recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Bordo (dəqiqləşdirmə).

**Bordo** - Fransanın cənub-şərqində, Akvitaniyada şəhər, Jironda departamentinin inzibati mərkəzi. Əhalisi 250,8 min (2008). Biskay körfəzindən 97 km aralıdır. Haronna çayı mənsəbində mühüm dəniz portu. İri nəqliyyat qovşağı. Beynəlxalq aeroport. Parislə dəmiryol əlaqəsi var. Dünyanın şərabçılıq paytaxtlarından biri hesab olunur.

Tarixi
------

E.ə. III əsrdən Burdiqala adı ilə kelt tayfalarından biri olan bituriqlərin əsas şəhəri kimi məlumdur. E.ə. 56-cı ildə romalılar tərəfindən tutulmuş, Roma əyaləti Transalp Qalliyasının tərkibinə qatılmış, e.ə. 28-ci ildən Roma əyaləti Akvitaniyanın (eramızın 297-ci ilindən 2-ci Akvitaniya əyaləti) paytaxtı olmuşdur. Təqrubən 250-300-cü illərdə yenidən qurulmuş və möhkəmləndirilmişdir. 408-ci ildə vandallar və svevlər Bordonu qarət etmiş, 413-cü və 418-ci illərdə şəhər vestqotlar tərəfindən tutulmuşdur. 507-ci ildə Bordo Frank dövlətinə birləşdirilmişdir. Bordo 628-ci ildə basklar tərəfindən işğal olunmuş və Qaskon hersoqluğuna qatılmışdır. 778-ci ildən Karolinqlərdən asılı olan Akvitaniya krallığının paytaxtı idi. 857-ci ildə Bordo normanların hakimiyyətinə keçmişdir. Şəhər 911-ci ildə yenidən Qaskon hersoqluğuna qatılaraq onun paytaxtı olmuşdur. 1058-ci ildə Qaskon ilə birlikdə Akvitaniya hersoqluğuna birləşdirilmişdir. Bordo 1137-1152-ci illərdə Fransa krallığına, 1154-cü ildə İngiltərəyə tabe idi. 1235-ci ildə Bordo şəhər statusu almışdır. XIV əsrin əvvəllərində Bordo iri ticarət (şərab ixracı, əsasən İngiltərəyə) və sənətkarlıq mərkəzinə, həmçinin yarmarkaların keçirildiyi yerə çevrilmişdi. 1453-cü ildə Fransa krallığının mülkiyyətinə keçdikdən sonra şəhər mühüm iqtisadi mərkəz kimi qalmışdı. XVI-XVIII əsrlərdə Bordo Fransanın xarici ticarətində və müstəmləkəçilik siyasətində mühüm rol oynamışdır.

Qardaş şəhərlər
---------------

* Bakı, Azərbaycan
* Ankara, Türkiyə

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Bordo*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Bordeaux city council website

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  répertoire géographique des communes. Institut national de l'information géographique et forestière.
3. ↑  Populations légales 2020. Fransa Statistika və İqtisadi Araşdırmalar üzrə Milli İnstitutu, 2022.
4. 1 2 3 4 5  Base officielle des codes postaux. La Poste, 2018.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Fransa ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Toxtamış** (1342?-1405-08?, Tümen yaxını, Qərbi Sibir) Tatarca:*Тухтамыш/Tuqtamış)* 1380-96-cı illər arasında Qızıl Orda xanı. Ağ Orda və Göy Orda xanlıqlarını Qızıl Orda dövləti altında birləşdirmişdir. Çingiz xanın ən kiçik nəvəsi Orda xanın soyundan gəlir.

Hakimiyyəti
-----------

thumb|right|300px|Vasili Smirnovun Toxtamışın Moskovanın mühasirəsi adlı tablosu
Cuçi xanin oğullarından Toğay Teymur xan soyundan gələn Manqışlaq hakimi Tuy Xocanın oğludur. Ağ Orda hökmdarı Urus xan atasını öldürdüncə Səmərqəndə gedərək Əmir Teymura sığındı (1375). Teymurdan aldığı dəstəklə 1375-ci ildən başlayaraq öncə Ağ Orda hökmdarı Timur Məliki məğlub edərək hakim oldu. Mamay xanın Kulikovo döyüşündə məğlub olmasından istifadə Toxtamış özünü xan elan edərək Ağ Orda ilə Qızıl Ordanı birləşdirdi. 1382-ci ildə Moskvanı yandıran Toxtamış rusların bir daha güclənməsinin qarşısını aldı. Balxaş gölündən Litvayacan uzanan dövlətin hakimi oldu.

Toxtamış-Teymur savaşları
-------------------------

Bu uğurlardan sonra Qızıl Orda dövlətini əvvəlki sərhədlərinə qovuşdurmaq məqsədiylə Teymura bağlı olan Xarəzmi geri istədi. Bu istəyi onun Teymurla aralarının pisləşməsinə səbəb oldu. 1387-ci ildə 50000 əsgərlə Azərbaycana hücuma keçdi. 200.000 əsirlə geri qayıtdı. 1387-ci ildə, Teymurun çıxdığı qərb səfərindən yararlanaraq onun oğlu Ömər Şeyxi məğlub edib bütün Mavəraünnəhri yağmaladı. Ancaq ağır keçən qışa görə qayıtmağa məcbur oldu. Toxtamış, Məmluk sultanı Bərkuka elçiler göndərərək Teymura qarşı onunla ittifaq bağladı. Əmir Teymur həmin il Qızıl Ordaya hücum edərək Timur Qutluq xanı taxta gətirdi.

Hakimiyyət uğrunda müharibə
---------------------------

Toxtamış xan hakimiyyətə qayıtmaq üçün Vitautasdan kömək aldı. 1399-cu ildə Vorskla çayı döyüşündə məğlub olaraq qaçdı. Timur Qutluq xan və Edigey Qızıl Ordanın hakimiyyətini ələ aldılar. Toxtamış isə 1406-cı ildə öldürüldü. O Monqol yazısı ilə pul buraxan son hökmdardır.

Ailəsi
------

Toxtamış xan Edigeyin bacısı ilə evlənmişdi. Övladları:

* Cəlaləddin xan
* Kərimberdi xan
* Köbək xan
* Qədirberdi xan
* Cabbarberdi xan
* Seyid Əhməd xan
* Canikə xanım - Edigey ilə evlənmişdi.
* Canikə Sulxan xanım
* Sentyak xan

1380-ci ildə isə Mamay xanın dul arvadı Tulunbəy xanım ilə evlənmişdi.

Xarici keçidlər
---------------

* Altın Ordu Hanı Toktamış'ın Bik Hâcî Adlı Kişiye Verdiği 1381 Tarihli Tarhanlık Yarlığı-Dr. A. Melek Özyetgin
**Maraqların cəmlənməsi** — mahiyyəti siyasi şəxslər üçün ictimai tələb və tələblərin müxtəlifliyinin inteqrasiyası, sistemləşdirilməsi və koordinasiyası olan cəmiyyətin siyasi sisteminin funksiyası. Bu prosesin nəticəsi alınan siyasi kurs, qəbul edilmiş siyasi proqram və s. şəklində ifadə olunur.

Terminin ortaya çıxması Amerikalı politoloq Qabriel Almondun klassik əsərləri ilə əlaqələndirilir. Onun fikrincə, ictimai maraqların birləşdirilməsinin həyata keçirilməsi həm şəxsi, hami / müştəri əlaqələrinə, həm də siyasi partiyalar (demokratik idarəetmə formaları üçün səciyyəvidir) və ya hərbi-bürokratik qruplar tərəfindən həyata keçirilə bilən institusional mexanizmlərə həvalə olunur. avtoritar dövlətlər üçün tipikdir).

Həmçinin bax
------------

* Maraqların ifadə edilməsi

İstinadlar
----------

1. ↑  *Козлихин И. Ю.* Агрегация интересов // Политология. Учебник. Science. «Проспект». 2015. 97. ISBN 9785392197019.
2. ↑  Агрегация интересов // Новейший политологический словарь. Ростов н/Д: «Феникс». авт.-сост. Д. Е. Погорелый, В. Ю. Фесенко, К. В. Филиппов. 2010. 15–16. ISBN 978-5-222-16671-0.
**Qazaxıstan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Almatı Akademiyası** (*qaz.* Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Алматы академиясы) — Qazaxıstanın ali təhsil müəssisəsi, polis bölmələrində cinayətkarlıqla mübarizə və kadr idarəçiliyinin aktual problemləri üzrə tətbiqi elmi araşdırmalar aparan ölkənin ən böyük elmi mərkəzi.

Tarixi
------

Qazaxıstan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Akademiyası, ölkə Hökumətinin 1 iyul 1999-cu il tarixli Fərmanı ilə Respublika Daxili İşlər Nazirliyinin Almatı hüquq və Almatı texniki institutlarının bazasında yaradıldı. Qazaxıstan Respublikası daxili işlər orqanlarının 1998-2005-ci illər üçün departament təhsilinin təkmilləşdirilməsi və inkişafı Proqramına uyğun olaraq Qazaxıstan. Almatı Akademiyasının ad günü 23 iyul 1956-cı il tarixində Almatı Orta Xüsusi Polis Məktəbinin qurulduğu gündür. 

Qazaxıstan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin 11 iyun 2002-ci il tarixli 407 nömrəli əmrinə əsasən Akademiyada üç institut yaradıldı: Daxili İşlər Müdirliyinin rəhbərliyini yetişdirən bir institut; orta ixtisas təhsili əsasında hüquq institutu; tədqiqat institutu. Qazaxıstan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Almatı Hüquq Kollecinin yenidən qurulmasından sonra Qazaxıstan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Akademiyası Hüquq İnstitutunun Xüsusi Fakültəsi təşkil edildi. Qazaxıstan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Akademiyası. Xüsusi fakültə 2012-ci ilin sentyabr ayında yenidən təşkil edildi və Qazaxıstan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Almatı Akademiyasının Texniki Fakültəsi yaradıldı. Bu anda Qazaxıstan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Almatı Akademiyasında "Əməliyyat-İstintaq", "İstintaq-Kriminalist", "Əməliyyat-Məhkəmə", "İnzibati-Hüquq" və "İnformasiya Sistemləri" ndə məşq edirlər. "ixtisaslar.

Rəhbərlik
---------

* 1999-2000 — Beysenov A. M.
* 2000-2002 — Kabdenov Talap Kabdenoviç
* 2002-2009 — Erkenov Serik Eszhanoviç
* 2009-2010 — Kenjetaev Can Tabildinoviç
* 2010—2019 — Talqat Askaroviç Kulibayev
* 2019—2021 — Smailov Ömerbay Xoziyaşeviç

İstinadlar
----------

1. ↑  Академия МВД РК // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
2. 1 2  *Пресс-служба МВД РК.* "Академия МВД РК" (rus). 2006-11-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 августа 2008.
**Abdullayev Mehdi Kamal oğlu** (26 iyul 1980, Bakı) — Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi nazirinin müşaviri, hüquq elmləri doktoru.

Həyatı
------

Mehdi Abdullayev 1980-ci il iyul ayının 26-da Bakı şəhərində, Azərbaycanın xalq yazıçısı, Azərbaycan Dillər Universitetinin rektoru, akademik Kamal Abdullanın və AMEA-nın Şərqşünaslıq İnstitutunun direktoru, akademik Gövhər Baxşəliyevanın ailəsində dünyaya gəlib.

Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini və Azərbaycan Dillər Universitetinin Tərcümə fakültəsini bitirib.

Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyində aparıcı mütəxəssis, İstintaq idarəsində müstəntiq işləyib. AMEA İnsan Hüquqları İnstitutunda çalışıb. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında müəllim, baş müəllim, dekan müavini olub.

2005-ci ildə "Cinayət prosesində insan hüquqlarının müdafiəsi: Avropa Şurasının standartları və Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib.

2009-cu ildə Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru vəzifəsinə təyin olunub.

5 iyun 2009-cu ildə Dağlıq Qarabağ Bölgəsinin Azərbaycanlı İcması İctimai Birliyinin birinci qurultayında İcmanın Əlaqələndirmə Şurasının sədri seçilib.

2010-cu ilin aprel ayından 2016-cı ilə qədər Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru vəzifəsində çalışıb.

2016–2019-cu illərdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının humanitar və sosial məsələlər üzrə prorektoru olub.

2017-ci ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək hüquq elmləri doktoru elmi dərəcəsi alıb.

2020-ci ilin fevral ayında Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi nazirinin müşaviri təyin edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kamal Abdulla ilə Gövhər Baxşəliyevanın oğlu elmlər doktoru oldu". 2021-11-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-19.
2. ↑  Nazir Kamal Abdullanin oglunu musavir teyin etdi[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* Universitetimizin beynəlxalq əlaqələrini daha da genişləndirmək fikrindəyik (Mehdi Abdullayevlə müsahibə)
**Qazaxıstanın gerbi** — 4 iyun 1992-ci ildə qəbul edilib. Gerbin müəllifləri Jandarbek Məlibekov və Şota Vəlixanovdur. Final mərhələsində gələcək gerbin təxminən 245 ideya və 67 təsvir layihəsi iştirak edirdi. 1992-ci ilə qədər, Qazaxıstanın gerbi bütün digər keşmiş müttəfiq sovet respublikalarının gerbinə oxşar idi.

Xülasə
------

Emblem Tibet *Yel Atı* simvoluna oxşadılaraq, mifik atların qanadlarının köməyi ilə tənzimlənən alaçığın üst hissəsindəki günbəzə oxşar *şanırakın* (*qaz.* Шаңырақ, şañıraq; daha çox rus transkripsiyası ilə *rus.* Шанырак təsadüf olunur) təsviridir. Emblemin dairə forması həyat və əbədiyyət rəmzidir. *Şanırak* ailə rifahı, sülh və əmin-amanlıq rəmzidir.

Qazax şanırakına çox oxşar dizayn qonşu ölkə olan Qırğızıstan bayrağında istifadə edilir. Bu Qırğızıstanda *tündük* kimi tanınır.

Qazaxıstan Respublikasının milli emblemi iki rəngdən ibarətdir: qızılı və mavi. Qızılı rəng Qazax xalqının işıqlı, aydın gələcəyinə uyğundur, mavi rəng isə sülh, həmrəylik, dostluq və birliyi təcəssüm etdirir.

Ölkənin adı qazax dilində (*qaz.* ҚA3AҚCTAH) gerbin aşağı hissəsində təsvir olunub.

Həmçinin bax
------------

* Qazaxıstan SSR gerbi
* Qazaxıstan bayrağı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Қазақстан Республикасының Мемлекеттiк Елтаңбасы". 2015-03-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-24.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Qazaxıstan gerbi*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

| ⛭Qazaxıstan mövzularda |
| --- |
| 
Gerb • Bayraq • Himn • Dövlət quruluşu • Konstitusiya • Parlament • İnzibati bölgü • Coğrafiya • Şəhərlər • Paytaxt • Əhali • Dillər • Tarix • İqtisadiyyat • Kənd təsərrüfatı • Energetika • Valyuta • Mədəniyyət • Din • Kinematoqraf • Ədəbiyyat • Musiqi • Bayramlar • İdman • Təhsil • Elm • Nəqliyyat • Turizm • Poçt (tarixi və markaları) • İnternet • Silahlı qüvvələr • Xarici siyasət

**Portal "Qazaxıstan"**
 | Qazaxıstan |
**RKO Pictures** (*Radio-Keith-Orpheum* abbreviaturasından) *—* klassik Hollivudun beş böyük studiyası içərisində ən sonuncu açılmışı və dövriyyəsi baxımından ən kiçiyi olan studiya.

Şirkət 1928-ci ilin oktyabr ayında Cozef Kennedinin kinostudiyasının (Film Booking Office of America, qısaca FBO) və Keith-Albee-Orpheum kinoteatrlar şəbəkəsinin birləşməsi nəticəsində quruldu. Birləşdirmə təşəbbüskarı kimi *Radio Corporation of America* adlı korporasiyanın başçısı David Sarnoff çıxış etdi, onun sərəncamında səsli filmə olan patent var idi. Sarnoff bu yenilikçi texnologiyanı inkişaf etdirmək üçün studiyadan istifadə etməyi planlaşdırırdı.

RKO-nun film bazarında əsas oyunçu kimi nüfuzu yarı rəngli "Rio Rita" (1929) müziklı və gənc Selznikin prodüser olduğu 1933-cü il tarixli "Kinq Konq" macəra filmi ilə möhkəmləndi. 1930-1940-cı illərdə RKO-nun Amerika film bazarındakı payı 9-10% ətrafında dəyişirdi.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | IMDb |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) · Universalis |
| Normativ yoxlama | BNF: 131943112 · ISNI: 0000 0001 0501 3829 · LCCN: n50082580 · SUDOC: 035522038 · VIAF: 157264654 · WorldCat VIAF: 157264654 |
Gürcüstan istehsalı olan 122 mm-lik "RS-122" reaktiv yaylım atəş sistemi
**RS-122** Gürcüstan istehsalı olan 122 mm-lik mobil Reaktiv Yaylım Atəş Sistemidir. 2011-ci ildən konstruksiyasının inkişafına başlanılmış və 2012-ci ilin fevral ayında kütləvi istehsalına başlanıışdır. RS-122, SSRİ istehsalı olan BM-21 Qrad Reaktiv Yaylım Atəş Sisteminin çox dəyişdirilmiş və inkişaf etdirilmiş bir versiyasıdır. Əsas xüsusiyyətləri, zirehli ekipaj kabinəsinə (MRAP və BAE Caiman'dan detallar istifadə edilərək), inkişaf etdirilmiş atəş sisteminə və operativ məsafə müəyyən edə bilmək xüsusiyyətləridir. Texnika, dövlətə məxsus olan "Delta" Elmi-Texniki Mərkəzində yaradılmışdır.

İstehsalçı ölkə:  Gürcüstan

İstehsalçı firma: State Military Scientific-Technical Center "Delta" ("Delta" Dövlət Hərbi Elmi-Texniki Mərkəzi)

Tip: Reaktiv yaylım atəş sistemi

İstehsal tarixi: 2012 – davam edir

Xidmətə giriş ili: 2012 – günümüzə

İstehsal sayı: 50 ədəddən çox

Lülə diametri: 122 mm

Lülə sayı: 40 ədəd

Doldurulma: 7 dəqiqə

Qalxma bucağı: 0º... +60º

Üfüqi tuşlama bucağı: –80º... +120º

Məhvetmə radiusu: 145.000 m²

Salvo Atış müddəti: 20 saniyə

Minimal atəş məsafəsi: 1 km

Maksimal atəş məsafəsi: 45 km

Şassi: KrAZ-6322

Ağırlıq: 20 ton

Uzunluğu: 8.5 m

Eni: 2.7 m

Hündürlüyü: 3.3 m

Konfiqurasiya: 6x6

Mühərrik: YaMZ-238DE2 V8 dizel

At gücü: 330

Maksimal sürət: 70 km/saat

Mənzili: 500 km

Müdafiə: STANAG 4569 level 2

Gürcüstan istehsalı olan 122 mm-lik "RS-122" reaktiv yaylım atəş sistemi
**Rəşad Amed** (d. 24 yanvar 1975, Belaqorsk rayonu Ukrayna – 15 mart 2014, Belaqorsk rayonu Ukrayna) — Krım tatarı əsilli siyasi aktivist və xalq qəhrəmanı.

Həyatı
------

24 yanvar 1975-ci ildə Ukraynanın Belaqorsk rayonunda dünyaya gəlmişdir. 15 mart 2014-cü ildə Rəşad Amedin cəsədi polislər tərəfindən Krım paytaxtının 60 kilometr şərqində, Belaqorsk rayonunun Zemlianiçne kəndi yaxınlığındakı bir meşədə tapılmışdır. 18 mart 2014-cü ildə Simferopol şəhərindəki Abdalı müsəlman qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Rəşad Amed 3 mart 2014-cü ildə yalnız başına Krımın işğalına görə rus birliklərinə qarşı etiraz nümayişi başlatdı. Simferopol şəhərindəki Lenin meydanında Krım Nazirlər Şurası qarşısında etdiyi etiraz zamanı Krımın özünümüdafiə dəstələrinə aid hərbi geyim daşıyan 3 naməlum şəxs qaçırılmışdır.

Ölümündən 3 il sonra 18 may 2017-ci ildə Ukrayna Qəhrəmanı Qızıl Ulduz ordeni verilməsi qərara alındı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Killing of Crimean Tatar Activist Raises Fears in Community". wsj.com. 3 may 2018. 18 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "A Tatar's Death Chills Those Who Suffered Under Russia Before". 22 mart 2014. 18 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Zarina Ametova: «Men tek bir şey– aqayımnıñ cellâtlarını tapqanlarını isteyim". ktat.krymr.com. 2021-10-27 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  "Ukraynanın Qəhrəmanı Qızıl Ulduz ordeni". 24 oktyabr 2017. 18 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
**Milli Sənət Qalereyası** (*ing.* National Gallery of Art) - ABŞ-nin Vaşinqton şəhərində yerləşən muzey, rəsm qalereyası. Milli Sənət Qalereyasının indiki direktoru Erl Poveldir. MSQ-nin binası 1938-ci ildə ABŞ Konqresi tərəfindən inşa edilmişdir. 1940-cı ildən etibarən Milli Sənət Qalereyasına dünyanın müxtəlif yerlərindən dəyərli tarixi abidələr, heykəllər və rəsm əsərləri gətirilməyə başlandı. Andrey Mellonun şəxsi kolleksiyasını muzeyə bağışlaması MSQ-nin arxivini daha da zənginləşdirmişdir. Hal-hazırda Milli Sənət Qalereyasında 2000-dən çox heykəl, rəsm əsəri, dekorativ sənət əsərləri saxlanılır.

Milli Sənət Qalereyası

Ədəbiyyat
---------


Vikianbarda ***Milli Sənət Qalereyası*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* David Cannadine, *Mellon: An American Life*, Knopf, 2006, ISBN 0-679-45032-7



1. 1 2 3  National Gallery of Art // Union List of Artist Names (ing.).
2. ↑  Highlights of the History of the National Gallery of Art.
3. ↑  United States. Congress // Union List of Artist Names (ing.).
4. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
5. ↑  .
Bu məqalə içərisində Fucivara soyaddır. 

**Fucivara no Kamatari** (藤原 鎌足?, 614[…] – 14 noyabr 669) – Asuka dövründə yaşamış yapon siyasətçi, Fucivara klanının qurucusu. Onun qurduğu klan əsrlər boyunca Yaponiya imperatorluq sarayında öz təsirini qorumuşdur. Tayka islahatının keçirilməsində vacib rol oynamış, Yaponiyada mərkəzi dövlətin qurulmasında iştirak etmişdir.

Həyatı
------

Əsl soyadı Nakatomi, adı isə Kamako olmuşdur. Mənsub olduğu Nakatomi klanı əslində şintoizm rahibliyi funksiyalarından məsul idi. Kamatari Monobe klanı ilə birlikdə buddizmin Yaponiyada yayılmasına qarşı çıxmış və buddizmin böyük dəstəkçisi olan Soqa klanı ilə mübarizə aparmışdır. Şahzadə Nakano Oe (daha sonra İmperator Tenci) ilə birlik olan Kamatari sarayda güclü nüfuza malik olan Soqa no İruka və Soqa no Emişini öldürmək planı qurmuşdur.

645-ci ildə Koreya nümayəndəliyini qəbul etmələrindən faydalanan Şahzadə Nakano Oe və Kamatari İruka ilə Emişini öldürmüşdürlər. Həmin il İmperator Kotoku taxta çıxmış və Kamatarini daxili işlər naziri təyin etmişdir. Kamatari bu vəzifədən istifadə edərək ölkədə Tayka islahatını keçirmişdir. Nüfuzlu şəxslər saraya çağırılmış və mütləq monarxiya doktrini elan edilmişdir. İslahat çərçivəsində evlərin qeydiyyatı, əkin üçün yararlı torpaqların siyahıyaalması, keşişləri nəzarət etmək üçün qaydalar kimi yeniliklər gətirilmişdir.

### Son illəri

İmperator Tencinin taxta çıxmasından sonra Kamatari mövcud qanunları da sistemə salmışdır. İmperatorluq sarayı Omi əyalətində yerləşdiyi üçün bu qanunlar Omi qanunları adlanmışdır. İmperator Tencinin hakimiyyətinin ikinci ilində Kamatari xəstələnmişdir. Vəziyyətinin ağırlaşmasından sonra İmperator ona yeni nazir titulu, saraydakı ən yüksək rütbə olan tayşokukan rütbəsi və Fucivara soyadını vermişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Fujiwara Kamatari // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2  Kamatari Fujiwara // Faceted Application of Subject Terminology.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Gale, 1998. səh. 145

Ədəbiyyat
---------

* Encyclopedia of World Biography (6-cı cild) (ingiliscə). Gale. 1998. ISBN 0-7876-2546-9.  (#accessdate\_missing\_url)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | ISNI: 0000 0000 2650 323X · LCCN: n83018951 · NDL: 00625896 · SUDOC: 154010510 · VIAF: 25972163 · WorldCat VIAF: 25972163 |
**Ermənistan Respublikası Milli Statistika Xidməti** (*erm.* Ազգային վիճակագրական ծառայություն, **MSX**; **ERMSTAT**) — Ermənistan Respublikasının milli statistika idarəsi.

Tarixi
------

7 yanvar 1922-ci il tarixində *Ermənistan Sovet Sosialist Respublikası Statistika Departamenti* adı ilə fəaliyyətə başlayan qurum, daha sonralar bu adları alıb:

* *Ermənistan Sovet Sosialist Respublikası Dövlət Statistika Komitəsi* (1987-1992)
* *Ermənistan Respublikası Statistika, Dövlət qeydiyyatı və Analiz Departamenti* (1992-1998)
* *Ermənistan Respublikası Statistika, Dövlət qeydiyyatı və Analiz Nazirliyi* (aprel 1998-may 2000)

Beynəlxalq əməkdaşlıq
---------------------

7 noyabr 2003-ci il tarixində Ermənistan Beynəlxalq Valyuta Fondunun *Məlumatların Yayılmasının Xüsusi Standartları*na qoşulan sayca 3-cü MDB ölkəsi oldu.

Xarici keçidlər
---------------

* armstat.am/en/ — Milli Statistika Xidmətinin rəsmi saytı
* Ermənistan Respublikası Milli Statistika Xidməti

İstinadlar
----------

1. ↑  Historical Review Arxivləşdirilib 2011-08-29 at the Wayback Machine, National Statistical Service of the Republic of Armenia
**Fuad Əmircan**  — Azərbaycan legionerlərindən biri.

Həyatı
------

Fuad Əmircan Şəkidə anadan olmuşdur. Qalatasaray Litseyində oxuyub. Prof.Dr Belma Emircanla ailə həyatı qurmuşdur. Bonnda vəfat etmişdir. Cənazəsi İstanbula gətirilib ailə qəbirstanlığına bastırılmışdır.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə maliyyə naziri işləmiş Əbdüləlibəy Əmircanın oğlu olan Fuad Əmircan bolşevik ordularının gəlişi ilə 1923-cü ildə Türkiyəyə getmək məcburiyyətində qalır. İstanbulda Qalatasaray məktəbini bitirdikdən sonra əvvəl Parisdə, sonra da Almaniyada təhsil alan F.Əmircan 1941-ci ildə "Təsviri Əfkar" qəzetinin müxbiri olaraq Almaniyada çalışır və elə burada Azərbaycan legionerləri ilə əlaqə saxlayır. F.Əmircanın fəallığı ilə Azərbaycan legionerlərinin "Azərbaycan", "Hücum" qəzetləri və "Milli Birlik" jurnalı nəşr edilir. F.Əmircan 1943-cü ildə Azərbaycan Milli Birlik Məclisi sədrinin müavini seçilir. 1943-cü ilin noyabr ayında Milli Azərbaycan Komitəsinin birinci qurultayında F.Əmircana böyük etimad göstərilir və o, Azərbaycan Milli Komitəsinə Başqan yardımçısı seçilir.
İkinci Dünya hərbindən sonra F Əmircan müxtəlif mətbu orqanlarda "Dəryal" təxəllüsü ilə məqalələrlə çıxış edir. Bu baxımdan onun "Kafkasya" jurnalındakı yazıları maraqlıdır. F.Əmircan mətbuat sahəsindəki fəaliyyəti ilə yanaşı, yüksək dövlət vəzifələrində də çalışıb. Belə ki, o, 1955-1961-ci illərdə Türkiyənin Almaniya səfirliyində mətbuat attaşesi, sonradan isə Ankarada Mətbuat İşləri Komitəsinin direktoru olaraq çalışıb. O, 1961-1974-cü illərdə "Amerikanın səsi" Radiosunun Türkiyə şöbəsinin direktoru işləyib. 1974-cü ildə Verner Hoferlə birgə onun "Dünyaya iki baxış" kitabı nəşr edilib.
F. Əmircanın mətbu fəaliyyəti sırasında bədii-publisistik yazılar, hekayələr, qeydlər xüsusi yer tutur. Onun yazılarında Azərbaycanı işğalda saxlayan Sovet rejimi kəskinliklə tənqid edilir. F.Əmircanın legioner mətbuatında və sonradan Almaniyadakı, Türkiyədəki qəzet və jurnallardakı yazıları ciddi öyrənilməyə və tədqiq olunmağa layiqdir.

Yaradıcılığı
------------

Aprel işğalından sonra Zaqatalada işğala qarşı başlamış üsyan haqqında "İntiqam alan kölgə" hekayəsini yazıb.

Mənbə
-----

Həmçinin bax
------------

Əmircanovlar

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-14.
2. ↑  *Nikpur Cabbarlı.* Azərbaycan mühacirət nəsri (PDF). Bakı: Elm və təhsil nəşriyyatı. 2011. səh. 49. ISBN 978-9952-8142-4-8. 2021-04-10 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-05-08.
**Vilyam Le Bon Cenni** (25 sentyabr 1832[…] – 14 iyun 1907, Los-Anceles, Kaliforniya) — amerikalı memar, ABŞ-də "göydələnlərin atası" adlandırılır

Vilyam Le Bon Cenni 1832-ci ildə Massaçusets-də doğulmuşdur. 1850-ci ildə Harvard Universitetinə daxil olan Cenni, memarlıq təhsili almaq üçün Fransaya gedir. 1856-ci ildə təhsili bitirərək doğma yurdu ABŞ-yə qayıdır.

ABŞ-də 1870-ci ildən etibarən binalar yüksəlməyə başlamışdı ancaq daha yüksəyinə edə bilmək üçün memarlıq qabiliyyətin yanında texniki infrastruktur da lazım idi. Əvvəlcə binanın ağırlığını daşıyan və metal skeletə ehtiyac vardı və də təbii ki, liftə. Bu iki ehtiyacın qarşılanmasının dərhal ardından 1985-ci ildə Çikaqoda Home Insurance Buildingin inşası tamamlandı. Bina 10 mərtəbəli və 42 metr yüksəkliyə sahib idi. Bu binanın memarı olan Vilyam Le Bon Cenni "göydələnlərin atası" olaraq tarixə daxil oldu.

Hekayəyə görə, Cenni bir gün evinə getdiyində, həyat yoldaşı onu qarşılamaq üçün əlindəki qalın kitabı quş qəfəsinin üzərinə qoyur. Quş qəfəsinin üzərindəki kitabı əlinə alan və təkrar qəfəsin üzərinə qoyan, sonra yenidən alan və təkrar buraxan Cenni buradan aldığı ilham ilə Home Insurance Building-i hazırlayır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  RKDartists (nid.).
2. 1 2  William Le Baron Jenney // Encyclopædia Britannica (ing.).
**Subekvatorial qurşaqlar** — Yerin iki coğrafi qurşağı. Şimal və Çənub yarımkürələrində, ekvatorial qurşaqla tropik qurşaqlar arasındadı. İqlimində ekvatorial mussonlar (qışı quraq, yayı rütubətli, temperaturu daim yüksək) üstünlüyə malikdir. Subekvatorial qurşaqlar yayda (müvafiğ yarımkürələrdə) ekvatorial hava kütləsinin, qışda passatların (tropik hava) təsiri altındadır. Orta aylıq temperatur 15—32°S, illik yağıntının miqdarı 250–2000 mm-dir. Yağıntının 90—95%-i yağışlar dövründə (2—10 ay) düşür. Landşaft zonaları (daimi rütubətli meşələr, mövsümi rütubətli meşələr, rütubətli hündürotlu savannalar və savanna meşələri, tipik savannalar, səhralaşmış savannalar və savanna meşələri) meridian istiqamətindədir. Heyvanat aləmi üçün kövşəyən çutdırnaqlılar, yırtıcılar, gəmiriçilər, termitlər, ikiqanadlılar və zərqanadlı cücülər səçiyyəvidir. Subekvatorial qurşaqların okean sularında (səthdə) temperatur ilboyu təqribən 25°S-dir. Duzluluq ekvatora doğru 37%-dək azalır. Subekvatorial qurşaqların landşaftı insanlar tərəfindən çox dəyişdirilmişdir (xüsusilə Cənubi və CənubŞərqi Asiyada). Bir çox tədqiqatçılar müstəqil subekvatorial qurşaqlar ayırmırlar, onların ərazisini ekvatorial qurşaq və tropik qurşaqlarla birlikdə subtropik qurşaqlar arasında bütün zolağı tutan iri tropik qurşağa daxil edirlər.
**Betunq Kerihun Milli Parkı** (ind. Taman Nasional Betung Kerihun) —İndoneziyada, Borneo adasında, Qərbi Kalimantan əyalətində milli parkdır. Malayziya ilə sərhəd boyunca, Kapuas çayının mənbəyində yerləşir. Ərazisi 8000 km²-dir, 1995-ci ildə yaradılıb. 

Ərazisi üçün dağlıq və təpəlik, 150 m-dən 1800 m-ə qədər yüksəkliklər, dik yamaclar xarakterikdir. Ən yüksək nöqtələri: Kerihun (1.790m) və Lavitdir (1.767m). Park iki ekobölgənin — Borneo dağlıq və Borneo düzənlik rütubətli meşələrin ərazisində yerləşir. Aran meşələrində dipterokarp üstünlük təşkil edir, yüksəkliklərdə palıd və şabalıd ağacları ilə əvəz olunur. Burada ən az 97 növ orxideya və 49 növ palma ağacı var.

Parkın faunası 300 növ quş (bunlardan 25-i Borneo üçün endemikdir), 162 növ balıq və 54 növ məməli ilə təmsil olunur. Betunq Kerihun, nəsli kəsilməkdə olan Borneo oranqutanının evidir. Burada həmçinin başqa 7 primat növünə də rast gəlinir: (*lat.* Hylobates muelleri), (*lat.* Presbytis frontata), (*lat.* Presbytini), (*lat.* Macaca nemestrina), (*lat.* Macaca fascicularis), (*lat.* Nycticebus) və (*lat.* Cephalopachus bancanus).

Betunq Kerihun təbiət qoruğu 1982-ci ildə Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin sifarişi ilə 600.000 hektar ərazidə yaradılmışdır. 1992-ci ildə ərazi 800 min hektara qədər genişləndirildi və 1995-ci ildə qoruq milli park statusu aldı. Meşələrin qanunsuz qırılması və brakonyerlik parkın təbiəti üçün ciddi təhdiddir. Hər ay Qərbi və Mərkəzi Kalimantan meşələrindən 10-15 oranqutan İndoneziyanın böyük şəhərlərinin bazarlarına gətirilir.

İstinadlar
----------

* "Национальный парк Бетунг Керихун" (ingilis). ЮНЕСКО. 2012-05-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-03-25.
**Ələsgər Vəliyev** — jurnalist, televiziya işçisi.

Həyatı
------

Ələsgər Vəliyev 13 iyul 1978-ci ildə Cəlilabad rayonunun Göytəpə şəhərində dünyaya gəlib. 1996-cı ildə Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinə daxil olub. 2002-ci ildə həmin fakültənin magistratura pilləsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 2006-2009-cu illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) aspirantı olub.

1997-2000-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin hərbi kafedrasında nəzarətçi, 2000-2001-ci illərdə "7 gün", 2002-2005-cü illərdə "Həftə içi" qəzetlərində, 2005-2006-cı illərdə İctimai radionun İnformasiya Departamentində redaktor, 2006-2011-cı illərdə İctimai Televiziyanın İnformasiya Departamentində böyük redaktor vəzifələrində çalışıb. 2012-2016-cı illərdə həmin departamentdə şərhçi vəzifəsində işləyib. 2016-2017-ci illərdə İTV İnformasiya departamentinin direktor müavini olub. 2017-ci ildən 2020-ci ilin dekabr ayınadək İTV İnformasiya Departamentinin direktoru işləyib. 2021-ci ilin yanvarından İTV Mərkəzi Aparat Rəhbərinin müavinidir. Evlidir, iki övladı var.

Filmoqrafiya
------------

1. Azərbaycan həftəsi (veriliş, 2007)
AA hüceyrələri
**AA batareyası** (və ya **ikiqat-A batareyası**) — standart ölçülü tək hüceyrəli silindrik quru bir batareyadır. ***IEC 60086*** sistemi onu **R6** ölçüsü, ***ANSI C18*** isə **15** ölçüsü adlandırır. Yapon JIS tərəfindən **UM-3** adlandırılmışdır. Tarixi olaraq, İngiltərədəki rəsmi sənədlərdə D14 (standart hüceyrə) və ya **HP7** (sink xloridin 'yüksək gücü' versiyası üçün) olaraq bilinir.

AA batareyaları portativ elektron cihazlarda çox yayılmışdır. AA batareyası, birincil batareya (birdəfəlik) və ya təkrar doldurula bilən tək bir elektrokimyəvi hüceyrədən ibarətdir. Tikintisində bir çox fərqli kimyəvi maddələrdən istifadə olunur. Dəqiq terminal gərginliyi, tutumu və praktiki boşalma dərəcələri hüceyrə kimyasından asılıdır; lakin, AA hüceyrələri üçün hazırlanmış qurğular, istehsalçı tərəfindən göstərilmədiyi təqdirdə, adətən yalnız 1,2–1,5 V gücündə olacaq.

Ölçülər
-------

1907-ci ildə "*The American Ever Ready Company* "tərəfindən təqdim edilən AA batareyasının ölçüsü 1947-ci ildə *Amerika Milli Standartlar İnstitutu (ANSI)* tərəfindən standartlaşdırılmışdır, lakin rəsmi standartlaşdırmadan əvvəl fənərlərdə və elektrik yeniliklərində istifadə edilmişdir. *ANSI* və *IEC* Batareya nomenklaturası, hüceyrə xüsusiyyətlərindən və kimyasından asılı olaraq bu ölçüdə hüceyrələr üçün bir neçə təyinat verir. Kiçik fənərlərdəki populyarlıq səbəbiylə onlara tez -tez "penlight batareyaları" deyilir.

Həmçinin bax
------------

* batareya
* AAAA batareya
* AAA batareya

İstinadlar
----------

1. ↑  Classic (LR6) Arxivləşdirilib 2013-07-29 at the Wayback Machine datasheet from energizer.com
2. ↑  "What are UM3 Batteries?". Ask Media Group, LLC. July 13, 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: March 29, 2020.
3. ↑  "About Eveready®". Eveready. May 9, 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: August 8, 2017.

Xarici keçidlər
---------------

* 

* Vikianbar Vikianbarda **AA batareya** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* Datasheet for Energizer alkaline AA battery (E91)
* Datasheet for Energizer lithium AA battery (L91)
* Datasheet for Duracell alkaline AA battery (MN1500) Arxivləşdirilib 2021-04-15 at the Wayback Machine

| ⛭Batareya ölçüləri |
| --- |
| tək hüceyrə | 
* AAAA
* AAA
* AA
* C
* D
* N

 |
| Çox hüceyrəli | 
* Doqquz-volt (PP3)
* Lantern
* A23
* A27
* CR-V3

 |
| Düymə hüceyrəsi | 
* CR2032 batareyası
* LR44 batareyası

 |
Tirmə balışüzü
Tirmə süfrə
Tirmə süfrə
**Tirmə** (*fars.* ترمه‎) əsasən İranın İsfahan əyalətində istehsal olunan əl ilə toxunmuş parça növüdür. Müasir dövrdə Yəzd tirməsi gözəlliyinə görə dünyada daha məşhurdur. Yəzd tirmənin dizayn, istehsalat və marketinq mərkəzi kimi mühüm rola malikdir. Tirmə toxumaq üçün uzun lifli yaxşı yun lazımdır. Tirmə toxumaq incə, diqqətli və vaxt aparan prosesdir. Yaxşı toxucu bir günə 25-30 santimetr məhsul istehsal edə bilər. Əsasən tirmənin toxunma prosesi zamanı istifadə olunan fon rəngləri qırmızı, yaşıl, narıncı və qaradır. Tarixdə bir çox şəxs tirməyə olan vurğunluğundan bəhs etmişdir. Yunan tarixçiləri fars toxumalarının gözəlliyini şərh etmiş, çinli səyyah Huanq Tesank isə tirməyə heyran qalmışdır. Səfəvilər dövründə zərbaf və tirmə toxunması texnikası təkmilləşdi. Tirmə istehsalının çətinliyi və mexanikiləşdirilmiş toxuculuğun meydana gəlməsi səbəbi ilə hal-hazırda İranda ənəvi tirmə parça istehsal edən bir neçə fabrik qalıb. Tirmə həmçinin ta qədim zamanlardan bəri müasir dövrümüzdə də milli geyimlərimizin tikilməsində istifadə olunan əsas parçalardan biridir.
**A-0 System** — Qreys Mürrey Hopper  tərəfindən 1951 və 1952-ci illərdə UNIVAC I üçün yazılmış, elektron kompüterlər üçün hazırlanmış erkən  tərtibçi ilə əlaqəli bir vasitə idi.  A-0 müasir tərtibçi anlayışından daha çox yükləyici və ya bağlayıcı kimi işləyirdi. Bir proqram subroutinlər və mübahisələrin ardıcıllığı olaraq təyin olundu. Subroutinlər bir rəqəmli kodla müəyyən edilir və alt proqramların dəlilləri hər subroutin kodundan sonra birbaşa yazılırdı. A-0 sistemi, spesifikasiyanı qeyd olunan proqramı həyata keçirmək üçün ikinci dəfə kompüterə verilə bilən maşın koduna çevrilirdi.

A-0 sistemini A-1, A-2,  A-3 (ARITH-MATIC olaraq buraxılmışdır), AT-3 (MATH-MATIC olaraq buraxılmışdır) və B-0 (FLOW- olaraq buraxılmış) izləyirdi. 

A-2 sistemi 1953-cü ildə Reminqton Randın UNIVAC bölməsində hazırlanmış və həmin ilin sonunadək müştərilərə buraxılmışdır.  Müştərilərə A-2 üçün mənbə kodu təqdim edildi və təkmilləşdirmələrini yenidən UNIVAC-a göndərməyə dəvət edildi. Beləliklə, A-2 pulsuz və açıq mənbəli proqram təminatının erkən nümunəsi idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ridgway, Richard.* "Compiling routines". Proceeding ACM '52 Proceedings of the 1952 ACM National Meeting (Toronto). 1952.
2. ↑  "List of early compilers and assemblers". 2018-09-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-27.
3. ↑  Hopper "Keynote Address", Sammet pg. 12
4. ↑  
	*. 195509.pdf. "PAPERS: Automatic Programming: The A 2 Compiler System -- Part I". Computers and Automation. 4 (9): 25–29. Sep 1955. 2018-08-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-07.
	*. 195510.pdf. "PAPERS: Automatic Programming: The A 2 Compiler System -- Part II". Computers and Automation. 4 (10): 15–27. Oct 1955. 2018-08-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-07.
5. ↑  *Ceruzzi, Paul.* A History of Modern Computing. The MIT Press. 1998.
6. ↑  "Heresy & Heretical Open Source: A Heretic's Perspective". 2012-10-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-27.
**1985 ABŞ-Kanada dağıdıcı tornadosu**, Kanadada **Barri tornadosu** — 31 may 1985-ci ildə Ohayo, Pensilvaniya, Nyu-York və Ontarioda baş verən ən yüksək — F5 kateqoriyalı tornado. Bu tornado əhatə dairəsinin genişliyinə, gücünə və dağıdıcılığına görə digər tornadolardan fərqləndiyi üçün tarixə düşmüşdür. 1985-ci ilin may ayının 31-də baş verən tornado ABŞ-nin Ohayo, Pensilvaniya və Nyu-York ştatlarını və Kanadanın Ontario əyalətini əhatə etmişdir. Bu zaman qeydə alınan 44 tornadonun 14-ü Ontarioda baş vermişdir. Pensilvaniyada bu tornado ən dəhşətli və ölümcül tornado olmuşdur.

Tornado nəticəsində 90 nəfər, o cümlədən təkcə Pensilvaniya ştatında 65 nəfər həlak olmuş, ümumilikdə 1 milyard ABŞ dolları məbləğində iqtisadi zərər dəymişdir ki, onun da 600 milyonu ABŞ-də, 400 milyonu isə Kanadada qeydə alınmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "May 31 - Pennsylvania's Deadliest Day". Weather.com. 2016-05-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-07-28.
2. ↑  May 31 - Pennsylvania's Deadliest Day Weather.com. Archived from the origina l on 2016-05-09. Retrieved 2013-07-28.
**A-ba-ba-qa-la-ma-qa** ***(uk. А-ба-ба-га-ла-ма-га)*** nəşriyyat evi İvan Malkoviç tərəfindən 1992-ci ildə yaradılmışdır. Ukraynada uşaqlar üçün kitab nəşr edən ilk müstəqil nəşriyyat evi olmuşdur. 2008-ci ildə daha geniş oxucu kütləsi üçün kitab dərc etdirməyə başlamışdır. Ivan Malkoviç nəşriyyat evinin direktoru olub, təsisçi, əsas redaktor, hər bir kitabın əl yazmasının son çap prosesinə çıxarılmasına özü nəzarət edir. Nəşriyyat evinin adı İvan Frankonun "Gritseva məktəb təhsili" (uk.Грицева шкільна наука) hekayəsinə əsaslanır.

Tarixi
------

A-ba-ba-qa-la-ma-qa nəşriyyat evi, 1992-ci ilin iyulunda, ilk dəfə "Ukrayna əlifbası" nı təqdim etdi. İvan Malkoviçin dediyi kimi: "Əvvəldən nəşriyyat evi düşünmürdüm, ancaq hər zaman fikrimdə "Aнгел" (Mələk) sözü ilə başlayan bir əlifba kitabı dərc etmək var idi. Mən bu kitabın Avtobus və ya Akula ilə deyil məhz Aнгел sözü ilə başlayaraq əlifbanın ilk hərfi A hərfini təsvir etmək istəmişəm. Belə ki, bu Sovet dövründə qeyri mümkün idi."  

A New York nəşriyyat evi, Alfred A. Knopf, 1995-ci ildə, A-ba-ba-qa-la-ma-qa'nın "*The Kitten and the Rooster*"(Pişik və Xoruz) uşaq kitabının nəşr haqqlarını satın aldı. İlk dəfə olaraq görkəmli bir Qərb naşiri Ukraynanın bir nəşriyyat kitabına maraq göstərirdi. 1992-2005-ci ildə Əlifba ilə başlayan 100-ə yaxın kitab dərc etdi.

15 il müddətində "A-ba-ba-qa-la-ma-qa" adlı çap edilmiş materialların ümumi dövriyyəsi 3 milyon nüsxəyə çatdı.

2001-ci ildə Moskva Beynəlxalq Kitab Sərgisində müvəffəqiyyətdən sonra, Malkoviç 2004-cü ildə Rusiyanın Moskva şəhərində filial açmağı qərara aldı. Nəşriyyat evi, rus dilində kitablar dərc etməyə başladı ki, bu da Ukraynada yayılmamalı idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "«Абабагаламагія», "Видавництво Івана Малковича «А-БА-БА-ГА-ЛА-МА-ГА», Перевірено 04.12.2010". 2022-05-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-06.
2. ↑  "Анна Ященко. «Іван Малкович: „Мені не все одно що продавати — труси чи книжки"», Час і Події, Перевірено 04.12.2010". 2021-10-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-06.
3. ↑  "New Ukrainian book for children is a treasure for all time" (PDF). 2021-10-20 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-05-06.
4. ↑  "Сергій Рахманін. «Дійова особа: засновник приватного дитячого видавництва „А-ба-ба-га-ла-ма-га" Іван Малкович. „, "Радіо Свобода»". 2022-04-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-06.
5. ↑  "«The Cat and the Rooster (Alfred A.Knopf, USA)»". 2019-05-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-06.
6. ↑  "Віктор Ющенко привітав видавництво дитячої книги «А-БА-БА-ГА-ЛА-МА-ГА» з 15-річним ювілеєм Архивировано". 2017-11-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-06.
7. ↑  "«Історія», «Видавництво Івана Малковича „А-БА-БА-ГА-ЛА-МА-ГА"»". 2011-02-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-06.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt
* «А-БА-БА-ГА-ЛА-МА-ГА» — академия детской мечты
**İyli itburnu** (*lat.* Rosa foetida) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Avropada, Kiçik Asiya, İran və Əfqanistanda yayıılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Orta boylu, 1,5-2 m, bəzi hallarda 50-60 sm-ə qədər hündürlüyə və uzun qəhvəyi rəngli qövsvarı əyilmiş budaqlara malik koldur. Qopartikanları düz, bizvarı, bəzi hallarda oraqvarı əyilmişdir, qılcıq şəklində olanı da vardır. İyun və iyul aylarında çiçək açır. Çiçəkləri çoxləçəklidir, tək və ya iki-üç ədəd yerləşərək azçiçəkli çiçək qrupuna toplaşmışdır. Ləçəkləri parlaq sarı rəngdə, içəri hissəsi sarımtıl-qırmızıdır, xoşa gəlməyən iyə malikdir. Meyvəsi kürə şəklində, qırmızı rəngdə olub, enli, uzun tüklü boğazcığa malikdir.

Ekologiyası
-----------

Meşədə açıq yamaclarda, dağ çaylarının sahillərində tək və ya kiçik qruplarla bitir. Əsasən kölgəli və nəm yerlərdə rast gəlinir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqaz və Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Tərkibində efir yağı vardır. Yaşıllşdırmada istifadə olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q134801
* Wikispecies: Rosa × foetida
* BioLib: 39750
* EoL: 249763
* EPPO: ROSFO
* EUNIS: 179674
* GBIF: 3006902
* GRIN: 5347
* iNaturalist: 118409
* IPNI: 732502-1
* ITIS: 836495
* NBN: NBNSYS0200003025
* NCBI: 74629
* PFI: 1987
* Plant List: rjp-6114
* PLANTS: ROFO2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:732502-1
* Tropicos: 27804857
* WFO: wfo-0001014717

 |
**Orhus** (dan. Aarhus) — Danimarkanın ikinci böyük şəhəri.

Liman şəhəri olan Orhus, Yutlandiya yarımadasının şimal-şərqində yerləşir. Əhalisi 2004-cü il siyahıyaalmasına görə 228 547 nəfərdir. Şəhər düz, məshuldar və meşəlik bir yerdə qurulub. Kömür və dəmir alışında şəhərin limanının önəmi böyükdür.

Şəhərin görməli yerləri arasında 13-cü əsrdən qalma, ölkənin və şimali Avropanın ən böyük kilsəsi olan kafedral kilsə, Danimarkalıların köhnə həyat tərzini canlandıran *Den Gamle By* ("köhnə səhər"), Botanika bağı, Tivoli Friheden əyləncə parkı və şəhərin sənət muzeyi ARoS-u göstərmək olar. Şəhərdə, həmçinin, ölkənin önəmli universitetlərindən biri yerləşir.

Adı
---

Orta əsrlərdə şəhər islandiya salnamələrində Arus adlanırdı. Şəhər Aross kimi tanınırdı. Bu, ār ("çay") və ōss ("ağız", müasir İslandlar bu sözü "çay deltası" kimi istifadə edir) sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Ad, şəhərin Aarhus çayının deltasında yerləşməsindən gəlir.

Şəhər XIX əsrdə
---------------

19-cu əsrdə, şəhər Kopenhagen və Hamburqa nisbətən daha çox müstəqillik əldə etdi. 19-cu əsrin əvvəllərində Yutlandiyada üçüncü böyük şəhər idi. Əhalisi 1840-cı ildə Randers şəhərinin və 1850-ci ildə Aalborq şəhərinin əhali sayını ötür və beləliklə, Yutlandiyada ən böyük şəhər və Danimarkada ikinci böyük şəhər olmuşdur.

Təhsil
------

Şəhərdə Orhus Universiteti, Orhus Texniki Kolleci, Jurnalistika məktəbi, Orhus Musiqi Akademiyası, VIA Universitet kolleci, Orhus memarlıq məktəbi, KaosPilots və bir çox başqa ali, orta məktəb, təhsil mərkəzi yerləşir. Ali təhsilin bir çox sahələrində də təhsil almaq mümkündür: mühəndislik və həkimlikdən dil və texnologiyaya qədər.

2012-ci il 1 yanvar tarixinə Orhus Universiteti Danimarkada ən böyük universitet hesab edilirdi. Universitetdə təxminən 41500 bakalavr və 1500-ə yaxın magistr təhsil alır. Orhus Universitetinin adı dünyanın "100 ən yaxşı universiteti" siyahısında yer alır.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  .

Xarici keçidlər
---------------

* ARoS rəsmi saytı
* Şəhərin rəsmi saytı Arxivləşdirilib 2005-02-07 at the Wayback Machine
* Århus Universiteti
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Aleksandr (dəqiqləşdirmə).

**Aleksandr** (*ing.* Alexander Island) — Kanada Arktik arxipelaqının Kraliça Yelezaveta adalarına daxildir.

Coğrafiya
---------

Adanın sahəsi 484 km², sahil xətdinin uzunluğu 129 km təşkil edir. Uzunluğu 43 km, maksimal eni 19 kilometrdir. Lanşaftı əsasən düzənlik və bəzi yerlərdə 60–180 m hündürlüyə malik təpələrə malikdir.

Aleksandr adası cənub hissədə yerləşən dörd ada arasında ən irisidir — Aleksandr, Messi (ada), Vane (ada), Kameron. Bu adalar Baterst adasından qərbdə yerləşir. Adanı Barest adasından Pell boğazı (Pell Strait) və Messi adasından isə Boyer boğazı (Boyer Strait) ayırır. Cənub-qərbdə Bayam-Martin (ada)sından, Bayam-Martin boğazı isə adanın qərbində yerləşən Melvill (ada)sından ayırır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Atlas of Canada. List of Islands". 2012-01-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-10.
2. ↑  "The Island Encyclopedia. Alexander Island". 2011-05-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-10.
**Xose Raul Kapablanka** (19 noyabr 1888 - 8 mart 1942) - kubalı şahmatçı, şahmat üzrə üçüncü dünya çempionu (1921-1927). 1921-ci ildə Havanada Emanuel Lasker üzərində qələbə qazanaraq dünya çempionu adını qazandı və 1927-ci ildə Aleksandr Alyoxinə uduzaraq itirdi.

Həyatı
------

1888-ci il noyabrın 19-da uzaq Kuba adasında havanalı şahmat həvəskarının ailəsində anadan olmuşdur. O, şahmat oynamağı 4 yaşında ikən atasının oyununa baxarkən öyrənmişdi. Kapablanka 12 yaşında Kuba çempionu olur.

Şahmat karyerası
----------------

Məktəbi qurtardıqdan sonra 15 yaşlı Xose təhsilini davam etdirmək üçün ABŞ-yə gedir. 17 yaşında ikən Nyu-Yorkun məşhur Manhetti klubunda çıxış edən Kapablanka bütün rəqiblərinə qalib gəlir. Bir il sonra o, dünya çempionu Emanuil Laskerin çıxış etdiyi sürətli oyun üzrə turnirdə bir-birinin ardınca qələbə qazanaraq, finalda oynamaq hüququ qazanır. Finalda 18 yaşlı Kapablanka dünya çempionu Laskeri ağır məğlubiyyətə uğradır. Gənc şahmatçının sürətli və dəqiq düşünülmüş gedişləri çempionu heyrətə salır. Qalibi təbrik edərək Lasker deyir: 

> 
> Əhsən, siz bir dəfə də olsun səhv etmədiniz.
> 
> 

1908-1909-cu illərdə Kapablanka ABŞ-yə böyük qastrol səfərinə çıxır. İki aya yaxın davam edən səfərdə o, 703 qələbə qazanır. 19 oyunu heç-heçə başa çatdırır və 12 dəfə məğlub olur. Bu səfər onu dünyanın ən güclü şahmatçılarından biri olan ABŞ çempionu Frenk Marşalla oynamağa ruhlandırır. Marşall qələbə qazanacağını güman edərək, asanlıqla onun təklifi ilə razılaşır. Lakin, Kapablanka rəqibini ağır məğlubiyyətə uğradır.

1922-ci ildə Kapablanka Klivlenddə eyni anda 103 rəqibə qarşı oynamış, 102-nə qalib gəlmiş və biri 1-i ilə heç heçə oynamışdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Damsky, Yakov.* The Batsford Book of Chess Records. London: Batsford. 2005. səh. 253. ISBN 0-7134-8946-4.

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **Xose Raul Kapablanka** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Xosrov armudu** (*lat.* Pyrus chosrovica) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin armud cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

XVIII əsrin ortalarından dekorativ bitki kimi becərilir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 6 m-dək olan, şaxələnmiş çətirli və budaqları iynəli ağac və ya koldur. Meyvələri iri, şarşəkilli, diametri 3-4 sm, kasacığı yapışıq, qısa üçkünc hissəlidir. Tez böyüyür. 30 günədək bol çiçəkləyir. Toxum, kök və yaşıl qələmlərlə, zoğlarla çoxalır.

Ekologiyası
-----------

Dəniz səviyyəsindən 1900 metr hündürlükdə bitir. İşıqlı qarışıq meşələrdə, daşlı-qayalı quru yamaclarda, aşağı və orta dağ qurşaqlarında, çay vadilərində rast gəlinir. Soyuğa quraqlığa, küləyə, işığa davamlıdır. Torpağa tələbkar deyil, ancaq drenajlı və nəmişli torpaqlarda yaxşı inkişaf edir. Bir az kölgələnməyə dözür.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR-da yabanı halda bitir.

İstifadəsi
----------

Tək və qrup əkinlərində, yamacların bərkidilməsində istifadə edilir. Bol çiçəklənməsi və yarpaqlarının tez açılmasına görə dekorativ bitkidir. Qida bitkisidir, meyvəsindən kompot, cem, mürəbbə, spirtli içkilər hazırlanır. Soyuq dəymədə, boğaz ağrısında, öskürəkdə, nəfəs yollarının təmizlənməsində ondan hazırlanmış ekstratlardan istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17237952
* Wikispecies: Pyrus chosrovica
* EoL: 414310
* GBIF: 5362909
* iNaturalist: 425860
* IPNI: 958393-1
* IRMNG: 11265662
* IUCN: 200405
* NCBI: 1943540
* Plant List: rjp-15379
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:958393-1
* WFO: wfo-0000987529

 |