recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tüvik** (*lat.* Accipiter badius) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin qırğıkimilər dəstəsinin qırğılar fəsiləsinin əsl qırğı cinsinə aid heyvan növü.

Təsviri
-------

Göyərçin boydadır. Rəngi açıqdır. Beli qonur, qarın tərəfi ağ zolaqlı açıqkürəndir. Yanaqları bozdur. Dişisinin qarın tərəfindəki köndələn zolaqlar qəhvəyi-qonurdur.

Yayılması
---------

Avropa, Asiya və Afrikada yayılıb. Azərbaycanda yalnız Lənkəran düzənliyində (Vel kəndi) nəsil verməsi müəyyən edilib.

Həyat tərzi
-----------

Hündür ağaclar olan seyrək, işıqlı meşədə və köhnə meyvə bağlarında məskunlaşır. Azərbaycanda öyrənilməyib. Arealının başqa yerlərindən əldə edilmiş məlumata görə gec gəlib, tez köçür. Aprel ayının axırında gəlir, sentyabrda uçub gedir. Ağacda yerdən 5–12 m hündürdə yuva tikir. Mayın axırında 3-4 ədəd yaşıl çalarlı süd kimi ağ yumurta verir. Dişi quş 33-35 gün kürt yatır. Avqustun əvvəlində pərvaz balaları müşahidə
olunur. Yemini adətən açıq sahədə yerdən götürür: iri həşərat, sürünənlər, siçanabənzər gəmiricilər, bəzən quş ovlayır.

Sayı
----

Həmişə nadir olub. XX əsrin axırında 5 cüt qeyd edilib. Lakin son 10 ildə 1 dəfə görünüb. Nəslinin kəsilməsi ehtimal olunur.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
--------------------------------------

Ovlanması qadağandır, Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabına daxil edilib. CİTES, Bern və Bonn konvensiyalarına daxildir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1999.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q715710
* Wikispecies: Accipiter badius
* ADW: Accipiter\_badius
* ARKive: accipiter-badius
* Avibase: 1A0ECB6EDF6DB4B2
* BirdLife: 22695490
* BOLD: 112904
* CMS: accipiter-badius
* eBird: shikra1
* EUNIS: 100766
* Euring: 2720
* Fauna Europaea: 96719
* Fauna Europaea (new): f7af997f-bc71-4b3d-9011-c5840af0492a
* GBIF: 2480610
* iNaturalist: 5143
* IRMNG: 10217068
* ITIS: 558390
* IUCN: 22695490
* NCBI: 387787
* Species+: 7653
* Xeno-canto: Accipiter-badius

 |
Tseçelinq buddist məbədi
**Tıvada buddizm** — XVIII-XIX əsrlərdə Tıva ərazisində inkişaf etmiş Tibet buddizminin regional formasıdır.

Buddizmin bölgədə yayılma tarixi
--------------------------------

Buddizmin ilk dalğası bu əraziyə 9-cu əsrdə Uyğur xaqanlığı dövründə gəlir. XIII-XIV əsrlərdə Tıva Monqol İmperiyasının tərkibində olarkən ilk buddist məbədləri inşa olunmağa balanılır. Bunu respublikada arxeoloqların aşkar etdiyi ən qədim Buddist məbədləri sübut edir. 18-ci əsrin ikinci yarısında, Cunqar xanlığının Tzin sülaləsi qoşunları tərəfindən məğlub edilməsindən sonra Tıva Manqusun hakimiyyəti altına düşür və eyni zamanda Qeluq məktəbinin nümayəndələri olan monqol lamaları burada fəal missionerlik fəaliyyətinə başlayır. Nyinqma ənənəsi də kök salır. 1770-ci illərdən başlayaraq ilk stasionar Buddist monastırları xureelər meydana gəlir.

Buddizmin inkişafı
------------------

XIX əsrin ikinci yarısında hər Tıvada kojuun monastırları (xuree) mövcud idi. Onlar iqtisadi baxımdan, yüzlərlə aratın xidmət etdiyi, mal-qaraya sahib olan, ticarətlə məşğul olan böyük təsrrüfatlar idi.

Tuva buddizminin başçısı olaraq Çadan xureesinin rəhbəri Kambı Lama adını almışdı. Tıvada Monqolustan kimi, 1912-ci ilə qədər Mançur hakimiyyəti altında olduğundan, Kambı Lamaları Urqadakı Boqd-Qeqenlərəs tabe idi. Tıva buddizmi Monqolustan ilə Buryat buddizmindən daha yaxın əlaqələrə sahib idi. Sanqxinin quruluşu dini bir cəmiyyət ümumi qəbul edilmiş qanunlara uyğun qurulurdu. Buddist tıvalılar monqol və tibet monastırlarına tez-tez ziyarətlər edirdilər.
Buddist tıvanlıların ənənəvi mədəniyyətinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərmişdir. Həyat dövrünün (məişət, toy, cənazə), təqvim tətillərinə, xalq təbabətində öz izini qoyur. Üstəlik şamanizmdə modernist yeniliklərə yol açır. Tıvada buddizm yerli şamanizm ənənəsi ilə birlikdə inkişaf edir. Bəzi hallarda insanlar şamanlara, digərlərində isə buddist lamalarına üz tuturdular. Tibet tibbi burada yayılma və tanınma qazanmışdır.

1920-ci illərin sonlarında Tıvada 19 xuree, təxminən 3 min lama var idi. 1940-cı illərin əvvəllərində bütün xureelər bağlanmış və qısa müddətdə məhv edilmişdir. Demək olar ki, bütün lamalar repressiya edilmiş, çoxları Monqolustana qaçmaq məcburiyyətində qalmışdır. 1960-cı illərə qədər bir neçə sağ lama qala bilmişdir: İvolginsky datsanındakı Lama Kenden-Syuryun, Kirbiiş ooı-Kullarda Şimbay xelin, Kirbiiş-Saray şəhərində Kuula Orus Başki və s. Onlar dini ayinlər keçirir və insanları qəbul edirdilər.

Çağdaş vəziyyət
---------------

1990-cı ildən bəri Tıvada buddist icmasının canlanması baş verir.

Mənbə
-----

* khurul.ru Arxivləşdirilib 2016-09-24 at the Wayback Machine
* www.tuva.asia
* savetibet.ru
* www.comprendrebouddhisme.com

İstinadlar
----------

1. ↑  Монгуш М. В. История буддизма в Туве (вторая половина VI — конец XX в.). — Новосибирск: Наука, 2001. — ISBN 5-02-030626-7
**Müqəddəs Kitablar**, dünya planetini idarə edən Yüksək Ruhani Planlar tərəfindən, təkamülün yolunda ilərləməsi üçün bəşəriyyətə müxtəlif zamanlarda endirilən İlahi bilgilərdir. Bu bilgilər, ucsuz bucaqsız maddə Kainatı içində, varlıqların ən ideal şəkildə əsas yolda ilərləməsini və təkamülünü tənzimləmək üçündür. Müqəddəs kitablar, ümumiyyətlə üç əsas məsələni işləyir və bunları əhatə edəcək şəkildə endirilir: keçmişin biliyi, indinin biliyi və gələcəyin biliyi. Varlıqlardan, bu üçünü sintez edərək, indini yaşamaq, yorulmamaq və gələcəyi də bu şəkildə hazırlamaqları istənilir. Bu bir qanundur. 
Müqəddəs Kitablar, yerdə yaşayan bəşəriyyət üçün, bir və ortaq olan təkamülün həyata keçirilməsi üçün, bir-birindən daha mütəkamül olan bilgiləri əhatə edəcək şəkildə endirilir. Çünki, bəşəriyyətin ilərləyən təkamülü və bunun nəticələri üstdəki məsələlərin olmasını tələb edir.
Dzayn kitabı, ən qədim Müqəddəs Kitablardan biri olmaqla yanaşı, o birilər kimi müəyyən dövlərdə təhrif edilmişdir. Buna bəşəri nöqteyi nəzərdən baxdığımız zaman, durulmamış və fırtınalı şəxsiyyətlərin və yetişkinləşməmiş idrakın bunları davamlı olaraq təhrif etdiklərini görürük. Yenə də keçmişdəki kozmik və antropolojik hadisələrin nələr ola biləcəyi haqqında və necə olduqları haqda müəyyən əsas bilgi verən Dzayn kitabı, keçmişin əsas və ən doğru bilgilərinin ortaya çıxardığı yaxın gələcəkdəki bilgi günləri üçün bir hazırlıq olması baxımından əhəmiyyətlidir. Bilginin ən yüksək doğruları bütün bəşəriyyətə , ən müqəddəs kitab olan Bilgi Kitabı ilə veriləcəkdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  H. P. Blavatsky. The Secret Doctrine. Arxivləşdirilib 2022-09-05 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Yelena Blavatskaya
Birinci Krım-tatar qurultayı ya da Tatar parlamenti 1917-ci ildə keçirilmişdir. Bu qurultayın təşkili 1918-ci il 23 fevralda ruslar tərəfindən şəhid edilmiş Krım müsəlmanlarının birinci müftisi, siyasətçi, şair Noman Çələbi Cihanın adı ilə bağlıdır. 1917-ci il 26 noyabrda Bağçasaraydakı Krım xan sarayında günorta namazından sonra, saat 2-də Qurultay öz işinə başladı. Xan sarayının ətrafında ordu və xalq böyük izdiham və həyəcan içində qurultay vəkillərinin çıxışlarını gözləyirdilər. Qurultayda aşağıdakı məsələlərə baxılıb qərar verildi:

1. Krım tatarlarının yarımadada yaşayan digər xalqlarla təbii münasibətlərinin necə nizamlanacağı;
2. Krım tatarlarının milli, dini, ictimai, rəsmi, mədəni və siyasi həyatlarını müəyyənləşdirəcək qanunların işlənilib hazırlanması;
3. Krım tatarları xalqının dini, rəsmi, mədəni həyatını inkişaf etdirəcək sahələrdə bir sıra əsaslı reformların əməli surətdə işlənilib hazırlanması və həyata keçirilməsi;
4. Milli qanunu yerinə yetirəcək orqanların (yəni milli parlament) təşkil edilməsi.

Qurultayda Krım Xalq Respublikasının Əsas Qanununu (Konstitutsiyasını) işləyib hazırlayacaq xüsusi komissiya formalaşdırıldı. 18 maddədən ibarət olan Əsas Qanun Krım-tatar Parlamentinin bütün işlərinin xüsusiyyətlərini, Krım həyatının siyasi, mədəni, iqtisadi və digər tərəflərini əhatə edirdi. Kırm Xalq Respublikası bu Əsas Qanun əsasında qanunlar yaradıb, müstəqil dövlət kimi var olmaq niyyətində idi, lakin Rusiyada hakimiyyəti ələ keçirmiş bolşeviklər milli hökuməti tanımırlar. 1918-ci il 26 yanvarda bolşevik qüvvələri milli hökumətin üzərinə şiddətli hücuma keçir və nəticədə qısa müddətdə hökuməti devirməyə nail olur. Fevralın 23-də isə Birinci Qurultayın rəhbəri hesab edilən Noman Çələbi Cihan güllələndi, meyidi isə Qara dənizə atılır.
**Çittaqonq** (Çittaqonq dili, Benqal: চট্টগ্রাম, Chôţţogram) əsas dəniz limanı və Banqladeş ikinci ən böyük şəhəridir. Bu Karnaphuli çayının sahillərində yerləşir.

9-cu əsrdən A ticarət poçt, Çittaqonq İslam, Hindu və Buddist ənənələrinə çox kültürlü irsi var. Müasir şəhər dəmir yolu, neft və çay ticarət mərkəzi kimi Britaniya hakimiyyəti dövründə inkişaf etmişdir. Bu şəhər də 1930-cu ildə Surya Sen başçılıq Britaniya, xüsusən silahlı üsyan qarşı inqilabi fəaliyyət üçün bir mərkəz nöqtəsi oldu. O, həmçinin Dünya müharibəsi II Burma kampaniya çərçivəsində mühüm hərbi baza və Müttəfiq qüvvələrin təchizatı nöqtəsi oldu. 1947-ci ildə Hindistan bölüm sonra Çittaqonq Şərq Pakistan hissəsi oldu. Şərq Pakistanis demokratik seçkilərin nəticələrini qəbul Qərbi Pakistan imtina qarşı üsyan kimi 1971-ci ildə, Banqladeş müstəqillik elan Çittaqonq elan edilib. Şəhərin sonra azad müharibə zamanı şahid vəhşiliklər, müharibə cinayətləri və dəniz blokadaların üzərinə getdi.

Bu gün, Çittaqonq dünyada ən sürətlə böyüyən şəhərlərdən biridir. əsas kommersiya və sənaye mərkəzi, şəhər də qlobal rəqabət xüsusi iqtisadi zona var. iri infrastruktur layihələri ilə olan gələcək regional tranzit mərkəzi kimi gözlü Çittaqonq bir dərin dəniz limanı, Hindistan və Çin də daxil olmaqla, Banqladeş regional qonşuların, o cümlədən şəhər, üçün həyata. liman şəhəri iqtisadi həlledici hesab edilir Şimali Hindistan, Butan, Nepal və Cənubi Çin hissələri daxil olmaqla dənizə çıxışı olmayan cənub Asiya inkişafı.

İstinadlar
----------


Vikianbarda ***Çittaqonq*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Alman-Sovet Sərhəd müqaviləsi** — 23 avqustda Molotov-Ribbentrop paktının ikinci bir əlavə protokolu idi. 28 sentyabr 1939-cu ildə Polşanın birgə işğalı və işğalından sonra Nasist Almaniyası və Sovet İttifaqı tərəfindən dəyişdirilən gizli bir hökm idi. İosif Stalinin iştirakı ilə, müvafiq olaraq, Almaniyanın və Sovet İttifaqının xarici işlər nazirləri tərəfindən İoahim fon Ribbentrop və Vyaçeslav Molotov tərəfindən imzalanmışdır.

Nasist Almaniyası və Sovet İttifaqının təsir dairələri təsnif edilərkən ilk müqaviləni dəyişdirən protokolun yalnız kiçik bir hissəsi açıq elan edildi. Paktın üçüncü gizli protokolu 1941-ci il yanvarın 10-da Molotov və Almaniyanın Litva hissələrinə olan iddialarından imtina etdiyi Sovet İttifaqı əleyhinə Barbarossa əməliyyatından bir neçə ay əvvəl Fridrix Vemer fon Şulenburq tərəfindən imzalanmışdır.

Gizli məqalələr
---------------

Nazi Xarici İşlər Naziri İoahim fon Ribbentrop 28 sentyabr 1939-cu ildə Alman-Sovet Paktını imzalamışdır
Müqaviləyə bir neçə gizli məqalə əlavə edildi. Bu məqalələr Polşanın işğal edilmiş iki zonası arasında sovet və alman vətəndaşlarının mübadiləsinə imkan yaratdı, Molotov-Ribbentrop paktı ilə ifadə olunan mərkəzi Avropa maraq dairələrinin bir hissəsini yenidən çəkdi və müqavilənin heç bir tərəfinin onun ərazisinə icazə verməyəcəyini bildirdi. qarşı tərəfə yönəlmiş istənilən "Polşa təşviqatı".

Polşaya qərb istilası zamanı Alman Wehrmacht, Lublin Voivodeship və şərqdə Varşava Voivodeziya - Molotov-Ribbentrop Paktına görə Sovetlərin təsir dairəsində olan ərazilərə nəzarət etdi. Sovet İttifaqını bu "itkiyə" görə kompensasiya etmək üçün, müqavilənin gizli qoşulması Liviyanı, bəzən Suwałki Üçbucağı kimi tanınan kiçik bir ərazi istisna olmaqla, Sovet təsir dairəsinə köçürdü. Bu köçürmədən sonra Sovet İttifaqı Litvaya ultimatum verdi, 15 iyun 1940-cı ildə işğal etdi və Litva SSR-ni qurdu.

Ədəbiyyat
---------

* *Eidintas, Alfonsas; Vytautas Žalys; Alfred Erich Senn.*  Ed. Edvardas Tuskenis (ed.). Lithuania in European Politics: The Years of the First Republic, 1918–1940 (Paperback). New York: St. Martin's Press. September 1999. səh. 170. ISBN 0-312-22458-3.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Sharon Korman.* The Right of Conquest / Fəth hüququ. Oxford University Press. səh. 167. ISBN 0191583804.
2. ↑  *Norman Davies.* The Battle for Warsaw / Varşava uğrunda döyüş. 2008. səh. 30.

Xarici keçidlər
---------------

* 

* Vikianbar Vikianbarda **Alman-Sovet Sərhəd müqaviləsi** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Filipp Quston** (tam adı:**Phillip Goldstein**; *ing.* Philip Guston; 27.7.1913, Monreal, Kanada - 7.6.1980, Nyu-York, ABŞ) - amerikalı rəssam.

Həyat və yaradıcılığı
---------------------

Filipp Quston, Kanadada yəhudi mühacir ailəsində anadan olmuşdur. Ailəsi, Rusiya İmperiyasının Odessa şəhərindən Kanadaya və ordanda Los-Anceles şəhərinə köçümşüdür. 
O, gənc yaşlarınsan komikslər çəkməyə başlamışdı. Təhsilini Klivlənd rəsm məktəbində almağa başladı. XX əsrin 30-cu illərində Corc de Kirikonun metafizik realizm stilinə və həmçinin qocaman italyan rəssamları olan Andrea Manteni, Mazaçço, Paolo Uççelonun rəsm əsərlərinə diqqət ayırırdı. XX əsrin 30-cu illərin sonlarında Quston divar rəsmlərinin inkişafı haqqında dövlət proqramı üzərində işləyir, ancaq 40-cu illərin əvvəllərində dəzgah rəsmlərinə geri qayıdır.

Filipp Qustonun əsas xüsusiyyəti ondan ibarət idi ki, o yeni rəsm əsərləri üzərində işləyərkən əvvəllki rəsmlərin fraqmentlərindən tez-tez istifadə edirdi. 1947-ci ildə Quston öz "Cəlladlar" (*ing.* The Tormentors) əsərini hazırlayır. 40-cı illərin sonları 50-ci illərin əvvəllərində rəssam abstrakt ekspressionizm stilinə keçir.

Mənbə
-----

* Barbara Hess «Abstrakter Expressionismus», Köln 2005.

İstinadlar
----------
**Bəlağət** (ərəbcədən tərcümədə səlis, gözəl danışıq, natiqlik məharəti) — zəngin, gözəl, obrazlı, canlı, səlis danışıq qabiliyyəti, natiqlik istedadı və ya natiqlik sənətindən bəhs edən elm. Orta əsrlər ərəb filoloqlarının (əl-Cahiz, İbn əl-Mütəzz, əs-Səkkaki və başqaları) yaratdığı bəlağət elmi, əslində, nitqin gözəlliyi və səlisliyi haqqında üslubiyyat nəzəriyyəsi olub, üç bölməni əhatə edir: elm əl-məani, elm əl-bəyan, elm əl-bədi. Birinci bölmə nitqin qrammatika və məntiq qanunları baxımından düzgün qurulmasından bəhs edir.

"Bəyan" elmi fikrin gözəl və aydın ifadə edilməsini və bu məqsədlə təşbeh, istiarə və kinayə kimi bədii təsvir vasitələrindən istifadə üsullarını öyrədir. "Bədi" istilahı altında isə bədii nitqin istər məzmun, istərsə də forma baxımından gözəlliyi üçün məcazi mənada işlənən söz və ifadələrin, həmçinin səs tərkibi etibarilə yaxın olan sözlərin bacarıqla seçilib, yerli-yerində işlədilməsi nəzərdə tutulurdu. Bəlağət elmi bütün bölmələri ilə birlikdə ilk dəfə əs-Səkkakinin "Miftəh ül-ülum" adlı ensiklopedik əsərində əsaslı şərh edilmiş və sistem halına salınmışdır. Azərbaycan alimləri Xətib Təbrizi, Şərəfəddin Həsən Rami Təbrizi, Vahid Təbrizi və başqaları bəlağət elmindən bəhs etmişlər.

Həmçinin bax
------------

* Ritorika
* Ritorik fiqurlar

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 3-cü cild: Babilistan – Bəzirxana (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2011. 604 səh. ISBN 978-9952-441-07-9.
**Müstəvi pardaqlama dəzgahı** üst səthləri müstəvi olan maşın hissələrinin abraziv alətlə emalı üçün tətbiq olunur. Müstəvi pardaqlama dəzgahları şpindelin vəziyyətinə və stolun formasına görə fərqlənirlər. Şpindeli üfüqi vəziyyətdə yerləşmiş dəzgahlarda tətbiq olunan pardaq dairəsi doğuranı boyunca kəsmədə iştirak edir. Şaquli vəziyyətdə olan şpindeldə bərkidilmiş alət isə yan tərəfi ilə metal qatı çıxarır.

Quruluşu
--------

Müstəvi pardaqlama dəzgahı
Müstəvi pardaqlama dəzgahları əsasən üfüqi şpindelə malik olurlar. Bu dəzgahların stolu bir, şpindel başlığı bərkidilmiş dayaq isə iki ox boyunca hərəkət edə bilir. Koordinat oxlarının bölgüsü dəzgahın təyinatından asılı olaraq fərqli ola bilər. Bu dəzgahlarda müstəvi, profil və müxtəlif dərinliklərin pardaq dairəsi ilə emalı aparılır. Proses tsiklik olaraq kompyüterdən idarə edilir. Tsikl pəstahın mövqeləşdirilməsi, pardaq dairəsinin verilmiş rejimdə işə salınma-
ması, alətin sürətlə pəstaha yaxınlaşması (boş gediş), alətin kəsməyə daxil olması (işçi gediş), səthin pardaqlanması, sığallama, alətin səthdən uzaqlaşdırılması kimi mərhələlərdən ibarətdir. Pardaq dairəsinin düzləndirilməsi ya prosesdə mərhələlər arası, ya da proses başa çatdıqdan sonra aparıla bilir. Düzləndirmə adətən almaz dənəciklə yerinə yetirilir.
Maşın hissələrinin müstəvi pardaqlama dəgahında emalı zamanı yüksək sərtlik tələb olunarsa, onda şaquli şpindelli dəzgahlardan istifadə olunur. Burada, kəsmə alətin yan tərəfi ilə aparıldığıdan yaranan kəsmə qüvvəsi və onun istiqaməti dəzgah tərəfindən daha əlverişli qəbul edilə bilir. Hazırlanmış səthlərdə tipik çevrə formalı abraziv izlər əmələ gəlir. Böyük pardaq dairələrinin tətbiqi ilə daha yüksək məhsuldarlıq əldə etmək mümkündür. 

Fırlanma səthlərə malik hissələrin emalı üçün dönən stola malik müstəvi pardaqlama dəzgahlarından istifadə edilir. Dəzgahın stolu emalda yalnız dönmə hərkətini yerinə yetirdiyi halda, alət başlığı həm şaquli, həm də radial istiqamətdə veriş hərəkəti alır.

Mənbə
-----

* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. II hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 423 s.
**Katarjina Skovronska** ( tam adı **Katarzyna Ewa Skowrońska-Dolata** ) (d. 30 iyun 1983 - Varşava, Polşa) — Polyak voleybolçusu.

Karyerası
---------

Onda voleybola maraq yeniyetmə olarkən, böyük qardaşının oyununu izləyərkən yaranmağa başlayıb. 
Karyerasına hücumçu kimi yerli klublardan olan Skra Varşavada başlayıb. 15 yaşı olanda Polşa Voleybol Federasiyasının İdman məktəbinə getməyə başlayıb və burda mövqeyini dəyişərək blokçu olaraq oynayıb. Onun ilk uğuru bu məktəbin tələbəsi olarkən 1999-cu ildə Cadet Avropa Çempionluğu və bir il ardından Yeniyetmələr arasında Avropa Çempionluğunu yaşaması olub. Millidə debüt etdiyi 2003-cü ildə Ankarada keçirilən Avropa Çempionatında finalda Türkiyə millisini məğlub edərək qitə çempionluğunu bayram edib. Yavaş-yavaş ulduzu parlamağa başlayan Kasya 2 il sonra yenidən Zaqrebdə keçirilən analoji yarışın birincisi olub. Bundan sonra 5 il İtaliyada müxtəlif üç klubda forma geyib. Bu illər ərzində 2007/08 mövsümündə Asistel Novara ilə Çempionlar Liqasının bürüncünü, Skavalini Pezaro komandası ilə isə İtaliya Superkuboku və İtaliya Çempionluğunu qeyd edib. 2008-ci ildə Pekində keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etsə də, Polşa millisi qrup mərhələsini adlaya bilməyib. 2010-cu ildə Türkiyənin Fənərbağça Acıbadem komandası ilə Çempionlar Liqası 3-cülüyü və Klublararası Dünya Çempionu adını qazanıb. 2011-13-cü illərdə Çin nəhəngi Quanqdonq Everqrande komandasında 2 il oynayıb. Burda Çin Çempionu adını və Asiya Klub Çempionatının qızıl medalını qazanıb. 2013-cü ildən Azərbaycanda Rabitə Bakı klubunda oynayır. Bir dəfə Azərbaycan Superliqasının qalibi və 2013/14 CEV Çempionlar Liqasının bürünc mükafatını qazanıb. 2006-cı ildən Yakub Dolata ilə evlidir.

Xüsusiyyətləri
--------------

* Boy: *189 sm*
* Çəki: *75 kq*
* Mövqe: *Hücumçu*
* Blok yüksəkliyi: *302 sm*
* Hücum yüksəkliyi: *317 sm*
* Nömrə: *17*

Oynadığı klublar
----------------

| Tarix | Ölkə | Klub |
| --- | --- | --- |
| 1995-1998 | Polşa | Skra Warszawa |
| 1998-2001 | Polşa | SMS PZPS Sosnowiec |
| 2001-2003 | Polşa | AZS AWF Danter Poznań |
| 2003-2005 | Polşa | Nafta-Gaz Piła |
| 2005-2006 | İtaliya | Vicenza Volley |
| 2006-2008 | İtaliya | Asystel Novara |
| 2008-2010 | İtaliya | Scavolini Pesaro |
| 2010-2011 | Türkiyə | Fenerbahçe Acıbadem İstanbul |
| 2011-2013 | Çin | Guangdong Evergrande |
| 2013-2015 | Azərbaycan | Rabitə Bakı |

Şəxsi nailiyyətləri
-------------------

* "Ən məhsuldar oyunçu", 2007, FIVB Dünya Kuboku
* "Ən məhsuldar oyunçu", 2008, CEV Çempionlar Liqası
* "Ən məhsuldar oyunçu", 2010, FIVB Klublararası Dünya Çempionatı
* "Ən dəyərli oyunçu", 2010, FIVB Klublararası Dünya Çempionatı
* "Ən məhsuldar oyunçu", 2012, Çin Çempionatı
* "Ən məhsuldar oyunçu", 2013, Çin Çempionatı
* "Ən məhsuldar oyunçu", 2014, Azərbaycan Çempionatı
**Lətif Yahia** — İraq əsilli yazıçı və İran-İraq müharibəsində döyüşmüş keçmiş əsgərdir. İraq diktatoru Səddam Hüseynin oğlunun Uday Hüseynin dubloru olduğunu iddia etdiyi bilinir.

Həyatı
------

İraqda kürd ailəsinin uşağı olaraq anadan olub. İran-İraq müharibəsinin başlamasından sonra Udayın dubloru olduğunu iddia etdi. 23 yaşında ikən prezident sarayına çağrıldı, burada Uday sinif yoldaşlarının məktəbdə ikən arasındakı oxşarlıqları xatırladığını başa düşdü. Yahia'ya məlumat verildi ki, təhlükəli bir vəziyyət gözlənildiyi zaman Uday'ın xalqa kütləvi şəkildə çıxması üçün Uday qurbanı olacaq. Yahia əvvəlcə işə başlamaqdan imtina etdi və daha sonra təkbətək həbsxanaya salındı. Həbs edildikdən və işgəncəyə məruz qaldıqdan sonra Lətif ailəsinin də işgəncəyə məruz qalacağı ilə hədələyərək Udayın stuntman olmasını qəbul etməli oldu. Altı ay ərzində Udayın nitq tərzini və tərzini təqlid etmək üçün təlim keçdi. Görünüşünün daha bənzər olması üçün əməliyyat və diş müalicəsindən keçdi. İraqın Küveytə hücumu zamanı Yəhya, İraq qoşunları üçün mənəvi dayaq olaraq istifadə ediləcək əsgərlərlə görüşmək üçün Uday olaraq Bəsrəyə göndərildi. Uday ilə münasibətləri sonradan pisləşdi. Yahia'ya görə, Uday'ın maraqlandığı bir qadın Yahia'ya daha çox maraq göstərdiyi zaman gəldi. Daha sonra Uday onu silahla yaralayıb. Uday tərəfindən təcavüz edilən gözəllik yarışmasının birincisi, hesab istəməyə gələn atasını öldürməyi əmr edəndə, Yahia Udayın önündəki biləklərini kəsdi. Yahia şimaldan qaçdı və Udayın özünü düşünərək kürd Peşmerqa qüvvələri tərəfindən burada həbs edildi. Onun uday olmadığını biləndə sərbəst buraxıldı. 1992-ci ildə Avstriyaya getdi və sığınacaq aldı. Yahia, 1995-ci ildə Avstriyada hücuma məruz qaldıqdan sonra Londona köçdü. 10 mart 1997-ci ildə Norveçdəki bir qaçqın məmuru, John'un onu təhdid etdiyini, bir qutu benzinlə ofisinə gəldiyini, yerə tökdüyünü və yandıracağını təhdid etdiyini iddia etdi. Rəsmi yarım saat sonra qaçan Yahia'nı "sakitləşdirməyə" müvəffəq oldu. Daha sonra polis tərəfindən həbs edildi. Məhkəmədən əvvəl sərbəst buraxıldı və Almaniyaya, daha sonra İrlandiyaya getdi.

Film
----

Lee Tamahori'nin rejissoru olduğu və Dominic Cooper'in Yahia və Uday kimi cüt personajları rol aldığı Şeytanın Cütlüyü, 22 Yanvar 2011 tarixində Sundance Film Festivalında debüt etdi.

Kitablar
--------

* Mən Səddamın oğlu idim 1 May 1994-cü ildə Arcade Nəşriyyatı tərəfindən nəşr olunan.
* Şeytanın cütü 5 iyun 2003-cü ildə Arrow Books Ltd tərəfindən nəşr edilmişdir.
* Qara Dəlik Arcanum Nəşriyyatı tərəfindən 20 Noyabr 2006-cı ildə buraxıldı.

İstinadlar
----------
**Cesika Senfild** (doğum adı **Nina Daniel Sklar**; 12 sentyabr, 1971) ABŞ-lı yazıçı və xeyriyyəçi. O ərzaqların hazırlanması ilə bağlı iki bitik nəşr etdirib, Uşaq Arabası(Baby Buggy)nın və Nyu-Yorkdakı ehtiyaclı ailələrə yardım fondunun yaradıcısıdır. Gülüş oyunçusu Cerri Senfild ilə evlidir.

Keçmiş həyatı
-------------

Senfild Nyu-York ştatı, Oster Beydə doğulub,üç qızdan ortancılıdır, Vermmont ştatı, Börlingtonda orta təbəqədən bir ailədə böyüyüb. Anası əlli ildən çox bir şəhər toplum işçisi və Hant orta məktəbində məmur kimi çalışmış, atası isə bilgisayar proqram mühəndisi olmuşdur. Senfild, Vermont Universitetini bitirdikdən sonra Qızıl Bitiklər İnterteimen və Tommi Hilfigerdə ictimai əlaqələrdə işlədi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "WEDDINGS; Jessica Sklar, Eric Nederlander". New York Times. 1998-06-14. 2008-12-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-07-19.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-11-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-28.
**Molla Əli Molla Kəlbəli oğlu** – şair, xəttat, müəllim. Şuşa şəhərindəki Mərdinli məscidinin axundu.

Həyatı
------

Molla Əli Molla Kəlbəli oğlu 1811-ci ildə Şuşa şəhərində dünyaya gəlmişdi. İbtidai təhsilini atasından almışdı. Sonra Təbriz şəhərində mədrəsədə təhsilini davam etdirmişdi. Təhsilini tamamlayandan sonra doğma yurduna dönmüş, Şuşa şəhərində "Cümə məscidi"nin nəzdindəki mədrəsədə uşaqlara dərs demişdi. O, Qarabağda "Kor xəlifə" ayaması ilə tanınırdı.

Molla Əli gözəl xəttat idi. Bir çox xəttləri yazmaqdə tay-tuşu tapılmazdı. Mirzə Kazım isimli bir şagirdi onun yazılarını toplayıb, "İnşai-Mirzə Kazım" adlı kitab çap etdirmişdi. Bu kitab mədrəsələrdə hüsn-xətt örnəyi kimi öyrədilirdi.

Molla Əli Qarabaği muğamat həvəskarı idi. Kar xəlifə kimi tanınan bu ünlü ruhani XIX yüzilin ortasında yeni musiqi məktəbi açmışdı. O, burada tələbələrə muğam oxumağı, tar və kamança çalmağı öyrədirdi. Kor Xəlifənin vəfatından sonra musiqi məktəbi də öz fəaliyyətini dayandırır.

Molla Əli 1875-ci ildə Şuşa şəhərindəki Merdinli məscidinin öxundu idi. O, 1893-cü ildə vəfat edib. Mirzə Əlinin Salah, Süleyman adlı oğulları vardı.

Yaradıcılığı
------------


***Vikimənbədə*** **Molla Əli Qarabaği** ilə əlaqəli məlumatlar var.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Adlı kişinin övladları. "Soy" dərgisi, 1 (19) 2008.

Həmçinin Bax
------------

* Azərbaycan ədəbiyyatı
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: David.

**VI David Narın** (1225, Gürcüstan – 1293, Kutaisi) — Səlcuq-Baqrationi sülaləsinə mənsub gürcü kralı. Gürcüstan krallığını 1245-1259-cu illəri arasında idarə etmiş, Monqol imperatorluğunun onu qovmasından sonra 1259-cu ildən ölümünə qədər İmereti krallığının hökmdarı olmuşdur.

Həyatı
------

Kraliça Rusudan ilə Anadolu Səlcuq Dövləti hökmdarı II Qılınc Arslanın nəvəsi olan səlcuqlu şahzadəsi Qiyasəddin Türkanşahın oğlu olaraq 1225-ci ildə dünyaya gəlmişdir. Monqol işğalından sonra paytaxt Tiflisi tərk edərək Kutaisiyə qaçan Kraliça Rusudan 1230-cu ildə oğlunu vəliəhd elan edir.Rusudan özündən sonra qardaşı oğlunun taxta keçməsinə maneə törətmək üçün onu Səlcuq sultanı II. Qiyasəddin Keyxosrovun sarayına əsir olaraq göndərdi. Öz oğulunu da Moğollar tərəfindən qanuni kral olaraq tanınmaq üzrə Qızıl Orda hökmdarı Batı xanın sarayına göndərdi. Rusudan 1245-ci ildə ölüncə onun yerinə taxta VI David keçdi. Ondan əvvəl taxta keçməsi lazım olan VII David ortalarda görünmədiyindən Gürcü zadəganları bu keçişi təsdiqlədilər. Ancaq Moğol hökmdarlarından Küyük xan VII Davidi də kral təyin etdi,beləliklə krallıq iki kral tərəfindən 1259-cu ilə qədər idarə olundu. VI David Narın 1259-cu ildə Monqol boyunduruğuna qarşı üsyan qaldırıb məğlub oldu və Kutaisiyə qaçdı. Beləliklə ölkə iki yerə bölündü.

İmereti kralı
-------------

1270-ci illərdə Monqol hücumlarına qarşı qalib gələn David, 1282-ci ilin aprelində Trabzon imperiyasına hücum etdi. Şərqdəki torpaqlarını işğal etdi, Teodoranı imperatriça elan edərək İmeretiyə qayıtdı. 1293-cü ildə vəfat etdi və yerinə oğlu Konstantin keçdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "TBİLİSİ YMCA". Archived from the original on 2004-09-20. İstifadə tarixi: 2022-09-24.
**Berd çayı** — Rusiyanın Altay diyarı ərazisindən axan bir çay. Ob çayının sağ qolu. Çayın uzunluğu 363 km, hövzəsinin sahəsi 8650 km² -dir. Orta illik su sərfi 45,8 m³/s təşkil edir. Noyabrın əvvəlindən aprelin ortasına qədər buz bağlayır. Berd çayı üzərində şəhər tipli qəsəbə olan Maslyanino və İskitim, Berdsk şəhərləri vardır. Berd hidroniminin mənşəyi haqqında inandırıcı izah yoxdur..

Coğrafiyası
-----------

Berdin mənbəyi Salair dağ silsiləsində, 440 m yüksəklikdə, Kemerovo vilayəti və Altay diyarının sərhəddində yerləşir. Çayın əksər hissəsi Novosibirsk vilayətindən axır. 1959-cu ildən bu yana çay Novosibir su anbarının Berd körfəzinə tökülür. Onun qurulması zamanı çay vadisinin 40 km ərazisi genişlənmiş Berd körfəzini əmələ gətirmişdir.

Çay hövzəsinin sahəsi 8650 km²-dir. Mənsəbdən 40 km məsafədəki İskitimdə orta aylıq su axını 45,8 m /s təşkil edir. Su anbarına girmədən əvvəl Berdin eni 75 m, dərinliyi 1.7 m və axın sürəti 0.5 m / s-dir. XX əsrin 90-cı illərinə qədər mənsəbdən 35 km məsafədə naviqasiya üçün əlverişli idi.

İstifadə və ekologiyası
-----------------------

Berd çayının suyu suvarma, içməli və sənaye su təchizatı, eləcə də Novosibirsk vilayətinin sıx məskunlaşdığı iki ərazinin - Maslyaninski və İskitimskinin istirahəti üçün fəal istifadə olunur. Nəticədə çay əhəmiyyətli dərəcədə çirklənməyə məruz qalırlar. Məsələn: 1994-cü ildə Berd körfəzinin sularında fenolların konsentrasiyası icazə verilən normadan 16 dəfə, neft məhsullarının həcmi isə 5 dəfə artıq olmuşdur. Əsas çirklənmə mənbələri hidrotexniki tikinti, sahillərində həddindən artıq otarılma, sahil bitkilərinə ziyan vurması, həmçinin kənd təsərrüfatı və sənaye çirklənməsi səbəbindən sahil eroziyadır.

Berd çayı ilə İskitimə getmək mümkündür, amma praktikada naviqasiya yalnız Berd körfəzi daxilində aparılır. Berd çayının özü isə ancaq meşə tədarüşü üçün məhdud istifadə olunur.

Qolları
-------

Şadrixa, Koyon, Talmenka, Çornaya, Koynixa, Şipunixa, Çesnokovka, Udriç, Elbaş, Kamenka, İçok, İk, Vıdrixa, Kinterep, Suxaya Kamenka, Talitsa, Ukrop, Kamenka, Payvixa, İzırak, Mostovka, Strelna, Kurya, Barsuçixa, Böyük Filimonixa, Şemonayka, Zıryanka, Tomka, Zayçixa, Yelban, Suenqa, Matryonka, Matveevka, Anfimov Moçek, Berezovaya, Pavlovka, Talitsa Krivaya, Petruşixa, Talovka, Kalanka.

Su reestr məlumatları
---------------------

Rusiyanın dövlət su reyestrinə görə, Verxneobsk Hövzə Bölgəsinə aiddir. Çay hövzəsi - (Yuxarı) Ob, İrışın birləşməsinə qədərdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 2. Средняя Обь / под ред. В. В. Зееберг. — Л.: Гидрометеоиздат, 1967. — 351 с.
2. ↑  "Топонимический словарь Новосибирской области". 2019-12-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-30.
3. ↑  "Киприянова Л. М. «Ценотическое разнообразие водной и прибрежно-водной растительности бассейна реки Берди»". 2006-06-23 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  "Государственный водный реестр РФ: Большая". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-30.
**Molla Zeynalabdin Molla Sadıq oğlu Sağəri** (1791, Şuşa – 1854, Şuşa) — XIX əsr Azərbaycan şairi.

Həyatı
------

Zeynalabdin Kərbəlayı Molla Sadıq oğlu 1791-ci ildə Şuşa şəhərində dünyaya gəlmişdi. İbtidai təhsilini atasından almışdı. Sonra mədrəsədə оxumuşdu. Şuşa şəhər məscidlərində axund olmuşdu.

Molla Zeynalabdin şair idi. Sağəri təxəllüsü ilə "nərmünazik" şeir yazırdı. Seyid Əzim Şirvani öz təzkirəsində onun adını çəkmiş va bir şeirini vermişdir. M. Müstəhidzadə isə "Riyazül-aşiqin" kitabında Sağərinin Şuşada doğulduğunu, Axund Molla Sadıqdan dərs aldığını, ömrünün axırına qədər müdərrislik və şairlik etdiyini, divan yaratdığım bildirir. O, öz təzkirasində Sağərinin həm türkcə, həm də farsca şeirlərindən yerləşdirmişdir.

Molla Zeynalabdinin Həmid, Əli adlı oğulları vardı.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Tərtib edəni: Zaman Əsgərli.* "XIX əsr Azərbaycan şeiri antologiyası" (PDF). Milli Kitabxana (az.). "Şərq-Qərb". 2005. 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2016-08-13.
2. ↑  Ənvər Çingizoğlu, Axundovlar:Mirzə Məhəmməd Qarabağinin törəmələri, "Soy" dərgisi, Bakı, 2010.

***Vikimənbədə*** **Molla Zeynalabdin Sağəri** ilə əlaqəli məlumatlar var.
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Məhəmməd (ad).

**Məhəmməd VI bən Əl-Həsən** (*ərəb.* الملك محمد السادس للمغرب‎‎‎; 21 avqust 1963[…], Rabat) — 1999-cu ildən Mərakeşin kralı.

Həyatı
------

Məhəmməd VI bən Əl-Xəsən 21 avqust 1963-cü ildə Mərakeşin paytaxtı Rabat şəhərində anadan olmuşdur. Ələvilər sülaləsinə aiddir. 2002-ci ilin martında 24 yaşlı İT mütəxəssisi Lalla Salma adlı xanımla evlənib. 2018-ci ildə onlar boşandılar, cütlüyün yollarının ayrılmasına nəyin səbəb olduğu bilinmir.

Mərakeş kralı II Həsənin böyük oğludur. Ailədə ikinci uşaqdır. 1999-cu ildə atasının ölümündən sonra Məhəmmədin inauqurasiyası keçirilib və orada onu əhaliyə iqtisadiyyatı inkişaf etdirəcəyi vədlərinə görə "yoxsulların kralı" kimi təqdim ediblər. Ələvilər sülaləsinin 18-ci kralıdır. Ələvilər sülaləsi 1666-cı ildən başlayaraq Mərakeşin hakimiyyətini öz əllərində saxlayırlar.

Sərvəti
-------

VI Məhəmməd 2,5 milyard dollarlıq sərvəti ilə dünyanın ən varlı monarxlarından biri hesab olunur və iqtisadiyyatın bütün aparıcı sahələrini öz əlində cəmləşdirib. Onun qarajında "Maybach", "Aston Martin", "Ferrari" və onlarla digər dəbdəbəli və tuninq avtomobillər var. Dəyəri 1,2 milyon dollar olan brilyantlarla bəzədilmiş ağ qızıldan saat taxan monarx 12 sarayın saxlanmasına külli miqdarda pul xərcləyir, üç ulduzlu "Mişlen" restoranlarda şam edir, xarici səfərlərə 300 nəfərin müşayiəti ilə gedir. Monarxın özünün xərcləri Mərakeş vergi ödəyicilərinə ildə 353 milyon dollara başa gəlir ki, bu da Britaniya kraliçası II Yelizavetanın xərclərindən 18 dəfə çoxdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Muhammad VI // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. ↑  Mohammed VI, roi du Maroc // AlKindi.
3. 1 2  "Kasıbların kralı: xalqı aclıq çəkir, özü dəbdəbə içində üzür". 2021-07-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-10.
Həyatı
------

Lətif Qasım oğlu İbrahimov 1914-cü ildə Borçalı nümayəndəliyinin Sarvan kəndində podratçı (kupets) Qasımın ailəsində dünyaya göz açmışdır.

Atası podratçı Qasım mahalın imkanlı adamlarından olub, Zaqafqaziyada ilk dəmir yollarını çəkdirmişdir. Anası Fatma xanım Axund Hyceyn ağanın qızı idi. Regionda böyük hörmətə malik idi. Lətif elə uşaq yaşlarından yol mühəndisi işləri ilə çox maraqlanardı. O, orta təhsil aldıqdan sonra sənədlərini o dövrdə Tiflisdə yeganə dəmir yol mutəxəssisi hazırlayan Tiflisdəki Zaqafqaziya Dəmir Yollar İnstitutuna (indiki Tbilisi Politexnik İnstitutu) verir və qəbul olunur. 1934-cü ildə dəmiryol inşaat fakültəsinin dəmiryol mühəndisi ixtisasını fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Lətif yeganə azərbaycanlı oğlu idi ki, orada rus dilində oxuyub və butun beş il muddətində şəkli institutun şərəf lövhəsində ən başda vurulmuşdur.

Gənc dəmiryol mutəxəssisi, əla muhəndis tez bir zamanda Borçalı bölgələrində və Gurcustanın bir sıra bölgələrində dəmiryol, körpü-tunel və kaskadalar və s. işlərin görülməsində öz layihələrilə yaxından iştirak etmiş və bəzi yolların salınması isə bilavasitə onun adı ilə bağlı olmuşdur. Onun bu işləri və əməlləri mərkəzin, rəhbərliyin gözündən yayınmamışdır. 1936-cı ildə Lətif Qasım oğlu İbrahimov SSRİ Ali Sovetinin fəxri fərmanına layiq görülmüşdür. Fəxri fərmanı şəxsən Kalinin təqdim etmişdir.

Lətif Qasım oğlu İbrahimov çox layihələr, çox planlar hazırlamışdı, lakin qəfil ölüm onları həyata keçirməyə aman vermədi. Onun qəbiri Sarvan qəbiristanlığındadır.

İstinadlar
----------

*
**Molla Əli Mirzə Abdulla oğlu Əliyari** (1820-1902)—İslam alimi.

Həyatı
------

Molla Əli Mirzə Abdulla oğlu Əliyari 1820-ci ildə Təbrizin Sərdrud kəndində anadan olmuşdu. Əslən Qaradağ vilayətinin Qərbi Dizmar mahalının Əliyar kəndindəndirlər. Babası Məhəmməd ibn Cəfər ibn Mühibulla bin Məhəmmədcəfər Qaradaği Azərbaycanın tanınmış şəxsiyyətlərindən idi.

Molla Əli ibtidai və orta təhsilini Təbriz şəhərində almışdı.

1855-ci ildə Nəcəf şəhərinə yollanaraq müctəhidlərin yanında kamil savad almışdı. On beş il təhsildən sonra vətənə dönmüşdü. Təbrizdə əyləşərək ətrafına tələbələr topladı. Bir çox əsərlər qələmə aldı.

Molla Əli Əliyari 1902-ci ildə vəfat edib.

Molla Əlinin Məhəmmədhəsən adlı oğlu vardı.

Əsərləri
--------

* "Behcət ül-amal firrical"|"بهجه الآمال في شرح زبده المقال"
* "Dəlaül-əhkam fi şərhi şərayi-islam"|دلائل الاحکام في شرح الشرائع

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Qarşı yatan Qaradağ, Bakı, "Ozan", 1998, 192 səh.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* Molla Əli Əliyari  (fars.)
Elə də böyük olmayan çayın mənsəbi
**Mənsəb** — çayın dənizə, gölə, su anbarına və ya digər çaya töküldüyü yerə deyilir.

Mənsəblərin növü
----------------

Çayın bir hissəsini təşkil edən mənsəb delta və ya estuari (liman, quba).
əmələ gətirir. 
Bütün çaylar daimi mənsəbə malik olmur. Buna misal kimi Okavanqo çayını göstərmək olar. Belə ki, çay Kalaxari səhrasının şimal-qərbində bataqlıqda yoxa çıxır. Qazaxıstan ərazisindən axan Çu çayı nadir hallarda mənsəbi olan Akjaykın gölünə tökülür. Hazırda isə Amudərya öz suyunu Böyük Aral gölünə çatdıra bilmir. Azərbaycan ərazisində mövsümdən asılı olaraq bəzi çaylar öz suyunu mənsəbinə çatdırmır: Ceyrankeçməzçay, Sumqayıtçay, Pirsaatçay. Bu tip çaylar dilimizdə *Kor çay* adlanır.

Bəzi çaylar mövsümdən asılı olaraq mənsəbini dəyişir. Hətta mənsəbini dəyişərək əks istiqamətdə mənbəyə axan çaylar belə mövcuddur.

Həmçinin bax
------------

* Delta
* Çay yatağı
* Estuari
* Meandr

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Dilinin İzahlı Lüğəti // III CİLD // 340 səh. 2006 il.
**Mənsur** - Dərbənd əmiri.

Hakimiyyətə gəlişi
------------------

Dərbənd əhalisi Şirvanşah Yezid ibn Əhməddən özlərinə əmir seçmək istədikləri Əbu Nəsr ibn Maymunun azad olunmasını tələb etdilər. Lakin Yəzid qızını Əbu Nəsrə ərə vermək istəməsi bəhanəsilə bundan boyun qaçırdı və şərt qoydu ki, Əbu Nəsri o zaman buraxar ki, Dərbənd camaatı Dərbənd və Çul qalalarının tikilməsinə (daha doğrusu, bərpa olunmasına) razılıq versinlər. Dərbəndlilər bu təklifi rədd etdilər və Yəzid heç bir günahı olmayan Əbu Nəsri edam etdi. Əbu Nəsr Şabran qalasının həbsxanasında saxlanırdı və Şirvanşah onu həmin şəhərin qapıları qarşısında dəfn etdirdi. Dərbənd əhalisi Əbu Nəsrin qardaşı Mənsuru əmir seçdi.

Hakimiyyəti
-----------

1019-cu iləcən əmirliyi sülh içində keçdi lakin onu devirən rəislər bu dəfə Yezid ibn Əhməd beyət etdilər. Mənsur Sərirə qaçdı və 2 il sonra yenidən əmir oldu. 1025-ci ildə Mənsur Sərir hökmdarı Buxt Yişonun qızı Səriyə ilə evləndi. Tarix-i əl-Bab"da xəbər verilir ki, h.423 (1032)- ci ildə alanlar və sərirlilər ruslarla birlikdə Şirvana hücum edərək Yəzidiyyəni zorla ələ keçirdilər. Mənbədə sonra göstərilir ki, onlar Şirvanı qarət edib, əsirlərlə birlikdə öz ölkələrinə qayıdarkən əl-Babın taxta (əl-xəşab) qapılarına çatdılar, lakin sərhəd vilayətlərinin əhalisi əmir Mənsurun başçılığı ilə onlara hücum etdi və çoxunu məhv edərək Şirvandan qarət etdikləri hər şeyi əllərindən aldı. Alanların cüzi bir hissəsi əmirləri ilə birlikdə xilas ola bildi. H.424 (1033)-cü ildə alanların dəstəsi əl-Bab sakinlərindən qisas almaq məqsədilə yenidən basqın etdi və bu dəfə də məğlubiyyətə uğradı. Sonrakı il əmir öldü.

İstinadlar
----------

1. ↑  V.Minorski -Şirvan və Dərbənd tarixi, səh 46
2. ↑  V.Minorski -Şirvan və Dərbənd tarixi
3. ↑  Minorski, § 15, s. 11
**Zimmer qülləsi** ( nid. Zimmertoren Zimmertoren, həmdə Kornelius Tower *Corneliustoren* ) - əvvəllər şəhər istehkamlarınndan biri olmuş, Lier şəhərində (Belçika) yerləşən, orta əsrlərə aid müdafiə qalası.

 Zimmer qalası
Qüllə təxminən 1425-ci ildə tikilib (tikintinin dəqiq tarixi məlum deyil). 1812-ci ildə tikili şəhər rəhbərliyi tərəfindən satılmış, lakin Birinci Dünya Müharibəsindən sonra onu sökmək üçün geri alınmışdır. Ancaq 1928-ci ildə saatsaz Luis Zimmer şəhərə özünün düzəltdiyi yubiley saatını hədiyyə edir ( nid. Jubelklok Jubelklok ) əsərinin. Bu saat bütün qitələrdəki vaxtı , ayın fazalarını, Qabarma və çəkilmənin vaxtını və bir çox digər dövri hadisələri göstərirdi. Saatı köhnə qüllədə yerləşdirməyə qərar verdilər. Lakin qüllə bunun üçün əsaslı şəkildə yenidən qurulmalı idi.Saatsazın şərəfinə tikili Zimmer qülləsi adlandırıldı.

Saatda 57 siferblat var (onlardan 13-ü qüllənin kənarında yerləşir).

1960-cı ildə, qüllənin yaxınlığında yeni saatlar üçün pavilyon tikildi. nid. Wonderklok - Möcüzə Saatı ( nid. Wonderklok Wonderklok ) adlnana pavilyon əsl şah əsəri hesab olunur. (Möcüzə Saatı özü 1935-ci ildə Brüsseldə Ümumdünya Sərgisi üçün hazırlanmışdır; sonradan ABŞ-da nümayiş edildi). Dünyanın ən yavaş əqrəbi bu saatın siferblatlarının birinin ətrafında hərəkət edir - onun tam dövrü 25800 il çəkəcəkdir, bu isə yer oxunun pressesiya dövrünə uyğun gəlir. Nəticədə Zimmer saata mexaniki bir planetari əlavə etdi.

Möcüzə saat Zimmeri bu heyrətamiz mexanizmi yaratması münasibətilə təbrik edən Eynşteyni də heyran etmişdi.

1980-ci ildə qüllə dövlət tərəfindən qorunan abidə statusu aldı.

Qüllənin aşağısında səthində metal dairə və halqaların köməyi ilə günəş sisteminin diaqramı təsvir edilən meydança yerləşir (dairələr Günəşi və planetləri, halqalar - planetlərin orbitlərini göstərir). Doqquz "adi" planetdən əlavə, bu diaqramda kiçik Feliks (№1664 -1929-cu ildə kəşf edilmiş) və Zimmer (№ 3064- 1984-cü ildə kəşf edlmiş) planetlərinin adları da qeyd edilmişdir (birincisi - Lier şəhərindən olan yazıçı Feliks Timmermansın, ikincisi - saatsaz Luis Zimmerin şərəfinə).

Hazırda Zimmer qülləsi və Möcüzə saatların olduğu pavilyon muzeydir.
Antarktik yarımadasında II Oskar sahilinin yerləşməsi.
**Dimça zirvəsi** (bolq. *връх Димча*, ‘Vrah Dimcha’ \'vr&h 'dim-cha\) — Antarktidanın Qreyam Torpağının II Oskar sahilindən cənub-şərqdə yerləşən, 650 m hündürlüklü qaya zirvəsidir. Poybrene yüksəkliyinə daxildir.

Zirvə şimali Bolqarıstanda yerləşən Dimça şəhərinin adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Dimça zirvəsi 65°10′23″ c. e. 61°47′30″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Vaytsayd təpəsindən 9 km cənub-qərbdə, Ravnoqor zirvəsindən 3.55 km şimal-şərqdə, Tikale zirvəsindən 2.5 km şimalda yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* Trinity Peninsula. Arxivləşdirilib 2015-09-23 at the Wayback Machine Scale 1:250000 topographic map No. 5697. Institut für Angewandte Geodäsie and British Antarctic Survey, 1996.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Antarktik yarımadası

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* Dimcha Peak.
**Öməri mədəniyyəti** — Aşağı Misirdə, Həluan şəhərindən 3 kilometr (1.9 mil) şimal-şərqdə Neolit dövrünə, e.ə. VI minillik aid yaşayış yeri. Misir arxeoloqu Əmin Ömərinin şərəfinə adlandırılmışdır. Yüngül materiallardan hörülmüş komaların heyvan sümüklərinin və dəniz ilbizinin qalıqları aşkar edilmişdir. Komalar arasında taxil quyuları və qəbirlər tapılmışdır. Əmək alətləri çaxmaqdaşıdan düzəldilmiş bıçaqlar, bıçaqvarı lövhələr, oraq dişləri, toxalar və dən dən daşlarından, saxsı məmulatı isə tərkibinə saman qatılmış qırmızı və qara rəngli gildən əldə düzəldilmiş qablardan ibarət idi. Bazaltdan hazırlanmış daş qablar gətirilmə hesab edilir. Öməri mədəniyyətinin yayıldığı ərazidə yaşayan əhali əkinçilik (buğda, arpa, çəlnoxud və s.) və ehtimal ki, maldarlıqla (keçi və iribuynuzlu mal-qara) məşğul olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Эль-Омари // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] (3-е изд.). М.: Советская энциклопедия. гл. ред.: А. М. Прохоров. 1969–1978.
2. ↑  Өмәри мәдәнијјәти // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. IV ҹилд: Елдәҝәз—Итабира. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1980. С. 185.
**Kürəkən Cəfər Paşa** (ö. 1610) — III Murad, III Mehmed və I Əhməd səltənətlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi.

Həyatı
------

Doğum tarixi və əsli haqqında məlumat yoxdur. Kiçik yaşlarında Əndəruna alınaraq təhsil almış, ardından sarayda baş çuxadarlığa qədər yüksəlmişdir. 1586-cı ildə yeniçəri ağası, 1588-ci ildə isə Anadolu və 1590-cı ildə Rumeli bəylərbəyi təyin edilmişdir. 1594-cü ildə Sultan Murad tərəfindən divan vəzirliyinə yüksəlmişdir. 1598-ci ilin mayında Misir bəylərbəyliyinə gətirildi və 3 il burada fəaliyyət göstərdikdən sonra 1601-ci ilin iyulunda vəzifədən alınaraq divandakı vəzifəsinə davam etdi. Bu vəzifəsi davam edərkən Sultan Mehmed vəfat etmiş, yerinə 13 yaşlı oğlu Sultan Əhməd taxta çıxmışdır.

Məhz onun səltənətinin ilk ilində 1604-cü ilin dekabrında Sultan Muradın qızlarından Fatma Sultanla nigahlandı. Bu nigahdan övladı olmamışdır. Ardından Dunay mühafizəsi və sədarət naibliyi ilə vəzifələndirildi. Bu vəzifədə ikən 1610-cu ildə vəfat etdi. Cənazəsi Əyyubsultan məzarlığına dəfn edilmişdir.

Mənbə
-----

* Sicill-i Osmani II, səh. 48
* Necdet Sakaoğlu, Bu Mülkün Kadın Sultanları, Oğlak Yayınları, 4. baskı, s. 217

İstinadlar
----------

1. ↑  Sicill-i Osmani II, səh. 48
**Marşal mahmızlalәsi** (*lat.* Corydalis marschalliana) — bitkilər aləminin qaymaqçiçəklilər dəstəsinin xaşxaşkimilər fəsiləsinin mahmızlalə cinsinə aid bitki növü.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Hündürlüyü 15-30 sm olan çoxillik ot bitkisidir. Gövdənin aşağı hissəsində yarpaq olmur, yuxarı hissədə isə iki ədəd yarpağı vardır. Kök yumruları orta ölçüdə, kələ-kötür şarşəkilli, yaşlaşana yaxın isə oyuq olurlar. Qısa saplaqdakı yarpaqların ayası enlidir və ikiqat üç qovuşuq hissədən ibarətdir; dlimləri ellipsvari və yaxud uzunsovdur, ön hissədən bütöv və sivriləşmişdir. Çiçək seyrək salxımda toplanmışdır. Çiçəkaltlığı bütöv, yaşıl rəngli, uzunsov və ya yumurtaşəkilli olub, iridir və 2-3 dəfə çiçək saplağını ötüb keçir. Tacın uzunluğu 22-25 mm, sarı və ya sarımtıl-çəhrayıdır, xarici ləçəkləri çəhrayı, daxili ləçəkləri isə sarıdır. Qutucuq uzunsovdur, sivri uclu, əyilmiş və yaxud asılmış halda olur, uzunluğu 15-20 mm-dir. Mart ayında çiçəkləyir. Aprel ayında meyvə verir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

BQ (Quba), BQ qərb, BQ şimal, KQ şimal, KQ mərkəzi, Lənkəran ovalığı, Lənkəran dağ. - aşağı dağ qurşağından, orta dağ qurşağına qədər.

Yaşayış mühiti
--------------

Dağ meşələrində rast gəlinir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q25431994
* EUNIS: 175395
* GBIF: 5530670
* iNaturalist: 126194
* IPNI: 672357-1
* Plant List: kew-2738974
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:672357-1
* Tropicos: 24000521
* WFO: wfo-0000622582

 |
2010-cu ildə keçirilən Boston marafonundan görüntü.
**Boston marafonu** (*ing.* Boston Marathon) - Amerika Birləşmiş Ştatlarının Massaçusets ştatının Boston şəhərində hər il ənənəvi formada təşkil olunan yürüş marafonu. Marafon eyni zamanda ABŞ üçün mühüm olan günlərdən biri *Vətənpərvərlər günün* şərəfinə keçirilməkdədir. İlk dəfə Boston marafonu 1897-ci ildə keçirilib. 1897-ci ildən marafonun təşkili məsələləri ilə *Boston Atletika Assosiasiyası* məşğul olmaqdadır. Ümumiyyətlə bu kütləvi yarış Massaçusets ştatı ərzisində keçirilən əsas idman bayramlarından biri hesab olunur.

Hər il ortalama 500 mindən çox tamaşaçı tərəfindən canlı izlənilən marafon *New England* tarixi bölgəsində baş tutan ən böyük idman tədbiridir. İlk dəfə (1897) 18 marafonçu ilə keçirilən yarışa 2015-ci ildə 30.251 nəfər qeydiyyatdan keçmişdir. 1996-cı ildə Boston marafonu dünyanın ən böyük iştirakçılı marafonu seçilmişdir. Belə ki, həmin il 38.708 nəfərin qeydiyyatdan keçdiyi, 36.748 nəfərin yarışa qoşulduğu və 35.868 nəfərin isə finiş xəttinə çatdığı yarış dünya rekordu sıralamasına daxil olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Boston Marathon Race Statistics, 2015". Race Statistics, 2015. Boston Athletic Association. 7 May 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 May 2015.
Antarktik yarımadasında II Oskar sahilinin yerləşməsi.
**Marçayevo zirvəsi** (bolq. *връх Мърчаево*, ‘Vrah Marchaevo’ \'vr&h m&r-'cha-e-vo\) — Antarktidanın Qreyam Torpağının II Oskar sahilindən cənub-şərqdə yerləşən, 1100 m hündürlüklü qaya zirvəsidir. Zaqreus silsiləsinə daxildir. Hektoriya buzlağından şimal-şərqdə, Paspal buzlağından cənub-qərbdə yerləşmişdir.

Zirvə qərbi Bolqarıstanda yerləşən Marçayevo şəhərinin adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Marçayevo zirvəsi 64°51′21″ c. e. 61°52′56″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Dugeryav zirvəsindən 10.9 km şimal-şərqdə, Quandari dağından 14.53 km qərbdə, Volker dağından 7.85 km cənub-şərqdə yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* British Antarctic Territory. Scale 1:200000 topographic map. DOS 610 Series, Sheet W 65 62. Directorate of Overseas Surveys, Tolworth, UK, 1976.
* Antarctic Digital Database (ADD). Scale 1:250000 topographic map of Antarctica. Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR). Since 1993, regularly upgraded and updated.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Antarktik yarımadası

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* Marchaevo Peak.