recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**İmişli Dövlət Rəsm Qalereyası** — İmişli Dövlət Rəsm Qаlеrеyаsı (İDRQ) 1988-ci ildə yаrаdılıb. İmişli şəhərində yerləşir. Qalereyada ekspоnаtlаrın sаyı 243 ədəddir. Burada Azərbaycanın Tаğı Tаğıyеv, Аsəf Cəfərоv, Оqtаy Sаdıqzаdə, Böyükаğа Mirzəzаdə və s. kimi tаnınmış rəssаmlаrın əsərləri nümаyiş еtdirilir.

Tarixi
------

İmişli rayon Dövlət Rəsm Qalereyası Nazirlər Kabinetinin 17 mart 1983-cü il tarixli 108 saylı sərəncamı ilə yaradılıb. Qalereyanın özünün müstəqil binası yoxdur. Mədəniyyət Mərkəzində yerləşir. Qalereyanın ştat vahidi üzrə 7 nəfər işçisi vardır. İşçilərdən 2 nəfər ali , 1 nəfəri orta ixtisas, 4 nəfəri orta təhsillidir.

Eksozisiyası
------------

Qalereyanın fondunda 243 əsər vardır.Onlardan 151 rəngharlıq , 60 qrafika, 7 hekəltəraşlıq, 25 dekorativ –tətbiqi sənət əsərləridir.Qalereyada Azərbaycanın görkəmli rəssamlarından Tağı Tağıyev, Gülü Müstafazadə, Oktay Sadıqzadə, Hacıağa Nəzərov, Elibəy Rzaquliyev, Qulam Şükrullari, Hüseyn Kərimov , Dilarə Xanlarova, Yelena Kərimova, Eyyub Hüseynov, Adil Əzizov , Əyyub Səfərov , Həbib Hüseynov , Maral Rəhmanzadə , Münəvvər Rzayeva , Heydər Cabbarlı, Salam Salamzadə, Nazim Babayev, Adil Rüstəmov, Kamil Nəcəfzadə , Rafiq Mehdiyev, Yaqub Mehdiyev, Səhhət Veysov, Şöhrət Ələkbərov və bir çoxlarının əsərləri qalereyada qorunub saxlanılır. Qalereya axırıncı dəfə 1995-ci ilin yanvarında əsərlər almışdır.

Xarici keçidlər
---------------

* "Mədəniyyət müəssisələri". heydaraliyev-centers.az. İstifadə tarixi: 01.04.2021.

İstinadlar
----------

1. ↑  "İmişli rayon Mədəniyyət Mərkəzi". kurdamir.mctgov.az. 2021-05-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 01.04.2021.
2. ↑  "İmişli Dövlət Rəsm Qalereyası". kataloq.gomap.az. İstifadə tarixi: 01.04.2021.

Həmçinin bax
------------

* İmişli rayonu
* İmişli Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi
* İmişli
**Rudolf adası** — Şimal Buzlu okeanda yerləşən, Frans-İosif Torpağı arxipelaqının ən ucqar şimal adasıdır. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisində yerləşir. Sahəsi 297 km² təşkil edir. Demək olar ki, bütünlüklə buzla örtülü olur.

Fliqeli burnu Avrasiya və Avropanın ən ucqar nöqtəsidir. Əslində isə daha da şimalda yerləşən burun olsa da onun xüsusi ismi yoxdur.

Tarixi
------

Rudolf arxipelaqın digər adaları kimi 1873-cü ildə avstriya-macarıstan espedisiyası zamanı kəşf edilmişdir. Yulius Payer tərəfindən Avstriya şahzadəsi olan Rudolfun şərəfinə adlandırılmışdır *(*alm.* Kronprinz Rudolf‎)*.

1900-ci ildə Umberto Kani Rudolf adasından şimal və şimal-qərbdə Peterman Torpağı və Kral Oskar Torpağı adlı adaların olmamamasını aşkarlayır.

1914-ci ildə adada Şimal qütbünə ekspedisiya edərkən ölmüş Qeorqi Yakovleviç Sedov dəfn edilmişdir. 
Adada meteroloji stansiya 1932-ci ildə İkinci Beynəlxalq Qütb ili cərcivəsində təşkil edilir. İlk qışlama zamanı burada N. F. Balabin dörd nəfərlik iştirak etmişdir. 1936-cı ildə adada şimal qütbünə təşkil edilən ekpedisiyalar üçün baza təşkil edilmişdir. Növbəti ildə ANT-6 təyyarəsində qütbə insanlar çatdırılmışdır.

Coğrafiyası
-----------

Ada hər tərəfdən Şimal Buzlu okeanın suları ilə əhatələnmişdir. Cənubunda yerləşən Neymayera boğazı onu Oktyabryat adaları və Qoqenloe adasından ayırır. Ən hündür nöqtəsi 461 metr təşkil edir (Middeford buzlağı). Qərb hissəsində yerləşən Teplis buxtasında Rusiyaya məxsus Qütb stansiyası fəailiyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Topoqrafik xəritə". 2018-11-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-03-24.

Mənbə
-----

* «Frans-İosif Torpağının araşdırması başa çatmış» Arxivləşdirilib 2007-03-11 at the Wayback Machine
**Hamar deysiya** (*lat.* Deutzia glabrata) — hortenziyakimilər fəsiləsinin deysiya cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Uzaq Şərq, Çin, Koreyada yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Kolun hündürlüyü 2 m olub, sıx budaqlara malikdir. Cavan kolların qabığı qırmızımtıl, qəhvəyi, sonradan boz və ya bozumtul-qonur olub, soyulandır. Yarpaqları uzunsov-ellips formalı, 3-6 sm uzunluqda, xırda mişardişlidir. Üst tərəfdən səpələnmiş ulduzvari tüklərə malik, alt tərəfdən isə çılpaqdır. Saplaqları 2-6 mm uzunluqdadır. Çiçək qrupu seyrək, süpürgə şəklindədir. Çiçəkləri ağ, 1,5 sm diametrindədir. Kasacığı çılpaqdır. Kasayarpaqları qısa, enli, yumurtavaridir. Ləçəkləri dairəvidir. Erkəkciyin teli üst tərəfdən sıxılmışdır. Sütuncuqları 3 ədəd olub, erkəkciklərə bərabərdir. İyun ayında çiçəkləyir, oktyabr ayında isə meyvə verir. Toxumlarla çoxalır. Təbii halda zəif bərpa olunur.

Ekologiyası
-----------

Bu növ nəmişli, qayalıqlı yamaclarda, kölgədə bitir. Quraqlığa, zəhərli qazlara və tüstüyə davamlı, zərərvericilərlə demək olar ki, zədələnmir. Müntəzəm olaraq suvarmaya və gübrəyə ehtiyacı vardır. Qışa davamlıdır, cücərtilərin üstü qışda örtülməlidir. Qələmlərin 92%-i kök əmələ gətirir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Canlı çəpərlərin salınmasında geniş istifadə edilir.

Ədəbiyyat
---------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q10890750
* Wikispecies: Deutzia glabrata
* EoL: 2887038
* FoC: 200010103
* GBIF: 3645282
* GRIN: 13719
* IPNI: 790841-1
* ITIS: 896452
* NCBI: 1623361
* Plant List: kew-2763240
* PLANTS: DEGL11
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:790841-1
* Tropicos: 29101276
* WFO: wfo-0000642570

 |
**İmkan** — varlığın determinasiya əlaqələrini ifadə edən kateqoriyalardan biri.

* kafilik, reallaşması mümkün olan vəziyyət;
* həyatın hər bir hadisəsində mövcud olan inkişaf istiqaməti;
* həm qarşıdan gələn, həm də izahedici, yəni kateqoriya kimi çıxış edir.

Tarixi
------

İmkan və ya potensiya anlayışı Aristotel tərəfindən ilk dəfə işlənib hazırlanmışdır. Aleksandr Baumqarten mümkün olanı (lat. possibile – mümkün) "tərkibində ziddiyyət olmayan şey" kimi müəyyən etmişdir. Konsepsiyanın kateqorik mahiyyəti Q.İhqeyzer (1933), A.Gehlen və V.Kamlax tərəfindən qeyd edilmişdir. Kateqorik şərhin fəlsəfi əsasları Vilhelm Diltey tərəfindən qoyulmuşdur.

İmkan anlayışı rasional şəkildə tamamilə izah edilə bilməz: hər bir ehtimalda ehtimal olunan qeyri-mümkünlük, "qeyri-mümkün olanın mümkünlüyü" var. İmkan nəyin ola biləcəyini bilməklə müəyyən edilmir. Ehtimalları, imkanları bilmək həmişə imkanımıza təsir etmir. Varlığın və hadisənin öyrənilməsi, əsasən, mümkünlüyün öyrənilməsinə əsaslanır.

İnsan təsadüf və zərurətlə bağlı suallarla əlaqədar olan, yalnız mücərrəd məntiqi mənası olan, ixtiyari olaraq qəbul edilmiş ehtimalı, eləcə də azad iradə və təqdir (məsələn, "Amerikaya köçə bilərəm", "riyaziyyatçı ola bilərəm" və s.) arasında fərq qoymalıdır. İmkandan, şeylərin təbiətində yerləşən, inkişaf konsepsiyasından asılı olan, məsələn, bir palıd qozasının palıd olma imkanı var, yaxud ağıl düşünmək imkanına malikdir və ya düşünmək imkanı var.

XIX əsrin sonlarında rus dini mütəfəkkiri, mistik, şair, publisist, ədəbiyyatşünas, müəllim və İmperator Elmlər Akademiyasının fəxri akademiki, Vladimir Sergeyeviç Solovyov yazırdı ki, xüsusi ilə yanaşı fiziki və əqli dünyanın müxtəlif hadisələrində imkan və reallıq və ya potensial və faktiki varlıq arasında əlaqə halları, bəzi metafizik sistemlər eyni əlaqəni kainatın ümumi əsası kimi tanıyaraq, vahid universal dünya potensialı ideyasını təsdiqləyir. Real hadisələrin bütün müxtəlifliyi buradan qaynaqlanır. Bu güc anlayışı müxtəlif metafizik sistemlərdə ya maddi prinsip, ya da substrat (sxolastiklərin prima materia) anlayışı ilə, ya da canlı təbiət anlayışı, ya da dünyanın ruhu anlayışı ilə üst-üstə düşən fərqli xarakter alır.
**Horn burnu** (nid. Kaap Hoorn, *isp.* Cabo de Hornos) — Odlu Torpaq arxipelaqının ən ucqar nöqtəsi]. Horun burnu anlayışı çox vaxt Cənubi Amerikanın cənub qurtaracağı kimi qəbul olunur.

Horn burnu əslində Cənubi Amerikanın ən ucqar cənub nöqtəsi deyil. Horun burnundan 100 km cənub-qərbdə Dieqo-Ramires adaları yerləşir. Məhz bu adalar qitənin ən ucqar nöqtəsidir. Materikdə isə Bransuik yarımadasında olan Frоuаrd burnudur.

Coğrafiyası
-----------

Horn burnu Horn adasında yerləşir. Ərazini Cənubi Amerika ilə Antarktida arasında yerləşən Dreyk boğazının suları yuyur.

Horn burnu yaxınlığında üzməyin çətinliyini o sübut edir ki, baxmayaraq ki Antaraktida materiki burundan 650 km cənubda yerləşir, ancaq 1820-ci ildə Birinci Rus Antarktika ekspedisiyası zamanı Mixail Lazaryev və Faddey Bellinshauzen tərəfindən kəşf edilmiş.

### Külək

Horn burnunda qərbdən şərqə doğru əsən küləklər mülayim qurşağın qərb küləklərinin bir hissəsi hesab edilir. Məhz bu küləklər qərb küləkləri cərəyanını yaradır. Dənizçilər bu ərazini qəzəbli əllilər adlandırırlar.

### Cərəyan

Horun yaxınlığında olan cərayan Qərb küləkləri cərəyanının hissəsi hesab olunur. Cərəyan qərbdən şərqə doğru saatda 1–4 km-lə hərəkət edir. Aysbeqlərin hərəkət istiqamətidə cərəyanın istiqaməti ilə eynidir...

İstinadlar
----------

1. ↑  "Мыс Горн". 2021-10-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-27.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-09-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-27.
3. ↑  "Мыс Горн (Cape Horn)". 2017-02-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-30.
4. ↑  "Течение мыса Горн — Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия". 2021-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-30.
* Horn burnu xəritədəHorn burnu xəritədə
* Daima bir istiqamətdə əsən küləklərin hesabına budaqları əyilmiş ağac.Daima bir istiqamətdə əsən küləklərin hesabına budaqları əyilmiş ağac.
**Mirzə Fətəli Axundovun ev muzeyi** — Azərbaycan yazıçısı, maarifçisi, şairi, materialist filosofu və ictimai xadimi, Azərbaycan dramaturgiyası və Azərbaycan ədəbiyyatında ədəbi tənqidinin banisi Mirzə Fətəli Axundovun Şəkidə yerləşən ev muzeyi. Axundov bu evdə doğulub və onun uşaqlıq və yeniyetməlik dövrləri də burada keçib. Bu muzey həm də Azərbaycanda açılmış ilk xatirə muzeyidir.

Tarixi
------

Ev 1800-cü ildə tikilib. 1811-ci ildə isə Mirzə Fətəli Axundovun atası Mirzə Məhəmməd Tağı tərəfindən alınıb. 1812-ci ildə burada Mirzə Fətəli Axundov dünyaya gəlib. 2 il sonra Axundovun atası ailəsi ilə birlikdə Təbriz yaxınlığındakı Xamnə qəsəbəsinə köçür. Mirzə Fətəlinin 13 yaşı olanda valideynləri boşanırlar. Sonradan 1825-ci ildə Axundov ailəsi ilə birlikdə Şəkiyə geri dönür. Bu dövrdən etibarən onun tərbiyəsi ilə anasının əmisi Axund Hacı Ələsgər məşğul olmağa başlayır. 1833-cü ildə Şəkidə açılmış rus məktəbinə daxil olur və bir il burada təhsil aldıqdan sonra 1834-cü ildə Tiflisə gedir.

1940-cı ildə bu evdə muzey yaradılır. 2012-ci ildə Axundovun 200 illik yubileyinin şərəfinə muzey əsaslı şəkildə təmir olunub.

Haqqında
--------

Şəkidə yerləşən Mirzə Fətəli Axundovun ev muzeyi Azərbaycanda açılmış ilk xatirə muzeyidir. Muzey iç-içə olan iki kiçik otaqdan ibarət idi. Evin yaxınlığında başqa bir tikili də var. Bu, sonradan inşa edilib və burada böyük yazıçının həyat yolu və yaradıcılığına aid ekspozisiya yaradılıb. M.F.Axundov ev muzeyi 2 binadan, həyat və yaradıcılığına həsr olunmuş ekspozisiya zalından və Axundovun anadan olduğu evdən ibarətdir.

Ev təxminən 1800-cü ildə Şəki memarlıq ənənəsi ilə, çiy kərpicdən inşa olunub, iki otaq, bir eyvan və zirzəmidən ibarətdir. Mərtəbələr arasında ağac konstruksiya var. Buxarısı da binanın şərq üslubunda tikildiyini göstərir. Otaqlarda qədim əşyalar sərgilənir. Vaxtilə həyətdə daş və kərpic divarlar, şərq üslubunda kərpic tağlı darvaza, Mirzə Fətəli Axundzadənin əmizadələrinə məxsus çiy kərpicdən tikilmiş ikimərtəbəli, zirzəmili başqa bir ev də olub.

1975-ci ildə "Ekspozisiya" zalı tikilib. Mirzə Fətəli Axundzadənin ev-muzeyində 2011-2012-ci illərdə təmir işləri aparılıb. Muzeydə 248 eksponat nümayiş etdirilir.

Şəkillər
--------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Həmçinin bax
------------

* Mirzə Fətəli Axundovun heykəli
* Mirzə Fətəli Axundov adına Azərbaycan Milli Kitabxanası
* Mirzə Fətəli Axundzadə adına Azərbaycan Mədəniyyəti Muzeyi

İstinadlar
----------

1. ↑  "M.F.Axundovun ev-muzeyi". sheki.mctgov.az. 5 mart 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 mart 2020.
2. ↑  "Böyük dramaturqun ziyarətçisiz ev muzeyi - FOTO". news.milli.az. 20 may 2013. 8 noyabr 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 mart 2020.
3. ↑  "M.F.Axundovun ev muzeyi". sheki.heritage.org.az. 15 aprel 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 mart 2020.
4. ↑  "Şəkidə M.F.Axundzadənin ev-muzeyi". anl.az. 5 mart 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 mart 2020.
**Mirzə Güllər xanım** (19 əsr, Cavad k. – 1914-cü ildən sonra Şamaxı) — xanəndə.

19-cu əsrdə yaşayıb-yaratmış ilk azərbaycanlı peşəkar xanəndə qadın. O dövrdə qadınların çadrasız məclislərdə görünməsi yasaq olduğuna görə kişi paltarında çıxış etmişdir. 1890-cı illərdən Şamaxıda xanəndəlik etmiş, xanəndə Mirzə Məhəmmədhəsənin yaradıcılığından bəhrələnmiş, Şamaxı musiqi məclislərində iştirak etmişdir.
Azərbaycanın digər bölgələrində də el məclislərində məşhurlaşmışdı. "Şur", "Mahur–Hindi", "Rast", "Segah", "Heyratı-Kabili", "Bayatı-Şiraz", "Bayatı-Qacar" muğamlarını xüsusi məlahətlə oxumuşdur. 1914-cü ildə Kiyevdə "Monarx-Rekord", "Ekstrafon" səsyazma şirkətində Mirzə Güllərin ifasında bir neçə muğam və mahnılar qrammofon valına yazılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bir səsin faciəsi və ya Mirzə Güllər xanım kimdir ?". 2022-07-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-17.
2. ↑  Azərbaycan Muğam Ensiklopediyası, Bakı, "Şərq-Qərb", 2012, s. 162
3. ↑  "MİRZƏ GÜLLƏR". 2022-01-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-17.
Bu məqalə **OLAP** məqaləsinə çox yaxındır və hər ikisinin eyni başlıq altında birləşdirilməsi mümkündür.

OLAP
***Onlayn analitik emal***(Online Analytical Processing) – vacib qərarların qəbulunu dəstəkləmək üçün verilənlərin operativ təhlil edilməsi. Təhlil üçün giriş verilənləri çoxölçülü kub şəklində təqdim olunur ki, ondan da lazım olan kəsiklər – hesabatlar almaq olar. Verilənlər üzərində əməliyyatlar OLAP-maşın tərəfindən həyata keçirilir. Verilənlər müxtəlif üsullarla saxlanılır: MOLAP, ROLAP və HOLAP. OLAP-maşının yerləşmə yerindən asılı olaraq OLAP-müştərilərə və OLAP-serverlərə bölünür. OLAP-müştəri çoxölçülü kubun qurulmasını və müştəri kompüterində hesablamaları yerinə yetirir, OLAP-server isə sorğunu qəbul edir, aqreqat verilənləri hesablayır, serverdə saxlayır və yalnız nəticələri çıxışa verir. OLAP termini 1993-cü ildə ingilis alim Edqar Kodd (Edgar Frank Codd) tərəfindən təklif olunub.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Xarici keçidlər
---------------

Analysis Service OLAP Nedir ?  Arxivləşdirilib 2017-05-16 at the Wayback Machine
**Hamaralın kayman** (*lat.* *Paleosuchus palpebrosus*) — timsahlar dəstəsinə, Alliqatorlar fəsiləsinə, Hamaralın kaymanlar cinsinə daxil olan növ. Daxil olduğu cinsin iki növündən biridir.

Təsviri
-------

Hamaralın kayman bütün çağdaş timsah növləri arasında ən kiçiklərindən biridir. Erkəklərin uzunluğu 210 sm-ə, dişilər isə 150 sm-dən çox deyil. Ümumiyyətlə isə 160 sm-dən çox böyümürlər və çəkiləri 20 kq-dan azdır. Ən böyük nümunənin uzunluğu 1,72 m olmuşdur.

Bu növ kaymanların fərqli bir xüsusiyyəti, şaquli qara zolaqlı olan qəhvəyi gözlərdir. Bəzən gözlər qızılı sarı ola bilir. Timsahların belə bir göz rəngi olması çox nadirdir.

Yaşayış yeri və yaşayılması
---------------------------

Arealı — Amazon ovalığı və Cənubi Amerikanın şimalından Karib dənizinə qədər olan ərazilər. Kaymanlar nisbətən sürətli cərəyanlara malik dayaz sulara üstünlük verir. Eyni zamanda durğun və dərin sulara da dözə bilirlər. Su basmış meşələrdə də aşkarlanırlar.

Fotoqalereya
------------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1997.
2. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.
3. ↑  *Britton, Adam.* "*Paleosuchus*". Crocodilians: Natural History & Conservation. Crocodilian.com. 2013-05-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-06-11.

Xarici keçidlər
---------------

* "*Paleosuchus palpebrosus*". The IUCN Red List of Threatened Species (ingilis).
* crocodilian.com: *Paleosuchus palpebrosus*  (ing.)
* Hamaralın kayman — Paleosuchus palpebrosus

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç |
| Taksonomiya | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
**Oniks çayı** — Antarktidanın ən uzun çayı. Çay Viktoriya Torpağının Rayt və quru Mak-Medro vadiləri ilə axır. Mak-Medro vadisi il boyu yağıntıdan məhrumdur. Çayın uzunluğu 30 km təşkil edir. Çayın mənsəbi Vanda gölüdür.

Suyunun səviyyəsin günlük və mövsümdən asılı olaraq dəyişir. Çayın qolları yayın yonlarına yaxın (fevral, mart) buzdan azad olur. Bəzən illlərlə çay suyunu gölə çatdıra bilmir. Bəzən isə gursulu dörünü müşahidə etmək olur. 1984-cü ildə hətta yenizelandiyalılar çayla onun mənsəbinə enə bilmişlər..

Çayda balıqlar yaşamır. Bununla belə burada mikro orqanizmləri müşahidə etmək olar. 1968-1995 illər ərzində çayın mənsəbində Vanda stansiyası fəaliyyət göstərirdi. 5 yanvar 1974-ci ildə burada Antartida ərazisinidə ən isti temperatur müşahidə edilmişdir. Havanın temoeraturu +15 °C təşkil etmişdir.

Rayt vadisi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Antarctica's longest river" (PDF). 2010-04-01 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-01.
**Onman** (çuk. Онмыня) — Çukot dənizinin Kolyoçinskoye buxtası sahilində, Vankarem kəndindən 30 km aralıda yerləşir. İnzibati cəhətdən Çukot Muxtar Dairəsinin İultinski rayonu ərazisinə daxildir. 83 metr hündürlüyə malikdir.
Çukot dilində işlənən Onmın sözü «dərin, dənizin daxilinə doğru uzanmış» mənasını verir.

Onman burnu ilk dəfə xəritəyə Böyük Şimal ekspediyası zamanı salınmışdır. Burnun dəqiq yerləşmə koordinatı 1910-cu ildə təstiqlənmişdir. 1934-cü ildə Çelyuskin buzqıranına yardım məqsədi ilə «Fleyster» təyyarəsi, təyyarəçisi olan Siqizmund Aleksandroviç Levanovski ilə birlikdə qəzaya uğramışdır.

Burnun sahilində bir çox quş növləri yuva qurur.

Burnun sahilində naviqasiya işıqlı işarəsi quraşdırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Леонтьев В. В. Новикова К. А.* Топонимический словарь северо-востока СССР. — Магадан : Магаданское книжное издательство, 1989, стр 292
2. ↑  *Vitali Şeltinski.* "Hidroqraf Davıdov sahilləri". «Vokruq Sveta». №12 (2471), dekabr 1979. 2013-06-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-06-20.
3. ↑  М.: Wetlands International, 2001. — 296 с Arxivləşdirilib 2013-10-29 at the Wayback Machine ISBN 90-5882-986-3
| Böyük Səkkizlər |
| --- |
| G8 countries.G8 countries.
**Kanada**
**Fransa**
**Almaniya**
**İtaliya**
**Yaponiya**
**Rusiya**
**Böyük Britaniya**
**ABŞ** |

G8, dünya iqtisadiyyatının təxminən 65% -ni təmsil edən üzvləri olan Kanada, Fransa, Almaniya, İtaliya, Yaponiya, Rusiya, Birləşmiş Krallıq və ABŞ-də beynəlxalq hökumət formasıdır. İlk dövrdə altı ölkədən ibarət olan və o zaman G6 adı verilən qrup, Kanada (1976) və sonra Rusiyanı (1997) daxil edən G8 ölkələri adlandırmağa başladı. Qrup bütün il ərzində konfrans və siyasi araşdırmalar aparır. 1975-ci ildən bəri qrup ölkələri illik iqtisadi zirvə toplayıblar. Hökumət rəhbərlərinin illik zirvə toplantısında üzv dövlətlərin iştirakı ilə yekunlaşır. G8 üzv dövlətləri hər il qrupun sədrliyinə rəhbərlik edirlər. Rəhbərliyi əlində tutan ölkə qrupun gündəliyini müəyyənləşdirir və o il üçün görüş keçirir. Almaniya 2007-ci il üçün rəhbərliyə[] namizəddir və 33-cü G8 toplantısı üçün 6–6 iyun tarixlərində Heiligendammda keçirilir. G8, dünya iqtisadiyyatının təxminən 65% -ni təmsil edən üzvləri olan Kanada, Fransa, Almaniya, İtaliya, Yaponiya, Rusiya, Birləşmiş Krallıq və ABŞ-də beynəlxalq hökumət formasıdır. İlk dövrdə altı ölkədən ibarət olan və o zaman G6 adı verilən qrup, Kanada (1976) və sonra Rusiyanı (1997) daxil edən G8 ölkələri adlandırmağa başladı. Qrup bütün il ərzində konfrans və siyasi araşdırmalar aparır. 1975-ci ildən bəri qrup ölkələri illik iqtisadi zirvə toplayıblar. Hökumət rəhbərlərinin illik zirvə toplantısında üzv dövlətlərin iştirakı ilə yekunlaşır. G8 üzv dövlətləri hər il qrupun sədrliyinə rəhbərlik edir Rəhbərliyi əlində tutan ölkə qrupun gündəliyini müəyyənləşdirir və o il üçün görüşlər keçirir. Almaniya 2007-ci il üçün prezidentliyə namizəddir və 33-cü G8 toplantısı üçün 6–6 iyun tarixlərində Heiligendammda keçirilir.

Avropa Birliyi Avropa Komissiyasının sədri tərəfindən görüşlərdə təmsil olunur.

Avropa Birliyi Avropa Komissiyasının sədri tərəfindən görüşlərdə təmsil olunur.

**Böyük səkizlik** (*ing.* Group of Eight (**G8**)) — Dünyanın Ümumi milli məhsulu ən yüksək olan ölkələrini əhatə edən qrup. Bu ölkələri əhatə edir:

1. ABŞ ABŞ
2. Yaponiya Yaponiya
3. Almaniya Almaniya
4. Böyük Britaniya Böyük Britaniya
5. Fransa Fransa
6. İtaliya İtaliya
7. Kanada Kanada
8. Rusiya Rusiya

Tarixi
------

Dünyanın böyük sənayeləşmiş demokratiyalarının forum fikirləri 1973-cü il neft böhranından və ondan sonra gələn qlobal tənəzzüldən sonra ortaya çıxdı. 1975-ci ildə Fransa prezidenti Valeri Giscard d'Estaing Rambouillerdə keçirilən görüşdə Almaniya, İtaliya, Yaponiya, Birləşmiş Krallıq və ABŞ hökumət başçılarını dəvət etdi. Altı lider, G6 (altı qrup) şəklində dönən sədrlikdə təşkil edilən illik toplantıya razılıq etdi. Bir il sonra Kanadalı qrup Amerika Birləşmiş Ştatlarının prezidenti Cerald Fordun tövsiyəsi ilə toplantıya qatılıb və qrup G7 adını aldı.

1997-ci ildən Rusiya qrupda iştirak edir.

Xarici keçidlər
---------------

* G8 Məlumat Mərkəzi, G8 Araşdırma Qrupu, Toronto Universiteti
**Hamid Kərzai adına Beynəlxalq Hava Limanı** (puşt. د حامدکرزی نړيوال هوائي ډګر, dəri میدان هوائی بین المللی حامدکرزی) — Əfqanıstanın Kabil şəhərində yerləşən beynəlxalq aeroport. Kabilin mərkəzindən 5 km uzaqlıqda yerləşir. 2014-cü ildə hava limanına Əfqanıstana 2001-2014-cü illərdə rəhbərlik etmiş Hamid Kərzainin adı verildi.

Haqqında
--------

1960-cı ilin əvvəllərində inşa edilmişdir. SSRİ-nin Əfqanıstana müdaxilə etdiyi dövrdə (1979-1989-cu illər) hava limanı Qızıl Ordu tərəfindən tam nəzarətə alınmışdı. SSRİ-nin Əfqanıstandan çəkilməsindən sonra aeroport SSRİ-ni dəstəkləyən qüvvələrin nəzarətində qaldı. 2001-ci ildən sonra hava limanı ABŞ Ordusu, NATO və NATO-nun tabeliyində olan BTDQ-nin nəzarəti altına düşdü. 2002-ci ildən sonra BMT hava limanına tətbiq etdiyi sanksiyaları aradan qaldırdı və bundan sonra hava limanından mülkü uçuşlara icazə verildi. 2021-ci ildə Kabilin Taliban tərəfindən ələ keçirilməsindən sonra mülki uçuşlar ləğv edildi. Həmin dövrdə hava limanına ABŞ və NATO-nun sülhməramlı missiyasına daxil olan bir neçə dövlətin sülhməramlıları nəzarət edirdi. Son olaraq 30 avqust 2021-ci ildə hava limanında qalan ABŞ hərbiçilərinin də çıxarılması ilə hava limanı Talibanın nəzarətinə keçdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Hamid Karzai International Airport (Kabul)". hamidkarzaiairport.com. 8 December 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 February 2016.
2. ↑  "Cabinet names Kabul Airport after Karzai". 6 October 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 June 2015.
3. ↑  *Smith, Harvey Henry.* Area Handbook for Afghanistan (fourth). Washington, D.C.: U.S. Government Printing Office. 1969. səh. 35. The Kabul airport, completed in 1960.... The airport and the terminal building were constructed and financed by the Soviet Union.

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbarda Hamid Kərzai adına Beynəlxalq Hava Limanı ilə əlaqədar mediafayllar var
* Rəsmi saytı
* Hava limanının yenidən qurulması ilə bağlı
* UK Ministry of Defence Images of KBL
* Hamid Kərzai adına Beynəlxalq Hava Limanı üçün qəza tarixçəsi Aviation Safety Network saytında
* Hamid Kərzai adına Beynəlxalq Hava Limanı üçün mövcud hava proqnozu NOAA/NWS saytında
**Mirzə Bəylər** (1837, Zod – 1919) — Göyçəli el şairi.

Həyatı
------

El şairi Mirzə Bəylərin həyat və sənət yolunda atası Kazımın xüsusi rolu vardır. O, özü savadlı, tərəqqipərvər olduğu üçün oğlu Bəylərin təhsilinin qayğısına qalmış, oğlunun ərəb, fars, rus, fransız dillərində mükəmməl təhsil almasına nail olmuşdur. Doğma kəndi Zodda Axund Qafarın yanında 4 il ruhani məktəbində və təxminən 1870–1880-ci illərdə İrəvanda rus-tatar məktəbində, daha sonra Kəvərdə gimnaziyada təhsil almışdır. Çox dil bilməsinə və yaxşı xəttat olmasına görə el arasında ona "Mirzə Bəylər" — deyə müraciət edərmişlər. Qabiliyyəti, istedadı ilə məşhur olan Mirzə Bəylər uzun müddət İrəvan quberniyasının dəftərxanalarında, İqdırda təxminən 19 il general Koçelinin yanında tərcüməçi və katib, Irəvan quberniyasının Məzrə qəza məhkəməsində Boqoslovskinin katibi işləmiş, bundan sonra Türkiyəyə işə göndərilmişdir. Türkiyədə olarkən Məşhəd şəhərinə ziyarətə getdiyinə görə ona Məşədi Bəylər deyə müraciət edirmişlər.

M. Bəylər xidmət müddəti başa çatdıqdan sonra Zodda təsərrüfat işləri ilə məşğul olur, eyni zamanda kənddə iki su dəyirmanı inşa edib, camaatın ixtiyarına vermişdir. O, "Molla Nəsrəddin" jurnalının abunəçisi olmuş, şeirin, sənətin, sənətkarın qədrini bilmiş, Mirzə Ələkbər Sabir xəstə olarkən "Molla Nəsrəddin" yurnalı redaksiyasının ünvanına şairin müalicəsi üçün Hacı Əliş Ağa ilə birlikdə 20 manat qızıl pul göndərirlər. Mirzə Bəylər dövrünün aşıqlarından Dədə Ələsgər və Aşıq Hüseyn Şəmkirli ilə dostluq etmişdir. Mirzə Bəylərin dünyagörüşü, həyata baxışı, zamanın ağrı-acılarından baş çıxarması, dostluqda sədaqəti, çox dil bilməsi Aşıq Ələsgəri valeh etmiş, bir dost kimi onu xüsusi olaraq nəzmə çəkmiş, tarixiləşdirmişdir:

Mövc edən dərya tək moc verir təbi,  

  

Məddahi-mövladı, budur səbəbi,  

  

Firəngi, rusi, farsı, türkü, ərəbi –  

  

Beş dilinnən var savadı Bəylərin.

Şair Mirzə Bəylər bu şeiri oxumuş, deyilənlərə görə yüksək qiymətləndirilmiş, özünün "Ələsgər" rədifli şeiri ilə Aşıq Ələsgərə öz ehtiram, təşəkkür, minnətdarlıq və tövsiyəsini bildirmişdir.

Mirzə Bəylərin bir ziyalı və el şairi kimi Göyçənin ictimai-mədəni həyatındakı təsiri sonrakı dövrlərdə də qabarıq şəkildə nəzərə çarpmaqdadır.

20–50-ci illərin yaradıcı və ifaçı aşıqları, eləcə də el şairləri onun şeirlərinə hörmət və ehtiramla yanaşmış, poetik məharətinin incəliklərindən yaradıcı şəkildə bəhrələnmişlər. Mirzə Bəylərin yaxın qohumlarından olan, Basarkeçərin Qaraqoyunlu kəndinin şair oğlu İbrahim Qurbanovun "Göyçə, səndən kimlər keçdi" poemasında verilmiş şeirlərdən bir neçəsi Mirzə Bəylərə məxsusdur.

Həmçinin bax
------------

* Zod məktəbi

Mənbə
-----


Vikimənbədə ***Müəllif:Mirzə Bəylər*** ilə əlaqəli məlumatlar var.

* Ziyəddin Məhərrəmov, "İrəvanda məktəbdarlıq və maarifçilik", Bakı, Nurlan nəşriyyatı, 2010.
* "Sazlı-sözlü Göyçə (II kitab)" (PDF) (az.). Elm və təhsil. 2018. 2018-06-01 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-06-01.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ocaqquliyev, Həsən.* Yadda qalan xatirələr (PDF) (az.). Bakı: "Elm və təhsil". 2016. 2017-11-08 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-11-08.
**Afroiranlılar** (*fars.* ایرانیان آفریقایی‌تبار‎) — İranda yaşayan Afrika əsilli qaradərili insanlar. Afroiranlıların əksəriyyəti Hörmüzgan, Sistan və Bəlucistan, Xuzistan ostanlarında cəmləşmişdir. Ölkədə onların sayı 1 milyon nəfərə yaxın qiymətləndirilir. Onlar Hörmüzgan, Xuzistan və Buşehr ostanlarında əhalinin təxminən 15%-ni təşkil edir.

Tarixi
------

Hind okeanında kölə ticarəti çoxistiqamətli idi və zaman keçdikcə dəyişmişdir. Sərt əməyinə tələbatı ödəmək üçün ərəb kölə tacirləri tərəfindən əsir götürülən qaradərili kölələr əsrlər boyu çoxlu sayda İran körfəzi regionuna, Misirə, Ərəbistana, Hindistana, Uzaq Şərqə, Hind okeanı adalarına və Efiopiyaya satılırdı. Digərləri minilliklər boyu mühacir olaraq və ya XVI əsrin əvvəllərində İranın cənubundakı Hörmüz əmirliyinin bir hissəsi olan Bəndər-Abbas, Hörmüz və Qeşm adaları limanlarının əksəriyyətini işğal edən Portuqaliya kölə tacirləri vasitəsilə gəlmişdilər.

Qacarlar sülaləsi dövründə bir çox varlı ailələr ev işləri görmək üçün qaradərili qadın və uşaqları kölə kimi idxal edirdilər. Bu cür kölə əməyi yalnız müasir Tanzaniya, Mozambik və Malaviyə uyğun gələn ərazidə cənub-şərqi Afrika sahillərində yaşayan bantudilli zənci xalqı tərəfindən həyata keçirilirdi. Buna baxmayaraq, 1848-ci ildə Məhəmməd şah Qacar ​​Britaniyanın təzyiqi ilə kölə ticarətini qadağan edən bir fərman vermişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Mirzai, Behnaz. *Afro-Iranian Lives (documentary film)* Arxivləşdirilib 2023-04-19 at the Wayback Machine. afroiranianlives.com. Retrieved 23 November 2011.
2. ↑  Gwyn Campbell, *The Structure of Slavery in Indian Ocean Africa and Asia*, 1 edition, (Routledge: 2003), p.ix
3. ↑  "Recalling Africa's harrowing tale of its first slavers – The Arabs". New African Magazine. 2018-03-27. 2023-04-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-24.
4. ↑  Tazmini, Ghoncheh. "The Persian–Portuguese Encounter in Hormuz: Orientalism Reconsidered". Association for Iranian Studies. 2017-03-01. (Cambridge University Press: 1 January 2022), vol. 50, no. 2, pp. 284. Retrieved 6 March 2023.
5. ↑  F.R.C. Bagley et al. *The Last Great Muslim Empires*, (Brill: 1997), p.174
6. ↑  Bethwell A. Ogot, *Zamani: A Survey of East African History*, (East African Publishing House: 1974), p.104
7. ↑  "UNESCO: Fugitive Slaves, Asylum and Manumission in Iran (1851 – 1913)" (PDF). 29 March 2015 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 April 2010.
Türkiyə Aeronavtika Assosiasiyası və ya qısaca TAA, Türkiyədə aviasiya sənayesini yaratmaq; hərbi, mülki, idman və turizm aviasiyasının inkişafını təmin etmək məqsədilə 16 fevral 1925-ci ildə Mustafa Kamal Paşanın əmri ilə yaradılmış assosiasiyadır. Atatürkün əmri ilə yaradılan zaman rəhbəri və prezidenti Cevat Abbas Gürer olub və assosiasiya "Türk Təyyarə Cəmiyyəti" adını daşımış, 1935-ci ildən "Türkiyə Aeronavtika Assosiasiyası" adını almışdır.

TAA Türkiyənin "Aviasiya Federasiyası"nın səlahiyyətlərini daşıyır. 5 avqust 1925-ci ildən "ictimai faydalı cəmiyyət" statusundadır. Baş ofisi Ankaradadır. Prezident və Nazirlər Kabineti TAA-nın mənəvi mühafizləridirlər. Prezident, Qoşun Komandirləri və Ankara valisi onun təbii üzvləri arasındadır.

Təşkilat; üzvlük haqqı, qurban dərisi, fitrə, zəkat yığma fəaliyyətləri; marka satışı, tabeliyindəki korporativ müəssisələrin fəaliyyəti kimi mənbələrdən gəlir əldə edir.

1954-cü ildən Türkiyə Aeronavtika Assosiasiyası iki aydan bir pulsuz olaraq öz korporativ jurnalı olan Uçan Türk adlı jurnalını nəşr etdirir.
**Makarov PM** — 1948-ci ildə sovet konstruktoru Nikolay Makarov tərəfindən hazırlanmış özüdolan tapançadır. 1951-ci ildə istifadəyə verilmişdir. Sovet Silahlı Qüvvələrində və hüquq-mühafizə orqanlarında, müdafiə olunmaq üçün polisin şəxsi tabel silahı olub, düşməni yaxın məsafədən dəf etmək üçündür. Tapançadan atəş tək — tək açılır. Atəş açmaq üçün diametri 9mm olan adi və polad ürəkcikli gülləli patronlardan istfadə edilir.

Tapançada alman konstruksiyasından alınmış bir neçə yenilik var idi. Makarov xüsusilə atış vaxtı ləngimələri praktik olaraq tamamilə aradan qaldırmağı bacardı.

PM 1991-ci ildə SSRİ-nin dağılmasından sonra silahlı və təhlükəsizlik qüvvələrinin öhtəliyində qaldı. PM həmçinin öz sadəlik və etibarlılığının sayəsində keçmiş sosializm düşərgəsinin ölkələrində istifadə olunmağa davam edir. Hal-hazırda PM-in Rusiyada, Bolqarıstanda və Çində modifikasiya olunmuş versiyaları istehsal olunur.

ABŞ-də vətəndaş atıcı silah bazarında hər şeydən əvvəl müəyyən tələbatdan və yaxşı reputasiyadan özünümüdafiə silahı kimi tamamilə münasib etibarlılıq, kiçik qabaritləri və ucuzluğu ilə seçilən silahları istifadə edir. ABŞ-də silah həvəskarları arasında ən böyük tələbat daha yüksək emal keyfiyyətinə və istehsal materiallarına görə Almaniya Demokratik Respublikasının istehsalı olan Makarov tapançalarınadır.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Makarov PM*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Makarov PM / PMM / Izh-70 / Izh-71 pistol (USSR/Russia)
* Pistol Makarov 9 mm — Technical Data

| ⛭Azərbaycan Quru Qoşunları piyada silahları |
| --- |
| Tapançalar | 
* Makarov PM
* Zigana
* Steçkin
* P226
* AK-74U
* Heckler & Koch MP5
* IMI Uzi

 |
| Hücum tüfəngləri | 
* EM-14
* Xəzri
* AK-74
* AKM
* IMI Tavor TAR-21
* M16
* M4
* G3
* MPT-76

 |
| Pulemyotlar | 
* RPK-74
* PK
* HP
* UP
* DShK

 |
| Snayper tüfəngləri | 
* Draqunov
* İstiqlal
* PSL
* Yalquzaq
* JNG-90
* KNT-308
* R-700
* Mübariz
* Yırtıcı
* R-MSR
* VSS
* TRG

 |
| Qumbaraatanlar | 
* AGS-30
* RBG

 |
| Tank əleyhinə raketlər | 
* RPG-7
* Qaya
* 9M133
* 9K111
* 9M113-K
* Spike
* B-300

 |
**Panzar: Chaos ilə saxta** — mühərrikin üç ölçülü şəbəkə bandit, CryEngine 3 rus developers, yaratdığı Panzar Studio. Oyunda dörd irq və səkkiz dərsləri var, bu oyun digər oyunçuların qarşı döyüş yerləşir MMORPG, bu arenada döyüş deyil. Hal-hazırda oyun beta-test, oyun bir çox səhvlər belə. Oyun başa olunur və hər cür, geliştiriciler oyun azad etmək demək kimi bir çox yeni funksiyalar əlavə olunacaq.

Təsvir
------

Oyun mühərrik CryEngine3 yaradılmışdır. Qeyri-adi gözəl qrafika, çarpıcı xarakter animasiya, yaxşı topology xarakter modelləri və müxtəlif idarəetmə var. Oyun heç hədəf prinsipi üzərində qurulur. Hər bir hücumun müntəzəm zərbə və ya arquebus bir shot olsun, düşmən özünüzü almaq lazımdır. Oyun 2 siniflər var hər biri dörd yarış var.

İnkişaf
-------

Panzar Studio, 2007-ci ildə daha da inkişaf etməyə başladı, sonra yalnız oyun ponders və 2008-ci ildə Panzar Suudio, tam fəaliyyətə başlamış və oyun motor hazırlanmışdır ki, elan CryEngine2 , CryTek rəsmi internet saytı. 2009-cu ildə, developers bir oyun mühərriki köçürülüb CryEngine3 3 il iş və Panzar Studio 2010-cu ildə bir videooyun yarış üçün gameplay görüldü Hansı formatı, onun göstərdi: Orcs və 3 dərsləri: Mage, Warrior, Medic. 2011-ci ildə, oyun göstərilir IgroMire oyun ümumiyyətlə müsbət baxır aldı. Çevirirsən və oyun dörd siniflər iştirak isə Game-Play'e oyun haqqında danışmaq: Warrior, Şəfa, Mage, mühəndis və iki yarış: Orcs və Dwarves. Və bütün siniflər hər irqi idi. , Mayın tarama gemisi Totem qoyur: The Warriors totemlər qoymaq xüsusilə zaman bu gnomes kimi göründüyü kimi Class altında, qeyri-adi görünürdü cari oyunçu gücü bərpa, olduqca maraqlı baxdı. Nin IgroMira, Panzar Studio inkişaf davam etdirdi və 2011-ci ildə ilk, qapalı alfa test ~ 2012 azad sonra geri dizayn gedək. Bir böyük inkişaf sonra, oyun, Beta Test 7 aprel 2012-ci ildə buraxılmışdır

Gameplay
--------

Oyun siz təcrübə, pul, resursların əldə olan oyuncular (10x10) arasında döyüşlər ibarətdir. Hər yeni səviyyəsi ilə, karakter vasitəsilə nasos qurbangahı ilə qabiliyyəti öyrənmək sərf edə biləcək istedad xal almaq. Oyun 30 səviyyəsi cəmi. Ki, forge bir bout nəticəsində resursları, üçün, stats artırmaq şeylər yarada bilər. Eyni yerdə qızıl üçün sizə hər şeyi inkişaf edə bilər.

İstinadlar
----------

Игра Panzar


1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Steam. 2003.
Bioqrafiyası
------------

Neqro "A" Seriyasında 1990-cı il oktyabrın 28-də, 18 yaşı olarkən debüt edib. O, "Boloniya"da çıxış edirdi. "Rossoblu" ilə yanaşı, Paolo "Breşiya"da da təcrübə yığıb. Oradan isə 1993-cü ildə Romanı fəth etməyə gedib. Müdafiəçini "Latsio" gözaltı etmişdi. Neqro uzun illər paytaxtlılara sadiq qaldı. Bu illər ona "skudetto"nu, eləcə də həm daxili, həm də xarici arenada bir neçə kubok qazandırdı. Paolonun aktivində həmçinin İtaliya yığmasında 8 oyun var. O, "Skuadra Azzura"da debüt matçını 1994-cü il noyabrın 16-ca Xorvatiya millisi ilə keçirib. 2005/06-cı illər mövsümündə Neqro "Latsio"dan daha az tanınan "Syena"ya üz tutdu.

2006/07-ci illər mövsümü
------------------------

20 oyunda meydana çıxan Paolo 3 qol vurdu. Özü də sonuncu hal həlledici turda baş verdi və "Syena" bu qol sayəsində "A" Seriyasında daha bir mövsüm çıxış etmək hüququ qazandı. Həm də Neqro "Latsio" ilə ev qarşılaşmasında fərqlənmişdi. O, matçın sonuna altı dəqiqə qalmış komandasının 2:1 hesablı qələbəsini təmin etmişdi.

Nailiyyətləri
-------------

İtaliya çempionu (2000), kubok (1998, 2000, 2004) və Superkubokun qalibi (1998, 2000), Kuboklar Kubokunun (1999) və Avropa Superkubokunun sahibi (1999).

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Futbolçu** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |

İstinadlar
----------
Diş formulu
-----------

Müayinə zamanı əldə edilmiş bütün məlumatlar stomatoloji xəstənin tibbi kartasına yazılır (forma 043). Bu zaman diş formulasının doldurulması mütləqdir.
Dişlərin yerləşmə qaydası xüsusi formulada qeyd edilir ki, buraya da ayrı-ayrı dişlər və ya diş qruplarırəqəm və ya hərflə işarələnir.

Dişlərə baxışın nəticələrinin rahat lazılması üçün müxtəlif sxemlər ( diş formulaları) tətbiq olunur.Bizim Azərbaycanda bu yaxınlara qədər Ziqmond-Palmer sistemi yeganə sistem idi və geniş yayılmışdı. Bu sistemə görə horizontal xətlər dişləri yuxarı və ya aşağı çənəyə, vertikal xətlər isə sağ və sol tərəfə aid olduğunu göstərir. Daimi dişlər ərəb, müvəqqəti dişlər isə rum rəqəmi ilə göstərilir.

Müasir dövrdə Stomatoloqların Beynəlxalq Assosiasiyası (FDİ) tərəfindən qəbul olunmuş və Rusiya, həmçinin də Azərbaycan Stomatoloji Assosiasiyası tərəfindən rekomendasiya olunmuş ikirəqəmli sistemin tətbiqinə başlanılır. Bu sistemə görə çənədə dişlərin sıra sayına 1-dən 8-ə qədər kvadrantın nömrəsi əlavə olunur və dişlərin nömrəsinin önündə yazılır.

Müvəqqəti dişləmdə isə 1-dən 5-ə kimi, kvadrantları nömrəsi isə 5,6,7,8 olur.
Bir sıra tibbi kartalarda diş formilasında dişin səthi və köklərin sxemi göstərilir ki, bu da aşkara çıxarılmış patologiyanın ifadə olunmasına imkan verir. Səthlərin adları şəkil 26-da göstərilmişdir.

Xəstəliklıərin və aparılan müalicənin ümumi qəbul olinmuş sistemi zamanla uyğunlaşmışdır: kariyes—C, pulpit—P, periodontit—Pt, plomb—Pl, çəkilmə—Ç, süni qapaq—Q. Dişlərin laxlama dərəcəsi rum rəqəmləri ilə onların rəqəm indekslərinin altında və ya üstündə göstərilir. Əlavə informasiya diş formulalarının altındakı boş xanalarda göstərilir.

Şəkillər
--------

* 
* SBA (stomatoloqların beynəlxalq assosiasiyası) FDİ tərəfindən təklif olunub
* Diş səthləri
**Şirin zeytun** - Azərbaycanın yerli zeytun sortlarından biri.

Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Çoxillik Bitkilər İnstitutu tərəfındən Bakı şəhəri ətrafmda olan köhnə əkinlər içərisindən seçilmişdir.

Ağacı iridir, piramidalı şarşəkilli çətirə malikdir. Çətiri dağmıqdır.

Meyvələri tam yetişdikdə qara rəngli olur, parlaqdır. Uzunsov-oval formalıdır, qeyri-simmetrikdir. Budaqda tək- tək, ııadir halda iki-iki, üç-üç yerləşir.

Meyvə saplağa kifayət qədər möhkəm birləşməyib, ona görə də tam yetişdikdə meyvələr tökülür, xüsusən külək olduqda daha çox tökülür. Meyvənin qabığı bərkdir. Lət meyvənin 87 - 89 %-ni təşkil edir. Tam yetişmiş meyvələrdə qum çəkiyə görə yağlılıq 67 -72,4 % təşkil edir.

Meyvələri ortadır. Meyvənin uzunluğu 2,6 -2,8 sm, diametri 1.6 -1,8 sm, çəkisi 5 -6,5 q-dır.

Çəyirdəyi iridir. Çəkisi 0,73 -0,85 q-dır.

May ayının axırı - iyunun əvvəlində çiçəkləyir.

Xüsusiyyəti: universal sortdur, orta-tez yetişəndir, şaxtaya az davamlıdır, orta məhsuldarlıq 32 kq-a qədər, maksimum - 40-42 kq və artıqdır. Meyvələrinin tərkibində acı qlükozidin az olmasına görə bu sort şirin sortlar kateqoriyasına aiddir.
**Şamil Aladin** (d. 12 iyul 1912, Bağçasaray, Rusiya imperiyası – 21 may 1996, Simferopol, Ukrayna) – Krım tatarı olan yazıçı, şair, tərcüməçi və insan haqları aktivisti. Şeirlə başladığı ədəbiyyat həyatına daha sonra nəsr və qurğusal olmayan əsərlərlə davam etmişdir.

Həyatı
------

Kamil Şamil Aladin 12 iyul 1912-ci ildə Rusiya imperiyasına tabe olan Bağçasarayın Mahuldur adlı tatar kəndində anadan olmuşdur.
21 may 1996-cı ildə Ukraynaya aid olan Simferopolda vəfat etmiş və Simferopoldakı Abdal məzarlığında dəfn edilmişdir.

### Təhsili

Baxçasarayda 7 illik təhsil görmüşdür. Ağməsciddə (Simferopol) Pedoqogika Tenxikomunu bitiridkdən sonra, Pedinstitutda təhsil almışdır. 1932-ci ilin sonunda Qırmızı Orduya çağırılmış, Qızıl Kazak Atlılar bölüyündə xidmət etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

1935-ci iıdə Qızıl qazaxın yırları adlı ikinci şer kitabı nəşr edilmişdir. 1937-ci ildə SSRİ Yazıçılar Birliyinə üzv kimi qəbul edilmişdir.
II Dünya müharibəsindən əvvəl hələ Krımda yaşama haqqına sahib ikən şer və hekayələri nəşr edilməkdə idi. Romanlar, hekayələr və məqalələri ilə Krım tatar ədəbiyyatının inkişadında təsirli olmuşdur.

Yazıçının mövzusunu real həyatdan alan 1957-ci ildə "Təsəlli və Çauş oğlu" adlı hekayələri, 1961-ci ildə Əgər sevsən, 1969-cu ildə "Rüzgardan sallanqan fənərlər" adlı romanları nəşr edilmişdir. Daha sonra "Almaz və fırtına tınqan son" adlı hekayələri işıq üzü görmüşdür.

1979-cu ildə yazdığı "İblisin ziyafətinə dəvət" adlı hekayəsində isə 1913-cü ildə vəhşicə öldürülən Hüseyn Şamil Toktarqazinin həyatı tarixi sənədlərə əsaslandırılaraq nəşr edilmişdir.

Aladinin Krım ədəbiyyatının birbaşa II Dünya müharibəsindən sonrakı dövrünü incələyən yazılarının toplandığı "Yüksək xidmət" (1983) adlı əsəri Krım ədəbiyyat tarixi baxımından önəmli boşluğu qapadan əsər olaraq qəbul edilir.

Aladin 1995-ci ildə "Mahuldürge bardım, ağlab qayıtdım" hekayəsini yazmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Şamil Aladin". biyografi.net. 10 iyun 2003 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Şamil Aladin (1912-1996) qırımtatar yazıcısı". shamilalyadin.com. 3 iyul 2010 tarixində arxivləşdirilib.
**Şamdanvari öldürgən** (*lat.* Anabasis brachiata) — bitkilər aləminin qərənfilçiçəklilər dəstəsinin pəncərkimilər fəsiləsinin öldürgən cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilmək təhlükəsində olanlar" kateqoriyasına aiddir – EN A2ac + 3cd4 B2ab(ii, iii, iv, v). Azərbaycanın nadir növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Gövdəsi çılpaq, ətli, asan qırılan, silindrik, üçüzlü, sarı-yaşılımtıl, 15-25 sm hündürlükdə kolcuqdur. Yarpaqları 2,5-5 mm uzunluğunda, pulcuqvari, geniş üçbucaqlı-yumurtavari, qoltugunda tüklü-yunvari, qurtaracaq qısa iynəciklidir. Çiçəkləri pulcuq qoltuğunda təkdir. Çiçəkyanığının yarpaqcıqları pərdəvari və ya ovaldır, qanadları dairəvi və ya geniş tərs-yumurtavari, çəhrayıdır. Meyvələri yumurtavari və ya dairəvidir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə və meyvə əmələgətirmə dövrü may-oktyabr aylarına təsadüf edir. Kserofit, işıqsevən, duzlaşmaya davamlıdır. Toxumla çoxalır. Şoranlı təpəciklərdə, taxıllı – müxtəlifotlu—şorəngəlik qruplaşmalarının tərkibində rast gəlinir.

Yayılması
---------

Abşeron (Bakı şəhəri ətrafı, Yasamal dərəsi); Qobustan massivi və Müşfiq qəsəbəsi ətrafı); Naxçıvan düzənliyi (Culfa rayonu – Darıdağ ətrafı).

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyanın ehtiyatı azdır. Antropogen təsirlər itmə təhlükəsini yaradır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Otarılma, tapdalanma və infrastrukturun inkişafı populyasiyanın yaşama sahələrinin deqradasiyasına səbəb olur.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Mühafizə eçen xüsusi tədbirlər aparılmır. Yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq məqsədi ilə yasaqlıqların təşkili, populyasiya səviyyəsində genetik tədqiqi, toxumlarının toxum banklarında saxlanılması, bərpasının təmin edilməsi, yeni yayılma yerlərinin axtarılması təklif olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q12219130
* Wikispecies: Anabasis brachiata
* GBIF: 5568626
* IPNI: 163395-1
* Plant List: kew-2635620
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:163394-1
* Tropicos: 7200914
* WFO: wfo-0000532759

 |
AM2 soketi
**AM2 soketi** (Cyrix M II prosessoru ilə qarışdırmamaq üçün adı dəyişdirilən, əvvəllər M2 soketi adlanan) – yüksək məhsuldarlı stolüstü prosessorlar üçün AMD şirkətinin hazırladığı prosessor dəliyidir. O, soket 754 və soket 939 üçün əvəzləyici kimi 23 may 2006-cı ildə buraxılmışdır. Onun 940 birləşməsi olsa da, soket 939 ilə uyğunlaşa bilmir, daha köhnə soket 939 ikikanallı DDR2 əməli yaddaşı saxlamır. Əvvəlki soket 939-u saxlayan DDR yaddaşına nisbətən DDR2 az enerji istifadə etməklə daha yüksək tezliklərdə işləyir.

AM2 soketi dəstəkləyən ilk prosessorlar birnüvəli Orleans (Athlon 64) və Manila (Sempron), həmçinin ikinüvəli Windsor (Athlon 64 X2 və Athlon 64 FX) və Brisbane (Athlon 64 X2 və Athlon X2) prosessorları olub. AM2 soketi üçün köhnə prosessorlar SSE3 təlimat komplektini dəstəkləyirlər və 90 nm texnoloji prosesinə əsaslanıblar, yeniləri ilə (Brisbane nüvəsi) 65 nm texnoloji prosesinə əsaslanıblar.

AM2 soketi – mobil kompüter üçün Soket S1 və server üçün Soket F-i özündə birləşdirən növbəti nəsil AMD prosessor dəliklərindən biridir.

Görünüşünə görə soket AM2 ilə tam oxşardır, fərqi yalnız Agena, Toliman, Kuma nüvələrində prosessorları dəstəkləməsindədir. Soket AM2+ prosessorları K10 nəslinə aiddir, soket AM2 sökülmələri ilə təchiz olunmuş mövcud anakartlarla uyğunlaşır, istifadəçi yalnız HyperTransport 3.0 şininin köməyindən məhrum olur, bu zaman tezlik HyperTransport 2.0 səviyyəsinə qədər aşağı düşəcək (bəzi hallarda HyperTransport 1.0 səviyyəsinə qədər).

Sonrakı nəsilləri
-----------------

### AM3

 *Əsas məqalə: AM3 soketi*
Soket AM3 (soket 941) – yüksək məhsuldarlıqlı, seqmentli PK üçün AMD şirkətinin hazırladığı prosessor dəliyidir. Soket AM2-nin sonrakı inkişaf mərhələsi sayılır; fərqi HyperTransport daha yüksək sürətli şininin işində və DDR3 yaddaşını dəstəkləməsindədir. Verilmiş sökülmələrdən istifadə edən ilk prosessorlar – AMD Phenom II X4 910, 810, 805 və AMD Phenom II X3 720 və 710 10 fevral 2009-cu ildə buraxılmışdır.

AM3 prosessorları tamamilə soket AM3+ prosessor dəlikləri ilə uzlaşır, eyni zamanda AM3+ prosessorları AM3 soketləri ilə yalnız mexaniki uzlaşır, birlikdə işi yalnız BİOS-un yenilənməsindən sonra mümkündür.
### AM3+

 *Əsas məqalə: AM3+ soketi*
Soket AM3+ (soket 942) – soket AM3-ün modifikasiyasıdır, "Zambezi" şifrəli adla prosessorlar üçün hazırlanmışdır.

AM3+ soketli prosessorlardan istifadə etməklə AM3 soketli bəzi anakartlarda BİOS-u yeniləmək olar. Lakin AM3+ anakartlı AM3+ prosessorlarından istifadə zamanı, ola bilsin, prosessorda temperatur vericisindən məlumatları almaq mümkün olmayacaq. Həmçinin, AM3 soketində nüvə gərginliyinin tez çevrilməsi müdafiəsi olmadığından enerji saxlama rejimi də işləməyə bilər.

Anakartlarda AM3 ağ rəngdə olduğu halda, AM3+ soketi qara rəngdədir. Onu, həmçinin, "AM3b" markasına görə tanımaq olar.

AM3+ soketi ilə prosessorların çıxışaltı deşiyinin diametri AM3 soketi ilə olan prosessorların deşiyinin diametrindən böyükdür – əvvəlki 0,45mm-ə qarşı 0,51mm-dir.

İstinadlar
----------
ABŞ ştatlarına görə SAT və ya AKT imtahanına üstünlük verməsi
**AKT** - Amerikada kolleclərə qəbul üçün nəzərdə tutulmuş test. Amerika Birləşmiş Ştatlarında AKT Korporasiyası tərəfindən yaradılmış, kolleclərə tələbə qəbulu üçün tərtib olunan standartlaşdırılmış uğurlu imtahan. Bu test ilk dəfə 1959-cu ildə Everet Franklin Linqvest tərəfindən Kollec İdarə Heyətinin Sxolastik Qabiliyyət Testinə (indi SQT Məntiq Testi kimi tanınır) qarşı rəqib olaraq tətbiq olunmuşdur. AKT tarixən 4 testdən ibarət olmuşdur: ingilis dili, riyaziyyat, oxu və təbiət elmləri düşüncə testi. 2005-ci ilin fevralında könüllü yazı testi AKT-yə əlavə olundu və həmin ilin martında eynilə SQT-də də dəyişiklər olundu.

ABŞ-də bütün 4 illik kollec və universitetlər AKT-ni qəbul edir. Tarixən, SQT sahilboyu zonalardakı kolleclərdə, AKT isə Orta Qərb və Cənubda daha çox məşhurluq qazanmışdı. Hal-hazırda bəzi kolleclər insanların işə təyin olunması ilə bağlı olaraq AKT-ni tələb edirlər, buna baxmayaraq bir neçə məktəb AKT-ni qətiyyən qəbul etmir.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Test Arxivləşdirilib avqust 28, 2006, at the Wayback Machine. (URL accessed June 5, 2007).

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | LCCN: sh87003467 · NKC: ph1126912 |