recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Afarar** — çox nazik yuvarlanmış xəmirdən müəyyən içliklə hazırlanmış məşhur ləzgi milli yeməyi.

Afarar ən çox sevilən ləzgi yeməklərindən biridir. Bir çox cəhətlərinə görə çudu və osetin piroqlarına bənzəyir..

Resepti
-------

Afarlar müxtəlif içliklərlə bişirilir. Afarlar ənənəvi olaraq,ləzgilərin tarixi dağlıq və dağətəyi ərazilərində bitən otlardan hazırlanır (belə otların 50-dən çox növü məlumdur). Afararın içi: çuğundur yarpaqlarından tutmuş gicitkənə qədər müxtəlif otlar ilə doldurula bilər.

Balqabaq afarları populyarlıq baxımından bitki tərkibli afarlardan daha az populyardır, bu yəqin, dağlarda əkin sahələrinin az olması ilə əlaqədardır, hansı ki, burada çox geniş sahələrdə tərəvəz yetişdirmək mümkün olardı. Əksinə, dağlarda daha çox ot yetişir. Afarlar turpdan da hazırlanır. Ancaq bütün tərəvəz növlü afarlar arasında kartoflu afararıar daha çox yayılmışıdır. Ətdən hazırlanan afarlar ləzgilər arasında daha çox məşhurdur. Ət afarlarının hər yerdə olmasının səbəbləri sadədir - dağlılar arasında maldarlıq əkinçilikdən daha geniş inkişaf edib və təsərrüfatda həmişə ət bolluğu vardır. Ənənəvi olaraq, ət afarları quzu və ya mal ətindən hazırlanır. Dağlılar arasında quşçuluq mal-qaradan daha az yayılmışdır və İslam dininə etiqad edən ləzgilər üçün donuz yetişdirmək və donuz ətini yemək dini səbəblərə görə qadağandır.

Hər növ afarar hazırlamağın qaydası eynidir, yeganə fərq, içliyi doldurmadan əvvəl işlənmə və hazırlanması üsulundadır. Əgər bu gicitkən afararıdırsa, yuyulmuş və doğranmış gicitkən götürülüb, bu formada afarar xəmirinin içinə qoyulur.

Balqabaq, turp və ya kartof içliyi sürtgəcdən keçirilərək hazırlanır. Afarar ətlə doldurulursa, adətən quzu və ya mal əti, çox nadir hallarda quş ətindən istifadə olunur. Ət kiçik parçalara doğranılır. Demək olar ki, istənilən afarara duz, soğan və qara bibər əlavə olunur. Yağ kimi əsasən heyvan yağlarından: inək və qoyun yağından istifadə olunur. Bişdikdən sonra afarar iri boşqabda süfrəyə verilir, yumşalması üçün qabın üst səthi kərə yağı ilə yağlanır. Afar isti yeyilən yemək növüdür.

Etimologiyası
-------------

"Afar" sözünün derivatoloji təhlili bu sözün mənası ilə bağlı suala dəqiq cavab vermir. Lakin bu sözün ən ehtimal olunan və ən yaxın təfsiri "fuar" leksemi (*rus.* çörək) ola bilər. Yəqin ki, bu yeməkdə un istifadə edildiyinə görə bu yeməyi məhz belə adlandırmışlar.

Növləri
-------

Afararın müxtəlif tərkibli növləri var. Bu növləri aşağıdakılardır:

* Göyərti ilə
* Balqabaq ilə
* Turp ilə
* Kartof ilə
* Ət ilə
* Kələm ilə
* Kəsmik ilə

İstinadlar
----------

1. ↑  "Афары: кулинарный рецепт". 2013-10-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-24.
2. ↑  "Ретро кухня. Лезгинское куриное чуду | islamdag.ru". 2018-08-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-24.

Ədəbiyyat
---------

* Гаджиева Г. Р. «Кухня лезгин». Махачкала, 1996 г.
**Mömünat Qurbanova** — aktrisa.

Həyatı
------

Mömünat Qurbanova 8 dekabr 1958-ci ildə Buzovnada dünyaya gəlib. Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunu bitirib. Kinoya ilk gəlişi "Dərviş Parisi partladır" filmindəki Şərəfnisə obrazı ilə baş verir. Burada o, gələcək həyat yoldaşı Ənvər Həsənov ilə tanış olur. Aktrisa cəmi 3 filmdə rol alır və hər 3 filmdə həyat yoldaşı da iştirak edir. Onlar "Atları yəhərləyin"(Qanlı zəmi) və "Sonuncu döyüş" filmlərində çəkilirlər. Mömunat Qurbanova 2008-ci il dekabrın 8-də vəfat etmişdir. Aktrisa 50-ci doğum gününü qeyd etmək üçün ailəsi ilə birgə Nabrana getmişdir. Onlar Nabrandan geri qayıdarkən qəzaya uğramışdırlar. Nəticədə Mömunat Qurbanova bu qəzada dünyasını dəyişmişdir.

Filmoqrafiya
------------

1. Dərviş Parisi partladır (film, 1976)
2. Atları yəhərləyin (film, 1985)
3. Son döyüş (film, 1996)

İstinadlar
----------

1. ↑  Qurbanlı, R. Sevgilisi üçün aktrisa da oldu, muzey işçisi də... Qaçaq Nəbinin Həcəri, Ənvər Həsənovun Möminatı: [Ənvər Həsənovun həyat yoldaşı Möminat Qurbanova haqqında] //Ədalət.- 2012.- 26 dekabr.- S.8.
2. ↑  "Qaçaq Nəbinin Həcəri, Ənvər Həsənovun Möminatı". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-19.
**Masada** (ivr. ‏מצודה‏‎ — "qala") — İsrailin cənubunda Nəcəf çölündə yerləşən qala.

Romalılara təslim olmaq istəməyən yəhudilər bu qalaya sığınır. Romalılarla yəhudilər arasındakı münaqişələrin əsasını din təşkil edirdi. Onlar istəyirdilər ki, yəhudilər öz inanclarını tərk etsinlər. İnanca görə, Masada qalası içərisində gizlənən yəhudilər, qurtuluş ümidlərinin tükəndiyini düşünüb və aralarından silah istifadə etməyi bacaran 10 şəxsi 950 insanı öldürmələri üçün vəzifələndirirlər. Qaydaya görə, bu 10 adam, digər 950 adamı öldürdükdən sonra, 10 nəfər arasında bir nəfər seçirlər və həmin bir nəfər 9 yəhudini öldürdükdən sonra özünə qəsd etməli idi. Şərt olaraq heç kimin sağ qalmaması qoyulmuşdu həmin seçilmiş insanların öhtəliyinə. Lakin toplu intihardan yalnız 2 qadın və 5 uşaq həyatda qalmışdır ki, onlar da bu dəhşətli hadisəni gələcək nəsillərə çatdırıb.

| ⛭İsraildə yerləşən UNESCO-nun ümumdünya irsi obyektləri |
| --- |
|  | Ağ şəhər  • Bibliya təpələri (Megido  • Tel Beer Şeva  • Tel Hazor)  • Negev buxur yolu (Haluza  • Mamşit  • Avdat  • Şivta)  • Əkka  • Masada  • Ümumdünya Ədalət Evi və Dünya Bəhai Mərkəzi  • Nahal Mearot  • Beyt Quvrin Milli Parkı və Mareşa  • Beyt Şearim Milli Parkı  • Qədim Qüds şəhəri və qala divarları |  |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |
**Afips** (*adıge.* Афыпс) — Rusiyanın Krasnodar diyarında və Adıge Respublikasında çay. Çayın uzunluğu 96 km, sutoplayıcı hövzənin sahəsi— 1380 km²-dir.

Çayın adı adıgey dilindədir. "Ps" şəkilçisi adıqca "psı" *su* deməkdir. Adın başlanğıcı Afa (ildırım və şimşək tanrısı) tanrısının adıdır. Baxmayaraq ki, bu tanrı çərkəzlər və abazinlər arasında qəbul edilmədi. "Afa" adı həm də meşəli dağ olan "Böyük Afipsə" verilmiş. Başqa bir versiyaya görə toponim kab.-çərk. Афӏыпс sözündən "şirin" və *adıge.* Ахуы — "ağ" sözündən formalaşıb. Ancaq C.Kokov düşünür ki, bu yanılış assosiasiyadır.

Semyon Bronevskinin 1823-cü ildə tərtib etdiyi *Qafqaz xəritəsində* çayın adı "Karakuban" kimi göstərilib. Ancaq məlumdur ki bu ad başqa çaya verilib.

Coğrafiyası
===========

Çaya Krasnodar diyarının cənub-qərbindəb başlanğıcını götürür və Adıgeyin şimal-qərb hissəsində Kubana tökülür. Çayın mənbəyi Böyük Afips dağının şimal-şərq yamacında yerləşir. Dağın bu hissəsi əhən daşlı, gilli şistlir, mergellli süxurlardan təşkil olunub. Bir çox tirələri kəsib keçən çay açıq əraziyə çıxanda su-buzlaq mənşəli düzənlik formalaşdırmış. Çay Afipsip kəndi yaxınlığındakı Şapsuq su anbarından Kuban çayına birləşir. Afips Smolensk stansiyasından və Afipsski şəhər tipli qəsəbədən keçir.

Hidrologiyası
-------------

Çay özünə bir çox kiçik dağ çaylarını birləşdirir. Ən böyük qolları Şebş və Ubin çaylarıdı. Çayın axın sürrəti aşağıdır. İlin yağıntılı dövründə bol sulu və gür olur.

Afips çayı əsasən atmosfer yağıntıları ilə və qrunt suları ilə qidalanır. Yaz aylarında çayda səviyyə artımı müşahidə olunur. Ən aşağı səviyyə isə iyul-sentyabr ayalarında qeydə alınır. Su sərfi 0,005–272 m³/saniyə arasında dəyişir. İllik su sərfi — 4 m³/saniyədir. Qış aylarında yuxarı axarlarında donma müşahidə olunur. Afips çayı vadisində bir çox meneral bulaqlara rast gəlinir. Bunlardan ən məşhuru Ubin çayı vadisində olan Zaporojski bulaqlarıdı. Bu ərazidə 14 Yessentuki tipli duzlu və duzlu-qələvi suların çıxışı var. Minerallaşma 300–600 mq/l arasında dəyişir.

Çay il boyu 130 milyon m³ su və təxminən 50 min ton çöküntü gətirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Афипс : [рус.] / textual.ru // Государственный водный реестр : [арх. 15 октября 2013] / Минприроды России. — 2009. — 29 марта.
2. ↑  *Ковешников В. Н.* Афипс // Очерки по топонимике Кубани. — Краснодар : Мир Кубани, 2006. — С. 12. — ISBN 5-00-000578-3.
3. ↑  *К. Х. Меретуков.* Афы // Адыгейский топонимический словарь. — 3-е изд. доп. — Майкоп : ООО "Качество", 2003. — С. 46−47. — ISBN 5-901701-43-7.
4. ↑  *Твёрдый А. В.* Афипс // Кавказ в именах, названиях, легендах: опыт топонимического словаря. — Краснодар : Платонов И. 2008. — С. 42. — ISBN 978-5-89564-044-9.
5. ↑  *Коков Дж. Н.* Афыпс // Избранные труды. Том 1. Адыгская топонимия. — Нальчик : Эльбрус, 2000. — С. 271. — ISBN 5-7680-1434-9.
6. ↑  "ссылка на карту".
7. ↑  Кара-Кубань // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
8. 1 2  "Республика Адыгея — География Адыгеи — Внутренние воды — Афипс". 2015-06-10 tarixində arxivləşdirilib.
**Moltke körpüsü** (*alm.* Moltkebrücke‎) — Almaniyanın Berlin şəhərində Şpree çayının üstündə qurulmuş körpü. İnşaatı 1891-ci ildə bitmiş və şimal sahildə yerləşən Alt-Moabit dəmiryol stansiyasını cənubdakı Villi-Brandt-Strasse stansiyasına və Kansler binasına birləşdirir. Körpü Prussiya krallığı ordusuna 30 il rəhbərlik etmiş general-feldmarşal Helmut Karl Bernhard fon Moltkenin (1800–1891) şərəfinə adlandırılmışdır. Körpünün tamamlanmasına az müddət qalmış o vəfat etdiyi üçün açılış mərasimi onun cənazə korteji tərəfindən icra edildi. Körpü 3 arkadan ibarətdir və qum daşından tikilmiş, həmçinin Yohan Böse, Karl Piper və Karl Beqasın heykəlləri ilə bəzədilmişdir.

Tarixi
------

İnşaat işləri 1888-ci ildə başlamış və 1891-ci ildə tamamlanmışdır. Körpü 1945-ci ilin aprelində İkinci dünya müharibəsinin sonlarında ağır döyüşə şahidlik etmişdi. Alman müdafiəçilər olan 5000-ə qədər SS və Volksştrum üzvləri körpünün hər iki girişində barrikada qurdular və körpünü partlatmaq üçün minaladılar. Aprelin 28-də general-mayor Semyon Perevyortkinin başçılıq etdiyi sovet 3-cü həmləçi ordu Alt-Moabitdən aşağıya doğru körpüyə tərəf yaxınlaşdılar. Onların məqsədi körpüdən sadəcə 600 metr aralıda yerləşən Reyxstaqı tutmaq idi. Qaranlıq düşəndə sovet əsgərləri körpüyə hücum etdilər. Minaların partladılması körpünü zədələdi və bir hissəsi Şpree çayına düşsə də, hələ də üzərindən kifayət qədər minik və əsgərin keçməsi mümkün idi. Gecə yarısı sovet 150-ci və 171-ci diviziyaları körpünün baş tərəflərini baş verə biləcək hər hansı əks-hücuma qarşı qorumağa başladılar. Məhz buradan onlar Reyxstaqa tərəf hərəkətə başldılar və mayın 1-də buranı zəbt etdilər.

Hər nə qədər dağıntıya məruz qalsa da, körpü müharibə zamanı məhv olmayan tikililərdən biri idi və öz orjinal görünüşünü saxlayırdı. Lakin körpü sonradan təmir edilmiş və müasir nəqliyyatın ağırlığına tab gətirməsi üçün gücləndirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Read & Fisher, pp. 435.
2. ↑  Read & Fisher, pp. 444.
3. ↑  Beevor, pp. 340, 347–349.

Ədəbiyyat
---------

* Read, Anthony & Fisher, David, *"The Fall of Berlin"*, W. W. Norton & Company, New York, 1992, ISBN 0-393-03472-0
* Beevor, Antony *"Berlin: The Downfall 1945"*, Viking-Penguin Books, 2002, ISBN 0-670-88695-5
Qola (r) təsir edən moment
Fırlanan sistemdə qüvvə {\displaystyle {\vec {F}}} və dönmə momenti {\displaystyle {\vec {\tau }}} arasındakı münasibət
**Moment** — mexanikada tətbiq nöqtələri və istiqamətləri eyni oxdan meyillənən eyni qiymətli qüvvələr tərəfindən yaradılan fırlanma təsiridir. Qüvvələrin istiqamət xətləri arasındakı məsafəyə qüvvə qolu deyilir. Momentin qiyməti qüvvə ilə onun qolunun hasilinə bərabərdir.

Momentin xüsusi halı olan dönmə momenti fırlana bilən cismə təsir edir. Bunu düzxətli hərəkət edə bilən cismə qüvvə təsiri ilə də müqayisə etmək olar. Bu zaman qüvvənin təsirindən cism fırlanma oxu ətrafında dönərək təcillənir. Dönmə momentinin vahidi {\displaystyle N.m}-dir. O bu düsturla tapılır:

{\displaystyle {\vec {M}}={\vec {r}}\times {\vec {F}}} – *Moment vektoru*
*Moment = Qol x Qüvvə*
Dömnə momentinin istiqaməti təsir edən qüvvəyə perpendikulyar olub sağ əl qaydası ilə tapılır. Əgər sağ əl ilə qüvvə vektorunu tutsaq və yuxarıya qaldırılmış baş barmaq bununla üst-üstə düşərsə onda dolanmış barmaqlar momentin istiqamətini göstərmiş olarlar. Bu *sağ əl qaydası* mexanikada bütün hesablamalarda istifadə olunur. 

Qüvvə hər hansı bir məsafədə hərəkət edirsə, onda o iş görür. Bu çevrəvi hərəkətə də aiddir.

*Güc= Moment x bucaq sürəti*

Sİ sistemində güc Vattla, moment N.m, bucaq sürəti isə rad/san ilə ölçülür.
Mərkəzi və Cənubi Avropa dağları, Pireney, Alp və Karpat və Balkan dağlarının dəniz səviyyəsindən 300–2500 m hündürlüyə qədər olan ərazilərdə bitərək meşələr əmələ gətirir, xüsusən də daşlıq yamaclarda bataqlaşmış düzənliklərdə, hündür dağlarda alçaq əyilmiş formaları geniş yayılıb. Hündürlüyü 10 m-ə (bəzən 20 m-ə), enli-piramidal çətiri isə 4–5 m-ə çatan ağac və ya çox gövdəli koldur. Kol və ya torpaqqoruyucu, sürünən formaları vardır. Qabığı tünd-boz, dərin şırımlı, qeyri-bərabərdir. Cavan zoğları əvvəlcə yaşılımtıl, sonra kələ-kötür olub, tünd-qonur rəngli, qısa, çılpaqdır. Tumurcuqları qonur, yumurtavarı, qatranlı, qabıqları isə dişlidir. İynəyarpaqları qalın, cod, möhkəm, qılıncvarı əyilmiş, uzunluğu 3-10 sm, qalınlığı 1,5 mm, parlaq, tünd yaşıl olub, ucu biz, nazik dişlidir, ağacın üzərində 2-5 il qalır. Qınların uzunluğu 11–15 mm-dir.
Qozaları konusvarı və ya yumurtavarıdır, bir az qabarıq apofizli, qara haşiyə ilə əhatə olunmuş, uzunluğu 2-6,5 sm, eni 4 sm-ə qədərdir, sarımtıl, tünd-qonur rəngdədir, ağacda oturaq formalı, üfüqi və ya yuxarı qalxandır, tək və ya 2-3 ədədi bir yerdədir. Qozalar üçüncü ilin yazında yetişir və toxum əmələ gətirir. Toxumları xırdadır, piramidal, qarmaqvarı qalxanlı, qara halqa ilə əhatə olunmuşdur. 500-600 il yaşayır. İşıqsevən, şaxtaya, quraqlığa, kölgəyə, güclü küləklərə, şəhər mühitinə, torpağın bərkiməsinə və havanın çirklənməsinə davamlıdır.
Azərbaycanda Nəbatat bağında və Mərdəkan Dendrarisi ndə bir neçə nümunəsi vardır. Dağ şamından canlı çəpərlərin, tək və alçaq dekorativ qrupların yaradılmasında, daşlıq yamaclarda qoruyucu əkinlər kimi istifadə edilir.

Məlumat mənbələri
-----------------

1. Деревья и кустарники СССР. т.3.1954;
2. Флора Азербайджана. т.5. 1954;
3. Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970;
4. Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996;
5. Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.
6. "Azərbaycan dendraflorasi" I cild, Baki, "Elm", 2011, 312 səh.

İstinadlar
----------

1. "Azərbaycan dendraflorasi" I cild, Baki, "Elm", 2011, 312 səh.

* Tofiq Məmmədov, Elşad Qurbanov, Tariyel Talıbov.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q25543385
* EUNIS: 150588
* GRIN: 28485
* IPNI: 263119-1
* IRMNG: 11076191
* ITIS: 519072
* NZOR: 721bde23-f78b-420c-bb1d-6e3e8446c0f6
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:263119-1

 |
Birləşmiş Ştatların Mərkəzi Komandanlığı (ing: United States Central Command (USCENTCOM)) Birləşmiş Ştatların Müdafiə Nazirliyinin 11 Vahid Döyüş Komandanlığından biridir. 1 yanvar 1983-cü ildə qurulmuşdur. Sürətli Yerləşdirməli Müştərək Əməliyyat Qüvvələrinin (Rapid Deployment Joint Task Force - RDJTF) əvvəlki vəzifələrini öz üzərinə götürmüş və əməliyyat sahəsi Yaxın Şərq, xüsusilə İraq və Afrikada Misir, həmçinin Orta Asiyadakı Əfqanıstandır. Baza qərargahı Florida ştatının Tampa şəhərindəki MacDill Hərbi Hava Qüvvələrinin bazasında yerləşir.

Komandanlıq bir çox hərbi əməliyyatlarda, o cümlədən 1991-ci ildə İraqdakı Çöl Fırtınası Əməliyyatında, Əfqanıstan müharibəsi və Səddam Hüseynin devrilməsi ilə nəticələnən İkinci İraq müharibəsində Amerikanın əsas iştirakçı qüvvəsi rolunu oynamışdır. 2015-ci ildən etibarən CENTCOM qüvvələri ilk növbədə Əfqanıstan, İraq və Suriyada yerləşdirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Tara Copp.* "New CENTCOM, SOCOM leadership named". 21 avqust 2018. 2019-06-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 iyun 2020.
**Mustafa Qarayev** — fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

20 sentyabr 1936-cı ildə Laçın rayonunun Minkənd kəndində anadan olub.

1945-ci ildə 1-ci sinifə getmiş, 1955-ci ildə Minkənd kənd orta məktəbini bitirmişdir.

1956-cı ildə S.M.Kirov adına ADU-nun fizika-riyaziyyat fakultəsinə daxil olub.

1961-1966-cı illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Energetika elmi tədqiqat institutunda elmi işçi vəzifəsində işləyib. Bu müddətdə keçmiş SSRİ-nin respublikalarında uzun müddətli elmi ezamiyyətlərdə olmuşdur.

1966-cı ildə D.Bünyadzadə adına XTİ-nun Riyaziyyat fakultəsində müəllim kimi çalışan M.Qarayev sonrakı illərdə həmin kafedrada baş müəllim, dosent, professor olmuş və hal hazırda həmin kafedraya rəhbərlik edir.Müxtəlif illərdə beynəlxalq elmi konfranslarda məruzələrlə çıxış etmişdir. 45 elmi məqalə, 5 metodik göstəriş və 2 kitabın müəllifidir.

2005-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham əliyevin sərəncamı ilə M.Qarayevə Respublikanın Əməkdar müəllimi fəxri adı verilmişdir.

2006-cı ildə ATU-nun qərarı ilə "Qabaqcıl Təhsil işçisi" nişanı ilə təltif edilib.

D.Bünyadzadə adina XTİ-nun Riyaziyyat kafedrasının müdiridir.

Mənbə
-----

* Laçın qəzetinin Minkənd kənd orta məktəbinin 120 illik yubleyinə həsr edilmiş xüsusi buraxılışı. Bakı 2010, səh. 26.

İstinadlar
----------
**Fərat çapağanı** (*lat.* Megacephala euphratica) — Sərtqanadlılar dəstəsinə, karabidlər fəsiləsinə aid növ.

Təsviri
-------

Böcəyin bədəninin uzunluğu 19 – 32 mm, rəngi göymtül yaşıldır, qanadüstlüklərinin ucunda sarı ləkə vardır, ətrafları sarıdır. Başı böyükdür, gözləri qabarıq, çənələri güclüdür, ətrafları uzun, nazik və sarı rənglidir.

Həyat tərzi
-----------

Şoran torpaq sahələri. Böcəklərə yaz və yayın başlanğıcnda rast gəlinir, gecə yırtıcısıdır, kiçik cücülər, qurdlar və ilbizlərlə qidalanır. Sürfələri dərin və geniş yuvalarda yaşayır və həmçinin kiçik cücülərlə qidalanır. Xəstəlikləri məlum deyildir.Təbii düşmənləri pişiklər, kirpiləri göstərmək olar. Böcəklərin bir qismi isə avtomobil təkərləri altında qalıb məhv olurlar.

Yayılması
---------

Qərbi Türkmənistan, Cənubi Dağıstan, Azərbaycan (Abşeron, Muğan düzü).

Kateqoriyası və statusu
-----------------------

Kritik vəziyyətdədir. Təbii şəraitdə nəslinin kəsilməsi ehtimalı vardır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Şoran torpaqlarının meliorasiyası və istifadə edilməsi.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
--------------------------------------

Azərbaycanın Qırmızı kitabının I nəşrinə daxil edilmişdir. Şirvan Milli Parkında qorunur.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
------------------------------------------

Şirvan Milli Parkı ərazisində böcəklərin tutulmasını qadağan etmək lazımdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Fərat çapağanı[*ölü keçid*]
2. ↑  Azərbaycanın Qırmızı kitabının I nəşri

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q6808210
* BioLib: 257263
* EPPO: MGCPEU
* Fauna Europaea (new): b3edd86e-2a00-4e83-bf25-b2aaa824fad0
* GBIF: 8727680

 |
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Məmməd Cəfərov.

**Məmməd Cəfərov** (*Cəfərov Məmməd Xanhüseyn oğlu*; d. 1957. Qaçaqkənd, Neftçala rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Rusiya alimi; K.İ.Skryabin adına Moskva Dövlət Veterinar Təbabət və Biotexnologiya Akademiyasının parazitologiya və heyvanların invazion xəstəlikləri kafedrasının professoru.

Həyatı
------

Cəfərov Məmməd Xanhüseyn oğlu 1957-ci il oktyabrın 24-də Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Qaçaqkənd kəndində anadan olub. 1982-ci ildə S.M.Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) kimya fakültəsini "kimya" ixtisası üzrə əla qiymətlərlə bitirib. Elə həmin ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının (indiki Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası) Fiziki Kimya və Kataliz İnstitutunun məqsədli aspiranturasına qəbul olunub və aspirantura təhsilinin bütün dövrü üçün SSRİ Elmlər Akademiyasının Fizioloji Aktiv Maddələr İnstitutunun təbii maddələrin tədqiqinin struktur və nəzəri yolları laboratoriyasına göndərilib.

M.Cəfərov 1982-1985-ci illərdə SSRİ Elmlər Akademiyası M.M.Şemyakin adına Bioüzvi Kimya İnstitutunun steroidlər kimyası laboratoriyasında təcrübə keçib. 1988-ci ildə kimya elmləri namizədi elmi dərəcəsini almaq üçün M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin kimya fakültəsində "C/D bağlanmasının "ikimərkəzli dövretmə" vasitəsilə steroidlərin izomerləşməsinin rentgenostruktur tədqiqi" mövzusunda dissertasiya müdafiə edib.

1986-1991-ci illərdə elmi işçi vəzifəsində çalışıb. 1990-cı illərdə müxtəlif təşkilatlarda konsultant, kommersiya bölməsinin rəhbəri işləyib, LBO monokristallarının istehsalı və kardiotonik steroidlərin tam sintezi üzrə laboratoriya yaradıb.

M.Cəfərov 2005-ci ildən K.İ.Skryabin adına Moskva Dövlət Veterinar Təbabət və Biotexnologiya Akademiyasının üzvi və bioloji kimya kafedrasında dosent işləyib, 2014-cü ildən isə həmin akademiyanın parazitologiya və heyvanların invazion xəstəlikləri kafedrasının professorudur. Eyni vaxtda НТС-nin üzvü olub, "Elmi-mühəndislik problemləri mərkəzi" RİT-də biotexnologiyalar və əczaçılıq şöbəsinin rəisi, Rusiya Elmlər Akademiyası N.D.Zelinski adına Üzvi Kimya İnstitutunun aparıcı elmi işçisidir.

Hazırda geniş təsir spektri olan yeni veterinar və dərman vasitələrinin hazırlanması üzərində işləyir.

M.Cəfərov 65-dən çox elmi və tədris-metodik işlərin, o cümlədən "Steroidlər. Quruluşu, alınması, xüsusiyyətləri və bioloji əhəmiyyəti, təbabətdə və baytarlıqda tətbiqi" (S.Y.Zaytsevin və V.İ.Maksimovun həmmüəllifliyi ilə, 2010) dərs vəsaitinin müəllifidir. Bu kitab yazılarkən müəllif steroidlərin kimya və biologiyasını yığcam və anlaşıqlı dildə verməyə çalışıb, təbiətin steroid birləşmələrinin tibbdə, baytarlıqda, habelə kənd təsərrüfatında əhəmiyyətini göstərməyə çalışıb. Bundan başqa, M.Cəfərov ixtiralarına görə 4 patentin sahibidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bağıyeva, Mətanət.* Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar. Qısa bioqrafik məlumat kitabçası (PDF) (az.). Bakı: "Papirus NP". 2016. ISBN 978-9952-8299-1-4. 2017-10-21 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-10-21.
**Məmlan ibn Yəzid** — Şirvanşah şahzadəsi, Şirvan taxtına iddiaçı.

Həyatı
------

Şirvanşah Yəzid ibn Əhmədin oğlu idi. 22 noyabr 1066-cı ildə oğuz sərkərdəsi Qaratəkin ilə birlikdə Şamaxıya yürüşə başlamış və taxta iddia edirdi. Şirvanşah I Fəribürz əmisini məhv etmək üçün sultanın hacibinə gizlincə 6000 dinar verərək onu öz tərəfinə çəkmişdi. "Tarix-i əl-Bab"da Məmlan ibn Yəzidin öldürülməsinin təfərrüatı nəql olunur:

> 
> "Hacib buna razılıq verib Qalabad qalasında oturan Məmlanı ziyafətə dəvət etdi. Məmlan ziyafətə gəldi. Onlar Məmlan sərxoş olana qədər yeyib – içdikdən sonra hacib onun Qalabada qayıtmasına icazə verdi. Bu vaxt Şirvanşah özünün saray adamlarından üç nəfəri – dayısı oğlu Ləşkəristanı, xidmətçisi Şadtəkini və hacibi Namdar ibn Müzəffəri yolda pusqu qurmağa göndərdi. Onlar sərxoş halda yanlarından keçən Məmlanın üstünə atılaraq, h.459-cu ilin rəbiülaxir ayında cümədən şənbəyə keçən gecə onu qəddarcasına qətlə yetirdilər. Məmlanın meyiti Yəzidiyyəyə gətirilərək orada dəfn edildi"
> 
>

İstinadlar
----------

1. ↑  V.Minorski, Şirvan və Dərbəndin tarixi, 58-59

|  |  |
| --- | --- |
| П: | "Şirvanşahlar dövləti" portalı |

| ⛭Şirvanşah şahzadələri |
| --- |
| Məzyədilər | Heysəm ibn Məhəmməd |
| Kəsranilər | Hörmüz ibn Mənuçöhr • Məmlan ibn Yezid • Güzdəhəm ibn Salar • Cəlaləddin Sultanşah • Rəşid ibn Fərruxzad • Sultan Məhəmməd Dərbəndi |
| Dərbəndilər | Əmir Bəhlul • Kəyumərs Dərbəndi • Qəzənfər Dərbəndi • Əmir Təhmuras |
| Səfəvilər | Bürhan Əli • Mehrab • Qurban Əli• Qasım • Kavus • Əbubəkr |
**Məhəmməd Mahmud oğlu Kovxa(Mahmudov)** (1859 – 1933) xalq arasında Məmməd Kovxa kimi məşhur olmuşdur - Qazaxın general-qubernatoru (1918-1919).

Faəliyyəti
----------

1859-cu ildə Qazax qəzasının Daş salahlı kəndində anadan olub. M.Kovxa öz xeyirxah əməlləri ilə hələ general - qubernator vəzifəsinə təyin edilməmişdən əvvəl el-oba arasında böyük hörmət qazanmışdı. M.Kovxa hələ 1914-cü ildə Avey dağından camaata bulaq çəkdirmişdi. M.Kovxa 1914-1920-ci illərdə erməni-daşnak dəstələrinə zərbə vuranlardan biri idi.

AXC dövründə fəaliyyəti
-----------------------

Azərbaycan Cümhuriyyəti dövründə türklərin köməyə gəlişi zaman (1918-ci ilin iyununda) Qazaxın general-qubernatoru olmuşdu. Nuru Paşanın polkovnik rütbəsi ilə təltif etdiyi Məmməd Kovxa 800 atlı dəstəsi ilə Bakının işğaldan azad olunmasında iştirak edib. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökumətinin qərarı ilə general-qubernator vəzifəsinə təyin edilmişdi. General-quberator işlədiyi dövrdə (1919-cu ilin oktyabrı-nadək) Qazaxda ciddi qayda-qanun yaratmışdır.

Aprel işğalından sonra Məmməd Kovxa da repressiya qurbanlarından biri olan şəxsiyyətlərimizdən, milli istiqlal fədailərimizdəndir. M.Kovxa Qazax qəzasında "Həqiqət ordusu" adlı antisovet təşkilatının fəal üzvü olmuşdur. M. Kovxa acı tale yaşamışdır. 1926-cı ildən başlayaraq, sovet hakimiyyət orqanları onun ailəsini də repressiya etməyə başlamışdılar. Özü oğlu Həmid ilə bir müddət Türkiyədə Sarıqamışda yaşasa da, ailəsinin repressiya edilməsinə dözməyərək, Qazaxa qayıtmışdır.

Ölümü
-----

1929-cu il sentyabrın 14-də 70 yaşlı qocanı sovet hakimiyyətinin düşməni kimi Baş Dövlət Siyasi İdarəsinin (BDSİ) müstəntiqi Revaz Xaçikyan dindirmişdi. M. Kovxa 1929-1933-cü illərdə sürgün həyatı yaşayıb. Qazaxın sabiq general-qubernatoru Məhəmməd Kovxa 1933-cü ilin payızında 74 yaşında sürgündə ürəyi partlamaqla dünyasını dəyişmişdir.

Ailəsi
------

Oğlu Həmid bəy Qori Müəllimlər Seminariyasında təhsil alıb. Milli azadlıq hərəkatında fəal rol oynayıb, Müsavat Partiyasının bölgədə nüfuzlu gənc liderlərindən olub. Gəncə hərbi məktəbinin ilk məzunlarından biri kimi sovet hakimiyyətinə qarşı mübarizə aparmışdır bolşeviklərə qarşı müqavimət hərəkatını formalaşdırıb və dağlara çəkilib. Ancaq təəssüf ki, bolşevik gülləsindən yan keçə bilməyib.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  İstiqlal fədailəri - Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Daxili İşlər Nazirləri və silahdaşları: 1918-1920 / İ. M. Əliyarlı, T. R. Behbudov; elmi red. Ş. Qasımov; red
**Dağlar Günü** — beynəlxalq səviyyədə dağlarla əlaqədar problemlərin həllinə diqqət artırmaq məqsədi ilə keçirilən tədbir.

BMT-nin qərarına əsasən 2002-ci il dünyada Beynəlxalq Dağlar ili adlandırılmışdır. Buna uyğun olaraq növbəti illərdə beynəlxalq səviyyədə dağlarla əlaqədar problemlərin həllinə diqqət artırılmışdır.

BMT-nin Baş Assambleyasının təşəbbüsünə əsasən 2003-cü ildən başlayaraq dünyada 11 dekabr Beynəlxalq "Dağlar Günü" kimi qeyd olunur. Dünyada hər il belə adlı günün keçirilməsinin məqsədi başlıca olaraq dağ sistemlərinin qlobal miqyaslı əhəmiyyətinin cəmiyyət qarşısında bir daha qaldırılmasıdır.

"Dağlar Günü" hər il bir başlıq altında qeyd olunur. 2007-2008-ci illərdə keçirilən dağlar günü dağlarda iqlim dəyişikliyinə və ərzaq təhlükəsizliyinə həsr olunmuşdur.

2009-cu il dekabrın 11-i "Dağlar fəlakət təhlükəsinin idarəedilməsi" adlandırılmışdır. Dağlarda kənd təsərrüfatı üçün yararlı otlaqların mövcudluğu və təbii fəlakət təhlükələrinin olması burada insan fəaliyyətinin tənzimlənməsini tələb edir. Təbii ki, bunu həyata keçirmək üçün milli səviyyədə müvafiq inkişaf strategiyası hazırlanmalıdır və ona əsasən mərhələlər üzrə tədbirlər planı tərtib olunmalıdır.

Mənbə
-----

* Dünyada Beynəlxalq "Dağlar Günü" keçirilir Arxivləşdirilib 2012-05-27 at the Wayback Machine
**Bilegiyn Damdinsuren** (monq. Билэгийн Дамдинсүрэн; 1919, Monqolustan – 12 yanvar 1992, Ulan-Bator) — Monqolustan bəstəkarı.

Həyatı
------

Bilegiyn Damdinsuren 1919-cu ildə Monqolustanda anadan olmuşdur. O, 1935-ci ildə milli teatr aktyoru olmuş və 1941–1954-cü illərdə musiqi direktoru olmuşdur. Damdinsuren 1954–1956-cı illərdə Leninqrad Dövlət Konservatoriyasında, 1958–1962-ci illərdə Pekin Mərkəzi Konservatoriyasında təhsil almışdır. O, Monqolustana qayıtdıqdan sonra 1981-ci ilə qədər Milli Teatrın musiqi direktoru olmuşdur. Damdinsuren Monqolustan klassik musiqisinin banilərindən biri hesab olunur. O, Luvsanjambın Murdorj ilə birlikdə Monqolustan himnini bəstələmişdir. Damdinsuren 12 yanvar 1992-ci ildə Monqolustanın paytaxtı Ulan-Bator şəhərində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Bileg Damdinsuren (hugjmiin zohiolch) Arxivləşdirilib 2013-01-28 at the Wayback Machine. Mongol Internet.com
2. ↑  *Petrov, Viktor Porfirievich.* Mongolia: a profile. Praeger. 1970. səh. 131. 2014-01-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-08-24.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Otello (dəqiqləşdirmə).

**Otello** (*ing.* The Tragedy of Othello, the Moor of Venice) — Vilyam Şekspirin yazdığı faciələrdən biri və eyni zamanda oyunun baş qəhrəmanının adıdır. Covanni Bokkaççonun şagirdi Cinthio tərəfindən yazılan "Un Capitano Moro" adlı qısa hekayəyə əsaslanaraq yazılan əsər təxminən 1603-cü ildə qələmə alınmışdır.

Oyun dörd ana xarakter ətrafında dönür: Otello — Venesiya ordusunda müsəlman general, onun sevimli həyat yoldaşı Desdemona, sadiq leytenantı Cassio və etibar etdiyi vəfasız giziri İago. Müxtəlif və günümüzdə hələ də aktuallığını qoruyan mövzulara — irqçilik, eşq, qısqanclıq, xəyanət və s. toxunması sayəsində günümüzə qədər sevilən və oxunan bir əsər olaraq qalmış və peşəkar, həmçinin, qeyri-peşəkar bir çox aktyor tərəfindən səhnələndirilmişdir. Eyni zamanda bir çox film, opera və ədəbi mövzuya adaptasiya edilmişdir.

Personajlar
-----------

* **Otello** — Venesiya ordusunda general, baş qəhrəman
* **Desdemona** — Otellonun həyat yoldaşı
* **Iago** — Otellonun praporşiki
* **Cassio** — Otellonun leytenantı
* **Emilia** — Iagonun həyat yoldaşı və Desdemonanın qulluqçusu
* **Bianca** — Cassionun sevgilisi
* **Brabantio** — Venesiyalı senator və Desdemonanın atası
* **Roderigo** — saf venesiyalı, Desdemonaya aşiq
* **Venesiya baş naziri**
* **Gratiano** — Brabantionun qardaşı
* **Lodovico** — Brabantionun qohumu
* **Montano** — Otellonun Kirpdəki Venesiya əsilli sələfi
* **Clown** — xidmətçi
* Senatorlar
* Dənizçilər
* Zabitlər, cənablar, carçılar, elçilər, musiqiçilər və başqaları

Hadisə Venesiya və Kiprdə baş verir.

Həmçinin bax
------------

* Otello (film, 1955)
**Nedorazumeniya adası** — Oxot dənizində, Tayski körfəzində qərarlaşan ada. Materiklə arasında məsafə 3 km, Maqadan şəhəri ilə arasında məsafə isə 20 km təşkil edir. İnzibati cəhətdən Maqadan vilayəti Olski rayonu ərazisinə daxildir. Adada daimi yaşayış yoxdur. Adanın sahəsi 4.5 km²-dir. Ada təqribi olaraq 8–9 min il öncə dənizin içərisinə daxil olan yarımadanın bir parçası olmuşdur. Formalaşması isə 7 min il öncəyə aid edilir. Adaya dəniz istiqamətdən baxdıqda materikin bir parçası olması təssüratını yaradır. 1910-cu ilə qədər adanı bu səbəbdən xəritəyə salmamışdırlar. Bu anlaşılmazlıq səbəbindən ada bu cür adlandırılmışdır. Ada üzərini daş tozağacılar basaraq hətta pkatoların üzərini belə basmışdır. Burada 213 növ bitki yayılmışdır. Zəngin yengəc ehyiyyatları olmasına baxmayaraq qanunsuz ovlanmaya məruz qalır. 1961-ci ildə adada neolit dövrünə aid arxeoloji tapıntılar aşkarlanmışdır. 1990-cı ilə qədər adada Tayski balıqçılıq zavodu olmuşdur. Hazırda turistik baza rolunu oynayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Турбазе на острове Недоразумения у берегов Колымы угрожают браконьеры и местные жители Arxivləşdirilib 2016-04-19 at the Wayback Machine // "ОТР", 26 августа 2015
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qaladibi.
**Qaladibi** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunun Kükü kəndinin şimalında yerləşən arxeoloji abidə.

Tarixi
------

Qala hündür qayalığın ətəyində salınmışdır. O, şimal tərəfdən təbii qayalıqla əhatə olunur, şimal, cənub və qərb tərəfdə isə iri daşlardan hörülmüş müdafiə divarı ilə möhkəmləndirilmişdir. Qala divarının tikintisində düzbucaqlı çıxıntılardan və rizalitlərdən istifadə edilmişdir. Bu tip tikinti texnikası inkişaf etmiş Dəmir dövrü üçün xarakterikdir. Qalanın içərisində daşdan inşa olunmuş dördkünc formalı binaların qalıqları saxlanmışdır. Tədqiqat zamanı aşkar olunan arxeoloji materiallar çəhrayı rəngli keramika parçalarından ibarət olub. Erkən Antik dövr üçün xarakterikdir. Onlar narın qum qarışığı olan gildən hazırlanaraq çəhrayı rəngdə yaxşı bişirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Naxçıvan abidələri ensiklopediyası", Naxçıvan, AMEA Naxçıvan bölməsi, 2008, səh. 244.
**Duayen** (*fr.* doyen — usta, ağsaqqal) — diplomatik korpusun rəhbəri, diplomatik təsnifata və konkret ölkədə akkreditə olunduğu müddətə görə daha yüksək olan diplomatik nümayəndə.

Bir çox katolik ölkələrində diplomatik korpusun duayeni Papanın diplomatik nümayəndəsi, Afrikanın bir sıra keçmiş koloniyalarında isə keçmiş metropoliyanın səfiridir.

Duayen yalnız yüksək təsnifatdan olan diplomatik nümayəndə ola bilər — səfir və ya Papa nunsisi (bəzi katolik ölkələrində — akkreditasiya vaxtından asılı olmayaraq yalnız bir nunsi, Toqoda — yalnız Almaniyanın səfiri, Burkina Fasoda — yalnız Afrika ölkələrinin səfirlərindən biri). Duayenin fəaliyyətinə, məsələn, həmkarlarına yerli diplomatik adət-ənənələrlə bağlı təlimatlandırma daxildir. Diplomatik korpusda eyni təsnifatdan olan nümayəndəlik rəhbərlərinin daha üstün olması onların öz funksiyalarını yerinə yetirməyə daxil olma tarixi və saatı ilə müəyyən edilir (müasir təcrübədə bu an etimadnamələrin təqdim edilməsi vaxtından hesablanır).

İstinadlar
----------

1. ↑  *Селянинов О. П.* Дипломатические отношения государств. Принципы, формы и методы. М.: МГИМО-Университет. 2004. səh. 65. ISBN 5922801538.
**Nefertem** — Misir mifologiyasında Nefertem (/ˈnɛfərˌtɛm/; bəlkə də "örtən gözəl" və ya "örtməyən"; eyni zamanda Nefertum və ya Nefer-temu kimi yazılır) ilk olaraq dünyanın yaranmasında ibtidai sulardan yaranan lotus çiçəyi idi.. Nefertem həm ilk günəş işığını, həm də Misir mavi su zanbağı Nymphaea caerulea içərisində ilkin sulardan böyüyən Misir mavi lotus çiçəyinin ləzzətli qoxusunu təmsil edirdi. Nefertemin bəzi başlıqları "Gözəl Olan" və "Günəşin Su Zanbağı" idi və Ölülər Kitabı versiyasında deyilir:
Nefertem kimi mavi su zanbağından Ra (Günəşin yaradıcısı və tanrısı) burun dəliklərinə qalx və hər gün üfüqə çıx.

Zaman keçdikcə Nefertem yaradıcı tanrı Ptahın oğlu hesab edilməyə başladı və tanrıçalar Sexmet və Bast bəzən anası adlandırıldı. İncəsənətdə Nefertem adətən başının ətrafında mavi su zanbaqları olan yaraşıqlı bir gənc kimi təsvir edilir. Bastetin oğlu kimi o, bəzən şir və ya uzanmış şir və ya pişiyin başı da olur. Qədim misirlilər tez-tez onun kiçik heykəlciklərini uğurlar cazibəsi kimi taxırdılar.

Nefertemin ən diqqətəlayiq təsvirlərindən biri də başı lotus çiçəyindən çıxan gənc kral Tutanxamunu Nefertem kimi təsvir edən taxta büstü "Nefertem Başıdır".

Qalereya
--------

* Nefertem, The Walters Art Museum.Nefertem, The Walters Art Museum.
* Nefertem heykəlciyinin yaxından görünüşü.Nefertem heykəlciyinin yaxından görünüşü.
* Nefertem başı, Tutankhamun türbəsində tapıldı.Nefertem başı, Tutankhamun türbəsində tapıldı.
* Memfisin Böyük Triadası, Nefertem Ptahın sağında, Sekhmet isə solunda dayanıb.Memfisin Böyük Triadası, Nefertem Ptahın sağında, Sekhmet isə solunda dayanıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  Nefertem page at Ancient Egypt: the Mythology Arxivləşdirilib 2020-11-27 at the Wayback Machine retrieved June 21, 2008.
**Müqəddəs Nikolay Kilsəsi** (xorv. Crkva svetog Nikole) ― Xorvatiyada, Zadar şəhərindən 1 mil məsafədə, Zaton və Nin qəsəbələri arasında yeləşən, 11-ci əsrin sonları və ya erkən 12-ci əsrə aid pre-roman stilində inşa edilmiş Roma-Katolik kilsəsi. Kilsə libuniyalıların tərixə qədərki türbəsinin üstündəki torpaq piramida məzarı üzərində inşa edilmişdir.

Kilsə, bütün Dalmatiyada erkən roman memarlığının mövcud olan yeganə nümunəsidir. Müqəddəs Nikolaya həsr edilmişdir.

Təsvir
------

Old photograph of St. Nicholas Church.
Müqəddəs Nikolay kilsəsi qala şəklində inşa edilmişdir. Kilsənin gümbəz şəkilli tağı 16-cı və ya 17-ci əsrlərdə Yüz İllik Xorvatiya-Osmanlı müharibəsi dövründə gözətçi yeri olaraq tikilən 8 kiçik qüllə üzərində yüksəlmiş dairəvi kəsikli tağlarla möhkəmləndirilmişdir.[*mənbə göstərin*] Kilsə kiçik daşlardan tikilib və hamar fasada malikdir. Tikili çox kiçik ölçülərə malikdir: uzunluğu 5,9 metr, eni 5,7metr, hündürlüyü isə 6 metrdir.

1603-cü ildə Priulun ziyarəti
-----------------------------

Müqəddəs Nikolay kilsəsi 1603-cü ildə, qlaqol əlifbasında yazılmış vəftiz və nikahların səliqəli qalmış qeydlərini aşkar etmiş Priul trəfindən ziyarət edilmişdir. Onun səfəri zamanı kilsə 28 üzvlü *Müqəddəs Ruh Qardaşlığı-*nın səlahiyyətində idi. Priul, qardaşlığa yerli yepiskop tərəfindən təsdiqlənməli olan qaydaları yazmağı əmr etdi.

İstifadəsi
----------

Kilsə inşa ediləndən bəri burada hər il 6 dekabrda Müqəddəs Nikolay günü qeyd olunmuşdur. Son zamanlarda kilsədə 25 Aprel tarixində Müqəddəs Mark günü qeyd olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Crkveno graditeljstvo u sjeverozapadnom dijelu zadarskog zaleđa, Građevinar 61 (2009) 7, p. 681
2. ↑  Amos R. Filipi, Radovi JAZU Zadar,13–14/1968. p. 231–235.
**Xanəgah körpüsü (*fars.* پل خانقاه‎**-) - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Marağa şəhərinin 7 km məsafəsində, Xanəgah kəndində yerləşən tarixi abidə.

Tarixi
------

İranın Mədəniyyət nazirliyinin apardığı tədqiqatlara və körpü üzərindəki kitabəyə əsaslanaraq körpüsünün Elxanilər dövründə Hacı Məhəmməd Bağır Xanəgah tərəfindən inşa etdirildiyini söyləmək mümkündür. Əvvəllər bu körpü Marağa şəhərini Məlikan, Miyandoab və Şahindej şəhərlərinə birləşdirirdi. Körpünün şimal hissəsi 1967-ci ildə sel səbəbindən ziyan görmüş və 2002-ci ildə İran Mədəniyyət nazirliyi tərəfindən bərpa etdirilmişdi. Günümüzdə bu körpünün yaxınlığında yeni bir körpü salındığı üçün artıq istifadə edilmir.

### Kitabəsi

İran Mədəniyyət nazirliyinin verdiyi məlumata görə körpünün şərq hissəsində əvvəllər mərmərdən kitabə varimiş. Lakin günümüzdə bu kitabədən iz yoxdur. Nazirliyin qeydlərinə görə kitabə üzərində aşağıdakı sözlər yazılmışdı:

"*fars.* مرحوم.سن 1030" "بانی اين معبر احترالحاج محمد باقر بن علی بن سلطان‎"

Kitabənin tərcüməsi isə belədir: "Bu körpünü Hacı Məhəmməd Bağır bin Əli Sultan hicri 1030-cu ildə inşa etdirib."

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Xanəgah körpüsü Səhənd dağ silsiləsi ilə axan Xanəgah çayı üzərində tikilmişdir. Körpünün uzunluğu 24 m, eni 4,5 m və hündürlüyü isə 4,6 m-dir. Körpü daş və kərpicdən tikilib. Əvvəllər körpünün üç guşəli tağları var idi. Günümüzdə isə bu tağların şimal hissəsi sel nəticəsində dağıdılıb və onun yerində tikilən yeni dayaqlar çox uyğun olmayan şəkildə dairəvi hala salınıb. Sivri uclu tağların hündürlüyü 3,5 m, eni 5 m-dir. Körpü daş və əhəngdən hazırlanmış üç dayaq üzərində yerləşdirilib. Bu dayaqların üzəri yonma daşdandır. Körpünün mənbə hissəsində iki ədəd sel yaran var. Onlardan biri zərər görüb digəri isə demək olar ki, torpağın altındadır. Mənsəb qismində aşağı tərəfdə iki ədəd daban var. Bu körpünün səkiləri alternativ üsulla daş və kərpicdən tikilib və hündürlükləri təxminən 1 m-dir. Körpüdə heç bir ornament yoxdur.

Material və texnika: Körpü daş və kərpicdən tikilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "آشنایی با پل خانقاه، از جاذبه های تاریخی مراغه". anyja.ir (fars).
2. 1 2  GHARİHEİDARİ, 2017. səh. 361
3. ↑  GHARİHEİDARİ, 2017. səh. 362

Həmçinin bax
------------

* Qarı körpüsü
* Acıçay körpüsü

Mənbə
-----

* MOHSENİ TAZEHKAND. TARİHİ ALANLARIN KORUNMASI VE İYİLEŞTİRİLMESİNİN MEKANSAL, SOSYAL VE EKONOMİK ETKİLERİNİN ANKARA HAMAMÖNÜ YENİLEME ALANI ÇERÇEVESİNDE DEĞERLENDİRİLMESİ VE MERAGA KENTİ MOLLA RÜSTEM -HAMAM TARİHİ ALANI İÇİN ÖNERİLERİN GELİŞTİRİLMESİ. Gazi Universitesi. 2018.
* *Mohammedreza GHARİHEİDARİ.* MERAGADA’Kİ SANAT ve MİMARİ VARLIKLARI ve ANADOLU’YA ETKİSİ. Erzurum. T.C. ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ SANAT TARİHİ ANABİLİM DALI. 2017.

Xarici keçidlər
---------------

* "Khaneqah bridge". goo.gl (ingilis). İstifadə tarixi: 29 mart 2023.
**Otar Çiladze** (Gürcücə: ოთარ ჭილაძე; 20 mart 1933, Siğnaği, Gürcüstan SSR, SSRİ – 1 oktyabr 2009, Tbilisi) — gürcü şair və yazıçı.Stalindən sonrakı dövrdə gürcü ədəbiyyatının dirçəlişində əhəmiyyətli rol oynamışdır. Romanlarında Şumer və Yunan mifologiyasından çox istifadə etmişdir.

Həyatı
------

Çiladze Gürcüstanın şərqində Kaxeti bölgəsində yerləşən Siğnaği şəhərində anadan olub.Tbilisi Dövlət Universitetində oxuduqdan sonra 1956-cı ildə jurnalist oldu.Əsərləri, xüsusilə şeirləri 1950-ci illərdə çap olunmağa başladı.Bu dövrdə Tiflisdə ədəbiyyat jurnalisti olaraq çalışdı və jurnallara rəhbərlik etdi.1972-73 illəri arasında uzun bir seriyada nəşr olunan "Yolda bir adam gedirdi" (გზაზე ერთი კაცი მიდიოდა),"Məni tapan hərkəs" ,"Avelum"(1995) kimi romanlarla daha da məşhurlaşdı.1997-ci ildə Mnatobi jurnalının baş redaktoru oldu.Çiladze bir çox şeir və pyesini də nəşr etdirmişdir.

Mükafatlar
----------

* Şota Rustaveli mükafatı(1983)

* Gürcüstan şərəf medaı(1993)

* Ən yaxşı roman mükafatı(2003)

Əsərləri
--------

* "Yolda bir adam gedirdi"

* "Məni tapan hərkəs"

* "Avelum"

* "Mart Xoruzu"

* "Dəmir teatr"

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  The Fine Art Archive. 2003.
2. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #119159465 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
3. 1 2  .
**Yeddinci prospekt** (*ing.* Seventh Avenue) — Manhetten borosunun Vest Sayd rayonunda yerləşən küçə. Yeddinci prospekt Varik və Klarkson küçələrinin kəsişməsindəki Qrinviç Villicdə başlayır, Mərkəzi Parkın cənub sərhədi olan 59-cu küçə ilə məhdudlaşır və şimaldan parkın sərhədi olan 110-cu küçə boyunca davam edir və Harlem çayı üzərindəki Makomba dambasında bitir. Mərkəzi Parkın cənubundan küçədəki yol hərəkəti bir tərəflidir və şimaldan cənuba yönəlib, parkın şimalından isə ikitərəflidir.

Yeddinci prospekt və Brodveyin kəsişməsində Tayms-skver yerləşir.

Prospektin şimal hissəsinə **Adam Kleyton Pauell kiçiyin Bulvarı** (*ing.* Adam Clayton Powell Jr. Boulevard) adı verilib.

Tarixi
------

Yeddinci prospekt 1811 Manhettenin baş planına uyğun olaraq inşa edilmişdir.

Əvvəlcə küçənin cənub sərhədi 11-cü küçə sayılırdı. 1911-ci ildə Nyu-York Şəhər Büdcə Komissiyası küçənin genişləndirilməsinə qərar verdi. İşlər 1914-cü ildə tamamlandı: prospekt Varik küçəsinə qədər uzandı, sonuncu isə genişləndirildi. Prospektin uzanması Midtaun və Traybeka rayonları arasında nəqliyyat əlaqələrini yaxşılaşdırdı. İşlər zamanı, Bedford küçəsində yerləşən və 1840-cı ilə aid metodist kilsəsi də daxil olmaqla bir çox bina söküldü. Prospektin uzanması ilə eyni vaxtda onun altından yeni metro xətti çəkildi. Onun çəkilməsi 1918-ci ildə tamamlandı.

1954-cü ilin iyun ayından etibarən Yeddinci prospektdə yol hərəkəti birtərəflidir və cənuba doğru istiqamətlənib. Küçənin Times-skver şimalındakı hissəsi 1957-ci ilin martına qədər ikitərəfli idi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Wreckers Busy in Old Greenwich" (ingilis). The New York Times. 1914-03-22. XX1. 2014-04-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-04.
2. 1 2  "Seventh Avenue Extension Will Create Great Business Revival in Old Greenwich". The New York Times. 1911-09-24. X9. 2014-04-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-04.
3. ↑  "Open New Subway to Regular Traffic" (ingilis). The New York Times. 1918-07-02. 11. 2013-11-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-04.
4. ↑  *Joseph Ingraham.* "7TH AND 8TH AVES. SHIFT TO ONE-WAY" (ingilis). The New York Times. 1954-06-07. 2013-05-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-04.
5. ↑  *Joseph Ingraham.* "Midtown Gets New Traffic Pattern". The New York Times. 1957-03-11. 2013-10-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-04.
**Fərdi istehsal** - məhsulun müxtəlif çeşidlərdə fərdi (bir ədəd) hazırlanması ilə səciyyələnən istehsal növüdür. Fərdi istehsala böyük turbin, yayma dəzgahları, gəmi, unikal dəzgah, metallurji və dağ-mədən avadanlıqları, həmçinin təmir və sınaq zavodları daxildirlər. 
Kütləvi və seriyalı istehsaldan fərqli olaraq məhsulun hərəkəti üçün konkret vaxt qoyulmur, o sərbəst ritm daxilində hazırlanır. İş yerləri universal avadanlıqlarla təchiz olunur. Sifarişin yerinə yetirilməsi üçün fərdi texnoloji proseslər layihələndirilir. Sexlər arası avadnlıqlar qrupu göstərilməklə texnoloji marşrutlar işlənir.Texnoloji proses sexlərdə dəqiqləşdirilir. Məhsulun çeşidinin müxtəlifliyi və müərəkkəbliyi yüksək ixtisaslı işçilərin cəlb edilməsini tələb edir. Fərdi istehsal üçün təşkilati işlərin mərkəzləşsizdirlməsi səciyyəvidir. Xüsusi avadanlıqların və tərtibatların tətbiqi, tez-tez məhsulların dəyişilməsi əmək tutumunu və istesal tsiklini artırır. 

Hissələrin və düyümlərin normallaşdırlması və sinifləşdirilməsi, texnoloji proseslərin tipləşdirilməsi sayəsində burada seriyalı istehsalın bəzi elemntləri tətbiq oluna bilər. Belə ki, bir çox hallarda universal tərtibat və dəzgahların tətbiqi ilə hissələrin qrup şəklində emalı mümkündür. Hissələrin qrup şəklində hazırlanması daha yüksək məhsuldarlığa malik olan xüsusi avadanlığın tətbiqini, texnoloji tərtibatlarına çəkilən xərclərin aşağı salınmasına,köməkçi vaxtın azaldlmasına, istehsal tsiklinin azaldılmasına şərait yaradır.
**Fərdi bankçılıq** — imkanlı şəxslər üçün müştərinin pulu ilə əməliyyatların həyata keçirilməsini, onun sərvətinin qorunmasını və artırılmasını nəzərdə tutan bank xidməti. İngilis dilli ölkələrdə bu, sərvətlərin idarə edilməsi, yəni özəl kapitalın idarə edilməsi kimi də tanınır. Çox vaxt özəl bankçılıq, investisiya və məsləhət xidmətlərini əhatə edir.

Bank depozitləri müxtəlif yollarla gəlir gətirə bilər. Onlardan ən sadəsi kapital qoyulmadıqda və yalnız illik faiz toplamaqla artım əldə edildikdə "faizlə yaşamaq"dır. Başqa bir seçim fərdi proqram çərçivəsində müxtəlif aktivlərə investisiya qoymaqdır. Genişləndirilmiş xidmətlər üçün müxtəlif variantlar var və müştərinin bank hesabına xidmət göstərilməsi ilə bağlı xidmətlər dəsti hər bir müştəri üçün fərdi olaraq seçilir.

PricewaterhouseCoopers (PWC) şirkətinin məlumatına görə, Rusiyanın özəl bank bazarının həcmi 10-12 milyard dolları ötməyib, rus zənginlərinin isə təxminən 300-400 milyard dollarlıq "pulsuz" pulları var idi.Merrill Lynch-ə görə, 44 "dollar" milyarder və 88 min dollarlıq milyonerlər. Eyni zamanda, PWC-nin məlumatına görə, varlı müştərilər Rusiya banklarında və idarəetmə şirkətlərində (MC) 10 000-dən çox olmayan hesab açıblar. Beləliklə, məlum olur ki, özəl bank xidmətləri bazarının potensial Rusiya müştərilərinin 10%-dən çoxu bank xidmətləri ilə əhatə olunmayıb. Və Renaissance Investment Management-ə görə, daha az - 4-5% .

Londonda yerləşən Scorpio konsaltinq firmasının araşdırmasına görə, 2017-ci ilə qədər idarə olunan kapital baxımından ən böyük banklar İsveçrə UBS (2,1 trilyon dollar), həmçinin ABŞ Bank of America (1,97 trilyon dollar) və Morgan Stanley (1,95 trilyon dollar) olub. dollar). Ən böyük sıçrayışı siyahıda 5 pillə yüksələn və 15-ci yeri tutan Çin bankı China Merchants Bank edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Приват банкинг в России" (rus). 2013-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-22.
2. ↑  "Что такое private banking в России. Объем российского рынка private banking" (rus). 2012-12-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-22.