**Psou** (abx. Ҧсоу, Gürcücə ფსოუ) Qərbi Qafqazda çaydır. Uzunluq - 53 km, hövzə sahəsi təxminən 421 km². Qara dənizə orta illik axını 0.65 km³-ə çatır. Orta su istehlakı 19.2 m³ / s təşkil edir.

Çay uzunluğu boyunca Gürcüstan tərəfindən Rusiya və Gürcüstan arasında dövlət sərhədi (Gagra bələdiyyəsi) olaraq qəbul edilən Rusiya Federasiyası (Krasnodar Bölgəsi) ilə Abxaziya Respublikası (Qaqra bölgəsi) arasında dövlət sərhədini təşkil edir.
Aqepsta dağından 4,5 km məsafədə, Turih dağlarının cənub yamaclarından axır. Mzımta çayından 8 km cənub-şərqdə Qara dənizə axır. Soçinin şərq sərhədi Psou çayı boyunca uzanır. Psou vadisində Aibqa, Yermolovka, Nijneşilovskoe, Vesyoloye kəndləri var.

Coğrafiya
---------

Qısa olmasına baxmayaraq, Psoudakı cərəyan sürətlidir və özü də kifayət qədər su ilə zəngindir, çünki Böyük Qafqazın qərb yamaclarında maksimum yağış (ildə 3000 mm-ə qədər) düşür. Psounun uzunluğu təxminən 53 km-dir. Adler yaxınlığında Qara dənizə axır. Psounun yuxarı axını müxtəlif vulkanik qayalardan, həmçinin qranit və əhəng daşlarından ibarət olan çox yüksək Turiya dağları ilə əhatə olunmuşdur (Ajituko zirvəsi 3230 metr yüksəkliyə çatır). Psou vadisinin ilk 28 kilometri dik yamaclara malikdir, lakin Axaç və Dzixra dağlarının qollarını kəsdikdən sonra çayın qalan 25 km-i çınqıl daşqını olan geniş bir vadi boyunca dənizə axır. Çayda suyun mineralizasiya səviyyəsi orta səviyyədədir. 
Bu dağların yamacları möhkəm küknar meşələri ilə örtülmüşdür, aşağı hissələrində fıstıq meşələri böyüyür, Psou vadisinin aşağısında, meşələr müxtəlif üzümlərlə (çöl üzümləri) palıd, fıstıq, ağcaqayın, fındıq və meyvə ağaclarından ibarət qarışıq meşələr yayılmışdır. 
19-cu əsrin ortalarına qədər Psou Vadisinin əsas əhalisi etnik Abxazlar idi. Ancaq müsəlmanların Türkiyəyə getməsi ilə Psou vadisi az qala əhalisini itirdi və 19-cu əsrin son onilliklərində burada ruslar, ermənilər, estonlar, yunanlar və başqaları yaşayırdı.

Qolları
-------

Ərazini nəzərə alaraq, Rusiya tərəfdən axan Psounun sağ qolları (Pxista və Beş) sol qollardan daha uzun və daha sulu olur. Sağ qollarından Qlubokaya, Mendelixa, Bezimyanka, Arkva və başqaları, Abxaziya tərəfdən sol qollarından Troitskaya qolu olan Pxista çayı seçilir.

Tarix
-----

Psou adı, adıq dilində ps (ı) "çay" və Abxaz-adıq dilində au,auı "uzun" sözlərindən götürülmüşdür. 1918-ci ildə Gürcüstan qoşunlarının Tuapseyə nisbətən uğurlu irəliləməsi ilə əlaqədar olaraq, 7 may 1920-ci il tarixli Sovet-Gürcüstan müqaviləsi Psou çayı boyunca RSFSR ilə Gürcüstan arasında sərhəd müəyyənləşdirdi. Pilenkovskaya volostu ("Pilenkovo" o dövrdə Tsandripş adlanırdı), habelə əsasən ermənilər (25,7%) və ruslar (21,9%) yaşadıqları bütün Qaqrinski rayonu, bununla da müstəqil Gürcüstanın bir hissəsi oldu. Lakin Psou boyunca olan sərhəd uzun sürmədi. Beləliklə, Pilenkovskaya volostu RSFSR-in Kuban-Qara dəniz vilayətinə verildi. Ancaq Abxaziya ASSR, RSFSR ilə 7 il davam edən ərazi mübahisəsini başlatdı və bütün mübahisəli ərazilərin Abxaziyaya verilməsi ilə sona çatdı. 1929-cu ildə Pilenkovskaya volostu Abxaziya SSR-in Qaqra rayonuna birləşdirildi və Psou yenidən RSFSR-in, daha sonra Rusiya Federasiyasının cənub sərhədi oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Псоу Arxivləşdirilib 2022-01-20 at the Wayback Machine / verum.wiki // Государственный водный реестр  Arxivləşdirilib 2022-09-20 at the Wayback Machine
2. ↑  Лист карты  Arxivləşdirilib 2022-06-08 at the Wayback MachineK-37-V. Масштаб: 1 : 200 000. Издание 1968 г.
3. ↑  Черноморские реки. Реки Кубани Arxivləşdirilib 2019-10-22 at the Wayback Machine psekups.ru.
4. ↑  Лист карты Arxivləşdirilib 2022-06-08 at the Wayback MachineK-37-21 Гантиади. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1976 год. Издание 1978 г.
5. ↑  Коков Д. Н. Кабардинские географические названия. — Нальчик, 1966.
6. ↑  Гагринский уезд 1926 Arxivləşdirilib 2021-06-24 at the Wayback Machinewww.ethno-kavkaz.narod.ru.
7. ↑  "История возникновения границы по Псоу — Сочивед". 2021-04-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-03.