**Beloselski-Belozerski sarayı** və ya **Sergiyev sarayı'** (*rus.* **Дворец Белосельских-Белозерских**,**Се́ргиевский дворец**) – Peterburqun mərkəzində, Nevskiy prospektinin Fontanka çayı ilə qovuşduğu yerdə yerləşən saray. Layihənin müəllifi - memar A.İ.Ştakenşneyderdir. Bina Neobarokko üslubunda inşa edilmişdir.

Tarix
-----

1850-ci illərdə Beloselski-Belozerski sarayının Aniçkov körpüsündən görünüşü.
1797-ci ildə knyaginya A.Q.Beloselskaya Narışkinin Nevski prospektinin Fontanka ilə kəşisməsində yerləşən kiçik daş evini alır. Tezliklə ev sökülür və onun yerində XVIII əsrin sonunda memarlar Toma de Tomonun və F. İ. Demertsovun birgə layihəsi üzrə sadə klassik fasadı olan üç mərtəbəli saray inşa olunur. Həmin sarayın ilkin görünüşü rəssam Vorobyovun eskiz və rəsmlərində qorunub saxlanılmışdı.

### Müasir sarayın tikintisi

Beloselski-Belozerski sarayı Fontanka çayının Nevskiy prospekti ilə kəsişdiyi yerdə yerləşir. Fotoşəkilin mərkəzində Aniçkov körpüsü təsvir edilmişdir.
В 1847—1848-ci illərdə saray A. İ. Ştakenşneyder tərəfindən yenidən qurularaq özünün indiki görünüşün almışdı. Neobarokko üslubunda yenidən qurulmadan sonra bina Bartolomeo Françesko Rastrellinin saraylarına bənzəməyə başladı. Beləliklə, Ştakenşneyder knyaz K. E. Beloselski-Belozerski tərəfindən təqdim edilmiş layihəni uğurla yerinə yetirir. Yenidənqurma işlərin bir tərkib hissəsi olaraq, binanın Nevskiy prospektinə və Fontankaya çıxan korpusu tamamilə yenidən inşa edilmişdi; həmçinin binanın daxili həyətində yeni fligellər də əlavə olunmuşdu. Sarayın yeni görkəmi həm xarici, həm də daxili interyer tərtibatlarına da toxunmuşdu. Bir sıra insanlar güman edirlər ki, Beloselski-Belozerski sarayının prototipi, memar Bartolomeo Rastrellinin layihəsi əsasında inşa olunmuş Stroqanov sarayından götürülmüşdü.

Sarayın bəzək və naxış işlərini bitirmək üçün heykəltaraş David Yensen dəvət olunmuşdu. Onun modelləri əsasında balkonlar üçün atlant və kariatidlər hazırlanmışdı. Sarayın daxili bəzək işləri Ştakenşneyder tərəfindən edilmişdir, məsələn geniş pilləkənlər və mərmər buxarılar buna bariz nümunədir. Sarayın pilləkəni boyu qızıl suyuna çəkilmiş kandelyabrları saxlayan kariatid və heykəllər qoyulmuşdu, pilləkənin ajur məhəccərlərinə isə müəllif ev sahibinin ad inisiallarını nəfis venzel şəklində yerləşdirmişdi. Həmçinin saraydaki Beloselski-Belozerski ailəsinə məxsus kitabxananın divarları oyma taxta naxış və məxmər ilə, buxarısı isə qızıl suyuna salınmış çərçivədə nəhəng güzgü və relyef naxışlar ilə mükəmməl tərtib olunmuşdu.

Sarayın sahibləri
-----------------

Klodtun "Atların ram edilməsi" heykəli və Beloselski-Belozerski sarayı.
Saraya «Beloselski-Belozerski» adı şərti olaraq verilmişdi: Myasnikov milyonçuların varislərindən biri, knyaz məiyyətinin generalı Esper Beloselski-Belozerski memar Adrian Ştakenşneyderə sifariş verərək, yeni inşa olacaq binanın Rastrelli ruhunda olmasını tələb etmişdi, ancaq 1846-cı ildə binanın özülü qoyulan zaman Esper ölür. Onun həyat yoldaşı Yelena Pavlovna (Bibikova) ərinin Liteynı prospektində yerləşən evinə köçərək tezliklə knyaz Vasili Koçubeyə ərə qedir. Lakin Yelena Nevskiy prospektindəki sarayı həmişəlik tərk etmir; o buranı bal rəqsləri və ictimai axşamların keçirilməsi üçün istifadə edir. Beloselskilər sarayı İmperator Aniçkov sarayı ilə qonşuluqda yerləşdiyindən, tez-tez İmperator ailəsinin üzvləri buranı ziyarət edirdilər.

1865-ci ildə Nadejda Dmitriyevna (anadan olduğu zaman soyadı Skobeleva idi) Yelena Pavlovanın oğlu - fligel-adyutant Konstantin Beloselskiyə ərə gedərək saraya köçür. O zamanlar saray Peterburqun ən kübar dairələrinə mənsub idi; aristokrat ev sahibləri adətən yüngül İngilis ləhcəsi ilə rus dilində danışırdılar - 1880-ci ildə zadəgan ailələrdə bu yeni bir moda sayılırdı. Bu zaman Rusiyada krizis baş verir - Ural metallurgiya müəssisələrinin kapitallaşdırılması - burada yerləşən sahibin əsas aktivləri sürətlə azalırdı - bunun əsas səbəblərindən biri də uğursuz idarə olunma və əsas istehsala investisiyaların çatışmazlığı idi. Knyaz Koçubey yaranmış vəziyyəti düzəltməyə çalışırdı - bunun üçün də o dövlət banklarından kredit götürməyə məcbur oldu. Lakin yaranmış bu çətin vəziyyətdən qurtara bilmədiyindən o sonda borclarını ödəmək üçün sarayı dövlət xəzinəsinə vermək məcburiyyətində qaldı.

1884-cü ildə saray III Aleksandrın kiçik qardaşı, Böyük knyaz Sergey Aleksandroviçin adı ilə bağlanır; o bu sarayı Hessen-Darmştadtlı Yelizaveta (Yelisaveta Fyodorovna) ilə evləndikdən sonra bir toy hədiyyəsi olaraq alır. Sarayın adı dəyişdirilərək «Sergiyev sarayı» qoyulur.

Böyük knyaz 1891-ci ildən Moskva şəhərində general-qubernator vəzifəsində çalışmağa başlayır və bu müddət ərzində saray boş qalır.

1905-ci ildə Sergey Aleksandroviç eser-döyüşçü İvan Kalyayev tərəfindən faciəvi şəkildə qətlə yetirilir və bundan sonra sarayda hər şey bir anda dəyişilir; Yelisaveta rahibə olmaq qərarına gəlir və Moskvada yerləşən Marfo-Mariin monastırına köçür. Yelisavetanın övladı olmadığından, o Sergeyin bacısının 2 uşağını - Dmitri və Mariyanı öz himayəsinə götürür. Onların anaları hələ doğum zamanı ölmüşdü, ataları isə böyük knyaz Pavel Aleksandroviç general Erix fon Pistelkorsun həyat yoldaşı Olqaya zorla evlənmişdi. Bu hadisədən sonra, böyük knyaz uzun bir müddət Rusiyadan qovulmuşdu.

Mariya Pavlovna İsveç şahzadəsinə ərə gedir, Dmitri Pavloviç isə xalasından onun Nevskiy Prospektindəki sarayını vəsiyyət olaraq qazanır. Dmitri sonuncu Çarın sevimlisi, qadın ürəklərinin isə fəth edəni idi. O 1912-ci ildə Stokholm şəhərində keçirilən Olimpiada oyunlarında iştirak edir. İmperiyanın son illərində o birdən Dövlət başçısı və onun həyat yoldaşına soyuq münasibət ilə yanaşır və Feliks Yusupovla birləşərək Rasputinə sui-qəsd hazırlayır. «Qocanın» ölümündən sonra «Rusiyada heç kəsi öldürmək icazə verilmir» adlı məşhur Çar qətnaməsi imzalanır. Bundan sonra Dmitrinin saray həyatına son qoyulur - onu İrana sürgün edirlər. Bütün bunlara baxmayaraq, o sarayı iri maliyyə-sənaye inhisarçılığın mülkiyyətçisi sayılan İvan İvanoviç Staxeyevə sata bilir.

I Dünya Müharibəsi illərində sarayda Britaniya-Rus hərbi hospitalı yerləşirdi. 1917-ci ildə baş vermiş inqilabdan sonra saray digər binalar kimi milliləşdirilmişdi. 1920-ci ildən burada ilk öncə Mərkəzi, daha sonra isə Kuybışev rayon partiya komitəsi yerləşirdi. Sovet dövrü digər bir çox binalardan fərqli olaraq daha az ağrılı keçdi. Sergiyev Sarayı özünün ilk sahiblərinin adını bərpa edə bilmişdi, abidənin daxili interyerlə demək olar ki, heç bir dəyişikliyə məruz qalmamışdı. Lakin Beloselski ailəsinin yığdıqları rəsm kolleksiyası ilə vidalaşdı, onların bir hissəsi Ermitaja, qalanı isə Krestov adasında yerləşən və ailəyə məxsus digər evdə yerləşdirilmişdi.

Hazırda sarayda Lomonosov Tarixi Mum fiqurlar muzeyinin direksiyası yerləşir. Sarayda muzeyə məxsus 200-dən artıq bir-birindən fərqli mum fiqurlar qorunub saxlanılır.

Əfsanə və miflər
----------------

Fontankanın sol sahilində yerləşən bu sahəni artıq uzun illərdir ki, «Oxşarlar rayonu» da adlandırırlar. Bu da bu ərzidə baş vermiş bir sıra hadisələrlə bağlıdır:

* Sarayın yaxınlığında yerləşən Troitse-Segiyev monstırına məxsus mənzilin ərazisində bir zamanlar daha bir saray yerləşirdi və məhz orada İmperatriça Anna İoanovna özünün ölümündən bir müddət öncə oxşar qadın görmüşdü.
* Yaxınlıqda yerləşən evlərin birində, həmçinin Pyotr Andreyeviç Vyazemskiy yaşayırdı və o da bir gün evə gələrkən, kabinetdə «özünün tam oxşarının masa arxasında oturaraq nə isə yazdığını» görür.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Beloselski-Belozerski sarayı ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Официальный сайт дворца Белосельских-Белозерских.Обширные фотогалереи дворца,история,афиша концертной и экскурсионной программы.
* История дворца Белосельских-Белозерских, фотографии интерьеров
* *Минченко, Виталий.* "«Рассылка 63: Дворец Белосельских-Белозерских»". «История и Архитектура Санкт-Петербурга» (rus). Subscribe.ru. 2012-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 января 2008.
* На Невском проспекте горит дворец. Arxivləşdirilib 2012-11-01 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  28 февраля 2012 года во дворце произошел пожар.Дворец Белосельских-Белозерских || Официальный портал Администрации Санкт-Петербурга Arxivləşdirilib 2009-08-04 at the Wayback Machine
2. ↑  "Страница «Исторического музея восковых фигур» на портале «Музеи России»". 2021-07-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-02-06.

| ⛭Sankt-Peterburqun görməli yerləri |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Sankt-Peterburqun gerbiSankt-Peterburqun gerbi | 

| Dovşan adası kompleksi |
| --- |
| 
**Pyotr və Pavel qalası** | **Pyotr və Pavel kafedralı** | Şahzadələr türbəsi | Zərbxana | Hauptvaxta | Qayıqçı evi | Mühəndis evi | Komendant evi | Trubetskoy həbsxanası
 |

| Saraylar, malikanələr və mülklər |
| --- |
| 
Aniçkov sarayı | Beloselski-Belozerski sarayı | **Böyük Yekaterina sarayı** | **Böyük Peterhof sarayı** | Vorontsov sarayı | Yelagin sarayı | **Qış sarayı** | Kamennı adası sarayı | Konstantin sarayı | I Pyotrun Yay sarayı | Mariinski sarayı | **Menşikov sarayı** | **Mixaylov sarayı** | **Mixaylov qəsri** | Mərmər saray | Pavlovsk sarayı | Stroqanov sarayı | Tavrida sarayı | Çesmen sarayı | Şeremetyevski sarayı («Fontanlı ev») | Yusupovların sarayı (Moyka) | Yusupovların sarayı (Fontanka) | Kşesinki malikanəsi | Rumyantsev malikanəsi | Kiryanovo | Çernışyov bağ evi
 |

| Məbədlər |
| --- |
| 
**Pravoslav monastırları**: **Aleksandr-Nevski lavra** | Müqəddəs Sergey sahil monastırı | Novodeviçi Dirilmə monastırı | İohannovski monastırı 
**Pravoslav kilsə və şapelləri**: **Müqəddəs İsaak kafedralı** | **Kazan kafedralı** | **Xilaskar qan kilsəsi** | Smolnı kafedralı | Knyaz Vladimir kilsəsi | Müqəddəs Üçlük kafedralı | Müqəddəs Sampson kafedralı | Müqəddəs Nikola dənizçi kafedralı | Müqəddəs Andrey kafedralı | Müqəddəs İsidor kilsəsi | Çesme kilsəsi | İsanın dirilməsi kilsəsi | Vladimirski kafedralı | Panteleimon kilsəsi | Yekaterinski kafedralı 
**Erməni Qriqoryan kilsəsi məbədləri**: **Müqəddəs Yekaterina kilsəsi** | Müqəddəs dirilmə kilsəsi 
**Katolik məbədləri**: **Müqəddəs Katerina bazilikası** | Lurd Tanrı anası kilsəsi 
**Protestant kilsələri**: **Müqəddəs Pyotr və Pavel kilsəsi** | Puşkinskaya kirxası | Müqəddəs Mixail lüteran kilsəsi 
**Digər məbədlər**: Sankt-Peterburq cümə məscidi | Kolomyajskaya məscidi | Böyük xorlu sinaqoq | Buddist məbədi
 |

| Muzeylər |
| --- |
| 
**Muzeylər**: Ermitaj | Rus muzeyi | Kunstkamera | Menşikov sarayı | Mərmər saray | Mixaylov qəsri | Stroqanov sarayı | Dövlət şəhər heykəlləri muzeyi | Rusiya rəssamlıq akademiyasının muzeyi | Rusiya Dövlət Arktika və Antraktida muzeyi | Mədənçıxarma İnstitutunun Muzeyi | Zoologiya muzeyi | A.S.Puşkinin ev-muzeyi | Litsey memorial Muzeyi | Artilleriya, hərbi mühəndi və əlaqə korpusu tarixi-hərbi muzeyi | Mərkəzi dəmiryol nəqliyyatı muzeyi | Rusiya Etnoqrafiya muzeyi | «Kainat suları» 
**Digər**: Leninqrad zooparkı | Sankt-Peterburq planetariumu
 |

| Heykəllər və memoriallar |
| --- |
| 
Rostral sütun | Aleksandr sütunu | Narva Triumfal Arkası | Moskva Triumfal Darvazası | Qələbə meydanında Leninqradın müdafiəçilərinə heykəl | Qəhrəman şəhər Leninqrad obeliski | II Yekaterinanın heykəli | III Aleksandrın heykəli | Bürünc atlı | Puşkinin heykəli | Rimski-Korsakovun heykəli | Darqomıjskinin qəbirüstü abidəsi | Çijik-Pıjik heykəli | Suvorovun heykəli | Krılovun heykəli | Siyasi repressiya qurbanlarının xatirə abidəsi | Qırılmış halqa | Rjev dəhlizi
 |

| Teatrlar, kinoteatrlar, konsert zalları, sirklər və stadionlar |
| --- |
| 
**Teatrlar**: **Mariinski teatrı** | **Mixaylovski teatrı** | Q.A.Tovstonoqov adına BDT | Sankt-Peterbuq Akademik Komediya Teatrı | Böyük Kukla Teatrı | A.A.Bryantsev adına Gənc Tamaşaçılar Teatrı | Lensovet adına Sankt-Peterburq Akademik Teatrı 
**Kinoteatrlar, konsert zalları**: Kolizey kinoteatrı | Mariinski teatrının konsert zalı | Oktyabrski konsert zalı | 
**Sirklər**: Sankt-Peterburq Dövlət Böyük Sirki 
**Stadionlar**: Petrovski Stadionu | Yeni Zenit Stadionu | Sankt-Peterburq İdman və Konsert Kompleksi | Buz sarayı | Yubileyni İdman Kompleksi | Zenit İdman Sarayı 
 |

| Meydanlar |
| --- |
| 
Saray meydanı | Ostrovski meydanı | Üsyan meydanı | Senat meydanı | Mars sahəsi meydanı | Qələbə meydanı
 |

| Bağ və parklar |
| --- |
| 
Aleksandr bağı | Botanika bağı | Yay bağı | Lomonosov bağı | S.M. Kirov adına Mərkəzi Mədəniyyət və istirahət parkı | Moskva Qələbə Parkı | Sahilyanı Qələbə Parkı | Sosnovski parkı | Sankt-Peterburqun 300 illiyinə park
 |

 | Admirallıq gəmisiAdmirallıq gəmisi |

 |