recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kinq-Corc adası** (**Kral Georq adası**, *ing.* King George Island, **Vaterloo**) — Cənubi Şetland adaları qrupuna daxil olan ən iri ada. Edvard Bransfild tərəfindən Böyük Britaniya və İrlandiya kralı III Georqın şərəfinə adlandırılmışdır. Argentinada adanı may inqilabının şərəfinə Veyntisinko de Mayo (*isp.* Veinticinco de Mayo) adlandırırlar.

Coğrafi koordinatkarı 62°01′27″ c. e. 58°20′56″ q. u..

Coğrafiyası
-----------

Cənubi Şetland adalarının xəritəsi (ingilis variantı)
Sönmüş Üç Qardaş vulkanı (*isp.* Tres Hermanos)
Ada şimal-qərbdən cənub-şərqə 16 dəniz mili, şimal-şərqdən cənub-qərbə isə 43 dəniz mili məsafədə uzanır.

Cənub-şərqi olfuqca parçalıdır. Burada çoxlu sayda buxta və körfəzlər mövcuddur. Şimal-qərbində buxtalar demək olar ki, yoxdur. Adanın böyük qismi buzlaqlarla örtülüdür. Çoxlu sayda mövcud olan təpələr vulkanik məşhəllidir. Bəzi yüksəkliklərin hündürlüyü 500 metr təşkil edir. Buzlaqların hündürlüyü isə 600 metrdir. Burada həmcinin çoxlu sayda göl vardır.

Nelson adasından Faylds boğazı ilə ayrılır. Boğazın eni burada 150 metr təşkil edir. Boğazda çoxlu sayda sualtı daşlar vardır.

Tarixi
------

Ada ilk dəfə 16 oktyabr 1819-cu ildə Uilyam Smit tərəfindən kəşf edilmiş və gözəyarı şəkildə xəritəsi tərtib olmunmuşdur. 22 yanvar 1820 ildə Edvsrd Bransfild adanın dəqiq xəritəsini tərtib etmişdir. Birinci Rus Antarktika ekspedisiyası zamanı isə adaya rus adı olan Vaterloo adlsndırılmışdır. Bu ad Vaterloo döyüşünün şərəfinə verilmişdir. Bir çox xəritələrdə belə Vaterloo olaraq yazılır.

Əhali
-----

Çiliyə məxsus olan "Prezident Frey Montavla" və rusiyaya məxsus olan "Bellinshauzen" (sağ)

Adanın əhalisi əsasən qütb stansiyalarında çalışan elmi işçilərdən ibarətdir.

Çili məxsus olan Prezident Frey Montavla antarktik stansiyasında poçt fəaliyyət gostərir ki, işçilər sərbəst şəkildə məktub göndərə bilirlər. Yay ayları buradan Çilinin Punta-Arenas şəhərinə avia reyslər təşkil edilir.
2004-cü ildə ruslara məxsus stansiya yaxınlığında Müqəddəs Üçlük Kilsəsi fəaliyyət göstərir. Kilsə xadimləri sransiya işçiləri ilə birlikdə öz yerlərini dəyişirlər.

Yay ayları qütb stansiyasına turistlər təşlif buyurur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  William James Mills. Exploring polar frontiers : a historical encyclopedia. — ABC-CLIO, Inc, 2003. — P. 353–354. — 844 p. — ISBN 1-57607-422-6.
2. ↑  *Анна Граве.* "Семь церквей Антарктики". Клуб «Моя Планета». 6 mart 2015. 2015-10-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-27.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Cənubi Şetland adaları |
| --- |
| İri adalar | Klarens adası • Desepşen • Elefant adası • Qrinviç adası  • Kinq-Corc adası • Livinqston adası • Lou adası • Nelson adası • Robert adası • Smit adası • Snou adası  | AntarktidaAntarktida |
| Kiçik adalar | Bricmen • Kornuells adası • Qibbs adası • Aypara adası • Pinqvin (ada) • Rouett adası • Ruqqed adası • Sil adası |
**Lahemaa Milli Parkı** (est. Lahemaa rahvuspark) — Estoniyanın şimalında, Tallin şəhərinin 70 km şərqində yerləşən milli park. Milli park şimaldan Fin körfəzi, cənubdan Tallin-Narva yüksəkliyi ilə əhatə olunmuşdur. Sahəsi 725 km2-dir. (250.9 km2 dəniz sahəsi daxil olmaqla) Milli park SSRİ dövründə yaradılmışdır. Estoniyanın ən böyük, Avropanın isə ən böyük milli parklarından biridir. Milli park Şımalı Estoniyanının peyzajını, ekosistemlərini, bioloji müxtəlifliyini və milli irsi qorumaq və öyrənmək üçün qurulmuşdur.

Tarix
-----

Lahemaa sözünün mənşəyi ən çox tədqiq olunan və ziyarət olunan Şimalı Estoniya sahilinin adı ilə bağlıdır. Burada 4 böyük yarımada (Yuminda, Parispea, Kasmu və Vergi) və hərəsinin öz körfəzi (Kolqa, Hara, Eru və Kasmu) yerləşir. Lahemaa estonca "Körfəzlər diyarı" deməkdir.

Milli park 1971-ci ildə qurulmuşdur. Bir neçə şirkət oraya günlük tur paketləri təklif edirlər, amma insanlar çoxu ora özləri getməyə üstünlük verirlər. Milli parkın 70 %-dən çoxu meşə ilə örtülüdür və flora və fauna ilə zəngindir. Ərazidə bir çox bataqlıq və 7.000 illik Laukasoo qoruğu yerləşir. Milli park yollarla yaxşı təchiz olunmuşdur, vəhşi həyatla zəngindir. Əsas yırtıcılar adi vaşaq, ayı və canavardır.

Lahemaa Milli Parkında 4 malikanə yerləşir: Palmse, Vihula, Kolqa və barokko tərzindəki Saqadi malikanəsi.

Qalereya
--------

* Kasmu yarımadası Kasmu yarımadası
* Viru bataqlığıViru bataqlığı
* Viru bataqlığıViru bataqlığı
* Vosu çimərliyiVosu çimərliyi
* Valqeyoqi çayıValqeyoqi çayı
* Viruda gün doğuşuViruda gün doğuşu
* Nommeveski şəlaləsiNommeveski şəlaləsi
* Gün doğuşuGün doğuşu
* Oandu meşəsiOandu meşəsi

İstinadlar
----------

1. 1 2  Estonica, Lahemaa National Park: from coastal drumlins to Kõrvemaa Arxivləşdirilib 2007-06-10 at the Wayback Machine, Estonica, Encyclopedia About Estonia
2. ↑  Sagadi, Sagadi Manor Arxivləşdirilib 2020-12-04 at the Wayback Machine, Retrieved 7 avqust 2012

Xarici keçidlər
---------------

* Milli parkın administrasiyası Arxivləşdirilib 2007-02-16 at the Wayback Machine
* Estonikada milli park haqqında məlumat

| ⛭**Estoniya milli parkları** |
| --- |
| Karula Milli Parkı  • Lahemaa Milli Parkı  • Matsalu Milli Parkı  • Soomaa Milli Parkı  • Vilsandi Milli Parkı |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |
**Yanina Dyaqutite** (lit. Yanina Degutytė; 6 iyul 1928, Kaunas – 8 fevral 1990, Vilnüs) – Litva şairəsi, tərcüməçi, uşaqlar üçün şeirlər müəllifi.

Bioqrafiyası
------------

Kaunasda, Nijnı Şantsda anadan olmuşdur. Valideynləri ilə birlikdə Kedanyay və Telşyayda bir neçə il yaşamışdır. Uşaqlıqdan bəri güclü olmayan sağlamlığı ilə seçilmişdir.

1948-ci ildə 7 saylı Kaunas gimnaziyasını bitirir. 1955-ci ildə Vilnüs Universitetinin litva dili və ədəbiyyatı üzrə təhsil aldığı tarix və filologiya fakültəsini bitirmişdir.

Tauraqedəki uşaq kitabxanasında kitabxanaçı olaraq çalışır. Axşam məktəbində rus dilindən dərs deyir. Nemençində müəllim işləyir. Səhhətinin pisləşməsi ilə sanatoriya uşaq evində işə düzəlir.

1958-ci ildə Vilnüsdə yerləşir, burada Dövlət Bədii Nəşrlər Evində redaktor işləyir (1958-1961). Moskvada və Yaltada müalicə alır. 1958-ci ildən Litva Yazıçılar Birliyinin üzvü olur.

1961-ci ildən bəri ədəbi işlərlə yaşayır.

Bir müddət Antakalnisdə yaşayır. Antakalnis qəbiristanlığında dəfn edilir.

2005-ci ildə şairə Yanina Dyaqutitenin Kaunas şəhərində yaşadığı bir evin divarına xatirə lövhəsi qoyulmuşdur.

Ədəbi fəaliyyət
---------------

On yaşında şeir yazmağa başlayır. 1957-ci ildə şeirlərini mətbuatda dərc etdirir. İlk kitabı çıxmazdan əvvəl Litva Yazıçılar Birliyinə qəbul edilir. Yanina Dyaqutitenin yaradıcılığı romantik bir xüsusiyyət ilə xarakterizə olunur. Onun ilk şeirlər toplusu „Ugnies lašai" ("Alovun damlaları"; 1959) son dərəcə emosional dili ilə diqqəti cəlb edir. Lirikasının aparıcı motivləri daxili narahatlıq, darıxdırıcılığa nifrət, həyatı sevməkdir. Litvanın lirik mənzərələrinin dövrlərini yaratmışdır. Eduardas Mejelaytis və Alfonsas Maldonis ilə birlikdə Litva poeziyasında mənzərə miniatürlərini canlandırmışdır.

1968-ci ildə "Pilnatis" ("Bütövay"; 1967) şeirlər toplusuna görə respublika mükafatına layiq görülmüşdür. 1974-cü ildə „Saulėtos dainelės" (1972) uşaqlar üçün şeirlər toplusuna görə Litva Komsomol Mükafatını alır.

Aqniya Barto, Valeri Bryusov, Emil Verxarnın şeirlərini litva dilinə çevirmişdir. Yanina Dyaqutitenin şeirləri ingilis, belarus, bolqar, ispan, latış, moldav, polyak, rus, ukrayna, eston və digər dillərə tərcümə olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* Janina Degutytė // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.

Mənbə
-----

* Yanina Dyaqutite
* ОТКЗ
**Okinava** (*yap.* 沖縄本島, *okkinava-xonto:*) — Yaponiya Ryukyu arxipelaqının ən iri adasıdır. Küysü adası ilə Tayvan adası arasında yerləşir. Adanın sahəsi 1207 km² təşkil edir. Okinava prefekturasının ən iri adasıdır. Əsas şəhəri olan Naxada 314067 insan yaşayır. Naxadan Syoriyə şose yolu gedir.

Tarixi
------

Amerikanın Okinavadakı hərbi bazası

Orta ərslərdə Okinavada Ryukyu dövləti mövcud olmuşdur. 1879-ci ildə ada Yaponiyaya birləşdirilmişdir. Adanın orta əsrlərə aid tarixi abidələri vardır. Bu abidələrin bir çoxu Ümumdünya irsi siyahısına daxildir.

1945-ci ilin aprel-iyul ayları ərzində adada Okinava döyüşü baş vermişdir. Ada döyüşün sonunda ABŞ tərəfindən işğal edilir. Ada 1972-ci ilə qədər ABŞ inzibati nəzarətində olur. Elə həmin il Amerika adanın 18 % ərazisinə nəzarəti əlinə alır və baza təşkil edir. Burada tez-rez yerli əhali ilə ABŞ ordu qüvvələri yeli əhali arasında münaqişələr baş verir. Xüsusi ilə 1995-ci il münaqişəsi böyük toqquşmalara səbəb olmuşdur.

Okinava Tote döyüş idmanı ilə məşhurdur. Bu idman növü Karatenin bir çox növlərinə stimul vermişdir.

Maraqlı fakt
------------

* Okinava uzunömürlü sakinləri ilə dünyada tanınır. Adada orta yaş yaş kişilərdə 88, qadınlarla isə 92 yaş təşkil edir. Bu ümumi Yaponiya göstəriçilərindən 10-15 il yüksəkdir.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  日本統計年鑑 平成26年. / red. Statistics Japan
2. ↑  語彙詳細―首里・那覇方言 Arxivləşdirilib 2018-11-19 at the Wayback Machine. Okinawa Center of Language Study. Retrieved on 2014-12-02.
3. ↑  Orion Beer Festival and the Cherry Tree Blossom Festival
4. ↑  Sakura Matsuri
5. ↑  U.S. servicemen convicted in Okinawa rape Arxivləşdirilib 2007-01-02 at the Wayback Machine // CNN, March 7, 1996
6. ↑  "Okinava uzunömürlü sakinləri olan ərazilər sıralamasında liderdir". 2021-06-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-02.
Rusiya İmperiyasının bayrağı (1914–1917)

Allah, Çarı qoru!
-----------------

Боже, царя храни!  

Сильный, державный,  

Царствуй на славу нам,  

Царствуй на страх врагам,  

Царь православный.   

Боже, царя храни!

Боже, Царя храни!   

Славному долги дни  

Дай на земли!  

Гордых смирителю:  

Слабых хранителю,  

Всех утешителю —  

Все ниспошли!

Перводержавную  

Русь Православную  

Боже, храни!  

Царство ей стройное,  

В силе спокойное, -  

Все ж недостойное,  

Прочь отжени!

О, провидение,   

Благословение  

Нам ниспошли!  

К благу стремление,  

В счастье смирение,  

В скорби терпение  

Дай на земли!
**Yanlış döngə 6: son çarə** (*ing.* Wrong Turn 6: Last Resort) Amerika istehsalı olan və rejissor Valeri Milevin çəkdiyi qorxu/triller filmidir. Hazırda çəkilişlərin davam etdiyi film 2014-cü ilin oktyabr ayında nümayiş olunacaq. Bu film *Yanlış Döngə* filmlər seriyasının altıncı filmidir.

İstehsal
--------

Verilən məlumata görə bu film üçün rejissor Deklan O'Breyn rejissor Valeri Milev ilə əvəz olunub. Filmin VOB/DVD versiyasının eləcədə altıncı seriasının 2014-cü ilin mart ayında Bolqarıstanda çıxarılması nəzərdə tutulub.

Məzmun
------

Qəfildən gizlin itmiş miras Deni və onun dostlarını unudulmuş Qərbi Viciniya dağlarındakı Hobb Springsə gətirir. O burada bir vaxtlar heç vaxt bimlədiyi itmiş uzaq qohumları haqqında məlumatlar öyrənir. Amma tezliklə o həmin qohumlarının tamam fərqli bir yaşam tərzi sürdüyünü də kəşf edəcək. Bu kəşf isə heç də yaxşı nətilcələnməyəcək. İndi Deni dostarı ya da qohumları arasında seçim etməlidir.

Rollarda
--------

* Sadie Katz / Selli
* Antoni Ilot / Deni
* Aquella Zoll / Toni
* Rolo Skinner / Viktor
* Roksana Pallet / Cilian
* Luk Kauzins / Nik

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-06-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-08-04.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-03-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-08-04.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-11-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-08-04.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-02-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-08-04.

Xarici keçidlər
---------------

* *« Yanlış Döngə 6: Son Çarə»* — Internet Movie Database saytında.
**Yann Martel**(*ing.* Yann Martel; d. 25 iyun 1963[…], Salamanka, Kastiliya və Leon) — Kanada yazıçısı.

Həyatı
------

Yann Martel, 25 iyun 1963-cü ildə İspaniyanın Salamanka şəhərində kanadalı diplomat ailəsində dünyaya gəlib. Valideynləri ilə birlikdə Avropanı, Mərkəzi və Şimali Amerikanı dolaşıb, Alyaskada, Kosta-Rikada yaşayıb. Yaşa dolduqdan sonra Türkiyəyə və Hindistana səyahət edib. Kanadanın Trent Universitetində fəlsəfə öyrənib, yoqa ilə məşğul olub. Y.Martelin ikinci romanı olan "Pinin həyatı" yazıçıya böyük uğur qazandırıb, bu əsərə görə 2002-ci ildə Booker mükafatınına layiq görülüb.

Əsərdə 15 yaşlı yeniyetmə Pinin başına gələn inanılmaz hadisələr, onun Sakit Okeanda kiçik bir qayıqda amansız təbiətə və onunla birlikdə sağ qalmış vəhşi pələngə qarşı müqaviməti, yaşamaq uğrunda mübarizəsi öz əksini tapıb.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Yann Martel // Internet Speculative Fiction Database (ing.). 1995.
2. 1 2  Yann Martel // Roglo. 1997.
3. ↑  Encyclopædia Britannica (ing.).
4. ↑  Kral Ədəbiyyat Cəmiyyəti. 1820.
|  |
| --- |
| Muxtarovun mədaxil evi |
|  |
| Ölkə | Azərbaycan Azərbaycan |
| Şəhər | Bakı |
| Koordinatları | 40°22′47″N 49°50′38″E |
| Memarı | İosif Ploşko |
| Banisi | Murtuza Muxtarov |
| Tikilmə tarixi | 1910 |
| Status | Yerli əhəmiyyətli tarixi və mədəniyyət
memarlıq abidəsi |

**Muxtarovun mədaxil evi** — Bakıda Rəşid Behbudov küçəsində, 1910-cu ildə Bakı neft maqnatı və milyonçusu Murtuza Muxtarov tərəfindən tikilmiş mədaxil evi. İtaliyanın İntibah memarlığı üslubunda, memar İosif Ploşko tərəfindən işlənmiş bir binadsır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin sərəncamına əsasən, ölkənin yerli əhəmiyyətli tarixi və mədəniyyət memarlıq abidəsidir.

Arxitektura
-----------

Murtuz Muxtarov Xəzər küçələrinin (indi Rəşid Behbudov) və Nijne-Priyutskaya (indi Süleyman Rəhimov) küçələrinin kəsişməsində bir torpaq sahəsinə sahib idi. O, bu bölmədə iki mərtəbəli bir evin tikintisini Ploşkoya əmanət etdi. Birinci mərtəbədə zirzəmilər və ofisləri olan dükanlar, ikinci mərtəbədə — bütün şəraiti olan mənzillər var idi. Mənzillərin otaqları iki sıra təşkil edilir. Hər bir mənzildə də balkon var idi — şüşəbənd. Əsas giriş böyük bir portal tərəfindən hazırlanmışdır. Fasad memarlığında İtaliyanın İntibah dövrünün forması istifadə edilmişdir. Bina tərkibinin monumentallığı pilonlar arasındakı yarım arxalar tərəfindən müəyyən edilmişdir.

Korinf sərəncamının şaquli pilasterında klassik üfüqi bölmələr edildi. Onlar cütlənmiş pəncərələr üçün dəstək kimi çıxış edir. Beş tonoz eyni vaxtda Tuscan sifarişinin pilasterı tərəfindən dəstəklənir. Pəncərələrin altındakı taxta və şaquli bölmələr arasındakı boşluqlar relyef pilasterlər və pillə uzanmalarının əsası ilə birlikdə son məsafədə həcmli bir plastik struktur yaradır.

Qalereya
--------

* Fasad dekoruFasad dekoru
* Portalın yuxarı hissəsi "M" hərfi şəklində monoqrafiyaPortalın yuxarı hissəsi "M" hərfi şəklində monoqrafiya
* XX əsrin əvvəllərində evin fotoşəkiliXX əsrin əvvəllərində evin fotoşəkili

Mənbə
-----

1. Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı

| ⛭İosif Ploşkonun əsərləri |
| --- |
| İctimai binalar | İsmailiyyə Sarayı  • Yeni Avropa otelinin binası  • Yanğın komandasının binası  • Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrının binası |  |
| Mülki binalar | Atlantlı ev  • Musa Nağıyevin dördmərtəbəli mədaxil evi  • Rılski qardaşlarının yaşayış evi  • Murtuza Muxtarovun üçmərtəbəli mədaxil evi  • Səadət Sarayı  • Musa Nağıyevin mədaxil evi  • Musa Nağıyevin dördmərtəbəli mədaxil evi  • Kərbəlayi İsrafil Hacıyevin evi  • Musa Nağıyevin dördmərtəbəli qoşa mədaxil evləri  • Bəylərovun yaşayış evi  • Nuru Əmiraslanovun yaşayış evi  • Məcidovların üç mərtəbəli yaşayış evi  • Yaşayış binası (İstiqlaliyyət küçəsi, 41) |
| Dini abidələr | Muxtarov məscidi   • Müqəddəs Bakirə Məryəmin kosteli  • Hacı Sultanəli məscidi   • Şamaxı cümə məscidi (restavrasiya) |
**Sədəqə** — Allah rızası üçün verilən mal, pul, elm kimi insanın möhtac olduğu hər şeyə sədəqə deyilir.

Haqqında
--------

Sədəqə Allaha yaxınlaşmaq, savab və mükafata nail olmaq üçün sidqi-ürəkdən verildiyinə görə sədəqə adlandırılmışdır. Bu kəlmələrin hər ikisi – sidq və sədəqə eyni kökdən törəmişdir. İnsan bir mənada Allaha olan sədaqətini sədəqə ilə göstərir. Bunu edərkən mükafatının axirətdə mütləq veriləcəyinə inanır. Hər kəsin maddi vəziyyəti eyni deyil. Kimi varlı, kimi isə kasıbdır. Müsəlmanlar arasında varlılar olduğu kimi kasıblar da hər zaman olmuşdur. Hamının mövqeyindən və vəziyyətindən asılı olmayaraq maddi-mənəvi müəyyən şeylərə ehtiyacı var. Bu səbəbdən varlı müsəlman "mən hər il zəkatımı verirəm" deyib xeyir işlərdən uzaq durmamalı, kasıb müsəlmanlar da "biz varlı deyilik" deyərək xeyirxahlıqdan geri qalmamalıdır. Yardımlaşma sadəcə mal ilə olmur. Bir çox yardımlaşma növləri var. "Malı olan malıdan, elmi olan elmindən, gücü olan gücündən sədəqə versin" sözü bu həqiqəti çox gözəl ifadə edir. Yardımlaşma Qurani-Kərimdə ən gözəl şəkildə "infaq" kəlməsilə ifadə edilmişdir. İnfaq kəlməsi fərz, vacib və məndub olan bütün zəkat və sədəqə və yardımlaşma növlərinin hamısını əhatə edir.

Xeyir işlər görmək istəyən hər insan üçün maddi vəziyyətindən asılı olmayaraq savab qazanmaq, yaxşlılıq və insanlara yardım etməklə Allahın rizasına nail olmaq kimi bir çox xeyirxahlıq növləri var. Buna görə heç kim "mən yaxşlıq etmək istəyirəm amma imkanım yoxdur. Bilmirəm nə edim?" deyə bəhanə gətirə bilməz. Müsəlman olan hər kəs öz imkanı nisbətində sədəqə verə bilər. Çünki hər kəsin öz imkanına görə savab qazana biləcəyi sədəqə növü var. Bunları Peyğəmbərimiz (s.ə.s) hədislərində izah etmiş və birbaşa göstərərək bizlərə ən gözəl nümunə olmuşdur. Hədislərdə bildirilən və ictimani həyatın bir çox sahələrini əhatə edən nafilə sədəqə və yardımlaşma şəkilləri bunlardır: Sədəqə verməyin dünyada da, axirətdə də bir çox faydaları var. Ən fəzilətli sədəqələrdən birisi ehtiyac sahibi olan insanın, ehtiyaclarını qarşılamaq kimi, nümunələri göstərə bilərik. Sədəqə həmçinin verəcək olan şəxsin vəziyyətinə görə dəyişməkdədir. Sədəqə günahlara kəffarə, Cəhənnəm atəşinə qarşı sipərdir. Bəla və müsibeətləri dəf edir. İnsan ondan yardım istəyəni boş qaytarmamalı, əlindən gəldiyi qədər kömək etməyə çalışmalıdır. Bundan əlavə sədəqənin gizli verilməsi daha fəzilətlidir. Çünki kənardan bilən şəxslər olarsa insanın özündən asılı olmayaraq riyaçılıq etmiş olar. Bunun haqqında hədislər şoxdur. Belə ki, Allah Rəsulu buyurmuşdur: Üç şey var ki, yaxşılığın xəzinələrindəndir onlardan biri (insanın) verdiyi sədəqəni gizləmişdir.
Müstəvi pardaqlama dəzgahı
Pardaq dairəsinin düzləndirilməsi
**Pardaqlama** metalların və süni materialların mexaniki emal olunmasında tətbiq olunan texnoloji əməliyyat növüdür. Bu əməliyyatı yerinə yetirmək üçün pardaqlama materiallarından istifadə olunur. Buraya dairə formasında olan pardaq dairələrini, pastaları və qranulat şəklində olan abraziv materialları misal çəkmək olar. Proses zamanı alətdə olan hər bir kiçik dənəcik materialla kontakta girərək kiçicik yonqarlar çıxarırlar. Pardaqlama pardaq dəzgahlarında yerinə yetilrir.

Pardaqlanan səthlər başqalarına görə daha dəqiq olur. Bu üsulla bərk materialları belə asanlıqla emal etmək olur. Səthlərin təmizliyi və dalğavarililiyi Rz= 1-3μm həddində yerləşir. Müasir incə pardaqlama üsulları ilə cilamaya bərabər ən təmiz səthlərin alınması mümkün olmuşdur. Pardaqlamanın cilalamadan həm də üstün cəhəti ondan ibarətdir ki, burada daha çox material qatı çıxarmaq mümkündür. 

Tətbiq sahələri:

* Əşyalara forma vermək (bəzək məmulları),
* Alətlərin itilənməsi,(kəski, bıçaq, xəncər, balta, kərənti, frez və s.)
* Material hissələrin bir-birindən ayrılması,
* Tablandırlmış səthlərin dəqiq emalı (kipləşdirici səthlər, yastıqaltı səthlər, ölçü alətləri və s.),
* Profillərin hazırlanması,
* Mikroskopik tədqiqatlar üçün şliflərin hazırlanması.

#### Pardaqlama dəzgahları

Sənayedə tətbiq olunan aşağıdakı pardaqlama dəzgahları mövcuddur:

* Eninə verişlə işləyən pardaqlama dəzgahı ,
* Lentli pardaqlama dəzgahı,
* Müstəvi pardaqlama dəzgahı,
* Dairəvi pardaqlama dəzgahı,
* Yiv pardaqlama dəzgahı,
* Dişli çarx pardaqlama dəzgahı,
* Profil pardaqlama dəzgahı,
* Kəsici pardaqlama dəzgahı,
* Koordinat pardaqlama dəzgahı,
* Alət itiləmə dəzgahı.

  

Pardaq dəzgahlarının əksəriyyəti avtomatlaşdırılmış tsikl əsasında işləyirlər. Burada emal olunan səthin keyfiyyətinə nəzarət sistemləri geniş yayılmışdır.

#### Pardaq dairələri və onların düzləndirilməsi

Pardaq dairəsi kiçik dənəciklərin bir-biri ilə birləşdirilməsi nəticəsində əldə olunan kütlədən fırlanma səthi formasında hazırlanmış alətdir. Bu alətlə böyük dövrlər sayında (300 m/s-ə yə qədər!) metal, ağac, şüşə və başqa materiallar yonqarçıxramaqla emal olunurlar. Pardaq dairələri təbii və ya sintetik birləşdirici materialların (gil, şpat) və pardaq dənəciklərinin (korund, kvars, almaz, bornitrid və s.) qarışığından hazırlanır. 

Yeyilmiş pardaq dairələri düzləndirmə ilə işçi vəziyyətə gətirilirlər. Düzləndirmə dedikdə pardaq dairəsini formaya salma və itiləmə nəzərdə tutulur. Pardaq-pəstah materiallarından asılı olaraq müxtəlif düzləndirmə növləri və parametrləri mövcuddur. Prosesin əvvəlində pardaq dairəsi yonulur, ona düzgün həndəsi forma verilir. Sonra dairədə olan dənəciklərin arası xüsusi daşlarla təmizlənir. Düzləndrmə kimi almaz ucluqlardan və ya bornitrid dairələrdən istifadə edilir.
**Ensizyarpaq göyrüş** (*lat.* Fraxinus angustifolia) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin zeytunkimilər fəsiləsinin göyrüş cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

İlk dəfə Qafqazda təsvir edilmişdir. Təbii halda Krım, Balkan, Kiçik Asiya və İranda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Alçaqboylu ağac və ya koldur. Tumurcuqları xırda, qonurdur. Cavan zoğları yaşılımtıl və ya sarımtıldır. Yarpaqları təklələkvari, hər yarpaq oxunda 3-11 ədəd yarpaqcığı olur. Yarpaqcıqları uzunsov-neştərvari, qaidə hissəsi dəyirmi və ya azacıq pazvari, ucu sivri, kənarları mişardişili, üstdən yaşıl, çılpaq, altdan isə açıq-yaşıl və damarları boyunca seyrək tükcüklüdür. 

Çiçəkləri süpürgə çiçək qrupunda yerləşir. Aprel-may aylarında çiçəkləyir, meyvəsi iyul-oktyabr aylarında yetişir.

Ekologiyası
-----------

Rütubətli, münbit torpaqlarda bitir. İstiyə, şaxtaya davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Kiçik Qafqaz və Naxçıvanda aşağı və orta dağ qurşağı meşələrdə bitir.

İstifadəsi
----------

Yaşıllaşdırmada və eroziyaya uğramış dağ yamaclarında, meşəsalmada istifadə olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q518949
* Wikispecies: Fraxinus angustifolia
* APDB: 17704
* APNI: 171998
* BioLib: 40409
* EPPO: FRXAN
* FloraBase: 40241
* FoIO: fraang
* GBIF: 7325877
* GRIN: 276
* iNaturalist: 82881
* IPNI: 332095-2
* IUCN: 203366
* NBN: NHMSYS0000523231
* NCBI: 166594
* NSWFlora: Fraxinus~angustifolia
* NZOR: 4811630f-7540-449c-a251-5a04d317ac1f
* PfaF: Fraxinus angustifolia
* PFI: 3976
* Plant List: kew-369513
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:332095-2
* SANBI: 5141-3
* Tropicos: 23000337
* VicFlora: 4cf89d61-b451-4196-8ef3-8cec520a2183
* WCSP: 369513
* WFO: wfo-0000832291

 |
**Arnold Henrix Fank** (*alm.* Arnold Heinrich Fanck‎; 6 mart 1889[…], Frankental[d], Bavariya – 28 sentyabr 1974[…], Frayburq im Breisqau, Baden-Vürtemberq) — alman kinorejissor, operator, montajçı və memuarist, dağ filmləri janrının banisi və ən böyük nümayəndəsi. 1920-1930-cu illərdə alman kinosunun ən görkəmli nümayəndələrindən biri. Arnold Funk yüksək təhsil almış, 1915-ci ildə geologiya üzrə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. Onun mövzusu Sankt-Qallen fosilləri idi.

Fank ən məşhur filmlərini Veymar Respublikası illərində çəkib. Onlardan biri də "Müqəddəs dağ" əsəridir. Bu film Venesiya Film Festivalında Qızıl medala layiq görülmüşdür. Film tarixçiləri rejissorun Üçüncü Reyxdəki mövqeyini qiymətləndirməkdə fərqlənirlər. Onların bəziləri Fankı nasist rejiminin minionu kimi səciyyələndirirsə, digərləri onun o dövrdə persona non qrata olduğunu iddia edirlər. Bu zaman rejissor altı tammetrajlı bədii film və bir neçə qısametrajlı sənədli film çəkmişdir.

İkinci Dünya müharibəsi başa çatdıqdan sonra Arnold Fank 1933-1945-ci illərdəki fəaliyyətinin araşdırılması ilə bağlı İstintaq Komitəsinə ifadə verməyə məcbur olsa da, bəraət almışdır. Üç il meşə biznesi ilə məşğul olmuş, sonra şəxsi həyatına qərq olaraq xatirələrini yazmış, ömrünün sonunda bir müddət Almaniyada televiziyada çalışmışdır. Sonradan kinemotoqrafiyaya qayıtmağa müvəffəq olmadı.

Müasir kulturoloqlar və kino tarixçiləri Arnold Fankın filmlərini nəinki rejissorun yaratdığı bədii obrazların xüsusiyyətlərini müəyyən etmək üçün təhlil edirlər, həm də onları filmin fəlsəfi və estetik konsepsiyaları ilə əlaqələndirirlər.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Arnold Fanck // filmportal.de. 2005.
3. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118686038 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
**Kiprikli zəngçiçəyi** - (lat. *Campanula ciliata*)

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik bitkidir. Kökümsovu şaquli, yoğundur. Gövdəsi 7-15 sm hündürlükdə, düz, birçiçəklidir. Kökyanı yarpaqları sıx rozet əmələ gətirirlər, demək olar ki, oturaq, xəttvari-lansetvari və ya uzunsovlansetvari, qıraqları vəzivari dişcikli və arxaya burulmuş kirpikli, hər iki tərəfdən çılpaqdır. Gövdə yarpaqları nisbətən kiçik, dar xəttvari, qıraqları kirpiklidir. Kasacığı çılpaq, dişcikləri ağkirpikli, xəttvari-lansetvari və ya xəttvaridir. Tacı mavi, tərs konusvari və ya zınqırovvari, çılpaq, bəzən damarlar boyu kirpiklidir.

Yayılması
---------

BQ Quba sahəsinin rayonlarında subalp və alp qurşaqlarında yayılmışdır. Qayaların üstündə, töküntü torpaqlarda, yüksək dağ çəmənlərində bitir.

1. ↑  Validə M. Əlizadə, Naibə P. Mehdiyeva,Vüqar N. Kərimov, Aidə Q. İbrahimova BÖYÜK QAFQAZIN BİTKİLƏRİ (Azərbaycan) Bakı 2019
2. ↑  Флора Азербайджана. Баку: Изд. АН Азерб.ССР, 1950-1961, Т. I-VIII.
**Kira Sergeyevna Plastinina** (1 iyun 1992, Moskva) — Rusiya modelyeri.

Həyatı
------

  

Kira Plastinina dünyanın ən gənc modelyeri kimi tanınan rus modelyeridir. Belə ki, o, karyerasına hələ orta məktəb şagirdi olduğu müddətdə başlamışdir. Kira 1 iyun 1992-ci ildə Sergey və Tatyana Plastinin ailəsində anadan olub. Atası Sergey Plastinin məşhur rusiyalı iş adamı, qida sənayesi nəhəngi Wimm-Bill-Dann şirkətinin səhmdarıdır. Anası Tatyana Plastinina ixtisasça dilçi, Uşaq Musiqili Akademiyasının həmtəsisçisidir. Artıq 14 yaşında valideynlərinin dəstəyi ilə Kira Plastinina öz moda brendinin sahibi oldu. 2017-ci ildə Kira Plastinina keçmiş iş ortağı, amerikalı sahibkar Trey Vallett ilə ailə həyatı qurub.

Karyerası
---------

Sergey Plastinin 2006-cı ildə qızının arzusunu həyata keçirməyə başladı. O, Kira Plastinina ticarət markasını qeydiyyatdan keçirdi və yeni geyim markasının təşviqi strategiyasını hazırlayan mütəxəssisləri işə götürdü. Kira bütün yaradıcılıq prosesinə, o cümlədən kolleksiyaların yaradılmasına cavabdeh idi. Bəzi məlumatlara görə, Sergey qızı üçün biznesin inkişafına otuz beş milyon dollardan çox sərmayə qoyub. Bu məbləğ komandanın işinə, dərzilik işlərinin aparıldığı Çində nümayəndəliyin yaradılmasına, həmçinin bir neçə mağazanın açılmasına xərclənib.

2007-ci il martın 14-də Kira Plastininanın ilk kolleksiyasının debüt şousu baş tutdu. Parlaq, ekstravaqant dizayn mövsümün cari tendensiyalarını izləməyə vərdiş edən gənc moda qadınları tərəfindən bu kolleksiya yüksək qiymətləndirildi. Elə həmin ay Moskvada Avropa ticarət mərkəzində "Kira Plastininanın Stili Studiyası"nın açılışı oldu. 2008-ci ildə Milanda modelyer öz yeni kolleksiyasını təqdim etdi. Növbəti 2 il ərzində Kira Plastinina kolleksiyaları bütün dünyaya yayıldı. London, Dallas, Milan, Alma-Ata, Xarkov, Dubay, Küveytdə butiklər açıldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-12-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-10.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-02-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-10.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-12-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-10.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-07-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-10.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Vkontakte.ru · Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram |
**Pusat** - Türk və Altay xalq mədəniyyətində və mifologiyasında silah mənasına verir. Günümüzdə "at, arvad, silah" olaraq söylənən atalar sözünün orijinal forması "at, arvad, pusat" şəklindədir və bu atalar sözündə silaha verilən önəm vurğulanır. Başqa bir anlayışa görə də Türk mədəniyyətində kişi bığına, qadının saçına, atın quyruğuna icazəsiz toxunulmaz, bunların zorla kəsilməsi böyük təhqir sayılır və bu təhqir ancaq Pusatla aradan qaldırılır.

Mübarək Pusat
-------------

Türk xalq inancında bəzi silahlara ayrı bir əhəmiyyət verilir və bunlar müqəddəs qəbul edilir.

*Qılınc*

Qılınc, türklərdə və monqollarda müqəddəs bir obyektdir. Əcdad qılıncı nəsildən-nəslə əmanət edilib evdə saxlanılır. And edilərkən əyilib qılınc öpür. Döyüş ruhunun simvolu sayılır. Skiflərdə qılınc Tanrının rəmzidir. Göydən gələn qılınclar ən güclü silahlar olaraq qəbul edilir. İldırım Tanrısı tərəfindən göndərilən qılıncların özündə ildırımın mahiyyəti vardır. Ölümsüzlük suyunu arayan Ural Xana atası qığılcımlar saçan almaz bir qılınc verir. Bu qılıncı yerə vuranda su çıxar. Bəzi qəhrəmanlar daşdan anadan olarkən əllərində qılıncları var. Bəzən qılıncı suya vuranda suda yol açılır. (Bu motiv Musa peyğəmbərin dənizi yarmasını ağıla gətirir). Bəzən qılınc qəhrəmanın canıdır və yerə saldıqda ölür. Eyni məntiq Bayraq üçün də keçərlidir. Bayraq ordunun ruhudur və yerə atılmaz. Macarlara görə Attila Xanın, Hadur adlı müharibə tanrısının öz döyərək etdiyi qılıncını tapdığı söylənilir. Bəzən bu əfsanə qərb zehniyyəti ilə birləşib Marsın qılıncı şəklində izah edilir.

*Yay*

Türklərdə yay mübarək bir silahdır və böyük əhəmiyyəti vardır. Göy üzünü əks edir. Oğuz Xaqan Bozoklar deyən oğullarına Qızıl Yayı üç yerə bölərək vermişdir. (Digər oğullarına da Üçok-ları üçə bölübdür). İsə Alkım (Qurşağı) Altı Yay və ya Altı İpli Yay kimi düşünülür. Sözlüyün böyük mənası var. Yaz sözü ilə eyni kökdən gəlir. Yay/cay eyni zamanda ilkbahar deməkdir.

*Ox*

Ox da Türk mədəniyyətində müqəddəs bir əşya kimi qəbul edilir. Müxtəlif Türk dillərində Uk (Uh, Ah) olaraq da söylənilir. Boy icmalarına ox mənasını ehtiva edən adlar verilir. Onok, Bozok, Üçok. Əfsanələrdə soylu insanların atdıqları oxlar Günəş işıqları tərəfindən tutulur. Günəşin şüaları da ox kimi qəbul edilir. Yaxın dövrümüzdə Atatürkün Altı prinsipi də Altı ox kimi dəyərləndirilmişdir. Yay isə göy üzünün bir rəmzi kimi qəbul edilir. Həmçinin ox və yay ilə fal baxılır. Türkcə (Ok/uk) kökü silah, hiss, öyrənmək, ibrətamiz vəziyyət, məktəb mənaları əhatə edir.

İstinadlar
----------

* At, avrat, pusat
* At, avrat, pusat-2[*ölü keçid*]
**Çarlton adası** (*ing.* Charlton Island) — Kanada Arktik arxipelaqının bir hissəsidir. Adada hazırda yaşayış yoxdur (2012).

Coğrafiyası
-----------

Adanın sahəsi 308 km²-dir. Sahil xəttinin uzunluğu 93 km-dir. Ceyms körfəzinin cənub hissəsində yerləşən bu ada, Rupert körfəzinin ağzındakı alçaq adaların ən böyüyüdür. Adanın uzunluğu 30 km, mərkəzi hissədə maksimum eni 15 km-dir. Adanın topoqrafiyası ifadəsizdir, alçaq və düzdür, yalnız bir neçə yerdə hündürlüklər dəniz səviyyəsindən 40 metrdən çoxdur. Alçaq relyef, zəif drenaj adanın qərb və mərkəzi hissələrində bataqlığa səbəb olmuşdur.

Çarlton adasının bilavasitə yaxınlığında çoxlu kiçik adalar və adacıqlar vardır. Ən yaxın böyük qonşu ada Akimiski adasıdır. Şimal-qərbdən təxminən 100 km məsafədə yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The Atlas of Canada - Sea Islands". 2012-01-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-08-12.
2. ↑  "Oceandots.com – Islands Encyclopedia. Charlton Island". 2010-12-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-08-12.
Yolda qurulan L şəkilli Pusqu
**Pusqu** — Bir yerdə gizlənib adamı vəya ovu pusma, güdmə, gözləmə deməkdir. Adamı və ya ovu güdmək, gözləmək, pusmaq üçün gizlənilən yer, marıq yeri, pusquyeri adlanır.

Hərbi pusqu
-----------

Düşməni və ya terror qruplaşmasının canlı qüvvəsini,texnikasının ələ keçirmək və ya məhv etmək üçün göstərilən fəlaliyyətdir.Pusqu düzlüşləri Xətt üzrə,L,Z,T,V hərfləri şəklində qurulur.

***Pusqunun məqsədi***

1. Terroristlərin,düşmənin,cinayətkarların pusquya düşən qüvvələrini məhv etmək yada ələ keçirmək.
2. Cinayətkarların yaxşı silahlanmış qüvvələrini,silah və sursatı az olan kiçik qüvvələrlə məhv etmək.
3. Terrorist qrupların sərbəst hərəkətlərini çətinləşdirmək.
4. Cinayətkarların silah,sursat və yemək yollarını kəsərək onları möhtac qoymaq.
5. Cinayətkarların əsas adamlarını yada liderlərini məhv etmək və ya ələ keçirmək.

Pusqunun növləri
----------------

***Yerlərinə görə pusqular:***

1. Nöqtə pusqusu
2. Bölgə pusqusu

***Hədəfə olan məsafələrə görə pusqular:***

1. Yaxın pusqu
2. Uzaq pusqu

***Hazırlıq müddətinə görə pusqular:***

1. Tələsik pusqu
2. Hazırlıqlı pusqu

Digər mənaları
--------------

Pusqudan ov əldə etmək üçündə istifadə edilir.Əsasən ovçular meşəlik,dağlıq ərazilərdə ümumiyyətlə gizlənmək üçün əlverişli yerlərdə heyvanları ovlamaq üçün pusqu qurub gözləyirlər və ov hədəfə gələn kimi onu məhv edib ondan qida və ya müxtəlif məqsədlər üçün istifadə edirlər.

Xarici keçidlər
---------------

* Pusqu haqqında film (Sovet kinomataqrafiyasının istehsalı)
**Qaysa Hüseynov** (başq. Хөсәйенов Ғайса Батыргәрәй улы; 10 aprel 1928, Karmaskalı rayonu – 27 iyul 2021, Ufa) — Sovet və rus filoloqu, Başqırdıstan Respublikası Elmlər Akademiyasının akademiki (1992), "Vətəndaş" jurnalının keçmiş baş redaktoru, Rusiya Federasiyasının əməkdar elm xadimi (1993), Salavat Yulayev Respublika mükafatı (1980). Şərəf ordeni kavaleri (1999).

Bioqrafiyası
------------

Qaysa Hüseynov 10 aprel tarixində Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Ufa kantonunun (indiki Başqırdıstan Respublikasının Karmaskalı rayonu) Utyaqanovo kəndində anadan olmuşdur.

1951-ci ildə Başqırdıstan Dövlət Pedaqoji İnstitutunu bitirib. 1954-cü ildə Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutunun aspiranturasını bitirir. Namizədlik dissertasiyasını, 1970-ci ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

Başqırd ədəbiyyatşünası, 1991-ci ildə Başqırdıstan Respublikası Elmlər Akademiyasının akademiki seçilir. 1996–2000-ci illərdə "Vətəndaş" jurnalının baş redaktoru.

Rusiya Federasiyasının (1993) və BMSSR-nın əməkdar elm xadimi (1976) olur.

1954-cü ildən Hüseynov Tarix, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunda, 1965-ci ildən bu institutun ədəbiyyat şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləyir. Xusainovun elmi əsərləri başqırd filologiyasının aktual problemlərinə həsr edilmişdir.

O, folklorşünas-kolleksiyaçı və tədqiqatçı kimi də tanınır. Qaysa Hüseynov respublikada arxeoqrafik və tekstoloji elmlər məktəbinin banisi kimi tanınır. Çoxsaylı arxeoqrafiya ekspedisiyalarında iştirak etmişdir. Ekspedisiyalar nəticəsində Başqırdıstan ərazisində paylanan nadir əlyazma və erkən çap olunmuş kitablar tapıldı.

Hüseynovun ilk məqalələri, rəyləri 1949-cu ildə, "Başqırd Sovet şeirinin bəzi sualları" ədəbi-tənqidi məqalələr toplusunda 1957-ci ildə dərc edilmişdir.

Qaysa Hüseynov "Seyfi Kudaşın yaradıcılığı" (1959), "Davut Yultıy" (1963), "Şairlər" (1981), "Mustay Kərim: Şəxsiyyət" (1994) monoqrafiyalarının və başqalarının müəllifidir. Məktəb dərsliklərinin və ədəbiyyat antologiyalarının tərtibçisi olmuşdur. Tarixi nəsr janrında "Aldar-Batır əfsanəsi" (1981), "Feldmarşal Puqaçev" (1984) sənədli-tarixi hekayələrini, tarixi və "Muhametsalim Umetbayev" (1989), "Qanlı əlli beşinci" (1993), "Həyat kimi həyat" (1989) bioqrafik kitabların müəllifidir.

Başqırdıstan Respublikasının əməkdar elm xadimi (1976), Rusiya Federasiyasının əməkdar elm xadimi (1989), Başqırdıstan Respublikasının xalq yazıçısı (2008).

Salavat Yulaev adına Respublika Mükafatına layiq görülmüşdür (1980).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Указ Президента Российской Федерации от 30 июля 1999 года № 940 "О награждении государственными наградами Российской Федерации"". 2021-10-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-15.
2. ↑  "Хусаинов Гайса Батыргареевич "Институт истории, языка и литературы Уфимского научного центра РАН". 2016-03-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-07-25.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-04-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-15.
**Kipr krallığı** — Əsası III Səlib Yürüşü dövründə 1192-ci ildə qurulan səlibçi dövlətidir. 1490-cu ildə son hökmdarı Katerina Kornaro tərəfindən 1489-cu ildə Venesiya respublikasına satılana qədər mövcud olmuşdur.

Tarixi
======

1192-ci ildə III Səlib Yürüşünə qoşulan İngiltərə kralı Şirürəkli I Riçardın bacısı İngiltərəli İoanna və həyat yoldaşı Navarralı Berenqariyanın səyahət etdiyi donanma tufana tutularaq Kipr adası sahillərinə çatmışdı. Adanın Bizanslı hakimi İsaak Komnenosun İoanna və Berenqariyanı təhqir etməsi Riçardın adanı işğalına təkan verdi. Adada mövcudiyyətin bahalı olduğu düşünən Riçard az sonra adanı Məbəd cəngavərlərinə satdı. Onlar da öz növbələrində adanı keçmiş Qüds kralı Luzuinyalı Qaya satdılar. Qayın 1194-cü ildəki ölümündən sonra yerinə qardaşı I Amalrik keçdi və rəsmi olaraq Müqəddəs Roma imperatoru VI Henrix tərəfindən Kipr kralı kimi təsdiqləndi. Krallıq uzun müddət müstəqilliyini qorumuş, 1426-cı ildə Məmlüklərdən asılı hala düşmüş, 1489-cu ildə isə Venesiya mülkünə çevrilmişdir.

Hökmdarları
-----------

Krallıq Luzinyan sülaləsi tərəfindən idarə olunmuşdur.

1. I Qay (1192-1194)
2. I Amalrik (1194-1205)
3. I Hüqo (1205-1218)
4. I Henri (1218-1253)
5. II Hüqo (1253-1267)
6. III Hüqo (1267-1284)
7. I İohann (1284-1285)
8. II Henri (1285-1324)
9. IV Hüqo (1324-1359)
10. I Pyer (1359-1369)
11. II Pyer (1369-1382)
12. I Jak (1382-1398)
13. Yanoş (1398-1432)
14. II İohann (1432-1458)
15. Şarlottavə Savoylu Lüi (1458-1464)
16. II Jak (1464-1473)
17. III Jak (1473-1474)
18. Katerina Kornaro (1474-1489)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Newman, P. (1940), "A Short History of Cyprus", Longmans, Green & Co. London". 2017-04-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-06.
Park mövqeyindəki təyyarənin , yedəkləyici maşın vasitəsi ilə dayanacaqdan göstərişə uyğun sürmə yolu üzrə maşurut xəttinə çıxarılmasına deyilir. Müasir dövrdə yedəkləyici maşınların xüsusi konstruksiya ilə hazırlanması imkan verir ki, yedəkləmə (pushback) vaxtı ayrıca yedəkdən istifadə olunmasın. Bu halda yedəkləyici maşınların ön hissəsində təyyarənin qabaq şassisini maşına bağlayan xüsusi konstruksiya olur. Lakin sadə yedəkləyici maşınlar vasitəsi ilə yedəkləmə həyata keçirilərsə mütləq şəkildə yedək (towbar) istifədə olunur. Yedəyin bir tərəfi təyyarənin ön şassisinə xüsusi bərkidilmə üsuli ilə bağlanır hansı ki, həmin hissə buna uyğun düzəldilir. Digər tərəfi isə yedəkləyici maşına bərkidilir. Bu prosesi təlim keçmiş və icazəsi olan perron xidməti üzrə personal həyata keçirə bilər. Yedəkləmə müddətində perron xidməti üzrə personal təyyarənin və ya helikopterin təhlükəsiz bir şəkildə yedəklənməsinə cavabdehdir. Buna görə də həmin xidməti personal xüsusi danışıq vasitəsi ilə (headset və ya zərurət yarandığı halda simsiz rabitə vasitəsilə) yedəkləmə bitənə qədər uçuş heyəti ilə əlaqədə olur.
**Atom kütləsi** - bir atomun kütləsi olub, atom kütlə vahidi (a.k.v.) ilə müəyyən olunur. Hal-hazırda atom kütlə vahidi ən geniş yayılmış izotop olan karbonun neytral atomunun kütləsinin 1/12-i qəbul edilir. Buna görə də, bu izotopun atom kütləsi təyinata görə düz 12 a.k.v.-nə bərabərdir. İzotopun atom kütləsi ilə onun kütlə ədədi arasındakı fərqə izafi kütlə deyilir. Bu fərq həm müsbət, həm də mənfi ola bilər. Onun yaranma səbəbi nüvə ilə proton və neytronlar arasında əlaqə enerjisinin qeyri xətti olmasında, həmçinin proton və neytronun kütlələri arasındak fərqdədir.

Karbon atomunun etalon seçilməsinin əsas səbəbi onun 12C izotopunun 98,9% təşkil etməsidir ki, bu isə demək olar ki, götürülmüş nümunədə bütün Karbon atomlarının eyni sayda nuklonlardan təşkil olunması deməkdir.

Kimyəvi elementin atom kütləsi (eləcə də "orta atom kütləsi", "standart atom kütləsi") verilmiş kimyəvi elementin təbiətdə mövcud olan bütün izotoplarının, onların yerdə və atmosferdə yayılma xarakterini nəzərə alaraq orta məxrəcə gətirilmiş kütləsidir. Mendeleyev cədvəlindədə bu kütlələr göstərilmişdir.

Kimyəvi elementin nisbi atom kütləsi, onun təbii izotoplarının orta atom kütləsinin a.k.v-yə olan nisbəti ilə müəyyən olunur. Odur ki, dövri sistem cədvəlində bir çox elementlər kəsr ədədli kütləyə malikdirlər. Məsələn, Cl -un nisbi atom kütləsi 35,453-dür. Bu isə onun təbiətdə 77,35 % 35Cl və 22,65% 37Cl izotopu şəklində yayılması ilə əlaqədardır. A.k.v. ilə ifadə olunmuş nisbi atom kütləsi elementin bir atomunun kütləsinə bərabərdir. Maddə bir neçə eyni, yaxud müxtəlif növ atomlardan təşkil olunduğu üçün onun molekulunun kütləsi müvafiq olaraq bu atomların kütlələri cəmindən ibarətdir.
Maddə molekulunun a.k.v ilə ifadə olunan kütləsinə nisbi molekul kütləsi deyilir. Nisbi molekul kütləsi Mr maddənin molekul kütləsinin karbon atomunun kütləsinin 1/12-nə olan nisbətidir.

Mənbələr
--------

* Rəşad Həsənov. Kimya dərsliyi. Bakı, 2010.
* Ələmdar Əlbəndov. Ümumi kimya. Bakı 2011.
* Theodore L. Brown/H. Eugene LeMay/Bruce E. Bursten, Chemie: Studieren kompakt, 10. aktualisierte Auflage, München 2011, S. 51.
**Puşkaryov adası** — Şərqi Sibir dənizində, Medvejı adaları qrupuna daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Yakutiya ərazisinə daxildir.

Yerləşməsi
----------

Ada materikdən 70 km şimal-şərqdə, Kolıma çayının mənsəbindən 150 km şimalda yerləşir. Medvejı adalarına daxil olan adalar arasında ən şimalda yerləşənidir. Krestovski adasından 27 km aralıda yerləşir. Leontev adasından Şimal boğazı ilə ayrılır.

Xüsusiyyətləri
--------------

Ölçülərinə görə dördüncüdür. 7,5 km uzunluğa, 2,7 km enə malikdir. Sahilləri sıldırımlıdır. Hətta hündürlük 17 metri keçir. Sahillərində çoxlu sayda buxtalar vardır. Şimalında hündürlük 87 metr, mərkəzdə 53 m, cənub-şərqdə isə 39 metr təşkil edir. Cənub zirvəsində Oqon Puşkaryova adlı mayak vardır. Məlumatlara görə adada yalnız sıçanlar yaşayır. Bununla belə materikdən bura digər canlılar gələ bilər.

Tarixi
------

Puşkaryov adası digər Medvejıy adaları kimi 1710-cu ildə Yakov Premyakov tərəfindən kəşf edilmişdir. Adaların xəritəyə salınması isə 1769-cu ildə geodeziya mütəxəsisləri İvan Leontev, Aleksey Puşkaryov və İvan Lısov tərəfindən həyata keçirilmişdir. Onlar adalara Nıjnekolıma qəsəbəsindən xizəklərdə itlərlə gəlmişlər. Adaların bir qismidə omların şərəfinə adlandırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Магидович В. И. Магидович И. П. Очерки по истории географических открытий. т. 3. М. 1984.
**Əbu İshaq Əhməd ibn Məhəmməd Sələbi** (*ərəb.* أحمد الثعلبي‎‎; Nişapur – noyabr 1035, Nişapur) — islam ilahiyyatçısı, Quran tərcüməçisi, tarixşünası.

Həyatı
------

Tam adı Əbu İshaq Əhməd ibn Məhəmməd ibn İbrahim Nisaburi Sələbidir. Onun həyatı haqqında az şey məlumdur. Sələbi hicri təqvim ilə 427-ci ilin Məhərrəm ayında (1035-ci ilin noyabrı) vəfat etmişdir.

Sələbi iki əsəri ilə tanınır. Birinci əsər çoxcildlik "*əl-Kəşf və'l-bəyan'ən təfsir əl-Qur'an*" təfsiridir. İslam ilahiyyatçıları onun təfsirinin nüfuzuna şübhə ilə yanaşırlar, çünki burada Mükatil ibn Süleyman, Məhəmməd Kəlbi və digər etibarsız rəvayətçilərdən nəqllər var. Bu, yəqin ki, onun təfsirinin uzun müddət nəşr olunmamasını izah edir. Bəqəvinin (1122-ci ildə vəfat etmişdir) "*Müəllim ət-tənzil*" əsəri Sələbinin əsərinin qısaldılmış variantı hesab olunur.

Sələbinin ikinci məşhur əsəri təfsir kimi istifadə olunan, peyğəmbərlərin tarixinə aid "*Ərais əl-məcalis fi qisas əl-ənbiya*" kitabıdır. Ən erkən nəşri 1286-cı ilə aid edilir. Kitabdakı hadisələr Təbərinin istifadə etdiyi mənbələrdən istifadə edilməklə, peyğəmbərlərin tarixi ardıcıllığına uyğun təsvir edilmişdir. Sələbinin əsəri Kisayinin əsəri ilə birlikdə peyğəmbərlərin tarixi üçün standart mənbəyə çevrilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Rippin, A. 2000

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* al-Thaʿlabī / Rippin, A. // Encyclopaedia of Islam. 2 ed : [англ.] : in 12 vol. / edited by P. Bearman; Th. Bianquis; C. E. Bosworth; E. van Donzel & W.P. Heinrichs. — Leiden : E.J. Brill, 2000. — Т. 10. — P. 434. (платн.)
* Dhahabi, al-Tafsir wa 'l-mufassirun, Cairo 1967, i, 227-34;

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 14436791j · GND: 123242789 · ISNI: 0000 0000 8403 1808 · LCCN: n88205202 · NTA: 074051938 · NUKAT: n2013166990 · LIBRIS: 221908 · SUDOC: 069899754 · VIAF: 98257472 · WorldCat VIAF: 98257472 |

 |
**Bağçılıq** — əhalinin meyvələrə olan daxili tələbatını ödəmək üçün mədəni halda becərilən ağaclardan qısa müddətdə daha çox səmərə verməsini təmin etməyə istiqamətli, əhəmiyyətli bir fəaliyyətdir.

Azərbaycanda bağçılığın qədim tarixi vardır. Torpaq örtüyünün müxtəlifliyi, əlverişli iqlim şəraiti bu ərazidə tarixən müxtəlif növ meyvə ağaclarının yetişməsinə səbəb olmuşdur. Azərbaycan ərazisində təbii halda bitən alma, armud, heyva, əzgil, qaragilə, yemişan, zoğal, alça, gavalı, göyəm, gilas, gilənar (albalı), nar, əncir, qoz, fındıq, şabalıd, püstə, badam, üzüm, iydə, innab, tut, moruq, böyürtkən, çiyələk və başqa cır meyvə və giləmeyvə bitkilərinə rast gəlirik. Maraqlıdır ki, Azərbaycan meşələrinin qədimlərdən başlamış müasir dövrə qədər özünün bol cır meyvəsi olmuş və bu meyvələrdən əhali geniş istifadə etmişdir.

Zaman keçdikcə yabanı meyvələrdən mədəni meyvə yetişdirməyə başlamışlar. Azərbaycanda yabanı meyvələrin, mədəni hala keçirilməsi üçün hər cür şərait olmuşdur. Ona görə də "Cənubi Qafqaz dünyada bir sıra bitkilər, xüsusilə meyvələrin (üzüm, alma, armud, alça, nar, heyva və s.) ilk dəfə mədəniləşməsinin vətənidir".

Azərbaycanın Böyük Qafqaz dağları ətəklərində bağçıhq əsrlər boyu daha geniş şəkildə inkişaf etmiş, bütöv bir ərazini bürümüşdür.

Bağçılıqda ən mühüm dövr payız fəslidir. Bu zaman (oktyabr, noyabr və dekabr aylarında) torpaq şumlanıb peyin qatılır, ağacların qol-budağı kəsilib formaya salınır, qurumuş ağaclar isə yeniləri ilə əvəz edilir. Təzə bağlar salınır və ziyanvericilərə qarşı mübarizə tədbirləri görülür.

Azərbaycan ədəbiyyatında bağçılıq
---------------------------------

Nizami Gəncəvinin əsərlərində nar, badam, püstə, xurma, əncir, portağal və bir sıra meyvə növlərinin tərifı orta əsrlərdə Azərbaycanda meyvəçiliyin geniş intişar tapdığını və meyvə məhsullarının əhalinin məişətində xüsusi yer tutduğunu deməyə əsas verir.

Elə ki, yetirir bağçalar barı.  

Kəndlilər unudar onda talvarı.  

Meyvələr çoxalır, bağlar varlanır,  

Belə bir bolluqdan yer vüqarlanır.  

Sevincdən nəşəylə püstə gülərkən,  

Gizli busə istər xurma püstədən.  

Ləl ilə bəzənmiş bir tac kimi nar,  

Uzaqdan çıraq tək alışıb yanar.  

Göz vurub qızarmış alma edər naz,  

Boynunu uzadar turunc işvəbaz.  

Tənəklər şərabdan nəşələnərək,  

Tutmuş meyvələri sərxoş gözəl tək.  

Bağda budaqlarda o qədər nar var,  

Sanki gözəllərdi məmələri nar.  

Əncir yeyən quşlar oğru tək pünhan,  

Asılar ağacın budaqlarından.  

Badam sevən torpaq yağ almaq üçün  

Soyur qabığını badamın bütün.  

Şirin, al dodaqlı innab hər səhər  

Ağılsız fındıqdan alar busələr.  

Ağaclar şənliklə qaldıraraq bağ,  

İnnabdan, fırıdıqdan verərlər şabaş.  

Qarapapaq üzüm sərxoşluğundan,  

Dolar barmağına saçını pünhan.  

Qabaq sazlamışdır şadlıqçün rudu,  

Heyva boğazından tutmuş armudu.

Mənbə
-----

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikikitabın loqosu | Vikikitabda ***Bağçılıq*** mövzusuna dair mətn var. |

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | Kənd təsərrüfatı *ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |