recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Anri Edmon Kross** (*fr.* Henri Edmond Cross, 20 may 1856[…], Due[d] – 16 may 1910[…] 5 may 1856 - 16 may 1910, Le lavandou, Var (departament)) — Fransız rəssamı, neoimpressionizmin ən böyük nümayəndələrindən biridir. Əsl adı Anri Edmon Delakrua (*fr.* Henri Edmond Delacroix). 1881-ci ildə rəssam Ejen Delakrua kölgəsində qalmamaq üçün soyadını fransız dilindən ingilis dilinə köçürdü. Daha sonra, 1886-cı ildə, Fransız heykəltaraş Anri Krossdan ayrılmaq üçün adını yenidən "Anri Edmon Kross" olaraq dəyişdirdi.

Həyat və yaradıcılığı
---------------------

Hüquq dərəcəsi almış, daha sonra F.Bonvenin məktəbində rəssamlıq üzrə təhsil almışdı. Kross yaradıcılığının ilk illərində rəsmlərini "ağır" rənglə boyayırdı və yalnız Klod Mone və Jorj-Pyer Söra təsiri altına düşdükdən sonra açıq, parlaq rənglərlə boyamağa başladı. 1884-cü ildə Kross müstəqillik salonunu qurduqdan sonra Pol Sinyak və Jorj-Pyer Söra ilə birlikdə nöqtəçi rəssamlıq üslubunu (ayrıca fırçalama üsulu) mənimsəyir, bununla birlikdə böyük, geniş fırça vuruşları ilə marinist əsərlərini, çılpaqlığı və portretlərini yaradır. 1890-cı illərdə Pol Sinyak ilə birlikdə çalışmış, Neoimpressionizmlər qrupunun bir üzvi idi. Yazıçılar və tənqidçilər Fenon Feliks, Andre Jid və Emil Verxarn ilə görüşmüş, günün sonuna qədər ardıcıl olaraq puntalizm saxlanılmışdı. 1904-cü ildə Anri Matiss ilə görüşür, məhsuldar bir yaradıcılıq dövrünü keçirir və mifoloji motivlərə geri dönür. Sonrakı əsərlərdə italyan təsiri hiss olunur - daha yumşaq bir üslub. Bu o qədər də sistemli rəsm texnikası deyil. Əsərdə "əsas" boyaların üstünlük təşkil etməsi ilə əlaqədar olaraq, Kross da Fovizmin öncülərindən sayılır. Krossun dostu Pol Sinyak "rəng və formaların sintezi" sahəsindəki uğurlarına heyran oldu. "Tək bir dahi, eyni zamanda soyuq bir metodik düşünən və ehtiraslı, həyəcanlı bir xəyalpərəst" Pol Sinyak.

2013-cü ildə Anri Edmon Krossun dörd rəsm əsəri Sotbeyin auksionlarında satıldı: "Provencal landşaft" (Paysage Provençal) - 87,5 min ABŞ dolları; "Beters" (Baigneuses) - 301, 25 min funt; "Müqəddəs Klairin sahilində" (La Plage De Saint-Clair) - 825,25 min funt; "Bahar gülü" (Printemps Rose) - 1.205 milyon ABŞ dolları.

Xüsusi kətanlar
---------------

* Axşam mahnısı "- 1893—1894 - Paris, Orse muzeyi
* Qızıl Adalar 1891-1892 Paris, Müasir İncəsənət Muzeyi
* Cavalier Bay - 1906 - Saint-Tropez, Annonsiad Muzeyi.
* "Venesiya" 1903 Salzburg, Sali Qalereyası
* "Provans Sahili" 1906-1907 Douai, Muzey de la Çartreus
* "Fırtınadan əvvəl.Çimmək "1907-1908 xüsusi kolleksiya.

Qaleriya
--------

* Kavalier Bay.Kavalier Bay.
* Çam.Çam.
* Dənizin qürubu.Dənizin qürubu.
* AntibeylərAntibeylər
* Qızıl çimərlik.Qızıl çimərlik.
* Qayıq.Qayıq.
* Cypresses.Cypresses.
* MənzərəMənzərə
* Vadidə fir (dağdakı kölgə).Vadidə fir (dağdakı kölgə).
* Qara örtükQara örtük

Ədəbiyyat
---------

* Die Welt der Malerei, Köln 1990

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Henri-Edmond Cross (nid.).
3. ↑  Museum of Modern Art online collection (ing.).
**Poçtmeysterin binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi ev 87 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin 60-ci illərində inşa edilmişdir. Binanın hazır ki, vəziyyəti idealdır. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. Bir mərtəbədən ibarət olaraq müxtəlif dekor elementləri ilə işlənmişdir.

Tarixi
------

Bir mətəbədən ibarət olan bina Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi ev 87 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin 60-cı illərində tacir Konçatovnaya məxsus olmuşdur. 10 ildən sonra 1870-ci illərin sonlarında bina Tomaşevskilərin mülkiyyətinə keçmişdir. Qeydiyyata gəldikdə isə hina Mixail Tomaşevskinin həyat yoldaşı Mariya Manuylovnaya aid idi. Mixsil Tomaşevski Taqanroq poçtmeystrində işləyirdi. İctimai toplantıların fəal üzvlərindən idi. Nikolayevsk uşaq yetim evinin fəxri üzvü idi. Mixail Petroviç öz həyat yoldaşından çəkinirdi.

Mariya Manuylovna de-fakto ərinin işlərini idarə edirdi. Poçtolyonların işinə xüsusi ilə ciddi yanaşırdı. 1884-ci ildə şəhərdə poçt və teleqraf xidmətləri birləşdirilərək «Poçt və teleqraf baş idarəsi» adlandırılmağa başlayır. Üstəlik Daxili işlər naxirliyinə birləşdirilir. O zamanlar məktubları evlərinə aparmırdılar. Məktublar poçt kontoruna göndərilirdi.

Şux qadın olan Mariya Manuylovnanı yerli rəssam və heykəltaraş olan Leonid Yeqorov (1848-1890) baralyefdə təsvir etmişdir. Bu baralyef Taqanroq Tarix-Diyarşunaslıq muzeyində saxlanılır. Onların ailəsində iki qız övladı vardı: Nadjda və Yelizaveta. Mixail Petroviç 89 yaşında 16 yanvar 1893-cü ildə, qızı Yelizaveta paralicdən 18 oktyabr 1916-cı ildə vəfat etmişdir. 1910-cu illərdə binaya poçmeysterin qızları sahib olur. 
Sovet dönəmində bina milliləşdirilmişdir. Hazırda yaşayış binası kimi istifadə edilir.

Təsviri
-------

Bir mərtəbəli zirzəmiyə sahib olan bina. Girişi yan hisdədə yerləşir. Üzəri şiferlə örtülmüşdür. Fasadında beş pəncərə vardır. Üzəri qara suvaqla üzlənmişdir. Mərtəbələr arasında karniz vardır. Bina sarı rəngə boyansada, aşağı hissələri bozdur.

18 oktyabr 1992-ci il qərarı regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

Ədəbiyyat
---------

* Игорь Пащенко "Были-небыли Таганрога". Ростов-на-Дону. 2012.
* Гаврюшкин О. П. По старой Греческой... (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — ISBN 5-901565-15-0.

Mənbə
-----

* Дом почтмейстера  Arxivləşdirilib 2014-03-25 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------
**Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının binası**, **Dağ-mədən sənayesi işçilərinin mədəniyyət sarayı** və ya **Pionerlər evi** ― XX əsrin əvvəllərində Xaqani küçəsində tikilmiş 3 mərtəbəli yaşayış binası. Eklektik üslubda olan bu binada müxtəlif vaxtlarda Azərbaycan Mədənçilər İttifaqı, Pionerlər evi, Türkiyə səfirliyi, 2008-ci ildən etibarən isə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı yerləşib.

Haqqında
--------

Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının binası 1912-ci ildə Molokanskaya küçəsi 27 (indiki Xaqani küçəsi 55) ünvanında 3 mərtəbəli mülk kimi tikilib. 1922-ci ildən burada Dağ-mədən sənayesi işçilərinin mədəniyyət sarayı yerləşib. 1924-cü ildə heykəltaraş Stepan Erzyaya binanın fasadına yerləşdiriləcək heykəllərin düzəldilməsi üçün sifariş verildi. Fasaddakı heykəllər 3 horizontal üzrə yerləşdirilib.

Heykəllərin yerləşdiyi ən alt səviyyəyə gücü və ağılı simvolizə edən iki dəmirçi heykəli, orta səviyyədə istehsalat prosesini simvolizə edən fəhlə və qazmaçı heykəli, ən üst səviyyədə isə xalqların proletar birliyini və gələcək uğrunda birlikdə mübarizəni simvolizə edən, bir borudan yapışmış azərbaycanlı və rus fəhlə təsvir edilib. Fəhlənin dəmirçinin və qazmaçının çarıq geyib araxçın taxması eləcə də bığlarının olması onların azərbaycanlı olduğunu bildirir. Mərmər və bürüncün çatışmadığına görə heykəllər sementdən və güclü turşu tərkibi ilə işlənmiş dəmir qalıqlarından tökülüb. Bu neftçi işçilərə həsr edilmiş ilk heykəllər idi.

Sonradan burada Pionerlər evi yerləşib. Müstəqillikdən sonra isə burada əvvəlcə Türkiyə Cümhuriyyətinin konsulluğu, sonra isə səfirliyi yerləşib. 14 aprel 2008-ci ildən etibarən isə bina Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının istifadəsinə verilib.

Şəkilləri
---------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Həmçinin bax
------------

* Xaqani küçəsi
* Mikado sinematoqrafının binası
* Ağa Musa Nağıyevin dörd mərtəbəli mədaxil evi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı / Haqqımızda" (az.). azcomposersunion.com.az. 16 dekabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 fevral 2021.
2. ↑  ""Союз горнорабочих Азербайджана"-"Дом пионеров" / "Dağ-mədən sənayesi işçilərinin mədəniyyət sarayı" - "Pionerlər evi"" (rus). ourbaku.com. 10 fevral 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 fevral 2021.
3. 1 2  "Дом пионеров - Союз горнорабочих Азербайджана / Pionerlər evi - Dağ-mədən sənayesi işçilərinin mədəniyyət sarayı" (rus). ourbaku.com. 1 iyun 2011. 10 fevral 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 fevral 2021.
4. ↑  "Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının binası əsaslı təmir və yenidənqurmadan sonra istifadəyə verilmişdir" (az.). AzərTAc. 2 sentyabr 2009. 10 fevral 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 fevral 2021.
**Fərman Həsənqulu oğlu İmamquliyev** (23 fevral 1926, Gəncə – 12 noyabr 1996, Gəncə) — əməkdar memar, Şərq ölkələri Beynəlxalq Memarlıq Akademiyasının müxbir üzvü, Gəncə şəhərinin baş memarı, Nizami məqbərəsinin müəllifi.

Həyatı
------

Fərman İmamquliyev 1926-cı il fevral ayının 23-də Gəncə şəhərində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. Atası, Həsənqulu İmamquliyev, şəhər idarələrində mühasib işləmişdir.

1943-cü ildə Gəncə şəhər 3 nömrəli Beynəlmiləl orta məktəbini bitirmişdir. Həmin ildə Tbilisi Dəmiryol Nəqliyyat Mühəndisləri İnstitutunun inşaat fakültəsinə daxil olmuş, 1944-cü ildə memarlıq sənətinə böyük həvəsi nəzərə alınaraq, köçürmə yolu ilə Azərbaycan Sənaye İnstitutunun memarlıq-inşaat fakültəsinə keçmiş, təhsilini burada davam etdirmişdi. 1946-cı ildə (II kurs tələbəsi olarkən) "Sumqayıt şəhərinin giriş darvazası" adlı müsabiqədə 3-cü yer tutmuşdur.

Faəliyyəti
----------

1951-ci ildə Gəncə şəhərinin baş memarı təyin olunmuşdur.

Şəhərin baş planına əsasən, Yeni Gəncə, Gülüstan, Mahrasa bağı və digər qəsəbələrin layihə müəllifidir. Həmçinin, Gəncə şəhərində Şimali-Şərq (Alüminium zavodu) və Qərb (Maşınqayırma, Çini qablar, Sənaye-Rabitə müəssisələri, Billur zavodu və Qənnadı fabriki) sənaye qovşaqlarının yaranmasında yaxından iştirak etmişdir.

Hacı Vaqifin türbəsi, Univermaq, Xatirə parkının (indiki Heydər Əliyev parkı) salınması, şəhərdə ağ su bulaqlarının tikilməsi, "Mirzə Şəfi Vazeh", "Füzuli", "Fərhad" heykəlləri və digər layihələr Fərman İmamquliyevin müəllifliyi əsasında yaradılmışdır.

O, 1961–70-ci illərdə Şah Abbas məscidi ətrafında, şəhər istirahət parkında, inzibati meydanın yenidən qurulması, abadlaşdırılmasında, Univermaq, "Bakı" kinoteatrı, "Kəpəz" mehmanxanası binalarının, Qənnadı fabrikinin, Çini qablar, Əlvan metal və çörək məmulatları zavodlarının, ət kombinatının, "Nizami", "28 May" küçələri və körpülərin şəhərin baş planına uyğun tikilməsinə nail ola bilib. Qatır Məmmədin, Fərhadın heykəllərini, Məhəmməd Hadinin, Qənbər Hüseynlinin qəbirüstü abidələrini də elə bu illərdə yaratmışdır.

Ən böyük layihəsi — Gəncə şəhərinin simvolu sayılan Nizami məqbərəsinin tikintisidir. Layihə 1991-ci ildə başa çatmışdır. Məqbərə ətrafında yerləşən abidələrin müəllifi isə heykəltaraş Qorxmaz Sücəddinov olmuşdur.

Vəfatı
------

Fərman İmamquliyev 1996-cı il noyabr ayının 12-də Gəncə şəhərində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Telman Mehdixanlı.* "O, istedadlı memar idi". 8 noyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 noyabr 2019.
2. ↑  "Memarlıq abidələri". 8 noyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 noyabr 2019.

Həmçinin bax
------------

* Nizami məqbərəsi

Xarici keçidlər
---------------

* 
* 
* 
* Arxivləşdirilib 2017-02-27 at the Wayback Machine
* 
* Arxivləşdirilib 2013-07-19 at the Wayback Machine
**İbray Jaxayev (Jakayev)** (*qaz.* Ыбырай Жақаев; 16 may 1891, Şiyeli vilayəti[d], Qızılorda vilayəti – 19 sentyabr 1981, Qızılorda vilayəti) — əməkdar qazax düyü yetişdiricisi, novator, İki dəfə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.

Həyatı
------

1891-ci ilin may ayında Sır-Dərya quberniyasının Perovski rayonu çayının volostunun 8 saylı kəndində anadan olmuşdur (indiki Qazaxıstanın Qızılorda vilayətinin Çiili vilayəti). 1940-cı ildən KSSR Qızıl-Orda bölgəsinin Chiili rayonunun "Kzıl-Tu" kolxozunun üzvüdür.

Bütün həyatını düyü yetişdirməyə həsr etdi. 50 il ərzində düyü əkməklə məşğul idi, hər hektardan 172 sentner aldığı bir vaxt var idi. Beləliklə, yetişdirilən məhsulların sayına görə dünya rekordu qoydu. Böyük Vətən müharibəsi illərində onun bölməsi hər hektardan 80-90 sentner məhsul götürmüşdür. 1942-1967-ci illərdə Jakayev bölməsində orta düyü məhsuldarlığı ümumi sahəsi 20 hektar olan hektardan 80-92 sentner olmuşdur. 1949-cu ildə Jakayev hektardan 171 sentner düyü aldı.

Xüsusi düyü yetişdirmə üsulunun ixtiraçısı. 1950-ci illərdə, yaşının çox olmasına baxmayaraq, gənc düyü yetişdiricilərinə təcrübələrini öyrətdiyi bir məktəb açdı.

19 sentyabr 1981-ci ildə vəfat etdi. İbray Jakayevin adı yalnız ölkəsində deyil, xaricdə də tanınırdı. Düyünün qədim zamanlardan bəri milli qida sayıldığı Şərq ölkələrində məşhur idi.

Xatirəsi
--------

Qızılordada hər il Jaxais mitinqləri keçirildi, düyü yetişdirmək və yığmaqda yüksək nailiyyətlərə görə "İbray Jaxayev in əmək sertifikatı" verildi. Çiili bölgəsinin İbray Jaxayev adına kolxozda yaxayevitlərin Respublika məktəbi var idi.

1975-ci ildə Qızılorda şəhərindəki Əmək Xiyabanında nəcib düyü yetişdiricisinin şərəfinə heykəltaraş A.Pekarev, memarlar A. Boretski və K. Kulşitski tərəfindən büst qoyuldu. Büstü tuncdan tökülmüş, postament bürünc yazı ilə qranitdən hazırlanmışdır: "İbray Jaxaev. İki dəfə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı. "Ümumi hündürlüyü 3 m, postamentin ölçüsü 0,78 × 0,92 m-dir. 1982-ci ildə İbray Jaxayevin büstü Qazaxıstan SSR-in respublika əhəmiyyətli tarix və mədəniyyət abidələri siyahısına daxil edildi və dövlət himayəsinə götürüldü.

Biblioqrafiyası
---------------

* Дороги жизни : Докум. повесть / Ибрай Жахаев ; Перевод с каз. А. Егорова; [Худож. А. Таменов], 286,[2] с. ил. 21 см, Алма-Ата Жазушы 1986
* Крылатые слова / Ибрай Жахаев, 110,[1] с. ил. 11 см, Алма-Ата Кайнар 1989

İstinadlar
----------

1. 1 2  İbray Jaxayev // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
2. ↑  Казахская ССР: краткая энциклопедия. 4. 258.
3. ↑  "В Кызылорде открыли Аллею Героев труда". 2016-09-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-15.
4. ↑  Постановление Совета Министров Казахской ССР от 26 января 1982 года № 38 "О памятниках истории и культуры Казахской ССР Республиканского значения".

Xarici keçidlər
---------------

* Сельскохозяйственная энциклопедия, т. 2
* Жахаев, Ибрай // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
* Nekroloq
**Aitzaz Hasan** (7 yanvar 1999 və ya 1997, Xayber-Paxtunxva – 6 yanvar 2014) — 6 yanvar 2014-cü ildə Hanqu kəndindəki məktəbə kamikadzenin girməsinin qarşısını alarkən həlak olmuş pakistanlı şagird idi. Hadisə zamanı 2000-dən çox şagird dərslərdə iştirak edirdi. Daha sonra məktəbin adı dəyişdirilərək "Aitzaz Həsən Şəhid Liseyi" adlandırıldı. Onun ölüm ildönümü hər il 6 yanvarda bütün Pakistanda qeyd olunur. Onun qəhrəmanlığı haqqında "Salute" bioqrafik filmi çəkilmişdir.

Aitzazın sinif yoldaşlarını xilas etmək üçün göstərdiyi uğurlu səy millətin qəlbini fəth etdi və o, Şəhid və Milli Qəhrəman kimi alqışlandı. Daha sonra Pakistan hökuməti onu ölümündən sonra Sitara-e-Shujaat (Cəsurluq Ulduzu) ilə təltif etdi. O, 2014-cü il üçün Herald tərəfindən "İlin Adamı" seçildi.

Hadisədən sonra
---------------

Aitzazın atası oğlunun başqalarının həyatını xilas etmək üçün fədakarlıq etdiyini deyib: "Oğlum anasını ağlatdı, lakin yüzlərlə ananı övladları üçün ağlamaqdan xilas etdi." Onun dəfn mərasiminə çoxlu insan ehtiramlarını bildirmək üçün qatıldı. Pakistan Ordusunun rəisi adından Aitzaz Həsənin məzarı üzərinə gül çələngi qoyuldu. Aitzazın hekayəsi televiziyada və sosial mediada emosiyaların yayılmasına səbəb oldu, burada #onemillionaitzazs həştəqi Twitter-də trend oldu. Onun hərəkətinə hörmət olaraq Facebook səhifəsi yaradılmışdır.

Hücuma görə məsuliyyəti Lashkar-e-Jhangvi qrupu öz üzərinə götürdü.

Xeyber-Paxtunxva əyalətinin İnformasiya Naziri Şah Fərman, Aitzazın "Xeyber Paxtunxva xalqının əsl qəhrəmanı və əsl siması" olduğunu söylədi.

Pakistan Ordu Qərargahının rəisi general Raheel Şarif bildirib ki, Aitzaz Həsən "bu gününü sabahımız üçün fəda edən milli qəhrəmandır".

2014-cü il "Nobel" sülh mükafatı laureatı olan digər tanınmış pakistanlı yeniyetmə və təhsil fəalı Məlalə Yusəfzay Aitzazı "cəsur və cəsarətli" kimi təsvir etdi və "onun igidliyi heç vaxt unudulmamalıdır" dedi.

Fəzal-ur-Rəhmanın başçılıq etdiyi Camiat Ulema-e-Islam Aitzazı mücahid kimi təsvir etdi və o, "terrora qarşı müqavimətin simvoludur" dedi.

Yanvarın 12-də Pakistan hökuməti Aitzazın ailəsi üçün etimad fondu olan Aitizaz Hasan Fondunun təsis edildiyini elan etdi. Yanvarın 14-də əyalət hökumət nümayəndələri yeniyetmənin ailəsi üçün 5 milyon rupi paketi elan etdilər və onun məktəbinin adını Aitzaz Həsən Şəhid Liseyi adlandırdılar.

EME Kollecində tikilən yataqxana onun adını daşıyır.

Mənbə
-----

* 
* 
* 
*
***25 aprel 1607-ci ildə hollandların İspaniya donanması üzərində qələbəsinin alleqoriyası***, (Niderlandca: ***Allegorie op de overwinning van de Hollandse op de Spaanse vloot bij Gibraltar***) — Niderland rəssamı Adam Villarts tərəfindən 1615-ci ildə yağlı boya ilə çəkilən rəsm əsəridir.

Təsviri
-------

Rəsm əsəri 38.4 sm × 55.9 sm ölçülərində çəkilmişdir. Rəsm əsəri 1615 və 1630-cu illər aralarında rənglənmişdir. Əsər Utrext şəhərində və Amsterdamda yerləşən Dövlət Muzeyinin Rəsm Kolleksiyasında nümayiş olunmuşdur.

Rəsmin analizi
--------------

Rəsm əsərində 1607-ci ilin 25 aprel tarixində baş vermiş Cəbəllütariq döyüşü zamanı hollandların İspaniya donanması üzərində qələbəsinin alleqoriyası və Səksənillik müharibə öz əksini tapmışdır.

Rəsm əsərində taxta uğrunda mübarizə aparan vəkilləri və onların motivləri əsasında Hollandiya və İspaniya vuruşmasını görə bilərsiniz. İngiltərə və Venesiya əhalisi isə onlara itaət edir. Rəsmin fonunda Qayaların kənarlarında hərbi dəniz döyüşünü müşahidə edə bilərsiniz.

Həmçinin bax
------------

* Cəbəllütariq döyüşü (1607)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  .
2. ↑  .
3. ↑  "Rijksmuseum.nl" (english). 21 June 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 june 2016.

Xarici keçidlər
---------------

* Page of the picture in the catalogue of the Rijksmuseum (İngilis dilində)
**Stefani Korneliussen** (*ing.* Stephanie Corneliussen*;* 28 aprel 1987, Kopenhagen) — Danimarkalı aktrisa və model. Cənab Robot serailındakı Coanna Vellik rolu ilə tanınır.

Həyatı
------

Korneliussen Kopenhagen, Danimarkada anadan oldu. Frederiksbergdəki Johannesskolen məktəbində oxudu və Kopenhagendə balet təhsili aldı. Bundan başqa qrafik dizayn üzrə dərəcəsi var.

Gözəlliyi 13 yaşında kəşf edildi və İskandinaviya Super Model yarışmasına qatılması üçün təşviq edildi. Yarışmanı qazandı və sonra beynəlxalq modellik karyerası başladı. Corneliussen hal-hazırda Scoop Models-də modellik edir. Modellik karyerasını davam etdirərkən, 2007-ci ildə Birləşmiş Krallıqda oxumağa başladı, ardınca 2011-ci ildə Los Angelesə köçdü.

Karyerası
---------

Corneliussen GQ, Vanity Fair, treats!, Vs. Playboy və Vogue daxil olmaq üzrə bir çox jurnalın üz qabığında yer aldı. Bundan başqa bebe, Armani, Dasani, Lexus və Nikon kimi firmaların bir çox reklam kompaniyalarında və reklamlarında rol aldı. Royal Pains, Bad Judge, The Exes kimi seriallarda əlavə aktyor olaraq oynadı. 2015-ci ildə Corneliussen Mr. Robot adlı serialda Joanna Wellick rolunu canlandırdı. Serial çox bəyənildi və bir çox mükafata layiq görüldü və 2015 Ən Yaxşı Televiziya Serialı Qızıl Kürə Mükafatı – Dram mükafatını qazandı. 2015-ci il Sentyabr ayında, Arrow və The Flash seriallarının yan serialı olan DC's Legends of Tomorrow-da Valentina Vostok rolunu canlandırdığı açıqlandı. 2016-cı ilin Mart ayında Corneliussen Mr. Robot serialının əsas heyətində yer almağa başladı.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram |
| Tematik saytlar | AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · IMDb · Kinopoisk · Metacritic · Rotten Tomatoes |
| Normativ yoxlama | LCCN: no2017146698 · SUDOC: 19616432X · VIAF: 4910148122901395200001 · WorldCat VIAF: 4910148122901395200001 |
**Mvog-Betsi** — Zooparkı Kamerunun Yaounde şəhərində yerləşən botanika və zooloji parkdır.

Haqqında
--------

Mvoq-Betsi zooparkı 1951-ci ildə Kamerunda müstəmləkə administrasiyasının rəhbəri cənab Pfayfer tərəfindən vəhşi heyvanları yaşatmaq üçün yaradılmışdır. 1956-cı ildən 1971-ci ilə qədər, bir neçə şəxs tərəfindən ardıcıl olaraq, xüsusilə ixrac üçün nəzərdə tutulmuş heyvanlar üçün karantin sahəsi kimi istifadə edilib. O, ölkənin Meşə və Fauna Nazirliyi (MİNFOF) (keçmiş Ətraf Mühit və Meşələr Nazirliyi (MINEF)) tərəfindən idarə olunur və zooparkda böyük pişiklər, sürünənlər və yırtıcı quşlar da daxil olmaqla geniş növlər mövcuddur. Ape Action Africa zooparkdakı primatların qayğısına qalmaq məsuliyyətini öz üzərinə götürüb.
2014-cü ildə zooparkda təqribən on növ primat, digər məməlilər, sürünənlər və quşlar yerləşdirilib və ümumilikdə 29 heyvan növü 4 təşkil edib.

Fauna
-----

* Çevik manqabey
* Babun
* De Brazza meymunu
* Qazma
* Boz yanaqlı manqabey
* Mandrill
* Tantal meymunu
* Patas meymunu
* Burunlu meymun
* Qırmızı papaqlı manqabey
* Aslan

Nəbatat Parkı
-------------

Botanika parkına meşə və bəzək ağacları, meyvə ağacları və "çiçəklər" daxildir ki, bunlardan 20 müxtəlif fəsilə aid 36 növü görmək olar. Bunlardan da Caesalpiniaceae ən yaxşılarındandır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Mvog-Betsi Zooparkı". 2023-08-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-17.
**Adi qarağat** (*lat.* Ribes uva-crispa) — bitkilər aləminin daşdələnçiçəklilər dəstəsinin motmotukimilər fəsiləsinin qarağat cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Orta və Cənubi Avropa, Şimali Amerikada geniş yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1 m olan koldur. Zoğları tikanlıdır. Tikanları 2,5 sm uzunluqda sadə və qısadır. Qaratikanları 3-5-7 bölümlü, nadir hallarda düyümlərdə və adətən düyümlər arasında yerləşir. Yarpaqları yumru, xırda, eni 3-5 sm, 3-5 dilimlidir. Çiçəkləri ikicinsli, oturaq, dəstə halında 3 çiçəklidir. Yumurtalığı çılpaq meyvə saplağına qədər uzanmış, meyvələrlə birlikdə qalır. Çiçəkyatağı zınqırov və silindr formalıdır. Ləçəkləri xaricdən tüklü, yaşılımtıl və ya qırmızımtıldır. Çiçəkləri 1-3 ədəd salxımlara yığılmışdır. Kasayarpaqları və çiçək tacının ləçəkləri 5 ədəd, erkəkcikləri 5, dişiciyi 2 bitişik meyvəyarpaqlı və aşağı yumurtalıqlıdır. May-iyun aylarında çiçəkləyir. Nadir hallarda tək çiçəklidir. Giləmeyvələri tüklü və ya çılpaq, pazvari, şar və ya enli ellips formalı olub, müxtəlif rəngdə - yaşılımtıl, sarı və ya tünd qırmızıdır, iyul-avqust aylarında yetişir.

Ekologiyası
-----------

Nəmişli, kölgəli meşələrdə bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR-da, Talış və Kəlbəcərdə qayalıq yerlərdə yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Adi qarağat park və bağlarda canlı çəpərlər və bordyurların salınmasında, eləcə də qrup halında və tək-tək əkilmək üçün istifadə edilir. Giləmeyvələrində 5-8 % şəkər, üzvi turşular – limon, alma turşuları, pektin maddələr, azotlu birləşmələr (0,65%), boyayıcı maddə, mineral duzlar və vitaminlər (C-50mq%, A-0,1mq%) vardır. Azərbaycanda meşəlik və dağətəyi rayonlarda mədəni şəraitdə becərilə bilər.

Sinonimləri
-----------

* *Grossularia reclinata* (L.) Mill.
* *Ribes grossularia* L.
* *Ribes reclinatum* L.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 201.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q41503
* Wikispecies: Ribes uva-crispa
* APDB: 143810
* APNI: 92051
* BioLib: 39411
* BOLD: 561125
* Ecocrop: 9290
* EoL: 489744
* EPPO: RIBUC
* EUNIS: 173138
* FNA: 250065868
* GBIF: 2986185
* GRIN: 31874
* iNaturalist: 54429
* IPA: 22868
* IPNI: 793052-1
* IRMNG: 11162645
* ITIS: 504800
* NBN: NBNSYS0000003518
* NCBI: 135518
* NZOR: d67183f3-00ea-4f36-b2f9-baf504d554b9
* PalDat: Ribes\_uva-crispa
* PfaF: Ribes uva-crispa
* PFI: 9187
* Plant List: kew-2426619
* PLANTS: RIUV80
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:793052-1
* SANBI: 5986-5
* Tropicos: 29101240
* VASCAN: 6088
* VicFlora: 52c0fb2f-005f-446a-87fd-27d7b25831ab
* WFO: wfo-0000405193

 |
**Tovuz mərzi** (*erm.* Տավուշ) — Ermənistan Respublikasının 10 mərzindən biri. Ölkənin şimal-şərqində Azərbaycan və Gürcüstanla sərhəddə yerləşir. Tarixi Qazax qəzasının tərkibində olmuşdur.

Mərkəzi İcevan şəhəri olan mərz şimaldan Gürcüstan, cənubdan Geğarkunik (Göyçə mahalı), cənub-qərbdən Kotayk (Dərəçiçək mahalının ərazisi), qərbdən Loru (Dağlıq Borçalı və Pəmbək mahalı) mərzləri ilə, şərqdən isə Azərbaycan rayonları olan Qazax, Ağstafa, Tovuz, Gədəbəy ilə əhatələnib.

Keçmiş İcevan, Dilican, Şəmşəddin və Noyemberyan rayonlarını əhatə edir. Azərbaycanlılar yaşamış Qaraqoyunlu mahalının bir hissəsi bu ərazidə yerləşir. Qaraqoyunlu mahalının digər hissəsi isə Göyçə mahalının Krasnoselsk rayonu (indiki Çəmbərək rayonu) ərazisində yerləşir.

Etimologiyası
-------------

1995-ci ildən sonra əraziyə, ermənilər tərəfindən tarixi saxtalaşdırmaq üçün verilmiş ad. Ərazinin əsl adı Tavus adlanmışdır. Ərazi adını həmin ərazidə yerləşən Tavus qalanın adından götürmüşdür. Qalanı əraziyə eramızın 3-cü əsrində köç edən hunlar tikmişlər. Qala qədim türkcədən tərcümədə dağ üstündə qala mənasını verir "Tau ust qala" (Tukustak-Taukustka-Tauustkala). Qala yerli əhali tərəfindən yerli ləhçədə Tauusqala (Touusqala) adlanır. Rəsmi sənədlərdə 1965-ci ilədək Tavus adlandırılmışdır (Rusça:Тауз). Sonradan yanlış olaraq Tovuz quşu adının təsiri ilə Tovuz adlandırılmışdır (Görünür ermənilərin təsiridə az olmayıb, ərazinin erməni mənbələrındə keçən adının Тузкатак(Тучкатак) ikinci hissəsini "katak" onlar quş mənasında yozurlar).

1877-ci ildə Göyçə mahalının xəritəsi. Xəritə qədim Türk toponimləri göstərilməklə, Çar Rusiyası məmurları tərəfindən tərtib edilmişdir. Xəritənin şimal-şərq hissəsində Tavus-qala (Тауз-кала) haqqında qiymətli melumatlar saxlanılmışdır.

Ərazisi
-------

Tavuş marzının ərazisi əsasən dağlıq və meşəliklərdən ibarətdir. Tavuşun çox hissəsi dəniz səviyyəsindən 800–1000 metr hündürlükdə yerləşir. Tavuş həmçinin çoxlu çayları və su mənbələri ilə tanınır. Regionun ən böyük çayı Ağstafaçaydır. Bundan başqa Tavuşda çoxlu bulaqlar və göllər də var.

Yaşayış məntəqələri
-------------------

Tavuş marzının ərazisi 2,704 km²-dir. 2002-ci il siyasıya alınmasının nəticələrinə görə Tavuşun əhalisi 121.963 nəfər olub. Əhalisinin sayına görə Tavuş Ermənistan marzları arasında ən aşağı yerlərdən birini, 10-cu yeri tutur. Regionun ən böyük şəhərləri Karvansaray (regionun inzibati mərkəzi), Dilican, Barana və Tovuzqala (Berd) şəhərləridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Национальное Собрания Республики Армения: Закон Республики Армения "Об административно-территориальном делении Республики Армения". Принят 07.11.1995. Подписан Президентом Республики Армения Л. Тер-Петросяном 04 декабря 1995 года, гор. Ереван С-062–1.-ЗР-18 Arxivləşdirilib 2014-01-28 at Archive.today

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı Arxivləşdirilib 2011-07-06 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Ermənistan Respublikasının inzibati-ərazi bölgüsü
**Abgəz** — Yelizavetpol quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Meğri rayonunda kənd.

Toponimikası
------------

Abgəz — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Meğri rayonunda kənd.
Rayondakı Aldərə kəndindən 14 km şimalda yerləşirdi. 30-cu illərdə əhalisi rayon mərkəzinə
və rayonun Hamravar kəndinə köçürülərək kənd ləğv edilmişdir.
Toponim fars dilində "su" mənasında işlənən ab sözü ilə Azərbaycan dilində "aşırım", "dağ
qılıcında nazik yer", "gəzdək, dağ çökəyi, dağın təpəsindəki çökək" mənasında işlənən gəz sözünün
birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.

Həmçinin bax
------------

* Yelizavetpol quberniyası
* İrəvan xanlığı
* Qərbi Azərbaycan
* Azərbaycanlıların Qərbi Azərbaycandan deportasiyası
* Erməni əhalisinin tarixi miqrasiyası

xarici keçid
------------

* http://www.erevangala
*

İstinadlar
----------


1. ↑  İbrahim Bayramov QƏRBİ AZƏRBAYCANIN TÜRK MƏNŞƏLİ TOPONİMLƏRİ .Bakı."Elm" 2002
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Maykl Kollins.

**Maykl Kollins** (31 oktyabr 1930, Roma – 28 aprel 2021, Neypls[d], Florida) — ABŞ-lı astronavt.

Həyatı
------

Maykl Kollins 31 oktyabr 1930-cu ildə İtalyanın paytaxtı Roma şəhərində anadan olmuşdur.

Astronavt fəaliyyəti
--------------------

Maykl Kollins NASA-nın layihələri üçün işləmiş, "Cemini" və "Apollon 11" proqramlarında kosmosa çıxmışdır. Ümumilikdə kosmosda 11 gün 2 saat 4 dəqiqə 43 saniyə vaxt keçirib.

Maykl Kollins 1969-cu ildə Aya uçan Apollon 11-in 3 nəfərlik ekipajından biri idi. Yəni Aya ilk addım atan astronomlarla bərabər idi. Digər 2 astronom Ay səthində addım atdıqları zaman o, Apollo 11-in içində Ay orbitində fırlanmaqla vəzifəli idi. Kosmik cihaz Ayın Dünyaya baxmayan qaranlıq tәrәfinә keçdiyi zaman radio siqnallarına Ay tərəfindən maneə törədilmiş və Michael Collinsin Dünya ilə bütün əlaqəsi kəsilmişdi. Ay səthindəki həmkarlarıyla da hər hansı bir əlaqəsi qalmayan Michael Collins, Ayın Dünyadan görünmәyәn arxa üzündə keçirdiyi 48 dəqiqə boyunca ən tək anlarını yaşadı və insanlıq tarixində bənzəri görülməmiş bir şəkildə, Dünyadan ən uzaq məsafədə olan adam oldu.

1970-ci ilin yanvarında astronavt işindən ayrılmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Michael Collins // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2  Коллинз Майкл (лётчик-космонавт) // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
3. 1 2 3 4  .
4. ↑  .
5. ↑  .
6. ↑  .
7. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-26.
**Marat Kolşəripov** (başq. Марат Мәхмүт улы Ҡолшәрипов; 7 yanvar 1941) — Sovet və rus tarixçisi. Tarix elmləri doktoru, professor. Başqırdıstan Respublikasının əməkdar elm xadimi (2001), Salavat Yulayev ordeninin kavaleri (2009), Başqırdıstan Respublikası Elmlər Akademiyasının fəxri üzvü (2016).

Bioqrtafiyası
-------------

7 yanvar 1941-ci ildə Başqırdıstan Sovet Sovet Sosialist Respublikasının Kuqərsen rayonunun Zireklya kəndində anadan olmuşdur.

1967-ci ildə Başqırdıstan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini, 1971-ci ildə isə Moskva Dövlət Universitetinin aspiranturasını bitirir.

1972-ci ildə Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetində "Başqırdıstandakı çarizmin siyasəti (1775–1800)" mövzusunda tarix elmləri namizədi alimlik dərəcəsi üçün tezisini müdafiə edir.

1971-ci ildən Başqırdıstan Dövlət Universitetində müəllim işləyir.

1991–1996-cı illərdə"Ural" Başqırd Xalq Mərkəzinin sədri olur.

1998-ci ildə Başqırdıstan Dövlət Universitetində "Başqırd xalqının milli hərəkatı (1917–1921)" mövzusunda tarix elmləri doktoru dərəcəsi üçün dissertasiyasını müdafiə edir. Disertasiyanı qəbul edən elmi şuranın üzvləri — tarix elmləri doktoru və professor L. S. Leonova, tarix elmləri doktoru və professor T. S. Serqeyev və tarix elmləri doktoru və professor M. X. Yanborisovdur. Aparıcı təşkilat Mari Dövlət Universitetidir.

1999–2011-ci illərdə Başqırdıstan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinin dekanı olmuşdur.

Ona 2000-ci ildə professor elmi adı verilir.

Dünya Başqırdlar Konqresi İcraiyyə Komitəsinin Bürosunun üzvüdür. Ümumrusiya Tarixçilər və Ali Təhsil Müəllimləri Birliyinin respublika şöbəsinin rəhbəridir.

Elmi fəaliyyət
--------------

100-dən çox elmi məqalənin müəllifidir. Elmi tədqiqatları Başqırd milli hərəkatının, Başqırd ordusunun, XX əsrin Başqırdıstan tarixinin və tarixşünaslığının, milli dövlət quruculuğu problemlərinin araşdırılmasına həsr edilmişdir.

2008-ci ildə çoxcildli "Başqırd Xalqının Tarixi" əsərinin baş redaktoru və elmi direktoru təyin edilmişdir.

Mükafatlar
----------

Başqırdıstan Respublikasının əməkdar elm xadimi (2001);

A. Valid adına mükafatı laureatı (2002);

Rusiya Federasiyasının Ali Peşə Təhsilinin Fəxri İşçisi;

Salavat Yulayev ordeninin kavaleri (2009).

İstinadlar
----------

1. ↑  *Усманова М. Н.* Кульшарипов Марат Махмутович // Başqırdıstan Ensiklopediyası (rus.). Башкирская энциклопедия, 2005. 4344 с. ISBN 978-5-88185-053-1
2. ↑  "Сотрудники кафедры истории Башкортостана, археологии и этнологии.// Профиль на офиц.сайте БГУ". 2017-01-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-21.
3. ↑  Кульшарипов, М. М. Политика царизма в Башкирии (1775–1800 гг.): Автореферат дис. на соискание ученой степени кандидата исторических наук. (571) / Моск. гос. ун-т им. М. В. Ломоносова. — Москва : [б. и.], 1972. — 21 с.
4. ↑  Кульшарипов, Марат Махмутович. Национальное движение башкирского народа (1917–1921 гг.) Arxivləşdirilib 2023-07-27 at the Wayback Machine : автореферат дис. … доктора исторических наук : 07.00.02 / Башкирский гос. ун-т. — Уфа, 1998. — 58 с.
**Meyvəli bazarı** — Meyvə və tərəvəzlərin topdan və pərakəndə satış bazarı və bazası. Bazar Qaradağ rayonunun Lökbatan–Xocasən ərazisində, Sədərək Ticarət Mərkəzinin yaxınlığında yerləşir. Baza həmçinin Beynəlxalq avtomobil və dəmir yolu magistralının kəsişdiyi dairədədir. Regionda ən böyük Meyvə Tərəvəz Bazasıdır.

Tarixi
------

Meyvəli Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti 16 may 2008-ci ildə bir qrup işadamı tərəfindən təsis edilmişdir. Meyvəli MMC-nin əsas faaliyət istiqaməti Meyvə və Tərəvəzlərin Topdan və Pərakəndə Satış işinin təşkilidir. Meyvəli MMC-nin əsas yaranma məqsədi Azərbaycan Respublikasında ölkə əhalisinin tələblərinə cavab verə bilən və yerli fermerlərin kənd təsərrüfatı məhsullarını keyfiyyətli və rahat şəkildə yerli bazara çıxarılmasını təmin etməkdir. Bunun üçün Meyvəli Bakı şəhərinin girişində yerləşməklə ölkənin hər bir istəqamətindən gətirilən kənd təsərrüfatı məhsullarının rahat şəkildə paytaxta gətirilməsinə şəait yaratmışdır. Bundan əlavə Meyvəli tikilib yerli fermelərin istifadəsinə verilən soyuducu anbarda kənd təsərrüfatı məhsullarının keyfiyyətini itirmədən əhalinin istifadəsinə verilməsi də bu məqsədə qulluq etməkdədir. Ən əsası olaraq da, ölkəmizdə müasir standartlara tələb verən Meyvəlinin qurulması nəinki regionda və hətta MDB məkanında analoqu olmayan bir Meyvə Tərəvəz Bazası olmaqla ölkənin inkişaf tempinə ozdəstəyi və əhalinin rifahini yaxşılaşdırılması və yeni iş yerlərinin açılması baxımından oz əvəzedilməz tovhəsini vermiş və bununla da ölkə rəhbərliyinə bir dəstək nümunəsi nümayiş etdirmişdir.

2009-cu ildə istifadəyə verilib. Ümumi ərazisi 35 ha olan "Meyvəli" — meyvə və tərəvəz məhsullarının saxlanması, satışı və tranziti üçün nəzərdə tutulur. 3 korpusdan ibarət 8.000 m² sahəsi olan 16,000 ton tutumlu 80 satış anbarı; 2 korpusdan ibarət 7.000 m² sahəsi olan 14,000 ton tutumlu 36 soyuducu saxlama anbarları; kənd təsərrüfatı məhsullarının yarmarka və pərakəndə satış bazarı üçün isə 4000 m² -lik sahə fəaliyyətdədir. Anbarlar Amerika, Almaniya, İtaliya, Belçika, Danimarka, İsveç, Yaponiya, Türkiyə ölkələrinin istehsalı olan avadanlıqlar, elektron tərəzilər, mexaniki yük qaldırıcı qurğularla (kara "TOYOTA" firması) təchiz olunmuşlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Meyvəli Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti". 2021-10-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-05.
2. ↑  "Meyvəli 8 yaşını qeyd edir". 2023-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-05.

Vikianbarda ***Meyvəli bazarı*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
***258 №-li piyada döyüş maşınının ekipajı*** tammetrajlı sənədli filmi rejissor Elcan Məmmədov tərəfindən 2014-ci ildə çəkilmişdir. Film Nəcəf Nəcəfov Fondunun istehsalıdır. Film 1993-cü il iyunun 12-də Azərbaycanın Ağdam rayonunun Mərzili kəndi uğrunda döyüşlərdə məşhur erməni terrorçusu Monte Melkonyanı məhv etmiş ekipaj üzvlərindən – 258 nömrəli Piyada Döyüş Maşınının ekipajından bəhs edir.

Məzmun
------

Film 1993-cü il iyunun 12-də Azərbaycanın Ağdam rayonunun Mərzili kəndi uğrunda döyüşlərdə məşhur erməni terrorçusu Monte Melkonyanı məhv etmiş ekipaj üzvlərindən – 258 nömrəli Piyada Döyüş Maşınının ekipajından bəhs edir.

Film müəllifləri sənədlər, şahidlərin, hadisələrin həyatda olan iştirakçılarının ifadələri əsasında döyüş əməliyyatlarının xronologiyasını bərpa ediblər.

Film Melkonyanın məhz həmin vaxt və həmin yerdə öldürüldüyünü əsaslı şəkildə sübut edərək, bütün digər iddiaların yalan olduğunu üzə çıxarır. Film "ASALA" terror təşkilatının başçılarından birini kimin və harada məhv etdiyi haqqında uzun mübahisələrə nöqtə qoyur.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Rejissor: Elcan Məmmədov  

Ssenarist: Şahin Hacıyev  

Operator: Elman Nəbiyev

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

2014-cü ilin Azərbaycan filmləri  

2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Monte Melkonyanı məhv edənlər — filminin təqdimatı. Arxivləşdirilib 2019-09-16 at the Wayback Machine contact.az, 16.10.2014.  (az.)

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
**Ağdəniz heykəli** (*türk.* Akdeniz Heykeli) – İlhan Koman tərəfindən 1980-ci ildə hazırlanmış heykəl. Heykəl ilk öncə Böyükdərə küçəsində qoyulmuşdu.

Haqqında
--------

Ağdəniz heykəli İstanbulun ən tanınmış heykəllərindən biridir. Bir-birinə eyni uzunluqda, 12 mm qalınlığında 112 metal lövhənin yan-yana gətirilməsi ilə yaranan qadın təsvirindən ibarətdir. İnsan qucaqlaşmasını təsvir edərkən heykəltəraşın Aralıq dənizini xatırlaması səbəbi ilə adının *"Akdəniz"* (türk dilində Aralıq dənizi üçün işlədilir) olduğu ifadə olunur. Kağız kəsmə-qatlama üsulu ilə hazırlanan heykəl 4,5 ton ağırlığındadır. Əsər heykəltəraşı İlhan Komana 1981-ci ildə Sədaf Simavi Fondu Təsviri İncəsənət Mükafatını qazandırmışdır.

Yerləşdirilməsi
---------------

*Halk Sigorta* (daha sonra *Yapı Kredi Sigorta*) şirkətinin sifarişi ilə hazırlanan heykəl əvvəlcə şirkətin Böyükdərə küçəsində yerləşən binasının qabağına yerləşdirilmişdi. 2005-ci ildə İlhan Komanın sərgisinə görə bir müddət Qalatasaray meydanına yerləşdirilən heykəl daha sonra *Halk Sigorta* şirkətinin *Yapı Kredi Sigorta* şirkətinə çevrilməsindən sonra Beşiktaş səmtinin Levent rayonundakı şirkət binasının qabağına qoyulmuşdur. 2014-cü ildə İsrailin Qəzzəyə hücum etməsinə etiraz etmək məqsədilə yaxınlıqdakı İsrail səfirliyi önündə etiraz aksiyası keçirən etirazçılar tərəfindən məhv edilmişdir. Bu hadisədən sonra Ədirnə xalqı heykəlin Ədirnəyə gətirilməsi üçün imza kampaniyası başlatmış, Antalyanın Muradpaşa ilçəsi də heykəlin Aralıq dənizi regionunda olmalı olduğunu əsas gətirərək heykələ ev sahibliyi etmək üçün müraciət etmişdi.

2017-ci ildə heykəl İstiqlaliyyət küçəsində yenicə inşa edilmiş Yapı Kredi İncəsənət Binasının üçüncü mərtəbəsində küçədən görünəcək vəziyyətdə yerləşdirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Akdeniz Heykeli Bir Kez Daha Taşınıyor". Sanatatak. 2017-09-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 sentyabr 2017.
2. 1 2 3 4  "Akdeniz Heykeli Protestoya Kurban Gitti". Arkitera (türkcə). 18 iyul 2014. 2017-09-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 sentyabr 2017.
3. 1 2  "Akdeniz Heykeli'nin İsrail'le ne alakası var?". Diken (türkcə). 18 iyul 2014. 2017-09-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 sentyabr 2017.
4. ↑  "Akdeniz Heykeli'nin üzücü hikayesi Kaynak: Akdeniz Heykeli'nin üzücü hikayesi". Gerçek Gündem (türkcə). 20 iyul 2014. 2017-09-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 sentyabr 2017.
5. ↑  "İsrail protestosunda kolu kırılan Akdeniz Heykeli'ne talip çok!". Diken (türkcə). 24 iyul 2014. 2017-09-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 sentyabr 2017.
**Erməni dilində türk mənşəli alınma sözlər** – erməni dilində mövcud olan və türk mənşəli olan alınma sözlərə verilən ad. Erməni dilində xeyli sayda türk mənşəli alınma sözlər mövcuddur və Ermənistan özü türkdilli ərazilər ilə əhatə olunub. Erməni dilinin ən çox türk mənşəli alınma sözə malik ləhçəsi İstanbul ləhçəsidir.

Buna baxmayaraq, türk dilləri erməni ədəbi dilinə yox, daha çox ləhçələrinə təsir göstərmişdir. Buna görə də erməni dilindəki türk mənşəli alınma sözlər erməni ədəbiyyatında o qədər də qorunub saxlanılmayıb. Erməni aşıqların istifadə etdiyi danışıq dili türk və fars mənşəli alınma sözlərlə dolu idi.

Erməni dilçi Raçiya Açaryan XV-XIX əsrlərdə ermənicə yazılı mənbələrdə təxminən 4200 türk mənşəli söz aşkarlamışdır. Bu türkcə mənşəli sözlərin bəziləri bunlar idi: bayatı, başlug (başlık), bek (bey), biz, bostan, bostancı, debağ, talan, gacag (kaçak), nal, nalband, çıban, tolma (dolma), bozbaş, oba, ana, ata, eziz (aziz), gapı, gesd (kasd), gız (kız), yeası (yiyesi), helal, haram, ağ, ağa, el, ilan, damga, donguz (domuz).

Türk Dil Qurumunun keçmiş prezidenti Şükrü Haluk Akalın 2010-cu ildə verdiyi açıqlamada erməni dilində 3166 türk mənşəli sözün olduğunu bildirmişdir. Günay Karaağac tərəfindən hazırlanan və Türk Dil Qurumu tərəfindən yayımlanmış bir əsərdə göstərilmiş, erməni dilindəki bəzi türk mənşəli sözləri bunlardır: acı, aşık, boş, bütün, cenk, civar, çalgı, çolak, derbeder, durgun, eşik, folluk, fulya, göç, kamin, hatun, işik, ehtaç, istek, candarma, kafadar, kogan, leken, lezet, mani, misafir, neçe, nutk, oturak, oya, ös, örtü, paşa, pişgin, irica, silik, irişvet, saygı, şaşkın, şimdik, teyze, uçurma, ügez, üzüm, vazzal, veran, yarlah, zampara, zeybek.

İstinadlar
----------

1. ↑  Акуленко В. В. Интернациональные элементы в лексике и терминологии. — Высшая школа, 1980. — P. 163
2. ↑  Dankoff, Robert. A note on Turkish loanwords in Armenian // Armenian loanwords in Turkish. — Wiesbaden: Otto Harrassowitz Verlag, 1995. — ISBN 9783447036405
3. ↑  Э. Г. Туманян. Очерки исторического развития падежных форм новоармянского литературного языка: восточноармянский вариант литературного языка, по материалам памятников XVII-XX веков. — Издательство Академии наук СССР, 1962. — P. 135
4. ↑  "Ermeni dilinde yaşayan bin yıllık dostluk". TimeTurk (türkcə). 26 aprel 2014. 2021-08-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 avqust 2021.
5. ↑  "Ermenice'de Türkçe Kökenli 3 Bin 166 Kelime Var". Haberler (türkcə). 14 may 2010. 15 August 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 avqust 2021.
6. ↑  *Öztürk, Abdulkadir.* "Türk-Ermeni İlişkilerinde Dil". Uluslararası Sosyal ve Ekonomik Bilimler Dergisi (türkcə). 1 (1). 2011: 81–87. 2021-08-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 avqust 2021.
**Dulok Krallığı** və ya sadəcə **Dulok** (*ing.* Duloc Kingdom) — 2001-ci ildə çəkilmiş "Şrek" animasiya filmində təsvir olunan utopik krallıq. "Şrek" filminin rejissoru Duqlas Rocers və komandası Fransanın Dordon bölgəsində gəzintiyə çıxmış və bölgə Dulok Krallığının yaradılması üçün ilham mənbəyi olmuşdur.

Haqqında
--------

2001-ci ildə çəkilmiş "Şrek" animasiyasında ilk dəfə görülmüşdür. Kralı monarşist Ford Farquaaddır. Paytaxtı Dulokdur. Dulok şəhər-dövlətdir. Ölkənin əhalisi onun sərhədləri içərisində yaşayanlardan ibarətdir. Krallıqda nağıl qəhrəmanları da yaşayır.

Tarixi
------

Dulok Krallığının tarixi və əvvəlki kralları bilinmir. Yeganə tanınan kral Ford Farquaad nağıl qəhrəmanlarını Şrekin bataqlığına sürgün etmişdir. Kral Forquaad ancaq evlənəndən sonra əsil kral olacağını eşitdikdən sonra qız axtarışına çıxmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Şrek". Bigg Look (türkcə). 3 mart 2007 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 yanvar 2023.
**Sevgi çiçəyi** (*lat.* Cyanus tchihatcheffii) — mürəkkəbçiçəklər (*Asteraceae*) fəsiləsindən olan, Türkiyəyə xas, nəsli tükənmə təhlükəsiylə qarşı-qarşıya olan bir çiçək növü.

Ankarada çiçək dünyasında saman çiçəyi olaraq bilinən xalq arasında sevgi və ya qırmızı çiçəkli gölbaşı adıyla məşhur olan bu çiçək Hacı Həsən kəndi yaxınlığında bitir. Pestisidlər nəticəsində tükənmə təhlükəsi olduğu üçün, Bern Konvensiyası çərçivəsində rəsmi şəkildə qorunur. İlk olaraq 1848-ci ildə Ankaradan rusiyalı alim Pyer de Tikişev tərəfindən toplanmışdı: Gölbaşı, Gölbək-Yavrucak. Türkiyə bitkiləri əsərində göstərilən Afyonkarahisar, Məhmətköy qeydi isə səhvən yazılmışdır.

Tchihatcheff'un Kiçik Asiyaya səfərlərindən əldə etdiyi orijinal material Société botanique de Franceda saxlanılıb, sonra kolleksiyalar Parisə daxil edilib. Kiçik Asiyadan olan yeniliklər isə Fischer & C.A. tərəfindən təsvir edilmişdir.

Qorunması
---------

Gölbaşı Bələdiyyəsi tərəfindən qorunan xüsusi sahədə son aylarda yer üzünə gətirilmiş endemik bitkilər siyahısında olan bitki toxumu çiçəkləmişdi. Bələdiyyə Başçısı Fatih Duruay, Sevgi Çiçəyi, 'Çəyirtkə' və 'Gəlin Düyməsi' adıyla da bilinən bu gülün yalnız Gölbaşı ilçəsində yetişdiyini söylədi. Sevgi çiçəyi nəsli kəsilməkdə olan bitki növlərinin siyahısına köçürən Başçı Duruaydır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Annales des sciences naturelles. Botanique. Ser.4, T.1:31 (1854)
2. ↑  *Pierre Edmond Boissier.* Flora Orientalis T.3: 704 (1875)
3. ↑  Nesli tehlike altında olan güle özel koruma Arxivləşdirilib 2019-01-19 at the Wayback Machine - 30 Mart, 2019 tarixində istifadə edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Sevgi çiçəyi haqqında sənədli film
* Ankara Böyükşəhər Bələdiyyəsinin rəsmi səhifəsində Sevgi çiçəyi
* Sevgi çiçəyi - Türkcə Vikipediya
* Bitkinin qorunması haqqında sənəd **(PDF)**
**Juniperus communis var. saxatilis** (*lat.* Juniperus communis var. saxatilis) — bitkilər aləminin çılpaqtoxumlular şöbəsinin i̇ynəyarpaqlılar sinfinin cupressales dəstəsinin sərvkimilər fəsiləsinin ardıc cinsinin adi ardıc növünə aid bitki yarımnövü.

Kiçik Asiya dan təsvir edilmişdir. Alçaqboyu, yerə sərilən və ya sürülən koldur. Cavan budaqları sarımtıl-qırmızıya çalır. Yaşlı budaqlarının rəngi bozdur, iynəyarpaqları sıx, xətvarı olub, ağ zolaqlıdır. Yarpaqlarının uzunluğu 10-16 mm-ə qədərdir, kirəmit kimi bir-birinin üzərinə sərilmişdir, azca əyridir, neştərvarı-xətvarıdır, ucu qısa və sivridir, üst tərəfi azca novaoxşardır, alt tərəfində küt bir tili vardır. Qozaları saplaqsız və ya qısa ayaqcıqlar üzərində kürəşəkilli, qara rəngdədir, üstündə göyümtül ləkə vardır, diametri 6-9 mm, yarpaqları boyda və ya çox vaxt onlardan bir qədər uzundur. Təpə hissəsindəki pulcuqları çətinliklə nəzərə çarpan çapıq şəklindədir. Toxumları 2-3 ədəd olub, qonurumtul rəngdə, aydın görünməyən üçüzlüdür, üzəri qırışıqdır.

Azərbaycan da Böyük Qafqaz da Quba və Qusar rayonlarında, Kiçik Qafqaz da Qoşqarçay hövzəsində supalp və alp çəmənliklərində, dəniz səviyyəsindən 1800-2500 m yüksəklikdə yayılmışdir. Soyuğadavamlı, torpağa az tələbkar bitkidir. Qayalarda, çınqıllı-daşlı yamaclarda bitir. Yüksək dağ rayonlarında eroziyaya qarşı mübarizədə, daşlı-qayalı yamacları bərkitmək üçün yararlı bitkidir. 1 hektar sahədə əkilmiş ardıc təxminən 30 kq fitonsid maddə ifraz edir. Ondan düzəldilən preparatlar böyrək və sidik kisəsi iltihabında, ekzemaların müalicəsində, yağından revmatizmdə, poliartritdə və radikulitdə, kökləri ağciyər vərəminin, bronxitin, dəri xəstəliklərinin müalicəsində, ədviyyat kimi şirniyyat sənayesində istifadə edilir. Oduncağından qələm düzəldilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q160183
* Wikispecies: Juniperus communis var. saxatilis
* Calflora: 10932
* EPPO: IUPCL
* GBIF: 2684743
* GRIN: 20826
* iNaturalist: 81001
* ITIS: 194830
* NCBI: 244309
* Plant List: kew-2871050
* PLANTS: JUCOS2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:50918405-1
* Tropicos: 9400329
* VASCAN: 4704
* WCSP: 385644
* WFO: wfo-0000735441

 |
**Benua Furneron** (*fr.* Benoît Fourneyron, 31 oktyabr 1802, Sent-Etyen – 31 iyul 1867, Paris) — su turbinini ixtira etmiş fransız mühəndisi və siyasətçisi.

Həyatı
------

Benua Furneronun ixtira etdiyi su turbini muzeydə
Bir riyaziyyatçının oğlu olan Furneron 1816-cı ildə Sent-Etyen mühəndislik məktəbindən məzun olduqdan sonra Le Kreusodakı dəmir fabrikində işə başladı, sonra Ales və Bessec mədən müəssisələrində vəzifələndirilmişdir. Bu dövrdə müəllimi Klaud Bardinin "turbin" olaraq adlandırdığı yeni bir növ su çarxı üzərində araşdırmalarına girişmişdir. Bardinin mövzuya bağlı məqaləsi Elmlər Akademiyası və Sənaye Təşviq Dərnəyi tərəfindən rədd edilmişdi, amma Fourneron işlərini davam etdirmiş və 1827-ci ildə 6 a.g.-nə sahib bir turbin inkişaf etdirmişdir. Bu təchizatda axış halındakı su bir rotorun ətrafında müəyyən bucaqlarda yerləşdirilən qanadlara çarparaq rotorun dönməsini təmin edirdi.

Fourneron 1837-ci ildə dəqiqədə 2.300 dövr edə bilən, 80 faiz daha məhsuldar, 60 a.g.-lük, diametri 30,4 sm olan və yalnız 28 kq ağırlığında bir turbin düzəltmişdir. Fourneronun su çarxından çox daha təsirli və məhsuldar olan turbini şaquli bir şaftla üfüqi bir çarx kimi yerləşdirilirdi. Turbin qısa müddətdə Avropa və ABŞ-dakı toxuma sənayesində geniş şəkildə istifadə edilməyə başlanmışdır. Amma Fourneronun su turbininin gerçək əhəmiyyəti cihazın 1895-ci ildə Niaqara şəlaləsində elektrik istehsalçılarının yerləşdirilməsi ilə daha yaxşı aydın olmuşdur.

Fourneron buxar turbinlərinin də son dərəcə əhəmiyyətli olduğuna inanırdı, amma o dövrdəki vəsaitlər və texniki məlumatlar bu cür bir turbinin hazırlanmasına imkan tanımamışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Benoît Fourneyron // Léonore verilənlər bazası (fr.). ministère de la Culture.

Xarici keçidlər
---------------

* Həyatı haqqında (fransızca)
* Kəşfləri (türkcə)