recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Qeorgios Vulqarakis** (yunan: Γιώργος Βουλγαράκης; 4 iyun 1959) — Yunan siyasətçisi olub, dənizi ticarəti, Egey dənizi və ada siyasəti üzrə keçmiş nazir idi.

Həyatı
------

Vulqarakis 4 iyun 1959-cu ildə İraklionda anadan olmuşdur. anadan olub və Afina Universitetindən Siyasi Marketinq və Əlaqələr üzrə elmlər doktoru dərəcəsinə sahibdir.

Yeni Demokratiya partiyasının üzvüdür. 1989-cu ilin iyununda keçirilən parlament seçkilərindən bəri Afina A 'Seçki Bölgəsindən seçilib və 1992-ci il 3 Dekabr — 12 Oktyabr 1993-cü il tarixlərində Ətraf Mühit, Məkan Planlaşdırma və İctimai işlər nazirinin müavini vəzifəsində çalışmışdır. 10 Mart 2004-cü ildən Baş nazir Kostas Karamanlis hökumətində ictimai asayiş naziri idi. 14 February 2006-cı ildə qurum Mədəniyyət Nazirliyi adlandırıldı.

Yunan prokuroru, bir qrup pakistanlı kişinin London bombalarından sonra Yunan və İngilis kəşfiyyatçıları tərəfindən qaçırıldıqları iddialarını dəstəklədi. Qeorgios Vulqarakis hər hansı bir əlaqəni rədd etdi, lakin əsas müxalifət partiyası PASOK və İnsan Haqları Qrupları Vulqarakisin kabinetindən istefasını tələb etdi.

30 may 2006-cı ildə Vulqarakis bombalanmadan sağ çıxdı. Yunan terrorçu qrupu, İnqilab Mübarizəsi, yaşadığı evin yaxınlığında bir velosipedə bağlanmış iki kilodan çox partlayıcı maddə yerləşdirdi və sonra cihazı uzaqdan idarə edərək partlatdı. Partlayış nəticəsində xəsarət alan olmayıb, ancaq park edilmiş dörd maşın və bir məktəb binası dağılmışdı. Bunun sui-qəsd olub olmadığı məlum deyil.

2007-ci ilin sentyabrında keçirilən parlament seçkilərində Yeni Demokratiyanın qələbəsindən sonra Vulqarakis Mədəniyyət Naziri vəzifəsindən 19 sentyabr 2007-ci ildə and içərək Nazirlər Kabinetində Mərmər Dəniz, Egey dənizi və Ada Siyasəti naziri vəzifəsinə gətirildi.
12 sentyabr 2008-ci ildə nazir Vulqarakis vəzifəsindən istefa verdi, çünki həyat yoldaşının adı Afon dağındakı Vatopedi monastırının işinə (torpaq mübadiləsi) qarışmışdı. 2 illik hüquqi araşdırmalardan sonra Yunanıstan Parlamenti və xüsusilə Vulqarakisin siyasi rəqibləri (PASOK partiyası) onu bu işə qarışmaqda ittiham etdilər (Noyabr 2010).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Biography on Greek Parliament website". 2008-09-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-07.
2. ↑  "New public order minister assumes his duties" Arxivləşdirilib 2021-01-30 at the Wayback Machine Athens News Agency, (hri.org),
3. ↑  Kerin Hope,"New Greek foreign minister named" Arxivləşdirilib 2007-02-23 at the Wayback MachineFinancial Times
4. ↑  ""New Greek government announced"". 2011-06-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-07.
5. ↑  ""New faces and trusted aides are unveiled in Karamanlis's Cabinet"". 2015-02-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-07.
6. ↑  "Greece Global Europe Program". 2021-02-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-07.
**Georq Lüger** (*alm.* Georg Johann Luger‎; 6.3.1849, Ştaynah, Avstriya — 23.12.1923, Şönayxe, Almaniya) — məşhur avstriyalı silah konstruktoru. 1900-cü ildə ixtira etdiyi Lüger tapançasına görə tanınır. Lüger 9x19 mm çaplı tapança patronunu yaratmış və yüksək göstəricilərinə görə həmin patron 1953-cü ildə NATO ölkələri üçün standart döyüş sursatı kimi qəbul edilmişdir. Hazırda 9 mm Luger (və ya 9 mm Para və 9 mm NATO) dünyada ən geniş yayılmış tapança patronudur.

Həyatı
------

Georq Lüger cərrah Bartolameus fon Lügerin ailəsində anadan olub. Onun ailəsi Paduyaya köçür və italyan dili onun ikinci dilinə çevrilir. Məktəbi bitirdikdən sonra valideynləri Georqu Vyana Kommersiya Məktəbinə göndərirlər.

1867-ci ilin oktyabr ayında Georq Lüger 78-ci piyada alayına könüllü qoşulur. Bir il sonra o, xidmət giziri olur. O, kifayət qədər sərrast atıcı idi və bu fakt onun komandirlərinin diqqətindən yayınmır. Onu atıcılıq məktəbinə göndərirlər və qısa müddət sonra o, təlimatçı olur. Məhz atıcılıq məktəbində gələcək konstruktor avtomatik silahlarla maraqlanır. 1871-ci ildə Georq Lüger ehtiyatda olan leytenant rütbəsi alır və tərxis olunur.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Биография Arxivləşdirilib 2008-12-01 at the Wayback Machine
* Биография (Engl.)
* История создания пистолета

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Britannica (onlayn) · Notable Names Database · Prabook |
| Şəcərə və nekropolistika | WikiTree |
| Normativ yoxlama | GND: 137890974 · VIAF: 86060646 · WorldCat VIAF: 86060646 |
**Oliviya Hassi** (*ing.* Olivia Hussey; 17 aprel 1951, Buenos Ayres) — Böyük Britaniya aktrisası.

Həyatı
------

Oliviya Hassi 17 aprel 1951-ci ildə Buenos Ayresdə anadan olmuşdur. Atası Andreas Osuna opera müğənnisi olmuş və İsvaldo Ribo təxəllüsü ilə tanınmışdı. Oliviyanın 2 yaşı olarkən valideynləri ayrılırlar. 5 ildən sonra anası kiçik qardaşı ilə birlikdə Oliviyanı Londona aparır. Məhz orada Oliviya anasının soyadını götürür və teatr məktəbində təhsil almağa başlayır. O, ilk televiziya rolunu 13 yaşı olarkən alır və tezliklə italyan rejissor Franko Zeffirellinin "Romeo və Cülyetta" filmində Cülyetta rolunu ifa edir. Oliviya həmin roluna görə "Qızıl qlobus" mükafatına layiq görülür.

Oliviya Hassi 1971-ci ildə Los-Ancelesə gəlir və aktyor Din Martinin oğlu ilə ailə həyatı qurur. Onun oğlu Aleksandr da sonradan aktyor olur. 1973-cü ildə o, "İtirilmiş üfüqlər", 1978-ci ildə isə "Nildə ölüm" filmlərində çəkilir. 1978-ci ildə Martin Hassi ilə ayrılır və 1980-ci ildə yapon müğənnisi Akira Fuse ilə ailə qurur. 1983-cü ildə onların Maks adlı oğulları dünyaya gəlir.

O. Hassi ötən əsrin doxsanıncı illərinin əvvəllərində yenidən ərə gedir və bu nikahdan da qızı İndiyu Coy anadan olur.

Filmoqrafiya
------------

| İl | Azərbaycanca adı | Orijinal adı | Rol |
| --- | --- | --- | --- |
| **1968** | Romeo və Cülyetta | Romeo and Juliet | *Cülyetta Kapuletti* |
| **1973** | İtirilmiş üfüq | Lost Horizon | *Mariya* |
| **1974** | Qara Milad | Black Christmas | *Cessika Bredford* |
| **1978** | Nazaretli İsa | Jesus of Nazareth | *Məryəm* |
| **1978** | Nildə ölüm | Death on the Nile | *Rozali Otterborn* |
| **1980** | Virus | Virus | *Marit* |
| **1982** | Ayvenho | Ivanhoe | *Rebekka* |
| **1984** | Pompeyin sonuncu günləri | The Last Days of Pompey | *İona* |
| **1987** | Təhrif | Distortions | *Emi Marks* |
| **1990** | O | It | *Odra Fillips* |
| **1991** | Elan edilməmiş müharibə | Undeclared War |  |
| **1996** | Gecə dumanı | The Dark Mist | *səs* |
| **1998** | Bağban | The Gardener | *missis Karter* |
| **2005** | Sirli zəka | Headspace | *Karen Merfi* |
| **2015** | Sosial intihar | Social Suicide | *Culiyanın anası* |

İstinadlar
----------

1. ↑  Olivia Hussey // GeneaStar.

Xarici keçidlər
---------------

* Oliviya Hassi — IMDb səhifəsi
**Parmezan pendiri** (it. Parmigiano Reggiano) — ilk dəfə İtaliyada hazırlanan bərk pendir növü. Pendir ağ və ya açıq sarı rəngdə olub, çox quru və az yağlıdır. Çox zaman müxtəlif salatların və pitsaların hazırlanmasında istifadə olunur.

Parmezan pendirinin hazırlanması
Jeneva şəhərində Parmezan pendirinin satışı
Parmezan pendiri yağsız inək südündən hazırlanır.

Maraqlı Fakt
------------

1950-ci illərdən başlayaraq İtaliyanın bir neçə bankı pendir istehsalçılarına kredit ayıranda girov üçün "parmezan" pendirini götürürdülər. Pendirlər 2-3 il ərzində yetişəndən sonra bank, adətən, onları xüsusi saxlanılan yerlərə yerləşdirirdi. Pullar geri qaytarılmayan təqdirdə pendirlər satışa çıxarılırdı.

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Parmezan pendiri*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |

* Consorzio del Formaggio Parmigiano-Reggiano  (ital.)
* Parmigiano  (ital.)


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Kulinariya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Yan Bagil** (slovak. Ján Bahýľ; 25 may 1856 — 3 mart 1916) — Slovakiya ixtiraçısı və mühəndis. O, hərb elmində, hərbi qurulmada və mühəndislikdə ixtisaslaşmış və bu sahədə çalışmışdır. Onun xüsusi marağı uçuş aparatlarına idi. 1895-ci ildə Bagil vertolyotun patentini almışdır.

Bioqrafiyası
------------

Yan Bagil Avstriya imperiyası, Macarıstan krallığının Zvolensk-Slatina rayonunda anadan olmuşdur. 1869-cu ildə o Bansko-Ştyavnitsada dağlıq akademiyasını bitirmiş və texniki rəsm çəkmə üzrə diplom almışdır. Bundan sonra Bagil Macarıstanın Silahlı Qüvvələrində hərbi xidmətə daxil olmuşdur. Onun texniki qabiliyyətləri böyük zabitlər tərəfindən izlənilirdi. Bundan sonra onu texnik vəzifəsinə gətirdilər. Yeni təyinat Bagilin Vyana hərbi akademiyasında oxumağına icazə verdi. Bagil 1879-cu ildə akademiyanı bitirdi və leytenant kimi ehtiyata buraxıldı. Bagil orduda xidmət edən zaman bir sıra ixtiralar etdi. Onun ixtiralarının bir çoxu hidravlikanı əhatə edirdi.

İxtiraları
----------

Bagil öz birinci ixtirasını müstəqil olaraq maliyyələşdirmişdir. İxtiraçı onu "Buxar tankı" adlandırırdı. Ondan Rusiya ordusu tərəfindən istifadə edilirdi. Bagil ömrü boyu on yeddi ixtiranın patentini almışdır. Bu ixtiralara tank hissələrinin patentləri də daxil olmaqla, isti hava şarları, birləşdirilmiş hava turbinləri, Slovakiyada (Anton Marşal ilə birlikdə) birinci benzin mühərriki, Bratislava qalası üçün lift və sair daxildir. Bagil enerji mənbəyi kimi daxili yanma mühərrikindən istifadə edərək vertolyotun birinci modellərindən birini hazırlamışdır. 5 may 1905-ci ildə bu model 4,3 metr hündürlüyə qalxmağa nail oldu və 1615 metr məsafəni uça bildi. Bu pilotsuz vertolyot modeli təxminən 50 kq ağırlığında idi.

Xatirəsi
--------

2000-ci ildə Slovakiya astronomu Peter Kuşnirak tərəfindən kəşf olunan *(26640) Bahyl* asteroidi Yan Bagilin şərəfinə adlandırılmışdır. Slovakiya patent müəssisəsi (IPO SR) hər 2 ildən bir Yan Bagil adına mükafatı maraqlı ixtiralar edən şəxslərə verir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ján Bahýľ Konštruktér, vynálezca" (словацькою). 2016-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-03.
2. ↑  *ELET.* "Ján Bahýľ - životopis, Úrad priemyselného vlastníctva Slovenskej republiky". www.indprop.gov.sk (slovak). 2017-06-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-22.
3. 1 2  *Aldawoodi, Namir.* An approach to designing an unmanned helicopter autopilot using genetic algorithms and simulated annealing. ProQuest. səh. 37. ISBN 978-0-549-77349-8. 23 March 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 February 2012.
4. ↑  "Modellhubschrauber". 2017-04-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-03.
5. ↑  indprop.gov.sk: IPO SR activities for SMEs Arxivləşdirilib 2016-09-02 at the Wayback Machine, abgerufen am 12. September 2011
Tərəvəz
**Tərəvəzçilik** — insanı qiymətli qida məhsulları və konserv sənayesini xammalla təmin edən bitkiçiliyin ən mühüm sahələrindən biri. 

Tərəvəzçiliyin inkişafında iri fermer təsərrüfatları ilə bərabər şəxsi həyətyanı sahələrdə becərilən məhsullarda mühüm rol oynayır. Ancaq qeyd edək ki, iri fermer təsərrüfatlarında daha ucuz tərəvəz becərilir, yüksək əmək məhsuldarlığına nail olurlar. Tərəvəzçiliyin inkişafında istixanalar əvəz edilməzdir. Belə ki, ilin soyuq fəsillərində Respublika əhalisini tərəvəzlə təmin edilməsi üçün istixanalarda müxtəlif tərəvəzlər becərilir.

Tərəvəz yetişdiriciləri badımcan, bibər, kartof, pomidor, qarpız, sarımsaq, soğan, və xiyar kimi tərəvəz yetişdirirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Tərəvəzçilik". 2022-06-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-28.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | GND: 4020072-3 · Microsoft: 2779402681 · NDL: 00571437 · NKC: ph116752 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Botanika** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**İncəsənət Muzeyi** Bostonda (*ing.* The Museum of Fine Arts; qıs. *MFA*) — ABŞın ən böyük sənət muzeylərindən biri.

1870-ci ildə əsası qoyulub. Naqoya, Yaponiya da filialı yerləşir. Muzeyin ən böyük kolleksiyası Şimali və Cənubi Amerikada ikincidir, muzey direktoru isə Malkolm Rodjersdir (*ing.* Malcolm Rogers).

Muzeyin binası
--------------

Muzey 1876-cı ildə Con Sturqis tərəfindən hazırlanan Kapli meydanında neoqotik binasında açılmışdır. Kolleksiya Boston ateney kolleksiyasına əsaslanırdı.

 Dallin, Böyük ruha müraciət ,Huntinqton prospekti, muzeyinin girişində dayanır.
Muzeyin memarı Qay Louell tərəfindən inşa edilən Huntinqton prospektindəki (*ing.* Huntington Avenue) mövcud binasına, neoklassikizm üslubunda, muzey 1909-cu ildə köçürüldü. Muzey binasının dizaynı sənətşünas Con Sargentlə görüşüb. Muzeyin kolleksiyası 1882-ci ildə "*Edvard Darley Boytun qızları*" adlı bir şəkil də daxil olmaqla ən məşhur əsərləridir.

1970-ci illərin sonlarında, eksponatların sayı 450 minə çatıb, qərb hissəsini (memar Bey Yumin) qurulması qərara alındı.

Muzeyin kolleksiyası
--------------------

* Qədim Şərq (xüsusilə Misir) sənətinin geniş kolleksiyaları.
* Edvard Morse kolleksiyası Yapon keramikası, Yaponiyanın xaricində heç bir bərabəri yoxdur.

Mənbə
-----

* *Милюгина Е. Г.* Музей изящных искусств, Бостон. — М.: Белый город, 2012. — 224 с.: 201 ил. — (Музеи мира). — ISBN 978-5-7793-4028-1.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Милюгина Е. Г.* Музей изящных искусств, Бостон. — М.: Белый город, 2012. — 224 с.: 201 ил. — (Музеи мира). — ISBN 978-5-7793-4028-1.
2. ↑  .

Xarici keçidlər
---------------

* Museum of Fine Arts — Muzeyin resmi saytı (ing.)
**Çin—Ermənistan münasibətləri** — Çin və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. 

Erməni-Çin təmasları barədə ilk qeydlərə V əsr tarixçisi Movses Xorenlinin və VI əsr coğrafiyaşünası və riyaziyyatçısı Ananiya Şiraklının əsərlərində rast gəlmək olar. Çin Xalq Respublikası 27 dekabr 1991-ci ildə Ermənistan Respublikasını rəsmi olaraq tanıyır. Ermənistan və Çin Xalq Respublikası arasında diplomatik münasibətlər 6 aprel 1992-ci ildə qurulmuşdur. Çinin Ermənistandakı səfirliyi 1992-ci ilin iyulunda açılır. Çindəki Ermənistan səfirliyi 10 avqust 1996-cı ildə fəaliyyətə başlayır.

Ermənistanın Çindəki səfiri Pekindəki səfirliyində yaşayır.

Ermənistan prezidentləri Levon Ter-Petrosyan və Robert Köçəryan 1996-cı ilin mayında və 2004-cü ilin sentyabrında Çinə səfər etmişlər. Prezident Serj Sarkisyan 2010-cu il Ümumdünya Sərgisinin açılış mərasimində iştirak etmək üçün 2010-cu ilin mayında Çini ziyarət edir. Çindən Ermənistana baş tutan yüksək səviyyəli səfərlər arasında 2003-cü ilin sentyabrında Çin Kommunist Partiyası Siyasi Bürosunun Daimi Komitəsinin üzvləri Lu Qanın və 2011-ci ilin aprelində Li Çançunun səfərlərini göstərmək olar.

Tarix
-----

Erməni və çin xalqları arasındakı ilk əlaqəni təqribən 1000-ci ildən görmək olar. Çin dilində "Ermənistan" "Ya-mei-ni-ya" kimi oxunur. Bu dörd simvol hərfi mənada "gözəl Asiya qızı" deməkdir. Erməni əfsanələrində və nağıllarında Çinə Cenes, Cinumacin və ya Cinastan ölkəsi deyilir. Bəzi qədim erməni ədəbi əsərlərində Çin mədəniyyətinin ikonalarının izləri var.

Ermənilər Çinə ticarət məqsədilə gəlmiş və İpək Yolu ilə Avropaya ipək, çini, naxışlı parçalar və digər məhsullar idxal edirdilər. Çində erməni dərmanlarına, tərəvəzlərinə, mineral boyalarına və böcəklərinə, xüsusən də ən yaxşı Çin və Hindistan ipəklərini boyamaq üçün istifadə edilən qırmız böcəyinə böyük tələbat var idi.

Bu əlaqələrin olmasını ermənilərin vaxtı ilə sıx məskunlaşdığı Baş Gərni, Dvin, Ani şəhərlərində və Amberd qalasında aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı tapılan Çin çiniləri və seladonitlər sübut edir.

Ticarət
-------

2008-ci ilədək iki ölkə arasında yicarət dövriyyəsi 400 milyon ABŞ dollarını keçmuişdir. 2009-cu ildə ticarət həcmində əhəmiyyətli bir geriləmə yaşanır. Ehtimal ki, bu 2008-ci il maliyyə böhranı ilə əlaqədardır. Ticarət həcmi 2010 və 2011-ci illərdə ardıcıl iki il ərzində 400 milyon ABŞ dollarından çox olur.

Ermənistanın əsas ixracatı filizdir, Çindən Ermənistana idxal olunan məhsullar müxtəlifdir: paltar, ayaqqabı, maşın, kimyəvi maddələr, avadanlıqlar, inşaat materialları, mebel, qida və s.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bedrosian, Robert.* "China and the Chinese according to 5-13th Century Classical Armenian Sources" (PDF). Armenian Review. 34 (1–133). 1981: 17–24. 3 December 2013 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 20 November 2013.
2. ↑  "Armenia - China bilateral relations". Ministry of Foreign Affairs of Armenia. 2017-11-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-05-05.
3. ↑  *of the Republic of Armenia, National Statistical Service.* "Foreign Trade of Armenia" (PDF). NSS RA. 21 August 2022 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 20 December 2013.
**Qafqaz şaqqıldağı** (*lat.* Colutea caspica) — paxlakimilər fəsiləsinin şaqqıldaq cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Böyük Qafqazda aşağı və orta dağ qurşaqlarında, daşlı, çınqıllı yamaclarda bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1,5 m olan koldur, budaqcıqları tikanvaridir. Yarpaqları 4 cüt, yarpaqcıqları dəyirmi, yaxud yumurtavari, küt ucludur. Meyvəsi paxla formasında, uzun saplaq üzərində olub, çılpaq, yetişdikdə ucdan açılır. May ayında çiçəkləyir, meyvələri iyun ayında yetişir. Toxumla çoxalır.

Ekologiyası
-----------

Daşlı, çınqıllı yamaclarda bitir. İşığa, istiyə, küləyə davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda, Naxçıvan MR-da dağətəyi zonalarda bitir.

İstifadəsi
----------

Park və bağlarda dekorativ bitki kimi becərilməsi məqsədyönlüdür.

Ədəbiyyat
---------

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine T. S. Məmmədov
**Harare** (*ing.* Harare, 1982-dək **Solsberi**) — Zimbabvenin paytaxtı və ən böyük şəhəri. Əhalisi 2006-cı ilin hesablamalarına görə 1 600 000 nəfər, şəhərətrafı ilə birlikdə 2 800 000 nəfərdir.

Şəhərin əsası 1890-cı ildə ingilislər tərəfindən hərbi istehkam kimi qoyulmuş və sonradan Böyük Britaniyanın baş naziri olan 3-cü Solsberi markizinin şərəfinə Fort Solsberi adlandırılmış və daha sonra sadəcə Solsberi adlanmağa başlamışdır. 1923-cü ildə şəhər Britaniya Cənubi Rodeziyasının paytaxtı olmuşdur. 1965-ci ildə müstəqilliyin elanından sonra Zimbabvenin paytaxtı olmuş və 1982-ci ildə isə şəhərin adı dəyişdirilərək Harare adlandırılmışdır.

İqtisadiyyatı
-------------

Şəhər, iqtisadi həyatın olduqca canlı olduğu bir şəhərdir. Bu ölkədən bütün dünyaya, tütün, qarğıdalı, pambıq və.s. satılır. Ölkədə tekstil sənayesi inkişaf etmişdir. Bundan əlavə ölkədə xeyli sayda dəmir(metal) və kimya sənayesinin nəzdində zavodlar fəaliyyət göstərir. Ölkənin ən önəmli təbii sərvətlərlərindən biri qızıldır. Burada istehsal olunan məhsullar dəmiryolu və təyyarə ilə daşınır.

Coğrafiyası
-----------

Şəhər, ölkənin şimal-şərq hissəsində yerləşir. Dəniz səviyyəsindən 1.490 m yüksəkliktə yerləşən şəhər, quru savanna iqlimi altındadır.

Qardaşlaşmış şəhərlər
---------------------

* Böyük Britaniya Böyük Britaniya, Nottingem
* Almaniya Almaniya, Münhen
* İtaliya İtaliya, Prato
* İtaliya İtaliya, Laqo

Harare Beynəlxalq Aeroportu

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.

Vikianbarda ***Harare*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

| ⛭Afrika paytaxtları |
| --- |
| Afrika paytaxtları | Abuca | Akkra | Antananarivu | Bamako | Bangi | Banjul | Bisau | Brazzavil | Bujumbura | Cibuti | Cuba | Dakar | Dodoma | Əddis-Əbəbə | Əlcəzair | Əsməra | Fritaun | Harare | Xartum | Kampala | Kiqali | Kinşasa | Konakri | Librevil | Lilonqve | Lome | Luanda | Lusaka | Maseru | Malabo | Maputu | Mbabane | Moqadişo | Monroviya | Moroni | Nayrobi | Ncamena | Niamey | Nuakşot | Port-Lui | Porto-Novo | Praya | Pretoriya | Qaborone | Qahirə | Rabat | San-Tome | Tripoli | Tunis | Uaqaduqu | Viktoriya | Vindhuk | Yamusukro | Yaunde |
| Digər ərazilər | Ceymstaun | Sen-Deni |
**Qarışıq quşarmudu** (*lat.* Sorbus commixta) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin quşarmudu cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Saxalın, Yaponiya, Koreyada rast gəlinir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 7-10 m-dək (bəzən 18 m çatır) olan, yarpağını tökən ağacdır. Çətiri yumru və uzun, qabığı qonur gümüşü-boz rənglidir. Yarpaqların uzunluğu 20-30 sm, lələkvari formalı, 9-13 lansetvari yarpaqlı, ucu biz və kənarları dişlidir. Payızda yarpaqları tünd bənövşəyi və ya qırmızı rəngli olur. Çiçəklərin diametri 6-10 mm, beş ağ ləçəkli və 20 sarımtıl-ağ erkəkcikli, yazda və ya yayda diametri 9-15 sm olan qalxan əmələ gətirir. Meyvəsi diametri 7-8 mm olan, parlaq qırmızı giləmeyvədir, payızda yetişir.

Ekologiyası
-----------

Şaxtaya davamlılıq dərəcəsi 5-9. Nəmişli, drenajlı, günəşli yerdə yaxşı bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanda bir çox rayonlarda mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Dekorativ bitkidir. Tək və qrup əkinlərində, magistral yolkənarlarında sənaye müəssisələrində yaşıllaşdırılmasında istifadə olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1210209
* Wikispecies: Sorbus commixta
* EoL: 628743
* EPPO: SOUCO
* GBIF: 3012906
* GRIN: 35013
* iNaturalist: 363884
* IPNI: 741676-1
* IRMNG: 10174905
* ITIS: 836435
* IUCN: 135795659
* NBN: NBNSYS0000042206
* NCBI: 186521
* NZOR: 6919a603-91de-485e-b27e-6e95cde21493
* Plant List: rjp-1353
* PLANTS: SOCO7
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:741676-1
* Tropicos: 27805202
* WFO: wfo-0000985995

 |
**Qarışıq armud** (*lat.* Pyrus complexa) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin armud cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Ermənistanda arealı vardır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 10 m, gövdəsinin diametri 10-12 sm çatan ağacdır. Çətiri şaxələnmiş, bir az sallaqdır. Budaqları iynəli və qonur qabıqlı, cavan budaqları tükcüklü, sonradan təxminən çılpaqdır. Tumurcuqları iri, qonur, qırmızımtıl çalarlı, yumurtavari-konusvaridir.Yarpaqları oval-yumurtavari, uzunluğu 8 sm-dək və eni 4 sm-dək, ucu biz, hər tərəfdən tükcüklüdür. Qalxanı çoxçiçəklidir. Meyvələri yumru, basıq, diametri 2-3 sm olub sarımtıl rəngli, şarşəkillidir. Aprel-may aylarında çiçəkləyir, avqust ayında meyvəsi yetişir.

Ekologiyası
-----------

İşığa, küləyə davamlıdır. Torpağa tələbkar deyil. Soyuq sevən bitkidir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Zəngilanda (Mülk, Daştun kəndləri) və Xocavənd rayonu ərazisində təbii halda yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Yeyinti sənayesində geniş istifadə olunur. Dekorativ bitkidir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q21370445
* Wikispecies: Pyrus × complexa
* GBIF: 5362668
* GRIN: 30478
* iNaturalist: 425861
* IRMNG: 10583616
* IUCN: 200399
* Plant List: rjp-15719
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:77221942-1
* Tropicos: 27804721
* WFO: wfo-0000987856

 |
**Cəlilabad Sərhəd Dəstəsi** — Azərbaycan Respublikasının Cəlilabad rayonunda dövlət sərhədinin mühafizə dəstəsi. 1992-ci ildə Azərbaycan Respublikasının yurisdiksiyasına keçmiş ilk milli sərhəd dəstəsidir.

Haqqında
--------

Respublikanın İmişli, Biləsuvar, Yardımlı və Cəlilabad rayonları ərazisində 232 kilometr dövlət sərhədini mühafizə edən Göytəpə Sərhəd Dəstəsinin qarnizonu Dövlət Sərhəd Xidmətinin ən böyük qarnizonlarından biridir. Ümumi sahəsi 40 hektar olan qarnizonda yenidənqurma işlərindən sonra gənc əsgərlərin təlim-tədris mərkəzi yaradılmışdır. Bundan əlavə, 2 kazarma binası, ikimərtəbəli qərargah binası, 160 yerlik 2 tibb məntəqəsi, 2 yeməkxana, 202 mənzilli 5 yaşayış binası, 540 nəfərlik klub, 2 idman şəhərciyi, futbol meydançası, uşaq bağçası, digər xüsusi təyinatlı yardımçı binalar inşa olunmuşdur. Xidmət dövründə bu sərhəd dəstəsinin hərbi qulluqçuları 8736 halda dövlət sərhədinin pozulması cəhdinin, 12,7 milyon manat məbləğində qaçaqmalın dövlət sərhədindən keçirilməsinin qarşısını almış, 7448 nəfər sərhəd pozucusunu saxlamışlar. Silahlı sərhəd pozucuları ilə döyüşdə sərhəd dəstəsinin 38 sərhədçisi həlak olaraq adlarını Azərbaycan sərhəd mühafizəsi tarixinə əbədi yazmışlar. XXI əsrdə Azərbaycanın ilk Milli Qəhrəmanı əsgər Eltun İsgəndərov da məhz bu sərhəd dəstəsində xidmət etmiş, dövlət sərhədində terrorçu dəstənin zərərsizləşdirilməsi zamanı komandirlərinin və əsgər yoldaşlarının həyatını xilas edərək qəhrəmancasına həlak olmuşdur.

Mənbə
-----

* "Azərbaycan Respublikası Prezidenti Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı cənab İlham Əliyev / Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı cənab İlham Əliyev Cəlilabad rayonunun Göytəpə qəsəbəsində Dövlət Sərhəd Xidmətinin qarnizonunda". 29 aprel 2010.
**Qarın əsirliyində** (*ing.* Into the White) — 2012-ci ildə Petter Næss tərəfindən müharibə janrında çəkilmiş film. Filmin ssenarisi Ole Meldgaard, Dave Mango və Petter Næss tərəfindən yazılmışdır. Filmin baş rollarında Rupert Qrint, Florian Lukas kimi aktyorlar iştirak ediblər.

Məzmun
------

Filmdə baş verən hadisələr real həyatdan götürülmüşdür. İkinci dünya müharibəsi zamanı 1940-cı ilin 27 aprel tarixində Luftvaffe pilotu Hornst Şkops idarə etdiyi Heinkel He 111 tipli bombardımançı təyyarəsi ilə Norveçin daxili bölgələrindən olan Qrontil yaxınlarında vurulur. Alman təyyarəsi, ingilis pilotun idarə etdiyi Blackburn Skua markalı təyyarə tərəfindən vulur. Alman təyyarəsində olan dörd pilotdan bir nəfəri həlak olsada, digər üç nəfər yaxınlıqda yerləşən ovçu komasına sıxınır. Vurulmuş ingilis təyyarəsinin iki pilotuda almanların qaldığı ovçu komasını tapır və buraya gəlirlər. Alman əsgərlər ilk öncə ingilisləri ovçu komasına qəbul etməsələrdə, sonradan onların komanının kiçik bir bölməsində yaşamalarına icazə verirlər. Filmdəki hadisələr sərt Norveç qışının qarşısında bir-birinə düşmən olan iki təyyarəçi qrupun arasındakı münasibətlərdən, fədəkarlıqlardan və zaman-zaman dostluqdan söhbət açılır.


1. ↑  Freebase Data Dumps. Google.
2. ↑  IMDb (ing.). 1990.
3. ↑  IMDb (ing.). 1990.
4. 1 2  Box Office Mojo (ing.). 1999.
**4-cü piyada diviziyası** (*ing.* 4th Infantry Division) — Birləşmiş Ştatlar Ordusunun hərbi birləşməsi. Kolorado ştatının Fort-Karson şəhərində yerləşir. Ləqəbi "Daşsarmaşığı diviziyası"dır (*Ivy Division*).

4-cü piyada diviziyasının rəsmi ləqəbi "*Ivy*" rum rəqəmi IV və ya 4 ilə yazılmış bir oyundur. Daşsarmaşığı yarpaqları diviziyanın devizinin əsasını təşkil edən mətanət və sədaqəti simvolizə edir. İkinci ləqəb olan "Dəmir at" diviziyanın və əsgərlərinin sürətini və gücünü vurğulamaq üçün qəbul edilmişdi.

Mədəniyyətdə
------------

* "*Brothers in Arms: Road to Hill 30*" video oyununda təsvir edilən "Dənizdə pusqu" missiyasında oyunçu və onun heyəti Normandiya sahilində vuruşan 4-cü piyada diviziyasının əsgərləri ilə birləşməlidir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Ellis J.* Combat Divisions // World War II: The Encyclopedia of Facts and Figures. 1995. S. 115.

Xarici keçidlər
---------------

* 4-я пехотная дивизия (globalsecurity.org)  (ing.)
**Konqo kanyonu** — Afrikada Konqo çayının sonunda tapılan sualtı kanyondur. Bu, dünyanın ən böyük sualtı kanyonlarından biridir.

Satellite image of Congo Canyon in the Atlantic Ocean off the coast of Africa

Ölçüsü
------

Kanyon qitənin daxili hissəsində, Konqo mənsəbinin yarısında və 21 metr dərinlikdən başlayır. O, şelfin kənarına çatana qədər şərqdən qərbə bütün kontinental, şelfin 85 kilometrindən keçir. Sonra yamacla aşağıya doğru davam edir və başlanğıc nöqtəsindən 280 kilometr aralıda bitir.

Ən dərin nöqtəsində V formalı kanyon və divarlarının hündürlüyü 1100 metrdir. Kanyonun maksimal eni isə demək olar ki, 15 km2-dir.

Kontinental yamacın ətəyində Konqonun dərin sualtı çöküntü fanatına daxil olur və daha 220 kilometrə qədər uzanır.

Cərəyanlar
----------

Turbidity Current Diagram
Konqo Kanyonunda tapılan cərəyanlar dünyada ölçülən ən güclü cərəyanlardır. Onlar mahiyyətcə yüzlərlə kilometrə yayıla bilən sualtı uçqunlardır və onların gücü, tezliyi Konqo çayındakı daşqın dövrləri ilə sıx şəkildə əlaqələndirilir.

Bu cərəyanlar kanyonda əsas eroziya mənbəyidir və kanyonun sonundakı dərin çöküntü, çöküntülərin əhəmiyyətli bir hissəsini təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Heezen, B.C.; və b.* "Congo Submarine Canyon". Bulletin of the American Association of Petroleum Geologists. 48 (7). July 1964: 1128–1149. 6 August 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 March 2016.
2. ↑  "Congo Canyon". Encyclopædia Britannica Academic. Encyclopædia Britannica Inc. 25 July 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 March 2016.
3. ↑  *Cooper, Cortis; Wood, Jon; Andrieux, Olivier.* "Turbidity Current Measurements in the Congo Canyon". www.onepetro.org. Offshore Technology Conference. 25 July 2023 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 7 April 2016.
4. ↑  *Vangriesheim, Annick; Khripounoff, Alexis; Crassous, Philippe.* "Turbidity events observed in situ along the Congo submarine channel" (PDF). Deep-Sea Research Part II: Topical Studies in Oceanography. 56 (23). November 2009: 2208–2222. Bibcode:2009DSRII..56.2208V. doi:10.1016/j.dsr2.2009.04.004. 27 August 2016 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 7 April 2016.
**Tanya di Mario** (4 may 1979, Roma) — İtaliyanı təmsil edən su poloçusu.

Karyerası
---------

Tanya di Mario, İtaliya yığmasının heyətində 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Final görüşündə Yunanıstan yığmasını 11:10 hesabı ilə məğlub edən İtaliya yığması, Afina Olimpiadasını qızıl medalına sahib oldu.

Daha sonra Tanya di Mario, İtaliya yığmasının heyətində 2008-ci ildə Çinin ev sahibliyində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Beşinci pillə uğrunda görüşdə Çin yığmasına 8:10 hesabı ilə məğlub olan İtaliya yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını altıncı pillədə başa vurdu.

Tanya di Mario, İtaliya yığmasının heyətində 2012-ci ildə Birləşmiş Krallığın London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Yeddinci pillə uğrunda görüşdə Birləşmiş Krallıq yığmasını 11:8 hesabı ilə məğlub edən İtaliya yığması, London Olimpiadasını yeddinci pillədə başa vurdu.

Daha sonra Tanya di Mario, İtaliya yığmasının heyətində 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Final görüşündə ABŞ yığmasına 5:12 hesabı ilə məğlub olan İtaliya yığması, Rio-de-Janeyro Olimpiadasının gümüş medalına sahib oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Tanya di Marionun tərcümeyi-halı". www.olympedia.org ( (ing.)). 24.07.2020. 2022-01-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24.07.2020.

| ⛭İtaliya yığması — 2004 Yay Olimpiya Oyunları  |
| --- |
| A. Araujo • Ç. Raquza • C. Malato • E. Zançi • F. Konti • K. Alluççi • M. Muçumeçi • M. Mitseli • M. Qreqo • N. Tot • S. Bosurqi • T. di Mario • Y. Cilyi |  |

| ⛭İtaliya yığması — 2008 Yay Olimpiya Oyunları (6-cı yer) |
| --- |
| Ç. Raquza • E. Kazanova • E. Zançi • E. Valhay • F. Rohho • F. Pavan • K. Branhati • M. Muçumeçi • M. Mitseli • S. Bosurqi • T. di Mario • T. Franssinetti • Y. Cilyi |  |

| ⛭İtaliya yığması — 2012 Yay Olimpiya Oyunları (7-ci yer) |
| --- |
| A. Kotti • A. Lapi • A. Pelle • C. Emmolo • C. Qorlero • C. Rambaldi • E. Kazanova • F. Radiççi • R. Byanhoni • S. Abbate • T. di Mario • T. Franssinetti • Y. Cilyi |  |

| ⛭İtaliya yığması — 2016 Yay Olimpiya Oyunları  |
| --- |
| A. Kotti • A. Qaribotti • C. Emmolo • C. Qorlero • E. Keyrolo • F. Radiççi • F. Pomeri • K. Tabani • L. Teani • R. Byanhoni • R. Ayello • T. di Mario • T. Franssinetti |  |
Kəşf nədir- təbiətdə obyektiv mövcud olan, ancaq elmə məlum olmayan qanunauyğunluqların, xüsusiyyət və amillərin müəyyən edilməsi; təbiət və cəmiyyətin elmi dərketməsində əldə edilən yeni nailiyyətlər. Elmi-texniki inqilabın tərkib hissəsidir.

*Kəşf* 
1)arama, meydana çıxarma; 

2)bilinməyən bir şeyi və ya yeri tapma, icad etmə; 

3)köhnəlmiş söz: yoxlama, müayinə etmə, ətraflı tədqiq etmə;

4)maddi və mənəvi dünyanın əvvəllər məlum olmayan qanunauyğunluqlarının, xassələrinin və hallarının onların dərk edilməsi səviyyəsini köklü dəyişməsinə xidmətinin müəyyən edilməsi; 

5)elmi kəşf – təbiət və cəmiyyət haqqında elmi biliklər sahəsində əldə edilən yeni nailiyyət. Elmin, texnikanın inkişafına prinsipcə yeni istiqamət verir və ictimai istehsalı kökündən dəyişir.

Elimi kəşflər elm və texnikanın inkişafını sürətləndirir, ona təsdiq və ya inkar faktları verir.

Kəşf də ixtira kimi təsaüdfən və ya məqsədli ola bilər. Məqsdəli kəşfi etməyin əsasında həmişə müşahidələrin, sınaqların və ya spekulyasiyaların aparılması üçün əla istedad durur. Yerin kəşfin tarixində qərb mədəniyyəti baxımından Xristofor Kolumbun dövrü aid edilir.

Ədəbiyyat
---------

* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
**Mixail Yevgeniyeviç Masson** (21 noyabr (3 dekabr) 1897, Sankt-Peterburq – 2 oktyabr 1986, Daşkənd) — SSRİ arxeoloqu, pedaqoq, tarix elmləri doktoru, professor, Türkmənistan EA-nın akademiki.

Həyatı
------

Mixail Masson 4 dekabr 1897-ci ildə Sankt-Peterburq şəhərində anadan olmuşdu. O, anası ilə bərabər Səmərqənd şəhərində yaşamışdı. Burada da kişi gimnaziyasını bitirmişdi.

Mixail Masson 2 oktyabr 1986-cı ildə Daşkənd şəhərində vəfat edib.

Ekspedisiyaları
---------------

M. E. Massonun və V. M. Massonun arxeoloji qazıntılarının əhəmiyyəti xüsusilə qeyd olunmalıdır. Onların apardıqları tədqiqatlar nəticəsində Türkmənistan, Özbəkistan və Cənubi Qazaxıstan ərazilərində erken orta əsrlərə aid çoxlu pullar, silahlar və başqa maddi mədəniyyət nümunələri aşkara çıxarılmış, həmin əsrlərdə yaşamış əhalinin Yaxın Şərq ölkələri ilə ticarət əlaqələri araşdırılmışdır.

Qazaxıstan və Altayda erkən orta əsrlərə aid qədim abidələrin bir növü elmdə "balbal" adlanan daş kişi heykəlləridir. Eranın VIII–IX əsrlərinə aid bu heykəllər Altaydan Volqaboyuna qədər geniş bir ərazidə tapılmışdır. Tədqiqatçıların yekdil fıkri belədir ki, bu heykəllər türkdilli tayfalara aiddir və döyüşlərdə həlak olmuş igidlərin qəbirlərinin üzərinə qoyulmuş abidələrdir. Belə mülahizə irəli sürülmüşdür ki, bu abidələrin mövcud olduğu ərazi adı bizə məlum olmayan bir türk mənşəli tayfanın məskunlaşma arealı olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Массон Михаил Евгеньевич // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
2. ↑  Czech National Authority Database.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Prabook |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 12055196t · GND: 1055447237 · ISNI: 0000 0001 1287 896X · LCCN: n80109236 · NKC: js2011674506 · NTA: 241409152 · NUKAT: n2005092280 · SUDOC: 147932505 · VIAF: 164650356 · WorldCat VIAF: 164650356 |

 |
**Qulu Rüstəm oğlu Əsgərov** (18 dekabr 1928, Salyan, Salyan qəzası – 11 iyun 1987, Bakı) — Azərbaycan muğam və opera ifaçısı (lirik-dramatik tenor), bəstəkarı, xanəndə və pedaqoqu.

Həyatı
------

Əsgərov Qulu Rüstəm oğlu 18 dekabr 1928-ci ildə Salyan şəhərində anadan olmuşdur. Gənc yaşlarında rayon teatrında çıxış etmiş, Xalq Çalğı Alətləri ansamblına rəhbərlik etmişdir. 1953-cü ildə Gənc istetadların respublika olimpiyadasının qalibi olmuşdur. Qulu Əsgərov 1953–1958-ci illərdə Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi texnikumudə təhsil almışdır.

Burada Azərbaycanın görkəmli xanəndələrinin (Seyid Şuşinski, Nəriman Əliyev) ifaçılıq ənənələrini mənimsəmiş və muğamın sirlərinə dərindən yiyələnmişdir. Qulu Əsgərov bütün muğam dəstgahlarını yüksək peşəkarlıqla və ən incə cizgiləri ilə dinləyiciyə çatdıra bilirdi. Qulu Əsgərov yaradıcı xanəndə idi. O, xalq arasında dillər əzbəri olan bir sıra mahnı və təsniflərin müəllifidir.

Onun lent yazıları AzTV Fondunda qorunur, yeni gələn nəsil tərəfindən ilhamlaifa olunur. Xanəndə uzun illər boyu Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrı nda solist kimi çalışmışdır. O, bu teatr səhnəsində muğam operalarında bir sıra yadda qalan obrazlar yaratmışdır : Məcnun, İbn-Salam, Kərəm (Üzeyir Hacıbəyov – "Leyli və Məcnun", "Əsli və Kərəm"), Aşıq Qərib (Z. Hacıbəyov- "Aşıq Qərib"), Şah İsmayıl (M. Maqomayev-Şah İsmayıl) obrazlarını böyük aktyorluq məharəti ilə hərtərəfli açmağa nail olmuşdur.

Qulu Əsgərov xanəndəlik sənəti üzrə böyük bir ifaçı nəsli yetişdirən gözəl müəllim olmuşdur. Onun davamçıları olan xanəndələr (Mələkxanım Əyyubova və b.) muğam sənətində nailiyyətlər əldə edərək, ustadın ənənələrini yaşadırlar.

Mənbə
-----

* **Mugam Radio**: İfaçılar: Xanəndələr: Qulu Əsgərov Arxivləşdirilib 2012-02-05 at the Wayback Machine
* Silsilə yazılar və Nostalji mahnılar kolleksiyası — **AzeriArt. Net**: Bizim musiqi: Qulu Əsgərov Arxivləşdirilib 2021-01-18 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Salyan rayon Nizami Gəncəvi adına Mərkəzi Kitabxana: Salyan–Tanınmışlar—Qulu Əsgərov Arxivləşdirilib 2013-07-05 at the Wayback Machine

Mənbə
-----

* "Dolanaram başına"nın heyrət aləmi… Vidadi Xəlilov. Ömür yollarında. Bakı: Nərgiz, 2012. — səh. 211.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  ***Musiqiçi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Almazın atom kristal qəfəsinin modeli

### Atom kristal qəfəsi

Düyünlərində bir-biri ilə kovalent rabitələr ilə əlaqələnmiş ayrı-ayrı atomlar olan kristal qəfəs

Xarakteristikası
----------------

Atom qəfəsinin düyünlərində neytral atomlar yerləşir. Atomlar arasında kovalent rabitə onların valent elektronlarının qoşalaşması hesabına yaranır. Atom kristal qəfəsində atomlar da ionlar kimi fəzada müxtəlif vəziyyətdə yerləşir və nəticədə müxtəlif formalı kristallar əmələ gəlir. Kristalda kovalent rabitə sp elementləri üçün xarakterik olur. Məsələn, həm almazın, həm də qrafitin kristal qəfəsinin düyünlərində karbon atomları mövcuddur. Düyün nöqtələrində yerləşən bu atomların müxtəlif cür yerləşməsi ilə əlaqədar olaraq, almaz kristalları oktaedr, qrafit kristalları isə prizma şəkillidir.

Atomun atom kristal quruluşuAtomun atom kristal quruluşu

Uyğun element və birləşmələr
----------------------------

Karbonun allotropik şəkildəyişmələri (almaz, qrafit, fülleren, karbin), eləcə də bəzi elementlər (silisium, germanium) atom kristal qəfəs quruluşludur. Karbonun allotropik şəkildəyişmələrinin kristal qəfəsinin tipi eyni olsa da, quruluşu fərqlidir. Atom kristal qəfəs əmələ gətirən maddələrə B, C, Si, SiC, SiO2 , qırmızı və qara fosforu misal göstərmək olar. SiC və SiO2 atom kristal qəfəsli olsalar da, atomlar arasındakı rabitə polyar kovalent rabitə ilə yaranmışdır.

Xassələri
---------

Atom kristal qəfəsli maddələrin kristal qəfəslərində atomlar arasında kovalent rabitələr möhkəm olduğu üçün, onlar üçün böyük bərklik və yüksək ərimə temperaturu xarakterikdir. Yüksək sərtliyi etibarilə məxsusi sahələrdə istifadə olunur. Birləşmədən və elemmentdən asılı olaraq müxtəlif tipli quruluşa malik olurlar.

Həmçinin bax
------------

* Almaz
* Qrafit
* Germanium
* Silisium
* Kristal qəfəs

Xarici keçidlər
---------------
**Faddeyevski** — Kotelnı adasında yerləşən yarımada. İnzibati cəhətdən Rusiya Federasiyasının Yakutiya Respublikası ərazisinə daxildir. Sahəsi 5,3 min km², hündürlüyü 65 metr təşkil edir. Yarımada Ust-Lensk Dövlət Təbiət qoruğu ərazisinə daxildir. XX əsrin əvvəllərinə aid xəritələrdə yarımada ada kimi göstərilir. Yarımada ilə Kotelnı adası arasın Buqne Torpağı yerləşir.

Yarımada burada ilk dəfə qışlamış Faddeyevin şərəfinə adlandırılmışdır.

Yarımadada Mamont və Tüklü kərgədanın qalıqları aşkarlanmışdır. Yukagirlərin izlərinə rast gəlinir. Ruslar tərəfindən XVII əsrdə şərqə gəlmiş Ospa xəstəliyi səbəbindən yukagirlərin bir qismi Faddeyevski yarımadasına pənah aparmışdır.

Ümumi məlumat
-------------

Şimal Buzlu okeanında Novosibir adaları arxipelaqının Anju adaları qrupunda, Kotelnı adalarındadır. 20-ci әsrin xәritәlәrindә ada kimi göstәrilmişdir. Sahəsi 5,3 min km2, hündürlüyü 65 metrәdәkdir. Qumlu-lilli geniş dayazlıqlarla әhatә olunmuşdur; qum, alevrolit vә gillәrdәn ibarәtdir. Termokarst göllәr vә kiçik çaylar var. Bitki örtüyü mamır vә şibyәdәn ibarәtdir. 1805-ci ildә Y.Sannikov kәşf etmiş vә burada ilk qışlamanın әsasını qoymuş sәnayeçi Faddeyevin adı ilә adlandırılmışdır. Şimal tülküsü ovlanır.

Coğrafiyası
-----------

Yarımada demək olar ki, dairəvidir. Ancaq şimalında doğru ada uzanır və Bunqe Torpağına birləşir. Yeni Sibir adasından Blaqoveşenski boğazı ilə ayrılır. Boğazın eni 30 verstdir.

Flora
-----

Florası olduqca kasıbdır. Əsasan Mamır və alcaqboylu otlar bitkilər bitir. Yarımadada maral, tülkü, dələ, ayı və ağ ayı yayılmışdır. Bu canlıların bir qismi materikə demək olar ki, qayıymır. Quşlardan qütb kəkliyi, qaqar, qara qazlar yaşayır. Yarımada balıqlar baxımından kasıbdır.

Adanın açılış tarixi
--------------------

Sırovatskinin eşik ağası olan Yakov Sannikov öz ağasının mülkünü genişləndirmək məqsədi ilə 1805-ci ildə Kotelnı adasından şərqə istiqamətlənir. Burada Faddeyevski adasını kəşf edir. 

* 1809-ci ildə Matvey Matveyeviç Qedenştr yer ölçən Kojin və Yakov Sannikov ilə birlikdə adaya gəlirlər. Kojinə adanı tətqiq etməyi, Sannikova Faddeyevski ilə Kotelnı arasında yerləşən boğazı ölçməyə göstəriş verir. Özü isə Yeni Sibir adasına istiqamətlənir. Kojin adanın şərq, qərb və cənub hissələrini tətqiq edir. Sannikov isə bütün hissələrdə boğazın enini ölçür (7 - 30 verst).
* 1811-ci ildə Yakov Sannikov yenidən Faddeyevski adasına gəlir. O, boğaz olaraq bilinən Qedenşr körfəzinə tökülən çayları tətqiq edir.
* 1822-ci ildə kapitan Pyotr Fyodroviç Anju adanın qərb və şimal-şərq sahillərini tətqiq etmişdir.

Mənbə
-----

* Həyat səhifəsi: Pyotr Feodroviç Anju (1796—1869)
* Sannikovun Bioqragiyası
* Sannikov torpağı
**Baha Səid** (*türk.* Baha Sait; 1882, Konstantinopol – 1939) — Türkiyə hərbçisi. O, Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi iştirakçısı olmuşdur.

Həyatı
------

Baha Səid Qafqazdan Anadoluya köçmüş qumuq ailəsində anadan olmuşdur.O, bəzi mənbələrə görə 1882-ci ildə Biqada, bəzilərinə görə isə Dağıstanda doğulmuş və 16 yaşında Türkiyəyə gəlmişdir.

Baha Səid müharibə zamanı İstanbuldan Anadoluya sursat və döyüşçülərin qaçaqmalçılıq yolu ilə gətirilməsini, müharibəyə qarşı plan və yazışmaların öyrənilərək Ankaraya çatdırılmasını təmin edən Karakol cəmiyyətinin qurucularından biridir. O, həm də ələvilik ilə bağlı araşdırmaları ilə tanınır.

Baha Səid Azərbaycanın sovetləşdirilməsində müəyyən rol oynamışdır.

Baha Səid 16 oktyabr 1939-cu ildə ürək tutmasından vəfat etmişdir. Mərkəzəfəndi qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Baha Sait // Faceted Application of Subject Terminology.
2. ↑  "ATATÜRK ARAŞTIRMA MERKEZİ DERGİSİ, Sayı 16, Cilt VI, Kasım 1989". 10 Aralık 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 Mart 2009.
3. ↑
**Subarlar** və ya **subareylər** — şimali və ehtimal ki, cənubi Mesopotamiyanın hipotetik qədim əhalisi. Erkən assuroloji yazılarda bu termin hurrilərə aid edilirdi. Dil və etnik kimlik hələ də müzakirə mövzusu olaraq qalır. Bəzi alimlərə görə, subarlar əcdadları Xalaf arxeoloji mədəniyyətinin daşıyıcıları idilər. Ehtimal olunur ki, subarlar artıq e.ə. III minilliyin ikinci yarısında "Subartu ölkəsinin xalqı" təyinatının mənimsənildiyi hurrilər tərəfindən assimilyasiya edilmişdi.

Elmi ədəbiyyatda "subarlar" etnoniminin meydana çıxması şimali Mesopotamiyanın qədim hurri əhalisinə ad axtarışı ilə bağlıdır. İqlas Gelbə görə, subarlar qədim zamanlardan yalnız Mesopotamiyanın şimalındakı dağətəyi bölgələrdə deyil, həm də cənubda – Babilistan ərazisində, şumerlər və akkadlar ilə dinc şəkildə yanaşı yaşamışdılar.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. ↑  Speiser E. A. Hurrians and Subarians. P. 1.
2. ↑  Gelb I. J. Hurrians and Subarians. P. iii.

### Ədəbiyyat

* *Gelb I. J.* Hurrians and Subarians. The Oriental Institute of the University of Chicago: Studies in Ancient Oriental Civilizations, No. 22. The University of Chicago Press: 1944. Pp. xv + 128, with 1 map.
* *Speiser E. A.* Hurrians and Subarians // *Journal of the American Oriental Society*, Vol. 68, No. 1 (Jan. — Mar. 1948), pp. 1—13
**Kristof de Marjeri** (*fr.* Christophe de Margerie, tam adı *Christophe-Gabriel-Jean-Marie Jacquin de Margerie*; 6.8.1951–20.10.2014) — fransız iş adamı, "Total" neft şirkətinin baş icraçı direktoru və sədri. De Marjeri 2014-cü ilin oktyabrında Moskvanın Vnukovo-3 hava limanında təyyarə qəzasında həlak olmuşdur. Onun içində olduğu təyyarə yerdən qalxarkən qar təmizləyən maşınla toqquşmuşdur.

Həyatı
------

1974-cü ildə Parisdə Ali kommersiya məktəbini (*École supérieure de commerce*) bitirmişdir. Təhsilini bitirdikdən sonra "Total" şirkətində işləməyə başlamışdır. Şirkətin maliyyə departamentində və karbohidrogenlərin kəşfiyyatı və hasilatı bölməsində vəzifələr tutmuşdur. 1995-ci ildə şirkətin Yaxın Şərq bölməsi olan "Total Middle East"in rəhbəri, 1999-cu ildə isə "Total" şirkətinin karbohidrogenlərin kəşfiyyatı və hasilatı bölməsinin rəhbəri təyin edilmiş və idarəetmə komitəsinin üzvü seçilmişdir.

2000-ci ildə baş vitse-prezident, 2002-ci ildə yeni yaradılmış "TotalFinaElf" konserninin kəşfiyyat və hasilat üzrə prezidenti vəzifəsini tutmuşdur.

12 may 2006-cı ildə səhmdarların ümumi yığıncağında de Marjeri idarə heyətinin üzvü, 14 fevral 2007-ci ildə idarə heyətinin sədri seçilmişdir.

21 may 2010-cu ildən isə şirkətin sədri vəzifəsini tuturdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Total confirms the death of Chairman and CEO Christophe de Margerie". Total. 2023-07-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 oktyabr 2014.
2. ↑  "Total CEO Christophe de Margerie killed in Moscow plane accident - airport spokeswoman". Reuters. 21 oktyabr 2014. 2014-10-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 oktyabr 2014.
3. ↑  CEO of French oil giant Total dies in jet crash at Moscow’s Vnukovo Airport Arxivləşdirilib 2022-03-06 at the Wayback Machine Russia Today Online, 20 oktyabr 2014
4. ↑  Concerning the Runway Incursion Accident of October 20, 2014 Arxivləşdirilib oktyabr 23, 2014, at the Wayback Machine, corp.vnukovo.ru, İstifadə tarixi: 21 oktyabr 2014
Scuti2
**Qamma Scuti** — Latın dilində γ Scuti , Qalxan bürcünün cənubunda yerləşən ağ-qanadlı ulduzdur. 4.67 görünən ulduz ölçüsünə malik bu ulduz sönük olsa da adi gözlə görünə bilir. Yerdən 10.21 milliarcsan illik parallaksla görününən bu ulduz Günəşdən təxminən 319 işıq ili məsafədəd yerləşir. Hal-hazırda 41 km / s tezliklə Günəş Sisteminə doğru hərəkət edir, yəni 2.35 milyon il ərzində yalnız 20 i.i. (5.519 pc) məsafədə olacaq,, və ehtimal ki,-2,1 ulduz ölçüsünə malik olaraq, gecə göyün ən parlaq ulduzuna çevriləcək.

Bu ulduz A spektral sinfinə malik, əsas ardıcıllıq ulduzudur və A2: V 237 milyon ildən sonra 222 km / s sürətlə fırlanan sürətlə dönür. Bu, ulduzun qütb radiusundan 21% daha böyük olduğu təxmin edilən ekvatorial şüa ilə bir oblasda forma verir. Günəşin kütləsi təxminən 2.91 dəfə, Günəş radiusunun isə 4.1 dəfədir. Günəşin parlaqlığını fotosferdən 150 min dəfə effektiv bir temperaturda 9,016 K radiasiya yayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Eggleton, P. P.; Tokovinin, A. A. (September 2008), "A catalogue of multiplicity among bright stellar systems", *Monthly Notices of the Royal Astronomical Society*, **389** (2): 869–879, arXiv:0806.2878
2. ↑  Anderson, E.; Francis, Ch. (2012). "XHIP: An extended hipparcos compilation". *Astronomy Letters*. **38** (5): 33
3. ↑  Van Leeuwen, F. (2007). "Validation of the new Hipparcos reduction". *Astronomy and Astrophysics*. **474** (2): 653.
4. ↑  Bailer-Jones, C. A. L. (March 2015), "Close encounters of the stellar kind", *Astronomy & Astrophysics*, **575**:
5. ↑  Kaler, Jim. "Gamma Scuti". Retrieved 2017–04-21.
6. 1 2  Abt, Helmut A.; Morrell, Nidia I. (1995). "The Relation between Rotational Velocities and Spectral Peculiarities among A-Type Stars". *Astrophysical Journal Supplement*. **99**: 135