recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Litsini-Seksti qanunu**- Qədim Romada plebsin patrisiatla mübarizəsi əsnasında qəbul olunan qanun.

E.ə 444-cü ildə Qədim Romada konsulların əvəzinə konsul səlahiyətli tribun adlandırılan, sayları 3-dən 8-ə qədər olanların seçilməsi praktikası tətbiq olunmağa başladı. Bu maqistratura plebeylərə əlçatan idi. Cari ildə kimin, konsulların yoxsa tribunların seçilməsi məsələsini senat həll edirdi. 

Buna cavab olaraq e.ə 443-cü ildə konsulun səlahiyətində senz yaratmaq və icmanın tərkibinə nəzarət etmək səlahiyəti alındı və ancaq patrisilərdən seçilən yeni maqistratlara-senzorlara verildi.

E.ə V əsrin ikinci yarısında zümrələrin mübarizəsi bir az səngiyir. Əsas səbəb qonşulara qarşı uğurlu hucumlar və bir sıra yeni koloniyanın çıxarılması idi ki, bu aqrar məsələni qismən həll etmək imkanı verdi. E.ə 406-cı ildə Veyyi şəhərinin böyük ərazisi işğal edildi, lakin 390-cı ildə Roma qalların hucumuna məruz qaldı. Qalların hucumu yeni böhran yaratdı, hansı ki, öz apoqeyinə e.ə 376-cı ildə çatanda, xalq tribunları Litsini və Seksti üç qanun layihəsi irəli sürdü:

* birincisi, bir əldə 500 yuqerdən (125 hektar) artıq torpaq saxlamaq qadağan edildi, bu içtimai torpağın daha çox balanslaşdırılmış paylanmasını təmin etməli idi;
* ikincisi, konsulyar hakimiyətli tribun təsisatı ləğv edilirdi, bunun əvəzində həmişə, biri plebey olmaqla, konsullar seçilməli idi. Bu qanunla patrisial-plebey aristokratiyası (nobilitet) əsaslı surətdə öz mövqelərini möhkəmləndirdi.

Patrisilər şiddətli müqavimət göstərdilər, qanun ancaq e.ə 367-ci ildə qəbul edildi. Lakin aqrar və borc məsələləri həll edilməmiş qaldı. Roma vəziyyətdən başqa cür çıxdı - işğal hesabına. E.ə IV əsrin 40-cı illərindən Roma hücuma keçdi və e.ə III əsrin ortalarına İtaliyanın sahibi oldu. Yeni torpaqlara 30 koloniya çıxarılmışdır və bir sıra yeni triba yaradılmışdı, bu böhranın kəskinliyini azaltdı və sosial mübahisənin yumşalması üçün əsas oldu. 

Litsini-Seksti qanunlarından bir az sonra plebeylər üçün başqa vəzifələr də əlçatan oldu, o cümlədən senzor, diktator və pretor.

Mənbə
-----

* История Древнего Мира. Расцвет древних обществ. Главная редакция восточной литературы. Москва 1989 səh 436
**Nəsr bin İbrahim bin Nəsr bin Əli xan Qaraxani** Qərbi Qaraxanilər dövlətinin xaqanı. 1068. ildə atası İbrahim Tamğaç xanın ölümündən sonra hakimiyyətə gəlmişdir.

Həyatı
------

Şəmsmülkün Türkistan səfəri zamanında Alp Arslanın oğlu Ayaz xan Buxara və Səmərqəndu talan etdi. Bu hadisələrdən xəbər tutan Şəmsmülk geri qayıdır və Ayazın ordusuna qalib gəlir, çoxlu əsir alır. Arvadı Ayşə Bibi xatunu ayağındakı ayaqqabı ilə vura vura öldürür və deyir: "Sən mənim arvadım deyilmişsən, mənim sarayımda mənə qarşı olan bir casusmuşsan’’. Qızının öldürüldüyünü eşidən Alp Arslan 465. il Məhərrəm ayının (1072 Sentyabr) sonlarında iki yüz minlik ordu ilə Mavəraünnəhr səfərinə çıxdı. Şəmsmülk arvadının öz əcəli öldüyünü bu danışılanların yalan olduğunu Alp Arslan bildirdi.

Mədəniyyət
----------

Şəmsmülk Nəsr xan hakimiyyəti ilərində
Ömər Xəyyam Səmərqendə gəlmişdir.

Qalereya
--------

* Nəsr xanın əmri ilə tikilən Rabat Məlik karvansarası, Nəvai şəhəriNəsr xanın əmri ilə tikilən Rabat Məlik karvansarası, Nəvai şəhəri
* Xanın əmri ilə arvadı Ayşə Bibi xatun üçün tikilən Ayşə Bibi xatun türbəsi, Taraz şəhəriXanın əmri ilə arvadı Ayşə Bibi xatun üçün tikilən Ayşə Bibi xatun türbəsi, Taraz şəhəri
* Ayşə Bibi xatunun türbəsinin yanında xatunun dayəsi üçün tikilən Babaci xatun türbəsiAyşə Bibi xatunun türbəsinin yanında xatunun dayəsi üçün tikilən Babaci xatun türbəsi


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **SƏLƏF**İbrahim Tamğaç xan |  | **Şəmsmülk Nəsr xan**1068-1080 |  | **XƏLƏF**Xızır xan Qaraxani |
**Chariclea delphinii** (*lat.* Chariclea delphinii) — heyvanlar aləminin buğumayaqlılar tipinin həşəratlar sinfinin pulcuqluqanadlılar dəstəsinin sovkalar fəsiləsinin chariclea cinsinə aid heyvan növü.

Təsviri
-------

Qanadları açılmış halda 28–32 mm-dir. Ön qanadları bənövşəyi-qırmızıdır, bazal sahə və xarici sahənin içəri hissəsi qonur pulcuqlarla qarışaraq tutqundur. Saçaqları sarımtıldır. Yumuru naxış böyrəkşəkilli naxışın lap yaxınlığında yerləşərək kiçikdir, ətrafı bir qədər solğun bənövşəyi-qırmızı xətlə haşayələnmişdir. Böyrəkşəkilli naxış iri və tutqundur. Arxa qanadları ağımtıldır, enli qonuru-qırmızı haşiyəlidir. Sçaqları ağdır. Qanadların ortasında haşiyəyə yaxın 2 açıq rəngdə ləkə var.

Yayılması
---------

Avropa, Rusiya, Kiçik Asiya, Şimali Afrika, Türkmənistan, Gürcüstanda yayılmışlar. Azərbaycanda isə lokal şəkildə bütün zonalarda ən çox düzən rayonlarda, qismən dağətəyində və dağ səhralığında rast gəlinir.

Həyat tərzi
-----------

Düzənlik, səhra, dağ-səhra yerlərin kserofit stansiyalarında. Həyat tərzi ətraflı öyrənilməyib. Kəpənəyi aprelin axırlarından avqustun axırlarına qədər uçur. Tırtılı iyul-avqustda mahmızçiçək, əsvəçiçək, kəpənəkçiçək bitkilərinin çiçəyi və meyvələri ilə qidalanır. Ehtimal ki, pupu qışlayır və ildə iki nəsil verir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q13461688
* EoL: 462386
* GBIF: 5110183
* IRMNG: 11040731

 |
Tarixi
------

9-cu əsrin 2-ci yarısında Başqırdıstan çöllərinə, peçeneqlər gəlmiş, 10-11-ci əsrlərdə isə onları bu ərazidən Oğuzlar sıxışdırmışlar. 10-13 əsrlərdə müasir Başqırdıstanın ərazisi Volqa-kama Bolqarıstanın siyasi təsiri altında idi. 10-cu əsrdən ərəb yazılı mənbələrində başqırdlar haqqında qeydlər var, lakin onlarla bağlı olan arxeoloji abidələrin tərkibi aydın deyildir. Qızıl ordunun süqutundan sonra, müasir Başqırdıstanın ərazisi Kazan xanlığı, Sibir xanlığı və Noqay Ordasının tərkibində olmuşdur. 1558-ci ilədək başqırdların böyük hissəsi Rusiyanın tabeliyi altına düşdü. 1744-1781-ci illərdə indiki Başqırdıstan ərazisi Orenburq quberniyasının tərkibinə daxil idi. Bölgə, Puqaçov üsyanının əsas mərkəzlərindən birinə çevrilmiş, Başqırdların milli qəhrəmanı Salavat Yulayev, Puqaçovun ən yaxın silahdaşı olmuşdur. 1798-1865-ci illərdə kanton idarəetmə üsulu mövcud olmuşdur. 19-cu əsrdə, xüsusilə islahat dövründə gəlmə əhalinin sayı artmışdır.

Mənbə
-----

İnzer

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük rus |

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Çay** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Coğrafiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Şəmşəddil mahalı** — Gəncə xanlığının mahallarından biri. 1747-ci ildə yaranmışdır. Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Qazax qəzasında mahal adı.

Tarixi
------

1789-cu ilin əvvəllərində Fətəli xanın təklifi ilə Şamxorda (indiki Şəmkir) gürcü çarı II Irakli ilə görüş keçirilir. Quba xanlığı tərəfindən Gəncə və Şəki xanlarının da iştirak etdiyi bu görüşdə bir sıra mühüm siyasi və strateji məsələlər müzakirə olunur. Fətəli xan Iraklidən Şəmşəddil mahalının həmişəlik Gəncə xanlığına qatılmasına razılıq alır.

Toponimiyası
------------

Erməni mənbələrində Şəmsəddin formasında 1587-ci ildən məlumdur. Qızılbaşların Zülqədər tayfasının qollarından (Hacılar, Koruqlu, Mosul, Xəzərli və Şəmsəddinlu) Şəmsəddinlu elinin adını əks etdirir. Bu el 1515-ci ildə indiki Şəmşədil r-nu ərazisində məskunlaşmışdır. 1593-cü ilə aid mənbədə "Nahiyeye arani nehri Hasan" ("Həsən adlı şəxsin aranı, yəni qışlağı") və "Nəhri Qazax"da Şəmşədilu tayfasının yaşadığı qeyd olunmuşdur. Tovuz r-nunda Göycəli kəndinin əvvəlki adı Şəmşədil olmuşdur. Erkən orta əsrlərdə bu mahal Albaniyanın Parisos əyaləti olmuşdur. Musa Kalankatlının "Alban tarixin"də Parisos (Nizami Gəncəvinin "Xosrov və Şirin" poemasında Pərisuz adı) çəkilir. XIX əsrə aid məlumata görə Şamxorçay Pərisuz şəhər xarabalığı içərisindən axır və sonra Paris çayının qolu ilə birləşir.

Həmçinin bax
------------

* Gəncə xanlığı

İstinadlar
----------

1. ↑   B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev Ermənistanda Azərbaycan mənşəli toponimlərin izahlı lüğəti
2. ↑  "Azərbaycan tarixinin ən güclü xanlığı-Quba xanlığı". 2019-01-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-04.
3. ↑   B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev Ermənistanda Azərbaycan mənşəli toponimlərin izahlı lüğəti

| ⛭Gəncə xanlığının mahalları |
| --- |
| Mahallar | Samux mahalı  • Kürəkbasan mahalı  • Dağlıq mahalı  • Şamxor mahalı  • Ayrım mahalı  • Şəmşəddil mahalı  • Qazax mahalı  • Borçalı mahalı |
**Balina buxtası** — Buxta Ross şelf buzlağında, Ruzvelt adasının şimalında yerləşir.

Buxta 1841-ci ildə Ceyms Rossun ekspedisiyası tərəfindən kəşf edilmişdir. Buxtanın adı Britaniya qütb araşdırma ekspedisiyasının rəhbəri Ernest Şelktonun Nimrod gəmisinin arxasında (24 yanvar 1908) çoxlu sayda Balinanı müşahidə etməsi ilə əlaqədar verilmişdir. Şelkton buxtanın gəmilərin dayanması və düşərgə qurmaq baxımından əlverişsiz olmasını bildirmişdir. Bununla belə XX əsrin əvvəllərindən sahilləri qütb araşdımalarının məskəni olmuşdur. 1911-ci ildə Balina buxtasında yerləşən Framheym düşərgəsi Rual Amundsen tərəfindən Cənub qütbünə təşkil etdiyi ekspedisiya zamanı uğurla istifadə etmişdir. 1928—1930 illər ərzində buxtada amerikalı Riçard Berdin rəhbərliyi ilə ekspedisiya fəaliyyət göstərmişdir. 1934-cü ildə Berd buxtada iki buzlağın toqquşduğunu müəyyən etmişdir.

1939—1941-ci illər ərzində isə Balina buxtasında Amerika Antarktida proqramı çərçivəsində araşdırma işləri aparılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Bay of Whales." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online.Encyclopædia Britannica Inc. 2011. Web.16 Dec. 2011". 2014-10-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-02.
2. ↑  Balina buxtası // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 3-cü cild: Babilistan – Bəzirxana (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2011. səh. 129. ISBN 978-9952-441-07-9.
3. ↑  "*Framheim* (Store norske leksikon)". 2016-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-02.
**Qurban Əli Xalidi** (tam adı: Qurban Əli Xalidi Al-Ayağuzi Al-Cavcaqi) çoxlu doğu qıpçaq çölünə görə olan tarix kitablarının yazıçısıdır. Qurban Əli Xalidinin tarix yazıları Qazaxıstan ilə Şərqi Türkistan tarixinin böyük mənbələrindəndir.

Həyatı
------

Qurban Əli 1846-cı ildə Ayağuz şəhərində anadan oldu. Ayağuz nayman qazaxların topraqlarındandır (naymanlar Qazaxıstanın orta yüzünün böyük boylarındandırlar). Qurban Əli Çala qazaxlardan idi, mənisi budur ki anası qazax amma atası orta asiya tatarlar , başqurdlar ya türkmənlərindən idi. Qurban Əli öz yazılarının birində öz şəcərəsin türkmən baba adlı bir kişiyə yetirir ki Əbülğazı Bahadurxan çağında xivədən sarda şəhrinə köçüpdür. Türkmən babanın o şəhərdə üç oğlu olubdur:

1. Bay Murad qul
2. Mühəmməd Qadir qul
3. Bəykbav

Bikbav Ornaş Baş adlı kəndin yaxınlığında otrağ edib usman adlı oğlu oldı. Qurban Əlinin atası, Xalid, Usmanın nəvəsi (Bəyk Qulun oğlu). Qurban Əlinin anası, Əfifə də Türkmən babanın oğlu Mühəmməd qadir qulun oşaqlarından idi.

Mənbə
-----

An Islamic Biographical Dictionary Of The Eastern Kazakh Steppe 1770–1912 : ALLEN J. FRANK AND MIRKASYIM A. USMANOV

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* Qurbanʻali Khālidī // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
Filmin afişası
**Qurbanvermə** (*isv.* Offret) — Sovet kinematoqrafiyasının ən istedadlı rejissoru Andrey Tarkovski özünün "Qurbanvermə" filmini çəkərkən artıq xərçəng xəstəliyindən əziyyət çəkdiyini bilirdi. Film də sanki Tarkovskinin Qurbanverməsi oldu. 54 il yaşadı.

### Süjet xətti

İsveçdə, şəhərdən kənar sakit bir yerdə bir yazıçı yaşayır. Film yazıçının öz doğum günündə oğlu ilə birlikdə ağac əkməsi ilə başlayır. Belə bir inam var ki öz həyatın haqda fikirləşmədən ağac əkə bilməzsən. O özünün doğum günü evə qayıdarkən lal(doğulandan) oğlu ilə insanlığın əbədi varlığı haqda(bu da daimi Tarkovski fəlsəfəsi) söhbət edir. Hər şey sakit və olmalı olduğu kimi gedir. Qonaqlar gəlir. Yazıçıya məktublar, təbriklər və s. Amma.. Hamı qonaq otağında ikən televizor vasitəsilə dəhşətli bir xəbər verilir. Havaya iki nüvə raketi buraxılıb və bir müddətdən sonra hər şey məhv olacaq.

Filmdə hadisələr demək olar ki bir evdə cərəyan edir. Hər şey burada baş verir. Tarkovskinin yaratdığı obrazlar bütün iztirabları, bütün acıları, bütün dəhşəti bir evdə yaşayırlar. Televizorda danışan aparıcı:
- Hər bir şüurlu vətəndaş hazırda özünü mərd saxlayıb soyuqqanlılığını göstərməlidir. Belə ki yeganə bu dəqiqə daxili düşmən vahiməyə düşməkdir. Yalnız nizam və intizam dəyərli vətəndaşlar. Bu gün də Tarkovski insan mənəviyyatını və insan varlığını araşdıran ən güclü 5 rejissordan biri kimi qalır. Tarkovski yaradıcılığı ilə tanış deyilsizsə o zaman Qurbanvermədən başlamayın. Yox, Tarkovski yaradıcılığını sevirsizsə o zaman filmdə gedən monoloqları çox bəyənəcəksiz. Əgər izləməyə ürək etsəz o zaman bütün iradənizi və səbrinizi toplayıb baxın.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  *Cakarel E.* MUBI (ing.). 2007.
3. ↑  Freebase Data Dumps. Google.
4. 1 2 3 4  IMDb (ing.). 1990.
5. ↑  Lexicon of international films (alm.). Zweitausendeins.

Mənbə
-----

* "Жертвоприношение" на сайте проекта об Андрее Тарковском


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Film** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Qurban Əli** (*bilinmir* – 1550, Nargin adası, Abşeron rayonu) — Şirvanşah şahzadəsi.

Hakimiyyət uğrunda mübarizə
---------------------------

Haqqında çox məlumat yoxdur.

> 
> 
> Abdulla xan tezliklə Şirvanlıların yeni bir üsyanını yatırmalı oldu. Şirvan zadəganları Mehrabın qohumu Qurbanəlinin başçılığı ilə üsyan qaldıraraq, Xəzər dənizi adalarından birindəki Derov kəndinə qaçdılar. Abdulla xan çoxlu qızılbaş döyüşçüsü ilə üzərək adaya çatmış, onlara hücum edərək Qurbanəlinin və üsyançıların əksəriyyətini öldürmüş, onların mallarını ələ keçirib Şamaxıya qayıtmışdır. Abdulla xan Şirvanlıların bir sıra üsyanlarını yatıraraq Şirvanda öz hakimiyyətini möhkəmləndirdi
> 
> 
>

İstinadlar
----------

1. ↑  Sara Aşurbəyli, Şirvanşahlar dövləti, səh. 134

| ⛭Şirvanşah şahzadələri |
| --- |
| Məzyədilər | Heysəm ibn Məhəmməd |
| Kəsranilər | Hörmüz ibn Mənuçöhr • Məmlan ibn Yezid • Güzdəhəm ibn Salar • Cəlaləddin Sultanşah • Rəşid ibn Fərruxzad • Sultan Məhəmməd Dərbəndi |
| Dərbəndilər | Əmir Bəhlul • Kəyumərs Dərbəndi • Qəzənfər Dərbəndi • Əmir Təhmuras |
| Səfəvilər | Bürhan Əli • Mehrab • Qurban Əli• Qasım • Kavus • Əbubəkr |
Mücrüm Kərim ilə səhv salmayın.

**Mücrim Kərim Vardani** (XIX əsr, Kərimli) — XIX əsrdə Oğuz rayonunun Vardanlı (Kərimli) kəndində yaşamış şair.

Həyatı
------

Mücrim Kərim Vardanı XIX əsrin birinci yarısında Vardanlı (indiki Kərimli) kəndində doğulmuş, yazıb yaratmışdır. Azərbaycan yazılı ədəbiyyatında aşıq şerinin görkəmli nümayəndələrindən biridir. Türkiyəyə, Ərəbistana, Dağıstana və Rusiyaya səyahət etmiş, ərəb və fars dillərinə dərindən yiyələnmişdir.

Rayonun Kərimli kəndi Mücrim Kərimin adını daşıyır.

Yaradıcılığı
------------

Şair həm klassik qəzəl formasını, həm də Azərbaycan xalq şerini yaxşı bilmiş, hər iki formada ustalıqla öz qələmini sınamışdır. Yazdığı qəzəllər, qoşmalar, təcnislər, bağlamalar, mürebbelər, müstəzadlar, müxəmməslər, gəraylılar Azərbaycan sərhədlərindən kənarlarda da tanınmışdır. Bakıda əlyazmalar fondunda saxlanılan əlyazmada bildirilir ki, o, öz divanını 1840-1841-ci illərdə tərtib edib bitirmiş və ona "Sünbülüstan" adı vermişdir.

Professor, xalq yazıçısı Əzizə Cəfərzadə 1978-ci ildə Mücrim Kərim Vardaninin şerlərini ayrıca kitab şəklində "Sünbülüstan" adı ilə Bakıda çap etdrmişdir.

Şeirlərini "Mücrim", "Kərim" və "Mücrim Kərim" təxəllüsləri ilə imzalayan Mücrim Kərimin şəxsiyyətinə dair bizdə heç bir məlumat yoxdur. Mərhum yazıçı və ədəbiyyat araşdırıcısı Əzizə Cəfərzadə onun XIX əsrin birinci yarısında yaşadığını və ömrünün çoxunu səyahətlərdə keçirdiyini bildirir. Tədqiqatçı Mücrim Kərimin müxtəlif əlyazma cünglərindən topladığı şeirlərini 1978-ci ildə "Sünbülüstan" adı ilə nəşr etdirmişdir.

Mənbə
-----

* Mücrim Kərim Vardanı."Sünbülüstan". Bakı,1978
* F.Qasımzadə. XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Tərtib edəni: Zaman Əsgərli.* "XIX əsr Azərbaycan şeiri antologiyası" (PDF). Milli Kitabxana (az.). "Şərq-Qərb". 2005. 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2016-08-13.
82 mm-lik BM-37 tabor minaatanı
**82 mm lik tabor minaatanı ( BM-37)**

Düşmənin açıqda, səngərdə, dağların əks yamaclarında yerləşən canlı qüvvəsini və atəş vasitələrini məhv etmək və susdurmaq üçündür.

Minaatandan istifadədə 4 cür minadan istifadə olunur.

-Qəlpəli

-Tüstüverici

-İşıqlandırıcı

-Təşviqat

**Taktiki texniki göstəriciləri:**

-Maksimal atış məsafəsi - 4200m

-Minimal atış məsafəsi - 91m

-Maksimal qalxma bucağı - 85 dərəcə

-Minimal enmə bucağı - 45 dərəcə

-Tam komplektin çəkisi - 49.5kq

- Atış tempi

- Nişangah göstəricisini dəyişməklə - 15 atış dəqiqədə

- Nişangahı dəyişmədikdə - 25 atış dəqiqədə

-Qəlpələrin yayılma radiusu - 200-250 metr

-Məhvetmə zonası -eni-30 metr

dərinliyi-20 metr

Natamam sökülüb yığılmada minaatan əsas 4 hissəyə ayrılır:

-Lülə ikiqat doldurmadan qoruyucu ilə birlikdə 20.5kq

-İkiayaqlı Lafet11.2kq

-Dayaq Tavası16.1kq

-Nişangah qurğusu.0.9kq

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *SSRİ ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Dmitri Aleksandroviç Kudryaşov** (doğ. 26 oktyabr 1985-ci il, Volqodonsk) — Rusiyalı peşəkar boksçu. Birinci ağır çəki kateqoriyasında çıxış etmişdir. Boks üzrə idman ustası. Peşəkarlar arasında WBC Silver versiyası üzrə çempion (2016—2018), WBA International çempionu(2014—2016), MDB çempionu və slavyan ölkələrinin WBC CISBB turnirinin 1-ci ağır çəki dərəcəsində qalibi (2012—2015).

Bioqrafiyası
------------

Dmitri Kudryaşov 26 oktyabr 1985-ci ildə Rostov vilayətinin Volqodonsk şəhərində anadan olub. 22 nömrəli orta məktəbi bitirib. 8 yaşında karate bölməsində məşq edib.13 yaşında Olympus-2 idman klubuna yazılmış və məşqçi Nikolay Timofeevin rəhbərliyi altında aktiv olaraq boksla məşğul olmağa başlamışdır.

Dmitri dəfələrlə şəhər və regional yarışlarda qalib gəldi. Dörd il Rostovda, Əmək Ehtiyatları klubunda məşq etdi. 2008-ci ildə ordu sıralarına çağrıldı. 2011-ci ilin yanvar ayında VII Ümumrusiya "A" kateqoriyalı boks turnirində "Spartak Kuboku"nu qazandı. İdman ustası adına layiq görüldü. Ümumilikdə həvəskar səviyyədə 150-yə yaxın döyüş keçirib, onlardan yalnız 12-də məğlub olmuşdur.

Elə həmin ilin yayında Kudryaşov özünü peşəkar boksda sınamağa qərar verdi; iyulun 30-da Kuşevskaya kəndində, debüt döyüşündə ukraynalı Aleksandr Oxreylə qarşılaşdı və üçüncü raundda nokautla qələbə qazandı. Daha dörd qələbə qazandıqdan sonra, 2012-ci ilin oktyabrında özbək İsrail Qurbanovla matçda o, MDB və Slavyan ölkələrinin kəmərini qazand.

28 Noyabr 2014-cü ildə keçmiş dünya çempionu kubalı Juan Carlos Gomezi 1-ci raundunda nokaut etdiı və WBA International titulunu qazandı.

10 aprel 2015-ci ildə Puerto-Rikolu 1-ci ağır çəkidə çempion Fransiko Palasiosu 1-ci raundda nokaut etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Евгений Ревенко.* "Дмитрий Кудряшов — мастер спорта России". оВолгодонске.ру. 6 февраля 2011. 2013-04-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 марта 2013.
2. ↑  *Анна Тованчева.* "Пастух и Кувалда взяли в Краснодаре пояс чемпиона". Комсомольская правда. 15 октября 2012. 2013-04-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 марта 2013.
3. ↑  "Дмитрий Кудряшов нокаутировал Хуана Карлоса Гомеса". 2014-11-30 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  "Россиянин Кудряшов завоевал титул WBA International". 2014-12-23 tarixində arxivləşdirilib.
5. ↑  "Дмитрий Кудряшов нокаутировал Франсиско Паласиоса". 2015-04-13 tarixində arxivləşdirilib.
Əlhambra sarayı
**Qranada əmirliyi** və ya **Bəni Əhmər dövləti** — Əndəlus Əməvi dövləti süqut etdikdən sonra Əndəlusda 1233-cü ildə mərkəzi Qranada şəhəri olan Qranada əmirliyi quruldu. Bu dövlət də Əndəlus əməviləri kimi elm sahəsində çox irəli getmiş, dövrün ən yüksək elm mərkəzlərini yaratmışdır. Bunlardan ən əhəmiyyətlisi Qranadada Əlhambra sarayının kitabxanası idi.

Qranada əmirliyi uzun müddət xristian istilasına qarşı dayanmışdır. Lakin, Araqon kralı Ferdinand və Kastiliya kraliçası İzabella evlənərək vahid İspaniya dövlətinin təməlini qoydular və müsəlmanlara qarşı birləşdilər. Müqavimət göstərə bilməyən Qranada əmirliyinin son hökmdarı Abdullah Sağir Osmanlı hökmdarı II Bəyaziddən kömək istədi. II Bəyazid qardaşı Cem Sultanla bağlı problem və kifayət qədər donanmasının olmaması səbəbindən bu ölkəyə kömək edə bilmədi. Abdullah Sağir xristian krallarla bir müqavilə bağlayaraq təslim oldu. Şəhəri tərk edən Əndəlus əmirinin son dəfə ağlayaraq şəhəri seyr etdiyi qayalıq bu gün "Mavrın son nəfəsi" adı ilə məşhurdur.

Bağlanan müqaviləyə və təslim şərtlərınə görə müsəlmanlarla pis davranılmamalı idi. Lakin, bu şərtlər iki həftə yerinə yetirildi. Daha sonra müsəlmanlara hər cür amansızlıqlar edildi. İslam mədəniyyətinin ən gözəl yerlərindən olan Əndəlus yandırılıb viran qoyuldu. Sənətkarlıq nümunəsi olan məscidlər dağıdıldı. Müsəlman olduğunu hiss etdirənlərə, bir kəlmə də olsa ərəb dilində danışanlara, şeir söyləyənlərə, köhnə ailə adlarını daşıyanlara, milli və dini paltar geyənlərə, hətta hamama gedənlərə belə yaxalandıqları zaman zindan, sürgün və diri-diri yandırılmaq kimi ağır cəzalar verilirdi. Dini lider baş yepiskop Kiminez əhali arasına xəfiyyələr saldı.

İspaniyadakı son müsəlman dövləti olan Qranada əmirliyinin 2 yanvar 1492-ci ildə süqutundan sonra II Bəyazid buradakı müsəlman və yəhudiləri xilas etməyi Kamal Rəisə tapşırdı. Kamal Rəis minlərlə müsəlman və yəhudini Şimali Afrikaya, oradan isə Osmanlı torpaqlarına köçürdü. Yəhudilər 1992-ci ildə türk torpaqlarına gəlmələrinin 500-cü illiyini qeyd etdilər.

Əndəlusun müsəlmanların əlindən çıxması ilə burada hər şey bir anda dəyişdi. İslam mədəniyyətindən və onun ortaya qoyduğu əsərlərdən iz saxlamamağa çalışan ispanlar bütün kitabları və sənət abidələrini məhv etməyə çalışdılar. O əsərlər ki, müasir elm bu səviyyəyə gəlməsi üçün onlara borcludur. Məşhur kimyaçı alim Pyer Kürinin dediyi kimi "Əndəlusdan əlimizdə otuz kitab qaldı və biz onunla atomu parçalamağı bacardıq."

Məhvetmə siyasəti sadəcə yazılan kitablara, tikilən binalara qarşı aparılmırdı. Eyni zamanda inkvizisiya məhkəmələri quran kilsə buranın müsəlman camaatına olmazın əzab-əziyyətlər verməyə başladı.

Həmçinin bax
------------

Nasirilər sülaləsi

Xarici keçidlər
---------------

* akademiya.net Arxivləşdirilib 2007-09-27 at the Wayback Machine
* İrfandergisi [*ölü keçid*]
**Sənin adın Dənizdir** (*ing.* Your Name Means the Sea) — bəstəkar Firəngiz Əlizadənin qısa kamera operası. Libretto bəstəkarın özünə məxsusdur.

Tarixçə
-------

İlk tamaşa ABŞ-də Houston Grand Operada 2011-ci ilin may ayının 25-i göstərilib. Dənizi Hyuston operasının sopranosu Laura Botkin, onun atasını isə Amerikan baritonu Con Pakkard ifa ediblər. Seymur rolunda Azərbaycan tenoru Babək Niftəliyev, onun anasının rolunda isə Mələkxanım Əyyubova çıxış ediblər.

Məzmun
------

Bu, okeanı keçən mədəniyyətlər və dillərarası böyük sevgini iki musiqi gücü köməkliyi ilə anlatan operadır: bir yandan gənc Amerikan rəssamı Dənizin və atasının hekayəsindən söz açan Qərbi simli kvratet və fleyta, o biri yandan isə gənc Azərbaycan müğənnisi Seymur və anasının hekayəsindən bəhs edən tar, kamança və muğam xanəndəsi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Houston Grand Opera Presents YOUR NAME MEANS THE SEA, 5/21-26". 2016-04-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-12.

Həmçinin bax
------------

* İntizar (opera)
* Qarabağnamə (opera)
* Azərbaycanda opera
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Əfrasiyab (dəqiqləşdirmə).

**Əfrasiyab** — müasir Özbəkistanda bizim eradan əvvəl 500-cü il ilə 1220-ci illər aralığında məskunlaşılmış Səmərqəndin şimalında qədim bir məntəqədir. Bugün bir dağlıq çim tell üzərində Əmir Teymurun arvadı Bibixanım məscidi yaxınlarındadır. Müdafiə məqsədi üçün yüksək bir yerdə inşa olunmuşdur. Bir çay qolunun cənubunda yerləşib və şimal hissəsi olduqca münbit bölgədir və indiki Səmərqənd şəhərinin bir hissəsi olmuşdur.

Hicri 617 Məhərrəm və ya 1220-ci il Mart ayında Səmərqənd Çingiz xanın ordusu tərəfindən dağıdılmışdır. Əfrasiyab bu olaydan sonra əsla dirçələ bilməmiş və şəhər yığın bir yerləşim yeri olmuşdur. XX əsrə qədər bir məzarlıq istisna Şaxi Zində ətrafı tullantı sahəsinə çevrilmişdir. Daha sonralar Əfrasiyab yenidən qurulmuş, mədrəsə və yay məscidi, qalıqların şimal bölgəsindəki Hacə Daniyəl məzarı, Hazrat-i Xəzr məscidi (XIX əsrin ikinci yarısında, 1919-cu ildə memar Əbdülqadir b. Baki Səmərqəndi tarafından yenidən inşa edilmişdir) kimi tarixi əsərlər təmir edilmişdir.

### Qazıntı, elmi qalıntılar

Əfrasiyab, 219 hektar sahəni əhatə edir. Qazıntı elmi katmanların kalınlığı 8–12 m. ulaşır. Yıkkın yərləşim yəri düzənsiz bir üçgən şəklində, doğusunda sulama kanalı Āb-ə Mašhad ilə sınırlı və batısında əski çağda bir su həndəği görəvini yapmış dərin Aṭčapar uçurumu bulunur. Kuzəy kəsimində bir kalə (90 ila 90 m.) yüksəlir, doğu cəhpəsi boyunca yokuşdur. Yıkkın yərləşim yəri toprak yığınları ilə çəvrilidir və kalə duvarlarına ilişkin qalıntılar dörd ardışık yaşla ilgilidir. Əfrasiyab kalıntıları 1923 yılından bu yana dəvlət koruması altında alınmış və 1966-cı ildə də bu meydan bir dəvlət arkəolojik korumaya alınmış saha ilan ədilmiştir. Uzun iillərdir toplanan kazıbilimsəl araştırma buluntularını barındıran, bir Əfrasiyab mezeysi qurulmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Encyclopædia Iranica Afrāsīāb The Archeological Site Arxivləşdirilib 2010-12-08 at the Wayback Machine  (ing.)
2. ↑  Darmesteter J. Xang-ə Afrasiab, Étudəs Iraniənnəs, Paris (1883), s. 225-227.
**İnformasiya Texnologiyaları və Kommunikasiya Qurumu** (İTKQ; *türk.* Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, qısaca **BTK**) — Türkiyənin milli telekommunikasiya tənzimləmə və təftiş orqanı. Əvvəllər Telekommunikasiya Qurumu (*Telekomünikasyon Kurumu*) kimi tanınırdı.

Radio və televiziya yayımları başqa bir dövlət qurumu olan RTÜK-ə tabedir.

Tarixi
------

Telekommunikasiya orqanı 29 yanvar 2000-ci il tarixli 4502 saylı qanuna əsasən təsis edilmişdir. Bu qanun, digərləri ilə yanaşı, Nəqliyyat Nazirliyinin öhdəliklərinə toxunmuş və "Türkiyədə ilk sektora xüsusi tənzimləyici kimi müstəqil telekommunikasiya tənzimləyici orqanı olan Telekommunikasiya Qurumunu yaratmaqla hökumətin siyasət və tənzimləmə funksiyalarını ayırmışdır. Nəticədə, Nəqliyyat Nazirliyinin tənzimləyici funksiyaları prinsip etibarı ilə quruma verilmiş və simsiz rabitə haqqında qanuna (2813 saylı qanun, 7 aprel 1983-cü il) əsasən radiotezliklərin idarə edilməsinə cavabdeh olan dövlət orqanı olan Radiorabitə Baş İdarəsi ləğv edilmiş və onun bütün funksiyaları Telekommunikasiya Qurumuna verilmişdir".

5 noyabr 2008-ci ildə Türkiyənin qanunverici orqanı adətən Elektron Kommunikasiya Qanunu (EKQ) kimi tanınan 5809 saylı qanunu qəbul etmişdir. Bu qanunun məqsədi qısaca olaraq "qanunvericilikdəki səliqəsizliyi aradan qaldırmaq, sektorda rəqabət yaratmaq, operatorlar üçün qeyri-müəyyənliyi azaltmaq və elmi-tədqiqat işlərinə resurslar ayırmaq" kimi təsvir edilmişdir.

Təşkili
-------

EKQ-ə əsasən, İTKQ-nin strukturu 4 vitse-prezident, 17 departament, 5 ofis, 1 hüquq konsaltinq ofisi və 5 departamentli Telekommunikasiya Kommunikasiya Rəhbərliyindən ibarətdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Yamada, Takashi.* OECD Reviews of Regulatory Reform in Turkey-Regulatory Reform in the Telecommunications Industry (PDF). Organization for Economic Co-operation and Development -OECD-. 2002. səh. 9. 2022-01-20 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-02-08.
2. 1 2  *ICTA.* "About the Establishment". ICTA. 21 February 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 March 2014.
3. ↑  *ICTA.* "Organisation Chart". ICTA. 10 January 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 March 2014.

Xarici keçidlər
---------------

* ICTA - Contact
* Laws and Regulations
* Annual Reports and Strategic/Operational Plans
**Torfeno Branişte** (bolq. Торфено бранище ) — Bolqarıstanda Bistrişko Branişte qoruğu ilə birlikdə təbiət qoruğudur. Qoruq 728.8 hektar əraziyə malikdir.

Torfeno Branişte, 1935-ci ildə yüzlərlə mamır və yosun növləri ilə zəngin olan çim sahəsini qorumaq üçün yaradıldı. Çim səthi 0.6–2 m qalınlığındadır və hər il 1 mm artır.

Qoruğa giriş qəti qadağandır, çünki Torfeno Branişte qoruq statusu ilə yanaşı içməli su mənbəyi olan çay hövzələrinin yerləşdiyi yerdir.

Ekologiya
---------

Daimi nəm, turşu mühiti buradakı nadir ekosistemin inkişafına kömək etdi. Ərazisi söyüg, ardıc və qaragilə və dağ şamı kimi ağacabənzər kolluqlar istisna olmaqla demək olar ki ağacsızıdr. Torpaq florası əsasən cilkimilər ailəsindən olan bitkilərdən ibarətdir. Acıçiçək, qırmızı çınqılotu və daşdələn də nisbətən yayılmış bitkilərdir. Bura həmçinin Bolqarıstanda nadir endemik ətyeyən bitkiləri - *Pinguicula Balcanica*, *Drosera Rotundifolia* və kiçik gölməçələrdə tapılan *Utriculiya*-nın iki növünü - Utricularia Minor və Utricularia Australisi görə biləcəyiniz çox az yerlərdən biridir.

Qoruğun faunası olduqca da zəngindir. Buradan maral, canavar, çöldonuzu və nadir hallarda ayıların keçdiyi məlum olmuşdur.

Qalereya
--------

* Torfeno Branişte qoruğuTorfeno Branişte qoruğu
* Torfeno Braniştenin yüksəklikdə yerləşən ərazisi ("Kiçik aslan" zirvəsi 2052 m)Torfeno Braniştenin yüksəklikdə yerləşən ərazisi ("Kiçik aslan" zirvəsi 2052 m)
* Torfeno Braniştenin aşağı hündürlükdəki şimal sahəsiTorfeno Braniştenin aşağı hündürlükdəki şimal sahəsi

Mənbə
-----

* BG Globe: About Vitosha Mountain
* Vitosha Nature Park. Website.
* Bulgaria Tour: Vitosha Nature Park Arxivləşdirilib 2016-03-03 at the Wayback Machine
* Vitosha Map.

| ⛭Bolqarıstanın qorunan təbiət əraziləri |
| --- |
| Milli parklar | 
* Mərkəzi Balkan
* Pirin
* Rila

 |
| Təbiət parkları | 
* Belasitsa
* Bulgarka
* Qızıl qumlar
* Persina
* Rila monastırı
* Rusenski Lom
* Şumensko tavası
* Sinite Kamani
* Strandja
* Vitoşa
* Vraçanski Balkan

 |
| Təbiət qoruqları | 
* Atanasovsko gölü
* Burqas gölü
* Bistrişko Branişte
* Boatin
* Mərkəzi Rila qoruğu
* Çenqene Skele
* Jhendema
* İbar
* Kaliakra
* Kamçiya
* Kozya Stena
* Mandra gölü
* Paranqalitsa
* Peeşti Skali
* Poda
* Severen Jhendem
* Silkosiya
* Skakavitsa
* Sokolna
* Srebırna
* Sredoka
* Stara Reka
* Steneto
* Tisovitsa
* Torfeno Branişte
* Tsariçina
* Usunqeren
* Uzunbodjak
* Vitanovo

 |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Cəbrayıl Hüseynov.

**Cəbrayıl Ələkbər oğlu Hüseynov** (13 yanvar 1914 – 1969) — Kimya elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

Cəbrayıl Hüseynov 13 yanvar 1914-cü ildə anadan olmuşdur. O, 1930-cu ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunun (hazırda ADNA) Kimya-texnologiya fakültəsinə daxil olmuş, 1935-ci ildə bitirmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Cəbrayıl Hüseynov 1950-ci ildə namizədlik, 1962-ci ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmiş, professor elmi adı almışdır. O, çoxsaylı proseslərin və sənayedə tətbiq olunan ixtiraların müəllifidir.

C.Ə.Hüseynov uzun illər Yeni Bakı Neftayırma, Azərneftyağ, Sintetik kauçuk zavodlarında rəhbər vəzifələrdə çalışmışdır. Onun əmək və elmi fəaliyyətinin əsas hissəsi Bakı neftayırma zavodlarında Azərbaycan neftlərindən istehsal olunan sürtgü yağlarının istehsal texnologiyasının təkmilləşdirilməsi və keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasına həsr olunmuşdur.

C.Ə.Hüseynov 1961-1967-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Kimya fakültəsinin dekanı, eyni zamanda "Kimya texnologiyası" kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Onun BDU-da neft texnologiyasına dair oxuduğu mühazirələr üç hissədən ibarət dərslik halında dərc edilmişdir. Bu dərsliklər rumın və çin dillərinə tərcümə edilmişdir. Cəbrayıl Hüseynov 7 monoqrafiya, 187 elmi əsər, 10 patentin müəllifidir, 8 elmlər namizədi hazırlamışdır. C.Ə.Hüseynov 1959-cu ildə Sumqayıt şəhərindən Azərbaycan SSR Ali Sovetinə deputat seçilmiş, bir sıra medallarla təltif edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Bakı Dövlət Universitetinin professorları. - Bakı, 2014
**Hsiao Tabuyan** (*çin.* 蕭塔不煙; pinyin: Xiāo Tǎbùyān, ö. 1150-ci ildən sonra) ― 1143-1150-ci illərdə Qarakitayların qəyyumu və faktiki hakimi. Daha öncə dayısıoğlu Yelü Daşi (İmperator Deçonq) ilə evlənərək imperatriça olmuşdu və **Qantian** adı ilə tanınırdı. O, müsəlman mənbələrində **Kuyanq** və ya **Orqina** kimi tanınırdı.

Hakimiyyəti
-----------

Yelü Daşinin 1143-cü ildə ölümündən sonra o, kiçik oğlu Yelü Yilinin yerinə qəyyum kimi taxt-taca oturdu. O, həmçinin era adını dəyişdirdi və effektiv şəkildə idarə etməyə başladı.

Növbəti il, 1144-cü ilin martında Oğuz tayfaları Buxaranı yenidən işğal etdilər və ehtimal ki, onu 1148-ci ilə qədər saxladılar. Həmin ilin sonunda Cin imperatoru Xiçonq özünün Çjanqe Hannu (粘割韓奴) adlı bir səfirini Tabuyana göndərdi və ondan imperatora tabe olmasını tələb etdi. Qəzəblənən Tabuyan isə onu əvvəlcə diz çökməyə məcbur edib, sonra edam etdi. 1150-ci ildə taxtdan çəkilmişdir.

Ölüm tarixi bəlli deyil.

İstinadlar
----------

1. ↑  Bu, tarixçi İbn əl-Əsirə əsasən belədir. Digər mənbələr bu iddia ilə bağlı razılaşmır.
2. 1 2  *Michal. Biran.* The empire of the Qara Khitai in Eurasian history : between China and the Islamic world. Cambridge, UK: Cambridge University Press. 2005. 48. ISBN 0521066026. OCLC 59353154.
3. ↑  *899-959, Narshakhī, Abū Bakr Muḥammad ibn Jaʻfar.* The history of Bukhara. Frye, Richard N. (Richard Nelson), 1920-2014. Princeton, NJ. 2007. ISBN 978-1558764187. OCLC 71312841.
**Toratau** və ya **Şixan** (**Tratau**, **Toratau**; başq. Торатау — «qala-dağ») — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikası İşimbay rayonu və İşimbay şəhərinin rəmzi. Bu zirvə istər şəhərin istərsə rayonun gerbində əks olunmuşdur. 1965-ci ildən etibarən təbiət abidəsidir.

İşimbay rayaonu ərazisində olan şahid dağlar arasında olan Kuştau, Yuraktau və Şaxtau Rusiyanın yeddi möcüzəsinə namizəd olaraq göstərilirdi.

Fiziki-coğrafi xüsusiyyətləri
-----------------------------

Toratau ulduzlu səma altında
Toratau dağının Ağidel çayı sahilindən olan hündürlüyü 275 metrdir. Ətrafında olan düzənlikdən isə 280 metr hündürlüyə malikdir. Dağın dəniz səviyyəsindən olan hündürlüyü isə 406 metr təşkil edir. Dağ üzərində və çevrəsində 100 növdən çox ot bitkisinə rastlamaq mümkündür. Zirvənin qərb və cənub-qərb ətəklərində mağaralar vardır. Düzənlikdə isə Tuqar-Salqan gölü yerləşir. 

Bölgədə olan digər şahid dağlar kimi bu zirvə də alt perm dövründə formalaşmışdır. Onun yaşının 230 milyon il olması və bir tropik dəniz ərazisində formalaşması ehtimal edilir.

Tarixi
------

Toratau Yurmatlar (başqırd qəbilələrindən biri) üçün bir müqəddəs yer olmuşdur. Toratau, onun ətrafında yerləşən Tuqar-Salqan gölünün də daxil olduğu ərazi qadağan olunmuş bölgə elan edilmiş və müqqəddəs ainlərin icra edildiyi ərazi olmuşdur. Əfanəyə görə Toratu dağında olan mağaraların birində xan öz qızını gözəl Diafeti dustaq olaraq saxlayır. Buna səbəb isə onun bir rus əsgərlə qaçmaq istəməsi olur. Mağaranın girəcəyini iri ilan qoruyurdu.
Stalin idarəsi dönəmində zirvənin yaxınlığında bir həbs düşərgəsi olmuşdur. Hazırda baraklarların divarları belə qalır.

Toratau Paraplançıların ən çox ziyarət etdiyi ərazilərdən biridir.

Zirvə 2008-cı ildə «Rusiyanın 7 möcüzəsi» qısa siyahısına daxil edilmişdir.

Təhlükə
-------

Əhəng daşı mədənçiliyinin bir mənbəyi olaraq Toratauda təhlükə getdikcə daha real hal alır. Sterlitamakda yerləşən "Soda şirkəti" dağda kəşfiyyat işlərini həyata keçirir. Bu risk zonasına Yuraktau dağdı da daxildir.

"Toratau və Yuraktau şixanlarını xilas edək" qeyri-hökumət ictimai təşkilatı Rusiya Federasiyasının Prezidentinə imza toplamağı təşkil edir.

Qalereya
--------

|  |  |  |
|

Mənbə
-----

* Şixanlar // Başqırdıstan: qısa ensiklopediya.
* İşimbay rayonunun görməli yerləri
* Сферические панорамы с видом на Тратау Arxivləşdirilib 2017-07-05 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Реестр наименований географических объектов на территорию Республики Башкортостан по состоянию на 26.09.2016". 2014-12-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-26.
2. ↑  "Башкирские шиханы: край легенд и рай для скалолазов". Общественная интернет-газета Республики Башкортостан. 2017-09-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-01.
3. ↑  Шиханы Arxivləşdirilib 2018-08-28 at the Wayback Machine // ВОО «Русское географическое общество", 2013—2017.
4. ↑  Легенды о Торатау Arxivləşdirilib 2018-06-10 at the Wayback Machine// Сохраним шиханы Торатау и Юрактау.
5. ↑  "Горы Шиханы: республика Башкортостан". 100 чудес России. 2020-11-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-10.
**Canon Inc.** (*yap.* キヤノン株式会社) — mərkəzi Yaponiyada yerləşən şirkət. Optik məhsulları, *tək linza güzgü fotoaparatı* və *rəqəmli kameraları*, *printer* ve *skaner* alətləri ilə tanınır.

Tarixi
------

Takeshi Mitarai, Goro Toshida, Saburo Uchida və Takeo Maeda **Canon Inc.** şirkətinin əsasını qoymazdan əvvəl 1937-ci ildə "Precision Optical Instruments Laboratory" (Həssas Optik Alətlər) şirkətini qurmuşdu.
1933-cü ildə Yaponiyada əsası qoyulan Canon şirkəti öz işinə Tokioda Takikavaya (Takekawaya Building) binasındakı birotaqlı optik laboratoriyadan başlamışdır. Laboratoriyanı 1933-cü ildə Qoro Yosida (Goro Yoshida) kürəkəni Saburo Utida (Saburo Uchida) ilə birgə yaratmışdı. 1934-cü ildə onlar ilk məhsulları olan 35 mm-lik fotokameranı yaratmağa nail olmuşlar. Yosida kameranı budda rəhmdillik allahının şərəfinə Kvanon (Kwanon) adlandırmışdır. Sonradan dini təşkilatların iradlarından uzaq olmaq və şirkətə daha müasir ad vermək üçün 26 iyun 1935-ci ildə Utida "Canon" ticarət nişanını və loqotipini qeydiyyatdan keçirmişdir.

Ədəbiyyat
---------

* Əliquliyev R.M. Salmanova P.M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.
**Konvensiya** (*lat.* conventio — müqavilə, saziş)— hər hansı bir məsələ barəsində dövlətlər arasında bağlanan müqavilə, saziş. Beynəlxalq hüquqi sənəddir.

Bəyannamə və ya müraciətnamədən fərqli olaraq, konvensiya qanun statusuna malikdir və onu imzalayan və ratifikasiya edən dövlətlər tərəfindən (müvafıq beynəlxalq strukturların üzvləri) icrası məcburidir.

Gender bərabərliyi sahəsində müəyyən edilmiş bu qəbildən olan mühüm beynəlxalq sənədlərə aid olanlar bunlardır:

* "Eyni dəyərə malik əməyə görə kişi və qadınların bərabər mükafatlandırılması haqqında" (1951) N100 BƏT (Beynəlxalq Əmək Təşkilatı) Konvensiyası
* "Qadınların siyasi hüquqları haqqında" Konvensiya (1952)
* "Ərli qadınların vətəndaşlığı haqqında" Konvensiya (1957)
* "Minimal nikah yaşında nikaha daxil olmaq razılaşması və nikahların qeydə alınması haqqında" Konvensiya (1962)
* "Qadınlara münasibətdə ayrı-seçkiliyin bütün formalarının aradan qaldırılması haqqında" Konvensiya (1979)
* "Zəhmətkeş qadın və kişilər üçün bərabər imkanlar və eyni davranma: ailə mükəlləfiyyətli zəhmətkeşlər haqqında" BƏT 156№ Konvensiya (1983)

Əgər, milli qanunvericilikdə gender bərabərliyi, qadınların hüquqları zəif işlənilmişdirsə və ya ümumiyyətlə nəzərə alınmayıbsa, onda qadın təşkilatları və qadınlar müstəqil olaraq öz hüquqlarını qorumaq üçün dünya ictimaiyyəti tərəfindən qəbul edilmiş və onların ölkələrində ratifikasiya olunmuş konvensiyalardan və digər sənədlərdən istifadə edə bilərlər. Onlar konvensiyalara istinad edərək, bütün səviyyələrdə məhkəmə instansiyalarına müraciət etmək hüququna malikdirlər. Təsadüfi deyil ki, BMT-nin hüquqi aktlarını "qadınlara münasibətdə diskriminasiyanın qarşısının alınmasının hüquqi silahı" adlandırırlar.
**Cannibal Corpse** — 1988-cü ildə Nyu-Yorkda yaranmış death metal qrupudur. Black metalın tərkibində var olan grind tərzindəki mahnıları ilə diqqəti çəkən qrup, vokalda Chris Barnes, gitaralarda Bob Rusay, Jack Owen, bas gitarada Alex Webster və vurma alətlərdə Paul Mazurkiewicz'dən ibarət heyət ilə yaranmışdır. 1989-cu ildə 5 mahnılıq bir demo hazırladılar, bunun ardından *Metal Blade* ilə razılaşan qrup "Eaten Back To Life" albomunu 1990-cı ildə çıxartdı. Sırasıyla "Butchered At Birth", "Tomb Of The Mutilated" adlı albomları çıxaran qrup 1993-cü ildə çıxardığı "Hammer Smashed Face" adlı EP ilə şöhrət qazandı. Bu EP'də həm də Black Sabbath-ın "Zero The Hero" adlı mahnısı da yer alırdı. 1994-cü ildə "The Bledding" albomunun hazırlığı əsnasında Bob Rusay qrupdan ayrıldı və yerinə Rob Barret keçdi. 1995-ci ildə qrupun fəaliyyətindən xoşu gəlməyən Chris Barnes qrupdan ayrılıb Six Feet Under qrupuna keçdi. Yerinə Corc Fisher gəldi. Qrup ilk gündən bəri proses baxımından davam etdirdiyi Grindcore havasını, orjinal death metal sounduna buraxmışdı. Mahnı sözləri ümumiyyətlə çox kompleks şeylər olmasa da ölüm və həyat arasındakı ikili, psixoloji problemlər və bir çox mühafizəkar seqmenti narahat edəcək şeylər idi. Vokalın səsi ilə mahnılara qatdığı bəzi boğazlar da qrupun əhəmiyyətli xüsusiyyətlərindən biridir.

Diskoqrafiya
------------

### Studiya albomları

* 1990 - *Eaten Back to Life*
* 1991 - *Butchered at Birth*
* 1992 - *Tomb of the Mutilated*
* 1994 - *The Bleeding*
* 1996 - *Vile*
* 1998 - *Gallery of Suicide*
* 1999 - *Bloodthirst*
* 2002 - *Gore Obsessed*
* 2004 - *The Wretched Spawn*
* 2006 - *Kill*
* 2009 - *Evisceration Plague*
* 2012 - *Torture*
* 2014 - *A Skeletal Domain*
* 2017 - *Red Before Black*
* 2021 - *Violence Unimagined*

### Konsert albomları (live)

* 2000 - *Live Cannibalism*
**Icadyptes salasi** — Pinqvinkimilər fəsiləsinə aid olan nəsli kəsilmiş növ. Onlar əsasən Cənubi Amerikanın tropik ərziləri sahillərində yayılmışdılar.

Cins adı iki sözün birləşməsindən əmələ gəlmişdir: "*Ica*" — Perunun İka regionu, "*dyptes*" yunan məşhəlli soz olub "üzgüçü". Növ adı isə Peru paleontoloqu Rodolf Salasın şərəfinə adlandırılmışdır.

Bu növə aid tapintılar İka departamentində Şimali Karolina Universiteti əməkdaşı olan Culii Klarkın rəhbərlik etdiyi ekspedisiya zamanı kəşf edilmişdir. Bu tapıntıya aid qalıqlar 1,5 m uzunluğa malikdirlər. Bu canlılar indiyənə qədər mövcud olmuş pinqvinlər arasında ölçüsünə görə üçüncüdürlər.

*Icadyptes salasi* və *Perudyptes devriesi* növləri yaşadığı ərazilər əsasən isti bölgələr təşkil etmişdir. Hazırda isə, ancaq Eynəkli pinqvin və Qalapaqos pinqvini isti enliklərdə yaşayır.

Alimlərin fikirinə görə pinqvinlər Antarktida, Yeni Zelandiya və cənub enliklərindən ekvatora 10 mln il öncə yayılmışlar. *Icadyptes salasi* isə böyük istiləşmə dönəmində 30 mln il öncə isti iqlimə uyğunlaşmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Schmid, Randolph E.* "Giant Penguins May Have Roamed Peru". Associated Press via Washington Post. 2007-06-25. 2012-11-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-09-03.
2. ↑  "March of the Giant Penguins: Fossils Reveal Early Penguins Reaching 5 Ft. Tall Lived Near the Equator During One of Earth's Warmest Periods". North Carolina State University. 2007-06-25. 2007-07-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-09-03.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | GBIF |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2777533793 |
**Ihıax** (saxa Ыhыах, *rus.* Ысыах) — Yay bayramı. Təbiətin ayılması və tanrıların şərəfinə müəyyən ritual, xalq oyunları, rəqslər, xizək yarışları ilə müşahidə edilən bayramdır.

Qeyd edilməsi
-------------

Ihıax Yakutiyanın ən ədas bayramı hesab edilir. Bu bayram günəş tanrısıns tapınma ilə əlaqədar meydana gəlmişdir. Ənənəvi olaraq Isıax əsasən şimal uarımkürəsində ən uzun gün olarkən (21 iyun) qeyd edilir.

İlk əvvəllər bu bayram hər il 22 iyulda qeyd edilirdi. Böyük Vətən müharibəsinin başlanması bu tarixə düşdüyündən onun tarixini dəyişdirilməli olurlar. Bundan sora isə günəşin uluslar üzrə çıxma qrafikinə uyğun olaraq 10 iyundan 25 iyun arasında qeyd edilir.

Tarixi
------

Odun qidalandırılması ayini
Araşdırmaçıların fikirinə görə bu bayram Mərkəzi Asiya ölkələrində qeyd edilən Kumıs bayramının təsiri ilə formalaşmışdır. Yakutlara məxsus olan bu bayramda digər türk xalqlarının yay bayramlarının elementləri vardır:Tuvalar, Başqırdlar, Tatarlar, Altaylar və s. Isıax bayramı əsasən maldarlıq elementləri əsasında formalaşmışdır. Onlar ili iki bərabər hissəyə bölürlər. Isıax isə köhnə ilə yeni, dünənlə sabah arasında bir növ pəncərə rolunu oynayır.

Bu bayram haqqında qərb mənbələrində ilk məlumat Hollandiyalı səyahətçi İ. Plesin yazılarında rast gəlinir. O, XVII əsrin sonlarında Sibirdən Çinə gedərkən bölgədə olmuş və bayram haqqında ətraflı məlumat vermişdir. Burada Yakutlar ocaq yandırır və onu bayram boyu qoruyurlar.

Onlar bir qayda olaraq əcdadlarını və onların adətlərini yada salırlar. Etnoqraf Yekatirina Romanova belə fikir irəli sürür ki, bu bayram Yakutlar üçün təkcə əyləncə xarakteri daşımırdı. Uzun sürən qış zamanı insanları uzun zaman bir-birlərini görmür. Bayram bir növ insanların bir yerə toplaşmasına zəmin yaradır.

Ocuoxay
-------

Ocuoxay
Ocuoxay bayramda qrup tərəfindən icra edilən rəqsdir. Yallıya bənzər rəqs olub insanların dairəvi şəkildə günəş istiqamətində hərəkəti ilə edilir. Bu rəqs bəzən gecədən səhərə qədər dayanmadan icra edilir. Hətta üç gün icra edilməsi belə məlumdur. Bu bayramın digər özəlliyi odun, otların və ağacların kumızla qidalandırılmasıdır. 
Bayramın əsas keçirilən əraziləri Baqaççax, Tuymaada və yakutların yaşadığı digər ərazilərdir.

Ədəbiyyat
---------

* Людям о людях. Лица Якутии. Республиканская газета, № 1, 23 июня 2007 г.

İstinadlar
----------

1. ↑  Дидактический материал – Шамaева М.И. Семенова В.Д. Ситникова Н.В. Якутск 1995. *(Shamaeva M. I, Semenova V. D, Sitnikova N.V. Yakutsk 1995.)*
2. ↑  Сост. Н. А. Алексеев, Н. В. Емельянов, В. Т. Петров. Предания, легенды и мифы саха (якутов). — Новосибирск: Сибирская издательская фирма РАН, 1995. — ISBN 5-02-030901-X. (c. 382)

Mənbə
-----

* Isıax — yakutların milli bayramı Arxivləşdirilib 2011-10-03 at the Wayback Machine
* Список литературы о празднике Ысыах на сайте «Орто Дойду» Arxivləşdirilib 2007-09-28 at the Wayback Machine
* «İlin» jurnalı, № 3 (50), 2006 Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine
**Bernardo Doroteo Reyes Oqazon** (*isp.* Bernardo Doroteo Reyes Ogazón; 30 avqust 1850, Quadalaxara – 3 fevral 1913, Mexiko) — Meksika generalı və siyasətçisi.

Həyatı
------

Bernardo Doroteo Reyes Oqazon 30 avqust 1850-ci ildə Qvadalaxarada anadan olmuşdur. O, 1902-ci ildən Nuevo-Leon qubernatoru, 1901-1903-cü illərdə hərb naziri olmuşdur. 1909-cu ildə özünü respublika prezidentliyinə namizəd kimi təqdim etmişdir. Buna baxmayaraq, Porfirio Diasın düşmənçiliyini nəzərə alaraq, o, Meksikanı tərk edərək Avropaya mühacirət etmişdir. 1911-ci ildə Diasın hakimiyyətinin süqutundan sonra Meksikaya qayıtmışdır. Onun Fransisko İqnasio Maderoya qarşı çevriliş etmək cəhdi uğursuz olmuşdur. Reyes iki il sonra Maderonu devirmək üçün Feliks Dias və Viktoriano Uerta ilə birləşmiş, lakin prezident sarayına daxil olanda öldürülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  "Reyes, Bernardo su Enciclopedia | Sapere.it". www.sapere.it. 2021-12-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-08.

Xarici keçidlər
---------------

* Əsərləri və ya müəllifi olduğu işlər: Bernardo Reyes İnternet arxivində
* IEA:Bernardo Reyes

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) · Prabook |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 165481853 · GND: 1066152454 · ISNI: 0000 0000 2378 8639 · LCCN: n81110599 · NTA: 270081143 · SUDOC: 060311401 · VIAF: 77642521 · WorldCat VIAF: 77642521 |

 |
**Kebek xan** (?-1326) — Cığatay xanlığının xanı, Cığatay xanın törəməsi.

Həyatı
------

Böyük qardaşı İsen-Buğa xanın 1319-cu ilin ilk aylarında ölümündən sonra Kebek xan, Cıağatay xanlığının hakimi məqamına gəlmişdir. Kebek xan böyük qardaşları Künçük xan və İsen-Buka xanın zamanından bəri şəxsiyyəti, mübarizliyi və komandanlıq vəsfləri ilə tanınmış və cığataylılar tarixində ilk dəfə adına pul kəsdirən hökmdar olaraq ünlənmişdir. Bu, o zamana qədər sadəcə kim tərəfindən zərb olunduğu bəlli olmayan pullar işlənən Cığatay xanlığının rəsmən istiqlalını sübut etməsi deməkdir. Kebek xanın kəsdirmiş olduğu pullar o qədər məşhur olmuşdur ki, ruslarda xırda pul qarşılığı işlənilən *Kopeek* kəliməsinin Kebekidən (Kebekin kəsdirdiyi pul) gəldiii biliniir. Kebek xan xanlığın mərkəzini də dəyişdirmiş və Karşı çevrəsinə daşımışdır. Ölümündən sonra xələfi İlçigiday xan, 1326-cı ildə xanlığa gətirilmiş fəqət eyni il toplanan qurultayda Tarmaşirin xan, xanlıq məqamına gətirilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Cığatay xanlığı

İstinadlar
----------

1. ↑  China Biographical Database (ing.).