**Pavel Petroviç Skoropadski** (*ukr.* Павло́ Петро́вич Скоропа́дський; 3 (15) may 1873, Visbaden, Prussiya – 26 aprel 1945, Metten[d], Aşağı Bavariya) — Rusiya İmperator Ordusunun general-leytenantı, 1917-ci il inqilabından sonra Ukrayna hərbi və siyasi xadimi, 1918-ci il aprelin 29-dan dekabrın 14-dək bütün Ukraynanın Getmanı.

Həyatı
------

Zaporojye Ordusunun getmanı İvan Skoropadskinin mənsub olduğu Skoropadski ailəsinin Poltava əyalətinin irsi zadəganlarından idi. Pavel Skoropadskinin əcdadları pravoslav dininə mənsub olub, Poltava və Çerniqov quberniyalarında iri torpaq mülkiyyətçisi sinifinə məxsus idilər.

Süvari Mühafizə Alayının ehtiyatda olan polkovniki, zadəgan sinifinin Starodub rayon marşalı Pyotr İvanoviç Skoropadskinin (1834-1885) və onun həyat yoldaşı çini istehsalçısı A.M.Miklaşevskinin qızı Mariya Andreyevnanın (1839-1900) ailəsində dünyaya gəlib. Pavel Varlı Priliki torpaq sahibi və xeyriyyəçi, zadəganların marşalı, məhkəmə müşaviri İvan Mixayloviç Skoropadskinin nəvəsi (1805-1887) idi.

Beş yaşına qədər anası və qohumları ilə Visbadendə (Almaniya), sonra - Ukraynada, Trostyanetsdə ailə mülkündə yaşayıb. On iki yaşında Pavel Skoropadski atasız qalıb.

Pavel Skoropadski Starodubda gimnaziyada ilk təhsilini alıb. 1886-cı ildə Sankt-Peterburqdakı Paj Korpusuna daxil olur. 1891-ci ildə xüsusi kiçik sinfə köçürülür. 13 oktyabr 1892-ci ildə o, sarayda xidmət edən kamer-paj rütbəsinə yüksəlir.

### Zabit kimi xidmətdə

Yasaul Pavel Skoropadski, 1904-cü il
Paj Korpusunda elmlər kursunun 1-ci kateqoriyasını bitirdikdən sonra 7 avqust 1893-cü ildə kornet rütbəsinə yüksəldi və Süvari Qvardiya Alayına xidmətə təyin edildi.

1896-cı il dekabrın 1-də alay adyutantı, 1897-ci il aprelin 17-də isə həm də əsgər uşaqları üçün alay məktəbinin rəisi təyin edilir. 1897-ci ildə qarovul leytenantı, 1901-ci ildə xidmət stajına görə qarovul qərargah kapitanı (08.07.1901-ci il stajı ilə) rütbəsinə yüksəldilir.

Pavel Skoropadski Rus-Yapon müharibəsinin iştirakçısı olub. 7 mart 1904-cü ildə müharibənin başlaması ilə o, alay adyutantı vəzifəsindən ehtiyata buraxılmış və martın 15-də yesaulların adının dəyişdirilməsi ilə Trans-Baykal kazak ordusunun 3-cü Verxneudinski alayına keçirilib. Döyüş bölgəsinə gəldikdən sonra 1904-cü il mayın 1-də Şərq dəstəsinin rəisi qraf Kellerin adyutantı təyin edilib. Qrafın ölümündən sonra 2-ci Çita kazak alayında yüz nəfərə komandanlıq edib. 1905-ci ilin iyununda o, kapitanların adlarının dəyişdirilməsi və ordu süvarilərinə yazılmaqla Yaponiyaya qarşı fəaliyyət göstərən quru və dəniz silahlı qüvvələrinin baş komandanı general N.P.Lineviçin adyutantı təyin olunub.

Pavel Skoropadski döyüşlərdə fərqlənməyə görə o, beş ordenlə, o cümlədən "İgidliyə görə" yazısı olan 4-cü dərəcəli Müqəddəs Anna ordeni və "İgidliyə görə" yazısı olan Qızıl Silahla təltif edilib.

Müharibənin sonunda, 1905-ci il noyabrın 25-də keçmiş qvardiya qərargah kapitanı rütbəsi ilə yenidən süvari qvardiyasına keçirilib. Pavel Skoropadski 9 dekabr 1905-ci ildə İmperator Əlahəzrətinin fliqel-adyutantı təyin olunub. 1905-ci il dekabrın 19-da Süvari Mühafizə Alayının ömürlük eskadronunun komandiri təyin edilib..

Skoropadski 14 yanvar 1906-cı ildə uzunmüddətli xidmətə görə qvardiya kapitanı, 6 dekabr 1906-cı ildə kapitandan polkovnik rütbəsinə yüksəldilib.

O, 1908-ci ildə Sankt-Peterburqda Süvari Zabitlər Məktəbinin kursunu (fərqlənmə ilə) bitirib.

Pavel Skoropadski 4 sentyabr 1910-cu ildə o, fliqel-adyutant vəzifə-rütbəsindən ayrılaraq 20-ci Fin Draqun Alayının komandiri təyin edilib.

1911-ci il aprelin 15-də fliqel-adyutant vəzifə-rütbəsini tərk edərək Leyb Qvardiya Atıcı Alayının komandiri təyin olunub. Skoropadski 25 mart 1912-ci ildə İmperator Əlahəzrətin sərəncamı ilə general-mayor rütbəsinə yüksəldilib.

### Birinci Dünya müharibəsi dövründə

Pavel Skoropadski (sağda ön planda) və almanlar. 1918
Pavel Skoropadski Birinci Dünya müharibəsinin iştirakçısı olub. Müharibəyə Leb-qvardiya Süvari Alayının komandiri kimi daxil olub. Şərqi Prussiyada hücum əməliyyatında iştirak edib və 4-cü dərəcəli "Müqəddəs Georgi" ordeni ilə təltif edilib.

3 oktyabr 1914-cü ildə 1-ci qvardiya süvari diviziyasının 1-ci briqadasının komandiri təyin olunub. Həmin il o, tərkibində 1-ci qvardiya süvari diviziyasının 1-ci briqadası, leyb-qvardiya süvari artilleriyasının batareyası və Krım süvari alayının daxil olduğu Konsolidasiya edilmiş Süvari Diviziyasına komandanlıq edib.

Skoropadski 1915-ci il iyulun 29-da Əlahəzrət İmperatorun şəxsi xidmətində qalaraq 5-ci süvari diviziyasının komandiri təyin edilib. O, 1916-cı il yanvarın 1-də döyüşlərdə fərqləndiyinə görə general-leytenant rütbəsinə yüksəldilib. 2 aprel 1916-cı ildə 1-ci qvardiya süvari diviziyasının rəisi, 22 yanvar 1917-ci ildə isə 34-cü ordu korpusunun komandiri təyin olunub.

Rus ordusunun iyun (1917) hücumunun ümumi uğursuzluğundan və ondan sonra olan Avstriya-Almaniya qoşunlarının Tarnopol əməliyyatından sonra cəbhəni çətin vəziyyətdə saxlamağı bacaran 8-ci Ordunun komandiri general Lavr Kornilov, iyulun 7-də Cənub-Qərb cəbhəsi ordularının baş komandanı təyin edildi. 1917-ci il iyulun 19-da isə ən yüksək vəzifəni - Ali Baş Komandan postunu tutdu. Bu vəzifəni qəbul etməzdən əvvəl o, şərtlərini irəli sürdü. Bu şərtlərdən biri Rusiya Respublika Ordusunun yenidən təşkili proqramının həyata keçirilməsi idi.

1917-ci ilin avqustunda L.Kornilovun əmri ilə qoşunların döyüş effektivliyini artırmaq üçün Skoropadski öz korpusunu "Ukraynalaşdırmağa" başladı. Yenidən təşkil üçün korpus Medjiboja bölgəsinə köçürüldü. Rus əsgər və zabitləri 41-ci Ordu Korpusuna göndərildi, onların yerinə digər hərbi hissələrdə xidmət edən Ukraynalı əsgər və zabitlər gətirildi.

Ukraynalaşdırma başa çatdıqdan sonra 34-cü Ordu Korpusu Skoropadskinin komandanlığını davam etdirdiyi 1-ci Ukrayna Korpusu (Rusiya Respublika Ordusunun) adlandırıldı.

### 1917-ci ilin oktyabr-dekabrı

Almaniya imperatoru II Vilhelm (solda) və Getman Skoropadski 1918-ci ilin avqustunda Spadakı Ali Komandanlığın Qərargahında görüşdə.
1917-ci ilin oktyabrında bolşeviklər hakimiyyətə gəldikdən sonra Skoropadski Ukrayna Mərkəzi Radasının hakimiyyətini tanıdı. Baxmayaraq ki, onun rəhbərlərinin sosialist ideyaları ona yad və qəbuledilməz görünürdü.

1917-ci ilin noyabr-dekabr aylarında Skoropadskinin 1-ci Ukrayna korpusu qərargah rəisi general Y.Safronovun hazırladığı Mərkəzi Rada və Ukrayna Xalq Respublikasına (UXR) təhlükə törədən bolşevik hərbi hissələrinin tərk-silah edilməsi planını həyata keçirdi. Korpus bölmələri strateji əhəmiyyətli dəmir yolu stansiyalarını - Vinnitsa, Jmerinka, Kazatin, Berdiçev, Bila Tserkva, Fastov stansiyalarını tutdu. Onlar bolşeviklərin Kiyevə gedən yolunu cənubdan bağladılar. "Qırmızı" eşelonların qarşısı alındı, tərksilah edildi və Kiyevdən yan keçərək Sovet Rusiyasına göndərildi.

General Skoropadski Ukraynanın sağ sahilindəki bütün UXR qoşunlarının komandanı təyin edildi. Buna baxmayaraq, Mərkəzi Rada və UXR rəhbərliyi Skoropadskiyə qərəzlə yanaşmağı davam etdirdi. Onu hakimiyyət uğrunda mübarizədə gələcək rəqib hesab edir, aristokratın və keçmiş imperiyanın ən varlı adamlarından birinin UXR-nın maraqlarını səmimiyyətlə müdafiə edə biləcəyinə inanmırdı.

Mərkəzi Rada ilə münasibətlərin kəskinləşməsinə 1917-ci il oktyabrın 6-da "Azad kazaklar" Ümumkrayna qurultayı tərəfindən Çigirində general Ataman seçilən Skoropadskinin artan populyarlığı da kömək etdi. Bu, xüsusi inam və hörmətin təzahürü idi və kütlələr arasında böyük nüfuza dəlalət edirdi. İstedadlı generalın artan populyarlığı, müstəqil davranışları, xüsusən də aristokratiya və maddi rifahı onu açıq şəkildə Bonapartist niyyətlərdə ittiham edən UXR-nin rəhbər hissəsini qıcıqlandırırdı.

Semyon Petlyuranın hərbi işlər üzrə baş katib vəzifəsindən uzaqlaşdırılmasından və onun yerinə Nikolay Porşun təyin edilməsindən sonra Skoropadskinin UXR rəhbərləri ilə münasibətləri tamamilə pisləşdi. Ali hərbi mükafatlara layiq görülən döyüş generalı ordunun təşkili ilə bağlı aktual problemlərin niyə heç vaxt onunla heç bir əlaqəsi olmayan bir şəxs tərəfindən həll edildiyini başa düşə bilmirdi.

Skoropadskinin Ukrayna nizami ordusunun mövcudluğunun zəruriliyini sübut etmək üçün göstərdiyi bütün səylər boşa çıxdı. Skoropadskinin korpusu qış ərəfəsində yeməksiz, qış paltarı və ayaqqabısız qaldı. Ordunun təhcizatsız qalması və onlara soyuq münasibət döyüşçüləri ruhdan saldı. Korpusun hərbçiləri evlərinə dağılışmağına başladılar.

Mərkəzi Rada rəhbərliyinin daimi təzyiqi ilə üzləşən general Skoropadski 1918-ci il ərəfəsində ataman - Mərkəzi Rada qoşunlarının baş komandanı vəzifəsindən istefa verməyə məcbur oldu. Eyni zamanda o, 1-ci Ukrayna korpusunun komandanı vəzifəsini də tərk etdi. Skoropadskinin baş komandan postundan getməsi ilə Ukrayna ordusu praktiki olaraq dağıldı.

Ukrayna dövlətinin Getmanı
--------------------------

Getman Skoropadski parad keçirir 1-ci kazak piyada diviziyası, 1918.
1918-ci il aprelin 29-da Ümumukrayna taxılçılarının qurultayında (torpaq sahibləri və iri kəndlilər, təxminən 6500 nümayəndə) Skoropadski bütün Ukraynanın Getmanı elan edildi.
Getman hakimiyyətinin qurulması ilə çevriliş demək olar ki, qan tökülmədən baş verdi. Aprelin 30-na keçən gecə bütün mühüm dövlət qurumları Getman tərəfdarlarının nəzarətinə keçdi. Getmanın imzası ilə Kiyevdə dövlət başçısının səlahiyyətlərinin "bütün Ukraynanın getmanı" Skoropadskiyə verilməsindən, UXR-ın adının dəyişdirilərək Ukrayna Dövlətinə çevrilməsindən bəhs edən "Bütün Ukrayna xalqına məktub" paylandı. Ukrayna dövlətinin icra orqanı - Nazirlər Radası" torpaq alqı-satqı azadlığını bəyan etdi.

"Ukraynanın müvəqqəti dövlət quruluşu haqqında qanunlar" qəbul edildi. Ona əsasən, bütün sahələrdə geniş səlahiyyətlər almış getman "ataman" (Nazirlər Şurasının sədri) təyin etdi. Hökumətin tərkibini təsdiq edir və onları vəzifədən azad etmək səlahiyyətinə malik idi. Xarici siyasətdə ali vəzifəli şəxs, ali hərbi komandan, həmçinin amnistiya elan etmək hüququna, habelə hərbi və ya xüsusi fövqaladə səlahiyyətlərə malik idi..

Getman Mərkəzi Radanı və onun qurumlarını, torpaq komitələrini ləğv etdi. Respublikanı və bütün inqilabi islahatları dayandırdı. Bundan sonra UXR getmanın - ölkədə dövlətin, ordunun və məhkəmə sisteminin ali liderinin yarı monarxist avtoritar idarəçiliyi olan Ukrayna dövlətinə çevrildi.

Skoropadski öz fəaliyyətində köhnə bürokratiyaya və zabitlərə, iri torpaq sahiblərinə (Ukrayna Demokratik-Taxıl Partiyası və Torpaq Mülkiyyətçiləri İttifaqı) və burjuaziyaya (Protofis - sənaye, ticarət, maliyyə, kənd təsərrüfatı nümayəndələrinin birliyi) arxalanırdı. Mayın 3-də Poltava quberniya zemstvosunun sədri, iri torpaq mülkiyyətçisi olan baş nazir F.A.Lizoqubun başçılığı ilə nazirlər kabineti formalaşdırıldı. Nazir vəzifələrinin əksəriyyətini getman rejimini dəstəkləyən kadetlər tuturdu.

Pavel Skoropadski ukraynalı dövlət xadimləri arasında, 1918.
Mayın 10-da II Ümumkrayna Kəndli Konqresinin nümayəndələri həbs olundu və qurultayın özü dağıdıldı. Azadlıqda qalan nümayəndələr kəndliləri Skoropadskiyə qarşı mübarizəyə çağırdılar. Həmkarlar İttifaqlarının I Ümumkrayna Konfransı da Getman əleyhinə qətnamə qəbul etdi.

1918-ci ilin mayı tezliklə bütün Ukrayna ərazisini bürüyən kəndli müharibəsinin başlanması ilə əlamətdar oldu. İyunun 3-də Ukrayna Sosial İnqilabçılarının çağırışı ilə Kiyev quberniyasının Zveniqorod və Taraşçanski rayonlarında üsyan baş verdi. Avqust-sentyabr aylarında Alman və Getman qoşunları Zveniqorod-Taraşçan üsyanını çətinliklə yatıra bildilər. Lakin üsyan yeni bölgələrə - Poltava, Çerniqov, Yekaterinoslav və Şimali Tavriyaya yayıldı.

Mayın sonunda getman hakimiyyətinə qanuni müxalifətin mərkəzi - Ukrayna Milli-Dövlət İttifaqı (Ukrayna Demokratik Taxılçılar Partiyası, Ukrayna Sosialist Federalistlər Partiyası, Ukrayna Müstəqil Sosialistlər Partiyası və Ukrayna Xalq Partiyasının iştirakı ilə) formalaşdı. Əvvəlcə rejimi və hökuməti mötədil tənqidlə məhdudlaşdıran Ukrayna Fəhlə Partiyası getdikcə daha radikal oldu. Avqust ayından Sol Sosialistlər İttifaqına qoşulduqdan və adını Ukrayna Milli Birliyinə (UMB) dəyişdirdikdən sonra bu təşkilat da partiyaya çevrilməyə başladı.

İyunun sonundan etibarən Alman komandanlığı getmandan müxalifəti və Antanta agentlərini geniş şəkildə həbs etməyi tələb etdi. İyulun 27-də Mərkəzi Radanın keçmiş deputatları Mixail Qruşevski, Vladimir Vinniçenko, Nikolay Porş, Semyon Petliura saxlanılaraq həbs edildilər. 30 iyul 1918-ci ildə Kiyevdə bir qrup Rus Sol Sosial İnqilabçı Ukraynadakı alman ordusu qrupunun komandiri feldmarşal fon Eyxhornu və onun köməkçisini öldürdü.

### İqtisadiyyat və sosial sahə

İqtisadiyyat və sosial sahədə Skoropadski hökuməti bütün sosialist dəyişikliklərini ləğv etdi: sənaye müəssisələrində iş gününün uzunluğu 12 saata qədər artırıldı, tətillər və çıxışlar qadağan edildi.

Dövlət və Torpaq bankları yaradıldı. Dəmir yollarının işi bərpa edildi.

1917-ci ilin sonu və 1918-ci ilin əvvəllərində özünü göstərən böhran meylləri sənayedə də davam etdi. Ciddi müxalifət təhlükəsi tətil hərəkatı, həmkarlar ittifaqları və sənayeçilərin təşkilatlarından gəlirdi.

### Aqrar məsələ

Mərkəzi Radanın 31 yanvar 1918-ci il tarixli torpaq qanunu ləğv edildi. Torpaq mübahisələrini həll etmək və torpaq islahatı layihəsini hazırlamaq üçün Skoropadskinin sədrliyi ilə (1918-ci il oktyabr) Ali Torpaq Komissiyası da daxil olmaqla Torpaq komissiyaları yaradıldı.

İri torpaq mülkiyyətçiliyi bərpa edildi. İcma torpaqlarının ayrılması və satışı ilə kəndlilərin torpaq hüququ təsdiq edildi ki, bu da orta torpaq mülkiyyətçilərinin geniş təbəqəsinin formalaşmasına kömək etməli idi. Pavel Petroviç Skoropadski öz xatirələrində aqrar islahatın fiziki çərçivəsini təsvir edən bir sıra aspektləri qeyd edir, məsələn:

* Ukrayna kəndlilərinin 54%-i orta kəndli idi və 3 hektardan 10 hektara qədər torpaq sahəsinə sahib idi.
* Torpaqsız və ya kiçik torpaqlı kəndlilər (3 hektardan az əkin sahəsi) bütün kəndlilərin təxminən 40%-ni təşkil edirdi.
* Torpaq mülkiyyətinin xüsusiyyətləri (zolaqlı torpaqlar) və ümumi mədəni-maarif geriliyi səbəbindən torpağın becərilməsinin ibtidai üsulları qalmaqda idi.
* Aşağı məhsuldarlıq: 1908-1912-ci illərdə ukraynalı kəndlilər əkin sahələrinin bir onda birdən 40-74 pud buğda yığırdılarsa, eyni şəraitdə Fransa, İngiltərə və Almaniyada 105-185 pud taxıl əldə edilirdi.

Getmanın iqamətgahının yerləşdiyi Kiyevin İnstitutskaya küçəsi 20/8-də Pavel Skoropadskinin xatirə lövhəsi (16 iyul 2013-cü ildə açılıb).
Dövlətin taxıl monopoliyası qorunub saxlanıldı. Getman Skoropadski özü də buna qarşı idi, lakin xatirələrində yazdığı kimi, almanlar bu monopoliyanı onun üzərinə qoymuşdular. Kəndlilər tərəfindən toplanan məhsulun əhəmiyyətli hissəsi rekvizisiyaya məruz qaldı. Natura şəklində vergi tətbiq edildi. Brest-Litovsk müqaviləsinə əsasən Ukraynanın Almaniya və Avstriya-Macarıstan qarşısında öhdəlikləri var idi, bu addım da onları yerinə yetirmək üçün atıldı.

Skoropadski hökumətləri iri mülkədar və orta kəndli təsərrüfatlarının bərpasına arxalanırdı ki, bunda alman-avstriya işğalçı hakimiyyət orqanları da maraqlı idi. Getmanı dəstəkləyən torpaq mülkiyyətçiləri müharibədən viran qalan Ukraynadan Almaniya və Avstriya-Macarıstanın tələb etdiyi kimi, kiçik kəndli təsərrüfatlarının kənd təsərrüfatı məhsullarının irimiqyaslı kommersiya istehsalını təmin edə bilmədiklərini bəyan etdilər. Sonuncular isə öz növbəsində Ukraynanı sənaye malları və kənd təsərrüfatı alətləri ilə təmin etmək üzrə öhdəliklərini yerinə yetirə bilmədilər. Sonuncular isə öz növbəsində Ukraynanı sənaye malları və kənd təsərrüfatı alətləri ilə təmin etmək üzrə öhdəliklərini yerinə yetirə bilmədilər. Bu hallar Ukrayna cəmiyyətində onsuz da gərgin olan siyasi və sosial-iqtisadi vəziyyəti son həddə çatdırdı. Getmanın cəza dəstələrinin repressiv hərəkətləri əhalini silahlı müqavimətə sövq etdi.

### Hərbi siyasət

1918-ci il iyulun 24-də Ukrayna Dövlətinin Nazirlər Radası məcburi hərbi xidmət haqqında qanun qəbul etdi. Radada Baş Qərargah tərəfindən hazırlanmış ordunun təşkili planını təsdiq olundu. Sülh dövründə ordunun sayının 300 mindən çox artırılması planlaşdırılırdı. Halbuki 1918-ci ilin noyabrında silahlı qüvvələrin faktiki sayı 60 minə yaxın idi. Ukrayna dövlətinin ordusunun piyada və süvari alayları peşəkar idi. Onların özəyini 1914-cü ilə qədər Ukraynada yerləşən və 1917-ci ildə "Ukraynalaşdırılan" keçmiş Rusiya İmperator Ordusunun alayları təşkil edirdi. Alayların ¾-ə keçmiş komandirlər rəhbərlik edirdi. Getman ordusunda bütün mövqeləri bolşeviklər tərəfindən ləğv edilmiş Azad Rusiya İnqilab Ordusunun (keçmiş Rusiya İmperator Ordusu) rus zabitləri və generalları tuturdu. Onların bəziləri ukraynalı idi, bir çoxu Ukraynanın yerliləri idi və ya burada xidmət edirdilər. Lakin milliyyətcə ukraynalı deyildilər.

Ukraynada hakimiyyətin icazəsi ilə bolşeviklərə qarşı, lakin "vahid və bölünməz Rusiya naminə" çıxış edən rus könüllü təşkilatları fəal şəkildə yaradılıb və fəaliyyət göstərirdi. 1918-ci ilin yayında Ukrayna və xüsusən də Kiyev bir növ "sabitlik adasını" təəssüratı yaradırdı. Buna görə də şəhər bolşeviklərdən Petroqraddan, Moskvadan və Rusiya imperiyasının digər bölgələrindən qaçanların hamısının cazibə mərkəzinə çevrilmişdi.

### Milli mədəni siyasət

Skoropadskinin dövründə Ukraynada Ukraynanın milli-mədəni dirçəlişinə yumşaq dəstək siyasəti həyata keçirilirdi. Yeni Ukrayna gimnaziyalarının açılması, Ukrayna dilinin, Ukrayna tarixinin və Ukrayna coğrafiyasının məktəbdə məcburi fənlər kimi daxil edilməsi bu tədbirlərdən idi.

Kiyevdə və Kamenets-Podolskidə Ukrayna dövlət universitetləri, Poltavada tarix və filologiya fakültəsi, Ukrayna Dövlət Arxivi, Milli İncəsənət Qalereyası, Ukrayna Tarix Muzeyi, Ukrayna Dövlət Milli Kitabxanası, Ukrayna Dram və Opera Teatrı yaradıldı. Pavel Skoropadskinin əmri ilə Ukrayna Dövlət Kapellası, Ukrayna Simfonik Orkestri, Ukrayna Elmlər Akademiyası fəaliyyətə başladı.

### Getman rejiminin süqutu

Skoropadskilərin məzarı (Pavel Petroviç, Aleksandra Petrovna, oğulları Peter, qızları Mariya və Yelizaveta) Almaniyanın Oberstdorf şəhərində (iyul 2020).
1918-ci ilin payızında İttifaq dövlətlərinin müharibədə məğlubiyyətinin aşkar yaxınlaşması ilə əlaqədar olaraq Skoropadski manevrlər etməyə və hakimiyyəti saxlamaq və Antanta ilə ittifaq yaratmaq yollarını axtarmağa başladı. Getman Milli Birliyi yeni "milli etimad" hökumətinin formalaşdırılması üçün danışıqlara dəvət etdi. Oktyabrın 24-də nəhayət yeni nazirlər kabineti formalaşdırıldı, bu kabinetdə Milli İttifaq ancaq dörd portfel aldı və getman rejiminə müxalifətdə qalacağını bəyan etdi.

1918-ci il noyabrın 14-də, Kompeyn atəşkəsi haqqında xəbərdən bir neçə gün sonra Getman Skoropadskyi "Xartiya"nı - "Ümumrusiya Dövlətinin çoxdankı qüdrətini və gücünü" müdafiə edəcəyini bəyan etdiyi bir manifest imzaladı. O, böyük Rusiyanın yenidən qurulması yolunda ilk addım kimi Ümumrusiya Federasiyasının qurulmasına çağırdı. Manifest müstəqil Ukrayna dövlətçiliyini yaratmaq üçün Ukrayna milli hərəkatının bütün səylərinin iflasa uğraması demək idi. Bu sənəd, nəhayət, Ukrayna federalistlərinin, Ukrayna hərbçilərinin və ziyalılarının əksəriyyətini getmandan uzaqlaşdırdı.

Ukraynada UXR Deriktoriyasının rəhbərliyi altında Getman əleyhinə üsyan baş verdi. Bir ay ərzində Semyon Petlyuranın komandanlığı ilə Getman hakimiyyəti rejimi üsyançılar və Direktoriya tərəfinə keçən getman qoşunları tərəfindən devrildi. 1918-ci il dekabrın 14-də Skoropadski hakimiyyətdən imtina haqqında manifest imzaladı və gedən alman qoşunları ilə birlikdə Kiyevdən mühacirətə getdi. Bu tarixi hadisəni Mixail Bulqakov özünün "Ağ Qvardiya" romanında kifayət qədər ətraflı təsvir edib.

Sonrakı taleyi
--------------

Pavel Skoropadski Almaniyada Berlin-Vansi, Alzenştrasse, 17-də mülki şəxs kimi yaşayırdı. Almaniya hakimiyyət orqanları ona ildə 10 min mark pensiya təyin etmiş və 1926-1927-ci illərdə borclarını ödəmək üçün 45 min mark ayırmışdı.

İkinci Dünya müharibəsi zamanı o, Almaniyanın yeni hakimiyyət orqanlarının əməkdaşlıq təklifindən imtina etdi. Eyni zamanda, Skoropadski 1939-1941-ci illərdə Berlində nəşr olunan "Нація в поході" jurnalını təsis etmişdi.

1945-ci ilin aprelində evakuasiya zamanı Regensburq yaxınlığındakı Platlinq stansiyasının İngilis-Amerika təyyarələri tərəfindən bombalanması nəticəsində ölümcül beyin silkələnməsi keçirdi. Bir neçə gün sonra Skoropadski Metten monastırının xəstəxanasında vəfat etdi və orada dəfn edildi. Pavel Skoropadski sonra Oberstdorfda (Bavariya) yenidən dəfn olundu.

Ailəsi
------

Aleksandra Petrovna Skoropadski, həyat yoldaşı
* **Həyat yoldaşı** (11 yanvar 1897-ci ildən) - Aleksandra Petrovna Durnovo (1878-1951), məhkəmənin fəxri qulluqçusu, quru qoşunları generalı P.P.Durnovonun qızı. Atası uzun müddət qızının Skoropadski ilə evliliyi barədə eşitmək istəmədi, çünki sonuncunun məqsəd üçün evlənmək istədiyindən şübhələnirdi. Atasının xeyir-duasını gözləmədən Aleksandra Petrovna sevgilisi ilə evləndi. Zəngin bir varis olaraq, o, bahalı çini qablar yığırdı və məşhur Miklaşevski fabrikindən rus farforunun tam kolleksiyasına sahib idi. O, ucuz mənzillərin və Sankt-Peterburqdakı Kasıb Qadınlara Yardım Cəmiyyətinin sığınacağının qəyyumu idi. İnqilabdan sonra o, ailəsi ilə Almaniyada yaşamış, burada Skoropadski və Durnovo ailələrinin şəcərəsi haqqında kitab yazmışdır. 1951-ci ildə dünyasını dəyişib və ərinin yanında dəfn olunub.

Skoropadskilərin 6 övladı var idi:

* Mariya (1898-1959), qraf Adam İosifoviç Montresor (1888-1939) ilə evli olub.
* Yelizaveta (1899-1976), nigahda Kujim soyadını daşıyıb.
* Pyotr (1900-1956) ruhi xəstə idi, epilepsiyadan əziyyət çəkirdi.
* Daniil (1904-1957), getman olaraq atasının işini mühacirətdə davam etdirirdi.
* Pavel (1915-1918)
* Yelena (1919-2014), ilk nigahda Hinder, ikinci nigahda Ott soyadını daşıyıb. İsveçrədə vəfat edib.

Əsərləri
--------

* Скоропадский П. П.*.* Воспоминания. Конец 1917 — декабрь 1918. К.: АТ Книга. Главный редактор Я. Пеленский. 1995 [ (ukr.) Павло Скоропадський. Спогади. Кінець 1917 — грудень 1918]. ISBN 5-7702-0845-7.

Mükafatları
-----------

* "Müqəddəs Anna" ordeni, 3-cü dərəcəli qılınc və bant ilə (10.29.1904)
* Qılınclarla 2-ci dərəcəli "Müqəddəs Stanislav" ordeni (06.05.1905)
* "Cəsarətə görə" yazısı olan 4-cü dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni (22.06.1905)
* "Müqəddəs Anna" ordeni, 2-ci dərəcəli qılınclarla (17.12.1906)
* Qılınc və bant ilə 4-cü dərəcəli Müqəddəs Vladimir ordeni (17.06.1907)
* "Cəsarətə görə" yazısı olan qızıl silah (20.06.1907)
* İmperator Əlahəzrətinin fliqel-adyutantı köməkçisi təyin edilməsi (09.12.1905)
* Ən yüksək fərqlənmə nişanı "1908-ci ildə Süvari Zabitlər Məktəbinin kursunu əla bitirdiyinə görə" (05.20.1909)
* 3-cü dərəcəli Müqəddəs Vladimir ordeni (27.06.1909)
* 4-cü dərəcəli "Müqəddəs Georgi" ordeni (10.13.1914)
* Qılınclı 1-ci dərəcəli Müqəddəs Stanislas ordeni (04.21.1915)
* Qılınclarla 1-ci dərəcəli Müqəddəs Anna ordeni (04.21.1915)
* 3-cü dərəcəli Müqəddəs Vladimir ordeni üçün qılınclar (05.20.1915)
* Qılınclarla 2-ci dərəcəli Müqəddəs Vladimir ordeni (06.24.1915)

**Xarici mükafat**

* Prussiya "Qırmızı Qartal Ordeni" - Böyük Xaç Cəngavəri (Avqust 1918)

Skoropadski bədii ədəbiyyatda
-----------------------------

* Yulian Semyonov. "Üçüncü kart".
* Mixail Bulqakov. "Turbinlər günləri", "Ağ qvardiya".
* Konstantin Paustovski. "Naməlum dövrün başlanğıcı".
* Komiks "İradə"..

Skoropadski kinomatoqrafda
--------------------------

* "Turbinlərin günləri" (1976) sovet filmində Vladimir Samoylov Skoropadski rolunu oynayıb.
* Rusiyanın "Ağ Qvardiya" serialında (2012) Sergey Şakurov Skoropadskini canlandırıb.

Xatirəsi
--------

* Ukraynanın bir çox yaşayış məntəqələrində küçələr Pavel Skoropadskinin adını daşıyır, o cümlədən Kiyev (Pavel Skoropadski küçəsi), Xarkov, Vinnitsa, Rivne, Berdiçev, Jaşkov, Zveniqorodka və s.
* Kiyevdə Pavel Skoropadskinin xatirəsinə iki xatirə lövhəsi açılıb.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  Скоропадский Павел Петрович // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2  Pawlo Skoropadsky // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. ↑  "Гай-Нижник П. Павло Скоропадський і Власний Штаб гетьмана всієї України: боротьба за владу і державність. – К.: Крок, 2019. – 626 с." (PDF). www.hai-nyzhnyk.in.ua. 2021-08-08 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2021-08-08.
4. ↑  См. Высочайшие Приказы: от 06.12.1897; от 06.12.1901.
5. ↑  См. Второе Дополнение к Высочайшему Приказу, отданному декабря 9-го дня 1905 года.
6. 1 2  См. Высочайшие Приказы: от 14.01.1906; от 06.12.1906.
7. ↑  См. Высочайший Приказ от 04.09.1910.
8. ↑  См. Высочайшие Приказы: от 15.04.1911; от 25.03.1912.
9. ↑  Офицеры РИА // Императорская главная квартира. Свиты Его Величества генерал-майоры (на 1914 год). Arxivləşdirilib 2022-02-04 at the Wayback Machine
10. ↑  Історія України. — К. 1997. — С. 208.
11. ↑  Нариси історії української революції 1917—1921 років. — К. 2011. — C. 254.
12. 1 2 3 4 5 6 7  Савченко В. А. Двенадцать войн за Украину. — Харьков: Фолио, 2006. Глава пятая. Крестьянское восстание против гетмана Украины Скоропадского и война директории УНР против гетманского режима (май — декабрь 1918)
13. 1 2 3  Скоропадський П. Спогади (кінець 1917 — грудень 1918). — Київ — Філадельфія, 1995.
14. ↑  Косован Е. А. Украинская эмиграция в Германии (XIX — начало XXI вв.). Диссертация на соискание ученой степени кандидата исторических наук. — М. 2015. — С. 98. Режим доступа: "Архивированная копия". 2016-06-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-27.
15. ↑  *Вячеслав Шрамович*. Дизельпанк гетмана Скоропадского: комикс про Украинскую революцию Arxivləşdirilib 2017-09-01 at the Wayback Machine «Украинская служба BBC», 21.04.2017

Ədəbiyyat
---------

* П. П. Скоропадский на Украинских страницах (Воспоминания).
* Диктатор трепетный и робкий. *Воспоминания о гетмане П. П. Скоропадском*.
* *Вадим Горелик*. Рожденный в Висбадене. // Журнал Neue Zeiten.
* *Пученков А. С.* Киев в конце 1918 г.: падение режима гетмана П. П. Скоропадского. // Новейшая история России, № 2, 2011, с. 57-72.
* *Ростислав Камеристов.* "Украинская Держава. Мифы и правда о Павле Скоропадском". Focus.ua. 2018-04-29. İstifadə tarixi: 2018-04-30.
* *Юрий Нерсесов.* "Три жизни гетмана Скоропадского". Лента.Ру. 2015-05-02. İstifadə tarixi: 2015-07-20.
* (ukr.) Фотографії могили родини Скоропадських у місті Оберстдорф у Німеччині // Фейсбук-допис Тетяни Осташко. — 2018. — 3 травня.

Xarici keçidlər
---------------

* Президентская библиотека // *Фрейман О. Р.* Пажи за 183 года (1711—1894). Биографии бывших пажей. Выпуск 8. — Фридрихсгамн, 1894. — С. 746 (771), — Скоропадский, Павел Петрович..
* Национальная электронная библиотека // Сборник биографий Кавалергардов. Том 4 (1826—1908). — Санкт-Петербург, 1908. — С. 361–362, — Павел Петрович Скоропадский.

Скоропадский Павел Петрович.

* Общий список офицерским чинам Русской императорской армии (составлен по 1-е января 1909 г.). С.-Петербург, Военная типография, 1909. — Страница 12 и страница 145.
* Список генералам по старшинству (составлен по 15-е апреля 1914 года). — Петроград. Военная типография. — 1914.
* Памяти героев Великой войны 1914—1918 гг. // **Скоропадский Павел**.
	+ Список (по старшинству в чинах) генералам, штаб- и обер-офицерам и классным чиновникам лейб-гвардии Конного полка (на 10.01.1914). страница 5, — Свиты Его Величества генерал-майор Павел Петрович Скоропадский, командир полка.
* Онлайн библиотека «Царское Село» // Высочайшие Приказы по Военному Ведомству.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük rus · Kruqosvet · Britannica (onlayn) · Brockhaus |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 13631072b · CiNii: DA10420319 · GND: 119450380 · ISNI: 0000000080846727 · LCCN: n85060285 · LNB: 000222954 · NKC: js20020925046 · NUKAT: n2006080698 · SUDOC: 06930646X · VIAF: 5109477 · WorldCat VIAF: 5109477 |

 |