recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Kerim Vekilov
Kərim Lütfəli ağa oglu Vəkilov 1901-ci ildə anadan olub. Atası və anası vəfat etdikdən sonra baçısı ilə birlikdə əmiləri Yusif ağanın himayəsinə keçirlər. Yusif ağa müflis vəziyyətinə düşdükdən sonra məcbur olub yeniyetmə qardaşı oğlunu Qoridə Firidun bəyə qapı qulluqçusu verir (Kə­rim Vəkilov öz tərcumeyi-halında belə göstərir).

1918-ci ilə qədər Kərim Vəkilov Firidun bəyin evində yaşamışdır.

1918-ci ildə Qori Seminariyası Qazaxa köçürüldükdə Firidun bəy Kərimi məktəbə qəbul etdirir.

1919-1920-ci illərdə Milli Orduda xidmət edən Kərim Vəkilov AXC süqutundan sonra yenidən seminariyaya qayıdıb təhsilini davam edir.

1921-ci ilədək Kərim Vəkilov Qazax Seminariyasında oxuyur. Həmin il Hərbiyyə və Bəhriyyə komissarı Əliheydər Qarayev Qazax Seminariyasından bir qrup yoxsul gənçi Bakiya hərbi məktəbə gətirəndə Kərim Vəkilov da onların arasında idi.

1923-cü ildə Kərim Vəkilov Bakida Hərbi-Texniki Məktəbi bitirir.

1923-1925-ci illərdə Azdiviziyanın  2-ci istehkamçılar polkunda xidmət edir;

1925-1927-ci illərdə 3-cü istehkamçılar polkunda xidmət edir;

1927-1929-cu illər­də isə Azdiviziyanın 2-ci ərazi polkunda xidmət edir.

1931-1933-cu illərdə düşərgə hazırlığı keçmiş və takmilləşdirmə kursunda oxumuşdur. Müharibədən əvvəlki illərdə müxtəlif idarələrdə, о cümlədən orta məktəblərdə hərbi rəhbər olmuşdur.

Müharibə başlananda səfərbərliyə alınan Kərim Vəkilov 1942-ci ilin fevralında Azərbaycan Hərbi Komissarligının sərəncamı ilə 2500 nəfərlik əskəri qüvvəni 1012 saylı eşelonla Şimali Qafqazda ön cəbhəyə təhvil verməyə aparanda guclu şaxtaya düşmüş və ayagının birini don vurmuşdur.

Tapşırığı yerinə yetirib Bakiya qayıdanda hərbi-tibbi komissiyadan keçir və arxa cəbhədə xidmətini davam etdirir.

Baş leytenant Kərim Vəkilov 1944-cu ilədək Azər­baycan SSR rayonlarında banditizm və diversantlarla mübarizü üzrə qırıcı batalyonun əvvəlcə qərargah rəisi, sonra isə komandiri olur. Daim səfərlərdə oldugundan müalicə rejimi pozulur va don vurmuş ayagı qanqrena olur.

1944-cu ildə həkimlər onun qanqrena olmuş ayagını kəsməli olurlar.

1947-ci ildə texnikumdan işdən çıxıb evə qayıdanda tramvay qəzasına düşür və həkimlər bu dəfə onun о biri ayagını da kəsməli olurlar.

Taleyin onunla bu qədər sərt davranmasına baxmayaraq, Kərim Vəki­lov ruhdan duşməmiş, ömrünün son günlərinədək hayatsevərliyini qoruyub saxlamış, üzündən nurlu təbəssüm əskik olmamışdır.

Səməd Vurgun bu dogma əmisi oğlunu qohumları arasında daha çox sevər, imkan tapan kimi onu yoluxmaga gedərmiş.

Aybəniz xanımın söhbətlarindən:

- Tez-tez Kərim əmimgilə gedərdik. Atam onun əlil arabasına əyləşər, enli şüşəbənddə о baş, bu başa sürər, evdəki balacaları güldürərdi.

Kərim əmim baxıb başını bulayar: "Gör bir, gör bir nədən xoşu gəlir ? Allahı sevərsən, düş...".

Kərim Vəkilov 1928-ci il noyabrın 18-də Gəncədə Klavdiya Senyakova ilə evlənmişdir. Tofiq va Gəray adlı oğlu, Leyla adlı dünyaya gəlir. Kərim Vəkilov Bakıda köhnə "inturist"lə yanaşı həyətdə yaşayırdı.

1961-ci ildə Kərim Lütfəli ağa oglu Vəkilov Bakıda vafat edir.

Mənbə
-----

* İsmayıl Umudlu. VƏKİLOĞULLARI (Tarixi-bioqrafik araşdırma). Bakı: "QAPP-Poliqraf" nəşriyyatı, 2003.
**İsmayıl Hikmət** (1889 - 18 dekabr 1967) — Ədəbiyyatşünas, professor, APİ-nin dekanı.

Həyatı
------

İsmayıl Hikmət Ərtaylan 1889-cu ildə İstanbulda Bəylərbəyi məhəlləsində dünyaya göz açıb. O, orta təhsilini Qalatasaray liseyində alıb. 1911-də İstanbulda Mülkiyyə Məktəbini yaxşı dərəcə ilə bitirib. Qalatasaray Liseyi və Robert Kollecində ədəbiyyat və fransızca dərsləri verib. 1921-in mayında müəllimlikdən ayrılaraq Xariciyyə Nazirliyi Mətbuat Müdirliyində dəftərxana işçisi kimi çalışıb. Bir qədər sonra buradakı vəzifəsi sona yetib. 

Azərbaycan hökuməti Türkiyə Böyük Millət Məclisi (TBBM) Hökumətindən müəllimlik istədiyinə görə 1923-ün aprelində Maarif Nazirliyi onu Bakıya göndərib. Bakı Universiteti ilə Bakı Teatr Məktəbində Türk ədəbiyyatı tarixi müəllimi, Bakı Pedaqoji İnstitutunda, Bakı Darülmüəlliminində Qərb ədəbiyyatı tarixi və sənət tarixi müəllimi, 1924-ün sentyabrından Bakı Universiteti ədəbiyyat fakültəsinin dekanı işləyib. 1927-nin iyulunda Bakı Universiteti Ali Şurasının qərarı ilə professorluğa yüksəldilib. Professorluq dissertasiyası olan "Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi" adlı əsəri Bakıda nəşr edilib. 1927-nin dekabrında Ankaraya dönüb. Türkiyəyə qayıtdıqdan sonra o, Qazi Təhsil İnstitutunda ədəbiyyat müəllimi, Milli Təhsil Nazirliyində müfəttiş, 1933-1935-ci illər arasında Kipr Türk Liseyinin, Ankara Cümhurbaşqanlığı Orkestrinin, İstanbul Gözəl Sənətlər Akademiyasının direktoru vəzifələrində çalışıb. 1939-un noyabrında İsmayıl Hikmət Əfqanıstan hökumətinin istəyi ilə müşavir qismində ölkəyə göndərilib. Şəxsi təşəbbüsü ilə Kabildə "Gecə Universiteti" açdırıb. 

Əfqanıstanda ibtidai məktəbdən universitetədək bütün dərəcələrdəki təhsil qurumlarının proqramlarını hazırlayıb. 1942-nin noyabrında öz istəyi ilə yurda dönüb. 1943-ün yanvarında o, İstanbul Universitetinin ədəbiyyat fakültəsində "Türk dili və ədəbiyyatı tarixi" kafedrasının ordinar professorluğuna təyin edilərək, təqaüdə çıxdığı 1960-cı ilədək orada çalışıb. 

Görkəmli alim və müəllim İsmayıl Hikmət Ərtaylan 18 dekabr 1967-ci ildə İstanbulda dünyasını dəyişib.

Ailəsi
------

27 yaşında ailə qurmuş İsmayıl Hikmət bəy Rəşad və Azər adında iki oğul, Canan adında bir qız atası idi.

İstinadlar
----------
**Kərim bəy Mirzə Baba bəy oğlu Novruzov** (1838-?) — Rusiya İmperator Ordusunun zabiti, Rusiya-Osmanlı müharibəsinin qəhrəmanı, polkovnik.

Həyatı
------

Kərim bəy Mirzə Baba bəy oğlu 1838-ci ildə Yelizavetpol qəzasının Qovlar kəndində anadan olmuşdu. Tiflis kadet korpusunda oxumuşdu.

1854-cü ildə vəkil kimi Zaqafqaziya atlı alayında hərbi xidmətə başlamışdı.

3 iyun 1856-cı ildə fərqləndiyinə görə praporşik rütbəsinə layiq görülmüşdü. 28 oktyabr 1878-ci ildə podpolkovnik, 24 dekabr 1886-cı ildə polkovnik rütbəsi almışdı.

1914-cü il sentyabrın 17-də Müqəddəs Georgi ordeninin o zamanlar sağ qalmış ən qocaman daşıyıcısı polkovnik Kərim bəy Novruzov Rusiya İmperatorunun saray qrenaderlar potasının (Rusiya imperatorları yanında fəxri keşikçi (qarovul) xidmətini daşıyan xüsusi hərbi hissə) komandiri vəzifəsinə təyin olunmuşdu[1].

Mükafatları
-----------

Kərim bəy mayor rütbəsində 31 iyul 1877-ci ildə 3-cü dərəcəli "Müqəddəs Georgi", Osmanlı müharibəsində 17 may 1877-ci ildə, Bəyli Əhməd ətrafında 2 silah və Musa Kunduxovun nişanını almışdı.

3 aprel 1878-ci ildə, Osmanlı savaşında Alacin civarında fərqləndiyi üçün "igidliyə görə" yazılı qızıl qılıncla təltif olunmuşdu.

Həmçinin bax
------------

1.↑ Шефы и командиры Роты Дворцовых Гренадер

İstinadlar
----------
Mikoyan Gurevich Proyekt 1.44/1.42 MiG şirkəti tərəfindən Rusiya Hərbi Hava Qüvvələri üçün istehsal edilmiş 5-ci nəsil havada üstünlüyü təmin etmək üçün nəzərdə tutulmuş olan təyyarə prototipidir. MiG-MFI adı ilə də tanınan təyyarənin NATO kod adı **Flatpack** olmuşdur.

MiQ 1.44 modelinin müxtəlif rakurslardan görünüşü
MiQ-1.44 modelinin çarpaz bölünməsi
MiG 1.44 birbaşa olaraq F-22 döyüş təyyarəsinə qarşı istehsal edilmişdir. Təyyarənin istehsalı zamanı əldə edilən məlumatlar Suxoy Su-47 təyyarələrinin istehsalı zamanı toplanılmış məlumatlar ilə birlikdə PAK FA layihəsində istifadə edilmişdir. PAK FA layihəsində bu təyyarə üçün istehsal edilmiş olan Lyulka AL-41F mühərrikindən istifadə edilməsi planlaşdırılır.

MiQ 1.44
Avropanın ortaq təyyarəsi olan Eurofighter Typhoonun dizaynında bu təyyarənin dizaynından istifadə edilməsi fikri irəli sürülür. Çinin yeni nəsil təyyarəsi olan Shenyang J-XX adlı təyyarəsinin ortaya çıxmış olan şəkillərində də Mig 1.44 ilə olan oxşarlıqları layihənin Çinə satılmış ola bilmə ehtimallarını artırır.

MFI"(\*) layihəsi olaraq da tanınan MiG-1.42-nin ilk və tək prototipi 1999-cu ildə ilk uçuşunu həyata keçirmişdir. MiG-1.42 radarda çox balaca görüntü verən "stealth" çoxməqsədli hava müharibə təyyarəsi olaraq, Suxoy Su-27/Suxoy Su-35 təyyarələrinin yerini alması üçün dizayın edilmişdir. 2004-2006-cı illərdə xidmətə qəbul edilməsi planlaşdırılırdı. Rusların F-22, Dassault Rafale, E-2000 və Gripen təyyarələrinə qarşı əsas silahı hesab olunurdu. Hərəkət edə bilən eqzosları ilə "vektorial İtələmə Nəzarəti" (Thrust Vector Control) olan 5-ci nəsil Rusiya qırıcı təyyarələrinin ilkin nümayəndələrindən biridir. (MFI=Mnogo Funksionalni İztrebitel=Multi Functional Fighter/Çox Məqsədli Qırıcı)

Mikoyan 1.44 modelinin iki görünüşlü silueti
Mikoyan 1.44 modelinin ön görünüşü

Həmçinin bax
------------

 Mikoyan-Quryeviç təyyarələri

**Döyüş**:
MiQ-1|
MiQ-3|
MiQ-5|
MiQ-7| 
MiQ-9|
MiQ-15|
MiQ-17|
MiQ-19|
MiQ-21|
MiQ-23|
MiQ-25|
MiQ-27|
MiQ-29|
MiQ-31|
MiQ-33|
MiQ-35  
**Hücum**:
MiQ-27 | 

**Kəşfiyyat**:
MiQ-25  
**Eksperimental**:
MiQ-8|
MiQ İ-250|
MiQ İ-270|
MiQ-AT|
MiQ-110|
MiQ Proyekt 1.44|
MiQ Proyekt LFE|
MiQ-105
*Kobalt asetat* (II) Со(CH3COO)2 - sirkə turşusunun kobalt duzu. Tetrahidrat şəklində sulu məhlullardan kristallaşır - qırmızı kristallardı.

Alınması
--------

Kobalt asetatı sirkə turşusunun kobalt asetatla СоСО3 və ya kobalt hidrokdid ilə Со(OH)2 reaksiyası zamanı almaq olar

{\displaystyle {\mathsf {Co(OH)\_{2}+2CH\_{3}COOH\rightarrow (CH\_{3}COO)\_{2}Co+2H\_{2}O}}}
{\displaystyle {\mathsf {CoCO\_{3}+2CH\_{3}COOH\rightarrow (CH\_{3}COO)\_{2}Co+H\_{2}O+CO\_{2}\uparrow }}}

Kimyəvi xassələri
-----------------

Hiqroskopikdir. Suda (25 ° C-də 33,7%), sirkə turşusunda, izobutil və amil spirtində, amil asetatda yaxşı həll olunur, etanolda az həll olunur (25 ° C-də 0,29%). 1400 C-də kristallohidrat susuzlaşır və qismən parçalanma baş verir. Susuz kobalt asetat açıq – çəhrayi rəngdədir, sirkə anhidridinin kobalt nitrata Co(NO3)2 təsirindən alına bilər.
Ozonla oksidləşərək və ya sirkə turşusunda elektroliz zamanı üç valentli kobalt asetat Со(ОСОСН3)3, əmələ gəlir. Açıq yaşıl kristallar şəklində kristallaşır və ~ 1000 C parçalanır.

Tətbiqi
-------

Kobalt asetat boyalar, laklar, qurutma yağları, şüşə, keramika, piqmentlər, sintetik liflərin istehsalında istifadə olunur. Sənayedə kobalt asetat oksosintez katalizatorları əldə etmək üçün tətbiq olur.

Mənbə
-----

1. Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд. испр. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.

1. ↑  Cobalt acetate (ing.).
**The Avengers** ― Yeni Zelandiyanın rok qrupudur.

Haqqında
--------

"The Avengers" 1960-cı illərin ortalarında Yeni Zelandiyada populyarlıq qazanmışdır. Parlophone səsyazma şirkəti ilə müqaviləli olan qrup 1966-cı ildə Vellinqtonda təsis edilib. Ken Cooper adlı Vellinqtonlu bir icraçı "The Avengers"i yeni klubu "The Place"də çalmaları üçün müxtəlif qruplardan seçdiyi musiqiçilərdən yaratmışdı. Clive Cockburn "The Mustangs", Dave Brown "The Wanderers" və Eddie McDonald "The Strangers" qruplarından idilər. Bu qruplar hamısı Vellinqton qrupları idi. Hank Davis isə əvvəlcə Napier şəhərinin "The Epics" qrupunda fəaliyyət göstərmişdir. Clive Cockburn gitara və klaviaturada, Dave Brown ritmik-gitarada, Eddie McDonald bas-gitarada, Ian "Hank" Davis isə zərb alətləri ifa edirdi."The Avengers" karyerasına "The Beatles"in mahnılarını şərh etməklə başladı. Ən əhəmiyyətli parçaları "Episode Six" qrupuna məxsus olan "*Love Hate Revenge*" mahnısı idi. Səsyazma 1968-ci ildə siyahılarda ikinci yerə yüksəldi.

İki dəfə xaricə (hər ikisi Avstraliyaya) qastrol səfərində olan qrup eyni adlı başqa bir qrupla qarışdırılmamaq üçün ikinci səfərdə "New Zealand Avengers" (Yeni Zelandiya Qisasçıları) adını aldı. Lakin Yeni Zelandiyadakı nüfuzuna baxmayaraq, qrup beynəlxalq aləmdə uğurlu ola bilmədi. 1969-cu ilin iyulunda qrup dağıldı.

Clive Cockburn karyerasını televiziyada davam etdirdi. Hank Davis və Eddie McDonald Qərbi Avstraliyanın Pert şəhərində məskunlaşdılar və "Bakery" qrupunu qurdular.

Diskoqrafiya
------------

### 45-lər

* Everyone's Gonna Wonder / Take My Hand (1967)
* 1941 / What Price Love (1968)
* Days Of Pearly Spencer / Daniel The Postman (1968)
* Love Hate Revenge / Only Last Year (1968)
* Only Once in My Life / Waterpipe (1968)
* What Price Love? / Only Once In My Lifetime (1968)
* Night in the City / Nights in White Satin (1969)

### Albomlar

* Electric Recording (1968)
* Dial Triple A, Alive! Avengers in Action (1968)
* Medallion (1969)

İstinadlar
----------
**Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi** və ya **Fatimeyi-Zəhra məscidi** — Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərinin Yasamal rayonu sahəsində məscid.

Tarixi
------

Məscid Bakıda, Yasamal rayonunda,Çingiz Mustafayev küçəsi 90-da yerləşir. İbadətgah Kərbəlayi Əli Əşrəf Ələsgəroğlu tərəfindən 1919-cu ildə inşa edilmişdir. Məscid 2010-cu ildə təmir edilib.

Haqqında
--------

Məscid iki mərtəbədən ibarətdir. Kişilər üçün ibadət zalı birinci mərtəbədə, qadınlar üçün isə ikinci mərtəbədə yerləşir. Qadınların ibadət zalına giriş və qadınların dəstəmazxanası məscidin arxa tərəfindədir. Kişilərin dəstəmazxanası isə məscidin ön hissəsində giriş qapısının yanında yerləşir.
İbadətgahda eyni anda 350 nəfər ibadət edə bilər. İbadət evinin bir minarəsi və bir günbəzi var. Məscidin daxilində, günbəzin altında dairəvi formada "Ayət əl-Kürsi" (Bəqərə surəsi 255, 256, 257-ci ayələr) yazılıb. Günbəzin pəncərələri arasında 14 məsumun adı yazılıb. İbadət zalında mehrabın yuxarısına Təthir ayəsi (Əhli Beytin (s.ə) şəninə nazil olan ayələrdən biri) həkk olunub. Məscidin daxilində, divara İmam Hüseynin (ə.s) məzar üzərindən olan mərmər daş vurulub. Daşın üzərində ərəbcə "Ya Hüseyn" yazılıb. İbadətgahın üçpilləli taxta minbəri var.

Xarici keçidlər
---------------

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Xanım Fatimeyi-Zəhra" məscidi". 2022-08-04 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Yasamal rayonu Xanım Zəhra məscidi".
**Axura nekropolları** — Şərur rayonunda Axura kəndinin şərq qurtaracağında dəmir dövrünün sonuna aid arxeoloji abidə.

I Ахurа nеkrоpоlu
-----------------

Nеkrоpоl Ахurа kəndinin şərq qurtаrаcığındа "Yuхаrı bulаq", "Tеymurun bаğı" аdlаnаn sаhənin yахınlığındа yеrləşir. Ахurаçаyın sаğ sаhilində yеrləşdiyindən nеkrоpоlun bir hissəsini sеl sulаrı yuyub dаğıtmışdır. Sаlаmаt qаlmış hissənin sаhəsi 150 х 100 mеtrdir. Bаşdаşılаrı nəhəng dаşlаrdаn ibаrət оlub kоnusvаri fоrmаlıdır. Tədricən kiçilmiş hissədə diаmеtri 20 х 25 sm оlаn dеşik аçılmışdır. Görünür, dаşlаrа bu hissədən ip bаğlаnmış və sürümə üsulu ilə qəbirstаnlığа gətirilmişdir. Nеkrоpоldа iki tоrpаq qəbir tədqiq еdilmişdir. Qəbirlərin dərinliyi 1,5 mеtr, uzunluğu isə 1,85 m-dir. Оnlаrın hər ikisində kişi sklеti аşkаr оlunmuşdur. Qəbirlərdən mаddi-mədəniyyət nümunəsi tаpılmаmışdır. Nеkrоpоl III-VIII əsrlərə аid еdilir

II Axura nekropolu
------------------

Nеkrоpоl I Ахurа nеkrоpоlunun 1 km şərqində, Ахurаçаyın sаğ sаhilində, "Yuхаrı bulаq", "Əncirlik" аdlаnаn sаhədə çаy yаtаğının yахınlığındа аlçаq təpə üzərində yеrləşir. Sаlаmаt qаlmış sаhəsi 50 х 80 m-dir. Nеkrоpоldа аpаrılmış аrхеоlоji qаzıntı işləri nəticəsində iki qəbir öyrənilmiş və müəyyən еdilmişdir ki, nеkrоpоl tоrpаq qəbirlərdən ibаrətdir. II Ахurа nеkrоpоlundа аpаrılаn tədqiqаt zаmаnı bir nеçə sахsı məmulаtı аşkаr еdilmişdir. Sахsı qаblаr kiçik ölçülü küpə sınıqlаrındаn ibаrətdir. Nеkrоpоlu оrаdаn аşkаr еdilmiş mаtеriаllаr əsаsındа е.ə. III, еrаmızın I əsrlərinə аid еtmək оlаr .

III Axura nekropolu
-------------------

Ахurа kəndinin yахınlığındа yеrləşir. Qəbirlər qərb-şərq istiqаmətində qаzılmışdır. Bəzi qəbirlərin üzərində sənduqə tipli sinə dаşlаrı və qоç dаşlаrı оlmuşdur. Ərəb əlifbаsı ilə yаzılmış kitаbələr аşınmа nəticəsində dаğılmış və охunmаz hаlа düşmüşdür. Nekropol 14-18 əsrlərə aid edilir .

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan Ensiklopediyası. I cild (Təkmilləşdirilmiş və yenidən işlənmiş ikinci nəşr). Naxçıvan: AMEA Naxçıvan bölməsi. V. Y. Talıbov. 2005. səh. 21. ISBN 5-8066-1468-9.
2. 1 2 3  .*Bахşəliyеv, Vəli.* Nахçıvаnın аrхеоlоji аbidələri (PDF) (az.). Bakı: "Elm". 2008. 301s. 2019-04-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-04-12.
**Xanım Deyzinin sürücüsü** — Morgan Freeman, Jessica Tandy və Den Aykroydun baş rollarda oynadığı 4 Oskar nominasiyalı və 5 Oskar nominasiyasına da namizəd olmuş komediya-dram filmidir.

Süjet xətti
-----------

Miss Daisy Werthan (Jessica Tandy) 1950-ci illərdə yaxşı həyat sürən, lakin özünü heç vaxt zəngin görməyən və kasıb günlərini də heç vaxt unutmayan təvazökar yaşlı bir qadındır. O avtomobil sürməkdə bəzi problemlər yaşayır; başqalarının bağlarına girir, qəzaya düşür və s. Deyzinin keçmiş müəllim olan oğlu, Boolie (Dan Aykroyd) iş yerində bacarıqlarını gördüyü Hoke (Morgan Freeman) adlı bir adamı anasının sürücüsü olaraq işə götürür. Hokedən əvvəl onlarla yalnız İdellay (Ester Rolle) ilə işləmişdirlər. Lakin Daisy sürücü istəmir, çünki Hokenin çoxlu səhvlərə yol verdiyini və pis bir insan olduğunu düşünür. Onu dəfələrlə danlayır, onunla yola getmir. Nəhayət, Hoke Deysini yaxşı sürücü olacağına inandırır. Bu arada Daisinin bilmədiyi bir şey vardır ki, o da, gələcəkdə Hokeni çox sevəcəyidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. ↑  IMDb (ing.). 1990.
4. ↑  Danish Film Database.
5. ↑  .
6. ↑  The American Film Institute Catalog of Motion Pictures.
**Neytral faiz dərəcəsi**, və ya **təbii faiz dərəcəsi** (*ing.* natural/neutral rate of interest) — pul siyasətinin real faiz dərəcəsinin (mərkəzi bankın faiz dərəcəsi) dəyəri, bu zaman inflyasiya hədəfinə nail olmaq və istehsal güclərindən tam istifadə etmək (sıfır məhsul buraxılışı). Neytral faiz dərəcəsi əldə edildikdə, pul siyasəti iqtisadiyyata nə məhdudlaşdırıcı, nə də stimullaşdırıcı təsir göstərmir.

Konsepsiyanın mənşəyi
---------------------

Neytral faiz dərəcəsi ideyasının müəllifi 1898-ci ildə "Faiz dərəcəsi və qiymətlər" əsərində bunu dilə gətirən isveçli iqtisadçı Knut Uikseldir. İqtisadçı bunu kreditlər üzrə faiz dərəcəsinin əmtəə qiymətlərinə münasibətdə neytral olan, onların nə yüksəlməsinə, nə də azalmasına səbəb olmayan səviyyəsi kimi müəyyən edib. Wicksell bunu yalnız tələb və təkliflə müəyyən edilən faiz dərəcəsi kimi başa düşürdü.

Konsepsiyanın C. M. Keyns tərəfindən hazırlanması
-------------------------------------------------

C.M. Keyns "Pul haqqında traktat"da (1930) Uikselin ideyasına əsaslanaraq, təbii faiz dərəcəsini əmanətlərin miqdarı ilə investisiyanın məbləği arasında bərabərliyin, yəni cəmiyyətin resurslarından tam istifadənin şərti kimi müəyyən etmişdir. Lakin sonralar "Məşğulluğun, faizin və pulun ümumi nəzəriyyəsi" (1936) əsərində o, səhv etdiyi qənaətinə gəlir. "Mən hər bir cəmiyyətdə bu tərifə əsasən, hər bir fərziyyəli məşğulluq səviyyəsi üçün fərqli təbii faiz dərəcəsinin olduğunu görməmişəm. Eyni şəkildə, hər bir faiz dərəcəsi üçün bir məşğulluq dərəcəsi var ki, onun üçün bu faiz dərəcəsi "təbii" dərəcədir, yəni sistemin həmin faiz dərəcəsində və bu nisbətdə tarazlıqda olması mənasında. Beləliklə, təbii faiz dərəcəsindən danışmaq və ya yuxarıdakı tərifin məşğulluq səviyyəsindən asılı olmayaraq faiz dərəcəsi üçün unikal dəyər verəcəyini güman etmək səhv olardı. Sonra başa düşmədim ki, müəyyən şərtlər altında sistem part-time məşğulluqla tarazlıq vəziyyətində ola bilər.

Neytral faiz dərəcəsinin əsas elmi tədqiqi
------------------------------------------

Məzənnənin kəmiyyət təhlili üzrə fundamental iş ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin iqtisadçıları Tomas Laubach və Con Villiamsın 2003-cü ildəki işidir. Burada müəlliflər neytral faiz dərəcəsini, potensial məhsulu və onun artım tempini qiymətləndiriblər. Neytral faiz dərəcəsi iqtisadi artımın funksiyası və iqtisadi artımdan başqa digər amilləri, məsələn, əhalinin artımındakı dəyişikliklər, vaxta üstünlük vermək, tənzimləmə və digər amilləri nəzərə alan müşahidə olunmayan dəyişən idi. Tədqiqatçıların fikrincə, 1960-2003-cü illərdə ABŞ-da neytral nisbət 1960-cı illərin ortalarında 4,5%-dən 1990-cı illərin əvvəllərində 1,25%-ə qədər əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Wicksell K.* Interest and Prices. London: Macmillan. 1936. 102.
2. ↑  *Кейнс Дж. М.* Общая теория занятости, процента и денег. Избранное. М.: Эксмо. 2007. 232. ISBN 978-5-699-20989-7.
3. ↑  *Laubach T. and Williams J.* Measuring the Natural Rate of Interest. 85 (Review of Economics and Statistics). 2003. 1063–1070.
TON 618, Tazılar bürcündə Qalaktikanın Şimal Qütbünün yaxınlığında yerləşən, super parlaq bir radio-yüksək səsli kvazardır. Kütləsi 66 milyard günəş kütləsi olan ultramassiv qara dəlik kvazarla əlaqələndirilir.

Hekayəsi
--------

Obyekt, 1957-ci ildə  Samanyolu müstəvisinin xaricində yerləşən zəif mavi ulduzların (əsasən ağ cırtdanlar) bir tədqiqatı çərçivəsində aşkar edilmişdir. Kvazar konsepsiyası yalnız 1963-cü ildə formalaşmışdır, buna görə də kəşf edildiyi anda obyektin təbiəti qaranlıq qalmışdır. Meksikadakı Tonantzintla Rəsədxanasında 70 santimetrlik Schmidt teleskopu ilə çəkilmiş fotoşəkillərdə obyekt "618" olaraq təyin edilmiş və "mütləq bənövşəyi" kimi təsvir edilmişdir.

1970-ci ildə Boloniyadakı Radio Astronomiya İnstitutu TON 618-dən radio emissiya aşkarladı və bundan sonra obyekt kvazar olaraq təyin olundu. McDonald Rəsədxanasında Marie-Helene Ulrich, TON 618-i müşahidə edərkən kvazara xas olan emissiya xətlərini qeyd etdi. Qırmızıya sürüşmə (z) 2.2-ni keçdi, yəni TON 618 çox uzaq bir obyekt idi və o zaman (1976) ən parlaq kvazarlardan biri idi.

Super çəkili qara dəlik
-----------------------

Kvazar TON 618-in, qalaktikanın mərkəzində nəhəng bir qara dəlik ətrafında dövr edən isti qazın bir yığılma diskinə sahib olduğu düşünülür. Kvazarın 3,18 gigaparsek və ya 10,37 milyard işıq ili uzaqda olduğu təxmin edilir. Kvazarın mərkəzində yerləşdiyi qalaktika, kvazarın özünün parlaqlığı səbəbindən dünyadan görünmür. Kvazarın mütləq ulduz böyüklüyü -30,7, parlaqlığı 4 × 1040 vattdır, bu da günəşdən 140 trilyon dəfə çoxdur.

TON 618 spektrindəki emissiya xətləri qeyri-adi dərəcədə genişdir, yəni yığılma diskindəki qaz çox yüksək sürətlə, təxminən 7000 km/s sürətlə hərəkət edir. Qara dəliyin kütləsi 66 milyard günəş kütləsidir.
**Zlin diyarı** (çex. Zlinský kraj) — Çexiyada I dərəcəli inzibati – ərazi vahidi. Diyarın inzibati mərkəzi Zlin şəhəridir.

Coğrafiya
---------

Bölgənin relyefi əsasən dağlıqdır. Düz ərazi Morava çayı boyunca və Uherské Hradiště rayonunda uzanır. Bölgənin şimalında Moraviya Beskidləri, cənubda Slovakiya ilə təbii bir sərhəd təşkil edən Ağ Karpatlılar yerləşir. Cənubdan Vsetínsky dağları (Vsetínská hornatina) və Vizovicky dağ bölgəsi (Vizovická vrchovina) var. Dağlıq ərazilərdə torpaq minerallarla zəifdir və kənd təsərrüfatı üçün əlverişli deyildir. Bərəkətli torpaqlar yalnız çay vadilərində olur. Torpağın 49% -i kənd təsərrüfatında istifadə olunur. Bölgədə YUNESKO-nun himayəsində olan bir neçə böyük landşaft qoruğu var, ilk növbədə Beskydı dağları və Ağ Karpat. Ekologiya sahəsində beynəlxalq əməkdaşlığı inkişaf etdirmək üçün Euroregion White Carpathians yaradıldı.

İqtisadiyyat
------------

Bölgə, ilk növbədə, iri müəssisələrdən uzaq olması və nəqliyyatın kifayət qədər inkişaf etməməsi ilə əlaqədar inkişaf etməmiş infrastrukturu olan bölgələrə aiddir. Rayonun sənaye müəssisələrinin 18% -i istehsal - rezin və plastik emalı (2%), metal emalı (27%), elektrik mühəndisliyi (14%), mühəndislik (3%) və qida sənayesi (5%) ilə məşğuldur.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  .
3. ↑  *Český statistický úřad* Počet obyvatel v obcích - k 1. 1. 2023 (çeş.). Praha: ČSÚ, 2023.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Çexiyanın inzibati bölgüsü |
| --- |
| 
* Orta Çexiya
* Kralove Hradets
* Karlovı Varı
* Liberets
* Moraviya-Sileziya
* Olomoutsk
* Pardubitse
* Plzen
* Praqa
* Cənubi Çexiya
* Yihomoravsk
* Ustetsk
* Vısoçina
* Zlin

 | Çexiya |
**Ziyəddin Əjdər oğlu Sadıqov** - Azərbaycan kimyaçı alimi, kimya elmləri doktoru[*mənbə göstərin*].

Həyatı
------

Ziyəddin Sadıqov 22 dekabr 1934-cü ildə Qarayazının Qaratəhlə kəndində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. 1954-cü ildə Qarayazının Qaratəhlə kənd orta məktəbini qızıl medalla, 1959-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin kimya fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1959-1962-ci illərdə BDU-nun kimya fakültəsinin aspiranturasında oxumuşdur. Aspiranturanı bitirdikdən sonra BDU-nun üzvi kimya kafedrasında assistent, baş müəllim vəzifələrində işləmişdir. 1965-ci ildən "Yüksək molekullu birləşmələr kimyası" kafedrasının dosenti olmuş, 1965-1983-cü illərdə isə həmin kafedraya rəhbərlik etmişdir.

1963-cü ildə namizədlik, 1980-cı ildə isə Moskva şəhərində doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 

Ziyəddin Sadıqovun elmi-tədqiqat işləri əsasən stirol və onun bəzi törəmələrinin izobutilen ilə birgə sopolimerləşmə reaksiyasına, alınmış məhsulların özlülük aşqarı kimi tədqiqinə və alınmış sopolimerlərin destruksiyasının qanunauyğunluqlarına həsr edilmişdir. Onun elmi-pedaqoji fəaliyyəti 60 məqalədə, o cümlədən 3 müəlliflik şəhadətnaməsində əks olunmuşdur. Onun rəhbərliyi ilə 6 elmlər namizədi hazırlanmışdır. 

O dəfərlərlə beynəlxalq və ümumittifaq elmi konfrans və simpoziumlarında iştirak etmişdir. 

Ziyəddin Sadıqov ADU-nun "Elmi əsərləri" jurnalının kimya seriyasının redaktor müavini olmuşdur.

Onun əməyi "Qırmızı Əmək Bayrağı", "Şərəf Nişanı" ordenləri və "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edilmişdir. 

Ziyəddin Sadıqov 1983-cü il yanvarın 9-da vəfat etmişdir.
**Histiey** (q.yun. Ἱστιαῖος; e.ə. 493-cü ildə edam edildi) — Lisaqorun oğlu, İran hökmdarı I Daranın hakimiyyətinin ilk illərində Histiey, Kiçik Asiyada yerləşən Yunanistanın Milet şəhərinin tiranı idi. Hökmdar və tiranın maraqları üst-üstə düşdüyündən, o, I Daranın skiflərə qarşı yürüşü zamanı İrana sadiq qaldı.

Miltiad İran ordusunu məhv etmək və bununla Kiçik Asiya yunanlarını iranlıların zülmündən qurtarmaq üçün Dunay üzərindəki körpünü dağıtmağı təklif edəndə, Hisitey buna qarşı çıxmış və tiranların yalnız iranlıların sayəsində şəhər hakimiyyəti əllərində saxladıqlarını xatırlatdı. Sonunda Miltiadın təklifi rədd edildi və Herodotun təsvir etdiyi kimi, "iranlılar xilas olundu". Daranın nədənsə Hisiteyə qarşı şübhəsi yarandı və onu sarayına çağırdı. Tezliklə o vətən həsrəti çəkməyə başladı və Şuş şəhərindən qaçmaq üçün kürəkəni və Miletdəki xələfi Aristaqoru Kiçik Asiya yunanlarını iranlılara qarşı qaldırmağa sövq etdi. Histiey ümid edirdi ki, Dara qiyamı yatırmaq üçün onu İoniyaya göndərəcək. O, həqiqətən də Kiçik Asiyaya göndərildi, lakin orada heçnəyə nail ola bilmədi, çünki Daranın qardaşı satrap I Artafern açıq şəkildə ona güvənmədiyini göstərirdi, Milet şəhərinin sakinləri isə onu düşmən kimi qarşıladılar. O, Bizantiona yollandı, daha sonra Xiosu özünə tabe etdi və iranlılara qarşı müharibə etməyə başladı, lakin əsir götürüldü və Artafernin əmri ilə e.ə. 493-cü ildə Sardisdə çarmıxa çəkildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Herodot*. Tarix. IV, 137
**İsmayıl Əbdülhüseyn bəy oğlu Ağalarov** (1910-1977) — II Dünya Müharibəsi iştirakçısı.

Həyatı
------

İsmayıl Həqqi bəy Əbdülhüseyn bəy oğlu Ağalarov 1910-cu ildə Şamaxı şəhərində anadan olmuşdur. İlk təhsilini o zaman Şamaxıda "Taxtalı məktəb" deyilən məktəbdə almışdır. Bu məktəbə ona görə "Taxtalı məktəb" de-yilirdi ki, 1831- ci illərdə tikilmiş bu bina taxtadan tikilmişdi. 1930-cu illərdə bu bina uşaq evi (el arasında "Yetimxana"), sonra da idarə binası oldu. İsmayıl bəy 17 yaşında ikən 1927-ci illərdə ailəsi ilə Bakı şəhərinə köçdü və burada Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakultəsinə daxil oldu. Təhsilini bitirdikdən sonra təyinatla 3 il Şamxor (indiki Şəmkir) rayonunda müstəntiq işlədikdən sonra Bakı şəhərinə qayıtdı. 1938-ci ildə Sənaye və mülki inşaat ixtisası üzrə Azərbaycan Sənaye İnstitutuna daxil oldu. Bütün bunlar İsmayıl Həqqinin elm və biliyə can atdığını göstərirdi. 

Dərin bilik və təşkilatçılıq bacarığına malik olan gənc İsmayıl İnstitutun 3-cü kursunda oxuyarkən İnstitut Həmkarlar təşkilatının sədri , sonra da, o zamankı Dzerjinski rayon Partiya Komitəsinin katibi seçilir. 2 fevral 1942-ci ildə könüllü olaraq BVM cəbhəsinə gedir. Cəbhədə alay komissarı vəzifəsində düşmənə qarşı döyüşlərdə fərqlənən İsmayıl Ağalaov Krım cəbhəsində 1942-ci ilin mayında öz batalyonu ilə düşmən mühasirəsinə düşür və almanlar tərəfindın tam tərkibdə əsir götürülürlər. Bir müddət Mariupol şəhərində hərbi əsir düşərgəsində saxlanılan Komieear digər hərbi əsirlərlə Almaniyaya yük qatarı ilə yola salınırlar. İsmayıl Ağalarovla bir vaqonda 45 nəfər hərbi əsir, Sovet əsgəri var idi. Yollara və əraziyə yaxşı bələd olan İ. Ağalarov qaçış planı hazırlayır, bu planı əsir yoldaşları ilə müzakirə edir. Qatar meşəlik bir ərazidən keçərkən vaqonun qapısını sandırıb açır. Əsirlər hərəkət edən qatardan bir-bir tullanıb qaçırlar. Ən axırıncı olaraq İ. Ağalarov vaqonu tərk edir və əvvəlcədən şərtləşdirdikləri yerdə toplaşırlar. 

Bir çox əzab, əziyyət və çətinliklərdən sonra Kuban xalq qiyamçıları dəstəsində düşmənə qarşı qısascı mübarizələrdə, təxribarçılıqda fəal iştirak etdi. 1943-cü ilin yanvarında bu dəstə cəbhə xəttini keçərək döyüşən ordumuzla birləşdi. İsmayıl Ağalarov döyüşən ordu sıralarına BVM-ni baıa vurdu. 1941-1945-ci illərdə BVM-də onun xidmətləri, göstərdiyi rəşadət və igidlikləri bir çox medal və fərmanlarla mükafatlandırıldı. İsmayıl əsir düşərkən partiya biletini məhv etmişdi. 1946-cı ilin aprel ayının 13-də Sovet Ordusu Siyasi idarəsi onu yenidən partiya sıralarına qəbul etdi və ona partiya bileti verdi. Ordudan tərxis olunan İsmayıl Bakıya qayıtdı və ömrünün sonuna kimi (1977) Azərbayca SSR Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin Başkolxoztikinti idarəsinin mühəndisi işlədi.

Ailəsi
------

İsmayıl Əbdülhüseyn oğlu Ağalarov 1932-ci ildə Şəfiqə xanım Sədrəddin bəy qızı Mustafayeva, evləndikdən sonra Ağalarova (1914-1992) ilə ailə qurmuşdu. Luiza xanım (1933) adlı qızı, Əkram (1936-2007), Tofiq (1938-1994) və Sabir (1945) adlı oğlanları olmuşdur.

Mənbə
-----

* Babaxan Niyazlı, Ağalarovlar nəsli, "Soy" еlmi-kütləvi dərgi, 2010, №5, səh.17-23.

Həmçinin bax
------------

* Əbdülhüseyn bəy Ağalarov
**Mətə-mətə** - Azərbaycanda ən çox yazqabağı (bayramqabağı) günlərdə, eləcə də digər fəsillərdə əsasən uşaq və gənclər arasında, geniş şəkildə oynanılan qədim oyunlarından biridir.

Ümumi məlumat
-------------

Bəzən bu oyunu "Mətə qorudu"də adlandırırlar.

Oyunun qaydaları
----------------

Bir neçə uşaq bir yerə cəm olub sanama üsulu ilə "işçi" seçirlər.

Mətə-mətə
İşçi seçildikdən sonra düzəngah bir yerdə 15-20 sm dərinlikdə, 12-18 sm diametirlikdə mətə (çala) qazılır. Mətənin ətrafında mətədən 1 metr radiusda dairə cızılır. Çəkilmiş cızıq üzərində oyunçuların (işçidən başqa) sayına uyğun bir-birindən eyni məsafədə aralı, diametri 25 sm olan dairələr cızılır. Mətədən ən azı 3-4 metr aralıda isə işçi üçün diametri 25 sm-lik dairə cızılır. Oyunçuların (işçidən başqa) sayına uyğun bir ucu əyri dəyənək və işçi üçün 5-7 sm uzunluğunda çilik (taxta və ya ağac parçası) düzəldilir. Bundan sonra oyun başlayır.

Oyunçular ağaclarını götürüb mətə ətrafında öz yerlərini (cızılmış dairəyə bir ayağnı qoymaq) tutur. İşçi isə mətədən 3–4 m aralıda cızılmış dairədə dayanaraq çiliyi mətəyə tullayır. O, çalışmalıdır ki, çilik mətəyə düşsün. Oyunçular isə mətəni qorumalı, çiliyi dəyənəklə mətədən uzaqlaşdırmalıdırlar. Əgər işçi çiliyi mətəyə salarsa oyun bitmiş sayılır və oyun yenidən başlanır.

| ⛭Azərbaycan xalq oyunları |
| --- |
| Döyüş oyunları | Qurşaqtutma • Zorxana • Azərbaycan milli güləşi |  |
| Strategiya oyunları | Mərəköçdü • Noxud çuxuru • Pula-pula • Qalaqapı |
| Novruz oyunları | Baca-baca • Keçəl • Kos-kosa • Yumurta döyüşdürmə |
| Atüstü oyunlar | Baharbənd • Cıdır • Sür-papaq • Çövkən • Qız-qov |
| Tamaşa oyunları | Dəvə • Çömçəxatun • Gülümey • Gül-gül • Xan-vəzir • Xıdır Nəbi • Nənəcan |
| Uşaq oyunları | Artırma • Barmaq oyunu • Beşdaş • Bənövşə • Cıdır oyunu • Dirədöymə • Dəsmal aldı, qaç • Dəyirman oyunu • Dolama • Çatı götürdü • Çırtı, çırtı • Çiləmə • Çilingağac • Çömçəbaşı bəzəmə • Evcik-evcik • Eşşək beli sındırdı • Əlquşu ilə ov • Ənzəli • Fincan-fincan • Gəlinbacı • Gizlən qaç • Gözbağlıca • Güleynari • Halay • Haxışta • Hoqqa • Hoppana hoppan • Hil-hil oyunu • Xəndəkbacı • Xıy xıy • Köşki balaban • Qərcimədaş • Qərəq • Qığ mərəsi • Qundaq-qundaq • Qurd-qurd • Laldinməz • Mərə-mərə • Mətə-mətə • Molla, haray • Öcəşmə • Papaqaldıqaç • Papaqatdı • Papaqqapdı • Püşk • Sanama • Say saymaq • Şeşpər-şeşpər • Şota • Şöbə-şöbə • Tapmaca • Tapın görək • Təkə • Təkləmə • Turnavurdu • Tuğay Məlik • Usta-şagird • Şatırlar • Yaşıl yarpaq, qızılgül • Yaylıqqaçırtdı • Yeddi ağac • Yeddi daş • Yelləncək • Yoldaş, səni kim apardı? |
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Akif Hüseynov.

**Hüseynov Akif Məmməd oğlu** (26 may 1941, Tbilisi) — ədəbiyyatşünas, tənqidçi, 1972-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, filologiya elmləri doktoru (1989).

Həyatı
------

Akif Hüseynov 1941-ci il mayın 26-da Gürcüstanın Tbilisi şəhərində doğulmuşdur. Burada 31 saylı şəhər məktəbində, sonra Bakıda 132 saylı orta məktəbdə oxumuşdur (1948-1958).

ADU-nun filologiya fakültəsini bitirmişdir (1964). Azərbaycan EA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun aspiranturasında təhsil almışdır (1965-1968). "Azərbaycan" jurnalı redaksiyasında tənqid ədəbiyyatşünaslıq şöbəsinin müdiri (1967-1971), Ulduz jurnalının baş redaktoru (1971-1973), Azərbaycan EA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun ədəbiyyat nəzəriyyəsi şöbəsinin kiçik elmi işçisi (1973-1976), orada müasir ədəbi proses şöbəsində böyük elmi işçi (1976-1992) olmuşdur. 

Hazırda institutda şöbə müdiri vəzifəsində çalışır (1992-ci ildən).

Ədəbi fəaliyyətə 1966-cı ildə "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetində çıxan "Ədəbiyyatda milli xüsusiyyətlər" məqaləsi ilə başlamışdır. Dövri mətbuatda vaxtaşırı çıxış edir.

Əsərləri
--------

1. Nəsr və zaman. Bakı: Yazıçı, 1980, 185 səh.
2. Müxtəlifliyin birliyi. Bakı: Yazıçı, 1983, 216 səh.
3. Sənət meyarı. Bakı: Yazıçı, 1966, 315 səh.
4. Həyat və sənət həqiqəti. Bakı: "TS" Nəşriyyat Poliqrafiya Mərkəzi, 2001, 204 səh.
5. Sevgi nəğmələri. Bakı: "TS" firması mətbəəsi, 2002, 80 səh.

Filmoqrafiya
------------

1. Cəfər Cabbarlı. Səhnə əsərləri (film, 1973)
**İsmayıl Əhməd Cövdət oğlu Hacıyev** (18 noyabr 1949) — Azərbaycan-Kanada dirijor və bəstəkarı, Azərbaycanın əməkdar incəsənət xadimi. Azərbaycan bəstəkarı Cövdət Hacıyev və məşhur rəqqasə, baletmeyster Əminə Dilbazinin ailəsində anadan olub.

Həyatı
------

İsmayıl Hacıyev 1973-cü ildə Bakı Musiqi Akademiyasının Musiqi nəzəriyyəsi və bəstəkarlıq ixtisasını görkəmli Azərbaycan bəstəkarı Qara Qarayevin sinfində fərqlənmə diplomu ilə başa vurub. 

1975-ci ildə SSRİ Bəstəkarlar İttifaqının üzvü olub. Bu illərdən etibarən orkestr üçün simfoniyalar, simfonik variasiyalar, simli dördlüklər, üç simfonik şeir, fortepiano kompozisiyaları və pasakaliyalar yaratmağa başladı. İsmayıl Hacıyev 1975-1981-ci illərdə Rimski-Korsakov adına Sankt-Peterburq Konservatoriyasının Opera və simfonik bəstəkarlıq ixtisası üzrə professor İlya Musinin, Marinski Teatrının direktorunun və Nyu-Yorkda Metropoliten-operanın baş qonaq dirijoru Valeri Gergiyevin sinfini bitirib. Məzun olduqdan sonra Sankt-Peterburq Filarmoniyasının simfonik orkestrinin bədii direktoru Yevgeni Mravinskinin köməkçisi kimi fəaliyyətini davam etdirib. Məhz bu dövrlərdə Hacıyev çıxışlarının bir çoxunu qeydə almağa başlayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Night of Azerbaijani music held in Canada Arxivləşdirilib 2010-09-07 at the Wayback Machine. *News.az*. 28 August 2010. Retrieved on 9 September 2010.

Xarici keçidlər
---------------

* Toronto İpək Yolu Orkestri Arxivləşdirilib 2011-07-07 at the Wayback Machine
* İsmayıl Hacıyevin Ottavada çıxışı — YouTube
* İsmayıl Hacıyevin Torontoda çıxışı — YouTube
|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Aktyor** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |

**Heath Andrew Ledger** (4 aprel 1979[…], Pert, Qərbi Avstraliya, Avstraliya – 22 yanvar 2008[…], Manhetten, Nyu-York, ABŞ) — Avstraliyalı aktyor, fotoqraf və musiqi video direktoru idi. 1990-cı illərdə bir neçə Avstraliya televiziya və film istehsalında rol oynadıqdan sonra Ledger film karyerasını daha da inkişaf etdirmək üçün 1998-ci ildə ABŞ-yə getdi. Əsəri on doqquz filmdən, o cümlədən sənə nifrət etdiyim 10 şey (1999), vətənpərvər (2000), cəngavərin nağılı (2001), canavar topu (2001), Lordlar Dogtown (2005), Brokeback Mountain (2005), Son iki ikisi ölümdən sonrakı buraxılış olan Candy (2006), The Dark Knight (2008) və Doctor Parnassus Imaginarium (2009). Ayrıca musiqi videoları hazırladı və rejissor etdi və bir rejissor olmağa can atdı.

Brokeback dağında Ennis Del Marı canlandırdığı üçün Ledger ən yaxşı aktyor üçün New York Film Critics Circle mükafatını və Avstraliya Film İnstitutunun ən yaxşı beynəlxalq aktyor mükafatını qazandı; ölümündən sonra ikinci mükafatı qazanan ilk aktyor idi. Baş rolda ən yaxşı aktyor üçün BAFTA mükafatına namizəd oldu və ən yaxşı aktyor üçün Akademiya mükafatı. Mərhumdan sonra 2007-ci Müstəqil Ruh Robert Altman mükafatını ansamblın qalan hissəsi, rejissoru və Amerikalı müğənni-mahnı müəllifi Bob Dylanın həyatı və mahnıları ilə ilhamlandığı "Yoxdur" filminin quruluşçu rejissoru ilə bölüşdü.. Filmdə Ledger, Dylanın həyat və personajlarını özündə cəmləşdirən altı personajdan biri olan Robbi Clark adlı qondarma aktyoru canlandırdı.

Ledger 22 yanvar 2008-ci ildə günortadan sonra reçeteli dərmanların təsadüfən çox dozası səbəbindən öldü. Ölümündən bir neçə ay əvvəl Ledger "Qaranlıq cəngavər" filmindəki Joker rolunu lentə almağı bitirmişdi. Ölümündə Qaranlıq Cəngavər düzəliş mərhələsindəydi, Doktor Parnassusun Imaginariumu isə Tony kimi son rolunu oynayan filmin ortasında idi. Onun vaxtsız ölümü, Qaranlıq Knightın sonrakı təbliğinə də təsir etdi. The Dark Knight-dakı Joker rolu eyni dərəcədə fanatlar və tənqidçilər tərəfindən bəyənmə və populyarlıq qazandı. Ledger, Qaranlıq Knight’dakı performansına görə çox sayda ölümdən sonra mükafat aldı, o cümlədən Ən Yaxşı Dəstəkləyici Aktyor adına Akademiya Mükafatı, 2008 Avstraliya Film İnstitutu Mükafatında Ən Yaxşı Aktyor Beynəlxalq Mükafatı, Ən Yaxşı Dəstəkləyən Aktyor üçün 2008 Los Angeles Film Tənqidçiləri Birliyi Mükafatı, Ən yaxşı dəstəkləyici aktyor üçün 2009 Qızıl Qlobus Mükafatı — Hərəkətli Şəkil, və 2009-cu ildə Ən Yaxşı Dəstəkləyici Aktyor mükafatı.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
4. 1 2  Heath Ledger // Encyclopædia Britannica (ing.).
5. 1 2  .
6. ↑  .
7. ↑  .
8. ↑  .
9. ↑  .
10. ↑  .
11. ↑  .
**Sanya Damyanoviç** (*serb.* Sanja Damjanović / Сања Дамјановић) — Monteneqro fiziki və dövlət xadimi, Monteneqronun elm naziri (2016-2020).

Bioqrafiya
----------

1991-ci ildə orta məktəbi və 1995-ci ildə Belqrad Universitetini bitirmiş, hissəciklər fizikası və cazibə qüvvəsi mövzusunda magistr dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1997-1998-ci illərdə Monteneqro Universitetində müəllim köməkçisi işləyib. 1999-cu ildə Ruprext və Karls Heydelberq Universitetində Ağır İonlar İnstitutunun keçmiş rəhbəri, görkəmli fizik Hans-Yoahim Şpext rəhbərliyi altında doktorluq dissertasiyasını yazmağa başlayır - "Elektron istehsalı" mövzusunda Çerenkov halqa elektron spektrometrindən (CERES/NA45-2) istifadə edərək CERN-də Proton Super Sinxrotronunda aparılan təcrübə əsasında 40 AHeV-də qurğuşun və qızıl ionlarının toqquşmasında cütlər. 2002-ci ildə o, fərqlənmə diplomu ilə doktorluq dərəcəsini almışdır.
2003-cü ildə o, CERN-də postdoktorluq işini davam etdirərək, Heydelberq Universiteti və Ağır İonlar İnstitutu ilə proton və ağır ion şüalarından istifadə edərək sürətli dimuonlar və cazibədar kvarklar istehsal etmək məqsədi daşıyan NA60 təcrübəsi üzərində əməkdaşlıq edir. 2006-cı ildə CERN-in tərəfdaşı, 2009-cu ildə yüksək enerjili atom nüvələrinin toqquşması üzrə fundamental tədqiqatlar, eksperimental fizika və eksperimentlər proqramlarında elmi köməkçi, yüksək hissəcik şüalarının yaratdığı yüksək radiasiya sahələrində tətbiqi tədqiqatların iştirakçısı olmuşdur. 2007-ci ildə Monteneqro və CERN arasında beynəlxalq müqavilənin bağlanmasına kömək etmişdir.

2014-cü ildə Ağır İonlar İnstitutunun sürətləndiricilər şöbəsində radiasiyanın aşkarlanması və diaqnostikası üzrə işçi qrupunun üzvü kimi Darmstadta qayıdır, 2015-ci ildə yenidən CERN-ə göndərilir. Elmi jurnallarda və konfrans materiallarında 100-dən çox məqalənin müəllifidir.

28 noyabr 2016-cı il tarixində Dusko Markoviçin rəhbərliyi altında Monteneqro Sosialistlərinin Demokratik Partiyasından Monteneqro Hökumətində Monteneqro Elm Naziri təyin edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *GSI press news.* "GSI researcher becomes Minister of Science of Montenegro". GSI Helmholtz Centre for Heavy Ion Research. 2017-02-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2017.
2. ↑  *Dr Sanja Damjanović - Minister of Science.* "Biography on the official portal of the Government of Montenegro". Government of Montenegro. 2017-02-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2017.
**Adilə Ziyat qızı Abbasova** (3 avqust 1942, Zəngilan rayonu) — Fizika elmləri doktoru, professor.

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

Adilə Abbasova 3 avqust 1942-ci ildə Zəngilan rayonunda anadan olub. 1964-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin bitirib. 1987-ci ildən Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru olan A.Abbasova əmək fəaliyyətinə Azərbaycan EA Fizika İnstitutunda başlamışdır. 1974-cü ildən Moskvanın Elmi-Tədqiqat Tətbiqi Fizika İnstitutunda baş elmi işçi, laboratoriya müdiri, 1992-ci ildən Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Katibliyində bölmə müdiri, şöbə müdiri işləmişdir.

1995-ci ildən Bakı Dövlət Universitetinin yarımkeçiricilər fizikası kafedrasında professor vəzifəsində çalışmaqla yanaşı həm də Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi Aparatının sosial qanunvericilik şöbəsinin müdiri olmuşdur. Bir sıra beynəlxalq konfranslarda elmi məruzələrlə çıxış etmişdir. Elmi və ictimai fəaliyyətindəki uğurlarına görə İngiltərə Beynəlxalq Bioqrafiya Mərkəzi tərəfindən 1999-cu və 2001-ci ilin qadını elan edilmiş, haqqında həmin Mərkəzin nəşr etdirdiyi "*XX əsrin görkəmli adamları*" ensiklopedik kitabına məlumat daxil edilmişdir. Monoqrafiyanın, 100-ədək elmi əsərin, 5 ixtiranın müəllifidir.

### Mənbə

* ABASOVA Adilə Ziyat qızı
* Azərbaycan qadını ensiklopediyası, Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Nəşriyyat-Poliqrafiya Birliyi; Bakı, 2002
**Ağban piltiri aymağı** (xakasca:*Ағбан пилтірі аймағы/ Ağban piltiri aymağı*) — Rusiya Federasiyasının Xakasiya Respublikasında rayon səviyyəsində adminstrativ orqan. Mərkəzi 15.554 nəfər əhaliyə sahibdir. Mərkəz Ağban piltiri (Ust-Abakan) qəsəbəsidir.

Çoğrafiya
---------

Xakasiyanın mərkəz hissələrində yerləşir. Sahəsi 8880 km²-dir. Sahəsinə görə II sırada yer alır. Böyük çaylara bölgənin çox hissəsində Krasnoyarsk su anbarı ilə təmsil olunan Abakan və Yenisey daxildir. 221-dən çox kiçik çay var, ümumi uzunluğu 771 km (Xaratasa axan Hoarfrost, Ulen, Ninya, Uybat və s. Axan Bolşoy Ulen). Çöldə 45-dən çox, göldə 30-a yaxın dağda göl var.Çöl gölləri əsasən minerallaşmış və balneoloji xüsusiyyətlərə malikdir. Ulug-Kol gölünün mineral suları və palçığı və Vəhşi gölünün sahillərində aşkar olunan müalicəvi radon su yatağı ən böyük müalicəvi əhəmiyyətə malikdir.

Adminsrativ bölgü
-----------------

Bölgədə 39 məskunlaşma ərazisi yerləşir.

Əhali
-----

2015-ci ilin əhali sayımına görə, əhalinin sayı 41.299 nəfərdir.

### Etnik tərkibi

Ruslar (83,6 %), xakaslar (7,2 %), çuvaş türkleri (2,1 %), almanlar (1,4 %) və digərləri.

Tarixi
------

1924-cü ilin yanvarında Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi Rəyasət Heyətinin 11/14/1923 fərmanına əsasən Xakass rayonu yaradıldı. 1924-cü ilin fevralında iqtisadi rayonlaşma işləri zamanı Daştip və Sey volostları Daştip mahalına, Çarkovski rayonundakı Znamenskaya, Sinyavinsky və Ust-Abakan volostları birləşdirildi. Yeni yaranan ərazilər 25 may 1925-ci ildə Xakassky rayonuna daxil edildi. Sibir bölgəsinin yaranması ilə əlaqədar olaraq Xakassky rayonu Tashtypsky, Askizsky, Charkovsky və Chebakovskiy rayonlarının tərkibinə daxil olaraq Xakassky mahalına çevrildi, 22 oktyabr 1925-ci ildə ayrıldı və Charkovskiyə ayrıldı. Markusda mərkəz olan 15 kənd məclisi və bir mərkəzi olan Bogradsky var. Quru Tes. 30 oktyabr 1930-cu ildə Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin Rəyasət Heyəti, Çarkovski rayonunun mərkəzinin Çarkov ulusundan Ust-Abakanskoye kəndinə, rayonun Ust-Abakanskiy adlandırılması ilə köçürülməsi barədə qərar qəbul etdi.

Məşhur şəxslər
--------------

* İvan Kostyakov (*rus.* Иван Мартынович) - xakas şair və yazıçı.

Həmçinin bax
------------

* Xakasiya
* Ashıs aymağı
* Altay aymağı
* Şira aymağı
* Pii aymağı
* Taştıp aymağı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əhali statistikası". www.gks.ru. 2015-08-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
**Akif Davud oğlu Kazımov** (d. 6 mart 1957) — Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasında rəngkarlıq kafedrasının dosenti, Beynəlxalq Byennal, simpoziumlarda, beynəlxalq qrup sərgilərinin iştirakçısı, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü.

Həyatı
------

**Kazımov Akif Davud oğlu** 6 mart 1957-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. O, 1981-ci ildə Surikov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq İnstitutunun bitirmişdir. Akif Kazımov 1982-ci ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvüdür. Rəssam 1991-ci ildən N.Tusi adına Azərbaycan Dövlət Pedoqoji İnstitutunda rəngkarlıq kafedrasında baş müəllim işləmişdir. O, 2001-ci ildən Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasında rəngkarlıq kafedrasının dosentidir. Rəssamın 1991 və 1998-ci illərdə iki fərdi yaradıcılıq sərgisi keçirilmişdir. O, Beynəlxalq Byennal, simpoziumlarda, beynəlxalq qrup sərgilərinin iştirakçısıdır. Akif Kazımov əsərləri, Moskva, Gürcüstan, Almaniya, Bolqarıstan, Türkiyə və Azərbaycanda nümayiş edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-07-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-10.
**Adil Şirin (**1 iyul 1955, Ərikli, Laçın rayonu) — şair.

Həyatı
------

Adil Şirinov 1 iyul 1955-ci ildə Laçın rayonunun Ərikli kəndində anadan olub.

Xankəndi Pedaqoji İnstitutunun filologiya fakultəsinin məzunudur.

Adil Şirin bir neçə şeirlər kitabının müəllifidir. 1978–1984 illərdə Laçın rayonunda müəllimlik etmişdir. 1985-ci ildən Bakı şəhərində yaşayan Adil Şirin bir çox qəzet və jurnallarıda müxtəlif vəzifələrdə işləmişdir.
1985-ci ildən Azərbaycan Dövlət radiosunda "İctimai Həyat" proqramları redaksiyasında işə başlamışdır. 1986-cı ildə "Sovet kəndi" qəzetində işləməyə göndərilən şair, müxbirlikdən şöbə müdiriyinə qədər müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. 1990-cı ildə "Vətən Cəmiyyəti"ndə işə başlamış, 1992-ci ildə "Ədalət" qəzetində şöbə müdirliyi etmiş, eyni ilin sonunda isə könüllü olaraq yeni qurulan Azərbaycan Ordusuna qatılaraq Qarabağda döyüşmək üçün cəbhəyə getmişdir. Daha sonra Müdafiə Nazirliyində "Döyüş Texnikaları" jurnalını çıxarmağa başlamış, 2002-ci ilə qədər həmin jurnalın baş redaktoru vəzifəsində çalışmışdır.
Türk Dünyası Araşdırmaları Beynəlxalq Elmlər Akademiyasının Fəxri doktorudur. 2013-cü ildə Adil Şirin haqqında İbrahim Quliyev "Dua kimi oxunan şeirlər" kitabını yazmışdır.
Evlidir, 2 övladı var.

Yaradıcılığı
------------

1972-ci ildən şairlik həyatına başlayan Adil Şirinin 9 kitabı nəşr edilmişdir. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Rusiya Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Əsərləri müxtəlif dillərə tərcümə olunaraq Türkiyədə, Rusiyada, və Ukraynada kitabları çap olunmuşdur.

Mükafatları
-----------

Adil Şirin "Şahmar Əkbərzadə adına Beynəlxalq Ədəbiyyat Mükafatı" və Beynəlxalq Nazim Hikmət Şeir Mükafatının laureatıdır.

2008-ci ildə "İlin Mədəniyyət Adamı" seçilərək "Beynəlxalq Qızıl Ulduz Medalı"na layiq görülmüşdür.

2009-cu ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən "A. S. Puşkin qızıl medalı" ilə təltif edilmişdir.

Kitabları
---------

* "Ağ günlər, ağ çiçəklər" — Bakı 1985.
* "Nur Üzlü" — Bakı 1990.
* "Dolunay" — İstanbul 2005.
* "Könlüm durna köçündə" — Ankara 2009.
* "Bədirlənmiş ay" — Bakı 2007.
* "Laçin şikəstəsi "— Bakı 2008.
* "Лунные воспоминания" — Kiev 2009.
* "Полнолуние" — Moskva 2009.

Xarici keçidlər
---------------

* Adil Şirin-55 [*ölü keçid*]
* Adil Şirin Arxivləşdirilib 2011-12-19 at the Wayback Machine

Mənbə
-----

* Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine
* "Laçın yurdu" jurnalı, № 1(1), 2011, Bakı, "Elm və təhsil", 2011.
*

İstinadlar
----------