recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Şkofya-Loka** (sloven. Škofja Loka) — Sloveniyanın mərkəzi hissəsində bir şəhər. Şəhərin yaxınlığında Selika Sora və Poljanska Sora çayları birləşərək Sora çayını əmələ gətirir. 2002-ci il siyahıyaalınmasına görə şəhər əhalisi 12,289, bütün icmanın əhalisi isə 22 093 nəfərdir.

Coğrafiya
---------

Şkofya-Loka paytaxt Lyublyanadan 25 kilometr şimal-qərbdə və Kranyadan 15 kilometr cənub-şərqdə yerləşir. Lyublyana - Tolmin magistral yolu şəhərdən keçir.

Şəhər Loka dağlarında, dağlıq bir ərazidə yerləşir. Şəhərin üstündəki bir platoda Loka muzeyi olan Loka Qalası yerləşir. Qalanın üstündən Krancelj təpəsi (475 metr və ya 1,558 fut) yüksəlir. Qəsəbə mərkəzinin şimalında, konqlomeratdan ibarət olan Kamnitnik təpəsi yerləşir (414 metr və ya 1,358 fut). Şəhərin cənubunda, Poljanska Soranın Selika Soraya qoşulmadan keçdiyi Viršk və ya Viršk düzənliyi olaraq bilinən bir düzənlik var. Viršk adı alman Hirsackerin keçmişdə orada böyüdülən darı üçün adlandırdığı *darı tarlasının* təhrif olunmuş formasıdır.

Tarixi
------

Şəhərin tarixi 973-cü ildən başlayır. İmperator II Otto Lok dağlarında Freising yepiskopuna ərazi verdiyi zamandan başlayır. Bu baxımdan qəsəbə Şkofya-Loka (sloven. škof — yepiskop) adını aldı. Orta əsrlərdə Selişka Sora və Polyanska Sora çaylarının birləşdiyi ərazini tutan qəsəbə tədricən böyüyür.

1274-cü ildə qəsəbə şəhər statusunu alır. XIV əsrin əvvəllərində bir şəhər divarı inşa edilir. 1511-ci ildə zəlzələ nəticəsində şəhərə ciddi ziyan dəyir.
1660 və 1698-ci illərdə yanğın nəticəsində şəhərin çox hissəsi zərər görmüşdür. Müdafiə divarları tədricən köhnəlmiş və 1789-cu ildə şəhər qapıları ilə birlikdə sökülmüşdür.
XVI-XVIII əsrlərdə şəhərdə çox sayda daş bina inşa edilir. Əksəriyyəti qorunub saxlanılmışdır. Bu köhnə Şkofya-Loka şəhərinə Sloveniyanın ən yaxşı qalan orta əsr şəhərinin şöhrətini qazandırmışdır. 1987-ci ildə bir mədəniyyət abidəsi elan edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Prebivalstvo - izbrani kazalniki, naselja, Slovenija, letno. Statistical Office of the Republic of Slovenia.
2. ↑  *Vodušek, Neža.* Role of Local Authorities in Preservation of Urban Heritage and Importance of Urban Heritage for Local Economic Development Case of Slovenian Historic Towns. European Historic Towns and Their Associations. Council of Europe. 2000. səh. 32. ISBN 9789287143945. 2022-01-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-24.
3. ↑  Savnik, Roman, ed. 1968. *Krajevni leksikon Slovenije*, vol. 1. Ljubljana: Državna založba Slovenije. pp. 378–381.

Mənbə
-----

* Rəsmi sayt
Şlis birləşməli val və oymaq.
Şlis birləməli val və oymağın müvafiq kəsiklərə uyğun profilləri.
**Şlis birləşməsi** - üzərində çıxıntılar açılmış val ilə daxili səthində girintilər açılmış oymaqdan ibarətdir. Bu birləşmə böyük burucu momenti valdan çarxa və əksinə ötürmək üçün istifadə olunur. Val üzərində şlislərin sayı 20-yə qədər ola bilər. Texnikada əsasən şlislərin sayı 6...8 olan birləşmələr daha çox yayılmışdır. Valın diametrindən asılı olaraq Standara uyğun seçilirlər.

Növləri
-------

Dişlərinin profilinin formasından asılı olaraq şlislər:

* düzbucaq profilli;
* evolvent profilli;
* üçbucaq profilli.

olurlar.

Hazırlanması
------------

Val üzərində şlislər xüsusi frezlər vasitəsilə kəsmə üsulu ilə hazırlanır, oymağın deşiyindəki pazlar isə dartılma üsulu ilə açılır.

Mərkəzləşdirilməsi
------------------

Şlis birləşməsi üç üsul ilə mərkəzləşdirilir:

* yan səthinə görə;
* daxili diametrinə görə;
* xarici diametrinə görə.

Mənbə
-----

Kərimov Z.H. Maşın hissələri və yükqaldırıcı-nəqledici maşınlar. Ali texniki məktəblər üçün dərslik. II nəşri - Bakı, "Maarif", 2002, 596 səh.

Həmçinin bax
------------

* Maşın hissələri
* Dişli çarx
* İşgil birləşməsi
**Quliyev Mərkəz Mikayıl oğlu (Mərkəz Qacar)** (14 fevral 1948, Qaryagin – 4 noyabr 2013, Bakı) — hüquqşünas, şair.

Həyatı
------

Mərkəz Quliyev 14 fevral 1948-ci ildə Füzuli şəhərində ruhani ailəsində anadan olub. Bakı Dövlət Univetsitetinin Hüquq fakültəsini bitirib. 1976-cı ildən prokurorluq orqanlarında çalışır, Yardımlı və Səlyan rayonlarında müstəntiq, 1991-ci ildən isə Bakı Şəhər Prokurorluğunda şöbə prokuroru kimi əmək fəaliyyətini davam etdirib. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür. M. Qacarın indiyə qədər 30-dan artıq kitabı çap olunmuşdur. Bu kitablara 20 minə yaxın təmsil, 2000-dən artıq rübai, 3000-dən artıq lirik şeir, 500-dən çox bayatı, 1000-dən artıq qəzəl, 10 alleqorik pyes, 8 tarixi dram və 9 poema daxil edilmişdir.

Əsərləri ingilis, alman, ispan, rus, fars, kürd və başqa dillərə tərcümə edilmişdir. Dram əsərləri respublikanın müxtəlif teatrlarında tamaşaya qoyulmuş, ssenariləri üzrə çəkilmiş filmlər Azərbaycan televiziyasında dəfələrlə nümayiş etdirilmişdir.

Mükafatları
-----------

Mərkəz Qacar "Araz" Ali ədəbi və "Qızıl Qələm" yaradıcılıq mükafatlarının laureatıdır.

Əsərləri
--------

* Qarışqadan filədək. Bakı: Azərnəşr, 1997, 88 səh.

Filmoqrafiya
------------

1. Qeybdən gələn səs (film, 2002)

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Qacarlar və Qacar kəndi. Bakı: Şuşa, 2008, 334 səh.
**Konrad Şlümberje** (2.10.1878, Gebviller – 9.5.1936, Stokholm) və **Marsel Şlümberje** (21.6.1884, Şlümberje – 9.5.1953, Vall Riç monastırı, Sent-Uan-lePen) — ixtiraları ilə geofizika və neft sənayesində böyük uğur gətirmiş mühəndislər. Onların kəşfiyyat və quyu geofizikası sənayesində etdikləri kəşflər Şlümberje və ümumiyyətlə dünya geofizikası sənayesinin başlanğıcı sayılır.

Həyatları
---------

Konrad və Marsel Fransanın Elzas əyalətində zəngin fransız protestant ailəsində dünyaya göz açmışdılar. Ataları Pol Şlümberje varlı toxucu ailəsindən idi. Anaları Marqarita Vit isə siyası fəal idi. Qardaşar anadan olan ildə, Elzas Almaniyanın tərkibində idi. Valideynlər qardaşları Parijə oxumağa göndərmək qərarına gəlirlər. Konrad fizik, Marsel isə mühəndis təhsili alırlar.

Konrad ilk illərdə Rodej və Tuluzada mədən mühəndisi kimi çalışır. 1912-ci ildə artıq Paris dağ-mədən institutunn professoru adını almış Konrad metal filəz yataqlarının süxurların elektrik keçiriciliyi əsasında axtarış və kəşfiyyatı ideyası ilə çıxış edir. İlkin sınaqlar içərisi bu məqsədlə müxtəlif süxurlarla doldurulmuş vannada aparılır. 1919-cu idə qardaşlar ataları ilə apardıqları elmi tətqiqatı dəstəkləmək barədə razılığa gəlirlər. Bu tədqiqatlar sonralar "Şlümberje dəsti" kimi tanınacaq yerüstü elektrik ölçü sisteminin yaranmasına gətirib çıxarır. 

1923-cü ildə qardaşar Rumınya Serbiya, Cənubi Afrika, Konqo və ABŞ da daxil olmaqa dünyanın müxtəif ölkələrində geofiziki tətqiqatlara başlayırlar. 1926-ci ildə Konradın gələcək kürəkəni Henri Corc Doll da qardaşlara qoşulur. Elə həmin il, qardaşlar layların xüsusi müqaviməti əsasında elektrik kəşfiyyatının səmərəliyini artırmağı nəzərdə tutan yeni nəzəriyyələrini irəli sürür və Elektrik Kəşfiyyatı Cəmiyyətini yaradırlar. Cəmiyyətin ilk mənzil qərargahı Parisdə təsis olunur.

1927-ci ilin 5 sentyabr tarixində Henri Doll və bir neçə mühəndis Fransanın Peşelbron neft yatağında Difenbax 2905 saylı quyuda ilk elektrk karotajıni sınaqdan keçirirlər. Dəriniyi 500 metr oan quyunn 130-270 metr intervalı karotaj olunur.

Həmin dövrdə Peşelbron Fransada məlum olan yeganə neft yatağı idi. Neft yatağının sahibləri Şlümberje şirkəti ilə müqavilə bağlamaq qərarına gəlirlər. Müqavilənin dəyəri hər aya üçün 12 000 frank və ya 2600 ABŞ dolları təşkil edir.

Sonrakı illərdə Şlümberje şirkəti fəaliyyət coğrafiyasını genişləndirmək qərarına gəlirlər. Lakin, qlobal iqtisadı böhran buna mane olur. Konrad Şümberje, 1936-cı ildə Sovetlər Birliyindən qayıdan vaxt ürək tutmasından vəfat edir. Marsel Şlümberje isə 1953-cü ildə dünyasını dəyişir.

1955-ci ildə Avropa Geofiziklər Assosiyası Konrad Şlümberjenin kəşfiyyat geofizikasına verdiyi töhfələrin şərəfinə Konrad Şümberje mükafatını təsis edir.

Mükafat Yer haqqında elmlər, xüsusilə geofizika elminin inkişafına verdiyi töhfələrə görə hər il bir assosiyası üzvünə veriir.

İstinadlar
----------
**Eqlinton adası** (*ing.* Eglinton Island) — Kanada Arktik arxipelaqına daxil olan ada. Kraliça Yelezaveta adaları qrupuna aiddir. Adada hazırda yaşayış yoxdur.

Coğrafiya
---------

Eqlinton adası
Adanın sahəsi 1541 km²-dir. Kraliça Yelezaveta adaları qrupuna daxil olan adalar arasında sahəsinə görə 13-cüdür.

Ada Kanada Arktikasının qərbində, Kraliça Yelezaveta adaları qrupunun isə cənub-qərb qutaracağında yerləşir. Melvill adasının qərb sahillərindən 22 km aralıdadır. Bu iki adanı Kellett boğazı ayırır. Şahzadə-Patrik adası adasının cənub-şərq sahillərindən 23 km enə malik Korojer boğazı ilə ayrılır. Eni 130 km olan Mak-Klur boğazı isə onu cənubda Banks adası ilə ayırır.

Eqlinton formasına görə butulkanı xatırladır. adanın maksimal eni cənub-qərbdə 27 km çatır. Şimal-şərqdə isə 9 km-dir. Uzunluğu 73 km-dir. sahil hissələri düzəndir. Mərkəzdə isə hündürlüyü 200 metri keçən zirvə vardır. Şimal sahilləri adanın ən alçaq hissəsidir. Burada hündürlük 10–20 metr arasımnda dəyişir.

Tarixi
------

1853-cü ildə adaya ilk ayaq basan avropalı Corc Meçen olmuşdur. Elə həmin ilin yazında o, Fransis Mak-Klintok ilə birlikdə adanı tətqiq etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Atlas of Canada. List of Islands". 2012-01-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-17.
2. ↑  "Oceandots.com Eglinton Island". 2010-12-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-17.
**N. Y. Jukovski adına Mərkəzi Aerohidrodinamika İnstitutu** (MAHİ; *rus.* Центра́льный аэрогидродинами́ческий институ́т имени профессора Н. Е. Жуковского, *ЦАГИ*) — Rusiyanın paytaxtı Moskva şəhərində, aerodinamika və hidrodinamikanınn texnikanın müxtəlif sahələrində əməli istifadə məsələləri ilə məşğul olan institut.

Tarixi
------

Mərkəzi Aerohidrodinamika İnstitutu (MAHİ) 1 dekabr 1918-ci ildə SSRİ Ali Xalq Təsərrüfatı Şurasının qərarı ilə təsis edilmişdir. 1918-ci ildən MAHİ-nin ilk rəhbərliyi Nikolay Yeqoroviç Jukovski, 1921-1942-ci illərdə Sergey Alekseyeviç Çaplıgin olmuşdur. 1925-1929-cu illərdə MAHİ nəzdində o dövr üçün dünyada ən böyük aerodinamik borusu, hidravlika laboratoriyası, hidrokanalı və s. olan ilk eksperimental baza yaradılmışdır. İnstitut öz işləri ilə texniki aviasiya fəhlələrinini əsasını qoymuşdur. İnstititun sınaq zavodunda A. N. Tupolevin rəhbərliyi altında yaradılna təyyarələrdə 1926-cı ildən başıayaraq bir sıra mühümm uçuşlar olmuşdur. 1930-1932-ci illərdə MAHİ-nin elmi şöbələri əsasında aşağıdakı müstəqil elmi-tədqiqat institutları yaradılmışdır: Ümumittifaq Aviasiya Materilları İnstitutu, Ümumittifaq Hidromaşınqayırma İnstitutu, Mərkəzi Külək Energetikası İnstitutu. MAHİ-nin tərkibinə ixtisaslaşdırılmış aerodinamika, hidrodinamika, akustika, səaye aerodinamikası, helikopter, cihaz, hesablama texnikası laboratoriyaları, sınaq təsərrüfatı, möhkəmlik üzrə laboratoriyalar kompleksi, elmi informasiya bürosu, nəşriyyat şöbəsi, N. Y. Jukovskinin elmmi-xatirə muzeyi daxildir. MAHİ-nin məşğul olduğu əsas problemlər təyyarə və başqa uçuş aparatlarının aerodinamikası, dinamikası və möhkəmliyi məsələləridir. İnstitut sovet dövründə "*Əsərlər*", "*Elmi xəbərlər*" və s. nəşr etmişdir. İnstitutun nəzdində aspirantura var. İnstitut Lenin ordeni, "Qırmızı əmək bayrağı" və "Qırmızı bayraq" ordenləri ilə təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Аероһидродинамика Институту // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 130–131.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Хомяков А. Н. Авдеев А. В. ЦАГИ. Первые шаги (К 100-летию института) // Двигатель. — М. 2018. — № 8. — С. 24—29.
* *Бюшгенс, Георгий Сергеевич, Е. Л. Бедржицкий.* На рубеже двух столетий. Moskva: ЦАГИ. 2008. ISBN 5-02-007017-3.
* ЦАГИ в лицах, 2011
* Наукоград Жуковский 1992—2014. — М.: Издатель Шукшина С. П. 2015. — 346 с.
* *В. В. Лазарев.* ЦАГИ. Цаговцы. Время (1000 nüs.). Москва: Капитал-Пресс. 2021. ISBN 978-5-6045819-9-5.

Xarici keçidlər
---------------

* Фильм к 100-летию ЦАГИ (YouTube)
* Покушение на ЦАГИ // Аргументы Недели, 30.07.2019
* Подборка публикаций о ЦАГИ в городском издании «Наукоград Жуковский»
* Отчёт ЦРУ 1972 года об анализе материалов ДЗЗ

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | ISNI: 0000 0004 0397 9779 · LCCN: n86003582 · VIAF: 141974693 · WorldCat VIAF: 141974693 |
**Süyümbikə minarəsi** (*rus.* Башня Сююмбике, tatar. Сөембикә манарасы, Sөyembikə manarası) — Kazan Kremlinin ərazisində yerləşən qüllə. İtaliyada yerləşən məşhur Piza qülləsi kimi Süyümbikə minarəsi də "Yıxılan qüllə"lərdəndir. Hal-hazırda Süyümbikə minarəsi şimal-şərq istiqamətinə əyilib. Onun ucunun şaquli xəttindən məsafəsi təxminən 2 m təşkil edir.

Tarixi
------

Süyümbikə minarəsi salınma tarixi indiyənə kimi naməlum olaraq qalır. Bəzi alimlər minarəni XVII—XVIII əsrlərə aid olduğunu söyləsələrdə, digərləri onun XVI əsrin ikinci yarısında inşa olunduğunu bildirirlər. Bəzi alimlər isə (məsələn, Nikolay Zaqoskin) Süyümbikə minarəsi Kazan xanlığı dövründə, yəni 1552-ci ilə qədər, ucaldılmasının tərafdarıdılar.

Minarənin inşaası barədə heç bir tarixi sənəd dövrümüzə qədər gəlin çıxmayıb. Kazanın XVI—XVII əsrlərdə idarəsi haqqda olan sənədlər 1701-ci ildə Moskva yanğını nəticəsində yanmışdır, Kazan xanlığı dövrünə aid tatar sənədləri isə Kazan şəhərinin işğalı nəticəsində məhv olmuşdular.

1730-cu ildə Süyümbikə minarəsinin ucunda ikibaşlı qartal heykəli ucaldılır. 1918-ci ildə minarə tatar müsəlman icmasına verilir və ikibaşlı qartal aypara ilə əvəzlənir, lakin 1930-cu ildə dövlətin dinə qarşı olan siyasəti nəticəsində aypara yığışdırılır və yalnız 1980-ci illərin axırlarında, yenidənqurma dövründə, bərpa edilir.

Yazılı mənbələrdə ilk dəfə 1777-ci ildə qeyd olunur.

Əfsanələr
---------

Süyümbikə minarəsi haqqında bir neçə əfsanə dolaşır. Onlardan biri qüllənin 1549-cu ildə Söyümbikə adlı qadın hökmdar tərəfindən vəfat etmiş əri Səfa-Gərayən şərəfinə ucaldığını söyləyir. Digəri isə qüllənin 1552-ci ildə çar İvan Qroznı tərəfindən və Söyümbikənin xahişi ilə ucaldığını söyləyir. Əfasənə görə İvan Qroznı Söyümbikə ilə evlənmək istəyir, ancaq Süyümbikə özünü minarənin yeddinci qatından atır.

Ədəbiyyatda
-----------

1907-cu ildə Məcid Qafuri Süyümbikə minarəsi haqqında eyniadlı şer bəsləyir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Kazanın bütün gözəllikləri әks etdirilib
2. ↑  «План Казанской крепости по большом масштабе снят и сочинен 1777 г.» // РГВИА. — Ф. 349. — Оп. 17. — Д. 212.
3. ↑  "Ramiz Əskər. Türk xalqlari ədəbiyyatı oçerkləri. Bakı, 2011". 2021-04-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-19.
"*Zəfər qışqırtısı*". Müəllif: Alfred Ceykob Miller. Burada hindi ovçular ölümcül şəkildə yaralanmış bizona mərhəmət zərbəsi endirməyə hazırlaşırlar
**Mərhəmət zərbəsi** (*fr.* coup de grâce; fransız: [ku də ɡʁɑs]  ( dinlə)) — ağır yaralanan bir insanın və ya heyvanın əzabını sonlandırmaq üçün edilən ölüm zərbəsi.

Mərhəmət zərbəsi bəzi hallarda özbaşına tibbi yardım məntəqəsinə çata bilməyən, ağrılı ölüm və iztirablara məhkum olanların istəyi ilə və ya onların razılığı olmadan öz əsgərləri tərəfindən həyata keçirilir. Mərhəmət zərbəsi təkcə soyuq silah ilə vurulan zərbə deyil, həm də eyni əsaslarla edilən odlu silahdan atış adlandırıla bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Editors of the American Heritage Dictionaries, eds. *The American Heritage Guide to Contemporary Usage and Style.* Houghton Mifflin Harcourt, 2005. ISBN 978-0618604999 p. 119.
2. ↑  Charles Harrington Elster. *The Big Book of Beastly Mispronunciations: The Complete Opinionated Guide for the Careful Speaker.* 2nd ed. Houghton Mifflin, 2006. ISBN 978-0618423156 pp. 110–111.
3. ↑  den Rest geben // openthesaurus.de Arxivləşdirilib 2020-01-15 at the Wayback Machine (alm.)
**Norilsk** (*rus.* Норильск) — Rusiya Federasiyasının Krasnoyarsk diyarında şəhər.

Ümumi məlumat
-------------

Norilskin iqlimi cənub bölgələrinin iqlimindən çox fərqlidir. İlin yarısı gecə, yarısı da gündüz olur. Şəhər qarın qara yağdığı, orta yaşın on yaş daha kiçik olduğu Rusiyanın ən çirkli bölgələrindən biridir.

Uşaqlar nəfəs almaqda problem yaşayır, mis mədənləri yanında yaşayan məktəb çağı uşaqlarda qulaq, burun və boğaz xəstəlikləri digər bölgələrə görə daha yüksəkdir.

Mədənçilik 1930-cu illərdə başlayıb. Şəhərdə bu gün ildə təxminən 500 ton mis və nikel oksid, 2 milyon ton kükürd dioksid havaya buraxılır. Həkimlər gələcək illərdə Norilskdə insanların səhhətində şiş, vərəm kimi xəstəliklərin ortaya çıxacağını deyir. Orta yaş müddəti isə 50 ildir.

Tarixi
------

Norilsk 1935-ci ildə qurulmuş olub, 1953-cü ildə şəhər statusu almışdır.. Şəhər 2001-ci ildən bəri qapalı şəhər statusundadır. 2005-ci ildə Talnax şəhəri Norilsk ilə birləşmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  OKTMO 179/2016. 2016.
2. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года. Rusiya Dövlət Federal Statistika Xidməti.
3. ↑  "Городу Норильску 60 лет". Норильский Никель — заполярная территория. 2013-07-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-06-29.

Həmçinin bax
------------

* Krasnoyarsk diyarı
**Norinco** və ya "**Şimali Çin Sənaye Korporasiyası**" (*ing.* China North Industries Corporation) — Çin Xalq Respublikasına məxsus Dövlət korporasiyası. Şirkət əsasən hərbi məqsədli avtomobil və motosiklet , maşınqayırma məhsulları, optik elektron kəşfiyyat avadanlıqları, kimyəvi məhsullar, yüngül sənaye məhsulları, partlayıcı, silah istehalı və ilə məşğul olur. Bundan əlavə şirkət ÇXR-də inşaat sektorunda mülki layihələrlə məşğul olur.

Şirkətin tarixi
---------------

Norinco 1980-ci ildə, ÇXR Dövlət Şurasının təsdiqindən sonra qurulmuşdur. Çin Xalq Respublikasının Müdafiə Nazirliyi yanında Elm, Texnologiya və Sənaye Komitəsinin birbaşa səlahiyyətindədir.

Beynəlxalq əlaqələr
-------------------

Harri Milholnun 1997-ci ildə ABŞ senatına təqdim etdiyi hesabata inansaq, şirkətin ABŞ-də aşağıdakı nümayəndə və tərəfdaşları var:

* Beta Chemical;
* Beta Chemical;
* Beta First;
* Beta Lighting;
* Beta Unitex;
* China Sports (Kaliforniya);
* Forte Lighting;
* Larin;
* NIC International (Nyu Cersi)

Korporasiya həmçinin Afrika (CAR, Qvineya, Efiopiya), Mərkəzi və Cənubi Amerika (Boliviya), Yaxın Şərq (Küveyt) bazarlarındada fəaliyyət göstərir.

Məhsulları
----------

Korporasiya müdafiə təyinatlı məhsulların istehsalı və ixracı üzrə ixtisaslaşıb. Korporasiyanın bəzi məhsulları Sovet texnikasının və silahlarının lisenziyalı nüsxələridir. Hal hazırda şkrkət Şirkət çoxsaylı raket sistemləri, amfibiya vasitələri, raket əleyhinə sistemlər, hava hücumundan müdafiə sistemləri, gecə görmə avadanlığı, informasiya sistemləri, yüksək effektiv yatırma sistemləri , hava bombaları, antiterror silahları, atıcı silahlar da daxil olmaqla inkişaf etmiş hərbi texnika istehsal edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. ↑  ROR Data. v1.19 2023. doi:10.5281/ZENODO.7644942
4. ↑  SIPRI Arms Industry Database. Stockholm International Peace Research Institute.
5. ↑  .
6. ↑  "Архивированная копия". 2012-02-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-12-18.
7. ↑  "Senate Foreign Relations Committee Hearing: The Arming of Iran | Iran Watch". www.iranwatch.org. 2019-12-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-08.
8. ↑  "NORINCO News Center". 2012-08-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-01.
**Əsl innab** (*lat.* Ziziphus jujuba) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin murdarçakimilər fəsiləsinin i̇nnab cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Dünyanın bir sıra ölkələrində təbii və yabanı şəkildə rast gəlinir.

Botaniki təsviri
----------------

6–8 m hündürlükdə yarpağını tökən kiçik ağac və koldur. Yarpaqları növbəlidir. Dairəvi yarpaqların qaidə hissəsində 2 ədəd tikana çevrilmiş yarpaqaltlıqları və çiçək qrupu yerləşir. Çiçəkləri 2 cinsli, 5 üzvlüdür. Ulduzvarı və görkəmsizdir, kasacığı nəlbəkivaridir. Geniş üçbucaq formalı, dilimlidir. Ləçəkləri xırda, enli, qaşıqvarı, erkəkcikləri əhatə edəndir. Sütuncuğu 1–2, bəzən 3 bölümlüdür. Yumurtalığı 2-dir, bəzən 3–4 yuvalıdır. Meyvəsi çəyirdəkmeyvəyə oxşardır, ətli, şirəli, izokarplıdır. Toxumları hamar, şırımsızdır. Oduncağı sıx və möhkəmdir, nüvə və canlı oduncağa ayrılmayandır, seyrək boruludur, qırmızımtıl-qonur və ya qırmmızıdır.

Ekologiyası
-----------

Günəşli yerləri və yaxşı drenajlı torpaqları sevir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük və Kiçik Qafqazda, Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Qida bitkisidir. Meyvələrindən mebel sənayesində, yeyintidə, təbabətdə və s. sahələrdə geniş istifadə olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Ziziphus jujuba* | 
* Wikidata: Q11181633
* Wikispecies: Ziziphus jujuba
* AoFP: 1920
* APA: 3099
* APDB: 152489
* APNI: 218046
* EoL: 582338
* EPPO: ZIPJU
* EUNIS: 178001
* FNA: 200013464
* FoC: 200013464
* GBIF: 3039423
* GRIN: 42282
* iNaturalist: 428365
* IPNI: 719213-1
* ITIS: 196004
* IUCN: 63538
* MoBotPF: 286335
* NCBI: 326968
* NZOR: aaa0f558-dc19-4191-9ada-0b16b4fd8921
* PfaF: Ziziphus jujuba
* PFI: 3062
* Plant List: kew-2470699
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:719213-1
* Tropicos: 27500858
* WFO: wfo-0000430303

 |
| *Rhamnus zizyphus* | 
* Wikidata: Q21877218
* APDB: 185206
* GBIF: 3876919
* GRIN: 31067
* IPNI: 718762-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:718762-1
* Tropicos: 50169838
* WFO: wfo-0000460113

 |
**Əbülfəz Həsən oğlu Abbasquliyev** (may 1918 – 27 iyun 1985) — nasir, dramaturq, 1954-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

Əbülfəz Abbasquliyev 1918-ci ilin mayında Şərur-Dərələyəz qəzasının Mahmudkənd kəndində doğulmuşdur. Həmin kəndin yaxınlığında olan Baş Noraşen kənd nümunə məktəbini bitirəndən sonra APİ-nin dil-ədəbiyyat fakültəsində təhsil almışdır. İlk hekayələrini tələbəlik illərində "Əbülfəz Abbasquluzadə", "A.Əbülfəz" imzalan ilə dərc etdirmişdir. "Çiçəklənən həyat", "And" hekayələri 1937-ci ildə institutun "Lenin tərbiyəsi uğrunda" adlı qəzetində çap olunmuşdur. Sonra Yerevan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda, Azərbaycan fakültəsində Azərbaycan dili və ədəbiyyatını tədris etmişdir (1938-1943). İnstitut bağlandığına görə, Şərur rayonuna köçmüş, burada rayon qəzeti redaksiyasında məsul katib, redaktor işləmişdir (1943-1947). "Günəş doğur" adlı dram əsəri 1946-cı ildə C.Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Dövlət Dram Teatrında müvəffəqiyyətlə tamaşaya qoyulmuşdur. Bundan sonra "Sədəf" pyesini yazmışdır. 1947-ci ildə Bakıya köçüb "Ədəbiyyat qəzeti" redaksiyasında nəsr şöbəsinin müdiri, Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda və Bakı Ali Partiya Məktəbində baş müəllim işləmişdir (1947-1960). M.F.Axundov adına Pedaqoji İnstitutda "Müasir Azərbaycan dili" kursunu aparmışdır (1960-1970). D.Bünyadzadə adına AXTİ-də baş müəllim vəzifəsində işləmişdir (1970-1985).

Əbülfəz Abbasquliyev 1985-ci il iyunun 27-də Bakıda vəfat etmişdir.

Əsərləri
--------

1. İş günləri (povest). Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1950, 95 səh.
2. Hekayələr. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1951, 110 səh.
3. Oğul toyu (hekayələr). Bakı: Azərnəşr, 1955, 96 səh.
4. Bahar axşamları (roman). Bakı: Azərnəşr, 1956, 448 səh.
5. Sənin gözlərin (roman). Bakı: Azərnəşr, 1964, 309 səh.
6. Dağda şəhər (oçerk). Bakı: Azərnəşr, 1967, 64 səh.
**Başqırd Müqavimət Komitəsi** — Rusiyanın Başqırdıstan vilayətində fəaliyyət göstərən silahlı millətçi təşkilatdır. Əsas məqsədi Başqırdıstan üçün müstəqillik əldə etməkdir. 21 sentyabr 2022-ci ildə təsis edilmişdirr. Əsasən Rusiya hökumət binalarına və polis bölmələrinə kiçik yanğın hücumları edirlər.

Tarix
-----

Başqırd Müqavimət Komitəsi 21 sentyabr 2022-ci ildə yaradılacaqdı. Bir neçə komissarlığa hücum ediləcəkdi. Rusiyanın qismən səfərbərliyindən sonra Başqırd müqaviməti elan edildi.

"Nümayiş və etiraz yürüşlərinin vaxtı bitdi. Putin və müttəfiqləri indi güllə və Molotov kokteyli gözləyəbilər."

Sentyabrın 24-də qrup "Vahid Rusiya"nın Salavatdakı ofislərini, oktyabrın 3-də isə Rusiya Federasiyası Kommunist Partiyasının şəhərdəki ofisini atəşə tutub. Rusiya rəsmiləri komitənin yaradılması və dəstəyinin arxasında başqırd mühacirlərinin tanınmış lideri Ruslan Qabbasovdan şübhələnirlər. Rusiyalı politoloq Dmitri Oreşkin komitəni belə təsvir edib:

müstəqillikdən danışan respublikalar arasında ilk qaranquş

Qismən səfərbərlikdən bəri Başqırdıstan Müqavimət Komitəsi komissarlıqları, Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin idarələrini və inzibati binalarını atəşə tutaraq Rusiya hökumətinə qarşı döyüşür və yeraltı müharibə aparır. Qrup 2020-ci ildə Respublika Ali Məhkəməsi tərəfindən ekstremist təşkilat olduğu üçün fəaliyyəti qadağan edilmiş Başqırdıstan siyasi partiyasının varisi Qabbasovun Başqırd Milli Siyasi Mərkəzi ilə əlaqələr saxlayır. Qrup rəsmi olaraq suverenliyə nail olmaq üçün Rusiya daxilində gələcək federallaşma və regional hüquqları dəstəkləyir, lakin tam müstəqilliyi müdafiə edən böyük bir fraksiyaya malikdir. 2021-ci ilin avqustunda Başqırdın sədri Fail Alsynov və Qabbasov Kuştau dağında kütləvi etiraz aksiyası keçirdilər və burada bir neçə min etirazçı yerli təhlükəsizlik qüvvələri ilə toqquşdu. Başqırdıstan Respublikasının rəhbəri Radiy Xabirov etirazçıların dağıdılması üçün şəxsən onlarla danışıqlar aparıb. Etirazdan sonra Alsınov və Qabbasov ekstremist təşkilat yaratmaqda ittiham olunaraq əyalətdən Litvaya qaçıblar. 10 oktyabr 2022-ci il tarixində Telegram -da Rusiya vətəndaş müharibəsi zamanı Başqırdıstan ordusunun nişanlarına bənzəyən mavi altıbucaqlı və aypara ilə şevronlar taxmış silahlı Bəşir yaraqlılarının fotoşəkilləri göründü. Yaraqlılar rus dünyası üçün döyüşmək istəmədiklərini və ukraynalıların bashirlərə qarşı heç bir şey etmədiklərini və Başqırdıstanın azad edilməsi üçün döyüşəcəklərinə and içdiklərini bəyan ediblər.

Həmçinin bax
------------

* Rus-Ukrayna müharibəsi
* Rusiyanın Ukraynaya təcavüzü

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Arxivlənmiş surət". Euromaidan Press (ingilis). 2022-10-19. 2023-05-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-23.  (#first\_missing\_last)
2. 1 2  "Arxivlənmiş surət". The Organization for World Peace (ingilis). 2022-11-14. 2023-05-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-23.  (#first\_missing\_last)
3. 1 2 3  "Russia: 'This is not our war': Bashkir nationalists create armed resistance". ESSF. 16 May 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 May 2023.
Əskişəhər şəhər mərkəzində bir çay.
**Eskişehir** - Türkiyənin bir ili və ən sıx iyirmi beşinci şəhəri. 2013-cü il etibarı ilə 799.724 nəfər əhaliyə malikdir. Ortasından porsuq Çayı keçən şəhər, içərisində Osmangazi Universiteti və Anadolu Universitetinin olması səbəbiylə bir tələbə şəhəri görünüşündədir.

Met halvası, Nuga halvası, Haşhaşlı çörək, Kalaban suyu, Çibörek və Lületaşı ilə məşhurdur. Emal edilə bilər Lületaşı, Türkiyədə tək Eskişehirdə çıxarıldığı üçün Eskişehir daşı olaraq bilinər. Türkiyədə Eskişehir və Sivrihisar ətraflarında yetişən bir çoban köpəyi olan akbaş da şəhərə aid 
əhəmiyyətli bir dəyərdir. İncəsənət təşkilatları və müəssisələri ilə mədəniyyət və sənətdə inkişaf etmiş bir şəhərdir. Anadolu Universiteti və Böyükşəhər Bələdiyyəsi nəzdində iki ədəd simfonik orkestr var. Ayrıca hər il təşkil edilən Beynəlxalq Eskişehir Festivalı ilə şəhərdə musiqi, teatr, şəkil və kino budaqlarında sərgilər və nümayişlər keçirilir.

Eskişehir Türkiyənin mədəniyyət fəaliyyət fəaliyyətlərinin tez edildiyi şəhərlərdən biridir. 19 May tarixində Eskişehirdə Klassik Vosvos Avtomobillər Motosiklet və velosipedlinin Festivalda görüşdü.

Eskişehir dövrümüzə qədər dəyişik sivilizasiyalar altında mövcudluğunu davam etdirmişdir. Üzərində qurulan mədəniyyətlərdən bəziləri Frigya, Bizans, Anadolu Səlcuqluları və Osmanlı İmparatorluğu'dur.

Türk Silahlı Qüvvələri Hava qüvvələri Komandirliyinə ilə bağlı 1. Hava Taktik Komandirliyi və 1. Hava ikmal və Baxım Mərkəz Komandirliyi da Eskişehirdə yerləşir. Bundan başqa həm hərbi, həm də mülki aerodrom (Anadolu Universiteti Aerodrom) mövcuddur.

Eskişehir 2013-ci ildə Türk Dünyası Mədəniyyət Paytaxtı və UNESCO Konkret Olmayan Mədəni Miras Başkentliği ünvanlarını daşımaqdadır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2010-12-14 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-10-11.
2. ↑  "Yaşam". CNN Türk. 2022-09-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-04.
3. 1 2  "ESKİŞEHİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ". www.eskisehir.bel.tr. 2022-03-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-04.
4. ↑  "Klasik Vosvos Otomobiller Motosiklet ve Bisikletliler Festivalde Buluştu - Rozet Haber 04.02.2022". rozethaber.com. 20 may 2015. 4 February 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 February 2022.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-03-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-17.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Türkiyə ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Drezden yaxınlığındakı döyüşə həsr olunmuş abidə.Drezden yaxınlığındakı döyüşə həsr olunmuş abidə.
**Başqırd döyüşçüləri abidəsi** – Almaniyanın Drezden şəhərində Napoleon koalisiyası əleyhinə rus ordusu sıralarında döyüşmüş başqırd döyüşçüləri xatirəsinə qoyulmuş abidə. Drezden yaxınlığındakı döyüşə həsr olunmuş abidə.

Abidənin tarixçəsi
------------------

Abidə təxminən 80 santimetr hündürlükdə qaya parçası formasından və ona bərkidilmiş tunc lövhəcikdən ibarətdir. Tunc lövhəcikdə ox və kamanla silahlandırılmış və at çapan başqırd döyüşçüsü təsvir edilmişdir. 

Leyptsiq 2013-cü il. Başqırd döyüşçüləri abidəsi ətrafında. Rusiya nümayəndələri və Leypsiqin burqomistriLeyptsiq 2013-cü il. Başqırd döyüşçüləri abidəsi ətrafında. Rusiya nümayəndələri və Leypsiqin burqomistriLövhəcikdəki mətndə almanca, başqırdca və rusca belə qeyd olunub: 

"1813-cü ildə Drezden yaxınlığında döyüşdə Napoleon koalisiyası əleyhinə rus ordusu sıralarında xidmət edən başqırd xalqının oğullarının xatirəsinə". 

Abidə 26 avqust 2006-cı il tarixində Leypsiq yaxınlığındakı döyüşün 190 illiyi şərəfinə qoyulub. 

Abidə İrek Bayşevin və məşhur alman rejissor və jurnalist Nasur Yuruşbayevin şəxsi vəsaiti hesabına yaradılıb.1812-ci il vətən müharibəsində və rus ordusunun 1813-1814-cü illərdə sərhəddən kənar yürüşlərində 28 başqırd alay iştirak edib. 

Birinci başqırd alay Drezden şəhəri yaxınlığında 1813-cü ilin martın 2-də, 4-cü və 5-ci başqırd alayları isə 1813-cü ilin sentyabr və noyabr aylarında baş verən döyüşlərdə iştirak etmişdir.

Ədəbiyyat
---------

* Набиева Э.А. Памятник башкирским воинам. Военная история башкир: энциклопедия/ гл. Ред. А.З.Асфандияров. –Уфа: Башкирская энциклопедия, 2013. -432 с.;ил. карты ISBN 978-5-88185-076-0
* Markus Cottin, Gina Klank, Karl-Heinz Kretzschmar, Dieter Kürschner, Ilona Petzold: *Leipziger Denkmale*, Band 2. Sax-Verlag Beucha, 2009, ISBN 978-3-86729-036-4, S. 116

Həmçinin bax
------------

* Napoleon müharibələri
* Drezden abidələri

Xarici keçidlər
---------------

* Он поставил памятники башкирским воинам в Германии, а в России у него арестовали багаж

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Он поставил памятники башкирским воинам в Германии". 2017-04-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-22.
| ⛭Başqırdıstan tarixi |
| --- |
| Turaxan mavzoleyi. XIV—XV əsrlər |
| 

| İbtidai icma quruluşu |
| --- |
| Başqırdıstan (tarix) |

 |
| 

| Orta əsrlər |
| --- |
| Başqırd mədəniyyəti |

 |
| 

| XVI-XIX əsrlər |
| --- |

 |
| 

| XX-XXI əsrlər |
| --- |

 |
| 

| Mövzuya dair digər məqalələr |
| --- |

 |

**Başqırd mədəniyyəti** — Başqırd xalqının, Başqırdıstanda yaşayan digər xalqların və Başqırdıstan Respublikasının xalqlarının mədəniyyətidir.

Tarixi
------

### Başqırd mədəniyyəti ХVII-XVIII əsrlərdə

ХVII-XVIII əsrlərdə başqırdlarda məktəblər, mədrəsələr və ibtidai xalq məktəbləri fəaliyyət göstərirdi. Dərslər ərəb dilində keçilir və əsasən də ərəb dilini və Quranı öyrədirdilər. XVIII əsrin birinci yarısında Başqırdıstanda yüzlərlə məktəb və mədrəsələr fəaliyyət göstərirdilər.

Xarici keçidlər
---------------

* Başqırd mədəniyyəti
* 
* 
* Башкирская городская культура
* Влияние ислама на башкирскую культуру
**Nyevr** (*fr.* Nièvre) — Fransanın mərkəz şərqində yerləşən, Burqundiya-Franş-Konte regionun departamentlərindən biri. Sıra nömrəsi — 58. İnzibati mərkəzi — Never. Əhalisi — 226 997 nəfər (departamentlər arasında 87-ci yer, 2010-cu ilin məlumatları).

Coğrafiyası
-----------

Departamentin sahəsi — 6817 km².

Departamentə 4 rayon, 32 kanton və 312 kommun daxildir.

Tarixi
------

Nyevr — yaradılan ilk 83 departamentdən biridir. Keçmiş Niverne əyalətinin ərazisində yerləşir.

XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəllərində Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğətinin səhifələrində Nyevr bele tesvir olunmuşdur:

> 
> «*…Fransa departamenti, Luar çayının sağ qolu N. 6816 kvadrat metrdir. km, 343581 sakin. Əsas şəhəri Neverdir. B dağ terası Morvan dağlarına və ya daha doğrusu, yüksək hündürlüklə Pik-dü-Roa (902 m yüksəklikdə, Sena və Luara su hövzəsi) qranit dağlıqlarına keçir. Yu və B Luar çayı üzərində qolları ilə: Aron və N. sağda; solda seyr edən Allye. Niverne Canal (174 km) Luar və Iona birləşdirir. Torpaq gilli və ya qumludır, olduqca məhsuldardır; iqlim yalnız vadilərdə soyuq, nəmli, sağlamdır. Bir çox meşə, xüsusilə B; kənd təsərrüfatı, şərabçılıq, bağçılıq; heyvandarlıq, kömür mədənləri, polad, dəmir, porselen məhsulları, kətan fabrikaları. Pug-S mineral bulaqları. Onore və Paris-le-Şatel..*
> 
> 
>

Demoqrafiyası
-------------

Démographie de la Nièvre sans double compte| Departament | Əhali (1990) | Əhali (1999) | Əhali (2009) | Təkamül 1990 ⇔ 1999 | Təkamül 1999 ⇔ 2009 | Kantonların sayı | Kantonların sayı |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Qəsr-Şinon (şəhər) | 30.214 | 28.141 | 27.027 | −6,86 % | −3,96 % | 6 | 72 |
| Klamesi | 28.019 | 26.739 | 26.221 | −4,57 % | −1,94 % | 6 | 93 |
| Kon-Kur-sür-Luar | 46.549 | 45.074 | 45.274 | −3,17 % | +0,44 % | 7 | 64 |
| Never | 128.496 | 125.244 | 121.677 | −2,53 % | −2,85 % | 13 | 83 |

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Nyevr // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.

Xarici keçidlər
---------------

* Prefecture website (in French)
* Conseil Général website Arxivləşdirilib 2007-06-28 at the Wayback Machine (in French)
*
**Konstitusiya referendumu Qvineyada** 11 noyabr 2001-ci ildə keçirilmişdir. O Qvineyanın yeni Konstitusiyasının qəbul edilməsinə aid idi, hansı ki, prezidentlik müddətinin say məhdudiyyətini aradan qaldırırdı və 5 il olan müddət davamlığını 7-yə qədər artırırdı. Konstitusiya 98,36 % səs ilə təsdiq olunmuşdur. Müxalifətin referendumu boykot etmək çağırışına baxmayaraq, seçicilərin 87,2 % iştirak etmişdir.

Referendumun nəticəsində prezident Lansana Konte qeyri-məhdud sayda seçilmək imkanını aldı ki, bu onun müxalifətlə münasibətlərini daha da çox kəskinləşdirdi.

Nəticələr
---------

| Seçim | Səslər | % |
| --- | --- | --- |
| Lehinə | 3,644,653 | 98.36 |
| Əleyhinə | 60,769 | 1.64 |
| Etibarsız səslər | 52,968 | – |
| **Ümumi** | **3,758,390** | **100** |
| Qeydə alınmış seçicilər / iştirakçılar | 4,310,081 | 87.20 |
| Mənbə: African Elections Database |

İstinadlar
----------

1. 1 2  Elections in Guinea Arxivləşdirilib 2018-09-10 at the Wayback Machine African Elections Database
2. ↑  Guinea Timeline Arxivləşdirilib 2009-01-12 at the Wayback Machine BBC News
**Kiçik Asiya ağac qurbağası** (lat. Hyla savignyi) — ağac qurbağaları fəsiləsinə aid olan növ.

Xarici əlamətləri
-----------------

Uzunluğu 45-50mm-ə çatır. Gözünün altında qara xal yoxdur. Burun dəliklərindən başlayan ağ haşiyəli qara zolaq bədənin yanları ilə axıra qədər uzanaraq bədəni bel və qarın hissəyə ayırır. Şərqi ağac qurbağasından fərqli olaraq qasıq nahiyədə xətt ilgək şəkli əmələ gətirmir. Temperaturdan və fondan asılı olaraq rəngini dəyişir.

Yayılması
---------

Şimali-Qərbi Afrikadan Şimali İran və Cənubi Qafqaza qədər Ön Asiyada yayılmışdır. Azərbaycanda qərb, cənub və şərq rayonlarında rast gəlinir. Respublikada ilk dəfə Menetriye tərəfindən 1830-cu ildə Lənkəran ətrafında qeydə alınmışdır.

Biotopu
-------

Əsasən arid landşaftlarda olur. Su hövzələrinin yaxınlığında otla örtülü nəm yerlərdə, bağlarda, kolluqlarda yaşayır. Bəzən su hövzələrindən uzaq açıq bitkisiz yerlərdə də rast gəlinir. Oturaq növdür.

Aktivliyi
---------

Gizli həyat tərzi keçirir. Günün əksər hissəsini bitkilərin üstündə hərəkətsiz oturur, toranlıq vaxtı ov etməyə başlayır. İlin çox hissəsini fəal olur. 
Çoxalması: Kürütökmə aprelin sonunda başlayıb bir aya yaxın davam edir. Dişi topa şəklində hissələrlə minə qədər kürü qoyur. Metomorfoz 2,5 aya yaxın davam edir. Cinsi yetkinliyə 3-4 yaşında çatır. Qışlamaya adətən noyabrda gedir. Ağac köklərinin altında, yuvalarda və başqa sığınacaqlarda qışlayır. Mart-aprel ayında qışlamadan oyanır.

Qidalanması
-----------

Zərərli həşaratları məhv etməklə xeyir verir. Əsasən həşaratlarla və hörümçəklərlə qidalanır. Kürü və çömçəquyruqları göl qurbağası tərəfindən yeyilir. Düşmənləri quşlar və su ilanlarıdır.

Xarici keçidlər
---------------

* Малоазиатская квакша
**Jan Bosko Barayaqviza** (*fr.* Jean-Bosco Barayagwiza; 1950 – 25 aprel 2010, Porto-Novo) — 1993-cü ildən etibarən 1994-cü il Ruanda soyqırımı dövründə Ruanda diplomatı və Ruanda radiostansiyasının icra komitəsinin sədri.

Barayaqviza ektremist partiya olan Respublika Müdafiəsi Koalisiyasının qurucu üzvü idi.

O, digər lider Ferdinand Nahimana və *Kanqura* qəzetinin direktoru və redaktoru Həsən Ncizi ilə birlikdə 23 oktyabr 2000-ci ildə Ruanda Beynəlxalq Cinayət Tribunalı tərəfindən təqsirləndirilmişdir. Cənab Barayaqvizanı ilk əvvəl Kanadalı vəkil xanım Marşesso və Amerikan vəkil cənab Danielson müdafiə etmişdir. Həmin iki hüquqşünas müdafiədən imtina etdikdə, cənab Barayaqviza proses zamanı birinci instansiya məhkəməsinin hökmü çıxanadək italyan vəkil Ciakomo Barletta Kaldarera tərəfindən müdafiə olunmuşdur; o, indiyə qədər BMT-nin Beynəlxalq Tribunalında müdafiəçi kimi fəaliyyət göstərən yeganə italyan vəkildir. Barayaqviza, hakimlərin qərəzsiz olmadığını iddia edərək, prosesə qatılmaqdan imtina etmişdi.

35 il müddətinə azadlıqdan məhrumetmə cəzasının (həbsdə keçirdiyi vaxtı nəzərə aldıqda əslində 27 il müddətinə cəza verilmişdi) verilməsini nəzərdə tutan 3 dekabr 2003-cü il tarixli hökmdən sonra Barayaqviza hökmdən şikayət verdiyini elan etmişdi. 30 noyabr 2004-cü ildə Donald Herbert və Tanoo Milvaqanam onun yeni müdafiəçiləri qismində təyin olunmuşdular. Cənab Alfred Poqnon, cənab Barletta Kaldareranın "əlavə" müdafiəçisi hesab olunurdu. Onun sonuncu şikayəti 22 iyun 2009-cu ildə Ruanda Beynəlxalq Cinayət Tribunalı tərəfindən rədd edilmişdir.

O, hepatit C-nin inkişaf etmiş vəziyyətinə görə 25 aprel 2010-cu ildə Beninin Kotonu şəhərində vəfat etmişdir. Ailəsinin bildirdiyi məlumata görə, Barayaqviza müvafiq müalicədən imtina etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Jean-Bosco Barayagwiza // MAK (pol.).
2. 1 2  .
3. 1 2  "SUMMARY OF JUDGEMENT. Nahimana et al. v. The Prosecutor. Case No. ICTR-99-52-A. Wednesday, 28 November 2007" (PDF). 14 October 2021 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 19 February 2019.
4. 1 2  "ICTR Newsletter" (PDF). RBCT. April 2010. səh. 10.
5. ↑  Hate Radio: Rwanda - Radio Netherlands Worldwide - English Arxivləşdirilib 2006-10-14 at the Wayback Machine
6. ↑  "Jean-Bosco Barayagwiza v. The Prosecutor. p. 13" (PDF). 2017-05-06 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-02-21.

Xarici keçidlər
---------------

* Ruanda işi: İngilis, fransız və Ruanda dillərində məqalələr. *Kanqura* qəzeti.
**Qreben adası** — Krasnoflotskie adaları qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.

Yerləşməsi
----------

Kara dənizində, Şimal Torpağının cənubunda, Oktyabr İnqilabı adasından 30 km cənubda yerləşir. Daxil olduğu qrupun şimalında yerləşir. 1,1 km aralıda isə Ploskiy adası yerləşir.

Təsviri
-------

Daxil olduğu qrupun ən şimal adasıdır. Cənub-qərbdən şimal-şərqə uzanır. Adanın uzunluğu 2,2 km, eni isə 1,1 km təşkil edir. Sahillərində dərinlik 5–6 m arasında dəyişir. Hazırda axipelaqın ən hündür nöqtəsi adada yerləşir(39 m).

Tarixi
------

Krasnoflotskie adalarına daxil olan digər adalar kimi Sredniy adası ilk dəfə 17 avqust 1932-ci ildə Arktika və Antarktida Elmi-Araşdırma İnstitutu tərəfindən "V. Rusanov" buzqıranında kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Полярная почта сегодня. Ледовыми трассами. А. Г. Николаева, М. С. Хромцова под ред. Л. Л. Балакшина. Ленинград, Гидрометеоиздат, 1980". 2013-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-12.
**Sistem proqramları** — kompüterin resurslarını – mərkəzi prosessoru, yaddaşı, giriş-çıxış qurğularını idarə etmək üçündür. Onlar bütün istifadəçilər üçün nəzərdə tutulmuş proqramlardır. Kompüteryin sistem proqramları elə hazırlanır ki, tətbiqi proqramlar səmərəli işləyə bilsin.

Sistem proqram təminatlarına aid olan proqramlar
------------------------------------------------

Sistem proqramları arasında əməliyyat sistemləri xüsusi yer tutur, sistem proqram təminatının əsasını əməliyyat sistemi təşkil edir. O, fərdi kompüterlərin vacib elementlərindən biridir. Əməliyyat sistemi kompüter yandırıldıqda işə düşən, kompüterin bütün hissələrinin tam bir vəhdət halında işləməsini təmin edən və informasiyanı idarə edə bilən proqramlar sistemidir.

Əməliyyat sisteminin köməyilə:

* kompüterlə istifadəçi arasında dialoq yaranır;
* operativ və daimi yaddaş qurğuları işə salınır;
* kompüter idarə olunur;
* istənilən proqram yerinə yetirilməyə başlayır və s.

MS-DOS əməliyyat sistemi
------------------------

Vaxtilə IBM PC tipli kompüterlərdə əsasən Microsoft firmasının hazırladığı MS-DOS əməliyyat sistemindən istifadə olunurdu. Bu əməliyyat sistemində
işləyən istifadəçi yalnız konkret bir məsələni həll edə bilərdi. Hazırda fərdi kompüterlərdə çoxtapşırıqlı əməliyyat sistemlərindən istifadə olunur
– fərdi kompüterlərin yaddaşında eyni zamanda bir neçə proqram və məsələlər olur ki, mikroprosessor kompüterin resurslarını onların arasında bölüşdürür. Belə əməliyyat sistemlərinə misal olaraq OS/2, MacOS, UNIX, Linux, Windows XP, Windows Vista və digər əməliyyat sistemlərini misal göstərmək olar.

Sistem proqramlarının digər vacib hissəsini xidməti proqramlar – utilitlər (lat. "utilitas" – xeyir, fayda) təşkil edir. Onlar əməliyyat sistemini tamamlayır və onun imkanlarını artırır, həmçinin, müstəqil olaraq bir çox vacib məsələləri də həll edir. Utilitlərin bəzi növləri bunlardır:

* interfeys proqramları;
* antivirus proqramları;
* arxivləşdirmə proqramları;
* proqram örtükləri;
* kompüter qurğularının iş qabiliyyətini yoxlayan proqramlar;
* qurğuların işini idarə edən proqramlar (drayverlər) və s.

İstinadlar
----------

1. ↑  İnformatika (ümumtəhsil məktəblərinin 9-cu sinfi üçün dərslik). İ.S.Sadıqov, R.Ə.Mahmudzadə, N.R.İsayeva. Bakı, "Bakınəşr", 2008, 128 səh.

Həmçinin bax
------------

* Kompüter proqramları
Triniti yarımadasının yerləşməsi.
**Qreben təpəsi** (bolq. *хълм Гребен*, ‘Halm Greben’ \'h&lm 'gre-ben\) — Antarktidanın Qreyam torpağının Triniti yarımadası sahillərindən şimal-qərbdə yerləşən, 924 m hündürlüklü təpədir. Təpə Srednoqori yüksəkliyinə daxildir və Malorad buzlağından şimalda yerləşmişdir..

Təpə qərbi Bolqarıstanda yerləşən Qreben dağının adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Qreben təpəsi 63°36′19″ c. e. 58°46′11″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Ledenika zirvəsindən 2.81 km şimal-qərbdə, Korner zirvəsindən 5.12 km cənub-qərbdə, Henson təpəsindən 3.42 km cənub-şərqdə, Eremiya təpəsindən 4.78 km cənub-qərbdə yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* Trinity Peninsula. Arxivləşdirilib 2015-09-23 at the Wayback Machine Scale 1:250000 topographic map No. 5697. Institut für Angewandte Geodäsie and British Antarctic Survey, 1996.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Triniti yarımadası

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* Bulgarian Antarctic Gazetteer. Antarctic Place-names Commission. (details in Bulgarian, basic data in English)
* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.
**Turan ovalığı** və ya **Turan düzənliyi** — Mərkəzi Asiyanın və Cənubi Qazaxıstanın düzənlik hissəsidir.

Ümumi informasiya
-----------------

Turan ovalığı Qazaxıstanın, Özbəkistanın(şimal sərhədlərində) və Türkmənistanın ərazisində yerləşmişdir. Düzənliyinin uzunluğu təxminən 2000 km-dir. Turan ovalığı Qərbi Sibir ovalığı ilə Turqay dərəsi ilə birləşir. Qazaxıstanın daxilində Sırdərya çayı Turan ovalığını iki hissəyə bölür. Ovalığın çox hissəsi Qaraqum Qızılqum, Muyunkum və başqa səhralarla əhatə olunur; bu yerdə hündürlük 922 metrə qədər təşkil edir.

Süni suvarma şəraitində əkinçilik inkişaf etmişdir; həmçinin ovalıqdan otlaq kimi istifadə olunur. Neft və təbii qaz (Mangistau neft-qaz rayonu) yataqları tapılmışdır.

Kəskin kontinental, yarımsəhra quru-çöl iqliminə malikdir. Cənub hissəsi subtropik iqlimdir.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Türkmənistan ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Özbəkistan ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qazaxıstan ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Yaponiyadakı cuku şirkətlərindən biri olan LEC.
**Cuku** (塾?) – Yaponiyada özəl və ödənişli hazırlıq məktəbləri. Əsas məktəbə və ya universitetə hazırlaşmaq üçün nəzərdə tutulub.

Tarix
-----

Edo dövründə "cuku" termini fərdi alimlər və ya pedaqoqlar tərəfindən qurulan, döyüş sənətləri və ya fəlsəfi təlimləri öyrətmək üçün nəzərdə tutulan kiçik məktəbləri bildirmək üçün işlədilirdi. Digər məktəb növlərinə gənc samuraylar üçün nəzərdə tutulmiş hankolar və avam adamların uşaqları üçün nəzərdə tutulmuş terakoyalar idi.

Meyci dövrünün əvvəllərində Yaponiyada vahid ibtidai təhsil sisteminin qurulmasından sonra cukular özəl hazırlıq məktəblərinə çevrilmişdir və əsasən ingilis dili, abak, piano kimi fənnləri öyrətmək üçün nəzərdə tutulmuşdu. 1970-80-ci illərdə Yaponiyada cuku təhsili öz pik nöqtəsinə çatmışdır. 1976-cı ilin statistikasına görə həmin il ibtidai şagirdlərin 20%-i, orta məktəb şagirdlərinin isə 38%-i cukuya gedirdi. Ölkədə isə 22.000-dən çox cuku fəaliyyət göstərirdi; hər cukuya 5 müəllim və 137 şagird düşürdü.

Vəziyyət
--------

Müasir cukular incəsənət və idman kimi qeyri-akademik fənnləri və ya ingilis dili, riyaziyyat, yapon dili kimi universitetə daxil olmaq üçün lazım olan akademik fənnləri tədris edir. Bəzi cukular sadəcə ev şəraitində fəaliyyət göstərdiyi halda, şəbəkə şəklində fəaliyyət göstərən böyük cukular da mövcuddur. Lisey tələbələri üçün nəzərdə tutulmuş cukular hazırlıq kursları olan yobikolarla rəqabət aparırlar. İctimai və ya özəl məktəblərdən fərqli olaraq cuku tələbələrindən daha gərgin əmək, uzun saatlar və rəqabətlilik tələb edir.

Cuku müəllimlərinin çoxu universitet tələbələri, keçmiş məktəb müəllimləri və ya ikinci iş istəyən müəllimlərdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Kodansha Encyclopedia of Japan. səh. 83
2. ↑  Kodansha Encyclopedia of Japan. səh. 84

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). IV cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 83-84. ISBN 0-87011-624-7. İstifadə tarixi: 1 iyul 2022.