**Diplomatik protokol** - beynəlxalq ünsiyyətdə dövlətlər, hökumətlər, xarici işlər nazirlikləri, diplomatik nümayəndəliklər və rəsmi şəxslər tərəfindən icrası zəruri sayılan, beynəlxalq təcrübədə qəbul olunmuş qaydalar, ənənələr və şərtlərin toplusu. Lakin bütün sadalananlar heç bir dövlətin özunəməxsus adətlərini və milli ənənələrini inkar etmir.

Beynəlxalq təşkilatlarda üzvlük, zirvə toplantıları, beynəlxalq konfranslar və s. diplomatik prokolsuz keçinə bilməz.

"Protokol" - yunan dilindəki *protokollon* sözündən götürülüb, "protos" - birinci, "kollo" - yapışdırmaq deməkdir. Etimoloji mənada "protokol" sözü Bizans diplomatiyasında təntənəli mərasimlərdə tərtib edilən sənədin 1-ci hissəsini bildirirdi, bu hissədə iştirakçıların siyahısı göstərilirdi. Orta əsrlərdə protokol dedikdə sənədlərin tərtibatı və arxivləşdirilməsi qaydası başa düşülürdü. Sonralar isə diplomatiya və diplomatik xidmət anlayışlari ilə əlaqəli şəkildə işləməyə başladıqda, sənədlərin tərtibatı ilə yanaşı özündə etiket və mərasim məsələlərini də əks etdirməyə başladı.

Diplomatik protokolun tələblərinə erinasızlıq, ən xırda ehtiyatsızlıq bəzən dövlətlər arasındakı əlaqələrin kəsilməsi, hətta müharibə şəraitinin yaranması ilə müşahidə oluna bilir.

Diplomatik protokolda hər bir dövlətin rəmzlərinə hörmətlə yanaşılması birbaşa dövlətin suverenlik hüququna hörmətin təzahürüdür. İkinci tərəfdən dövlətin bərabərhüquqlu olduğu diplomatik protokolun demək olar ki, əksər elementlərində təsbit olunur. Xüsusilə qəbullar zamanı diplomatik nümayədəliklərin başçılarının və diplomatik heyətin üzvlərinin müvafiq ardıcıllıqla əyləşməsinin müəyyənləşdirilməsi qaydaları, diplomatik korpusda başçılıq (duayen), beynəlxalq müqavilələrin imzalanması zamanı növbəlilik (alternat) qaydası, eləcə də beynəlxalq konfranslarda sədrlik buna misal ola bilər.

Dövlətin aktiv və passiv səfirlik hüququ da diplomatik protokolla tənzimlənir. Səfir təyin olunması zamanı aqreman tələbi, etimadnamə təqdim olunması mərasimi, səfərlərin təşkili qaydaları ikitərəfli razılıq əsasında baş verir.

18 mart 1815-ci imzalanmış Vyana Reqlamenti diplomatik protoklun ümumi qaydalarını müəyyənləşdirən ilk sənədlərdən biri hesab olunur. Bir qayda olaraq həmin vaxtdan ağsaqqallığın növbəli şəkildə, diplomatik nümayəndəliyin başçısının öz funksiyalarını icra etməyə başladığı gündən həyata keçirilməsi qərara alındı. Vyana Reqlamenti ilk dəfə diplomatik nümayəndələrin vahid beynəlxalq dərəcələrini unifikasiya etmiş və dövlətlərin diplomatik praktikasına daxil etmişdir.

| ⛭Diplomatiya və diplomatlar |
| --- |
| Rollar | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Diplomatikliderlərinləqəbləri | 

|  |  |
| --- | --- |
| Çoxtərəfli | 
* Daimi nümayəndə
	+ BMT
* Xüsusi tapşırıqlar üzrə səfir
* Rezident nümayəndə

 |
| İkitərəfli-milli | 
* Səfir
	+ Yüksək komissar
	+ Papalıq səfiri
* Müvəqqəti işlər vəkili
* Missiya başçısı

 |
| İkitərəfli-millisəviyyədən aşağı | 
* Konsul

 |
| İkitərəfli-təmkin | 
* Rezident
	+ Rezident komissiyaçı
* ləqəb
* Baş agent

 |
| Portfoliosuna görə(Attaşe) | 
* Kənd təsərrüfatı üzrə attaşe
* Müvəqqəti missiya vəkili
* *İnvestisiya üzrə müvəqqəti vəkil*
* Mədəni attaşe
* Hərbi attaşe
	+ Hava üzrə attaşe
* Elmi attaşe
* Ticarət komissiyaçısı

 |

 |
| Başqa rollar | 
* Diplomatik kuryer
	+ Kraliçanın carçısı
* Xarici işlər naziri

 |
| Təsnifat | 
* Diplomatik çin

 |

 |
| Ofislər | 
* Həvari elçilik
* Konsulluq topllumu
* Konsulluq
* *De facto* səfirlik
* Diplomatik toplum
	+ Afrika Diplomatik Toplumu
* Səfirlik
* Himayəçi güc
* Eksklüziv mandat

 |
| Növləri | 
* Kürü diplomatiyası
* Qaimə diplomatiysı
* Vadar diplomatiyası
* Ticarət diplomatiyası
* Mədəni diplomatiya
* Müdafiə diplomatiyası
* Rəqəmsal diplomatiya
* Dollar diplomatiyası
* Sərbəst diplomatiya
* Tam spektr diplomatiyası
* Tibbi diplomatiya
* Partizan diplomatiyası
* Kanoner diplomatiyası
* Girov diplomatiyası
* Yeni diplomatiya
* Panda diplomatiyası
* Paradiplomatiya
* Zəvvarlıq diplomatiyası
* Pinq ponq diplomatiyası
* Önləyici diplomatiya
* İctimai diplomatiya
* Məkik diplomatiyası
* Stadion diplomatiyası
* Döyüşcü qurd diplomatiyası
* Fəlakət diplomatiyası

 |
| Sənədlər | 
* Ekzekvatur
* Etimadnamə
* Nota

 |
| Başqamövzular | 
* Aqreman
* Barışdırıcılıq
* Konsulluq immuniteti
* Diplomatik çanta
* Diplomatik kabel
* Diplomatik həstəlik
* Diplomatik immunitet
* Diplomatik qanun
* Diplomat uniforması
* Protokol
* İnkişafa yardım
* Parlament nümayəndə heyəti
* Sammit
* Qardaşlaşmış şəhərlər

 |
| 
* Category **Kateqoriya**
* Commons page **Commons**

 |