recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Neotomizm** — Avkinalı Fomanın ideyalarını inkişaf etdirən dini–fəlsəfi təlimdir. Neotomizm XX əsdə daha sürətlə yayılmış və hazırda da böyük və nüfuzlu cərəyan olaraq qalmaqdadır. Onun tərəfdarları təkidlə qeyd edirlər ki, "yalnız din nicat verə bilər", ən kəskin ictimai suallara yeganə cavab bundan ibarətdir ki, "xristianlıq ruhu həyatımıza daha təsirli nüfuz etməlidir". 

Əslində Neotomizm orta əsr sxolastı Akvinalı Fomanın Vatikan tərəfindən katolik kilsəsinin rəsmi fəlsəfəsi kimi qəbul edilən təliminin yeniləşdirilmiş variantından ibarətdir. Neotomistlər təliminin ən ümdə əsası bundan ibartdir ki, Allah aləmin xaliqi və külli–ixtiyar sahibidir. Neotomistlərin fikrincə, təbiət "ilahi ideyaların tətbiqi", tarix isə "ilahi planın həyata keçirilməsidir". Onlara görə, həqiqəti dərk etmək üçün üç forma vardır: elm, fəlsəfə və din. Bu formaların ən aşağısı elmdir. Onlara görə, elmin verdiyi bilik mötəbər deyildir və yalnız cismani qılafla məhduddur ki, həmin qılaf da aləmin həqiqi mənəvi mahiyyətini gizlədir, bu mahiyyətə elm nüfuz edə bilmir və bunu qismən fəlsəfə, yaxud metafizika kəşf edə bilər. Elmdən fərqli olaraq fəlsəfə aləmin mövcudluğunun ilk səbəbi məsələsini irəli sürür və belə bir nəticəyə gəlir ki, bu ilk səbəb ali mənəvi başlanğıcdır, yaxud aləmi yaradan Allahdır. Neotomistlərin təliminə görə, ali həqiqət yalnız vəhy və dini iman yolu ilə dərk edilir ki, elm və fəlsəfə də özünün dünyagörüşü əhəmiyyəti olan bütün prinsipial nəticələrini bu dini imanla uzlaşdırmalıdır.

Neotomizmin ən görkəmli nümayəndələri J.Mariten (1882– 1973), E.Jilson, Q.Vetter və Y.Boxenski hesab olunur.

Ümumiyyətlə, neotomizm təlimi müxtəlif fəlsəfi fənlər sisteminə əsaslanır. Onlardan metafizika, qnoseologiya, naturfəlsəfə, etika, estetika, sosiologiya və s. göstərmək olar. Neotomist fəlsəfəsinin mərkəzində varlığın universal fəlsəfi nəzəriyyəsi rolunda çıxış edən metafizika durur.
Ümumi metafizika özündə ontologiyanı (ümumiyyətlə, varlıq haqqında və necə var o cür varlıq haqqında təlimi) birləşdirir. Xüsusi metafizika dünya və insan haqqında təlimi ifadə edir.

Mənbə
-----

* Arxivləşdirilib 2010-04-23 at the Wayback Machine
**Da Vinci** (2018-ci ilə qədər Da Vinci Learning) — yayım mərkəzi Berlində olan uşaqlar və böyüklər üçün tədqiqat və təhsil telekanalı. 15 sentyabr 2007-ci ildə saat 9:00-da Polşada efirə buraxıldı.

Verilişlər
----------

Telekanal, təbiət, yer, texnologiya, insan və mədəniyyət haqqında elmi verilişləri efirə verir.

Yayım
-----

Hazırda Da Vinci Learning TV telekanalı Belarus, Bolqarıstan, Bosniya və Herseqovina, Macarıstan, Qazaxıstan, Latviya, Litva, Makedoniya, Malayziya, Moldova, Polşa, Rusiya, Rumıniya, Serbiya, Slovakiya, Sloveniya, Tayland, Türkiyə, Ukrayna, Xorvatiya, Çexiya, Estoniya və Cənubi Afrikada yayımlanır. 2017-ci il sentyabr ayından etibarən, Da Vinci Learning Yaponiyada, 1 yanvar 2018-ci ildən Yunanıstan, Gürcüstan və İsraildə yayımlanır.

Rusiyada yayımlanma Viasat tərəfindən dəstəklənir. Rus dilinə köçürmə və off-screen tərcümələr studiyalar tərəfindən həyata keçirilir: "Leksikon" **(Rusiya)** və "Tak Treba Production" **(Ukrayna)**.

18 noyabr 2010-cu ildə telekanal Raduqa TV peyk televiziya paketinin bir hissəsi kimi ABS-1 peykində yayıma başladı.

9 yanvar 2018-ci ildə telekanal rebrendinq edildi və adını müvafiq olaraq "Da Vinci" adına dəyişdirdi. Bundan əlavə telekanalın yayım strategiyası da dəyişdi: Da Vinci Kids loqosu səhərdən axşam 20:00-a qədər, Da Vinci Learning loqosu isə axşam 20:00-dan sonra göstərilməyə başladı. Telekanal səhərlər uşaq tamaşaçılar üçün, axşam isə böyük tamaşaçılar üçün nəzərdə tutulub.

İstinadlar
----------

1. ↑  Da Vinci Learning zmienia się w Da Vinci [wideo] Arxivləşdirilib 2018-01-18 at the Wayback Machine - SAT Kurier, 2018-01-09  (pol.)

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt
**Litva yəhudiləri** ( idiş ליטוואַק‎ **dilindən** *Litvak* və ya *litvek)* — Aşkenazi Yəhudilərinin ərazi və linqvistik alt qrupudur və onlarla tarixi bağlılığı olan Ortodoks iudaizmi Böyük Litva knyazlığı ərazisində meydana gəlmişdir.

Fərqli xüsusiyyətlər
--------------------

### Dil

Litva yəhudiləri aşkenazi yııhudilərinin ərazi linqvistik altqrupu kimi şimal-şərq və ya litva (var idiş ליטװיש‎ *litvish)* İdiş dili dialektində danışırlar. Bu dialekt tarixən müasir Belarusiya, Latviya, Litva, Rusiya, Ukrayna və Polşanın bəzi bitişik bölgələrində yayılmışdır. Polşa-Litva Birliyinin dövründən bəri, Polşa-Litva dövlətinin daxili ərazi bölgüsü ilə əlaqədar olaraq, Yəhudi mənbələrində bu şimal-şərq dialekti ərazisi "Litva" ( idiş ליטע‎. *lite)* paytaxtı və bölgədəki Yəhudi mədəniyyət mərkəzi isə Vilnüs — "Litvanın Qüdsü" ( Ashkenazi Aramaic ירושלים דליטא, *erusholayim d'lito)* adlandırılır.

### Ənənələr

Litvak Yəhudiləri etnolinqvistik bir alt qrup olaraq, özlərinin Yəhudi ləhcəsi və İvrit dili və Arami dilinin uyğun tələffüzünə əlavə olaraq həm də ənənəvi mətbəxin bəzi özünəməxsus xüsusiyyətlərinə də malikdirlər.

Aşkenazi Yəhudilərinin yaşayış yerinin şimal bölgələrində (yəni *Yəhudi Litvasında*, yuxarıya bax) Hasidizmin çiçəkləndiyi dövrdə, əsasən Vilna Gaonun (Litva ənənəsində: Rabbi Eliyohu ben Shleime Zalmena) təsiri sayəsində geniş yayıla bilmədi, əksinə tərəfdarları. Hasidizmin tərəfdarlarına *misnagdim* ("etirazçılar") adlanan *deyildi*. Sonradan, bütün misnagdim (Vilna Gaonun ardıcılları, Hasidizmin əleyhdarları) yerləşməsindən və icma mənşəyindən asılı olmayaraq Litvaks adlandırılmağa başladılar.

Tarix
-----

XIX əsrin ortalarından etibarən, yeşiva adlanan mərkəzləri Vilna Gaon ardıcılları tərəfindən Dünya Yeşivası, Voloj və Ponejeva olan dini təhsil üzrə öz sistemlərini inkişaf etdirdilər. Artıq XX əsrin əvvəllərində Amerikada bu təhsil müəssisələrinin filialları meydana çıxmağa başladı, Litva Yəhudilərinin ənənəvi dini təhsil mərkəzləri məhv edildikdən sonra isə yeşivalar ABŞ-da ( Nyu-York və Nyu-Cersi ştatlarında ) və İsraildə ( Qüds və Bnei Brak ) yenidən yaradıldı. Bu yeşivaları XIX əsrin sonu — XX əsrin əvvəllərində hazırlanmış Tövratı öyrənən ənənəvi Litva metodu birləşdirir.

Əlaqəli soyadlar
----------------

Aşkenaz soyadı Litvak (variant: Litvakov ) ümumiyyətlə tarixi ərazisindən kənarda yaşayan Ukraynanın şimal-şərq yəhudi ləhcəsi sahiblərinə verilirdi .

Çağdaş mənəvi liderlər və dini rəhbərlər
----------------------------------------

* Hazon İş
* Eliezer Menachem Şah
* Yosef Shalom Elyashiv
* Aaron Yehuda Leib Steinman
* Chaim Kanevsky

Həmçinin bax
------------

* Vilna Gaon
* Misnagdim

Ədəbiyyat
---------

* *Dov Levin, Adam Teller*. Litvaklar: Litva Yəhudilərinin Qisa Tarixi. Berghahn Kitabları, 2001.
* *Alvydas Nikžentaitis, Stefan Schreiner, Darius Staliūnas, Leonidas Donskis*. Litva Yəhudilərinin İtən Dünyası. Rodopi, 2004.
* *Dovid Katz*. Litva Yəhudi Mədəniyyəti. Vilnüs : Baltos lankos, 2004.

İstinadlar
----------
**Hərbi Dəftərxana binası** — Rostov vilayəti Novoçerkassk şəhəri ərazisində yerləşən bina. Novoçerkassk şəhərinin mərkəzində, Ataman küçəsi və Pulatov prospektində qərarlaşır. Bina 1844-cü ildə inşa edilmişdir. Rus klassizmi stilində inşa edilmişdir. Bina mövcudluğunu qoruyub saxlayan qədim binalardan biridir.

Təsviri
-------

Bina künçdə yerləşdiyindən onun hər iki üzü fasad sayılır. Bu fasadın əsas hissəsi Ataman küçəsinə baxır. Üç şərtəbəli bina şəhər ansamlı pozulmamaq şərti ilə işlənmişdir. Pəncərələrin kənaeları xüsusi elementlərlə işlənmişdir. Əsas girişin önündə dörd pəncərə vardır ki, onlarında yuxarı hissəsi üçkünc sirkul formasındadır. Bura isə qəsr daşları ilə işlənmişdir. Bina monumental işləmələrlə zənginləşdirmişdir. Ksrnizlər isə dişvari formaya malikdir.

Tarixi
------

Don kazaklarının hərbi dəftərxanası 9 may 1806-cı ildə Çerkaskdan (hazır ki, Staroçerxassk) Novoçerkassk şəhərinə köçürülür. Əsas karaulun önündə Kreşenski enişi qərarlaşır. O, meydana doğru qalxır. Müasir Hərbi Dəftərxana isə bu binaya onun tikilməsindən sonra 1844-cü ildə köçmüşdür.

30 noyabr 1943-cü ildə binada Novoçerkassk suvorov hərbi uçilişi yerləşirdi. Bu uçiliş 500 nəfər üçün nəzərdə tutulmuşdur. 1964-cü ilin yanvarından burada kişi hərbi uçilişi yerləşir. 1974-cü ildən isə burada kursantları ali təhsil proqramına öyrədirlər. Novoçerkassk ali hərbi komanda uçilişi Hərbi Dəftərxana binasını 2011-ci ildə tərk etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Русский классицизм" (rus). Rostov Region. 2018-04-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-03.
2. ↑  "Новочеркасск" (rus). ЮФУ. 2017-02-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-17.
3. ↑  *Владимир Кулишов.* "Как строился Новочеркасск" (rus). В низовьях Дона. 2017-07-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-17.
**Məmmədbəyov Oqtay Kamal oğlu** — texnika elmləri doktoru, professor

Həyatı
------

Məmmədbəyov Oqtay Kamal oğlu 1956-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1977-ci ildə "Neft və qaz quyularının qazılması" ixtisası üzrə AzNKİ-nun neft-mədən fakültəsini bitirmişdir. 1972-1982-ci illərdə adı çəkilən institutun "Neft və qaz quyularının qazılması" kafedrasının aspirantı olub. 1981-1997-ci illərdə "Maili və üfüqi quyuların qazılmasının texnika və texnologiyası" laboratoriyasında kiçik, böyük və aparıcı elmi işçi, laboratoriya rəhbəri olmuşdur. 1982-ci ildə "Qazıma alətini istiqamətləndirmədən quyuların azimutunun idarə edilməsi metodikasının tədqiqi və işlənilməsi" mövzusunda namizədlik, 1989-cu ildə isə "Qazıma prosesinin səmərəliliyinin artırılması məqsədi ilə mail quyuların əyilməsinin idarə edilməsinin nəzəri əsaslarının işlənilməsi" mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. 1992-2002-ci illərdə Məmmədbəyov O.K. həmçinin ADNA "Neft və qaz quyularının qazılması" kafedrasının professoru olmaqla, pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olmuşdur. 2002-ci ildən o ABŞ-da işləyərək, quyuların qazılması və bitirilməsi layihələrinə rəhbərlik edir. O Azərbaycanın qazmaçılar assosiasiyasının prezidentidir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Məmmədbəyov O.K. maili və üfüqi quyuların qazılması və bitirilməsi texnikası və texnologiyası sahəsində tanınmış alimdir.

Elmi tədqiqatların sahəsi: quyuların əyilməsinə təsir edən faktorların tədqiqi; qazıma dəstəsinin dibinin tərtibatının layihə edilməsi; layihə və qazıma prosesinə nəzarət üçün proqram təminatı; qazıma prosesi parametrlərinin proqnozu; quyuların müasir bitirilmə sistemləri.

Məmmədbəyov O.K. 100-dən artıq elmi məqalənin, bir monoqrafiyanın, 5 rəhbər sənədin və təlimatın müəllifidir. İxtiralara görə 7 müəlliflik şəhadətnaməsi alıb. O, 6 elmlər namizədi hazırlamışdır.
**Pedro Madruqa** (d. 1430, Pontevedra — ö. 1486, Alba de Tormes) və ya əsl adı ilə **Pedro Alvares de Sotomayor** — orta əsrlərdə yaşamış Qalisiya feodal cəngavəri, Kaminya kontu.

Həyatı
------

Fernan Yanezin Ribadaviya Kontesin bacısı ilə yaşadığı gizli münasibətlərdən sonra anadan olmuşdur. Çox gənc yaşlarında İspaniyanı tərk etmişdir. Atasının ölümündən sonra yeganə varis kimi onun torpaqlarına, qalalarına sahib olmuşdur.

Əvvəlcə ancaq Sotomayor ailəsinin mülkiyyətinə sahib idi. Kastiliya kralı IV Henrinin dövründə (1455-1474) həm güc yolu ilə, həm də ticarət yolu ilə var-dövlətini artırmışdır.

1467-cı ildə Pontevedra, Viqo və Redondela şəhərlərində IV Henrinin əmrlərini yerinə yetirməyə başlamışdır. Burada Santyaqo yepiskopu II Alonso Fonseka ilə münaqişə yaşamışdır. Tui şəhərində də öz səlahiyyətlərindən istifadə etmək istəməsi kilsə ilə olan münasibətlərini daha da pisləşdirmişdir. Daha sonra Tui və Bayona baronu olmuşdur.

Böyük İrmandinya üsyanında dostu Portuqaliya kralı V Alfonsonun ölkəsinə qaçmışdır. II Alonso Fonseka ilə birlikdə üsyançılara qarşı Portuqaliyadan hücum başlatmışdır. 1470-ci ildə Pedro Madruqa, Fonseka və Xuan Pimentel 3 istiqamətdə hücum edərək Qalisiyadakı üsyanı yatırmışdırlar. Bu hadisədən sonra Madruqanın nüfuzu artmış və torpaqlarını genişləndirmək imkanı yaxalamışdır. 1475-ci ildə Portuqaliya kralının dəstəyi ilə ölkədəki bütün feodal gücü əlinə almışdır.

1486-cı ildə ölmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-07.

Xarici keçidlər
---------------

* Bioqrafiyası

Həmçinin bax
------------

* Böyük İrmandinya üsyanı
Bu kitab Qaşqay xanlarından Hacı Ayaz xan tərəfindən yazılmışdır. Bu səyahatnamə İslamın müqəddəs yerlərini ziyarət etmək üçün İran, Səudiyyə Ərəbistanı və İraqda olarkən qələmə alınmışdır. Ziyarət 1922-ci ilin dekabr ayından aprelədək baş verib.

Kitabın haqqında
----------------

Kitabda bir fəsil Qacarlar sülaləsindən sonuncu İran şahı Sultan Əhməd şah Qacarın hakimiyyətinin axırlarından bəhs edir. Həmin dönəmdə baş verən hadisələr Qaşqay xanının qələmi ilə hərtərəfli təsvir olunur.
Hacı Ayaz xan olduğu şəhərləri, müqəddəs yerləri və həmin yerlərin həyat tərzini aydın şəkildə, gözəl boyalarla təsvir etmişdir. Onun kitabında iqtisadi məsələlər də təhlil olunur. Gəzdiyi yurdların sosial problemlərinə işıq tutan Qaşqay xanı İranı İraq, Səudiyyə Ərəbistanı, Yəmən və qonşu ölkələrlə müqayisə edir, düzgün nəticələr çıxarır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-10-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-02-05.
2. ↑  Shakeri, Pərviz (2010), Haj Ayaz Xan Qashqai, Kitabxana, muzeyi və İslam Şurası Məclisinin Dokümantasyon Merkezi (İran Parlaement) və Bölgələr, ISBN 978-600-5594-49-2
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2011-11-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-02-05.
**Hace Musa Topbaş** (1917, Osmanlı imperiyası və ya Konya, Konya vilayəti – 16 iyul 1999) — Müasir Türk-İslam mədəniyyətinin ən görkəmli simalarından biri, alim. O, bütün İslam coğrafiyasında daha çox "Sahibü'l-Vefa" adı ilə tanınmışdır.

Həyatı
------

Hace Musa Topbaş Osmanlı imperatorluğunun son dönəmlərində dünyaya gəlmişdir. Atası Ahmed Hamdi Topbaş böyük İslam alimlərindən biri idi və Musa Topbaşı gənc yaşlarında ticarət sahəsinə yönləndirərək, İstanbulun Erenköy hissəsinə yerləşdirir. Musa Topbaş həzrətləri Erenköyde, məsnəvixan Tahiru'l Məvləvi, Elmalılı Məhəmməd Həmdi Yazır və digər çoxsaylı alimlərin müşayiətində zahiri təhsilini başa vurmuşdur. Xəttatlıq elmini məşhur türk xəttatı Hamit Aytaç, mənəvi tədrisini isə Mahmud Sami Ramazanoğlunun öndərliyi altında tamamlayır.

Əsərləri
--------

Sahibü'l-Vefa həzrətlərinə məxsus, ən böyük əsərlərinin siyahısı aşağıda göstərilmişdir:

* "***İslam kahramanları"***
* ***"Altınoluk sohbetleri"***
* ***"Sultanu'l-arifin eş-Şeyh Mahmud Sami Ramazanoğlu"***
* ***"Allah dostunun dünyasından"***
* ***"Ahiret hazırlığı"***

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-01-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-21.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-01-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-21.

Mənbə
-----

* Abdullah Sert - "Sâhibü'l-Vefâ", səhifə 13-16
Peeter Syudanın Tallində Sisellina qəbirstanlığında baş daşı
**Peeter Syuda** (30 yanvar 1883 — 3 avqust 1920) — Estoniya bəstəkarı, orqan çalan, pedaqoq. Orqan musiqisi sahəsində gördüyü işlərlə məşhurdur.

Bioqrafiyası
------------

Peeter Syuda fermer ailəsində anadan olmuşdur. Valideynləri çox dinə bağlı insanlar idi və musiqiylə maraqlanırdılar. Beş yaşı olsrkən Peeter Syuda orqan aləti məşğul olmağa başladı. Musiqi dərslərini ona yerli kister verirdi.

1902-ci ildən 1911-ci ilə qədər Syuda Sankt-Peterburq konservatoriyasında orqan aləti üzrə oxumağa başlamışdır. Əvvəlcə Lui Qomiliusdan (1845 — 1908), Jak Xandjindən (1886 — 1955) təhsil almışdır. 1909-cu ildən başlayaraq o həmçinin Rusiya professorları olan Anatoli Lyadovun və Aleksandr Qlazunovun əsərlərini çalmağa başlamışdır..

Sankt-Peterburqda Syuda Estoniya bəstəkarı olan Mart Saar (1882 — 1963) ilə tanış olmuşdur. Saar onu bir sıra Estoniya xalq mahnıları üzrə böyük layihəyə cəlb edir. Estoniya Tələbələr Cəmiyyəti (est. Eesti Üliõpilaste Selts) himayəsi altında layihə keçirilir. Bu layihədə Syuda 1905-ci ildən 1911-ci ilə qədər hər yay iştirak etmişdir.

1912-ci ildə Syuda Tallinə köçür. Tallində o, musiqi dərsləri verməyə başlayır və orqan çalan kimi fəaliyyət göstərir. 1919-cu ildən ölümünə qədər Syuda orqan aləti üzrə dərs deyir. Syuda Estoniyada ən yaxşı musiqi məktəblərindən birində musiqi nəzəriyyəsi üzrə dərs də demişdir.

Syuda 3 avqust 1920-ci ildə Tallində vəfat etmişdir. Syuda Sisellina qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

Əsərləri
--------

Peeter Syuda əsasən orqan əsərlərini yazırdı. Əksər əsərləri onun erkən ölümünə görə yarımçıq olaraq qaldı. Nəşr etdirdiyi "Kim Estoniyanın mədəniyyətində var" kitabında qeyd edilir, "*idaya və öz yaradıcılığının saxlamasına görə Syuda fəlsəfə və ümumbəşər problemlərinin davamçısı, R. Tobiasın davamçısı hesab edilir.*" Syudanın əsas əsərləri: "Fuge f-moll", "Ave Maria", "Basso ostinato", "Scherzino", "Gigue à la Bach", "Pastoraal", "Prelüüd" və "Fuuga g-moll"-dur. Bundan başqa, o fortepiano üçün bir neçə əsər yazmışdır. Syuda "Linakatkuja" adlı xor fuqasının da müəllifidir.

Yazıları
--------

* *Baltik orqan musiqisində* BIS
* Külliyatı. EMIC, 2005

İstinadlar
----------

1. 1 2  Кто есть кто в культуре Эстонии : изобразительные искусства, литература, театр, музыка, кино / [составители: Хейе Трейер, Ирина Белобровцева, Малл Пылдмяе и др.] — Таллинн : Авенариус, 1996. — 223 с.
2. ↑  Accompanying CD to book Ines Maidre *Composer and organist Peeter Süda* Text in Estonian and English 116 pages Estonian Music Information Centre 2005

Xarici keçidlər
---------------

* Жизнь и творчество Arxivləşdirilib 2008-06-02 at the Wayback Machine (на эстонском)
* Полный каталог с музыкальными примерами Arxivləşdirilib 2008-06-02 at the Wayback Machine (.mp3)
**Hacı Baba Haşımov** — Azərbaycanlı milyonçu

1874-cü ilin 24 iyulunda Bakıda əmanət kassası yaradılıb. İlk əmanət kassaları Rusiya Dövlət Bankının Bakı şəhər şöbəsinin tərkibində fəaliyyət göstərirdi. Şöbənin icraçı rəhbəri İvan Samsonoviç Xandojevski adlı şəxs idi. Uçot Komitəsinin tərkibində isə Hacı Zeynalabdin Tağıyev, Hacı Baba Haşımov, Hacı Şıxəli Dadaşov kimi tanınmış azərbaycanlılar da təmsil olunurdu.

Milyonçu Hacıbaba Haşımovun oğlu Yaponiyada xoşuna gələn kazino binasını Bakıda, indiki Rus Dram Teatrı binasının yerində (Xaqani küçəsi) daş və taxta materialdan tikdirib. Burda kazino ilə yanaşı konsertlər verilib, musiqili-əyləncəli proqramlar göstərilib, tamaşalar oynanılıb. "Pelmel" teatrı binasında, əsasən rus və digər millətlərin teatr və musiqi həvəskarları, əcnəbi truppalar çıxış ediblər. Bina "Mikado" teatrı adı ilə də tanınıb.

Memar Rüfət Acalov bu şəxsin də tarixin yaddaşında qaldığını söyləyir: «Bakı qubernatorunun xüsusi əmri oldu. Milyonçu Hacıbaba Haşımova tapşırdılar ki, 800 qızıl pula bu darvazanı götürüb qoysun o birinin yanına. Sökülən divarın daşlarını da birinci divarın bərpasında istifadə etdilər. Şəhərin iki darvazası vardı: Qoşa Qala və Salyan qapıları. Bayır şəhər genişlənməyə başlayanda, çar hökuməti başqa darvazalar açdırdı – «Bazarnı»ya (indiki Azərbaycan prospektinə. –red.) çıxan və ardından «İçərişəhər» metrosunun arxasındakı darvazaları deyirəm»

1806-cı il oktyabrın yeddisində Şəhər idarəsi icazə verir ki, şəhərin Şamaxı darvazası yanında ikinci darvaza açılsın. Bu iş torq yolu ilə Hacıbaba Haşımova tapşırılır. Birinci dərəcəli tacir olan Hacıbaba Haşımovun həmin meydançada iki mərtəbəli gözəl bir binası da vardı.

Gənclər meydanında Qoşa qala qapısına yaxın olan bina milyonçu Hacıbaba Haşımovun evi olub. Klassik üslubda tikilən bina fasaddan dörd mərtəbəlidir. Tamaşa salonu üçüncü qatdadır. Sovetlər dönəmində "Siyasi Maarif Evi" adlanırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-04-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-30.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-30.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-12-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-30.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-02-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-30.
Sumo
**Sumo** — qədim yapon döyüş sənətidir. 13 əsrlik tarixi vardır.

Döyüşdən əvvəl və sonra
-----------------------

Sumo döyüşçüləri oyundan əvvəl mərasim əsnasında meydana duz səpir. Bunun məqsədi həm pis ruhları uzaqlaşdırmaq həm də meydanın sürüşkənliyini azaltmaqdır. Turnirlərdə hər günün sonunda xüsusi sumo ritualı keçirilir. Bu ritualda, əlində ənənəvi bir çubuq olan bir gənc, döyüşün sonunu xəbər verən bir mahnı çalır və zərb alətləri ilə müşayiət olunan çubanı ritmik şəkildə döndərməyə başlayır.

Döyüşçülərin kateqoriyası
-------------------------

.Sumo döyüşçülərinin ən əhəmiyyətlisi yokozuna (böyük çempion) və ozeki (çempion) adlanır. Turnirlər zamanı daha çox bu kateqoriyadakı sumoçular populyardır.

Əsas fəndlər və qaydalar
------------------------

Təkbətək döyüş zamanı sumoçunun qurşaq hissəsi və ayaqlarının arasından dolanmış xüsusi parça mavasi adlanır.Sumo güləşçisinə Rikişi deyilir. Sumoda gözə və beldən aşağı zəif nöqtələrə zərbə vurmaq, saçdan dartmaq qadağandır. Bədənin və qurşağın müxtəlif yerlərindən tutmaq, tullama fəndi, badalaq və ağrıdıcı fəndlər mümkündür. Döyüş güləşçilərin eyni anda bir-birini dartması və toqquşması ilə başlayır. Üstünlük daha çox hücum edən tərəfdə olur.

Döyüşdə qalibin müəyyən edilməsində aşağıdakı meyarlar nəzərə alınır:

* Ayağının altı istisna olmaqla bədənin istənilən hissəsi yerə ilk toxunan döyüşçü məğlub hesab olunur.
* Güləş meydançasından ilk olaraq kənara çıxan döyüşçü məğlub hesab olunur.

Sumoda çəki amili əsas şərtlərdəndir. Yokozunaların (yap. *böyük çempion*) orta çəkisi təxminən 100 kq-dır. Yüksək divizionda iştirak edən güləşçilərin çəkisinin 100 kq-dan artıq olması mütləq şərtdir.

Sumoda döyüş meydançası doxyo adlanır. Döyüş dairəsinin diametri 4,55 metrdir.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Sumō*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Yaponiya Sumo Assosiasiyası -ingiliscə
* Sumo haqqında məqalə Arxivləşdirilib 2008-05-03 at the Wayback Machine - rusca
iki qadın birliyinin simvolu
Martin van Maelenin çəkdiyi rəsm, 1905-ci il**Lezbiyanlıq** qadın homoseksuallığıdır.Homoseksual qadınlara *lezbiyan* deyilir. "Lezbiyan" termini "homoseksuallıq" termininin özü qədər qeyri-müəyyəndir: bir kontekstdə homoseksual oriyentasiyaya malik qadına, başqa bir kontekstdə - homoseksual kimliyi olan qadına, üçüncüdə isə yalnız homoseksual davranış təcrübəsi keçən qadına aid edilə bilər. Termin XIX əsrin sonlarında cinsi sapmaların, xüsusən də homoseksuallığın təsviri kimi yaranmışdır. Qədim Yunanıstanda lezbiyanlığa tribadizm deyilirdi və "tribadlar" bu cür əlaqələrə girən qadınlar idi (yunan dilindən τριβάς - özü ilə və ya başqa qadınlarla qeyri-təbii pisliklərə yol verən qadın).

Tarixi
------

Lebiyanlığın tarixi keçmiş mənbələrdən Qədim Yunan tarixinə əsaslanır. Lesbos (Midilli) adasında yaşayan Sapfo başqa qadınlara olan cinsi əlaqəsinə aid şeirlər yazmışdır. Həmçinin yenə bəzi qədim mənbələrdə Sapfonun oğlanlara qarşı sevgisinin də olduğunu deyir. 

### Yazılı mənbələr

Lezbiyanlığa aid ilk yazılı mənbələrə Qədim Spartada rast gəlinir.

### Asiya

Qədim Çin şeirləri və hekayələrində lezbiyanlığa ras gəlinir. Amma bu əsərlərdə oğlanların eyni cinsi əlaqəsinə yer verilmir. Antropoloq Liza Delbi qadınların eyni cinsi əlaqəsinə aid etdiyi araşdırmalarında, qədim Yaponiyada lezbiyanlığın olduğunu və xalq tərəfindən pis qarşılanmadığını iddia edir.

### Avropa

Avropada XII əsrdə yaşamış yazıçı Etienne de Fouqeres qadınlar haqqında apardığı araşdırma nəticəsində "Livre des manieres"də (təxminən eradan sonra 1170-ci ildə yazılmışdır) lezbiyanların gülünc vəziyyətdə olduğunu və onları xoruzlar kimi hərəkət etməyə çalışan toyuqlara bənzədildiyini öyrənmişdir.

Etimologiya
-----------

"Lezbiyan" sözünün Sapfonun yaşadığı adanın adı "Lesbos"-dan irəli gəldiyi düşünülür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2007-09-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-08.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2007-09-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-08.
**Şüalanmanın udulma dozası** — ionlaşdırıcı şüalanmanın E udulmuş enerjisinin şüalanan maddənin m kütləsinə nisbətinə deyilir,D=E/m.BS-də şüalanmanın udulma dozası vahidi Qrey (Qr)-dir və əsas vahidlərin siyahısına daxildir.**Şüalanmanın udulma dozası vahidi 1Qr**-1kq şüalanan maddə ionlaşdırıcı şüalanma ilə 1C enerji alan şüalanmadır,1Qr=1C/kq.**Şüalanmanın təbii fonu norması**-(kosmik şüalar, ətraf mühitin və insan bədəninin radioaktivliyi) hər adam üçün 1 ildə 2·10−3Qr şüalanma dozasına yaxındır.**Şüalanmanın 1 ildə yol verilən limit dozası**-Şüalanmadan beynəlxalq müdafiə komissiyasının təyin etdiyi normadır və0,05Qr-dir.**Ölümcül şüalanma dozası**-qısa müddətdə alınmış 3-10Qr-dir.**Rentgen**-şüalanmanın ionlaşdırıcı dozası üçün sistemdənkənar vahiddir.Bu vahid rentgen və qamma şüalanmanın ionlaşdırıcı qabiliyyətinin ölçüsüdür.Praktik dozimetriyada hesab etmək olar ki,1R,təxminən,şüalanmanın udulma dozasının 0,01Qr-yə ekvivalentdir.

Mənbə
-----

MyakişevG.Y.və b.XI sinif Fizika.Maarif 1992.səh.237
**Toksin** (q.yun. τοξικός, toxikos - zəhərli) – adətən bioloji mənşəli, yəni canlı orqanizmlər tərəfindən istehsal olunan zəhərli maddələri ifadə edir. Bununla insan əli ilə yaradılmış sintetik zəhərli maddələr bu sinfə daxil sayılmır. Fizioloji funksiyaları süstləşdirən, hədəf orqanizmlərin xəstələnməsinə və ya ölümünə səbəb olan bakteriya, bitki, yaxud heyvan mənşəli maddələrdir. Kimyəvi tərkibinə görə toksinlər zülal, polipeptid yaxud kiçik molekul ola bilir.

Başqa üzvi və qeyri-üzvi zəhərlərdən fərqli olaraq toksin orqanizmə düşdükdə orada anticisim yaradır. Toksin ilan, əqrəb və hörümçək zəhərinin, habelə bir sıra zəhərli bitkilərin tərkibinə daxildir. Bakteriya mənşəli toksin daha geniş yayılmışdır.

Toksinlər ağız, dəri və ya tənəffüz yolu ilə qəbul edildikdə müəyyən bir dozada və müəyyən bir zaman anında bioloji sistemlərə zərər verən maddələrdir. Toksinlər 3 qrupa ayrılır:

* Təbii toksinlər
* Mikrobioloji toksinlər
* Kimyəvi toksinlər

Təbii toksinlər də 3 tiplidir:

* Bitki mənşəli toksinlər
* Göbələk mənşəli toksinlər
* Heyvan mənşəli toksinlər

Mənbə
-----

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm"
nəşriyyatı. Bakı: 2003. 516 s.
**Qlen Vilyam Şou** (*ing.* Glenn William Shaw; 1886, Los-Anceles, Kaliforniya – 1961) – ABŞ pedaqoqu, yazıçısı, tərcüməçisi, dövlət məmuru. 1916–1940 və 1949–1957-ci illərdə Yaponiyada aktiv fəaliyyət göstərmişdir. İkinci dünya müharibəsinə qədər bir çox müasir Yaponiya yazıçısının əsərlərini ingilis dilinə tərcümə etmiş, Qərb dünyasının Yaponiyanı başa düşməsinə töhfə vermişdir. Müharibədən sonra ABŞ–Yaponiya münasibətlərinin yaxşılaşdırılması üçün çalışmışdır.

Həyatı
------

Qlen Vilyam Şou 1886-cı ildə ABŞ-nin Los-Anceles şəhərində doğulmuşdur. 1910-cu ildə Kolorado Kollecindən məzun olmuş, Havay adaları, Yaponiya, Çin və Hindistanda ingilis dili dərsləri vermişdir. 1916–1940-cı illərdə Yaponiyanın Osaka prefekturasında fəaliyyət göstərmişdir. *"Osaka Mainichi"* qəzet şirkəti üçün radio yayımları hazırlamış, *"Osaka Asahi Shimbun"* qəzetinin köşə yazarı olmuşdur.

Yapon dilini bildiyi üçün 1940–1949-cu illərdə ABŞ donanması üçün işləmiş, yapon dili təlimi ilə məşğul olmuş, Kolorado ştatında yerləşən Donanma Dil Məktəbinin direktoru olmuş, Vaşinqtonda yerləşən Donanma Kəşfiyyat Məktəbinin dekanı təyin olunmuşdur. 1949-cu ildə dövlət tarixçisi kimi Yaponiyaya qayıtmış, Yaponiya Xarici İşlər Nazirliyinin sənədlərinin lentə alınma prosesinə başçılıq etmişdir. 1952–1957-ci illərdə ABŞ-nin Tokio səfirliyində ABŞ İnformasiya Agentliyinin mədəniyyət işçisi kimi işləmişdir.

ABŞ prezidentinin Ləyaqət sertifikatı (1947), Kolorado Kollecinin ədəbiyyat üzrə fəxri dərəcəsi (1954), eləcə də, Yaponiya hökumətinin üç ordeni ilə təltif olunmuşdur.

Əsərləri
--------

Əsas əsərlərinə "Osaka eskizləri" (1929), "Yapon qaralama dəftəri" (1932) və "Yaponiyada yaşamaq" (1936) daxildir. O, bir sıra müasir Yaponiya yazıçılarının əsərlərini tərcümə etmişdir: "Keşiş və onun şagirdləri" (1922, Hyakuzo Kurata), "Tocuronun sevgisi" (1925, Kikuçi Kan), "Adilik" (1927, Futabatey Şimey). Rünoske Akutaqavanın hekayələrini tərcümə edərək 1930-cu ildə "Qrotesk və maraqlı hekayələr" adı ilə nəşr etdirmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  .
2. 1 2  Glenn W. Shaw // MAK (pol.).
3. ↑  Identifiants et Référentiels (fr.). ABES, 2011.
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild (Sake–Temm). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 81. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 25 yanvar 2023.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| GND: 172371775 · ISNI: 0000 0000 8004 3748 · LCCN: no96013185 · NDL: 00652539 · NTA: 070555710 · SUDOC: 191648760 · VIAF: 78369781 · WorldCat VIAF: 78369781 |

 |
**Şövqi Novruzov**(tam adı:Novruzov Şövqi Heydər oğlu; 3 may 1937, Bakı) — ədəbiyyatşünas və jurnalist.

Həyatı
------

Novruzov Şövqi Heydər oğlu 3 may 1937-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 

### Vəfatı

1960-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) filologiya fakültəsinin jurnalistika şöbəsini, 1966-cı ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami adına Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun(indiki Ədəbiyyat İn-tu) aspiranturasını bitirmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Elmi fəaliyyəti
---------------

1969-cu ildə filologiya elmləri namizədi olub. 

### Əmək fəaliyyəti

Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası Baş Redaksiyasında (indiki "Azərbaycan Milli Ensikolpediyası" Nəşriyyatı) böyük elmi redaktor, redaksiya müdiri (1966-70), Bakı Ali Partiya Məktəbində baş müəllim, dosent əvəzi (1970-74), "Azərbaycan kommunist" jurnalının baş redaktor müavini (1981-1991). ""Dirçəliş" jurnalının, "Ana vətən" qəzetinin (1992-93) baş redaktoru (1991-93), Baş Sosial İdarəetmə və Politologiya İnstitunun baş müəllimi (1993-99) olmuşdur. Mətbuat tarixinə dair tədqiqatı, elmi-publisistik məqalələri var.

Təltifləri
----------

* Azərbaycan SSR— "Qızıl qələm" mükafatı laureatı (1979).

* Azərbaycan SSR— əməkdar jurnalisti (1988).

Mənbə
-----

* Naxçıvan Ensiklopediyası. Bakı. 2002. səh. 451. ISBN 5-8066-1468-9.
**Agah Əfəndi** (1832, Yozqat – 1885, Afina) — Türkiyə yazıçısı,"Gənc Osmanlı" cəmiyyətinin üzvü, Poçt naziri, səfir.

O, Türkiyədə poçt naziri kimi ilk poçt pullarını buraxmışdır. Bu gün o, daha çox bir qəzet işçisi kimi xatırlanmaqdadır. Dövrünün mütərəqqi padşahlarından olan Əbdüləzizin hakimiyyəti zamanı Agah Əfəndi Avropaya göndərildi. Avropadan qayıtdıqdan sonra II Əbdülhəmid tərəfindən sürgünə göndərilmiş, istibdad zülmü çəkmişdir.

Həyatı
------

Poçt pullarının və qəzetlərinin atası sayılan Agah Əfəndi 1832-ci ildə İstanbulda Sarıyerdə anadan olmuşdur. Yozqatlı Çobanoğullarından Ömər Əfəndinin oğludur. Yeddi il tibb institutunda oxuduqdan sonra fransız dilini yaxşı bildiyi üçün təhsilini yarımçıq qoyub "Babiali tərcümə şöbəsində" çalışmışdır.

Avropadan vətənə qayıtdıqdan sonra bir çox vəzifələrdə çalışmışdır. O, da II Əbdülhəmidin sürgünündən yan keçə bilməmişdi. 8 il sonra, bağışlanmışdı. Son vəzifəsi Afinada səfir işləməsi olmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

1860-cı ildə buraxdığı "Tərcümani Əhval" qəzeti Türkiyədə çap edilmiş üçüncü qəzetdir.

Birinci qəzet dövlətin çap etdirdiyi "Təqvimi vəkayı"dır, ikinci qəzet isə Çörçill tərəfindən buraxılmışdır. *"Tərcümani Əhval"* isə bir türk tərəfindən buraxılan ilk qəzet idi. Qəzetin əsas yazıları İbrahim Şinasi tərəfindən yazılmışdır, lakin altı ay sonra İbrahim Şinasi həmin qəzetdən ayrıldı. Altı il çıxan bu qəzet dövlət tərəfindən gah açıldı, gah da bağlandı.

Namiq Kamalın *Gənc Osmanlılar* cəmiyyətinə qatılmış ve 1866-cı ildə Parisə qaçaraq müxalifətçilərə qatılmışdır."Müxbir" ve "Hürriyət" qəzetlərində çalışmışdır.

Poçt naziri olarkən 1861-ci ildə ilk poçt pullarını kəsdirdi.

Ölümü
-----

Agah Əfəndi 1885-ci ildə Afinada vəfat etmişdir. İstanbulda Sultan Mahmud türbəsində dəfn olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Agâh Efendi // Faceted Application of Subject Terminology.
2. 1 2 3  *Azərbaycan dilinə tərcümə edəni Sabir Adil.* 100 böyük türk. Bakı: "Kommunist". 1991. səh. 9.

Mənbə
-----

* 100 böyük türk. (Azərbaycan dilinə tərcümə edəni Sabir Adil. Redaktoru: Məlik Allahverdiyev), Bakı, 1991.
**Şüeyb ibn Əhməd** (*ərəb.* شعيب بن أحمد‎) — təqribən 940–943-cü illərdə hakimiyyətdə olmuş Krit əmiri.

Krit əmirliyinin tarixi və hökmdarları haqqında qorunub-saxlanılmış qeydlər çox fraqmentlidir. O, şərti olaraq yeddinci əmir Əhməd ibn Ömərin oğlu, Kritin fatehinin və əmirliyin banisi Ömər Əbu Həfsin nəvəsi kimi tanınır. Onun atası Əhməd ibn Ömərdən sonra hakimiyyətə gəldiyi, təxminən 940-cı ildən 943-c3 ilə qədər padşahlıq etdiyi güman edilir. Ondan sonra taxta oğlu Əli ibn Əhməd keçmişdir.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. ↑  Miles, 1964. səh. 11–15
2. ↑  Canard, 1971. səh. 1085

### Ədəbiyyat

* Canard, M. (1971). "Iḳrīṭis̲h̲". In Lewis, B.; Ménage, V. L.; Pellat, Ch. & Schacht, J. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, New Edition, Volume III: H–Iram. Leiden: E. J. Brill. pp. 1082–1086. OCLC 495469525.
* *Miles, George C.* Byzantium and the Arabs: Relations in Crete and the Aegean Area. Dumbarton Oaks Papers. 18. 1964. 1–32. doi:10.2307/1291204. JSTOR 1291204.
**Snuker** *(snooker)*, əsasən İngiltərədə populyar olan bilyard növü. 22 bilyard şarı'nın olduqu stolda 1 açılış və əsas şar olan Ağ, 15 qırmızı və 6 digər rəng (Sarı, Yaşıl, Qəhvəyi, Göy, Çəhrayı, Qara) şar mövcuddur. Oyunda məqsəd oyunun qaydalarına uyğun şəkildə şarları dəliklərə göndərərək xal qazanmaqdan və hədəf şarları, rəqibin qaydalara uyğun olaraq digər şarlara toxundura bilməməsi üçün gizlədərək xal toplamaqdan ibarətdir. Oyunun sonunda xal tablosuna baxılır və qalib müəyyən olunur.

Tarixi
------

Snuker oyununu və qaydalarını yaradan polkovnik **Neville Francis Fitzgerald Chamberlain**
Snuker oyunu 19-cu əsr'in ikinci yarısı oynanılmaqa başlanmışdır. O zamanlarda bilyard Hindistan'da olan Britaniya ordusunda populyar idi. Snukerə bənzəyən *Blek Pool* oyununda dəyişikliklər ideyasını təklif edən Britaniya Ordusu zabiti, polkovnik **Neville Francis Fitzgerald Chamberlain** oldu. Beləliklə 15 qırmızı topa Sarı, Yaşıl, Çəhrayı və Qara rəng əlavə olundu. Digər iki rəng isə sonradan əlavə edildi.

1885-ci ildə Britaniya bilyard çempionu *Con Roberts* Hindistan'a gəldi və Polkovnik Chamberlain ilə tanış oldu. Polkovnik ona oyunun qaydalarını öyrətdi və *Roberts* İngiltərəyə qayıdaraq oyunu tanıtan ilk şəxs oldu. 
1916-cı ildən Snuker turnirləri keçirilməyə başladı. İlk dəfə Snuker üzrə Dünya Çempionatı isə 1927-ci ildə keçirildi. İlk Çempion Coe Deyvis oldu və 1946-cı ildə karyerasını başa vuranadək təşkil olunan bütün turnirləri sadəcə özü qazandı.

1970'lərdə Snuker üzrə Dünya Çempionatı artıq televiziyalarda nümayiş olunurdu. 1980'lərin sonuna yaxın daha da populyarlaşan bu oyunun ***Dünya Sıralaması*** cədvəli ilk dəfə 1977-ci ildə açıqlandı. Oyun getdikcə pul qazandıran oyuna çevrilməyə başladı və yaxşı oyunçular milyoner olmaqa başladılar. Buna misal olaraq *Stephen Hendry*ni göstərmək olar. Stephen 2005-ci ilə qədər təxminən ₤8 milyon mükafat qazandı.

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-04-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-13.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-02-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-13.
3. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2015-04-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-13.
**Əlihüseyn Alışan oğlu Hidayətov** (1 yanvar 1947, Kəlvəz, Lerik) — tibb elmlər doktoru, professor-qastroenteroloq, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Həkimi, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Elm Xadimi, Azərbaycan Tibb Universitetinin pediatriya fakultəsinin daxili xəstəliklər kafedrasının müdiri.[*mənbə göstərin*]

Həyatı
------

Əlihüseyn Hidayətov 1970-ci ildə Azərbaycan Tibb İnstitutunu (hazırda Azərbaycan Tibb Universiteti) fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1970–1972-ci illərdə Sovet Ordusu sıralarında alay tibb xidmətinin rəisi vəzifəsində qulluq etmişdir. 1972–1974-ci illərdə qastroenterologiya ixtisası üzrə kliniki ordinaturada təhsilini davam etdirmişdir. 1975–1988-ci illərdə Azərbaycan Elmi Tədqiqat Rentqenologiya, Radiologiya və Onkologiya İnstitutunda kiçik, sonra baş elmi vəzifələrində çalışmışdır. Azərbaycan 1988–1991- Elmi Tədqiqat Qastroenterologiya İnstitutunda baş elmi işçi vəzifəsini tutmuşdur.

1991-ci ildən Azərbaycan Tibb Universitetinin pediatriya fakultəsinin daxili xəstəliklər kafedrasının müdiri vəzifəsinə seçilmiş və hal-hazırda həmin kafedraya rəhbərlik edir. 1977-ci ildə Moskva vilayəti Elmi Tədqiqat-kliniki İnstitutunda namizədlik və 1990-cı ildə Moskva Tibb Akademiyasında doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

1992-ci ildən Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin baş qastroenteroloqudur.

1999–2000-ci illərlə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti yanında Dövlət Elm və Texnika Komitəsində biologiya və tibbi problemlər şurasının sədri vəzifəsini aparmışdır. 2003–2006-cı illərdə Azərbaycan Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının tibb ixtisası üzrə ekspert şurasının sədri vəzifəsində çalışmışdır. 2006-cı ildən ATU-da fəaliyyət göstərən ixtisaslaşdırılmış müdafiə şurasının sədri vəzifəsini aparır.

Ə. Hidayətov 200-dən artıq çap olunmuş elmi işlərin, o cümlədən 14 dərslik dərs vəsaiti, monoqrafiya, metodik tövsiyə və 1 ixtiranın müəllifidir. Onun elmi işləri Yaponiya, Almaniya, Fransa, Amerika, Türkiyə və b. ölkələrdə çap olunmuşdur. Professor Ə.A. Hidayətovun rəhbərliyi altında 7 namizədlik və 2 doktorluq dissertasiyası müdafiə olunmuş, 3 namizədlik dissertasiyası sınaq müdafiəsindən sonra ixtisaslaşdırılmış müdafiə şurasına təqdim edilmişdir, 1 dokturluq dissertasiyası sınaq müdafiəsindən keçmişdir. Hazırda Professor Ə.A. Hidayətovun rəhbərliyi altında 2 doktorluq və 2 namizədlik dissertasiyası yerinə yetirilir.

Professor Ə.A. Hidayətov Azərbaycan Qastroenteroloq və Hepatoloqlar cəmiyyətinin sədridir. Hazırda Ə.A. Hidayətov "Turkish journal of Gastroenterology" və Azərbaycan Tibb jurnalının redaksiya şurasının üzvüdür.

İstinadlar
----------

*
**Şükrulla xan Mərəndi** və ya **Şüca Nizam** (Mərənd – 1908, Mərənd) — Mərənd hakimi, Məşrutə əleyhidarı.

Həyatı
------

Şükrulla xan Cənubi Azərbaycanın Mərənd şəhərində anadan olmuşdu. Mədrəsə təhsili almışdı. Mülkədar idi. Xeyli kəndləri, qışlaqları, yataqları, yaylaqları vardı. Məhəmmədəli şah Qovanlı-Qacar Təbrizdə vali olarkən onunla dostlaşmışdı.

Şükrulla xan Mərəndi Məşrutə inqilabının əleyhidarlarından idi. Səttar xana qarşı çıxmışdı. 1907-ci ilin 20 iyunda Şüca Nizam, Əmir Ərşad, Əmir Əşair, Hacı Fərəməz xan Təbrizə hücuma keçmişdi.

O, Heydər xan Əmioğlu tərəfindən öldürüldü.

Fəaliyyəti
----------

Məhəmməd Əmin Rəsulzadə onun haqqında yazırdı: "Eynüddövlənin müvafiqlərindən olan Şücai-Nizam Mərəndi işğal etmişdir. Cülfa yolu onun nəzarətinə düşüb heç kəsi əvvəldən rüsxət olmamış buraxmıyorlar. Mərqum\* başına quldurlar cəm edib kəndləri talan, məxluqi yəğma ediyor. Onun bir ədəd topu və yüzə kimi müsəlləh quldurları vardır.

Təbriz altından qaçdığı zaman Şüca bir nəfər gürcünü tutmuş və bir çox cəfa və əziyyətdən sonra məzkuri öldürmüşdür. Mərqum qafqazlılara artıq dərəcə intiqam ediyor. Gürcülər ilə ədavəti dərəcəyi-xüsusidədir. Diyor ki, "onlar bizə bomba atırlar, gərək onları hər yerdə varsalar həlak edək". Bu günlərdə Şücai-Nizam tərəfindən bir nəfər Triadze adlı gürcü tutuldu.

Şüca onu öldürmək istədi. Amerika konsulu burada ikən məzkurə mühafizədə bulunmadı… Şüca onu öldürmək istəmişsə də müşar ileyhi qəhrəmananə surətdə qaçıb özünü o vəhşinin cəngali-ğədrindən xilas etmişdir.

Təbrizlilərə və Səttarxana xəbər verilibdir ki, bu xüsusda konsulun rəftarına protesto edilsin. Aldığımız xəbərlərdən anlaşılır ki, təbrizlilər konsulun bu hərəkətindən mütəhəyyic olmuşdurlar.

Rus konsulu Şücai-Nizama tərəfdar kimi görünür. Şayələr var ki, şah İngiltərəyə qaçmaq istəyir".

Qalereya
--------

* Şükrulla xan oğlu Musa-Rza xanlaŞükrulla xan oğlu Musa-Rza xanla
* Şükrulla xan övladları iləŞükrulla xan övladları ilə
* Şükrulla xanın atlılarıŞükrulla xanın atlıları
* Şükrulla xanın dəstəsiŞükrulla xanın dəstəsi

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Məşrutə ensiklopediyası, Bakı, 2011. 624 səh.

### İstinadlar
|  |
| --- |
| Əliköməktəpə |
| Əliköməktəpədə tapılmış tunc qazan, Azərbaycan Tarixi MuzeyiƏliköməktəpədə tapılmış tunc qazan, Azərbaycan Tarixi Muzeyi**Əliköməktəpədə tapılmış tunc qazan, Azərbaycan Tarixi Muzeyi** |
| Ölkə | Azərbaycan |
| Yerləşməsi | Cəlilabad rayonu |
| Vəziyyəti | Dövlət tərəfindən qorunur |
| **Əliköməktəpə** Vikianbarda |
|  |

**Əliköməktəpə** — Azərbaycanın Cəlilabad rayonunun Üçtəpə kəndi yaxınlığında yerləşən eneolit dövrünə aid yaşayış yeri.

Qazıntılar zamanı aşkarlanmış at sümüklərinə əsasən, güman edilir ki, at əhliləşdirilməsi məhz bu eneolit dövründə (daha dəqiq e.ə. V minillikdə) başlayıb, bununla da Əliköməktəpə abidəsi Qafqaz və Ön Asiyada atın əhliləşdirildiyi yer kimi tanınır.

Əlikoməktəbədəki gil qabı, Azərbaycan Tarixi Muzeyi
Fərman Mahmudovun araşdırmalarına görə, qazıntılar zamanı tapılmış çoxsaylı gil qablar abidənin ərazisində ikinci ən böyük tapıntıdı. Qazıntılar zamanı rənglə örtülmüş 300-dən artıq gil qab nümunələri aşkar olunmuşdur. Tapıntıların bir çoxu monoxrom rəsmlərlə bəzədilmişdir. Qəhvəyi və qırmızı rəsmlərin böyük hissəsi üçbucaqlar, romblar, düz və əyri xəttlərdən ibarətdilər.

Həmçinin yaşayış yerində Enolit dövrünə xas olan dini inanc abidəsi sayılan dairəvi otaq aşkarlanmışdır. Tarix elmləri doktoru Rəşid Göyüşovun fikrinə görə, otağın yerləşdiyi bina ovsun mərasimlərinin keçirilməsi üçün istifadə olunurdu, bunun sübutu bina və otağın memarlıq quruluşundadı: binalar çiy kərpiclə dördkünc formada hörülmüşdür, otağın divarları isə gillə suvanmış, üstündə isə ağ gillə şirələnmişdir, həm də hamar divarda həndəsi xarakterli naxışlar çəkilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası V cild, B. 1980, səh. 181

Ədəbiyyat
---------

* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, IV cild, B.1980
* Mahmudov F.R. Əliköməktəpəsində arxeoloji qazıntılann ilkin yekunlan // Azərbaycanda daş dövrü və eneolit, Bakı, 1984.
* Rəşid Göyüşov. Azərbaycan arxeologiyası. B. 1986
* Yusif Səfərov. Qədim Azərbaycan: nə bilirik. B. 1989
* Azərbaycan tarixi, I cild, B. 1994
* M. Qasımov. Cəlilabadın tarixi, etnonim və toponimləri. B. 2014
**Şükrulla xan Hacı Məhəmmədhüseyn xan oğlu Sədrai** (1873, İsfahan – Tehran) — Xalxal hakimi, nazir, Məşrutə hərəkatının üzvü.

Həyatı
------

Şükrulla xan 1878-ci ildə İranın İsfahan şəhərində anadan olmuşdur. Atası Hacı Məhəmmədhüseyn xan Sədrəddövlə Müzəffərəddin şah Qacarın təşrifat rəisi idi.

Şükrulla xan ibtidai təhsilini molla yanında, ali təhsilini mədrəsədə almışdı. Atası Xalxalın hakimliyindən Təbrizə, vəliəhd Müzəffərəddin mirzənin sarayına gətirilmiş, onu həmin vilayətə göndərmişdilər. Atasının vəfatından sonra şahzadənin təşrifat işlərinə başçılıq etmişdi. Mötəmədi-Xaqan ləqəbini daşıyırdı. Sonra Qəvamüddövlə ləqəbinə yiyələnmişdi.

Müzəffərəddin mirzə 1896-cı ildə Tehrana yollanarkən Şükrulla xanı da özü ilə saraya aparmışdı. O, sarayda iç xidmətlərin birinə, rəisi-xəlvət deyilən bir vəzifəyə təyin olunmuşdu. Xəlvətin sirrini yaydığına görə işdən çıxarılmış, Mazandaran əyalətinə sürgün olunmuşdu.

Şükrulla xan Sədrai Mazandaran əyalətində olarkən oranın soylu şəxslərindən biri Sepahdari-Əzəmlə yaxından tanış olmuşdu. Onun vasitəsilə Məşrutə hərəkatına qoşulmuşdu.

Şükrulla xan Sədrai Sepahdari-Əzəmin baş nazirliyi dönəmində (16 oktyabr 1920 — 21 fevral 1921) hökumətdə təmsil olunmuşdu.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Məşrutə ensiklopediyası, Bakı, 2011. 624 səh.

Xarici keçidlər
---------------

* Şükrulla xan Sədrai  (fars.)
* Sədrai, Şükrulla  (fars.)
**Comərd Rasim oğlu Əliyev** — Qiymətli Kağızlar üzrə Dövlət Komitəsi sədrinin müavini.

Həyatı
------

1963-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Azərbaycanlıdır, ali ​təhsillidir.

1986-cı ildə Moskva Memarlıq İnstitutunu bitirmişdir.

1986-1995-ci illər ərzində müxtəlif dövlət qurumlarında memarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur.

1995-1999-cu illərdə xaricdə diplomatik xidmətlə məşğul olmuşdur.

1999-cu ilin oktyabr ayından Azərbaycan Respublikasının Qiymətli Kağızlar üzrə Dövlət Komitəsinin Tədavülün tənzimlənməsi şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır.

2010-cü ilin aprel ayından Azərbaycan Respublikasının Qiymətli Kağızlar üzrə Dövlət Komitəsi Sədrinin müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir.

2013-cü ilin sentyabr ayında Azərbaycan Respublikasi Prezidentinin müvafiq sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasında qiymətli kağızlar bazarının formalaşdırılmasında xidmətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 10 iyun 2016-cı il tarixli, 2106 nömrəli sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Mənzil İnşaatı Dövlət Agentliyi direktorunun müavini təyinedilmişdir

Ailəlidir, 2 övladı var.
**Con Adeyr** (*ing.* John Adair; 18 may 1934, Luton) — liderlik və liderlik qabiliyyətinin inkişafı sahəsində dünyanın ən nüfuzlu alimlərindən biridir. Dünya miqyasında milyondan artıq idarəçi onun rəhbərliyi altında həyata keçirilən və praktiki yönə üstünlük verən liderlik (Action-Centred Leadership) proqramlarında iştirak etmişdir.

Adeyrin karyerası rəngarəng keçmişə malikdir. Misirdə Şotland qarovulunda taqım komandiri kimi hərbi xidmətdə olmuş, daha sonra isə Ərəb Legionunda alay yavəri qismində ölkəsini təmsil etmişdir. Xidmətini başa vurduqdan sonra İslandiya civarında bir balıqçı gəmisində matros işləmişdir.

Bir tərəfdən elmi fəaliyyətini davam etdirən Adeyr Sendharst Royal Kraliyyət Hərbi Akademiyasında tarixi və liderlik sahəsinin tədrisi üzrə məsləhətçi işləmiş, mühazirə oxumuşdur. Sənaye Cəmiyyətinin İdarə Heyətinin üzvü vəzifəsində çalışdıqdan sonra Sarrey (Surrey) Universitetində "Liderlik elmi" üzrə dünyada ilk professor olmuşdur.

Adeyr 1981–86-cı illərdə İmperial Kimya Sənayesi (ICI) şirkətində Con Harvey Coneslə (Sir John Harvey-Jonest) birlikdə "Liderliyin inkişafı" layihəsini həyata keçirmiş və İngiltərə tarixində ilk dəfə zərərə düşən bir şirkətə bir milyard funt sterlinq gəlir gətirmişdir.

Adeyr müxtəlif dillərə tərcümə edilən 40-a yaxın kitabın müəllifidir. "Not bosses but leaders" ("Boslar deyil, liderlər"), "The inspirational leader" ("İlham verən Lider"), "How to grow leaders" ("Liderləri necə yetişdirməli?") və "Leadership and motivation" ("Liderlik və motivasiya") adlı son kitabları "Kogan" nəşriyyatında işıq üzü görmüşdür. Müəllif tədqiqat aparmaqla yanaşı, pedaqoq və məsləhətçi kimi də fəaliyyət göstərir.

Təhsilini Müqəddəs Pavel məktəbində (St Pauls School) tamamladıqdan sonra Kembric (Cambridge) Universitetində davam etdirmişdir. Oksford (Oxford) Universitetində ədəbiyyat üzrə magistratura oxumuş, daha sonra Kings Universitetində fəlsəfə üzrə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. Adeyr eyni zamanda Kraliyyət Tarix Qurumunun üzvüdür. Liderlik sahəsində gördüyü işlərə və apardığı önəmli tədqiqatlara görə Çin Xalq Respublikası tərəfindən fəxri professorluq ünvanına layiq görülmüşdür.

2009-cu ildə Turində yerləşən United Nations System Staff Universitetində Liderlik üzrə araşdırmalar kafedrasının müdiri təyin edilmişdir.

Bu kitab Azərbaycan dili ilə yanaşı, türk, ərəb və İndoneziya dillərinə də tərcümə edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  John Eric ADAIR // Companies House. 1988.

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2015-04-21 at the Wayback Machine
Ovuc daşlayıcı
Batareya əsaslı ovuc daşlayıcısı
**Ovuc daşlayıcı** (danışıq dilində **Laqonda** adıyla tanınır), cilama və doğrama məqsədi ilə işlənən səyyar elektrik alətdir. Memarlıqda, metal işçiliyində, taxtaçılıqda və dülgərlikdə daha çox işlənilir.

Ovuc daşlayıcılar elektrik və ya benzin motorları, eləcə də sıxılmış hava əsasında işləyə bilər. Alət işə salınanda ovuc daşlayıcının başlığı üstündəki diski hərəkətə başladır. 

Ovuc daşlayıcı istifadə edən *Technisches Hilfswerk* üzvu

Tarixi
------

Ovuc daşlayıcı 1954-cü ildə Steinheim an der Murr adlı Almaniya şəhərində Ackermann + Schmitt (FLEX-Elektrowerkzeuge GmbH) şirkəti tərəfindən icad edilib, və bu səbəbdən uzun zaman çox ölkələrdə bu aləti sadəcə "Fleks" (*ing.* Flex) adlandırırdılar. 1970-ci illərdə SSRİ ərazisinə gətirilən modellərinin çoxusun Bolqarıstanda istehsal olduğuna görə aləti "Bolqarka" (*rus.* Болгарка) adlandırmağa başladılar, lakin sovet xalqları leksikonlarından başqa bu söz həmin mənada heç bir dildə işlənmir.

İstinadlar
----------