**Böyük sinaqoq**, **Sefard sinaqoqu** və ya **Ahalsıx yəhudilərinin sinaqoqu** (*gürc.*  ახალციხელების სინაგოგა) – – Tbilisi yəhudi icmasının əsas ibadət məbədidir. Sinaqoq Qədim şəhər rayonunda, Kote Abxazi küç. 45-47 ünvanında, Yerusəlim meydanınn qarşısında yerləşir.

Tarixi
------

Sinaqoqun adı, onun baniləri olan yəhudilərin gəldiyi Ahalsıx şəhərinin adından götürülmüşdür. İlkin olaraq sinaqoq, həmin rayonda *"Muntuaant darbazi"* adlı binada yerləşsə də, 1899-cu ildə bina Çar Rusiyası hökumətinin göstərişi ilə dağıdılmışdır.

1903-cü ildə Tiflis yəhudiləri yeni ibadət evinin inşasına icazə verilməsi üçün çara müraciət etmişlər və bir il sonra müsbət cavab alınmışdır. 
1904-1913-cü illərdə yeni sinaqoq binası Erməni bazarının yerində (hazırda Kote Abxazi küçəsi) bişmiş kəpicdən istifadə edilməklə tikilmişdir. Memar yeni sinaqoq binasını mavritan-eklektik üslubda inşa etməklə, tağtavanla tamamlamışdır.

XX əsrin 20-ci illərində kimi Tbilisidə daha iki sinaqoq fəaliyyət göstərmi və onlar Antoniya Katolikos küçəsi, 3 və Qiya Abesadze küçəsi 10 ünvanlarında yerləşmişlər. 1923-cü ildən sonra bolşeviklər tərəfindən hər iki sinaqoqun fəaliyyətinə xitam verilmişdir.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Sinaqoq binası 24.5 m uzunluq, 15 m en və 14 m hündürlüyə malik olmaqla iki ibadət zalından ibarətdir. Sinaqoqun əsas fasadı böyük Davud ulduzu ilə bəzədilmişdir. Böyük ibadət zalı yalnız Şabbat, böyük bayram və festivallar zamanı istifadə olunur Həmin zal ayrıca qadın qalereyasına malikdir. XX əsrin 40-cı illərində böyük zalın divarları həndəsi naxışlar, Bibliyadan sitatlar və dualarla bəzədilmişdir. Kiçik ibadət zalının divarları isə oxşar, lakin, daha sadə naxışlarla bəzədilmişdir. Kiçik zal, gündəlik ibadət üçün istifadə edilir və qadınlar üçün nəzərdə tutulmuş qalereyaya malik deyildir.

Hazırda Böyük Tbilisi sinaqoqu, şəhərin yəhudi icmasının əsas mərkəzidir. Sinaqoq ətrafında yəhudi mağazaları, təşkilat və evləri yerləşir və illər ərzində burada kiçik yəhudi məhəlləsi formalaşmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  მ. ქუთათელაძე, „თბილისის ტაძრები", ტ. I, თბ. 2010 გვ. 528-531

Ədəbiyyat
---------

Parzymies Dorota, «Życie codzienne w Tbilisi», Warszawa 2004, ​ISBN 83-88938-53-3​

| ⛭Tbilisinin tarixi mərkəzi |
| --- |
| Meydanlar | ♦ Vaxtanq Qorqasalı ♦ Qudiaşvili ♦ II İrakli ♦ Azadlıq ♦ Çörək ♦ |  |
| Küçələr | **ɤ** Giya Abesadze **ɤ** Abo Tbileli **ɤ** Kote Abxazi **ɤ** Anton Katolikos **ɤ** Lado Asatiani **ɤ** Askan **ɤ** Beqlar Axospireli **ɤ** Barataşvili **ɤ** Vaxtanq Beridze **ɤ** Betlemi **ɤ** Pambıq sıraları **ɤ** Zviad Qamsaxurdiya **ɤ** Qomi **ɤ** Yetim Gürcü **ɤ** Şalva Dadiani **ɤ** Georgi Cibladze **ɤ** Aleksandr Düma **ɤ** Zdaneviç qardaşları **ɤ** İveriya **ɤ** Yerusəlim **ɤ** II İrakli **ɤ** Şota Kavlaşvili **ɤ** Lermontov **ɤ** İlya və Nino Nakaşidze **ɤ** Şota Nişnianidze **ɤ** Puşkin **ɤ** Samqebro **ɤ** Sayat Nova **ɤ** Gümüşçülər **ɤ** Sioni **ɤ** Sololaki **ɤ** Hovanes Tumanyan **ɤ** Qriqori Xandzteli **ɤ** Kallistrat Tsintsadze **ɤ** Çaxruxadze **ɤ** Şavteli **ɤ** Şardeni **ɤ** |
| Heykəllər | **ʘ** Azadlıq **ʘ** Berikaoba **ʘ** Yetim Gürcü **ʘ** Konstantin Leselidze **ʘ** Sergey Paracanov **ʘ** Sayat Nova **ʘ** Titsian Tabidze **ʘ** Tamada **ʘ** İlk gürcü tipoqrafiyası **ʘ** Sofiko Çiaureli **ʘ** Vaxtanq Qorqasalı **ʘ** |
| Park və bağlar | **ᘔ** II İrakli parkı **ᘔ** Sioni bağı **ᘔ** |
| Məbədlər | **†** Ançisxati **†** Atəşgah **†** Zemo Betlemi **†** Kvemo Betlemi **†** Cvaris Mama **†** Karapi **†** Tanrı anası Bakirə Məryəmin yüksəlişi **†** Müqəddəs Georgi Kari **†** Muqni Surb Gevorq **†** Müqəddəs Nikolay **†** Noraşen **✡** Sinaqoq **†** Sioni **†** Qırx cəfadar **†** Surb Gevorq **†** Surb Nşan **☾** Tbilisi məscidi **☾** Tbilisi şiə məscidi |
| Bina və tikililər | ★ Narikala ★ Tbilisi dini seminariyası ★ Çar Rostom hamamı ★ Çarevna Tekle karvansarayı ★ Metexi körpüsü ★ Sülh körpüsü ★ Kanat yolu ★ Betlemi pilləkəni ★ |
| Mədəniyyət obyektləri | ៙ Nikoloz Barataşvilinin ev-muzeyi ៙ Tbilisi tarixi muzeyi ៙ Marionet teatrı ៙ |