recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sona xanım İbrahim qızı Vəlixan** (19 iyun 1883, Qazax – 4 aprel 1982, Bakı) — göz həkimi, əməkdar elm xadimi, professor, Azərbaycan Tibb İnstitutunun kafedra müdiri, Azərbaycan ET Oftalmologiya İnstitutunun elmi işlər üzrə direktor müavini, Azərbaycan Oftalmoloqlar Cəmiyyətinin sədri.

İlk oftalmoloq qadın (1933), İlk Tibb elmləri doktoru elmi dərəcəsinə layiq olan ilk azərbaycanlı qadını olmuşdur. Elmi işinin dərinliyinin və dəyərinin təsdiqi 1931-ci ildə "Endoftalmitin patoloji anatomiyasına dair" məqaləsi Nobel Komitəsinin diqqətini özünə cəlb edib və onun Nobel mükafatına namizədliyi qeydiyyata alınıb. İkinci dünya müharibəsinin başlanması səbəbindən onun elmi işi müvəffəqiyyət qazanmayıb. Qırmızı ulduz ordeni, Tibb əlaçısı döş nişanı, eləcə də 2 medalla təltif olunmuşdur. İbrahim Rəhimovun qızıdır.

Həyatı
------

Sona xanım Vəlixan 1908-ci ildə Peterburq Tibb İnstitutunu bitirmiş və Azərbaycanda ilk ali təhsilli həkim qadın olmuşdur.

1923–1939-cu illərdə S. Vəlixan Azərbaycan Tibb İnstitutunun göz xəstəlikləri kafedrasında assistent, dosent və professor vəzifəsində çalışmış, 1939–1971-ci illərdə isə Ə. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun göz xəstəlikləri kafedrasının müdiri olmuşdur. 1946–1960-cı illərdə S. İ. Vəlixan Azərbaycan ET Oftalmologiya İnstitutunun elmi işlər üzrə direktor müavini vəzifəsini tutmuşdur.

Sona Vəlixanın xatirə lövhəsi (Bakı)
Sona Vəlixan 60-dan artıq elmi əsərin, o cümlədən 2 monoqrafiyanın müəllifidir. Onun elmi işləri əsasən cüzam, sifilis, vərəm və müxtəlif şişlər nəticəsində zədələnmiş görmə üzvünün morfoloji dəyişiklikləri, gözün zədəsi, qlaukoma və traxoma problemlərinə həsr olunmuşdur. S. Vəlixan tibb elmləri doktoru elmi dərəcəsinə layiq olan ilk azərbaycanlı qadını olmuşdur.

Elmi işinin dərinliyinin və dəyərinin təsdiqi 1931-ci ildə "Endoftalmitin patoloji anatomiyasına dair" məqaləsi ilə Nobel Komitəsinin diqqətinin özünə cəlb etmişdir. S. Vəlixan ömrünün böyük hissəsini oftalmoloq kadrların hazırlanması kimi nəcib işə həsr etmiş, onun rəhbərliyi altında 3 doktorluq və 18 namizədlik dissertasiyası müdafiə edilmişdir.

Prof. S. İ. Vəlixan kliniki işlə bərabər geniş konsultativ işi də aparır, elmi-pedaqoji, müalicə fəaliyyəti ilə yanaşı ictimai problemlərə də böyük məsuliyyətlə yanaşırdı. 1945–1950-ci illərdə o, Azərbaycan Oftalmoloqlar Cəmiyyətinin sədri olmuşdur.

Professor Sona xanım Vəlixan Əməkdar elm xadimi fəxri adına layiq görülmüş, orden və medallarla təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Nobel mükafatına azərbaycanlı qadın namizəd – Sona Vəlixan
**Senday meydanı** (*rus.* Сендайский сквер; *belar.* Сэндайскі сквер) – Belarusun paytaxtı Minskdə yerləşən mədəniyyət parkı. Yaponiyada yerləşən və Minsklə qardaşlaşmış Senday şəhərinin şərəfinə yaradılmışdır.

Tarixi
------

Senday meydanı Minsklə Yaponiyanın Senday şəhəri arasındakı qardaş şəhər əlaqələrinin şərəfinə 2003-cü ildə yaradılmışdır. Belə ki, 2002-ci ildə Senday şəhərindən olan "Citizen" şirkəti Minskə günəş batareyaları ilə işləyən saat hədiyyə etmişdir. İki sferblatı olan saat həm Minsk saatını, həm də Senday saatını göstərir. Belarus Musiqi Teatrının binasının önündə quraşdırılmış bu saat "Dostluq saatı" kimi adlanmağa başlamışdır.

2003-cü ildə park üzərində işlər tamamlanmış, 5 il sonra park yapon üslubunda olan dekorativ elementlərlə bəzədilmişdir. 2009-cu ilin iyununda Belarusda keçirilmiş Senday günləri çərçivəsində parkda sakura ağacı əkmə tədbiri baş tutmuşdur.

2011-ci ildə Yaponiyada baş vermiş Tohoku zəlzələsi və sunamisi Senday şəhərində böyük dağıntılara və insan təlafatına səbəb olmuşdur. Yaponiyaya dəstəyini göstərmək istəyən Minsk sakinləri 14 martda parkda toplaşmış, zəlzələ qurbanları üçün şam yandırmış, çiçəklər gətirmiş, parkdakı ağaclardan durna oriqamiləri asmışdırlar.

Xüsusiyyətlər
-------------

Senday meydanı Minskin Myasnikova və Nemiqa küçələrinin kəsişməsində, Blearus Musiqi Teatrının qabağında yerləşir. Park teatr binasının girişindən başlayır. Burada yunan mifologiyasından olan 5 muzanı təsvir edən və bürüncdən hazırlanmış "Muza" heykəli yerləşir. Parkın digər tərəfində "Batleyka" adlı heykəl kompozisiyası yerləşir. Bu kompozisiya ənənəvi kukla teatrından olan personajları əks etdirir. Parkda 

Park yapon memarlığının elementləri ilə və yapon bağı üslubunda bəzədilmişdir. Parkda yaradılmış fəvvarə teatr maskaları formasındadır və su bu maskalardan tökülür. Fəvvarədən kiçik çay da başlayır. Burada bambuk məhəccərli körpülər, yapon fənəri və daş kompozisiyaları yerləşir. Parkda balzam qovağı, yay palıdı, adi quşarmudu, dazifora, Tunberq zirinci, söyüd və sakura kimi ağaclar, eləcə də, petuniya, beqoniya, süsən, zanbaq, qaylardiya və Meksika aqeratumu kimi gül bitkiləri əkilmişdir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------
**Biosfer qoruqlarının ümumdünya şəbəkəsi** — davamlı inkişaf prinsipinin əməli tətbiqi formalarından biri, yəni mühafizə olunan ərazilərin elə tipidir ki, qoruqlardan və milli parklardan fərqli olaraq ətraf mühitin mühafizəsi ilə yanaşı ekoloji cəhətdən ciddi məhdudlaşdırılmış təsərrüfat fəaliyyəti də nəzərdə tutulur.

Dünyanın müxtəlif ölkələrində artıq 553 biosfer rezervat fəliyyət göstərir ki, bunlar da əslində insanın ətraf mühitlə yeni qarşılıqlı əlaqələrinin həyata keçirildiyi "adacıqlardır". Biosfer rezervatların bəşəriyyətin gələcək inkişafı üçün böyük əhəmiyyəti ilə əlaqədar dünyanın müxtəlif ölkələrində bu məsələyə həsr olunmuş elmi-praktiki forumlar keçirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Önəmli səfərin unudulmaz təəssüratları [*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

* Ekoloji terror
* Meşə


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Coğrafiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Dünyanın ən böyük səhraları
Atakama səhrası, Çili. Peru cərəyanı, atmosferin aşağı qatlarını soyudur və atmosfer çöküntülərinin düşməsinana uyecf

ə (ildə 50 mm-dən də az) mane olan temperatur inversiyasını yaradır. Elə buna görə də, bu səhra Yer kürəsinin ən quraq yeri hesab olunur.
Namibiyanhihfhhgff səhrası
**Səhra** — bitki örtüyünün və heyvanlar aləminin kasadlığı ilə səciyyələnən düzən səthli landşaft növüdür. Çox quraqlıq, isti havanın gündəlik və illik temperaturu kəskin fərqlənən, illik yağıntısı 250 mm-dən aşağı, buxarlanma yağıntıdan xeyli çox, güclü külək əsən, daimi axan çayları olmayan, çox seyrək bitki örtüyü olan ərazi.

Səhraların iki növü mövcuddur: Qum səhraları və buz səhraları.

Qum səhralarında vahələrə (oazislərə) də rast gəlinir. Vahələr suyun səthə yaxın yerlərdə toplanmasından əmələ gəlir. Bitkilər bu yerlərdə bitir, bunu nəticəsində vahə yaranır.

Xüsusiyyətləri
--------------

Səhranın əmələ gəlməsinin ən başlıca səbəbi yağıntının buxarlana biləcək sudan 7–30 dəfə az olmasıdır. Səhranın özünəməxsus iqlimi vardır. Göy üzü aylarla buludsuz olur. Maksimum temperatur +49,5°, +58°-yə çatır, gün altında qumun səthi 90° qızır, illik temperatur amplitudası 90°, gündəlik 30°-yə qalxır. Orta Asiya səhralarında yağıntının illik miqdarı 60–150 mm, Mərkəzi Asiya (Təklə-Məkan) 9 mm, tropik səhralarda isə hər yerdə 100 mm-dən azdır.

Şimali Afrika və Ərəbistan səhralarında bir neçə il ərzində yağış düşməyən yerlər də vardır. Səhraların zəbt etdiyi ərazi bütün qurunun təqribən 30%-ni tutur. Səth quruluşuna görə səhralar qumlu, daşlı, gilli və şoranlı səhralara bölünür. Qarlı səhralar da mövcuddur (Antarktida və Arktikada). Ən məşhur səhra Afrikanın demək olar ki bütün şimalını əhatə edən Saxara səhrasıdır. Dünyanın ən iri duzlu səhrası Salar-De-Uyuni səhrasıdır.

İsti səhralarda temperatur gündüz +50 °C-dən yuxarı, gecə isə 0 °C-dən aşağı ola bilər.

Səhralarda illik yağıntının miqdarı çox aşağı olur.

Amerika səhralarında ən çox rast gəlinən bitki kaktusdur.

Azərbaycanda vəziyyət
---------------------

Azərbaycan Respublikası üçün səhralar xarakterik deyil. Burada səhraya yaxın landşaft fraqmentləri Abşeron yarımadasında, Kür-Araz ovalığında, Naxçıvan-nın Araz boyu ərazisində təsadüf edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm" nəşriyyatı. Bakı: 2003. 516 s.

Həmçinin bax
------------

* Barxan

| ⛭Təbii zonalar |
| --- |
| Materik | Arktik səhralar | Antarktik səhralar | Tundra | Meşə-tundra | Tayqa | Yarımtayqa | Qarışıq meşələr | yarpaqlı ağac meşələri: Enliyarpaq meşələr və Xırdayarpaq meşələr | Çöl-səhra | Çöl | Yarımsəhra | Səhra | Savanna | Subtropik meşələr | Dəyşkən rütubətli meşələr | Rütubətli tropik meşələr — Cəngəlliklər | Quru tropik meşələr - Kaatinqa | Rütubətli ekvatorial meşələr: Selva və Gileya | Alp zolağı | Subalp zolağı | Aralıq dənizi zonası | Yüksəklik qurşaqları sahəsi | Sahilboyu və bataqlaşmış: |
| Coğrafiya |
**Nine Inch Nails** (qisaca NIN) — 1988-də ABŞ-də qurulmuş indastrial rok qrupudur. Nine Inch Nails musiqiçi, mahnı yazıçısı, prodüser Trent Reznor tərəfindən qurulmuş və albomlar onun tərəfindən yazılmışdır. Konsertlərdə isə Reznor, qrup işçiləri ilə birlikdə səhnədə olur.

Haqqında
--------

1980-cü illərdə Trent Reznor Right Track studiyalarında çalışan bir proqramçı olaraq işləyirdi. 1988-də studiyada bir mahnı yazmaq üçün icazə alır ancaq öz beynindəki planlara uyğun bir qrup tapa bilmədiyi üçün bütün alətləri özü çalmağa qərar verir. Bu ilk etdiyi qeydlər daha sonra 1994-cü ildə Purest Feeling olaraq icazəsiz şəkildə nəşr olunur. Bir çox mahnıda ilk albom olacaq Pretty Hate Machine mahnılarına çevrilir. Reznor, bu musiqi proyektinin adını isə Nayn Inç Neylz qoyar. Trent Reznor qrupun adını asanca qısaldıla bildiyi üçün seçdiyini deyir.

1989-cu ildə ilk albom Pretty Hate Machine nəşr olunur. Albom ağılda qalan melodiyalarla olduğu qədər qaranlıq sözləriylə də diqqət çəkirdi. Onsuz da Reznor ilk albom təşəkkürlərində qorxu yazıçısı Kliv Barkerə təşəkkür edir. "Down in It" və "Head Like a Hole" klipləri MTVdə göstərilir. Albom "Platnium Val" mükafatı alır və təxminən iki il siyahılarda qalır.

İkinci NIN albomu The Downward Spiral 1994-cü ildə nəşr olunur və siyahılara ikinci sıradan girər. Albom ana xarakterini keçirdiyi mənəvi problemləri izah edən bir konsept albomdur və albom NIN-in bu vaxta qədər ən çox satan albomudur. Albomun ən mühüm mahnılarından "Closer" klipi MTV tərəfindən bəzi yerləri kəsilərək nəşr olunur və çox maraq görür. Albomdakı "Hurt" mahnısıda maraq çəkmiş, daha sonra Reznor və David Bowie tərəfindən birgə konsertdə oxunmuşdur. 2002-ci ildə isə Johnny Cash tərəfindən kover olunur, sənətçinin ən böyük müvəffəqiyyətini əldə etməsinə səbəb olur.

Qrup üzvləri
------------

* Trent Reznor

### Konsert heyəti

* Aaron North
* Jeordie White
* Alessandro Cortini
* Josh Freese

### Keçmiş üzvləri

* Jeff Ward
* Richard Patrick
* James Woolley
* Chris Vrenna
* Robin Finck
* Danny Lohner
* Charlie Clouser
* Jerome Dillon
* Alex Carapetis

Diskoqrafiya
------------

* 2020 Ghosts VI: Locusts
* 2020 Ghosts V: Together
* 2018 Bad Witch
* 2013 Hesitation Marks
* 2009 NINJA
* 2008 The Slip
* 2007 Year Zero
* 2005 With Teeth
* 2004 The Downward Spiral – Deluxe Edition
* 2000 Things Falling Apart
* 1999 The Fragile
* 1995 Further Down The Spiral
* 1994 The Downward Spiral
* 1989 Pretty Hate Machine

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı
**Ayazaxtarma** və ya **Gicəkiaxtarma** — Azərbaycanda palçıq vulkanı. Şamaxı rayonu ərazisində, Qobustanda, Gicəki dağındadır. Nisbi hündürlüyü 45–50 metrdir. Brekçiyanın sahəsinə (3,100 hektar) və həcminə görə Ayazaxtarma Azərbaycanda ən iri palçıq vulkanlarındandır.

Haqqında
--------

Ayazaxtarma palçıq vulkanı Çeyildağ qəsəbəsindən 24 km qərb-şimal-qərbdə yerləşən, uzunluğu 3 km və eni 2 km olan yüksəklik şəklindədir. Vulkanın şərq hissəsində oval krater sahəsi ayrılır. Vulkanın səthi kiçik dayaz dərələr, hünsürlüyü 2 m və eni 5-6 m olan ik krater bındli yastı düzənliyi təmsil edir. Vulkanın yüksəkliyi 50-60 m-dir. Palçıq vulkanı axımı qərb istiqamətində izlənilir. Vulkanın yamacları dik, çoxsaylı yarğanlarla kəsilmişdır. Brekçiyanın yayılma sahəsi 3155-ha-ra çatır, qalınlığı isə 60 km təşkil edir.
Vulkan Giçəkaxtarma antiklinalının iri oxu uzunu tektonik qırılma ilə mürəkkəbləşən cənub-şərq periklinalına aiddir. Qırılma üzrə strukturu çimal qanadı şaquli amlitudası 100 m-dən 600-m-ə qədər olmaqla yuxarı qalxıb.

Həmçinin bax
------------

* Qızmeydan palçıq vulkanı
* Güzdək Bozdağı palçıq vulkanı

İstinadlar
----------

1. ↑  Ајазахтарма // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 192.
2. ↑  "Dünya palçıq vulkanlarının atlası (2015)". 2024-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: səh:45-46.

Xarici keçidlər
---------------

* AYAZAXTARMA
* Ayazaxtarma palçıq vulkanı öyrənilir
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Digah.

**Digah** — Azərbaycan Respublikasının Abşeron rayonunun Digah qəsəbə inzibati ərazi dairəsində şəhər tipli qəsəbə. Abşeron yarımadasındadır.

Tarixi
------

Digah Abşeron rayonunun Məhəmmədi, Balaxanı və Fatmayı kəndləri ilə qonşudur. Digər kəndlərdə oldugu kimi Digah kəndinində tarixi tam öyrənilməmişdir. Lakin bu ərazidə olan abidələr kəndin qədim olmasının göstəricisidir. Digahda tunc dövrünə aid göldə mövcuddur. Kənd esasən Tərəkəmə türk tayfasından mövcuddur. Daha sonra isə kəndə müxtəlif ərazilərdən, o cümlədən Cənubi Azərbaycan-Irandanda insanlar gəlmişlər. Hal-hazırdada Digahda Şahsevərlər məhəlləsi mövcuddur.

Aparılan araşdırmalar nəticəsində kənd ərazisində qədim dövrlərə aid heyvan sümükləri aşkar olunmuşdur.

Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində olduğu kimi Digah kəndidə 1918-ci ildə erməni işğalçılarının hücumuna məruz qalmışdır. Türklərin gəlişi ilə ərazi ermənilərdən təmizlənmişdir. Digahda doyüşən türk şəhidlərimizin qəbirləri hələdə qalmaqdadır.

Digah kəndi rejissorlarında maraq dairəsində olub. Beləki 1986-cı ildə Cəlil Məmmədquluzadənin əsəri üzərində çəkilmiş Qəm pəncərəsi filminin bir neçə səhnəsi Digahda lentə alınmışdır.

Kəndin adının mənasını hal-hazırda Balaxanılılar və Suraxanılıların danışdığı, vaxtı ikən də iki-üç kəndi çıxmaqla Digah da daxil olmaqla bütün Bakı kəndlərində danışılan Tat dilindədir.Və mənası "Dügah" yəni, "Dü - iki, ikinci", "Gah - yer" deməkdir.Yəni, "İkinci yer".

Həmçinin bax
------------

* Bakı
* Abşeron

İstinadlar
----------

1. ↑  *Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi.* "İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024" (PDF) (az.). stat.gov.az. 2024-02-28. 2024-03-14 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2024-04-05.
2. ↑  Digah (Abşeron) // Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. I cild. Bakı: Şərq-Qərb. 2007. 304. ISBN 978-9952-34-155-3.

| ⛭Abşeron rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Xırdalan |  |
| Qəsəbələr | Aşağı Güzdək • Digah • Ceyranbatan • Güzdək • Hökməli • Qobu • Mehdiabad • Pirəkəşkül • Saray • Şəfəq |
| Kəndlər | Fatmayı • Görədil • Masazır • Məmmədli • Novxanı • Nubar • Qobustan |

|  |  |
| --- | --- |
| Kənd | *Kənd ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Mirzə Nəcəfəlixan Daniş** (tam adı:*Mirzə Nəcəfəlixan Daniş Həsənəli oğlu*) — XIX əsr Azərbaycan şairi, "Əxtər qəzeti"nin təsisçilərindən biri olmuşdur.

Həyatı və təhsili
-----------------

Mirzə Nəcəfəlixan Daniş Həsənəli oğlu Təbrizdə anadan olmuşdur. Fiqh, üsul, hədsiz, əxbar və ədəbiyyatı dərindən bilmişdir.

### Vəfatı

istabulda şəhərində vəfat etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

### Diplomatik fəaliyyəti

1885-ci ildə İstanbulda İran dövlətinin konsulu olmuşdur.

### Bədii yaradıcılığı

İstanbulda konsul olarkən məşhur xəttat, alim və səyyah, "Təzkirət ül-xəttatin" əsərinin müəllifi Mirzə Sənqulaxla tanış olmuş, müasirlərinin Sənqulaxa həsr olunmuş mədhlərini toplayaraq "Məcmuəül-övsaf" (Mədhlər məcmuəsi) adı ilə çap etdirmişdir. "Əxtər qəzeti"nin (1875-96) təsisçilərindən biri olmuşdur. "Mizanül-məvazin fi əmrid-din" (Din işində yeganə ölçü; 1870-ci ildə İstanbulda çap edilmişdir) adlı əsəri var. Mirzə Mülküxan, Mirzə Fətəli Axundzadə, Mirzə Ağaxan Kirmani, Məhəmmədəli Tərbiyət və başqaları ilə dost və həmfikir olmuşdur.

Ədəbiyyat
---------

* Məhəmmədəli Tərbiyətin «Danişməndani-Azərbaycan». Bakı,1987.

İstinadlar
----------

* *"Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi.* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. Bakı. 2015. səh. 316. ISBN 978-9952-441-11-6.
**Qaynarca palçıq vulkanı**– Şabran rayon mərkəzindən 8-10 km cənub-qərbdə, miosenin pont çöküntüləri üzərində nisbi yüksəkliyi 60 m olan yüksəklik əmələ gətirir.

Haqqında
--------

Diametri 100 m olan Qaynarca palçıq vulkanı krater sahəsində çoxsaylı, hündürlüyü 2-3 m-ə qədər, oturacağının diametri 1.5-2.0 m olan qrifonlar, diametri 3.0-3.5 m olan salzalar qeyd olunur. Vulkan Talabi-Zarat-dəniz antiklinal qurşağının mərkəzi hissəsi olan, şimal-şərq istiqamətində uzanan eyniadlı qırışıqda yerləşir. Qırışıq asimmetrik olub, dik (55-60°)şimal-şərq və nisbətən meyilli (40-50°) cənub-qərb qanadlara malikdir. Tağ hissəsində üstəgəlmə xarakterli iki uzununa pozulma izlənir. Qaynarca vulkanında çoxsaylı fəaliyyətdə olan mərkəzlər qaz və palçıq çıxarırlar. Qaynarca vulkanının brekçiyasında kaynazoyun bütün stratiqrafik vahidlərinin süxurları iştirak edir. Boz əəhəgli qumdaşı, əhəngdaşı, mergel, tünd boz gil və b. qırıntılar rast gəlir.

Həmçinin bax
------------

* Torağay palçıq vulkanı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dünya palçıq vulkanlarının atlası (2015)". səh: 37. 2024-03-13 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycanın vulkan palçığının müalicəvi xüsusiyyətləri
**Tina Mari Harmonun** (*ing.* Tina Marie Harmon; d. 9 iyun 1969-cu il, ABŞ, Ohayo, Kreston – ö. 29 oktyabr 1981-ci il, ABŞ, Ohayo, Kreston) — 29 oktyabr 1981-ci ildə Ohayo ştatı Lodi qəsəbəsində oğurlanan, təcavüz edilən və öldürülən 12 yaşlı amerikalı qız.
Cəsədi aşkar edildikdən sonra o, Maple Mound qəbiristanlığında dəfn edildi. Əvvəlcə bir şəxs müfəssəl dəlillərə görə məhkum edildi, lakin sonunda hökm ləğv edildikdə sərbəst buraxıldı. Harmon cinayəti 2010-cu ildə ona təcavüz edən şəxsin DNT-si Robert Entoni Byuel ilə uyğun gəldikdə həll edildi.

Hadisənin tarixi
----------------

Deyilənə görə, Tina Harmon Ohayo ştatı Lodi qəsəbəsində atasının sevgilisi tərəfindən atıldıqdan sonra sonuncu dəfə iyirmi yaşlarında bir şəxslə görülüb.Harmonun cəsədi oğurlandıqdan beş gün sonra Ohayo ştatının Navarre qəsəbəsində bir neft quyusu sahəsinin yanında tapıldı. Onun paltarında cövüz rəngli xalça lifləri və it tükləri tapıldı.

1982-ci ildə Ernest Holbruk və Henri Rey Raker- hər ikisi Harmona təcavüz etməyə və öldürməyə görə məhkum edildi. 1983-cü ildə Raker azad edildi.

Robert Entoni Byuel
-------------------

1984-cü ildə Robert Entoni Byuel 1982-ci ildə Krista Lea Harrisonu öldürməkdə ittiham edildi. Harmonun cəsədindəki it tükləri DNT testi mümkün olduqdan sonra Byuellin həyətində basdırılmış bir itlə uyğun gəldi.

Həm Harmon, həm də Harrisonun cəsədlərində tapılan cövüz rəngli xalça lifləri eyni idi. Bununla belə, Byuell heç vaxt Harmon cinayətinə görə mühakimə olunmurdu, çünki artıq ölüm cərgəsində idi. Byuell 2002-ci ildə Harrisonun öldürülməsinə görə edam edildi.

Keçmiş jurnalist Ceyms Renner 1989-cu ildə Emi Mixaleviçin cinayəti ilə Harmon, Harrison və Smit qətllərinin oxşar xüsusiyyətləri haqqında yazdı.

Həmçinin bax
------------

* Conbenet Remsi
* Adam Uolşun qətli
* Rayli Foksun qətli

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Reynolds, Krystin (2003).* "Tina Marie Harmon" (ingilis). findagrave.com. 5 may 2018 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  *Rink, Matthew.* "Family of Tina Harmon, abducted and killed in 1981, wants police to reopen the case" (ingilis). indeonline.com. 2 dekabr 2013 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "2002: Robert Anthony Buell". 2022-05-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-25.
4. 1 2 3 4  *Renner, James (December 30, 2008).* ""Ghosts Of Wayne County Doubts Haunt An Old Murder And The Execution That Followed"" (ingilis). clevescene.com. 5 mart 2014 tarixində arxivləşdirilib.
5. 1 2 3   Monahan, Richard, dir. "Material Evidence." Forensic Files. TLC, TruTV. October 31, 2000. Television.
6. ↑  *Trexler, Phil (November 26, 2008).* ""Closure as elusive as killer for family grieving daughter"" (ingilis). ohio.com. 11 sentyabr 2018 tarixində arxivləşdirilib.
7. ↑  "Robert Anthony Buell" (ingilis). clarkprosecutor.org. 3 oktyabr 2002 tarixində arxivləşdirilib.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave |
**Ağnohur palçıq vulkanı** — Çeyildağ qəsəbəsindən 12 km qərbdə yerləşərək, cənubdan ona birləşən dərə üzərində 200 m ucalır.

Haqqında
--------

Kasaşəkilli krater brekçiyanın əsas axımlarının axdığı tərəfə, şimal-qərb istiqamətində açılmış, yüksəkliyi 3 m olan bəndlə əhatə edilmişdir. Vulkan Sündü-Çeyildağ tektonik zonasının aktiv palçıq vulkanı fəaliyyəti ilə səciyyələnən şaxəsində yerləşir. Brekçiya örtüyü böyük sahəni-1262 ha tutur və şimal istiqamətində 4.5 km məsafəyə izlənir.
Palçıq vulkanlarının əhəmiyyətini nəzərə alaraq bu təbiət sərvətlərinin gələcək nəsillərə çatdırılması və respublikamızın təbii irsinin geniş miqyasda təbliğ olunması məqsədilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2007-ci il 15 avqust tarixli 2315 nömrəli Sərəncamı ilə Bakı və Abşeron yarımadasında yerləşən palçıq vulkanlarının bir hissəsinin ərazisində «Bakı və Abşeron yarımadasının palçıq vulkanları qrupu Dövlət Təbiət Qoruğu» yaradılmışdır.

Müvafiq Sərəncama əsasən Dövlət Təbiət Qoruğunun yaradılmasının əsas məqsədi kimi palçıq vulkanlarına antropogen təsirlərin azaldılması, ərazidə aparılan intensiv inşaat işləri və vulkanların püskürmə ehtimalı olan zonalarda yaşayış binalarının inşasının qarşısınının alınması göstərilmişdir. Bundan sonra Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 2011-ci il 29 sentyabr tarixli 294 nömrəli Sərəncamı ilə 12322,84 ha sahədə 43 palçıq vulkanının ərazisi qoruq elan edilmişdir. 
Qoruq əməkdaşları xüsusi mühafizə statusu şamil edilmiş 43 palçıq vulkanı eyni zamanda Ağnohur palçıq vulkanı da olmaqla mütamadi olaraq elmi stasionar müşahidələr aparmaqla ekoloji şəraitin proqnozlaşdırılması, təbiətin mühafizəsinin elmi əsaslarının hazırlanması, vulkanik proseslərin dinamikasının öyrənilməsi ilə yanaşı, həm də, onların antropogen müdaxilələrdən qorunmasını təmin etməklə vulkanik landşaftın təbii vəziyyətini saxlayır.

Həmçinin bax
------------

* Qələndəraxtarma
* Böyük Kənizədağ palçıq vulkanı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dünya palçıq vulkanlarının atlası (2015)". 2024-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: səh:47.
2. ↑  *Azərbaycan Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi.* "Palçıq vulkanları qrupu DTQ". eco.gov.az. 2023-12-04 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan möcüzələri - Palçıq vulkanları

| ⛭ Azərbaycanın palçıq vulkanları  |
| --- |
| Abix  • Ağzıbir  • Ağzıbir (Bozdağ)  • Ağnohur  • Axtarma-Paşalı  • Atbatan  • Ayazaxtarma  • Ayrantökən  • Bahar  • Bəndovan  • Boğ-Boğa  • Boyanata-Sarıdaş  • Böyük Hərəmi  • Böyük Kənizədağ  • Böyük Mişovdağ  • Çeyildağ  • Daşgil  • Daşmərdan  • Dəmirçi  • Diləngəz  • Durovdağ  • Gülbəxt  • Güzdək Bozdağı  • Xərə-Zirə  • Keçəldağ  • Keyrəki  • Kolanı  • Kiçik Hərəmi  • Kiçik Kənizədağ  • Kiçik Mişovdağ  • Qalmaz  • Qaynarca  • Qaradağ Axtarması  • Qaradağ Pilpiləsi  • Qarasu adası  • Qələndəraxtarma  • Qırməki  • Qızmeydan  • Qobu Bozdağı  • Qoturdağ  • Quşxana  • Lökbatan  • Məlikçobanlı  • Nardaranaxtarma  • Otman Bozdağı  • Pirəkəşkül  • Sarınca  • Süleymanaxtarma  • Solaxay  • Şıxzərli  • Torağay  • Torpaqlı Axtarması  • Üçtəpə  • Xıdırzındə  • Zığ• Şonqar |
**Ağzıbir (Bozdağ)palçıq vulkanı** -Xəzər dənizi sahilində Ələt Körpü qəsəbəsindən 17 km cənubda, Xıdırlı qəsəbəsindən 4,5-5 km cənub-şərqdə yerləşir.

Ümumi məlumat
-------------

Ondan şimal-şərqə Hamamdağ, cənub-şərqdə isə Bəndovan palçıq vulkanları yerləşir. Ağzıbir, Bozdağ və Dovşandağ palçıq vulkanları bir xətt üzrə şimal-qərbdən cənub-şərq istiqamətində uzanmaqla nida şəkillidirlər.

Ağzıbir palçıq vulkanının geoloji quruluşunda Məhsuldarqat, Ağcagil, Abşeron və Dördüncü dövr çöküntüləri iştirak edir. Bu vulkan Bəndovan antiklinal quruluşunun catmavari hissəsində yerləşir. O, həmin quruluşun şimal-qərb periklinal hissəsinə uyğun gəlir. Bu tektonik quruluşun istər şimal-qərbdən cənub- şərqə doğru və istərsə də qərbdən-şərqə doğru uzanan tektonik sınmalarla kəsilir. Sonuncuların mürəkkəbləşdiyi hissədə də Ağzıbir palçıq vulkanı yaranmışdır.

Öz geomorfoloji quruluşuna görə Ağzıbir palçıq vulkanı on xarakter vulkanlardan biridir. Antiklinal quruluşun ox hissəsinə yaxın zonalarda yerləşmiş vulkan ocaqları onun çatma hissəsini xeyli sahədə parçalamışdır. Vulkanın əsas fəaliyyət göstərən hisəsi şimal qərbdə 113,4 m mütləq yüksəklikdə yerləşmişdir.

Topoqrafik xəritələrdə bu vulkan Bozdağ palçıq vulkanı adlanır. Azərbaycanda olan palçıq vulkanlarının bir neçəsi Bozdağ adlanır. Odur ki, haqqında danışılan Bozdağı palçıq vulkanının adını bu adda olan digər palçıq vulkanlarından fərqləndirmək üçün ədəbiyyatda Ağzıbir adlandırılmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Ağzıbir palçıq vulkanı

Xarici keçidlər
---------------

1. Palçıq vulkanları Geri

İstinadlar
----------

| ⛭ Azərbaycanın palçıq vulkanları  |
| --- |
| Abix  • Ağzıbir  • Ağzıbir (Bozdağ)  • Ağnohur  • Axtarma-Paşalı  • Atbatan  • Ayazaxtarma  • Ayrantökən  • Bahar  • Bəndovan  • Boğ-Boğa  • Boyanata-Sarıdaş  • Böyük Hərəmi  • Böyük Kənizədağ  • Böyük Mişovdağ  • Çeyildağ  • Daşgil  • Daşmərdan  • Dəmirçi  • Diləngəz  • Durovdağ  • Gülbəxt  • Güzdək Bozdağı  • Xərə-Zirə  • Keçəldağ  • Keyrəki  • Kolanı  • Kiçik Hərəmi  • Kiçik Kənizədağ  • Kiçik Mişovdağ  • Qalmaz  • Qaynarca  • Qaradağ Axtarması  • Qaradağ Pilpiləsi  • Qarasu adası  • Qələndəraxtarma  • Qırməki  • Qızmeydan  • Qobu Bozdağı  • Qoturdağ  • Quşxana  • Lökbatan  • Məlikçobanlı  • Nardaranaxtarma  • Otman Bozdağı  • Pirəkəşkül  • Sarınca  • Süleymanaxtarma  • Solaxay  • Şıxzərli  • Torağay  • Torpaqlı Axtarması  • Üçtəpə  • Xıdırzındə  • Zığ• Şonqar |


1. ↑  Атлас Грязевых вулканов мира. Издательство "Nafta-Press", 2015
**Kiçik hərəmi palçıq vulkanı**- eyni adlı tirənin cənub-şərq qurtaracağında yaranmış yəhərvari alçalamada yerləşir.

Ümumi məlumat
-------------

440 m mütləq yüksəkliyə malik olan bu vulkan Hacıqabul şəhərindən şimalda dəniz səthindən 395-400 m ucalır. Bu vulkan Kiçik hərəmi braxiantiklinalının Məhsuldarqat çöküntülərinin üzə çıxdığı, eləcədə eninə və uzununa istiqamətdə keçən sınmaların kəsişdiyi yerdə yaranmışdır. Vulkanın ətraf hissələrində Məhsuldarqatdan başqa Ağcagil, Abşeron və aşağı Dördüncü dövr süxurları da intişar tapmışdır (Ə.Ə.Yaqubov, Ə.Ə.Əlizadə, M.M.Zeynalov, 1971). Hazırda palçıq vulkanının kraterində bir neçə təpəcik və qrifonlar vardır. Onlardan zəif də olsa bulanıq su və palçıq ayrılır. 

Kiçik hərəmi palçıq vulkanının ümumi geomorfoloji quruluşunda, ancaq bu vulkana xas olan bir cəhət vardır. Bu vulkan brekçiyalarının ana süxurlardan təşkil olunmuş dik yamacların arası ilə axaraq sıxılması, qatı brekçiyanın qabarması, qədim brekçiyalardan qismən hündür pillələrdə ayrılması və nəhayət onlara dərinliyi 15-20 m bəzən daha artıq olan yarğanların kəsilməsidir. Kiçik hərəmin palçıq vulkanının krater sahəsində brekçiyalardan əlavə ana süxurlar da üzə çıxdığından onun səthi cavan quruluşlu yastanı xatırladır. Krater sahəsi zəif parçalanmışdır. Vulkanın yamac və krater hissəsində olan brekçiyalar əsasən orta və yuxarı Dördüncü dövr yaşlıdır.

Həmçinin bax
------------

* Vulkan
* Palçıq vulkanı

Xarici keçidlər
---------------

* Vulkanlar təbiətin möcüzəsi və sərvətidir[*ölü keçid*]

İstinadlar
----------

1. ↑  Якубов А.А. Ализаде А.А. идр. Грязевые вулканы Азербайджанской ССР. Баку, 1971

| ⛭ Azərbaycanın palçıq vulkanları  |
| --- |
| Abix  • Ağzıbir  • Ağzıbir (Bozdağ)  • Ağnohur  • Axtarma-Paşalı  • Atbatan  • Ayazaxtarma  • Ayrantökən  • Bahar  • Bəndovan  • Boğ-Boğa  • Boyanata-Sarıdaş  • Böyük Hərəmi  • Böyük Kənizədağ  • Böyük Mişovdağ  • Çeyildağ  • Daşgil  • Daşmərdan  • Dəmirçi  • Diləngəz  • Durovdağ  • Gülbəxt  • Güzdək Bozdağı  • Xərə-Zirə  • Keçəldağ  • Keyrəki  • Kolanı  • Kiçik Hərəmi  • Kiçik Kənizədağ  • Kiçik Mişovdağ  • Qalmaz  • Qaynarca  • Qaradağ Axtarması  • Qaradağ Pilpiləsi  • Qarasu adası  • Qələndəraxtarma  • Qırməki  • Qızmeydan  • Qobu Bozdağı  • Qoturdağ  • Quşxana  • Lökbatan  • Məlikçobanlı  • Nardaranaxtarma  • Otman Bozdağı  • Pirəkəşkül  • Sarınca  • Süleymanaxtarma  • Solaxay  • Şıxzərli  • Torağay  • Torpaqlı Axtarması  • Üçtəpə  • Xıdırzındə  • Zığ• Şonqar |
**Bəsiri** (1466, Ağqoyunlu dövləti – 1536, Konstantinopol) — Azərbaycan şairi.

XV əsrin sonu XVI əsrin əvvəllərində yaşamış görkəmli sənətkarlardan biridir. Uzun müddət Türkiyədə yaşayan, Türk sultanlarına mədhlər yazan bu istedadlı şair bütün mənbələrin və müasir tədqiqatların göstərdiyi kimi, türk şairlərinə güclü təsir etmişdir. Nəvai və Camini Türkiyəyə gətirən orada yayan da Bəsiri olmuşdur. Dəri xəstəliyi olduğu üçün Alaca Bəsiri adı ilə məşhur idi. Səhi, Lətifi, Həsən Çələbi, Ali, Riyazi, Övliya Çələbi, Əhdi Bağdadi, Sami Şəmsəddin kimi müəlliflərin hamısı Bəsiridən hörmətlə bəhs etmişdir. Əlyazma divanı vardır. "Divan"ı Türkiyədə Əli Əmiri kitabxanasında saxlanılır. Müxtəlif bəyaz və cünglərdə də çoxlu şeirləri mövcuddur. Aşiqanə şeirləri sənətkarlıqla yazılmışdır. Dili sadə və anlaşıqlıdır. Bəsirinin aşiqanə qəzəlləri lirik qəhrəmanın güclü məhəbbət duyğularını əks etdirməklə onun azadfikirliliyini, mövhumata , quru dindarlığa laqeydliyini büruzə verir. "Əndəlib" rədifli qəzəlində lirik qəhrəman bülbüllə müqayisə olunur. Onun divanı, həyatı vəyaradıcılığı haqqında ilk məlumatı 1928-ci ildə İ. Hikmət vermişdir.

AMEA Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunun elmi işlər üzrə direktor müavini, filologiya üzrə elmləri doktoru Paşa Kərimov İstanbulun Süleymaniyyə Kitabxanası və Tehran Milli Kitabxanasından XV–XVI əsrlərdə yaşamış Azərbaycan şairi Məhəmməd Bəsirinin lirik şeirlər toplusu — divanının avtoqraf nüsxələrini əldə edib. 1534-cü ildə vəfat etmiş Bəsirinin 1466-cı ildə doğulduğu ehtimal edilir. Gənclik illərində Ağqoyunlu hökmdarlarının sarayında yaşamış şair 1487-ci ildə Xorasanın paytaxtı Herata səyahət edib. Hüseyn Bayqara, Əlişir Nəvai və Əbdülrəhman Caminin rəğbətini qazanan Bəsiri vətənə qayıtdıqdan sonra Türkiyəyə köçüb, orada da vəfat edib. Türkiyə müəlliflərinin təzkirələri onun yaradıcılığının yerli ədəbi mühitə təsir etdiyi barədə məlumat verirlər. İndiyədək Azərbaycanda şairin cəmi bir neçə şeiri məlum idi. Bəsiri divanının İstanbul nüsxəsinin əvvəlində onun farsca şeirləri, sonra isə 1 qəsidə və 46 qəzəli köçürülüb. Şairin divanının Tehran nüsxəsi də farsca şeirlərlə başlanır. Burada Azərbaycan türkcəsində 4 qəsidə və 74 qəzəl vardır. Şairin Ağqoyunlu və Osmanlı hökmdarlarına, yüksək vəzifəli şəxslərinə həsr etdiyi qəsidələri onun yaşadığı dövr haqqında daha ətraflı məlumat öyrənməyə yardım edir.

Ədəbiyyat
---------

* Ə. Səfərli, X. Yusifli "Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi", 2008, 696 səh

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 3-cü cild: Babilistan – Bəzirxana (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2011. səh. 585. ISBN 978-9952-441-07-9.
2. ↑  "Paşa Kərimov İstanbulun Süleymaniyyə Kitabxanası və Tehran Milli Kitabxanasından XV-XVI əsrlərdə yaşamış Azərbaycan şairi Məhəmməd Bəsirinin lirik şeirlər toplusu — divanının avtoqraf nüsxələrini əldə edib". 2022-01-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-02.
***Axırıncı aşırıma qədər*** qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Rafiq Quliyev tərəfindən 2002-ci ildə çəkilmişdir. Film Lider Televiziyasında istehsal edilmişdir. Film Fərman Kərimzadənin məşhur "Qarlı aşırım" povestinə tarixi münasibətdir. Əsər əsasında ekranlaşdırılmış "Axırıncı Aşırım" filmindən fraqmentlər göstərilir. Bədii filmdə göstərilən faktların doğru vəya yanlış olduğu araşdırılır, əsl həqiqətlər işıq üzü görür.

Məzmun
------

Film Fərman Kərimzadənin məşhur "Qarlı aşırım" povestinə tarixi münasibətdir. Əsər əsasında ekranlaşdırılmış "Axırıncı Aşırım" filmindən fraqmentlər göstərilir. Bədii filmdə göstərilən faktların doğru vəya yanlış olduğu araşdırılır, əsl həqiqətlər işıq üzü görür.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenari müəllifi: Mənsurə Novruzqızı  

Rejissor: Rafiq Quliyev   

Operator: Rüfət Məmmədoğlu   

Prodüser: Elman Dadaşoğlu

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

2002-ci ilin Azərbaycan filmləri  

2000-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: 6 (dəqiqləşdirmə).

***Altı nömrəli palata*** tammetrajlı televiziya tamaşası rejissor Bəhram Osmanov tərəfindən 1994-cü ildə ekranlaşdırılmışdır. Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir. Filmdə hadisələr paslanmış, ətrafı köhnə xarabalıqlarla əhatələnmiş bir yerdə yerləşən 6 bömrəli palatada baş verir. Əsas rolları Abbas Qəhrəmanov, Ayşad Məmmədov, Elxan Ağahüseynoğlu, Qurban İsmayılov və Elxan Quliyev ifa edirlər.

Məzmun
------

Filmdə hadisələr paslanmış, ətrafı köhnə xarabalıqlarla əhatələnmiş bir yerdə yerləşən 6 bömrəli palatada baş verir. Buradakı xəstələr unudulmuş, tərk edilmiş xəstələrdir. Onlara kimsə baş çəkmir. Hər bir xəstənin özünəməxsus xəstəliyi var: biri gecə-gündüz qüssə içində olur, biri səhərdən -axşama kimi küçələrdə dilənir, hamıya qulluq edir, yoldaşlarına su verir, bütün bu xidmətləri yazığı gəldiyi üçün və ya humanistliklə etmir, yalnız bunu etmək istəyir vəssalam. Palatada gənc xəstə olan İvan isə bura təqibolunma xəstəliyindən əziyyət çəkdiyi üçün salınır. Çox savadlı olan, mütaliə etməyi sevən İvan çox acılar çəkmişdir: ilk öncə universitetdə oxuyarkən atasını itirmiş, daha sonra isə anasını. Pulsuzluqdan əziyyət çəkmişdir. Bir gün küçə ilə addımlayarkən ona elə gəlir ki, kimsə onu izləyir, arxasına düşüb, beləcə onda bu fobiya yaranır və nəticədə isə onu bu palataya salırlar.

Dövrün tibbi şəraitinin pis olması, dəlilərə laqeyd yanaşılma, həqiqətin ayaq altına alınması və.s filmdə yer almışdır. Həyatda daim əzab-əziyyət görən İvan Dmitriç və hər şeyə laqeyd yanaşan, sionist Andrey Yefimiç. Eyni zamanda xəstəxanadakı digər xəstələr, onların davranışı əsərdə olduğu kimi filmdə də çox mükəmməl təsvir olunmuşdur.

Film Anton Çexovun əsəri əsasında çəkilib.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Əsərin müəllifi: Anton Çexov  

Ssenari müəllifii: Bəhram Osmanov  

Rejissori: Bəhram Osmanov  

Operatori: Eldar Məmmədov  

Rəssami: Oqtay Quliyev  

Prodüseri: Ramiz Həsənoğlu

Rollarda
--------

Abbas Qəhrəmanov — Ragin  

Ayşad Məmmədov  

Elxan Ağahüseynoğlu  

Qurban İsmayılov  

Elxan Quliyev  

Rəzzaq Məmmədov

Mənbə
-----

Çexov – 6 nömrəli palata

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

1994-cü ilin Azərbaycan filmləri  

1990-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
**Bu, Səttar Bəhlulzadədir** qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Ramiz Axundov tərəfindən 1969-cu ildə çəkilmişdir. Azərbaycan Televiziyasında istehsal edilmişdir. Film respiblikanın xalq rəssamı, təbiət vurğunu, görkəmli fırça ustası Səttar Bəhlulzadəyə həsr edilmişdir. 1969-cu ildə Kiyevdə "Prometey-69" zona festivalında film ədəbiyyat və incəsənət xadimlərinin yüksək bədii səviyyədə təsvir edilməsinə görə xüsusi diploma layiq görülmüşdür.

Məzmun
------

Film Respublikanın xalq rəssamı, təbiət vurğunu, görkəmli fırça ustası Səttar Bəhlulzadəyə həsr edilmişdir. Filmdə rəssamın son dərəcə orijinal yaradıcılıq üslubu öz əksini tapmışdır.

Festival və mükafat
-------------------

1969-cu ildə Kiyevdə "Prometey-69" zona festivalında film ədəbiyyat və incəsənət xadimlərinin yüksək bədii səviyyədə təsvir edilməsi üçün xüsusi diploma layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu — 2 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh. 119

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
* Filmin musiqiləri (video)
* Filmin musiqiləri (audio)
**Qaraçı pankı** və **romani pankı** — ənənəvi qaraçı musiqisi ilə pank rokun kəsişdiyi hibrid musiqi janrı. Pank və qaraçı musiqisinin elementlərini özündə birləşdirən ilk rok qruplarından biri əsasən 1990-cı illərin əvvəllərində aktiv olan "Motherhead Bug" idi. "Gogol Bordello" qrupu "*Gypsy Punks: Underdog World Strike*" albomunu buraxdıqdan sonra daha geniş auditoriya bu janrdan xəbərdar olmuşdur. Qrupun solisti Yevgeni Hütz onların performansını "qaraçı pankı kabaresi" kimi təsvir etmişdir.

Qaraçı pank qrupları adətən rok ritmlərini və alətləri zərbəçi dəsti, buben, akkordeon, skripka, truba və saksafon kimi daha ənənəvi qaraçı alətləri ilə birləşdirir.

Fəlsəfəsi
---------

Vətənləri Hindistandan köçdükdən sonra romanilər dünyada o qədər yayılmışlar ki, onların "vətənləri yoxdur". Qaraçı pankı təkcə qaraçı mədəniyyəti ilə deyil, həm də onun olmaması ilə bağlıdır. Qaraçılar üçün musiqi "mədəni ifadənin əsas forması" kimi müəyyən edilmişdir.

Qaraçı pankından təkcə qaraçı, yaxud "qaraçı" mədəniyyətinə mənsub insanlar istifadə və ifa etmirlər. Pank "üsyan, anarxiya və müqaviməti" əhatə edir. Bu fikirlər daha sonra "Gypsy Punk"ın hibrid janrına köçürülür. Bu onu göstərir ki, qaraçı tamaşaları və musiqi özü janrda iştirak edənlər üçün azadlığı təbliğ edir və əsl "qaraçı"nın həyatının romantikləşdirilmiş versiyasına xidmət edir. "Rus", "yəhudi", "Şərqi Avropa" və ya oxşar etiketlərlə eyniləşdirmək əvəzinə, ifaçılar "vəhşi və sərgərdan qaraçı kimi çıxış edərək öz şəxsiyyətlərini ifadə edə bilərlər". Həqiqi qaraçı mədəniyyətini olmayan bir şey kimi göstərərək, "o, qaraçı təmsilçiliyinin həqiqiliyini nəzərə almır, əksinə, qaraçı olmağın nə demək olduğunun ideallaşdırılmış və xəyal edilmiş versiyasını təkrarlayır".

Həmçinin bax
------------

* Kabare

İstinadlar
----------

1. ↑   Arxivləşdirilib dekabr 31, 2005, at the Wayback Machine
2. ↑  Ben Sisario, "The Rise of Gypsy Punkers" Arxivləşdirilib 2015-01-23 at the Wayback Machine, *The New York Times*, 2 July 2005
3. ↑  *Alan Ashton-Smith.* "Colonized Culture: The Emergence of a Romani Postcolonialism" (PDF). Journal of Post-Colonial Cultures and Societies. 1. April 2010: 73. 2016-01-15 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-08-13.
4. ↑  Jablonsky, Rebecca. "Russian Jews and 'Gypsy Punks': The Performance of Real and Imagined Cultural Identities Within a Transnational Migrant Group." *Journal of Popular Music Studies* 24, no. 1 (2012): 3–24.
**Mənəvi zərər** — iqtisadiyyat elmində şirkətin və ya şəxsin ziyandan sığortalandığı üçün risk almağa daha çox meyilli olmasından yaranan bir risk növü. Məsələn, şəxsin maşını sığortalandıqda o, daha az ehtiyatlı davranır çünki dəymiş ziyanı sığorta şirkəti ödəyəcək. Mənəvi zərər tərəflər arasında informasiya natamamlığı olanda yaranır. Bu, risk alan(sığortalanan) tərəf öz niyyətləri haqqında məlumatı ziyanı ödəyən(sığortalayan) tərəfə tam və dəqiq şəkildə vermədikdə baş verir.

Tarixi
------

Dembe və Bodenin araşdırmasına əsasən bu terminin tarixi XVII əsrə uzanır və XIX əsrdə ingilis sığorta şirkətləri tərəfindən geniş istifadə olunurdu. Həmin dövrdə bu termin mənfi mənada istifadə edilirdi və fırıldaqçılığı ifadə edirdi. İndiki dövrdə isə iqtisadçılar bu termini risklərin tam dəyərləndirilə bilinməməsindən ortaya çıxan səmərəsizlikləri təsvir etmək üçün istifadə edirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Dembe, Allard E. and Boden, Leslie I. (2000). "Moral Hazard: A Question of Morality?" Arxivləşdirilib 2016-05-13 at the Wayback Machine New Solutions 2000 10(3). 257–79

Xarici keçidlər
---------------

* *Dewan, Shaila.* "Moral Hazard: A Tempest-Tossed Idea". The New York Times. February 26, 2012.
* *Gladwell, Malcolm.* "The Moral Hazard Myth". The New Yorker. August 29, 2005.
* "What's so Moral about the Moral Hazard?" Arxivləşdirilib 2016-04-16 at the Wayback Machine. Press.illinois.edu
* "Inside the Meltdown", PBS's *Frontline* episode uses the idea as a central theme
**Məsumov Elxan Əsgər oğlu** — azərbaycanlı rejissor və ssenari müəllifi.

Həyatı
------

Elxan Məsumov 20 oktyabr 1957-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1964-1974-cü illərdə Bakının 125 saylı məktəbində orta təhsil alıb. Bununla yanaşı 8 illik musiqi təhsili də almışdır. 1974-1979-cu illərdə Mirzağa Əliyev adını Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində Tofiq Kazımovun kursunu qırmızı diplomla bitirib. Tələbəlik illərində Məmməd Səid Ordubadinin "Qılnc və qələm", Yusif Səmədoğlunun "Qətl günü", İlyas Əfəndiyevin "Bizim qəribə taleyimiz" və s. əsərləri tamaşaya qoymuşdur. 1979-cü ildə Şəki Dövlət Dram teatrında Sabit Rəhmanın "Yalan" pyesini diplom işi kimi səhnələşdirmişdir. Daha sonra təyinatla Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verlişləri Komitəsində rejissor köməkçisi kimi çalışmağa başlamışdır. 1981-1985-ci ildə Moskvada öz təhsilini davam etdirmişdir. 1984-cü ildə II dərəcəli rejissor assistenti, 1986-cı ildə III dərəcəli rejissor assistenti, 1988-ci ildə I dərəcəli rejissor, 1991-ci ildə isə ali dərəcəli rejissor statusunu alaraq 33 il Azərbaycan Dövlət Televiziyasında çalışmışdır. Lider Televiziyasında 6 il işləmişdir və bu dövrdə "Ögəylər" filmini ekranlaşdırmış, "Proekt 066" nəzdində sənədli filmlər hazırlamış və Humay mükafatına layiq görülmüşdür. Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin rejissor sənəti fakültəsinin "Televiziya rejissoru" kafedrasının müəllimidir.

Filmoqrafiya
------------

1. Bağışla (film, 1983)
2. Ögeylər (film, 2005)
3. Bakı milyonçuları. Ağa Musa Nağıyev (film, 2008)
4. Sarı simin möcüzəsi (film, 2011)
5. Ömrüm boyu körpü tikmək istəmişəm (film)
6. Balet uçuş deməkdir (film)
7. Sazbənd (film)
**Ağayev Rafiq İmanqulu oğlu** (1 dekabr 1940, Bakı – 29 oktyabr 2023) — nasir, publisist, tərcüməçi, 1988-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1976), Jurnalistlər Birliyinin "Qızıl qələm" mükafatı laureatı (1971)

Həyatı
------

Ağayev Rafiq İmanqulu oğlu 1940-cı il dekabrın 1-də Bakı şəhərində fəhlə ailəsində anadan olub. İbtidai təhsilini Bakıda, orta təhsilini Neftçalada alıb. Eyni zamanda neft mədənlər idarəsinin elektrik quraşdırma sexində fəhlə işləyib (1956–1958). ADU-nun filologiya fakültəsində təhsilini davam etdirib (1958–1964). Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətində Azərbaycan radiosu təbliğat və xəbərlər baş redaksiyasında müxbir kimi başlayıb (1964–1966). Kiçik redaktor, böyük redaktor, siyasi icmalçı (1966–1975), radionun uşaqlar üçün proqram baş redaksiyasının baş redaktoru (1975–1996) vəzifələrində çalışıb.

Teleşirkətdə "Səhər" proqramının baş redaktor müavini vəzifəsində işləyirdi (1996-cı ildən). Hər bazar günü uşaqların maraqla dinlədikləri "Biləyən" radio verilişinin yaradıcısı, müəlliflərindən biri və redaktoru idi (1975-ci ildən). Ədəbi fəaliyyətə 60-cı illərdən başlayıb. Onun hekayələri, felyetonları, publisist yazıları və tərcümələri dövri mətbuatda müntəzəm çap olunub, efirdə səslənib. Son illər televiziya və dövri mətbuatda islam tərbiyəsi mövzusunda çıxışlar edib, "İmam Əli" (22 seriya) və "İmam Rza" (29 seriya) filmlərinin dublyajına rəhbərlik edib.

30 oktyabr 2023-cü ildə vəfat edib.

Əsərləri
--------

1. Nigarın nağılları. Bakı: Gənclik, 1979, 95 səh.
2. Ağ qızılın nağılı. Bakı: Gənclik, 1985, 35 səh.

Tərcümələri
-----------

1. L. N. Tolstoy. Əsərləri. XII c. Bakı: Yazıçı, 1983, 233 səh.
2. L. N. Tolstoy. Əsərləri. XVI c. Bakı: Yazıçı, 1984, 292 səh. (şərikli)
3. V. V. Ovçinnikov. Palıd kökləri. Bakı: Azərnəşr, 1985, 300 səh.
4. M. M. Zoşşenko. Lenin haqqında hekayələr. Bakı: Gənclik, 1988, 40 səh.
5. F. Məmmədova. Azərbaycanın siyasi tarixi və tarixi coğrafiyası. Bakı: Elm, 1990, 256 səh.

Filmoqrafiya
------------

1. Dağlı çörəyi (film, 2007)
2. Bakı milyonçuları. Ağa Musa Nağıyev (film, 2008)

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  *Bakuplus.* ""AzTV"nin sabiq rəhbəri vəfat edib" (az.). Bakuplus.az. 30.10.2023. İstifadə tarixi: 2023-10-31.
**Teleradio Akademiyası** — Azərbaycan Televiziyasının tabeliyində fəaliyyət göstərən təhsil müəssisəsi. Məqsəd ali təhsil bazası əsasında müxtəlif peşələr üzrə peşəkar mütəxəssislərinin hazırlanması, əməkdaşların ixtisaslarının təkmilləşdirilməsidir.

### Yaranması

2010-cu il iyunun 14-də Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri Qapalı Səhmdar Cəmiyyətində Televiziya və Radio Akademiyasının açılış mərasimi keçirilib. Teleradio Akademiyası Azərbaycan Radiosunun binasında yerləşir. Akademiyanın maddi-texniki bazası formalaşdırılıb, çəkiliş və montaj avadanlığı quraşdırılıb, çəkiliş pavilyonları və səsyazma studiyası yaradılıb. Akademiyanın yaradılmasından məqsəd ali təhsil bazası əsasında peşəkar teleradio mütəxəssislərinin hazırlanması, əməkdaşların ixtisaslarının təkmilləşdirilməsidir. Tədris zamanı yerli alim və mütəxəssislərlə yanaşı, Türkiyə, Rusiya, Avropa ölkələri, eləcə də ABŞ-dən telemütəxəssislər dərs demək üçün akademiyaya dəvət edilir.
Teleradio Akademiyasının ilk rektoru Etibar Babayev olmuşdur. Hazırkı rektoru isə Telli Pənahqızıdır.

Mənbə
-----

* Bakıda Teleradio Akademiyasının açılışı olub[*ölü keçid*]
**Kenquru Beynəlxalq Riyaziyyat Müsabiqəsi** (*ing.* International Mathematical Kangaroo) — məktəblilər arasında riyaziyyat fənni üzrə keçirilən beynəlxalq müsabiqə.

Tarixi
------

Kenquru Beynəlxalq Riyaziyyat Müsabiqəsi 1994-cü ildən, ildə bir dəfə olmaqla keçirilir.

Məqsəd
------

Müsabiqənin keçirilməsində əsas məqsəd istedadlı şagirdlərin aşkar edilməsi, onların elmi potensiallarının inkişaf etdirilməsi və şagirdlərdə fənlərə olan marağın artırılmasına nail olmaqdan ibarətdir.

Dərsliklərdə verilmiş riyazi formulaların əzbərlənərək istifadə edilməsindən daha artığını, hər yaşa uyğun biliklərin məntiqi düşüncə sayəsində sınanması da qarşıya qoyulan əsas məqsədlərdəndir. Yəni burada şagird hansısa əzbərlədiyi formulanı yada salmağa çalışmaqdan daha çox məsələyə fərqli yönlərdən baxmağa, beynini məşq etdirməyə, məntiqini işə salmağa məcburdur ki, sualları cavablasın.

Müsabiqə "Öyrənək, əylənək və həll edək!" şüarı ilə keçirilir.

İştirakçıları
-------------

Bu müsabiqə müxtəlif səviyyələrdə riyazi biliyə malik olan 1-2-3-4-5-6-7-8

```
sinif şagirdlərini əhatə edir və şagirdlərin iştirakı qeydiyyat haqqını ödəməklə könüllülük prinsipi daşıyır.
```

2024-cü ildə müsabiqədə dünyanın 80-dən çox ölkəsindən 6 milyondan çox şagird iştirak etmişdir.

1-ci yer :

-Məhəmməd Fətullayev Rafis Oğlu

-Maksimal bal=120

-Topladığı bal=30

Təşkilatçılar
-------------

Müsabiqənin qurucu və idarəçilərindən bir neçəsi eyni zamanda Beynəlxalq Riyaziyyat Olimpiadasının təşkilatçı və idarəçiləri arasında da təmsil olunurlar.

Azərbaycanda ilk dəfə keçirilməsi 18 mart 2018-ci ildə pilot layihə kimi nəzərdə tutulan bu müsabiqə Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutunun Təhsil Texnologiyaları Mərkəzinin təşəbbüsü və mərkəzi Fransada olan Sərhədsiz Kenquru Assosiasiyasının razılığı ilə həyata keçirilir.

Format
------

Müsabiqənin idarə heyətinin müxtəlif ölkələrdən olan üzvləri ildə bir dəfə bir araya gələrək növbəti il üçün fərqli ölkələrdən təqdim edilən suallar arasından seçim edir və yekun sualları müəyyənləşdirirlər. Qaydalara əsasən tapşırıqlar 2, 3–4, 5–6, 7–8, 9–10-cu sinif şagirdləri üçün 5 fərqli kateqoriya üzrə qapalı test formatında və 3 səviyyədə — asan, orta, çətin olmaqla tərtib edilir. Müsabiqə dünyanın bütün ölkələrində mart ayının üçüncü həftəsi təşkil edilir.

Müsabiqədə verilən suallar məntiq əsaslıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Azərbaycanda ilk dəfə beynəlxalq riyaziyyat müsabiqəsi keçiriləcək (arxiv linki). arti.edu.az, 05.03.2018  (az.)
2. 1 2 3  Azərbaycanda Kenquru olimpiadası: İlk dəfə, özü də 5 manata… Arxivləşdirilib 2018-10-25 at the Wayback Machine virtualaz.org, 14.03.2018  (az.)

Xarici keçidlər
---------------

* mathkang.org — Kenquru Beynəlxalq Riyaziyyat Müsabiqəsinin rəsmi saytı
* Kenquru Beynəlxalq Riyaziyyat Müsabiqəsi  (az.)