recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Giriş/çıxış portu** (en. input/output port ~ ru. порт ввода-вывода ~ tr. giriş/çıkış portu) – giriş və ya çıxış qurğuları ilə mikroposessor arasında verilənlərin ötürülməsi kanalı. Praktiki olaraq, mərkəzi prosessor üçün port, onun verilənlərin qəbulu və verilişi üçün istifadə etdiyi bir və ya daha artıq yaddaş ünvanıdır. Bu ünvanlara xüsusi aparat vasitələri, məsələn, genişləndirmə lövhələri xidmət göstərir: onlar qurğudan gələn verilənləri yaddaş ünvanlarında yerləşdirir və verilənləri yaddaş ünvanlarından qurğuya göndərir.

Giriş/çıxış portu kompüterdə proqram təminatı və qurğular arasında əlaqə qurmağa imkan verir. Hər hansı məlumatı ardıcıl portla göndərmək üçün onun hansı giriş/çıxış portu kimi ünvanı bilinməlidir. Analoji olaraq, ardıcıl portdan məlumat almaq üçün onun hansı ünvandan göndərilməsini bilmək lazımdır.

Yaddaşa birbaşa daxil olan kanalların və IRQ-nin kəsilməsindən fərqli olaraq, fərdi kompüterlərdə xeyli çox giriş/çıxış portları mövcuddur. 0000h-dan FFFFh-a qədər nömrələnmiş 65535 port mövcuddur və bu Intel prosessorunda ən maraqlı "artefakt"-dır. Baxmayaraq ki, bir çox qurğular 8 portdan istifadə edir, lakin onların sayı kifayət qədər bəs edir. Ən böyük problem ondadır ki, iki qurğuda təsadüfən eyni port müəyyən edilməsin.

Plug and Play (Qoş və işlət) xüsusiyyətini saxlayan müasir sistemlər portlardakı istənilən münaqişələri avtomatik həll edir.

Baxmayaraq ki, giriş/çıxış portları yaddaşın onaltılıq ünvanlarına oxşar işarələnirlər, onlar yaddaş yox, portlar sayılırlar. Fərq ondadır ki, 1000h ünvanlı yaddaşa göndərilən məlumatlar SIMM və ya DIMM yaddaş modulunda saxlanılacaqdır. Əgər məlumatlar giriş/çıxış portunun 1000h ünvanına göndərilirsə, onda onlar şinin bu kanalına düşürlər və bu kanalı eşidən istənilən qurğu onları qəbul edə bilər. Əgər portun bu ünvanını heç bir qurğu tutmursa, onda məlumatlar şinin sonuna çatacaq və onun yükləyici rezistorları ilə udulacaq.

Xüsusi proqramlar – drayverlər – müxtəlif port ünvanlarından istifadə etməklə qurğularla qarşılıqlı əlaqədə olurlar. Drayver onlarla işləmək üçün qurğunun hansı portdan istifadə etdiyini bilməlidir. Adətən bu problem təşkil etmir, çünki həm drayver, həm də qurğu, bir qayda olaraq, eyni istehsalçı tərəfindən təchiz edilir.

Sistemli plata və yığım mikrosxemləri adətən giriş/çıxış portunun 0h-dan FFh-a qədər ünvanlarından istifadə edir, digər qurğular isə 100h-dan FFFFh-a qədər.

Sistem platasında hansı port ünvanının istifadə olunduğunu ona əlavə olunan sənədlərə baxmaq və ya Windows qurğusunun dispetçerindən istifadə etməklə bilmək olar.

Şindəki qurğularda, bir qayda olaraq, 100h-dan başlayan ünvanlardan istifadə olunur.

Praktiki olaraq sistemli şinlərdə bütün qurğular giriş/çıxış port ünvanlarından istifadə edirlər. Onların əksəriyyəti standartlaşdırılmışdır. Ona görə, bir qayda olaraq, bu qurğular üçün port ünvanları ilə hər hansı bir problem ortaya çıxmır.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qarabağ müharibəsi memorialı.

**Qarabağ müharibəsi memorialı** (*erm.* Արցախյան ազատամարտի հուշահամալիր, *Artsaxyan azatamarti huşahamalir*) — Azərbaycanın Xocalı rayonu ərazisində yerləşən Badara kəndində Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası tərəfindən Birinci Qarabağ müharibəsində (1988–1994) həlak olan erməni hərbçilər üçün ucaldılan memorial kompleksi.

Tarixi
------

### Zəmin

Dağlıq Qarabağ münaqişəsi 1988-ci ildə bölgənin erməni əhalisinin Azərbaycan SSR-dən ayrılaraq Ermənistan SSR-yə qoşulmaq istəməsi ilə başlamışdır. 1991-ci ildə münaqişə artıq müstəqil Azərbaycan ilə Ermənistan respublikaları arasında genişmiqyaslı müharibəyə çevrilmişdir. Birinci Qarabağ müharibəsində Badara kəndindən 155 nəfər erməni hərbçi iştirak etmiş, onlardan 22-si döyüş əməliyyatları zamanı həlak olmuşdur.

### Memorial kompleksi

2013-cü ildə Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası (DQR) tərəfindən müharibədə həlak olan 22 erməni hərbçisinin xatirəsini yad etmək üçün Badara kəndinin girişində Qarabağ müharibəsi memorialı inşa edilmişdir. Memorial kompleksinin memarı Vladimir Sarkisyandır. İnşaat işləri üçün Suren Xaçatryan, Aleksandr Musayelyan, Gerasim Barseğyan və "Artsax Azadlıq Döyüşçüləri" Birliyi maliyyə ayırmışdır. Memorial kompleksinin açılış mərasimi 20 may 2013-cü il tarixində Qondarma DQR-nın keçmiş prezidenti Bako Saakyan, Qondarma DQR Milli Məclisinin sədri Aşot Qulyan, Qondarma DQR Müdafiə Ordusu komandiri Movzes Akopyan, Erməni Qriqorian Kilsəsinə bağlı fəaliyyət göstərən Qarabağ yeparxiyasının baş yepiskopu Parqev Martirosyan və digər rəsmi şəxslərin iştirakı ilə baş tutmuşdur.

Təsviri
-------

Memorial kompleksi Badara kəndinə girən yoldan bir az yuxarıda yerləşən bir təpədə inşa edilmişdir. Kompleksin əsas strukturu sonunda böyük bir xaçkarın yerləşdirildiyi yarımdairəvi bir divardır. Divarda 22 erməni hərbçinin şəkilləri yerləşdirilmiş, adları isə şəkillərin aşağısındakı daş plitələrə yazılmışdır. Memorial kompleksinə bazaltdan həkk olunmuş böyük bir qartal heykəli, o cümlədən 1915-ci il hadisələri, Sumqayıt hadisələri və Spitak zəlzələsində həlak olanlara həsr olunmuş abidələr daxildir.՝

Qalereya
--------

* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. 1 2  Բացվել է Պատարա գյուղի ազատամարտիկներին նվիրված հուշահամալիրը, *(արխիվացված 08․07․2021թ․)*։
2. 1 2  Պատարայում հուշարձան բացվեց, *(արխիվացված 08․07․2021թ․)*։
3. 1 2  Զոհված ազատամարտիկների հուշարձան՝ Պատարա գյուղում Arxivləşdirilib 2021-07-09 at the Wayback Machine։
4. ↑  «Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ հանրագիտարան», «Հայկական Հանրագիտարան» հրատարակչություն, Երևան 2004թ․։
Kapıdağlının çəkmiş olduğu III Səlimin tablosu (1803)
**Konstantin Kapıdağlı** və ya **Kapıdağlı Konstantin** (Κωνσταντίνος Κυζικηνός *Konstandinos Kizikinos*), XVIII əsrin 2-ci yarısı və XIX əsrin 1-ci yarısında yaşamış Yunan əsilli Osmanlı rəssamıdır.

Konkret dünyaya gəldiyi zaman haqqında heç bir məlumat mövcud deyildir. Onun ilk rəsm əsərlərində kişi və qadın təsvirlərinə yer ayrılmışdır. Bu əsərləri hal-hazırda Topqapı sarayında nümayiş etdirilir. Konstantin 1789-cu ildə *III Səlimin taxtaçıxma mərasimi* adlı rəsm əsərini və 1803-cü ildə isə III Səlimin (təsbehli) portretini çəkmişdir.

III Səlimin sifarişi ilə Kapıdağlı tərəfindən hazırlanmış olan portretlər silsiləsi (Kapıdağlı seriyası) hal-hazırda da Topqapı Saray Muzeyində mühafizə olunur.

Konstantinin konkret ölüm tarixi də məlum deyildir.

III Səlimin taxta çıxma mərasimi, 1789-cu il.

Osmanlı sultanlarının kolleksiyası
----------------------------------

* Osman QaziOsman Qazi
* Orxan QaziOrxan Qazi
* I MuradI Murad
* I BəyazidI Bəyazid
* I MəhəmmədI Məhəmməd
* II MuradII Murad
* II MəhəmmədII Məhəmməd
* II BəyazidII Bəyazid
* I SəlimI Səlim
* I SüleymanI Süleyman
* II SəlimII Səlim
* III MuradIII Murad
* III MəhəmmədIII Məhəmməd
* I ƏhmədI Əhməd
* I MustafaI Mustafa
* II OsmanII Osman
* IV MuradIV Murad
* İbrahimİbrahim
* IV MəhəmmədIV Məhəmməd
* II SüleymanII Süleyman
* II ƏhmədII Əhməd
* II MustafaII Mustafa
* III ƏhmədIII Əhməd
* I MahmudI Mahmud
* III OsmanIII Osman
* III MustafaIII Mustafa
* I ƏbdülhəmidI Əbdülhəmid
* III SəlimIII Səlim
* IV MustafaIV Mustafa

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kapıdağlı". Megaverma.net. 9 aprel 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 fevral 2010.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Vaqif Əhmədov.

**Vaqif Novruz oğlu Əhmədov** (29 yanvar 1964, Naxçıvan – 30 iyun 1992, Ağdərə, Ağdərə rayonu) — rejissor, şəhid.

Həyatı
------

Vaqif Əhmədov 1964-cü il yanvarın 29-da Naxçıvan şəhərində anadan olub. Qambay Vəzirov adına Naxçıvan şəhər 6 saylı orta məktəbi bitirib. N. Krupskaya adına Mədəni-Maarif texnikumuna daxil olub və oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirərək, Cəlil Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Dövlət Dram Teatrında aktyor kimi fəaliyyətə başlamışdır. Burada müxtəlif rollar oynamışdır. 1988-ci ildə ali təhsil almaq məqsədilə M. A. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun dram rejissorluğu fakültəsinə daxil olmuşdur. Həmin illərdə Azərbaycanda baş qaldıran Milli Azadlıq hərəkatında yaxından iştirak etmişdir. 1991-ci ildə Naxçıvan Dövlət Dram Teatrında Cəlil Məmmədquluzadənin "Anamın kitabı" pyesini kurs tamaşası kimi uğurla səhnəyə qoymuşdur.

1992-ci ildə könüllü cəbhəyə gedərək, Ermənistan-Azərbaycan müharibəsində — Birinci Qarabağ savaşında iştirak etmişdir.

Vaqif Əhmədov 1992-ci il iyunun 30-da Ağdərə şəhəri uğrunda döyüşlər zamanı qəhrəmancasına həlak olmuşdur. Məzarı Bakı şəhəri Şəhidlər Xiyabanındadır.

Adına təqaüd təsis edilib. Bu təqaüd Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin təhsildə fərqlənən tələbələrinə verilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əsir düşməmək üçün qumbara ilə özünü və düşmənləri partladan azərbaycanlı rejissor - VİDEO". Oxu.Az (az.). 2024-01-30. 2024-01-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-30.
**Latviya keramikası** (*latış.* Latvijas keramika‎ və *latış.* Latvijas podniecība‎)- Ölkədə ən qədim incəsənət növlərindən biridir. Tarixi Neolit dövrünə qədər gedib çıxır. **Latqale keramikası** (*latış.* Latgales keramika‎) isə Latviya keramikasının ən məşhur yarımnövüdür. Latqaledə ölkənin keramika məhsullarının çox hissəsi istehsal edilir.

Bir qayda olaraq, Latviya keramikası hər hansı naxışların olmaması ilə digər ölkələrin keramikasından fərqlənir. Əsasən onların yerinə bütöv rənglərdən və ya güllərdən istifadə olunur. Ənənəvi məmulatlar təmkinli, torpaq çalarlarıyla rənglənir (yaşıl, qəhvəyi və başqaları). Ancaq bəzən həmçinin parlaq rənglər rənglərdən də istifadə olunur. Xallı şir (Yaponiyanı xatırladan şino-yaklar) Latviya keramikası üçün xarakterikdir.

Bizim eradan əvvəl
------------------

Narva mədəniyyəti keramikası
Neolit dövründə Avropada Pit-Komb keramika mədəniyyəti bənövşəyi rənglə göstərilib
Neolit dövründə Pit-Komb keramika mədəniyyəti müasir Latviyanın bütün ərazisini əhatə edirdi. Dekerativ daraq elementləri ilə işlənmiş keramika məmulatlarına görə bu cür ad almışdır. Müasir Estoniyanın və Latviyanın bütün ərazisini əhatə edən Narva mədəniyyəti həmçinin, Litvanın və Rusiyanın qərb hissəsini əhatə edirdi. Narva mədəniyyəti Pit-Komb keramika mədəniyyətinin yarımnövü hesab olunur.

Güman edilir ki, Pit-Komb keramika mədəniyyətində Ural dilinin erkən formalarından istifadə edilmişdir. Hal-hazırda həmin dillər Ural dillərinə daxildir. Versiyalara görə, həmin dövrdə yaşayan qədim insanlar paleo-Avropa dilinin daşıyıcısı idilər.

Latqale keramikası
------------------

Məlumatlara görə, Latqale keramikasının verilən tipləri mövcuddur: *vāraunieks* (qidanın hazırlanması üçün küpə), *medaunieks* (bal saxlanılması üçün küpə), *sloinīks* (meyvənin saxlanılması üçün küpə), *ķērne* (xamanın saxlanması üçün küpə), *ļaks* (yağın saxlanılması üçün küpə), *piena pods* (inək südünün saxlanılması üçün küpə), *kazelnieks* (keçi südünün saxlanılması üçün küpə), *pārosis* (qab-qacaq daşımaq üçün), *bļoda* (badə), *krūze* (fincan, pivə və süd içmək üçün stəkan).

Bəzi latqale keramika məhsulları qidanın saxlanılması üçün deyildir. Bunlara *svilpaunieks* (quş formalı fit), *svečturis* (şamdan) daxildir.

Qalereya
--------

* Vāraunieksin metal forması*Vāraunieks*in metal forması
* Medaunieks*Medaunieks*
* Sloinīki*Sloinīki*
* Ķērne*Ķērne*
* Ļaks*Ļaks*
* Piena pods*Piena pods*
* Kazelnieki*Kazelnieki*
* Pārosis, qulplu*Pārosis*, qulplu
* Bļoda*Bļoda*
* Bļoda*Bļoda*
* Böyük krūzeBöyük *krūze*
* Böyük krūzeBöyük *krūze*
* Krūze*Krūze*

İstinadlar
----------

1. ↑  James P. Mallory and Douglas Q. Adams, "Pit-Comb Ware Culture", in *Encyclopedia of Indo-European Culture*,(Fitzroy Dearborn, 1997), pp. 429–30.
2. ↑  Pujāts, Jānis.
**Şikari dastanı** – qəhrəmanlıq mövzusunda olan bu dastan islamiyyətin yayılması motivi əsasında yaranmışdır. Dastan keçən əsrin 60–70-ci illərindən etibarən Təbriz aşıqları tərəfindən sürəkli repertuarlara salınmış, ancaq dastanın həcmi böyük olduğundan yalnız müəyyən qolları məclislərdə aşıqlar tərəfindən söylənilmişdir. Dastanın tam variantda ifa edilməməsi nəticədə müxtəlif mətnlər arasında əlaqəsizliyə gətirib çıxarmış, daha sonrakı mərhələdə tam mətninin toplanılmasında müəyyən çətinliklər yaratmışdır. Azərbaycan türkcəsinin Təbriz şivəsində söylənən "Şikari" dastanı Aşıq Yədullah tərəfindən öz ustadının dilindən alınaraq bugünkü variantında qorunub saxlanmışdır.

"Şikari" dastanı ənənəvi qəhrəmanlıq dastanlarına uyğun çoxşaxəli qollar üzərində qurulmuşdur. Dastanın məzmunu şah Daranın oğlu Şikarinin İslam dinini yaymaq uğrunda mübarizəsi ilə bağlı olaraq müxtəlif ölkələrə səyahətini, eyni zamanda ailə-məişət məslələrinin də yer aldığı hadisələri əhatə edir. "Şikari"də hadisələrin inkişaf nöqtəsi bir çox dastan və nağıllarda motivləşən iki qardaşın rəqabətindən başlanır. Belə ki, Rum şahı Daranın Ərçə adlı oğlu qardaşı Şikarinin atası tərəfindən vəliəhd seçilməsini qəbul edə bilmir, ov bəhanəsiylə Şikarini saraydan uzaqlaşdırıb uzaq bir səhrada quyuya salır. Şah Daraya isə Şikarini ovda şirlərin parçalaması xəbərini verir. Keyvan tacir tərəfindən quyudan azad olunan Şikari onunla birlikdə ölkələri dolaşıb İslamı yaymaq uğrunda mübarizəyə qoşulur. "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanlarında olduğu kimi, burada da dastan qəhrəmanının ətrafına müdrik ağsaqqallar və adlı-sanlı igidlər toplaşırlar. Şikari İslama dəvət etdiyi ölkələrin ədalətlə idarə olunmasını təmin edir və rəiyyətin sevimlisinə çevrilir.

Tam 55 saat ərzində dinlənilərək səsli fayllardan götürülən dastanda 18 ustadnamə, 225 qoşma və 65 bayatı mətni qeyd olunmuşdır. Şeir şəkilləri bu strukturda əsasən 4+4+3, 6+5, 4+4 heca şəkillərinə uyğun verilmişdir. Aşıq şeiri şəkilləri aşıq Yədullah da daxil olmaqla ayrı-ayrı aşıqların repertuarından müxtəlif nümunələrlə zənginləşdirilmiş, hadisələrə uyğun olaraq mətnə bayatı nümunələri əlavə edilmişdir. Dastanda hadisələrarası ustadnamələr, eləcə də aşığın bu və ya digər hadisəyə münasibətini ifadə edən sujetdən kənar nümunələr əsasən Xəstə

Qasım, Aşıq Ələsgər, Aşıq Şəmşir, Aşıq Mənsur, Xəstə Bayraməli və b. aşıqların şeirlərindən götürülmüşdür.

İstinadlar
----------
**Hirotake Yano** (矢野 博丈, *Yano Hirotake*?, 19 aprel 1943, Pekin – 12 fevral 2024, Hiqaşihiroşima[d], Hiroşima prefekturası) – Yaponiya biznesmeni. "Daiso" diskaunter mağazalar şəbəkəsinin qurmuşdur. O, Yaponiyada dollar mağazası biznes modelinin qabaqcılı hesab olunur.

Həyatı
------

1943-cü ildə Çində **Koro Kurihara** adı ilə doğulmuşdur. Beş qardaş və üç bacıdan ibarət ailədəndir. Katsuyo Yano ilə evləndikdən sonra soyadını dəyişdirmiş, bu qərarını "Kurihara soyadının biznes dünyası üçün yaxşı səslənməməsi" ilə izah etmişdir.

1967-ci ildə Çuo Universitetindən məzun olmuşdur. Məzun olduqdan sonra qayınatasının balıqçılıq şirkətində işləməyə başlasa da, bankrot olmuşdur. 1972-ci ildə Hiroşimadan Tokioya köçmüş və zibil emalı ilə məşğul olan şirkətdə işləyərək bəzi borclarını ödəmişdir. Atasının istəyi ilə Hiroşimaya qayıtmış və bir neçə işdə işləmişdir.

1972-ci ildə "Yano" adlı ilk mağazasını qurmuşdur. 1977-ci ildə şirkətini ancaq 100 yenlik məhsullar satan mağazalar şəbəkəsinə çevirmiş və şirkətə "böyük anbar" mənasına gələn "Daiso" adını vermişdir. "Daiso" şirkəti sürətlə böyümüş və Yaponiyada 4360 mağazası açılmışdır. 2001-ci ildə ilk xarici filialının (Tayvanda) açılışı baş tutmuşdur. Daha sonra Avstraliya, Səudiyyə Ərəbistanı, İndoneziya və ABŞ-də növbəti xarici mağazalar açılmışdır. Yano 2018-ci ildə şirkət prezidentiliyi vəzifəsini oğluna ötürmüşdür, özü isə 2019-cu ilə qədər şirkət sədri vəzifəsini yerinə yetirməyə davam etmişdir.

Ölümü
-----

12 fevral 2024-cü ildə Hiroşimada ürək çatışmazlığı səbəbilə ölmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  100円ショップ「ダイソー」大創産業の創業者、矢野博丈さん死去　国内外5000店の礎築く.
2. 1 2 3  "Daiso: Billionaire founder of Japanese discount store dies". BBC (ingiliscə). 20 fevral 2024. 2024-03-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 mart 2024.
3. 1 2 3 4  "Daiso – The Story Behind the ¥100 Phenomenon". Tokyo Weekender (ingiliscə). 21 sentyabr 2001. 2024-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 mart 2024.
4. ↑  "Hirotake Yano, Founder of 100-Yen Store Chain Daiso, Dies at 80". The Japan News (ingiliscə). 20 fevral 2024. 2024-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 mart 2024.

Xarici keçidlər
---------------

* "Daiso" mağazalar şəbəkəsinin rəsmi saytı

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Şəcərə və nekropolistika | WikiTree |
| Normativ yoxlama | NDL: 001275187 · VIAF: 5212151002115530280006 · WorldCat VIAF: 5212151002115530280006 |
**Varşava müqaviləsi** (*alm.* Warschauer Vertrag‎) — AFR (Qərbi Almaniya) ilə Polşa Xalq Respublikası arasında müqavilə. Alman Kansleri Villi Brandt və Polşa Baş naziri Yozef Tsirakeviç tərəfindən 7 dekabr 1970-ci ildə Varşavadakı Prezident Sarayında imzalanmış və 17 may 1972-ci ildə Almaniya bundestaqı tərəfindən təsdiq edilmişdir.

Müqavilədə hər iki tərəf zorakılığa əl atmamağa və 1945-ci ilin avqust ayında Potsdam konfransında Müttəfiq güclər tərəfindən qurulan Oder-Neyse boyunca mövcud sərhədi tanımağı özlərinə borc bildilər. Almaniya ilə sərhəd Polşa üçün olduqca həssas bir mövzu idi, çünki Alman hökumətinin keçmiş şərq ərazilərinin bir hissəsini geri almağa çalışacağından narahat idi. Polşa nöqteyi-nəzərindən bu bölgələrin köçürülməsi 1939-cu ildə Sovet İttifaqına birləşdirilən Kerzon xəttinin şərqindəki keçmiş Polşa əraziləri üçün kompensasiya hesab olunurdu.

Haqqında
--------

Almaniyada Brandt, siyasətini milli maraqlara xəyanət kimi xarakterizə edən müxalifətçi mühafizəkar blok XDİ / XSİ tərəfindən sərt bir şəkildə tənqid olundu. İmzalanarkən, müqavilə Polşanın FRG ilə sərhədlərinin müəyyənləşdirilməsi məsələsində son nöqtə sayılmadı, çünki bu müqavilənin IV maddəsində bu razılaşmanın əvvəlki müqavilələrin müddəalarını ləğv etmədiyi xüsusən Potsdam müqaviləsi. Beləliklə, bu Müqavilənin müddəaları, Potsdam Sazişində göstərildiyi kimi, II Dünya Müharibəsində Almaniya ilə Müttəfiqlər arasındakı son sülh müqaviləsi əsasında dəyişdirilə bilər.

Varşava müqaviləsi, Brandtın yürütdüyü və hakim Alman Sosial Demokrat Partiyası tərəfindən dəstəklənən "Şərq siyasətində" mühüm bir element idi. 1990-cı ildə Almaniya ilə bağlı Son Həll müqaviləsinin və həmin il 14 noyabrda sərhəddə Alman-Polşa Müqaviləsinin imzalanmasından sonra yenidən birləşmiş Almaniya ilə Polşa arasındakı sərhədlərlə bağlı bütün suallar qaldırıldı.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Johnson, Edward Elwyn. International law aspects of the German refunification alternative answers to the German question Arxivləşdirilib 2007-10-09 at the Wayback Machine. Page 18 and footnote 35 that cites Ludwig Gelberg, *The Warsaw Treaty of 1970 and the Western Boundary of Poland*, at 125–127; Jochen Abr. Frowein, *The Reunification of Germany*, 86 Am. J. Int’l L. 152, 156 (1992), at 156.

Xarici keçidlər
---------------

* Müqavilənin mətni (PDF fayl,  (alm.))
**Ağımtıl psefellus** (*Psephellus dealbatus (Willd.) Boiss. Centaurea dealbata* Willd.)-Hündürlüyü (15) 20–60 sm, gövdəsi düzduran, yarpaqlarla örtülmüş və sadə olan çoxillik ot bitkisidir.

Yarpaq
------

Yarpaqları üst tərəfdən tünd-yaşılrənglidir, çılpaqdır, alt tərəfdən ağımtıl-keçəli, saplaqlı, görünüşünə görə uzunsov və yauzunsov-neştərtvaridir, lələkvari-bölünmüşdür. Yarpaq seqmentləri uzunsovdur, kütdür, çox vaxtqısa sivri ucludur, yarpağın qaidə hissəsinədoğru kiçiləndir, yuxarı seqmentləri tədricən saplaqla birləşəndir, aşağıdakılar isə demək olar ki, birləşir, adətən tamkənarlıdırlar, bəzən kənardan 1–3 sayda dişciklidir; kökətrafıyarpaqlar iri, uzun saplaqlıdır, gövdə yarpaqlarıisə tədricən azalan, ən yuxarı yarpaqları deməkolar ki, bütövdür, səbətə yaxınlaşandır və ondanbir az uzun yaxud qısadır. Yarpaqların təpəseqmentləri çox vaxt yan tərəfdəkilərdən böyük olur.

Çiçək
-----

Səbətin eni 2–4 sm, yumurtavarişarşəkillidir. Çiçəkləri çəhrayı rəndə olub, üzərində bənövşəyi çalarları vardır. Çiçəkləməsi İyun-İyul aylarına təsadüf edir.

Meyvə
-----

Toxumları 5–6 mm uzunluqdadır, uzunsov, hamar, çılpaq və köndələn qabarıqzolaqlıdır. Meyvə verməsi İyul-Avqust aylarına təsadüf edir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqaz(BQ) Quba, BQ şərq, BQ qərb. Orta dağ qurşağında, subalp qurşağına qədər.

Yaşayış mühiti
--------------

Dağ çəmənliklərində, meşələrdə, kolluqlar arasında rast gəlinir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Eldar Şükürov. İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı, Bakı 2016"
**Mərkəzi Asiya çoban iti (Alabay)** — güclü və atletik quruluşlu bir gözətçidir. İri sümüklərə və əzələli bir bədən quruluşuna malikdir. İri və güclü quruluşu ilə kobud bir görünüşü olan Alabay irqinin başı böyük ancaq bədəni ilə mütənasibdir. Qulaqları başın iki yanında yerləşmişdir və qısadır. İki təbəqəli olan tüklər qısa və sıxdır. Geniş şəkildə ağ, qara, boz, açıq qəhvə, qırmızı qəhvə rənglərdə xallıdır.

Xarakteri
---------

Ağıllı, özündən əmin, hər istiqamətiylə balanslı, eyni zamanda, azadlığına düşkün və cəsur bir irqdir. Xaricilərə qarşı şübhəçi, qorxusuz və basqın bir xarakterə sahib olan Alabay yaxşı bir gözətçi və sürü itidir. Doğuşdan qoruma instinktinə malikdir və təcavüzkar deyil. Alabayın pis xüsusiyyəti isə torpağı qazmağı sevməsi və gecə hürməsidir. Digər itlərlə bir yerdə olmağa uyğun olmayan bu irq, ilk dəfə it sahibi olacaq kəslərə və ikinci it olaraq alınmağa uyğun deyil. Erkən yaşlarda yaxşı ictimailəşdirilməli və dominant bir sahib tərəfindən yetişdirilməlidir. Erkən yaşlarda ictimailəşdirilsə digər petlerle və uşaqlarla yaxşı razılaşar. Uşaqlarla birlikdə yetişdirilsə onları qorumaq üçün ölməyi belə gözə ala bilər. Erkən ictimailəşdirilsə digər itlərlə razılaşması orta səviyyədədir.

Həyat mühiti
------------

Sibir soyuğundan səhra çölü istilərinə qədər dəyişən istiliklərə adaptasiya ola bilərlər. Alabaylar ərazi həyatına uyğun irqlərdir, ancaq şəhər həyatına da adaptasiya ola bilər. Ən uyğun həyat sahələri geniş bir bağçası olan müstəqil evlərdir.

Məşq ehtiyacı
-------------

Olduqca hərəkətli bir irq olan Alabayın məşq ehtiyacı orta dərəcədədir.

Baxımı
------

Baxımı asandır. Taraş ehtiyacı yoxdur ancaq iki təbəqədən ibarət olan tüklərinin sıx fırçalanılması və ölü tüklərin alınması lazımdır. Mövsümə bağlı, müəyyən aralıqlarla periodik olaraq tük tökər.

Mənşəyi
-------

Alabay bölgədəki sərt təbiət şərtlərinə bağlı olaraq iki güclü irqin qarlılıqlı təsiriylə təbii seleksiya nəticəsi meydana gəlmiş ən böyük cinslərdən biridir. Bu cins Xəzər dənizindən Çinə qədər və cənub Urallardan Əfqanıstana qədər uzanan bir bölgəyə yayılmışdır. Tibetli köçəri insanların çoban itləri və Mesopotamiyanın davaçı itlərinin qanını daşıyar. Ovcharka bölgədə gözətçi, sürü, çoban iti mənasında istifadə edilən bir sözdür. Məsələn Gərməyin Shepherd Dog, Nemetskaya ovcharka olaraq adlandırılar. Mogol ovcharkası Moğol çoban iti mənasında istifadə edilməkdədir. Alabay yəni Mərkəzi Asiya çoban iti köhnə Rusiyanın parçalanması ilə qurulmuş olan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan, Tacikistan, Türkmənistan və bugünkü Rusiya torpaqlarında məşhur olan güclü bir irqdir. Moğol Ovcharka, Tibet Masstiff, Əfqanıstan və İran Ovcharkası Mərkəzi Asiya çoban itlərinin soyundandır. Ayrıca Qərb Avropa da qohumları olan Mərkəzi Asiyaçoban itinin İspan Masstifi ilə qohumluğu bilinməkdədir.

Həmçinin bax
------------

* Sibir haskisi

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus |
| Normativ yoxlama | NKC: ph323350 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu məqalə **Əfşarlar dövlətinin sultanı İbrahim Şah Əfşar** haqqındadır. **Nadir Şahın qardaşı və İbrahim şah Əfşarın atası** üçün **İbrahim xan Əfşar** səhifəsinə baxın.* |

**Sultan İbrahim şah**, **İbrahim şah Əfşar** və ya tam adı ilə **İbrahim şah Qırxlı-Avşar** (1717–1748) — Əfşarlar xanədanlığından olan 3-cü Azərbaycan, İran vә Xorasan şahı (1748).

Həyatı
------

İbrahim xan Zəhirəddövlənin oğlu Məhəmmədəli xan 1717-ci ildə Xorasan əyalətinin Əbivərd ətrafında anadan olmuşdu. 1738-ci ildə, atasının ölümündən sonra İbrahim xan adı ilə Azərbaycanın bəylərbəyi təyin olunmuşdu.

1748-ci ilin sonunda qardaşı Adil şahı taxtdan salıb gözlərinə mil çəkən İbrahim xan özünü şah еlan etdi.

Urmiya vilayətinin hakimi Mehdi xan Qasımlı-Avşar İbrahim şahın yanına gəldi. Marağada qoşuna çatdı. Miyandab ətrafında İbrahim şahla birləşdi. Ordan Əmiraslan xanın üstünə getməyi qərarlaşdılar. Leylan çəmənində iki qoşun qarşılaşdı. Savaş əsnasında Şəqaqi atlıları İbrahim şahın yanına gəldilər. İraq qoşunu da onların ardınca İbrahim xana birləşdi. Əmiraslan xan vəziyyəti bu cür görüb Kazım xan Qaradağlının yanına qaçdı. İbrahim şah onun qoşununu qarət etdi. İbrahim şah dəbdəbə ilə Təbrizə daxil oldu.

İbrahim şahın uğuru ətrafa yayıldı. Azərbaycan əmirləri sultani sovqatla onun yanına gəldilər. Məhəmmədkazım xan İbrahim şahın intiqamından çəkinib Əmiraslan xanı tutuqlu biçimdə Təbrizə yolladı. İbrahim şah Məhəmmədkazım xana xeyli ənam-ərmağan və xanlıq fərmanı göndərdi.

İbrahim şah Şahrux mirzə tərəfindən devrildi. O, 1748-ci ildə öldürüldü.

İstinadlar
----------

1. ↑  Perry 1997, pp. 75–76.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Aydın Avşar. Avşarlar. Bakı: "Şuşa", 2008, səh. 181–211.
*

Xarici keçidlər
---------------

|  |
| --- |
| İbrahim şah Əfşar **Əfşar boyu****Doğum:** 1717   **Vəfat:** 20 may 1749 |
| Hakimiyyət titulları |
|
| Sələfləri Adil şah | **Əfşarlar imperiyası Şahı**6 iyul 1748 -24 sentyabr 1748 | Xələfləri Şahrux şah Əfşar |
**Şober şorgiləsi** (*lat.* Nitraria schoberi) — şorgiləkimilər fəsiləsinin şorgilə cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Növün arealına Qərbi Asiya, Qafqaz, Orta Asiya, Çin, Şərqi Avropa (Krım), Cənubi-Şərqi Avropa (Rumıniya) daxildir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1,5 m-dək (bəzən 2 m) olan dağınıq koldur. Zoğları möhkəm, tikanlı, ağımtıl qabıqla örtülmüşdür. Yarpaqları növbəli, uzunsov-belvari, 2 sm uzunluqda, 2-5 mm enindədir. Çiçəkləri antimorf, çiçək qruplarına (buruqlara) yığılmışdır. Çiçək yanlığı 5 ədəd ətli kasayarpaqlı, 5 ədəd, sarımtıl-ağ ləçəkli, 10-15 erkəkcikli və bir dişiciklidir. Meyvəsi şarşəkilli-yumurtavari, birtoxumlu çəyirdəkdir. Əvvəlcə meyvəsi qırmızı, yetişdikdə təxminən qara rəngli olur. May-iyunda çiçəkləyir, meyvələri iyul-avqustda yetişir.

Ekologiyası
-----------

İşıqsevən, quraqlığadavamlı, torpağa tələbkar deyildir. Yarımsəhralarda, çılpaq çöllərdə, şoran torpaqlarda, daşlı-çınqıllı yamaclarda bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Növ Azərbaycanın "Qırmızı kitab"ına daxil edilmişdir. Böyük Qafqazda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Bitkinin meyvəsi xoş, şor dadı ilə fərqlənən şirəli çəyirdəkdir. Onlar çiy yeyilir, kompot, mürəbbə, şirə, povidla, cem, konfetlər düzəldilir. Yaşıllaşdırmada istifadəsi öyrənilməmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Sibir şorgiləsi

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.

 Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine

Ədəbiyyat
---------

* Деревья и кустарники. СССР. т. 4. 1958;
* Флора Азербайджана т.6. 1955; Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970;
* Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl kitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; \*Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q18075477
* Wikispecies: Nitraria schoberi
* APDB: 197916
* APNI: 94852
* BOLD: 1074772
* EPPO: NITSC
* EUNIS: 184533
* FoIO: NITSCH
* GBIF: 6384826
* GRIN: 25345
* iNaturalist: 441285
* IPNI: 873341-1
* IUCN: 19620835
* NCBI: 1619328
* PfaF: Nitraria schoberi
* Plant List: kew-2382411
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:873341-1
* Tropicos: 34600190
* VicFlora: d6c64af5-27af-4887-b74d-8d74dcd6e15f
* WFO: wfo-0000381038

 |
**Funksionalizm** — etnologiya sahəsində XX əsrin əvvəllərində meydana gəlmiş sosioloji məktəb.

Yaranması
---------

Etnologiyada funksionalizm sosioloji məktəbin prinsiplərinin sonrakı inkişafının məntiqi nəticəsi idi. Əgər diffuzionizmin vətəni Almaniya, sosiologiyanın vətəni Fransa idisə, funksionalizm istiqaməti İngiltərədə yaranmışdı və nə qədər geniş yayılsa da, ingilis nəzəriyyəsi olaraq qalırdı.

Funksionalizm məktəbin tədqiqat obyektinə istənilən ictimai institutun malik olduğu və birbaşa onun saxlanılmasına xidmət edən funksiyaların öyrənilməsi daxildir. Bu məktəb XX əsrin 20-ci illərində İngiltərədə etnologiyada əsas yer tuturdu.

İlk funksionalizm nəzəriyyəsini alman etnoloqu R. Turnvald 1911-ci ildə irəli sürmüşdür. Lakin funksionalizmin mövqeyi Böyük Britaniyada daha güclü oldu. Burada Malinovskinin rəhbərliyi altında XX əsrin 20-ci illərindən etibarən tezislər irəli sürülməyə başlandı. Malinovskinin ilk tezisi belə idi: mədəniyyəti onun cizgilərinə görə deyil, institutlarına görə təhlil etmək lazımdır. O bildirirdi ki, parlament idarəçiliyi mədəniyyətin mühüm elementi hesab edilir və çinlilərdə istifadə edilən çubuqlar isə yalnız qida prosesində kiçik bir elementdir.

Funksionalizmin banisi Bronislav Kaspar Malinovski (1884–1942) milliyyətcə polyak olub, Krakovda anadan olmuşdur. Funksionalizmin ikinci böyük nümayəndəsi Alfred Radklif-Braun (1881–1955) hesab olunur.

Mənbə
-----

* Луре С. В. Историческая этнология. М. 1997.
* Садохин А.П. Этнологии. М. 2005.
* Садохин А.П. Этнология (учебный словарь), М. 2002.

Həmçinin bax
------------

* Funksionalizm (sosiologiya)
**Mükri eli** — Kürd əşirəti.

Soy-kökü
--------

Soy-kökü haqqında müxtəlif mülahizələr var. Bəzi tarixçilər bu eli kürd, bəziləri isə türk kökənli sayırlar.

Monqol fütuhatı dönəmində Azərbaycana, İrana, Kiçik Asiyaya gələn uluslardan biri də Merkitlər idilər. Rojbəyani Mükri sözünü, Mekritdən gəlməsini söyləyib.

Mənbələr mukri(n) və ya muqri(n) tayfalarının avarların tərkibində Qafqaza axını haqqında məlumat verir.

Şərəfəddin Bedlisi, mükrilərin nəsəbin İraqın Şəhri Zur şəhərində yaşayan Mükriyyə qəbiləsinə yetirir.

Tarixi
------

XVI yüzilliyin sonlarında yazılan, kürd tayfalarının tarix və coğrafiyasını əks etdirən və kürd tarixinin araşdırılmasında əsas mənbə rolunu oynayan "Şərəfnamə" kitabında bu gün Savuqbulaq bölgəsində geniş bir əraziyə yiyələnmiş Mükrilərin Osmanlı ərazisindəki Zül şəhəri (Şəhrəzur hazırda İraqa daxildir) ətrafında yaşayan Mükriyə tayfasına bağlı olduğu yazılır. Rəvayətə görə, Baban paşaları nəslinə mənsub Seyfəddin adlı bir şəxs Baban tayfasını və digər kürd əşirətlərini toplayıb Azərbaycandakı Dəryaz bölgəsini Çabuklu türklərindən alaraq orada məskunlaşmışdır. "Seyrüld-əkrad" müəllifinə görə də, Mükri eli XVI yüzilliyin sonlarında Osmanlı torpaqları və Quzey Mesopotamiyadakı İbn Ömər ərazisindən (indiki Suriya) Azərbaycana köç etmişlər. O yazır ki, ilk dəfə Baban nəslindən Babamir adlı bir nəfər Savuqbulağı Azərbaycan türklərindən almış və onun sülaləsi müəyyən müddət bu bölgəyə hakim olmuşdur. Qaçar dönəminə qədər Mukri tayfası Avşar elinin üzvü idi və 1782-ci ildə birliyin bəylərbəyi Məhəmmədqulu xan Savuqbulaq bölgəsinin idarəçiliyini Dünbuli türklərindən alıb Budaq xan Mukriyə vermişdir.

Yayılma coğrafiyası
-------------------

Mükri eli Kiçik Zab hövzəsinin və Urmiya gölünün ətrafında yaşayırdı.

Dili
----

Sorani dili Mükri şivəsində danışırlar.

Tanınmış nümayəndələri
----------------------

* Budaq xan Mükri
* Mahmud xan Mükri
* Əziz xan Mükri
* Səid Məhəmmədəmin Şeyxislam Mükri

İstinadlar
----------

1. ↑  Rojbəyani, Məhəmmədcəmil, *Mükrilərin Kürdüstanda hökmdarlıqları*
2. ↑  Şərəfəddin Bedlisi, **Şərəfnamə**
Biltong
Braaivleis
Boerewors
Milk tart
Dumplings
Cənubi Afrika çox müxtəlif mədəniyyətlərə sahib və geniş bir əraziyə yayılmış ölkə olduğundan yemək və mətbəx mədəniyyəti regiondan regiona dəyişir. Dünyanın dörd bir yanından gələn immiqrant kütlələri: ingilislər, yunanlar, almanlar, ispanlar, macarlar, hindlilər, çinlilər, ərəblər, ruslar və digər bir çox etnik qrup buraya mətbəx ənənələrini gətirdi.
Dünyadakı ət ixracında önəmli yer alan ölkədə, ət tükətimi son dərəcə yayılmışdır. Ət yeməklərinin hər çeşidini Cənubi Afrika mətbəxində dadmaq mümkündür. Ölkəyə aid ət yeməklərinin bir neçəsi: biltong, bredies, potjekos, braaivleis, boereworsdur. Bunların yanında bəzi yerli restoranlarda dəvəquşu və timsah ətindən yeməklər də servis edilir. Dəvəquşu ilə hazırlanan yeməklər ancaq xüsusi günlərdə yeyilir. Yohannesburqda ən çox yeyilən ətlər isə toyuq və donuz ətləridir.
Atlantik okeanı Qərb sahilləri boyunca dünyanın ən zəngin və ən məhsuldar sularından biridir. Ölkənin uzun bir okean sahili olduğundan, Cənubi Afrika mətbəxi dəniz məhsulları ilə zəngindir. Dəniz məhsulları və balıq növləri daha çox hind üsulu ilə ədviyyatlı olaraq manqalda, qazanda və ya sobada hazırlanır. Ölkədə ən çox istifadə edilən ədviyyatlar arasında kişniş, acı bibər, qara bibər və sarımsaq vardır. Çörəyin çox tükətildiyi bu ölkədə çörəklərin əksəriyyəti qara çörəydir.
Bütün Cənubi Afrika yumuşaq şirniyyatlara üstünlük verirlər. Ölkə mətbəxinin ən məşhur şirniyyatları "milk tart" və "dumpling"dir.

Xarici Keçidlər
---------------

* 
*
**Sertifikatlı etik haker** — mütəxəssislərə EC-Council tərəfindən informasiya təhlükəsizliyi üzrə verilən sertifikatdır.

ABŞ Müdafiə Nazirliyi tərəfindən tanınır. Şəbəkə təhlükəsizliyi sahəsində müvafiq səviyyədə biliklərin olmasını təsdiq edir. Etik hakerlər, adətən təşkilatlar tərəfindən istifadə olunurlar, informasiya təhlükəsizliyi boşluqlarını aşkar etmək və aradan qaldırmaq məqsədilə hakerlərin istifadə etdikləri eyni metodlardan istifadə edərək şəbəkələrə və ya kompüter sistemlərinə daxil olmağa cəhdlər edirlər. CEH sertifikat imtahanı şəbəkə protokollarının, əməliyyat sistemlərinin və tətbiqi proqramların boşluqları, troyanlar, viruslar, rutkitlər, informasiyanın toplanması, şəbəkənin daranması və resursların inventarlaşdırılması, veb-serverlərin və simsiz şəbəkələrin sındırılması, informasiya təhlükəsizliyi vasitələrinin aldadılması, nüfuzetmə testləri, DoS hücumların, SQL-inyeksiya hücumlarının həyata keçirilməsi, seansların ələ keçirilməsi və s. kimi sahələri əhatə edir.

Ədəbiyyat
---------

* İmamverdiyev Y. N, "İnformasiya təhlükəsizliyi terminlərinin izahlı lüğəti", 2015, "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 160 səh.
Ərəbcə "salam" sözünün yazılışı

**Salam** (ibranicə שלום, ərəbcə سَلَام,) sülh və əmin-amanlıq deməkdir. Yəhudilər və Müsəlmanlar arasında görüşərkən istifadə olunan ifadədir. Bir çox türkdilli ölkələr tərəfindən də istifadə olunur. Yəhudilikdə "Salam" Allahın sifətlərindən biri kimi, İslamda Əs-Səlam Allahın adlarından biri kimi qəbul edilir və sülh, əmin-amanlıq bəxş edən mənasını daşıyır. Yəhudilər və Müsəlmanlar rastlaşdıqda, görüşdükdə biri digərinə "Salam" (Sülh üzərinizə olsun!) deməklə Allahdan ona salamatlıq, əmin-amanlıq, firavanlıq bəxş etməsini diləyir.

Sözün tarixi
------------

Sözün ilk zamanlar deyiliş forması "Salam" deyil, "Şalom" şəklində idi. . Zamanla bu söz ərəb dilinə keçmiş və nəticə etibarilə formasını dəyişərək günümüzdəki "Salam" şəklində tələffüz edilmişdir

Yəhudilərdə Salam
-----------------

Yəhudilik inancın görə "Salam" çox önəmli yer tutur. Belə ki, onlar bir-birləri ilə görüşərkən bu sözdən istifadə edirlər. 

İncil yazılarına əsasən, İsa Məsih də öz şagirdlərinə "bir evə girən zaman o ev sakinlərinə "Sizə Salam Olsun!" deyin" deməsi diqqətə layiqdir.

İslamda Salam
-------------

İslamda salam vermək müstəhəb, salamın cavabını almaq isə vacibdir.

Biri salam verdikdə cavabı ən azı onun salam verdiyi miqdarda qaytarmaq lazımdır. Bu barədə Qurani-Kərimdə yazılıb: "Sizə salam verildiyi zaman onu daha gözəl alın və ya (eynilə sahibinə) qaytarın! Şübhəsiz, Allah hər şeyi hesaba alandır."

İslam inancına görə "Səlamun əleykum", yaxud "Əs-Səlamu əleykum" deyə salam verildikdə cavabını ən azı "Əleykum əs-Səlam" (Sizə də Allah sülh və əmin-amanlıq bəxş etsin!) kimi almaq lazım olduğuna inanılır. Həmçinin "Əleykum əs-Səlam və rahmətullah" (Allahın salamı və rəhməti sizin də üzərinizə olsun!) yaxud "Əleykum əs-Səlam və rahmətullahi və bərakətuh" (Allahın salamı, rəhməti və bərəkəti sizin də üzərinizə olsun!) da eyni mənnada istifadə edilir

Namaz qılan zaman verilən salamın cavabını salamın miqdarında almaq lazımdır və cavab zamanı salam sözü əvvəldə işlədilməlidir. Məsələn, namaz qılana "Əssəlamu əleykum" deyilsə, cavabı "Aleykumus əssəlam" kimi almalıdır.

Mənbə
-----

* İslam (qısa məlumat kitabı). Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının Baş Redaksiyası. Bakı: 1989, səh.100.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-05.
2. ↑
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-05.
4. ↑  Luka 10:5
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-06-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-05.
6. ↑  Nisa surəsi, 86

Həmçinin bax
------------

* Salavat
* Ümumdünya Salam Günü
**HƏRBİ ENSİKLOPEDİYALAR**– hərbi biliklərin müəyyən və ya bütün sahələrini əhatə edib sistemləşdirən elmi-məlumat nəşri. Hərb sənətinin xüsusiyyətləri ilə bağlı məlumatlar (fəsillər, başlıqlar və paraqraflar şəklində) hələ orta əsrlərdə tərtib edilmiş kitablarda öz əksini tapmışdır. 16–17 əsrlərdə hərb sənətinin nəzəri və praktiki cəhətdən inkişafı xüsusi lüğətlərin – leksikonların yaranmasına gətirib çıxardı. C. Polmenin "Bizim əsrdə bütün dünyada, həm dənizdə, həm də quruda baş vermiş məşhur döyüşlər" (1577) və Fransız Giye de Sen-Jorjun "Hərbi adamın bilikləri, yaxud Zadəganın lüğəti…" (c. 1–3, Paris, 1670) əsərləri ilk H.e.-lar hesab edilir. 17–18 əsrlərdə İtaliya, Almaniya və digər Qərbi Avropa ölkələrində forma və struktur cəhətdən çoxcildli ensiklopedik lüğətlərə bənzər hərbi-ensiklopedik kitabların nəşrinə başlanıldı. Rusiyada hərbi mövzuda ilk ensiklopedik nəşrlər 18 əsrin əvvəllərində yarandı. 19 əsrdə hərbi texnikanın sürətlə təkmilləşməsi hərb sənətinin bütün sahələrində dəyişikliklərlə müşayiət olunmuş, müasir məlumatları ümumiləşdirilmiş və sistemləşdirilmiş şəkildə əhatə edən yenilənmiş H.e.-ın yaradılmasına ehtiyac doğurdu. Universal ensiklopediyalarla yanaşı müəyyən hərbi-tarixi dövrü əhatə edən, ayrı-ayrı hərbi silah və texnika növlərindən bəhs edən bircildli soraqçalar da nəşr olunmuşdur.
[*mənbə göstərin*]
**Osip Şpitko** (*ukr.* Осип Степанович Шпитко́; {{DVTY}} şablonu boşdur ) — ukraynalı və braziliyalı yazıçı və publisist. O, Qorodnitsa kəndində (indiki Ukraynanın Ternopil vilayəti, Çortkivski rayonu) anadan olub və Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində vəfat edib.

Bioqrafiyası
------------

1869-cu il aprelin 7-də Qorodnitsa  kəndində (indiki Qusyatinski rayonu; başqa mənbələrə görə, Kopıçinski rayonunun Qovılovi şəhərində, indi Terebovlyanski rayonunun kəndi) anadan olub, hər iki yaşayış məntəqəsi indi Ternopolun daxilində yerləşir. , Ukrayna).

Qusyatinski rayonu, Xovılov Veliky şəhərində adi məktəbi bitirib. Ternopolda müəllimlər seminariyasında oxuyub. O, dəfələrlə peşəsini dəyişib, bəzən bilyard və ya kart oynamaqla dolanırdı. Üç il Qalisiyanın əyalət teatrlarında əvvəlcə kiçik şəhərlərdə, sonra isə Lvovda aktyor kimi çalışıb. O, "Monitor" jurnalı üçün polyak dilində şeir yazmağa başladı. O, həmçinin öz Polşa və Ukrayna mətnlərinə musiqi yazıb, xorlara dirijorluq edib. 1899-cu ildə "Dilo" qəzetinin əməkdaşı oldu və Çernovtsidə "Bukovyna"ya redaktorluq etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Bandurka I. Melnychuk B. Shcherbak L. Shpytko Osyp Stepanovych // Ternopil Encyclopedic Dictionary: in 4 volumes / ed. by H. Yavorskyi et al. - Ternopil: Publishing and Printing Combine "Zbruch", 2008. - Vol. 3: P - Ya. - P. 648-649. - ISBN 978-966-528-279-2.
**Meyvə qabıqyeyəni** (*lat.* Scolytus mali Bechst.) — buğumayaqlılar tipinin sərtqanadlılar dəstəsinin qabıqyeyənlər fəsiləsinə aid olan növ.

Həyat tərzi
-----------

Sürfə mərhələsində qışlayır. Ədəbiyyat məlumatlarına əsasən aprel ayında pup mərhələsində keçir, bizim tədqiqatlara görə, pup mərhələsinə əsasən may ayının birinci ongünlüyündə keçir. Böcəklərin təbiətdə uçuşu, iyunun əvvəlindən iyulun ortalarına qədər davam edir. bu müddətdə dişi fərdlər ağacın qabıq hissəsini gəmirərək, iri deşiklər açır və oraya 60-dan 120-yə qədər yumurta qoyur. 6-8 gündən sonra yumurtalardan çıxan sürfələr qidalana-qidalana uzun yollar açaraq qabığın alt qatlarına, oduncağa qədər gedirlər. Sürfə mərhələsindən sonra oduncaq hissədə də puplaşırlar. İldə bir nəsil verir, bəzək bitkilərindən başqa digər meyvə ağaclarına da ciddi zərər verir. Bizim müşahidələrimizə görə ən çox əriyə (25-30%) və şama (20-24%) zərər verir. 2 növ (Dermestes bicolor L. Tanasimus formicarius L.) entomofaqı müəyyən olunmuşdur.

Yayılması
---------

Keçmiş SSRİ-nin Avropa hissəsində, Qafqazda, Sibirdə və Orta Asiyada, Azərbaycanda isə Şəki-Zaqatala, Quba-Xaçmaz, Şamaxı- Qobustan, Gəncə- Daşkəsən, Dağlıq Qarabağ, Naxçıvan MR, Lənkəran bölgəsində.

Ədəbiyyat
---------

* E.F.Səfərova. Abşeronda bəzək bitkilərinə zərərverən cücülər, onların biotənzimlənməsində entomofaqların rolu (Dissertasiya). Bakı, 2013

Həmçinin bax
------------

* Ərik qabıqyeyəni

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q125034
* BioLib: 13913
* BOLD: 330266
* BugGuide: 892188
* EPPO: SCOLMA
* EUNIS: 268443
* Fauna Europaea: 249865
* Fauna Europaea (new): cda1604e-12e4-458a-8f48-e9b77b6c9fb3
* GBIF: 1189365
* iNaturalist: 230650
* IRMNG: 11269854
* ITIS: 114947
* NBN: NHMSYS0020153381
* NCBI: 1570966

 |
AGLAE iş başında.
**AGLAE** (*fr.* **A**ccélérateur **G**rand **L**ouvre d'**a**nalyse **é**lémentaire) – Parisdə yerləşən Luvr muzeyinin şüşə piramidasının altında, 15 metr dərinlikdəki zirzəmidə saxlanılan muzeyin zərrəcik sürətləndiricisi. 1988-ci ildən bəri muzeyin bir parçasıdır.

Araşdırmaçılar əsərlərin hazırlandığı maddələri öyrənmək və orijinallıqlarını təsdiqləmək üçün AGLAE-nin proton və alfa zərrəcik şüalarını istifadə edir. Bir obyektin tərkibindəki elementlərin miqdarı və kombinasiyaları, mineralın çıxarıldığı mədənlərə və obyektin nə vaxt hazırlandığına dair barmaq izi kimi məlumat verə bilər.

İstifadəsi
----------

Alimlər AGLAE-dən Fransız hökumətinin Napoleon Bonaparta hədiyyə etdiyi bir qılınc qınının təmiz qızıldan hazırlandığını yoxlamaq (həqiqətən elə idi) və "Oturmuş Katib" adlı 4500 illik Misir heykəlinin canlı kimi görünən gözlərindəki mineralları müəyyən etmək üçün də istifadə etdilər (qara qaya kristalı, ağ maqnezium karbonat və damarlar üçün də qırmızı dəmir oksid). Bu, müvafiq araşdırma sahəsi üçün istifadə edilən yeganə zərrəcik sürətləndiricisidir.

Maşını idarə edən qrupun rəhbəri Kler Paçekodur.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| AGLAE-nin tamamilə mədəni irsə həsr edilməsi onu bənzərsiz edir. Kler Paçeko | "|

Paçeko Bordo Universitetində antik əşyalar sahəsində doktorluq dərəcəsi almaq üçün AGLAE-də ion-şüalanmaları analizləri ilə işə başlamışdır. 2011-ci ildə qrup lideri olan Paçeko sürətləndiricini üç mühəndisdən ibarət olan komandayla birlikdə idarə edir. Fiziklər və mühəndislər araşdırmalarını kuratorlar və sənət tarixçiləri ilə birlikdə aparır.

AGLAE-nin ən əhəmiyyətli xüsusiyyətlərindən biri əsərlər üzərində tədqiqat aparılarkən zərər verməməsidir. Əgər söhbət mədəni mirasdan gedirsə bu ilk prioritet olur. AGLAE-də istifadə edilən texnikalar arasında litium və uran arasındakı elementlərin ən kiçik izlərini belə müəyyən edə bilən, zərrəciklə induksiya olunan rentgen və qamma şüaların emission spektrometriya üsulları var.

AGLAE-dən əvvəl tədqiqat obyektlərinin analizi üçün nümunələrin potensial təhlükələri olan vakuum otağına yerləşdirilməsi lazım idi. Vakum otağına yerləşməyən böyük obyektlərin araşdırılması isə ümumiyyətlə mümkün deyildi. AGLAE-nin şüaları vakuumdan kənarda da çalışdığından, tədqiqatçılar istənilən ölçülü və formalı obyekti araşdıra bilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  *Vüsal Fərzəliyev.* "Luvr Muzeyindəki zərrəcik sürətləndiricisi: AGLAE". Həyatın təkamülü (az.). 2018-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 iyul 2018.

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **AGLAE** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Cəsur Karl** (*fr.* Charles le Téméraire) [10.11.(digər məlumatlara görə, 11.11.) 1433, Dijon – 5.1.1477, Nansi] — Burqundiya hersoqu (1467-ci ildən), Valua sülaləsinin yan qolunun nümayəndəsi.

Həyatı
------

Xeyirxah Filipp və Portuqaliyalı İzabellanın (1397–1471) oğlu. Flandriyada tərbiyə almışdır. Gentdə baş vermiş üsyanın (1452–53) yatırılmasında iştirak etmişdir. Burqundiya hersoqluğunun geniş, lakin pərakəndə yerləşən torpaqlarını birəşdirib müstəqil krallıq yaratmağa çalışırdı. Fransa fyeflərinin Paris parlamentinin tabeliyindən çıxarılması məqsədilə məhkəmə sistemində islahat keçirmişdir. 1473-cü ildə (Tionvil ordonansı) Mehelendə özünün şimal mülkləri üçün vahid ali məhkəmə orqanı (parlament) və maliyyə idarəsini (hesablama palatası) yaratmışdır. Peşəkar ordunun (1471 və 1473-cü illərin ordonansları) təşkili onun adı ilə bağlıdır. Fransadakı mülklərinin müstəqilliyini əldə etmək məqsədi ilə öz süzereni kral XI Lüdoviklə siyasi rəqabət aparmış, onun mərkəzləşdirmə siyasətinə qarşı çıxmışdır.

İrsi
----

1465-ci ildə Ümumi rifah liqasında iştirak etmişdir. İngiltərənin dəstəyinə ümid edərək IV Eduardın bacısı Marqarita (1446–1503) ilə evlənmişdir. Öz mülklərini genişləndirərək, 1474–77 illərdə İsveçrə və Lotaringiya ilə fasiləsiz müharibələr (Burqundiya müharibələri) aparmışdır.Nansinin mühasirəsi zamanı həlak olmuşdur. Onun Fransa mülkləri (Pikardiya, Burqundiya hersoqluğu, Franş-Konte, Artua və Bulonne) XI Lüdovik tərəfindən ilhaq edilmişdir. Qalan torpaqların varisi isə Cəsur Karlın qızı Burqundiyalı Mariya olmuşdur. Cəsur Karl sağlığında Böyük Aslan, Döyüşçü, Qorxulu və İgid ləqəbləri ilə məşhur idi; Cəsur ləqəbi isə ona 18-ci əsrin sonu – 19-cu əsrin əvvəllərində verilmişdi.

Həmçinin bax
------------

* Burqundiya hersoqluğu

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118560026 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
2. ↑  Карл Смелый // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
3. 1 2  **Cəsur Karl**// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 333

Xarici keçidlər
---------------

* Cəsur Karl
"Hello, World!" proqramı (1978).
**Salam dünya** – proqramı kompüter ekranında "Hello, World!" yazısını çap edən proqramdır. Proqramlaşdırma dilləri öyrədilərkən ilkin nümunə kimi bu proqramdan istifadə olunur.

Müxtəlif proqramlaşdırma dillərində Hello World proqramı nümunələri.

ADA:

```
procedure Hello is
begin
   Ada.Text\_IO.Put\_Line ("Hello, world!");
end Hello;

```

ASP:

```
<%
Response.write("Hello, World!");
%>

```

Basic:

```
print "Hello, World!"

```

C:

```
#include <stdio.h>

int main() {
 printf("Hello, World!\n");
 return 0;
}

```

C++:

```
#include <iostream>

int main() {
 std::cout << "Hello, World!" << std::endl;
 return 0;
}

```

C#

```
class HelloWorldApp
{
 static void Main()
 {
 System.Console.WriteLine("Hello, world!");
 }
}

```
Java:

```
public class HelloWorld
{
 public static void main(String[] args) 
 {
 System.out.println("Hello, World!");
 }
}

```
JavaScript:

```
document.write('Hello, World!');

```

Pascal:

```
begin
 Writeln('Hello, World!');
end.

```

PHP:

```
<?
echo "Hello, World!\n";
?>

```
Python 2. X

```
print "Hello, World!"

```
Python 3. X

```
print ("Hello, World!")

```

Seed7:

```
$ include "seed7\_05.s7i";

 const proc: main is func
 begin
 writeln("Hello, World!");
 end func;

```

Xarici keçidlər
---------------

* 252 proqramlaşdırma dilində "Hello World"
**Aorta qapağı** — (lat. *valva aortae*) ağciyər kötüyü qapağı kimi üç aypara qapaqcıqdan ibarətdir. Bunlardan biri — (lat. *valvula semilunaris posterior*) arxada, ikinci — (lat. *valvula semilunaris dextra*) sağda və üçüncüsü — (lat. *valvula semilunaris sinistra*) solda yerləşmişdir. Bunların hamısı ağciyər kötüyünün eyniadlı qapaqcıqlarından qalın və möhkəmdir və üzərində olan düyüncüklər və aycıqlar (lat. *noduli et valvularium semilunarium aortae*) yaxşı gözə çarpırlar.
Aorta dəliyini örtən aypara qapaqcıqların ciblərinə aorta cibləri — (lat. *sinus aortae (Valsalvae — BNA)*) deyilir. Sağ və sol aorta ciblərindən ürəyi qidalandıran tac arteriyalar — (lat. *art-ae coronariae dextra et sinistra*) başlayırlar.

Mənbələr
--------

* Prof. Kamil Əbdülsalam oğlu Balakişiyevin, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı — 1979
* Atlas of Human Cardiac Anatomy — Endoscopic views of beating hearts — Cardiac anatomy
* Р. Д. Синельников. Атлас анатомии человека (4 тома)