recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Lorenzo Buffon** (it. Lorenzo Buffon; 19 dekabr 1929) — italiyalı futbolçu, qapıçı. Beynəlxalq futbol tarixi və statistikaları federasiyası keçirtdiyi sorğuya əsasən o, "İtaliyada XX əsrin ən yaxşı qapıçıları" siyahısında 8-ci yer tutur.

Həyatı
------

Lorenzo gənc karyerasını «Portoqruaro» klubunda başlıyır, sonralar isə Milanın heyətində İtaliya A Seriyasında debüt edir. Tezliklə Milanda o, əsas heyətdə yerini möhkəmləndirir, əsas qapıçısı olur və bu klubla İtaliya çempionu olur (1954-55, 1956-57 və 1958-59 mövsümlərində). İllər keçdikçə onu daha az oyuna salırlar, və Narçiso Soldanla heyətə düşmək üçün mübarizə aparır. 1958-ci ildə o, milliyə dəvət alır və ilk oyunlarından birində Fransa millisinə qarşı oyunuyur, sonunda hesab 2:2 olur. 1959-cu ildə Buffon Cenoaya keçir, amma orda yalnız bir sezon qalır və Milana geri qayıdır. 1962-ci ilin dünya çempionatından sonra o, karyerasında ən çətin vəziyyətə düşür: millidə yerini itirir və sonra «Fiorentina» komandasına ehtiyat qapıçı kimi transfer olunur. Bu klubda isə o, yalnız bir qarşılaşma keçirir, o da ki çempionatın ən axrıncı oynunda. Onun sonuncu klubu İvrea sayılır, və beləliklə o, karyerasını Seria C-də bitirir. Seria A-da o, ümümlikdə 376 oyun keçirmişdir, millidə isə 16.

Hazırda Lorenzo Buffon İtalyanın Latizan şəhərində yaşıyır və Milanın bu rayonda seleksiyaçısıdı.

Marağlı faktlar
---------------

* Müasir dövrün ən yaxşı qapıçılarından olan Canluici Buffon Lorenzo Buffonun uzaq qohumudu (Lorenzo Buffon Canluicinin babasının əmisi oğludu)
* Ələkbər Məmmədov məhz bu qapıçıya 1955-ci ildə San Siroda 4 qol vurmuşdu

Uğurları
--------

### Futbolçu kimi

### Komanda ilə

* İtaliya çempionu: 1951, 1955, 1957, 1959
* Latın Kubokunun sahibi:1951, 1956

İstinadlar
----------

1. 1 2  Lorenzo Buffon // Transfermarkt (çd.). 2000.
**Quido Herman Fridolin Verbek** (nid. Guido Herman Fridolin Verbeck; 28 yanvar 1830, Zeyst[d], Utrext – 10 may 1898, Tokio[d]) – Yaponiyada fəaliyyət göstərmiş holland missioner. Meyci hökumətinin məsləhətçilərindən biri olmuşdur.

Həyatı
------

Quido Verbek 1830-cu ildə Niderlandda doğulmuşdur. O, 1859-cu ildə Holland Reformist Kilsəsi tərəfindən Yaponiyaya göndərilmişdir. Yaponiyada dini fəaliyyətlər ilə yanaşı ingilis dili, sosial elmlər və Qərb texnologiyasını tədris etməklə məşğul olmuşdur. İto Hirobumi, Okubo Toşimiçi, Okuma Şiqenobu, Soecima Taneomi kimi tələbələri Meyci hökumətinin əhəmiyyətli şəxsləri olmuşdur. 1869-cu ildə Okumanın məsləhəti ilə Tokioya getmiş və müasir Tokio Universitetinin sələfi olan tədris müəssisəsində köməkçi başçı vəzifəsinə təyin olunmuşdur. O, yeni hökumətin etibarlı məsləhətçilərindən biri olmuşdur.

Verbekin məsləhətləri əsasında Yaponiyada prefektura sistemi qurulmuş (1871), Qərb dünyasına İvakura missiyası göndərilmiş (1871), təhsil haqqında qanun (1872) və hərbi xidmət haqqında sərəncam (1873) qəbul edilmişdir. David Murreyin 1873-cü ildə Təhsil Nazirliyinin məsləhətçisi seçildikdən sonra Verbek hüquq məsləhətçisi və hüquq məcəllələrinin rəsmi tərcüməçisi kimi işləmişdir. 1877-ci ildə hökuməti tərk etmiş və həyatının qalan hissəsini missionerliyə həsr etmişdir.

Bibliyanın tərcüməsi
--------------------

Verbek Bibliyanın yapon dilinə tərcümə edilməsində iştirak etmişdir. O, 1880-ci ildə Zəburu fərdi olaraq tərcümə etmişdir. Verbek Bibliyanı tərcümə etmək üçün 1882-ci ildə yaradılmış komitənin üzvü olmuşdur. Komitənin görüşləri Verbekin Tsukicidə yerləşən evində baş tutmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Kodansha Encyclopedia of Japan. səh. 189
2. 1 2 3 4  Mullins, 2003. səh. 211

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VIII cild (Temp–Z). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 189-190. ISBN 0-87011-628-2. İstifadə tarixi: 13 avqust 2022.
* *Mullins, Mark,* Handbook of Christianity in Japan, Brill, 2003, ISBN 90-04-13156-6
**Loris Broqno** (18 sentyabr 1992, Şarlerua, Valloniya[d]) - Belçikalı peşəkar futbolçu. Azərbaycanın "Zirə" klubunda forvard kimi çıxış edir.

Karyera
-------

Broqno peşəkar karyerasına Charleroi ilə başlayıb və 23 mart 2011 -ci ildə Belçika Pro Liqasında ilk rəsmi oyununu keçirib. Brügge FK-a 3-0 məğlub olduqları oyuna 57-ci dəqiqədə Massimo Brunonu əvəz edərək meydana çıxdı. Həmin il Charleroi Belçika İkinci Divizionuna düşdü və Broqno nadir hallarda meydana çıxmağa başladı. Nəticədə, əmisi Toni Brognonun daha əvvəl oynadığı 2011-12 qış transfer pəncərəsi zamanı yeni yüksələn Oud-Heverlee Leuvenə keçməyi seçdi.

OH Leuven düşmədən təmizlənən kimi, Loris 21 Mart 2012-ci ildə Sint-Truiden üzərində 3-1 evdə qazandığı ilk qolunu vurmaqla bir qədər şans qazandı. 2012-13 mövsümündə Broqno OH Leuven üçün 8 matçda meydana çıxdı, lakin gəncin daha çox oyun vaxtı əldə etməsi üçün Brogno növbəti mövsüm üçün Lommel United-ə icarəyə verildi. Bu mövsümdən sonra OH Leuven ilə müqaviləsi sona çatdı və Mons -a keçməsinə icazə verdi. Mons üçün bir mövsüm oynadı, ancaq Mons iflasa uğradığı üçün 2014-15 mövsümünün sonunda ayrılmasına icazə verildi. 8 iyun 2015-ci ildə Sparta Rotterdam üçün müqavilə imzaladı.[1] Sparta ilə Hollandiyada üç mövsüm keçirən Brogno, 2018 -ci ilin may ayında Beerschot Wilrijk ilə müqavilə imzaladı. 

18 avqust 2021-ci ildə Azərbaycanda "Zirə" ilə iki illik müqavilə imzaladı.

| ⛭Zirə FK  – cari heyət |
| --- |
| 
* 41 Nəzirov
* 1 Cənnətov
* 22 Nail
* 19 Kulaç
* 44 Dimitrios
* 5 Adileu
* 15 Abışov
* 2 Taşkın
* 9 Broqno
* 47 Mohamed
* 11 Rüstəm
* 96 Gerye
* 21 Hacılı
* 98 Abbas
* 6 Eldar
* 32 Alıyev
* 91 Diniyev
* 7 Filipe
* 18 Slavik
* 14 Keyta
* 17 Toni
* 23 Lukoviç
* 10 Rəhim
* 70 İssa
* 77 Mirsayib (k)
* Baş məşqçi: Sadıqov

 |

İstinadlar
----------

1. 1 2  Loris Brogno // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. 1 2  Loris Brogno // FBref.com (çd.).
**Eberqin binası** — Rostov-na-Donu şəhərində yerləşən bina. Bina Rostov vilayəti, Rostov-na-Donu şəhəri, Serafimoviç küçəsi, ev 76 ünvanında yerləşir. Binada konstruktivizm stilinə sahibdir. Bina 1934-cü ildə inşa edilmişdir. Regional əhəmiyyətli mədəni irsi siyahısına daxil edilmişdir.

Tarixi
------

Rostov-na-Danu ərazisində məşhur rostovlu arxitektor Lev Leonidoviç Eberqin layihəsi əsasında inşa edilmişdir. O, Rostov-na-Donu şəhərində bir çox tarixi binaların layihə müəllimidir. 1932-ci ildən Rostov-na-Donuda yaşayan arxitektor. Teatralnı meydanında yerləşın M. Qorki adına Rostov Akademik teatrının tikintisinə öz töhfəsini vermişdir. Onun layihəsi əsasında «Rostov» mehmanxanası, «Rusiya» kinoteatrı, "Zolotoy Kolos" yaşayış binası və s. binalar inşa edilmişdir. O, həmdə yaşadığı binanıda özü layihələndirmişdir. Rostov-na-Donu şəhəri, Serafimoviç küçəsi, ev 76 ünvanında yerləşən binada 1934-1954-ci illərdə yaşamış və fəaliyyət göstərmişdir.

Bina 1934-cü ildə konstruktivizm stilində inşa edilmişdir. Binada 6 mənzil sahibi vardı. Binanın birinci mərtəbəsində mənzil № 1 ünvanında saatsaz V. V. Mixalov yaşayırdı. Onun emalatxanası müharibəyə qədər fəaliyyət göstərmişdir. Müharibə bitdikdən sonra saatsaz emalatxanası 1990-cı illərə qədər fəaliyyət sürmüşdür. Sonradan bu saatsaz emalatxanası kafe olmuşdur. № 2 isə mühəndis А. İ. Lvov yaşamışdır.

Binanın ikinci mərtəbəsində, mənzil № 3-də Lev Leonidoviç Eberq, mənzil №4 ünvanında isə uşaq həkimi Q. M. Mereynes öz ailəsi ilə birlikdə yaşayırdı. 
Binanən üçüncü mərtəbəsində mənzil № 5-də mühəndis-inşaatçı Q. F. Perkunun ailəsi yaşayırdı. 1922-ci ildə Eberqlə birlikdə «Perkun və Eberq» tikinti şirkətlərini qurmuşdular. Şirkət bir neçə il fəaliyyət göstərmişdir.

Arxitekturası
-------------

Eberqin binası şəhərin tarixi hissəsində yerləşir. Bina üç mərtəbədən ibarətdir. Kərpiçdən inşa edilmişdir. 2 və 3 mərtəbələrdə eyvanlar vardır. Binanın fasadı qara suvaqla üzlənmişdir. Bina zirzəmiyə sahibdir. Mənzil sahibləri burada kömür və odun saxlayırdılar. Mənzillərdə iri sobalar vardı. Hər mərtəbədə iki mənzil vardı. Hazırda bina öz ilkin görüşünü itirmişdir.

Mənbə
-----

* Ростов-на-Дону
* Выявленные памятники Ростова-на-Дону
* Дом, где жил и работал Л. Ф. Эберг Arxivləşdirilib 2018-10-31 at the Wayback Machine
* Дом, который построил Эберг
**Növrəstə Bağır qızı Quliyeva** (1906—3 fevral 1982) — tütünçü, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1949).

Həyat və əmək fəaliyyəti
------------------------

Növrəstə Quliyeva 1906-cı ildə İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasının (indiki Kəngərli rayonu) Qarabağlar kəndində anadan olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 1933-cü ildə Karl Marks adına İliç rayon kolxozunda başlamışdır. 1948-ci ildə tütünçülük sahəsində yüksək əmək göstəricilərinə nail olmuşdur. SSRİ Ali Sovetinin 1 iyul 1949-cu il tarixli qanunu ilə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüş, "Oraq və Çəkic" medalı və Lenin ordeni, ilə təltif olunmuşdur. 1952-ci ildən İttifaq əhəmiyyətli fərdi təqaüdçü olmuşdur. Növrəstə Quliyeva 3 fevral 1982-ci ildə Culfa rayonunda vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan Ensiklopediyası (Təkmilləşdirilmiş və yenidən işlənmiş ikinci nəşr). Naxçıvan: AMEA Naxçıvan bölməsi. V. Y. Talıbov. 2005. ISBN 5-8066-1468-9.

| ⛭SSRİ Sosialist Əməyi Qəhrəmanı |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • V  • Y  • Z **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** |  |
**Ebla, İbla** - Şimali Suriyada (Hələbdən 70 km сənubda, indiki Təll-Mərdih rayonunda) qədim şəhər-dövlət. Ebla Fəratın Suriya ərazisində olan hissəsindən qərbda yerləşir. Ehtimal olunur ki, «Ebla» sözünün mənası ağ daş deməkdir. Hansı ki, bu daşla Eblanın əsas şəhəri inşa edilmişdir.

Ümumi məlumat
-------------

E.ə. 4-cü minilliyin ortalarında Cənub-Şərqi Ərəbistandan Suriyaya köçmüş sami mənşəli qədim xalq olan eblalılar tərəfindən əsası qoyulmuşdur. Eblalılar eblayt dilində danışmış və bu dil semit dil qrupuna aid olmuş. Eblayt dili akkad dili ilə bir çox oxşarlığa malik idi. Ebla əhalisi Qədim Mesopotamiya, Elam və Misir ərazisində məskunlaşmış şumerlilərlə sıx ticari və siyasi əlaqələr saxlamışdır. E.ə. 3-cü minilliyin ikinci yarısı Eblanın yüksəliş dövrü olmuşdur. E.ə. XIV əsrdə Qədim (Akkadlı) Sarqon, XIII əsrdə isə Naram-Suen [e.ə. 2238-2202] tərəfindən işğal edilmişdi. III Ur sülaləsinin hökmranlığı dövründə (e.ə. 21 əsr) mühüm rol oynamışdır. Ehtimal ki, e.ə. 3-2-ci minilliklərin ayrıcında amorilər tərəfindən dağıdılmışdır. E.ə. 2-ci minilliyin əvvəllərində zəif bir dövlət kimi Yamhadın (mərkəzi Hələb) tabeliyində idi. Təqribən e.ə. 1600-cı ildə hett çarı I Mursili tərəfindən qəti olaraq darmadağın edilmişdir.

Qazıntılara 1964-cü ildə P.Mattienin başçılıq etdiyi İtaliya arxeoloji ekspedisiyası başlamışdı. 1975-ci ildə e.ə. 3-cü minilliyinə aid Ebla çarlarının böyük arxivi aşkar edilmişdir. Arxiv Eblanın iqtisadiyyatı, idarəçiliyi, dini, hüquq və təhsil sistemi, təsərrüfatı haqqında məlumatları əks etdirən, Ebla və Şumer dillərində yazılmış təqribən 20 min gil lövhəcik və parçadan ibarətdir. Hazırda lövhəciklərin çoxu Hələb (Aleppo) və Dəməşq Milli muzeylərində saxlanılır. Qazıntılar zamanı təqribən 4400 il əvvəl çiy kərpicdən tikilmiş, hündürlüyü təqribən 6 m olan zikkurat, həmçinin ehtimal ki, çar ailəsinə məxsus qızıl zinət əşyaları, e.ə. 3-cü minilliyə aid saray, e.ə. 2-ci minilliyə aid bir neçə məbəd və darvaza qalıqları aşkar edilmişdir. Eblada tapılmış Əfqanıstandan gətirilmə lazurit, Misirdən gətirilmə güldan və camlar şəhərin Qədim Şərqin ticarət qovşağında mühüm rol oynadığını təsdiq edir.

Ədəbiyyat
---------

Древняя Эбла (Раскопки в Сирии). Сост. и введ. П. Маттиэ. Общ. ред. и закл. статья И. М. Дьяконова. М. 1985.

Xarici keçidlər
---------------

* Эбла Arxivləşdirilib 2016-03-09 at the Wayback Machine // smartwebsite.ru
* История Эблы // istoriya.ru
* История Эблы в «Энциклопедии Кругосвет»

İstinadlar
----------


1. ↑  Эбла // Советская историческая энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия. Под ред. Е. М. Жукова. 1973—1982.
2. ↑  *Alan S. Kaye.* Semitic studies, Volume 1. — 1991. — P. 550.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-04.
**Şalva Loladze** (*gürc.* შალვა ლოლაძე; *alm.* Schalwa Loladse‎; nid. Sjalwa Loladze; 16 aprel 1916, Tiflis – 25 aprel 1945, Teksel, Şimali Hollandiya) - keçmiş SSRİ əsgəri. Üçüncü Reyx tərəfindən yaradılmış Gürcüstan legionuna rəhbərlərindən biri. Loladze 1945-ci ilin 5 aprel tarixində Niderlandın Teksel adasında Reyxə qarşı başladılmış üsyan hərəkatına rəhbərlik etmişdir.

Həyatı
------

Loladze İkinci dünya müharibəsindən əvvəl və müharibə başlayan zaman SSRİ ordusunda xidmət etmişdir. Sovet Hava Qüvvələrində kapitan rütbəsinə yüksəlməsinin ardından döyüş təyyarələrinin pilotu kimi döyüş əməliyyatlarında iştirak edir. Loladzenin içərisində olduğu təyyarə 1942-ci ildə Ukrayna səmalarında olarkən almanlar tərəfindən vurulur. Reyx tərəfindən əsir alındıqdan sonra Gürcüstan legionuna qoşulmaq qərarı verən Loladze legionun tərkibində yaradılmış Böyük Tamaranın adını daşıyan *822-ci piyada batalyonuna* rəhbərlik edir. Müharibənin sonlarına yaxın almanların məğlub olacağını anlayan gürcülər tərəfindən 1945-ci ilin 5 aprel tarixində Niderlandın Teksel adasında üsyan hərəkatı başladılır. Sözügedən üsyana Şalva Loladze rəhbərlik edirdi. Keçmiş sovet pilotu 1945-ci ilin 25 aprel tarixində Reyx əsgərləri ilə aparılan döyüş zamanı öldürülmüşdür. Teksel adasında yerləşən toplu gürcü məzarlığı Şalva Loladzenin adını daşıyır və şəxsin özü də orada dəfn edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  Maass, Walter B. (1970), *The Netherlands at war: 1940-1945*, p. 231. Abelard-Schuman
2. ↑   (rus.) Bychkov, LN (Бычков, Лев Николаевич; 1965), Партизанское движение в годы Великой Отечественной войны, 1941-1945: краткий очерк (*Partisan Movement in the Years of the Great Patriotic War, 1941-1945: brief essay*), p. 403. Mysl (Мысль)
3. ↑  van der Zee, Henri A. (1998), *The hunger winter: occupied Holland, 1944-1945*, pp. 218-219. University of Nebraska Press, ISBN 0-8032-9618-5
4. ↑   (rus.) Mamulia, Giorgi (2003), Грузинский легион в борьбе за свободу и независимость Грузии в годы второй мировой войны (*Georgian Legion in the Struggle for Georgia's Freedom and Independence in the Years of World War II*), p.. Tsodna
**Nükət-səza Qadınəfəndi** (d. 2 yanvar 1827 - ö. 15 may 1850) — 31. Osmanlı sultanı Əbdülməcidin doqquzuncu xanımı.

Həyatı
------

Nükət-səza xanım 1827-ci ildə Abxaziyada dünyaya gəlmişdir. Əsl adı Xədicə Baras idi. Atası abxaz əsilli Yatuq bəy Baras, anası isə gürcü əsilli Fərxundə xanım idi. 8 yaşında ailəsi tərəfindən İstanbula gətirilən Xədicə Osmanlı sarayına təslim edildi. Sarayda Validə Bəzmialəm Sultan tərəfindən himayəyə götürülən Xədicənin adı dəyişdirildi və Nükət-səza qoyuldu. Sarayda mükəmməl təhsil alan Nükət-səza piano və ud çalmağı da öyrəndi.

Nükət-səza xanım Topqapı sarayında təhsilini bitirdikdən sonra 21 oktyabr 1841-ci ildə 14 yaşında Sultan Əbdülməcidlə evləndirildi və padşahın baş iqbalı oldu. Bu nigahdan ard-arda 3 övladı dünyaya gəldi: Şahzadə Əhməd Əfəndi, Fatma Nazimə Sultan və Şahzadə Mehmed Burhanəddin Əfəndi. Ancaq övladlarının ikisi körpə ikən vəfat etmiş, yalnız Mehmed Burhanəddin Əfəndi həyatda qala bilmişdi. Osmanlı sülaləsinin 44-cü rəisi Osman Bəyazid Əfəndinin böyük nənəsidir.

Nükət-səza xanım yayılan vərəm epidemiyasına tutulmuş, 1850-ci ildə vəfat etmişdir. Cənazəsi Yeni məsciddə dəfn edilmişdir. Bacısı Şəklibar xanım daha sonra saray xidmətinə alınmış və 1911-ci ildə İstanbulda vəfat etmişdir.

Övladları
---------

* Əhməd Əfəndi (d. 5 iyun 1846 - ö. 6 iyun 1846)
* Fatma Nazimə Sultan (d. 26 noyabr 1847 - ö. 1 dekabr 1847)
* Mehmed Burhanəddin Əfəndi

Mənbə
-----

* Günay Günaydın (2006). *Haremin son gülleri*. Mevsimsiz Yayınları. ISBN 978-9944-987-03-5.
* Harun Açba (2007). *Kadın efendiler: 1839–1924*. Profil. ISBN 978-975-996-109-1.
* *The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem*. University of Texas Press. 2010. ISBN 978-0-292-78335-5
* M. Çağatay Uluçay (2011). *Padişahların kadınları ve kızları*. Ötüken. pp. 248–49. ISBN 978-975-437-840-5
**Mehmed Əbdülkərim Əfəndi** (26 iyun 1906, Konstantinopol – 3 avqust 1935 və ya 30 avqust 1935, Nyu-York, Nyu-York ştatı) — 34. Osmanlı sultanı II Əbdülhəmidin böyük oğlu Mehmed Səlim Əfəndinin oğlu, Osmanlı şahzadəsi.

Həyatı
------

Şahzadə Mehmed Əbdülkərim Əfəndi 1906-cı ildə Ulduz sarayında dünyaya gəldi. Atası Sultan Əbdülhəmidin böyük oğlu Mehmed Səlim Əfəndi, anası isə Nilüfər xanım idi. Qalatasaray litseyindən məzun olmuşdur. Hərb akademiyasında təhsil alarkən 1924-cü ildə çıxan qanunla bütün ailəsi ilə birlikdə sürgünə göndərildi. Əvvəlcə atasıyla birlikdə Livanın Cuniyə şəhərində məskunlaşdı. Burada xristian qonşularının qızı ilə bir-birini sevdilər. Qız dinini dəyişərək Nemət adını aldı və cütlük 1930-cu ildə evləndi. Buna baxmayaraq atası Səlim Əfəndi bu evliliyi qəbul etmədi. Bu səbəblə Əbdülkərim Əfəndi xanımıyla birlikdə Dəməşqə köçdü. Burada maddi sıxıntılar içinə düşdülər və cütlük bir il sonra ayrıldı.

Elə bu əsnada ruslar Dəməşqdəki səfirlik vasitəsilə şahzadəyə müraciət etdilər və onu Şərqi Türkistanda yaradılacaq yeni bir dövlətin rəhbərliyinə çağırdılar. Digər yandan bölgədəki gücünü itirmək istəməyən Yaponiya da eyni təkliflə şahzadəyə müraciət etdi. Bu səbəblə Əbdülkərim Əfəndi 1932-ci ildə Hindistana, daha sonra isə Tokioya yola düşdü. Ancaq Yaponiyanın güclənməsinə mane olmaq istəyən ABŞ və SSRİ o illərdə Yaponiya ilə müharibə şəraitində olan Çini dəstəkləməyə başladılar.

Nəticədə Yaponiyada gözlədiyini ala bilməyən Əbdülkərim Əfəndi şəxsən özü Şərqi Türkistana getdi və əhalini ayaqlandırmağa başladı. Ancaq yaratdığı müvəqqəti birliklər Çin ordusuna məğlub oldu və canını güclə qurtaran Əbdülkərim Əfəndi siyasi qaçqın kimi əvvəlcə Kaliforniyaya, daha sonra isə Orxan Əfəndiylə birlikdə Nyu-Yorka getdi. Birlikdə yaşadığı Orxan Əfəndi bir gün siqaret almaq üçün evdən çıxmış, geri döndüyündə isə Əbdülkərim Əfəndini yerdə ölü vəziyyətdə tapmışdır. Cinayətin arxasında Rus və ABŞ gizli təşkilatının olduğu və ya istədiyini ala bilməyən Yaponiyanın olduğu fərz edilir. Nyu-Yorkda dəfn olunan şahzadənin məzarı sonralar itsə də, illər sonra nəvəsi tərəfindən tapılmışdır.

Ailəsi
------

24 fevral 1930-cu ildə Nemət xanımla (d. 25 dekabr 1911, Dəməşq — ö. 4 avqust 1981, Dəməşq) evlənsə də, 1931-ci ildə ayrıldılar. 2 övladı oldu:

* **Dündar Əli Əfəndi** (d. 30 dekabr 1930, Dəməşq — ö. 18 yanvar 2021, Dəməşq)
* **Harun Əfəndi** (d. 10 fevral 1932, Dəməşq)

Mənbə
-----

* 
*
**Növün kriteriləri** dedikdə ,onları bir-birindən fərqləndirən əlamətlər nəzərdə tutulur. Ancaq heç bir kriteri ayrılıqda iki növü bir-birindən fərqləndirməyə tam imkan vermir.Hər bir kriteri yalnız birgə fəaliyyət zamanı yaxşı nəticə əldə etməyə imkan verir.Növlərin aşağıdakı kriteriləri var.

Morfoloji
---------

Ən sadə kriteridir.Bu kriteridən istifadə edərək iki növü bir-birindən yalnız xarici və ya daxili quruluşuna görə fərqləndirmək olar.Ancaq bəzən morfoloji cəhətdən fərqlənməyən iki növ bir-birindən genetik, yəni xromosom dəstinə görə fərqlənir.

Genetik
-------

Genetik kriteridən istifadə edərək iki növü bir-birindən onların xromosom dəstinə görə fərqləndirmək olar.Məsələn insanda 46 xromosom olduğu halda, drozofil milçəyində 8 xromosom olur.

Ekoloji
-------

Ekoloji kriteri vasitəsi ilə müxtəlif ekoloji bölgələrdə yaşayan iki növü bir-birindən fərqləndirmək olar. Ancaq bu tam olaraq düzgün deyil.Çünki eyni ekoloji bölgədə müxtəlif növlər yaşaya bilər.

Coğrafi
-------

Coğrafi kriteri, müxtəlif təbii zonalarda yaşayan iki növü bir-birindən ayırmaq üçün istifadə olunan kriteridir.Ancaq eyni təbii zonada müxtəlif növlər yaşadığından əlverişsiz hesab olunur.

Biokimyəvi
----------

Bu kriteri canlıları kimyəvi tərkibinə görə fərqləndirir.Tətbiqi çətin olduğundan əlverişsizdir.

Mənbə
-----

* Biologiya.9-cu sinif.Dərslik."Şərq-Qərb" ASC.2015.
**Mehmed Kapetanovic**  (bosn. Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak; 19 dekabr 1839 – 28 iyul 1902) — Bosniyalı yazıçı, folklorşünas, ziyalı, dövlət xadimi. Sarayevo meri (1893-1899). Bosniyalıların milli identifikasiyası prosesinə böyük töhfə verdi.

Bioqrafiya
----------

Bosniyalı zadəgan ailəsində anadan olub. Lyubuşki şəhərindəki mədrəsəni bitirmişdir. Şərq dillərini öyrənib. O, Bosniyanın bir neçə şəhərində məmur vəzifəsində çalışıb.1878-ci ildən Sarayevoda yaşayıb. 1893-cü ildə Sarayevo şəhərinin meri oldu. Şəhər infrastrukturunun inkişafı ilə məşğuldur. Onun dövründə şəhərin aktiv elektrikləşdirilməsinə başlanıldı. 1895-ci il mayın 1-də Sarayevoda ilk dəfə olaraq neft lampaları əvəzinə elektriklə küçə işıqlandırması işə salınıb. Həmin gün Sarayevo at avtomobillərini əvəz edən elektrik tramvaylarını idarə edən ilk Avropa şəhərlərindən biri oldu. 1898-ci ilin iyulunda o, insult keçirdi, səhhətindəki problemlərə görə 1899-cu ilin aprelində bələdiyyə sədri vəzifəsindən istefa verdi.

Yaradıcılığı
------------

19-cu əsrin sonlarında Kapetanovic Bosniya və Herseqovinada və qonşu bölgələrdə folklor kolleksiyası ilə fəal məşğul olurdu. Bir neçə kitab nəşr etdi. 1891-ci ildə o, öz dövrünün bir sıra Bosniyalı ziyalılarını topladığı nüfuzlu siyasi jurnal "Bosnjak"ı təsis etdi. Bir sıra tarixi və publisistik əsərlərin müəllifidir. O, 1888-ci ildə "Narodnoe yaxşı" ("Narodno blaqo") adlı xalq atalar sözləri, məsəllər və mahnılar toplusunun nəşrindən sonra məşhurlaşıb. "Şərq xəzinəsi" (1896) adlı ikinci kitabında o, yeni türk, ərəb və fars atalar sözlərini və məsəllərini toplayıb tərcümə etmişdir.

Seçilmiş əsərləri
-----------------

* Risale-i ahlak (1883)
* Sto misle muhamedanci u Bosni? (1886)
* Narodno Blago (1887)
* Boj pod Banjomlukom 1737 (1888)
* Budućnost ili napredak muhamedanaca u Bosni i Hercegovini (1893)

İstinadlar
----------

1. 1 2  Mehmed-beg Kapetanović ljubušak // Hrvatski biografski leksikon (xorv.). 1983.
2. 1 2  Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak // Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (xorv.). 2009.
3. ↑
4. ↑  "Narodno blago - Mehmed beg Kapetanović Ljubušak; 1997 reprint". scribd. 1997. 2016-08-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-30.
**Sinan Paşa** və ya **Sinanüddin Yusuf Paşa** (ö. 21 dekabr 1553), I Süleyman dönəmində, 1550–1553-cü illərdə Osmanlı Donanmasının Kaptan-ı dəryası olmuşdur.

Həyatı
------

Osmanlı Xanədanı ilə qohumluq əlaqəsi olan Sinan Paşa I Süleymanın qızı Mehrimah Sultanın əri sədrəzəm Kürəkən Rüstəm Paşanın qardaşı idi. Xorvat əsilli xristian bir ailənin övladı olaraq Sarayevo yaxınlarında yerləşən Butomir kəndində dünyaya gəlmişdir. Böpyük qardaşı Kürəkən Rüstəm Paşa və Nəfisə adlı bacısının olduğu bilinir.

Saraya gəlişi
-------------

Sinan Paşa Əndərunda yetişdirilmişdir. Sokullu Mehmed Paşanın kaptan-ı dəryalığından sonra 1550 tarixində kaptan-ı dərya olaraq təyin olunmuşdur. 1551-ci ildə Malta ilə gedən Trablus Mühasirəsi və Fransaya yardım üçün aparılan Aralıq dənizi səfərlərində Osmanlı Donanmasına rəhbərlik etmişdir. Ancaq bütün bu uğurlar onun yox, o dövrdə gənc bir dənizçi olan Turqut rəisin uğuru idi. Turqut rəis, əsasən də Sinan Paşa ilə birlikdə qatıldıqları Şimali Afrika səfərindən sonra, sultanın və bütün Osmanlı dənizçilərinin gözündə Sinan Paşadan daha yüksək tutulmuş, buna baxmayaraq 1553 tarixinə qədər Sinan Paşa öz vəzifəsində qalmışdır.

Vəfatı
------

Vəfatından sonra geridə 2 qızı və 1 oğlu qalmasına baxmayaraq, gözlənilməz bir qərarla bütün sərvətini Mehrimah Sultana vəsiyyət etdi. Öldüyü vaxt Memar Sinan tərəfindən inşa olunan Sinan Paşa Məscidinin tamamlanmaması səbəbi ilə Üsküdarda yerləşən Mehrimah Sultan Məscidinə dəfn olundu. Ancaq bəzi tarixçilərə görə, Sinan Paşa indiki Albaniya ərazisində bir yəhudi qəbiristanlığına dəfn olunmuşdur.
**Haaqa konfransı** — I dünya müharibəsindən sonra dünyada iqtisadi, siyasi sistemi normallaşdırmaq, rusiyadan borcların geri alınması üçün təşkil olunan beynəlxalq konfransdır.

Əvvəlki hadisələr
-----------------

Haaqa konfransından əvvəl İngiltərənin baş naziri Lloyd Corc Kannda keçirilən Müttəfiqlərin Ali Şurasının iclasında dünyada maliyyə-iqtisadi problemləri həll etmək üçün beynəlxalq konfransın çağırılmasını təklif edir. Onun bu təklifi qəbul olunur. Qəbul olunan qətnaməyə görə Genuyada çağırılacaq konfransda baş nazirlər iştirak etməli idi. Konfransda İngiltərəni baş nazir Lloyd Corc, Almaniyanı kansler Virt, Fransanı xarici işlər naziri Lui Bartu, İtaliyanı baş nazir Fakta təmsil edirdi. Sədr Fakta seçilir. Konfrans qarşısına qoyduğu problemlərin-Almaniyadan təzminat almaq, borclar, Rusiya məsələsi və Yaxın Şərq məsələlərinni demək olar ki, heç birini həll edə bilmir. Qəbul edilən qərara əsasən, bu problemlərin həllinin davamı (xüsusilə Rusiyadan borcların alınması) Haaqada keçiriləcək konfransa qədər ertələnir.

Konfrans
--------

Haaqa konfransı 1922-ci il iyun ayının 15-dən iyulun 20-dək davam etmişdir. Konfransda rus və qeyri-rus komissiyaları, xüsusi mülkiyyət, borclar və kredit yarımkomissiyaları yaradıldı. İyun ayının 27-də keçirilən kredit yarımkomissiyasının ilk iclasında sədr qərar qəbul etmək deyil, vəziyyəti öyrənmək üçün toplandıqlarını bildirdi. Borclar üzrə yarım komissiya da belə bir nəticəyə gəldi. Xüsusi mülkiyyət yarımkomissisında xarici ölkə vətəndaşlarının Rusiyada olan mülklərinin qaytarılması tələb edildi. İlk növbədə neft mədənlərinə olan iddialar irəli sürüldü. Xüsusi mülkiyyətin qaytarılması tələbi və buna Rusiyanın yersiz iddiaları konfransın işini pozdu. Bu şəraitdə müzakirələrin aparılması səmərəsiz idi. İyulun 19-da sovet nümayəndə heyəti belə bir təklif irəli sürdü-Rusiya müharibədən əvvəlki borcları qəbul edir və onları ödəməyə hazırdı, Rusiyada mülkiyyəti olan və konsessiyalar ala bilməyən keçmiş sahibkarların haqqını ödəyəcəkdir, iki il müddətində maraqlı şəxslərə borcların ödənilməsi haqqında saziş imzalanacaqdır. İngilislər bu təklifə tərəfdar, fransızlar isə əleyhinə çıxdılar. Sovetlər xariciərə fərdi qaydada konsessiyalar verilməsinin mümkünlüyünü, Avropa dövlətləri isə vahid konsorsium yaradılması ideyasını irəli sürdülər. Rusların bu təklifləri əməli mahiyyət daşımadan uzaq olub, Avropa dövlətləri arasında ixtilaflar yaratmaq və təbliğat məqsədi güdürdü. Ona görə də iyulun 20-də konfrans belə bir qətnamə qəbul etdi- Rusiyadan ayrı-ayrılıqda konsessiyalar alınması ideyası rədd edilsin. Konfransda bolşevik nümayəndə heyətinin Rusiyanın keçmiş borclarının olmasını qəbul etməsi Avropa dövlətlərini razı saldı. Bununla da konfrans öz işini başa çatdırdı. Lakin dövlətlər arasında olan maliyyə-iqtisad məsələləri həll etmək mümkün olmadı.

İstinadlar
----------

1. ↑  История дипломатии. Т.3, М.: 1965.

Ədəbiyyat
---------

* Həsənov C. Azərbaycan beynəlxalq münasibətlər sistemində (1918-1920-cı illər), B. 1993.
**Harold Qodvinson** (*ing.* ) və ya **II Harold** (1022, Esseks[d] – 14 oktyabr 1066, Hastinqs[d], Şərqi Susseks qraflığı[d]) — İngiltərənin son anqlosaks kralı. II Harold hakimiyyəti 6 yanvar 1066-cı il tarixindən həmin ilin oktyabr ayında, normanların İngiltərəni işğalı dövründə gerçəkləşən Hastinqs döyüşündə Fateh Vilhelm rəhbərliyindəki norman hücumçularla vuruşarkən həlak olana qədər davam etmişdir.

II Harold güclü bir yarl və Böyük Knudla qohumluq əlaqəsi olan əhəmiyyətli bir anqlosaks ailəsinin üzvü idi. Yeznəsi kral Keşiş Eduard 5 yanvar 1066-cı ilsə vəfat etdikdən sonra Vitenaqemot çağırılmış, onlar isə Harold Qodvinsonu yeni kral seçmişdilər. Onun tacqoyma mərasimi Vestminster abbatlığında keçirilmişdir. Sentyabr ayının axırlarında rəqib iddiaçı norveçli III Sərt Haraldın ordusunu darmadağın etmiş və öz ordusunu cənuba, Fateh Uilyamla döyüşə aparmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  The Wiley Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England (ing.): Lapidge/The Wiley Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England. / M. Lapidge, J. Blair, S. Keynes, D. G. Scragg 2 Chichester: Wiley, 2014. P. 537. 583 p. ISBN 978-0-470-65632-7, 978-1-118-31606-1 doi:10.1002/9781118316061
2. 1 2  Гида (rus.). // *Русский биографический словарь* Москва: 1916. Т. 5. С. 174–175.
3. ↑  Kindred Britain.
**Fəzəl Qədir Çaudhri** — Şərqi Pakistan (indi Banqladeş) əsilli Pakistan Milli Məclisinin 5-ci spikeri vəzifəsini icra edən siyasətçi. Əyyub Xanın Konvensiya Müsəlman Birliyinə aid idi. Ayrıca, Əyyub Xanın ölkəni tərk etdiyi zaman Pakistan prezidentinin səlahiyyətlərini icra edirdi. Böyük qardaşı Fəzlul Kabir Çaudhri, Şərqi Pakistan məclisində müxalifətin lideri idi. Böyük qardaşının səlahiyyətlərini əvvəl Təzmuddin xan icra edirdi.

Erkən həyatı
------------

Çaudhri 26 mart 1919-cu ildə Çhittaqonq rayonunun Qahira kəndində anadan olub. Kəlküttə Rəhbərlik Kollecini bitirdi və Kəlküttə Universiteti Hüquq Kollecindən hüquqşünaslıq dərəcəsi qazandı. 1941-ci ildə Bütün Hindistan Müsəlman Tələbə Federasiyasının baş katibi seçildi. Müsəlman Birliyinə qoşulmuş və 1943-cü ildə partiyanın Çhittaqonq rayon təşkilatının katibi seçilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Muazzam Hussain Khan.* "Chaudhury, Fazlul Quader". Banglapedia. 20 January 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 November 2015.
**Harmonik sərbəst rəqslər** – rəqs edən cismin yerdəyişməsi, surəti, təcili zamana görə sinus və kosinus qanunu ilə dəyişən rəqslərdir.

**Rəqsin periodu** – bir tam rəqsə sərf olunan zamandır. BS-də ölçü vahidi 1 san-dir.

**Rəqsin tezliyi** – bir saniyədəki rəqslərin sayıdır. BS-də tezlik vahidi 1/san=1HS. 1HS alman alimi Hersin şərəfinədir.

**Harmonik rəqsi hərəkətin ampilitudu** – rəqs sisteminin tarazlıq vəziyyətindən ən böyük yerdəyişməsinin moduludur.

**Harmonik rəqslərin fazası** – rəqs edən cismin istənilən anda vəzyətini (məqamını) təyin edən kəniyyətdir. Rəqs fazasının BS-də vahidi radiandır.

**Harmonik rəqsin surəti** – yerdəyişmənin zamana görə birinci tərtib törəməsinə bərabərdir. Harmonik qanunla dəyişir, onun fazası yerdəyişmə fazsına nəzərən Π/2 qədər süsrüşür və maksimum qiyməti Vmax=Xmax·ω=A·ω olur.

**Harmonik rəqsin təcili** – harmonik qanunla dəyişən sürətin zamana görə birinci tərtib törəməsinə bərabərdir və maksimum qiyməti ɑm=Vm·ω=Xm·ω2=A·ω2 olur. Harmonik rəqsin təcili də harmonik qanunla dəyişir, onun fazası sürət fazasına nəzərən
Π/2 qədər sürüşür.

**Harmonik rəqslərin tam enerjisi** rəqslərin ampilitudunun kvadratı ilə düz mütənasibdir. E=kA2/2 və ya E=mV2max/2.

Mənbə
-----

* M. Murquzov və b. VIII sinif üçün dərslik. Bakı, 2005.
* A. Mehrabov və b. Fizika kursu. Bakı, ""Maarif" nəşriyatı, 1982.
**Corc Uaytmor** (8 fevral 1931, ABŞ – 1 yanvar 2021, Fresno, Kaliforniya) — ABŞ alpinisti.

Həyatı
------

Alpinist Corc Uaytmor 8 fevral 1931-ci ildə ABŞ-də anadan olmuşdur. O, tarixin ən təhlükəli dağlarından biri olan El Kapitan dağına dırmaşa bilən ilk alpinistlərdən biridir. 1958-ci ildə baş verən alpinistlik tarixinə qızıl hərflərlə yazılan bu uğurlu hadisə təxminən 16 ay 47 gün davam etmişdi. El Kapitan çox çətin şəraitli dağ idi və ilk dəfə həmin vaxt Uaytmor və alpinist dostları El Kapitana dırmaşa bilmişdilər. Corc həm də, dağa dırmaşanlardan ən gec vəfat edəni idi. "El Kapitan" kitabının müəllifi Daniel Dueyn deyir ki, onlar dağa dırmaşmağın yeni növlərini icad edirdilər, buna təhlükə kimi yox, idman kimi baxırdılar. İllər ərzində verdiyi müsahibələrdə Uaytmor təvazökarlıqla yüksəlişindən danışdı. Lakin, təhlükəsizlik işini ən böyük müvəffəqiyyəti hesab etdiyini tez-tez söylədi. Artıq El Kapitanın bəzi marşrutları üç saatdan az bir müddətə ölçülən onlarla marşrutu var. Ancaq o zaman bu, "mümkün olanın hüdudlarından tamamilə kənar" kimi görünürdü "dedi Dueyn. Uaytmor və qrupu "Burun" olaraq bilinən bir yol hazırladılar.

Ticarət baxımından əczaçı olan Uaytmor konservasiyaya diqqət yetirmək üçün 1970-ci ildə təqaüdə çıxdı. 1970-ci illərdə Sierra Club gəzintisi zamanı biliyi və ağlına heyran qaldığı həyat yoldaşı Nensi ilə tanış oldu. Onlar 1979-cu ildə evləndilər. 76 yaşlı Nensi hələ də onu xatırlayır və onun ölümünə inanmır.

"O, Kaliforniya çölünü xilas etmək üçün həvəsli idi" dedi. "O, özü üçün deyil, meşə və çöl üçün davamlı bir satıcı idi"

Uaytmor, 1976-cı ildə Keyser Vayldernesin və 1984-cü ildə Kaliforniya Vayldernes Qanununun yaradılmasına kömək etdi, bu da Milli Çöl Mühafizə Sisteminə 1,8 milyon hektar ərazi əlavə etdi. Göllərin qorunmasına, anbar layihələrinin bağlanmasına, təklif olunan magistral yollara kömək etdi və Volt Disney Şirkətinin 1960 və 70-ci illərdə Mineral Kingdə təklif olunan bir xizək kurortu inkişaf etdirməsinin qarşısını almağa kömək etdi. Sierra Club və digər mühafizəçilər tərəfindən davamlı müqavimət göstərildikdən sonra dayandırıldı və vadinin ardından Sekvoyya Milli Parkının bir hissəsi oldu.

Uaytmor həm də Sierra Clubda olan Teripite Bölməsinin sədri idi. Dostları, yoldaşları, Teripite Bölməsinin indiki sədri onu təvazökar və lütfkar biri kimi xatırlayırlar.

Ölümü
-----

Uaytmor bundan əvvəl xərçəng xəstəliyinə tutulmuş və bu xəstəliyə qalib gəlmişdi. Son zamanlarda bütün Dünyada yayılan koronavirus riski onda da var idi. 13 dekabr 2020-ci ildə onun koronavirus testi pozitiv çıxdı və təcili xəstəxanaya yerləşdirildi. Müalicələr alsa da, o da bu xəstəlikdən xilas ola bilmədi. Təhlükəli El Kapitan dağının alpinisti Corc Uaytmor 1 yanvar 2021-ci ildə Fresnoda koronavirusdan dünyasını dəyişdi.

İstinadlar
----------
**İbrahimxəlil Məhəmmədəli oğlu Tamıyev** (10 may 1957, Marneuli rayonu) — Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1997)

Həyatı
------

İbrahimxəlil Məhəmmədəli oğlu Tamıyev Gürcüstanda anadan olub.

Ali təhsilini Bakıda almış, ixtisasca filoloq olan İbrahimxəlil uzun illər müəllimlik etmişdir. Hazırda Marneulidə nəşr olunan "Regionpress" qəzetinin əməkdaşıdır.

1997-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

Dörd övladı var.

Bolnisi rayonunun Kazreti qəsəbəsində yaşayır.

Fəaliyyəti
----------

İbrahimxəlil "80-cilər" ədəbi nəslinin istedadlı nümayəndələrindəndir. Müxtəlif illərdə "Adiloğlu", "Qanun" və "Universal" (Tbilisi) nəşriyyatlarında işıq üzü görən "Cəllad günü", "Yar", "Ucqar havası", "Durna diasporu" poeziya kitablarının müəllifidir.

Yazıları "Gənclik", "Ulduz", "Azərbaycan", "Xəzər", "Şans" jurnallarında, "Gürcüstan", "Yeni Azərbaycan", "525-ci qəzet", "Kaspi", "Ədalət", "Ekspress", "Sənət" qəzetlərində, "mediaforum.az Arxivləşdirilib 2017-02-19 at the Wayback Machine" saytında və s. dərc olunmuşdur.

İbrahimxəlilin vaqiflərə ünvanlanan zərif poetik duyğuları, özünəməxsus mövzuları, dağ havası qədər, dəniz havası qədər yaxın olan şair havası-ucqar havası həmişə ruhları və diqqətləri çəkməkdədir.

İstinadlar
----------
**İki dəfə doğulmuş** (it. Venuto al mondo) - yazıçı Marqaret Mazzantininin 2008-ci ildə nəşr olunmuş, 2009-cu ildə isə Kampello mükafatına layiq görülmüş romanıdır.

Məzmunu
-------

Cemmanın şair olan boşnak dostu Qoyko onu Sarayevoya dəvət edir. Bu zaman Cemmanın Sarayevo ilə bağlı xatirələri yadına düşür, şəhərin XIV Qış Olimpiya Oyunlarını qəbul etməsi, 1984-cü ildə bu şəhərə olan səfəri, Qoyko ilə tanış olması, kasıb fotoqraf Diyeqo ilə tanış olması, onların İtaliyaya qayıtmaları və evlənmələri; bundan sonra başlayan ağrıverici hadisələr, Yuqoslaviyada müharibənin başlaması, anasının ölümü və mühasirə dövründə Sarayevoya qayıtmasını xatırlayır. Cemmanın həyat hekayəsi, parlaq xatirə kimi yaddaşında saxladığı bir çox ikinci dərəcəli personajların həyatı ilə əlaqələnir: Qoykonun anası və bacısı Mirna və Elena, Cemma və Diyeqonun övladı olması üçün öz orqanlarını kirayə verməyə razılaşan musiqiçi Aska və Cemmanın atası.

Romanda müharibənin dəhşətləri, Sarayevonun dağılması, şəhər sakinlərinin yaşadığı hisslər və sair ətraflı təsvir olunur.

Ekranizasiyası
--------------

2012-ci ildə roman əsasında rejissor Sercio Kastellitto tərəfindən eyni adlı film çəkilmişdir. Filmdə Cemma və Diyeqo rollarını müvafiq olaraq Penelopa Kruz və Emil Hirş canlandırmışlar.

Nəşrləri
--------

* Margaret Mazzantini, Venuto al mondo, collana Scrittori italiani e stranieri, Mondadori, 531 səh. ISBN 978-88-04-57370-8.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Lussier, Germain.* "'Twice Born' Trailer: Penelope Cruz and Emile Hirsch Star In A Tale Of Motherhood And War". slashfilm.com. 2012-09-05. 2012-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 oktyabr 2015.
Əmir Xosrov və şagirdləri   
 Sultan Hüseyn Bayqaranın "Məclis əl-Üşşaq" əsərindən miniatür 
**Əmir Xosrov Dəhləvi** (1253 – 27 sentyabr 1325, Dehli) — Hindistanın türk əsilli böyük şair və musiqiçisi. Dəhləvi özündən sonra çox zəngin bir irs qoyub getmişdir. XV əsr təzkirəçisi Dövlətşah Səmərqəndi təzkirələrinin birində Əmir Xosrov haqqında bilgi verərkən Xosrov Dəhləvi divanının 4 - 5 yüz min beyt arasında olduğunu qeyd edir. Əmir Xosrov dühasına dəlalət edən faktlardan biri də onun, nəzm və nəsr nümunələrini eyni ustalıqla yaratmasıyla bərabər, elmi əsərlər də qələmə almasıdır. Üstəlik, böyük musiqiçi və musiqişünas da olmuşdur. O, musiqinin həm nəzəri, həm də təcrübəi aspektləri ilə bilavasitə məşğul olmuşdur.

### Haqqında çap edilən kitablar

4 aprel 2023-cü ildə AMEA-nın Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu tərəfindən "Əmir Xosrov Dəhləvi" monoqrafiyası "Elm və təhsil" nəşriyyatında çapdan çıxıb. Kitabın elmi redaktoru AMEA-nın prezidenti akademik İsa Həbibbəyli, "Ön söz"ünün müəllifi və məsul redaktor filologiya elmləri doktoru, professor İmamverdi Həmidov, rəyçisi filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Könül Hacıyevadır.

Həmçinin bax
------------

* Dəhləvi Əmir Xosrov. **Şirin və Xosrov** / Tərcümə ed. ön sözün və şərhlərin müəl. A. Sarovlu.- B.: Avrasiya Press, 2006.- 248 s.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Амир Хосров Дехлеви // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2 3  *Roux P. d.* Nouveau Dictionnaire des œuvres de tous les temps et tous les pays (fr.). 2 Éditions Robert Laffont, 1994. Vol. 1. P. 79. ISBN 978-2-221-06888-5
3. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
4. ↑  "Əmir Xosrov Dəhləvi" kitabı çap olunub

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Əmir Xosrov Dəhləvi*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şair** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
İpəkqurdu
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: İpək (dəqiqləşdirmə).
**İpək** — tut yarpaqları ilə bəslənən barama qurdlarının əmələ gətirdiyi çox incə və parlaq saplar və bu saplardan toxunan qiymətli parça.

İpək parça
----------

Ənənəvi parça istehsalının ən qiymətli xammal növü ipək olmuşdur. İpək parça istehsalı uzun texnoloji proses olmaqla barama açılmasından başlayır, sonra əyirilir, qaynadılıb təmizlənir, rənglənir və nəhayət ipək sap alınması ilə başa çatır. İpək və ipək məmulatından təkcə parça kimi deyil, eləcə də rabitədə, tibbdə və musiqi alətlərinin hazırlanmasında da geniş istifadə olunur.

XIX əsrə qədər ipəkçilik və xam ipək istehsalı Azərbaycan iqtisadiyyatında əsas yerlərdən birini tutub. Azərbaycanda ipəyin meydana çıxması və əhalinin təsərrüfat məişətində möhkəm yer tutması ölkənin orta əsr toxuculuğunda ciddi irəliləyişə səbəb olmuşdur.

İpəyin istehsalı
----------------

İpək istehsalı tut ipəkqurdu kəpənəyi toxumunun əldə edilməsindən başlayır. Daha sonra ipəkqurdu bəslənilərək barama əldə edilir. Qızğın buxar və ya qazanda qaynadılmış su vasitəsilə baramanın içindəki pupun boğulması ipək istehsalının zəruri ünsürüdür. Pupun boğulması prosesi başa çatdıqdan sonra "mancanaq" adlanan dəzgahda baramaaçma prosesi başlayır.

Həmçinin bax
------------

* Baramaçılıq

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti. Dörd cilddə. II cild. Bakı: Şərq-Qərb Nəşriyyatı, səh.546.
2. ↑  İpək və ipək məmulatları[*ölü keçid*]
3. ↑  Azərbaycan etnoqrafiyası. Üç cilddə. I cild. Bakı: Şərq-Qərb, 2007, səh.428. ISBN 978-9952-34-152-2
4. ↑  "Azərbaycanın ipək diyarı Şəki". 2012-04-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-03-25.
**İhsan Lətif Sökmən** (1873, Konstantinopol – 27 dekabr 1955, İstanbul), türk əsgəri və siyasətçisi.

Həyatı və hərbi xidməti
-----------------------

İhsan Lətif Sökmən 1873-cü ildə İstanbulda anadan olmuşdur. 1895-ci ildə Hərbi Akademiyanı bitirmişdir. Osmanlı-Yunan müharibəsində və Balkan müharibələrində iştirak etmişdir. Afinada Hərbi Attaşe, Yəmən Ordusu Korpusu Baş Qərargah rəisi, Edremit Diviziya Komandiri və Muş Diviziya Komandiri vəzifələrində çalışıb. Birinci Dünya Müharibəsi başlayanda Qafqaz Cəbhəsindəki 9-cu Ordu Korpusu Komandiri vəzifəsini icra edərkən, 22 dekabr 1914-cü ildə Sarıqamış Döyüşündə Rus Ordusu tərəfindən əsir düşdü və Sibirə sürgün edildi. 1915-ci ilin mayında Sibirdən qaçmağı bacardı və 1915-ci ilin sentyabrında Çin, Yaponiya, ABŞ və Yunanıstan vasitəsilə İstanbula döndü. 1915-ci ilin oktyabrında təqaüdə çıxdı. İstanbul Şəhr-əmanəti Yeniköy Bələdiyyə Başçısı və Pursaklar Müfəttişi vəzifələrini icra etdi. 1919-cu ildə həqiqi hərbi xidmətə qayıtdı. Müharibə şöbəsinin müdiri vəzifəsinə təyin edildi. Elə həmin il Ankara Hökuməti tərəfindən gizli bir təşkilat olan İstanbulun Müdafiə Qanunu başçılığına gətirildi. Bu tapşırıqda Anadoluya silah və sursat göndərilməsini təmin etdi. Qazandığı uğurlara görə "İstiqlaliyyət medalı" ilə təltif edildi. Qurtuluş müharibəsindən sonra qısa bir müddət İzmir Qəsəbə Müdiri vəzifəsini icra etdikdən sonra 1924-cü ildə İzmir Qubernatoru vəzifəsinə təyin edildi. 1926-cı ildəki ikinci parlament əlavə seçimlərində İstanbul millət vəkili seçildi. 1927–1931-ci illər arasında İstanbula, 1931–1946-cı illər arasında Giresuna vəkillik etmişdir. IV. Vəkil Milli Müdafiə Komitəsi Başçısı V. və VI. Dövr Arzuhal Komitəsinin Başçılığı, VI. və VII. Kitabxana Komitəsinin sədri vəzifəsində çalışıb. Ailəlidir və iki övladı var.

İhsan Lətif Sökmən 27 dekabr 1955-ci ildə vəfat etmişdir.

Əsərləri
--------

* Hərb Sərəncamı
* İranın hərbi moralizəsi və siyasəti

İstinadlar
----------

1. ↑  "TBMM Albomu". tbmm.gov.tr. 31 oktyabr 2012. 4 mart 2016 tarixində mənbəsindən arxivləşdirilib.
**Corc fon Lenqerke Meyer** (*ing.* George von Lengerke Meyer; 24 iyun 1858, Boston – 9 mart 1918, Boston) – ABŞ diplomatı. ABŞ-ın İtaliya və Rusiyadakı səfiri olmuşdur.

Həyatı və karyerası
-------------------

Corc fon Lenqerke Meyer 1858-ci ildə ABŞ-ın Boston şəhərində doğulmuşdur. Onun atası Ost-Hind şirkəti üçün çalışan tacir olmuşdur. 1879-cu ildə Harvard Kollecindən məzun olmuşdur. Qısa müddət bankir kimi işlədikdən sonra siyasi karyerasına başlamışdır. 1889-cu ildə Boston Şəhər Şurasına seçilmişdir. 1892–1896-cı illərdə Massaçusetts Ştatının Nümayəndələr Palatasının üzvü kimi xidmət göstərmişdir. 1900-cü ildə ABŞ-ın İtaliyadakı səfiri təyin olunmuşdur. 1905-ci ilin əvvəlində isə Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərindəki səfir vəzifəsini tutmuş və 1907-ci ilə qədər bu vəzifədə qalmışdır.

ABŞ prezidenti Teodor Ruzvelt Rus-yapon müharibəsinin sülh danışıqları üçün vasitəçi rol oynamasında Meyerin də böyük xidmətləri olmuşdur. O, qərar verməkdən məsul olan Rusiya diplomatlarını Portsmut Sülh Konfransında iştirak etmək barədə xəbərdar etmişdir. Rusiyadan qayıtdıqdan sonra 1907–1909-cu illərdə general-poçtmeyster olmuş, 1909–1913-cü illərdə prezident Vilyam Taftın idarəçiliyi altında donanma naziri kimi fəaliyyət göstərmişdir. Bu dövrdə ABŞ donanmasında islahatlar aparmağa çalışmış, 50-dən çox döyüş gəmisi və krayseri yeniləmişdir.

Ədəbiyyat
---------

* *Kowner, Rotem.* Historical Dictionary of the Russo–Japanese War (ingiliscə). The Scarecrow Press. 2006. 230–231. ISBN 978-0-8108-4927-3. İstifadə tarixi: 29 iyun 2023.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  George von Lengerke Meyer // The Dreadnought Project.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  .
3. ↑  Kowner. səh. 230
4. 1 2  Kowner. səh. 231

Xarici keçidlər
---------------

* "Corc fon Lenqerke Meyer: həyat və xidmətləri"

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | American National Biography · Prabook |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave · WikiTree |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| GND: 1200555554 · ISNI: 0000 0001 1771 5895 · LCCN: n88065078 · NKC: mub2010591586 · SUDOC: 16863113X · VIAF: 77861133 · WorldCat VIAF: 77861133 |

 |
Petroqrafik mikroskop altında vulkan şüşəsinin qum qənələri
**Vulkanik şüşə və ya vulkan şüşəsi** (*İng. Volcanic glass*) **–** tez soyuma nəticəsində kristallama bilməyən soyumuş maqmatik ərintidir. O adətən effuziv süхurların tərkibinə daхil olur, bəzən isə bütövlüklə onu təşkil edir. O amorfdur, izotropdur. Rəngi qara, boz, qonurdur. Şlifdə rəngsiz, yaşılımtıl, qonurdur. Rəngi dəmirin oksidləşmə dərəcəsindən asılıdır. Vulkanik şüşənin tərkibi haqqında silisiumun miqdarı azaldıqca artan sıхlığı və sınma əmsalı ilə mülahizə yürütmək olar. Orta və əsəsi tərkibli vulkanik şüşələrin dəyişməsi nəticəsində onlar əksər hallarda хloritlə əvəz olunur, turş şüşələr isə kvarsın submikroskopik dənələrinə və çöl şpatlarına çevrilir. Onlar isə öz növbəsində pelit hissəciklərinə və serisitə çevrilir.

Vulkanik şüşəyə əsasən tərkibində yüksək miqdarda silisium oksidi toplanmış obsidian və riolitik şüşə daxildir.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Vulkanik şüşə | Sınma əmsalı | Sıхlıq |
| Riolit | 1,492 (1,48-1,51) | 2,37 (2,33-2,41) |
| Peхşteyn | 1,500 (1,492-1,506) | 2,34 (2,32-2,37) |
| Dasit | 1,511 (1,504-1,529) | 2,50 (2,45-2,55) |
| Traхit | 1,512 (1,488-1,527) | 2,45 (2,43-2,47) |
| Andezit | 1,512 (1,489-1,529) | 2,47 (2,40-2,57) |
| Leysit-tefrit | 1,550 (1,525-1,580) | 2,55 (2,52-2,58) |
| Bazalt | 1,575 (1,506-1,612) | 2,77 (2,70-2,85) |

Vulkanik şüşələrin sınma əmsalları və sıхlığı (V.E.Tregerə görə)

İstinadlar
----------

1. ↑  V.M.Babazadə, M.N.Məmmədov, N.Ə.İmamverdiyev. *Petroqrafiya.* Bakı-2007
**Rud** — qədim simli çalğı alətidir. Ud tipli alətlər qrupuna daxildir. Əsasən saray mədəniyyətinə məxsus olan musiqi alətləridir, yaranması XVI əsrə qədər gəlib çatıb.

Orta əsr Azərbaycan klassiklərinin əsərlərində təsvir edilmişdir.

"Rud" farsca "bağırsaq" anlamına gəlir. 
Nizami Gəncəvi Əflatunun (Platon) ərğanunu ruda istinadən icad etdiyi haqqda bilgi verir. Deməli, Əflatunnun yaşadığı dövrdə, e. ə. V əsrdə rud aləti mövcud idi.

Rud klassiklərin əsrlərində
---------------------------

Rud Nizami Gəncəvinin "İsgəndərnamə" əsərində belə vəsf olunmuşdur: 

Müğənni, çal rudu, gəl dadıma çat,  
 
Məni bu amansız yuxudan oyat.   

Bəlkə, rudun səsi axar çay kimi   

Dincəltsin susamış yanar qəlbimi.  

Əbdülqədir Marağayi risaləsində rud barədə yazır: "Rud xani: onun səthinin yarısına kimi dəri çəkilir, qoluna pərdələr bağlanılır. 4 simli olur. İstifadə qaydası qədim uddakı kimidir". Əsasən, saray çalğı aləti sayılan rud XVI-XVII əsrlərə kimi Azərbaycan ərazisində istifadə olunub.

Araşdırmalardan məlum olur ki, rudun ilk nümunələrinin çanağı balqabaqdan, simləri isə ipək sapdan və yaxud bağırsaqdan hazırlanıb. Onun xarici görünüşü də balqabağı və gitaranı xatırladır. Quruluşu etibarı ilə başqa simli çalğı alətlərindən fərqlənən rudun ***üzünün yarısı balıq dərisi ilə, qalan hissəsi isə şam ağacından hazırlanmış üzlüklə örtülür***.

Quruluşu
--------

İlk zamanlar barmaqla, sonralar isə yumşaq materialdanı hazırlanmış mizrabla çalınıb. Çanağı tut, ərik, qolu və kəlləsi qoz, aşıqları armud ağacından hazırlanır. Rudun qoluna 12 pərdə bağlanılır. Bəm səsə malikdir. Alətin ümumi uzunluğu 860 mm, çanağının uzunluğu 495 mm, eni 335 mm, hündürlüyü 170 mm, qolunun uzunluğu 285 mm-dir.

Səs düzümü böyük oktavanın "mi" səsindən ikinci oktavanın "si" səsinə kimidir. 

* **Şahrud** - rudun böyük, bəm biçimi. Uddan 2 dəfə böyük, 5 cüt simi olub, uddan bir oktava bəm səslənirdi. IX yüzillikdə Səmərqəndli İbn Əxvəs tərəfindən icad edilsə də, sonralar unudulub, XIV əsrdə Ə. Marağalı tərəfindən bərpa olunub və bir daha unudulub dövrümüzə gəlib çatmayıb. Əl-Fərabi (IX əsr) onun bir növünü təqdim edir, Ə. Marağalı isə tamam başqa biçimli şahrudu təsvir edir.

Həmçinin bax
------------

* Ud

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qədim musiqi alətlərimiz zəngin mədəni tariximizi əks etdirir". 2022-03-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-30.
2. ↑  *Abbasqulu Nəcəfzadə.* Çalğı alətlərimiz Arxivləşdirilib 2022-03-25 at the Wayback Machine. Bakı, 2004.
3. ↑  "Azərbaycan ənənəvi musiqi atlası - Rud". 2022-03-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-04-28.