Əfsanəyə görə Anadoluda yaşayan bir qadın olan Şahmaran
Əfsanəyə görə Şahmaran uzun gövdəli və ilan quyruğu olan bir insan idi.
**Şahmaran** — Anadolu, Azərbaycan, Türkmən, Özbək, Uyğur, Qazax, Qırğız, Tatar ve Başqurd nağıllarında və ya hekayələrində rast gəlinən yarı-insan, yarı-ilan formalı varlıqdır. Belindən aşağısı ilan, yuxarısı isə insan olan və "Maran" adı verilən, fövqəltəbii varlıqların başındakı heç qocalmayan, ölüncə ruhunun qızına keçdiyinə inanılan canlıdır. Farsca ilanların şahı mənasını verən "şah-ı maran"dan gəlir. Şahmaran uzun gövdəli ilan quyruqludur. Ancaq, Şahmaranla bağlı bütün əfsanələrdə qadındır.

Ərbükə
------

**Ərbükə**, türk xalq inancında yarı insan, yarı ilan olan varlıqdır. **Ərbökə** də deyilir. Bu varlıqların başında İlan Ana və ya İlan Ata tapılar. Dişi olanları üçün "İşbükə" istifadə olunur. Bunlara Maran da deyilər.

Cəmşab və Şahmaran
------------------

Minlərlə il əvvəl yeddi mərtəbəli yeraltında Tarsusda yaşayan ilanlar var idi. Məran adı verilən bu ilanlar, həqiqətən ağıllı və şəfqətli idi. Onlar sülh içində yaşayırdılar. Məranların kraliçasına Şahməran deyilərdi. O gənc və gözəl bir qadın idi. Əfsanəyə görə, Şahmaranı görən ilk insan Cəmşab oldu. O, dolanışığı üçün odun satan kasıb bir ailənin oğlu idi. Bir gün Cəmşab və yoldaşları bal dolu bir mağara kəşf edərlər. Balı çıxarmaq üçün Cəmşabı aşağıya endirən yoldaşları, payına daha çox bal düşməsi üçün onu orada qoyub qaçarlar. Cəmşab mağarada bir dəlik görər və işığın buradan sızdığını anlayır. Cibindəki bıçaq ilə dəliyi böyüdüncə, ömründə görmədiyi qədər gözəl bir bağa girər. Bu bağçada bənzəri olmayan çiçəklər və bir hovuz ilə bir çox ilan görür. Hovuzun başındakı taxtda süd ağ bədənli bir ilan oturar. Şahmaranın etibarını qazanan Cəmşab uzun illər bu bağçada yaşayır. İllər sonra, ailəsininin onu çox gözlədiyini söyləyib getmək üçün yalvarar. Bunun üzərinə Şahmaran ondan sərbəst buraxılmasını, ancaq yerini kimsəyə deməyəcəyinə dair söz verməsini istər. Şahmarana söz verib ailəsinə qovuşan Cəmşab uzun illər verdiyi sözdə dayanaraq Şahmaranın yerini kimsəyə söyləməmiş. Bir gün ölkənin padşahı xəstələnmiş. Vəzir, xəstəliyin çarəsinin Şahmaranın ətini yemək olduğunu söyləyərək, hər yerə xəbər salıb. Cəmşab quyunun yerini göstərərək Şahmaran tapılaraq, çölə çıxarılıb. Şahmaran Cəmşaba; "Başımı torpaq çanaqda qaynadıb sultan içsin və qurtulsun, vəzir bədənimi içsin, ölsün, quyruğumu qaynayıb iç ki, Loqman Həkimi olasan" söyləyib. Beləliklə Vəzir ölüb Padşah da müalicə olunaraq sağalıb və Cəmşabı öz vəziri seçib. Əfsanəyə görə Şahmaranın öldürüldüyünü ilanlar o gündən bəri bilmirlər. Tarsusun, Şahmaranın öldürüldüyünü öyrənən ilanlar tərəfindən bir gün zəbt ediləcəyi rəvayət edilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "CÂMASBNÂME'DEN MASALLARA ŞAHMARAN: TÜRKİYE SAHASI MASALLARINDA ŞAHMARAN TİPİ VE ANLATILARI. Seçkin SARPKAYA". dekabr, 2018.

Mənbə
-----

* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)

Xarici keçidlər
---------------

* Shahmaran, Queen of Serpents Arxivləşdirilib 2012-03-15 at the Wayback Machine  (ing.)
* Shahmaran Serie  (ing.)
* Şahmaran Gerçek Mi? Arxivləşdirilib 2016-06-04 at the Wayback Machine  (türk.)

Həmçinin baxın
--------------

* İlan Ana
* İlan Ata

| ⛭Azərbaycan folkloru və mifologiyası (siyahı) |
| --- |
| Mənbə | Türk xalqlarının mifologiyası  • Oğuznamə  • Dədə Qorqud  • Dastanlar  • Nağıllar  • Mərasimlər  • İnanclar  • Təqvim inancları  • Ovçuluq inancları  • Yaradılış mifləri |  |
| Qəhrəmanlar | Koroğlu  • Əsli və Kərəm  • Aşıq Qərib  • Abbas və Gülgəz  • Ovçu Pirim  • Məlikməmməd  • Keçəl  • Cəmşid  • Makedoniyalı İsgəndər  • I Şah Abbas  • Allahverdi xan  • Usta-şagird  • Xəndəkbacı  • Xan-vəzir  • Tuğay Məlik  • Molla Nəsrəddin  • Abdal Qasım  • Hacı dayı  • Kosa  • Keçəl  • Bahar qızı  • Təkə  • Oxayy |
| Tanrılar | Göy Tanrı  • Andır xan  • Çenbil  • Qanım Xan  • Saya xan  • Tufan Div  • Umay  • Yer Ana

|  |  |
| --- | --- |
| İyə | Çay nənəsi  • Ev iyəsi  • Ərən  • Yer iyəsi |

 |
| Mifik varlıqlar | Cırtdan  • Damdabacalar  • Qarı Nənə  • Qaraçuxa  • Pəri  • Çömçəxatun  • Günəşin övladları

|  |  |
| --- | --- |
| Nəhənglər | Uğuzlar  • Div  • Təpəgöz |
| Bədheybətlər | Adamcıl  • Kəndirqayış  • Xortdan  • Qulyabanı  • Qaramat  • Qulbasdı  • Unuqay |
| Heyvanlar | İsa-Musa quşu  • Şeşə quşu  • Tulpar  • Simurq quşu  • Şahmaran  • Əjdaha |
| İslami varlıqlar | Mələk  • Xızır  • Cin  • İfritə |

 |
| Yerlər | Ziyarətgahlar  • Qaf dağı  • Pəriqala  • Ceyranbatan gölü |
| Əfsanələr və rəvayətlər | Ayın üzü niyə ləkəlidir?  • Gün Ay  • Adam yeyən qız |
| Konseptlər | Aləmin yatdığı vaxt  • Buta  • Badə  • Qut |
| Digər | Filmlər  • Göygöz Kosa |