**Teymurilərin Azərbaycana yürüşləri** — 1387-1469 illəri arasında Teymuri İmperiyasının Azərbaycan üzərinə etdiyi hərbi yürüşlər.

Teymurun I Azərbaycan yürüşü
----------------------------

### Şəki üzərinə yürüş

* Əmir Teymur ilk yürüşü zamanı (1386-1387) Şəki vilayətinə gəldi, dağlıq ərazilərində yaşayan camaat qarət edildi,Şəki hakimi Seyid Əli orlat Əmir Teymurun Azərbaycanda olmadığı dövrdə itaətdən boyun qaçırdı (1387-1392).

### Çapaqcur döyüşü və Teymurilərin ağır məğlubiyyəti

1387-ci ildə Qaraqoyunlular öz varlıqlarını təhdid edən böyük təhlükə ilə üz-üzə qaldılar.Bu təhlükə Teymurilər idi.Əslində Əmir Teymur 1386-cı ilin əvvəlində başlayan və 1388-ci ilin sonunda başa çatan 3 illik səfərə Luristan bölgəsindəki dağlıların ziyarət karvanını qarət etməsindən sonra getdi.Əmir Teymur bu dəfə Əhməd Cəlayırə, ilk olaraq Cəlayır sülaləsinin hakim olduğu İraq-i Acem'e girdi. Qardaşı Hüseyn Cəlayırı və digər qardaşlarını məhv edib Cəlayır ölkəsinə hücum edib ələ keçirdikdən sonra şimala Təbrizə, oradan da Naxçıvandan keçərək Gürcüstana üz tutdu.Gürcüstan ölkəsini tapdaladıqdan sonra qışlamaq üçün Qarabağa və Aşağı Kür bölgəsinə çəkilib.Sonra Ermənistanı işğal etməyə cəhd etdi.Həmin dövrdə erməni bölgəsi qismən türkmən əmirləri arasında bölünmüşdü.Bu əmirlərin ən böyüyü Qaraqoyunlu hökmdarı Qara Məhəmməd idi.Əmir Teymur Qara Məhəmmədi ziyarət qruplarını və ticarət karvanlarını zorlamaqda günahlandırdı.Əsl səbəb Qara Məhəmmədin Teymura tabe olmaması idi.Naxçıvan üzərindən Doğu Bəyazıta gələn Teymur 1387-ci ilin yazında buraya gəlir.Burada olarkən Ərzincan əmiri Mütəhhərtenin itaət xəbərini aldı.Teymuri ordusu əvvəlcə qala sərkərdəsi Bəyəzidi (Aydın) əsir götürdü və Aydın tayfasının qaçarkən qoyub getdiyi sürüləri qarət etdi. Daha sonra ordu əməliyyatlarına davam etdi və Qara Məhəmmədin oğlu Misir Xocanın nəzarəti altında oldu.Avnik qalasının qarşısına gəldi.Lakin qalanın gücünə və əzəmətinə görə Mühasirədən əl çəkib Ərzuruma çatdı.Sonra Çapaqcur suyu yaxınlığında düşərgə salaraq oğlu Miranşah, Mehmed Mir, Şeyx Əli, İkbalşah və Tilek Kavçinlə birlikdə ordusuna rəhbərlik etdi.Onları öz tabeliyində 3 qola bölərək Qara Məhəmmədin üzərinə göndərdi.Teymura qarşı müqavimət göstərdi. Hazırlanan Qara Məhəmməd Çapaqcura çəkildi və dik və dar keçidləri tutdu.Qara Məhəmməd sıldırım bölgədə güclü müdafiə sistemi qurdu.Miranşahın rəhbərlik etdiyi diviziya qalib gəlsə də,Teymuri ordusu Qara Məhəmmədin uğurlu müdafiəsi qarşısında itki verərək geri çəkilməli oldu.Bu yolla Qara Məhəmmədi tuta bilməyən Teymur Muş vasitəsilə Əhlətə və Əhlətə getdi.Adilcevaza gəlib Van gölü hövzəsinə enmiş, Van qalasını ələ keçirib yerlə-yeksan etmişdir.   
Metzoplu Toma da əsərində bu mövzu haqqında məlumat verir. Onun sözlərinə görə, 

> 
> 
> 1387-ci ildə Teymur Türkmənlər Qara Məhəmmədi tutmaq üçün hərəkətə keçəndə Qara Məhəmməd Çapaqcura çəkildi, Teymuri ordusu yetişəndə ​​isə Qara Məhəmməd qəfil geri qayıdıb Teymuri ordusunu qaçmağa məcbur etdi. Müharibə zamanı Teymuri ordusunun sərkərdələrindən olan Lökməkan və onun tabeliyində olan bir çox əsgər şəhid oldu. Geri qayıdan Teymur Muşa, daha sonra Ercişə doğru yol aldı.
> 
> 
> 

1. ↑  Nuriyeva, Azərbaycan Tarixi, s.96
2. ↑  Faruk Sümer,"Karakoyunlular", İA, s.295
3. ↑  Mustafa, "Timur", İA, Cilt 12/1, MEB Yayınları, Eskişehir 1997, səh. 341.
4. ↑  Erol, "Şərqi Anadoluda Karakoyunlu-Teymuri Mübarizəsi", səh. 222
5. ↑  Mustafa Yasin, Karakoyunlu Kara Yusif və onun dövrü s.30
6. ↑  Mustafa, "Timur", İA, Cilt 12/1, MEB Yayınları, Eskişehir 1997, səh. 341.
7. ↑  Metsopski, Tamerlanın və Onun Xələflərinin Tarixi, 16.

Teymurun II yürüşü və Aki döyüşü
--------------------------------