recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Artaşes Babalyan** (*erm.* Արտաշես Բաբալյան; 17 noyabr 1886, Şuşa – 1 avqust 1959, Tehran) — erməni siyasətçi, görkəmli dövlət və ictimai xadim, Ermənistan İnqilabi Federasiyasının üzvü, Ermənistan Demokratik Respublikasının sosial müdafiə naziri (31 oktyabr 1919–5 may 1920).

Həyatı
------

Sankt-Peterburq, Bakı və Xarkovda həkim işləmişdir. Birinci Dünya Müharibəsinin iştirakçısı olmuşdur. Vartan könüllülər alayının baş həkimi vəzifəsini icra edirdi.

1917-ci ildə Ermənistan Demokratik Respublikasının yaranmasında fəal iştirak edirdi. 1917-ci ildə respublikada Milli Məclisin üzvü təyin olundu.

1918-ci il erməni-gürcü müharibəsi zamanı iddia edirdi ki, erməni ordusunun Tiflisə çatmaq və orada yığılan bütün problemləri həll etmək üçün kifayət qədər qüvvələri var.

1920-ci il avqustun 10-da Arşak Camalyan ilə birlikdə Tiflisdə RSFSR-in elçisi bolşevik Boris Leqranla, Zəngəzur, Qarabağ və Naxçıvan bölgələrinin ərazilərini Qırmızı Ordu tərəfindən işğalı, habelə Ermənistan Respublikasının müstəqilliyinin tanınması ilə bağlı danışıqlarda iştirak etdi. RSFSR ilə Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin bağlanmasında iştirak etmişdir.

1920-ci ilin sentyabr-noyabr aylarında Ermənistan-Türkiyə müharibəsində iştirak etmişdir. Baş nazir Simon Vratsyanın nümayəndəsi kimi Qarsa göndərildi və 30 oktyabrda orada həbs olundu. 1921-ci ildə əsirlikdən azad edildikdən sonra ilk öncə Təbrizə, daha sonra Tehrana yollandı, orada hərbi xəstəxanada işlədi.

1943-cü ilin sentyabr ayında İrana daxil olan Sovet hakimiyyətinin tələbi ilə həbs edildi və 1945-ci ilin iyun ayında azadlığa buraxıldı.

Uzun müddət sürgündə yaşayıb, Tehranda vəfat etdi.

"Ermənistanın müstəqillik tarixinin səhifələri" xatirələrinin müəllifidir (Qahirə, 1959 // "Pages from Armenian independence history", Cairo, 1959).

Mənbə
-----

* *Caucasian review , Issues 8–10*. Institut für Erforschung der Geschichte und Kultur der UdSSR. 1959. p. 158.
* *Problems of the Peoples of the USSR , Issues 1–12*. League for the Liberation of the Peoples of the U.S.S.R. 1958. p. 57.

Xarici keçidlər
---------------

* Artashes Babalyan (ing.)
**Petrokimya,** Zavaritski, 1944 **-** geologiya elminin süxurların kimyəvi tərkibi və onların əmələ gəlmə proseslərinin kimyası haqqında bölməsi

Haqqında
--------

Petrokimya süxurların və süxurəmələgətirən mineralların kimyəvi tərkibinin empirik parametrlərinin təyininə; təbii sistemə yaxın sintetik sistemlərin öyrənilməsinə əsaslanan eksperimental məlumatların və onların qrafiki ifadəsinin genetik yozumuna; süxurlarda mineral assosiasiya mövcudluq şəraiti və təkamülünün paragenetik analizinə, habelə süxur və süxurəmələgətirən minerallarda, bütövlükdə Yer qabığında kimyəvi komponentlərin yayılma qanunauyğunluqlarının analizinin üsul və nəticələrinə əsaslanır. Petrokimya tətbiqinin əsas istiqamətləri bunlardır: müxtəlif tərkibli, mənşəyli, yaşlı, formasion mənsubiyyətli, struktur süxurların dəqiq kimyəvi tərkibini öyrənməklə təbii petrokimyəvi standart sistemlər yaratmaq (kimyəvi tərkibin orta tipləri); süxurların təsnifatını vermək və onların fatsial-formasion analizinin effektiv petrokimyəvi kriterilərini işləyib hazırlamaq; maqmatik komplekslərin metallogenik ixtisaslaşmasını müəyən etmək. Petrokimya nəzəri məsələlərinə petrogenetik proseslərin modelləşdirilməsi aiddir.

Binar petrokimyəvi diaqramlar
-----------------------------

Binar petrokimyəvi diaqramlar düzbucaqlı koordinat sistemində qurulur. Absis oxu üzrə, adətən, ən geniş yayılmış komponentlər (SiO2, MgO və b.) qeyd olunur, şaquli oxda isə başqa komponentlər göstərilir. Komponentlər çəki faizində, yaxud onların nisbətlərinin qiymətləri ilə verilir, oxlara paralel xətlər çəkilir, xətlərin kəsilişində nöqtə göstərilir. Bu nöqtələri birləşdirən xətt komponentlərin bir-birindən asılılığını, korrelyasiyasını göstərir. Müəyyən petroloji məsələlərin həllində istifadə olunur. Ən çox işlənilən binar diaqramlara misal olaraq Osbornun Binar petrokimyəvi diaqramlar: [SiO2-(FeO+Fe2O3): (FeO:Fe2O3+MgO)]; Ritmanın Binar petrokimyəvi diaqramlar [SiO2-(Al2O3-K2O-Na2O):(Al2O3+ +K2O+Na2O) və SiO2-(K2O+Na2O)] və b. göstərmək olar.

Həmçinin bax
------------

* Geologiya
* Süxurlar
* Kimya

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press. 2006. 679.
Koordinat:Sky map 14s 9d 33,9sn; +60º 24' 14″

**NGC 5503**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. **S** tipli  qalaktikadır.  Levis Svift tərəfindən 1885-ci ildə 40.64 sm (16 inç) ölçülü refraktor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 5503: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 5479 |
NGC 5480 |
NGC 5481 |
NGC 5482 |
NGC 5483 |
NGC 5484 |
NGC 5485 |
NGC 5486 |
NGC 5487 |
NGC 5488 |
NGC 5489 |
NGC 5490 |
NGC 5491 |
NGC 5492 |
NGC 5493 |
NGC 5494 |
NGC 5495 |
NGC 5496 |
NGC 5497 |
NGC 5498 |
NGC 5499 |
NGC 5500 |
NGC 5501 |
NGC 5502 |
**NGC 5503** |
NGC 5504 |
NGC 5505 |
NGC 5506 |
NGC 5507 |
NGC 5508 |
NGC 5509 |
NGC 5510 |
NGC 5511 |
NGC 5512 |
NGC 5513 |
NGC 5514 |
NGC 5515 |
NGC 5516 |
NGC 5517 |
NGC 5518 |
NGC 5519 |
NGC 5520 |
NGC 5521 |
NGC 5522 |
NGC 5523 |
NGC 5524 |
NGC 5525 |
NGC 5526 |
NGC 5527 |
NGC 5528



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Moldovaqaz** (*rum.* Moldovagaz SA) — təbii qazın və mayeləşdirilmiş qazın nəqli, qaz təchizatı şəbəkələrinin tikintisi və qaz avadanlıqlarının quraşdırılması, həmçinin Moldova Respublikasında obyektlərinin qazlaşdırılması və istismarı ilə məşğul olan moldova-rus enerji şirkəti. Qaz müəssisələri arasında istehsal və iqtisadi əlaqələri gücləndirmək, səhmdarlar arasında səmərəli qarşılıqlı əlaqəni təmin etmək üçün Moldova Respublikası qaz bazarının vahid inzibati, iqtisadi və təşkilati tənzimləmə subyekti olaraq qurulmuşdur. Moldovaqaz ASC respublikada 600 mindən çox istehlakçıya (20 min iqtisadi agent daxil olmaqla) təbii qaz verir.

2013-cü ilin sonunda "Moldovaqaz" ASC-nin əsas səhmdarları: "Qazprom Rusiya" QSC - səhmlərin 50% -i (6.6 milyon səhmdən çox), Moldova Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Əmlak Agentliyi - 35.33% (4.7 milyon səhm) ), Əmlakın İdarə Edilməsi üzrə Dövlət Komitəsi, Dnestryanı Moldova Respublikası - 13.44% (1.79 milyon səhm), qalan səhmdarlar 5% -dən az paketlərə sahibdirlər.

2013-cü ilin sonunda "Moldovaqaz" ASC-nin "Qazprom" a olan borcu 5,2 milyard dollar olmuşdur. Bunun təxminən 4,7 milyard dolları (90%) Dnestryanı borcunun payına düşür.

Qazprom ilə əlaqə
-----------------

Şirkətin səhmdarları: Rusiya şirkəti olan Qazprom və Moldova hökumətidir. 2010-cu ildə mətbuatda "Qazprom" un Moldovaqazı tamamilə mənimsəyəcəyi barədə şayiələr yayılmışdı. Lakin iqtisadiyyat naziri Valeri Lazar bu şayiələri təkzib edir.

2013-cü ilin sonunda Moldovaqazın Qazproma olan borcu 5,2 milyard dollar təşkil etmişdir.

Quruluşu
--------

Moldovaqaza daxil olan aşağıdakı MMC-lər (35 regional filial istisna olmaqla) qaz paylanması, təchizatı və nəqliyyatı ilə məşğul olurlar:

**Nəqliyyat**

* Moldovatransqaz (Sağsahil)
* Tiraspoltransgaz (Solsahil)

**Yayılma**

* Sağsahil
	+ Kişinyov-qaz
	+ Bels-qaz
	+ Yaloven-qaz
	+ Edines-qaz
	+ Floreşt-qaz
	+ Şimişliya-qaz
	+ Ungen-qaz
	+ Qaqauz-qaz
	+ Stefan Vode-qaz
	+ Tarakliya-qaz
* Solsahil
	+ Tiraspol-qaz
	+ Bender-qaz
	+ Slobodzeya-qaz
	+ Dubossari-qaz
	+ Ribnitsa-qaz

Yuxarıda göstərilənlərə aid olmayan Moldovaqaz daxilində digər fəaliyyətlər Flakera Albastre MMC tərəfindən həyata keçirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  АО «Молдовагаз» Arxivləşdirilib 2018-04-10 at the Wayback Machine  (rus.)
2. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2019-09-30 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-05-13.
3. ↑  Chișinăul dezminte că Gazprom ar încerca să preia Moldovagaz Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine  (rum.)
4. ↑  Gazprom cere în judecată de la Moldovagaz achitarea datoriei de peste jumătate mlrd dolari Arxivləşdirilib 2017-03-06 at the Wayback Machine  (rum.)
**Elçin Kamil oğlu Ağayev** (20 oktyabr 1962, Mollavaizli, Saatlı rayonu) — Azərbaycan alimi, ümumi cərrah, tibb elmləri doktoru (2014), professor (2015), Azərbaycan Tibb Universitetinin Ümumi cərrahlıq kafedrasının müdiri (2017), Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı (2021) laureatı.

Həyatı
------

Elçin Ağayev 20 oktyabr 1962-ci ildə Saatlı rayonunun Mollavaizli kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini 1970–1980-ci illərdə Saatlı rayonu Səməd Vurğun adına orta məktəbdə almışdır. Orta məktəbi fərqlənmə attestatı ilə bitirərək Azərbaycan Tibb Universitetinin müalicə-profilaktika fakültəsinə daxil olmuş və 1986-cı ildə məzun olmuşdur. 1986–87-ci illərdə Musa Nağıyev adına Bakı şəhəri Kliniki Təcili Tibbi Yardım Xəstəxanasında cərrahlıq ixtisası üzrə bir illik internatura keçmişdir. 1987–90-cı illərdə Saatlı Rayon Mərkəzi Xəstəxanasında cərrah vəzifəsində çalışmışdır.

1990–94-cü illərdə Azərbaycan Tibb Universitetinin Ümumi cərrahlıq kafedrasının aspirantı, 1994-cü ildə assistenti, 2011-ci ildə dosenti, 2015-ci ildə professoru, 2017-ci ildə isə həmən kafedranın müdiri vəzifəsinə seçilmişdir.

2021-ci ilin aprelin 9-da Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Elçin Ağayev "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur.

Ailəlidir, iki övladı var.

Fəaliyyəti
----------

### Elmi fəaliyyəti

Elçin Ağayev 1994-cü ildə *"Hemodinamikanın və homeostazın müxtəlif vəziyyətlərində bağırsaq anastomozlarının bitişməsi"* mövzusunda namizədlik, 2015-ci ildə isə *"Bağırsaqların təcili və təxirəsalınmaz rezeksiyasından sonrakı erkən nəticələrin yaxşılaşdırılması yolları"* mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiət etmişdir. 2004-cü ildə dosent, 2015-ci ildə isə professor elmi adına laiq görülmüşdür. O, çap olunmuş 150 məqalə və tezisin, 1 dərsliyin, 2 metodiki tövsiyənin, 1 tədris-metodiki vəsaitin, 4 tədris vəsaitinin, 1 monoqrafiyanın və 2 ixtiranın müəllifidir.

### Kliniki fəaliyyəti

Elçin Ağayev 1983-cü ildən kliniki fəaliyyətlə məşğuldur. 2022-ci ildə Səhiyyə Nazirliyinin Cərrahiyyə Üzrə Baş Mütəxəssisi təyin edilmişdir. Kliniki fəaliyyəti əsasən qarın və döş boşluğu orqanlarının kəskin və xroki cərrahi xəstəlikləri zamanı aparılan açıq və laparoskopik əməliyyatların icrası ilə bağlıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Tibb Universiteti | kafedra müdiri t.e.d. prof. E.K. Ağayev". amu.edu.az. 2023-05-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-11.
2. ↑  "Azərbaycan Tibb Universiteti əməkdaşlarının "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı » Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi". president.az (az.). 2023-05-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-11.
**Mariya Valeriyevna Paseka** (19 iyul 1995; Moskva, Rusiya) — Rusiyanı təmsil edən idman gimnastı. Mariya Paseka 2012 və 2016-cı ildə Rusiyanı Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və üç gümüş, bir bürünc medal qazanıb.

Karyerası
---------

Mariya Paseka birinci dəfə Olimpiya oyunlarına 2012-ci ildə Böyük Britaniyanın London şəhərində XXX Yay Olimpiya Oyunlarında qatılıb. O, komanda yarışlarında yoldaşları Aliya Mustafina, Viktoriya Komova, Kseniya Afanasyeva və Anastasiya Qrişina ilə birgə finalda 178.530 xal toplayaraq 2-ci yeri tutub və Olimpiya oyunlarının gümüş medalını qazanıb. Dayaqla tullanma yarışlarında isə o, bürünc medala layiq görülüb.

Mariya Paseka 2016-cı ildə Rusiya bayrağı altında Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatılıb. O, komanda yarışlarında yoldaşları Aliya Mustafina, Seda Tutxalyan, Angelina Melnikova və Dariya Spiridonova ilə birgə finalda 176.688 xal toplayaraq 2-ci yeri tutub və Olimpiya oyunlarının gümüş medalını qazanıb. Dayaqla tullanma yarışlarında isə o, gümüş medala layiq görülüb.
**Matuseviç fiordu** — Laptevlər dənizində yerləşən iri körfəz. Fiord Şimal Torpağı arxipelaqına daxil olan Oktyabr İnqilabı adasınnda yerləşir.

Oktyabr İnqilabı adsının şimal-şərq hissəsində yerləşir. Ümumilikdə Oktyabr İnqilabı adasının ən böyük, bütünlüklə Şimal Torpağın arxipelaqının ən iri körfəzlərindən biridir.

Fiordun uzunluğu 60 kilometrdir, eni isə mərkəzi hissədə 12,5 kilometrdir. Dərinliyi Oktyabr adası sahillərində 10-20 metrdir. Şimal hissədə isə dərinlik 250 metr çatır. Fiordun mərkəzi hissəsindən ona şelf buzlağı daxil olur. Bununlada körfəz 3 hissətə bölünür.
Körfəzin sahilləri hamar deyildir. Burada çoxlu sayda burun, körfəzlər vardır. Sahildə sıldırım qayaların hündürlüyü 590 metrə çatır. Cənuba dağru fiord iki buxtaya bölünür:Skazoçnaya və Krasnoya buxtaları. Şərqdən körfəzə bir sırax burunlar daxil olur: Fiqurnaya, Kotok, Fort. Fiordun mərkəzi hissəsində iki ada vardır: Trudnıy adası (diametri 1 km) və Preqrajdayuşiy adası (uzunluğu — 1,3 km). Sonuncuda geodeziya məntəqəsi yerləşir.

Matuseviç körfəzinə çoxlu sayda çay tökülür — Rovnaya, Lednikovaya, Yasnaya.

Körfəz bütün Şimal Torpağında okeana ən çox şelf buzlağı axıdan hissədir. Hətta 1953-cü ildə rekord həcmli aysberq qeydə alınmışdır. Aysberqin uzunluğu 12 km, eni isə 4 kilometrd olmuşdur. Aysberqlərin fəaliyyəti sayəsində fiordun sahilləri daim dəyişir.

Körfəzdə ilk kartoqrafik işlər 1930-cu illərdə SSRİ araşdırmaçıları Qeorgi Alekseeviç Uşakov və Nikolay Nikolayeviç Urvansev tərəfindən aparılmışdır. 1950-ci illərdə isaə Aerofotododan istifadə etməklə daha dəqiq kartoqrafik işlər aparılmışdır. Fiordun ərazisi Böyük Arktik qoruğu ərazisinə aid olan «Şimal Torpağı» yasaqlığına daxildir. Bu isə qoruğa daxil olan 7 ərazidən biridir. Fiord öz növbəsində "Matuseviç fiordu" adlı ərazi kimi qoruğa daxildir. Burada qayalarının üzəri kuş koloniyaları ilə dolu olur.. Sahilində təmizçilər, qağayılar və adi şimal sərçəsi yumurta qoyurlar. Quşların koloniyalar şəklində toplanması əsasən qayalıqlar üzərində daha çox müşahidə edilir..

Fiord Əməkdar elm vadimi, Arktika araşdırmaçısı, hidroqraf, geodeziyaçı Nikolay Nikolayeviç Matuseviçin şərəfinə adlandırılmışdır. O, mühəndis-vitse-admiral (22.02.1944), Hərbi-dəniz akademiyasının professoru, Ümumittifaq coğrafiya cəmiyyətinin vitse-prezidenti olmuşdur. Onunəsas xidmətlərindən biri Barens və Ağ dəniz sahillərinin araşdırılması və Ağ dəniz boğazına cərəyanların təsirini müəyyən etmək olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Гвоздецкий Н. А. Михайлов Н. И. Физическая география СССР. Азиатская часть". 2021-09-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-07.
2. ↑  "Б. В. Зубовской К истории картографирования центральной части Советской Арктики". 2002-07-31 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2002-07-31.
3. ↑  "Таймырский экорегион" (PDF). 2021-10-22 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-11-07.
4. ↑  "Выживание в экстремальных условиях, Северная Земля". 2020-02-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-07.
5. ↑  "Биография Николая Матусевича на сайте Планета Матусевичей". 2008-02-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-07.
**Mariya Mitçell** (*ing.* Maria Mitchell, 1 avqust, 1818-26 iyun, 1889) — ABŞ astronomu.

Həyatı
------

Mariya Mitçell 1818-ci ildə Massaçusets ştatının Nantuket şəhərində dünyaya gəlib. O dövrün ənənələrindən fərqli olaraq, Mitçellərin ailəsində qızların təhsilinə böyük diqqət verilir və genderlərarası intellektual bərabərlik prinsipinə əməl edilirdi.

Atası Vilyam Mitçellin məktəbində təhsil alan Mariya astronomiya elmini də atasından öyrənməyə başlamışdı. Atasının teleskopu onun uşaq yaşlarından yaxın dostu, sirdaşı olmuşdu. Bu teleskopla o, göy cisimlərini seyr edir, kainatın sirlərini öyrənməyə çalışırdı. Artıq 11 yaşında olarkən Mariya Mitçell atasına günəş tutulmasının vaxtını müəyyən etməyə kömək etmişdi.

1847-ci ildə oktyabrın 1-də o, teleskop vasitəsilə səmada yeni komet aşkar etmişdi. Kometə onun adı qoyulmuş və o, "Xanım Mariya Mitçell" adlandırılmışdı. Danimarka kralı Frederik bu tapıntıya görə onu medalla təltif etmişdi.

Mariya Mitçell elmi fəaliyyətini davam etdirmiş və Amerika Elm və İncəsənət Akademiyasının ilk qadın üzvü olmuşdu. 1865-ci ildə o, Vassar kollecində astronomiya elmləri professoru, sonra isə kollecin rəsədxanasının direktoru təyin edilmişdi.

Mariya Mitçellin adı Amerika tarixinə təkcə ilk qadın astronom kimi düşməyib. O həm də qadın və insan hüquqları sahəsində fəaliyyətinə görə dövrünün ictimai xadimi kimi tanınır. Buna görə də onun adının qarşısında birinci sözü tez-tez işlənir.

XIX əsrin ortalarında onun yaşadığı dövrdə qadınlar elm dünyasında demək olar heç bir mövqe tutmurdu. Mariya Mitçell Vasser kollecində professor olduğu illər biliyi və təcrübəsinin daha çox olmasına baxmayaraq, kişi professorlardan daha az maaş aldığını öyrənəndən sonra ona eyni maaş verilməsini tələb etmiş və buna nail olmuşdu.

Amerikada vətəndaş müharibəsi zamanı quldarlıq əleyhinə fikirlərini söyləməkdən çəkinməyən Mariya Mitçell qul əməyinə etiraz əlaməti olaraq pambıq parçalardan geyim geyməkdən imtina etmişdi. O, Amerikada qadın hüquqları uğrunda mübarizə aparan öncül qadınlardan biri olmuşdur. Mariya Mitçell 1873-cü ildə Amerika Qadın İnkişaf Assosiasiyasının təsis edilməsinə kömək etmişdi. O, 1889-cu ildə dünyasını dəyişib.

Massaçusets ştatının Nantuket rəsədxanası və elm muzeyinə Mariya Mitçelllin adı verilmişdir. Ayın kraterlərindən birinin adı da onun şərəfinə Mariya Mitçell adlandırılmışdır.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Qutenberq layihəsi |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Kruqosvet · American National Biography · Britannica (onlayn) · Notable Names Database · Prabook · Universalis |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave · WikiTree |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 144963503 · CiNii: DA02319353 · GND: 117579130 · ISNI: 0000 0000 8099 2716 · LCCN: n50033397 · NKC: xx0247068 · NTA: 190000791 · NUKAT: n2012066567 · SUDOC: 066860326 · VIAF: 19910479 · WorldCat VIAF: 19910479 |

 |
Gürcüstan Respublikası ərazisində müstəqillik referendumu 31 mart 1991-ci ildə keçirildi. Səs verənlərin 99.5%-ı lehinə qərar vermişdilər.

Arxa plan
---------

Referendum 1990-cı ilin oktyabr ayında Sovet Gürcüstanında keçirilmiş ilk çoxpartiyalı seçkilərdə seçilən Gürcüstan Ali Şurası tərəfindən təsdiqləndi və şurada Sovet dönəminin dissidenti Zviad Qamsaxurdianın rəhbərlik etdiyi müstəqillik tərəfdarı olan Dəyirmi Masa—Azad Gürcüstan bloku üstünlük təşkil edirdi. Federasiyanın davamına dair ümumittifaq referendumu və 17 martda yeni ittifaq müqaviləsi üzrə danışıqları əsasən boykot edən Gürcüstan üç Baltikyanı dövlətdən (9 fevral 1991-ci ildə Litvada, həmin il 3 mart Latviya və Estoniya) sonra müstəqillik referendumu təşkil edən dördüncü Sovet respublikası oldu.

Referendumun yeganə sualı bu idi ki, "26 may 1918-ci il tarixli Gürcüstan İstiqlal Bəyannaməsi Aktına uyğun olaraq Gürcüstanın müstəqilliyinin bərpasını dəstəkləyirsinizmi?". Rəsmi nəticələrə əsasən, seçicilərin 90.6%-nın iştirak etdiyi səsvermədə 99% lehinə qərar verdilər. Etnik zəmnində baş verən ixtilaf səbəbindən Abxaziya və Cənubi Osetiyanın qeyri-gürcü sakinləri səsverməni boykot etdilər.

Nəticələrin açıqlanmasından dörd gün sonra Gürcüstan Ali Şurası Sovet İttifaqının 1989-cu il aprelin 9-da müstəqillik elanını yekdilliklə qəbul etdi, bu hadisə Tbilisidə Sovet ordusunun dinc nümayişlərə basqınının ikinci ildönümündə baş verdi.

Referendum ABŞ-nin keçmiş prezidenti Riçard Niksonun Gürcüstanın paytaxtı Tbilisdə bir neçə seçki məntəqəsini ziyarət etdiyi xüsusi səfəri ilə üst-üstə düşdü, daha sonra prezident həmin gün Moskva şəhərinə yola düşdü.

Nəticələr
---------

| Seçim | Səslər | % |
| --- | --- | --- |
| Lehinə | 3,295,493 | 99.5 |
| Əlehinə | 16,917 | 0.5 |
| Etibarsız | 13,690 | – |
| **Ümumi** | **3,326,100** | **100** |
| Mənbə: Nohlen *et al.* |

İstinadlar
----------

1. ↑  Dieter Nohlen, Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) *Elections in Asia: A data handbook, Volume I*, p394 ISBN 0-19-924958-X
2. ↑  Baxmayaraq ki, Abxaziya və Cənubi Osetiyanın bəzi yerlərində səsvermə açıq idi və səs verənlər yenilənmiş ittifaqda qalmaq qərarı vermişdilər Imogen Bell (2002), *Eastern Europe, Russia and Central Asia*, p. 171. Taylor & Francis, ISBN 1-85743-137-5.
3. 1 2  Cornell, Svante E. *Autonomy and Conflict: Ethnoterritoriality and Separatism in the South Caucasus – Case in Georgia* Arxivləşdirilib iyun 30, 2007, at the Wayback Machine. Department of Peace and Conflict Research, Report No. 61. p. 163. University of Uppsala, ISBN 91-506-1600-5.
4. ↑  Jonathan Wheatley (2005), *Georgia from National Awakening to Rose Revolution*, p. 64. Ashgate Publishing, Ltd. ISBN 0-7546-4503-7.
5. ↑  *Eastern Europe, Russia and Central Asia*, p. 171.
6. ↑  Suny, Ronald Grigor (1994), *The Making of the Georgian Nation*, p. 326. Indiana University Press, ISBN 0-253-20915-3.
7. ↑  Soviet Georgians vote on independence. Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine *The Boston Globe*, April 1, 1991.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Qəhrəman Əliyev.

**Qəhrəman Əliyev** (11 avqust 1959, Masallı – 26 fevral 2023) — Peşəkar Futbol məşqçisi və Azərbaycan Premyer Liqasında 381 oyunla ən çox oyun keçirmiş Baş Məşqçidir.

Həyatı
------

Qəhrəman Əliyev 11 avqust 1959-cu ildə Masallı rayonunda doğulmuşdur. O 2023-cü ilin fevralın 26 sı uzun sürən xəstəlikdən vəfat etmişdir

Təhsili
-------

Azərbaycan Dövlət bədən Tərbiyəsi İnstitutu və İdman Akademiyasını bitirmişdir. 1999–2000-ci illərdə 8(səkkiz) ay Almaniyada Beynəlxalq məşqçilik kursunu bitirmişdir.

Oyunçu Karyerası
----------------

1976–1981-ci illər "Avtomobilçi(Bakı), 1981–83-cü illər "OİK(Xabarovsk)" 1983–85-ci illər "Neftçi(Bakı)", 1985–86-cı illər Gənclik(Bakı)", 1986–87-ci illər "Avtomobilçi(Mingəçevir)",

Məşqçi Lisenziyası
------------------

1. C-lisenziyası ildən(ilə)
2. B-lisenziyası(il):
3. A-lisenziyası(il): 2011
4. Pro-lisenziyası(il) ildən

İşlədiyi yaş qrupları və klublar(ildən-ilə)
-------------------------------------------

1) 1993–2000-ci illərdə Azərbaycan Premyer liqasında "Viləş" klubunda baş məşqçi vəzifəsində çalışmışdır.

Qazandığı nəticələr
-------------------

1. 2000–2001-ci illərdə Premyer liqada 4-cü yer tutmuş və intertoto kubokuna vəsiqə;

2. 2001–2002-ci illərdə Premyer liqada 3-cü yer "Bürünc" mükafatına yiyələnmiş və yenidən İntertoto kubokuna vəsiqə əldə qazanmışdır.

2) 2002–2003-cü illərdə "Şəmkir" klubunun baş məşqiçisi kimi Premyer liqada çempionluq;

3) 2003–2004-cü illərdə Premyer Liqada 2-ci yer tutmuş və UEFA kubokuna vəsiqə qazanmış;

4) 2004–2005-ci illərdə "Xəzər Lənkəran 2" komandası ilə 1-ci Divizionda 2-ci yer;

5) 2005–2006-cı illərdə isə Masallının "Masallı" komandasında Baş Məşqçi kimi 1-ci yer tutmuş Premyer liqaya vəsiqə qazanmışdır;

6)2006–2007-ci illərdə Premyer liqada Masallının "Masallı" klubunda baş məşqçi

7) 2007–2008-ci illərdə "MOİK-Bakı" klubu(Azərbaycan Premyer liqası) baş məşqçi;

8) 2008–2010-cu illərdə "Olimpik-Bakı" klubunda (koməkçi məşqçi);

9) 2011–2012-ci illərdə "Bakı" klubunun əvəzedici heyətinin baş məşqçisi kimi 1-ci dəfə çempion;

10) 2012–2013-cü illərdə "Bakı" A komandasında köməkçi məşqçi;

11) 2013–2014-cü illərdə "Bakı" U-19 komandasının baş məşqçisi olmuş və komandanı çempionluq;

12) 2014–2015-ci illərdə "Bakı" komandasında ilə 1-ci Divizionda köməkçi məşqçi

13) 2017–2018-ci illərdə "İ. Cavadov Bakı Futbol Akademiyası"nda İdman direktoru və Koordinator vəzifələrində çalışmışdır

Xarici keçidlər
---------------

* [Interview 1| ]
* [ Interview 2 |  Arxivləşdirilib 2016-10-31 at the Wayback Machine]
* [Official facebook page| ]

1. ↑  "Qəhrəman Əliyev vəfat etdi". 2023-02-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-26.
**Mariya Ohisalo** (8 mart 1985, Helsinki) — finlandiyalı dövlət və siyasi xadim, "Yaşıl İttifaq" Partiyasının sədri, Finlandiya Parlamentinin deputatı və Finlandiyanın daxili işlər naziri.

Həyatı
------

Mariya Ohisalo 1985-ci il martın 8-də Helsinki şəhərində anadan olub. Onun atası alcohol audəçisi idi. Buna görə də o və anası bir il sığınacağda yaşayıblar. Daha sonra onun valideynləri boşandı, anası isə yenidən evləndi.

2004-cü ildə orta təhsilini başa vuran Mariya Ohisalo, universitetə daxil olub. O, 2004–2009-cu illərdə Helsinki Universitetində sosial elmlər üzrə ali, 2009–2011-ci illərdə Helsinki Universitetində sosial elmlər üzrə magistr dərəcəsi alıb. 2017-ci ildə isə Mariya Ohisalo Şərqi Finlandiya Universitetində sosiologiya üzrə Ph.D dərəcəsi alıb.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

Mariya Ohisalo 2008-ci ildə "Yaşıl İttifaq" Partiyasının sıralarında üzv seçildi. 2015-ci ilin iyununda isə o, partiyanın sədr müavini seçildi. 2017-ci ildə Ohisalo partiya sədri vəzifəsinə namizəd oldu. Səsvermə nəticəsində Touho Aalto qalib gəldi, Ohisalo isə sədr müavini seçildi. 2018-ci ildə Touho Aaltonun uzun sürən depressiyadan səbəbindən sədr vəzifəsindən istefa verdi, Ohisalo isə 2018-ci ilin noyabr ayına qədər sədr vəzifəsini icra elədi. 2019-cu il iyunun 15-də Mariya Ohisalo "Yaşıl İttifaq" Partiyasının sədri vəzifəsinə seçildi.

Mariya Ohisalo 2014-cü ilin may ayında baş tutan Finlandiya üzrə Avropa Parlamentinə seçimlərdə namizə oldu və 3.090 səs topladı.

2015-ci il aprelin 19-da baş tutan Parlament seçimlərində namizəd olsa da, 4.048 səs topladı və seçilə bilmədi. 2019-cu il aprelin 14-də baş tutan Parlament seçilərində isə 11.798 səs topladı və Finlandiya Parlamentinin deputatı seçildi.

2019-cu il iyunun 6-dan Finlandiyanın daxili işlər naziridir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Finnish MP database. Finlandiya parlamenti.
2. ↑  Maria Ohisalo // Česko-Slovenská filmová databáze (çeş.). 2001.
Sammerland neft yatağı, Santa Barbara, Kaliforniya, 1906-cı ildən öncə
**Neft yatağı** - Neft və qazın yer qabığının məsaməli mühitindəki təbii yığımına neft və qaz yatağı deyilir. Belə yataqlar əsas etibarilə çökmə süxurların–qumların, qumdaşıların, dolomitlərin və s. məsamə və çatlarında neft-qazın toplanması nəticəsində əmələ gəlir. Qeyd etmək lazımdır ki, hər bir məsaməli çökmə süxurda neft toplana bilmir. Məsələn, çökmə mənşəli gil süxurları neft yatağı üşün münasib süxur hesab edilmədiyi halda (onların məsaməlik əmsalı 40-50%-ə çatır), qaz yatağı üçün daha əlverişli sayılır. məsamələrində neft-qaz toplana bilən və yatağın istismarı zamanı həmin nefti və qazı özündən buraxa bilən süxura kollektor süxur deyilir.. Dünyada ən böyük neft yataqlarından Səudiyyə Ərəbistanının Qavar yatağı və Küveytin Burqan yatağını göstərmək olar. Bu yataqların balan ehtiyatları 60 milyard barel (təxminən 8.2 milyard ton) həcmində qiymətləndirilir.

Xarici keçidlər
---------------

* İnteraktiv Neft Yatağı Xəritəsi Arxivləşdirilib 2011-01-02 at the Wayback Machine Mississippi Oil Journal
* İnteraktiv Neft və Qaz Xəritələri Kansas Geological Survey

Mənbə
-----

1. ↑  NEFT LAYININ FİZİKASI[*ölü keçid*] Ali texniki məktəblər üçün dərslik, Bakı, 1983
**Neftekamsk** — Rusca: Нефтека́мск; Başqırdca: Нефтекама, Neftekama)Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Başqırdıstan Respublikasına daxildir Şəhər Kama çayının yaxınlığında yerləşir. Ərazisi 147,25 km² olan şəhərin əhalisi 2010-cu ildə 121,733 nəfər olmuşdur. Neftekamsk respublikanın böyük bir sənaye və mədəniyyət mərkəzidir. Əhalisinin sayına və ərazisinə görə muxtar respublikanın Ufa, Serlitamak və Salavat şəhərlərindən sonra dördüncü böyük şəhəridir.

Tarixi
------

Neftekamsk, 1957-ci ildə bölgədə neft yataqlarının tapılmasından sonra salınmışdır və 1963-cü ildə şəhər statusu almışdır.

Coğrafiyası və iqlimi
---------------------

Neftekamsk respublikanın şimal-qərbində, paytaxt Ufa şəhərindən 200 kilometr məsafədə Kama çayı sahilində yerləşir. Şəhər Başqırdıstan respublikasının Krasnokamsk və Yanaul rayonları ilə həmsərhəddir.

Əhalisi
-------

Rusiya əhali siyahıyaalmalarına əsasən 2010-cu ildə şəhər əhalisinin 31,5 %- tatarlardan, 29,7 %-i ruslardan, 25,8 %-i başqırdlardan, 9,9 %- marilərdən, 3,1 %-i isə digər millətlərdən ibarət olmuşdur..

İqtisadiyyatı
-------------

Rusiyanın ən böyük avtobus istehsalçılarından olan NEFAZ şirkəti şəhərdə yerləşən ən böyük sənaye müəssisəsidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года. Rusiya Dövlət Federal Statistika Xidməti.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2013-03-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-02.
3. ↑  Итоги Всероссийской переписи населения 2010 года по Республике Башкортостан[*ölü keçid*]
**Qəhrəman ağa Şıxlinski** (1887, Qazax – 1956, Qazax) — Lenin ordeni ilə təltif edilmiş maarifçi-pedaqoq.

Həyatı
------

1887-ci ildə Qazax qəzasının İkinci Şıxlı kəndində dünyaya gəlmişdir. Xalq yazıçısı İsmayıl Şıxlının atası, Cahandar ağanın kürəkənidir. İkinci Şıxlı kənd rus-tatar məktəbini bitirdikdən sonra Qori Müəllimlər Seminariyasında oxumuşdur (1901-1906). Qazaxın və başqa qəzaların müxtəlif kəndlərində müəllim, məktəb müdiri olmuş, bir çox yerlərdə məktəblər açılmasında və əhalinin maariflənməsində mühüm işlər görmüşdür.

Qəhrəman müəllimin şairlik istedadı da olmuşdur. İsmayıl Şıxlı "Cəbhə gündəlikləri" əsərində atasından şeirlə yazılmış məktub aldığını qeyd edir. Əsrin əvvəllərində Bakıda çıxan qəzet və jurnallarda ("Məktəb", "Günəş" və sair) onun uşaqlar üçün kiçik hekayələri, şeirləri, didaktik xarakterli əsərləri dərc edilmişdir.

30-cu illərin əvvəllərində əvvəlcə Qazaxın Qaymaqlı kənd məktəbində müdir, sonra isə Kosalar kənd məktəbində rus dili müəllimi işləmişdir. Ömrünün sonunadək burada işləyən Qəhrəman müəllimin əməyi yüksək qiymətləndirilmiş və Lenin ordeni ilə təltif edilmişdir. 1956-cı ildə Qazax rayonunun Kosalar kəndində dünyasını dəyişmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Şıxlinskilər

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine
**Qaraboyun durna** (*lat.* Grus nigricollis) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin durnakimilər dəstəsinin durnalar fəsiləsinin durna cinsinə aid heyvan növü. Çin və Hindistanın Tibet yaylası ərazisində yayılmışdır. Alp qurşağında müşahidə edilən yegahə durna növüdür. Bu nadir quş Beynəlxalq Qırmızı kitaba daxil edilmişdir. Onların ümümi sayı 5000–6000 arasında dəyişir. Bu quşlar ilk dəfə 1872-ci ildə Nikolay Prjevalski tərəfindən təsvir edilmişdir. O, onları Kukunor göü ətrafında müşahidə etmişdir. Təbiətdə bu növ durnalar 20–30 il yaşaya bilirlər.

Təsviri
-------

Nəhəng quş 115 sm hündürlüyə və 5,35 kq çəkiyə sahibdirlər. Xarici görünüş baxımından Yapon durnalarına bənzəsələrdə onlardan böy baxımından kiçikdirlər. Üst bədən tüyü ağ rəngli, altlığı isə çirkli-ağdır. Başı və boyunun yuxarı hissəsi qaradır. Gözünün altındakı kiçik bir ağ ya da açıq boz nöqtə var. Quyruğu demək olar ki tamamən qaradır. Ayaqları da qara rəngdə olur. Balaların bütün bədənləri lələklərlə örtülü olur. Erkək və dişi fərdlər arasında kəskin fərqlər olmasada erkəklər nisbətən iri olur. Balaların qarınları boz, bədənin yuxarı hissəsi boz-sarı, birinci və ikinci dərəcəli lələkləri qara olur. Balalar artıq bir yaşında nöyüklərdən heç fərqlənmirlər..

Yayılması
---------

Qaraboyun durnaların əsas yuva qurma bölgələri Çinin Şinxay bölgəsidir. Tibetin bu hissəsində hündürlük 3800–4500 metr arasında dəyişir. Bundan əlavə kiçik saylı populyasiya Hindistanın Ldak bölgəsində yayılmışdır. Qışlama isə Tibet vadisi və Quyçjou, Butan ərazisinmdə və Hindistanın Arunaçal-Pradeş ştatı ərazisində yayılmışdır.

Bu növ durnalar əsasən alp zomansının çay kənarları, göllər, hündür otların bitdiyi ərazilərdə yuva qururlar. Qışda isə nisbəıtən aşağılara enirlər. Onlar bu bölgələrdə əsasən dənli bitkilərlə qidalanırlar. İnsanın yaşayış məntəqələrinə yaşamaqdan çəkinmirlər. B u bölgələrdə milli adətlərdən irəli gələrək onlara toxunulmur.

Çoxalması
---------

Bu növ durnalar yetkinlik yaşına 2–3 ilində çatırlar. Ərazidən asılı olaraq yumurtlama bölgəlırinə martın sonlarından maya qədər gəlirlər. Mərkəzi Tibetdə ortalama hər 2,2 çütə km² ərazi düşür.

Qidalanması
-----------

Qaraboyun durnalar əsasən bitkilərlə və hüyvanlarla qidalanırlar. Qidasına kiçik ilanlar, qurdlar, balıqlar, qurbağalar, kərtənkələlər, kiçik gəmiricilər, cücülər daxildir. Qış mövsümündə isə dənli bitkilərlə qidalanırlar.

Qorunması
---------

Təhlükədə olan növ olaraq hesab edilir. Təbiətdə sayları 8800–11000 baş arasında dəyişir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q261445
* Wikispecies: Grus nigricollis
* ADW: Grus\_nigricollis
* ARKive: grus-nigricollis
* Avibase: 7A78AD1C9585A6F7
* BirdLife: 22692162
* BOLD: 747436
* CMS: grus-nigricollis
* eBird: blncra1
* ECOS: 3234
* EoL: 45518780
* Euring: 4340
* GBIF: 2474960
* iNaturalist: 25
* IRMNG: 10584608
* ITIS: 176187
* IUCN: 22692162
* NBN: NHMSYS0000533327
* NCBI: 40817
* Species+: 8211
* Xeno-canto: Grus-nigricollis

 |
**Qəhrəman bəy Mirzə Pənahəli oğlu Mirzəyev** (1842-1908) — podporuçik.

Həyatı
------

Mirzə Pənahəlinin ikinci оğlu Qəhrəman bəy 1842-ci ildə Şuşa şəhərində anadan оlmuşdu. İbtidai təhsilini atasından almışdı. Sоnra Qəza məktəbində охumuşdu. Orduda xidmət etmişdi. Pоdpоruçik rütbəsi almışdı.

Qəhrəman bəy bir müddət Tiflisdə işləmişdi. 1880-ci ildə podporuçik rütbəsində Ərəş qəzasında polis pristavı vəzifəsində çalışırdı. 1883-cü ildə podporuçik rütbəsində Nuxa qəzasında polis pristavı vəzifəsində xidmət etmişdi. 1888-ci ildə həmin qəzanın Qutqaşen (indiki Qəbələ) kəndində polis pristavı vəzifəsində qulluqda idi.

Qəhrəman bəy Mirzəyev 1890-1894-cü illərdə Zəngəzur qəzası rəisinin böyük köməkçisi idi.

Ailəsi
------

Qəhrəman bəy Aftab bəyim Ağa bəy qızı Cavanşirlə və Sеyidbəyim хanım Hacı Sеyid Qasım qızı Ağamirоva ilə ailə qurmuşdu.

Həmçinin bax
------------

* Mirzəyevlər

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Mirzəyevlər, "Soy" dərgisi, 8 (16), Bakı, 2008, səh.17-27.
**Ermitaj sarayı** - Kazanın Vahidov rayonunda yerləşir. Əvvələr saray Alaksandr, İznov və Nikalay (bu sarayın sahibinin familiyası) sarayı adlanıb.

Harada yerləşir
---------------

Tarixi şəhərin mərkəzində, Marusov və Butlerov təpələrinin və iki yarğanın arasında, Tukuya meydanı mərkəzində yerləşir. Arxa hissəsində Şaparov küçəsi, digər hissələrində isə Nekras və Mayakov küçələri keçir. Parkın sahəsi 4 hektardır.

Tarixi
------

Müharibə illərində park dağılmış və sonra yenidən qurulmuşdur. 1950-ci ildə parkda kinoteatr və sonra isə uşaq sahəsi salındı. Sonra burada Lenin və Kirovun büstlərini qoydular. SSRİ dağıldıqdan sonra büstlər götürüldü.

İndiki vəziyyəti
----------------

Burada 500-ə yaxın müxtəlif növ ağac cinxləri mövcuddur. Hal-hazırda parkda asfalt yol, oturacaqlar, işıqlar və saxta çit var. 2013-cü ildən Vi-Fi qoyolub. Nekrasov küçəsi yaxınlığında eyni adda kafe var. Bağ özünün qeyri-adi bitkiləri ilə fərqlənir. Bura "şəhərin əfsanəsi"adlanır. Tələbələr və digər şəhər sakinləri buraya istirahətə gəlirlər.
**Qara rinxokalamus** (*lat.* Rhynchocalamus melanocephalus) — Suilanıkimilər fəsiləsinə aid cins.

Təsviri
-------

Əlvan rəngli kiçik (36 sm) qazıcı ilandır. Başı boynundan zəif seçilir. Bədəni üstdən az və ya çox parlaq narıncı rəngdədir. Başının üstü açıq rəngli olub, qara qövsvari zolağa malikdir. Boynunun üst tərəfində öndən dərin yarılmış qara köndələn zolağı var ki, bu da alt tərəfdə ağ və ya çəhrayı rəngdə olur. Qarın tərəfi ağdır.

Yayılması
---------

Azərbaycanda Naxçıvan Muxtar Respublikasında, Ermənistanda, Kiçik Asiyanın cənub-şərqində, İraqda və İranda Rhynchocalamus melanocephalus satunini Nik. 1899 yarımnövü yayılmışdır.

Yaşama yeri və həyat tərzi
--------------------------

Yovşanlıq yarımsəhralarda, həmçinin seyrək ot və kol bitki örtüyü olan çox daşlı yamaclarda rast gəlinir. Dağlarda 1100 m yüksəkliklərə qədər qalxa bilir. Yazda və yayın əvvəlində qarabaş rinxokalamusu daşların altında görmək olar. İlin digər vaxtlarında isə qazıcı həyat tərzi sürməklə, torpağın dərinliklərində keçirir. Elə buna görə də onun biologiyası və ekologiyası öyrənilməyib.

Sayı
----

Bütün dünyada bu növə cəmi 10 dəfə rast gəlinib. Naxçıvan MR ancaq 1 fərdi tapılmışdır.

Mənbə
-----

* 1.Алекперов А.М. Земноводные и пресмыкающиеся Азербайджана. Баку: Элм, 1978, стр. 134 - 135;
* 2. Банников А.Г. Даревский И.С. Ищенко В.Г. Рустамов А.К. Щербак Н.Н. Определитель земноводных и пресмыкающихся фауны СССР. М.: Просвещение, 1977, стр. 305 - 306.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.
2. ↑  "AMEA. Zoologiya İnstitutu. Sürünənlər". 2015-05-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-14.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Aşıq İslam.

**Əmirzadayev İslam Məhəmmədəli oğlu** (1910, Yarpızlı, Yeni Bəyazid qəzası – 1943) — Azərbaycanlı aşıq.

Həyatı
------

1910-cu ildə Göyçə mahalının Basarkeçər rayonunun Yarpızlı kəndində anadan olub.

Anası Qaratel mahalın Daşkənd kəndində yaşamış "Dərzilər" nəslindən Məsimin qızı olmuşdur.

1943-cü ildə Aşıq İslam Böyük Vətən Müharibəsinə səfərbər olunmuş, İrana göndərilən hərbi hissənin tərkibində İrana getmiş və bir daha geri qayıtmamışdır.

Daşkəndli el şairi Muxayıl Göyçəli (1918–1944) Aşıq İslamın dayısı Budağın oğludur. Qeyd olunan qohumluq əlaqələrinə görə Aşıq İslam Daşkəndlə sıx təmasda olmuş, həftələrlə kənddə qalmış və toy məclisləri, el şənlikləri keçirmişdir. Elə bu səbəbdən də ustad aşıqlardan biri olan Aşıq İslam Yarpızlı Daşkənddən Aşıq Abbasəli Xəlilovun (1913–2007) və Aşıq Abbasəli Nəzərovun (1919–1992) ustadı olmuş, onların aşıq kimi yetişməsində əvəzsiz rol oynamışdır. Aşıq İslam Muxayıl Göyçəliyə də saz havalarını və ifaçılığı öyrətsə də, o aşıq kimi yox, el şairi kimi tanınmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sazlı-sözlü Göyçə (II kitab)" (PDF) (az.). Elm və təhsil. 2018. 2018-06-01 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-06-01.
2. ↑  *Araz Yaquboğlu.* "Ozan dünyası. №2(30)" (PDF). Bakı (az.). "Elm və təhsil". 2018. İstifadə tarixi: 2018-12-26.

Mənbə
-----

* Araz Yaquboğlu, "Aşıq İslam Yarpızlının həyat və yaradıcılığı haqqında", (elmi məqalə), "Filologiya məsələri" elmi toplusu, № 2, 2011-ci il, səh.350–354.
*

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2016-03-09 at the Wayback Machine
* Arxivləşdirilib 2016-04-26 at the Wayback Machine


Vikimənbədə ***Müəllif:Aşıq İslam*** ilə əlaqəli məlumatlar var.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qarabağnamə.

**Qarabağnamə** — bəstəkar Firəngiz Əlizadənin operası. Librettonun müəllifi filoloq-alim Nərgiz Paşayevadır. Əsərin premyerası 2007-ci ilin dekabrın 15-də Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı səhnəsində qoyulub.

Tarixçə
-------

Operanın ideya müəllifi Mstislav Rostropoviç olub. Məhz o, bəstəkar Firəngiz Əlizadəyə Qarabağ münaqişəsi və Azərbaycan xalqının faciəsi haqqında opera yazmağı təklif edir. Rostropoviç operanın ilk tamaşasının dirijorluğunu özü eləmək istəyirdi, ancaq ölüm buna imkan vermədi. Ancaq Firəngiz xanım onun əziz xatirəsinə operanın ilk tamaşasını Rastropoviç adına festivalın keçirildiyi günlərin birinə salır.

Məzmun
------

Əsərin əvvəlində Qarabağ çiçəklənən bir diyar kimi təqdim edilir. Seyid kişinin və Əsli xanımın ailəsi toy tədarükü görür: Arif və onların qızı gözəl Mələk yaxında toyunun olacağı planlanır. Lakin gözlənilmədən pis hadisələr baş verir və bu, Seyid kişinin ailəsindən də yan keçmir. Məlum olur ki, Seyid kişinin öz evində sığınacaq verdiyi, ata-anasını belə tanımadığı uşaq, sən demə, Yad adamın oğlu imiş. Özünü kimsəsiz bir qoca kimi qələmə verən, Seyid kişinin evində sığınacaq istəyən Yad adam isə Mələyin toy günündə düşmənlərlə əlbir olaraq Seyid kişinin kəndini qarət edir. Arif həlak olur, Mələk dağlarda donur, Əsli balaca oğlu ilə qalır. Düşmən uşağı da öldürmək istəsə də, bunu bacarmır.

Mələk və Arifi sonradan "göylərdə qovuşduran"   Dərviş obrazı da əsərdə mövcuddur.  Ümumilikdə, əsər Qarabağ müharibəsindən bəhs etməkdədir.  

Bu tamaşanın quruluşçu rejissorları xalq artisti Cənnət Səlimova və Raymundos Banionisdir.

Əsas rollar
-----------

Tamaşada əsas rolları xalq artisti Qərinə Kərimova (*Əsli*), əməkdar artistlər Əkrəm Poladov (*Seyid kişi*), Əvəz Abdullayev (*Yad adam*), Gülnaz İsmayılova (*Mələk*), Həsən Enami (*Arif*) və başqaları ifa edirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Натаван Фаиг гызы. Размышления после общественного просмотра оперы Франгиз Ализаде "Гарабах-наме"[*ölü keçid*].Журнал "Литературный Азербайджан".
2. ↑  "Rostropoviçsiz "Qarabağnamə"". 2013-09-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-05-01.
3. 1 2  "Qarabağnamə operasına ictimai baxış". Azərbaycan.- 2007. 16 December 2007. 12 April 2022 tarixində arxivləşdirilib.

Həmçinin bax
------------

* İntizar (opera)
* Sənin adın dənizdir (opera)
* Azərbaycanda opera
**Eldarzadənin türbəsi** — Eldarzadə ailəsinə məxsus qəbirüstü abidə. Öz memarlıq həllinə görə diqqəti cəlb edir.

Tarixi
------

Türbənin üzərində də qeyd edildiyi kimi 1915-ci ildə tikilmişdir. Bəzi mənbələrdə tikintinin 1917-ci ildə başa çatdığı vurğulanır.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Türbə antik "yunan-roma" məbədi üslubunda tikilsə də, bu sırf simvolik xarakter daşıyır. Onun portalı və portal üzərində olan Quran ayələri və informativ şərq aləminə məxsus ornamentlər və yazılar bunu deməyə əsas verir. Yəni bütövlükdə ümumi kompozisiya şərq və qərb mədəniyyətinin memarlıq elementlərini özündə birləşdirir.

Kürsülüyün kəskin hündür olması sərt relyefli ərazidən xəbər verir. Memarın bu türbədə ən çox vurğulamaq istədiyi element giriş portalının yuxarı hissəsində olan akreterinin içərisindəki aypara və ulduzdur. Azərbaycanlı ailəyə məxsus bu türbə məhz aypara və ulduzla vurğulanmışdır.

Eldarzadə türbəsi Avropa memarlığına xas elementlərin yerli şərq memarlığına xas olan elementlərlə birgə, sintez şəklində inkişafının bariz nümunəsidir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Sirdaş - Balaxanı

| ⛭Balaxanı abidələri |
| --- |
| Hamamlar | Qum hamamı |
| Türbələr | Şakir ağa türbəsi • Eldarzadənin türbəsi |
| Karvansaralar | Şah Səfi karvansarası |
| Ovdanlar | Balaxanı ovdanı |
| Məscidlər | Hacı Şəhla məscidi • Cümə məscidi (Balaxanı) |
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Faiq Quliyev.

**Faiq Maqbet oğlu Quliyev** (7 yanvar 1977, Bakı) — Azərbaycan Respublikasının dövlət xadimi və diplomatı. Azərbaycan Respublikasının Gürcüstandakı Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri. 2018–2020-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Diasporla İş üzrə Dövət Komitəsinin Sədr müavini.

Həyatı
------

Faiq Maqbet oğlu Quliyev 7 yanvar 1977-ci ildə Azərbaycan SSR-in Bakı şəhərində doğulmuşdur. 1993-cü ildə Bakı Dövlət Universitetinə daxil olmiş və 1997-ci Beynəlxalq hüquq fakültəsini bitirmişdir. 2001-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Beynəlxalq hüquq fakültəsinin Magistraturasını Beynəlxalq hüquq Magistri dərcəsi üzrə başa vurmuşdur.

Faiq Quliyev əmək fəaliyyətinə Bakıda, hüquqünas kimi 2001-ci ildə "Fərid MMC" şirkətində başlamışdır.

2007-ci ildə Tbilisidə fəaliyyət göstərən, Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin törəmə şirkəti olan "SOCAR Energy Georgia" MMC-də Marketinq və Beynəlxalq əlaqələr Departamentinin rəhbəri təyin edilmiş və 2017-ci ilə kimi bu vəzifəni icra etmişdir.

2012–2017-ci illərdə "SOCAR Energy Georgia" MMC-nin Sosial məsələləri üzrə meneceri vəzifəsində çalışmışdır.

Ailəlidir. 3 övladı var.

Diplomatik fəaliyyəti
---------------------

Faiq Quliyev 15 mart 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikasın Prezidentinin fərmanı ilə Azərbaycan Respublikası Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin Sədr müavini təyin edilmişdir.

17 avqust 2020-ci ildə Faiq Quliyev Azərbaycan Respublikasın Prezidentinin fərmanı ilə Azərbaycan Respublikasının Gürcüstandakı Fövqaladə və Səlahiyyətli Səfiri vəzifəni təyin edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Fövqaladə və Səlahiyyətli Səfiri rütbəsi verilmişdir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan Respublikasının Gürcüstandakı Səfirliyi **tbilisi.mfa.gov.az**

Arxivləşdirilib 2020-09-26 at the Wayback Machine

| ⛭Azərbaycan Azərbaycanın Gürcüstandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfirləri Gürcüstan |
| --- |
| Azərbaycan XalqCümhuriyyəti | 
* Məmməd Yusif Cəfərov (1918-1919)
* Faris bəy Vəkilov (1919-1920)

 |
| AzərbaycanRespublikası | 
* Hacan Hacıyev (1996-2004)
* Ramiz Həsənov (2004-2005)
* Namiq Əliyev (2006-2011)
* Azər Hüseyn (2011-2016)
* Dursun Həsənov (2016-2020)
* Faiq Quliyev (2020-)

 |
**Narkotik maddələri haqqında vahid Konvensiya (1961)** (1972-ci ildə düzəliş edilmişdir) — məqsədi, sirr (marixuana, həşiş və s.), kokain (digər ecognin esterləri ilə birlikdə) və tiryək (morfin, eroin, tibbi məqsədlər xaricində kodein və s.) 1931-ci il Paris Konvensiyasını dəyişdirdi.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Narkotik maddələri ilə Mübarizə Konvensiyasının Qəbulu
---------------------------------------------------------------------------------------

Konfrans, BMT Baş Assambleyasının 1395 (XIV) qətnaməsi ilə narkotiklərə nəzarət sahəsində texniki yardımın göstərilməsinə dair xüsusi tədbirlərin təsis edilməsi məqsədi ilə keçirilmişdir.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqtisadi və Sosial Şurası, 28 iyul 1958-ci il tarixli 689 J (XXVI) saylı qərarla, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Nizamnaməsinin 62-ci maddəsinin 4-cü bəndinə və Baş Məclisin 366 (IV) saylı qətnaməsinə əsasən qərar verdi. 3 dekabr 1949-cu ildə, bu sahədə mövcud olan çoxtərəfli müqavilələri tək bir sənədlə əvəzləyən Narkotik Narkotiklərə dair Vahid Konvensiyanın qəbul edilməsi, müstəsna olaraq narkotik nəzarətinə cavabdeh olan beynəlxalq müqavilə qurumlarının sayını azaltmaq üçün səlahiyyətli nümayəndələrin konfransını çağırmaq; və narkotik xammal istehsalına nəzarət yaratmaq.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Narkotik Narkotiklərlə Mübarizə Konvensiyasının Qəbulu üzrə Konfransı, 24 Yanvar-25 Mart 1961-ci il tarixlərində Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Qərargahında keçirildi. İşdə 73 ştatın nümayəndələri iştirak etdi.

Konfransda BMT-nin aşağıdakı ixtisaslaşmış qurumları təmsil olunmuşdur:

* Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı;
* Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatı;
* Beynəlxalq Əmək Təşkilatı;
* Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qida və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı.

Konfransda aşağıdakı beynəlxalq qurumlar təmsil olundu:

* Daimi Mərkəzi Tiryək Komitəsi;
* Narkotik dərmanlara nəzarət orqanı.

Konfransda aşağıdakı qeyri-hökumət təşkilatları da təmsil olundu:

* Beynəlxalq Katolik Xeyriyyə Konfransı;
* Beynəlxalq Qadın Hüquqşünaslar Federasiyası;
* Beynəlxalq Cinayət Polisi Əməkdaşlıq Təşkilatı.

Konfransın işinin nəticəsi Narkotik Narkotiklərə dair Vahid Konvensiyanın qəbul edilməsinə dair 5 qətnamənin qəbulu, eyni zamanda 1961-ci il Narkotik Narkotiklərə dair Vahid Konvensiyanın mətninin təsdiqlənməsi olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "UNTC". 2020-12-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-15.
2. ↑  "Appendix B :: International Organizations and Groups – The World Factbook – Central Intelligence Agency". www.cia.gov. 2020-08-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-30.
3. ↑  "United Nations Treaty Collection". treaties.un.org. 2020-08-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-30.