recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Qaranlıq dövr termininin atası hesab edilən italyan filosofu Françesko Petrarka,
**Qaranlıq dövr** — ənənəvi olaraq orta əsrlərə aid olan və Qərbi Roma İmperiyasının süqutundan sonra Qərbi Avropada demoqrafik, mədəni və iqtisadi bir geriləmənin baş verdiyini bildirən dövri bir tarixdir.

Haqqında
--------

Qaranlıq dövr deyimi ilk dəfə İntibah dövrü İtaliyasında istifadə edilmişdir. İtalyan filosofu və şairi Françesko Petrarka (1304 - 1374) ilk dəfə bu ifadəni işlətmişdir. Bu, orta əsrlərdə avropalıların mənfi baxışlarının göstəricisi idi. Həqiqətən, bu dövrdə Avropada Latın ədəbiyyatının geriləməsi, ümumilikdə əhalinin sayının azalması, müxtəlif texniki mövzularda, memarlıq və digər mədəniyyət sahələrində geridəqalma meyli müşahidə olunur.

Qaranlıq dövr termini əslində bir Avrosentrik bir nöqtəni əks etdirir, çünki Avropalıların Qaranlıq dövr olaraq qəbul etdikləri zaman İslam sivilizasiyasının ən parlaq dövrlərindən biridir.

Qaranlıq dövrün başlanğıc və son tarixləri də müzakirə mövzusudur. Bəziləri başlanğıc tarixi üçün 410-cu ili əsəs götürərkən, digərləri Romada son imperatorun hakimiyyət illərinin bitdiyi 476-cı ili əsas götürürlər. Bitiş tarixini Böyük Karlin Papa tərəfindən İmperator elan edildiyi 800-cü ili götürənlər də var.

Orta əsrlər insanlıq üçün qaranlıq olsa da, teatr üçün maarifləndirmə prosesi idi. Kilsə repressiyaları insanları formalaşdırmağa başlasa da, dinin yayılması üçün Müqəddəs Kitab fəsilləri insanların teatra marağını artırdı.

Həmçinin bax
------------

* İntibah dövrü
* Kilsə
* Böyük Karl

İstinadlar
----------

1. ↑  "dark age". 18 August 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-05.
2. ↑  Oxford English Dictionary. Oxford, England: Oxford University Press. 2002.

Xarici keçidlər
---------------

* Qədim Yunan tarixinə giriş; Qaranlıq dövr
* Qaranliq dövr
**Olqa Vizinqer-Florian** əsasən mənzərə və çiçək natürmortu ilə məşğul olan bir Avstriyalı impressionist rəssam idi. 1870 və 1880-ci illərdə avanqard sayılan Avstriya-lı empresyonist rəssamların qrupu olan Avstriya "Stimmungsimpressionismus "(Mood Impressionism) nümayəndəsi idi.

Həyatı
------

Olqa Vizinqer-Florian 1 noyabr 1844-cü ildə Vyana, Avstriya doğulmuşdur. 19 yaşında özəl sənət dərslərinə başladı. İnkişafından və təlimin keyfiyyətindən əsəbiləşən valideynlərinin istəklərini yerinə yetirdi və Julius Epstein ilə konsert pianoçusu kimi təhsil aldı. 1868–1873-cü illərdə bir əl xəsarəti onu pianodan istefa etməsinə məcbur edənə qədər bir pianoçu kimi bir qədər uğur qazandı.Elə həmin ildə əczaçı Frans Vizinqer ilə evləndi, 1875-ci ildə oğul Oscar dünyaya gətirdi. Franz Vizinqer 1890-cı ildə öldü.

30 yaşında Vizinqer-Florian yenidən rəssamlığa qayıtdı və özünü tamamilə ona həsr etdi. Əvvəlcə August Schaeffer, sonra Emil Jakob Schindler ilə təhsil aldı. 35 yaşında olarkən Vyana İncəsənət Dərnəyinin bir sərgisinə daxil edildi. Avstriya-Macarıstan imperatorluğunun torpaqları və xalqları haqqında 24 hissəli bir ensiklopediya olan Die österreichisch-Ungarische Monarchie-ə töhfə verməsi istənən doqquz qadından biri idi; digər qadınlar içindən yalnız Vizinqer-Florian Avstriyalı idi. Paris və Çikaqoda keçirilən Dünya Sərgilərində iştirak edərək beynəlxalq şöhrət qazandı.

Vizinqer-Florianın ilk işi "əhval empresionizmi" olaraq xarakterizə olunur. Şindler üslubundan da təsirləndilər. 1884-cü ildən sonra bu üslubdan uzaqlaşdı və rəsmləri daha realist oldu və rənglər daha canlı, ekspressionizmi xatırladır.

Seçilmiş Əsərləri
-----------------

* MənzərəMənzərə
* Daxili bəzədilmiş masa iləDaxili bəzədilmiş masa ilə
* Etzdorf'daki ferma eviEtzdorf'daki ferma evi
* BağdaBağda

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-09-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-29.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-11-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-29.
3. ↑  "city-women". 2020-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-29.
**Lětopis**  — Almaniyada nəşr olunan elmi sorb jurnalı. Sorb İnstitutunun elmi nəşri və çap orqanı. Domovina nəşriyyatı tərəfindən nəşr edilmişdir.

Tarixi
------

Nəşrin tarixi sələfi 1848-1937-ci illərdə sorb Macica Serbska cəmiyyəti tərəfindən nəşr olunan "Časopis Maćicy Serbskeje" sosial-mədəni və ədəbi jurnalı hesab olunur. Modern jurnalın ilk nömrəsi 1952-ci ildə işıq üzü görüb. Jurnalda məqalələr daha çox Yuxarı sorb, Aşağı sorb və Alman dillərində dərc olunur. Bəzən rus, polyak və çex dillərində məqalələr dərc olunur.
GDR dövründə jurnal hər il A, B, C və D hərfləri ilə təsnif edilən xüsusi məzmunlu 4 ayrı cild nəşr etdirirdi. A cildində sorb dilçiliyi mövzusunda məqalələr yer alırdı. B cildində sorb tarixi, siyasi-ictimai həyatı və alman əhalisi ilə münasibətləri haqqında məqalələr dərc edilmişdir. C cild sorb etnologiyasına həsr olunmuş, D cildində isə sorb mədəniyyəti, etnoqrafiyası və folkloruna dair məqalələr dərc edilmişdir.

Ədəbiyyat
---------

* Ein kleines Lexikon — Sorben/Serbja Domowina-Verlag, Bautzen, ISBN 3-7420-0405-0

İstinadlar
----------

1. ↑  Letopis jurnalı[*ölü keçid*]
**Akvalanq** (*lat.* aqua, su + lung, ağ ciyər) və ya **skuba** (*ing.* scuba) — su altında nəfəs almağa imkan yaradan fərdi dalğıc aparatı. 1943-cü ildə Fransada kəşf olunmuşdur. Akvalanq sıxılmış hava (təzyiqi 20–60 MPa) doldurulmuş iki balondan, hava verişini tənzim edən tənəffüs avtomatından ibarətdir. Sıxılmış hava reduktordan keçərək tənəffüs avtomatına daxil olur. Tənəffüs avtomatı dalğıcın nəfəs aldığı havanın təzyiqini tənzimləyir, nəfəslə verilən havanı isə suya buraxır. Akvalanq dalğıcın kürəyinə qayışla bağlanır. Ondan istifadə etməklə su altında 40 m dərinlikdə 8–10 dəq, 5 m-dən az dərinlikdə 1 saat qalmaq olur. Sıxılmış havanın tərkibindəki azot dalğıca narkotik təsir göstərdiyindən 40 m-dən çox dərinə üzmək məsləhət görülmür. Akvalanqdan sualtı tədqiqatlarda, xilas etmə işlərində, idmanda və s. istifadə edilir.

Xarici keçidlər
---------------

* Akvalanq düzəldən fabrika saytı

İstinadlar
----------

1. ↑  Акваланг // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 199.
**Akuku Danger** — 130 dəfə evlənən və 210 uşağı olan keniyalı

Həyatı
------

Danger ilk dəfə 1939-cu ildə ailə qurub. 130 dəfə evlənən mərhum 30 dəfə boşanıb. Bu rəqəmlərlə həm də "Ginnesin rekordlar kitabı"na düşən Danger sonuncu dəfə 1997-ci ildə 79 yaşında 18 yaşlı bir qızla evlənib.

Övladlarından yalnız 40-ın məxsus olduqları Luo qəbiləsinin qanunları ilə qeydə alınıb. Digər uşaqların adları isə heç bir yerdə qeyd olunmayıb.

1970-ci ildə onun tikdirdiyi 2 orta məktəbdə yalnız öz uşaqları təhsil alırdı.

Evlənməkdən doymayan Danger Akuku ölməmişdən bir gün əvvəl nəvələrini başına yığaraq onlara cavanlığından danışıb: *"Həmişə cavan və gülərüz olmuşam, heç bir qadın mənim cazibəm qarşısında cavabsız qala bilmirdi. Həmişə istədiyimi ağılla etmişəm, ona görə də xoşbəxtəm"*.

130 dəfə evlənən və 210 uşağı olan Akuku Danger 2010-cu ildə 92 yaşında dünyasını dəyişib.

Mənbə
-----

* 210 uşağı olan kişi öldü Arxivləşdirilib 2010-10-07 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  "100 arvadı olan qoca öldü". 2010-10-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-10-07.
Ümumi yayılması
---------------

Himalay dağlarında, Çin, Koreya və Yaponiyada yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

2–4 m hündürlükdə,yarpağını tökən və ya həmişəyaşıl,budaqları çılpaq,qırmızımtıl-palıdı rəngdə olanağac və ya koldur. 2 sm uzunluqda cüttikanlıdır; gövdəsinin üzərindəki mərcilər хırda olub, açıq rəngdədir. Yarpaqları təklələkli, 6-20 sm uzunluqda olub, 6-11 ellipsvarı, lansetvarı, 3-12 sm uzunluqda yarpaqcığa malikdir. Yarpaqcıqlarının ucu iti, kənarı хırdadişli və ya tamdır, üstdən tünd yaşıl, altdan bir qədər açıq rəngdə olub, əsas damarları qəhvəyi tükcüklərlə örtülüdür. Yarpağının saplağı enli qanadlı və tikanlıdır. Çiçəkləri yaşıl rəngdə olub, хırda, bircinslidir. 2-5 sm uzunluqda süpürgələrə toplanmışdır. Qutucuğu 5 mm diametrdə olub, qırmızı və хallıdır. Toхumları qara və parlaqdır. İyunda çiçəkləyir, meyvəsi sentyabrda yetişir.

Ekologiyası
-----------

Quraqlığa davamlı, işıqsevəndir, 15-16 dərəcə şaхtaya dözür.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Meyvələrin yetişməsi dövründə daha da bəzəkli olur. Azərbaycanda düzən rayonlarda canlı çəpərlər salmaq və eləcə də park və bağlarda əkmək üçün istifadə oluna bilər.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorasi" V cild, Baki, "Elm", 2019, 370 səh.
**Popov adası** (*rus.* Остров Попова) — Yapon dənizində ada. Böyük Pyotr körfəzi ərazisindəki İmeratrisa Yevgeniya arxipelaqına daxil olan ada Vladivostokdan 20 km cənubda, Ruskiy adasından 0,5 km cənub-qərbdə yerləşir. Ruskiy adasından Starka boğazı ilə ayrılır. Ada admiral Andrey Aleksandroviç Popovun şərəfinə adlandırılmışdır. İnzibati baxımdan Rusiya Ferederasiyası Primorsk diyarı ərazisinə daxildir. Adada Papov qəsəbəsi yerləşir. 2010-ci il məlumatına görə qəsəbədə 1 370 nəfər yaşayır. Adadan dörd km qərbdə İki Qardaş adaları yerləşir.

Ada Vlkadivostok şəhər dairəsi ərazisinə daxildir. 2002-ci il siyahıya alınmasına görə adada 1316 nəfər yaşayır. Əhali iki yaşayış məntəqəsində cəmləşmişdir — Stark və Popov. Adanın sahəsi 1240 ha və ya 12,4 km²-dir. Primorsk diyarının cənubuna xas olan relyefə sahibdir. Adanın maksimal hündürlüyü 158 metrdir. Sahil xətti əsasən qumlu və gilli suxurlardan təşkil edilmiçdir. Bununla yanaşı qayalı sahələrə belə sahibdir.

Adanın iqlimi Vladivostokun iqlimi ilə eynidir. Yanvar ayının orta temperaturu −12,5 °C, avqust ayının isə +20,5 °C-dir

Popov adası Ruskiy adasına bərabər olaraq Vladivostok şəhər sakinlərinin əsas istirahət məkanlarından biridir. Adada bir neçə turisrik baza yerləşir. Ən yaxşı istirahət dövrü iyuldan sentyabr sonuna qədərdir. Avqustda orta temperatur 22 °C-dir.

Adada Alekseeyevka buxtasının sahilində Sakitokean okeanoloji instutunun Dəniz eksperimintal stansiyası yerləşir. Burada Uzaqşərq dəniz qoruğu muzeyi açılmışdır.

Ada ilə şəhər arasında bərə fəaliyyət göstərir. Bu məsafə 1 saat 40 dəqiqəyə qət edilir. Yay ayları xəttə əlavə gəmilər buraxılır.

Toponimlər
----------

*Alekseev buxtası* - Popov adasının şimal-qərbində yerləşir. 1885-ci ildə təsvir edilərək xəritəyə daxil edilmişdir. Buxta 1858-ci ildə «Kamçadal» gəmisində bütün ekipajla birgə həlak olmuş kapitanın şərəfinə adlandırılmışdır.

Markovski burnu - burun hidroqraf А. P. Markovsinin şərəfinə adlandırılmışdır.

Andreev burnu - burun K. P. Andreevin şərəfinə adlandırılmışdır.

Likander burnu - burun V. V. Likanderin şərəfinə adlandırılmışdır. Likander 1883-87-ci illərdə Uzaq Şərqdə xidmət etmişdir. Böyük Pyotr körfəzində hidroqrafik işlərdə işlərdə iştirak etmişdir.

Layihə
------

Vladivostok şəhər baş planına əsasən Ruskiy adasını Popov adası ilə birləşdirən körpü inıa edilməlidir. Köröünün inşasına 2018-ci ildə başlanmalıdır

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Mənbə
-----

* Остров Попова на ostrovatour.ru Arxivləşdirilib 2018-12-28 at the Wayback Machine
* Остров Попова на Shamora.info
* Фотоотчет об острове Попова
* Adanın şəkilləri

İstinadlar
----------

1. ↑  "Генеральный план Владивостока". 2007-02-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2007-02-21.
2. ↑  "Popov adası". 2013-08-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-18.
3. ↑  "Ежедневное расписание катеров и паромов, следующих из Владивостока". 2009-04-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-18.
4. ↑  "Мосту на остров Попова быть – глава Владивостока". 2015-07-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-18.
Koordinat:Sky map 23s 19d 41,6sn; +10º 11' 23″

**NGC 7616**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Peqas bürcü istiqamətində yerləşir. **SBc** tipli  qalaktikadır. İngiliz astronomu Andrew Common tərəfindən 1880-ci ildə 91.44 sm (36 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 7616: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 7592 |
NGC 7593 |
NGC 7594 |
NGC 7595 |
NGC 7596 |
NGC 7597 |
NGC 7598 |
NGC 7599 |
NGC 7600 |
NGC 7601 |
NGC 7602 |
NGC 7603 |
NGC 7604 |
NGC 7605 |
NGC 7606 |
NGC 7607 |
NGC 7608 |
NGC 7609 |
NGC 7610 |
NGC 7611 |
NGC 7612 |
NGC 7613 |
NGC 7614 |
NGC 7615 |
**NGC 7616** |
NGC 7617 |
NGC 7618 |
NGC 7619 |
NGC 7620 |
NGC 7621 |
NGC 7622 |
NGC 7623 |
NGC 7624 |
NGC 7625 |
NGC 7626 |
NGC 7627 |
NGC 7628 |
NGC 7629 |
NGC 7630 |
NGC 7631 |
NGC 7632 |
NGC 7633 |
NGC 7634 |
NGC 7635 |
NGC 7636 |
NGC 7637 |
NGC 7638 |
NGC 7639 |
NGC 7640 |
NGC 7641



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Qaneşanın Berlin muzeyində heykəli

Vikianbarda ***Qaneşa*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

**Qaneşa** (sanskr. गणेश) — hinduizmdə müdriklik və gözəl sənətlər tanrısı, elmlər hamisi. Dünyada Hindistan panteonunun ən çox pərəstiş edilən tanrılarından biri. Qaneşanı adətən insan bədəni və fil başı ilə siçovulun üstündə təsvir edirlər. Əsatirə görə Qaneşa Şiva və Parvatinin oğludur.

Bəzi fərziyələrə görə Qaneşanın başını doğma atası Şiva qoparmış və yerinə yaxınlıqdakı fil balasının başını qoymuş. Digər əsatirə görə isə Şivanın başını onun ad gününə çağırılmamış Şani tanrısı (Saturnun təsviri) baxışı ilə külə döndərmiş. Brahma da Şivaya məsləhət görür ki, Qaneşanın başının yerinə qarşısına çıxan ilk heyvanın başını qoysun. Bu heyvan İndranın Ayravata adlı fili olur.

Qaneşanın rəmzi daşı qırmızıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Rabindranat Taqorun "Alver" hekayəsi[*ölü keçid*]
2. 1 2 3  "Hind rəqqaslıq sənəti". 2021-12-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-02.
Sergey Karasyov - rusiyalı futbol hakimi. 1979-cu ildə paytaxt Moskvada doğulub. 2010-cu ildən etibarən FİFA referesi statusu alıb.

İxtisasca vəkil olan Karasyov 1995-ci ildə məhkəmədə çalışıb. 1999-2002-ci illər aralığında İdman Akademiyasında təhsil alır. 2000-ci ildən Rusiya ikinci futbol liqasında köməkçi hakim olub. 
2006-cı ildən etibarən baş hakim funksiyalarını yerinə yetirir. 2013-cü ildə UEFA]-nın elit kateqoriyasına yüksəlib. 2014-cü ildə isə özünü doğrulda bilməyib elit mərhələdən 1-ci kateqoriyalı hakimlər siyahısına eniş edib. 
Evlidir, bir oğlu və bir qızı var.

Karyera
-------

2014-cü ilin mayında Rusiya Kubokunun final matçını idarə edib. Karasyova UEFA tərəfindən Avro 2016-nın final mərhələsində oyunları idarə etmə hüququ verilmişdir.

2015/16-cı il futbol mövsümündə Rusiyada ilin ən yaxşı futbol hakimi adına layiq görülüb. 29 mart 2018-ci ildə Rusiyada keçiriləcək Dünya Çempionatına gedəcək hakimlərin siyahısı açıqlandı və Karasyov da o siyahıda var idi. 

2018-ci ildə Avropa Liqasının "Marsel" və "Zalsburq" komandaları arasında keçirilən yarımfinal oyununda baş hakim funksiyasını yerinə yetirib.
"*Outing*" jurnalının 1914-cü ilin mayında nəşr olunmuş nömrəsində akvaplan.
**Akvaplan** — su idmanında işlədilən kiçik taxta sal. Motorlu qayığın yedəkdə çəkdiyi akvaplan suyun üzəri ilə şütüyür. Ən əlverişli sürəti saatda 30–40 kilometrdir. İdmançı akvaplanda, dizləri azca bükülmüş halda, ayaq üstə dayanaraq qayığa bağlanmış 10–15 metrlik kəndirdən tutur. Akvaplan gedərkən idmançı müxtəli gimnastika hərəkətləri edir.

Akvaplanlar ilk dəfə 1914-cü ildə Birləşmiş Krallıqda peyda olmuşdur və indi nisbətən nadirdir. Akvaplaninqin müasir analoqu, idmançının əlində çəpərli qayığın arxasına çəkilən diskoplandır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Акваплан // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 199.
2. ↑  Акваплан // Морской энциклопедический словарь. 1. Leninqrad: «Судостроение». В. В. Дмитриев. 1991. 44–45. ISBN 5-7355-0280-8.
**Əzizulla xan Hüseynpaşa xan oğlu Zərğami** (*fars.* عزیزالله ضرغامی‎; 1884 – 1979, Tehran) — Rza şahın diqqətini cəlb edən əmirlərdən və o dövrdə bir müddət ordu başçısı. Gənclikdə İran Kazak diviziyasının məktəbinə girib və zabit dərəcəsini aldı.Kapitanlıq dərəcəsinə qədər Kazakxanədə məşğul idi. Daha sonra jandarma teşkilatına köçürülmüşdür və bir neçə jandarma teşkilatının o cümlədən Qəzvin, Zəncan və Sultanabad jandarma teşkilatlarının başçısı idi.Uniformalı ordunun təsisindən sonra oraya köçürüldü və polkovnik dərəcəsi ilə hərbi məktəb qurmaqın zabiti oldu.1930-cu ildə bütün ölkənin jandarma teşkilatının başçısı təyin edildi.1934-cü ildə bütün ordu müharibə sütunlarının başçısı oldu ki sonra ümumi heyət adlandırıldı və Rza şahın hakimiyyətinin sonuna qədər davam etdi.O, bir müddət də hərbi kollecin sədri olmuşdur.1949-cu ildə Senatın ilk dövründə senator vəzifəsinə təyin edilmişdir və bir dövr Senat məclisində idi.1979-cu ildə və 94 yaşında Tehranda vəfat etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  عاقلی، باقر؛ خاندانهای حکومتگر ایران، تهران، نامک، ص499ـ500. (Aqili,Bağır;İranda hükumət edən xanədanlar, Tehran,Namək,499-500 səhifələr)

Qaynaqlar
---------

* دکتر باقر عاقلی، شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران (ISBN 964-5570-58-1) (Dr Bağır Aqili, İranın müasir siyasi və hərbi xadimlərinin tərcümeyi-halları)

Həmçinin bax
------------

* Hüseynpaşa xan Zərğami

Xarici keçidlər
---------------

* Şəqaqi Zərğami ailəsi Arxivləşdirilib 2011-07-05 at the Wayback Machine Baqirəlulum Tədqiqat İnstitutu
* Əzizulla Zərğami Rasexun saytı
* General Əzizulla Zərğami İranın Müasir Tarixinin Araşdırmalar İnstitutu
**Yavuz Abadan** (18 aprel 1905, Əskişəhər – 30 iyun 1967, Ankara) — Türkiyə vəkili, siyasətçisi və yazıçısı.

İctimai hüquq və siyasi elmlər sahəsində çalışmış və 1952–1954-cü illər arasında Siyasi Elmlər Fakültəsinin dekanı vəzifəsində çalışmış bir akademikdir. VII. Türkiyə Böyük Millət Məclisində bir müddət Əskişəhər Millət vəkili olaraq vəzifə icra etmişdir.

Akademik Nərmin Abadan Unatın həyat yoldaşıdır.

Həyatı
------

Yavuz Abadan 18 aprel 1905-ci ildə Krımda anadan olmuşdur (Bəzi mənbələrə görə, Əskişəhər). 1929-cu ildə İstanbul Darülfünun Hüquq Fakültəsini bitirmişdir. Doktoranturanı Almaniyadakı Heydelberq Universitetində etdi .

İstanbulun müxtəlif məktəblərində türk və tarix dərsləri verdi. Akademik karyerasına İstanbul Universiteti Hüquq Fakültəsində davam etmişdir. 1942-ci ildə professor dərəcəsinə yüksəldi.

Akademik həyatına əlavə olaraq, Eminönü İcma Mərkəzinin rəhbərliyini öz üzərinə götürdü. "*Cumhuriyet"*, *"Son Həvadis"*, "*Ulus"*, "*Vətən"*, "*Yeni Gün"* və "*Yeni İstanbul"* qəzetlərinə yazdı.

1943–1950-ci illər arasında Türkiyə Böyük Millət Məclisində CHP Əskişəhərr Millət vəkili vəzifəsini icra etdi. *Millət vəkili* olduğu müddətdə Tarix Səslər jurnalının heyətində də iştirak etmişdir.

1946-cı ildə Nərmin Süleymanoviçlə evləndi. Bu evlilikdən bir oğul dünyaya gəldi.

Millət vəkili vəzifəsini bitirdikdən sonra Siyasi Elmlər Fakültəsində vəzifəyə başladı. 1952–1954-cü illər arasında fakültənin dekanı olmuşdur. Bu vəzifə müddətində Fakültəyə bağlı "Türkiyə və Orta Şərq Dövlət İdarəetmə İnstitutu" -nu qurdu və baş meneceri vəzifəsini icra etdi.

1960 hərbi çevrilişindən sonra universitetlərdən qovulmuş 147 müəllimdən biri oldu. Hüquqları geri verildikdə , Ankara Universiteti Hüquq Fakültəsi və Eskişehir İqtisadiyyat və Ticarət Elmləri Akademiyasında vəzifəyə başladı.

1963-cü ildə Beynəlxalq Hüquq və Sosial Fəlsəfə Birliyinin sədr müavini və 1965-ci ildə Beynəlxalq Siyasi Elmlər Birliyinin İdarə Heyətinin üzvü seçildi.

30 iyun 1967-ci ildə Ankarada öldü.

Əsərləri
--------

* *Müharibə Sazişlərinə Qarşı Lozannanın Xüsusiyyətləri* (İstanbul, 1938)
* *Milliyyətçilik və Populizm Qanunun Gözü ilə* (Ankara, 1938)
* *İnqilab və İnqilabçılıq* (İstanbul, 1938)
* *Grotius and Təbii Hüquq* (İstanbul, 1939)
* *Azadlıq və Tərəqqi Lisenziyası* (Ankara, 1939)
* *Tənzimat Fərmanının Təhlili* (İstanbul, 1940)
* *Azadlıq Problemi* (İstanbul, 1940)
* *Hüququn Başlanması və Tarixi* (İstanbul, 1942)
* *Tarixdən səslər* (İstanbul, 1943)
* *İnqilab Tarixi Qeydləri* (Ankara, 1951)
* *Dövlət Qanunu və Dövlət Nəzəriyyələri* (Ankara, 1952)
* *Hüquq Fəlsəfəsi Kursları* (Ankara, 1954)
* *Türk İnqilabı Tarix Qeydləri* (Ankara, 1956)
* *İnqilab Tarixinə Giriş* (1960)
* *Türkiyədəki Konstitusiya İnkişaflarına Baxış* (Bahri Savcı ilə, 1959),
* *Mustafa Kamal və quldur dəstələri* (1964)
* *Atatürk İşığında "Tam İstiqlal Prinsipi"*, (Ankara, 1969)

İstinadlar
----------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1027560490 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
2. ↑  TBMM Albümü I. Cilt, TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü Yayınları

Xarici keçidlər
---------------

* Yavuz Abadan
Təyyarədə yer alan qanadcıqlar
**Qanadcıq**, təyyarədə dönmə/əyilmə hərəkətini təmin edən idarəetmə səthi.

Uçuş zamanı təyyarənin bütün hərəkətləri təyyarədəki təzyiq paylanmasından asılıdır. Sabit qanadlı təyyarə üçün əsas nəzarət səthləri, bu səthlərin axına qarşı dayanması və onu pozması və bununla da yüksək təzyiq zonası yaratması prinsipi ilə işləyirlər. Nəzarət səthləri işlədikdə, təyyarənin iki əks tərəfindəki təzyiq simmetriyası pozulur, bu da istənilən hərəkəti təmin edir.

İş prinsipi
-----------

Qanadcıqlar qanad uclarının stabilizatorun arxa tərəfinə yerləşdirilir və bir-birinə əks istiqamətdə işləyirlər. Pilot qolu sola əydikdə, solda yerləşən qanadcıq yüksəlir, sağdakı qanadcıq enir. ​​Sağ qanadda müəyyən bir ərazidə geri dönmə artdığı üçün dövranın (sirkulyasiya) şiddəti artır və təyyarə sola yatır. Təyyarə, qanadcıqların sıfır vəziyyətinə gəlmədiyi müddətcə dönməyə davam edir.

Mövqeyi
-------

Qanadcıqların qanad uclarına və flapların qanad diblərinə bağlanmasının əsas səbəbi, flapların eyni istiqamətdə, qanadcıqların isə əks istiqamətdə işləməsidir. Qanadcıqlar əks istiqamətdə işlədikləri üçün iş zamanı qanadda yük yaratmırlar. Bundan əlavə, onların qanad uclarında olması güc vurulsun güc qolu prinsipi əsasında daha yüksək moment verməsini təmin edir. Bu, qamadcıqların səmərəliliyini artırır. Flaplar tərs işlədiyi üçün, qanadları yuxarıya qatlamağa çalışan bir gərginlik yaradırlar. Onların kökdə olması bu gərginliyin yaratdığı momentin eyni prinsipdə aşağı olmasını təmin edir. Bundan əlavə sivrilmə nisbətinə sahib qanadlarda qanad dibi daşınmanın çox hissəsini qarşılayır. Bu bölgədə flapların olması onları daha səmərəli və güclü edir.

İkinci təsirləri
----------------

Qanadcıqların əsas vəzifəsi dönmə hərəkətini təmin etmək olsa da, qanadcığın alta hərəkəti, buna görə də geri dönməni artırması və daşınmanın da bununla əlaqədar olaraq artdığı qanadda daşınmaya bağlı olan induksiyalı sürüklənmə də artır. Buna görə, bu qanad daha geridə qalmaq istəyir, beləliklə qanadcıqlar tərs bir sapma hərəkəti yaradırlar. Bu tərs sapma əsasən kiçik miqyasda reallaşsa da, playner kimi böyük qanad uzunluğuna malik kiçik və yüngül tipli təyyarələrə əhəmiyyətli təsir göstərə bilər. Bəzi qabaqcıl təyyarələrdə bu təsir diferensial qanadcıqlarla birlikdə aradan qaldırılır. Yenə bu təsirlər avtopilotdan istifadə edən ticarət təyyarələrində baş vermir.
**Yava** (ind. *Jawa*, yav. ꦗꦮ, sun. **ᮏᮝ**) — Malayya arxipelaqında ada. Böyük Zond adaları qrupundadır. İndoneziyanın əsas iqtisadi rayonudur. Cənubdan Hind okeanı, şimaldan Yava dənizi ilə əhatələnir. Uzunluğu 1050 km, sahəsi 129438.28 km² və ya İndoneziya ərazisinin (1910931.32 km²) 6.77%-i, əhalisi 141985.6 min nəfər (1 iyun, 2013) və ya İndoneziya əhalisinin (248818.1 min nəfər; 1 iyun, 2013) 57.06%-idir. Adadakı əhalinin 55.44%-ini (75.7 milyon nəfər, 2010) yavalılar təşkil edir. İndoneziyanın I dərəcəli inzibati-ərazi vahidlərindən 6-sı bu adada yerləşir: Banten (9662.92 km²; 11452.5 min nəfər, 2013), Qərbi Yava (35377.76 km²; 45340.8 min nəfər, 2013), Mərkəzi Yava (32800.69 km²; 33264.3 min nəfər, 2013) və Şərqi Yava (47799.75 km²; 38363.2 min nəfər, 2013) əyalətləri, həmçinin Xüsusi Paytaxt Dairəsi Cakarta (664.01 km²; 9969.9 min nəfər, 2013) və Cokyakarta Xüsusi Bölgəsi (3133.15 km²; 3594.9 min nəfər, 2013).

Ərazisinin təqribən 1/3-i dağlıqdır. Şimalda allüvial ovalıqlar və düzənliklər var. Yer kürəsinin ən intensiv vulkanizm rayonlarındandır. Adadakı 136 vulkandan 32-si püskürəndir. Tez-tez zəlzələ olur. Ən yüksək zirvələri: Semeru (3676 m), Slamet (3428 m), Raunq (3332 m). Faydalı qazıntıları: neft, manqan, qızıl, fosforit, kükürd, duz.

İqlimi ekvatorial, mussondur. Orta aylıq temperatur ovalıq və düzən rayonlarda 26 – 27°С, 1500 m yüksəklikdə isə təqribən 18°С-dir. İllik yağıntı ovalıqlarda 1000 mm-dən (şərqdə) 2500 mm-ə (qərbdə) qədər, dağlarda 4000 – 6000 mm və daha çoxdur. Çayları (Solo, Brantas və s.) gəmiçiliyə az yararlıdır, əsasən suvarmada istifadə olunur. Laterit, dağ-meşə qırmızı və allüvial torpaqlar yayılmışdır. Şərqdə savannalarda qara torpaqlar üstünlük təşkil edir. Bitki örtüyü qərbdə rütubətli həmişəyaşıl, şərqdə yarpağı tökülən tropik meşələrdən, nisbətən quraq şimal rayonlarında isə savannalardan ibarətdir. Meşələr ərazisinin 1/4 hissəsini (əsasən dağlarda) tutur. Meşələrdə hibbon, maral, çöldonuzu, qoruqlarda isə təkbuynuzlu kərgədan, bantenq öküzü və sairə var. Tovuz quşu, qırqovul, arqus xarakterdir. Yava İndoneziyanın əsas təsərrüfat rayonlarından biridir. Əkinçilik inkişaf etmişdir. Kauçuk, kinə ağacı qabığı, ədviyyat ixrac edilir. Əsas şəhərləri Cakarta, Bandunq, Surabaya və sairədir.

Mənbə
-----

* ASE, V cild, Bakı, 1981, səh. 44
* Statistik Indonesia 2014 Arxivləşdirilib 2014-11-14 at the Wayback Machine — **Badan Pusat Statistik Republik Indonesia** (ind.) – yoxlanılıb: 29.01.2014
**Baytszo** (çin. ənən. 白左; mənası – **Ağ sol**) — əsasən ağdərililərin müdafiə etdiyi Qərbin liberal hərəkatlarına xitab edən, Çin dilində olan təhqiredici neologizm və siyasi epitet. Baytszo sözü "*Şenmu*" (çin. ənən. 圣母, 聖母; mənası – "müqəddəs ana" və ya "Müqəddəs Məryəm") sözü ilə əlaqəlidir, hansı ki, siyasi nöqteyi-nəzərləri emosiyalar, eləcə də fədakarlıq və şəfqətin riyakarcasına nümayişi vasitəsilə idarə edilənlər üçün nəzərdə tutulmuş sarkastik bir deyimdir.

Baytszo sözü 2010-ci ildə "*Qərbin ağ solunun və Çinin vətənpərvər alimlərinin saxta mənəviyyatı*" (çin. ənən. 西方白左和中国爱国科学家的伪道德) adlı bir məqalənin "Renren Network" şəbəkəsində yayımlanması ilə yaranmışdır. 2013-cü ildən sonra bu sözdən çox da istifadə edilməmişdir. Ümumiyyətlə, bu sözdən 2015-ci ilə kimi istifadə edilmişdir.

Sözün Çin internet mədəniyyətində istifadəsinə 2016-cı ildə start verilmişdir. Baytszo sözü ABŞ-nin Çin əsilli əhalisi tərəfindən istifadə olunan "MIT BBS" bülleten lövhə sistemində, 2016-cı il ABŞ Prezident seçkiləri ərəfəsində işlənmişdir. Bu söz burada Demokrat Partiyasının etnik azlıqlarla bağlı apardığı siyasət tənqid edilmişdir, çünki onların fikrinə görə, liberallar asiyalılara pis münasibət göstərirdilər.

Termin 2016-cı il ABŞ Prezident seçkilərindən sonra Qərb mediasının ikili standartlarına istinad etmək üçün istifadə edilmişdir. Termin internetdə ingilisdilli istifadəçiləri təhqir etmək üçün də istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "福克斯台给美国大众普及：中国人说的"白左"是什么意思…". video.sina.com.cn (çin). Sina Video. 21 may 2017. 10 dekabr 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 mart 2020.
2. ↑  *Qu, Qiuyan.* "Chinese derogatory social media term for 'white left' Western elites spreads". globaltimes.cn (çin). Global Times. 21 may 2017. 25 may 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 mart 2020.
3. 1 2  *Jan, Çençen.* "The curious rise of the 'white left' as a Chinese internet insult". opendemocracy.net (çin). openDemocracy. 11 may 2017. 10 iyun 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 mart 2020.
4. ↑  "这个词，让中国向西方逆向输出了一次价值观(组". iAsk.ca (çin). iAsk. 20 may 2017. 25 iyun 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 mart 2020.
5. 1 2  *Fan, Keçen.* "方可成："白左"污名化与社会达尔文主义". szhgh.com (çin). Red Song Society. 10 dekabr 2017. 6 iyun 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 mart 2020.
6. ↑  *Jan, Yi.* "Chinese baizuo gibe a rebuttal to West's moral superiority". globaltimes.cn (çin). Global Times. 22 may 2017. 29 may 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 mart 2020.
Charly Coombes & The New Breed - Musiqi (rock-n-roll) qrupudur.

Qrupun yaradılması və tarixi
----------------------------

Qrup 2009-cu ildə Oksfordda liderləri Çarli Kombes olan dörd gənc tərəfindən "köhnə ruhun və yeni musiqinin vəhdəti" şüarı ilə yaradılmışdır. 2009-cu ildə qrup Amerika Birləşmiş Ştatları, Birləşmiş Krallıqnda müxtəlif səhnələrdə çıxış etmişlər. 2011-ci ildə Braziliya turneləri isə onların məhşurlaşmasına gətirib çıxarmışdır. Qısa müddət ərzində bir zamanların ən yaxşı oyunlarından biri hesab edilən Dream League Soccer seriyasının ilkin versiyasında (2011-2016-cı il üçün nəzərdə tutulan; v2.07) qrupun musiqilərinin çalınması üçün təklif gəlir və qrup təklifi qəbul edir, qrupun populyarlığı daha da artır. Qrup tarixi ərzində 3 albom buraxır: "Wawes", "Panic" və "Noise Control". Sonradan qrup köhnə stabilliyini qoruya bilmir, satışlar sıfıra yaxınlaşır, nəhayət qrup yekdil qərarla dağılır. Qrupun rəsmi internet səhifəsi də bu minvalla tarixin tozlu səhifələrinin arasında itib batır.

Qrupun ifa elədiyi mahnılar
---------------------------

- Hell Below

- Jungles & Tides

- God Knows

- Broken Glass

- Panic in Between the Sheets

- For the Pain

Qrup üzvləri
------------

Çarli Kombes (Charly Coombes) - baş vokalist, gitarist (akustik),

Deyv Eşvort (Dave Ashworth) - vokalist, gitarist,

Cek Rouz (Jake Ross) - basçı, vokalist,

Reynaldo Migliavacca - nağaraçı

İstinadlar
----------

1. ↑  "rəsmi spotify səhifəsi (hələ də qalmaqdadır)". 2021-06-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-25.
2. ↑  *QudretRedactor.* "Qrupun rəsmi saytı". ccatnb.com (ingilis). 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012.
3. ↑  "bbc məlumatı". 2023-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-25.
4. ↑  *QudretRedactor.* "Rəsmi səhifə (sonradan qapadılıb)". 2012-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-25.
Qaqauzların mani adlandırdıqları şeir dördlükləri heyrətamiz dərəcədə Azərbaycan bayatılarıyla yaxın hətta bəzən əkizdirlər.

Qaqauz folklorunda bir çox türk xalqları üçün ənənəvi sujetlər - "Koroğlu", "Aşıq Qərib", "Əsli-Kərəm", "Arza-Qəmbər" dastanlarıyla, Nəsrəddin lətifələriylə bağlı motivlər haqqında əvəllərdə, "Koroğlu" şeirləri təqdim olunan səhifələrdə danışmışdıq. Ancaq qaqauzların indiki coğrafi məskənlə- riylə və son əsrlərdəki tarixi talelər ilə bağlı, başqa türk xalqlarında olmayan folklor nümunələri də var. Bunlardan "Sevastopol türküsü"nü, 1877-1878-ci illərin Osmanlı-Rus müharibəsinə aid dastanları, 1828-ci il Vama müharibəsinə həsr olunmuş dastanı və Türkiyədə də populyar olan "Yəmən türküləri"ni göstərmək olar.
Qaqauz dilinin özəlliklərinə gəldikdə, bir neçə nöqtəni vurğulamaq istəyirik. Qaqauz türkcəsində bəzən "H" səsi düşür, məsələn: "hava" əvəzinə "ava", "haçan" əvəzinə "açan", "bər" əvəzinə "ər", "həm" əvəzinə "əm", "hesablanmtş" əvəzinə "esablanmış" - deyirlər. Əksinə, bəzən ilk səs kimi "H" əlavə olunur: anbar-hanbar, aylaq-haylaq və s. Bəzən sözün başında "R" əvəzinə "L" işlənir: Rüzgar-lüzgar. "Ğ" səsini, ümumiyyətlə, işlətmirlər: Dağlara yerinə daalara, oynamağa yerinə oynamaa, aramağa yerinə aramaa və s. deyirlər. Bəzən sözün əvvəlində və ortasında "Y" səsi düşür. Məsələn: yed- di-eddi, yemək-emək, yer-er, yemiş-emiş. Bəzən isə sözün əvvəlinə "Y" səsi əlavə olunur: ölüncə- yölüncə, inanmıram-ymanmıram, imdat-yimdat, insan- ymsan, ödəmək-yödəmək və s. Azəri türkcəsində danışıq dilində olduğu kimi, qaqauzlarda da "lar", "lər" şəkilçilərinin yerinə "nar", "nər" işlənir. Məsələn: insannardan (insanlardan), onnar (onlar), keçənnər (keçənlər), fincan- nar (fincanlar), altunnar (altunlar) və s. Yaxud annmı (alnmı), dinnənir (din- lənir), annatmış (anlatmış). Türkiyə türkcəsindən fərqli olaraq qaqauzlar da azərilər kimi "qədər" əvəzinə bəzən "dən" işlədirlər. Məsələn: "göy üzünə qədər’ deyil, "göy üzünədən", "bazara qədər" deyil, "bazaradan" "qışa qə- dər deyil, ‘qışadan" və s. Belə bir dil fərqi də var: Azərilər və Türkiyə türkləri, məsələn, "sorsaydı" deyirlərsə, qaqauzlar "sorarsaydı" deyirlər, "gəlir- sə" əvəzinə "gəlirsəydi", "göıürsə" əvəzinə "görürsəydi" deyirlər.

Bəzən azəri və Türkiyə dialektlərində, şivələrində belə hifz olunmuş bu qaqauz özəllikləri nəzərə alınmazsa, qaqauz folklorunu heç bir çətinlik çəkmədən orijinalda oxuyub anlaya bilərik.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Anar.* Min beş yüz ilin oğuz şeri. Antologiya, I kitab (az.). Bakı: "Azərbaycan". 1999. Archived from the original on 2022-07-18. İstifadə tarixi: 2017-07-08.

Ədəbiyyat
---------

* Nikolay Baboğlu. "Qaqauz folkloru", 1969
* Güllü Yoloğlu. Qaqauzlar. - Bakı, "Azərnəşr", 1996, 48 s.
* Güllü Yoloğlu. Qaqauz folkloru. - Bakı, "Yazıçı", 1996, 200 s.
Chanel No.5
 **Chanel No.5** - məşhur Chanel markasının ətiri, 1921-ci ildə ətriyyatçı Ernest Bo tərəfindən yaradılmışdır.

Tarixi
------

Deyilənə görə, Koko Şanel cənab Ernest Bodan "Qadın ətrinin gələ biləcəyi, süni qadın ətrini" yaratmasını xahiş eləmişdir.
Chanelin ilk ətirini yaradan Bo sintetik rəngli iyi olan (Cucumis sativus) - aldeqidlərdən istifadə etmişdir. Bo- çar sarayının keçmiş ətriyyatçısı, 1917-ci il İnqilabından sonra Rusiyadan qaçaraq dünyada ilk dəfə aldeqid molekulları əsasında mükəmməl bir ətir yaratmışdır. Ətriyyaçı mademuazel Şanelə seçim üçün 10 ətir təqdim edir, lakin Koko Şanel bunlardan beçincini seçir və buradan şedevrin adı yaranmışdır. "Beş" Koko Şanelin sevimli rəqəmi idi.

Chanel No.5 aşağıdakı ətriyyat notlarından ibarətdir:

* Yuxarı notlar: aldeqidlər, nerollar, ilan-ilanq, berqamot, limon
* Ürəyin notları: iris, bənövşə kökü, jasmin (çiçək), inciçiçəyi, qızılgül
* Əsas notlar: ətir, səndəl ağacı, paçuli, müşk, viverra, vanil, palıd mamırı, vetiver

Ətirin təkcə özü inqilabi deyildi, onun təqdimatı da inqilabi olmuşdur. İndiyə qədər fabrikantlar, onlardan ən məşhuru olan Rene Lalik bu ətirin flakonlarını hazırlamaq üçün ən müxtəlif formalar və ən əcaib ornamentlərlə təkmilləşdirməyə çalışmışlar.
Bu cür flakonların hazırlanması fikrinə əks çıxan Şanel asketizm və sadəlik ideyasını dəstəkləyərək, içərisində qızılı məhlul olan parallelepiped formasında olan sadə flakon ideyasını təklif etmişdi. Onu bəzəməyin yeganə izləri 1924-cü ilə adi edilir. Flakonların tıxacında **Şanel Evi**nin emblemi olan 2 bir-birinə toxunmuş  **C**  hərfi olan dairəvi möhür görmək olar.

Reklamı
-------

Yeni ətir hazır olan kimi, Şanel onu dərhal satışa çıxarmağa tələsmədi. O, bunun əvəzinə flakonları özünün ən yaxın yüskək təbəyə məxsus olan rəfiqələrinə verirdi. Yeni ətir haqda xəbər ağızdan-ağıza keçmiş və tezliklə "Chanel No.5" ətrini sevənlərin gizli klubu yaradılmışdır. Flakonlar satışa buraxılan kimi,elə o anda da alıcılar arasında çox məşhurlaşdı.

İlk əvvəl Chanel No.5 ətrini Koko Şanel özü təqdim edirdi, sonradan onun yerini Katrin Denöv, Karol Buke, Estella Uorren, Nikol Kidman, Odre Tatu kimi aktrisalar əvəz etmişdir.

1954-cü ildə Merilin Monrodan intervyu götürən bir jurnalist aktrisanın yatarkən nə ilə bəzəndiyini soruşmuşdu. Monronun cavabı olan "bir damcı Chanel No.5" sonradan ətir kompaniyasının sloqanına çevrilmişdir.
Müqəddəs Babylas Martyriumu planı
Panayia Halkeion, Salonikidə XI əsr məxsus yunan xaçı formasında tikilmiş kilsə. Şimal tərəfdən görünüşü.
**Yunan xaçı forması** ― daha çox Pravoslav və Bizans kilsələrində görülən bir memarlıq planı formasıdır. Qapalı yunan xaç planı və açıq yunan xaç planı olaraq ikiyə bölünür. Yunan xaçı adlanan xaç, hər bir qolu bərabər uzunluqda olan bir xaçdır.

Açıq Yunan xaçı planına sahib olan Müqəddəs Babylas Martyrium (MS 379) kimi tikililərdə, dörd tərəfdən də orta boşluğa eyni uzunluqdakı qollar əlavə olunur. Qapalı Yunan xaçı planında isə binanın açıq küncləri hücrələrlə örtülmüşdür. Bu vəziyyət kilsə meydanını düzəltdiyindən və qolları bərabər uzunluqda olan xaç planı aydınlaşmadığı üçün bu plan növü qapalı yunan xaçı planı adlandırılır. İstanbuldakı Havariyun Kilsəsi və Fəthiyyə Məscidinin (Teodoks Pammakaristos Monastırı) cənub tərəfindəki şapel bu tip plan nümunələri kimi göstərilə bilər.

Afina şəhərindəki Kapnikarea Kilsəsi, qapalı Yunan xaçı planı

İstinadlar
----------

1. ↑  *Grossman, Peter.*  Atiya, Aziz S. (ed.). Cross-in-Square. The Coptic Encyclopedia. New York: Macmillan. 1991.
2. ↑  Ousterhout, *Master builders*, 16.
3. ↑  Ousterhout, *Master builders*, 13–14.
4. ↑  Mathews and Mathews, "Islamic-style mansions."
**Zakir Rəmiyev** (tatar. Дәрдемәнд, tatar. Mөxəmmətzəkir Mөxəmmətsadıyq uğlı Rəmiev, Мөхәммәтзәкир Мөхәммәтсадыйк улы Рәмиев) — tatar ədəbiyyatının klassiki, tanınmış qızıl hasilatçısı və xeyriyyəçi, birinci gildiyanın Orenburq taciri. Birinci çağırış Dövlət Dumasının deputatı (Orenburq vilayətindən).

Bioqrafiya
----------

1859-cu ildə Orenburq (1865-ci ildən - Ufa) quberniyasının Sterlitamak qəzasının Zirqan (indi Başqırdıstanın Mələuez rayonunda kənd) kəndində tatar tacirinin ailəsində anadan olub.

Ömrünün çox hissəsini Orenburq vilayətində keçirib, 2 il Türkiyədə təhsil alıb. Zakir Rəmiyev ictimai-siyasi xadim kimi tanınır. Böyük qardaşı Şakir Rəmiyev (1912-ci ildə vəfat edib) ilə birlikdə Orenburqda nəşr olunan liberal müsəlman qəzeti "Vakit" ("Zaman", 1906-1918) və "Şuro" ("Şura", 1908-1917) jurnalını nəşr etdirir. Şakir Rəmiyev tanınmış ilahiyyatçı və alimdir. O, Xüseyniyyə mədrəsəsinin (Orenburq) Qəyyumlar Şurasının üzvü idi. O, yüksək təhsilli bir insan idi, Avropanı başdan başa gəzmişdir.

1890-1900-cü illərdə Məhəmmədzakir və Məhəmmədşakir Rəmiyevlər Orsk rayonundakı qızıl mədənlərini valideynlərindən miras alırlar. Burada ümumilikdə 5 tondan çox qızıl çıxarılıb və dövlətə təhvil verilib. Rəmiyevlər mədənlərin texniki təchizatı ilə məşğul olurdular. Rəmiyevlərin mədənlərində 850 işçi çalışırdı. Rəmiyevlərin xeyriyyəçilik fəaliyyəti hamıya məlumdur. Əldə etdikləri gəlirlə tatar yazıçılarının kitablarını nəşr etdirirdilər, tatarlar üçün onlarla təhsil məktəbini saxlayırdılar, ali təhsil ocaqlarında təhsil alan tatar tələbələrə himayədarlıq edirdilər və məscidlər tikdirirdilər. Rəmiyevlərin qızıl torpaq sahələrinin icarəsi haqqında müqavilə bağladıqları başqırdların kəndlərində məscidlər tikilir, mədrəsələr açılır.

1917-ci il Oktyabr inqilabından sonra o, Rusiyada qalır. 1919-cu ilin yanvarında Kazanda tatar dilinin şrifti və orfoqrafiyasına dair 1-ci Ümumrusiya konfransının iştirakçısı olur.

1921-ci il oktyabrın 9-da Orskda vəfat etmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Zakir Rəmiyev ədəbi fəaliyyətlə məşğul idi. O, şeirlərinə farsca qəmli, mərhəmətli mənasını verən Dərdmend təxəllüsü ilə imza atmışdır. Onun şeirləri özünəməxsus füsunkarlığı ilə hopmuş, həzin və melodikdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Dărdmănd // Faceted Application of Subject Terminology.
2. ↑  "В. Н. Макарова. К вопросу о добыче золота на территории Башкирии в конце XIX — начале XX вв. // Археография Южного Урала: Материалы IV Межрегиональной научно-практической конференции. — Уфа: Информреклама, 2004. — 246 с. — С.116 — 124". 2013-12-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-13.

Mənbə
-----

* Страница семьи Рамеевых
* Институт Татарской Энциклопедии
* Семейная энциклопедия Рамеевых
* ОПЕЧАЛЕННЫЙ И НЕУПОКОЕННЫЙ ДЭРДМЕНД
* Стихи Дэрдменда в переводе Николая Беляева на русский язык
**Fəxrəddin Günəş** (1966, Qıraç[d], Qars ili) — etnik azərbaycanlı olan Türkiyə xalq musiqisi müğənnisi.

Həyatı
------

Fəxrəddin Günəş 1966-cı ildə Qars ilinin Arpaçay ilçəsinin Qıraç kəndində anadan olmuşdur. O, 1974-cü ildə Almaniyaya köçmüşdür və bu günə kimi orada yaşayır. Günəş 1990-cı ildə Düsseldorfda öz studiyasını amışdır. O, burada iki albom buraxmışdır: "*Yandım, Tövbe ettim Sevmeye*" (1994) və "*Terekeme*" (2006). Bu gün də mütəmadi olaraq türk musiqisi ilə çıxış edir.

Günəş 2014-cü ildə Türkviziya Mahnı Müsabiqəsində debüt edən Almaniyanı təmsil etmək üçün seçilmişdir. Günəş orada "*Sevdiyim*" mahnısını ifa etmidir. Onunla birlikdə səhnədə Kölndən olan "NART" rəqs qrupu çıxış etmişdir. Günəş 25 iştirakçı arasında 149 xalla 21-ci yerdə qərarlaşmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Fahrettin Güneş resmi web sitesi: Biografi Arxivləşdirilib 2013-06-04 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------

* Youtube-da bax: Fahrettin Güneş — Terekeme
* Avrupalı Türklerin Televizyonu Kanal Avrupa da misafir olan Fahrettin Güneş
**Viktor Valerianoviç Bunak** (*rus.* Бунак, Виктор Валерианович) (22.9.1891, Moskva – 11.4.1979, Moskva) — Rusiya antropoloqu.

Həyatı
------

Moskva Universitetini (1912) bitirmiş, Moskva Dövlət Universitetinin professoru (1925–48) olmuşdur. 1922-ci ildə D. N. Anuçinlə birlikdə MDU-nun Antropologiya Elmi Tədqiqat İnstitutunu yaratmış, 1923–30-cu illərdə onun direktoru, 1943–48-ci illərdə SSRİ EA Etnoqrafiya İnstitutunun antropologiya şöbəsinin müdiri işləmişdir. Ən iri Rusiya antropoloji ekspedisiyasına (1955–59) rəhbərlik etmişdir. Fiziki antropologiyanın bütün bölmələrinə, o cümlədən insan morfologiyasına, etnik və təkamül antropologiyasına dair fundamental əsərlərin müəllifidir.

Fəaliyyəti
----------

Bunak hamı tərəfindən qəbul edilən göz rəngləri cədvəlini işləyib hazırlamış; konstitusional tiplərin yeni təsnifatını yaratmış; tətbiqi antropologiyanın və standartlaşdırmanın əsasını qoymuşdur. Antropogenez nəzəriyyəsinə dair tədqiqatlarında həmin dövr üçün yeni olan famnogenetik konsepsiyaya əsaslanmışdır. İrqlərin genezisində xronoloji cəhətdən 3 müxtəlif mərhələni ayırmışdır: ən qədim (irqlərin tropik qolu), qədim (cənub qolu) və müasir liyə ən yaxın (qərb və şərq qolları). İrqlərin populyasiya konsepsiyasını qabaqlayaraq, insan irqlərini tarixən formalaşmış dəyişkən statistik kateqoriyalar kimi nəzərdən keçirmişdir. Lenin ordeni ilə təltif olunmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universiteti

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 5-ci cild: Brüssel – Çimli-podzol torpaqlar (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2014. səh. 74. ISBN 978-9952-441-10-9.
**Quliyev Zakir Bəybala oğlu** — Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndisi, Azərbaycan Respublikası Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin sədr müavini.

Həyatı
------

1 aprel 1966-cı ildə Sabirabad rayonunda anadan olmuşdur.

1991-ci ildə Novoçerkask Mühəndis Meliorasiya İnstitutunu, 2003-cü ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Akademiyasını bitirmişdir.

### Ailəsi

Ailəlidir, üç övladı var.

Fəaliyyəti
----------

1986–1991-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Kənd Tikinti İstehsalat Birliyinin Sabirabad 8 saylı İxtisaslaşdırılmış Səyyar Mexanikləşdirilmiş dəstəsində fəhlə, iş ustası, mühəndis, baş mühəndis, 1991–1998-ci illərdə həmin idarənin rəisi vəzifəsində işləmişdir.

1998–2006-cı illərdə Azərbaycan Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Açıq Səhmdar Cəmiyyətində (əvvəllər Azərbaycan Respublikası Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Komitəsi, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanıda Dövlət Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Agentliyi) Sabirabad Suvarma Sistemləri İdarəsinin və Kür-Araz çaylarında bəndlərin istismarı idarəsinin rəisi vəzifələrində işləmişdir.

2006-cı ildən Azərbaycan Respublikası Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin sədr müavinidir.

Mükafatları
-----------

* Meliorasiya və su təsərrüfatının inkişafı sahəsindəki xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə "Əməkdar mühəndis" fəxri adına layiq görülmüşdür.
* 2018-ci ildə "III dərəcəli Əmək ordeni" ilə təltif edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "404 Error". www.mst.gov.az. 2022-01-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-06-09.

Xarici keçidlər
---------------

* Müavin — Quliyev Zakir Bəybala oğlu
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Fəxrəddin Məmmədov.

**Fəxrəddin Məmmədov** (8 sentyabr 1950 - 15 oktyabr 2021) — Gəncə Dövlət Universitetinin tədrisin təşkili və təlim texnologiyaları üzrə prorektor, texniki elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, dosent.

Həyatı
------

Fəxrəddin Məmmədov 1950-ci ildə anadan olub.

### Təhsili

1967–1973-cü illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Mexanika-riyaziyyat fakültəsində riyaziyyatçı, riyaziyyat müəllimi ixtisasında təhsil almışdır.

Fəaliyyəti
----------

1973-cü ildən Azərbaycan EA-nın Riyaziyyat və Mexanika Elmi Tədqiqat İnstitutunda kiçik elmi işçi, 1977-ci ildən Zaq. DMSS-də hesablama mərkəzində riyaziyyatçı mühəndis, 1980-ci ildən AKTA-nın (ADAU) hesablama mərkəzində riyaziyyatçı-proqramlaşdırıcı işləyib.

1990-cı ildə namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək texniki elmlər namizədi elmi dərəcəsi almışdır.

1990-cı ildən isə AKTA-nın Ali riyaziyyat kafedrasında asistent, 2001-ci ildən dosent vəzifəsində çalışıb.

2002-ci ildən Gəncə Dövlət Universitetinin İnformatika kafedrasında dosent işləyib. 2007-ci ildən Riyaziyyat-informatika fakültəsində tədris işləri üzrə dekan müavini, 2011-ci ildən dekan işləyib.

8 aprel 2014-cü ildən Gəncə Dövlət Universitetinin Tədrisin təşkili və təlim texnologiyaları üzrə prorektor vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

"Fərdi EHM və riyazi modellərin mühəndis məsələlərin həllinə tətbiqi", "Adi diferensial tənliklər və mühəndis məsələlərinin riyazi modelləri", "Kompüter riyaziyyatı" adlı dərs vəsaiti, 40 metodiki göstəriş və məqalənin müəllifidir.

Həmçinin bax
------------

* Gəncə Dövlət Universiteti
* Riyaziyyat

İstinadlar
----------

1. ↑  "Fəxrəddin Məmmədov" (*azərb.* ‎). gdu.edu.az. 2021-12-24 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Gəncə Dövlət Universitetində mediatur təşkil olunub". muallim.edu.az. 2023-07-21 tarixində arxivləşdirilib.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Fəxrəddin İsayev.

**Fəxrəddin Qurban oğlu İsayev** (18 yanvar 1954, Saral, Hamamlı rayonu – 16 yanvar 2017) — Azərbaycan riyaziyyatçısı, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru.

Həyatı
------

Fəxrəddin İsayev Qurban oğlu 18 yanvar 1954-cü ildə Ermənistanın Spitak rayonunun Saral kəndində anadan olmuşdur. 1961–1971-ci illərdə Saral orta məktəbində təhsil almış və oranı fərqlənmə ilə bitirmişdir. 1971-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin mexanika-riyaziyyat fakultəsinə qəbul olmuş, 1974-cü ildə Mixail Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetine göndərilmiş və 1976-cı ildə oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirniçdir. 1976-cı ildə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Riyaziyyat və Mexanika İnstitutuna fəaliyyətə başlamışdır.

1981-ci illərdə Moskva Dövlət Universitetin aspiranturasını bitirərək, fizika-riyaziyyat elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiya müdafiə etmişdir. 1987-ci illərdə yenə orada müdaiə edərək fizikarRiyaziyyat elmləri doktoru alimlik dərəcəsi aləb.

1987-ci ildə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının baş elmi işçi vəzifəsində işləməyə başlayıb, 1989-cu ildə Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin professoru təyin olunur. Dəfələrlə Almaniyanın Karlsruhe Universitetində elmi ezamiyyətlərdə olub.

14 xarici ölkədə 30 beynəlxalq elmi konfransda elmi məqalə ilə çıxış edib. 30-dan çox fəlsəfə doktorunun elmi rəhbəri olub. 160-dan çox elmi məqalə və 2 kitab müəllifidir.

2007-ci ildən Qafqaz Universiteti rektorunun müşaviri, bölmə müdiri vəzifələrində çalışır.

Evlidir iki övladı var.

16 yanvar 2017-cı ildə dünyasını dəyişib.

Kitabları
---------

* İsayev F.Q. "Mühəndislik problemlərinin komputerlə həlli", Bakı/ Azərbaycan, səhifə/səhifə aralığı: 210, Qafqaz Universiteti yayınları — İyn 2005
* İsayev F.Q. "Nümerik analiz.", Bakı/ Azərbaycan, səhifə/səhifə aralığı: 82, Qafqaz Universiteti yayınları. — İyn 1999

İstinadlar
----------

1. ↑  "Fəxrəddin İsayev Qurban (Prof.Dr.) Tərcümeyi hal". 2016-03-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-03.