recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Müasir **Rusiya Federasiyası Konstitusiyası** (Конституция Российской Федерации, *Konstitutsiya Rossiyskoy Federatsii*; ru), 12 dekabr 1993-cü ildə həyata keçirilmiş olan referendum ilə qəbul edilmişdir. Rusiya Konstitusiyası dərc edilmiş olduğu 25 dekabr 1993-cü ildə qanuni qüvvəyə minmişdir və Sovet Respublikası Sistemini sıradan çıxarmışdır. Müasir Rusiya Konstitusiyası 1936-cı il SSRİ Konstitusiyasından sonrakı ən uzun müddətli konstitusiyadır. 

Rusiya Konstitusiya Komissiyası 1993-cü ildəki Konstitusiya Konfransında 800-dən artıq şəxs ilə iştirak etmişdir. *Sergei Alexeyev*, *Sergey Shakhray* və bəzən *Anatoly Sobchak*ın konstitusiyanı birgə hazırladıqları qeyd edilir. Konstitusiya mətninə Mixail Speranskinin konstitusiya layihəsi ilə müasir Fransanın Konstitusiyası ilham vermişdir. 

12 dekabr 1993-cü ildə bir konstitusiya referendumu həyata keçirildi. Qeydə alınmış seçicilərin 54,8 %-ini təşkil edən 58.187.755 nəfər şəxs seçkilərdə iştirak etmişdir. Bunların 32.937.630 nəfəri, yəni 54,5 %-i konstitusiyanın qanuni qüvvəyə minməsinə səs vermişdir. Yeni konstitusiya SSRİ tərkibindəki Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasına məxsus 1978-ci il konstitusiyasını qanuni qüvvədən saldı.

Həmçinin bax
------------

* Rusiyada Konstitusiya Referendumu (2020)
Bütün Himalay dağlarının xəritəsi.
**Qərbi Himalay dağları** və ya **Pəncab Himalayı** — geniş Himalay dağ silsiləsinin ən qərb sektoru. Bu, əsasən Hindistan yarımqitəsinin şimal hissəsinin mübahisəli Kəşmir regionundan – Hindistan və Pakistan tərəfindən idarə olunan ərazilərdən ibarətdir, həmçinin Hindistanın Himaçal Pradeş vilayətinin şimal-qərb sektorunda yerləşir. Ümumilikdə, Qərbi Himalaylar cənub-şərqə, Hind vadisindən (şimal-qərbdə) Sutlecə (cənub-şərqdə) qədər təxminən 560 km uzanır. Hind çayının yuxarı axını onu Karakorumdan şimala doğru ayırır.

Ən yüksək zirvəsi Nanqaparbatdır (8,126 m). Regionun şimal-qərb ucunda yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Istituto Geografico De Agostini. *Il Milione*, vol. VII (Regione iranica - Regione indiana), pagg. 547-550. Novara, 1962.
2. ↑  Sarina Singh, *Pakistan and the Karakoram Highway*, Lonely Planet (2008). ISBN 978-88-7063-784-7.
3. ↑  Istituto Geografico De Agostini. *Enciclopedia geografica*, edizione speciale per il Corriere della Sera, vol. 8, pagg. 319-326. RCS Quotidiani s.p.a. Milano, 2005. ISSN 1824-9283.
**Əbu Bəkr Hüseyn ibn Əli ibn Yezdinyar Urməvi** (?-944) — Azərbaycan sufi alimi.

Həyatı
------

Şeyx Mahmud Xoyi özündən əvvəl Azərbaycanda yaşamış məşhur sələfi Əbu Bəkr Hüseyn ibn Əli ibn Yezdanyar Urməvinin (ölümü 944) ideyalarına əsaslanaraq "Əxilik" adı ilə məşhurlaşmış hərəkatın əsasını qoymuş və bu hərəkat Azərbaycanın və Türkiyənin tarixində dərin izlər buraxmışdır. Cənubi Azərbaycanın Urmiya şəhərində anadan olmuş və İbn Yezdanyar adı ilə tanınmış bu azərbaycanlı mütəfəkkirin həyatı və fəaliyyətləri ilə bağlı orta əsr müəllifləri Əbdurrəhman Cami "Nəfaxat-ul-Üns", Əlişir Nəvayi isə "Nəsayim-ul-Məhəbbə min Şəmayim-ul-Futuvvə" adlı əsərlərində geniş məlumat vermişdirlər. X əsrdə yaşamış İbn Yezdanyar öz dövründə yayılmış batil inam və xürafələrə, o cümlədən bunların əsas yayıcısı olan sufi cərəyanlarına qarşı ciddi mübarizə aparmışdır. Məlum olduğu kimi XIII əsrdə yaşamış İbn Teymiyyə sufilik və digər bidətçi cərəyanlara qarşı öz əsərləri ilə ciddi mübarizə apardığı üçün istər öz dövründə, istərsə də bu gün tənqidlərə məruz qalmışdır.

İstinadlar
----------
**İsnik Alimi** (mak. Исник Алими; 2 fevral 1994) — Albaniya futbolçusu, Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən "Qəbələ" FK-nın mərkəz yarımmüdafiəçisi.

Klub karyerası
--------------

### Ohrid FK

Deloqozdi kəndində anadan olmuş Alimi gənclik karyerasına 7 yaşında Makedoniyanın "Vlaznimi Struqa" komandasında başlamışdır. O, 2010-cu ildə "Ohrid"ə keçmiş və 2011-ci ildə əsas komandaya yüksəlmişdir. Alimi 30 iyul 2011-ci ildə Makedoniya Birinci Liqası çempionluğu uğrunda "Renova" ilə səfərdə 2:0 hesablı məğlubiyyətlə başa çatan matçda debüt etmişdir.

### Atalanta

"Lumessane"yə 1 illik icarəyə verildikdən sonra Alimi "Kyevo"ya qayıtmış, lakin 26 iyun 2015-ci ildə "Atalanta" ilə 4 illik müqavilə imzalamışdır.

### Qəbələ

30 iyul 2021-ci ildə Alimi "Qəbələ" ilə bir illik müqavilə imzalamışdır. 22 may 2022-ci ildə "Qəbələ" Aliminin klubla yeni bir illik müqavilə imzaladığını açıqlamışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Isnik Alimi // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. 1 2  Isnik Alimi // FBref.com (çd.).
3. ↑  Talent Futbolli: Isnik Alimi një futbollist që premton Arxivləşdirilib 2014-07-14 at the Wayback Machine Dollogozhda.eu
4. ↑  Renova vs. Ohrid - 30 July 2011 Arxivləşdirilib 30 dekabr 2021 at the Wayback Machine Soccerway
5. ↑  Futbollisti i Shpresave Isnik Alimi firmos te Atalanta Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine minuta90.com
6. ↑  "İsnik Alimi «Qəbələ»də". gabalafc.az/ (Azerbaijani). Gabala FK. 30 July 2021. 30 December 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 August 2021.
7. ↑  "«Qəbələ»də üç müqavilə". gabalafc.az/ (Azerbaijani). Gabala FK. 22 May 2022. 5 June 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 June 2022.

Xarici keçidlər
---------------

* *Soccerway.com* saytında profili (ing.)
* *UEFA.com* saytında statistika (ing.)
**Əbu Səid Qansu**, eyni zamanda **Qansu əl-Əşrəfi**, **I Qansu** və ya **əl-Zahir Qansu** (1473 – 1500) — Burci sülaləsindən olan Misirin iyirmi üçüncü Məmlük sultanı. 1498–1500 aralığında Məmlük sultanlığını idarə etmişdir.

Həyatı
------

Əbu Səid Qansu əslən Sultan Qayıtbəy tərəfindən satın alınan bir gənc çərkəz idi. Sultan Qayıtbəy ən çox sevdiyi cariyəsinin qardaşı olduğunu biləndə Sultanın varisinin və gələcək sultanın Məhəmməd hamisi təyin edildi. Məhəmməd hakimiyyəti ələ keçirdikdə Məmlüklər sultandan narazılıq etdilər, üsyan etdilər, öldürdülər və Əbu Səid Qansunu onun yerinə seçdilər. Əvvəlki sultan kimi eyni aqibətlə qarşılaşan məmlüklər Qansudan da narazı qaldı. Qansu bir qadın cildində saraydan qaçmağa çalışdı, lakin tutuldu və İsgəndəriyyəyə sürgün edildi.

Qansunun xələfi I Tuman bəyin əmri ilə öldürüldüyü iddia edilmişdir. Ancaq o da Əşrəf Canbolat tərəfindən devrilərək hakimiyyətə gəldi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Williams, Caroline. *Islamic Monuments in Cairo: The Practical Guide; New Revised Edition* American University in Cairo Press, 2008
2. ↑  Dobrowolski, Jarosław. *The Living Stones of Cairo* American University in Cairo Press, 2001, p.60
**Əbu İsa İsfahani** ( ivr. ‏אַבּוּ עִיסַא אלְ-אִסְפַהַאנִיּ‏‎)‎, həmçinin **İshak ben Yakov Ovadiya Əbu İsi** (ivr. ‏יִצְחָק בֶּן יַעֲקֹב עוֹבַדְיָה אַבּוּ עִיסִי‏‎; İsfahan) ‎ — yəhudi din islahatçısı, orta əsrlərdə ilk yəhudi bidət hərəkatı olan isabitlər təriqətinin banisi.

Özünü beş peyğəmbərdən biri, Məsihin sələfi elan ed\n İsfahani İranda Ərəb xilafətinə qarşı üsyan qaldırmışdır. Bu üsyan darmadağın edilmiş və Əbu İsanın özü döyüşdə həlak olmuşdur. Buna baxmayaraq, onun təlimlərinin davamçıları öz liderlərinin ölümünə inanmırdılar. Əbu İsanın həyatı və ölümü bir çox əfsanələrdə örtülmüşdür.

Təriqət X əsrin birinci yarısında mövcudiyyətini davam etdirmiş və onun ideyaları karaimizmin banisi Anan ben Davidə təsir etmişdir. Əbu İsanın təlimlərinə görə, Məsihin zühurundan əvvəl İsa, Məhəmməd və özü də daxil olmaqla beş peyğəmbər gəlməli idi. O öz tərəfdarlarına ət və şərab yeməyi qadağan etmiş, boşanmaları ləğv etmiş və yeddi vaxt namaz qılmağı tapşırmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Энциклопедический словарь. 2009. АБУ ИСА.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* *Steven Wasserstrom*. Between Muslim and Jew*.* Princeton, 1995.
* Joseph Jacobs, Max Schloessinger. ISḤAḲ BEN YA'ḲUB OBADIAH ABU 'ISA AL-ISFAHANI //*Jewish Encyclopaedia.* N.-Y. 1913.
* Эттингер, Ш. История еврейского народа / под ред. Ш. Эттингера. — Мосты культуры, Гешарим, 2001.
**Adi oleandr** (*lat.* Nerium oleander) — bitkilər aləminin acıçiçəklilər dəstəsinin kəndirkimilər fəsiləsinin oleandr cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Oleandrın vətəni — qərbdə Mərakeş və Portuqaliyadan şərqdə cənubi Çinə qədər quru və yarımquru subtropiklərin geniş zolağıdır. Təbii halda Aralıq dənizi sahili ölkələrində, Yaponiyada və Hindistanda yayılan 3 növü məlumdur.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 6 m olan həmişəyaşıl kol və ya kiçik ağacdır. Budaqlanan gövdələri qonur rəngli, yumru qabıqlarla örtülmüşdür. Yarpaqlarının uzunluğu 12 sm olub, neştərvari formalı, bozumtul-yaşıl rənglidir, üzbəüz və ya dəstələrdə 3-4 ədəd lansetvari və ya xətvari, kənarları bütöv və ya oyuqlu, qısa saplaqda, çılpaq, dərili, açıq orta damarcıqlıdır. Çiçəkləri parlaq, iri, beşləçəkli, qalxanvari çiçək qruplarında yerləşmişdir. Yayda çiçəkləyir. Əsasən toxumla, qələmlə, pöhrələrlə çoxaldılır.

Ekologiyası
-----------

İşıqsevən, tezboyatan, suya həssas, torpağa az tələbkardır. Bitki quraqlığa davamlı, istisevəndir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycan florasında adi oleandr növü mədəni şəraitdə becərilir. Mərkəzi Nəbatat Bağının kolleksiya sahəsində mövcuddur.

İstifadəsi
----------

Dekorativ bitki kimi yaşıllaşdırmada istifadə edilir.Çiçəkləyəndə dekorativ görünür. Yarpaqlarının şirəsi zəhərlidir, yarpaqlardan alınan neriolin və kornerin preparatları ürək-damar sistemi xəstəliklərinin müalicəsində istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 209.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q155833
* Wikispecies: Nerium oleander
* AoFP: 1725
* APA: 412
* APDB: 71692
* APNI: 82816
* APSA: 251-37-1
* ARKive: nerium-oleander
* BioLib: 61248
* Calflora: 8462
* Ecocrop: 1531
* eFloraSA: Nerium\_oleander
* EoL: 581314
* EPPO: NEROL
* EUNIS: 152565
* FloraBase: 18356
* FoAO2: Nerium oleander
* FoC: 200018424
* FoIO: NEROLE
* GBIF: 3169756
* GRIN: 25229
* iNaturalist: 47563
* IPA: 14137
* IPNI: 2454-1
* IRMNG: 10852210
* ISC: 36220
* ITIS: 30184
* IUCN: 202961
* MoBotPF: 276089
* NCBI: 63479
* NZOR: 3f5d6878-fc56-41f0-828b-5033fe62f977
* NZPCN: 3234
* PalDat: Nerium\_oleander
* PfaF: Nerium oleander
* Plant List: kew-135196
* PLANTS: NEOL
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:80460-1
* SANBI: 985-1
* Tropicos: 1800765
* VicFlora: 6bd9f73b-9d2a-4bb0-9c77-9769d4955142
* WCSP: 135196
* WoI: 19
* WFO: wfo-0000251577

 |
**Albertus Piktor** (*isv.* Albertus Pictor, bukv. «Rəssam Albertus») və ya əsl adı ilə **Albert İmmenhauzen** (*isv.* Albertus Immenhusen; 1440-cı illər, İmmenhauzen[d], Hessen – 1507 və ya 1509, İsveç) — son orta əsrlərdə yaşamış İsveç incəsənət xadimi. O, İsveçin mərkəzi və cənubunda yerləşən bir çox kilsədəki freskaların və a sekkoların müəllifi olmaqla tanınır.

Həyatı
------

Albertus Piktor həyatı haqqında günümüzə çox az məlumat gəlib çatmışdır. Onun 1440–1450-ci illərdə indiki Almaniyanın Hessen vilayətində yerləşən İmmenhauzen şəhərində anadan olduğuna inanılır. Onun adı İsveçin tarixi sənədlərində ilk dəfə 1465-ci ildə, Arbuqa şəhərinin sakini kimi sadalanır. O, səkkiz il sonra Stokholm şəhərinə köçür, orada vəfat edən yerli bir sənətkarın dul arvadı ilə evlənir və onun incəsənət atelyesinin sahibinə çevrilir. Albertus təkcə rəssam deyil, həm də toxucu, orqan və qobelen istehsalçısı idi. Onun adı 1479-cu ildən 1508-ci ilədək müxtəlif mülki iş sənədlərində on dəfə çəkilir. 1507-ci ildə onun ağır xəstəlikdən əziyyətdə çəkdiyi və yatağa bağlanmış olduğu qeyd edilir. Buna baxmayaraq, onun ölüm tarixinin 1509-cu ilə – adının İsveçin tarixi sənədlərində axırıncı dəfə qeyd edildiyi tarixə təsadüf etdiyi güman olunur.

Əsərləri
--------

Albertus Piktorun bütün rəsm əsərlərinin ümumi sayı naməlumdur. Lakin o, İsveçin 37 kilsəsində bu günə kimi qorunub saxlanmış əsərlərin müəllifi hesab edilir. Rəsm əsərlərindən doqquzunun müəllif qismində ya Albertus adının müxtəlif variantları qeyd olunub, ya da ki müəllifin imzası məhv edilib. Onun ən məşhur əsərləri "*Rəqs edən kəndlilər*" və "*Şahmat oynayan ölüm*"dür.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. ↑  *Landström, Kerstin, 1959-.* Albertus Pictor. Tuva förlag. 2009. ISBN 9789163344121, 9163344122. 2022-05-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-31.

### Ədəbiyyat

* *Melin, Pia,* Fåfängans förgänglighet (Vanishing Vanity: Allegory as Speculum in Paintings by Albertus Pictor), 2007, ISBN 917031-178-1
* *Hulth, Sonja (Illustrations: Fibben Hald),* Albert Målare och sommaren i Härkeberga ("Albert the Painter and the summer in Härkeberga") Rabén&Sjögren, 1998, ISBN 9129645018

Xarici keçidlər
---------------

* 

* Vikianbar Vikianbarda **Albertus Piktor** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* Albertus Pictor Arxivləşdirilib 2020-10-01 at the Wayback Machine website

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | MusicBrainz · RKDartists |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Brockhaus · Prabook · İsveç bioqrafik |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| GND: 118501534 · ISNI: 0000 0000 8402 5192, 0000 0004 4887 8541 · LCCN: n85125476 · LIBRIS: 231215 · VIAF: 67256276, 250792867 · ULAN: 500020922 · WorldCat VIAF: 67256276, 250792867 |

 |
**Ellora mağaraları** — Hindistanda Maharaştra ştatında yerləşən Ellora kəndindəki mağaralar sistemi.

1983-cü ildən UNESCO bədii irsinə daxil edilmiş bu məbəd və qalalar 6-9 əsrlərə aiddir. 34 mağaradan 12 buddist, 17-isi induizm, 5 isə caynist məbədidir.

Haqqında
--------

Hindistanda Maharaştra əyalətinin şimalında Auranqabad şəhərinə 30–40 km uzaqlığında olan Ellora mağaralarının tarixi olduqca qədimdir. Acanta mağaralarına çox yaxındır, lakin aralarındakı fərqdən ötrü iki mağara müqayisə belə edilə bilməz. Ellorada yalnız şəkillər deyil, heykəl və heykəlciklər də aşkarlanmışdır və əlavə olaraq tək bir məbəd deyil bir çox dinə aid məbədlər də tapılmışdır.

Mağaralar şimal-cənub istiqamətində oyulublar və ən başdakı mağara ilə ən sondakı arasında təxminən 2 kilometr məsafə var. Bu sahədə cəmi 34 mağara var. Bu 34 mağaradakı məbədlərın hamısı eyni dinə aid deyil. 17 induizmə, 12 buddist və 5 dənə də caynist məbədi mövcuddur ki, bu da tarixdə fərqli dinlərə xidmət etdiyini ortaya qoyur.

Mağaralarda olan şəkillər və heykəllər həqiqətən sənətkarlıq möcüzəsidir və bu heykəllər burada keçirilən dini mərasimlər haqqında məlumatlar verməkdədir. Bir çox dinə xidmət edən bu mağaralarda ilk məbədlər buddistlər tərəfindən inşa edilmişdir. Qayaların içinə oyulan məbədlərin quruluşları çox keyfiyyətli və indiki vaxtda da xüsusiyyətini və orijinal quruluşunu itirməmişdir. Mağaraların ən ortasında ana məbəd Kaysala yerləşir. Tarixçilərin apardığı araşdırmaya görə bu məbədin tikilməsi 150 il davam etmiş və təxminən 7.000-10.000 işçi bu məbədlərin tikintisində işləmişdirlər.

Hindu mifologiyasında Tanrı Şivanın evi olaraq bilinən Kaysala sözündən adını alan məbəd möhtəşəmliyi ilə seçilir. Kaysala adında Himalaya dağlarında bir dağın adı da mövcuddur.

Kaysala məbədini fərqləndirən əsas xüsusiyyət qayaların ətrafında oyularaq yaradılan bir həyətə sahib olmasıdır. Araşdırmalar 200.000 ton qayanın çəkic ilə oyulması və kəsilməsi ilə bu məbədlərin meydana gəldiyini göstərir.

Xarici keçidlər
---------------

* Kayzen
* Bilgiustam

| ⛭Hindistanda yerləşən UNESCO-nun ümumdünya irsi obyektləri |
| --- |
|  | Aqra qalası  • Ajanta mağaraları  • Əhmədabad  • Çhatrapati Şivaji vağzalı  • Hindistanın dağ dəmiryolları  • Hümayun türbəsi  • Cantar-Mantar rəsədxanası  • Qərbi Qat  • Çandiqarx kompleksi  • Qütb Minar minarəsi  • Khacuraho  • Qırmızı Qala  • Mamallapuram  • Mahabodhi məbədi  • Kaziranqa Milli Parkı  • Keoladeo Milli Parkı  • Manas Milli Parkı  • Nanda Devi Milli Parkı və Güllər Vadisi Milli Parkı  • Pattadakal  • Rani ki vav  • Sançi  • Bhimbetka qaya sığınacaqları  • Qədim Qoa  • Sundarbans Milli Parkı  • Tac Mahal  • Fetihpur Sikri  • Hampi  • Konark günəş məbədi  • Çola məbədləri  • Pavaqadx Arxeolji parkı  • Elefanta mağaraları  • Ellora mağaraları |  |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |
**Elləroyuğu** — Tovuz rayonu ərazisində dağ.

Ceyrançöldə, Kür və Qabırrıçay (İori) çayları arasındadır. Hündürlüyü 610 m-dir.

Tədqiqatçılara görə, oronim Eldaroyuğu adının təhrif olunmuş formasıdır. Dağ oradakı nadir eldar şamı ağacının bitməsi ilə məşhurdur. Oyuq komponentini tədqiqatçılar "sərhəddə qoyulmuş nişangah" mənasında izah edirlər. Dağ həqiqətən də Azərbaycanla Gürcüstanın sərhədində təbiətin yaratdığı dik qoyulmuş nişangahdır.

Çobandağ-Eldaroyuğu tirələri
----------------------------

Çobandağ-Eldaroyuğu tirələri Ceyrançölün şimalında yerləşmiş dağlıq sahəni tutur. Onun şimaldan İori çayının dərəsi, cənubdan və cənub-şərqdən Qazangöl və Ceyrançöl rayonları əhatə edir. O, qərbdə Alacıq dağından, şərqdə Plovçu aşırımına qədər 52–56 km məsafədə uzanır. Çobandağ-Eldaroyuğu tirələrinin tutduğu sahə 590 km2
-dir.

Çobandağ-Eldaroyuğu tirələrinin relyefinin əsas elementləri Çobandağ, Ağtaxtatəpə, Eldaroyuğu. Tülkütəpə, Dəlidağ, Polpoytəpə, Qacirisi tirələri və geniş Çatma dərəsidir.

Dağların suayrıcı hissəsindən keçən tektonik sınma xətti və şimal qanadın cənub qanad üzərinə gəlməsi relyefdə kəskin asimetrik quruluşun əmələ gəlməsinə səbəb olmuşdur. Onların şimal yamacları meylli (15–400) və nisbətən zəif parçalanmışdır. Cənub yamaclar isə dik (60–900) və kəskin parçalanaraq bedlend formaları əmələ gəlmişdir (Çobandağdan başqa).

Dağların suayrıcı hissəsində qədim düzəlmə səthləri də müşahidə olunur. Yağıntıların nisbətən çoxluğuna baxmayaraq, çay şəbəkəsi zəif inkişaf etmişdir, lakin burada böyük yarğan və qobular çoxdur. Tək-tək hallarda yaz və payız aylarında düşən leysan yağışları tirənin qüvvətli su axınlarının əmələ gəlməsinə və onların dağıdıcı fəaliyyətinin artmasına səbəb olur. Yeraltı sular yox dərəcəsindədir. Bəzi yerlərdə qumdaşı çöküntülərinin dabanında duzlu bulaqlar vardır.

Çobandağ-Eldaroyuğu tirələrinin torpaq-bitki örtüyünün xarakterinə görə şabalıdı və qəhvəyi dağ-meşə torpaqları üzərində yayılmış quru çöl (ağot-şiyav, ağ ot-yovşan) və seyrək arid meşə bitkiləri üstünlük təşkil edir. Maili şimal yamaclarda və dağların suayrıcı hissəslərində bu torpaqların qalınlığı 0,8–1 m-ə çatır. Dik cənub yamaclarda zəif inkişaf etmiş, nazik, bəzən skeletli qəhvəyi dağ-meşə və şabalıdı torpaqlar yayılmışdır.

Çobandağ-eldaroyuğu tirələrinin təbii komponentləri bir-birindən fərqlənən aşağıdakı yarımrayonlara ayrılır: Çobandağ, Çatma, Polpoytəpə və Eldaroyuğu yarımrayonları.

İstinadlar
----------

1. ↑  Elləroyuğu // Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. I cild. Bakı: Şərq-Qərb. 2007. səh. 247. ISBN 978-9952-34-155-3.
2. ↑  M. A. Müseyibov, M. Ə. Süleymanov Ceyrançöl alçaq dağlığının təbii landşaftı Bakı 1975
3. ↑  Coğrafiya və təbii resurslar jurnalı № 2, Bakı 2015
**Dəmirçi Cəfərli** - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Vedi (Ararat) rayonunda kənd olmuşdur.

Toponimikası
------------

Erməni mənbələrində kəndin başqa adlarının Günnüd, Günnüd Cəfərli, Günnüd Kalavan olduğu da göstərilir. Çanaxçı kəndinin yaxınlığında Boz Hunnu dağının ətəyində yerləşirdi.

Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Günnüt Cəfərli kimi qeyd edilmişdir. Kənddə 1873-cü ildə 178 nəfər, 1886-cı ildə 209 nəfər, 1897-ci ildə 333 nəfər, 1904-cü ildə 406 nəfər, 1914-cü ildə 409 nəfər, 1916-cı ildə 383 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır, 1918-19 - cu illərdə ermənilər kəndin sakinlərini vəhşicəsinə qırıb dağıtmışlar. Sağ qalanlar öz kəndlərini tərk etməyə məcbur olmuşlar. İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra sağ qalan kənd sakinləri bu doğma ocaqlarına dönə bilmişdir. 1926-cı ildə burada 25 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
1929-1930-cu illərdə kənddə yaşayan azərbaycanlılar köçürülmüş və kənd ləğv edilmişdir.

Toponim türk tayfasından olan dəmirçilər və Cəfərli etnonimləri əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  İbrahim Bayramov Qərbi Azərbaycanın Türk Mənşəli Toponimləri Bakı,2002

Xarici keçidlər
---------------

* http://www.erevangala
*
Koordinat:Sky map 13s 52d 16,3sn; +2º 6' 13″

**NGC 5331**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız
bürcü istiqamətində yerləşir. **Sbc** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Uilyam Herşel tərəfindən 1793-cü ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 5331: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 5307 |
NGC 5308 |
NGC 5309 |
NGC 5310 |
NGC 5311 |
NGC 5312 |
NGC 5313 |
NGC 5314 |
NGC 5315 |
NGC 5316 |
NGC 5317 |
NGC 5318 |
NGC 5319 |
NGC 5320 |
NGC 5321 |
NGC 5322 |
NGC 5323 |
NGC 5324 |
NGC 5325 |
NGC 5326 |
NGC 5327 |
NGC 5328 |
NGC 5329 |
NGC 5330 |
**NGC 5331** |
NGC 5332 |
NGC 5333 |
NGC 5334 |
NGC 5335 |
NGC 5336 |
NGC 5337 |
NGC 5338 |
NGC 5339 |
NGC 5340 |
NGC 5341 |
NGC 5342 |
NGC 5343 |
NGC 5344 |
NGC 5345 |
NGC 5346 |
NGC 5347 |
NGC 5348 |
NGC 5349 |
NGC 5350 |
NGC 5351 |
NGC 5352 |
NGC 5353 |
NGC 5354 |
NGC 5355 |
NGC 5356



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Ellura Kaylasanatxa məbədi** (hind कैलास) - qayalıq bir hind məbədidir, Ellurada yerləşən mağara məbədləri kompleksinin mərkəzi tikintisidir. Kompleksin digər məbəd tikintilərindən Kaylasanatxa məbədini üç dərin (30 metrə qədər) yarğan ayırır.

Tikilmə müddəti
---------------

Kaylasanatxa məbədinin inşası çox uzun bir müddəti əhatə etmişdir. Tikintinin başlanğıcı Raştrakuta sülaləsindən olan Dantidurqanın idarəsi dövrünə təsadüf edir və I Krişnaradcenin dövründə tamamlanır.

Eksteryer
---------

Kaylasanatxa məbədi monolit, tək dayaqlı qayada yonulmuşdur. Məbədin tikintisi inşaat taxtalarının tətbiqi olmadan, qayalıq massivi üzrə yuxarıdan aşağıya doğru yonulurdu. Məbədin özünün uzunluğu 55 m, eni isə 36 metrdir. Səthlər 1980 m² tutan sahəni əhatə edir. Əvvəllər bütün məbəd ağ malayla örtülmüşdü ki, onu qayaların fonunda özünəməxsus bir şəkildə göstərirdi və bunu Ranqa Maxal adlandırırdılar.

İnteryer
--------

Məbədin aşağı hissəsində 8 metr hündürlüyündə kürsülük mövcuddur, hansı ki, mərkəzində fillərin və şirlərin monumental heykəlləri məbədin yuxarı hissəsi üçün əsas kimi xidmət edir və təxminən 3 metr hündürlüyü təşkil edir. Yuxarıdan aşağı məbəd böyük sənətlə yerinə yetirilmiş daş naxılarla örtülmüşdür. Kaylasanatxa məbədinin divarlarında ən maraqlı qabarıq təsvirlər "Ravana, Kaylas dağını devirməyə çalışan", "Qalib-Şiva", "Sitin Oğurluğu" görüntüləridir.

Qalereya
--------

* Yuxarı qayada Şiva məbədiYuxarı qayada Şiva məbədi
* Məbədin eksteryer hissələrindən biriMəbədin eksteryer hissələrindən biri
* Məbədə daxil olan daxıntılara məruz qalmış fil heykəliMəbədə daxil olan daxıntılara məruz qalmış fil heykəli
* Məbədə daxil olan digər daxğıntılara məruz qalan fil heykəllərəMəbədə daxil olan digər daxğıntılara məruz qalan fil heykəllərə
* Məbədin eksteryer görüntüsüMəbədin eksteryer görüntüsü
* Şiva lövhəsiŞiva lövhəsi
* Məbədin eksteryer hissəsindən digər bir görüntüMəbədin eksteryer hissəsindən digər bir görüntü
* Məbəddəki daş sütunda oymalarMəbəddəki daş sütunda oymalar
* Məbəddə yerləşən Şiva linqasıMəbəddə yerləşən Şiva linqası
**Dəmirbulaq məhəlləsi** — İrəvannin qədim məhəllələrindən biri.

Haqqında
--------

1728-ci ildə tərtib olunmuş osmanlı «Müfəssəl dəftər»ə görə, bu dövrdə İrəvan şəhəri 4 məhəllədən («Köhnə şəhər», «Dəmirbulaq», «Dərəkənd», «Təpəbaşı») ibarət olmuşdu.

1831-ci ildə Dəmirbulaq məhəlləsi
---------------------------------

İrəvan şəhəri aşağıdakı hissələrdən ibarətdir:

* 1. Şəhər hissəsi
* 2. Təpəbaşı hissəsi
* 3. Dəmirbulaq hissəsi

Təpəbaşı hissəsinə aid olanlar:

Əhalisi: "İrəvan şəhərinin əhalisi aşağıdakı kimidir:

Azərbaycanlılar: Dəmirbulaq hissəsi - 411 ailə, 789 kişi, 806 qadın, cəmi 1.595 nəfər. 
İrandan köçürülən ermənilər: Dəmirbulaq hissəsi - 48 ailə, 118 kişi, 112 qadın, cəmi 230 nəfər. 
Dəmirbulaq hissəsindəki bütün əhali - 459 ailə, 907 kişi, 918 qadın, cəmi 1.825 nəfər;
Dəmirbulaq hissəsi müharibədən daha artıq ziyan çəkib.

İrəvan şəhərinin imtiyazlı əhalisi:
Dəmirbulaq hissəsi - Azərbaycan türkləri:
14 bəy ailəsi, 46 kişi, 46 qadın, cəmi 92 nəfər
1 mirzə ailəsi, 1 kişi, 1 qadın, cəmi 2 nəfər
7 molla ailəsi, 13 kişi, 16 qadın, cəmi 29 nəfər
11 seyid ailəsi, 22 kişi, 19 qadın, cəmi 41 nəfər
3 dərviş ailəsi, 6 kişi, 4 qadın, cəmi 10 nəfər
Ermənilərdə:
3 məlik ailləsi. 12 kişi, 10 qadın, cəmi 22 nəfər
5 bəy ailəsi, 16 kişi, 13 qadın, cəmi 29 nəfər
1 mirzə ailəsi, 1 kişi, 3 qadın, cəmi 4 nəfər
13 ruhani ailəsi, 55 kişi, 35 qadın, cəmi 90 nəfər

Məhəllədədə doğulmuş ziyalılar
------------------------------

Həmçinin bax
------------

* Dəmirbulaq məscidi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-11-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-24.
2. ↑  "İrəvan şəhərinin Kameral təsviri" kitabının I cildi Nazir Əhmədli
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-11-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-24.

Xarici keçidlər
---------------
**Toktar Əubəkirov** (*qaz.* Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров; *rus.* Токтар Онгарбаевич Аубакиров; d. 27 iyul 1946, Karağandı) — təqaüdçü Hava Qüvvələri zabiti və keçmiş kosmonavt. Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (1988).

Həyatı
------

Toktar Əubəkirov 1946-cı ilin 27 iyulunda Qazaxıstan SSR-nin Karağandı oblastında anadan olmuşdur. 8 illik orta məktəbi bitirdikdən sonra Temirtau tökməxanasında işləməyə başlamışdır. 1965-ci ildə Armavir Hərbi Aviasiya İnstitutuna qoşulmuşdur. 1975-ci ildə M.Qromov Test Pilot Məktəbinə qəbul olunana qədər SSRİ Hava Qüvvələrində Uzaq Şərq sərhədlərində döyüş pilotu kimi xidmət vermişdir.

Test pilot karyerası
--------------------

1976-1991-ci illərdə test pilotu kimi fəaliyyət göstərmişdir. Bu müddət ərzində 50-dən çox təyyarə tipini sınaqdan keçirmişdir. SSRİ-də şimal qütbünü keçən ilk pilot olmuşdur.

Kosmonavt kimi
--------------

1991-ci ildə SSRİ və Qazaxıstan SSR arasındakı müqaviləyə əsasən Qaqarin Kosmonavtika Təlim Mərkəzində məşq etməyə başlamışdır. 2 oktyabr 1991-ci ildə rus kosmonavtı Aleksandr Volkov və avstriya kosmonavtı Frans Fibeklə Baykonur aerodromundan qalxan Soyuz TM-13 gəmisi ilə kosmosda 7 gün 22 saat 12 dəqiqə vaxt keçirmişdir.

Mükafatları
-----------

Qazax markasında
* "Şərəf nişanı" ordeni - 1987
* Sovet İttifaqı Qəhrəmanı - 1988
* Lenin ordeni - 1988
* Avstriya Respublikasına xidmətlərinə görə Şərəf ordeni (2) - 1988, 1993
* Əməkdar SSRİ Test pilotu - 1990
* SSRİ Pilot-kosmonavtı - 1991
* "Oktyabr inqilabı" ordeni - 1991
* Qazaxıstan Pilot-kosmonavtı
* Qazaxıstan Xalq Qəhrəmanı - 1995
* Otan ordeni - 1995
* "Kosmosda Tədqiqat" ləyaqət medalı - 12 iyul 2011

Xarici keçidlər
---------------

* Spacefacts
* Test pilotları Arxivləşdirilib 2003-08-16 at the Wayback Machine
Amerikanın İspaniya sahilləri tünd qırmızı rənglə göstərilib. İspaniyanın koloniyaları sarı rənglə göstərilib.
**Amerikanın İspaniya sahilləri** — İspaniya imperiyasının Amerika qitəsindəki koloniyalarının Karib dənizi və Meksika körfəzinin sahillərini əhatə edən kontinental əraziyə verilən ad. XLVII və XLVIII əsrlərdə bu sahilyanı ərazilərin cənub hissəsi Tyerra Firme vilayəti və ya "kontinental vilayət" olaraq bilinirdi.

Konsepsiya
----------

Termin ABŞ-nin indiki Florida ştatını, Meksika körfəzinin Texas ştatı və Meksikadakı qərb sahillərini, Mərkəzi Amerika və Cənubi Amerikanın şimal sahillərini əhatə edirdi.

XLVII əsrdən XIX əsrə qədər Amerikanın İspaniya sahilləri Amerikanın qızıl, gümüş, odun və heyvan dəriləri kimi təbii sərvətlərinin İspaniyaya göndərildiyi yer idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Litl Benerson.* The Buccaneer's Realm: Pirate Life on the Spanish Main, 1674-1688'. Potomac Books. 2007. 2022-05-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-02.

Ədəbiyyat
---------

* *Karl Zauer.* The Early Spanish Main. Berkeley and Los Angeles: University of California Press 1969.

Xarici keçidlər
---------------

* "Reefs, Wrecks and Rascals". Melfisher.org. Archived from the original on 2012-02-06. İstifadə tarixi: 2018-06-02.
**Arne Tiselius** — isveç kimyaçısı.

Həyatı
------

İsveç kimyaçısı Arne Vilhelm Kaurin Tiselius 1902-ci ilin avqustun 10-da Stokholmda anadan olmuşdur. 1925-ci ildə Upsal universitetini bitirmişdir. Həmin universitetdə işləmiş, 1938-ci ildən professor vəzifəsində çalışmış, 1951-ci ildən biokimya institutunun direktoru olmuşdur. 1946-1950-ci illərdə təbiət elmləri sahəsində tədqiqatlar sahəsində İsveç dövlət şurasının sədri olmuşdur. O, 1971-ci ilin oktyabrın 29-da vəfat etmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Əsas elmi işləri adsorbsiya və elektroforezə həsr olunmuşdur.

1931-1935-ci illərdə frontal adsorbsiyalı xromatoqrafiya üsulunu yaratmışdır. Bu üsulun köməyi ilə aminturşular, peptidlər, karbohidratlardan ibarət qarışığın keyfiyyət və miqdari analizini apara bilmişdir. 1935-ci ildə elektroforez sahəsində apardığı tədqiqatlar nəticəsində biokalloidlərin müxtəlif modifikasiyalı elektroforetik analizini işləyib hazırlamışdır (mikroelektroforez, kağız üzərində elektroforez, immunoelektroforez). Biokimyada bir sıra tətbiqi məsələləri həll etmək üçün elektroforetik üsulu tətbiq etmişdir. Belə məsələlərə normal və pataloji zərdabların tədqiqi və ayrılması, təmiz zülalların və qarışıqlarının, fermentlərin, nukleoproteid-lərin, nuklein turşularının və aminturşuların tədqiqi və ayrılması aiddir. İmmunoelektroforezin köməyi ilə qanın normal zərdabının zülal strukturunun öyrənilməsinin əsasını qoydu və qan zərdabından 3 müxtəlif zülalı ayırdı (indi qan zərdabından 20-dən çox zülal tapılmışdır).

İş fəaliyyəti
-------------

1951-1955-ci illərdə Beynəlxalq nəzəri və tətbiqi kimya ittifaqının prezidenti olmuşdur. 1960-1971-ci illərdə kimya üzrə Nobel komitəsinin prezidenti olmuşdur. Bir çox elmlər akademiyalarının və elmi cəmiyyətlərin üzvü olmuşdur.

Nobel ilə mükafatlandırılma
---------------------------

Tiselius 1948-ci ildə "elektroforezin və adsorbsiyalı analizin tədqiqinə, xüsusən zərdabın zülallarının kompleks təbiəti ilə əlaqədar olan kəşfə görə" kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Arne Tiselius // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. ↑  Arne Wilhelm Kaurin Tiselius // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2  Тиселиус Арне // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
4. ↑  .
5. ↑  .
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu məqalə **Şəhər** haqqındadır. **Çay** üçün **Pripyat çayı** səhifəsinə baxın.* |

**Pripyat** (*ukr.* Прип'ять) — Ukraynada şəhər.

"Çernobıl"ın məhv etdiyi şəhər
------------------------------

 *Əsas məqalə: Çernobıl faciəsi*
Pripyatdan evakuasiya barədə xəbərdarlıq
26 aprel, 03:00. Çernobıl AES-ın 4-cü reaktorunda partlayış meydana gəlir. O gecə Çernobılın 10 km-lik təhlükəli ərazisində yerləşən 49 min sakini olan Pripyat şəhəri boşaldılmalı olur. Gecə yarısından etibarən yüzlərlə avtobus şəhərin mərkəzinə gətirilir. Ordu yardım üçün əhaliyə kömək edir. İnsanlar evlərini o qədər tez boşaltmağa məcbur edilir ki, özləri ilə bir neçə geyim əşyası və yalnız şəkil albomlarını götürməyə icazə verilir. Pripyatı tərk edən avtomobil karvanının uzunluğu 20 km-ə çatır. Boşaltma işləri 30 saata yekunlaşır.

1970-ci ildə qurulan Pripyat şəhəri 30 saat ərzində xarabalığa çevrilir və bu, 900 il belə davam edəcək. Çünki Çernobıl AES-in partlaması nəticəsində ətrafa sızan ən zərərli radioaktiv maddələrin tamamilə yox olması üçün 900 il gözləmək lazımdır.

Bütün radioaktiv maddələrin yox olması üçün isə, 48 min il vaxt lazımdır.

Pripyatlılar isə başqa bir yerdə həyatlarına davam edirlər. Onlardan bir çoxu radiasiyanın təsirindən xilas ola bilməyib.

Çernobılda 4-cü reaktorun partlaması nəticəsində havaya qarışan radioaktiv maddələrin miqdarı Hiroşima və Naqasakiyə bomba atılan zaman havaya qarışan maddələrin miqdarından 100 dəfə çox olub. Bu maddələr küləyin təsiri ilə hətta Afrika qitəsinə də çatıb.

Hesablamalara görə, Ukraynanın 18 min kvadrat-kilometr ərazisi radiaktiv çirklənməyə məruz qalıb.

Mədəniyyətdə
------------

* İnsanlar sonra həyat filmində.
* S.T.A.L.K.E.R. oyun seriyasında
* Call of Duty 4: Modern Warfare oyundaki iki misiyası Pripyatda keçirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Баранчиков Е. В.* ПРИПЯТЬ // Böyük Rusiya Ensiklopediyası (rus.). Москва: Большая российская энциклопедия, 2015. Т. 27. С. 519.
2. ↑  .
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-05.

Xarici keçidlər
---------------

* Hayalet şehir Pripyat
**İspanaq** (*lat.* Spinacia) – pəncərkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Növləri
-------

### Azərbaycanın dərman bitkiləri

* Dirrik ispanağı (*Spinacia oleracea*)

A, C, E və B qrupu vitaminləri ilə dəmir, maqnezium, fosfor və yod mineralları və zülal baxımından olduqca zəngin bir qidadır.

Faydaları
---------

Bədənin immunitetini artırar və bədənə qüvvət verər. Yorğunluğu aradan qaldırar. Zehni qüvvətləndirər. Yaşlılıqla bağlı qavrama və mənimsəmə çətinliklərini aradan qaldırar. İspanaq qan azliğında yaxşı təsirilə yanaşı, xərçəng, ürək-damar xəstəlikləri zamanı çiy qəbulu effektlidir.Həmçinin ağız, boğaz və ağciyər xəstəliklərinə qarşı da faydalıdır. Yüksək təzyiqə, iflicə və xüsusilə yaşlılıqla bağlı görmə pozuqluqlarına yaxşı təsir edir. Hamilələrə və doğulacaq uşağa güc verər. Sinirləri yatırar və sakitlik verər. Həzmi asanlaşdırar. Sidik qovucu təsiri də var. Babasil xəstəliyində(Hemoroyda) yaxşı effekt verir. Yara və yanıqların regenerasiyasını(toxumanin özünü bərpa xüsusiyyətini) sürətləndirər. Sümükləri və dişləri gücləndirər. Diş çürümələrinin qarşısını alır. Qanda xolesterinin miqdarını salar. Şəkər xəstələrinə faydalıdır.

İstifadəsi
----------

İspanaq salatlara və şorbalara qatıla biləcəyi kimi yeyilə də bilər.İspanağı qaynadıb suyunu içmək bədənə qüvvət və dinclik verər. Dəri baxımı üçün də istifadə edilər. İspanaq qaynamış südə batırılıb yüzə və boyuna maska edilə bilər. Bu maska sızanaqlara qarşı da faydalıdır. İspanağın bütün bu faydalarının yanında revmatizm, oynaq iltihabı və böyrək daşı olanlara tövsiyə edilmir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linney K.* Genera plantarum eorumque characteres naturales, secundum numerum figuram, situm, & proportionem omnium fructificationis partium. 5 Stokholm: 1754. S. 452. doi:10.5962/BHL.TITLE.746
2. ↑  *Linnæi C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 1027.
3. ↑  Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
4. ↑  Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q148968
* Wikispecies: Spinacia
* APDB: 195044
* EoL: 71097
* EPPO: 1SPQG
* FNA: 131008
* FoC: 131008
* GBIF: 3083646
* GRIN: 11405
* iNaturalist: 84084
* IPNI: 7004-1
* IRMNG: 1373289
* ITIS: 20708
* NBN: NHMSYS0000463898
* NCBI: 3561
* NZOR: 75020c8b-76dd-4c65-a020-d4b2da9c5849
* PLANTS: SPINA
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:7004-1
* Tropicos: 40003629
* VASCAN: 1710
* WFO: wfo-4000036093

 |
Ejen Delakrua tərəfindən 1824-cü ildə çəkilmiş "Xios qətliamı" əsəri.
**Xios qətliamı** (*yun.* Η σφαγή της Χίου) — 1822-ci ildə, Yunanıstan İstiqlaliyyət müharibəsi zamanı Osmanlı qoşunları tərəfindən Xios adasında on minlərlə yunanın öldürülməsi hadisəsi. Ətraf adalarda yaşayan yunanlar Xios adasına gələrək ada əhalisini üsyana qoşulmağa təşviq etmişdilər. Buna cavab olaraq Osmanlı əsgərləri adaya eniş etmiş, minlərlə insanı qətlə yetirmişdir. Xristianların qətliamı beynəlxalq ictimaiyyətin narazılığına səbəb olmuşdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Dadrian, Vahakn N.* Warrant for Genocide: Key Elements of Turko-Armenian Conflict. New Brunswick: Transaction Publishers. 1999. səh. 153. ISBN 1-56000-389-8.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Christopher A. Long – The Series of EventsArxivləşdirilib 2018-04-08 at the Wayback Machine
* *The Massacres of Chios Described in Contemporary Diplomatic Reports*, edited and with an introduction by Philip P. Argenti (London: John Lane the Bodley Head Ltd. 1932).
**İsoroku Yamamoto** (*yap.* 山本 五十六; 4 aprel 1884[…] – 18 aprel 1943[…], Buqenvil) — Yaponiya Marşal Admiralı. O, İkinci Dünya müharibəsi ərəfəsindən ölümünə qədər Birləşmiş Donanmanın Ali Baş Komandanı olmuşdur. Yamamoto Yaponiya imperiyasını hərbi dəniz donanmasında bir sıra mühüm vəzifələr daşımış və xüsusilə Dəniz Aviasiyasının inkişafında və yenidən təşkilində mühüm işlər görmüşdür. O, İkinci Dünya Müharibəsində Ali Baş Komandan vəzifəsini tutmuş və Pörl-Harbora hücum əməliyyatı və Miduey döyüşü təşkilində vəzifələr daşımışdır. Amerika Silahli Qüvvələrinin hərbi əməliyyatı nəticəsində Yamamotoyu daşıyan təyyarə hədəf alınaraq öldürülmüşdür.

Ailəsi
------

4 aprel 1884-cü ildə samuray Tokano Teykiçinin altıncı oğlu olan İsoroku Sadayoşi Hokkyido adasındakı Kuşingun Sonşomura kəndində anadan olmuşdur. Oğlan varisi olmayan nüfuzlu bir ailənin övladlığa götürməsi nəticəsində Yamamoto soyadını almışdır. Anadan olduğu ildə atasının 56 yaşında idi və bu səbəbdən öz oğluna 56 mənasına gələn İsoroku adını qoymuşdur. 1918-ci ildə Reyko Mihaşi ilə evlənir və bu evlilikdən iki oğlu və qızı olur.

Karyera
-------

1896-cı ildə daxil olduğu Hiroşima Hərbi Dəniz Akademiyasından 1904-cü ildə məzun olur.1905-ci ildə Tsuşima müharibəsində(Rusiya-Yaponiya) iştirak edir və sol əlinin iki barmağını itirir.Daha sonralar ildə Tsukiji Hərbi Dəniz Akademmiyasına(1913-1919) və Harvard Universitetində(1919-1921) təhsil alır.1923-cü ildə Kapitan vəzifəsinə yüksəlir.13 Aprel, 1924-cü ildə ABŞ-nin Hərbi Donanma Kollecinə səfər edən nümayəndə heyətində Kapitan Rütbəlisi kimi iştirak edir.1934-1935 illərində Londonda Dənizçilik Konfrasında Yaponiya nümayəndə heyətinə sədrlik edir. 1936-cı ildə Yaponiya Donanmasına Nazir Müavini kimi təyin olunur və müharibə gəmilərinin iri həcmli istehsalına qarşı çıxaraq təyyarə platformalı gəmilərin istehsalının stimullaşdırılması üçün səy göstərir.

Yaponiyanın Almaniya ilə ittifaqına qarşı olması və 1939-cu ildə Yangtze çayı üstündəki Amerikan hücum qayıqlarına müdaxilə edilməsinə görə ABŞ səfirindən üzr istəməsi sərt tənqid olunmasına səbəb olur. Lakin bütün bunlara baxmayaraq 1939-cu ildə Birləşmiş Donanmanın Ali Baş Komandanı təyin olunur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Yamamoto Isoroku // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2  Isoroku Yamamoto // Store norske leksikon (бук.). 1978. ISSN 2464-1480
3. 1 2  Ямамото Исороку // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) · Notable Names Database · Prabook |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave · WikiTree |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 16682566g, 12653425p · GND: 118960997 · ISNI: 0000 0000 8349 8414 · LCCN: n79095556 · NDL: 00318804 · NKC: jn20000720112 · NLG: 109776 · NLP: A11960309 · NTA: 075010038 · NUKAT: n2003033163 · SUDOC: 050617478 · VIAF: 811635 · WorldCat VIAF: 811635 |

 |
**Əmanət kassaları və kiçik kredit məsələləri idarəsi** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin təsərrüfat-iqtisadi həyatını canlandırmaq və pul dövriyyəsini tənzimləmək məqsədilə yaradılmış qurum.

Funksiyası
----------

Bu qurumun funksiyasını həyata keçirən vəzifə, əsasən, Dövlət Bankına həvalə olunmuşdu. Bank həmin vəzifəni daha mükəmməl şəkildə yerinə yetirmək üçün onunla əlaqədə işləyən və ya onun göstərişləri əsasında fəaliyyət göstərən digər idarələrlə əməkdaşlıq etməli idi. Bunların sırasında əmanət kassaları birinci yer tuturdu. Ona görə də Azərbaycanın əmanət kassalarını işə salmaq üçün 1919-cu il oktyabrın 11-də Parlament Azərbaycan dövlət əmanət kassalarının nizamnamələrini, ştat cədvəlini və smetalarını təsdiq etdi. Bakı, Gəncə, Ağdaş, Göyçay, Zaqatala, Qazax, Quba, Nuxa (Şəki), Salyan, Şamaxı, Şuşa və s. xəzinədarlıqları və onların qeydiyyatında olan poçt-teleqraf kassalarındakı mərkəzi əmanət kassalarını açdı.

Əmanət kassaları
----------------

Əmanət kassalarının vəzifəsi artıq pul kütləsini dövriyəyə cəlb etəmk idi. Bundan əlavə, Dövlət Bankına əmanət kassaları vasitəsilə daxil olan vəsait Hökumətin göstərişinə uyğun olaraq, bank tərəfindən istifadə edilirdi. Azərbaycanın dövlət əmanət kassaları Rusiyadakı əmanət kassaları üçün səciyyəvi olan forma və prinsiplər əsasında fəaliyyət göstərsə də, bu kassaların ölkə həyatının iqtisadi və siyasi şəraitindən doğan bəzi özəllikləri də vardı: 

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin özünün faizli kağızları olmadığına görə, əmanət kassalarının öz passivlərini yerləşdirmək, habelə maliyyə nazirinin təsdiq etdiyi siyahıya əsasən və ya onun göstərişi ilə əmanətçilər üçün onların tapşırığına görə hər cür faizli kağızlar almaq hüququ vardı. Dövlət faizli kağızlar buraxacağı təqdirdə bu tədbir əhəmiyyətli ola bilər, eləcə də yerli ipoteka kağızlarının məzənnəsinin möhkəmlənməsinə xidmət edərdi. 

Əməliyyat kassalarının əməliyyatlarını inkişaf etdirmək və pul dövriyyəsinin qaydaya salınmasına, yəni əmanət kassalarında çek dövriyyəsinin tətbiqinə kömək etmək məqsədi ilə Maliyyə Nazirliyi bu sahədə dəyişikliklər aparılmasını nəzərdə tutmuşdu. Əmanət kassalarına nəzarət və rəhbərlik üçün Azərbaycan Dövlət Əmanət Kassaları idarəsi yaradılmışdı. Ona kiçik kredit idarələrinə rəhbərlik və nəzarət etmək də həvalə olunmuşdu.

1920-ci il yanvarın 15-də Parlamentin təsdiq etdiyi qanuna uyğun olaraq, əsas kapitalın yaradılması və artırılması üçün kiçik kredit idarələrinə borc verilməsi nəzərdə tutulmuşdu. Bundan ötrü Azərbaycan əmanət kassaları və kiçik kredit idarələrinin sərəncamındakı xüsusi fonda xəzinə vəsaitindən 2 milyon manat ayrılmalı idi. Aprel işğalı (1920) nəticəsində digər maliyyə qurumları kimi əmanət kassaları və kiçik kredit idarələrinin fəaliyyəti də yarımçıq qaldı.

Həmçinin bax
------------

* Bank əməliyyatları
* Bank

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, I cild, "Lider nəşriyyat", Bakı-2004, səh. 361
**Tamaşa Rüstəm qızı Əliyeva** (15 may 1921, Alıbəyli, Ağdam rayonu – 30 aprel 1998, Alıbəyli, Ağdam rayonu) — Azərbaycanda pambıq üstası, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, SSRİ Ali Sovetinin və Azərbaycan SSRİ Ali Sovetinin deputatı.

Həyatı
------

Tamaşa Əliyeva 15 may 1921-ci ildə Ağdam rayonunun Alıbəyli kəndində anadan olmuşdur. Pambıqçılıq sahəsində yüksək naliyyətlər əldə etdiyinə görə ona Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adı verilmişdir.

Tamaşa Əliyeva rayonun bir cox təsərrüfatlarında kolxoz sədri işləmiş, rayon partiya komitəstnin büro üzvü olmuş, SSRİ Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri Sərgisinin iştirakçısı olmuş, SSRİ Ali Soveti plan büdcə komissiyasının üzvü olmuşdur. Onun adına çoxlu oçerklər yazılmış, Teymur Elçinin sözlərinə Əşrəf Abbasovun bəstələdiyi "Qarabağın qızları" mahnısı həmin dövrlərdə dillər əzbəri olmuşdur.

Tamaşa Əliyeva Ağdam rayon istehsalat idarəsinin rəisi vəzifəsində çalışmış, ömürünun son dövrlərində rayon icra hakimiyyətinin Üçoğlan ərazi nümayəndəsi vəzifəsində çalışmış, 1998-ci ildə vəfat etmiş, Alıbəyli kəndində dəfn olunmüşdür.

O Lenin ordeni, bir çox orden və medallarla təltif olunmuş, SSRİ Ali Sovetinin və Azərbaycan SSRİ Ali Sovetinə dəfələrlə deputatı seçilmişdir.

İstinadlar
----------



| ⛭SSRİ Sosialist Əməyi Qəhrəmanı |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • V  • Y  • Z **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** |  |
**Alabəzək usneya** (*lat.* Usnea florida) — IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir– VU D2. Nadir növdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Tallomu kolşəkilli, dəstəvari-dikduran, uzunluğu 5-10 sm-ə qədər, sarı-yaşılımtıl, bozumtul –yaşıl rənglidir, dixomik yaxud simpodial şaxələnmişdir. Budaqları silindrik, qabıq təbəqəli, üst hissəsi sıx məməcik və fibrillərlə örtülüdür. Apotesilər çoxsaylıdır, diski açıq rəngli, kənarları kirpiklərlə əhatə olunmuşdur. Tallom və özək KOH təsirindən saralır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Mezofitdir, sporla çoxalır. Antimikrob xüsusiyətinə görə qədim xalq təbabətində və tibdə dərman bitkisi kimi istifadə olunur.

Yayılması
---------

Zaqatala rayonu (Zaqatala Dövlət Qoruğunda), Qusar rayonu (Hil kəndin cənub –qərb hissəsi), Göygöl rayonu (Göygöl Dövlət Təbiət Qoruğu 1700-1800m). Dağ meşədə yarpaqlı ağacların qabığında yayılmışdır.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiya azalır. Antropogen və iqlim təsirləri növün itmə təhlükəsini gələcəkdə yarada bilər.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Əhali tərəfindən ağacların qırılması və atmosferin çirklənməsidir.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Növün arealını xəritələşdirmək. Populyasiyaları üzərində daim nəzarət təşkil etmək lazımdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3
2. 1 2  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri. II nəşr. Bakı: 2013
3. ↑  Бархалов Ш.О. 1969
4. ↑  Шретер А.И. 1979
5. 1 2  Атлас ареалов и ресурсов лекарственных растеный СССР, 1980
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-07-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-16.
7. ↑  Новрузов В.С. 1990
**Gürcü doqquzdonu** (*lat.* Lonicera iberica) — bitkilər aləminin fırçaotuçiçəklilər dəstəsinin doqquzdonkimilər fəsiləsinin doqquzdon cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Qafqazda, Şimali İranda yayılmışdır. İlk dəfə Gürcüstanda təsvir edilmişdir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1,5-3 m-ə çatan, alçaqboylu, dağınıq çətirli koldur. Yarpaqları 2-4 sm uzunluğunda qısa saplaqlı, xırda, yumurtavarı-ovalşəkillidir, hər iki tərəfi, xüsusilə alt hissəsi sıx tükcüklüdür. Çiçəkləri ağ və ya sarımtıl rəngli olub, xaricdən zəif tüklüdür, orta hissəsi qabarıqdır, 5-6 yaşından çiçəkləyir, nektarlıdır. Kasacığı sarımtıldır, yatıq tükcüklüdür. Vegetasiyası aprelin ikinci yarısından başlayaraq oktyabrın axırı, noyabrın əvvəlinə qədər davam edir. Tezböyüyən bitkidir. Meyvələri 6-8 yaşından başlayıb avqustun ikinci yarısında və ya sentyabrın birinci yarısında yetişir. Qırmızı rəngli giləmeyvələri yeməlidir, iki ədədi bir-birinə bitişikdir. Toxum və ya qələmlərlə çoxaldılır.

Ekologiyası
-----------

Qışa az davamlıdır. Meşə bölgələrində — düzəndən başlamış orta dağ qurşağına qədər olan ərazilərdə bitir. Son dövrlərdə dekorativ bitki kimi bir çox özəl həyətyanı sahələrdə becərilir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda, Lənkəranda, Astarada, Masallıda təsadüf edilir. Mərkəzi Nəbatat Bağında və Mərdəkan dendrarisində introduksiya edilmişdir. Abşeronda mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Dekorativ bitkidir, yaşıllıqlarda və torpaq eroziyasına qarşı aparılan meşə - meliorasiya tədbirlərində istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17435134
* Wikispecies: Lonicera iberica
* EPPO: LONIB
* GBIF: 5599098
* GRIN: 22584
* iNaturalist: 559015
* IPNI: 148836-1
* NCBI: 486674
* NZOR: 6d965463-c454-4473-b297-451557dd5d82
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:148836-1
* Tropicos: 6000464
* WFO: wfo-0000359590

 |