recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Adi eynəkli ayı** (*lat.* Tremarctos ornatus) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin məməlilər sinfinin yırtıcılar dəstəsinin ayıkimilər fəsiləsinin eynəkli ayı cinsinə aid heyvan növü. Gözlərinin ətrafında olan ağ sarı halqalara görə belə adlandırırlar.

Təsviri
-------

Bu yırtıcı orta ölçülərə sahib bir ayı növüdür: bədəninin uzunluğu 150—180 sm, quyruğu 7—10 sm, çəkisi 70 (dişilər) — 140 (erkəklər) kq.
Xəzi kömür-qara və ya boz-qara olur. Göz ətrafında ağ və sarı halqa olur. Bu halqalar boğazdakı digər halqa ilə birləşir. Bəzi fərdlərdə isə ümumiyyətlə ləkələr yoxdur. Sifətləri digər ayılara nisbətdə olduqca qısadır

Orta ömür müddəti 21 ildir.

Yayılma ərazisi
---------------

Bu canlılar Cənubi Amerika ərazisində ayıkimilər fəsiləsinə daxil olan yaşayan yenganə növdür.

Onlar əsasən And dağlarının 3000 metrdən yüksək olan ərazilərində yayılmışlar. Bununla belə onlara dağ arası düzənliklərdə, hətta savannalarda belə rastlamaq olur. Onların yayılma arealı Venesuelanın qərbi, Ekvador, Kolumbiya, Peru, Qərbi Boliviya,
və Panama ərazisidir.

Qidalanması
-----------

Eynəkli ayıların biloğiyası zəif araşdırılmışdır. Onlar həm gecə həmdə gündüz həyat tərzi keçirə bilirlər. Qış yuxusun getməsələrdə özlərinə kaha qura bilirlər.

Belə düşünülür ki, ayıkılərə daxil növlər arasında Böyük pandalardan sonra ən çox ot yeyən növ Eynəkli ayılardır. Onlar bəzən pündür ağaclara çıxaraq meyvələri dərir və yerdə onları yeyirlər. Bəzi ərazilərdə qarğıdalı zəmilərinə zərər vururlar. Onlar qısa burunları ilə qarışqa və termit yiuvalarını dağıdaraq orada olan həşəratları yeyirlər. Eynəkli ayıların Quanako və Vikunyalara hücümü belə olur. Leş yeməkdən iyrənmirlər.

Eynəkli ayılar hənha yaşasalarda, müəyyən əraziyə sahib olurlar.

Populyasiyanın statusu
----------------------

Eynəkli ayıların sayı elə də çox deyildir. Onlar Beynəlxalq Təbiəti mühafizə birliyinin Qırmızı kitabına daxil edilmişdir.

Təsnifat
--------

Eynəkli aylkar *Tremarctos* cinsinə daxil olan yeganə müasir növdür. Şimali Amerikada bu cinsə daxil olan Florida mağara ayısının (*Tremarctos floridanus*) qalıqları aşkar edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2003.
2. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Tremarctos ornatus* | 
* Wikidata: Q137641
* Wikispecies: Tremarctos ornatus
* ADW: Tremarctos
* ARKive: tremarctos-ornatus
* BOLD: 153579
* EoL: 328076
* Fossilworks: 97841
* GBIF: 2433401
* iNaturalist: 41657
* IRMNG: 10223941
* ITIS: 621849
* IUCN: 22066
* MSW: 14000951
* NCBI: 9638
* Species+: 10071
* TSA: 18002

 |
| *Ursus ornatus* | 
* Wikidata: Q109647611
* GBIF: 9476729

 |
**Şakir İsgəndərov** (d.  1958, Oğuldərə, Laçın rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Qarabağ müharibəsi iştirakçısı.

Həyatı
------

### Erkən illəri

Şakir İsgəndərov 1958-ci ildə Laçın rayonunun Oğuldərə kəndində anadan olmuşdur. O, 1975-ci ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra Bakıya gəlir və orada fəhlə işlədi. 1977-1979-cu illərdə Rusiyanın Çita şəhərində hərbi xidmət keçdikdən sonra Bakıya qayıdır. O, həmin illərdə zavodda fəhlə işləyirdi.

### Qarabağ müharibəsi və döyüşlərdə iştirakı

1991-ci ildə Arif Paşayevin könüllülərdən ibarət batalyonuna qoşulmuşdur. 1992-ci ilin fevral ayında Zabux dərəsi tərəfdə 29 və 30-cu postlarda xidmət etmişdir. O, 1992-ci ilin martında könüllü kimi döyüşlərə gedəndə Azərbaycan bayrağı da götürmüşdü. 1992-ci ilin may ayında Qubadlı rayonunun Muradxanlı kəndinə, oradan da Kəlbəcərdə, 1993-cü ilin martın axırlarında Pçanik kəndində ermənilərlə qarşı döyüşüb. O, öz dəstəsi ilə 1993-cü ilin aprelin ortalarında Laçın rayonunun Oğuldərə kəndində Seyid Məmmədin qalası deyilən ərazidə məskunlaşıb və ermənilərin mühasirəsində qalmışdı. İsgəndərovun üzərində kiçik Quran və Azərbaycan bayrağı var idi.

İsgəndərov axşamlar kəndlərinə gedib, oradan yemək tapıb, gizləndiyi yerə gətirirdi. Daha sonra, gecələr kəndlərdən yemək toplayıb, gündüzlər Seyid Məhəmməd deyilən yerə çəkiliridi. 1993-cü ilin mayın 14-də ermənilər onların yerini bildikləri üçün, İsgəndərov 19 nəfərlik dəstəsi ilə oradan qaçmağı qərara aldılar. Dəstənin dördü rus, qalanları azərbaycanlı idi. 1993-cü ilin may ayının 20-də xeyli kolluqda gizləndikdən sonra ermənilər çıxıb getdilər. Dəstə Güləbird çayının qırağı ilə üzü Güləbird kəndi istiqamətinə gedirdilər. Çayı o biri tərəfə keçmək lazım idi. Çay axını güclü olduğudan, çətinliklə də olsa çayı keçə bildilər. 54 gün mühasirədə qalandan sonra, Azərbaycan postuna çatmışdılar. 1993-cü ilin mayın 26-da Qubadlıda onların dəstəsini geniş sorğu-sual etdilər.

### Qarabağ müharibəsindən sonra

### Şəxsi həyatı

1991-ci ildə evlənmişdir.

Həmçinin bax
------------

* 54 gün mühasirədə (film, 2012)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19  ""Anamı gecə ilə aparıb Laçında dəfn etdik" - 54 gün mühasirədə qalan şəxslə müsahibə". www.femida.az. www.femida.az. 25 aprel 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 iyul 2016.
**Alfred Neuland** (10 oktyabr 1895 – 16 noyabr 1966, Tallin) — Estoniyalı ağır atlet. Alfred Neuland 1920-ci ildə Antverpen şəhərində baş tutan V-ci Yay Olimpiya Oyunlarının qızıl, 1924-ci ildə Paris şəhərində baş tutan VI-cı Yay Olimpiya Oyunlarının isə gümüş medalçısıdır. Alfred Neuland həmçinin 1922-ci ildə Dünya Çempionatının qızıl medalçısıdır.

Həyatı
------

Alfred Neuland 10 oktyabr 1895-ci ildə Estoniyanın Valqa şəhərində anadan olmuşdur.

Karyerası
---------

Alfred Neuland 1920-ci ildə Belçikanın Antverpen şəhərində baş tutan V-ci Yay Olimpiya Oyunlarının ağır atletika yarışlarında iştirak etdi. Alfred Neuland 1-ci cəhd də 72.5 kq. 2-ci cəhd də 75 kq. və sonuncu üçüncü cəhd də 110 kq. ram etdi və V-ci Yay Olimpiya Oyunlarının qızıl medalını qazandı. O həmçinin Yay Olimpiya Oyunlarında qızıl medal qazanan birinci Estoniyalı idmançı oldu.

2 ildən sonra isə Estoniyanın paytaxtı Tallin şəhərində baş tutan Dünya Çempionatına qatıldı. Alfred Neuland Dünya Çempionatında da ən güclü olduqunu sübut etdi və 1-ci yeri tutaraq qızıl medal qazandı.

2 ildən sonra Alfred Neuland karyerasında 2-ci dəfə Olimpiya Oyunlarının medalını qazandı. O bu səfər Fransanın paytaxtı Paris şəhərində keçirilən VI-cı Yay Olimpiya Oyunlarında gümüş medal qazandı. Alfred Neuland 25 ölkənin mübarizə apardığı yarışlarda yalnızca İtaliyalı idmançıdan geri qalaraq gümüş medal qazandı. Alfred Neuland idman karyerasına başa vurduğdan sonra məşqçi kimi fəalliyyət göstərdi.

Alfred Neuland 16 noyabr 1966-cı ildə 71 yaşında Tallin şəhərində dünyasına dəyişdi.

Xarici keçidlər
---------------

* Alfred NEULAND

İstinadlar
----------



1. 1 2  Alfred Karl Neiland // Eesti Spordi Biograafiline Leksikon (est.).
**Yuri Lossmann** (4 fevral 1891 – 1 may 1984, Stokholm) — Estoniyalı yüngül atlet. Yuri Lossmann 1920-ci ildə Antverpen şəhərində baş tutan V-ci Yay Olimpiya Oyunlarının gümüş medalçısıdır.

Həyatı
------

Yuri Lossmann 4 fevral 1891-ci ildə Estoniyanın Kabala şəhərində anadan olmuşdur.

Karyerası
---------

Yuri Lossmann 1920-ci ildə Belçikanın Antverpen şəhərində baş tutan V-ci Yay Olimpiya Oyunlarının yüngül atletika yarışlarında iştirak etdi. Yuri Lossmann marafon yarışlarında 2 saat 32 dəqiqə 35 saniyə nəticə ilə yalnızca Finlandiya idmançısından geri qalaraq 1920 Yay Olimpiya Oyunlarının gümüş medalını qazandı.

4 ildən sonra isə Yuri Lossmann VI-cı Yay Olimpiya Oyunlarında Parisdə karyerasının sonuncu Olimpiadasında mübarizə apardı. Bu səfər Yuri Lossmann marafon yarışlarını 2 saat 57 dəqiqə 54 saniyə nəticə ilə 10-cu yerdə başa vurdu.

Yuri Lossmann 1 may 1984-cü ildə 93 yaşında İsveçin Stokholm şəhərində dünyasına dəyişdi.

Xarici keçidlər
---------------

* Yuri LOSSMANN

İstinadlar
----------



1. 1 2  Jüri Lossman // Eesti Spordi Biograafiline Leksikon (est.).
**Vağudi məbədi** — Alban xristian məbədi

Tarixi
------

İki kilsə və yardımçı tikililərdən ibarət olan məbəd kompleksinin ilk kilsəsini 1000-ci ildə Siyuni Alban hökmdarı Smbatın köməkliyi ilə onun arvadı Şahanduxt ucaltmış, 1007-ci ildə isə onun oğlu Sevada burada ikinci — günbəzli kilsəni tikdirmişdir. Məbəd 1931-ci il zəlzələsi zamanı böyük dağıntılara məruz qalmışdır.

Coğrafi mövqeyi
---------------

Vağudi məbədi Zəngəzur mahalının Qarakilsə (02.03.1940-cı ildən — Sisian) rayonunun Vağudi kəndindən 2 km cənubda yerləşmişdir.

Haqqında
--------

Ermənilər bu məbədi "Vorontnavank" adı ilə erməni kilsəsi kimi təbliğ edirdilər, halbuki məbədin yerləşdiyi Zəngəzur mahalı və Qarakilsə ərazisi qədimdən Türk-Oğuz boylarının anayurdu olmuş, bu yerlərə ermənilərin ilk kütləvi axını XIX yüzilliyin əvvəllərində bölgənin Rusiya tərəfindən işğalından sonra başlanmışdır.

Vağudi kəndi
------------

Vağudi kəndində 1918-ci ilə qədər ancaq Azərbaycan türkləri yaşamışlar. Burada azərbaycanlıların 1918–1920-ci illər soyqırımından sonra kəndə Türkiyə və İrandan onlarla erməni ailəsi köçürülüb gətirilmişdir. Və nəticədə kənd ermənilərlə azərbaycanlıların qarışıq yaşadığı kəndə çevrilmişdir. 1988-ci ildə isə kəndin azərbaycanlı əhailisi növbəti dəfə soyqrımına məruz qalaraq tamamilə ovulub kənddən çıxarılmış, kənd bütövlükdə erməniləşdirilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Ermənlərin cənubi qafqaza köçürülməsi
* Azərbaycanlıların deportasiyası (1988-1989)
* Ermənistandakı məscidlərin siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  *Əziz Ələkbərli.* Qərbi Azərbaycan abidələri. Bakı: Nurlan. 2007. səh. 272.
2. ↑  *Musa Urud.* Zəngəzur. Bakı: Nurlan NPM. 2016. səh. 480.
3. ↑  *Əziz Ələkbərli.* Qərbi Azərbaycan abidələri. Bakı: Nurlan. 2007. səh. 272.
4. ↑  *Əziz Ələkbərli.* Qərbi Azərbaycan abidələri. Bakı: Nurlan. 2007. səh. 272.

Xarici keçidlər
---------------

1918-ci il
**Kansay Yamamoto** (山本 寛斎, *Yamamoto Kansay*?, 8 fevral 1944, Yokohama – 21 iyul 2020[…], Tokio) – Yaponiya dəb dizayneri. Avanqard kolleksiyalarına və Devid Boui ilə əməkdaşlığına görə tanınır. 2020-ci ildə leykoz xəstəliyindən ölmüşdür.

Həyatı
------

Kansay Yamamoto 1944-cü ildə doğulmuşdur. İnşaat mühəndisliyi üzrə təhsil aldıqdan sonra dəb ilə maraqlanmağa başlamışdır. 1971-ci ildə Londonda çıxış edən ilk Yaponiya dizayneri olmuşdur. Bu çıxışından sonra teatr dizaynları beynəlxalq uğur qazanmışdır.

Bu dövrdə Elton Con, Con Lennon və Stivi Vander kimi musiqiçilərlə dostluq əlaqələri qurmuşdur. Londondakı uğuru Devid Bouinin diqqətini cəlb etmiş və 1973-cü ildə onunla əməkdaşlıq qurmuşdur. Yamamoto 2016-cı ildə verdiyi müsahibədə qeyd etmişdir ki, Boui onun Londonda satılan qadın geyimlərini tapdıqdan sonra onunla maraqlanmağa başlamışdır.

Yamamoto Boui üçün bir çox səhnə kostyumu hazırlamışdır: kombinezonlar, bədən kostyumları, plaşlar və enli şalvarlar. O, müğənninin 1973-cü ildəki *"Aladdin Sane"* turnesi üçün kostyumlar hazırlamış, Bouinin Ziqqi Stardast personajının yaradılmasında kömək etmişdir.

Yamamoto 1970 və 1980-ci illərdən sonra kimonoya müasir baxış gətirmiş, Yaponiyaya məxsus basara konsepsiyasına yönəlmiş, qalın və cürətli dizaynlar yaratmağa başlamışdır. O, 2018-ci ildə Louis Vuitton üçün kabuki motivlərinə malik kolleksiya nümunələri yaratmışdır. O, Moskvanın Qırmızı meydanı və Londonun Viktoriya və Albert muzeyi kimi məkanlarda tədbirlər təşkil etmişdir.

Üslubu
------

Yamamoto drammatik dizaynları ilə tanınsa da, ənənəvi Yaponiya paltarlarından ilhamlanmışdır. Onun dizaynları şişirdilmiş ölçülərə malikdir. Yamamoto dizaynlarında yakko, karesansui, kumadori kimi yapon elementlərindən istifadə etmişdir. Bu elementləri birləşdirərək gözqamaşdıran rənglərlə təqdim etmişdir.

Yamamotonun işləri Ceremi Skott və Mark Ceykobs kimi dizaynerlərə həsr göstərmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Kansai Yamamoto // Kunstindeks Danmark (dan.).
2. 1 2  Kansai Yamamoto // Nationalencyklopedin (швед.). 1999.
3. 1 2  Muere el diseñador japonés Kansai Yamamoto a los 76 años por leucemia. Agencia EFE, 2020.
4. 1 2  Le créateur de mode japonais Kansai Yamamoto est mort (fr.). // *Le Monde* / J. Fenoglio Paris: Societe Editrice Du Monde, 2020. ISSN 0395-2037; 1284-1250; 2262-4694
5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  "Kansai Yamamoto, fashion designer, dies age 76". CNN (ingiliscə). 27 iyul 2020. 28 sentyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 sentyabr 2022.
6. 1 2 3 4 5 6 7 8  "Kansai Yamamoto, Japanese fashion designer, leaves behind a legacy of revolutionary designs". CoBo (ingiliscə). 28 iyul 2020. 2022-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 sentyabr 2022.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook |
| Foto, video və audio | Instagram |
| Tematik saytlar | AlloCiné · IMDb · Kinopoisk |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave · WikiTree |
| Normativ yoxlama | CiNii: DA16334038 · NDL: 00093206 · SUDOC: 248429892 · VIAF: 251983159 · ULAN: 500490159 · WorldCat VIAF: 251983159 |
**Kompüter faylı** — informasiyanın diskdə tutduğu yerdir. 

Faylın adı iki hissədən ibarət olur: adın özündən və faylın tipini göstərən uzantıdan. Faylın adında hərf və rəqəmlərdən istifadə etmək olar. Məsələn: "İnformatika-7", "Lesson1", "sgfg123", "Bölüm\_1". Bəzi simvolların xüsusi təyinatı olduğundan faylın adında onlardan istifadə etmək olmaz.  
Kompüter üçün faylın adının böyük və ya kiçik hərflərlə yazılmasının fərqi yoxdur. Faylın adı ən çoxu 255 simvoldan ibarət ola bilər, ancaq çalışmaq lazımdır ki, o, yetərincə qısa olsun. Faylın adında \* / : < > ? \ | "simvollarından istifadə etməyin. Həmin simvolların hər birinin əməliyyat sistemi üçün xüsusi mənası var.

Növləri
-------

Faylın aşağıdakı növləri olur:

1. Sistem faylları – dəyişməyən fayllar. Bunlar yalnız əlavələrin və əməliyyat sistemlərinin versiyaları digərlərilə əvəz olunduqda dəyişilirlər (\*.sys).
2. İnformasiya faylları – dəyişilməyə məruz qalan fayllar, məsələn:

* mətn redaktorlarında yaradılan fayllar (\*.doc, \*.odt, \*.txt);
* verilənlər bazasının faylları (\*.mdb, \*.odb);
* elektron cədvəllərinin faylları (\*.xls, \*.ods),
* mediya-fayllar (səs faylları: \*.wav, \*.mp3, \*.ogg, \*.midi, \*.au, video-fayllar: \*.avi, \*.mov);
* qrafik fayllar (\*.jpg, \*.gif, \*.bmp, \*.tif, \*.png);
* prezentasiyalar (\*.ppt, \*.pps, \*.odp);
* web-fayllar (\*.htm, \*.html);
* konfiqurasiya faylları (sistem reestr, DHCP, WINS, DNS və Active Directory verilənləri);

Hər bir faylın öz unikal adı və ünvanı vardır. Ünvan faylın harada yerləşdiyini göstərir. Eyni məqsədli faylları qovluqlarda quruplaşdırırlar. Bu istifadəçiyə faylı tez axtarıb tapmağa imkan verir.

Hər bir fayl yarandığı proqramdan asılı olaraq xüsusi formata (genişləndiriciyə) malikdir.

Bütün əməliyyat sistemləri faylların axtarışı ilə məşğul olan xüsusi proqrama malikdir. Disketlər, bərk və kompakt disklər *cığırlara* və sektorlara bölünmüşdür. Ən birinci cığır və ya *0*-cı cığır – yükləmə sektoru (Boot Record) sistem xarakterli olub, onda diskin formatı haqqında əməliyyat informasiya yerləşir. Ondan sonra fayılların yerləşmə cədvəli (FAT-cədvəli) yerləşir. Bu cədvəldə diskdəki faylların ünvanları yerləşir. Əgər diskdən hər hansı fayl istifadə üçün çağırılsa, bu zaman bu cədvəldən həmin faylın yerləşdiyi cığır və sektor müəyyən olunur. Bundan sonra maqnit başlıq həmin yerdən faylı oxuyur, prosessor isə onu operativ yaddaşa göndərir. 3,5 düyümlü disketlər (floppi) 1,44 Mbayt informasiya tutumuna malik olub, hər cığırda 18 sektor olmaqla 80 cığıra bölünür.
Bəzən hər hansı bir faylın və ya qovluğun harada saxlandığını, yaxud hansı adla saxlandığını heç cür xatırlamaq olmur.Belə fayl yaxud qovluqları tapmaq üçün əməliyyat sisteminde AXTARIŞ SİSTEMİ nezerde tutulmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  R.MAHMUDZADƏ, İ.SADIQOV, N.İSAYEVA. "İnformatika – 7. Ümumtəhsil məktəbləri üçün dərslik" Bakı, "Yaznəşr", 2014, 96 s. ISBN 978-9952-430-16-5 (1)
**Stepan Razin abidəsi** — Rostov-na-Donu şəhərində yerləşən monumental abidələrdən biri. Stepan Razinin şərfinə ucaldılmışdır. O, 1670–1671-ci illərdə əsas kəndli üsyanının təşkilatçısı olmuşdur. Regional mədəni irs siyahısına daxil edilmək üçün namizədliyi irəli sürülmüşdür.

Tarixi
------

Stepan Razin XVII əsrin ən böyük kəndli-kazak üsyanlarından birinə rəhbərlik etmişdir. O, həm də Donda doğulmuş və elə buradaca tərbiyələnmişdir. Elə məhz buradan da çara qarşı üsyana başlamışdır. Don bölgəsində öz dövrünün görkəmli atamanlarının şərəfinə çoxlu abidələr ucaldılmışdır. Staroçerkassk şəhərində bu gün də Stepan Razinin yaşadığı ev qorunub saxlanmışdır. Uzun illərdir ki, atamanın yaşadığı şəhər tədqiq edilir. O, bu şəhərdə öz qoşunu ilə birlikdə yaşamışdır. Novoçerkassk şəhərində yerləşən Don kazaklarının tarixi muzeyində Stepan Razinin fiquru vardır. Bu sənət əsərini Е. V. Vuçetiç hazırlamışdır. Onun obrazının hazırlanması müəyyən əfsanələr doğurmuşdur. Hazırkı abidəni isə SSRİ xalq rəssamı Sergey Timofeyeviç Konyonkov hazırlamışdır. O, bu obrazı taxtadan hazırlasa da, onun monumental abidə olmasını görə bilməmişdir. Abidənin hazırlanması isə arxitektor L. M. Loban tərəfindən yerli zavodların birində betondan hazırlanmışdır. Onun açılışı 5 iyun 1972-ci ildə Sedov adına gəmiçilik uçilişinin həyətində ucaldılmışdır. Abidə Stepan Razin və onun ilk drujinasına ucaldılmışdır.

### Xarici görünüş

Abidə ümumilildə 7 hissədən ibarətdir. Burada Stepan Razin və fars şahzadəsinin fiquru təsvir edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Перечень выявленных объектов культурного наследия г. Ростова-на-Дону (памятников истории, архитектуры, монументального искусства)". 2017-05-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-23.
2. ↑  "Памятник Степану Разину, Ростов-на-Дону". Изготовление памятников (rus). 2017-01-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-08.
3. 1 2  *Елена Александровна Пугачёва, Алексей Сергеевич Злыгостев. Ergonomic-Data.com , E-Mail webmaster@historic.ru.* "История архитектуры Нижнего Дона и Приазовья (Кукушин В.С.)". rostov-region.ru. 2017-02-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-08.
4. ↑  "Памятник Степану Разину в Ростове-на-Дону | Памятники всего мира". foretime.ru. 2016-04-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-08.

Xarici keçidlər
---------------

* Abidənin fotoqrafiyaları
**ARB Media Qrup** - 2011-ci ildə regional telekanallar olan Kəpəz TV, ARB Şimal, ARB Cənub, ARB Şəki, EL TV və ARB 24 tərəfindən yaradılıb.

Birliyin məqsədi, regional televiziyaların efir, texniki və kadr imkanlarından birlikdə istifadə etməkdir. Bu, şirkətlərin resurslarının daha rasional bölüşdürülməsinə imkan verir, televiziya məhsullarının keyfiyyətini artırır, hər bir regional televiziya kanalına daha geniş yayım imkanları verir.

Region TV-nin istehsal etdiyi məhsulları ölkənin 60 rayonu daxil olmaqla 5 milyon Azərbaycan vətəndaşı izləyir. İstehsalat birliyinə daxil olan televiziya kanallarının yayımı Respublikanın böyük bir ərazisini əhatə edir.

2013-cü ilin dekabr ayından 2014-cü ilin aprel ayına kimi Bakı şəhəri və Bakıətrafı qəsəbələrdə rəqəmsal yayımda hər gün bir kanal olmaqla izləmək mümkün idi.

2014-cü ildə Milli Televiziya və Radio Şurasının keçirdiyi tenderdən qalib çıxmış, Bakı şəhərində açılacaq telekanal üçün lisenziya almışdır.

Şirkətin tabeliyində olan telekanallar
--------------------------------------

* 2011: - ARB Şimal (Xaçmaz)
* 2011: - ARB Cənub (Lənkəran)
* 2011: - Kanal-S (Şəki)
* 2011: - EL TV (Yevlax)
* 2011: - Kəpəz TV (Gəncə)
* 2014: - ARB (Bakı)
* 2015: - ARB Günəş (Quba)
* 2018: - ARB 24 (Bakı)

Şirkətin tabeliyində olan radio kanalları
-----------------------------------------

* 2013: - Kəpəz FM (Gəncə)

Fəaliyyətini dayandıran telekanallar
------------------------------------

* 2013-2019: - ARB Ulduz (Gəncə)

Xarici keçidlər
---------------

* *Teymur Həsənli.* "Bölgə telekanalları sahiblərindən alınır" (az.). musavat.com. 2010-08-28. 2015-05-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-05-15.
**Nikocado Avocado** (Əsl adı: **Nikolas Perri**; {{DVTY}} şablonu boşdur ) — amerikalı internet ulduzu. YouTube kanalına yerləşdirdiyi mokban videoları ilə məşhurlaşıb. O, 2022-ci ilin noyabrına kimi sahib olduğu altı kanalı ilə 7 milyon abunəçi və 1.8 milyarddan çox baxış sayı toplayıb.

Həyatı
------

Nikolas Perri əslən Ukraynadandır. Uşaq yaşlarında amerikalı ailə tərəfindən övladığa götürülüb və Pensilvaniya ştatının Filadelfiya şəhərində böyüyüb. 

Perri kollecdə musiqi üzrə təhsil alıb. 2011–2012-ci illərdə o, skripka çalaraq pul qazanıb, həm də Home Depot mağazasında çalışıb. O, 2013-cü ildə Brodvey tamaşasında çıxış etmək arzusunu reallaşdırmaq üçün Nyu-York şəhərinə köçüb. Lakin istedadlı musiqiçilərlə dolu bir şəhərdə dolanmaq onun üçün çətin oldu.

O, 2016-cı ildə veqan Facebook qrupunda Orlin Hom ilə tanış olub. Onlar internetdə uzun müddət yaxın əlaqə qururlar, bundan sonra Orlin Perrini görmək üçün Kolumbiyadan Nyu-Yorka səyahət edir. Perri 2014-cü ildə onunla romantik münasibət qurur, bunun ardınca o, musiqi karyerasına son qoyaraq Homun yanına Kolumbiyaya köçür. Cütlük 10 aprel 2017-ci ildə evlənib.

İnternet karyerası
------------------

Homun 2014-cü ildə öz videolarını paylaşdığı YouTube kanalı var idi. Perri onun məsləhətini dinləyərək Nikocado Avocado adlı kanalını yaratdı. Perri kanalına veqan həyat tərzi, vloqlar və musiqi ifaları ilə bağlı bir çox videolar yerləşdirirdi. Perri 1 aprel 2016-cı ildə artıq veqanlıq mövzusunda video çəkmək istəmədiyini bildirdi.

O, 2016-cı ildə mokban videoları paylaşmağa başladıqdan sonra kanalının reytinqi getdikcə yüksəldi. Onun videoları bir həftədə 50.000-dən çox baxış sayısı toplayırdı, həm də o, mokban trendinə qoşulmuş ilk amerikal idi. O vaxtlar yemək yeyəndə çiyninə tutuquşu qoyaraq video çəkirdi.

Perri 2018-ci ildə Comedy Central kanalında yayımlanan "*Tosh.0*" serialında göründü. O, sonralar özü üçün Cameo, TikTok, Twitter, Facebook, Instagram, Patreon və OnlyFans profilləri yaratdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Stone, Lillian.* "Who is the Real Nik Avocado?". MEL Magazine. September 1, 2021. December 1, 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: December 31, 2022.
2. ↑  *Amo, Sergio del.* "The YouTuber who gained 100 kilos in front of the camera". El País (ingilis). May 3, 2022. December 30, 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: December 30, 2022.
3. ↑  *Matthews, Melissa.* "These Viral 'Mukbang' Stars Get Paid to Gorge on Food—at the Expense of Their Bodies". Men's Health. January 19, 2019. October 24, 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: December 31, 2022.
4. ↑  *Asarch, Steven; Mendez II, Moises; Cheong, Charissa; Lloyd, Andrew.* "Inside the rise of Nikocado Avocado, the extreme-eating YouTuber whose dramatic meltdowns have led to years of controversy and feuds". Insider. November 26, 2022. İstifadə tarixi: December 30, 2022.
5. ↑  *Lloyd, Steven Asarch, Moises Mendez II, Charissa Cheong, Andrew.* "Inside the rise of Nikocado Avocado, the extreme-eating YouTuber whose dramatic meltdowns have led to years of controversy and feuds". Insider.
Qadınlar arasında İslam Oyunları **ilk dəfə** 1993-cü ildə İranın Tehran və Rəşt şəhərlərində keçirilmişdi. Oyunlarda 10 ölkədən 407 idmançı, 46 komanda, 190 hakim və 2 beynəlxalq müşahidəçi iştirak etmişdilər.

İştirakçılar
------------

* Azərbaycan Azərbaycan
* Banqladeş Banqladeş
* Qırğızıstan Qırğızıstan
* İran İran
* Malayziya Malayziya
* Oman
* Pakistan Pakistan
* Suriya Suriya
* Tacikistan Tacikistan
* Türkmənistan Türkmənistan

İdman növləri
-------------

İlk İslam Qadın Oyunlarında idmançılar yeddi müxtəlif idman növündə mübarizə aparırdılar: yüngül atletika, badminton, qılıncoynatma, həndbol, cüdo, üzgüçülük, voleybol.

Medal cədvəli
-------------



|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Yer | Ölkə | Qızıl | Gümüş | Bürünc | Cəmi |
| 1 | Qırğızıstan Qırğızıstan | 27 | 10 | 7 | 44 |
| 2 | İran İran | 20 | 14 | 23 | 57 |
| 3 | Azərbaycan Azərbaycan | 12 | 17 | 15 | 44 |
| 4 | Türkmənistan Türkmənistan | 5 | 0 | 5 | 10 |
| 5 | Pakistan Pakistan | 4 | 7 | 2 | 13 |
| 6 | Tacikistan Tacikistan | 2 | 7 | 8 | 17 |
| 7 | Suriya Suriya | 2 | 1 | 9 | 12 |
| 8 | Banqladeş Banqladeş | 0 | 0 | 1 | 1 |
| Ümümlikdə | 72 | 56 | 70 | 198 |

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭Qadınlar arasında İslam Oyunları |
| --- |
| 
* 1993
* 1997
* 2001
* 2005

 |
| *Həmçinin bax*: Ümumi medal sayı |
**NGC 1884**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış Göy cismidir. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. **NF** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Con Herşel tərəfindən 1837-ci ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS[*ölü keçid*]
* 

* WikiSky-da NGC 1884: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 1860 |
NGC 1861 |
NGC 1862 |
NGC 1863 |
NGC 1864 |
NGC 1865 |
NGC 1866 |
NGC 1867 |
NGC 1868 |
NGC 1869 |
NGC 1870 |
NGC 1871 |
NGC 1872 |
NGC 1873 |
NGC 1874 |
NGC 1875 |
NGC 1876 |
NGC 1877 |
NGC 1878 |
NGC 1879 |
NGC 1880 |
NGC 1881 |
NGC 1882 |
NGC 1883 |
**NGC 1884** |
NGC 1885 |
NGC 1886 |
NGC 1887 |
NGC 1888 |
NGC 1889 |
NGC 1890 |
NGC 1891 |
NGC 1892 |
NGC 1893 |
NGC 1894 |
NGC 1895 |
NGC 1896 |
NGC 1897 |
NGC 1898 |
NGC 1899 |
NGC 1900 |
NGC 1901 |
NGC 1902 |
NGC 1903 |
NGC 1904 |
NGC 1905 |
NGC 1906 |
NGC 1907 |
NGC 1908 |
NGC 1909



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Pürən yovşan** (*lat.* Artemisia scoparia) — bitkilər aləminin astraçiçəklilər dəstəsinin mürəkkəbçiçəklilər fəsiləsinin yovşan cinsinə aid bitki növü.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

30-70 sm hündürlüyündə çox budaqlı dik qalxan quraqlığa davamlı çoxillik yanmkol bitkisidir. Kökü çox da yoğun olmayıb torpaqda aşağıya şaquli enən xüsusiyyətə malikdir. Cavan yarpaqlan boz rəngli olub yumşaq tüklüdür. Çiçək yanlığı kiçik səbətçiklidir və qısa saplaqda yerləşmiş, şaquli durumludurlar, süpürgələri piramida formasında olur. Duza və quraqlığa davamlı olub, qumlu-qumsal torpaqlarda yaxşı bitir. Əlverişli torpaq-iqlim şəraitində 1 nrr sahədə 5-10 ədəd çoxbudaqlı kol əmələ gətirə bilirlər. Avqust-sentyabr aylarında çiçəkləyir, oktyabr-noyabr aylarında meyvə verir. Abşeronun rekultivasiya olunmuş torpaqlarında yaxşı inkişaf edib cəngəllik əmələ gətirə bilir. Son payız və qış aylarında xırda buynuzlu mal-qara üçün yaxşı yem otudur. Bioloji rekultivasiya mərhələsində fitomeliorativ xassəli bitki hesab olunub, həmçinin torpaqda aqronomik baxımdan əlverişli struktura yarada bilirlər.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q426647
* Wikispecies: Artemisia scoparia
* APDB: 135986
* APNI: 102023
* BioLib: 41319
* EoL: 483339
* EPPO: ARTSC
* EUNIS: 154272
* FoC: 200023326
* FoIO: ARTSCO
* GBIF: 3120713
* GRIN: 401562
* iNaturalist: 158721
* IPNI: 180092-1
* IRMNG: 10596017
* ISC: 7103
* ITIS: 506833
* NBN: NHMSYS0000456109
* NCBI: 72351
* PFI: 5731
* Plant List: gcc-142288
* PLANTS: ARSC4
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:180092-1
* Tropicos: 2717187
* WFO: wfo-0000043717

 |
**Cubleta** — Alban milli qadın geyimi. Cubleta alban qadınları tərəfindən geyilən dalğalı, zəng formalı xalq yubkasıdır.

19-cu əsrdə cubleta geyinmiş Grudeli Pyetro Marubinin şəkili
Cubleta 2022-ci ildə YUNESKO tərəfindən Təcili Qorunmağa Ehtiyacı Olan Qeyri-Maddi Mədəni İrs Siyahısına daxil edilmişdir.

Tarixi
------

Cubletanın qədim mənşəli olduğu güman edilir. Bu, Bosniyada, eyni zamanda Aralıq dənizi regionunun digər ərazilərində tapılmış və eramızdan əvvəl II minilliyə aid olan bəzi Neolit dövrünə aid fiqurların geyimlərinə bənzəyir və müvafiq olaraq qədim Aralıq dənizi sivilizasiyası ilə əlaqələndirir.

Təsviri
-------

Cubleta özünəməxsus forma, quruluş və bəzək sisteminə görə unikal paltar növüdür. Onu Şimali Albaniya, Kosovo, Şimali Makedoniya və Monteneqrodakı albanlar geyinirlər. Adətən iki qayışdan istifadə edərək çiyinlərə asılır. Alban ənənəvi milli geyiminin bir hissəsi olan bu geyim, 13-dən 17-yə qədər zolaqdan və 5 ədəd keçədən ibarətdir. Cubletanın sinə və ön hissəsi qara yundan toxunmuş önlukdən hazırlanır. Arxa hissəsi zəng formasında olur.

Adətən dar və geniş olmaqla iki növ cubletaya rast gəlmək olar. Bu geyimin hazırlanmasında bu gün yalnız iki rəngdən- ağ və qara rənglərindən istifadə olunur. Evli olmayan qadınlar ağ və evlilər üçün qara rəngli cubleta geyinirlər, lakin keçmişdə bir çox rəngdən istifadə olunurdu, bunu 17-ci əsr müəlliflərinin əsərlərində görmək olur. Qədimdə bu geyim haqqında deyilirdi ki, tovuz quşu lələkləri Kelmend qadınlarının geydiyi cubleta qədər rənbərəng deyil. Son iki əsrdə rənglərin azalması, bu geyimin, bu gün yalnız ucqar dağlıq ərazilərdə istifadəsi ilə əlaqədar olduğu düşünülür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "UNESCO - Xhubleta, skills, craftsmanship and forms of usage". ich.unesco.org (ingilis). 2022-12-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-13.
2. ↑  "Xhubleta shqiptare, tashmë pasuri e gjithë njerëzimit, UNESCO e merr në mbrojtje bashkë me dijebërjen e saj! Margariti: Vendim unanim, copëz Shqipërie për botën - Shqiptarja.com". shqiptarja.com (alban). 2022-12-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-13.
3. ↑  "Database of Cultural Heritage of Kosovo". 2019-09-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-24.
4. ↑  *Condra, Jill.* Encyclopedia of National Dress: Traditional Clothing around the World [2 volumes]. 2013-04-09. ISBN 9780313376375. 2023-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-05.
5. ↑  *Andromaqi Gjergji.* Albanian Costumes Through the Centuries: Origin, Types, Evolution. Acad. of Sciences of Albania, Inst. of Folc Culture. 2004. səh. 153. ISBN 978-99943-614-4-1.
6. 1 2 3  *Selami Pulaha; Seit Mansaku; Andromaqi Gjergji.* Shqiptarët dhe trojet e tyre. 8 Nëntori. 1982. 136–138.
**Soltan Qəribov** (*azərb.* Qəribov Soltan Xəlfə oğlu‎) — "Şuri" ləqəbi ilə tanınan muğam ifaçısı 26 dekabr 1946-cı İldə Abşeron rayonu Hökməli qəsəbəsində Anadan olmuşdur 3 qızı 2 oğlu var 18 dekabr 2020-ci ildə 73 yaşında Vəfat etmişdir

Həyatı
------

Soltan Qəribov 26 dekabr 1946-cı ildə Hökməli kəndində anadan olmuşdur. Gənc yaşlarında Əlibaba Məmmədovun dəvəti "Humayun" ansamblında ifa etmişdir. Soltan Qəribov 1961-ci ildə Abşeronda keçirilmiş muğam müsabiqəsinin qalibi olmuşdur. 1963-cü ildə Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi məktəbinə daxil olmuşdur.Muğam ustadı Hacıbaba Hüseynovdan dərs alaraq gələcəyin xanəndəsi kimi muğam sənətinin incəliklərini öyrənmişdir.
1973-cü ildən Əhməd Bakıxanovun adını daşıyan ansamblda çıxış etməsi təklif edilir. Əhməd Bakıxanovun təklifi ilə 2 il ansanbılında çıxış etmişdir. Abşeronun muğam məktəbinin tanınmış xanəndəsi kimi tanınırdı.

Vəfatı
------

18 Dekabr 2020-ci ildə vəfat etmişdir.

### Ailəs

3 qızı 2 oğlu var

İstinadlar
----------

1. ↑  Bakıxanovun "Şuri" ləqəbini verdiyi xanəndə kimdir?
2. ↑  Bakıxanovun "Şuri" ləqəbini verdiyi xanəndə kimdir?[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* vAwkzuCzQ|Soltan Qəribov, Möhlət Müslümov, Fəxrəddin Dadaşov - Bərəyə bax (2004)
* Qəribov
* QERIBOV
**Çurui Nauman Fili Muzeyi** (忠類ナウマン象記念館, *Çurui Nauman-zo Kinenkan*?) – Yaponiyanın Hokkaydo prefekturasının Makubetsu qəsəbəsində yerləşən fosil muzeyi. Yaponiyada nəsli kəsilmiş fil növü olan Nauman filinə həsr olunmuşdur.

Tarixi
------

Muzey 1969-cu ildə Çurui (indiki Makubetsu) qəsəbəsində kəşf edilmiş Nauman fili fosili münasibətilə 2 avqust 1988-ci ildə açılmışdır. Bu fosil 26 iyul 1969-cu ildə Çuruidə ferma yolu tikintisi zamanı təsadüfən kəşf edilmişdir. Ərazidə qazıntı-tədqiqat işləri aparılmış və Nauman filinə aid 46 fosilləşmiş sümük (diş, xortum, ayaq sümükləri) tapılmışdır. Yaponiyada fil fosili tapmaq çox nadir hal olduğu üçün Çuruidə tapılmış bu fosil əsasında Yaponiyanın müxtəlif muzeylərində sərgilənən 23 ədəd Nauman fili rekonstruksiyası yaradılmışdır.

Bundan əlavə, 1970-ci ildə aparılmış əlavə qazıntı işləri zamanı mamonta aid azı diş və Nauman filinə aid ayaq izləri tapılmışdır. Bu mamont azı Hokkaydoda mamontların yaşadığını təsdiqləmişdir.

Xüsusiyyətlər
-------------

Fosil üçün qazıntı işlərinin aparıldığı ərazidə abidə və lövhə quraşdırılmışdır. Muzey binası yuxarıdan baxıldıqda fil formasını xatırladır. Belə ki, muzeyin mərkəzindəki gümbəz gövdəni, dörd küncdə yerləşən sərgi otaqları ayaqları, giriş başı, 100 metr uzunluğunda olan "zaman yolu" adlı yol xortum və dişləri təmsil edirlər. Divarlar isə fil dərisini xatırladan dizaynda hazırlanmışdır. Muzey binası 1-ci Hokkaydo Memarlıq Mükafatına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  あの時の記憶（１２１）「ナウマン象記念館オープン」.
2. 1 2 3  "忠類ナウマン象記念館". Makubetsu qəsəbəsinin saytı (yaponca). 28 avqust 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 avqust 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı
**Valeri İsaakoviç Çitçyan** (*erm.* Վալերի Իսահակի Չիթչյան; 14 fevral 1956, Çaykənd, Xanlar rayonu – 14 noyabr 1995, Yelenovka) — Ermənistan hərbçisi, Sovet Ordusunda mayor, Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin polkovnik-leytenantı, Birinci Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı, Xocalı soyqırımının təşkilatçılarından biri.

Həyatı
------

Valeri Çitçyan 14 fevral 1956-cı ildə Azərbaycan SSR-nin Göygöl rayonunun Çaykənd kəndində anadan olmuşdur. Atası İkinci Dünya müharibəsi iştirakçısı olub, iki dəfə "Qırmızı ulduz" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Çitçyan məktəbi bitirdikdən sonra Bakı Ali Ümumqoşun Komandirlər Məktəbinə daxil olmuşdur. Elə həmin il SSRİ Silahlı Qüvvələrinin Uzaq Şərq Hərbi Dairəsində xidmətə daxil olmuşdur.

Qarabağ hərəkatı başlayandan sonra Dağlıq Qarabağa getmiş və 366-cı motoatıcı alayın komandiri təyin edilmişdir. O, bu dövrdə Xocalı soyqırımının təşkilatçılarından biri olmuşdur. 1992-ci ilin sentyabr–oktyabr aylarında Müdafiə Ordusu Baş Qərargah rəisinin müavini olmuşdur. 1992–1993-cü illərdə Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin şərq qrupunun, 1993–1994-cü illərdə isə ayrıca briqadanın qərargah rəisi olmuşdur. 1994-cü ildə N saylı hərbi hissənin motoatıcı alayının komandiri təyin edilmişdir. 1992–1994-cü illərdə Ermənistanın cənub-şərq sərhədlərinin özünümüdafiə hərbi əməliyyatlarında iştirak etmişdir. Şuşanın işğalında rol oynamış, Xankəndi–Şuşa istiqamətində döyüş əməliyyatlarına rəhbərlik etmişdir.

14 noyabvr 1995-ci ildə Göyçə şossesində avtomobil qəzasında həlak olmuşdur. Ölümündən sonra Ermənistan və DQR-nin 2-ci dərəcəli "Döyüş xaçı" və "Şuşanın azad edilməsinə görə" medalları ilə təltif edilmişdir. O, Yerablur panteonunda dəfn olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Niyə Xocalı qətliamı üçün 26 fevral seçildi?". Axar.Az. 27 fev 2023.
2. ↑  "9 մայիսի 1992 թ.` Շուշին ազատագրված է". 2016-05-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-11.

Xarici keçidlər
---------------

* Նվիրյալները - Վալերի Չիթչյան
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Əli Əliyev.

**Əli Nağı oğlu Əliyev** (1932, Nehrəm, Naxçıvan MSSR – 22 may 1995, Nehrəm, Naxçıvan Muxtar Respublikası) — Naxçıvanın əmək qabaqcılı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1982).

Həyatı
------

Əli Nağı oğlu Əliyev 1932-ci ildə Azərbaycan Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonu Nehrəm kəndində anadan olmuşdur. 1963-cü ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutu (indi ADAU) məktəbini bitirib.

Əmək fəaliyyəti
---------------

30-ildən çox Babək rayonunun "Kommunizm" kalxozunda birqadir işləmiş, "Usta pambıqçı", "Usta tütünçü", "Usta üzümçü" adlarına layiq görülüb. 1976–1980-ci ildə yüksək əmək göstəricilərinə nail olmuşdur. 2 çağırış SSRİ Ali Sovetinin, 2 çağırış Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin deputatı olmuşdur.

Gərgin əməyi yüksək qiymətləndirilən Əli Əliyev kalxozçuluq sahəsində qazandığı nailiyyətlərə görə bir çox orden və medallarla təltif edilmiş, 2 dəfə "Lenin" ordeni, "Oktyabr İnqilabı", ən əsası 1982-ci ildə sovet dövrünün ən yüksək adlarından biri olan Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

1978-ci ildə Azərbaycan SSR Dövlət mükafatına layiq görülüb.

İstinadlar
----------

1. ↑  Торпаға гајғы // Коммунист. — 1982. — 12 март. — С. 3.
2. ↑  Əliyev Əli Nağı oğlu (azərb.) // Naxçıvan ensiklopediyası. — Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası, 2005.

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭SSRİ Sosialist Əməyi Qəhrəmanı |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • V  • Y  • Z **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** |  |
**Psixofizika** — obyektiv ölçülə bilən fiziki proseslər və subyektiv hisslər arasında qarşılıqlı əlaqəni öyrənən psixologiyanın bir qolu.

Psixofizikanın əsasları 19-cu əsrin alman tədqiqatçıları Qustav Fexner və Ernst Henrix Veber tərəfindən qoyulmuşdur.

Hekayə
------

Fechner xarici və daxili psixofizika arasında fərq təqdim etdi. Xarici psixofizika qıcıqlandırıcı və hiss orqanları arasındakı əlaqəni ölçürsə, daxili psixofizika sinir prosesləri və təcrübələr arasındakı əlaqə ilə məşğul olur.

Psixofizikanın ən vacib problemlərindən biri fizioloji hisslərin mütləq həddi dəyərlərinin öyrənilməsidir. Bu istiqamətdə ilk tədqiqatlar 1834-cü ildə Ernst Veber tərəfindən aparılmışdır. Veberin hazırladığı esteziometrdən (Veber kompası) istifadə edərək apardığı tədqiqatlar belə nəticəyə gəlməyə əsas verir ki, hiss orqanlarının reseptorları məhdud həssaslığa və müəyyən mütləq həssaslıq həddinə malikdir. Həssaslıq həddinin ölçülməsi müxtəlif hisslər üçün hissiyyat çatışmazlığının miqyasını müəyyən etməyə imkan verir.

Əsas anlayışlar
---------------

Fizioloji sensasiyanın mütləq həddi müəyyən edilə bilən minimum stimul səviyyəsinin dəyəridir.

Ayrı-seçkilik həddi ilkin stimuldan fərqləndirmək üçün verilmiş stimula əlavə edilməli olan stimulun miqdarıdır. Veber fizioloji hissin həddini stimullaşdırmanın olmaması vəziyyəti ilə spesifik stimulu ayırd etmək üçün həddi hesab edirdi.

Ədəbiyyat
---------

* Nikandrov VV Psixofizika və psixofiziki üsullar. — Sankt-Peterburq: Çıxış, 2005.
* Bardin KV, Indlin Yu. A. Subyektiv psixofizikanın başlanğıcları. — M.: İP RAN, 1993.

İstinadlar
----------

* "The Psychophysics Psyber Lab". 2013-07-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2006-11-22.
* "Max-Planck-Institut für biologische Kybernetik. Mit Forschungsbereich Psychophysik". 2013-07-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2006-08-08.
**Refat Şemsedin oğlu Mustafayev**(1911, Mramorne[d], Simferopol rayonu[d] – 1984, Əndican) — II Dünya müharibəsi illərində Krımın yeraltı partizan hərəkatında regional partiya katibi və batalyon komissarı olaraq vəzifə yerinə yetirən krım tatarı əsilli kommunisti idi.

Həyatı
------

Refat Mustafayev 1911-ci ildə Tavrida vilayətinin Biyuk-Yanka kəndində anadan olub. İlk təhsilini də Biyuk-Yanka kəndində almışdır.

1984-cü ildə sürgündə olduğu Özbəkistan SSR-nin Əndican şəhərində vəfat etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Ümumittifaq Lenin Kommunist Gənclər İttifaqına qoşulduqdan sonra partiya xətti ilə hərəkət etdi, 1940-cı ildə BKP (b) Krım regional komitəsinin katiblərindən biri oldu. İkinci Dünya müharibəsi başlayandan sonra Qırmızı Ordu sıralarına siyasi işçi kimi çağırıldı. Batalyon komissarı rütbəsinə layiq görüldü.

1942–1943-cü illərin qışında Krımın partizan hərəkatında kritik bir vəziyyət yarandı. 1942-ci ildə A.V.Mokrousovun başçılıq etdiyi bir sıra liderlər hava ilə materikə təxliyə edildi, 1941-ci ilin payızının ilk layihəsinin bir çox tərəfdarı öldü. Krım dağlarında partizan hərəkatı başından çıxarıldı, Krım regional komitəsi isə Krasnodarda, sonra Soçidə, partizan hərəkatının cənub qərargahı olduğu kimi.

1944-cü ilin yanvar-fevral aylarında yaradılan Krım partizanlarının (komandir V. S. Kuznetsov) Şərq bölməsinin komissarı oldu. Karasubazar, Köhnə Krım və Sudak arasındakı meşələrdə fəaliyyət göstərdi.

1944-cü ilin yazında Krım azad edildikdə, Şərq Birliyinin partizanları düşmənin geri çəkilən hissələrinə hücum etdilər. 13 aprel 1944-cü ildə 227-ci piyada diviziyasının, 257-ci ayrı-ayrı tank alayının qoşunları və Şərqi Partizan bağlantısı 3-cü briqadasının döyüşçüləri köhnə Krımı azad etdilər.

Mükafatları
-----------

1943-cü ildə I dərəcəli "Vətən Müharibəsi Partizan" medalı ilə təltif edilmişdir. Lenin ordeni və ""Qırmızı Bayraq" ordeni"nə layiq görülsə də, Krım tatarlarının deportasiyası ilə əlaqədar bütün bunlar təxirə salındı.

İstinadlar
----------

1. ↑  *В. Е. Поляков.* Партизанское движение в Крыму в годы Великой Отечественной войны. 2013. səh. 88—100. ISBN 978-617-648-229-1.
2. ↑  "Весной 1943 года немцы сожгли деревню Биюк-Янкой". 2019. 2019-09-08 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "История Биюк-Янкоя. Великая Отечественная война". mramornoe.com. 2017. 2020-02-24 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  "Refat Mustafayev". istmira.ru. 18 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
5. ↑  *С. Н. Ткаченко.* Крым 1944. Весна освобождения. 2014. səh. 528. ISBN 978-5-4444-2224-3.

Xarici keçidlər
---------------
**Karen Kokburn** (2 oktyabr 1980, Toronto) — Kanadanı təmsil edən batut gimnastı. Karen Kokburn, 2000, 2004, 2008 və 2012-ci illərdə Kanadanı Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. 2000 Sidney Olimpiadasında bürünc, 2004 Afina və 2008 Pekin Olimpiadalarında isə gümüş medal qazanan Karen Kokburn, həmdə Dünya Çempionatlarında 2 qızıl, 3 gümüş və 3 bürünc medala sahib olub.

Karyerası
---------

### 2000 Sidney Olimpiadası

Karen Kokburn, 2000-ci ildə Kanada bayrağı altında Avstraliyanın Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların finalında Kokburn, 37.40 xal topladı və 8 idmançı sırasında 3-cü yeri tutaraq Olimpiya Oyunlarının bürünc medalını qazandı.

### 2004 Afina Olimpiadası

Karen Kokburn növbəti dəfə Olimpiya Oyunlarına, 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında qatıldı. Bu səfər, yarışların finalında Kokburn, 39.20 xal topladı və 8 idmançı sırasında 2-ci yeri tutaraq Olimpiya Oyunlarının gümüş medalını qazandı.

### 2008 Pekin Olimpiadası

Karen Kokburn üçüncü dəfə Olimpiya Oyunlarına, 2008-ci ildə Çinin Pekin şəhərində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında qatıldı. Bu səfər, yarışların finalında Kokburn, 37.00 xal topladı və 8 idmançı sırasında 2-ci yeri tutaraq yenə Olimpiya Oyunlarının gümüş medalını qazandı.

### 2012 London Olimpiadası

Karen Kokburn sonuncu, dördüncü dəfə Olimpiya Oyunlarına, 2012-ci ildə Birləşmiş Krallığın London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında qatıldı. Bu səfər, yarışların finalında Kokburn, 55.860 xal topladı və 8 idmançı sırasında 4-cü yeri tutdu.

İstinadlar
----------



|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Foto, video və audio | Instagram |
| Tematik saytlar | FIG · Olympedia · Olympic Channel · TheSports.org · МОК · Олимпийский комитет Канады |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Kanada |
| Normativ yoxlama | ISNI: 0000 0000 7440 165X · VIAF: 106716593 · WorldCat VIAF: 106716593 |
**Patris Çila** (27 noyabr 1969) — Fransanı təmsil edən stolüstü tennisçi.

Karyerası
---------

Patris Çila Fransanı 1992-ci ildə Barselona şəhərində baş tutan XXV Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və cüt turnirdə 17-ci pillənin sahibi olub.

Daha sonra Patris Çila Fransanı 1996-cı ildə Atlanta şəhərində baş tutan XXVI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 9-cu, cüt turnirdə isə 9-cu pillənin sahibi olub.

Patris Çila Fransanı 2000-ci ildə Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və cüt turnirdə bürünc medalın sahibi olub.

Daha sonra Patris Çila Fransanı 2004-cü ildə Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 33-cü pillənin sahibi olub.

Patris Çila Fransanı 2008-ci ildə Pekin şəhərində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 49-cu pillənin sahibi olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Olympedia.org.* "**Patric Chila**". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-09-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.
**Elastiklik** və ya **Yunq modulu** materialın dartılmada elastiki deformasiyaya zamanı göstərdiyi müqaviməti xarakterizə edir. O, ingilis fiziki Tomas Yunqun şərəfinə adlandırılmışdır. Dinamik proseslərdə Yunq modulu mühit və prosesin funksionalı kimi baxılır. Yunq modulu aşağıdakı kimi ifadə olunur:

{\displaystyle E={\frac {F/S}{x/l}}={\frac {Fl}{Sx}},}
burada: 
E —elastiklik moduludur, Paskalla ölçülür,
F — təsir edən qüvvədir, Nyutonla ölçülür,
S — qüvvənin təsir etdiyi sahədir, 
l — deformasiya olunan çubuğun uzunluğudur,
x — elastiki deformasiya nəticəsində çubuğun dəyişmə moduludur. 

Düsturdan göründüyü kimi Yunq modulu materialın Elastiklik modulunu ifadə edir. Bu modul xətti elastiki deformasiya olunan materialda gərginlik və uzanma arasındakı münasibəti təsvir edən material göstəricisidir. Materialın deformasiyaya qarşı müqaviməti böyük olduqca onun elastiklik modulu (Yunq modulu) da böyük olur. Yəni ki, yüksək elastiklik moduluna malik material (polad) daha sərt, aşağı elastiklik moduluna material isə (rezin) elastiki olur.
Elastiklik modulu Huk qanununda mütənasiblik əmsalı kimi istifadə olunur. Kristal materiallarda E-modulu istiqamətdən asılıdır və elastiki sabitlərdən ibarət elastiklik tenzoru ilə təsvir olunmalıdır. Elastiklik sabitləri kimi buraya material sabitləri daxil edilir. 
E-modulu material sabiti kimi təcrübi yolla təyin olunub cədvəl şəklində verilir. Onun qiymətləri ətraf mühitin temperaturu, nəmişliyi, həmçinin deformasiya sürətindən asılı olaraq variasiya edə bilər.

Istinad
-------

* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.
**İrina Vladimirovna Karavayeva** (18 may 1975, Krasnodar) — Rusiyanı təmsil edən batut gimnastı. İrina Karavayeva, 2000, 2004 və 2008-ci illərdə Rusiyanı Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. 2000 Sidney Olimpiadasında qızıl medal qazanan İrina Karavayeva, həmdə Dünya Çempionatlarında 12 qızıl, 6 gümüş və 1 bürünc medala sahib olub.

Karyerası
---------

### 2000 Sidney Olimpiadası

İrina Karavayeva, 2000-ci ildə Rusiya bayrağı altında Avstraliyanın Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların finalında Karavayeva, 38.90 xal topladı və 8 idmançı sırasında 1-ci yeri tutaraq Olimpiya çempionu oldu.

### 2004 Afina Olimpiadası

İrina Karavayeva növbəti dəfə Olimpiya Oyunlarına, 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında qatıldı. Bu səfər, yarışların təsnifat mərhələsində Karavayeva, 39.90 xal topladı və 16 idmançı sırasında 15-ci yeri tutaraq mübarizəni dayandırdı.

### 2008 Pekin Olimpiadası

İrina Karavayeva sonuncu, üçüncü dəfə Olimpiya Oyunlarına, 2008-ci ildə Çinin Pekin şəhərində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında qatıldı. Bu səfər, yarışların finalında Karavayeva, 36.20 xal topladı və 8 idmançı sırasında 5-ci yeri tutdu.

İstinadlar
----------

| ⛭ Batut gimnastikası üzrə Olimpiya çempionları (Qadınlar)  |
| --- |
| 
* 2000: Rusiya İrina Karavayeva
* 2004: Almaniya Anna Doqonadze
* 2008: Çin He Venna
* 2012: Kanada Rozi MacLennan
* 2016: Kanada Rozi MacLennan
 |