çəpərxan oğlu Quliyev** (17 yanvar 1974, Ərəfsə, Sisian rayonu) — Xətai Rayonu İcra Hakimiyyətinin başçısı.

Həyatı
------

Rafiq Quliyev 17 yanvar 1974-cü ildə Ermənistan Respublikasının Qarakilsə rayonunun Ərəfsə kəndində anadan olub. 1981-ci ildə Ərəfsə kənd orta məktəbində 1-ci sinifə gedib. Ermənistan Respublikasından azərbaycanlıların etnik təmizlənməsindən sonra 1988-ci ildə ailəsi ilə birgə Bakı şəhərində məskunlaşıb. 1991-ci ildə Xətai rayonu 204 saylı orta məktəbi bitirib.

1992–1993-cü illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində hərbi xidmət keçmişdir. Ağdərə uğrunda gedən döyüşlərdə güllə yarası alıb. Birinci Qarabağ müharibəsi veteranıdır.

1993–1999-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında "Mühəndis iqtisadiyyatı" ixtisası üzrə təhsil alıb. 2003–2006-cı illərdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının "Dövlət və Bələdiyyə İdarəetmə" ixtisası üzrə kursu fərqlənmə diplomu ilə bitirib.

### Ailəsi

Ailəlidir, 2 övladı var.

Fəaliyyəti
----------

1997-ci ildən Xətai rayon İcra Hakimiyyətində Ümumi şöbədə müfəttiş, 2003-cü ildən müfəttiş-inspektor, 2006-cı ildən 2012-ci ilədək həmin şöbənin müdiri vəzifələrində çalışmışdır.

21 may 2012-ci ildən 19 dekabr 2013-cü ilədək Xətai rayon İcra Hakimiyyəti Başçının müavini, 2013-cü il dekabrından başçının 1-ci müavini vəzifəsində işləmişdir. Prezident İlham Əliyevin 12 noyabr 2019-cu il sərəncamı ilə Rafiq Quliyev Bakı şəhəri Xətai Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilmişdir.

2006-cı ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "R.Quliyevin Xətai Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2021-10-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-12.
2. ↑  "R.Ç.Quliyevin Bakı şəhəri Xətai Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2019-11-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-12.
Avrasiya, Afrika və Hindistan platformalarının sərhədlərinin yaxınlaşmasını göstərən xəritə.
**İran yaylası** (*fars.* فلات ایران‎) və ya Fars yaylası — Ön Asiyanın ən böyük və ən geniş yaylası.

Coğrafi mövqeyi
---------------

İran yaylası Cənub-qərbi Asiyada yerləşən Ərəbistan və Hindistan yarımadası arasında qalan Avrasiya yaylalarının bir hissəsidir. Qərbdə Zaqros dağları, şimalda Xəzər dənizi və Kopetdağ, cənubda İran körfəzi, Ərəbistan dənizi və şərqdə Hinduquş dağları ilə əhatələnir

Tarixi
------

Tarixi bir bölgə olaraq yayla Parfiya, Midiya, Əhəmənilər dövlətinin şərq hissələrini, Böyük İranın (müasir İran, İraq, Əfqanıstan və Pakistan ərazilərini əhatə edir) əsas bölgələrini ərazisi daxilinə almışdır. Zaqros dağları yaylanın qərb sərhədlərini formalaşdırmışdır və dağların cənuba doğru olan hissələri də buraya aid edilə bilər. Britaniya ensiklopediyası Xuzistan ovalığını İran yaylasının xaricində saxlayır və Elam dövləti Mesopotamiya ovalığını İran yaylasına bağlayan bölgəni(yəni Xuzistan ovalığını)əhatə edir deyə qeyd etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Ön Asiya


|  |  |
| --- | --- |
|  | *İran ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Mardin qalası** — Türkiyənin ən böyük qalalrından biri olan Mardin qalasının başqa bir adı "Qartal yuvası" dır. Mardin qalası tarixi boyunca 20-dən çox sivilizasiyaya və onlarla ölkəyə ev sahibliyi etmiş böyük bir tarixi xəzinəsidir.

Tarixi
------

Mardin şəhərinin böyük sahəsinin dayandığı şəhərin yuxarı hissəsində möhkəm bir yerdir. Subari, Şumer, Babil, Mitans, Süryan, Fars, Roma, Bizans, Əməvi, Abbasi, Hamdanilər, Səlcuqlular, Artuklu, Qaraqoyunlu, Ağqoyunlu, Səfəvilər və Osmanlı dövründə mövcudluğunu saxlamış çox önəmli bir mədəniyyət parçasıdır. 330-cu ildə günəşə ibadət edən Şad Buxari adlı bir kral gəlib Mardin qalasında qalmışdır. Xəstə olan kral qalada yaşayıb yaxşılaşınca, bir qəsr tikdirir və 12 il həyatını bu qlada davam etdirir. Sonra öz məmləkəti olan Fars və Babildən olan çoxlu əsgər və mülki məmurları gətirdib onlar üçün Mardində yaşayış məskəni saldırır. Əhalinin təsiri ilə 424-cü ilə qədər qalada çox böyük bir inkişaf gedir. Sonradan qalada vəba xəstəliyinin yayılması əhalinin məhv olmasına səbəb olur və 542-ci ilinə qədər Mardin qalsı istifadə olunmamışdır.

975–976 Hamdan bin Hamdan Həsən Nəsir əl Devle Bin Abdullah bin Ham bu təbii daşıyıcıyı minlərlə ildir hakim mövqedə saxlamışdır. Qala dəniz səviyyəsindən min metrə qədər yüksəklikdə yerləşir. Qalanın bəzi yerləri sərt qayalıqlar üzərində inşaa edilibdir. Çox böyük bir insanın çıxması ehtimalının olduğu yerlərdə, istifadə etməklə qurulmuş bir divar var. Qalanın cənub hissəsindəki bir divar hələ də qalır. Yaşayış yeri olaraq istifadə edilən qalıqlar qala qarşısında müşahidə edilir. Evliya Çələbi yazırdı ki, qala anbarları ərzaq və döyüş sursatı ilə dolu idi. 19-cu əsrin birinci yarısında mövcud olan divarlarına indi yalnız bəzi yerlərdə rast gəlmək mümkündür. Bir neçə dəfə mühasirə alınmışş qala, su ehtiyatlarının və ərzaq anbarların dolu olması ilə Əmir Teymurun qoşunlarına müqavimət göstərə bilmişdir.

Qalanın altı qapısı mövcuddur. Bunlar; qərbdən Diyarbəkir qapısı, şərqdən Savur qapısı, cənubdan Babı Şövt, şimal-şərqdən Bab-i Hamara, cənub-şərqdən Babı Zeytun, cənubdan Babı Cedid (yeni qapı). Bu qapıların möhkəmliyi qalanın uzun illər işğal edilə bilməmisində çox əhəmiyyətli rol oynamışdır. Mardin qalasının şöhrəti çox şairlərə ilham qaynağı olmuşdur. Gecələr cənub tərəfdən Mardin qalasının möhtəşəm görünüşünə baxan biri, dağın ətəklərində parıldayan minlərlə işığı göyün ulduzları olmasını düşünər.

İstinadlar
----------

* | MEŞHUR MARDİN KALESİ
* |Türkiye'nin en güzel 18 kale ve sarayı
**F2 xətti** — Türkiyənin İstanbul şəhərində olan yeraltı metrosu. 1863-cü ildə Londonda xidmətə verilən yeraltı sərnişin daşıma sistemlərindən sonra inşa edilən dünyanın ən qədim 2-ci yeraltı sərnişin daşıma sistemidir. 17 yanvar 1875-ci ildə açılmışdır. Ümumi uzunluğu 573 metr olan Tunelin inşasına 1871-ci ildə başlandı və tikinti 1874-cü ildə tamamlandı. 1910-ci ildə elektrik sistemə keçən tunel, 1939-cu ildə İETT ümumi müdiriyyətinə təhvil verildi. 1970-ci ildə bir Fransız firması tərəfindən tamamilə yenilənən tunel, 90 saniyədə Qalata ilə Bəyoğlunun bir-birinə bağlamaqdadır.

2009-ci ilin statistikasına görə hər gün orta hesabla 15 min sərnişin daşıyan tunel, ildə ortalama 64 min 800 dəfə səfər edir və ortalama 37 min kilometr yol qət edir. Tüneli hal-hazırda İstanbul Elektrik Tramvay və Tunel İşlətmələri (İETT) işlədir.

Tikintisi
---------

Fransız mühəndis Eugene Henri Gavand, 1867-ci ilin mayında İstanbula gəlir, Qalata ilə Bəyoğlu arasındakı gündə ortalama qırx min adamın enib çıxdığını təsbit edir. Buna görə də lift tipində bir dəmiryolu layihəsi hazırlayıb İngilis hökumətindən kredit alıb Osmanlı hökumətinə təqdim edir. Onun ilk müraciətinə imtina cavabı verilir. Layihə 10 iyun 1869-cu ildə Sultan Əbdüləziz tərəfindən qəbul edilir və zəruri işlərə başlanır. Müəssisə ilə müqavilə müddəti 42 il olaraq təyin olunur və inşa edilir. Tunelin qazılması zamanı ortaya çıxan torpaq Qaraköy sahilindən Haliçə tökülür. Mexanizmi enerjisi 150 at gücü iki buxar maşınıyla təmin edilir. 180 min Osmanlı qızılına tikilən tunel, ilk səfərlərində elektrik olmadığı üçün, qaz lambalarıyla işıqlandırılıb. İnşasını həyata keçirən Gavandın sahibi olduğu *"The Metropolitan Railway of Constantinople from Qalada to Pera"* şirkəti, qırx iki illik konsessiya müddəti bitimində beş il daha tuneli işlədir və ardınca 1910-cu ildə, elektrik tramvaylarına keçilən dövrdə satışa çıxarır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-02.
2. ↑  [*ölü keçid*]

Vikianbarda Tunel ilə əlaqəli mediafayllar var.

Xarici keçidlər
---------------

* İETT resmî site
* İETT Tünel Haberleri Arxivləşdirilib 2013-07-11 at the Wayback Machine
* Dünyanın en eski 2. metro tünelini yürüyerek geçtiler, İstanbul Büyükşehir Belediyesi
* Dünyanın ikinci metrosu İstanbul'da yapılmıştı Arxivləşdirilib 2013-01-30 at the Wayback Machine, Bugün, 26 Ağustos 2012
**Dürres** Albaniyanın ikinci ən böyük şəhəridir. The
2011-ci ilə görə şəhərin əhalisi 175.110 nəfərdir.

Şəhər eramızdan əvvəl 627-ci ildə yunan kolonistləri tərəfindən "Epidamnus" adı ilə qurulmuş və Roma hakimiyyəti dövründə "Dyrrhachium" adını almışdır.

Şəhər zamanla Qədim Yunanlar, Romalılar, Normanlar, Bizanslılar və daha sonra Osmanlılar tərəfindən fəth edildi.

1769-cu ildə şəhərdəki Venesiya konsulu tərəfindən bildirildiyi kimi Dürres, Venesiya Respublikası ilə, xüsusilə taxıl və zeytun yağı ilə ticarətin mərkəz nöqtəsinə çevrildi.

Dürres 1878-1881 və 1910-1912-ci illərdə Alban milli-azadlıq hərəkatının fəal şəhər olmuşdur. İsmayıl Qemali, 26 noyabr 1912-ci ildə Alban bayrağını qaldırdı, lakin şəhəri üç gün sonra Serbiya Krallığı tərəfindən ilk Balkan müharibəsi zamanı işğal edildi.

Birinci Dünya Müharibəsi zamanı şəhər 1915-ci ildə İtaliya və 1916-1918-ci illərdə Avstriya-Macarıstan tərəfindən işğal edildi.

İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Dürres və Albaniyanın qalan hissəsi 1939-cu ilin aprelində işğal edildi və 1943-cü ilə qədər İtaliya Krallığına ilhaq edildi, sonra 1944-cü ilin payızına qədər Nasist Almaniyası tərəfindən işğal edildi.

Enver Hoxha kommunist rejimi müharibədən sonrakı şəhəri sürətlə yenidən qurdu və ərazidə müxtəlif ağır sahələr qurdu və limanı genişləndirdi. İnvestisiyalardan biri Albaniyanın 1947-ci ildə başlanmış ilk dəmir yolunun (Dürres-Tiran dəmir yolu) son nöqtəsi idi.

1990-cı ildə kommunist hakimiyyətinin süqutundan sonra Dürres limanda qaçırılan və silah gücü ilə İtaliyaya üzən gəmilərlə Albaniyadan kütləvi mühacirətin mərkəzinə çevrildi. Təkcə bir ay ərzində, 1991-ci ilin avqustunda 20.000-dən çox insan bu şəkildə İtaliyaya köç etdi.

21-ci əsrin başlanğıcından sonra bir çox küçələr asfaltlandığından, parklar və fasadlarda üz lifti aparıldığı üçün Dürres yenidən canlandırıldı.

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Albaniya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şəhər** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Şəhərin qalıqları
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Olimpiya (dəqiqləşdirmə).
**Olimpiya** (q.yun. Ολυμπία) — Qədim Yunanıstanda Peloponnes yarımadasında yerləşən şəhər. Müasir dövrə qalıqları gəlib çatıb. Olimpiya şəhərində Yunanıstanın müqəddəs məbədi yerləşirdi və E.ə. 776-cı ildən başlayaraq uzun müddət Olimpiya oyunları keçirilirdi.

Burada E.ə. X əsrdən etibarən Zevsin məbədi yerləşirdi. Bu məbəddə dünyanın yeddi möcüzələrindən biri olan Zevsin heykəli də yerləşirdi.

Müasir Olimpiya oyunlarının məşəli ənənəyə görə Olimpiyada yandırılır.

1989-cü ildə Olimpiya şəhərinin arxeoloji ərazisi YUNESKO-nun maddi irs siyahısına daxil edilir.

Xarici keçidlər
---------------

* Olimpiyanın YUNEKO-nin rəsmi saytında səhifəsi

| ⛭Yunanıstanda yerləşən UNESCO-nun Ümumdünya irsi |
| --- |
|  | Apollon məbədi  • Delfi  • Afina akropolu  • Epidaurus  • Afon dağı  • Meteora monastırları  • Saloniki şəhəri  • Rodos orta əsr şəhəri  • Olimpiya  • Mistra şəhəri  • Dafni, Osios Lukas və Nea Moni monastrıları  • Dilos adası  • Samos adasında yerləşən Pifaqoreya və Herayon  • Vergina şəhərinin arxeoloji abidələri  • Miken və Tirins arxeoloji abidələri  • Patmos adasındakı abidələr  • Qədim Korfu şəhəri  • Filippi şəhəri |  |