recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Leyla Kərimli** (1976, Salyan) — Fəlsəfə Elmləri doktoru, Qafqaz Tədqiqat Resurs Mərkəzinin keçmiş direktoru. O, xarici universitetlərdə professor kimi fəaliyyət göstərən azərbaycanlı akademiklərdən biridir. Los-Anceles, Kaliforniya Universitetinin Luskin İctimai işlər Məktəbinin Sosial Rifah üzrə assistent professorudur.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Leyla Kərimli 1976-cı ildə Salyan şəhərində həkim ailəsində anadan olub. İlk təhsilini Salyan şəhər orta məktəbində rus dilində alıb. 1993-cü ildə o, Bakı Dövlət Universitetinin Beynəlxalq Münasibətlər ixtisasına qəbul olub. Leyla Kərimli Beynəlxalq Münasibətlər şöbəsinə qəbul olan üç qadından biri olmuşdur. 1997-ci ildən 2000-ci ilə qədər həmin universitetin Beynəlxalq Münasibətlər ixtisası üzrə magistr dərəcəsinə yiyələnmişdir. 1999-cu ildə Bakı Dövlət Universiteti ilə Fransanın bir neçə ali məktəbi arasında açılmış TACIS-TEMPUS proqramı çərçivəsində Nis-Sofia Antipolis Universitetinə qəbul olmuşdur.

1996-cı ildən etibarən təhsilini davam etdirməklə yanaşı, Qeyri-hökumət təşkilatında işləməyə başlamış və Fransadan qayıtdıqdan sonra Bakı Dövlət Universitetində yarım-ştat müəllim olaraq çalışmışdır.

2000-2002-ci illərdə Kərimli MUSKIE təqaüd proqramı ilə ABŞ-nin Kanzas Dövlət Universitetində Siyasi Elmlər üzrə ikinci magistr dərəcəsi almışdır. ABŞ-dən döndükdən sonra Leyla xanım 2008-ci ilədək Oxfam beynəlxalq təşkilatında və Qafqaz Tədqiqat Resurs Mərkəzində çalışmışdır. 2008-ci ildə doktorluq dərəcəsini əldə etmək üçün ABŞ-yə getmişdir. Professor Kərimli, 2013-cü ildə doktorantura diplomunu Kolumbiya Universitetinin Sosial İşlər Məktəbindən almışdır. O, doktoranturadan sonrakı təhsili Çikaqo Universitetinin Sosial Xidmət İdarəsi Məktəbində və Nyu York Universitetinin Silver məktəbinin Yoxsulluq Siyasəti və Tədqiqatı üzrə McSilver İnstitutunda davam etdirmişdir.

Professor Leyla Kərimli, hazırda Los-Anceles, Kaliforniya Universitetinin Luskin İctimai işlər Məktəbində Sosial Rifah üzrə assistent professor kimi işləyir. O, keçmiş Sovet İttifaqı və Afrikadakı beynəlxalq inkişaf agentlikləri ilə işləməklə, yoxsulluq və sosial təcrid üzrə fokuslanan 13 illik beynəlxalq tədqiqat təcrübəsinə malikdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Leyla Karimli". 2022-03-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-14.
**Verner fon Fritç** (*alm.* Werner Freiherr von Fritsch‎, 4 avqust 1880; Benrath, Düsseldorf - 22 sentyabr 1939; Praqa, Varşava) — alman zabiti və Nasist Almaniyasının generalobersti.

Həyatı
------

18 yaşında Almaniya İmperator Ordusuna (Reichsheer) daxil oldu və üstün hərbi keyfiyyətləri ilə Alman Baş Qərargahının diqqətini çəkdi. 1901-ci ildə, 21 yaşında olanda Prussiya Hərbi Akademiyasına (Preussische Kriegsakademie) göndərildi. 1911-ci ildə Baş Qərargah rəisi vəzifəsinə leytenant (Oberleutnant) rütbəsində təyin edildi. Birinci Dünya müharibəsi dövründə onun əhəmiyyəti tədricən artdı və aldığı digər mükafatları arasında 1-ci dərəcəli Dəmir Xaç medalı və qara yarıqlı döş nişanı medal daxildir.

Müharibələrarası dövrdə fon Fritsch Veymar Respublikasının Silahlı Qüvvələrində (Reichswehr) xidmət etmişdir. 1932-ci ildə Kurt von Schleicher tərəfindən general-mayor rütbəsinə qaldırıldı. Özünü perspektivli gənc zabit hesab edirdi. Nasistlər 1933-cü ildə hakimiyyətə gəldikdən sonra fon Fritsch nasistləri radikal bir qüvvə olaraq gördü və yeni rejimin radikal bir tərəfdarı oldu.

Fritsch 1934-cü ilin fevralında Ordu Komandiri (Oberkommando des Heeres ya OKH) təyin edildi.

Almaniyanın gizli silahlanma dövründə Sovet İttifaqı ilə sıx əməkdaşlıq etdi. Fritsch sovet tərəfdarı olan xarici siyasətə üstünlük verirdi və Polşaya hədsiz nifrət hissi keçirirdi. 1939-cu ildə Polşanı işğal etmək planı üzərində işləməyə başladı.

Adolf Hitler hakimiyyətə gəldikdən sonra, 1934-cü ilin yanvarında Prezident Paul von Hindenburq tərəfindən Quru Qoşunlarının Baş Qərargah rəisi təyin edildi. Hitlerin Silahlanma haqqında Bəyannaməsindən sonra 1935-ci ilin iyununda OKH komandiri oldu.

Hitler 5 noyabr 1937-ci ildə Üç Ordunun Baş Komandanlığına döyüş planını elan edərkən müdafiə naziri Verner fon Blomberqlə bu plana qarşı çıxmışdır. O, homoseksual olduğuna görə 1938-ci ilin martında OKH Baş Komandanlığından azad edilmişdir. Hərbi Məhkəmədə bəraət alsa da, orduya qayıtmamışdır.

1 sentyabr 1939-cu ildə İkinci Dünya müharibəsi başlayanda Polşa Kampaniyasına 12-ci Artilleriya alayının fəxri komandiri olaraq qatılmışdır. 22 sentyabrda Varşavanın Praqa bölgəsindəki döyüşlərdə ağır yaralanmış və müalicə olunmaqdan imtina edərək vəfat etmişdir.

Fritsch, İkinci Dünya Müharibəsində müharibədə öldürülən ikinci Almaniya generalı idi; Birinci SS komandiri Wilhelm Fritz von Roettig 10 sentyabr 1939-cu ildə Polşanın Opoczno şəhərində öldürülmüşdür. Fritsch hərəkatdə öldürülən ikinci general olduğundan, hadisə ciddi şəkildə araşdırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* Werner von Fritsch // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Catalog of the German National Library (alm.).
Atollun kosmosdan təsviri.
**Apataki** (*fr.* Faaite) — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası). Arutua atolundan 19 km cənub-şərqdə, Taitidən 350 km şimal-şərqdə yerləşir.

Coğrafiya
---------

Atollun uzunluğu 36 км, eni — 25 km, quru sahəsi isə 20 km²-dir. Daxilində böyük laqun vardır. Şimal-qərb və cənub-qərbdən laqun okeanla kiçik boğazlarla birləşir.

İnzibati bölgüsü
----------------

İnzibati baxımından Arutua kommunasına daxildir.

Əhali
-----

2012-ci il məlumatına görə adada 350 nəfər yaşayır. *Niutahi* əsas yaşayış məntəqəsidir. Məntəqə adanın qərbində yerləşir.

Tarixi
------

Ada 21 may 1722-ci ildə holland səyyah Yakob Roqqeveen tərəfindən kəşf edilmişdir. O, adanı Avondstond adlandırır. Adanın digər adı isə Qaqemasterdir. Bu ad rus dənizçisi Leonti Qaqemasterin şərəfinə adlandırılır. 1774-cü ildə adada ingilis səyyah Ceyms Kuk olmuşdur.

İqtisadiyyat
------------

*Niutaxi* kəndi yaxınlığında uçuş-eniş zolağı yerləşir. Yerli əhalinin əsas məşquliyyəti kənd təsərrüfatı (Kopra istehsalı) və balıqçılıqdır (balıq ovu və mirvari yetişdirmək).

Mənbə
-----

* Ada haqqında informasiya (ing.)
**Leyla Cavadova** (19 fevral 1993; İrkutsk, Rusiya) — Azərbaycanı təmsil edən qadın boksçu.

Karyerası
---------

Leyla Cavadova 2011-ci ildə Niderlandın Rotterdam şəhərində baş tutan Avropa Çempionatında mübarizə apardı. Cavadova 1/8 final mərhələsi çərçivəsində baş tutan görüşdə İsveç nümayəndəsi Anna Laurell ilə üz-üzə gəldi və rəqibinə məğlub oldu (RSC).

Daha sonra Leyla Cavadova 2014-cü ilin 31 may-8 iyunda Rumıniyanın Buxarest şəhərində baş tutan Avropa Çempionatında çıxış elədi. Cavadova 1/4 final mərhələsində Rumıniya nümayəndəsi Ana Patrascuya qalib gəlsə də (3:0), 1/2 final mərhələsində Almaniya təmsilçisi Sarah Şeuriça məğlub oldu (0:3) və Avropa Çempionatının bürünc medalına sahib oldu.

Leyla Cavadova 2014-cü ilin 16-24 noyabrında Cənubi Koreyanın Jeju şəhərində baş tutan Dünya Çempionatında çıxış elədi. Cavadova 1/16 final mərhələsi çərçivəsində baş tutan görüşdə Avstriya nümayəndəsi Kaye Scotta məğlub oldu (0:2) və mübarizəsini dayandırdı.

2015-ci ilin 12-28 iyununda baş tutan I Avropa Oyunlarında da mübarizə aparan Leyla Cavadova, turnirin 1/8 final mərhələsindəcə Rusiya nümayəndəsi Yaroslava Yahuşinaya məğlub oldu (0:2) və mübarizəsini dayandırdı.

Leyla Cavadova 2016-cı ilin 15-24 noyabrında Bolqarıstanın Sofiya şəhərində baş tutan Avropa Çempionatında da mübarizə apardı. Cavadova 1/4 final mərhələsində Xorvatiya nümayəndəsi Lucia Brhjacaya qalib gəlsə də (3:0), 1/2 final mərhələsində Türkiyə təmsilçisi Elif Güneriyə məğlub oldu (0:3) və Avropa Çempionatının bürünc medalına sahib oldu.

Uğurları
--------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Sıra** | **İl** | **Yarış** | **Ev sahibi** | **Nəticə** |
| 1 | 2011 | Avropa Çempionatı | Niderland Niderland | PAT |
| 2 | 2014 | Avropa Çempionatı | Rumıniya Rumıniya | **3.** |
| 3 | Dünya Çempionatı | Cənubi Koreya Cənubi Koreya | PAT |
| 4 | 2015 | Avropa Oyunları | Azərbaycan Azərbaycan | PAT |
| 5 | 2016 | Avropa Çempionatı | Bolqarıstan Bolqarıstan | **3.** |

İstinadlar
----------

1. ↑  *Amateur-boxing.strefa.pl idman portalı.* "2011 European Women Championships — **Results**" (PDF). www.amateur-boxing.strefa.pl ( (ing.)). 22.08.2022. 2022-08-22 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 22.08.2022.
2. ↑  *Amateur-boxing.strefa.pl idman portalı.* "2014 European Women Championships — **Results**". www.amateur-boxing.strefa.pl ( (ing.)). 22.08.2022. 2022-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22.08.2022.
3. ↑  *Amateur-boxing.strefa.pl idman portalı.* "2014 World Women Championships — **Results**". www.amateur-boxing.strefa.pl ( (ing.)). 22.08.2022. 2022-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22.08.2022.
4. ↑  *Amateur-boxing.strefa.pl idman portalı.* "2015 European Games — **Results**". www.amateur-boxing.strefa.pl ( (ing.)). 22.08.2022. 2022-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22.08.2022.
5. ↑  *Amateur-boxing.strefa.pl idman portalı.* "2016 European Women Championships — **Results**". www.amateur-boxing.strefa.pl ( (ing.)). 22.08.2022. 2022-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22.08.2022.
**Apatozavr** (*lat.* Apatosaurus, "Aldadan kərtənkələ", əvvəllər **Brontozavr**, *lat.* Brontosaurus "İldırım kərtənkələ") — Saurischia dəstəsinə aid dinozavr növü. Yura dövründə 157–146 milyon il öncə indiki Şimali Amerika ərazisində yayılmışdır. Zauropodların ən iri nümayəndələridir.

Etimologiyası
-------------

*Apatozavr* yunan sözü olub *yun.* ἀπάτη — aldatma və *yun.* σαυρος — kərtənkələ mənasını verir. Üstəlik **Brontozavr** (*lat.* Brontosaurus) adı ilə də tanınır. Bu isə "İldırım kərtənkələsi", (*yun.* βροντη — *İldırım* və *yun.* σαυρος — *kərtənkələ*).

Qeydə alınması
--------------

*Brontosaurus excelsus* ilk dəfə Qofoniil Marş tərəfindən 1879-cu ildə yaxşı aşkarlanmış dinozavr qalığı aşkarlayır və müəyyən edir ki, elə onun tərəfindən 1877-ci ildə qeydə alınan *Apatosaurus ajax* növü bu növlə eyni cinsə daxildirlər. Bu iki növün əvvəlinə isə bir qayda olaraq *Apatosaurus* kəlməsi əlavə edilməlidir. Bununla belə elmi ədəbiyyatda **Brontozavr** adı daha geniş yayılmışdır. Paleontoloq Robert Bekker təkidlə bu növlərin başqa-başqa cinsə daxil olduğunu bildirmişdir. Bununla belə bu fikir elmi birliklər tərəfindən inkar edilmişdir. 2015-ci il araşdırmasından sonra Brontozavr ayrı cinsə daxil edilir.

Görünüşü
--------

Apatozavr (Brontozavr) — ən iri dinozavrlardan biridir: onun uzunluğu 20–23 metr, çəkisi isə 24–32 ton təşkil edə bilərdi. Bəzi alimlər isə bu çəkinin çəmi 18 ton təşkil etdiyini bildirirlər. Apatozavr uzun quyruq və boyuna malik imişlər. Boynun sonunda kiçik başı barmış. Beyni cəmi 400 qram imiş.

Qalereya
--------

* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Массы динозавров оказались переоцененными". Lenta.ru. 22 июня 2009 года. 2012-02-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-08-12.
2. ↑  *Mike Taylor.* "Why is ``Brontosaurus *now called Apatosaurus?"* (ingilis). 2004-06-28. 2013-08-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-21.
3. ↑  *Edward Baker.* "Palaeontology & Biostratigraphy" (ingilis). ICZN. 2010-05-24. 2013-08-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-21.
4. ↑  "Beloved Brontosaurus makes a comeback". 2020-08-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-21.
5. ↑  "A specimen-level phylogenetic analysis and taxonomic revision of Diplodocidae (Dinosauria, Sauropoda)". 2015-05-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-21.

Xarici keçidlər
---------------

* Apatozavr Arxivləşdirilib 2015-08-12 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) · Universalis |
| Taksonomiya | EOL · GBIF · iNaturalist |
| Normativ yoxlama | LCCN: sh88001238 · Microsoft: 2779314588 |

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q14326
* Wikispecies: Apatosaurus
* EoL: 47459350
* Fossilworks: 38665
* GBIF: 4822558
* iNaturalist: 553011

 |
**Xalq** — müxtəlif millətlərdən olub, bir dövləti təmsil edən insan cəmiyyətinə deyilir. Müxtəlif millətlərin fərqli insanlar bir hüquq məkanında yaşayırlar, dövlət qarşısında eyni məsuliyyəti daşıyır.

Yer kürəsində yaşayan bütün insanlar mənşəyinə görə eynidir. Lakin bütün insanlar ayrı-ayrı qruplara ayrılır ki, bu qruplar da **xalq** adlanır. Hər bir xalqın özünəməxsus mədəniyyəti, dili, dini, adət-ənənəsi, yaşayış tərzi, milli paltarları, folkloru, milli mətbəxi olur.

Dünya əhalisi dilinə və başqa milli əlamətlərinə görə böyük və kiçik qruplara bölünür. Belə əhali qrupuna xalq deyilir. Xalq sözü bir neçə mənada işlədilir:

1. Adi mənada - dövlətin, ölkənin əhalisi
2. Elmi mənada - insanların tarixən dəyişməkdə olan bilgisi

Dünyada sayca ən böyük xalq çinlilərdir. Onların sayı 1 milyarddan çoxdur. Xalq - insanların birliyinin tarixən qəbilə - tayfa birliyinin ardınca gələn və ibtidai icma qurluşunun xüsusi mülkiyyətçilik münasibətləri ilə əvəz edilməsi, siniflərin meydana gəməsi və inkişafı şəraitində müxtəlif tayfaların qovuşması, birləşməsi nəticəsində bərqərar olmuş formalardan biridir.

Hər bir xalqın özünün toplu adı vardır. Xalq anlayışı həm quldarlıq həm də feodalizm qurluşları üçün xasdır. Kapitalist münasibətlərin inkişafında insan birliyinin yeni forması millət əmələ gəlir.

Dünyada say etibarilə bir çox böyük və qədim xalqlar mövcuddur. Bunlara misal olaraq çinliləri, hindistanlıları, türkləri, ərəbləri və s. misal göstərə bilərik. Bu xalqların özünəməxsus tarixi, mədəniyyəti və adət-ənənələri vardır.

Çinlilər və hindistanlılar Cənub-Şərqi Asiyada, türklər isə Mərkəzi Asiya və Altay dağları ətrafında yaşamışlar. Sonralar türklərin yaşayış arealı daha da genişlənmişdir. Bu xalqların hər birinin özünəməxsus dinləri, adət-ənənələri olmuşdur. Bəşər tarixində bir çox yeniliklər məhz bu xalqların sayəsində əldə edilib. Kağız, kompas, barıt çinlilər; şahmat, 0 rəqəmi isə hindlilər tərəfindən yaradılıb. Çinlilər Konfutsi təliminə, hindistanlılar buddizmə, türklər isə səma cisimlərinə, şamanlığa inanmışlar.

Vətənimizin zəngin təbiəti hələ qədim dövrlərdən buranın yaşayış məskəninə çevrilməsinə səbəb olmuşdur. Tarixi mənbələrə görə, Azərbaycanın etnik tərkibi daim genişlənmişdir. Bu isə Azərbaycanın hələ çox qədimdən tolerantlığı ilə seçildiyini göstərir. Onun ərazisində Azərbaycan türkləri ilə bərabər, başqa azsaylı xalqlar da yaşayır. Bu xalqların sayı çoxdur. Bunlara dağ yəhudiləri, tatlar, talışlar, kürdlər, ingiloylar, avarlar, ləzgilər, və s. aid etmək olar. Hər bir xalq Azərbaycanda yaşasa da, özünəməxsus fərqli mədəniyyətin elementlərini qoruyub saxlamışdır. Bu mədəniyyət məişət həyatında, sənətkarlıqda, mətbəxdə, müxtəlif mərasimlərdə öz əksini tapmaqdadır.

Mənbə
-----

* Arxivləşdirilib 2007-02-08 at the Wayback Machine
**Kot Diji qalası** (Urdu dilində: کوٹ ڈیجی قلعہ‎; Sindhi dilində: ڪوٽ ڏيجي جو قلعو‎) — Kot Diji qalası əvvəllər **Əhmədabad qalası** kimi tanınırdı; 18-ci əsrdə Talpur dövrünə aid qala olub Pakistanın Xayrpur dairəsinin Kot Diji şəhərində, Hind çayından təxminən 25 mil şərqdə, Tar səhrasının kənarında yerləşir. Qala e.ə. 2800-2500-ci illərə aid edilən Harappa mədəniyyəti öncəsi arxeoloji qazıntı sahəsindən yuxarıda yerləşir.

Haqqında
--------

Kot diji qalası Mir Söhrab xan Talpur tərəfindən 1785-1795-ci illərdə tikdirilib. Bu yer Röhri təpələrinin cənub qurtaracağındakı təpənin üzərində, Harappa öncəsi mədəniyyətin qalıqları yerləşən tarixəqədərki kurqanların yuxarısındakı ərazidə yerləşir.

Strukturu
---------

Qala Kot Diji şəhərində yerləşən 110 fut hündürlükə olan təpənin üzərindədir. Qalanın 30 fut uzunluğundakı divarları qalanın ən yuxarı hissəsini dövrəyə alır və 1,8 km perimetrində dar bir qala formalaşdırır. Qala hər biri 50 fut hündürlükdə olan 3 strateji qüllədən ibarətdir. Qalada topları yerləşdirmək üçün bir neçə yer, müdafiə olunmaq üçün çoxsaylı daxili keçidlər var. Qalada həmçinin su anbarı, həbsxana, divanxana, döyüş sursatı anbarı, təhlükəsizlik xidməti əməkdaşları üçün bir sıra hücrələr və bir kiçik şah iqamətgahı mövcuddur.

Qorunması
---------

Pakistan höküməti onun Pakistanda qorunan mədəni irsə aid abidə olduğunu elan edib. Buna baxmayaraq qalanın bəzi hissələri güclü yerli ailələrin nəzarəti altındadır.

Qalereya
--------

* Qalanın müdafiə divarlarının görünüşüQalanın müdafiə divarlarının görünüşü
* Qala təbii təpə üzərində yerləşirQala təbii təpə üzərində yerləşir
* Qalaya giriş yoluQalaya giriş yolu
* Qalanın görünüşü Qalanın görünüşü
* Qalanın görünüşü Qalanın görünüşü
* Qalanın görünüşü Qalanın görünüşü
* Qalanın görünüşü Qalanın görünüşü

Həmçinin bax
------------

* Sind əyaləti
* Sind tarixi

Xarici keçidlər
---------------

Talpur-era Kot Diji Fort now home to encroachers

İstinadlar
----------

1. ↑  "Discovering Sindh". Tribune. 24 January 2015. Arxivləşdirilib 15 iyul 2020 at the Wayback Machine 5 mart, 2017-ci il tarixində arxivləşdirilib.
2. 1 2  Khan, Shameen (30 April 2015). "Kot Diji Fort: A symbol of the Talpur dynasty" Arxivləşdirilib 7 iyul 2022 at the Wayback Machine 2017-ci il 5 mart tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  Ahmed, Mukhtar (2014). *Ancient Pakistan - an Archaeological History*. Amazon. p. 480. ISBN 9781495966439.
4. ↑  Pakistanda Kot Diji qalası Arxivləşdirilib 2017-02-11 at the Wayback Machine 12 Mart, 2012-ci il tarixində "Pakistan today" saytında dərc edilib, 8 fevral 2017-ci ildə arxivləşdirilib
**Mirdza Kempe** (*latış.* Mirdza Ķempe‎ d. 27 yanvar (9 fevral) 1907, Liepaya, Kurlandiya quberniyası[d] – 12 aprel 1974, Riqa) — Latviya və Sovet şairəsi. Latviya SSR əməkdar mədəniyyət işçisi (1957), Latviya SSR xalq şairi (1967), SSRİ dövlət mükafatı laureatı (1967).

Bioqrafiyası
------------

27 yanvar 1907-ci ildə Libava (indiki Liepaya, Latviya) şəhərində fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. 1927-1928-ci illərdə Latviya Universitetində oxuyur. Bir müddət Riqa Radiosunun aparıcısı işləyir sonra "İnformator" qəzetində çalışır. 1940-1941-ci illərdə Latviya SSRİ-yə daxil olduqdan sonra Riqa Radio Komitəsinin ədəbi və bədii yayımının rəhbəri vəzifəsini icra edir.

Böyük Vətən müharibəsi illərində Həştərxan, İvanovo və Moskvada yaşayıb və çalışmışdır. Müharibədən sonra Riqaya qayıdır. Əsərləri "Çinya" ("Mübarizə"), "Latvijas strelnieks" ("Latviya atıcısı") qəzetlərində və "Karoqs" almanaxında ("Bayraq") nəşr edilmişdir.

12 aprel 1974-cü ildə vəfat etdir. Riqada Raina qəbiristanlığında dəfn edildir.

1980-ci ildə Riqada qurulan yeni bir küçələrdən birinə Mirdza Kempenin adı verilir.

### Ədəbi fəaliyyət

1924-cü ildə şeirlərini çap etməyə başlayır. 1940-cı ildən bəri "Bryvis zemnieks" qəzetində şeirləri dərc edilir.

Onun poeziyası mülki xarakteri daşıyır. Bir çox şeyrləri sülh uğrunda mübarizəyə həsr edilmişdir. Tərcümə ilə məşğul idi. Teatr üçün əsərlər də yazırdı. Latın dilinə Aleksandr Puşkin, Mixail Lermontov, Volt Vitmen, Musa Cəlil, Edurad Mejelaytis əsərlərini tərcümə etmişdir. Konstantin Fedinin "Qeyri-adi yay", Migel de Servantesin "Don Kixot", Conatan Sviftin "Qulliverin səyahəti" və başqalarını da latış dilinə tərcümə edir.

Kitabları
---------

Kempenin bir çox əsərləri SSRİ-nin bir çox dillərinə çevrilmişdir.

* «Səhər küləyi» (1946)
* «Dost sözü» (1950)
* Dzejas. Izlase, Rīga, 1955
* «Sevgi» şeir toplusu (1957)
* «Şiddətli alov» şeir toplusu (1961)
* «Anların sonsuzluğu» şeir toplusu (1964), 1966 rus dilinə tərcümə.
* Dzintara spogulis, Rīga, 1968
* «İnsanın yolu» şeir toplusu (1969)
* «İtburnu» şeir toplusu (1972)
* «Yabanı qızılgül» şeir toplusu (1972) və s.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  Кемпе Мирдза Яновна // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
**Devol müqaviləsi** — Birinci səlib yürüşündən sonra Antioxiya knyazı I Boemund ilə Bizans imperatoru I Alexios arasında 1108-ci ildə imzalanan müqavilədir. Müqavilə günümüzdə "Devol" olaraq bilinən Bizans qalası olan Diabolisdə imzalandığından bu adla tanınır və Antioxiya knyazlığını Bizans İmperiyasının vassal dövlətinə çevirmək məqsədi daşıyırdı.

Birinci səlib yürüşünə çıxan Xaçlı ordusu, müsəlman dövlətlərinin üstünə yerimədən əvvəl Konstantinopola toplaşaraq fəth edəcəkləri hər ərazini Bizans İmperiyasına verməyə söz verdilər. Ancaq I Alexiosun keçmiş düşməni Robert Qviskarın oğlu Boemund, Antioxiya knyazlığının özünün olduğunu bildirdi. Alexios Antioxiya knyazlığını tanımadığı üçün Boemund dəstək almaq üçün Avropaya getdi. Alexiosa qarşı müharibə elan etsə də, çox keçmədən təslim olmalı və müqavilə imzalamalı oldu.

Boemund, müqavilənin şərtlərinə əsasən imperatora bağlı olmağı, lazım olduqda ordularını Bizans İmperiyasının xidmətinə təqdim etməyi və həmçinin Antioxiyaya bir Yunan patriarxını təyin etməyə razı oldu. Bunun müqabilində isə ona sebastos və duks adı verildi və onun varislərinə Edessa qraflığına getmək hüququ təmin olundu. Müqavilənin ardından Apuliyaya geri dönən və burada ölən Boemundun Antioxiya knyazlığında naib olan qardaşı oğlu Tancred müqaviləsinin şərtlərini rədd etdi. Antioxiya 1137-ci ildə müvəqqəti Bizans hakimiyyəti altında olmasına baxmayaraq, 1158-ci ildə həqiqətən Bizans vassalı oldu.

Bizansın müharibə ilə deyil, diplomatiya ilə düşdüyü mübahisələri həll etmək meylinin tipik bir nümunəsi olaraq görülən Devol müqaviləsi, Bizanslılar ilə Qərbi Avropalı qonşuları arasındakı etimadsızlığın həm səbəbi həm də nəticəsi olaraq görülür.
**Devon** — (*ing.* Devon Island) — Kanada Arktik arxipelaqına daxil olan iri adalardan biridir. İnzibati cəhətdən Nunavut vilayətinin Kikiktaanuk regionuna daxildir.

Coğrafiya
---------

Devon adası Kraliça Yelezaveta adalarının tərkibinə daxildir. Dünyada ən iri yaşayışı olmayan adadır. Sahəsi 55 247 km², sahil xətdinin uzunluğu 3 589 km təşkil edir. Adaların dünyada sahəsinə görə sıralamasında 27-ci, Kanadada isə 6-cı yeri tutur. Quruluşuna görə Latın "L" hərifinə bənzəyir. Şərqdən qərbə 503 km, şimaldan cənuba 289 km təşkil edir.

Ada Lankaster boğazından şimalda yerləşir. Boğaz adanı Baffin Torpağından ayırır. Qərbdə Vellinqton boğazı Kornuollis adası, Penni boğazı isə Baterst adasından ayırır. Şimalda isə Cons boğazı Elsmir adasından ayırır. Şərqdə adanın sahillərini Baffin dənizinin suları yuyur.

Adanın 12,000 km² (3 980 km³) buzlaqlar təşkil edir. Buzlağın qalınlığı 880 metrdir, buzlaqla adanın ən hündür yeri 1921 metrdir.

Ada əsasən qneys, alevrit kimi suxurlardan təşkil olunmuşdur. Adanın hündürlüyünün yüksək olması burada ancaq Müşk öküzü, kiçik quşlar və kiçik məməlilər yaşayır. Yay cəmi 40–55 gün davam edir və 10°S yüksək olmur. Burada yağıntılar çox az düşür. Qışda temperatur −50°S qədər düşür.
**Hoton** (*ing.* Haughton) adlı meteorit krateri 2 km diametrə malikdir. 39 milyon il əvvəl əmələ gələn kraterin diametri 24 km olmuşdur. Hətta milyon illər kratedə göl olmuşdur.

Tarixi
------

Ada 1616-cı Britaniya ekspedisiyasının rəhbəri Vilyam Baffin və R.Baylot tərəfindən Şimal-Qərb keçidi keçərək Atlantik okeandan Sakit okean getmək istərkən aşkarlamışdırlar. Vilyam Parri tərəfindən 1819-cu ildə Devon qraflığı şərəfinə adlandırılıb..

1924-cü ilin avqust ayında **Dandas Harbore** (*ing.* Dundas Harbour, 74°32′00″ şm. e. 82°22′30″ q. u.) stansiyası fəaliyyətə başlayır.

1934-cü ildə müxtəlif səbəblərdən Baffin Torpağından 53 inuit ailəsi Devon adasına köçmüşdür. Havanın sərt olması səinsanlar 1936-cı ildə adanı tərk etmişlər. Dandas Harbor 1940-cı illərdə sərhəd zastavası rolunu oynayır. 1951-ci ildən isə fəaliyyətini dayandırmışdır.

2004-cü ilin iyul ayında adaya 5 alim və 2 jurnalist Marsda həyat sürmənin yolları araşdırılmışdı. Üstəlik NASA adanın geologiyası, hidrologiyası, botanikası və mikrobiologiyası örgənir.

Hal-hazırda isə Dandas Harborede bir sıra binaların qalıqları qalır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Atlas of Canada. List of Islands". 2012-01-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-09.
2. ↑  "Müasir coğrafi adların lüğəti". 2017-10-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-09.

Mənbə
-----

* НАСА Haughton-Mars layihəsi
* Арктическая и альпийская исследовательская группа, Университет Альберты
**Xopok** (slovak. Chopok) — Slovakiyada dağ zirvəsi. Hündürlüyü 2024 metr olan bu dağ Alçaq Tatra silsiləsinin üçüncü ən hündür zirvəsidir ( Dyumber və Ştyavnitsa zirvələrindən sonra). Xopok dağı Slovakiyanın mərkəzi hissəsində yerləşir. Xopok zirvəsindən Yüksək Tatraya silsiləsinə, Liptov bölgəsinə və Qron çayı vadisinə gözəl mənzərə açılır. Zirvəyə yaxın ərazidə kiçik bir çay evi var (*Kamenná chata).*

Ümumi məlumat
-------------

Xopok dağı avropa piyada marşrutu olan E8 -in üzərində, Dyumbler və Dereşe zirvələri arasında yerləşir. Əlavə olaraq zirvəyə şərqdən qərbə doğru hərəkət etməklə çatmaq mümkündür. Həmçinin turist cığırı ilə şimaldan (Demenovska vadisi ilə) və ya cənubdan (Tranqoşka və Srdeçko avtobus dayanacaqlarından) getmək mümkündür. Kant yolunun qalxdığı ən yüksək zirvələr, şimal yamacında olan Xopok Uboçdur (1834 m) və cənub yamacında olan Kosodrevinadır (1494 m).

Ərazidə orta illik temperatur −1 ° C-dir. Qeydə alınmış ən yüksək temperatur 18 ° C olmuşdur. Ən aşağı temperatur isə −27 ° C-dir. Yanvar ayının orta temperaturu −8 ° C, iyul ayının orta temperaturu isə — 6 ° C-dir. Xopok dağı Slovakiyanın ən küləkli bölgəsidir.

Dağın şimal və cənub yamacı Slovakiyanın ən yaxşı dağ-xizək yamaclarından biridir. Şimal yamacında üç dağ-xizək zonası var: 21 km -lik xizək yolu, iki kanat yolu, beş qaldırıcı oturacaq, on qaldırıcı oturacaq stansiyası. Cənub yamacında isə bir qaldırcı oturacaq və altı qaldırıcı oturacaq stansiyası var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Chopok, su Peakware.com.[*ölü keçid*]
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2012-01-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-13.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2011-12-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-13.
4. ↑  "Peakware World Mountain Encyclopedia". 2012-07-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-13.
**Oxud piri** — Şəki rayonunun Oxud kəndində, meşənin içərisindəki köhnə
qəbiristanlıqda ziyarət yeri.

Məzmun
------

Ziyarət yerindəki çaylaq daşlarından düzəldilmiş başdaşlarına həkk olunmuş yazılar - kitabələr göstərir ki, dəfn olunanların ziyarətgahın meydana çıxması tarixi ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Ziyarət olunan məzarlardan biri hicri 1105 (1693/1694)-cü ildə vəfat
etmiş Ruqiyə adlı qadına məxsusdur. O, Məhəmməd Əmin Əfəndinin qızıdır. İkinci qəbrin başında kitabədən məlum olur ki, hicri 1141 (1728/1729)-ci ildə vəfat etmiş Əhməd ibn Əlinin adı yazılmışdır.

Üçüncü qəbr abidəsi baş əmir Sultan Məcid ibn əl-X-l-u bəyə məxsusdur. O, 1149 (1736/1737)-cu ildə vəfat etmişdir.

Bu abidələr kitabələrin mətninə görə pirin meydana çıxmasını, onun əsasını qoyan Şeyxin adını bildirməsə də, hər halda onun fəaliyyətinin XVII əsrdən əvvələ aid etməyə imkan verir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Folkloru Antologiyası. XVIII kitab. Şəki folkloru. III cild" (PDF). AMEA Folklor İnstitutu (az.). folklorinstitutu.com. 2008. 2016-03-16 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2016-08-12.
Yataq tektonik cəhətdən Şəmkir antiklinorisinin mərkəzi hissəsində Gədəbəy filiz rayonunun şimal-qərbində yerləşmişdir. Yatağın geoloji quruluşunda orta yuranın vulkanogen və vulkanogen çökmə süxur kompleksləri geniş inkişaf tapmışdır. Yatağın yerləşdiyi filiz sahəsinin ən böyük qırışıqlıq strukturu Əhənədabad qoşa antiklinalı və uzanması antiklinalın ox hissəsi ilə üst-üstə düşən eyniadlı dərinlik qırılmasıdır. Yatağın geoloji quruluşunda bazalt-riolit kompleks süxurları iştirak edir. Yatağın intisar tapdığı ərazidə radial istiqamətli daykalar və kiçik ölçülü kvars-riolit intruziyaları inkişaf tapmışdır.

Yatağın sahəsi daxilində mövcud vulkanik kütlələr (riodasit tərkibli) yatağın formalaşmasına təsir göstərmişdir.

Yataq sahəsində ətraf süxurlar hidrotermal metsomatik dəyişilmələrə məruz qalmışdır və bu dəyişilmələr kaolinləşmə, kvarslaşma, porfiritləşmə ilə təmsil olunurlar. Əsas filiz mineralı pirit, xalkopirit, qalenit və sfaleritdir. İkinci dərəcəli minerallardan xalkozin, kuprit, malaxit təsadüf olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑   Elnur İbiş oğlu Səfərov "Kiçik Qafqazın faydalı-qazınti yataqları" Bakı-2012
**Bizəoxşar tıs-tıs** (*lat.* Acantholimon acerosum) — plumbaqokimilər fəsiləsinin tıs-tıs cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Cənubi Qafqaz, Cənub-Qərbi Asiya, İran-Turan coğrafi elementinə daxildir.

Botaniki təsviri
----------------

Diametri 15-25 sm olan yastıqvari formalı alçaq koldur. Yarpaqları 3-4 (1,5-5) sm uzunluqda, 1,0-1,5 mm enində olub, xətvari-bizvaridir. Aşağı hissədə yastı, yuxarıda üç hissəli, sərt, qalın, tikanlı olub, kənarları boyunca kirpikciklidir. Çiçək oxu sadə və ya bir yan budaqlı olub, 25 sm uzunluqdadır. Çiçəkləri çiçək qrupunun qalın oxu üzərində, az və ya çox dərəcədə bərabər məsafələrdə paylanmışdır. Sünbülcüklərin uzunluğu 15 mm-ə bərabərdir. Xarici çiçəkaltlıqları bir qədər uzun olub, nadir hallarda daxili çiçəkaltlığına bərabər və ya onlardan qısadır. Daxili çiçəkaltlığının uzunluğu həmişə kasacıq borucuğundan uzun olub, 9-12 mm, yumurtavari-neştərşəkilli, ucu bizdir. Kasacığın uzunluğu 14-15 mm, əsası kifayət qədər geniş qabarlı, qalınlaşmışdır və alt səthi tükcüklüdür. Kasacığın borucuğu 8-9 mm uzunluqda olub, tükcüklü, büküyü ağ rənglidir. Ləçəkləri çəhrayıdır. İyun-iyul ayında çiçəkləyir, iyul- avqustda toxumları yetişir.

Ekologiyası
-----------

Kserofitdir. Daşlı-çınqıllı ərazilərdə, daşlı yamaclarda, qayalıqlarda və çınqıllı yerlərdə bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR, Culfa rayonunun Qazançı, Əlincə və Ərəfsə kəndi ətrafında yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Yastıqvari forması bol çiçəkləməsi və çiçəklərini uzun müddət saxlaması, çox əlvan, parlaq rəngdə olmasına görə dekorativ yaşıllaşdırmada istifadə edilə bilər.

Ədəbiyyat
---------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.
**Ziya Kutnak** — (1870, Konstantinopol – 1940, İstanbul) Osmanlı generalı.

Həyatı
------

Hicaz qubernatoru olan Çürüksulu Osman Nuri Paşanın oğlu idi. 1870-ci ildə İstanbulda anadan olub. 1891-ci ildə Hərbi Akademiyanı bitirmişdir. 1895-ci ildə mayor, 1897-ci ildə qubernator, 1902-ci ildə polkovnik rütbəsinə yüksəldi. Fransada hərbi təlimlərdə iştirak etmişdi. Fransadan qayıtdıqdan sonra Aydın və Ədirnədə jandarma komandiri vəzifəsində çalışdı. 1907-ci ildə General-mayor rütbəsinə yüksəldi.

Hərbi fəaliyyəti
----------------

1908-ci ildə Rusiyada hərbi təlimlərdə iştirak etmişdir. 1911-ci ildə V Mehmed Rəşad ilə birlikdə Rumeliyə səfər etmişdir. O, İngiltərə Kralının taxta çıxması münasibətilə Türkiyə nümayəndəsi kimi oraya göndərilmişdi. 1912-ci ildə Paşa rütbəsini almış, daha sonra isə Balkan müharibələrinə qatılmışdır. Müdafiə Nazirliyinin mərkəzi dairəsində ikinci rəhbərlik və onuncu korpusun komandiri vəzifəsində çalışmışdır. 1914-cü ildə təqaüdə çıxmışdır.

1920-ci ildən 1922-ci ilə qədər Müdafiə naziri olmuşdur. Müdafiə naziri olduğu vaxtlarda Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsində iştirak etmişdir. O, Osmanlı İmperiyasının sonuncu Müdafiə naziri idi. 1940-cı il yanvar ayının birində vəfat etmişdi.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Murat Kasap, Osmanlı Gürcüleri, İstanbul 2010, s.101.
**Mahatma Qandi Dəniz Milli Parkı** (hind महात्मा गांधी समुद्री राष्ट्रीय उद्यान) — Hindistana məxsus Andaman adalarında yerləşən milli park. Milli park Andaman və Nikobar adalarının paytaxtı Port-Blerdən 29 km uzaqlıqda yerləşir, sahəsi 281,5 km2 təşkil edir. 15 adadan və açıq dəniz kriklərindən ibarətdir. Milli parkın Colli Buoy və Red Skin adaları ekoturizm potensialına sahibdir. Bəzi mövsümlərdə milli parkdakı sualtı həyatı və mərcan riflərini görmək üçün şüşəli qayıq, dayvinq və snorkelinq xidmətləri təklif olunur.

Tarixi
------

Mahatma Qandi Dəniz Milli Parkı 24 may 1983-cü ildə *Vəhşi həyatın qorunması haqqında qanun*a (1972) əsasən sulatı həyatı — mərcan riflərini və geniş yayılmış dəniz tısbağalarını qorumaq üçün yaradılmışdır. Adalar məskunlaşılmamış olsalar da, qonşu 8 kənddə 3000 nəfər yaşayır.

Adalar
------

Vandur çimərliyi

* Aleksandra
* Bell
* Boat
* Çester
* Qrub
* Hobdey
* Colli Buoy
* Malay
* Pluto
* Red Skin
* Riflemen
* Rutland
* Snob
* Tarmuqli (ən böyük adadır)
* Tuinz

Ekosistemlər
------------

Milli parkdakı mərcan riflərinin çoxu sahilyanı mərcan rifləridir. Vegetasiyanın tipi və ölçüsü adadan adaya dəyişir. Milli parkda turist adaları ilə izolyasiya olunmuş adalar arasındakı fərqləri görmək mümkündür. Turist adalarında antropogen təsirlər aydın nəzərə çarpır. Benqal körfəzinin yaratdığı iqlim şəraiti səbəbi ilə bəzi adalar izolyasiya olunmuş və ya qorunmuşdur. Milli parkın ən böyük adası olan Tarmuqli manqrov bitkiləri, çimərliklər, kəsilməmiş ağaclar ilə əhatə olunub. Parkda yerləşən Tuinz adası dəniz tısbağaları üçün əhəmiyyətli çoxalma sahəsidir.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Mahatma Qandi Dəniz Milli Parkı*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Mahatma Qandi Dəniz Milli Parkı
* Milli parkın statusu
"Vara-vara" filmindən kadr. 1930
**Boliviya kinosu** — ölkə daxilində və xaricdə boliviya kinomatoqrafçıları tərəfindən çəkilmiş kinolar nəzərdə tutulur. Boliviya kinosunun yaranması 1913-cü ildə sənədli filmlər çəkmiş, 1918-ci ildə isə ölkədə ilk "Andes films" kinostudiyasını yaratmış L. Kastilyonun adı ilə bağlıdır. Hindilərın həyatı ilk bədii filmlərin aparıcı mövzusu idi. (P. Sambarinonun "Aymara ürəyi", Kastilyo və A. Poznanskinin "İrqin şöhrəti"). İnk əfsanəsi əsasında çəkilmiş "Vara-vara" (1930, rejisor X.M. Velasko Maydana) səssiz filmlər dövrünün ən seçilən əsəridir. L. Basoberrinin "Çako müharibəsi" (1936) sənədli filmi səsli kinonun ilk təcrübəsi idi; 1940-cı illərdə vəsaitin olmaması səbəbindən onun inkişafı ləngidi. Bu dövrdə A. Roko ilə birgə 1941-ci ildə "Boliviya films" studiyasının əsasını qoymuş rejisor X. Ruisin rəhbərliyi altında sənədli filmlərin çəkilişi fəallaşdı.

1952–67 illərdə Boliviyada, əsasən, qısametrajlı filmlər çəkən Milli kino institutu fəaliyyət göstərirdi. Burada X. Ruis (1956 ildən direktor) "Qayıt, Sebastyana" (1953) rəngli etnoqrafik, tammetrajlı bədii "Bulaq" (1958) və s. filmləri çəkmişdir. 1960-cı illər Latın Amerikasının ingilabi mühitində hindi probleminin dərk edil məsinin yeni mərhələsi "Ukamau" qrupunun (1966-cı ildə çəkilmiş ilk filmin adından; rejisor X. Sanxines, ssenarist O. Soriya, prodüser R. Rada, operator A. Egino) fəaliyyəti ilə bağlıdır. Sanxinesin sənədlər əsasında keçua və aymara dillərində çəkdiyi "Kondorun qanı" (1969), "Xalqın mərdliyi" (1971), mühacirətdə yaratdığı "Əsas düşmən" (1974, Peru), "Rədd ol buradan!" (1977, Ekvador), "Sübh bayraqları" (1984) və "Gizli millət" (1989, San-Sebastyan beynəlxalq kino festivalının mükafatı) filmlərində Boliviyanın yerli əhalisinin ağır həyatından bəhs olunur. Rejisorlar A. Egino ("Kiçik qəsəbə", 1974; "Çukiaqo", 1977; "Acı dəniz", 1984) və P. Aqassinin ("Mənim dostum", 1982; "Kartaxena qardaşları", 1984) filmləri 1970–80-cı illərin diqqət çəkən kinolarıdır. 1990–2000-ci illərin əvvəllərində Sanxines ("Quşların oxumasını başa düşmək üçün", 1995) və Aqassi ("Sakitliyin öldüyü gün", 1998) kimi aparıcı kinematoqrafçılarla yanaşı rejisorlar M. Loaysa ("Etiqad məsələsi", 1995) və R. Belyot ("Seksual asılılıq", 2003, Lokarno və Santa-Krus beynəlxalq kino festivallarının mükafatı) çalışırlar. 1976-cı ildən sinemateka fəaliyyət göstərir, 1992-ci ildə Milli Kinematoqrafiya Şurası yaradılmışdır.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. ISBN 978-9952-441-00-0.
* П о л е в о й В.М. Искусство стран Латинской Америки. М. 1967;
* К и р и ч е н к о Е.И. Три века искусства Латинской Америки. М. 1972;
* М а м о н т о в С.П. Испаноязычная литература стран Латинской Америки в ХХ в. М. 1972;
* С а ш и н Г.З. Боливия: Очерк новейшей истории. М. 1976;
* L a r a J. La literatura de los quechuas. 3 ed. La Paz, 1980;
* M u n o z W.O. Teatro boliviano contemporáneo. La Paz, 1981;
* FellmanVerarde J. Historia de Bolivia. Vol. 1–3, La Paz,1978–1981;
**Alovtəpə** — Kəngərli rayonunda Yurdçu kəndindən şərqdə orta əsrlərə aid yaşayış yeri.

Ümumi məlumat
-------------

Sahəsi 2 hektardır. Qərb tərəfdən dərə ilə məhdudlaşır. Mədəni təbəqə olduqca az qalmışdır. Yaşayış yerinin mərkəzi hissəsində dördkünc formalı evlərə aid daş təməl qalıqları mövcuddur. Tikinti qalıqlarına əsasən demək olar ki, evlər daş təməl üzərində çiy kərpicdən və möhrədən inşa olunmuşdur. Yerüstü materiallar şirli və şirsiz saxsı məmulatından ibarət olub əsasən çəhrayı rəngdədir. Gil məmulatı içərisində küpə tipli qabların oturacaq hissəsinin və onların gövdəsinin sınıqları üstünlük təşkil edir. Tapıntıların əksəriyyəti forma verməyən parçalardan ibarətdir.
Bəzi qabların gilinə iri qum qatılaraq qeyri-bərabər bişirilmiş, içəri tərəfinə qırmızı boya çəkilərək yaxşı hamarlanmışdır.Digərləri iri qum və 

Bitki qarışığı olan gildən hazırlanmış çəhrayı rəngdə bişirilmişdir. Xarici səthi yaxşı hamarlanmışdır. Şirli keramika məmulatının şir qrupu ağ rəngli gildən hazırlanaraq yaxşı bişirilmiş, hər iki üzdən şüşəvari şirlə örtülmüşdür. Yaşayış yerini təxminən 9-17-ci əsrlərə aid etmək olar.

Ədəbiyyat
---------

Novruzlu Ə.İ.Baxşəliyev V.B.Şərurun arxeoloji abidələri.Bakı.1993.

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan abidələri ensiklopediyası.Naxçıvan.2008.
**Bubiyan adası** (*ərəb.* جزيرة بوبيان‎) — İran körfəzində, Küveytə məsxus olan ada. Adanın sahəsi 863 km²-dir. Adada yaşayış yoxdur.

Coğrafiya
---------

Küveytin ən iri adasıdır. Ölkənin şimal-şərqində yerləşir. Şəttül-Ərəb çayının məsəbində yeləşir. Materikdən və Varba adasından ensiz boğazla ayrılır. Adanın uzunluğu 40 km, eni isə 24 km-dir.

Adanın sahilləri bataqlıqlaşsada mərkəzi quru vadidən ibarətdir.

İnfrasturktur
-------------

Bubiyan əsasən materikə beton körpü ilə birləşdirilmişdir. Körpü əsasən hərbi məqsədlər üçün istifadə edilir. Körpünün uzunluğu 2380 m-dir. Tikintisinə 1981-ci ildə başlanılan körpü 1983-cü ildə təhvil verilmişdir. Körfəz müharibəsi zamanı 1991-ci ilin avqustunda körpünün 4 aşırımı dağıdılmışdır. Bərpası 1999-cu ildə gerçəkləşdirilir.

Ərazi iddiaları
---------------

1994-cü ilin noyabrında İraq rəsmi sürətdə Küveytlə sərhədi tanımışdır. Bununlada onun Bubiya adasına olan iddiası sona çatmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-10-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-02.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-08-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-02.
3. ↑   Arxivləşdirilib 2017-08-07 at the Wayback Machine с.9
4. ↑  "CIA World Factbook". 2022-08-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-02.

Mənbə
-----

* "Būbiyān". Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite (2007).
Məzmun
------

Xaş milli xörəkdir. Adəti üzrə və ənənəyə görə xaşı səhər saat 4-dən 5-dək yeyirlər. Filmdə deyilir ki, həyatın ağrı-acılarından və işləməkdən yorulmuş adamlar gecə ilə səhər arasında iki saat ərzində, xaş yeyən vaxtı ömürlərini daha maraqlı yaşayırlar, nəinki qalan vaxtlarda. Sonra adama şirin yuxu gəlir, bütün şəhər, bütün respublika yatır, yuxudan ayılanları gündəlik adi həyat öz ağuşuna alır.

Film haqqında
-------------

Film operator Amin Novruzovun kinoda quruluşçu operator kimi ilk işidir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Quruluşçu rejissor:** Vaqif Mustafayev
**Ssenari müəllifi:** Vaqif Mustafayev
**Quruluşçu operator:** Amin Novruzov
**Quruluşçu rəssam:** Rafiq Nəsirov
**Səs operatoru:** Əsəd Əsədov
### Rollarda

Hacı İsmayılov
Larisa Xələfova
Səməndər Rzayev
Yaşar Nuri (Yaşar Nuriyev kimi) — tərcüməçi
Şükufə Yusupova — qadın
Ələsgər Məmmədoğlu
Eldəniz Zeynalov

Mənbə
-----

* Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu. Filmlərin izahlı kataloqu: 1898–2002. 2 cilddə. 1-ci cild. Bakı: Nağıl evi, 2003.

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
**Fitoterapiya** (yunanca phyton — "bitki" və therapeia — "terapiya") — dərman kimi bitkilərdən istifadə olunan müalicə üsulu.

Bu gün Fitoterapiya parafarmaseptikada xüsusi inkişaf yeri tutubdur. Bioloji aktiv əlavələrin işlənməsi üçün, insan sağlamlığının effektiv bərpa olunması üçün, nutrisevtika üçün, bitkilərin, otların tərkibinin öyrənilməsi və insan orqanizminə təsirlərini müəyyən etmək üçün bu istiqamətdə çoxlu sayda yeni elmi-tədqiqat biomühəndislik institutları yaranmışdır. Ümumdünya ekologiyasındakı fəlakəti və sağlamlığımıza təsirini göz önündə tutub desək, bu bizim həyat tərzimizdə çox mühüm həlledici rol oynayır. Praktiki olaraq hər insanda bir xroniki xəstəlik vardır və bu yaş keçdikcə daha ağır hal almağa başlayır. Ağrı kəsicilər, antibiotiklər, müxtəlif dərman vasitələri ilə hər dəfə zəhərlənmək də daha yeni xəstəliklərin yaranmasına yol açır.

Fitoterapiya insan orqanizminin yaxşılaşması və xəstəliklərin müalicəsində real effektiv üsuldur. Biz nə qədər təbiətə yaxın dursaq, bir o qədər az xəstələnəcəyik! Əgər sağlam yaşamaq istəyiriksə, biz təbiət və özümüzlə barışıq olmalıyıq. Müasir dünya ilə ayaqlaşmaq, öz tələbatlarımızı əldə etmək uğrundə əlimizdə olan ən dəyərli şeyi – sağlamlığımızı itirdiyimizi heç düşünmürük də…
Sağlam həyat siması daha çox bu aspektlərdə özünü göstərir:

* Düzgün və müxtəlif qidalanma
* Dünya ilə tamamlayıcı harmoniya
* Bitki və heyvan aləmi ilə yaxın münasibət
* İnsanlarla aktiv və sağlam ünsiyyət
* Aktiv ruhi fəaliyyət (yaradıcılıq)
* Və əlbəttə ki, özünü təkmilləşdirmə, öz-özünü təhlil etmə və daimi mənəvi inkişaf.

Verilən aspektlər, əlbəttə ki, ideala yaxın tələblərdir, ancaq həmişə gərək məqsədə doğru səy göstərmək lazımdır. Əgər sizin məqsədləriniz yuxarıda sadalananları üzərində qurulsa, deməli, siz doğru yoldasınız, və əmin ola bilərsinzi ki, Sizin həyatınız dolğun, xoşbəxt, işıqlı və tam olacaq. Yox, əgər siz sizin sağlamlığınız üçün heç bir əhəmiyyət kəsb etməyən məqsədlərə can atsanız, onda siz tamamilə səhv yolda olacaq, daima depressiv və gərgin, əsəbi və xəstə , bədbəxt bir həyat yaşayacaqsınız. Fitoterpiya – güclü və ziyansız üsuldur. Ciddi savadlı başlanğıc tələb edir, ola bilsin ki, bu sağlam həyat üçün ilk addım olacaq. Bitkilər sizin sağlamlığınız üçün çox böyük gücə sahibdirlər. Bu güc bizim ayaqlarımızın altındadırlar, sadəcə, o gücdən istifadə etməyin qaydalarını bilmək lazımdır.

Xarici keçidlər
---------------

Fitoterapiya Arxivləşdirilib 2009-11-24 at the Wayback Machine
|  |
| --- |
| Musiqi gimnaziyasıbolq. Музикална гимназия |
|  |
| Ölkə |  Bolqarıstan |
| Yerləşməsi | Ruse |
| Status | Mədəniyyət abidəsi |

**Musiqi gimnaziyası** (bolq. Музикална гимназия) — Bolqarıstanın Ruse şəhərində yerləşən tarixi bina, mədəniyyət abidəsi hesab olunur.

Bina 1900-1901-ci illərdə uşaq evi və uşaq bağçası olan alman protestant məktəbi üçün Ruse Protestant İcması tərəfindən inşa edilmişdir. Ruse və Buxarest yevangelist icmaları inşaat üçün maliyyə vəsaitini təmin etmişdilər, Ruse pastoru Teodor Vangeman ianələr yığmaq üçün bir neçə dəfə Almaniyaya səfər etmişdir. Ümumlikdə, tikinti 320 min qızıl marka başa gəldi. Neoklassisizm və neoqotikanı birləşdirən, bəzək və sütunlarla zəngin şəkildə bəzədilmiş eklektika üslubuda olan dörd mərtəbəli binanı memar Udo Ribau tərtib etmişdir. Tikintiyə mühəndis Todor Tonev rəhbərlik edirdi, son mərhələdə isə bu işi alman mühəndis Merbax görürdü.

5 oktyabr 1905-ci ildə Alman Protestant məktəbi təmtaraqlı şəkildə açıldı, 1909-cu ildə isə buranı orta biznes məktəbinə çevirdilər. Məktəbə alman müstəmləkəsinin sakinləri və Rusedə yaşayan görkəmli tacir ailələrinin uşaqları gedirdilər. Birinci Dünya Müharibəsinin sonunda, 1918-ci ilin payızında məktəb Bolqarıstan hakimiyyəti tərəfindən alman əmlakı olaraq müsadirə edildi. Rumıniya bombardmanlarından ziyan görən bina müharibədən sonra təmir edildi. Burda ardıcıl olaraq Müqəddəs İosif Fransa Kişi gimnaziyası, Petr Beronun gimnaziyası (1935-ci ildən), Dövlət Texnoloji Universiteti (1945-ci ildən), Kənd Təsərrüfatı Maşın Zavodunun əmək ehtiyatları məktəbi və nəhayət, musiqi gimnaziyası yerləşirdi.

Bina 1977-ci ildə Karpat zəlzələsi nəticəsində ciddi ziyan gördü. 1980-ci illərdə konstruksiya bərkidildi. lakin Bobokov qardaşları 2007-ci ildə auksionda alana qədər bina tərk edilmiş qalırdı. Qardaşlar binanın yenidən qurulmasına 1 000 000 avro investisiya qoyub mədəniyyət və incəsənət mərkəzinə çevirməli idilər.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Грънчарова Н.* "От правителствено решение зависи съдбата…". Бряг (bolqar). 2005-11-05. 2007-09-30 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Започва възстановяването на един от архитектурните бисери на Русе". TVN (bolqar). 2017-10-10. 2018-02-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-07.
**İsmayıl bəy Mirzə Allahqulu bəy oğlu Axundov** — şair, Əhməd Ağdamskinin qaynatası.

Həyatı
------

İsmayıl bəy Mirzə Allahqulu bəy oğlu 1840-cı ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini atasından almışdı. Sonra mədrəsə də təhsilini davam etdirmişdi. Şərq dillərini bilirdi. Qəza idarəsində işləmiş, bir müddət şəhər bazarının darğası olmuşdu.

Şuşa şəhərinin darğası idi, ona görə də "Daruğə" təxəllüsü götürmüşdü. Məclisi-üns üzvlərindən olmuşdur. İsmayıl bəy Daruğə 1891-ci ildə vəfat edib.

İsmayıl bəy erməni silahlılarına qarşı vuruşmuş, şəhər camaatını müdafiə etmişdi. Tarixçi Mir Möhsün Nəvvab yazır: "Bu qovğa qalxarkən müsəlman bazarında olan erməni sövdəgər və sənətkarları qorxuya düşüb, dükanları bağladılar. Onların bəzisi dükanların içərisində gizləndilər, bəziləri isə müsəlman evlərinə pənah gətirdilər. Müsəlmanlar onlara pənah gətirən erməniləri hörmətlə qarşılayaraq evlərində gizlədib mühafizə etdilər. Elə ki, gecə oldu, bazar darğası (polisi) İsmayıl bəy müsəlman bazarındakı dükanlarda gizlənmiş erməniləri ordan çıxarıb, dükanları bağladı, onları isə evlərinə aparıb orda saxladı".

İsmayıl bəy Hüsniyyə xanım Mirzə Məmməd qızı Mirzəyeva ilə ailə qurmuşdu. Rəhilə xanım adlı qızı varı.

İsmayıl bəy şair idi. Daruğa təxəllüsü ilə könüloxşayan şeirlər yazırdı. Mir Möhsün Nəvvab "Təzkireyi-Nəvvab" adlı əsərində ondan bəhs etmişdir.

Mənbə
-----

* Mir Möhsün Nəvvab. 1905–1906-cı illərdə erməni-müsəlman davası. Bakı,1998
* Poetik Məclislər. Toplayanı və tərtib edəni: Nəsrəddin Qarayev. Bakı,1987
* Ənvər Çingizoğlu. Axundovlar, "Soy" dərgisi, 10 (18) 2008.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-02.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-08-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-02.