recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Pəriqala** — Zaqatala rayonunun Yuxarı Çardaqlar kəndində yerləşən qədim qala. İlkin görünüşü saxlanaraq dövrümüzə qədər gəlib çata bilmişdir.

Qala strateji baxımdan çox mükəmməl yerdə tikilmişdir. Qalaya sıldırım qaya yolları ilə yalnız bir yol gedir. Qalanın dəqiq tikilmə tarixi bəlli deyil. Ancaq tikilmə üslubuna görə tədqiqatçılar qalanın Qafqaz Albaniyası dövründə inşa edildiyini güman edirlər.

Pəri qalası tamam başqa memarlıq üslubuna malikdir. Bu qalanı eramızın 4-cü əsrində qaya daşlarını çaparaq tikmişlər. Bu qalanın təyinatı haqqında müxtəlif mülahizələr vardır. Qala elə bir mövqedə yerləşmişdir ki, əraziyə gələn bütün yollar qaladan aydın görünür. Ehtimal olunur ki, düşmən ordusunun yaxınlaşdığını görən gözətçilər dərhal elin gəlin və qızlarını, uşaqları bu qalaya qaldırar, düşmən getmədən aşağı endirməzdilər. Əfsanəyə görə qalanın adı da elə bununla bağlı olmuşdur: elin pərilərini - qızlarını qoruyan qala.[*mənbə göstərin*]

Başqa əfsanədə isə qeyd olunur ki, Teymurləng 14-cü əsrin axırlarında bu əraziyə hücum edəndə ona qalanın alınmaz olması haqqında məlumat verirlər. Qalaya isə Pəri adlı qızın başçılıq etdiyi bildirilib. Bu zaman Teymurləng qalanın hücumuna şəxsən özünün rəhbərlik edəcəyini və həmin qadını da özünün xanımı edəcəyini elan edir. Qalaya hücum zamanı Pəri ələ keçəcəyini gördükdə özünü qayadan atır. Elə o zamandan da qala Pəri qala adı ilə tanınır.[*mənbə göstərin*]

Müasir dövrdə də Pəri qalası yerli əhalinin ən çox fəxr etdiyi tarixi abidədir. Bu qalanın təyinatı haqqında müxtəlif mülahizələr də vardır.

Filmoqrafiya
------------

* Pəri-Qala (film, 2007)

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycanda qeyri-adi qala: kimsə onun içərisinə daxil ola bilmir

Həmçinin bax
------------

| ⛭Tarixi Azərbaycan qalaları |
| --- |
| Abşeron-Xızı | Bakı (Donjonu)  • Bayıl  • Bilgəh  • Dördkünc Mərdəkan  • Dairəvi Mərdəkan  • Nardaran  • Qız qalası  • Ramana  • Şağan  • Şıx  • Pirallahı | Qız qalasıNamərdqalaDördkünc Mərdəkan qalası |
| Arran | Qədim Gəncə  • Gəncə  • Koroğlu (Şəmkir)  • Koroğlu (Gədəbəy)  • Koroğlu (Tovuz)  • Namərdqala  • Şəmkir  • Xunan  • Şətəl  • Əndorab |
| Dağlıq Şirvan | Buğurt  • Cavanşir  • Gülüstan  • Niyalqala  • Qız qalası  • Xan  • Haram  • Qasımxan  • Fit  • Surxay  • Şamaxı |
| Qarabağ | Akan  • Bayat  • Beyləqan  • Bərdə  • Çaraberd  • Gülüstan  • Lex  • Qız qalası  • Çalğıqala  • Şahbulaq  • Şuşa  • Əsgəran  • Comərd  • Qalaboynu  • Qaxaç  • Ktiş  • Küratağ  • Xanabert |
| Naxçıvan | Abbasabad  • Cuğa  • Oğlanqala  • Qarasu  • Yezidabad  • Çalxanqala  • Sədərək  • Şapurqala  • Əlincə  • Qazançı |
| Quba-Xaçmaz | Beşbarmaq  • Quba  • Çıraqqala  • Şabran  • Gilgilçay |
| Şəki-Zaqatala | Aydınbulaq  • Gəl-Gör-Get  • Gələrsən-Görərsən  • Şəki  • Pəriqala  • İlisu  • Qalaç Məhəmməd  • Qəbələ  • Çingizqala  • İçəribazar  • Həsənxan  • Cinli  • Sumuq  • Şamilqala  • Zaqatala |
| Lənkəran-Astara | Balabür  • Kinon  • Lənkəran  • Zindan |
| Cənubi Azərbaycan | Bəzz  • Şindan  • Şiz  • Ərk  • Urmiya  • Zöhhak |
**Əbdüllətif Naci Eldəniz** (*türk.* Abdüllâtif Naci Eldeniz) (1875, Bitola – 20 mart 1948, Ankara) — Türk əsgər və siyasətçi. Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsində iştirak edən ən yüksək dərəcəli komandirlərdən biridir. Müharibədən sonra millət vəkili vəzifəsində xidmət etmişdir.

Hərbi fəaliyyəti
----------------

1893-cü ildə hərbi məktəbi bitirmişdir. 1893–1895-ci illər arasında Almaniya Hərbi Akademiyasında təhsil almışdır. Müxtəlif məktəb komandanlıqlarında və heyətlərində xidmət göstərmişdir.

1895-ci ildə baş leytenant, 1897-ci ildə kapiyan, 1902-ci ildə mayor, 1907-ci ildə qubernator oldu, lakin 1908-ci ildə polkovnik rütbəsinə yüksəlsə də, 1908-ci ildə II Məşrutiyyətin elan edilməsindən sonra 1909-cu ildə çıxarılan Tasfiye-i Rüteb qanunu ilə kapitan dərəcəsinə endirildi. 1914-cü ildə leytenant polkovnik , 1917-ci ildə polkovnik rütbəsinə yüksəldi.

1918–1920-ci illərdə şahzadələrin hərbi müəllimi və eyni zamanda da Sultanın baş yavəri idi. Mustafa Kamal Atatürkün müəllimi idi.

1920–1921 illəri arasında Qonaqlar Hərbi Məktəblərində müfəttiş vəzifəsində çalışdı. Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsində iştirak etmək üçün 25 Avqust 1921-ci ildə Ankaraya gəldi. Burada bir müddət hərbi məktəblərdə müfəttiş vəzifəsində çalışdıqdan sonra, 8 May 1922-ci ildə 7-ci bölmə komandirliyinə təyin edilmiş və Böyük hücum da iştirak etmişdir. O, 31 avqust 1922-ci ildə general-mayor rütbəsinə yüksəldi və Paşa oldu. 13 dekabr 1922-ci ildə yenidən bir hərbi məktəbdə müfəttiş oldu. 31 oktyabr 1924-cü ildə 5-ci korpusun komandirliyinə təyin edildi. 1927-ci ildə general-leytenant rütbəsinə yüksəldi və həmin ilin 26 dekabrında Generallar Hərbi Məhkəməsinin üzvü təyin edildi. 24 avqust 1928-ci ildə öz istəyi ilə təqaüdə çıxdı.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

III dövr (növbədənkənar ara seçkiləri) və IV dövr Osmaniyə ili və V, VI və VII dövrlərdə Seyhanın millət vəkili olmuşdur.

Medal və təltifləri
-------------------

* 2-ci dərəcəli Məcidiyyə ordeni
* Gümüş "İmtiyaz" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 27.
Müxtəlif ölçülü və tipli mazılar
**Mazı** — adətən şüşə, gil, polad, plastik və ya əqiqdən hazırlanan kiçik kürəsəl obyektdir.

Oyunlar
-------

### Tarix

Qoz-fındıq ilə oynayan Roma uşaqları, təxminən 270-300 uşaq sarkofagi. Museo Pio Clementino, Vatikan
### Oyun növləri

*Mazı oyunu*, Karol D. Vitkovski

Növləri
-------

A clay marble, found in a field in the East Midlands
Narıncı və ağ mazı diş pastası
İndoneziyadan şüşə mazılar
Hindistanda yaşıl şüşə Mazı
Mazıların müxtəlif növləri var və adları bölgədən bölgəyə dəyişir.

Həmçinin bax
------------

* Kroket
* Qolf

İstinadlar
----------

1. ↑  *Media, Cider Press.* "Kinds of Marbles - Antique, Vintage and Collectable Marbles". Imarbles.com. 12 August 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 November 2017.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | GND: 4128703-4 · LCCN: sh94001294 |
**Şanay-Timpişka çayı** (*isp.* Shanay-timpishka) və ya **La Bomba** — Amazon çayının qoludur və "dünyada yeganə qaynayan çay" adlanır. Uzunluğu 6,4 km (4,0 mil) təşkil edir. Sularının çox yüksək temperaturu ilə tanınır. Suyunun terpmeraturu 45 °C (113 °F) ilə təxminən 100 °C (212 °F) arasında dəyişir. İstiliyin mənbəyi əslində geotermal olsa da, adı "günəşin istiliyində qaynadılmış" deməkdir.

Mifalogiya
----------

Çay Huanuko yüksək meşəsinin bir hissəsi olan Mayantuyacu ziyarətgahında yerləşir. Ərazidə Aşaninka icması yaşayır. Yerli şamanlar qaynar suyun "Suların Anası" kimi tanınan nəhəng ilan ruhu Yakumama tərəfindən doğulduğuna inanırlar.

Elmi izahat
-----------

Geotermal sahə üzrə alim Andres Ruzo istiliyin mənbəyini araşdırıb. O, əvvəlcə bunu uşaq ikən babasından öyrənib. Çay, adətən qrunt suları üçün geotermal isitmə təmin edən məlum aktiv vulkanların və ya geotermal kanalların yaxınlığında olmamasına baxmayaraq, yüksək temperaturunu saxlayır. Unikal təbiətinə baxmayaraq, National Geographic onu tamamilə təbii xüsusiyyət kimi təsvir etmişdir. Bu istiliyin mənbəyinin əsas nəzəriyyəsi Yerin geotermal qradiyentidir. Yerin mantiyasına daha yaxın olan yeraltı sular səth sularından daha yüksək temperatura malikdir. Nəzəriyyə ondan ibarətdir ki, yağış suları Amazon meşəsinin səthinə düşür və yer qabığına endiyi yerlərdə dərin köklü çatlar tapır. Beləliklə, su geotermal gradientə uyğun olaraq qızdırılır. O, isti bulaqlar vasitəsilə qidalanır.

Təhdidlər
---------

Şanay-Timpişka meşələrin qırılması təhlükəsi ilə üz-üzədir. National Geographic-ə görə, ərazinin ətrafındakı meşələrin qırılmasının çox hissəsini əslində yerli əhali həyata keçirir. Qaynayan çayın ətrafındakı meşələrin qırılmasının 99 %-nə qədəri yerli əhalinin daha böyük və daha bahalı ağacları satması, qalanını isə yandırması nəticəsində baş verir. Maple Energy adlı yerli neft və qaz şirkəti ərazinin ətrafındakı cəngəlliklərin bir hissəsini qorumağa başlamışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Andrés Ruzo, *The Boiling River: Adventure and Discovery in the Amazon*, *passim*
2. 1 2  "Collazos Cueto, Victoria Gisel, Falco Flor, Fernando Saúl, «Mayantuyacu, destino místico», Thesis, Universidad Tecnológica del Perú, 10 February 2018" (ispan). 2018-04-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-08.
3. ↑  *Nace, Trevor.* "Legendary Boiling River Of The Amazon Is A Geological Anomaly". Forbes (ingilis). 2020-11-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-30.
4. ↑  *Kim, Soo.* "Peru's mysterious 'boiling river' that burns animals to death". The Telegraph (ingilis). 2020-11-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-10.
5. ↑  *Calderone, Julia.* "The story of the legendary river in Peru that is so hot it boils animals alive". Business Insider. 2020-11-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-30.
6. 1 2  "This River Kills Everything That Falls Into It". National Geographic News (ingilis). 2016-03-13. 2020-11-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-30.
7. ↑  "Scientists Discover a Boiling River of Amazonian Legend". Gizmodo (ingilis). 2023-04-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-10.
**Mazoxizm** (*alm.* Masochismus‎) — alçaldılma, zorakılıq və ya işgəncədən həzz almaq meyli. Bu xarakter xüsusiyyəti və ya davranış deviasiyası ola bilər. Termini alman psixiatr və nevroloq Rixard fon Kraft-Ebinq 1886-cı ildə yazdığı "Cinsi psixopatiya" (Psychopathia sexualis) adlı monoqrafiyasında təqdim etmiş və romanlarında və qısa hekayələrində bu cür meylləri təsvir edən yazıçı Leopold fon Zaxer-Mazoxun şərəfinə adlandırmışdır.

Seksual mazoxizm
----------------

Seksual mazoxizm həyəcan və həzz alma vasitələrinin partnyorun çəkdiyi əziyyət olduğu cinsi davranış formasıdır. Bu zaman insan cinsi hisslər və motivlər əsasında başqa bir insanın iradəsi ilə əsarət altına düşmək istəyir, bu adamın onunla qul kimi davranmasını, onu hər cür alçaltmasını və rəftar etməsini istəyir.

Psixi pozuntuların Diaqnostik və Statistik Təlimatının (DSM-5) son nəşrində "cinsi mazoxizm pozğunluğu" Kod 302.83 (F65.51) kimi qeyd olunur. Bu diaqnoz istək, davranış və fantaziyalarda təzahür edən alçaldılma və ya döyülmə aktından ən azı 6 ay ərzində təkrarlanan və intensiv cinsi oyanma tələb edir. Bununla belə, cinsi istəklər, davranışlar və ya fantaziyalar sosial, peşə və ya digər mühüm fəaliyyət sahələrində klinik cəhətdən əhəmiyyətli pozulmalara səbəb olmalıdır.

Mazoxizm və şəxsiyyət pozğunluğu
--------------------------------

Mazoxist psixiatrlar tərəfindən tibbi təsnifata daxil edilmək üçün təklif edilmişdir, lakin hazırda həm Psixi pozuntuların Diaqnostik və Statistik Təlimatında, həm də Xəstəliklərin Beynəlxalq Təsnifatında yoxdur.

Psixiatriyada şəxsiyyət pozğunluğu fərdin xarakter konstitusiyasının və davranış meyllərinin ciddi şəkildə pozulmasıdır. DSM-III-R mazoxist (özünü zədələyən) şəxsiyyət pozğunluğu üçün digər insanların köməyini rədd etmək, öz uğurlarını mənfi qiymətləndirmək, özünü qurban vermək istəyi, bu insana davamlı olaraq yaxşı münasibət göstərən insanları rədd etmək, və s. xarakterikdir.

Amerikalı psixiatrlar bu diaqnozu Psixi pozuntuların Diaqnostik və Statistik Təlimatına daxil etməmək qərarına gəliblər.

Həmçinin bax
------------

* Sadizm
* Sadomazoxizm
**Kəşfiyyat**— siyasi mövqelərə təqdim edilmək üzrə toplanmış və təhlil edilmiş izlemsel və ya taktika məzmunlu işlənmiş məlumatlara deyilir. Hər cür qaynaqdan əldə edilən xam məlumat əlaqəsiz kimi görünən parçalardan ibarət olan, ziddiyyətli, etibarsız, yanıldıcı və ya səhv ola bilər. Kəşfiyyat isə birləşdirilmiş, qiymətləndirilmiş, təhlil edilmiş, şərh olunmuş və ayırd edilmiş məlumatdır. Tamamlanmış bir kəşfiyyat, kəşfiyyat çevriminin nəticə məhsulu olan və siyasi təyin edicilərə təqdim edilməyə hazır olan işlənmiş məlumatdır.Hər dövlət üçün, ölkənin bölünməz bütünlüyünə, konstitusiya nizamına, varlığına, müstəqilliyinə, təhlükəsizliyinə və milli gücünü meydana gətirən bütün ünsürlərinə qarşı içdən və xaricdən gələcək mövcud və ola biləcək təhdidlər haqqında məlumat yığmaq və kəşfiyyat meydana gətirmək üçün imtina edilməz bir ehtiyacdır. Kəşfiyyat dövlət üçün, rəqib və ya rəqib olması ola biləcək adam, təşkilat-quruluş, dövlətlər və digər təşkilatlar haqqında açıq və ya bağlı qaynaqlardan məlumat yığıb, təhlil etmə və qiymətləndirmələrə əsas tutaraq nəticəyə çatılması mənasını verməkdədir.

Sözün kökü
----------

Kəşfiyyat, söz mənası olaraq xəbər alma mənasını versə də, anlayışın ifadə etdiyi məna, bir az daha genişdir və xəbər alma anlayışı kəşfiyyat anlayışının əhatə etdiyi müddətin yalnız bir addımıdır. kəşfiyyat anlayışı, ölkə təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün qərar mexanizmlərinə lazımlı məlumatın toplanması, analiz və təsnif edilməsi, hesabatlandırılması və əlaqədar qərar vericilərə çatdırılması müddətidir.
**"Prielburus" Milli Parkı** — Elbrus bölgəsinin unikal təbiət kompleksini qorumaq üçün 22 sentyabr 1986-cı ildə yaradılmış milli park. Parkda həm də mütəşəkkil istirahət, turizm və alpinizmin inkişafı üçün şəraitin yaradılmışdır. Milli park Kabarda-Balkariya Respublikasının ərazisindədir. Sahəsi 100 min hektardır.

Coğrafiyası
-----------

Milli parkın ərazisi Mərkəzi Qafqaz regionunda, orta və yüksək dağlıq zonada (dəniz səviyyəsindən 1400–5642 m hündürlükdə) yerləşir. Əsasən Baş Qafqaz və Yan silsilələrinin bir hissəsini əhatə edir.

Milli parkın hüdudlarında bir neçə morfoloji relyef formaları diqqəti cəlb edir:alp-buzlaq, orta hündürlükdə dağlıq relyef, lava axınları, göl-çuxur.

Fauna
-----

Milli parkın faunası zəngindir və burada 63 növ məməli, 111 növ quş, 11 növ sürünən, 8 növ amfibiya, 6 növ balıq və çoxlu sayda həşərat növü vardır. Park ərazisində diqqəti cəlb edən məməlilərdən qarapaçanı, balıqlardan isə çay forelini (*lat.* Salmo trutta morpha fario) misal göstərmək olar. Həşəratlar arasında çoxlu endemik formalar var. Belə ki, gündüz kəpənəklərinin 63 növündən 20 növünə yalnız Elbrus bölgəsində rast gəlinir.

Flora
-----

Kabardin-Balkarıyanın çiçəkli bitkilər florası təxminən 3000 növdən ibarətdir ki, bu da bütövlükdə Qafqazda bitən növlərin 50%-ni təşkil edir. Ən cəlbediciləri hündürlüyü 8–15 sm və 40–50 ilə 70–80 sm arasında olan alp və subalp çəmənləridir.

Turizm
------

Milli parkın ərazisində 23 istirahət obyekti fəaliyyət göstərir ki, burada mövsüm ərzində 5 minə yaxın insan istirahət edə bilər. Planlı turizm əsasən Elbrus Turizm və Ekskursiyalar Şurasının himayəsi altında həyata keçirilir. Ekskursiyalar 16 tematik marşrut üzrə aparılır.

Elbrus bölgəsinin mədəni-etnoqrafik irsinin təbliği və dağ turizminin, aktiv həyat tərzinin beynəlxalq səviyyədə populyarlaşdırılması məqsədilə Rusiyada ekologiya ili elan edilmişdir. 2017-ci ilin əvvəlində ilk dəfə olaraq milli parkının "Üzünü" seçmək qərara alındı ​. Bu ada Şimali Osetiya-Alaniya Respublikasının əməkdar artisti və Alaniya əyalətinin əməkdar artisti — Dina Bekoeva layiq görüldü.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Особо охраняемые природные территории России". 2013-12-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-05-22.
2. ↑  "Особо охраняемые природные территории России". 2012-05-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-05-22.
3. 1 2  "Особо охраняемые природные территории России". 2012-05-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-05-22.
4. ↑  "Министерство природных ресурсов и экологии Российской Федерации". 2012-04-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-05-22.
5. ↑
6. ↑  "У сурового Приэльбрусья теперь милое осетинское лицо | РИА Кабардино-Балкария". kbrria.ru. 2019-02-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-04.
7. ↑  "Заслуженная артистка Южной и Северной Осетии Дина Бекоева выбрана лицом национального парка «Приэльбрусье»" (rus). Россия Алания. 2019-02-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-04.
**Qalimeda** (*yun.*  Αλιμήδη) və ya **Neptun IX** Neptunun əks istiqamətdə dönən düzənsiz peyklərindən biridir. Peyk Metyu Holman və bir neçə alim tərəfindən 4 avqust 2002-ci ildə kəşf edilmişdir.

Xarakteristikaları
------------------

Neptunun düzənsiz peykləri
Halimede Neptun ətrafında dönən ikinci ən ekssentrik və üçüncü ən meylli orbitə malik peykdir.Bu Neptun digər düzənsiz peykləri ilə bağlı diaqramda təsvir edilmişdir.Üfiqi oxdan yuxarıda olan peyklər düz (prograde),ondan aşağıda olan peyklər isə əks (retrograde) istiqamətdə dönür.

Halimede diametri təxminən 62 kilometrdir və görünən işıqda neytral (boz) görünür.Nerida peyki ilə eyni rəngdə olmarı nəzərə alaraq, belə hesab edilir ki,peyk Nereidanın fraqmenti bilər.

Adlandırma
----------

Halimede və ya **Neptun IX**, Neptunun bir çox xarici peykləri kimi Nerey və Dorisin qızları olan əlli Nereiddən birinin adı ilə adlandırılmışdır.3 Fevral 2007-ci ildə (İAUC 8802) peykin adı elan olunmazdan əvvəl, Halimede müvəqqəti olaraq **S/2002 N 1** adlandırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  JPL (2011-07-21)."Planetary Satellite Discovery Circumstances" Arxivləşdirilib 2009-08-14 at the Wayback Machine Jet Propulsion Laboratory. Retrieved 2011-10-24.
2. ↑  Green, Daniel W. E. (January 13, 2003)."Satellites of Neptune" Arxivləşdirilib 2006-05-01 at the Wayback Machine IAU Circular 8047. Retrieved 2011-10-24.
3. ↑  .

Xarici keçidlər
---------------

* Matthew Holman's Neptune's page
* David Jewitt's pages
* Neptune's Known Satellites Arxivləşdirilib 2014-12-28 at the Wayback Machine (by Scott S. Sheppard)


Vikianbarda ***Qalimeda*** ilə əlaqəli mediafayllar var.

Həmçinin bax
------------

| ⛭**Neptunun peykləri** |
| --- |
| Nayada • Talassa • Despina • Qalateya • Larissa • S/2004 N 1 • Protey • Triton • Nereida • Qalimeda • Sao • Laomedeya • Psamafa • Neso |  |
**Qlobigerin lili** - pelagik kalsium-karbonatlı lil

Haqqında
--------

Qlobigerin lili - açıq okeanın tropik və mülayim zonasında böyük dərinlikdə (2500-5300 m) çökmüş ağ, sarımtıl, bəzən də çəhrayı rəngdə lildir. Əsasən *Globige­rinidae*  ailəsinə mənsub plankton foraminifer qabıqları və onların qırıntılarından ibarətdir. Çox vaxt termin «foraminiferli çöküntülər» terminin sinonimi kimi daha geniş mənada işlədilir. Bu isə düzgün deyil, çünki sonuncu çöküntülərin tərkibində başqa foraminifer ailələləri (məs.: *Globoro­taliidae*) üstünlük təşkil edə bilər. Əvvəllər qranulometrik tərkibinə görə qlobigerin lili kimi ayrılan bir çox çöküntülər alevrit və qumlara aiddir

Dünya okeanı dibinin 128 milyon km2–i qlobigerin lili ilə örtülüdür. Bunun 48 milyon km2 -i Hind okeanına, 42 milyon km2 -i isə Sakit okeanına düşür.

Həmçinin bax
------------

* Gil
* Lil
* Okean
* Tropik
* Plankton
* Foraminiferlər
* Foraminiferli çöküntülər
* Çöküntülər
* Qranulometrik tərkib diaqramı
* Alevrit
* Qum
* Dünya okeanı

Mənbə
-----

1. Əliyeva N.Ə. "Hidrometeoroloji lüğət". Bakı 2005. 246 s.
2. Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679
**Əhmədov Tağı Məhəmməd oğlu** (1 fevral 1949, Güney Qışlaq, Şahbuz rayonu) — Bakı Metropoliteninin sabiq rəisi (1998–2014), Azərbaycan Dama Federasiyasının vitse-prezidenti, Yeni Azərbaycan Partiyası Yasamal rayon təşkilatının sədri.

Həyatı
------

Tağı Əhmədov 1 fevral 1949-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikası Şahbuz rayonunun Yuxarı Remeşin (indiki Güney Qışlaq) kəndində anadan olmuşdur. 1965-ci ildə Naxçıvan Kənd Təsərrüfatı Texnikumunu, 1977-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunu, 1987-ci ildə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunu bitirmişdir.

1965-ci ildən "Badamlı" zavodunda fəhlə, 1970–1994-cü illərdə Bakı Metropoliteninin tunel qurğuları və yol xidmətində tunel fəhləsi, böyük tunel ustası, distansiya rəisi, 1994–1998-ci illərdə tunel qurğuları xidmətinin rəisi işləmişdir.

1997-ci ildən Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin aspirantıdır. Texnika elmləri namizədidir.

1998–2014-cü illərdə Bakı Metropoliteninin rəisi vəzifələrində çalışmışdır. "Tunellərin zəlzələyə davamlılığı" mövzusunda tədqiqat işi aparır.

"Fəxri Dəmiryolçu", "Bakı meropoliteni veteranı" döş nişanları, "Şöhrət ordeni" və "Azərbaycan Resbulikasının Əməkdar mühəndisi" fəxri adı və nişanı ilə təltif edilib. 2005-ci ildən Beynəlxalq Nəqliyyat Akademiyasının həqiqi üzvüdür. Bakı metropolitenini dünya standartlarına çatdırılması sahəsində xidmətlərə görə "Qızıl Buta" müstəqil milli mükafatına layiq görülüb. 2012-ci ildə ölkənin iqtisadi inkişafında xidmətlərinə və Azərbaycan elminə verdiyi töhfələrə görə akademik Yusif Məmmədəliyev adına medalla təltif olunub. 2022-ci ilədək Yeni Azərbaycan Partiyası Yasamal rayon təşkilatının sədri olmuşdur.

Evlidir, 2 övladı var.

Əsərləri
--------

* Tağı Sadiqin — poetik ruhu.
* Tağı Sadiq — rübailər
* Bir ömrün işığı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Tağı Əhmədov: "Birinin evində silahı varsa, qonşu bu barədə polisə xəbər verməlidir"". 2016-04-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-20.

Xarici keçidlər
---------------

* Tağı Əhmədov: "İşdən çıxarılmağım düzgün qərar idi" Arxivləşdirilib 2014-02-28 at the Wayback Machine
* Tağı Əhmədov bu sözlərinə görə işdən çıxarılıb Arxivləşdirilib 2014-02-28 at the Wayback Machine

| ⛭Bakı Metropoliteni Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti |
| --- |
| Struktur | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Rəhbərlər | 

|  |  |
| --- | --- |
| 1965–2014*\** | 
* Fikrət Kəngərli (1976–1979)
* Vahid Nadirli (1987–1993)
* Tağı Əhmədov (1998–2014)

 |
| 2014-indi*\** | 
* Zaur Hüseynov (2014–)

 |

 |
| Tərkib | 
* Nəriman Nərimanov adına depo

 |

 |  |
| Xidmətlər | 

|  |  |
| --- | --- |
| Xətlər | 
* 1-ci xətt
* 2-ci xətt
* 3-cü xətt

 |
| Digər | BakıKART |

 |
| *\*: Bakı Metropoliteni Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti 2014-cü il tarixində Bakı Metropoliteni və "Azərtuneltikinti" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin əsasında yaradılmışdır.* |
Tağın üçölçülü forması
Yarımdairəvi arkalı Roma körpüsü
**Tağ** — memarlıqda divarlarda pəncərə və qapı yerlərinin, yaxud iki dayaq (sütun, dirək və s.) arasındakı boşluğun üstünü örtmək üçün əyrixətli örtük konstruksiyası. Yarımdairə, çatma, nalvarı və s. formalarda olur. Daşdan hörülür və ya metal, ağac və dəmir-betondan hazırlanır. Tağ, əsasən, sıxılmaya işləyir və üzərinə düşən şaquli yükləri dayaq, kontrfors və dartqılara (iki dayağa söykənən və dartılmaya işləyən millərə) ötürür. Tağdan binalarda örtüklərin, körpülərdə aşırımların yüksaxlayan elementi kimi istifadə edilir. Konstruktiv sisteminə görə tağ şarnirsiz (oynaqsız) və iki-üç şarnirli (oynaqlı) olur. Layihələndirilmə zamanı tağın əyriliyi, oxları elə götürülür ki, daimi yük altında (tağın öz çəkisi, ona söykənən örtüyün, damın və s. ağırlığı) tağda ancaq sıxıcı qüvvə yaransın. Bu halda onun en kəsiyinin ən az ölçüsü alınır.

Tağ ilk dəfə Qədim Şərq memarlığında (daşdan) meydana gəlmiş, sonralar antik Roma tikililərində (binalarda, akveduklarda, zəfər tağlarında) geniş istifadə edilmişdi. Müsəlman Şərqinin, o çümlədən Azərbaycanın orta əsr memarlığında əsasən çatma tağlar tətbiq olunmuşdur. Çatma tağlar seysmik təsirlərə böyük müqaviməti, aşırma qüvvəsinin azlığı və s. ilə səciyyələnir. Çatma tağların əyriləri iki, üç və dörd-mərkəzli olur. Tağa dekorativ forma vermək üçün şərqr memarlığında ellips əyrisi hissələrindən də istifadə edilirdi. Bu da tağ əyrisinin axıcı, ahəngdar və möhkəm olmasını təmin edirdi (Sultaniyyədəki Ölcaytu Xudabəndə türbəsinin, Bakıdakı Şirvanşahlar sarayı ansamblının çatma tağları). Formasına, quruluşuna, təyinatına, tikinti materialına və s. əlamətlərə görə orta əsrlərdə Azərbərbaycan memarlığında 90-dək tağ növü tətbiq olunmuşdur.

Növləri
-------

Müsəlman dünyasının bir sıra reqionlarında dəyişik tipli tağlara (arka) üstünlük verilirdi:

* nal formalı — Suriyada, Misirdə, İspaniyada, Azərbaycanda
* ox formalı — İranda;
* üçkünclü — Mərakeşdə, İspaniyada, Əlcəzairdə;
* bir-birinə keçən tağlar — İspaniyada.

İstinadlar
----------

1. ↑  Samirə Mir-Bağırzadə. İncəsənət tarixi Arxivləşdirilib 2022-06-16 at the Wayback Machine. Bakı, 2012.

Həmçinin bax
------------

* Samirə Mir-Bağırzadə
* Arkada


|  |  |
| --- | --- |
| П: | "Memarlıq" portalı |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Memarlıq** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Koordinat:Sky map 10s 24d 12,0sn; -57º 45' 10″

**NGC 3247**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Kil bürcü istiqamətində yerləşir. **II2p** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Con Herşel tərəfindən 1834-cü ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  SIMBAD Astronomical Database.
2. ↑
3. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
4. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 3247: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 3223 |
NGC 3224 |
NGC 3225 |
NGC 3226 |
NGC 3227 |
NGC 3228 |
NGC 3229 |
NGC 3230 |
NGC 3231 |
NGC 3232 |
NGC 3233 |
NGC 3234 |
NGC 3235 |
NGC 3236 |
NGC 3237 |
NGC 3238 |
NGC 3239 |
NGC 3240 |
NGC 3241 |
NGC 3242 |
NGC 3243 |
NGC 3244 |
NGC 3245 |
NGC 3246 |
**NGC 3247** |
NGC 3248 |
NGC 3249 |
NGC 3250 |
NGC 3251 |
NGC 3252 |
NGC 3253 |
NGC 3254 |
NGC 3255 |
NGC 3256 |
NGC 3257 |
NGC 3258 |
NGC 3259 |
NGC 3260 |
NGC 3261 |
NGC 3262 |
NGC 3263 |
NGC 3264 |
NGC 3265 |
NGC 3266 |
NGC 3267 |
NGC 3268 |
NGC 3269 |
NGC 3270 |
NGC 3271 |
NGC 3272



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Qao** (Bambara: ߜߊߏ ߘߌߣߋߖߊ Qao Dineya) — Malinin şimal-şərqində rayon. Paytaxt şəhəri Qaodur.

Coğrafiya
---------

Rayon şimaldan Kidal, qərbdən Tombuktu bölgələri, şərqdən və cənubdan isə Burkina-Faso (Sahel bölgəsi) ilə cənub sərhədinin bir hissəsini bölüşən Niger (Taxua və Tillaberi regionları) ilə həmsərhəddir.

Demoqrafiya
-----------

Qao bölgəsindəki ümumi etnik qruplara Sonqay, Bozo, Tuareq, Bambara və Kounta daxildir.

Qao bölgəsi, Malinin 2012-ci il Tuareq üsyanı zamanı *Avazadanın Azadlığı Üçün Milli Hərəkat* (MNLA) tərəfindən ayrılmış və müstəqil elan edilmiş şimal hissəsi idi. Müharibə illərində, xüsusən Qao bölgəsində bir sıra döyüşlər baş vermişdi.

İnzibati bölgüsü
----------------

Qao inzibati olaraq dörd dairəyə bölünür:

| Dairənin adı | Sahə (km2) | Əhali
(1998) | Əhali
(2009) |
| --- | --- | --- | --- |
| Ansonqo | 23,614 | 82,398 | 132,205 |
| Bourem | 43,000 | 80,667 | 115,958 |
| Qao | 31,250 | 143,300 | 239,853 |
| Menaka | 73,664 | 35,177 | 56,104 |
|

Tarix
-----

Qao bölgəsi əvvəllər ölkənin Tomboktu bölgəsindən şərqdə olan şərq hissəsini əhatə edirdi. 1991-ci ildə Qao bölgəsinin şimal yarısı Kidal bölgəsinə verildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Communes de la Région de Gao (PDF) (French), Ministère de l'administration territoriale et des collectivités locales, République du Mali, 2014-12-16 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib.

| ⛭Mali bölgələri |
| --- |
| 
* Bamako paytaxt rayonu
* Qao
* Kayes
* Kidal
* Kulikoro
* Menaka
* Mopti
* Sequ
* Sikasso
* Taudenit
* Tombuktu

 |  |
**Azərbaycan SSR əməkdar ali məktəb işçisi** — 20 may 1980-ci ildə təsis edilən fəxri ad.

Məzmun
------

"Azərbaycan SSR əməkdar ali məktəb işçisi" fəxri adı ali təhsil sahəsində ən azı 15 il işləmiş və təlim-tərbiyə işində, tələbə gənclərin kommunist tərbiyəsi və təlimi işində, xalq təsərrüfatı üçün yüksək ixtisaslı mütəxəssislər hazırlanmasında, elmin inkişafında mühüm xidmətləri olan, ictimai həyatda fəal iştirak edən ali məktəb professorlarına, dosentlərinə, assistentlərinə, müəllimlərinə, elmi əməkdaşlarına, Azərbaycan SSR Ali və Orta İxtisas Təhsili Nazirliyinin inspektorlarına, metodistlərinə və digər yüksək ixtisaslı işçilərinə verilir.

Laureatları
-----------

* Azərbaycan SSR əməkdar ali məktəb işçilərinin siyahısı

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Azərbaycan SSR əməkdar ali məktəb işçisi" fəxri adı müəyyən edilməsi haqqında Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 20 may 1980-ci il tarixli **Fərmanı** Arxivləşdirilib 16 yanvar 2020 at the Wayback Machine — **anl.az** saytı
**Azərbaycan SSR əməkdar balıqçısı** (*azərb-kiril.* Азәрбајҹан ССР әмәкдар балыгчысы) — Azərbaycan SSR-də balıqçılıq təsərrüfatı sahəsində fərqlənmiş şəxslərə 1980–1983-cü illərdə verilən fəxri ad.

Tarixi və əsasnaməsi
--------------------

"Azərbaycan SSR əməkdar balıqçısı" fəxri adı Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 8 yanvar 1980-ci il tarixli Fərmanı ilə təsis edilmişdir.

Fəxri ad balıqçılıq sahəsində azı 15 il qüsursuz işləmiş, elmin, yeni texnikanın naliyyətlərini və qabaqcıl əmək metodlarını istehsalatda tətbiq etmək əsasında balıqçılığın inkişafında, təbii və süni sututarların balıq məhsullarının artırılmasında, istehsal tapşırıqlarının yerinə yetirilməsində, balıqçılıq işlərinin maya dəyərinin aşağı salınmasında böyük müvəffəqiyyətlər qazanmış olan və ictimai həyatda fəal iştirak edən balıqçılıq təsərrüfatlarının yüksək ixtisaslı işçilərinə, fəhlələrə, kolxozçulara, mühəndis-texnik işçilərinə, istehsal birliklərinin, müəssisələrin, sovxozların, kolxozların, kooperativ təşkilatlarının və digər ictimai təşkilatların, sənaye birliklərinin balığı mühafizə orqanlarının, elmi-tədqiqat idarələrinin, layihə təşkilatlarının, təcrübə stansiyalarının, balıq və kənd təsərrüfatı eksperimental bazalarının mütəxəssislərinə verilirdi.

26 avqust 1983-cü ildə "Azərbaycan SSR əməkdar balıqçısı" fəxri adı ləğv edilmiş və mahiyyətcə oxşar olan "Azərbaycan SSR əməkdar balıqçılıq təsərrüfatı işçisi" fəxri adı təsis edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  «Азәрбајҹан ССР әмәкдар балыгчысы» фәхри адынын мүәјјән едилмәси һаггында Азәрбајҹан ССР Али Совети Рәјасәт Һеј'әтинин Фәрманы // Коммунист. № 7 (17343). 9 јанвар 1980-ҹи ил. С. 2.
2. ↑  Азәрбајҹан ССР фәхри адларынын мүәјјән едилмәси вә Азәрбајҹан ССР дөвләт тәлтифләри һаггында Әсаснамәнин тәсдиг олунмасы барәсиндә Азәрбајҹан ССР Али Совети Рәјасәт Һеј'әтинин Фәрманы // Азәрбајҹан Совет Сосиалист Республикасы Али Советинин Мә’луматы. № 16 (654). Бакы: Азәрбајҹан ССР Али Советинин нәшри. 31 август 1983-ҹү ил. С. 14.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan SSR əməkdar kənd təsərrüfatı işçisi
* Azərbaycan SSR əməkdar təbiəti mühafizə işçisi
* Azərbaycanın fəxri adları
**Nəsirul Mülk**(17 avqust 1950)—Pakistan İslam Respublikasının 21-ci baş naziri.Həmçinin Pakistanın 7-ci vasitəçi baş naziri.Vəzifə 18 avqust,2018-ci ildə İmran Xana təhvil edilib.

Bioqrafiya
----------

Nasirul Mulk, 17 avqust 1950-ci ildə Khat Pakhtunkhwa Swat turistik bölgəsində anadan olmuşdur. atası Kamran Xan 1973-1977-ci illər arasında Senatda senator vəzifəsini icra edən bir siyasətçi idi. Kiçik qardaşı Şüja-ul-Mulk 2003-2009-cu illər arasında senator olaraq da vəzifə yerinə yetirmişdi. İctimai işçi, başqa bir qardaşı Rafil-ul-Mulk isə Svatın keçmiş bələdiyyə başçısı idi.

Abbottabad Xalq Məktəbində orta məktəbi bitirdikdən sonra, Mulk 1970-ci ildə Gözəl İncəsənət sahəsində BA dərəcəsini aldığı Cahanzeb Kollecinə daxil oldu. Eyni il Pişəvər Universitetində hüquq təhsili almaq üçün qeydiyyatdan keçdi. Eyni zamanda hüquq təhsillərini də yaxşı başa vurdu. , universitet müəllimləri onu "istedadlı və parlaq bir tələbə" kimi qeyd etdilər.

1972-ci ildə Peşəvar Universitetindən hüquq bakalavr dərəcəsi almışdır. 1976-cı ildə Mülk vəkil kimi ixtisaslaşdı və İngiltərədəki Daxili Məbəd tərəfindən bara çağrıldı və eyni zamanda Hüquq Magistri ixtisasına yiyələndi.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
**Azərbaycan SSR əməkdar ixtiraçısı** (*azərb-kiril.* Азәрбајҹан ССР әмәкдар ихтирачысы) — 9 oktyabr 1959-cu ildə təsis edilmiş fəxri ad. Azərbaycan SSR-in xalq təsərrüfatında, texnikanın tərəqqisində xüsusilə böyük rol oynayan, həyata keçirilmiş ixtiraların müəlliflərinə, habelə ixtiraçılığın inkişafında və ixtiraların həyata keçirilməsində xüsusi böyük xidməti olan şəxslərə verilirdi.

Əsasnaməsi
----------

Fəxri ad Azərbaycan SSR xalq təsərrüfatının bütün sahələrində və ölkənin müdafiəsi uğrunda texnikanın tərəqqisində böyük əhəmiyyəti olan ixtiraçılar hərəkatını genişləndirmək məqsədilə müəyyən edilmişdir. Fəxri ada layiq görülən şəxslərə qızıl döş nişanı verilirdi.

### Döş nişanı

Fəxri adın döş nişanının nümunə və təsviri Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 10 may 1960-cı il tarixli qərarı ilə təsdiq edilmişdir. Qərarda döş nişanının təsviri aşağıdakı kimi verilmişdir:

> 
> "Azərbaycan SSR əməkdar ixtiraçısı" döş nişanı diametri 26 mm düzgün dairə şəklindədir, nişanın o biri üzünün səthi hamardır. Döş nişanının üz tərəfi 0,6 mm enində nazik haşiyə ilə haşiyələnmişdir.
> 
> 
> "Azərbaycan SSR əməkdar ixtiraçısı" sözləri qabarıq hərflərlə yazılmışdır. Nişanın sol tərəfində sallanmış dəfnə budağına dalğalı lent sarılmışdır. Budaq və lent qabarıq təsvir olunmuşdur. Döş nişanı qulp və halqa vasitəsi ilə 26 mm eni olan düzbucaqlı çərçivəyə birləşdirilir. Çərçivəyə eni 21 mm, hündürlüyü 11 mm olan muar lent çəkilmişdir. Lentin yanlarında 3,5 mm eni olan iki ağ zolaq vardır. Göy rəngli lentin ortasından uzununa 3,5 mm enində mavi zolaq keçir, ondan 1,5 mm aralı 0,2 mm enində iki nazik mavi zolaq keçir.
> 
> 
> Döş nişanı tompakdandır, qızıl suyuna çəkilmişdir.
> 
> 
> Döş nişanı paltara sancaq vasitəsilə vurulur.
> 
> 
> 

### Fəxri fərmanı

* 25 may 1960-cı il tarixli fəxri fərman
* Üz qabığıÜz qabığı
* İç hissəsiİç hissəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  Азәрбајҹан ССР ганунлары мәҹмуәси, 1963, 316
2. 1 2  Азәрбајҹан ССР ганунлары мәҹмуәси, 1963, 319–320
3. 1 2  Азәрбајҹан ССР ганунлары мәҹмуәси, 1963, 321–322

Sənədlər

1. ↑  "Azərbaycan SSR əməkdar ixtiraçısı" və "Azərbaycan SSR əməkdar səmərələşdiricisi" fəxri adlarının müəyyən edilməsi haqqında Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 1959-cu il 9 oktyabr tarixli Fərmanı
2. ↑  1961-ci il 1 aprel tarixli Fərmanla edilmiş dəyişikliklərlə əlavə edilmişdir.
3. ↑  "Azərbaycan SSR əməkdar ixtiraçısı" və "Azərbaycan SSR əməkdar səmərələşdiricisi" döş nişanlarının nümunə və təsvirinin təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 1960-ci il 10 may tarixli Qərarı
4. ↑  1961-ci il 1 aprel tarixli Fərmanla edilmiş redaktədə verilmişdir.

Ədəbiyyat
---------

* Азәрбајҹан ССР ганунлары вә Азәрбајҹан ССР Али Совети Рәјасәт Һеј'әтинин фәрманлары мәҹмуәси. 1938—1963-ҹү илләр (az.). Б.: Азәрбајҹан ССР Али Советинин нәшри. 1963. 558 сәһ.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan SSR əməkdar ixtiraçılarının siyahısı
* Azərbaycan SSR əməkdar səmərələşdiricisi
**Azərbaycan SSR əməkdar konstruktoru** (*azərb-kiril.* Азәрбајҹан ССР әмәкдар конструктору) — Azərbaycan SSR-də texnika və texnologiyanın tətbiqi sahəsində fərqlənmiş şəxslərə verilən fəxri ad.

Tarixi və əsasnaməsi
--------------------

"Azərbaycan SSR əməkdar konstruktoru" fəxri adı Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 16 sentyabr 1985-ci il tarixli Fərmanı ilə təsis edilmişdir.

Fəxri ad ilə texniki-iqtisadi göstəricilərinə görə yüksək dünya səviyyəsinə cavab verən, prinsipcə yeni və səmərəli texnika və texnologiyanın yaradılmasına və tətbiq edilməsində görkəmli xidmətlərə görə konstruktor təşkilatlarının, elmi-tədqiqat idarələrinin, istehsal və elm-istehsal birliklərinin və müəssisələrinin işçiləri təltif edilirdilər.

"Azərbaycan SSR əməkdar konstruktoru" fəxri adı tabeliyində konstruktor təşkilatları, elmi-tədqiqat idarələri, istehsal və elm-istehsal birlikləri və müəssisələri olan Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının, Azərbaycan SSR nazirliklərinin, dövlət komitələrinin və baş idarələrinin, habelə ittifaq tabeliyində olan təşkilatların, müəssisələrin və birliklərin təqdimatına əsasən verilirdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  «Азәрбајҹан ССР әмәкдар конструктору» вә «Азәрбајҹан ССР әмәкдар технологу» фәхри адларынын мүәјјән едилмәси һаггында Азәрбајҹан ССР Али Совети Рәјасәт Һеј'әтинин Фәрманы // Коммунист. № 215 (19786). 17 сентјабр 1985-ҹи ил. С. 2.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan SSR əməkdar texnoloqu
* Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi
* Azərbaycanın fəxri adları
**Azərbaycan SSR əməkdar inşaatçısı** (*azərb-kiril.* Азәрбајҹан ССР әмәкдар иншаатчысы) — Azərbaycan SSR-də tikinti və layihələşdirmə sahəsində fərqlənən şəxslərə verilən fəxri ad.

Tarixi və əsasnaməsi
--------------------

"Azərbaycan SSR əməkdar inşaatçısı" fəxri adı Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 18 may 1959-cu il tarixli Fərmanı ilə təsis olunmuşdur.

Fəxri adla tikinti, layihələşdirmə sahəsində, mühəndis-texnik inşaatçı kadrları və arxitektorlar hazırlamaq sahəsində azı 10 il işləyərək yüksək əməli fəaliyyət göstərmiş və kütləvi mənzil tikintisi, mülki, idarə, sənaye, kənd təsərrüfatı binaları və başqa qurğular, binalar və ya xüsusilə mühüm xalq təsərrüfatı əhəmiyyəti olan obyektlər tikilməsində xüsusilə fərqlənən inşaatçılara, arxitektorlara, tikinti materialları sənayesinin və tikinti sənayesinin, layihə, elmi-tədqiqat təşkilatlarının və məktəblərinin işçiləri təltif olunurdu.

Fəxri ad Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyəti (1990-cı ildən Azərbaycan SSR Prezidenti) tərəfindən verilir və onu almış şəxslər Azərbaycan SSR Ali Sovetinin fəxri fərmanı (1974-cü ildən Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı) ilə təltif olunurdu.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Азәрбајҹан ССР Фәхри адларынын мүәјјән едилмәси вә Азәрбајҹан ССР Али Советинин Фәхри Фәрманы илә тәлтиф етмәк һаггында Азәрбајҹан ССР Али Совети Рәјасәт Һеј'әтинин Фәрманы // Азәрбајҹан ССР Али Советинин Мә’луматы. № 6 (11). Бакы: Бирләшмиш нәшријјат. 1959. С. 6–7.
2. ↑  Азәрбајҹан ССР Фәхри адлары вә Азәрбајҹан ССР Али Советинин Фәхри Фәрманы һаггында әсаснамә // Азәрбајҹан ССР Али Советинин Мә’луматы. № 6 (11). Бакы: Бирләшмиш нәшријјат. 1959. С. 8–11.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan SSR əməkdar inşaatçılarının siyahısı
* Azərbaycanın fəxri adları
Gastello Parkdakı Hüreş stadionunda bir Naadim festivalında güləş
**Naadim** ( Tuvan : Наадым - Naadim) Tuva Respublikasında ənənəvi bir festivaldır. Tuva Respublikasının maldarlarının bayram şənliyi və bayramı. Son tədbir avqustun ortalarında. Naadim, 1922-ci ildə Tuva Xalq Respublikasının qurulmasından bəri qeyd olunmağa başladı.

Haqqında
--------

Nadim festivalı hər il baş verir. Festivaldan əvvəl Tuvadakı bütün vilayətlər arasından keçir və son mərhələsi vahid olaraq reallaşır. Baş vermə vaxtı: iyul-avqust-sentyabr. Festival zamanı yarışlar, güləş, at yarışı və ox atma kimi fəaliyyətlər keçirilir. Tiva Xalq Respublikası yarandığı gündən bəri bir tətil kimi qeyd olunur. Sovet dövründəki qadağalarla aradan qalxsa da, 1993-cü ildə yenidən milli bayram kimi qeyd olunmağa başladı. 2007-ci ildən sonra Tiva Şurasının dəstəyi ilə yerli festivallar təşkil edildi və inteqrasiya edilmiş bir fəaliyyətə çevrildi. Naadımda qonşu bölgələrdən keçə məhsulları istehsalçılarının iştirakı ilə Beynəlxalq Keçə Festivalı da təşkil olunur. Keçədən hazırlanmış ən yaxşı geyimlər və məhsullar üçün bir yarışma moda nümayişi təşkil edilir. Naadimdə ənənəvi yarışlardan biri ağır daş qaldırmaqdır. Naadim proqramına milli mətbəx yeməkləri, heyvandarlıq avadanlığı, milli geyimlər, keçə məhsulları, Tuva musiqi alətləri və əl istehsalı sənət məhsulları sərgisi daxildir. Bayram konserti ilə başa çatır. Tuva Respublikasının ən rəngarəng tətilinin layiqli finalına çevrilən möhtəşəm bir tamaşa baş verir.

Güləş
-----

 Batkar Baasan - Nadim güləşində 3 qat çempion, 2016
 Güləşçilər qartal rəqsinə hazırlaşırlar. "Hüreş" stadionu
 Milli güləşçi "güləş" konfetini alır və qələbəsinin bir hissəsini konfetlə bərabər paylayır
Tuvanın milli güləşi Naadim festivalının dırnağıdır. Naadim güləşinə yerli bölgələrdən və ətraf ölkələrdən güclü güləşçilər gəlir. Güləş Tuva xalqı arasında çox populyardır. Zamanla güləşçilərin geyimləri də yaxşılaşdırıldı. Əvvəllər geniş şalvarlı qısa paltarlar var idi. Daha sonra kəmərli və uzun qollu qısa gödəkçə ilə sıx bağlanan idman külotları yalnız güləşçinin kürəyini örtür. Batkar Baasan kimi Tuva güləşçiləri həm Rusiya Federasiyasında, həm də dünyada əhəmiyyətli uğurlar əldə etdilər.

At yarışları
------------

At yarışları Naadimdə də əhəmiyyətlidir. Atların sürətinin və dözümlülüyünün idarə olunduğu at yarışlarında yarış məsafələri fərqlidir. Mükafatlar həm atlara, həm də sürücülərə verilir. Yarışda birinci olan və digər yarışlarda ilk atlar arasında ən yaxşı gücü göstərən ata "Çürük-Doruğ" (Doru atı), digər qaliblərə isə "Sıın-Kara" (ceyran atı) adı verildi. "Çürük-Sarala", "Ezir-Kara" (qara qartal) və s. başlıqlar verilir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Yetiştiricilərin ən vacib ziyafəti olan Naadim, min illik tarixə malikdir - Maadır Biçe-ool. Tiva Yeni Araşdırmalar Jurnalı.
* Fermerlər festivalı - Naadim - Tuva Respublikasının Turizm Mərkəzi
* Naadim -[*ölü keçid*] Tuva Türklərinin əsas bayramı - Tuva Respublikasının Milli Kitabxanası
* Naadim - Maldarın ziyafəti
Hidrogen əsasında işləyən mazer
**Mazer** — kvant generatorları. Lazerdən fərqli olaraq, mazer sözünün birinci hərfi microwave, yəni mikrodalğa sözünün birinci hərfidir. (NH3) ammiak molekullarından təşkil olunmuş fəal mühitdə işləyən kvant generatorlarını ilk dəfə 1954‐cü ildə rus alimləri N.Q.Basov, A.M.Proxorov və onlardan asılı olmayaraq ABŞ alimi Ç.Tauns ixtira etmişdi.

Ammiak əsasında mazerlər hal‐hazırda da istifadə edilir. Mazerlərin iş prinsipi lazerlərə  oxşardır. Əsas proses – həyəcanlanmış molekulların məcburi şüalanmasıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ə.Ş.Abdinov, R.F.Mehdiyev, T.X.Hüseynov, Fiziki elektronikanin tarixi və metodologiyasi, Bakı, 2008, səh. 170" (PDF). 2016-03-08 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-16.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Fizika** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Despina** (*lat.* Despœna;*yun.* Δέσποινα) və ya **Neptun V** — Neptunun üçüncü ən yaxın daxili peyki. Peykə Poseydonnun və Demetranın qızı olan nimfa Despinanın adı verilib.

Despina Voyager 2 zondu tərəfindən çəkilən şəkillərdən 1989-cu il iyulun sonlarında aşkar edilmişdir.Peyk müvəqqəti olaraq **S/1989 N 3** adlandırılmışdır.Kəşf 2 avqust 1989- cu ildə açıqlanmışdır.Peyk 16 sentyabr 1991-ci ildə adlandırılmışdır.

Despina düzənsiz formalaşır və hər hansı geoloji dəyişikliklərin əlamətinin olmadığını göstərir.Çox güman ki, bu peyk, Neptunun orijinal peyklərinin hissələrinin yenidən biləşərək əmələ gətirdikləri dağıntılardan ibarət bir yığndır.

Despinanin orbiti Talassanın orbitindən kənarda və yalnız Neptunun halqaları daxilində hərəkət edir.Despinanın radiusu Neptunun sinxron orbital radiusundan aşağıda olduğundan,o nəhəg yavaşlama ilə içəriyə doğru spiralvari dolanır və ola bilsin ki sonda Neptunun atmosferinə təsir göstərsin.

Neptunun orbitində fırlanan Despinanın simülasyon görünüşü

İstinadlar
----------

1. ↑  NASA FACTS (ing.). NASA.
2. ↑  .

Xarici keçidlər
---------------

* Despina Profile Arxivləşdirilib 2007-08-01 at the Wayback Machine
* Neptune's Known Satellites[*ölü keçid*]
* Astronomy Picture of the Day featuring Despina and its shadow transiting Neptune

Həmçinin bax
------------

| ⛭**Neptunun peykləri** |
| --- |
| Nayada • Talassa • Despina • Qalateya • Larissa • S/2004 N 1 • Protey • Triton • Nereida • Qalimeda • Sao • Laomedeya • Psamafa • Neso |  |
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Qalina.

**Qalina Viktorovna Timçenko** (*rus.* Галина Викторовна Тимченко; 8 may 1962, Moskva) — Rusiya jurnalisti, 2004—2014-cü illərdə Lenta.ru internet nəşrinin baş redaktoru.

Tərcümeyi-halı
--------------

Qalina Timçenko Moskvada anadan olub. Moskva 3-cü Tibb İnstitutunu bitirib. 1997—1999-cu illərdə "Kommersant" qəzetinin redaktoru işləyib. 1999-cu ildə yeni yaradılan Lenta.ru internet nəşrinə keçir və monitorinq xidməri əməkdaşından şef-redaktoru vəzifəsinədək yüksəlir. 2004-cü ildə nəşrin baş redaktoru təyin edilir.

Лента.ру
--------

2010-cu ildə Harvard Universitetinin bloq mühitində keçirdiyi tədqiqata görə, «Ленту.ру» rus dilli bloqlarda ən mox adı hallanan xəbərlər mənbəyi oldu. 2013-cü ilin apreilində comScore şirkətinin tədqiqinə görə , *Lenta.ru* saytı Avropa xəbərlər saytları içində daxil olmaya görə büşinci yerdə olub. Alexa.com saytının mart 2014-cü il tarixinə olan reytinq cədvəlinə görə *Lenta.ru* Rusiyada populyarlığına görə 16-cı yerdə idi.

İşdən azad olunması
-------------------

12 mart 2014-cü ildə sayt dövlət orqanından xəbərdarlıq aldıqdan bir neçə saat sonra nəşrin sahibi Aleksandr Mamut onu işdən azad etdi. Xəbərdarlığa səbəb saytda Ukrayna millətçilərinin liderlərindən biri Dmitriy Yaroşla müsahibə verilməsi olmuşdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Галина Тимченко". РИА Новости. 25.02.2013. 2014-03-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-13.
2. ↑  "Public Discourse in the Russian Blogosphere". Berkman Center. 2010-10-18. 2013-02-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-16.
3. ↑  "Сайт РИА Новости вошел в двадцатку самых посещаемых сайтов в Европе". РИА Новости. 2013-06-25. 2014-02-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-06-25.
4. ↑  "Lenta.ru Site Info" (ingilis). Alexa Internet. 2012-06-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-05-27.
5. ↑  Председатель Союза журналистов назвал предупреждение «Ленте.ру» обоснованным Arxivləşdirilib 2014-03-13 at the Wayback Machine // Интерфакс, 12.03.2014.
**Qalina Pavlovna Burdina** (*rus.* Галина Павловна Бурдина; 24 mart 1919, Vereşaqino – 25 noyabr 2006, Riqa) — İkinci Dünya Müharibəsində iştirak etmiş Sovet Hərbi Hava Qüvvələrinin qırıcı pilotu.

Həyatı
------

Qalina Burdina 24 mart 1919-cu ildə anadan olub. Onun atası Rusiya vətəndaş müharibəsi zamanı həlak olmuşdu. O, 14 yaşında ikən gecələr təhsilini davam etdirməklə fəhlə işləməyə başlaymışdır. 17 yaşında ikən planerdə uçmağı öyrənməyə başlayan Burdina Ulyanovskdakı mülki aviasiya pilotu məktəbində oxumağa davam etmişdir. O, daha sonra Yekaterinburqda pilot təlimatçısı kimi işləməyə başladmışdır. 1941-ci ilin sentyabrında onun məktəbi hərbi pilotlar məktəbinə çevrilmiş və Burdina hərbi pilotlar hazırlamağa davam etmişdir.

### İkinci dünya müharibəsində

Müharibə zanaı o, məktəbin digər iki qadın təlimatçısı ilə birlikdə könüllü olaraq hərbi xidmətə getdi. 24 saat əvvəl xəbərdar edilərək o, Moskvaya göndərildi. Burdina Saratov vilayətinin Engels şəhərindəki bazaya göndərilib. Gələndən sonra Marina Raskova ona qırıcı pilot olmaq üçün məşq etməli olduğunu bildirdi. Burdina təlimdən sonra cəbhəyə göndərilərkən 586-cı Qırıcı Aviasiya Alayında gecə döyüşçüləri kimi Tamara Pamyatnıxla yanaşı bombardmançıları dəstəkləyib və kəşfiyyatçı kimi fəaliyyət göstərib.

Müharibədən sonra o 15 il aeroflotda uçmuş və daha sonra hava nəqliyyatı dispetçeri kimi işləmişdir. Burdina Sovet İttifaqının dağılmasından sonra 2006-cı ildə vəfat edənədək vətəndaşlığı olmayan şəxs kimi Latviyanın Riqa şəhərində yaşayıb.

Mükafatları
-----------

* "Qırmızı Bayraq" ordeni (1944)
* 2-ci dərəcəli "Vətən Müharibəsi" ordeni (1985)
* "Qırmızı Ulduz" ordeni (1943)
* kampaniya və yubiley medalları

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  *Noggle, Anne.* A Dance with Death: Soviet Airwomen in World War II. Texas: Texas A & M University Press. 1996. səh. 205. ISBN 978-1-58544-177-8.
3. ↑  *Glancey, Jonathan.* "The very few". The Guardian. 15 December 2001. 1 December 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 April 2018.
4. ↑  "Grave". 2021-11-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-06.
5. ↑  Jubilee card index Arxivləşdirilib 2023-03-06 at the Wayback Machine on the site "pamyat-naroda.ru" (archive materials of TsAMO, ш. 17, я. 13)

| ⛭İkinci dünya müharibəsində qadın hərbi pilotlar |
| --- |
| 
* Lidiya Litvak
* Yekaterina Budanova
* Raisa Belyaeva
* Qalina Burdina
* Klavdiya Blinova
* Antonina Lebedeva
* Valeriya Xomyakova
* Mariya Kuznetsova
* Klavdiya Neçaeva
* Tamara Pamyatnıx
* Yevgeniya Proxorova
* Züleyxa Seyidməmmədova
* Raisa Surnaçevskaya
* Olqa Yamşikova

 |