Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Zeynalabdin.

**Hacı Zeynalabdin ibn Axund İskəndər Şirvani** (16 avqust 1780, Şamaxı – 1838, Qırmızı dəniz) — azərbaycanlı səyyah, coğrafiyaçı, tarixçi, etnoqraf, filosof və şair. astronomiya elmləri ilə əlaqə yaradıb. Əsl adı isə Hacı Zeynalabdin ibn Axund İskəndər Şirvani-dir

Həyatı
------

Zeynalabdin Şirvani 1780-ci ildə Şamaxı şəhərində anadan olmuşdur. Onun beş yaşı tamam olanda axund İskəndərin ailəsi Bağdad yaxınlığındakı Kərbəla şəhərinə köçür və gələcək səyyahın atası mədrəsədə dərs deməyə başlayır. Zeynalabdin də ilk təhsilini elə burada alır. 1796-cı ildə o, təhsilini başa vurmaqdan ötrü Bağdad şəhərinə gedir. Zeynalabdin Bağdadda fəlsəfə, tibb, astronomiya və riyaziyyatı, habelə dilləri öyrənməkdə davam edir. Bağdad kitabxanalarında olan səyahətnamələr, bütün Şərq dünyasından buraya axışıb gəlmiş alimlərin, müqəddəs şəhərin ziyarətinə gələn zəvvarların söhbətləri bu gənc oğlanın nəzərlərində yeni bir dünya açır. Dünyanı görmək və onun möcüzələri ilə həmyerlilərini tanış etmək elə həmin vaxtdan gənc Zeynalabdinin həyat məqsədinə çevrilir və o, tərəddüd etmədən səyahətə çıxmaq qərarına gəlir.

Fəaliyyətləri
-------------

Zeynalabdin Şirvani yaradıcılığının təhlili ilə məşğul olmuş görkəmli Azərbaycan alimi Nurəddin Kərəmovun da yazdığı kimi, *"Bu yol 60 min kilometr uzanmış və 40 il davam etmişdir. Bu yol Kiçik Asiyadan, İran yaylasından, Orta Asiya, Ərəbistan və Cənubi Afrika səhralarından, Sudanın meşə və cəngəlliklərindən, Hindistanın tropik meşələrindən, Hind okeanı adalarından keçib. 0, Hindquş, Zaqros, Süleyman dağlarından, Pamirdən adlamışdır. Bu yol Asiya və Afrikanın bir çox digər vilayətlərindən uzanmışdır."*

  

  

Şirvani öz əsərində səyahətini hissələrə bölmür. N. Kərəmovsa onun üç başlıca səyahətini fərqləndirir. Onun birinci səyahətinin marşrutu belə göstərilir: Bağdad, İraqi-Əcəm, Gilan, Şirvan, Muğan, Talış, Cənubi Azərbaycan, Xorasan, Herat, Zabul, Pəncab, Hind adaları, Dəkən, Benqal, Qucarat, Hind okeanındakı adalardan Sind və Multandan keçən səyyah dağ yolları ilə Kəşmirə, Müzəffərabada çatmış, sonra Kabul yolu ilə Tatarıstana, oradan Turana və Bədəxşan dağları ilə Xorasana, nəhayət, "İran yolu" ilə Farsa gəlmişdir.

Bir qədər istirahətdən sonra Şirvani ikinci səyahətə çıxır. Bu dəfə yol Şirazdan (Fars) başlayır, oradan Daraba, sonra Bəndər Abbas limanından Hörmüz yolu ilə Həzrəmövt və Yəmənə, sonra Həbəşistan və Sudana, buradan Ərəbistan yarımadasında olan Ciddəyə, oradan da Hicaz, Mədinə və Məkkəyə uzanır. Bundan sonra o, dəniz yolu ilə "Səidlər ölkəsinə" (əs-Səidə -Nil çayı sahillərinə) gedir, Misirdən Yaxın Şərqə "Şam-Rum"a (Anadoluya), Diyarbəkirə, Qaraman və Aydına keçir.

Hacı Zeynalabdinin Atlantik okeanına və geriyə üçüncü səyahətin marşrutu belə idi: Bəhre-Əhzər adaları ("Yaşıl dəniz" – şərq coqrafiyaçıları Atlantik okeanını belə adlandırırdılar), Rumeli (o vaxt Osmanlı imperiyasının Avropa hissəsinə belə deyirdilər), Anadolu, Azərbaycan, Tehran, Həmədan, İsfahan, Kirman, Şiraz, Bağdad.

İndi artıq bir çoxu sıradan çıxmış beş yüzdən artıq əlyazma və mətbu qaynağın və səyahətlər zamanı etdiyi şəxsi müşahidələri nəticəsində Şirvani ona dünya şöhrəti gətirən üç kitab yazır: 1822-ci ildə "Riyazüs-səyahət" ("Səyahət bağçaları"), 1827-ci ildə "Hədaiqüs-səyahət" ("Səyahət bağları") və nəhayət, 1833-cü ildə "Bustanus-səyahət" ("Səyahət gülzarı")- Bu əsərlərdə o, bir çox ölkələrin coğrafiyası, tarixi, etnoqrafiyası, arxitekturası, ədəbiyyatı və görkəmli ictimai xadimləri barədə dəyərli məlumatlar verir.

Səyyah yer kürəsinin iqlim qurşaqlarının təsvirinə xüsusi yer ayırır. Şərqin digər alim və səyyahları kimi o da Yeri yeddi iqlim qurşağına bölür. Öz səyahətləri zamanı Şirvani çox sayda alimlər və siyasi xadimlərlə yaxından tanış olur. Onun rəyi ilə hesablaşır, onunla görüşməyə can atırlar. Şirvaninin elm və savadı haqda xəbərlər onun səyahətlərinin marşrutları çərçivəsindən xeyli kənara çıxır. Belə danışırlar ki, Hindistan vilayətlərindən birində ağlagəlməz bir qonaqpərvərliklə qarşılanmış Şirvani bunun səbəbini soruşarkən vilayətin hakimi cavab vermişdi: *"Mən sizə layiq olduğunuz hörmətin yalnız yüzdə birini göstərə bilmişəm. Siz səkkiz səbəbdən hörmətə layiqsiniz: birincisi, siz insanpərvərsiniz, insanlarsa bir-birinə hörmət etməlidirlər, ikincisi, siz buraya bizim ölkəmizin qonağı olaraq gəlibsiniz, qonaqa hörmət edərlər, üçüncüsü, siz alimsiniz, alimə hörmət bir borcdur, dördüncüsü, siz müdrik və çox bilən bir adamsınız, acizlərə, kasıblara kömək edirsiniz, belə adamlarsa hər cür hörmətə-izzətə layiqdirlər… Bax, bütün bunlara görə mən sizi qəlbən sevir və sizə hörmət bəsləyirəm."'*

Olduğu bir çox yerlərdə onu saraya dəvət etmişlər. Bunlardan Misir hakimi İbrahim bəyi, İran şahı Fətəli şah Qacarı, Türkiyə sultanı Mahmudu və başqalarını göstərmək olar. Olduğu saraylarda müzakirə və söhbətlərdə iştirak edən Şirvani həmişəlik burada qalmaq dəvətlərinə nəzakətlə rədd cavabı verir. Şirvani həmişə macəralar və məhrumiyyətlərlə dolu səyyah həyatını saraydakı rahat həyatdan üstün tutur. Zeynalabdin eyni zamanda şair olmuş və Təmkin təxəllüsü ilə şerlər yazmışdır. Həmin şerlər onun səyahətnamələrinə səpələnmiş və əlyazması Tehran mərkəzi kitabxanasında saxlanan "Divan"ında toplanmışdır. Bu nadir şəxsiyyətin digər əsərlərinin əlyazmaları Britaniya Muzeyində, Paris Milli Kitabxanasında, Sankt-Peterburqda və İranda saxlanır.

Əsərləri
--------

```
Xalqımızın tərbiyə edib böyütdüyü bu görkəmli alimin adı nəinki vətənimizdə, hətta onun sərhədlərindən çox-çox uzaqlarda da geniş şöhrət tapmışdır. H. Z. Şirvaninin tarixi, fəlsəfi, coğrafi, bioqrafik xarakter daşıyan əsərləri Çin, Hindistan, Koreya, İran, Türkiyə, İndoneziya, Bolqarıstan, Polşa, Fransa, İngiltərə və s. ölkələrin mütəxəssisləri və alimləri tərəfindən çox yüksək qiymətləndirilir. Nəzərə almaq lazımdır ki, Şirvaninin elmi irsi və əsərlərinin sayı barədə araşdırmaçılar müxtəlif, bəzən də yanlış fikirlər söyləmişlər. ]Abbasqulu Ağa Bakıxanov, Firudin bəy Köçərli və digər müəlliflər Şirvaninin ancaq bir əsərini qeyd ediblər. Digər tədqiqatçılar onun iki əsərinin olduğunu söyləmişlər. Rzaqulu xan Hidayət, Məsuməli şah Şirazi, "Çarlz Rio" isə Şirvaninin üç əsərinin olduğunu qeyd edirlər. Rzaqulu xan Hidayət, Məhəmməd Əli xan Tərbiyət, Məhəmməd Əli Təbrizi və digərləri Şirvaninin yuxarıda qeyd edilən 3 əsərindən əlavə şeirlərinin də olduğunu söyləmişlər. Şirvaninin əsərlərindən məlum olur ki, onun 3 böyük əsəri olmuşdur: "Səyahət bağları" ("Riyaz əs-siyahət"), "Səyahət bağçaları" "Hədayiq əs-siyahət" və "Səyahət bustanı" "Bustan əs-siyahət". Aparılan araşdırmalardan belə məlum olur ki, Şirvaninin qeyd edilən 3 əsərindən əlavə digər 3 əsəri də mövcud olmuşdur. Bu barədə hər şeydən öncə Cəlaləddin Ruminin həyat və yaradıcılğından bəhs edən məqalə və Misirin Xədiviyyə kitabxanasında qorunan trarktatı qeyd etmək lazımdır. Bundan əlavə Şirvaninin şeirlər divanı da mövcuddur. Hacı Zeynalabdin Şirvaninin Riyaz əs-siyahət, Bustan əs-siyahət və Hədayiq əs-siyahət adlı əsərləri ona dünya şöhrəti gətirmişdir. Şirvani öz əsərlərini fars dilində yazmışdır. Akademik Ə. Ə. Əlizadə və T. A. Məhərrəmovun redaktorluğu və A. A. Quliyevin ön sözü ilə 1974-cü ildə Moskvada Şərq ədəbiyyatı redkasiyasında yenidən fars dilində nəşr edilən bu əsərin II hissəsinin I cildi ilk dəfə olaraq 2024-cü ildə Azərbaycan dilinə tərcümə edilmişdir. Əsər Azərbaycan dilinə Şahin Yəhyayev tərəfindən tərcümə edilmişdir. Tərcümə edilmiş əsərin elmi redaktoru coğrafiya elmləri doktoru, professor Zakir Eminov, rəyçilər isə tarix elmləri doktoru, professor Şahin Fazil və tarix elmləri doktoru Vasif Qafarovdur. Şirvaninin əsərləri bir çox Azərbaycan, İran, rus və Avropa tədqiqatçıları tərəfindən öyrənilib. Bu alimlərdən Abbasqulu ağa Bakıxanovun, Məmmədəli Tərbiyətin, Əskər Həmid Rəbbaninin, B. A. Dornun, N. V. Xanıkovun, E. Braunun, S. Stornun, E. Bloşenin və başqalarının adlarını çəkmək mümkündür. Bu sırada öz ömrünün böyük bir hissəsini Zeynalabdin Şirvaninin elmi hünərlərinin tədqiqinə həsr etmiş N. K. Kərəmovun adı xüsusilə qeyd olunmalıdır.
```

Zeynalabdin 1820/21-ci ildə Şiraz şəhərində evlənib. Tezliklə onun Cəlaləddin Məhəmməd adında oğlu doğulur. İki il sonra isə ikinci oğlu Hüsaməddin Əli anadan olur. Böyük oğlu az yaşayır, ikinci oğlu isə atasının yolu ilə gedərək, İraq, İran və Hindistana səyahətlər edib. Şirvani ömrünün son illərini ailəsi ilə Şirazda keçirib. Elə buradan da özünün son səyahətinə yollanıb. Bu, onun həyat yoldaşı ilə birlikdə çıxdığı həcc ziyarəti idi. 1838-ci ildə həmin səfəri zamanı Zeynalabdin Şirvani yolda xəstələnmiş və Ciddə şəhəri yaxınlığında dünyasını dəyişmişdir. Hacı Zeynalabdin Şirvani elə buradaca da dəfn olunub.

İstinadlar
----------

1. ↑  Afaq Qasımova. Yeniyetmələrin tarixi şəxsiyyətlərin nümunəsində tərbiyə edilməsi. Bakı: Nurlan, 2006. — səh. 117.
2. ↑  Ağamir Quliyev. Bəzi xarici ölkə alimləri Hacı Zeynalabdin Şirvani haqqında. Şərqşünaslıq İnstitutunun elmi əsərləri II cild, Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası nəşriyyatı, Bakı-1960
3. ↑  Hacı Zeynalbadin Şirvani, Riyaz əs-siyahət, II hissə, I cild, Moskva, Şərq ədəbiyyatı şöbəsi, 1974. 337s
4. ↑  Hacı Zeynalabdin Şirvani, Riyaz əs-siyahət, II hissə, I cild, Moskva, Şərq ədəbiyyatı şöbəsi, 1974. 337s.
5. ↑  Hacı Zeynalabdin Şirvani. Səyahət bağları "Riyaz əs-siyahət". II hissə, I cild. Elmi redaktor: Zakir Eminov, Tərcümə edən: Şahin Yəhyayev, Rəyçilər: Şahin Fazil, Vasif Qafarov, Bakı: 2024, 546 səh

Mənbə
-----


Vikimənbədə ***Müəllif:Hacı Zeynalabdin Şirvani*** ilə əlaqəli məlumatlar var.

* Zeynalabdin Şirvani Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine

| ⛭Azərbaycan filosofları |
| --- |
| Seçilmiş məqalə Bəhmənyar əl-Azərbaycani  • Əbunəcib Sührəvərdi  • Şihabəddin Ömər Sührəvərdi  • Seçilmiş məqalə Şihabəddin Yəhya Sührəvərdi  • Eynəlqüzat Miyanəci  • Şəmsəddin Xoylu  • Şəmsəddin Xosrovşahi  • Əsirəddin Əbhəri  • Nəcməddin Naxçıvani  • Əfzələddin Xunəci  • Siracəddin Urməvi  • Nəsirəddin Tusi  • Şəmsəddin Xalxali  • Şərəfəddin Maraği  • Fəzlullah Nəimi  • İmadəddin Nəsimi  • Abdulla Lahıci  • Seçilmiş məqaləSeyid Yəhya Bakuvi  • Nizami Gəncəvi  • Kəmaləddin Ərdəbili  • Şəms Təbrizi  • Vədud Təbrizi  • Davud Şirvani  • Əbdürrəhim Şirvani  • Məsud Şirvani  • Şəmsəddin Təbrizi  • Nəsrulla Xalxali  • Mahmud Təbrizi  • İbrahim Şəbüstəri  • Mahmud Şəbüstəri  • Xeyrəddin Tiflisi  • Abdulla Naxçıvani  • Yusif Gəncəvi  • Siracəddin Səkkaki  • Sinanəddin Gəncəvi  • Şükrullah Şirvani  • Mahmud Bərdəi  • Əhməd Ərdəbili  • Məhəmməd Füzuli  • Məhəmməd Tağı Tufarqanlı  • Məhəmməd Əmin Şirvani  • Zeynalabdin Şirvani  • Yusif Qarabaği  • Məhəmməd Təbrizi  • Rəcəbəli Təbrizi  • Dədə Ömər Rövşəni  • Yusif Müsküri  • Ömər Xəlvəti  • Əlaəddin Əli  • Məhəmməd Qarabaği  • Abbasqulu ağa Bakıxanov  • Mirzə Fətəli Axundov  • Heydər Hüseynov |  |

| ⛭Azərbaycan ədəbiyyatı |
| --- |
| Qədim dövr | "Dəvdək"  • Əbu Məhəmməd ibn Bəşşar  • Musa Şəhəvat  • İsmayıl ibn Yəsar  • Əbul-Abbas əl-Əma  • Yusif Xoylu  • Qətran Təbrizi  • Əbül-Üla Gəncəvi  • Xaqani Şirvani  • Nizami Gəncəvi  • Fələki Şirvani  • Mücirəddin Beyləqani  • İzzəddin Şirvani  • Eynəlqüzat Miyanəci  • Məhsəti Gəncəvi  • Şihabəddin Yəhya Sührəvərdi  • Hümam Təbrizi  • Əbubəkr ibn Xosrov əl-Ustad | Kitabi-Dədə QorqudNizamiİblis |
| Orta əsrlər | İzzəddin Həsənoğlu  • Ümmi İsa  • Nəsir Bakuvi  • Mustafa Zərir  • Suli Fəqih  • Qazi Bürhanəddin  • Şah Qasım Ənvar  • Baba Kuhi Bakuvi  • Əvhədi Marağayi  • Yusif Məddah  • Əbdülqədir Marağayi  • Fəzlullah Nəimi  • İmadəddin Nəsimi  • Şeyx Səfi  • Şeyx İbrahim Gülşəni  • Cahanşah Həqiqi  • Ziya Ordubadi  • Hamidi  • Əhmədi Təbrizi  • Sultan Yaqub  • Xətai Təbrizi  • Xəlili (şair)  • Həbibi  • Aşıq Qurbani  • Şah İsmayıl Xətai  • Məhəmməd Füzuli  • Həqiri Təbrizi  • Əmir Şahi Səbzəvari  • Kişvəri  • Məhəmməd Tahir Vəhid Qəzvini  • Saib Təbrizi  • Qövsi Təbrizi  • Fədai Təbrizi  • Məhəmməd Əmani  • Məczub Təbrizi  • Azər Bəydili  • Tərzi Əfşar  • Mirzə Möhsün Təsir Təbrizi  • Rəfiqi  • Hatif İsfahani  • Fatma xanım Ani  • Sarı Aşıq  • Aşıq Abbas Tufarqanlı  • Aşıq Abdulla  • Məhcur Şirvani  • Xətib Təbrizi  • Məsihi  • Kəlbəli xan Müsahib-Gəncəvi  • Səfiqulu bəy Şamlu  • Mürtəzaqulu sultan Şamlu  • Şəms Təbrizi  • Mirzə Saleh Təbrizi  • Süruri  • Məlik bəy Avcı  • Vaiz Qəzvini  • Seyid Yəhya Bakuvi  • Yusif Müsküri  • Sədallah Bərdəi  • Arif Ərdəbili  • Nişat Şirvani  • Şakir Şirvani  • Arif Şirvani  • Arif Təbrizi  • Hacı Çələbi Zari  • Ağa Məsih Şirvani  • Nəbi  • Xəstə Qasım  • Aşıq Valeh  • Şikəstə Şirin  • Miskin Abdal  • Sayat Nova  • Molla Vəli Vidadi  • Məhəmmədhüseyn xan Müştaq |
| Yeni dövr | Mirzə Müslüm Qüdsi  • Molla Pənah Vaqif  • Qasım bəy Zakir  • Seyid Əbülqasım Nəbati  • Seyid Əzim Şirvani  • Abbasqulu ağa Bakıxanov  • Mirzə Şəfi Vazeh  • İsmayıl bəy Qutqaşınlı  • Mirzə Fətəli Axundzadə  • Nəcəf bəy Vəzirov  • Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev  • Həsən bəy Zərdabi  • Mirzə Ələkbər Sabir  • Abbas Səhhət  • Mirzə Kazım Qazi Əskərzadə  • Cəlil Məmmədquluzadə  • Məhəmməd Cəfər Miskin  • Məhəmməd Hadi  • Xurşudbanu Natəvan  • Əbülfət xan Cavanşir  • Ağabəyim ağa  • Qəmər bəyim Şeyda  • Qönçəbəyim  • Cəfərqulu xan Nəva  • Əbülqasım Nəbati  • Mehdiqulu xan Vəfa  • Zeynalabdin Şirvani  • Mustafa ağa Şuxi  • Hacı Məhəmmədəli Şirvani  • Almas İldırım  • Səkinə Axundzadə  • Sultan Məcid Qənizadə  • Həsənəli xan Qaradaği  • Firidun bəy Köçərli  • Mirzə Əli Möcüz  • Salman Mümtaz  • Məhəmməd Tağı Sidqi  • Heyran xanım  • Əli Nəzmi  • Vəli Xuluflu  • Tağı Şahbazi Simurğ  • Rəşid bəy Əfəndiyev |
| Ən yeni dövr | Anar  • Bəxtiyar Vahabzadə  • Hüseyn Cavid  • Cəfər Cabbarlı  • Şəhriyar  • Mikayıl Müşfiq  • Nəriman Həsənzadə  • Nəriman Nərimanov  • Səməd Vurğun  • Süleyman Rüstəm  • Rəsul Rza  • Nigar Rəfibəyli  • Süleyman Rəhimov  • Süleyman Sani Axundov  • Əhməd Cavad  • İlyas Əfəndiyev  • Məmməd Səid Ordubadi  • Yusif Vəzir Çəmənzəminli  • Əli Vəliyev  • Mir Cəlal Paşayev  • Mehdi Hüseyn  • Hüseyn Abbaszadə  • Bayram Bayramov  • Cəmil Əlibəyov  • Vidadi Babanlı  • Manaf Süleymanov  • Ələviyyə Babayeva  • Süleyman Vəliyev  • Əzizə Əhmədova  • Əfqan Əsgərov  • Gülhüseyn Hüseynoğlu  • Əlibala Hacızadə  • Salam Qədirzadə  • Çingiz Hüseynov  • Ənvər Məmmədxanlı  • İsa Muğanna  • Məmməd Araz  • Sabir Əhmədli  • Əkrəm Əylisli  • Elçin Əfəndiyev  • Sabir Rüstəmxanlı  • Ələkbər Salahzadə  • Fərman Kərimzadə  • Maqsud İbrahimbəyov  • Rüstəm İbrahimbəyov  • Mövlud Süleymanlı  • Yusif Səmədoğlu  • İsi Məlikzadə  • Nəbi Xəzri  • Seyran Səxavət  • İslam Səfərli  • Nəriman Həsənzadə  • Ənvər Əlibəyli  • Hüseyn Arif  • Əliağa Kürçaylı  • Sabir Azəri  • Çingiz Abdullayev  • Ramiz Rövşən  • Vahid Məmmədli  • Elxan Elatlı  • Varis Yolçiyev  • Rövşən Abdullaoğlu  • Elizabet Tüdor |
| Dastanlar | Kitabi-Dədə Qorqud  • Abbas və Gülgəz  • Aşıq Qərib  • Əsli və Kərəm  • Koroğlu  • Novruz  • Şah İsmayıl |

| ⛭Azərbaycan tarixinə aid mənbələr |
| --- |
| Şəxslər | Musa Kalankatlı  • Mxitar Qoş  • Kirakos Gəncəli  • İbn Xordadbeh  • Yəqubi  • Məsudi  • Dinəvəri  • Əl-Kufi  • Xaqani Şirvani  • Məsud ibn Namdar  • İbn əl-Əsir  • Yaqut əl-Həməvi  • Stepanos Orbelyan  • Həmdullah Qəzvini  • Məhəmməd Naxçıvani  • Həsən bəy Rumlu  • İsgəndər bəy Münşi  • Oruc bəy Bayat  • Övliya Çələbi  • Münəccimbaşı Əhməd Dədə  • Abbasqulu ağa Bakıxanov  • Mirzə Camal Cavanşir Qarabaği  • Mirzə Adıgözəl bəy  • Mir Mehdi Xəzani  • Mirzə Yusif Qarabaği  • Rzaqulu bəy Vəzirov  • Hacı Seyid Əbdülhəmid  • Zeynalabdin Şirvani  • Kərim ağa Fateh  • Rəhim bəy Fəna  • Həsən İxfa Əlizadə  • Həsənəli xan Qaradaği  • Mir Möhsün Nəvvab  • Əhməd bəy Cavanşir  • Hacı Məhəmmədəli Şirvani  • Həsən Mollazadə Gəncəvi  • Mustafa ağa Şuxi |
| Əsərlər | Alban ölkəsinin tarixi  • Alban salnaməsi  • Gəncəli Xosrovun əzablı həyatı  • Tarix (Kirakos Qandzaketsi)  • Kitab əl-buldan  • Kitab əl-fütuh  • Kartlis tsxovreba  • Sünik tarixi  • Tarix-e qozide  • Tarix-i Şeyx Üveys  • Kitabi-Diyarbəkriyyə  • Tarix-i aləm aray-i Əmini  • Dərbəndnamə  • Əhsən ət-Təvarix  • Dünyanı bəzəyən Abbasın tarixi  • Xülasət ət-təvarix  • Şərəfnamə  • Cami əl-düval  • Qarabağnamələr  • Şəki xanlarının müxtəsər tarixi  • Şəki xanları və onların nəsilləri  • Gülüstani-İrəm |