recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**II Dövlət Gəray** (1648, Krım – 1718, Türkiyə) — Krım xanı ( 1699-1702 və 1709-1713-cü illərdə). Xanlıq dövrü fasilələrlə 8 il 5 ay olub.

I Səlim Gəray Xanın böyük oğludur. Əvvəl nurəddin və 1683-cü ildə isə kalgay oldu və 1691-ci ildə azad edildi. İlk dəfə I Səlim Gəray və ikinci dəfə Qaplan Gəray səltənətinin ardınca Krım taxtına çıxmışdır.

İlk səltənəti dövründə Rusların Osmanlı sərhədlərinə qalalar tikdirərək Polonyalılarla birlikdə İstanbula qarşı böyük bir hücum hazırlığı içərisində olduğuna bağlı göndərdiyi hesabatlar, Rus elçisi tərəfindən rəsmi olaraq yalanlanınca 1702-ci ildə Sultan II Mustafa tərəfindən azad edilmiş, yerinə atası I Səlim Gəray dördüncü dəfə xan elan edilmişdir. II Dövlət Gəray buna görə Kubana keçərək Çərkəzlərə sığınmışdı.

1703-ci ildə Sultan II Mustafanın yerinə III Əhmədin taxta çıxmasının ardınca 1709-ci ildə ikici dəfə Krım xanı oldu. 1711-ci ildə Sultan III Əhməd dövründə, sədrəzəm Baltacı Mehmet Paşa əmrində ruslarla edilən Prut müharibəsində Krım qüvvələrinə başçılıq etmişdir. Rus Çarı I Pyotr və Rus orduları baş komandanı Boris Petroviç Şeremetevin əmrindəki rus qüvvələrinin mövqelərinin döyüşdən oncə təyin olunaraq oğlu Kalgay Mehmet Gəray tərəfindən mühasirəyə alınmasında böyük bir rol oynamışdı. Prut Döyüşündə Rus ordusu məğlub olması ilə Prut razılaşması Krım xanı tərəfindən zəfərin şanına yaraşmadığı səbəbi ilə qəbul edilmədi. Prut razılaşması ilə başlayan müzakirələr nəticəsində Baltacı Mehmet Paşa, Kəndxuda Osman Ağa və məktubçu Osman Əfəndi edama məhkum edildilər.

Prut Müharibəsindən sonra Krımı əhatə edən Rus qalalarının sökülməsi təmin edildiyi kimi, ruslar Anapa bölgəsindən çəkilməyi qəbul etdi. II Dövlət Gəray 1713-ci ildə Prut müqaviləsi ilə başlayan müzakirələr nəticəsində Sultan III Əhməd tərəfindən azad edildi və yerinə qardaşı Qaplan Gəray xan təyin olundu.

II Dövlət Gərayın Rodosda sonra isə Vizada yaşamasına icazə verildi. Orada ikən 1718-ci ildə 70 yaşında vəfat etdi. Cəsur və sərt olaraq qiymətləndirilməkdədir.

Mənbə
-----


| ⛭Krım xanları |
| --- |
| XV əsr | I Hacı Gəray  • Heydər Gəray  • Nurdövlət Gəray  • I Məngli Gəray |  |
| XVI əsr | I Mehmed Gəray  • I Qazi Gəray  • I Səadət Gəray  • I İslam Gəray  • I Sahib Gəray  • I Dövlət Gəray  • II Mehmed Gəray  • II Səadət Gəray  • II İslam Gəray  • II Qazi Gəray  • I Fateh Gəray |
| XVII əsr | Toxtamış Gəray  • I Səlamət Gəray  • Canıbəy Gəray  • III Mehmed Gəray  • İnayət Gəray  • I Bahadır Gəray  • IV Mehmed Gəray  • III İslam Gəray  • Adil Gəray   • I Səlim Gəray  • Murad Gəray  • II Hacı Gəray  • III Səadət Gəray  • Səfa Gəray  • II Dövlət Gəray |
| XVIII əsr | III Qazi Gəray  • I Qaplan Gəray  • III Dövlət Gəray  • IV Səadət Gəray  • II Məngli Gəray  • II Fateh Gəray  • II Səlamət Gəray  • II Səlim Gəray  • Arslan Gəray  • Həlim Gəray  • Krım Gəray  • III Səlim Gəray  • Maqsud Gəray  • IV Dövlət Gəray  • II Qaplan Gəray  • II Sahib Gəray  • Şahin Gəray  • II Bahadır Gəray |
**Zoltan Layoş Bey** (24 iyul, 1900 Dyula - 4 oktyabr, 1992 Vaşinqton) — mikrodalğa texnologiyası, o cümlədən volfram lampalarını inkişaf etdirmiş macarıstanlı fizik, professor və mühəndis. O, Aydan radar əks-sədalarını müşahidə edən ikinci şəxs idi. 1930-cu ildən etibarən o, Segeda Universitetində nəzəri fizika professoru kimi işləməyə başladı.

1923-cü ildə Tungsram Ltd.-də işıq mənbələrini, əsasən də elektrik lampaları inkişaf etdirmək üçün tədqiqat laboratoriyası yaradıldı. Laboratoriyanın rəhbəri İqnas Pfayfer idi. Tədqiqat heyətinə isə Zoltan Beylə bərabər Tivadar Millner, İmre Brodi, Qyorq Sigeti, Ernö Vinter və başqaları daxil idilər.

Qyorq Sigeti Zoltan Beylə birlikdə metal buxar lampaları və lüminessensiya işıq mənbələri üzərində işləyirdi. Onlar silisium karbiddən hazırladıqları "Elektrolüminissent işıq mənbələrinə" görə patent aldılar. Bu işıq mənbələri işıq diodlarının "əcdadları" hesab olunur.

1955-ci ildə Zoltan Bey Milli Standartlar Bürosunda (hal-hazırda Milli Standartlar və Texnologiya İnstitutu adlanır) Nüvə Fizikası şöbəsinin rəhbəri oldu. Burada o, əvvəllər məlum olmayan ölçmə üsulu ilə işığın tezliyini və sürətini ölçmüşdür. Zoltan Beyin tədqiqatları nəticəsində Beynəlxalq Çəki və Ölçülər Bürosu 1983-cü il konfransında Zoltan Bey tərəfindən tövsiyə olunmuş metrin yeni təyin olunmasını standart kimi qəbul etmişdir. Zoltan Bey 72 yaşında təqaüdə çıxıb. 1981-ci ildə o, Macarıstan Elmlər Akademiyasına fəxri üzv seçilib.

1998-ci ildə İsrail dövləti Dünya xalqları ədalətliləri arasında onu tanıdı və Yad Vaşemdə onun adını siyahıya saldı.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Fizikai Szemle 1999/5 - Zsolt Bor: OPTICS BY HUNGARIANS" (with Zoltán Bay), József Attila University, Seged, Macarıstan, 1999 KFKI-Hungary-Bor Arxivləşdirilib 2012-05-12 at the Wayback Machine
2. 1 2  "Zoltan Lajos Bay".
3. ↑  "Zoltán Bay, whose name the Foundation bears" (life), Bay Zoltán Institute of Logistics and Production Engineering (Bay-Logi), Bay Zoltán Foundation for Applied Research, 1994, webpage:BZLogi Biography at Bay Zoltán Foundation Arxivləşdirilib 2007-06-24 at the Wayback Machine.
4. ↑  *Resolution 1 of the 17th CGPM* Arxivləşdirilib 2013-06-26 at the Wayback Machine (CGPM, 1983), retrieved from BIPM database (BIPM, n.d.) on 24 August 2008.
5. ↑  Zoltan Layoş Bey Arxivləşdirilib 2018-10-03 at the Wayback Machine – Onun fəaliyyəti Holokost zamanı yəhudilərin həyatını xilas edib , Yad Vaşem saytında

Xarici keçidlər
---------------

* Tətbiqi Tədqiqatlar üçün Zoltan Bey fondu.
* Zoltan Bey.
* Bay, Zoltán
**Klint Mensell** (*ing.* Clint Mansell, tam adı **Klinton Derril Mensell**, d. 7 yanvar 1963, Koventri, İngiltərə) — vokalist və Pop Will Eat Itself qrupunun gitaraçısı olmuş Britaniyalı musiqiçi və bəstəkar. Darren Aronofski və Dankana Consun filmlərinin musiqi müəllifi.

Karyera
-------

Mensell yaradıcılıq fəaliyyətinə Britaniya qrupu Pop Will Eat Itselfin solisti kimi başlamışdır. O həmçinin Nine Inch Nails qrupunun dəvəti ilə The Fragile albomunun yazılmasında iştirak edir.

1996-cı ildə Pop Will Eat Itself qrupunun dağılmasından sonra öz dostu, o vaxt elə də tanınmayan rejissor Darren Aronofskinin debüt filmi olan Pi üçün musiqi yazmaq təklifini alır. Filmin müvəffəqiyyətinə baxmayaraq, Mensellin musiqisi filmin izləyiciləri və film tənqidçiləri tərəfindən arxa planda qaldı.

Darren Aronofskinin ikinci filmi Requiem for a dream üçün də musiqi işi Mensellə həvalə edildi. Həmçinin Mensell pilotlardan bəhs edən serial C.S.I.: Cinayət yeri Nyu-York və Dankana Consun debüt filmi olan Ay 2112 filmi üçün də musiqilər yazmışdır.

Orkestrlə və xor ansamblıyla yenidən yazılmış Lux Aeterna kompozisiyasının versiyası Üzüklərin hökmdarı: İki qala filminin treylerində istifadə edilmişdi.

Film musiqiləri
---------------

* 1998 — π
* 2000 — Requiem for a Dream
* 2001 — World Traveler
* 2001 — The Hole
* 2001 — Knockaround Guys
* 2001 — Rain
* 2002 — Abandon
* 2002 — Murder by Numbers
* 2002 — Every Night the Same Thing
* 2002 — Sonny
* 2002 — The Hire: Ticker
* 2003 — 11:14
* 2004 — Suspect Zero
* 2005 — Saxara
* 2006 — The Fountain
* 2006 — Trust the Man
* 2007 — Smokin' Aces
* 2007 — Wind Chill
* 2007 — Healing Syndrome
* 2007 — In the Wall
* 2007 — My Mother
* 2008 — Definitely, Maybe
* 2008 — The Wrestler
* 2008 — The Calling
* 2009 — Last Night
* 2009 — Moon
* 2010 — Black Swan
* 2010 — Faster
* 2011 — United
* 2013 — Stoker
* 2013 — Filth
* 2014 — Noah

Oyun musiqiləri
---------------

* 2012 — Mass Effect 3
**Andreas fon Bextolşeym** (*alm.* Andreas Maria Maximilian Freiherr von Mauchenheim genannt Bechtolsheim‎; 30 sentyabr 1955) — alman elektrik mühəndisi, sahibkar, investor və milyarder.

Həyatı
------

30 sentyabr 1955-ci ildə Almaniyada anadan olmuşdur

Early Sun
SPARCstation 1, 1988-ci ildə hazırlanmışdır

Fəaliyyəti
----------

"Sun Microsystems" şirkətinin banilərindən biri və şirkətin baş mühəndisi Andreas fon Bextolşeym 1995-ci ildə şirkətdən uzaqlaşaraq, şəbəkə kommutatoru istehsalı ilə məşğul olan "Granite Systems" firmasını yaradır və 1996-cı ildə bu firmanı 220 milyon ABŞ dollarına "Cisco Systems" şirkətinə satır. Bu məbləğin 65%-i onun şəxsən özünə çatmışdır. Bextolşeym 1998-ci ildə "Google" şirkətinə 100 min dollar məbləğındə pul yatırmaqla onun ilk sərmayəçilərindən biri olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Andreas von Bechtolsheim // Munzinger Personen (alm.).

Ədəbiyyat
---------

* Əliquliyev R. M. Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.
**Klevezli Anna** (İngiliscə: *Anne of Cleves*) (d. 22 sentyabr 1515 - ö. 16 iyul 1557) - İngiltərə kralı VIII Henrinin dördüncü qadınıdır. Klevez Hersoqu III Conun qızıdır.

Gənclik illəri
--------------

Anna Klevez hersoqu III Con və Julich-Berg hersoqinası Mariyanın qızıdır. Gənclik illəri ilə bağlı məlumat çox azdır. Lord Lisle və Tomas Kromvellin tərtibi ilə VIII Henri ilə evlənmişdir. Bütün tarixi qaynaqlar bu cütlüyün bir-birini sevmədiyini və hətta VIII Henrinin Annaya düşmən olduğunu qeyd edir. Kralın nifrət bəsləməsinə səbəb isə Annanın həddindən artıq qürurlu və şöhrətpərəst olmasıdır.

Klevezli Anna xalq arasında və sarayda çox sevilmiş, getdiyi hər yerdə hədiyyələrlə qarşılanmışdır. Ancaq kral boşanmaq istəmiş, beləliklə 6 aylıq kraliçalıqdan sonra Anna boşanaraq saraydan ayrılmışdır. Başda Thomas Cromwell olmaqla, bu evliliyi planlayan hər kəs cəzalandırıldı.

Boşandıqdan sonra kraldan xeyli mal-mülk əldə etdi. Həyatının geridə qalan hissəsini Richmond Sarayı və Hever qalasında keçirdi. Kralın beşinci dəfə boşanmasının ardından kralla yenidən evlənmə planları qurulsa da, baş tutmadı. Sonralar VIII Henrinin Ketrin Parr`la nigahına qatıldı. Sonuncu dəfə ögey qızı I Mariyanın tacqoyma mərasiminə qatıldı. Klevezli Anna 41 yaşında Hever qalasında vəfat etmişdir.

Mənbə
-----

* 
* 
*
**Farrapus müharibəsi** (*port.* Guerra dos Farrapos) və ya Farropus çevrilişi — Braziliya imperiyasının Rio-Qrandi-du-Sul və Santa-Katarina ərazilərində 1835 19 sentyabrdan 1845 1 marta qədər olan dövrdə imperia qüvvələri ilə respulikaçılar arasında baş verir.

Hərəkatın əsas qüvvələri
------------------------

Hərəkətin əsas qüvvəsi müzdla işləyən çobanlar idi. Hərakatveriçi qüvvənin əsasını ticari burjuaziya, maldarlıqla məşqul olan şəxslər və hökumətdən narazı siyasətçilər təşkil edirdi ki, olarda muxtariyyat almaq niyyətində idilər. Hərəkatın təşkilatçısı italiyalı immiqrant *Tito Libio Dzambekkeri* idi. «Respublikalı» qəzeti inqilabçıların əsas mətbu orqanı kimi fəaliyyət göstərirdi. Respublikaçılar imperiyanın və quldarlığın düşməni idilər. Bentu Qonsalbis da Silva hərakat qüvvələrini komandanı seçilir.

Müharibə
--------

Fanfa döyüşü
20 sentyabr 1835-ci ildə Riu-Qrandi-du-Sul vilayyətinin paytaxtı Portu-Aleqri tutulur. Bir müddət sonra üsyançılar villayətın içərilərinə doğru irəliləyir. 11 sentyabr 1836-cı ildə Riu-Qrandi Respublikası yaradılması elan edilir. Tanınmayan dövlətin paytaxtı Piratin olur. Ölkənin prezidenti Bentu Don Salvis seçilsədə onun əsir düşməsi ilə vitse prezident Qamıs Jardin müvvəqəti bu vəzifəni yerinə yetirməli olur. Riu Qrandi respublikasında təkcə braziliyalılar deyil həmcinin inqilabçı argentinalı və uruqvaylilar və başqa ölkələrdən gələnlərdə vardı. Onlardan Cüzeppe Qaribaldi 1839-cu ildə respublikaya gələrək donanmaya başçılıq etmişdir.

Juliana Respublikası
--------------------

Ordu 1839-cu ildə Santa Katarina bölgəsinə daxil olan üsyançılar Laquna şəhərini tutur və sonradan 24iyulda Julian Respublikasının paytaxtı elan edilir. Ancaq dövlət yalnız 4 ay yaşa bilir. 15 noyabrda imperiya qüvvələri şəhəri tutur. Buna baxmayaraq üsyançılar hələdə Riu Qandi de Sulda möhkəmlənmişdilər.

Müharibənin sonu
----------------

1842-ci ildən üsyançıların vəziyyəti getdikcə pisləşir. Hakimiyyət qüvvələri Santa-Lusidə üsyançılara ağır zərbə vurur. 1843-ci ildə Bentu Qonsalvis prezident vəzifəsindən istefa verir. Onun əvəzinə Qomis Jardin olur. Respublikada imperiya ilə sülh danışıqlar aparma tərəfdarları getdikcə artır. Bundan sonra iki tərəf danışıqlara başlayır. 1 mart 1845-ci ildə imperiya ilə respublika tərəfdarları arasında «qarşılıqlı anlaşma aktı» imzalanır. Nəticəsi Riu-Qrandi Respublikasının qəbul etdiyi bütün qanunlar ləğv edilir. Əvəzində bölgə rəhbərliyinə prezident seçmə hüququ verilir, quldarlıq bərpa edilir. Bunula belə yenidən qul olanlar artıq dövlət qulu statsu alır.

Nəticə
------

Requn idarə üsulu demək olar ki tam çökür, Droqu Antoniy Feyro 1837-ci ildə istefa verməli olur. İmperator II Pedro hakimiyyəti tam ələ alır.

İstinadlar
----------
**Astragalus pinetorum** (*lat.* Astragalus pinetorum) — bitkilər aləminin paxlaçiçəklilər dəstəsinin paxlakimilər fəsiləsinin gəvən cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Kritik təhlükə həddində olanlar" kateqoriyasına aiddir –CR A2c+3c; B1ac(i)+2ab(i,ii,iii). Azərbaycanın nadir növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Hündürlüyü 30 sm-ə qədər, gövdəsiz, ağ tükcüklərlə örtülmüş çoxillik bitkidir. Yarpaqları ellipsvari və ya neştərşəkillidir, yarpaqcıqları hər iki tərəfdən sıx olmayan tükcüklüdür, uc hissəsi sivriləşmişdir. Tacı sarı rəngdədir, nəzərə çarpacaq dərəcədə kasacıqdan uzundur, qanadı enlidir, tərs-yumurtaşəkillidir, uc hissəsi oyuqludur. Yumurtalığı və dişiciyi sıx ağ tükcüklərlə örtülüdür.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə aprel-may, meyvəvermə iyun aylarına təsadüf edir. Mezokserofitdir. Orta dağ qurşaqlarınadək, otlu-daşlı yamaclarda rast gəlinir.

Yayılması
---------

Naxçıvanın dağlıq hissəsi (Şahbuz rayonu — Badamlı kəndi, Küküdağ ətrafı).

Sayı və tendensiyası
--------------------

İtmə təhlükəsi altında olan yeganə lokaliteti mövcuddur, populyasiyanın sayı sürətlə azalır. Məhdud ərazilərdə az saylı olduğundan davamlı azaldığından (90%) ehtiyatı yoxdur.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Növ sayının, populyasiyanın azlığı, ekoloji, zoogen və antropogen amillərin məhdudlaşdırıcı təsiri hesab edilir.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Təbiətdəki vəziyyəti böhranlı həddə çatmış və nəslinin kəsilmə ehtimalı olan növ kimi yayıldığı sahələr xüsusi nəzarət altına alınmalı və qorunması üçün müvafiq tədbirlər görülməlidir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q5709902
* Wikispecies: Astragalus pinetorum
* EoL: 645979
* FoIO: ASTPIN
* GBIF: 5347226
* iNaturalist: 546633
* IPNI: 479223-1
* IRMNG: 10578942
* NCBI: 1042492
* Plant List: ild-36118
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:479223-1
* Tropicos: 13026612
* WoI: 834
* WFO: wfo-0000189632

 |
**Erebus** — Antarktida və Cənub yarımkürrəsində Cənub qütbünə ən yaxın fəaliyyət göstərən vulkan. Vulkan Ross adasında yerləşir. Erebusdan başqa adada üç sonmüş vulkan vardır. Vulkanın hündürlüyü 3794 metr təşkil edir.

Vulkanın aktivliyi 1972-ci ildən müşahidə edilir. Nyu-Meksiko ştatının dağlarda ehtiyat çıxarma və texnologiya mühəndisliyi tərəfindən vulkanda müşahidə stansiyası qurulur. Vulkan kraterində lava gölü vardır.

Erebus vulkanı 28 yanvar 1841-ci ildə İngilis ekspedisiyası rəhbəri Ceyms Ross rərəfindən kəşf edilir. Ekspedisiya Erebus(1826) və Terror(1813) gəmiləri ilə həyata keçirilir. Vulkanın kraterinə ilk dəfə 10 mart 1908-ci ildə Ernest Şelktonun birinci ekspedisiyası zamanı çıxılır. Ekspedisiyanın məqsədi Cənub qütbünə çatmaq olur..

Gəmi və vulkan qədim yunan mifalogiyası tanrılardan biri olan Erebin şərəfinə adlandırılıb. Ereb Xaosdan törəyib.

Vulkan dünyanın ən aktiv vulkanlarından birodir. Sınma zolağında yerləşməsi nəticəsində qüçlü qaz partlayışları baş verir. Azot və metan qazlarının sıçrayışı Stratosferə qədər yükşəlir və Ozonu dağıdır. Ozon təbəqəsinin ən nazik hissəsi Ross dənizi, xüsusi ilə Erebus vulkanı üzərində yerləşir.

28 noyabr 1979 vulkanın ətəyinə Yeni Zelandiyanın Air New Zealand şirətinə məxsus DC-10 sərnişin təyyarəsi qəzaya uğramışdır. Bu qəza nəticəsində 257 nəfər həlak olur və onların 200 nəfəri yeni zelandiyalı idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Kvarçuk P. А. Təbiət rekortları. — Lyubşev: Erudit, 1993. ISBN 5-7707-2044-1
2. ↑  "New Zealand Disasters: Aircraft Accident: DC. 10 ZK-NZP Flight 901" (ingilis). Christchurch City Libraries. 2012-02-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 сентября 2011.

Mənbə
-----

* GLOBAL VOLCANISM PROGRAM
* Aktiv vulkanlar
* Dünya vulkanları
* Peakbagger.com
* A picture from space of the lava lake at the summit of Mount Erebus Arxivləşdirilib 2010-10-06 at the Wayback Machine
* Erebus glacier tongue
* A panoramic view from the summit of Mount Erebus
* Footage of Mount Erebus erupting in 2005
**Çimbaroso** (*isp.* Chimborazo) ― Ekvadorun ən hündür nöqtəsi olub, sönmüş vulkandır. Hündürlüyü 6267 m-dir. Son püskürməsi eramızın ilk yüzüllüyündə baş vermişdir. XVI və XIX əsrlərdə o dünyanın ən hündür nöqtəsi hesab edilirdi. Vulkanın ətəyində Quayas çayı başlanğıcını götürür. Vulkanın adı Çimbaroso əyalətinin adından götürmüşdür.

Adının etimologiyası
--------------------

Çimbarosonun adının tarixi haqqında müxtəlif fərziyyələr var. Keçua "çimba" tərcümədə "digər tərəfdən" və ya "çayın digər sahilində" mənasını verir. Həmçinin "razu" sözü "qar" və ya "buz" mənasını verir. Yerli sakinlər hesab edirlər ki, bu iki sözün birləşməsi-Çimbarosu- "digər tərəfindən qar" deməkdir. Bəzi dillərdə isə "schingbu"-qadın, "razo"-isə qar (buz) yəni "buzlu qadın" deməkdir. Adın mənşəyinin digər versiyaları mövcuddur.

Yerləşməsi
----------

Çimbarosu Andın ekvatorial hissəsində, Kito şəhərinin 150 km-liyində yerləşir. Aydın havalarda Quaykil şəhərindən 140 km məsafədə yerləşir. Dağa ən yaxın yerləşən şəhərlər Riobamba (cənub-şərqdən 30 km), Ambato (şimal-şərqə 30 km) və Guarandadır (cənub-qərbdən 25 km).

Buzlaqlar
---------

Vulkanın üst hissəsi tamamilə buzla örtülür və burada 4600 metr hündürlüyündə buz qatı mövcuddur. Boliviya və Çimbarosu əyalətlərinin sakinləri üçün dağdan ərimə suları əsas su mənbəyidir. Son onilliklərdə qlobal istiləşmənin təsiri ilə buzlaqların sahəsi azalmışdır. Soyuducuların yayılmasından əvvəl, Çimbarosudan gələn buz, ətrafdakı icmaların əhalisi tərəfindən bazarlarda satılması, məhsulların qorunması və iqlimi isti olan şəhərlərin sərinləşdirilməsi üçün istifadə edilirdi.

Püskürməsi
----------

O, andezit-dasit stratovolkanadır. Son vulkanik püskürməsi bizim eranın 550-ci illərdə baş verməsi məlumdur. Hal-hazırda vulkan aktual sayılmır.

Yüksəkliyi
----------

Çimbaraso, Ekvadorun ən yüksək dağıdır və 6,310 metrdir və Şimali Amerikadakı bütün dağlardan daha yüksəkdir. Çimbaraso, Himalay ölçülməmişdən əvvəl dünyanın ən hündür dağı idi. George Everestin 1856-cı ildəki ölçmələri bir çox Himalay zirvəsinin, xüsusilə Everest dağının Çimbarasodan əhəmiyyətli dərəcədə yüksək olduğunu göstərdi.

Həmçinin bax
------------

* Vulkan

İstinadlar
----------

1. **↑** GLOBAL VOLCANISM PROGRAM
2. **↑** Global Volcanism Program (англ.)
3. **↑** Книга рекордов Гинесса 1998 года
4. **↑** Словарь языка кечуа (недоступная ссылка — *история*)
5. **↑** Le sommet du volcan Chimborazo est toujours le point le plus éloigné du centre de la Terre — Institut de recherche pour le développement (IRD) Arxivləşdirilib 2016-12-20 at the Wayback Machine (фр.). ird.fr. Проверено 30 января 2017.
6. **↑** *Michael Jacobs.* Andes. — London: Counterpoint Press, 2010. — P. 263. — 580 p. — ISBN 1582437378, 9781582437378.
7. **↑** Fast Facts About Chimborazo (англ.). About Sports. Проверено 18 декабря 2016.

1. ↑  Le sommet du volcan Chimborazo est toujours le point le plus éloigné du centre de la Terre (fr.). 2016.
**Dövlət Bayrağı Muzeyi** — Naxçıvan Muxtar Respublikasında şəhərin ən hündür zirvəsində 2014-ci illərdə ucaldılmış memorial abidə-istirahət parkıdır. Muzeyin açılışı 2014-cu ilin noyabrın 17-də olmuşdur.

Tarixi
------

Dövlət Bayrağı Muzeyi Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin "Naxçıvan şəhərində Dövlət Bayrağı Meydanı və Muzeyinin yaradılması haqqında"
2014-cü il 22 avqust tarixli Sərəncamına əsasən yaradılmış. 2014-ci il noyabrın 17-də muzeyin açılışı olmuşdur. Dövlət bayrağı müstəqilliyi təcəssüm etdirir. Ona görə də bayrağa münasibət Azərbaycanda tarix boyu özünü qabarıq şəkildə göstərmiş, xalqın milli mövcudluq simvolu sayılmışdır. Tariximizin ən dəyərli eksponatları sırasında mühüm yer tutan dövlət rəmzləri və bayraqlar Azərbaycanın qədim dövlətlərinin, o cümlədən Naxçıvan xanlığının və muxtar respublikanın tarixini öyrənməyə geniş imkanlar yaradır Naxçıvan şəhərində yaradılan Dövlət Bayrağı Meydanı və Muzeyi bu baxımdan mühüm əhəmiyyətə malikdir. Dövlət Bayrağı Muzeyi Naxçıvan şəhərinin ən hündür ərazisində yerləşir. Bayraq dirəyinin ətrafında yaradılmış muzey səkkizguşəlidir. Meydanda dalğalanan dövlət bayrağının uzunluğu 20 metr. eni 10 metr, bayraq dirəyinin hündürlüyü isə 57 metrdir.

Ekspozisiya
-----------

Muzeydə ümummilli liderimiz Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə 1990-cı il noyabrın 17-də Naxçıvan Muxtar Respublikasının ali qanunverici orqanında qəbul olunan "Naxçıvan Muxtar Respublikasının dövlət rəmzləri haqqında" Qərarın surəti və həmin tarixi günə aid fotoşəkillər nümayiş olunur. Tarixən Naxçıvan ərazisində mövcud olmuş dövlətlərin, eləcə də Naxçıvan xanlığının bərpa olunmuş bayraqları, gerblər və inzibati xəritələri, Naxçıvan xanlığının süvari dəstələrinə verilən bayraqlar, döyüşçü libasları, Naxçıvan Muxtar Respublikasının müxtəlif illərdə qəbul olunmuş konstitusiyaları, qədim pul nişanlarının fotoşəkilləri muzeyin ekspozisiyasında yerləşdirilib. Ali Məclisin Sədri Azərbaycan Respublikasının dövlət himninin mətninin və dövlət gerbinin təsvir olunduğu xatirə hədiyyələrini muzeyə təqdim edib.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Naxçıvan Dövlət Bayrağı Muzeyi". 2021-11-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-03.
2. ↑  "Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin Sərəncamı". 2022-01-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-03.
3. ↑  "Dövlət Bayrağı Muzeyindəki bayraqlar". 2021-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-03.
4. ↑  "Naxçıvan şəhərində Dövlət Bayrağı Meydanı və Muzeyi yaradılmışdır". 2021-06-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-26.

Həmçinin bax
------------

* Naxçıvan şəhərinin tarixi
* Naxçıvan Muxtar Respublikası

Xarici keçidlər
---------------

* 17 noyabr Naxçıvan Muxtar Respublikasında Dövlət Bayrağı Günüdür" mövzusunda elmi-praktik konfrans
* Dövlət bayrağımız milli dövlətçiliyin rəmzidir
* Üçrəngli dövlət bayrağımız milli qürurumuzdur
* Üçrəngli bayrağımız Naxçıvanda əbədi yüksəkliyə qaldırılmışdır
* Üçrəngli bayrağımızın əbədi qayıdış günü
* Naxçıvanda üçrəngli bayrağımızın qaldırılması dövlətçilik tariximizdə mühüm mərhələdir
**Çoban Mustafa Paşa** (ö. aprel 1529) — Yavuz Sultan Səlim və Sultan Süleyman Qanuni səltənətlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi.

Həyatı
------

Doğum tarixi məlum olmasa da, əslən boşnaq olduğu bilinir. Dəvşirmə olaraq yeniçəri ocağına alınmış, 1514-cü ildə baş tutan Çaldıran döyüşündə yeniçəri əsgəri olaraq iştirak etmişdir. Ardından saraya qapıçıbaşı olaraq alındı və bir müddət Yavuz Sultan Səlimə xidmət etdi. Daha sonra Rumeli bəylərbəyi təyin edilərək saraydan ayrıldı və bu əsnada sədrəzəm Piri Mehmed Paşanın qızıyla evləndi. Yavuz Sultan Səlimin son illərində sədrəzəm olan qaynatası tərəfindən divana üzv təyin edildi. Ancaq qaynatası haqqında sultana şikayətlənməsinin ardından vəzifədən alındı. Sultan tərəfindən edam edilməsi istənsə də, Piri Mehmed Paşanın araya girməsiylə xilas oldu və yenidən ikinci vəzirliyə gətirildi.

Səhhəti pisləşən Yavuz Sultan Səlim tərəfindən Çorludakı ordu qərargahına çağırıldı və burada sultanın ölümünə şahid oldu. Sədrəzəmin yeni sultanı taxta çıxarmaq üçün paytaxta yollanmasının ardından, üçüncü vəzir Fərhad Paşayla birlikdə mərhum sultanın cənazəsinin paytaxta gətirilməsiylə vəzifələndirildi. Sultan Süleymanın səltənətə gəlməsinin ardından divanın ikinci vəziri olaraq fəaliyyətinə davam etdi. 1521-ci ildə Belqrad və 1522-ci ildə Rodos səfərinə qatılan Çoban Mustafa Paşa bunlardan sonuncusuna sərdar olaraq iştirak etdi. Ancaq səfər vaxtının uzanması səbəb göstərilərək vəzifədən alındı və 17 dekabr 1522-ci ildə Misir bəylərbəyi təyin edilərək paytaxtdan uzaqlaşdırıldı. Bu vəzifədə ikən 1523-cü ilin mayında Misirdə başlayan çərkəz bəylərinin üsyanını yatırdı. Üsyanın ardından İstanbula çağrıldı. 1529-cu ilin aprelində burada vəfat etdi. Cənazəsi Gəbzədə öz adına inşa etdirdiyi külliyədəki türbəsinə dəfn olundu.

Mənbə
-----

* İlknur Aktuğ, Gebze Çoban Mustafa Paşa Külliyesi, Ankara 1989.
* Semavi Eyice, "Gebze’de Mustafa Paşa Külliyesi", Bilgi, X/119, İstanbul 1957, s. 9-10.

İstinadlar
----------

1. ↑  Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1995). "Osmanlı Tarihi II. Cilt". Ankara: Türk Tarih Kurumu.
2. ↑  Müderrisoğlu, F. Bâni Çoban Mustafa Paşa ve Bir Osmanlı Şehri Gebze. Vakıflar Dergisi, Sayı: 25, S:67-124, 1995.
**Culfa Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — 1981-ci ildən Cufa şəhərində fəaliyyət göstərən muzey.

Naxçıvan Muxtar Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi sistemindədir. 5 şöbədən ibarətdir.

Muzeyin tarixi
--------------

Muzey Azərbaycan Respublikası Nazirlər Sovetinin 13 fevral 1981-ci il tarixli qərarı ilə yaradılmışdır.

Eksponatları
------------

Muzeydə 3000-dən çox eksponat saxlanılır. Bu eksponatlar sırasında mis və saxsı qab nümunələri, bəzək əşyaları, bədii tikmə və milli geyimlər, toxuculuq məmulatları, məişət əşyaları, rayon ərazisindəki tarixi memarlıq abidələrinin rəsm və fotoşəkilləri və s. toplanmışdır. 1981-ci ildə 50 ədəd eksponatla fəaliyyətə başlayan tarix-diyarşünaslıq muzeyində hazırda 3000-ə yaxın eksponat, arxeoloji qazıntılar zamanı əldə olunmuş maddi-mədəniyyət nümunələri, eramızdan əvvəl III–I minilliyə aid, eləcə də orta əsrlər mədəniyyətinə aid dövrlərdən xəbər verir. 5 şöbədən ibarət olan muzeydə XVI–XIX əsrlər dövrünə aid, 40-dan çox xalça nümunələri, kilim, cecim, xurcun, heybə, corablar nümayiş etdirilir. Müasir dövrdə təşkil olunmuş ekspozisiyada xalqımızın müstəqillik illərində əldə etdiyi nailiyyətlərə aid sənədlər və materiallarla yanaşı, Qarabağ və Sədərək döyüşlərində həlak olmuş şəhidlərə aid fotoşəkillər də tərtib olunmuşdur. Muzeyin sərgi salonu kimi fəaliyyət göstərən foyesində ümummilli lider Heydər Əliyevin həyat və fəaliyyəti ilə bağlı sərgi stendi də buraya gələnlərə xoş təsir bağışlayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Culfa Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinə sakinlər tərəfindən 75 eksponat təqdim olunub". 2021-01-10 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Culfa rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi". www.serqqapisi.az. 2019-02-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16.02.2021.
3. ↑  "Tarix-diyarşünaslıq muzeylərinin yaranması və fəaliyyəti". tarixmuzeyi.nmr.az. 2021-01-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16.02.2021.
4. ↑  "Culfa Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi". nmn.az. İstifadə tarixi: 16.02.2021.[*ölü keçid*]
5. ↑  "NAxçıvan muzeyləri". nmn.az. 2020-10-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16.02.2021.
6. ↑  "Culfa Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi yeni eksponatlarla zənginləşdirilmişdir". azertag.az. 2023-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17.02.2021.

Mənbə
-----

* Naxçıvan Ensiklopediyası, 2 cilddə. I cild, İstanbul:Bakanlar Medya, 2005.

Xarici keçidlər
---------------

* (#bare\_url\_missing\_title). 2010-08-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
**Hirkan gəvəni** (*lat.* Astragalus hyrcanus) — bitkilər aləminin paxlaçiçəklilər dəstəsinin paxlakimilər fəsiləsinin gəvən cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

İlk dəfə Dağıstanın Dərbənd şəhəri ətrafında təsvir еdilmişdir.

Botaniki təsviri
----------------

50-90 sm hündürlükdə, çox budaqlı, yarpağını tökən yarımkoldur. Gövdəsinin aşağı hissəsi ağaclaşmış, üzəri çökək, ağ tüklüdür. Yarpağı 4-6 cüt, еnsiz, xətvari, yaxud uzunsov-еllipsvari, 5-15 mm еnində, yuxarısı nisbətən az, aşağısı sıx, ağ tüklüdür. Paxlasının uzunluğu 7 sm-ə, еni isə 1-2 mm-ə çatır, ucu bizvari əyilmiş, üzəri yumşaq, еllips formalı, hər iki ucdan nazikdir. Saplağı 1–2 mm uzunluqda, ağ tüklüdür. Yabanı şəraitdə iyul-avqustda çiçəkləyir. Mеyvəsi avqust-sеntyabrda yetişir.

Ekologiyası
-----------

Dağətəyi zonalarda, gilli, daşlı ərazilərdə bitir. İşığa, quraqlığı davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanın Xəzər dənizi sahilində, Lənkəran, Astarada dağətəyi zonalarda, qumluqlarda yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Tərkibində qatran vardır. Yaşıllaşdırmaya tətbiq olunmur. Canlı çəpər kimi istifadəsi məqsədyönlüdür.

Sinonimləri
-----------

### Homotipik sinonimləri

* *Astragalus hyrcanus var. pallasianus* Bunge
* *Solenotus hyrcanus* (Pall.) Steven
* *Tragacantha hyrcana* (Pall.) Kuntze

### Heterotipik sinonimləri

* *Astragalus arenosus* S.G.Gmel. ex Pall.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15516864
* EoL: 645736
* GBIF: 5346747
* IPNI: 477900-1
* IRMNG: 11097350
* Plant List: ild-35958
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:477901-1
* Tropicos: 13026098
* WFO: wfo-0000189456

 |
**Ələkbərzadə Çingiz Əbülhəsən oğlu** — nasir, ssenarist, 1970-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.[*mənbə göstərin*]

Həyatı
------

Çingiz Ələkbərzadə 1936-cı il oktyabrın 17-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Tovuz şəhərindəki A.S.Puşkin adına şəhər orta məktəbini bitirmişdir (1955). ADU-nun filologiya fakültəsində təhsil almışdır (1955-1960).

Tələbəlik dövründə "Kökəlməyin sirri" hekayəsi almanaxda dərc olunmuşdur (1958). Bundan sonra dövri mətbuatda müntəzəm çıxış etmişdir. Əmək fəaliyyətinə Əli Bayramlı rayonundakı 2 saylı orta məktəbdə müəllim kimi başlamışdır (1960).

Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri komitəsində son xəbərlər redaksiyasında işləmişdir (1961-1966). İsmayıllı rayonundakı İvanovka kəndində müəllim (1966-1968), Əli Bayramlı rayonunda "İşıq" qəzeti redaksiyasında məktublar şöbəsinin müdiri (1968-1971), İsmayıllı rayonunda "Zəhmətkeş" qəzeti redaksiyasında məktublar şöbəsinin müdiri (1971-1972), Azərbaycan SSR Televiziya və Radio Verilişləri komitəsində "Günün səsi" xəbərlər baş redaksiyasında müxbir (1972-1973), "Azərbaycanfılm" kinostudiyasında ssenarist (1973-1975), "Kirpi" satirik jurnalında ədəbi işçi (1976-1979), Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsində "Günün ekranı" redaksiyasında ştatdankənar müxbir (1979-1984), Şirvan bölgəsi üzrə xüsusi müxbir (1984-1989) olmuşdur. Özbəkistanda keçirilən Azərbaycan ədəbiyyatı və incəsənəti ongünlüyündə iştirak etmişdir (1980). Durğunluq dövründə ictimai qüsurları kəskin tənqid etdiyinə görə həbs edilmişdir (1986-1988). Sonra bəraət almış, bədii yaradıcılıqla məşğul olmuşdur. 1999-cu il yanvarın 7-də vəfat etmişdir.

Əsərləri
--------

1. Yarpaqlar töküləndə. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1964, 120 səh.
2. Güllələr dənizdə sönür. Bakı: Gənclik, 1973, 138 səh.
3. Qızıl yəhərli at. Bakı: Gənclik, 1976, 135 səh.
4. Çılpaqlı (roman). Bakı: Gənclik, 1979, 176 səh.
5. Vulkan (povest və hekayələr). Bakı: Yazıçı, 1983, 181 səh.
6. Öndən. Bakı: Yazıçı, 1992, 214 səh.
7. Qumarbaz. Bakı: Azərnəşr, 1993, 295 səh.
8. Türmə mənim ahımdı. Bakı: Gənclik, 1993, 78 səh.

Filmoqrafiya
------------

1. Günlərin bir günü... (film, 1976)
2. Vulkana doğru (film, 1977)

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 272-274.
Helikopterdən raketin atılması
**Hava zərbəsi** və ya **hava hücumu** — hava gəmisi ilə həyata keçirilən hücum əməliyyatı. Hava zərbələri dirijabllar, hava şarları, döyüş təyyarələri, hücum təyyarələri, bombardmançılar, hücum helikopterləri və dronlar kimi uçan aparatlar tərəfindən endirilir. Rəsmi tərifə düşmənin hava hədəfləri də daxil olmaqla bütün növ hədəflər daxildir. Yenə də, populyar istifadədə bu termin adətən xalça bombardmanı kimi daha böyük, daha ümumi hücum əvəzinə quru və ya dəniz obyektinə taktiki (kiçik miqyaslı) hücuma daraldılır. Hava hücumunda istifadə edilən silahlar birbaşa atəş edən təyyarələrə quraşdırılmış toplardan və pulemyotlardan, raketlərdən və hava-yer raketlərindən, müxtəlif növ hava bombalarına, sürüşən bombalara, qanadlı raketlərə, ballistik raketlərə və hətta lazer silahları kimi yönəldilmiş enerjili silahlara qədər dəyişə bilər.

Yaxın hava dəstəyində hava zərbələri adətən quru qoşunları və artilleriya taktikasından əldə edilən kəşfiyyatla koordinasiya üçün yerdə təlim keçmiş müşahidəçilər tərəfindən idarə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "air strike- DOD Dictionary of Military and Associated Terms". June 4, 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------
**Aqil Səmədbəyli** (15 sentyabr 1968, Zərkənd, Basarkeçər rayonu) — azərbaycanlı siyasətçi, sosial elmlər namizədi.

Həyatı
------

Aqil Səmədbəyli Göyçə mahalının Zərkənd kəndində doğulub.

Türkiyə Cümhuriyyətinin İstanbul şəhərindəki Mərmərə Universitetini bitirib.

O, Türkiyədə sosial elmlər üzrə namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək elmlər namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

Aqil Səmədbəyli gənc yaşlarından siyasi və ictimai fəaliyyətlə ciddi məşğul olub. Türkiyədə təhsil aldığı illərdə "Gənc Aydınlar Hərəkatı"nı yaratmış və Başqan seçilmişdir.

Hazırda "Bütöv Azərbaycan Birliyi"nin Mərkəzi Şurasının sədridir.

2010-cu il noyabrın 7-nə təyin edilmiş Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçkilərdə 35 saylı Xətai üçüncü seçki dairəsi üzrə seçkilərdə iştirak etmiş, lakin deputat seçilə bilməmişdir.

Şəxsi həyatı
------------

Azərbaycanın ikinci prezidenti Əbülfəz Elçibəyin qızı Çilənay Səmədbəylinin həyat yoldaşıdır.

Azərbaycan Milli Məclisinin IV çağırışının Müsavat Partiyasından deputatı Arzu Səmədbəylinin qardaşıdır.

Atası Həbib Səmədov 3 noyabr 2011-ci ildə, anası Nabat xanım isə 21 iyun 2015-ci ildə Bakı şəhərində vəfat ediblər.

İstinadlar
----------

1. ↑  İP Koordinasiya Şurasına namizədlər
2. ↑  2010-cu il noyabrın 7-nə təyin edilmiş Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçkilərdə Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Seçki Komissiyasına daxil olmuş 25 oktyabr 2010-cu il tarixli 288 saylı müraciətə baxılması barədə Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Seçki Kommisiyasının 26 oktyabr 2010-cu il tarixli 47/420 saylı qərarı [*ölü keçid*]
**Prilipko gəvəni** (*lat.* Astragalus prilipkoanus) — paxlakimilər fəsiləsinin gəvən cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" – VU C2a(i). Azərbaycanın nadir, Qafqazın endemik növüdür. Regional IUCN Statusu EN B2ab (v).

Təbii yayılması
---------------

Botaniki təsviri
----------------

15-40 sm hündürlükdə, çoxillik bitkidir. Yarpaqcıqlar 8-12 cüt, dəyirmi-yumurtaşəkillidir, 5-20 mm uzunluğunda, 3-8 mm enindədir. Kasacıq boruvaridir. Tac bozumtul bənövşəyi rəngdə, 20-22 mm uzunluqdadır. Yumurtalıq tüklüdür. Paxlası oturaq, düz, təxminən 2 sm uzunluğunda, xətvari, qısa bizvari buruncuqlu, qısa qara və ağ xovludur. Çiçəkləmə-meyvə əmələgətirmə dövrü may-iyun-iyul aylarına təsadüf edir. Quraqlığa davamlı (kserofit), işıqsevən bitkidir (heliofit), toxumla çoxalır, orta dağ qurşağında, quru və çınqıllı yamaclarda, taxıl-müxtəlifotlu qruplaşmalarda rast gəlinir.

Ekologiyası
-----------

Populyasiyanın sayı azdır və dəyişilmir. Məhdudlaşdırıcı amillər antropogen və ekoloji amillərdir. Bitdiyi sahənin qorunması, növün müasir vəziyyətinin dəqiqləşdirilməsi, introduksiyası, toxumlarının toxum bankında saxlanması təklif olunur.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvanın dağlıq hissəsində yayılmışdır (Kəngərli rayonu Anabadgədik dağı; Şahbuz rayonu Badamlı, Kükü kəndləri; Culfa rayonu Şurud, Hal kəndləri; Ordubad rayonu Tivi, Biləv, Paraqa kəndləri ətraflarında).

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri. II nəşr. Bakı: 2013
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  "Arxivlənmiş surət". 2021-01-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-24.
3. ↑  Schtaz G. Shulkina T. Solomon J. 2013
4. 1 2   Флора Азербайджана, 1954
5. ↑  Ахундов Г.Ф. 1972
6. 1 2  Naxçıvan MR-in Qırmızı kitabı, 2010
7. ↑  Ахундов Г.Ф. и др. 1978
8. ↑  Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı. 1989

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15522027
* EoL: 684114
* GBIF: 5345152
* IPNI: 479305-1
* IRMNG: 10939829
* Plant List: ild-54236
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:479305-1
* Tropicos: 13038913
* WFO: wfo-0000208141

 |
**İlkin Misgərli** (6 yanvar 1983, Salyan rayonu) — Azərbaycan aktyoru.

Həyatı
------

İlkin Misgərli 6 yanvar, 1983-cü ildə Salyan rayonunda anadan olmuşdur. Məktəb illərində Salyan rayon dövlət kukla teatrında işləmiş və aktyorluq təcrübəsi qazanmışdır. Təhsil aldığı Salyan rayon 4 saylı orta məktəbində keçirilən siniflər arası KVN yarışlarında öz aktyorluq məharətləri ilə seçilmişdir. Yaxın dostlarının dediklərinə görə hələ 5-ci sinifdə oxuyarkən gələcəkdə aktyor olacağını hər zaman deyirmiş. 2000-ci ildə Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin aktyorluq fakültəsinə qəbul olunmuş, 2004-cü ildə universiteti bitirmiş, bir il Azərbaycan Dövlət Yuğ Teatrında işləmişdir.

Filmoqrafiya
------------

1. Bu Da Bu
2. Bozbash Pictures
3. My name is İntiqam (film, 2014)
4. My name is İntiqam 2: Moldova (film, 2015)
5. Axırıncı yol (film, 2016)
6. Gizlənpaç (film, 2016)
7. Stalinin başı (film, 2016)
8. Palata 106 (film, 2016)
9. Brat Li (film, 2017)
10. Toydan sonra nağara (film, 2017)
11. Bir xalanın sirri (film, 2018)
12. Bombaltı (film, 2019)
13. Buğlama
14. Komedixana (film,2019-h.h)

İstinadlar
----------

1. ↑  *İntiqam VALEHOĞLU.* ""Mavi" rolunu oynayan aktyorumuz: "Beş min versələr, fikirləşərəm" - MÜSAHİBƏ" (az.). publika.az. 15 yanvar 2015. İstifadə tarixi: 2017-04-03.
**Qan almazı** — müharibə zonasından çıxarılaraq qiyamı, işğalçı ordunu və terrorizmi maliyyələşdirmək üçün satılan almaz. Termin müəyyən ərazilərdəki almaz ticarətinin mənfi nəticələrini vurğulamaq və ya hər hansı almazın bu cür ərazidən gətirildiyini qeyd etmək üçün istifadə olunur. 20-21-ci əsrlərdə vətəndaş müharibələri zamanı Anqola, Fil Dişi Sahili, Syerra-Leone, Liberiya, Qvineya və Qvineya-Bisaudan çıxarılmış almazlara bu etiket verilmişdi. Qan almazları mütəşəkkil cinayətkarlıq sindikatları tərəfindən qara bazarda satmaq məqsədi ilə qaçaqmalçılıq yolu ilə gətirilə də bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Conflict Diamonds.* United Nations Department of Public Information, March 21, 2001, archived online 23 October 2013.
2. ↑  "Conflict resources: from 'curse' to blessing" Arxivləşdirilib 2022-12-24 at the Wayback Machine by Ernest Harsch. Africa Renewal: January 2007.
3. ↑  "Global Summary 2008" (PDF). Kimberley Process Certification Scheme. 2011-07-26 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib.
**Əmiraslanov Etibar Əmiraslan oğlu** – Bozqurd batalyonunun komandiri.

Həyatı
------

1961-ci ildə Tovuz rayonunun Əlibəyli kəndində anadan olub. Orta təhsilini Əlibəyli kənd orta məktəbində alıb. 1979 cu ildə sovet ordu sıralarına hərbi xidmətə çağrılıb. Hərbi xidmətinin ilk illəri Ukraniyanın Lvov şəhərində keçir. Bir müddətdən sonra isə hərbi xidmətini Əfqanıstanda davam etdirmişdir. Bir ay Kabul şəhərində xidmətdə olduqdan sonra onu yeni yaradılmış briqadanın tərkibində Cəlalabad şəhərinə göndərilib. Hərbi xidmətdə su maşının sürücüsü kimi çalışan Etibar öz cəsur və qəhrəman təbiəti ilə öz əsgər yoldaşlarından fərqlənirdi. Beləki, hərbi hissələr üçün su daşıyan maşının sürücüsü olan Etibarın batalyonu bir gün əfqan ordusu tərəfindən puskuya düşüb məhv edilsə də Etibar bu batalyondan sağ çıxan iki əsgərdən biri olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bin Ladenin məhbusu olmuş azərbaycanlının -HƏYAT HEKAYƏSİ". 2018-06-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-09-29.
**Şahənd gəvəni** (*lat.* Astragalus sahendi) — paxlakimilər fəsiləsinin gəvən cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

İlk dəfə İranın Şahənd dağında təsvir edilmişdir.

Botaniki təsviri
----------------

Yerəyatan, sıx budaqlı yarımkoldur. İllik budaqları sarımtıldır. Yarpaq oxu tikanlıdır. Yarpaqları 5-7 cüt, dəyirmi və uzunsov, yarpaqcıqları 8 mm-ə qədər uzunluqdadır. Paxlası 1 sm, uzunsov, biryuvalıdır. May ayında çiçəkləyir, meyvəsi iyunda yetişir.

Ekologiyası
-----------

Orta dağ qurşağında, quru və çılpaq yamaclarda bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Kiçik Qafqazda, dənizkənarı ərazilərdə, orta dağ qurşağında, daşlıqlarda yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Təsərrüfat əhəmiyyəti müəyyən edilməmişdir və mədəni halda becərilmir. Tərkibində efir yağı vardır.

Ədəbiyyat
---------

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine T.S.Məmmədov

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15523486
* EoL: 645667
* GBIF: 5346624
* IPNI: 479633-1
* IRMNG: 11159797
* NCBI: 144148
* Plant List: ild-35876
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:479633-1
* Tropicos: 13026787
* WFO: wfo-0000189372

 |
**Yaloba Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayon Kosalar kənd nümayəndəliyində muzey.

Muzeyin tarixi
--------------

Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinin 19 aprel 1991-ci il tarixli əmri ilə Xocalı rayon Kosalar kənd nümayəndəliyinin Yolaba kənd Tarix – Diyarşünaslıq muzeyi yaradılmışdır.

Muzeyin eksponatları
--------------------

1992-ci ildə may ayının 9 – da ermənilərin Kosalar kəndinə hücumu zamanı bütün eksponantlar işğal zonasında qalmışdır.Kənd işğal olunmamışdan qabaq muzeydə 800 adda 1500 ədəd qiymətli eksponantlar var idi. Qarabağın tarixini əks etdirən qədim xalçalar, kilimlər və başqa çoxlu sayda toxuculuq əşyaları, saxsı və keramikadan hazırlanmış maddi məişət əşyaları, Şuşa rəssamlarının əl ilə yağlı boyalarla çəkdikləri rəsm əsərləri, Qarabağın keçmiş mədəniyyət xadimlərinin portretləri, qədim kənd təsərrüfatı əşyaları muzeydə saxlanılırdı. İndi isə muzeydə vətənpərvərlik mövzusunda stendlərdən ibarət sərgilər və Qarabağın qədim tarixini əks etdirən çoxlu sayda eksponantlar toplanaraq muzeyin fonduna daxil edilmişdir.

Muzeyin binası
--------------

Muzey 1 mərtəbəli binada, ümumi sahəsi 79 m2 olan 3 otaqda yerləşir. Eksponatların sayı 1200-dür.Məcburi köçkün düşəndən sonra Xocalı rayon Kosalar kənd nümayəndəliyi Kəpəz rayonunun Hacıkənd qəsəbəsində məskunlaşmışdır. O, vaxtdan da Yaloba kənd Tarix – Diyarşünaslıq muzeyi Hacıkənd qəsəbəsində fəaliyyət göstərir. Xocalı rayonu işğal olunduqdan sonra 2014-cü ilin dekabr ayından Gəncə şəhərində xocalılar üçün yeni salınmış qəsəbədə fəaliyyətini davam etdirir.

Eksponatların toplanması
------------------------

Eksponatların alınması üçün böyük vəsait olmamasına baxmayaraq, müzeyin direktoru Məmmədov Tofiqin fədakar əməyini nəticəsində eksponatlar əhalidən toplanmışdır. Ağdam-Şuşa yolunda yaranan gərgin vəziyyət, yolların bağlanması, gediş-gəlişin çətinləşməsinə baxmayaraq Tofiq Məmmədov müharibənin qızğın vaxtında böyük səylə müzeyin təşkili ilə məşğul olurdu. Eksponatları toplayaraq bir araya gətirmək və şöbələr üzrə təşkil etmək, erməni terorunun, hücumlarının tüğyan etdiyi həmin vaxtlarda maddi-mədəniyyət nümünələrimizin toplanması və bizim hansı mədəniyyətə sahib olduğumuzu subut etmək torpaqlarımızı qorumaq qədər şərəfli bir işdir.

Xarici keçidlər
---------------

* Muzeydə açıq qapı günü[*ölü keçid*]
* Yaloba Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi
* Azərbaycan Respublikası Xocalı Rayon İcra Hakimiyyəti

İstinadlar
----------

1. ↑  "Məmmədov Tofiq Şahlar oğlu". 2019-07-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-09.
2. ↑  Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi Xocalı rayon Mədəniyyət şöbəsi Yaloba Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi
3. ↑  Xocalı rayon Yaloba kənd Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi [*ölü keçid*]
**Zəngilan gəvəni** (*lat.* Astragalus zangelanus) — paxlakimilər fəsiləsinin gəvən cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu: "Məlumat azlığı" – DD. Qafqazın endemik növüdür.

Təbii yayılması
---------------

Kiçik Qafqazın cənub sahəsi (Yuxarı Qarabağ, Zəngilan rayonu – Pirçevan kəndinin ətrafında).

Botaniki təsviri
----------------

16 sm-dək hündürlükdə, çoxillik ot bitkisidir. Yarpaqcıqlar 7-11 cüt, sivriləşmiş, 13 mm-dək uzunluqda, 1-1,5 mm enində, üst hissədə zəif, aşağı hissədə isə sıx sıxışdırılmış boz-tükcüklüdür. Salxım çiçək qrupu boş, 6-12 çiçəklidir. Kasacıq sıxışdırılmış ağımtıl və qara tükcüklü; dişlər bizvari; 2-3 dəfə borucuqdan qısadır. Paxlalar düz, silindrik, 4,5-6 sm uzunluğunda, nazik, 10 mm-dək uzunluqda buruncuqludur.

Ekologiyası
-----------

Çiçəkləmə-meyvə əmələgətirmə dövrü may-iyun-iyul aylarına təsadüf edir. Quraqlığa davamlı, işıqsevəndir, toxumla çoxalır, orta dağ qurşaqlarında, quru, daşlı və çınqıllı yamaclarda rast gəlinir, taxıl-müxtəlifot qruplaşmalarında bitir.  Xüsusi mühafizə tədbirləri aparılmır. Sayı və tendensiyası haqqında məlumat yoxdur.  Məhdudlaşdırıcı amillər haqqında məlumat yoxdur.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanın nadir bitki növüdür. Zəngilan rayonunda bitir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri. II nəşr. Bakı: 2013
2. 1 2 3 4 5 6 7  "Arxivlənmiş surət". 2021-01-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-26.
3. 1 2 3  Флора Азербайджана, 1954
4. ↑  Tərtibçinin məlumatı

Həmçinin bax
------------
**Kseniya Anatolyevna Sobçak** (*rus.* Ксения Анатольевна Собчак), d. 5 noyabr 1981) — Rusiyalı teleaparıcı, jurnalist, siyasətçi.

Həyatı
------

Teleaparıcı və aktrisa Kseniya Sobçak 5 noyabr 1981-ci ildə anadan olub. Sankt-Peterburq meri Anatoli Sobçakın və Federasiya Şurasının keçmiş üzvü Lüdmila Narusovanın qızıdır. Atası vəkil olan Anatoli Aleksandroviç Sobçak 1991-ci ildən 1996-cı ilə qədər Sankt-Peterburqun meri olub. 1998-ci ildə Sankt-Peterburq Universitetinin Beynəlxalq münasibətlər fakültəsinə qəbul olan Sobçak daha sonra Moskva Dövlət Universitetinə köçürmə alıb. "Forbes" jurnalının araşdırmasına görə, onun təkcə 2008-2009-cu illər ərzində gəliri 1.2 milyon dollar olub. Gənc xanımın şəxsi həyatı da hər zaman qalmaqallı olub.

Doğrudur, heç zaman rəsmi nikahda olmayıb. Amma həyatında daim yaraşıqlı, xüsusən də maddi imkanlı insanlar olub. Son olaraq 2012-ci ilin iyununda onun biznesmen İlya Yaşinlə yaxın münasibətlərinin yaranması barədə xəbər yayıldı. Elə həmin vaxt bunu təkzib edən Sobçak öz bloqunda heç vaxt ailə qurmayacağını bildirib:

> 
> 
> *"Ailə həyatı mənlik deyil, balaca uşaqları isə heç sevmirəm. Əgər sənin normal həyatın varsa, təhsil, pul və bütün imkanları da əldə edirsən. O halda sən öz həyatını uşaq əskilərinə, borşa və ev qayğılarına sərf etməməlisən".*
> 
> 
> 

Rusiyanın Paris Hiltonu adlandırılan Sobçakın karyerası da uğursuz sayılmaz. Son olaraq SNS jurnalının redaktoru olaraq işləyib. 2004-2012-ci illərdə "Ev 2" telelayihəsinin aparıcısı olub.

Ali məktəbi bitirəndən sonra Kseniyaya diplomatlıq təklif edilsə də, o, bundan imtina edib. Deyib ki, hansısa ölkədə diplomat, ya da xarici işlər nazirliyində məmur olmaq onun üçün maraqlı deyil. Bundan başqa, o, bir neçə filmdə çəkilib, kitab çıxarıb. 2006-cı ilin mayında isə "Hamı azadlıqdadır" adlı gənclər təşkilatı yaradılıb.

Kseniyanın insani keyfiyyətləri ilə bağlı birmənalı fikir yoxdur. Bir çoxları onun haqqında eqoist, başqaları isə zəhmətkeş deyir. Özü isə deyir ki, sutkada 16 saat işləyir. "İzvestiya" qəzetinə müsahibəsində deyib ki, ona da Hitler qədər nifrət edirlər: "Əgər insan ambisiyalı, ağıllı və uğurludursa, kiminsə ondan nifrət etməsi qaçılmazdır".

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Vkontakte.ru · LiveJournal · Odnoklassniki · Facebook · Telegram · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram · TikTok · YouTube |
| Tematik saytlar | Česko-Slovenská filmová databáze · IMDb · Kinopoisk · MusicBrainz |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| GND: 1161695621 · ISNI: 0000 0004 4972 3015 · LCCN: n2006087618 · LNB: 000213082 · SUDOC: 186084803 · VIAF: 316005840 · WorldCat VIAF: 316005840 |

 |




1. ↑  Haaretz: Ксения Собчак получила израильское гражданство (rus.). Росбалт, 2022.