recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Cəmilov Adil Savalan oğlu** (8 oktyabr 1954, Kilsəli, Kəlbəcər rayonu) — Azərbaycan şairi, tərcüməçi və ədəbiyyat tədqiqatçısı, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (1985), Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1979), "Qızıl qələm" mükafatı laureatı (1998), Azərbaycanın əməkdar jurnalisti (2015).

Həyatı
------

Adil Cəmil 1954-cü il oktyabrın 8-də Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunun Kilsəli kəndində anadan olmuşdur. Burada ibtidai məktəbi, Mingəçevir şəhərində isə 9 saylı orta məktəbi bitirmişdir. ADU-nun Jurnalistika fakültəsində təhsil almışdır (1972-1977). Təyinatla "Yazıçı" nəşriyyatının sərəncamına göndərilmişdir. Burada poeziya redaksiyasının redaktoru olmuşdur (1977-1990).

"Həqiqət" qəzetində baş redaktor, "Bakı" qəzeti redaksiyasında mədəniyyət şöbəsinin müdiri, "Boz qurd" qəzetində redaktor (1990-1993), Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi nəzdində olan mətbəədə nəşriyyat şöbəsinin rəisi (1993-1994), "Binəqədi" rayon qəzetinin redaktoru (1994-2001) işləmişdir. Hazırda "Ədəbiyyat qəzeti"nin şöbə müdiri vəzifəsində çalışır (2002-ci ildən). Hələ orta məktəb illərindən bədii yaradıcılığa başlasa da ilk mətbu şeiri - "Bahar" 1970-ci il martın 22-də "Mingəçevir işıqları" qəzetində dərc olunmuşdur. Bədii tərcümə ilə də məşğul olur. Rus, belorus, özbək, Latın Amerikası poeziyasından etdiyi tərcümələr qəzet, jurnal və toplularda dərc olunmuşdur. Onun mənzum tərcümə etdiyi "Manas" qırğız xalq qəhrəmanlıq dastanından müəyyən hissələr Azərbaycan mətbuatında dərc olunmuşdur.

""Manas" eposu və türk dastançılıq ənənəsi" mövzusunda elmi tədqiqatını başa çatdırıb müdafiə etmiş, filologiya elmləri namizədi elmi dərəcəsinə layiq görülmüşdür (2004). Həmçinin iyirmiyə yaxın bədii filmi - "Məhəbbətin son mahnısı" (Türkiyə), "Samraat" (Hindistan), "13-cü nəvə" (Qırğızıstan), "Qayıtmağı unut" (Moldaviya) və s. doğma dilimizə çevirmişdir. Şeirləri qardaş sovet xalqlarının dillərinə tərcümə olunmuşdur. Mingəçevirdə yaşayıb-yaradan şairlərin poeziya-baxış müsabiqəsinin qalibi kimi (1976) respublika kitabsevərlər cəmiyyətinin və "Mingəçevir işıqları" qəzetinin Fəxri fərmanlarını almışdır. Kutaisidə keçirilən "Mayakovski poeziya günləri"nin (1985), Qırğızıstanda keçirilən "Manas" eposunun min illik yubileyinin (1995) iştirakçısı olmuşdur.

30 dekabr 2015-ci ildə Azərbaycanın əməkdar jurnalisti fəxri adına layiq görülmüşdür.

Əsərləri
--------

1. İşıqlar, pərvanələr. Bakı: Yazıçı, 1980, 53 səh.
2. Gündoğandan günbatana. Bakı: Yazıçı, 1983, 72 səh.
3. Aylı gecə nağılı. Bakı: Gənclik, 1984, 104 səh.
4. Sözümün canı var. Bakı: Yazıçı, 1987, 112 səh.
5. Yuxusunda gülən qız. Bakı: Gənclik, 1989, 72 səh.
6. Ürəyimdə bir haray var. Yazıçı: 1992, 192 səh.
7. El üçün ağlayan gözüm (publisistika). Bakı: Azərnəşr, 1997, 208 səh.
8. ""Manas" eposu və türk dastançılıq ənənəsi". Bakı: Elm, 2002, 204 səh.

Tərcümələri
-----------

1. "Manas" (eposdan parça). Bakı: Səda, 1995, 32 səh.

İstinadlar
----------

1. ↑  *President.* "Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 30 dekabr 2015. 2017-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-30.
**Əfqan Əsgərzadə** (*Əsgərzadə Əfqan Ələsgər oğlu*) — Azərbaycanın əməkdar həkimi.

Həyatı
------

Əfqan Əsgərzadə 1965-ci ildə, yanvar ayının 15-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Yasamal rayonundakı 158 saylı orta məktəbi, 2 saylı texniki-peşə məktəbini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

1995-ci ildə N.Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun Pediatriya fakultəsini bitirən Ə.Əsgərzadə 1996-cı ilə kimi Bakı şəhər 3 saylı uşaq xəstəxanasında həkim-interna kimi çalışmışdır. 

1996-cı ildən bu günə kimi Sumqayıt şəhər uşaq xəstəxanasının reanimasiya şöbəsində Anestezioloq-reanimatoloq vəzifəsində çalışır. O, eyni zamanda 1998-2005-ci illər ərzində Azərbaycan Qızıl Aypara Cəmiyyətinin Sumqayıt şəhər bölməsində həkim kimi də fəaliyyət göstərmişdir. Bununla yanaşı o, 2006-cı ildən L.Şıxlinski adına klinikada (uşaq intensiv terapiya şöbəsində) reanimatoloq-anestezioloq vəzifəsində çalışır.

Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü olan Ə.Əsgərzadə 2003, 2008, 2013, 2018-ci il Prezident seçkilərində, bütün Milli Məclis seçkilərində, həmçinin, 2009 və 2016-cı il Azərbaycan Respublikasnda keçirilən referendumda fəallıq göstərmişdir.

Əfqan Əsgərzadə Kitabxana Könüllülər İctimai Birliyində sosial-səhiyyə məsələlərinin həllində daim məsləhətçi qismində çıxış etmişdir, 1998-ci ildən bu günə kimi Qızıl Aypara Cəmiyyətinin Sumqayıt şəhər bölməsi İdarəetmə Şurasının üzvüdür. Hazırda həmin bölmədə həkim-ekspert kimi ictimai işini davam etdirir. Dəfələrlə, hər iki qurumun fəxri fərmanları ilə təltif olunmuşdur.

Təltif və mükafatları
---------------------

Azərbaycan səhiyyəsinin inkişafında xidmətlərinə görə Əsgərzadə Əfqan Ələsgər oğlu Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin 23 iyun 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə "Əməkdar həkim" fəxri adına layiq görülmüşdür.
AB düz xətt parçası CD parçasına perpendikulyardır, çünki əmələ gətirdikləri (narıncı və mavi ilə göstərilmiş) iki bucaq da 90 dərəcədir.
**Perpendikulyar** — həndəsədə iki düz xətt və ya iki müstəvinin (və ya bir düz xətt və bir müstəvi) kəsişdiyində əmələ gətirdikləri qonşu bucaqlar bir-birinə bərabərdirsə kəsişən fiqurlar **perpendikulyar** olaraq qəbul edilir.

Perpendikulyarlıq simvolu
-------------------------

Perpendikulyarlıq simvolu {\displaystyle \perp }-dır. Məsələn, {\displaystyle AB\perp CD} *AB* düz xəttinin *CD* düz xəttinə perpendikulyar olduğunu göstərir.

Perpendikulyar düz xətt çəkmə
-----------------------------

P nöqtəsindən AB düz xəttinə çəkilən perpendikulyar düz xətt (mavi).
P nöqtəsindən AB düz xəttinə pərgar və xətkeşdən istifadə edərək perpendikulyar çəkmək üçün aşağıdakı mərhələlər tətbiq edilməlidir:

* 1 (qırmızı): AB düz xətti üzərində P-dən bərabər məsafədə A' və B' nöqtələrini müəyyən etmək üçün P mərkəzli bir çevrə qövsü cızın.
* 2 (yaşıl): İkisi də P nöqtəsindən keçən A' və B' mərkəzli iki çevrə qövsü daha cızın. Bu iki qövsün digər kəsişdiyi nöqtəni Q adlandıraq.
* 3 (mavi): P və Q nöqtələrini birləşdirən perpendikulyar PQ düz xəttini çəkin.

Xarici keçidlər
---------------

* Tanıtım: perpendikulyar animasiyalı izahla birlikdə  (ing.)
* Pərgar və xətkeşdən istifadə edərək bir düz xətt parçasını ikiyə bölən perpendikulyar çəkmək animasiyalı izahla birlikdə  (ing.)

İstinadlar
----------
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: İdris (ad).

**İdris** (*ərəb.* إدريس‎) — Quranda bəhs edilən peyğəmbərlərdən biri və Şetin oğlunun oğlu. Deyilənə görə, onun dövründə ilk dəfə insanlar heyvan dəriləri geyməkdən qurtuldular. Parçanı tapıb yazı yazmağı yaxşılaşdırdığı deyilir. İslam mifologiyasına görə 4-cü mərtəbə göydə yaşamağa davam edir.

Ayrıca Antik Yunan mifologiyası ndəki Hermes 'və Qədim Misir mifologiyasındakı Thotun Qurandakı İdris ilə eyni adam olduğu və MÖ 14.000 ətrafında yaşadığı iddia edilir.

Orhan Hançerlioğlu İdrisi belə izah etdi: 

> 
>  Beş min il əvvəl Misirdə bir dərzi yaşayırdı. Misir papiruslarında dərzinin Hermes Tut adı var. Qurana görə, Adəm və oğlu Şetdən sonra gələn üçüncü peyğəmbər İdrisdir. Qələmlə yazan və paltar tikən ilk adamdır.
> 
> 

İdrisin Tanaxdakı Xanok və ya *"Enoch"* ( İvrit dili: **חנוך)** ilə eyni şəxsdir Xanok Adəmin oğlu Kainin oğludur və 365 il yaşayır. Ömrünün sonunda tanrı ilə gəzərək yox olur, yəni ölmür. Yunanların fikrincə, o, trimegistustur (üç dəfə çatmış) O, astrologiya və kimya elminin banisi olmaqla yanaşı qələmlə yazan və yazan ilk insandır.

İdris, Hermes hürmüz bir və eyni şəxsiyyətlər olaraq görüldüyündə İdris xarakteri Zülqərneyn olaraq da bilinən Böyük İskəndərin Andreas adındakı aşbazı, Budizmin Buddası, İbranilerin Uhnuhu üzərindən Akhenaton və ya Osiris ilə də əlaqəli görülür.

Həmçinin bax
------------

* Hermes

Xarici keçidlər
---------------

* Hermetizm, İdrizm

İstinadlar
----------

1. ↑  21 // Genesis, בְּרֵאשִׁית, Första Moseboken (q.-ivr.).
2. ↑  Turgut Gürsan, *Dünyanın Gizli Tarihi*, 1. Bölüm, İstanbul: Pegasus Yayınları, 1. Baskı, ISBN 978-605-5943-49-3
3. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2015-04-02 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-04-08.
4. ↑  Orhan Gökdemir Din ve Devrim s 26
5. ↑  Orhan Gökdemir, Din ve devrim s 85–97
**Dürrə Əlabbas qızı Məmmədova-Kosmodemyanskaya** — II Dünya müharibəsi iştirakçısı, baş leytenant, SSRİ tibb xidməti əlaçısı, Azərbaycan SSR əməkdar səhiyyə işçisi (1981).

Həyatı
------

Dürrə Məmmədova 25 dekabr 1923-cü ildə Şəki şəhərində anadan olub. 1940-cı ildə Şəkidəki Nuxa Əczaçılıq Texnikumunu bitirib. Bu zaman Dürrə xanımın 17 yaşı varidi. Müharibənin ilk günlərindən o, könüllü cəbhəyə gedərək, Qara Dəniz Donanmasında 43 №-li hərbi hospitalda xidmət etmişdir. Dürrə xanım Novorossiysk şəhərinin azad edilməsi uğrunda gedən döyüşlərdə 18-ci Ordunun tərkibində tibb işçisi kimi iştirak etmiş, 1948-ci ildə ordudan tərxis olunmuşdur. O, 1949–1951-ci illərdə Leninqradda (indiki Sankt-Peterburq), 1951–1961-ci illərdə Uzaq Şərqdə hərbi hospitallarda işləyib. 1961-ci ildən Bakıda, Baş Aptekler İdarəsi sistemində çalışıb.

Mükafatları
-----------

* "Qırmızı Ulduz" ordeni
* II dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordeni
* SSRİ tibb xidməti əlaçısı
* Azərbaycan SSR əməkdar səhiyyə işçisi (1981)
* Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Hərəkatının ən ali mükafatı olan "Florens Naytingel" medalı (2005)

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Qadın Ensiklopediyası. Bakı: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası nəşriyyatı. 2002. səh. 22.
**Nitra** — Slovakiya futbol klubu.

Tarixi
------

"Nitra" klubu 1909-cu ildə yaradılıb. Bu komandanın ölkə çempionatlarında ən böyük uğuru iki dəfə bürünc medal qazanmasıdır. "Nitra" bu uğurlara 1962-ci ildə Çexoslovakiya, 2008-ci ildə isə Slovakiya çempionatında "imza atıb". Komanda iki dəfə avrokuboklarda qüvvəsini sınayıb. İlk dəfə 1989-1990-cı illər mövsümündə UEFA kubokuna qatılan "Nitra" Almaniyanın "Köln" klubuna hər iki oyunda məğlub olub. 2006-2007-ci illər mövsümündə İntertoto kubokunun ilk mərhələsində Lüksemburqun "Qrevanmaher" klubunu iki oyunda darmadağın edən "Nitra" ikinci mərhələdə "Dnepr"i keçə bilməyib. 2008-2009-ci illər mövsümündə isə sonuncu İntertoto kubokunun ilk mərhələsində Neftçi Bakı klubuna məğlub olaraq mübarizəni dayandırıb.

Mənbə
-----

* "Nitra" necə klubdur?[*ölü keçid*]


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Futbol klubu** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Səməd bəy Mehmandarov
**Baş Ərkani-Hərb** və ya **Baş Qərərgah**- qoşun hissələrinin formalaşmasına, təlim-tərbiyəsinə, döyüş hazırlığına, hərbi əməliyyatların icrasına rəhbərlik edən ali hərbi idarəçilik orqanı.

Yaradılması
-----------

*Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Baş Ərkani-Hərbi*nin rəisi Süleyman bəy Sulkeviç
1919-cu ilin martın 26-da hərbi nazir Səməd bəy Mehmandarovun əmri ilə yaradılmışdı. Həmin vaxta qədər Baş Ərkani-hərbin funksiyalarını ümumi qərərgah həyata keçirirdiş Azərbaycan ordusu inkişaf etdikcə onun gündəlik fəaliyyət məsələlərinin və təsərrüfat problemlərinin həllinin bir orqanda- ümumi qərərgada cəmləşdirilməsi səmərəli nəticə vermirdi. Ona görə də, Baş Ərkani-hərb yaradılmaqla, qoşunların formalaşdırılması, təlim-tərbiyəsi, dislokasiyası və b. Məsələlər ona həvalə edildi.

Fəaliyyəti
----------

Çar Rusiyası ordusu tərkibində yaradılmış I Müsəlman korpusunun keçmiş komandiri general-leytenant Məmməd bəy Sulkeviç Baş Ərkani-hərbin rəisi təyin edildi. Bu idarəetmə strukturunun tərkibində general-kvartirmeyster, hərbi topoqrafiya və hərbi daşınmalar idarələri var idi. General-kvartirmeyster idarəsi müharibəyə hazırlıq planlarının işlənilməsi, toplanış məntəqələrinin seçilməsi, onların hər cəhətdən hazırlanması və səfərbərlik planının tərtib edilməsi ilə məşöul olan əməliyyat-səfərbərlik bölməsindən, orduda təlim-tərbiyəni təşkil edən nizami bölmədən ibarət idi. Hərbi topoqrafiya idarəsi qoşun hissələrini və qərərgahları hərbi xəritələrlə təmin edirdi. Bir müddət sonra Baş Ərkani-hərbin tərkibinə keçirilmiş hərbi daşınmalar idarəsi dəmir yollarını və digər yolları hərbi məqsədlər üçün hazırlayır, arxa cəbhəni bütün zəruri ləvazimatlarla təmin edirdi.
Baş Ərkani-hərbin rəhbərliyi altında ordunun yeni hərbi hissələrinin yaradılması və möhkəmləndirilməsi sürətləndirildi, Abşeronun müdafiə sistemi, Bakının müdafiəs sistemi yaradıldı, Bakının dənizdən müdafiəsi işlənib hazırlandı, Şimal sərhədinin müdafiə sistemi quruldu.

Ləğvi
-----

1920-ci il, fevralın 27-də general Süleyman bəy Sulkeviç Baş Ərkani-hərbin rəisi vəzifəsindən azad edildi. Həmin vəzifənin icrası müvəqqəti olaraq general-mayor Həbib bəy Səlimova tapşırıldı. Azərbaycan ordusunun idarəetmə orqanlarında aparılan islahatlarla əlaqədar olaraq 1920-ci ilin, martın 1-də Baş Ərkani-hərb ləğv edildi və onun funksiyaları Azərbaycan ordusu baş qərərgahına həvalə olundu.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, *Baş Ərkani-hərb* maddəsi.

### İstinadlar

1. 1 2  *Azərbaycan tarixi 7 cilddə*, **5 cild**, Bakı, 2001
2. 1 2  Manaf Süleymanov, *Azərbaycan ordusu (1918–1920)*, Bakı, 1998

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli Ordusu
* Şimal sərhədinin müdafiə sistemi
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin hərb tarixi
**İdris Heydərli** (tam adı **Heydərov İdris Zabut oğlu**) — azərbaycanlı araşdırmaçı, yazar .

Həyatı
------

İdris Heydərli 1967-ci il Yardımlı rayonunun Yolocaq kəndində anadan olmuşdur. 1992-ci ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin teatrşünas fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 1995-ci ildə həmin universitetin "Mədəniyyət fəlsəfəsi" üzrə aspiranturasını bitirmişdir.

1989-1991-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrında inzibatçı, 1991-1992-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı,"Yuğ" studiyasında ədəbi hissə müdiri, 1992-1994-cü illərdə Teatr Xadimləri ittifaqında baş mütəxəssis vəzifələrində çalışmışdır. 1994-1996-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Radio və Televiziya Şirkətində (Azərbaycan Televiziyası) böyük redaktor vəzifəsində çalışmış və dönəmin ən məşhur proqramı olan Ev sizin sirr bizim verilişin rəhbəri və aparıcısı olmuşdur. Pepsi və Hyatt Regency Baku otelində marketinq üzrə rəhbər vəzifələrdə çalışdıqdan sonra 2002-ci ildə yenidən televiziyaya dönmüş və Space TV - də redaktor,aparıcı vəzifələrini görmüşdür. Dönəmin ən məşhur proqramı Ay, ev yiyəsinin müəllif və aparıcısı, Gizli və aşkar Azərbaycan proqramının müəllifi olmuşdur. 2006-cı ildə bu kanaldan ayrılıb Azərbaycan Televiziyasına (AzTv) redaktor olaraq geri dönmüşdür. 1 illik redaktor vəzifəsindən sonra 2007-ci ildə Rusiyada Moskva şəhərində fəaliyyət göstərən İnter Azərbaycan (İnterAz TV) televizisiyasında 3 il icraçı direktor olaraq yer almışdır. 2010-cu ildən Azərbaycan Milli Araşdırmalar Mərkəzində icraçı direktor vəzifəsində çalışmaqdadır. 2015-ci ildə "Yaddaş ağrısı" kitabı işıq üzü görmüşdür. Kitabda müəllifin müxtəlif illərdə yazdığı məqalələr, araşdırmalar və köşələr daxildir. Müxtəlif sayt və jurnallarda köşə yazıları dərc olunmuşdur.

2010-cu ildən qlobal TED konfransı təşkilatının **"TEDxBakı"** tədbirlərində rəhbər və təşkilatçı olmuşdur.

Filmoqrafiya
------------

Yaddaş ağrısı kitabı
1. Sarı gəlin (sənədli film, 2011) (müəllif)
2. "Türkler" (sənədli film, 2013) ( 20 bölümlük Türkiyə Radio Televiziya Qurumunun sifarişi ilə hazırlanmış Qazaxıstan,Qırğızıstan,Tatarıstan,Özbəkistan,Azərbaycan,Gürcüstan üzrə baş koordinator)
3. Axtamar Teatrı (film, 2014) (prodüser)
4. Udinlər (sənədli film, 2014) (müəllif)
5. Avropanın "oğurlanması" (film, 2015) (rejissor)
6. Şirvanşahlar 2018,( sənədli film, 2018) (rejissor)
7. And İçirəm 2019,( sənədli film, 2019) (konsept)
8. H.Z.Tağıyev 2020, (sənədli film, 2019) (konsept)
9. Zəfər Meydanı 2021, (sənədli film, 2021) (konsept)

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-02-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-20.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-06-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-20.
4. ↑

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***İdris Heydərli*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  


 Arxivləşdirilib 2016-01-22 at the Wayback Machine

 Arxivləşdirilib 2017-11-10 at the Wayback Machine

http://www.mak.az/idris\_heyderli\_musahibe
Murad Gəray bəy Tlexas
**Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Baş Topçu İdarəsi** — Azərbaycan ordusunun topçu hissə və bölmələrinin formalaşdırılması və təlim-tərbiyəsinə, həmçinin atıcı və topşu ehtiyat əmlakının yaradılması, qorunması və qoşun hissələrinə çatdırılması işinə rəhbərlik edən hərbi qurum.

Yaradılması
-----------

Türk hərbi qüvvələri Azərbaycanda olarkən bu vəzifələr Qafqaz İslam Ordusunun müvafiq strukturları tərəfindən həyata keçirilirdi. Hərbi nazirlik bərpa edildikdən sonra 1918-ci il, noyabrın 15-də Azərbaycan ordusu ümumi qərərgahınınn tərkibində topçu şöbəsi yaradıldı və general-mayor Murad Gəray bəy Tlexas həmin şöbənin rəisi təyin olundu.

Fəaliyyəti
----------

Qoşun hissələrinin təşkili sürətləndikcə, topçu şöbəsinin fəaliyyətinin və statusunun genişləndirilməsinə də ehtiyac artırdı. Hərbi nazirin 1918-ci il, 31 dekabr tarixli əmri ilə topçu şöbəsinin bazasında *Baş Topçu idarəsi* yaradıldı. Yeni qurum Ümumi Qərərgahın tərkibindən çıxarılaraq birbaşa hərbi nazirə tabe edildi. Baş Topşu İdarəsinin rəisi əlahiddə Azərbaycan Korpusunun tərkibinə daxil olmayan bütün topçu hissələrinin, müəssisələrinin rəisi idi. Korpusun topçu hissələri üçün isə o, müfəttiş funksiyasını yerinə yetirirdi. İdarə rəisi həmin hissələrdə təlim-tərbiyə işlərini nəzarət altında saxlamaqla, vaxtaşırı hərbi nazirə bu barədə məlumat verməli idi.
Baş Topşu İdarəsi iki bölmədən ibarət idi:

* I bölmə texniki
* II bölmə müfəttiş bölməsi

Bölmələrə rəisin texniki və müfəttiş bölmələri üzrə müavinləri rəhbərlik edirdilər. Texniki bölmə Azərbaycan ordusunun bütün nizami hissələrini topçu texnikası, sursat və lavazimatla təchiz edir, topçu əmlakının mühafizəsini həyata keçirirdi. Müfəttiş bölməsi isə topçu hissə və bölmələrinin döyüş hazırlığına cavabdeh idi. Baş Topçu idarəsinin tabeliyində iki topçu anbarı var idi. Mərkəzi anbar Ləki stansiyasında, digəri isə Kürdəmirdə yerləşirdi.
1919-cu il, dekabrın 1-dən general-mayor Murad Gəray bəy Tlexas Bakı İstehkamçılar hissəsinin rəisi vəzifəsini icra etdiyindən, onun yerinə I Topçu alayının komandiri general-mayor Məhəmməd Mirzə Qacar təyin olundu. 1920-ci ilin, martında ordunun təchizat və təminat strukturlarında Azərbaycan ordusunun topçu təchizatı idarəsi adı ilə ordunun təchizat rəisinin tabeliyinə verildi. General-mayor Məhəmməd Mirzə Qacar Azərbaycan ordusunun təchizat rəisi təyin edildiyindən polkovnik Əlibəyov topçu təchizatı idarəsinin rəisi təyin olundu.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, *Baş Topçu İdarəsi* maddəsi.

### İstinadlar

1. 1 2  *Azərbaycan tarixi 7 cilddə*, **5 cild**, Bakı, 2001
2. 1 2  Manaf Süleymanov, *Azərbaycan ordusu (1918–1920)*, Bakı, 1998

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli Ordusu
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Baş Ərkan-i Hərbi
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin hərb tarixi
**İdris Bazorkin** (d. 15 iyun, 1910 Nazran, Rusiya İmperiyası — ö. 31 may, 1993 Nazran, İnquşetiya) — İnquş sovet yazıçısı, şair.

Həyatı
------

O, babasının qardaşı Mochko Bazorkin tərəfindən qurulan Moçko-Yurd olan Bazorkins kəndində anadan olmuşdur. Bazorkin soyadları dağlıq İnquşetiyada Eji— qala kəndindən Qazdiyev ailəsinə aiddir. Bazorkin kəndinin banisi onun babasının qardaşı idi. O, çar ordusunun ilk generalı idi.

O dövrdə yaxşı təhsil almış altı oğlan yetişdirdi. Daha sonra İnquşun ziyalı nümayəndəsi oldu. Yazıçının atası General Bazorkinin üçüncü oğlu Murtuz Əli çar ordusunun zabiti idi. Bazorkinin atası Vətəndaş müharibəsi dövründə 1924-cü ildə vəfat etdi. Nəticədə gələcək yazıçı yetim qaldı. Yazıçının anası, Qretta, İsveçrənin mühəndisi Luiz de Ratzenin qızı idi. İdris Vladikavkazdakı gimnaziyada hazırlıq sinifində oxudu. Lakin sonralar inqilabçı ixtisaslar ilə əlaqədar olaraq, öz doğma kəndində təhsilini davam etdirməyə məcbur oldu.

1924-cü ildə Bazorkin Vladiqafqazda Inquş Pedaqoji Texniki Məktəbinin hazırlıq şöbəsinə daxil olmuşdur. Texnika məktəbində təhsil alan İdris əvvəlcə ədəbiyyat sahəsində çalışmağa başladı. "Red Sprouts" əlyazma jurnalının poeziyasını yazdı.

İdris Bazorkinin müəllimlərindən biri professor, dilçi Mixail Nemirovski Yakovleviç idi. O, tələbəsini varis olmağa dəvət etdi. Bunun üçün İdris gələcək ədəbi fəaliyyətə dair düşüncələrini tərk etməlidir və özünü tamamilə dilçiliyə ayırmalıdır. Lakin gələcək yazıçı imtina etdi, çünki o, hətta həyatını ədəbiyyatla bağlamaq üçün ciddi bir addım atmışdı. 1930-cu ildə pedaqoji kollecini bitirdikdən sonra, Bazorkin Vladiqafqazda Şimali Qafqaz Pedaqoji İnstitutunun ictimai və ədəbi şöbəsinə daxil olmuşdur. Bu illər ərzində İdris hekayələr, əsərlər, şeirlər və məqalələri yazmışdır. 1932-ci ildə Müharbek Şadiev ilə birgə yazıçı olan Bazorkin kənd məktəblərinin I sinifi üçün ingilis dilində dərslik dərc etdirmişdi.

Nəşr üçün rəqəmlər də Bazorkin tərəfindən verilmişdir. 1932-1934 illərində İdris Vladiqafqazda dağlıq İnquşetiya kəndlərində müəllim işləmişdir. 1934-cü ildə İnquş milli nəşriyyatında "Yüngül" kitabında Bazorkin tərəfindən şeirlər və qısa hekayələr toplusu nəşr olunmuşdur. Eyni ildə Bazorkin SSRİ-nin yeni yaradılmış Yazıçılar Birliyinə qəbul edildi.

Mükafatları
-----------

* "Xalqlar Dostluğu" ordeni — 15.08.1991

Filmoqrafiya
------------

1. Əmək və qızılgül (film, 1962)

İstinadlar
----------

1. ↑  Газета «Сердало», № 214, 2 апреля 2008, Назрань 2008
2. ↑  «Ведомости Съезда народных депутатов СССР и Верховного Совета СССР», № 34 за 1991 год, ст. 976
**Kürçübоyаt yаşаyış yеri** — Tumаslı kəndindən cənub-qərbdə Tumаslı- Diyаdin yоlunun sоl tərəfində yеrləşir. Yаşаyış yеrinin bir qismi kаnаl qаzılаrkən dаğıdılmışdır. Hаzırdа yаşаyış yеrinin ərаzisi əkin sаhəsinə çеvrilmişdir. Ərаzinin şumlаnmаsı nəticəsində mədəni təbəqə dаğılmış, kеrаmikа məmulаtı ətrаfа səpələnmişdir. Yаşаyış yеrinin bəzi qismlərində kül yığınlаrınа, bəzi yеrlərdə isə çəhrаyı rəngli bаd qırıqlаrınа rаstlаnır. Аşkаr оlunаn kеrаmikа məmulаtı çəhrаyı rəngdə bişirilmiş fоrmа vеrməyən kеrаmikа pаrçаlаrındаn ibаrətdir. Yаşаyış yеrindən аz miqdаrdа şirli kеrаmikа məmulаtı dа аşkаr оlunmuşdur. Аrхеоlоji mаtеriаllаr inkişаf еtmiş və Sоn Оrtа əsrlər dövrünə аiddir. Yаşаyış yеrini XV-XVIII əsrlərə аid еtmək оlаr.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bахşəliyеv, Vəli.* Nахçıvаnın аrхеоlоji аbidələri (PDF) (az.). Bakı: "Elm". 2008. 301s. 2019-04-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-04-12.
**Cerard Damiano** (4 avqust 1928, Bronks, Nyu-York – 25 oktyabr 2008[…], Fort-Mayers[d], Florida) — amerikalı porno film rejissoru olmuşdur.

Həyatı
------

O, italyan əsilli katolik ailəsində anadan olub. Atasını hələ 6 yaşında olarkən itirmiş, 17 yaşında ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinə yazılmış, burada 4 il hərbi xidmət keçmiş və burada aldığı təqaüdlə rentgen mütəxəssisi olmuşdur. Bir müddət peşəsi ilə məşğul olub Nyu-Yorkda bərbər işlədikdən sonra o, az büdcəli qorxu filmləri çəkən dostu vasitəsilə kino dünyasına daxil olur.

1972-ci ildə o, müasir porno film sənayesinin qabaqcıllarından və klassiklərindən biri hesab edilən Deep Throat filmini çəkmişdir. O, 1990-cı illərə qədər yenə də çoxsaylı porno filmlər çəkmiş və bunların arasında janrın klassiklərindən sayılan "The Devil in Miss Jones" (1973) və sadomazoxist janrlı "The Story of Joanna" (1975) filmləri də yer almışdır. İlk filmi 2005-ci ildə "Inside Deep Throat" adlı sənədli filmə çevrilmişdir.

Bir çox filmlərinin qeyri-pornoqrafik hissələrində "Albert Gork", "Al Gork", "Jerry Gerard" və ya "D. Furred" kimi məşhurlar ilə kiçik rollar da ifadə etmişdir.

O, 25 oktyabr 2008-ci ildə Floridada vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------


1. 1 2  Gerard Damiano // filmportal.de. 2005.
2. 1 2  .
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | AFDb · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Filmportal · IMDb · Kinopoisk |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Universalis |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave |
| Normativ yoxlama | BNF: 138929432 · GND: 13065227X · ISNI: 0000 0000 5513 2271 · LCCN: no2008164692 · VIAF: 8499825 · WorldCat VIAF: 8499825 |
**Əl Bağdadiyyə TV** — İraqda yayımlanan televiziya kanalı.

Tarixçə
-------

Mərkəzi Misirin paytaxtı Qahirədə olan "Əl-Bağdadiyyə" televiziyası 2005-ci il sentyabrın 12-si İraqın İspaniyadakı sabiq səfiri Dr Avun Əl Kaşluk tərəfindən yaradılıb. İyirmi dörd saat yayımlanan "Əl Bağdadiyyə" kanalının İraq, Liviya, Suriya, İordaniya, Norveç, İsveçdə şöbələri var.

Məqsədi
-------

Bu kanalı digər kanallardan fərqləndirən cəhət TV ekranında İraq bayrağı xaricində başqa bayrağın dalğalanmasına icazə verilməməsidir. Televiziyanın məqsədi İraqın bütövlüyünü təmin etməkdir. İraqın müstəqilliyinə qovuşması ilə bağlı verilişlər hazırlanır. "İşğal qüvvələrinə və diktatorluğa yox" şüarı ilə Nil-Sat, Arab-Sat, Hotbird və Optus B3 peykləri ilə yayımlanır. Heç bir etnik qrupa üstünlük verməyən və müstəqil şəkildə yayım həyata keçirən kanallardan ən önəmlisi olan "Əl Bağdadiyyə" TV-nın yayım siyasəti etnik ayrıseçkiliyə yol verməmək, İraqda həmrəylik və bərabərliyin reallaşmasına nail olmaqdır. 

İşğalçı qüvvələrin dərhal İraqı tərk etmələrini, İraq xalqına qarşı tətbiq edilən təzyiq və zorakılıq hadisələrinin aradan qalxmasını, xalqı obyektiv şəkildə məlumatlandırmağı və istiqamətləndirməyi məqsəd qoyan yayım siyasətinə görə ABŞ tərəfindən dayandırılmağa çalışılan kanallardan biridir.

Fəaliyyəti
----------

Həmçinin, siyasi, musiqi və idman verilişlərinə üstünlük verir. Bu verilişlər; "Əl Muhacirin min Əl İraq", "Mütamər Bağdad", "Ataruhu ala Əl Vakiq Əl İraqi", "Əl Muhtasar", "Qadiyət Əl Usbuq", "Əl Müvacəhə", "İraqileyn", "Tarix", "Mə Lə Yuqal", "İdman", "Şəbəb", "Gənclik", "İstəklər"dir. Ən çox izlənilən veriliş "İlək Vahşə" də qürbətdə yaşayan iraqlılardan bəhs olunur. İraqın keçmişdən bu günə qorunub yaddaşlara həkk edilmiş folkloruna, seriallara və milli motivli mahnılara önəm verir.

İraqda və Misirdə baş verən prosesləri, müqavimətçilərin xəbərlərini işıqlandıran kanal Misir TV kanalları və xalqı tərəfindən ən çox izlənilən kanallar arasında yer almaqdadır. "Əl Bağdadiyyə" kanalı İraqda və ölkədən kənarda daha çox fəaliyyət göstərib. Xüsusilə də Ankara və İstanbulda bir çox özəl verilişlər hazırlamağa çalışıb. Yaxın Şərq müxbiri Cevdət Assafi türkmanlarla bağlı dəfələrlə verilişlər yayımlayıb. Eləcə də Türkiyədə hicab məsələsində ərəb tamaşaçılarının diqqətini cəlb edən verilişlər hazırlayaraq təqdim edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Dr. Şəmsəddin Kuzəçi.* İraq mətbuat tarixi (1869-2019). Bakı: "CBS". səh. 113-114. ISBN 978-9952-516-66-1..

| ⛭İraqdaki televiziya yayımı şəbəkələri |
| --- |
| Dövlət kanalları | 
* Dohuk TV
* Əl-Ənbər TV
* Əl-Babiliyə
* Əl-Movselə TV
* İraqiyyə Tv
* Kərbala TV
* Səlahəddin TV

 |
| Ərəb dilində | 
* Afaq TV
* Əl Şərqiyyə TV
* Əl-Fayhaa TV
* Əl Forat
* Əl Sumaria
* Əl Bağdadiyyə TV
* Əl-Rəfidain TV
* Əl-Zavraa TV
* Asia Network Television
* Kərbala TV
* Ələhəd TV
* Alghadeer TV
* Əlnucabə TV
* Music Al Remas TV
* Alfarqadain TV

 |
| Kürd dilində | 
* Kanal4
* Kurdmax Pepûle
* KXN
* Kürdistan 24
* Kürdistan TV
* Kurdsat
* NRT News
* Pelistank TV
* Rudaw
* Vîn TV
* WAAR TV
* Zaqros TV
* Zaro tv

 |
| Süryani dilində | 
* Aşur TV
* İştar TV

 |
| Türk dilində | Türkmaneli TV |
**Faylın adı** (*ing.* filename) — faylı başqa fayllardan fərqləndirmək üçün ona mənimsədilən hərflər, rəqəmlər və başqa yolverilən simvollar yığını. Faylın adı, adətən, onun tipini və ya təyinatını geniş təsvir edən uzantı (EXTENSİON) ilə müşayət olunur. MS-DOS əməliyyat sistemində faylın adı səkkiz simvoldan artıq ola bilməz, həm də faylın adında hərf və rəqəmlərlə yanaşı, defis və altcizgi simvolları kimi, bəzi durğu simvollarından da istifadə etmək olar. Mas OS əməliyyat sistemində faylın adı 31 simvoladək ola bilər və onların arasında ikinöqtədən (:) başqa istənilən simvol ola bilər (: simvolundan yolun (PATHNAME) elementlərini bir-birindən ayırmaq üçün istifadə olunur). OS/2 sisteminin HPFS fayl altsistemində fayların adlarının uzunluğu 254 simvoladək ola bilər, ancaq disksürənin hərfindən, yoldan və faylın adından ibarət olan kombinasiyanın uzunluğu 259 simvolu aşa bilməz. NTFS fayl sisteminin istifadə olunduğu Windows NT əməliyyat sistemində faylın adı 255 simvoladək ola bilər. HPFS və NTFS sistemlərində faylın adında boşluq simvolundan istifadə etməyə icazə verilir. 

Bir çox nəşriyyatlar bitişik deyil, "file name" yazılışına üstünlük verir.

Ədəbiyyat
---------

1. ↑  İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
**Əl-Ərəbi** (*ərəb.* خليج العرب‎) — Misirin Aralıq dənizi sahillərində, Nil çayının mənsəbinə yaxın ərazidə yerləşən körfəz. Körfəz İsgəndəriyədən qərbdədir. Antik dövrdə Qırmızı dəniz olaraq adlandırılırdı. Burada Livan dənizinin ən ucqar cənub nöqtəsi yerləşir.

Geoloji cəhətdən körfəz, Afrikanın şimal sahilindəki sinklinal hövzəsinin nəticəsidir

Körfəzin qərb hissəsində bir neft limanı kimi inkişaf etmiş, hazırda isə turizm şəhərinə çevrilmiş Əl-Əlameyn şəhəri vardır. İkinci Dünya müharibəsi zamanı şəhər uğrunda şiddətli döyüşlər getmişdir: birinci və ikinci Əl-Əlameyn döyüşləri.
.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integral Consult, Cairo General Structural Setting Of Northern Egypt Arxivləşdirilib 2020-02-17 at the Wayback Machine from environmental report to World Bank
2. ↑  *Ansari, Abid A.; Singh, Gill Sarvajeet; Lanza, Guy R.; Rast, Walter.* Eutrophication: causes, consequences and control. Volume 1. Springer Science & Business Media. 2010. səh. 174. ISBN 9789048196258. 2020-10-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-13.
**Əlimərdan Hüseynov** (azərb. Hüseynov Əlimərdan Əbil oğlu) - 20 yanvar şəhidi. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 31 mart 1998-ci il tarixdə fərmanı ilə ölümündən sonra **20 Yanvar Şəhidi** fəxri adı verilmişdir.

Həyatı
------

1962-ci il yanvarın, 14-də Biləsuvar rayonunda anadan olub. 1983-cü ildən Azərelektroterm elm-istehsal birliyində elektrik montyoru işləmişdir. 19-dan 20-nə keçən gecə Salyan qazarmasının yanında olmuşdur. Qohum-qardaşının hadisə ilə bağlı geniş məlumatı yoxdur. Yanvarın 21-də morqdan tapılmışdır. Güllələr ona qolundan və sinəsindən dəymişdir. Sifətinin sağ tərəfində ağır zərbə izləri olub. Həkimin dediyinə görə o, güllə yarasından deyil, yaralı halda döyüldüyünə görə ölmüşdür. Biləsuvar rayonundakı Fioletovka kənd qəbiristanlığında dəfn edilib. İki ay idi ki, nişanlanmışdı.

Ünvan
-----

Bakı — 116, 7-ci mikrorayon, yataqxana 2, otaq 133.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

* *Qulu Kəngərli.* **20 Yanvar şəhidləri** (PDF). Bakı: Gənclik. 1992. 312 səh. ISBN 4702060204. 2015-07-17 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-18.

1. ↑  "20 Yanvar şəhidi Əlimərdan Hüseynovun adı əbədiləşdirilib". 2023-01-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-20.
**Əlinağı xan Sadıq xan oğlu Müfaxxarülməmalik** (?-1909) — Xoy, Salmas və Tehranın hakimi.

Həyatı
------

Əlinağı xan Sadıq xan oğlu Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. Atası bu şəhərin darğası vəzifəsində çalışmışdı. Müzəffərəddin şah Qacar yaxınlarından sayılırdı.

Əlinağı xan mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Təbrizdə vəliəhd Məhəmmədəli mirzənin diqqətini cəlb etmişdi. Müfaxxarülməmalik ləqəbini almışdı. 1906-cı ildə Xoy və Salmasın hakimi təyin edilmişdi. Ona ciddi tapşırılmışdı ki, məşrutəpərəstləri göz açmağa imkan verməsin. Tapşırılan işlərin öhdəsindən lazımınca gəlmişdi.

1908-ci ildə Mirzə Əhməd xan Müşirəssəltənənin təşkil etdiyi kabinədə ticarət naziri vəzifəsini daşımışdı. Sonra Tehranın hakimi vəzifəsinə göndərilmişdi. Məşrutəçilər tərəfində Tehran fəth olunduqdan sonra təğyiri-libas olub qaçmışdı. Mazandaran-Bakı yolunda, Ləkən çayının kənarında tutulmuşdu.

1909-cu ildə inqilabi məhkəmənin hökmü ilə güllələnmişdi.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Məşrutə ensiklopediyası, Bakı, 2011. 624 səh.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
BTR-94
**BTR-94** — Zirehli Personal Daşıyıcı

Xüsusiyyətlər
-------------

* Ağırlıq 13.6 ton
* Uzunluq 7.65 m
* Genişlik 2.90 m
* Yüksəklik 2.80 m
* Mürettebat 3+10 yolçu

  

* Ana silahı əkiz 23mm 2A7M top
* Digər silahları 7.62 mm PKT pulemyot
* Mühərrik dizel 300 at ( kW)
* Qaldırma tutumu 22.05 at/ton
* Süspansiyon təchizatı 8x8 təkərli
* Hərəkat mənzili 600 km
* Maksimum sürəti 85 km/s

BTR-94 Sovet istehsalı 8 tekelekli BTR-80 vasitəsinin Ukrayna tərəfindən modifiye edilmiş halıdır. Vasitə amfibik bir ZPTdir. (bronyetransportyor) The BTR-94ün üzərində BAU-23x2[1]model taret var. Bu taret BTR-80lərdə istifadə edilən BPU-1 modelinə görə daha genişdir. Taretin üzərində əkiz 23mmlik 2A7M top (200 güllə tutumlu) ,eşşəksənsəli KT-7.62 pulemyot (2,000 güllə) , 6 ədəd/adət 81mmlik sis bombaatarı və 1PZ-7-23 görüşsistemi var. Hər bir 2A7M top dəqiqədə maksimum 850 güllə ata bilər. Eyni silah ZSU-23-4 modelində də istifadə edilməkdədir. BAU-23x2 model taret ayrıca BTR-70 və ya Ratel IFV model vasitələrə də ilişməkdədir..

İordaniya 1997-ci ildə 50 ədədlik BTR-94 sifariş vermiş bu vasitələr 2000-ci ildə təslim edilmişdir.

İstifadə edən Ölkələr
---------------------

* İordaniya
* İraq - 50;
* İordaniya tərəfindən 2004-cü ildə hədiyyə edilən vasitələr Mekanize Polis Birlikləri tərəfindən istifadə edilir. [2]
* Ukrayna

Ayrıca baxın
------------

BTR-152
BTR-60, BTR-70, BTR-80, BTR-90, BTR-3, BTR-4

Ədəbiyyat
---------

* KMDB - BAU-23x2 Weapon Station
* Iraqi Army To Receive 250 Armored Vehicles.

Xarici əlaqələr
---------------

* BTR-94 at Ukrspetsexport

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***BTR-94*** ilə əlaqəli mediafayllar var.Xəta: şablon boşdur |
**Mirzə İsa Xəyali** (1850, Cənubi Azərbaycan – 1917, Lənkəran, Lənkəran qəzası) — XIX əsr Azərbaycan şairi.

Həyatı
------

Mirzə İsa Hacı Məhəmmədrəhim oğlu təxminən 1850-ci ildə Ərdəbildə doğulmuşdur. Təhsilini orada almış, 1891-ci ildə Lənkərana köçmüşdür. Bir məddət Lənkəranda müəllimlik etmişsə də əsas peşəsi ticarət olmuşdur. O, 1917-ci ildə Lənkəranda vəfat etmişdir,

Xəyali "Fövcül-füsəha "ədəbi məclisinin fəal üzvlərindən idi. Onun bədü irsindən bir neçə qəzəl və digər şeirləri qalmışdır.

Təzkirəsi
---------

XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatının ilk mənbələrindən bəhs edərkən Mirzə İsa Xəyalinin (1850–1917) "Təzkireyi — Ziyai" əsəri haqqında danışmamaq mümkün deyil. Onun təzkirəsində Ərdəbil və Təbriz şairlərindən Molla Qulaməli Həsrət, Mirzə Əsəd Şəms Ərdəbili, Molla Məhəmməd Mücriм, Mirzə Abdulla Sağəri və başqalarının həyat və yaradıcılığı toplanıb. Burada Ъənubi Azərbaycan şairləri ilə birlikdə, S. Ə. Şirvani, M. Ə. Növrəs, M. R. Fəna, F. Kəminə кими Şimali Azərbaycanda yaşayan sənətkarların bədii irsinя də ayrıca diqqət yetirilib. Bunu da qeyd edək ki, Mirzə İsa Xəyalinin bu təzkirəsi çap olunmayıb. Ona görə də indiyə kimi tədqiqatdan kənarda qalыб.

Yaradıcılığı
------------


***Vikimənbədə*** **Mirzə İsa Xəyali** ilə əlaqəli məlumatlar var.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Tərtib edəni: Zaman Əsgərli.* "XIX əsr Azərbaycan şeiri antologiyası" (PDF). Milli Kitabxana (az.). "Şərq-Qərb". 2005. 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2016-08-13.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan ədəbiyyatı


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ədəbiyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Beslan Zaudin oğlu Mudranov** (7 iyul 1986, Baksan şəhəri, Kabarda-Balkariya MSSR, RSFSR) — Rusiyalı cüdoçu və samboçu. 2016 Yay Olimpiya Oyunlarının çempionu, Dünya Çempionatlarının mükafatçısı, cüdo üzrə Avropa və Rusiya çempionu. Cüdodakı ən yüngül çəki dərəcəsində çıxış edir (-60 kq.). Sambo üzrə beynəlxalq dərəcəli idman ustası. Cüdo üzrə Rusiyanın 2012-ci il əməkdar idman ustası. 2010 və 2011-ci illərin cüdo üzrə Dünya Çempionatlarının iştirakçısı, 2012-ci ilin cüdo üzrə Avropa çempionu. 2015 Avropa Oyunlarının çempionu. Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində keçirilən 2016 Yay Olimpiya Oyunlarının çempionu.

Həyatı
------

7 iyul 1986-cı ildə Kabarda-Balkariyanın Baksan şəhərində anadan olub. 13 yaşından güləş idman növü ilə məşğul olub, amma sambo haqqında ona kiçik qardaşı məlumat verib. Bir müddət sonra Maykop şəhərinə köçür və orada Adıgey Dövlət Universitetinin cüdo fakültəsinə daxil olur. 2006-cı ildə Armavir şəhərinə köçür, 2008-ci ildə isə cüdoya keçərək Rusiya Zona Çempionatının və Rusiya Çempionatının qalibi olur.

Ailəsi
------

Atası Zaudin Şafiq oğlu Mudranov uzaq təyinatlı tır sürücüsü işləyir, anası Asya Həsən qızı Mudranova isə ev xanımıdır. Qardaşı Aslan Mudranov Adıgey Dövlət Universitetinin cüdo fakültəsində təhsil alır, sambo və cüdo ilə məşğul olur. Aslan Mudranov Rusiyanın beynəlxalq dərəcəli idman ustası və sambo üzrə Avropa çempionudur.

Diana adlı xanım ilə ailəlidir. 2 qızı var.

İdman nəaliyyətləri
-------------------

### Sambo

* Yeniyetmələr arasında Rusiya Çempionatının gümüş mükafatçısı — 2002-ci il
* Yeniyetmələr arasında Rusiya Çempionatının qızıl mükafatçısı — 2004-cü il
* Yeniyetmələr arasında Avropa Çempionatının gümüş mükafatçısı — 2004-cü il, Praqa
* Beynəlxalq dərəcəli idman ustası — 2004-cü il
* Gənclər arasında Dünya Çempionatının qızıl mükafatçısı — 2006-cı il, Moskva
* Rusiya Çempionatının qızıl mükafatçısı — 2007-ci il
* Müxtəlif beynəlxalq turnirlərin mükafatçısı

### Cüdo

* Rusiya Çempionatının qızıl mükafatçısı — 2008-ci il, Volqoqrad
* Rusiya Çempionatının gümüş mükafatçısı — 2009-cu il, Nalçik
* Böyük dəbilqə turnirinin bürünc mükafatçısı — 2009-cu il, Moskva
* Avropa Çempionatının 5-cisi — 2010-cu il, Vyana
* Dünya Çempionatının 5-cisi — 2010-cu il, Tokio
Yaşıl zeytun
**Zeytun rəngi** – sarı boya və ya bir qədər qara rəng qarışdıraraq əldə edilə bilər. Zeytun rəngi silahlı qüvvələrdə, xüsusilə də İkinci Dünya Müharibəsi dövründə ABŞ Ordusu tərəfindən uniforma və avadanlıq üçün kamuflyaj rəngləri kimi istifadə edilmişdir.İkinci Dünya müharibəsi dövründə ABŞ Silahlı Qüvvələri və hərbi nəqliyyat vasitələri üçün standart döyüş forması rəngli zeytun rəngi idi. İlk dəfə olaraq, 1892-ci ildən başlayaraq İngilislər zeytun rəngi adını istifadə etməyə başlayıblar. Möhkəm rəng olaraq, hətta hələ də ABŞ hərbi birləşmələri rəngləmə və aksesuarlar üçün istifadə olunur olsa da, birdən çox rəngli kamuflyaj sistemi kimi kamuflyaj üçün effektiv deyil (məs. ABŞ Ordusu Mübarizə Uniforması, Tigerstripe, MARPAT, Multicam və s.). İsrail, Hindistan, Kuba, Venesuela və Avstriyanın qoşunları bərk rəngli zeytun paltarları geyirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rənglər haqqımızda nə deyir?". 2012-02-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-07.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Veb rəngləri** | Qara | Gümüş | Boz | Ağ | Qırmızı | Çəhrayı | Tünd qırmızı | Bənövşəyi | Açıq bənövşəyi | Yaşıl | Açıq yaşıl | Zeytun | Sarı | Narıncı | Göy | Tünd göy | Firuzə | Mavi |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
| Yazılış | black | silver | gray | white | red | pink | maroon | purple | fuchsia | green | lime | olive | yellow | orange | blue | navy | teal | aqua |
**Sükanla idarə** — nəqliyyat vasitələrinin hərəkət istiqamətinin sükanla idarə sistemidir. O, təkərlərin (və ya digər hərəkət vasitələri, məsələn: xizək) vəziyəti ilə sükan arasında (dönmə bucağı) proporsional əlaqə yaradan mexanizmlərdən ibarətdir.

Avtomobillərin sükanla idarəsi
------------------------------

40km/s-dan aşağı və yuxarı sürətlərdə avtomobilin sükanla idarəsi
**4WS** (**4 Wheel Steering**, ingil. 4 idarə olunan təkər) — avtomobilin arxa təkərlərini döndərən sistem. Yüksək sürətlərdə arxa təkərlər (eynilə qabaq təkərlər kimi) dönmə istiqamətinə dönürlər, bu kəskin manevrlərdə avtomobilin stabilliyini artırır. Kiçik sürətlərdə isə əks hal baş verir: arxa təkərlər qabaqdakıların əksinə dönərək manevretmə qabiliyyətini yüksəldir və dönmə radiusunu kiçildirlər. Avtomobillərdə sükanla idarə sükanön fırlanma hərəkətini idarə olunan təkərlərin dönməsinə çevirən mexaniki reduktor və dartıcı sistemdən ibarətdir. Sükanın və təkərin dönmə bucaqları arasındakı nisbət adətən 15:1 … 25:1 arasında yerləşir və ötürmə nisbəti adlanır. Təkərlərin müxtəlif bucaqlara dönməsini təmin edən dartıcılar sisteminə sükan trapesiyasını təşkil edir.

Traktorların sükanla idarəsi
----------------------------

Traktorlarda quruluşundan asılı olaraq iki idarəetmə növü məlumdur: qabaq təkərlərin dönməsi \*avtomobillərə analoji olaraq) və ya yarımçərçivələrin dönməsi.

Yarımçərçivələrdən istifadənin aşağıdakı üstünlükləri vardır:

— Aparıcı təkərlərin unifikaisyasə və etibarlılığı (onlarda dönmə mexanizmləri olmur),
— Arxa və qabaq təkərlərin bir birini addımlaması, yəni arxa təkərlər həmişə qabaq təkərlər keçə yerdən gedirlər ki, bu da traktorun keşicilik qabiliyyətini artırır.
-Dönmə zamanı traktorda asılmış işçi mexanizmlərin səlis hərəkəri reallaşdırılır.

Sükanla idarə mexanizmi
-----------------------

İdarə mexanizmi — sükanın fırlanma hərəkətini dartıcının yerdəyişməsinə çevirn, sükanla idarənin bir hissəsidir. Əslində bu mexaniki reduktorun bir növüdür. Ən geniş yayılmış aşağıdakı idarə mexanzimləri mövcuddur:

— Dişli çarx-daraq — sükan dişli çarxla tərpənməz bərkidilir, hərəkətli daraqların ucları qollar vasitəsilə təkərləri döndərirlər. Hal-hazırda sərnişin avtomobillərində geniş istfadə olunur.
— Sonsuzvint ötürməsi — sükan çarxı sonsuzvinti fırladır, o isə öz növbəsində onunla əlaqdə olan sürüngəci (dişli çarx sektorunu) hərəkət etdirir. Sonsuzvint üzrə sürüşün sürüngəcə dəstək bağlanır. Dəstək hərəkətə gətirildikdə o dönmə trapesiyasında yerdəyişmə yaradır. Bu digərlərinə nisbətən çoxlu sayda elementlərdən ibarət mürəkkəb sistemdir.
— Vint kürəli qayka birləşməsində sükan onunla əlaqədə olan valı döndərir, nəticədə valda oturdulmuş vint oymağındakı qayka hərəkət etdirilir. Valın vidələri və oymaq arasında sürüşmə sürtünməsini diyirlənmə sürtünməsinə çevirən kürələr yerləşir. Bu mexanizmlərdən adətən yük avtomobillərində istifadə edilir.

Mənbə
-----

* Erik Eckermann: *Die Achsschenkellenkung und andere Fahrzeug-Lenksysteme*. Deutsches Museum, München 1998, ISBN 3-924183-51-1.
Krım tatar mətbəxinin yarandığı Krım yarımadası bitki örtüyü, ət, tərəvəz və meyvələrlə zəngindir. Krım tatar mətbəxi uzun illərdir ki, Ukrayna, Yunanıstan, İtaliya, Türkiyə, Qafqaz, Rusiya və digər ölkələrin mədəniyyəti ilə təmasdadır. Həmçinin subetnik qruplarda da xüsusiyyətlər müşahidə olunur. Tərəvəz, meyvə və balıq tez-tez cənubluların süfrəsində olur, çöl sakinləri isə ət və süd məhsullarını istənilən formada yeməyi sevirlər və böyük kulinariya sirlərini daşıyırlar. Bütün bunlara baxmayaraq, hər süfrədə milli xörəklərə yer var.

Ənənəvi yeməklər
----------------

* Çiberek — Yarım ay şəklində içlik üzərinə qatlanmış bir dəyirmi xəmir parçası ilə hazırlanır. Krım tatarlarının milli yeməyi, Türkiyə, Rumıniya, Rusiya və Özbəkistandakı Krım tatar diasporalarında da məşhurdur.
* Burma — ənənəvi Krım yeməyi
* Yantiq — manqalda bişirilmiş çibərək.
* Köbete — iki qat xəmir arasında düyü və toyuq içliyi olan, bişmiş ənənəvi yemək.
* Tabaq börək — şorba (qaşıq börək) ətli xırda küftə.
* Gubadia(və ya qubadia)- qat-qat ət, düyü, doğranmış yumurta, kişmiş və pendirdən hazırlanmış yemək.
* Şorba — iri tikə mal və qoyun əti, soğan, yerkökü və digər tərəvəzlərdən ibarət ət şorbası.
* Baqla külü — yaşıl noxuddan və ya lobyadan hazırlanan şorba, vegetarian yeməyi.
* Dolma — ətli bolqar bibəri.
* Sarma — üzüm yarpağına bükülmüş ət.
* Ayran — milli içki.
* Pite — ənənəvi çörək.

kırım

Haqqında
--------

Qədim dövrlərdən bəri Krım tatarları çöllərdə, dağlarda və Qara dəniz sahillərində yaşayıblar. Onların mətbəxində ət yeməkləri üstünlük təşkil edirdir. Bunlara quzu əti, mal əti və s. daxildir. XV əsrdə zadəgan venesiyalı Ambrose Contarini yazırdı ki, çöl tatarlarının əsas qidası at əti və süddür. Martin Bronevski 1578-ci ildə Krım tatarlarının at ətini, dəvə ətini, mal və quzu ətini necə yediyinin şahidi olub.

Ənənəvi süfrəyə baxsanız, un məhsullarının müxtəlifliyi valehedicidir. Zəngin xəmirdən mingen-çibərək, tava-lokum, yantık (ortası çuxurlu ətlə doldurulmuş qayıqşəkilli piroqlar) və s. hazırlanır. Sadə xəmirdən, Burma, ayaqlıq-çibərək (yağsız tavada bişmiş çeburek, Cənubi sahildə onlara tıqız yantık deyilir), Tataraş (köftəyə bənzər, lakin ölçüsü daha kiçik olan məhsullar), kaşık-şorba (çox xırda küftə ilə şorba, Cənub sahillərində ona ufak-aş deyilir), makarne (xırda-xırda xəmir məmulatları), salma və s. bişirilər. Krım tatar mətbəxi zəngin və şirin xəmirdən hazırlanan məhsullarla çox zəngindir: çayla süfrəyə verilən kurabiye, şəkər-kıq, çelpek, katlama, qoş-tele, paxlava və s. başqa şirmiyyat növlərini misal göstərmək olar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Этикет питания крымских татар в ханский период!". 2023-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-31.
2. ↑  Гөбәдия (Губадия рецепт)
3. ↑  Kırım Tatar Mutfağı

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | LCCN: sh97004922 |
**Zeytun üsyanı** — Türkiyənin Qəhrəmanmaraş ilində 1780-cı ildə ermənilər tərəfindən təşkil olunmuş üsyan. Üsyanın başlanmasının səbəbi vergilər olmuşdur. Zeytun erməniləri IV Murad tərəfindən verilən fərmana əsasən 1774-cü ildən etibarən vergi ödəyirdilər. Ərazidə yaşayan ermənilər belə bir fərmanın olmadığını və vergilərin sultandan xəbərsiz toplandıqını iddia etməyə başladılar. Sultanın verdiyi fərmanla bağlı, hər hansısa məlumatın əldə olunmaması, ermənilər etirazılarına səbəb olmuşdur. Ermənilərlə danışıq aparmaq məqsədi ilə Maraş vilayətinə gəlmiş Ömər Paşanın ermənilər tərəfindən öldürülməsi, vəziyyəti gərginləşdirmişdir. Bu hadisədən sonra zeytun ermənilərinin yaşadıqları bir neçə kənddə 7 ay davam edəcək, ciddi rejim tətbiq olunmuşdur. Zeytun üsyanı Osmanlı imperiyasında yaşayan Osmanlı ermənilərinin ilk üsyanı hesab olunur.

İstinadlar
----------



| ⛭Erməni milli hərəkatı |
| --- |
| Siyasi təşkilatlar | Hnçak  • Armenakan  • Daşnaksütun |  |
| Birinci dünya müharibəsi | 
Zeytun üsyanı • Bitlis üsyanı • Zeytun üsyanı II • Van üsyanı • Şəbinkarahisar üsyanı • Musa dağı üsyanı • Musa dağı üsyanı • Osmanlı Bankına hücum • Nemezis əməliyyatı |
| Kamavorlar | Andranik Ozanyan • Aram Manukyan • Armenak Yekaryan • Drastamat Kanayan • Armen Qaro • Murad Sebastatsi
 |