recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| Bəhaullahın 19 həvarisi |
| Bəhai ulduzu |
| 
* Mirzə Musa
* Bədi Nişaburi
* Sultanuş-Şühəda
* Hacı Əmin
* Mirzə Əbül-Fəzl
* Mirzə Əli Məhəmməd Vərqa
* Mirzə Mahmud
* Hacı Axund
* Nəbili-Əkbər
* Vəkilüd-Dövlə
* İbn Əbhar
* Nəbili-Əzəm
* Kazım Səməndər
* Mirzə Mustafa
* Miskin Qələm
* Mirzə Həsən Ədib
* Şeyx Məhəmməd Əli
* Zeynül-Müqərrəbin
* İbn Əsdəq

 |
| 
 
 |

**Bədi Nişaburi** (*fars.* بدیع نیشابوری‎) (həmçinin "Şəhidlərin iftixarı") — Bab və Bəhaullahın tərəfdarı olan Əbdül-Məcid Nişapurinin oğlu.
Bədi ən çox Bəhaullahın Nasirəddin Şaha ünvanladığı Lövhü şaha çatdırması, bu zaman işgəncəyə məruz qalması və 17 yaşında öldürülməsinə görə tanınır. O həmçinin Bəhaullahın qabaqcıl həvarilərindən biridir.

Səfərləri
---------

Bədinin atası bəhai olmasına baxmayaraq, Bədi əvvəlcə qətiyyən bu yeni dindən təsirlənməmişdi. O asi və üsyankar təbiətli bir gənc idi və atası onu "ailənin naümidi" kimi təsvir edirdi. Bəhaullahın sadiq tərəfdarı Nəbili-Əzəm ilə görüşdə ondan Bəhaullahın nazil etdiyi şeirlər eşidir və ağlamağa başlayır. Təhsilini başa vuran kimi nəyi vardısa geridə buraxıb Bağdada doğru piyada səfərə çıxır, harada ki, əhəmiyyətli sayda bəhailər təqib altında idilər. Nəhayət o Mosuldan çıxaraq Bağdaddan keçməklə o zaman Osmanlının məhbəs şəhəri olan Əkkaya yollanır.

Mühafizlər bəhailərin Əkkaya girişini əngəllədikləri üçün Bədi qiyafəsini dəyişərək su daşıyan kimi görünür və mühafizlərdən sıyrıla bilir. Sonra o dərhal məscidə yollanır, orada Əbdül-Bəhanı tanıyır və ona yazılı bir qeyd verir. Bədi Bəhaullahla 2 dəfə görüşür və Bəhaullahın Nasirəddin Şaha ünvanladığı "Lövhi-Sultan"ı ona çatdırmaq tapşırığı alır. Osmanlı rəsmilərinin əlinə keçməsin deyə o Lövhü Hayfada alır. Bundan sonra o Tehrana doğru 4 ay boyunca piyada səfər edir. Ona tapşırılmışdı ki, yol boyunca "tam şadlıq, gülüş, şükranlıq və dözüm içində yürüsün və hər yüz addımdan sonra üzünü geriyə, Əkkaya çevirsin, səcdəyə varsın və desin: "Ey Allahım, öz səxavətinlə mənə bəxş etdiyini öz ədalətinlə geri alma; əvəzində onu qorumaq üçün mənə güc ver."

Edamı
-----

3 gün oruc tutduqdan sonra Bədi şahın yay düşərgəsinə yollanır, şah isə bu zaman meşədən ovdan qayıdırdı. Bədi şaha yaxınlaşdı və aramlı səslə dedi: "Ey Şah! Sənə Səbadan doğru bir xəbər gətirmişəm." Bədi həbs edildi, 3 gün boyunca qızğın dəmirlərlə damğalandı, nəhayətdə başı tüfəngin qundağı ilə ölənə kimi əzildi və xəndəyə atılaraq üzəri daş və torpaqla örtüldü.

Bədinin o işgəncə günlərindən qalma bir şəkli mövcuddur, harada ki, o zəncirlər altında damğalanır, lakin üzündə heç bir hissiyat görünmür.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Taherzadeh, A. (1984). The Revelation of Bahá'u'lláh, Volume 3: `Akka, The Early Years 1868-77. Oxford, UK: George Ronald. pp. 176–187.
2. 1 2  "Francis, Richard (2001). "Áqá Buzurg (Badí') the Pride of the Martyrs"". 2010-12-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-04.
3. ↑  Nəml, 27:22.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | İranika |
**Arif Ələkbər oğlu Ələkbərov** — iqtisad elmləri doktoru, professor, 2011-ci ildən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının Sosial-iqtisadi və texnika elmləri şöbəsinin müdiri.

Həyatı
------

10 iyun 1965-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun Aşağı Göyçəli kəndində anadan olmuşdur. 1982-ci ildə Ulu Öndər Heydər Əliyevin uzaqgörən təhsil siyasətinin nəticəsində Ümumittifaq göndərişi ilə Minsk şəhərində Belarusiya Kənd Təsərrüfatının Mexanikləşdirilməsi İnstitutunun (indiki Belarus Aqrotexniki Universiteti) 1-ci kursuna qəbul olmuşdur.1987-ci ildə Belarusiya Kənd Təsərrüfatının Mexanikləşdirilməsi İnstitutunda"Kənd təsərrüfatında istehsalat proseslərinin avtomatlaşdırılması" ixtisası üzrə (fərqlənmə diplomu) 1-ci ali təhsil (oxuduğu illərdə Lenin adlı təqaüdə layiq görülmüşdür),1999-cu ildə Belarus Hüquqşünaslıq İnstitunda "Hüquqşünas" ixtisası üzrə 2- ci ali təhsil,2006-cı ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində "Beynəlxalq iqtisadi münasibətlər" ixtisası üzrə 3-cü təhsil almışdır.

1992-ci ildə texniki elmlər namizədi,2010 –cu ildə iqtisad elmləri doktoru alimlik dərəcəsinə və 2015-ci ildə professor elmi adına layiq görülmüşdür. 

1995-99- cu illərdə Minsk şəhərində Belarus –Azərbaycan cəmiyyətinin sədr müavini, Belarus Nazirlər Kabineti nəzdindəki Milli azlıqlar komitəsinin üzvü olmuşdur. 2001-2004-cü illərdə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin "Kommersiya" fakultəsinin dekanı, 2005-08 ci illərdə "İnformatika və idarəetmə" fakultəsinin dekan vəzifələrində çalışmışdır.

2011-ci ildən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının Sosial-iqtisadi və texnika elmləri şöbəsinin müdiridir.Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin (UNEC) "Ətraf mühitin mühafizəsi və iqtisadiyyatı" kafedrasının professorudur.

70-dən çox elmi və metodik əsərlərin, o cümlədən 1 Avrasiya patentinin, 2 dərs vəsaitinin, 2 monoqrafiyanın müəllifidir. Dünya azərbaycanlılarının 1- ci qurultayının və YAP 2- ci qurultayının nümayəndəsi seçilmişdir.

Ailəlidir, iki övladı var.

İstinadlar
----------

* Arif Ələkbərov[*ölü keçid*]



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Alim ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Oktay Vural** (9 fevral 1956, Diyarbəkir) — türk siyasətçi, hüquqşünas, bürokrat və elm insanı, millət vəkili, Türkiyə Respublikasının 2001–2002-ci illərdə nəqliyyat və infrastruktur naziri vəzifəsini icra edib.

Həyatı və təhsili
-----------------

Oktay Vural 9 fevral 1956-cı ildə Diyarbəkirdə anadan olub. Orta təhsilini Diyarbakırda bitirib 1979-cu ildə İstanbul Universiteti hüquq fakültəsini bitirib. 1983-cü ildə Ege Universiteti iqtisadiyyat fakültəsinin İqtisadiyyat üzrə magistr dərəcəsini alıb. 1987-ci ildə Dokuz Eylül Universiteti Sosial Elmlər İnstitutundan iqtisad elmləri doktoru dərəcəsini alıb.

1988-ci ildə Dokuz Eylül Universiteti iqtisadiyyat və idarəetmə elmləri fakültəsinin dosenti olub. BOTAŞ boru kəmərləri və yanacaq nəqliyyatında A. Ş. idarə heyətinin müdiri olub.

Prezident yanında Dövlət Nəzarət Agentliyinin idarə heyəti üzvü olub.

Türkiyə Gübrə Sənaye A. Ş. İdarə Heyətinin və Baş Direktorluğunun, Demokratiyada Birliyin Üzvü, NATO Parlament Assambleyasının üzvü, XXI, XXIII, XXIV və XXV İzmir Millət vəkili, TBMM Sənaye, Ticarət, Enerji, Təbii Qaynaqlar, İnformasiya və Texnologiya Komissiyası və Nəqliyyat Nazirliyi vəzifələrini icra edib.

XXIII və XXIV dönəm Türkiyə Böyük Millət Məclisində MHP Qrup sədrinin müavini vəzifəsini rəhbərlik edib.

22 iyun 2016-cı ildə vəzifəsindən istefa etdi. Qalatasaray Futbol Klubun konqres üzvüdür.

Tanınmış professor Tuba Vural ilə evli olub. Oğuz və Yavuz adlı iki övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "MHP'den milletvekili adayı gösterilmeyen Oktay Vural'dan ilk açıklama". 2021-11-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-24.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Twitter |
| Normativ yoxlama | LCCN: no2019149429 · VIAF: 364157100611972740001 · WorldCat VIAF: 364157100611972740001 |
**Rusiya Federasiyasının Dövlət mükafatı** — 1992-ci ildən elm və texnologiyanın, ədəbiyyatın və incəsənətin inkişafındakı xidmətlərinə görə Rusiya Federasiyasının Prezidenti tərəfindən verilən mükafat.

Elm və texnologiya sahələri üzrə Dövlət mükafatına, ədəbiyyat və incəsənət sahələri üzrə Dövlət mükafatına, humanitar sahədə yüksək nailiyyətlərə görə Dövlət mükafatına layiq görülən şəxslərə müvafiq olaraq "Elm və texnologiya sahələri üzrə Rusiya Federasiyasının Dövlət mükafatı laureatı", "Ədəbiyyat və incəsənət sahələri üzrə Rusiya Federasiyasının Dövlət mükafatı laureatı" və "Humanitar sahədə yüksək nailiyyətlərə görə Rusiya Federasiyasının Dövlət mükafatı laureatı" fəxri adları, pul mükafatı, diplom, Dövlət mükafatı laureatının fəxri nişanı və sertifikat təqdim olunur. Laureatın fəxri nişanından əlavə, Rusiya Federasiyası Dövlət mükafatı laureatının yaxa nişanı da verilir.

Dövlət mükafatları Rusiya Federasiyasının Prezidenti tərəfindən bayram mühitində verilir. Ənənəyə görə mərasim 12 iyun — Rusiya günündə baş tutur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "День России 12 июня отмечается по всей стране". Archived from the original on 2013-07-29. İstifadə tarixi: 2020-04-19.
**Zeyd ibn Sabit əl-Ənsari** (*ərəb.* زيد بن ثابت الأنصاري‎; təqribən 615, Mədinə  — təqribən 665, Mədinə) — həzrəti Məhəmməd peyğəmbərin səhabəsi, katibi.

Həyatı
------

Ümmətin içində fəraizi (miras hüququnu) ən yaxşı bilən sə­habə Zeyd ibn Sabitdir. O uca vəhyin katibi (katibül vəhiy, ka­tibül-Rəsulullah), fəraizi ən yaxşı bilən, ən dəqiq hökmlər verən və ən yaxşı Quran oxuyan məşhur imamlardan biri idi. Əbu Bəkrin dövründə Quranın toplanması ilə məşğul olan heyətin başında duran və Quranı yaxşı bilən Həzrət Zeyd "Cəmiül-Quran" ünvanını almışdır.

Rəsulullahın "Fəraizi ən yaxşı bilən Zeyddir" hədisi onun fəraiz elminə necə bələd olduğunu göstərir. Ömər Suriyaya gedəndə Mədinədə olan Zeyd ibn Sabitlə mək­tublaşar, məktublarında Zeydin adını öz adından əvvəl yazardı. Bir gün miras məsələsində çətinliklə qarşılaşmış, birbaşa Zeyd ibn Sabitin evinə getmişdi. Nə Ömər, nə də Osman hökm, fitva, fəraiz və qiraət məsələlərində Zeyd ibn Sabit ola-ola kimsəyə müraciət etməmişdir. Zeyd ibn Sabit vəfat edəndə İbn Ömər belə demişdi: "Bu gün insanların alimi öldü".

İbn Ömər belə deyir: "Allah ona rəhmət etsin. Ömərin dövründə camaatın alimi idi. Ömər səhabələri başqa diyarlara göndərmiş və öz fikirləri ilə fitva verməyi qadağan etmişdi. Zeyd ibn Sabit isə Mədinədə qalıb fitva verirdi".

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Али-заде А.* Зейд ибн Сабит (rus.). // *Исламский энциклопедический словарь* Москва: Ансар, 2007. С. 276. ISBN 978-5-98443-025-8
2. ↑  Müsnəd, 3/381
3. ↑  İbn Sad, 2/359
4. ↑  İbn Sad, 2/361

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | ISNI: 0000 0000 2971 9204 · LCCN: n88248283 · VIAF: 70496365 · WorldCat VIAF: 70496365 |
**Qədim Qrodno qalası**, **Qədim qala** (*belar.* Стары замак) və ya sadəcə **Qrodno qalası** — Belarusun Qrodno şəhərində qədim qala. 11-ci əsrdə Kiyev knyazı Yaroslav Mudrinin kiçik oğlunun yaratdığı *Qara Rus* sülaləsinin iqamətgahı olaraq tikilmişdir.

Qalanın XIII əsr donjonu Belarus müdafiə qalallarının bir növünə aid idi. Böyük Vytautas, 1391–1398-ci illərdə qalaya qotik tərzində beş kərpic qüllə əlavə etdi və qalanı əsas yaşayış yerlərindən birinə çevirdi. IV Kazimir də Litvanın rəsmi paytaxtı olaraq Qrodnoya üstünlük veriridi. Bura həm polşa tacının ona təqdim edildiyi, həm də 1492-ci ildə vəfat etdiyi yerdir.

Qalanın növbəti görkəmli sakini Qrodnonu Şərqi Avropadakı geniş imperiyasının paytaxtı olaraq nəzərdə tutan "Stepan Bathori" idi. O qalanı özünün Şimali İtaliyanın inkişaf etmiş İntibah zövqündə tikilmiş iqamətgahı ilə əvəz etmək istəyirdi. 1586-cı ildə Bathori Qrodnoda öldükdən sonra, onun layihəsi tərk edildi. Qala 1655-ci ildə Rusiay-Polşa müharibəsi zamanı ruslar tərəfindən dağıdıldı.

Qalanın dirçəldilməsi Krzysztof Zygmunt Pacın kral iqamətgahının yenidən qurulmasını maliyyələşdirmək üçün kifayət qədər vəsait toplaması ilə edildi. Bərpa olunan qala Polşanın kralı Michal Korybut Wisniowiecki tərəfindən Polşa-Litva Birliyinin hər üç seymi üçün iqamətgah olaraq seçildi. Şimal müharibəsi kral məhkəməsi Yeni Qrodno Qalasına köçməyə məcbur oldu. Polşanın bölüşdürülməsindən sonra qala rus ordusunun ixtiyarına verildi və burada kazarma yerləşdirildi. 

Polşa Respublikası dövründə səlahiyyətlilər səfirlər otağını və seym zalını bərpa etdi. Qala hal-hazırda muzey olaraq fəaliyyət göstərir.

Mənbə
-----

* Ф. Д. Гуревич. "Древности Белорусского Понеманья". Ленинград, Изд-во Академии наук СССР, 1962.
* Old Grodno Castle on globus.tut.by
**Bəcəh** (*ərəb.* بجح‎; q.misir znmwt) — tarixi Nubiya ərazisində, Nil çayı boyunca və Misirin cənubundakı Əsvan mühafəzəsi daxilində ada və arxeoloji sahə. 1902-ci ildə bəndin tikintisi başa çatdıqdan sonra ada Əsvan SES-in su anbarında yerləşir.

Qədim Misir
-----------

Ada əvvəllər Nil çayının birinci axarında yerləşirdi və onun istehkamı qədim Yuxarı Misir və Nubiyaya çıxışa nəzarəti təmin edirdi. File və Agilkiya adalarına, eləcə də onların su anbarındakı qədim arxeoloji sahələrinə yaxın yerdə yerləşən ada Ümumdünya İrsi siyahısına əlavə edilmişdir.

Bəcəh adası qədim misirlilər üçün müqəddəs sayılırdı. Onlar inanırdılar ki, Osiris bu adada dəfn edilib və onun üzərində dayanan məbəd Abaton (yunanca "ayaqsız yer") kimi tanınırdı, çünki oraya yalnız kahinlərin ayaq basmasına icazə verilirdi. Məbəd həm Seneka, həm də Lukan tərəfindən qeyd edilmişdir.

B.e. III əsrin ortalarında və ya axırlarında Kuş çarı Talaxidamaninin səfirliyi hədiyyələrlə Abatonu ziyarət etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  GEOnet Names Server. 2018.
3. ↑  Allen, James P. *Middle Egyptian Literature* 2014, p.12
4. ↑  Sidney Peel, The Binding of the Nile and the New Soudan, p.76 (1904)
5. ↑  Canay Ozden, The Pontifex Minimus: William Willcocks and Engineering British Colonialism Arxivləşdirilib 2020-01-09 at the Wayback Machine, p. 196, Annals of Science, 2013.
6. ↑  *Yale University Publications in Anthropology*, Yale University 1936, p.96
7. ↑  The Island of Bigeh, www.philae.nu, date unknown, (accessed 17 February 2014 from archive.org)
8. ↑  Burton, Anne (1972).
9. ↑  Dijkstra, Jitse H. F. (2008).
10. ↑  Seneca, *Q. N.* iv. 2
11. ↑  Lucan, x.323
12. ↑  Josefine Kuckertz (2021), "Meroe and Egypt" Arxivləşdirilib 2023-07-04 at the Wayback Machine, in Wolfram Grajetzki, Solange Ashby and Willeke Wendrich (eds.
**Cincavat** — İrəvan quberniyasının Sürməli qəzasında kənd adı

Tarixi
------

Mənbədə Çinçavad kimidir. 1728-ci ilə aid mənbədə İrəvan əyalətinin Vedi nahiyəsində Çinçavat kimi qeyd olunmuşdur

"Gelevan kəndinin yaxınlığında yerləşmişdir". Eramızın III əsrində şimaldan Gürcüstana gəlib məskunlaşmış Cinli tayfasının adını əks etdirir. Çin Bakurun başçılığı ilə gəlmiş bu tayfaya yaşamaq üçün Orbet (gürcücə "Qartal yurdu" deməkdir) verilmişdir. Cinlilərin başçıları da orta əsrlərdə həmin qalanın adı ilə Orbelianlar adlanmışdır. Cinlilər Orbet qalasını "Üç ox" adlandırmışlar ki, İndi gürcülər ona Şamşvilde (gürcücə "Üç ox" deməkdir) deyirlər. 1117-ci ildə Lori qalasına çəkilmiş Orbelianların çoxunu gürcülər qırmış, bir hissəsi Zəngəzura (o vaxt Sisakana) gəlmiş və xristianlığı qəbul etmişlər

Cinlilər həm də İndiki Çildır, Axalkalak və Axisxa bölgələrini əhatə edən Cavax əyalətində (gürcücə Cavaxeti) yaşadıqlarına görə Cin-Cavat (yə’ni "Cavaxetidə yaşayan cinlilər") adlanırdılar. Əgər Orbet qalası sonraki Şamşvildirsə və əgər Şamşvilde "Üç ox" mə’nasındadırsa, onda belə nəticə alınır ki, Çin Türküstanından gəldiklərinə görə Cinli adlanmış bu elin etnik adı Üç ox idi ki, bu da "Kitabi Dədə Qorqud"da oğuzlarının bir hissəsinin "Üç ox" adlanması ilə təsdiqlənir. Cinlilərin digər hissəsi erkən orta əsrlərdə Kür çayı sahillərində yaşayırdılar. XI əsrə aid mənbədə yazılır ki, Dvində oturan ərəb valisi Mərvan ibn Məhəmməd (685–705) 696-cı ildə xəzərlərə qarşı səfərə çıxaraq "Çenlərin ölkəsinə" Kür sahilinə gəlmiş, çayın sol sahilində yaşayan hökmdar Çin=Bakura elçi göndərərək, 90 min nəfər xidmətçi qadın tələb etmişdi. Çin-Bakur 70 min silahlı kişini arabalarda qadın paltarında çayın kənarına gətirərək valiyə xəbər çatdırır ki, onları aparmaq üçün adam göndərsin. Mərvanın ordusu çayı keçən kimi arabalardakı kişilər sıçrayıb ordunun üstünə tökülüşdülər və hamısını qırdılar Bu mə’lumatdan görünür ki, Cinli kifayət qədər böyük el idi. Sonralar onlar islam dinini qəbul etmiş və Qazax ellərinə qarışmışlar. XVIII əsrin ortalarında cinlilər bir neçə tayfa ilə birlikdə gürcü hakimiyyətinə boyu əyməkdən imtina edərək Qarabağa köçmüş və İndi də mövcud olan bir neçə Cinli kəndini yaratmışlar. Eramızın III əsrində elbəyi Mamiqunun başçılığı ilə Ermənistan ərazisinə gəlmiş cinlilər isə xristianlığı qəbul etdilər və orta əsrlərdə erməniləşdilər.

Əhalisi
-------

1918-ci ildə əhalisi qovulmuş və kənd dağıdılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Пагирев Д.Д.* Алфавитный указатель к пятиверстной карте Кавказа. Тифлис. 1913.
2. ↑  *İrəvan əyalətinin icmal dəftəri.*. Bakı. 1996. (#empty\_citation)
3. ↑  *Зубарев Д.Е.* Карабахская провинция. Обозрение. ч. III. Спб.. 1836.
4. ↑  *Iravan eyaletinin mufessel defteri. Istanbul. Basbakanlik Arsivi, № 633.* .
5. ↑  *Kitabi Dədə Qorqud.*. Bakı. 1988.
6. ↑  *История анонимного повествования псевдо Шапух Багратуни. Пер. с. др. армянского М.О. Дарбинян-Меликян.*. Ереван.
7. ↑  *Будагов, Б. Ә.; Гејбуллајев, Г. Ә.* Ҹинҹават // Ермәнистанда Азәрбајҹан мәншәли топонимләрин изаһлы лүғәти. Бакы: Оғуз ели. 1998. 452 с.
**Rusiya Futbol İttifaqı** (*rus.* Российский Футбольный Союз) — Rusiya Federasiyasında futbolun rəsmi idarəetmə orqanıdır. Mərkəzi ofisi Moskva şəhərində yerləşir.

Tarix
-----

Rusiyada ilk futbol təşkilatı olan Ümumrusiya Futbol İttifaqı (VFS) 19 yanvar 1912-ci ildə yaradılıb və elə həmin il FİFA-ya qəbul olunub. İttifaq Rusiya İmperiyasının müxtəlif ərazilərində olan 52 təşkilatdan ibarət idi. SSRİ yarandıqdan sonra federasiya fəaliyyətini dayandırır.

1934-cü ildə SSRİ ərazisində futbolun idarə edilməsi üçun, Sovet İttifaqının Futbol Seksiyası adı altında yeni təşkilat yaradılır. Onun təşkili SSRİ İdman Mədəniyyəti üzrə Ümumittifaq Şurasının 27 dekabr 1934-cü il tarixli Bəyannaməsinə uyğun baş tutur. Seksiya 1946-cı ildə sovet futbol təşkilatı kimi FİFA-ya, 1954-cü ildə isə UEFA-ya qəbul edilr.

6 may 1959-cu ildə təsis konfransında SSRİ Futbol Federasiyası yaradılır. Sələfləri kimi, SSRİ Futbol Federasiyası da daxili çempionatın təşkili, beynəlxalq əlaqələr və ümumilikdə bütün yerli futbolun inkişafı ilə məşğul olmalı idi. Valentin Qranatkin Federasiyanın ilk sədri seçilir.

Ölkədə futbolun ikili rəhbərliyi ilə əlaqədar 1972-ci ildə SSRİ Futbol Federasiyası yenidən təşkil olunur.

8 fevral 1992-ci ildə, Rusiyanın müstəqil olmasından sonra, Rusiya Futbol Federasiyası yenidən təşkil edilir və Vyaçeslav Koloskov Federasiyanın ilk prezidenti olur.

Fəaliyyəti
----------

Rusiya həvəskar və peşəkar futbolunu idarə edir, o cümlədən kişilər, qadınlar, gənclər, çimərlik futbolu, futzal və paralimpiya milli komandalarını təşkil edir.

**Aşağıdakı milli komandaları təşkil edir**

* Əsas komanda

* Gənclər komandası

* Qadın komandası

* Qadınlardan ibarət gənclər komandası

Bundan əlavə, bir neçə yeniyetmələr komandası və qadınlardan ibarət yeniyetmələr komandası var.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Dunmore, Tom.* Historical Dictionary of Soccer. Scarecrow Press. 16 sentyabr 2011. ISBN 9780810871885. 23 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 may 2023 – Google Books vasitəsilə.

| ⛭**Avropanın Milli Futbol Assosiasiyaları** (UEFA) |
| --- |
| Albaniya  • Almaniya  • Andorra  • Avstriya  • Azərbaycan  • Belçika  • Belarus  • Bolqarıstan  • Bosniya və Herseqovina  • Çexiya  • Danimarka  • Ermənistan  • Estoniya  • Farer adaları  • Finlandiya  • Fransa  • Gürcüstan  • Xorvatiya  • İngiltərə  • İrlandiya  • İslandiya  • İspaniya  • İsrail  • İsveç  • İsveçrə  • İtaliya  • Kipr  • Qazaxıstan  • Latviya  • Lixtenşteyn  • Litva  • Lüksemburq  • Macarıstan  • Makedoniya  • Malta  • Moldova  • Monteneqro  • Niderland  • Norveç  • Polşa  • Portuqaliya  • Rumıniya  • Rusiya  • San-Marino  • Serbiya  • Slovakiya  • Sloveniya  • Şimali İrlandiya  • Şotlandiya  • Türkiyə  • Uels  • Ukrayna  • Yunanıstan |  |
| **Keçmiş Milli Futbol Assosiasiyaları:** Almaniya Demokratik Respublikası  • Saar  • Serbiya və Çernoqoriya  • SSRİ  • Yuqoslaviya |
**Tağızadə Zeynal Xuduş oğlu** (1905, Şuşa-1975, Bakı) — dilçi, alim, filologiya elmləri doktoru (1968) pofessor (1968).

Həyatı
------

İbtidai təhsililnin "Nəşri-maarif" məktəbində almiş, bir müddət Şuşa Real Məktəbində oxumuş, Şuşa Müəllimlər Seminariyasının (1925) bitirmişdir. Həmin ildən pedaqoji fəaliyyətə başlayan gənc müəllim 1928-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinə daxil olmuş, 1932-ci ildən başlayaraq Bakının müxtəlif orta məktəblərində, ali həmkarlar məktəbində, fəhlə fakültəsində dil və ədəbiyyat dərsi demişdir.

Zeynal Tağızadə 1945-ci ildə V. İ. Lenin adına Azərbaycan Dövlət Pedoqoji İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuş, burda oxumaqla yanaşı, Azərbaycan dilçiliyi kafedrasında asstent, baş müəllim, dil-ədəbiyyat fakültəsində dekan müavini, aspirantura müdiri vəzifələrində çalışmışdır. XIX–XX əsrlərdə Azərbaycan nəsrində tabeli mürəkkəb cümləsinin inkişafı mövzusunda namizədlik disertasiyasi müdafiə edən (1949) genc alim 1950-ci ildə Azərbaycan dilçiliyi kafedrsında dosent vəzifəsinə keçmiş, sonra uzun müddət Azərbaycan dili kafedrasının müdiri olmuş, eyni zamanda Azərbaycan qiyabi Pedoqoji İnstitutunda, H. Zərdabi adina Kirovobad Pedaqoji İnstitutunda dilçilik kafedralarına rəhbərlik etmişdir. "Müasir Azərbaycan ədəbi dilində mürəkkəb cümlə" mövzusunda uğurla direktorluq dissertasiyası müdafiə edən (1968) alim son illərdə M. F. Axundov adına Azərbaycan Pedoqoji Dillər İnstitutunda eksperimental fonolaborotoriya elmi rəhbəri vəzifəsində çalışmışdır.

Professor Moskva, Leninqrad, Kiyev, Daşkənd, Alma-Ata, Aşqabad, Kazan, Frunze, Tiflis, İrəvan kimi şəhərlərdə dilçilik problemlərinə həsr olunmuş SSRİ miqyaslı simpozium və konfranslarda iştirak etmiş dilçiliyin bu ali məclislərində çıxış etmişdir. Onun elmi və pedoqoji kadrların hazırlanmasında mühüm xidmətləri var. Görkəmli alimin respublika və Ümumittifaq mətbuatında əllidən artıq elmi məqaləsi, "Müasir Azərbaycan dilinin sintaksisi" (1960), "Müasir Azərbaycan dilində mürəkkəb cümlə (1961), "Müasir Azərbaycan dilində felin quruluşu" (1962) kitabları nəşr olunmuşdur.

Ailəsi
------

Zeynal Sayalı Hüseynəli qızı Hacıyeva ilə ailə qurmuşdu. Rafiq adlı oğlu, Aida adlı qızı var.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Şuşa şəhəri: Təbrizli məhəlləsi, Bakı, "Zərdabi LTD", 2012, səh. 322

Həmçinin bax
------------

* Tağızadələr
Ay modulu
Apollon 15-in ay modulu pilotu James Irwin, ay modulu, ay avtomobili.
**Ay modulu** və ya **Ay hörümçəyi** — Aya enmək üçün istifadə olunan kosmik gəminin hissələrindən biridir. Apollon proqramı üçün Grumman şirkəti tərəfindən istehsal edilmişdir. Əvvəlcə Apollon 11-də və daha sonra digər Apollon missiyalarında uğurla istifadə edilərək Aya endirilmişdir.

**Eniş mərhələsi** və **çıxış mərhələsi** olaraq 2 mərhələdən ibarət olan Ay modulunun digər adı "Ay hörümçəyi"dir.

**Eniş mərhələsi:** Aya enməni təmin edən və gücü azaldıla bilən bir ədəd raket mühərrikindən, yanacaq çənlərindən və elmi tədqiqatlar üçün istifadə edilən alətlərin olduğu bir hissədən ibarətdir. 

**Çıxış mərhələsi**: Briqadanın yerləşəcəyi, rabitəni təmin edən avadanlıq, idarəetmə və nəzarət sistemlərinin, qalxma mühərriki və lazımi yanacaq çəninin yerləşdiyi hissədir.

Ay modulu yalnız Ayın ətrafında və onun səthində fəaliyyət göstərir. Atmosferlə təmasda olmur, onu əhatə edən adapterin içərisindədir. Buna görə də aerodinamik formada dizayn edilməmişdir. Adından da göründüyü kimi hörümçək formasında olan quruluşa malikdir.

Həmçinin bax
------------

* Apollon kosmik gəmisi
* Komanda modulu
* Apollon xidmət modulu
* NASA
* Apollon proqramı
**Qafqaz anodontu** (*lat.* Anodonta cyrea) — Anodonta cinsinə aid növ. Başı yoxdur. Bədəni gövdə və ayaqlardan ibarətdir. İki çanaqdan ibarət olurlar. Gövdənin ön hissəsində ağız, arxa ucunda isə anal dəliyi yerləşir. Ayaq qarın tərəfdədir. Bədən mantiya pərdəsilə örtülüdür. Orta hissədə heyvanın qəlsəmələri yerləşir. Zəif hərəkətlidir. Uzun müddət bir yerdə qalır. Güclü filtratordur. Suyu süzməklə qidalanır və tənəffüs edir.

Yayılması
---------

Çin, Uzaq Şərq, Orta Asiya, Qafqaz kimi ərazilərdə yayılmışdır. Azərbaycanda Kür və Araz çaylarında, Kür – Araz ovalığı göllərində, Kiçik Qızılağac körfəzində, Lənkəran təbii vilayəti su tutarlarında rast gəlmək olar. Bir çox başqa yarımnövləri vardır.

Qidalanması
-----------

Onlar əsasən lal axımlı çayların və şəffaf sulu göllərin makrobentosu, qum və lilli qum biotopları ilə qidalanırlar. Rasionunu Detrit və mikroskopik orqanizmlər təşkil edir. Düşmənləri su quşları və balıqlardır

Çoxalması
---------

Müxtəlif cinsli heyvandır. Yayın axırı, payızın əvvəllərində "yumurta" qoyur. Yumurtalarının sayı 60000 cata bilir. Yumurtalar qəlsəməətrafı boşluğa qoyulur və orada inqubasiya olunur. Yumurtalardan sürfə - qloxidi inkişaf edir. Sürfələr qışı ananın qəlsəmələrində keçirir. Sürfələr sonradan balıqların pulcuqları altında və ya qəlsəmələrdə parazit həyatı sürür. Bu yolla asan çoxala və yayıla bilirlər.

Əhəmiyyəti
----------

Biomüxtəliflikdə rolu böyük sayılır. Qida zəncirində və təbiətdə enerji axımında xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Canaqları sədəf sanayesində istifadə edilir. Heyvandarlıqda onların canaqları üyüdülərək yemə qatılır. Bəzi ölkələrdə ondan qida kimi istifadə edilir. Digər əhəmiyyətləri və ziyanveriçilik xüsusiyyətləri tam örgənilməmişdir.

Mənbə
-----

* AMEA, Zoologiya İnstitutu.İkiayaqlılar Arxivləşdirilib 2015-05-07 at the Wayback Machine
**Apollon və Hiakinf**, Volfqanq Amadeus Motsartın Rufinus Vidl tərəfindən Latın dilində yazılmış librettosunda üç pərdədən ibarət bir operadır. 13 may 1767-ci ildə Zalsburq Universitetində *Klementia Kroesi* adlı daha böyük bir əsər şəklində tamaşaçılara təqdim edildi.
Bu opera Motsartın ilk əsl operasıdır, daha əvvəl 11 yaşı olarkən *"Die Schuldigkeit des ersten Gebotes" (Birinci əmrin vəzifəsi)* adlı bir oratoriya yazmışdır. Başlığından göründüyü kimi, bu opera Yunan mifologiyasına daha doğrusu, Roma şairi Ovidin metamorfozlarına söykənir. Rəvayətə görə, Apollonun atdığı bir disk Hiakinfin başına dəyir və təsadüf şəklində o, ölür. Başqa bir mif də Hiakinfin ölümünə səbəbkar olaraq, külək tanrısı Zefir göstərilir. Apollonu qısqanan Zefir, onun atdığı diskin traektoriyasını yayındırmaq üçün, öz qüvvəsindən istifadə edir ki, bu da Hiakinfi yaralayıb öldürür. Hiakinf öldükdə, Apollon, Hiakinfin qanı sayəsində böyüyən bir siçanı, bir çiçəyə çevirir. 
Librettist və kahin Rufinus Vidl, işin mənəvi-əxlaqi cəhətdən yaxşı qurulması üçün hekayəyə Melyanı əlavə etməklə dəyişdirdi.

Arqument
--------

### I pərdə

Qarışıq qısa bir tarixi təkrarlama ilə başlayır. Oebalus və oğlu Hiakinf, tanrı Apollon üçün bir qurban hazırlayır. Apollonu sevməyən Zefir, qurbanların digər tanrılara da edilməsini tələb edir. Zefirin sözləri Apollonu qəzəbləndirir və hətta tanrının şərəfinə səslənən qısa xor onu qane etmir. Qurban şərabını tökmək, atəşi söndürmək və toplaşanların hamısını dağıtmaq üçün ildırım vurur. Hiakinf isə narahat deyil: Tanrılar söyləyit, "həm xeyirxahlıq, həm də təhdid ilə səlahiyyətlərini qoruyaraq insanlara bağlı olurlar". Apollon birdən çoban kimi maskalı görünür. Özünü tanıdır və Hiakinfin bacısı Melya ilə evlənmək istədiyini bildirir. "Vay! Zefir qışqırır, Apollon mənim sevdiyimi oğurlayır!"

### II pərdə

Oebalus və Meliya xoşbəxtliklərini gözəl şanslarının qarşısında ifadə edirlər. "Evimiz tanrıların evi olacaq" deyir Oebalus. Meliya, Apollonun haradan getdiyini soruşduqda, Hiakinf və Zefir ilə diski çəmənliyə atmağa getdiyinə cavab verir. Zefir dəhşətli xəbərlərlə qayıdır: Apollonun atdığı bir disk Hiakinfin başına dəyir və o, ölür. Oebalus oğlunun axtarışına çıxır. Bir kənara, Zefir Hiakinfi öldürdüyünü etiraf etdi. Apollon görünəndə Tanrı o qədər qəzəblənir ki, Zefirin qovulmasını əmr edir. Lakin Melya, Apollonun günahsız olduğuna əmin idi və əsərin diqqət çəkən məqamlarından biri olan duetdə ona ayrılmağı və geri qayıtmağı əmr edir.

### III pərdə

Oebalus, oğlunu "Eurotas sahillərində" diri şəkildə tapır. Ölməzdən əvvəl, Hiakinf atasına Zefirin diski qüvvətləndirdiyini və uçuşunu dəyişdiyini söylədi. Melya Apollona səltənəti tərk etməyi əmr etdiyi xəbəri ilə gəlir. Oebalus Zefirin qardaşını öldürdüyünü izah etdikdən sonra, krallığın qorunmasının asılı olduğu Apollonu incitdiklərindən qəti şəkildə qorxurlar. "Vay! Nə fəlakət günü! Bir duet oxuyurlar. Onların qayğıları əsassızdır. Apollon, geri qayıdır və dostunu çiçəyə çevirir. Oebalusu bağışlayır və Melyaya sevgisini təmin edir. Kral Melyanın əlini Apollona verir; üçü də son üçlüyə sevinclərini ifadə edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Kaminski. "Les indispensables de la musique" 2003.
**Hedonizm** (yunan dilində: ηδονή}}, latın dilində: hedone}}) — Kirene məktəbinin, yəni Sokratın tələbəsi və müasiri Aristippin (E.ə. 435-355) yaratdığı aksioloji təlim. Təlimə görə həzz hissi həyatda ən ali məqsəddir.[*mənbə göstərin*]

Həzzin həqiqi anlamda yaxşı olduğunu, insan öz hərəkətlərini ona həzz verəcək bir şəkildə planlaşdırması gərəkdiyini, həmişə həzz verənə yönəlmənin ən uyğun davranış şəkli olduğunu müdafiəedən fəlsəfi cərəyandır. Düşüncə tərzi belədir: Həzçilikdə həyatın duyğusal həzlərini maksimum artırmağa çalışılır. Ən yaxşı şey həzz, ən pis isə ağrı-acıdır deyə düşünülür. Hər insan həyatın acılarından qaçaraq həyatın yolunu axtarmalıdır.

Burada həzz deyilərkən, insanı xoşbəxt edən bir şeyi etmək başa düşülür. Məsələn, sevdiyi bir yeməyi yemək. Amma həzzin ölçüsü də müəyyən oluna bilər. Məsələn; sevdiyin bir yeməyi almayıb o pulu yığaraq onunla bir ev və ya maşın, yaxud da sevdiyin, sənə həzz verən başqa bir tələbatını ödəyirsən.

Amma həzzin həmişə əks təsirləri də vardır. Məsələn, sevdiyin bir şirniyyatı çox yesən bunun ziyanını da çəkə bilərsən. Buna hedonizm və ya həzçilik deyilir.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Fəlsəfə** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Sovetski (dəqiqləşdirmə).

**Sovetski** (Oset. Sovetski) qəsəbə Şimali Osetiya Respublikasının Mozdok rayonunda yerləşir. "Pavlodolski kənd qəsəbəsi" bələdiyyənin bir hissəsidir.

Coğrafiya
---------

QəsəbəTerek çayının sol sahilində, Mozdok rayonunun mərkəzi hissəsində yerləşir. Regional Mozdok şəhərindən 9 km cənub-qərbdə və Vladiqafqaz şəhərindən 101 km şimal-qərbdə yerləşir.
Qəsəbələrin torpaqları ilə həmsərhəddir: qərbdə Pavlodolskaya, şimalda Lukovski və Lukovskaya. Çayın qarşı tərəfində Razdolnoye kəndi yerləşir.

Kənd respublikanın çöl zonasında Kabardin düzənliyində yerləşir. Ərazi əsasən hündürlükdə cüzi dalğalanma ilə dalğalı düzdür. Terek çayının vadisi boyunca təpələr uzanır. Bələdiyyənin ərazisindəki orta hündürlük dəniz səviyyəsindən 141 metr yüksəkdir. Terek çay vadisi çay meşələri ilə çaya yaxınlaşmağı çətinləşdirir. Hidroqrafik şəbəkə əsasən Terek çayı ilə təmsil olunur. Kənddən cənub-qərbdə, Terekdən Stavropol diyarındakı Levokumskoye kəndi yaxınlığında, Noqay çölündən Kuma çayına qədər uzanan Tersko-Kumskı su kanalı yerləşir.

İqlimi rütubətli və mülayimdir. Orta illik havanın temperaturu + 10,7 ° S-dir. Havanın temperaturu orta hesabla iyulda + 23.5 ° C-dən yanvarda -2.5 ° C arasında dəyişir. Orta illik yağıntı təxminən 560 mm-dir. Ən çox yağış may-iyul ayları arasında olur. Yazın sonunda Xəzər ovalığının ərazisində quru küləklər tez-tez əsir.

Tarix
-----

1901-ci ildə Rusiya İmperiyasının mərkəzi bölgələrindən gələn köçkünlər tərəfindən bir xutor təsis edildi və ilk məskunlaşanlar tərəfindən Stryapçi adlandırıldı. Elə həmin il yeni yaradılan ərazi inzibati olaraq yaxınlıqdakı Pavlodolskaya kəndinə verildi.
1944-cü ildə Mozdok şəhəri və ətrafları ilə birlikdə xutor Şimali Osetiya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasına verildi.
1960-cı ildə xutorun qərb kənarı boyunca uzanan Tersko-Kumski kanalının inşası ilə onun inkişafına təkan verildi. 1965-ci ildə RSFSR Silahlı Qüvvələri Rəyasət Heyətinin Fərmanı ilə Stryapçi kəndi Sovetski adlandırıldı.

Əhali
-----

2010-cu il Ümumrusiya Əhali siyahıyaalmasına görə kəndin əhalisini 65,0 % ruslar, 26,4 % osetinlər, 1,9 % gürcülər, 1,9 % qumuqlar, 1,3 % kabardinlər, 1,0 % ukraynalılar və 2,2 % digərləri təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Карта поселка Советский в Республики Северная Осетия - Алания[*ölü keçid*]
2. ↑  "Край Моздокский, сердцу милый". 2018-08-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
3. ↑   Указ Президиума ВС РСФСР от 01.04.1965 г. "О переименовании некоторых населенных пунктов Северо-Осетинской АССР" // Ведомости Верховного Совета РСФСР. — 1965. — № 14
4. ↑  "База микроданных Всероссийской переписи населения 2010 года". 2014-06-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
**Səhra savaşı** – Azərbaycan yazıçısı Vaqif Sultanlının 2015-ci ildə yayınlanan fəlsəfi-mifoloji mövzuda yazdığı roman

Süjet
-----

Şərti-metafоrik üslubda qələmə alınmış "Səhra savaşı" rоmanında təsvir olunan hadisələr zamanın çatlaması ilə gələcəkdən imtina edərək keçmişə üz tutan qəhrəmanın taleyi fonunda aşkarlanır. Əsərin qəhrəmanı olan Qoca keçmişə dönərkən Çilli Dərvişlə qarşılaşır, onun tövsiyəsilə vaxt bazarını ziyarət edir, Sarı Dərvişlə görüşür, nəhayət, Ağ Dərvişlə qarşılaşaraq Ruh dərgahını ziyarət edir. Lakin Ruh dərgahının ruh bazarına çevilməsini görüncə dərin sarsıntı keçirir. Romanın finalında əsrlərin, minillərin bağrından qopub gələn və yer üzünü lərzəyə gətirən qurdun ulaş səsi səsi eşidilir və Qocanın gözlərinə tük gəlir.

Hadisələrin bu müstəvidə çözümü müəllifə insan, zaman və dünya haqqında fəlsəfi düşüncələrini əks etdirməyə imkan vermişdir.

Yazıçının əvvəlki yazılarından yalnız məzmunca deyil, həmçinin forma-sənətkarlıq baxımından seçilən "Səhra savaşı" çağdaş dünyaya hakim olan özgələşmə, yaddasızlaşma, biganələşmə, gərəksizləşmə kimi mənəvi çöküş və humanitar deformasiya probleminə etiraz ruhu ilə diqqəti çəkir. Süjeti fəlsəfi-mifoloji düşüncədən qaynaqlanan romanın bədii üslubu mürəkkəb təhkiyə hörüyü ilə müşayiət olunan hadisə və epizodlarla şərtlənir.
Romanda məkan və zaman vəhdəti orijinal müstəvidə qoyulur və zaman məkan müstəvisinə köçürülür.

Romanın dünya dillərinə tərcüməsi
---------------------------------

Vaqif Sultanlının "Səhra savaşı" romanı ("Struggle in the desert") ingilis dilinə çevrilərək Böyük Britaniyada nəşr olunmuşdur. Londonun "Rossendale books" nəşriyyatında yayınlanan kitabı ingilis dilinə Cavid Abbaslı çevirmişdir. Əsər yazıçı-tərçüməçi Vinsent Valşın redaktəsi ilə nəşr edilmişdir. Roman, eyni zamanda, türk ("Sahra savaşı") və rus ("Сражение в пустыне") dillərinə də çevrilmişdir.

Ədəbiyyat
---------

* İradə Musayeva. Vaqif Sultanlının "Səhra savaşı" romanı haqqında, "Kaspi" qəzeti, 28 dekabr 2013, № 249 (3093)
* Tofiq Hüseynoğlu. Zamandan məkana və ya əksinə… "Müasir ədəbiyyat məsələləri", III kitab, Bakı: "Elm və təhsil" nəşriyyatı, 2014, s.15–23
* Alsu Kamaliyeva. Azerbaycan postmodern romanında felsefi bir arayış: "Sahra savaşı" romanı ve ana çizgileri, "Asos" Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi (İstanbul), Yıl 7, Sayı 97, Ekim 2019, 68–81

İstinadlar
----------

Yazıçı-ədəbiyyatşünas Vaqif Sultanlının "Səhra savaşı" kitabının təqdimatı keçirilib 

Vaqif Sultanlının "Səhra savaşı" romanı İngiltərədə nəşr olunub

Həmçinin bax
------------

* Vaqif Sultanlı
* İnsan dənizi (roman)
* Ölüm yuxusu (roman)
**Kütlə vahidləri** — kütləni ifadə etmək üçün istifadə olunan ölçü vahidi etalondur. 

Əraziyə və dövrlərdən asılı olaraq, bu fiziki kəmiyyəti ifadə etməyə imkan verən fərqli sistemlər mövcuddur.

Kütlənin Beynəlxalq vahidlər sistemi çərçivəsində, beynəlxalq səviyyədə tanınan vahidi kiloqramdır.

Metrik sistemdən ilhamlanan Beynəlxalq vahidlər sistemi, dünyada ən çox istifadə edilən vahidlər sistemidir. Bu sistem zaman vahidləri istisna olmaqla, onluq sistemdir. Yəni bir vahid digərindən 10 dəfə böyük, ya da 10 dəfə kiçikdir. Bu sistem daxilində, beynəlxalq səviyyədə tanınan əsas kütlə vahidi kiloqram olaraq müəyyən edilmiş və digər vahidlər də onluq sistemə əsaslanaraq ondan törəmişdir.
Maddələrin mühüm xassələrindən biri onun kütləyə malik olmasıdır. Kütlə cismin ağırlıq dərəcəsini ifadə edir. Məsələn, içərisi qumla dolu olan arabacığı yerindən tərpətmək boş arabacığı tərpətməkdən daha çətindir. Çünki dolu arabacığın kütləsi boş arabacığın kütləsindən daha böyükdür. Cismin ağırlığı ondakı maddənin miqdarından asılıdır. Belə ki, cisimdəki maddənin miqdarı nə qədər çox olarsa, o daha ağır olar.

Beynəlxalq Vahidlər Sistemində (BS) kütlə vahidi kiloqram (1 kq) qəbul olunmuşdur. Cisimlərin kütləsi müxtəlif vahidlərlə də ifadə oluna bilər:

1t (ton) = 1000kq (kiloqram), 1t = 10s (sentner),
1s =100kq, 1kq =1000 q (qram).
Kütlə m hərfi ilə işarə olunur və tərəzi vasitəsilə ölçülür.

Kütlə vahidi olaraq platin və iridium ərintisindən hazırlanmış etalon qəbul edilmişdir. Bu etalonun kütləsi 1 kq-dır. Həmin etalon Fransanın Sevr şəhərində saxlanılır (a). Tərəzilərdə cismin kütləsi bu etalonun surətləri ilə müqayisə edilir.

a 
Cismin kütləsinin birbaşa ölçülməsi qollu tərəzi (b), yaylı tərəzi (c) və elektron tərəzilər (d) vasitəsilə həyata keçirilir.

b 
Qollu tərəzi

c 
Yaylı tərəzi

Mexaniki tərəzilər

d 
Elektron tərəzi

Artıq fizika laboratoriyalarında cismin kütləsi elektron tərəzi vasitəsilə ölçülür.
***Yağ fraksiyasının kimyəvi tərkibi***

Tətbiq sahələri
---------------

Istifadə sahəsinə görə keçmiş ittifaqda istehsal olunan müxtəlif çeşidli sürtkü yağlarını bir neçə qrupa bölmək olar:

* - motor yağları;
* - transmissiya sənaye yağları;
* - xüsusi yağlar.
* Motor yağları daxili yanma mühərriklərini;
* sənaye yağları fabrik, zavod, kənd təsərrüfatında işlədilən maşın və mexanizmləri;
* silindr yağları isə buxar maşınlarının silindrlərini yağlamaq üçün tətbiq olunur.

Təhlil üsulları
---------------

Yağ fraksiyalarının tərkibi spektrroqrafiq, mass-spektroqrafiq tədqiqat və həlqəvi təhlil üsulları ilə öyrənilir. Yağ fraksiyalarının tərkibinə bir və ikihalqalı qısa yan zəncirli aromatik karbohidrogenlər daxildir. Bir və ikihalqalı uzun zəncirli aromatik karbohidrogenlər daxildir. Bir və ikihalqalı uzun zəncirli aromatik karbohidrogenlər Dissor, Makat, Suraxanı (parafinli), Qroznı (parafinli), Çələkən Naftalan, Romaşkin, Tuymazin və ağır Balaxanı neftlərindən alınmış yağ fraksiyalarında geniş yayılmışdır.
Yüngül yağ fraksiyalarında naften karbohidrogenləri bir halqalı uzun yan zəncirli, orta fraksiyalarda iki və üç – halqalı uzun yan zəncirli, yüksək temperaturlarda qoyulan fraksiyalarda isə iki, üç və dörd halqalı törəmələr şəklində təsadüf edilir. Yağ fraksiyalarının tərkibindəki sülb parafin karbohidrogenləri adi temperaturda yağlarda pis həll olur və onların ərimə temperaturu yüksəkdir. Parafinli neftlərin yağ fraksiyalarında sülb parafinlərin miqdarı çox olduğu halda, naften və aromatik əsaslı neftlərdə 1–2%-dən artıq olmur.
Parafin karbohidrogenlərin ərimə temperaturuna molekulun şaxələnmə dərəcəsi və yan zəncirin vəziyyəti təsir edir. Yan zəncir mərkəzdə olduqda, ərimə temperaturu maksimum aşağı düşür.
Parafin karbohidrogenlərdən əlavə, yağların tərkibinə — aromatik karbohidrogenlərin molekulundakı parafin radikalı da təsir edir. Neftin tərkibindən asılı olaraq yağ karbohidrogenlərdə bu radikalın nisbi miqdarı 40–80% hədlərində dəyişir.

Mənbə
-----

1. Əliyeva N.T. Cavadova H.Ə. Qurbanov Ə.Ş. Hüseynova E.Ə. Əcəmov K.Y. Yağlar, sürtkülər və texniki mayelər. Bakı-2018.
Tibetdə buddizm mahayana, vacrayana və bon dininin sintezindən ibarətdir. Tibet mütəfəkkirləri fəlsəfə sahəsində, əsasən madhyamikaya, yoqaçara ideyalarına və "Həqiqi mövcudat bətni" (tathaqata-qarbha) haqqında təlimə dayaqlanan mürəkkəb sxolastik doktrinalar yaradırdılar. Hind monastrlarında intişar tapmış və Tibet mühitinə köçürülmüş disput institutunun digər buddist ənənələrində analoqu yox idi. Dini təcrübə sahəsində bu həyatda "aydınlanma"ya yetişmənin (dzoqçen) ezoterik texnikaları inkişaf etdirilirdi.. 

VII-VIII əsrlərin Tibet çarları üçün hind Buddizminin qəbulu düşünülmüş siyasət idi. Bu siyasət tibetlilərin təhsil almaq üçün Hindistandakı buddist monastırlarına göndərilməsində, görkəmli missionerlərin (Şantarakşita, Padmasambhava, Kamalaşila və b.) ölkəyə dəvət edilməsində, sutraların və buddist traktlarının sanskritcədən Tibet dilinə tərcümə mərkəzlərinin yaradılmasında (Tibet yazısı VII əsrin ortalarında hind yazısı əsasında yaradılmışdır), məbədlərin tikilməsində, bon dinindəki qanlı qurbankəsmə ayinlərinə qadağa qoyulmasında ifadə olunurdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 5-ci cild: Brüssel – Çimli-podzol torpaqlar (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2014. səh. 29–30. ISBN 978-9952-441-10-9.
**Sofulu məhəlləsi** - Kəngərli tayfasının bir qolunun adı ilə bağlıdır. Məhəllə sakinlərinin böyük əksəriyyətini Hacı Qədimlilər və Şeyxzamanovlar təşkil edir.

Haqqında
--------

Gəncənin 1804- cü ildə çar ordusu tərəfindən zəbt olunmasndan sonra may ayında aparılmış siyahıya almada Sofulu məhəlləsində 50 ev, 191 nəfər yaşadığı qeydə alınıb. 1916 -cı ilin siyahıya alınması zamanı isə əhalinin sayı 522 nəfər olmuşdur. Yerli əhali tacirlik, papaqçılıq, şirniçilik, şərbaflıqla məşğul olurdular. Varlı ailələrin Sofulu məhəlləsinin quzeyində üzüm bağı və əkin yerləri var idi.
Tanınmış etnoqraf Qəhrəman Qaraqaşlı, general Hacıbaba Zeynalov, şərqşünas professor Cahangir Nağıyev, dünya şöhrətli metallurq, professor Nadir Qasımzadə də bu məhəllədə anadan olublar.

Həmçinin bax
------------

* Qırıxlı məhəlləsi
* Qazaxlar məscidi
* Dördyol məhəlləsi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-09-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-24.

Xarici keçidlər
---------------

* Gəncə - Qədim Sofulu məhəlləsi / Kəpəz Tv

| ⛭Gəncənin məhəllələri |
| --- |
| Ağalmas məhəlləsi  • Bala bağban məhəlləsi  • Cuhudlar məhəlləsi  • Çaylı məhəlləsi  • Daş körpü məhəlləsi  • Dəmirçilər məhəlləsi   • Dördyol məhəlləsi  • Əttarlar məhəlləsi  • İmamlı məhəlləsi  • Qazaxlar məhəlləsi  • Qırıxlı məhəlləsi  • Qızılhacılı məhəlləsi  • Mollacəlilli məhəlləsi  • Ozan məhəlləsi  • Səfərabad məhəlləsi  • Sofulu məhəlləsi  • Şahsevənlər məhəlləsi  • Xəlfəli məhəlləsi  • Tapqışlaq məhəlləsi  • Tatabad məhəlləsi  • Toyuqçu məhəlləsi  • Zərrabi məhəlləsi |  |
Təyyarələrin kütləvi istehsalı.
**Kütləvi istehsal** — istehsalın bir növü olub, böyük həcmdə hazırlanan məhsulun aşağı çeşidliyi ilə səciyyələnir. Kütləvi istehsal müəssisədə bir və ya bir neçə ölçüdə olan məhsulun və ya onun hissələrinin istehsalına yönəlmiş yüksək ixtisaslaşma dərəcəsinə malikdir. Kütəvi istehsal sənayenin bir çox sahələri üçün səciyyəvidir: maşınqayırma, tərtibatlar (saat sitehsalında), yüngül sənaye (ayaqqabı, qalantereya məhsulları), yeyinti sənayesi (konservlərin istehsalı). Kütləvi istehsal həm ayrı-ayrı sexlər və onun sahələri daxilində, həm də bütövlükdə müəssiədə daxilində təşkil oluna bilir. Burada məsulun istehsal həcmini həddən qartıq yüksəltmək və eyni zamanda onun keyfiyyətini artırmaq olur. Xüsusi avadanlıqların tətbiqi sayəsində işin məhsuldarlığı artır və əməliyyat üçün hazırlıq-tamamlama işlərinə sərf olunan vaxt minimuma enir, maya dəyəri aşağı düşür, rentabellilik artır. Bu istehsalın əsas xüsusiyyəti istehsal prosesinin özündə və onun aparılma üsulunda, işçi yerlərinin ixtisaslaşdırması və onların əməliyyatların ardıcıllığına uyğun yerinə yetirilməsindədir. Texnoloji proses çox hallarda proqresivdir. İşçilərin kiçik məşğuliyyət dairəsində ixtisalaşma dərəcəsi də yüksək olmalıdır. Kütləvi istehsalda əməliyyatlar sinxronlaşdırılır və əmək vasitələrinin işçi yerlərdə hərəkəti fasiləsiz olaraq mexanikləşdirilmiş və avtomatlaşdırlmış sistemlərin köməyi ilə aparılır (konveyrlər). Bu, istehsal prosesinin müddətini minimallaşdırır və uyğun olaraq dövriyyənin sürətini yüksəldir. Kütləvi istehsalda məmul eyni zamanda fasiləsiz olaraq buraxılır. Bunun üçün əsas şərt konstruksiyetmə zamanı düyüm və maşın hissələrinin maksimum şəkildə standartlaşdırılması və normativləşdirilməsdir.

Kütləvi istehsalda işçi yerlərdə yüklmənin dərəcəsi artır, hesabatlar və nəzarət avtomatlaşdırılır, istehsalın idarə edilməsi avtomatlaşdırılmış şəkildə fasiləsiz olaraq aparılır.

Kütləvi istehsalda seriyalılıq əmsalı K=1 olur.

Mənbə
-----

* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.
* Wittke, Volker: *Wie entstand industrielle Massenproduktion*. Berlin 1996, ISBN 3-89404-415-2.
* Pine, B. Joseph: *massgeschneiderte Massenfertigung: Neue Dimension im Wettbewerb*. Wien 1994, ISBN 3-901260-66-8.
Həkim kolbasası
**Həkim** - bütün keçmiş SSRi dövlərləti arasında çox məşhur bişmiş kolbasadır. Digər kolbasalarla müqayisədə bu kolbasa pəhriz saxlayanlar üçün əlverişlidir. Bu kolbasa 1930-cu ildən SSRİ-də Anastasa Mikoyna tərəfindən bişirilməyə başlayır. 
Bütün SSRİ məkanında kolbasanı hazırlanması eyni qaydada eyni resept ilə hazırlanır. Bu səbəbdən onun adı "Həkim kolbasa"sı adlanır.

Tarixi
------

İlk dəfə kolbasanın istehsalına 1936-cı ildən başlanılmışdır. Bu ət məhsulları içərinsə xüsusi yeri olan kolbasadır. İlk dəfə istehsalı A.İ.Mikoyana adlı Moskva ət kombinatında hazırlanmağa başlanılır. Kolbasanın pəhriz xüsusiyyətinə malik olması onun Böyük Vətəndaş və Çar müharibələrində geniş istifadə edilməsinə səbəb oldu.

Tərkibi
-------

QOST 23670-79 standartlarına uyğun olaraq kolbasa hazırlanır. 100 kq kolbasaya 25 kq yüksək keyfiyyətli mal əti, 70 kq donuz piyi, 3 kq toyuq yumurtası, 2 kq inək südü, 2090 qr duz, 7,1 qr nitrit, 200 qr şəkər tozu, 50 qr muskanqozu və ya kardamon tozu əlavə olunur. QOST-un məlumatına əsasən bu kolbasaların 72 saat saxlamaq lazımdır. 
!960-cı ildən SSRİ-də bu kolbasa çox məşhurlaşır. Bundan sonra QOST kolbasaya dələ əti-13, piy-22, duz-2,1, yumşaldıcı-67, natrium nitrat - 0,005 qr əlavə edir.

Xarici keçidlər
---------------

* QOST

1. ↑  ТР ТС 034/2013 «О безопасности мяса и мясной продукции», п. 107
2. ↑  Конников А. Г. «Справочник по производству колбасных изделий и мясных полуфабрикатов». 2-е изд, перераб. дополн. — М.: Пищепромиздат, 1960, стр.32 Arxivləşdirilib 2023-07-21 at the Wayback Machine
**Konstruktor** - mövcud material və resurslardan istifadə edərək son məhsulun layihələndirilməsi ilə məşğul olan mühəndislik ixtisasıdır. Məsələn, taxta emal və mebel istehsalı konstruktoru, metal konstruksiyalar konstruktoru və i.a.

Konsruktor kimi adətən mühəndislər və ya uyğun təhsilə malik texniklər çalışırlar. Onlar müəssisələrin konstrukisya şöbələrində və ya planlama şöbələribndə işləyirlər. Onlar çox vaxt cizgiçəkənlər ilə birgə işləyir və ya onların işlərini koordinasiya edirlər. Əvvəllər konstruktorlar cizgi taxtasında işləsələr də son zamanlar CAD sisitemlərinin tətbiqi ilə kompüterdə konstruksiyaetmə geniş yayılmışdır.

Konstruktorların fəaliyyəti
---------------------------

Adətən konstruktorlar öz tapşırıqlarını sənaye dizaynerlərindən və marketoloqlardan alırlar. Tapşırığın yerinə yetirilməsində sifarişçiərin texniki verilənləri razılaşıdırılmış texniki sənədin əsas hissəsini təşkil edir. Konstruksiyalar istehsalın texnoloji imkanlarına, materialın əldolunması, işçilərin ixtisasına, qablaşdırma və çatdırma imkanlarına uyğun gəlməlidir.

Konstruktorun işi faktiki olaraq məmulun infrmasiya modelinin işlənməsi və istehsal üçün konstruksiya sənədlərinin tərtibini də əhatə edir. Bunun üçün konstruktor məmu konstruksiyası üçün müxtəlif variantlar işləməli, əlverişli variantı əsaslandırmalı, yığma cizgisini tərtib etməli və hissələrin spesifikasiyasını hazırlamalıdır. 
Hissələrin tərtibi və texniki cizgilərin yoxlanması, həçinin material və müsaidələr haqqında məlumatların cizgilərə daxili onların işlərinin tərkib hissəsidir.

Məşhur konstruktorlar
---------------------

* Verner fon Braun- Raketçi
* Oskar Barnack – Fotoaparat
* Karl Bens – Avtomobil
* Hubert Çeçil But – Tozsoran
* Tixo Brahe (Astronom) – astronomik cihazlar
* Rudolf Dizel – Diezel mühərriki
* Qotlib Daymler – Avtomobil
* Gustav Eyfel – Eyfel qülləsi
* Henrich Focke – Təyyarələr
* Nathanael Herreshoff – Yelkənli qayıqlar
* Alfred Jenş – Güzgü teleskopu
* Sergey Korolyov – Raketlər
* Vilhelm Maybax – Avtomobil
* Villi Messerşmitt – Təyyarələr
* Nikolaus Otto – Otto mühərriki
* Ferdinand Porşe – Avtomobil
* Aleksey Tupolev – Təyyarələr
* Leonardo da Vinçi – Uçma qurğuları, silahlar
* Heints Waaske – Fotoaparat
* Ferdinand Graf fon Seppelin – Hava gəmisi
* Feliks Wankel - Vankel mühərriki
* Huqo Yunkers – Təyyarələr

İstinadlar
----------