recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Şahzadə Elizabet Torpağı** (*ing.* Princess Elizabeth Land) — Şərqi Antarktida ərazisində, 73 və 88° şərq uzunluqları arasında yerləşən bölgə.

Coğrafiya
---------

Qərbdən MQQ vadisi və Eymeri şelf buzlağı, şərqdən isə II Vilhelm Torpağı ilə əhatələnir. Sahillərini Birlik dənizi və Deyvis dənizi yuyur. Şahzadə Elizabet Torpağına iki sahil daxildir:

* İnqrid Kristensen sahili — 73°35' - 81°24' ş.u.
* Leopold və Astrid sahili — от 81°24' до 87°43' ş.u.

Şərq hissəsində Qərbi şelf buzlağı yerləşir. Buzlağın hündürlüyü mərkəzi hissədə 2000–2500 m, digər hissələrdə 1000—1500 metrdir. Sahil bölgələrində vahələrə rast gəlinir.

Tarixi
------

Şahzadə Elizabet Torpağı Britaniya-avstraliya-yenizelandiya ekspedisiyasının təhbəri Duqlas Mouson tərəfindən 1931-ci ildə kəşf etmiş və Böyük Britaniya kraliçası II Elizabetin şərəfinə adlandırmışdır. 

Əraziyə rəsmi olaraq Avstraliya iddia edir. Ancaq 1961-ci ildə imzalanmış sənədə görə iddialar dondurulmuşdur. 

Ərazisində çoxlu sayda qütb stansiyası mövcuddur Deyvis (Avstraliya), Çjunşan (Çin), Proqres-2 (Rusiya).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Şahzadə Elizabet Torpağı". 2019-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-10.
2. ↑  Most features of Antarctica listed in one single file, provided by the USGS Arxivləşdirilib 2005-09-11 at the Wayback Machine  
(Princess Elizabeth Land is *not* listed there)

Mənbə
-----

* Şahzadə Elizabet Torpağı
* Australian Antarctic Gazetteer Arxivləşdirilib 2007-10-30 at the Wayback Machine
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Seyidli.

**Seyidli-Ağsaxlı** — İrəvan xanlığının 15 mahalından biri.

İki tayfanın adından götürülmüş mahal Talın mahalı sərhədlərindən başlayaraq Alagöz dağının cənub və şərq ətəkləri ilə Abaran mahalına qədər əraziləri əhatə edirdi. Şimal-dan Abaran, qərbdən Talın, cənub-qərbdən az bir hissəsi Sərdarabad-şərqdən isə tamamilə Qərbibasar mahalı ilə həmsərhəd idi [95, 444]. Mərkəzi Uşi (Üşü) olan bu mahal cəmi 20 kənddən ibarət idi. Bunlardan 11 kənd Seyidli tayfasına, 9 kənd isə Axsaxlı tayfasına məxsus idi. Burada dağıdılmış kənd qeydə alınmayıb .

Bu mahalda Dian, Qaracalar, Avan, Maxta, Kum, Qoytul, Ucan, Persi, Dığır, Kotanlı, Nəzrəvan, Sarıgöl, Uşi, Babakişi, Kirəcli, Kələşkənd, Kiçikkənd, Qəzənfər kəndləri daxil idi.

İrəvan xanlığı ləğv edildikdən sonra mahal da ləğv edilmişdir. Mahalın adı iki türk tayfasının adını (seyidli və axsaqlı) əks etdirir.

Etnotoponimdir. Qurulşca mürəkkəb toponimdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  PDF versiyası. // Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri. Müəllifi: İ. M. Bayramov; Redaktorları: B. Ə. Budaqov, H. İ. Mirzəyev, S. A. Məmmədov. Bakı: "Elm" nəşriyyatı, 2002, 696 səh. ISBN 5-8066-1452-2
2. ↑  Qarayev E. T. İrəvan xanlığı (1747–1828). Bakı, "Avropa" nəşriyyatı 2010, 342 səh.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-02-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-03.
4. ↑  Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ея присоединения к Российской империи Arxivləşdirilib 2016-03-06 at the Wayback Machine, СПб, Типография императорский Академии Наук, 1852. s.575–579
5. ↑  Vəlili (Baharlı) M. Azərbaycan (coğrafi-təbii, etrioqrafik və iqtisadi mülahizat), Bakı, Azərnəşr, 1993. s.44, 55
**II İbrahim bəy Qaramanoğlu** (*türk.* II Damad İbrahim bey Karamanoğlu; d. ? - ö. 1464) — Qaramanoğulları bəyliyinin bəyi. Onun hakimiyyəti dövrü Osmanlı dövləti ilə münasibətlərin gərgin olduğu vaxta təsadüf edir.

Həyatı
------

Alaiyə mühasirəsi zamanı Məhəmməd bəy öldürüldü və yerinə İbrahim bəy keçdi. İbrahim bəy 1433-cü ildə Osmanlılara qarşı Macarlarla ittifaq bağladı. Osmanlılar macarları məğlub edərək İbrahim bəyə hücum etdilər. Akşehir, Beyşehir, Seydişehiri ələ keçirdikdən sonra Konyaya istiqamətləndilər. İbrahim bəy Kayseriyə qaçdı. I Murad Zülqədəroğulları bəyliyi ilə birlikdə Kayseriyi mühasirəyə aldı. İbrahim bəy 1437-ci ildə Osmanlılarla razılaşmaq qərarına gəldi. İkinci Kosova döyüşündə Osmanlılara hərbi yardım göndərdi. 1451-ci ildə Fateh Sultan Mehmedin gənc yaşda hakimiyyətə gəlməsi ilə İbrahim bəy hərəkətə keçdi. Çukurovada bəzi şəhərlərə tutmaq üçün çalışmasına baxmayraq buna müvəffəq olmadı. 1464-cü ildə Gevale qalasında öldü

İstinadlar
----------

1. ↑  Şikâri, s. 191.
2. ↑  Faruk Sümer, "Karamanoğulları", TDV Diyanet İslam Ansiklopedisi, Ankara 2001, c. XXIV, s. 454-460.
3. ↑  Aköz, Alaaddin (2005). Karamanoğlu II. İbrahim Beyin Osmanlı Sultanı II. Murad'a Vermiş Olduğu Ahidnâme Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü Tarih Araştırmaları Dergisi 24 (38): 71-92. 19 Kasım 2014 tarihinde arşivlendi.
**II Xosrov xan**, **Xosrov xan Bəni Ərdalan** (1752-1752; 1756-1763; 1766-1790) — Ərdalan xanlığının hakimi.

Həyatı
------

Xosrov xan Bəni Ərdalanın hakimiyyəti illərində Ərdalan vilayətinin hərbi siyasi-qüdrəti daha da güclənir, müstəqilliyi artır. Belə ki, 1779-cu ildə Kərim xan Zəndin ölümündən sonra hakimiyyəti ələ keçirməyə çalışan Qacarlar sülaləsi yalnız Xosrov xan Bani Ərdalanın hərbi köməyiylə öz məqsədinə nail olur. Ağa Məhəmməd Xan Qacarın hakimiyyət başına keçməsinə yaxın köməklik göstərən Xosrov xan Bani Ərdalan tədricən özünü müstəqil aparmağa başlayır. Onun bu itaətsizliyi Ağa Məhəmməd Xan Qacarın xoşuna gəlmir və o öz müttəfiqinin (Xosrov xan) üzərinə qoşun göndərir. Həmədan yaxınlığında baş verən şiddətli döyüşdə Xosrov xan qalib gəlir və ağır itkiyə məruz qalan Ağa Məhəmməd Xan Qacar geri çəkilməli olur. Tarixçilərin verdiyi məlumatlara görə bu döyüşdə "dərs alan" Ağa Məhəmməd Xan sonralar birbaşa Xosrov xanın üzərinə hücuma keçməyə cürət etmir.

İstinadlar
----------
Şahlıq rejimi zamanı (1925-1978) dövlət siyasətinin əsas tərkib hissəsini millətçilik təşkil edirdi. İran hakim dairələrinin göstərişi ilə mədəniyyətin elm ədəbiyyat və incəsənət kimi sahələri də yeni nəslin fars şovinizmi ruhunda tərbiyəsi və hazırlanması işinə xidmət edirdi. Mədəniyyətin bu sahələrində qeyri-fars xalqlara (xüsusilə azərbaycanlılara) öz ana dillərində əsərlər yazıb-yaratmağa imkan verilmirdi. XV-XVII əsrlərin Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafında mühüm mərhələ olduğunu görərik. Ədəbiyyat və incəsənət xadimləri I Şah İsmayılın himayəsi şəraitində fəaliyyət göstərirdilər. Azərbaycan Səfəvilər dövlətinin banisi, nüfuzlu siyasi xadim və sərkərdə olmuş Şah İsmayıl həm də görkəmli şair idi. O dövrlərdə rəngkarlıq, xəttatlıq, memarlıq güclü surətdə inkişaf etmişdi. XV əsrdə formalaşmış Təbriz miniatür məktəbi dünya rəssamlığında mövcud olan 5 aparıcı rəssamlıq məktəbindən biri idi. Bu məktəbin görkəmli nümayəndələrindən biri Sultan Məhəmməd idi. Onun miniatürləri dünya muzeylərində mühafizə olunur. Bu məktəb Kəmalləddin Behzad, Mir Müsəvvər Təbrizi, Mövlana Müzəffər Əli və digər istedadlı rəssamlar yetişdirmişdir.

Təbrizdə toxunan xalçalar hələ orta əsrlərdən hər yerdə şöhrət tapıb. Londonun Viktoriya-Albert muzeyində saxlanan Şeyx Səfi xalçası Təbrizdə toxunmuşdur, o, öz dövrünün (1539) ən iri və əsrarəngiz xalçası adını qazanıb. Şah İsmayıl Xətai tərəfindən Təbrizdə əsası qoyulmuş şah kitabxanası özünəməxsus "incəsənət akademiyası" idi. Burada mahir ustalar, xəttatlar, rəngkarlar, zərgərlər, cildçilər, naxışçılar fəaliyyət göstərirdilər. İncəsənətin aparıcı sahələrindən biri elə xəttatlıq, kitab üzü köçürmə işi idi. Kitab nəşri texnologiyası Şərq xalqlarına məlum deyildi. Şah İsmayılın varisləri də ədəbiyyat və incəsənətin himayəçiləri idilər. Onların özləri də yaradıcılıqla məşqul durdular. İrandakı bir çox memarlıq abidələrini, o cümlədən Təbriz və İsfahandakı bütün memarlıq abidələrini türklər tikmişlər. Pəhləvi recimi dövründə Güney Azərbaycanda incəsənətin heykəltaraşlıq və rəssamlıq kimi sahələrinin inkişafına mane olmaqdan əlavə, bir sıra mövcud tarixi abidələr sıradan çıxarılıb, bir çoxları isə fars abidələri kimi qələmə verilib. Məsələn, Təbriz milli parkında olan "Şah gölü" (El gölü)ndəki aşıq abidəsi götürülmüşdür.
**Buş quşarmudu** (*lat.* Sorbus buschiana) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin quşarmudu cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Rusiyada və Qafqazda təbii halda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 4-6 m-ə çatan alçaqboylu ağac və ya koldur. 10-11 sm uzunluqda olan yarpaqları ikili olub, bar verən zoğlarda enli və ya yumurtavarı- ellipsvarı, meyvəsiz zoğlarda isə neştərvaridir. Yan damarlarının sayı 10-11 cütdür, kənarları ikiqat itidişlidir. Alt səthi boz yaşılımtıl keçəvari tükcüklüdür. Qaidədən pazvarıdır.

Ekologiyası
-----------

Orta və yüksək dağlıq qurşaqlarda dəniz səviyyəsindən 1800-2200 m hündürlüklərdə, daşlı qayalı yamaclarda, arid seyrək meşəliklərdə və kolluqlar arasında yayılmışdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR florasına ilk dəfə tərəfimizdən daxil edilmişdir. Naxçıvan MR-da Ordubad rayonunun Nürgüt kəndi ətrafındakı seyrək meşəlikdə palıd, yemişan, armud növləri ilə birlikdə və ya tək-tək, Şahbuz rayonunun Biçənək kəndi ərazisində palıd meşəliyində təbii halda yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Efir yağlı bitkidir. Meyvəsindən qida sənayesində istifadə edilir. Yaşıllaşdırmada rast gəlinmir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q65278021
* GBIF: 3013190
* IPNI: 741662-1
* IRMNG: 11201301
* Plant List: rjp-2831
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:741662-1
* Tropicos: 27800194
* WFO: wfo-0000998339

 |
Prezident Buş Ağ Evdə keçirilən mətbuat konfransında İranın nüvə proqramı ilə Şimali Koreyanın nüvə sınaqları haqqında fikir bildirərkən (2006)
**Buş Doktrinası** — 43-cü Amerika Birləşmiş Ştatları Prezidenti Corc U. Buş tərəfindən ortaya qoyulan müxtəlif xarici siyasətləri özündə ehtiva edən doktrinadır. 11 Sentyabr hücumlarından sonra inkişaf etdirilən və 2002-ci ilin 20 sentyabr tarixində The National Security of the United States başlığı və Buşun imzası ilə nəşr olunan və bütün dünyanı bir müharibə meydanı olaraq görən "Yeni Amerikan Milli Təhlükəsizlik Strateqiyası"na görə; potensial təhdid yaratdığı illərdə problem yarada biləcəyi düşünülən hər bir quruluş və ya ölkəyə qarşı harada yerləşirsə yerləşsin "vurulmadan öncə vurmaq" fəlsəfəsi adı altında qarşılıq verilməli və lazım gələrsə düşmən dövlətlərdəki rejimlər dəyişdirilməlidir. Əfqanıstan müharibəsi də bu doktrina çərçivəsində aparılmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Terrorizmlə Mübarizə

İstinadlar
----------

1. ↑  *National Security Council.* The National Security Strategy of the United States. The White House. September 2002. 2016-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-19.
2. ↑  *Weisman, Steven R.* "Editorial Observer; President Bush and the Middle East Axis of Ambiguity". The New York Times. 13 Nisan 2002. 2020-06-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-19.
**Byarke İngels**- danimarkalı memar. O, 2006-cı ildə qurduğu "Byarke Ingels Group"a (BIG) başçılıq edir. 2009-cu ildə KiBiSi dizayn firmasının həmtəsisatçılarından biri olmuşdur. İngels iddalı və yenilikçi layihələri və dizaynaları ilə tanınır. Onun binalarının çoxu ənənəvi ölçüləri və konvesiyaları ayaqlayır.

Həyatı
------

İngels 1974-cü ildə Kopenhagendə işçi atanın və diş həkimi ananın ailəsində anadan oldu. Karikaturaçı olmaq ümidi ilə o, rəsm bacarığını inkişaf etdirmək üçün 1993-cü ildə Kopenhagendə Royal Akademiyasına daxil oldu. Lakin burada oxuduğu illərdə memarlığa marağı yarandı. Buna görə sonra Barselonadakı Kataloniya Politexnik Univesitetinə yollandı və 1999-cu ildə diplomunu almaq üçün Kopenhagenə geri qayıtdı. Barselonada keçirdiyi 3 ildə o, müəyyən təcrübə topladı və ilk mükafatını qazandı. 

İngels karyerası boyunca Rays Memarlıq Məktəbi Universitetində, Harvard Dizayn Məzun Məktəbində, Yeyl Memarlıq Məktəbində professor kimi işləmişdir.
**Buş böyürtkəni** (*lat.* Rubus bushii) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin moruq cinsinə aid bitki növü.

Ümumi yayılması
---------------

Qafqazın hər yerində və Türkiyədə təbii arealı vardır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Quba, Qusar rayonları ərazilərində rast gəlinir.

Statusu
-------

Azərbaycanın nadir bitki növüdür. NT.

Bitdiyi yer
-----------

Meşənin yuxarı hissəsi, subalp çəmənliyi fıstıq meşəliyində dərəli və qayalı açıq yerlərdə bitir.

Təbii ehtiyatı
--------------

Azərbaycanda arealı çox geniş deyildir.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Hündürlüyü 1 m-ə çatan кoldur. Torpağa az tələbkar və işıqsevəndir. Budaqları düz yönəlmiş, silindrvarı, cavan budaqların üzəri tündqırmızıya çalan bozumtul ləkəli və seyrək, qısatüklü, tək-tək qırmızı tikanlıdır. Bir kökdən bir neçə dikdayanan gövdə çıxır. Gövdəsi seyrək tükcüklü olmaqla pas rəngli ləkəlidir. Yarpaqları 3–5 yarpaqcıqdan ibarət olub, uzun saplaqlıdır. Çiçəkləri qısa saplaqlı, ləçəkləri ağ rənglidir. Meyvəsi şirin turşməzə və şirəli, qırmızımtıl rənglidir. Yuxarı dağ zonasında meyvəsinin yetişməsi sentyabr ayına təsadüf edir. May iyun aylarında çiçəkləyir və iyul-avqust aylarında meyvəsi yetişir.

Çохalması
---------

Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
---------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Becərilməsi
-----------

Mədəni halda Nəbatat bağlarında becərilir.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
-------------------------------

Qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

Zəruri qoruma tədbirləri
------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daхil edilməsi zəruridir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15546011
* EoL: 233697
* GBIF: 2988642
* iNaturalist: 168031
* IPNI: 222982-2
* IRMNG: 10716839
* ITIS: 24896
* Plant List: rjp-4129
* PLANTS: RUBU2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:222982-2
* VASCAN: 27397
* WFO: wfo-0001006770

 |
**Svetlana Velmar-Yankoviç** (*serb.* Светлана Велмар-Јанковић d. 1 fevral 1933, Belqrad – 9 aprel 2014, Belqrad) — Serb əsilli yazıçı.

Bioqrafiyası
------------

Bir ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Atası yazıçı Vladimir Velmar-Yankoviç Serbiyadakı Alman hərbi idarəsi nəzdindəki milli qurtuluş hökumətinin üzvü (mədəniyyət və din nazirinin müavini) olmuşdur. 1944-cü ilin sentyabrında ölkəni tərk edir. İtaliya və İspaniyada yaşayır. Avtomobil qəzasında ölür. Svetlana Velmar-Yankoviç Belqraddakı qadın gimnaziyasını bitirir. Universitetin ikinci ilində jurnalist kimi fəaliyyətə başlayır. 1959-cu ildən Maarifçilik nəşriyyatında çalışmışdır. 1989-cu ildən isə yalnız ədəbi işlə məşğul olur.

Seçilmiş əsərləri
-----------------

### Romanları

* Çapıq/ Ožiljak (1956)
* Qaranlıq/ Lagum (1990, телефильм 1998)
* Bezdno/ Bezdno (1995)
* Niqdeya/ Nigdina (2000)
* Prozraci, avtobioqrafiq roman (2003)
* Vostanije (2004)

### Nağılları

* Dorçol/ Dorcol (1981)
* Vracar (1994)
* Glasovi (1997)

### Mahnıları

* Knyaz Mixaylo/ Knez Mihailo (1994, telefilm 1998)
* Jelz/ Žezlo (2001)

### Esse

* Savremenici (1968)
* Ukletnici (1993)
* Izabranici (2005)

Mükafatları
-----------

İvo Andriç və Mesi Selimoviç mükafatları, Serbiya Milli Kitabxanasının ilin ən populyar kitabına görə mükafatı (1992), İlin ən yaxşı romanı üçün NIN jurnalının mükafatı (1995) və s. Serbiya Elmlər və İncəsənət Akademiyasının üzvü olmuşdur (2009).

Nəsr əsərləri bir çox dillərə, o cümlədən koreya dilinə tərcümə olunmuşdur.

Mənbə
-----

* Serbiya Elmlər və İncəsənət Akademiyasının saytında bioqrafiyası
* IMDB saytı
* *Politika* qəzetində nekroloq

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Svetlana Velmar-Janković // .
**Byorn Deli** (d.19.6.1967, Elverum) –Norveç idmançısı. 1992-1999-cu illər ərzində Byorn Deli 6 dəfə Norveç Dünya Kubokunu qazanmışdır. İkincisini 1994-1998-ci illər ərzində əldə etmişdir. Deli 1991 və 1999-cu illər ərzində Olimpiya və Dünya Çempionatlarının tam 29 medalını qazanmışdır. Bu hadis Delinin həyatında karyerası ərzində ölkəsindən kənarda qazandığı ən böyük nailiyyətidir.

Həyatı
------

1967-ci ildə Norveçdə Elverum bölgəsində anadan olmuşdur. Deli daha sonralar Nannestad şəhərinə köçmüşdür. Delinin qazandığı müvəffəqiyyətlərdə özünün ovçuluq, balıqçılıq, haykinq, dağadırmanma, futbol və xizəksürmə kimi müxtəlif idman növləri ilə məşğul olmasının böyük tohfələri olduğunu qeyd edir. Uşaqlıqda Deli daha çox futbol ilə maraqlanırdı və peşəkar futbolçu olmaq istəyirdi. Lakin məşqçisiin təkidindən sonra o xizəksürmə üzrə fəaliyyət göstərməyə başladı. Deli ilk fəaliyyətində dərhal uğur qazana bilmədi, lakin zaman keçdikcə o, öz səylərini artırdı və getdikcə daha çox inkişafa nail oldu. Və nəhayət, sonda Beynəlxalq Xizəksürmə Federasiyasının Dünya Kuboku yarışlarında idmançı kimi iştirak etməyə başladı.

Fəaliyyəti
----------

Xizəksürmə idmanı üzrə 16-cı (1992, Albervil; 15 *km* təqib etmə, 50 *km* sərbəst, 4x10 *km* rele), 17-ci (1994, Lillehammer; 10 *km* klassik, 15 *km* qunderson) və 18- ci (1998, Naqano; 10 *km* klassik, 50 *km* sərbəst, 40x10 *km* rele) Qış Olimpiya Oyunlarının, dəfələrlə dünya (1991, 1993, 1995, 1997 çempionu olmuş, Dünya kuboku yarışlarında (1992, 1993, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999) qalib gəlmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

* Beynəlxalq xizəksürmə Federasiyasında Byorn Delinin məlumatları

İstinadlar
----------

1. 1 2  **Deli**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M.K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V  cild. — Səhifələrin sayı:  170. — Səh.: 158-159. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.
2. ↑  "WINTER SPORTS -- CROSS-COUNTRY; Norway's Daehlie Clinches World Cup" Arxivləşdirilib 2019-11-05 at the Wayback Machine. *The New York Times*. 8 March 1999.
**İzvança müqaviləsi**, 1672-1676-cı illər Osmanlı- Polşa-Litva Birliyi (Reç Pospolita-Polşa Krallığı Taxt-tacı və Böyük Litva Knyazlığı arasında 1569-cu ilin iyul ayında imzalanmış Lyublin uniyasına əsasən yaradılmış federativ dövlət) müharibəsinə son qoyan sülh müqaviləsi. 27 oktyabr 1676-cı ildə Ukraynanın Zuravno şəhərində imzalandığı üçün **Zuravno Müqaviləsi** kimi də tanınır. Türkcə adını isə Zoravno şəhərinə Türklərin verdiyi **İzvança** adından götürür.

Müqaviləyə gedən yol
--------------------

Polşanın Osmanlı İmperiyasının himayəsi altında olan Ukrayna kazaklarına müdaxilə etməsi səbəbiylə 1672-ci ildə baş verən müharibədə Türk qoşunları qısa bir zamanda bütün Podolyeni və Ukraynanın əhəmiyyətli bir hissəsini fəth etdi, Lvov və Lublin mühasirəyə alındı və Polşa Krallığı ağır şərtləri olan Buçaş müqaviləsini imzalamalı oldu.

1673-cü ildə Polşa, ordusunu bərpa etdi, əks-hücuma keçdi və itirilmiş torpaqların bir hissəsini geri ala bildi. Daha sonra Osmanlı İmperiyası bölgəyə cəmləşdi və Türk ordusu 1675-ci ildə böyük bir bölgəni yenidən fəth etdi, Lvova gəldi. Şeytan İbrahim Paşanın komandanlığı altında olan Türk ordusu 1676-cı ildə yenidən bölgəyə hücum etdi və Lvovun cənubundakı Zuravno tərəfə keçdi, III Jan Sobieskinin komandanlığı altında olan Polşa ordusunu mühasirəyə aldı. Çətin bir vəziyyətdə olan və itirdiyi torpaqları geri ala bilməyəcəyini anlayan Polşa-Litva Birliyi sülh təklif etdi.

Müqavilə
--------

Barışıq təklifi Osmanlı İmperiyası tərəfindən qəbul edildi və müqavilə 27 oktyabr 1676-cı ildə imzalandı. Müqavilə, Buçaş müqaviləsinin şərtlərini bir qədər yüngülləşdirdi, lakin Osmanlı İmperiyasının xeyrinə idi.

Müqaviləyə görə, Buçaş müqaviləsi ilə Osmanlı İmperiyasına verilən Podolyenin Türk torpağı olması təsdiqləndi, Osmanlı İmperiyasına verilən Kazakların üstünlük təşkil etdiyi Ukrayna ərazisinin üçdə biri Polşaya qaytarılarkən, üçdə ikisi yenidən Osmanlı İmperiyasının hakimiyyətinə həvalə edildi. Buçaş müqaviləsinin müddəaları arasında yer alan illik vergi isə qaldırıldı.

Nəticə
------

Bu müharibədəki qələbəyə baxmayaraq, Osmanlı İmperiyasının xeyli dərəcədə ziyan vurduğu Polşanın Avstriya ilə ittifaq yaratmasına səbəb oldu və bu ittifaqın nəticələrini Vyananın ikinci mühasirəsi (Vyana döyüşü) zamanı ağır bir şəkildə ödədi. Polşanın zəifləməsi Rusiya və Avstriyanın Polşaya və Osmanlı İmperiyasına qarşı güclənməsinə səbəb oldu. Polşanın 1772, 1793 və 1795-ci illərdə bölünməsi ilə müstəqilliyini itirəndən sonra Osmanlı torpaqları Rusiyanın hücumlarına daha çox məruz qaldı.

Həmçinin bax
------------

* Çuçoro döyüşü (1620)
* Buçaş müqaviləsi
* Osmanlı-Reç Pospolita müharibəsi (1620-1621)

Mənbə
-----

1. ↑  Allen, W. E. D. "The Ukraine-A History" Cambridge University Press, 1940, s. 168
**Dədə Qorqud Özəl Türk Liseyi** — Bakıda Azərbaycan-Türkiyə özəl liseyi.

1993-cu ildə Sumqayıt şəhərinin Corat qəsəbəsində Sumqayıt özəl texniki liseyi kimi tədrisə başlayan lisey 1999-cu ildən Bakı şəhərində özəl ümumtəhsil müəssisəsi kimi fəaliyyətini davam etdirir.

1997-ci ildən etibarən liseyi bitirmiş 353 məzunun 98,3 %-i ali məktəblərə qəbul olunmuşdur.

Universitetlərə qəbul imtahanlarında yüksək nailiyyətə gorə Nizami rayonu üzrə reytinq cədvəlinə başçılıq edən liseyin məzunlarından 32-si qəbul imtahanlarında 600-dən yuxarı bal toplamış, həmcinin 1999-cu ilin 5-ci qrup birincisi və 689 balla 2006-cı ilin 1-ci qrup üzrə birincisi məhz bu liseyin məzunları olmuşlar.

Liseyin indiyədək yetişdirdiyi 353 məzununun sorağı Moskvadan və İstanbuldan, Londondan və Berlindən, Parisdən və Nyu-Yorkdan gəlir. Onlar məktəb sıraları arxasında qazandıqları bilik və bacarıqlarını dünyanın ən məşhur universitetlərində davam etdirir, məzun olanlar istehsal sahələrində, təhsilini davam etdirənlər yüksək təhsil gostəriciləri ilə vətənə xidmət edirlər.

2014-cü ilin iyun ayında, Azərbaycanda bütün digər türk məktəbləri kimi, Dədə Qorqud Özəl Türk Liseyi bağlanıb.

Mənbə
-----

* Dədə Qorqud Özəl Türk Liseyinin Rəsmi Veb Saytı Arxivləşdirilib 2010-01-19 at the Wayback Machine (ölü link)
**Enn Linç Botta** - Amerikalı şairə, yazıçı və müəllimə. (D.11 noyabr 1815/ Ö. 23 mart 1891)

Həyatı
------

Gerçək adı Anne Charlotte Lynch olan Anne Botta, 11 noyabr, 1815-ci ildə, Amerikanın Wermont əyalətində anadan olmuşdur. İrlandiya əsilli olan atası Patrich Lynch, 1798 İrlandiya üsyanında iştirak etdiyi üçün ölkədən qovulmuş, 18 yaşı olarkən Amerikaya yerləşmişdir. 1812.ci ildə Charlotte Gray adlı xanımla ailə həyatı qurmuş və bu izdivaçdan Anne və oğulları Thomas Rowson dünyaya gəlmişdir. 1819.cu ildə atasını itirən Anne, 16 yaşı olarkən Albany Qızlar Akademiyasına daxil olmuş, 1834 də isə, təhsilini yüksək dərəcəylə başa vurduqdan sonra, məhz orada bir neçə il müəlliməliklə maşğul olmuşdur. Ardından anasıyla birlikdə Rhoda Islanda köçmüş və müəlliməliyə davam etmişdir. Bununla yanaşı O, şairə və yazıçı kimi də fəaliyyət göstərmiş və evi uzun illər boyunca ədəbi dəvətlərin verildiyi bir mərkəz olmuşdur. 1841.ci ildə, Annenin redaktorluğu ilə, içərisində bir çox şairin əsərləriylə yanaşı öz şeirlərinin də olduğu kitab, həmçinin 1848.ci ildə şeirlərinin məcmuasını əks etdirən digər bir kitabı da işıq üzü görmüşdür. Bununla yanaşı eyni anda bir çox fərqli jurnalda yazıları dərc olunmuşdur. Evində verdiyi ədəbi dəvətlər səbəbiylə, dövrün bir çox ədibiylə tanış olma imkanı qazanmış, həmçinin bir çox təzə qələm sahibinin də ictimaiyyətə tanıdılmasında rol oynamışdır. Bunların arasında Edqar Allan Po da var idi. 1853.cü ildə getdiyi Avropada İtalyan fəlsəfə professoru **Vincenzo Botta** ilə tanış olan Anne Lynch 1855.ci ildə onunla ailə həyatı qurmuşdur. Ədəbiyyata dəyərli töhfələri ilə tanınan bu aktiv qadın, 1860.cı ildə müxtəlif yazıçılar və fəaliyyətləri məzmununda bir kitab qələmə almışdır. O kitab ki, bəzi təhsil qurumlarında məlumat məqsədli müraciət edilən bir qaynaq olaraq istifadə edilmişdir. 23 mart, 1891.ci ildə, 75 yaşında vəfat edən Anne Botta, avtobioqrafiya kitabı yazmağı rədd etmişdir. Odur ki, ölümündən iki il sonra, 1893.cü ildə bioqrafiya məlumatlarını və məktublaşmalarını əks etdirən kitab, həyat yoldaşı tərəfindən yayımlanmışdır.

İstinadlar
----------


1. ↑  *Blain V. Grundy I. Clements P.* The Feminist Companion to Literature in English (ing.): Women Writers from the Middle Ages to the Present. 1990. P. 117.
2. 1 2  Anne Charlotte Lynch Botta // FemBio database (alm.).
3. ↑  .
4. ↑  .
5. ↑  .
6. ↑  .
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qarğıdalı (dəqiqləşdirmə).

**Qarğıdalı (peyin) böcəyi** *lat.* Pentodon idiota Hrbst.-Böcəyi qaramtıl, yaxud qonuru-qaramtıl rəngdə olub.

Quruluşu
--------

Böcəyi qaramtıl, yaxud qonuru-qaramtıl rəngdə olub. Xarici görünüşünə görə adi peyin böcəklərini xatırladır. Başı bədədninə nisbətən çox da böyük olmayıb, qırışıqlıdır. Bığcıqları 20 buğumludur, nəhayəti üç qısa lövhə ilə bitir. Qabaq kürəkciyi qabarıqdır, irəli tərəfdən sıxılaraq nazilmişdir, kənarları girdədir. Qanad üstlüyü qabaq kürəkcikdən bir az enlidir və qarıncığın axırıncı buğumunu örtmür. Ön ayaq baldırlarının xarici tərəfində üç, daxili tərəfində isə bir tikancıq vardır. Böcəyin uzunluğu 15–25 mm-dir. Yumurtası çirkli ağ rəngdədir. Sürfəsi ağ rəngdədir və lövhəbığ böcəklərin sürfəsi kimi bükülür. Pupu açıq tiplidir.

İnkişafı
--------

Zərərvericinin inkişafı aşağıdakı kimi gedir: Payızda puplardan yetkin böcəklər çıxmağa başlayır. Bu böcəklər həmin yerdə də qışlayır. Aprel ayından etibarən onlar qışlamanı bitirir və yer səthi üzərinə çıxır. Böcəklər gecə həyat tərzi keçirərək cavan cücərtiləri gəmirir, gündüzlər isə kəsəklər altında və torpaq yarıqlarında gizlənir. Yayın ortalarında erkəklər və dişilər cütləşməyə başlayır. Mayalanmadan sonra torpağa yumurtalar qoyulur. Yumurtalardan çıxan sürfələr qidalanır, böyüyür və inkişaflarını iki ildə başa çatdıraraq, təxminən iyul ayında pupulaşır. Həmin ilin payızında puplardan böcəklər çıxır və onlar oradaca yuvacıqlar içərisində qışlayır. Beləliklə, qarğıdalı böcəyi iki ildə bir nəsil verir.

Zərəri
------

Böcəklər qarğıdalının cücərtilərinə böyük zərər vurur, əsasən kök boğazını, gövdəni gəmirir və nəticədə gövdədə dərin oyuqlar əmələ gətirir. Bəzi hallarda hətta cavan cücərtilər tamamilə yeyilir. Zədələnmiş bitkilər əvvəlcə soluxur, sonradan quruyur və qırılaraq yıxılır.

Yayılması
---------

Azərbaycanda qarğıdalı peyin böcəyi bir çox rayonlarda xüsusən aran və dağətəyində geniş yayılıb.

Ədəbiyyat
---------

1. Kənd təsərrüfatı entomologiyası, S.R.Məmmədova, B.B.Xəlilov, 1986, səh 174

İstinadlar
----------

1. ↑  Kənd təsərrüfatı entomologiyası, S.R.Məmmədova, B.B.Xəlilov, 1986, səh 174
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Bar (dəqiqləşdirmə).
**British American Racing** (BAR), 1999-2005-ci illərdə fəaliyyət göstərmiş komanda Tirrell  komandasını satın aldı və ilk ildə Supertec mühərriklərindən istifadə etdi.   

BAR komandasının loqosu
Formula 3000 seriyasının çempionu olan braziliyalı Rikardo Zonta tərəfindən ilk testlər Tyrrell 026 avtombili üzərində aparılıb, lakin sonradan BAR, Harvey Posteltweitin başçılıq etdiyi ʻʻTyrrellʼʼ dizayn xidmətlərindən imtina etdi.  

Sonralar, Honda ilə əməkdaşlığa başladılar və bu növbəti 6 ili əhatə etdi.

Tarixi
------

1998-ci ildə Craig Pollock və **British American Tobacco** tütün şirkəti tərəfindən təsis edilmişdir. Baş qərargah Brackley, Northamptonshire, Birləşmiş Krallıqda idi.Komanda, **Lucky Strike** və **555** markalarını nümayiş etdirmək məqsədilə sahibi olan və sponsorluq edən British American Tobacco plc. (BAT) adına layiq görülmüşdür.
BAT, Lucky Strike markası ilə sponsorluq əməkdaşlığı davam etdirildi, lakin dünyada yeni tütün reklamı tənzimləmələri səbəbiylə, 2006-cı il mövsümünün sonunda Lucky Strike sponsorluğu Formula 1'dən tamamilə çıxarıldı.

1999 mövsümündə BAR, Honda'nın 2000-ci ildən etibarən komandanı mühərrik ilə təmin etməli olduğunu elan etdi. Honda ilə bağlanmış müqavilə yalnız mühərrik ilə təmin etmək deyil, həmçinin Honda personalının Brackley bazasında komanda ilə bərabər işləyəcəyini ifadə edirdi. Honda ilk dəfə 1992-ci ildən Formula 1-də iştirak etdi.
2004-cü ilin noyabr ayının ortalarında Yapon avtomobil istehsalçısı Honda, komandanın 45% -ni və 2005-ci ilin sentyabrında komandanın yeganə sahibi olmaq üçün qalan hissəsinin 55% -ni satın aldı. Nəticədə, BAR, Honda 2006 Formula 1 mövsümündə Honda Racing F1 komandası oldu.

Xarici keçidlər
---------------

1. Сайт БАР
Bu şəkildə, qara xətlər axıntı xətlərini təmsil edərkən, α bucağı da hücum bucağını göstərir. Hücum bucağı ölçülərkən qanad aerofoildən uzaqdakı axıntı xətləri əsas götürülür.

  

Hücum bucağı ({\displaystyle \alpha }) Aerodinamikada axın xətləri və qanad profilinin veter xətti arasındakı bucaq. Bu hərəkət istiqaməti və veter xətti arasındakı bucaqdır.

Daşıyıcı qüvvə hücum bucağının böyüklüyü ilə sıx bağlıdır. Bununla birlikdə, hücum bucaqları aerodinamikanın və fizikanın əsas qaydalarına uyğun olaraq məhdud bucaqlardır və adətən (α <15 ~ 20°) arasındadırlar. Hücum bucağı artdıqca daşıyıcı qüvvə artır, lakin bu da sürüklənməni də artırır. Bu düz mütənasiblikli əlaqə saxlanma itkisi (dayaq) başlayana, yəni axın xətlərinin qanad profilindən ayrılmağa başladığı yerə qədər davam edir. Ancaq bu nöqtədən sonra ayrılma başlandığı üçün, daşıyıcı qüvvə azalmağa başlayır.

Böyük bir hücum bucaqlarında uçan təyyarələr, (məsələn) çox güclü və qəfil küləyin partlamasına girdikləri zaman qəfil itkiyə məruz qala bilərlər. Ayrıca, müəyyən bir daşıyıcı qüvvənin davamlılığını təmin etmək üçün sürət azaldıqca hücum bucağı artırılmalıdır. Bu da bizə saxlanma itkisinin əsasən nəyə görə aşağı sürətlərdə baş verdiyini izah edən bir amildir.

Hər şeyə rəğmən, bir külək və ya aerofoil istənilən sürətdə dayaq ola bilər. Onsuzda yüksək hücum bucaqları olan təyyarələr, bəzən normal stall sürətlərindən daha yüksək sürətlərdə dayaq halına gələ bilərlər. Bunun səbəbi tətbiq etdikləri g təcilini artırması və ya çox yüklənmələridir. Beləliklə, hücum bucaqlarında ən kiçik bir dəyişiklik küləyin və ya qanad profilinin hücum bucağının kritik bucaqdan daha böyük bir dəyərə çatmasına səbəb olaraq saxlanmanı qeyri-mümkün edə bilər.

Əksər qanad profilləri üçün kritik bucaq 15°-dir. Bununla birlikdə, əlavə aerodinamik səthlər sayəsində bu dəyər artırıla bilər, hərbi təyyarələr isə bu mövzuda ən yüksək tutuma malikdir; hücum bucağı onlarda 20° ilə 45° arasında dəyişə bilər. Bəzi dizaynlarda bu dəyər hətta 90°-ə çata bilər.

Qabaqcıl texnologiyaya sahib olan təyyarələr uçuş kompüterləri ilə təchiz olunmuşdur ki, bu da onların (pilotun əks hərəkətinə baxmayaraq) ən böyük hücum bucağını aşmasına mane olur.

Həmçinin bax
------------

Hücum kənarı
**Yoşioka Yayoy** (吉岡 彌生?, 29 aprel 1871 – 22 may 1959, Setaqaya) – Yaponiya həkimi, pedaqoqu və ictimai fiquru. Yaponiyada qadınlar üçün ilk tibb məktəbini açmışdır.

Həyatı
------

1871-ci ildə Şizuoka prefekturasında doğulmuşdur. Atası Vaşiyama Yosay Şizuoka prefekturasına Qərb tibbini gətirməsinə görə tanınan həkim idi. İki böyük qardaşı kimi o da Tokioya gedərək Saysey Qakuşa Tibb Kollecində təhsil almışdır. 1892-ci ildə lisenziyasını əldə etmiş, 1895-ci ildə Tokioda öz klinikasını açmışdır. Ona özəl məktəbində alman dilini öyrədən, keçmiş tibb tələbəsi Yoşioka Arata ilə 1895-ci ildə evlənmişdir. Həyat yoldaşının dəstəyi ilə 1900-cu ildə Tokio Qadınlar Tibb Məktəbini açmışdır. İlk ildə məktəbin cəmi 4 tələbəsi var. Dərslərin biri üçün tələbərinə öz oğlunu doğma anına baxmağa icazə vermişdir. Tezliklə məktəb böyümüş, yüzlərlə tələbəsi olmuş və 1912-ci ildə Tokio Qadınların Peşəkar Tibb Məktəbinə çevrilmişdir.

Yayoy tələbələrinin məzun olan kimi lisenziyalı doktor olmaları üçün tam akkreditasiya üçün mübarizə aparmış və 1920-ci ildə bu statusu əldə edə bilmişdir. O, Tokio xəstəxanalarından birini idarə etmiş, müxtəlif hökumət və ictimai təşkilatın aktiv üzvü olmuşdur. Yaponiyanın İkinci dünya müharibəsindəki məğlubiyyətindən sonra ABŞ rəsmiləri dövlət xidmətlərinə görə onun fəaliyyətinə son qoymuşdur. Lakin 1951-ci ildə bu məhdudiyyət ləğv olunmuş və qurucusu olduğu məktəbin yenidən prezidenti seçilmişdir.

Mükafatları
-----------

1955-ci ildə Yaponiyada qadınlar üçün təqdim olunan Fucin Bunka mükafatına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VIII cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 349. ISBN 0-87011-628-2. İstifadə tarixi: 19 iyun 2022.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: BMC (dəqiqləşdirmə).

**BMC Sanayi ve Ticaret A.Ş.** (BMC Sənaye və Ticarət A.Ş.) 1964-cü ildə İzmirdə qurulub. İlk illərdə Ostin və Morris adlı ticari nəqliyyat vasitələri istehsal etdi. 1966-cı ildən yük avtomobilləri, mikroavtobuslar, traktorlar və mühərriklər istehsal etməyə başladı. BMC başlayanda 74% yerli sərmayə nisbəti olan 1989-cu ildə Türkiyənin 100% yerli investisiyalı tək ticari vasitə istehsalçısı mövqeyinə yüksəldi. BMC 1976-cı ildə Türkiyədə ilk dəfə dizel motorlu avtomobil istehsalını həyata keçirdi. BMC 2.8 tondan 40 tona qədər Yük və sərnişin daşımalarında xüsusi avtomobil istehsalı ilə məşğul olan Türkiyənin tək, dünyanın isə 4 istehsalçısından biridir. Həmçinin BMC avtomobil fabrikinin tərkibində müştərilən istəyinə uyğun 6 ay kimi qısa bir müddətdə avtomobil dizayn edə bilən bir şirkətdir.2004-cü ildə 40 milyon dollarlıq investisiya ilə bütün mühəndislik fəaaliyyəti BMC-yə aid olan BMC Megastr-ı istehsal etdi.

Şirkət Teknofest İstanbulun iştirakçılarından biridir. Orada təqdim olunan **BMC Tulga** pikapını Türkiyənin Prezidenti Rəcəb Tayyip Ərdoğan da sınadı. BMC həmçinin Türkiyənin TOGG yerli avtomobil proyektinə qatılan 5 şirkətdən biridir.

İstehsal olunan bəzi modellər
-----------------------------

Yüngül yük maşını
* BMC Profesyonel

İstehsalı dayandırılmış bəzi nəqliyyat vasitələri
* Midilux
* BMC Megastar
* Probus TBX
* Belde SB
* Belde 280 CB
* Probus SCB
* Belde CB
* Hawk
* Procity
* Belde Körüklü
* Procity CNG
* Procity Körüklü
* Procity Körüklü CNG

İstehsalı davam edən bəzi nəqliyyat vasitələri

* Neocity (8.5 M)
* Neocity (10 M)
* Procity TR (10.6 M)

Mənbə
-----


|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Foto, video və audio | Instagram · YouTube |
**Şadiyə Müvəddət Qadınəfəndi** (12 oktyabr 1893, Adapazarı[d], Osmanlı imperiyası – 1951) — son Osmanlı sultanı VI Mehmed Vahidəddinin üçüncü xanımı.

Həyatı
------

Kiçik yaşlarında olan Müvəddət xanım Şahzadə Vahidəddinin xəzinədarı olan xalası Həbibə xanımın vasitəsilə Çəngəlköy sarayına alınmış, burada saray təhsili almışdır. Sarayda xidmət edərkən Şahzadə Vahidəddinin nəzərini cəlb etmiş, 24 aprel 1911 tarixində onun üçüncü xanımı olaraq evlənmişdir. Bir il sonra sultanın yeganə oğlu olan Şahzadə Mehmed Ərtoğrul Əfəndini dünyaya gətirmişdir. Sultan Vahidəddin taxta çıxdıqdan sonra isə Şadiyə Müvəddət xanım sultanın ikinci qadınəfəndisi elan edildi.

1922-ci ildə Sultan Vahidəddin taxtdan endirilərək sürgün edilmiş, Şadiyə xanım da onunla birlikdə İtaliyadakı San-Remo qəsəbəsinə getmişdir. Burada böyük bir köşkdə yaşayan Şadiyə xanım 1926-cı ildə ərinin vəfatının ardından İsgəndəriyyəyə köçdü və burada 2 may 1932-ci ildə Şakir bəy Əminpaşazadə ilə evləndi. Ancaq bu evlilik 28 fevral 1936 tarixinədək davam etdi. 1944-cü ildə oğlunun vəfatının ardından İstanbula qayıtmaq istədi və davam edən müzakirələrin ardından 1948-ci ildə vətənə qayıtmaq üçün xüsusi icazə aldı. Ancaq çox keçmədən 1951-ci ildə İstanbulun Çəngəlköy rayonunda vəfat etdi və burada dəfn olundu.

Övladları
---------

* **Mehmed Ərtoğrul Əfəndi** (d. 5 oktyabr 1912 — ö. 2 iyul 1944)

Mənbə
-----

* Günay Günaydın (2006). *Haremin son gülleri*. Mevsimsiz Yayınları. ISBN 978-9944-987-03-5
* *Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları*. L & M. 2004. ISBN 978-975-6491-31-7

İstinadlar
----------



| ⛭VI Mehmed Vahidəddin |
| --- |
| Ailəsi | Gülüstü Qadınəfəndi  • Əminə Nazikəda Qadınəfəndi  • Səniyə İnşirah xanım  • Şadiyə Müvəddət Qadınəfəndi  • Nəvvarə xanım  • Nəvzad xanım  • Mehmed Ərtoğrul Əfəndi  • Fatma Ülviyyə Sultan  • Səbihə Sultan  |  |
| Sədrəzəmlər | Tələt Paşa  • Əhməd İzzət Paşa  • Əhməd Tofiq Paşa  • Kürəkən Fərid Paşa  • Əli Rza Paşa  • Saleh Hulusi Paşa  |
| Şeyxülislamlar | Musa Kazım Əfəndi  ·  Ömər Xülusi Əfəndi  ·  Heydərizadə İbrahim Əfəndi  ·  Mustafa Səbri Əfəndi  ·  Dürrizadə Abdullah Bəyəfəndi  ·  Mədəni Məhmət Nuri  |
**Hörümçək-adam: Kainatların toru** (*ing.* Spider-Man: Across the Spider-Verse) — 2023-cü il ABŞ istehsalı kompüter animasiyası, superqəhrəman filmi. "Marvel Comics" qəhrəmanı Mayls Moralesin yer aldığı film "Columbia Pictures" və "Sony Pictures Animation" ilə "Marvel Entertainment"in birgə istehsalıdır. "Sony Pictures Releasing" şirkəti tərəfindən yayımlanan film "Hörümçək-adam: Hörümçək-kainatına doğru" animasiya filminin davamıdır. Filmin rejissoru Joaquim Dos Santos, Kemp Powers və Justin K. Thompson, ssenari müəllifləri Phil Lord, Christopher Miller və David Callaham-dır. Şamik Mur Mayls Moralesi, digər personajları Hayli Steynfald, Brayan Tayri Henri, Luna Loren Vekes, Ceyk Conson, Ceyson Şvarsman, İssa Rey, Karan Soni, Deniel Kaluya və Oskar Ayzek səsləndirib. Filmdə Mayls Morales, *Hörümçək-qadın* (Qven Steysi) ilə birlikdə macəra axtarışı üçün digər kainatlara səfər edir, burada o, *Hörümçək-adam 2099*-un (Miqel O-Hara) rəhbərlik etdiyi "Hörümçək cəmiyyəti" ilə tanış olur.

Sony 2018-ci ildə ilk film buraxılmazdan əvvəl, rejissorlar və ssenaristlər ilə birlikdə "Kainatların toru" üzərində işləməyə başlamışdı. Onlar daha çox Mayls və Qvenin münasibətinə fokuslanmışdılar. Film ilk olaraq 2019-cu ilin noyabrında elan edildi, animasiya işləri 2020-ci ilin iyun ayında başladı. Film 140 dəqiqəlik müddəti ilə ABŞ studiyası tərəfindən istehsal edilən ən uzun animasiya filmidir.

"Hörümçək-adam: Kainatların toru"nun ilk premyerası 30 may 2023-cü ildə Los-Ancelesdə yerləşən "Regency Village Theatre"də baş tutdu, ardınca beynəlxalq olaraq 2 iyunda buraxıldı. 100 milyon dollarlıq büdcə ilə çəkilmiş film, dünya miqyasında 389 milyon dollardan çox gəlir əldə etdi və bununla 2023-un çox gəlir əldə edən filmlərindən biri oldu. Filmin davamı "Spider-Man: Beyond the Spider-Verse" 29 mart 2024-cü ildə buraxılması planlaşdırılır, bununla yanaşı hazırda başqa bir spin-off filmi "Hörümçək-qadın" (*ing.* Spider-Woman) üzərində işlər davam etməkdədir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Terjesztésre kerülő filmalkotások és artfilmek nyilvántartása (mac.). NMHH.
2. ↑  *Blanc J.* AlloCiné (fr.). 1993.
3. ↑  IMDb (ing.). 1990.
4. ↑  .
5. ↑  *Dawe, Luke.* "'Spider-Man: Across the Spider-Verse' Breaks Animation Record With Hefty Runtime". Collider (ingilis). May 3, 2023. May 6, 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: May 6, 2023.
**Ennio Flayano** (it. Ennio Flaiano; 5 mart 1910[…], Peskara – 20 noyabr 1972[…], Roma) — İtaliya jurnalisti, yazıçı və ssenarist.

Həyatı
------

Ennio Flayano 5 mart 1910-cu ildə anadan olmuşdur. Əvvəl memar işləsə də, sonradan jurnalistliyə başlamış və "Cineillustrato", "Oggi", "Il Mondo", "Il Corriere della Sera", "L'europeo", "L'espresso" kimi məşhur italyan mətbuatı ilə sıx əməkdaşlıq etmişdir. Onun ilk pyesi "La guerra spiegata ai poveri" 1946-cı ildə ərsəyə gəlmişdir.

"Öldürmək zamanıdır" romanına görə 1947-ci ildə "Streqa" mükafatına layiq görülmüşdür. Romandakı hadisələr 1935-1936-cı illər İtaliya-Efiopiya müharibəsində cərəyan edir. İtalyan zabiti təsadüfən efiopiyalı qadını öldürür və sonra buna görə cavab verməli olur.

Ennio Flayano bir çox filmlərin ssenari müəllifi olmuşdur. Tullio Pinelli ilə birlikdə rejissor Federiko Fellininin 10 filminin ssenarisini yazmışdır. Bu filmlərin sırasına "Varyete işıqları" (1950), "Ağ şeyx" (1952), "Ana uşaqları" (1953), "Yol" (1954), "Fırıldaqçılar" (1955), "Kabiriyanın gecələri" (1957), "Şirin həyat" (1960), "Bokaçço-70" (1962), "Səkkiz yarım" (1963), "Cülyetta və ruhlar" (1965) filmlərini aid etmək olar. Ennio Flayano 3 dəfə "Oskar" mükafatına (1958, 1962, 1964) namizəd olmuşdur.

Ennio Flayano 20 noyabr 1972-ci ildə Romada 62 yaşında vəfat etmişdir.

Filmoqrafiya
------------

1. Yol (film, 1954) / La Strada
2. Kabiriyanın gecələri (film, 1957) / Le notti di Cabiria
3. Şirin həyat (film, 1960) / La Dolce Vita
4. Səkkiz yarım (film, 1963) / 8 ½

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Ennio Flaiano // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. ↑  Peter Bondanella, *The Cinema of Federico Fellini*, Princeton University Press, 1992, pages 337–340.
**BAE Systems** (qısa adı: BAE) aviasiya və müdafiə sənayesində fəaliyyət göstərən bir İngilis şirkətidir. Dünyanın ən böyük şirkətlərindən biridir.

Konstruksiya və istehsalında şərik olduğu məhsul: F-35 Lightning II
Bu İngilis şirkətinin baş ofisi Farnboroughdadır. BAE-nin 20 ölkədə 85.800-dən çox işçisi var. BAE müdafiə sənayesindən başqa, aviasiya və kosmik sənayedə də işləyir.

BAE Systems 1999-cu ildə British Aerospace və *Marconi Electronic Systems*in birləşməsi ilə ortaya çıxdı və beləliklə müdafiə sənayesindəki dördüncü ən böyük şirkət oldu.

2003-cü ilə qədər bu şirkət Lockheed Martin və Boeingin bir neçə filialını satın almışdır. 2005-ci ildə tank istehsalçısı Alvisi satın almış və quru nəqliyyat vasitələri şöbəsini inkişaf etdirdi. Elə həmin il United Defense şirkətini satın alaraq ABŞ-dakı mövqeyini gücləndirmişdir.

BAE-nin illik dövriyyəsi 15 milyard dollardır, bunun 40% -i ABŞ-dən əldə edilir. Amerikan olmayan bu şirkət Pentaqonun ən yaxşı 10 təminatçısı arasındadır.

BAE Türkiyənin döyüş təyyarəsi proqramı olan TFX layihəsinin həyata keçirilməsində də tərəfdaş şirkət olaraq seçilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2 3  .
3. ↑  SIPRI Arms Industry Database. Stockholm International Peace Research Institute.
Aida Qarifullina və Robbi Vilyams çıxış edərkən.
Keçmiş kubok qalibi Ronaldo.
Rusiya prezidenti Vladimir Putin, FİFA prezidenti Canni İnfantino və Səudiyyə şahzadəsi Məhəmməd ibn Salman.
**2018 FİFA Dünya Kubokunun açılış mərasimi** saat 03:30-da (BYV) 14 iyun 2018-ci ildə Moskva şəhərində yerləşən Lujniki stadionunda baş tutmuşdur. Mərasim Rusiyanın Səudiyyə Ərəbistanı üzərindəki 5-0-lık qələbəsi ilə başa çatan açılış oyunundan saat yarım əvvəl keçirilmişdir.

Performans
----------

Keçmiş braziliyalı oyunçu Ronaldo Rusiya 2018 köynəyi geyən balaca uşaqla meydançada gəzmişdir. Rusiyalı müğənni Aida Qarifullinanın çıxışından sonra ingilis pop müğənnisi Robbi Vilyamsda səhnədə yerini almış və "Let Me Entertain You" mahnısı səsləndirilməyə başlamışdır. Vilyams "Feel" mahnısının bir hissəsini oxumuş və Aida ilə "Angel" mahnısını duet şəklində oxumuşdur. Bundan sonra bütün 32 iştirakçının bayraqlarına bürünmüş könüllülər meydana çıxmışdır. Daha sonra Ronaldo mart ayında Beynəlxalq Kosmik Stansiya heyəti ilə kosmosa göndərilmiş və iyunun əvvəlində gətirilmiş Adidas Telstar 18 topu ilə qayıtmışdır. Robbi Vilyams ən sonda "Rock DJ" mahnısını ifa etmişdir.

### Mübahisələr

Çıxış zamanı Vilyams səhvən "barmaq" işarəsi göstərmişdir. "This Morning" verilişində verdiyi müsahibədə Vilyams *"Mən çox təzyiq altında idim, çünki bir dəqiqə qalmışdı və yarım dəqiqə ərzində nə edəcəyimi bilmirdim. Beləcə, mən 1 dəqiqəlik geri sayma etmişdim"* sözləri ilə çıxış etmişdir. Fox hadisəyə görə üzr istəmişdir. İnsident Böyük Britaniyada İTV-də nümayiş etdirilməmişdir və kəsilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Tirkey, Joy.* "FIFA World Cup, Opening Ceremony: When And Where To Watch, Live Coverage On TV, Live Streaming Online". NDTV Sports. 13 June 2018. 13 June 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 June 2018.
2. ↑  "World Cup 2018 Opening Ceremony: What time will it start and when will Robbie Williams feature?". The Telegraph. 13 June 2018. 13 June 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 June 2018.
3. ↑  "Robbie Williams show at World Cup opening ceremony is too short to ever be dull". Guardian. 14 June 2018. 14 June 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 June 2018.
4. ↑  "World Cup 2018: Ronaldo and Robbie Williams star in opening ceremony". BBC. 14 June 2018. 15 June 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 July 2018.
5. 1 2  "Fox apologises for Williams gesture". BBC News. 15 June 2018. 8 March 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 June 2018.

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **2018 FİFA Dünya Kuboku açılış mərasimi** ilə əlaqəli mediafayllar var.

| ⛭2018 FİFA Dünya Kuboku |
| --- |
| Mərhələlər | 
* Qrup mərhələsi
	+ A qrupu
	+ B qrupu
	+ C qrupu
	+ D qrupu
	+ E qrupu
	+ F qrupu
	+ G qrupu
	+ H qrupu
* Pley-off mərhələsi
* Final

 |
| Ümumi məlumat | 
* Təsnifat mərhələsi
* Mükafatlar
* Ev sahibliyi namizədləri
* Yayım hüquqları
* Mübahisələr
* İntizam
* Hakimlər
* Açılış mərasimi
* Səpələnmə
* Heyətləri
* Statistikalar

 |
| Rəsmi simvollar | 
* Adidas Telstar 18 (top)
* "Live It Up" (mahnı)
* Zabivaka (talisman)

 |
**Forsaj 5** və ya **Forsaj 5: Rio soyğunu** (*ing.* Fast Five) — Kris Morqan tərəfin ssenariləşdirilmiş, rejissor Castin Lin tərəfindən çəkilmiş döyüş janrlı ABŞ film.

Filmdə Paul Volker və Vin Dizel rol almış, ilk dəfə 20 aprel 2011-ci ildə Avstraliyada nümayiş olunmuşdur. ABŞ-də, 29 aprel 2011-ci ildə nümayiş etdirilmişdir.

Film Brayn Okanner (Paul Volker), Dominik Toretto (Vin Dizel) və Mia Torettonun (Cordana Brevster) 100 milyon dollar oğurlamaq üçün quldurluq planı qurmaqları ilə başlayır. Bundan dərhal sonra iş adamı Hernan Reyes (Coaquim de Almeida) və DEA agenti Luk Hobbs (Dueyn Conson) onları həbs etmək üçün iş başına keçirlər.

Mövzu
-----

Keçmiş polis Brayn Okanner və Domun bacısı Mia Toretto Domu həbsdən qaçıraraq onu azadlığına qovuşdurduqdan sonra, polislərdən də yayınırlar, sərhədi keçirlər və Rio-de-Janeyroda peyda olurlar. Azadlıqlarını geri qaytarmaq üçün son bir daha görməli olan tərəfdaşlar, elit yarışçılardan formalaşdırdıqları seçilmiş komandalarını bir araya gətirməli olurlar. Onlar bilirdilər ki, onların ölməsini istəyən qanunsuz iş adamından yaxa qurtarmağın yeganə yolu onunla qarşılaşmaqdır. Ancaq bu iş adamı onların izinə düşmüş yeganə insan deyildi. Hədəfini heç vaxt qaçırmayan inadkar federal agent Luk Hobbs, Dom və Braynı izləmək üçün təyin edildikdən sonra, o və komandası onları ələ keçirmək üçün geniş əməliyyata başlayır. İndi Hobbs başqaları daha tez tərpənib onları tutmazdan əvvəl, ayını küncə sıxışdırmaq üçün öz adamlarına və instinktlərinə etibar etmək məcburiyyətindədir. Dom, Brayn və Mia komandanı toplayaraq soyğunçuluq üçün işə başlayırlar.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2  .
3. ↑  .
4. ↑  .
5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  .
6. ↑  Česko-Slovenská filmová databáze (çeş.). 2001.
7. 1 2 3 4 5 6  .
8. 1 2 3 4  .
9. 1 2  .
10. ↑  Freebase Data Dumps. Google.
11. ↑  IMDb (ing.). 1990.
12. ↑  IMDb (ing.). 1990.
13. 1 2  Box Office Mojo (ing.). 1999.
14. ↑  Box Office Mojo (ing.). 1999.
15. ↑  Movie Walker (yap.).