Bellərində MP 40 olan, kamuflajlı SS əsgərləri
**MP 40** (*alm.* Maschinenpistole 40‎; *azərb*. Avtomat 40‎) — alman istehsalı olan avtomat. İkinci Dünya Müharibəsində Almaniya və digər Axis dövlətləri tərəfindən geniş şəkildə istifadə edilmişdir.

Silah 1938-ci ildə Heinrix Vollmer tərəfindən sələfi MP 38-dən ilhamlanaraq dizayn edilib. Tez-tez qərb və şərq cəbhələrində piyadalar, paraşütçülər, tağım və bölük komandirləri tərəfindən istifadə olunurdu. Onun qabaqcıl və müasir xüsusiyyətləri bu silahı müharibədən sonra dünya ölkələrinin əsgərləri arasında sevimli və populyar etdi. Müttəfiq qüvvələr tərəfindən alman silah dizayneri Hugo Schmeisser soyadı ilə istinad edilirdi, baxmayaraq ki, onun dizaynında və istehsalında heç bir iştirakı yox idi. Erma Verke tərəfindən 1940–1945-ci illərdə təxminən 1,1 milyon MP 40 istehsal edilmişdir.

Dizayn
------

Şərq cəbhəsində Alman əsgəri (yanvar 1944)
MP 40 avtomatları açıq boltlu, partlayıcı avtomatik silahlardır. Tək atəş rejimi avtomatikdir, lakin nisbətən aşağı atəş sürəti idarə olunan tətik çəkmələri ilə tək atışlara imkan verir. Sürgü pnevmatik geri dönmə tamponu kimi çıxış edən teleskopik geri dönmə yayı bələdçisi var. İlk MP 38-lərdə sürüşmə sapı daimi olaraq sürüşməyə bərkidilmişdi, lakin gec istehsal olunan MP 38-lərdə və MP 40-larda sürüşmə tutacağı ayrıca hissə kimi hazırlanmışdır. O, həm də qopçanın başını əsas açılışın üstündəki iki ayrı çəngəldən birinə itələməklə təhlükəsizlik rolunu oynayır; Bu hərəkət sürüşməni əyilmiş (arxa) və ya tərksilah edilmiş (irəli) vəziyyətdə kilidləyir. İlk MP 38-lərdə bu xüsusiyyətin olmaması sürüşməni irəli vəziyyətdə saxlamaq üçün istifadə edilən kiçik halqa dəri qayışlar kimi sahə tədbirləri ilə nəticələndi.

MP 38 korpusu işlənmiş poladdan hazırlanmışdı, lakin bu, çox vaxt aparan və bahalı bir proses idi. Vaxta və materiallara qənaət etmək və bununla da istehsalı artırmaq üçün MP 40 gövdəsinin konstruksiyası möhürlənmiş polad və elektro-nöqtə qaynaqından istifadə etməklə mümkün olduğu qədər sadələşdirilmişdir. MP 38-də gövdə və boltda uzununa yivlər və maqazin korpusunda dairəvi çuxur var. MP 40-da bu xüsusiyyətlər aradan qaldırılmışdır.

Əksər MP 38 və MP 40 avtomatlarında olan xüsusiyyət, lülənin altındakı alüminium, polad və ya Marqolit (Bakelit variantı) dayaq çubuğudur. Bu Sd.Kfz. 251 kimi yarı yollu, üstü açıq zirehli personal daşıyıcılarının yan tərəfdən atəş açarkən silahı sabitləşdirmək üçün istifadə olunurdu. Maqazin yuvası ilə Marqolit tapançasının tutacağı arasında Marqolitdən hazırlanmış ön hissə də var. Barelin heç bir izolyasiya forması olmadığından, yanlış yerləşdirilsə, dayaq əlinin yanmasına səbəb olardı. MP 40, həmçinin, avtomat silah üçün bir ilk olan, qatlanan zaman ümumi silahı daha qısa edən qabağa qatlanan metal ehtiyata malikdir. Bununla belə, bu ehtiyat dizaynı bəzən sərt döyüş istifadəsi üçün kifayət qədər davamlı deyildi.

MP 40 ümumiyyətlə etibarlı olsa da, əsas zəif cəhəti onun 32 dəyirmi maqazini idi. Tompson M1921/1928 variantlarında tapılan iki sütunlu, mütərəqqi yem maqazinindən fərqli olaraq, MP 40 iki sütunlu, tək yemli versiyadan istifadə edir. Tək yem ucu, qalan flaşların yem kənarlarına doğru yuxarıya doğru hərəkət etməsinə artan müqavimət göstərdi və bu da bəzən qidalanma uğursuzluqlarına səbəb oldu; bu problem kir və ya digər zibillərin olması ilə daha da pisləşdi. Digər bir problem də maqazindən bəzən tutacaq kimi istifadə edilməməsi idi. Maqazin quyusu maqazini möhkəm bağlı saxlamadığından, maqazinin gövdəsinə əl təzyiqi maqazinin dodaqlarının qidalanma xəttindən ayrılmasına səbəb olduqda, bu, silahın nasazlığına səbəb olurdu. Alman əsgərlərinə qidalanma nasazlığının qarşısını almaq üçün dəstək əli ilə silahın altındakı ön ucunu və ya maqazin gövdəsini tutmaq öyrədilmişdi.

Xüsusiyyətləri
--------------

MP 36 və MP 38 kimi avtomatlar əvvəllər də hazırlanmışdı, lakin MP 40-ın ən böyük yeniliyi onun maqazini idi. MP 36 və MP 38 kimi avtomatlarda maqazin tapançanın yan tərəfinə kanalla bağlanan silindr idi. Bunlar nəinki atəşi məhdudlaşdırırdı, həm də silahın daşınmasını çətinləşdirirdi. Beləliklə, MP 40-lar tankdan sonra səngər müharibəsini ləğv edən ən mühüm səbəb oldu. Lakin MP 40-lar daha sonra düşmən dövlətlərin inkişaf etdirdiyi silahlara qarşı təsirsiz oldu. Xüsusilə rusların PPŞ-41-i, amerikalıların Tompson və M1918 Brovninqə qarşı qeyri-adekvat idi. Yalnız müharibənin sonlarına doğru Almaniya bu silahı əvəz edə biləcək bir silah hazırladı. Onların StG 44-lərlə əvəzlənməsi planlaşdırılsa da, müharibənin sonuna qədər Karabiner 98k/Mauser Kar 98k-dən sonra Almaniyanın ən mühüm piyada atəş qüvvəsi olaraq qaldı. Müharibənin sonuna qədər 1 milyondan çox MP 40 istehsal edildi.

Maraqlı faktlar
---------------

MP-40 Faşist Almaniyasında istifadə olunan və filmlərdə ən çox yer alan silahdır.

Mənbə
-----

* İkinci dünya müharibəsinin ən məşhur silahları - FOTOLENT Arxivləşdirilib 2011-08-23 at the Wayback Machine  (az.)

| Üçüncü Reyx tərəfindən İkinci dünya müharibəsi‎ndə istifadə edilən yüngül və ağır silahlar |
| --- |
| Tapança lar ( *Pistolen*) | Mauser C96 • Luger • Walther P38 • Walther PP • Sauer 38H • Mauser HSc • Volkspistole • Dreyse M1907 Pistol |
| Tüfəng lər & Karabina lar ( *Gewehre* & *Karabiner*) | Karabiner 98k • G 24(t) • G 33/40(t) • G 98/40 • Gewehr 41 • Gewehr 43/Karabiner 43 • MP43/MP44/StG 44 • FG42 • M30 Luftwaffe drilling • StG 45(M) • VG 1-5 • Wimmersperg Spz-kr |
| Avtomatik silahlar ( *Maschinenpistolen*) | MP18/MP28 • MP 34 • MP 35 • MP38/MP40 • MP 41 • MP 3008 |
| Pulemyot lər və digər böyük silahlar | MG 08 • VMG-27 • Schwarzlose MG M.07/12 • MG 13  • MG 15  • MG 26  • MG 30 • MG 34 • MG 42 • MG 45 • IMG 28 • MG 35/36A • Faustpatrone • Raketen-Panzerbüchse 43 • Panzerfaust • Panzerschrek • Fliegerfaust/Luftfaust • Flammenwerfer 35 • Einstossflammenwerfer 46 • Panzerbüchse 39 • Solothurn S-18/1000 |
| Toplar ( *Granatwerfer*) | 5 cm leGrW 36 • 8 cm GrW 34 • kz 8 cm GrW 42 • 12 cm GrW 42 |
|  Əl Bombaları ( *Granaten*) | Model 24 Stielhandgranate • Model 43 Stielhandgranate • Model 39 Eihandgranate • Splitterring • Panzerwurfmine • Hafthohlladung |
| Vermaxt tərəfindən istifadə edilən xarici ölkə silahları | P.640(b) • Vis.35 • Vz.24/G24(t) • Vz. 33 • MG26(t) • Panzerbüchse 35(p) |
| Vermaxt tərəfindən istifadə edilən Alman fişənglər | 8×57mm IS • 7.92x57mm Mauser • 7.63×25mm Mauser • 8x33mm Kurz • 7.65×22mm Parabellum • 9x19mm Parabellum • 13.2×92mmSR • 7.92×94mm |