recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mirzə Əbülhəsən xan Mirzə Məhəmmədəli xan Şirazi** (1776-4 avqust 1846) — Qacarlar dövlətinin xarici işlər naziri, şair.

Həyatı
------

Mirzə Əbülhəsən xan Mirzə Məhəmmədəli xan 1776-cı ildə Şiraz şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Fətəli şah Qacara xidmət etmişdi. O, Gülüstan müqaviləsini imzalayan şəxslərdən biridir. Abbasqulu ağa Bakıxanov "Gülüstani-İrəm" əsərində bildirir:

"Həmin ilin baharında (1813-cü il) İran dövləti ruslar tərəfindən alınan ölkələri geri qaytarmaqdan naümid oldu. Rum (Osmanlı) barışığı və Xorasanda baş verən iğtişaş nəticəsində şah barışığa meyl göstərdi. Mirzə Əbülhəsən xan Şirazi İran dövləti tərəfindən vəkil edildi. Sərdar Ratişşev də gəldi. Qarabağın Gülüstan adlı yerində, hicri 1228-ci (1813) ildə, təşrin-əvvəl (oktyabr) ayının 12-də Rusiya ilə İran dövlətləri arasında əhdnamə bağlandı. Bu əhdnaməyə görə İran dövləti Gəncə, Qarabağ, Talış, Şəki, Şirvan, Bakı, Quba, Dərbənd xanlıqlarını, bütün Dağıstanı, Gürcüstanı və ona həmhüdüd olan ölkələri Rusiya dövlətinə verdi. Onlar haqqında hər cür iddiadan əl çəkdi. Rusiya imperatoru da öhdəsinə aldı ki, şah hansı bir övladını vəliəhd təyin etsə, ona yardım göstərsin və hüququnu müdafiə etsin".

Gülüstan müqaviləsinə görə, İrəvan və Naxçıvan xanlıqları İrana verilib. Gülüstan və Türkmənçay müqavilələlərinin heç birində Azərbaycanın adı çəkilməyib.

Mirzə Əbülhəsən xan Şirazi şair idi. Tair təxəllüsü ilə şeir yazırdı.

Mirzə Əbülhəsən xan Şirazi 1846-cı ildə vəfat edib.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar dövrünün diplomatları, Bakı, "Mütərcim", 2012. 334 səh.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Gülüstan müqaviləsi (1813)
* İran Xarici İşlər nazirləri

Xarici keçidlər
---------------



1. ↑  Abū al-Ḥasan Khān // Faceted Application of Subject Terminology.
2. ↑  *Bibliothèque nationale de France* Mirza Abdul Hassan Khan // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
**Seyid Əbdülhüseyn Diba** — Vəkiləllmülk kimi də tanınan 1888-ci ildə Təbrizdə dünyaya gəlib. Atası Turab xan Azərbaycanın böyük kübar, zadəgan və torpaq sahiblərindən idi və Müzəffərəddin şah Qacar sarayında əzəmətli durumu var idi.Əmiləri Nizamülüləma Təbrizi, Mirzə Əsədulla xan Naziməddövlə, və Mahmud xan Əlaülmülk İran və Azərbaycanın böyük və görkəmli adamlarından idilər. Əbdülhüseyn Təbrizdə ibtidai təhsil alandan sonra, təhsilin davam etdirmək üçün Fransaya göndərilmişdir. İqtisad və siyasi elmlər sahələrində təhsil almışdır, məzuniyətdən sonra İranın Parisdəki səfirliyində fəxri attaşe kimi xidmət etmişdir. Sonra İrana qayıtdi və xarici işlər nazirliyində yaxın qohumları həssas rəsmilərdə olmaqlarına görə konsol vəzifəsində Bakıya getdi. Bir Qafqazlı qız ilə evləndi ancaq Rusiya bolşevik inqilabından sonra həyat yoldaşı ilə İrana qayıtdi və Teymur Taşın yaxın adamlarından oldu. Teymur Taş,Əbdülhüseyn xan Dibanın xarici həyat yoldaşının adını bülbül qoymuşdur və ona fövqəladə diqqət və sevgisi varıdi.Əbdülhüseyn xan Dibanın xarici həyat yoldaşı Rus, Fransız, Alman və İngilis dillərini mükəmməl bilirdi. Bu məsələlərə görə Teymur Taş həmişə Sovetlərin kəşfiyyat xidmət orqanı (GPU) ilə əlaqələri olmağa təqsirləndirilirdi. Bir müddətdə İzmirdə konsol vəzifəsində idi.Rza şah Pəhləvi dövründə bir müddət sarayın təftiş başçısı oldu.Milli Məclis Şurasının 7 və 8 dövürlərində Teymur Taşın yardımı ilə Xoy, Maku və Salmasın nümayəndələri idi.

Əbdülhüseyn xan Teymurtaşın mövqeyi zəifləyəndən sonra Rza şah Pəhləvi, Əbdülhüseyn xan Dibanı xaric etdi və O, Kirmanşaha sürgün oldu və sonra rüşvət almaq ittihamı ilə həbs olundu və 1939-cu ildə, 51 yaşında Məlayer həbsxanasında şübhəli olaraq vəfat etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  مرسلوند، حسن؛ زندگینامه رجال و مشاهیر ایران ( 1299-1320ه.ش)، تهران، انتشارات الهام، چاپ اول، 1369، ج 3، ص 254.
2. 1 2  عاقلی، باقر؛ شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران، تهران، نشر گفتار با همکاری نشر علم، چاپ 1، 1380، ج 2، ص 691.
3. ↑  معتضد، ‌خسرو؛ پلیس سیاسی، تهران، انتشارات جانزاده، چاپ اول، 1366، ص 117.
4. ↑  عاقلی، باقر؛‌ خاندانهای حکومتگر ایران، تهران، ‌نامک، چاپ دوم، ‌1386، ص 296.
5. ↑  فردوست، حسین؛ ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، تهران، انتشارات اطلاعات، چاپ سوم، 1380، ج 2، ص 23.
6. ↑  فرهنگ، عطاءالله؛ اسامی نمایندگان مجلس شورای ملی از آغاز مشروطیت تا دوره 24 قانونگذاری و نمایندگان مجلس سنا در هفت دوره تقنیه، چاپخانه مجلس شواری ملی، بی جا، 1356، ص 85.
7. ↑  فرهنگ، عطاءالله؛ اسامی نمایندگان مجلس شورای ملی از آغاز مشروطیت تا دوره 24 قانونگذاری و نمایندگان مجلس سنا در هفت دوره تقنیه، چاپخانه مجلس شواری ملی، بی جا، 1356، ص 99.
8. ↑  مکی، حسین؛ تاریخ بیست ساله ایران، تهران، انتشارات علمی، چاپ اول، 1374، ج 5، ص 292-293.

Qaynaqlar
---------

* Ənvər Çingizoğlu, Diba ailəsi, "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2011, №10, səh.52-64.
* شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران (جلد دوم)-İranın müasir siyasi və hərbi xadimlərinin tərcümeyi-halları(2-ci cild)
* Diba ailəsi[*ölü keçid*] Baqirəlulum Tədqiqat İnstitutu

Xarici keçidlər
---------------

* Əbdülhüseyn Diba Rasexun saytı
Corc Ketlinin Fayv Poynts rayonunun rəsim təsviri
**Fayv Poynts** (*ing.* Five Points) ― Nyu-York şəhəri Aşağı Manhetten hissəsinin 19-cu əsrə aid keçmiş rayonu. Rayon Kollekt Pond adlı şirin su gölünün daşıb basdığı ərazidə qismən tikilmişdir və onun sərhədləri adətən qərbdə Mərkəzi küçədə, şərqdə Baueri küçəsində, şimalda Kanal küçəsində və cənubda Park Rouda bitirdi. əhalisi sıx, xəstəliklərə yoluxmuş, cinayətlə dolu bir gecəqondu kimi beynəlxalq şöhrət qazandı. Fayv Poynts 70 ildən çox bir müddətdə əhalisi sıx, xəstəliklərə yoluxmuş, cinayətkarlarla dolu və şəhərin yoxsullar yaşayan hissəsi kimi bütün dünyaya tanınırdı.

Yirminci əsr ərzində keçmiş Fayv Poynts rayonu tədricən yenidən quruldu, küçələr dəyişdirildi və ya bağlanıldı. İndilərdə bu ərazinin qərb və cənubunda əsas federal, əyalət və şəhər obyektlərini özündə cəmləşdirən Bələdiyyə mərkəzi yerləşir. Şərq və cənub hissələrini isə Çaynataun tutur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The First Slum in America". The New York Times. September 20, 2001. December 6, 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: February 7, 2017.
**Vahidəddin köşkü** və ya **Çəngəlköy köşkü** — İstanbulun Üsküdar rayonunda yerləşən tarixi köşk.

Haqqında
--------

Üsküdarın Çəngəlköy səmtində yerləşən köşk Krım müharibəsi illərində italyan əsgərləri üçün hospital kimi istifadə edilmişdir. Ardından Sultan Əbdülməcid köşkü satın alaraq oğlu Burhanəddin Əfəndiyə hədiyyə etdi. Burhanəddin Əfəndinin gənc yaşda vəfat etməsinin ardından köşk Sultan Əbdülhəmid tərəfindən qardaşı Vahidəddin Əfəndiyə bağışlandı. Vahidəddin Əfəndi taxta çıxdığı 1918-ci ilədək bu köşkdə yaşadı və bu səbəblə köşk *Vahidəddin köşkü* olaraq anılmağa başlandı. Köşkdə məskunlaşan Vahidəddin Əfəndi fransız memar Aleksandr Vallaurinin rəhbərliyi ilə köşkü yenidən təşkil etdi. Ögey anası Şayəstə xanım üçün köşkün yaxınlığında başqa bir mülk də inşa etdirdi.

Səltənətin ləğvindən sonra Sultan Vahidəddin ölkəni tərk etməyə məcbur oldu. Ölkəni tərk etməzdən öncə şəxsi mülük olan bu köşkü Zəhra adlı kənizinə bağışladı. Cümhuriyyət dövründə baxımsız qalan köşk 1988-ci ildə dövrün baş naziri Turqut Özalın təlimatıyla bərpa edildi və dövlət tərəfindən mənimsənildi. Ancaq Turqut Özalın vəfatından sonra bərpa işləri dayandırıldı. Uzun müddət yarımçıq qalan inşaat işləri 2014-cü ilin avqustunda tamamlandı.

Mənbə
-----

* Arxivləşdirilib 2018-06-28 at the Wayback Machine
* Vahdettin Köşkü Erdoğan'ı bekliyor
* 2 Temmuz 2013 tarihli Bakanlar Kurulu kararı
* Vahdettin Köşkü’nde çalışmalar tamamlandı!
* 26 Ağustos 2014 tarihli Sözcü haberi
**Qazaxıstan Milli İncəsənət Universiteti (QazMİU)** (*qaz.* Қазақ ұлттық өнер университеті, *rus.* Казахский национальный университет искусств) — Astana şəhərində yerləşən Qazaxıstanın ali təhsil müəssisəsi.

Qazaxıstan Milli Musiqi Akademiyası 31 mart 1998-ci ildə keçmiş Qazaxıstan prezidenti N. A. Nazarbayevin dəstəyi ilə yaradılmışdır. Qazaxıstan Milli Musiqi Akademiyasında təhsil ibtidai (1-8 siniflər), orta (9-12 siniflər), ali (1-4 kurs) və aspirantura (magistratura və doktorantura) təhsillərini əhatə edirdi. Qazaxıstan hökumətinin 12 oktyabr 2009-cu il tarixli qərarına əsasən Qazaxıstan Milli Musiqi Akademiyası yeni status aldı və Qazaxıstan Milli İncəsənət Universiteti adlandırıldı.

QazMİU-nun binası
QazMİU nümayəndələri Avstriya, İtaliya və Rusiyada keçirilən musiqi yarışmalarının qalibləri olmuşdular. 2000-ci ildən Astana Bələdiyyəsi və Qazaxıstan Milli Musiqi Akademiyası beynəlxalq "Shabyt-Inspiration" müsabiqəsini keçirdirlər. Buranın məzunları Astana və Qazaxıstanın digər şəhərlərinin həmçinin yaxın və uzaq xarici ölkələrinin təhsil müəssisələri və musiqi qruplarında çalışırlar.

Fakültələri
-----------

* Musiqi fakültəsi
* Teatr, Kino və TV fakültəsi
* Ənənəvi Musiqi Sənəti Fakültəsi
* Sosial Elmlər Fənləri Fakültəsi
* Rəssamlıq fakültəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  *КазНАМ.* "Структура академии" (rus). 2008-09-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 июля 2008.
2. 1 2  *КазНАМ.* "Академия" (rus). 2009-05-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 июля 2008.
Qazaxıstan Respublikasının paytaxtı — Astana şəhəridir. Hər il Qazaxıstanda 6 iyul paytaxt günü kimi qeyd edilir.

Qazaxıstan paytaxtlarının xronologiyası
---------------------------------------

1916-1920-ci illərdə Qazaxıstanın (Alaş muxtariyyəti) o zaman Alaş-kala adlanan Semey şəhəri olub. 

Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının tərkibində yaranan Qırğız MSSR paytaxtı 1920-ci ildən Orenburq şəhəri olub.

1925-ci ildə respublika Qazax MSSR adını alır və paytaxt Ak-meşet şəhərinə köçürülür və çəhərin adı Qızılorda adlanır.

1929-cu ildə paytaxt Alma-Ata şəhərinə köçürülür.

1936-cı ildə Qazaxıstan MSSR RSFSR tərkibindən çıxarılır və Qazaxıstan Sovet Sosialist Respublikası adını alır.

1929-cu ildən 1936-cı ilədək Alma-Ata Qazaxıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının, 1936-1991-ci illərdə isə Qazaxıstan Sovet Sosialist Respublikasının, 1991-ci ildən 1997-ci ilədək isə Qazaxıstan Respublikasının paytaxtı olub. 

Rəsmi şəkildə Astana Qazaxıstanən paytaxtı 10 dekabr 1997-ci ildə elan edilib. Şəhərin pyataxt kimi beynəlxalq elanı isə 10 iyun 1998-ci ildə baş verir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "АП РФ Распоряжение 17-08-1995 г. № 1495 «О написании названий государств бывших республик СССР и их столиц»". 2015-07-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-23.
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu məqalə **Çerkası vilayəti** haqqındadır. **eyni adlı şəhəri haqqında məqaləyə keçmək** üçün **Çerkası** səhifəsinə baxın.* |

**Çerkası vilayəti** (*ukr.* Черкаська область) — Ukraynanın mərkəzində yerləşən vilayət.

Sahəsi
------

Sahəsi 20,9 min km2
*.*

Əhalisi
-------

Əhalisi 1,3 milyon (2006). 20 rayonu, 16 şəhəri, 15 ştq. var. Mərkəzi Çerkası şəhəridir.

Təbiəti
-------

Çerkası vilayəti Dnepr çayının orta axınının hər iki sahilində yerləşir. Sağsahil hissəsini, əsasən, Dneprboyu yüksəklik (maksimum hündürlüyü 270 *m*), solsahil hissəsini isə Dneprboyu ovalıq tutur. İqlimi mülayim kontinentaldır. Orta temperaturu yanvarda – 5,9 °C, iyulda 19,5 °C-dir. İllik yağıntı 450–560 *mm*. Ən böyük çayı Dneprdir. Kremençuq və Kanev su anbarlarının bir hissəsi Çerkası vilayətindədir. Əsasən, qara, boz, çəmən və çimli torpaqlar yayılmışdır. Ərazinin təqribən 1/6-i meşədir. Sığır, maral, cüyür, çöldonuzu, sincab, canavar, tülkü, dovşan, dələ, qunduz, susamuru, ördək, cüllüt və s. var.

Təsərrüfatı
-----------

Sənaye istehsalının strukturunda yeyinti sənayesi (39,9%), kimya sənayesi (26,9%), maşınqayırma və metal emalı (8%), yüngül sənaye (1,5%) üstünlük təşkil edir. Kömür, elektrik enerjisi hasil edilir; kimya sənayesi üçün mineral gübrələr, kimyəvi liflər, lak-boya materialları, kimyəvi reaktivlər, həll edicilər, polimer pərdə, dərman preparatları, ammonyak; emal sənayesi üçün hesablama texnikası, texnoloji avadanlıq; heyvandarlıq və yem istehsalı üçün maşın və avadanlıq istehsal olunur; xalq istehlakı mallarının istehsalı üzrə 300-dən çox sənaye müəssisəsi var. Ukraynanın yüksək inkişaf etmiş kənd təsərrüfatı regionudur, taxıl-çuğundur bitkiçiliyi, ətlik-südlük heyvandarlıq üzrə ixtisaslaşır. 539 kollektiv kənd təsərrüfatı müəssisəsi, 34 sovxoz və 555 fermer təsərrüfatı fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *State Statistics Service of Ukraine* Чисельність наявного населення Українина 1 січня 2022. Kiyev: State Statistics Service of Ukraine.
2. 1 2 3 4  **Çerkası vilayəti**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M.K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V  cild. — Səhifələrin sayı:  592. — Səh.: 512. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.

Xarici keçidlər
---------------

* Vilayətin rəsmi internet səhifəsi

Həmçinin bax
------------

| ⛭Ukrayna Ukrayna |
| --- |
| Muxtar respublika | Krım Muxtar Respublikası |  |
| Vilayətləri | Çerkası vilayəti  • Çerniqov vilayəti  • Çernovtsı vilayəti  • Dnepropetrovsk vilayəti  • Donetsk vilayəti  • Xerson vilayəti  • Xarkov vilayəti  • Xmelnitski vilayəti  • İvano-Frankovsk vilayəti  • Jitomir vilayəti  • Kirovoqrad vilayəti  • Kiyev vilayəti  • Luqansk vilayəti  • Lvov vilayəti  • Nikolayev vilayəti  • Odessa vilayəti  • Poltava vilayəti  • Rivne vilayəti  • Sumı vilayəti  • Vinnitsa vilayəti  • Ternopol vilayəti  • Volın vilayəti  • Zakarpatya vilayəti  • Zaporojya vilayəti |
| Dövlət əhəmiyyətli şəhərlər | Kiyev  • Sevastopol |
**Çermakit** [Çermak soyadına görə] — hipotetik "çermak molekulu"-nun ümumi düsturu belədir: Ca2(Mg,Fe2+)3 (Al,Fe3+)2 [(OH,F)2Al2Si2O22]. Mg- çermakit və Fe-çermakit hipotetik tam izomorf seriyanı təşkil edir. Bu seriyanın üzvləri hornblend yarımqrupu minerallarının tərkibinə daxildir. Tərkibinin əsas hissəsini çermakit təşkil edən təbii amfibol çermakit hornblendi adlanır. Çermakit daha yaxın mineral, kalsium-karbonat və dolomit şistlərindən əmələ gəlmiş amfibolit və şistlərdə tapılmışdır; çermakit eklogitlərin omfasit və qranatının dəyişməsi hesabına əmələ gəlmiş kianitli amfibolitlərdə rast gəlir.

Həmçinin bax
------------

* İzomorfizm
* Amfibollar
* Amfibolit
* Şist

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.

1. ↑  *Hawthorne F. C. Oberti R. Harlow G. E. Maresch W. V. Martin R. F. Schumacher J. C. Welch M. D.* Nomenclature of the amphibole supergroup (2012) (ing.). // *Am. Mineral.* Mineralogical Society of America, 1916. Vol. 97. P. 2036. ISSN 0003-004X; 1945-3027 doi:10.2138/AM.2012.4276
**Google** şirkətinin böyük layihələrindən biridir. İnternetdə reklamverənlər tərəfindən istifadə olunur. Adwords ilə verilən reklamlar Google Adsense vasitəsi ilə reklam yayımçıların qeydiyyatdan keçirdiyi saytlarda və ya bloqlarda yayımlanır.

İşləmə prinsipi
---------------

Reklam sahibi yayımlanmasın istədiyi reklamı reklam başlığı, reklam mətnini, URL daxil edərək büdcə təyin edir. Reklamçılar reklamların göstəriləcəyi ölkəni, bölgəni və ya şəhəri seçə bilərlər. Bundan əlavə, onlar reklamların göstəriləcəyi gün və vaxt intervallarını, həmçinin reklamların nümayiş ediləcəyi yaş və cins kimi demoqrafik xüsusiyyətləri göstərə bilərlər. Reklamlar Google axtarış nəticələrində açar sözlərlə əlaqəli mətn reklamları şəklində göstərilir.

Google reklam sahələrini 2016-cı ilin fevralında həyata keçirmiş olduğu bir yeniləmə ilə dəyişdirmişdir. Müvafiq olaraq, axtarış nəticələrinin üst hissəsindəki reklamçıların sayı 3-dən 4-ə artırılmış və sağ sütundakı reklamlar çıxardılmış və yalnız alış-veriş elanları daxil edilmişdir. Axtarış nəticələri səhifəsinin altında isə 3 ədəd reklam sahəsi açılmışdır və beləliklə açar sözlər rəqabətinə müvafiq olaraq maksimum cəmi 7 reklam sahəsi təyin olunmuşdur.

Qiymətlər
---------

Klikə görə ödəniş sektora görə dəyişir və sektordakı rəqabətə görə müəyyən edilir. Reklamverən reklamı üçün müəyyən bir büdcə təyin edir və ödəniş həyata keçirdir. Reklamlar pulsuzdur; yalnız bir klik başına, müəyyən edilmiş ödəniş ödənilmiş məbləğdən tutulur..

İstinadlar
----------

Google axtarış reklamları Arxivləşdirilib 2020-09-28 at the Wayback Machine

1. ↑   AdWords Nasıl Çalışır?
2. ↑   Arxivləşdirilib 2016-01-18 at the Wayback Machine AdWords Maliyetleri
**Əliqulu xan Püsyan** (1890-1916) azadlıq mücahidi, İran ordusunun mayoru.

Həyatı
------

Əliqulu xan Həmzə xan oğlu 1890-cı ildə Təbriz şəhərində dünyaya gəlmişdi. Əslən Qarabağın Püsyan (indiki Qubadlı rayonundan) mahalındandır. O, təhsilini Təbriz şəhərində almışdı. 1913-cü ildə Tehranda jandarm zabitlik məktəbini bitirdikdən sonra, kapitan dərəcəsilə jandarm qüvvələri sırasına qəbul olmuşdu. 1914-cü ilin ortalarında Fars əyalətinə göndərilmiş Əliqulu xan əvvəlcə Borazcan, Kazerun jandarm, qüvvələrinin komandiri vəzifəsində çalışmış, sonra 1915-ci ilin əvvələrində Şiraza çağırılmış, isveçli zabitlər Şirazdan getdikdən sonra Əliqulu xan mayor dərəcəsilə Şirazdan, sonra da bütün Fars əyalətinin jandarm qüvvələrinin komandiri vəzifəsinə qədər yüksəlmişdi.

Mayor Əliqulu xan 1915-ci ilin əvvəlindən İngiltərə təcavüzkarlarına nifrət bəsləmiş və ölkənin istiqlalını qorumaq üçün daim çarə yolları axtarmışdı. Mayor Əliqulu xan Borazcandan Şiraza getdikdən sonra İDP-nin fəal bir üzvü kimi ilk partiya təşkilatlarının güclənməsində var qüvvəsilə çalışmışdı. Mayor Əliqulu xan ölkənin xarici dövlətlər tərəfindən işğal edilməsini, onun müstəmləkəyə çevrilməsinin qarşısını almıq məqsədilə Fars əyalətində mütərəqqi və mübariz qüvvələri birləşdirməkdə, xüsüsilə jandarm zabitlərini, onun sıravi nəfərlərini vətəni müdafiə uğrunda mübarizə sıralarına sövq etdirməkdə fəaliyyət göstərmişdir. 1915-ci il noyabrın 10-da Şirazda başlanmış silahi üsyana, 1916-cı ilin aprelin 10-adək Şirazda yaranmış xalq hakimiyyətinin rəhbər orqanı olan vahid komitəyə mayor Əliqulu xan başçılıq etmişdir. Rüknzadə Adəmiyyət birinci dünya müharibəsi dövründə "Farsın müstəqil bir əyalət kimi qorunub saxlanması, İranın istiqlalı üçün bu əyalətdən bir istinadgah kimi istifadə edilməsi" fikrinin ilk dəfə mayor Əliqulu xan tərəfindən irəli sürülməsini öz əsərində dəfələrlə qeyd etmişdir.

Mayor Əliqulu xan Püsyan 1916-cı ildə düşmənlərin əlinə düşməmək üçün özünü öldürmüşdü.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Püsyan eli. Bakı: Elm, 2010.

Həmçinin bax
------------

* Həmzə xan Püsyan
**Sadıqov Həsən Şiralı oğlu** (1928, Aşağı Mollu, Qubadlı rayonu) — azərbaycanlı filosof, fəlsəfə elmləri doktoru, əməkdar müəllim, Sumqayıt Dövlət Universitetinin Ağsaqqallar Şurasının sədri, prezident təqaüdçüsü.

Həyatı
------

Həsən Sadıqov 1928-ci ildə Qubadlı rayonunun Aşağı Mollu kəndində anadan olmuşdur. Atasını və anasını erkən itirmiş, dayısı Bəylər Əliyevin himayəsi ilə təhsil almağa başlamışdır. Ancaq çox keçməmiş dayısı da vəfat etmişdir. Kimsəsiz qalan H.Sadıqov Gəncə şəhərinə getmiş və orada baytar-feldşer ixtisasına yiyələnmişdir. Sonra Şuşa Zoobaytar Texnikumunda təhsilini davam etdirmişdir. Lakin təhsilini yarımçıq qoyaraq ordu sıralarına qatılmışdır. Daha sonra öz arzusu ilə Ukraynanın Xerson şəhərində hərbi məktəbdə oxumuş, serjant və 2-ci dərəcəli radist ixtisasına yiyələnmişdir. Bu ixtisas üzrə Krım vilayətinin Krasnoperekopski rayonunda hərbi işdə çalışmışdır. 1953-cü ildə həmin rayonda orta məktəbi başa vurmuşdur.

H.Sadıqov 1955-ci ildə M.F.Axundov adına Azərbaycan Pedaqoji Rus Dili və Ədəbiyyatı İnstitutuna daxil olmuş və oranı qurtardıqdan sonra Saatlı rayonunda müəllimlik etmişdir. 1961-1964-cü illərdə Sumqayıt şəhərindəki 5, 7 və 9 nömrəli məktəblərdə müəllim, sonra isə məktəb direktoru işləmişdir. 1964-cü ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyası Fəlsəfə və Hüquq İnstitutunun aspirantı olmuşdur. Sonra Sumqayıt şəhəri partiya komitəsində işləməyə başlamışdır. Lakin elmə olan böyük marağı onu partiya işindən ayırmışdır.

H.Sadıqov 1968-ci ildə namizədlik, 1984-cü ildə isə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmiş və M.Əzizbəyov adına Neft və Kimya İnstiututunun Fəlsəfə və elmi kommunizm kafedrasının əvvəlcə aspirantı olmuş, sonra isə baş müəllimi olaraq çalışmağa başlamışdır. 1972-ci ildə həmin institutun Sumqayıt filialının ictimai elmlər kafedrasının müdiri seçilmiş, kafedranın dosenti, professoru olmuşdur. 

H.Sadıqov fəlsəfə elminin müxtəlif sahələrinə aid onlarla kitabın, yüzlərlə məqalənin müəllifidir.

Əsərləri
--------

### Kitabları

* Sumqayıt: milli əsarət, ya milli səxavət? (kitab) (Ramazan Məmmədov ilə birlikdə)

İstinadlar
----------

1. ↑  SDU – da Bilik günü təntənə ilə qeyd edildi[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* SDU-da professor Həsən Sadıqovun anadan olmasının 90 illik yubileyi qeyd edildi
**Məmmədov Sultan İsgəndər oğlu (Sultan Mərzili)** (d.1 iyul, 1948) - şair, 1994-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

Sultan Mərzili 1948-ci il iyulun 1-də Dağlıq Qarabağda anadan olmuşdur. Söy kökü Ağdamın Mərzili kəndindəndir. Orta məktəbi bitirdikdən sonra ADU-nun fizika fakültəsində təhsil almışdır. Təyinatla Dağlıq Qarabağın Əmiranlar kəndinin səkkizillik məktəbində dərs hissə müdiri işləmişdir. Sonra Qaradağlı kənd orta məktəbində fizika və riyaziyyat müəllimi, Sumqayıt şəhərində 4 saylı orta məktəbdə müəllim, Moskvada sənaye sahələrində qaynaq texnologiyası laboratoriyasında mühəndis, SSRİ Dövlət Təchizat İdarəsində usta, tikinti idarəsində usta,təhlükəsizlik texnikası üzrə mühəndis, polad və dəmir-beton konstruksiyalarının quraşdırıcısı olmuşdur. 

Sultan Mərzili 1978-ci ildən Moskvada yaşayır.

Yaradıcılığı
------------

Bədii yaradıcılığa orta məktəbdə oxuduğu illərdən başlamışdır. Lakin ilk mətbu şeri 1971-ci ildə "Azərbaycan gəncləri" qəzetində dərc olunmuşdur. Dövri mətbuatda müntəzəm çıxış etmişdir. "Dünya bir pəncərədir" adlı ilk şeirlər məcmuəsi 1984-cü ildə "Yazıçı" nəşriyyatında çıxmışdır. "Bir addımlıq ömür..." (2006) "Bəyaz vərəq içində" (2009) kitabının müəllifidir. Yazıçı Əbdül Hüseynovun "Üsyankar Xaqani" romanını rus dilindən tərcümə etmişdir.

Klassik və modern şeirlər, hekayələr, ədəbi-tənqidi və elmi-publisistik məqalələr də yazır. 

Şeirləri Azərbaycan və rus dillərində çap olunmuşdur.

Kitabları
---------

1. "Dünya bir pəncərədir", "Yazıçı"-1984
2. "Bir addımlıq ömür..." (2006)
3. "Bəyaz vərəq içində" (2009)
4. "Heroqliflər "( 2015)

İstinadlar
----------
**RBG** — Azərbaycan istehsalı qumbaraatan. Azərbaycan Müdafiə Sənayesi Nazirliyi Serbiya şirkəti ilə birgə istehsal etdiyi 40×46 mm çaplı revolver tipli əl qumbaraatanını ilk dəfə ADEX-2014 sərgisində nümayiş etdirib. Piyada silahı olaraq qəbul edilən bu qumbaraatan 40×46 mm çaplı NATO standartlarına uyğun atəş yığımlarından istifadə edir. Silahda öz özünü döyüş vəziyyətinə gətirmə üsulu ilə işləyən zərbə-tətik mexanizmi və iki tərəfli qoruyucu tətbiq olunur.

Göstəriciləri
-------------

Qumbaraatan uzunluğu nizamlanan və rezin arxalığı olan yığılan qundaqla dəstləşdirilir. Hədəfə tuşlanması isə kollimator nişangahı ilə yerinə yetirilir. Silahın maksimal atış məsafəsi 400 metr, effektiv atış məsafəsi 375 metr, barabanının tutumu 6 qumbara, çəkisi boş halda 5,9 kq təşkil edir. Qumbaraatanın patron yuvasının uzunluğu 140 mm təşkil edir ki, bu da ondan hətta nisbətən uzun qumbaralarla atəş açmaq imkanı verir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-04-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-24.
**Jan-Fransua Mille** (*fr.* Jean-François Millet, 4 oktyabr 1814 — 20 yanvar 1875) — fransız rəssamı, Barbizon məktəbinin əsasını qoyanlardan biridir.

Bioqrafiya
----------

Mille La-Manş körfəzinin sahilində Şerburq-Oktevil yaxınlığında yerləşən balaca Qrüşi kəndində varlı kəndli ailəsində anadan olub. Onun rəssamlıq qabiliyyəti ailəsi tərəfindən tanrı vergisi kimi qarşılanmışdı. Valideynləri onu pulla təmin etdilər və rəssamlıq dərsi almağa icazə verdilər. 1837-ci ildə o Parisə gəldi və iki il rəssam Pol Delaroşun (1797—1856) emalatxanasında rəssamlıqla məşğul oldu. 1840-cı ildən gənc rəssam işlərini Salonda nümayiş etdirməyə başladı.

1849-cu ildə rəssam Barbizona köçdü və ömrünün sonuna qədər orada yaşadı. Kəndli həyatı və təbiət mövzusu Mille üçün əsas təsvir vasitəsinə çevrildi. Özü barədə Mille deyirdi — «*Mən kəndçiyəm və kəndçidən artıq heç nə deyiləm*».
 

«Sünbül yığanlar»
Kəndli zəhmətinin ağırlığı, onların yoxsulluğu və itaətkarlığı öz əksini Sünbül yığanlar rəsmində tapmışdır (1857-ci il). Zəminin fonunda qadın fiqurları başlarını sanki səcdə edirlərmiş kimi tam aşağı əyiblər. Ancaq belə onlar biçindən sonra qalan sünbülləri yığa bilirlər. Bütün rəsm əsəri günəş və havayla doludur. Rəsm publika və tənqidçilərdən müxtəlif qiymətlər aldı bu hal rəssamı müvəqqəti olaraq kəndli məişətinin daha poetik tərəflərinə müraciət etməyə məcbur etdi.

«Anjelus» (1859-cu il) rəsmi göstərdi ki, Mille işlərində incə emosional qayğıları təsvir etməyə qadirdir. Zəmidə iki tənha fiqur donmuş halda dayanmışdır - axşamçağı kilsə zənginin səsini eşidən ər və arvad sakitçə ölənlərin ruhu üçün dua edirlər. Batmaqda olan günəşin şüaları ilə işıqlanan peyzajın solğun qəhvəyi tonları sükut təəssüratı yaradır.

Mille 20 yanvar, 1875-ci ildə vəfat etmişdir. 

«Anjelus»

Millenin rəsmlərinin qalereyası
-------------------------------

* Xırmançı (1848-ci il.), London milli qalereyası, London. Xırmançı (1848-ci il.), London milli qalereyası, London.
* Səpici (1850-ci il), Boston İncəsənət MuzeyiSəpici (1850-ci il), Boston İncəsənət Muzeyi
* İşə getmə (1850-51-ci illər.), Glazqo Şəhər Bədii Qalereyası. İşə getmə (1850-51-ci illər.), Glazqo Şəhər Bədii Qalereyası.
* Ölüm və odunçu (1859-cu il.), Karlsber Yeni Qlipotekası, Kopenhaqen. Ölüm və odunçu (1859-cu il.), Karlsber Yeni Qlipotekası, Kopenhaqen.
* Çoban qız (1863-çü il.), Orse muzeyi, Paris.Çoban qız (1863-çü il.), Orse muzeyi, Paris.
* Əyrici (1868-1869-cu illər.), Orse muzeyi, Paris.Əyrici (1868-1869-cu illər.), Orse muzeyi, Paris.
* Bahar (1868-73-çü illər.), Orse muzeyi, Paris. Bahar (1868-73-çü illər.), Orse muzeyi, Paris.

İstinadlar
----------
**RBMK** (*rus.* реактор большой мощности канальный, РБМК; — yüksək güclü kanal tipli reaktor) Sovet İttifaqı tərəfindən hazırlanmış və qurulmuş qrafit moderasiya edilmiş nüvə reaktoru sinfidir. Ad, qeyri-adi dizaynına aiddir, burada bütün nüvəni əhatə edən böyük bir polad təzyiq gəmisi əvəzinə, hər yanacaq yığımı, yanacağın ətrafında soyutma suyunun axmasına imkan verən fərdi 8 sm diametrli boruya ("kanal" adlanır) yerləşdirilmişdir.

RBMK erkən nəsil II reaktorudur və hələ də geniş fəaliyyət göstərən ən qədim kommersiya reaktoru dizayndır. RBMK reaktor dizaynının bəzi aspektləri, məsələn, çürümə istiliyinin aktiv çıxarılması, müsbət boşluq əmsalı xüsusiyyətləri, idarəetmə çubuqlarının 4.5 m (14 ft 9 in) qrafit boşaldıcı ucları [3] və aşağı güc səviyyəsindəki qeyri-sabitlik 1986-cı il Çernobıl fəlakətinə, bir RBMK-nin buxar və hidrogen partlamasına, böyük bir yanğına və sonradan əriməsinə səbəb olan çox böyük bir reaktivlik ekskursiyası. Radioaktivlik Avropanın böyük bir hissəsi üzərində sərbəst buraxıldı. Fəlakət dünya miqyasında reaktorların tamamilə istismardan çıxarılmasına çağırdı. Bununla belə, Rusiyada güc üçün RBMK qurğularından hələ də çox etibar var. RBMK-1000 reaktorlarının dizaynındakı əksər qüsurlar Çernobıl qəzasından sonra düzəldilmiş və onlardan çox reaktor otuz ildən çoxdur ki, heç bir ciddi insident olmadan fəaliyyət göstərmişdir. [4] Çernobıl fəlakətindən sonra tikilən doqquz RBMK bloku ləğv edilsə də, Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasında qalan üç RBMK blokunun sonuncusu 2000-ci ildə bağlandı, 2019-cu ildə yenə 10 RBMK reaktoru və üç kiçik EGP-6 qrafit moderasiya edildi Rusiyada işləyən işıq su reaktorları, [1] [5], hamısı bir sıra təhlükəsizlik yeniləmələri ilə yenidən işlənmişdir. 1986-dan sonra yalnız iki RBMK bloku işə salındı: İgnalina-2 və Smolensk-3.

RBMK-1000 və RBMK-1500 reaktorları arasındakı yeganə fərq, RBMK-1500 az su ilə soyudulur (beləliklə suyun çoxu buxar halına gəlir) və daha az uran istifadə etməsidir. Bu tip və güc çıxışının yeganə reaktorları Ignalina Atom Elektrik Stansiyasındadır. RBMKP-2400, silindrik yerinə düzbucaqlıdır və yerində toplaşmaq üçün bir fabrikdə bölmələrdə düzəldilməsi nəzərdə tutulmuşdur. 2400 MW gücünə sahib olmaq üçün hazırlanmışdır. Bu güc çıxışı olan heç bir reaktor inşa edilməmişdir, ən güclü hal hazırda 2018-ci ildə olan 1750 MWe EPR.
**Adidas Brazuca** — Braziliyada keçirilən futbol üzrə 2014-cü il dünya çempionatı üçün Adidas şirkəti tərəfindən yaradılmış futbol topu modeli.

Adlandırılması
--------------

Topun adı 2 sentyabr 2012-ci ildə elan edilmişdi. Bu top, milyonlarla braziliyalı tərəfindən səsvermə yolu ilə seçilmişdir. Seçkidə üç futbol topu modeli təklif edilmişdi: Brazuca (səslərin 77.8 %-i), Carnavalesca (səslərin 14.6 %-i) və Bossa Nova (səslərin 7.6 %-i). Dünya çempionatları tarixində ilk dəfədirki, dünya çempionatında istifadə olunun topun adını azarkeşlər özləri seçdilər.
*Brazuca* sözü braziliyalı mənasını verir. Brazuca bir sıra patriotlarlar tərəfindən istifadə edilən qeyri-formal, xoş və pozitiv ifadədir.

Konstruksiya
------------

Topun daxili quruluşu *Adidas Tango 12*-ə yaxındır: təbii kauçukdan kamera, parça və sintetik köpükdən olan çoxqatlı aşqardan ibarətdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "adidas Brazuca – Name of Official Match Ball decided by Brazilian fans" (ingilis). FIFA.com. 2012-11-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-06-20.
2. ↑  >""Nome da bola da Copa é escolhido pela primeira vez por torcedores: Brazuca" (portuqal). Globo Esporte. 2012-11-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-06-20.
3. 1 2  ""Nome da bola da Copa é escolhido pela primeira vez por torcedores: Brazuca" (portuqal). Globo Esporte. 2012-11-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-06-20.
**Sultan Qütbəddin Aybək** (XII əsr-1210)— Dehli Türk sultanlığının qurucusu və ilk hökmdarı.

Həyatı
------

Türk kökənli olan Aybək əsir edilib Nişapur qazısına satıldı və burada mükəmməl bir təhsil aldı. Qazı ölüncə Qurlu sultanı Məhəmməd Quriyə qulam kimi satıldı və sultanın Dehlini yaxıb-yıxdığı 1193-cü il səfərinə qatıldı. Qurinin ən güvəndiyi sərkərdə mərtəbəsinə yüksələn Aybək, 1206-cı ildə ağasının ölümüylə bütün Əfqanıstan, Pakistan və şimali Hindistan torpaqlarına hakim oldu. 1210-ci ildə çövkan oynarkən atdan yıxılaraq öldü və yerini Sultan Şəmsəddin El-Tutmuş aldı.

Dehlidəki ilk İslam memarlığı örnəklərinəen biri olan Qüvvət-ül İslam Camii və Dünya Mədəniyyət İrsi siyahısında olan Qütb Minarəsi Sultan Qütbəddin Aybək dönəmində inşa edilmişdir.

Qalereya
--------

* The mausoleum of Qutb ud Din Aibak in Anarkali, Lahore, Pakistan.The mausoleum of Qutb ud Din Aibak in Anarkali, Lahore, Pakistan.
* The mausoleum of Qutb ud Din Aibak in Anarkali, Lahore, Pakistan.The mausoleum of Qutb ud Din Aibak in Anarkali, Lahore, Pakistan.
* The grave of Qutb ud Din Aibak in Anarkali, Lahore, Pakistan.The grave of Qutb ud Din Aibak in Anarkali, Lahore, Pakistan.
* The date of death of Qutb ud Din Aibak is mentioned as 607 AH or 1210 CE, Lahore, Pakistan.The date of death of Qutb ud Din Aibak is mentioned as 607 AH or 1210 CE, Lahore, Pakistan.
* The details of the wooden door at the mausoleum of Qutb ud Din Aibak in Anarkali, Lahore, Pakistan.The details of the wooden door at the mausoleum of Qutb ud Din Aibak in Anarkali, Lahore, Pakistan.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Müəzzilər dövləti

Xarici keçidlər
---------------
**Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Ləvazimat İdarəsi** — Azərbaycan ordusunun ərzaq və əsya təminatı ilə məşğul olan orqanı.

Yaradılması
-----------

Əsası 1918-ci il noyabrın 15-də Ümumi qərargahın şöbəsi kimi qoyulmuşdur. Polkovnik Seyfulla Mirzə hərbi nazirin əmri ilə ləvazimat şöbəsinin rəisi təyin edilmişdi. Qoşun hissələrinin təşkili sürətləndikcə, həmin şöbənin üzərinə düşən məsuliyyət də artırdı. Ona görə tezliklə ləvazimat şöbəsinin strukturu və səlahiyyətləri genişləndirildi, ümumi gərargahın tərkibindən çıxarılaraq idarə kimi hərbi nazirə tabe etdirildi. İdarənin rəisi vəzifəsinə polkovnik Serebrennikov təyin olundu.

Fəaliyyəti
----------

Qoşun hissələrinin milli geyim formasına keçirilməsi, gündəlik iaşənin milli kulinariya əsasında təkmilləşdirilməsi hərbi ləvazimat idarəsinin qarşısında dayanan başlıca vəzifələr idi. Bu vəzifələri həll etmək üçün hərbi ləvazimat idarəsinin nəzdində əlbəsə (paltar) anbarı, dəri aşılayan zavod, geyim və çəkmə emalatxanası açıldı, Azərbaycanın toxuculuq fabriklərinə hərbi xarakterli sifarişlər verildi, ərzaq təminatının yaxşılaşdırılması üçün yeni sistem tətbiq edildi. Müsabiqə yolu ilə alınmış ərzaq yeni yaradılmış Gəncə, Ağdam, Hacıqabul, Bakı, Zaqatala, Xankəndi, Qusar və Lənkərandakı ərzaq anbarlarına toplanır və buradan hissələrə paylamrdı.

Polkovnik Serebrennikov 1919-cu ildə istefaya çıxdıqdan sonra, hərbi ləvazimat idarəsinin rəisi vəzifəsini bir müddət polkovnik Əlibəyov icra etdi. Həmin il iyulun 31-də Azərbaycan ordusuna xidmətə qəbul olunan general-mayor Sisianov bu vəzifəyə təsdiq olundu, daha sonra isə hərbi nazirin 1919 il 4 oktyabr tarixli əmri ilə hərbi ləvazimat idarəsinin rəisi vəzifəsinə general-mayor Həşimbəyov təyin edildi. Hərbi nazirin 1920-ci il 14 fevral tarixli 99 saylı əmri ilə qoşun hissələrinin ərzaq və ləvazimatla təmin olunmasının zəruri tələblər səviyyəsinə qaldırılması üçün hərbi ləvazimat idarəsinin strukturlarında ciddi islahatlar aparıldı. Nəticədə, hərbi ləvazimat idarəsi yeni statusda Azərbaycan ordusunun təchizat rəisi idarəsinin tərkibinə daxil edildi.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, I cild, səh 422, *Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Ləvazimat İdarəsi* maddəsi, Bakı, 2004.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli Ordusu
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin hərb tarixi
**Zeytun dağı** (*ərəb.* جبل الزيتون; Cebel ez-Zeytūn‎, ivr. ‏הר הזיתים, Har ha Setim‏‎, *ing.* Mount of Olives, *alm.* Ölberg‎) — İsrailin Yerusəlim şəhərinin şərqində yerləşən və hündürlüyü 826 metr olan dağ. Dağ dini əhəmiyyətə malikdir. Burda bəzi tanınmış şəxslər də daxil olmaqla 150.000 nəfərin məzarı yerləşir.

Dini əhəmiyyəti
---------------

Zeytun dağı 3 böyük dində —islam, xristianlıq və yəhudilikdə əhəmiyyətli yer tutur.

### Yəhudilik

Qiyamət günündə Yəhudi mətnlərinə əsasən qurtarıcı Messiya Zeytun dağı üzərindən Yerusəlimə gələcəyi inanılır. Buna görə dağın yamacında Zekeriya və Abşalom da daxil 150.000 nəfərin məzarı yerləşir.

### İslam

İslam inancına görə Kiron vadisi ilə Zeytun dağı arasında Sirat körpüsü qurulacaqdır.

### Xristianlıq

Barnaba İncilinə görə Məryəm oğlu İsa Zeytun dağında ibadət edərkən peyğəmbərlik vəzifəsi almışdır.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  *Har-El, Menashe.* This is Jerusalem. Jerusalem: Canaan Publishing House. 1977. səh. 117.
**Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Zakaspidə konsulluğu** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Zakaspi müvəqqəti höküməti yanında nümayəndəliyi.

Yaradılması
-----------

Azərbaycan höküməti 1919-cu il aprelin 2-də Əkbər ağa Sadıqovu Zakaspi müvəqqəti höküməti yanında konsul təyin etdi. İyunun 5-də Azərbaycan diplomatik missiyası Aşqabadda fəaliyyətə başladı. Konsulluq Zakaspi müvəqqəti höküməti yanında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin maraqlarını təmsil etməli idi.

Fəaliyyəti
----------

Konsulluq 1918-ci ildə Bakıda mart soyqırımı və bolşevik-daşnak ağalığı dövründə Türkmənistana qaçmış Azərbaycan vətəndaşlarına da, imkan daxilində, kömək edirdi. Azərbaycan höküməti 1919-cu il 24 iyul tarixli qərarı ilə qaçqınlara yardımı təşkil etmək üçün konsulluğa 75 min manat vəsait və 50 pud un ayırmışdı. Bu vəsait və ərzaq Qızıl Arvadda yemək məntəqəsinin təşkili, Krasnovodskda bundan əvvəl açılmış gecələmə və yeməkxana məntəqəsinin fəaliyyətinin davam etdirilməsi üçün nəzərdə tutulmuşdu. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti həmin dövrdə Mərkəzi Asiyanın digər bölgələrinin türk-müsəlman əhalisinə də yardım göstərirdi. 1919-cu il iyunun 20-də Azərbaycan höküməti Türküstan Xalq Şurasına 500 min manat məbləğındə faizsiz borc vermişdi. Türküstan Xalq Şurasının üzvü Mircəlilovla imzalanmış müqaviləyə görə, Türküstan tərəfi bu borcu 2 il ərzində qaytarmalı idi.

Ləğvi
-----

Zakaspi müvəqqəti höküməti də Bakıda konsulluq açmışdı. Lakin 1919-cu il oktyabrın əvvəlində Zakaspi müvəqqəti hökümətinin buraxılması ilə əlaqədar olaraq bu konsulluq Denikin ordusunun Bakıdakı nümayəndəliyi ilə birləşdi. Bununla bağlı, Azərbaycanın Zakaspidəki konsulluğu da fəaliyyətini dayandırdı. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin əmri ilə 1919-cu il noyabrın 1-dən Azərbaycan Respublikasının Zakaspidəki konsulluğu ləğv edildi.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Zakaspidə konsulluğu" məqaləsi.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin xaricdəki nümayəndəlikləri

| ⛭Azərbaycan **Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: Diplomatik nümayəndəliklər** |
| --- |
| Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətindəkisəfirliklər | Dağlılar Respublikası • Ermənistan • Gürcüstan • İran • Krım • Kuban və Don • Osmanlı dövləti • Ukrayna | Coat of arms of Azerbaijan |
| Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətininkonsulluqları | Batum • Rəşt • Zakaspi |
| Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətindəkidiplomatik nümayəndəliklər | Amerika Birləşmiş Ştatları • Belçika • Böyük Britaniya • Danimarka • Ermənistan • Finlandiya • Fransa • Gürcüstan Demokratik Respublikası • İran • İtaliya • İsveç • İsveçrə • Litva • Polşa • Ukrayna |
Qalata müdafiə divarlarının qalıqları
Qalata müdafiə divarları və ya Genuya müdafiə divarları,
müasir İstanbul sərhədləri içərisində olan Qalatayı əhatə edən və bəzi qalıqları bu gün də mövcud olan müdafiə divarlardır.

Qalata Bizans dövründə *Sykai*nin xarici məhəlləsi olduğu vaxtlar gücləndirilməmişdir. Qızıl buynuzun ağzında uzanan zəncirin mühafizəçisi kimi fəaliyyət göstərirdi. Ancaq 1204-cü ildə şəhərin zəifləməsindən sonra Qalata Venesiya ərazisinə çevrildi və daha sonra Genuya Respublikasının müstəmləkəsi oldu. Bizanslıların etirazlarına baxmayaraq, Genuyalılar Bizans nəzarətinin xaricində qalmış öz məhəllələrini xəndəklə əhatə etməyə müvəffəq oldular. Koloniyanın ətrafındakı qala tipli evləri özlərinin yaratdıqları ilk divarla birləşdirdilər. Qalata qülləsi
daha sonra "Turris Sancte Crucis" ("Müqəddəs Xaç Qülləsi") olaraq adlandırıldı və digər şəhər divarlarının uzantıları 1349-cu ildə şimal hissədə həyata kecirildi. Sonrakı istehkam və müdafiə divarı uzantıları 1387, 1397 və 1404-cü illərdə davam etmişdir. Kobud şəkildə deyilsə, təxminən trapesiya formasında həyata keçirilmiş genişlənmə onlara böyük bir qapalı ərazi verdi. Genişlənmə Azapkapıdan şimala Şişxana istiqamətində, oradan Topxanaya və daha sonra Karaköy istiqamətində olmuşdur. Şəhər Osmanlı imperiyası tərəfindən ələ keçirildikdən sonra divarlar 1870-ci ilə qədər mövcudluğunu saxlamışdır. Onların bir çoxu şəhərin genişlənməsinə imkan vermək üçün məhv edilmişdir. Bu gün yalnız Qalata qülləsi bütöv vəziyyətdə tarixi Konstantinopoldan qalan görünən bir əsərdir.
**Qalapaqos tısbağası** (*lat.* Chelonoidis niger) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin sürünənlər sinfinin tısbağalar dəstəsinin quru tısbağaları fəsiləsinin chelonoidis cinsinə aid heyvan növü.

Yaşayan ən böyük tısbağa növü olub, ən ağır 10-cu sürünəndir, ağırlığı 400 kq-a, uzunluğu 1.8 metr-ə qədər çata bilir. 100 ilə yaxın ömür sürməklə, ən uzun ömürlü onurğalılardan biridir. Nəzarətə alınmış bir növü ən azı 170 il yaşamışdır.

Tısbağa Ekvator ərazisinin qərbindən təxminən 1000 km-də yerləşən bir vulkanik arxipelaq olan yeddi Qalapaqos adalarına məxsusdur. İspan tədqiqatçılar 16-cı əsrdə adanı kəşf etmiş və İspanca mənası tısbağa olan galápago adını vermişlər.

Qoruyucu qabığının ölçüsü və forması populyasiyalar arası dəyişir. Adanın rütubətli yüksəkliklərində, tısbağalar böyük olub, günbəz şəkilli qoruyucu qabığa və qısa boyuna malik olurlar – adanın quru alçaqlıqlarında isə, tısbağalar kiçik olub, yəhər şəkilli arxalı qoruyucu qabığa və uzun boğaza malik olurlar. Çarlz Darvin 1835-ci ildə bu fərqlilikləri müşahidə etmiş və bu onun təkamül nəzəriyəsinin inkişafına töhfə vermişdir.

Tısbağaların sayı 16-cı əsrdə 250,000 olsa da, bu rəqəm 1970-ci ildə 3000-ə qədər azaldı. Bu azalmaya ət və yağ üçün növlərin istismarı, kənd təsərrüfatı üçün yaşayış sahələrinin dəyişdirilməsi və adaya aid olmayan məsələn, siçovullar, keçilər və donuzların adaya gətirilməsi səbəb olmuşdur. Vəhşi təbiətdə, əsl 14 alt növdən 10 ədədi qurtulmuş; 11-ci alt növünün isə yaşayan bir yeganə fərdi 2012-ci il iyunda ölümünə qədər nəzarətə alınmış və Lonsam Corc (Lonesome George) ləqəbi verilmişdir. 20-ci əsrin başlanğıcından etibarən mühafizə cəhdləri nəticəsində minlərlə nəzarətə alınmış cavan növlər öz əcdadlarının doğma adalarına buraxılmış, və növlərin ümumi sayının 21-ci əsrin başlanğıcında 19,000-ə yetişməsi təxmini hesablanmışdır. Çalışmalara rəğmən, növləri bütünlüklə Beynəlxalq Təbiətin və Təbii Sərvətlərin Mühafizəsi Birliyi tərəfindən "təhlükəyə açıq (mühafizəsiz)" kimi sinifləndirilmişdir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q20014035
* RD: niger

 |
**Subasarlı dərələr** — Subasarlı dərələr əsasən düzənlik və ovalıqlarda, qismən isə kiçik dağarası çökəklikdə müşahidə olunur. Mülayim iqlim qurşağında, eləcə də suyun artması ilə əlaqədar olaraq subasarlı dərədə su çay vadisini tamamilə örtür. Bəzən subasarlı dərənin və çay vadisinin eni olduqca böyük olur. Belə ki,Cənubi Amerikanın Amazonka çayının aşağı axarında vadinin maksimal eni təqribən 20 km-ə çatır. Bu dərədə suyun səviyyəsi qalxaraq subasarlı çay dərəsini tamamilə tutur. Bu proses Cənub yarımkürəsinin tropik sahəsinin yağmuru ilə bağlıdır.Ukraynanın Dnepr çayının aşağı axınında subasarlı dərənin eni təxminən 25 km-ə çatır. Qeyd etmək lazımdır ki, subasarlı dərənin kənar hissələrində çayın dərinliyi azalaraq nisbətən xırda süxur hissəciklərinin çökməsinə səbəb olur. Subasarlı çay dərəsinin yamacında adətən üfüqi eroziya nəticəsində əmələ gələn pillələr və ya terraslar mövcuddur.

Həmçinin bax
------------

* Kanyon tipli dərələr
* Dar dərələr
* V şəkilli dərələr

İstinadlar
----------

1. ↑   Səmədov S. S. Məmmədova P. Ə. Geomorfologiya və dördüncü dövr çöküntülərinin geologiyası. Ali məktəblər üçün dərslik. Bakı.2011.134 səh.
**Echium creticum** (*lat.* Echium creticum) — bitkilər aləminin göyzabançiçəklilər dəstəsinin göyzabankimilər fəsiləsinin qızartıotu cinsinə aid bitki növü.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Hündürlüyü (12) 20-70 sm olan, gövdəsi tək, düzduran, sadə, qabarıq cod-tüklü ikiillik ot bitkisidir. Yarpaqları çoxsaylıdır, neştərvari, ensiz-neştərvari, xətvari formayadək dəyişir, sivri və ya sivriləşmişdir. Kökətrafı və gövdənin aşağı yarpaqları qaidə hissəsinə doğru tədricən dartılandır, sonrakılar oturaq, yarımgövdə həcmini artırandır, hər iki tərəfdən cod-tüklüdür. Çiçək qrupu sıxçiçəkli, ensiz süpürgəvari, demək olar ki, sünbülşəkillidir. Tac tünd-qırmızı və ya çaxır-qırmızısı rəngdədir, uzunluğu 12-15 mm-dir, borucuğaoxşar qıfşəkillidir, xaricdən az tüklüdür, nazikdir. Fındıqcalar 2,5 mm uzunluqda, üçtilliyumurtaşəkilli, sivri, az qabarıq və qara rəngdədirlər. May-avqust aylarında çiçəkləyir, iyul-sentyabr ayında meyvə verir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, Kür düz. KQ şimal, KQ cənub, KQ mərkəzi, Nax. dağ. - aşağı və orta dağ qurşaqlarında (2000 m-ə qədər). Yaşayış mühiti: Otlu yamaclarda, meşələrdə, talalarda, meşə kənarında, qayalarda üzərindəki kolluqlarda və dağ çəmənlərində rast gəlinir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 139.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q145084
* Wikispecies: Echium creticum
* APDB: 132482
* APNI: 55212
* EoL: 487836
* EPPO: EHICR
* EUNIS: 162140
* GBIF: 2925893
* GRIN: 408132
* iNaturalist: 162205
* IPNI: 115618-1
* IRMNG: 11111327
* ITIS: 502217
* NCBI: 113431
* NZOR: 44101cc3-e035-4cf4-9183-09d31ffdbd34
* PFI: 4299
* Plant List: kew-2784058
* PLANTS: ECCR3
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:115618-1
* Tropicos: 4001273
* WFO: wfo-0000662748

 |
**Sərt pornoqrafiya** və ya **Hardkor pornoqrafiya** — XX əsrin ikinci yarısında meydana çıxmış; Cinsi məzmunlu filmlərdə və şəkillərdə qeyd-şərtsiz senzuranı müdafiə edən hərəkatdır. Bu cərəyan xüsusilə ABŞ və İngiltərədə yayılmışdır. Bu hərəkatın təsiri altında inkişaf etmiş əyləncə sənayesi formalaşmışdır.

İnkişafı və hüquqi statusu
--------------------------

Bu, XX əsrin ikinci yarısından bəri yumşaq pornoqrafiyaya qarşı hazırlanmış bir üslubdur. Adətən jurnallarda fotoşəkillər və filmlərdə isə videolar şəklində olur. Hollivudda bu tip pornoqrafiya üçün xüsusi studiyalar mövcuddur. Bu üslub xüsusilə 1990-cı illərin əvvəllərindən etibarən internetdə yayılmağa başlanmışdır. Əvvəlcə bir çox ölkələrdə onun yayılması qadağan edilsə də, sonradan bir çox liberal demokratik ölkələrdə onun nəzarət altında yayılmasına icazə verilmişdir. Nəzarət məqsədləri üçün hər nə qədər yaş hədləri qoyulmuşdursa da, internet vasitəsi ilə geniş şəbəkəyə müraciət edən bu pornoqrafiya üslubu pornoqrafiyanın asanlıqla əldə edilə bilən formasına çevrilmişdir. Bir çox dövlətlər bu vəziyyətə qarşı tədbirlər görməyə çalışsalar da, bu tədbirləri effektiv olmamışdır. Çıxdığı ilk zamanlardan etibarən ABŞ-də sərbəst olan sərt pornoqrafiyaya 2000-ci ildə İngiltərədə də sərbəst yayımlanmaq haqqı verilmişdir. Türkiyə kimi bəzi demokratik ölkələrdə sərt pornoqrafiya hələ də qadağandır. Bu ölkələrdə italyan üslubunda olan yumşaq pornoların istehsalına icazə verilir. Onun yayılmasına icazə verən dövlətlər onun yayılmasını müəyyən satış nöqtələrində icazəyə tabe etdirmək qərarına gəlmişdirlər. Ölkələrdə bu növün ictimai yerlərdə təqdimatı və təbliği qadağandır.

Sosial təsirləri
----------------

Danimarkalı kriminoloq Berl Kutçinskinin 1970-ci ildə hazırladığı və Amerika Əxlaqsızlıq və Pornoqrafiya Komissiyasına təqdim etdiyi hesabatdan məlum olmuşdur ki, pornoqrafiya cinsi zəmində baş verən cinayətlərin artmasına əhəmiyyətli təsir göstərir. Həyata keçirilən bir çox son tədqiqatlar və son dövrlərdə həyata keçirilən Martin Hald və Neil Malamutun tədqiqatları zamanı məlum olmuşdur ki, sərt pornoqrafiya kişi və qadınların cinsi həyatında faydalıdır.
**MP3** (oxunuşu em-pe-üç və ya ingiliscə em pi thri, açılışı **MPEG-1 Audio Layer III**) (Film Müəlliflər Qrupu Səs Təbəqəsi 3) — sıxışdırılmış səs növü və bu növdə qeyd edilən səslərə verilən ad.

Fraunhofer-Institute tərəfindən inkişaf etdirilmişdir. Rəqəmsal hala gətirilmiş səslər insan qulağının eşidə bilməyəcəyi titrəşimlərin silinməsi mexanizimi ilə işləyir. MP3, sıxışdırma növü olaraq "lossy" yəni, "itkili bir sinifdəndir". Bit aralığına bağlı olaraq səs keyfiyyəti müxtəlifliyinə görə seçilir. 128 kbit/s nizamında bir sıxışdırma ilə təxmini 1:11 nisbətində yaddaşdan istifadə edir.

MP3, MPEG-3 ilə qarışdırılmamalıdır. MPEG-x standartları MPEG qrupu tərəfindən tanınan, həm səs, həm də görüntü ilə bağlı standartlardır.

MP3 kəlməsi, MPEG Layer 3-ün qısaltmasından yaranmışdır. (MPEG=Motion Pictures Experts Group). Yeni bir musiqi fayl növüdür. Sıxışdırma alqoritmləri inkişaf etdirilməmişdən əvvəl komyuterdə səs nümunələri wav, pcm, voc, au, snd kimi formatlarda saxlanırdı. Bu formatlar səsi arxivləyərkən insan qulağının eşidə bilməyəcəyi səs tezliklərini də arxivləyərək faylın böyük həcmə malik olmasına gətirib çıxardırdı. Bu formatlarda CD keyfiyyətində 3-5 dəqiqəlik bir səs qeydinin saxlana bilməsi üçün 50-70 meqabayt arasında bir sabit disk sahəsi lazımdır.

MP3 yaradılarkən vacib bir mövzu da dəyişkən bit aralığı istifadə edilməsidir. Bir mp3 VBR (variable bit rate) adı verilən dinamik sıxışdırma mexanizmi ilə sıxışdırılırsa, itkinin vacib olmadığı hissəllərdə aşağı bit sıxlığı, vacib olduğu hissələrdə isə yüksək bit sıxlığı istifadə edilər. Bunun sayəsində sıxışdırılmış olan mp3, standart bir sıxışdırma intervalında işlənmiş fayldan daha az yer tutar.

MP3 sıxışdırma formatı tüm bütün sadəliyilə internetdə məşhurlaşmağa başladığında kimsə sonradan olacaqlardan xəbərdar deyildi. Başlanğıcda CD keyfiyyətində musiqi fayllarının sabit disklərdə əvvəlkinə nəzərən 16-da 1 nisbətində sıxışdırılaraq daha az yer tutması halına gətirilməsi insan tərəfindən rəğbətlə qarşılandı. Bütün internet istifadəçiləri öz evlərində və ofislərində bu sıxışdırma alqoritmini istifadə edən sıxışdırıcı proqramlar istifadə edərək CD-lərini, kasetlərini MP3 formatına çevirdilər.

Həmçinin bax
------------

* MPEG-4
* CD
* İnternet


1. ↑  .