recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Feya Balabinanın binası** — Rostov-na-Donu şəhərində yerləşən bina. Bina Rostov vilayəti, Rostov-na-Donu şəhəri, Şaumyan küçəsi, ev 58 ünvanında yerləşir. Bina üç mərtəbədən ibarətdir. Bina XIX əsrin sonları XX əsrin əvvəllərində, eklektika stilində inşa edilmişdir. Bina Rusiya Federasiyası regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

Tarixi
------

Bina Rostov vilayəti, Rostov-na-Donu şəhəri, Şaumyan küçəsi, ev 58 ünvanında yerləşən bina eklektika stilində inşa edilmişdir. Bina XIX əsrin sonları XX əsrin əvvəllərində inşa edilmişdir. Binada böyük rus balerinası Feya İvanovna Balabina 1924-cü ilə qədər yaşamışdır.

1920-ci ildən sonra bina ümumi yaşayış binası kimi istifadəyə verilmişdir. Tarixi bina iki dünya müharibəsini zərər görmədən bu günlərə qədər gəlib çata bilmuşdir.

Binada rus balerinası Feya İvanovna Balabina doğulmuş və müəyyən müddətə yaşamışdır. Bunu xatırladan lövhədə yazılır Bu binada rus balerinası Feya İvanovna Balabina yaşamışdır (1910 - 1982).

Arxitektura
-----------

Feya Balabinanın binası üç mərtədən ibarətdir. Bina qırmızı kərpiçdən inşa edilmişdir. Eklektika stilində inşa edilmişdir. İkinci mətəbəsində eyvanı vardır. Birinci mərtəbənin pəncərələri məhəccərlə qorunur.

Ədəbiyyat
---------

* Вера Волошинова. Ростов -на-Дону: дом, где родилась Фея Балабина//газета «Молот». — 21.10.2011. №№ 153-154 — с. 6.

Mənbə
-----

* РОСТОВСКУЮ ПЛИСЕЦКУЮ ЗВАЛИ ФЕЕЙ
* Фея Ивановна Балабина
* Чьи имена появятся на ростовском "Проспекте звезд"?
* Донские краеведы предлагают пересмотреть отношение к мемориальным доскам

İstinadlar
----------

1. ↑  "Перечень выявленных объектов культурного наследия г. Ростова-на-Дону". 2017-05-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-20.
2. ↑  "Шаумяна 58. Дом Ф.И.Балабиной". 2018-11-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-20.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Dübəndi (dəqiqləşdirmə).
**Dübəndi** — ayaq üçün nəzərdə tutulan geyim növü. Ayağı fiziki zədələnmələrdən və soyuqdan qoruyur.

Dübəndini boğazı nisbətən kiçik olub, ayağı topuğa qədər örtülürdü. Onun boğazlığı qara və tünd qəhvəyi rəngli dəridən tikilir, altına aşılanmış göndən altlıq çəkilir və dabanına nal vurulurdu. Adətən, bu ayaqqabı ayağa geyildikdən sonra onun boğaz hisəsindəki simmetrik qoşa deşiklərdən keçirilən bəzəkli qaytanla üstü bağlanılırdı.

Azərbaycanda başmaq, məst, uzunboğaz çəkmə tipli ayaq geyimlərindən istifadə olunmasının qədim tarixi vardır. Mingəçevir ərazisində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı tapılan e.ə. XI-VIII əsrlərə aid edilən gil ayaqabı–qablar XIX əsrdə xalqın istifadəsində olan eyniadlı ayaqqabılara tipoloji oxşarlıq təşkil edir. Bu isə bir daha sübut edir ki, bu ayaqqabı növləri uzun zaman əsaslı dəyişikliyə uğramadan öz mühafizəkarlığını qoruyub saxlamışdır. XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərindən başlayaraq xalqın geyim dəstinə rus geyimi və ya ayaq geyimlərinin tədriclə daxil olması həm kişi həm də qadın ayaq geyimi olan qaloşun kütləvi istehsal çarıq, patava, dolaq, çust, başmaq, məst və s. kimi ayaq geyimlərini ciddi sürətdə sıxışdırıb məişətdən çıxarmağa nail olmuş, ayaq geyimlərinə keyfiyyət dəyişiklikəri əmələ gəlmişdir. Yüngüllüyü, yumşaqlığı, ucuz başa gəlməsi və təsərrüfat işlərində davamlılığı qaloşın indi də kənd əhalisi içərisində üstünlüyünü qoruyub saxlayır. Bununla yanaşı, əhali fabrik istehsalı ola gidər ayaqqabı növlərinə də məişətdə geniş yer ayırır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| ⛭Geyimlər |
| --- |
| Üst geyimləri | Yapıncı  • Arxalıq  • Baharı  • Qaba  • Çuxa  • Çəpkən  • Don  • Eşmək  • Əlcək  • Gödəkcə  • Güləcə  • Xalat  • Jilet  • Kostyum  • Köynək  • Kürk  • Ləbbadə  • Palto  • Pencək  • Pərəncə  • Plaş  • Şalvar  • Kolqotqa  • Üst köynəyi |
| Ayaq geyimləri | Ayaqqabı  • Çarıq  • Lapçın  • Boğazdı  • Dübəndi  • Başmaq  • Corab  • Çəkmə  • Sabo  • Çəkələk |
| Geyim elementləri | Kəmər |
**Döş giləsi** — qadınlarda südün, uşağı qidalandırmaq üçün döşdən gələn laktasiya kanallarından keçməsini təmin edən döşün səthindəki qaldırılmış toxuma sahəsidir. Süd döş giləsindən passiv şəkildə axa bilər və ya kanal sistemi boyunca meydana gələn hamar əzələlərin daralması ilə xaric edilə bilər. Döş giləsi ətrafındakı dəridən daha tünd rəngdə olan areola ilə əhatə olunmuşdur. Qeyri-insanlara istinad edərkən onu çox vaxt məmə ucları adlandırırlar. Əmzik uşaqların qidalandığı qida butulkasının elastik ağız hissəsini təsvir etmək üçün də istifadə edilə bilər. İnsanlarda, həm kişilərin, həm də qadınların döş gilələri cinsi oyanmanın bir hissəsi kimi stimullaşdırıla bilər. Bir çox mədəniyyətlərdə insanların, daha dəqiq desək qadınların döş gilələri cinsiləşdirilir, "… cinsi obyekt hesab edilir və onların fiziki xüsusiyyətləri və seksuallığına görə qiymətləndirilir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Britannica (onlayn) · Treccani |
| Normativ yoxlama | GND: 4146768-1 · LCCN: sh2009007031 |
**Hidromaqnezit Mg5 [CO3]4 (OH)2 · 4 H2O** — monoklinik, psevdorombik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: nadir.

Xassələri
---------

Rəng – qar kimi ağ, rəngsiz; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – kristallarda – şüşə, qabıqlarda – torpaqvarı; əllə toxunduqda yağlıdır; Şəffaflıq – yarımşəffaf, işıqkeçirən; Sıxlıq – 2,1-2,3; Sərtlik – 3,5; Ayrılma – {010} üzrə mükəmməl; Sınıqlar – qeyri-hamar, nadir hallarda qabıqvarı; Morfologiya – kristallar: xırda məsaməli iynəvari, vərəqvari; İkiləşmə: {100} üzrə polisintetik; Mineral aqreqatları: bütöv, təbaşirəoxşar, radial-lifli kütlələr, qabıqlar.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Hiperbazitlərin aşınma məhsulu olub, damarcıq və qabıq şəklində serpentinitlər üzrə inkişaf edir. Mineralın brusitin dəyişilməsi ilə əlaqədar olan tapıntıları periklazlı mərmərlərdə qeyd olunur. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: brusit, kalsit, dolomit, opal və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Kraubat (Avstriya); Şariar (İran); Xaranqon (Tacikistan) və b. Azərbaycanda Kiçik Qafqazın ofiolit qurşağının ultraəsasi süxurlarının aşınma qabığında və Göydərə xromit yatağında aşkar edilmişdir.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2777740398 |

* Hydromagnesite
Seksual fetişizm ilə səhv salmayın.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Fetişizm (dəqiqləşdirmə).

**Fetişizm** (*fr.* fétichisme) — maddi əşyalara itaətə əsaslanan dünyagörüşüdür.

Eduard Taylora görə, fetişizm animizmin bir formasıdır, fetiş isə ruhların yerləşdiyi məkandır. Birinci qənaəti dəqiqləşdirmək lazım gəlir. Çünki fetişizm əslində animizmin əşyalarla təsdiqlənməsi tələb olunan formasıdır. Müqəddəsləşdirilən bütün maddi əşyalar fetiş kimi qəbul olunurdu. Demək olar ki, dinlərin hamısında xüsusi predmetlər var ki, ona itaət və ibadət edirlər. Xristianlıqda xaç, "Bibliya" və ikona, İslamda Kəbədəki qara daş və "Quran" dindarlar tərəfindən qeyri-adilik dərəcəsinə qaldırılıb fetişləşdirilmişdir.

Fetişizm Azərbaycan mifik görüşlərində özünə xüsusi yer tutur. Türk təfəküründə fetişləşən varlıqlardan ilkini odun əldə edilməsi ilə yaranmışdır. Mağaralarda qalanan ocaqlar müqəddəsləşdirilərək nəslin davamlılığını bildirmişdir. Təsadüfi deyil ki, dilimizin məhsulu olan "ocaq" sözü arxetipik simvola çevrilərək əksər xalqlara keçmiş və eyni mənada işlənmişdir. Ümumiyyətlə, Azərbaycan xalqının nəzərində kiçik məişət əşyalarından tutmuş silahlara (ox, yay, qılınc), bulaqlara, təpələrə, qayalara kimi hamısı ilahiləşdirilib tarixin müxtəlif dönəmlərində insanların ümid yerinə çevrilmişdir. Nağıl və eposlarımızda bir silsilə sehirli əşyalar və vasitələr təsvir edilir ki, qeyri-adi işləri yerinə yetirir, möcüzələr törədir. Əvvəllər onların fetiş şəklində xalq arasında qəbul edildiyi şübhəsizdir. Talisman və amuletlər də fetişləşdirilmiş predmetlər sırasında durur. Maddi əşyalara və varlıqlara fetişizm mövqeyindən yanaşılması itaət və ibadətin daha universal dayağını – kultları meydana gətirmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qafarov R.O. Azərbaycan Türklərinin mifologiyası" (PDF). 2011-10-14 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-10-14.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Fəlsəfə** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Linşöping Universiteti** (isveçcə: *Linköpings Universitet*), qısaldılmış *LİU* — İsveç universiteti.

Tarixi
------

Bu ali məktəb Stokholm Universiteti nəzdində fakültə kimi 1965-ci ildə başlamışdır. 1975-ci ildə İsveç dövləti tərəfindən tam universitet statusu verilmişdir. Beləliklə, İsveçdə altıncı universitet olmuşdur. Universitetin dörd fakültəsi və 14 böyük şöbələri var. Bundan başqa, universitetlə bağlı tədqiqat və elmi mərkəzlərdə var. 1996-cı ildə universitet qonşu şəhər Norrköping ikinci korpusunu da açdı. Hesablamaya görə təxminən 17.200 tələbə 2009-cu ildə universitetdə təhsil almışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  Public register of government agencies in Sweden.

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
| П: | "Universitet" portalı |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Universitet ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *İsveç ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Annuitet** – borcun aylıq bərabər hissələr ilə ödənilməsidir. Yəni annuitet ödəniş zamanı sız qalıq məbləğdən asılı olmayaraq, hər ay bərabər miqdarda məbləğ (kredit+ ona görə faiz) ödəyirsiniz.  Bu ödənişlər aylar üzrə elə hesablanır ki, kreditin ödəniş müddətinin sonunda borc tamamilə ödənilmiş olsun.

Məsələn:Bankın 22% ilə 12 ay müddətində verilmiş 2000 manat dəyərində kreditin aylıq ödənişi 187.79 manatdır.Bu nümunədə aylıq ödəniləcək **məbləğ** annuitet məbləğini göstərir.

Annuitet ödəmənin düsturu:

1. **Hər ay annuitet ödəmə**:

{\displaystyle A=K\cdot S}**,**

burada:

**A – aylıq annuitet ödəmə**,

**K – annuitet əmsalı**,

**S – kreditin məbləğidir**.

2. **Annuitet əmsalı:**

```
              {\displaystyle K={i\cdot (1+i)^{n} \over (1+i)^{n}-1}}
```

burada:

**K – annuitet əmsalı,**

**i – kredit üzrə aylıq faiz dərəcəsidir (=illik dərəcə/12 aya),**

**n – kreditin ödənilməsi müddətində dövrlərin miqdarı.**

**Annuitetin 2 növü var: Müəyyən annuitet və qeyri-müəyyən annuitet**

**Müəyyən annuitet-** Müəyyən annuitetlərdə ödənişlər müəyyən bir zaman müddəti ərzində başlayır və müəyyən bir tarixdə bitir. Məsələn, kreditlərin ödənişlərinin başlama və bitmə tarixi bəllidir.

**Qeyri-müəyyən annuitet -**  qəza sığortası,təqaüd aylığı kimi ödənişlərdə isə, ödənişlərin başlama ya da bitmə tarixi naməlum olduğu üçün bu cür annuitetlərə deyilir.

**Annuitet ödənişinin mahiyyəti** özünü onda göstərir kredit ödənişinin ilk ilində (və ya illərində, müqavilənin müddətindən asılı olaraq) aylıq ödənişlərin tərkibində əsas payı borc üzrə faizlər tutur. Amma əsas borc məbləği (kreditin əsas hissəsi) çox cüzi hissədə azalır və ya ümumiyyətlə azalmır. Kredit müqaviləsinin son aylarında (və ya illərində) ödənilir.

Banklar üçün annuitet ödəniş sistemindən istifadə sərfəli hesab olunur. Çünki banklar bu zaman faizlərdə daha çox mənfəət qazanırlar.

Borcalanlar üçün isə bu sistemin yeganə üstünlüyü,  aylıq ödənişlərin bəbabər olmasıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-09-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-07-15.
**Femisto** (*yun.* Θεμιστώ) və ya **Yupiter XVIII** — Yupiterin kiçik peyklərindən biri. 1975-ci ildə kəşf edilsə də, itmiş və 2000-ci ildə yenidən kəşf edilmişdir.

Kəşf və adlandırma
------------------

Femisto birinci dəfə 30 sentyabr 1975-ci ildə Elizabet Romer və Çarlz Koval tərəfindən kəşf edilmiş və bu kəşf 3 oktyabrda açıqlanmışdır. Peyk ilk olaraq **S/1975 J 1** adlandırılmışdır. Amma bu peykin ətraflı öyrənilməməsi səbəbi ilə peyk astronomların gözündən itmişdir.

1980-ci illərdə Femisto ancaq astronomiya kitablarının qeyd bölməsində yer alırdı. Daha sonra 2000-ci ildə bu peykə çox bənzər bir peyk Skott Steppard, Devid Cevit, Yevqen Maqner və Yanqa Fernandes tərəfindən kəşf edilmişdir. Bu peyk **S/2000 J 1** adlandırılmışdır. Amma sonra bunun 1975-ci ildə kəşf edilən peyk olduğu təsdiqlənmişdir. Bu müşahidə Bret Qledman, Con Keyvlaars, Cin-Mark Petit, Hanz Skul, Metyu Holmen, Brayan Marsden, Filip Nikolson və Cozef Borns tərəfindən aparılmış və bu haqda Kiçik Planet Mərkəzinə məlumat verilmişdir.

2002-ci ilin oktyabrında peykə yunan mifologiyasında Zevsin (Yupiterin) sevgilisi və yağış tanrısı İnaxın qızı Femistonun adı verilmişdir.

Xarakteristika
--------------

Femistonun orbiti Yupiterin digər peyklərindəkindən fərqlidir. Femisto öz orbitində tək başına hərəkət edir. Peyk Yupiterin Qaliley peykləri ilə Himali peykləri arasında yerləşir.

Femistonun diametri cəmi 8 km-dir, albedosu isə 0.04-dür. Səth sahəsinin 200–380 km2 arasında olduğu güman olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  IAUC 2845: *Probable New Satellite of Jupiter* Arxivləşdirilib 2002-09-16 at the Wayback Machine 1975 October 3 (discovery)
3. ↑  IAUC 7525: *S/1975 J 1 = S/2000 J 1* Arxivləşdirilib 2002-09-16 at the Wayback Machine 2000 November 25 (recovery)
4. ↑  MPEC 2000-Y16: *S/1975 J 1 = S/2000 J 1, S/1999 J 1* Arxivləşdirilib 2017-09-02 at the Wayback Machine 2000 December 19 (recovery and ephemeris)
5. ↑  IAUC 7998: *Satellites of Jupiter* Arxivləşdirilib 2017-08-12 at the Wayback Machine 2002 October 22 (naming the moon)
6. ↑

Xarici keçidlər
---------------

* Devid Cevitin qeydləri
* Yupiterin peykləri
***Snoudoniya şahin otu*** və ya ***Hieracium snowdoniense*** — Şimali Uelsin Snoudoniya bölgəsi üçün endemik bitki. Parlaq sarı çiçəkləri olan çoxillik bitkidir. Onun 1950-ci illərin əvvəllərində həddindən artıq otlaq nəticəsində məhv olduğu güman edilirdi. 2002-ci ildə Bethesda üzərindəki *Cwm Idwal* Milli Təbiət Qoruğunun dik yamaclarında bu növ yenidən kəşf edildi.

Adından da göründüyü kimi, Snoudoniya şahin otu Uelsdə, Böyük Britaniyada, Snoudoniya vadisində tapılır. Bu nadir bitki sarı ləçəkləri olan məxməri kənarları olan olduqca sadə çiçəklərə malikdir. Bir neçə il əvvələ qədər bu bitkilər çiçək verməyi dayandırdı, bu da botanikləri onun nəsli kəsilməkdə olduğunu düşünməyə vadar etdi. 2002-ci ildə çiçəklər botaniklərin yanlış təsəvvürünü qıraraq yenidən çiçək açmağa başladı.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Bitki** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | GBIF · iNaturalist · NCBI · WoRMS |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2778659321 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Ağgöl.

**Ağgöl Dövlət Təbiət Qoruğu -**1978-ci ilin 2 mart tarixində gölün 4400 hektara bərabər olan su ərazisinə ciddi qorunma statusu verilmiş və Ağgöl Dövlət Təbiət Qoruğu yaradılmışdır. 2003-cü ilin 5 iyul tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1298 saylı sərəncamı ilə Ağ göl Dövlət Təbiət Qoruğunun sahəsi 17924 hektara qədər artırılmış və Milli Parkın ərazisi yalnız bataqlıqlar deyil, həmçinin tipik-çöl və yarımsəhra landşaftlarından ibarət olmuşdur.

Qoruğun ümumi sahəsinin 2,1 ha-nı (40,6 %) təmiz su sahəsi, 2,26 min ha-nı (43,6 %) qamış cəngəllikləri, 20 ha-nı (0, 38 %)  adalar təşkil edir.

İqlimi
------

Buranın yayı quraq keçən yarımsəhra və quq çöllərin mülayim – isti iqlim tipi hakimdir. Burada günəş radiaiyasının illik miqdarı 131, radiasiya balansı isə 45 kkal/kv.sm –dir. Havanın orta illik temperaturu 14 dərəcəyə çatır. Yağıntının illik miqdarı 330 mm-dən artıq deyildir.  Buradakı iqlim şəraiti ərazidəki quşların və məməli heyvanların xeyli miqdarda məskunlaşması üçün optimal şərait yaratmşdır.

Ümumi sahənin çoxunu Ağgöl təşkil edir. Ağgöl öz sahəsinə görə respublikanın ən böyük göllərindən biridir. Maksimum dərinliyi 1,5 – 2 m, orta dərinliyi isə 0,8 m-dir. Yayın sonuna qədər gölün suyu xeyli zalır və dərinliyi 20-25 sm-ə çatır.

Bitki örtüyü
------------

Ərazidə yarımsəhra, şorlaşmış torpaq və göl şəraitinə uyğunlaşmış bitki örtüyü səciyyəvidir. Ərazidə 30-a qədər bitki növünə rast gəlinir.

Ağgöl Dövlət Təbiət Qoruğunun ərazisində əsasən çimli-bataqlıq, boz-çəmən torpaqlar yayılmışdır. Göldən uzaqlaşdıqca torpaqların tip və yarımtiplərinin, onların fiziki xüsusiyyətlərinin dəyişilməsi aydın nəzərə çarpır. Yovşanlı, şoranotlu, efemerli bitkilər inkişaf edir. Onar ərazidə müəyyən heyvan və quşların məskunlaşmasında müsbət rol oynayır.

Heyvanat aləmi
--------------

Heyvanlar aləmi qızılqaz, boz, qaşqa, qırmızıdöş qazlar və s. ilə yanaşı enli burun, qırmızıdimdik, qızılbaş və digər ilə zəngindir. Həmçinin burada qaşqaldaq, sultan toyuğu, turac, bəzgək, çobanaldadan quşları da yaşayır. Ağgöl Dövlət Təbiət Qoruğunda yayılmış məməli heyvanlarda canavar, qunduz, tülkü, porsuq, dovşan və s. olur. Eləcə də çəki, naxa, sıf və digər balıq növləri də vardır.

Həmçinin bax
------------

* Ağgöl Milli Parkı
* Ağgöl bələdiyyəsi
* Ağ göl

Xarici keçidlər
---------------

* Ağgöl Milli Parkı

İstinadlar
----------

1. ↑  İbrahimov Tahir.Azərbaycanın qoruqları.Bakı 2015.
**Camışçılıq** — əsasən ətlik-südlük istimaqətli iribuynuzlu heyvandarlığın bir növüdür. Camış bəzi xüsusiyyətlərinə görə qara mal cinslərindən fərqlənir və təsərrüfat nöqteyi nəzərindən onlardan xeyli üstündür. Xüsusi qulluğa ehtiyacları yoxdur. Bununla onların yetişdirilməsi üçün əlverişli şəraitin olması vacibdir. Belə ki, onlara əsasən subtropik, subekvatorial və ekvatorial iqlimin hakim oluğu ərazilərdə arealı daha yüksəkdir. Buna misal kimi onu göstərmək olar ki, inəklər -20 °C şaxtaya dözdükləri halda camışar artıq -1°C çətinlik çəkir. Səbəb isə onun piy qatının olduqca az olmasıdır. Camışdan alınan süd məhsulları keyfiyyətliyik baxımından inək südünü üstələyir. Gönü isə olduqca qiymətli dəri sayılır.

Camışçılıq iqtisadi cəhətdən gəlirli sahə olması ilə əlaqədar onun damazlıq və məhsuldarlıq keyfiyyətlərini daha da yaxşılaşdırmaq istiqamətində təkmilləşdirilməsinin aparılması vacibdir. Təcrübə stansiyalarında yemləmənin düzgün təşkil edilməsi nəticəsində məhsuldarlığın artırılması müşahidə edilmişdir. Bu isə camışçılığın rentabeli olmasını deməyə əsas verir.

Camışçılıq hazırda Cənubi Qafqaz, Cənubi Avropa, Cənubi Asiya və Cənub-Şərqi Asiya (Türkiyə, Hindistan, Pakistan, Misir, Bolqarıstan, Filippin) regionlarda müstəqil bir sahə kimi mövcuddur. 

Azərbaycanda da camışçılıq heyvandarlığın mühüm və gəlirli sahələrindən biridir. Ölkədə istehsal olunan ətin 25%, südün 15%, gönün isə 40% onun payına düşür. Burdan görünür ki, heyvandarlıq məhsulları istehsalında camışçılığın da böyük əhəmiyyəti vardır. Azərbaycanda yerli şəraitə uyğunlaşmış xüsusi Azərbaycan camışı cinsi yetişdirilir. Son zamanlar camışçılığa olan maraq azalmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycanda camışçılıq yoxa çıxır[*ölü keçid*]


Vikikitabda ***Camışçılıq*** mövzusuna dair mətn var.
**Baş Kəşfiyyat İdarəsi** (rus. *Главное разведывательное управление* — ГРУ) — Rusiya Silahlı Qüvvələrinin hərbi kəşfiyyatının mərkəzi idarəetmə orqanı.

Rəsmi adı — Rusiya Silahlı Qüvvələri Baş Qərargahının Baş Kəşfiyyat İdarəsi 44388 saylı hərbi hissəsi.

BKİ Baş Qərargah rəisinə və müdafiə nazirinə tabedir. Suilahlı Qüvvələrin marağına uyğun bütün növ kəşfiyyatla məşğul olur — agentura şəbəkəsi, kosmik və radioelektronika kəşfiyyatı.

Tarixi
------

XVI əsrdə Rusiyada kəşfiyyat aparan və təşkil edən ilk mərkəzi idarəetmə orqanları meydana çıxır ki, bu da dövlət rəhbərliyinin düşmənin niyyətləri və məqsədləri barədə məlumatlılığının artmasına səbəb olur. 1654-cü ildə çar Aleksey Mixayloviçin Fərmanı ilə kəşfiyyat idarəçiliyinin cəmləşdiyi gizli işlər əmri yaradılmışdır. I Pyotr 1716-cı ilin hərbi Nizamnaməsində ilk dəfə olaraq kəşfiyyat işi üçün qanunvericilik və hüquqi bazanı yaradır. XVIII əsrin sonu — XIX əsrin əvvəllərində hərbi əməliyyatların güclənməsi kəşfiyyat qarşısında yeni vəzifələr qoyur, onun səlahiyyətlərinə isə yeni qüvvə və vasitələr cəlb olunur. Rusiya hərbi kəşfiyyatının daimi fəaliyyət göstərən mərkəzi orqanının təşkilinə isə Rusiyanın 1805-ci ildən Napoleon Fransası ilə apardığı qanlı müharibələr həlledici təkan verib.

Ancaq Rusiyada hərbi kəşfiyyatın tam mərkəzləşdirilmiş orqanları yalnız 1863-cü ilin sentyabr ayında formalaşdı. O vaxt imperator Aleksandr II iki il ərzində təcrübə şəklində baş qərargahın Baş İdarə Mövqe və Ştatını (BİMŞ) təsdiqlədi. Təcrübə şəklində iki il müddətinə tətbiq edilən yeni hərbi kəşfiyyat strukturu bütövlükdə özünü doğrultdu. Ona görə də 1865-ci ildə Hərbi Nazirliyin növbəti yenidən təşkili zamanı onu saxlamışdır.

Mənbə
-----

* Структура ГРУ, история, документы Arxivləşdirilib 2015-08-26 at the Wayback Machine
* "Новое ГРУ: Современный комплекс для российской разведки" Arxivləşdirilib 2016-03-06 at the Wayback Machine // Вести Недели. Евгений Рожков. 12.11.2006
* Статьи о истории разведки
* Видео показательного выступления спецназа ГРУ
* Колпакиди А. И. Прохоров Д. П. Империя ГРУ. Очерки истории российской военной разведки

|  |  |
| --- | --- |
| Rusiya bayrağı | *Rusiya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



1. ↑  .
**Toros Arutyunoviç Toromanyan** (həmçinin **Toramanyan**, *erm.* Թորոս Հարությունի Թորամանյան; 18 mart 1864 – 1 mart 1934, İrəvan) — erməni mənşəli Osmanlı və SSRİ memarı və arxeoloqu, Ermənistan memarlıq tarixinin tədqiqatçısı. Ermənistan SSR əməkdar elm xadimi (1933).

Həyatı
------

1864-cü ildə Osmanlı imperiyasının Şapin-Karahisar şəhərində anadan olmuşdur. O, Konstantinopol Rəssamlıq Akademiyasını bitirdikdən sonra Konstantinopolda, sonra 1896-cı ildə köçdüyü Bolqarıstanda, həmçinin Rumıniyada şəxsi və ictimai binaların layihələndirilməsi ilə məşğul olmuşdur.

1902-ci ildə Toramanyan Aniyə ekspedisiyada iştirak etmək təklifini qəbul etmişdir. O, 1903-cü ildə buraya gəlmiş və Nikolay Marrın ekspedisiyasına qoşulmuşdur. 1904-cü ildə Toramanyan arximandrit Xaçik Dadyanın dəvəti ilə Zvartnots kilsəsinin qazıntılarına qoşulmuşdur. O, 1905-ci ildə tədqiqatının nəticələrini "Zvartnots məbədi" əsərində dərc etmişdir.

1921-ci ildə Ani Türkiyə ərazisinin bir hissəsi olduqdan sonra Toramanyan orada tədqiqat aparmaq imkanını itirmişdir. 1923-cü ildə Ermənistan SSR-də Qədim Abidələrin Mühafizəsi Komitəsi təsis edilmiş, Toramanyan onun üzvü olmuşdur. O, komitənin tərkibində Üçkilsə kafedralının yenidən qurulmasında iştirak etmişdir.

Toromonyan 1930–1932-ci illərdə İrəvanda Ermənistan Tarix Muzeyinin memarlıq şöbəsinə də rəhbərlik etmişdir. O, Dünya Erməni Konqresinin üzvü olmuşdur. 1934-cü ildə vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  Erməni Sovet Ensiklopediyası (erm.). / red. Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան 1974. C. 4. S. 204–205.
2. 1 2  Toros Toramanian // .
**Torlu qaymaqçiçəyi** (Elmi adı - *Ranunculus arachnoideus*) — IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU A2c+3c. Azərbaycanın nadir növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir. 5-6 sm hündürlükdədir. Kökətrafı yarpaqları uzun saplaqlıdır, yarpaq ayası dairəvi-ürəkvari, qalın, göyümtül, əsasən dərin 3 bölümlüdür. Orta dilimi enli, tərs-yumurtavaridir. Yan tərəfdəkilər romb şəkilli, 2 dərin bölümlüdür. Gövdə yarpaqları kiçilmiş, əsasından 3 lansetvari və ya uzunsov – lansetvari, tamkənarlı və ya dişli seqmentlərə bölünmüşdür. Nektarlığı 12-16 mm uzunluqda, qızılı-sarı, geniş yumurtavaridir. Meyvələri 3-3,5 mm uzunluqda, tərs-yumurtavari, yan tərəfədn sızılmış, hamar, təpə hissədən qarmaqvaridir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə iyul-avqust aylrında baş verir. Alp qurşağında rast gəlinir. Yüksək dağlığın 3000-3800 (4000) m hündürlüyündə əsasən subnival və alp qurşaqlarında rast gəlinir[1].

Yayılması:
----------

Böyük Qafqazın Quba sahəsi, şərq və qərb hissələri.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Təbii ehtiyatı azalır. Populyasiyanın vəziyyətinin və təbii bərpanın ətraf mühitin dəyişilən asılıllığı müşahidə olunur.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Təbii amillər (subnival qurşağın bitkisi olduğundan və qısa vegetativ dövrə malik olması, ətraf mühit amillərinə çox həssaslığı və qeyri stabil çınqıllı torpaqların tez-tez eroziyaya məruz qalması).

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Yayıldığı ərazilərin mütəmadi monitorinqinin aparılması, toxumla yaxşı çoxaldığından mümkün qədər toxum ehtiyatının yığılması.

Yayılması
---------

BQ qərbi, BQ şərqi, BQ Quba sahəsinin rayonlarında alp qurşağında yayılmışdır. Dağıntı və qaya töküntülərində bitir. Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabına daxil edilmiş nadir növdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2017-05-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-27.
2. ↑  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı Nadir və nəsli kəsilməkdə olan növlər. 2-ci nəşr. Bakı-2013
3. ↑  Флора Азербайджана, 1953
4. ↑  Əsgərov A.M. 2005
5. ↑  Məmmədov Q. Yusifov E. Xəlilov M. Kərimov V. 2012
6. ↑  Validə M. Əlizadə, Naibə P. Mehdiyeva,Vüqar N. Kərimov, Aidə Q. İbrahimova BÖYÜK QAFQAZIN BİTKİLƏRİ (Azərbaycan) Bakı 2019

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17832262
* Wikispecies: Ranunculus arachnoideus
* GBIF: 3926269
* IPNI: 712225-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:712225-1
* Tropicos: 27102636
* WFO: wfo-0000461179

 |
**Göyova körfəzi** (*türk.* Gökova Körfezi, *yun.* Κεραμεικός κόλπος) — Egey dənizinin hövzəsi olan Kerme körfəzinə daxil olan körfəz. Türkiyənin sahillərində yerləşir. Əsas limanlar Bodrum (Türkiyə) və Kos (Yunanıstan).

Görməli yerləri
---------------

### Kleopatra çimərliyi

Kleopatranın çimərliyi Sedir və ya Sehir adasında yerləşir. Adanı qeyri rəsmi olaraq Kleopatra adası adlandırırlar. Bu adada Kleopatra çimərliyi adlı qumu unikal quruluşda və kiçik incilərə bənzəyən çimərlik vardır. Qum bu sahə üçün tamamilə xarakterik deyil və mənşəyi məlum deyildir.
Çimərlikdə olan qum özünə məxsus özəlliyə malikdir və bu tip qumlu sahil ancaq Afrika sahillərində mövcuddur. Qumun tərkibində heç bir əlavə qatışıq yoxdur və suya tökülən zaman su bulanmır. Adada olan bu əsrarəngiz çimərliklə bağlı əfsanə mövcuddur. Yerli bələdçilər 2 min il əvvəl Kraliça Kleopatranın burada üzdüyünü əfsanəyə əsasən söyləyirlər. Mark Antoni adanı sevgilisinə vermiş, ancaq o, bu adanın çimərliklərindəki qumu sevmədiyindən, sonra Mark Antoninin əmri ilə Misir qalalarından xüsusi qum göndərilmişdir.

İngilis professor Tom Qodayk qumu araşdıraraq, Kleopatra çimərliyindəki qumun Şimali Afrikaya xas olduğunu təsdiqləmişdir.

Bu gün Kleopatra çimərliyinin unikal qumu Türkiyənin dövlət mülkiyyəti hesab olunur. Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən ciddi şəkildə qorunur. Çimərliyə gələnlərə çimərliyə ayaqqabı ilə girmək, dəsmal götürmək və siqaret çəkmək icazə verilmir.

Sedir adasındakı Kleopatra çimərliyi Marmaris və Bodrumdan gələn turist gəmi gəzintilərinə daxil edilən ən sevimli obyektlərdən biridir.

### Boncuk körfəzi

Boncuk körfəzi 1990-cı ildə bir qoruq statusu almışdır. Boncuk körfəzi dünyada ikinci (birinci mərkəz Cənubi Amerikanın sahilləridir) və Aralıq dənizi sahillərində qum köpək balığı nəslini yetişdirmək üçün yeganə mərkəzdir. Buxta "Qum köpəkbalığının müdafiə yeri" elan etdilmişdir.

Qalereya
--------

* 
* 
*

Mənbə
-----

* "Gökova körfezi". 2011-03-21 tarixində arxivləşdirilib. — районы плаваний в заливе Гёкова
* www.gokova.com

İstinadlar
----------

1. ↑  "Экскурсии в Турции - остров Клеопатры (остров Седир)". 2021-09-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-24.
**Bağırsaq lyambliyası** (*lat.* Giardia lamblia) — heyvanlar aləminin metamonada tipinin diplomonadida dəstəsinin hexamitidae fəsiləsinin lyambliya cinsinə aid heyvan növü. İlk dəfə Xarkov Universitetinin professoru D.F.Lyamble tərəfindən öyrənilmiş və elmə daxil edilmişdir. Parazit müxtəlif onurğalıların, o cümlədən, insanın onikibarmaq bağırsağında yaşayır.

Morfologiyası
-------------

4 cüt qamçıya malikdir, onlardan biri arxa hissədən, qalanları isə alt və yan tərəflərdən çıxır. Bədənin ön hissəsi dəyirmi, arxa hissəsi isə konusvari itidir. Ümumi görünüşü armudvari olub, ikitərəfli simmetriyaya malikdir. Bədənin alt tərəfində bağırsağa yapışmaq üçün bir ədəd sorucu disk vardır. Parazitin uzunluğu 10–18 mkm, eni isə 8–10 mkm-dir. Bədənin ön hissəsində simmetrik yerləşən iki nüvə vardır. Nüvə membranı çox aydın görünür.

Nüvə daxilində iri, uzunsov formalı kariosom yerləşir. İki aksostil öndən arxaya doğru uzanır. Bədənin orta hissəsində parabazal cisimcik yerləşir. Onların rolu tam məlum deyildir. Bəzi tədqiqatçılara görə parabazal cisim müxtəlif həcmli dənəciklərdən ibarətdir. Elektron mikroskopu vasitəsilə müəyyən edilmişdir ki, parabazal aparat membrandan və qabarcıqlardan ibarət olur, quruluşuna görə çoxhüceyrəli orqanizmlərin hüceyrələrindəki Holci aparatına oxşardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Kofoid C. A. Christiansen E. B.* On Giardia microti sp. nov. from the meadow mouse (ing.). // *University of California publications in zoology* 1915. Vol. 16, Iss. 2. P. 28. ISSN 0068-6506; 1559-3215

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q155630
* Wikispecies: Giardia lamblia
* AFD: Giardia\_duodenalis
* GBIF: 5425222
* iNaturalist: 468161
* IRMNG: 10218963
* ITIS: 553109

 |
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Tariyel Abdullayev.

**Tariyel Abdullayev** (tam adı: *Tariyel Hacıbala oğlu Abdullayev*; 25 fevral 1965, Lənkəran, Lənkəran rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ – 26 yanvar 1990, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Qanlı Yanvar şəhidi.

Həyatı
------

1965-ci il fevralın 25-də Lənkəranda anadan olub. Əvvəlcə Lənkəranda 2 nömrəli orta məktəbdə 10 il təhsil almış, daha sonra isə 169 nömrəli texniki peşə məktəbini bitirərək bərbərlik sənətinə yiyələnmişdir. Əsgərlikdən qayıtdıqdan sonra, Kalinin adına cihazqayırma zavodunda fəhlə işləmişdir.. Subay idi.

Qanlı Yanvar faciəsi
--------------------

Yanvarın 26-da Lənkəranın Haftoni meşəsində hərbçilər Xalq cəbhəsinin 5 üzvünü güllələmiş, 46 adamı tutub vertolyotla Bakıya göndərmişlər. Tariyel də tutulanların arasında olmuşdur. Hərbçilər vertolyotda tutulan adamları üzü üstə yıxıb məftillə qollarını və ayaqlarını arxadan boğazlarını bağlamışlar. Tariyelin boğazına bağlanan məftili möhkəm sıxıblar. O, boğulan vaxt həmyerliləri hərbiçilərdən xahiş edib ki, Tariyelin boğazına bağlanan məftili boşaltsınlar. Onda hərbçilər məftili daha da möhkəm sıxıb, onun boğulmasına tamaşa edib ləzzətlə gülüblərmiş. Tariyel elə həmin gün vertolyotda boğulub. Bir gün sonra onun meyidi Bakıdakı mərkəzi ölüxanaya təhvil verilib. Onu Bokoviç V. V. familiyalı bir milis mayoru gətirib.

Yanvarın 31-də Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmişdir. Əvvəlcə Əli adı ilə dəfn edilmiş, lakin dəfn edilməzdən əvvəl fotoşəkli çəkildiyindən Tariyeli sonradan tanımaq mümkün olmuşdur. Valideynləri isə onun ölümündən ancaq fevralın 12-də xəbər tutmuşdur.

Ünvan
-----

Lənkəran şəhəri, Kirov küçəsi, 180.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

1. ↑  ""20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2000-ci il tarixli 259 saylı **Fərmanı**". 2022-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-17.
2. ↑  "Şəhidlər" (PDF). 2022-10-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-10-05.
3. ↑  "Qara Yanvar şəhidləri" (PDF). 2015-07-17 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-07-17.
**Belaya çayı** — Rostov vilayəti ərazisindən axan çay. Belaya çayı Kaqalnik çayının sol qolunu təşkil edir. O isə öz növbəsində Don çayına tökülür. Kaqalnik çayının mənsənibə 77 km qalmış ona tökülür. Belaya çayının uzunluğu 73 kilometr təşkil edir. Hövzəsinin sahəsi isə 503 km²-dir.

Çay sistemi: **Belaya** → Kaqalnik → Don → Azov dənizi.

Təsviri
-------

Belaya çayı öz başlanğıcını Rostov vilayətinin Morozovski rayonunun Alesandrovsk xutorunun şimalından başlayır. Morozovski və Simlyanski rayonları sərhəddindən başlayır. Simlyanski rayonu ərazisində yerləşən Lomovsev xutorundan sonra Konstantinovka rayonunun Suvorov xutoru, Belokovılnı qəsəbəsi və Belyanski xutorları ərazisindən axır. Bir az axdıqdan sonra çalaya toplanır və burada axarlı göl əmələ gətirir. Göldən bir qədər aralıda Kaqalnik çayına sol istiqamətdən tökülür.

Burada nərəkimilər, karp, som və digər balıqlara rast gəlmək mümkündür. Burada həvəskar balıqçılıq inkişaf etmişdir. Çay əsasən yağış, qar və yer altı sularla qidalanır. Bölgəyə xass xüsusiyyətlərdən biri yazda suyunda gur sululuq müşahidə edilir. Bu isə qar sularınln əriməsi ilə əlaqədardır.

Çayın axdığı rayonlar:Morozovski, Simlyanski, Konstantinovski

Su reyster xidmətinin məlumatı
------------------------------

Dövlət su reyster xidmətinin məlumatına görə çay Don hövzəsi dairəsinə daxildir. Şimali Dones çayına daxildir. Aid olduğu hövzə — Don çayı (Rusiyaya aid hövzəsi)
Dövlət su reyster xidmətinin obyektə verdiyi kod — 05010301012107000010635.

Mənbə
-----

* Если бы не плотины, то река Кагальник высохла

İstinadlar
----------

1. ↑  "Государственный водный реестр РФ: Река Белая".[*ölü keçid*]
Belarusfilm kinostudiyasının 1992-ci ildən istifadə etmiş olduğu yeni loqotipi
Belarusfilm (Belarus dilində: Беларусьфільм) — 1924-cü ildə yaradılmış bədii, sənədli, elmi-populyar və animasiya filmlərinin çəkilişləri ilə məşğul olan Sovet, Belarus SSR və Belarus kinostudiyasıdır.

Belarusfilm (Belarus dilində: Беларусьфільм, rusca: Беларусьфильм ) — Belarusun əsas kinostudiyasıdır. 1928-ci ildə Leninqradda Sovet Belarusiya studiyası kimi təsis edilmişdir. Studiya 1939-cu ildə Minskə köçürülmüş və İkinci Dünya Müharibəsi illərində studiya fəaliyyətinə fasilə verməli olmuşdur. 1946-cı ildə yenidən fəaliyyətə başlayan kinostudiya "Belarusfilm" adlandırılmışdır. Sovet dövründə faşist işğalından bəhs edən çoxlu filmlər istehsal etdiyi üçün kinostudiyaya "Partizanfilm" ləqəbi verilmişdir.

Sovetlər İttifaqı dağıldıqdan sonra isə şirkət eyni adla fəaliyyətini davam etdirmiş və müstəqil Belarus Respublikasının dünya miqyasında tanınmış kino şirkəti halına gəlmişdir.

Həmçinin bax
------------

Belarus kinosu

İstinadlar
----------

| ⛭Belarus mövzularda |
| --- |
| 
Gerb • Bayraq • Himn • Dövlət quruluşu • Konstitusiya • Parlament • İnzibati bölgü • Coğrafiya • Şəhərlər • Paytaxt • Əhali • Dillər • Tarix • İqtisadiyyat • Kənd təsərrüfatı • Energetika • Valyuta • Mədəniyyət • Din • Kinematoqraf • Ədəbiyyat • Musiqi • Bayramlar • İdman • Təhsil • Elm • Nəqliyyat • Turizm • Poçt (tarixi və markaları) • İnternet • Silahlı qüvvələr • Xarici siyasət

**Portal "Belarus"**
 | Belarus |
**Listenqarten Boris Moyiseyeviç**  — geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, professor

Həyatı
------

Listenqarten Boris Moyiseyeviç Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Mühəndis-geoloq ixtisası üzrə AzSİ-nu bitirdikdən sonra onun həyat yolu "Leninneft" tresti ilə bağlı olmuşdu və burada o geoloq, geoloji dəstənin rəhbəri işləmişdir. Listenqarten B.M. "Azneftgeofizika" trestinin geoloji xidmətinə rəhbərlik edib, sonra isə "Leninneft" trestinin baş geoloqu təyin edilmişdi. 1963-cü ildə "Neft-mədən geologiyasında radioaktiv üsullar" mövzusunda namizədlik, 1966-cı ildə isə "İstismarın gec mərhələsində olan neft və qaz yataqlarının işlənilməsinin geoloji əsasları" mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. 1964-1982-ci illərdə Listenqarten B.M. Azərbaycan DNQYPİ-nun neft, qaz və qaz-kondensat yataqlarının geoloji tədqiqatları laboratoriyasına rəhbərlik edib.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Listenqarten B.M. neft-qaz geologiyası sahəsində tanınmış alimdir. Onun tədqiqatları və əldə etdiyi nəticələr "Makarov b.", "Bulla-dəniz", "Palçıq-Pilpiləsi" və s. neft və qaz-kondensat yataqlarının karbohidrogen ehtiyatlarının hesablanması, işlənilməsinin layihə edilməsi və təhlili üçün əsas olub. 

Elmi tədqiqatların sahəsi: radioaktiv üsulların neft-mədən geologiyasına tətbiqi; mədən geofizikası. 

Listenqarten B.M. onlarla elmi məqalənin və bir sıra monoqrafiyaların müəllifidir.

İstinadlar
----------
**1994-cü il Belarusda Prezident seçkiləri** — Belarus ərazisində baş tutan birinci Prezident seçkiləri. Prezident seçkilərinin Belarus Milli Məclisinin Nümayəndələr Palatasının 30.03.1994-cü il tarixli Qərarına əsasən 1994-cü il iyunun 22-də baş tutması qərara alındı.

22 iyun 1994-cü ildə baş tutan seçkilərdə altı namizəd mübarizə apardı — Belarus Aqrar Partiyasından namizəd Aleksandr Dubko, Belarus Kommunist Partiyasından namizəd Vasili Novikov, Belarus Xalq Cəbhəsi Partiyasından namizəd Zenon Poznyak, hebelə bitərəf namizədlər Aleksandr Lukaşenko, Stanislav Şuşkeviç və Vyaçeslav Kebiç.

Nəticələrə əsasən 1-ci turda Aleksandr Lukaşenko 44.80 %, Vyaçeslav Kebiç isə 17.33 % səs topladı. Heç bir namizəd 50 %-dən çox səs toplamadığı üçün iyulun 10-da 2-ci tur baş tutdu. 2-ci turun nəticələrinə əsasən isə Aleksandr Lukaşenko 80.60 %, Vyaçeslav Kebiç isə 14.20 % səs topladı. Bu minvallada Aleksandr Lukaşenko Belarus Prezidenti seçildi.

Nəticələr
---------

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Sıra** | **Namizəd** | **Partiya** |  | **Səslərin nəticələri (1-ci tur)** |  | **Səslərin nəticələri (2-ci tur)** |
| **Səslər** | **%** | **Səslər** | **%** |
| 1. | **Aleksandr Lukaşenko** |  | Bitərəf | 2 646 140 | 44.80 | 44,80 / 100 | 4 240 026 | 80.60 | 80,60 / 100 |
| 2. | **Vyaçeslav Kebiç** |  | Bitərəf | 1 022 174 | 17.70 | 17,70 / 100 | 748 340 | 14.20 | 14,20 / 100 |
| 3. | **Zenon Poznyah** |  | BXCP | 757 195 | 13.10 | 13,10 / 100 |  |
| 4. | **Stanislav Şuşheviç** |  | Bitərəf | 585 144 | 10.10 | 10,10 / 100 |
| 5. | **Alexandr Dubho** |  | BAP | 352 120 | 6.10 | 6,10 / 100 |
| 6. | **Vasili Novihov** |  | BKP | 252 010 | 4.40 | 4,40 / 100 |

İstinadlar
----------



| ⛭ Belarusda Prezident seçimləri, Parlament seçimləri və Konstitusiya referendumları |
| --- |
| Prezident seçimləri | 1994 • 2001 • 2006 • 2010 • 2015 • 2020 |
| Parlament seçimləri | 1995 • 2000 • 2004 • 2008 • 2012 • 2016 • 2019 |
| Konstitusiya referendumları | 1995 • 1996 • 2004 |
Əyri lipid ikiqatının səthi
**Lipidologiya** — lipidlərin elmi tədqiqidir. Lipidlər orqanizmdə bir çox funksiyaları yerinə yetirən bioloji makromolekullar qrupudur. Orqanizmdə lipid mübadiləsinin kliniki tədqiqatları ürək-damar xəstəlikləri kimi xəstəliklərdə terapevtik lipidologiyanın inkişafına səbəb olmuşdur.

Tarixi
------

Digər biotibbi sahələrlə müqayisədə lipidologiya uzun müddət diqqətdən kənarda qaldı, çünki yağlarla, sürtgəclərlə işləmək alimləri cəlb etmədi və lipidlərin ayrılması çətin idi. Yalnız 2002-ci ilə qədər lipid şəbəkələri və onların digər molekullarla qarşılıqlı əlaqəsini öyrənən lipidomika elmi ədəbiyyatda ortaya çıxdı. Elektron mikroskopun sitoloji tətbiqindən sonra bu sahə daha da populyarlaşdı və elm adamlarına bir çox metabolik yolların hüceyrə membranının daxilində lipid tərkibinə güclü təsir göstərdiyini kəşf etdi.

Klinik Lipidologiya
-------------------

Lipoproteinlər lipidologiyanın öyrənilməsinin əsas diqqət mərkəzindədir, çünki lipidlər lipoproteinlər şəklində bütün bədənə daşınır. Yüksək sıxlıqlı lipoprotein xolesterinin (HDL-C) yüksək konsentrasiyası orqanizmə qandarma vazoprotektiv təsir göstərir ki, bu da ürək-damar fəaliyyətinin gücləndirilməsi ilə əlaqələndirilir.
Ürək-damar xəstəliklərində tez-tez diqqətdən kənarda qalan digər amil aşağı sıxlıqlı lipoprotein (LDL) və çox aşağı sıxlıqlı lipoprotein (VLDL) səviyyələridir. Onlar tez-tez qida qəbulu, insanın metabolizm sürətinə görə bədəndə gözlənilən və tələb olunan səviyyələrdən daha yüksək səviyyədə görülür. Bu yüksək səviyyələrlə insult, infarkt və ölüm arasında əlaqə var.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Feingold, Kenneth R.*  Feingold, Kenneth R.; Anawalt, Bradley; Boyce, Alison; Chrousos, George (eds.), "Introduction to Lipids and Lipoproteins", Endotext, South Dartmouth (MA): MDText.com, Inc. 2000, PMID 26247089, 2023-03-22 tarixində arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 2022-08-25
2. ↑  *Rusch, J A; Hudson, C L; Marais, A D.* "Laboratory investigations in lipidology". South African Medical Journal. 108 (4). 2018-03-28: 266. doi:10.7196/samj.2017.v108i4.13233. ISSN 2078-5135.
3. ↑  *Lim, Seon Ah; Su, Wei; Chapman, Nicole M.; Chi, Hongbo.* "Lipid metabolism in T cell signaling and function". Nature Chemical Biology (ingilis). 18 (5). May 2022: 470–481. doi:10.1038/s41589-022-01017-3. ISSN 1552-4469. PMID 35484263  (#bad\_pmid). 2023-03-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-21.
4. 1 2  *Holčapek, Michal.* "Lipidomics". Analytical and Bioanalytical Chemistry (ingilis). 407 (17). July 2015: 4971–4972. doi:10.1007/s00216-015-8740-0. ISSN 1618-2642. PMID 25963650.
5. ↑  *Michos, Erin D.; McEvoy, John W.; Blumenthal, Roger S.*  Jarcho, John A. (ed.). "Lipid Management for the Prevention of Atherosclerotic Cardiovascular Disease". New England Journal of Medicine (ingilis). 381 (16). 2019-10-17: 1557–1567. doi:10.1056/NEJMra1806939. ISSN 0028-4793. PMID 31618541. 2023-03-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-21.
**Belaya dağı** — Rusiya Federasiyasının Sverdlovsk vilayəti, Orta Uralın, Vesyolıe Qorı silsiləsinin ən yüksək zirvələrindən biridir. Dağın hündürlüyü 715 m-dir. Nijni Tagil şəhərinin cənub-qərbində, Urales və Çernoistoçinsk kəndlərinin yaxınlığında yerləşir. Dağda beynəlxalq "Belaya Dağı" xizək bazası vardır. Xizək bazasını Nijni Tagil, Yekaterinburq, Tümen, Lesnoy, Nijnaya Turadan gələn turistlərin ziyarət etdikləri ən məşhur bir xizək mərkəzidir.

Coğrafiyası
-----------

Belaya dağı Vesyolıe Qorı silsiləsinin şimal hissəsində, "Nijnı Tagil şəhər dairəsi" bələdiyyəsində, Starik-Kamen dağının zirvəsindən 17 kilometr şimalda, Urales kəndindən 3 kilometr şərqdə yerləşir. Dağın hündürlüyü 715.4 metrdir. Dağ Volqa ilə Ob hövzələri arasındakı suayrıcında yerləşir. Bununlada Avropa ilə Asiya arasındakı sərhəd oradan keçir.

Təsviri
-------

Dağ şimaldan cənuba uzun kilometrlərə uzanır və tamamilə qarışıq meşə ilə örtülmüşdür. Burada əsasən şam, küknar və ağcaqayın yetişir. Yamaclar şimaldan cənuba bərabər dərəcədə düzdür və qərbdən şərqə qədər bir qədər dikdir. Yamaclarda bəzi yerlərdə qaya əmələ gəlmişdir.

Ədəbiyyatda
-----------

Belaya dağı haqqında ilk xatırlatmalarından biri alman alimi P. S. Pallasın Uraldan keçdiyi 1770-ci ilə təsadüf edir. O yazırdı:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Ural silsiləsinin cənub-şərq tərəfindəki dağ, dik əhəngdaşı təbəqələrinə görə Ağ daş adlanır. Dumanın və buludun zirvəsinə yaxın yerlərdə toplanması ümumiyyətlə yağış və nəm havanın olmasına səbəb olur. | "|

Dağ xizək kompleksi
-------------------

Beynəlxalq "Belaya Qora" xizək bazası 1963-cü ildən bəri xizək mərkəzi kimi fəaliyyət göstərir. 1977-ci ildə Ümumittifaq Kənd Oyunları Belaya dağıında keçirildi. 1980-ci ildə Belaya Kənd Həvəskar idman Cəmiyyətinin Mərkəzi Şurası Çempionatının idmançılarını qəbul edir.

2003-cü ildə Sverdlovsk vilayəti hökumətinin bir qərarı ilə Belaya Qorada bir xizək kompleksi qurulmasına qərar verilir. 2005-ci ilin yayında yeni kompleksin təməli qoyulur. 2005-2006-cı il qış mövsümü üçün iki sürtmə lifti istifadəyə verilir.

2018-ci ildə Moskvada keçirilmiş Beynəlxalq Kayak Salonuna görə Belaya Qora xizək kompleksi Ən Yaxşı Ailə İstirahət Mərkəzi nominasiyasının qalibi olur.
Hal-hazırda xizək kompleksinə aşağıdakılar daxildir:

Qaldırıcılar (dörd yerlik yüksək sürətli qaldırıcı və iki yedəkləmə);

işıqlandırma və səs sistemi olan beş xizək yolu;

dəstəklənməyən yedəkləmə qaldırıcısı olan qar borusu yolu;

yürüş xizək yolları;

dağ velosiped yolları;

xidmət mərkəzi (50 çarpayılıq otel və kafe);

idman meydançası (qışda - konki meydançası);

hovuzlu fitness mərkəzi;

kar maşını kirayəsi;

piknik üçün çardağlar;

kəndir parkı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Рундквист Н. Задорина О. Свердловская область. От А до Я: Иллюстрированная краеведческая энциклопедия. — Екатеринбург: Квист, 2009. — С. 456. — ISBN 978-5-85383-392-0.
2. ↑  "О комплексе — Гора Белая". 2019-05-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-26.
3. ↑  "«Гора Белая» признан лучшим семейным курортом России". Официальный сайт Федерального агентства по туризму. 2020-06-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-26.
**Hacıyev itburnusu** (*lat.* Rosa gadzhievii) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Qafqazda, Azərbaycanda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1,5-2 m olan, düzdayanan koldur. Gövdələri qırmızı-qonur, cavan zoğların rəngi isə açıq qonurdur. Gövdəciklərdə iynələri iri, enli bünövrəli, alt tərəfində bir az oraqvari əyilmiş, çiçəkli zoğlarda iti bucaq altında əyilmiş, bəzən qarmaqvaridir. Yarpaqları 5-7 xırda yarpaqlı, uzunluğu 8-10 sm; oval, kənarları mürəkkəb dişli, üstü çılpaq, əsasən oturaq vəziciklərlə sıx örtülmüşdür. Alt tərəfində damarcıqları tükcüklüdür, digər yerləri isə vəziciklərlə seyrək və ya bərabər örtülmüş olu; raxisi çılpaq və ya seyrək tükcüklü olub, ayaqcıqları vəziciklərlə örtülmüşdür. Yalançı zoğların uzunluğu 12-15 mm, bünövrəsindən enli, yaxşı inkişaf etmiş qulaqlı, xırda yarpaqları kimi vəziciklərlə sıx örtülmüşdür. Çiçəkləri əsasən tək, bəzən 3-4 ədəd, iri, açıq çəhrayı; çiçək altlıqlarının uzunluğu 15-20 mm, zəif tükcüklü, kənarları vəziciklidir. Tək çiçəklərdə çiçək altlıqları bəzən olmur. Meyvələri oval-ellipsvari, bəzən əks-yumurtavari, yuxarıda, kasayarpaqların bünövrəsində səhəngvari boğazcığı daralmışdır, bəzi hallarda iri vəziciklər və tükcüklər ilə sıx örtülmüşdür. Kasayarpaqları düzdayanan, qısa-lansetvari, uzunluğu 12-15 mm-dən çox deyil, meyvələrdə qalır, bünövrəsində yuxarıda birləşmiş və təpə əmələ gətirir. Meyvənin boğazvari kəsiyindən çıxir, üstdə olanlar yan çıxıntılı, sıx tükcüklü, kürəyində və kənarında vəziciklərlə sıx örtülmüşdür.

Ekologiyası
-----------

Rütubətli münbit torpaqlarda, dəniz səviyyəsindən 1200 m hündürlükdə yaxşı bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Kiçik Qafqazda təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Yaşıllaşdırmada tək və qrup əkinlərində istifadəsi məqsədyönlüdür.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q65278088
* GBIF: 3002469
* Plant List: rjp-15779
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:732567-1
* WFO: wfo-0000987921

 |
**Qaramtıl qızılböcək** (lat. Capnodis tenebrionis L.) — Buğumayaqlılar tipinin Sərtqanadlılar dəstəsinin Qızılböcəklər fəsiləsinə aid olan növ.

Həyat tərzi
-----------

Abşeron yarımadasında, Qaramtıl qızılböcəyin sürfəsi, bəzək ağaclarının çürümüş köklərinə və gövdəsinə (iyun ayında) daha çox zərər verir (18-22 %). Böcəklərə, ilin yay fəslində daha çox rast gəlinir. May ayında ağacın kök hissəsinə yaxın gövdə yarıqlarına yumurta qoyurlar, 18-24 gündən sonra yumurtalardan sürfələr çıxır və torpağın alt hissəsinə yaxın köklərlə qidalanırlar. Qidalandıqdan bir müddət sonra sürfələr qabığın altında və ya yarıqlarda barama içərisində puplaşırlar. 10-14 gündən sonra puplardan çıxan böcəklər (mayın axırı, iyulun əvvəli) ağacların yarpaqları ilə qidalanırlar. Müşahidələrə əsasən böcəklər həm sürfə mərhələsində, həm də imaqo mərhələsində qışlayır. 3 ildə bir nəsil verir.

Yayılması
---------

Rusiya, Qafqaz, Qazaxıstan, Türkmənistan, Orata və Cənubi Avropa, Afrika,Türkiyə, Suriya, İsrail, İrak, İran, Azərbaycan.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q4513968
* Wikispecies: Capnodis
* BioLib: 9060
* BOLD: 468960
* EoL: 3222846
* EPPO: 1CAPNG
* Fauna Europaea: 101925
* Fauna Europaea (new): 8fd167da-86ef-4c55-b09b-037bc06e5a68
* Fossilworks: 209620
* GBIF: 3260919
* iNaturalist: 326405
* IRMNG: 1320875
* NCBI: 1366397

 |