recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Gül kələminin püresi
**Püre** (*fr.* purée) — bişirilmiş, əzilmiş, qarışdırıcıdan və ya süzgəcdən keçirilmiş, xəmir və ya qatılaşdırılmış halda olan, əsasən meyvə, tərəvəz və ya paxlalı bitkilərdən hazırlanan yemək. Müəyyən ərzaqların püresinin xüsusi adları olur; məsələn, alma püresi və ya humus. Termin fransız mənşəlidir, qədim fransız dilində (XIII əsr) *təmizlənmiş* və ya *rafinadlaşdırılmış* deməkdir. 

Püre digər yeməklərlə, məsələn, ağır şorbalar, kremlər və souslar ilə bənzər tərkibə malikdir, baxmayaraq ki, bu terminlər daha mürəkkəb reseptlər və bişirmə proseslərini ifadə edir. *Kuli* də ona oxşar olsa da, daha geniş termindir və daha çox meyvə püreleri üçün istifadə olunur. Püre termini ümumən un məhsullarından hazırlanan xəmir yeməklərinə (məsələn, lapa və müsli) və ya yağlı fındıq əzməsinə (məsələn, fıstıq əzməsi) münasibətdə istifadə edilmir. "Xəmir" termini çox zaman qida kimi qəbul edilməkdən çox inqrediyent kimi istifadə üçün nəzərdə tutulmuş pürelər üçün işlədilir.

Pürelər qarışdırıcı və ya kartofəzən vasitəsilə, eləcə də yeməyi süzgəcdən keçirtməklə və ya sadəcə qazanda əzməklə hazırlana bilər. Püre, dadını və görünüşünü yaxşılaşdırmaq, toksik maddələrdən təmizləmək və/və ya tərkibindəki suyun miqdarını azaltmaq məqsədilə, əzilməzdən əvvəl və ya sonra bişirilməlidir. 

Körpələr və çeynəməkdə əziyyət çəkənlər üçün yemək bütünlükdə püre halında servis edilə bilər (duz və digər ədviyyatlar əlavə edilmədən).

Geniş yayılmış pürelər
----------------------

Geniş yayılmış pürelərə alma, gavalı və tərkibindəki şirəsinə görə əzilmiş digər meyvələrin püresi daxildir. 

* Baba qanuş (badımcan)
* Yaşıl soğan püresi
* Ful medames (at paxlası)
* Humus (qoyunnoxudu)
* Noxud şorbası, paxla şorbası və mərcimək şorbası
* Pimento (Avropa zeytunu)

Aşağıdakı meyvə və tərəvəzlər çox vaxt püre kimi servis olunur:

* Alma
* Arrakaça
* Yerkökü
* Maniok
* Gül kələm
* Noxud
* Kartof
* Balqabaq
* Raps
* Qarğıdalı
* Pomidor
* Xiyar turşusu
* Manqo
* Ananas
* Avokado

İstinadlar
----------

1. ↑  Larousse Gastronomique. Hamlyn. 2000. səh. 949. ISBN 0600602354.
Suyab və ya Ordukənd - Qırğızıstan ərazisində erkən orta əsrlərdə Böyük ipək yolu üzərində yerləşən Çuy vadisində şəhər.

Haqqında
--------

Suyab şəhərinin xarabalıqları Tokmak şəhərindən 6 km cənub-qərbdə Ak-Beşim kəndi yaxınlığında yerləşir. 

Suyab türk tacirləri tərəfindən Böyük ipək yolu üzərində ən şərq yaşayış məskəni kimi V-VI əsrlərdə meydana gəlmişdir. Suyab Çu çayının İran dilində adıdır. 629-cu ildə Suyaba gələn Çin buddist monarxı Syunszyan burada münbit torpaqlar, çəltik və üzüm yetişdirmək üçün əlverişli şəraitin olduğunu qeyd etmişdir. Sartların dövründə türk tacirləri xaqana xərac ödəyirdilər. 

Suyab şəhəri Qərbi-türk xaqanlığının paytaxtı olmuşdur. Yayda xaqan Talas vadisindəki Navaketdə öz qərargahına çəkilirdi. Türklər dövlətin təklükəsizliyini, sartlar isə ölkənin iqtisadi rifahını təmin edirdilər. 

648-719-cu illərdə Suyab Tan imperiyasının ən qərb qalası rolunu oynayırdı. Əsas dinləri Tanrıçılıq idi. Burada həmçinin buddizm, nestorianlıq, zərdüştlük dinləri də yayılmışdı. Suyabda Qırğızıstan ərazisindəki ən qədim xristian abidəsinin - VII-VIII əsrlərə aid nestorian kilsəsinin qalıqları aşkar edilmişdir. . Görkəmli şair Li Bo məhz burada anadan olmuşdu.

719-cu ildən sonra Suyab onlarla ittifaqda olan türkeşləri məğlub edən çinlilərə verildi. Əsrin ortalarında Çin-Tibet müharibələri zamanı Suyabda Tan imperiyasının qarnizonu yerləşdirilmişdi. 766-cı ildən sonra Suyab şəhəri Uyğur xaqanlığının tərkibində olan qarluqların əlinə keçdi. 

VIII əsrin ortalarında Suyab şəhərindən bəhs edən Çin səyyahı Du Xuan xarabalığa çevrilən bu şəhərdə hələ də buddist monastrının fəaliyyət göstərdiyini qeyd etmişdir. 787-ci ildə çinlilər Suyabı tərk etdilər, bundan sonra şəhər haqqında yazılı məlumatlar çox azdır. "Xudud al-alam" əsərində Suyab şəhərində 20 min əhalinin yaşadığı göstərilmişdir. 

Suyab şəhəri XI əsrdə Balasaqunda tikinti işlərinin aparılması ilə əlaqədar tamamilə tərk edildi. XIX əsrin sonlarında Vasili Vladimiroviç Bartold səhvən Ak-Beşimdəki Balasaqun xarabalıqlarını Suyab şəhəri kimi qəbul etmişdir. Qədim Suyabın arxeoloji zonası 30 hektar sahəni əhatə edir. Arxeoloji qazıntılar zamanı burada çoxsaylı xristianlıq və buddist dini tikili qalıqları da aşkar olunmuşdur.

Mənbə
-----

* Кызласов Л. Р. Археологические исследования на городище Ак-Бешим в 1953—1954 гг. // Тр. КАЭЭ. Т. II. Фрунзе, 1958. С. 155—242.
* *Зуев Ю. А.* Китайские известия о Суябе // Известия АН КазССР. – Сер. ист. археол. и этногр. – 1960. – Вып. 3(14). – С. 87-96.

Xarici keçid
------------

* [*ölü keçid*]Ак-Бешим — статья из Большой советской энциклопедии (3-е издание)
* Суяб или городище Ак-Бешим Arxivləşdirilib 2012-03-26 at the Wayback Machine // Сайт tokmok.info

İstinadlar
----------

1. ↑  "Раннее христианство и тюркский мир Центральной Азии". 2016-03-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-14.
**Fikrət Rauf oğlu Namazov** (1 noyabr, 1957, Qazax şəhəri - 15 iyun, 2020, Bakı şəhəri) — Tibb elmləri namizədi, dosent.

Həyatı
------

Fikrət Rauf oğlu Namazov 1 noyabr 1957-ci ildə Qazax şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur.

1975-ci ildə 1 sayli orta məktəbi qızıl medalla bitirib.

1975-1981-ci illərdə Azərbaycan Tibb İnstitutunda Müalicə-işi ixtisası üzrə təhsil alıb.

1981-1982-ci illərdə Rusiya Federasiyasının Kaluqa Mərkəzi vilayət xəstəxanasında Həkim-interna kursu keçib.

1988-ci ildə Ukrayna Respublikasında Həkimlərin Təkmilləşdirmə İnstitutunda Onkologiya üzrə birincili təkmilləşmə kursu, 1988-ci ildə Rusiya Federasiyasının Kaluqa Mərkəzi vilayət Onkoloji Dispanserində Onkologiya üzrə 2-ci dərcəli həkim kursu,1989-cu ildə Rusiya Federasiyasının Kaluqa Mərkəzi vilayət Onkoloji Dispanserində Onkologiya üzrə 1-ci dərcəli həkim kursu,1995-ci ildə Milli Onkologiya Mərkəzində Ali dərəcəli həkim kursu keçmişdir.

1997-2004-cü illərdə Azərbaycan Tibb Universitetinin Onkologiya kafedrasının dissertantı olub.

Çoxlu sayda elmi-tədqiqat əsərinin müəllifidir.

Ailəlidir, 3 övladı, 2 nəvəsi var.

Fəaliyyəti
----------

1982-1984-cü illərdə Rusiya Federasiyasının Kaluqa Mərkəzi vilayət xəstəxanasında həkim işləyib. 

1985-1990-ci illərdə Rusiya Federasiyasının Kaluqa Mərkəzi vilayət xəstəxanasında həkim-ordinator kimi fəaliyyət göstərib. 

1990-2005-ci illərdə A.T. Abbasov adına Bakı şəhəri Onkoloji Dispanserdə həkim-ordinator vəzifəsini icra edib. 

2005-2016-cı illərdə Azərbaycan Tibb Universitetinin Onkologiya kafedrasında assistent, 2016-2020-ci illərdə isə dosent olub.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Tibb elmləri namizədi, dosent F. R. Namazov Arxivləşdirilib 2020-07-17 at the Wayback Machine - Azərbaycan Tibb Universitetinin rəsmi veb saytı. Arxivləşdirilib 2022-09-05 at the Wayback Machine
2. ↑  "Tanınmış həkim-onkoloq Fikrət Namazov koronavirus infeksiyasına yoluxmadan vəfat edib". 2020-12-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-01.
**Qanqo məbədi** (元興寺, *Qanqo-ci*?) və ya **Şin Qanqo məbədi** – Yaponiyanın Nara şəhərində yerləşən buddist məbədi. Buddizmin Keqon və Şinqon Ritsu sektalarına aiddir. Əsası 588-ci ildə qoyulmuşdur. UNESCO-nun ümumdünya irsi siyahısındadır.

Tarix
-----

Məbəddə saxlanılan paqoda modeli.
Məbəd 588-ci ildə Soqa no Umako tərəfindən qurulmuşdur. İlk öncə Asuka şəhərində yerləşdiyi üçün Hoko məbədi və Asuka məbədi adları ilə tanınmışdır.

İmperatorluq sarayı Asuka şəhərindən Nara şəhərinə köçürüləndən sonra məbəd 718-ci ildə Narada yenidən təşkil olunmuşdur. Buna görə də Şin (Yeni) Qanqo məbədi adı ilə tanınır. Yenidən tikilmiş məbəd düzbucalıq həyətin içərisində yerləşən böyük qızıl zaldan və cinahlarda yerləşən iki beşmərtəbəli paqodadan ibarət idi. 749-cu ildə Qanqo məbədi Today məbədindən sonra ölkənin ikinci ən əhəmiyyətli məbədi hesab olunurdu. Nara dövründə Sanron məktəbinin məbədi kimi qəbul edilmişdir. Nara və Heyan dövrlərində bir çox əhəmiyyətli dövlət tədbirləri Qanqo məbədində keçirilmişdir. Çiko və Rayko kimi keşişlər bu məbəddə Sanron haqqında mühazirələr vermiş, Şoqo, Şinrey, Qomyo və Myosen kimi keşişlər isə Hosso təliminin ustaları olmuşdurlar. Hosso təliminin digər mərkəzi olan Kofuku məbədindən cənubda yerləşdiyi üçün Qanqo məbədi Hosso təliminin cənub qolu hesab olunmuşdur. Bu dövrdə Qanqo məbədi "Naranın yeddi məbədi" statusuna qədər yüksəlmişdir.

Heyan dövrünün ortalarından etibarən məbəd öz əhəmiyyətini itirməyə başlamış, lakin bohisattva Kanon və Təmiz torpaq inancı üçün ibadət mərkəzi olaraq qalmağa davam etmişdir. 1859-cu ildə baş vermiş yanğın məbədi tamamilə məhv etmişdir.

Vəziyyəti
---------

Paqodanın daş bünövrəsindən başqa orijinal tikilinin heç bir hissəsi müasir dövrə qədər gəlib çatmamışdır.

Hazırkı məbəd Qokurakudo adlı əsas zaldan və Zen otağından ibarətdir. Hər iki tikili Milli xəzinə elan olunmuşdur. Məbəddə qorunan digər xəzinələrə budda Yakuşinin IX əsrdə hazırlanmış taxta ikonası və beşmərtəbəli paqodanın VIII əsrdə aid, 5,5 metrlik modeli aiddir. Məbəddə budda Amidanın Heyan dövrünə aid heykəli, Şahzadə Şotokunun XVIII əsrə aid heykəli və Kukayın XIV əsrə aid heykəli mühafizə olunur. Bu heykəllərin üçü də Əhəmiyyətli mədəni mülk elan olunmuşdur.

Məbəd Çiko tərəfindən hazırlanmış iki orijinal mandalanın nüsxələrinə də ev sahibliyi edir. Biri XIII əsrə aiddir və taxta lövhələr üzərində çəkilib. Digəri isə XV əsrə aiddir və ipək parça üzərində hazırlanıb. Hər iki mandala Əhəmiyyətli mədəni mülk statusu daşıyır.

Qalereya
--------

* Darvazası.Darvazası.
* Zen otağı.Zen otağı.
* Yakuşi heykəli.Yakuşi heykəli.
* Paqodanın daş bünövrəsinin yerləşdiyi yer.Paqodanın daş bünövrəsinin yerləşdiyi yer.
* Ümumdünya irsi siyahısında olduğunu bildirən elan.Ümumdünya irsi siyahısında olduğunu bildirən elan.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17  Kodansha Encyclopedia of Japan. səh. 6
2. 1 2 3 4 5 6  Kodansha Encyclopedia of Japan. səh. 7

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). III cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 6-7. ISBN 0-87011-623-1. İstifadə tarixi: 2 iyul 2022.
**Pol Cekson Pollok** (*ing.* Paul Jackson Pollock; 28 yanvar 1912 – 11 avqust 1956) — tanınmış amerikan rəssamı və abstrakt ekspressionizm cərəyanının ən görkəmli nümayəndəsi. Özünəməxsus drip-peyntinq rəssamlıq üslubu ilə məşhurdur.

Pollok həyatı boyu şöhrətə və mənfi reputasiyaya sahib olmaqla öz dövrünün əsas rəssamlarından biri olmuşdur. Özünə qapanıq və dəyişkən şəxsiyyətə malik olan rəssam ömrünün çox hissəsini alkoqolizmdən əziyyət çəkmişdir. 1945-ci ildə Pollok onun karyerasına və yaradıcılığına böyük təsir göstərən Li Krasnerlə ailə qurdu.

Pollok, 1956-cı ildə içkili vəziyyətdə idarə etdiyi avtomobillə düşdüyü qəzada, 44 yaşında vəfat etmişdir. Ölümündən bir neçə ay sonra, dekabr ayında, Nyu-York Müasir İncəsənət Muzeyində (MoMA) Pollokun xatirəsinə retrospektiv sərgi təşkil olunmuşdur. 1967-ci ildə burada onun əsərlərindən ibarət daha geniş sərgi təşkil edildi. 1998–1999-cu illərdə onun işlərindən ibarət geniş retrospektiv sərgilər həm Nyu-York Müasir İncəsənət Muzeyində, həm də Londonun Teyt muzeyində keçirilmişdir.

İstinadlar
----------


Vikianbarda ***Cekson Pollok*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

1. ↑  Varnedoe, Kirk; Karmel, Pepe (1998).
2. ↑  Horsley, Carter B. *Mud Pies, Jackson Pollock, Museum of Modern Art, November 1, 1998 to February 2, 1999, The Tate Gallery, London, March 11 to June 6, 1999* "While it is de rigueur to concentrate on the Arxivləşdirilib 2022-02-09 at the Wayback Machine signature works that define an artist’s "style," it is very important to understand its evolution.
**Oxvari qumilanı** (*lat.* Psammophis lineolatus)— suilanıkimilər fəsiləsinin qumluq ilanı cinsinə aid növ.

Qısa təsviri
------------

Bədəni üst tərəfdən zeytuni-boz, qum və ya qonur rəngdədir. Bel sütunun yanları ilə qonur-qəhvəyi və ya boz-qonur rəngli 2 uzununa zolaq keçir. Bədən və başın yanları
ilə nisbətən açıq rəngli zolaq uzanır. Bəzi nümayəndələri naxışsız olur. Qarnın ön tərəfi
sarımtıl olub, zəif nəzərə çarpan boz, qəhvəyi və ya zeytuni-boz xallara malikdir. Qarnının
arxa tərəfi ağdır. Qarın qalxancıqları 168 - 204, quyruqaltı qalxancıqlar isə 71 - 114 ədəddir.

Yayılması
---------

Qazaxıstanın cənub hissəsində və Orta Asiyadan Cənubi Monqolustan, şimaliqərbi Çin, Pakistan, əfqanıstan, İran və qərbdə Cənubi Qafqazda yayılmışdır. Respublika üçün çox nadir növdür. Azərbaycanda bu növün Naxçıvan MR-nın Culfa rayonunun
Kərimquludizə kəndi ətrafında 2 fərdi tapılıb.
Yaşama yeri və həyat tərzi: Yovşan və şoranotlu kolluqları olan daşlı yamaclara bağlıdır.
Sığınacaq yeri kimi gəmirici və kərtənkələ yuvalarından, daşların altındakı boşluqlardan,
səhra kollarının sıx pöhrələrindən istifadə edir. Növün həyat tərzi öyrənilməyib.

### Sayı

Respublika üçün çox nadir növdür.

Məhdudlaşdırıcı amillər Müəyyən edilməyib.
Qorunması üçün heç bir tədbir görülməyib.
**Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər:**
Naxçıvan MR-nın Culfa rayonunun Kərimquludizə kəndinin ətrafını qoruma altına almaq lazımdır

Mənbə
-----

* AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QIRMIZI KİTABI FAUNA, II NƏŞR. 104 səh, *Oxvari qumilanı*.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q2631273
* Wikispecies: Psammophis lineolatus
* EoL: 790920
* GBIF: 5959509
* iNaturalist: 28977
* IRMNG: 11104724
* ITIS: 1081863
* IUCN: 164615
* NCBI: 224566
* RD: lineolatus
* uBio: 203053

 |

1. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.
**Qansu zəlzələsi** — Qansu əyalətində baş vermiş təbii fəlakət.

Çinin Qansu əyalətində 16 dekabr 1920-ci ildə baş vermiş dəhşətli zəlzələ ölkə üçün böyük fəlakətə çevrildi.

İnsan tələfatının miqyasları onunla izah edilir ki, bu yerlər "lyoss ölkəsi" adlanan ərazinin tən ortasında yerləşirdi. Xatırladaq ki, lyoss açıq sarı rəngli, kövrək, narın torpaqdır və buralara küləklər vasitəsilə Qobi səhrasından hələ dördüncü dövrdən gətirilmişdir.

Güclü yeraltı təkan lyossdan ibarət təpəcikləri hərəkətə gətirərək, burada məskən salan və mağara evlər düzəldən insanları bir an içərisində elə evlərindəcə məhv etdi.

Zəlzələyə məruz qalan rayonların biri sonralar Ölüm vadisi adını aldı, çünki zəlzələ nəticəsində ətraf dağlardan sürüşən torpaq qatları aşağıya doğru hərəkət edərək, yaşayış məntəqələrini və kənd təsərrüfatı sahələrini bir göz qırpımında yox etdi.

Baş vermiş zəlzələ bir çox sürüşmələrə yol açdı. Lyoss süxurlarının sürüşməsi və çökməsi nəticəsində böyük ərazilər qalın qum qatı altinda qalaraq,böyük faciəyə yol açdı.

1920-ci ildə Çinin Qansu vilayətində baş vermiş bu qorxunc zəlzələ nəticəsində 200000-dən artıq insan həlak oldu, ölkəyə iri miqyasda maddi ziyan dəydi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Fuad Sultanov, Z.Sultanova. "Zəlzələlər", Bakı, "Azərnəşr", 1958. səh.17

| ⛭1919 ← • 1920-ci ildəki zəlzələlər • → 1921 |
| --- |
| Fevral | Qori zəlzələsi |
| Dekabr | Qansuda zəlzələ |
Mənbəyini Xızının Altıağac Milli Parkıdan alan çay.

Haqqında
--------

Ataçay Çayı Altıağac Milli Parkından mənbəyini götürmüş sonu Siyəzən rayonuna gələn çaydır.

Azərbaycanın Xızı ilçəsində yerləşən Altıağac milli bağından başlanğıcın (39 T, 320921.20 d D, 4528287.15 m K) götürən, quzey-doğu istiqamətində uzanaraq, Azərbaycanın Siyəzən ilçəsi ərazisində (39 T, 347106.46 d D, 4550385.13 m K) Xəzər dənizinə tökülən çaydır. Mənbəyi 1760 metr yüksəklikdə yerləşir. Adının anlamı böyük çay deməkdir.

Ataçay çayı Xızı rayonunun Xələc kəndi ilə Fındığan kəndi arasında (39 T, 334979.17 d D, 4534196.29 m K) güneydən gələn qolu ilə birləşir. Ataçay böyük Qafqazın quzey-doğu yamacından və mənsəbi okean səviyyəsindən aşağı olan çaylar qrupuna aiddir. Ataçay çayı Azərbaycanın daxili çaylarındandır. Ataçayın sağ sahilində, Fındığan kəndi ərazisində qədim qəbir qalıqları aşkar edilmişdir.

Ataçay çayında su, əsasən (təxminən 45%) yağışın, (təxminən 20%) qarın və (təxminən 35%) yeraltı suların hesabına ortaya çıxmaqdadır (formalaşmaqdadır). Yaz aylarında çayın sonu (mənsəbi) ətrafında daşqınlar olur. Çayda su sərfi 5 m3/saniyə ilə 9 m3/saniyə arasında dəyişir.

Töküldüyü Göl və ya Dəniz
-------------------------

Siyəzənə qədər uzanan çay Xəzər dənizinə tökülür

Uzunluğu
--------

47.3 km.
Yeniçəri ağası
**Ağa** (osm. أغا *türk.* ağa *azərb.* ağa‎ *fars.* آقا‎ Qədim türk dilində aka — böyük) — bəzi Şərq ölkələrində (Osmanlı İmperiyası, Səfəvi dövləti və s.) rütbəli bir başçıya müraciət forması, qəbilə zadəganlığının və titulunun təyin edilməsi anlamında işlədilirdi.

Osmanlı İmperatorluğunda yeniçəri komandiri - yeniçeri ağası və sipahi komandiri - sipahi ağası adlanırdı. Habelə bəzi məhkəmə işçiləri qruplarının başçıları da daxil olmaqla hərbi rəhbərlərin adı ada adlanması ilə seçilirdi. Yeniçərilər ləğv edildikdən sonra (1826) Osmanlı ordusunun kiçik və orta zabitləri bu cür adlandırılırdı.

XX əsrə qədər Türkiyə və Azərbaycanda ağa çiçəklənən torpaq mülkiyyətçilərinə edilən müraciət forması idi. Bəzən bir adın ayrılmaz bir hissəsi ola bilirdi.

Səfəvi dövlətində qəbilə zadəganlığının və feodalların cəm şəklində işarəsi: fars dilində "agayan" və ya azərbaycanca "ağalar".

Ayrıca bir çox türk dillərində "ağa" sözü "böyük qardaş" və ya "əmi" mənasını verir. Bəzən yaşlı insanlara hörmət əlaməti olaraq da istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ağa // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 151. ISBN 978-9952-441-02-4.
2. ↑  *Петрушевский И. П.* Очерки по истории феодальных отношений в Азербайджане и Армении в XVI — начале XIX вв.[*ölü keçid*] — С. 51—52.
**Sabir Çopurov** - Gürcüstanda anadan olmuş azərbaycanlı rəssam.

Həyatı
------

1956-cı ildə Gürcüstanın Başkeçid bölgəsində anadan olmuşdur. 1972-1975–ci illərdə Bakı Dövlət Rəssamlıq Məktəbində təhsil almışdır. 1975-1977–ci illərdə Gürcüstan Rəssamlıq Akademiyasında təhsil almışdır. 1988-ci ildə Gürcüstan Rəssamlıq Akademiyasının üzvü olmuşdur. 1980-ci ildə beynəlxalq sərgilərdə iştirak etmişdir. 1986-cı ildə Gürcüstanda keçirilmiş sərgidə iştirak etmişdir. 1990-cı ildə onun işləri Moskva şəhərində keçirilmiş sərgidə nümayiş etdirilmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Sabir Çopurov dünyada boya əvəzinə sırf neftlə rəsm çəkən yeganə rəssamdır. Rəssam deyir ki, neftlə ilk işi Gürcüstanda olub, uşaq vaxtı əlinə Naftalan nefti düşüb və başlayıb evlərinin divarlarında çəkməyə. Peşəkar fəaliyyəti zamanı bir müddət maliyyə sıxıntıları keçirib və boya almağa imkanı olmayıb. Belə olanda da Bakı nefti onun köməyinə çatıb. İstifadə etdiyi boyaları bilavasitə neft vasitəsilə əldə edir. Çopurova heç fırça da lazım deyil, rəssam barmaqları ilə işləyir. O, bu halda materialı daha yaxşı hiss etdiyini bildirir. O, neftdən aldığı yağlı boya ilə rəssamlıq, qrafik sənət, dekorativ işlər ilə məşğul olur. Çopurov sənətdə olduğu 15 il ərzində 700-ə yaxın əsər çəkib, 300-ə yaxınını satıb. Əsərlərinə maraq daha çox xaricdən gəlir. Rəssamın ABŞ-də, Fransada, Almaniyada, Qazaxıstanda sərgiləri də təşkil olunub.

Xarici keçidlər
---------------

Mənbə
-----

1. ↑  Neftlə çəkən rəssam Arxivləşdirilib 2011-06-03 at the Wayback Machine Deyerler.org
**Ağa körpüsü** - Şuşanı Gəncə ilə birləşdirən yeganə karvan yolunun - qədim Kəhrab dərəsinin üstündə - Xəlifəli çayının Daşaltı çayına qovuşduğu yerdə olan körpü.

Tarixi
------

İbrahimxəlil xan Cavanşirin sonbeşik qızı, xeyirxahlığı ilə özünü hamıya sevdirməyi bacaran, bütün Qarabağda "mərhəmət carçısı" kimi tanınan Gövhər ağa xalqın bu vacib ehtiyacını təmin etmək üçün kəsə, at və araba yolu keçən və Şuşanı Gəncə ilə birləşdirən yeganə karvan yolunun - qədim Kəhrab dərəsinin üstündə - Xəlifəli çayının Daşaltı çayına qovuşduğu yerdə öz hesabına körpü tikdirdi. Uzunluğu 25 metr, eni isə 7 metr olan bu birtağlı körpü dairəvi şəkildə inşa edilmişdir. Çox çəkmədən həmin körpü Şuşa ilə şimal şəhərləri arasında əlaqə yaradan nəqliyyat yoluna, yalnız ticarət karvanlarının yox, eyni zamanda, böyük insan kütlələrinin hərəkət etdiyi məntəqəyə çevrilmişdi. Bu möhtəşəm körpü sonralar el arasında onu tikdirənin adı ilə "Ağa körpüsü" kimi məşhurlaşmışdı.

Xəlifəli çayının su səviyyəsi və onun genişlənən yatağındakı iri qayalıq sahələrin çox olması körpünün tikintisi üçün əlverişli idi. İri çay daşlarından hörülmüş, yaxşı və səliqəli yonulan sal daşlarla üzlənmiş bu körpü həm memarlıq, həm də sənətkarlıq baxımından əvəzsiz bir sənət əsəri sayıla bilər. Körpü tikilərkən dayaqlarının möhkəmliyinə xüsusi fikir verilmiş, tam təbii şəraitlə üzvi surətdə əlaqələndirilmiş, dayaqları süni özül üzərində yox, çayın axarındakı qayaların üzərində salınmış və çayın su səviyyəsi, daşqın ehtimalı da nəzərə alınmışdı. Digər körpülərlə eyni üslub yaxınlığına malik olan "Ağa körpüsü" Qarabağ tikinti mədəniyyətinin yüksək səviyyəsini nümayiş etdirir, yerli bənna və inşaatçıların yüksək mühəndislik qabiliyyətinin bariz nümunəsi kimi nəzərə çarpır. 

"Ağa körpüsü"nü Gövhər ağa və daha sonralar onun qardaşı qızı Xurşidbanu Natəvan dəfələrlə təmir etdirmişdir. 1989-cu ildə azğın və murdar ermənilər körpünü partlatsalar da, lakin az müddətdən sonra təmir olunaraq əvvəlki vəziyyətinə salınmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Şuşanın körpüləri". 2021-11-26 tarixində arxivləşdirilib.
**Bunge katalpası** (*lat.* Catalpa bungei) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin biqnoniyakimilər fəsiləsinin katalpa cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Şimali Çində yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Yığcam yumru formalı, hündürlüyü 8–12 m olan, yarpağını tökən, dekorativ görünüşlü koldur. Yarpaq ayalarının uzunluğu 6–15 sm və eni 8 sm, i8ri, üçkünc-oval və ya uzunsov-oval, ürəkşəkilli, tünd-yaşıl, bünövrəsində enli, pazşəkilli, ucu uzun, biz, tükcüklüdür. Ətirli çiçəkləri iri, zəngvari, ağ və ya çəhrayı-bənövşəyi, düz dayanan süpürgələrə yığılmışdır. Çiçək qrupları qalxanvari-salxımşəkilli, ucda 2–12 çiçəklidir. Kasacığı 2 dodaqlı, ucunda 2 dişlidir. Çiçək tacı açıq-qırmızı, uzunluğu 3–3,5 sm, 2 sarı zolaqlı və boğazında tünd-qırmızıdır. May-iyun aylarında çiçəkləyir. Meyvələri sallaq, qınşəkilli, silindrik, uzunluğu 25–45 sm, eni 0,6 sm olan, toxumlu qutucuqlardır və bütün qışı bitkinin üstündə qalır. Saplaqların uzunluğu 2–8 sm-dir. Toxumlarla, yay qələmləri və zoğlarla çoxalır.

Ekologiyası
-----------

Küləkdən qorunan günəşli yerdə əkilməsi məsləhət görülür. Torpağa tələbkar deyil, bataqlıq yerləri sevmir. Qarsız sərt qışda cavan nümunələri dona bilər, ona görə payızda gövdəətrafı dairələr quru yarpaqlarla mulçalanır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Mərdəkan dendrarisində introduksiya edilmişdir. Qəbələ, Zaqatala, Qax, Balakən, Şəki və başqa rayonlarda mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Yaşıllaşdırmada tək və qrup əkinlərində istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q11120066
* Wikispecies: Catalpa bungei
* EoL: 2895102
* EPPO: CTLBU
* FoC: 200021394
* GBIF: 4094315
* GRIN: 9583
* iNaturalist: 910658
* IPNI: 109144-1
* ITIS: 832770
* IUCN: 152844002
* NCBI: 265496
* NZOR: 1d4a297e-839a-41af-9de6-f9c44038bc8d
* PalDat: Catalpa\_bungei
* Plant List: kew-320366
* PLANTS: CABU13
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:109144-1
* Tropicos: 50043160
* WFO: wfo-0000781881

 |
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Sabir Əhmədov.

**Sabir Əhmədov** (1933-2016) — Pambıqçı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1973).

Həyatı
------

Sabir Atakişi oğlu Əhmədov 1933-cü ildə Salyanın Seydan kəndində anadan olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 1960-cı ildə Salyan rayon "Yeni Muğan" təsərrüfatında traktor və maşın ustası kimi başlamışdır. 1970-ci eyni kolxozun rəhbəri seçilmişdir. Pambıqçı Azərbaycan və Mərkəzi Asiya respublikalarının pambıq bölgələrində pambıqyığan fermerlərlə əməkdaşlıq etmişdir.

12 dekabr 1973-cü ildə SSRİ Ali Sovetinin Fərmanı ilə Sabir Əhmədov uğurlarına görə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı medalı ilə təltif olunmuşdur. Eyni zamanda Lenin, Oraq və Çəkic, "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordenləri ilə də mükafatlandırılmışdır. 1978-ci ildə iş təşkilinin yaxşılaşdırılması ilə texnologiya bacarıqlarından istifadə etməklə tərəvəz, kartof, pambıq, üzüm, meyvə, çay və bostan bitkilərinin yüksək və sabit məhsul əldə edilməsi və əkinçilik şəraitinin yaxşılaşdırılmasına görə, Əhmədov Sabir oğlu Atakişi SSRİ Dövlət Mükafatına layiq görülmüşdür.

IX və X çağırış SSRİ Ali Soveti Millətlər Sovetinin 217 saylı Salyan dairəsindən deputat seçilmişdir. Ticarət istehlakçılarına xidmət Komissiyası və kommunal Millətlər Şurasının üzvü idi. 1990-cı ildə təqaüdə çıxmışdır. 2002-ci ildə Prezident təqaüdünə layiq görülüb.

Salyan rayonunun hörmətli şəxslərindən biri olan Sabir Əhmədov 16 iyun 2016-cı ildə qəfildən ürəktutmasından vəfat etmişdir. Həmin gün onun 83 yaşı tamam olurdu və Salyan RİH-də Sabir Əhmədovun yubileyi münasibətilə tədbir keçirilməsi nəzərdə tutulubmuş.. Sabir Əhmədov doğma kəndində dəfn olunub.

Mənbə
-----

* Ölkənin qəhrəmanları

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-07-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-07.
2. ↑  "Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Sabir Əhmədov ad günündə dünyasını dəyişdi". 2018-11-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-07.

| ⛭SSRİ Sosialist Əməyi Qəhrəmanı |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • V  • Y  • Z **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** |  |
**Ağa Musa oğlu Ağamirov**- Vartaşen rayonu Partiya Komitəsinin birinci katibi

Azərbaycan Sənaye İnstitutuna daxil olmuş, əsgəri xidmətini başa vurub, Ağdama qayıtmış, rayon partiya komitəsində, Gəncə Vilayət Partiya Komitəsində təlimatçı işləmiş, müxtəlif vaxtlarda iki dəfə Azərbaycan KP MK-da məhsul vəzifələrdə işləmiş, Bakıda partiya məktəbini bitirərək, yenidən Ağdam Rayon Partiya Komitəsinə təlimatçı vəzifəsinə göndərilmişdi. O sonralar Zərdab Rayon Partiya Komitəsinin ikinci katibi seçilmiş, daha sonra Ucar Rayon Partiya Komitəsində birinci katib olmuşdu.Moskvada Ali Partiya Məktəbini bitirmişdi. 1963-cü ildən 1972-ci ilin may ayınadək Ağdam Rayon XDS İcraiyyə Komitəsinin sədr müavini işləmiş, nəhayət son iş yeri Ağdam Rayon Xalq Nəzarəti Komitəsinin sədri vəzifəsi olmuşdur.

### Ailəsi:

Həyat yoldaşı- Zoya Zibeydə qızı Ağamirova (d.1936-cı il 23 iyul ö.2012-ci il 5 oktyabr)

Övladları- Musa Ağa oğlu Ağamirov (d.1957-ci il 16 sentyabr)

Sənan Ağa oğlu Ağamirov (d.1959-cu il 10 oktyabr)

Nazim Ağa oğlu Ağamirov (1962-ci il 15 oktyabr)

Atil Ağa oğlu Ağamirov (1972-ci il 26 noyabr)

Bacıları — Rəfiqə Kübra qızı Ağamirova (d.1926-cı il 31 dekabr ö.2002-ci il 19avqust)

Mərqufə Kübra qızı Ağamirova (d.1928-ci il 19 yanvar ö.2002-ci il 3 avqust)

Şərqiyyə Kübra qızı Ağamirova (d.1931-ci il 12 dekabr ö.2009-cu il 11 aprel)

Rəqibə Kübra qızı Ağamirova (d.1933-cü il 8 fevral ö.2009-cu il 6 fevral)
Amerikalı yazıçı Edit Varton tərəfindən qələmə alınan roman.

Məzmun
------

"**Bunner Bacıları**" (Bunner Sisters) -məşhur amerikan yazıçısı Edit Varton tərəfindən qələmə alınmış qısa bir romandır. Əsər, ilk dəfə 1916.cı ildə nəşr olunub. Romanda, "Ann Eliza" və "Evelina" adlı iki bacının kədərli həyatları ələ alınır. Nyu Yorkun kənar bir qəsəbəsində əlişi dükanında çalışan iki bacı sadə bir həyat sürürlər. Onların monoton həyat gedişatı, böyük bacı Ann Eliza'nın, Evelina'nın ad günü üçün hədiyyə bir saat almağı ilə dəyişir. Belə ki, bu səbəblə dükançı "Herman Ramy" adlı ortayaşlı şəxslə rabitələri sıxlaşır və bir gün Ramy Ann Eliza'ya ailə qurmağı təklif edir. Lakin, xislət baxımından kiçik bacısına ana münasibəti göstərən Ann Eliza, bacısının saatcıya olan fikrini bildiyi üçün təklifi rədd edir və alatoranlıq həyatlarına açılan ən zəif xoşbəxtlik qapısını belə Evelina'ya çevirir. Lakin, saf niyyətlə etdiyi bu iş, Evelina üçün heç də xoşbəxtlik gətirmir. Belə ki O, Ramy'i ilə evlənərək bacısından ayrılır və Ann Eliza ondan uzun zaman xəbər ala bilmir. Nəhayət bir gün, ümidi tamamilə kəsilən Ann Eliza, qaranlıq otağında oturub səssiz küçəyə baxdığı bir vaxt Evelina anidən içəri daxil olur. Yaşadığı müxtəlif müsibətlərdən zəifləmiş Evelina, uzun müddət xəstə yatır və tədricən başına gələn bəlaları bacısına nağıl edir. Nəhayət, ailə qurduğu adam tərəfindən zülümlərə məruz qalmış və bütün xoşbəxtlik arzuları puç olmuş bir halda həyata gözlərini yumur. Tənha qalan Ann Eliza isə, bacısının cənazəsi üçün əlində qalan nə varsa sataraq, bir vaxt böyük ümid və sevinçlərlə açdıqları sadə dükanlarını bağlayır.
Qırılmış ümidlərin və yarım qalmış xəyalların hekayəsinin ələ alındığı bu roman, iki bacı üzərindən bir çox həyatın oxşar yaralarına toxunmağı bacarmışdır. Köhnə həyatların səssiz kədərlərinin əks olunduğu, eyni zamanda klassik əsərlərin aurasını özündə daşıyan bu kitab, ilk səhifəsindən etibarən insanı daxilinə alır, aralıqsız və yorulmadan oxumağımıza imkan yaradır.
**Mərmər xulu** (*lat.* *Proterorhinus marmoratus*) — Xanıyabənzərlər dəstəsinin bir nümayəndəsidir.

Morfoloji əlamətləri
--------------------

Başının qalınlığı hündürlüyündən çoxdur. Başının uzunluğu bədəninin uzunluğuna 3,5-4,5 dəfə yerləşir. Bədəni gödəlmişdir və yanlardan basılmışdır. Başın hündürlüyü adətən enindən çoxdur. Burnu küt, yandan meyllidir. Qapaq sümüy çənələri eyni uzuznluqdadır. Alnının eni gözünün diametrindən azdır. Hiss kanallarının məsamələri aydın görünmür. Bədənin əsas rəngi qonur-boz, boz-sarı olur. Bədəninin yanlarında bir neçə köndələn tünd ləkələr yerləşir.

Yayılması
---------

Qara, Azov və Xəzər dənizlərində, eləcə də onların hövzələrinin şirin sularında geniş yayılmışdır. Azərbaycan sahillərində və respublikanın şirin su hövzələrində azsaylıdır. Kür çayında, Sarısu, Ağçala göllərində, İran sahillərindəki çayların aşağı hissələrində yayılmışdır.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Mərmər xul balığlarının heç bir təsərrüfat əhəmiyyəti yoxdur.

Ədəbiyyat
---------

1. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s 140.
2. Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, 212 s.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s 140.
**Vostok gölü** (*ing.* Lake Vostok) — Antarktidada, Rusiyanın Vostok stansiyasının altında yerləşən buzaltı göl.

Haqqında
--------

Vostok gölü Antarktidadakı 140-dan çox buzaltı göl arasında ən böyüyüdür. Rusiyanın Vostok stansiyasının altında yerləşir. Şərqi Antarktida Buz Təbəqəsinin orta hissələrində yerləşir. Buz təbəqəsi dəniz səviyyəsindən 3488 metr yüksəklikdədir, göl isə buzun 4000 metr dərinliyindədir və bu gölün dəniz səviyyəsindən 500 metr alçaqda yerləşdiyini göstərməkdədir. Bu şirinsulu gölün sahəsi 15.690 km2 və su həcmi 5.400 km3 olduğu düşünülür. Andrey Kapitsa tərəfindən 1959-1964 illərdə araşdırma aparılarkən kəşf edilmişdir. Üzərindəki buz özündə 400.000 il əvvələ aid paleoklimatik məlumatları ehtiva etsə də, suyun 15-27 milyon ildir ki, təcrid olunmuş durumdadır.

Tədqiqatlar
-----------

5 fevral 2012-ci ildə 20 illik dəlmə prosesindən sonra bir qrup rus araşdırmacı 3.768 metrlik dərinliyə enərək gölün səthinə çatdığını bəyan etmişdirlər. Qrup daha sonra gölə robot buraxmışdırlar.

İstinadlar
----------



| ⛭Antarktidanın buzaltı gölləri |
| --- |
| Vostok gölü • Sovetskaya gölü • 90°E (göl)  • Hocson gölü • Friksel gölü • Elsuort gölü • Villans gölü | AntarktidaAntarktida |
**Mərkəzi qapalı bazar** — Ermənistanın paytaxtı İrəvandakı ticarət kompleksi. Mesrop Maştos prospektində, Göy Məsciddən bir qədər aralıda yerləşir. Bina 1952-ci ildə tikilib. Memar Qriqor Ağababyanın ən məşhur əsərlərindən biridir. 2010-cu illərin əvvəllərində yenidənqurmadan sonra ticarət kompleksinin bir hissəsi olir. İrəvanın görməli yerlərindən hesab olunur. Ermənistanın tarix və mədəniyyət abidələri siyahısına daxil edilmişdir.

Tarix
-----

Bazar 1952-ci ildə Stalin prospektində (daha sonra - Lenin prospekti, indi - Meşrop Maştots prospekti) bir ticarət meydançasının əvvəllər yerləşdiyi yerdə tikilib. Açılış 29 aprel 1952-ci il tarixində baş tutur. Layihə memar Qriqor Ağababyan tərəfindən hazırlanmış, dizayneri A. Arakelyan olmuşdur. Bazar kompleksinə bir anbar, bir zirzəmi soyuducu otağı ilə yanaşı, bir yataqxana, kitabxana, poçt və radio mərkəzi daxil idi.

İrəvanlılar bazarı görüş və ünsiyyət yeri adlandırırlar. Satıcılar müştərilərini tanıyırdılar. Daha sonra "bohem", "intellektual" nüfuzunu qazanır.

Postsovet dövründə millət vəkili Samvel Aleksanyan bazarın sahibi olur. Yeni sahibinin rəhbərliyi altında bazarın yenidən qurulması işləri başlanır. Binanın müasir sənət muzeyi üçün istifadəsinin bir variantı təklif edilmişdir. 1 yanvar 2012-ci ildə bazar bağlanır. Yenidənqurma İrəvan sakinlərinin etirazına səbəb olur. İşlər bitdikdən sonra bazar Prospekt Mall ticarət kompleksinin bir hissəsinə çevrilir.

Arxirektura
-----------

Bina plana görə düzbucaqlıdır, bütün ərazisini əhatə edən tək tağlı bir aralığa malikdir. Memarlıqda şərq bazarı ideyasını əks etdirən ənənəvi, orta əsrlər üslubundan istifadə olunur. Binanın xarakterik xarici elementi heyvanların təsvirləri olan metal vitray pəncərə ilə bəzədilmiş nəhəng bir tağdır. 19 dəmir-beton tağdan ibarət sütunsuz konstruksiya öz dövrü üçün nadir bir hadisə idi və binanın yerləşdiyi şəhərin əsas küçəsinin miqyasına uyğun gəlirdi. İnşaat əsnasında Leninqradskaya və Kievskaya küçələrini birləşdirən Kiyev (Böyük Hrazdan) körpüsünün inşaat mərhələlərindən birinin tamamlanmasından sonra qalan qəlibdən istifadə edilmişdir.

Xarici ilə eyni üslubda dizayn edilmiş interyer həm estetik, həm də praktik məqsədlərə xidmət edir. Ticarət mərkəzləri üçün geniş yer təmin edir. Ticarət meydançasının uzunluğu 70 m, eni 32 m olur. Sonradan bazarın inşası İrəvanın digər bölgələrdə qurulmuş kolxoz bazarları üçün bir model olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database. 2017.
2. 1 2  "[[Mediamax]] - Новости - Ереванский Крытый рынок - живая история". m.mediamax.am. 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-04.
3. ↑  "В Ереване прошла акция против демонтажа здания рынка". Кавказский Узел. 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-04.
4. ↑  "ЕРЕВАН. Центральный крытый рынок. Обсуждение на LiveInternet - Российский Сервис Онлайн-Дневников". www.liveinternet.ru. 2016-10-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-04.
5. ↑  "Центральный рынок "Ташир" - раньше и теперь". 2018-03-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-04.
**Əli Məhzun Zeynalabdinzadə Rəhimov** (təxəllüsü: *Yetim cücə*) — şair

Həyatı
------

Əli Məhzun Zeynalabdinzadə Rəhimov: "Molla Nəsrəddin" çilərdən biri, "Bürhani-həqiqət jurnalının müdiri və mühərriri kimi tanınmış şair-jurnalistdir. Onun dərin mənalı, oxucunu düşünməyə vadar edən yazıları, bəzən başqa müəlliflərin əsərləri kimi qələmə verilən satirik şeirləri müxtəlif mətbu orqanlarda dərc olunmuşdur.

Molla Nəsrəddinçi Əli Məhzun Rəhimovun "İranlı olmasaydı" satirik şeirinin "Mollanəsrəddin" ədəbi məktəbinin istedadlı nümayəndələrindən olan Bayraməli Abbaszadənin 1948-ci ildə nəşr olunan "Seçilmiş əsərləri" və 1964-cü ildə çapdan buraxılan "Seçilmiş şeirləri" kitabına daxil edilməsi maraq doğurur.

"İranlı olmasaydı" satirik şeiri "Molla Nəsrəddin" məcmuəsinin 1914-cü il aprelin 11-də nəşr olunan 13-cü nömrəsində şeirin sonunda müəllifin gizli imzası "Yetim cücə" kimi göstərilməsi
Bayraməli Abbaszadənin ədəbi irsini oxuculara təqdim edən tədqiqatçı İ.Rzayevi bu gizli imza çaşdırmışdir. Təkzibolunmaz fakt odur ki, "Yetim cücə"B.Abbaszadənin deyil, Əli Məhzun Zeynalabdinzadə Rəhimovun gizli adı-imzası olmuşdur. Bu gizli adimzanın həqiqətən də "Bürhani-həqiqət" məcmuəsinin 1917-ci il aprelin 15-də çıxan 6-cı nömrəsində "Hərdənbir" başlığı ilə dərc olunan yazının Əli Məhzuna məxsus olduğu və həmin yazının "Yetim cücə" gizli adı ilə verilməsi bu məsələyə aydınlıq gətirir. Bu barədə ilk dəfə tanınmış ədəbiyyatşünas-alim, filologiya elmləri doktoru, professor Asif Rüstəmli "Özgə imzalar" sərlövhəsi ilə "Azərbaycan" jurnalının 1989-cu il 1-ci sayında (səh.176-180)çap etdirdiyi məqaləsində, sonra isə Bayraməli Abbaszadəyə həsr etdiyi "Tufanlardan keçən ömür" (Bakı, Sabah, 1995, səh.40-41)monoqrafiyasında məlumat vermişdir.

"Molla Nəsrəddin" məcmuəsində "İrəvan səyahətim"adlı yazıda oxuyuruq: "…Çıxıb bazara Yetim cücəni… Məhkəmə pişiyini xəbər aldım, dedilər ki, onlar adam içinə çıxmağa ehtiyat edirlər…"
Məlum faktdır ki, Yetim cücə Əli Məhzun Rəhimovun, Məhkəmə pişiyi isə Cabbar Əsgərzadənin imzalarıdır. Bunlar danılmaz faktdır.

Ədəbiyyat
---------


Vikimənbədə ***Müəllif:Əli Məhzun Rəhimov*** ilə əlaqəli məlumatlar var.

* Hüseyn Həşimli. Əli Məhzun və "Ədəbiyyata dair" əsəri. Bakı: Nurlan, 2009, 80 səh.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ziyəddin Məhərrəmov. "İrəvanda məktəbdarlıq və maarifçilik" Arxivləşdirilib 2019-07-16 at the Wayback Machine, Bakı, "Nurlan", 2010.
**Arta Dade** (alb. Arta Dade; 15 mart 1953, Tirana) — Albaniya pedaqoqu və siyasətçisi. Dade Albaniyanın Sosializm partiyasının üzvüdür. Dade mədəniyyət (1997 — 1998) naziri, xarici işlər naziri (2001 — 2002) vəzifələrində çalışmışdır.

Bioqrafiyası
------------

Arta Dade 15 mart 1953-cü ildə Tiranada anadan olmuşdur. Məktəbi bitirdikdən sonra 1972-ci ildən 1975-ci ilə qədər Tirana Universitetində xarici dillər fakultəsinin ingilis dili bölməsində təhsil almışdır. Universiteti bitirdikdən sonra Dade Tiranada yerləşən *Asim Vokshi* adına orta məktəbdə ingilis dili müəllimi kimi işləmişdir. 1985-ci ildə o, Tirana Universitetində fəaliyyətə başlamış, 1997-ci ilə qədər xarici dillər fakultəsinin ingilis dili bölməsində dərs deyimişdir. 1992-ci ildə Dade Böyük Britaniyada aspirantura təhsilini bitirmişdir.

1991-ci ildə Albaniya Sosializm partiyasına üzv seçilmişdir. Bir il sonra partiya şurasına seçilmişdir. 1997-ci il hadisələri zamanı bu partiyada mühüm rol oynamışdır. 1998-ci ildə beynəlxalq münasibətlər (bir neçə dəfə bu vəzifəyə yenidən seçilmişdir) üzrə Sosializm partiyasının katibi olmuşdur.

1997-də ilk dəfə Xalq məclisinin (Fieri ərazisi üzrə namizəd olmuşdur) üzvü mandatını almışdır. 2001 və 2005-ci ildə Xalq məclisinə yenidən seçilmişdir. Beləliklə Dade 2009-cu ilə qədər parlamentdə qalmışdır.

1997–1998-ci ildə mədəniyyət, gənclər və idman naziri vəzifəsində çalışmışdır. 2001–2002-ci ildə — xarici işlər naziri və baş nazir müavini vəzifələrində çalışmışdır. O, həmçinin Avropa Şurası Parlament Assambleyasında Albaniyanın nümayəndə heyətinin sədr müavini idi.

2013-cü ildən — xarici siyasət üzrə Albaniya komitəsinin sədridir. 2016-cı ildən — ATƏT-in Parlament Assambleyasında Moldova qrupunun sədridir.

Siyasi və ictimai-iqtisadi mövzular üzrə bir sıra məqalələrin müəllifidir.

Evlidir, iki uşağı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "PACE Member File". Assembly.coe.int. 2017-02-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-18.
2. 1 2  Arta Dade Arxivləşdirilib 2017-04-06 at the Wayback Machine // Partisë Socialiste të Shqipërisë
3. ↑  "Historical Dictionary of Albania". 2017-04-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-05.
4. ↑  "Albanian Parlament - Chairwoman of Foreign Policy Committee, Mrs. Arta Dade receives the Minister for Dialogue of the Republic of Kosovo, Mrs. Edita Tahiri and the delegation accompanying her". Parlament.al. 2016-11-14. 2020-03-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-18.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-04-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-05.
6. ↑  "Эмиссар ОБСЕ — в парламенте". 2017-05-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-05.

Ədəbiyyat
---------

* Alan Day: A political and economic dictionary of Eastern Europe. Routledge: 2002, s. 163. ISBN 9781857430639.
* Robert Elsie: Historical Dictionary of Albania. Scarecrow Press: 2010, s. 96-97. ISBN 9780810861886.

Xarici keçidlər
---------------

* Профиль на сайте СПА Arxivləşdirilib 2017-04-06 at the Wayback Machine
**Kmo** — Duzlu, laqun məşəlli göl olaraq Vrangel adasında yerləşir. İnzibati cəhətdən Çukot Muxtar Dairəsi ərazisində yerləşir. Vrangel qoruğu ərazisinə daxildir. Göl orada 1926-cı ildən yaşayan və elə oradaca ölən eskimos ovçunun şərəfinə adlandırılmışdır.

Adanın şimal-qərbində yerləşir. Şərqi Sibir dənizindən qumlu bərzəxlə ayrılır. Qərb platosunun kənarında yerləşir.

Göl şimaldan cənuba doğru uzanmış formadadır.

Göldən bir qədər aralıda Florens burnu yerləşir. Bu hissədən Qusinaya çayı axır. Cənubdan isə Sovetskaya çayı keçir. Gölə heç bir çay tökülmür və heç bir çay başlamır. Bu hissədə isə Bereqovoy piki yerləşir.

Kmo gölü tərk etdikdən sonra ora on illər boyunca heç kəs ayaq basmamışdır. Komsomol gölü yaxınlığında yerləşən mərkəzdən kifayət qədər aralıda yerləşir.

Kmonun göl sahilində yerləşən düşərgəsi gilli suxurlar üzərində yerləşir. Sovetskaya çayının məsəbinə yaxın quş bazarları ilə zəngin əraziyə mənzərə açılır.

1979-ci ildə isə «Kmo» stasionar düşərgə yaradılır. Hədəf dəniz quşlarının müşahidəsi idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dəniz internet klubu". 2012-06-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-02-25.
2. 1 2  *Придатко-Долин В.* "Страна вдохновения - озеро Кмо". Моя Арктика... (rus). 2012-04-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-03-01.
**Verner Kaskel**(*alm.* Werner Caskel‎, 5 mart 1896, Qdansk, Prussiya – 28 yanvar 1970, Köln, Şimali Reyn-Vestfaliya) — alman şərqşünası.

Həyatı
------

5 mart 1896-cı il tarixində Danzik şəhərində doğuldu. 1914-cü ildə Tübingen Universitetində ilahiyat və Fars dili fakültəsində oxumağa başladı. Eyni ilin sonlarına doğru Berlinə gedib, təhsilinə orada davam etdi və məşhur Delitzschdən Quran üzərinə dərslər aldı. I Dünya Savaşında Anadolu, Fələstin, Suriya və Mesopotamiyadakı əsgəri xidmətləri sırasında Türk dilini öğrəndi.

Savaşın ardından Berlində təhsilinə davam etdi. Daha sonra Leypsiqə gedip özəlliklə A. Fischer və R. Hartmannın rəhbərliyində Ərəbşünaslıq və İslamiyat mövzularında araşdırmalar apardı. 1924-cü ilin iyulunda dinlər tarixi sahəsində hazırladığı dissertasiya ilə doktor oldu. Eyni il, daha öncə xidmətinə daxil olduğu Alman diplomat və arxeoloqu Maks Freiherr von Oppenheimın araşdırma səfərlərinin nəticələrini elmi baxımdan dəyərləndirməyə başladı.

1928-ci ildə Berlin Universitetində dosent oldu və 1930-cu ildə Qreifsvald Universitetində dosənt kadrına təyin edildi. Ancaq 1933-cü ildə Nasistlərin iqtidara gəlməsiylə profesorluğa yüksəlməsi imkansızlaşdığı kimi 1938-ci ildə dosentlikdən də çıxarıldı. II Dünya Savaşı sırasında Von Oppenheim Vəqfində çalışdı. Daha sonra savaşda dağılan və böyük qismi təxrib edilən vəqfin mal varlığı onun şəxsi çaba-çalışmasıyla toparlanaraq Kölndə yeni qurulan vəqfə daxil edildi. 1946-cı ildə Berlin Humboldt Universitetində professor oldu. 1948-ci ildə Köln Universitetində yeni qurulan Şərq Filologiyası Kürsüsünə gətirildi. 1964-cü ildə əməkliyə ayrıldı.

Verner Kaskel 28 yanvar 1970-ci il tarixində öldü.

Yaradıcılığı
------------

Verner Kaskel ünlü Arabiyatçı August Fischərin taləbəsi olarak onun əkolünü dəvam əttirmiştir. Kəndisinin 70. doğum yıl dönümündə (1966) çıkarılan armağanda (Fəstschrift Wərnər Caskəl zum siəbzigstən Gəburtstag 5 März 1966, nşr. Ərwin Gräf, Ləidən 1968) "Ərinnərungən" başlığıyla yazdığı hatıratında Alman şarkiyatçılığının 1939a kadarki tarihçəsi yər alır. Əsərlərinin başlıcaları Das Schicksal in dər altarabischən Poəsiə (doktora təzi, Ləipzig 1926) və Aijam al-Arab (doçəntlik təzi, Islamica, IV [1931], s. 1–99) ilə iki ciltlik Gamharat an-nasab, diə Gənəalogiə dəs Ibn al-Kalbıdir (Ləidən 1966; bu əsəri G. Strənzick ilə birliktə nəşrətmiştir). Son əsərdəCaskəl, kəndisinə ait olan "İslamdan öncəki Arabistan tarihi dəstanlardan ibarəttir" hipotəzinə görə tarihi gərçəkləri ortaya koyarkən əski Arap şiirindən harəkət ədip şiiri tarihi kaynak olarak dəğərləndirir. Ayrıca Von Oppənhəimın araştırmalarını bir araya toplayan dört ciltlik büyük əsərin (Diə Bəduinən, I–III, Ləipzig 1939–1952; IV, Wiəsbadən 1968) I və II. ciltlərini Bräunlichlə birliktə, III və IV. ciltlərini isə tək başına dərləmiştir

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Werner Caskel // AlKindi.
**Uels fiskal balansı** — Uelsdə dövlət gəlirləri və xərcləri arasında ümumi fərq. 1999-cu ildən 2022-ci ilə qədər Uelsdə dövlət xərclərinin vergi gəlirlərini aşması səbəbindən ölkədə mənfi fiskal balans var idi. 2018–2019 fiskal ili üçün fiskal kəsir Uelsin təxmin edilən ÜDM-nin təxminən 19,4 faizini təşkil etmişdir. Bütövlükdə Birləşmiş Krallıq üçün bu rəqəm 2 faizdir. Şərqi, Cənub-Şərqi İngiltərə və London istisna olmaqla, bütün Birləşmiş Krallıq ölkələri və regionlarında kəsir var. Uelsin adambaşına 4,300 funt sterlinq olan fiskal kəsiri adambaşına təxminən 5,000 funt sterlinq olan Şimali İrlandiya fiskal kəsirindən sonra iqtisadi rayonlar arasında ikinci ən yüksək olandır.

Dublin Siti Universitetinin politoloqu Con Doylun fikrinə görə, müstəqil Uelsin "ilk günlərində" fiskal kəsir təxminən 2,6 milyard funt sterlinq olardı. Bu, 2019-cu ildə İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatına daxil olan ölkələr üçün orta hesabla 3,2%-ə bərabər olan ÜDM-in 3,4%-dən aşağısına bərabərdir. Kardiff Universitetində Uels İdarəetmə Mərkəzinin 2023-cü ildə apardığı araşdırma göstərir ki, kəsir "Müstəqil Uels üçün çətin iqtisadi perspektiv" deməkdir və burada konstitusiya müzakirələrinin fiskal reallıqları nəzərə almasını tövsiyə edilmişdir.

Fiskal kəsir
------------

Hesablamalar ardıcıl olaraq Uelsin Birləşmiş Krallıqdan köçürmələr hesabına maliyyələşən böyük və davamlı fiskal kəsirə malik olduğunu göstərir. Uels, eləcə də İngiltərədə fiskal kəsir var, çünki hər iki ölkədə dövlət xərcləri toplanan vergi gəlirlərini üstələyir. Bəzi mənbələrdə bildirilmişdir ki, kəsir Uels kəsiri deyil, çünki Uelsin vergilər üzərində əhəmiyyətli səlahiyyətləri yoxdur və öz büdcəsini təyin etmir, çünki Birləşmiş Krallıq hökuməti bu fiskal səlahiyyətlərin çoxuna malikdir.

Uelsin xalis fiskal kəsiri 2020-ci ildə 14,4 milyard funt-sterlinqdən 2021-ci ildə 25,9 milyard funt-sterlinqə yüksəlmişdir. 2021-ci ildə Birləşmiş Krallığın bütün ölkələri və regionları, o cümlədən İngiltərənin Şimal-Qərbi 49,9 milyard funt-sterlinq dəyərində fiskal kəsirə sahib olmuşdur. Bu, Şotlandiyada 36 milyard funt sterlinq, Şimali İrlandiyada 18 milyard funt sterlinq, Londonda 7,2 milyard funt sterlinq dəyərində olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ifan, Guto; Siôn, Cian; Wincott, Daniel.* "DEVOLUTION, INDEPENDENCE AND WALES' FISCAL DEFICIT". National Institute Economic Review. 261. 2022: 16–33. doi:10.1017/nie.2022.8.
2. ↑  "Why framing the union as a progressive force is pure dogma". Nation Cymru. Nation Cymru. 17 January 2021. 23 April 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 February 2021.
3. ↑  "Allow Welsh Government to borrow more, says Mark Drakeford". BBC. BBC. 16 May 2018. 3 January 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 February 2021.
4. ↑  "Country and regional public sector finances, UK - Office for National Statistics". www.ons.gov.uk. 2023-04-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-12.