recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Muscari neglectum** (*lat.* Muscari neglectum) — bitkilər aləminin quşqonmazçiçəklilər dəstəsinin quşqonmazkimilər fəsiləsinin i̇lansoğanı cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Təlükəli həddə yaxın olanlar" kateqoriyasına aiddir – NT. Azərbaycanın nadir, prioritet endemik növüdür. Regional IUCN Status-NT.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Soğanaqları 1-1,5 sm diametrindədir. Uzunsov-yumurtavari və ya yumurtavari, tünd-çəhrayı pulcuqludur. Yarpaqlar 3-4 sayda uzun-xətvari, gövdədən qısadır. Gövdə tək, 2-3, 12-18 sm hündürlükdədir. Salxım çox da böyük deyil, 2-3 (4) sm uzunluğundadır. Çiçəkyanlığı meyvəverən çiçəklərdə boruvari-kuzəşəkilli, 5-6 mm uzunluğunda, 3-4 mm enində, bənövşəyi rəngdədir. Erkəkcik ikisıralıdır, şarvari tozcuqludur. Yumurtalıq aydın olmayan üçtilli, dairəvi, sütuncuqdan qısadır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə və meyvə əmələgəlmə dövrü may ayına təsadüf edir. Mezokriptofit, duza davamlıdır. Soğanaqla çoxalır. Meşələrdə, qayalı yamaclarda, çəmənlərdə, kolluqlarda bitir.

Yayılması
---------

Lənkəranın dağlıq hissəsi (Lerik rayonunda, dəniz səviyyəsindən 1300 m yüksəklikdə).

Sayı və tendensiyası
--------------------

Yeganə lokalitet olan Hirkan Milli Parkında qorunmasına baxmayaraq ətraf mühitin dəyişilməsindən asılılığı populyasiyanın sayında azalma tendensiyasına səbəb olur.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Hazırda populyasiyanın qorunmasına və sabitliyinə baxmayaraq əhali tərəfindən yığılması təhlükə yarada bilər.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Mühafizəsi üçün xüsusi tədbirlər görülmür. Yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq məqsədi ilə heç bir tədbir görülmür. Yasaqlıqların təşkili, bərpasının təmin edilməsi, yeni yayılma yerlərinin axtarılması təklif olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Australian Plant Name Index (ing.).

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q163062
* Wikispecies: Muscari neglectum
* AoFP: 441
* APA: 4461
* APDB: 160323
* APNI: 64626
* BioLib: 41974
* EoL: 1004053
* EPPO: MUSRA
* EUNIS: 188976
* FNA: 242101785
* FoAO2: Muscari neglectum
* FoIO: MUSNEG
* GBIF: 2772020
* GRIN: 24762
* iNaturalist: 68846
* IPA: 6066
* IPNI: 60460275-2
* IRMNG: 10214383
* ISC: 115673
* ITIS: 503892
* MichiganFlora: 1440
* NBN: NBNSYS0000002187
* NCBI: 59072
* NZOR: b95737d3-52b6-4706-83d1-0bf25ccad89d
* PalDat: Muscari\_neglectum
* PFI: 6864
* Plant List: kew-281750
* PLANTS: MUNE
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:60460275-2
* Tropicos: 18400291
* VASCAN: 24812
* VicFlora: 0d3f5843-c395-4684-9498-35f06fc44599
* WCSP: 281750
* WisFlora: 10822
* WFO: wfo-0000694909

 |
**Adıyaman Univerisiteti(ADYÜ)**  — 2006-cı ildə qurulmuş Adıyaman, Türkiyə'də yer alan bir dövlət univerisitetidir. Günümüzdə ADYÜ, 13 fakültə, 1 konservatoriya, 1 univerisitet, 3 ali məktəb, 6 peşə məktəbi 22 mindən çox tələbəsi və mindən çox işçisi ilə təhsil-tədris, araşdırma-öyrənmə və tətbiqetmə-xidmət fəaliyyətlərini icra etməkdədir. 2012-ci ildə ISO 9001 sertifikatı alaraq Türkiyə'nin 2-ci ISO 9001 sertifikatlı universiteti olmuşdur. Adıyaman Univerisiteti Adıyaman mərkəz "Altınşehir Mahallesi"ndə əsas binası, bundan əlavə "Besni", "Gölbaşı" ve "Kahta" ilçələrində də mövcuddur.

Tarixi
------

Univerisitet "İnönü Univerisitetinə "bağlı olaraq 1983-cü ildə qurulan. "Adıyaman Peşə Məktəbi "12/05/1996 tarixində qurulan Sağlamlıq ali məktəbi və 12/05/1998 tarixində qurulan Fənn-Ədəbiyyat Fakültəsi ilə "Gaziantep Univerisiteti "nə bağlı olaraq 27/06/1987 tarixində qurulan Təhsil Fakültəsi, 1988-ci ildə qurulan "Gölbaşı Peşə Kolleci", 15/12/1997 tarixində qurulan "Besni Peşə Məktəbi" 2003-cü ildə qurulan "Adıyaman Peşə və Texniki Təhsil Fakültəsi" ilə "Harran Univerisiteti "nə bağlı olaraq 16/10/1997 tarixində qurulan "Kahta Peşə Məktəbi "olmaq üzrə 3 fərqli Univerisitetin yaratdığı akademik vahidlərin (3 fakültə, 1 Ali məktəb ve 4 Peşə məktəbi ) 1 mart 2006 tarix ve 5467 saylı qanunun 17 mart 2006 tarix 26111 saylı Rəsmi Qəzet’də yayımlanaraq yeni Adıyaman Univerisiteti adında yeni bir univerisitet qurulmuşdur. 2021–2022 təhsil-tədris ilində 8066 dosent, 10197 bakalavr, 391 magistr və 61 doktorant tələbəsi olaraq toplamda 18715 tələbə tədris görür. 2022 ildə univerisitetdə 82 professor, 134 dosent, 247 doktorant, 190 müəllim və 292 elmi işçi olmaq üzrə toplam 945 akademik heyət mövcuddur.

Akademik vahidlər
-----------------

**Fakültələr**

1. Dövlət Konservatoriyası
2. Diş Həkimliyi Fakültəsi
3. Əczaçılık Fakültəsi
4. Təhsil Fakültəsi
5. Fənn Ədəbiyyat Fakültəsi
6. Gözəl Sənətlər Fakültəsi
7. İqtisadi və İdarə Bilimlər Fakültəsi
8. İslami Elmlər Fakültəsi
9. Memarlıq Fakültəsi
10. Mühəndislik Fakültəsi
11. Axtarış Bilimləri və Texnologiyaları Fakültəsi
12. Turizm Fakültəsi

**Univerisitetlər**

1. Ali Təhsil Məktəbi

**Kolleclər**

1. Bədən Tərbiyə və İdman Kolleci
2. Sağlamlıq Kolleci
3. Xarici Dillər Kolleci

**Peşə məktəbləri**

1. Besni Peşə Məktəbi
2. Gölbaşı Peşə Məktəbi
3. Kahta Peşə Məktəbi
4. Sağlamlıq Xidmətləri Peşə Məktəbi
5. Sosial Elmlər Peşə Məktəbi
6. Texniki Elmlər Peşə Məktəbi

İstinadlar
----------

1. ↑  GRID Release 2017-05-22. 2017-05-22 2017. doi:10.6084/M9.FIGSHARE.5032286
2. ↑  GRID Release 2017-07-12. 2017-07-12 2017. doi:10.6084/M9.FIGSHARE.5203408.V1
3. ↑  "Adıyaman Univerisiteti". 2023-03-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-15.
4. ↑  "Türkiyədə təhsil ala biləcəyimiz universitetlər". 2023-03-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-15.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram |
| Normativ yoxlama | ISNI: 0000 0004 0369 5557 · LCCN: no2014131116 · Microsoft: 198587356 · VIAF: 310728921 · WorldCat VIAF: 310728921 |
Adıge Respublikasının fiziki xəritəsi
**Adıge Respublikasnın** ərazisinin şimal hissəsi zəif dalğavarı Kubanboyu maili düzənliyindən, cənub hissəsi Böyük Qafqazın dağətəyi (hündürlüyü 300 m-ə qədər) və yamac (ən hündür nöqtəsi 3238 m, Çuquş dağı) hissələrindən ibarətdir. Adgenin sahəsi — 7790 kv.km, sərhədlərinin uzunluğu — 900 km, şimaldan cəbuba ölkə ərazisi — 208 km uzanır. Qərbdən şərqə isə — 165 km-dir. Adıge Respublikası Moskva vaxtı saat qurşağında yerləşir: UTC+3.

Ümumi məlumat
-------------

Pşiş çayı
Böyük Rufabqo şəlaləsi
Neft, qaz, müxtəlif tikinti materialları və fosforit yataqları, həmçinin Masesta tipli müalicəvi mineral su bulaqları var. Respublikanın dağlıq hissələrində az miqdarda qızıl yataqları mövcuddur. İqlimi mülayim kontinental, isti və rütubətlidir. Orta temperatur yanvarda –2,4˚C, iyulda 22,2˚C-dir. İllik yağıntı təqribən 700 mm. İlin 180 günü şaxtasız olur. Qar örtüyünün qalınlığı düzənliklərdə 6-10 sm, dağ ətəklərində və dağlarda isə 50 sm-dən 2-5 metr arasında dəyişir. Ən qalın qar örtüyü Fışat dağ silsiləsində qeydə alınmış - 6,1 metr. Donuşluq düzənliklərdə 15-30 sm arasında dəyişir. Ümumən Adıgenin iqlim resursları kənd təsərrüfatı üçün əlverişlidir.

Çayları (Laba, Belaya, Çoxrak, Pşiş, Psekups və s.) Kuban çayı hövzəsinə aiddir. Kuban çayında axını nizamlamaq məqsədilə Krasnodar, Tşik, Şapsuq və Oktyabr su anbarları yaradılmışdır. Bəzi çayların aşağı axınları ciyilliklərdir.

Respublika ərazisinin xeyli hissəsini qaratorpaqlar təşkil edir; şabalıdı və dağ-meşə torpaqları da var. Dağətəyi sahələr sənaye əhəmiyyətli enliyarpaqlı meşəliklərdir (ərazinin təqribən 40%-i); palıd, fıstıq, vələs, ağcaqayın, göyrüş, şam, yabanı meyvə ağacları və s. bitir. Yuxarı qalxdıqca bunlar ağ şam, şam və küknar ağaclarından ibarət iynəyarpaqlı meşələrlə əvəz olunur. Yüksək dağlıqda subalp çəmənləridir. Heyvanları: qonur ayı, va şaq, qaban, cüyür, tülkü, safsar, dovşan, gəmiricilər və s. Ümum dünya irsi siyahısına daxil edilmiş Qafqaz qoruğunun dağlıq hissəsi Adıge Respublikasının ərazisindədir.

Mənbə
-----

Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. ISBN 978-9952-441-00-0.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Республика Адыгея. Природа". 2019-12-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-21.
2. ↑  Золото Северного Кавказа // Вестник золотопромышленника, 19.07.2010[*ölü keçid*]
**Ucadivar yaşayış yeri** — Ordubad-Naxçıvan şosesindən 7 km şimalda, Baş Dizə kəndindən 2 km aralıda, Gilançayın sağ sahilində yerləşir. Keçən əsrin 70-ci illərində abidənin ərazisindən kənd təsərrüfatı məqsədi ilə intensiv istifadə olunması, daha dəqiq desək, aparılmış dərin şum nəticəsində yaşayış yerinin mədəni təbəqəsi və bu məskənin qəbiristanlığı qismən dağıdılmışdır. Toplanmış yerüstü arxeoloji materiallar əsasən saxsı qab qırıqlarından ibarətdir. İlkin tədqiqatlar əsasında Ucadivar yaşayış yeri XII-XVI əsrlərə aid edilir.

Hazırda Ucadivar orta əsrlər yaşayış yerinə aid Sumbatan-Dizə Baş-Dizə yolunun qərb tərəfndə, dağın yamacında bir neçə qəbir abidəsi salamat qalmışdır. Əldə edilən keramika nümunələrinə və qəbir abidələrinə əsasən abidənin XII–XVI əsrlərə aid olduğunu ehtimal etmək olar. Buradan XX əsrin 40-cı illərində təsərrüfat işləri zamanı daş kitabə tapılmışdır.

Mənbə
-----

* İbrahimli B.İ. AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu Xaraba-Gilan arxeoloji ekspedisiyasının 2007-ci il hesabatı. AMEA AEİÇTBEA.
* Azərbaycan arxeologiyası. Altı cilddə, VI cild. Bakı,"Şərq-Qərb", 2008, 632 s.
**Xuan de Nova adası** (*fr.* Île Juan de Nova) — Ada Hind okeanının cənubunda, Mozanbik boğazında yerləşir. Mozambik və Madaqaskar arasındakı yolun üzərində yerləşir.
Ada Fransanın mülkiyyəti olaraq Fransa Dənizaşırı Bölgələr Birliyi Eparse adaları ərazisinə daxildir. Bölgədə yerləşən adaya Madaqaskar iddia edir.

Coğrafiya
---------

Xuan de Nova adasında yerləşən çimərlik
Adanın sahəsi 4,4 km², sahil xətdinin uzunluğu 24,1 km-dir. Ada ərazisi qoruq elan edilmişdir. 90 % ərazisi meşə ilə örtülüdür.

Məhəlli sular 12 mil, şelf 200 metrlik dərinliyə malik ərazilər daxildir.

İqlimi tropikdir. Dövrü olaraq siklonlar hakimdir. Relyefialmaq və hamardır. Maksimal hündürlük 10 metrdir.

Əsas təbii ehtiyatı quanodur.

Tarixi
------

Ada məşhur Portuqaliya dənizçisi Xuan de Novadır. Ada 1897-ci ildən Fransanın mülkiyyətindədir.

Adaya Madaqaskar ərazi iddiası ilə sürür.

İqtisadiyyat
------------

Adadan quano və fosfor toplanılır. İllik quano toplama 12 000 tondur. Adada kiçik qarnizon vardır. Onlar meteo stansiyanı qoruyurlar. Adanı alimlər ziyarət edir. Daimi əhalisi yoxdur.

Xuan de Nova adasında uzunluğu 1 km olan uçuş zolağı vardır. Bu zolaq 1996-cı ildə inşa edilmişdir. Moldan adanın daxilinə dəmir yolu keçir.

İstinadlar
----------

1. ↑  L’île Juan De Nova Arxivləşdirilib 2015-07-26 at the Wayback Machine // Site de l’administration des Terres australes et antarctiques françaises (TAAF)
**İlyasov Stanislav Valentinoviç** *(d.1953) —* V.V.Putinin prezidentliyinin birinci müddətində, Nazirlər Kabinetinə M.M.Kasyanovun rəhbərliyi dövründə, 06.11.2002-ci ildən 09.03 2004-cü ilə qədər Çeçen Respublikasının sosial-iqtisadi inkişafı üzrə icra hakimiyyəti federal idarələri koordinasiya naziri.

Haqqında
--------

Dağıstan MSSR də Qızılyar şəhərində anadan olub. Ali təhsilini Leninqrad Elektrotexnika-İnstitutunda elektrik rabitəsi mütəxəssisi ixtisası üzrə alıb (1980). Texniki elmlər doktorudur. Rusiya EA-nın müxbir üzvüdür. 1972-1975-ci illərdə Sovet ordusu sıralarında xidmət edib. 1975-ci ildən Qızılyar paylayıcı elektrik şəbəkələrinin ustası, baş ustası, Zaterecni elektroşəbəkələr müəssisəsinin müdir müavini, "Elektronadzor"un Qızılyar şöbəsinin rəisi, daha sonra Qızılyar şəhər icra hakimiyyətinin sədri olub.1988-1990-ci illərdə "Spese-nerqoremont", Mahaçqalada "Daqenerqo", Pyatiqorskda "Cənub sistemlərarası sistemi" ixtisaslaşdırılmış Təmir İdarəsinin direktoru olub. 1994-1997-ci illərdə "YES Rossiya" Rusiya Səhmdar Cəmiyyətinin Şimali Qafqaz enerji sisteminin baş direktor müavini, baş direktoru olub. 1995-ci ildə RF Dövlət Dumasının ikinci çağırışında irəli sürdüyü namizədliyi uğursuzluqla nəticələnir. 1997-ci ilin may-avqustunda "YES Rossiya" Rusiya Səhmdar Cəmiyyətinin sədr müavini, "Enerqoperetok" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin baş direktoru olub. 1997-ci ildə Stavropol vilayətində hökumət rəhbərinin müavini olub. 1997-1999-cu ilə qədər Stavropolun hökumət rəhbəri olub. Bu vəzifədən vilayətin qubernatoru A.Çernoqorov tərəfindən azad olunub. "Rusiyanın vahid elektroenergetik kompleksi" kooperasiyasının prezidentinin müavini olub. 1999-cu ildə sağ qüvvələrin və "Yedinstvo" hərəkatının dəstəyi ilə öz namizədliyini qubernator seçkilərində irəli sürür. 36,5% səslə A.Çerneqorova uduzub. 2001-ci ilin yanvarında Çeçen Respublikasında idarə başçısının müavini, hökumət rəhbəri olub. Bu vəzifədə fəaliyyətə başladığı ilk gündən Çeçen Respublikasının bərpasına ayrılmış pulların yalnız öz ixtiyarında olması üçün rəhbərliyin müvəqqəti başçısı Ə.Qədirovla mübarizəyə başlayır. Təcrübəli rəhbər işçi və idarəçidir. Praktiki olaraq siyasi məsələlərə toxunmur, televiziyada görünməməyə çalışır. Uzaq bölgələrə qaz çəkdirir, elektrik təchizatı üçün "YES Rossiya" Rusiya Səhmdar Cəmiyyəti ilə danışıqlar aparır. 06.11.2002-ci ildən Çeçen Respublikasının sosial-iqtisadi inkişaf üzrə icra hakimiyyəti federal idarələri koordinasiya naziridir. 27.12.2002-ci ildə Çeçen Respublikası Hökumət evinin partlayışı zamanı binada olub, lakin zədə almayıb. 2001-ci il-də Hökumət evinin tualeti partladılarkən də ona heç bir zərər dəyməyib. Bomba ustalıqla qoyulmadığından partlayış dalğası ətrafa yayılaraq yuxarıya qalxa bilmir. Həmin vaxt yuxarı mərtəbədə S.İlyasov dövlət qulluqçuları ilə geniş iclas keçirməkdə idi. 26.03.2004-cü ildə Balıqçılar Federal Agentliyinin rəhbəri olub. Şimali Qafqazda pravoslav kilsələrin təmiri və bərpasına göstərdiyi köməkliyə görə Kilsə ordeni ilə təltif olunub. RF-in əməkdar energetikidir. Sərbəst güləş üzrə idman ustasıdır, Rusiya üzrə çempion olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  Zenkoviç, N. Putin ensiklopediyası. Bakı, 2006, s. 205-207
**Ucdan-uca vəya başdan-sona şifrələmə (End-to-end encryption**/**E2EE)** yalnız son uclardakı istifadəçilərin oxuya biləcəyi bir rabitə sistemidir. Onun məqsədi İnternet provayderləri və şəbəkə administratorları kimi potensial dinləyicilərin söhbətin şifrəsini açmaq üçün lazım olan şifrələmə açarlarına daxil olmasının qarşısını almaqdır.

E-poçt və söhbət şəbəkələri də daxil olmaqla, bir çox mesajlaşma sistemlərində mesajlar vasitəçilərdən keçir və alıcının sonradan əldə etməsi üçün üçüncü tərəfdən saxlanılır. Mesajlar şifrələnsə belə, onlar adətən yalnız "tranzit yolunda" şifrələnir və üçüncü tərəfdən *deşifrə olunmuş şəkildə* saxlanılır. Bu, üçüncü tərəfə axtarış və digər funksiyaları təmin etməyə və ya qəbuledilməz məzmunu skan etməyə imkan verir, lakin bu, həm də o deməkdir ki, üçüncü tərəf sistemində saxlanılan mesajlara girişi olan hər kəs tərəfindən arxa qapı vasitəsilə və ya qəsdən oxuna və sui-istifadə edilə bilər. Bu, repressiv hökumətlər altında yaşayanlar, bilgi ifşası, kütləvi nəzarət, etibarları üçüncü tərəflərin məlumatlarını qoruma bacarığına bağlı olan bizneslər, "hack"lənmə riski olacaq dərəcədə önəmli anlaşmalar və xəbərləşmələr, və sağlıq, cinsəllik və yetkinlik yaşına çatmayanlar haqqında həssas məlumatların paylaşılması kimi yüksək gizlilik tələb edən hallarda narahatlıq yarada bilər.

Başdan sona şifrələmə faktiki göndərici və alıcı istisna olmaqla, verilənlərin oxunmasının və ya gizli şəkildə dəyişdirilməsinin qarşısını almaq məqsədi daşıyır. Mesajlar göndərən tərəfindən yalnız alıcıya şifrlənir, ona görə də üçüncü tərəfin onun şifrəsini açmaq üçün bir yolu yoxdur və şifrələnmiş şəkildə saxlayar. Qəbuledici şifrələnmiş məlumatları qəbul edir və şifrəsini açır.

Üçüncü tərəflər ötürülən və ya saxlanılan bu şifrələnmiş məlumatların şifrəsini deşifrə edə bilmədiyindən, məsələn, ucdan-uca şifrələmədən istifadə edən şirkətlər öz istifadəçilərinin mesajlarını səlahiyyətlilərlə paylaşa bilməzlər.
**Yekaterina Zquladze** (*gürc.* ეკატერინე ზღულაძე; 18 iyun 1978, Tbilisi) — Gürcüstan və Ukrayna dövlət xadimi və siyasətçisi.

Həyatı
------

### Erkən illəri

Yekaterina Zquladze 1978-ci ildə Tbilisidə anadan olub.

Paytaxtın Mtatsminda rayonunda uşaqlığı keçirmiş, Çitadze küçəsində yerləşən 47 nömrəli Tbilisi məktəbində oxumuşdur.

1992-ci ildə *Freedom Support Act* proqramı üzrə təqaüdlə, bir il ərzində ABŞ-nin Oklahoma ştatında Amerika məktəbində təhsil aldı. Təhsilini Tbilisi Dövlət Universitetində, Beynəlxalq jurnalistika fakültəsində davam etdirmişdir. Universiteti bitirdikdən sonra beynəlxalq təşkilatlarda tərcüməçi işləmişdir.

2004–2005-ci illərdə Amerika hökumət agentliyi Millenium Challenge Corporation-ın Gürcüstan şöbəsində çalışmışdır.

### Gürcüstan hökumətində işi

2005-ci ildə, 27 yaşında, Gürcüstan Daxili İşlər Nazirinin müavini təyin edildi, sonra Daxili İşlər Nazirinin Birinci müavini oldu, 2012-ci ilə qədər bu vəzifədə çalışdı. Nazir müavini işlədiyi müddətdə Zguladze dəfələrlə mətbuata və ictimaiyyətə Gürcüstan Daxili İşlər Nazirliyinin rəsmi mövqeyi haqqında məlumat vermişdir. Saakaşvili-Bendukidze islahatları zamanı gürcü polisinin azaldılması və yenidən qurulmasında fəal iştirak etmişdir.

20 sentyabr-25 oktyabr 2012-ci il tarixlərində Zquladze, Gldani həbsxanasındakı işgəncə qalmaqalı nəticəsində nazir Bacho Axalayanın istefasından sonra Gürcüstanın polis və ictimai asayiş naziri vəzifəsində çalışdı. 2012-ci il seçkilərində müxalifət qalib gəldikdən sonra Merabişvili hökuməti ilə birlikdə istefa verdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Zguladze, Ekaterine // Czech National Authority Database.
2. ↑  "Кто разрушает стереотипы?". Грузия Online". 2011-08-24. 2016-06-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-12-08.
3. ↑  "Грузия согласна на переговоры с Абхазией без условий". Коммерсантъ. 2007-01-23. 2016-06-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-12-15.
4. ↑  *Николай Коварский.* "Порядок по-грузински". "Русский Forbes". 2010-07-06. 2016-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-06-29.
5. ↑  "Бачо Ахалая передал свои полномочия Эке Згуладзе". News.Ge. 2012-09-21. 2016-06-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-12-08.
**Yekaterina Zaxariyeva** (tam adı: *Yekaterina Zaxariyeva*, bolq. Екатерина Спасова Гечева-Захариева; 8 avqust 1975, Bazarcıq[d], Bolqarıstan Xalq Respublikası[d]) — Bolqarıstan siyasətçisi, Bolqarıstanın Xarici İşlər naziri (4 may 2017-ci ildən). O, 2013-cü ildən müvəqqəti Baş nazir müavini və Regional inkişaf naziri olmuşdur.

Həyatı
------

Zaxariyeva 1975-ci ildə Pazarcıqda anadan olmuşdur. Yerli kollecdə alman dilini səlis öyrənmişdir. Plovdiv Universitetinin hüquq fakültəsindən məzun olduqdan sonra hüquq üzrə magistr təhsili də almışdır.

Fəaliyyəti
----------

2001-2003-cü illərdə vəkil kimi işlədikdən sonra 2003-cü ildən Bolqarıstanın Ətraf Mühit və Su Ehtiyatları nazirliyində hüquq məsləhətçisi kimi fəaliyyətə başlamışdır. Zaxariyeva 2007-ci ildə Hüquqi, İnzibati və Tənzimləmə Xidmətlərinin direktoru olmuşdur.

2009-cu ildən siyasətə daxil olan Yekaterina Zaxariyeva Regional İnkişaf naziri Rosen Plevnelievin müavini olmuşdur. Plevneliev Bolqarıstan Respublikasının Prezidenti olduqda Zaxariyevanı 2013-cü ilin mart ayından may ayınadək Baş nazirin müavini vəzifəsinə təyin etmişdir. O, Bolqarıstan Kabinetində Baş nazir Marin Raykovun müvəqqəti müavini olmuşdur.

18 dekabr 2015-ci ildən 27 yanvar 2017-ci ilədək Ədliyyə naziri kimi fəaliyyətinə davam etmişdir. 4 may 2017-ci ildən Bolqarıstanın Xarici İşlər naziridir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Ekaterina Zakharieva // .
2. 1 2  Strazha.bg.
3. 1 2  Ekaterina Zakharieva Arxivləşdirilib 2021-11-17 at the Wayback Machine, President of the Republic, retrieved January 2014
4. ↑  Visit of Ekaterina Zaharieva, Bulgarian Deputy Prime Minister and Minister for Regional Development and Public Works, to the EC Arxivləşdirilib 2017-12-29 at the Wayback Machine, March 2013, retrieved January 2014
5. ↑  "Minister of Foreign Affairs". Bolqarıstan. 2014-07-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.

**Vikianbarda** **Yekaterina Zaxariyeva** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Fridrix Karl Lüdviq Konstantin von Hesse** (*alm.* Friedrich Karl Ludwig Konstantin Prinz und Landgraf von Hessen-Kassel‎) — Finlandiyanın son kralı, Hesse landqrafı.

Həyatı
------

1868-ci ildə Hesse landqrafı II Fridrix Vilhelmin və Prussiya şahzadəsi Anna Hohenzollernin 3-cü oğlu olaraq dünyaya gəlmişdi. Atası 1875-ci ildə Danimarkadan Almaniyaya köçmüşdü. 1884-cü ildə atası vəfat etdikdən sonra, ailənin başına böyük qardaşı III Fridrix Vilhelm keçmişdi.

Finlandiya taxtı
----------------

9 oktyabr 1918-ci ildə Finlandiya parlamenti tərəfindən Finlandiya və Kareliya kralı taxtına seçilmiş və **Fredrik Kaarle** adı ilə kral elan olunmuşdu. Lakin Birinci Dünya Müharibəsində II Vilhelmin taxtdan əl çəkməsindən sonra 14 dekabr 1918-ci ildə taxtdan əl çəkmişdir.

Sonrakı həyatı
--------------

16 mart 1925-ci ildə Hesse sülaləsinin ailə başçısı olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Nash, Michael L (2012) The last King of Finland. Royalty Digest Quarterly, 2012 : 1
Turizm sahəsində reklam - informasiya fəaliyyəti iki səviyyədə həyata keçirilir:

a) Dövlət və ya makrosəviyyədə

b) Kommersiya strukturları səviyyəsində və ya mikrosəviyyədə

Makrosəviyyəli reklam
---------------------

Dövlət tənzimlənmə orqanları tərəfindən həyata keçirilir. ÜTT onları ümumiləşdirərək, Milli Turizm Təşkilatları (MTT) adlandırır. Regionların, bələdiyyələrin turizmi idarə edən orqanları və assosiasiyaları da belə təşkilatlar sırasına aid edilir.

Makrosəviyyəli reklam əsas məqsədi:

* ölkənin və ya onun regionların xoş simasını yaratmaq
* potensial istehlakçıda öz səyahəti üçün çox saylı turist istiqamətləri arasında yalnız bu ölkəni və ya regionu seçməyə həvəs yaratmaqdır.

Mikrosəviyyəli reklam
---------------------

Mikrosəviyyəli və ya kommersiya xarakterli reklamın əsas məqsədi ölkənin xoş simasını yaradan reklamdan fərqli olaraq, alıcını bazarda təklif edilən çoxsaylı məhsullar arasında yalnız konkret məhsul almağa sovq etməkdir.

Turizmdə reklam vasitələrinə aşağıdakılar aid edilir:

* Kütləvi informasiya vasitələri
* Çap reklam nəşləri
* Kino və videoreklam
* Küçə reklamı
* Reklam suvenirləri
* Sərgilər, birjalar, yarmarkalar və s.

Xarici keçid
------------

* AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU Arxivləşdirilib 2018-05-03 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Turizm

* Turizmin növləri

İstinad
-------

1. ↑  Sabir Rəhimov Turizm-ekskursiya işinin təşkili Bakı 2004
**Fris Svikki** (14 Fevral, 1898 – 8 Fevral, 1974)—İsveçrə astronomu.O həyatının çox hissəsini Amerika Birləşmiş Ştatlarının Kaliforniya Texnologiya İnstitutunda işləmiş,nəzəri astronomiyaya və müşahidə astronomiyasına bir çox mühüm töhfələr vermişdir.

Həyatı
------

Fris Svikki Bolqarıstanın Varna şəhərində anadan olmuşdur.Onun atası, Fridolin (d 1868) Bolqar şəhərində görkəmli sənayeçi idi və həmçinin Bolqarıstanın Varna şəhərində (1908-1933) Norveç səfiri vəzifəsində çalışmışdır.Varnada Svikkinin evi Fridolin Svikki tərəfindən layihələndirilmiş və tikilmişdir.Onun anası Fransisk Vrek (d 1871) əslən Avstriya-Macarıstan İmperiyasının Çexiyasından idi.Fris, Svikki ailəsindəki üç övladdan ən böyüyü idi:onun Leoni adlı bacısı və Rudolf adlı kiçik qardaşı var idi.Frisin anası 1927-ci ildə Bolqarıstanın Varna şəhərində vəfat edib və o İsveçrəyə qayıdanda onun atası Fridolin 1945-ci ilə qədər Bolqarıstanda qalıb.Bacısı Leoni Varna şəhərindən olan bir Bolqarnan evləndi və bütün həyatını bu şəhərdə keçirdi.

1904-ci ildə, altı yaşında,Fris İsveçrənin Qlarus şəhərinə nənə və babasının yanına ticarət öyrənməyə göndərilib.Lakin onun riyaziyyat və fizikaya olan marağı onun İsveçrənin Sürix şəhərində yerləşən İsveçrə Federal Texnologiya İnstitutunda ali təhsil alması ilə nəticələndi.O, 1925-ci ildə Kaliforniya Texnologiya İnstitutunda Robert Milliken ilə işləmək üçün ABŞ-yə köçdü.

O, bizim kainatın bu gün başa düşülməsinə dərin təsir edən çoxsaylı kosmoloji nəzəriyyələrin banisidir.O ilk olaraq Neytron ulduzlarının kosepsiyasını başa düşməyə imkan verən Supernova terminini elmə daxil etdi.Svikki "Tənha canavar" idi və o bütün riyazi işlərini özü edirdi.O "Tənha canavarın fəaliyyətləri" başlığı altında avtobioqrafik əsər yazmağı planlaşdırırdı.

Fris Svikki o dövrdə olan bəzi reaktiv mühərrikləri təkmilləşdirib və 50-dən artıq patantə sahib idi.

Fris Svikki ateist idi.

Elmi işləri
-----------

Frits Zwicky məhsuldar alim idi və astronomiya elminin bir çox sahələrində mühüm töhfələr vermişdir.

### İon kristallar və elektrolitlər

### Supernova və Neytron ulduzları

### Standart şamlar

### Qravitasiya linzaları

### Qaranlıq maddə

### Yorğun işıq

### Morfoloji analiz

### Qalaktikaların və yığınların kataloqu

Humanistlik
-----------

Uğurları
--------

Nəşrlər
-------

İstinadlar
----------

1. ↑  Maktutor riyaziyyat tarixi arxivi.
2. ↑  NNDB (ing.). 2002.
3. ↑  Arp, Halton Arxivləşdirilib 2022-07-18 at the Wayback Machine (June 1974)."Fritz Zwicky" Arxivləşdirilib 2013-09-27 at the Wayback Machine. Physics Today 27 (6): 70–71.Bibcode Arxivləşdirilib 2021-01-05 at the Wayback Machine:1974PhT....27f..70A Arxivləşdirilib 2023-07-20 at the Wayback Machine.doi Arxivləşdirilib 2018-02-06 at the Wayback Machine:10.1063/1.3128662 Arxivləşdirilib 2023-07-20 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Fris Svikki*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Ritchey, T.Fritz Zwicky retrieved 2007-07-10v
**Yel-Braun obsessiv-kompulsiv simptomlar cədvəli** (*ing.* *Yale-Brown obsessive-compulsive scale*) Yel və Braun universitetlərində Veyn Qudman (*ing.* *Wayne Goodman*) və onun əməkdaşları tərəfindən işlənib hazırlanmışdır. Yel-Braun cədvəli xəstədə olan obsessiv və kompulsiv simptomların ağırlıq dərəcəsini müəyyən etmək üçün klinik vəsaitdir. Cədvəl obsessiv və kompulsiv simptomların ifadə formasından asılı olmayaraq onların ağırlıq dərəcəsini təyin edir. Y-BOCS cədvəli obsessiv-kompulsiv posuntuların (sarışan halların) ağırlıq dərəcəsini təyin etməklə müalicə zamanı pozuntunun kliniki dinamikasını müşahidə etmək imkanı verir. Bu cədvəl geniş yayılmış və əsaslı validizasiya olunmuş (effektivliyi təsdiq olunmuş) klinik vəsaitdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Goodman W.K, Price L.H, Rasmussen S.A, et al. The Yale–Brown Obsessive–Compulsive Scale. I. Development, use, and reliability. Arch Gen Psychiatry 1989;46:1006–1011. PMID 2684084
2. ↑  Rosario-Campos MC, Miguel EC, et.al The Dimensional Yale-Brown Obsessive-Compulsive Scale (DY-BOCS): an instrument for assessing obsessive-compulsive symptom dimensions. Mol Psychiatry. 2006 May;11(5):495-504 PMID 16432526
3. ↑  Garnaat SL, Norton PJ. Factor structure and measurement invariance of the Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale across four racial/ethnic groups J Anxiety Disord. 2010 May 24. PMID 20541907

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan dilində sarışan hallar nevrozu testi Arxivləşdirilib 2011-07-06 at the Wayback Machine
* Y-BOCS cədvəlinin klinik variantın nümunəsi
**Ernst Yunqer** (*alm.* Ernst Jünger‎; 29 mart 1895[…], Heydelberq, Baden knyazlığı[d], Almaniya imperiyası – 17 fevral 1998[…], Ridlingen[d], Almaniya Federativ Respublikası) — alman yazıçı, yüksək təltif edilmiş hərbçi, filosof və entomoloq idi, o ən çox I Dünya Müharibəsi vaxtı yazdığı gündəlliyi "Polad Fırtınası" ilə ictimaiyyət arasında məşhurlaşdı. 

Uğurlu bir iş adamının və kimyaçının oğlu olan Yunqer, zəngin bir tərbiyəyə qarşı üsyan etdi, Fransa Xarici Legionunda qısa müddət xidmət etməkdən qaçmadan əvvəl, *Wandervogel* Alman gənclər hərəkatında macəra axtardı. Atasının səyləri ilə Almaniyada mühakimə olunmaqdan qaçdığına baxmayaraq, Yunqer 1914-cü ildə I Dünya Müharibəsi başlayanda Alman ordusuna yazıla bildi. 1918-ci ildə uğursuz bir hücum zamanı Yunqer aldığı çoxsaylı yaralara görə və göstərdiyi qəhrəmanlıq nəticəsində rütbəsinə görə nadir mükafat olan Pour le Mérite ordeni ilə təltif edildi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Ernst Jünger // Internet Speculative Fiction Database (ing.). 1995.
3. 1 2  Юнгер Эрнст // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
4. 1 2  .
1749-cu ildə Kopenhagendə Asiya Şirkəti binası
Asiya Şirkətinin binası.  
*Rəs. P. Tom-Petersen (1888)*
**Asiya şirkəti** (dan. Asiatisk Kompagni) — XVIII əsrdə Hindistan və Çin ilə ticarət etmək üçün qurulan Danimarka ticarət şirkəti.

Tarixi
------

Asiya şirkəti 1732-ci ildə (digər mənbələrə görə — 1730-cu ildə) əsasən çürümüş Danimarka Şərqi Hindistan Şirkətinin keçmiş səhmdarları tərəfindən quruldu və krallıq imtiyazına görə, Hind Okeanı bölgəsində və Çində yerləşən ölkələrlə ticarətdə inhisar aldı.

Təşkilati olaraq şirkət ən böyük səhmdarları Kopenhagen tacirləri olan bir səhmdar cəmiyyətdi. Şirkətin nizamnamə kapitalı 100 min riksdalerdən ibarət idi və hər biri 250 riksdalerin 400 səhminə bölündü.

Şirkət 1732-dən 1807-ci ilə qədər inkişaf etmişdir. O dövrdə Kopenhagen Şərqi Hindistan və Çin ticarəti üçün böyük bir mərkəz idi və Danimarka Avropa hərbi münaqişələri zamanı bitərəf qaldıqda şirkət əhəmiyyətli mənfəət əldə etdi. 1734-1745-ci illər arasında Danimarkaya 9,1 milyon Riksdaler dəyərində mal idxal edildi. Bu illər ərzində Şərqi Hindistana 15, Çinə 17 gəmi göndərildi və 1746 - 1765 arasında onların sayı müvafiq olaraq 27 və 38 gəmiyə yüksəldi.

1772-ci ildə imtiyazın bitməsindən sonra Şərqi Hindistan ilə ticarət sərbəst hala gəldi, lakin şirkətə 20 il müddətinə bu bölgəyə gəmi göndərən şəxslərdən müəyyən miqdarda haqq alma hüququ verildi. 1777-ci ildə şirkət Şərqi Hindistan mülklərini Danimarka dövlətinə verdi və səylərini Çindən çay idxalına cəmləşdirdi.

1807-ci ildə İngiltərə ilə müharibənin başlaması şirkətin ticarətinə düzəlməz ziyan vurdu. Tamamlandıqdan sonra bir neçə ekspedisiya təşkil etdi, lakin nəticələrini vermədilər. 1844-cü ildə şirkətin imtiyazı ləğv edildi və Çinlə ticarət bütün Danimarkalılar üçün pulsuz oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Glamann, Kristof.* "The Danish Asiatic Company, 1732–;1772". Scandinavian Economic History Review. 8 (2). 1960: 109–149. doi:10.1080/03585522.1960.10411426.
2. ↑  Royal Danish Naval Museum - Skibregister
3. ↑  Record card for Fyen
4. ↑  Record card for *Den Gloende*

Sitatlar
--------

* Knud Klem: *Skibsbyggeriet i Danmark og Hertugdømmerne i 1700-årene*; Bind I, København 1985; ISBN 87-88646-14-9
* Knud Klem: "Den danske Ostindie- og Kinahandel" (*Handels- og Søfartsmuseets Årbog 1943*; s. 72-102)
* Royal Danish Naval Museum website for Database > Avancerede > Set Skibstype to "Handelsskib" and Datering to appropriate dates> Søg (This works only if the language is set to Danish)
* Royal Danish Naval Museum - List of Danish Warships
* Royal Danish Naval Museum - Skibregister for individual ships record cards where they exist.

Xarici keçidlər
---------------


**Vikianbarda** **Asiya şirkəti** ilə əlaqəli mediafayllar var.

* At the Altar of Capitalism – Calvinist merchants in the Danish Asiatic Company in the 18th century
* The list of ships has been roughly copied from the Danish wikipedia article da:Asiatisk Kompagni where inline references can be found
Orta əsrlər zamanı Naxçıvan bölgəsində fəaliyyət göstərmiş böyük karvansaralardan biri də bəhs edilən dövrdə Ordubad rayonu ərazisində ticarət-iqtisadi cəhətdən yüksək inkişaf səviyyəsində olan Əylis şəhərindəki (indiki Yuxarı Əylis kəndi) karvansara idi.

Yuxarı Əylis kəndinin mərkəzində, hazırda "Bazar meydanı" adlanan yerdə orta əsrlər zamanı böyük ticarət mərkəzi olmuş, müxtəlif ölkələrdən gələn tacirlər burada alver etmişlər. Bazarda çoxlu dükanlar, dükanların altında zirzəmilər olmuşdur. Bu zirzəmilər anbar rolunu oynamış, kənar yerlərdən ticarət karvanları ilə gətirilən mallar bu anbarlarda saxlanılmışdır. Həmin anbarların çoxu indiyədək salamat vəziyyətdə gəlib çatmışdır. Zirzəmilər inşa edilərkən ağac, taxta materialından istifadə edilməmiş, kənddəki mədrəsədə olduğu kimi tavan daş və əhənglə ovalvari formada hörülmüşdür.

Bazarın cənub tərəfində iri həcmli (uzunu 40 m, eni 6 m, hündürlüyü 4 m) karvansara olmuşdur. Yerli əhalinin fikrincə, karvansara Səfəvi hökmdarı I Şah Abbas zamanında inşa etdirilmişdir. AMEA-nın müxbir üzvü H. Səfərlinin fikrincə qaynaqlarda verilən məlumatlarda göstərildiyi kimi 27 may 1680-ci ildə cümə axşamı günü Əylisli Musa bəyin nəvəsi Musa bəyin Əylis bazarının cənub tərəfində bünövrəsini qoyduğu karvansara bu karvansaradır. Şimal tərəfdən təxminən 6 metr hissəsi dağılan karvansaranın qərb və cənub divarları, həmçinin, zirzəmiləri indiyədək salamat vəziyyətdə qalmışdır. Zirzəmilərin tavanı atmasız düzəldilmiş, bişmiş kərpiclə tağvari şəkildə hörülmüşdür. Karvansaranın geniş həyəti, həyətin ətrafında təsərrüfat binaları, anbarlar, tövlələr var imiş. Kəndin yaşlı əhalisinin dediyinə görə karvansaranın həyətində müxtəlif istiqamətlərdən gələn ticarət karvanlarına məxsus 50–60 dəvə yatışa və yemlənərək dincələ bilirmiş.

Karvansaranın qərb divarında zirzəmiyə yük boşaltmaq üçün maili istiqamətdə, dairəvi, diametri təqribən 70 sm olan boru şəkilli yerlər olmuşdur. Yüklər bu yerlərdən zirzəmiyə buraxılmış, içəridəki adamlar həmin yükləri anbara yerləşdirmişlər. Bu yerlər də indiyədək qalmaqdadır. Əylisli Zəkəriyyənin yazdığına görə hazırda yarımuçuq vəziyyətdə olan bu karvansaranın dükan və bazarları da olmuşdur. Karvansara I Şah Abbas dövrünə (1587–1629-cu illər) — XVII əsrə aiddir.

Cənub tərəfdən Əylis şəhərinə daxil olan karvanlar "Qala qapısı" adlanan və gömrük məntəqəsi rolu oynayan yerdən keçib bu karvansaraya gedirdilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Акулисский З. Дневник. Еревань, Айастан, 1939. c. 122
2. ↑  Акулисский З. Дневник. Еревань, Айастан, 1939. c. 122
3. ↑  Səfərli H. Yuxarı Əylis kəndi: tarixi, abidələri. AMEA Naxçıvan Bölməsinin Xəbərləri,2007, N3, s. 11–17. s. 13–14

Mənbə
-----

* Hacıfəxrəddin Səfərli. Naxçıvanın türk-islam mədəniyyəti abidələri. Naxçıvan: "Əcəmi" Nəşriyyat Poliqrafiya Birliyi, 2017, 115 s.
8 il Uqandanı idarə etmiş İdi Aminin hakimiyyəti zamanı ölkədə 100-500 min arası vətəndaşın müxtəlif səbəblərdən öldürüldüyü təxmin edilir. İdi Amin hakimiyyəti ölkə tarixinin ən qaranlıq səhifələrindədir və bu baxımından asiyaların ölkədən qovulması barədə göstərişin sırf prezident tərəfindən verildiyi ehtimal olunmaqdadır..
**Asiyaların uqandadan qovulması** (*ing.* Expulsion of Asians from Uganda) — Uqanda prezidenti İdi Amin tərəfindən 1972-ci ilin avqust ayında ölkədə yaşayan Asiya kökənli şəxslərin Uqandadan deportasiya edilməsi barədə qərar qəbul etməsindən sonra baş vermiş proses. 1971-1979-cu ildə Uqandanı vahid güc formasında idarə etmiş və Qərb tərəfindən diktator olaraq qəbul olunan İdi Amin ölkə dəyərlərini və iqtisadiyyatını xilas etmək naminə Uqandadan yaşayan bütün asiya kökənli şəxslərə ölkədən çıxmaq üçün 90 gün vaxt vermişdir. Deportasiya kompaniyası əsasən Hindistandan gəlmiş və ölkədə ticarətlə məşğul olan qucaratlılara şamil olunmuşdur. Ümumiyyətlə, sözügedən qərardan sonra 80 minə yaxın şəxsin ölkədən məcburi çıxmaq məcburiyyətində qaldığı təxmin edilir.

Uqandada qalmasına icazə verilən əcnəbilərin bir çoxu mövcud qərardan sonra ölkəni könüllü tərk etməyə üstünlük vermişdir. İdi Amin korrupsiya hallarına qarşı mübarizə və xalqın təhlükəsizliyinin qoruması üçün asiyalıların deportasiya olunmasını zəruri hesab etmiş və bu addımı atması ilə *Uqandanı əsil sahiblərinə qaytardığını* fikirini müdafiə etmişdir.

Deportasiyalar nəticəsində ölkədən çıxmaq məcburiyyətində qalan şəxslərin 27.200 nəfəri keçmiş Böyük Britaniya müstəmləklərinə getmək məcburiyyətində qaldılar. 6.000 nəfər Kanada, 4.500 nəfər Hindistan və 2.500 nəfər mühacir Keniyaya sığınmışdır. Ümumilikdə asiyalılara məxsus olan 5.655 şirkət, təsərrüfat sahəsi, ticarət və iaşə obyektləri onlardan müsadirə olunaraq etnik baxımından yerli olaraq qəbul edilmiş vətəndaşlara paylanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ullman, Richard H.* "Human Rights and Economic Power: The United States Versus Idi Amin". Foreign Affairs. April 1978. 2015-04-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 October 2018. The most conservative estimates by informed observers hold that President Idi Amin Dada and the terror squads operating under his loose direction have killed 100,000 Ugandans in the seven years he has held power.
2. ↑  *Keatley, Patrick.* "Obituary: Idi Amin". The Guardian. London. 18 August 2003. 27 July 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 March 2008.
3. ↑  "1972: Asians given 90 days to leave Uganda". British Broadcasting Corporation. 7 August 1972. 29 October 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 October 2016.
4. ↑  *Srinivas, K.* "Hopes soar among Ugandan Asians as Idi Amin's dictatorial regime falls". India Today. February 28, 2014. 2020-05-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-16.
5. ↑  *Vashi, Ashish; Jain, Ankur.* "Gujaratis survived Idi Amin, fuelled East Africa's economy". The Times of India. October 22, 2008. May 8, 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: April 16, 2019.
6. 1 2  Jørgensen, 1981. səh. 285–290
Qazax Radiosu (Qazax Radiosu) — Qazaxıstan Respublikasının dövlət informasiya və əyləncə radio stansiyasıdır. Qazaxıstan Respublikası televiziya və radio verilişləri kompaniyasının tərkibinə daxildir.

Tarixi
------

1921-ci il 29 sentyabrda Qazaxıstanda Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının poçt və Teleqraf Xalq Komissarlığı tərəfindən qəbul edilmiş qərara əsasən təşkil olunmuşdur. 1921-ci ilin oktyabrında o zamanlar Qazaxıstanın paytaxtı olan Orenburqda fəaliyyətə başlayan radio verilişləri bütün ölkə ərazisini əhatə edirdi. 23 Mart 1927-ci ildə efirdə ilk dəfə qazax dilində verilişlər yayımlandı. 2012-ci il oktyabr ayının 1-dən Astanada yeni media mərkəzinə köçürülmüşdür. 

1950-ci illərdə Qazaxıstan radiosunda bəstəkar A. Esbayev musiqi redaktoru idi.

Xarici keçid
------------

* Qazax radiosunun rəsmi saytı
* «Қазақстан» РТРК» АҚ ресми веб-сайты

İstinadlar
----------



1. ↑  "QAZAQ RADIOSY". 2018-06-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-04.
2. ↑  Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
**Dəli Hüseyn Paşa** (ö. 1659) IV. Murad və I. İbrahim dönəmlərində iki dəfə, ümumilikdə 5 il Kaptan-ı dəryalıq, IV. Mehmed dönəmində də 28 fevral 1656 - 5 mart 1656 tarixləri arasında altı gün sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamıdır.

Həyatı
------

Hüseyn Paşa Bursanın Yenişehir kəndində dünyaya gəlmişdir. Osmanlı sarayına odun işləri ilə maraqlansın deyə alınmışdır. Səfəvi şahı tərəfindən göndərilən və qırılması mümkün olmayan kamanı qırması ilə sarayda məşhurlaşdı. Əndərunda, saray ağaları bölməsində təhsil almışdır.

1632 tarixində Kaptan-ı dəryalığa gətirilmişdir. Bir müddət sonra başlayan İrəvan Səfərinə kaptan-ı dərya olaraq qatıldı. İrəvan qalasının fəthindən sonra Azərbaycana edilən hücumlarda iştirak etmişdir. Səfəri dönüşü 1635 tarixində Misir Bəylərbəyi təyin edildi və 2 il bu vəzifədə qaldı. Daha sonra İstanbula çağrıldı və Anadolu Bəylərbəyi təyin olundu.

Sultan IV. Muradla bərabər Bağdad səfərinə qatıldı. Mühasirə müddətində 2 qalanı zəbt etdi və Bağdadda yaranan qarışıqlığı yatırdı. Sultan IV Murad bu uğurları səbəbi ilə Hüseyn Paşanı qübbə vəziri elan etmiş, 1639 tarixində sədarət vəkili təyin edilmişdir. Sultan I. İbrahimin taxta keçməsi ilə yenidən kaptan-ı dəryalığa gətirildi. Qara dəniz ticarətinə mane olan rus-kazak quldurları səbəbi ilə Qara dəniz səfərinə çıxdı və 30 quldur gəmisini zərərsizləşdirərək İstanbula göndərmişdir. Daha sonra ard-arda 1641 tarixində Özi, 1642 tarixində Bosniya və 1644 tarixində Budin bəylərbəyi təyin edildi. Nəhayət 1646 tarixində Hanya Mühafizəçiliyinə təyin edildi. Döyüşlərdə göstərdiyi cəsarəti ilə dəli ləqəbi almış, qışda Krit adasına hücuma keçmişdir. Bu səfər zamanı resmo və Sivrihisar qalaları başda olmaqla bir çox şəhəri ələ keçirmişdir. Qan və barıtla dolan Resmo qalasını təmir etdirmiş, şəhərdəki kilsələrdən birini məscidə çevirərək ibadətə açmışdır.

İstanbula döndükdən sonra Rumeli Bəylərbəyliyinə təyin edildi. Ancaq özündən sonra sədrəzəmliyə gətirilən Körpülü Mehmed Paşa tərəfindən rəqib olaraq görülmüş və Yedikule (Yediqüllə) zindanlarına həbs olundu. 1659 tarixində orada boğdurularaq edam edildi.
**İti cıq** — Şimal yarımkürəsində tundradan tropiklərədək nəmişli yerlərdə rast gəlinir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 30-100 sm və daha çox olan bozumtulyaşıl
rəngli, sıx çimli bitkidir. Çoxsaylı gövdələri yumru, özəklidir.qaqaş qahraman
Uzunluğu təxminən gövdəsinə bərabər olan silindrik formalı nazik
yarpaqları, bərk, ucları isə iti tikanlıdır. Yanlardan çıxan qonur-mixəyi
və ya mixəyi rəngli çiçəkqrupu sıxılmış oval şəkilli süpürgəvaridir.
Budaqcıqların ucunda 2-5 çiçək yerləşir Çiçəkyanı yarpağın ucu tikanlı,çiçəkqrupundan hündürdür. May-sentyabr aylarında çiçəkləyir və
meyvə verir.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

İti cıq kserofil coğrafi tipinin Aralıq dənizi
sinfinə və qrupuna aiddir.
Atlantik Avropa və Aralıq dənizi ölkələrində, Şimali İran və Qafqazda
yayılmışdır.
Azərbaycanda iti cıq Abşeron, Samur-Dəvəçi, Kür-Araz və Lənkəran
ovalıqlarında aranda bitir.

Ekoloji qrup və bitdiyi yerlər
------------------------------

Halomezofitdir, psammofit-litoral
bitkilik tipində rast gəlir. Əsasən dəniz kənarı zolaqlarda, nəmli, şoran,
qumsal yerlərdə çox vaxt edifikator rolunu oynayır. Xəzərin sahillərində
cəngəllik əmələ gətirir.

Kimyəvi tərkibi
---------------

Flavonoidlərlə zəngindir.

Təsiri və tətbiqi
-----------------

Xalq təbabətində tətbiq edilir. Diuretik təsirə
malikdir, sidik kisəsi və qadın xəstəliklərində, eləcə də ishal zamanı
istifadə olunur.

İstifadə olunan hissələri
-------------------------

Müalıcə məqsədi ilə bitkinin çiçəkləri və
meyvələri istifadə edilir.

İstifadə formaları
------------------

Dəmləmələr.

Digər faydalı xüsusiyyətləri və istifadəsi
------------------------------------------

Alçaq çəpərlərin
qurulması üçün istifadə olunur. Gövdələrindən həsir toxunur.

İstinadlar
----------

1. Mehdiyeva N.P. «Azərbaycanın dərman florasının biomüxtəlifliyi». Bakı, 2011

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q2094325
* Wikispecies: Juncus acutus
* APDB: 160745
* APNI: 98298
* ARKive: juncus-acutus
* Calflora: 10027
* eFloraSA: Juncus\_acutus
* EoL: 632799
* EPPO: IUNAC
* FloraBase: 1175
* FNA: 220006978
* FoIO: JUNACU
* GBIF: 2701632
* GRIN: 447103
* iNaturalist: 77550
* IPNI: 442636-1
* IRMNG: 11276066
* ISC: 115022
* ITIS: 39246
* IUCN: 164329
* NBN: NBNSYS0000002227
* NCBI: 308385
* NSWFlora: Juncus~acutus
* NTFlora: 24669
* NZOR: 52b006d5-56f7-47da-837b-3a3f32bcc4f7
* NZPCN: 3327
* PfaF: Juncus acutus
* Plant List: kew-314275
* PLANTS: JUAC2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:442636-1
* Tropicos: 16900118
* VicFlora: e80381d8-e99e-495c-8eca-c2983e60f37c
* WoI: 681
* WFO: wfo-0000775729
* WoRMS: 394966

 |

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 325.
**İtidişli armud** (*lat.* Pyrus acutiserrata) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin armud cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Cənubi Zaqafqaziyada, Qafqazda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Alçaqboy ağacdır. Cavan budaqları bozumtul-qonur qabıqlı, bəzən nazik iynələrlə qurtarır. Yarpaqları dərili, enli-lansetvari, uzunluğu 5-8 sm, eni 2-3 sm, uzun, pazşəkilli bünövrəli, kənarları iti dişli, ucu vəzicikli, bəzən kənarları bütövdür. Cavan yarpaqların üstü yapışqanlı tükcüklü, alt tərəfi keçəli tükcüklü, meyvəvermə dövründə üstü parlaq, yaşıl, çılpaq, alt tərəfi keçəli olur. Yarpaqları xallı-keçəli, nisbətən çılpaq, saplaqları nazik keçəli, uzunluğuna görə yarpaq ayasının yarısına bərabər və ya ondan qısadır. Tumurcuqları yumurtavari-konusvari, seyrək tükcüklü, pulcuqludur. Çiçəkləri çox xırda, sıx tükcüklü çiçək saplağında yerləşir. Kasacığın hissələri üçkünclü və ya uzunsov-üçkünclü, keçəli tükcüklüdür. Ləçəkləri əks-yumurtavaridir. Erkəkcikləri 20, stilodiləri 3-dür. Meyvələri uzunluğu 2-3,5 sm olan, tükcüklü meyvə saplaqlarında yerləşir. Tək və ya qalxanlarda, armudşəkillidən şarşəkilliyədək, kasacığın qalan hissələri ilə yuxarıya qalınlaşmışdır. Toxumları hamar, qonur, qabarıqdır.

Ekologiyası
-----------

Çöl və bağların ətrafında, dəniz səviyyəsindən təxminən 450 m hündürlükdə bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Zəngəzur rayonunda, Qarabağ dağlarının cənub hissəsində, kəndlərin ətrafında, otlaqların arasında və yarpaqlı meşələrdə bitir.

İstifadəsi
----------

Dekorativ bitkidir. Aşbazlıq işlərində, povidla, pasta, meyvə şərabı, alma şərabı, sərinləşdirici içkilər və kvas üçün cövhər kimi geniş istifadə olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17237954
* Wikispecies: Pyrus acutiserrata
* EoL: 635941
* GBIF: 5362556
* IPNI: 934032-1
* IRMNG: 10453079
* IUCN: 64133731
* Plant List: rjp-15715
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:934032-1
* WFO: wfo-0000987853

 |
Итальянский лёд
**İtalyansayağı buz** — soyuq desertdir.

Hazırlanması
------------

Bu buzu hazırlamaq üçün sirop smesindən və meyvəli puredən istifadə olunur. Bunu hazırlamaq üçün müxtəlif növ sirop və meyvədən istifadə etmək olar. Buz üçün lazım olan bütün komponentlər adrıcıl olaraq blenderə qatılır və pure halına salınır və bundan sonra onu soyuducuya qoyulur. İtalsayağı buzun miqdarı ona əlavə edəcəyimiz məhsullardan asılıdır. Bəzən "hurman italsayağı buz" adına rast gəlirik. Onun italiyansağı buzdan fərqi onun hazırlamasında iki məhsuldan istifadə edilir. Həmçinin ona albalı, kokos, limon şirəsi əlavə edilir. Bununla yanaşı şokolad ,portağalda əlavə edilə bilər.

İtalyan buzu Filadelfiyada "su buzu" olaraq da tanınır. İtalyan buzu kimi su buzu da eyni şəkildə İtalyan immiqrantlar tərəfindən Filadelfiyada qranitadan alınmışdır.

Xarici keçidlər
---------------

* İtalyansağı buzun resepti [*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

* Desert
* Tiramisu

İstinad
-------

1. ↑  U. S. Food and Drug Administration, CFR — Code of Federal Regulations Title 21 Arxivləşdirilib 2007-06-08 at the Wayback Machine Accessed 9 June 2011.
2. ↑  "What's in the Ice Cream Aisle Arxivləşdirilib 2018-02-26 at the Wayback Machine İnternational Dairy Foods Association. Retrieved 2016–10-20.
3. ↑  Bienenstock, David (August 20, 2015). "The Best Italian Ice Is Frozen in Time" Arxivləşdirilib 2016-11-15 at the Wayback Machine
4. ↑  "The History of Handmade Italian Ice Cream". 2019-05-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-30.
**Ötəmiş Hacı ibn Mövlanə Məhəmməd Dosti** — XVI əsr tarixçisi.

Həyatı
------

Ötəmiş Hacının Mövlanə Məhəmməd Dosti adlı bir şəxsin oğlu olub, Xarəzmdə hökmdarlıq edən Şibanlılardan Yadigar xan sülaləsinin
xidmətində olmuş olduğu və hətta onlara vəzirlik etdiyini də öz ifadəsindən anlaşılır.

XVI əsrdə Qızıl Orda sarayının katibi Ötəmiş Hacı Çingiz xan və onun hakimiyyətdə olan sülaləsindən bəhs edən "Çingiznamə" əsəri ilə tanınıb.

Ötəmiş Hacının "Çingiznamə"si Qızıl Orda dövləti haqqında günümüzə qədər gəlib çatmış ən əsas mənbələrdən biri hesab olunur. Çağatayca XVI əsrdə qələmə alınmış əsərdə Qızıl Orda dövlətinin hökmdarları, siyasi idarəetmə sistemi və sosial-mədəni vəziyyət haqqında geniş bilgi verilir.

Ötəmiş Hacının "Çingiznamə" adlı əsəri Azərbaycan, Qazax, Yapon və Türk dillərinə tərcümə olunaraq nəşr olunub.

Əsər AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun direktor köməkçisi Mehman Həsən və Nəsimi adına Dilçilik İnstitutun doktorantı Dilbər Türksoy tərəfindən tərcümə olunaraq nəşrə hazırlanıb və "Qələm" nəşriyyatında çap olunub.

Qızıl Orda dövləti haqqında aparılan araşdırmalarda əsas qaynaq kimi istifadə olunan "Çingiznamə"nin Daşkənd və Orenburq nüsxələri mövcuddur. Hazırda çap olunan əsər Daşkənd nüsxəsidir. Bu nüsxə ilk dəfə 1992-ci ildə Qazaxıstanda, 2008-ci ildə Yaponiyada, 2009-cu ildə isə Türkiyədə nəşr olunub.

"Çingiznamə"də Batı xandan başlayaraq Toxtamış xan dövrünə qədərki hadisələrlə bağlı önəmli məlumatlar yer alıb. Əsərdəki rəvayətlərin bir çoxu tarixi qaynaqlarındakı məlumatlarla üst-üstə düşür. Bütün bunlar "Çingiznamə"nin önəmli tarixi mənbə kimi əhəmiyyətini artırır. Ötəmiş Hacı əsərdə Qızıl Ordada İslamın qəbulu ilə bağlı məsələyə də toxunur.

Ötəmiş Hacının əsərlərindən biri də "Tarixi-Dost sultan"dır. Bu əsər 1550-ci ildə ərsəyə gəlib. İş sultanın (?-1558) tapşırığı ilə yazıldığı bilinir.

İstinadlar
----------