**Simpatik sinir sistemi** (*yun.* συμπαθής hissiyyat, həssas) — vegetativ sinir sisteminin bir hissəsi. Simpatik sinir sistemini vegetativ sinir sisteminin döş-bel hissəsi (onurğa beyninin yan sütunu — *lat.* nucleus intermediolateralis deyilən mərkəzi) və bu hissədən çıxan afferent (qanqliondan qabaqkı) liflər, parasimpatik sinir sisteminin isə orta beyin, soğanaq və oma hissələri (vegetativ mərkəzlər) və onlardan xaric olan efferent (qanqliondan qabaqkı) liflər təşkil edir. Simpatik sinir sistemi fizioloji cəhətcə adrenalinotrop xassəyə malikdir, yəni simpatik sinir sistemində olan reseptorlar seçici olaraq adrenalinəoxşar kimyəvi maddələrlə qıcıqlanır. Simpatik sinir sisteminin əsas vəzifəsi trofik (qidalandırıcı) vəzifədir; bu sistem orqanizmdə maddələr mübadiləsini (oksidləşmə prosesini, qida maddələrinin sərf olunmasını), tənəffüs prosesini, ürəkdöyünməni, əzələlərə oksigen daşınmasını sürətləndirir, hərarəti tənzim edir və s.

Təşkil olunması
---------------

Simpatik sinir sistemi aşağıdakı törəmələrdən təşkil olunmuşdur:

1. Onurğa beyninin yan sütunundan yerləşən mərkəzdən — *lat.* nucleus intermediolateralis;
2. Həmin mərkəzi təşkil etmiş sinir hüceyrələrindən xaric olan qanqliondan qabaqkı liflərdən — *lat.* fibrae preganglionares;
3. Onurğayanı (birincidərəcə) qanqlionlardan — *lat.* ganglia paravertebralia;
4. Onurğaönü (ikinci dərəcə ya ara) qanqlionlardan — *lat.* gangkia paravertebralia s. intermedia;
5. Onurğayanı və onurğaönü qanqlionlardan çıxan qanqliondan sonrakı liflərdən — *lat.* fibrae postgangkionares;
6. Simpatik kələflərdən — *lat.* plexus sympatici.

Bu törəmələrdən birincisi simpatik sinir sisteminin mərkəzi şöbəsini təşkil edir.

### Onurğayanı qanqlionlar

Onurğayanı qanqlionlar onurğanın yuxarıda yan və aşağıda ön səthlərində yerləşərək qanqlionlaraarası şaxələr — *lat.* rami interganglionares vasitəsilə bir-birilə birləşir və hər tərəfdə bir ədəd simpatik kötük — *lat.* truncus sympathicus dexter et sinister adlanan qanqlion silsiləsi təşkil edir.

### Simpatik kötük

Simpatik kötük — *lat.* Truncus sympathicus kəllə əsasından başlayaraq büzdümə qədər davam edir və onurğanın şöbələrinə müvafiq olaraq aşağıdakı hissələrə bölünür: boyun hissəsi — *lat.* pars cervicalis, döş hissəsi — *lat.* pars thoracica, bel hissə — *lat.* pars lumbalis və çanaq hissə — *lat.* pars pelvina (pars sacralis - BNA)

Həs simpatik kötükdə olan qanqlionların (*lat.* ganglia trunci sympathici) miqdarı 22–23-ə çatır; bunların üçü boyun qanqlionları — *lat.* ganglia cervicalis, 10–12 döş qanqlionları — *lat.* gangkia thoracica, 3–5 bel qanqlionları — *lat.* ganglia lumbalia, 3–5 oma qanqlionları — *lat.* ganglia sacralia. Bunlardan başqa bir də tək qanqlion — *lat.* ganglion impar (ganglion ciccygeum - BNA) vardır; bu qanqlionlar büzdümün ön səthində yerləşərək sağ və sol simpatik kötüklərin aşağı uclarını bir-birinə birləşdirir və oma qanqlionları ilə birlikdə çanaq qanqlionları — *lat.* ganglia pelvina adlanır.

| ⛭Sinir sistemi |
| --- |
| Mərkəzi sinir sistemi | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Beyin | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Uc beyin | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Böyük beyin qabığı | 

|  |
| --- |
| Qabıqaltı nüvələr • Yan mədəciklər • Tağ |

 |
| Böyük beyin yarımkürələri | 

|  |  |
| --- | --- |
| Çəpgən | Ənsə payı • Gicgah payı • Alın payı • Təpə payı • Reyl adacığı |

 |
| Qoxu beyni |  |

 |
| Arxa beyin | 

|  |
| --- |
| Varolio körpüsü • Beyincik • Rombabənzər beyin boğazı |

 |
| Ara beyin | 

|  |
| --- |
| Görmə beyin • Rombabənzər çuxur • Dördüncü mədəcik |

 |
| Orta beyin | 

|  |
| --- |
| Orta beyin qapağı • Böyük beyin ayaqcıqları • Görmə qabaraltı • Üçüncü mədəcik |

 |
| Beynin qişaları | 

|  |
| --- |
| Beynin sərt qişası • Beynin hörümçək torunabənzər qişası • Beynin yumşaq qişası |

 |

 |
| Onurğa beyni | Qişalar • Aparıcı yollar |
| Kəllə sinirləri | 

|  |  |
| --- | --- |
| Hissi | **I** Nervus olfactorius • **II** Nervus opticus • **VIII** Nervus vestibulocochlearis |
| Hərəki | **III** Nervus oculomotorius • **IV** Nervus trochlearis • **VI** Nervus abducens • **XI** Nervus accessorius • **XII** Nervus hypoglossus |
| Qarışıq | **V** Nervus trigeminus • **VII** Nervus facialis • **VIII** Nervus vestibulocochlearis • **IX** Nervus glossopharyngeus • **X** Nervus vagus |

 |

 |  |
| Periferik sinir sistemi | 

|  |  |
| --- | --- |
| Vegetativ sinir sistemi | Simpatik sinir sistemi • Parasimpatik sinir sistemi |

 |

İstinadlar
----------

Mənbələr
--------

* Prof. Kamil Əbdülsalam oğlu Balakişiyevin, İnsanın Normal Anatomiyası, III cild, səh. 3–19, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı — 1982
* Atlas of Human Cardiac Anatomy — Endoscopic views of beating hearts — Cardiac anatomy
* Р. Д. Синельников. Атлас анатомии человека (4 тома)