recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Arif Nadir oğlu Əbdürəhmanov** (d. 5 aprel 1950) — "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında Quruluşçu rəssam, Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında, Musiqili Komediya, Gənc tamaşaçılar və Opera və Balet teatrlarında qoyulan tamaşaların quruluşçu rəssamı, Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının "Akademik rəngkarlıq" kafedrasının dosenti,
Azərbaycanın Əməkdar rəssamı.

Həyatı
------

**Əbdürəhmanov Arif Nadir oğlu** 5 aprel, 1950-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur. O, 1974-cü ildə V.İ.Surikov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının Teatr-Dekor ixtisası üzrə bitirmişdir. Arif Əbdürəhmanov "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında quruluşçu rəssam, Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında, Musiqili Komediya, Gənc tamaşaçılar və Opera və Balet teatrlarında qoyulan tamaşaların quruluşçu rəssamı kimi fəaliyyət göstərmişdir. Arif Əbdürəhmanov İstanbul şəhərindəki Camal Rəşid Bəy konsert zalında qoyulan "Arşın mal alan" musiqili komediyasının quruluşçu rəssamı olmuşdur. Rəssam eləcədə V.A. Motsartın "Sehrli fleyta" operasının dekorasiyalarının, M.Zadornovun "Özümə ər almaq istəyirəm" tamaşasına, M.Maqomayevin "Şah İsmayıl" operasının, E.Aslanovun "Mənim dayım" tamaşasının eskizlərinin müəllifidir. Rəssamın əsərləri Türkiyədə, Rusiyada, İranda, Polşada nümayiş olunmuşdur. O, 1976-cı ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvüdür. Arif Abdürəhmanov Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının "Akademik rəngkarlıq" kafedrasının dosentidir. Arif Abdürəhmanov 2006-cı ildə Azərbaycanın Əməkdar rəssamı fəxri adına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-07-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-11.
**Şəhriyar adına uşaq kitabxanası**- Sabunçu rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sisteminin 1 saylı kitabxana filialı.

Tarixi
------

Əsası 1904-cü ildə qoyulub. O zamanlar kitabxana "Neft sənayeçiləri" qurultaylar şurasının kitabxanası adlanırdı. 30 minə yaxın fəhlə yaşayan Balaxanıda yerləşirdi. Bu kitabxananın yaradılmasında maarifpərvər L.N.Barxatovanın böyük xidmətləri olmuşdur. Lidiya Nikolayevna Barxatova (1874- 1966) 1904-cü ildə Balaxanıda ilk fəhlə kitabxanasının müdiri olmuşdur.

Kitabxana açılarkən onun cəmi 200 nüsxə kitabı olmuşdur. L. Barxatovanın fəaliyyəti sayəsində 4 ilin ərzində kitabxananın fondu artıq 4500 nüsxəyə çatır. 1921- ci ildə bu mədəniyyət ocağı uşaq kitabxanası kimi fəaliyyət göstərməyə başlayır və ona Bakı komissarlarından biri olan Y.Zevinin adı verilir. Y.Zevin adına uşaq kitabxanası 1972-ci ildən 400 kv metr sahəsi olan yeni binaya köçürülmüşdür. Kitabxananın 3 hissədən ibarət ayrıca kitabsaxlayıcısı, Azərbaycan dilində ədəbiyyat, rus dilində məktəbəqədər aşağı siniflər və yuxarı siniflər üçün ədəbiyyat bölmələri var idi. 1992-ci ildən bu kitabxana böyük Azərbaycan şairi Məhəmmədhüseyn Şəhriyarın adını daşıyır.

**Nadir kitabları**

Kitabxana azərbaycan, rus abonement, səyyar, oxu zalı və fonoteka şöbələrindən ibarətdir. O zamandan bu günümüzə kimi nadir kitabların bir hissəsi indi də kitabxananın fondunda mühafizə olunur. Məsələn: 1912-ci il Sank-Peterburqda çap edilmiş "Komediy", A.Puşkinin, Dobrolyubovun, N.Akuşinin 1914-cü ildə Moskvada çap olunmuş "Dekobristı", D.İ.Fonvizinin "Briqadir", "Nedorosl" əsərlərini, M. Qorkinin və başqa yazıçıların əsərlərini misal göstərə bilərik. XX əsrin əvvəllərində çap olunmuş dünya klassiklərinin əsərlərinə və digər nəşrlərə də rast gəlmək mümkündür. Məsələn: Alman klassiki İ.Hötenin "Faust" əsərinin 1902-ci il Sank-Peterburq nəşri, görkəmli naşir B.B.Bitnerin redaktorluğu ilə çap olunmuş "Vestnik znaniy" məcmuəsinin 1913-cü il komplekti (№ 1- 12) və b. bu qəbildəndir.

Təmirdən öncə
-------------

* Şəhriyar adına uşaq kitabxanasıŞəhriyar adına uşaq kitabxanası
* Şəhriyar adına uşaq kitabxanasıŞəhriyar adına uşaq kitabxanası
* Şəhriyar adına uşaq kitabxanasıŞəhriyar adına uşaq kitabxanası
* Şəhriyar adına uşaq kitabxanasıŞəhriyar adına uşaq kitabxanası
* Şəhriyar adına uşaq kitabxanasıŞəhriyar adına uşaq kitabxanası
* Şəhriyar adına uşaq kitabxanasıŞəhriyar adına uşaq kitabxanası
* Şəhriyar adına uşaq kitabxanasıŞəhriyar adına uşaq kitabxanası

İstinadlar
----------


Vikianbarda ***Şəhriyar adına uşaq kitabxanası*** ilə əlaqəli mediafayllar var.

Həmçinin bax
------------

 Arxivləşdirilib 2017-09-05 at the Wayback Machine
"Doppelqanqer 1" ("Doppelgäger 1"), Sebastian Bieniek tərəfindən rəsm
Dante Qabriel Rossetti, *Onlar Özləri İlə Necə Görüşdülər* 1864-cü il (təqribən)
**Doppelqanqer** (*alm.* Doppelgänger‎; hərfi. doppel - ikili, gang - addım, gänger - addımlayan, yəni sənin etdiklərini təkrarlayan) — bir şəxsin digər şəxsə eyni ilə oxşarı mənasında işlədilən Alman mənşəli termindir. Bir çox hallarda paranormal fenomen kimi də qəbul edilən bu termin adətən baş vermiş pis hadisənin nəticəsi kimi başa düşülür. Bəzi mədəniyyətlərin rəvayətlərinə əsasən *şeytanın əkizi* kimi də qəbul edilir.

'Doppelgänger' kəlməsi bir nəfərin başqa birinə səsindən tutmuş görünüşünə qədər və ya davranışlarıda daxil olmaqla oxşadığını ifadə etmək üçün işlədilir. Bu cür insanlar bir-birilərinə klon kimi oxşayırlar. Rəvayətlərə görə kimsə tərəfindən yaranmış hər hansı bir uğursuz hadisəyə görə təbiət insanlara o hadisəni xatırlatmaq məqsədi ilə o uğursuz hadisənin səbəbkarının doppelgängerini (və ya doppelgängerlərini) yaradır.

Həmçinin bax
------------

* Alter eqo

İstinadlar
----------


1. ↑  Doppelgänger; Orthography, Meaning Synonyms Arxivləşdirilib 2012-11-20 at the Wayback Machine  Arxivləşdirilib 2012-09-09 at the Wayback Machine.
**Arkaim**— Açıq hava muzeyi, qədim yaşayış məskəni. Rusiya Federasiyasının Çelyabinsk vilayətində e.ə. 20–18 (başqa məlumatlara əsasən e.ə. 18–16) əsrlərə aid yaşayış məskəni. Böyük Karaqanka və Utyaqanka çayları vadisində yerləşir. 1971 ildə aşkar olunmuş, 1980–90 illərdə tədqiq edilmişdir. İki dairəvi torpaq sədlə əhatələnmiş yaşayış məskəninin dünya cəhətlərinə istiqamətlənmiş dörd keçidi vardır. Evlər iç-içə iki dairəvi cərgədə yerləşir, cərgələrin arasından isə taxta döşənmiş dairəvi yol keçir. Yolun altında suaşıran quyuları olan yağış suları kanalizasiyasının xəndəyi aşkar edilmişdir. Arkaimin mərkəzində diametri təqribən 25 m olan boş meydança var. Sədlərin daxilində dar dəhlizlər, taxçalar və evlərə keçidlər, yerüstü karkas konstruksiyalı, ümumi uzun divarı olan evlərin içərisində ocaqlar, sobalar, təsərrüfat quyuları və zirzəmilər, metallurgiya istehsalının qalıqları aşkar olunmuşdur. Arkaimdən 1–1,5 km şimal-şərqdə Böyük Karaqanka məzarlığı yerləşir. Dərinliyi 3,5 m olan qəbir çalaları taxta döşənəkli kameralardan (üç mərtəbəyədək) ibarətdir. Skeletlər Avropa irqinə mənsubdur. Qəbirlərdən saxsı qablar, taxta camlar, mis və tunc bıçaqlar, nizə və ox ucluqları və s. tapılmışdır. Tunc dövrünə aid kurqanların yaxınlığında sarmat mədəniyyətinin son dövrünə aid kurqanlar da yerləşir. 1991 ildə "Arkaim" təbii-landşaft və tarixi-arxeoloji mərkəzi yaradılmışdır.

Məlumat
-------

Skif-sak sivilizasiyasının varisi kimi elmi ədəbiyyatlarda yekdil fikrin olmadığını da qeyd
etməliyik. Bu sivilizasiyanın davamçıları olaraq Türk, İran və Slavyanların olması ehtimalı elmi dairələrdə müzakirə olunur. Skif-sak sivilizasiyasının ən böyük maddi tapıntısı Rusiyanın Çelyabinsk vilayətinin Qazaxıstanla sərhədində Cənubi Ural çölündə aşkarlanan Arkaim arxeoloji abidələridir. Təxminən e.ə 2000-1700 illərdə yaradılması ehtimal edilən bu arxeoloji abidə özünəməxsus, olduqca fərqli şəhər tipini təmsil edir. Bu arxeoloji abidənin Avestada qeyd olunan arilərin paytaxtının olması; ilk slavyanların şəhər mədəniyyətini təmsil etməsi; və ya prototürklərin sivilizasiyasını təmsil etməsi ilə bağlı mülahizələr vardır. Qazax alimi arxeoloq Amangeldi Narımbayeva "Arkaim - prototürklər tərəfindən yaradılmış dünya sivilizasiyasının ocağı" adlı tədqiqatda bu arxeoloji abidənin Türk sivilizasiyasına məxsus olmasını əsaslandırmağa çalışmışdır.
**Şıxlinski Arif Şərif oğlu** (26 dekabr 1929, Qazax – 20 iyul 1995, Bakı) — neftçi-geoloq, Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi.

Həyatı
------

Şıxlinski Arif Şərif oğlu 1929-cu il dekabrın 26-da Qazax rayonunun İkinci Şıxlı kəndindən dünyaya gəlmişdir. Orta məktəbi qızıl medalla bitirən Arif Şıxlinski 1947-ci ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunun geoloji kəşfiyyat fakültəsinə daxil olmuşdur. 1952-ci ildə buranı fərqlənmə diplomu ilə başa vuraraq, təyinatla "Azərneftkəşfiyyat" birliyinin geoloji axtarış trestinin Abşeron-Xəzəryanı geoloji axtarış kontorunun geoloji planalma partiyasına geoloq-iş icraçısı vəzifəsinə göndərilir. Bir ildən sonra geoloji planalma partiyasının rəisi, daha bir ildən sonra isə tematik partiyanın rəisi təyin edilir.

Arif Şıxlinski 1959-cu ildə yenicə təşkil olunmuş "Azərneftkəşfiyyat" trestinin geoloji şöbəsinə rəis, 1962-ci ildə isə trestin rəis müavini – baş geoloq vəzifəsinə irəli çəkir. 1975-85-ci illərdə Cəyirli və Qobustan kəşfiyyat qazma idarələrinin rəisi işləyir.

1985-ci ildə "Azərneft" İstehsalat Birliyinin baş direktor müavini – baş geoloqu vəzifəsinə təyin olunur.

Azərbaycanın quru sahəsindəki bir çox neft və qaz yataqları Arif Şıxlinskinin rəhbərliyi ilə kəşf olunmuşdur. 50-dən artıq elmi əsəri və monoqrafiyası çap olunmuşdur. "Aşağı Kür çökəkliyinin pliosen çöküntülərinin neft-qazlılıq perspektivliyi" monoqrafiyası (1967) neft geologiyası üzrə ən sanballı tədqiqat işlərindən biri sayılır.

Arif Şıxlinskinin həmmmüəllif olduğu "Cənubi Xəzər hövzəsinin neftli-qazlı və perspektiv strukturları" və "Azərbaycanın neftli-qazlı və perspektiv strukturları" atlasları dünyanın 20-dən artıq neft şirkətləri tərəfindən satın alınmış və həmin şirkətlərin bir çoxunun respublikanın neft təsərrüfatına investisiya qoyması üçün zəmin yaratmışdır.

SSRi-nin bir sıra medalları, "Neft sənayesi əlaçısı" döş nişanı ilə təltif olunmuş, 1971-ci ildə ona "Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi" fəxri adı verilmişdir.

1995-ci il iyulun 20-də dünyasını dəyişmişdir.

Mənbə
-----

[*ölü keçid*]

İstinadlar
----------
**Konstantin obeliski** (*türk.* Örme Dikilitaş) — 32 metr hündürlüyə malik olan bizans obeliski. İlk əvvəllər Konstantinopol ippodromunun qarşısında yerləşirdi. Hazırda isə ərazi Sultanəhməd meydanı adlanır. Abidə İstanbul şəhəri, Sultanəhməd meydanı, İlanlı sütunun yaxınlığında yerləşir. X əsrdə VII Konstantinin dönəmində inşa edilməsi ehtimal edilir. İlk inşa zamanı onun hündürlüyü 32 metr olmuşdur. O dövrdə Vasili Makedonyaninin hərbi qələbələri təsvir edən qızıl örtüklü tunc plitələr ilə bəzədilmişdir. Hazırda sütunun hündürlüyü 21 metrdir.

Sütunun üzərində olan qızıl lövhələr 1204-cü ildə təkil olunan Dördüncü Xaç yürüşü zamanı xaçlılar tərəfindən oğurlandıqları və əridildiyi bilinir. Bu zamandan abidənin vəziyyəti heç də ürək aşan olmamışdır. Daha sonra isə Osmanlı dönəmində yeniçərilər özlərini nümayiş etdirmək məqsədi ilə stunun üzərinə çıxırdılar. Bu da onun vəziyyətinini daha da bərbad hala salırdı.

Konstantin obeliskinin təsviri 1953-1976-ci illərdə dövrüyədə olmuş 500 nominallı Türk lirəsinin üzərində əks olunmuşdur.

Mədəniyyətdə
------------

Obelisk 2011-ci ilin video oyununda Assassin"s Creed: Revelations-da nümayiş etdirilir və kollektiv yan missiyaların birinin yeridir.

Ədəbiyyat
---------

* Alexander Kazhdan (éd.), The Oxford Dictionary of Byzantium, 3 vols. Oxford University Press, 1991 ISBN 0-19-504652-8, s. v. Obelisk of Theodosius, vol. 3,

Mənbə
-----

* 

* Vikianbar Vikianbarda **Konstantin obeliski** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* T.C. İstanbul Valiliği (Harika İstanbul) / Örme Obeliski Tanıtım Bilgisi  (türk.)
**Qrigori Nikolayeviç Potanin** (4 oktyabr 1835, Yamışlev qalası, Om vilayəti, Rusiya imperiyası — 30 iyun 1920, Tomsk, RF) — Rusiya coğrafiyası mütəxəssisi, etnoqraf, folklorist, botanist, publisist, ictimai xadim və Sibir bölgəsinin sosial-siyasi meylinin ideoloqlarından və təsisçilərindən biri. Potanin mərkəzi Asiyanı səyahət edən bir Viktoriya dövrü araşdırmaçı idi. Potanin bölgənin yerli bitkilərini siyahıya alan ilk insan idi. Potanin araşdırmaçılıqdan başqa, Sibir separatçı hərəkatı ilə həmfikir olan bir müəllif və siyasi aktivist idi.

Doğum tarixi
------------

Qriqori Potaninin doğum tarixi mübahisəli məsələdir. Bütün inqilab-əvvəli mənbələr, coğrafiyaşünasın 2 fevral 1835 tarixini, yeni mənbələrsə 4 oktyabr 1835 və 3 oktyabr 1835 tarixlərini Potaninin doğum tarixi olaraq göstərir.

Həyatı
------

### İlk illəri

Qriqori Nikolayeviç Potanin Yamışevski qalasında, bir kazak zabitinin ailəsində anadan olmuşdur. 1836-cı ildə Potaninin atasının rütbəsi alınmış və həbs olmuşdur. Qriqori 5 yaşında ikən dayısının evində yaşamağa getmişdir. Dayısının gözlənilməz ölümündən sonra o, 1842-ci ildə anasının yaşadığı kəndə geri qayıtmışdır. Qriqori kənddə ev təhsili almışdır. O burada, riyaziyyat, coğrafiya və rus dili öyrənmişdir.
**Fiziki-riyazi təhlil üsulu** vasitəsilə atmosferdəki fiziki proseslərin öyrənilməsi həyata keçirilir. Belə ki, fiziki proseslərin izahı ancaq fiziki qanunlar vasitəsilə verilə bilər. XX əsrdə bu üsulun köməyi ilə meteoroloji məsələlərin həllində böyük nailiyyətlər əldə olunmuşdur. Məsələn, fizikanın ümumi qanunlarına əsaslanaraq atmosfer proseslərini təsvir edən differensial tənliklər tərtib olunmuşdur. Bu tənliklər mürəkkəb xarakterə malik olduğu ucun onlar ədədi üsullarla və kompüter texnikasının köməyilə həll olunur. Bütün bunların nəticəsidir ki, müasir dövrdə qeyri-adi güclü tədqiqat üsulu – atmosfer proseslərinin riyazi modelləşdirilməsi üsulu geniş tətbiq olunmağa başlanmışdır. Bu üsul əsasən havanın ədədi proqnozunun hazırlanmasında və iqlim nəzəriyyəsi məsələlərinin həllində çox geniş istifadə olunur. Məhz bu üsul atmosferin və onun okean və Yer səthi ilə qarşılıqlı əlaqələrinin öyrənilməsinin əsas üsullarından biridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Хргиан А.А. Физика атмосферы. М. 1986-328 с

Xarici keçidlər
---------------

SİNOPTİK METEOROLOGİYA[*ölü keçid*]
Farenheyt istifadə edən ölkələr.
  Farenheyt və Selsi istifadə edən ölkələr.
  Selsi istifadə edən ölkələr.
**Farenheyt** –1724-cü ildə alman fiziki Daniel Qabriel Farenheyt *(1686-1736)* tərəfindən irəli sürülmüş istilik ölçü vahididir. XX əsrin 60-70-ci illərinə qədər ingilisdilli ölkələrdə geniş istifadə edilsə də, sonradan Selsi şkalasının populyarlıq qazanması ilə istifadədən çıxmışdır. Hazırda yalnız ABŞ, Kayman adaları və Belizdə geniş istifadə edilir.

Farenheyt şkalasına görə normal atmosfer təzyiqində suyun donma temperaturu +32 °F, qaynama temperaturu isə +212 °F təşkil edir. Farenheyt şkalası üzrə 1 dərəcə bu iki temperatur göstəricisi arasındakı fərqin 1/180-ə bərabərdir.

Yaranma tarixi
--------------

Selsi və Farengeyt termometrlərinin müqayisəsi.
Bu şkalanın yaranmasının bir neçə versiyası var. Onlardan birinə görə Qabriel Farengeyt öz şkalasında 0-cı dərəcə kimi bərabər nisbətdə qarışdırılmış su və xörək duzunun donma temperaturunu, 100-cü dərəcə kimi isə insanın normal bədən temperaturunu götürmüşdür. Lakin burada Farengeyt səhvə yol verib. Belə ki, insanın normal bədən temperaturu 97,9 °F təşkil edir. Bunu isə başqa bir versiya ilə izah edirlər. Guya Q. Farengeyt öz həyat yoldaşının bədən temperaturunu əsas götürübmüş, lakin o bir qədər xəstə olduğuna görə onun bədən temperaturu normadan artıq olub və 2,1 °F fərq də məhz buradan qaynaqlanır. Q. Farengeyt həmişə hesab edirdi ki, onun şkalasında mənfi göstərici ola bilməz. Bu da onun heç vaxt soyuq ölkələrdə olmamasından irəli gəlir (Farengeyt şkalası ilə 0 °F Selsi şkalasında -17,777(8) °C-yə bərabərdir).

Riyazi çevirmə
--------------

Farenheyt şkalasının 1 dərəcəsi Selsi şkalasında 5/9 dərəcəyə bərabərdir.

Farenheyt şkalasında olan istiliyi Selsi və Kelvin şkalalarına, həmçinin əksinə çevirə bilmək üçün aşağıdakı düsturlardan istifadə edilir:

### Selsi

Selsi şkalasından Farenheyt şkalasına:

{\displaystyle t\_{F}=t\_{C}\cdot {9 \over 5}+32}
Farenheyt şkalasından Selsi şkalasına:

{\displaystyle t\_{C}=(t\_{F}-32)\cdot {5 \over 9}}
### Kelvin

Kelvin şkalasından Farenheyt şkalasına:

{\displaystyle t\_{F}=t\_{K}\cdot {9 \over 5}-459,67}
Farenheyt şkalasından Kelvin şkalasına:

{\displaystyle t\_{K}=(t\_{F}+459,67)\cdot {5 \over 9}}

Digər temperatur ölçü sistemləri ilə müqayisə
---------------------------------------------

Həmçinin bax
------------

* Selsi şkalası

Xarici keçidlər
---------------

* Farengeyt şkalasına konvertasiya
**Nadya Mladjao** - (*ing.* Nadia Mladjao) İmani adı ilə daha çox tanınan fransız müğənnisi. Onun səhnə adı Suahili dilində *iman* deməkdi. Debüt albomu 2011-ci ildə buraxdığı *The Shape of a Broken Heart* olmuşdur. Bu albom Fransada və Yunanıstanda platin statusunu aldı həmçinin Polşada 3 dəfə platin statusu aldı.

Həyatı
------

Nadya 1979-cu ildə Martiqedə anadan olub. Yeniyetmə yaşlarıda idmanla məşqul olub, yüksəkliyə tullanma idmanıyla. ABŞda 7 il keçirəndən sonra Fransaya qayıdıb və müğənnilik karyerasına başlayıb.

Diskoqrafiya
------------

### Studiya albomları

**Adı**: The Shape of a Broken Heart;  

**Buraxılış ili**: 2011  

**Leybl**: Think Zik!  

**Formatı**: CD və rəqəmsal dəstəkləmə  

**Çartlarda yeri**:  

Fransa 19  

Almaniya 47  

İtaliya 10  

Polşa 4  

İsveçrə 35

**Adı**: Sous les jupes des filles;  

**Buraxılış ili**: 26 may 2014  

**Leybl**: Idol  

**Formatı**: CD və rəqəmsal dəstəkləmə  

**Çartlarda yeri**:  

Fransa 84  

Almaniya -  

İtaliya -   

Polşa 16  

İsveçrə -

### Mini albomlar

* 2010: *Acoustic Sessions*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Plattenkritik: Imany – „The shape of a broken heart"". 2014-06-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-20.
2. ↑  "Friday's French music break - Imany, "You will never know"". 2012-01-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-20.
**Fiziki coğrafiya** — Yerin coğrafi qatı və onun struktur hissələri haqqında elm. Əsasən, yerşünaslıq və landşaftşünaslıq
hissələrinə bölünür. Bundan əlavə F.c.-ya paleocoğrafiya da aid edilir.

Fiziki coğrafiya elmləri qrupuna təbii mühitin ayrı-ayrı komponentlərini öyrənən
elmlər – geomorfologiya, iqlimşünaslıq, hidrologiya, okeanologiya, qlyasiologiya, geokriologiya, torpaq coğrafiyası, biocoğrafiya daxildir.

Fiziki coğrafiyanın əsas vəzifələri Yerin qatları arasındakı enerji və kütlə mübadiləsini, həmin qatların struktur dəyişkənliyini, rütubət dövranını, bioloji məhsuldarlığını, təbii-ərazi komplekslərini və onlardan səmərəli istifadə yollarını və s. öyrənməkdən ibarətdir.

Mənbə
-----

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm" nəşriyyatı. Bakı: 2003. 516 s.

Həmçinin bax
------------

* İqtisadi coğrafiya

| ⛭Coğrafiyanın bölmələri |
| --- |
| Fiziki coğrafiya | Yerşünaslıq • Paleocoğrafiya • Geomorfologiya • İqlimşünaslıq • Hidrologiya • Okeanologiya • Torpaq coğrafiyası • Biocoğrafiya • Landşaftşünaslıq • Ekologiya |
| İqtisadi və sosial coğrafiya | Ümumi iqtisadi coğrafiya • Sənaye coğrafiyası • Kənd təsərrüfatı coğrafiyası • Əhali coğrafiyası • Nəqliyyat coğrafiyası |
| Kartoqrafiya | Geodeziya • Topoqrafiya |
**İmari** (伊万里, *Imari*?) — Yaponiyanın Kyuşu bölgəsində, Saqa prefekturasında yerləşən şəhər.

2018-ci ilin martının məlumatına görə şəhərin əhalisi 54,386 nəfərdir. Şəhərin sahəsi 254,99 km²-dir.

Tarix
-----

Edo dövründə şəhər dulusçuluq sahəsində inkişaf etmişdir. Meyci dövründən 1955-ci ilə kimi kömür ixrac etmişdir.

Şəhər müasir inzibati statusunu 1 aprel 1889-cu ildə əldə etmişdir. 1 aprel 1954-cü ildə İmari, Yamaşiro şəhərləri, Higaşiyamashiro, Kurokava, Hatatsu, Minamihata, Okava, Matsura və Niri qəsəbələri birləşərək vahid İmari şəhərini əmələ gətirmişdirlər.

Coğrafiya
---------

Şəhər Yaponiyanın Kyuşu adasında, Saqa prefekturasının qərbində, İmari çayının mənsəbində yerləşir. Yaxınlıqdakı dağlar: Haçiman, Eboşi, Seyra. Çaylar: Matsura, İmari, Hara, Kurotake, Arita.

Əhali
-----

2018-ci ilin məlumatına görə şəhərin əhalisi 54,386 nəfərdir.
Əhalisinin 1980-2005-ci illər arasında dəyişməsi:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1980 | 61.243 nəfər.
  |  |
| 1985 | 62.044 nəfər.
  |  |
| 1990 | 60.882 nəfər.
  |  |
| 1995 | 60.348 nəfər.
  |  |
| 2000 | 59.143 nəfər.
  |  |
| 2005 | 58.190 nəfər.
  |  |

 |

Simvolika
---------

Şəhərin simvolik ağacı Podokarp, simvolik gülü azaliya hesab olunur.

Tanınmış şəxslər
----------------

* Masayuki Tanaka

İstinadlar
----------

1. ↑  推計人口（月報・年報） / さが統計情報館TOP / 佐賀県 (yap.).
2. ↑  Əhalinin sayı buradakı mənbəyə əsaslanır: 1980, 1985, 1990, 1995, 2000 və 2005 illəri üçün.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***İmari*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Rəsmi saytı (yap.)

| ⛭Saqa prefekturası |
| --- |
| Saqa (paytaxt) |
| Xüsusi şəhər | 
* Saqa

 | Saqa bayrağı |
| Şəhərlər | 
* İmari
* Kanzaki
* Karatsu
* Kaşima
* Oqi
* Takeo
* Taku
* Tosu
* Ureşino

 |
| Rayonlar | 
* Fucitsu
	+ Tara
* Hiqaşimatsura
	+ Qenkay
* Kanzaki
	+ Yoşinoqari
* Kişima
	+ Kohoku
	+ Omaçi
	+ Şiroyşi
* Miyaki
	+ Kamimine
	+ Kiyama
	+ Miyaki
* Nişimatsura
	+ Arita

 |
| Saqa prefekturasındakı birləşdirmələrin siyahısı |
**P vitamini —** insan orqanizmi üçün çox vacibdir. Bu vitamin insan orqanizmində sintez olunmur və toplanmır və bu səbəbdən P vitamini daim orqanizmə daxil olmalıdır.

İlk növbədə P vitamini insanın damarlarına çox müsbət təsir edir - onları daha möhkəm, elastik edir, damarların və kapilyarların keçiriciliyini azaldır. Bu isə varikoz xəstəliyi, ateroskleroz və s. xəstəliklərin profilaktikasıdır.

* *P vitamini* arterial təzyiqinin və ürək ritminin normallaşmasına kömək edir. P vitamini həmçinin göz təzyiqini azaldır.
* P vitamini ödün əmələ gəlməsində iştirak edir, bəzi hormonların istehsalına təsir edir, ödemləri azaldır.
* P vitamini orqanizmin allergenlərə olan davamlılığını artırır, allergik xəstəliklərin (xüsusilə bronxial astmanın) gedişatını yüngülləşdirir.
* P vitamini təsdiq edilmiş antioksidantdır. Bu maddələr orqanizmin hüceyrələrini sərbəst radikalların məhvedici təsirindən qoruyur, qocalma prosesləri ləngidir, immun sisteminə müsbət təsir edir, onkoloji xəstəliklərin inkişafına mane olur.
* P vitamini həmçinin mədənin selikli qişasının bərpasını sürətləndirir və bu səbəbdən mədə və 12 barmaq bağırsağı xorası xəstəliyi zamanı çox faydalıdır.
* P vitamini əsasən çiy meyvə, giləmeyvə və tərəvəzlərdə olur - sitrus meyvələri (qabıqda), albalı, gavalı, alma, ərik, qara qarağat, moruq, üzüm, qırmızı bolqar bibəri, pomidor, çuğundur, kələm, kahı, turçəng, sarımsaq. Həmçinin P vitamini yaşıl çayda və qarabaşaqda var.
* P vitaminin miqdarına görə qara qarağat çempion sayılır.

P və C vitaminlərin orqanizmdə olan təsiri oxşardır. Bu iki vitamin bir birinin təsirini gücləndirir. Bu səbəbdən həkimlər onları birlikdə qəbul etməyə tövsiyə edirlər. Askorutin kimi tanınmış preparatın tərkibinə məhz askorbin turşusu (C vitamini) və rutin (P vitamini) daxildir. Bu preparat varikoz xəstəliyi və bu xəstəliyin profilaktikası zamanı, hipertoniya, bəzi infeksion xəstəlikləri, uşaqlarda tez-tez təkrarlanan burun qanaxmaları, kuperoz (üzdə kapilyarlar toru) və s. xəstəliklər zamanı geniş istifadə olunur.
P vitaminin çatışmazlığı özünü bu kimi əlamətlərlə büruzə verir: kapilyarlar kövrək olur, dərialtı qansızmalar, xırda göyərmələr əmələ gəlir, insan ayaqlarında ağrılar, halsızlıq, zəiflik hiss edir, tez yorulur, iş qabiliyyəti azalır.
*P vitaminin* çatışmazlığı xüsusilə qış və yaz aylarında müşahidə oluna bilər. Bu halda insan daha tez-tez təzə meyvə, tərəvəz, göyərti, yaşıl çay qəbul etməlidir. Lazım olduqda həkim vitamin-mineral kompleksi təyin edə bilər. O, limon, portağal, qırmızı bibər, itburnu, çay yarpaqları və üzümdə mövcuddur.

Mənbə
-----

* 
*
**Lamberseksual** (*ing.* Lumbersexual) — Kişi stili və modasında yeni tendensiya dünyanı fəth etməkdədir: bu lamberseksual kişilərdir. Onların əsas göstəriciləri — böyük, lakin qulluq görən saqqal, sadə geyim (t-shirt və ya flanel köynək) və bir qədər sadə və kobud ümumi görünüşdür. Lamberseksualların stili, özünə xüsusi qulluq edən və bahalı dəbli geyimlərə üstün verən metroseksualların stilinin antitezasıdır.

Termin
------

Lamberseksual sözünün kökündə ingilis sözü olan "lambercek" (lumberjack) — odunçu, ağackəsən ifadəsi durur. Məhz Şimali Amerika (ABŞ, Kanada) odunçularının xarici görünüşü — əlində balta tutmuş əzələli bədənə sahib, damalı köynəkli və saqqalı kişi təsəvvür edin — yeni stilin əsasında dayanır.

Stil
----

Məşhur ABŞ fashion-bloggeri Tom Pyuzak yazır: "Metroseksual artıq ölməkdə olan bir stildir, indi onun yerini, vaxtını öz gözəlliyinə qulluq etməklə keçirməkdən daha çox açıq havada gəzməyə və həyatdan zövq almağa sərf edən lamberseksual stili tutmaqdadır."

Lamberseksual stilinin formalaşmasına ABŞ odunçularının tərzi ilə yanaşı hipsterlərin tərzi də təsir göstərmişdir. Əslində lamberseksuallar yeni texnologiyalar sferasında çalışan (əsasən) və normal gəliri olan tipik şəhər sakinləridirlər.

İlk baxışdan metroseksuallardan fərqlənmələrinə baxmayaraq, lamberseksuallar da xüsusi qulluq görən saqqala və səliqəli saç düzümünə malikdirlər, xüsusi zövqləri olur və ev mətbəxini sevirlər. Lakin lamberseksuallar geyim maneralarına fikir verməmələri təsiri formalaşdırmağa çalışırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Baxter, William.* "Out of the woods, here he comes: the lumbersexual". The Guardian. 30 August 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2015.
2. ↑  *Nicks, Denver.* "Confessions of a Lumbersexual". Time. 8 February 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2015.
Amon, Mut və Xonsu. Mədinət Habuda III Ramzes məbədi.
**Teben triadası** — Qədim Misirdə Teben şəhərinin üç ən çox sitayiş olunan tanrısı: Amon, onun həyat yoldaşı Mut və oğulları Xonsu. Yeni padşahlığın XVIII və XX sülalələri triadanın çiçəklənmə dövrü hesab edilir. Bu tanrılar Karnak məbəd kompleksində əsas ibadət obyekti rolunu daşıyırdılar. Triadanın məbədləri və ziyarətgahları bütün Misirdə mövcuddur. Onlardan biri hətta Dəxlə vahəsinin yaxınlığında, Deyr əl-Həcərdədir. Karnak məbəd kompleksində monumental məbəd qapısını tikdirən və şərəfinə nəhəng heykəl ucaldılan firon I Amenhotep tez-tez bu tanrılar arasında təsvir edilmişdir. Hər il Tebendə bu triadanın şərəfinə Opet bayramı keçirilirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Roman Emperors". Digital Egypt. 26 sentyabr 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 may 2022.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Teben triadası*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  
Xəta: şablon boşdur

* the Triad of Thebes  (ing.)
* Egypt Theban Triad  (ing.)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Universalis |
**Teatr-sirk Maşonkin** — Rostov-na-Donu şəhəri ərazisində mövcud olmuş teatr. Teatr 1906-ci ildə təşkil edilmişdir.

Tarixi
------

XIX əsrdə Rostov-na-Donunun mərkəzində Moşkin tacirlərinə məxsus geniş torpaq sahəsi mövcud idi. Maşonkin teatrı Taqanroq prospektində (hazır ki Budyonnov prospektində), Sennoy (hazır ki Maksim Qorki küçəsi) küçəsi və Poçtovı döngəsi (hazır ki Ostrovski döngəsi) arasında qəralaşırdı. 1890-cu illərdə onun yerində sirk-teatr Buff və kafe-şantan "Buff" yerləşirdi. Taxta bina olduqca təhlükəli idi. Hər an yanma təhlükəsi vardı. İcarəçi М. N. Zlobin binada "buxar sobası və elektirk xətləri" quraşdırmışdı.

XX əsrin əvvələrində taxta bina tamamən sökülür. Onun yerində 12 oktyabr 1906-cı ildə Maşonkin teatrı ilk açılışını etmişdir. Daş bina 1500 nəfərlik idi. Bu teatr 1920-ci ildən "Böyük Teatr" adlanmağa başlayır. Asmolov Teatrında yanğın baş verdikdən sonra onun bütün trupbası Maşonkin teatrına köçür. Bundan sonra Rodtov-na-Donunun əsas teatrına çevrilir. 1931-ci ildə teatr yenidən bərpa edilir. Səhnə mexanikləşdirilir. 1 oktyabr 1935-ci ildə "Böyük Teatr"ın son tamaşası olur. Burada «Platon Kreçet» tamaşası dəhnələşdirilir. Onun trupbası M. Qorki adına Akademik Teatrınınn binasına köçür. 1935-ci ildən Böyük Vətən müharibəsinə qədər fəaliyyətini davam edirir. Müharibə zamsnı teatra bomba düşür və tamamən dağılır. 1958-ci ildə dağılmış Maşonkin teatrının yerində Rostov Dövlət Sirki inşa edilir.

Teatr özünün mövcudluğu dönəmində bir çox məşhur aktyorlara şahidlik etmişdir: Konstantin Serqeeviç Stanislavski, qurp Vsevolod Emieviç Meyerxold, Anastasiya Dmitrievna Vyalseva, Nikolay Pavloviç Xmelyov, Olqa Leonardovna Knipper-Çexova və b.

Mənbə
-----

* Teatr-sirk Maşonkin, Rostov.
* Театр купчихи Пелагеи Дмитриевны Машонкиной Arxivləşdirilib 2019-04-12 at the Wayback Machine (rus.)
* Rostov-na-Donu teatrlarının tarixi

İstinadlar
----------

1. ↑  «Большой театр» Машонкиных
2. ↑  "Театр-цирк купцов Машонкиных (1906-1942)". 2017-03-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-08.
3. ↑  "Maşonkin teatrı". 2015-01-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-08.
**Hindistan tirəndazı** (lat. *Hystrix indica*) – (Rodentia) dəstəsindan bir məməli heyvan növü.

Yayılması
---------

Kiçik və Orta Asiyanın quraq sahələrində, Qazaxıstanın Cənubunda, Levantda, Qərbi Ərəbistanda, Cənubi Qafqazda, İndostanda, Tibetdə və Şri-Lanka adasında məskən salmışlar. Bu növə XIX əsrin sonlarından başlayaraq, Azərbaycanın bütün ərazillərində rast gəlmək mümkündür. XX əsrin başlanğıcında bu növ Talış dağlarında və Kiçik Qafqazın Cənub-qərb hissəsi üçün səciyyəvi idisə, sonralar onun Respublikanın digər arid və meşəli rayonlarında, hətta Dağıstanla sərhəddə yerləşən Samur çayı boyunca yayılması haqqında məlumatlar əldə olunmuşdur..

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Müxtəlif landşaftlarda məskən salır. Özləri tərəfdən qazılan və ya porsuq yuvalarında, mağaralarda, qayanın çatlarında, daş qırıntıları və yuyulma nəticəsində əmələ gələn yarğanlarda məskunlaşırlar. Yuvaları mürəkkəb və çoxşaxəli quruluşa malikdir. Yaşayış məntəqələri yaxınlığında tez-tez rast gəlinir. Ailə qrupları əmələ gətirir. Gecə həyat tərzi sürürlər. Su mənbələrinə ehtiyac duyurlar (su axtarışına çıxdıqda gecə ərzində 5 km-ə qədər məsafə qət edə bilərlər).Yazda ot bitkiləri, kökümsovlar, soğanaqlar, yayda və payızda mədəni və vəhşi bitkilərin toxumları və meyvələri ilə (xüsusilə müxtəlif meyvə və tərəvəzlərə, qarpız, yemiş, xiyara üstünlük veririlər), qışda isə kökümsovlar və ağac qabıqları ilə qidalanırlar. Dünyaya 2 - 4 bala gətirməklə, çoxalma dövrü ildə bir dəfə müşahidə olunur (cütləşmə dövrü dəniz səviyyəsi hündürlüyündən asılı olaraq mart ayından iyuna, balalama dövrü isə yay fəslinə təsadüf edir). Balalar gözləri açıq vəziyyətdə və yumşaq iynəli doğulurlar. Yetkinlik dövrü iki yaşına təsadüf edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2001.
2. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0
3. ↑  Məməlilər (AMEA-nın Zoologiya İnstitutu Arxivləşdirilib 2015-05-07 at the Wayback Machine)

Ədəbiyyat
---------

* Алекперов Х. М. Млекопитающие юго-западного Азербайджана //АН Аз. ССР, Баку, 1966, с. 52 - 54; 2.
* Верещагин Н. К. Млекопитающие Кавказа. История формирования фауны //АН СССР, Москва – Ленинград, 1959, сc. 474, 681;
* 3. Рахматулина И. К. Аскеров Э. К. Современный ареал дикобраза (Hystrix indica Kerr, 1799) в Восточном Закавказье //Консервация аридных и семиаридных экосистем в Закавказье (Сбор. науч. трудов), Тбилиси, 2003, cc. 56 - 57; 4.
* Сатунин К. А. Млекопитающие Кавказского края //Труды музея Грузии, 1920, 2, II, 105 - 107.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q741524
* Wikispecies: Hystrix indica
* ADW: Hystrix\_indica
* ARKive: hystrix-indica
* BOLD: 415355
* EoL: 326522
* EUNIS: 15704
* GBIF: 5219884
* iNaturalist: 44175
* IRMNG: 10990846
* ITIS: 584682
* IUCN: 10751
* MSW: 13400061
* NCBI: 192883
* TSA: 8587

 |
**Georgi Kutoyan** (*erm.* Գեորգի Կուտոյան, 30 sentyabr 1981, İrəvan – 17 yanvar 2020, İrəvan) — Ermənistan dövlət siyasi xadimi, hüquqşünas, 2016-2018-ci illər arası Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin direktoru.

Həyatı
------

Georgi Kutoyan 1981-ci ildə İrəvanda anadan olub.

### Təhsili

1997-2002 -ci illərdə Rostov Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsində təhsil alıb və oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 2002-2005- ci illərdə Ermənistan Milli Elmlər Akademiyasının fəlsəfə və hüquq institutunda aspiranturanı bitirib. Hüquq elmləri namizədidir. 2007-ci ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarının Tafts Universitetinin Fletçer hüquq və diplomatiya məktəbini bitirib. 2002-2010 -cu illərdə Erməni-Rus (slavyan) Universitetində, Ermənistanın dövlət idarəçilik akademiyasında, Ermənistan Milli Elmlər Akademiyasında elmi-pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olub. 2005-2006 -ci illərdə Ermənistan Baş Prokurorluğunun elmi-tədris mərkəzinin elmi işçisi, daha sonra hüquq və struktur islahatları şöbəsinin prokuroru vəzifəsində çalışıb. Kutoyan 2019-2020-ci tədris ili üçün Kembric Universitetində təhsil almaq üçün *Cambridge Trust Scholarship* təqaüdünə layiq görülmüşdü.

### Peşəkar fəaliyyəti

Georgi Kutoyan 2006-2007-ci illərdə Ermənistan ombudsmanının baş məsləhətçisi, 2008-2010-ci illərdə Ermənistan ombudsman aparatının baş hüquq məsləhətçisi vəzifəsini tutub. 2010-2011-ci illərdə vəkil fəaliyyəti ilə məşğul olub.

Sonra Kutoyan 2011-2016-cı illərdə Ermənistanın keçmiş prezidenti Serj Sarkisyanın köməkçisi işləyib. O, xüsusilə hüquqi məsələlər barədə ona məsləhətlər verib. 2016-cı ilin fevralında Sarkisyan Kutoyanı Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin rəisi vəzifəsinə təyin edib. Onun bu vəzifəsi uzun sürmədi, 2018-ci ilin may ayında baş verən məxməri inqilab sonrası baş verən hakimiyyət dəyişikliyindən sonra Kutoyan istefaya göndərildi. Maraqlıdır ki, Georgi Kutoyan təhsil aldığı səbəbilə hərbi xidmətdən yayınsa da, ona MTX direktoru olduğu zaman prezident tərəfindən general-mayor rütbəsi verilmişdi.

Ölümü
-----

2020-ci il yanvarın 17-də İrəvanda qaynatasına məxsus evdə onun güllələnmiş vəziyyətdə meyidi aşkar edilib. Kutoyan gicgahından dəyən güllə ilə ölüb. Kutoyanın ölümü ilə bağlı əsas versiya intihardır, lakin keçmiş xüsusi xidmət orqanı direktorunun qətlə yetirildiyi də istisna edilmir. Keçmiş dövlət qulluqçusu evli idi və 4 yaşlı oğlu qalıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Scholarships Awarded". 2020-01-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-01-18.
2. ↑  Öldürülən Ermənistan sabiq MTX direktoru kimdir? – DOSYE[*ölü keçid*]
3. ↑  "Ermənistan ordusunda xidmətdən qaçan nazir və deputatlar – SİYAHI". 2017-10-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-01-18.
4. ↑  "Deyəsən Kutoyan intihar etməyib, öldürüblər..." 2023-07-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-01-17.
5. ↑  "Konyak və silah: Yerevanda Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin keçmiş rəhbərinin meyidi tapılıb". 2022-05-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-01-17.
**Sano Manabu** (佐野学?, 22 fevral 1892, Oita – 9 mart 1953) – Yaponiya iqtisadçısı və sosial aktivisti. Yaponiya Kommunist Partiyasının qurucularından biridir. Fukumotoizmin qatı əleyhdarı olmuşdur.

İlk illəri
----------

1892-ci ildə Yaponiyanın Oita prefekturasında doğulmuşdur. Ailənin yeddi uşağından altıncısı və üç oğlundan sonuncusu idi. Onun babası Hakuyo Naqasaki şəhərində ranqaku müəllimiliyi etmiş Aleksandr Ziboldun tələbəsi olmuşdur.

Sano 1905-ci ildə Kitsuki orta məktəbinə daxil olmuşdur. 1908-ci ildə *"Yorozu choho"* jurnalı üçün yazdığı məqaləyə görə mükafat qazanmışdır.

Fəaliyyəti
----------

1917-ci ildə Tokio Universitetindən məzun olmuşdur. Universitetdə tələbə olduğu dövrdə sosialist hərəkatla tanış olmuş və Şincinkay adlı qruplaşmanın qurulmasında kömək etmişdir. 1920-ci ildə Vaseda Universitetində iqtisadiyyat haqqında mühazirələr verməyə başlamışdır. 1921-ci ildə Yaponiya Əmək Federasiyasının üzvü olmuş, 1922-ci ildə Yaponiya Kommunist Partiyasının yaradılmasında iştirak etmişdir. 1923-cü ildə partiyanın mərkəzi komitəsinin üzvü olmuşdur. 1923-cü ildə baş verən Böyük Kanto zəlzələsi zamanı kommunistlərin kütləvi şəkildə həbs olunmasından yayına bilmiş və SSRİ-yə qaçmışdır. 1924-25-ci illəri Şanxayda keçirdikdən sonra 1925-ci ildə Yaponiyaya qayıdaraq Yaponiya Kommunist Partiyası yenidən qurmuşdur. 1926-cı ildə 10 aylıq həbsdə olmuşdur. 1927-ci ildə partiyanın mərkəzi icraçı komitəsinin üzvü seçilmişdir.

1928-ci ilin martında ikinci dəfə SSRİ-yə qaçaraq altıncı komintern görüşündə iştirak etmişdir. Yaponiyaya qayıdarkən 1929-cu ildə Şanxayda Yaponiya rəsmiləri tərəfindən həbs olunmuş, 1932-ci ildə Tokio məhkəməsi tərəfindən ömürlük həbs cəzasına layiq görülmüşdür. 1933-cü ilin iyununda Nabeyama Sadaçika ilə birlikdə həbsxanada kommunizmi inkar etmişdir. Nəticə də, ömürlük həbs cəzası 15 illik həbs cəzasına endirilmiş, 1943-cü ildə azadlığa çıxmış, yapon rəsmilərlə birlikdə Pekində fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. Bir çox kommunist onun bu hərəkətindən təsirlənərək kommunizm idealogiyasından əl çəkmişdir.

İkinci dünya müharibəsindən sonra Vaseda Universitetinə qayıtmışdır. Yaponiya Siyasi və İqtisadi Tədqiqat İnstitutunun əsasını qoymuş, imperator hakimiyyəti altında sosialist prinsiplərinin tətbiqini öyrənməyə çalışmışdır. 1947-ci ildə Yaponiya parlamentinə seçilməyə çalışsa da, uğursuz olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Hunter
2. 1 2 3 4 5  *Wagner, Jeffrey Paul.* "Sano Manabu and the Japanese adaptation of socialism" (PDF). The University of Arizona. 1978. 2022-07-14 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 14 iyul 2022.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 15. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 14 iyul 2022.
* *Hunter, Janet.* Concise Dictionary of Modern Japanese History (ingiliscə). University of California Press. 1984. ISBN 0-520-04557-2. İstifadə tarixi: 2022.
**Brahmaputra çayı** (sanskr. ब्रह्मपुत्र), *assam.* ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ *Brôhmôputrô*) — Hindistan yarımadasından axan ən böyük çay. Tibet, Hindistan və Banqladeşdən axan transsərhəd çaydır. Brahmaputra dünyada su həcminə görə 9-cu, uzunluğuna görə isə 15-ci çaydır.

Brahmaputra Tibetin Buranq əyalətində, Himalayın şimal yamacında yerləşən Kaylas dağı yaxınlığındakı Mapam-Yumtsu gölündən başlayır, Himalayı keçərək böyük dərələrlə cənubi Tibet boyunca axır və Hindistanın Arunaçal-Pradeş ştatına daxil olur. Bundan sonra çay, geniş Qanq deltasında Banqaladeşdə Padma adı ilə məşhur olan Qanqla birləşir. Brahmaputra və Padma birləşərək Meqhna çayını əmələ gətirir və Benqal körfəzinə tökülür.

Təxminən 4,696 km (2,918 mil) uzunluğunda olan Brahmaputra bölgədə suvarma və nəqliyyat üçün vacib bir çaydır. Çayın orta dərinliyi 30 metr (98 ft), maksimum dərinliyi isə 135 metr (443 ft)-dir (Sadiyada). Yazda Himalaydakı qarın əriməsi nəticəsində çayda fəlakətli daşqınlar baş verir. Suyun orta axın sürəti 19.800 m³/san olan çayda daşqınlar zamanı bu rəqəm təxminən 100.000 m³/san-ə yüksəlir. Çay eyni zamanda dünyada bor hadisəsinin baş verdiyi nadir çaylardan biridir.

Ərazidə 8.000 m-dən yuxarı olan yeganə zirvə Kançencaqra (8.586 m) olduğundan bura Brahmaputra hövzəsindəki ən yüksək nöqtədir. Çayın yuxarı axını uzun müddət məlum olmamış və yalnız 1884–1886-cı illərdə Yarlunq Tsanqponun başçılıq etdiyi ekspedisiya tərəfindən müəyyən edilmişdir. Buna görə də çayın bu hissəsi tez-tez Tsanqpo-Brahmaputra olaraq adlandırılır.

Çayın aşağı axını isə hindular üçün müqəddəsdir. Hindistan yarımadasındakı bir çox çayın adı qadın adı olduğu halda, yeganə olaraq bu çay kişiyə istinadən belə adlandırılmışdır. Brahmaputra Sanskrit dilində "Brahmanın oğlu" deməkdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2  "Scientists pinpoint sources of four major international rivers". Xinhua xəbər agentliyi. 22 avqust 2011. 3 May 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 sentyabr 2015.
3. 1 2  "Brahmaputra River". Encyclopædia Britannica. 30 yanvar 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 noyabr 2016.
4. ↑  "Brahmaputra River Flowing Down From Himalayas Towards Bay of Bengal". 6 noyabr 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 noyabr 2011.
5. ↑  *Singh, Vijay; Sharma, Nayan; Ojha, C. Shekhar P.* The Brahmaputra Basin Water Resources. Dordrecht: Springer. 29 fevral 2004. səh. 120. ISBN 9789048164813. 2022-03-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-15.
6. ↑  "Water Resources of Bangladesh". FAO. 6 avqust 2009 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 noyabr 2010.
7. ↑  *Gopal, Madan.*  K.S. Gautam (ed.). India through the ages. Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India. 1990. səh. 80.

Həmçinin bax
------------

* Qanq
**əş-Şəbab** (*ərəb.* حركة الشباب المجاهدين‎; somali Xarakada Mujaahidiinta Alshabaab) — Somalidə məskunlaşan terror təşkilatı. "Əl-Qaidə" terror təşkilatına bağlı olan "əş-Şəbab" terror qruplaşması 2006-cı ildə Somalidə yaranıb. Ölkənin zəif hökumətin əlində olduğunu görən qruplaşma, özünü "İslam dövlətləri"nin tərkib hissəsi adlandıraraq Efiopiya qüvvələrinə qarşı vuruşmağa başlayıb. Terrorçular ələ keçirdikləri torpaqları "İslamın şəriət qaydaları" ilə quracaqları iddiası ilə digər ölkələrdən də öz aralarına cihad adı altında insanları cəlb edir.

Etimologiya
-----------

Hərəkatın adı ərəbcədən "Hərəkət əş-Şəbab əl-Mucahidun" (Mücahid Gənclər Təşkilatı) olub, qısa olaraq "əş-Şəbab" kimi tanınır.

Tarixi
------

əş-Şəbab terror təşkilatı ilk dəfə 2004-cü ildə "Hizbul Şəbab" (Gənclər Partiyası) adı ilə tanınmağa başlayıb. əş-Şəbab hərəkatının qurucuları daha əvvəl Somalidə əsas İslam cəbhəsi hesab olunan "İslam Məhkəmələri" adlı hərəkatda olub. Ancaq sonradan daha radikal görüşlü şəxslər ayrılaraq əş-Şəbabı yaradıblar. Təşkilat Somalidə yumşaq "İslam Məhkəmələri" Hərəkatına qarşı düşmən cəbhədə dayanır və ilk dəfə 2009-cu ildə ölkənin prezidenti, keçmiş məktəb müəllimi Şərif Əhmədin hökumətinə qarşı silahlı müqavimətə başlayıb.

əş-Şəbab yarandığı gündən bu yana Somalidə bir neçə iri terror hücumları həyata keçirib. Politoloqların fikrincə, "Əş-Şəbab" qruplaşması əsasən partizan döyüşlər aparır. Bölgədə daha çox Keniya və Afrika Birliyinə daxil ölkələrə gələn turistləri, eləcə də əsgərləri oğurlayırlar. Buna baxmayaraq Efiopiya qüvvələri ölkənin qərbindən daxil olaraq Beledveyne və Baidoa şəhərlərini nəzarətə götürməyə müəffəq olub. Terrorçular 2015-ci il 21 sentyabrında 152 adamın ölümünə səbəb olan terror Qarissa Universitet Kollecinə hücumunu üzərinə götürüb.

Qruplaşma öz şəriətinə uyğun şəkildə zina etməkdə günahlandırılan qadınları daşlayaraq öldürür, oğruları isə əllərini kəsməklə cəzalandırır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  "Keniyanı qana boğan "əş-Şəbab" haqda ilginc məlumatlar". legion.az. legion.az. 4 March 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 December 2015.
2. ↑  "Kenya al-Shabab attack: Security questions as Garissa dead mourned". BBC News. 13 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 April 2015.

Xarici keçidlər
---------------

* Al-Shabaab: How Great a Threat?: Hearing before the Committee on Foreign Affairs, House of Representatives, One Hundred Thirteenth Congress, First Session, October 3, 2013
**Farkaşreti məzarlığı** (mac. Farkasréti temető) — Budapeşt şəhərində yerləşən məşhur məzarlıq. 1894-cü ildə istifadəyə verilən məzarlıq Budapeştin görməli yerlərindən biri sayılır. Burada bir çox tanınmış macar əsilli aktyorlar, aktrisalar, rəssamlar, opera müğənniləri, musiqiçilər, heykəltəraşlar, memarlar, yazıçılar, şairlər dəfn edilmişdir. Bundan başqa məzarlıqda bir çox alim, akademik, elm xadimlərinin məzarları mövcuddur.

Haqqında
--------

Buradakı məzarlar əksərən diqqətəlayiq heykəllərlə bəzədilmişdir. 1950-ci ildə məzarlığın ətrafında park salınmış, 1980-ci illərdə isə morq salonu və yeni şapel inşa edilmişdir. Tikinti məşhur macar memar İmre Makoveçin planları əsasında həyata keçirilmişdir. Macarıstanda kommunist hakimiyyəti zamanı Kerepeşi məzarlığında dəfn mərasimlərinə məhdudiyyət qoyulması, buranı ölkənin əsas məzarlığına çevirdi. Farkaşreti Budapeşt şəhərinə 3 km məsafədə yerləşir. Buradakı ən qədim məzar Ferens Katri Salezin məzarıdır. O Budapeşt Raf dəmiryolunun, Esterqomdakı orijinal Maria Valeria körüsünün memarıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Séta a Farkasréti temetőben". 2005-10-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-15.
**İsmail Hakkı Akoğuz** (1 yanvar 1903, Konstantinopol – 20 avqust 1978, Ankara) Türk əsgəri.

Həyatı və hərbi xidməti
-----------------------

1905-ci ildə Hərbi Akademiyanı leytenant rütbəsi ilə bitirmişdir. Bu rütbə ilə 1905–1910 arasında Plovdivdə 7-ci Tümən, 19. Tümən, Ərzincanda 4. Orduda bölük komandiri oldu.etdi. 31 avqust 1910-cu ildə birinci leytenant rütbəsinə yüksəldi. 1910–1912 arasında təhsil almaq üçün Almaniyaya getdi. Vətənə qayıtdıqdan sonra, 1912–1913-cü illərdə 29. Tümən, 87. Alay 1. Bölüyə təyin edildi. Bu birliklə Balkan müharibələrinə qatıldı, Çatalca müharibələrində və irəli hərəkatda vəzifə tutdu. Daha sonra keçici olaraq 9. Tümən yavərliyinə təyin edildi. 1914-cü ildə kapitan rütbəsi aldı. 1914–1918-ci illərdə Qafqaz Cəbhəsində 3. Ordu Qərargah Başçılığı əmrində vəzifələndi. 1917–1918-ci illərdə eyni cəbhədə 3. Ordu Komandirliyi baş köməkçiliyi vəzifəsini tutdu. 1919–1920-ci illərdə Ərkan-i-Hərbiyyə Məktəbində oxudu.

1920-ci ildə mayor rütbəsinə yüksəldi. Elə həmin il Anadoluya getdi və Milli Mübarizəyə qoşuldu. 1920 ilə 1923-cü illər arasında 9. Korpus Baş qərargah rəisi vəzifəsində çalışdı. 1923–1924-cü illərdə Hərbi Akademiyada təhsilini başa vurdu və 1926-cı ilə qədər 2-ci Korpus qərargahında xidmət etmişdir.

1 iyun 1926-cı ildə podpolkovnik rütbəsinə yüksəldi. 1926–1930-cu illər arasında Müharibə Akademiyalarında dərs verdi, 3. Korpus Baş qərargah rəisi, 41. Bölmə 19. Alay komandirinin müavini vəzifəsində çalışıb. 1931-ci ildə polkovnik rütbəsinə yüksəldi. 1937-ci ilə qədər Müharibə Akademiyalarında müəllim işlədi. Mərsində 7. Bölmə 23. Alay Komandirliyi, Ərzincanda 3. Ordu Qərargah başçı vəkilliyi, Muğlada 18. Dağ Tuqay Komandirliyi və Baş Qərargah 3. Şöbə müdirlüyü vəzifələrini tutdu.

30 avqust 1937-ci ildə briqada generalı və 30 avqust 1938-ci ildə general-mayor rütbəsinə yüksəldi. 30 avqust 1942-ci ildə general-leytenant rütbəsinə yüksəldi. 30 avqust 1947-ci ildə General rütbəsinə yüksəldi. Bu sırada Balıkəsirdə 2. Ordu Komandiri və Ali Hərbi Şuranın üzvü kimi xidmət etmişdir. 19 iyul 1950-ci ildə General rütbəsi ilə təqaüdə çıxdı.

Alman dilini bilən general İsmail Hakkı Akoğuz, Ludendorffun xatirələrini və Alman Zabiti Feliz Guze'nin "Böyük Müharibədə Qafqaz Cəbhəsindəki Döyüşlər" və Rafael de Nogalis'in "Aypara altında Dörd İl" əsərlərini tərcümə etdi. 1914-cü ildə "Müharibə", 1915-ci ildə "Qılınclı Gümüş Ləyaqət" və "Alman İkinci Dəmirsəlib Nişanı" medal və nişanlarını aldı. 1917-ci ildə Qılınclı "Beşinci Məcidiyyə" və 1918-ci ildə "Avstriya İkinci Sinif Hərbi Məziyyət" nişanlarına və 1923-cü ildə "İstiqlaliyyət" medalı ilə təltif edilmişdir.

20 avqust 1978-ci ildə Ankarada öldü və Karşıyaka Qəbiristanlığında dəfn edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Tərcüməçiliyini etdiyi "Birinci Dünya Müharibəsində Qafqaz Cəbhəsindəki müharibələr" adlı əsər içində yer alan bioqrafiyası".