**Müqəddəs Üçlük Kafedralı** (*gürc.* თბილისის წმინდა სამების საკათედრო ტაძარი; Tbilisis cminda samebis sakatedro tadzari), **Sameba** kimi tanınan (*gürc.* სამების ლავრა) — Gürcüstan Ortodoks Kilsəsinin baş paytaxtı. Gürcüstan 1995–2004-cü illər arasında inşa edilən, dünyanın ən hündür üçüncü Şərq Ortodoks katedralıdir və ümumi ərazisinə görə dünyanın ən böyük dini binalarından biridir. Sameba, tarixin müxtəlif mərhələlərində gürcü kilsə memarlığına hakim olan ənənəvi üslubların sintezidir və bəzi Bizans çalarlarına malikdir.

Tarixi
------

 Prezident Administrasiyası
Gürcü Ortodoks Kilsəsinin avtosefaliyasının 1500-cü ilini və İsanın doğumunun 2000-ci ildönümünü qeyd etmək üçün yeni bir katedral tikmək fikri 1989-cu ildə, o vaxtki sovet sovet respublikasının milli oyanışı üçün həlledici bir ildə ortaya çıxdı. 1989-cu ilin may ayında Gürcüstan Pravoslav Patriarxlığı və Tbilisi hakimiyyəti "Müqəddəs Üçlüyün Katedrali" layihəsi üçün beynəlxalq müsabiqə elan etdi. Müsabiqənin ilk turunda yüzdən çox layihə təqdim edildikdə qalib müəyyən edilməmişdir. Nəticədə memar Arçil Mindiaşvilinin layihəsi qalib gəldi. Gürcüstanda sonrakı çalxantılı vətəndaş iğtişaşları bu iddialı planın həyata keçirilməsini altı il təxirə saldı və yalnız 23 noyabr 1995-ci ildə yeni bir kafedralın təməli qoyuldu. Kilsənin inşası "gürcü milli və mənəvi dirçəlişin simvolu" kimi qiymətləndirildi və əsasən bir neçə iş adamının və sadə vətəndaşın anonim ianələri hesabına maliyyələşdirildi. 23 noyabr 2004-cü ildə, Müqəddəs Georgi Günündə, Katedral Gürcüstanın Katolikos-Patriarxı II İliya və dünyanın digər pravoslav kilsələrinin yüksək rütbəli nümayəndələri tərəfindən təqdis edildi. Mərasimdə Gürcüstandakı digər dini və konfessional icmaların liderləri ilə yanaşı siyasi liderlər də iştirak ediblər. Yeni katedral kompleksi üçün seçilmiş sahənin ən azı hissəsinə bir vaxtlar Xocavank adlı qədim erməni qəbiristanlığının ərazisi daxil idi. Bir vaxtlar Sovet dövründə Lavrenti Beriyanın əmri ilə qəbiristanlıqda bir erməni kilsəsi dağıdıldı. Qəbiristanlığın əksər məzar daşları və abidələri də dağıdılıb, qəbiristanlıq istirahət parkına çevrilib. Ancaq Sameba Katedralınin inşasına başlandığı zaman qəbiristanlıqda hələ çoxlu məzarlar var idi. Bir müəllifə görə, tikinti sahəsinə sümüklər və qəbir daşları səpildikdən sonra qəbiristanlıq "qalmaqallı şəkildə hörmətsizlik" idi.

Memarlığı
---------

Müqəddəs Üçlük Katedrali Tbilisi
Sameba Katedrali, Tiflisin tarixi Avlabari bölgəsindəki Kura (Mtkvari) çayının sol sahilinin üzərində ucalan Eliya Təpəsi üzərində ucaldılmışdır. Ənənəvi gürcü üslubunda dizayn edilmiş, lakin böyük bir şaquli vurğu ilə "bir çoxları tərəfindən göz oxşayan bir şey olaraq görülür, digərləri kimi hörmətlidir" [12]. Katedralın səkkiz sütun üzərində dayanan çarmıx üzərində bir qübbəsi olan xaç formalı bir planı var. Eyni zamanda, günbəzin parametrləri apsesdən asılı deyil ki, bu da günbəzə və bütövlükdə kilsəyə daha monumental bir görünüş verir. Günbəz, hündürlüyü 7,5 metr olan zərli qızıl xaçla taclanır. Katedral doqquz şapeldən (Baş Mələklər, Vəftizçi Yəhya, Müqəddəs Nino, Müqəddəs Georgi, Müqəddəs Nikolay, On İki Həvari və Bütün Müqəddəslərin ibadətgahları) ibarətdir; onlardan beşi böyük bir yeraltı bölmədə yerləşir. Böyük narteks də daxil olmaqla, kafedralın ümumi sahəsi 3000 kvadratmetr, tutduğu həcm isə 137.000 kubmetrdir. Kilsənin (nefin) daxili ölçüləri 56 metr 44 metr, daxili sahəsi isə 2380 kvadratmetrdir. Katedralin yerdən xaçın zirvəsinə qədər olan hündürlüyü 87.1 metrdir (pilləkənlərin hündürlüyü 1 metrdir). Yeraltı ibadətgahı 35.550 kubmetr sahəni əhatə edir və hündürlüyü 13.1 metrdir. Tikinti üçün təbii materiallardan istifadə olunur. Döşəmə mərmər plitələrlə örtülmüşdür, qurbangah da mozaika ilə bəzədiləcəkdir. Freskləri Amiran Qoglidzenin rəhbərliyi altında bir qrup rəssam çəkmişdir. Tikintisi artıq başa çatan Sameba kompleksi, əsas katedral kilsəsi, ayrı bir zəng qülləsi, Patriarxın iqamətgahı, bir monastır, ilahiyyat seminariyası və ilahiyyat akademiyası, bir neçə atelye, istirahət yerləri və s.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Kalatozishvili, Georgy.* "Relations between Georgian and Armenian churches". Vestnik Kavkaza. 30 July 2014. 15 December 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 October 2021. the construction of the St. Trinity Cathedral in Tbilisi in 1989.The patriarchy of the Georgian Orthodox Church (GOC) decided to build a huge temple on a hill near an Armenian cemetery. The territory of the church, Armenian officials say, will take part of the territory of the cemetery.
2. ↑  *Goble, Paul.* "Tensions Between Georgian and Armenian Churches Escalate". Eurasia Daily Monitor. Jamestown Foundation. 11 (146). 8 August 2014. 5 February 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 October 2021. The construction of the Georgian cathedral became a problem for the Armenians because its site was either next to or, according to Armenians, occupied part of what has long been the Armenian cemetery there.
3. ↑  "Цминда Самеба – современное видение грузинского христианства". btimes.ru (rus). Business Times. 2016-02-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-13. Храм был построен на месте старинного армянского кладбища Ходживанк, что вызвало волну возмущения, как от местных жителей, так и от армян, которые были недовольны непочтительным отношением к останкам захороненных людей.
4. ↑  *Burford, Tim.* Georgia. Bradt Travel Guides. 2015. səh. 128. ISBN 978-1-84162-556-0. It was built on the Armenian Khojavank cemetery which was treated with a scandalous lack of respect.
5. ↑  *Noble, John; Kohn, Michael; Systermans, Danielle.* Georgia, Armenia & Azerbaijan. Lonely Planet. 2008. səh. 57. ISBN 978-1-74104-477-5. Some controversy surrounded its construction on the site of an old Armenian cemetery.