**Azərbaycan Respublikasının Strateji Obyektlərin Mühafizəsi Dövlət Agentliyi** və ya qısaca **SOMDA** — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müəyyən etdiyi şəxslərin, strateji obyektlərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi və qorunması sahəsində səlahiyyətləri həyata keçirən mərkəzi icra hakimiyyəti orqanı.

Azərbaycan Respublikası Strateji Obyektlərin Mühafizəsi Dövlət Agentliyinin hüquqi əsasını Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası, Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələr, Azərbaycan Respublikasının "Hərbi vəzifə və hərbi xidmət haqqında" Qanunu və digər qanunları, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərman və sərəncamları, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərar və sərəncamları, "Azərbaycan Respublikasının Strateji Obyektlərin Mühafizəsi Dövlət Agentliyi haqqında Əsasnamə" və fəaliyyətinə aid qanunvericiliyə əsasən qəbul edilmiş mərkəzi icra hakimiyyəti orqanlarının normativ hüquqi aktları təşkil edir.

Tarixi
------

Azərbaycan Demokratik Respublikası Parlamentinin 1919-cu il fevralın 18-də keçirilmiş 15-ci iclasında Azərbaycan parlamentinin mühafizə dəstəsinin yaradılması haqqında Qanun qəbul edilib. Qanuna əsasən parlamentin ixtiyarında olan "Məclisi Məbusan Xassə Qoruyucu Bölüyü" yaradılmışdır.

Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra xüsusi mühafizə xidməti bir çox dəyişikliklərə uğrasa da, zəruri qurum kimi inkişafını davam etdirmişdir. Belə ki, 1931–1935-ci illərdə Xalq Daxili İşlər Komissarlığının mühafizə şöbəsi (5-ci xüsusi diviziya), 1936–1972-ci illərdə Bakı şəhər İcraiyyə Komitəsinin Daxili İşlər İdarəsinin 2-ci Divizionu, 1972-ci ildən 1991-ci ilədək Azərbaycan SSR Daxili İşlər Nazirliyinin Partiya-sovet orqanlarını mühafizə şöbəsi adlanmışdır.

Xalqımızın ümummilli lideri Heydər Əliyevin xalqın tələbi ilə 1993-cü il iyunun 15-də siyasi hakimiyyətə qayıdışı ilə ölkəmizdə xüsusi dövlət mühafizəsi sahəsində də yeni mərhələ başlamışdır. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətlərini həyata keçirən ümummilli lider Heydər Əliyev 1993-cü il avqustun 23-də Ali Dövlət Hakimiyyət və İdarəetmə Orqanlarını Mühafizə İdarəsi ilə Azərbaycan Respublikasının Milli Qvardiyasının bazasında Azərbaycan Respublikasının Ali Dövlət Hakimiyyət və İdarəetmə Orqanlarını Baş Mühafizə İdarəsinin yaradılması haqqında Fərman imzalamışdır.

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 06 may 2002-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Ali Dövlət Hakimiyyət və İdarəetmə Orqanlarını Baş Mühafizə İdarəsi Azərbaycan Respublikası Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti adlanmışdır.

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 2008-ci il 21 avqust tarixli sərəncamı ilə 23 avqust – Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti əməkdaşlarının peşə bayramı günü elan olunub.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev 2020-ci il martın 16-da "Xüsusi dövlət mühafizəsi sahəsində idarəetmənin təkmilləşdirilməsi haqqında" Fərman imzalamışdır. Fərmana əsasən, Azərbaycan Respublikasının Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti ləğv edilərək onun əsasında üç dövlət orqanı — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Təhlükəsizlik Xidməti, Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidməti və Strateji Obyektlərin Mühafizəsi Dövlət Agentliyi yaradılmışdır.

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 15 iyul 2022-ci il tarixli Sərəncamı ilə İlqar Abbasov Azərbaycan Respublikasının Strateji Obyektlərin Mühafizəsi Dövlət Agentliyinin rəisi təyin edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Prezidentin Təhlükəsizlik Xidməti (Azərbaycan)
* Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidməti (Azərbaycan)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikası Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti əməkdaşlarının peşə bayramı gününün təsis edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI". 2023-01-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-26.
2. ↑  "Xüsusi dövlət mühafizəsi sahəsində idarəetmənin təkmilləşdirilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI". 2023-01-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-26.
3. ↑  "İ.R.Abbasovun Azərbaycan Respublikasının Strateji Obyektlərin Mühafizəsi Dövlət Agentliyinin rəisi təyin edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI". 2023-01-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-26.

Mənbə
-----

* Xüsusi dövlət mühafizəsi sahəsində idarəetmənin təkmilləşdirilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı

| ⛭Azərbaycan hökuməti |
| --- |
| Azərbaycan Respublikasının Prezidenti *(Siyahı)*
Azərbaycan Respublikasının vitse-prezident

---

Prezident Administrasiyası *(Siyahı)* ·  Təhlükəsizlik Şurası  ·  Prezidentin İşlər İdarəsi *(Siyahı)*

---

 |
| Nazirlər Kabineti  ·  Baş nazir *(Siyahı)* ·  Baş nazirin müavinləri |
| Nazirliklər | 

|  |  |
| --- | --- |
| Mövcud | 
* Daxili İşlər Nazirliyi *(Siyahı)*
* Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi *(Siyahı)*
* Elm və Təhsil Nazirliyi *(Siyahı)*
* Energetika Nazirliyi *(Siyahı)*
* Ədliyyə Nazirliyi *(Siyahı)*
* Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi *(Siyahı)*
* Fövqəladə Hallar Nazirliyi *(Siyahı)*
* Gənclər və İdman Nazirliyi *(Siyahı)*
* Xarici İşlər Nazirliyi *(Siyahı)*
* İqtisadiyyat Nazirliyi *(Siyahı)*
* Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi *(Siyahı)*
* Maliyyə Nazirliyi *(Siyahı)*
* Mədəniyyət Nazirliyi *(Siyahı)*
* Müdafiə Nazirliyi *(Siyahı)*
* Müdafiə Sənayesi Nazirliyi *(Siyahı)*
* Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi *(Siyahı)*
* Səhiyyə Nazirliyi *(Siyahı)*

 |
| Keçmiş | 
* Mətbuat və İnformasiya Nazirliyi
* Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi
* Nəqliyyat Nazirliyi
* Rabitə Nazirliyi
* Yerli Sənaye Nazirliyi *(Siyahı)*
* Vergilər Nazirliyi

 |

 |
| Komitələr | 

|  |  |
| --- | --- |
| Mövcud | 
* Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi
* Dövlət Gömrük Komitəsi *(Siyahı)*
* Dövlət Statistika Komitəsi *(Siyahı)*
* Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi *(Siyahı)*
* Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsi *(Siyahı)*
* Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsi *(Siyahı)*
* Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsi *(Siyahı)*

 |
| Keçmiş | 
* Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi
* Əmlak Məsələləri üzrə Dövlət Komitəsi *(Siyahı)*
* Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsi *(Siyahı)*

 |

 |
| Xidmətlər | 
* Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidməti
* Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti *(Siyahı)*
* Dövlət Miqrasiya Xidməti
* Dövlət Sərhəd Xidməti
* Xarici Kəşfiyyat Xidməti

 |
| Agentliklər | 
* Dövlət Turizm Agentliyi
* Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi

 |
| Digər | 
* Müvəqqəti Prezident

 |
| Keçmiş | 
* Dövlət katibi *(Siyahı)*
* Dövlət müşaviri *(Siyahı)*
* Müdafiə Şurası
* Xüsusi İdarə *(Siyahı)*
* Hərbi Əks-Kəşfiyyat Xidməti *(Siyahı)*

 |