recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Uunartoq Qeqertoq adası** (qren. Uunartoq Qeqertoq) — Qrenlandiyanın şərqində yerləşən yaşayışı olmayan ada. İnzibati cəhətdən Sermersook inzibati vahidliyinə daxildir. 2005-ci ilə qədr yarımada olaraq bilinirdi. Buzlaqların əriməsi ilə əsl mənzərə ortaya çıxmışdır.

2005-ci ilin sentyabrında amerikan araşdırmaşısı Dennis Şmitt müəyyən edir ki, hələ 2002-ci ildə Liverpul Torpağına bitişik olan quru parçası əslində ada imiş. Qalın buz təbəqəsi əvvəllərin bu qurunun nə olmaı haqda fərziyə irəli sürülməsinə maneə idi. Belə düşünülür ki, buz təbəqəsinin bu tezlikdə əriməəsinin əsas səbəbi Qlobal istiləşmədir.
Ada **W** hərfi formasındadır. Adanın əsas hissəsinin uzunluğu 5.5 km, dilləeinin uzunluğu isə 2–3 km arasında dəyişir.

*nytimes.com* saytında Şmittin bu məlumatından sonra Patrik Maykls Ernest Hoferin *Arctic Riviera* kitabındakı xəritəni əsas gətirərək adanın hələ XX əsrin 50-ci illərində görünməsini bildirərən bunun qlobal istiləşmə ilə əlaqəsinin olmadığını irəli sürmüşdür. Şmitt isə xəritənin düzgün tərtib olumamamsını əsas gətirərək bu fərziyəni inkar etmişdir. Üstəlik peyk şəkillərini buna dəlil olaraq gətirmişdir.

Ada Times Atlas of the World (2011) xəritəsinə salınmışdır. Üstəlik onlar öz xəritələrində Qrenlandiya qalxan buzlağının 12 il ərzində 15 % azaldığını təsvir etmişlər. Bun cavab olaraq isə |National Snow and Ice Data Center atlas tərtib edən mərkəzə öz etirazlarını bildirmiş və əgər bu prosesin baş verəcəyi təqdirdə dünya okeanının 1 metr qalxacağını bildirmişlər. Halbuki son illərdə bu proses baş verməmişdir.

Ada-yarımadanın peykdən təsviri. Soldan sağa: 1985 avqust, 2002 sentyabr və 2005 sentyabr. Bu müddət ərzində buzlaqların necə əriməsi açıq-aydın müşahidə edilir.

Mənbə
-----

* Landsat Gallery Arxivləşdirilib 2016-11-19 at the Wayback Machine  (ing.)
* A Voyage of Discovery to Warming Island, Greenland  (ing.)

İstinadlar
----------

1. ↑  Arctic Explorer Rebuts ‘Warming Island’ Critique  (ing.)
2. ↑  As Ice Recedes, Interest Surges Arxivləşdirilib 2016-11-12 at the Wayback Machine  (ing.)
3. ↑  Warming Island: Just another Warmist myth Arxivləşdirilib 2015-06-26 at the Wayback Machine  (ing.)
4. ↑  Uunartoq Qeqertaq (Island Week 6) Arxivləşdirilib 2015-09-24 at the Wayback Machine  (ing.)
5. ↑  The Warming of Greenland  (ing.)
6. ↑  "Warming Island" — Another Global Warming Myth Exposed Arxivləşdirilib 2008-12-12 at the Wayback Machine  (ing.)
7. ↑  New Atlas Shows Greenland With Fewer Glaciers, More Green Arxivləşdirilib 2015-11-21 at the Wayback Machine  (ing.)
Soomaa Milli Parkının dron videosu 2023
**Soomaa Milli Parkı** (est. Soomaa rahvuspark) — Vilyandimaa qəzasının qərb hissəsində, Pyarnumaa qəzası ilə sərhəddə yaxın ərazidə yerləşir. Soomaa Milli Parkı Pyarnu və Vilyandi arasında yerləşir və bataqlıqları ilə tanınır.. Soomaa Milli Parkı 8 dekabr 1993-cü ildə bataqlıq əraziləri, çəmənlikləri və meşələri qorumaq üçün qurulmuşdur. Eston dilində parkın adı "bataqlıqlar diyarı" deməkdir.

Coğrafiyası
-----------

Park 390 km² ərazini əhatə edir və Estoniyanın Lahemaadan sonra ikinci ən böyük milli parkıdır. Vahe-Eesti bölgəsində yerləşən milli park, 1993-cü ildə geniş bataqlıqlar, daşqın otlaqları, meşə talaları və çayları qorumaq üçün təşkil olunmuşdur. Milli parkın ərazisi əsasən Pyarnu çayı hövzəsinin qolları - Navesti, Halliste, Raudna və Lemmjõgi çayları ilə hövzələnir.

Milli parkın şərqində, müasir sahil zolağından təqribən 50 kilometr məsafədə yerləşən Estoniya materikindəki ən yüksək dyunları yerləşir. Burada indiki Baltik dənizinin sələfi olan Baltik Buzlu gölünün (11,200-60000 il əvvəl) ən xarakterik sahil birləşmələri, birdəfəlik su səviyyəsini qeyd edən Sakala dağının şimal-qərb və qərb kənarlarında yerləşir. Ruunaraype dyunları bölgənin ən yüksək hissəsidir. Şimal-qərbdən cənub-şərqə istiqamətlənən ən yüksək hündürlüyü 12 metr olan, 1,2 km uzunluğunda uzanan qum silsiləsi mövcuddur

2009-cu ildə səhra kimi qorunan Avropanın ən böyük bütöv torf bataqlıq sistemi kimi Soomaa Milli Parkı, səhraların qorunması və davamlı turizmin inkişafında üstünlüyə nail olduğu üçün PAN Parkları səhralıq ərazilərinin şəbəkəsinə qoşuldu.

Xusisiyyətləri
--------------

Parkda Pyanu çayının qolları boyunca çox sayda bataqlıq var. Xüsusilə Soomaa ərazisində Kuresoo bataqlığı və ya "leylək bataqlığı" mövcuddur. Parkın şərqində Estoniyanın ən yüksək dyunları var. Parkın florasında 524 növ bitki daxildir. Quş faunasına Berqut, Ortaboy əyridimdik (100 cütdən çox), Qızılı qonurqanad (təqribən 150 cüt), Qaradöş qumluqcanın Balik yarımnövü (Calidris alpina schinzii), Ördəktutan qızılquş, Ağ kәklik də daxil olmaqla 172 növdən daxildir. Məməli faunasına 46 növ (məsələn: çaqqal, qunduz, canavar və boz ayı) daxildir.

Milli parkın əsas xüsusiyyəti su hövzələrində suyun səviyyəsinin 5 metrə yüksəldiyi bahar selləridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Birds Of Estonia". 2020-09-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-02.

Mənbə
-----

* Vikianbarda Category:Soomaa National Park ilə əlaqədar mediafayllar var
* Soomaa Milli Parkının rəsmi saytı Arxivləşdirilib 2010-03-08 at the Wayback Machine
* Soomaa Milli Parkının xəritəsi

| ⛭**Estoniya milli parkları** |
| --- |
| Karula Milli Parkı  • Lahemaa Milli Parkı  • Matsalu Milli Parkı  • Soomaa Milli Parkı  • Vilsandi Milli Parkı |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |
**Xəzər ilişgəni** (*lat.* Sabanejewia caspia) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin şüaüzgəclilər sinfinin çəkikimilər dəstəsinin çöprələr fəsiləsinin i̇lişgən cinsinə aid heyvan növü.

Yayılması
---------

Aşağı Kürün əlavə su hövzələrində Şilyan, Hacıqabul, Ağçala göllərində, Lənkəran yaxınlığındakı gölməçələrdə, Qumbaşı çayında, Kiçik körfəzi Xəzərlə birləşdirən kanallarda yayılmışdır. Ural, Emba, Ənzəli çaylarının mənsəbində, Pəhləvi körfəzində təsadüf edilir.

Morfoloji əlamətləri
--------------------

D II-III 6-7,A I-II 5,P I 6-7, V I 5 şüa var, fəqərələrinin sayı 41-42-dir. Bədəni yanları çox basıqdır. Bədəninin hündürlüyü gövdəsinin uzunluğu qədərdir. Böyürlərində tünd zolaq var, xalları yoxdur. Bığcıqları əvvəlki növlərin ikisindən də uzundur. Gözönü tikanın quruluşu qızılı ilişgəndəki kimidir. Quyruq gövdəsinin qıraqları ilə daraqvari dəri qırış uzanır. Quyruq üzgəcinin əsasında iki tünd,bəzən qara xal olur. Uzunluğu 65 mm-ə çatır.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Şirin sularda yaşayır, durğun və yavaş axan bitkili sahələrə üstünlük verir.

Çoxalması
---------

Uzunlğu 35 mm çatanda cinsi yetkinliyə çatır. Kürüləri hissə hissə yetişir, 3 ölçüdə olur. 36-45 mm-lik balıqlarda 140-dan 510-a qədər, ortalama 323 iri kürü sayılmışdır. Onların maksimal sayı 955 olmuşdur. Kürütökmə apreldə baş verir. Böyüməsi zəif gedir.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Təsərrüfat əhəmiyyəti yoxdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q258905
* BOLD: 804658
* EUNIS: 16302
* FishBase: 47866
* GBIF: 2367889
* iNaturalist: 611917
* IRMNG: 10133937
* ITIS: 640072
* NCBI: 2590992
* WoRMS: 282639

 |
Azərbaycanda Xəzər sahilində neft hasilatı.
Xəzər dənizi böyük həcmdə karbohidrogen ehtiyatlara malikdir. Müxtəlif hesablamalara görə Xəzərdə olan neft ehtiyatları 200 milyard barrelə çatır. Bundan başqa dənizdə böyük həcmdə təbii qaz ehtiyatları var. Xəzərin hidrokarbon ehtiyatlarının çıxarılmasında ətraf dövlətlər və xarici korporasiyalar fəal şəkildə iştirak edirlər. Bu gün Xəzər dənizi dünyada enerji təhlükəsizliyində əsas rol oynayan regionlardan biridir. Xəzərdə hasil olunan enerji resursları həm sahil ölkələrinin, həmdə ətraf regiona daxil olan ölkələrin inkişafında vacib rol oynayır.

Tarixi
------

Xəzərdə neft hasilatının tarixi çox keçmiş dövrə gedib çıxır. Təxminən 2600 il əvvəl Xəzər sahilində yaşayan insanlar dənizə yaxın yerlərdən çıxan "yanan mayedən" kütləvi şəkildə istifadə edirdilər. Eramızdan əvvəl 331-ci ildə Makedoniyalı İsgəndərin İrana hücumu zamanı Xəzər sahilində yaşayan insanlar onun qoşunlarının yerləşdiyi yerə hücum edərək əsgərlərin çadırlarını alışan maye ilə dolu qablarla oda qərq edirdilər. Bundan başqa, qaynar neft qalalarda müdafiə məqsədilə də istifadə olunur, hücum edən düşmən əsgərlərinin üstünə tökürdülər. Yazılı mənbələrdə Xəzərdə neft olması haqqında ilk məlumatı təxminən 7 və 8-ci əsrlərə təsadüf edir. Asiyaya səyahəti zamanı Marko Polo Bakıda insanların neftdən tibbi və dini məqsədlər üçün istifadə etdiyini yazırdı. Neft artıq 14-cü əsardə Bakıdan Yaxın Şərqin digər ölkələrinə ixrac olunurdu. Lakin 19-cu əsrə qədər Xəzər sahillərində neftin kütləvi hasilatı baş verməmişdir.

Sənaye Dövrü
------------

Xəzərdə neft çıxarılmasına ilk dəfə onunla həmsərhəd olan ölkələrin torpaqlarında başlanmışdır. Xəzər neftini daşıyan ilk neft kəməri isə 1908-ci ildə tikilmişdir. Bu kəmər ilə Bakı nefti Gürcüstanın Batumi limanına daşınır, oradan isə xarici ölkələrə satılırdı. Lakin 2-ci Dünya Müharibəsindən sonra Xəzərətrafı ölkələrin qurudan çıxardığı neftin miqdarı azalırdı. Qurudakı neft artıq öz erasını başa vurmaqda idi. Mütəxəssislər isə daha çətin və daha bahalı yolla dənizin özündən neft çıxarılmasını təklif etdilər. İlk dəfə Xəzər dənizinin özündən neftin çıxarılmasının layihəsini mühəndislər 1930-cu illərdə hazırlayıb təklif irəli sürmüşdülər. 1948-ci ildə Pirallahı və Neft Daşları sahələrində dənizdə ilk estakadalar qurulmağa başlandı. Xəzər dənizinin özündə ilk neft quyusu 1949-cu ildə açılıb. Neft daşlarında qurulan estakadalar olan ərazidə ilk neftin çıxarılmasına 24 avqust 1949-cu ildə başlandı. Dünyada dənizdən ilk dəfə neftin çıxarılması dünya tarixində əlamətdar hadisə sayılır. 1950-ci ildən sonra dənizdən neft hasilatı kütləvi müstəviyə keçdi. 1953-cü ildən etibarən neft mədənlərin təzyiqi yüksək saxlamaq üçün rezervuarlara su vurulmağa başlandı.

1. ↑  "Xəzər Azərbaycan xalqının misilsiz sərvətidir". 2019-12-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-22.
**Ələmdar Quluzadə**  - Azərbaycan şairi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

1952-ci ildə Qarabağın Xocalı kəndində anadan olmuşdur. O, kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra 1973-cü ildə N.Tusi adına Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Xankəndi filialında Azərbaycan dili və ədəbiyyat fakultəsini bitirib. 1988-ci ilin sentyabr ayına qədər Xankəndində yaşayıb və bu müddətdə keçmiş, DQMV radio verilişləri komitəsinin Azərbaycan verilişləri redaksiyasında müxbir vəzifəsində çalışmışdır. O, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

Yaradıcılığa gənc yaşlarında başlayan şairin şeirləri "Azərbaycan gəncləri", "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetlərində və "Ulduz" jurnallarında dərc edilmişdir. Ələmdar Quluzadənin ilk kitabı "Dağların yaddaşı" adlanır. Sonralar Ələmdar müəllimin bir-birindən maraqlı kitabları dərc edilmişdir. O, "Tumurcuqlar", "Beş qitənin uşaqları", "Şəhid şəhər", "Alay komandiri", "Ömür-gün qabaqdadır", "İsti ocaq", "Mənə söz verin", "Məhləmin uşaqları", "Məni yoldan eləmə", "Qürbətə düşən daş", "Dilotu", "Ürəyindən keçəydim", "Ətirşah ətri", "Boğça", "Qadan mənə Qarabağ" kitablarının müəllifidir. Şairin kitablarını kiçiklərlə yanaşı, böyüklər də sevərək oxuyur.

Ələmdar Quluzadənin çoxsahəli yaradıcılığında uşaq ədəbiyyatının özünəməxsus yeri var. Təbiətə, folklora, xalq yaradıcılığına, insanların psixologiyasına yaxından bələd olması şairin uşaqlar üçün qələmə aldığı şeir və nağıllarda da özünü aydın şəkildə göstərir. Ələmdar müəllimin "Qürbətə düşən daş" kitabında vətənə, xalqa, əməyə, anaya, dosta sevgi mövzularında yazılmış nağıllar ("Papaqçı", "Dəmirçi Daşdəmir", "Bar ağacı", "Bənövşə", "Yuva", "Kiçik qardaş", "Nökər alim", "Göyərçin") geniş yer almışdır. Bu kitabda müəllif özünü nəsrdə sınamış, həm də uşaqlara haqq-ədalət, vətənpərvərlik, mərdlik, qorxmazlıq, cəsurluq, barədə düşüncələrini çatdırmışdır.

Yazıçı-şair Ələmdar Quluzadənin nağılları ilə yanaşı, onun şeirləri,poemaları, pyesləri də bütün yaş oxucularda maraq doğurmaqla yanaşı, onları vətənpərvər ruhda tərbiyə edir.

Azərbaycan uşaq seirinin maraqlı nümunələrini yaratmışdır.

Kitabları
---------

* Alay komandiri.- B.: Ozan, 1999.- 80s.
* Beş qitənin uşaqları. B.: Gənclik, 1991. – 96 s.
* Dağların yaddaşı.-B.: Azərnəşr, 1976.-38 s
* İsti ocaq.- B.: Yazıçı, 1985.- 143 s.
* Qarabağ oyunu.-B.: Azərnəşr, 1993.- 48 s.
* Məhləmizin uşaqları.-B.: Şirvannəşr, 2004.- 80 s.
* Mənə söz verin.- B.: Ozan, 2001.- 248 s.
* Məni yoldan elemə.-B.: Ozan, 2005.- 255 s.
* Ömür-gün qabaqdadır.- B.: Yazıçı, 1980.-83 s.
* Şəhid şəhər.- B.: Ozan, 1998.- 67 s.
* Tumurcuqlar.- B.:Gənclik, 1985.- 28 s.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ələmdar Quluzadə". 2013-12-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-16.
**Anlonqvenq dairəsi**  (khm.  ស្រុកអន្លុងវែង) — Kambocanın şimal-qərbində yerləşən, Oddarmeantey əyalətinə daxil olan əyalətdir. Dairənin inzibati mərkəzi həmçinin **Anlonqvenq** adlanır. Dairənin əhalisi 1998-ci il siyahıya alma zamanı münaqişəyə görə hesablanmırdı. Daha sonralar siyahıya almalar davam etdirilmişdir.

Coğrafi mövqeyi
---------------

Anlonqvenq əyaləti Danqrek dağları ərazisində yerləşmişdir. Bu dağlar Kambocanın ekstremal hissəsi hesab olunur və ölkənin şimalında yerləşmişdir. Dairə Siemrapadan 125 kilometr şimalda, Taylandın beynəlxalq sərhəd keçidi yaxınlığında yerləşmişdir. Bilavasitə şimala şəhərdən damba olur.

Tarixi
------

Anlonqvenq dairəsi iki əsas səbəbdən bu qədər məşhurluq əldə etmişdir: Dairə Qırmızı kxmerlərin son qalası idi. Həmin qala yalnız hökumət nəzarəti altına 1998-ci ildə keçmişdir. Həmçinin dairəyə bu qədər məşhurluq gətirən Pol Potun burada vəfat etməsi və ölümündən bir neçə gün sonra burada yandırılması olmuşdur.
Danqrek dağları baza kimi Kxmer Respublikasının (General Lon Nolanın idarəetmə rejimi zamanı, 1970 — 1975) mübarizəsi zamanı qırmızı kxmerlər tərəfindən istifadə olunurdu.

Kambocanın Vyetnam işğalı və Vyetnam qoşunlarının çıxarılağmasının sonuna yaxın qırmızı kxmerlər Taylandla sərhədin uzununa istiqamətində Danqrek dağlarında öz köhnə bazalarını dirçəltdilər. Anlonqvenq dairəsi bir müddət qırmızı kxmerlərin "paytaxtı" olmuşdur. 1990-cı illərdə qırmızı kxmerlər Anlonqvenqə hələ də nəzarət edirdilər.

Hal-hazıri vəziyyəti
--------------------

Baş nazir Xun Sen 2001-ci ildə bu dairəni inkişaf etdirmək üçün sərəncam imzaladı. Preaxvixeya məbədinə Siemreapadan yol çəkilməyə başlandı. Memorial inşa olundu. Əsas məqsəd isə Anqlonqvenq dairəsini turizm mərkəzinə çevirmək idi. Hal-hazırda Anqlonvenq dairəsi Siemreapom şəhəri ilə (125 kilometr) 67№ -li asfalt döşənmiş yol ilə əlaqələnmişdir. Ta Mokanın qəbri və evi, həmçinin Pol Potun kremasiya olunmuş yeri və məzarı turistlər üçün görməli yerlər hesab olunur. Onlar üçün hal-hazırda mehmanxanalar və otaqlar tikilir. Yaxın zamanlarda dairədə kazinonun tikilməsi planlaşdırılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Карта Кампучии, масштаб 1:1 000 000, ГУГК, 1980 год
2. ↑  "General Population Census of Cambodia 1998, Final Census Results" (PDF). National Institute of Statistics, Ministry of Planning, Cambodia. August, 2002. 2012-08-26 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2010-11-25. стр.271
3. ↑  "Historical Restoration Initiative circular (Dec 2001)" (PDF). 2011-10-02 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-03.
4. ↑  "Анлонгвэнг на Lonely Planet". 2011-09-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-03.

Xarici keçidlər
---------------

* VikiSəyahətdə **Anlong Veng** haqqında səyahət məlumatları var.
* History and Development
* General Information
* Recent travel reports
* Government circular on preserving KR sites
**Xəzər dənizinin bioresursları** — Azərbaycanın bioloji müxtəlifliyində dünyanın ən böyük qapalı su hövzəsi olan Xəzər dənizi mühüm rol oynayır. Xəzər dənizi müxtəlif külli miqdarda endemik bitki və heyvan növlərinə malikdir. Xəzər dənizində 100-də çox balıq növü və yarımnövü yaşayır. Onlardan ancaq 40 növ və yarımnövünün vətəqə əhəmiyyəti var. Xəzərin balıq faunasının əksər nümayəndləri dəniz və çay kateqoriyalarına, qalanları isə keçici və yarımkeçicilərə aiddir.

Nərəkimilər
-----------

Xəzərin bioresursları Xəzər dənizinin endemik balıq növlərindən biridir. Hal-hazırda dünyada ən böyük nərə sürüləri Xəzər dənizində olub, dünya nərə ehtiyatının 70-80%-nı təşkil edir. Burada nərəkimilərin 6 növü yaşayır: bölgə,uzunburun, nərə, qaya balığı, rus nərəsi, çökə balığı.

Xəzər dənizində nərəkimi balıqların sayının qorunması mqsədilə 2011-ci ildə Kommersiya ovuna moratorium qoyulmuşdur. Hal-hazırda bu balıqların sayının bərpası məqsədilə Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin nəzdində 3 nərə balıqartırma zavodu fəaliyyət göstərir. İl ərzində 7-9 milyon nərəkimi balıq körpələri artırılaraq təbii su hövzəsinə buraxılır.

### Qızılbalıqlar

Xəzər dənizində 2 növ qızılbalıq yaşayır- xəzər qızılbalığı və ağ qızılbalıq.
Xəzər qızılbalığı keçici balıqdır, əsasən Kür çayında kürü tökür. Balıq körpələri əsasən 1.5-2 il ərzində şirinsulu çaylarda yaşayır və sonra isə dənizə keçirlər.

1950-ci ilə qədər hər il 0.5 min ton balıq ovlanırdı. Kür və araz çayları üzərində bəndlər tikildikdən sonra balıqlar əlverişli oksigen, qida və temperatur rejimi olan təbii kürüləmə yerlərinə keçə bilmirlər. Odur ki bu çaylarda qızılbalığın ehtiyatı kəskin azalmışdır. Bu balığın ehtiyatını bərpa etmək məqsədilə Azərbaycanda Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin nəzdində 3 qızılbalıqartırma zavodu fəaliyyət göstərir. Bu zavodlar hər il təxminən 200 min ədəd qızılbalıq körpələri yetişdirərək təbii su hövzələrinə buraxır. Nəticədə qızılbalığın nəslinin kəsilməsi təhlükəsi aradan qalxmışdır.

#### Çəkikimilər

Xəzər dənizində geniş yayılmış və növlərin çoxluğuna görə Xəzərin balıq faunasının əsasını təşkil edən şirinsu mənşəli balıqlardır. Xəzər dənizində çəki, külmə, çapaq növləri geniş yayılmışdır. 1970-ci illərdan başlayaraq Xəzərdə daha 3 növ çəkikimi balıqlar iqlimləşdirilmişdir. (ağ amur, əlvan və ağ alın). Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin nəzdində çəkikimi balıqların artrılması üzrə 3 balıqartırma zavodu və 1 Məntəqə fəaliyyət göstərir. İl ərzində 400 milyondan çox çəkikimi balıq körpələri artırılaraq təbii su hövzəsinə buraxılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bioloji ehtiyatlar". 2018-12-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-10.
2. ↑  *c.e.n.dos.Ç.N.İsmayılov.* Xəzər dənizinin və sahilyanı ərazilərin ekologiyası. Bakı: Bakı Universiteti nəşriyyatı. 2002. səh. 40-50.

Xarici keçidlər
---------------

* The Strategic Importance of the Caspian Sea
* Marine life

Həmçinin bax
------------

* Xəzər dənizinin ekoloji vəziyyəti
* Xəzər dənizinin etimologiyası və formalaşması
**Ann Rober Jak Türqo** (*ing.* Anne Robert Jacques Turgot; 10 may 1727[…], Paris – 18 mart 1781[…], Paris) — Fransız iqtisadçısı, filosofu, fiziokrat və dövlət xadimi.

Jak Tyürqo tarixə iqtisadi liberalizmin yaradıcılarından biri kimi düşmüşdür. Ailənin üçüncü oğlan övladı olan və anasından qorxan Tyürqo erkən yaşlarında sakit, utancaq, dini ruhda böyüdülən, yad adamların evə gəlişi zamanı divan və ya stul altında gizlənən oğlan olmuşdur. Ailə ənənəsinə görə dini təhsil alan, lakin iqtisadiyyatla maraqlanan Tyürqo yaşa dolduqca "həyatı boyunca üzünə maska geyinmək" istəməmiş və atasından onu keşiş olmaq vəzifəsindən azad etməyi istəmişdi.
Sonralar o, dövlət xadimi kimi fəaliyyət göstərmiş, XVI Lüdovikin dövründə əvvəlcə dəniz qüvvələri naziri, sonra maliyyə naziri vəzifəsində çalışmışdır. O, müntəzəm poçt və nəqliyyat sisteminin yaradılmasında, vergi islahatlarının həyata keçirilməsində böyük işlər görmüşdür.

1755-ci ildə fiziokrat məktəbinin rəhbəri Fransua Kene ilə tanış olmuşdur.

Bioqraflara görə Tyürqo xaraktercə sadə, idealist, şərəfli, ədalət və həqiqətpərəst olmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Riçard Kantilyon

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Anne Robert Jacques Turgot // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2  Anne Robert Jacques Turgot // GeneaStar.
4. ↑  *Vardi, Lianne.* The Physiocrats and the World of the Enlightenment. Cambridge: Cambridge University Press. 2012. 9–10.
5. ↑  *H. Packwood Adams,* The French revolution, McClurg, 1914, səh. 31, 2014-07-02 tarixində arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 2019-11-09

| ⛭Fiziokratlar |
| --- |
| 
* Ann Rober Jak Türqo
* Fransua Kene
* Qurne
* Con Lou
* Nikolas Bodo
* Pyer Buagilber
* Pyer Dyupon de Nemur
* Riçard Kantilyon
* Viktor Mirabo

 |
**Qokoku məbədi** (護国寺, *Qokoku-ci*?, *azərb.* *"Ölkənin mühafizəsi məbədi"*‎) – Yaponiyanın Tokio şəhərinin Bunkyo rayonunda yerləşən buddist məbədi. Buddizmin Şinqon sektasının Buzan qoluna aiddir.

Tarixi
------

Məbəd 1681-ci ildə şoqun Tokuqava Tsunayoşinin sifarişi ilə keşiş Ryoken tərəfindən qurulmuşdur. Tsunayoşi və onun anası Keyşo İn bu məbədin himayəçiləri olmuşdurlar. Hazırda Əhəmiyyətli mədəni mülk statusu daşıyan əsas zal 1698-ci ildə tikilmişdir. Məbədin qəbiristanlığında Edo dövründə yaşamış 40-dan çox konfutsiçi alimin qəbri yerləşir. Məbədin Tokuqava şoqunluğu ilə sıx əlaqələri olduğu üçün burada tez-tez şoqunluğun adından ibadətlər yerinə yetirilmişdir. Məbəd bodhisattva Kannona həsr olunmuşdur.

Qalereya
--------

* Darvazası.Darvazası.
* Əsas zalın içərisi.Əsas zalın içərisi.
* Fənər.Fənər.
* Qəbiristanlığı.Qəbiristanlığı.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). III cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 43. ISBN 0-87011-623-1. İstifadə tarixi: 3 iyul 2022.
**Jarık**  (*qaz.* «Жарық», ЖШС, *rus.* ТОО «Жарык» 
, *ing.* "Jarykh", LLP) — Qazaxıstanda kosmik rabitə, televiziya, radio yayımı və radio rabitəsi ilə məşğul olan bir qazaxıstan şirkəti.

Tarixi
------

Məhdud məsuliyyətli "Jarık" ortaqlığı, 1991-ci ildə "Kazsvyazitekhnika" kiçik müəssisəsi tərəfindən 1990-cı ilin sonunda istifadəyə verilmiş Ku-banddakı SSRİ-də peyk televiziyası yayım sistemi "Jarık" -a xidmət göstərmək üçün 1991-ci ildə qurulmuşdur.

1990-cı ilin sonunda Qazaxıstanda "Jarık" televiziya peyk yayım şəbəkəsi istifadəyə verildi, burada 80 ° East, "Horizon" kosmik gəmisinin 12 transponderi vasitəsilə milli bir televiziya proqramı paylandı. Qeyd etmək lazımdır ki, Jarık sistemi SSRİ-də ilk Ku-band peyk televiziya şəbəkəsi oldu.
"Katelko Plus" - Qazaxıstan Respublikasının birbaşa peyk televiziya yayımı şəbəkəsidi

Federal Qanun Rusiya Federasiyası ərazisində və Rusiya Federasiyasının yurisdiksiyasına aid ərazilərdə rabitə sahəsində fəaliyyətin hüquqi əsaslarını müəyyənləşdirir, rabitə sahəsində dövlət orqanlarının səlahiyyətlərini və hüquqlarını müəyyənləşdirir. və bu fəaliyyətlərdə iştirak edən və ya rabitə xidmətlərindən istifadə edən şəxslərin vəzifələri.

Fəaliyyəti
----------

Jarık bir sıra iri şirkətlərin yaradılmasında iştirak etmişdir: TRK 31 Kanal televiziya və radio şirkəti, Alma-TV kabel televiziyası operatoru, Alma-Page çağrı şirkəti və digərləri. Hal-hazırda iki şirkət Jarık-a qoşulub: xüsusi rabitə şəbəkəsi vasitəsilə telekommunikasiya xidmətləri göstərən İnkatel LLP (100% iştirak payı) və quraşdırma, tənzimləmə və təmirlə məşğul olan Argus-Contact LLP (50% iştirak payı). təhlükəsizlik siqnalizasiya sistemləri və telematik xidmətlərin göstərilməsi.

1996-1998-ci illərdə Jarık-ın baş direktor Əsgər Jumaqaliyev, daha sonra Qazaxıstan Respublikasının rabitə və informasiya naziri vəzifəsində rəhbərlik etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Intelsat 904 at 60,0°E". 2019-07-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-11.
2. ↑  "«Кателко Плюс» — сеть непосредственного спутникового телевещания Республики Казахстан". 2009-02-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-11.
**Qodendaq** (nid. goedendag) — orta əsrlərə aid, əzici və kəsici effektə malik silah. Ölçusu adamboyu ölçusundə olan, uc hissəsi yuxarı doğru genişlənən dəmirlə örtulmuş və iti deşici uca mlik ağır silah. Əsasən XIV əsrdə Fransanın Flandriya qraflığında geniş istifadə edilirdi.

Adı
---

 "Kortrijk 1302" muzeyində Qodendaq ucluqları (Belçika)
Qodendaqın adı barədə ən çox yayılmış versiya bu silahın adının mənşəyini "Brügge Matins" (1302) hadisələri ilə əlaqələndirir. Flaman üsyançıları qarşılarına çıxan fransızları ləhcəsinə görə tanıyaraq məhv edirdilər, bunun üçün onlar fransılzarın salamlaşmasını və ya müəyyən bir şibboleti tələffüz etməyi tələb edirdilər. Beləcə niderlandca "gununuz xeyirli" mənasını verən "goedendag" sözundən silahın adı yaranır.

Başqa bir versiyaya görə, *qodendaq* sözu nid. dolk yaxşı və *fr.* dague — xəncər szözlərinin birləşməsindən yaranıb və beləliklə goedendag — hərfi mənada "yaxşı xəncər" mənasını veir.

Üçüncü, ən az ehtimal olunan versiyaya görə, bu ad Flamand milislərinin cəngavərləri boynundan bıçaqlamaq vərdişindən irəli gəlir — cəngavər zirehinin həssas yerlərindən biri. Öldürülən düşmənin irəli əyilmiş başı Fleminqlərə salam təzimini xatırladırdı.

Döyüşdə istifadəsi
------------------

Flamand kommunal milislərinin düzuluşundə qodendaq, falanqada uzun, ağır nizə istifadə edən nizəçilərin yanında dayanırdılar. Bəzi versiyalara görə qodendaq və nizə istifadə istifadə edən döyuşçulər bir birini əvəz etməklə ardıcıl düzulurdulər.

Qodendaq ilə nəinki vurmaq olurdu, onunla həm də qısa, çox ağır nizə kimi deşmək olurdu. Onu iki əllə tutdular; bu halda, bir qayda olaraq, qalxan istifadə edilmirdi.

Piyada döyüşü üçün bu silah çox da əlverişli olmasada, lakin ağır süvariləri dəf etmək üçun əla vasitə idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-08-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-26.
2. ↑  Нечитайлов
**Bolqarıstan səhiyyəsi** — Bolqarıstan əhalisinin fiziki və psixi sağlamlığına yönələn, inkişaf etdirilən kompleks tədbirlərin cəmi. Buraya tibbi təhsil, xidmət və s. daxildir.

Ümumi məlumat
-------------

Bolqarıstanda 288 xəstəxana var (2000; dispanserlər daxil olmaqla). Əhalinin hər 100 min nəfərinə 336 həkim (2002), 629 xəstəxana çarpayısı (2003) düşür. Ölkədə hər 10000 əhaliyə 34 həkim, 39 tibb bacısı və 5 mamaça düşür<. Ölümün əsas səbəbləri ürək-damar xəstəlikləri, bədxassəli yeni törəmələr, travmalar və zəhərlənmələrdir. Bolqarıstanda QİÇS-sə yoluxma çox aşağı səviyyədədir. Baxmayaraq ki, 2005-ci ildə bu xəstəliyə yolxanların sayı artmış və 86 yeni yoluxma hadisəsi qeydə alınmış. Səhiyyəyə qoyulan xərc ÜDM-in 4,7%-i qədərdir (2002). Tibb kadrları Sofiya və Varnanın tibb universitetlərində, Plovdiv, Pleven və Stara-Zaqoradakı tibb kolleclərində hazırlanır. Kurortları: Albena, Berkovitsa, Borovets, Küstəndil, Pamporovo, Günəşli Sahil, Velinqrad, Qızıl Qum və s.

İslahatlar
----------

Müasir Bolqarıstanın səhiyyə sistemi Bolqarıstan Xalq Respublikasından miras qalmış. Önəmli islahatlar 1999-cu ildən sonra başlasa da 1990-cı ildə Bolqarıstanda ilk özəl tibbi müəssə açılmış. Ancaq bolqarlar daha çox ucuz dövlət tibbi xidmətlərinə üstünlük verirdilər. İqtisadi böhranın təsiri ilə ölkənin səhiyyə sahəsin böyük problemlərə məruz qalmış. Maliyyə çatışmamazlığı nəticəsində səhiyyənin səviyyəsi düşməyə başladı. Problemlərin həlli üçün xüsusi islahat proqramı həyata keçirildi. İslahat Milli Tibbi Sığorta Fondu tərəfindən həyata keçirildi (NFMS). 2000-ci ildən ilkin tibbi yardıma ayrılan maliyyə artmağa başladı.

Bolqarıstanda işləyən əhalinin əmək haqqından səhiyyəyə dövlətin dəstəyini azaltmaq məqsədi ilə xüsusi tutuş həyata keçirilir. Özəl səhiyyə sığortası hələki ikinci dərəcəli və dəstəkləyici rol oynayır. 2005-ci ilin göstəricilərinə görə bolqarlar daha çox ozəl həkimlərə müraciət etməyə başlamış. Əzzaçılıq məhsullarının yayımı desentralizasiya olunmuş. 2015-ci ilin Avropa üzrə səhiyyə indeksinə görə Bolqarıstan qeyri-qanuni həkimlərə ödəmə edən ölkələr sırasındadır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Bulgaria country profile Arxivləşdirilib 2005-07-17 at the Wayback Machine. Library of Congress Federal Research Division (October 2006)  (ing.)
2. ↑  Здраве1160 са болните от СПИН у нас Arxivləşdirilib 2016-06-29 at the Wayback Machine, dnes.bg
3. ↑  "Outcomes in EHCI 2015" (PDF). Health Consumer Powerhouse. 26 January 2016. 2017-06-06 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 27 January 2016.

| ⛭Bolqarıstan mövzularda |
| --- |
| 
Gerb • Bayraq • Himn • Dövlət quruluşu • Konstitusiya • Parlament • İnzibati bölgü • Coğrafiya • Şəhərlər • Paytaxt • Əhali • Dillər • Tarix • İqtisadiyyat • Kənd təsərrüfatı • Energetika • Valyuta • Mədəniyyət • Din • Kinematoqraf • Ədəbiyyat • Musiqi • Bayramlar • İdman • Təhsil • Elm • Nəqliyyat • Turizm • Poçt (tarixi və markaları) • İnternet • Silahlı qüvvələr • Xarici siyasət

**Portal "Bolqarıstan"**
 | Bolqarıstan |
**Girdəqanad binersiya** (*lat.* Bienertia cycloptera) — bitkilər aləminin qərənfilçiçəklilər dəstəsinin pəncərkimilər fəsiləsinin binersiya cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU A2c+ 3c. Azərbaycanın nadir növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

15-20 sm hündürlükdə, çılpaq, şirəli, birillik ot bitkisidir. Yarpaqları oturaq, növbəli, xətvari, yarımsilindrik, ətli-şirəli, kütdür aşağıda gövdəyə bitişikdir. Çiçəkləri yarpaq qoltuğunda yumaqcıqlara toplanmışdır, sonradan kiçik ayaqcıqlıdır. Erkəkciyi 5-dir, demək olar ki, görünmür. Yumurtalığı 2-3, qısa dişcik ağızcıqlıdır. Meyvələri 5-7 mm diametrindədir. Toxumu 1,5-2,5 mm diametrində, yastı horizontaldır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə və meyvə əmələgətirmə dövrü may-noyabr aylarına təsadüf edir. Kserofit, halofit, işıqsevən, duzlaşmaya davamlıdır. Toxumla çoxalır. Şoranlıqda şorangəlik qruplaşmalarının tərkibində rast gəlinir.

Yayılması
---------

Kür-Araz ovalığı, Abşeron (Nardaran kəndinin ətrafı), Naxçıvan düzənliyi (Böyükdüz ətrafı).

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyanın azalma tendensiyası müşahidə olunur, yaşama ərazisi məhdudlaşır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Xəzər dənizinin səviyyəsinin qalxması və antropogen amillər (otarılma, tapdalanma, bağ tikintiləri).

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Mühafizə üçün xüsusi tədbirlər aparılmır, yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq üçün yasaqlıqların təşkili, populyasiya səviyyəsində genetik tədqiqi, toxumlarının toxum bankında saxlanılması, bərpasının təmin edilməsi, yeni yayılma yerlərinin axtarılması təklif olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15588465
* Wikispecies: Bienertia cycloptera
* EPPO: BJECY
* EUNIS: 167827
* GBIF: 3760931
* iNaturalist: 931390
* IPNI: 164507-1
* NCBI: 224142
* Plant List: kew-2675801
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:164507-1
* WFO: wfo-0000565176

 |
**Giorgi Vaşadze** (7 iyul 1981, Çiatura, İmereti) — Gürcü siyasətçi və Gürcüstan parlamentinin keçmiş üzvü. 21 oktyabr 2012-ci ildə Vahid Milli Hərəkət partiyasının siyahası ilə Gürcüstan Parlamentinə seçildi. Vahid Milli Hərəkat Fraksiyasının üzvü, Azlıqların Büdcə və Maliyyə Komitəsi sədrinin müavini, Gürcüstan Parlamentinin Təhsil, Elm və Mədıniyyət komitəsinin üzvü, Audit keyfiyyətinə nəzarət və Daxili nəzarət produsedurları üzrə komətəsinin üzvü olmuşdur.

Giorgi Vaşadze İnnovasiya və İnkşaf Naminə Qeyri Hökumət Təşkilatı Fondunun təsisçisidir, məqsıdi davamlı inkişaf etməkdə olan ölkələrdə inovasiya potensialının güclənməsinə və onların qlobal bilik cəmiyyətə inteqrasiyasına dəstək verməkdir. Bilik iqtisadiyyatı başlanğıçları üçün innovativ layihələrin təşəbbüsü, aşağıdan yuxarı ictimai və elektron demokratiya layihələrinin dəstəklənməsi, Ukrayna hökumətinin antikorrupsiya islahatlarında dəstəklənməsi və Gürcüstanın ən yaxşı təcrübəsinə əsaslanan yeni dövlət xidmətlərinin tətbiqi.

Təhsil
------

Harvadar Business School - Liderlik iknkişaf Praqramı. Gürcüstan Texniki Universtetinin Dövlət idarəçiliyi üzrə iki dərəcə və Tbilisi Dövlət Universitetinin hüquq dərəcəsini almışdır.

Karyera
-------

Giorgi Vaşadze köklü islahatların başlanması, planlaşdırılması və idarə olunması sahəsində böyük təcrübəyə malikdir. 2005-ci ildən etibarən Gürcüstan Ədliyyə Nazirliyinin bir çox layihələrində fəal iştirak edir və uğurlar əldə edir. Mülki Reyestr Agentliyi (Gürcüstan, 2006-2010) rəhbərliyi altında biometrik pasportlar, şəxsiyyət vəsiqələri, rəqəmsal imzalar, vətəndaş portalı - www.my.gov.ge, vahid demoqrafik reyestr, vizual tanıma, sürətli xidmətlər, uzaq xidmətlər (onlayın, zəng) tətbiq etmişdir. Əlavə olraq *Baby Book* layihələri və. s.

İstinadlar
----------

1. ↑   Arxivləşdirilib 2020-03-01 at the Wayback Machine საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური ვებსაიტი, დეპუტატი გიორგი ვაშაძე
2. ↑   Arxivləşdirilib 2015-03-29 at the Wayback Machine საქართველოს მოქალაქის პასპორტი, ბიომეტრიული პასპორტი
Pakri yarımadasındakı baltik qlinti
**Baltik-Ladoqa qlinti** və ya **Baltik-Ladoqa uçurumu** (dan. Klint — uçurum, sıldırım) — Baltik dənizinin qərbindən, İsveçin Eland adalarından başlayıb, Estoniya, Leninqrad vilayəti və Ladoqa gölünə kimi uzanan qlint və ya uçurum. Qlintin uzunluğu təxminən 1100—1200 km-dir. Baltik-Ladoqa qlinti daha çox estoniyanın İda-Virumaa vilayətində özünü qabarıq göstərir. Bu bölgədə qlintin hündürlüyü 56 metrə çatır. Leninqrad vilayətində isə hündürlük 40-50 metrdən yüksək deyil. Pulkova yüksəkliyi adlanan bu ərazidə Pulkova rəsədxanası yerləşir. Bölgədə yerləşən bir çox tarixi qəsrlər məhs bu uçurumların üzərində inşa edilmişdir.

Qlint kembri və ordovik süxurlarının səthinə çıxma sərhədinə uyğun gəlir. Ordovik süxurlarından ibarət olan yüksəkliyin cənubundakı təpə *Ordovik yaylası* adlanır (Leninqrad vilayətində - İjor yüksəkliyi).

Baltik-Ladoqa qlintini Narva, Luqa, İzhora, Tosna, Pirita, Yaqala çayları kəsib keçir. Qlinti kəsib keçən çaylar astana və şəlalələr əmələ gətirir. Ən böyüyü - Valaste - 30,5 m hündürlüyə malikdir. Baltik-Ladoqa qlintini kəsib keçən çayların sahillərində əhəng daşıları üstünlük təşkil edir. Bu ərazilərdə çaylar kanyona bənzər dərələr formalaşdırmışdır. Bu daşlardan tarixən tikintidə geniş istifadə olunurdu. Kazan kafedralı (Sankt-Peterburq) məhs bu əhəng daşlarından inşa edilmişdir.

Meydana gəlməsi
---------------

Qlintin meydana gəlməsi haqqında dəqiq fikir mövcud deyil. Ehtimal olun versiyalardan birinə görə qlint 11 min il əvvəl mövcud olmuş qədim dənizin sahilidir. Məhs mövcud buzlaşma epoxasını bitməsindən sonra qlint meydana gəlmişdir. Ancaq ehtimal edilən dənizin olmasını təsdiq edən məlumatlar yoxdur. Göstərilən ərazilərdə dəniz çöküntülərinə rast gəlinmir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Балтийско-Ладожский уступ Arxivləşdirilib 2023-07-02 at the Wayback Machine // Геоморфология
2. ↑   Глинт или клинт // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
3. ↑  Глинт — статья из Большой советской энциклопедии.
4. ↑  Официальный портал администрации Санкт-Петербурга. Глинт Arxivləşdirilib 2013-05-08 at the Wayback Machine
5. ↑  Геологические памятники природы берегов Финского залива Arxivləşdirilib 2011-03-04 at the Wayback Machine
**Rəhməti Təbrizi** (?-1616) — Azərbaycan şairi.

Həyatı
------

Təx­mi­nən XVI əs­rin or­ta­la­rın­da Təb­riz­də dün­ya­ya gəl­miş, Hin­dis­ta­na sə­fər edə­rək 1616-cı il­də ora­da və­fat et­miş Rəh­mə­ti Təb­ri­zi­dir. Təz­ki­rə­çi Tə­qi Əv­hə­di "Ərə­fa­tül-aşi­qin və ərə­sa­tül-ari­fin" ad­lı təz­ki­rə­sin­də onun Hin­dis­tan sə­fə­rin­dən əv­vəl (1605-ci il­dən ön­cə) 7-8 min beyt­lik di­va­nı­nı gör­dü­yü­nü qeyd et­sə də, şai­rin AMEA M.Fü­zu­li adı­na Əl­yaz­ma­lar İnsti­tu­tun­da sax­la­nı­lan şeir­lə­ri 2050 beyt həc­min­də­dir. Bu şeir­lə­rin ək­sə­riy­yə­ti fars­ca­dır, cə­mi 25 qə­zəl və 1 rü­bai (129 beyt) Azər­bay­can türk­cə­sin­də­dir. Şa­ir fars­ca yaz­dı­ğı fəx­riy­yə­lə­rin­də döv­rü­nün bir sı­ra sə­nət­kar­la­rı­nın, ərəb şair­lə­rin­dən Bux­to­ri və Bu fə­ra­sın, fars şair­lər­dən Ün­sü­ri, Ən­və­ri, Ru­də­ki, Əs­cə­di, Fü­tu­hi, Də­qi­qi və baş­qa­la­rı­nın adı­nı çə­kir, özü­nü on­lar­dan üs­tün sa­yır. Ad­la­rı­nı çək­mə­sə də, onun türk­cə şeir­lə­rin­də Nə­vai və Fü­zu­li­dən tə­sir­lən­di­yi­ni gör­mə­mək müm­kün de­yil. I Şah Ab­ba­sın döv­rün­də (1587-1629) Hin­dis­ta­na mü­ha­ci­rət edən şa­ir bu öl­kə­nin müx­tə­lif ədə­bi məc­lis­lə­rin­də çox yük­sək də­yər­lən­di­ri­lən Nə­vai şeir­lə­ri ilə da­ha ya­xın­dan ta­nış ol­maq im­ka­nı əl­də et­miş­di. C.Na­ğı­ye­va Rəh­mə­ti­nin Nə­vai ya­ra­dı­cı­lı­ğı­na ya­xın­lı­ğı ba­rə­də ya­zır: "Rəh­mə­ti də Nə­vai ki­mi in­sa­nı hər şey­dən uca tut­muş­dur. Əgər Nə­vai­də "Məs­hə­fi-hüs­nün­də gör­düm bis­mil­la­hi­ni" oxu­yu­ruq­sa, Rəh­mə­ti "Məs­hə­fi-hüs­nün­də ol pey­vəs­tə bis­mil­lah­lər" de­yir. Hər iki şair­də za­hid və vaiz­lə­rin tən­qi­di ey­ni­dir. Rəh­mə­ti də Nə­vai ki­mi "Ka­fe­re-eş­qəm be­dəs­təm süb­he­ye mə­deh", "Mə­nəm Al­lah", "Mə­nə Mən­sur ki­mi dar ağa­cı la­zım­dır" de­yir, şə­ra­bı kö­nül açan ne­mət, gö­zə­lin üzü­nü Məş­həf (Qu­ran), xət­tü xa­lı­nı Qu­ran­da­kı e'rab­lar he­sab edir". Rəh­mə­ti­nin qə­zəl­lə­rin­də iş­lət­di­yi "niy əcəb" ("nə əcəb"), "gö­tür­gəc" ("gö­tür­cək") ki­mi cı­ğa­tay söz­lə­ri bir da­ha onun Nə­vai­dən bəh­rə­lən­di­yi­ni gös­tə­rir. Rəh­mə­ti­nin cı­ğa­tay söz­lə­rin­dən da­ha çox is­ti­fa­də et­di­yi "İtlər ilən süb­hə­dək hər ge­cə fər­yad ey­lə­rəm", "Dəhr əs­ba­bi­nə, ey dil, çox də­xi et­mə hə­vəs", "Bə­nim ye­rim fə­na bəh­ri­vü Məc­nun ye­ri sa­hil­dür" şeir­lə­rin­də Nə­vai ru­hu da­ha çox du­yu­lur.

Yaradıcılığı
------------

Mənbə
-----

Ənvər Çingizoğlu, Rəhməti Təbrizi, "Soy" еlmi-kütləvi dərgi, 2010, №6, səh.85-86.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan ədəbiyyatı
Erkək fərd
**Baltadimdik** (*lat.* Coccothraustes coccothraustes) — Sərçəkimilər dəstəsinə aid quş növüdür. Uzunluğu 16.5-18 sm olan bu quşun ayırdedici xüsusiyyəti başına nisbətdə olduqca iri olan dimdiyidir. Müxtəlif bitkilərin toxumlarını (xüsusən gilas, ərik və yemişan) qırmaqda istifadə etdiyi bu dimdiyi ilə 50 kq-lıq güc tətbiq edə bilir. Arada böcəklərlə də qidalanır. Daha çox meşəlik və ya sıx ağaclar olan ərazilərdə rast gəlinir. Olduqca aqressiv olurlar, xüsusən də çoxalma və balalama dövründə. Yuvasını əsasən ağac oyuqlarında qurur və 4-5 ədəd yumurta qoyur. Balalrın qayğısına daha çox dişi quş qalsa da yuva yerinin seçilməsi və konstruksiyası işini erkək fərd edir.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q174088
* Wikispecies: Coccothraustes coccothraustes
* ABA: hawfin
* ADW: Coccothraustes\_coccothraustes
* Avibase: 84E1F1149261F19E
* BioLib: 9023
* BirdLife: 22720681
* BOLD: 93214
* BTO: HAWFI
* eBird: hawfin
* EPPO: COKKCO
* EUNIS: 980
* Euring: 17170
* Fauna Europaea: 97498
* Fauna Europaea (new): acee997a-e846-42da-9c92-30be0e771a7f
* Fossilworks: 369531
* GBIF: 2494329
* iNaturalist: 9801
* IRMNG: 10197212
* ITIS: 179170
* IUCN: 22720681
* NBN: NHMSYS0000530302
* NCBI: 37609
* TSA: 4546
* WoRMS: 558543
* Xeno-canto: Coccothraustes-coccothraustes

 |
**Rəhman Süleyman oğlu Əsədullahi** (20 mart 1951, Tehran) — Azərbaycan əsilli İranlı musiqiçi, bəstəkar, qarmon ifaçısı.

Babası Əbdürrəhim bəy qarmon ifaçısı olub. Qarmonda ilk çalmağı anasından öyrənib. İlk musiqi təhsilini isə Tehran şəhərində tanınmış qarmon ifaçısı, əslən azərbaycanlı olan Əli Əkbər əfəndidən alıb.

İran İslam İnqilabına qədər İranda çoxsaylı konsertlər verib. 1986-cı ildə İranı tərk etməyə məcbur qalıb və Almaniyaya mühacirət edib.

1995-ci ildə İsveçrədə keçirilən akkordeon və qarmon ifaçılarının müsabiqəsində birincilik qazanıb.

Bioqrafiyası
------------

### Erkən illəri və gəncliyi

1946-cı ilin noyabr ayında Seyid Cəfər Pişəvərinin qurduğu Azərbaycan Demokrat Firqəsi süqut etdikdən sonra Məhəmməd Rza Pəhləvi tərəfindən azadlıq mübarizələrində iştirak edənlərə qarşı divan tutulur və bu səbəbdən Təbriz şəhərindən Tehran şəhərinə böyük köçlər başlayır. Köçənlər arasında Rəhmanın atası Süleymanla anası Məsturə xanım da olur. 20 mart 1951-ci ilin Novruz bayramında Tehranda, Rəhman dünyaya gəlir. Qarmon çalmağı bacaran anasından ilk qarmon ifasını öyrənməyə başlayır. Balaca Rəhmanın musiqiyə olan meylini hiss edən valideynləri onu Tehranda yaşayan azərbaycanlı Əli Əkbər əfəndinin yanına şagird qoyurlar. Qısa müddətdən sonra Rəhman məşhur gənc qarmonçalana çevrilir.

1970–1979-cu illərdə, Şah Məhəmməd Rza Pəhləvinin devrilməsi ilə nəticələn inqilaba qədər İranda çoxsaylı konsertlər verməyə başlayır. İnqilab nəticəsində islam respublikası yaradılır, şiəlik dövlət səviyyəsinə qaldırılır və müstəqil ifaçılar, musiqiçilər rejimin hədəfinə çevirilir. Bu səbəbdən Rəhman Əsədullahi 1986-cı ildə İranı tərk etməyə məcbur qalır və Almaniyaya mühacirət edir.

### Mühacirət illəri

1986-cı ildə İranı tərk etdikdən sonra Almaniyayanın Hamburq şəhərində yaşamağa başlayır. Daha sonra İngiltərədə, Fransada, Danimarkada, İsveçdə, Avstraliyada konsertlər verir. 1995-ci ildə İsveçrədə keçirilən akkordeon və qarmon ifaçılarının müsabiqəsində birincilik qazanır.

Hamburqda yaşadığı evini ermənilər yandırır.

### 1999-indiyədək

İfa etdiyi Azərbaycan musiqilərinə görə ermənilər tərəfindən evi yandırılan Rəhman Əsədullahi çarəsiz şəkildə 1999-cu ildə Kanadaya köçür. Kanadaya köçdükdən qısa bir müddət sonra, boğazından ağır xərçəng xəstəliyinə tutulur. Əməliyyat nəticəsində çənəsinin bir hissəsi götürülür. Əməliyyat üz quruluşunun deformasiyasına səbəb olsa da xərçəng xəstəliyinə qalib gələ bilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qarmonuyla savaşan Rəhman Əsədullahi". 2021-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-12.

Qeydlər
-------

1. ↑  Bəzi mənbələrdə adı Əli Əkər əfəndi kimi qeyd olunur.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook |
| Foto, video və audio | Apple Music · Deezer · Google Play Music · Last.fm · Spotify · Tidal |
| Tematik saytlar | AllMusic · Discogs · MusicBrainz |
| Normativ yoxlama | LCCN: no2003097773 · VIAF: 48924855 · WorldCat VIAF: 48924855 |
**Üç yüz doqquz** — say sistemində ədədlərdən biridir. Üç yüz səkkizdən sonra, üç yüz ondan əvvəl gəlir.

Riyaziyyatda
------------

### Əsas hesablamalarda

* **Üç yüz doqquz ədədi** —tək ədəddir və eyni zamanda mürəkkəb ədəddir. Belə ki, 1, 3, 103 və 309 ədədlərinə qalıqsız bölünür.

### Say sistemində

Elmdə
-----

Dində
-----

Müqəddəs Quran kitabında Əshabi-Kəhf surəsinin 2-ci ayəsində Kəhf mağarasında uzun müddət yatıb sonra oyananların orada 300 üstə gəl 9 il qaldıqları işarə eidlir. Burada zamanın nisbiliyi və Hicri-şəmsi təqvimi ilə Hicri-qəməri təqvimi arasında da əlaqə göstərilməkdədir. Çünki 309 il ay təqvimi 300 günəş təqviminə bərabərdir.
belə ki ayənin tərcüməsinə nəzər yetirək:

*"Onlar mağarada üç yüz doqquz il qaldılar. (Üç yüz il qaldılar, üstünə bir doqquz il də artırdılar)."*
*Əshabi Kəhf surəsi 25-ci ayə*

Z.Bünyadov-V.Məmmədəliyev

Həzrət Peyğəmbərin vəfatından sonra bir qrup yəhudi Mədinəyə gəlib dedi: «Qur’anda Kəhf səhabələri haqqında bildirilir ki, onlar 309 il orada yatmışlar. Hansı ki, tövratda bu rəqəm 300 kimi göstərilmişdir. Bu iki bildiriş bir-birinə ziddir».
Yəhudilərin bu iradı qarşısında təkcə xəlifə yox, bütün səhabələr də aciz qaldılar. Nəhayət, yardım üçün Əliyə (ə) müraciət etdilər. Həzrət buyurdu: «Bu iki bildiriş arasında ziddiyyətin səbəbi odur ki, yəhudilər günəş, ərəblər isə ay təqvimindən istifadə edirlər. Tövrat yəhudi, Qur’an isə ərəb dilində nazil olmuşdur. Günəş təqvimi ilə 300 il qəməri təqvimi ilə 309 ilə bərabərdir. Günəş ili ilə ay ili arasında on bir gün altı saat fərq vardır. Nəticədə otuz üç şəmsi ili təqribən otuz dörd qəməri ilinə bərabər olur»

İnam və etiqadlarda
-------------------

Digər sahələrdə
---------------

Mənbə
-----

Xarici keçidlər
---------------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Riyaziyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |


1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-05-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-15.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-09-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-15.
**Aşıq Nuriddin** (*azərb.* İsgəndərov Nuriddin Abid oğlu‎; 20 noyabr 1956, Daşkənd, Basarkeçər rayonu – 22 dekabr 2017, Şəmkir) — Azərbaycan aşığı, Aşıq Hacı Göyçəlinin şəyirdi.

Həyatı
------

Aşıq Nuriddin 20 noyabr 1956-cı ildə Göyçə mahalının Daşkənd kəndində anadan olmuşdur. İlk təhsilini Daşkənd kənd orta məktəbində almış, hərbi xidməti başa vurduqdan sonra təhsilini Moskva Kooperasiya İnstitutunda davam etdirmişdir.

Hələ erkən yaşlarından aşıqlıq sənətinə meyl göstərmiş, ustad aşıqların məclislərində olmuş və bu sənətin sirlərinə dərindən yiyələnməyə çalışmışdır. Artıq gənc yaşlarından Aşıq Hacı Bayramovla həm Göyçə mahalının, həm də Azərbaycanın digər bölgələrinin el məclislərində iştirak etməyə başlamış, tez bir zamanda elin-obanın rəğbətini qazanmışdır.

Aşıq Hacı ilə birlikdə ifa etdikləri "Aşıq Alı" dastanı hələ 1980-cı illərdən bu yana saz-söz sevənlərin yaddaşlarından silinməyib və bu günə kimi Dövlət Televiziyasının "Qızıl fond"unda ölməz sənət əsəri kimi qorunub saxlanır.

Aşıq Nuriddin bu günə qədər də saz-söz sənətinin, soy kökümüzə söykənən milli dəyərlərin qorunub yaranmasında danılmaz rola malikdir. Onun cavanlar arasında apardığı maarifçi təbliğatı gənclərin bu sənətə olar marağını daha da artırmış, bu sənəti ucuzlaşdıranlara qarşı mübarizədə öz misilsiz töhfələrini vermişdir.

Aşıq Nuriddin uzun müddət Şəmkir rayonunda yaşamışdır. 22 dekabr 2017-ci ildə 61 yaşında Şəmkir şəhərində vəfat etmiş, şəhər qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

Ailəsi
------

Evli idi, iki övladı var. Aşıq Nuriddin həm də Aşıq Firudinin qardaşıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sazlı-sözlü Göyçə (II kitab)" (PDF) (az.). Elm və təhsil. 2018. 2018-06-01 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-06-01.
2. 1 2 3 4  Araz Yaquboğlu, Daşkənd aşıqları və şairləri, Bakı, "Nurlan", 2008.
3. ↑  ""Özü ölsə, sözü ölməz ustadin", Palitra. - 2018. - 14 dekabr. - Səh.15". 2020-08-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-05.

Xarici keçidlər
---------------

* "YouTube" saytı
**Hüygens-Frenel prinsipi** – dalğanın, əsasən də işığın yayılma mexanizmini təsvir və izah edən əsas dalğa nəzəriyyəsi postulatı.

Hüygens-Frenel prinsipi 1678-ci ildə Xristian Hüygens tərəfindən irəli sürülən prinsipin bir qədər də təkmilləşdirilmiş formasıdır. Hüygensə görə işıq dalğasının düşdüyü mühit səthi yeni işıq dalğasının ikinci(dərəcəli) mənbəyidir. Hüygens prinsipi həndəsi optika qanunlarına tabe olan dalğaların yayılmasını izah edir, lakin difraksiya hadisəsini izah edə bilmir. Oqüsten Jan Frenel 1815-ci ildə elementar dalğaların koherentlik və interferensiyası anlayışlarını daxil etməklə və Hüygens prinsipini tamamlayır və beləliklə Hüygens-Frenel prinsipi əsasında difraksiya hadisəsini izah etmək mümkün olur. 

Hüygens-Frenel prinsipini belə ifadə etmək olar. Dalğa cəbhəsinin hər bir elementinə ikinci (dərəcəli) sferik dalğalar əmələ gətirən ikinci(dərəcəli) həyəcanlanma mənbəyi kimi baxmaq olar. Hər bir nöqtədə əmələ gələn işıq sahəsi isə bu dalğaların interferensiyası ilə təyin olunacaqdır. 

Bir anlıq təsəvvür edək ki, iki qonşu otaq bir qapı arakəsməsi ilə ayrılır. Otaqlardan birinin uzaq küncündən səs buraxılır. O biri otaqdakı şəxs səsi eşitdikdə ona gələcəkdir ki səs qapı arakəsməsində yaranır. İkinci, yəni əslində səsin yarandığı otağa gəldikdə isə qapı arakəsməsində vibrasiya olunan hava səsin mənbəyi kimi çıxış edir.

Q. Kristof özünün İnteqral Teoremi ilə Hüygens-Frenel prinsipinə ciddi riyazi təsvir verməklə müəyyən etdiyi metodun nəzəriyyəyə çox yaxın forma kimi təqdim edir.