recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Fəryad (dəqiqləşdirmə).

**"Fəryad"** — Cənubi Azərbaycanda nəşr olunmuş qəzetlərdən biri.

Tarixi
------

Qəzet 21 fevral 1907-ci ildə Urmiya şəhərində nəşrə başlamışdır.

Mahmud Qənizadə tərəfindən nəşr olunan bu qəzetin məsul redaktoru Həbib Urmulu idi.

Cəmi 23 sayı işıq üzü görmüşdür.

Fəaliyyəti
----------

"Fəryad" dövrünün inqilabi-demokratik mətbuatının ön sıralarında gedirdi. Həftəlik çıxan bu qəzetin səhifələrində ədəbi-bədii materiallara geniş yer verilirdi. İlk sayları əsasən fars dilində çıxsa da qəzetin yaradıcı kollektivi onun səhifələrində Azərbaycan həyatını əks etdirməyə çalışırdı. Cənubi Azərbaycandakı kütləvi inqilabi hərəkatdan ilham alan redaksiya heyəti 3-cü sayından etibarən qəzetdə Azərbaycan dilində materiallara geniş yer verməyə başlamışdır.

Qəzetin adının aşağısında daim belə müraciətnamə verilirdi:

> 
> 
> Ömrünü qalma-qalla keçirdin,  
> 
> Ey dost, qalx ki, artıq macal çalmağa.
> 
> 
> 

Qəzetdə bədii ədəbiyyata, xüsusilə vətənpərvərlik mövzusunda yazılmış şeirlərə xüsusi yer verilmişdir. Bu şeirlərin çoxunun müəllifi məlum olmasa da, onların yetkin qələmə malik olan, vətənpərvər şairlər tərəfindən yazıldığı məlumdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Pərvanə Məmmədli. Cənubi Azərbaycan mətbuatı tarixi. Arxivləşdirilib 2019-03-27 at the Wayback Machine Bakı: "Elm", 2009, səh. 67.  (az.)
2. 1 2  Pərvanə Məmmədli. Cənubi Azərbaycan mətbuatı tarixi. Arxivləşdirilib 2019-03-27 at the Wayback Machine Bakı: "Elm", 2009, səh. 70.  (az.)
**Noys rok**—pank sonrası 1980-cı illərdə məşhurlaşan rok musiqisinin janırıdır. Noys rokda ənənəvi rok musiqi alətlərindən istifadə olunsa da, bu musiqi janırında ahəngsizlik, dissonans və gurultu əsasdır. Eyni zamanda noys rok musiqiçiləri əsasən ənənəvi musiqi yazma texnikalarından istifadə edirlər.

Noys rokun ən nüfuzlu musiqiçilər arasında Cimi Hendriks, Iggy Pop, Neil Young kimi musiqiçilər ilə yanaşı The Velvet Underground, The Stooges, Ramones, Sex Pistols, The Clash və Throbbing Gristle kimi qruplar da vardır. 

1990-cı illərdə də noys rok öz təsirini göstərməyə davam etmişdir. Nirvana və Hole kimi qruplar da noys rokdan ilham almışdır. Nirvana qrupunun In Utero albomunu prodüserliyini də məşhur noys rok prodüseri və "*Big Black*"ın keçmiş solisti Steve Albini etmişdir. 

Bu gün isə noys rok bütün dünyaya yayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ben Sisario, "The Art of Noise", *Spin*, 2 dekabr 2004.  Arxivləşdirilib 2015-09-24 at the Wayback Machine Access date: 24 avqust 2008.
2. ↑  Georg Cracked, Noise Rock FAQ, aprel 2002- yanvar 2008.  Arxivləşdirilib 2012-04-08 at the Wayback Machine 25 avqust 2008.
İranın paytaxtı Tehran - Orta Asiyada əsas elm-təhsil mərkəzi sayılır. Tehranda ilk ali təhsil müəssisəsi - Darülfünun 1851-ci ildə yaranıb. Tehran universitetinin əsası isə 1933-cü ildə qoyulub. Bu, İranın ilk dövlət universiteti və ölkədə ən böyük universitetdir.

Şəhərdə 50-yə yaxın ali təhsil müəssisəsi var, onlar arasına aşağıdakılar daxildir:

İmam Əli ordu zabit universiteti

Hərbi Tibbi Dövlət universiteti

Ali distansiyalı təhsil institutu "Fərabi"

Nəzəri fizika və riyaziyyat institutu

Energetika institutu

İran polimerlər və neft məhsullarının tədqiqatı institutu

İran telekommunikasiya universiteti

Neft tədqiqatı institutu

Kərəc müstəqil islam universiteti

Tibb universiteti

"Bəkiyətulla" tibb universiteti

Polis universiteti

Rey müstəqil islam universiteti

Rudəhən müstəqil islam universiteti

Tehran beynəlxalq universiteti

Tehran müstəqil islam universiteti – Birinci şöbə

Tehran müstəqil islam universiteti – Mərkəzi şöbə

Tehran müstəqil islam universiteti – Şimal şöbəsi

Tehran müstəqil islam universiteti – Cənub şöbəsi

Tehran müstəqil islam universiteti – Tibb institutu

Tehran universiteti

Tehran tibb elmləri universiteti

Tehran tətbiqi elm və texnologiyalar universiteti

"Xədit" Tehran universiteti

Tehran ekologiya universiteti

"Əmirkəbir" texnologiya universiteti

"Tusi" texnologiya universiteti

"Şərif" texnologiya universiteti

"Əllamə Təbatəbai" universiteti

"Əl-Zəhra" universiteti

Aerodinamika universiteti

"Bagir Əlolum" universiteti

Yüksək texnologiyalar universiteti

Təsviri incəsənət universiteti

İmam Hüseyn universiteti

İmam Səccad universiteti

İmam Rza universiteti

"Bəxəsti" tibb elmləri universiteti

"Şaxəd" tibb elmləri universiteti

Elm və texnologiyalar universiteti

Sosial müdafiə universiteti

"Təribat Müəllim" universiteti

"Təribat Mədərəs" universiteti

"Məlik Əştər" texnologiyalar universiteti

"Şaxəd" universiteti

Şahid Bəxəsti universiteti

Beynəlxalq əlaqələr məktəbi

İqtisadi elmlər məktəbi

Bütün İranda olduğu kimi, Tehran universitetləri də dövlət nəzarəti altındadır. Buna baxmayaraq, məhz tələbələr müxalifətin əsas hərəkətverici qüvvəsidir. Belə ki, 1979-cu il inqilabının ən fəal iştirakçıları tələbələr idi. Həmçinin, 1999-cu ilin yayında Tehran universitetinin tələbələri digər universitetlərə qarşı iğtişaş törətmiş və 6 gündən sonra bu qarışıqlıq yatırılmışdır.
**Fərrux Şıxlinski** (Fərrux İsmayıl oğlu Şıxlinski; 16 yanvar 1962, Bakı) — rəssam, jurnalist, "Ayna" — "Zerkalo" qəzetlərinin məsul katibi (2001-ci ildən). Xalq yazıçısı İsmayıl Şıxlının oğlu, Elçin Şıxlının qardaşı.

Həyatı
------

Fərrux Şıxlinski 1962-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Əslən Qazax rayonunun İkinci Şıxlı kəndindəndir.

1981-ci ildə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq məktəbini, 1986-cı ildə M.A.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət incəsənət İnstitutunun Rəssamlıq fakultəsini bitirib.Universiteti bitirdikdən sonra hərbi xidmət etmişdir (1986–1988)

Elmi-Tədqiqat Texniki Estetika İnstitutunda (ÜETTEİ) dizayner, "Ədəbiyyat və İncəsənət" qəzetində (1989–1991), və "Ayna" — "Zerkalo" qəzetlərində rəssamlıq etmişdir. "Həftə sonu plyus" — "Week-end plyus" qəzetində baş redaktor işləmişdir

"Ayna" — "Zerkalo" qəzetlərinin məsul katibidir.

Ailəsi
------

Xalq yazıçısı İsmayıl Şıxlının oğlu, jurnalist Elçin Şıxlının qardaşı, yazıçı Reyhan Yusifqızının həyat yoldaşıdır. Evlidir. İki övladı var.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 .  Arxivləşdirilib 2011-11-22 at the Wayback Machine Şıxlinskilər  (az.) shixlinski.az

Xarici keçid
------------

 Arxivləşdirilib 2011-11-22 at the Wayback Machine
***Süksinimid*** (2,5 -pirrolindion, kəhrəba turşusunun imidi) - ortorombik sistemin rəngsiz kristalları (a=0.75 nm, b=0.962 nm, c=1.275 nm, z=8), suda və etanolda yaxşı, dietil efirdə zəif həll olur, xloroformda həll olmur.

Xassələri
---------

Süksinimid zəif bir turşudur, K = 2.38•10-10 (25 °C), metallarla duzlar və kompleks birləşmələr əmələ gətirir.
Süksinimid bərpa olunduqda reaksiya şəraitindən asılı olaraq pirrolidin, 2-pirrolidon, pirrol və ya γ-aminoyağ turşusu əmələ gəlir.

Süksinimidin halogenləşməsi N-halogenosuksinimidlər, brom Br2 və ya natrium hipobromit NaBrO ilə qələvi mühitdə qızdırıldıqda – β-alanin NH2 (CH2)2COOH əmələ gətirir.
Süksinimidi əridərkən içəricindən 160 °C temperaturda xlor və ya brom buraxılarsa, halojen əvəzli olunan malein turşusu imidləri əmələ gəlir, süksinimidin fosfor pentaxlorid PCl5 ilə qarşılıqlı əlaqəsi 2,2,3,4,5-pentaxlor-2H-pirrol verir:



Süksinimidin ammonyak NH3 və ya metanol CH3OH ilə işlənməsi müvafiq diamid NH2CO(CH2)2CONH2 və ya kəhrəba turşusunun monoamidi CH3OOC(CH2)2CONH2 metil efirinin əmələ gəlməsi ilə tsiklin açılmasına gətirib çıxarır. 
Formaldehidlə süksinimidə təsir edərkən, N-hidroksimetilen süksinimid (K2CO3 iştirakında) və ya N, N'-metilen disüksinimid (160 °C-də) əmələ gəlir.

Alınması
--------

* Suksinimidi kəhrəba turşusu və ya onun anhidridini 180-200 °C-də ammonyak axını ilə qızdıraraq;
* Diammonium duzunun və ya kəhrəba turşusu və ya karbamidin amidinin quru distillə edilməsi ilə;
* Akrilonitrilin sulu sodyum siyanid NaCN ilə işlənməsi ilə;.
* Kobalt Co -nun iştirakı ilə akrilamidin karbonlaşdırılması ilə alırlar

Tətbiqi
-------

* Süksinimid, əsasən, N-xlor- və N-bromosüksinimidlərin alınmasında, həmçinin, pirrol seriyasının heterosiklik birləşmələrinin sintezi üçün tətbiq edilir.
* Bəzi süksinimid törəmələri, məsələn, N-süksinil-3,5-dixloroanilin pestisid kimi istifadə olunur.

Mənbə
-----

* Химическая энциклопедия / Редкол.: Зефиров Н.С. и др.. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1995. — Т. 4. — 451-452 с.

1. ↑  SUCCINIMIDE (ing.).
**İvrit təqvimi** və ya **Yəhudi təqvimi** (ivr. ‏הלוח העברי‏‎, ‎*ing.* Hebrew calendar) — yəhudilərin dini məqsədlərlə istifadə etdiyi təqvimdir. Aylar etibariylə qəməri, illər etibariylə Günəş əsaslı (*Lunisolar*) bir təqvimdir. Yəhudi bayramları və *Matzevah* mərasimləri kimi özəl günlərin tarixləri bu təqvimə görə müəyyən edilir. Təqvim Tanaxa görə dünyanın yaratıldığı gündə başlayır.

Bilinən ilk Yəhudi təqvimi Süleyman Peyğəmbərin dövründə yaradılan *Qezer təqvimi*dir. On iki qəməri əsaslı aydan ibarətdir. Kənd təsərrüfatı fəaliyyətinin planlaşdırılması məqsədi ilə yaradılmış olan təqvim qəməri əsasa sahib olmaqla birlikdə sonradan Günəş əsaslı təqvimə çevrildi.

İsrail oğulları isə Babil təqvim quruluşuna istinadən yaratdıqları və qarışıq sistemə sahib olan bir quruluşdan istifadə etmişdir.

Təqvimin e.ə. 10-cu əsrdən qalmış bir nümunəsi İstanbul Arxeologiya Muzeyində saxlanılır.

Yəhudi ayları
-------------

Yəhudi ayları qəməri aylardır. Ayın hərəkətlərinə görə tərtib edilib və hər biri 29 və ya 30 gün davam edir. Hər ay Yeni Ayın (Molad) ilk dəfə görünməsiylə başlayır və növbəti Yeni Ayın görünüşünə qədər keçən müddəti əhatə edir. Günəş təqvimində 12 ay olaraq hesablanan bir il qəməri əsaslı təqvimdə 12,4 ay olaraq hesablanır. Bu fərqin gizlədilməsi üçün *İvrit təqvimi*nə müəyyən aralıqlarla bir ay əlavə edilir.
*Artıq ay* olan *Adar II* hər 19 ildə 7 dəfə əlavə edilir. Hər 19 ilin 12-də 12 ay var və 3-cü, 6-cı, 8-ci, 11-ci, 14-cü, 17-ci ve 19-cu illərə *Adar II* əlavə edilir.

*Yəhudi təqvimi*ndə aylar belə sıralanır:

1. Tişrey (rəsmi olaraq ilk ay)
2. Xeşvan
3. Kislev
4. Tevet
5. Şvat
6. Adar
	1. VeAdar (artıq ay)
7. Nisan (dini olaraq ilk ay)
8. İyar
9. Sivan
10. Tammuz (ay)
11. Av
12. Elul

Həmçinin bax
------------

* Yəhudilər
* Yəhudilik
* Hicri təqvim
* Miladi təqvim

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Orta və Yakın Şərqdə istifadə edilən təqvimlər / İbrani Təqvimi". 2007-11-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-27.
2. ↑  "Qezer Təqvimi". 2012-11-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-27.
3. ↑  "Lüğət". 2007-12-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-27.
**Bu oğlanın həyatı** və ya orijinal adı ilə **This Boy's Life** — 1993-cü ildə Tobias Volfla eyniadlı filmin ekranlaşdırılmasıdır. Rejissoru Michael Caton-Cons olan və Tobias Wolffdan ekranlaşdırılan filmdə baş rolları Leonardo Di Kaprio, Duight Hansen, Robert De Niro və Ellen Barkin canlandırıb.

Süjet xətti
-----------

Həyat yoldaşından boşanan Karolin oğlu Tobini də özü ilə aparır və 1950-ci illərdəki Amerikada səyahət səfərinə başlayır. Bəzi şəhərlərdə yeni insanlarla tanış olan və onlarla qısa müddətli əlaqələrə girən Caroline, bu münasibətlərin hər dəfə müvəffəqiyyətsizliklə nəticələnməsindən sonra yenidən yola düşür. Bu arada Tobi də özünə onu tez-tez problemlərə salacaq yeni dostlar tapır.

Yeni həyata başlamaq əzmində olan Karolin nəhayət avtomobil ustası Duaytla tanış olur və onun doğru insan olduğunu düşünərək onunla evlənir. Bununla belə, təqaüdçü hərbçi olan Duayt əslində sadist bir intizamçıdır. Eyni zamanda Tobi də şəhərdən qaçmaq istəyir.

Nəticə
------

### Kassa

Film 9 aprel 1993-cü ildə məhdud sayda efirə buraxıldı və həftəsonu 74,425 dollar gəlir əldə etdi; Aprelin 23-də nümayiş etdirildikdən sonra film 10-cu kassada açıldı və 1.519.678 dollar gəlir əldə etdi. Film nəhayət, 4,104,962 dollar gəlir əldə edərək, efirlərdən çıxarıldı.

### Tənqidlər

Film çox müsbət rəylər əldə etmişdir; "Rotten Tomatoes" şərh yığan veb saytı filmə 76%-lik reytinq vermişdir. Metacritic isə filmə 100/60 bal vermişdir.

### Ev mediası

Bu oğlanın həyatı filminin DVD-si 13 May 2005-ci ildə buraxılmışdır.

İstinadlar
----------
**Çimərlik** (*ing.* The Beach) — 2000-ci ildə çəkilmiş, ABŞ və Böyük Britaniyanın birgə istehsalı olan psixoloji triller və macəra filmi. Con Hodj filmin ssenarisini ingilis yazıçı Aleks Qarlandın 1996-cı ildə işıq üzü görən eyniadlı romanı əsasında yazmışdır. Filmin rejissoru Denni Boyldur. Baş rollarda Leonardo DiKaprio, Tilda Suinton və Robert Karlayl oynayır.

Film Berlin Film Festivalında "Qızıl Ayı" mükafatına namizəd göstərilmişdir. Bundan başqa Leonardo DiKaprio bu filmdəki rolu üçün "ən pis aktyor" Moruq Mükafatına (Razzie Awards) namizəd olmuşdur. DiKaprio bu mükafatı 1998-ci ildə "Dəmir maskalı adam" (*ing.* The Man in the Iron Mask) filmindəki roluna görə almışdır.

Məzmun
------

Amerikalı gənc macərapərəst olan Riçardın (Leonardo DiKaprio) səyahət üçün getdiyi Taylandın paytaxtı Banqkokda qaldığı oteldə, qonşu otaqda qalan adamdan aldığı xəritədən istifadə edərək oteldə tanış olduğu Etyen (Giyom Kane) və Fransua (Virjini Leduayen) adlı fransız turistlərlə getdiyi tropik adada yaşadıqlarından bəhs edir.

Rollarda
--------

* Leonardo DiKaprio — Riçard
* Tilda Suinton — Sal
* Virjini Leduayen — Fransua
* Giyom Kane — Etyen
* Paterson Cosef — Kiti
* Lars Arentz-Hansen — Baqs
* Robert Karlayl — Daffi
* Peter Youngblood Hills — Zef
* Jerry Swindall — Semmi
* Zelda Tinska — Sonca
* Viktoriya Smarfit — Weathergirl
* Daniel Caltagirone — Unhygienix
* Peter Gevisser — Qreqorio
* Lidija Zovkic — Mircana
* Samuel Gough — Gitaraçı
* Staffan Kihlbom — Kristo

Xarici keçidlər
---------------

* *The Beach* — IMDb səhifəsi
***Ağ dünya***  tammetrajlı bədii televiziya filmi rejissor Şahmar Qəribli tərəfindən 1995-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Film "Sabah" Eksperimental Yaradıcılıq Birliyi-Sınaq Studiyasında istehsal edilmişdir. Psixoloji dramın mərkəzində dəli Səməd dayanır. Lakin adı dəli Səməd olsa da bəzi ağıllılardan daha ədalətli, daha vicdanlı və daha ağıllıdır. Film üç hekayənin birləşməsi əsasında ekranlaşdırıldığı üçün burada üç ayrı ailənin bədbəxtliklərindən söhbət açılır. Filmdə əsas rolları Şahmar Qəribli, Muxtar Maniyev, Sədaqət Nuriyeva, Məzahir Süleymanov, Bahar Abdullayeva, Almaz Amanova və Kazım Abdullayev ifa edirlər.

Məzmun
------

Psixoloji dramın mərkəzində dəli Səməd (Şahmar Qəribli) dayanır. Lakin adı dəli Səməd olsa da bəzi ağıllılardan daha ədalətli, daha vicdanlı və daha ağıllıdır. Film üç hekayənin birləşməsi əsasında ekranlaşdırıldığı üçün burada üç ayrı ailənin bədbəxtliklərindən söhbət açılır: Qardaşı (Kazım Abdullayev) tərəfindən işgəncəyə məruz qalan Səməd, simicliyindən arvadını (Bahar Abdullayeva) çərlədən Kərbəlayi Eyvaz (Məzahir Süleymanov) və dilinin sərtliyi ucbatından əri (Muxtar Maniyev) tərəfindən döyülən Züleyxa (Sədaqət Nuriyeva) filmin əsas personajlarıdır. Bu hadisələrin hamısına biz dəli Səmədin gözü ilə baxırıq. Lakin film boyu belə bir deyim yada düşür: Allahu-təala bir insana hər şey verir, bir insana heç şey.

Film haqqında
-------------

Film Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin "Dəli", "Dürnisə və kərbəlayi Eyvaz", "Cümə axşamı" hekayələrinin motivləri əsasında çəkilmişdir.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Əsərin müəllifi: Yusif Vəzir Çəmənzəminli  

Ssenari müəllifi: Şahmar Qəribli  

Rejissor: Şahmar Qəribli  

Operator: Vahid Babayev  

Rəssam: Oqtay Quliyev  

Bəstəkar: Cavanşir Quliyev  

Prodüser: Ramiz Mirzəyev

Rollarda
--------

Şahmar Qəribli — Dəli Səməd  

Muxtar Maniyev — Hacı Həsən  

Sədaqət Nuriyeva — Züleyxa  

Məzahir Süleymanov — Kərbəlayi Eyvaz  

Bahar Abdullayeva — Dürnisə  

Almaz Amanova — Səmədin anası  

Kazım Abdullayev — Hacı Qara  

Sidiqqə Heydərova — qarı  

Vəsilə Xankişiyeva — gəlin  

Elşən Şirəliyev — Qulam  

Allahyar Əliyev — Fərəc  

Kamal Almuradlı — Kərim

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dünənin, bu günün və sabahın "Sabah"ı". 2023-07-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-16.
2. ↑  "Amanova Almaz". 2021-06-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-16.
3. ↑  "Abdullayev Kazım". 2017-07-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-16.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

1995-ci ilin Azərbaycan filmləri  

1990-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
**Macromedia Flash standartı** və ya **Adobe Flash** 1996-cı ildə Macromedia şirkəti tərəfindən yaradılmışdır.

Bu texnologiyanın əsas təyinatı yüksək keyfiyyətli interaktiv animasiyaların yaradılmasıdır ki, bu animasiyaları kiçik ölçülü fayl şəklində təqdim etmək olar. Macromedia Flash standartının köməyi ilə Veb-master müəyyən elementləri monipulyator vasitəsi ilə idarə olunan rəngarəng animasiyalı səhifələr, Veb səhifəyə daxil edilmiş mini oyunlar yaratmaq, multiplikasiyalı kliplər səsləndirmək olar. Başqa sözlə desək Macromedia Flash Java-nın tətbiqi ilə görülən bütün işləri görə bilir.

Macromedia Flash poqramını digər Veb-texnologiyalardan üstün cəhəti ondan ibarətdir ki, Macromedia Flash həm piksel qrafikası , həm də vektor qrafikası ilə işləyə bilən yeganə standartdır. Digər bir üstün cəhəti - mətn Flash proqramına piksellərdən ibarət olan təsvir kimi deyil, bir simvol bir baytlıq informasiya kimi kodlaşdırılan mətn kimi gətirilir. Bu səbəbdən Flash faylları kiçik həcmli olurlar. Macromedia Flash standartında MP3 formatda səs və musiqi faylları da hazırlanır.

Macromedia Flash poqramına Java dilini xatırladan və Java-ya nisbətən daha sadə olan xüsusi dil inteqrasiya edilib. Bu dil ilə yazılan proqram modulları sənədə applet kimi göndərilir və təsvirinin dinamik dəyişdirilməsi lazım gələn animasiyanın istənilən kadrına qoyulur. Xüsusi redaktorlardan istifadə etməklə kiçik bir proqram yazmaq olar ki, onun köməyi ilə kliplərin işıqlanmasını idarə etmək, saytlarda xüsusi animasiyalı ön səhifələr (zastavka) yaratmaq olar.

Macromedia Flash texnologiyasının mexanizmi çox sadədir: Veb dizayner tərəfindən yaradılmış interaktiv elementlər və ya animasiyalar HTML səhifəsinə göndərilən interpretə olunmuş koda çevrilir. Kliyent brauzerinin (veb səyyahının) Flash obyektini tanıması üçün istifadəçinin kompyuterinə Macromedia Flash Player adlanan xüsusi proqram (plug-in) instalizə olunur. Bu proqram Macromedia şirkəti tərəfindən pulsuz yayılır. İstifadəçinin brauzeri (veb səyyahı) Flash formatlı sənədlə qarşılaşdıqda, uyğun qovşaqla əlaqə yaradır və nəticədə Flash Player proqramı avtomatik olaraq istifadəçinin kompyuterinə yüklənir.

Həmçinin bax
------------

* Veb səyyah

Xarici keçidlər
---------------

* Adobe Flash Player
* Adobe Flash Tutorials(en)
* 
* 
* 
* 
* 
* + - * +
Ələvilər dövrün sənəti nümunələrindən 9. erkən 10. əsrə aid*səbz Puşan*, Nişapur, İrandakı qazıntılarda ələ keçirilən bir qab, Metropoliten muzeyi, Nyu-York.
**Təbəristan Ələviləri** (maz. تبرستون علویون *ərəb.* علويون طبرستان‎) —
həmçinin **Zeydilər** kimi də tanınan İranın Təbəristan regionunda qurulmuş ərəb əsilli və Zeydi Şiə əmirliyi idi. Onlar üçüncü Şiə İmamın (İmam Həsən ibn Əli)nəslindən idilər və İslamı Xəzərin cənubi regionuna yaydılar.Həsən ibn Zeyd, Daie Kəbir ləqəbiylə Təbəristan Ələviləri silsiləsinin təsisçisidir.Paytaxtları Amul şəhəri idi.

Ələvilər əmirlərinin siyahısı
-----------------------------

* Həsən ibn Zeyd Həsəni (864–884)
* Məhəmməd ibn Zeyd (884–900)
* Həsən ibn Əli Hüseyni (913–916)
* Həsən ibn Qasım Həsəni (916–928)
* Əhməd ibn Həsən (916–923)
* Cəfər ibn Həsən (916–924)
* Məhəmməd ibn Əhməd (924–927)
* Həsən ibn Əhməd (927)

Mənbə
-----

* Təbəristan Ələviləri[*ölü keçid*], yazıçı:Əli İbrahimi Baqirəlülum Tədqiqat Mərkəzi

Xarici keçidlər
---------------

* Təbəristan Ələviləri dövləti Rasexun saytı

Həmçinin bax
------------

* Təbəristan
X və ya Y xromosomu olmayanda ortaya çıxan sindromdur. Bir X daşıyan yumurta hüceyrəsi cinsiyyət xromosomundan məhrum bir spermatozoid ilə (O) mayalandıqda XO tipli rüşeym meydana çıxır. Belə adamların somatik hüceyrələrində 46 deyil, 45 xromosom (44 A+X=45) olur. Belə insanlar anatomik quruluşca qadınabənzər olurlar.

Autosom xromosomları normada olub (44) bir X xromosomu olan və Y xromosomundan məhrum olan fərd qadın genotipində meydana çıxır və ya onda qonadalar olmadıqda "neytral" fərdiyyət dünyaya gəlir. Xəstəliyin klinik əlamətləri cox müxtəlif ola bilər. Belə xəstələrin xarici cinsiyyət orqanları qadınlarınkı tipdədir, boyları qısa, qulaq seyvanları normal yerindən aşağıda yerləşir, döş qəfəsləri geniş zirehə bəznəyir, süd vəziləri aralı olur, balalıq inkişaf etmir, yumurtalıq fibroz genəlmədən ibarət olur. Bəzi hallarda aortanın stenozu müşahidə edilir ki, bu da qan təzyiqinin artmasına səbəb olur. Xəstələrin boyu 150 sm- dən cox olmur, boynun arxa hissəsində dəri qırışlar aydın seçilir. Bu xəstəliyin rastgəlmə tezliyi 0,7:1000 nisbətinədir.

Mənbə
-----

* M.Axundov, İnsan genetikasına səyahət, səh. 44, Azərnəşr 1975.
**Aliyə Timisi Ərsevər** (25 fevral 1963, Sivas) — iqtisadçı və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

Həyatı
------

Aliyə Timisi Ərsevər 25 fevral 1963-cü ildə Sivas ilinin Divriği ilçəsində anadan olub. Anadolu Universiteti İqtisadi bölməsindən məzun olub.

Maliyyə institutlarında, həmçinin təhsil və sığorta sahələrində rəhbər vəzifələrdə təmsil olunub. Almaniyanın Münster şəhərində Baş Konsulluqda sosial işçi olaraq çalışıb.

Siyasətə Cümhuriyyət Xalq Partiyasında qoşulub. CHP Ankara il, CHP Çanqaya ilçə İdarə Heyətlərinin, həmçinin CHP qadın qanadı İdarə Heyətinin üzvü olub. 2014-cü ildə Çanqaya Bələdiyyəsi Məclis üzvü seçilib. 2023-cü ildə Ankaradan Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı seçilib. 28-ci çağırışda TBMM Kişi və qadınlar üçün bərabər cəmiyyət Komissiyasının üzvü olub.

Almanca bilir. 1 uşaq anasıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  *TBMM.* "Aliye TİMİSİ ERSEVER". www.tbmm.gov.tr (türk). 10.01.2024. 2024-01-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10.01.2024.
**Vola qırğını** (pol. Rzeź Woli) — Polşanın paytaxtı Varşavanın Vola məhəlləsində Waffen-SS və Azərbaycan Legionundakı Axis həmkarları, habelə əksəriyyəti Ruslardan ibarət olan RONA qüvvələri tərəfindən 1944-cü il avqustun 5-dən 12-dək 40,000 ilə 50,000 arasında polyakların sistematik şəkildə qətl edilməsi.

Qırğın, Varşava üsyanı başlayandan qısa müddət sonra, üsyanı dayandırmaq üçün Henrix Himmler "hərəkət edən hər şeyi öldür" əmrini verdi.

On minlərlə Polşalı və ələ keçirilən Armia Krajowa müqavimət döyüşçüləri Vola boyunca təşkil edilən kütləvi edamlarda nasistlər tərəfindən öldürüldü. Körpələr, uşaqlar və qocalar da daxil olmaqla bütün ailələr tez-tez yerindəcə güllələnirdilər, lakin bəziləri işgəncə və cinsi təcavüzdən sonra öldürülürdü. Nasistlər xəstəxanalarda xəstələri, həmçinin onlara qulluq edən həkim və tibb bacılarını çarpayılarında öldürürdülər. Qırğın sübutlarını məhv etmək üçün *Verbrennungskommando* (*"yanan dəstə*") tərəfindən meyitlər yandırılmaq üçün yığılırdı. Əvvəlcə öldürüləcək sağ qalanları tapmaq üçün itlər sərbəst buraxılırdı. Əməliyyata Erich von dem Bax-Zelewski rəhbərlik edirdi, baxmayaraq ki, onun əsas günahkarları Dirlevanger Briqadası və qüvvələri ən qəddar vəhşiliklər edən "RONA" Kaminski Briqadası idi Bax-Zelevskinin özündən tənqidlər çəkdi.

Almanlar bu vəhşiliklərin üsyançıların mübarizə əzmini darmadağın edəcəyini və üsyana tez bir zamanda son qoyacağını gözləyirdilər. Bununla belə, Volanın amansızcasına sakitləşdirilməsi Polşa müqavimətini daha da gücləndirdi və almanların şəhərə nəzarəti bərpa etməsi üçün daha iki ay ağır döyüşlər getdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Zaloga, Steven J. & Richard Hook.* The Polish Army 1939–45. Osprey Publishing. 1982. səh. 25. ISBN 0-85045-417-4.
2. ↑  "Timeline". Warsaw Uprising. 3 August 2018 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 February 2009.
3. ↑  "Warsaw Uprising of 1944: Part 5 – "They Are Burning Warsaw"". Poloniatoday.com. 5 August 1944. 28 January 2008 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 February 2009.
4. ↑  *Borowiec, Andrew.* Destroy Warsaw!: Hitler's Punishment, Stalin's Revenge. səh. 101.

Xarici keçidlər
---------------

1. ↑  According to evidence given by Erich von dem Bach at the Nürnberg trial, Himmler's order (issued on the strength of an order from Adolf Hitler), read as follows: *1. Captured insurrectionists shall be killed whether or not they fight in accordance with the Hague Convention. 2. The non-fighting part of the population, women, children, shall also be killed. 3. The whole city shall be razed to the ground, i.e. its buildings, streets, facilities, and everything within its borders.* Wroniszewski, 1970. səh. 128–129.
**Baxışov Adil Mirseyid oğlu** (21 dekabr 1952, Ağdaş – 17 iyul 2014, Bakı) — rəssam, şair, tərcüməçi və esseist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (1993), Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin (1989) və Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü (1992), prezident təqaüdçüsü.

Həyatı
------

Adil Mirseyid 1952-ci il dekabrın 21-də Ağdaş şəhərində ziyali ailəsində anadan olmuşdur. Ləki qəsəbə 6 saylı orta məktəbi bitirib. (1959-1969). İlk şeirləri məktəb illərində "Göyərçin" və "Pioner" jurnallarında çap olunub. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbində təhsil almışdır (1970-1976). Bir müddət təyinatla göndərildiyi Dağıstan Respublikasında işləmişdir (1975-1978). Ağdaş rayonu Füzuli adına Mədəniyyət Evinin Xalq Teatrında rəssam (1983-1987), Azərbaycanın Xarici Ölkələrlə Dostluq və Mədəni Əlaqələr Cəmiyyətində rəssam (1990-1992), Bakıda müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. "Xəzər" jurnalında məsul katib və baş redaktor müavini, "Bayatı" jurnalının redaktoru, "Palitra" qəzetinin ədəbiyyat və İncəsənət şöbəsində redaktor, Azərbaycan Tərcümə Mərkəzinin "Yol" ədəbiyyat qəzetində redaktor (1992-1993) olmuşdur.

Uzun sürən xəstəlikdən sonra 17 iyul 2014-cü ildə Bakıda vəfat etmişdir.

Yaradıcılığı
------------

XX əsrin 70-ci illlərinin axırlarından dövrü mətbuatda şeirlər çap etdirir. "Azərbaycan" və "Ulduz" və s. jurnallarında silsilə şeirləri dərc olunmuşdur.

"Güzgüdəki adam", "Bulud adam", "Nəğmə adam", "Vernisaj şeirlər", "Ay suvarisi", "Amor fati" (şeirlər), "Hardan baxsan görünən adam" (monoqrafiya), "Ruhlarla insanlar arasında" (esselər) kitablarının müəllifidir. Rəsul Rza mükafatının laureatıdir. "Vektor" Beynəlxalq Elm Mərkəzinin fəxri doktoru adına, Skandinaviya Ölkələri ilə Dostluq Cəmiyyətinin mədəni əlaqələr üzrə Gümüş Arzu Türk Ədəbiyyatına xidmət ödülünə, Bahar Simpadisi ödüllərinə və s layiq görülüb.

Şeirləri rus, ingilis, fransız, alman, ispan, eston və s. dillərə tərcümə olunub.

İncəsənətin və mədəniyyətin müxtəlif sahələrinə aid 400-dən artıq esse, tərcümə və məqalənin müəllifidir. Rəsm əsərləri Almaniyada, Rusiyada, Qırğızıstanda, İranda, Türkiyədə və Azərbaycanda şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır.

"Min beş yüz ilin oğuz şeiri" antalogiyasında (2000), "Avrasiya Şairləri" Antalojisində (2015), "Ağdaş tarixin yaddaşında" kitablarında şeirləri və yaradıcılığı dərs olunub.

Həyat və yaradısılığı haqqında İnternews-in sifarişi ilə rejissor Rövşən İsgəndərovun "Sözlərdən toxunmuş ömür" (2002) adlı sənədli film çəkilib.

İki fərdi sərgisi Azərbaycan Rəssamlar Birliyinin və Avrasiya Beynəlxalq Araşdırmalar İnstutu İB birgə təşkil etmişdir (2011–20014).

Ömrün son gününə qədər yaradıcılıqla məşğul olmuş, "Ekspress" qəzetində hər həftə şənbə günləri "Art Ekspress" səhifəsində esseləri yayımlanmışdır (2009–2014).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Adil Mirseyid vəfat etdi". 2014-07-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-07-17.
**Abadin** — İspaniyanın Qalisiya muxtar bölgəsinin Luqo vilayətində bələdiyyə.

Əhalisi
-------

Abadin bələdiyyəsinin əhalisi 2005-ci ilin əhali siyahıyaalmasına görə 3201 nəfərdir.

Coğrafiyası
-----------

Abadín Terra Çanın şimal-şərqində yerləşir. Bələdiyyədən Serra do Xistral, Kordal de Neda, Labrada və Abadin çayları keçir. Orta hündürlüyü 500 m, ən yüksək nöqtəsi isə 1015 m olan Lombo Pequenodur.

Abadinin kəndlərində Ouro, Labrada, Abadin, Pontiga, Santandrea, Pedrido, Anllo, Arnela və Fraga Vella çaylarının keçdiyi və dağlarla əhatə olunmuş münbit vadi üstünlük təşkil edir. Bunlar Cordal de Neda, Toxoso, Tremoal, Couto da Cal və A Fraga das Vigas'ın mühüm dağları və yaxınlıqdakı Costa do Sol və O Picouto dağlarıdır.

İqlimi
------

Orta illik temperatur təxminən 10 ° C-dir. Yağıntılar yüksəkdir, 1799 mm/il. Qışları soyuq və yağışlı, yayı isə quraq keçir.

Tarixən Abadin Qədim Mondonedo Əyaləti (Qədim Qalisiya Krallığı) və Meira və ya Lourenza Abbeyinin monastır yerləri ilə əlaqələndirilmişdir. Bu dini və siyasi mərkəzlər 5-6-cı əsrlərdə britaniyalıların Britaniya adalarından dəniz yolu ilə gəlişi ilə bağlı olmuşdur.

Oroqrafiyası
------------

Abadin bələdiyyəsinin landşaftı bir neçə çay və dərənin keçdiyi və dağlarla əhatə olunmuş münbit vadinin içərisində qurulub.

Morfoloji cəhətdən iki vahid var: birincisi, qərbdə Pena da Aqua (832 m) ilə Sierra de Carba, şimal-qərbdə Sierra del Gistral və şimal-şərqdə Sierra de Toxiza Koto Kal (804 m) ilə birlikdə bir sıra dağ silsilələrindən ibarətdir. Bu yüksəkliklər Luqo yaylasının şimal kənarını təşkil edir. İkinci bölmə, Cordal de Nedadakı Neda zirvəsində (796 metr) yeganə yüksəklik ilə 400 ilə 600 metr arasında səthə çıxan yumşaq dalğalı, üfüqi və morfoloji eroziya sahəsini təşkil edir.

Ən yüksək nöqtə Sierra del Gistralda 1027 metr yüksəklikdə olan Lombo Pequeñodur.

Dağları
-------

* Porto das Eqoas (631 m.), Arqan (585 m.), Vilarente kilsəsində;
* Fonte da Mesa (900 m.), Kosta de Kurras (782 m.), Montouto kilsəsində;
* Arqan (585 m.), Monselos kilsəsində;
* Lombopequeno (1015 m.), Rio Pedrido (1005 m.), Ladeiras do Seixobranco (962 m.), Airavella (961 m.), Salgueiriño (935 m.), Redondiño (916 m.), Pena da Cruz (831 m.) m.), Mariñas do Rial (821 m.), Koto da Kal (807 m.), Çao da Fonce (788 m.), Pena do Montrol (779 m.), Kurro do Bispo (707 m.) , Porto da Calzada Vella (670 m.), A Santa (600 m.), Labrada kilsəsində;
* Roza do Pleito (443 m.), Marko do Forneyro (440 m.), Qranya kilsəsində;
* Abelleira (617 m.), Qoas (604 m.), Meixón (474 ​​m.), Qoas kilsəsində;
* Reqo de Bidueyra (700 m.), Alto do Seixal (678 m.), Pena Qrande (664 m.), Galqao kilsəsində;
* Fanoi kilsəsində Pena da Auqa (831 m.), Pena Labrada (803 m.);
* Sabugueiras (682 m.) və Argán (585 m.) Korvit kilsəsində.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Xunta de Galicia* Rexistro de entidades locais de Galicia (qalis.). Xunta de Galicia, 2021.
2. ↑  *İspaniya Milli Statistika İnstitutu* Municipal Register of Spain of 2023. 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* (ing.) The Mindoniensis-Ferrolensis Province in the 21st Century (Alternatives: The Britonia Province)( Arxivləşdirilib 2009-09-21 at the Wayback Machine 2009–10-24)
**Qarabağ silsiləsi** — Azərbaycanın cənub qərbində dağ silsiləsi.

Ümumi məlumat
-------------

Kiçik Qafqazın cənub-şərq qurtaracağı olan Qarabağ silsiləsi Araz çayına tərəf alçalaraq dağətəyi maili düzənliklərə keçir. Şimal qərbdən cənub şərqə doğru təqribən 100 km məsafədə uzanır. Ən yüksək zirvələri Qızqala (2843 m), Qırxqız (2830 m), Böyük Kirs (2725 m) və s. silsilələrinin geniş və hamar suayrıcı fonunda tənha qayalıq yüksəkliklər təşkil edir. Silsilənin şimal yamacında köndələn qollar və çökəkliklər var. Qarabağ silsiləsi şimal-qərbdə enlik istiqamətində uzanan Mıxtökən silsiləsi (Dəlidağ, 3613 m) ilə birləşir. Zəngəzur və Dərələyəz silsilələrinin müvafıq olaraq c.-q. və c. yamacları Azərbaycan Respublikası (Naxçıvan M. R) ərazisindədir. Zəngəzur silsiləsi cənub şərqində Araz çayı dərəsinədək uzanır. Bu silsilə Kiçik Qafqazın silsilələri arasında ən yüksəyidir. Ən hündür zirvələri (Qapıcıq d. — 3904 m, Qazangöldağ — 3829 m və s.) silsilənin c. hissəsindədir. Zəngəzur silsiləsindən c.-q. istiqamətində çoxlu köndələn qollar ayrılır. Burada ön dağlıq üçün ekstruziv və lakkolitlərin əmələ gətirdiyi təcrid olunmuş qayalıq yüksəkliklər (İlandağ — 2415 m, Xanağa 1910 m, Əlincə — 1810 m və s.) səciyyəvidir Zəngəzur silsiləsindən q.-də enlik istiqamətində uzanan Dərələyəz silsiləsi (Kükü d. — 3210 m, Keçəldağ — 3118 m) yerləşir. Silsilədən c.-da, ön dağlıqda tirə və platolar (Qıvraq, Duzdağ və s.) əsas yer tutur. Hər iki silsilənin c. və c.-q. ətəkləri bir-birindən tirə və yüksəkliklərlə ayrılan və Araz çayının sol sahili boyunca uzanan maili düzənliklərlə (Sədərək, Şərur, Böyükdüz, Naxçıvan, Culfa, Yaycı və s.) əhatələnir. Əsasən, Zəngəzur və Qarabağ silsilələri arasında yerləşən və iri sönmüş vulkan konusları (Qızılboğaz — 3581 m, Böyük İşıqlı — 3550 m, Alagöllər — 3178 m və s.) ilə səciyyələnən dalğavarı səthə malik Qarabağ vulkanik yaylası geniş yer tutur. Burada orta hünd. 2000–2500 m-dir. Yayla şm.-dan c.-a. doğru daralaraq alçalır, Bərgüşad və Həkəri çaylarınm qovuşduğu yerdə qurtarır. Talış dağ sisteminin şm.-ş. hissəsi Azərbaycan Respublikası ərazisindədir.

Mənbə
-----

1. ↑  Azərbaycan toponimlərinin ensklopedik lüğəti, II cilddə. Bakı-2007. II cild, səh.18.
**Tripanasoma meqa** (lat. *Trypanosoma mega* )-Mastigophora tipinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

**Tripanasoma meqa**  Bədəni ortadan qalınlaşmış, orta ölçülüdür. Ön və arxadan daralmışdır. Titrək membran orta hissədədir. Sitoplazma dənəlidir, bənövşəyi rəngə boyanır. Bədənin uzunluğu 60.5-68.0, eni – 6.0-12.0, kinetoplastdan arxa qutaracağa qədər olan məsafə 18.7-22.7, kinetoplastın ölçüsü 0.8-1.2, kinetoplastdan nüvəyə qədər olan məsafə - 2.0-6.0. Nüvəni uzunluğu 5.0- 8.0, nüvənin eni 2.2-4.5, nüvədən ön qutaracağadək 31.0-40.0, titrək membranın eni 0.8-2.5, qamçının sərbəst ucu orta ölçülüdür, uzunluğu 11.0-15.0 mkm-dir.

Yayılması
---------

**Tripanasoma meqa** Qarayazı gölü, Nohurqışlaq su anbarı və Dəvəçi limanında yayılmışdır.

Həyat tərzi
-----------

Parazit həyat tərzi keçirir. Sahibi: göl qurbağası Pelophylax ridibundusdur.

Həmçinin bax
------------

* Trypanosoma ataevi
* Trypanosoma luciopercae

Xarici keçidlər
---------------

* Trypanosoma[*ölü keçid*]

Mənbə
-----

* Mahir Əli oğlu Hüseynov Azərbaycanda balıq, amfibi və su reptililərinin ibtidai qan parazitləri;
Bu məqalə **İnsanın təkamülü** məqaləsinə çox yaxındır və hər ikisinin eyni başlıq altında birləşdirilməsi mümkündür.

**Antropogenez** (*yun.* anthropos - insan və *yun.* genesis - mənşə) — insanın ictimai varlıq kimi meydana gəlməsi və inkişafı prosesi. Darvin, Haksli və Ernst Hekkel insanın üçüncü dövr ali meymunlarından əmələ gəldiyi fikirlərini irəli sürmüşdür. Engels göstərirdi ki, Antropogenezin hərəkətverici qüvvəsi qədim insanların ictimai əmək fəaliyyəti olmuşdur. Bu fəaliyyət səciyyəvi münasibətləri, mədəniyyəti yaratmış, insanın bədən quruluşunu formalaşdırmışdır. Bu,insanın Allah tərəfindən yaradılması haqqında dini-idealist fikirlərin əksi demək idi.

İnsanın meydana gəlməsi və inkişafı prosesi avstrolopiteklərin (insanın 5 milyon il bundan əvvəl yaşamış ən yaxşı əcdadlarının-qazıntı halında tapılan Cənubi Afrika meymunlarının)yer üzərində sürü halında yaşamağa,hər cür qida ilə qidalanmağa,təbii əşyalardan alət kimi (ov üçün)istifadə edilməsinə,sonra isə belə alətlərin uyğunlaşdırmağa və təsadüfən onları yenidən hazırlamağa keçmələri ilə xarakterizə olunur.Sələfləri olan paleoantroplar və yaxud neandertallar forma və vəzifəsinə görə daha mürəkkəb alətlər hazırlamış, ilk süni tiklilər yaratmış,od əldə etməyi bacarmışlar. Meydana gəlmiş ictimai istehsal şüurun və nitqin yaranmasına səbəb oldu,insanın bədənini formalaşdırdı.İnsanın təşəkkülü yüz minlərlə il davam etmişdir (Cənub-Şərqi,Cənubi,Ön Asiya və Afrika). 3-cü mərhələ (ibtidai sürünün ibtidai cəmiyyətə,neandertalın müasir tipli insana çevrilməsi) 35-40 min il bundan əvvəl baş vermişdir.

Mənbə
-----

* Fəlsəfə Ensklopedik Lüğəti Bakı.1997 səh.35
Frans Kafka
**Avstriya ədəbiyyatı** — Avstriyalı şair və yazıçıların Avstriya mədəniyyətinə, eləcə də dünya mədəniyyətinə bəxş etdikləri ədəbi-mədəni fikrin ən yaxşı nümunələri.

Tarixi
------

Avstriya ədəbiyyatının tarixini iki əsas dövrə ayırmaq olar: Biri XX əsrə qədər olan dövr; digəri isə ondan sonrakı dövr, hansı ki, həmin vaxt artıq Avstriya-Macarıstan və Almaniya imperiyaları artıq süqut etmişdir. Nəticədə Avstriya Avropanın böyük dövlətindən kiçik bir dövlətə çevrilmişdir. Bundan əlavə Avstriya ədəbiyyatına bir çox ədəbi nümunələr də aid edilir ki, hansı ki, onlar bu ölkənin ərazisində yazılmamışdır.

Tanınmışlar
-----------

Rəssamlar torpağı statusuna malik olsa da, Avstriya hər zaman böyük yazıçılar, şairlər və novellaçıların vətəni olmuşdur. Avstriya Artur Şniçler, Stefan Sveyq, Tomas Bernxard, Robert Müzil, Georg Trakl, Frans Verfel, Frans Qrillpartser, Rayner Mariya Rilke, Adalbert Ştifter kimi yazıçılar və şairlər, həmçinin məşhur müasir dramaturq və yazıçılardan olan Elfrida Elinek və Peter Handkenin vətənidir.

Mühacir ədəbiyyatı
------------------

Avstriya mühacir ədəbiyyatının əsas simalarına misal olaraq, E. Vays, F. Verfel və Ş. Tsveyqin adlarını çəkmək olar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Qurbanova Şəhla İntiqam qızı — "Avstriya mühacir ədəbiyyatı (E. Vays, F. Verfel və Ş. Tsveyqin yaradıcılığı əsasında)" (filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyası mövzusu) Arxivləşdirilib 2022-08-12 at the Wayback Machine. nizamimuseum.az  (az.)

Xarici keçidlər
---------------

* Austrian Studies Association, ASA
* eLibrary Austria Project (eLib Austria etxt in German) [*ölü keçid*]
* IG Autoren (interest group of all Austrian writers and professional associations of writers)
* Österreichischer Schriftstellerverband (writers' association)
* P. E. N.-Club (writers' association)
* Grazer Autorenversammlung (writers' association)
* Österreichische Gesellschaft für Literatur (Austrian Society for Literature)

| ⛭Avstriya mövzularda |
| --- |
| 
Gerb • Bayraq • Himn • Dövlət quruluşu • Konstitusiya • Parlament • İnzibati bölgü • Coğrafiya • Şəhərlər • Paytaxt • Əhali • Dillər • Tarix • İqtisadiyyat • Kənd təsərrüfatı • Energetika • Valyuta • Mədəniyyət • Din • Kinematoqraf • Ədəbiyyat • Musiqi • Bayramlar • İdman • Təhsil • Elm • Nəqliyyat • Turizm • Poçt (tarixi və markaları) • İnternet • Silahlı qüvvələr • Xarici siyasət

**Portal "Avstriya"**
 | Avstriya |
**Tripanasoma karasiya**  (lat. *Trypanosoma carassii* )-Mastigophora tipinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Bədən nazik və və uzunsovdur, ilanabənzər sıxılmış, sivriləşmiş arxa qutaracağa malikdir, yaxşı inkişaf etmiş titrək membranı var, çox nadir hallarda bədən orta hissədə yoğunlaşmış olur. Kinetoplastdan arxa tərəfdən uzaq yerləşib. Bədənin uzunluğu 13.0-60.0, eni – 0.8-6.0, titrək membranın eni 0.7-2.2, qamçının sərbəst hissəsinin uzunluğu 9.0-22.0, kinetoplastdan arxa qutaracağa qədər olan məsafə 0.2- 3.0, kinetoplastdan nüvəyə - 0.9-19.8, nüvədən ön qutaracağadək – 3.7-22.0, nüvəni uzunluğu 1.3-4.5, nüvənin eni – 0.9-2.8 mkm-dir.

Yayılması
---------

 **Tripanasoma karasiya**  Lənkəran çayı, Dəvəçi limanı, Kiçik Qızılağaç körfəzində yayılmışdır.

Həyat tərzi
-----------

Parazit həyat tərzi keçirir. Sahibləri: qafqaz ilişkəni, durna balığı, lil və çəki balığı balıqlarıdır.

Həmçinin bax
------------

* Trypanosoma ataevi
* Trypanosoma luciopercae

Xarici keçidlər
---------------

* Trypanosoma[*ölü keçid*]
* Trypanosoma

Ədəbiyyat
---------

* Mahir Əli oğlu Hüseynov, Azərbaycanda balıq, amfibi və su reptililərinin ibtidai qan parazitləri;

İstinadlar
----------

1. ↑  "Cultivation of bloodstream forms of Trypanosoma carassii, a common parasite of freshwater fish". 2020-01-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-25.
Xingəl**Avar mətbəxi** (*avar.* МагӀарулазул квен-тӀех) — Şimali Dağıstanın orijinal mətbəxlərindən olan Avarların milli, qədim mətbəxi. Avarların əsas milli pəhrizi xingala əsaslanır.

Xüsusiyyətləri
--------------

Ənənəvi olaraq, avarlar çoxlu ət yeyirlər. Adətən yeməklər quzu və mal ətindən hazırlanır. Ətdən zəngin şorbalar (çurpa və ya şurva) bişirilir, ətli un yeməkləri hazırlanır və kabab qızardılır. Ən məşhur şorbaları arasında mərcimək şorbası, əvəlik şorbası və adi şorba seçilir.

Avar mətbəxinin əsas əlaməti qurudulmuş ətdir. Soyuducu olmadığı zamanlarda qurudulmuş ət uzun müddət qida xüsusiyyətlərini qorumağa imkan verirdi. Daha az tərəvəz, əsasən soğan və pomidor, daha az kartof və badımcan, çoxlu miqdarda müxtəlif göylər, sarımsaq, sirkə və digər isti ədviyyatlar istifadə olunur.

Avar yeməklərindən Avropa mətbəxinə belə qeyri-adi birləşmələr keçmişdir: otlu və sarımsaqlı pendir, südlü içkilərlə qurudulmuş kolbasa. Bu mətbəx üçün tipik olaraq mayasız xəmirdən Çudu kimi yeməklər hazırlanır. Hər cür doldurulma, yabanı göyərti, bir az xama və ya çiy və ya bişmiş yumurta ilə ətirli bir möcüzə əmələ gəlir. Belə doldurmalı xəmirli yeməklər quru (yağsız) qızartma qabda qızardılır və artıq bişmişlərin üzərinə yağ vurulur.

Milli yeməklər
--------------

Avar milli mətbəxinə Avar Xinkal, Botişal, Burcahal(avar. БуржахӀал), Maxara, İdqan, Çudu və s. kimi yeməklər aiddir. 

  

Xingal (*avar.* ХинкӀал) gürcü xingalı yeməyinə bənzəyir, amma tamamilə fərqli bir yeməkdir. Avar xinkalı üçün xəmirə maya vurulur, sonra əllə yoğrulur. Xingal üçün xəmir parçalanır, sonra bulyona atılır. Bundan sonra, hazır olanlar böyük bir qaba qoyulur, üzərinə yağ atılırr. Xingal bulyonda və ya ayrıca - suda bişirilir, sonra daha möhtəşəm və daha gözəl görünür.

Xingal üçün ənənəvi sous, Dağıstandakı bütün millətlər kimi, sarımsaq, göy, qara bibər və qaraçörəkotu toxumu olan xama, bəzən tomat pastası da istifadə olunur. Ayrıca bir kasa güclü bulyon, turşu badımcan, turşu pomidor və digər tutmalar xingal ilə birlikdə verilir.

Xingalın yeyilməsi xüsusi bir prosesdir. Bir boşqabda iri qaynadılmış quzu, sarisi (boru şəklində bükülmüş və duzlu suda qaynadılmış qoyun yağı parçaları) qoyulur.

Avarlar arasında Çoban xingalı da məşhurdur.

Şirniyyatlar
------------

Ən məşhur milli şirniyyatlar Gex(avar. Кьех), baxux (halva), popkorn, Qırğız balı ilə qoz (şokolad və qoz mürəbbəsi qarışığı ilə). Yemək çay və meyvə ilə bitir.

Mənbə
-----

* Аварская национальная кухня на сайте издания «Национальный акцент».
* Аварский хинкал на кулинарном сайте «Хинкал.ру».
* Аварское чуду или ботишалы на кулинарном сайте «Кулинар.ру».

Ədəbiyyat
---------

* Аварская кухня // Эхо Кавказа. — М. 1994 — № 1.
* *Ж. Н. Абуева.* Дагестанская кухня. Издательский дом «Эпоха», 2012.
* *Е. С. Омельченко.* Кулинария народов Северного Кавказа. Мх. Дагестанское книжное издательство, 1963.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Кулинария народов Дагестана. С.Касумов: Dagknigoizdat, 1994, 430 с." 2021-10-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-03.
2. ↑  "Мандирмак (овощи с яйцом на сковороде)". 2017-07-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-03.
**İqtisadi göstəricilər (indiqatorlar)** (Economic indicators) - Ölkədə iqtisadi vəziyyəti əks etdirən və maliyyə və iqtisadi meyilləri təhlil etmək, qiymətləndirmək və proqnozlaşdırmaq üçün istifadə olunan statistik göstəricilər. Məsələn: 

* ÜDM-in artım sürəti,
* İstehlak qiymətləri indeksi,
* Tədiyyə balansının saldosu,
* İşsizlik səviyyəsi və s.

**Ümumi daxili məhsul (Gross Domestic Product)** — bir il ərzində iqtisadiyyatda (ölkə daxilində) istehsal olunan bütün mal və xidmətlərin məcmu bazar qiymətidir.

**İstehlak qiymətləri indeksi —** ümumi qiymət səviyyəsini müəyyən edən əsas ölçüdür. Bu ölçüdən istifadə etməklə inflyasiya dərəcəsini tapmaq mümkündür. İstehlak qiymətləri indeksi alıcıların istehlak səbətinə daxil olan məhsul və xidmətlərin (ərzaq, tibbi xidmətlər, nəqliyyat, sığorta xərcləri, kommunal xərclər və s.) ümumi qiymət səviyyəsinin dəyişməsini göstərir.

**Tədiyə balansı saldosu** **—** Tədiyyə balansı ölkənin beynəlxalq iqtisadi əlaqələrinin mədaxil və məxaric formasında valyuta ilə ifadə olunmuş dəyəridir.  Başqa sözlə, tədiyə balansı beynəlxalq iqtisadi əməliyyatların həyata keçirilməsi nəticəsində milli iqtisadiyyata daxil olan və xaricə çıxarılan valyuta vəsaitləri arasında nisbəti müəyyən edir. Tədiyə balansı ölkə rezidentlərinin müəyyən dövr ərzində qeyri-rezidentlərlə apardığı iqtisadi əməliyyatların məcmusunu əks etdirən statistik hesabat sistemidir.Tədiyyə balansının saldosu isə tədiyyə balansındakı mədaxil və məxaric fərqinə bərabər olur.

Mənbə:
------

1. ↑  MALİYYƏ BAZARLARI TERMİNLƏRİNİN İZAHLI LÜĞƏTİ Bakı, «NURLAR» Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2010,s.103
**Vasili Geyman** (*rus.* Гейман, Василий Александрович; d. 1823 – ö. 13 aprel, 1878, Qars) — *Qafqaz fatehi* ləqəbli Rusiya imperiyasının general-leytenantı, hərbçi. Qafqaz müharibəsi və Rusiya-Osmanlı müharibəsi dönəmində imperiya ordusuna rəhbərlik edib. Geyman fəaliyyəti ərzində *Sevastopol 75-ci Piyada Alayı* və *XX Piyada Diviziyasının* komandanı olmuşdur.

Həyatı
------

Vasili Geyman 1823-cü ildə anadan olmuşdur. Hərbçi fəaliyyətinə imperiya ordusunda zabit kimi başlamışdır. Qafqaz müharibəsi və 1877-1878-ci illəri əhatə edən Rusiya-Osmanlı müharibəsində xidmət etmişdir. Ən üst rütbəli generallardan biri olaraq Rusiya-Osmanlı müharibəsində baş vermiş Zivin, Dəvəboynu və Ərzurum müharibələrində iştirak etmiş, Qars şəhərinin mühasirəyə alınmasında fərqlənmişdir. Osmanlı imperiyasının sədrəzəmı Əhməd Muxtar Paşaya qarşı döyüşmüşdür.

1878-ci ilin 13 aprel tarixində Qars şəhərində vəba xəstəliyindən vəfat etmişdir. Ərdahan qalasının alınmasında göstərdiyi qəhrəmanlıqlara görə Çar hakimiyyəti tərəfindən qızıl və brilyant qılınc, çoxsaylı medallarla təltif olunub. Günümüzdə Rusiyanın Şimali Qafqaz bölgəsində generalın adına kənd və bir dağ var.

Kuban bölgəsində yerləşən *Geymanovskaya Kazak* kəndi və Tuapse rayonunda yerləşən Geyman dağı. General-leytenantın qardaşı oğlu Aleksandr Geymanın da rus ordusunda general-mayor rütbəsində xidmət etdiyi bilinir. Nəvəsi Vasili Geyman isə tanınmış tarixçi olub.

### Məzarının aşkarlanması

Rusiyanın tarixi məlumatlarında general-mayorun cəsədinin harada dəfn olunduğu barədə məlumat yoxdur. Bu günə qədər sadəcə yerli saytlardan birində Geyman ailəsi haqqında yazılan məlumatlarda general-leytanant Vasili Geymanın Qarsda 1878-ci ildə torpağa verildiyi yazılır.

2017-ci ilin 27 aprel tarixində Türkiyənin Ərdəhan ilinə bağlı Ərdəhan şəhərinin Karagöl məhəlləsində bir binanın təməli qazılarkən tabut aşkar edilmişdir. Üzərində xaç işarəsi olan tabutun içərisindəki şəxsin general olduğu müəyyənləşdikdən sonra, cəsədin müharibədən sonrakı dövrdə məzarı yeri dəqiq bilinməyən Vasili Geymana məxsus ola biləcəyi ehtimal edilib.

Vasili Geymanın nəvəsi Boris Akimov babasının məzarı olduğu təxmin edilən qəbir haqqında bildirib:


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Xəbəri eşidən kimi çox həyəcanlandım. Mən babam ilə əlaqədar çox araşdırma aparmışam. Son məlumata görə, Ermənistanın Gümrü şəhərində dəfn edildiyini bilirdim. Lakin məzar siyahısında babamın adı yox idi. Bu səbəbdən onu bu günə qədər çox axtardım. Çox şeylər üst-üstə düşür. Məsələn, vəfat etdiyi tarix və yer. Fotodakı general rütbəsi də. Rusiyanın Ankaradakı səfirliyinə zəng etdim.

Mövzuyla əlaqədar rəsmi bir məlumatın olmadığını dedilər. Telefon götürdülər. DNT analizi verməyə hazıram. Tabutun babama aid ola biləcəyi xəbərlərini mətbuatda gördüm. Mənim tanıdığım tarixçilər də tabutun babama aid ola biləcəyini düşünür. Təbii ki, bəzi tarixçilərə görə, məsələ çox qarmaqarışıqdır. Müxtəlif iddialar var. Amma mən tabutun babam Geymana aid olduğunu düşünürəm. | "|

İstinadlar
----------

1. ↑  Ardahan'da bulunan 'Rus General' o mu? Arxivləşdirilib 2018-03-01 at the Wayback Machine hurriyet.com.tr, 26.04.2017  (az.)