recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kərim Hüseyn oğlu Məmmədbəyov** (3 mart 1899, Qaytaq-Tabasaran dairəsi, Dağıstan vilayəti, Rusiya imperiyası — 9 mart 1938, Moskva, RSFSR) — sovet siyasi və dövlət xadimi, inqilabçı, Dağıstan Vilayət Fövqəladə Komissiyasının sədri (1921–1922), Dağıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının daxili işlər xalq komissarı (1922–1923), Birləşmiş Siyasi İdarəsi Dağıstan vilayət şöbəsinin rəisi (1922–1925 və 1928–1931), Dağıstan MSSR maliyyə xalq komissarı (1925–1928) və Dağıstan MSSR Xalq Komissarları Sovetinin sədri (1931–1937).

Həyatı
------

Kərim Məmmədbəyov 15 (27) mart 1899-cu ildə Dağıstan vilayətinin Yersi kəndində qulluqçu ailəsində anadan olub. Azərbaycanlıdır. Quba qəzasından olan atası, Dağıstan vilayətinə köçüb və orada Dərbənd seyidi kəndli Mirsadığın qızı Seyid Qayabikəyə evlənib. Ailədə Kərimdən başqa üç oğlan və üç qız da olub.

Kərim 1915-ci ildən Dərbənd şagird inqilabçı dərnəklərinin, 1917-ci ildən RSD(b)FP-nin üzvü olub.

30 aprel 1921-ci ildə Dağıstan Vilayət Fövqaladə Komissiyasının sədri, 6 may tarixindən isə RSFSR XKS yanında FK Dağıstan şöbəsinin sədri təyin edilib. Həmin ilin dekabrından eyni zamanda Dağıstan MSSR xalq daxili işlər komissarlığına rəhbərlik edib. Daxili işlər orqanlarının rəhbəri kimi Nəcməddin Əfəndiyevin qiyamının yatırılmasında, 1924-cü ildə Xasavyurt dairəsində fəaliyyət göstərən Xasu-Hacının dəstəsinin ləğv edilməsində iştirak edib. 1927-ci ilədək Cənubi Dağıstanda gizlənən ittihad dəstələrinin, Qızılyar dairəsindəki polkovnik Hovoselsovun dəstələrinin, Qaytağ-Tabasarandakı Əli Bulatın dəstələrinin, Kürə dairəsindəki Əli Şabanın, Qunib dairəsindəki Şeyx Şarafutdinin dətəsinin, Azərbaycandan gələn Samur dairəsindəki Ker Aşimin və Kazibek Mnatilovun dəstələrinin ləğv edilməsində rolu olub.

Ailəsi
------

Kərim Məmmədbəyov inqilabçı Aron Erlixin bacısı, Dağıstanda inqilabın və vətəndaş müharibəsinin fəal iştirakçısı Lyubov Erlixlə (1902–1988) evli olub. Onların Harun adında oğlu olub, Böyük Vətən müharibəsi illərində o könüllü surətdə müharibəyə gedib və Moskva ətrafında döyüşlərdə həlak olub.

Qardaşı Ağa Leninqrad ətrafında döyüşlərdə həlak olub, digər qardaşı Hadı Volqa çayı ətrafından Berlinə qədər müharibədə iştirak edib. Rostov ətrafındakı döyüşlərdə əmisi oğlu Cabbar Məmmədbəyov həlak olub. Özündən sonra Kərim Məmmədbəyovun bütün ailəsi repressiyaya uğrayıb, həyat yoldaşı Lyubov Məmmədbəyova özü ilə bir gündə həbs edilib, 3 iyun 1940-cı ildə 8 il həbsə məhkum edilib. Oğlu 27 iyun 1938-ci ildə həbs edilib, ancaq sonra azad olunub.

Xatirəsi
--------

* Bilici qəsəbəsində yerləşən sovxoza və Dərbənd şəhərindəki bir küçəyə Kərim Məmmədbəyovun adı verilib.
* Yersi kəndində və Dərbənd şəhərində onun büstü qoyulub.
* Mahaçqala şəhərində Lenin küçəsi 26 №-li evdə bu məzmunda lövhə vurulub: "Bu evdə 1920–1921-ci illərdə Cənubi Dağıstanın fövqaladə komissarı Kərim Məmmədbəyov yaşayıb".

İstinadlar
----------

1. ↑  Мамедбеков Керим Гусейнович // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
**Lənkəran Dövlət Rəsm Qalereyası** — Qalereya Lənkəran şəhəri F.Məmmədov 1. ünvanında tarixi, dairəvi qalada yerləşir. Dairəvi qala 1747–1786-cı illərdə inşa edilmiş memarlıq abidəsidir. Lənkərаn Dövlət Rəsm Qаlеrеyаsı (LDRQ) 1981-ci ildə yаrаdılıb. Qalereyada ekspоnаtlаrın sаyı 124 ədəddir. Burada Azərbaycanın Tоğrul Nərimаnbəyоv, Nаdir Əbdürrəhmаnоv, Böyükаğа Mirzəzаdə, Lətif Fеyzullаyеv, Hаfiz Zеynаlоv və s. kimi tаnınmış rəssаmlаrın əsərləri nümаyiş еtdirilir.

Fəaliyyəti
----------

Qalereyada il ərzində 10–12 sərgi təşkil edilir. Sənət adamları ilə görüşlər keçirilir və tanınmış rəssamların sərgiləri nümayiş olunur. Qalereyada rəssamların sərgiləri ilə yanaşı uşaq yaradıcılığına da xüsusi yer verilir. Qalareya Lənkəranda yaşayan xalq sənətkarları ilə sıx əməkdaşlıq edir, onların əl işlərindən ibarət sərgilər təşkil edir. Xalq sənətkarlarının və həvəskar rəssamların, həmçinin peşəkar rəssamların işləri təkcə Lənkəranda deyil Bakıda və ölkəmizdən kənarda-Gürcüstanda, Özbəkistanda, Moskvada, Sank-Peterburqda, Ukraynanın müxtəlif şəhərlərində nümayiş etdirilmişdir. Qalereyada digər ölkələrdən, Gürcüstandan, Türkmənistandan, Özbəkistandan, Tacikistandan, Ukraynadan, Moskvadan və Azərbaycanın digər rayonlarından və şəhərlərindən gətirilmiş həm yaşlı, həm də uşaq işlərindən ibarət sərgilər keçirilmişdir. 1982-ci ildə may ayında ilk dəfə olaraq Lənkəran rəssamlarının, dekorativ tətbiqi sənət ustalarının işlərindən ibarət sərgi təşkil edilmişdir. Bundan başqa Lənkəranda ilk dəfə Uşaq yaradıcılıq sərgisi, Azərbaycan Xalq rəssamı Maral Rəhmanzadənin və Hüseyn Əliyevin "Lənkəran lövhələri" adlı yaradıcılıq sərgisi numayiş olunmuşdur. 1984-cü ildə Amerika rəssamı Elton Faksin qrafika uslubunda işlənmiş əsərlərindən ibarət sərgisi, SSRİ Xalq rəssamı xalçaçı rəssam Lətif Kərimovun qiymətli xalçalar və xalça eskizləri ilə zəngin olan sərgisi, 1985-ci il avqust ayında SSRİ xalq rəssamı Mixayil Bereyskinin fərdi yaradıcılıq sərgisi nümayiş olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Lənkəran Dövlət Rəsm Qalereyası". azgallery.az. 2022-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 06.04.2021.
2. ↑  "Lənkəran Dövlət Rəsm Qalereyası". lankaran.mctgov.az. 2020-08-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 06.04.2021.

Xarici keçidlər
---------------

* "Qalereyada uşaqlar üçün tədbir keçirilib". www.anl.az. İstifadə tarixi: 06.04.2021.

Həmçinin bax
------------

* Lənkəran
* Lənkəran Tarix-Diyarşünaslıq Мuzeyi
* Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyaları
**"Təbii sistemin onu əhatə edən mühitin hesabına inkişaf qanunu"**—hər hansı təbii sistem onu əhatə edən mühitin material, enerji və məlumat imkanlarından istifadə etməklə inkişaf edə bilər.

Ümumi məlumat
-------------

Bu qanun termodinamika qanunlarından irəli gəlir. Bu qanun əsasında aşağıdakı nəticələr əldə olunur:

1) Necə ki, *"əbədi  mühərrik"* yaratmaq mümkün deyil, onu kimi də mütləq tullantısız istehsal texnologiyasının yaradılması da mümkün deyildir;

2) Mütəşəkkil biotik sistemlər yaşayış mühitindən istifadə  etməklə və həyat şəraitini dəyişirlər. Həmçinin onlar az mütəşəkkilli sistemlər üçün potensial təhlükə yaradırlar. Belə ki, yer biosferində həyatın yenidən doğulması mümkün deyildir, çünki o mövcud olan orqanizmlər tərəfindən məhv ediləcəkdir;

3) Yer biosferi  bir sistem kimi təkcə planetlər ehtiyatı hesabına deyil həm də kosmik sistemlərin (hər şeydən əvvəl Günəşin) idarəçiliyi ilə inkişaf edir. Enerji axını zəminində mühitlə orada yaşayan orqanizmlər arasında baş verən maddələr və enerji mübadiləsi nəticəsində həyat inkişaf edir.

Həmçinin bax
------------

* Termodinamika

İstinadlar
----------

1. ↑  N.Ə.Səlimova, B.Ş.Şahpələngova, Ə.İ.Babayev, Mühəndis geologiyası, Bakı-2012
Mədətsiz dağı - Orta Toros (Tavr) dağlarında, Bolkar dağları üzərində yerləşən 3524 metr (11.562 ft) yüksəkliyində dağ.

Bolkar dağları Orta Torosların ən hündür dağlarıdır. Mədətsiz dağı Bolkarların şimal-şərq hissəsində yerləşir. Niğdənin Uluqışla vilayəti ilə Mersinin Çamlıyayla rayonlarının sərhədləri Mədətsiz dağında kəsişir. Zirvə Çamlıyayla sərhədində yerləşir. Ağdənizə uzaqlığı kuş uçuşu ilə 65 km-dir.

Tarsus rayonu Gülək kəndindən Mədətsiz zirvəsinə qalxarkən Türk İstiqlal Müharibəsi türk-fransız çatışmasına ithafən 37°18′04.16″K 34°43′29.36″D koordinatında Qarboğazı şəhidliyi yaradılmışdır.

Mədətsiz dağı dağçılıq baxımındn çox populyardır. Əksər hallarda dırmanış Uluqışla istiqamətindən başlanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Karboğazı Kuvayi Milliye Anıtı - Mersin". kulturportali.gov.tr
2. ↑  "Medetsiz (3534 m.), Klasik Batı sırtı". anadoludoruklari.com.
3. ↑  "Medetsiz Dağı/ Bolkarlar, Kuzey Yüzü (Sağ Kısım) Kar Kulvarı Çıkışı". ytudak.org
**Hillə** (*ərəb.* الحلة‎) — İraqın mərkəzində, Fərat çayı üzərində şəhər.

Hillə şəhəri Bağdadın 100 kilometr (62 mil) cənubunda yerləşir. 1998-ci ildə siyahı alınmaya görə əhalisi 564.700 nəfərdir.

Tarixi
------

Hillə şəhəri bir ara şiəliyin mərkəzinə çevrilmişdi. Nəcəf hövzəsində elmi durumun zəifləməsi ilə ibn İdris Hilli Hillə şəhərində fiqhi hərəkata başladı. Beləcə, şiə fiqhinin elmi mərkəzi İraqın Hillə şəhəri oldu. Mühəqqiq Hilli, Əllamə Hilli kimi şöhrətli fəqihlər Şeyx Tusidən sonra şiə fəqihliyinin yeni mərhələsinin bünövrəsini qoyanlardan sayılırdı. Onlar şiə fiqhini mükəmməl vəziyyətə gətirib Şeyx Müfidin xəttini davam etdirdilər.

Hillə şəhərindən sonra fəqihlik mərkəzi Cəbəle-Amil və Şam məntəqəsinə köçürüldü. Əllamə Hillinin oğlu Fəxrul-Mühəqqiqinin şagirdi Şəhide-Əvvəl, sonra isə Şəhide-Sani bu mərkəzin məşhur fəqihləri olmuşlar. Onlar Şeyx Müfidin fiqh məktəbini Cəbəle-Amilə gətirdilər və güclü bir hövzə yaradıldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
**Zərif ilanbaş** (*lat.* Ophisops elegans) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin sürünənlər sinfinin pulcuqlular dəstəsinin əsl kərtənkələlər fəsiləsinin i̇lanbaş cinsinə aid heyvan növü. Bu, ilanbaş cinsinin Azərbaycanda yayılmış yeganə növüdür.

Quruluşu
--------

Zərif ilanbaş kərətənkələ iki yarımnövündən Azərbaycan hüdudlarından tipik forma qeydə alınmışdır. Başının üst tərəfində aydın uzununa novcuq vardır. Bu cür novcuqlar böyürlərdə də olurr. Təbil qalxancığı böyükdür. Qarın qalxancıqları 6 uzununa sırada yerləşmişdir. Oma məsamələri sırası diz bükümünə azacıq çatmır. Anal qalxancığı əhatə edən qalxancıqlar arasında adətən bir iri preanal qalxancıq ayırd edilir. Cavanlarda üstdən 4 kəskin parlaq–ağ uzununa zolaq olur. Yaşa dolduqca bunlar tədricən itir. Yaşlıların belində düzgün olmayan formalı tünd xallar və çillər müşahudə edilir. Böyürləri fərdlər kürən-sarı və ya qırmızımtıl-sarı rəngdə olur. Qarın nahiyəsi ağdır. Uzunluğu 60 sm-dək ola bilir.

Yayılması
---------

Növün arealı Balkan yarımadasının cənub-şərqi, Egey və Aralıq dənizinin şərq hissəsindəki bir sıra adalarda, Ön Asiyadan Pakistan və Şimal-qərbi Hindistaa qədər ərazi əhatə edir. Əsas arealdan ayrılmış halda, eləcə də Çeçen–İnquşetiya hüdudlarında,Şimali Qafqazda aşkar edilmişdir. Ən çox üstünlük verdiyi biotoplar səciyyəvi quraqlıqsevər olan (əsasən yovşan) sərtdaşlı və ya gilli torpaqlı yarımsəhra sahələridir. Yovşan kollarının altındakı torpaq adətən yumşaq olur və təqibdən qaçan ilanbaş burada etibarlı sığınacaq tapır. Bu məqsədlə gəmirici yuvalarından və daşların altındakı boşluqlardan da istifadə edir. Bu heyvanlar sahəsi 10–12 km²–dən artıq olmayan öz fərdi ərazilərinə bağlı olurlar. Sayı çox yüksəkdir. 1 km marşrutda ortalama 68–70 fərd sayılmışdır.

Çoxalması
---------

İlanbaşlar qışlamadan martın sonunda ayrılır və aprelin ortalarında böyük miqdarda rast gəlinir. Cütləşmə aprelin ortalarında başlanır. Mövsüm ərzində hər dəfə 4–6 yumurta qoymaqla 2–3 dəfə yumurtlayır. Birinci generasiya balalarına iyunun sonunda rast gəlmək olur.

Qidalanması
-----------

Əsasən kiçik Cücülərlə, yağış qurdları və molyusklarla və başqa onurğasızlarla qidalanır. Onlar öz şikarlarını kiçik dişləri ilə saxlayırlar. Şikarlarını dişləri ilə doğraya bilmirlər və onları diri udurlar. İlanbaşların düşmənləri arasında əlvan və zeytuni təlxələr, kələz ilanları qeydə alınmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q929607
* Wikispecies: Ophisops elegans
* ADW: Ophisops\_elegans
* ARKive: ophisops-elegans
* EoL: 1055726
* EUNIS: 751
* Fauna Europaea: 214657
* Fauna Europaea (new): 35048623-2215-4653-bfbf-36df1bc14f29
* GBIF: 2469702
* iNaturalist: 35760
* IRMNG: 10361726
* IUCN: 157279
* NBN: NHMSYS0000375667
* NCBI: 90065
* RD: elegans
* uBio: 200987

 |
**Çətənə** (*lat.* Cannabis) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin çətənəkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Ümumi məlumat
-------------

Bu bitkinin lifi də kətanın lifi kimi, əsasən toxuculuqda istifadə edilmişdir. Bu oxşar bitkilər arasında da bir yaxınlıq vardır. Bu bitkinin lifindən təsərrüfatda, toxumundan isə ərzaq kimi istifadə edilmişdir. Bu bitki də Azərbaycanda qədimdən becərilmişdir. Orta əsrlərdə isə onun yayılma arealı daha da genişlənmişdir. Çətənə XIX əsrdə Quba qəzasının bir sıra kəndlərində və Yelizavetpol quberniyasında becərilmişdir.

Çətənə bitkisi XX əsrin əvvəllərində Zaqatala dairəsində, Şəki və Lənkəran qəzalarında geniş yayılmışdı. Çətənə toxumu şum edilmiş sahəyə martın axırlarında səpilir. Toxum almaq istədikdə onu seyrək, lif almaq istədikdə isə nisbətən sıx səpirlər. Suya az tələbkarlığı olan çətənə bitkisi dağ yerlərində dəmyə, aran yerlərində suvarılma ilə becərilirdi. Çətənə bitkisi 2,5–3,5 m-ə qədər boy atır. Becərilməsinə o qədər də əmək sərf edilməyən bu bitki sentyabr ayında yetişir. Yetişmiş çətənə kökü ilə torpaqdan dartılıb çıxarılır. Çətənədən bağlanmış dərzlər bir müddət qaldıqdan sonra nisbətən quruyur. Toxum almaq istədikdə isə xırmanda dərzin başı ağacla döyülür və belə-liklə də toxumu çıxarılır. Alınmış toxum yenidən bir qədər qurudulduqdan sonra münasib qablarda saxlanılır. Çətənə bitkisinin lifini gövdədən soymaq (ayırmaq) üçün dərz suya salınır. Dərz suda bir neçə gün qaldıqdan sonra çıxarılıb bir azca qurudulur. Sonra gövdəni əl ilə soyurlar. Soyulmuş lif kobud olduğundan onu ayaq dingində döyüb yumşaldırdılar. Alınmış zərif lif əl ilə və ya xüsusi alətlərlə eşilir.

Çətəninin toxumu yağlı olduğundan ondan ərzaq məhsulu kimi istifadə edilirdi. Sacda qovurulan toxum, qovurulmuş buğdaya qatılıb çərəz (qovurğa) kimi yeyilirdi.

Çətənənin lifindən sicim, ip, palaz, çuval, tor və s. hazırlanırdı.

Dərman bitkisi kimi istifadə olunan növləri
-------------------------------------------

* **Hindistan çətənəsi** (*lat.* Cannabis indica Lam.)
* **Əkin çətənəsi** (*lat.* Cannabis sativa L.)

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linney K.* Genera plantarum eorumque characteres naturales, secundum numerum figuram, situm, & proportionem omnium fructificationis partium. 5 Stokholm: 1754. S. 453. doi:10.5962/BHL.TITLE.746
2. ↑  *Linnæi C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 1027.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q79817
* Wikispecies: Cannabis
* APDB: 189080
* APNI: 106875
* BioLib: 3465
* eFloraSA: Cannabis
* EoL: 72695
* EPPO: 1CNIG
* FloraBase: 22595
* FNA: 105522
* FoAO2: Cannabis
* FoC: 105522
* GBIF: 2984538
* GRIN: 2034
* iNaturalist: 72032
* IPNI: 40737-1
* IRMNG: 1280947
* ITIS: 19108
* NBN: NHMSYS0000456774
* NCBI: 3482
* NZOR: 5344e3b5-4049-474a-ac38-eb23ffc8f216
* PLANTS: CANNA
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:30204649-2
* Tropicos: 40000735
* uBio: 4894539
* VASCAN: 945
* WFO: wfo-4000006546

 |
1728-ci ildə *Ensiklopediya* çap ediləndən təbiət elmlərinin inkişafı cədvəli
**Təbiətşünaslıq** — Bütün təbiət elmlərini tam kimi öyrənən elm sahəsi. Tədqiqatda təcrübələrə deyil, müşahidələrə əsaslanır və sistemləşirilərək elmi ictəmaiyyətə təqdim edilir. Çox böyük anlayış olaraq, elmlərin mütləq əksəriyyətini özündə birləşdirir. Bir zamanlar dünyanın müxtəlif bölgələrinin alimləri bu sahədə tədqiqatlarını bir-biri ilə əlaqə olmadan aparırdılar. Hal-hazırda isə elmi nəticələr çox bağlı olaraq qarşılıqlı inkişaf edir. 

Təbiətşünaslıq təqribən 3000 min əvvəl meydana gəlib. Konkret elm sahələrinə bölünmə tədricən elmi biliklər artdıqca baş verib. Böyük zamnan kəsiyində elmlə ancaq filosoflar məşğul olurdular. Ticarətin inkişafı ilə coğrafiya , texnikanın inkişafı ilə isə fizika və kimya inkişaf etməyə başladı.

İstiqamətləri
-------------

* Astronomiya
* Biologiya
* Biofizika
* Biokimya
* Genetika
* Coğrafiya
* Geologiya
* Radiobiologiya
* Radiokomya
* Fiziki kimya
* Kimya

Ədəbiyyat
---------

* Новосадов Б. К. Гуманитарная миссия естествознания .. "Знание. Понимание. Умение" elektron jurnalı.2009.№ 1 - Философия. Политология,
* Новосадов Б. К. Концепция современного естествознания в высшем образовании в XXI веке.. Знание. Понимание. Умение" elektron jurnalı.2009.№ 3 s.190-191.

İstinadlar
----------

1. ↑  Natural History Arxivləşdirilib 2012-03-03 at the Wayback Machine WordNet Search, princeton.edu.
**Sadıq Zərbəliyev** (11 aprel 1951, Kürdəmir rayonu) — Azərbaycanın tanınmış qoşanağara ustası, Azərbaycanın xalq artisti (1998)

Həyatı
------

Sadıq Zərbəliyev 1951-ci il aprelin 11-də Kürdəmir rayonunda musiqiçi ailəsində anadan olub. Atası zurna-balaban ifaçısı, qardaşı Ağabəy isə gözəl səsə malik xanəndə olub. Onda musiqiyə marağı atası, qardaşı oyadıb.

Sadıq Zərbəliyev orta təhsilini Kürdəmir rayon 1 saylı orta məktəbdə alıb. Orta məktəbi bitirdikdən sonra 1969-cu ildə hərbi xidmətə yollanıb. Hərbi xidməti başa vurduqdan sonra 1973-cü ildə Bakıya gəlir və Respublikasının Əməkdar artisti Baba Salahovun ansamblında xalq artistləri Vəli Qədimov və Aftandil İsrafilovla bir yerdə çalışır. Sadıq Zərbəliyev 1975-ci ildən bu günə qədər SSRİ Xalq artisti və millət vəkili Zeynəb Xanlarova ilə bir yerdə çalışır.

Amerika Birləşmiş Ştatları, İordaniya, Suriya, Yəmən, Türkiyə, Əlcəzair, Tunis, Hollandiyada səfərlərdə olub, Azərbaycan mədəniyyətini layiqincə təmsil edib. 1998-ci ildə Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafındakı böyük xidmətlərinə görə ulu öndər Heydər Əliyev tərəfindən birbaşa Xalq artisti adına layiq görülüb, 2006-cı ildən İlham Əliyev tərəfindən Azərbaycan incəsənətində böyük xidmətlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülüb

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Xalq artisti" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Fərmanı". 2021-07-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-30.
2. ↑  "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdlərinin verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Sərəncamı". 2021-08-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-30.
**Mirzə Mehdi Şükuhi** (1829, Təbriz – 1896, Marağa, Şərqi Azərbaycan ostanı)—XIX əsr Azərbaycan şairi.

Həyatı
------

Mirzə Mehdi Şükuhi 1829-cu ildə Təbrizdə sənətkar (aynasaz) ailəsində doğulmuşdur. İlk təhsilini mollaxanada almışdır. Gənc yaşlarında Marağaya köçmüş, ticarətlə məşğul olmuşdur. İşi ilə əlaqədar Türkiyə, Orta Asiya,
Ərəbistan və İranın bəzi yerlərini gəzmiş, bir müddət Tehranda qaldıqdan sonra yenidən Marağaya qayıtmış yə ömrünün axırına qədər orada yaşamışdır. 1896-cı ildə Marağada vəfat etmiş və orada dəfn olunmuşdur.

Bədii yaradıcılığa gənclik illərində başlayan Şükuhi həm klassik, həm də xalq ədəbiyyatı üslubunda əsərlər yazmışdır. Qəzəl, qəşidə, müxəmməs, qitə, qoşma, gəraylı janrlarında olan lirik şeirləri, "Münazireyi-Əqlü Eşq", "Cəlala öyüd" adlı epik məsnəviləri ona şöhrət qazandırmışdır.

Yaradıcılığı
------------


***Vikimənbədə*** **Mirzə Mehdi Şükuhi** ilə əlaqəli məlumatlar var.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Mirză Meḣdi Shu̇kuḣi // Faceted Application of Subject Terminology.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan ədəbiyyatı

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 106122032X · ISNI: 0000 0000 4335 239X · LCCN: no92020033 · VIAF: 29100824 · WorldCat VIAF: 29100824 |
**Heysaku Kosava** (古沢平作, *Kosava Heysaku*?, 17 iyul 1897, Atsuqi[d], Kanaqava prefekturası – 5 oktyabr 1968, Tokio[d]) – Yaponiya psixiatrı və psixoanalitiki. Yaponiyada psixoanalizin əsasını qoymuşdur.

Həyatı
------

Heysaku Kosava 17 iyul 1897-ci ildə Yaponiyanın Kanaqava prefekturasının Atsuqi şəhərində doğulmuşdur. 1926-cı ildə Tohoku Universitetinin Tibb Məktəbindən məzun olmuş, burada professor Kiyoyasu Maruinin tələbəsi olmuşdur. 1931-ci ildə Tohoku Universitetindəki psixiatriya professoru olmuşdur.

1932–1933-cü illərdə Vyana Psixoanaliz İnstitutunda təhsil almış, burada Rixard Şterba və Paul Federnin tələbəsi olmuşdur. Vyanada yaşayarkən Ziqmund Freydin evini ziyarət etmiş və ona alman dilində yazdığı "Günahkarlıq hissinin iki növü" adlı məqaləsini təqdim etmişdir. Bu məqalədə onun tərəfindən irəli sürülmüş Acase kompleksindən bəhs etmişdir. O, Visbaden şəhərində baş tutmuş XX Beynəlxalq Psixoanaliz Assosiasiya konqresində iştirak etmiş ilk yapon olmuşdur. Burada Haynts Hartman və Karl Mennincerlə tanış olmuş, onlarla dostlaşmışdır. 1934-cü ildə Yaponiyaya qayıtdıqdan sonra Tokioda şəxsi klinikasını açmışdır. O, uzun müddət psixoanaliz ilə məşğul olan yeganə yapon olmuşdur.

Kosava 1950-ci illərdə yapon psixiatrlar və psixoloqlar üçün psixoanaliz təlimləri keçməyə başlamışdır. 1955-ci ildə Yaponiya Psixoanaliz Cəmiyyətini yaratmış və 1957-ci ilə qədər prezidenti olmuşdur.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Kosava ABŞ və Avropa pasiyentlərinə nəzərən Yaponiya pasiyentlərinin ana-uşaq münasibətinə daha asan gerilədiklərini müşahidə etmiş, bu cür münasibətlərdə tez-tez müşahidə olunan fundamental konfliktin uşağın anaya qarşı olan qərarsızlığı olduğunu düşünmüşdür. Bu düşüncələri əsasən Freydin Edip kompleksi ilə təzadlıq təşkil edən Acase kompleksi nəzəriyyəsini inkişaf etdirmişdir.

Kosava psixoanalizi təlimlərlə yaymağa üstünlük verdiyi üçün elmi işləri azdır. Lakin onun bir çox tələbəsi Yaponiyada psixoanaliz, dinamik psixiatriya, klinik psixologiya və psixosomatik tibbin yayılmasında əhəmiyyətli rol oynamışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17  International Dictionary of Pychoanalysis

Ədəbiyyat
---------

* *Mijolla, Allan de.* International Dictionary of Pychoanalysis (ingiliscə). Thomson Gale. 921–922. ISBN 0-02-865994-5. İstifadə tarixi: 13 dekabr 2022.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | LCCN: no2016147870 · NDL: 00014835 · VIAF: 293297351 · WorldCat VIAF: 293297351 |
**Riza Emir oğlu Fazıl** (30 may 1929 – 26 noyabr 2016, Simferopol) — krım tatar yazıçısı və jurnalisti. Krım Tatar Yazıçılar Birliyinin sədri (2008—2016). Özbək SSR-nin əməkdar mədəniyyət işçisi (1973). Krım Muxtar Respublikasının Əməkdar İncəsənət İşçisi (2010).

Həyatı
------

1944-cü ildə Krımdan deportasiya edilən Krım tatarlarının bir hissəsi ilə birlikdə Kostroma vilayətinin Makarevski rayonuna köçürüldü. 1955-ci ildə Kostroma Sovet Ticarət Texnikumunu bitirmişdir. 1959-cu ildə Səmərqənd Sovet Ticarət İnstitutunun İqtisadiyyat şöbəsini bitirdi. Təhsilini bitirdikdən sonra bir müddət Qırğızıstanın Oş şəhərində müfəttiş və baş mühasib kimi işlədi.

1965-1980-ci illərdə Daşkənddə mərkəzləşən "Lenin bayrağı" adlı krım tatar qəzetinin tərcüməçi və şöbə müdiri vəzifələrində çalışmışdır. Krıma qayıtdıqdan sorna 1980-1994-cü illərdə "Yıldız" (Ulduz) jurnalının nəşriyyatında poeziya şöbəsinə rəhbərlik etmiş və məsul katibi olmuşdur.

2008-ci ildə Krım Tatar Yazıçılar Birliyinə rəhbərlik etmişdir. Krım tatar ədəbiyyatının populyarlaşdırılması ilə məşğul idi.

Kamenka mikrorayonunun müsəlman qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

Yaradıcılığı
------------

İlk şeirlərini 1964-cü ildə "Lenin bayrağı" qəzetində çap etdirdi. 1970-ci ildə onun "Navrez" (Novruz) adlı ilk şeir toplusu nəşr olundu. Şifahi xalq yaradıcılığının tədqiqi ilə məşğul olurdu, 1971-ci ildə krım tatar dilində "Kayda birlik — anda tirilik" ("Birlik olduğu yerdə güc olar") adlı zərbi-məsəl toplusnu nəşr etdi. 1976-cı ildə qadın cəbhəçi əsgərlər haqqında "Analar yaş ekende" ("Analar gənc olanda") xülasələr toplusunu nəşr etdi. "Tuvgan edebiyat" ("Doğma ədəbiyyat) adlı krım-tatar ədəbiyyatı üzrə dərslik və Aşik Umerin "Saylama Yeserler" seçilmiş əsərlərindən ibarət iki cildlik kitab hazırlamışdır. Safter Nagaev ilə birlikdə "Kırımtatar ədəbiyyatı tarixinə bir nəzər" kitabını nəşr etdirdi.

Krımda İmam Abdulvait Saxtara ilə birlikdə Krım tatar dilinə "Buyurynız duaga!" ("Müsəlman ayinlərinin qaydalar və üsulları") və "Quran"ı" tərcümə etmişdir.

Mükafatları
-----------

* Özbəkistan SSR-nin əməkdar mədəniyyət işçisi (1973)
* Krım Muxtar Respublikasının Əməkdar İncəsənət İşçisi (2010)
* Əşrəf Şemizadə adına krım tatar dilində ən yaxşı əsərə görə mükafat (2009)
* Ədəbiyyat sahəsində Krım Muxtar Respublikasının mükafatı (2011), şair Mustafa Cevherinin əsərlərinin nəşrinə görə

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Риза Фазыл // Писатели Советского Узбекистана. Библиографический справочник, Ташкент, 1977
2. ↑  "Помер письменник, який пережив депортацію". 2017-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-21.
3. 1 2  *Gülnarə Bəkirova.* "Памяти Ризы Фазыла". ru.krymr.com. 2016-11-27. 2017-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-22.
4. ↑  "У Криму помер кримськотатарський письменник Різа Фазил". 2017-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-22.

Ədəbiyyat
---------

* Къырымтатар эдиплери. Симферополь. Таврия. 2000 г.
* Писатели Советского Узбекистана. Библиографический справочник, Ташкент, 1977
**Səmra Ərən-Nijhar** (d. 6 aprel 1967; İstanbul), Türk-alman yazıçı, sosioloq, sənədli film prodüseri, sosial və mədəni şərhçi.

Həyatı
------

Semra Eren-Nijhar 2001-ci ildə Oksford Universitetindən ayrılaraq "SUNCUT Danışmanlık ve Yapımcılık şirkəti"ni qurmuş ve 2001-ci ildən bəri idarəçiliyini etməkdədir.

Lordlar Palatasında məsləhətçi kimi fəaliyyət göstərən Eren-Nijhar, otuz üç ildən çoxdur ki, miqrasiya, qadınlar, Avropadakı Türk immiqrasiyası, kimlik, mənsubiyyət, irqçilik və sənət sahələrində çalışmışdır. Eren-Nijhar, sosioloji araşdırmalarını sənət ilə müəyyənləşdirib müxtəlif texnika çərçivəsində təqdim edərək araşdırma nəticələrini daha geniş bir kütləyə çatmasını təmin etdi. Xüsusilə şəxsi portretləri və tərcümeyi-halları üçün fotoşəkil çəkən Semra Eren-Nijhar, İngiltərə, Belçika və Türkiyədə bir foto-sərgi açdı və eyni zamanda bir çox sərginin kuratorluğunu etdi.

Eren-Nijhar, İngiltərədəki Türklərin Mədəni, Siyasi və İqtisadi Tarixi, London Turkish Day-London Türk Günü və Turkish Heritage in Europe-Avropada yaşayan Türklərin Mədəni, Siyasi və İqtisadi Tarixi mövzusunda araşdırmalar aparmış və bu işlərin aparılmasında mühüm rol oynamışdır.

Mükafatları
-----------

Eren-Nijhar bir çox mükafatla yanaşı, 2004-cü ildə "Millennium Awards Fellowship" tərəfindən İstedad ve Uğur Mükafatını, 2015-ci ildə Beynəlxalq Avropa Keyfiyyət Zirvəsi Mükafatını və 2018-ci ildə İngilis Türk Dərnəkləri Federasiyası tərəfindən verilən "Achievement" Mükafatını aldı.

Kitabları
---------

* Kainatın şairi Osman Türkay, Cyprus Turkish Association Publications, 2011
* Avropanın İlk Türk Dərnəyi — Kipr Türk Dərnəyi, Cyprus Turkish Association Publications, 2012
* Kıpırtı Yazıları, Yar Publishing, 2013
* Artıq Qürbət yox! (Mu?) I – There Is No More a Place far from Home! (Is There?), Ozan Publication, 2014
* Turkish Heritage in the UK, SUNCUT Publishing, 2014
* Londondakı Multikulturalizm — Həyatdan Portretlər, Ozan Publication, 2015
* Artıq Qürbət yox! (Mu?) II – Das Gefühl in der Fremde zu sein gibt es nicht mehr! (Oder?), Ozan Publication, 2016
* Turks in London-The Unheard Voices, Ozan Publication, 2017
* Qadınların Dünyanı Dəyişdirən Sözləri, Ozan Publication, 2018
* Londonmu dedinmi? Buyurun…, Ozan Publication, 2019
* Osman Turkay

İstinadlar
----------

1. ↑  "Büyük ödülü layık görüldü". 2022-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-28.
**Uriah Heep** — 1969-cu ildə Londonda yaranmış ingilis rok qrupudur. Qrupun adı Çarlz Dikkensin *«Devid Kopperfild»* adlı əsərindəki personajın adından götürülmüşdür. Qrup, 1971—1973-cü illər arasında yazdığı «Look at Yourself», «Demons and Wizards» və «The Magician's Birthday» adlı hard-rok klassikası hesab edilən bu üç albom ilə dünya şöhrətini qazanır.

Uriah Heep, proqressiv rok, art rok, caz-rok və hard-rok elementlərindən ibarət öz orijinal hard-rok üslubunu yaratdı. Qrupun qızıl illərdə əsas göstəricisi mürəkkəb çoxnəsəli harmonik effektli bek-vokal partiyaları və Bayronun dramatik vokalı idi. *Uriah Heep*-in stilistik eksperimentlərinin rok-musiqinin inkişafına əhəmiyyətli təsiri var idi. Qrup xüsusilə çox şeydə Queen'in analoji eksperimentlərini üstələyirdi.

Qrupun on iki albomu UK Albums Chart'a düşdü. Bunlardan ən böyük müvəffəqiyyət qazananı *"Return to Fantasy"* oldu (7-ci yer, 1975). Qrupun on beş albomu isə Billboard 200 siyahısına adını yazdırdı. Bu albomların içərisində ən müvəffəqiyyətlisi isə *"Demons and Wizards"* oldu (23-cü yer, 1972). Bundan əlavə, qrupun 4 sinqılı Billboard Hot 100 siyahısına düşdü. Qrupun ən əhəmiyyətli müvəffəqiyyəti isə 1970-ci illərin ortalarında Almaniyada yazdığı "Lady in Black" sinqılının hitə çevrilməsi oldu. Qrup bir tək 1970-ci illərin ortalarında 30 milyondan çox albom satışı əldə etdi. Uriah Heep heyətinin dəfələrlə dəyişməsinə baxmayaraq, qrupun «klassik beşlisi» hesab edilirdi: Mik Boks, Devid Bayron, Ken Xensli, Geri Teyn və Li Kersleyk.

Diskoqrafiya
------------

### Studiya albomları

* 1970 - *Very 'eavy... Very 'umble*
* 1971 - *Salisbury*
* 1971 - *Look at Yourself*
* 1972 - *Demons & Wizards*
* 1972 - *The Magician's Birthday*
* 1973 - *Sweet Freedom*
* 1974 - *Wonderworld*
* 1975 - *Return to Fantasy*
* 1976 - *High and Mighty*
* 1977 - *Firefly*
* 1977 - *Innocent Victim*
* 1978 - *Fallen Angel*
* 1980 - *Conquest*
* 1982 - *Abominog*
* 1983 - *Head First*
* 1985 - *Equator*
* 1989 - *Raging Silence*
* 1991 - *Different World*
* 1995 - *Sea of Light*
* 1998 - *Sonic Origami*
* 2008 - *Wake the Sleeper*
* 2011 - *Into the Wild*
* 2014 - *Outsider*
* 2018 - *Living the Dream*
* 2023 - *Chaos & Colour*
**Été 85** François Ozon tərəfindən yazılmış və rejissorluq etdiyi 2020-ci il Fransız dram filmidir, qismən Aidan Çembersin 1982-ci ildə yazdığı "Dance on My Grave*"* romanına əsaslanır. Baş rolları Félix Lefebvre və Benjamin Voisin canlandırır.

Diaphana tərəfindən 14 iyul 2020-ci ildə Fransada yayımlandı.

Məzmunu
-------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***
1985-ci ilin yayında Normandiyada ölüm ilə maraqlanan 16 yaşındaki Aleks dənizə çıxır. Göy gurultusu onun qayığının aşmasına səbəb olur, lakin o, 18 yaşında olan David tərəfindən xilas edilir. Bu hadisədən sonra ikisi arasında eşq yaşanır. Mübahisədən sonra David motosiklet qəzasında ölür. Onlar öz aralarında bir söz tutmuş idi və aralarında ilk kim ölərsə digəri onun qəbrində rəqs edəcək. Aleks özünü günahkar hissedir və Davidin qəbrində rəqs edir və Davidin qəbrinə zərər verdiyi üçün məhkəmə tərəfindən cəza alır.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

Aktyorlar
---------

* Félix Lefebvre, Alexis Robin rolunda
* Benjamin Voisin, David Gorman rolunda
* Philippine Velge, Kate rolunda
* Valeria Bruni Tedeschi, Davidin anası rolunda
* Melvil Poupaud, Lefèvre rolunda
* Isabelle Nanty, Alexisin anası rolunda
* Laurent Fernandez, Alexisin atası rolunda
* Aurore Broutin, müəllim rolunda
* Bruno Lochet, Bernard rolunda
* Yoann Zimmer, Luc rolunda
* Antoine Simoni, Chris rolunda

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Été 85 (fr.). 2020.
2. ↑  Terjesztésre kerülő filmalkotások és artfilmek nyilvántartása (mac.). NMHH.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · IMDb · Metacritic · Rotten Tomatoes |
**Çətən** – eyni diametrli qamış və ya ağac çubuğundan hazırlanmış məhsul. Çətən "çətmək" sözündən yaranıb, mənası "bağlamaq" deməkdir. Bəzən onu alaçıqlarda çox istifadə edildiyi üçün "çığ" da adlandırırlar.

Ümumi məlumat
-------------

Çətən adətən eyni ölçülü qamış və ya ağac çubuğundan hazırlanır. Bu çubuqlar yan-yana qoyularaq həm qıraqdan, həm də uzunluğundan asılı olaraq ortadan bir və ya bir neçə dəfə sadə ip vasitəsilə bir-birinə bərkidilirdi. Bu texnikada hazırlanmış məhsul dik vəziyyətdə alaçığın alt hissəsini bərkitmək məqsədilə istifadə edilirdi. Azərbaycanda adətən iki cür çətən mövcud olmuşdur:

* Saya. Saya çətənlər üzərində heç bir bəzək elementi olmurdu və o sırf məişət məqsədləri üçün hazırlanırdı.
* Naxışlı. Naxışlı çətənlər döşəmə, alaçıqdakı divar, arakəsmə, bəzən də pərdə kimi məqsədlərə xidmət edirdi.

Hazırlanma qaydası
------------------

Keçən ildən qalmış quru qamışları yaz fəslində yığıb, təmizləyirlər. Yığılan qamışlar üzəri təmizləndikdən sonra çətən hazırlayan ustanın istəyinə görə ölçülənir, kəsilib şəkillənir və adətən qoyun yunundan alınmış ip vasitəsi ilə hörülüb bir-birinə bağlanır. İstər bəzək üçün, istər də müəyyən məqsədlər üçün istifadə olunan çətənin üzəri təbii şəkildə bitkilərdən əldə edilmiş boyalarla naxışlanır. Qədimdən çətəndən alaçıqların örtülməsi, bəzədilməsində geniş istifadə olunurdu. Çətən insanların sağlamlıqlarının keşiyində də dayanırdı. Onlar nəmişlikdən yarana biləcək xəstəlikləri önləmək üçün yaşadıqları yeri tamam qamışla örtüb, yerə çətən (həsir) döşəyirdilər. Bundan başqa, çətən indi də interyerdə dekor kimi istifadə olunan çox nəfis sənət növüdür.

Çətən üzərində naxış vurmaq üçün əsasən iki üsuldan istifadə edirdilər. Birinci üsul ondan ibarətdir ki, naxış çubuqların ayrı-ayrı hissələrini müəyyən bir qaydada yandırmaq vasitəsilə yaradılırdı. Digər üsulla çubuqların ayrı-ayrı sahələri bir-bir müxtəlif rəngli saplarla dolanır və beləliklə, müxtəlif rəngli və təsvirli kompozisiyalar əmələ gəlirdi. Belə çətənlərin hazırlanmasında həm yun, həm də ipək saplardan istifadə olunurdu. Çətən istehsalının əsas mərkəzləri Azərbaycanın şimal-qərb zonası və Muğan əraziləridir. Bu texnikada hazırlanmış məhsul bəzən dik vəziyyətdə çəpər düzəltmək məqsədilə istifadə edilərdi.

Mənbə
-----

1. ↑  Çətən sənəti[*ölü keçid*]
2. ↑  Çətən xalçasının xüsusiyyətləri[*ölü keçid*]
**Urfaust** — 2003-cü ildə Şimali Brabantda qurulmuş Hollandiyalı atmospheric black metal/ambient qrupu. Qrup adını Götenin "Urfaust" adlı əsərindən götürmüşdür. İlk əvvəllər IX ləqəbli (Willem) musiqiçi tərəfindən ambient proyekti olaraq başlamışdır. IX bu formada 2004-cü ilin əvvəllərində layihənin ilk demosu Urvaterlicher Sageni çıxarmışdır. Daha sonra bu layihəyə The Devil's Blood qrupunda aktiv qonaq sənətçi olan VRDRBR ləqəbli baterist qatılmışdır, beləcə bu layihə bir metal musiqi qrupuna çevrilmişdir. Qrup, GoatowaRex adlı rekord şirkətinin də köməyi ilə 1 may 2004-cü ildə Geist ist Teufel albomuyla çıxış etmişdir. Bunu 2005-ci ildə Verräterischer, Nichtswürdiger Geist albomu izləmişdir. Qrup sonrakı 5 ildə müxtəlif Ep və Split'lər çıxarmışdır. Urfaust çıxardığı ikinci split'dən indiyə qədər Nagelfar qrupunun keçmiş bas gitaraçısı Sven Dinninghoff'un rekord şirkəti Ván Records ilə kontratlıdır. Əsas mövzu olaraq nihilizm, ölüm, okkultizm və ritualları seçir.

Üzvlər
------

* IX – vokal, gitara (2003–hazırda)
* VRDRBR – baraban (2004–hazırda)

Diskoqrafiya
------------

| Albom | Tip | İl |
| --- | --- | --- |
| *Urvaterlicher Sagen* | Demo | 2004 |
| *Geist ist Teufel* | Full Lentgh | 2004 |
| *Verräterischer, Nichtswürdiger Geist* | Full-length | 2005 |
| *Auerauege Raa Verduistering* | Split | 2006 |
| *Urfaust / The Ruins of Beverast* | Split | 2007 |
| *Drei Rituale Jenseits des Kosmos* | Ep | 2008 |
| *Urfaust / Joyless* | Split | 2009 |
| *Einsiedler* | EP | 2009 |
| *Der freiwillige Bettler* | Full-length | 2010 |
| *Celestial Bloodshed / Urfaust* | Split | 2011 |
| *Ritual Music for the True Clochard* | Seçilmiş | 2012 |

Xarici keçidlər
---------------

* last.fm səhifəsi
* Myspace səhifəsi
* Encyclopaedia Metallum səhifəsi
Körpüyə aid video.
**Akaşi Kaykyo körpüsü** (*yap.* 明石海峡大橋) — dünyada ən uzun asma körpüdür. Yaponiyada yerləşən bu körpü Honşu və Avaji adalarını birləşdirir. **"Mirvari Körpü"** adi ilə də tanınır.

Tarixi
------

Asma körpü tikilməzdən əvvəl bütün daşımalar Akaşi boğazı vasitəsi ilə həyata keçirilirdi. Bu isə olduqca təhlükəli idi. Çünki boğazda tez-tez güclü qasırğa baş verirdi. 1955-ci ildə yenə də belə bir qasırğa baş verir və 2 daşıyıcı gəmi qəzaya uğrayır. Bundan sonra Yapon dovləti ciddi tədbir görməyə məcbur olur. Və asma körpünün layihəsi hazırlanır.

Əvvəlcə körpü həm dəmiryol, həm də avtomobil yolu kimi layihələndirilmişdi. 1988-ci il aprel ayında layihəyə başlandığı zaman dəyişiklik edilir və təkcə avtomobil yolu kimi inşaa edilmək qərarı qəbul edilir. Buna görə də inşaat işləri may ayında başlayır. 6 zolağlı bu körpünün inşası 5 aprel 1998-ci ildə başa çatdı. Akaşi Kaykyo körpüsü fəal seysmik və fırtınalar baş verən ərazidə yerləşir. Asma körpü texnalogiyasının ən son versiyasından istifadə edilməklə inşa edilib.

Struktur
--------

Körpü 3 aşırımdan ibarətdir. Orta hissənin uzunluğu 1.991 m. (6.532 ft), digər 2 hissə isə hər biri 960 m. (3.150 ft). Beləliklə, körpünün ümumi uzunluğu 3.911 m. (12.831 ft).

Dəyəri
------

Körpünün qiyməti 500 mln. yen dəyərləndirlir. Körpüdən istifadə pulludur. İstifadə haqqı isə 2.300 yendir. Gün ərzində 23 000-dən çox maşın körpüdən istifadə edir.

### Görüntülər

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Akaşi Kaykyo körpüsü*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Yaponiya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Triniti yarımadasının yerləşməsi.
**Eremiya təpəsi** (bolq. *Еремийски хълм*, ‘Eremiyski Halm’ \e-re-'miy-ski 'h&lm\) — Antarktidanın Qreyam torpağının Triniti yarımadası sahillərindən qərbdə yerləşən, 863 m hündürlüklü təpədir. Təpə Mareskot silsiləsinə daxildir və Malorad buzlağından cənub-qərbdə yerləşmişdir.

Təpə qərbi Bolqarıstanda yerləşən Eremiya şəhərinin adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Eremiya təpəsi 63°32′45″ c. e. 58°37′46″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Kroun zirvəsindən 3.48 km şimal-qərbdə, Korner zirvəsindən 4.83 km şimal-şərqdə, Tanaron burnundan 6 km cənub-şərqdə, Bardarevo təpəsindən 5.89 km cənub-qərbdə yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* Trinity Peninsula. Arxivləşdirilib 2015-09-23 at the Wayback Machine Scale 1:250000 topographic map No. 5697. Institut für Angewandte Geodäsie and British Antarctic Survey, 1996.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Triniti yarımadası

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.
**Akasiya Dayanacağı** (*türk.* Akasya Durağı) — Türk komediyası, ailə serialı. Rejissoru Yaşar Sərinər, yayım şirkəti Erler Filmdir. Serial 14 iyul 2008-ci ildə Kanal D-də yayımlanmağa başladı, 29 avqust 2011-ci ildə yayımlanan 134-cü hissəyə qədər burada yayımlanmağa davam etdi və 29 sentyabr 2011-ci ildə yayımlanan 135-ci bölümdə yayım haqları Star TV-ə verildi. 7 fevral 2012-ci ildə Star TV-də yayımlanan 152-ci bölüm ilə final verdi. 7 noyabr 2012-ci ildə yenidən Kanal D-də yayımlanmağa davam etdi. 1 sentyabr 2012-ci ildə 174-cü bölümdə sona çatdı. Cəmi 5 mövsüm davam etdi.

Mövzu
-----

Mövsüm 1
Kamal Günəş (Zəfər Ərgin) varlı bir sənayeçidir. Arvadı Məlahət Günəş (Mələk Baykal) və qızı Tuğçe ilə yaxşı bir həyat yaşayarkən şirkəti iflas etdi və intihar etdi. Bunun üzərinə 15 ildir Kamalın xüsusi taksi sürücüsü olan Nuru bəy (Zəki Alasya), Məlahətin köçdüyü evdə onunla danışaraq qurduğu Akasiya Dayanacağında işləməsini istədi. Qızı bunu istəmir, amma Məlahət qəbul edir.

Ləvənt Ülgənin canlandırdığı Sənan rolu, Ən son atalar eşidər serialında canlandırdığı Qədir rolu kimi bir dələduz formasında təsvir olunub.

Osman Ağa (Cəzmi Basqın) Balkan köçkünü keçmiş pəhləvandır. Rumeli ləhcəsi ilə danışması gülməli səhnələr yaradır. Həmişə özünü avropalı kimi göstərir, amma heç kim onun elə olduğunu düşünmür.

Mövsüm 2
Bu mövsümdə Nuru bəyin dostu Ramazan ilə qızı Leyla gəlir və atasının əli bir iş tuta bilmədiyi üçün Nuru bəy Leylanı Akasya Dayanacağında işləməyə təklif edir; Leyla da bunu qəbul edir. Duran Ərtürkü Akasiya Dayanacağına dəstək olması üçün edir və razılaşır. Bu vaxt Safiyenin qardaşı Hədiyyə və qızı Narın Avropadan Osmangilə köçürlər. Nuru bəy və Eleni Xanım evlənirlər. Duran Hədiyyəni görəndə aşiq olur. Ancaq 7 il əvvəl sevgilisi olan Cəmilə, silahla Hədiyyəni Durandan ayırmağa çalışır, ancaq bacara bilmir. Bu vaxt Hədiyyə hamilə qalır və Durandan Amerikada körpəni dünyaya gətirməsini istəyir. Əvvəlcə qəbul etmir, amma sonra israr etdiyi üçün qəbul edir və Amerikaya gedir. Bu vaxt Eleni Xanımın çantasını iki qapıçı oğurlayarkən, Arif adlı bir işsiz subay onu xilas etməyə çalışır, o zaman polislər gəlir və Arifin işsiz olduğunu öyrənən Nuru bəy onu Akasiya Dayanacağına dəvət edir. Bir gün Leylanın taksisini bir çantanı tutmağa çalışan bir polis məmuru ələ keçirir və yararsız paltarla yolun ortasında tutulan Leyla polis tərəfindən tutulur və özünü polis bölməsində tapır. Bu zaman polis rəisinin müavini Tolqa gəlir və açarı verir. Bu vaxt Tolqa Leylaya aşiq olur və onu hər dəqiqə sıxır. Qəribə və sevimli şeylər düzəldir. Məsələn, bir gün Leylanın maşını çəkilir və güllərlə təchiz olunur. Nəticədə sevgili olurlar. Ancaq aralarında tez-tez bir anlaşılmazlıq olur və sonda nişanlanırlar. Ancaq Dilək və Obayana heç vaxt evlənməmişdilər. Arada bir dayanacaq sahibi olan Məzahir bəy tez-tez taksi sürücülərini narahat edir.

Həmçinin bax
------------

* Arxa küçələr

İstinadlar
----------
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Erebuni.

**Erebuni Hava Limanı** — (*erm.* Էրեբունի օդանավակայան) (ICAO: **UDYE**) — Ermənistan Respublikası İrəvan şəhərinin Erebuni rayonunda yerləşən mülki və hərbi təyinatlı hava limanı.

İrəvan şəhəri mərkəzindən 7,3 km cənubda yerləşən hava limanı 2,784x40 m ölçülərində asfalt səthə malik olub uçuş zolaqları 03/21 istiqamətindədir.

Tarixi
------

Memarları L. Ş. Xristaforyan, R. G. Asratyan konstruktorları İ. Q. Baqramyan və E. N. Tosunyan olan hava limanından ilk uçuş 21 iyul 1938-ci il tarixində İrəvan-Tbilisi xətti üzrə olub. Həmin ilin 25 dekabr tarixindən isə müntəzəm uçuşlara başlanılıb. O vaxtlar hava limanı *"İrəvan hava limanı"* adlanırdı.

Təyinatı
--------

Hal-hazırda əsasən hərbi sahə üzrə istifədə edilən hava limanında 3624-cü rus hərbi hissəsi, 18 MiQ-29s-dən ibarət 426-cı eskadrilya, Mi-24 hücum vertolyotu eskadrilyası və 700-cü Hava Nəqliyyatı Nəzarət Mərkəzi yerləşir.

Hava limanından həmçinin özəl şirkətlər tərəfindən ölkədaxili və MDB ölkələrinə, eyni zamanda Dağlıq Qarabağa Xankəndi hava limanına vertolyot uçuşları həyata keçirilir.

Qəza və hadisələr
-----------------

4 noyabr 2008-ci ildə Ermənistan Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus Mi-24 hücumçu vertolyotu təlim uçuşuna hazırlaşarkən qəzaya uğradı. Hadisə nəticəsində kapitan Arşak Nersisyan həlak oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "World Aero Data: Erebuni". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-30.
2. ↑  Military Helicopter Accident Arxivləşdirilib 2013-12-02 at the Wayback Machine." *A1+*. November 4, 2008.

| ⛭Ermənistan Ermənistan hava limanları |
| --- |
| Mülki aeroportlar | Şirak  • Arzni  • Zvartnots |
| Hərbi aeroportlar | Erebuni |
| İstifadəsiz aeroportlar | Berd  • Cermuk  • Gorus  • Qafan  • Kalinino  • Meğri  • Sisiyan  • Stepanavan |

|  |  |
| --- | --- |
| Hava limanı | *Hava limanı ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Pyrrhalta luteola** (*lat.* Pyrrhalta luteola) — heyvanlar aləminin buğumayaqlılar tipinin həşəratlar sinfinin sərtqanadlılar dəstəsinin yarpaqyeyənlər fəsiləsinin pyrrhalta cinsinə aid heyvan növü.

Xarici quruluşu
---------------

Qarağac yarpaqyeyəninin yaşlı fərdləri qəhvəyi-kül rəngində olub, bədəninin uzunluğu 4–5 mm-dir.

Həyat tərzi
-----------

Böcəklər, yerə tökülmüş yarpaqların (xəzəllərin) və ağacların qabığı altında qışlayırlar. Onlar yazda qış yerlərindən çıxıb (aprelin axırı, may ayının əvvəlləri) qarağacın yenicə əmələ gəlmiş yarpaqları ilə qidalanaraq cütləşirlər və bir neçə gündən sonra (3-4 gündən) yumurta qoyurlar. Yumurtalar yarpaqların alt və bəzən üst tərəfinə 2-3 cərgədə, hər cərgədə 15-50 yumurta olmaqla qoyulur. Yumurta qoyma müddəti 15-20 gün davam edir. Hər bir dişi fərd inkişafı müddətində 600-700-ədək yumurta qoya bilir. Yumurtalardan çıxan sürfələr 3 yaş dövrü keçirməklə, 18-22 gün qidalanırlar, sonra isə torpağa düşərək onun yarıqlarında və yaxud da ağac gövdəsinin torpaqla birləşən hissəsində puplaşırlar. Zərərverici ildə 2-3 nəsil verir.

Yayılması
---------

Azəbaycanda 28 növ parazit və yırtıcısı aşkar edilmişdir. Azərbaycanın Abşeron, Şamaxı, Quba, Şəki, Zaqatala, Gəncə, Naxçıvan və Lənkəran bölgələrində, Rusiyada, qafqazda, Qazaxıstandan, Orta Asiyada, Əlcəzairdə, Kiçik Asiyada, İran və Əfqanıstanda geniş yayılmışdır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q10809784
* GBIF: 1047450
* IRMNG: 11445061
* ISC: 44619
* ITIS: 114563

 |
**R U Mine?** – ingilis indi-rok qrupu Arctic Monkeys tərəfindən sinql kimi çıxarılan və sonradan AM albomuna əlavə olunan mahnı. Mahnının sözləri Aleks Törner tərəfindən yazılmış, musiqisi isə qrup tərəfindən bəstələnmişdir. Mahnı 27 fevral 2012-ci ildə Birləşmiş Krallıqda rəqəmsal endirmə olaraq buraxıldı, fiziki olaraq isə 21 aprel 2012-ci ildə Record Store Day üçün məhdud sayda ikiqat A tərəfi bənövşəyi 7" vinil və yeni "Electricity" mahnısı ilə buraxıldı. Vinil yalnız 1750 nüsxə ilə məhdudlaşdı.

"R U Mine?" UK Singles Chart-da iyirmi üç nömrədə debüt etdi; 2009- ilin iyul ayında siyahında on ikinci olan "Crying Lightning" mahnısından sonra qrupun ən yüksək siyahıda olan sinqlı oldu. Əvvəlcə müstəqil sinql kimi buraxılmasına baxmayaraq, mahnı daha sonra onların beşinci studiya albomu olan AM-a bir qədər fərqli versiyası olaraq baş sinqlı kimi daxil edildi. Daha sonra İngiltərədə platin sertifikatı aldı və onu Arctic Monkeys-in ən çox satılan mahnılarından birinə çevirdi.

Mahnı həmçinin Forza Horizon və Rocksmith 2014 video oyunlarında səslənmişdir. Həmçinin Guitar Hero Live video oyununda nümayiş etdirildi. 13 yanvar 2015-ci ildə Rock Band 3 ritm oyunu üçün endirilə bilən mahnı kimi buraxıldı; demək olar ki, iki il ərzində Rock Band 3 üçün buraxılmış ilk üç yüklənə bilən mahnıdan biri idi.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | MusicBrainz · MusicBrainz |
**Erdeni-batır** (**Batır-xuntayci**; d.? - ö.1653) — Cunqar xanlığının ilk hakimi. Hakimiyyət illəri (1634-1653).

Həyatı
------

Erdeni-batır Oyrotların Çoros ulusundandır. Xara-xulanın dördüncü oğlu və vəliəhdidir. 1634-cü ildə atasının vəfatından sonra Çoros tayfa ittifaqına başçılıq etmişdi.

1640-cı ildə Erdeni-batırın təşəbbüsü ilə Tarbaqatayın ətəyində ümummonqol qurultayı baş tutmuşdu. Onun dövründə oyratlar Şərqi Yeddisuyu ələ keçirmişdilər.

Erdeni-Batır xuntaycı, Xoşutların lideri Oçirtu ilə yaxşı münasibətlər qurararaq Cunqar xanlığı içərisindəki birliyi möhkəmləndirmişdi. Bu doğrultuda Zaysan və Balxaş gölü çevrəsi, İli və Çü bölgəsi, Oçirtunun hakimiyətinə buraxıldı. Daha sonra xoşutların lideri Turu Bayxu (Quşi xan) ilə girişilən mübarizə nəticəsində Turu Bayxu, xoşutlarla birlikdə Cunqariyadan ayrılmış və Kukunor bölgəsinə köç etmişdir.

Erdeni-Batır xuntaycı dönəmində, Cunqar xanlığının qərb qonşusu olan qazaxlarla 1635, 1643 və 1651-1652-ci ildə savaşlar aparılmışdır. Cunqar ordusu bu savaşlar boyunca cənubi-şərqi Qazaxıstanı və Yeddisu vadisini yağmalamışdır.

Erdeni-Batır xuntaycı dönəmində, Cunqar xanlığının siyasi və idari təşkilatlanma çalışmaları davam etmişdir. Bilxassə Rusiya ilə yaxşı münasibətlər qurararaq, düşmənlərinə qarşı dövlətin güvənliyini yaratmağı amaclamışdır. Bununla bərabər bilxassə oturaq həyata keçmək və taxılçılıqla məşğul olmaq üçün Rus məmurlarından yardım istəmişdir. Bununla birlikdə onun dönəmində Cunqar xanlığı bölgəsindəki digər xalqlara qarşı tam bir üstünlük qazanamamışdır. Əksinə, onlarla aparılan mübarizələr və savaşlarla hər iki tərəfin davamlı böyük itkilər verəcəyi bir müddət də başlamışdır.

Erdeni-batır 1653-cü ildə vəfat edib.

Ədəbiyyat
---------

* Златкин И. Я. История Джунгарского ханства (1635-1758), М. 1964.
* Митиров А.Г. "Ойраты-калмыки: века и поколения", Элиста, 1998 г.

İstinadlar
----------

1. ↑  V. Uspenskiy, Strana Kuke-nor ili Tsin-Hay, Sankt-Peterburg 1880.
2. ↑  İ. E. Fişer, Sibirskaya istoriya, Sankt-Peterburg 1774, s. 442.

Həmçinin bax
------------

* Cunqar xanlığı