recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hоvuzlu yаşаyış yеri** — Yuxarı Buzqov kəndinin qərbində hündür təpənin üzərində yеrləşir. Yаşаyış yеrinin ərаzisində bir nеçə yеrdə yаşаyış binаsı üçün bünövrə qаzıldığındаn Еrkən Tunc dövrünə аid kеrаmikа pаrçаlаrı üzə çıхmışdır. Lаkin аrаşdırmаlаr göstərdi ki, yаşаyış yеrində mədəni təbəqə çох yığılmаmışdır. Tаpıntılаr bаşlıcа оlаrаq yеrüstü mаtеriаllаrdаn ibаrətdir. Оnlаr qаrа, bоz və çəhrаyı rəngdə bişirilmiş küpə tipli qаblаrın аğız hissəsi və qulplаrının pаrçаlаrı ilə təmsil оlunmuşdur. Yаşаyış yеrinin ərаzisi 2 hеktаrdır. Yаşаyış yеri köçmə mаldаrlıqlа məşğul оlаn mаldаr tаyfаlаrа аiddir. Аbidəni е.ə. IV-III minilliklərə аid еtmək оlаr. Qеyd еtmək lаzımdır ki, yаşаyış yеrinin ərаzisindən Аntik və Оrtа əsrlərə аid kеrаmikа nümunələri də аşkаr оlunmuşdur. Bunа əsаsən yаşаyış yеrinin uzun müddət istifаdə оlunduğunu dеmək оlаr.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bахşəliyеv, Vəli.* Nахçıvаnın аrхеоlоji аbidələri (PDF) (az.). Bakı: "Elm". 2008. 301s. 2019-04-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-04-12.
**Middendorf körfəzi** (*rus.* Залив Миддендорфа) — Kara dənizində, Taymır yarımadasının şimal-qərb sahilində yerləşən körfəz. Körfəz fiord formasına malikdir. Körfəz Zarya yarımadasının daxilinə uzanır. Qərbdən aşıq dənizə çıxışı vardır. Burada çoxlu sayda adalar vardır. Körfəzin akvatoriyasında çoxlu sayda ada vardır. Onlar arasında Rıkaçev adası ən irisidir. Körfəzə Tolevaya çayı tökülür. İqlimi olduqca sərtdir. İlin doqquz ayı buzla örtülü olur. Bəzi illərdə hətta buzdan heç tamam azad ola bilmir. Körfəzin sahilləri tundra ilə örtülüdür. Böyük Arktik qoruğunun xüsusi hissəsini təşkil edir.

Coğrafiyası
-----------

Körfəz qərbdən şərqə doğru uzanır. Şərq istiqamətdə eni azalır. Qriqorev və Semyonov boğazları ilə Kara dənizi ilə əlaqələnir. Körfəzdə yerləşən adalar:Vild, Şren, Yarjinski, Povorotıy, Rıkaçyov. Yarjınski, Suiti qayası və Rıkaçyov adaları onun açıq dənizə birləşdiyi hissədə yerləşir. Körfəzin ən iri adası Rıkaçyovdur. Körfəzdə yerləşən Burunlar:Adams, Pestik, Qornostayev, Opasnıy, Klin. Körfəzin şimal-qərbində Zuyev yarımadası yerləşir. Yarımada şimadan materikə ensiz bərzəxlə birləşir.

Araşdırılma tarixi
------------------

İlk dəfə Middendorf körfəzinin sahillərini Xariton Laptev 1741-ci ilin mayında Böyük Şimal ekspedisiyası zamanı araşdırmışdır. 12 iyun 1741-ci ildə onun dəstəsi ilə Sümün İvanoviş Çelyuskinin qrupu görüşmüşdür. Leman burnunda qədim ocaq yeri aşkar edilmişdir. Araşdırmalar onu göstərir ki bölgəni Dmitri Laptevin dəstəsindən öncədə ziyarət etmişlər. Böyük ehtimalla bura gələnlər XVII əsr rus səyyahları olmuşlar. Bununla belə Laptev körfəzə ad qoymamışdır.
1900-ci ildə Üduard Tolun ekspedisiyası «Zarya» gəmisində körfəzdə araşdırma işləri aparmışdır. Məhz Eduard Toll körfəzi öz qohumunun şərəfinə adlandırmışdır. Tarımada məşhur alin və Ta\ymırın araşdırmaşısı olan Aleksandr Fedoroviç Middendorfun şərəfinə adlandırılmışdır.

Eduard Tollun xəzinəsi
----------------------

Eduard Toll körfəz sahilindsə olarkən burada ərzaq saxlanılan saxlancın hazırlanmasına göstəriş vermişdir. Bu Taymırın sahillərinə gələn səyyahlar üçün biravantaj idi. Ancaq Üsuard Toll ondan heç zaman istifadə etməmişdir.
1973-cü ildə Komsomolskaya Pravda ekspedisiyası Eduard Tollun xəzinəsini aşkarlayaraq çıxarırlar. Burada qalan ərzaqlar xarab olmamışdı. Bu tapıntılar onu göstərmişdir ki, şimal zonasında ərzaqları yük illiklər belə saxlamaq mümkündür. 
Bu hadisə SSRi Ət və Süd sənayesi Nazirliyinin marağıana gəlmişdir. Bu məqsədlə 1974 və 1980-ci illərdə iki ekspedisiya təşkil edillmişdir. Analojio ekspedisiyalar 2004 və 2010-cu illərdədə təşkil olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  В. Магидович, И. Магидович. «Географические открытия 17-18 веков», М. 2004
2. ↑  *Синюков В. В.* Александр Васильевич Колчак : Ученый и патриот : в 2 ч./ В. В. Синюков; отв. ред. А. П. Лисицын ; Ин-т истории естествознания и техники им. С. И. Вавилова РАН. — М.: Наука, 2009. — ISBN 978-5-02-035739-6, Ч.1, С. 231
3. ↑  "В. Бурляк Хождение к морям студеным. Толль". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-27.
**İnya gölü** (birm. အင်းယားကန် [ʔíɴjá kàɴ]; keçmiş adı **Viktoriya gölü**) — Myanmanın Yanqon vilayətinin ən böyük gölü. Göl Myanmada məşhur əyləncə və romantika yeri kimi tanınır. Göl Yanqon şəhərinin işgüzar hissəsindən 10 km şimalda yerləşir. İnya gölü şimaldan Parami yolu, qərbdən Pyay yolu ilə, cənub-qərbdən İnya yolu ilə, cənubdan Alleya Universiteti ilə, şərqdən Kaba Aye Paqoda yolu ilə hüdudlanır.

Tarix
-----

İnya gölü parkında toplaşan gənclər.
İnya gölü 1882-1883-cü illərdə Britaniya Burması tərəfindən Yanqon şəhərinin su ehtiyacını qarşılamaq üçün yaradılmış su anbarından törəmişdir. Göl musson mövsümündə yaranmış kiçik təpələrin birləşməsindən formalaşmışdır. Borular və kabellər İnya gölünü Yanqonun işgüzar hissəsinin yaxınlığında yerləşən Kandavqyi gölü ilə əlaqələndirir.

1960-cı ildə Ranqun Universiteti tərəfindən gölün yaxınlığında İkinci Uzaq Şərq Regional Skaut Konfransı keçirilmişdir, Birinci Uzaq Şərq Peşəkar Skautlar Məşq Konfransı isə gölün yaxınlığındakı İnyale düşərgəsində baş tutmuşdur.

16 mart 1988-ci ildə 8888 üsyanı hadisələri zamanı iki tələbənin öldürülməsinə etiraz əlaməti olaraq tələbələr gölün yaxınlığındakı Prome yolunda (indiki Pyay yolu) yürüyüş keçirmişlər. Tələbələr ilə *Lon Hteyn* polisləri arasında baş vermiş qarşıdurmada bir çox insan ölmüş və yaralanmışdır.

4 may 2009-cu ildə ABŞ vətəndaşı Con Ulyam Yettau siyasi məhbus olan Aunq San Suu Kyinin həbsdə olduğu evə icazəsiz İnya gölü vasitəsilə üzüb girdiyi üçün həbs olunmuşdur. 7 il cəza alan Yettau ABŞ hökumətinə təslim edilmişdir.

Xüsusiyyət
----------

Gölün sahili.
İnya gölünün ətrafı Yanqon şəhərinin ən heyranedici yerlərindən biridir. Gölün ətrafında, Yanqon Universitetinin cənub-qərbində ictimai park yerləşir, gölün sahillərinin böyüj hissəsi isə ölkənin ən bahalı özəl mülklərindən biridir. Gölün sahillərində Aunq San Suu Kyi, Ne Vin və ABŞ-nin Myanmadakı səfirlərinin mülkləri yerləşir.

Gölə ən populyar ictimai keçid Kaba Aye Paqoda yolu vasitəsilədir. Yanqon Universitetinin yaxınlığında yerləşən İnya və Pyay yolları ilə də gölə daxil olmaq olar. Göl ətrafında piyada dövrə vurmaq 2 saat çəkir.

İnya gölü parkı
---------------

Yanqon Universitetinin yaxınlığında yerləşən bu ictimai parkın sahəsi 15 hektardır. Park universitet tələbələrinin ən məşhur romantik görüş yeridir. Myanma romanlarında, filmlərində, mahnılarında bu parkın adı dəfələrlə çəkilir. Ziyarətçilər parkda üzə, qayığa minə, avar çəkə bilərlər. Yanqon şəhərinin əsas üzgüçülük klubu göl üzərində qurulub.

İstinadlar
----------

1. ↑  GeoNames (ing.). 2005.
2. 1 2  Transactions of the Seventh International Congress of Hygiene and Demography. Eyre and Spottiswoode. 1892.

Ədəbiyyat
---------

* *Ranqun tarixi*, B.R. Pirn, American Baptist Missionary Press, 1939
* *Skauitinq Dünya boyunca*, Con Vilson, birinci nəşr, Blandford Press, 1959

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***İnya gölü*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* İnya gölündə səhər (Flickr şəkilləri)
* İnya gölü sahil bağı (Flickr şəkilləri)
**Suriya Prezidenti** — Suriya Ərəb Respublikasının lideri. Vəzifəni 17 iyul 2000-ci ildən Hafiz Əsədin oğlu Bəşşar əl-Əsəd icra edir.

Namizədliyə aid qaydalar
------------------------

Suriya konstitusiyasının 84-cü və 85-ci maddələrinə əsasən, Respublika Prezidenti vəzifəsinə namizəd:

1. Xalq Məclisinin ən az 35 üzvünün dəstəyini əldə edin
2. 34 yaşdan yuxarı olun (yeni qanunla)
3. Seçkidən 10 il əvvəl Suriyada davamlı yaşadıq
4. Suriyalı olan doğuşdan Suriyalı olun
5. Suriyalı olmayan bir həyat yoldaşı ilə evlənməyin
6. Həmçinin Konstitusiyada "Respublika Prezidentinin dini İslamdır" deyilir.

31 yanvar 1973-cü ildə Hafiz Əsəd milli böhrana səbəb olan yeni Konstitusiyanı tətbiq etdi. Əvvəlki konstitusiyalardan fərqli olaraq, bu, Suriya prezidentinin müsəlman olmağını tələb etməmiş, Həma, Hüms və Hələbdə Müsəlman Qardaşlar və üləmanın təşkil etdiyi şiddətli nümayişlərə səbəb olmuşdur. Onlar Əsədi "Allahın düşməni" kimi etiketlədilər və onun hakimiyyətinə qarşı bir cihad kimi çağırdılar.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Telegram · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram · YouTube |
**Aminat Abdulmanapova** (15 may 1946, Dahadayev rayonu, Dağıstan MSSR) — Sovet və dargin şairi, yazıçı, tərcüməçi, jurnalist və publisist. 1991-ci ildən SSRİ Yazıçılar Birliyinin üzvü olur. 2000-ci ildən Rusiya Jurnalistlər Birliyinin və Şimali Qafqaz Yazıçılar Klubunun üzvüdür.

Aminat Abdulmanapova Dağıstan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisidir. 1985-ci ildə Moskvada gənc yazıçıların 8-ci Ümumittifaq toplantısının iştirakçısı olmuşdur. "Böyüyürük" kitabına görə beynəlxalq "Xeyriyyəçi", A. S. Qriboyedov və Rəsul Qəmzətov mükafatları laureatı olur. Dağıstan Respublikası Prezidentinin qrant mükafatçısıdır.

Dağıstan Respublikası Prezidentinin və Mahaçqala Bələdiyyə Başçısının şəxsi saatı ilə təltif edilmişdir. Dağıstan Respublikası Başçısının və Dağıstan Respublikası Hökumətinin fəxri fərmanları, Rusiya və Dağıstan Yazıçılar Birliyi İdarə Heyətinin Fəxri Fərmanı, habelə Gürcüstanın Fəxri fərmanı ilə təltif edilmişdir.

Bioqrafiya
----------

Atası Hacıyev Abdulmanap kəndin partiya təşkilatçısı olur. Aminatın anası Aişat tibb bacısı işləyir.

Aminat ilk şeirlərini məktəb illərində yazmağa başlayır. 1969-cu ildə Dağıstan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Fizika və Riyaziyyat fakültəsini və 1987-ci ildə Moskvada Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunu bitirir.

Fəaliyyət
---------

Karyerasına doğma məktəbində riyaziyyat və fizika müəllimi olaraq başlayır. Sonra Dağıstan teleradio şirkətinin redaktoru, Təhsil-Pedaqoji Nəşriyyat Evinin Dargin nəşrlərinin redaktoru kimi çalışır.

Hal-hazırda "Sokolenok" jurnalının redaktoru işləyir.

Şairənin həyatı hadisələrlə doludur. Şeirləri, hekayələri, mahnıları, publisistikası respublika mətbuatında Dağıstan xalqlarının bütün dillərində geniş çap olunur. Moskva və Mahaçqaladakı nəşriyyatlarda 15 və daha çoxu gənc oxuculara həsr olunmuş 40 şeir və nəsr kitabı nəşr edilmişdir.

"Dünyanı mənə aç, ana!" Kitabı Dağıstanın 13 dilində və Çeçen dilində nəşr edilmişdir.

Şeirlər Rusiya xalqlarının bir çox dillərinə, üstəlik polyak, bolqar, monqol, ukrayna, serb, azərbaycan və digər xarici dillərə tərcümə edilmişdir. Moskvada keçirilən Ümumrusiya yarışmasında "Rus bacısı" mahnısı 1500 iştirakçı arasında 2-ci yeri tutur.

Bəstəkar M-M İsayevin Aminat Abdulmanapovanın sözlərinə ayrıca mahnılar kitabı nəşr etdirmişdir.

Dağıstanın ən tanınmış insanları haqqında 200-dən çox məqalənin müəllifidir. Üç pyes yazmışdır.

Bütün kitabları, Rusiya Rəssamlar və Jurnalistlər Birliyinin üzvü qızı Albina Abdulayeva tərəfindən tərtib edilmişdir.

Mükafatlar
----------

Dağıstan Respublikasının xalq şairi (2010)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Дагестанская поэтесса Аминат Абдулманапова встретилась со студентами ФРТиМТ". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-09.
2. ↑  Писатели Дагестана — XX век (автор-составитель М. Ахмедов). — Мх.: Юпитер, 2004
3. ↑  "ПОЭТИЧЕСКАЯ ВЕРШИНА АМИНАТ АБДУЛМАНАПОВОЙ". 2014-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-09.
**Muzaffer Tuğsavul** (1894, Benqazi – 15 may 1952, İzmir) — Türk əsgəri.

Həyatı və hərbi xidməti
-----------------------

Müzəffər Tuğsavul 1894-cü ildə Benqazidə anadan olmuşdur.

1914-cü ildə Quru Qoşunları Hərbi Məktəbindən, 1925-ci ildə Hərbi Akademiyadan məzun oldu. Birinci Dünya Müharibəsində və Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsində iştirak etmişdir. 1920-ci ildə Böyük hücuma, mayor rütbəsi ilə 14-cü Ordu ilə qatıldı. Süvari Diviziyasının Baş Qərargah rəisi vəzifəsində çalışdı.

1939-cu ildə briqadir rütbəsinə yüksəldi. Tuğgeneral rütbəsində Çanaqqala Topçu Komandanlığı və möhkəmləndirilmiş Sahə Komandiri vəzifələrini icra etdi. 1941-ci ildə general-mayor rütbəsinə yüksəldi. General-mayor rütbəsi ilə 69-cu. Bölmə Komandirliyi və 2. Ordu Baş qərargah rəisi vəzifəsini icra etdi. 1944-cü ildə general-leytenant rütbəsinə yüksəldi. 2 general-leytenant rütbəsi ilə. Korpus Komandirliyi, Baş Qərargah Təlim İdarəsi və Baş Qərargah II. Başçısı vəzifəsini icra etdi. 1948-ci ildə dörd ulduzlu general rütbəsinə yüksəlmişdir. Ordu Müfəttişi və Ali Hərbi Şuranın üzvü vəzifələrində çalışıb.

"Müharibə", "Ləyaqət", "İmtiyaz" və "İstiqlaliyyət" medalları ilə təltif edilmişdir. Həmçinin, 5. Rütbədən Qılınclı "Məcidiyyə" və "4.Osmani" nişanları ilə təltif edilmişdir. Evli idi və fransız, alman dillərini bilirdi.

1281 saylı Qanunun 1-ci maddəsinə uyğun olaraq 27 yanvar 1952–15 may 1952 arasında İzmir valisi vəzifəsini icra etdi. Bu vəzifədə olarkən, 1952-ci il mayın 15-də, Bələdiyyə sədrinin müavini tərəfindən Qadifəqala Kazinosunda Xiosdan gələn yunan heyətinə bələdiyyə başçı müavini tərəfindən verilən axşam yeməyində saat 21:15-də ürək tutmasından öldü. 17 may 1952-ci ildə İzmirdə təşkil edilən mərasimdən sonra cənazəsi təyyarə ilə Ankaraya göndərildi və Cebeci Şəhidliyində dəfn edildi. Hatayın Ərzin bölgəsində xatirəsi yad edilərək adına ibtidai məktəb verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-07-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-20.
**İntizar** - bəstəkar Firəngiz Əlizadənin operası. Librettonun müəllifi filoloq-alim Nərgiz Paşayevadır.

Tarixçə
-------

İlk dəfə 2007-ci ildə səhnəyə qoyulub. İlk tamaşa üzərində rejissor Cənnət Səlimova, dirijor Cavanşir Cəfərov və digər yaradıcı heyət çalışıb. 2010-cu il mayın 11-də Heydər Əliyev Fondunun Beynəlxalq musiqi layihəsi çərçivəsində əsər yeni quruluşda təqdim edilib. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və xanımı Mehriban Əliyeva operaya tamaşa ediblər.

Librettonun müəllifi "Üns" yaradıcılıq səhnəsinin bədii rəhbəri, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü professor Nərgiz Paşayevadır. Operanın yeni quruluşunu beynəlxalq bədii heyət hazırlamışdır. Tamaşanın quruluşçu rejissoru Moskva "Helikon-Opera" Teatrının bədii rəhbəri, Rusiyanın xalq artisti Dmitri Bertman, quruluşçu rəssam Hartmut Şorqhofer, dirijor Vladimir Ponkin, xoreoqraf Edvald Smirnov, xormeyster Xalq Artisti Gülbacı İmanovadır.

Məzmun
------

Qaynaq
------

1. ↑  Səadət Təhmirazqızı, musiqişünas - Firəngiz Əlizadənin sənət dünyasına səyahət. Arxivləşdirilib 2020-02-05 at the Wayback Machine Mədəniyyət.- 2010.- 28 may.- S. 6.
2. ↑  "Heydər Əliyev fondu. "İntizar" operası". 2016-03-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-01-26.

Video
-----

* **Operanı izlə**

Həmçinin bax
------------

* Qarabağnamə (opera)
* Sənin adın Dənizdir
* Azərbaycanda opera
**Balina köpəkbalığı** (lat. Rhincodon typus) — Orectolobiformes dəstəsinin balina köpəkbalıqları fəsiləsindən balıq növü.

40 ölkədən olan ekspertlər qrupu balina köpək balıqlarının mühafizəsi üçün bir araya gəliblər. Qeyd edək ki, bu növ planetin ən iri balıqlarıdır. Bu haqda Meksikanın Ətraf Mühitin Mühafizəsi və Təbii Sərvətlər Nazirliyindən məlumat yayılıb. 
Atlantik, Hind və Sakit okean tropik sularının sakinləri olan balina köpək balıqları Karib dənizinin Meksika sahillərində məskunlaşıblar. Bir çox turistlər istirahət adası olan Xolboşun yaxınlığındakı yerə suda bu canlıların ətrafında üzmək üçün gəlirlər. Bu nəhəng balıqların uzunluğu 15 metrə, kütləsi isə 20 tona yaxın olur.

Bu balıq növünün problemlərinə həsr olunmuş konfransda iştirak edən mütəxəssis – ixtioloq və ekoloqlar avqust ayının 30-u Beynəlxalq Balina Köpək balığı Günü elan olunması ilə əlaqədar razılığa gəliblər. Onların bu qərara gəlmələrində məqsəd, nəsli kəsilmə təhlükəsi olan bu növə insanların diqqətini cəlb etməkdir.

Meksika Ətraf Mühitin Mühafizəsi Nazirliyinin məlumatında qeyd olunur ki, ölkə rəhbərliyi "Yum Balam" ekoloji zonasının sərhədlərini genişləndirmək istəyir.

Sinonimləri
-----------

* *Micristodus punctatus* Gill, 1865
* *Rhicodon typus* Smith, 1828
* *Rhineodon typus* Smith, 1828
* *Rhiniodon typus*
* *Rhinodon pentalineatus* Kishinouye, 1901
* *Rhinodon typicus* Müller & Henle, 1839
* *Rhinodon typicus* Smith, 1845
* *Rhinodon typus*

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  "Sistematika və sinonimlər" (ingilis). BioLib. 2008-05-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-09-04.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q80378
* Wikispecies: Rhincodon typus
* ADW: Rhincodon\_typus
* AFD: Rhincodon\_typus
* ARKive: rhincodon-typus
* BioLib: 15294
* BOLD: 91693
* CMS: rhincodon-typus
* EoL: 46559686
* EPPO: RHNDTY
* EUNIS: 196561
* FishBase: 2081
* Fossilworks: 170186
* GBIF: 2417522
* iNaturalist: 52188
* IRMNG: 10570468
* ITIS: 223345
* IUCN: 19488
* NCBI: 259920
* NZOR: 49350a19-d675-42ff-9984-9b0a304521aa
* Plazi: 9A4F40FF-0697-93C4-39CD-E0527BB4DE82
* Species+: 6257
* SPRAT: 66680
* WoRMS: 105847
* ZooBank: 36FC5495-4A9A-4CA0-88DC-6CE5B3561C88

 |
Döyüşün başlanğıcı
**Levktra döyüşü** — Beotiya müharibəsi gedişində Fivadan 11 km. məsafədə, Mərkəzi Yunanıstanın Beotiya əyalətinin Levktra şəhərinin yaxınlığında e.ə 371-ci il 5 avqustda spartalılarla fivalıların arasında baş verən döyüş. 

Çar Kleombrotun başçılığı altında 10 min hoplit və min süvaridən ibarət spartalı qoşunu, çarın bilavasitə idarə etdiyi qoşunun ən yaxşı hissəsinin sağ cinahda olması ilə, 12 sıraya düzüldülər. Epaminondun başçılıq etdiyi fivalı qoşunu sayca daha az idi (6 min hoplit və 1500 süvari). Epaminond qoşununu o dövr üçün qeyri-adi formada düzdü: spartalıların qoşunlarının sol cinahına və mərkəzinə qarşı - 8 sıralı falanqa, spartalıların güclü sağ cinahına qarşı isə - 50 sıralıq dərin kolonna şəklində. Bu kolonnanı fivalıların 300 nəfərlik seçmə "müqəddəs dəstəsi" qapadırdı. Spartalıların say üstünlüyü şəraitində, belə düzülüş Epaminonda sol cinahda həlledici üstünlk təmin edirdi. Spartalıların güclü sağ cinahının fivalıların sol cinahına və arxalarına manevr etməsi imkansız olurdu. Döyüş süvarilərin toqquşması ilə başladı. Sparta süvarilərinin həmləsini dəf edən Fiva süvariləri, onların ardınca isə piyadaları hucuma keçdi. Fivalıların zərbə kolonnu, nəzərdə tutulduğu kimi, onların sol cinahını almağa çalışan Kleombrotun falanqasını vurub keçdi. Spartalıların falanqasının monolitliyi pozuldu, Kleombrot öldürüldü, onun qoşunu isə min nəfər ölü və yaralı itkisi ilə düşərgələrinə sığındılar və fivalılara sülh təklifi ilə müraciət etdilər.

Döyüşün son mərhələsi
Spartanın Levktra döyüşündəki məğlubiyyəti onun hegemonluğunun taleyini həll etdi. Onun e.ə VI-IV əsrdə başçılıq etdiyi Peloponnes ittifaqının dağılmasını şərtləndirdi. Bu Yunanıstanda, Fivanın qısamüddətli (e.ə 362-ci ilə qədər) başçılığı ilə geniş demokratik hərəkata, eləcə də hərb sənətində yeni mərhələnin başlanmasına yol açdı. Əvvəllər qəbul olunmuş qaydaya görə falanqada qoşunlar cəbhə boyu bərabər bölüşdürülürdü. Epaminond ilk dəfə, əsas sahələrdə qüvvələrin üstünlüyünü təmin etmə prinsipi əsasında, yeni taktika tətbiq etdi. Sağ cinahdan endirilən yardımçı zərbənin qənaəti nəticəsində, o, sol cinahdan əsas zərbənin endirilməsi üçün əlavə qüvvələr cəmləşdirdi. Epaminond ilk olaraq, indiki günə qədər bütün həlledici döyüşlərin nəticələrini müəyyən edən, dahi taktiki prinsip kəşf elədi: həlledici sahədə zərbəni cəmləşdirmək məqsədi ilə qüvvələrin cəbhə böyu qeyri-bərabər bölüşdürülməsi.[1] Fivalıların qələbəsini həm də süvarilərin daha yaxşı hazırlanması, onların və piyadaların hərəkətlərinin uzlaşdırılması və öz ölkəsini müdafiə edən fivalıların mənəvi üstünlüyü təmin etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Маркс К. Энгельс Ф. Соч. Изд. 2-е. Т. 14, с.355 Tərcümə

Mənbə
-----

* Советская военная энциклопедия. Том 4. Москва: Военное издательство министерства обороны СССР, 1980, стр.581-582
**Uqra görüşü** — Moskva knyazlığının Qızıl Orda dövlətindən asılılığına son qoyulması ilə nəticələnən münaqişə. 11 noyabr 1480-ci ildə Qızıl Orda hökmdarı Əhməd xanla Moskva knyazı III İvan arasında Uqra çayı ətrafında cərəyan edən qarşıdurmalı görüş başa çatmışdır. 

Uqra görüşünə aid XVI əsr miniatürü

Qarşıdurmanın gedişatı
----------------------

Hələ XIII əsrin ortalarından monqol-tatarların (türk-moğollar) asılığı altında olan rus knyazlıqları onlara vergi verməyə məcbur edilmişdi. 1380-ci ildə baş vermiş Kulikovo döyüşündən sonra asılılıq zəifləsə də, rus torpaqları hələ tam azadlıq qazana bilməmişdi. Lakin XV əsrin ikinci yarısında Qızıl Orda dövlətindəki zəifləməni fürsət sayan rusların azadlıq hissləri güclənmişdi.  

1476-cı ildə Moskva knyazlığı Qızıl Ordaya vergi ödəməkdən imtina etdi, 1480-ci ildə asılıqdan çıxdığını rəsmən bəyan etdi. Qeyd etmək lazımdır ki, rus dövlətçiliyinin həlledici məqamlarından sayılan bu dövrdə artıq ağıllı manevrlər edilirdi. İki cəbhədə sıxışacağını görən rus knyazlıqları Litvaya qarşı Krım xanlığı ilə ittifaqa girərək hücumların birindən yayına bildi. Knyaz III İvan isə Əhməd xana qarşı döyüşə hazırlaşdı.   

Qızıl Ordanın qüvvəsi qələbəyə iddialı sayılsa da, əlverişsiz hava şəraiti və rus artilleriyasının davamlı atəşi onları geri oturtmuş, hər iki tərəf mövqe savaşına başlamışdı. Bununla da, "Uqra müqaviməti" başlamışdı. Heç bir tərəf hücuma atılmadı, nəticədə hücum edən Qızıl Orda tərəfi məğlub vəziyyətə düşürdü. 11 noyabrda Əhməd xan qoşunlarını geri qaytardı və qarşıdurma sona çatdı.

Moskvalıların uğur qazanma səbəbləri
------------------------------------

Moskva knyazlığının bu münaqişədən uğurla çıxmasında 3 əsas strateji-taktiki planın həyata keçirilməsi mühüm rol oynadı:

* 1) Qızıl Ordanın müttəfiqi Litvaya qarşı Krım xanlığının yönləndirilməsilə təklənməkdən sığortalanma;
* 2) III İvan tərəfindən müdafiəsiz qalan Qızıl Orda paytaxtına qoşun göndərməsi ilə rəqibi xoşagəlməz sürprizlə təəccübləndirmək və geriyə qaytarmaq məcburiyyəti yaratma;
* 3) Mümkün qədər açıq döyüşdən qaçmaqla hücum iddiası ilə gələn monqol-tatar qoşunlarının əzminin qırılması və usanıb, qaçmağa vadar edilməsi.

Uqra görüşünün 500 illik ildönümü münasibətilə Rusiyada Kaluqa diyarının Uqra çayı sahilində abidə ucaldılmışdır. 1980-ci il

Nəticə
------

Görüşün Rusiya tarixində böyük önəmi var. Uqra görüşü nəticəsində rusların monqol-tatarlardan asılılığına son qoyuldu, vergilərin ödənməsi dayandırıldı. Moskva knyazlığı nəinki faktiki, həm də formal qaydada suveren dövlət oldu. 1980-ci ildə həmin hadisənin 500 illik ildönümü münasibətilə eyniadlı çayın sahilində abidə ucaldılıb.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Лурье Я. С. Новонайденный рассказ о «стоянии на Угре» // Труды Отдела древнерусской литературы / АН СССР. Ин-т русской литературы
* 
* Сборник материалов и статей по истоии Прибалтийского края. Т.11. Рига, 1979. с.597
* Скрынников Р. Г. Святители и власти. Л. 1990
Nanəli qranita
**Nanəli qranita** (it. Granita) Siciliyalı desert. Buzlu, şəkərli, meyvə qarışıqlı desertidir.

Haqqında
--------

Şərbətdən daha qatı struktura malikdir. Kulinar Djefri Steynqarten qeyd edir ki, desertin qatılığı yerindən asılı olaraq dəyişir. Müxtəlif cür qranitalar müxtəlif cür hazırlanır. Belə ki, daha yumşaq formada olanı əsasən dondurma maşınlarında, daha bərk olanları isə soyuducuların dondurucu hissəsində hazırlanır. Çünki onlar daha kristallik olmalıdırlar.

İnqrediyentləri
---------------

Limonlu, portağallı sok, çərəzlər, badam, kofe, nanə, jasmin, mövsümi giləmeyvələrdən istifadə edilir. Bəzən şərab və ya digər bərk alkoqollu içkilər də əlavə edirlər. Məs: araq, viski, brendi, likor və s.Şokoladlı qranita əsasən Steynqartendə rast gəlinir. Başqa Siciliyanın heç bir yerində ona rast gəlmək olmur.

Həmçinin bax
------------

* Meyvəli buz
* Dondurma
* Desert
* İtaliyan buzu

İstinadlar
----------

1. ↑  ↑ Steingarten, Jeffrey. The Mother of All Ice Cream // The Man Who Ate Everything. — Vintage Books, 1997. — P. 361–380. — ISBN 0-375-70202-4. The chapter is an essay first published in June 1996.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Abbasov.

**Qurbanəli Abbasov** — Ukraynanın "Əməkdar artisti", "Tərəqqi" medalı laureatı

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Qurbanəli Həsən oğlu Abbasov 1952-ci il yanvarın 16-da Naxçıvan şəhərinin Qaraçuq kəndində anadan olmuşdur.1974-cü ildə Kiyev şəhərindəki M.Qliyer adına Musiqi Peşə Məktəbində musiqi təhsili almışdır.1979-1984-cü illərdə P.İ.Çaykovski adına Kiyev Dövlət Konservatoriyasının vokal şöbəsində təhsilini davam etmişdir. 1985-1992-ci illərdə Almaniyanın Veymar şəhərində musiqi mütəxəssisi kimi çalışmışdır.1986-cı ildə Almaniyanın Leypsik şəhərində keçirilən vokal üzrə Beynəlxalq musiqi festivalının laureatı olmuşdur.1992-ci ildən Ukrayna Dövlət Sərhəd Qoşunlarının mahnı və rəqs ansamblının solisti kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir.1999-cu ildən Ukrayna Azərbaycanlıları Konqresinin nəzdində yaranmış "Azərbaycan" mahnı və rəqs ansamblına rəhbərlik edir. 1997-ci ildə Ukraynanın "Əməkdar artisti" fəxri adına layiq görülmüşdür.2006-cı il martın 13-də Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi sahəsində fəaliyyətinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------

* diaspora.gov.az
* Azərbaycan Diasporu Ensiklopedik Məlumatlar Toplusu
Əfqan süfrəsi isə adətən stolun üstündə olmur. Süfrə yerə sərilir və ona dəstərxan deyirlər. Əfqan süfrəsində kompota bənzər bir təam da olur. Həmin təamın adı "həft meyvə", yəni yeddi meyvədir. Amma quru meyvələrdən hazırlanır. Əfqanlar bunu ilin heç bir ayrı ayında hazırlamırlar, ancaq Novruzda hazırlayırlar. "Həft meyvə" - ərik qurusu, kişmiş, qoz, iydə və sairdən hazırlanır. Əfqanıstanda da Azərbaycandakı kimi yumurta döyüşləri olur, amma orda yumurta boyamaq bir az uzun çəkir – yumurtaları qaynadandan sonra da fırçayla üstünə cürbəcür naxış vururlar. Əfqanıstanda Novruz şənliklərinin mərkəzi Məzari-Şərif şəhəridir - əfqanların inancına görə, Məhəmməd peyğəmbərin kürəkəni Əlinin məzarı bu şəhərdədir. İnsanlar həmin şəhərə toplaşır, Əlinin ziyarətgahında orda xüsusi sərgilər, mərasimlər, şoular təşkil olunur. Novruzda – Məzari-Şərifdə müxtəlif oyunlar, yarışmalar da olur – xoruz döyüşdürürlər, it boğuşdururlar. Bu yarışmaların mövsümü Novruzda başlayır. Sonra 3-4 ay da davam edir. Çərpələng uçurtma kimi oyunlar da olur. Amma əfqanlar Novruzda Məzari-Şərifə təkcə şənlənməyə getmirlər.

Əfqanlar Məzari-Şərifə gedirlər, orda xüsusi bayraq qaldırırlar. Bayraq 10 gün orda qalır. Sonsuz qadınlar Əinin ziyarətgahına gəlir, ora lentlər bağlayırlar, Allaha dua edirlər ki, Əlinin xətrinə bizim ailənin övlad arzusuna yerinı yetir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Əfqanıstanda Novruz bayramı*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |

* Novruz bayramı
**Yelena Risteska** (*Makedon dilində:Елена Ристеска* 27 aprel 1986, Skopye) – müğənni.

Həyatı
------

Yelena Risteska 1986-cı il aprelin 27-də Makedoniyanın paytaxtı Skopye şəhərində anadan olmuşdur. 1996-cı ildə debüt etmişdir.

### Avroviziya

2006-cı ildə Yelena Makedoniya seçim turlarına "Ninanajna" mahnısıyla qatılır və seçim turlarında qalib gələrək Makedoniyanı təmsil edir. Mahnı ritmik olmaqla, özündə pop, RnB və disko janrlarının sintezindən ibarətdir. Mahnıda həmçinin Makedoniya milli musiqisinə xas olan ritmlərə də rast gəlmək olur. Yarımfinal asanlıqla keçən Yelena sonda müsabiqəni 56 xalla 12-ci pillədə başa vurur. Bu, Makedoniyanın Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində hələ ki, ən böyük nailliyəti olaraq qalır.

### Avroviziyadan sonra

Avroviziya 2006-dan sonra Yelena bir çox yerlərdən dəvətlər alır-müxtəlif konsert və müsabiqələrdə iştirak edir. 2008-ci ildə o ilk ingilis dilli sinqlı olan "Millioner" buraxır. Həmin sinql onun sayca 3-cü albomuna daxil edilir. 2008-ci ildə Yelena Skopyedə ilk böyük konsertini verir.

Mənbə
-----

* Yelena Risteska (Makedoniya,2006)[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt
* Elena Risteska Fansite Arxivləşdirilib 2009-09-04 at the Wayback Machine

|
|  |
|
| Əvvəlki:**Martin Vučić** | **Makedoniya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində**2006 | Sonrakı:**Karolina Qoçeva** |
**Edmon Rostan** (*fr.* Edmond Eugène Alexis Rostand; 1 aprel 1868[…], Marsel, İkinci Fransa İmperiyası – 2 dekabr 1918[…], Paris) — Fransa şairi və dramaturqu. Daha çox teatr tamaşaları üçün yazdığı əsərləri ilə tanınmışdır. Neo-romantizm cərəyanına bağlı olmuşdur. Ən tanınmış pyesi "Sirano de Berjerak"dır. Rostanın XIX əsrdəki romantizm teatr baxışı naturalist teatrdan xeyli fərqlənirdi.

Həyatı
------

Edmon Rostan 1868-ci ildə Fransanın Marsel şəhərində provanslı bir ailənin oğlu kimi anadan oldu. Atası həm iqtisadçı, həm də Marsel Fransa İncəsənət Akademiyası və İnstitutunun üzvü olan şair idi. Rostan ədəbiyyatı, tarixi və fəlsəfəni Paris şəhərindəki Paris Stanislas Kollecində öyrəndi.

Karyerası
---------

Edmon Rostanın 8 yanvar 1898-ci ildə çəkilmiş şəkli
İlk pyesi olan "Les romanesques" 21 may 1894-cü ildə Fransa teatrında göstərildi. İlk pyeslərindən biri olan "La Princesse Lointaine"də ozan Rudel ilə tripolili bir qadının hekayəsindən bəhs edirdi. Bu pyes isə İntibah teatrında nümayiş olundu. Pyesdə Melissand rolu, sonradan Rostanın samariyalı qadın haqda İncildəki rəvayətə əsaslanan "La Samaritaine" (İntibah teatrı, 14 aprel 1897) pyesində Fotini rolunu da oynayan, Sara Bernar tərəfindən canlandırıldı.

Ən məşhur pyesi "Sirano de Berjerak"ın (28 dekabr 1897, Sent Martin teatrı) nümayişi böyük uğur qazandı. Hüqonun "Hernani" pyesindən bəri heç bir tamaşa belə uğur qazanmamışdı. Pyes tezliklə ingilis, rus, alman və digər Avropa dillərinə tərcümə olundu. Əsərin qəhrəmanı XVII əsr Fransasını əks etdirirdi.

Rostan 1901-ci ildə Fransa Akademiyasına qəbul olunan ən gənc yazıçı oldu. Fevral 1910-cu ildə "Chantecler" pyesi çətinliklə də olsa, nümayiş olundu. Lüsyen Qurti baş rolda oynadı və Madmazel Simoneni canlandırdı. Quşlar və heyvanlar haqqında olan bu pyes kənd həyatından bəhs edirdi.

Şəxsi həyatı
------------

Rostanın Marseldəki büstü
Edmon Rostan "Les Pipeaux" adlı şeirini 1890-cı ildə nəşr etdirən Rozemond Jerar ilə evli idi və onun Jan və Moris adında iki oğlu olmuşdu.

Rostan 1900-cü illərdə plevrit xəstəliyindən müalicə alarkən Fransanın şimalında bask Kambo-le-Bayns bölgəsindəki Arqana villasında yaşadı. Bu ev indi Bask incəsənəti, əl sənətləri muzeyi və Rostan muzeyidir. Rostan 1918-ci ildə ispan qripindən vəfat etdi.

Əsərləri
--------

* *Le Gant Rouge*, 1888
* *Les Musardises*, 1890
* *Les Deux Pierrots, Ou Le Souper Blanc*, 1891
* *Les Romanesques*, 1894
* *La Princesse Lointaine*, 1895
* *La Samaritaine*, 1897
* *Cyrano de Bergerac*, 1897
* *L'Aiglon: A Play in Six Acts*. 1900
* *Chantecler: A Play in Four Acts*, 1910
* *La Derniere Nuit de Don Juan*, 1921
* *Le Cantique de L'Aile*, 1922
* *Le Vol de la Marseillaise*, 1922





1. ↑  LIBRIS. 2012.
2. ↑  Edmond Eugène Joseph Alexis Rostand (fr.). ministère de la Culture.
3. ↑  Edmond Rostand // Encyclopædia Britannica (ing.).
4. 1 2 3  Ростан Эдмон // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
5. 1 2  Archivio Storico Ricordi. 1808.
6. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
**Hüseynov Abbasağa Əli oğlu** (*Azərtürk*; 24 noyabr 1934, Astarxanbazar – 8 avqust 1998, Cəlilabad) — Azərbaycan şairi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1978).

Həyatı
------

Abbasağa Azərtürk 1934-cü il noyabr ayının 24-də Cəlilabad şəhərində anadan olmuşdur.

Ədəbi fəaliyyətə 60-cı illərdən başlamışdır. İlk mətbu şeiri 1964-cü ildə çapdan çıxmışdır.

İlk kitabı "Atlılar" 1964-cü ildə işıq üzü görmüşdur. "Mənim qismətim", "Od oğlu", "Anama minnətdaram", "Cəlilabad dastanı", "Qaraçı nəğmələri" və "Qaya sükutu" kimi kitabların müəllifidir. Bu kitablarda toplanan şeir və poemalardan odlu-alovlu bir şairin vətəndaşlıq, azadlıq, insan və gözəllik haqqında bədii təsvir vasitələri ilə zəngin ürək sözləri toplanmışdir.

Abbasağa Azərtürk fəhləlikdən şeirə gələn şairlərdəndir. "Qaradağneft" mədənində operator köməkçisi, əsaslı təmir, geoloji-kəşfiyyat, baş tikinti idarələrində, şin və gəmi təmiri zavodlarında fəhlə işləmişdir.

Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin dil və ədəbiyyat fakultəsini bitirmişdi, 1968-ci ildən ömrünün sonunadək Cəlilabad şəhərindəki 7 saylı orta məktəbdə Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi olmuşdur. Abbasağa Azərtürk həm klassik, həm də müasir janrlarda özünəməxsus, orijinal şeirlər yazırdı.

8 avqust 1998-ci ildə Cəlilabad şəhərində vəfat etmişdir.

Kitabları
---------

1. Atlılar. Bakı: Azərnəşr, 1966, 30 səh.
2. Mənim qismətim. Bakı: Azərnəşr, 1970, 80 səh.
3. Od oğlu. Bakı: Gənclik, 1978, 85 səh.
4. Anama minnətdaram. Bakı: Yazıçı, 1978, 177 səh.
5. Cəlilabad dastanı (şeirlər və poemalar). Bakı: Yazıçı, 1988, 136 səh.
6. Qaraçı nəğmələri. Bakı: Yazıçı, 1993, 235 səh.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

*
***Kombat*** — İkinci Dünya müharibəsində Almaniyanın Fransanı işğalına qarşı başladılan Fransa Müqavimət Hərəkatı tərəfindən 1941-ci ildə yaradılan qəzet.

Tarixi
------

Kombat 1944-cü ilin avqustunda Güzəştsiz qəzetinin ofisini ələ keçirdi. 1943–1947-ci illər aralığında qəzetin baş redaktorluq vəzifəsi Alber Kamüyə verildi.

Fransa azad edildikdən sonra Albert Olivier, Jan Pol de Dadelsen kimi naşirlər qəzetdə aktiv rol oynamağa başladılar. Qəzetə öz töhfəsini verənlər arasında Jan Pol Sartr və Raymon Aron da var idi.

Kombat 1946-cı il ərzində Fransanın yenidən qurulmasında iştirak etmək istəyən "tərəflərin oyunu"na qarşı çıxdı və beləliklə, Şarl de Qoll qeyri-rəsmi şəkildə qəzetin əsas şəxsinə çevrildi.

Qəzet 1974-cü ilin avqustunda Henri Smadyanın intiharından sonra fəaliyyətini dayandırdı.

Həmçinin bax
------------

* Dördüncü Fransa Respublikası

İstinadlar
----------

1. ↑  J. Levi-Valensi (ed), *Camus at Combat* Princeton University Press, 2006
2. ↑  Sylvie Courtine-Denamy, Le souci du monde. Dialogue entre Hannah Arendt et quelques-uns de ses contemporains, Vrin, 1999, p. 81

Xarici keçidlər
---------------

* *Combat* issues (1941–1944 only) online in Gallica, the digital library of the BnF
* Albert Camus' editorial on 8 August 1945 concerning the Hiroshima bombing
**Əbdül Muis** (ind. Abdoel Moeis; 3 iyul 1883 – 17 iyun 1959, Bandunq) — İndoneziya yazıçısı, jurnalisti və tərcüməçisi, müasir İndoneziya realist nəsrinin qabaqcılı. İndoneziyanın Niderlanddan müstəqilliyi uğrunda hərəkatın iştirakçılarından biri.

Həyatı
------

Qərbi Sumatradakı Sunqay-Puarda anadan olmuşdur. Cakartada üç il tibb təhsili almış, lakin xəstəliyinə görə təhsilini yarımçıq buraxmaq məcburiyyətində qalmışdır. Onun ilk işi dövlət xidməti ilə bağlı idi, lakin daha sonra Əbdül Muis İndoneziyadakı Niderland müstəmləkə hakimiyyətlərini tənqid edən bir jurnalistə çevrilmişdir. O, Qərb müəlliflərinin əsərlərini İndoneziya dilinə tərcümə etmişdir: Servantesin "*Don Kixot*" (1923), Mark Tvenin "*Tom Soyyerin macəraları*" (1928), Hektor Malonun "*Ailəsiz*" (1932) əsərləri buna nümunədir.

Muis İndoneziyanın siyasi həyatında daha çox iştirak etmək ümidi ilə "Sarekat İslam" azadlıq hərəkatına qoşulmuşdur. İndoneziyanın müstəqilliyi məsələsinin sülh yolu ilə həllinin faydasız olduğuna əmin olmuş, ölkənin müstəmləkə hakimiyyətlərindən zorakı formada azad edilməsinin tərəfdarı idi. Buna baxmayaraq, o, daha sonra Niderland hakimiyyətinin yaratdığı nümayəndəlik orqanı olan Xalq Şurasının üzvü olmuşdur. 1922-ci ildə Muis Cogyakarta şəhərindəki tətildə iştirak etmiş, buna görə həbs edilmiş və cəzasını Qərbi Yavanın Qarut şəhərində çəkməyə göndərilmişdir.

1959-cu ildə vəfat etmişdir. Bandunq şəhərində dəfn olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Moeis, Abdoel.* Never the twain. Jakarta, Indonesia: Lontar. 2010. ISBN 978-979-8083-54-9.
2. 1 2  *Teeuw, A.* Modern Indonesian Literature. The Hague: Martinus Nijhoff. 1967.
3. ↑  "Abdul Muis (1883–1959)". Badan Bahasa. 1 March 2009. 23 May 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 November 2011.

Xarici keçidlər
---------------

* World Book Encyclopedia, Australasian Edition, 1966.
* Nationalist Movements: Indonesian History.
* Abdul Muis (1883—1959): Opposing the Netherlands with a Pen (Indonesian).
* «West Sumatra reinvents its original roots», Ardimas Sasdi, *The Jakarta Post*, 8 January 2003.
[*mənbə göstərin*]

1926-cı ildə *Budenovka* taxmış Qızıl Ordu əsgəri.
**Budenovka** (rus. будёновка rom. budyonovka) - Rusiya vətəndaş müharibəsi zamanı və sonrasında Qırmızı Ordunun istifadə etdiyi hərbi geyimin bir hissəsi olan şapka. Əslində incə pambıq şapka olsa da, bu ad ilə Semyon Budyonnıdan sonra çağırılmışdı. Məşhur bolşevik Mixail Frunzedən sonra Fruzenka adını aldı.

Məşhur rus rəssamı Viktor Vasnetsov tərəfindən 1918-ci ildə yeni yaradılan Qırmızı Ordunun geyimləri üçün hazırlanmışdır. İlk dəfə tərtib edildikdə, boqatıyarka (rus: богатырка, Azərbaycanca: Boqatırın papağı) adlandırılmışdır. Bəzilərinə görə, mənşəyi başlıqdan qaynaqlanır.

Vətəndaş müharibəsi zamanı kommunist bolşevik qoşunları tərəfindən istifadə edilmişdir. Ancaq bolşeviklər bu dizaynı biraz dəyişdirdilər və üzərinə qırmızı ulduz əlavə etdilər. Əvvəlcə fərqli dizaynlarda istifadə olunan Budenovka, sonradan ön tərəfdə qırmızı ulduzlu dizaynı rəsmiyyət qazandı. Təkcə süvarilərin budenovkası mavi, ağır silahlı əsgərlərin budenovkası isə qara rəngdədir.

Budenovka Sovet orduları tərəfindən çox uzun müddət istifadə edilmədi. Bunun səbəbi, ümumiyyətlə yaxşı bir müdafiə təmin etməməsi ilə əlaqədar idi. 1930-cu illərdə başlayan Sovet arsenalındakı yeniliklərlə birlikdə istifadəsi azaldı və 1935-ci ildə istifadədən çıxarıldı. Ancaq 1939-cu ildə Qış müharibəsində yenidən istifadə edildi, çünki Sovetlər böyük təchizatlara ehtiyac duyurdu və budenovkalar qış kamuflyajı üçün əlverişli idi. Vaxt keçdikcə Budenovka, hərbi kaska (Rusiyada Pilotka olaraq bilinir, çünki rus pilotları Birinci Dünya Müharibəsi dövründə belə kepka geyinirdilər) və uşanka ilə əvəz edildi. 1941-ci ildə tamamilə ləğv olunsa da, bəzi sovet partizanları tərəfindən istifadə edilmişdir.

Qırmızı Ordu tarixində Rusiya vətəndaş müharibəsi dövründə Budenovka geyən süvarilər daha sonralar ikona oldular. Ayrıca, bu dövrün ikonaları arasında Taçanka, Nagant M1895, Mauser C96, Maksim silahı və patronlarını geyinən üsyançı dənizçilər də var. Rəsmi statusunu itirməsinə baxmayaraq, dəyişdirilmiş budyonovkalar keçmiş Sovetlərin son dövrlərinə qədər uşaqlar üçün seçilən geyim olmuşdur. Rus hamamlarında hələ də istifadə olunur.
**Kimiko Tsumura** (津村紀三子, *Tsumura Kimiko*?, 16 avqust 1902, Akaşi – 12 aprel 1974) – Yaponiya no aktrisası və dramaturqu. O, no tamaşalarında çıxış edən ilk qadınlardan biridir.

İlk illəri
----------

Kimiko Tsumura 16 avqust 1902-ci ildə Yaponiyanın Akaşi şəhərində doğulmuşdur. O, üç qızdan və bir oğuldan ibarət ailənin ən gənc üzvü idi. Kimiko doğulduqdan dərhal sonra ailə işlə əlaqədar olaraq Tokioya köçmüşdür. Kimikonun atası Masumi biznesmen idi və uşaqlarının sənət təhsilinə böyük önəm verirdi. Kimikonun böyük bacısı Şizuko no nəğmələrini və rəqslərini öyrənmiş, digər bacısı Çiyo isə peşəkar rəssamdan ənənəvi rəssamlıq dərsləri almışdır.

Kimiko əvvəlcə Çiyo kimi rəssamlıqla məşğul olsa da, 13 yaşından etibarən ənənəvi teatr sənətinə maraq göstərməyə başlamışdır. Həmin dövrdə Tokioda qızlar üçün no dərsləri təşkil olunsa da, onların no tamaşalarında çıxış etmələrinə icazə verilmirdi.

Karyerası
---------

Tsumura 17 yaşında aktyor Kanze Kasetsunun tələbəsi olmuşdur. Təhsili zamanı 200-ə qədər ənənəvi no tamaşasını öyrənmiş və əzbərləmişdir. Koreyanın Busan şəhərinə səyahət edərək müəllimlik etmiş və təlimçi kimi tanınmağa başlamışdır. 19 yaşında Koreyada səhnəyə çıxaraq ilk ictimai tamaşasını gerçəkləşdirmişdir.

Tsumuranın no tamaşasında çıxış etməsi xəbəri Yaponiyaya çatmış və ölkədə keçirilən no tamaşalarından məsul olan Noqaku Assosiasiyasını şoka salmışdır. Tsumuranın assosiasiya ilə əlaqə qurması qadağan edilmiş və Kasetsu ilə olan müəllim-şagird əlaqələri bitmişdir. Bu baxmayaraq, no sənətindən əl çəkməmiş və 1925-ci ildə Yaponiyaya qayıdanda Ryokusen-Kay adlı məktəb yaratmışdır. Növbəti 50 il ərzində bir çox no tamaşası yazaraq səhnələşdirmiş, tez-tez Koreyaya səyahət etmişdir. Bir çox tələbəsi tanınmış no sənətçisi olmuşdur.

İrsi
----

Google 2022-ci ildə onun 120 illiyi münasibətilə dudl təqdim etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  "Kimiko Tsumura's 120th Birthday". Google (ingiliscə). 16 avqust 2022. 22 oktyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 oktyabr 2022.
2. 1 2 3 4 5  *Maruki, Yasutaka.* "Tsumura Kimiko and Resurgence of Traditional Noh Theater". Asian Culture and History (ingiliscə). 5 (2). 2013. 2022-10-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 oktyabr 2022.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 18957982X · ISNI: 0000 0000 5296 6916 · LCCN: nr95020686 · NDL: 00174113 · VIAF: 34346968 · WorldCat VIAF: 34346968 |
**Komatiit** — qədim ultramafit-mafit vulkanik süxur komplekslərinin ümumi adı. Komatiit bir sıra kratonlarda (Cənub Afrika, Kanada, Avstraliya) arxeyin yaşıldaş qurşaqları kəsilişlərinin bünövrəsini təşkil edir. Komatiit seriyası ayrı-ayrı lava axınlarından, diferensiasiyaya uğramış qalın lava örtüklərindən və təbəqələnmiş sillərdən ibarətdir. Bu seriyanın ayrı-ayrı üzvləri tərkibcə peridotitlərdən andezitlərədək dəyişir. Kəsilişin daban süzxurları çox zaman yüksəkmaqneziumlu olivinli kumulatlardan (89–94% forsterit molekulları) təşkil olunur, onların üstündə peridotitli, piroksenli və bazaltlı komatiit uyğun olan və ardıcıl bir-birini əvəz edən olivinli, piroksenli və piroksen-plaqioklazlı lavalar yatır. Bütün komatiit üçün, mineraloji tərkibcə eyni olan, lakin fərqli geoloji-tektonik şəraitdə əmələ gələn süxurlarla müqayisədə dəmirliliyin, qələviliyin, alminiumluğun, titanlığın az, kalsium-karbonatlığın isə yüksək olması ümumi cəhət hesab olunur. Komatiit başqa oxşar vulkanitlərdən fərqləndirən ən mühüm xüsusiyyət onların quruluşdur. Komatiit vulkanitləri afir olub spinifeks quruluşludur. Bu quruluş "quş ləpiri" kimi də tanınır, şüşəli və ya devitrifikasion əsas kütlədə bir-birinə bitişmiş olivin və klinopiroksenlərin çox uzun mikrolitlərinin və kristallarının skelet və dendiritlərinin olması ilə müəyyən olunur. Spinifeks — quruluş əsasən lava axınlarının üst və həmcinin kiçik intruziv kütlələrin (subvulkanların) ətraf hissələrində inkişaf tapır. Hesab olunur ki, belə quruluşlar süxurların sürətlə bərkiməsi nəticəsində əmələ gəlir. Komatiit seriyasının əsas üzvlərinin yatımı və onların quruluşunun unikal xüsusiyyətləri ultraəsasi maqmanın Yerin geoloji tarixinin hələ ilkin mərhələsində əmələ gəlməsini və yer qabığının üst horizontlarına maye halında nüfuz etməsini göstərir. 30% MgO olan belə peridotit ərinti ilkin məhlul hesab olunur və bundan bütün Komatiit əmələ gəlir. Komatiit seriyası tərkibinə bazalt, peridotit və piroksenit komatiit daxildir. Sinonim: Komatit.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) |
**Əbdül Kərim Paşa** (*türk.* Abdülkerim Paşa) (**Abdülkerim Öpelimi**, d. 1872 - ö. 16 yanvar, 1923) — Türk əsgəri. Birinci Dünya müharibəsində Qafqaz cəbhəsində Osmanlı komandiri olmuşdur.

Həyatı
------

1915-ci ildə Malazgird şəhərinin qərbindəki təpəlikdə Rusiya generalı Oqanovskinin cinayət hadisəsi törətdiyi zaman Əbdül Kərim paşanın ilk döyüş əməliyyatını həyata keçirtmişdi. Əbdül Kərim Paşa Malazgird yaxınlığında baş verən döyüşdə ruslara qarşı silahlı mübarizə apardı, 1915-ci ildə baş verən Malazgird döyüşündə Oqanovskini məğlub etdi və Malazgird şəhərini ələ keçirdi. Lakin Oqanovskini əvəz edən Rus komandiri Nikolay Yudenix Malazgirdi yenidən ələ keçirtmək üçün mübarizəyə başladı.

Lakin Yudenix qoşunların çıxarılmasını əmr edərkən Əbdülkərim Paşanın əmrinə tabe olan birliklər yenidən hücuma məruz qaldı. Yudenixik qoşunu Əbdül Kərim Paşanın qoşunundan sayca çox idi. Yudenix Əbdül Kərim Paşanı Alaşkerd döyüşündə məğlub etdi. Paşa Malazgirdə doğru geri çəkildi.

### Ərzurum döyüşü

1916-cı ilin fevral ayında Kərim Paşa Ərzurum döyüşündə böyük bir məğlubiyyətə uğradı. Bundan sonra vəzifəsindən azad edildi.

1916-cı ilin dekabr ayında o, Salonika Cəbhəsində Bolqarıstan və Almaniyanı dəstəkləmək üçün göndərilmiş XX Korpusun komandiri kimi qısa ərzində xidmət göstərdi, lakin artıq 1917-ci ilin may ayında qoşun hissələri Mesopotamiyaya geri çağırıldı.

Həmçinin bax
------------

* Mehmet Vehib paşa

İstinadlar
----------

1. ↑  Hülya Toker, Nurcan Fidan, *Birinci Dünya Savaşı'na katılan Alay ve Daha Üst Kademedeki Komutanların Biyografileri*, Genelkurmay Basım Evi, 2009, ISBN 978-975-409-493-0, p. 137.  (türk.)

Xarici keçidlər
---------------

* Əlimərdan bəy Topçubaşovun Fətəli xan Xoyskiyə məktubları
**Məhəmməd Əbdül Həmid** (benq. মোহাম্মাদ আবদুল হামিদ; 1 yanvar 1944, Dəkkə, Britaniya Hindistanı) — Banqladeşin hazırkı Prezidenti.

Banqladeş tarixində ən uzun müddət çalışan prezident olaraq tarixə düşüb.

Həyatı
------

Həmid Kişoreqanj bölgəsindəki Mithamayn Upazilanın Kamalpur kəndində Tayebuddin və Tomiza Xatunun oğlu olaraq anadan olub. İlk təhsilinə kənd ibtidai məktəbində başlamışdır. İbtidai məktəbi bitirdikdən sonra Bayrapurdakı qohumunun evinə getdi və orada təhsilini davam etdirdi. Hüquq ixtisası üzrə bakalavr dərəcəsi aldı. Hal-hazırda Dəkkə Universitetinə bağlı olan Mərkəzi Hüquq Kollecindən dərəcə aldı. Daha sonra vəkil kimi Kişoreqanjda fəaliyyət göstərdi. 1990–1996-cı illər arasında 5 dəfə Kişoreqanj Bölgəsi Prezidenti seçilib.

Həmid Rəşidə Həmidlə 1964-cü ildən bəri evlidir. Üç oğlu və bir qızı var.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

Həmid 1959-cu ildə Kişoreqanjda Qurudyal Dövlət Kollecinin vitse-prezidenti olaraq təhsil alarkən Çhatra liqasına qatıldı. 1966–67-ci illərdə Mimesinq əyalətinin Çhatra Liqasının vitse-prezidenti seçildi. 1969-cu ilin sonunda Avami liqasına qatıldı. Pakistanın 1970-ci il ümumi seçkilərində 18 yaşı olan Həmid bu günə qədər seçilmiş ən gənc parlament üzvü oldu. 1973, 1986, 1991, 1996, 2001 və 2009-cu illərdəki ümumi seçkilərdə Kişoreqanj üçün Avami liqası namizədi olaraq millət vəkili seçildi. Avami liqası 1996–2001-ci illərdə hakimiyyətdə olduğu dövrdə Banqladeş Milli Parlamentinin sədr müavini idi. 2001-ci ildə Şaşi Kumar Quptanın yerinə Milli Məclisdəki müxalifət partiyası liderinin müavini təyin edildi. 25 yanvar 2009-cu ildə parlamentin sədri oldu. 1971-ci ildə Banqladeş Qurtuluş Müharibəsindəki töhfələrinə görə 2013 Müstəqillik Günü Mükafatına layiq görülmüşdür.

Prezident fəaliyyəti
--------------------

Həmid 14 mart 2013-cü ildə Banqladeşin müvəqqəti prezidenti vəzifəsinə təyin edilmiş, Prezident Zillur Rəhman isə Sinqapurda xəstəxanaya yerləşdirilmişdi. Zillur Rəhman altı gün sonra vəfat etdi. Daha sonra Həmid 22 aprel 2013-cü ildə müxalifət olmadan prezident seçildi. 24 aprel tarixində and içdi. 7 fevral 2018-ci ildə ikinci müddətə etiraz edilmədən yenidən seçildi.

Həmid Myanmada Rohinqya müsəlmanları üçün humanitar dəhlizin yaradılmasını təklif etdi.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2013-12-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-04.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-10-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-04.
3. 1 2
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-07-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-04.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-09-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-04.

Xarici keçidlər
---------------