**Rusiya Federasiyası Mərkəzi Hərbi Hava Qüvvələri Muzeyi** (rus: Центральный музей Военно-воздушных сил РФ) — Rusiyanın Moskva vilayətinin Monino şəhərində yerləşən aviasiya muzeyidir. Rusiya Federasiyası Mərkəzi Silahlı Qüvvələr Muzeyinin bir filialıdır. 173 təyyarə və 127 təyyarə mühərriki kolleksiyası ilə dünyanın ən böyük aviasiya muzeylərindən biri hesab olunur. Bu muzey həm də sovet təyyarələri üçün dünyanın ən böyük muzeyidir. Muzeydə həmçinin, Soyuq müharibə dövrünə aid Amerika casusluq avadanlıqları, silahlar, alətlər, uniformalar, incəsənət əsərləri, kitablar, filmlər və fotoşəkillərin olduğu kitabxanada daxil olmaqla, əlavə eksponatlar nümayiş etdirilir.

Mərkəzi Hərbi Hava Qüvvələri Muzeyi Qaqarin adına Hərbi Hava Qüvvələri Akademiyasının ərazisində, keçmiş Monino hava limanında, Moskvadan 40 kilometr (25 mil) şərqdə yerləşir.

Mərkəzi Hərbi Hava Qüvvələri Muzeyinin bir sərgi salonu.

Tarixçəsi
---------

Muzeyin əsası 1940-cı ildə Monino kəndinin Qaqarin adına Hərbi Hava Qüvvələri Akademiyasının yeri seçildiyi vaxta təsadüf edir. Muzeyin əsası 1958-ci ildə, hava limanının bağlanmasından iki il sonra qoyulub. Əvvəlcə 6 təyyarə və 20 təyyarə silahı nümayiş etdirilirdi. İki il sonra 1960-cı ildə yenidən ictimaiyyətə təqdim ediləndə muzeyin kolleksiyasında 14 təyyarə var idi. 1970-ci illərin əvvəllərində muzeyin kolleksiyası təxminən 40 təyyarəyə qədər genişləndirilmişdir. 1990-cı ildə nümayiş etdirilən təyyarələr konstruktor bürosunun təsnifatına və xronoloji ardıcıllığa görə yenidən sıralandırılmışdır. Muzeyin əsas zalı 2005-ci ildə baş verən yanğın zamanı böyük ölçüdə məhv olmuşdur. 2013-cü ildə İkinci Dünya Müharibəsi dövrünün təyyarələrinin yerləşdirilməsi üçün yeni anqarlar inşa edilmişdir. 2016-cı ildə muzeyin eksponatlarının Patriot Parkına köçürülməsi ilə əlaqədar olaraq muzeyin bağlanacağı bildirilmişdir. Bununla belə, 2020-ci ilin fevral ayında muzeyin yeni sərgi zalı açılmışdır.

1999-cu ilə qədər muzey keçmiş Sovet İttifaqı dövründən qalmış məxfi prototiplərin çeşidlənməsinə görə ictimaiyyət üçün bağlanmışdı.

Bu gün muzeydə hərbi, mülki və xüsusi təyinatlı həm yerli, həm də xarici təyyarələr nümayiş etdirilir. Muzeydə həmçinin aviasiya ilə bağlı uniformalar, sənədlər, modellər və avadanlıqlar kimi əlaqəli hissələr də mövcuddur. Muzey hazırda ictimaiyyət üçün açıqdır.

Muzey direktorları
------------------

* Danilin, Konstantin Petroviç (1958–1961)
* Şerbakov, Aleksey İvanoviç (1961–1972)
* Fedorov, Sergey Yakovleviç (1972–1989)
* Qorbaçov, Vladimir Aleksandroviç (1989–1992)
* Tolkov, Vladimir Nikolayeviç (1992–1996)
* Yablonskix, Aleksandr Yurieviç (1996–2000)
* Qonçarov, Aleksandr Vladimiroviç (2000–2019)
* Zarubetski, Aleksandr Mixayloviç (2019-cu ildən)

Muzey eksponatları
------------------

* Təyyarələr, vertolyotlar — ilkindən müasirinə qədər
* Təyyarə mühərrikləri
* Qanadlı raketlər
* Muzeydə SSRİ və Rusiya istehsalı olan atom və hidrogen bombalarının maketləri nümayiş etdirilir
* Aviasiya tarixinə aid sənədlər
* Təyyarə silahları və xilasetmə avadanlıqları

Muzeyə gediş marşrutları
------------------------

Muzey Rusiya Federasiyası Silahlı Qüvvələrinə məxsus olan hərbi hissələrdən (Qaqarin adına Hərbi Hava Qüvvələri Akademiyası) birinin ərazisində yerləşdiyindən bütün ziyarətçilər hərbi kompleksin giriş qapısından daxil olurlar. 2006-cı ilin yayından etibarən ziyarət üçün xüsusi icazələr tələb olunmur. (Mart 2012-ci il tarixindən etibarən) Ara-sıra açılan muzeyin təxminən beş tam ştatlı işçisi mövcuddur. Ziyarətçilərə muzeyi ziyarət etməzdən əvvəl, muzeyin açıq və yaxud bağlı olmalarını müəyyənləşdirmələri tövsiyə olunur.

Muzey bələdçisi muzeyə getməyin aşağıdakı yollarını tövsiyə edir:

* 362 nömrəli mikroavtobus və ya avtobusla, Schelkovskaya metro stansiyasından/avtovağzalından Moninoya.
* 322 nömrəli avtobusla (Marşrut xətti Moskva — Noginsk istiqamətindədir) Partizanskaya stansiyasının yaxınlığındakı dayanacaqdan "Akademiya VVS" dayanacağına gəlmək (təxmini məsafə 38 km təşkil edir).
* Yaroslavski dəmir yolu stansiyasından (Komsomolskaya metrosu) qatarla Moninoya.
* Yandeks tərəfindən yayılan məlumatlara görə Moskvanın mərkəzindən Business Class sinifli avtomobil ilə ~ 2600 rubl, Komfort + tipli taksilər ilə muzeyə getmək təxminən 1600 rubl təşkil edir. Qapıdan-qapıya, trafikdən asılı olaraq bütün istiqamətlərə təxminən bir saat davam edən yolçuluqdan sonra da muzeyə getmək mümkündür (2020-ci ilin yanvar ayından etibarən). Giriş haqqı 250 rubl təşkil edir.

Muzeyin daxilindəki obyektlər
-----------------------------

Tualetlər, kiçik mağaza və yemək və içkilər üçün avtomatları (may 2014) var. Yaxşı nümayiş etdirilən əşyaların və əşyalarla əlaqəli olan bir çox avadanlığın olduğu iki böyük anqar mövcuddur. Amma bütün məlumatlar rus dilindədir. Bəzilərinin ingilis dilinə qısa tərcüməsi vardır. Daha çox sərgiyə ev sahibliyi etmək üçün daha bir anqar hazırlanır. 2008-ci ildə muzey rəsmiləri tərəfindən nəşr olunmuş muzey kitabçası var. 36 A4 səhifə uzunluğundakı kitabçada hər bir təyyarənin fotoşəkilləri və izahları verilmiş bir müqəddimə formasındadır.

Nümayiş etdirilən təyyarələr
----------------------------

 *Əsas məqalə: Mərkəzi Hərbi Hava Qüvvələri Muzeyindəki təyyarələrin siyahısı*
**Nəqliyyat və sərnişin təyyarələri**

* Antonov An-22 (Cøck)Antonov An-22 (Cøck)
* Tupolev Tu-114 (Cleat)Tupolev Tu-114 (Cleat)
* Tupolev Tu-144 (Charger)Tupolev Tu-144 (Charger)
* Beriev Be-12 (Mail)Beriev Be-12 (Mail)

**Qırıcılar**

* Lavochkin La-15 (Fantail)Lavochkin La-15 (Fantail)
* Sukhoi Su-25 (Frogfoot)Sukhoi Su-25 (Frogfoot)
* Tupolev Tu-128 (Fiddler)Tupolev Tu-128 (Fiddler)
* Ilyushin Il-2 (Bark)Ilyushin Il-2 (Bark)

**Bombardmançılar**

* Tupolev Tu-22M (Backfire)Tupolev Tu-22M (Backfire)
* Myasishchev M-50 (Bounder)Myasishchev M-50 (Bounder)
* Tupolev Tu-22 (Blinder A)Tupolev Tu-22 (Blinder A)
* Tupolev Tu-95 (Bear)Tupolev Tu-95 (Bear)
* Myasishchev 3M (Bison)Myasishchev 3M (Bison)

**Helikopterlər**

* Mil Mi-12 (Homer)Mil Mi-12 (Homer)
* Mil Mi-26 (Halo)Mil Mi-26 (Halo)
* Mil Mi-6 (Hook)Mil Mi-6 (Hook)
* Mil Mi-6B (Hook)Mil Mi-6B (Hook)
* Mil Mi-24A (Hind-A)Mil Mi-24A (Hind-A)
* Mil Mi-25 (Hind-D)Mil Mi-25 (Hind-D)
* Kamov Ka-25 (Hormone)Kamov Ka-25 (Hormone)
* Mil Mi-10 (Harke)Mil Mi-10 (Harke)
* Yakovlev Yak-24 (Horse)Yakovlev Yak-24 (Horse)

**Digər təyyarələr**

* Myasishchev M-141 ("Strizh" rus. Стриж) UAVMyasishchev M-141 ("Strizh" *rus.* Стриж) UAV
* Myasishchev M-17 (Mystic) Eksperimental Yüksək-Hündürlük TəyyarəsiMyasishchev M-17 (Mystic) Eksperimental Yüksək-Hündürlük Təyyarəsi
* MiG-105 Spiral EPOS Orbital Kosmikgəmi (OS) Prototipi Nr. 11 (sub-sonik)MiG-105 Spiral EPOS Orbital Kosmikgəmi (OS) Prototipi Nr. 11 (sub-sonik)
* Beriev Bartini VVA-14 Şaquli havaya qalxan amfibiya təyyarəsi prototipiBeriev Bartini VVA-14 Şaquli havaya qalxan amfibiya təyyarəsi prototipi

Əlavə oxu materialları
----------------------

Şablon:İn lang На авиамузей в Монино наплевали с большой высоты Arxivləşdirilib 2021-06-03 at the Wayback Machine
Şablon:İn lang Центральный музей ВВС в Монино Arxivləşdirilib 2013-04-24 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Şablon:İn lang Monino muzeyinin əsas səhifəsi Arxivləşdirilib 2018-06-27 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 1242701-9 |