**Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası** və ya qısaca **VHP** — Azərbaycanda 26 sentyabr 1992-ci ildə istiqlalçı millət vəkili , xalq hərəkatının liderlərindən olan Sabir Rüstəmxanlının başçılığı ilə qurulan, Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən 3 noyabr 1992-ci il tarixində qeydiyyata alınan siyasi partiya.

Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində 3 millət vəkili ilə Yeni Azərbaycan Partiyasından sonra millət vəkili sayına görə 2-ci partiyadır.

Partiyanı Azərbaycan Milli Məclisi VI çağırışında 3 millət vəkili — Fəzail İbrahimli, Rafael Hüseynov və Sabir Rüstəmxanlı təmsil edir. Partiya həmçinin Milli Məclisin sədarətində — Fəzail İbrahimli Milli Məclisin sədr müavini olaraq təmsil olunur.

Partiyanın 15 dekabr 2006-cı il tarixindən etibarən Mərkəzi Seçki Komissiyasındakı nümayəndəsi Almas Qəhrəmanlıdır.

Partiyanın mətbu orqanı "Vətəndaş Həmrəyliyi" qəzeti, "Bakı Təbriz" jurnalı və "www.vhp.az" internet saytıdır.

Tarixi
------

26 sentyabr 1992-ci il tarixində Gənc Tamaşaçılar Teatrında Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının (VHP) I Təsis Qurultayı keçirilmişdir. Qurultayda Sabir Rüstəmxanlı Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının sədri seçilmişdir. Qurultayda, həmçinin, partiyanın Nizamnaməsi, Məramnaməsini qəbul edilmiş və partiyanın ilk rəhbərliyi seçilmişdir. Partiya 3 noyabr 1992-ci il tarixində ölkənin 7-ci siyasi partiyası olaraq rəsmi dövlət qeydiyyatına alınmışdır.

### Qurucu üzvlər

* Aslan Quliyev
* Aydın Səlimzadə
* Almas Qəhramanlı
* Bakir Əsədli
* Bəhmən Sultanlı
* Cəbrayıl Əlinağıyev
* Çingiz Əlioğlu
* Elxan Mirzəyev
* Eyvaz Borçalı
* Əjdər Qasımov
* Ənvər Əliyev
* İbrahim Əliyev
* İbrahim Yusifzadə
* İdris Dadaşov
* İmamverdi İsmayılov
* İslam Qəribli
* Qəmbər Əsgərov
* Malik Mehdiyev
* Məmməd Kazım
* Məsiağa Məhəmmədi
* Nadir İbadov
* Nurəddin Mehdixanlı
* Nüsrət Kəsəmənli
* Nailə Əsgərova
* Nəbi Sultan
* Rafiq Vəlizadə
* Sabir Rüstəmxanlı
* Sabir Həsənov
* Sadıq Həşimov
* Sevinc Rüstəmova
* Solmaz Quliyeva
* Şaban Şahbazov
* Şəfi Danıyalov
* Telman Qardaşov
* Telman Vəlixanlı
* Həsənbala Məmmədov
* Etibar Hacıyev
* Vəli Əsmətov
* Valeh Əliyev
* Həşim Nəsirov
* Zeynal Fətullayev
* Zeydulla Ağayev

İdeologiya
----------

Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının əsas ideyası həmrəylikdir. Partiya "həmrəylik" ifadəsini azadlıq, bərabərlik məqsədlərinə çatmaq, bu dəyərləri gerçək məzmunla doldurmaq üçün insanların birgə fəaliyyəti, bütün bölgə və təbəqələrin milli məqsədlər uğrunda birləşməsi, zəiflərə himayə və qarşılıqlı yardım olaraq izah edir. Partiyanın əsas ideoloji xətti "həmrəylik", "azadlıq" və "bərabərlik"dir.

Təşkilat
--------

Vətəndaş Həmrəylik Partiyasının 82 rayon və 1 Muxtar Respublika təşkilatı var. Partiyanın bu günə kimi 6 (8) qurultayı keçirilib. VHP-nin ali orqanı Qurultaydır. Qurultayda sədr, Ali Məclis və Mərkəzi Nəzarət-Təftiş Komissiyası seçilir. Ali Məclisin sessiyalar arası dövründə əsas qərar verici orqan — Siyasi Şuradır.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Sədrlər

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Sıra** | **Sədr** | **Başlanğıc** | **Bitmə** |
| **1.** | 

---

Sabir Rüstəmxanlı | 26 sentyabr 1992 | *Hal-hazırda* |

 | Siyasi Şura

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Sıra** | **Vəzifə** | **Vəzifəli** |
| **1.** | Siyasi Şura üzvü — Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının sədri | Sabir Rüstəmxanlı |
| **2.** | Siyasi Şura üzvü — Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının Ali Məclisinin sədri | Felmar Ələkbərli |
| **3.** | Siyasi Şura üzvü — Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının sədrinin birinci (ideoloji məsələlər üzrə) müavini | Fəzail İbrahimli |
| **4.** | Siyasi Şura üzvü — Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının təşkilati məsələlər üzrə sədr müavini, Mərkəzi İcra Aparatının rəhbəri | Samir Əsədli |
| **5.** | Siyasi Şura üzvü — Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının siyasi məsələlər üzrə sədr müavini | Arif İsmayılbəyli |
| **6.** | Siyasi Şura üzvü — Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının mətbuatla iş və ictimai əlaqələr üzrə sədr müavini | Nəsimi Şərəfxanlı |
| **7.** | Siyasi Şura üzvü — Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının xarici əlaqələr üzrə sədr müavini | Elxan Mirzəyev |
| **8.** | Siyasi Şura üzvü — Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının ictimai təşkilatlarla və bələdiyyələrlə iş üzrə sədr müavini | Yusif Salmansoy |
| **9.** | Siyasi Şura üzvü — Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının Ali Məclisinin sabiq sədri | Rafiq Manaflı |
| **10.** | Siyasi Şura üzvü — Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının Mərkəzi İcra Aparatı rəhbərinin müavini, Təşkilat Şöbəsinin müdiri | Asif Şəkərli |
| **11.** | Siyasi Şura üzvü — Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının Mərkəzi İcra Aparatı rəhbərinin müavini, Mühasibatlıq şöbəsinin müdiri | Səlahəddin Əsgər |
| **15.** | Siyasi Şura üzvü — Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının Mərkəzi İcra Aparatı rəhbərinin müavini, Gənclərlə iş şöbəsinin müdiri | Yusif Xantemirov |
| **12.** | Siyasi Şura üzvü — Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının sədrinin müşaviri | Faiq Balabəyli |
| **13.** | Siyasi Şura üzvü — Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının İdeologiya şöbəsinin müdiri | İbrahim Quliyev |
| **14.** | Siyasi Şura üzvü — Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının Ümumi şöbəsinin müdiri | Şəfəq Qulusoy |
| **16.** | Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının Mərkəzi Nəzarət Təftiş Komissiyasının sədri | Zeynalxan Fətullayev |

  |

### Gənclər Təşkilatı

Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası Gənclər Təşkilatı VHP-nin Nizamnaməsini və Məramnaməsini əsas tutaraq öz fəaliyyətini qurur. Təşkilat öz konfransında gizli səs vermə yolu ilə sədrini və digər seçkili qurumlarını üzvlərini seçir. VHP Gənclər Təşkilatına müxtəlif vaxtlarda Müşfiq Talıblı, Talıb Əhədov, Samir Əsədli, Vasif Həsənli, Elçin İmanov, Pərviz Həsənov, Ceyhun Nəbiyev, Emil Bağırov, Baba Qamətli, Pünhan İmamlı, Tural Hüseynli, Amal Ata və Kamran Habiloğlu rəhbərlik ediblər. Hazırda Gənclər Təşkilatına Yusif Xantemir rəhbərlik edir.

### Qadınlar Şurası

Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının Qadınlar Şurası partiyanın qadın üzvlərinin bazası əsasında formalaşdırılmışdır. Hazırda partiyanın 5 rayon təşkilatının sədri də qadındır. Həmçinin VHP üzvü olan qadınlar Ali Məclis və Siyasi Şurada da təmsil olunurlar. Qadınlar Şurasına Almas Qəhramanlı, Ofelya Rəşidqızı, Şəfəq Quliyeva, Rəsmiyyə Sabir, Aygün Qurbanlı rəhbərlik ediblər. 2022-ci ilin fevral ayının 5-də Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası Qadınlar Şurasının iclası keçirilmiş, iclasda Aysel Xanlarqızı Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası Qadınlar Şurasının sədri seçilmişdir.

### Ağsaqqallar Şurası

Ağsaqqallar Şurası VHP-nin yaşlı üzvləri əsasında formalaşdırılan qurumdur. Şuraya texnika elmlər doktoru, prof. Sabir Həsənov başçılıq edir.

Rəmzləri
--------

Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının ilk emblemi
Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının birinci təsis qurultayında simurq formasında, Azərbaycan bayrağı rənglərində olan emblemdən istifadə olunmuşdur.

### Gerbi

Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının əsas atributlarından biri olan gerbin müəllifi tanınmış rəssam-heykəltaraşlar Məzahir Afşardır. Gerbin rəmzləri qədim Türk dövlətçilik ənənələrindən qaynaqlanır:

* Ox dövlətin rəmzidir. Üçü bir yerdə möhkəmliyi, sınmazlığı göstərir. Demokratik dövlətdə bu həm də hakimiyyət bölgüsünün göstəricisidir, Qanunvericilik, İcra və Məhkəmə orqanlarının dövlətin əsas dayağı olduğuna işarədir.
* Tərsinə çevrilmiş yayla birgə üç ox və onların üstündəki qalxan bir kompozisiya kimi sülhün, milli barışın, həmrəyliyin ifadəsidir.
* Gerbin ortasında üçrəngli Azərbaycan bayrağı verilmişdir.
* Gerbin tam ortasında Azərbaycanın Odlar Yurdu olaraq əbədi rəmzlərindən biri olan Od-Ocaq çəkilmişdir. Gerbin əsas variantında "Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası" sözləri yazılmış dairədə 24 Oğuz boyunun Damğaları yerləşdirilmişdir. (Həmin variant partiyanın qərargahında saxlanılır.)

### Rəng

Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının rəngi ağ rəngdir. Ağ rəng həmrəyliyin, birliyin və vətəndaş sülhünün rəmzi sayılır.

### Himn

**Azadlıq Marşı** *(Yazar: Elçin Mirzəbəyli; Musiqi: Heyratı)*


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Ey ulu Vətənim, doğma torpağım,
Var tükənməz odun, sönməz ocağın,
Azadlığa çıxmaq üçün qalxsın bayrağın. | **Nəqərat:**
Qalx ayağa millət,
Boğmasınlar səsimizi.
Bir bayraq altında
Birləşdir bizi | Biz ki, Vətən oğlu, millət oğlu, Odlar oğluyuq,
Biz ki, xalqa bağlı, yurda bağlı, elə bağlıyıq,
Biz ki, haqq yolunda andımızdan dönmərik heç vaxt,
Vuruş zülmə qarşı, ey ulu torpaq!
*(Nəqərat)* | Yad qılınc ilə qırıldıq yetər,
Zülmə qarşı qalxaq, qul olduq yetər!
Biz ayağa qalxsaq əgər, ayrılıq bitər!
*(Nəqərat)* |   |

Seçkilərdə
----------

VHP indiyədək bütün parlament, bütün bələdiyyə və 2003-cü il prezident seçkilərində iştirak edib.

### Prezident seçkiləri

2003-cü il prezident seçkilərində Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası sədr Sabir Rüstəmxanlının namizədliyini irəli sürmüşdür. Qeydə alınan və seçki bülletenində adı olan 8 namizəddən biri olan Sabir Rüstəmxanlı 19 973 (0,82%) səs toplayaraq seçkiləri 6. sırada tamamlamışdır.

2013-cü il prezident seçkilərində partiya rəhbərliyində təmsil olunan bir çox üzv Demokratik Qüvvələrin Milli Şurasına üzv olaraq ortaq namizəd Cəmil Həsənlinin namizədliyi dəstəkləmişdir. Bu seçkilərdə Cəmil Həsənli 204 642 (5,53%) səs toplayaraq seçkiləri 2. sırada tamamlamışdır.

### Parlament seçkiləri

Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası seçkilərə adətən partiya olaraq tək qatılmışdır. 1995-ci il parlament seçkilərində tək mübarizə aparan Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası 70 sayılı Yardımlı-Masallı seçki dairəsindən Sabir Rüstəmxanlının deputat seçilməsiylə parlamentdə təmsil olunmuşdur.

2000-ci parlament seçkilərində nisbi səsvermə yolu ilə seçkilərdə mübarizə aparan Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası partiya siyahıları arasında Yeni Azərbaycan Partiyası və Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasından sonra 3-cü yeri tutaraq 3 mandat qazanmışdır. Partiyanın vahid namizədlər siyahısından ilk sırada Sabir Rüstəmxanlı, ikinci sırada Fəzail İbrahimli və 3-cü sırada olan Rafael Hüseynov deputat seçilmişdir.

Demokratiya Seçki Blokunun rəsmi loqosunun son versiyası
Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası 2005-ci il parlament seçkilərində Ədalət Partiyası və Vahid Azərbaycan Milli Birlik Partiyası ilə *Demokratik Azərbaycan* Seçki Blokunu yaratmışdır. Həmin seçkilərdə Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası 2 (72 saylı Yardımlı-Masallı seçki dairəsindən Sabir Rüstəmxanlı, 58 saylı Hacıqabul-Kürdəmir seçki dairəsindən Rafael Hüseynov) mandat qazanmışdır. Daha sonra 10 seçki dairəsində seçki nəticələri ləğv olunaraq 2006-cı ildə təkrar seçkilər keçirilmişdir. Bu seçkilərdə 69 saylı Cəlilabad-Masallı-Biləsuvar seçki dairəsindən Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının sədr müavini Fəzail İbrahimli, 106 sayılı Tovuz-Qazax-Ağstafa seçki dairəsindən isə Ədalət Partiyasının sədri İlyas İsmayılov deputat seçilmişdir.

2010-cu il parlament seçkilərinə Azərbaycan Demokratik İslahatlar Siyasi Partiyası ilə "Demokratiya" Seçki Blokunu təsis edərək qatılın Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası həmin seçkilərdə 3, Azərbaycan Demokratik İslahatlar Siyasi Partiyası isə 1 mandat qazanmışdır.

2015-ci il parlament seçkilərində partiya sədri Sabir Rüstəmxanlı səhhəti ilə bağlı iştirak etməsə də 69 saylı Cəlilabad-Masallı-Biləsuvar seçki dairəsindən Fəzail İbrahimli və 58 saylı Hacıqabul-Kürdəmir seçki dairəsindən Rafael Hüseynov deputat seçilmişdir.

2020-ci il parlament seçkilərində partiya sədri Sabir Rüstəmxanlı seçkilərdə iştirak etmə qərarı almışdır. 61 saylı Neftçala seçki dairəsindən Sabir Rüstəmxanlı, 69 saylı Cəlilabad-Masallı-Biləsuvar seçki dairəsindən Fəzail İbrahimli və 58 saylı Hacıqabul-Kürdəmir seçki dairəsindən Rafael Hüseynov deputat seçilmişdir.

| Seçki | Sədr | Majoritar | Proporsional | Cəmi |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Səs | % | ± | Mandat | Səs | % | ± | Mandat |
| 1995 | 

---

Sabir Rüstəmxanlı |  |  | — | 1 / 100 | — | — | — | — | 1 / 125 |
| 2000 |  |  |  | 0 / 100 | 182,777 | 6.43 | — | 3 / 25 | 3 / 125 |
| 2005 |  |  |  | 2 / 125 | — | — | — | — | 2 / 125 |
| 2010 | 46,512 | 1.95 |  | 3 / 125 | — | — | — | — | 3 / 125 |
| 2015 | 37,561 | 1.32 | ▼ 0.63 | 2 / 125 | — | — | — | — | 2 / 125 |
| 2020 |  |  |  | 3 / 125 | — | — | — | — | 3 / 125 |

#### Ara seçkilər

| Seçki | Sədr | Səs | Mandat |
| --- | --- | --- | --- |
| # |  % |
| 2006 | Sabir Rüstəmxanlı |  |  | 1 / 10 |

### Bələdiyyə seçkiləri

2019-cu il bələdiyyə seçkilərinə qatılan VHP-nin 6 üzvü bələdiyyə üzvü seçilib. Onlar Sumqayıt, Bərdə, Göyçay, Neftçala şəhərləri, Bakının Qızıldaş və Beyləqanın Orta Əlinəzərli bələdiyyələrində təmsil olunmaq hüququ qazanıblar.

| Seçki | Sədr | Səs | Yer |
| --- | --- | --- | --- |
| # |  % | ± |
| 1999 | Sabir Rüstəmxanlı |  |  |  | 500 / 20.456 |
| 2004 |  |  |  | 103 / 20.346 |
| 2009 |  |  |  | 115 / 15.591 |
| 2014 |  |  |  | 0 / 15.035 |
| 2019 |  |  |  | 6 / 15.156 |

### Ara bələdiyyə seçkiləri

| Seçki | Sədr | Səs | Bələdiyyə üzvü |
| --- | --- | --- | --- |
| # |  % |
| 2006 | Sabir Rüstəmxanlı |  |  | 7 / 1.901 |
| 2011 |  |  |  |

Qeydlər
-------

1. ↑  1 əsas təmsilçi - Rafael Hüseynov

Texniki baza
------------

VHP-nin Mərkəzi bərargahı Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Tbilisi pr. 76 ünvanında yerləşir. VHP-nin 6 yerli təşkilatının qərargahı mövcuddur.

Mənbə
-----

* **Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının** rəsmi veb saytı

### İstinadlar

1. ↑  "Sabir Rüstəmxanlı: "Bu, siyasi partiyalar üçün sınaq oldu"". musavat.com. İstifadə tarixi: 2023-09-11.
2. ↑  "Partiyaların seçki şüarları - cəmiyyətə kim hansı mesajı verir..." musavat.com. 2023-12-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-12-11.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-04-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-24.
4. ↑   Arxivləşdirilib 2022-03-31 at the Wayback Machine
5. ↑
6. ↑  *Milli Şura seçkilərə Cəmil Həsənli ilə gedir*. **azadliq.org** Arxivləşdirilib 2018-04-07 at the Wayback Machine  (az.)
7. ↑  "İlkin nəticələr". 2016-08-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-24.
8. ↑  "2000-ci parlament seçkilərinin nəticələri". 19 Mart 2007. 2007-03-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-24.  (#invalid\_param\_val)
9. ↑  "IPU". 2011-07-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-24.
10. ↑  2000 seçkiləri (PDF). 2021-08-01 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2021-05-24.
11. ↑  "Ümumi nəticələr". 25 Nisan 2001 tarixində arxivləşdirilib.
12. ↑  "Election Passport". 2017-06-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-24.
13. ↑  "MSK". 2020-09-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-24.
14. ↑  "Siyahıya YAP liderlik edir". 2021-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-26.
15. ↑  "Bələdiyyə üzvlüyünə 20 siyasi partiyanın təmsilçiləri və 692 nəfər bitərəf seçilib". 2022-08-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-13.

| ⛭ Azərbaycanın siyasi partiyaları |
| --- |
| Parlamentpartiyaları | Yeni Azərbaycan Partiyası (69) • Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası (3) • Ana Vətən Partiyası (1) • Azərbaycan Demokratik Maarifçilik Partiyası (1) • Böyük Quruluş Partiyası (1) • Demokratik İslahatlar Partiyası (1) • Ədalət, Hüquq, Demokratiya Partiyası (1) • Milli Cəbhə Partiyası (1) • Respublikaçı Alternativ Partiyası (1) • Vəhdət Partiyası (1) |
| Parlamentdənkənarpartiyalar | Ağ Partiya • Azad Vətən Partiyası • Azadlıq Partiyası • Azərbaycan Demokrat Partiyası • Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası • Azərbaycan Ümid Partiyası • Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası • Azərbaycan Xalq Partiyası • Böyük Azərbaycan Partiyası • Ədalət Partiyası • Gələcək Azərbaycan Partiyası • Haqq Ədalət Partiyası • Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyası • Milli Dirçəliş Hərəkatı Partiyası • Müasir Müsavat Partiyası • Müsavat Partiyası • Yeni Zaman Partiyası |
| Mövcud olmuş siyasi partiyalar • Seçki blokları və siyasi ittifaqlar |