**Musa bəy Rəfiyev** (*tam adı: Musa bəy Hacı Məmmədhüseyn oğlu Rəfiyev;* 1888, Yelizavetpol – 1938, Təbriz) — ictimai-siyasi və dövlət xadimi.

Həyatı
------

Musa Rəfiyev 1888-ci ildə Gəncə şəhərində anadan olmuşdu. İlk təhsilini Gəncənin "Şah Abbas" məscidinin nəzdində fəaliyyət göstərən mədrəsədə almış, sonradan Gəncə klassik gimnaziyasında oxumuşdu. 1911-ci ildə Xarkov Universtitetinin tibb fakültəsini bitirdikdən sonra Gəncəyə qayıtmış və həkim işləmişdi. Nümunəvi fəaliyyətinə görə 1913-cü ildə "Titulyar müşavir", 1914-cü ildə "Kollej assesoru", 1916-cı ildə "Saray müşaviri" çinləri verilmşdi. 1914-cü ilin sonlarında M. Rəfiyev Həsən bəy Ağayevlə birgə Gəncədə ilk səhiyyə cəmiyyətinin yaradılmasında iştirak etmişdi.

Fevral inqilabından sonra Müvəqqəti hökumətin yaratdığı Xüsusi Zaqafqaziya Komitəsinin Yelizavetpol quberniyası üzrə müvəkkli olmuşdu. [[Müsavat Partiyası|Müsavat Partiyasının]] fəallarından olmuş Rəfiyev Zaqafqaziya Seyminin Müsəlman fraksiyasının, ZDFR süqutundan sonra isə Milli Şuranın üzvü olmuşdur. 1918-ci il iyunun 17-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Gəncədə ikinci müvəqqəti hökuməti təşkil edilərkən Musa bəy Rəfiyev portfelsiz nazir təyin olunmuşdu. Gəncədə fəaliyyət göstərən Müsəlman Milli Şurasının nəzdindəki qaçqın şöbəsi əsasında Səhiyyə və Himayədarlıq Nazirliyi yaradılmış, oktyabrda Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti Bakıya köçərkən bu nazirlik iki nazirliyə – Səhiyyə Nazirliyinə və Himayədarlıq Nazirliklərinə bölünmüş, Musa bəy Rəfiyev Himayədarlıq Nazirliyinə rəhbərlik etmişdir. Bu müddətdə o, qaçqınlar probleminin həllinə xüsusi diqqət yetirmiş, bu problemi mütərəqqi yollarla, milli ayrı-seçkiliyə yol vermədən həll etməyə səy göstərmişdir.

Rəfiyev ikinci və üçüncü hökumətlərdə Səhiyyə və Himayədarlıq Nazirliyinə rəhbərlik etmişdir.

Aprel işğalından sonra Gəncə üsyanının (1920) təşkilatçılarından biri olmuş Musa bəy, üsyan qəddarlıqla yatırıldıqdan sonra Türkiyəyə mühacirət etmişdir. Bir neçə ildən sonra İrana getmiş, Təbrizdə klinika açmış və ömrünün sonuna qədər orada həkimlik etmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. 2 cilddə. II cild. Bakı: Lider nəşriyyatı, 2004

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Gəncə üsyanı (1920)
* Rəfibəylilər

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycanda 1920-ci ilədək ali təhsilli mütəxəssislər". 2018-05-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-07.
2. ↑  "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. 2 cilddə. II cild. Bakı: Lider nəşriyyatı, 2004, s. 300–301" (PDF). 2015-10-18 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-01-15.

| ⛭Azərbaycan Azərbaycan səhiyyə nazirləri Azərbaycan |
| --- |
| Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti(1918–1920) | 

|  |  |
| --- | --- |
| Səhiyyə və sosial təminat naziri(1918) | 
* Xudadat bəy Rəfibəyli (1918)

 |
| Xalq səhiyyə naziri(1918–1919) | 
* Xudadat bəy Rəfibəyli (1918)
* Yevsey Gindes (1918–1919)

 |
| Səhiyyə naziri(1919) | 
* Abram Dastakyan (1919)

 |
| Səhiyyə və sosial təminat nazirləri(1919–1920) | Musa bəy Rəfiyev (1919–1920) |

 |
| Azərbaycan SSR(1920–1991) | 

|  |  |
| --- | --- |
| Xalq səhiyyə komissarları(1920–1946)  | 
* Abid Alimov (1920)
* Ağahüseyn Kazımov (1920–1921)
* Möhsün Qədirli (1921–1935)
* Müseyib Hüseynov (1935–1938)
* Kübra Fərəcova (1938–1939)
* Əziz Əliyev (1939–1941)
* Əsgər İsmayılov (1941–1946)

 |
| Səhiyyə nazirləri(1946–1991)  | 
* Əsgər İsmayılov (1946–1947)
* Kübra Fərəcova (1947–1950)
* Mahmud Əliyev (1950–1953)
* Əlihüseyn Hüseynov (1953–1954)
* Vəli Axundov (1954–1958)
* Böyük Ağayev (1958–1963)
* Fəxri Vəkilov (1963–1970)
* Hənifə Abdullayev (1970–1979)
* Tələt Qasımov (1979–1991)

 |

 |
| Azərbaycan Respublikası(1991-ci ildən) | 

|  |  |
| --- | --- |
| Səhiyyə nazirləri(1991-ci ildən) | 
* Tələt Qasımov (1991–1992)
* Rahim Hüseynov (1992–1993)
* Əli İnsanov (1993–2005)
* Oqtay Şirəliyev (2005–2021)
* Teymur Musayev (*2021–2022*, 2022-ci ildən)

 |

 |