recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Dəyər (dəqiqləşdirmə).
**Dəyər** — Qiymət, əhəmiyyət, ləyaqət, keyfiyyət.
**Qiymətləndirmə** – ifadə şəklində verilmiş qiymətlərin müəyyən olunmasının proqram yolu ilə yerinə yetirilməsi və ya proqram deyimi ilə verilən əməllər. Kompilyasiya və ya çalışma mərhələsində baş verir. Məsələn, proqram mürəkkəb ifadəni bərabərlik şəklində qiymətləndirə və sonra bu nəticəni müəyyən dəyişənə mənimsədə bilər. Eləcə də altproqramı çağıran deyimin qiymətini hesablaya və sonra qiymətləndirmənin nəticəsindən asılı olaraq idarəetməni altproqrama verə bilər.

Riskə məruz dəyər
-----------------

Riskə məruz dəyər, riskin ölçmə üsulu. Bütün dünya ədəbiyyatlarında riskə məruz dəyər "Value at Risk(VaR)" kimi qəbul edilir. Riskə məruz dəyər (RMD) modeli maliyyə institutları tərəfindən bazar riskini hesablamaq üçün geniş şəkildə istifadə olunur. RMD müəyyənləşdirilmiş çərçivədə verilmiş ehtimalla portfelin dəyərinin maksimal itkisini hesablayan modeldir.

Riskə məruz dəyər üç parametrlə xarakterizə olunur.

* Müvəqqəti horizont — baxılan vəziyyətdən asılıdır. Bazel metodlarına əsasən 10 gün, Risk Metrics-ə əsasən 1 gün. Əsasən baxılan metod 1 gündür.
* Etimad səviyyəsi — qəbul edilə bilinəcək risk səviyyəsi.
* Baza valyutası — göstəricilərin ölçüldüyü valyuta.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı

Digər mənası
------------

* Əmtəə istehsalına sərf edilən və bu əmtəədə maddiləşən abstrakt əməyin müəyyən miqdarı (iqtisadi mənası).
**Kotlin** — (JVM) ilə işləyən və JavaScript mənbəyinə daxil edilə bilən bir statik tipli bir proqramlaşdırma dilidir. Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində yerləşən JetBrains proqramçıları tərəfindən hazırlanmışdır. Adı Kotlin adasından gəlir. Java ilə uyğun bir sintaksis olmasa da, Kotlin Java kodu ilə işləmək üçün hazırlanmışdır. Həmçinin Kotlin, Apple'ın Swift dilinə bənzəyir.

Sintaksisi
----------

### Əsas giriş

C, C ++, Java və Go kimi, Kotlin proqramına giriş nöqtəsi hər hansı bir əmr sətiri arqumentlərini ehtiva edən bir sıra ötürülə bilən "ana" adlı bir funksiyadır. (Kotlin 1.3-dən bəri bütün versiyalar bu istəyə bağlıdır). Kotlin sənədinin ən üst səviyyəsində yalnız idxal və bəyannamələr mövcud ola bilər. Buna görə fərdi bir faylın "işlədilməsi" yalnız bir giriş nöqtəsi olduqda məna kəsb edir, hansı ki, "array strings" tipli args adlı bir dəlil ilə əsas deyilən bir funksiya olmalıdır. args, proqramın Python-da sys.argv-a bənzər şəkildə çağırıldığı əmr satırı arqumentlərini ehtiva edəcəkdir; Proqramınızın əmr sətiri dəlillərini qəbul etməsi lazım deyilsə və Kotlin 1.3 istifadə edirsinizsə onda, buraxıla bilər.

#### Hello, World

```
// Hello, World! example
fun main() {
 val scope = "World"
 println("Hello, $scope!")
}

fun main(args: Array<String>) {
 for (arg in args) {
 println(arg)
 }
}

```

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2 3 4  14 New Programming Languages To Learn In 2023 - RankRed.
3. ↑  *Heiss.* "The Advent of Kotlin: A Conversation with JetBrains' Andrey Breslav". oracle.com. aprel 2013. Archived from the original on 2019-08-25. İstifadə tarixi: 2020-06-13.
4. ↑   Arxivləşdirilib 2017-05-20 at the Wayback Machine Swift-is-like-kotlin
**Zəhra Hüseyn qızı Cəfərova** (1924, Bakı – 2005, Bakı) — alim, musiqiçi, professor, Əməkdar incəsənət xadimi, Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının orqan sinfinin təsisçisi və rəhbəri. Azərbaycanda ilk orqan musiqisi Zəhra Cəfərovanın adı ilə bağlıdır.

Həyatı və elmi fəaliyyəti
-------------------------

Zəhra Cəfərova 1924-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Əslən Qazax qəzasının Dağkəsəmən (həmin kənd indiki Ağstafa rayonundadır) kəndindəndir. 1947-ci ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında, 1951-ci ildən isə Leninqrad (indiki Sankt-Peterburq şəhəri) konservatoriyasında orqan ifaçısı ixtisası üzrə təhsil almışdır. Oxumaqla yanaşı, geniş konsert fəaliyyəti ilə də məşğul olmuşdur. Azərbaycanda ilk orqan musiqisi Zəhra Cəfərovanın adı ilə bağlıdır. Uzun illər ərzində konservatoriyanın böyük zalında özünün ifaçılığını dinləyicilərə nümayiş etdirmişdir.

Zəhra Cəfərova 1961–1991-ci illər ərzində Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında əsasını qoyduğu orqan sinfinə rəhbərlik etmiş, yüzə qədər orqan ifaçısı yetişdirmişdir. Uzun müddət bu təhsil müəssisəsində professor olaraq çalışmışdır. Tədris fəaliyyəti ilə yanaşı, elmi axtarışlarla da məşğul olmuşdur. Onlarla elmi məqalə, metodik tövsiyələr hazırlayıb nəşr etdirmişdir. "Azərbaycanda orqan sənətinin təşəkkülü", "Orqan və orqan sənəti", "Azərbaycan bastəkarlarının əsərlərinin orqan üçün intersetasiyalan məsələlərinə dair" əsərləri vardır. Orqan və başqa musiqi alətləri üçün çoxlu not köçürmələri olmuşdur.

Əməkdar incəsənət xadimi olmuşdur. 2005-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Əhmədli and Babanlı, 2017
2. ↑  *BMA.* "Fortepiano, orqan və klavesin kafedrası. Tarix". musicacademy.edu.az. 2023. İstifadə tarixi: 27 noyabr 2023.
3. ↑  *Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyi.* "Orqan musiqisinin mahir ifaçısı". medeniyyet.az. 8 September 2010. İstifadə tarixi: 27 noyabr 2023.

Mənbə
-----

* *Salatın Əhmədli, Rövşən Babanlı.* "Qazax mahalının alimləri" (ensiklopedik məlumat). Bakı: Günəş. 2017.
**Şəkər Aslan** (10 oktyabr 1937, Lənkəran – 12 iyun 1995, Lənkəran) — şair, dramaturq, jurnalist. 1968-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin "Qızıl Qələm" mükafatının laureatı (1978).

Həyatı
------

Şəkər Aslan 1937-ci il oktyabr ayının 10-da Lənkəran rayonunun Boladi kəndində anadan olmuşdur. 1969-cu ildə Moskvada Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunun poeziya fakültəsini bitirmişdir. Əmək fəaliyyətinə Lənkəran mədəniyyət evində başlamışdır. 1964–1968-ci illərdə "Leninçi", Lənkəran rayon qəzetində, ədəbi işçi, 1968–1970-ci illərdə Azərbaycan KP Lənkəran komitəsində təlimatçı, 1970–1992-ci illərdə "Leninçi" (sonralar "Lənkəran") qəzetinin baş redaktoru vəzifələrində çalışmışdır. 1993-cü ildə "Söz" ədəbi-bədii jurnalını təsis etmişdir. 1994–1995-ci illərdə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Lənkəran şöbəsinin sədri olmuşdur.

Azərbaycan Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanına (1981) və "Şərəf nişanı" ordeninə layiq görülmüşdür.

1995-ci il iyunun 12-də vəfat etmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Ədəbi fəaliyyətə "Sosialist subtropikası" Lənkəran rayon qəzetinin 23 iyul 1953-cü il tarixli sayında çıxan "Koreyalı bacıma" adlı şeiri ilə başlamışdır. Çap etdirdiyi şeir kitablarında vətənə məhəbbət, doğma təbiətin gözəllikləri, müasir insanların zəngin mənəvi dünyası, istək və arzuları, sevgiləri öz əksini tapmışdır. Şeirləri bir sıra xarici dillərə tərcümə olunmuşdur. Publisistik məqalələrin, Lənkəran çayının tarixinə, xüsusiyyətlərinə həsr olunmuş "Samovara od salmişam" bədii-publisistik kitabın müəllifidir.

"Sən kimsən, Ata?" (1982), "Birtərəfli hərəkət" (1987) pyesləri Lənkəran Dövlət Dram Teatrında tamaşaya qoyulmuşdur.

Şeirlərinə musiqi bəstələnmışdir (Tofiq Quliyev, Tofiq Əhmədov, Ramiz Mustafayev, Rauf Hacıyev, Nəriman Məmmədov, Vasif Adıgözəlov, Ramiz Mirişli, Ə. Əzimov, H. Adıgözəlzadə, Oktay Kazımov, Emin Sabitoğlu və s.).

Kitabları
---------

* 1. Bahar yağışı. Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı, Bakı. 1964. 56 səh.
* 2. Ürəyimi açıram. Gənclik, Bakı. 1967.52 səh.
* 3. Sənə nəğmə deyirəm. Gənclik, Bakı. 1969. 104 səh.
* 4. Məhəbbət fəsli. Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı, Bakı. 1973. 82 səh.
* 5.Живу у моря. Советский писатель, Москва. 1976. 120 səh. (rus dilində)
* 6. Sevgi günü. Gənclik, Bakı. 1977. 104 səh.
* 7. Səni sevdiyim gündən. Gənclik, Bakı. 1980. 120 səh.
* 8. Bu günlərdən iz qalacaq. Yazıçı, Bakı. 1982. 144 səh.
* 9. Döy mənim qapımı. Yazıçı, Bakı. 1986. 136 səh.
* 10.Цветы из Ленкорани. Советский писатель, Москва. 1986. 96 səh. (rus dilində)
* 11. Dünyanın sevincləri. Gənclik, Bakı. 1987. 96 səh.
* 12. Samovara od salmışam. İşıq, Bakı. 1989.
* 13. Evə məktub. Yazıçı, Bakı. 1991. 208 səh.
* 14. Payıma düşən ömür. Avrasiya Press. Bakı. 2012.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Mədəniyyət TV.* ""Söz" müstəqil ədəbi-publisistik jurnalının 30 illik fəaliyyəti qeyd olunub" (az.). Youtube.com. 06.12.2023. İstifadə tarixi: 2023-12-06.
**Melissanti** (*yun.* Μελισσάνθη, **Yeva Kuqiya-Skandalaki** (*yun.* Ήβη Κούγια - Σκανδαλάκη) təxəllüs ilə də tanınır; 7 aprel 1907 – 9 noyabr 1991) — Yunanıstan müəllimi, jurnalist və yazıçısı.

Həyatı
------

Yeva Kuqiya-Skandalaki 1910-cu ildə Afinada anadan olmuşdur. Musiqi, rəsm, balet və klassik rəqs ilə məşğul olurdu.

1923-1924-cü illərdə İsveçrə sanatoriyasında vərəm xəstəliyindən müalicə alırdı.

Afinada yerləşən institutlarda fransız, alman və ingilis dillərini öyrənirdi. Sonra Afina liseylərində fransız dilindən dərslər keçirdi. Paralel olaraq qəzet və ədəbi jurnallar üçün tənqidi esselər yazırdı.

1932-ci ildə Yannis Skandalakis ilə evləndi.

1991-ci ildə vəfat etdi, lakin bəzi mənbələr onun ölümü 1990-cı ildə baş verdiyini iddia edirlər.

Yaradıcılığı
------------

Melissantinin ilk şeir toplusu olan "Phōnes entomou" ("Həşərat səslər"i) 1930-cu ildə nəşr olundu. Onun əsərləri dərc edilməyə davam etdi və ümumilikdə on şeir toplusu çap olundu. "Ta poiimata tis Melissanthis 1930-1974" ("Melissantinin şeirləri") adlı şeirlər toplusu yalnız 1976-cı ildə nəşr edilmişdir. O, Sikiaridio mükafatını qazanan "O mikros adhelfos" ("Kiçik qardaş") pyesini də yazmışdır. O, Robert Frost, Emili Dikinson və Rayner Mariya Rilkenin əsərlərini yunan dilinə tərcümə etmişdir. Onun erkən poeziyası dini mövzulardan ilham alır; sonrakı şeirləri ekzistensional anlayışların təsirləri altında yazılıb.

Mükafatları
-----------

* "O gyrismos tou asotou" üçün Afina Akademiyası Mükafatı (1936)
* "Exomologisi" üçün Palamas fəxri mükafatı (1945)
* Şeir üzrə Dövlət Mükafatı (1965)
* Xidmətlərinə görə Qızıl Xaç ordeni (1965)

Seçilmiş biblioqrafiya
----------------------

* Phōnes entomou ("Həşərat səsləri") (1930)
* Mənfəətçilər ("Peyğəmbərliklər") (1931, 1940)
* O gyrismos tou asotou ("Azğının qayıdışı") (1935)
* Lyriki Exomologisi ("Lirik etiraflar") (1945)
* Antropino Şima ("İnsan obrazı") (1961)
* Siopis'ə ("Sükut maneəsi") (1965)
* Ta poiimata tis Melissanthis 1930-1974 ("Melissantinin şeirləri") (1976)

İstinadlar
----------

1. ↑  Women in World History: A Biographical Encyclopedia. "Arxivlənmiş surət". 2015-04-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-16.
2. 1 2 3 4  *Wilson, Katharina M.* An Encyclopedia of Continental Women Writers. Volume 1. 1991. 815–816. ISBN 0824085477.
3. 1 2 3 4  *Merry, Bruce.* Encyclopedia of Modern Greek Literature. 2004. 269. ISBN 0313308136.
4. ↑  *Parker, Alan; Willhardt, Mark.* Who's Who in Twentieth Century World Poetry. 2005. 216. ISBN 1134713762.
**Talıb Gürşad oğlu Məmmədov** — Azərbaycanlı hərbi rəhbər. 2004-cü ilə qədər Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin Kəşfiyyat İdarəsinin rəisi olub. 2004-2006-cı illərdə Azərbaycanın Pakistandakı hərbi attaşesi işləyib. General-leytenant rütbəsinə malikdir.

Həyatı
------

Talib Məmmədov 1981-ci ildə Bakı Ali Hərbi Məktəbini bitirib.

Məmmədov Qarabağ müharibəsində iştirak etmişdir. 1992-1993-cü illərdə Ağdamın müdafiəsinə rəhbərlik edib. Ağdamın müdafiəsinin uğursuz təşkilindən və şəhərin işğalından sonra tutuldu və bir neçə ay həbsxanada qaldı.

2004-cü ildə ölkə rəhbərliyi ilə qarşıdurma zamanı Talib Məmmədovun İlham Əliyevi Azərbaycan rəhbərliyində davamçı kimi qəbul etməməsi nəticəsində vəzifəsini itirdi və Azərbaycanın Pakistandakı səfirliyinə hərbi attaşe olaraq göndərildi. Daha sonra rütbəsi aşağı endirilərək Müdafiə Nazirliyinin Elmi Tədqiqatlar Hərbi Mərkəzinə köçürüldü. 2006-cı ildə Məmmədov bu vəzifədən geri çağırıldı və vəzifəsindən azad edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Выпускники БВОКУ — генералы". 2017-03-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-06.
2. ↑  *Э. Сарабский.* Генералы своих судеб // Монитоp. № 54.  — 2004. aprel.
**Dövlətlər arasında siyasət** – Hans Morgentaunun yazdığı kitab. Bu kitab ilk dəfə 1948-ci ildə "McGraw-Hill" nəşriyyatı tərəfindən "Politics Among Nations. The Struggle for Power and Peace" adı ilə nəşr edilib, sonrakı illərdə isə dəfələrlə yenidən nəşr olunub. Əsər "McGraw-Hill" nəşriyyatının 2006-cı ildə nəşr olunan orijinalı əsasında TEAS Press Nəşriyyat evində tərcümə edilərək çapa hazırlanıb. Kitabın Azərbaycan dilinə tərcüməsi və nəşri hüququ TEAS Press Nəşriyyat evində məxsusdur.

Hans Morgentaun Çikaqo Universitetinin siyasi elmlər və müasir tarix üzrə mərhum professoru idi, həmçinin Çikaqo Universitetində Amerika Xarici Siyasətinin Araşdırılması Mərkəzinin mərhum direktoru idi.

Hans Morgentaunun bu klassik əsəri realizmi beynəlxalq münasibətlərə dair düşüncənin fundamental üsulu kimi müəyyən etdi. Realizmin öz tənqidçiləri olsa da, "Dövlətlər arasında siyasət" əsərinin beynəlxalq münasibətlərə dair kurslarda istifadə olunmaqda davam etməsi onun hələ də böyük dəyər kəsb etdiyini göstərir. Bəziləri deyir ki, yarım əsr ərzində beynəlxalq münasibətlərin tədqiqi Morgentau ilə onun tərəfdarları arasında dialoqdan başqa bir şey olmayıb. Morgentaunun ideyaları ilə müxtəlif ölkələrdən olan alimlər arasındakı dialoq, – hətta beynəlxalq terrorçuluğun dünyada əsas problemə çevrildiyi bir dövrdə də, – 50 ildən sonra da zamana uyğun formada davam edir.

İstinadlar
----------

{{ |url= |title= |author= |date= |website= |publisher= |language= |access-date= 10 dekabr 2021|archive-url= |archive-date= }}
**Çarmıxa çəkmə** — bir-birinin üzərinə çarpaz qoyulmuş iki taxtadan ibarət dar ağacına çəkilmə. Keçmişdə cinayətkarların üzərinə bağlamaq və ya mismarlamaq surətilə cəzalandırılmasında yayğın olaraq işlədilmişdir.

İsa çarmixa çəkilərkən (Marko Palmezzano (Uffizi, Florensiya), 1490

Etimologiya
-----------

Fars dilindən türk dillərinə keçən çarmıx sözü dörd və mismar sözcüklərindən yaranmışdır.

Qərb dillərindəki *cross* və *kruco* kimi qarşılıqlarından yaradılmış çarmıxa gərmə mənasındakı *crucifixion* və *krucumado* kimi qavramlar əslən yunan dili kökənli olub iki kəlimədən ibarətdir: ana-stauro (ἀνασταυρόω); stauros kəlməsi "payaya bağlamaq", apo-tumpanizo kəlməsi də "taxta üzərində acı çəkdirmək" mənasına gəlir və bu iki söz birləşdiyində "anaskolopizo" (ἀνασκολοπίζω "payaya keçirmək") sözünü meydana gətirir. Köhnə Yunan-Roman qaynaqlarında "XYLON" sözü "odun parçası" mənasında da işlədilirdi, amma bu söz daha çox dar ağacları üçün etibarlı idi, payalar üçün deyil. Məsələn, Aristofanın "Qurbağalar" komediyasında də bu mənada işlənir: "Əgər tökəzlərsən, heç olmazsa şərəfli bir ağacdan asılarsan". Buna görə latınca "crux" sözü dar ağacı ya da paya mənasına gələ bilər.\*

Tarixçə
-------

Keçmişdə qurulu din və nizama qarşı cinayət törətdiyi üçün edamına qərar verilənlər çarmıxa çəkilərək öldürülərdilər. Bunun üçün məhkumun bədəni və ayaqları çarmıxın şaquli taxtasına bağlanar, qolları yana açılaraq əlləri üfüqi taxtaya mıxlanırdı. Günlərlə açıqda, ac, susuz və taxtaya mismarlı qalan məhkum, yavaş yavaş və işgəncə çəkərək ölərdi. Romali qubernator *Pontius Pilate* dövründə də İsa yəhudi din alimi olan fariseylər tərəfindən belə çarmıxa gərilmişdi. Çarmıxa gərilmə mövzusu utanc verici olaraq adlandırıldığı üçün, uzun zaman Xristianlar tərəfindən ələ alına bilmədi. 16.ci əsrdən sonra, bir çox rəssam İsanı çarmıxda göstərən rəsmlər çəkdi


Vikianbarda Çarmıxa çəkmə ilə əlaqəli mediafayllar var.

İstinadlar
----------
**Makedoniya Respublikasında serblər** Makedoniya Respublikasında köklü xalqlardan biridir. 2001-ci ildə Makedoniya Respublikasının Konstitutsiyasına görə milli azlıq olaraq təstiqlənmişdir. 2002-ci il siyahıya alınmağa görə Makedoniyada 39 939 nəfər serb yaşayır. Bu isə ümumi əhalinin 1,78 %-ni təşkil edir. Serblər Makedoniyanın siyası və mədəni həyatında böyük rol oynayırlar. Onları iki partiyası vardır: Makedoniya Serblərinin Demokrat Partiyası və Makedoniya Serblərinin Radikal Partiyası

Tarixi
------

Serblərin müasir Makedoniyanın ərazisi ilə əlaqəsi qədimlərə gedir. Makedoniyanın şimalı Skopye ilə birlikdə Raşkanın tərkibində Stefan Nemanyanın hakimiyyəti illərində daxil edilmişdir. Ancaq Makedoniyanın bütün ərazisi Qədim Serbiyanın tərkibinə II Stefan Uraşın hakimiyyəti illərində keçmişdir. Osmanlı imperiyasının bölgəni uzun zaman nəzarətdə saxlaması ilə hər iki ölkə bir dövlətin tərkibində daxil idi. Osmanlı imperiyasının hakimiyyətinin sonlarına yaxın provaslav xristiyanların yaşayış sərhədləri müəyyənləşmişdi. Müstəqil Serb və Bolqarıstanın yeni hökumətləri region əhalisini serb və ya bolqar olmasını inandırmağa çalışırdılar. İkinci Balkan müharibəsi zamanı bölgənin sərhəddi yenidən cızılır. Nəticədə Makedoniya Serbiyanın tərkibinə keçmişdir. Sonradan isə Makedoniya Serb, Xorvat və Sloveniya krallığınln tərkibinə qatılır. Makedonlar cənubi serblər olaraq qeydə alınırdılar. İkinci Dünya müharibəsinin gedişində Makedoniyanın böyük hissəsi Bolqarıstan tərəfindən ələ keçirilir. Əhali isə provaslav bolqarlar olaraq adlandırılır. Serb Antifaşist qüvvələri 1944-cü ilin noyabrında Makedoniyanı Yuqoslaviyanın tam hüquqlü üzvü elan edilir. Makedoniyada yaşayan xristiyanların hamısı provaslavdır. Bu isə Serbiya ilə hər hansı münaqişəni əngəlləyirdi.

Son on illiklər ərzində Makedoniya ərazisində aparılmış siyahıya alınmaya görə serblərin sayı və ümumi əhaliyə olan nisbəti:

|  |  |
| --- | --- |
| **İl** | **Makedoniya serblərinin sayı** |
| **1971.** | 46.465 (2,85 %) |
| **1981.** | 44.613 (2,30 %) |
| **1991.** | 42.755 (2,10 %) |
| **1994.** | 39.620 (2,04 %) |
| **2002.** | 35.939 (1,78 %) |
|

Yayılma
-------

Makedoniya ərazisində serblərin böyük qismi əsasən şəhərlərdə və ölkənin şimalında cəmləşmişlər. Serblərin böyük hissəsi Skopyedə cmləşmişdir.

Təhsil, mədəniyyət və inanc
---------------------------

Makedoniya Respublikasında serb dili istər ibtidai istərsə orta təhsil müəsisələrində tədris həyata keçirilir. Serb dili və ədəbiyyatı Skopyenin filologiya universitetində xüsusi kaferda olaraq tədris edilir. Milli Televiziyanın ikinci kanalında serb dilli verlişlər verilir. Onların hətta öz dillərində mətbuatları belə vardır.

Ölkədə hakim Makedoniya Provaslav kilsəsi Oxrid arxiyepiskopluğu ölkədə təbliğatını qadağan etmişdir. Bu isə serblərin dini hüquqlarının gerçəkləşməsində böyük çətinliklər meydana gətirmişdir.

Tanınmış nümayəndələri
----------------------

* Kraleviç Marko
* Qliqor Sokoloviç
* Blaje Koneski
* Vera Yosiç
* Lyobiş Samarciç
* Pero Antiç

İstinadlar
----------

1. ↑  "Перепись населения". 2004-06-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-01.
**Xırdalan Siti FK** — və ya digər adı ilə **Xırdalan Siti Futbol Klubu**. 2016-cı ildə təməli qoyulan klub, 2023-cü ildə fəaliyyətini dayandırdı

Tarixi
------

Klubun tarixi 2016-cı ildən başlayır. Belə ki, həmin ildə Azərbaycan Respublikasında qadın futbolunun kütləşviləşdirilməsinə dəstək olmaq, qızların futbol bacarıqlarını üzə çıxarmaq, qlobal arenalara gedən yolda onlara dəstək olmaq məqsədilə təsis olunub.

2019-cu ildən "Xırdalan Siti" klubu "AFFA Yüksək Qızlar Liqası"nda mübarizə aparır. Sonuncu 2021/22 mövsümündə klub, Turniri 4-cü pillədə başa vurdu.

2022/23 mövsümü üçün ciddi dəyişikliklər edən, daha peşəkar və iddialı komanda formalaşdıran rəhbərlik çempionluq üçün mübarizə aparır. 1-ci dövrədən sonra komanda 22 xalla liderlər sırasında qərarlaşıb. 

Azərbaycanın qadınlar üzrə millisinin martın 10-dan, 15-nə qədər olan tarixində, yaş qrupları üzrə iki yoldaşlıq görüşü keçirildi. "Xırdalan Siti" klubunun 4 futbolçusu da millinin heyətində yer aldı. 

Klubun hədəfi qalibiyyətlərdir. Belə ki, Yüksək Qızlar Dəstəsində 4 ən önəmli favoritdilərdən birisidir "Xırdalan Siti" klubur. 

2023-cü ildə fəaliyyətini dayandırdı.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası
* Xırdalan
* Azərbaycan futbol klublarının siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-10-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-03.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-05-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-03.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-05-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-03.
Mikroprosessor çipindəki tranzistorların sayının zamandan asılılığı.
**Mur qanunu** – Intel şirkətinin qurucusu Qordon Mur tərəfindən 1965-ci ildə irəli sürülmüş qanun.

Tarix
-----

1965-ci ildə Intel şirkətinin yaradıcısı Qordon Mur belə qanun ifadə etdi: istehsal olunan kompyüterlərin yaddaş həcmi hər iki ildə 2 dəfə artır. Əvvəlcə həmkarları buna skeptik yanaşdılar, amma sonra qeyd etdilər ki, qanun təkcə işləməklə kifayətlənmir, digər göstəricilərə də — prosessorun sürətinə, mikrosxemlərin ölçülərinə və s. də aiddir.

Hər iki ildən bir kompyüterlər iki dəfə çox mükəmməl olur. Son illər Mur qanunu hətta sürətlənib. Tədqiqatçılar qeyd ediblər ki, "ikiqat yaxşılaşma hər il yarımda baş verir."

Bu qanun əslində ilk dəfə 1865–1870-ci illərdə ortaya atılıb. Fikri ortaya atan İntel şirkətinin qurucularından olan mühəndis Qordon Murun şərəfinə Mur qanunu adlandırılıb.

Təsvir
------

Mur qanununa görə kompyuterlərin gücü hər 18 aydan bir 2 dəfə artacaq. Bunun səbəbi isə müasir texnologiyanın əsasını təşkil edən yarımkeçirici cihazların getdikcə ölçülərinin kiçilməsi və bir səthə hər 18 aydan bir 2 dəfə artıq yarımkeçirici cihaz yerləşdirilə bilinməsidir.

Yarımkeçirici cihaz ondan keçən cərəyanla fəaliyyət göstərir. Cərəyanı yaradan isə sərbəst yükdaşıyıcıdır. Ən sadə halda 1 elektronun hərəkəti zamanı yaranan cərəyanla işləyə bilən yarımkeçirici cihaz yaratmaq olar. Bu isə yarımkeçirici cihazın ölçülərini artıq məhdudlaşdırır. Yəni, yarımkeçirici cihazlar maksimum 1 elektronun yatatdığı cərəyanı keçirə bilərlər. Ondan sonra isə artıq işləməyəcəklər.

1 elektronla işləyən cihaz yaradılsa belə cihaz yenə də işləməyəcək. Çünki həmin ölçülərdə yaranan qanunlar kvant fizikasına tabe olur və ortaya Hayzenberqin Qeyri müəyyənlik prinsipi girir. Bu prinsipə görə həmin ölçülərdə elektronun harda olacağını belə müəyyən etmək mümkün deyil. Nəticədə isə cərəyan cihazın içindən deyil kənarlardan keçə bilər ki, bu da qısa qapanmaya səbəb olar və cihaz sıradan çıxar.

Mənbə
-----

* Сердцева Наталья Петровна. 99 секретов науки. Москва: Издательство "Э", 2017.
**Orxan Xanlarov** (10 yanvar 1994) — azərbaycanlı zorxana və pəhlivan güləşçisi, idman ustası. Avropa çempionu, Dünya çempionatının və Dünya kubokunun mükafatçısı. Orxan Xanlarov IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında 2 gümüş və 1 bürünc medal qazanıb.

Həyatı
------

Orxan Xanlarov, ali təhsilini Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasında alıb.

Karyerası
---------

Orxan Xanlarov 2012-ci ildə keçirilən gənclər arasında Avropa çempionatında (Palanqa, Litva) komanda hərəkətlərində 3-cü yer, çərxi-tiz yarışlarında qızıl, 70 kq çəki dərəcəsində pəhlivan güləşində bürünc medalın sahibi, 2013-cü ildə İran İslam Respublikasının Sərəndec şəhərində keçirilən beynəlxalq turnirdə komanda hərəkətlərində bürünc, çərxi-tiz yarışlarında bürünc medal qazanıb, 2014-cü ildə keçirilən böyüklər arasında Avropa çempionatında (Minsk, Belarus) komanda hərəkətlərində qızıl, çərxi-tiz yarışlarında qızıl medal qazanıb, 2015-ci ildə böyüklər arasında keçirilən Dünya kuboku (Düşənbə, Tacikistan) komanda hərəkətlərində gümüş, çərxi-tiz yarışlarında gümüş, 80 kq pəhlivan güləşində bürünc medal qazanıb, 2016-cı ildə İran İslam Respublikasında keçirilən beynəlxalq turnirdə komanda hərəkətlərində gümüş, çərxi-çəməni yarışlarında bürünc medal qazanıb, həmin il keçirilən Dünya çempionatında (Cakarta, İndoneziya) komandalı hərəkətlərində gümüş, çərxi-tiz yarışlarında bürünc, çərxi-çəməni yarışlarında bürünc medal qazanıb, 2017-ci ildə Azərbaycan bayrağı altında IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarına qatılıb. Orxan Xanlarov, çərxi-tiz yarışlarında bürünc, çərxi-çəməni yarışlarında isə gümüş medala layiq görülüb. Komanda yarışlarında isə o, Məmmədi Salamov, Rüfət Gülalıyev, Tural Əliyev və Xəyyam Orucov ilə birgə 2-ci yeri tutub və IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının gümüş medalına sahib olub. 2018-ci ildə böyüklər arasında keçirilən Avropa çempionatında (Minsk, Belarus) komanda hərəkətlərində qızıl, çərxi-tiz yarışlarında qızıl, çərxi-çəməni yarışlarında qızıl medal qazanıb. 2020-ci ildə böyüklər arasında keçirilən Dünya çempionatında (Bojnourd, İran) komanda hərəkətlərində bürünc, çərxi-tiz yarışlarında bürünc, çərxi-çəməni yarışlarında bürünc medal qazanıb.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* 
* 
* 
* Arxivləşdirilib 2017-07-20 at the Wayback Machine
**Əbdüllətif Camal Rəşid** (*ərəb.* عبد اللطيف رشيد‎, həmçinin **Lətif Rəşid** (kürd. لەتيف ڕەشید) kimi bilinir; 10 avqust 1944, Süleymaniyyə, İraq krallığı[d]) — iraqlı kürd siyasətçisi və 2022-ci il İraq prezident seçkilərindən sonra İraqın doqquzuncu prezidenti. O, əvvəllər Nuri əl-Maliki hökuməti dövründə su ehtiyatları naziri olub. Bundan əvvəl o, həm İraq Keçid Hökumətində, həm də İraq Müvəqqəti Hökumətində eyni vəzifədə çalışıb. Rəşid Kürdüstan Vətən İttifaqının (KYB) Böyük Britaniyadakı keçmiş mətbuat katibi olub.

2003-cü ilin sentyabrından 2010-cu ilin dekabrınadək su ehtiyatları naziri vəzifəsində çalışan Rəşid suvarma, kommunal və sənaye su təchizatı, hidroenergetika, daşqınlara qarşı mübarizə və bataqlıqların bərpası kimi ekoloji tələblər də daxil olmaqla bir sıra məsələlərə cavabdeh idi.

Həyatı
------

Rəşid 1944-cü ildə İraqın Kürdüstan bölgəsinin Süleymaniyyə şəhərində yüksək təbəqədən olan kürd ailəsində anadan olub. O, Liverpul Universitetində İnşaat Mühəndisliyi üzrə bakalavr dərəcəsinə (1968) və Mançester Universitetində magistr dərəcəsinə (1973) və mühəndislik üzrə fəlsəfə doktoru (1978) dərəcəsinə malikdir. Liverpul Universitetini bitirdikdən sonra 1969-cu ildə Süleymaniyyə Universitetində müəllim kimi fəaliyyətə başlayıb. İraqa qayıtdıqdan sonra qaynı Cəlal Təlabaninin rəhbərlik etdiyi KYB-nin fəal üzvü olub.

O, Şanaz İbrahim Əhmədlə evlidir və üç uşaq atasıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Curriculum Vitae-Dr. Latif Rashid". atifrashid.iq. 2022-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-11-20.
2. ↑  "Iraqi parliament elects Abdul Latif Rashid as new president" Arxivləşdirilib 2022-10-15 at the Wayback Machine, *Al Jazeera*, 13 Oct 2022.
3. 1 2 3 4  "Who is Dr. Abdul Latif Rashid". nrttv.com. İstifadə tarixi: 2023-01-20.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | TASS istinad |

| ⛭İraq prezidentləri |
| --- |
| İraq Cümhuriyyəti (1958–1968) | 

|  |  |
| --- | --- |
| 
* ər-Rüba'i†
* Əbül Salam Arif†
* əl-Bəzzaz†\*
* Əbül Rəhman Arif†

 |   |

 |
| Bəəs dövründə İraq (1968–2003) | 

|  |  |
| --- | --- |
| 
* əl-Bəkr
* Hüseyn

 |   |

 |
| Müvəqqəti Koalisiya Hakimiyyəti (2003–2004) | 

|  |  |
| --- | --- |
| 
* Qarner\*
* Bremer\*

 |  |

 |
| İraq Respublikası (2004-dən bəri) | 

|  |  |
| --- | --- |
| 
* əl-Yavər\*
* Tələbani
* Məsum
* Saleh
* Rəşid

 |   |

 |
| \* interim     † military |
**Yeni Suraxanı** (əvvəlki adı: **Kirov**) — Bakının Suraxanı rayonunda qəsəbə. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Bakı şəhərinin Suraxanı rayonundakı Kirov qəsəbəsi Yeni Suraxanı qəsəbəsi adlandırılmışdır.

Tarixi
------

1930-cu ildə Suraxanı kəndinin əhalisi dövlət tərəfindən kəndin əkin sahələrində tikilmiş yeni, qəsəbə tipli kəndə köçürüldü. Səbəb kimi Suraxanı kəndinin ərazisində neft mədənlərinin olması və bunun əhali üçün çətinliklər törətməsi göstərildi. Kənd sakinləri arasında yeni yaşayış məskəni "Nuqədi" (Yeni kənd) adlandı. 29 dekabr 1992-ci il tarixinə qədər Suraxanı rayonundakı bu qəsəbə Kirov qəsəbəsi adlanırdı. Bu ad kənd əhalisi tərəfindən qəbul edilməmiş və Yeni Suraxanı adından istifadə edilmişdir. Suraxanı sözünün mənası Bakılıların eynilə də suraxanılıların və balaxanılıların danışdığı tat dilində *sura* — "qırmızı", *xanı* — "ev", əslində isə, *sörx* — "qırmızı", *xonə* — "ev" deməkdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikasının bəzi yaşayış məntəqələrinin tarixi adlarının bərpası və dəqiqləşdirilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı". 2022-05-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-06-09.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Suraxanı rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Qəsəbələr | Bahar • Bülbülə • Dədə Qorqud • Əmircan • Hövsan • Qaraçuxur (Yeni Günəşli) • Yeni Suraxanı • Zığ |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Bakı | *Bakı şəhəri ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Qəsəbə** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Quzu orakulu** — demotik Misir dilində papirus üzərində yazılmış və Roma imperatoru Avqustun hakimiyyətinin otuz üçüncü ilinə (e.ə. 27–b.e. 14-cü illər) aid edilən qədim Misir peyğəmbərlik mətni. Burada bir quzu danışır və Pasenhor adlı bir adama peyğəmbərlik verir. Quzu alt-üst olmuş və xaosa çevrilmiş dünyanı təsvir edir: məbədlər bərbad vəziyyətdədir, hökmdar artıq hökm olunana çevrilib və midiyalılar (burada Misirdə farsların hakimiyyəti nəzərdə tutulur) Misiri dağıtmağa gəliblər. O, həmçinin qeyd edir ki, yunanlar (burada Misirdə Ptolemeylər hakimiyyəti nəzərdə tutulur) Ağ tacı (Yuxarı Misiri təmsil edir) tutacaqlar. Hekayə üslub, ton və mövzu baxımından Neferti peyğəmbərliyi kimi Orta Misir padşahlığının peyğəmbərlik mətnləri ilə müqayisə edilir.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. ↑  Gozzoli (2006), pp. 293–294.
2. ↑  Gozzoli (2006), 301–302.

### Ədəbiyyat

* Gozzoli, Roberto B. (2006). The Writings of History in Ancient Egypt during the First Millennium BC (ca. 1070–180 BC): Trends and Perspectives. London: Golden House Publications, printed and bound by T.J. International. ISBN 0-9550256-3-X.

Xarici keçidlər
---------------

* Oracle of the Lamb : English translation by R.K. Ritner
Azarbaycanın havadurumu ve iqlimi arasındaki fark nedir 
Azarbaycanın iqlimi ve havadurumundaki farkı konuşmadan önce hava durumu ve iqlimin ne olduğunu bilmek lazım. 
Iqlim 
Her hasi bir ülkenin sabit olarak geçirdiyibir durumdur.Azarbaycanın hava durumu hüdudlar daxilindi mövcut olan iqlim mülayim ve subronik olur
Hava durumu 
Hava durumu bir ülkenin fesilden fesile geçirdiği duruma denir. 
Azarbaycanın hava durumu mülayim geçer.Misal Kışdan Yaza Yazdan Son bahara kimi.Ama bu tek fesil yok soullukdan sıcaklıkdanda konuşulur.

Şimdi geldik farklarına
Iqlimin ve havadurumunun farkı şudur ki iqlim sabit olan duruma denir ama hava durumunda farklıdır. Yani hava durumu sabit olmayan durumlara denir.

Hava
----

Səth örtüyü ilə qarşılıqlı təsir şəraitində, onda baş verən fiziki proseslərlə müəyyən olunan, bu və ya digər ərazi üzərində, həmin vaxtda atmosferin vəziyyətinə **hava** deyilir. Havanın elementləri temperatur, rütubət və təzyiqdir, hava hadisələri isə külək, yağıntı, şimşək və s.. Havanın dəyişməsinə səbəb Günəş radiasiyasının dəyişkənliyi, hava kütlələrinin yerdəyişməsidir.
İnsanın həyatı və təsərrüfat fəaliyyəti üçün ən əhəmiyyətli meteoroloji kəmiyyətlər aşağıdakılardır: torpağın temperaturu və rütubəti, havanın təzyiqi, havanın temperaturu və rütubəti, buludluluq, yağıntı, küləyin sürəti və istiqaməti. Çox zaman bu parametrlər hava kəmiyyətləri (parametrləri) də adlandırılır. Bu kəmiyyətlər qarşılıqlı əlaqədə olub bir birindən asılı olurlar.

iqlim
-----

Hava üzərində aparılmış çoxillik müşahidələr, həmin ərazinin iqlimini müəyyən etməyə imkan verir. Həmin ərazidə günəş radiasiyası, atmosfer dövranı və səth örtüyündə baş verən fiziki hadisələrin qarşılıqlı təsiri nəticəsində yaranan və həmin ərazi üçün xarakterik olan hava rejimini yaradan atmosfer proseslərinin qanunauyğun ardıcıllığına **iqlim** deyilir.
Günəş radiasiyası ən əhəmiyyətli iqlim əmələgətirən amildir. Belə ki, bu enerji hesabına atmosferdə olduqca müxtəlif fiziki proseslər baş verir. Günəş radiasiyası yer səthinə qeyri-bərabər gəlib çatır. Bu öz növbəsində istər səth örtüyünün, istərsə də yer kürəsinin müxtəlif en dairələrində havanın qeyri-bərabər qızmasına səbəb olur. Bu müxtəlifliklər təzyiq fərqləri yaradır, təzyiq fərqləri isə istilik və rütubət dövranını meydana çıxaran hava axınlarını yaradırlar. Beləliklə günəş radiasiyası başqa bir iqlim yaradıcı amilin meydana çıxmasına səbəb olur.

Həmçinin bax
------------

Hava, İqlim

Xarici keçidlər
---------------

Hava və iqlim

İstinadlar
----------

1. ↑  С.П.Хромов Метеорология и климатология. Ленинград. 1968, стр. 342.
2. ↑   Матвеев Л.Т. Основы общей метеорологии. Физика атмосферы. Л. 1965.
3. ↑   Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası. Fiziki coğrafiya. Bakı, 2014, 528 səh.
**Baxşəliyev Adil Baxşəli oğlu** (1952, Bərdə) — C.Abdullayev adına Elmi-Tədqiqat Kardiologiya İnstitutunun keçmiş direktoru, Azərbaycan Tibb Universitetinin kliniki farmakologiya kafedrasının müdiri, professor (2004)

Həyatı
------

Baxşəliyev Adil Baxşəli oğlu 1952-ci Bərdə şəhərində anadan olmuşdur. Atası Baxşəli Baxşəliyev , bacısı Gövhər Baxşəliyeva .

1975-ci ildə N.Nərimanov adına ATU-nun müalicə-profilaktika fakultəsini fərqlənmə ilə bitirmişdir. 1981-ci ildə Moskva şəhərində Ümumittifaq Elmi Kardioloji mərkəzdə aspiranturanı bitirmişdir. 1990-cı ildə Moskva şəhərində N.İ.Piroqov adına II Moskva Dövlət Tibb İnstitunda doktoranturanı bitirmişdir.

**Baxşəliyev Adil Baxşəli oğlu** 1975-ci ildə N.Nərimanov adına Azərbaycan Tibb İnstitutunun müalicə-profilaktika fakultəsini fərqlənmə ilə bitirmişdir. 1976-cı ildən Ə.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirilmə İnstitutunun terapiya I kafedrasında böyük laborant vəzifəsində işləmişdir. 1977–1978-ci illərdə Adı cəkilən institutunun Mərkəzi elmi-tədqiqat laboratoriyasının kiçik elmi işçi vəzifəsində işləyib. 1978–1981-ci illərdə Moskva şəhərində Ümumittifaq Elmi Kardioloji mərkəzdə "Daxili xəstəliklər" ixtisası üzrə məqsədli aspiranturada oxuyub və 1981-ci ildən Ə.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun terapiya I kafedrasında assistent vəzifəsində çalışmışdır. 1984–1985-ci illərə qədər Elmi-Tədqiqat Kardiologiya İnstitutunun "arterial hipertoniya" şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləyib. 1985–1990-cı illərdə Moskva şəhərinin N.İ.Piroqov adına II Moskva Dövlət Tibb İnstitutunda "kardiologiya" ixtisası üzrə doktoranturada olub və 1990-cı ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1990–1991-ci illərdə Azərbaycan Tibb İnstitutuna konkursdan keçdikdən sonra müalicə-profilaktika fakultəsinin "daxili xəstəliklər I" kafedrasını müdiri vəzifəsinə təyin olmuşdur və 1992-ci ildən "klinik farmakologiya" kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışır. 1998-ci ildən C.Abdullayev adına Elmi-Tədqiqat Kardiologiya İnstitutunda direktor vəzifəsində işləyir.

1981-ci ildə namizədlik dissertasiyasını, 1990-cı ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmuişdir. A.B.Baxşəliyev akad. C.Abdullayev adına Elmi-Tədqiqat Kardiologiya İnstitunun direktor vəzifəsində çalışır.

A.B.Baxşəliyev 310-dan artıq elmi əsərin, o cümlədən 1 dərslik, 8 metodik tövsiyənin, 7 tədris vəsaitinin müəllifidir. Onun rəhbərliyi altında 8 namizədlik dissertasiyası işi başa catdırmış, 6 doktorluq, 40 namizədlik dissertasiyası yerinə yetirilir.Adil Baxşəliyev "Kardiologiya", "Sağlamliq", "Azərbaycan Əczaçıliq və farmakologiya", "Avrasiya Kardiologiya" jurnallarının redaksiya heyətinə daxildir.

Ailedir, 5 övladı var.

İstinadlar
----------
**Cahi döyüşü** — firon III Ramzesin qüvvələri ilə Misiri işğal və fəth etmək niyyətində olan dəniz xalqları arasında böyük quru döyüşü. Münaqişə Misir imperiyasının ucqar şərq sərhədində, Cahi və ya indiki Livanın cənubunda, III Ramzesin hakimiyyətinin səkkizinci ilində və ya təxminən e.ə. 1178-ci ildə baş tutmuşdur.

Bu döyüşdə III Ramzesin başçılığı ilə misirlilər qurudan və dənizdən Misiri işğal etməyə çalışan dəniz xalqlarını məğlub etmişdilər. Döyüş haqqında məlum olanların demək olar ki, hamısı Mədinət Habuda III Ramzesin meyitxanasından gəlir. Döyüş və məhbusların təsviri məbədin divarlarında ətraflı şəkildə sənədləşdirilmişdir ki, bu da məlum olan ən uzun heroqlif yazıya malikdir. Məbədin relyeflərində döyüşdə məğlub olmuş çoxlu bağlı əsirlər təsvir edilmişdir.

Döyüş
-----

III Ramzes dəniz xalqları ilə döyüşünü sərt, barışmaz sözlərlə ifadə edir:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Mənim hüduduma çatanlar, onların toxumları çürümüş, ürəkləri və ruhları əbədi olaraq sona çatmışdır. Onlardan əvvəl dənizə toplaşanlara gəlincə, onların önündə bütöv bir alov limanın ağzında dayanmış və sahildə metal divar onları əhatə edirdi. Onlar sürüklənmiş, aşnış və sahilə yıxılmışdılar, onlar öldürülmüş və qaleralarının ucundan yayına qədər yığınlar düzəltmişdilər, onların bütün əşyaları suyun üzərinə atılmışdı. | "|

İstinadlar
----------

1. ↑  James H. Breasted, Extracts from Medinet Habu inscription, trans. 1906, iv.§§65-66
**26 qot əzabkeş** — IV əsrdə Atanarixin antixristian repressiyaları zamanı ölən 26 qot xristian. V əsr kilsə tarixçisi Sozomenə görə, Athanarix Vinqurikə qot torpaqlarında xristian inancını məhv etməyi əmr etmişdir. O zamanlar qot ərazisi olan Krımda Vinqurik təntənəli surətdə xristianlar üçün kilsə kimi xidmət edən çadırın önündə bir arabada büt daşımışdır. O, bütə baş əyənləri azad etmiş, qalanları isə çadıra salıb diri-diri yandırmışdır. Ümumilikdə, Sozomenin məlumatına görə, hadisə nəticəsində 308 nəfər ölmüşdür. Onlardan yalnız 21-nin adı məlumdur. Pravoslav Kilsəsində 26 qot şəhidinin anım günü 26 martda qeyd olunur. Bu, qot təqvimdə 29 oktyabra təyin edilir. Pravoslavlıqda 26 qot əzabkeşi ilə yanaşı, Duklidalı Qaafa və Aqafon ilə birlikdə ehtiramla yad edilir.

Atanarixin hakimiyyəti zamanı xristianların təqib edilməsi göstərir ki, xristianlar hələ 370-ci illərdə tervinqlər arasında azlıq təşkil edirdilər, lakin onlar qot mədəniyyəti üçün təhlükə sayılacaq qədər çoxalmışdılar. Odur ki, Atanarix xüsusi olaraq xristian qotları təqib etmiş və əcnəbiləri buraxmışdır. Atanarixin motivi xristianlığın təqib edilməsi deyil, qot xalqının və onun tanrılarının qorunması idi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Wolfram 1990, "Ulfilas and the Beginning of the Conversion of the Goths" (75–84), p. 83.
* 
* 

**Morenada** — La-Pas (Prensa Latina) And dağları Boliviya Altiplano yaylasının ənənəvi morenada rəqsi kütləvi folklor fəaliyyəti kimi Ginnesin rekordlar kitabına daxil ola bilər.

Həmçinin *"Qaradərililər rəqsi"* adı ilə məşhur olan morenada ispanların plantasiyalarda işləmək üçün qovub gətirdikləri qullar arasında yaranmışdır. Şişirdilmiş formada olan birqəlib maska rəqqasın irqi xüsusiyyətlərni əks etdirir. Rəqqasların kostyumlari 40 kiloqram ağırlığında ola bilir.

2013-cü ilin 4 avqustunda "100% Boliviya mandanası bütün dünyada sülh və Boliviya incəsənətinə hörmət" adı altında tarixi hadisə baş verdi. Həmin gün dünyanın 76 şəhər və 23 ölkəsində yüz minlərlə adam morenada rəqsini ifa etmişlər. Boliviya, Almaniya, Argentina, Avstriya, Braziliya, Kanada, Cili, Ekvador, İspaniya, Birləşmiş ştatlar, Finlandiya, Fransa, Hollandiya, İngiltərə, İtalya,Yaponiya, Meksika, Norveç, Panama, İsveç və Venesuela ölkələrində bu tədbir OBDEFO (Boliviya qoruma və folklor paylaşma təşkilatı) tərəfindən morenadanın təmiz Boliviya rəqsi olduqunu bütün dünyaya göstərmək üçün təşkil edilmişdi.

İstinadlar
----------

* []
* 
* 
* Arxivləşdirilib 2016-11-21 at the Wayback Machine
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Sergey Kozlov.

**Kozlov Sergey Vasilyeviç** (*rus.* Козлов Сергей Васильевич; 10 aprel 1923, Treskino[d], Saratov quberniyası[d] – 12 noyabr 2000, Moskva) — SSRİ partiya xadimi, Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü (1947).

Həyatı
------

22 may 1968-ci ildən 20 aprel 1977-ci ilə qədər Azərbaycan Kommunist Partiyasının ikinci katibi vəzifəsində işləmiş və Azərbaycan KP MK bürosunun üzvü olmuşdur.

Azərbaycan Kommunist Partiyalarının MK-nın ikinci katibləri böyük səlahiyyətlərə malik idilər. Onlar Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası MK-nın nomenklaturası olaraq birbaşa Kremlə tabe idilər və respublika haqqında Moskvanı məlumatlandırıb, oradan göstərişlər alırdılar. Bundan əlavə onlar respublikalarda bütün İnzibati orqanların fəaliyyətini idarə edirdilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "knowbysight.info". 2020-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-08-06.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-04-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-08-06.

Xarici keçidlər
---------------
**Ulan-Sutqalan** (monq. Улаан-Цутгалан) — Monqolustanda şəlalə. Orxon çayının sağ qolu olan Ulan çayı üzərində yerləşir. Hündürlüyü 24 metrdir.

Ümumi məlumat
-------------

Şəlalə Xanqay yaylasında, Xarxorin şəhərinin 54 km-də, Xujirt qəsəbəsi yaxınlığında yerləşir. Şəlalə ölkənin əsas görməli yerlərindən biri hesab olunur. Yerli əhalinin dilində "*Qırmızı axım*" deməkdir. Bəzi mənbələrdə şəlaləni Orxon adlandırırlar. Məhs o ölkənin ən böyük çayı olan Orxonun qolu üzərində formalaşıb. Xanqay yaylasında formalaşan Ulan çayı yuxarı axarlarda dar və dərin kanyona bənzər dərələrlə axır. Dağlıq ərazidən düzənliyə çıxan zaman çay genişlənir və bu ərazidə Ulan Sutqalan formalaşır.

Geoloji hesablamalar görə 20-30 min il əvvəl çay yatağı ərazisində vulkan püskürməsi baş vermiş və qaynar lava Orxon çayı vadisinidə 100 km-lik ərazini əhatə etmişdir. Min illər boyu çay vulkanık, bazalt mənşəli süxurları aşındırmış və dərin kanyon formalaşmışdır. Şəlalə Orxon çayının 100 metrliyindədir. 24 metrlik şəlalə əslində güclü zəlzələ nəticəsində meydana gəlmiş, eni 12 metr olan şəlalə əsas iki axımdan ibarətdir. Şəlalənin töküldüyü yerdə kiçik hovuz meydana gəlmiş və su sonra tədricən vadi boyu yayılır.

Şəlalə daha çox yaz aylarında gözəl və bol sulu olur. Ulan çayı, ümumən ərazidə yerləşən bütün çaylar yağış suları ilə qidalanır. Quraq aylarda çayın suyu azalır və bəzi vaxtlar quruyur.

Şəlaləni hər tərəfli müşahidə etmək üçün iki yol mövcuddur. Yollardan biri nisbətən dikdir və şəlalə kənarından bir başa aşağıya enir. İkinci yol isə nisbətən meyillidir və digərindən 200 metr aralıda yerləşir.

Kəşf olunması
-------------

XX əsrin 20-ci illərində rus tədqiqatçı Kuzmiç Pyotr Kozlov Monqolustanın bu bölgəsinə səyahət etmiş və şəlaləni öz qeydlərində təsvir etmişdir. Bir müddət şəlalə «Kozlov ekspedisiyası şəlaləsi» adlanırdı.

Nəqliyyat
---------

Şəlaləyə getmək üçün öncə Xarxorin şəhərinə çatmaq, sonra isə Xujirt qəsəbəsinə getmək şərt. Xujrit Xarxorindən 54 km aralı yerləşir. Qəsəbəni şəlalədən 2-3 saatlıq yol ayırır. Bazalt və vulkanık süxurların yayıldığı ərazidən keçən bu yol çox mənzərəlidir. Şəlalə yaxınlığında bir neçə turist bazası yerləşir. Baxmayaraq ki, şəlaləni paytaxt Ulan-Batordan 400 km ayırır, ərazidə paytaxdan gələn çoxlu turistlərə rast gəlmək mümkündür.

Ədəbiyyat
---------

* Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej, *Nazewnictwo geograficzne świata*,  *Arxivləşdirilib 2021-08-31 at the Wayback Machine* "Azja wschodnia", (zeszyt 9), str. 103

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Орхонский водопад (Улаан Цутгалан) в Монголии". 2019-09-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-13.
2. ↑  "МЕЧТА О ЛХАСЕ". 2011-09-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-13.
3. ↑  "На Nissan X-Trail через Монголию". 2016-11-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-13.
Təşkilatın rəsmi loqotipi.Təşkilatın rəsmi loqotipi.
**Sosialist İnternasionalı** (*ing.* Socialist International – SI; **Sosintern**) — beynəlxalq qeyri-hökumət təşkilatı, demokratik sosializm ideyası tərəfdarı olan siyasi partiyaların ümumdünya assosiyasiyası. Təşkilatın üzvləri əsasən demokratik sosialistlər, sosial demokratlar, leyboristlərdən və bu ideyalara yaxın partiyalardan ibarətdir.

Əmək və Sosialist İnternasionalının varisi kimi 1951-ci ildə yaradılsa da, təşkilatın kökləri XIX əsrə gedib çıxır. İlk öncə əsasən Qərbi Avropa ölkələrindən olan partiyaların dominant olduqları təşkilat hal-hazırda 100-dən çox ölkədən 160-dan çox üzvə malikdir. Təşkilata üzv partiyalar, Avropa ölkələri də daxil olmaqla bir çox ölkələrdə tam və ya koalisiya tərkibində siyasi hakimiyyətdə olmuşlar. Avropa Sosialistləri Partiyası (ümumavropa miqyaslı şərti partiya) və Avropa İttifaqı Parlamentindəki qruplardan biri olan Sosialistlər və Demokratların Proqressiv Alyansı da Sosialist İnternasionalına bağlı təşkilatlardır.

1989-cu ildən etibarən Sosialist İnternasionalının baş katibi postunu Luis Ayala (Çili) icra edir. Təşkilatın prezidenti Yunanıstanın keçmiş baş naziri Qeorqies Papandreudur.
**Minato Şəhər Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** (港区立郷土歴史館, *Minato Kuritsu Kyodo Rekişikan*?) – Yaponiyanın paytaxtı Tokio şəhərinin Minato rayonunda yerləşən muzey. Minatonun tarixinə, mədəniyyətinə və təbiətinə həsr olunmuşdur.

Tarixi
------

Muzeyin yerləşdiyi yeddimərtəbəli bina 1938-ci ildə Tokio Universitetinin Memarlıq fakültəsinin professoru Uçida Yoşikazu tərəfindən dizayn edilmişdir. Bina Uçida-qotika adlı xüsusi memarlıq üslubuna malikdir. Binada renovasiya işləri aparılarkən keçmiş auditoriya, otaqlar və laboratoriyalar kimi xüsusiyyətlər saxlanmışdır.

Muzey binası 1938–2002-ci illərdə İctimai Sağlamlıq İnstitutunun baş qərargahı kimi fəaliyyət göstərmişdir. Bu təşkilat 1923-cü ildə baş vermiş Böyük Kanto zəlzələsindən sonra şəhərdə artan xəstəlik halları ilə mübarizə aparmaq üçün Rokfeller Fondu tərəfindən yaradılmış və maliyyələşdirilmişdi.

Sərgi
-----

Binanın bir neçə otağı və mərtəbəsi ziyarətçilərin üzünə açıqdır. Muzeydə Minatonun tarixinə həsr olunmuş (tarix öncəsi dövrdən müasir dövrə qədər) qalereyalar yerləşir. Muzeyin daimi kolleksiyasına Minatoda tapılmış artefaktlar, balıqqulağı qalıqları, balina skeleti və Comon dövrünə aid dulusçuluq məmulatları daxildir.

Daimi sərgi otağında üç mövzuya bölünmüşdür. "Okean və insanın dinamizmi" Tokio körfəzinin tarixinə həsr olunmuşdur: ətraf mühit, balıqqulağı və balıqçılıqdan bəhs edir. "Şəhər həyatı və mədəniyyətin yayılması" Minatonun Edo dövründəki tarixinə həsr olunmuşdur: şəhərin inkişafı, samuray evləri, məbədlər və əhalidən bəhs edir. "İnsanların hərəkəti və yaşayışı" isə müasir dövrdə həsr olunmuşdur: beynəlxalqlaşma, təhsil, nəqliyyat, sənaye və fəlakətlərdən bəhs edir.

Muzeydə daimi və xüsusi sərgilər, kafe, hədiyyə dükkanı yerləşir, tədbirlər keçirilir. Muzey kitabxanasında Minato Təhsil Şurasının nəşrləri və muzeyin öz sənədləri qorunur. Ziyarətçilər kitabxanada Minatonun tarixi və mədəniyyəti barədə məlumatlana bilərlər.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Muzeyin rəsmi bukleti" (PDF). Rəsmi sayt (ingiliscə). 31 iyul 2021 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 8 dekabr 2023.
2. 1 2  "Minato City Local History Museum". Atlas Obscura (ingiliscə). 27 noyabr 2023. 4 dekabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 dekabr 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* minato-rekishi.com — Minato Şəhər Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinin rəsmi saytı

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram · YouTube |
| Normativ yoxlama | CiNii: DA19381362 · NDL: 001325037 · SUDOC: 241747007 · VIAF: 5267156497230717740004 · WorldCat VIAF: 5267156497230717740004 |
**Əbu Sac Divdad** — Sacilər sülaləsinin banisi, sərkərdə.

Həyatı
------

Əbu Sac Divdad Soqdiananın Usruşana vilayətində doğulmuşdu. Atasının adı Divdaştdır. Əbu Sacın adı mənbələrdə ilk dəfə Babəkin əsir alınıb Bərzəndə, Afşinin iqamətgahına gətirilməsi münasibətilə çəkilmişdir. 839-cu il də Afşin Heydər ibn Kavus xəlifə əl-Mütəsimin sərəncamı ilə Əbu Sacı Azərbaycanın Xilafətə qarşı çıxmış hakimi Minkicəvr əl-Fərqaniyə qarşı yolladı. Elə həmin il Əbu Sac Xilafətə qarşı üsyan qaldırmış başqa bir yerli hakimin, Təbəristan hakimi Məzyarın cəzalandırılması üçün də göndərilmişdi. Əsrin 50-ci illərinin sonlarında xəlifə əl-Mütəvəkkil onu Məkkə yolunun rəisi kimi yüksək vəzifəyə təyin etdi. 865-ci il ədək Əbu Sac bu vəzifədə qaldı. 865-ci il də Əbu Sac xəlifə taxt-tacına namizəd olan əl-Mütəzzə qarşı Mesopotamiyadakı əl-Mədain şəhərlərinin idarəsi tapşırılmışdı. 866-cı il də Əbu-s-Sac Kufə şəhəri və onun ətrafının canişini təyin edilir, yenidən Məkkə yolunun rəisi vəzifəsini tutur. Əbu Sac Hələb, Kinnəsrin, Diyar-Mudar və sərhədyanı vilayətlərin (əs-Suğur) valisi olmuşdu. Əbu Sac Divdad 868-870-ci illərdə Azərbaycan və ətrafına başçılıq etmişdi. 870-874-cü illərdə isə üsyan etmiş mütəğəlliblərə qarşı aparılan döyüşlərdə iştirak etmişdir. 874-cü il də Əbu Sac Əhvaz hakimi təyin olunur. Burada o, əd-Dulab adlı yerdə Əbu-s-Sac qoşunlarını darmadağın edən zincilərə qarşı mübarizə aparmalı olur. Əhvaz vilayəti zincilər tərəfindən ələ keçirildikdən və qaynı Əbdülrəhman öldürüldükdən sonra Əbu Sac tutduğu vəzifədən azad olunur.

Ölümü
-----

Yaqub əl-Səffarla birləşərək 876-cı ildə xəlifə əl-Müvəffəqə qarşı vuruşmuş, məğlub olmuş və İraqdakı bütün mülkləri əlindən alınmışdı. Bağdada sülh üçün gedərkən yolda, oktyabr ayında Qondişapurda vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Madelung, Wilfred. "Banu Saj." Encyclopaedia Iranica. Ed. Ehsan Yarshater. Columbia University.