recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Qarber evi** 1922-ci ildə Los-Ancelesdəki memar Herbert A.Lintvayt tərəfindən inşa edilmiş və 2007-ci ildə *Los Anceles Tarixi-Mədəniyyət Abidəsi* olaraq siyahıya alınmışdır. Mədəni İrs Komissiyası aşkar etdi ki, bina Hollivud ərazisindəki Tudor dirçəlişi memarlığının nümunəsi olaraq "dövr üslubunu və ya tikinti metodunu araşdırmaq üçün dəyərli olan bir memarlıq növünün xüsusiyyətlərini özündə cəmləşdirir". Lintveyt 1920-ci illərdə beton binalar tikmək üçün "içi boş beton divar" üsulunu icad etməklə məşhurlaşmışdır. Lintveyt bu müddət ərzində Los Ancelesdəki bir neçə binada bu üsuldan istifadə etmişdir.

Tərtibatı
---------

Küçəyə baxan fasad asimmetrikdir. Buraya mərkəzdən kənarda yerləşən üçlü pəncərələr daxildir. Dam yarımtaxta lövhələrdən ibarətdir. Evin yaxınlığında 1939-cu ildə inşa edilmiş ikinci mərtəbədə yaşayış sahəsi olan iki mərtəbəli qaraj var. Mədəni İrs Komissiyası tapdı ki, Qarber evi "kərpic divar örtükləri, yarı taxta və ağac bəzəklərini özündə cəmləşdirən xüsusiyyətlər nümayiş etdirir. Giriş zolağında yarı oval formalı çox panelli şüşədən düzəldilmiş iki panelli qapı var. Evin damında iki mərkəzli baca var. İçərisində açıq şüaları olan tavanlar, fırça plitələr, taxta döşəmələr və quraşdırılmış şkaflar var. Qarber ailəsi 1920-1930-cu illərdə "Los Angeles Times" qəzetinin redaksiya səhifələrində aktiv töhfələrinə görə Los-Ancelesin inkişafında mühüm rol oynamışdır.

Hollivudda İngilis Tudor üslubu
-------------------------------

ABŞ-da ilk Tudor dirçəliş binaları 1890-cı illərin sonlarında inşa edilmişdir. Los Ancelesdə ilk Tudor üslublu binalar 1900-cü illərin əvvəllərində inşa edildi və bu üslub 1920-1930-cu illərdə, xüsusən də şəhərətrafı ərazilərdə daha çox məşhurlaşdı. Tudor dirçəliş üslubu 19-cu əsrdə "müasir" sənaye inqilabından uzaqlaşaraq "romantik" tarixçiliyə doğru gedən bir memarlıq üslubudur. Üslub orta əsrlərin sonu və intibah dövrünün İngilis kotteclərinə əsaslanır (16 və 17-ci əsrin əvvəlləri). Üslub əvvəlcə sərt memarlıq qaydaları olan qapalı bir cəmiyyət üçün nəzərdə tutulmuşdur. Daşınmaz əmlak sahəsində ilk araşdırma nümunələrindən biri idi. Əvvəlcə inkişaf dörd təsdiq edilmiş memarlıq üslubuna "Fransız Normandiyası", "İngilis-Tudor", "Aralıq dənizində canlanma" və "İspan dirçəlişinə" sahib idi.

Həmçinin bax
------------

* Samuel Friman evi
* Herbert və Katerin Yakobsun ilk evi
* Hazen Spiller evi
* Hollihok evi
* David Davis malikanəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Historic - Cultural Monuments (HCM) Listing: City Declared Monuments" (PDF) (İngilis). www.cityprojectca.org. 2019-05-28 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib.
2. 1 2 3  "Office of Los Angeles City Clerk" (PDF). 2007. 2021-10-20 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
**Müsəlman Şiə İncəsənəti və Dram Cəmiyyəti** — sənət ocağı.

Tarixi
------

1883-cü ildə Eynəli bəy Sultanov tərəfindən Naxçıvanda yaradılmışdır. Naxçıvan teatrının bünövrəsini təşkil edən cəmiyyət Mirzə Fətəli Axundovun "Molla İbrahim Xəlil Kimyəgar", "Müsyo Jordan və drəviş Məstəli şah", "Vəziri-xani-Lənkəran", "Hacı Qara", Nəcəf bəy Vəzirovun "Müsibəti-Fəxrəddin", Əbdürrəhim bəy Haverdiyevin "Dağılan tifaq", "Pəri cadu", Cəlil Məmməquluzadənin "Ölülər",Nəriman Nərimanovun "Nadir şah", Eynəli Sultanovun "Tatarka"( "Azərbaycan qızı" və başqa əsərləri tamaşaya qoyulmuşdur. Onların tamaşaya qoyulmasında Eynəli Sultanov, Cəlil Məmmədquluzadə,habelə teatr həvəskarlarından M.Xəlilov, Q.Şərifov, P.Sultanov, M.Mirzəyev (Şürbi),Məhəmməd Tağı Sidqi və başqalarının mühüm xidmətləri olmuşdur. Tamaşalardan yığılan pul yoxsul şagirdlərə paylanırdı. Cəlil Məmmədquluzadə xatirələrində yazırdı:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| "Miladi 1894-95-ci illər idi. Naxçıvan həvəskarları, mən də onların içərisində, teatr oynayırdıq. Bu oyunun mənfəəti kasıb uşaqlara üçün idi." | "|

Mənbə
-----

* Naxçıvan Ensiklopediyası. Bakı. 2002. səh. 334. ISBN 5-8066-1468-9.
**Pertev Naili Boratav** (əsl adı **Mustafa Pertev**, 2 sentyabr 1907, Zlatoqrad – 16 mart 1998, Paris) — Türk etnoqrafı və folklor tədqiqatçısı.

Həyatı
------

Bolqarıstanın Darıdərə kəndində 1907-ci ildə doğuldu. 1927-ci ildə İstanbul Oğlan Litseyini, 1930-cu ildə İstanbul Universitetinin ədəbiyyat fakültəsi Türk Dili və ədebiyatı bölümünü bitirdi. 1931–1932-ci illərdə Fuad Köprülünün asistenti oldu.

Pertev Naili Boratav görkəmli türk ictimaiyyətçi alimi Hilmi Ziya Ülkenin təsiri altında formalaşmışdı. O, bir şəxsiyyət kimi xalq ədəbiyyatı və folklor tədqiqatlarının qurucusu kimi türk mədəniyyət tarixinə keçə bilmişdir.

Pertev Nailinin topladığı arxiv mütəxəssislərin fikilərinə görə, ən önəmli və geniş əhatəli arxivlərdən sayılır. Burada toplanmış xalq nağılları, rəvayətlər, atalar sözləri, şeirlər, lətifələr, mahnılar, xalq teatr nümunələri, hətta etnobotanik xalq təbabəti (fitoterapiya) və astronomiyaya aid məlumatlar var.

Arxivdə "Əsli və Kərəm", "Koroğlu" dastanları ilə birlikdə, ümumiyyətlə, Türkiyənin müxtəlif bölgələrində, həmçinin hüdudlarımıza yaxın bölgələrdə (Qars, İqdır, Ərdahan, Ərzurum və s.) toplanmış yüzlərcə uşaq oyunu, minlərcə xalq nağılları, eyni zamanda bir çox diğər xalq dastanları yer almışdır.

1941-ci ildə *Xalq hekayeleri və xalq hekayeciliği* dissertasiyasıyla dosent oldu, 1948-ci ildə professorluğa yüksəldi. 1948-ci ildə başqanı olduğu Xalq ədəbiyyatı kürsüsü CHP iqtidarınca kommunizmi yaydığına görə qapatıldıqdan sonra xaricə getdi.

ABŞ, Almaniya və Fransada çalışdı. 1940-cı illərdə Behice Boranın *Yurt və Dünya* dərgisinin baş redaktoru oldu. Stanford Universiteti Türkiyə bölümünü qurdu. Parisdə ölümünə qədər CNRS (Centre National de la Recherche Scientifique)də çalışdı. 1998-ci ildə Parisdə öldü.

Əsərləri
--------

* Gökoğlu Destanı*, 1931, 2003*
* Folklor ve Edebiyat I*, 1939, 1991*
* Bey Böyrek Hikayesine Ait Metinler*, 1939*
* Halk Edebiyatı Dersleri*, 1943, 2000*
* İzahlı Halk Şiiri antolojisi*, 1946, 2000*
* Folklor ve Edebiyat II*, 1954, 1991*
* Halk Hikayeleri ve Halk Hikayeciliği*,1946, 2002*
* Typen Türkischer Volsmarchen*, 1953*
* Zaman Zaman İçinde*, 1958, 1992*
* Le Tekerleme*, 1963, 2000*
* Az Gittik , Uz Gittik*, 1969, 1992*
* 100 Soruda Türk Folkloru*, 1973, 2003*
* Nasreddin Hoca*, 1996*
* Pertev Naili Boratav, *100 Soruda Türk Folkloru*, K Kitaplığı, İstanbul 2003

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
3. 1 2  Pertev Nailî Boratav // Babelio (fr.). 2007.
4. 1 2  Czech National Authority Database.

Həmçinin bax
------------

* Korkut Boratav

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Prabook |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BAV: ADV10305946 · BIBSYS: 90398560 · BNF: 12055454q · GND: 121201325 · ICCU: VEAV466820 · ISNI: 0000 0001 1025 5136 · LCCN: n81038624 · LNB: 000089082 · NKC: mzk2013782672 · NTA: 068450087 · NUKAT: n00026428 · SUDOC: 028792076 · VIAF: 41860034 · WorldCat VIAF: 41860034 |

 |
**Ziyadxan Cəbrayılov** — Azərbaycanlı teatr və kino aktyoru, Azərbaycan Dövlət Musiqili Teatrının aktyoru

Həyatı
------

Cəbrayılov Ziyadxan Azad oğlu – aktyor — 1 iyun 1947-ci ildə Şamaxı rayonunda doğulub. 1970-ci ildə N.K.Krupskaya adına kitabxanaçılıq texnikumunun Mədəni-maarif şöbəsinə daxil olub. 1973-cü ildə Bakı xalq yaradıcılıq evində "Qaravəli" xalq teatrının rejissoru vəzifəsində işləyib. 

1975-ci ildə Əbilov adına Mədəniyyət evinin təşviqat briqadasının rəhbəri vəzifəsində çalışmışdır. 

1977-ci ildə İncəsənət İnstitutunun Musiqili-komediya aktyorluğu fakültəsinə daxil olmuşdur. 

1985-ci ildə "LRS" folklor ansamblında aktyor kimi fəaliyyətə başlamışdır. 

1970-ci ildə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrına aktyor vəzifəsinə qəbul olunmuşdur. Teatrda işlədiyi müddət ərzində "Bəbirlinin kələyi"ndə Nazir, S.Ələsgərov "Subaylarınızdan görəsiniz"də Əbülhəsən, R.Səfər "Baş tutmayan hiylə"də Ağacdələn, Çaqqal, S.Ələsgərov "Özümüz bilərik"də Qəzetçi Səfdər, "Məlik Məmmədin nağılı"nda Aşbaz, "Məzəli əhvalat"da Təlxək, S.Rüstəmov "Beş manatlıq gəlin"də Kar Möhsüm, E.Sabitoğlu "Hicran"da Həkim, S.Ələsgərov "Hərənin öz ulduzu"nda Kələntər, E.Sabitoğlu "Nəğməli Könül"də Fərrux kişi, Ü.Hacıbəyov "O olmasın, bu olsun"da hambal, E.Sabitoğlu "Hələlik"də Kar kişi, R.Şəfəq "Bir saat xəlifəlik"də Axund Vali, E.Sabitoğlu "Qırmızı papaq"da Canavar, Meşəbəyi, C.Quliyev "Məhəbbət oyunu"nda Xəstə, S.Fərəcov "Səhnədə məhəbbət"də Cangüdən, Samuray, R.Hacıyev "Talelər qovuşanda" professor, O.Kazımov "Qızıl toy"da Əcnəbi, E.Sabitoğlu "92 dəqiqə gülüş"də polis, O.Rəcəbov "Əlin cibində olsun"da polis, R.Əkbər "Bəydullanın möhtəşəm toyu"nda Şəppəli, R.Mustafayev "Məsmə xala dayımdır"da Biznesmen, V.Adıgözəlov "Aldın payını, çağır dayını"da Zığ-Zığ, E.Sabitoğlu "Bankir adaxlı"da Zərgər, S.Fərəcov "Bir günlük siğə"də Sələmçi, O.Rəcəbov "Şeytanın yubileyi"ndə polis, cangüdən kimi obrazları özünəməxsuz ustalıqla oynamışdır.46 illik səhnə fəaliyyətinə baxmayaraq aktyor heç bir fəxri ad verilməyib.

Ziyadxan Cəbrayılov uzun sürən xəstəlikdən sonra 30 aprel 2016-cı ildə vəfat etmişdir və aktyor doğulduğu Şamaxı rayonunda dəfn olunub.

Filmoqrafiya
------------

1. Oyun (film, 2003)
2. Yeni həyat (2005)
3. Balqabaq (film, 2007)
4. 3 bacı (film, 2012-2014) (bədii serial) (rol: Ağırı döyən kişi)
5. Qayınanamız (serial, 2015)

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Ziyadxan Cəbrayılov[*ölü keçid*]
**Mədət Əli oğlu İsgəndərov**  — Azərbaycan alimi, kimya üzrə elmlər doktoru, professor.

Həyatı
------

Mədət Əli oğlu İsgəndərov 1909-cu ildə anadan olmuşdur. 1922-ci ildə Gəncədəki Sənət Texnikumuna daxil olmuş və 1927-ci ildə oranı bitirmişdir. Təyinatla Laçına göndərilmiş və 1929-cu ilədək orada müəllim işləmişdir. Həmin ildə Bakıdakı Kənd Təsərrüfatı İnstitutuna qəbul olunmuşdur. 1932-ci ildə oranı bitirərək aqranom ixtisasına yiyələnmiş və SSRİ Elmlər Akademiyasının (Leninqrad şəhəri) aspiranturasına daxil olmuşdur.

Elmi fəaliyyəti
---------------

M.Ə.İsgəndərov 1935-ci ildə aspiranturanı bitirmiş və elmlər namizədi dissertasiya işini müdafiə edərək kimya elmləri namizədi elmi dərəcəsini almışdır. 1935-37-ci illərdə Yalta şəhərində yerləşən Nikitin adına Botanika bağında Kimya laboratoriyasının müdiri, 1937-1941-ci illərdə BDU-da Üzvi kimya kafedrasının müdiri və Kimya fakültəsinin dekanı vəzifələrində işləmişdir. M.Ə.İsgəndərov 1941-ci ildə siyasi əqidəsinə görə Sibirə sürgün edilmişdir. 1956-cı ildə bəraət qazandıqdan sonra, yenidən Bakıya qayıtmış və BDU-nun Üzvi kimya kafedrasında dosent, 1965-ci ildən isə yeni təşkil olunmuş Yüksəkmolekullu birləşmələr kimyası kafedrasının müdiri işləmişdir. 1964-cü ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmiş və həmin ildə ona professor adı verilmişdir. 

M.Ə.İsgəndərov 1965-67-ci illərdə Tümen Sənaye İnstitutunda Üzvi kimya kafedrasının müdiri və Kimya texnologiyası fakültəsinin dekanı işləmişdir. 1967-68-ci illərdə isə İvano-Frankovski adına Neft və Qaz İnstitutunda Kimya kafedrasına rəhbərlik etmişdir. 1968-ci ildən ömrünün sonunadək Azərbaycan EA-nın Polimer Materialları İnstitutunda laboratoriya müdiri işləmişdir.

M.Ə.İsgəndərov Elmi-tədqiqat işləri polikondensləşmə üsulu ilə poliefirlərin alınması və onların fiziki-kimyəvi xassələrinin öyrənilməsinə və mümkün tətbiq sahələrinin müəyyən edilməsinə həsr olunmuşdur. 60 elmi əsərin, 5 müəlliflik şəhadətnaməsinin müəllifidir və rəhbərliyi ilə 2 elmlər namizədi hazırlanmışdır. 

Professor M.Ə.İsgəndərov 1974-cü ildə dünyasını dəyişmişdir.
**Ziyilcikli gərməşov** (*lat.* Euonymus verrucosus) — bitkilər aləminin celastrales dəstəsinin celastraceae fəsiləsinin gərməşov cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Kiçik Asiyada, Skandinaviyada, Orta Avropada təbii halda yayılmışdır. İlk dəfə Balkan yarımadasında təsvir edilmişdir.

Botaniki təsviri
----------------

Alçaqboylu (1–2 m) koldur. Cavan zoğları sıx, kütləşmiş, qaramtıl ziyillərlə örtülüdür. Yarpaqları açıq-yaşıldır, ellips və ya uzunsov ellipsvarı formalıdır, kənarları xırda dişlidir. May-iyun aylarında çiçəkləyir. Çiçəkləri yarpaq qoltuğunda yerləşir, çiçək saplağı uzundur, hər saplaqda 7-yə qədər çiçək olan çiçək qrupu yarımçətirdə yerləşir. Kasacığı 4 dilimlidir, ləçəkləri tünd-qırmızı və ya yaşılımtıl-boz rənglidir. Xoşa gəlməyən ağır iyi vardır. Meyvəsi avqust-oktyabr aylarında yetişir. Meyvəsi 4 bölümlü qutucuqda olmaqla saplaqdan asılmış vəziyyətdədir. Toxumu yumurtavarı, qara, parlaq, yarıya qədər qırmızımtıl örtüklə örtülüdür.

Ekologiyası
-----------

Rütubətli ərazilərdə, humusla zəngin torpaqlarda yaxşı bitir. Şaxtayadavamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük və Kiçik Qafqazda, Lənkəran zonasında, Naxçıvanın meşə və kolluqlarında bitir.

İstifadəsi
----------

Payızda qırmızımtıl meyvəsi və sarımtıl-çəhrayı yarpaqları çox gözəl olur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q163348
* Wikispecies: Euonymus verrucosus
* EoL: 2888852
* EPPO: EUOVU
* EUNIS: 168408
* FoC: 200012827
* GBIF: 7265642
* GRIN: 16310
* iNaturalist: 117299
* IPNI: 161173-1
* IUCN: 63526
* NCBI: 1089408
* PalDat: Euonymus\_verrucosus
* PFI: 3055
* Plant List: kew-2803688
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:161173-1
* Tropicos: 6600789
* WFO: wfo-0000682137

 |
**Əbülfət İslam** (Mahmudov Əbülfət Məhəmməd oğlu) — Publisist, şair, yazıçı.

Həyatı
------

Əbülfət İslam(Mahmudov Əbülfət Məhəmməd oğlu)20 oktyabr, 1950-ci ildə Tovuz rayonunun Bozalqanlı kəndində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. Uşaq yaşlarında "keratit" göz xəstəliyindən əziyyət çəkdiyi üçün 1959-cu ilə qədər məktəbə gedə bilməmişdir. 1959-1960-cı dərs ilində Bozalqanlı kənd yeddiillik məktəbinin birinci sinfinə qəbul edilmişdir.

6-cı sinifdə oxuduğu vaxtlar məktəbdə fəaliyyət göstərən dram dərnəyinə getmişdir. Onda bu sahəyə maraq oyadan məktəbin müəllimləri və fəal şagirdlərinin tamaşaya qoyduqları və daim anşlaqla qarşılanan S.Vurğunun "Vaqif" , M.F.Axundovun "Hacı Qara" və s. əsərlərinin tamaşaları olmuşdur. Qısa zamanda dram dərnəyinin ən fəal üzvünə çevrilmiş, S.S.Axundovun "Laçın yuvası" əsərində Cahangir ağa, Ə.Haqverdiyevin "Ağac kölgəsində" pyesində Mustafa bəy, Ü.Hacıbəyovun "Arşın mal alan"ında Süleyman bəy, S.Vurğunun "Vaqif"ində Qacar, C.Məmmədquluzadənin "Ölülər" komediyasında Kefli İsgəndər və onlarla başqa rolları tamaşaçıların alqışları ilə mükafatlandırılmışdır.

A.S.Puşkin adına şəhər orta məktəbindən məzun olduqdan sonra M.Əliyev adına İncəsənət İnstitutuna sənədlərini verəcəyini qətiləşdirsə də, atasının istəyi ilə sənədlərini Ç.İldırım adına Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun Nəqliyyat fakultəsinə verir və bu institutun "Körpü, tünel və metro inşaatı" ixtisasına qəbul olur. Lakin sonradan teatra olan yatmış sevgisi oyanır və yazıçı Az.Pedoqoji İnstitutunun rektoru R.Bədəlova institutdan xaric olunması ilə bağlı rəsmi müraciət edir. Xahişi yerinə yetirilsə də o, İncəsənət İnstitutunda qabiliyyət imtahanlarının tez başlandığını bilmədiyindən gecikir və sənədlərini V.İ.Lenin adına(N.Tusi) adına APİ-nin dil-ədəbiyyat fakultəsinə verir və qəbul olur.

1976-cı ildə ali təhsili başa vurduqdan sonra bir müddət Zaqatala rayonunun Qarqay kənd 8 illik məktəbində ixtisas fənn müəllimi kimi işləyir. 
1978-ci ilin iyun ayından etibarən Şumqayıt şəhər 7 saylı şəhər orta texniki peşə məktəbinə tərbiyəçi müəllim vəzifəsinə təyin edilir. 
1979-cu ilin 12 may tarixində baş vermiş faciə- atasının dünyasını dəyişməsi yazıçını doğma Tovuza qayıtmağa məcbur edir.

1979-cu ilin sentyabr ayından Tovuz rayon Qovlar qəsəbəsindəki 98 saylı kənd orta texniki peşə məktəbində ixtisas fənn müəllimi kimi əmək fəaliyyətini davam etdirir.

### Əsərləri

Şair "Dağlar nə qəribədir?", "Bulaqlar", "Bahar lövhələri", "Yağışlar", "Gələnlər hamısı əmilərimdir", "Sumqayıt", "Gül düzəldəydin", "İki sevgi", "Müdirin giley-güzarı", "Bax, belə çalarlar "Yanıq Kərəmi"", "Torpaq bizə necə "Övladım"-desin" kimi əsərlərin müəllifidir.

Ailəsi
------

1976-cı ildən evlidir. İki oğlu, bir qızı, səkkiz nəvəsi var.

Kitabları
---------

1. Heyif ki ömür azdır. Bakı: "Ağrıdağ" nəşriyyatı, 1998-ci il. 366 səh.
2. Nəsihətlər. Bakı: "Agah" nəşriyyatı, 2001-ci il.
3. Təmsillər. Bakı: "Agah" nəşriyyatı, 2003-cü il.
4. Ürəyimlə oynama. Bakı: "Kooperasiya" nəşriyyatı, 2011-ci il.
5. Hikmət dəfinəsi. Bakı: "Ünsiyyət" nəşriyyatı, 2012-ci il.

İstinadlar
----------
**Ziyankar bağacıq** (lat. Eurygaster integriceps Put.) — buğumayaqlılar tipinin həşəratlar cinsinin taxtabitilər dəstəsinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Bu zərərvericinin bədən forması bağaya (tısbağaya) çox oxşadığı üçün ona ziyankar bağacıq adı verilmişdir. Bədəni xaricdən xitin sipərlə örtülmüşdür. Bədəninin rəngimüxtəlif olub, adətən, bozumtul-sarı, tutqun qəhvəyi və bəzi hallarda isə qara olur. Ön döşün kənarları dəyirmidir. Ön qanadlar təmamilə xitinləşmişdir və bədənin bütün səthini örtür. Arxa qanadlar isə şəffafdır. Uzunluğu 10-12, eni isə 6–7 mm.-dir.

Yayılması
---------

Ukraynada, Azərbaycanda, Şimali Qafqazda, Volqa boyunda, Orta Asiya respublikalarında geniş yayılmışdır.

Həyat tərzi
-----------

Aprelin birinci və ikinci ongünlüyündə bağacıqlar kütləvi surətdə mayalanma və yumurtaqoyma prosesinə başlayır. Yumurtaqoyma prosesi aran və dağətəyi rayonlarda may ayının axırına qədər davam edir. Bağacıqlar hər dəfədə 14 yumurta qoyur. Orta hesabla 1 dişi fərd öz inkişafı dövründə 70-80 ədəd, bəzi hallarda isə 200-ə qədər yumurta qoyur. Bağacıq yumurtaları şarşəkilli olub, yaşıl rəngdədir. Havanın temperaturundan asılı olaraq, bağacıq yumurtalarının inkişafı 8-14 gün davam edir. Yumurtadan çıxan sürfələr xarici quruluşuna görə yetkin fərdlərə oxşayır. Yumurtadan çıxan I yaş sürfələr əvvəllər hərəkətsiz olub, çıxdığı yumurtanın qabığı ətrafında toplaşırlar. Bu sürfələr I yaşın axırına qədər bədənlərində olan ehtiyat qida hesabına yaşayır. Birinci qabıq dəyişmədən sonra sürfələr fəallaşır və dənli bitkilərin üzərinə yayılaraq qidalanmağa başlayır. Ziyankar bağacığın sürfələri 5 dəfə qabıq dəyişir və nəhayət yumurtadan çıxandan 35-40 gün sonra yetkin formaya keçir. Bağacıq sürfələrinin yetkin ormaya keçmə dövrü, adətən taxılın yığılma dövrünə düşür. Yəni bu zaman bağacıq sürfələrinin 95-97 %-i artıq yetkin formada olur. Məhsul yığılan dövürdə isə bunlar əkin sahələrindən qışlama yerlərinə yaxın tarlalara uçur və əlavə qidalanaraq qışlamaya hazırlaşır.

İstinadlar
----------

Ədəbiyyat
---------

* C.A.Hidayətov. Azərbaycanda Kənd təsərrüfatı bitkilərinə zərər verən Yarımsərtqanadlılar (Taxtabitilər), 42 səh.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q4127064
* BOLD: 492711
* EoL: 3663218
* EPPO: EURYIN
* EUNIS: 247151
* Fauna Europaea: 453928
* Fauna Europaea (new): 3ff1c5e1-f808-44fc-9cfe-85d8172b8b13
* GBIF: 9157433
* iNaturalist: 503362
* NCBI: 555972
* uBio: 5322257

 |
**Çətirvari quşarmudu** (*lat.* Sorbus umbellata) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin quşarmudu cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Kiçik Asiya, Cənubi Avropada yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 5-7 m olan, yarpağı tökülən ağacdır. Çətiri enli, şaxələnmiş, sıxdır. Yarpaqları sadə, uzunluğu 3,5-6 sm, təxminən yumru və ya enli, ellipsvari, bünövrəsində pazşəkilli daralmış,üstü küttəhər-yumru, çoxsaylı, qısa, iti pərli, kənarları xırda oyuqvari-dişli, 6-9 damarcıqlı, dərilidir. Açıldıqda hər tərəfdən tükcüklü, sonra üstü tünd yaşıl, alt tərəfi tükcüklü, ağdır. Çiçəkləri xırda, ağdır, qonur, tükcüklü, diametri 12 sm-dək olan çətirvari qalxanlara yığılmışdır. Meyvələri xırda, hamartəhər-şarşəkilli, narıncı-qırmızı, gec yetişəndir. Mayda çiçəkləyir.

Ekologiyası
-----------

-230C-dək şaxtaya dözür. İşıq və nəmişlik sevəndir. Qara torpaqlarda becərilməlidir. Qışda üstü örtülmədən qışlayır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

1830-cu ildən mədəni şəraitdə becərilir. Seyrək halda yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Meyvələrində flovonoidlər, C və P vitaminləri, karotinlər tapılmışdır. Təbabətdə istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Sorbus umbellata* | 
* Wikidata: Q160937
* APDB: 167625
* EoL: 11169074
* EPPO: SOUUM
* EUNIS: 179115
* FoIO: SORUMB
* GBIF: 3012274
* GRIN: 35074
* iNaturalist: 709749
* IPNI: 742031-1
* IUCN: 79925699
* PFI: 9416
* Plant List: rjp-3267
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:742031-1
* Tropicos: 27805223
* WoI: 1055
* WFO: wfo-0001002265

 |
| *Crataegus umbellata* | 
* Wikidata: Q50838952
* GBIF: 3013021
* GRIN: 12151
* IPNI: 724427-1
* IRMNG: 10762561
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:724427-1
* WFO: wfo-0000990438

 |
**Sirac Göycə oğlu Göycəyev** — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı

Həyatı
------

1897-ci ildə indiki Ağsu rayonunun inzibati ərazi vahidinə daxil olan Bico kəndində doğulmuşdur. İkinci dünya müharibəsində alman faşistlərinə qarşı döyüşlərdə iştirak etmişdir. Ordudan qayıtdıqdan sonra kənd təsərrüfatı sahəsində çalışmışdır. 1948-ci ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

Eyni ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı ilə təltif edilmiş, eyni kənddən olan 6 nəfərdən biridir.

Bico kəndindəki M.Əzizbəyov adında kolxozda 1972-ci ilə qədər briqadir işləmiş, sonra İttifaq əhəmiyyətli fərdi təqaüdə çıxmişdır.

Bico kəndində vəfat etmişdir.

Təltifləri
----------

* "Sosialist Əməyi Qəhrəmanı"

İstinadlar
----------



| ⛭SSRİ Sosialist Əməyi Qəhrəmanı |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • V  • Y  • Z **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** |  |
***Meydan Laruss: Böyük lüğət və ensiklopediya*** (*türk.* Meydan Larousse: Büyük Lugat ve Ansiklopedi) — 1969–1973-cü illərdə 12 cilddə nəşr olunmuş Türkiyə ensiklopediyası. Nəşriyyatçısı "Meydan Gazetecilik ve Neşriyat Limited Şirketi" olmuşdur. Safa Qılınclıoğlu, Nəzihə Araz, Haqqı Dəvrim nəşriyyatına dəstək olmuşdur.

"*Meydan Laruss*" nəşri "*Böyük Laruss Ensiklopediyası*" əsasında hazırlanmışdır və müəllif hüquqlarını qoruyan türkcə məqalələrdən ibarətdir. 12 cildi tamamladıqdan sonra 2 əlavə cildlə yeni maddələr yerləşdirilmişdir. "Meydan Laruss"un hər cildi təxminən 1000 səhifədən ibarətdir. 1990-cı illərdə "*Hürriyet*", "*Milliyet*" və "*Sabah*" qəzetləri arasında keçirilən reklam rəqabəti zamanı "*Sabah*" qəzeti "*Meydan Laruss*" nəşrini 3-cü cildin üzərinə çap edərək kupon müqabilində öz oxucularına təqdim etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Meydan Larousse Büyük Lugat ve Ansiklopedisi". Kültür ve Turizm Bakanlığı. 10 Haziran 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 iyul 2022.
2. ↑  "O Meydan Larousse'lar atılmayacak!". hurriyet.com.tr. 19 mart 2017. 25 Kasım 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 iyul 2022.  (#first\_missing\_last)
**Zveçevo** **—** 20 oktyabr 1921-ci ildə Pojeqada yaradılmış və güclü spirtli içkilər istehsal edən *Stock Cognac Medicinal (Stok Müalicəvi Konyak)* adlı şirkətin sonradan istehsal etdiyi şokoladın adı, daha sonra da şirkətin yeni adı.

Haqqında
--------

Stock Cognac Medicinal adlı şirkət 1936-cı ildən şokolad və şirniyyat məhsulları istehsalına başladı. Nestle şirkətindən 1936-cı ildən 1946-cı ilə qədər şokolad fabriki icarəyə götürüldü. 1951-ci ildə şirkət adını dəyişərək "Zvečevo d.d. Požega" adlanmağa başladı. 1960-cı illərdə bütün diqqət kakoa məhsulları, güclü spirtli içkilər və süd tozunun istehsalına yönəldildi. gəlir gətirməyən və dəbdən düşmüş meyvə suları və un istehsalı dayandırıldı. Nestle ilə 1970-ci ildən kooperasiya yaradıldı və 1995-ci ilə qədər davam etdi. 

* 
* 
* 
* 
*

Xarici keçidlər
---------------

Şirkətin rəsmi veb saytı

İstinadlar
----------

1. ↑  How did it all begin? Arxivləşdirilib 2021-07-29 at the Wayback Machine — official website of company
Samsung VRAM
***Video RAM (VRAM)*** – videoadapterdə, yaxud videokontrollerdə: video-görüntüləri monitora çıxartmaq üçün onların həm yazıldığı, həm də oxunduğu dinamik operativ yaddaş qurğusu.

Video-yaddaş
------------

***Video-yaddaş*** – videokartda, yaxud video altsistemində yerləşən və ekrana çıxarılan görüntünün götürüldüyü yaddaş. Bəzi hallarda video-yaddaşa yalnız displeyin aparat vasitələri müraciət edə bilər, ancaq çox zaman həm videoprosessorun, həm də mərkəzi prosessorun video-yaddaşa çıxışı olur və görüntülər video-yaddaşı yeniləyən mərkəzi prosessorun işinin nəticəsi kimi alınır. Video-yaddaşı oxuma və ora yazma zamanı video-qurğular prosessora nisbətən üstunlüyə malikdir, buna görə də video-yaddaşın tərkibinin yenilənməsi operativ yaddaşa müraciətə nisbətən yavaş baş verir.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Xarici keçidlər
---------------

SGRAM (Synchronous Graphics RAM) haqqında Arxivləşdirilib 2013-12-09 at the Wayback Machine

VRAM
***Baradin-Xunsdiker reaksiyası*** (Rus ədəbiyyatında Borodin reaksiyası və İngilis dilində Xunsdiker reaksiyası olaraq da bilinir), karbon turşularının gümüş duzlarının halogenlərlə reaksiyasıdır və nəticədə halogenləşdirilmiş karbohidrogenlər meydana gəlir.

Реакция ХунсдикераРеакция Хунсдикера
Reaksiya ilk dəfə 1861-ci ildə A. P. Borodin tərəfindən kəşf edilmişdir. Reaksiya mexanizmi 1942-ci ildə K. Xunsdiker tərəfindən ətraflı öyrənilmişdir.

The Simonini reaction

Reaksiya mexanizmi
------------------

Xunsdiker reaksiyasının mexanizmi sərbəst radikalların əmələ gəlməsi mərhələlərini əhatə edir. Karbon turşunun 1 gümüş duzu, bromla tez bir zamanda reaksiya girir və aralıq 2 (asilhipobromit) əmələ gətirir, bu da O-Br rabitəsinin homolizi nəticəsində radikal cüt yaranır. Asetil radikalının dekarboksilləşdirilməsindən sonra radikal cüt 4 rekombinasiyası tələb olunan üzvi halogenid verir.5

Механизм реакции ХунсдикераМеханизм реакции Хунсдикера

|  |
| --- |
| Hundsdiecker startAnimGif |
| анимация |

Mənbə
-----

1. Xunsdiker, C. et al. U. S. Patent 2,176,181.
2. Xunsdiker, H.; Xunsdiker, C. Chem. Ber. 1942, 75, 291. (Article (недоступная ссылка))
3. Borodin, A. Ann. 1861, 119, 121. (Article (недоступная ссылка))
4. Allen, C. F. H.; Wilson, C. V. Organic Syntheses, Coll. Vol. 3, p. 578 (1955); Vol. 26, p. 52 (1946). (Article)
5. Johnson, R. G.; Ingham, R. K. Chem. Rev. 1956, 56, 219. (Review)
6. Wilson, C. V. Org. React. 1957, 9, 341. (Review)
7. Meek, J. S.; Osuga, D. T. Organic Syntheses, Coll. Vol. 5, p. 126 (1973); Vol. 43, p. 9 (1963). (Article)
8. Lampman, G. M.; Aumiller, J. C. Organic Syntheses, Coll. Vol. 6, p. 179 (1988); Vol. 51, p. 106 (1971). (Article)
9. Flash-анимация механизма реакции Бородина-Хунсдикера. (ссылка Б3)
Ümumi xarakteristika
--------------------

Bu tipin yeganə nümayəndəsi Trichoplax adhaerens növüdür. Bu kiçik rəngsiz orqanizm olub tropik və subtropik qurşağın sakit dəniz sularının dayaz yerlərində yayılmış növdür. Onların rasionunu yosunlar (Chlorella), kriptomonadlar (Cryptophyta), göy-yaşıl bakteriyalar (Cyanobacteria: Phormidium inundatum) və digər mikroskobik qida qalıqları (detritlər) təşkil edir. Trixoplastın bədən ölçüləri 2 – 3 mm, qalınlığı 25 mkm olub 3 hüceyrə qatından 4 – 6 tip hüceyrətədən ibarətdir.

Trixoplastın hərəkət üsulu amöbü xatırladır: o, substrat üzərində tədrici sürüşərək hərəkət edir, daim özkonturlarını dəyişir. Bədənin aydın görünən ön və arxa hissələri olmadığından o, dönmədən hərəkət istiqamətini dəyişə bilir.

Həzm prosesi
------------

Həzm prosesi hüceyrə kənarında, trixoplastın bədəninin kənarında, substratla onun ventral səthi arasında gedir. Qidalanma zamanı trixoplast əyilir, bədənin mərkəzi hissəsi substrat üzərinə qalxır. Yaranmış qapalı cibdə qidanın həzmi baş verir. Qida məhsulları kirpik hüceyrələri tərəfindən udulur.

Çoxalması
---------

Trichoplax adhaerens, əsasən, qeyri-cinsi çoxalır (fraqmentasiya və ya tumurcuqlama). Fraqmentasiya zamanı trixoplaksın bədəni təxminən iki bərabər hissəyə bölünür. Fraqmentasiya prosesi bir neçə saat çəkir. Bu zaman ayrılmış fərdlər arasında müəyyən müddət nazik çoxhüceyrəli körpü qalır.Tumurcuqlama yolu ilə çoxalma zamanı dorsal səth üzərində diametri 40 – 50 mkm olan dairəvi tumurcuqlar yaranır. Onlar bütün hüceyrə tiplərinə (o cümlədən, ventral kirpikcik hüceyrələri və birləşdirici toxumalar) malik olur. Tumurcuğun formalaşması aşağıdaki şəkildə baş verir: Bədənin daxili qatındakı hüceyrələrdən tumurcuğun rüşeymi formalaşır. Kirpikciklərini itirən bu hüceyrələr sonda dişi fərdin ventral epitelisini yaradır. Bu tumurcuqlar ayrılana qədər daxili boşluğa yönəlmiş kirpikciklər formalaşdırmaqla polyarlığı əks istiqamətdə dəyişdirir. Tumurcuq inkişaf etdikcə bədənin dorsal hissəsinə keçir və ayrılır. Tumurcuqlama prosesi 24 saat çəkir.

Mənbə
-----

*
**Maroni** (*fr.* Maroni, nid. Marowijne) — Cənubi Amerika çayı.

Çay Surinam və Fransa Qvianası ərazisindən axır, çox hissəsi sərhəd bölgəsindən keçir, bundan sonra estuari yaradaraq Atlantik okeanına tökülür.

Çayın uzunluğu 520 km (digər mənbələrə görə 680 km və ya 725 km), su götürmə sahəsi 65830 km²-dir. Çayın sahilləri əsasən tropik cəngəlliklərlə örtülüdür, mənbəyi Braziliya sərhədi yaxınlığındakı Tumuk Umak dağlarında yerləşir. Əsas qolları Tapanahoni və Lavadır.

Çay ətrafında Sen-Loran-dü-Maroni (Fransız Qvianası) və Albina (Surinam) limanları yerləşir. Kiçik gəmilər çay estuarisindən 100 km məsafədə üzə bilərlər, daha sonraki yerlərdə çoxsaylı astanalar və şəlalələr var. Çayın orta axınında qızıl mədəni yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Sandre.
2. ↑  Марони // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969–1978.
3. 1 2  "Maroni River (river, South America)". www.britannica.com. 2015-04-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-03-28. — Britannica Online Encyclopedia
**Antarktida** — Yerin ən cənub materiki və qitəsi. Antarktida tamamilə Cənub yarımkürəsində yerləşir və Cənub okeanı ilə əhatə olunub. Ərazisi 14,4 milyon kv.km-dir ki, bu da Antarktidanı Yerin ərazisinə görə 5-ci ən böyük materiki edir. Bu ölçüsünə görə o Avstraliyadan təxminən iki dəfə böyükdür.

Tarixi
------

Antarktidanın mövcud olması barədə ilk fikirləri e.ə. 350-ci ildə qədim yunanlar söyləmişlər. Qədim yunanlara Arktikanın (Arktos — şimal) olması məlum idi və onlar belə bir mülahizə irəli sürüdülər ki, müvazinətin pozulmaması üçün onun cənubunda da soyuq iqlimə malik başqa bir məkan olmalıdır. Ehtimal olunur ki, Antarktidanın buz sahilləri ilə ilk dəfə olaraq müasir polineziyalıların — maorilərin əcdadları — Yeni Zelandiya adalarının qədim sakinləri tanış olmuşlar.

Antarktida materikinin olması barədə ingilis A. Dalpimlya hələ 1770-ci ildə çap etdirdiyi məqalədə bəhs etmişdir. O öz fikrini elmi cəhətdən belə əsaslandırmağa çalışırdı ki, şimal və cənub yarımkürələrində su və quru ərazilərin bərabərşəkilli paylanması cənub qütbündə hansısa bir ərazinin olmasını zərurətə çevirir.

1773-cü ilin yanvar ayında ingilis dəniz səyyahı Ceyms Kuk ilk dəfə olaraq iki yelkənli gəmidə (462 ton su tutumu olan "Rezolyuşen" — Kapitan C. Kuk və 336 ton su tutumu olan "Advenger" — kapitan T. Fyurno) Cənub Qütb dairəsini keçərək rekord enliyə — 71°10′-ə qədər getmiş və burada üzən böyük aysberqə rast gəlmişdi.

Antarktida dənizini ilk keçənlər suiti ovuna çıxan səyyahlar olmuşlar. Onlar Antarktida materikinə yaxınlaşsalar da materikin yaxınlığındakı buzlaq adalarını, onların forma və ölçülərini tam öyrənmişlər. Sonralar bu səyyahların çoxunun adı Antarktida materikində müxtəlif yerlərə verilmişdir. (Kerqelen, Palmer, Bisko, Uedell, Kemp və s.).

XIX əsrin 40-cı illərində suiti ovu onların sayının kəskin surətdə azalmasına səbəb olmuş və ovçu-səyahətçilər risk etməyin mənasız olduğunu düçünərək 30 ilə yaxın bir müddətə (1840-cı və 1870-ci illərdə) Antarktida sahillərinə səyahət etməmişlər.

Mənbə
-----

* *Саватюгин Л. М. Преображенская М. А.* Карта Антарктиды: имена и судьбы / под ред. д-ра экон. наук, канд. геогр. наук М. В. Слипенчука. — СПб.: Географ, 2014. — 352 с.: ил. — (Полярные истории)
* Ivanov, L. General Geography and History of Livingston Island. In: *Bulgarian Antarctic Research: A Synthesis*. Eds. C. Pimpirev and N. Chipev. Sofia: St. Kliment Ohridski University Press, 2015.

İstinadlar
----------

1. ↑  "GENERAL GEOGRAPHY AND HISTORY OF LIVINGSTON ISLAND". 2022-03-14 tarixində arxivləşdirilib.
Antarktida koronavirus halının qeydə alındığı son qitədir. 2020-ci ilin dekabrında burada 36 yoluxma halı aşkar edilib.

Bundan öncə koronavirus yayıldığı vaxtlarda Antarktidayla bağlı bütün konfranslar ləğv olunmuşdu. *Britaniya Antarktika Tədqiqatı* ehtiyat tədbirlərini həyata keçirdi. Bəzi şayiələrdə koronavirusun heyvanlar arasında, xüsusilə də pinqvinlər arasında çox yayılması qeyd edildi. Lakin sonra həmin şayiələrin doğru olmadığı ÜST tərəfindən açıqlandı.

Xarici keçidlər
---------------

Antarctica New Zealand-ın Antarktidadakı Skott bazasındakı vəziyyət haqqında bəyanatı

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "International Antarctic conferences cancelled due to coronavirus". Australian Antarctic Division. March 19, 2020. March 23, 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: April 3, 2020.
3. ↑  "British Antarctic Survey response to COVID-19". British Antarctic Survey. March 24, 2020. April 2, 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: April 3, 2020.
**Nasir Xosrov** və ya **Əbu Muin Nasir ibn Xosrov ibn Faris əl-Kabadyani əl-Mərvəzi** (*fars.* ناصرخسرو‎, 1004, Kubadiyan[d] – təq. 1088, Bədəxşan) — İran şairi.

Həyatı
------

1004-cü ildə Kubadiyanda doğulub.

1088-ci ildə Yamqanda vəfat edib.

Yaradıcılığı
------------

Şərqin görkəmli şair və mütəfəkkiri Nasir Xosrovun (1004–1088) "Səfərnamə" əsəri müəllifin ziyarət məqsədilə Xorasandan Məkkəyə qədər olan yolu piyada gedib-qayıtdığı yeddi illik müşahidələrinin məhsuludur.

[[Fayl:SafarNamehNaserKhosrou.jpg|thumb|SafarNamehNaserKhosrou]]

Nasir Xosrov doğrudan da filosof adlandırılmağa layiq şairdir. Bu şair bir tərəfdən dərin və incə mənalı söz ustası, bir tərəfdən etirazlardan üstün fikir sahibi, digər tərəfdən isə güclü dini əqidəyə malik bir şəxsiyyət olub. O, həmin dini etiqadlarına əsasən bu barədə ağız açmamalı idi, amma bütün bunlara baxmayaraq, onun divanında da bu məsələ ilə bağlı şeirlər vardır ki, onları bir növ əyləncə və zarafat və yaxud da "dəllal arif" hesab etmək lazımdır. O, bir şeirində belə deyir:

Bar xodaya əgər ze ruye xodayi Tinəte insan həme cəmil sereşti  

  

Çehreye rumi və surəte həbəşira Mayeye xubi çe bovəd və elləti zeşti?  

  

Tələte hindu və ruye tork çera şod?  

Həm ço del duzəxi və ruye beheşti?  

  

Əz çe səid oftad və əz çe şəqi şod Zahede mehrabiyo keşişe kənəşti?  

  

Çist xelaf əndər afərineşe aləm Çun həmera dayevo məşşate to gəşti?  

  

Girəm donya, ze bi məhəlliye donya Bər gerehi xərbəto xəsise beheşti  

  

Neməte monem çera əst dərya-dərya?  

Mohnəte mofles çera əst kəşti-kəşti?

Mənası: İlahi, əgər hamını gözəl yaratsaydın nə olardı? Mən başa düşə bilmirəm ki, nə üçün rumlular gözəl, həbəşilər isə çirkindirlər? Nə üçün Hindlini cəhənnəm kimi qara, türkü isə behişt kimi ağ yaratmısan? Nə üçün zahid xoşbəxt, keşiş isə bədbəxtdir? Hamını Sən yaratmısan, bəs bu fərqlər nə üçündür?

Nasir Xosrovun uzun və məşhur bir qəsidəsi var. O belə başlayır:

İlahi tulo ərze aləmətra Təvani dər dele muri keşidən.

Mənası: İlahi sənin elə bir qüdrətin var ki, sən bütün dünyanı bir qarışqanın qarnında yerləşdirə bilərsən.

O, həmin qəsidədə belə deyir:  

Həme cur mən əz bulğareyan əst  

  

Kəz an ahəm həmi bayəd keşidən Gene bulğariyanra niz həm nist  

  

Bequyəm gər to betvani şenidən Xodaya rast quyəm fetnə əz tust  

  

Vəli əz tərs nətvanəm çeğidən

İstinadlar
----------


Vikimənbədə ***Müəllif:Nasir Xosrov*** ilə əlaqəli məlumatlar var.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qaraçı (dəqiqləşdirmə).
**Qaraçı dili** və ya **Roman dili** — qaraçılar danışan dildir. Qaraçıların yaşadığı bütün ölkələrdə danışılır, ancaq bölgədən bölgəyə çox ətraflı dəyişənlik göstərir və bir çox qaraçı bu dili unudub yaşadıqları ölkənin dilini danışmağa başlamışdır. Bu dil Hind-Avropa dillərinə mənsubdur və Qaraçılar Hindistan mənşəli olduğu üçün hind dilləri ilə yaxından qohumdur.

Azərbaycanda
------------

Kerope Patkanov öz essesində roman dilləri arasında ayrıca bir qol olan, Azərbaycan qaraçılarının danışdığı, Avropa və Asiya qaraçıları tərəfindən başa düşülməyən "qaraçı dili"ndə yüzdən çox ifadəni sənədləşdirmişdir. Qaraçı dilində olan ifadələr:

> 
>  — Salamalikim baro, kefoy kıbra? — Salam, qardaş, necəsən?
>  — Kasta maşqul astoy? — Nə edirsiniz?
>  — Ma dom astum! — Mən qaraçıyam!
>  — Kiti dom astak? — Neçə qaraçısınız?

Müqayisə üçün, roman dilində eyni ifadələr:

> 
>  — Sastipe, pxralo, sar san? — Salam, qardaş, necəsən?
>  — So keresa? — Nə edirsiniz?
>  — Me rom som! — Mən qaraçıyam!
>  — Kiçik romen san? — Neçə qaraçısınız?

Həmçinin bax
------------

* Kiril qrafikalı əlifbalı dillər siyahısı


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Dil ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


1. ↑  Patkanov, Kerope. *Gypsies: Several Words on the Dialects of the Transcaucasian Gypsies, the Bosha and the Karachi*. St. Petersburg, 1887
Barın gecə görünüşü.
**Kamiya barı** (神谷バー, *Kamiya baa*?) – Yaponiyada açılmış ilk bar. 1880-ci ildən fəaliyyət göstərir.

Tarixi
------

Kamiya barı 1880-ci ildə Kamiya Denbey adlı pivəçi tərəfindən Tokionun Asakusa rayonunun Kaminari darvazası yaxınlığında qurulmuşdur. İlk adı Mikahaya sake dükkanı olsa da, 1912-ci ildə adı Kamiya barı olmuşdur. Bar şəhərin məşğul küçələrinin birində yerləşdiyi üçün populyar içki yerlərindən birinə çevrilmişdir.

Tayzo Fucimoto 1914-cü ildə yazdığı *"Yaponiyanın gecə həyatı"* əsərində qeyd etmişdir ki, "Kamiya barı öz zavodlarında hazırladıqları çox ucuz likör təklif edirək müştərilərini məmnun edirdi". Kamiya barının müştəriləri ancaq pivə və viski deyil, barın denki bran (電気ブラン, *denki buran*?, *azərb.* elektrik brendi‎) adlı xüsusi kokteylinin dadına baxırdılar. İlk dəfə 1882-ci ildə istehsal olunan kokteyl brendi, cin, şərab, kürasao, vermut və otlardan ibarədir.

1921-ci ildə barın yeni binası istifadəyə verilmişdir. 1970-ci ildə üçüncü mərtəbədə kappo restoranı açılmışdır. 2011-ci ildə Kamiya barının əsas binası Yaponiyanın qeydiyyata alınmış maddi mədəni mülkü elan edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  Alexander
2. 1 2 3 4 5  "神谷バーの歴史". Rəsmi saytı (yaponca). 22 yanvar 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 sentyabr 2022.

Ədəbiyyat
---------

* *Alexander, Jeffrey.* Brewed in Japan: The Evolution of the Japanese Beer Industry (ingiliscə). Vankuver, Kanada: UBC Press. 2013. səh. 17. ISBN 978-0-7748-2504-7. İstifadə tarixi: 30 sentyabr 2022.

Xarici keçidlər
---------------

* kamiya-bar.com — Kamiya barının rəsmi saytı

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook |
**Arçman** — Türkmənistanın Beherden rayonunda, təxminən 11 km məsafədə yerləşən eyniadlı isti bulaqları ilə məşhur olan kənd.

Etimologiya
-----------

Rəvayətə görə, isti bulaqlar (və kənd) dəri xəstəliyindən sağaldıqdan sonra onun müalicəvi xüsusiyyətlərini kəşf edən bir çobanın adını daşıyır. Türkmənlərin qədim əfsanəsinə görə Arçman adlı bir çobanı bütün xəstəliklərin sirayətedicisi hesab edərək onu öz doğma kəndlərindən didərgin salırlar. O, özünə sığınacaq axtararkən bir bulağa rast gəlir, onun suyundan içir, sonra bu suda çimərək özünü tamamilə sağlam sayır. Müalicə əhəmiyyətinə malik bu bulaq o vaxtdan Arçman bulağı adlanır.

Tibbi turizm
------------

Arçman Sanatoriyası (türkm. Arçman şypahanasy ) 1915-ci ildə açılmışdır.

2001-ci ildə prezident Niyazov keçmiş sovet obyektlərini əvəz edən kurortu açmış və bura 2009-cu ildə 920 çarpayılıq mərkəzə çevrilmişdir. Kurortun yaxınlığında Qoçqar ataya həsr olunmuş kiçik bir məqbərə var.

### Limnologiya

Su bir qədər qələvidir və sulfid səviyyəsi aşağıdır; içməli su kimi təsnif edilir. Xlor, natrium, kalsium və maqnezium kimi minerallarla zəngindir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Paul Brummell (ed.).
2. ↑  *A.Əlizadə; S.A.Əliyev.* Qədim dənizlərin temperaturu. Bakı: "Elm" nəşriyyatı. 1986. səh. 6.
3. ↑  "«Arçman» şypahanasy" (türkmən). Turkmenportal. 21 April 2015. 19 January 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 January 2023.
4. ↑  *Jänädow.* "Arçman şypahanasy – dertleň dermanhanasy" (türkmən). 23 June 2020. İstifadə tarixi: 2021-11-03.[*ölü keçid*]
5. ↑  "Arçman Sapaly Hem Şypaly Mekan | Türkmenistanyň Kärdeşler Arkalaşyklary". www.tkamm.gov.tm. 2023-01-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-03.
**Arçelik A. Ş.** – Türkiyənin tanınmış əmtəə nişanıdır. 1955-ci ildə Türk mühəndis Vehbi Koç tərəfindən yaradılmış və bu gün Koç Holding qrupunun tərkibinə daxildir.

1959-cu ildə Arçelik şirkəti özünün ilk paltaryuyan maşınını buraxır. Şirkətin ilk soyuducusu 1960-cı ildə Arçelik zavodunun konveyerindən çıxdı. Zaman keçdikcə Koç məişət texnikasının digər növlərinin də buraxılmasını təşkil etməyə başladı. Artıq 1977-ci ildə bu istehsal növü kütləvi xarakter daşıyırdı. Texnika BEKO brendi altında buraxılırdı və 1983-cü ildə alıcılar arasında geniş yayılmışdı. Arçelik şirkətinin rəhbərləri hesab edirdilər ki, hər zavod müəyyən bir məhsul növündə ixtisaslaşmalıdır. Bununla əlaqədar olaraq 1977-ci ildən etibarən bir sıra fabriklərin tikintisinə başlanıldı. Bir qədər sonra Arçelik şirkəti Türk Demir Döküm şirkəti ilə birgə qızdırıcılar və mətbəx piltələrinin istehsalı ilə məşğul olan Ardem şirkətini yaratdı. 1979-cu ildə İzmirdə tozsoran buraxan zavod fəaliyyətə başladı.

Arçelik şirkətindən başqa Koç Group korporasiyasına 62 minə yaxın işçisi olan 157 şirkət daxildir. Korporasiya maliyyə, turizm, tikinti və energetika ilə məşğul olur. Bu gün BEKO dünya bazarında aparıcı markalardan biridir. Arçelik şirkəti öz alıcılarına müxtəlif məişət texnikasının genış çeşidini təklif edir. Arçelik korporasiyasının ixrac etdiyi bütün malların 80%-i BEKO markasının payına düşür. Şirkətin sərəncamında ildə 6 milyon elektrocihaz buraxan doqquz zavod var. Şirkətin malları daim təkmilləşir və mütləq yoxlamalardan keçir. BEKO texnikası üstün keyfiyyəti ilə seçilir, müasir funksiyalarla təchiz edilmiş və gündəlik həyatı xeyli asanlaşdırır.

Həmçinin bax
------------

* Beko


1. ↑  "2018 Faaliyet Raporu" (PDF). arcelikas.com. 11 Temmuz 2019 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 Şubat 2020.  (#invalid\_param\_val)
**Animal Planet** (*azərb.* Heyvanlar aləmi‎) — Discovery Channel şirkətinə məxsus Amerika kabel kanalıdır. 1 oktyabr 1996-cı ildə yaradılıb, şəbəkə əsasən vəhşi və ev heyvanları haqqında seriya və sənədli filmlərə həsr olunub. Peyk və kabel versiyalarında yayılmışdır. Kanal, yaşayış yerlərində heyvanları göstərən filmləri, Qırmızı Kitabda qeyd olunan növlərlə bağlı hekayələr yayımlayır. Kanalın şüarı — *«Planetimizdə 2 milyondan çox canlı var. Onlardan biri — sənsən. Qalan hissəsini isə Animal Planet kanalının proqramlarında tanış ol.»* Kanalın müəyyən versiyaları Kanada, Hindistan, Yaponiya, Tayvan və digər ölkələrdə yaradılmışdır. Bəzi yayımları DVD şəklində buraxılır.

Tarixi
------

«Animal Planet» kanalı 1 oktyabr 1996-cı ildə əsası qoyulmuşdur. 2014-cü ilin yazında kanal 16:9 formatında yayımlanıb, HD versiyası da mövcuddur. 

Kanalın əvvəlki loqosu

Tanınmış verlişləri
-------------------

* *Animal Cops: Houston*
* *The Predators Prey*
* *Big Cat Diary*
* *The Life of Mammals*
* *The Jeff Corwin Experience*
* *Meerkat Manor*
* *The Planet’s Funniest Animals*
* *Orangutan island*
* *Whale wars*
* *Growing Up…*
* *K9 Cops: Meet the Elite*
* *Dog Whisperer with Cesar Millan*
* *The Big Sting*

Xarici keçidlər
---------------

* Animal Planet Rusiyada Arxivləşdirilib 2015-04-11 at the Wayback Machine
* Facebook-da rəsmi səhifəsi
**Arçil Konstantinoviç Cordcadze** (*gürc.* არჩილ კონსტანტინეს ძე ჯორჯაძე;10 yanvar 1872, Tiflis – 21 mart 1913, Batumi) — Gürcü siyasətçisi, Gürcüstan Sosialist Federalist Partiyasının qurucularından və baş ideoloqlarından biri.

Həyatı
------

Hərbçi ailəsindədə dünyaya gəldiyindən ailə tezliklə Kutaisiyə köçdü. Arçil Kutaisi şəhərində klassik gimnaziyada təhsil almağa başladı. Sonra təhsilini Tiflisdə davam etdirdi və 1892-ci ildə Birinci Tiflis Kişi Gimnaziyasını bitirdi. Elə həmin il Sankt-Peterburq Universitetinə daxil oldu. Arçil Cordcadze qısa müddət sonra Varşavaya köçdü. Ancaq bir müddət sonra Arçil qayıdıb Təbiət Elmləri Fakültəsində təhsilini davam etdirdi. Tezliklə Paris və London universitetlərində mühazirələrə qatılmaq üçün xaricə getdi. Bu dövrdə sosiologiyaya maraq göstərir, sonradan isə Lev Tolstoyun təlimlərini özü üçün rəhbər tuturdu.

İngiltərədə Tolstoy koloniyasında, Esseks qraflığının Perlivades kəndində yaşamışdır. Arçil Cordcadze 1897-ci ildə Lev Tolstoyun diqqətini çəkən "Əxlaqlı bir həyat üçün bir cəmiyyətin təcrübəsi" mövzusunda kitab nəşr etdirdi.

1901-ci ildən sonra Gürcü ziyalıları Gürcüstana qayıtmağa başladılar və ölkənin ictimai və siyasi həyatında fəal iştirak etdilər. 1901-1902-ci illərdə Arçil Cordcadze, Gürcüstan milli azadlıq qüvvələrinin konsolidasiyası üçün nəzəri əsas olan ümumhərəkətlər nəzəriyyəsini yaratdı.

A.Sabuiski təxəllüsü altında "Severny Vestnik" jurnalı ilə əməkdaşlıq etmişdir. İdeyalarını populyarlaşdırmaq və Georgi Dekanozişvili və başqaları ilə birlikdə Avropanın demokratik cəmiyyətinin diqqətini cəlb etmək üçün 1903-cü ilin mayından Parisdə "Sakartvelo" - "La Georgy" qəzetinə fransız əlavəsini nəşr etdirirdi.

Gürcüstanın ilk milli siyasi partiyası olan Gürcüstan Sosialist-Federalist Partiyasının yaradıldığı Gürcüstan Siyasi Partiyaları Konfransını təşkil etmək üçün Cenevrəyə dəvət almışdı. Arçil Cordcadze partiyanın lideri və əsas ideoloqu oldu.

Arçil Cordcadze 21 mart 1913-cü ildə vəfat etmişdir. Didube panteonunda dəfn olunub.

Xatirəsi
--------

Tiflis küçələrindən biri Arçil Cordcadzenin adını daşıyır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Arčʻil Jorjaże // Faceted Application of Subject Terminology.
2. 1 2  არჩილ ჯორჯაძე // საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი (gürc.). 2001.
3. ↑  "Как в Англии создавались общины толстовцев". 2021-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-17.
4. ↑  "А. Сабуйский". 2021-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-17.
5. ↑  Мы, что, больше любим Грузию, чем Илья — грозя России кулаком, ругая ее?![*ölü keçid*]

Ədəbiyyat
---------

ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, «მამულიშვილთა სავანე», გვ. 431, თბ. 1994

Xarici keçidlər
---------------

Арчил Джорджадзе — исследователь грузинский социально-политических и правовых взглядов второй половины XIX — и начала XX века[*ölü keçid*]

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 142207683 · LCCN: n95079206 · SUDOC: 19406980X · VIAF: 63258852 · WorldCat VIAF: 63258852 |
**Andreas Sellarius** — Hollandiyalı-alman kartoqraf və mühəndisdir. 1660-cı ildə yaratdığı "Harmonia Macrocosmica" səma xəritəsi ilə məşhurdur. Neuhausendə anadan olub, Heydelberqdə təhsilini davam etmişdir. Protestan olan Sellarius, Heidelberqdə bəzi mənbələrə görə 30 il müharibələrə görə 1618-ci ildə, ya da şəhər katolikləri tərəfindən başlanılmış inqilab zamanı 1622-ci ildə şəhəri tərk etmişdir. Heidelberqi tərk edən Sellarius o zamankı əsərləri tapılmasada, Poloniya da yazdığı əsərlər bu gunə qədər gəlib çatmışdır. O Amsterdamda məktəb direktoru olduğu zaman ailə həyatı qurub. Qadının adı Katerina Elt idi. Qısa dövr Lahey, Hollandiya qalıb Hoorna köçmüşdür. 1637-ci ildə ölənə qədər Latın məktəbinin direktoru olmuşdur.

Xarici keçid
------------

* Andreas Cellarius'un bibliografası
* Amsterdam Arşivlerinden doğum belgesi [1]
* Andreas Cellarius (1661). *Harmonia Macrocosmica*.
	+ Online scanned edition [*ölü keçid*] Utah Üniversitesi'nden.
	+ Online scanned edition [*ölü keçid*] Linda Hall Kütüphanesi'nden.
	+ Harmonia Macrocosmica da www.atlascoelestis.com

1. ↑  LIBRIS. 2018.