recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ILOVEYOU** (bəzən **Love Letter**) — kompüter virusu. 2000-ci il mayın 4-dən etibarən Filippində Windows əməliyyat sistemi olan kompüterlərdə e-mail vasitəsilə yayılmağa başladı. Mövzu hissəsinə "ILOVEYOU" yazılmışdı və kontent hissəsində ".txt.vbs" uzantısı var idi. Həmin vaxtlarda Windows ƏS-də ".vbs" uzantısı istifadəçilərə göstərilmirdi və buna görədə istifadəçilər elə düşünürdülər ki, bu normal ".txt" faylıdır. Göndərilən faylın açılması lokal maşının zədələnməsi, müxtəlif növ fayların dəyisdirlməsi ilə nəticələnirdi, (Məsələn: şəkil, audio və s.) həmçinin bu virus Mikrosoft Outlook-da olan e-mail siyahsında olan istifadəçilərə bu e-maili göndərirdi. Bundan fərqli olaraq Melissa virusu listdəki ilk 50-İnternet istifadəçisinə e-mail göndərirdi.

Virusun yayılmasını asanlaşdıran amillər
----------------------------------------

Defoltda ".vbs" uzantılı skriptlər üçün skriptinq dillərin işə düşməsi və həmin çıxıntının gizli olması bu virusa əlverişli şərait yaradırdı. Digər bir məsələ ondan ibarət idi ki, bu virusu yazanlar sosial mühəndislik metodlarından istifadə edmişdilər, hansı ki, istifadəçiləri bu e-mailləri açmağa təhrik edirdi, beləliklə çox qısa zamanda yayılırdı. Windows və Outlook-dakı sistem zəiflikləri imkan verirdi ki, bu zərərli proqram istifadəçi məlumatları, yaddaş və digər yerlərə asanlıqa təmas edə bilsin.

Yayılması
---------

Mesajlar Filippində yaranmağa başladı və şirkət e-mailləri vasitəsilə qərb istiqamətində yayılmağa başladı. Bu mesajlar e-mail listdəki insanlara göndərildiyindən qurban tərəfindən təhlükəsiz kimi görünürdü. Bir neçə istifadəçinin bu tip e-mailləri açması milyonlarla e-maillərin yaranması və yayılmasına nəticə etibarı ilə milyonlarla faylın zədələnməsinə səbəb olur.

Təsiri
------

Adı çəkilən virus Filippindən Honkonqa, daha sonra Avropaya və Amerika Birləşmiş Ştatlarına yayılmağa başladı. Zərər 5.5-8.7 mlrd dollar dəyərində idi və 15 milyard vəsait xərcləndikdən sonra bu proqram bütun kompüterlərdən təmizlənə bildi. 10 gün ərzində 50 milyon infeksiya müəyyənləşdirlidi. Bu da dünyadakı İnternetə bağlı kompüterlərin 10% -i idi. Özlərini qorumaq üçün Pentagon, CIA, British Parlament bütün e-mail sistemlərini söndürdülər.

Arxitekturası
-------------

Virus Visual Basic proqramlaşdırma dilində yazılmışdır, Micosoft Outlook-da icra olunur və susmaya görə işlək vəziyyətdədir.Sistem işə başlayanda
Windows "registry" məlumatı vasitəsi ilə işə düşür. Daha sonra bu virus kompüterdə müxtəlif disklərdə axtarış apararaq JPG, JPEG, VBS, VBE, JS, JSE, CSS, WSH, SCT, DOC, HTA, MP2, and MP3 uzantılı faylların uzantılarını dəyişdirərək VBS-lə əvəz edir və istifadəçinin kompüterin yenidən işə düşməsini əngəlləyir. Bu virusun sürətli yayılmasında digər bir nüansda istifadəçilər onu dəyişə bilərdi və beləliklə sistemi zədələmiş olurdular.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* The Love Bug - A Retrospect
* ILOVEYOU Virus Lessons Learned Report, Army Forces Command[*ölü keçid*]
* Radsoft: The ILOVEYOU Roundup
* No 'sorry' from Love Bug author at The Register
* CERT Advisory CA-2000-04 Love Letter Worm[Contains a Script Virus on this Page]
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Spartak (ad).

**Spartak Trnava FK** — Slovakiyanın futbol klubu.

Trnava şəhərində yerləşir.

Tarixi
------

30 may 1923-cü ildə Sk Çcechie və CsSK klublarının birləşməsindən yaranıb.

"Spartak"in tarixinin qızıl dövrü ötən əsrin 70-ci illəri ilə bağlıdır. 1968/1969 mövsümündə Çempionlar Liqasının yarımfinalınadək yüksəlib gələcək qalib "Ayaks"a uduzan "Spartak" 1972/1973 və 1973/1974 mövsümlərində avrokubokların 1/4 finalınadək irəliləyib. Lakin müstəqillik illəri komanda üçün uğursuz olub. Ölkə çempionatlarında 434 oyun keçirib, 208 qələbə qazanıb, 104 heç-heçə edib, 122 dəfə uduzan Trnava təmsilçisi 651 qol vurub 478-ni buraxıb. Slovakiya çempionatında ən yaxşı nəticəni 1997/1998 mövsümündə əldə edən trnavalılar çempionluğu son turlarda əldən verib.

Slovakiyanın son çempionatında "Spartak" 33 oyuna 55 xal toplayaraq çempiondan 15 xal geri qalıb. Həmin çempionatın bürünc mükafatçısı ev oyunlarını Anton Malatinski adına stadionda keçirir. Bu arena 18448 tamaşaçı tutur. "Qara-qırmızılar"ı hazırda Karol Peçe çalışdırır.

Uğurları
--------

1968, 1969, 1971, 1972, 1973-cü illərdə 5 dəfə Çexoslovakiya Çempionu;

1951, 1967, 1971, 1975, 1986-cı illərdə 5 dəfə Çexoslovakiya Kubokunun qalibi;

1971, 1975, 1986, 1991, 1998-ci illərdə 5 dəfə Slovakiya Kubokunun qalibi;

1998-ci ildə Slovakiya Superkubokunun qalibi;

Avrokuboklarda iştirak
----------------------

Avrokuboklarda isə 66 matç keçirən "Spartak" 28 qələbə qazanıb 14 heç-heçə edib və 24 dəfə uduzub. Onların top fərqi 95-79-dur. Müstəqillik dönəmində ən yaxşı halda 2 mərhələ adlayan "Spartak" elə 2004/2005 mövsümündəki həmin uğurundan sonra qələbəyə həsrətdir. Həmin mövsümün son iki oyununda, üstəlik daha iki turnirin iştirakçısı olan trnavalılar uğursuzluğa düçar olub. Belə ki, qitə kuboklarındakı son 6 matçda "Spartak" rəqibini məğlub etməyib.

| ⛭Spartak Trnava FK |
| --- |
| Ümumi | 
* Tarixi
* Oyunçular
* Baş məşqçilər
* Azərkeşlər
* Uğurlar
* Avropa

 |
| Stadion | 
* Antona Malatinşexo stadionu (1923–indiyə)

 |
| Derbilər | 
* Ənənəvi derbi

 |
| Digər mövzular | 
* 1968–69 Avropa Kuboku

 |
Burunun müayinəsi (Rinoskopiya) zamanı həkim və xəstə üzbəüz oturur. Həkim bir əli ilə xəstənin başını tutur və onu düzgün istiqamətə yönləndirir. Bu zaman boyun bir az arxaya bükülür. Digər əli ilə həkim burun güzgüsünü burun dəliklərinə daxil edir. Burun güzgüsü qıfabənzər ucu olan maşa formalı alətdir, önə doğru hərəkət etdirdikdə aralanır. İşıq mənbəyinin və güzgünün köməyi ilə bütün burun boşluğu və ön burun-göz yaşı axacaqları müşahidə olunur.

Əgər qan, qartmaq yaxud selik görmə sahəsini tutrsa onlar pambıqlı çubuqla ehtiyatla təmizlənir yaxud sorulur. Yüngül iltihabi dəyişikliklərdə material götürülür və laboratoriyada müayinə olunur. Əgər selikli qişa çox şişkinləşmişsə bu zaman şişi yatırdan aerozoldan istifadə olunur.

Əgər təqribən 7.5 sm uzunluğunda burun-göz yaşı axacaqlarının arxa hissəsinə baxmaq tələb olunarsa həkim burun endoskopundan istifadə edir. Bu alət işıq mənbəyi birləşdirilmiş hərəkətsiz, yaxud elastik borudan, arxa ucunda isə optik hissədən ibarətdir. Aləti daxil etməzdən öncə burun selikli qişası aerozolla keyidilir. Ola bilsin ki, müayinə zamanı burun-göz yaşı axacağının keçiriciliyi nazik sorucu kateterlə yoxlanılsın.

Həkim udlaqda olan burun-göz yaşı axacaqlarının arxa dəliyini müayinə etmək üçün ağız boşluğundan əyilmiş güzgü daxil edir (Arxa Rinoskopiya).

Burunun müayinəsi nə üçün aparılır?
-----------------------------------

Rinoskopiya, qulaqların müayinəsi (Otoskopiya) və ağız boşluğuna baxış kimi Otolarinqoloqun standart müayinələrinə aiddir. LOR həkiminə demək olar ki hər bir müraciətdə burunun güzgü ilə müayinəsi aparılır. Belə ki, bu zaman burunun ön hissəsinin bütün xəstəlikləri asanlıqla aşkar oluna bilər. Əgər heç bir ağır xəstəlik yoxdursa həkim eybəcərlik yaxud yeni törəməni aşkar edə bilər.

Əgər xəstəlik burnun arxa hissəsinə yayılmışsa və bayırdan görmək mümkün deyilsə burun endoskopu istifadə olunur. Yad cisim, qanaxma mənbəyi yaxud şüş olduqda bu müayinəni aparmaq mümkün deyil. Eləcə də, burunətrafı ciblərin axacaqları və burun-göz yaşı kanalının axacağının bu üsulla yaxşı müayin oluna bilir.

Burunun müayinəsi hansı risk meydana çıxır?
-------------------------------------------

Rinoskopiya bir qayda olaraq ağrısız və təhlükəsizdir. Burun güzgüsü bir neçə ölçüdə mövcuddur və həkim hər bir buruna uyğun gələnini seçir. Burun güzgüsünün açılması zamanı həkim həssas olan burun çəpərinin zdələnməməsinə xüsusi diqqət yetirir. Əgər müayinə ağrılı olarsa keyidici aerozoldan istifadə olunur.

Xəstələr hərəkətsiz endoskopun buruna daxil edilməsini çox vaxt xoşlamırlar. Bəzən həkim bu müayinədən öncə burun selikli qişasıı aerozolla keyidir.
**Yura** (*fr.* Jura) — Fransa şərqində yerləşən, Burqundiya - Franş-Konte regionun departamentlərindən biri. Sıra nömrəsi — 39. İnzibati mərkəzi — Lon-le-Sonye, ən böyük şəhəri Dole. Əhalisi - 271 973 nəfər (departamentlər arasında 79-cu yer, 2010-cu ilin məlumatları).

Coğrafiyası
-----------

Sahəsi — 4999 km². Departamentə 3 rayon, 34 kanton və 545 kommun daxildir.

İqlimi
------

Yuranın iqlimi çoxdan ərazi hündürlüyünə asılıdır. Beləliklə, düzlüklər Qərbi Avropanın bu hissəsinin mülayim hava şəraitinə malikdir, lakin dağlarda sərt soyuq qış (xüsusilə Yura departamentində Fransa ölkəsinin temperaturunda rekord mənfi 47 °C) müəyyən edilir.

Tarixi
------

Yura — 1790-ci ilin martında Böyük Fransa İnqilabı zamanı yaradılan 83 departamentdən biri.. Keçmi Franş-Konte əyalətinin ərazisində yerləşir. Adı Yura dağ massivindən gəlir.

Yura departamentinin ərazisində Müqəddəs Klodun qədim monastırı yerləşir, Müqəddəs Yevqed (V-VI əsr) və Müqəddəs Ribariy (VIII əsr) müxtəlif zamanlarda monastırın abbotları idilər.

İqtisadiyyatı
-------------

Yura şərabçılıq edən bir bölgədir. Yura departamentin şərabları çox fərqli və qeyri-adi şərablardır, məsələn vin-jaune kimi, xam maye altında inkişaf etmək üçün oxşar bir proses ilə , yerli Savanyen üzüm növündən hazırlanır. Digər üzüm növləri Poulsard, Bastardo və Şardone daxildir.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Yura departament // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.

Xarici keçidlər
---------------

* (fr.) Prefecture website Arxivləşdirilib 2017-08-12 at the Wayback Machine
* (fr.) General council website
* (fr.) Tourism website
* (ing.) Tourism Information
**Yerdiç** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda kənd.

Tarixi
------

Rayondakı Qoytul kəndinin yaxınlığında, Arpaçayın sahilində yerləşir. Kəndin cənubunda qədim qala və qəbiristanlığın qalıqları var. "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə Ərdiş formasında qeyd edilmişdir.

Kənddə 1831-ci ildə 70 nəfər, 1873-cü ildə 167 nəfər, 1886-cı ildə 234 nəfər, 1897-ci ildə 382 nəfər, 1904-cü ildə 298 nəfər, 1914-cü ildə 327 nəfər, 1916-cı ildə 403 nəfər, 1919-cu ildə 127 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1919-cu ilin sentyabr-oktyabr aylarında kənd erməni təcavüzünə məruz qalaraq sakinləri deportasiya olunmuş və İrandan köçürülən ermənilər kənddə yerləşdirilmişdir. Azərbaycanlılar yurdlarına indiki Ermənistanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra, 1924-cü illərdə qayıda bilmişdir. Burada ermənilərlə yanaşı 1926-cı ildə 94 nəfər, 1931-ci ildə 53 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarı ilə 1948–49-cu illərdə azərbaycanlılar deportasiya olunmuşdur.

Toponim türk dilində işlənən "yer, torpaq, ölkə" mənasında işlənən yer (er) sözü ilə "kənar" mənasında işlənən dış, diş (diç) sözünün birləşməsində əmələ gəlib "kənarda olan yer, yaşayış məntəqəsi" mənasını ifadə edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Коркотян З. Население Советской Армении за последние сто лет (1831–1931) Arxivləşdirilib 2022-03-31 at the Wayback Machine. Ереван: Издательство "Мелконян фонд", 1932, с. 92–93, 160–161

| ⛭Dərələyəz mahalı |
| --- |
| **Keşişkənd rayonu** | Abana • Ağkənd • Ağsu • Ağyar • Almalı • Amağu • Arpa • Aynazur • Başkənd • Çivə • Erdəpin • Ələyəz • Ərpi • Əyər • Dərətumb • Gədikvəng • Gənəşik • Gülüdüzü • Heşin • Həsənkənd • Horbadeğ • Hors • Xaçik • Qabaxlı • Qalasar • Qaraqaya • Qaraqulax • Qızılgül • Qoturvan • Qovuşuq • Qoytur • Qurdqulaq • Malışka • Moz • Ortakənd • Rind • Sallı • Seyid Məmiş • Yelpin • Yengicə |
| **Paşalı rayonu** | Axta • Almalı • Azadeğ • Bulaqlar • Cul • Çiraxlı • Daylaxlı • Gabud • Gomur • Herher • Horadiz • İtqıran • Kotanlı • Köçbək • Qndevaz • Quşçu • Leyli köçən • Martiros • Ortakənd • Paşalı • Por • Sers • Sultanbəy • Terp • Zeytə |
**Yeraltı axım** hövzənin geoloji quruluşunun əsas funksiyasıdır. Ərazinin geoloji quruluşunun mürəkkəbliyindən asılı olaraq yeraltı suların formalaşması və çayların yeraltı sulardan qidalanması şəraiti də müxtəlifdir.

Yüksək dağlıq ərazilərdə yeraltı suların qidalanma şəraiti az öyrənilmişdir. Burada yeraltı axım əsasən dellüvial və allüvial çöküntülərdə formalaşır, onun rejimi isə çox halda atmosfer yağıntılarının paylanmasından asılıdır. Yeraltı sularla ən bol ərazilər Böyük Qafqazın cənub yamacında orta yuranın qum daşları və şistlərin yayıldığı sahələrdir. Bu qatlara aid olan bulaqların orta debiti 7–8 l/s-yə çatır. Şimal-şərq yamacın dərin dərələrində debiti 50 l/san-ə çatan çoxlu bulaqlar mövcuddur. Bu rayonlarda yeraltı qidalanma çay axımının əsas hissəsini təşkil edir. Geoloji quruluşun və çay hövzələrinin hidrogeoloji şəraitinin qidalanmaya təsiri Kiçik Qafqaz ərazisində özünü daha aydın göstərir. Kiçik Qafqazın çay hövzələri vulkanogen süxurlardan və sukeçirən çöküntülərdən ibarətdir. Yeraltı suların payı bir sıra çay hövzələrində (Tərtərçay, Arpaçay, Bazarçay, Həkəri və s.) 60–65%-dən çoxdur.

Böyük və Kiçik Qafqaz çaylarından fərqli olaraq Lənkəran təbii vilayətinin çaylarında hidrogeoloji şəraitdən asılı olaraq yeraltı axım illik axımın 20–30%-ni təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası. Fiziki coğrafiya. I cild, Bakı-2015

Həmçinin bax
------------

* Axım
**Marina Çernova** — Rusiyalı akrobatika gimnastıdır. Rusiya Federasiyasını 2015-ci ildə Avropa Oyunlarında təmsil etdi və 3 qızıl medal qazandı. Marina xanım Georgi Pataraya ilə birgə Azərbaycan paytaxtında çoxnövçülük, balans hərəkətləri və temp hərəkətlərində qızıl medal qazandı. Rusiyanın əməkdar idman ustasıdır. 2014-cü ilin Dünya Çempionatınında qızıl medalçısıdır.

Həyatı
------

Marina Çernova 7 mart 1996-cı ildə anadan olmuşdur.

Karyerası
---------

Marina Çernova ilk uğurunu 2014-cü ildə Fransada qazandı. O Levallus-Perredə Dünya Çempionatının qızıl medalını qazandı. 1 il sonra isə Marina xanım 2015-ci ildə Azərbaycan paytaxtında böyük uğur qazandı. O Bakıda Avropa Oyunlarında Georgi Pataraya ilə birgə 3 qızıl medal qazandı. Marina Çernova çoxnövçülük, balans hərəkətləri və temp hərəkətlərində qızıl medala layiq görüldü.

Uğurları
--------

| Turnir | Yarış | Medal |
| --- | --- | --- |
| 2014 Dünya Çempionatı | Çoxnövçülük | 20x20px[ölü keçid] |
| 2015 Avropa Oyunları | Çoxnövçülük | 20x20px[ölü keçid] |
| Balans hərəkətləri | 20x20px[ölü keçid] |
| Temp hərəkətləri | 20x20px[ölü keçid] |

### Dövlət mükafatları

Marina Çernova Rusiyanın əməkdar idman ustasıdır.

Həmçinin bax
------------

* Akrobatika Gimnastikası 2015 Avropa Oyunlarında — Qarışıq (Cütlük, Çoxnövçülük)
* Akrobatika Gimnastikası 2015 Avropa Oyunlarında — Qarışıq (Cütlük, Balans hərəkətləri)
* Akrobatika Gimnastikası 2015 Avropa Oyunlarında — Qarışıq (Cütlük, Temp hərəkətləri)

İstinadlar
----------
**Karlo Maryo Françesko Pompedda** 18 aprel 1929-cu ildə İtaliyada dünyaya gəlmişdir. 1951-ci ildə katolik rahib olaraq təyinat almışdır. Əvvəl Pontifical Gregoryen Universitetindən teologiya (ilahiyyat), daha sonra Romadakı Pontifical Lateran Universitetindən utroque iure (həm sivil, həm də kanon) hüququ doktoru adı almışdır. 1995 İohan Pavel apolistik qanunu və "Universi dominici gregis"-in baş redaktoru olmuşdur. 1997-ci ildə Bisarcio Fəxri Baş Yepiskopu olaraq təyin edilmiş və eyni zamanda 1997-ci ildən 2004-cü ilə kimi Vatikan Ali Məhkəməsində kilsə hüququ mütəxəsisi olaraq xidmət göstərmişdir. Kanon hüququ haqqında üç kitab və məqalələr yazmışdır. 18 oktyabr 2006-cı ildə bilinməyən bir səbəblə müəmmalı şəkildə vəfat etmişdir.

Həmzə Hocagilin dediyinə görə:
Barnaba İncilinin I (İsrail) nüsxəsini İsraildən Türkiyəyə gətirdikdən sonra, əvvəlcə İtaliyaya aparmışlar. İtaliyada vatikanlı Kardinyal Maryo nüsxəni görmüş və 350 min avro qarşılığında almaq istəmiş və əvvəlcə buna razılıq verilsə də sonradan Viktoriya Rabinin buna etiraz etməsi səbəbilə alış-veriş baş tutmamışdır. Bu hadisədən sonra 18 oktyabr 2006-cı ildə Kardinyal Maryo bilinməyən səbəblə müəmmalı şəkildə vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Melloni A. Galavotti E.* POMPEDDA, Mario Francesco // Dizionario Biografico degli Italiani (it.). 2015. Vol. 84.
2. ↑  .
3. ↑  Death of Cardinal Mario Pompedda  (ing.)
4. ↑  Apokrifal, səh. 93
5. ↑  Apokrifal, səh. 38-40

Həmçinin bax
------------

* Barnaba İncili

Xarici keçidlər
---------------

* Aydoğan Vatandaş, Apokrifal, İstanbul, 2012, Timaş Yayınları, 5. baskı, 192 s. ISBN 978-975-263-816-7
**Yeraltı mədəniyyət** və ya **anderqraund mədəniyyət** (*ing.* underground — yeraltı) — müasir incəsənətdə (musiqi, ədəbiyyat, kino, təsviri incəsənət və s.) kütləvi mədəniyyətə, əsas və rəsmi sənətə zidd olan yaradıcı meyllər toplusu. Yeraltıya qeyri-rəsmi, müstəqil və ya senzuralı növlər və sənət əsərləri daxildir. Yeraltı ilə əsas cərəyan arasındakı sərhəd həmişə bulanıqdır, çünki bir yeraltı olaraq başlayan bir çox sənət növü və əsərləri zaman keçdikcə populyarlaşdı və geniş yayıldı.

Yeraltı, hakim ideologiyanı pozmaq, üslub və dil məhdudiyyətlərini bilməmək, ümumiyyətlə qəbul edilmiş dəyərləri, normaları, sosial və bədii ənənələri rədd etmək, tez-tez ictimaiyyəti şoka salmaq, üsyanla xarakterizə olunur. Yeraltı cəmiyyətdə qəbul edilən siyasi, əxlaqi və etik istiqamətləri və davranış stereotiplərini rədd edir və tez-tez pozur, gündəlik həyatda yeni davranış modelləri tətbiq edir. Amerika və Avropa yeraltılarının tipik mövzuları "cinsi inqilab", narkotik, din əleyhinə, marjinal qrupların problemləridir.

Tarixi
------

Bu termin XX əsrin ikinci yarısında yaranıb və istifadə olunmağa başlayıb. Ekstremal və avangard metal və grunge kimi rok musiqisinin bəzi növləri yeraltı olaraq təsnif edildi. Hip-hopun bu anlayışı gi-funk və gangsta rap-ə aid edilə bilər. Çox vaxt kasıb məhəllələrdən olan İspan və Afrikalı Amerikalılar kiçik qruplarda körpülər altında, parklarda və köhnə klublarda qovuşmaq və rap döyüşləri üçün toplanırdılar. Sonradan, yeraltı üslublar sonradan çox məşhur olan bu cür "partiyalardan" yarandı.

SSRİ-də yeraltı müxtəlif formalar aldı. Rəsmi senzura səbəbiylə, demək olar ki, bütün qeyri-rəsmi, yəni hakimiyyət tərəfindən tanınmayan sənət, musiqi və ədəbiyyat da daxil olmaqla, yeraltı olduğu ortaya çıxdı və var olmağa çalışarkən bəzən öz alt mədəniyyətini yaratmaq məcburiyyətində qaldı. Müstəqil kitab nəşrləri belə ortaya çıxdı - samizdat, musiqinin yeraltı yayılması - magnitizdat, qeyri-rəsmi konsertlər - ev sahibləri. Bundan əlavə, Sovet yeraltı siyasətinin əhəmiyyətli bir hissəsi siyasiləşdirildi, çünki kütləvi sənətdəki hər hansı bir müxalifət eyni senzura səbəbiylə xaric edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ГРАМОТА.РУ – справочно-информационный интернет-портал «Русский язык» | Словари | Проверка слова". gramota.ru. 2021-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-27.
2. ↑  *Д. Десятерик.* Андерграунд // Альтернативная культура. Энциклопедия. — М.: Ультра. Культура. 2005.. — М.: Ультра. Культура. Д. Десятерик. 2005.
3. ↑  Андеграунд // Большой Энциклопедический словарь. 2000.
4. ↑  "Глоссарий.ру". 2019-02-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-08-01.

Xarici keçidlər
---------------

* Андеграунд — Большая российская энциклопедия
* Компост — Молодёжная субкультура 1980-х годов в СССР

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus |
| Normativ yoxlama | GND: 4997921-8 · NKC: ph467676 |
**Mario Mannotsi** (it. Mario Magnozzi [ˈmaːrjo maɲˈɲɔttsi]; 10 mart 1902 və ya 20 mart 1902, Livorno, Toskana – 1970-ci illər, Livorno, Toskana) - İtalyalı keçmiş futbolçu. Mövqeyi hücumçu olub. Oyunçu karyerasını başa vurduqdan sonra məşqçi olub. 1920-ci illərdəki İtalyan futbolunun ulduzlarından biri olub.

Klub karyerası
--------------

Mario futbol karyerasına, doğma şəhərinin "Livorno" klubunda başlayır. "Livorno"da 11 il keçirtdikdən sonra "Milan" klubuna gedir. "Milan"da üç il oynadıqdan sonra "Livorno"ya qayıdır və burada karyerasını bitirir.

1925 -ci ildə İtaliya çempionatının bombardiri olub.

İki olimpiadanın iştirakçısıdır: 1924 və 1928.

Milli komanda karyerası
-----------------------

Milli komandada debütünu 25 may 1924-cü ildə Parisdə İspaniya millisinə qarşı olimpiyada oyununda edib. Milli komanda ilə 29 oyun keçirdərək 13 qol vurub. 1928-ci il Olimpiadasının və 1927-1930 Mərkəzi Avropa Kubokunun bürünc medalını qazanıb.

İstinadlar
----------

1. 1 2  worldfootball.net (çd.).
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-04.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-04-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-04.

Xarici keçidlər
---------------

* FC Livorno saytında profil Arxivləşdirilib 2018-12-19 at the Wayback Machine (ital.) )
* Milli komanda statistikası (ing.) )

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | eu-football.info (oyunçu) · National Football Teams.com · Olympedia · Olympic Channel · Transfermarkt (oyunçu) · worldfootball.net (oyunçu) · Олимпийский комитет Италии |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
**Yeqçan** (*rus.* Егчан, Егчан-Ёль) — Rusiya Federasiyası, Komi Respublikasının Priluzski rayonunda axan çay. Çayın mənsəbi Dyob çayının sol sahili boyunca 33 km-dir. Çayın uzunluğu 10 km-dir. 

Çayın mənsəbi Spasporub kəndindən 19 km şimal-şərqdə yerləşən Şimali Uvalı təpələri arasında yerləşir. Mənsəbi Yuq və Vıçeqda çaylarının axar-baxarında yerləşir, Bolşaya Vizinqa çayının yuxarı axarı yaxınlığda yerləşir. Cərəyanın ümumi istiqaməti qərbə tərəf yönəlmişdir, axın bütövlüklə məskun edilməmiş tayqa təpəli massivindən keçir. Spasporub kəndindən 17 km şimal-şərqdə Dyoba tökülür.

Su reyestrinin məlumatları
--------------------------

Rusiya Dövlət Su Reyestri və Su Resursları üzrə Federal Agentliyi tərəfindən hazırlanan Rusiya Federasiyası ərazisinin su təsərrüfatının coğrafi məlumat sisteminə görə:

* Hövzə dairəsi — Dvina-Peçora dairəsi
* Çay hövzəsi — Şimali Dvina
* Çay althövzəsi — Kiçik Şimali Dvina
* Su təsərrüfatı sahəsi — Yuq
* Su obyektinin kodu — 03020100212103000012518

İstinadlar
----------

1. ↑  "Государственный водный реестр РФ: Егчан-Ёль". 2012-12-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-22.
**Moraband** və ya **Korriban** — "*Ulduz müharibələri*" kainatında uydurma planet. Morabandda sith qüvvələri yaşayırdı, lakin çoxsaylı müharibələrin nəticəsində yaranmış geniş dağıntılara görə sonradan tərk edilmişdir. Planetin səthində Dart Beyn və başqaları kimi qədim sith lordlarının məzarları ilə dolu olan Qaranlıq Lordlar vadisi yerləşir.

Yaradılması
-----------

Moraband ilkin olaraq "*Ulduz müharibələri*"nin genişləndirilmiş kainatı olan "*Əfsanələr*"də yaradılmış və "Korriban" adlandırılmışdır. Planet franşizanın kanonunda ilk dəfə 2014-cü ildə, "*Klon müharibələri*" teleserialının VI mövsümünün "*Tale*" adlı 12-ci seriyasında nümayiş olunmuş və "Moraband" adlandırılmışdır. "Korriban" adı da sonradan kanonlaşdırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Moraband". Star Wars Databank (ingilis). 16 oktyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 fevral 2022.
2. ↑  *Stüard Li, Kristian Teylor.* Qurban // Klon müharibələri. VI sezon. 7 mart 2014. 23 minutes in. Netflix.  (#redundant\_parameters)
3. ↑  Kris Qossett, Mayk Barreyro, Villi Şubert, Pamela Rembo, Hyu Flemin (w, a). "Tom Veytç, Kevin C. Anderson, Den Torslend" *Tales of the Jedi - Dark Lords of the Sith* 1 (1 oktyabr 1994), Dark Horse Comics
4. ↑  *Kayl Danlevi, Kristian Teylor.* Tale // Klon müharibələri. VI sezon. 7 mart 2014. 23 minutes in. Netflix.  (#redundant\_parameters)
5. ↑  *Qriffin, Corc.* Gaze of Stone // Myths & Fables (ingilis). Disney–Lucasfilm. 2019.  (#redundant\_parameters);  (#first\_missing\_last)

Xarici keçidlər
---------------

* Moraband — Vukipediya saytında.
Gündüz vaxtı ağac budağında yatan bir adi keçisağan
**Adi keçisağan** (*lat.* Caprimulgus europaeus) — keçisağankimilər dəstəsinə aid bir quş növüdür. Uzunluğu 24-28 sm, qanad açığlığı 52-59 sm olan bu quşlar sübh və alatornalıq vaxtı aktiv olurlar. Gün ərzində isə yerdə və ya ağac budağında qonaraq yatırlar. Növün adı keçilərin südünü içdiyi inancına dayanır. Lakin keçisağanlar havada ağızlarını geniş açaraq ovladıqları böcəklərlə qidalanırlar.

Bu növ cütləşmə dönəmində axşamlar yüksək səsli uçuşları ilə seçilirlər (səs 1 km-dən eşidilir). Adi keçisağan yuva qurmur, çox vaxt 2 ədəd olan yumurtasını birbaşa torpağa qoyur və üzərinə kürk yatır. Balalar 17-21 gün sonra yumurtadan çıxırlar və növbəti 17 gündən sonra uçmağa başlayırlar. Erkəklər qanad və quyruqlarında olan ağ ləkələrə görə dişilərdən fərqlənirlər.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q26717
* Wikispecies: Caprimulgus europaeus
* ADW: Caprimulgus\_europaeus
* Avibase: D648523706523437
* BioLib: 8778
* BirdLife: 22689887
* BOLD: 52558
* BTO: NIJAR
* eBird: eurnig1
* EPPO: CPMGEU
* EUNIS: 941
* Euring: 7780
* Fauna Europaea: 97057
* Fauna Europaea (new): dcaff3e2-5782-4cab-b7ee-9824a4e0466f
* Fossilworks: 369534
* GBIF: 8109681
* iNaturalist: 19410
* IRMNG: 11440313
* ITIS: 555569
* IUCN: 22689887
* NBN: NHMSYS0000530242
* NCBI: 111811
* TSA: 3427
* uBio: 9908
* Xeno-canto: Caprimulgus-europaeus

 |
**Venesuela çexləri** — Cənubi Amerika qitəsinin şimal hissəsində yerləşən Venesuelada məskunlaşmış çex əsilli əhali. Venesuelada yaşayan çexlərin sayı iki min nəfərə yaxındır.

Tarixi
------

Venesuelaya çexlərin gəlişi İkinci dünya müharibəsidən sonraya təsadüf edir. 1950-ci illərdə Venesuelada yaşayan avropalıların ən kiçik icması çexlərə məxsus idi. 50-ci illərin məlumatlarına əsasən ölkədə 1,124 çex yaşayırdı. Serb icmasından fərqli, çex icmasının Venesuelada məskunlaşmasının əsas səbəbi siyasi amillər olmamışdır. Əsasən daha inkişaf etmiş ölkələrə getmək istəyən çexlər Venesueladan keçid məntəqəsi kimi istifadə etmək fikirində idilər. Ölkənin çexlər üçün cəlb edici olmasının bir digər səbəbi digər dövlətlərdən fərqli Venesuela üçün viza rejiminin daha sadə olmasında idi.

1968-ci ildə Çexoslovakiyadan gələn ikinci mühacir dalğası ilə Venesuela çexlərinin sayında artım müşahidə olundu. 70-ci illərin Qərbi Avropasında xaricdə yaşamaq məqsədi ilə insanların daha çox üz tutduqları ölkələr ABŞ və Kanada idi. Cənubi Amerikada icmaları olan bəzi xalqların nümayəndələri isə Venesuela və digər Latın Amerikası ölkələrini seçmişdilər. Çexoslovakiyanın bölünməsindən sonra (Çexiya və Slovakiya olaraq iki hissəyə bölünmüşdür) Çexiyadan Venesuelaya üz tutan mühacirlərin sayı kəskin sürətdə azalmışdır.

XX əsrin sonlarında Karakas şəhərində yerləşən Çexiya səfirliyində 200 dən çox çex əsilli vətəndaşın qeydiyyata alındığı məlumdur. Əsil rəqəmin səfirlikdə qeydiyyata alınandan daha çox olduğu bilinsədə, bir çox şəxs assimilyasiya nəticəsində öz kökündən uzaqlaşmışdır. Venesuelada yerləşən Çexiya səfirliyinin səfiri Antonin Blazekin sözlərinə görə çexlər ölkəyə gəldikləri ilk illərdən etibarən cəmiyyətin rifahı üçün çalışmış və Avropadan Venesuelaya gəlmiş ən məhsuldar icma kimi tarixə keçmişdir. *Venesuela-Çexiya Assosiasiyası* ölkədə yaşayan çexləri hər il müxtəlif mədəni tədbirlərlə bir araya gətirir.

Görkəmli insanlar
-----------------

* Emil Fridman, skripkaçı.
* Karl Stohr, bəstəkar və şair
* Harry Osers, mühəndis
* Peter Seidemann, mühəndis
* Hans Neumann, kimyaçı
* Lothar Neumann, kimyaçı
* Ilan Chester, müğənni və bəstəkar
* Karl Roubicek, brewer master
* Perla Vonasek, aktrisa
* L. Rafael Reif, mühəndis və ixtiraçı. Massaçusets Texnologiya İnstitutu 17-ci prezidenti
* Anneliese Rockenbach, üzgüçüdür
* Martin Trnosvky, kimyaçı
* Ernst Tugendhat, filosof.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Saignes, Miguel.* LA HISTORIA DE LOS PORTUGUESES EN VENEZUELA (1959) (PDF) (Spanish). Revista Mañongo. 2010. səh. 15. 20 February 2022 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 24 January 2017.
2. ↑  "LOS CHECOS EN VENEZUELA: Praga vive en el trópico". Retrovisor (Spanish). 4 February 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 January 2017.
**Olderni funtu** (*ing.* Alderney pound) — Gernsi beylivikasının tərkibinə daxil olan Olderni adasının pul vahididir.

Olderni Hökuməti haqqında qanuna uyğun olaraq ada pul nişanlarının buraxılışı hüququna malikdir. Həmin valyuta adanın funtundan və Böyük Britaniyanın funt-sterlinq valyutasından ibarətdir.

Sikkələrin buraxılışı 1989-cu ildən başlanmışdır. Mis-nikel ərintisindən sikkələr kəsilir, həmçinin gümüşdən və qızıldan qəpiklər hazırlanır.

Olderni sikkələri yalnız kolleksiya sikkələri kimi buraxılır və mübadilədə faktiki olaraq istifadə olunmur.

Bir funt çox nadir əsginas kimi 1810-cu ildə Olderni Kommersiya Bankı tərəfindən buraxılmışdı. O nadir valyuta kimi dünya kağız pulunun standart kataloquna daxil edilmişdi. — "PS181. 1 pound. 26 December 1810. Black. Alderney coat of arms at left".

İstinadlar
----------

1. ↑  Cuhaj (1901-2000), 2011. səh. 38—40
2. ↑  Cuhaj (2001-), 2011. səh. 14—19

Xarici keçidlər
---------------

* Монеты Олдерни на сайте Правительства Олдерни Arxivləşdirilib 2012-04-23 at the Wayback Machine
**Zaxar Fedoroviç Dorofeyev** (*rus.* Заха́р Фёдорович Дорофе́ев; 24 mart 1890 və ya 1890, Salazqor[d], Tambov quberniyası – 18 iyun 1952 və ya 1952, Moskva) — mokşa əsilli Rusiya və SSRİ şairi, müəllimi, tərcüməçisi, folklor tədqiqatçısı, tarixçisi, etnoqrafı, ictimai xadimi. O, müasir mokşa ədəbiyyatının qurucularından biridir.

Həyatı
------

Zaxar Fedoroviç Dorofeyev 24 mart 1890-cı ildə Rusiya imperiyası daxilindəki Tambov quberniyasının Salazqor kəndində anadan olmuşdur. Dorofeyev ibtidai və orta təhsilini aldıqdan sonra 1905-ci ildə Kazan Qeyri-rus Müəllimlər Seminariyasına daxil olmuşdur. O, 1909-cu ildə məzun olduqdan sonra məktəb müəllimi olaraq çalışmağa başlamışdır.

1912-ci ildə Dorofeyevin "Xalq müəlliminin mahnıları və düşüncələri" şeirlər toplusu nəşr olunmuşdur. Birinci Dünya müharibəsi zamanı Dorofeyev cəbhəyə getmiş və döyüşlərdə ağır yaralanmışdır. 1920-ci illərin əvvəllərinə qədər Dorofeyev rus dilində yazıb-yaratmışdır. 1925-ci ildə şairin mokşa dilində ilk şeirlər toplusu "Mənim mahnılarım" nəşr olunmuşdur.

Zaxar Fedoroviç Dorofeyev 18 iyul 1952-ci ildə SSRİ respublikalarından olan Rusiya SFSR-in paytaxtı Moskva şəhərində vəfat etmişdir.

Kitabları
---------

* "Xalq müəlliminin mahnıları və düşüncələri". Moskva. 1912-ci il.
* "Valda yan". 1925-ci il.
* "Pije paksya". 1928-ci il.
* "Eryamopinqon tonaftoma kit". 1929-cu il.
* "Patsyayaf myalxt". Saransk. 1990-cı il.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Faceted Application of Subject Terminology.
2. 1 2 3  Всё о Мордовии: Энциклопедический справочник / сост. Н. С. Крутов, Е. М. Голубчик, С. С. Маркова. — Саранск: Мордов. кн. изд-во, 2005. — С. 644. — 840 с. — ISBN 5-7595-1662-0.
**Yer hanası (toxucu dəzgah)** — üfüqi istiqamətdə, torpağa və ya döşəməyə uzadılan, parça, xalça və xalça məmulatları toxumaq üçün istifadə edilən sadə toxucu dəzgah.

Qədim zamanlardan bizim günlərə qədər əllə toxunan məmulatlar hana adlanan sadə dəzgahlarda toxuyurdular. Hana, paralel və əks tərəfləri olan dördbucaqlı şəklində toxucu dəzgahdır. Hananın ikinövü mövcuddur; yer hanası və divar hanası. İlk öncə yer hanası meydana gəlmişdir. Yer hanası aşağıdakı əsas hissələrdən ibarət olur:

1. "Qılınc" adlanan zərbə aləti.  

2. Köndələn dolağac (2 ədəd).  

3. Dirək (mıxça) (4 ədəd).  

4. Vərəngəlan (1 ədəd).  

5. Küjü (kücü) ağacı (1 ədəd).  

6. "Çatma" adlanan qollar (3 ədəd).  

7. Asma iplər (2 ədəd).  

8. Ağız çubuğu (1 ədəd).  

9. Çarpaz çubuq (1 ədəd).

Yer hanasının hər bir hissəsinin öz vəzifəsi var. bir cüt köndələn dolağacdan, onları bir-birindən xeyli aralıda, sabit saxlayan iki cüt mıxçadan, gücü ağacından və gücülənmiş əriş taylarını üfüqi vəziyyətdə saxlayan 3 ədəd çatma ayağından ibarət idi. Hana kompleksi ağız çubuğu, çarpaz çubuğu, asma ipləri, və taxta "qılınc" ilə tamamlanırdı.
XX əsrin əvvəllərinə qədər geniş çeşiddə istehsal edilən yun parçaların bəzi növləri (şal, mahud, tirmə, dügürd, cecim, çul, ladı və s.) yer hanasında istehsal edilirdi. Yer hanasında, daha çox qadınlar tərəfindən toxunan şal (yer şalı), əsasən, ailənin daxili ehtiyacını ödəməklə, əsrlər boyu ev peşəsi kimi qiymətləndirilmişdir. Ev toxuculuğunun abu bəsit formasında arğac ipi "qılınc" adlanan zərbə aləti vasitəsilə sıxlaşdırılıb bərkidilirdi. Ona görə də şalın bu növü xalq arasında "qılıncı şal" adı ilə də tanınırdı.

Yer hanasının qurluşu
---------------------

Həmçinin bax
------------

* Divar hanası

Mənbə
-----

1. ↑  "Dəzgah". 2016-03-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-03-20.
2. ↑  "Yer hanası". 2016-03-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-03-20.
3. ↑  Azərbaycan etnoqrafiyası, Bakı-2007, "Şərq-Qərb" nəşriyyatı. Üç cilddə. I cild. səh. 434-435. ISBN 978-9952-34-152-2
**Müqəddəs Qriqoris kilsəsi** — Xocavənd rayonunun Zavadıq kəndində yerləşən tarix-memarlıq abidəsi. Kilsə XVII əsrdə əslən yaxınlıqdakı Kiş kəndindən olan arxiyepiskop Barseq Kişeçinin nəzarəti ilə Katolikos IV Petrosun sifarişi əsasında inşa edilmişdir.

Tarixi
------

İnşaat kitabəsinə əsasən Müqəddəs Qriqoris kilsəsi 1667-1676-cı illərdə Kiş kəndindən olan alban arxiyepiskopu Barseq Kişeçinin nəzarəti altında Alban Həvari Kilsəsinin katolikosu IV Petrosun sifarişi ilə inşa edilmişdir. Abidə üzərindəki kitabədən bəlli olur ki, kilsə Amaras monastırı qardaşlığının yay iqamətgahı kimi istifadə olunmuşdur ki, bu da onun memarlığına təsir etmiş, kilsədə dəyərli xaçdaşlar, tarixi əlyazmalar və digər dəyərli tarixi artefaktlar toplanmışdır.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

İlkin memarlıq xüsusiyyətlərini yaxşı qoruyaraq dövrümüzə çatmış kilsə, dörd pilonlu günbəzli bazilika formasına malikdir. Günbəzin alçaq barabanı xaçvari xarici həcmdə demək olar ki, görünmür.

Kilsə divarlarının hörgüsündə yaxşı yonulmuş daş blokları istifadə olunmuşdur. Tağtavanlı örtüyə malik üçnefli ibadət zalı 19.24 m uzunluq, 13.63 m en və 8 m hündürlüyə malikdir. Ölçü xüsusiyyətləri baxımından kilsə, Amaras monastırındakı Müqəddəs Qriqoris kilsəsinin xüsusiyyətlərini xatırlatsa da, uzunluq baxımından bir qədər geri qalır.

Tağtavan və onu örtən iki tərəfli dam, dörd pilon və onları birləşdirən tağlar üzərində dayanır. İnteryerin ən yaxşı saxlanmış hissələri sütunlar, pəncərə və qapı çərçivələridir. Təəssüf ki, altar hissəsi haqqında bunu demək mümkün deyildir. SSRİ dövründə kilsənin anbar kimi istifadə olunması zamanı altar hissəsi dağıdılmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Mkrtçyan, 1989. səh. 123

Ədəbiyyat
---------

* *Mkrtçyan, Ş. M.* Историко-Архитектурные Памятники Нагорного Карабаха, İrəvan, 1989

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ⛭Qafqaz Albaniyasının kilsələri |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| Müqəddəs Qriqoris kilsəsi (Zavadıq) (Qafqaz Albaniyası)Bideyiz
Mingəçevir
M. Yelisey
Qum bazilikası
Gavurqala
Mazımçay
Təzəkənd
Ləkit
Katex
Kilsədağ
Minkənd bazilikası
M. Yelisey
Qabaqtəpə
Mamrux
Çiçərvəng
Beşikdağ
Gədəbəy
Əyrivəng
Qırmızı kilsə
Qədim Pipan
Pipan
Qəbizdərə
Zəyzid
Vaçar
M. Stepanos
Talalar
Harva
Xilaskar
M.Stefan
M.İohann
Kavakavəng
M. Tanrı anası
Ağ xaç
M.Tanrı anası
M.Qriqoris
Bri
M. Tanrı anası
Bakirə Məryəm
M.Tanrı anası |

 |

 |
Venesiya yeməyi: dana qara ciyəri kartofla.
Venesiya bazarlarında olan məhsulların müxtəlifliyinə diqqət yetirdikdə həmişə şərq ölkələrinin bazarları xatırlanır. Burada axtardığın hər şeyi tapmaq mümkündür. Bazarda quş ətləri, kürü, cürbəcür balıqlar, həmçinin müxtəlif dəniz məhsulları satılır. **Venesiya mətbəxi** bütün mümkün olan yeməklərdən istifadə edir, çünki satıcıların çoxsaylı olması buna imkan verir. Həmin satıcılar dünyanın müxtəlif ölkələrindən gəldiyi üçün əlverişli tamların əldə edilməsi də əlbəttə ki, asandır. Lakin yerli yeməklərin çox hissəsini düyü, toyuq, balıq və həmişəki qaydaya uyğun olaraq İtaliya tərəvəzlərinin köməyi ilə hazırlanır.

Venesiya mətbəxində yeməklərin çox hissəsi rizotta ilə süfrəyə verilir. Bu yemək bişirilərkən içərisinə tərəvəz, paxla, balıqla birlikdə verilir, həmçinin toyuq və dana əti də qatılır. Hətta sosis də qatmaq olar.

Venesiyalıların ən çox sevdikləri yeməklərdən biri də qarğıdalının odun üzərində hazırlanmasıdır. Bəzən onu müəyyən hissələrə ayırıb odun içərisinə belə salırlar. Ümumiyyətlə Venesiyada yağlı yeməklərə daha çox üstünlük verirlər, xüsusi ekzotik reseptlərdən istifadə edərək spesefik xörəklər yaradırlar. Həmçinin xörəklərə uyğun souslar da hazırlanır.

Unutmaq lazım deyil ki, venesiyalılar da İtaliyanın millətinə daxildir və bütün bu xalqın nümayəndəsi makaronlara aşiqdir. Dünyada ən güniş yayılmış makaron xörəklərinə burada rast gəlmək olar. Burada paxladan hazırlanmış və *Pasta e fagoli* adlandırılan xörək xüsusi ilə seçilir.

Venesiya özünün firma yeməklərindən olan *Fegato alla Veneziana* ilə də məşhurdur və bu Venesiya üsulunda düzəldilmiş peçenye hesab olunur. Bunun içərisinə ançous (siyənəyə oxşar xırda balıq), zərif doğranmış formada soğan əlavə edilir.

Nahar yeməyinin əsasını bitirdikdən sonra adətən meyvə və pendir qəbul edilir. Əlbəttə ki, gözəl şərabsız da ötüşmək mümkün deyildi. Buna misal olaraq *Vin Santo* desert şərabını göstəmrək olar. Sərt peçenyenin qatılması ilə hazırlanır. Yaxud köpüksüz şərab *Prosecco* – təbii giləmeyvələrdən ibarət olan bir içki növüdür.

Bütün bunlara baxmayaraq Venesiyada xörək yemək olduqca çətin məsələdir. Çünki tikintinin zəif aparılması buna tam imkan vermir. Şəhərin mərkəzində çox da yaxşı yeməklər hazırlayan restoranlara rast gəlmək olmur. Bu tipli yerlər daha çox şəhərin ətrafındakı hissələrdə yerləşdirilmişdir. Lakin şərab və kofe içmək üçün şəhərin bütün istiqamətlərinə getmək olar. Bu dadları sevən insanlar gərək ki, meydanda yerləşən *Florian* və *Kuadri* kafelərini seçələr. Burada kofeləri canlı musiqi səadları altında içmək olar. *Gran Caffe Lavena* adlanan yerdə yalnız isti kofe ilə şokoladı içmək deyil, eyni zamanda oradakı karnavala və maskarada da qatıla bilərsiniz.

Mənbə
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Venesiya mətbəxi*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |

* Sehirli Venesiya
**Darvinin şeytanı** - əgər təkamül heç nə ilə məhdudlaşmasaydı, uyğunlaşmanın bütün aspektlərini maksimum istifadə edən və eyni vaxtda mövcud olan hipotetik orqanizm haqqında fikir eksperimentidir. Belə orqanizmlər doğuşdan dərhal sonra istənilən yerdə və istənilən zaman cütləşmək üçün yoldaş tapa və nəsillərini sonsuz dəfə artıra bilərdilər. "Bizə sadəcə mutasiyalar arasında birini ötürərək və digərlərinin yolunu bağlayaraq seçim edə bilən şeytanı çağırmaq qalır. (Maksvell etdiyi kimi)". Bu cür orqanizmlərin mövcud olmamasına baxmayaraq bioloqlar, müxtəlif növlərin inkişaf tarixindəki həyat strategiyalarını anlamaq üçün, orqanizmlərin ətraf mühitə adaptasiya olması üçün kompromisslərə getdiklərini göstərmək üçün Darvinin şeytanından fikir eksperimentlərində istifadə edirlər...

Darvinin şeytanı təkamül nəzəriyyəsinin banisi olan ingilis təbiətşünas Çarlz Darvinin şərəfinə adlandırılıb. Fikir eksperimenti və Darvin şeytanının konsepsiyası 1963-cü ildə amerikalı biokimyaçı, elm populyarlaşdırıcısı və fantastik yazıçı Ayzek Azimov tərəfindən - "Yüksəklikdən görüntü" əsərində təklif edilmişdi. 

Eksperiment üçün ad məşhur Maksvell iblisinə bənzətmə yolu ilə seçilmişdi.: "Belə şeytan həqiqətən də mövcuddur, amma mən bildiyim qədər, ona bu adı təkcə mən vermişəm və Maksvell şeytanına bənzətmişəm. Onu kəşf edən isə ingilis təbiətşünas Çarlz Robert Darvindir və buna görə də biz onu "Darvinin şeytanı" adlandıracayıq. Darvin özü isə ona təbii seçim adı vermişdi".

Darvin şeytanı konsepsiyası sonralar bir çox alimlər tərəfindən inkişaf etdirilmişdi: Riçard Lou, A.N. Qorban, R.Q. Xlebopros və digərləri    .

Qeydlər
-------

1. 1 2  *Law R.* Optimal Life Histories under age-specific Predation Arxivləşdirilib 2023-07-06 at the Wayback Machine // *The American Naturalist (ing.)az.* 114, 1979. P. 399-417.
2. ↑  *Barton N. H.* Evolution. CSHL Press, 2007. P. 557. ISBN 0-87969-684-2
3. ↑  Maxwell J. C. Theory of Heat. Longmans, Green and Co, London, 1908
4. ↑  *R. Ferrière u. a.* Evolutionary conservation biology. Cambridge University Press, 2004, ISBN 0-521-82700-0
5. ↑  Горбань А. Н. Хлебопрос Р. Г. Демон Дарвина. Идея оптимальности и естественный отбор Arxivləşdirilib 2019-10-29 at the Wayback Machine. М.: Наука (гл ред. физ.-мат. литературы), 1988.
6. ↑   *Leimar O.* Evolutionary change and Darwinian demons. Arxivləşdirilib 2007-04-17 at the Wayback Machine // *Selection* 2, 2001. P. 65-72.)

Ədəbiyyat
---------

* *Silvertown, JW* Demons in Eden: Paradox of Plant Diversity, Chicago: University of Chicago Press, 2005
**Venesuela bayrağı** — Venesuelanın Dövlət bayrağı

Venesuela bayrağını düzəldən Cənubi Amerika azadlıq hərəkatının rəhbəri Fransisko Miranda olub. Sarı, mavi və qırmızı rəngli bayraq ilk dəfə 1806-cı ildə "Leandr" gəmisində qaldırılmışdır. Həmin gəmi vasitəsilə Mirandanın başçılığı altında könüllülərdən ibarət dəstə Nyu-Yorkdan Cənubi Amerikaya yollanıb. Bayraqdakı sarı rəng qızıl və digər faydalı qazıntılarla zəngin olan Amerika qitəsini, qırmızı rəng ıspaniyanın qanlı hökmranlığını, mavi rəng isə onları ıspaniyadan ayıran Atlantik okeanını təmsil edir. 1817-ci ildən etibarən bayrağın mavi zolağında ölkənin 7 əyalətinin sayına uyğun olaraq, 7 ulduz şəkli peyda olur: Karakas, Barinas, Barselona, Kumana, Marqarita, Merida, Truhilo.

| ⛭Venesuela mövzularda |
| --- |
| 
Gerb • Bayraq • Himn • Dövlət quruluşu • Konstitusiya • Parlament • İnzibati bölgü • Coğrafiya • Şəhərlər • Paytaxt • Əhali • Dillər • Tarix • İqtisadiyyat • Kənd təsərrüfatı • Energetika • Valyuta • Mədəniyyət • Din • Kinematoqraf • Ədəbiyyat • Musiqi • Bayramlar • İdman • Təhsil • Elm • Nəqliyyat • Turizm • Poçt (tarixi və markaları) • İnternet • Silahlı qüvvələr • Xarici siyasət

**Portal "Venesuela"**
 | Venesuela |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Venesuela ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Təbii yayılması
---------------

Afrika və Hindistanda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1,5-2 m olan çoxillik, tropik yarımkoldur. Gövdəsi düz dayanan, budaqları yuxarıya doğru yönəlmişdir. Az şaxələnən, torpağın dərin qatlarına gedən mil kök sisteminə malikdir. Yarpaqları növbəli, cütlələkvari, 4-8 cüt ensiz, 20-yə qədər yumurtavari-neştərvari yarpaqcıqdan ibarətdir. Yarpaqcıqların kənarları bütöv, ucu biz, dərili, uzunluğu 3-4 sm, eni 0,5-1 sm, qısa saplaqlıdır. 
Avqust ayında çiçəkləyir. Çiçəkləri bir az əyri, iri, qızılı-sarı, salxımşəkilli çiçək qrupunda yığılmışdır. Ləçəkləri sarıdır. Paxlası oraqvari, əyri, dərivari, yastı, hamar, uzunluğu 5,5 sm, eni 2,5 sm, tünd qonur rəngli, çoxtoxumludur. Toxumları açıq sarı və ya göyümtül rəngli, ölçüsü 0,5-0,8 sm-dir. Toxumla çoxaldılır.

Ekologiyası
-----------

Rütubətsevəndir, istiyə, soyuğadavamlıdır. Torpağa tələbkar deyildir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Dendrologiya İnstitutunun təcrübə sahəsində 1987-ci ildən introduksiya olunmuşdur. Azərbaycanın bir çox rayonlarında, eləcə də, Abşeronda mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Yarpaqları və meyvələri antraqlikozidlərlə zəngindir. Təbabətdə sənanın yarpaq və meyvələrindən həlimlər hazırlanır.

Məlumat mənbələri
-----------------

Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm. Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970; Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.

İstinadlar
----------

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine T.S.Məmmədov
**Slavyan-rus cəmiyyəti**—"Vahid, bölünməz Rusiya" uğrunda mübarizə məqsədilə Tiflis şəhərində yaradılmış qurum.

Yaradılması
-----------

1918-ci il martın 11-də Konstantin Lizqarın sədrliyi ilə cəmiyyətin ilk iclası keçirilmiş, nizamnaməsi qəbul edilmişdi. 1918-ci il, martın 14-də qeydiyyatdan keçmiş nizamnaməsində onun slavyan və rus əsilli vətəndaşların milli, elmi, dini, məişət, texniki, tədris-tərbiyəvi birliyi məqsədilə yaradıldığı göstərilirdi. Bu məqsədə nail olmaq üçün cəmiyyət mövcud qanunlar çərçivəsində müxtəlif tipli (praktiki və ümumtəhsil) məktəblər, yaşlılar və uşaqlar üçün bazar günü məktəbləri, peşə kursları və qiraət zalları, klublar, körpələr evi və yetimxanalar, kilsələr, ambulatoriya və müalicə müəssisələri, kooperativlər, kredit dairələri, hüquqşünas, həkim, tibb bacıları dərnəkləri, cəmiyyət üzvləri üçün məşğulluq büroları, əyləncə yerləri, mətbuat orqanları və mətbəələr açmağı nəzərdə tuturdu. Nizamnamədə həmçinin, cəmiyyətin milliyətindən asılı olmayaraq hamıya mədəni-maarif və xeyriyyə yardımı göstərəcəyi qeyd olunurdu. Bakıda şöbəsi fəaliyyət göstərirdi.

Yevsey Gindes

Parlamentdə
-----------

 *Əsas məqalə: Slavyan-rus Cəmiyyəti fraksiyası*
1918-ci ilin dekabr ayının 3-də Slavyan-rus cəmiyyəti onun fəaliyyətinin əsasını təşkil edən ideyaların həyata keçirilməsi məqsədilə tərkibinə daxil olan cəmiyyət və təşkilat üzvlərinin mənafelərinin müdafiəsi istiqamətində birgə iş aparmaq üçün AXC parlamentinə daxil olmaq arzusu ilə Azərbaycan Milli Şurasının rəhbəri Məhəmməd Əmin Rəsulzadəyə müraciət etdi. Müraciət qəbul olundu və cəmiyyət 5 deputatla parlamentdə təmsil olunaraq fraksiya yaratdı.

Məqsədləri
----------

Cəmiyyət "bolşeviklərsiz Rusiya" ilə ittifaqa tərəfdar idi.

Həmçinin bax
------------

* Rus Xeyriyyə Cəmiyyəti

Mənbə
-----

* AXC Ensiklopediyası, II cild, Slavyan-rus cəmiyyəti maddəsi
* Şüküroğlu L, Cümhuriyyət hökuməti repressiya məngənəsində

İstinadlar
----------

1. ↑  Cəmil Həsənli, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin xarici siyasəti
2. ↑  "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin yaradılması milli demokratik dövlət quruculuğunun şərəfli səhifəsidir". 2018-04-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-02.
**Əməköməci güvəsi** - (*lat.* Pectinophora malvella) buğumayaqlılar tipinin kəpənəklər dəstəsinin saçaqlı qanadlı güvələr fəsiləsinə aid olan növ

Xarici quruluşu
---------------

Əməköməci güvəsi kəpənəklərinin bədəni bozumtul-qəhvəyi olub, qabaq qanadlarının əsası açıq-qonur rəngdədir. Hər iki cüt qanadların kənarları tünd-qonur zolaqlıdır. Dal qanadlarının xarici boz saçaqlıdır. Kəpənəklərin bədənlərinin böyüklüyü 7-8 mm-dir. Qanadlar açıldıqda isə bədənin eni 14-16 mm-dir. Yumurtaları kiçik (0,5 mm) ovalvarı olub, üzərində uzununa və köndələninə uzanan torabənzər çıxıntılar vardır. Yeni qoyulmuş yumurtalar əvvəlcə ağ olur bir az keçdikdən sonra yaşılımtıl rəngə çalır. Tırtılların rəngləri yaşlarından asılı olaraq dəyişir. Kiçik yaşlı tırtılların bədəni ağımtıl-sarı, başı isə parlaq qara rəngdə, orta və iri yaşlı tırtılların bədəni yaşılımtıl-ağ olmaqla, döş halqaları bənövşəyi və ya albalı rəngdə olur. İri yaşlı tırtılların kürəciklərindəki tükcüklərin ətrafında sarımtıl qırmızı ləkələr vardır, və bədənlərinin uzunluğu, 12 mm-ə qədər çatır. Puplar açıq-qəhvəyi və ya tünd-qəhvəyi rəngdə olmaqla torpaq baramalar içərisində yerləşir. Nəhayətindən 4 qılcıq uzanır. Böyüklüyü 6-8 mm-dir.

Həyat tərzi
-----------

Əməköməci güvəsi əsas etibarilə torpağın 3-5 sm dərinliyində tırtııl fazasında qışlayır. Bəzi hallarda pambıq çiyidlərinin daxilində və liflər arasında da qışlamaya təsadüf edilir. May ayının 3-cü ongünlüyünün əvvəllərindən etibarən qışlamış tırtıllar puplaşmağa başlayır. May ayının əvvəllərində puplardan kəpənəklərin uçmasına təsadüf edilir. Kəpənəklər ilk dövrlərdə yumurtalarını yabanı əməköməci bitkiləri üzərinə, sonra isə pambıqda qönçə əmələ gəldikdə onun üzərinə qoyur. Yumurtalar pambıq bitkisinin üst yaruslarında yerləşən yarpaqların alt səthinə, qönçələrə, çiçək yanlıqlarına və çiçəklərə qoyulur. Bir dişi kəpənək ömrü boyu 600-ə yaxın yumurta qoya bilir. Bu yumurtalardan 3-5 gündən sonra kiçik tırtıllar çıxır və dərhal qidalanmağa başlayır. Kiçik yaşlı tırtıllar cavan yarpaqlar, qönçələr, çiçəklər və meyvə başlanğıcları ilə qidalanaraq onları zədələyir. İri yaşlı tırtıllar qozaları, çiyidləri, nadir hallarda zoğları da zədələyir. Qidalanmalarını başa çatdıran tırtıllar torpağa düşür, onların bir hissəsi isə puplaşır.

Yayılması
---------

Azərbaycanda Qazax, Tovuz, Şəki, Lənkəran, Zaqatala, Cəlilabad, Şamaxı, Bərdə və s. rayonlarda yayılıb.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------