recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sabina Azema** (*fr.* Sabine Florence Azéma; 20 sentyabr 1949[…], 15-ci Paris dairəsi[d]) — Fransa aktrisası.

Həyatı
------

Sabina Azema 20 sentyabr 1949-cu ildə Fransanın paytaxtı Paris şəhərində anadan olmuşdur. O, Paris Konservatoriyasını bitirdikdən sonra teatr səhnəsində uğurla çıxış etməyə başlamışdır. Azema 1977-ci ildə kiçik rollarla kinoda debüt etmişdir. O, yalnız 1980-ci illərin əvvəllərində Fransa kinosunun ən böyük ustaları Alen Rene və Bertran Tavernye onun aktrisalığını kəşf etmişlər. Azema Renenin "*Həyat romantikadır*" (1983), "*Ölümə sevgi*" (1984), "*Melo*" (1986, "Sezar" mükafatı), "*Siqaret çəkmə*" (1993) və Tavernyenin "*Ölkədə bazar günü*" (1984, "Sezar" mükafatı) və "*Həyat və başqa heç nə*" (1990) filmlərində rol almışdır. Aktrisa həmçinin, Rober Enrikonun "*Qırmızı zona*" (1986) və ya Jerar Urinin "*Vanilli çiyələkli dondurma*" (1989) kimi ənənəvi kommersiya janrlı filmlərində də rol almışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  birth certificate.
2. 1 2  Sabine Azéma // filmportal.de. 2005.
3. 1 2  Sabine Azema // GeneaStar.
4. ↑  .

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Sabina Azema*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  
Xəta: şablon boşdur

* Sabina Azema — IMDb səhifəsi

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Discogs · Filmportal · IMDb · Kinopoisk |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Notable Names Database · Universalis |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNC: a10044401 · BNE: XX1593561 · BNF: 13517899f · CiNii: DA16292539 · CONOR: 115144291 · GND: 136070787 · ISNI: 0000 0000 7836 995X · LCCN: no95022624 · NKC: ola2002150477 · NTA: 117194417 · SUDOC: 050162640 · VIAF: 84962018 · WorldCat VIAF: 84962018 |

 |
Haqqında
--------

**Göyəuzan və yaxud Göyəzən Kiçik Qafqazın ekstruziv** günbəzləri arasında özünün morfoloji ifadəliliyinin kəskinliyi ilə fərqlənir və ətraf ərazi üzərində baxımlı görünüşü ilə heyrətamiz bir mənzərə yaradır. Coğazçayın sol sahilində (Ağstafaçayın sağ qolu), Abasbəyli kəndinin yaxınlığında yerləşən bu günbəz azmeyilli dərətəpəli yerdə basdırılmış nəhəng daş sütununu xatırladır. Günbəz gec təbaşir (santon əsri) dövründə baş vermiş güclü vulkanik püskürmə mərkəzi yerində törəmişdir və albitləşmiş riolitlərdən ibarətdir. Günbəzin nisbi hündürlüyü 250 m, mütləq hündürlüyü 850 m, bünövrəsinin diametri isə 250 m təşkil edir. Göyəuzan günbəzi özünün vulkanik aparatının morfoloji əlamətlərinə görə Vest-İndiyadakı Martinika adasında yer səthinə çıxan (Karib dənizinin Kiçik Antil adaları) məşhur Mon-Pele vulkanik obeliskini xatırladır. Guman edilir ki, vulkanik aktivlik fazasında ekstruziv günbəz daha hündür olmuş və yüksəkliyi 500 m çatırdı. Hazırda bu ekstruziv günbəz Azərbaycan Respublikasının qərb regionundakı Avey təbiət-tarixi qoruğunun ərazisində yerləşir.

Mənbə
-----

"Azərbaycan Respublikasının Geoloji İrsi" // Bakı, "Nafta-Press" nəşriyyatı, 2013 '
**Qədir Mirzə Əli** (*qaz.* Қадыр Мырза Әлі, *rus.* Кадыр Гинаятович Мырзалиев; 5 yanvar 1935 – 24 yanvar 2011, Almatı) — Qazaxıstan xalq yazıçısı, şair və ilk Qazaxıstan himninin həmmüəllifidir. O, 50-dən çox şeir kitabı, ədəbi tənqid və uşaq kitabları müəllifidir.

Həyatı
------

Qədir Mirzəliyev Ural oblastının Cambeytı kəndində anadan olmuşdur. O, uşaqlıqdan bəri kitablara maraq göstərmiş və yerli rayon kitabxanasının daimi ziyarətçisi idi. 11 yaşında bəstələdiyi ilk şeirində sinif yoldaşlarını zarafatcıl tərzdə təsvir etmişdir. Atasının ölümündən sonra o, internat məktəbinə göndərildi, burada şeir sənəti üzrə təhsilini davam etdirdi. 1954-cü ildə gənc şair "Pioner" respublika jurnalında dərc olunmağa başlayır.

1958-ci ildə Qədir Mirzəliyev S. M. Kirov adına Qazax Milli Universitetinin filologiya fakültəsi, iki il sonra aspiranturasını bitirdi. Təhsil aldıqdan sonra uzun illər jurnalistikayla məşğul oldu. 1958—1962-ci illərdə "Baldırqan" ("Uşaq") uşaq jurnalının ədəbi əməkdaş kimi işləmişdir. 1962—1965-ci illərdə şeir və tənqid şöbəsinin müdiri, "Juldız" (Ulduz) jurnalının icraçı katibi olmuşdur. 1968—1973-cü ildə "Jazuşı" ("Yazıçı") nəşriyyatının poeziya redaksiyasının rəhbəri idi. 1973—1978-ci illərdə Qazaxıstan Yazıçılar Birliyinin şeir şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 1992-ci ildə Qazaxıstan Respublikası Ali Şurasının Milli Siyasət, Mədəniyyət və Dil Komitəsi sədrinin müavini oldu. 1994-cü ildə Qazaxıstan Respublikasının xalq deputatı seçilmişdir.

2011-ci il yanvarın 23-dən 24-nə keçən gecə vəfat etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Государственный Гимн Arxivləşdirilib 2015-02-22 at the Wayback Machine.
2. ↑  Мырзалиев Кадыр (1935).
3. 1 2  Ушел из жизни народный писатель Казахстана Кадыр Мырзалиев Arxivləşdirilib 2014-02-21 at the Wayback Machine — *Казинформ*, 24.01.2011.
**Uluabat gölü**, **Apolyont gölü** və ya **Öke gölü** — Türkiyənin Bursa ilində, Mustafakamalpaşa ilçəsində yerləşən göl. Cənubi Mərmərə bölgəsində, Bursa şəhər mərkəzindən 34 km uzaqlıqdadır. Sahəsi 13.500 hektardır. Dəniz səviyyəsindən 9 m hündürlükdədir.

Mustafakamalpaşa çayı ilə bəslənir və Uluabat dərəsi ilə Susurluq çayına qarışır. Dayaz göldür.

Yaranması
---------

Göl tektonik fəaliyyətlər nəticəsində ortaya çıxmışdır. Göl şimaldan Neogen dövrünə aid alçaq təpələrlə, cənubdan isə Yura dövründən qalma alçaq dağlarla əhatə olunmuşdur. Uluabat gölünün ətrafında Paleozoik dövrə aid qədim süxurlar da vardır.

Xüsusiyyətləri
--------------

Gölün orta dərinliyi 2,5 metrdir. Ən dərin yeri isə Halilbəy adasının yaxınlığındakı 10 metrlik çuxurluqdur.. Dayaz göl hesab olunur. Hətta bəzi yerlərdə dərinlik 1-2 metrə çatır.

Uzunluğu 23-24 metr, genişliyi 12 km-dir.

Sahəsi 135 km2-dir. Yağışlardan sonra gölün sahəsi bəzən 160 km2-ə çata bilir. Göldə kiçik adacıqlar da vardır. 8 ada içərisində ən böyüyü Halilbəy adasıdır. Heybəli ada və Qız adası göldə əhəmiyyətli adalardandır.

Gölün dibi palçıqlıdır.

Su ehtiyatı
-----------

Gölün ən əhəmiyyətli mənbəyi Mustafakamalpaşa çayıdır.

### Gələn sular

| Mənbə | Maks. Hm3/il | Min. Hm3/il | Ort. Hm3/il |
| --- | --- | --- | --- |
| Mustafakamalpaşa çayı | 2413,45 | 25,14 | 1550,68 |
| Yağış | 120,32 | 71,65 | 92,72 |
| Göl ayağı | 227,31 | 25,14 | 97,58 |

### Çıxan sular

| Səbəb | Maks. Hm3/il | Min. Hm3/il | Ort. Hm3/il |
| --- | --- | --- | --- |
| Göl ayağı | 2531,8 | 392,37 | 1553,2 |
| Buxarlaşma | 195,48 | 162,56 | 176,2 |
| Sulama | 17,78 | 6,5 | 11,53 |

Heyvanlar
---------

### Quşlar

Bu göldə 1996-cı ilin yanvarında 429.423 su quşu sayılmışdır. Bu say 1970-ci ildən sonra Türkiyədə bir göldə ən böyük saydır.

Əsas növlər (1996-cı il yanvar):

| Növ | Say |
| --- | --- |
| Böyük qarabatdaq | 600 |
| Alaca vağ | 60 |
| Ərsindimdiklər | 150 |
| Kiçik qarabatdaq | 1078 |
| Qıvrımlələk qutan | 136 |
| Qırmızıbaş qaraördək | 42.500 |
| Kəkilli qaraördək | 13.600 |
| Adi qaşqaldaq | 321.550 |

Gölün sahilində dünyada nsəli kəsilmək üzrə olan *Clupeonella abrau muhlisi* növü yaşayır.

### Balıqlar

Göldə 21 növ balıq yaşayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Hayati Doganay, Türkiye Turizm Coğrafyası , 3. basım, Çizgi Kitabevi, 200.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-09.

Xarici keçidlər
---------------

* Meşə Nazieliyi Arxivləşdirilib 2007-03-02 at the Wayback Machine
* Arxivləşdirilib 2013-01-15 at the Wayback Machine
* Arxivləşdirilib 2012-02-29 at the Wayback Machine
**Qədir Süleymanov** (1917, İrəvan – 17 sentyabr 2014, Paris) — Fransadakı Azərbaycan diasporunun ən fəal nümayəndələrindən biri, Fransada Azərbaycan Evi təşəbbüs qrupunun üzvü.

1917-ci ildə İrəvanda anadan olan Qədir Süleymanov İkinci Dünya müharibəsi zamanı sovet ordusu sıralarında vuruşub, yaralanıb və əsir düşüb. Bir müddət əsir düşərgələrində qaldıqdan sonra o, Almaniyaya səfər edən Osmanlı ordusunun generalı, Qafqaz İslam Ordusunun komandanı Nuru Paşanın müdaxiləsi ilə əsirlikdən azad edilib.

Müharibə başa çatdıqdan sonra isə Qədir Süleymanov Fransanın paytaxtı Parisdə qalmağa qərar verib. O, Fransanın azadlığı uğrunda göstərdiyi şücaətə görə Fransa hökuməti tərəfindən bir çox mükafatlarla təltif olunub.

Vətənindən ayrı düşmüş Qədir Süleymanov yalnız 33 il sürən həsrətdən sonra doğma torpağına qovuşa bilib.

Qədir Süleymanov 1989-cu ildə Fransada Azərbaycan Evinin əsasını qoyanlardan biri, bu ölkədəki Azərbaycan diasporunun ən fəal üzvlərindən idi.

Qədir Süleymanov 17 sentyabrda vəfat etmiş və 19 sentyabr 2014-cü ildə Parisdəki Monparnas məzarlığında torpağa tapşırılıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-17.
**Ultrametamorfizm** — metamorfizm prosesinin yüksək temperatur və təzyiqli mərhələsində süxurlar əriyir və onlar maqma halına keçərkən geokimyəvi dəyişikliklər baş verir. Ən yüksək temperatur və təzyiq şəraitində miqmatitlərin əmələ gəlməsi müşahidə edilir və yerin materik qranit qatı formalaşır. Maqmatik təsirdən dəyişilmə nəticəsində əsasi oksidlərin (CaO, MgO) çıxarılması, turş və qələvi (SiO2, К2О, Na2О) komponentlərin əlavə olunması müşahidə edilir. Bu proses nəticəsində Li-Be-K sistemli ultrametamorfik süxurlar yaranır. Onların tərkibində Au və Ag elementlərinin miqdarı yüksək, Ca və Sr isə aşağı qiymətlərinə görə digər maqmatik süxurlardan fərqlənir. K:Mg və Mg:Cr nisbətlərinin stabil qiymətləri ilə yanaşı Li, K, Au və Ag elementlərinin yüksək miqdarları bu proses üçün səciyyəvi geokimyəvi əlamətlər hesab olunur. Mineralların yenidən kristallaşması nəticəsində süxurlar bir sıra geokimyəvi dəyişikliklərə məruz qalır və kimyəvi elementlərdən – Si, Ti, B, Ni, Li, Ag, Au, Pt və s. elementlərin toplanması müşahidə edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *H.L.Mustafabəyli.* Geokimya terminlərinin izahlı lüğəti (azərbaycan). Şəki: Kaskad. 2017. səh. 167. ISBN 978-9952-8330-0-3. 2023-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-07.
**Pol Klodel** (6 avqust 1868[…], Vilnöv-Sür-Fer, İkinci Fransa İmperiyası – 23 fevral 1955[…], Paris, Dördüncü Fransa Respublikası) – Fransa şairi, dramaturqu və diplomatı. Fransada müasir dövrün ən böyük şairlərindən və dini dramaturqlarından biri hesab olunur. Kamilla Klodelin balaca qardaşıdır. Fransa–Yaponiya münasibətlərinin inkişafına töhfələr vermişdir.

Fəaliyyəti
----------

1890-cı ildə Fransa Xarici İşlər Nazirliyinin imtahanlarında birinci yeri tutduqdan sonra diplomat karyerası başlamışdır. Otuz il boyunca ABŞ, Çin, Avropa və Cənubi Amerikada müxtəlif diplomatik missiyalarda iştirak etmişdir. 1921-ci ilin dekabrından 1927-ci ilin fevralına qədər Tokioda Fransanın Yaponiyadakı səfiri kimi fəaliyyət göstərmişdir. Yaponiyadakı fəaliyyəti boyunca iki ölkə arasındakı mədəni əlaqələrin gücləndirilməsi üçün işlər görmüş, Fransa-Yaponiya Cəmiyyətini qurmuşdur. 1923-cü ildə baş vermiş Böyük Kanto zəlzələsindən sonra göstərdiyi xeyriyyə fəaliyyətləri onun Yaponiyadakı reputasiyasını artırmışdır.

Klodel Yaponiya mədəniyyətini və ruhunu öyrənməyə çalışmış, Yaponiya haqqındakı mühazirələrini və yazılarını "Yüksələn günəşdəki qara quş" (*fr.* L'Oiseau noir dans le soleil levant; 1928) adlı əsərində toplamışdır. Ən məşhur pyesi hesab olunan "Atlas başmaq" pyesini 1927-ci ildə Tokioda yaşayarkən tamamlamışdır.

1927-ci ildə Vaşinqtona təyin olunmuş, Brian-Kelloq paktının imzalanmasında vacib rol oynamışdır. 1935-ci ildə Belçikanın Brüssel şəhərində diplomatik karyerasını başa çatdırmış, müxtəlif pyeslər, poemalar, esselər yazmağa davam etmişdir. 1946-cı ildə Fransa Akademiyasının üzvü seçilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Paul Claudel // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. 1 2 3 4  Archivio Storico Ricordi. 1808.
4. ↑  Fransa Akademiyası (fr.). 1635.
5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Kodansha Encyclopedia of Japan. səh. 325

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan. I cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 327. ISBN 0-87011-621-5. İstifadə tarixi: 7 noyabr 2021.

Xarici keçidlər
---------------

* Paul-claudel.net (fransız dilində)
**Vilson zirinci** (*lat.* Berberis wilsoniae) — bitkilər aləminin qaymaqçiçəklilər dəstəsinin zirinckimilər fəsiləsinin zirinc cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Təbii halda Qərbi Çində, Estoniyada, Ukraynanın qərb hissəsində, Krımda, Cənubi Qafqazda və Orta Asiyada bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1 m-dək, yaşıl, sıxiynəli, sarımtıl, sonra qonur-qırmızı, buğumlu, zoğları nazik tükcükclü, uzunluğu 2 sm-dək iynələrlə örtülmüş koldur. Budaqları çılpaq, möhkəm və əyilmişdir. Yarpaqların uzunluğu təxminən 2 sm, yumurtavari və ya uzunsov-yumurtavari, lansetvarı, əsasən 1-2 dişlidir, dəstələrdə möhkəmdir; küt və ya ucu biz, kənarları bütöv, tutqun yaşıl və ya göyümtül, payızda tünd-qırmızıdır. Yarpaqların alt-tərəfi ağımtıldır. Xırda, açıq-sarı çiçəkləri, 2-6 ədəd, diametri 7 mm-dək olmaqla, qızılı-sarı, sıx dəstələrdə və ya uzunluğu 1,5 sm-dək olan qısa süpürgələrdə, uzunluğu 4 sm-dək olan çiçək yerləşir. Aprel-mayda çiçəkləyir. Meyvələri təxminən şarşəkilli, qırmızıdır, uzunluğu 6 mm-dir. Ləti sulu, turş, biraz acıtəhərdir. Dərisi nazik, möhkəmdir. Sentyabrda yetişir.

Ekologiyası
-----------

Qışadavamlıdır, torpaqlara tələbkar deyil, ancaq torpağın quruluğundan əziyyət çəkir. Bu kol parlaq günəşə üstünlük verir, ancaq yarımkölgədə də bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanın bəzi rayonlarında mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Payızda yarpqaları tünd-qırmızı rəng aldığından çox dekorativ görünən koldur. Bordür bitkisi kimi istifadə edilə bilər. Meyvələrində şəkər, üzvi turşular, askorbin turşusu, polifenol, katexinlər, leykoantosianlar, antosianlar vardır. Meyvələri qidada mürəbbə, içki, qənnadı məmulatları kimi istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1772623
* Wikispecies: Berberis wilsoniae
* EoL: 5515422
* EPPO: BEBWL
* FoC: 250096234
* GBIF: 3981814
* GRIN: 6999
* iNaturalist: 447897
* IPNI: 107208-1
* ISC: 112688
* NBN: NHMSYS0000456438
* NCBI: 258211
* NZOR: 546785a0-0039-4cf9-8b22-8e47f7c3ea1b
* Plant List: kew-2674666
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:107208-1
* Tropicos: 3500558
* WFO: wfo-0000564083

 |
**Sevil Xəlilova** — Akademik Milli Dram Teatrının aktrisası, Azərbaycanın Əməkdar Artisti.

Həyatı
------

Sevil Rza qızı Xəlilova 10 yanvar 1953-cü ildə Bakıda anadan olub. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası nəzdindəki "kino aktyoru" kursunun axşam şöbəsində (1969-1970), 1970-ci ildə Mirzağa Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun kino aktyorluğu fakültəsinə daxil olub. Hələ tələbə ikən Akademik Milli Dram Teatrında N.Hikmətin "Şöhrət və ya unudulan adam" psixoloji dramını tamaşaya hazırlayan H.Salayevin dəvəti ilə bu əsərdə Professorun qızı rolunu ifa edib. Aktrisa 1974-cü ildən təyinatla Akademik Milli Dram Teatrında işləməyə göndərilib. Ötən illər ərzində milli və dünya klassiklərinin, müasir Azərbaycan və əcnəbi dramaturqların əsərlərinin tamaşalarında oynayıb. S.Dağlı "Kölgələr pıçıldaşır" Çeşmə, Anar "Şəhərin yay günləri" Qumru, C.Məmmədquluzadə "Dəli yığıncağı" Zəvvar, S.Rəhman "Əliqulu evlənir" Humay, B.Vahabzadə "Kimdir haqlı?" Məlahət, İ.Əfəndiyev "Büllur sarayda" Səadət, Anar "Təhminə və Zaur" Mədinə, B.Brext "Üç quruşluq opera" Kitti, S Rəhman "Nişanlı qız" Zərifə, S.Vurğun "Vaqif" Gülnar, J.Rasin "Fedra" Enona, Elçin "Poçt şöbəsində xəyal" Züleyxa, Ə. Əmirli "Köhnə ev" Mələk, X. Qoca "Hərənin öz payı" Xədicə xala, H.Cavid "Afət" İlçay, Mir Cəlal "Dirilən adam" Telli, C.Məmmədquluzadə "Ölülər" Məşədi Orucun anası, İ.Şıxlı "Ölüləri qəbristanlıqda basdırın" Güləndam, A.Şaiq "Eloğlu" Cəvahir xanım və s.

Aktrisa Azərbaycan Dövlət Televiziyasının hazırladığı tamaşalarda da maraqlı obrazlar yaradıb. Bunlardan İ.Əfəndiyevin "Atayevlər ailəsində" Mehrican, M.F.Axundov "Hacı Qara" Sona, Ə.Məmmədxanlının "Şərqin səhəri" Nataşa, A.Məmmədovun "Kişilər" Səlimə, R.Kaşkauasın "Yağışlı gecə" Auşra, Anarın "Ötən ilin son gecəsi" Gülarə, R.Qasımovanın "Yollar görüşəndə" Rahidə, A.Qəhrəmanovun "Müsabiqə" Sevinc və s.

Sevil Xəlilova teatr sənətindəki xidmətlərinə görə 1986-cı il iyun ayının 23-də Naxçıvan Muxtar Respublikasının əməkdar artisti, 24 dekabr 2002-ci ildə isə Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti fəxri adına layiq görülmüşdür.

28 noyabr 2011-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

Filmoqrafiya
------------

1. Atayevlər ailəsi (film, 1978)
2. Mehmanxana sahibəsi (film, 1978)
3. Ötən ilin son gecəsi (film, 1978)
4. Yollar görüşəndə... (film, 1979)
5. Kişilər (film, 1979)
6. Yad qızı (film, 1990)
7. Güllələnmiş heykəllər (film, 2002)
8. Biz qayıdacağıq (film, 2007)

Xarici keçidlər
---------------

* Aktrisa Sevil Xəlilova 58 yaşında vəfat edib Arxivləşdirilib 2011-12-02 at the Wayback Machine
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Vilyam Adam.

**Vilyam Adam** (1689[…], Kerkoldi[d], Fayf[d] – 24 iyun 1748, Edinburq) — şotland memar, mason və sahibkar. Villiam Adam öz dövrünün ən qabaqcıl şotlandiyalı memarı olub, ölkənin əhəmiyyətli binalarını layihələrini hazırlayıb. Onun ən işləri Edinburq yaxınlığındakı Houptaun Malikanəsi və Banf şəhərindəki Daff Evidir. Onun özünəməxsus və coşqun üslubu Palladian üslubu əsasında qurulmuşdu.

XVIII əsrdə Adam Şotlandiyanın "Universal Memar"ı hesab edilirdi. Lakin XX əsrdən etibarən memari tənqidçilər onun işlərinin görünüşünü tənqid etməyə başladılar. Misal üçün, Villiam MakKolin onun işlərini "İfrat dərəcədə müxtəlif" adlandırmışdı.

Adam Şotlandiyada bir çox fabrikanın qurulması və təkmilləşdirilməsi üçün sxem və layihələr düzəltmiş, eləcə də kömür, duz mədənləri, su dəyirmanlarının tikilməsində rolu olmuşdur. 1731-ci ildə Kinrosşirdə isə "Bleyd Adam" adlı şəxsi əmlakını tikmişdi. O həm də üç memarın atası olmuşdur: Con, Robert və Ceyms. Son ikisi "Adam üslubu"nun inkişafında iştirak ediblər.

Həyatı
------

Villiam Adam 1689-cu ilin oktyabrında Şotlandiyanın Fayf bölgəsinin Linktaun hissəsində anadan oldu. 24 oktyabr 1689-cu ildə isə xaç suyuna salındı. O, mason atası Con Adamın (ö.1710) sağ qalmış yeganə oğlu idi. Anası Helen Krastaun isə lord Villiam Krastaunun qızı idi. Ata tərəfdən babası Arşibald Adamın isə Anqus bölgəsində şəxsi malikanəsi vardı. 1704-cü ilə qədər Kirkkaldidə qrammatika məktəbinə getdi. Daha sonra bəlkə də atasına görə mason sənətkarlığı ilə maraqlanmağa başladı. Sonra Kinros Malikanəsində yaşayan Ser Villiam Brüsün tələbəsi oldu.

1717-ci ildə Vilyam Adam mason dərslərini qurtardı və 1720-ci ilə qədər Fransa və digər qərbi Avropa ölkələrini gəzdi. O bu səyahətinində bir çox tikilini və Ostenddəki kanalı ziyarət etdi.

1714-cü ildə Adam Villiam Roberslə Linktaunda kərpic zavodu tikmək üçün şərik oldu. Müəssənin fəaliyyəti uğurlu oldu. Daha sonra 30 may 1716-cı ildə Vilyam Adam Vilyam Robertsin qızı Meri ilə evləndi və onlar Qladli Malikanəsinə köçdülər.

Ailəsi
------

Vilyam Adam ilə Meri Robertsonun evliliyindən 10 övladları oldu:

* Cenni - 1717-ci il
* Con - 1721-ci il 3 iyul
* Robert - 1728-ci il 3 iyun
* Ceyms - 1732-ci il 21 iyul
* Vilyam - 1738-ci il
* Elizabet
* Helen
* Marqaret
* Mary
* Susanna

Qalereya
--------

* Houptaun malikanəsiHouptaun malikanəsi
* Hamilton kilsəsiHamilton kilsəsi
* Daff malikanəsiDaff malikanəsi
* Robert Qordons malikanəsiRobert Qordons malikanəsi

İstinadlar
----------

1. 1 2  Kindred Britain.
2. ↑  .
3. ↑  William, Sr. Adam // Union List of Artist Names (ing.).
4. ↑  William Adam // Dictionary of Scottish Architects (ing.).
5. ↑  *Brozović D. Ladan T.* William Adam // Hrvatska enciklopedija (xorv.). LZMK, 1999. 9272 s. ISBN 978-953-6036-31-8
**Osman Sarıvəlli** (əsl adı **Osman Abdulla oğlu Qurbanov**; 17 dekabr 1905, İkinci Şıxlı, Qazax qəzası – 2 iyul 1990, Bakı) — Azərbaycan şairi, 1937-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan SSR xalq şairi (1977), Azərbaycan EA Nizami adına Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun müdir müavini.

Həyatı
------

Osman Sarıvəlli 1905-ci il dekabrın 17-də Qazax rayonunun İkinci Şıxlı (Sarıvəlli) kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini Qazax Müəllimlər Seminariyasında aldıqdan sonra bir müddət Göyçay rayonunun Qaraməryəm və Bığır kənd məktəblərində müəllim işləmişdir (1926–1929). Təhsilini artırmaq məqsədilə Moskvaya getmiş və burada Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində oxumuşdur (1929–1932). 1937-ci ildə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqına üzv olmuşdur. Bakı Pedaqoji texnikumunda müəllim (1932–1935), Bakı Teatr texnikumunda müdir (1939–1940), Azərbaycan EA Nizami adına Dil və Ədəbiyyat İnstitutunda müdir müavini, "Ədəbiyyat qəzeti"nin redaktoru, Uşaqgəncnəşrdə redaktor, Azərbaycan Yazıçılar İttifaqında şeir üzrə məsləhətçi vəzifələrində işləmişdir.

1990-cı il iyulun 2-də Bakıda vəfat etmiş və doğulduğu kənddə dəfn edilmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Osman Sarıvəlli ədəbi yaradıcılığına 1933-ci ildə başlamışdır. Həmin ildə "Gənc işçi" qəzetində "Ayaqsız" adlı ilk şeiri çap olunmuşdur. Osman Sarıvəllinin "Dəmir sətirlərim" adlanan birinci kitabı 1934-cü ildə çap olunmuşdur.

Təltif və mükafatları
---------------------

* "Azərbaycan SSR xalq şairi" fəxri adı — 15 fevral 1977
* "Oktyabr inqilabı" ordeni — 6 noyabr 1985
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni — 9 iyun 1959
* "Xalqlar Dostluğu" ordeni — 11 noyabr 1975
* "Şərəf nişanı" ordeni — 30 dekabr 1963
* "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı — 25 fevral 1946

Kitabları
---------

* Dəmir sətirlərim (1934)
* Bənövşə (1940)
* Şairin hədiyyəsi (1943)
* Gətir, oğlum, gətir (1943)
* Gənclik eşqi (1946)
* Bahar çiçəkləri (1949)
* Yeni dünyanın qapısı (1950)
* İqlimdən-iqlimə (1963)
* Sabahı yaradanlar (1970)
* Seçilmiş əsərləri (üç cilddə) (1971–1975)
* Hər kim yüz il yaşamasa (1976)
* Mən sabaha gedirəm (1979)
* Kür qırağında (1987)
* Sarıvəlli O.Aşıq ürəkli şair, şair ürəkli Aşıq Şəmşir. Bakı: Avropa, 2010, 112 s.
* Sarıvəlli O. Qüdrətli şair, ustad sənətkar. Bakı: Avropa, 2011, 128 s.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2022-03-08 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-03-27.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Monastır (dəqiqləşdirmə).

**Monastır** *yun.* Μπίτολα/Μοναστήρι, *türk.* Manastır, alb. Manastiri/Manastir) və ya **Bitola** (mak. Битола ( qulas as), bolq. Битоля, *serb.* Битољ) — Şimali Makedoniyanın əhalisinə görə ikinci ən böyük şəhəri. 1383-1912-ci illərdə Osmanlı dövlətin tərkibində idi (Manastır adlanırdı). Türkiyə Respublikasının banisi Mustafa Kamal Atatürk 1896-1899 buradakı hərbi məktəbində oxuyurdu. Şəhər ölkənin cənub-qərbində yerləşir. Bitolanın əhalisi 2002 ildə 74,5 min nəfər idi.Burada iri İES,süd və pivə zavodları,tekstil və xalça müəssisələr fəaliyyət göstərir.Universitet var. Yerli futbol klubu *Pelister* oyunları 8 minlik *Tumbe Kafe* stadionunda keçirir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Pravoslav · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | NKC: ge128765 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Şimali Makedoniya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Sasaki Takayuki** (佐々木 高行?, 26 noyabr 1830 – 3 mart 1910, Tokio) – Meyci dövründə fəaliyyət göstərmiş Yaponiya siyasətçisi.

Həyatı
------

Sasaki Takayuki 1830-cu ildə Yaponiyanın Tosa hanında doğulmuşdur. Sakamoto Ryoma və Qoto Şociro ilə birlikdə Tosa hanındakı imperator restevrasiyası hərəkatında iştirak etmişdir. Meyci islahatından sonra Ədalət nazirliyinə qoşulmuş, 1871-ci ildə İvakura missiyası çərçivəsində digər ölkələrin məhkəmə sistemlərini tədqiq etmişdir. Koreyanın mümkün işğalı üzərindəki mübahisələrdən sonra bir çox tosalı siyasətçi buna qarşı çıxaraq vəzifələrindən istefa etsələr də, Sasaki hökumətdə qalmışdır. 1877-ci ildə keçmiş Tosa samuraylarının Satsuma üsyanına qatılmamasında vacib rolu olmuşdur.

Növbəti illərdə Yaponiya Gizli Şurasının üzvü olmuş, gələcəkdə İmperator Tayşo olacaq vəliəh Harunun tyutoru seçilmişdir. O, Şahzadə Masako və Şahzadə Fusakonun da müəllimi olmuşdur. Bunlara baxmayaraq, Sasaki həmişə ana siyasətin xaricində qalmışdır.

Qeydlər
-------

1. ↑  Hazırda Koçi prefekturası

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Kodansha Encyclopedia of Japan
2. ↑  Keene. səh. 599

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 23. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 22 iyul 2022.
* *Keene, Donald.* Emperor of Japan: Meiji and His World, 1852-1912. Nyu-York: Columbia University Press. 2002. ISBN 978-0-231-12340-2. İstifadə tarixi: 25 iyul 2022.
**Utopiya** — yunan dilində real həyatda mövcud olmayan mükəmməl məkanı ifadə edən anlayış. 

XVI (16-cı) əsrin ingilis filosofu Tomas Morun 1516-cı ildə yazdığı "Utopiya"adlı əsərində təsvir edilən cəmiyyəti quran adamın adından götürülmüşdür.

Tarixi
------

Janrın başlanğıcı hələ (daha) mükəmməl dövlətin yaradılmasına həsr edilmiş antik filosofların əməkləriylə qoyulmuşdu. Platonun "Dövləti" onlardan ən məlumdur (məşhurdur), hansında ki, o obraz və Spartanın oxşarlığı üzrə (görə) tikilmiş mükəmməl dövləti təsvir edir belə çatışmazlıqların yoxluğuyla, məxsuslar Spartaya, necə ümumi korrupsiya (Spartada rüşvətlər hətta çarlar və Eforlar götürürdü), qulların üsyanının daimi təhlükəsi (təhdidi), vətəndaşların daimi defisiti və s.

Janr yenidən İntibah dövrünə meydana çıxır ki, "Utopiyanı" yazmış Morun Tomasının adıyla bağlıdır (bağlanmışdır). Bundan sonra sosial-utopistlərin (xülyaçıların) aktiv iştirakıyla Utopiyanın janrının çiçəklənməsi başlandı. Daha sonra, sənaye inqilabının başlanğıcıyla, yaranmış sıranın (nizamın) tənqidçisi əvvəlcə həsr edilmiş antiutopiyanın janrında ayrı əsərlər meydana çıxmağa başladılar. Daha sonra Utopiyaların tənqidçisi həsr edilmiş antiutopiyanın janrında əsərlər çıxdı.

Ədəbiyyat
---------

* *Святловский В. В.* Каталог утопий. М.— Пг. 1923. С. 5.
* *Фрейденберг О. М.* Утопия // Вопросы философии, 1990, № 5, с. 141—167
**Sass** (Syntactically Awesome Stylesheets) — CSS kod abstraksiyasının səviyyəsini artırmaq və stilin kaskad cədvəlləri sənədlərini asanlaşdırmaq üçün hazırlanmış bir CSS əsaslı metadil.

Sass-ın iki sintaksisi var:

* **sass** — burada əyri mötərizələrdən istifadə edilmir və abzas, boşluqlar vasitəsilə yuvalaşma aparılır.
* **SCSS (Sassy CSS)** — CSS-dəki əyri mötərizələrdən istifadə prinsipini saxlayır və yuvalaşma aparılır.

Yuvalaşdırma qaydası
--------------------

Sass-ın əsas xüsusiyyətlərindən biri iç-içə olan selektorları yaratmağı və redaktə etməyi asanlaşdıran yuvalaşdırma qaydasıdır.

```
#header
 background: #FFFFFF

 .error
 color: #FF0000
 
 a
 text-decoration: none
 &:hover
 text-decoration: underline

```

Aşağıdakı sintaksislə CSS-ə çevrilir:

```
#header {
 background: #FFFFFF; 
}
#header .error {
 color: #FF0000; 
}
#header a {
 text-decoration: none; 
}
#header a:hover {
 text-decoration: underline; 
}

```

CSS dəyişənləri
---------------

Sass-ın daxilinə dəyişən və bir sıra parametri eyni dəyişənə çevirə bilən "miksin"-ləri (*ing.* mixin) daxil etmək mümkündür. Bu, böyük fayllarla işləyən zaman kodun davamlılığını, çevikliyini və daha rahat anlaşılmasını təmin edir.

```
$linkColor: #00F

a
 color: $linkColor

```

Aşağıdakı sintaksislə CSS-ə çevrilir:

```
a {
 color: #00F; 
}

```

Miksinlərdən istifadə nümunəsi:

```
@mixin border-radius($radius,$border,$color) {
 -webkit-border-radius: $radius;
 -moz-border-radius: $radius;
 -ms-border-radius: $radius;
 border-radius: $radius;
 border:$border solid $color
}
.box { @include border-radius(10px,1px,red); }

```
Aşağıdakı sintaksislə CSS-ə çevrilir:

```
.box {
 -webkit-border-radius: 10px; 
 -moz-border-radius: 10px; 
 -ms-border-radius: 10px; 
 border-radius: 10px; 
 border: 1px solid red; 
}

```

İstinadlar
----------

1. ↑  .

Ədəbiyyat
---------

* *Alex Libby.* Instant SASS CSS How-to. Packt. 2013. ISBN 9781782163794.
* *Ben Frain.* Sass and Compass for Designers. Packt. 2013. ISBN 9781849694551.
* *Hampton Catlin, Michael Lintorn Catlin.* Pragmatic Guide to Sass. Pragmatic Bookshelf. 2011. ISBN 9781934356845.
* *Wynn Netherland, Nathan Weizenbaum, Chris Eppstein, Adam Stacoviak.* Sass and Compass in Action. Manning Publications. 2013. ISBN 9781617290145.
* *Antony Kennedy, Inayaili de Leon.* Ch. 9. Dynamic CSS → SASS // Pro CSS for High Traffic Websites. Expert's voice in web design. Apress. 2011. 279–293. ISBN 9781430232896.
* *Jennifer Niederst Robbins.* Ch. 18. CSS Techniques → Sass and LESS // Learning Web Design. Fourth Edition. O'Reilly. 2012. 433. ISBN 978-1-449-31927-4.
* *Alex Starostin.* "Improve CSS development with Sass". IBM developerWorks. 28 May 2013. İstifadə tarixi: 2013-12-14.
* *Ragnar Kurm.* "Compile Your Style: Structuring and automating CSS". Web & PHP Magazine. İstifadə tarixi: 2013-12-14.
* *Jeremy Hixon.* "An Introduction To LESS, And Comparison To Sass". Smashing Magazine. 2011-09-09. 2012-05-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-03-31.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı
**Sason** — Batman ilinin bir ilçesidir.

Sason, dağların arasında qurulmuş köhnə bir məskunlaşma vahididir. Mahal mərkəzi  *Helkıs Dağı*  ətəklərinə qurulmuşdur. İlçe'nin girişində şəfalı içməyə vardır. Sason dağların bir yanı Kozluk üzərindən Bitlisən çıxarkən digər yanı Muş düzənliyinə çıxar. 3000 m'ye yaxın yükseltisiyle  *Mereto Dağı*  Diyarbakır hövzəsindən dəqiq bir şəkildə görülməkdə olub, bölgənin ən yüksək dağıdır.

Tarixi
------

Erməni olan "Sasun" və "Sanasunk" adları 3-cü əsrdən etibarən erməni, Rum-Bizans, Sürəni və Ərəb qaynaqlarında yazılmışdır. Tarixi Sasun bölgəsi bugünkü sahəsinə əlavə olaraq Mutki və Kozluk (Hazzo) rayonlarında də əhatə edir. Bölgənin tarixi xalqı ermənilər olmaqla birlikdə Kürd və Ərəb ünsürlərə da ən qədim dövrdən etibarən rast gəlinməkdədir.

Erməni xalq ədəbiyyatının ən məşhur əsəri olan  *Sasuntsi Tavit*  (Türkçesi  *Sasun'lu Tavit* ) dastanı, 10. əsr ətrafında Misir və İraq 'ın Ərəb hükümdarlarıyla olan əlaqə və qarşıdurmaları mövzu alır. Dastanın bəzi elementləri Aşşurlar dövrünə aid çox daha köhnə əfsanələri saxlayar.

19-cu əsrin sonunda Sasun, Erməni milli hərəkatı nin ən əhəmiyyətli mərkəz nöqtələrindən biri olmuşdur. Hınçak partiyasının təşəbbüsü 1891-ci ildə başlayan Sasun üsyanı qısa bir müddət sonra Erməni İnqilabçı Federasiyası ("Daşnak") təşkilatının yoxlamasına girmiş və fasılalarla 1904-ci ilə qədər davam etmişdir. Üsyan bu tarixdə Qərb dövlətlərin müdaxiləsi sona çatmış və üsyan lideri olan Antranik Ozanyan sürgün olaraq yurd xaricinə getmişdir.

Hələ də mahal əhalisinin böyük bir qismi gündəlik həyatda Ərəb danışar. Daxili bölgədəki ən yüksək kəndlərin bəzilərində Kürtçe danışan kiçik bir əhali qalmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Vikipedi". 2008-07-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-08.
**Göyərçinada** (*türk.* Güvercinada) — Türkiyənin qərbində, Aydın ili, Kuşadası ilçəsinə daxil olan kiçik ada. Ada ensiz süni bərzəxlə materikə birləşir. Bu yolun uzunluğu 350 metr (1 150 fut) təşkil edir.

Adının etimologiyası
--------------------

Quşadası ilçəsi, Hacı Feyzullah məhəlləsində yerləşən adada keçmişdə başda göyərçinlər olmaq üzrə çox sayda quş var idi. Bu da Göyərçinada və ya Quşadası adlarının kökləri haqqında bizə məlumat verməkdədir.

Tarixi
------

Adada quş adası adı ilə tanınan qala vardır. Bu ada Quşadası körfəzinə açılır. Bizans dönəmində Scala Nouva adıyla anılan Quşadası 1390-cı idə Osmanlı imperiyası tərəfindən ələ keçirilir. 1402-ildə Teymur tərəfindən alınan qala Osmanlıda çoxhakimiyyətlilik dövrü sonrası 1413-cü ildə I Mehmed tərəfindən Osmanlı torpaqlarına qatılmışdır. Quşadası körfəzinin ağzında limanı koruyan bir məqamda qala inşa edilmişdir. Keçmişdə bir çox sahil şəhərlərində olduğu kimi burada da denizden gələbiləcək hücumlara qarşı inşa edilir. Qalanın divarları İlyas Ağa tərəfindən inşa edilmişdir. Qüllənin inşası ilə Xeyrəddin Barbarossa tapşırır. 1671 tarixində Quşadası və çevrəsini ziyarət edən məşhur Osmanlı səyyahı Övliya Çələbi Səyahatnaməsində Quşadası və Göyərçinada qalası haqqında önəmli məlumatlar vermişdir. 1768–1774 Osmanlı-Rus müharibəsi dövründə yunan üsyanlarından qorunmaq məqsədi ilə qalaya daxili divarlar çəkilir (1770). 1834-cü ildə qalada yenidən bərpa işləri aparılır. Hündürlüyü 3 metrə (9,8 fut) çatan qala divarları, adanı bütünlüklə əhatələmişdir. Tikintidə istifadə olunan daş materialları İlançıburnu karxanasından gətirilmişdir. Qalaya giriş şərq hissədəndir. Burada iki qüllə vardır. Şimal hissədə yerləşən qüllə beş bucaqlıdır, cənubdakı isə silindirikdir. Qalanın qapılarının üstündəki yazı yeri boşdur. Şimal qülləsindəki kitabə dörd sətirdən ibarətdir və hicrətin 1242-ci ili qeyd olunur (1826-cı il). Qala 2020-ci ildə Ümumdünya İrsi Siyahısına daxil edilmişdir. Quşadası körfəzinin ağzında limanı qoruyan bir məqamda inşa edilən qalaya turizm cəlb etmək məqsədi ilə 1950-ci illərin sonunda bir bənd inşa edilir. Bununlada ada materikə birləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "8 Top-Rated Tourist Attractions in Kusadasi". PlanetWare. 22 September 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 July 2015.
2. ↑  "Güvercinada Kalesi" (Turkish). Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. 20 September 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 October 2015.
3. ↑  "Trading Posts and Fortifications on Genoese Trade Routes from the Mediterranean to the Black Sea". UNESCO. 23 April 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 April 2020.
**Rtveli** (*gürc.* რთველი) — Gürcüstanda üzüm məhsulunun yığımı ilə bağlı qədim bayram. Bu Qafqaz ölkəsində çaxır xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Rtveli ənənəsi tarixi köklərə malikdir. Bolluq mənasında payızın ortasında qeyd edilir.

Keçirilmə zamanı
----------------

Bayram xüsusi bir tarixdə keçirilmir. Hər şey ölkənin müəyyən ərazilərində üzümün yığılma vaxtından asılıdır. Bu hadisə adətən şərqi Gürcüstanda sentyabrın sonunda, qərbi Gürcüstanda isə oktyabrın ortalarında baş verir. Bayram bir qədər soyuq ərazi hesab edilən Raça-Leçxumidə daha erkən başlayır. Kaxetiyada isə şaxtalar qabağı keçirilir. Yay nə qədər isti və quraqlıq şəraitində keçirsə, məhsul yığımı da bir o qədər tez başlayır. Məsələn, Gürcüstanda 2010-cu ilin qızmar yay ayından sonra üzüm yığımı həmişəki tarixdən iki həftə qabaq başlamışdı.

Bayramın keçirilməsi
--------------------

Rtveli ailəvi bayram hesab olunur. Ənənəyə görə bayrama şərabçı ailəsinin bütün qohumları gəlirlər. Giləmeyvə yığılması prosesi səhər erkəndən axşama qədər uzanır. Üzüm ya böyük çənlərdə ayaqla əzilir, yaxud bunun üçün xüsusi şirəçəkənlərdən istifadə olunur. Sonra alınmış şirə nəhəng saxsı küplərə süzülür və torpağa basdırılır. Bu cür küplər *kvevri* adlanır. Şirə tökülməmişdən qabaq kvevridə qalmış keçən ilki çaxır boşaldılır və təmizlənir. Yeni çəkilmiş şirə kvevrinin içinə tökülür və lazım olan həddə çatması gözlənilir. Bir neçə gün sürən bayramın hər axşamı süfrə arxasında xalq mahnılarının, rəqslərin və çoxsəsli ifaların müşayiəti ilə keçirilir. Rtveli bayramı zamanı yeni məhsullar üçün qabları boşaltmaq məqsədilə keçən ilki çaxır təqdim olunur. Bayram bütün məhsul yığılıb qurtarana qədər bir neçə gün davam edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Robert Parsons. Revelling in Georgia's grape harvest Arxivləşdirilib 2020-11-30 at the Wayback Machine. The BBC News. 26 October, 2003
2. ↑  Пётр Згонников. Ехал на ртвели, приехал на мачари Arxivləşdirilib 2015-10-01 at the Wayback Machine.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Rtveli*** ilə əlaqəli mediafayllar var.

Həmçinin bax
------------

* Gürcü şərabı
Urmu gözləməsi
**Gözləmə** (*əbcəd.* گؤزلَمه‎) — Güney Azərbaycanın Urmiya şəhərinə aid qəlyanaltı növü. Qeyd edək ki Urmiya gözləməsi Türkiyə gözləməsi ilə fərqlidir. Bu yemək tez hazırlanmasına görə belə adlandırılıb.

Lazım olan ərzaqlar
-------------------

* 3 stəkan süzmə və ya qatıq
* 4 ədəd yumurta
* 4 diş sarımsaq
* Yarım fincan su
* Lazım olan miqdarda kərə yağı və ya sarı yağ
* Lavaş çörəyi
* Duz

Hazırlanma qaydası
------------------

İlk olaraq tavaya yağ töküb, sonra yumurtaları əlavə edib qızardın. Yaxşıca qızardıqdan sonra isə üzərinə duz tökün. Sonra isə qatıq və ya süzməni su ilə birlikdə bir qazanda qarışdırın ki qatıq parçalanmasın. Sonda ocağı söndürüb, öncədən nəzərdə tutulmuş qablarda sarımsaqlı qatıq və yumurtanı töküb qarışdırın. Əlbəttə qatıq (süzmə) və yumurtanı tonqal üstündə də qarışdırıb, hazırlamaq olar. Bu qəlyanaltı çörək ilə yeyilir.

İstinadlar
----------

* Suran: Urmiya gözləməsi Arxivləşdirilib 2021-04-11 at the Wayback Machine
* Nəmnak
**Rəhman Əşrəfov** (tam adı: *Əşrəfov Rəhman İsmixan oğlu*; 22 may 1955, Bakı – 20 yanvar 1990, Bakı) — 20 yanvar şəhidi. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 31 mart 1998-ci il tarixdə fərmanı ilə ölümündən sonra **20 Yanvar Şəhidi** fəxri adı verilmişdir.

Rəhman Əşrəfov 1955-ci ilin 22 may tarixində Bakının Binə qəsəbəsində anadan olub. Binədəki 29 nömrəli xəstəxanada sürücü işləyib. 6 ay əvvəl Gülsümxanım adlı bir qızla ailə həyatı qurmuşdu. İşlətdiyi Moskviç maşınında təxminən saat 23.00 radələrində yaralı apararkən özü də yaralanmışdır.

Xəstəxanaya aparılarkən yolda maşın yenidən atəşə tutulmuş, maşın sıradan çıxdığından yaralılar xeyli yerdə qalmalı olmuşdur. Sonra xəstələr Mərdəkan xəstəxanasına gətirilmişlər. Rəhmanın vəziyyəti ağır olduğu üçün yanvarın 22-də neyrocərrahiyyə xəstəxanasına dəyişdirilmişdir. Yanvarın 24-də həmin xəstəxanada vəfat etmişdir. Nardaran qəbiristanlığında dəfn edilib.

Ünvan
-----

Bu ünvanda yaşamışdır: Binə qəsəbəsi, Bünyadzadə küçəsi, döngə 3, ev 10.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

* *Qulu Kəngərli.* **20 Yanvar şəhidləri** (PDF). Bakı: Gənclik. 1992. 312 səh. ISBN 4702060204. 2015-07-17 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-18.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: İndikator (dəqiqləşdirmə).
**İndikator** (*lat.* indicator – göstərici) – Bu və ya digər mühit xüsusiyyətini göstərən (təsdiq edən) bitki, heyvan, mikroorqanizm və biosenozlar. İndikator bitkilər müəyyən ekoloji şəraitlə sıx bağlı olub onların mövcudluğu şəraitə keyfiyyətcə qiymət verən göstərici sayılır. İndikator bitkilər ayrı-ayrı növlərlə və ya fitosenozlarla yayıla bilər. Fitosenoz halında olduqda indikatorlar xüsusiyyətini daha dəqiq oynayır. İndikasiya obyekti torpaq ola bilər, o, bu zaman bitki örtüyünə görə təyin olunur. Bəzi ana süxurları, ağır metallar və digər kimyəvi elementlər də indikasiya obyekti ola bilər. İndikator bitkilər ətraf mühitin vəziyyətinə və onun çirklənmə dərəcəsinə nəzarət etmək üçün mühüm rol oynayır. İndikator bitkilərdən faydalı qazıntılar axtardıqda da istifadə edilir. Geoloji və geobotaniki tədqiqatlarda aerofotoşəkillərin deşifrləşdirilməsində indikator bitkilərin və onların qruplaşmalarının təyin edilməsi əsas metodlardan biri hesab olunur.

İstinadlar
----------
**Urs Büler** (19 iyul, 1971, Luzern, İsveçrə) — isveçrəli tenor və İl Divo qrupunun üzvü.

Həyatı
------

Urs Büler beş yaşında artıq xorda oxumağa başlayıb və piano, gitar, skripka, balaban kimi musiqi alətlərində çalmağı öyrənib. Onun əsas karyerası 15 yaşında bir musiqi qrupunda başlayıb, 17 yaşında isə o artıq başqa bir qrupun aparıcı müğənnisi idi. Həmçinin o Musiqi Akademiyasında və Kilsə Musiqisindən dərslər alırdı. Bu sahədə daha çox uğur qazanmaq üçün o Niderlanda, Amsterdama köçdü. Burada o məşhur almaniyalı bariton Udo Reinmanla birlikdə Amsterdam Konservatoriyasında təhsil aldı. Büler Klaudio Abbadonun rəhbərliyi altında Zaltsburq Festivalında da çıxış etmişdir. İl Divo qrupuna qoşulanadək o əsasən Niderlandda yaşayırdı və bəzi opera qrupların tərkibində çıxış edirdi. İl Divo-yadək onun sadəcə sayılı ifaları var.

İl Divo
-------

 *Əsas məqalə: İl Divo*
2003-cü ilin dekabrında Urs Büler dörd kişi müğənnidən ibarət beynəlxalq İl Divo qrupuna qoşuldu. Qrupda ondan başqa fransız pop musiqiçi Sebastien İzambard, ispaniyalı bariton Karlos Marin və amerikal tenor David Miller yer alırlar.

Qrupun ilk albomu İl Divo adlanır. Albom 2004-cü ilin noyabrında işıq üzü gördü və bir ildən də az bir vaxtda beş milyondan çox satış həyata keçirildi. İkinci albom - Ankora 7 noyabr 2005-ci ildə Birləşmiş Krallıqda, üçüncü albom Siempre isə 21 noyabr 2006-cı ildə ABŞ-də, 27 noyabr 2006-cı ildə isə beynəlxalq satışa çıxarıldı.

Diskoqrafiya
------------

#### The Conspirancy

1993 - The Conspirancy
#### Il Divo

2004 - Il Divo
2005 - Ancora
2006 - Siempre
2008 - The Promise
2011 - Wicked Game
2013 - A Musical Affair
2015 - Amor & Pasión
**İndekslənmiş ardıcıl giriş üsulu** (*ing.* indexed sequential access method (ISAM)) – böyük verilənlər bazasında yazının axtarış müddətini azaltmaq üçün hər bir yazıya qarşı qoyulan unikal açardan istifadə edilməsi üsulu. Açar, yazıya müraciət etmək üçün onun istifadə olunan sahəsidir. Məsələn, firmanın əməkdaşlarının cədvəl siyahısında indeks olaraq sosial sığorta sisteminin fərdi nömrələrini istifadə etmək olar. ISAM-a uyğun olaraq, hər bir yazının açarı və yazıda digər verilənlərin göstəricisi ayrıca indeks faylında saxlanılır. Müəyyən yazını açarına görə tapmaq üçün proqram öncə çox da böyük olmayan açarların indeksli faylına baxır, sonra isə tapılmış açarın göstəricisindən istifadə etməklə digər verilənlərə keçir.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Xarici keçidlər
---------------

* ISAM definition in PCMAG encyclopedia  (ing.)
* Chapter 5 - Tree Indexes  (ing.)
**Buqələmun** — Ülviyyə Tahirin romanı.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***
Yazdığı çoxsaylı hekayələri ilə öz oxucu auditoriyasını formalaşdırmağı bacaran Ülviyyə Tahirin sizə təqdim olunan "Buqələmun" romanı bir qadının müxtəlif həyat mərhələlərinin keçidini və bu zaman ərzində başına gələn amansız, gözlənilməz hadisələri əks etdirən bir əsərdir. Romanda cəmiyyətin aynası olan bir ailə ocağının köz halına qədər gəlməsindən və monoton həyat sürən bir insanın ruhunda baş vermiş dəyişikliklərdən söhbət açılır. Romanda ailədaxili münasibətlərin ən incə detalları, körpələrin həssas ürəklərinin necə kədərə bürünməsi, insanın daxili dünyasının təbiətlə əlaqəsindən yaranan inqilab usta bir qələmlə təsvir olunmuşdur.

Maraqlı üslubu ilə seçilən əsərdə insana təsir edən yalnız hadisələrin gedişatı yox, həm də böyük sarsıntı keçirən bir ailənin ehtiyac duya biləcəyi önəmli psixoloji məsələlərin də yer almasıdır.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* Buqələmun — Ülviyyə Tahir
* parlaqimzalar.az
* Goodreads-də Buqələmun
* "Buqələmun" romanı işıq üzü gördü
* Ülviyyə Tahir "Buqələmun"
**Xəzər aterini** (*lat.* Atherina caspia) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin şüaüzgəclilər sinfinin aterinkimilər dəstəsinin aterinlər fəsiləsinin aterin cinsinə aid heyvan növü.

Yayılması
---------

Xəzərin hər yerində yayılmışdır. Sara yarmadası, Böyük Qızılağac körfəsi, Kür dili rayonlarında üstünlük təşkil edir. Kürün mənsəbində, az miqdarda Kiçik körfəzdə, Qumbaşı çayında, Lənkəran çaylarında, Uzbay vadisi göllərində, duzluluğu 60 %-ə çatan Kaydak körfəzində qeydə alınır.

Morfoloji əlamətləri
--------------------

D VIII,1 10–15, A 11–16, qəlsəmə dişiciklərinin sayı 19–26, orta hesabla 22–23, fəqərələrinin sayı 44–48 olur. Yan xətti yoxdur. Bədəninin yanları boyu gümüşü rəngdə zolaq uzanır. Qarnı girdələşmiş şəkildədir. Ağzı böyükdü və ucda yerləşir. Çənələri gözün ön kənarına qədər çatır və ya bir qədər geriyə keçir. Qəlsəmə qapaqları və gözaltı sümüklərinin üzəri pulcuqlarla örtülü olur. Başının uzunluğu bədən uzunluğundan dörd dəfə azdır. Gözləri böyükdür, onun diametri başının uzunluğunun təxminən üçdə birini təşkil edir.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Aterin pelagik həyat tərzi keçirir, dənizdə çoxalır, arabir şirin sulara girir, lakin uzaqlara getmir. Vətəgələrdə başqa balıqları tutmaq üçün qoyulan toplara düşən aterinlərin uzunluğu 12 sm-ə qədər, çəkisi isə 13,5 q-a qədər olur. Aterin qidalanma baxımından yüksək plastik balıqdır. Onun yem tərkibinə plankton, nektobentos, dib orqanizmləri nümayəndələri, cücü sürfələri, erkən balıq körpələri daxildir. Əsas yemini ilbiz sürfələri, sikloplar, hava cücüləri və su bitkilərinin qırıntıları təşkil edir. Böyük Körfəzdə plankton və bitkilər onun əsas yemidir.

Çoxalması
---------

Pelagik sürü balığıdır, yerdəyişməsi zəif öyrənilib. Şimali Xəzərdə apreldə nəzərə çarpır. 2–3 yaşında cinsi yetkinliyə çatır. Qonadaların yetişməsi hissə-hissədir. Suyun 10–120 temperaturunda — apreldə başlayan kürütökmə 2 dəfəyə həyata keçirilir və bütün yay ərzində davam edir. Kürülərin qabığında sapşəkilli çıxıntı olur və bunun köməyilə bitkiyə yapışır. 4,0–12,0 sm uzunluğunda balıqların iri kürülər üzrə məhsuldarlığı orta hesabla 360, ən çox – 1 mindən artıq, ən az 60 kürüdür.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Çoxsaylı, ancaq aşağı dəyərli balıqdır. Xüsusi olaraq tutulmur, sahil torları ilə kilkə tutumu zamanı tora düşür.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Fricke R. Eschmeyer W. Laan R. v. d.* Eschmeyer's Catalog of Fishes. California Academy of Sciences.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q26963454
* EUNIS: 121087
* GBIF: 2411967
* IRMNG: 10580392
* WoRMS: 299843

 |
**Xamaq-Monqol xanlığı, Xamaq-Monqol Ulusu** (monq. Хамаг Монголын ханлиг, Хамаг Монгол улс; 1080-1206) — tarixi monqol dövləti. Xamaq-monqol deyə tanınan monqol tayfa birliyinin dövləti idi. İlk xaqanı Xaydu xan, son xaqanı isə Çingiz xan idi. 1206-ci ildə böyüyərək Böyük Monqol İmperiyasına çevrilmişdir. Xaqanlığın başında Börçigin sülaləsi dururdu. Paytaxtının Kerulen çayının yaxınlığında olduğu ehtimalı vardır.

Etimologiya
-----------

***Xamaq Monqol*** sözü monqolca ***"Bütün monqollar"*** deməkdir. Bunun səbəbi Xamaqmonqol Ulusunda bütün monqol qəbilələrinin və xalqlarının yaşaması idi.

Hökmdarları (Xanlar, Xaqanlar, Kağanlar)
----------------------------------------

Sülalə: Börçigin|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| No | Adı | Hakimiyyət illəri | Həyatı | Qeydlər | Portret |
| 1. | Xaydu xan | 1080-1100/1120 | 1025/1030/1040/1050-1100/1120 |  |  |
| 2. | Xabul xan | 1100/1120-1148 | 1101-1148 | Çingiz xanın ulu babası və Yesugey bahadurun babası. |  |
| 3. | Ambaqay xan | 1148-1156 | ?-? |  |  |
| 4. | Xutula xan | 1156-1160 | 1111-1160 |  |  |
| 5. | Çingiz xan | 1160-1206 | 1155/1162-25 avqust 1227 | 1206-cı ildə böyük imperiya qurdu və son Xamaq Monqol xanı oldu. |  |

Yesugey xan
Bunula belə, görkəmli Azərbaycan alimi Fəzlullah Rəşidəddinə görə, Çingiz Xaqanın atası Yesugey Bahatur da Xamaqmonqol Ulusunun xaqanı idi və Fəzlullah onu öz *"Cami ət-Təvarix"*-ində *Yesugey xan*, *Yesugey xaqan* adlandırır.