recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Iduk Baş döyüşü** — Çinlə İkinci Göytürk xaqanlığı arasında baş vermis döyüş.

Arxa plan
---------

Tanq imperatoriçası Vu Zetianın qurduğu Zhou sülaləsi (690-705) və İkinci Göytürk xaqanlığı arasındakı döyüşlər 693-cü ildə Qapağan xaqan və Ayqucı Tonyukukun şimali Çinə axınları ilə başladı. Bu Göytürk-Tanq müharibəsinin müxtəlif səbəbləri var idi. Bunların əsasında Qapağan xaqanın dövləti gücləndirin böyütmə istəyi dururdu. Qapağan xaqanın bir qızını Vu Zetianın hakimiyyətdən uzaqlaşdırdığı Tanq xülaləsindən şahzadə ilə evləndirmək istəməsi, lakin Vu Zetianın bu istəyi geri çevirin, öz ailəsindən birini namizəd olaraq göndərməsi müharibə üçün yetərli bəhanəni yaratdı.

Döyüş
-----

Edilən bir çox axından sonra 701 və 702-ci illərdə, yəni Kül Tigin 16 yaşında ikən, Göytürk ordusu şimali Şindəki Qansu bölgəsinin şimal-şəqinə axın təşkil etdi. Qumilyov ilə Giraudun bu hücumun Məvaraünnəhrə edildiyini irəli sürməsinə baxmayaraq, əksər tarixçilər hücum yerinin Qansu-Ordos bölgəsi olduğu fikirindədir. Bu hücuma Kül Tigin və Bilgə xaqan da qatılmışdılar. Orxon yazılarında Iduk Baş (Müqəddəs Yer) olaraq keçən yer də Göytürk ordusu Onq Tutuk komandanlığındakı 50 minlik Zhou ordusu ilə döyüşdü. Kül Tigin piyada olaraq döyüşdə iştirak etmiş və şəxsən Onq Tutukun qayınını öldürmüşdür. İbrahim Kafesoğlu və Giraud öldürülən şəxsin Onq Tutukun özü olduğunu irəli sürsələr də, bu iddianı sübut edə bilməmişlərdir. Qurbanının başını öz əlləri ilə kəsən Kül Tigin onu Qapağan xaqana təqdim etdi. Ardıyca Zhou ordusu darmadağın edildi. Hücumlar zamanı Çinlilər Köl Tigini ox yağışına salmışdılar. Zirehi (yarıq) və kaftan (yalama) yüzdən çox ox ilə vuruldu, lakin Köl Tiginin üzü və başı yaralanmadı. Gumilevə görə, üç hücumdan ikisi çox güman ki, baş oxu ilə püskürmüşdür; Ancaq üçüncü hücumda düşmən çaxnaşdı və Gök Türklər qaçanları süpürdü. Gök Türkləri çox güman ki, çox şey itirdilər, ancaq sayı ilə bağlı heç bir məlumatımız yoxdur; Tang ordusunun itkiləri də 6 min ilə 10 min arasındadır. Müharibədən sonra Şazha Zhongyi işdən çıxarıldı; qalib gələn Gök Türklər, digər tərəfdən Şimali Çindəki dövlətlərə axın etməyə davam etdilər.

Bu döyüşdən sonrakı 6 il ərzində bu iki qüvvə arasında iri döyüş baş vermədi və yalnız kiçik toqquşmalar baş verdi.

Həmçinin bax
------------

* Qapağan xaqan
* Kül Tigin
* Bilgə xaqan

İstinadlar
----------

1. ↑  *Sima Guang.* Zizhi Tongjian. 1958. səh. 208.
2. ↑  *Gumilev Mystique.* Biopolitics, Eurasianism, and the Construction. 2002. səh. 359.
3. ↑  *Cen.* Department of Commerce Publications. I. 1958. səh. 325.
4. ↑  *Jiu Tangshu.* Göktürkler Bölümü. 1975. səh. 194.
**Müsnəd Əbu Yala əl-Mövsili** (*ərəb.* **مسند أبي يعلى الموصلي**‎) — Məhəmməd peyğəmbərin (s.a.v.) həyat və fəaliyyətinə dair Əbu Yala əl-Mövsili tərəfindən toplanan hədislər toplusu.

Müəllif
-------

Əbu Yala hicri təqvimi ilə 210-cu ilin şəvval ayının 3-də anadan olub. O, elm axtarışında müsəlman dünyasını gəzmiş, Əbu Bəkr ibn Əbu Şeybə, Əli ibn əl-Mədini, Yəhya ibn Məin və o dövrün bir çox başqa üləmalarından dərs almışdır. Əbu Yalaya görə hədisləri ən-Nəsai, İbn Hibban, ət-Təbərani, İbn Ədi, İbn əl-Sünni və başqaları nəql etmişlər.

Kitabın təsviri
---------------

"Müsnəd Əbu Yala"nın iki variantı var:
Müsnəd əs-Sağir (*ərəb.* المسند الصغير‎, *Kiçik müsnəd*) — Əbu Amrdan (Məhəmməd ibn Əhməd ibn Həmdani əl-Xiri) nəql olunan qısa variant. Hafiz Əli ibn Əbu Bəkr əl-Heysəmi "Məcmə əz-Zəvaid" əsərində bu versiyaya istinad etmişdir.

Müsnəd əkl-Kəbir (*ərəb.* المسند الكبير‎, *Böyük müsnəd*) — Əbu Bəkrdən nəql olunan daha uzun variant (Məhəmməd ibn İbrahim ibn Əli ibn Asim ibn əl-Mukri əl-İsfahani). Bu versiyaya əl-Heysəmi əl-Məqsəd əl-Əli, əl-Buseyri və İbn Həcər əl-Əskalyani əsərlərində istinad etmişdir.

"Müsnədül-Mövsili" 7555 hədisdən ibarətdir və bu hədislərin nəql olunduğu Məhəmmə peyğəmbərin (s.a.v) səhabələrinin adlarına görə təsnif edilir. Bu müsnəddə səhabələrin sayı 210 nəfərdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Методика имама Абу Йала в его «Муснаде».*  (ərəb). The Scholary Saudi Society for the Prophetic Sunnah  (#bare\_url\_missing\_title). 2015-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 avqust 2010.
**Buzqov travertin yatağı**- Babək rayonu ərazisində Naxçıvan şəhərindən 40 km şimal-qərbdə,Aşağı Buzqov kəndindən 2 kilometr şimaldadır.

Geoloji quruluşu
----------------

Geoloji quruluşunda Orta Dördüncü dövr yaşlı açıq-boz, sarımtıl-boz və ağ rəngli məsaməli travertin təşkil edir. Travertin yatağın şimal hissəsində yerləşən dərinlik qırılması boyunca çıxan isti bulaqlardan kalsium karbonatın çökməsi nəticəsində əmələ gəlmişdir.Sahəsi 0.6 kvadrat kilometr, faydalı qatın qalınlığı 5.7–9.0 metrdir.Blok çıxımı 42.8 faiz təşkil edir. Yüksək dekorativliyə malik olduğuna görə üzlük daşı kimi istifadə olunur. Tullantıları isə birinci növ əhəng istehsalında və çınqıl kimi yol tikintisində işlədilir. Yatağın əlverişli dağ-texniki şəraiti açıq istismar üçün yararlıdır.1983-cü ildən istismar olunur. Yatağın sənaye ehtiyatı 10409 min kub metrdir.

Həmçinin bax
------------

* Naxçıvan iqtisadi rayonu
* Babək rayonu
* Aşağı Buzqov
* Naxçıvan Muxtar Respublikasının dağ-mədən sənayesi

Xarici keçidlər
---------------

* Buzqov kendi payiz mövsümü
* NAXÇIVAN MUXTAR RESPUBLİKASININ FAYDALI QAZINTILARI
* Naxçıvan Muxtar Respublikası

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan ensiklopediyası. Bakı.2002.594 səh.
**Mikrofiş** – bir neçə kadrın ardıcıl düzüldüyü şəffaf plyonkadan ibarət sənəd növü. Fotoqrafik kiçildilmiş görüntüləri (məsələn, sənədin, praktiki olaraq adi gözlə oxunması mümkün olmayan bir sıra kiçik görüntülər şəklində olan səhifələrini) saxlamaq üçün istifadə olunan, təqribən 1012 sm ölçüdə kiçik "plyonka" vərəqi; mikrofişləri oxumaq üçün xüsusi qurğudan istifadə olunur.

**Ultramikrofiş** – predmetlərin əksinin 90 dəfədən çox kiçildilmiş ölçüdə mühafizə edən mikrofiş

Ölçüləri
--------

6×12 və ya 7,5×12sm. ölçülü bir mikrofişə 30-dan 130-a qədər kitab səhifəsi həcmində mətn sığa bilər.

Mikrofişin oxunması üçün xüsusi proyeksiya aparatlarından istifadə olunur. Bu aparatın köməyi ilə görüntü 5–20 dəfəyədək böyüdülüb oxunur.

Mikrofişin oxunması üçün başqa vasitələr də vardır. Məsələn, fotoböyüdücü, diaproyektor və ya güclü lupa.

Hazırlanması və istifadəsi
--------------------------

Yüksək kontrastlı pozitiv fotoplyonkada və ya fotokağızda hazırlanır, neqativlərdən çap olunur.

Kompyuterləşmənin inkişafına qədər mikrofişlər kitabxanalarda, arxivlərdə istifadə olunurdu. Mikrofişlər az yer tutduqları üçün fondun fiziki həcmi üçün onlar daha uyğun sənədlər hesab olunurdu.

Hazırda Azərbaycanda Respublika Patent fondunda patent sənədlərinin əksəriyyəti məhz mikrofiş halında saxlanılır.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
**Mirsaleh Miradil oğlu Seyidov** (23 sentyabr 1977, Sumqayıt) — Azərbaycan Respublikası ədliyyə nazirinin müavini və Penitensiar xidmətin rəisi, ədliyyə general-mayoru.

Həyatı
------

Mirsaleh Miradil oğlu Seyidov 23 sentyabr 1977-ci ildə Sumqayıt şəhərində anadan olub. 1998-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bakalavr (fərqlənmə ilə), 2002-ci ildə isə magistr (fərqlənmə ilə) pilləsi üzrə bitirib.

1999-cu ilin yanvar ayından Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə Qərarlarının İcrası Baş İdarəsinin Əməliyyat rejim şöbəsinin rejim və nəzarət xidmətinin təşkili bölməsinin nəzarətçilər üzrə inspektoru vəzifəsində əmək fəaliyyətinə başlamış, fevral ayından isə həmin İdarənin Rejim-nəzarət şöbəsinin inspektoru olub.

2001-ci ilin avqust ayında Məhkəmə Qərarlarının İcrası Baş İdarəsinin 3 saylı İstintaq təcridxanasının Rejim mühafizə və nəzarət şöbəsinin rəisi, 2006-cı ilin noyabr ayından Penitensiar xidmətin 3 saylı İstintaq təcridxanasının tərbiyə işləri üzrə rəis müavini, 2008-ci ilin fevral ayından isə 3 saylı istintaq təcridxanasının əməliyyat-rejim işləri üzrə rəis müavini vəzifəsində xidmət edib.

2009-cu ilin fevral ayından Penitensiar xidmətin 15 saylı Cəzaçəkmə müəssisəsinin rəisi, 2011-ci ilin avqust ayından 2016-cı ilin fevral ayınadək isə 10 saylı cəzaçəkmə müəssisəsinin rəisi vəzifəsində işləyib.

2016-cı ilin fevral ayından 2023-cü ilin iyul ayının 10-a qədər Penitensiar xidmətin Əməliyyat-rejim İdarəsinin rəisi vəzifəsində çalışıb.

2023-cü il iyul ayının 10-da Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Sərəncamı ilə ədliyyə nazirinin müavini — Penitensiar xidmətin rəisi təyin edilib.

2018-ci ildə "Azərbaycan Ədliyyəsinin 100 illiyi (1918–2018)" yubiley medalı ilə təltif edilib.

20 noyabr 2018-ci ildə "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edilib.

21 noyabr 2023-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Sərəncamı ilə ədliyyə general-mayoru ali xüsusi rütbəsi verilib.

Ailəlidir, 2 övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "M.M.Seyidovun Azərbaycan Respublikası ədliyyə nazirinin müavini - Penitensiar xidmətin rəisi təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2023-07-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-10.
2. ↑  "Azərbaycan Respublikası hakimlərinin və ədliyyə orqanları işçilərinin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Sərəncamı". 2020-02-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-10.
3. ↑  "Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin əməkdaşlarına ali xüsusi rütbələrin verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2023-11-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-11-21.
**Qazax-Qarabağ fiziki-coğrafi rayonu -** Ön Kiçik Qafqaz akkumulyativ maili düzənlikləri əhatə edən bu rayonun ərazisi Kür çayı və cənub — şərqdə 0 m-lik horizontal ilə Kiçik Qafqazın şimal – şərq və şərq ətəkləri arasında yerləşir. Dördüncü dövrün allüvial — prolüvial və qismən delüvial çöküntülərdən təşkil olunmuş bu maili düzənliklərin mütləq yüksəkliyi 0 m-lə 500–600 m arasında dəyişir. Maili düzənlik çayların gətirdiyi qum və çaydaşlarından ibarət olduğundan burada səth sularının hopması intensiv gedir ki, bu da arid iqlim fonunda səth axımının zəif olmasına şərait yaradır. Lakin maili düzənliklər yeraltı şirin sularla zəngindir. Çox yerdə yeraltı sular subartezian quyular vasitəsilə yer səthinə çıxarılaraq kənd təsərrüfat bitkilərinin (pambıq, taxıl) suvarılmasında istifadə olunur. Ərazinin hakim landşaftı akkumulyativ düzənliklərin quru çölləridir. Gəncə meredianından şərqdə düzənliklərin alçaq hissəsində yarımsəhra landşaftı formalaşmışdır. Qazax, Tovuz, Şəmkir rayonlarında heyvandarlıq, əkinçilik, üzümçülük, Goranboy, Bərdə, Tərtər, Ağdam rayonları ərazisində pambıqçılıq, taxılçılıq, heyvandarlıq, üzümçülük inkişaf etmişdir.

Xarici keçid
------------

* Fiziki-coğrafi rayonlaşdırma

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikası Konstruktiv Coğrafiyası. Bakı –Elm-1996, I cild

| ⛭Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması |
| --- |
| Böyük Qafqaz fiziki-coğrafi vilayəti | Samur-Şabran fiziki-coğrafi rayonu  • Qonaqkənd fiziki-coğrafi rayonu  • Zaqatala-Lahıc fiziki-coğrafi rayonu  • Dağlıq Şirvan (Şamaxı) rayonu  • Qobustan-Abşeron fiziki-coğrafi rayonu |
| Kür çökəkliyi fiziki-coğrafi vilayəti | Acınohur-Ceyrançöl öndağlığı fiziki-coğrafi rayonu  • Alazan-Əyriçay fiziki-coğrafi rayonu  • Qazax-Qarabağ fiziki-coğrafi rayonu  • Küdrü-Şirvan fiziki-coğrafi rayonu  • Arazboyu maili düzənlik fiziki-coğrafi rayonu  • Mərkəzi Aran fiziki-coğrafi rayonu |
| Kiçik Qafqaz fiziki-coğrafi vilayəti | Gəncə fiziki-coğrafi rayonu  • Qarabağ fiziki-coğrafi rayonu  • Qarabağ vulkanik yaylası fiziki-coğrafi rayonu  • Həkərə fiziki-coğrafi rayonu |
| Lənkəran fiziki-coğrafi vilayəti | Lənkəran fiziki-coğrafi rayonu  • Talış fiziki-coğrafi rayonu |
| Orta Araz fiziki-coğrafı vilayəti | Şərur-Ordubad rayonu  • Naxçıvan fiziki-coğrafi rayonu |
| 
* Kateqoriya:Azərbaycanın fiziki-coğrafi rayonları

 |
**Həmişəyaşıl tropika**- *yağışlı* meşə ekosistemləri

Yayıldığı ərazilər
------------------

Cənubi Amerikada Amazon çayı hövzəsində, Orinokoda başdan-başa böyük massiv şəklində,
Afrikada Konqo, Niger və Zambezi çayları hövzələrində və Madaqaskar adasında həmçinin
Yeni Qvineya adalarında yayılıb.

İqlimi
------

Ərazidə illik yağıntıların miqdarı 2000–2500 mm olub aylar üzrə kifayət qədər bərabər
paylanır. İlboyu bir və ya bir neçə nisbətən "*quru mövsüm*" (ayda 125 mm) müşahidə olunur.

Bitki örtüyü
------------

Yağışlı tropik meşələrdə ağaclar üç yarus əmələ gətirir: 1)Seyrək yerləşən ən hündür ağaclar üst yarusu yaradır; 2)Başdan-başa həmişəyaşıl ağaclıq örtüyü, hündürlüyü 25–35 m; 3)Alt yarus–yalnız ümumi çətirdə işıq düşən sahələrdə sıx ağaclıq şəklində olur. Ot örtüyü və kollar praktiki olaraq olmur. Lakin çoxlu lianlar və epifitlər mövcuddur. Növ müxtəlifliyi olduqca yüksəkdir–bir neçə hektar sahədə rast gəlinən növlərin sayı bütün Avropanın florasında olan növlərin sayı qədərdir(Y. Odum, 1986). Bu meşələrdə ağac növlərinin sayı 170-dən çox, ot növləri isə 20-dən azdır. Yaruslar arası bitki növlərinin (lianlar, epifitlər və b.)sayı otlarla birlikdə 200–300 və daha çoxdur

Heyvanlar aləmi
---------------

Yağışlı meşələrdə heyvanların çox hissəsi bitki örtüyünün üst yarusunda yerləşir. Belə ki, Qayananın 59 məməli heyvan növünün 31-i ağaclarda yaşayır. Ağacda yaşayan məməlilərdən başqa yağışlı meşələrdə çoxlu buqələmun (xamelyon), iquana, hekkonlar, ağac ilanları, qurbağalar və quşlara rast gəlinir. Qarışqalar və düzqanadlılar, həmçinin gündüz kəpənəkləri və güvələr mühüm ekoloji rol oynayır. Tropik meşələrin iri heyvanlarından ən məşhurları meymunlar, yaquarlar, qarışqayeyənlər, ərincək, kaquar, insanabənzər meymunlar, kəl, Hindistan fili, kondor, karol keçəl kərkəsi, tovuzquşu, tutuquşu və b. göstərmək olar. Heyvanların əsas qidası meyvə və termitlərdir.

Həmçinin bax
------------

* Meşələr
* Cənubi Amerika
* Təbii zonalar

Xarici keçidlər
---------------

* Tropik meşələr qlobal istiləşməyə davamlıdır
* Tropik meşələr daha çox oksigen buraxır
* Respublikanın meşələri

İstinadlar
----------

1. ↑  Məmmədov. Q. Ş, Xəlilov. M. Y Ekologiya, ətraf mühit və insan, Bakı:2005
**Gəncəli məhəlləsi** — Şəkinin qədim məhəllələrindən biri.

Haqqında
--------

Şiələr kompakt halında Şəki şəhərində Gəncəli məhəlləsində məskunlaşmışlar. Gəncəli məhəlləsinin əhalisi Səfəvilər dövründə Şəkini idarə etmək və dayaq yaratmaq üçün Gəncədən Şəkiyə köçürülənlərin nəsilləridir. Şəkinin sünnü əhalisi şiələri "qızılbaş", bəzən də "qəcər" adlandırırlar. Məlumdur ki, şiə yönlü səfəvi təriqəti həm də "qızılbaş" adlanmışdır. Şiələrin "qızılbaş" adlandırılması Azərbaycanın başqa sünnü bölgələrində də (Qax, Zaqatala, Balakən rayonlarında və s.) özünü göstərir.

Başqa məlumata görə buranın əhalisi İrandan və ya Xoydan Gələnlərlər məskunlaşmışlar.

Gəncəli məhəlləsində Mirzə Fətəli Axundov, Rəşid bəy Əfəndiyev, Salman Mümtaz, xalq artisti Əlövsət Sadıqov, dilçi Əbdüləzəl Dəmirçizadə, akademiklər Cəmil və Cəbrayıl Hüseynovlar, professor Yaşar Qarayev kimi böyük bir ziyalı bu məhəllədən yetişmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Ağvanlar məhəlləsi
* Çaqqal dərəsi məhəlləsi

İstinadlar
----------

1. ↑  [*ölü keçid*]
2. ↑  L. Əşrəfqizi-Şəki folklor mühiti kitabı
3. ↑

Xarici keçidlər
---------------

* Şəki məhəllələri
{\displaystyle \int \limits \_{}^{}R(x,{\sqrt {P(x)}})dx} (1)

inteqralına baxaq.Burada {\displaystyle P(x)} dərəcəsi {\displaystyle n\geqslant 3} olan çoxhədlidir.{\displaystyle n=3} və {\displaystyle n=4} olduqda (1) şəklindəki inteqrallara {\displaystyle elliptik} inteqrallar,{\displaystyle n\geqslant 5} olduqda isə {\displaystyle hiperelliptik} inteqrallar deyiıir.Abel və Liuvill isbat etmişlər ki,elliptik inteqrallar, ümumiyyətlə, sonlu şəkildə hesablanmir.Göstərmək olar ki, (1) şəklindəki inteqrallar {\displaystyle n=3} və {\displaystyle n=4} olduqda hesablanan inteqrallar dəqiqliyi ilə aşağıdakı inteqrallardan birinə gətirilir ( burada {\displaystyle 0<k<1} parametrdir ) :

{\displaystyle \int \limits \_{}^{}{\tfrac {dx}{\sqrt {(1-x^{2})(1-k^{2}x^{2})}}}} (2)

{\displaystyle \int \limits \_{}^{}{\tfrac {x^{2}dx}{\sqrt {(1-x^{2})(1-k^{2}x^{2})}}}} (3)

{\displaystyle \int \limits \_{}^{}{\tfrac {dx}{\sqrt {(1+nx^{2})(1-x^{2})(1-k^{2}x^{2})}}}} (4)

(2), (3) və (4) inteqrallarını əvəzləmələr vasitəsilə uyğun olaraq aşağıdakı inteqrallara gətirmək olar:

{\displaystyle \int \limits \_{}^{}{\tfrac {d\varphi }{\sqrt {(1-k^{2}\sin ^{2}\varphi )}}}} (5)

{\displaystyle \int \limits \_{}^{}{\sqrt {1-k^{2}\sin ^{2}\varphi }}\,d\varphi } (6)

{\displaystyle \int \limits \_{}^{}{\tfrac {d\varphi }{(1-n\sin ^{2}\varphi ){\sqrt {(1-k^{2}\sin ^{2}\varphi )}}}}} (7)

(5), (6) və (7) inteqrallarına uyğun olaraq 1-ci, 2-ci və 3-cü elliptik inteqrallar deyilir.(5) və (6) inteqrallarının {\displaystyle \varphi =0} qiymətində sıfra çevrilən ibtidai funksiyalarını uyğun olaraq {\displaystyle F(k,\varphi )} və {\displaystyle E(k,\varphi )} ilə işarə edirlər.
Donq Yuan. Dəniz mənzərəsi. Pekin
**Donq Yuan** — Çinli rəssam.

Həyatı
------

Donq Yuan Çin mənzərəsinin böyük ustalarından biridir. Rəssam Çində anadan olub. Donq Yuan günlərində bu sahə Cənub-Şərqin bir hissəsi idi. Ustadın yaradıcılığının demək olar ki, bütün dövrü İmperator Li Cinq hakimiyyət dövründə oldu. Bəzi zamanlarda Çin rəsm əsərləri ilə məşğul idi. Bununla yanaşı 961-ci ildə Akademiya qurulduqdan sonra Donq
Yuan bura üzv oldu. Donq Yuan ilk növbədə monoxrom mənzərələri ilə məlumdur, lakin o, təkcə monoxrom işləri deyil, eyni zamanda, Li Sisyunyadan gələn ənənə ilə də çəkmişdir.

Qalereya
--------

* 
* 
*

Ədəbiyyat
---------

* Го Жо-сюй. «Записки о живописи: что видел и слышал» — М. «Наука», 1978
* Виноградова Н. А. «Китайская пейзажная живопись» — М.: «Изобразительное искусство», 1972
* Various authors. «Three Thousand Years of Chinese Painting» — Yale University Press. 1997 \*«The Art of East Asia» — Konemann, 1999.
**Araukaniyanın işğalı** ― hərbi hərəkat olub Çili hökuməti tərəfindən həyata keçirilmişdir. Bu hərəkat 1862–1886-cı illəri əhatə etmişdir. Nəticədə bölgə Çilinin ərazisinə cevrilmişdir.

Avropalıların ilk gəlişi
------------------------

Yerli xalq olan Mapuce bölgəni Araukani adlandırır. Mapucelər uzun zaman İnk İmperiyasına qarşı mübarizə aparmışdır. Nəticədə isə bölgə öz istiqlaliyyətini qoruya bilmişdir. Bu ərazilərə ilk ayaq basan avropalılar İspanlar olmuşlar. Öz adətlərinə sadiq qalaraq ispanlarada boyun əyməmişdilər. Bu səbəbdən İspanlar Mapuce qəbilələrinə qarşı 300 il müharibə aparmışlar. Tarixə bu müharibə Araukaniya müharibəsi kimi düşür. XVI əsrdən başlanan müharibə XIX qədər davam etmişdir. İspanlar bir nəticə əldə edə bilmirlər. Buna baxmayaraq araukanının ucqar şimal hissəsi işğal edilsə də, XVIII əsrdən yenidən azad edilir. Elə həmin dövrdən ispanlarla yerli Mapuce gəbilə başçıları arasında iqtisadi və mədəni əlaqələr qurulur. Bundan sonra demək olar ki, böyük toquşmalar baş vermir. Hətta qubernator Ambrosini O'Xiqqins XVIII əsrin sonlarında bir necə qəbilə başçı ilə onların torpaqlarını İspan krallığına birləşdirilməsi haqqında razılıqda imzalanır. Ancaq onlar daxili müstəqilliyini qoruyub salayırdılar. Vəziyyət 1817-ci ildən dəyişir belə ki, Çili artiq müstəqil dövlətə çevrilir. Bunda sonra uzun zaman Çili bu məsələyə demək olar ki, fikir vermir. 1845-ci ildə Magellan boğazında limanın tikintisində artıq bölgəyə müdaxilə etməli olur.Üstəlik XIX əsrdə avropadan çoxlu sayda immiqrantın Çiliyə gəlməsi hökuməti yeni torpaqların istifadəyə verməyə vadar edirdi. Bu isə Mapuce qəbiləsinin torpaqları hesabına baş verirdi ki, bu da yeni toqquşmalara səbəb olurdu. Buna baxmayaraq Çili prezidenti Manuel Martin 1852-ci ildə yeni vilayyətin uaranması haqqında fərman verir. Faktiki olaraq isə bölgə Çilinin nəzarətində deyildi. Araukaniya torpaqları Biobio çayı şimaldan, Tollen çayı isə cənubda onun sərhədini təşkil edirdi.

Araukaniya və Pataqoniya krallığı
---------------------------------

1860-cı ildə Peresa Maskuanonun dönəmində fransız vəkil, tacır və fırıldaqcı Oreli Antuan de Tuman bir necə qəbilə başçısının dəstəyi ilə bölgədə Pataqoniya və Araukaniya krallığını yaradır. Tanınması üçün Napoleona müraciət edir. Buna cavab olaraq Maskuano general Karnelio Saaverde Rodrigesə hindulara qarşı aktiv müharibəyə başlamağı əmr edir. Ancaq hücumdan öncə məsələni diplomatik yollla həlli yolunun sınaqdan keçirməyi məsləhət görür. Qəbilə başçılarına müraciət edilərək bölgəni mədəniləşdirməyə maniə olmamasını istəyirlər. Bölgədə dəmir və adi yolların çəkilməsi, xəstəxana və məktəblərin tikilməsi nəzərdə tutulurdu. Bir müddət sonra Çili qoşunu Pataqoniya və Arakuani kralığının ərazisinə, daxil olaraq Tumanı həbs edirlər. Sonradan o pisixoloji dispanserə yatırılır, sonradan isə Fransaya qaytarılır ki, oradada ölür.

İlk istila
----------

İlk istila hərəkatı Saaverdin başçılığı ilə başladılır və 1862–1869-cu illəri əhatə edir.

Mənbə
-----

* Interculturalidad y Salud: Historia Mapuche durante la Conformación del Estado Nación (mapa del avance de La Frontera)
1997-ci ildə "Məktəbətul-Maarif lil-Nəşr vəl-Təuzi" nəşryyatı tərəfindən Səudiyyə Ərəbistanının paytaxtı ər-Riyadda Nasiruddin əl-Albani və Məşhur ibn Həsən Al Salmanın təhqiqi ilə nəşr edilmiş "Sünəni İbn Macə" kitabının üz qabığı.
**Sünəni-İbn Macə** (*ərəb.* **سُنن ابن ماجة**‎). Əhli Sünnənin hədis ədəbiyyatında ən güvənilən hədis kitabları olaraq qəbul edilən altı kitabdan (Kutubi-sittənin) biridir.

Müəllifi İbn Macədir (m. 824–887) (h.q. 209–273). Əsərin əsil adı **"Kitəbus Sunən"** olsa da müəllifinə nisbətlə **"Sünəni İbn Macə"** olaraq anılır.

Haqqında
--------

### Müəllif

Əl Hafiz Əbu Məhəmməd ibn Yəzid ibn Macə əl Qəzvini 824-cü ildə Qəzvin şəhərində doğulub. 22 yaşından hədis toplamaq məqsədilə Misir, Xorasan, Rey, İraq, Hicaz və b. yerlərə səfər etmişdir. Və ən məşhur əsəri olan "Kitəbu Sunən" əsərini yazmışdır. İbn Macə 887-ci ildə vəfat etmişdir.

### Əsər

Kitab cildlərə bölünür (Cildlərin sayı nəşr edildiyi zamana, məkana və nəşriyyata görə dəyişir). Müəllif əsəri 5 cilddə tərtib etmişdir. Hər cilddə kitablar və hər kitabda da bablar var. Hər kitabda , kitaba uyğun bablar və hər babda da mövzuya uyğun hədislər vardır. Ümumilikdə isə müəllif kitaba 4341 hədis yığmışdır.

**Kitabları** (**Bölmələri**)

### Nəşrləri

Kitab ərəb dilində bir neçə dəfə nəşr olunub :

* Sünən ibn Macə, Məktəbə əl-İlmiyyə, Beyrut

* İbn Macə, əs-Sünən, "Məktəbətul-Maarif lil-Nəşr vəl-Təuzi", ər-Riyad, Səudiyyə Ərəbistanı, 1417/1997; təhqiq: Nasiruddin əl-Albani və Məşhur b. Həsən Al Salman yüklə

Kitab Türk dilinə tərcümə olunub və nəşr olunub :

* İbn Mace, "Sünen-i İbn-i Mace" Tercüme ve Şerhi, çeviren : Haydar Hatipoğlu, "Kahraman" Yayınları, 10 cilt. oxu Arxivləşdirilib 2012-06-14 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  al-Dhahabi, Muhammad ibn Ahmad (1957). al-Mu`allimi. ed (in Arabic). Tadhkirat al-Huffaz. 2. Hyderabad: Da`irat al-Ma`arif al-`Uthmaniyyah. pp. 636.

Həmçinin bax
------------

* Kutubi-sittə
* Səhihi Buxari
* Səhihi Müslim


Vikimənbədə bu mətnin orijinalı var.  
Bax: **Sünəni İbn Macə**

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İslam** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
Fəryab vilayətinin vulusvaliləri
**Xani Çarbağ vulusvalisi** (puşt. خانه چارباغ ولسوالۍ) — Əfqanıstanda, Fəryab vilayətində inzibati–ərzi vahidi. İnzibati mərkəzi Çarbağ kəndidir. Əfqanıstan Mərkəzi Statistika Təşkilatının 21 mart 2015–ci ilə olan məlumatına əsasən Xani Çarbağ vulusvalisinin oturaq əhalisinin sayı 23.642 nəfərdir (11.641 nəfəri kişilər, 12.001 nəfəri qadınlar) və tamamiylə kənd yerlərində yaşayır. Əfqanıstanın "Kəndlərin Bərpası və İnkişafı Nazirliyi" (*ing.* Ministry of Rural Rehabilitation and Development of Afghanistan) ilə "Birləşmiş Millətlərin İnkişaf Proqramı"nın (*ing.* United Nations Development Programme) birgə lahiyəsi olan "Ərazi yönümlü milli inkişaf prqoramı"na (ing. National Area-Based Development Programme) uyğun araşdırmaya əsasən 1.056 km² ərazini əhatə edən vulusvalidə, əhali 16 kənddə məskunlaşıb və bu kəndlərdə əhalinin 65%–ni özbəklər, 35%–ni isə türkmənlər təşkil edir.

Qeydlər
-------

1. ↑  Hicri-şəmsi təqviminə əsasən 1 fərvərdin 1394–cü il tarixi Qriqori təqvimi ilə 21 mart 2015–ci il tarixinə uyğun gəlir (bax Arxivləşdirilib 2009-01-20 at the Wayback Machine).

İstinadlar
----------

1. ↑  GEOnet Names Server. 2018.
2. ↑  "Estimated Settled Population by Civil Division , Urban, Rural and Sex – 2015 — **Central Statistics Organization of Afghanistan**". 2015-07-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 aprel 2015.
3. ↑  "Khani Charbagh District Profile" (PDF). 2014-07-15 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 aprel 2015.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Aktyor (dəqiqləşdirmə).
"Aktrisa" buraya istiqamətləndirilir. Digər mənalar üçün Aktrisa (dəqiqləşdirmə) səhifəsinə baxın.
Aktyor Roven Atkinson, Mister Bean rolunda.
**Aktyor** və ya **aktrisa** (*fr.* acteur, latıncadakı *lat.* actor sözündən — icraçı) — dram teatrlarında, tamaşalarda, kinoda, opera, balet və sirk səhnələrində rol icraçısı. Artistlərdən fərqli olaraq aktyorlar tamaşalarda sadəcə olaraq iştirak etmir, həm də müəyyən olunmuş rolda hər hansı bir obrazı yaradır.

Aktyorluq yaradıclığının əsasında rola daxil olmaq, onu yaşamaq qabiliyyəti durur. Daxili və ya xarici cəhətdən rola daxil olmaq kimi anlayışlar mövcuddur. Bunlar ancaq şərt olaraq fərqlənirlər. Mahiyyət etibarı ilə bu aktyorluq sənətinin iki tərəfidir. Rola daxil olma zamanı hərəkət, düşüncə və hisslər bir vəhdət təşkil edir. Aktyor qrim, geyim, intonasiya qaydası, hərəkət qaydaları, yeriş, mimika kimi cəhətlərlə yaradılacaq şəxsin müəyyən dərəcədə teatr şəratində obrazını yaradır. Ancaq tam rola daxil olma onunla bitmir ki, personajın səhnədə xarici görkəmi yaransın, burada həm də, qəhrəmanın mənəvi dünyası, onun xasiyyəti və həyacanları da göstərməklə yanaşı həm də böyük rol oynayır.

|  |  |
| --- | --- |
| Mədəniyyət | *Mədəniyyət ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


Vikianbarda Aktyor ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Dәfnә Coy Foster** (*ing.* Defne Joy Foster; 2 sentyabr 1975, İncirlik[d], Adana ili – 2 fevral 2011, İstanbul) — Türk və amerikan əsilli aparıcı, aktrisa və DJ. Aktrisa 2003–2006-cı illər ərzində yayımlanan "Sihirli Annem" teleserialında oynadığı "Eda" obrazı ilə ölkəsində məşhurluq qazanmışdır. Bundan başqa *Dayə*, *Ruhsar* və *Ağ Yalanlar* kimi seriallarda da epizodik rollarda çəkilmişdir.

Həyatı
------

Dəfnə 2 sentyabr 1975-cu ildə Türkiyə'nin İncirlik əyalətində anadan olub. Atası afroamerikalı Stiv NATO-da zabit olaraq fəaliyyət göstərir, anası Xədicə isə türkdür. Dəfnə orta təhsilini Alsancakda aldıqdan sonra fərdi təhsilini İzmirdə davam etdirdi. 2008-ci ildə İlkәr Yasin Solmaz ilə evlənib və 2009-cu il 13 iyunda Can Qılınc adında bir oğlu olub. 2 fevral 2011-ci ildə Caddebostanda yazıçı Әhmәd Altanın oğlu Kәrәm Xalid Altanın evində ölü tapılıb. İlk versiya olaraq ölüm səbəbi astma xəstəliyi göstərilib. Astma xəstəsi olan Dәfnәnin ölmədən az əvvəl spirtli içki qəbul etdiyi deyilir. Foster Zincirlikuyu məzarlığında dəfn edildi.

Karyera
-------

1996-cı ildə Türkiyə-nin Kral Tv telekanalında VJ olaraq işə başladıqdan sonra fərqli kanallarda musiqi verilişlərinə də aparıcılıq etdi. Daha sonra seriallarda rol almağa başlayan Dəfnə uzun müddət davam edən Sehrli Anam serialında Eda rolunu canlandırıb. Əlavə olaraq tv8 telekanalında yayımlanan "*Bir İş Üçün Lazımdır*" adlı verilişə Cәmil Büyükdoğralı ilə aparıcılığını etmişdir. Bundan əlavə TRT-də yayımlanan "*Cehiz Şou*", Kanal 7-də yayımlanan "*Zula*" adlı verilişlərdə aparıcılıq edib. Son olaraq Acun Ilıcalı-nın "*Yoxdur Belә Dans*" yarışmasında iştirak edib.

Layihələr
---------

### Film və Teleserial

| İl | Filmin adı | Rol | Qeydlər |
| --- | --- | --- | --- |
| 1997 | Ruhsar |  | Qonaq ifaçı |
| 2000 | Ağ Yalanlar |  | Köməkçi rol |
| 2000 | Dayə |  | Köməkçi rol |
| 2003 | Sehrli Anam | Eda | Teleserial |
| 2006 | Selena | Pandora | Teleserial |
| 2007 | Xəyal və Reallıq |  | Köməkçi rol |
|

### TV Şoular

* Cehiz Şou
* Qəfildən
* Bir İş Üçün Lazımdır
* NTV Yaşıl Ekran
* Peşakar Ovu
* Zula

İstinadlar
----------

1. 1 2  IMDb (ing.). 1990.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2012-03-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-14.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2011-08-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-14.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-14.

Xarici Keçidlər
---------------

* *«Dəfnə Coy Foster»* — Internet Movie Database saytında.
**Açma süxurlar** — faydalı qazıntıların açıq üsulla çıxanlması zamanı onlan örtən və istismar ərəfəsində kənara atılan faydasız süxurlardan ibarət töküntülərdir. Gələcəkdə aparılması nəzərdə tutulan rekultivasiyanın üsulları və növləri kənara atılan süxurların tərkibindən və onların bioloji rekultivasiyaya yararlılıq dərəcəsindən çox asılıdır. Ona görə də rekultivasiyaya aid layihələr tərtib edilərkən süxürların bioloji cəhətdən yararlılıq dərəcələri müəyyənləşdirilməlidir.

Açma süxurların qalınlığı
-------------------------

Faydalı qazıntı yataqlarında çıxarılacaq filiz və qeyri-fıliz kütləsini örtən süxurların ümumi qalınlığıdır.

Açma işləri
-----------

Açıq üsulla faydalı qazıntı yataqlannın istismarı zamanı süxurların çıxarılması, daşınması Və yerdəyişməsi prosesidir.

Açmanın istismar əmsalı
-----------------------

Karxanada istismar dövrü ərzində örtük süxurlannın ümumi həcminin çıxarılıb apanlan faydalı qazıntının ümumi həcminə olan nisbətidir.

Xarici keçid
------------

* EKOLOJİ LÜĞƏT

Həmçinin bax
------------

* Qazma baltası

İstinad
-------

1. ↑  Yaqubov Q. Ş. Azərbaycan respublikasının texnogen-pozulmuş torpaqlarının tədqiqi, genetik xüsusiyyətləri və onların rekulvitasiyası Bakı 2003
Vegetasiya aspektinin sübutuCənubi Kaliforniya ştatının Santa Monika adaçayı kolluğu sahilində yamacın baxarlığının və vegetasiya aspektinin təsirinin sübutu. Sol tərəfdəki yamac şimala baxır, beləliklə rütubət və *"Ceanothus"* bitkisi dominantlıq edir. Sağ tərəfdəki cənub yamac daha quraqdır (daha çox günəş şüası qəbul edir) və əsasən quraqlığa davamlı *"Artemisia californica" və "Yucca whipplei"* bitkiləri ilə örtülüdür.
**Aspekt** (*yun.* Aspectus- görünüş) — vegetasiya dövrü ərzində bitkinin inkişaf fazasının və bitmə şəraitinin dəyişilməsilə əlaqədar fitosenozun xarici görünüşü. Bitkilərin inkişaf fazaları fəsillərə görə dəyişildiyindən fitosenozun xarici görünüşü də dəyişilir. Bu, çəmənlərdə, bozqırlarda və enliyarpaqlı meşələrdə daha aydın nəzərə çarpır. Aspekt müxtəlif illərdə iqlim şəraitinə görə də dəyişə bilir.

Aspekt adətən, bitkilərdə üstünlük təşkil edən, onun həyatında böyük rolu olan rəngin adına əlavə edilir. Məsələn, cilin quru yarpaqlarının qonur aspekti, xoruzgülünün qızılı-sarı aspekti və s.

Aspektləşdirmə
--------------

İki müxtəlif baxarlı yamacda müxtəlif bitki örtüyünün inkişafı (Yinq-Yanq vizual effekti)İki müxtəlif baxarlı yamacda müxtəlif bitki örtüyünün inkişafı (Yinq-Yanq vizual effekti)
Aspektləşdirmə ilin mövsüm tskillərinin (erkən yaz, yaz, yay, payız və qış) bitki və heyvan qruplarının xarakterinə, xarici görünüşünə (aspekt) və aktivliyinə təsir dərəcəsinin müşahidəsi və təsvir edilməsidir.

Həmçinin bax
------------

* Vegetasiya
* İlin fəsilləri

Xarici keçid
------------

Aspekt

İstinadlar
----------

1. ↑  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ensiklopedik ekoloji lüğət. Bakı-Elm-2008.
2. ↑  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ekoloqların məlumat kitabı. Bakı-Elm-2003.
**ANTİBARİONLAR** – barionların antizərrəcikləri. İşarəsi barionların işarəsi kimi olur və üzərinə tilda (~) qoyulur. Antibarionlar antinuklonlardan və antihiperonlardan ibarətdir. Antibarionlar ilə barionların kütləsi, spini, yaşama müddəti eynidir; elektrik və nüvə yükləri, maqnit momentləri əksişarəlidir. Antibarionların hamısı 10–70 *Gev* enerjili zərrəciklər yaradan sürətləndiricilərin köməyi ilə təcrübədə tapılmışdır. Antibarionların ümumi xassəsi barionlarla annihilyasiya etməsidir. Antibarionlar ilə barionların toqquşması bir neçə mezonlu annihilyasiyaya səbəb ola bilər. "Heyranlanmış" və "gözəl" barionlara müvafiq olaraq antineytronun, antihiperonun və Antibarionların parçalanması zəif qarşılıqlı təsirlə, barion rezonanslara müvafiq olan Antibarionlar isə güclü qarşılıqlı təsirlə yaranır. Adronun kvark tərkibli modeli çərçivəsində Antibarionlara üç antikvarkın çataqlaşmış halı kimi baxılır.

Mənbə
-----

Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 534. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Müsnəd Əbu Əvanə** (*ərəb.* **مسند أبي عوانة**‎) — Məhəmməd peyğəmbərin (s.a.v.) həyat və fəaliyyətinə dair Hafiz Əbu Avani əl-İsfərayeni tərəfindən tərtib edilmiş hədislər toplusu.

Müəllif
-------

Əbu Avanə Xorasan, İraq, Hicaz, Yəmən, Şam, Ərəbistan yarımadası, Fars, İsfahan və Misiri gəzərək hədisləri toplayıb öyrənirdi. Əbu Avanə əl-İsfərayeninin tələbələri Əbu Əli ən-Neysaburi, İbn Ədi və ət-Təbərani idi. O, Şafii məzhəbini əl-Muzani və ər-Rəbi ibn Süleymandan (İmam Şafiinin şagirdləri) götürərək İsfareyndə ilk yayan şəxs olmuşdur.

Kitabın təsviri
---------------

Əbu Əvanənin "Müsnədi" Müslim ibn əl-Həccac tərəfindən təkrar nəzərdən keçirilmiş Səhihi Müslim kimidir. Məcmuədə Müslimdən gələn hədislərlə yanaşı, Əbu Avanənin özündən də az sayda hədislər vardır. Buda Müsnəddə təkcə etibarlı (səhih) deyil, həm də yaxşı (həsən) və hətta zəif (daif) hədislərin olmasını izah edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Аз-Захаби.*. 14. səh. 417. Сияр алам ан-нубала
2. ↑  *Ибн Хаджар аль-Аскаляни.*. 1. səh. 291. Ан-Нукт аля Ибн ас-Салах
alman reytarı, 1577
**Reytar** (*alm.* reyter‎ — "atlı") — XVI–XVII əsrlərdə Avropada muzdlu atlı alaylar. Müasirləri kirasirlərdən fərqli olaraq reytarlar əsasən odlu silaha üstünlük verirdilər.

Onların arsenalı bir neçə iri kalibrli tapançadan ibarət idi. Qılınc isə yardımçı səciyə daşıyırdı.

XVI əsrin 50-ci illərinin əvvəllərində reytarlar tamamilə soyuq silahdan imtina etdilər. Əvəzində odlu silahların sayı 3 dən beşə qədər artdı. Misal üçün kirasirlər ancaq bir cüt tapança daşıyırdılar. Tapançaların baha olması səbəbindən reytar xidmətinə daxil olanlara birdəfəlik əlavə ödənişlər edilirdi.

Rəqibləri də əsasən zirehli olduğundan reytarlar adətən düşmənə yaxın məsafədən atəş açırdılar. Rəqibə yaxınlaşmaq üçün yorğadan istifadə olunurdu, lakin əlverişli şəraitdə, əgər relyaf və intizam səviyəsi sıranın saxlanmasına imkan verirdisə, yüngülcə dördnala da çapırdılar. Odlu silahların doldurulması uzun vaxt apardığına görə, əsas taktiki fənd kimi, o zaman piyadaların arasında geniş yayılmış *karakole* taktikasından istifadə edirdilər. Belə ki, əskərlərin birinci cərgəsi yaylım atəşi verəndən sonra dərhal geriyə dönüb arxaya çəkilirdi və ən sonuncu cərgənin arxasına, silahları doldurmaq üçün, keçirdi. Həmin vaxt ikinci cərgə irəliyə çıxıb yeni yaylım atəşi açaraq eynən əvvəlki cərgənin hərəkətləri təkrar edirdi. Karakole üçün reytarlar, bir birinin ardınca hərəsi 20 atlıdan ibarət 10–15 sıraya düzülürdülər. Yaylım atəşindən sonra birinci cərgə iki hissəyə bölünürdü, bir hissəsi sağa arxaya, o biri hissəsi sola arxaya çəkilidilər.
Abel çoxhədlisi çoxhədli ardıcıllığının bir formasıdır.n-ci həddə bağlı forma aşağıda verilmişdir.

{\displaystyle p\_{n}(x)=x(x-an)^{n-1}.}
Bu ardıcıllıq adını Norveçli riyaziyyatçı olan Nils Henrik Abelin adından almışdır.

.

Misallar
--------

a=1 əmsalı üçün və n-in qiymətinin dəyişməsi əsasında aşağıdakı nümunələri almaq olar.

{\displaystyle p\_{0}(x)=1;}
{\displaystyle p\_{1}(x)=x;}
{\displaystyle p\_{2}(x)=-2x+x^{2};}
{\displaystyle p\_{3}(x)=9x-6x^{2}+x^{3};}
{\displaystyle p\_{4}(x)=-64x+48x^{2}-12x^{3}+x^{4};}
a=2, əmsalı və n-in dəyişməsində çoxhədli

{\displaystyle p\_{0}(x)=1;}
{\displaystyle p\_{1}(x)=x;}
{\displaystyle p\_{2}(x)=-4x+x^{2};}
{\displaystyle p\_{3}(x)=36x-12x^{2}+x^{3};}
{\displaystyle p\_{4}(x)=-512x+192x^{2}-24x^{3}+x^{4};}
{\displaystyle p\_{5}(x)=10000x-4000x^{2}+600x^{3}-40x^{4}+x^{5};}
{\displaystyle p\_{6}(x)=-248832x+103680x^{2}-17280x^{3}+1440x^{4}-60x^{5}+x^{6};}

İstinadlar
----------

* *Rota, Gian-Carlo.* "All Polynomials of Binomial Type Are Represented by Abel Polynomials". Annali della Scuola Normale Superiore di Pisa - Classe di Scienze Sér. 4. 25 (3–4). 1997: 731–738.
**Tiflis Aviasiya Zavodu** — Gürcüstanın Tbilisi şəhərində yerləşən, təyyarə istehsalı və təmiri ilə məşğul olan sənaye təsisi. Onun tərkibində Tbilisi Beynəlxalq Hava Limanının uçuş-enmə zolağından bir neçə kilometr məsafədə yerləşən uçuş zolağı var.

Tarixi
------

### 1941–1991 illər

Tbilisi təyyarə zavodunun tarixi Böyük Vətən müharibəsi başlandıqdan sonra sentyabr 1941-ci ildə başladı. Həmin vaxt Tbilisiyə 31 nömrəli aviasiya zavodu Taqanroqdan köçürüldü. Taqanroqdakı zavod 1934-cü ildə yaradılmışdır və hidroplanerlər istehsal istehsal edirdi. 1941-ci il Avqust-sentyabr aylarında, müharibənin başlanmasından sonra fabrik dizayn bürosu ilə birlikdə Tbilisiyə evakuasiya edilib. Müharibə illərində zavod Laqq-3 qırıcı təyyarələrinin müxtəlif inkişaf etdirilmiş seriyalarını istehsal etdi (1944-cü ilin ortalarına qədər). 1944-cü ildən zavod Yak-3 qırıcısını istehsal etməyə başlayır. 1946-cı ildən zavod Yak-15 (Yak-17UTI daxil olmaqla) reaktiv təyyarəsini, daha sonra Yak-17, Yak-23, MiQ-15 və MiQ-17 istehsal etdi. Bundan başqa radio idarə edən nəzarət hədəf (La-17, 886 ədəd buraxılıb) və təyyarə üçün gəmi əleyhinə raketlər (1669 ədəd R-10C.) istehsal edilmişdir. 1978-ci ildən sonra zavod kütləvi olaraq Su-25 (900 ədəd), o cümlədən (1987–1996-cı illərdə) Su-25T, Su-25BM və bir neçə Su-25U istehsal etmişdir. Bundan əlavə, 6 nəfərlik yüngül mülki təyyarə Yak-58 (6000 ədəd.) və "hava-hava" tipli idarəolunan raket P-60 (30,000-dən artıq) və P-73 (6000-dən çox ədəd) hazırlanmışdır. Raketlərin istehsal tempi ildə 6,000-ə çatdı. Zavod Buran kosmik gəmisi üçün hissələrinin istehsalı idi.

### 1991-ci il sonrası

31-ci zavodun bazasında Sovet İttifaqı dağıldıqdan sonra **Tbilisi Aircraft Manufacturing** (TAM) şirkəti quruldu. 2002 ildə isə onun özəlləşdirilməsi başladı, şirkət ASC TAM adlandırılmışdır. Işçilərin sayı — 1980-ci illərin sonunda 14.000 nəfər ilə müqayisədə 2000 nəfər oldu. Son illərdə təyyarə və vertolyotların təmiri və modernizasiyası, təyyarə üçün ehtiyat hissələrinin istehsalı, PUA və yüngül mülki təyyarələrinin inkişafı ilə məşğul olur. Şirkət aktiv şəkildə İsrail (TAA "Elba" və "ELGAD"), ABŞ (AIR Ascend — Aircraft Investor Resursları), Kanada (Kelowna Flightcraft) və İngilis (GML — artım Management Limited) firmaları ilə əməkdaşlıq edir. Həmçinin qeyri-aviasiya və hərbi məhsullar da istehsal edilir. avqust 10, 2008-də Gürcüstan Daxili İşlər Nazirliyi Rusiya təyyarələrinin "Tbilaviastroy" fabrikini bombaladığını iddia etdi. iyul 2010-cu ildə zavod Gürcüstan Müdafiə Nazirliyinin tabeliyinə köçürülüb
**Hidrokimya** — təbii suların kimyəvi tərkibi və onların ətraf mühitdə gedən kimyəvi, fiziki və bioloji proseslərdən asılı olaraq dəyişilməsinin qanunauyğunluqları haqqında elm.

Hidrokimyəvi analiz
-------------------

Hidrokimyəvi analiz suyun kimyəvi və qaz tərkibinin, fiziki, bioloji və texniki xassələrinin təyinidir.

Hidrokimyəvi rejim
------------------

Hidrokimyəvi rejim su mühitinin kimyəvi xarakteristikasının məcmusudur (asılı və həll olan maddələrin konsentrasiyası və dinamikası, duzluluq, codluq, aktiv reaksiya, oksidləşmə-reduksiya potensialı və s.). Hidrobiontların böyüməsinə, inkişafına, çoxalmasına, su ekosistemlərinin davamlılığına, məhsuldarlığına və s. təsir göstərir. Antropogen amillərin su hövzəsinə təsir dərəcəsi və tullanan çirkləndiricilər hidrokimyəvi rejimə təsri göstərir.

Həmçinin bax
------------

* Hidrologiya
* Kimya

İstinadlar
----------

1. ↑  Məmmədov Q. Ş. Xəlilov M. Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm" nəşriyyatı. Bakı: 2003. 516 s.
2. ↑  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ensiklopedik ekoloji lüğət. Bakı-Elm-2008.
*Bakı hərbi qarnizonu* komandanı İbrahim ağa Usubov ailəsi ilə birlikdə.
**Bakı hərbi qarnizonu** — 1919–1920-ci illərdə Bakı şəhərində və onun ətrafında yerləşdirilmiş bütün hərbi hissələri, təşkilatları, hərbi təhsil müəssisələrini özündə birləşdirən hərbi qurum.

Yaradılması
-----------

Bakı hərbi qarnizonu Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin dövründə 1918-ci ilin, sentyabrın 15-də, Azərbaycan hərbi qüvvələri və Qafqaz İslam Ordusu şəhəri azad etdikdən sonra formalaşdırılmağa başlandı. Tərkibində həm türk hərbi qüvvələri, həm də Azərbaycan hərbi qüvvələri olan Bakı hərbi qarnizonunun ilk rəhbəri Qafqaz İslam Ordusunun Qərərgah rəisi Nazim bəy olmuşdur. 1918-ci ilin noyabrın 17-də şəhərə daxil olan İngilis hərbi qüvvələri şəhərdəki bütün türk hərbi hissələri ilə bərabər, Azərbaycan ordusunun bütün hissələrinin də şəhərdən çıxarılmasını tələb etdi. Beləliklə *Bakı hərbi qarnizonu* ləğv edildi.

Yenidən təşkili
---------------

Bakı hərbi qarnizonu 1919-cu ilin aprel 5-də yenidən formalaşdırılmağa başladı. İngilis qüvvələri komandanlığının razılığına əsasən, həmin gün Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ordusunun Birinci Tatar süvari alayı, bir piyada taboru və bir neçə topçu batareyası Bakıya daxil oldu. Bakıya daxil olan qüvvələrə Birinci Tatar süvari alayının komandiri polkovnik Ağalarov rəhbərlik edirdi. Ona, eyni zamanda, Bakı qarnizonunun rəisi vəzifəsi də həvalə edilmişdi. Bakı şəhəri komendantı isə polkovnik-leytenant Azad Vəzirov təyin edilmişdi (ona 1919-cu il, iyulun 9-da polkovnik rütbəsi verilmişdi).
Bakıda hərbi hissələrin sayının artması və hərbi strukturların genişlənməsi, həmçinin, şəhərin paytaxt kimi əhəmiyyəti nəzərə alınaraq hərbi nazirin 1919-cu il, 7 avqust tarixli əmri ilə komendant vəzifəsinə general-leytenant statusu verildi. İstefada olan general-leytenant Firudin bəy Vəzirov Bakı komendantı təyin olundu. Və Aprel işğalına qədər bu vəzifəni icra etdi. Əvvəlki komendant polkovnik Azad Vəzirov komendantın müavini vəzifəsində saxlanıldı.
1919-cu ilin avqustun 16-da İkinci piyada diviziyasının komandiri general-mayor İbrahim ağa Usubov Bakı hərbi qarnizonunun rəisi təyin edildi. 1919-cu il, sentyabrın 9-da Bakı İstehkamçılar hissəsinin rəisi təyin edilmiş general-mayor Murad Gəray Tlexas, eyni zamanda, Bakı qarnizonunun rəisi oldu. Həmin il dekabrın 10-da Bakı İstehkamçılar hissəsinin və Bakı qarnizonunun rəisi vəzifəsi general-mayor Həbib bəy Səlimova həvalə edildi. 1920-ci ilin, fevralında həm də Bakı İstehkamçılar rəisi təyin edilmiş, İkinci piyada diviziyasının komandiri general-mayor İbrahim ağa Usubov yenidən qarnizon rəisi oldu.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, *Bakı hərbi qarnizonu maddəsi*

### İstinadlar

1. 1 2 3  Azərbaycan tarixi 7 cilddə, V cild. Bakı, 2001.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli Ordusu
* İbrahim ağa Usubov
**Kürd İnsan Hüquqları Layihəsi** — Türkiyənin, İraqın, İranın, Suriyanın və başqa yerlərin kürd regionlarında ardıcıl olaraq fəaliyyət göstərən insan haqları təşkilatı. Bu, 1992-ci ildə Londonda yaradılmış və əsası qoyulmuş qeydiyyatdan keçmiş xeyriyyə təşkilatıdı. Onun tərəfdarları arasında kürdlər və qeyri-kürdlər var.

Onun fəaliyyətlərinə məhkəmə çəkişmələri və vəkillik, məhkəmə müşahidəsi və faktaraşdırma missiyaları, tədqiqat və nəşrlər və ictimai məlumatlandırma, təhsil və kommunikasiya təşəbbüsləri daxildir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Alliance for Kurdish Rights.* "KHRP: Kurdish civilians impacted by Turkish and Iranian military operations". article. Alliance for Kurdish rights. 2009-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-04-17.
2. ↑  "INTRODUCTION TO KURDISH HUMAN RIGHTS PROJECT" (PDF). 2007. 2023-05-24 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2024-03-01.

Xarici keçidlər
---------------

* Official KHRP website (English)
* Official KHRP website (Turkish)
* Baku Ceyhan Campaign
* Ilisu Dam Campaign
**Kəleybər mahalı** — Qaradağ xanlığının 18 mahalından biri.

Tarixi
------

Qaradağ xanlığının inzibati-ərazilərindən biri də Kəleybər mahalıdır. Mahal şərqdən Kərmədüz, cənubdan Yaft, qərbdən, şimaldan Keyvan mahalları ilə həmsərhəddir. Mərkəzi Kəleybər qəsəbəsi idi.

Ünlü tarixçi Həmdullah Qəzvini "Nüzhət əl-Qulub" adlı əsərində yazır: "Kəleybər və yaxud Kələntər əyalət şəhəri olub, ormanlıqlar və uca dağlar arasında yerləşir. Orada böyük bir istehkam var ki, ayağından götürülür. Məhsulu taxıl, üzüm və meyvəcatdır. Əhalisi qarışıqdır. Burda şafii məzhəbli türklər və talışlar yaşayırlar. Dəftərə görə vergisi 3000 dinardır"

Kəleybər mahalında bir neçə memarlıq abidəsi var. Bunların biri Özi kəndində yerləşən Şeyx Abdulla Ənsarinin məqbərəsidir.

Kəleybərdən 13 kilometrlik məsafədə yerləşən Peyğan qalası Sasanilər dövründə tikilib. El arasında bu qalaya "Yezid qalası" deyilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Йакут ал-Хамави. Му’джам ал-булдан. Хамдаллах Казвини. Нузхат ал-кулуб. – Баку: Элм, 1983, ст.46.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Qarşı yatan Qaradağ. Bakı, "Ozan", 1998, 192 səh.
* Ənvər Çingizoğlu, Qaradağlılar, Bakı, "Şuşa", 2008, 160 səh.
* Ənvər Çingizoğlu, Qaradağ xanlığı, Bakı, "Mütərcim", 2011. – 212 səh.

Həmçinin bax
------------

* Qaradağ vilayəti

| ⛭Qaradağ xanlığının mahalları |
| --- |
| Mahallar | Əhər mahalı  • Üzümdil mahalı  • Həsənabad mahalı  • Meşəpara mahalı  • Keyvan mahalı  • Mincivan mahalı  • Kəleybər mahalı  • Kərmədüz mahalı • Çardəngə mahalı • Düdəngə mahalı • Yaft mahalı  • Tiklə mahalı • Vargəhan mahalı • Horand mahalı • Bədəvistan mahalı • Şərqi Dizmar mahalı • Qərbi Dizmar mahalı • Məvazixan mahalı • Üngüt mahalı |
**Tim Dankan**, (25 aprel 1976[…]) karyerasını başa vurmuş, 19 il NBA komandalarından olan San-Antonio Spörs forması geymiş peşəkar amerikalı basketbolçu. Tim Dankan NBA tarixində ilk 3 mövsümdə liqanın bütün simvolik komandalarına düşən 2–ci basketbolçudur.

Həyatı
------

1976-cı ildə anadan olan Dankan basketbolla 9-cu sinifdən məşğul olmağa başlayıb. Uşaqlıqda üzgüçülüyə gedən Tim 400 metr məsafəyə sərbəst üsulda öz yaş qrupunda ölkə çempionu olub. Lakin 1989-cu ildə Xyuqo Uraqanı hovuzu yararsız hala gətirdikdən sonra o üzgüçülüklə vidalaşır.

Veyk Forestdə psixolgiyadan təhsil alan Dankan soyuq silah kolleksiyası toplayır. Onun kolleksiyasında hətta uzunluğu 92 santimetr olan Samuray qılıncı da var.

San-Antonio Spörs komandasının bütün ev oyunlarında xeyriyyə məqsədilə 25 bilet alaraq azarkeşlərə verən Dankan 2000-ci ildə boulinq turniri təşkil edərək, oradan əldə edilən 100000 dolları xarçənglə mübarizə edən xəstəlik fonduna yönəldib. Həmçinin bir neçə şirkətlə reklam müqavilələrindən gələn gəliri də ehtiyacı olan xərçəng xəstələrinin müalicəsinə ünvanlayıb. Bundan əlavə ənənəvi qolf turniri təşkil edərək mənfəəti Kids sorts Netvork təşkilatına keçirir.

Karyerası
---------

1997-ci il NBA seçmələrində 1-ci sıradan San-Antonio Spörs tərəfindən seçilərək NBA həyatına başlamış və karyerasının sonuna qədər bu komandanın formasını geymişdir.

1999-cu ildə pleyoff mərhələsinin ən dəyəli basketbolçusu seçilib. 1 il əvvəl isə NBA-nın ən yaxşı debütantı olan Dankan Amerika Birləşmiş Ştatlarının komandasının tərkibində Sidney Olimpiya oyunlarının seçmə turnirində iştirak edib. Olimpiadaya yollanacaq heyətə dəvət alsa da zədə Avstraliyada çıxış etməyə imkan verməyib. Kiçik bacısı Trişia 1988-ci ildə keçirilən olimpiya oyunlarında iştirak edib. Ancaq ABŞ yox, o Vircin adalarını üzgüçülük yarışlarında təmsil edib. Dankan 2 dəfə müntəzəm çempionatın qalibi olub. Bundan əlavə Tim Dankan 13 dəfə ulduzlar görüşündə iştirak edib. 4 qat NBA çempionu həmçinin Olimpiya oyunlarının bürünc və Universiadanın qızıl mükafatçısıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2  .
3. ↑  "Tim Duncan Q&A". slamduncan.com. 2013-07-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 Sentyabr, 2017.

Həmçinin bax
------------

* San-Antonio Spörs

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Tim Dankan ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Oyunçu məlumatı və karyera statistikası NBA.com, or Basketball-Reference.com
* Rəsmi veb səhifəsi

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | X (ing.) · X |
| Tematik saytlar | Basketball-Reference.com (oyunçu) · Basketball-Reference.com (məşqçi) · Basketball-Reference.com (Avropa) · Eurobasket.com (oyunçu) · Eurobasket.com (məşqçi) · NBA · Olympedia · RealGM (oyunçu) · Sports-Reference.com (kollec) · ФИБА · IMDb |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) · Munzinger · Notable Names Database · Prabook |
| Normativ yoxlama | LCCN: n98102653 · VIAF: 78100030 · WorldCat VIAF: 78100030 |