recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bulletin de Nouvelles** (*azərb.* Xəbər Bülteni‎) - Osmanlı imperiyasında çap olunmuş ilk qəzet. Qəzet imperiyanın paytaxtı İstanbul şəhərində, fransız dilində 15 gündən bir olmaqla çap edilmişdir. *Bulletin de Nouvelles* Osmanlı imperiyası ərazisində çap olunan ilk qəzet olaraq qəbul olunur.

Məlumat
-------

XVIII-XIX əsrlər ərzində fransız dili Qərbi Avropanın əsas ünsiyyət dillərindən biri hesab olunurdu. Fransanın XVI əsrdən etibarən Aralıq dənizinin şərqindən Mesopotamiyaya qədər uzanan tarixi ərazilərlə ciddi ticarət əlaqələri mövcud olmuşdur. Bu səbəbdən fransız dili həmin dövrlərdə mətbuatın əsas beynəlxalq dili hesab olunurdu və Osmanlı imperiyasında bu dildəki mətbuat nümunələrini təkcə fransızlar yox, eyni zamanda yəhudi, erməni və yunan əsilli şəxslər də nəşr və çap etdirmişdir. 1839-1922-ci illər arasında Osmanlı imperiyasında fransız dilində 400 dən çox jurnal və qəzet çap olunmuşdur. Bu qəzetlərin bir çoxu İstanbulda yerləşən fransız təmayüllü orta məktəblərin dəstəyi və Fransa Səfirliyinin maddi yardımı ilə çap olunurdu.

Müasir Türkiyə ərazisində ilk qəzet 1795-ci ilin avqust ayında nəşr olunmuşdur. Bulletin de Nouvelles adlı qəzet İstanbulda yerləşən Fransa səfirliyinin nəznində yaradılmış mətbəədə çap edilirdi. Qəzet 15 gündən bir, 6-8 səhifə olmaqla yayınlanmışdır. Həmin dövrdə İstanbulda və ümumiyyətlə imperiya ərazisində mətbəə fəaliyyətləri ilə məşğul olmaq üçün lazımi avadanlıqlar olmadığından, bir çox avadanlıq Paris şəhərindən gətirilmişdir. Qəzetin əsas fəaliyyət istiqaməti Fransada baş verməkdə olan Fransa Burjua İnqilabı haqqında İstanbulda yaşayan fransızları və bu dilin daşıyıcılarını məlumatlandırmaqdan ibarət idi. 1789-cu ildə başlamış inqilabi hərəkatın təsiri bütün Qərbi Avropa, o cümlədən Osmanlı imperiyasına yayılmışdır. Bir çox mənbə də, Bulletin de Nouvelles qəzetinin yayın fəaliyyətinə 1795-ci ildə başladığı göstərilsə də, bu fəaliyyətin nə qədər davam etdiyi dəqiq məlum deyildir. Bəzi mənbələrdə bu tarix 7-8 ay, bəzilərində isə 2 il olduğu göstərilmişdir.

Qəzet bağlandıqdan sonra İstanbulda yerləşən Fransa səfirliyi *İstanbul Fransız Qəzeti* (*ing.* Gazetta Française de Constantinople) adlı yeni bir fransız dilli qəzetin fəaliyyətinə başlamışdır. Sözügedən qəzet ayda bir dəfə olmaqla dörd səhifə şəklində yayımlanırdı. İki illik fəaliyyətin ardından qəzetin nəşri dayandırılmışdır.
**Alçaq badam** (*lat.* Prunus tenella) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin gavalı cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Avropada əsasən meşə və səhralarda təbii halda bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1,5 m olan koldur. Düzduran budaqları enli yumurtavari çətir əmələ gətirir. Budaqlarının üzəri ensiz, uzunluğu 6 sm olan xətvari-neştərvari, üstü tünd yaşıl, aşağıdan açıq yaşıl yarpaqlarla örtülmüşdür. Aprel ayında çiçəkləyir. Al-çəhrayı rəngdə çiçəkləri budaqları tam örtür. Meyvələri iyul ayında yetişir. Uzunluğu 2 sm, tüklü, ağ və ya açıq sarı rəngli meyvəyanlıqlı meyvələri olan çəyirdəklidir. Toxumlarla, calaqla, kök zoğları ilə çoxaldılır.

Ekologiyası
-----------

İşıqsevən, quraqlığa və qışa davamlıdır. Çox nəmişli zəngin torpaqlarda yaxşı inkişaf edir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda təbii halda rast gəlinir. Azərbaycanın bir çox rayonlarında mədəni halda becərilir. Dendrologiya institutunda introduksiya edilib.

İstifadəsi
----------

Yaşıllaşdırmada gözəl və tez çiçəkləyən kol kimi qrup və ya tək əkinlərdə istifadəsi məqsədyönlüdür. Badamın oduncağı çox böyük sıxlığa malik olub, gözəl qırmızımtıl rəngə çalır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q160019
* Wikispecies: Prunus tenella
* BioLib: 39535
* EoL: 16889791
* EPPO: PRNTE
* EUNIS: 180596
* GBIF: 3022879
* GRIN: 30132
* iNaturalist: 543500
* IPNI: 730347-1
* IRMNG: 10976551
* ITIS: 507508
* IUCN: 172171
* NCBI: 140661
* NZOR: babb6317-8549-42bc-bd21-f6b8ed0a700f
* PalDat: Prunus\_tenella
* Plant List: rjp-9446
* PLANTS: PRTE5
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:730347-1
* Tropicos: 27805769
* WFO: wfo-0001018576

 |
**Alyumka adası** (çuk. Ръэлюмкын) — Sakit okeana daxil olan Berinq dənizi, Anadır limanında yerləşən ada. Çukotka Muxtar Dairəsinin Anadır rayonunun ərazisinə aiddir.

Sahildən cəmi 1,28 km, Anadır şəhərindən 5,85 km məsafədə, yol kənarında yerləşir. Adanın uzunluğu 370 m, eni 80 m-dir. O dəniz üzərində ucalan qayadır və sanki uzun Jilovaya Koşkadan ayrılmış dağlıq düzənliyin qalığıdır. Ada uzaqdan aydın görünür və gəmilər üçün əlamətdardır, burada naviqasiya mayakı quraşdırılıb.

Çukça folklorunda
-----------------

Adı çukot dilindən tərcümə (çuk. *Ръэлюмкын*) edilmişdir. Hərfi mənası "dolaşan parçalar" deməkdir. Yerli əfsanələrə görə, bir dəfə köçəri çukçalar Kerek düşərgələrinə uğurlu basqından sonra böyük bir sürü və qənimətlə ilə Anadır çayının yuxarı axınına çəkilir, lakin quldurlar təqibçilərdən qaçmaq üçün karvanın arxa mühafizəsinin çaşqın marallarının kəndirlərini kəsməyə məcbur olurlar. Nəticədə dənizdə kiçik bir ada əmələ gəlir.

Ornitfauna
----------

Adanın qayalı sahillərində ümumi sayı bir neçə yüz cüt olan dəniz quşları koloniyaları vardır. Adada Berinq qarabatdağı, Qağayılar, Sakit okean kütdimdiyi və Fratercula cirrhata kimi quşlar yuvalayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Водно-болотные угодья России. Том 4. Водно-болотные угодья Северо-Востока России". (сост. А. В. Андреев). М.: Wetlands International, 2001. 296 с ISBN 90-5882-986-3
**Tap görək** — Azərbaycan milli uşaq oyunu.

Yaş
---

15
6-10

Oyunçuların sayı
----------------

1

Oyun qaydası
------------

Bir dəstə uşaq bir yerə yığılır və hər bir uşağa ad qoyulur. Eləcə də adlarına müvafiq onların yeyəcəyi xörək təyin edilir. Məsələn: uşaqların biri dovşan yediyi-kələm; ikinci adam yediyi-cörək, üçüncü kirpi yediyi-ilan, dördüncü tülkü yediyi-toyuq, beşinci toyuq yediyi-darı, altıncı qarğa yediyi-pendir. Uşaqlar dairə vurub otururlar. Onlardan biri dairənin mərkəzinə gəlib barmağı və yaxud əlindəki ağac ilə yerdə dairə çəkə-çəkə deyir: karıxma-darıxma, darıxma-karıxma, karıxma-darıxma. O biri uşaqlar da barmaqları ilə və ya təbaşirlə dairə çəkə-çəkə karıxma-darıxma, darıxma-karıxma, karıxma-darıxma deyirlər. Dairənin ortasındakı uşaq birdən barmağını yuxarı qaldıraraq, yoldaşlarının birindən soruşur: yediyin nədir? Həmin uşaq çaşmayaraq qabaqcadan təyin edilən xörəyin adını düzgün söyləyərsə oyun davam edər. Uşaqlar yenə karıxma-darıxma, kəliməsini təkrar edirlər. Ortadakı uşaq yenə birdən uşağın birinə üzünü tutub adın nədir? deyə soruşur. Uşaq cavab verir. Əgər cavab verən uşaq yanılıb öz adını,
yaxud xörəyinin adını düzgün deməzsə əvəzinə öz adını deyərsə, o uşağa cəza verilir. Verilən cəza belədir. Uşaq başını aşağı əyməli, yəni digər uşaqlara hörmət əlaməti olaraq təzim etməlidir. Və ya dairəyə daxil olub rəqs etməli, ya da bildiyi şeirlərdən, sərqilərdən parçalar söyləməlidir. Cəzanı uşaq qəbul etməzsə yəni imtina edərsə, ona başqa bir tənbeh də vermək olar. O bu cəzalardan da imtina edərsə onda ona arzuladığı cəzanı vermək məqsədəuyğun olar. Verilmiş cəzanı qəbul etməyən uşaq oyunda oynaya bilmez

İstinadlar
----------

"Mütəhərrik və əyləncəli oyunlar", B a l o ğ l a n Q u l i y e v, (Bakı – «ADPU» nəşriyyatı-2011)
**İnerka** — Mordoviya Respublikası ərazisində yerləşən böyük göl. Göl Sura çayı vadisində, Böyük Berezniki kəndindən 17 km-lik məsafədə yerləşir. Erzyan dilində İnerka böyük göl deməkdir ( "ine" - böyük, "erke" - göl). İnerka gölü respublikanın turizm potensialı olan bölgələrindən biridir.

Gölün uzunluğu 3 kilometr, maksimal eni 215 metrdir. Maksimal dərinlik - 12 metr (orta dərinlik - 7 m), sahəsi isə 0,437 km²-dir (təxminən 44,2 hektar).
Uzunsov formada olan İnerka axmaz göl hesab olunur. O Sura çayının qədim yatağında su-erozion proseslər nəticəsində meydana gəlmiş meandrın axmaza çevrilməsi nəticəsində formalaşmışdır. Göl şirin suludur və şəffaflığı 2 metr dərinliyə qədər saxlanılır.

İnerka gölü müxtəlif növ balıqlar, sahildə su quşları ilə zəngindir. Göl ətrafını enliyarpaqlı və iynəyarpaqlı meşə zolağ əhatə edir. 1983-cü il 6 mart tarixində Mordoviya ASSR-nin Nazirlər Sovetinin qərarı ilə gölə respublika əhəmiyyətli təbiət abidəsi statusu verilmişdir..

1990-cı illərdə mütəxəssislərin müşahidələri nəticəsində məlum olmuşdur ki, İnerka gölü ilə Sura çayı arasındakı kiçik bərzəx ərazinin ölçüsü ildən ilə azalır (1991-ci ildə bu məsafə 50-60 metr olub). Nəzərə alsaq ki, gölün səviyyəsi Sura çayından nisbətən yüksəkdə yerləşir və gölün çayla birləşməsi zamanı gölün suyu çay yatağına axacaq. Sonda göl bataqlığa çevriləcək. Bunları nəzərə alaraq çay yatağı bu ərazidən 350 metr uzaqlaşdırılmış və göl xilas edilmişdir.

Maraqlıdır
----------

Hər il oktyabrın sonunda göl ətrafında avtomobillərin trofi-reyd "İnerka" yarışması keçirilir. Qış aylarında isə "Buz dövrü", "Ulduzlar buz üzərində" teleşounun çəkilişləri aparılır, eləcə də müxtəlif idman yarışları, konsertlər və rəqs meydançaları təşkil olunur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Всё о Мордовии: Энциклопедический справочник. Н. С. Крутов, Е. М. Голубчик, С. С. Маркова. Саранск. Мордов. кн. изд-во. 2005. s. 840. ISBN 5-7595-1662-0
2. ↑  Голубчик, Марк Михайлович, Евдокимов, Сергей Петрович. География Мордовской АССР: Учеб. пособие. Саранск. Изд. Мордов. ун-та. 1983.
3. ↑  Особо охраняемые природные территории Мордовии (Под общей редакцией Астрадамов, Вадим Иванович): Монография. Саранск. Мордовское книжное издательство. 1997
4. ↑  Озеро Инерка
**İnfanta Eulaliya** (*isp.* María Eulalia Francisca de Asís Margarita Roberta Isabel Francisca de Paula Cristina María de la Piedad) (12 fevral 1864[…], Madrid – 8 mart 1958[…]) – İspaniya kraliçası II İzabellanın qızı, İspaniya infantası.

4 yaşında ikən anasıyla birlikdə Parisə sürgünə getdi və ilk təhsilini burada aldı. III Napoleonun devrilməsindən sonra sürgündəki ailəsiylə birlikdə Cenevrəyə köçdü. 1875-ci ildə İspaniyada monarxiyanın bərpa edilməsi və qardaşı XII Alfonsonun taxta çıxmasıyla o və bacıları Madridə qayıtdı. Burada geri qalan təhsili böyük bacısı İzabellanın nəzarəti altında tamamlandı.

6 mart 1886-cı ildə xalası oğlu Orleanlı Antonio Filipplə evləndi. Əslində bir il öncə planlaşdırılan toy mərasimi Eulaliyanın qardaşı XII Alfonsonun ölümü səbəbilə təxirə salındı. Cütlüyün bu nigahdan 2 oğlu dünyaya gəldi. İkinci oğlunun doğumundan sonra cütlük ayrıldı və Eulaliya qalan ömrünü İspaniya və Parisdəki mülklərində keçirdi.

1893-cü ilin mayında Eulaliya ABŞ-yə səyahət etdi. Burada prezident Qrover Klivlend tərəfindən Ağ evdə qarşılandı və ABŞ-nin müxtəlif əyalətlərinə səfər etdi. 9 fevral 1958-ci ildə keçirdiyi ürək tutmasının ardından Eulaliya 8 martda vəfat etdi.

Mənbə
-----

* García Luapre, Pilar. *Eulalia de Borbón, Infanta de España: lo que no dijo en sus memorias*. Madrid: Compañía Literaria, 1995. ISBN 84-8213-021-8

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  *Lundy D. R.* Maria Eulalia de Asis de la Piedad de Borbón y de Borbón, Infanta de España // The Peerage (ing.).
**Üçpərli badam** (*lat.* Prunus triloba) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin gavalı cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Vətəni Çindir. Qərbi Asiyada, Şimali Koreyada dəniz səviyyəsindən 600-2500 m hündürlükdə, dağlıq meşələrdə təbii yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 5 m, çətirinin diametri 1,5 -2,0 m, tünd qonur rəngli zoğları olan yarpağın tökən ağac və ya koldur. Yarpaqları tünd-yaşıl, tərs-yumurtavaridir, kənarları 3 ayalıdır. Uzunluğu 2,5-6,5 sm, eni 3 sm, kənarları kül rəngli, üst tərəfdən zəif sallanandır. Çiçəkləri kasaşəkilli, yumurtavari və ya lansetvari olub, açıq çəhrayı və ya məxməri rəngdədir, diametri 2-2,5 sm-ə çatıb, tək-tək, bəzən ikisi bir yerdə qısa çiçək saplağında yerləşirlər. Ləçəkləri dairəvi və ya enli yumurtavaridir. Mayda çiçəkləyir, iyul-avqustda yumru, şişkin, sümüklü, 1,8 sm diametrində, qırmızı rəngli meyvəsi yetişir.

Ekologiyası
-----------

İşıqsevən, soyuğa davamlıdır, küləkdən qorunan münbit torpaqlarda yaxşı inkişaf edir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda təbii halda rast gəlinir. Respublikanın bir çox rayonlarında mədəni şəraitdə becərilir, Nəbatat bağında introduksiya olunub.

İstifadəsi
----------

Abşeronda bağ və parklarda rast gəlinir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q2727171
* Wikispecies: Prunus triloba
* BioLib: 39536
* Calflora: 9397
* EoL: 11165323
* EPPO: PRNTR
* GBIF: 3023130
* GRIN: 30142
* iNaturalist: 167473
* IPNI: 730372-1
* ITIS: 504628
* MoBotPF: 286584
* NCBI: 552838
* NZOR: 584b17ae-03d3-4915-a948-cc7464475010
* Plant List: rjp-5930
* PLANTS: PRTR3
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:730372-1
* Tropicos: 27804414
* WFO: wfo-0001013932

 |
**Industry** — Azərbaycan rok qrupu.

Qrup 1994-cü ilin aprel ayında bas-gitarist Fuad Babayev tərəfindən yaradılıb. Azərbaycanda ilk grunge qrup sayılan "Industry"nin tərkibi vokalist Rüstəm Quliyev, bas-gitarist Fuad Babayev, solo-giratist Rüfət Mirzəyev və barabançı Eldar Topçubaşovdan ibarət olub. 1995-ci ildə qrupun tərkibində dəyişiklik baş verir. Qrupa yeni solo gitarist və dodaq qarmoşkası ifaçısı Nazim Abdullayev gəlir. Lakin o tezliklə qrupu tərk edir və onu Çingiz Ələkbərov əvəzləyir. 

Qrup məşqlərə ANS televiziyasının binasında icarəyə götürdüyü kiçik otaqda başlayır. Qrupun ilk fanatları onun musiqisini dinləmək üçün bura axışır. "Industry" 1995-ci ilin mayında Blakportda ilk debüt konsertini Mad Jam (1995), sonrakı konsertlərini isə Necropolis, LSD, Nemo və Crushing Heads - X-Ray qrupları ilə birgə verir. Qrup sonralar bir neçə festivalda ("Rok-fiesta", "Toçka oporı") iştirak edir. Son ifası isə 28 may 1997-ci ildə Respublika gününə həsr edilmiş konsertdə olur. Həmin gün səhnədə "Industry"dən başqa "Rast", "Sindikat", "Bakustik Jazz", "Papa Jack" qruqları da çıxış edir. Konsert Azadlıq meydanında baş tutur. 

Çingiz Ələkbərovun İsrailə, Rüstəm Quliyevin isə Amerikaya getməsi ilə qrup dağılır.

### Qrupun tərkibi:

* Fuad Babayev (Freddi Ket) - bas
* Rüstəm Quliyev (Roody Wulf) - vokal
* Çingiz Ələkbərov (Telli Reyven) - qitara
* Eldar Topçubaşov

1. ↑  "Azərbaycan Roku". 2014-12-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-16.
***Bəqliyyə*** və ya ***Buraniyyə*** — qərmətilərin XX əsrin əvvəllərində Cənubi Mesopotamiyada fəal olmuş alt qrupu.

Qrup 907-ci ildə Zikrəveyh ibn Mihrəveyhin qərməti üsyanının Abbasilər xilafəti tərəfindən yatırılmasından sonra yaranmışdır. Zikrəveyh öldürülmüş, lakin onun Səvaddakı ardıcıllarının çoxu onun ölümünə inanmaış, onlara yenidən rəhbərlik etmək üçün qayıdacağına inanmışdır. 907-ci və ya 908-ci ildə Əbu Hatəm Zutti adlı bir dai Səvadda fəal olmuş və ardıcıllarına sarımsaq, kəvər və şalğam yeməyi, heyvan kəsməyi və İslam dininin bəzi ayinlərinə riayət etməyi qadağan etmişdir. Buna görə də onun ardıcılları Bəqliyyə ləqəbini almış və tezliklə bu addan ümumiyyətlə Səvad qərmətiləri üçün istifadə olunmağa başlanmışdır. Çox keçməmiş, Məhəmməd ibn İsmayılın Mehdi olaraq qayıtmasına hələ də inanan Həmdan Qərmət və Əbu Məhəmməd Əbdanın ardıcılları Zikrəveyhin ardıcıllarına qoşulmuşdur.

Bu hərəkat sonradan Məsud ibn Hureyt və Əbu Məhəmməd Əbdanın qardaşı oğlu İsa ibn Musanın başçılığı ilə Kufə və Vəsit ətrafındakı ərazilərdə Abbasilərə qarşı bir neçə dəfə üsyan qaldırmışdır. Onlar Bəhreyn qərmətilərinin 927-ci ildə Əbu Tahir Cənnəbinin başçılığı altında İraqa yürüşündən sonra üsyan qaldırmış, lakin Abbasi sərkərdəsi Harun ibn Qərib tərəfindən məğlub edilmişlər. Onların bayraqları ağ fon üzərində Quranda İsrail övladlarının fironun zülmündən xilas olması haqqında yazılar qeydə alınmış şəkildə təsvir edilmişdir. Fars əsilli bir sıra qərməti bəhreynlilərə qoşulmuş, sonra onların ardınca öz yurdlarına qayıtmış və burada "*Əcəmiyyun*" adlandırılmışlar.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. 1 2 3  Madelung, 1978. səh. 661
2. 1 2 3 4  Daftary, 2012. səh. 29–30
3. 1 2 3  Hodgson, 1960. səh. 962

### Ədəbiyyat

* *Daftary, Farhad.* Baqliyya // Historical Dictionary of the Ismailis. Scarecrow Press. 2012. 29–30. ISBN 978-0810861640.
* *Hodgson, M. G. S.* Baḳliyya // In Gibb, Kramers, Lévi-Provençal, Schacht, Lewis, H. A. R. J. H. E. J. B. & Pellat, Ch. (ed.). The Encyclopaedia of Islam (ingilis). Volume I: A–B (New Edition). Leyden: E. J. Brill. 1960. səh. 962. OCLC 495469456.
* *Madelung, Wilferd.* Ḳarmaṭī // In van Donzel, Lewis, Pellat, Bosworth, E. B. Ch. C. E. (ed.). The Encyclopaedia of Islam (ingilis). Volume IV: Iran–Kha (New Edition). Leyden: E. J. Brill. 1960. səh. 660–665. OCLC 495469456.
Ərəbistan plitəsi
**Ərəbistan plitəsi** — coğrafi baxımdan Ərəbistan yarımadasına uyğun gələn qədim platformalardan, yer qabığının sabit ərazilərindən biridir. Ərəbistan plitəsinin sahəsi 0,12082 steradian və ya təxminən 2 milyon km²-dir. Litosfer plitəsinin sərhədləri bunlardır: şərqdə - Hind-Avstraliya plitəsi, cənubda - Afrika plitəsi, qərbdə Afrika plitəsi ilə sərhəd Qırmızı dəniz və Ölü dəniz riftləri ilə, şimalda - Anadolu və Avrasiya plitələri.

Fanerozoy (paleozoy - kaynozoy) dövründə Ərəbistan plitəsi Afrika plitəsinin bir hissəsi idi və hələ də onunla əlaqəni tamamilə itirməmişdir, buna görə də bəzən onları vahid Afrika-Ərəbistan platformasının komponentləri hesab edirlər. Qırmızı dəniz Eosenin əvvəlində meydana çıxır , lakin Afrikanın Ərəbistandan ayrılması Oliqosendə baş verir. O vaxtdan Ərəbistan plitəsi yavaş-yavaş Avrasiya plitəsinə doğru irəliləyir.

Müasir dövrdə Ərəbistan plitəsi Qondvananın şimala doğru hərəkət edən fraqmentləri olan üç böyük tektonik plitədən (Afrika və Hindistan ilə birlikdə) biridir, Avrasiya ilə toqquşması Pireneylərdən Alp qırışlarının geniş Aralıq dənizi qurşağının yaranmasına səbəb olmuşdur. Ərəbistan plitəsinin birbaşa Avrasiyaya təzyiqi İranda Zaqros dağ sisteminin, Anadoluda isə Türkiyədə Tavr dağ sisteminin formalaşmasına səbəb olur.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Tektonik plitələr |
| --- |
| Əsas plitələr | 
* Hind-Avstraliya
* Antarktida
* Ərəbistan
* Afrika
* Avrasiya
* Hindistan
* Kokos
* Naska
* Skotiya
* Şimali Amerika
* Sakit okean
* Filippin
* Cənubi Amerika

 |  |
| Mikro plitələr | 
* Adriatik
* Altiplano
* Amur
* Anadolu
* Bismark
* Cənubi Bismark
* Şimali Bismark
* Vudlark
* Qalapaqos
* Qonav
* Qorda
* Qrenlandiya
* Zond
* İran
* Araşdırma
* Karib
* Karolin
* Kermadek
* Madaqaskar
* Manus
* Maoke
* Marian
* Molukka dənizi
* Banda dənizi
* Yenihebrid
* Niuafoou
* Pasxa adası
* Okinava
* Oxot dənizi
* Filippin
* Panama
* Quşbaşı
* Rivera
* Balmoral
* Konvey
* Şimali And
* Seyşel
* Solomon dənizi
* Somali
* Timor
* Tonqo
* Futuna
* Halmahera
* Xuan de Fuka
* Şetland
* Egey
* Yanszı

 |
| Yoxa çıxmış plitələr | 
* Bellinshauzen
* Kimmer
* Kula
* Farallon

 |

İstinadlar
----------

1. ↑  *arabia2.* "Plate Boundaries of the Arabian Plate – GEOS 309: Tectonics". Geos309.community.uaf.edu. 2014-09-15. 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-23.
2. ↑  *Wenbin Xu; və b.* "Birth of two volcanic islands in the southern Red Sea". Nature Communications. Nature Communications 6, Article number: 7104. 6. 2015-05-26: 7104. Bibcode:2015NatCo...6.7104X. doi:10.1038/ncomms8104. PMC 4455101. PMID 26010945.
Seldinger texnikası
* Punksion iynə vasitəsilə damarın əldə edilməsi – punksiyasıPunksion iynə vasitəsilə damarın əldə edilməsi – punksiyası
* İynənin mənfəzindən istiqamətləndirici tel daxil edilməsiİynənin mənfəzindən istiqamətləndirici tel daxil edilməsi
* İynənin kənarlaşdırılması İynənin kənarlaşdırılması
* Dilatator vasitəsilə giriş yolunun genişləndirilməsiDilatator vasitəsilə giriş yolunun genişləndirilməsi
* Mərkəzi venoz kateterin istiqamətləndirici tel boyunca daxil edilməsiMərkəzi venoz kateterin istiqamətləndirici tel boyunca daxil edilməsi
* İstiqamətləndirici tel xaric edilməsiİstiqamətləndirici tel xaric edilməsi

**Seldinger texnikası**, **Seldinger metodu** qan damarlarının kateterizasiyası məqasədi ilə icra olunan punksiya üsulu. Metod ilk dəfə İsveç radioloqu Sven-İvar Seldinger (\* 19. Aprel 1921, † 21. Fevral 1998) tərəfindən angioqrafiya aparmaq üçün tətbiq edilmişdir. Sonralar bu texnika təbabətdə geniş tətbiqini tapmağa başlamışdır. Ürəyin kateter laborator müayinələrində, Svan-Hanz kateteri və mərkəzi venoz kateterlərin, Elektrokardiostimulyatorların qoyulmasında və arteriyaların kateterizasiyalarında demək olar ki, əksər hallarda bu üsuldan – Seldinger texnikasından istifadə olunur.

İcrası
------

Seldinger texnikasının icrası üçün xüsusi punksiyon iynə-şpris, mandren – istiqamətləndirici tel, dilotator – genişləndirici və katheterdən istifadə olunur. Standartlara uyğun olaraq punksiya olunan nahiyyə dezinfeksiya olunaraq sterill materialla izolə edilir. Şpris taxılmış punksion iynə aspirasiya olunmaq şərti ilə damar istiqamətində yeridilir. Damar əldə edilərkən şprisə dərhal qan aspirasiya olunur. Bu zaman iyhə fiksə olunaraq şpris azad olunur. Punksion iyhənin proksimal mənfəzindən mandren – istiqamətləndirici elastik tel daxil edilir vä iynä xaric edilir. Giriş qapısını və yolunu (dəri səthindən damara qədərki məsafə) mandrendən keçirilmiş dilatator vasitəsi ilə spiral şəklində burmaqla yeridilərək genişləndirilir və dərhal xaric edilir. Sonuncu mərhələdə isə kateter elasik teldən keçirilməklə mandren boyunca damara yeridilir. Bununla da Seldinger üsulu ilə kateterizasiya icra edilmiş olunur.

Mənbələr
--------

* Seldinger SI. *Catheter replacement of the needle in percutaneous arteriography; a new technique.* Acta radiol. 1953 May;39(5):368-76. PMID 13057644

Xarici keçidlər
---------------

* Flash-Animation der Seldingertechnik (FRCA.co.uk, engl.)
**Bullit missiyası** — Rusiyada hərbi əməliyyatların dayandırılması məqsədilə Paris sülh konfransında (1919–1920) ABŞ nümayəndə heyətinin üzvü Uilyam Kristian Bullitin rəhbərliyi ilə 1919 ilin martında sovet Rusiyasına göndərilmiş nümayəndə heyəti.

Tarixi
------

ABŞ prezidenti V. Vilson və B. Britaniyanın baş naziri C. Lloyd Corcun təklifi ilə 1919-cu il martın 19-da Moskvaya gələn Bullit Leninlə görüşmüş, atəşkəs haqqında razılıq əldə etmişdi. Görüş nəticəsində hazırlanmış layihədə göstərilirdi ki, keçmiş Rusiya imperiyası və Finlandiya ərazisində faktiki surətdə mövcud olan hökumətlər öz hakimiyyətlərini saxlayır, Rusiyanın iqtisadi blokadası dayandırılır, sovet respublikaları ilə xarici dövlətlər arasında rəsmi nümayəndələrin mübadiləsi bərpa olunur, Rusiya imperiyası və Finlandiya ərazisindəki dövlətlər xarici ölkələr qarşısında, bu ölkələrin vətəndaşları qarşısında Rusiya imperiyasının maliyyə öhdəlikləri üçün məsuliyyət daşıyır və s.

Lakin sonradan Antanta dövlətləri və ABŞ admiral Kolçakın hücumunun başlanması ilə əlaqədar razılaşmadan imtina etdilər. Osmanlı imperiyasının ABŞ-nin protektoratlığına verilməsi layihəsinin də müəllifi Bullit olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. I cild. Bakı 2004. s. 290

Ədəbiyyat
---------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. I cild. Bakı 2004
* История дипломатии, 2 изд. т. 1–5, M. 1959–74.
**Bulon meşəsi**— (*fr.* le bois de Boulogne) Parisin qərbində 845 hektarlıq sahəni əhatə edir. XIY əsrdə burada Notr-Dam-de-Bulon-sür-Mer kilsəsi tikilmişdir. Bulon meşəsinin adı bu kilsənin adından götürülüb.

Tarixi
------

Azəbaycanlı kinosevərlərə yaxşı tanış olan və hədsiz sevdikləri, maraqla dəfələrlə tamaşa etdikləri məşhur Aleksandr Dümanın (ata) əsəri əsasında ekranlaşdırılmış fransız filmi "Üç muşketyor" un qəhrəmanlarının qılınc oynatdıqları Bulon meşəsi Parisin qərbində 845 hektarlıq sahəni əhatə edir.Meşədə cır meyvə ağacları və süni kiçik göllər var. Əvvəl bura palıd ağaclarından ibarət böyük meşəlik olmuşdur. XIY əsrdə burada Notr-Dam-de-Bulon-sür-Mer kilsəsi tikilmişdir. Bulon meşəsinin adı bu kilsənin adında götürülüb.Qədim dövrlərdə meşəyə sığınmış quldur və soyğunçular əhalini daima qorxu altında saxlamışlar. Bu vəziyyətdən xilas olmaq üçün 1556-cı ildə kral II Hnerinin göstərişi əsasında meşə hasara alınmış və içəri daxil olmaq üçün səkkiz qapı qoyulmuşdur. XIV Lüdovikin dövründə meşə yenidən qurulmuşdur. 1815-ci ildə meşədə düşərgə salmış ingilis və rus əskərlərinin səhlənkarlığı ucbatından ona ciddi zərər dəymişdir. 1852-ci ildə III Napoleonun göstərişi ilə meşə yenidən əvvəlki görünüşünü almışdır. İngiltərədəki Hayd Parka heyran olmuş III Napaleon həmin dövrdə Parisin meri olmuş baron Osmana meşənin yenidən qurulması barədə əmr vermişdir.Hazırda 150 mindən çox ağacı olan meşədə süni göllər, şəlalələr yaradılmışdır.Meşədəki Baqatel parkını cənnətin bir güşəsi hesab etmək olar. Müxtəlif güllər, bəzək kolları və tobuz quşları parka xüsusi yaraşıq verir.

Bulon meşəsinin yolları
-----------------------

Bois de Boulogne
* 14 kmlik yürüş yolları.
* 14 km velosiped yolları.
* qaçış yolları üçün 2,5 km.
* 10 restoran, 8 büfet.
* Bütün ağacların 56% palıd, 11% akasiya, 10% isə şam.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* Göldə qayıqlarGöldə qayıqlar
* ŞəlaləŞəlalə

Xarici keçidlər
---------------

* Bois de Boulogne
* Michael Oborne, "History of the Château de la Muette"


Vikianbarda ***Bulon meşəsi*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Brachylecithum petrowi** (lat. Brachylecithum petrowi) Yastı qurdlar tipinin Trematodlar sinfinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Bədənin uzunluğu 4,9–6 mm, eni isə 0,567–0,891 mm-dir. Ağız sormacı qqarın sormacından kiçikdir, onun diametrи 0,243–0,275 mm-dir. Farinksа malikdir, onun uzunluğu 0,07–0,08 мм. Qarın sormacının diametri 0,272–0,356 mm olub bədənin önqurtaracağından 0,599–0,680 mm məsafədə yerləşir. Sormaclar arasındakı məsafə 0,324–0,405 mm, toxumluqlar az və ya çox dərəcədə şaxəlidir. Ön toxumluq 0,324–0,810х0,248–0,356 мм, arxa toxumluq isə 0,324–0,599х0,178–0,356 мм olub qarın sormacından, 0,048–0,178 mm-lik məsafədə yerləşir. Yumurtalıq bütöv kənarlıdır, diametri 0,178–0,194х0,145–0,178 mm-dir.

Həyat tərzi
-----------

Azsaylı növdür, növdaxili müxtəlifliyi Politipdir, Parazit orqanizm olub quşların (Alectoris kakelik və Pеrdix perdix) qara ciyərdə yaşayır. Mürəkkəb həyat tərzi keçirir. Nəsillərin növbələşməsi və sahiblərin dəyişilməsi ilə müşayiət edilir. Qara ciyər toxumları ilə qidalanır. Hermofradit orqanizmdir. Hermafrodit orqanizmdir.Cinsi çoxalması yumurta qoyma (nəsil dəyişkənliyi) və qeyri-cinsi çoxalma (partenogeniz) formasında olur. Üçüncü dərəcəli konsumentdir. Mühafizəsinə ehtiyac yoxdur.

Yayılması
---------

Dünyada 80, Qafqazda 6, Azərbaycanda 10 növlə təmsil olunmuşdur. Dünyada Bolqarıstan və Ermənistanda, Azərbaycanda Lerik rayonuda yayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Г.Б.Касимов "Гельминтофауна охотничье-промысловых птиц отрядя Куриных", М. 1956, стр. 18–20.
2. 1 2  Фейзуллайева О.В. Мащмудова Й.А. Уч.зап.АГУ, сер.биол.н. Б. 1969, вып. № 3, стр. 39–44.

Həmçinin bax
------------
**Brabantlı Mariya** (*fr.* Marie de Brabant; 13 may 1254, Leuven – 12 yanvar 1321, Myölan-an-İvelin[d], Mant-la-Joli (rayon)) — Fransa kralı III Filippin ikinci xanımı, Fransa kraliçası.

Həyatı
------

Mariya 1254-cü ildə Brabant hersoqu III Henri və xanımı Burqundiyalı Adelyanın qızı olaraq Lövendə dünyaya gəldi. Həyatının ilk illəri ilə bağlı məlumat yoxdur. 21 avqust 1274-cü ildə dul qalmış Fransa kralı III Filipplə evləndirildi. O əsnada kralın ilk xanımı Araqonlu İzabelladan dünyaya gələn 3 oğlu vardı: Lüdovik, Filipp və Çarlz.

III Filipp, başda anası Marqarita olmaqla, ətrafına topladığı saray məmurlarının təsiri altında idi. 1276-cı ildə kralın böyük oğlu Lüdovik şübhəli şəkildə vəfat etdi və bu ölümün ardından Mariya təqsirləndirildi. Ancaq nəticədə kralın yaxın məmurlarından LaBros təqsirli görüldü və həbs edilərək edam olundu.

1285-ci ildə əri III Filipin ölümünün ardından Mariya öz siyasi nüfuzunu itirdi və geri qalan həyatını övladları Lüdovik, Blanş və Marqaritanı böyütməklə keçirdi. Fransa taxtına isə ögey oğlu IV Filipp çıxdı.

IV Filippin səltənəti boyunca yaşayan Mariya 1322-ci ildə vəfat etdi.

Mənbə
-----

* Stanton, Anne Rudloff (2001). *The Queen Mary Psalter: A Study of Affect and Audience*. Vol. 91 Part 6. American Philosophical Society
* Bradbury, Jim (2007). *The Capetians, Kings of France 987–1328*. Hambledon Continuum
* Gaude-Ferragu, Murielle (2016). *Queenship in Medieval France, 1300-1500*. Palgrave Macmillan

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Pas L. v.* Marie of Brabant // Genealogics (ing.). 2003.
2. 1 2  *Lundy D. R.* Marie de Brabant // The Peerage (ing.).
3. ↑  Viard, Jules Marie Édouard (1930). *Grandes Chroniques de France*. Librairie Ancienne Honoré Champion
**I Aleksandr Torpağı**  (*rus.* Остров Александра I) — Antarktidanın ən iri adası, sahəsi 43 250 km² təşkil edir.

Coğafiya
--------

Ada Antarktidadan 20 km qərbdə Bellinshauzen dənizi daxilində yerləşir. Uzunluğu 378 km, eni 200 km təşkil edir. Sahil xəttinin uzunluğu 2185 kilomertdir. Materikə Şelf buzlağı ilə birləşdiyindən kosmosdan görünməz olur. Ən hündür yeri 3140 metr təşkil edir. İqlimi Antarktikdir, iyul ayının orta temperaturu −15°S, yanvar ayında isə 0°S təşkil edir. İllik yağıntının miqdarı 500 mm-dir.

Tarix
-----

I Aleksandr Torpağı 28 yanvar 1821-ci ildə Birinci Rus Antarktik ekspedisiyası Faddey Bellinshauzen və Mixail Lazarev tərəfindən kəşf edilir. Ada Rusiya İmperiyası Çarı I Aleksandrın şərəfinə adlandırılmışdır. 1940-cı ilə qədər ərazi materikin bir hissəsi olduğundan onu ada deyil, torpaq olaraq adlandırılmışlar.

Ərazi iddiası
-------------

Adaya ərazi iddiası ilə Böyük Britaniya, Argentina və Çili çıxış edir. 1961-ci ildə Antarktika haqqında konvensiyaya görə məsələ dondurulmuş olaq qalır. Hal-hazırda adada Böyük Britaniyaya məxsus elmi stansiya *ing.* Fossil Bluff fəaliyyət göstərir.
**Pitkern adaları dolları** (*ing.* Pitcairn Islands dollar) — Britaniyanın xarici əraziləri hesab edilən Pitkern adaları, Henderson, Dyusi və Oeno adalarının pul vahididir. Valyuta yalnız kolleksiya sikkələri şəklində buraxılır.

1967-ci ildən əsas valyuta kimi müraciətində (sərf edilməsində) Yeni Zelandiya dolları istifadə olunur.

23 iyun 1988-ci ildən qanunla qəbul edilmişdir ki, əsginaslar, Yeni Zelandiyanın sikkələri və Pitkern adaalrı sikkələri adalarda ödənişin qanuni vasitəsidir. Şəxsi sikkələrin buraxılışı həmin ildən başlanmışdır. Əvvəlcə sikkələr 1 dollar və ondan yuxarı nominalla buraxılırdı, 2009-cu ildən isə həmçinin sentlərlə də sikkələr buraxılmağa başladı.

Mis-nikel ərintisindən hazırlanan metallardan 5, 10, 20, 50 sent nominallı sikkələr kəsilir. Bundan əlavə 1, 2, 5, 10, 25, 50, 250 nominallı dollarlar da buraxılır..

Ədəbiyyat
---------

* Krause, Chester L. and Clifford Mishler (1991). Standard Catalog of World Coins: 1801–1991 (18th ed. ed.). Krause Publications. ISBN 0-87341-150-1.

İstinadlar
----------

1. ↑  Cuhaj 1901-2000, 2011. səh. 1717-1718
2. ↑  Cuhaj 2001-, 2011. səh. 553

Xarici keçidlər
---------------

* Монеты на сайте Правительства Питкэрна Arxivləşdirilib 2016-08-16 at the Wayback Machine
* Laws of Pitcairn, Henderson, Ducie and Oeno Islands (Revised Edition 2001): Chapter XXV. An Ordinance Relating to Currency. 23rd June, 1988
Papirus104 üzərində Matfey 21:34–37(*recto*; təq. AD 150)
**Matfey İncili** — Əhdi-cədidin və üç sinoptik İncilin ilk kitabı. Kitab İsrailin Məsihi olan İsanın öz xalqına (yəhudilərə) üz tutması, amma onlar tərəfindən qəbul olunmaması və dirildiyi zaman müridlərini başqa millətlərə göndərməsindən bəhs edir. Matfey yəhudi adət-ənənəsinin getdikcə yəhudilikdən uzaqlaşan kilsədə yox olmasını istəmədiyini vurğulamağa çalışır. İncil özündə evangelist cəmiyyəti və digər yəhudilər arasında hökm sürən mübarizə və münaqişələri əks etdirir. Kitabda, eyni zamanda, fariseylər  tənqid olunur və onların İsadan üz döndərməsi ucbatından Tanrı Krallığının onlardan alınıb əvəzində kilsəyə verilməsindən danışılır.

İsanın ilahiliyi bu cəmiyyəti erkən xristianlardan fərqləndirən əsas cəhətdir. Mark sözünə İsanın vəftiz edilməsi və sınağa çəkilməsi ilə başlayırsa, Matfey İsanın tarixi köklərinə üz tutaraq, onun doğulduqdan bəri Tanrının oğlu olmasını və Əhdi-ətiqdə bəhs edilən Məsihin zühurunu gerçəkləşdirməsini göstərir. İsanın "Davud oğlu" adlandırılması onun sadəcə İsrailə göndərilən, insanlara şəfa verən və möcüzələr yaradan Məsih olmasına istinad edir. O, "İnsan oğlu" olaraq dünyanı mühakimə etməyə qayıdacaq; müridləri bunu anlasa da, düşmənləri bundan xəbərsizdir. "Tanrının oğlu" kimi isə, o, Tanrının özünü zahirə çıxarır və itaətkarlığı ilə oğulluğunu sübut edir.

Elm adamlarının əksəriyyəti İncilin eramızın 80 və 90-cı, bir qismi 70 və 110-cu illəri arasında, azlıq təşkil edən bir hissəsi isə 70-ci ildən əvvəl yazıldığına inanır. Kitabda müəllifin kim olduğu anlaşılmır və onun ənənəvi olaraq həvari Matfeyin adı ilə əlaqələndirilməsi fikri əksər müasir elm adamları tərəfindən inkar olunur. Müəllif çox güman ki, ənənəvi və qeyri-ənənəvi yəhudi dəyərləri arasındakı sərhəddə dayanan və öz dövründə müzakirə olunan müqəddəs kitabların texniki-hüquqi aspektləri ilə tanış olan bir yəhudidir. "Sinaqoq yunancası" təəssüratı bağışlayan cilalanmış yəhudi dilində yazılmış bu mətnlərdə əsas mənbə kimi Mark İncilini götürülsə də, "Q mənbəsi" (Mark deyil, Luka ilə bölüşülən materiallar toplusu) və Matfeyin özünə aid olan, "M mənbəsi" adlanan fərzi qeydlərdən də istifadə edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Luz, 2005b. səh. 233-34
2. ↑  Davies, Allison, 1997. səh. 722
3. ↑  Burkett, 2002. səh. 182
4. ↑  Strecker, 2000. səh. 369–70
5. ↑  Peppard, 2011. səh. 133
6. ↑  Luz, 1995. səh. 86, 111
7. ↑  Luz, 1995. səh. 91, 97
8. ↑  Luz, 1995. səh. 93
9. ↑  Duling, 2010. səh. 298–99
10. ↑  France, 2007. səh. 19
11. ↑  Burkett, 2002. səh. 174
12. ↑  Duling, 2010. səh. 301–02
13. ↑  Duling, 2010. səh. 302
14. ↑  Duling, 2010. səh. 306
15. ↑  Burkett, 2002. səh. 175-176
**Aydıntəpə** — yeraltı şəhər.

Aydıntəpə yeraltı şəhəri 2,5 metr dərinliyindədir. Şəhərin uzunluğu 800 metrdir. Tarixi mənbələrə görə, şəhər erkən bizans dönəmində romalılar tərəfindən qovulan xristianların sığınacaqları olub. Yeraltı şəhərdə 2-ci havalandırma salonu olmaqla 8 salon, 8 otaq, hovuz olub. Burada həmçinin insanların istifadəsi üçün ən zəruri əşyaları da görmək mümkündür.

Bu yerlə bağlı iki fikir var. Birincisi buranın daha öncə mənbələrdə adı keçən Halde şəhərinə aid olması, digəri isə qeyd etdiyim kimi xristianların yerləşməsi üçün bir sığınacaq rolunu oynaması ilə bağlıdır.

Ona görə şəhərin erkən xristianlıq dövrünə aid olduğu deyilir.Hər halda bizans dövründən günümüzə çatan bu şəhər haqqında müxtəlif versiyaların, yanaşmaların olması təbiidir. Amma əsas odur ki, bu yer indi tarixi abidə kimi qalır və turistlərun ən çox maraq göstərdiyi məkanlardan birinə çevrilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bayburtdan Ərzuruma gedən yol". 2016-03-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-25.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Türkiyə ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Vermaxtın Polşa kampaniyası** və ya **Polşanın işğalı** (polyak tarixşünaslığında **"Sentyabr kampaniyası"**  kimi də tanınır) — 1939-cü ilin sentyabr-oktyabr aylarında polyak və alman qoşunları arasında baş vermiş və ikinci dünya müharibəsinin başlanmasına səbəb olmuş hərbi əməliyyatlar. 

Nasist Almaniyası və Slovakiya silahlı qüvvələrinin hücumu Polşa silahlı qüvvələrinin məğlubiyyəti ilə nəticələndi və Qərbi Polşanın ərazisi işğal olundu.

Tarixi
------

Nasist Almaniyasının Polşaya hücum əməliyyatı 1939-cu ilin aprel-iyun aylarında hazırlanmış "Vays" planına ("Ağ plan") əsaslanırdı. Plan müharibə elan etmədən, Almaniyanın Fransa və Benilüks ölkələri ilə sərhədlərində yerləşdirilmiş qoşunların zəiflədilməsi hesabına maksimum qüvvə ilə sürətli hücum əməliyyatlarının başladılmasını nəzərdə tuturdu. Alman qoşunlarının Polşa ərazisinə qəfil girməsi Polşa ordusunun mütəşəkkil səfərbərliyini və vahid cəbhədə birləşməsini əngəlləməli idi.

Alman qoşunları Polşaya üç istiqamətdə hücum etməli idi: 1) Əsas zərbə Almaniyanın Polşa ilə olan qərb sərhəddindən vurulmalı idi; 2) Şimaldan zərbə Qərbi Prussiya ərazisindən vurulmalı idi; 3) Alman və slovak müttəfiq qoşunları isə, Slovakiya ərazisindən zərbə vurulmalı idi. Hücumun hər üç istiqaməti Vislanın qərbində Polşa ordusunun mühasirəyə alınmasına və Varşavada məhv edilməsinə yönəlmişdi.

1 sentyabr 1939-cu ildə, səhər saat 4:30-da, Almaniya Hərbi Hava Qüvvələri ("Lüftvaffe") Polşanın hava limanlarına kütləvi zərbələr endirdilər, saat 4:45-də "Şlezviq-Holşteyn" zirehli gəmisinin Polşanın Dansiq şəhəri yaxınlığındakı Vesterplatte hərbi-dəniz bazasına atəş açması ilə Vesterplattenin yeddi günlük müdafiəsi (1-7 sentyabr 1939) başlandı.

Sentyabrın 3-də Almaniyanın Polşaya hücumuna cavab olaraq, Böyük Britaniya və Fransa, Polşa ilə qarşılıqlı yardım haqqında razılaşmaya əsasən, Almaniyaya müharibə elan etdilər ki, bununla da 6 il davam edən İkinci Dünya müharibəsinin başlandı Müharibənin başlandığı tarix 1 sentyabr 1939 — Polşanın işğalı günü hesab olunur.

17 sentyabrda Polşa hökuməti Rumıniyaya qaçdı. Elə həmin gün sovet qoşunları Qərbi Belarus və Qərbi Ukraynanı SSRİ-yə birləşdirmək məqsədi ilə Polşa ərazisinə girdilər. 6 oktyabr 1939-cu ildə Polşa qoşunlarının son hissələri təslim oldu.

Təslim olduqdan sonra Polşa ərazisi Almaniya ilə Sovet İttifaqı arasında bölündü. Bəzi ərazilər Litva və Slovakiyaya verildi.

Həmçinin bax
------------

* Qızıl Ordunun Polşaya yürüşü (1939)
* Varşavanın mühasirəsi (1939)
* Polşanın işğalı (1939–1945)

İstinadlar
----------



1. 1 2 3 4  *Balamirzə Məmmədli*. Almaniyanın Polşaya hücumu və II dünya müharibəsinin başlanması / Türk Dünyası Gənc Tədqiqatçılar Dərnəyinin Araşdırmaları, №4(4) 2020, səh. 31-40. Arxivləşdirilib 2022-07-14 at the Wayback Machine
2. ↑  Collier, Martin, and Pedley, Philip Germany 1919–45 (2000) p. 146
3. ↑  Kitchen, Martin. A World in Flames: A Short History of the Second World War. Longman, 1990, p. 74. Arxivləşdirilib 2022-03-28 at the Wayback Machine ISBN 978-0-582-03408-2. Arxivləşdirilib 2022-03-28 at the Wayback Machine
**Brınza pendiri** (azərb. Ağ pendir) – Ağ rəngli duzlu pendir növu. Hazrılanmasında inək, camış, qoyun və keçi südlərindən, bəzən isə onların qarışığından istifadə edilir. Əsasən Şərqi Avropa, Qafqaz və Balkan xalqları arasında yayılıb. Azərbaycanda ağ pendir kimi tanınır.

Tarixi
------

İlk dəfə bu söz, 1370-ci ildə Xorvatiyanın Dubrovnika portunda qeydə alınıb. Qeyddə pendirin adı ***"Vlaha pendiri"** olan **"Brençe"*** kimi keçir. Daha sonra 1470-ci ilə aid mənbələrdə Macarıstan Krallığı və 1527-ci ilə aid sənədlərdə Polşanın Podhale əyalətində bu pendirdən bəhs edilir. Daha sonrakı dövrlərdə isə Slovakiya və digər Aropa ölkələrində bu pendir barədə məlumatlara rast gəlmək olar.

Xüsusiyyəti
-----------

Brınza ağ rəngli, bəzən az sarıya çalan rəngi olan pendirdir. Duzlu pendirlərə aid edilir. Duzda saxlanıldığı üçun dadı duzlu olur. Brınza pendirinin çox duzlu və sərt olması onun 60 gün ərzində duzda qaldığının göstəricisidir. Brınza pendirinin üst hissəsində digər pendirlərdəki kimi qovuqcuqlar olmur. Brınza pendirini digər pendirləırdən fərqləndirmək üçün onun üst hissəsini adətən xüsusi bəzəkli edirlər. Brınza pendirinin daxilində boş qabarcıqlar tamamən az olur. Brınza pendirinin tərkibində yağın miqdarı 40%-dən çox olamamlıdır. Ən dadlı brınza pendiririnin tərkibində isə yağın miqdarı 50% olur. Bu yağlılıqda olan brınza pendiri daha dadlı olur.

Hazırlanması
------------

Brınza pasterləşdirilmiş İnək, Camış, qoyun və keçi südundən, bəzən isə onların qarışığından hazırlanır. Hazırlanması pasterləşdirilmiş südə kalsi xloru və maya bakteriyası əlavə edərək duzlaşdırma porsesi ilə baş verir. İnək südundən hazrılanarkən duzluluğu 18—20 °Т , inək südunun camış, keçi və qoyun südə ilə qarışığından hazırlanarkən isə duzluluğu 22—26 °Т olur. Brınza pendirinin duz tutaraq dadlanması 60 günə baş verir. Düzdür marketlərdə ondan alarkən üstündəki etiketdə bu barədə yazılara rast gəlinmir.

Tərkibi
-------

100 qram brınza pendirinin qida dəyəri:

\* Zülallar – 22,2 qr.

\* Yağlar – 19,2 qr.

\* Karbohidratlar – 0,4 qr.

\* Su – 52 qr.

\* Kalori – 260 kKal.

Brınza pendirinin tərkibində 288 kalori, 15 qram zülal, 26 qram yağ, kalsium, natrium, fosfat var. Brınza pendiri B1, B2, C vitaminləri ilə zəngindir.

Həmçinin bax
------------

* Pendir

* Feta
* Süd məhsulları

İstinad siyahısı
----------------


1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2008-12-31 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-03.
2. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-03.
**Mandenova qızılgülü** (*lat.* Rosa mandenovae) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Böyük Qafqazda rast gəlinir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 110-130 sm olan, düz dayanan, alçaqboylu koldur. Gövdəsinin qabığı yaşılımtıl-qonurdur. Tikanları möhkəm, düz, çiçəkli budaqlarda yuxarıya istiqamətlənmiş, bünövrəsi ellipsvaridir. Yarpaqların uzunluğu 6-8 sm-dir, yarpağın oxu çılpaq və hamardır, seyrək vəzicikli və tikancıqlıdır. Yalançı zoğları yaxşı inkişaf etmiş, yarpaqvari enəlmiş, uzunluğu 2-2,5 sm, eni 1 sm, qulaqcıqları iti, yuxarıya istiqamətlənmiş, hər tərəfdən çılpaq və hamar, vəziciklidir. Xırda yarpaqları 5-7 ədəd, yumurtavari –ellipsvari formadadır, bünövrəsi pazşəkilli daralmış, bir-birindən aralı yerləşmiş, xırda, uzunluğu 1,5-2 sm, eni 0,7-0,8 sm, üstü çılpaq və hamardır, alt tərəfi ancaq əsas damarcıqda zəif tükcüklü və seyrək, iri vəziciklidir, kənarları sadə dişli, dişcikləri iti, vəzicikləri yoxdur. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir Çiçəkləri 2-3 ədəd, çiçək altlıqları yaxşı inkişaf etmiş qalxanvari çiçək qruplarında yerləşir. Çiçək saplağının uzunluğu 1,5-2 sm, çılpaq, seyrək vəzicikli; kasayarpaqları 2-2,5 sm, çılpaq, ensiz lansetvari, iki cüt sapvari çıxıntılıdır, ucu yarpaqvari enəlmiş, içərisi keçəvari tükcüklüdür, ancaq kürəyində çoxlu vəziciklər yerləşir, çiçəklədikdən sonra yuxarıya doğru istiqamətlənmişdir. Diski konusvari, dişicik ağızcığın başı tükcüklü, iridir, hündür sütuncuqda yerləşir. Hipantilərin forması şarşəkillidən yumurtavariyədək dəyişir, vəzicikli-qılçıqlıdır. Sentyabr-oktyabr aylarında meyvə verir. Meyvələri narıncı-qırmızıdır.

Ekologiyası
-----------

Meşənin yuxarı sərhədində, dəniz səviyyəsindən 2300 m hündürlükdə bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Zaqatala, Şəki rayonunun Salavat, Şin kəndi ətrafında, Qax rayonunun Axçay çayı ətrafında rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Meyvələrindən və çiçəklərindən yeyintidə, kosmetologiyada istifadə olunur. Yaşıllaşdırmada istifadəsi məqsədyönlüdür.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17244752
* GBIF: 3004563
* IPNI: 733227-1
* IRMNG: 11188682
* Plant List: rjp-15362
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:733227-1
* WFO: wfo-0001002145

 |
**Polşa memarları küçəsi** — Bakı şəhərinin Səbail rayonunda yerləşən küçə. Küçəyə bu ad Bakının tarixi məhəlləsində yerləşən küçələrdən birinə polşalı memarların adlarını əbədiləşdirmək məqsədilə verilib.

Haqqında
--------

Küçə Bakının tarixi məhəllələrinin birində Bakıda fəaliyyət göstərmiş polşalı memarların şərəfinə adlandırılıb. Buradakı binaların birində polşalı memarlar - İosif Qoslavski, Kazimir Skureviç, İosif Ploşko və Yevgeni Skibinskinin adları həkk olunan xatirə lövhəsi və onların memarı olduqları Murtuza Muxtarovun sarayının, İsmailiyyə sarayının, Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin binasının, Ağabala Quliyevin mülkünün daşdan yonulmuş şəkilləri vurulub. Xatirə lövhələrinin müəllifi Azərbaycanın Əməkdar memarı Elbay Qasımzadədir.

Küçəyə ən yaxın metro stansiya Sahil stansiyasıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Bakıda Polşa memarlarının xatirəsinə həsr edilən lövhələrin açılış mərasimi olub Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Polşa Prezidenti Andjey Duda mərasimdə iştirak ediblər". azertag.az. 31 may 2019. 3 iyun 2019 tarixində arxivləşdirilib.
2. 1 2  "Opening ceremony of memorial plaques devoted to Polish architects held in Baku" (*ing.* ). ona.az. 31 may 2019. 3 iyun 2019 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* Bakıda Polşa memarlarının xatirəsinə həsr edilən lövhələrin açılış mərasimi olub
**Zaqreb məscidi** *(xorv. Zagrebačka džamija) —* Zaqreb şəhərində yerləşən Xorvatiyanın ən iri məscidi.

Haqqqında
---------

Məscidin tikintisinə 1981-ci ildə başlanılmışdır. Məscidin tikintisi üçün Birləşmiş Ərəb Əmirliklərindən Şarja əmiri Sultan bin Məhəmməd Əɬ-Qasimi 2,5 milyon ABŞ dolları ianə etmişdir. O, 1983-cü ildə Zaqrebdə İslam icmasını ziyarət etmişdir. 1987-ci ildə Zaqreb məscidinin tikintisi başa çatmışdır.

Zaqreb məscidi Xorvatiyada ən iri məsciddir. Məscidin yaxınlığında Əhməd Smayloviç adına İslam Ali məktəbi və İslam mədəni mərkəzi yerləşir. Məscidin layihəsi bosniyalı memarlar - Camal Seliç və Mirzə Qolosun tərəfindən hazırlanıb. Minarəsinin hündürlüyü 51 metrdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Islamska zajednica u Hrvatskoj
2. ↑  "Nadilo, Branko. "Islamski centar u Rijeci." (på kroatiska) (Noia 64 mimetypes pdf.png PDF). Građevinar, nr 63 (2011). Kroatiska civilingenjörerna förbund. Läst 27 juli 2014." (PDF). 2021-08-31 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2021-03-28.
3. ↑  "Turistička zajednica grada Zagreba". 2016-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-28.
Intel X58 – Intel çipseti, 2008-ci ilin noyabr ayında anons edilən "X" çipsetlər xəttinin davamı.

**Qısa xarakteristikaları:**
Core i7 və Core i7 Extreme Edition ailəsindən olan prosessorlar, Nehalem mikroarxitekturasına əsaslanan, QPI şini ilə bu prosessorlara qoşulan:

Əlavə 2 qrafiki PCI Express 2,0×16 interfeysi, hər birinin daha yarım sürətlə 2 hətta sürətlə 2 qrafiki interfeysi bölmək imkanı olan;

Cənub körpüsünə ICH 10/R qədər (2 GB/san buraxma qabiliyyəti olan) DMI şini;

Onu yarı sürətli iki interfeysə bölmək imkanı olan PCI Express 2,0×4 əlavə interfeysi.

**Çipsetin xüsusiyyətləri:**

X58 çipsetinin şimal körpüsü əvvəlki X48, X38, P45 keçmiş modellərində olduğu kimi – MCH (Memory Controller Hub) deyil, IOH (Input / Output Hub) adlanır.

Prosessora köməyə münasibətdə çipsetin QPI portu var və bu şini (Bloombed nüvəsi) istifadə edən istənilən prosessorlar intel 58 bazasının platalarında işləyirlər.

Düzdür, QPI portunun maksimal buraxma qabiliyyəti 4,8 və ya 6,4 GT/san (saniyədə milyardlarla göndərmə) ola bilər ki, bu da iki istiqamətin hər birində eyni vaxtda 9,6 və ya 12,8 GB/san-yə uyğundur. Buraxma qabiliyyətindəki fərq istifadə edilən prosessorun növü ilə müəyyən olunur (daha çox Core i7 Extreme Edition üçün), həm də böyük buraxma qabiliyyəti baza tezliyinin artırılması hesabına deyil (hansı ki bu "Quad-Pumped Bus FSB"-də olmuşdur), BCLK (133 MHz) bazasına nisbətən surətçıxaranın artırılması hesabına artırılır. X58 qrafiki interfeysi 2 müstəqil PCI Express 2,0×16 portunun düzülüşünü təmin edir. Ancaq X38 və X48 də belə imkanlara malik idi, həmçinin NVIDIA böyük çipsetləri də, lakin Nehalem altında bu birinci belə xarakteristikalı çipset idi. Bloomfield üçün bu nəinki birinci, həm də yəqin ki, tək çipset idi. 5x xəttində Intelin kiçik məhsullarını yalnız Havendale və Lynnfield-ə kömək üçün buraxırlar. NVIDIA da Bloomfield üçün çipset işləyib hazırlamaq ideyasından imtina etdi (QPI şininə lisenziyası olmasına baxmayaraq texniki cəhətdən bunu etmək imkanı var idi), ancaq Nehalem mikroarxitekturası üçün kiçik prosessorlaraltı yeni xətlər buraxmağı planlaşdırır. NVIDIA-nın bundan imtina etməsinin əsas səbəbi yenilik oldu: ilk dəfə kənar şirkətin çipseti SLI köməyilə lisenziya aldı. Həmçinin Intel X58 SLI və CrossFireX-i eyni vaxtda, rəsmi dəstəkləyən çipset adlanır. Mahiyyətinə görə, X58 çipsetinin şimal körpüsü – xarici qrafikə qoşulma üçün PCI Express 2.0-in böyük bir nəzarətçisidir. Həmçinin o, verilənlərə cənub körpüsündən periferik nəzarət üçün hakim rolunu icra edir, həmçinin çevrəyə qoşulmaq üçün 4 PCI Express 2.0 əlavə xəttinə malikdir. X58-in istilik ayrılması yaddaş nəzarətçisinin ləğv edilməsi hesabına əvvəlki Intel çipsetlərdən fərqli olaraq azaldılıb.