recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Qacımuqan Munaitpasuly (qazax: Қажымұқан Мұңайтпасов, Qajymuqan Muńaıtpasov; rus: Хаджимукан Мунайтпасов, 7 aprel 1871 – 12 avqust 1948), eyni zamanda Hacımukan Munaytpasov kimi tanınan, bir qazax güləşçisi və yunan-Roma güləşində təkrarən dünya çempionu idi.

Qacımuqan Munaytpasuly 1871-ci ildə, Rusiya İmperatorluğunun Akmola vilayətinin Karaotkyel kəndində anadan olmuşdur. Boyu 194 sm, çəkisi 139 kq idi. 54 ölkədə döyüşdü, 48 medal qazandı. Karyerasında ən vacib məqamlardan biri 1910-cu ildə Buenos-Ayresdə qızıl medala layiq görülməsi və İsveçdə Göteborqda ilk dəfə dünya çempionu olması idi. Tarixdə ilk dəfə bir qazaxın dünya çempionluğu qazandı. Məşhur qələbələrindən biri də döyüş zamanı aldığı onurğa sütununun ölümcül zədəsindən sağ çıxmayan Yapon jiu-citsu ustası Harakiki Jindofunun məğlubiyyəti idi. Bir neçə dəfə Rusiya İmperiyasının ayrı-seçkilik siyasətinə görə Rusiya Milli komandasında olmasına icazə verilmədi, buna görə də Yapon adı Yamagata Makhanura ilə Mançuriya adından beynəlxalq yarışlarda iştirak etdi.

Yalnız güləşçi karyerasına görə populyar olmadı. Həm də güclü bir vətənpərvər idi. Alaş Partiyasının insanları ilə yaxşı əlaqələri var və onlarla 1918-ci ildə Omskda görüşdü. Vətəndaş müharibəsindən sonra 1925-ci ildə Qızılboroda ilk qazax teatrını qurdu. 1940-cı ildə güləşçi karyerasını başa vurduqdan sonra ikinci bir dövrdə xalqa kiçik bir sirk çadırında gücünü və fəndlərini göstərərək SSRİ Müdafiə Fonduna 100.000 rubldan çox pul yığdı. Dünya müharibəsi. Bu pulla Sovet ordusu üçün Po-2 təyyarəsi alındı. Munaytpasov Stalinə teleqram yazaraq təyyarənin əfsanəvi qazax-sovet döyüşçüsü Amangeldy İmanovun adını alacağını bildirdi. Onun arzusu gerçəkləşdi.

12 avqust 1948-ci ildə Lyeninskoe znamya kolxozunda (Cənubi Qazaxıstan vilayətində), heç bir şagird və öyrənən olmadan və dörd arvadını Türküstanda qoyaraq öldü. 1980-ci ildə Çimkentdən 20 kilometr şimalda olan Temirlan (Temirlanovka) kəndində onun şərəfinə bir muzey açıldı. Almatıda, Astana və Semeydə də Qacımuqanın küçələri var. Çimkentdəki futbol stadionu — FC Ordabassy'nin evi — onun adını daşıyır. Stadionun qarşısında da onun üçün bir heykəl var. İki rus filmi onun həyat tarixinə əsaslanır: Hacı-Mukan (1978) və Bizimkini tanıyın! (1985; baş rollarda Baxıtjan Esjanov, Gyeorgiy Xachaturovich və Aleksandr Pankratov-Chorny).

Xarici keçidlər
---------------

* 
*
Dəkkən sultanlıqları
**Dəkkən sultanlıqları** – Orta əsrlərdə Hindistandakı Bijapur, Golkonda, Əhmədnagar, Bidar və Berar İslam dövlətlərinə verilən ümumi ad.

Dəkkən sultanlıqları, Krişna çayı ilə Vindhya arasında, Dəkkən yaylasında yerləşir. Bu sultanlıqlar, Bahmani sultanlığının ləğvi əsnasında müstəqillik qazanmışdırlar. 1490-cı ildə Əhmədnaqar müstəqilliyini elan etmiş, sonra isə eyni il ərzində Bicapur və Berarda müstəqilliyini elan etmişdir. Golkonda 1518-ci ildə, Bidar 1528-ci ildə müstəqil olmuşdur.

Bu sultanlıqlar ümumiyyətlə rəqib olsalar da, 1565-ci ildə zəifləyən Vicayanaqar imperiyasına qarşı birləşdilər. Vijanayagar imperatorluğana qarşı baş vermiş Talikota döyüşündə Vijanayagar məğlub oldu və tənəzzül dövrünə qədəm qoydu. 1574-cü ildə Berar sultanlığındakı çevrilişdən sonra Əhmədnaqar sultanlığı bu krallığı fəth etdi. 1619-cu ildə Bidar sultanlığı Bijapur tərəfindən özünə birləşdirildi. Əhmədnaqar 1636-cı ildə, Golkonda və Bijapur isə Övrəngzibin 1686-1687-ci illərdəki ekspedisiyaları əsnasında Böyük Moğol İmperiyası tərəfindən fəth edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Majumdar, R.C. (ed.) (2006). *The Delhi Sultanate*, Mumbai: Bharatiya Vidya Bhavan, s. 269
2. ↑  Majumdar, R.C. (ed.) (2007). *The Mughul Empire*, Mumbai: Bharatiya Vidya Bhavan, ISBN 81-7276-407-1, s. 412
**İbrahimqulu şah Vali** — Qolkonda hökmdarı, ilk dəfə Sultan titulundan istifadə etmişdir.

Həyatı
------

Sultanqulu şahın üçüncü oğlu idi. 1518-ci ildə doğulmuş, qardaşı Cəmşidquludan qorxduğu üçün 1543-cü ildə Vicayanaqara qaçmışdır. O, burada Teluqu dilini də mükəmməl öyrənmişdi. Onun dövründə şiələrdən əlavə hindular da dövlət vəzifələrinə gətirilirdi.

Talikota döyüşü

Talikota döyüşü
---------------

Vicayanaqar imperiyasının böyüməsindən qorxuya düşən Əhmədnaqar, Bicapur, Berar və Bidar sultanları ittifaqa tələsdilər. Əhmədnaqar sultanı I Hüseyn Nizamşah İbrahimqulu ilə dost idi. Beləliklə Qütbşahlar da bu ittifaqa qoşuldular. 29 dekabr 1564-cü ildə ilk toqquşmalar baş verdi. Bu toqquşmalarda Nizamşah və Qütbşah məğlub olsalar da, Adilşahların da döyüşə qoşulmasından sonra 23 yanvar 1565-ci ildə Rakşasi və Tanqadi kəndləri yaxınlığında döyüş baş verdi. Bəzi mənbələrə görə 1 milyondan çox əsgərin iştirak etdiyi bu döyüşdə birdən-birə 140.000 müsəlman Vicayanaqar əsgərinin sultanların tərəfinə keçməsi həlledici oldu. Nazir Ramaraya öz filindən yıxıldı və Nizamşah tərəfindən həbs olundu.

Hakimiyyətinin son illəri
-------------------------

Vicayanaqar imperiyasını yıxan İbrahimqulu və Nizamşah bu dəfə yenidən birləşərək Adilşahlara qarşı mübarizə aparmağa başladılar. Hindulara qarşı hücuma keçən Adilşahlara kömək etməyən İbrahimqulu, hətta Murari Rao adlı hindu sərkərdəni də ordusuna qəbul etmişdi. 1579-cu ildə Ahobilam məbədini yağmalayan Murari saf qızıldan hazırlanmış Vişnu bütünü sultana göndərmişdi. 1580-ci ildə İbrahim şah öz ordusu ilə birlikdə Kondavidunu işğal etdi və Udayagiri yağmalandı. Böyük qalibiyyətdən sonra Qolkondaya qayıdan İbrahim 1580-ci ildə vəfat etdi. Yerinə oğlu Məhəmmədqulu şah keçdi.

Ailəsi
------

Əhmədnaqar sultanı I Hüseyn Nizamşahın qızı ilə evlənmiş, 30 övladı olmuşdu. Bunlardan təkcə 6 oğul və 13 qız sağ qalmışdır:

1. Əbülqadir şah Sahib (1544 - 1565) - 21 yaşında hakimi olduğu Devrkonda qalasında ölmüşdür.
2. Mirzə Hüseynqulu (1560-1586) - boğularaq ölmüşdür.
3. Məhəmmədqulu şah - atasını əvəz etmişdi.
4. Mirzə Əbdülfəttah (1577-1605)
5. Mirzə Məhəmməd Xüdabəndə (1571-1611) - Məhəmmədqulu şahın ata-bir ana bir qardaşı, 1609-cu ildə qardaşına üsyan etmiş, 1611-ci ildə Qolkonda həbsxanasında öldürülmüşdür.
6. Mirzə Məhəmməd Amin (1571-1596) - cavan yaşında ölmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Masʻūd Ḥusain K̲h̲ān̲, *Mohammad Quli Qutb Shah*, Volume 216, (Sahitya Akademi, 1996), 2.
2. ↑  Satish Chandra, *Medieval India: From Sultanat to the Mughals*, Part II, (Har-Anand, 2009), 189.
3. ↑  *Sen*, *Sailendra* (*2013). A Textbook of Medieval Indian History*. *Primus Books*. səh. *110*. *ISBN 978-9-38060-734-4*
**Kurov** (pol. Kurów) — Polşanın cənub-qərbində kənd. Lyubel voyevodalığının Kurov qminasının mərkəzidir və 2005-ci il siyahıyaalmasına görə əhalisi 2811 nəfərdir.

Kurov 1442-1870-ci illərdə şəhər statusuna malik olub.

Tarixi
------

Buradakı ilk yaşayış məskəni XII əsrə aid edilir.

XVI əsrdə Kurov Kalvinizm hərəkatının mərkəzi olsa da, 1660-cı ilə qədər əhalinin böyük hissəsi Arianlığa keçib.

1939-cu ildə İkinci dünya müharibəsinin ilk günlərində Kurov Lüftvaffenin şiddətli bombardmanına məruz qalmış və müharibə dövründə burada almanların iki toplama düşərgəsi yerləşmişdir.

Məşhur şəxslər
--------------

* Voyçex Yaruzelski — Polşa dövlət və hərbi xadimi, kommunist rejimi dövründə Polşanın siyasi və hərbi rəhbərlərindən biri, ordu generalı (1923-cü ildə Kurovda doğulmuşdur).

Həmçinin bax
------------

* Konskovolya

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Polşa ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Boz şoran** - (lat. *Salsola cana* C. Koch.)  Tərəçiçəkkimilər – (*Chenopodiaceae* Vent.) fəsiləsinə aid bitki növü. 

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "*Nəsli kəsilməyə həssas olanlar*" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Azərbaycanın **nadir** növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Gövdəsiqısa tüklərlə örtülü, 20-35 sm hündürlükdə, gümüşü –bozumtul yarımkolcuqdur. Yarpaqları 2-3 sm uzunluqda, 1-2 mm enində, növbəli xətvari, yarımsilindrik, sərtvari, kütvari, sıx, qısa, ağımtıl-boz tüklərlə örtülü, vegatasiyanın sonunda çılpaqdır. Çiçəkaltı yarpaqlar bir qədər kiçikdir; çiçəkaltlıqları geniş, çiçəə bərabər və ya çiçəkdən bir qədər uzundur. Toxumları şaquli və ya çəpdir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə və meyvə əmələgətirmə dövrü sentyabr-noyabr aylarına təsadüf edir. Kserofit, işıqsevən, duzlaşmaya davamlıdır. Toxumla çoxalır. Quru, şoranlaşmış, gilli və ya gilli-daşlı yamaclarda rast gəlinir. Şoran ərazilərdə taxıllı-şoangəlik qruplaşmaları əmələ gətirir.

Yayılması
---------

Naxçıvan düzənliyi (Culfa rayonu – Yaycı kəndi ətrafı, Gülüstan düzənliyi).

### Sayı və tendensiyası

Populyagiyanın təbii bərpası azalır, yeganə lokalitetində antropogen təsirləri həssaslıq müşahidə olunur. 

### Məhdudlaşdırıcı amillər

Ekoloji şəraitin dəyişməsi, antropogen amillər (otarılma, tapdalanma).

### Mühafizə tədbirləri

Mühafizə üçün xüsusi tədbirlər aparılmır. Biotoplarda antropogen təsiri azaltmaq məqsədilə yasaqlıqların təşkili populyasiya səviyyəsində genetik tədqiqi, toxumlarının toxum bankında saxlanılması, bərpasının təmin edilməsi, yeni yayılma sahələrinin axtarılması təklif olunur.

Məlumat mənbəsi
---------------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Gövdəsiz yastıbaş

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri, II nəşr, Bakı-2013
3. ↑  Флора Азербайджана, 1952
4. ↑  Ахундов Г.Ф. Гогина Е.Е. Прилипко Л.И. 1978
5. ↑  Гроссгейм А.А. 1945
6. ↑  Talıbov T.H. 2003
7. ↑  Мовсумова Ф.Г. 2005
8. ↑  Мовсумова Ф.Г. 2006
9. ↑  Мовсумова Ф.Г. 2010
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: JJ.

**JJ Electronic s.r.o**, Slovakiyanın Kisutse regionunda olan Çadtsa'dan dünyada geri qalan elektron boru istehsalçılarından biridir. JJ Electronic'in əsas məhsulları səsli pre-gücləndirici borusu və səs gücünün gücləndiriciləri üçün borulardır. Bu elektron boruları, əsasən gitara gücləndiricisi olaraq istifadə edirlər. 2015-ci ildə şirkətin satışları 8.5 milyon avroya, xalis gəliri isə 3.8 milyon avroya çatdı. Məhsulların çoxu ABŞ-yə ixrac olunur.

Tarixi
------

JJ Electronic, Çexoslovak elektronik boru istehsalının keçmişi üzərində işləyir. 1989-cu ildən əvvəl TESLA adı bir şirkət, Çexoslavakiyanın əsas elektron boru istehsalçısı idi. TESLA'nın elektron boruları bütün dünyaya ixrac edilərkən və keyfiyyətləri ilə bilinərkən, şirkət 1989-cu ildən sonra iqtisadi sistemin dəyişməsindən və elektron boru bazarındakı enişdən sağ çıxa bilməmişdi. JJ Electronic, köhnə TESLA mexanizimləri, elektron boruların istehsalı üçün istifadə edərək 1993-cü ildə quruldu. Axırda, JJ Electronic, əsas olaraq üst səviyyə səs cihazları maraqlısı tətbiqlərini hədəf alan öz elektron borularını və elektrolitik kondensatorlar xəttini çıxarmağa başladı.

Məhsulları
----------

**JJ Electronic'**ə aid bir elektron boru
**Yavaş güclü elektron borular**

* **ECC81**/12AT7, ikili triyot
* **ECC82**/12AU7, ikili triyot
* **ECC83**/12AX7, ikili triyot
* **ECC88**/6DJ8, ikili triyot
* **5751**, az səsli ikili triyot
* **EF86**, pentot

**JJ Electronic'**ə aid bir elektron boru
**Güclü elektron borular**

* **300B**, birbaşa qızdırılan güc triyotu
* **EL34**/6CA7, güc pentotu
* **EL84**/6BQ5, güc pentotu
* **KT66**, şüa tetrodu
* **KT88**, şüa tetrodu
* **6V6**, şüa tetrodu

İstinadlar
----------


1. 1 2 3  "İllik Raport 2015". JJ Electronic, s.r.o. 2021-09-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 İyul, 2016.
2. ↑  "Şirkət Profili". JJ Electronic, s.r.o. 2022-04-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 Oktyabr, 2016.
3. ↑  "İllik Raport 2015" Arxivləşdirilib 2021-09-18 at the Wayback Machine. **JJ Electronic, s.r.o**. 2016-cı ilin İyul ayının 22-də alındı.
**Qızıl Qapı (Qüds)** — Məbəd dağının yeganə şərq qapısı və bir vaxtlar bu istiqamətdən şəhərə çıxışı təmin edən iki qapıdan biri. Məbəd dağının şərq divarının şimal hissəsində yerləşir. Bu, Qüdsün Köhnə Şəhərinin divarları içərisində bir neçə möhürlənmiş qapılar arasındadır, Hulda Qapısı və şərq divarının cənub tərəfində yerdən bir neçə mərtəbə yuxarıda yerləşən Bibliya və Xaçlılar dövrlərinə aid kiçik bir darvaza.
Qızıl Qapı orta əsrlərdən bəri peyğəmbərliyin yerinə yetirilməsi üçün qoyulmuşdur. Onların tikilmə tarixi mübahisəlidir və darvazanın ərazisində heç bir arxeoloji işin aparılmasına icazə verilmir, lakin mövcud baxışların bölündüyü iki tarix göstərilir: son Bizans və ya erkən Əməvi dövrləri.

Etimologiya
-----------

Xristian ədəbiyyatında Qızıl Qapı adı istifadə olunur. Qızıl Qapının İbranicə adı Şaar Ha-Rachamim (İbranicə: שער הרחמים), Mərhəmət Qapısıdır. Ərəb dilində onlar Bab əd-Zəhəbi adı ilə tanınırlar. Bu da "Bab əz-Zəhəbi" yazılır "Qızıl Qapı" mənasını verir. Başqa bir ərəb adı Əbədi Həyat Qapısıdır. Bundan əlavə, müsəlmanlar arasında qoşa qapının iki qapısının hər birinin öz adı var: cənub qapısı Bab ər-Rəhmə, "Rəhmət qapısı", şimal qapısı isə Bab ət-Tövbə, "Tövbə qapısıdır. "

Tarixi
------

İndiki darvaza, ehtimal ki, eramızın 520-ci illərində tikilmişdir. Eramızdan əvvəl, yaxınlıqda aşkar edilmiş İkinci Məbəd dövrünə aid xeyli köhnə qapının xarabalıqları üzərində və Yerusəlimdə I Yustinianın tikinti proqramının bir hissəsi idi. Alternativ bir nəzəriyyə onların 7-ci əsrin sonlarında Əməvi xəlifələri tərəfindən muzdlu Bizans sənətkarları tərəfindən tikildiyini bildirir.
810-cu ildə müsəlmanlar tərəfindən bağlanmış və 1102-ci ildə xaçlılar tərəfindən yenidən açılmış, 1187-ci ildə Qüdsü geri aldıqdan sonra Səlahəddin tərəfindən möhürlənmişdir. Osmanlı sultanı Qanuni Sultan Süleyman onları şəhər divarları ilə birlikdə bərpa etmiş, lakin 1541-ci ildə divarları örtmüş və bu günə qədər bu vəziyyətdə qalmışdır.
Osmanlı türkləri bağlı qapını müşahidə qülləsinə çevirdilər. Birinci mərtəbə səviyyəsindəki tağlı zal dörd sütunla Mərhəmət Qapılarına — Bab ər-Rəhmə və Tövbə Qapılarına, Bab əl-Tövbəyə aparan iki keçidə bölünür, üst mərtəbədəki otaqda tavan kimi iki örtülü günbəz vardır.
​

İstinadlar
----------

1. ↑  "IRCICA / ISLAMIC ARCHITECTURAL HERITAGE DATABASE". ircicaarchdata.org. 2015-09-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-27.
2. ↑  "The Golden Gate". www.jerusalem.muni.il (ingilis). İstifadə tarixi: 2021-10-24.
3. ↑  *Ritmeyer, K. & Ritmeyer, L.* "Reconstructing Herod's Temple Mount in Jerusalem" (PDF). Biblical Archaeology Review. 15 (6). 1989: 23–42.
4. ↑  *Issacharoff, Avi.* "Palestinians celebrate victory after Israel capitulates, again, on Temple Mount". Times of Israel (ingilis). İstifadə tarixi: 2019-02-25.
**Qanuni Sultan Süleyman Körpüsü** — İstanbulun Böyükçəkməcə ərazisində olan, Büyükçəkməcə ilə Memarsinan arasında yer alan tarixi körpü.

İstanbulu Avropaya bağlayan tarixi ticarət yolu üzərində, Büyükçəkməcə gölünün Mərmərə dənizi ilə birləşdiyi nöqtədə inşa edilmişdir. Memar Sinan tərəfindən inşa edilən körpü, İstanbula 36 km uzaqlıqda yerləşir. Qanuni Sultan Süleyman (1520-1566) Zigetvar Səfərinə çıxarkən, ordunun, Büyükçəkməcə Gölü ilə dənizin birləşdiyi bu nöqtədən sallarla qarşıya keçməkdə çox çətinlik çəkdiyinə görə buraya körpü tikilməsini əmr etmişdir. Ancaq Qanuni Sultan Süleyman, Zigetvar şəhərinin mühasirəsində vəfat etdiyi üçün körpü, oğlu II Sultan Səlim zamanında, 1567-ci ildə tamamlanmışdır.

Körpünün girişindəki turistlik sahə içərisində Sokullu Mehmet Paşa Məscidi, Kurşunlu Han və Qanuni Sultan Süleyman çeşməsi də yer almaqdadır.

Memar Sinanın "Körpü, əsərlərimin içərisində şahəsərimdir." dediyi bu körpü, 636 metr uzunluğunda, 7,17 metr genişliyindədir. 4 ayrı hissədən və 28 kəmərdən ibarət olan körpünün tikintisi əsnasında, gölün suları böyük tulumbalarla boşaldılaraq, 40.000 m³ daş istifadə edilmişdir. Körpü 1986-1989-cu illər arasında bərpa edilən körpü bölgənin simvoludur.

Xətt ilə tarix yazılması
------------------------

Körpünün ortasında ağ mərmər üzərində "Karahisarlşlm jıhııjıultan Səlim Xan" adına olduğu bildirilən bir tarix döşəmə yazısı var:
"Dedi Târihin huda ol zaman
Yapdı âb üzrə bu Cisr Səlim Xan il 957
Eyledi kamil Süleyman körpüsü Sultan Səlim "

Körpünün 1567-ci ildən etibarən xərci 114.073.850 axçadır.

Həmçinin bax
------------

* Qanuni Sultan Süleyman bulağı

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

*
**Vulqar Latın**, **Xalq Latın,** **Son Latın** və **Yerli Latın dili** kimi də tanınır ( *lat.* sermo vulgaris ) — İtaliyada, sonra isə Roma İmperiyasının əyalətlərində yayılmış latın dilinin danışıq növüdür. Yazılı ədəbi forma ilə ziddiyyət təşkil edir. Roman dillərinin bilavasitə əcdadı olan yerli Latın dilidir (Klassik Latın deyil). Digər tərəfdən, onun yayıldığı bütün bölgələrdə indi roman dilləri yoxdur. Vulqar Latın dili ən böyük coğrafi yayılmasına eramızın III əsrində çatmışdır. e. Roma İmperiyasının sərhədlərinin maksimum genişlənməsi dövründə. 3-cü əsrin sonlarından, xüsusən də 5-7-ci əsrlər arasında , Xalqların Böyük Köçü zamanı, Qədim Romaniya adlanan bölgələrdə Latın (Roman) ərazisinin dil sərhədləri əhəmiyyətli dərəcədə azaldı. Beləliklə, Şimali Afrikada xalq latın dili tamamilə ərəb dili ilə, İngiltərədə isə alman dialektləri ilə əvəz olundu (baxmayaraq ki, xalq Latın dili yerli kelt dillərinə əhəmiyyətli təsir göstərmişdir). Latın dilinin tədricən yoxa çıxdığı bölgələr ( Pannonia, İlliriya, Roma Britaniyası, Roma Almaniyası, Roma Afrikası ) Rumıniya submersa adlanırdı .

Nümunələr
---------

* Roma İmperiyasının ümumi Vulqar Latın arealından ilk ayrılanlar, Roma rəhbərliyinin 271-ci ildə rəsmi olaraq tərk etdiyi Roma Dakiyasında (indiki Transilvaniya ) məskunlaşmağa davam edən Balkan Latın adlanan natiqlər idi və Balkanlar. Beləliklə, müasir rumın dilinin formalaşması prosesi başladı.
* Afrikada danışılan Latın dili 12-ci əsrə qədər Kapsa vahəsində (müasir. Qafsa, Tunis ), lakin tədricən ərəb dili ilə əvəz edilmişdir.

Yayılması
---------

Danışıq Latın dili 8-ci əsrdə italik dillərdən biri idi. e.ə e. ( Roma şəhərinin iddia edilən yaranma tarixi) Latium ( müasir Latsio). Roma dövlətinin Apennin yarımadasında qüdrətinin genişlənməsi ilə latın dili həm qohum italyan ( Osca, Umbrian, Latın ) arasında, həm də qohum olmayan ( ) arasında etniklərarası ünsiyyət və ticarətin əsas vasitəsi ( lingua franca ) kimi daha da geniş yayılmaqdadır. Aralıq dənizi) xalqları ( Etrusklar ). ), Latın dilini şifahi şəkildə öyrənən və ona substrat təsiri olan. Roma İmperiyası genişləndikcə, etniklərarası təmaslar və romanlaşma nəticəsində latın dili getdikcə daha böyük bir ərazidə getdikcə daha çox müxtəlif xalqlar tərəfindən mənimsənildi və bu da onun şifahi variantlarının regional diferensiasiyasının yaranmasına səbəb oldu. rəsmi dil eramızın I əsrindən praktiki olaraq dəyişməz qalmış və hələ də ictimai işlərdə istifadə olunurdu.

Ədəbiyyat
---------

* *Гурычева М. С.* Народная латынь. М.: Изд-во литературы на иностранных языках. 1959. (в пер.)
* *Гурычева М. С.* Народная латынь (Изд. 2-е). М.: УРСС. 2008. (обл.)
* Народная латынь / Лопатина М. Г. // Нанонаука — Николай Кавасила. — М. : Большая российская энциклопедия, 2013. — С. 59–61. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 22). — ISBN 978-5-85270-358-3.
**Bukaramanqa** (*isp.* Bucaramanga) — Kolumbiyanın şimal-şərqində şəhər, Santander departamentinin inzibati mərkəzi.

Əhalisi
-------

Əhalisi 716,5 min (şəhər ətrafı ilə təqribən 1,23 mln.; 2011) nəfərdir.

Coğrafiyası
-----------

Şərqi Kordilyer dağlarının qərb yamacında, 960 m yüksəklikdədir. Nəqliyyat qovşağı. Bukaramanqadan Panamerika avtomobil yolu (Santa- Fede-Boqota–Karakas, Venesuela hissəsi) keçir. Dar dəmiryoları Bukaramanqanı Puerto-Vilçes (Maqdalena çayı sahilində liman şəhəri) ilə əlaqələndirir.

Tarixi
------

Bukaramanqa 1622-ci ildə salınmışdır. 1860–80-ci illərin ortalarında kinə ağacı qabığı yığılmasının iri mərkəzi idi; sonralar kinə ağacı əkinləri tədricən qəhvə, tütün və s. plantasiyaları ilə əvəz olundu.

Mədəniyyəti
-----------

Müqəddəs ailə baş kilsəsi (1887); Santander sənaye universiteti (1947), Bukaramanqa muxtar universiteti (1952, universitet statusunu 1974-cü ildə almışdır), İpəkçilik institutu; etnoqrafiya və tarix, müasir incəsənət (1989-cu ildə yaradılmışdır) muzeyləri; Botanika bağı var. Xidmət sferası (təhsil, səhiyyə, qəhvə və tütün ticarəti və s.) inkişaf etmişdir. Aparıcı sənaye sahələri: yeyinti (un,  şokolad, içki və s.), tütün, yüngül (toxuculuq, tikiş, ayaqqabı, həsir şlyapaların istehsalı), sement, kimya, neft-kimya. Bukaramanqa kənd təsərrüfatı rayonu mərkəzidir (hünd. 900–2000 m olan yamaclarda qəhvə, 900 m-ədək yamaclarda tütün, həmçinin kakao, pambıq plantasiyaları; maldarlıq, ipəkçilik). Bukaramanqa yaxınlığındakı Kaliforniya qəsəbəsində uran filizləri çıxarılır.

Qalereya
--------

* Bukaramanqada Floridablanka və Kanaveral stansiyasıBukaramanqada Floridablanka və Kanaveral stansiyası
* Bukaramanqa Paloneqro AeroportuBukaramanqa Paloneqro Aeroportu
* Həndəsə elminə həsr olunmuş abidəHəndəsə elminə həsr olunmuş abidə
* Santander sənaye universiteti, Humanitar fakültəSantander sənaye universiteti, Humanitar fakültə
* Bukaramanqada Müasir İncəsənət muzeyiBukaramanqada Müasir İncəsənət muzeyi
* Dann Karlton oteliDann Karlton oteli

Həmçinin bax
------------

* Kolumbiyanın inzibati bölgüsü
* Kolumbiya
* Santander

İstinadlar
----------

1. ↑  2005 census of Colombia.
2. 1 2 3 4 5  **Bukaramanqa**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M.K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V  cild. — Səhifələrin sayı:  592. — Səh.: 57. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.

Xarici keçidlər
---------------

* Bukaramanqa icra başçısının rəsmi internet saytı
* Bukaramanqa şəhərindən gündəlik götüntülər
**Nəhəng qaraciyər sorucusu** (*lat.* Fasciola gigantica) — Yastı qurdlar tipinin Sorucu qurdlar sinfinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Bədənin uzunluğu 33 – 76 mm, eni 5 – 12 mm – dir. Bədənin ön hissəsi konusvari qurtarır. "*Çiyinlər*" bunlarda yoxdur. Bədənin yan kənarları paralel gedir. Bədənin son hissəsi dairəsi (kor) qurtarır. Qarın sormacı dairəvidir, bədənin arxa hissəsinə qədər uzanaraq kor torba əmələ gətirir. Farinks qida borusundan uzundur. Bağırsağın lateral çıxıntıları F.hepatica – nınkına uyğundur. Daxili median çıxıntıları əksinə çoxdur və görünən budaqlanmalar verir. Sarılıq follikulaları qida borusunun hər iki tərəfində dorzal və ventral hissələrdə yerləşir. Bədənin az dartılmış hissəsini toxumluqlar tutur. Yumurta 0,125 – 0,157 x 0,06 – 0,10 mm ölçüdədir.

Yayılması
---------

Azərbaycanın subtropik və aran rayonlarında. Az yayılan, az saylıdır. Dünyada – 5 növ, Qafqazda – 2 növ, Azərbaycanda – 2 növ yayılıb.

Həyat tərzi
-----------

Camışın, vəhşi cütdırnaqlıların qara ciyərinə parazitlik edirlər. Bağırsaq şirəsi ilə qidalanır. Hermofrodit orqanizm olub, yumurta sürfə vasitəsilə sahib dəyişmə yolu ilə çoxalır. 3,5 aya əsas sahibin bədənində yetkin formaya çatır. Biohelmint olub, inkişaf dövriyyəsi aralıq sahiblərin iştirakı ilə gedir. Həyat tsikli- Sahib dəyişməklə başa çatır.

İnsan həyatına təsiri
---------------------

Epidemioloji rolu var. 3 – cü dərəcəli konsumentdir.

Mənbəyi
-------

"Şirvan Dövlət qoruğunda ceyranda (Casella subqutturosa Güld.) nəhəng fassidanın (F.gigantica, Cobbold, 1869) tapılması"

Ədəbiyyat
---------

* İ.Ə.Sadıqov.Az. EA – nı xəbərləri (biol. elm. ser.), 1991, №1, s. 3 – 6.

Həmçinin bax
------------

* Yastı qurdlar
* Qaraciyər sorucusu

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. 1 2  İ.Ə.Sadıqov.Az. EA – nı xəbərləri (biol. elm. ser.), 1991, №1, s. 3 – 6.

Xarici keçidlər
---------------

* Fasciola gigantica
* Fasciola hepatica and fasciola gigantica[*ölü keçid*]
**Maqnit seli** – maqnit induksiya vektorunun modulu, səthin sahəsi və maqnit induksiya vektoru ilə səthin normalı arasındakı bucağın kosinusu hasilinə bərabərdir.

Φ=BS.cosα. Əgər naqil çərçivə sabit ω bucaq sürəti ilə maqnit sahəsində fırlansa ondan keçən maqnit seli
t-zamanından asılı olaraq Φ=BScosωt kimi dəyişər. Naqil çərçivənin uclarında yaranan elektrik hərəkət qüvvəsi E. H. Q. ε=ωBSsinωt qanunu ilə dəyişər. Əgər sarğıların sayı N olarsa yaranan induksiya E. H. Q. N dəfə böyük olar. Ölkəmizdə istifadə edilən dəyişən cərəyan qurğuları əsasən 50Hs dəyişən cərəyan üçün nəzərdə tutulmuşdur. Dəyişən cərəyan şəbəkəsindəki gərginlik transformatorların köməyi ilə asanlıqla lazım olan gərginliyə çevrilə bilər.

{\displaystyle \Phi \_{B}=\iint \limits \_{S}\mathbf {B} \cdot {\rm {d}}\mathbf {S} }
**Elektromaqnit induksiya qanunu**: Qapalı keçirici konturda yaranan induksiya elektrik hərəkət qüvvəsi əks işarə ilə götürülmüş maqnit selinin dəyişmə sürətinə bərabərdir: ε=-ΔΦ/Δt və ε=-dΦ/dt. Maqnit sahəsi artdıqda, yəni ΔΦ/Δt>0 olduqda, e. h. q.-nin işarəsi mənfi olur. Bu zaman maqnit selinə əks təsir göstərən induksiya cərəyanı yaranır. Maqnit seli azaldıqda ΔΦ/Δt<0, e.h.q.müsbət olur və cərəyan, zəifləyən maqnit selini gücləndirməyə çalışır.

Həmçinin bax
------------

* Maqnetik dövrə

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Fizika** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | BNF: 12358332c · GND: 4128024-6 · LCCN: sh85079710 · Microsoft: 157479481 |
**Yaxt-klub** — Taqanroq şəhərində, Taqanroq körfəzi sahilimdə inşa edilmiş tikili.

Adres:Taqanroq şəhəri, Portavaya keçəsi, ev 1–2.

Tarix
-----

Taqanroq yaxt-klub 1908-ci ildə Kommersiya klubunda təşkil edilmişdir. Elə onun ilk idarəçiliyidə buradan həyata keçirilmişdir. Yaxt-klub üçün ilk bina XIX əsrin üçüncü yarısında taxtadan inşa edilmişdi. Bina "Rus gəmiçilik və ticarət cəmiyyətinin" imkanları daxilində inşa edilmişdur. Yaxt-klubun yaxınlığında cəmiyyətin agentliyi yerləşirdi.

Taxta tikili özünəməxsus görünüşə malik olaraq qüllə və eyvanlara sahib idi. Eyvanlara pilləkənlərlə qalxmaq mümkün idi. Binada restoran və bilyard zalı mövcud idi. Yaxt-klubda yerləşən restoran suyun üzərində yerləşirdi. Yaxt-kluba daxil olmaq yalnız klub üzvlərinin rəyi əsasında buraxılır. Bura giriş iyirmi beş qəpikdir. 1910-cu ildə restoranı Т. Novomlinski idarə edirdi. Burada daim orkest müsiqi səsləndirirdi.

Yaxt-klubda 25 şlyup vardı. Onları icarəyə götürmək mümkün idi. Burada həm də şəxsi yaxtalar və katerlər belə vardı. Şlyuplar Kuljinski villasından şəhər bağına qədər üzürdülər.

Яхт-клуб, 1936 г.
1930–1950-ci illərdə yaxt-klubda yelkənli qayıqidmanı üzrə məşgul olan idmaçıların təlimi məqsədilə istifadə edilirdi. 1950-ci ilin yanvarında Respublikanın Bədəntərbiyəsi və İdman komitəsi yeni yaxt-klubun yaradılması haqqında qərar qəbul edir. 1952-ci ildə yeni yaxt-klub yaradılır.

Yeni binada konfrans zalı, tədris sinifləri və yeməkxana mövcud idi. Burada həmdı müşahidə meydançası və güllə var.

Hazırda yaxt-klub respublika idman təşkilatının balansındadır.

Ədəbiyyat
---------

* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0

Mənbə
-----

* Современное здание яхт-клуба
* Памятники архитектуры, истории и культуры Таганрога на старых открытках и фотографиях

İstinadlar
----------

1. ↑  
	* Taqanroq yaxt-klub Arxivləşdirilib 2017-04-07 at the Wayback Machine
**Ankara döyüşü** — Osmanlı sultanı İldırım Bəyazid ilə Teymurləng arasında Ankaranın Çubuq Düzənliyində baş verən döyüş. Orta əsrlər tarixinin ən qanlı döyüşlərindən biri olan və Osmanlıların məğlubiyyəti ilə tamamlanan Ankara döyüşü Osmanlı İmperiyasının parçalanmasına və Fetrət Dövrü (1402–1413) olaraq bilinən bir iqtidar boşluğu dövrünün yaşanmasına gətirib çıxardı.

Ümumi məlumat
-------------

Ankara Döyüşü, Teymurla İldırım Bəyazid arasında 20 iyul 1402-ci ildə Ankara ya 20 km. yaxınlıqdakı Çubuq Düzənliyində olmuşdur. Döyüş olmadan əvvəl Teymur, İldırım Bayezidə dörd məktub göndərmiş, İldırım Bəyazid dörd məktubla ona cavab vermişdir. Ancaq bu yazışmalar döyüşü önləyə bilməmişdir. Döyüşün qalibi Teymur olmuş, İldırım Bəyazid əsir düşmüşdür. Bu dörd məktub və cavablarının Türkcə surətləri, Konya Bələdiyyəsi Koyunoğlu Kitabxanası nr. 13435də qeydli olan əl yazması Münşeat və Mükatabatı Sultanıya məcmuəsində mövcuddur.

Döyüşün gedişi
--------------

Osmanlı sultanı I Bəyazid İldırımın 70 min ordusuna qarşı Teymurləng 150 minlik ordu və 32 fillə çıxdı. 1402-ci ilin yazında Teymur Ankaradan şərqdə yerləşən Sivas şəhəri daxil olmaqla bir neçə şəhəri zəbt etdi. Paytaxtı müdafiə edərək Bəyazid Sivasdan 150 km aralı olan və Teymurun atlılardan istifadə imkanını daraldan, dağlıq-meşəlik yerdə mövqe tutdu. Osmanlı ordusunun Misirlə əlaqəsini kəsmək və onu düzənliyə cəlb etmək üçün, Teymur Qeysəriyyəyə tərəf getdi, cənubdan Ankaraya çıxdı və onu mühasirəyə aldı. Bəyazid öz mövqelərindən çəkilib paytaxta tərəf tələsdi. Onda Teymurun qoşunları Ankaranın mühasirəsini qaldırıb, kiçik keçid edərək düşərgə saldılar və möhkəmləndilər. Tez yürüşdən yorulmuş osmanlılar, əsas qüvvələrini mərkəzdə cəmləşdirərək döyüşə girdilər. Özbəklərin isə əksinə güclü cinahları və böyük ehtiyat qüvvələri var idi. Döyüşü Teymurun yüngül süvariləri başladı. Teymur ağır atlıların ardıcıl hucumlarıla osmanlıların sol cinahında durmuş serblərin cərgələrini pozdu və onları yandan aldı. Osmanlıların sağ cinahında durmuş 18 minlik tatar ordusunun və həmin cinahda duran 18 min Anadolu türkmən bəylərinin xəyanəti və Teymurun tərəfinə keçməsi döyüşün taleyini həlletdi. Osmanlıların özbəklər tərəfindən Ankara yaxınlığında darmadağın edilməsi onların Avropaya təzyiqini zəiflətdi və Konstontinopolun alınmasını yarım əsr gecikdirdi.

Mənbə
-----

1. ↑  SAVAŞI ÖNCESİ TİMUR İLE YILDIRIM BAYEZİD’İN MEKTUPLAŞMALARI Abdurrahman DAŞ\* [*ölü keçid*]
2. ↑  Советская военная энциклопедия Москва — 1976 Т. 1 стр. 190

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Britannica (onlayn) · Universalis |
| Normativ yoxlama | BNF: 11956803k · GND: 4202367-1 · LCCN: sh85005309 |
**Növbələnmə** (ing. interlacing ~ ru. чередование ~ tr.örgülü tarama) – rastr darama displeyində istifadə olunan texnologiya; burada elektron şüası elektron görüntüsünün bütün tək sətirlərini bir keçiddə, bütün cüt sətirləri isə növbəti keçiddə təzələyir. Növbələnmə ekranın fosfor örtüyünün görüntünü qısa zaman müddətində "saxlamaq" xassəsinə, eləcə də insan gözünün işığın parlaqlığındakı sezilməyən fərqlərin ortalanması və ya qatışdırılması bacarığına əsaslanır. Növbələnmədə təkcə ekranda əks etdirilən sətirlərin sayı iki dəfə azalmır, həm də zaman vahidində ekrana verilən (çıxarılan) informasiyanın həcmi iki dəfə azalır. Yəni, əgər ekranın şaquli açılış tezliyi 60 Hs isə, onda ekranın hər bir ayrıca sətri yalnız saniyədə 30 dəfə yenilənir, ancaq, bununla belə, yenilənmə tempinin bir saniyədə 60 dövrə ekvivalentliyi təmin edilir.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
**Qusinaya Zemlya** — Rusiyanın Arxangelsk vilayəti ərazisində, Cənub adasında yerləşən iri yarımada. 
Yarımadada Cənub adasının ən ucqar qərb nöqtəsi olan burun yerləşir. Sshilində yerləşən burunlar: Sokolov, Morozov, Lile, Srednı Qusinıy Nos, Yujnıy Qusinıy Nos, Ne-Bazar-Salya, Lyudsalya, Severnıy Qusinıy Nos. İri çayları: Yunko, Seqrıyaxa, Qərbi Yunko, Şərqi Yunko, Pessovaya, Sauçix, Latayaxa, Krest-Yaxa, Muçyaxa. Yarımada Kostin Şar boğazını Roqaçyov körfəsindən ayırır. Sahillərində Beluşey, Qaqarin, Osiveypaxs vı Litke körfəzləri vardır. 

Yarımadanın relyefi hamardır. Ən hündür zirvəsi 284 metrdir. Digər zirvələri: Pessovaya (218 m), Osobennaya (89 m). Cənub-qərbində Yalmax silsiləsi uzanır. Onjn maksimal hündürlüyü 174 netrdir. Bəzi əraziləri bataqlıqlaşmışdır. Ən böyük gölü Qaz gölüdür. 

Sahilində dərinlik 123 metrdir. Orta qabarma 1 metrdir. Sahillərində Roqaçyov və Beluşya Quba qəsəbələri yerləmir. 

Faunası tundraya aiddir. Minlərlə qaz müşahidə edilir. Yarımadaya şimal maralı otarılmağa gətirilir

Kinoda adının qeyd olunması
---------------------------

Yarımadaya aid bir dəhnə Kovoy PQ-17 filmində verilir. Burada alman hücumundan sonra müttəfiqlərin mülki dənizçiləri yarımadaya yan almaq məcburiyyəti qarşısında qalırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Гусиная Земля // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
**V. S. Bılkov adına Rostov Dövlət Kukla Teatrı** — Rostov-na-Donu şəhərində yerləşən teatr. Teatr 1935-ci ildə təşkil edilmişdir.

Teatrın tarixi
--------------

Rostov Dövlət Kukla Teatrı ölkə ərazisində mövcud olan ən qədim kukla teatrlarından biridir. Bu teatr trupbası hələ XX əsrin 20-ci illərindən fəaliyyət göstərir. Üstəlik kukla teatrının ilk aktyorları arasında: М. Kuşnarenko, N. Smirnova, А. Dora və s olmuşdur. Onların peşəkar fəaliyyəti sayəsində Azov-Qaradəniz komsomolları tərəfindən teatrın yaradılması haqqında qərar qəbul edilir. Teatr seyriciləri üçün 1935-ci ildə öz qapılarını açır. Onun göstəriləri ilə Don diyarının necə nəsli böyümüşdür. Artıq böyüyən nəsil öz övladlarını bu teatra gətir.

Müəyyən zamanlarda teatrı idarə edən direktorlar: Boris Saxnoviç — Konstantin Sergeyeviç Stanislavskinin tələbəsi, Leonid Stelmaxoviç — Vsevolod Emileviç Meyerxoldun tələbəsi. 35 ildən artıq rəssamlıq şöbəsinə S. V. Obrazsovun tələbəsi Vladimir Sergeyeviç Bılkov rəhbərlik etmişdir. Teatrın açılışında iştirak etmiş məşhur aktyorlar: "Rusiya əməkdar artisi" S. İsayeva, М. Kuşnarenko, S. Ulıbaşev, L. Cubkov, Q. Pidko, А. Derkaç və bir çoxları.

Teatrın mövcudluğu dövründə ümumilikdə 3 min tamaşa səhnələnmişdir.

Teatrın köçürülmə tarixi
------------------------

Teatrın hazır ki, yerəşdiyi bina 1960-cı ildə vaxtı ilə dağıdılmış yunan kilsəsinin yerində inşa edilmişdir. Teatrın tikintisi zamanı kilsənin təməlləri üzərində qurulmuşdur. Hətta onun materillarından belə istifadə edilmişdir.

Kukla teatrının köçülməsi fikri hələ 2000-ci illərdə irəli sürülmüşdür. Səbəb isə onun kilsənin təməli üzərində olması ilə əlaqədardır. Hökumət kilsə üçün şəhər kitabxanasına yaxın ərazidə yer ayırsa da, din xadimləri binanın onlara qaytarılmasını istədiklərini bildirmişdir. 2016-cı ildə vilayət qubernatoru S. Bondarev bildirmişdir ki, kilsə Rostov eparxiyasına qaytarılmalıdır. Üstəlik teatr 30 oktyabr 2019-cu ildən gec olmayaraq Krasnoarmeysk küçədində yerləşən binaya köçməlidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Гопало О.* Ростовский театр кукол хотят выселить из здания на Университетском Arxivləşdirilib 2014-04-30 at the Wayback Machine // Комсомольская правда. — 2014. — 24 марта.
2. ↑  "Yunan məbədi: Məbədin tarixi". 2017-01-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-08.
3. ↑  Ростовский кожвендиспансер передают еврейской общине Arxivləşdirilib 2016-03-12 at the Wayback Machine (rus.)
**Sergey Obolenskiy** (27 iyul 1868, Tula quberniyası, Rusiya imperiyası – 13 mart 1946, Potma, Mordoviya MSSR) — Çar Rusiyası zabiti, Yelizavetpol və Pskov quberniyalarının vitse-qubernatoru, Stavropol quberniyasının qubernatoru.

Həyatı
------

Sergey Dmitrievic 1888-ci ildə kursant korpusunu bitirib,1890-cı ildə isə Nikolaev Süvari Məktəbində təhsil alıb. 44-cü Nijni-Novqorod draqon alayında xidmət etmişdir. Kornet (1889), leytenant (1893), kapitan (1896) hərbi rütbələrinə yüksəlmişdir. 20 iyun 1896-da ehtiyata çıxmışdır.

1904-ci il fevralın 4-ü yenidən hərbi xidmətə qayıtmışdır. Rus-yapon müharibəsində iştirak etmişdir. 8 may 1907-ci ildə Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının vitse-qubernatoru təyin edilmişdir. Bundan sonra podpolkovnik (1910) və polkovnik (1914) hərbi rütbələrinə yüksəlmişdir. 1914-cü ildə Pskov quberniyası vitse-qubernatoru təyin edilmişdir.

Sergey Oblenskiy 4 oktyabr 1915-ci ildə Stavropol quberniyasının qubernatoru təyin edilmişdir. Onun dövründə quberniyada Armavir-Tuapsinskaya dəmir yolu çəkilmişdir. Ümumən isə quberniya iqtisadiyyatında geriləmə müşahidə edilmişdir. Bu isə böyük narazılıq və iğtişaşlara səbəb olmuşdur. Sergey Oblenskiy böyük izdihamların qarşısını almaq məqsədilə quberniyada yerləşən bütün əyləncə məkanlarının bağlatdırdı. 1917-ci ilin 6 martında qubernator vəzifəsindən uzaqlaşdırılmışdır.

Rusiya vətandaş müharibəsi dövründə Cənubi Rusiya ordusunda, sonra isə Vranqel rus ordusunda xidmət etmişdir. 1921-ci ildən Budapeştdəki (sonradan Vyanadakı) mühacirətdə olan rus komitəsinin üzvü olmuşdur. Avstriya paytaxtının Sovet qoşunları tərəfindən ələ keçirilməsindən sonra, 8 may 1945-ci ildə SMERŞ zabitləri tərəfindən həbs edildi. Həmin il sentyabrın 15-də, SSRİ NKVD-nin xüsusi iclasında ona 10 il həbs cəzası verildi.

13 mart 1946-cı ildə Mordoviyadakı "Potminski düşərgələrində" vəfat etmişdir.

Mükafatlar
----------

* Müqəddəs Anna ordeni, 4-cü dərəcə "Cəsarətə görə" (1904)
* Müqəddəs Stanislav ordeni (1904)
* Müqəddəs Anna ordeni, 3-cü dərəcə (1904)
* Müqəddəs Stanislav 2-ci dərəcə (1905)
* Müqəddəs Anna ordeni, 2-ci dərəcə (1905)
* Müqəddəs Vladimir ordeni,4-cü dərəcə (1905)

İstinadlar
----------

1. ↑  Список подполковникам по старшинству, с. 111
2. ↑  Список полковникам по старшинству, с. 231
3. ↑  Трусова, с. 71
4. 1 2  Волков, с. 9

### Ədəbiyyat

* *Волков С. В.* База данных «Участники Белого движения в России» на январь 2014. Буква О
* *Трусова Е. М.* Местное управление и самоуправление на Дону, Кубани и в Ставрополье в 1917 году. — Ростов-на-Дону: Издательство СКНЦ ВШ, 1999. — ISBN 5-87872-001-9
* Список подполковникам по старшинству. Составлен по 15-е мая 1913 г. Часть III. — СПб.: Военная типография императрицы Екатерины Великой, 1913
* Список полковникам по старшинству. Составлен по 1-е августа 1916 г. — СПб. 1916
**Uçuş Məlumat Bölgəsi** — FIR (*İngiliscə: Flight Information Region*), içində uçuş Məlumat xidməti (FIS), xəbərdarlıq xidməti (ALRS) və aviasiya meteorologiyası xidməti verilən hüdudları müəyyənləşdirilmiş bir hava sahəsidir. FIR-lar indiki vaxtda istifadə edilən ən böyük hava sahəsi hissələridir və fərqli həndəsi formalarda ola bilərlər. FIR-ları bir-birindən ayıran xətlərə digər dillərdə olduğu kimi Azərbaycancada FIR xətti olaraq deyilir.

Hər ölkənin hava sahəsi və ətrafı, ölkənin böyüklüyünə, mövqesinə və hava nəqliyyatının vəziyyətinə görə bir və ya daha çox FIR-a bölünür. Məsələn Azərbaycanın hava sahəsi Bakı FIR və Gəncə FIR olmaqla iki uçuş məlumat bölgəsinə bölünmüşdür. Bənzər şəkildə Birləşmiş Krallıq da Scottish FIR və London FIR olmaqla iki uçuş məlumat bölgəsinə bölünmüşdür.

FIR-lar dəniz səviyyəsindən müəyyən bir hündürlüyə qədər olan bölgəni əhatə edirlər. FIR-ların üst limitindən sonra UIR (upper information region / üst uçuş məlumat bölgəsi) başlayır. UIR-lar da kosmos sərhədinə qədər olan bölgəni əhatə edirlər. Məsələn London UIR FL245 və FL660 arasındadır.

Xidmətlər
---------

**Meteorologiya**

Aviasiya meteorologiyası, hər cür hava nəqliyyatında ehtiyac duyulan meteorolojik məlumatlarla, bunların təmin edilməsi üçün müəssisə və planlaşdırma xidmətlərini əhatə edən bir elm sahəsidir. Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatı (ICAO), FIR sahəsi məsuliyyətini qəbul edən ölkələrin, bu FIR sahələrində meteorolojik xidmət vermələri məcburidir. 

**"FIR xətti" müzakirələri**

Uçuş məlumat bölgələri bəzən Xəzər problemi  nümunəsində olduğu kimi ölkələr arası suverenliyin pozulmasına gəlib çıxa bilir.

Mənbələr
--------

1. ↑  VOLMET Arxivləşdirilib 2017-01-06 at the Wayback Machine Hezarfen. 7 Sentyabr 2012 tarixində mənbəyindən arxivlənib.
2. ↑  "Türk Ulduzları İranı qorxutdu! Bakıya dəstəyə gəldi!". 2020-11-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-14.
***Stay Close*** (Yaxın dayan) — Yazıçı Harlan Kobenin 2012-ci ilde nəşr etdirdiyi eyni adlı romanı əsasında çəkilən və Red Product Company tərəfindənt Netflix üçün istehsal edilmiş Britaniya miniserialıdır. Səkkiz epizoddan ibarət serial 31 dekabr 2021-ci ildə yayımlanıb

Süjet xətti
-----------

Meqan Piers Livingston şəhərinin kənarında yaşayan və qaranlıq keçmişini gizlədən anadır. O, sevdiyi şəxs Deyv və üç uşağı ilə xoşbəxt həyatını yaşayır.

Rey Levin bir vaxtlar istedadlı sənədli fotoqraf olub. Sevdiyi qadını itirməsi onu çox dəyişir. İndi o heç bir karyera yüksəlişi olmayan işlə məşğuldur: kirayəlik paparazzi, varlıların sosial şəbəkədə məşhur olan uşaqlarının şəkillərini çəkir.

Maykl Brum on yeddi il əvvəl baş verən krıiminal hadisən barədə hələ də düşünən detektivdir. Yerli sakinlərdən biri Stüart Qrin 17 il əvvəl heç bir iz olmadan yoxa çıxıb. Qrinin həyat yoldaşı hələ də Stüartın qayıtmasını gözləyir.

Stüartın yoxa çıxmasının ildönümündə başqa bir adam itkin düşür, Brum şübhələrindən qurtulmaq üçün bu işlə məşğul olmağı qərara alır.

Brumun araşdırmaları köhnə yaraları açır və həqiqəti üzə çıxarmağa yaxınlaşır; həyatları darmadağın olmağa doğru gedən üç nəfərin keçmiş xatirələri canlanır.

Aktyorlar və personajlar
------------------------

Cush Cambo — Meqan Piers-Şo/Kassi Morris, keçmiş striptizçi, indi üç uşaqlı ana və nişanlı qadın.
Ceyms Nesbitt — Detektiv Serjant Maykl Bum rolunda

Riçard Armitaj — itkin düşmüş sevgilisini axtaran fotojurnalist Rey Levin rolunda.

Sarah Parish — Meganın keçmişindəki sirli qadın Loreyn Qriqs rolunda,.

Eddie İzzard — Harri Sutton rolunda, hüquqşünas və Meqanın keçmiş iş yoldaşı.

Co Coyner — Detektiv məmur Erin Kartrayt rolunda, detektiv Brumun iş yoldaşı və keçmiş həyat yoldaşı.

Yussef Kerkur — Fester rolunda, Reyin dostu.

Daniel Fransis — Meqanın nişanlısı Deyv Şou rolunda.

Dilan Frensis — Cordan Şo rolunda

Tallulah Börn — Laura Şo rolunda

İstehsal
--------

Səkkiz epizoddan ibarət serial barədə 2020-ci ilin oktyabrında Netflix tərəfindən elan edildi. O zaman Denni Broklhörstun ssenarist, Daniel O'Haranın isə serialın rejissoru olacağı bildirildi.
**Planarılər** (*lat.* Planariidae) — yastı qurdların kirpikli qurdlar sinfinə aid fəsilə.

Xarici quruluşu və həyat tərzi
------------------------------

Planarinin bədəni yastı və uzusov olub, kirpikİərlə örtülüdür. Onun uzunluğu 1, 5-3 sm-dir. Bədənin ön ucunda iki çıxıntı və onun da yanında bir cüt göz yerləşir. Gölməçələrdə və durğun sularda yaşayır. Ona su altında olan cisimlərin üzərində, sualtı ağacların yarpaqları altında və ya gövdələrində rast gəlmək olar.

Hərəkəti
--------

Planari epiteli qatının üzərindəki kirpikİərin hərəkəti, əzələlərin yığılıb-açılması vasitəsilə müxtəlif cür hərəkət edir.

İkitərəfli simmetriya. Planarinin bədəni boyunca ortadan bir müstəvi keçirsək, onun hər iki yanı-bədənin sağ və sol tərəfi bir-birinin güzgüdə əksi kimi gorünər. Belə quruluşa ikitərəfli simmetriyalı quruluş deyilir. Yastı qurdların və bunlardan yüksəkdə dayanan heyvanların demək olar ki, əksəriyyətində ikitərəfli simmetriya vardır.

Əzələləri
---------

Planarinin bədəni xaricdən kirpikİərlə örtülmüşdür. Dəri birqatlı epitelidən ibarətdir. Epitelinin altında halqavarı və uzununa əzələlər yerləşmişdir. Əzələlər dəri örtüyünə sıx bitişmiş və dəriəzələ kisəsi əmələ gətirmişdir.
Bundan əlavə heyvanın bel tərəfindən qarın tərəfinə doğru uzanan topa halında əzələlər də vardır. Əzələ sistemi heyvanın müxtəlif istiqamətli hərəkətlər etməsini təmin edir.

Qidalanması
-----------

Planari yırtıcı heyvandır. O,kiçik su hey-vanları ilə qidalanır. Ağız bədənin orta hissəsində yerləşir.
Ağız udlağa, o isə bağırsağa keçir. Bağırsaq kor qurtarır. Ağız həm qidanın udulmasına, həm də həzm olunmamış bərk qida qalıqlarının xaric olunmasına xidmət edir.

Tənəffüsü
---------

Planarinin xüsusi tənəffüs orqanı yoxdur. O, suda həll olmuş oksigeni bütün bədən səthi ilə qəbul edir.
Planarinin ifrazat sistemi bədənin yanlarında yerləşən iki ədəd ifrazat borusundan və bunlardan çıxan kapillyarlardan ibarətdir. Kapillyarların sərbəst ucu ulduzvari hüceyrə ilə qurtarır. Bu hüceyrələr bədəndə əmələ gələn lazımsız maddələri toplayıb borucuqlara axıdır, oradan isə onlar xaric edilir. Bu cür ifrazat sistemi protonefridi adlanır.
Sinir sistemi. Bir cüt sinir düyünü və onlardan çıxan iki sinir sütunundan ibarətdir. Sinir sütunları arasında köndələn sinir atmaları vardır.

Çoxalması
---------

Planari hermafroditdir. Bədənin ön hissəsində oval şəkİiııdə iki yumurtalıqda yumurta hüceyrələr, qovuqcuq şəkilli çoxlu saylı toxumluqda isə spermatozoidlər yetişir. Mayalanma baş verir. Yumurtalar xaricə tək-tək deyil, ümumi qabıqla əhatə olunmuş topa halında çıxarılır.

Regenerasiya
------------

Hidrada olduğu kimi, planaridə də regenerasiya qabiliyyəti vardır, başqa sözlə, bədənin itirilmiş hissəsini bərpa etməyə malikdir.

Mənbə
-----

 Arxivləşdirilib 2010-01-26 at the Wayback Machine
**Kirxhofun** iki **qanunu** var. **Gərginlik qanunu** və **Carəyan qanunu**. Bu iki qanun dövrələrin bütün gərginliklərini və cərəyanlarını təyin etmək üçün istifadə edilə bilər.

Kirxhofun cərəyan qanunu
------------------------

Bu qanuna birinci qanun və düyün qanunu da deyilir. Bu qanuna görə, hər hansı bir düyünə gələn cərəyanların cəmi çıxan cərəyanların cəminə bərabərdir.

Daha texniki dillə desək, Kirxof-un cari qanunu Amper qanunu ilə Gauss qanununun fərqliliyini aşağıdakı kimi birləşdirərək əldə edilir:

  

  

Bu qanun yükün qorunmasının ifadəsidir. Bir nöqtəyə nə qədər çox cərəyan daxil olarsa, bir o qədər çox çıxmalıdır.

Kirxhofun gərginlik qanunu
--------------------------

Məhdudiyyətlər
--------------

Misal
-----

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

Xarici linklər
--------------


Vikianbarda Kirxhof qanunları ilə əlaqəli mediafayllar var.

* *Divider Circuits and Kirchhoff's Laws* chapter from *Lessons In Electric Circuits Vol 1 DC* free ebook and *Lessons In Electric Circuits* series

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Fizika** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Neytron ulduzları** — Supernova partlayışı zamanı ortaya çıxan çox sıx və öz oxu ətrafında sürətlə dövr edən obyektlərdir. Belə ki kütləsi 1,4 Günəş kütləsi ilə 3 Günəş kütləsi arasında olan bir ulduz öz nüvəsində termonüvə sintezini başa çatdırdıqdan sonra sıxılır, Supernova partlayışı nəticəsində ulduzun üst qatları kosmosa dağılır, ortada isə həmin ulduzun yalnız nüvəsi qalır. Bu supersıx və kütləli nüvəni **Neytron ulduzu** adlandırırlar.

Bu kütləyə sahib olan nüvə çökərkən yüksək təzyiq və temperatur altında nüvənin elektronları və protonları birləşərək neytronları əmələ gətirir.

Ortaya maddəsi sadəcə neytronlardan ibarət olan bir kürə çıxır və buna görə onlar Neytron ulduzları deyilir. **Neytron ulduzu**nu daha da çökməyə qoymayan güc isə bu neytron qazının təzyiqidir.

Neytron ulduzlarının diametri ortalama 10–20 km-dir, kütləsi isə Günəşin kütləsindən ortalama 2 dəfə çoxdur. Bir qaşıq neytron ulduzu maddəsinin çəkisi Yer kürəsində 100 milyon tona bərabər olacaqdır.

Neytron ulduzları çox istidir və onların səth temperaturları 600.000 K-ə çatır. Onların maqnit sahələri Yer kürəsinin maqnit sahəsindən 10⁸-10¹⁵ dəfə daha güclüdür. Neytron ulduzunun səthində olan cazibə sahəsi Yerin cazibə sahəsindən təxminən 2×10¹¹ dəfə daha çoxdur.

Neytron ulduzlarının mövcudluğu 1967-ci ildə qadın astrofizik Cozelin Bell tərəfindən pulsarların aşkar olunmasından sonra məlum olmuşdur.

Sonra aşkar olundu ki, neytron ulduzları həm pulsarlarda, həm də rentgen şüalanma mənbələri olan barsterlərdə özünü büruzə verir. Güman olunur ki, təkamülün müəyyən mərhələsində neytron ulduzları aktiv qamma-şüalanma mənbəyinə çevilirlər.Bilinən öz oxu ətrafında ən sürətlə fırlanan neytron ulduzu, bir saniyəyə 716 dəfə və ya bir dəqiqəyə 43.000 dövr edən PSR J1748-2446ad neytron ulduzudur.Ekvatorda onun fırlanma sürəti işığın sürətinin 24%-i qədərdir.

Hazırkı dövrə qədər 500-dən çox neytron ulduzu aşkar olunmuşdur, onlardan 5%-i rentgen pulsarı, 10%-i barster, qalanları isə adi radiopulsarlardır.