recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
| suların yüksəldiyi zaman |  suların çəkildiyi zaman |

**Qabarma və çəkilmə** (mədd və cəzr) bir göy cisimi üzərində başqa göy cisimlərinin tətbiq etdiyi kütlə çəkilişi qüvvətləri səbəbiylə olan forma pozulmaları deməkdir. Ən çox bilinəni, Ay və Günəşin nisbi mövqelərindəki dəyişmələrin təsiriylə Yer səthində dəniz səviyyəsində ortaya çıxan dövrlü dəyişmələrdir.

Bir gündə, müəyyən saatlarda yer üzündəki suların ard-arda alçalma və yüksəlməsinə qabarma-çəkilmə hadisəsi deyilir. Qabarma-çəkilmə hadisəsinin meydana gəlməsi ayın çəkiliş qüvvətidir. Bu çəkiliş qüvvəti; Ay yer kürəsinin ətrafına dolanarkən dəyişik bölgələri təsir edər və uzaqlığa görə dəyişər. Ay yer planetindən uzaqlaşsa çəkiliş qüvvəti azalar, yaxınlaşdıqca çəkiliş qüvvəti artar. Qabarma-çəkilmə hadisəsi okeanlara daha çox təsir edir.

Ay yer kürəsi ətrafında dönərkən, yer kürəsinin bir üzü aya daim daha yaxındır. Bu vəziyyətdə aya yaxın yerdəki sular ay tərəfindən özünə doğru çəkilərlər. Bu vaxt qabaran suların arxasında olan boşluqları yanlardan gələn sular doldurar. Beləcə planetdə aya nazir səthində sular yüksələrkən, digər yerlərdə alçalar. Bu yüksəlmə və alçalma bir-birini davamlı izlər.

Günəşdə qabarma-çəkilmə hadisəsinə təsir edir. Ay yer kürəsi ilə günəş arasındaykən bu təsiri azdı, hamısı bir istiqamətdəykən isə çoxdu. Qabarma-çəkilmə hadisəsi ilk və ikinci dördün mərhələlərində ən aşağı, yeni ay və bütöv ay dövrələrində ən böyük dəyəri götürər. Bir yerdə sular qabararkən ay o yer üçün səmanın ən yüksək nöqtəsindədir.

Hər hansı bir yerdə qabarma-çəkilmə hadisəsi hər gün eyni saatda olmaz. Bir əvvəlki gündən 50 dəqiqə daha keç meydana gələr. Səbəbi isə Yer planeti ilə ayın eyni istiqamətdə dönməsidir.

Qabarma-çəkilmə hadisəsindəki sürtünmələrdən ötəri yer kürəsinin öz ətrafındakı dönmə sürəti azalar. Beləcə günlər yavaş yavaş uzanar. Qabarma-çəkilmə hadisəsindəki sürtünmə planetimizin dönmə sürətində yavaşlamağa səbəb olarkən, ayın da hər il yerdən 12,7 sm uzaqlaşmasına səbəb olar.

İstinadlar
----------



| ⛭Təbiətin elementləri |
| --- |
| Kainat | 
* Fəza
* Zaman
* Enerji
* Maddə
	+ zərrəciklər
	+ kimyəvi elementlər

 |
| Yer | 
* Yer haqqında elmlər
* Tarixi (geoloji)
* Strukturu
* Geologiya
* Tektonik plitələr
* Okeanlar
* Qaia hipotezi
* Yerin gələcəyi

 |
| Hava (meteorologiya) | 
* Meteorologiya
* Yerin atmosferi
* İqlim
* Buludlar
* Yağış
* Qar
* Günəş işığı
* Qabarma və çəkilmələr
* Külək
	+ tornado
	+ Tropik siklon

 |
| Ətraf mühit | 
* Ekologiya
* Ekosistem
* Sahə
* Şüalanma
* Vəhşi təbiət
* Meşə yanğınları

 |
| Həyat | 

|  |
| --- |
| 
* Abiogenez
* Təkamül tarixi
* Biosfer
* İyerarxiya
* Biologiya (astrobiologiya)

 |
| 
* Bioloji müxtəliflik
* Orqanizm
* Eukariotlar
	+ flora
		- bitkilər
	+ fauna
		- heyvanlar
	+ göbələklər
	+ ibtidailər
* Prokariotlar
	+ arxeyalar
	+ bakteriyalar
* *Viruslar*

 |

 |
| 
* Category Kateqoriya

 |
**Lənkəran Tarix-diyarşunaslıq muzeyi** — 1924-cü ildən Lənkəran Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi rəsmi olaraq fəaliyyətə başlamışdır. 1991-ci ildən Lənkəran Tarix-Diyarşünaslıq muzeyi Mir Əhməd xanın sarayına köçürülür. Bu abidə Lənkəranın ilk çoxmərtəbəli binasıdır.

Muzeyin eksponatları
--------------------

Muzeydəki eksponatlar Lənkəranın zəngin tarixini, mədəniyyətini adət-ənənələrini əks etdirir. Muzeydə 6560 ədəd tarixi eksponat yer almışdır. Muzey xalqımızın qədim tarixini əks etdirən əşyalarla zəngindir. Daş dövrünə aid sümükdən hazırlanmış bıçaqlar, həvəngdəstə, çəkiclər, tunc dövrünə aid silahlar və qadin bəzək əşyalari, VII–XII əsrlərə aid heç vaxt rəngi solmayan boyali saxsi qablar qoç fiqurlu qəbir daşlari, çox maraqlidir. VIII–IX əsrlərə aid memarləq abidəsi — Bəlləbur qalasının tikinti materiallari nümunələri, qaladan tapılmış məişət əşyaları xüsusi maraq doğurur. Ekspozisiyada nümayiş etdirilən misgərlik nümunələri, əmək və məişət əşyalari da orta əsrlərə aiddir. Muzeyin qədim eksponatlarından olan mis manqal XIX əsrə aiddir və evi qızdırmaq üçün istifadə olunurdu. Bu manqal cızma naxışlarla bəzədilib. Şarlı lampalar qizların cehiz olub.Gümüşdən hazırlanmış bəzək əşyalari, kəmər və toqqası, ətirqabılar Lənkəran zərgərlərinin əl işləridir.

Muzeyin ekspozisiyiası
----------------------

Muzeyin nümayiş otaqlar 10 çöbədən ibarət olub müxtəlif dövləri əhatə edir.

1. Lənkəran toponimi
2. Qızılağac və Hirkan qoruğu bölməsi
3. İbtidai dövr bölməsi
4. Qədim dövr şöbəsi
5. Etnoqrafiya şöbəsi
6. Daş abidələr bölməsi
7. Mədəniyyət şöbəsi
8. Xanlıqlar bölməsi
9. Arxeologiya şöbəsi
10. Elm və təhsil şöbəsi.

Həmçinin bax
------------

* Lənkəran
* Lənkəran rayonu
* Lənkəran iqtisadi rayonu
* Lənkəran abidələri

Xarici keçidlər
---------------

* "Muzeydə yenidən qurma işləri".. İstifadə tarixi: 27.11.2020.
* "AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI LƏNKƏRAN ŞƏHƏR İCRA HAKİMİYYƏTİ".. İstifadə tarixi: 27.11.2020.

İstinadlar
----------

1. ↑  *AzərTAc.* ""Qafqaz gözəli"nin sarayı" (az.). Youtube.com. 10.12.2022. 2022-12-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-10.
2. ↑  "Azərbaycan muzeyləri".. İstifadə tarixi: 27.11.2020.[*ölü keçid*]
3. ↑  "Lənkəran Regional Mədəniyyət İdarəsi".. 2020-12-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27.11.2020.
4. ↑  "Lənkəran Tarix-Diyarşünaslıq Мuzeyi".. 2020-12-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27.11.2020.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qaynaq (dəqiqləşdirmə).
Qaynaq
Qaz altında metalların qaynağı   
1. Veriş istiqaməti  
2. Kontakt oymağı   
3. Qaynaq məftili   
4. Qoruyucu qaz   
5. Köməkçi material  
6. Tikiş  
7. Əsas material
**Qaynaq** — hissələrin bir-biri arasında atomar əlaqə yaratmaq üçün istilik və ya təzyiqdən istifadə etməklə birləşdirilməsi üçün texnoloji üsuldur.

Qaynaq üsulları çox vaxt metallarda tətbiq olunsa da, şüşə və termoplastik materialların birləşdirilməsində də bu üsuldan geniş istifadə olunur. Qaynaq növündən asılı olaraq birləşmə ya tikiş xətti, sahə və ya nöqtədə həyata keçirilir. Qaynaq üçün lazım olan enerji xaricdən daxil edilir. Qaynaq zamanı əksər hallarda yerli əritmə prosesi baş verir. Qaynaqdan və tikiş soyuduqdan sonra ixtiyar materialda müəyyən dəyişikliklər baş verə bilər. Bu mənfi təsir material seçimi, ətraf mühit və üsulla aradan qaldırıla bilər.

Poladlarda möhkəm birləşmə əldə etmək üçün onun tərkibində karbonun miqdarı 0,22%-i keçməməlidir. Yüksək mökəmliyə malik poladlarda isə qaynaqdan öncə müəyyən hazırlıq işlərinin aparılması vacibdir. Buraya qızdırma, termiki emal və s. daxildir.Metalların qaynağı zamanı yaranan istilik 3700'C olur. 

**Qaynaq üsulunun aşağıdakı növləri vardır.**

* Alovla qaynaq
* Qazla qaynaq
* Qövs qaynağı
* Müqavimət qaynağı
* Döymə ilə qaynaq
* Sürtünmə ilə qaynaq
* Şlak altında qaynaq
* Lazerlə qaynaq
* Plazma qaynağı
* Elektronşüa ilə qaynaq
* Partlayışla qaynaq
* Diffuzion qaynağı
* Yüksək tezlikli cərəyanla qaynaq
**Orxan Çələbi** və ya **Şahzadə Orxan** (1412 – 29 may 1453, Konstantinopol) — bacısı *Sultan Fatma xanımla* birlikdə Bizans imperiyasına girov olaraq göndərilən beşinci Osmanlı Sultanı I Mehmedin (Çələbi Mehmet) böyük qardaşı və Qasım Çələbinin oğludur. Onun Əli şah, Cihan şah, Vəli Xan və Buğa Xan adlı dörd oğlu var idi. O İstanbulun fəthi zamanı keşiş paltarı geyinərək Konstantinopol şəhərindən qaçmağa çalışarkən Osmanlılar tərəfindən tutularaq edam cəzasına məhkum edilmişdir.

Həyatı
------

Bizans İmperatorluğu mütəmadi olaraq Orxan Çələbini Anadoluya göndərməklə əhalini Osmanlı imperiyasının əleyhinə üsyana qaldıracağı ilə hədələyir və bunu etməmək müqabilində Osmanlıdan xərac alırdı. Fateh Sultan Məhəmməd hakimiyyət başına gəldikdən sonra bu xəracı verməkdən imtina etmişdir. Orxan Çələbi, İstanbulun II Məhəmməd tərəfindən mühasirəyə alınması zamanı 600 əsgəri ilə şəhərin Osmanlılara qarşı müdafiəsində iştirak etmişdir. O, adamlarını Yeddiqüllənin dənizkənarı divarlarına və Yeniqapıya doğru uzanmış olan qala divarları silsiləsində yerləşdirmişdir.

### Ölümü

İstanbulun fəthindən sonra Şahzadə Orhan rahib kimi geyinərək şəhəri tərk etmək istəyərkən Osmanlı əsgərləri tərəfindən tutularaq edam edilmişdir.

Qeyd
----

Əmir Süleyman Çələbinin oğlu olan və 1420-ci ildə Bursada I Mehmed tərəfindən gözlərinə mil çəkilmiş olan *Şahzadə Orxan Çələbi* ilə qarışdırılmamalıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "The Imperial House of Osman - 2". 16 iyun 2002 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 iyun 2002.
2. ↑  *Araştırmaları, Osmanlı.* "Osmanlı Araştırmaları - İstanbul'un fethinde 600 Türk askeri, Fatih'e karşı savaştı". www.os-ar.com. 2015-04-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-14.
3. ↑  *Bilge. Umar.* Bizans'ın son yüzyılları, 1261-1453. Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı. 2003-01-01. ISBN 9753330960. OCLC 255351080.
4. ↑  "The Imperial House of Osman - 3". 2 Mayıs 2006 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 Mayıs 2006.
**Rəbbin yüksəlişi kilsəsi** (*rus.* Храм Вознесения Господня ) — Rusiyanın Rostov-na-Donu şəhərindəki *Qardaşlar qəbiristanlığı* ərazisində 1910-1913-cü illərdə tikilmiş pravoslav kilsəsi. Məbədin tikintisi tacirlər Qerasimov, Myasnikov və Safonovun hesabına həyata keçirilmişdir. Layihə memar Qriqori Vasilyev tərəfindən hazırlanmışdır. Baş qurbangah Rəbbin yüksəlişi şərəfinə təqdis edildi. Kilsə regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti statusuna malikdir.

Tarixi
------

1892-ci ildə, şəhər xaricində epidemiya başlandıqdan sonra, Qardaşlar (*rus.* Братское) qəbiristanlığı adlanan bir qəbiristanlıq quruldu. O vaxt bura Rostov-na-Donudakı ən böyük qəbiristanlıq idi.

1891-1908-ci illərdə Yeni Bazar Meydanında Aleksandr Nevskinin kafedralı tikildi. Bu dövrdə Sergey Zaqoskinin layihəsi əsasında müvəqqəti bir daş kilsə tikildi. Kafedralın təqdisindən sonra kilsənin tamamilə sökülməməsi, orada yeni bir kilsənin inşası üçün Qardaşlar qəbiristanlığına tikinti materialının daşınması qərara alındı.

Daşıma tacirlər Gerasimov, Myasnikov və Safonov hesabına həyata keçirildi. İnşaat işləri şəhər memarı Vasilyevin rəhbərliyi altında aparılırdı.

Yeni məbəd neo-Bizans və rus intibah memarlığı xüsusiyyətlərinə malikdir. Məbəddə əvvəllər böyük bir ibadətgah və dörd kiçik günbəz vardı. Fasad kərpic örtük ilə bəzədilib. Qərb girişinin üstündə zəng qülləsi ucalır.

1929-cu ildə kilsə bağlandı. "Dinamo" idman stadionu binalardan anbar kimi istifadə etdi. 1933-cü ildə kilsə icmanın səlahiyyətlərinə edilən müraciətdən sonra yenidən açıldı, lakin 1937-ci ildə yenidən bağlandı. 1930-1940-cı illərdə zəng qülləsi və məbədin günbəzi dağıdıldı. 1942-ci ildə Alman işğalı dövründə kilsə yenidən açıldı. Kilsənin rəsmi açılışı 1946-cı ildə baş tutdu və o vaxtdan bəri xidmətlər dayanmayıb.

1990-cı illərin sonlarında bərpa işləri aparıldı, bu müddət ərzində zəng qülləsi və günbəz bərpa edildi. 2000-ci illərin ikinci yarısında kilsə daxili yenidən quruldu.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  *Малаховский Е. И.* Храмы и культовые сооружения Ростова-на-Дону. Ростов-на-Дону: Издательство «NB». 2006. 73–75. ISBN 5-98155-014-7.
2. ↑  "Вознесенский храм г. Ростова-на-Дону". rostoveparhia.ru. 2018-07-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-01.
3. ↑  "Ростов-на-Дону (объекты культурного наследия регионального значения)". Официальный портал Правительства Ростовской области. 2018-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-28.
4. ↑  "История прихода". hram-voznesenie.ru. 2014-08-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-01.
**Ruzigar Qasımov** (tam adı: *Ruzigar İmran oğlu Qasımov*; d. 31 dekabr 1956, Gəncə, Azərbaycan SSR, SSRİ – ö. Gəncə, Azərbaycan SSR, SSRİ) — "20 Yanvar" şəhidi, müxbir. Ölümündən sonra "20 Yanvar şəhidi" fəxri adına layiq görülmüşdür.

Bioqrafiya
----------

Ruzigar Qasımov 31 dekabr 1956-cı il tarixində Gəncədə anadan olmuşdur. Gəncə gil-torpaq kombinatında çıxan «Əməkçi» çoxtirajlı qəzetində müxbir işləmişdir.

### Şəhid olması

Ruzigar 19 dekabr 1989-ci il tarixində 12 nəfərlə birlikdə Nüvədiyə yola düşmüşdü. 11 yanvar 1990-cı il tarixində Nüvədidən Gəncəyə qayıtmışdılar. Həmin gün axşam saat 10-da Ruzigarın dostu Bəxtiyar Çaykənddən Gəncəyə gəlmişdir. Xəbər verib ki, orada vəziyyət pisdir, dinc əhalini erməni quldurlarından qorumaq lazımdır. Ruzigar Abbasqulunu da götürüb onlar Nüvədidə bir yerdə olublar bir dəstə keşikçi dəstəsi ilə Çaykəndə gedir. Səhər saat 5-dən 9-a kimi atışma olmuşdur. Ruzigar bu atışmada şəhid olmuşdur. Gəncədəki Səbiskar qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

Şəxsi həyatı
------------

Aysel adında bir qızı var idi.

Həmçinin bax
------------

* Bəxtiyar Əliyev (şəhid)
* Abbasqulu Məmmədov
* Neman Vəliyev

İstinadlar
----------

* *Qulu Kəngərli.* **20 Yanvar şəhidləri** (PDF). Bakı: Gənclik. 1992. 312 səh. ISBN 4702060204. 2015-07-17 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-18.
**Ekoloji tarazlıq-** (təbiətdə) hər hansı təbii qruplaşmasında canlı orqanizmlərin növ tərkibinin, onun sayının, məhsuldarlığının, sahədə paylanmasının, həmçinin mövsümü dəyişməsinin, biotik maddələr mübadiləsinin və digər bioloji proseslərin nisbi davamlıdır

Ümumi məlumat
-------------

Müəyyən ekosistem üçün xas olan mühit şəraitinin dəyişməsi ekoloji tarazlığı pozur, bir növün azalmasına, digərinin isə artmasına səbəb olur. Bununla yanaşı, orqanizmlərin təbii qruplaşmaları müxtəlif zədəverici təzyiqlərə qarşı davam gətirmək qabiliyyətinə malik olub, normal şərait bərpa olunarkən öz ilkin vəziyyətinə qayıdırlar, yəni müəyyən davamlılığa malikdirlər.

Çox zaman ekoloji tarazlıq pozulması dedikdə atmosferin qaz tərkibinin və hidroloji rejimin kəskin dəyişməsi, ətraf mühitin qlobal çirklənməsi başa düşülür. Ekoloji tarazlıq mürəkkəb və bir-biri ilə bağlı mexanizmlərini bilmədən təbiətdən səmərəli istifadə etmək, hər hansı bir təsərrüfat fəaliyyətini və təbii mühiti həyat üçün yararlı halda saxlamağı proqnozlaşdırmaq mümkün deyildir.

Həmçinin bax
------------

* Ekoloji problemlər
* Ekoloji terminlər

Xarici keçid
------------

Ekoloji tarazlıq pozularsa…

İstinadlar
----------

1. ↑  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ensiklopedik ekoloji lüğət. Bakı-Elm-2008.
**Əbdi bəy Şirazi** (*fars.* عبدی بیگ شیرازی‎) və ya **Xacə Zeynalabidin Nəvidi** (*fars.* خواجه‌زین‌العابدین‌علی‎; 19 avqust 1515, Təbriz – 1580, اردبیل) — Səfəvi şairi və tarixçisi.

Həyatı
------

Xacə Zeynalabidin 1515-ci ildə Təbrizdə anadan olmuşdur. "*Ruzi-Rövşən*"ə görə, ailəsi əslən İsfahandandır, lakin "*İranika Ensiklopediyası*"nda Şirazdan olduğu qeyd edilmişdir. Gürcüstan və Ərməniyyəyə səfərlər etmişdir. Təbrizdə Şah Təhmasibin saray dəftərxanasında qulluq etmişdir. Şeirlərinin böyük əksəriyyətini onun istəyi ilə və onun adına yazmışdır. Şeir külliyyatının 55 min beytə yaxın olduğu bildirilir. Məsnəvi janrında daha məharətli olmuşdur. Nizamiyə cavab olaraq üç "*Xəmsə*" yaratmışdır (birinci: "*Məzhəri-əsrar*", "*Cami-Cəmşidi*", "*Məcnun və Leyli*", "*Həft əxtər*", "*Ayini-İsgəndəri*"; ikinci: "*Cövhər-i fərd*", "*Dəftəri-dərd*", "*Firdövs ül-arifin*", "*Ənvari-təcəlla*", "*Xəzain ül-muluk*" (yaxud "*Xəzain ül-mələkut*"); üçüncü: "*Rövzət üs-sifat*", "*Dövhət ül-əzhar*", "*Cənnət ül-əsmar*", "*Ziynət ül-övraq*", "*Səhifət ül-ixlas*"). İslam ölkələrində 1570-ci ilə qədərki hadisələri əhatə edən "*Təkmilət ül-əxbar*" tarixi əsəri, Şeyx Səfiəddin Ərdəbilinin mülkləri və imarətləri barədə "*Sərih ül-mülk*" kitabı var. "*Təkmilət ül-əxbar*" daha çox ədəbi xarakter daşıyır. "*Səlaman və Əbsal*", "*Tərəbnamə*", "*Dibaçət ül-bəyan*" əsərlərinin, üç lirik şeirlər divanının əlyazmaları tapılmamışdır. 1580-ci ildə Ərdəbildə vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Əbdi bəy Şirazi // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 8-ci cild: Enollar – Fedin. Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2018. 598 səh.
2. ↑  *Dabīrsīāqī, M.; Fragner, B.* Abdi Sirazi // Encyclopædia Iranica (ingilis). I/2. 1982. 209–210.
**Efiopiyanın Milli Arxivlər və Kitabxanası** ― Efiopiyanın Əddis-Əbəbə şəhərində yerləşən milli milli arxivlər və kitabxanasıdır. Kitabxana 1944-cü ildə İmperator Hayli Selasi tərəfindən təsis edilmiş və imperatorun hədiyyə etdiyi kitablarla xidmətə başlamışdır.

Ümumi baxış
-----------

1976-cı ildə 50/76 nömrəli elan kitabxanaya ölkədə nəşr olunan hər bir materialın üç nüsxəsini toplamaq hüququ verdi. 179.1999 milli qurum olaraq, struktur dəyişiklikləri və 2020-ci ilə qədər Afrikanın ən yaxşı beş milli kitabxanası və arxivindən biri olmaq missiyası ilə nəticələndi.Hazırda Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin struktur bölməsidir.

Arxiv 1979-cu ildə yaradılmışdır və onun kolleksiyasına 14-15-ci əsrlərə aid yazılmış qədim və tarixi əlyazmalar daxildir. Böyük Saray Nazirliyi, Vəliəhd Sarayı və başqalarının arxivləri ilə fəaliyyətə başladı. Arxivə bir neçə kral, imperatriça və şahzadənin yazdığı məktublar daxildir.

Xarici keçidlər
---------------

* Official website

İstinadlar
----------

1. ↑  "About Us". Ethiopian National Archives and Library Agency. 19 June 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 September 2013.
2. ↑  Hryc´ko, K. An outline of the National Archives and Library of Ethiopia. *Aethiopica* 2007, 10, 92–105.
4-taktlı daxili yanma mühərrikinin iş sxemi
**Mühərrik** — müxtəlif enerji növlərini (məsələn, termiki, kimyəvi, elektrik və s.) mexaniki enerjiyə çevirən qurğu.

Ümumi məlumat
-------------

Mühərriklərdə bir əsas val olur. Bu val enerji çevrilməsi nəticəsində hərəkətə gətirilir və başqa maşın və mexanizmləri hərəkət etdirir. İstisna hal kimi raketlərdə və xətti mühərriklərdə hərəkət ötürməsu başqa yolla baş verir. Hazırda daxili yanma və elektrik mühərrikləri ən geniş yayılmış mühərriklərdir.

Mühərrikin hərəkətində porşenin necə hərəkət etdiyini görürsünüz. Blokun içində gedib gələn porşen yüksək temperatur və yüksək sürətin nəticəsində yeyilir. Bu halda kompresiya azalır və mühərrik gücünü itirir. Bunun qarşısını almaq üçün Motor Safe istifadə edin.

Mühərrikin növləri
------------------

Mühərriklər iki qrupa bölünürlər. Birinci qrupa birbaşa təbii enerji ilə işləyən, onun mexaniki enerjiyə çevrilməsini həyata keçirən mühərriklər daxildirlər. Misal kimi küləklə işləyən dəyirmanları və axar çaylarda yerləşdirilmiş hidravlik mühərrikləri, kimyəvi enerjini mexaniki enerjiyə çevirən istilik mühərriklərini göstərmək olar. İkinci qrupa isə başqa yollarla əldə edilmiş enerjinin hesabına işləyən mühərriklər (elektrik mühərikləri, hidromühərriklər, pnevmomühərriklər) daxildirlər.

Yanacaqlarına görə mühərriklər, aşağıdakı növlərə ayrılırlar:

1. Dizel
2. Benzin
3. Təbii qaz
4. Elektrik
5. Hidrogen

Qalereya
--------

* Daxili yanma mühərrikinin məktəb modeliDaxili yanma mühərrikinin məktəb modeli
* Mürəkkəb mühərrik**Mürəkkəb mühərrik**
* Ford Duratorq 2.0 L (1998 cc) Ford Duratorq 2.0 L (1998 cc)
* Elsbett 3 cylinder straight motorElsbett 3 cylinder straight motor

Həmçinin bax
------------

* Avtomobil
* Mexanika
* Altıtaktlı mühərrik

İstinadlar
----------

1. ↑  "Mühərrik necə işləyir?". 2020-02-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-18.

Xarici keçidlər
---------------

* Detailed Engine Animations Arxivləşdirilib 2017-06-25 at the Wayback Machine
* Video from inside a four-stroke engine cylinder.
* Working 4-Stroke Engine — Animation
* Animated illustrations of various engines
* 5 Ways to Redesign the Internal Combustion Engine
**İmadəddin Nəsimi** — "Azərbaycanfilm" Kinostudiyasında istehsal olunmuş sənədli film.

Məzmun
------

Film dahi Azərbaycan şairi İmadəddin Nəsiminin anadan olmasının 600 illiyinə həsr olunmuşdur. Burada şairin həyat və yaradıcılığından söhbət açılır. Film şairin doğulduğu Şamaxı, Naxçıvan, Bakı və Dəməşq şəhərlərində, Nəsiminin yaşadığı və yaradıcılıqla məşğul olduğu Hələb şəhərində çəkilmişdir. Şairin yaradıcılığı barədə şair N. Tixonov, yazıçı Mirzə İbrahimov, şair S. Vasilyev, kinorejissor və yazıçı Həsən Seyidbəyli söz deyirlər. Filmdə Nəsiminin qəzəlləri, lirik şerləri və fəlsəfi fikirləri səslənir. Nəsiminin yubileyini keçirən komissiyanın gördüyü tədbirlərdən danışılır. Nəsiminin müəllimi Fəzlullah Nəiminin adı ilə bağlı olan yerlər filmdə öz əksini tapmışdır.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Rejissor:** Nazim Abbas
**Ssenari müəllifi:** Rasim İsmayılov, Semyon Kuşner
**Operator:** Georgi Şiryayev
**Səs rejissoru:** İsgəndər Kərimov
**Məsləhətçi:** A.Ağayev (filologiya elmləri doktoru)
**Aluiziu Tankredu Belu Qonsalvis di Azevedu** (*port.* Aluísio Tancredo Belo Gonçalves de Azevedo; 14 aprel 1857[…], San-Luis[d] – 21 yanvar 1913[…], Buenos-Ayres) — Braziliya yazıçısı, karikaturaçısı, diplomatı, dramaturqy və hekayə yazıçısı. O, Artur Azevedunun qardaşıdır. Azevedunun "Mulat", "Xarabalıq", "Pansion", "Kişi" romanları XIX əsrin sonlarında Braziliyadakı sosial həyatın geniş panoramasını təşkil edir.

Həyatı
------

Aluiziu Tankredu Belu Qonsalvis di Azevedu 14 avqust 1857-ci ildə Braziliyanın San-Luis şəhərində anadan olmuşdur. Gəncliyində səyyar satıcı işləmiş Azevedu uşaq yaşlarından rəsm çəkməyə həvəs göstərirdi. O, 1876-cı ildə universitetdə rəssamlıq təhsili almaq üçün Rio-de-Janeyroya getmiş və oranı bitirdikdən sonra "O Figaro", "O Mequetrefe", "Zig-Zag" və "A Semana Ilustrada" kimi bir sıra qəzet və jurnallarda karikaturaçı kimi çalışmışdır. Azevedu 1887-ci ildə atasının ölümündən sonra ailəsinin qayğısına qalmaq üçün San-Luis şəhərinə qayıtmağa məcbur qalmışdır. Təxminən eyni vaxtda o, 1880-ci ildə ilk romanı "Uma Lágrima de Mulher"i nəşr etdirərək yazıçılıq karyerasına başlamışdır. Əslində romantik olan Azevedu sonralar naturalizm hərəkatına qoşulmuşdur. O, 1881-ci ildə "O Mulato" romanını nəşr etdirərək Braziliyada naturalizm hərəkatının nümayəndəsi kimi çıxış etmişdir. O, iki il ərzində kifayət qədər pul yığaraq Rioya qayıtmış və 1882–1895-ci illərdə fəal şəkildə əsər ərsəyə gətirmişdir. O, romanlarında antiklerikal və abolitionist fikirlərlə çıxış etmişdir. Azevedu 1895-ci ildə diplomatik xidmətə girərək İspaniya, Yaponiya, Birləşmiş Krallıq, İtaliya və Argentinada işləmişdir. O, 21 yanvar 1913-cü ildə Argentinanın Buenos-Ayres şəhərində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  *Roux P. d.* Nouveau Dictionnaire des œuvres de tous les temps et tous les pays (fr.). 2 Éditions Robert Laffont, 1994. Vol. 1. P. 194. ISBN 978-2-221-06888-5
3. ↑  Энциклопедический словарь. 2009. АЗЕВЕДУ Алуизиу де.

Xarici keçidlər
---------------

* Биография (порт.) Arxivləşdirilib 2013-03-31 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | IMDb · Kinopoisk · Internet Speculative Fiction Database |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Kruqosvet · Britannica (onlayn) · Brockhaus |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 90792222 · BNE: XX841887 · BNF: 118897353 · CiNii: DA14405113 · GND: 11893371X · ISNI: 0000000109084640 · LCCN: n50058089 · NKC: jn19981000175 · NLA: 35049300 · NSK: 000000065 · NTA: 074285491 · NUKAT: n2003061383 · PTBNP: 126763 · LIBRIS: 256760 · SUDOC: 026698870 · VIAF: 64001128 · WorldCat VIAF: 64001128 |

 |
Məzmun
------

Film anti-demokratik və qeyri-hüquqi dövlətdə baş verən sosial-siyasi hadisələr barədə söhbət açır.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Hüseyn Mehdiyev
**Quruluşçu rejissor:** Hüseyn Mehdiyev
**Quruluşçu operator:** Rafiq Quliyev
**Quruluşçu rəssam:** Arif Əbdürrəhmanov
**Bəstəkar:** Azər Dadaşov
**Səs operatoru:** Vladimir Savin
**Rejissor:** Süleyman Əhmədov
**Operator:** Sərvər Rəşidoğlu
**Geyim rəssamı:** Tamilla Dağıstanlı
**Qrim rəssamı:** Berta Roqova
**Quraşdırılmış səhnələrin operatoru:** Vaqif Bağırov
**Fotoqraf-rəssam:** Tofiq Kərimov (T.Kərimov kimi)
**Montaj edən:** Nisə Hacıyeva
**Montaj üzrə assistent:** S.Rzayeva, Xuraman Əkbərova
**Rejissor assistenti:** Şamil Əliyev, C.Səlimov, A.Quliyev
**Operator assistenti:** Zaur Məmmədov (Z.Məmmədov kimi)
**Rəssam assistenti:** M.Bəşirova, N.Məmmədhüseynov
**İnzibatçı:** O.İsgəndərov
**Videomühəndis:** Vidadi Samanduyev
**İşıq ustası:** Əbdülnəsir Kutiyev
**Pirotexnik:** Əlibala Məmmədov
**Məsləhətçi:** Aslanbəy Aslaxanov, Akif Rəfiyev
**Ansamblın rəhbəri:** Səyavuş Kərimi
**Musiqi redaktoru:** Rauf Əliyev
**Redaktor:** Dinarə Gərəkməzli (Dinarə Kərəkməzli kimi)
**Filmin direktoru:** Nadir Əliyev, Ədalət Yunusov
### Rollarda

Həsən Məmmədov — Tofiq
Sənubər İsgəndərli — Rəna
Rza Xudiyev — Orxan
Çingiz Şərifov — Akif
Leyla Şıxlinskaya — Leyla
Həsənağa Turabov — polkovnik
Rafiq Əliyev — qatil
Muxtar Maniyev — Həsən
Əlican Əzizov — milis işçisi
Rasim Balayev — nazir
Süleyman Ələsgərov — Rzayev
Ramiz Əzizbəyli — ifadə verən
Vaqif Azəryar — müstəntiqin köməkçisi
Həqiqət Nəbiyeva
Rauf Qəniyev — Həsənin sürücüsü
Elmira Şabanova — Rənanın anası
Tofiq Mirzəyev — mafioz
Xalidə Quliyeva — növbətçi həkim
Sona Mikayılova — tibb bacısı
Məmmədkamal Kazımov — zavod işçisi
Emiliya Əzimova
Süleyman Əhmədov — Babayev
Ötkəm İsgəndərov — milis işçisi
Qönçə Ağabəyli (Qönçə Ağabəyova kimi)
Əsgər Rəhimov
Hacı Məmmədov
Tələt Rəhmanov — mafioz
Vəliəhd Vəliyev — mafioz
Kübra Əliyeva — Kübra
Əli Məmmədov
Lətifə Əliyeva — şəfqət bacısı
Nazir Əliyev — Kübranın qohumu
Sədaqət Zülfüqarova — ana
Zilli Namazov — mafioz
Şəmsi Şəmsizadə
### Filmi səsləndirənlər

Nəcibə Hüseynova — Rəna (Sənubər İsgəndərli) (titrlərdə yoxdur)
Əminə Yusifqızı — Leyla (Leyla Şıxlinskaya) (titrlərdə yoxdur)
Nuriyyə Əhmədova — şəfqət bacısı (Lətifə Əliyeva) (titrlərdə yoxdur)
Eldəniz Rəsulov — Akif (Çingiz Şərifov) (titrlərdə yoxdur)
Kamal Xudaverdiyev — polkovnik (Həsənağa Turabov) (titrlərdə yoxdur)
Səidə Quliyeva — növbətçi tibb bacısı Rzayeva (titrlərdə yoxdur)
Ramiz Məlikov — mafioz (Tofiq Mirzəyev) (titrlərdə yoxdur)

Xarici keçidlər
---------------

* İzlə
* İzlə
**Toplum TV** — Azərbaycanda müstəqil informasiya resursu.

Tarixi
------

Toplum TV 2016-cı ildən fəaliyyətə başlayan müstəqil informasiya resursudur. Əsas məqsədi insan hüquq və azadlıqlarını, ifadə azadlığını ön planda tutaraq cəmiyyətin obyektiv informasiya ilə təmin olunmasına xidmət etməkdir. Sayt həmçinin Demokratik Təşəbbüslər İnstitutunun (IDI) "Demokratiya Məktəbi" proqramının jurnalistika təlimlərində iştirak edən gənclərin peşəkarlıqlarını artırmaq üçün platforma rolunu oynayır.[*mənbə göstərin*]

### Ofisə basqın

2024-cü il martın 6-da Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən Toplum TV müstəqil media platformasının yerləşdiyi ofisə basqın edildi. Basqın nəticəsində media qurumunun 10-dan çox işçisi saxlanılmışdır. İstintaq işi hazırda davam edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Toplum TV-nin ofisi möhürlənib, cinayət işi açılıb". 2024-03-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-04-02.
2. ↑  "Toplum TV üzərindən yarım milyon dollardan artıq vəsait qeyri-qanuni Azərbaycana çatdırılaraq müxtəlif məqsədlərlə sərf olunub". 2024-03-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-04-02.

Xarici keçidlər
---------------
**Assuriya–Urartu müharibəsi** — Urartu çarlığı ilə Yeni Assuriya çarlığı arasında baş tutmuş hərbi münaqişə. Müharibə təxminən e.ə. 714-cü ildə Assuriya çarı II Sarqonun Urartuya hücumu ilə başlamışdır. Sarqon Urartu ərazisinin dərinliklərində çoxsaylı hücumlara rəhbərlik etmiş, müharibədə çoxsaylı qələbələr qazanmışdır. Buna baxmayaraq, onun ölümündən sonra Urartu padşahları II Argişti və II Rusa bir çox uğurlu əks-hücumlara başlamış, Urartunun itirilmiş ərazilərini geri almış və Assuriyanın bir sıra ərazilərini zəbt etmişdilər. Hər halda, onların varisləri bir neçə dəfə böyükmiqyaslı məğlubiyyətə uğramış, nəticədə Urartu Assuriyanın müvəkkil dövləti olmuşdur.

Zəmin
-----

Dəmir dövründə Urartu çarlığı e.ə. IX əsrin ortalarında regionda güclənməyə başlamışdır. Digər dövlətlərlə nisbətdə bir qədər yeni qurulmuş hesab edilən Urartu bir əsr ərzində sonradan Ermənistan yaylası kimi tanınan ərazilərin əksəriyyətini fəth etmişdir. Bununla belə, Assuriya çarı III Tiqlatpalasar yüksələn Urartu çarlığını öz imperiyasının təhlükəsizliyinə artan təhlükə hesab edirdi. Assuriya rəhbərliyinə görə, onlar Urartu ilə birbaşa qarşıdurmaya girərək bu təhlükəyə son qoymalı idilər.

Müharibə
--------

E.ə. 714-cü ildə kral II Sarqon Urartu ərazisinə hücum etmişdir. Onun erkən mərhələlərdə əldə etdiyi uğurlar, xüsusən də Urmiya gölü ətrafında baş tutan döyüşündə qələbə qazanması və Musasirdə baş məbədin talan etməsi Urartu çarı I Rusanın demək olar ki, tam məğlubiyyətinə səbəb olmuşdur. E.ə. 706-cı ildə Sarqonun ölümündən sonra Rusanın varisi çar II Argişti böyükmiqyaslı əks-hücuma keçmişdir. Oun qüvvələri assuriyalıları müharibədən əvvəlki hüdudları aşaraq İranın şimal-qərbindəki Assuriya koloniyalarının dərinliklərinə qovmuşdur. O, Urmiya gölünün ətrafındakı iri qəsəbə və şəhərləri geri almışdır. Kral II Argiştinin hakimiyyətinin erkən dövründə urartuluların qələbələrindən sonra Urartu Arqistinin hakimiyyətinin qalan hissəsi və onun varisi II Rusanın bütün hakimiyyəti dövründə uzunmüddətli sülh və iqtisadi çiçəklənmə ilə xarakterizə olunan "Qızıl əsr" yaşamışdır. Buna baxmayaraq, çar III Rusa assuriyalılar tərəfindən dəfələrlə məğlub edilmişdir. Bu, nəticədə Urartunu Assuriyanın şimal sərhədlərində bufer kimi istifadə edilən müştəri dövlətinə çevirmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Melville, Sarah "The Campaigns of Sargon II, King of Assyria, 721-705 B.C.", University of Oklahoma, 2016
2. ↑  The Cambridge Ancient History. - Page 74 by I E S Edwards
**Xəlvətdə qalmış müdrik** — UNESCO-nun 2013-cü ili Azərbaycanın dahi şəxsiyyəti Seyid Yəhya Bakuvi ili elan etməsilə və Azərbaycan Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin dəstəyi çəkilmiş sənədli film. Film XIV əsrdə yaşamış azərbaycanlı övliya Seyid Yəhyanın həyatından bəhs edir. Filmi rejissoru azərbaycanlı rejissor Adil Azaydır. Seyid Yəhyanın həyatı və onun yaratdığı xəlvətilik sufi təriqəti haqqında çəkilən sənədli filmin premyerası 2014-cü ilin oktyabr ayında baş tutmuşdur.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Rejissor:** Adil Azay
**Ssenari müəllifi:** Orxan Fikrətoğlu
**Operator:** Rüfət Süleymanov
**Dekor və geyim:** Şahin Həsənli
**Bəstəkar:** Tural Bakuvi
**Oranjiman:** Ramal Rəsul
**Səs rejissoru:** Bəkir Bəkirzadə
**Qrim rəssamı:** Elbrus Vahidov
### Rollarda

Novruz Cəfərov
Mirzə Ağabəyli
Kamran Yunis
Namiq Ağayev
Tural Əhməd
Ramil Akifoğlu
Tural Məmmədov
İbrahimxəlil Əminov
Cəfər Həsənov
Şahinyüksəl Sərkərov
Elgün Camal
Sənan Əlləz
Nadir Əliyev

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bakıda "Xəlvətdə qalmış müdrik" filminin təqdimatı keçirilib". 2016-04-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-04.
2. ↑  ""Xəlvətdə qalmış müdrik" sənədli filminin təqdimatı olacaq". 2015-04-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-04.
3. ↑  Abdullayeva, S. "Xəlvətdə qalmış müdrik" üçün təqdimat: [Nizami Kino Mərkəzində Bakuviyə həsr olunmuş eyniadlı film Adil Azayın quruluşunda təqdim olunub] //525-ci qəzet.- 2014.- 16 oktyabr.- S.7; Mədəniyyət.- 2014.- 15 oktyabr.- S.2.

Həmçinin bax
------------

* Seyid Yəhya Bakuvi
* Xəlvətilik
**Armen Minasi Beqlaryan** (*erm.* Արմեն Մինասի Բեգլարյան; 13 aprel 1973, Əxlətyan, Sisian rayonu – 4 aprel 2016, Ağdərə, Tərtər rayonu) — Ermənistan hərbçisi, Birinci Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı, Xocalı soyqırımının təşkilatçılarından biri, Aprel döyüşlərinin iştirakçısı.

Həyatı
------

Armen Minasi Beqlaryan 13 aprel 1973-cü ildə Sisian rayonunun Əxlətyan kəndində anadan olmuşdur. Kənddəki səkkizillik məktəbi bitirdikdən sonra Sisian şəhər 3 saylı orta məktəbdə oxumuşdur. 1990–1991-ci illərdə İrəvan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsində təhsil almışdır. 1992-ci ildə təhsilini yarı yolda qoyub Birinci Qarabağ müharibəsinin iştirak etmişdir. O, MDB-yə məxsus 366-cı motoatıcı alayın birinci rotasının baş texniki olmuş, Xocalı soyqırımında iştirak etmişdir. Hadrut və Ağdərə özünümüdafiə döyüşlərində iştirak etmiş, sonra isə "Sisakan" dəstəsinə qoşulmuşdur. Müharibə bitdikdən sonra monokultura ilə məşğul olmuşdur. 2005–2008-ci illərdə və 2012-ci ildən 4 aprel 2016-cı ilə qədər Axlatian icmasının rəhbəri olmuşdur. 2008-2012-ci illərdə Tulus su anbarının mühafizə-nəzarət stansiyasında işləmişdir. 3 aprel 2016-cı ildə Sisianın könüllülər dəstəsinin tərkibində Qarabağda Aprel döyüşlərində iştirak etmək üçün yola çıxmışdır. Azərbaycan tərəfi 4 apreldə Ağdərəyə gedən yolda Sisian dəstəsinin avtobusunu PUA bombalamışdır. Beqlaryan həmin avtobusda olmuş və həlak olmuşdur.

Vidalaşma mərasimi 6 aprel 2016-cı il tarixində keçirilmişdir. 7 apreldə Sisian panteonunda dəfn edilmişdir. Peysərə atıb ölüb

Mükafatlar
----------

* "Döyüş xidməti" medalı

İstinadlar
----------

1. 1 2  "vorotan.am". vorotan.am. 2017-03-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-10-03.
2. ↑  "Глава Минобороны Армении может быть привлечен к ответственности за причастность к Ходжалинскому геноциду". 1news.az. 2023-10-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-10-03.
3. ↑  "Հերոս Արմեն Բեգլարյանը". 19 avq 2016.

Xarici keçidlər
---------------

* Արմեն Բեգլարյան
* Արմեն Բեգլարյանը 5 օրից կդառնար 43 տարեկան. մանրամասներ Սիսիանի ջոկատի դեպքից
**Seyid Həsən Firuzabadi** — Hərbçi, iranlı menecer, həkim və siyasətçi. O, 1989-cu ildə Məşhəd Tibb Elmləri Universitetində tibb üzrə doktorluq dərəcəsi alıb və sonra İran İslam Respublikasının Qızıl Aypara Cəmiyyətinin rəhbəri olub. Rəcai və 1999-cu ilin avqust ayından Mirhüseyn Musəvinin fərmanı ilə Cihad Tikintisi Mərkəzi Şurasının üzvü və Baş nazirin müdafiə məsələləri üzrə müavini vəzifələrinə təyin edilmiş, sonra isə müharibə zamanı Mərkəzi Qərargahın üzvü olmuşdur. Ordu, Korpus və Cihad tikintisi tərəfindən döyüş komandanlığını əlaqələndirmək üçün yuxarı orqan olaraq Xatəm əl-Ənbiya. Daha sonra 1368–1395-ci illər arasında 27 il İran İslam Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahına rəhbərlik etmiş və eyni zamanda məşvərət şurasının üzvü təyin edilmişdir.

Həyatı və mövqeləri
-------------------

*İran ölkədən kənara silah-sursat və əsgər göndərmir*: İran ölkədən kənara silah-sursat və əsgər göndərmir. Bunu İran Silahlı Qüvvələrinin Baş qərargah rəisi general Seyid Həsən Firuzabadi ölkəsinin Suriyaya silah-sursat və əsgər göndərməsi ilə bağlı Qərb mediasında yayımlanan məlumatlara münasibət bildirərkən deyib.
*Azərbaycan Respublikasının Müfaiə Naziri ilə görüşü*

Zakir Həsənov Baş Qərargah rəisi ilə görüşdü. Azərbaycanın müdafiə naziri, general-polkovnik Zakir Həsənov Tehranda İran Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi, general-polkovnik Seyid Həsən Firuzabadi ilə görüşüb. Görüşdə İran Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi Seyid Həsən Firuzabadi İranın Azərbaycan və qonşu müsəlman ölkələri ilə mehriban qonşuluq münsibətləri qurmaq niyyətində olduğunu açıqlayıb.

*İŞİD haqqında*: İranın silahlı qüvvələri üzrə baş komandanı general-mayor seyid Həsən Firuzabadi bildirib ki, İŞİD bizim üçün heç bir təhdid sayılmır. O, formal qüvvədən daha çox mürtəce təfəkkür tərzinə bənzəyir ki, mümkündür, bir sıra cavan nəsli özünə cəlb edə bilsin.

Vəfatı
------

12 sentyabr 1400-cü ildə koronavirus infeksiyasından vəfat etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* İran Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahı

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  Hassan Firouzabadi, former Iran’s armed forces chief of staff, dies.
3. ↑  "Baş qərargah rəisi: İran ölkədən kənara silah-sursat və əsgər göndərmir. 18 aprel 2013". 2024-01-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-31.
4. ↑  "Zakir Həsənov Baş Qərargah rəisi ilə görüşdü". 2024-01-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-31.
5. ↑  "İŞİD bizim üçün heç bir təhdid sayılmır!". 2024-01-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-31.
6. ↑  "İran Silahlı Qüvvələrinin sabiq Baş Qərargah rəisi vəfat edib". 2024-01-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-31.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
**İsgəndər Cavadov** (tam adı: *İsgəndər Cavad oğlu Cavadov*, 2 avqust 1956, Bakı) — Azərbaycan əsilli sovet fulbolçusu. 1993-cü ildə SSRİ İdman Ustası medalına layiq olmuşdur.

İdman karyerası
---------------

İsgəndər Cavadov futbolla 14 yaşında məşğul olmağa başlayır. Ondan əvvəl, Cavadov gimnastika və güləş ilə məşğul olurdu.

Əvvəllər Cavadovu Azərbaycan SSR-ın ən əhəmiyyətli futbol komandası olan Neftçi PFK-a qəbul etmirdilər. Bunun əsas səbəbi isə, gənc hücumçunun boyunun qısa olması idi. Cavadovun qardaşı Füzuli əmin idi ki, iki qardaşı dərhal sahəyə buraxmayacaqlar. Buna görə İsgəndər Cavadov, bir neçə il Sumqayıtın Xəzər FK və Bakının Avtomobilçi FK-da oynadı.

Cavadov SSRİ-nin Futbol üzrə çempionatında Bakının Neftçi PFK-da, 1977-ci ildə debüt edib. Bu vaxt futbol klubunun baş məşqçısı Qennadi Bondarenko idi. Bondarenko kluba Cavadovdan başqa, İqor Ponomaryovu, Səmədağa Şıxlarovu və Asim Xudiyevi kluba götürmüşdür. Cavadov 1979-cu ildən 1986-cı ilə klubun kapitanı olmuşdur.

1982-ci ilin 2-ci yarısından 1983-cü ilin 1-ci yarısına qədər Dinamo Moskva FK-da oynamışdır. Cavadov hesab edirdi ki, Dinamo Moskva FK-da oynamaq onu SSRİ milli futbol komandasına gətirib çıxaracaqdı. 1982/1983-cü illərdə keçirilən UEFA Kubokunda 2 oyun keçirmiş və 1 qol vurmuşdur. Bununla belə, Cavadov bir dayanaq qazana bilməmişdir və 1984-cü ildə baş məşqçisi Kazbek Tuayev olan Neftçi PFK-a geri qayıtmışdır.

Cavadov futbol karyerasını 1989-cu ildə, Moldovanın paytaxtı olan Kişinyov şəhərini təmsil edən Nistru FK-da bitirmişdir.

AFFA-dakı fəaliyyəti
--------------------

İstinadlar
----------
**Ülgüc üzərində qaçan 2049** (*ing.* Blade Runner 2049) — Denis Vilnoevin rejissorluğu ilə 2017-ci ildə şəkilmiş epik, neo-noir, elmi fantastika filmi. Filmin senari müəllifəri Hempton Fençer və Maykl Qrindir. Bu 1982-ci ildə ekranlaşdırılmış "Ülgüc üzərində qaçan" filminin sikvelidir. Baş rollarda Rayan Qoslinq, Harrison Ford, Ana de Armas və başqaları çəkilib. Filmdə Rayan Qoslinq "blade runner" kimi çalışan K adlı personajı canlandırır. Onun vəzifəsi replikant kimi tanınan yaramaz androidləri ovlamaqdan ibarətdir. Missiyalarından biri zamanı K cəmiyyət və sivilizasiyanın gələcəyi üçün potensial olaraq geniş nəticələrə səbəb ola biləcək bir sirri açır. 

"Ülgüc üzərində qaçan" filminin davamının çəkilməsi ilə bağlı danışıqlar 1990-cı illərdə başlamışdır, lakin müxtəlif lisenziyalaşdırma problemləri hər hansı bir irəliləyişin əldə olunmasına mane oldu. Endryu Kosove və Broderik Conson film hüquqlarını prodüser Bud Yorkindən satın alırlar. Riddli Skott əvvəlcə filmin rejissoru təyin edilir, lakin sonra o, icraçı prodüser olur və rejissorluq Denis Vilnoevə həvalə edilir. "Ülgüc üzərində qaçan 2049" filminin çəkilişi üçün lazım olan büdcə Alcon Entertainment və Sony Pictures tərəfindən təmin edilmişdir. Məbləğin bir hissəsi Macarıstan hökumətinin vergi güzəştindən əldə olunub. Warner Bros. filmi ABŞ və Kanadada, Sony isə digər ölkələrdə nümayiş etdirib. Filmin çəkilişləri əsasən Budapeştdə 2016-cı ilin iyulundan noyabrınadək dörd ay ərzində iki çəkiliş meydançasında aparılıb. 

"Ülgüc üzərində qaçan 2049" filminin premyerası 3 oktyabr 2017-ci ildə Los-Ancelesdəki Dolbi teatrında baş tutub, film bunun ardınca oktyabrın 6-da ABŞ-də nümayiş olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2 3 4  .
3. ↑  Česko-Slovenská filmová databáze (çeş.). 2001.
4. 1 2  .
5. ↑  .
6. ↑  IMDb (ing.). 1990.
7. ↑  IMDb (ing.). 1990.
8. ↑  Box Office Mojo (ing.). 1999.
9. ↑  *Richard Roeper.* "Visual marvel 'Blade Runner 2049' as awesome as the original". 2 October 2017. 17 February 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 February 2024.
**Ozon** — Atmosferin təxminən 25-30 km-də günəşin ultrabənövşəyi şüalarından alınır. Ozon ultrabənövşəyi şüaları udaraq yer səthindəki canlıları qoruyur. 

Oksigen molekulyar oksigenlə birləşir və ozona çevrilir: O²+O------>O

Xassəsi
-------

Troposfer və stratosfer ozonu ayırırlar. Troposfer ozonu yer səthindən 12–17 km-ə qədər, stratosfer ozonu isə 50 km-ə qədər hündürlükdə yerləşir. Ozonun çox hissəsi stratosferdə yerləşir. Troposferdə isə ozonun miqdarı azdır. O, atmosferdə elektrik və şimşək çaxması nəticəsində əmələ gəlir.

Troposfer ozonu həm də günəş radiasiyasının təsir şəraitində azot oksidlərinin karbohidrogenlərlə
fotokimyəvi reaksiyası nəticəsində əmələ gəlir. Havada olan karbon qazı və azot oksidi də əsasən antropogen
mənşəlidir (ən çox avtomobillərin yaratdığı).
Əgər troposfer ozonunun konsentrasiyasının azalması xeyirlidirsə, stratosfer ozonunun azalması ekoloji
fəlakətlərə gətirib çıxara bilər.

Atmosfer havasında ozonun fon konsentrasiyası adətən 30 mkq/m3-i keçmir. Rusiyada ozonun YVK-sı 20
dəqiqədə 160 mkq/m3, bu konsentrasiya il ərzində və 24 saat ərzində 30 mkq/m3 müəyyən edilir. ÜST Avropa Bürosu 8 saat ərzində ozonun normativini 120 mkq/m3 səviyyəsində tövsiyə edir.
Ozon və oksigen müxtəlif reaksiyaara girib O3=O2+O-ya parçalanır

Sağlamlığa təsiri
-----------------

Ozon suda az həll olduğu üçün havakeçirən yollarla insanın orqanizminə daxil olur. O,qıcıqlandırıcı xassəyə malikdir. Ozonun 160-470 mkq/m3 səviyyəli konsentrasiyada təsiri zamanı xarici tənəffüsün funksiyasında əhəmiyyətli dərəcədə dəyişiklik gedir, öskürək və baş ağrıları baş verir. Ozonun uzun müddətli təsiri ağciyərlərin mərkəzi hissəsinin epiteli və birləşdirici toxumalarının morfoloji dəyişməsinə səbəb ola bilər.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Kimya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqalənini redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Kərimov Elnar Tahir oğlu** — Azərbaycan futbolçusu. Azərbaycan Birinci Liqasında 2 dəfə ard-arda Azərbaycan, Türkiyənin Həvəskarlar Liqası 5 dəfə Türkiyə çempionu

Həyat və Karyerası
------------------

Elnar Kərimov 1985-ci ildə Azərbaycanın Mingəçevir şəhərində anadan olmuşdur. Futbolda qapıçı mövqeyində çıxış edən
Elnar Kərimov, 2000–2002-ci illərdə Mingəçevir uşaq futbol klubunda Elbrus İsmayılovun köməyi ilə futbolun incəliklərini öyrənib.

2003–2004-cü illərdə "Ədliyyə" klubunda fəaliyyətini davam etdirib.

2004–2005-ci illərdə isə "Xəzər Lənkəranın" qapısını qoruyub.

2005–2013-cü illərdə "Qəbələ" klubunun şərəfini qoruyub.

2013-cü ildə "Karvan" klubuna transfer olub. Lakin orada sadəcə 3 ay oynayıb.

2014-cü ildə Türkiyənin Həvəskarlar liqasına üz tutub. Onun klubu "Ardahanspor" olub.. Ardahansporda diqqəti özünə cəlb etdi. Belə ki, 29 oyunun 28-ni meydanda keçirən futbolçunu bu təcrübəsi səbəbiylə Bartınspor rəsmi olaraq transfer etdi. Türkiyədə ümumən 5 dəfə liqa çempionluğu əldə etmişdir.

2018-ci ildə Mingəçevirə qayıtdıqdan sonra, transfer təklifi gəlmədiyi üçün karyerasını bitirdi.

2019-cu ildə Qəbələ Futbol Akademiysında məşqçilik etmişdir.

2021-ci ildə AFFA-nın məşqçilik üzrə C lisenziyasını əldə etmişdir.
2022-ci ildən başlayaraq Mingəçevir şəhərində təcrübəli uşaqlar yetişdirmək üçün çalışmağa başladı. 9 iyun 2022-ci ildə rəsmi olaraq Mingəçevir klubunun qapıçılar üzrə məşqçisi olaraq fəaliyyət göstərməyə başladı.

20 oktyabr 2023-cü ildə, "Mingəçevir" və "Şamaxı" klublarının qarşılaşmasında, "Mingəçevirin" heyətində olan qapıçıların birinin cəzalı digərinin qırmızı kart alması səbəbi ilə, yenidən meydana qayıdaraq qapını o qorudu.

5 dekabr 2023-cü ildə "Şamaxı" klubunda qapıçılar üzrə məşqçi təyin edildi.

Naliyyətlər
-----------

* **Türkiyə Bal Liqası**

 **Çempion (5)**-(2013/2014, 2014/2015, 2015/2016, 2016/2017, 2017/2018)

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan futbolçularının siyahısı
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "9. Ədliyyə (Bakı)" (PDF). 2013-09-27 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2014-05-30.
2. 1 2
3. 1 2 3 4 5 6  "Arxivlənmiş surət". 2022-07-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-10-23.
4. ↑
5. ↑
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-06-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-10-23.
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑
11. ↑
12. ↑
13. ↑
14. ↑
15. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2023-06-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-10-23.
16. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-10-23.
17. ↑  >
18. ↑

Mənbə
-----

* Kərimov Elnar Tahir oğlu

Həmçinin bax
------------
Məzmun
------

Filmdə Azərbaycanın görkəmli bəstəkarı, Azərbaycanın xalq artisti Emin Sabitoğlunun həyat və yaradıcılığından söhbət açılır.

Film haqqında
-------------

Film bəstəkarın qızı Ceyran Mahmudovanın kadr arxasından verilən xatirələri əsasında çəkilmişdir.

Film "Bəstəkar Emin Sabitoğlu", "Bəlkə, bəlkə, bəlkə də...", "O uzaq günlərin itmiş açarı...", "Bağışla, bağışla, məni bağışla...", "Sən olmuşam...", "Uzaq yaşıl ada...", "Düşürsən yadıma...", "Bu çiçək yağışı...", "Dayan, zaman, dayan...", "Bakı, sabahın xeyir" adlanan 10 hissədən ibarətdir.

Filmdə "Bu, həqiqətin səsidir. Bəstəkar Qara Qarayev", "Dəniz", "Bizim Cəbiş müəllim", "Ad günü", "Dədə Qorqud", "Bəyin oğurlanması", "Gün keçdi", "Atları yəhərləyin", "Azərbaycan kinosu-80", "Təhminə", "Dantenin yubileyi", "İstintaq", "Bizi bağışlayın", "Onun bəlalı sevgisi", "Həm ziyarət, həm ticarət", "Özgə ömür", "Bağlı qapı", "Aktrisanın təbəssümü", "Evləri köndələn yar", "Səni axtarıram" bədii və sənədli filmlərinin, televiziya tamaşalarının, eləcə də "Hicran", "Unuda bilmirəm", "Bizim qəribə taleyimiz", "Nəğməli könül", "Bankir adaxlı" və s. teatr tamaşalarının kadrlarından istifadə edilmişdir.

Filmdə Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri QSC-nin arxiv materiallarından istifadə olunub.

Film Tariyel Vəliyevin yaradıcılığında son işdir. Film tam hazır olana yaxın tanınmış rejissor xəstələnmiş və filmi tələbəsi Elnurə Kazımova tamamlamışdır.

Səhvlər
-------

Səhv filmin ssenarisinə aiddir. Filmdə belə bir cümlə işlədilir: "Yaxın dostu Rasim Ocaqovun çəkdiyi bütün filmlərə musiqini Emin Sabitoğlu bəstələyir". Lakin Rasim Ocaqovun quruluşçu rejissoru olduğu "Qatır Məmməd" və "Tütək səsi" filmlərinin musiqisini müvafiq olaraq, Cahangir Cahangirov və Aqşin Əlizadə yazıb. Ona görə də bu cümlə yanlış xarakter daşıyır.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifləri:** Ceyran Mahmudova, Yaqub Əlioğlu
**Rejissorlar:** Tariyel Vəliyev, Elnurə Kazımova
**Operator:** Adil Abbasov
**Səs rejissoru:** Ceyhun Ağayev
**Montaj:** Yaqub Həsənov
**Assistentlər:** Mikayıl Əjdəroğlu, Qafur Sədiyev, Əliabbas Qasımov
**İnzibatçı:** Məlahət Əhməd
**Mətni oxuyanlar:** Rafiq Hüseynli, Ceyran Mahmudova
**Qrafika:** AzTV Dizayn
**Direktor:** Sahib Heybətov
**Musiqilərindən istifadə edilən bəstəkar:** Emin Sabitoğlu
### Filmdə iştirak edənlər

Emin Sabitoğlu (arxiv; bəstəkar, xalq artisti)
Ceyran Mahmudova (Emin Sabitoğlunun qızı, musiqişünas, professor)
Anar (xalq yazıçısı)
Vaqif Səmədoğlu (xalq şairi)

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
**Cəlilov Məzahir Həmdulla oğlu** — Azərbaycan aktyoru, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2013).

Həyatı
------

Məzahir Cəlilov 23 aprel 1946-cı ildə anadan olmuşdur. 1975-ci ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun dram və kino aktyoru fakültəsini bitirmişdir. 1980-ci ildən Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında çalışır və teatrın səhnəsində müxtəlif səpgili obrazlar yaratmışdır.

Bunlardan Vəkil Vadenbirn (L. Frank "Yad adam"), Barmen və 4-cü polis (Anar "Səhra yuxuları"), Qasid, Həkim, Keşiş (Şekspir "Maqbet", "Kral Lir", "Hamlet"), Sərkis (M. İbrahimov "Közərən ocaqlar"), Papas (H. Cavid "İblis"), Şeyx Alı (S. Vurğun "Vaqif"), Sıldırım (N. Xəzri "Torpağa sancılan qılınc"), Sərkərdə (M. S. Ordubadi "Qılınc və qələm"), Kəlbəlixan (İ. Əfəndiyev "Hökmdar və qızı"), Ergin (B. Vahabzadə "Özümüzü kəsən qılınc"), Kərbəlai Muxtar (C. Məmmədquluzadə "Ölülər"), Ağsaqqal (B. Vahabzadə "Dar ağacı"), Ya O (Ç. Aytmatov "Sokratı anma gecəsi"), Hacı Salah (M. F. Axundzadə "Lənkəran xanının vəziri"), Məmur (N. Hikmət "Kəllə"), Məlüküldövlə (İ. Əfəndiyev "Xurşidbanu Natəvan"), Xondulu (İ. Şıxlı "Ölüləri qəbiristanlıqda basdırın"), Məşədi Cahangir (M. Cəlal "Dirilən adam"), Karpe (O. İoseliani "Kaş araba aşmayaydı"), Roberto ("Silindr", Eduardo de Filippo), Mir Bağır ağa ("Ölülər", Cəlil Məmmədquluzadə), Zemlyanika ("Müfəttiş", Nikolay Qoqol), qazı ("Qətibə İnanc", Məmməd Səid Ordubadi) və s. obrazlarını göstərmək olar.

Məzahir Cəlilov bir çox televiziya tamaşalarında – "Nişan üzüyü"ndə kolxoz sədri, "Ömrün yollarında" mühəndis, "Günahsız Abdulla"da kişi, "Yurd yeri"ndə Əhməd kimi maraqlı obrazlar yaratmışdır.

25 iyun 2013-cü ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti fəxri adına layiq görülmüşdür.

Filmoqrafiya
------------

1. Əlavə iz (film, 1981)
2. Ömrün yolları (film, 1982)
3. Günahsız Abdulla (film, 1984)
4. Apardı sellər Saranı (film, 1996)
5. Canavar balası
6. Yurd yeri 2
7. Biz qayıdacağıq (film, 2007)
8. Cavad xan (film, 2009)
9. Ölüm növbəsi (film, 2009)
10. Yaddaş (film, 2010)
11. Mürafiə vəkillərinin hekayəti (film, 2011)
12. Həkimlər
13. Ultionis
14. Tək olanda qorxma... (teleserial, 2013)

Mənbə
-----

* Məzahir Cəlilov

Haqqında
--------

* Tapdıq Əlibəyli, "Sənət ecazkarlığı", "Sözün dan yeri" (kitab), "Elm və təhsil" nəşriyyatı, 2014, səh.112–119.