recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Beynəlxalq Müəllimlər Günü** — YUNESKO tərəfindən təsis edilən və bir çox ölkədə qeyd edilən gün.

Ümumdünya Müəllimlər Günü hər il oktyabrın 5-də müəllimlərin əməyini qeyd etmək üçün keçirilən beynəlxalq gündür. 1994-cü ildə yaradılıb və Beynəlxalq Əmək Təşkilatı (BƏT) və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatı (UNESCO) tərəfindən tövsiyələrin imzalanmasının xatirəsinə həsr olunub. 1966-cı il "Müəllimlərin Vəziyyəti ilə bağlı BƏT/UNESCO Tövsiyəsi" dünya üzrə müəllimlərin statusu və vəziyyətlərinə toxunan standart təyin edən alətdir. Bu tövsiyə təhsil üzrə kadr siyasəti, işə qəbul və ilkin hazırlıq, eləcə də müəllimlərin davamlı təhsili, onların məşğulluğu və iş şəraiti ilə bağlı standartları əks etdirir. Ümumdünya Müəllimlər Günü "dünyanın təhsil işçilərinin qiymətləndirilməsi, qiymətləndirilməsi və təkmilləşdirilməsi" mövzusuna diqqət yetirmək və müəllimlər və tədrislə bağlı məsələləri nəzərdən keçirmək imkanı vermək məqsədi daşıyır.

Tarixi
------

5 oktyabr 1966-cı ildə YUNESKO və Beynəlxalq Əmək Təşkilatının birgə təşkilatçılığı ilə çağırılan konfransda müəllimlərin peşə fəaliyyətinin şərtlərini təyin edən "Müəllimlərin statusu haqqında" adlı ilk beynəlxalq sənəd imzalanmışdır. 1994-cü ildən isə həmin tarix YUNESKO tərəfindən Ümumdünya Müəllimlər Günü kimi təsis edilmişdir. Bu tarix həmçinin BMT-nin də beynəlxalq və ümumdünya günlər sisteminə daxildir. Bu günün qeyd olunması müəllimlərin cəmiyyətdəki mövqeyi, təhsil və inkişafdakı roluna diqqət çəkməyi nəzərdə tutmuşdur. Hal-hazırda dünyanın 100-dən çox ölkəsində ümumdünya səviyyəsində qeyd olunduğu halda, bəzi ölkələrdə müxtəlif tarixlərdə ayrıca olaraq milli səviyyədə "Müəllimlər günü" qeyd edilir. Məsələn, müxtəlif əlamətdar hadisələr əsasında Albaniyada 8 mart, Cənubi Koreyada 15 may, Argentinada 11 sentyabr, Çində 28 sentyabr, Özbəkistanda 1 oktyabr, Türkiyədə 24 noyabr tarixlərində Müəllimlər günü qeyd olunur.

İstinadlar
----------

World Teachers' Day

 18 May 2023.

  

 18 May 2023.
**Qaç, Lola qaç** (*alm.* «Lola rennt»‎) — alman kinorejissoru Tom Tıkverin filmi.

Süjet
-----

Film kompüter oyunu əsasında qurulub. Burada əsas film qəhrəmanına bir neçə həyat (cəhdlər) verilir. Lakin kompüter oyunundan fərqli olaraq, burada nə baş qəhrəman, nə də tamaşaçılar əvvəlcədən bu barədə bilmir.

Lolanın (*Franka Potente*) boyfriendi Manni (*Moritz Bleibtreu*) qaçaqmalçılıq sazişi bağlayır və o 100 min markanı boss Ronniyə çatdırmalıdır. Lola motorollerlə onu təyin olunmuş yerə özü aparacağını söz verir. Amma motorolleri oğurlayırlar və o metro ilə getməli olur. Burada Manni həlledici bir səhv eləyir — o pulla dolu paketi metroda qoyur. O tez taksofona girərək Lolaya zəng vurur və ona başa salmağa çalışır: əgər həmin pulları əldə edə bilməzsə, onu öldürəcəklər. Lola pul tapmaq üçün qərar verir, ancaq onun buna yalnız iyirmi dəqiqəsi qaldığını bilir. Ona qalan — yalnız qaçmaq və yoldaca improvizə etmək olur.

 **Birinci həyatında** Lola bank prezidenti olan atasının yanına gedir. Ata ona öz inkarını bildirir və o, Manninin yanına qaçaraq uğurla onunla bir supermarketi yarırlar. Amma sonra təsadüfən bir polis Lolaya atəş edərək, onu öldürür. Ölərkən Lola başa düşür ki, baş verənlər səhvdir və o yenidən Manninin telefon zənginə qayıdır.

 **İkinci həyatında** Lola yenidən öz atasından kömək istəməyə qərar alır. Amma xırda bir detal, bütün planın dəyişməsinə səbəb olur. Lola Manniyə çatmağa az qalmış onu təcili yardım maşını vurur və o həlak olur.

 **Üçüncü həyatda** biz yenə telefon zənginə qayıdırıq. Lola yenidən atasının yanına qaçır. Ancaq ona çata bilmir, atası öz şəriki ilə başqa yerə gedir. Küçənin başqa tərəfində kazino görür. Yalnız bir 100 markalıq fişkası olan Lola, ruletkaya yaxınlaşır, 20 rəqəminə qoyur və qalib gəlir. Sonra yenidən 20 rəqəminə qoyur və... yenidən qalib qəlir. Ancaq o hələ Mannini tapmalıdır. Lola təcili yardım maşınına minir (Manini vuran həmin təcili yardım maşını) və Mannini axtarmağa başlayır. Lola hələ bilmir ki, Manni artıq pulları tapıb və öz bossuna qaytarıb.

Film Manninin Loladan paketdə nə olduğunun soruşması ilə bitir.

Lolanın qaldığı bina (Albrechtstraße, Berlin-Mitte)

Rollarda
--------

* Franka Potente — *Lola*
* Moritz Bleibtreu — *Manni*
* Herbert Knaup — *Lola'nın atası*
* Nina Petri — *Frau Hansen*
* Armin Rohde — *Herr Schuster*
* Joachim Król — *Norbert von Au*
* Ludger Pistor — *Herr Meier*

Həmçinin bax
------------

* Kəpənək effekti (film, 2004)

İstinadlar
----------

1. ↑  Lola rennt.
2. ↑  Corre, Lola, corre.
3. 1 2 3  LOLA RENNT.
4. 1 2  .
5. ↑  .
6. ↑  .
7. ↑  .
8. ↑  filmportal.de. 2005.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Lola rennt*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* *Lola rennt* bei Filmportal.de
* Rezension von Andreas Thomas in der Filmzentrale
* *Film als Gegenstand* (PDF) Arxivləşdirilib 2012-10-22 at the Wayback Machine vom Landesinstitut für Schule und Weiterbildung, enthält vollständigen Sequenzplan von *Lola Rennt*
**Beynəlxalq Gözdən Əlillər Günü** — hər il 13 noyabrda qeyd olunan xüsusi gün.

Haqqında
--------

Beynəlxalq Gözdən Əlillər Günü Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının qərarı ilə gözdən əlillik və zəif görmə problemlərinə diqqəti cəlb etmək məqsədilə yaradılmışdır. Əlillər üçün məhz 13 noyabr tarixinin ayrılmasının isə özünəməxsus tarixi səbəbləri var. Belə ki, bu tarix fransız pedaqoqu Valentin Qayuinin doğulduğu tarixdir. 1745-ci ilin 13 noyabrında anadan olan Valentin dünyada ilk dəfə öz hesabına gözdən əlillər üçün qabartmalı şriftlər yaratmışdır. XVIII əsrə qədər dünyada korlar üçün təhsil müəssisəsi yox idi. Valentin Qayui ilk dəfə Fransada gözü dünya işığından məhrum olanların təhsili üçün xüsusi üsul yaratmışdır. O, 1784-cü ildə dünyada ilk dəfə Parisdə hökumətin və xeyriyyə cəmiyyətlərinin köməyi olmadan öz evində şəxsi vəsaiti hesabına kor uşaqlar üçün "işləyən korların emalatxanası"nı açmışdır. İlk dəfə həmin məktəbə kimsəsiz uşaqlar qəbul edilmişdir.

Valentin Qayui kor uşaqlarının təlim və tərbiyəsinə elmi cəhətdən yanaşmışdır. Onun işləyib hazırladığı "unsial" adlanan xüsusi qabarıq şriftin köməyi ilə kor uşaqlara oxu öyrətmək və onlar üçün kitablar çap etmək mümkün olmuşdur. Gözdən əlil uşaqlar həmin şriftlərlə mətn yığmaq bacarığına da yiyələniblər. Bundan başqa, Valentin Qayui gözdən əlillər üçün cihazlar, qabarıq aşkar dərsliklərin, coğrafiya xəritələri və qlobusların istehsalı üçün matrislər qurmuşdur. Gözdən əlillər üçün kitabların yaradılması ideyası da ona məxsusdur. Özünün ciddi maddi çətinlik çəkməsinə baxmayaraq, Valentin Qayui mətbəə yaradaraq qabarıq-xətti şriftlə gözdən əlillər üçün ilk kitablar çap etmişdir. 1829-cu ildə isə Paris Milli İnstitutunun şagirdi Lui Brayl kor uşaqlar üçün nöqtə-relyef şriftinin universal sistemini hazırlamış və həmin sistem bütün dünyada yayılmışdır. 

Hazırda dünyada təxminən 124 milyondan çox gözdən əlil yaşayır. Azərbaycanda gözdən əlillərin ictimai birliyi 1929-cu ildən, Gözdən Əlillər Cəmiyyəti isə 2002-ci ildən fəaliyyət göstərir. Noyabr ayının 13-də Azərbaycanda cəmiyyətin diqqətini görmə qabiliyyətini itirənlərə cəlb etmək üçün müxtəlif tədbirlər keçirilir. 2007-ci il dekabrın 9-da BMT-nin inkişaf Proqramı ilə Heydər Əliyev Fondu arasında görmə qabiliyyətini itirənlər və zəif görənlər üçün informasiya rabitə texnologiyalarına çıxışı təmin edən razılaşma sənədi imzalanmışdır.

Hazırda Azərbaycanda 8963 nəfər 1-ci dərəcə, 4426 nəfər 2-ci və 2126 nəfər isə 3-cü dərəcə gözdən əlilliyi olan şəxslər var. Onlar digər həssas qrupdan olan şəxslər kimi, dövlətin sosial təminatı ilə əhatə olunublar.

Xarici keçidlər
---------------

Milli Kitabxanada əlillər gününə aid sərgi açılıb - culture.gov.az

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sərgi: "13 noyabr – Beynəlxalq Gözdən Əlillər Günüdür"". 2021-11-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-02.
2. ↑  Gözdən əlilliyi olan şəxslərin sosial müdafiəsi gücləndirilir Arxivləşdirilib 2021-11-03 at the Wayback Machine -  Arxivləşdirilib 2010-12-31 at the Wayback Machine
**Süleyman İzzət bəy** (XIX əsr) — Osmanlı və Türkiyə hərbi xadimi. 1918-ci ildə Bakının daşnak-eser-menşevik –ingilis işğalından azad olunmasında fəal iştirak etmiş türk ordusu XV diviziyasının komandiri.

Azərbaycanın işğaldan qurtarılmasında rolu
------------------------------------------

1918-ci ilin avqustun axırlarında Türkiyə və Azərbaycan hərbi hissələrindən ibarət Qafqaz İslam Ordusu Bakını azad etməyə hazırlaşdığı bir zamanda qəti həmlə etmək üçün Türkiyəyə müraciət etdi. Buna cavab olaraq daha bir diviziya – polkovnik-leytenant **Süleyman İzzət bəy**in rəhbərliyi ilə avqustun 28-də Qarakilsə-Dilican-Ağstafa yolu ilə hərəkət edərək, sentyabrın 9-da Bakı ətrafına çatdı. Süleyman İzzət bəy və onun komandanlıq etdiyi V və XV diviziyalar Azərbaycanın nizami və könüllü hərbi qüvvələri ilə birlikdə sentyabrın 12-15-də Bakı uğrunda gedən döyüşlərdə böyük şücaət göstərdilər. Bakı azad olunduqdan sonar Süleyman İzzət bəyin başçılıq etdiyi XV diviziya Dərbənd və Petrovsk-Port (Mahaçqala) şəhərlərini azad etməyə göndərildi. Oktyabrın 6-da Biçeraxovun hərbi qüvvələri darmadağın edilərək, Dərbənd azad olundu. Diviziya noyabrın 8-də Petrovsk-Portu da azad etdi.

Əsəri
-----

Süleyman İzzət bəy sonralar XV diviziyanın Azərbaycan və Şimali Qafqazdakı xilaskarlıq əməliyyatlarına həsr olunmuş əsər yazıb çap etdirmişdi. Əsərin adı belədir:

* *15 piyade fırkasının Azerbaycan və Şimali Kafkasyadakı harekatı və müharibeleri. 103 saylı Askeri mecmuanın tarıh kısmı 1936-cı ildə Türkiyədə çap edilmişdir.*

Mənbə
-----

* Mehman Süleymanov, *Qafqaz İslam Ordusu və Azərbaycan*
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, səhifə 358.

İstinadlar
----------

1. ↑  Mehman Süleymanov, *Azərbaycan ordusu*
2. ↑  Mehman Süleymanov, *Nuru Paşa*
Yara Səid tərəfindən tərtib olunmuş qaçqın bayrağı.
**Qaçqın milləti** — miqrant böhranını həll etmək üçün dünyanın qaçqın əhalisini könüllü olaraq müəyyən bir yerə yerləşdirərək yeni bir millət yaratmaq təklifi. İlk dəfə 2015-ci ildə irəli sürülmüşdür. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının 2015-ci ildəki hesablamalarına görə, dünyada təxminən 82 milyon qaçqın və məcburi köçkün var.

Qaçqın milləti ideyası 2015-ci ilin iyununda Ceyson Buzi tərəfindən yaradılmış və həmin ilin iyulunda "*The Washington Post*" qəzetində dərc olunan məqalə ilə geniş mediada işıqlandırılmışdır. Buzi öz təklifində qaçqın milləti yaratmaq üçün bir sıra alternativlər təklif etmişdir.

Təklif olunan simvollar
-----------------------

Suriyalı qaçqın Yara Səid Aralıq dənizində hərəkət edən qaçqınların xilasedici jiletlərinə bənzəyən qırmızı-narıncı rəngli bayraq yaratmışdır. Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi 2016-cı il Yay Olimpiya Oyunlarında Qaçqınların Olimpiya Komandasının bayraqdan istifadə etməsinə icazə verməmişdir. Bəzi tərəfdarlar bayraqdan qeyri-rəsmi istifadə etmişdir.

Bayrağın emocisi 2021-ci ilin iyun ayından etibarən Android və iOS üçün "WhatsApp"da mövcuddur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Sengupta, Somini.* "60 Million People Fleeing Chaotic Lands, U.N. Says". The New York Times. 18 June 2015. 26 October 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 October 2015.
2. ↑  *Ridley, Louise.* "Millionaire Jason Buzi Wants To Create A New Country To House All The World's Refugees". www.huffingtonpost.co.uk/. The Huffington Post UK. 27 July 2015. 9 October 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 October 2015.
3. ↑  "Creating a Flag and an Anthem for the World's Refugees | by Insecurities | Insecurities | Medium". 10 January 2017. 22 June 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 July 2022.
4. ↑   (ingilis).  (#cite\_web\_url)

Xarici keçidlər
---------------

* refugeenation.org — Qaçqın millətinin rəsmi saytı
**Bəhruz Mahmud oğlu Zeynalov** (24 dekabr 1926 – 25 mart 1998 Azərbaycanlı klarnet və balaban ifaçısı, bas balabanın banisi.[*mənbə göstərin*]

Haqqında
--------

Bəhruz Zeynalov Asəf Zeynallı adına Musiqi məktəbində təhsil almışdır. 12 yaşında Üzeyir Hacıbəyovun qarşısında imtahan vermiş və balabanda ifa etdiyi ikinci musiqidən sonra birbaşa Azərbaycan Dövlət Xalq Çalğı Alətləri Orkestrinə solist kimi qəbul edilmişdir.[*mənbə göstərin*] Sonralar o, Asəf Zeynallı adına Musiqi məktəbində pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olmuşdur.

Bəhruz Zeynalov balabanın, zurnanın, tütəyin tarixi, quruluşu və digər məlumatları əks etdirən bir sıra yazıların müəllifidir. Azərbaycanda ilk dəfə olaraq muğamı, eləcə də dünya, şərq, xalq və bəstəkar mahnılarını balaban, zurna hətta tütək üçün belə nota almışdır.[*mənbə göstərin*] Bəhruz Zeynalovun Azərbaycan Dövlət Radiosunun Qızıl fondunda onlarla musiqisi saxlanılır.

Bəhruz Zeynalov 1998-ci ildə Bakıda vəfat etmiş və Şağan kəndində dəfn olunmuşdur.

Mükafatları
-----------

* Azərbaycan SSR Əməkdar Artisti (1982)

Mənbə
-----

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* *Səyavuş Əlizadə.* Şağan və şağanlılar (Qrifli). Bakı: Nurlan. 2008. səh. 107-109.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  ***Musiqiçi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Süleyman İsmayılbəyli** (*azərb.* *İsmayılbəyli Süleyman Nəbi oğlu;*‎6 noyabr 1977, Yevlax) — Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalisti

Həyatı
------

İsmayılbəyli Süleyman Nəbi oğlu 1977-ci il, noyabr ayının 6-da Yevlax şəhərində anadan olub. 1985-ci ildə Yevlax şəhəri, 5 saylı orta məktəbin 1-ci sinfinə daxil olub.1995-cı ildə Yevlax şəhərindəki Nizami adına 7 saylı orta məktəbi bitirib. Bakı Avrasiya Universitetinin jurnalistika fakultəsini bitirib. Ali təhsil aldığı ilk illərdən jurnalistika fəaliyyətinə marağı olub və 1997-ci ildən başlayaraq ölkədə işıq üzü görən bir sıra kütləvi informasiya vasitələri, "Neytral", "Teleskop", "Hürriyyət", "Şans" qəzetləri ilə əməkdaşlıq edib.

### Ailəsi

Ailədir.İki övladı var.Nadir İsmayılovun qardaşıdır.

Fəaliyyəti
----------

### Mətbuat fəaliyyəti

1998-ci ilin yanvar ayından 2001-ci ilin dekabr ayına qədər "Gün" qəzetində müxbir vəzifəsində çalışıb. 2001-ci ilin yanvar ayının 6-dan dekabr ayının 26-dək "Diaspor" jurnalında müxbir vəzifəsində çalışıb. Bu illər ərzində həmçinin "Yeni Azərbaycan" qəzeti və "İki sahil" qəzetləri ilə əməkdaşlıq edib.
02.01.2003-cü il tarixindən bu günə qədər "OLAYLAR" qəzetində müxbir olaraq çalışır. Qəzetin Prezident Administrasiyasına akkreditə olunmuş jurnalisti kimi Ümummilli lider Heydər Əliyev və Prezident İlham Əliyevlə mətbuat nümayəndəsi kimi bir sıra ölkədaxili səfərlərdə iştirak edib.
Jurnalist kimi fəaliyyət göstərdiyi illər ərzində bir sıra müsabiqələrin qalibi olub, müxtəlif dövlət qurumları, nazirlik və komitələr tərəfindən ayrı-ayrı vaxtlarda təltif edilib. Azərbaycan diasporu, onun keçdiyi yol, ayrı-ayrı ölkələrdə fəaliyyət göstərən diaspor təşkilatlarının Azərbaycan adına gördükləri işlərin ictimaiyyətə doğru və düzgün çatdırılmasından dolayı bir sıra diaspor təşkilatları tərəfindən diplom və fəxri fərmanlarla təltif edilib. Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzü, xalqımıza qarşı törədilən soyqırımlarla Yunanıstan, Misir, İordaniya, Əlcəzairin KİV-lərində müxtəlif vaxtlarda məqalələri dərc edilib.

Təltifləri
----------

* 2013-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən jurnalistlər üçün tikilmiş binadan mənzillə təmin edilib.

* Milli Mətbuatın 145 illiyi ərəfəsində, 2020-ci il, iyul ayının 22-də Prezident İlham Əliyevin imzaladığı sərəncam əsasında "Əməkdar jurnalist" fəxri adına layiq görülüb.

Həmçinin bax
------------

Səadət Məmmədova (jurnalist)

İstinadlar
----------

1. ↑  Jurnalist Süleyman İsmayılbəyli mükafatlandırılıb
2. ↑  "Azərbaycan Respublikasının kütləvi informasiya vasitələrinin əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2021-12-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-08.
**Süleyman Çələbi** (*türk.* Süleyman Çelebi; 1953, Ordu) — Türkiyə siyasətçisi, həmkarlar ittifaqı üzvü.

1980-ci ildə DİSK Təşkilat şöbəsinə seçilmişdir. 1980-ci il dövlət çevrilişindən sonra DİSK işində mühakimə olunmuş və 4 il həbsdə qalmışdır. DİSK-in yenidən fəaliyyətə başlaması ilə yenidən aktiv həmkarlar ittifaqına qayıtmışdır. 1991-ci ildə Əhməd Fəhmi İşıqlardan sonra DİSK baş katibi seçilmişdir. 1999-cu ildə Türkiyədə keçirilən ümumi seçkilərdən sonra Tekstil-İş şirkətinin prezidenti Rıdvan Budakın vəzifəsini icra etmişdir. 28–30 iyul 2000-ci ildə keçirilmiş DİSK XI Baş Assambleyanın sədri seçilmişdir.

5 oktyabr 2009-cu ildə o, silahlı hücuma məruz qalmışdır. Onun əməliyyatı uğurla keçmiş və həyatı təhlükədən çıxmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Süleyman Çelebi'ye silahlı saldırı". 8 Ekim 2009 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 Ekim 2009.

Xarici keçidlər
---------------

* DİSK Arxivləşdirilib 2010-06-10 at the Wayback Machine
* Süleyman Çelebi haberleri 27 Eylül 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Politika Dergisi Sayı 4'te yer alan röportajı
Studiyalar diqqətini gəlir əldə etmək üçün hər il hədsiz dərəcədə bahalı filmlər buraxmağa yönəltmişdilər. Belə filmlər hər biri xeyli pula başa gələn mənzərə, güclü aktyorlar və istehsalat dəyərinə əsaslanırdı. Blokbasterlər, əsasən, məşhur aktyor və geniş tamaşaçı kütləsi cəlb etmək üçün kütləvi reklamdan asılıdır. Uğurlu blokbasterlər ona sərf olunan dəyər geri qazanmaq və çoxlu gəlir əldə etmək üçün kifayət qədər çox tamaşaçı cəlb edir. Belə filmlər ciddi uğursuzluq riski daşıyırlar və əksər studiyalar il ərzində həm yüksək, həm də aşağı nəticə əldə edən blokbasterlər buraxırlar. Bu dövrdən olan rekord qırmış filmlərə "Gələcəyə dönüş" (Back to the Future), "Beverli Hillz polisi" (Beverly Hills Cop), "Altıncı hiss" (The Sixth Sense), "Titanik" (Titanic), "Yağış adam" (Rain Man), "Yaşıl mil" (The Green Mile), "Ulduz müharibələri: Birinci mərhələ - Fantom təhlükəsi" (Star Wars: Episode I – The Phantom Menace), "Nyu York şəbəkələri", "Keçmişi olmayan adam" (The Man Without a Past) daxildir. Bu şəkildə çəkilən filmlərdə adətən aktyorluq baxımından yüksək peşəkarlıq qabiliyyəti, rejissorluq, ssenaristlik və filmlə bağlı olan digər detallara xüsusi diqqət yetirilir və yaradıcılıq və yeniçiliyə əsaslanır.

Həmçinin bax
------------

* Hollivud
* Müstəqil film
*Sosialist İnqilabı* abidəsi
**Mansu Hill üzərində düzəldilmiş böyük abidə** (Hanqıl: 만수대대기념비; Hanca: 萬壽臺大紀念碑) Şimali Koreyanın paytaxtı, Pxenyanda yerləşən abidələr kompleksidir.

Abidənin mərkəzi hissəsisində 2 ədəd 22 metr hündürlüyündə Şimali Koreyanın rəhbərləri olmuş  Kim İr Sen və Kim Çen İrin bürüncdən hazırlanmış heykəlləri qoyulmuşdur. Heykəllərin arxasında isə Koreya İnqilabı Muzeyinin binası yerləşirki onunda üzərində mozayka üslubunda Pektusan dağı  təsvir edilmişdir. Heykəllərdən sonra orada müxtəlif əsgərləri işçiləri fermerləri və digər *Anti-Yapon inqilabi döyüşü* və *Sosialist İnqilabı* əks etdirən 2 heykəllər nümayiş etdirilir. Abidələr 22.5 metr hündürlüyündə və 50 metr uzunluğundadır. İnsan təsvirləri olan fiqurların hər biri ortalama 5 metr hündürlüyündədir.

Abidə 1972-ci ilin aprel ayında inşa edilmiş və yalnız Kim İr Sen təsvir edilmişdir. Əslində abidə qızıl yarpaqla örtülmüşdür lakin sonradan bu bürüncə dəyişdirilmişdir. 2011-ci ildə Kim Çen İrin vəfatından sonra oxşar heykəl Kim İr Sen heykəlinin şimal tərəfinə qoyulmuşdur.

Başlanğıcda Kim Çen İrin heykəli uzun palto ilə təsvir edilmiş amma sonradan bu dərhal onun imzalı parkası ilə dəyişdirilmişdir.

Ziyarətçilərdən kimsə abidələrin şəklini çəkmək istəsə ondan bir çərçivədə hər iki liderin sığdırılması tələb olunur.

Kim İr Sen və Kim Çen İr abidələrinə edilmiş dəyişiklilər görülə bilər

İstinadlar
----------

1. 1 2  Travel report from BBC, BBC, 2014-04-30 tarixində arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 2014-04-29
2. ↑  *Vale, Paul.* "North Korea Statues: Kim Jong-Un Attends Ceremony In Pyongyang For Unveiling Of Family Monuments". The Huffington Post UK. AOL (UK) Limited. 2012-04-13. 2017-07-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-06. North Korean leader Kim Jong-Un has attended a ceremony to unveil the country’s latest political monuments - a statue of his late father Kim Jong-il, which stands next to that of his grandfather, Kim il-Sung. The twin behemoths, created from bronze, form the centre-piece of the Mansudae Grand Monument in the capital, Pyongyang.
**Sahibcamal Qizzatullina-Voljskaya** (tatar. Сәхибҗамал Гыйззәтулла кызы Гыйззәтуллина-Волжская 15 may 1892, Kazan – 6 aprel 1974, Çistopol, Tatarıstan MSSR) — Tatar əsilli Rusiya, Sovet aktrisası və rejissoru. Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının əməkdar artisti.

Bioqrafiyası
------------

Sahibcamal Qizzatullina-Voljskaya 1892-ci ildə Qazanda anadan olmuşdur. 1907-ci ildə İlyasbek Aşkazarskinin truppasının üzvü olur. 1912-ci ildə müasir "Nur" teatrının davamçısı olduğu ilk "Nur" teatrının tatar truppasını təşkil edir. Bu truppa Rusiya vətəndaş müharibəsinin çətin illərində dağılır. Sahibcamal Qırmızı Ordunun Şərq Cəbhəsinin 2-ci ordusunda 6-cı Cəbhə qrupunun lideri olur. Vətəndaş müharibəsinin sonunda Sahibcamal İjevsk və Kazanda dram teatrları qruplarında çalışır. 1923-cü ildə Başqırdıstan Dram Teatrıında çıxış edir.
Sahibcamal Qizzatullina-Voljskaya realist bir aktrisa kimi tanınırdı. O, Luiza (Fridrix Şillerin "Hiyləgərlik və Sevgi"), Trilbı (Corc dyu Maurierin Q. Qe romanı), Marianna (Molyerin, "Xəsis" komediyası) kimi rolları canlandırdı. Şafiqə (debüt rolu, 1907, Namiq Kamalın, "Bədbəxt uşaq"), Sarbi (Kamal Qәliәsgәrin, "Zibillik"), Bibi (Z. Seyid-Zadə, "Bədbəxt Bibijixan"), Katerina (Aleksandr Ostrovskinin Şimşək preysi) kimi parlaq rollarını oynamışdır. 

Başqırdıstan Dram Teatrında Züleyxa (Kərim Tinçurinin "Yusif və Züleyxa"), Sarbi (Fəthi Burnaşın "Gənc Ürəklər") rollarını oynayır.

Rejissor kimi böyük və güclü hissləri əks etdirən qəhrəmanlıq-romantik, faciəli əsərlərə müraciət edir: "Gənclik", "Qeyri-bərabər" (Fatih Əmirxan), "Züleyha" (Ayaz İshaki) və s.

Tatar yazıçısı, şairi və dramaturqu Nəqi İsənbət onun həyat və yaradıcılığına "Gülcamal" (tatar. Гөлҗамал) pyesini həsr edir. Qazanda Karl Marks küçəsi, 60 ünvanında yaşayırdı. 1974-cü ildə Çistay şəhərində vəfat edir.

Qazan şəhəri Novo-Tatar qəsəbəsindəki tatar qəbiristanlığında dəfn edilir.

Ədəbiyyat
---------

* Башкирская энциклопедия в 7 т. т. 2 (В-Ж), 2006 г. Уфа, «Башкирская энциклопедия», 624 с.

Mənbə
-----

* Статья в электронной версии Башкирской энциклопедии[*ölü keçid*]
* Сахибжамал Гиззатуллина-Волжская. Биобиблиографический справочник
* От «Шафики» до «Катерины»: сценические образы первой татарской актрисы

İstinadlar
----------

1. ↑  "Дом, где в 1966-1974 гг. жила актриса Гизатуллина-Волжская Сахибджамал" (PDF). 2018-11-23 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-09-26.
**Bloklu şifr**-ilkin məlumatın (PLAİNTEXT) müəyyən uzunluqlu bloklara bölündüyü və blok-blok şifrəli mətnə çevrildiyi şifr. Şifrin dayanıqlılığını yüksəltmək üçün tətbiq olunan raund (ROUND) adlı bu çevirmə bir neçə dəfə təkrarlanır. Açıq və şifrlənmiş mətnin ölçüsü eyni olur. Adətən, blokun ölçüsü (BLOCK SİZE) 64 və ya 128 bit olur. Bloklu şifrə örnək olaraq DES, 3DES və AES şifrlərini göstərmək olar.

Tarix
-----

Blok şifrələrinin müasir dizaynı təkrarlanan məhsul şifrəsi konsepsiyasına əsaslanır. Klod Şennon 1949-cu ildə özünün əsas nəşri olan Məxfilik Sistemlərinin Əlaqə Nəzəriyyəsində məhsul şifrələrini təhlil etdi və onları əvəzetmə və dəyişdirmə kimi sadə əməliyyatları birləşdirərək təhlükəsizliyin effektiv şəkildə yaxşılaşdırılması vasitəsi kimi təklif etdi.[6] Təkrarlanan məhsul şifrələri hər biri orijinal açardan əldə edilən fərqli alt açardan istifadə edən çoxlu dövrlərdə şifrələməni həyata keçirir. Horst Feistelin şərəfinə Feistel şəbəkəsi adlandırılan bu cür şifrələrin geniş yayılmış tətbiqi, xüsusilə DES şifrəsində həyata keçirilir. AES kimi blok şifrələrinin bir çox digər realizasiyaları əvəzetmə-yerləşdirmə şəbəkələri kimi təsnif edilir.

Ödəniş Kartı Sənayesi Məlumat Təhlükəsizliyi Standartı (PCI DSS) və Amerika Milli Standartlar İnstitutu (ANSI) standartları çərçivəsində istifadə edilən bütün kriptoqrafik blok formatlarının kökü Atalla Qutunun əsas yeniliyi olan Atalla Açar Bloku (AKB) ilə bağlıdır. ilk hardware təhlükəsizlik modulu (HSM). O, 1972-ci ildə Atalla Korporasiyasının (indiki Utimaco Atalla) təsisçisi Mohamed M. Atalla tərəfindən hazırlanmış və 1973-cü ildə buraxılmışdır. AKB bank sənayesinin digər aktyorları ilə simmetrik açarları və ya PİN-ləri təhlükəsiz şəkildə dəyişdirmək üçün tələb olunan əsas blok idi.. Bu təhlükəsiz mübadilə AKB formatından istifadə etməklə həyata keçirilir.[9] Atalla Qutusu 1998-ci ildən fəaliyyətdə olan bütün bankomat şəbəkələrinin 90%-dən çoxunu qoruyur[10] və Atalla məhsulları hələ də 2014-cü ildən etibarən dünyanın bankomat əməliyyatlarının əksəriyyətini təmin edir.

1977-ci ildə ABŞ Milli Standartlar Bürosu (sonradan ABŞ Milli Standartlar və Texnologiya İnstitutu, NIST) tərəfindən DES şifrəsinin nəşri müasir blok şifr dizaynının ictimai başa düşülməsində əsas rol oynadı. Bu, kriptoanalitik hücumların akademik inkişafına da təsir etdi. Həm diferensial, həm də xətti kriptoanaliz DES dizaynı üzərində aparılan tədqiqatlar nəticəsində yaranmışdır. 2016-cı ildən etibarən kobud güc hücumlarına qarşı möhkəm olmaqla yanaşı, blok şifrəsinin etibarlı olması lazım olan hücum üsulları palitrası mövcuddur.

Mənbə
-----

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
**Sahib Həsənov** (azərb. Həsənov Sahib Nəsib oğlu) - 20 yanvar şəhidi. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 31 mart 1998-ci il tarixdə fərmanı ilə ölümündən sonra **20 Yanvar Şəhidi** fəxri adı verilmişdir.

Həyatı
------

1949-cu ildə Gədəbəy rayonunun İsalı kəndində anadan olub. Məşədi Əzizbəyov heykəlinin yanındakı qəzet köşkünün satıcısı idi. Üç balası qaldı. Yanvar ayının 20-də səhər tezdən öz maşınında işə getdiyi vaxt İnşaatçılar prospektindəki yanğınsöndürmə məntəqəsinin qarşısında əsgərlər maşını atəşə tutmuş, güllələrdən biri onun alnına dəymiş, maşını idarə etmək qabiliyyətini itirmişdir. Bundan sonra maşın yenidən atəşə tutulmuş, sonra tankla maşının arda hissəsi əzilmiş və yolun kənarına atılmışdır. Bədənində səkkiz güllə yarası olub. Semaşko adına xəstəxanada vəfat etmişdir. Şəhidlər xiyabanında dəfn olunmuşdur.

Ünvan
-----

Bakı, Keşlə, Zakir küçəsi 9.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

* *Qulu Kəngərli.* **20 Yanvar şəhidləri** (PDF). Bakı: Gənclik. 1992. 312 səh. ISBN 4702060204. 2015-07-17 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-18.
**Varda körpüsü**— Adana vilayəti Karaisalı ilçəsinin Hacıkırı (Kıralan) kəndində yerləşib, yerli əhali tərəfindən "Böyük körpü" adlandırılır. Hacıkırı Dəmir Yolu körpüsü 1912-ci ildə Almanlar tərəfindən inşa edildiyi üçün Alman körpüsü kimi tanınır. Adanaya avtomobil yolu məsafəsi Karaisalıdan 64 km məsafədədir. Dəmir yolu ilə Adana stansiyasına məsafəsi 63 km-dir.

Bu körpü Almanlar tərəfindən, polad qəfəs daş hörmə üsulu ilə aparılmışdır və 6 bölmədən ibarətdir. 1912-ci ildə istifadəyə verilmişdir. Körpünün tikilmə məqsədi İstanbul-Bağdat-Hicaz Dəmir yolu xəttini tamamlamaq olubdur.

Texniki xüsusiyyətləri
----------------------

Kargir körpü növündə 3 əsas açıqlıqlıq və 4 əsas sütun üzərində qurulmuşdur. Körp 200 metr uzunluğunda və 99 metr hündürlüyündədi. Körpünün sütunları polad mesnet növü olub xarici örtməsi daş hörmə üsulu ilə tikilmişdir. Tikintisinə 1907-ci ildə başlanmış 1912-ci ildə tamamlanmışdır. Körpü sütunları təminatı üçün dörd ədəd ayağın içində pillələr mövcuddur.
Körpü üzərindəki dəmir yolu 1220 metr radiuslu bir kurpla keçirilmişdir. 5 illik tikinti prosesində 21 fəhlə və bir alman mühəndis müxtəlif səbəblərlə ölmüşdür.

Mənbə
-----

Bir Mühendislik Harikası: Alman Köprüsü
**Bəşirbəyli** — Azərbaycan Respublikasının Salyan rayonunun Qaraçala qəsəbəsi inzibati ərazi vahidində kənd.

Cənub-Şərqi Şirvan düzündədir.

Yaşayış məntəqəsi XIX əsrin 70-ci illərində Pirsaat çayı yaxınlığında yaşamış 22 ailədən ibarət qubalı bəşirbəyli tirəsinin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Bəşirbəy həmin tirənin başçısının adı olmuşdur. Kəndin adı etnotoponimdir.

Tədbirlər
---------

**Salyan rayonunun Bəşirbəyli kəndinə mavi yanacaq verilmişdir.**

2016-10-10

Dövlət başçısının tapşırığına əsasən Salyan rayonunun qazlaşdırılması davam etdirilir. Bu gün rayonda mavi yanacaq verilən yaşayış məntəqələri sırasına 1115 nəfər əhalisi olan Bəşirbəyli kəndi də əlavə olunmuşdur. 231 abonenti olan kəndin təbii qazla təmin olunması məqsədilə 25 min 532 metr müxtəlif diametrli polietilen və metal borularla daşıyıcı və məhəllədaxili qaz xətləri çəkilmiş, 231 ədəd sayğac və fərdi tənzimləyici quraşdırılmışdır. Açılış mərasimində rayon İcra hakimiyyətinin başçısı Sevindik Hətəmov çıxış etmiş, kənd və qəsəbələrin qazlaşdırılmasını prezident İlham Əliyevin tapşırığı ilə həyata keçirilən infrastruktur layihələrin davamı olduğunu vurğulamış, kəndə təbii qazın verilməsi münasibətlə sakinləri təbrik etmişdir.[*mənbə göstərin*]

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti". İki cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2007.

| ⛭Salyan rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Salyan |  |
| Qəsəbələr | Qaraçala • Qırx Çıraq |
| Kəndlər | Abadkənd • Alçalı • Arbatan • Aşağı Kürkəndi • Aşağı Noxudlu • Beştalı • Bəşirbəyli • Bəydili • Birinci Varlı • Boranıkənd • Cəngan • Çadırlı • Çuxanlı • Dayıkənd • Düzənlik • Ərəbqardaşbəyli • Gəncəli • Gomuşçu • Həsənli • Xələc • Xıdırlı • Xocalı • Xurşud • İkinci Varlı • Kərimbəyli • Kolanı • Kür Qaraqaşlı • Kürsəngi • Qarabağlı • Qardili • Qızılağac • Quyçu • Marışlı • Pambıqkənd • Parça Xələc • Peyk • Piratman • Sarvan • Seyidan • Seyidlər • Seyidsadıqlı • Şəkərli • Şorsulu • Təzəkənd • Yenikənd • Yeni Uluxanlı • Yolüstü • Yuxarı Noxudlu |

|  |  |
| --- | --- |
| Salyan rayonu | *Salyan rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

|  |  |
| --- | --- |
| Kənd | *Kənd ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Kazan Kremlinin Blaqoveşenskiy kilsəsi** (*rus.* Благовещенский собор Казанского кремля) — Kazan Kremlinin ərazisində yerləşən kilsə. XVI əsrdə inşa edilmişdir. Pskov memarlıq məktəbinin nümunəsidir. Kremlin ərazisində yerləşən ən qədim tarixi memarlıq abidəsidir.

Tarixi
------

Kilsənin yerində əvvəl 1552-ci ildə taxta kilsə inşa edilmişdir. 1562-ci ildə çar İvan Qroznının əmri ilə əhəngdaşından kilsə ucaldılmışdır. Kilsədə 1596, 1672, 1694, 1742, 1749, 1757 illərdə yanğınlar baş verib. 1736-cü ildə kilsə restavrasiya olunub və bir neçə dəyişikliklər həyata keçirilib (gümbəzlər soğanvari gümbəzlər ilə əvəz olunub, mərkəzi gümbəz barokko üslubunda uc ilə bəzədilib, qərb tərəfdə birmərtəbəli qonaq evi və pilləkənli eyvan tikilib).

1815-ci ildə kilsədə güclü yanğın baş verib və bura 2 il boş qalıb. 1821-ci ildə kilsənin restavrasiyadan sonra açılışı olub. 1855-ci ildə kilsə 1842-ci ilin yanğınından sonra da restavrasiya olunub. Kilsənin növbəti kapital rekonstruksiyası 1906-09 illərdə həyata keçirilib.

1630—1640-cı illərdə kilsənin yanında zəng qülləsi ucaldılıb. 1928-ci ildə qüllə sökülüb. Hal-hazırda onun yerində park yerləşir.

1925-ci ildə kilsə bolşeviklər tərəfindən bağlanmış və muzey kimi fəaliyyət göstərirdi. 1977—1984-ci illərdə kilsə restavrasiya olunur və 1841-ci ildə olan görünüşünü alır. Sonuncu dəfə kilsə 1995—2005 restavrasiya olunub.

Xarici keçidlər
---------------

* Яблоков А. П. Кафедральный Благовещенский собор в г. Казани. Казань, 1909
* Кафедральный Благовещенский собор Казанского кремля
* А. М. Елдашев. Благовещенский собор
* Описание Благовещенского собора в писцовой книге Казани 1565-68гг


Vikianbarda ***Kazan Kremlinin Blaqoveşenskiy kilsəsi*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Dündar bəy** (1210 – 1288) — Süleyman Şahın oğlu, Ərtoğrul Qazinin qardaşı və Osman Qazinin əmisi olmuşdur. 80 yaşına yaxın olarkən Osman Qazi tərəfindən şəxsən öldürülmüş və bu hadisə, Osmanlı imperiyasında idarəetmədə sülalə üzvlərinin nüfuz sahibi olmaq üçün bir-birlərini öldürmələrinin başlanğıcını qoymuşdur.

Dündar bəyin öldürülməsini bir çox Osmanlı tarixçisi müxtəlif şəkildə nəql etmişdir. Nəşridəki rəvayətə görə; Biləcikdə Təkfurun əyləncəsinə qatılan Osman Qaziyə, Təkfur əlini öpdürmək istəmiş və bunu edən Osman Qazi özünün qürurunun Təkfur tərəfindən alçaldıldığını düşünmüşdür. Bu alçaldıcı davranışı unutmayan Osman Qazi, bəyliyinin başçısı olduqdan təkfurdan intiqam almaq istəmiş və təkfura qarşı hərbi kampaniyaya başlamışdır. Dündar bəy isə Osman Qazinin bu səfərinə qarşı çıxaraq "Germiyanoğulları və ətrafdakı kafirlər onsuz da bizə qarşı düşməndir və bu təkfuru da bizə qarşı çevirsən, onda bizim yaşayış yerimiz olmayacaq" demişdir. Bu sözlər Osman Qazini qəzəbləndirmiş və Osman Qazi Dündar bəyi kamanının taxtası vuraraq öldürmüşdür.

Son dövr Osmanlı tarixçilərindən Xeyrullah Əfəndi isə hadisəni belə izah etmişdir: Dündar bəylə Osman Qazi arasında müntəzəm bir qarşıdurma yaşanmış və Dündar bəy istəmədən Osman Qazinin bəyliyini qəbul etməli olmuş və buna görə də mütəmadi şəkildə Osmana qarşı mövqe tutmuş, hətta Biləcik Təkfuru ilə də bu mövzuda razılığa gəlmiş və Osmana qarşı sui-qəsd hazırlamağa cəhd etmişdir. Onun bu cəhdi Osman Qazi tərəfindən öyrənilmiş və Dündar bəyin əfvi qəbul edilmədiyi üçün öldürüldüyünü bildirmişdir.

İstinadlar
----------
Botanika İnstitutunun qarşısındakı hovuz Bakı
 Botanika bağı, Braziliya
 Botanika bağı Berlin
**Botanika bağı** — yerli və başqa ölkələrin bitkilərini becərən və öyrənən, botaniki elmləri təbliğ edən elmi-tədqiqat və mədəni-maarif müəssisəsidir, əsas vəzifəsi bitki ehtiyatlarını öyrənib zənginləşdirmək məqsədilə faydalı bitkiləri öyrənmək və onların təsərrüfat üçün qiymətli olanlarını müəyyənləşdirməkdir. Bununla əlaqədar, Botanika bağı bitkilərin introduksiyası, iqlimləşdirilməsi, eləcə də bitki kolleksiyaları toplamaqla məşğul olur.

Azərbaycanda
------------

 *Əsas məqalə: Mərkəzi Nəbatat Bağı*
Azərbaycanda Botanika bağı 1934-cü ildə Bakının dağlıq hissəsində, Badamdarda Qurd Qapısının yaxınlığda salınmışdır. 41 ha ərazisi var. Mərdəkanda digər Botanika bağı yerləşir.

Şəkillər
--------

* 
* 
* NərgizgülüNərgizgülü
* 
* Tobira PittosporumuTobira Pittosporumu

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Botanika bağı*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |

* BGCI  (ing.)
* Giardino della Minerva
**Kazak Jdanovun binası** — Rostov vilayəti Novoçekassk şəhəri ərazisində iki mərtəbəli bina. Bina XX əsrin əvvəllərində inşa edilmişdir. Bina Novoçekassk şəhəri Prosveşeniya küçəsi, ev 120 ünvanında yerləşir. Bina Rusiya Federasiyasının regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

Tarixi
------

Bina Novoçerkassk şəhərində 1910-cu ildə inşa edilmişdir. Prosveşeniya küçəsi ev 120 ünvanında yerləşən binanın əvvəlki ünvanı Yamskaya küçəsi, ev 16 olmuşdur. İlk əvvəllər burada XIX əsrin sonları XX əsrin əvvəlləri taxtadan inşa edilmiş bir bina vardı. Binanın həyətində tövlə vartı. 1897-ci il məlimstına görə mülkin sahibi kazak Pavel Stepanoviç Jidkov olmuşdur. XX əsrin əvvəllərində binanın sahibi kazak Jdanov Vasileviç Vasileviç olmuşdur. Sövdələşmənin qiyməti 28 min olmuşdur. Yeni sahib 1910-cu ildə taxta binanın sökdürərək yerində yeni bina və tövlə inşa etdirmişdir. Bins iki ustanın larihəsi əsasənda inşa edilmişdir — arxitektor Y. İ. Korotçenko və Q. М. Salnikov. Tikinti meydançasının sahəsi 347,1 kvadrat sajem olmuşdur. Burada at tövləsi və buzxana vardı. Binanın ikinci mərtəbəsini Andrey Fedoroviç İvaşensov kirayəyə götürmüşdür. İl ərzində o, 1300 rubl pul ödəyirdi. 1923-cü ildə bina milliləşdirilmişdir. 1924-cü ildə binada uşaq bağçası açılmışdı. Jdanovun ailəsi digərəraziyə köçməyə məcbur olmuşdur. 1938-ci ildə əraxidə uşaq bağçasının tələbatını ödəmək məqsədi ilə əlavə korpuslar inşa edilmişdir. 1948-ci ildə Xüsusi yetimlər evinə çevrilmişdir. Burada direktor A. Yaluskaya olmuşdur. 1970-ci ildən isə burada yenifən uşaq bağçası fəaliyyət göstərmişdir. Bina 1992-ci ildən qorunur və regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir<ref">Особняк//Объекты культурного наследия Arxivləşdirilib 2016-12-30 at the Wayback Machine</ref>.

Təsvir
------

Finanın fasadında binanın inşasında zəhməti olan mühəndislərin adı yazılmışdır. Binanın yerləşdiyi ərazidə müəyyən mayillilik vardır. Binanın inşasında istifadə edilən əsas material kərpiçdir.

*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Новочеркасск. Энциклопедия. — Новочеркасск: ООО «Издательство Новопринт»,2005. — 720 с. 1257 ил. — С.86". 2017-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-29.
2. ↑  "Детский сад «Золотой ключик»". 2022-04-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-29.
3. ↑  "Дом казака Василия Васильевича Жданова". 2017-04-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-29.
**Varba adası** (*ərəb.* جزيرة وربة‎) — Fars körfəzində, Küveytə məsxus olan ada. Adanın sahəsi 37 km²-dir. Adada yaşayış yoxdur. Adada Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən qismən maliyyələşdirilən M-1 adlı bir sahil mühafizə postunu saxlanılır.

Coğrafiya
---------

Küveytin materik hissəsindən 100 metr, Bubiyan adasından 1.5 km, İraqdan isə 1 km aralıda yerləşir. Şəttül-Ərəb çayının məsəbində qərarlaşır. Adanın uzunluğu 15 km, eni isə 5 km-dir.

Ərazi iddiaları
---------------

1994-cü ilin noyabrında İraq rəsmi sürətdə Küveytlə sərhədi tanımışdır. Bununlada onun adaya olan iddiası sona çatmışdır. 2002-ci ilin dekabr ayının əvvəlində İraqın işğalı ilə əlaqədar olaraq, İraq gəmisi iki Küveyt sahil mühafizəsi patrul gəmisinə atəş açmışdır. Hücumda ABŞ hərbi qulluqçusu və iki Küveyt sahil mühafizəçisi yaralanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Budget for the United Nations Iraq-Kuwait Observation Mission for the period from 1 July 2001 to 30 June 2002" (PDF). United Nations. 2007-01-14. 5 March 2016 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2 June 2018.
2. ↑  "CIA World Factbook". 2022-08-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-02.
**Kerepeşi məzarlığı** (mac. Kerepesi úti temető or Kerepesi temető) — Macarıstanın Budapeşt şəhərində yerləşən məşhur məzarlıq. Bura Macarıstan tarixində indiyə kimi qorunub saxlanılmış ən qədim məzarlıqlardan biridir.

Tarixi
------

1847-ci ildə qurulan Kerepeşi məzarlığı Keleti dəmir yolunun yaxınlığında, Yojefvaroşun çölünə yerləşir. Bura Budapeşt şəhərinə 2 km-lik məsafədə yerləşməsinə baxmayaraq şəhərin daxili məzarlığı sayılır. Kerepeşi məzarlığı təxminən 56 hektarlıq ərazini əhatə edir və Avropanın ən böyük milli sərdabələrindən biridir.

Məzarlıqda ilk dəfn mərasimi 1849-cu ildə açılışından 2 il sonra həyata keçirilmişdir. Həmin gündən bir çox macar dövlət adamları, yazarlar, heykəltaraşlar, elm adamları, sənətçilər burada dəfn edilmişdir. 1885-ci ildə məzarlıq "Şərəfli torpaq" elan edilmişdir. Buradakı ən qədim məzar 1855-ci ildə vəfat etmiş Mixali Vöröşmartiyə aiddir. 1940-cı ilə qədər bir çox məzar buradan köçürülmüşdür. 1952-ci ildə isə məzarlıq bir müddət qapadılmışdır. Buna səbəb həm II Dünya müharibəsi , həm də kommunist hakimiyəti zamanı məzarlara ciddi zərərlərin dəyməsi idi. Məzarlıq ərazisinin bir qismi yaxınlıqdakı kauçuk fabrikinə satıldı və 1953-cü ildə dağıdıldı.

1958-ci ildə burada Olçşay-Kiss Zoltan tərəfindən  "Zəhmətkeşlər hərəkatı" üçün abidə inşa edilmişdir. Sonralar kommunist hökuməti süqut etsə də, Kerepeşi hələ də xalq tərəfindən kommunist məzarlığı adlandırılırdı.

Daha sonra məzarlıq ərazisində yeni parkların salınması, məzar və abidələrin genişləndirilməsi ilə Kerepeşi günümüzdəki görüntüsünü əldə etmişdir. Salqotaryani küçəsində yerləşən yəhudi məzarlığı əslində Kerepeşini qərb hissəsidir. Lakin aralarında daş divar inşa edilmişdir.

2007-ci ildə lentə alınan Zolaqlı pijamalı oğlan filminin son səhnəsi də məhz Kerepeşi məzarlığında çəkilmişdir.

Əsas hissələri
--------------

Kerepeşi o cümlədən, 1908-1911-ci illərdə inşa edilmiş arkadaları ilə məşhurdur. Burada 1929-cu ildə Macarıstanın incəsənət xadimlərinin qəbirlərindən ibarət xüsusi sənətçi guşəsi yaradılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Lukacs Csernus and Zsigmond Triff, *The Cemeteries of Budapest*, Budapest, 1999. ISBN 963-8376-98-8
**Əbdülqədir Əfəndi** (1514, Konstantinopol – 18 aprel 1594, Konstantinopol) — Osmanlı müdərrisi, qazı və şeyxülislamı.

Həyatı
------

1514-cü ildə İstanbulda dünyaya gəlmişdir. Yavuz Sultan Səlim dövrünün Rumeli başqazılarından Müəyyədzadə Əbdürrəhman Əfəndinin qardaşı Şeyx Hacı Əfəndinin oğludur. Bu səbəblə Şeyxi təxəllüsü ilə tanınır. İlk təhsilini aldıqdan sonra dayısı və qaynatası olan Əbusuud Əfəndinin müridi oldu və ondan mədrəsə təhsili aldı. Müdərrisliyə isə Gəliboludakı Saruca Paşa və Bursadakı İldırım mədrəsələrində başladı. Daha sonra 1551–1562-ci illərdə Çorluda Əhməd Paşa, İstanbulda Hasəki, Sahn-ı səman, Ayasofya və Süleymaniyə mədrəsələrində müdərris, ardından Dəməşq, Misir, Bursa və İstanbulda qazı olaraq xidmət göstərdi. 1570-ci ildə Anadolu, 1571-ci ildə Rumeli başqazısı oldu. 1573-cü ildə bu vəzifədən öz istəyilə ayrıldı və 1583-cü ildə Süleymaniyə darülhədisinə müdərris oldu. 8 may 1587-ci ildə Çivizadə Mehmed Əfəndinin ölümü ilə şeyxülislamlığa gətirildi. Şeyxülislamlığı dövründə davam edən maliyyə problemləri səbəbilə baş verən Bəylərbəyi hadisəsində ayaqlanan sipahilərə istədikləri fətvaları verməklə hadisələrin gedişində önəmli rol oynadı. Hadisələrin yatırılmasının ardından başda sədrəzəm Siyavuş Paşa olmaqla, bəzi dövlət adamları ilə birlikdə Əbdülqədir Əfəndi də 2 iyun 1589-cu ildə vəzifədən alındı və 250 axca maaşla təqaüdə ayrıldı. Bundan sonrakı həyatı bilinmir. 18 aprel 1594 tarixində vəfat etdi və cənazəsi Əyyubsultanda öz inşa etdirdiyi məscidin həyətinə dəfn edildi.

Mənbə
-----

* Selânikî, Târih, Süleymaniye Ktp. Esad Efendi, nr. 2259, vr. 104b, 119a-120b, 202a-203a;
* Atâî, Zeyl-i Şakaik, İstanbul 1268, s. 327;
* Ayvansarâyî, Hadîkatü’l-cevâmi‘, I, 269;
* Devhatü’l-meşâyih maa zeyl, s. 32–33;
* Sicill-i Osmânî, III, 345;
* İlmiyye Salnâmesi, s. 404–409 (6 fetva örneği);
* Tahsin Öz, İstanbul Camileri, Ankara 1962, I, 17;
* Nezihi Aykut, Hasan Beyzâde Târihi (doktora tezi, 1980), İÜ Ed. Fak. Tarih Seminer Kitaplığı, nr. 3277, II, 128–135, 155.

| ⛭III Murad |
| --- |
| Ailəsi | Nurbanu Sultan  • Safiyə Sultan  • Şəmsi Ruhsar Xatun  • III Mehmed  • Şahzadə Yəhya  • Ayşə Sultan  • Fəxriyə Sultan  • Fatma Sultan  • Mihrimah Sultan  |  |
| Sədrəzəmləri | Sokollu Mehmed Paşa  • Şəmsi Əhməd Paşa  • Lələ Qara Mustafa Paşa  • Qoca Sənan Paşa  • Kanijalı Siyavuş Paşa  • Özdəmiroğlu Osman Paşa  • Xədim Məsih Mehmed Paşa  • Sərdar Fərhad Paşa  |
| Kaptan-ı dəryalar | Qılınc Əli Paşa  • Cığalızadə Yusif Sənan Paşa  |
| Şeyxülislamlar | Kürəkən Həmid Əfəndi  ·  Qazızadə Əhməd Şəmsəddin Əfəndi  ·  Malulzadə Mehmed Əfəndi  ·  Çivizadə Hacı Mehmed Əfəndi  ·  Əbdülqədir Əfəndi  ·  Bostanzadə Mehmed Əfəndi  ·  Bayramzadə Zəkəriya Əfəndi  |
**Varaha** — Vişnunun donuz şəklində üçüncü avatarıdır. Rəvayətə görə, Yeri götürüb kosmik okeanın dibinə aparan Rakşasa (cin) Hiranyakşaya qalib gəlmək üçün ortaya çıxdı. İlahi Varaha ilə sonda qalib gələn Hiranyakşa arasındakı müharibənin min il davam etdiyi güman edilir. Onu uzun dişləri arasında aparan Varaha Yeri okeandan çıxarır və onu kainatdakı yerinə qaytarır. Bu avatarda olarkən Vişnu Prithvi (Bhudevi) ilə evləndi. Rəsmlərində Varaha ya sırf heyvan kimi, ya da insan bədənində donuz başı ilə təsvir edilmişdir. Onun insan bədəni formasında dörd qolu var, bir əlində təkər, digərində dişli, digər iki əlində gürz, qılınc, lotus tutur və ya xeyir-dua (mudra) jesti edir. Dünya donuzun uzun dişləri arasında dayanır. Bu avatar Yerin daşqından xilas olmasını və yeni kosmik dövrün başlanğıcını təmsil edir.

Etimologiyası
-------------

LACMA-da yerləşən Mathura sənəti yoldaşı Bhumi ilə 3-cü əsrə aid qumdaşı Varaha heykəli.
Sanskrit dilindən tərcümədə Varaha (Skt. वराह, IAST: Varāha) hərfi mənada "vəhşi donuz" deməkdir. Bu, "qaban" kimi tərcümə olunan proto-hind-iran "uarāĵʰá" sözündən gəlir. Bu terminin Avestada varaza, kürdcədə beraz və yeni farscada gorāz (گراز) ilə yaxından əlaqəli olduğu güman edilir.
Varahanın əkinçilikdə əsas rol oynayan yağışla əlaqələndirilməsi ona gətirib çıxarmışdır ki, sonralar o, "yaxşılıq gətirən" mənasını verən "Vara-aharta" adlanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *www.wisdomlib.org.* "Varaha, Vārāha, Varāha, Varāhā, Varahamudre: 47 definitions". www.wisdomlib.org (ingilis). 2011-12-04. 2022-12-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-23.
2. ↑  "Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit". spokensanskrit.org. 2021-01-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-25.
3. ↑  *Yaska; Sarup, Lakshman.* The Nighantu and the Nirukta. Robarts - University of Toronto. Delhi Motilal Banarsidass. 1967. 74-75.
4. ↑  "Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary: '√hr'". faculty.washington.edu. 2020-08-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-16.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | GND: 11927910X · SUDOC: 195144430 · VIAF: 7722843 · WorldCat VIAF: 7722843 |
**İrçi Qazaq** (qum. Йирчы Къазакъ; 1830 - 1879) — qumuq şairi.

Həyatı
------

Qazaq Tatarxan oğlu Yırçı (1830, Tarkovsk qəzasının Müslüm (indiki Atlan) kəndi-1879). Doğum və ölüm ili dəqiq bəlli olmayan Qazaq gözəl yırlar-şeirlər söylədiyinə görə xalq arasında Yırçı Kazak kimi tanınmışdır (Azərbaycanda bu şairin adı İrçi Kazak, rus qaynaqlarında Kazak kimi yazılır.

Doğulduğu bölgədə xarakterik olan bir "işdə" - qız qaçır­ma­da (gəncliyində dostuna sevdiyi qızı qaçırmasına kömək edib­miş) iştirak etdiyinə görə həbs edilib Sibirə sürgünə göndərilir. Sibirdə olarkən vətən həsrətli, nisgilli və zəmanəsindən, mə­mur­ların özbaşınalığından, haqsızlıqdan, ədalətsizlikdən bəhs edən şeirlər yazmışdır. Vətənə döndükdən sonra da yazı üslu­buna sadiq qalmışdır. Onun şeirləri arasında aşiqanə, lirik nəğ­mələr olsa da, yaradıcılığının əsasını zəmanədən şikayət, düş­mənlərinin ona etdikləri pisliklər, məmurların isə haqsızlıqlara göz yummalarının tənqidi təşkil edir. Gözəl şeirləri ilə xalqının qəlbini ovsunlayan şairi düşmənləri, təxminən, 1879-cu ildə öl­dürtdürürlər.

Yırçı Kazakın ağrılı-acılı ömür yolu və zəmanədən narazılıq dolu şeirləri Sovet ideoloqlarının işinə yarayır. Hətta rəsmi və ciddi nəşr sayılan ensiklopediyalarda onun haqqında "...qumuq ədəbiyyatının banisi. Aşiqanə və fəlsəfi didaktik şeirlər yaz­mış­dır. Feodal sarayında kəniz olan sevgilisini qaçırmaqda dos­tuna kömək etdiyi üçün Sibirə sürgün edilmişdir... Sür­gün­dən qayıtdıqdan sonra bəyləri və knyazları ifşa edən şeirlər yazmışdır" kimi bilgi verilir.

Qumuq ədəbiyyatşünaslarının Yırçı Kazakın yaradıcılığına daha çox önəm vermələrinə səbəb orada haqsızlığa, zülmə, əda­lətsizliyə etiraz, insanları düzlüyə, doğruluğa, xeyirxahlığa, yardımsevərliyə çağırış notlarının güclü olmasıdır. Sovet döv­ründə tərbiyə almış ədəbiyyatşünaslar buna bir sinfi mübarizə motivi kimi baxmağa çalışmışlar.

Əslində Yırçı Kazak sinfi mübarizədən uzaq, cəmiyyətdəki nöqsanları, ayrı-ayrı adamların pis əməllərini kəskin tənqid edən, beləliklə, insanları tərbiyələndirməyə çalışan bir sənət­kardır. Çox vaxt Yırçı Kazakla Mahammat apendi Osmanovu qarşı-qarşıya qoymuşlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  ASE, III cild, səh. 301 və IV cild, səh. 526.
2. ↑  Kazak Yırçı, 2001, ASE, 1980:526, 4-cü cild.
3. ↑  ASE, 1980: 526, 4-cü cild.

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Qısa ədəbi |
| Normativ yoxlama | GND: 141230320 · LCCN: n86118473 · SUDOC: 140093745 · VIAF: 141144648529980572111, 13797095 · WorldCat VIAF: 141144648529980572111, 13797095 |