Açıq şəkildə görünən bir parçalanma sitokinez.
**Sitokinez** — Sitokinez ( / ˌsaɪtoʊkɪˈniːsɪs /), bir eukariotik hüceyrənin sitoplazmasının iki qız hüceyrəyə bölündüyü hüceyrə bölünmə prosesinin bir hissəsidir. Sitoplazmik bölünmə, mitoz və meyozda nüvə bölgüsünün son mərhələlərində və ya sonra başlayır. Sitokinez zamanı, aparat ayrılan xromatidləri ayıran qız hüceyrələrin sitoplazmasına köçürür. Bu yolla, xromosom saylarının və tamamlayıcısının bir nəsildən digərinə qorunmasını və xüsusi hallar istisna olmaqla, ana hüceyrənin funksional surətləri olmasını təmin edir. Telofazanın və sitokinezin tamamlanmasından sonra hər bir qız hüceyrə hüceyrə dövrünün interfazasına daxil olur.

Bəzi funksiyalar simmetrik sitokinez prosesindən fərqli kənara çıxma tələb edir. Məsələn, heyvanlarda oogenez zamanı yumurta hüceyrə demək olar ki, bütün sitoplazma və orqanoidləri tutur. Mitozun başqa bir forması qaraciyər və skelet əzələsi kimi toxumalarda meydana gəlir .

Bitki sitokinezi, qismən bitki hüceyrə divarlarının sərtliyinə görə heyvanların sitokinezindən fərqlənir. Bitki hüceyrələri, heyvanların qız hüceyrələri arasında meydana gələn bir parçalanma meydana gətirmək əvəzinə, sitoplazmada bitkilərin qız hüceyrələri arasında yeni bir cüt hüceyrə divarına çevrilən bir hüceyrə lövhəsi olaraq bilinən bir quruluş meydana gətirir. Hüceyrəni iki qız hüceyrəyə bölür .

Etimologiya və tələffüz
-----------------------

"Sitokinez" sözü ( saɪtoʊkaɪˈniːsɪs, -tə-, ) klassik Latın və qədim yunan dilindən yeni Latın kyto- + kine- + -sis formalarının birləşmələrindən istifadə edir və kinesis ("hərəkət, hərəkət"). 1887 -ci ildə Şarles Otis Vitman tərəfindən icad edilmişdir. 

Bu termin Yunan κύτος (kytos, boşluq), Latın törəməsi kyto (hüceyrə), Yunan κίνησις (kinez, hərəkət) sözlərindən gəlir.

Heyvan hüceyrəsi
----------------

Sitokinez bir çox cəhətdən ikili bölünmə prokariotik prosesə bənzəyir, lakin prokariotik və eukariotik hüceyrələrin quruluşu və funksiyaları arasındakı fərqlərə görə mexanizmlər fərqlidir. Məsələn, bir bakteriya hüceyrəsinin xətti, çoxlu eukariotik xromosomlardan fərqli olaraq, qapalı döngə şəklində yalnız bir xromosom vardır. Bundan əlavə, prokarotik DNT -nin təkrarlanması xromosomların faktiki ayrılması zamanı baş verir. Mitozda, cütləşmə mitozdan əvvəl interfazada baş verir, baxmayaraq ki, qız xromatidləri anafazadan əvvəl tamamilə ayrılmazlar.

### Heyvan hüceyrələrinin telofazası və sitokinezi.

Heyvan hüceyrələrinin sitokinezi, mitoz anafazasında qız xromatidlərin ayrılmasından dərhal sonra başlayır. Proses aşağıdakı ayrı-ayrı mərhələlərə bölünə bilər: anafaza mərhələsinin yenidən qurulması, bölmə müstəvisinin dəqiqləşdirilməsi, aktin-miozin halqasının yığılması və büzülməsi 
. Genomun ortaya çıxan qız hüceyrələrə düzgün bölünməsi, molekulyar siqnal yollarından istifadə edərək yuxarıda qeyd olunan fərdi hadisələrin yaxın zamanda koordinasiyası ilə təmin edilir.

Bitki hüceyrəsi
---------------

Bir hüceyrə divarının olması səbəbindən bitki hüceyrələrindəki sitokinez heyvan hüceyrələrindəki sitokinezdən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. Bitki hüceyrələri daralma halqası yaratmaq əvəzinə hüceyrənin ortasında bir hüceyrə lövhəsi yaradır. Hüceyrə lövhəsinin formalaşması mərhələlərinə aşağıdakılar daxildir: 

* hüceyrə lövhəsinin formalaşmasını istiqamətləndirən və dəstəkləyən fraqmoplast yaratmaq
* kallozun çökməsi zamanı membran tübüllərinin birləşməsi və membran təbəqələrə çevrilməsi
* sonra selüloz və hüceyrə divarının digər komponentlərinin çökməsi davam edir
* hüceyrə lövhəsindən artıq membran və digər materialların təkrar dövriyyəsi
* valideyn hüceyrə divarı ilə birləşmə

.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Schmerler Samuel, Wessel Gary.* "Polar Bodies - more a lack of understanding than a lack of respect". Mol Reprod Dev. 78 (1). January 2011: 3–8. doi:10.1002/mrd.21266. PMC 3164815. PMID 21268179.
2. ↑  *Fededa JP, Gerlich DW.* "Molecular control of animal cell cytokinesis". Nat. Cell Biol. 14 (5). May 2012: 440–7. doi:10.1038/ncb2482. PMID 22552143.
3. ↑  *Kucera, Ondrej; Siahaan, Valerie; Janda, Daniel; Dijkstra, Sietske H; Pilatova, Eliska; Zatecka, Eva; Diez, Stefan; Braun, Marcus; Lansky, Zdenek.* "Anillin propels myosin-independent constriction of actin rings". Nature Communications. 12 (1). 2021: 4595. doi:10.1038/s41467-021-24474-1. PMC 8319318  (#bad\_pmc). PMID 34321459  (#bad\_pmid).
4. ↑  *Mishima M, Pavicic V, Grüneberg U, Nigg EA, Glotzer M.* "Cell cycle regulation of central spindle assembly". Nature. 430 (7002). August 2004: 908–13. doi:10.1038/nature02767. PMID 15282614.
5. ↑  *Petronczki M, Glotzer M, Kraut N, Peters JM.* "Polo-like kinase 1 triggers the initiation of cytokinesis in human cells by promoting recruitment of the RhoGEF Ect2 to the central spindle". Dev. Cell. 12 (5). May 2007: 713–25. doi:10.1016/j.devcel.2007.03.013. PMID 17488623.
6. ↑  *Otegui M, Staehelin LA.* "Cytokinesis in flowering plants: more than one way to divide a cell". Curr. Opin. Plant Biol. 3 (6). December 2000: 493–502. doi:10.1016/s1369-5266(00)00119-9. PMID 11074381.
7. ↑  *Samuels AL, Giddings TH, Staehelin LA.* "Cytokinesis in tobacco BY-2 and root tip cells: a new model of cell plate formation in higher plants". J. Cell Biol. 130 (6). September 1995: 1345–57. doi:10.1083/jcb.130.6.1345. PMC 2120572. PMID 7559757.
8. ↑  *Otegui MS, Mastronarde DN, Kang BH, Bednarek SY, Staehelin LA.* "Three-dimensional analysis of syncytial-type cell plates during endosperm cellularization visualized by high resolution electron tomography". Plant Cell. 13 (9). September 2001: 2033–51. doi:10.1105/tpc.13.9.2033. PMC 139450. PMID 11549762.
9. ↑  *Dhonukshe P, Baluska F, Schlicht M, Hlavacka A, Samaj J, Friml J, Gadella TW.* "Endocytosis of cell surface material mediates cell plate formation during plant cytokinesis". Dev. Cell. 10 (1). January 2006: 137–50. doi:10.1016/j.devcel.2005.11.015. PMID 16399085.
10. 1 2  *Evert RF, Eichorn S.* Esau's Plant Anatomy: Meristems, Cells, and Tissues of the Plant Body: Their Structure, Function, and Development. John Wiley & Sons. 2006-09-18. ISBN 978-0-470-04737-8.
11. ↑  *Tanaka M, Fujimoto K, Yumura S.* "Regulation of the Total Cell Surface Area in Dividing Dictyostelium Cells". Front Cell Dev Biol. 8. April 2020: 238. doi:10.3389/fcell.2020.00238. PMC 7156592  (#bad\_pmc). PMID 32322581  (#bad\_pmid).
12. ↑  *Charles E. Allen.* "On the Origin and Nature of the Middle Lamella". Botanical Gazette. 32 (1). July 1901: 1–34. doi:10.1086/328131. JSTOR 2464904.