recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Belarus regionları
**Şərqi Polesye** — Belarus Respublikasının tarixi-etnoqrafik regionu. Respublikanın cənub-şərq hissəsində yerləşir. Polesye düzənliyinin böyük hissəsini əhatə edir. Regiona Qomel, Minsk və Brest vilayətlərinin əraziləri daxildir.

Region şərqdən Podnepr (Dneprin sağ sahili və Berezinenin aşağı axarları), şimaldan Mərkəzi Belarus (Pariçi-Lyuban-Starobin-Çudin xətti üzrə), qərbdən Qərbi Polesye ilə həmsərhəddir. Şimaldan region suayrcı xətlə Mərkəzi Belarusun meşəli düzənliklərində ayrılır.

Belarus dilinin mozır dialektinə məxsusdur. Regionda etnik baxımdan polyanilər (şimalda) və poleşukilər (cənubda) məskunlaşmış.

Tarixi
------

Dəmir dövründə Şərqi Polesye miloqrad mədəniyyətinin (E.ə. III-VII) və zarubines mədəniyyətinin (E.ə. III- V əsr) əsas ərazisi hesab olunur

VIII-IX əsrlədə Şərqi Polesye ərazisində dreqoviçlər məskunlaşmış və özlərinin siyasi birliyinə məxsus idilər. IX əsrdə onlar şimala, Berezini hövzəsinin yuxarı axarlarına gəlib çatdılar. Qərbdən isə Nmenaın sol sahilinə çatdılar. Onlar orada yatvyaqlarla qarşılaşdılar və sonuncuların slavyanlaşmasına səbəb oldular.

XII-XIII əsrlərdə Şərqi Polesyanın əsas əraziləri Turovski knyazlığının tərkibinə daxil oldu. Mozır Polesyesi isə Kiev knyazlığına aid idi.

Reç Pospolitanın ikinci parçalanmasından (1793) sonra Şərqi Polesye Minsk quberniyasının tərkibinə qatıldı.

Təsərrüfat xüsusiyyətləri
-------------------------

Şərqi Polesyenin relyefində yüksəkliklər bataqlıqlaşmış düzənliklərlə növbələşir. Son dövrlərə kimi regionun böyük hissəsini açıq bataqlıqlar tuturdu. Geniş parçalanmış ərazilər, bataqlıqlaşmış torpaqlar məskunlaşmaya və təsərrüfatın formalaşmasına güclü təsir göstərir.

Region əhalisinin ənənəvi məşğuliyyət sahəsi əkinçilik və maldarlıqdır. Bununla yanaşı balıqçılıq, arıçılıq və sənətkarlıq geniş yayılıb.

Məskunlaşma formaları
---------------------

Kənd yaşayış məntəqələri ərazidə qeyri-bərabər yayılmış. Ən sıx məskunlaşma Xoynikski-Braqinski və Yuroviçski yüksəkliklərində, Mozır tirəsində, qərbdə isə Turovski meşəli düzənliyindədir.

Ədəbiyyat
---------

* Усходняе Палессе // Беларуя энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн. 2004. С. 464—465.
* Сержпутовский А. Очерки Белоруссии. СПб. 1907.
* Сербов И. А. Поездки по Полесью 1911 и 1912 гг. Вильна, 1914.
* Лексіка Палесся ў прасторы і часе. Мн. 1971.
* Якімовіч Ю. А. Драўлянае дойлідства Беларускага Палесся, XVII—XIX стст. Мн. 1978.
* Можейко З. Я. Песни белорусского Полесья. Вып. 1. М. 1983.
* Титов В. С. Историко-этнографическое районирование материальной культуры белорусов, XIX — начало XX в. Мн. 1983.
* Цітоў В. С. Народная спадчына: Матэрыял. культура ў лакальна-тыпал. разнастайнасці. Мн. 1994.
* Культурно-географические регионы Республики Беларусь
Inalco & BULAC, 2015
**Şərqi Dilləri və Sivilizasiyaları üzrə Milli İnstitut** (*fr.* Institut national des langues et civilisations orientales) və ya qısaca **INALCO** — Fransanın Paris şəhərində yerləşən institut.

Fransa Dövlət Şərq Dilləri və Mədəniyyətləri İnstitutunda Mərkəzi və Şərqi Avropa, Asiya, Sakit okean hövzəsi, Afrika və Amerikanın aborigen xalqlarının dilləri, həmin ərazilərdəki ölkələrin coğrafiyası, tarixi, siyasi, iqtisadi və ictimai həyatı tədris olunur. 1669-cu ildə, Fransa kralı XIV Lüdoviqin hakimiyyəti dövründə əsası qoyulmuş Gənclər Dil Məktəbi XX əsrdə institut statusu almışdır. İkinci dünya müharibəsindən sonra institutda tədris olunan dillərin sayı 50-yə çatmışdı. 1971-ci ildən indiki adla adlanan institut 3-cü Paris Universitetinin nəzdində idi. 1985-ci ildən isə müstəqildir. Hazırda institutda 11 mindən çox tələbə təhsil alır, burada Asiya, Afrika, Şərqi Avropa və Amerikanın yerli xalqlarına məxsus 96 dil və mədəniyyət tədris edilir. Tədris olunan fənlərin sayı isə 1500-ə çatır. Azərbaycan dili institutun Avrasiya departamentinə daxildir.

İNALCO-da Azərbaycan dili
-------------------------

İNALCO-da Azərbaycan dilinin tədrisinə ilk dəfə 1999-cu il martın 5-də başlanılıb. İNALCO-nun türk və fars dilləri fakültəsinin 20 fransız tələbəsinin qatıldığı ilk dərsləri Aygün Eyyubova keçib. Sonrakı illərdə daha iki müəllim - Elnurə Zeynalova və Jil Otye Azərbaycan dilinin tədrisinə qoşulub. 2008-ci ilin noyabrından isə bu təhsil üçün rəsmi diplom təsis edilib. Belə ki, 9 il ərzində İNALCO-nun bir neçə fakültəsində Azərbaycan dili tədrisin tərkib hissəsinə çevrilib. Rəsmi dilpom təsis olunandan sonra isə tələbələr Azərbaycan dilini ayrıca kurslarda öyrənmək və bu sahə üzrə diplom almaq imkanı əldə ediblər.

2008-ci il noyabrın 7-də Parisdə, Fransa Dövlət Şərq Dilləri və Mədəniyyətləri İnstitutunda (İNALCO) Azərbaycan dili fakültəsi açılmışdır. Azərbaycanın birinci xanımı, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti, YUNESKO və İSESKO-nun xoşməramlı səfiri Mehriban Əliyeva açılış mərasimində iştirak etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Fransa Dövlət Şərq Dilləri və Mədəniyyətləri İnstitutunda Azərbaycan dili fakültəsi açılıb[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı
**Avacıq mahalı** — Xoy xanlığının inzibati ərazi bölgüsünə daxil olan mahal.

Haqqında
--------

Avacıq mahalı Türkiyə sərhədində Bəyazidin cənubunda yerləşirdi. Cənub və şərq tərəfdən Maku xanlığı ilə həmsərhəd idi. Mahalın mərkəzi Avacıq kəndi idi. Mahalda yerli bəylərin sərəncamında 100 nəfərdən artıq daimi silahlı döyüşçü var idi. Onlardan 30 nəfərini mahal naibinin yaxın qohumları təşkil edirdi. Mahalın ərazisini Avacıq və Qazıgöl dərələri təşkil edirdi. Avacıq dərəsinin sakinlərinin əsas məşğuliyyəti yarımköçəri maldarlıq idi. Onlar qışı həmin dərədə, yayı isə Qırxlar dağında keçirirdilər. Mahalın ərazisinə otuza yaxın kənd daxil idi.

Avacıq mahalının əhalisi müntəzəm olaraq osmanlıların hücumlarına məruz qalırdılar. Xüsusilə sərhəddə yerləşən Bələsor kəndi türklərin hücumuna daha çox məruz qalırdı.

Avacıq mahalından xəzinə üçün natural vergidən başqa, ildə 330 tümən pul da toplanırdı. XIX əsrin II rübündən etibarən Xoy xanlığının zəifləməsi ilə əlaqədar olaraq bu mahal Maku xanlığına tabe edildi.

Mənbə
-----

* Tofiq Mustafazadə. Azərbaycan xanlığlarının qısa icmalı. Bakı,2011, səh.314
**Pleystosen –** geoloji epoxalardan biridir. Neogenin son epoxası Pliosendən sonra gəlir. Dördüncü dövrün başlanğıc epoxasıdır və 2.58 milyon il əvvəldən 11.7 min il əvvələ – Holosenə qədər olan dövrü əhatə edir.

Bölgülər
--------

### Dünyada

| Dördüncü dövrün bölgüləri |
| --- |
| Sistem/
Dövr | Şöbə/
Epoxa | Mərtəbə/
Yaş | Yaş
(Milyon illə) |
| **Dördüncü** | Holosen | 0.0117–0 |
| Pleystosen | Üst | 0.126–0.0117 |
| Orta | 0.781–0.126 |
| Kalabriya | 1.80–0.781 |
| Qelas | 2.58–1.80 |
| Neogen | Pliosen | Piasenziya | **daha qədim** |
| Dördüncü dövrün bu bölgüləri Beynəxalq 
Stratiqafiya Komissiyası tərəfindən 2016-cı ilin
aprel ayında qəbul olunmuşdur |

### Azərbaycanda

Paleontologiya və iqlim
-----------------------

### Əsas hadisələr

### Buzlaşma

### Azərbaycanda

Kiçik Qafqazın relyefinin inkişaf tarixində Dördüncü dövr xüsusi yer tutur. Bu zaman relyefin inkişafı kəskin iqlim dəyişmələri ilə əlaqədar olaraq coğrafi mühitdə ciddi dəyişikliklər baş vermiş və tektonik hərəkətlərin surəti güclənmişdir.

Erkən Bakı (Türkan əsrində) dəniz Azərbaycan ərazisini tərk edir və hər yerdə relyefin inkisafi kontinental şəraitdə gedir. Ümumiyyətlə Pleystosen epoxası dağlıq sahələrin hündürlüyünün artması, terrigen kobud dənəli çöküntülərin toplanması və həmçinin dəniz transqresiyalarinin və reqresiyalarının bir-birini əvəz etməsi ilə səciyyələnir.

Epoxanın Bakı əsrinin ikinci yarısında baş vermiş ən mühüm geomorfoloji proseslərdən biri dağlıq sahələrdə tektonik hərəkətlərin fəallaşması və əsl yüksəkağlıq qurşağın əmələ gəlməsi olmuşdur.

Fauna
-----

Yataqlar
--------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2016-04-26 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2016-06-20.
**Turgut Uyar** (4 avqust 1927, Ankara – 22 avqust 1985, İstanbul) — türk şairidir. Atasının vəzifəsinə görə ibtidai təhsilini müxtəlif şəhərlərdə aldı. Maddi səbəblərə görə orta təhsilini hərbi məktəbində oxudu. Uyar, 1948-ci ildə "Arz-ı Hal" şeiri ilə Kaynak jurnalı tərəfindən başladılan şeir yarışmasına qatıldı və yarışmada ikinci oldu. *Türkiyem* adlı ikinci şeir kitabını 1952-ci ildə bazara çıxarmışdır. *Dünyanın Ən Gözəl Ərəbistanı*, dil, mövzu, görüntü, ifadə, forma / mahiyyət əlaqələri baxımından böyük bir dəyişikliyi özündə əks etdirən Uyarın ilk ikinci yeni kitabı 1959-cu ildə nəşr olundu. 1962-ci ildə *tütünlər Islak,* 1968-ci ildə *Hər Bazar ertəsi*, 1970-ci ildə *Məhkəmə,* 1974-cü ildə *toplandılar,* 1982-ci ildə Qayanı deşən ənciri çap etmişdir. İlk dəfə 1981-ci ildə *Toplu şeirlər* adlanan əsərlərini nəşr etdirdi. 1984-cü ildə ikinci dəfə *Büyük Saat* adı ilə *Toplu şeirlərini* nəşr edilmişdir.

Həyatı
------

 Turqut Uyar, 4 Avqust 1927-ci ildə Fatma Xanım və Hayri Bəyin altı uşağının beşincisi olaraq Ankarada anadan olmuşdur. Atası orduda xəritə mayoru kimi xidmət etmişdir  və gecələr boyu Ankaranın ilk Latın əlifbasında yazılmış küçə nişanlarında işləyən xəttat idi. Anası evdar qadın idi. Atasının vəzifəsi səbəbindən, müxtəlif şəhərlərdə ibtidai təhsil alarkən maddi səbəblərdən orta təhsilini hərbi məktəbində davam etdirməli oldu.  1946 Bursa Hərbi İşıq Liseyini bitirən Uyar, bu məktəbdə qaragünlü olduğunu bu sözlərlə ifadə etdi: 

>  "Asker okullarında hiç mutlu olmadım. Genellikle yatılı okullarda mutlu olan çocuk yoktur sanıyorum. Başkalarının, hatta somut başkalarının değil de, hiç kavrayamadığım bir otoritenin belirlediği ve çoğu zaman saçma bulduğumuz bir şeyler yaşamak..." 
> 
>

Əsərləri
--------


|  |  |
| --- | --- |
| Şiir* 1950: *Arz-ı Hal*
* 1952: *Türkiyem*
* 1959: *Dünyanın En Güzel Arabistanı*
* 1962: *Tütünler Islak*
* 1968: *Her Pazartesi*
* 1970: *Divan*
* 1974: *Toplandılar*
* 1982: *Kayayı Delen İncir*
 | Toplu şiirleri* 1981: *Toplu Şiirler*
* 1984: *Büyük Saat*

İnceleme* *Bir Şiirden* (1984)

  |

Mükafatları
-----------

* 1963 Yeditepe *Tütün Tozu* ilə Şeir Hədiyyəsi
* 1975 Türk Dil Dərnəyinin Tərcümə Mükafatı, *Kainatın Quruluşunun* Lucretius'dan tərcüməsi ilə ( Tomris Uyar ilə )
* 1981 Behçet Necatigil *Qaya Kesən Əncir* ilə Şiir Mükafatı
* 1984 Sedat Simavi Fondu Ədəbiyyat Mükafatı, *Böyük Saatla*

Həmçinin bax
------------

* Türk Ədəbiyyatı

Qeydlər
-------

1. 1 2  Şenderin, 2003

Mənbə
-----

* **Akkoç, Derviş Aydın (2014). Turgut Uyar'ın Çocuklarıyız (PDF). İletişim Yayınları. ISBN 9789750516719.**
* **Şenderin, Zübeyde (2003). "Turgut Uyar: Sanat Hayatı Ve Eserleri". Sosyal Bilimler. 2 (1).**
"***Annalen der Physik***" ("*Fizika annalları*") — fizika problemlərinə həsr olunmuş Almaniya elmi jurnalı. 1799-cu ildən nəşr olunan jurnal ən qədim elmi jurnallardan biridir. Eksperimental, nəzəri, tətbiqi və riyazi fizika, eləcə də əlaqəli sahələr üzrə orijinal məqalələr dərc edir. Bütün məqalələr əvvəlcədən nəzərdən keçirilir. XIX əsrin sonundan etibarən jurnalın hər il təxminən 1,000 səhifə olmaqla üç nömrəsi çıxırdı. Hal-hazırda ildə 12 kitab çap olunur, ümumilikdə 800 səhifəyə yaxındır.

Tarixi
------

Almaniyada ilk fizika jurnalları 1790–1794-cü illərdə nəşr olunan "*Journal der Physik* və *Neues Journal der Physik*" (1795–1797) idi. 1799-cu ildə onları əvəz edən "*Annalen der Physik*"in fəaliyyəti daha uğurlu olmuş, 2 əsrdən çox nəşr edilmişdir. Tarixində adını iki dəfə dəyişmiş: "*Annalen der Physik und der physikalischen Chemie*" (1819–1824), "*Annalen der Physik und Chemie*" (1824–1899), lakin 1899-cu ildə orijinal adına qayıtmışdır.

Jurnal XIX–XX əsrlərdə Almaniya fizikasının sürətli inkişafına fəal töhfə vermişdir. Burada Henrix Hers, Vilhelm Konrad Rentgen, Albert Eynşteyn, Maks Plank,Herman Minkovski, Ervin Şredinger öz elmi məqalələrini dərc etmişdir. Nisbilik nəzəriyyəsi ilk dəfə jurnalın səhifələrində təqdim edilmişdir.

1950–1990-cı illərdə jurnal alman və ingilis dillərində nəşr olunurdu, lakin alman dilində məqalələrin payı hər il azalırdı. Almaniyanın yenidən birləşməsindən sonra jurnal nəhayət ingilis dilinə keçid etmişdir. 2011-ci ildə nəşrdə islahatların aparılması planları elan edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Biodiversity Heritage Library. 2006.
2. 1 2  The ISSN portal (ing.). Paris: ISSN International Centre, 2005. ISSN 0003-3804
3. ↑  Internet Archive (ing.). 1996.
4. ↑  "Annalen der Physik — History". 2015-05-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-09-13.
5. ↑   (#bare\_url\_missing\_title) (PDF). 2015-09-24 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
6. ↑   Arxivləşdirilib 2016-12-22 at the Wayback Machine (retrieved 17-aug-2011).

Xarici keçidlər
---------------

* Сайт журнала (ing.)
* Выпуски 1799—1940 в открытом доступе (fr.)
**"Parken"** ( dan. Parken ) — Danimarkanın Kopenhagen şəhərində yerləşən futbol stadionudur. Danimarkanın aparıcı klublarından biri olan Kopenhagen Futbol Klubu ev oyunlarını bu stadionda keçirir. Stadion həmçinin, Danimarka milli futbol komandasənn əksər oyunlarına ev sahibliyi edir. Stadionun tutumu hal hazırda 38 065 nəfərdir.

Stadion Futbol üzrə UEFA Avro 2020 turnirinə ev sahibliyi edəcək 11 stadiondan biridir.

Tarixi
------

Stadionun tikintisi 1990-1992-ci illərdə aparılmışdır, son tutumu 38 065 nəfərdir. Arena 1990-cı ildə sökulən "İdretsparken" stadionunun yerində inşa edilmişdir. Yeni stadionda ilk oyun 9 sentyabr 1992-ci ildə keçirilib (Danimarka - Almaniya - 1: 2). 1994-cü ildə stadionda UEFA Kuboklar Kubokunun final oyunu keçirilib. Həmçinin 2000-ci ildə stadion UEFA Kuboku finalına ev sahibliyi edib ( Qalatasaray - Arsenal, penaltilər seriyasında 4-1).

Stadion tez-tez konsertlərin keçirildiyi məkandır. Müxtəlif dövrlərdə stadionda, Tiësto, Depeche Mode, The Rolling Stones, Selin Dion, U2, Corc Maykl, Erik Klepton, Pink Floyd, Metallica və başqa ifaçıların konserti olub. 

2001-ci ildə stadionda Avrovizion Mahnı Yarışması keçirilib.

Stadion tarixindəki rekord tamaşaçı sayı, 14 avqust 1997-ci ildə Maykl Ceksonun konsertinə 60 min ədəd bilet satılaraq qeydə alınıb. Son illərdə stadionda ən çox tamaşaçı sayı isə, 55 min biletin satıldığı və 23 iyun 2007-ci il tarixində baş tutmuş Castin Timberlleykin konserti zamanı olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2012-05-26 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2021-06-19.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-09-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-19.
3. ↑
**Sənaye cəmiyyəti** — istehsal proseslərinin ön plana çıxdığı, fabrik və zavodlar, sənaye məhsullarının iqtisadiyyatın əsasını təşkil etdiyi, aqrar cəmiyyətdən sonra enerjinin əldə edilməsi nəticəsində meydana çıxan cəmiyyət.

Sənayenin inkişafı
------------------

Avropada və Şimali Amerikadakı sənaye inqilabından, ardınca 20-ci əsrdə bütün dünyada baş vermiş sənayeləşmədən əvvəl iqtisadiyyatın böyük bir hissəsi aqrar xüsusiyyət daşıyırdı. Əsas məhsullar çox vaxt məişətdə hazırlanır və istehsalın digər böyük bir hissəsi məhdud ixtisas və ya texnikaya sahib olan sənətkarlar tərəfindən kiçik emalatxanalarda həyata keçirilirdi. Orta əsrlərin sonlarında Avropanın bir çox şəhərlərində sənətkarlar öz ticarətlərini tənzimləmək və kollektiv şəkildə öz biznes maraqlarını həyata keçirmək üçün gildiyalar yaratdılar. Bəzi sübutlara görə qədim zamanlarda Roma imperiyası və ya Çin Han sülaləsi kimi böyük iqtisadiyyatlar müəyyən sənaye sahələrində daha mərkəzləşdirilmiş istehsal məqsədilə fabriklər inkişaf etdirmişdirlər.[*mənbə göstərin*]

İstinadlar
----------

1. ↑   Əliquliyev R.M. Valehov C.F. Mahmudov R.Ş. İnternet-jurnalistikanın formalaşmasının bəzi aspektləri. Ekspress informasiya. İnformasiya cəmiyyəti seriyası. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2008, 32 səh.
2. ↑  "Industrial Revolution - Facts & Summary". history.com (ingilis). 2021-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-04.

Həmçinin bax
------------

* Aqrar cəmiyyət
* İnformasiya cəmiyyəti
**Qiymətli kağızların ticarəti haqqında qanun** (USA, 1934), (*ing.* The Securities Exchange Act of 1934) — qiymətli kağızların (səhmlərin və istiqrazların) ticarətini tənzimləyən qanun.

Qiymətli Kağızlar Ticarət Komissiyası 1934-cü il tarixli Qiymətli Kağızlar Ticarət Qanununa əsasən yaradılmışdır.Şirkətlər ilkin bazar kimi tanınan qiymətli kağızlar buraxaraq milyardlarla dollar qazandırırlar. Bu orijinal məsələləri tənzimləyən 1933-cü il Qiymətli Kağızlar Aktı ilə müqayisədə, 1934-cü il Qiymətli Kağızlar Mübadiləsi Qanunu həmin qiymətli kağızların emitentlə əlaqəsi olmayan şəxslər arasında tez-tez brokerlər və ya dilerlər vasitəsilə təkrar ticarətini tənzimləyir. Təkrar bazarda ticarət vasitəsilə hər il trilyonlarla dollar qazanılır və itirilir.

Qiymətli Kağızlar Assosiasiyaları
---------------------------------

1934-cü il Qanunu qiymətli kağızlarla ticarət statusu olmayan broker-dilerləri də tənzimləyir. Telekommunikasiya infrastrukturu fiziki məkan olmadan ticarəti təmin etmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Əvvəllər bu maklerlər səhmlərin qiymətlərini qəzetlərdən alır, telefonla şifahi sövdələşmələr aparırdılar. Bu gün rəqəmsal informasiya şəbəkəsi bu brokerləri birləşdirir. Bu sistem Qiymətli Kağızlar Satıcılarının Milli Assosiasiyasının Avtomatlaşdırılmış Kotirovka Sistemini ifadə edən NASDAQ adlanır.

Özünü Tənzimləmə Təşkilatları (ÖTT)
-----------------------------------

1938-ci ildə Birja Aktı milli qiymətli kağızlar assosiasiyalarının yaradılmasına və qeydiyyatına icazə verən Maloni Aktı ilə tamamlandı. Bu qruplar Qiymətli Kağızlar və Birja Komissiyasının nəzarəti altında üzvlərinin davranışlarına nəzarət edəcəklər. Maloney Qanunu Qiymətli Kağızlar Satıcılarının Milli Assosiasiyasının yaradılmasına səbəb oldu, Inc. – NASD, özünü tənzimləyən təşkilat (və ya ÖTT). NASD brokerlərə və broker firmalarına, daha sonra isə NASDAQ fond bazarına nəzarət etmək üçün əsas məsuliyyət daşıyırdı. 1996-cı ildə SEC NASD-ni NASDAQ-ın operatoru kimi öz maraqlarını tənzimləyici kimi vəzifələrindən üstün tutduğuna görə tənqid etdi və təşkilat ikiyə bölündü, bir təşkilat brokerləri və firmaları tənzimləyir, digəri isə NASDAQ bazarını tənzimləyir. 2007-ci ildə NASD NYSE (artıq AMEX-i ələ keçirmiş) ilə birləşdi və Maliyyə Sənayesini Tənzimləmə Təşkilatı (MSTT) yaradıldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Cox, James D.; Hillman, Robert W.; Langevoort, Donald C.* Securities Regulation: Cases and Materials (6th). Aspen Publishers. 2009. səh. 11.
2. ↑  "Intelligence Czar Can Waive SEC Rules". BusinessWeek. may 23, 2006. may 25, 2006 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: oktyabr 9, 2007.
3. ↑  *Lin, Tom C. W.* "A Behavioral Framework for Securities Risk". Seattle University Law Review (ingilis). Rochester, NY. 34. 2012-04-16: 325. SSRN 2040946.

Xarici keçidlər
---------------

* Текст Закона о торговле ценными бумагами, 1934 г. (англ.)
* Комиссия по торговле ценными бумагами.
**Anna süsəni** (*lat.* Iris annae) — süsənkimilər fəsiləsinə aid bitki növü.

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "*Kritik təhlükə həddində olanlar*" kateqoriyasına aiddir –CR B2b (ii, v) c (ii, iii). Azərbaycanın **nadir** endemik növüdür. Regional IUCN Status: CR B2b (ii, v) c (ii, iii) .

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik bitkisidir, kökümsovu qısa, sürünəndir, gövdə 9 sm hündürlükdə, bir ədəd təpə çiçəklidir; yarpaqlar boz-göyümtül, dar – xətvaridir, 2-3 mm enində, bəzən oraqvari əyilmiş, təpə yarpaqları otvari, pərdəli, itidir. Çiçəkyanlığının borucuğu yumurtalıqdan qısadır. Çiçəkyanlığının xarici tərəfi uzunsov, təpə hissəsi dairəvi, 15-18 mm enində, mavi, rta xətti bənövşəyi saqqallıdır və ya ağ sarı saqqallıdır. Daxili tərəfi yuxarıya yönəlmiş, tərs yumurtavari, 5-6 sm uzunluğunda, 3-4 sm enində, bənövşəyi və ağdır. Sütuncuğun kənarı çiçəkyanlığının xarici kənarından qısadır və dişciklidir .

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə, meyvə əmələ gətirmə dövrü aprel-may aylarına təsadüf edir. Mezokserofit, işıqsevəndir. Kökümsovlarla və toxumla çoxalır. Müxtəlif qruplaşmalar əmələ gətirir. Düzənliklərdə və aşağı dağ qurşağında, oltu yamaclarda bitir. Dekorativ bitkidir.

Yayılması
---------

Kiçik Qafqazın şimalı (Ağstafa rayonu, Gülgülü dağda) .

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyaları azalır, yegane lokalitetində mənfi ilqimə və antropogen təsirlərə həssaslıq müşahidə olunur.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Antropogen amillər (dekorativ bitki kimi əhali tərəfindən yığılması, otarılma) və iqlim şəraitinin pisləşməsi.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Yayıldığı sahələrin, təbii populyasiyalarının mühafizə olunması üçün xüsusi tədbirlər aparılmır. Antropogen təsiri azaltmaq məqsədilə yayılma yerlərində yasaqlıqların təşkili, yeni yayılma yerlərinin axtarılması, toxumlarının toxum bankında saxlanılması vacibdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri, II nəşr, Bakı-2013
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-05-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-12.
3. ↑  1. Гроссгейм А.А. 1940;
4. 1 2 3  2. Флора Азербайджана, 1952;
5. ↑  3. Ибадлы О.В. 2005;
6. ↑  5. Tərtibçilərin məlumatları.
**Koşi ötürmə tənliyi** Optikada müəyyən bir şəffaf material üçün işığın sınma indeksi və dalğa uzunluğu arasında empirik əlaqə. Adını 1837-ci ildə təyin edən riyaziyyatçı Oqüsten Koşinin şərəfinə almışdır.

Tənlik
------

BK7 şüşəsi üçün qırılma indeksi və dalğa uzunluğu. Qırmızı xaçlar ölçülmüş dəyərləri göstərir. Görünən bölgədə (qırmızı kölgə) Koşi tənliyi (mavi xətt) ölçülmüş sındırma göstəriciləri və Sellmeier xətti (yaşıl kəsikli xətt) ilə yaxşı uyğunlaşır. Ultrabənövşəyi və infraqırmızı bölgələrdə isə Sellmeier xətti ölçülən qiymətlərə uyğun gəlir.
Koşi tənliyinin ən ümumi forması

{\displaystyle n(\lambda )=A+{\frac {B}{\lambda ^{2}}}+{\frac {C}{\lambda ^{4}}}+\cdots ,}
burada *n* sınma əmsalıdır, λ dalğa uzunluğu, *A*, *B*, *C* və s. tənliyi məlum dalğa uzunluqlarında ölçülmüş sındırma göstəricilərinə uyğunlaşdırmaqla material üçün müəyyən edilə bilən əmsallardır. Əmsallar adətən mikrometrlərdə vakuum dalğa uzunluğu (materialın daxilində olan λ/n kimi deyil) kimi λ üçün göstərilir.

Adətən, tənliyin ilk iki həddindən istifadə etmək kifayətdir:

{\displaystyle n(\lambda )=A+{\frac {B}{\lambda ^{2}}},}
burada *A* və *B* əmsalları tənliyin bu forması üçün xüsusi olaraq təyin edilir.

Ümumi optik materiallar üçün əmsallar cədvəli aşağıda göstərilmişdir:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Material** | **A** | **B** (μm 2 ) |
| Birləşdirilmiş silisium | 1.4580 | 0.00354 |
| Borosilikat şüşə BK7 | 1.5046 | 0,00420 |
| Sərt tac şüşəsi K5 | 1.5220 | 0,00459 |
| Barium tac şüşəsi BaK4 | 1.5690 | 0,00531 |
| Barium çaxmaq daşı şüşəsi BaF10 | 1.6700 | 0,00743 |
| Sıx çaxmaq daşı şüşə SF10 | 1.7280 | 0.01342 |

işıq-maddə qarşılıqlı əlaqəni əsaslandıran Koşinin bu tənliyi sonradan yanlış olduğu məlum oldu. Xüsusilə, tənlik yalnız görünən dalğa uzunluğu bölgəsində normal dispersiya bölgələri üçün keçərlidir. İnfraqırmızı dalğalarda tənlik qeyri-dəqiq olur və anomal dispersiya bölgələrini təmsil edə bilmir. Buna baxmayaraq, onun riyazi sadəliyi onu bəzi tətbiqlərdə faydalı edir.

Zelmeyer tənliyi anomal dispersiv bölgələri əhatə edən və ultrabənövşəyi, görünən(400-700 nm dalğa uzunluqlu şüalar) və infraqırmızı spektrdə materialın sındırma indeksini daha dəqiq modelləşdirən Koşinin çalışmasının genişləndirilmiş formasıdır.

Hava üçün rütubətdən asılılıq
-----------------------------

Koşinin iki həddli tənliyində rütubət nəzərə alınaraq Lorentz tərəfindən genişləndirilmiş hava üçün tənlik aşağıdakı kimidir: 

{\displaystyle n\_{air}(\lambda ,T,v,p)\approx 1+{\frac {77.6\cdot 10^{-6}}{T}}\left(1+{\frac {7.52\cdot 10^{-3}}{\lambda ^{2}}}\right)\left(p+4810{\frac {v}{T}}\right)}
burada *p* millibarda hava təzyiqi, *T* kelvində temperatur və *v* millibarda suyun buxar təzyiqidir.

Həmçinin bax
------------

* Zelmeyer tənliyi

İstinadlar
----------

* FA Jenkins və HE White, *Fundamentals of Optics*, 4-cü nəşr, McGraw-Hill, Inc. (1981).
**Azra "Akilah" Kohen** (nikahdan əvvəl soyadı **Sarızeybek**; 1979, İzmir, Türkiyə) türk yazıçısıdır. İlk kitabı Fi Akilah təxəllüsü ilə nəşr edildikdən sonra ikinci və üçüncü kitabları – *Çi* və *Pi* Akilah Azra Kohen adı ilə nəşr olundu. *Fi, Çi, Pi* trilogiyasından sonra 2017-ci ildə fantastik realizm janrında *Aeden* və 2019-cu ildə tarixi məzmunu ilə yenidən bestseller olmağı bacaran *Gör Məni* romanlarını nəşr etdi.

Erkən həyat və karyera
----------------------

Azra Kohen "Azra Sarızeybek" adı ilə 1979-cu ildə İzmirdə anadan olub. İstanbul Universiteti Ünsiyyət fakültəsinin Radio, Televiziya və Kino ixtisasını bitirdikdən sonra Kanadanın Ottava Universitetində iqtisadiyyat təhsili alaraq təhsil həyatını davam etdirib. Azra Kohen Liverpul Universitetində tətbiqi psixologiya üzrə magistr dərəcəsini bitirib. O, müsahibəsində təhsilə baxışını "Biz bu dünyaya öyrənmək üçün gəlmişik" sözləri ilə ifadə edib. İngilis və İtalyan dillərini bilir.

Onun yazdığı "Fi", "Çi" və "Pi" hekayə silsiləsi trilogiyası qısa müddətdə diqqət çəkdikdən sonra "Fi" adı ilə internet serialına uyğunlaşdırılıb. 2017-ci ilin dekabr ayında yazıçı Azra Kohen Radio Traffic Marmara-da iştirak etdiyi *Müəllifin Dilindən* adlı radio proqramında *Gör Məni* və *Dinlə Məni* adlı iki yeni kitab yazmağa başladığını açıqladı. Həmin ayda həmçinin o, Fi serialının istehsalı zamanı yaşadıqlarından bəhs edən kitab yazacağını da açıqladı.

Şəxsi həyat
-----------

Onun 2001-ci ildə Sadok Kohen ilə evliliyindən 2009-cu ildə dünyaya gələn bir oğlu var. O, ekoloji kənd təsərrüfatına, kainatın riyaziyyatına və bir yaradıcının olduğuna inanır. Onun məlum siyasi mövqeyi yoxdur. Kohen müsahibəsində vegetarian olmadığını, amma olmağa çalışdığını açıqlayıb.

Mükafatlar
----------

* Elele Avon İlin Yazıçısı Mükafatı (2018)

Əsərlər
-------

* *Fi*
* *Çi*
* *Pi*
* *Aeden*
* *Gör Məni*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Akilah Azra Kohen kimdir?". *Sözcü*. 21 dekabr 2016. 31 mart 2017 tarixində mənbəsindən arxivləndi.
2. ↑  Arman, Ayşe (16 avqust 2015). "Dünyayı değiştirmek için yazdım". *Hürriyet*. 27 sentyabr 2016 tarixində mənbəsindən Arxivləşdirilib 2021-11-14 at the Wayback Machine arxivləndi.
3. 1 2  Şener, Nuri Mertcan (8 yanvar 2017). "Akilah Azra Kohen: "Akilah ismi aslında…". *HaberTürk*. 15 mart 2017 tarixində mənbəsindən arxivlənib.
4. ↑  Azra Kohen (22 dekabr 2017). "Yazarın Dilinden" Arxivləşdirilib 2018-01-31 at the Wayback Machine (Podcast). Radyo Trafik Marmara.
5. ↑  Doğan, Mustafa (28 dekabr 2017). "Kohen'in itirazı var". *HaberTürk*. 31 yanvar 2018 tarixində mənbəsindən arxivləndi.
6. ↑  "Akilah Azra Kohen'in çok satan Fi Çi Pi kitap üçlemesinden uyarlanan aynı isimdeki diziye sürpriz bir isim daha katılıyor". *Posta*. 7 mart 2017. 23 mart 2017 tarixində mənbəsindən Arxivləşdirilib 2022-01-01 at the Wayback Machine arxivləndi.
7. ↑  "Azra Kohen Elele Avon Yılın Yazarı ödülünü aldı" Arxivləşdirilib 2018-01-19 at the Wayback Machine. NTV.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram · YouTube |
| Normativ yoxlama | VIAF: 24160604862116122463 · WorldCat VIAF: 24160604862116122463 |
**Kozlu** (*türk.* Kozlu) — Zonquldak ilinin ilçəsi. Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən 12 noyabr 2012 tarixində qəbul edilən *6360* nömrəli qanunun nəticəsində bir ilçəyə çevrildi. Kömür yataqları olan rayonun ümumi əhalisi 44.376 nəfərdir. Dəniz səviyyəsində qurulan rayonun bütün məskunlaşmaları dağlıq ərazilərdə yerləşir. Bülent Ecevit Universitetinin hazırlıq sinifləri bu bölgədə İncirharmanı şəhərciyindədir. Bir zamanlar 60.000 nəfərlik əhaliyə sahib mədənçi diyarı olan Kozlu, Türkiyə Daş kömür Təşkilatının kiçilməsindən sonra immiqrasiya mərkəzi olmuşdur. Kozlu ilçəsi, Zonquldak şəhər mərkəzindən 5 km məsafədə yerləşir.

Məhəllələri
-----------

* Mərkəzi məhəllə
* Fateh məhəlləsi
* Cənubi məhəllə
* Taşbaca məhəlləsi
* İhsaniyyə məhəlləsi
* 19 May məhəlləsi
* Qılıç məhəlləsi
* Əsənköy məhəlləsi
* Yahma məhəlləsi

Turizm
------

Kozlu ilçəsində turizm sürətlə inkişaf edir. Kozlu çimərliyi, Dəyirmənağzı və Ilıqsu ilçənin əsas görməli yerləridir.

İqtisadiyyatı
-------------

İlçədə Türkiyə Daş kömür Təşkilatına bağlı Kozlu Müəssisə Müdirliyi yer alır. Kiçik sənaye bölgəsi də var. Digər əsas dolanışıqlar əkinçilik və heyvandarlıq, oduncaq istehsalı və turizmdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kanun No. 6360". Resmi Gazete. 15 June 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 may 2020.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Zonquldak ilçələri |
| --- |
| İl mərkəzi | 
* Zonquldak

 |  |
| Bağlı ilçələr | 
* Alaplı
* Çaycümə
* Devrək
* Göyçəbəy
* Qaradəniz Ereğli
* Kilimli
* Kozlu

 |
**Leskov adası** (*ing.* Leskov Island) — elə də böyük olmayan, Atlantik okeanın cənubunda yerləşən, Cənubi Sandviç adaları qrupuna daxil olan. İnzibati cəhətdən Böyük Britaniyanın Cənubi Georgiya və Cənubi Sandviç adalarına daxildir.

Şəkil
-----

Cənubi Sandviç adaları
Leskov adası Cənubi Georgiyadan 520 km cənub-şərqdə qərarlaşır. Antarktidadan şimal-şərqdə yerləşir. Vısoki adası və Zavadovski adası ilə birlikdə Taverse arxipelaqını

 əmələ gətirir. Adanın sahəsi 0,3 km²-dir. Ada vulkanik məşhəllidir. Cənubi Sandviç adaları adalarından bir çox xüsusiyyətləri ilə seçilir. Bu ada bir xətt üzərində yerləşmir. Üstəlik adanın qruntu digər adalardan fərqli olaraq bazaltdan deyil andezitdən ibarətdir.

Tarixi
------

Ada ilk dəfə 1819-cu ilə Rus Antarktik ekspedisiyasının rəhbəri Faddey Bellinshauzen tərəfindən kəşf edilmişdir və Vostok gəmisinin üçüncü zabiti Arkadi Sergeyeviç Keskovun şərəfinə adlandırmışdır.

Mənbə
-----

* Kurzbeschreibung mit Karte Arxivləşdirilib 2018-09-30 at the Wayback Machine (ing.)

İstinadlar
----------

1. ↑  *The South Sandwich Islands: General Description* Arxivləşdirilib 2016-06-26 at the Wayback Machine, M. W. Holdgate und P. E. Baker, Scientific Report No. 91 des *British Antarctic Surve]* (englisch), Cambridge 1979, Portable Document Format (12,77 Byte), Seite 22–28.
2. ↑  Global Volcanism Program
3. ↑  LeMasurier, W. E.; Thomson, J. W. eds.Volcanoes of the Antarctic Plate and Southern Oceans, American Geophysical Union, 1990, ISBN 0-87590-172-7
4. ↑  "Volcano World". 2018-09-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-09.
Koçno daşının üzərindəki təsvirlər
**Koçno daşı** (*ing.* Cochno Stone) — Şotlandiyada Koçno ferması (Vest Danbartonşir dairəsi) yaxınlığında tapılmış müəmmalı daş plitə.

Daş 1887-ci ildə şotlandiyalı arxeoloq Ceyms Harvi Klaydbank şəhəri yaxınlığındakı fermada tapılmışdır, ölçüləri 9x18 metrdir.

Qısa müddət sonra bu daş bütün dünyanın bir çox alimlərinin marağına səbəb oldu. Çünki daşın üzərində məzmunu məlum olmayan petroqliflər çizilmişdi. Tədqiqatçılar hələ də dairə, xətt və spiral formasında olan sirli simvolları oxuya bilməyiblər. Amma daş plitənin 5 min il əvvələ aid olduğu üzə çıxıb.

Zaman keçdikcə Koçno daşı təkcə alimlərin yox, həm də çoxsaylı turistlərin marağına səbəb oldu. Amma turistlərin marağı daşın məhv olması ilə nəticələnə biləcəyi üçün 1965-ci ildə yerli idarəetmə orqanları daşı torpağa basdırdılar və gələcək nəsillər üçün saxladılar. Ehtimal edilirdi ki, petroqliflər gələcəkdə oxuna bilər.

2015-ci ildə müasir tədqiqat layihəsi çərçivəsində Koçno daşının kiçik bir hissəsinin üzəri Qlazqo Universitetinin tədqiqatçıları tərəfindən 3 günlük açıldı. 2016-cı ildə isə daha geniş tədqiqat layihəsi üçün daşın üzəri tamamilə açıldı və alimlər daş plitənin 3D-surətini çıxardılar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Koçno daşının sirri: Ulduz xəritəsi, yoxsa? - FOTO". Oxu.az (az.). 2019-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 iyul 2019.
2. ↑  Historic Cochno Stone uncovered by archaeologists Arxivləşdirilib 2021-12-04 at the Wayback Machine — Clydebank Post
3. ↑  REVEALING THE COCHNO STONE, 2016 Arxivləşdirilib 2021-12-18 at the Wayback Machine — Factum Foundation
Lesani Hərbi Texnika Muzeyi - Çex Respublikasının Mərkəzi Bohemiya regionundakı Lesani şəhərində yerləşən hərbi texnika muzeyidir. Onun ekspozisiyasında 1890-cı ildən indiyədək istehsal olunmuş 700-dən çox tarixi tank, artilleriya, motosiklet, zirehli texnika, yük maşınları, hərbi sərnişin avtomobilləri, raket sistemləri və digər hərbi texnikalar nümayiş etdirilir.

Tarixi və təqdimatlar
---------------------

Dinamik nümayiş arenasında 8-ci "Tank Günü" zamanı nümayiş etdirilən əvvəllər İordaniya Ordusuna məxsus olmuş Chieftain tankı
Muzey 1996-cı ildə Týnec nad Sâzavou yaxınlığındakı Lešany bələdiyyəsində keçmiş artilleriya kazarmasında yaradılmışdır. Kolleksiyalar on zalda, altı örtülü sahədə və həmçinin açıq havada təqdim olunur. 2003-cü ildən başlayaraq hər il mövsümün sonunda (adətən avqustun sonu/sentyabrın əvvəli) muzeyin ərazisində muzeydəki bir çox tank və digər hərbi maşınların nümayiş olunduğu "Tank Günü" keçirilir. Kolleksiyalar dinamik displeylərdə təqdim olunur. Çexiya ordusu bu tədbirlərdə iştirak edir, buna görə də Çexiya ordusunun mövcud hərbi texnikası da bu tədbirdə nümayiş etdirilir. Həmçinin hər mövsümün əvvəlində (may ayında) adətən digər quru qoşunları növlərinin texnikalarına həsr olunmuş tədbirlər də təşkil olunur. "Artilleriya günü", "AAA günü", "Tatra günü" və s. günlər belə tədbirlərin həyata keçirilmiş olduğu günlərdəndir.

Qaleriya
--------

* Britaniyanın Bedford su maşınıBritaniyanın Bedford su maşını
* Çexoslovakiyanın LT-38 tankıÇexoslovakiyanın LT-38 tankı
* İsveçin Strv m/37 tankıİsveçin Strv m/37 tankı
* Almanların Jagdpanzer 38(t) tank qatiliAlmanların Jagdpanzer 38(t) tank qatili
* Soviet IS-3 ağır tankıSoviet IS-3 ağır tankı
* 
* Yunanların M60A1 Patton tankıYunanların M60A1 Patton tankı
* İsrailin Merkava Mk.IB tankıİsrailin Merkava Mk.IB tankı

Həmçinin bax
------------

Smrzovka Hərbi Texnika Muzeyi

İstinadlar
----------

1. ↑  "The official museum website (Czech)". 2022-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-27.
**Baciyan-i Rum** (Roma bacıları) — Anadolu tarixinin bəylik dövrünün axırlarında mövcud olmuş, qadınlardan ibarət milis təşkilatı.

Mənşə
-----

Baciyan-i Rum termini ilk dəfə XV əsrdə yaşamış Osmanlı tarixçisi Aşıqpaşazadə tərəfindən qeyd edilmişdir.

Təşkilatın sadəcə qadınlardan ibarət olması və Aşıqpaşazadənin əsərindən başqa heç bir yerdə adlarının çəkilməməsi araşdırmaçıların diqqətini cəlb etmişdir. İddiaya görə, bu, yazı xətası olmuşdur. Frans Teşner irəli sürmüşdür ki, terminin ilkin versiyası "Hacıyan-ı Rum" (Roma Həccləri) və ya "Bəxşiyan-ı Rum" (Roma məmurları) olmuşdur. Əhməd Zəki Vəlidi Toğan da bu iddianı dəstəkləmişdir.

Digər tərəfdən, Mehmed Fuad Köprülü Hacı Bəktaş Vəlinin onlarla olan əlaqəsi və Bəktaşın sektasının qadın üzvlərinə adətən "bacı" ləqəbi ilə xitab edildiyini nəzərə alaraq, bildirmişdir ki, belə bir təşkilatın mövcud olması mümkündür. Bertrandon de la Brokyerin səyahətlərini təsvir edən kitab Körpülünün iddialarını dəstəkləmişdir. La Brokyer qeyd etmişdir ki, Dulkadir bəyliyində qadınlardan ibarət bir türkmən milisi mövcuddur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Didem Havlioglu, (2017), *Mihrî Hatun: Performance, Gender-Bending, and Subversion in Ottoman Intellectual History*, p. 78
2. ↑  Kasapoglu 1992, pp. 67–68
3. ↑  *Âşıkpaşazâde.* Târih (türk). səh. 200.
4. ↑  *Körpülü, Orxan Fuad.* BÂCİYÂN-ı RÛM (türk). TDV İslâm Ansiklopedisi. 2020-10-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-11.
5. ↑  *Togan, Zeki Velidi.* Umumi Türk Tarihine Giriş (türk). İstanbul. 1970. səh. 496.
6. ↑  *La Broquière, Bertrandon de.* La Voyage d’outremer (fransız). Paris. 1892. səh. 82, 118.
**Spafarev adası** — Rusiyanın Maqadan vilayəti ərazisində yerləşən ada. Oxot dənizinin şimal-qərbində, Tauy körfəzinin girəcəyində yerləşir. Ada 1740-cı ildə Berinqin ekspedisiyası zamanı kəşf edilmişdir. İki dağlıq massivdən ibarətdir. Bu iki massiv eni 1 km ola bərzəxlə birləşir. Maksimal hündürlüyü 571 metrdir (Komandor Berinq dağı). Sahəsi 32 km²-dir. Şimal hissə 22 km², cənub hissə 10 km²-dir. Xmitnevski yarımadasının sahilindən Lixaçyov boğazı ilə ayrılır. Şimal qutaracağında Ryabon, cənubda isə Kaktin burnu yerləşir. Berinq buxtası sahilində Spafarev kəndi vardır. Rus dəniz zabiti, hidroqraf Leonti Vaileviç Spafarev (1765—1845) şərəfinə adlandırılmışdır.
Hal-hazırda adada cəmi 6 nəfər yaşayır (2012). Bunlar əsasən hidroloqlar, meteoloqlardır. ONlar iqlim xəritəsini tərtib etməklə məşquldurlar. 

Bitki örtüyü əsasən kol, tundra bitkilərindən ibarətdir. Adada ağac yoxdur.

Adanın iki hissəsini birləşdirən gilli bərzəxdə iki balıqtəmizləmə zavodu vardır. Zavodlar 1993-cü ilə qədər fəaliyyət göstərmişdir. Burada həmcinin Rusiya dəniz donanmasına məxsus meteoloji stansiya və mayak vardır. İnzibati baxımından Maqadan vilayəti Olsk rayonu ərazisinə daxildir.

Mənbə
-----

* Oxot dənizinin adaları
**Bad-tibira** (şum. 𒂦𒁾𒉄𒆠), "Mis İşçi(lər)inin divarı" və ya "Dəmirçilər qalası" — İraqın cənubundakı Əl-Şətrah və Tell Əs-Senkereh (qədim Larsa) arasında, müasir Tell Əl-Mədinə kimi müəyyən edilən, *"Şumer kralı siyahı"*sında antidiluvia şəhərləri arasında görünən Şumer şəhəri. Onun akkad dilində adı Dür-qurqurri idi. O, həmçinin Abiden və Apollodor tərəfindən ötürülən Beros kimi yunan müəllifləri tərəfindən *"Παντιβίβλος"* (*"Pantibiblos"*) adlanırdı. Bu şəhərin adının digər versiyası olan Patibiranı "Dəmirçilər kanalı" olaraq da tərcümə edə bilərik.

Şumer ədəbiyyatında Bad-tibira
------------------------------

Laqaş kralı Entemena tərəfindən Bad-tibira (Luvr muzeyi) tanrısına həsr olunmuş təməl dırnaq.
*"Şumer kral siyahı"*sına görə, Bad-tibira Eredudan sonra daşqından əvvəl Şumerdə "krallığın həyat sürdüyü" ikinci şəhər idi. Bu padşahların Enmenluanna, Enmenqalanna və Təmmuz olduğu deyilirdi.

Erkən Şumer mətnində İnannanın cəhənnəmə enməsi hissəsində şəhərin məbədi Emuşkalammadan bəhs edilir. Bu rəvayətdə İnanna cəhənnəmdən gələn cinləri səfalət içində yaşayan Bad-tibiranın himayədarı Lulalı aparmaqdan çəkindirir. Onlar nəhayət Urukda saray zənginliyi içində yaşayan Təmmuzu aparır. Bu Təmmuz Urukda hökmranlıq edən Balıqçı Təmmuzdan fərqli olaraq, kral siyahısında Bad-tibirada yaşayan "çoban" adlanır.

Tarixi
------

1930-cu illərdə ərazidən qarət edilmiş lövhələrin üzərində mixi yazılarla yazılmış "qardaşlıq mətni" Laqaş qubernatoru Entemena ilə Uruk qubernatoru Luqalkinişedudunun dostluq müqaviləsini əks etdirir. Bu, Entemenanın Luqalemuş epitetinə əsasən, İnanna və Təmmuz üçün tikdiyi Emuş məbədinin inşaatçısı olduğunu göstərir.

Arxeologiyası
-------------

Kurqanın səthindəki bəzi pis işlənmiş yarımkərpiclərin üzərində Üçüncü Ur sülaləsindən Amar-Suenin yazısı var idi. Böyük kurqanın səthinə səpələnmiş daşlaşmış kərpic parçaları şəhərin odla məhv olmasına şahidlik edib. Şəhərə sahiblik, Siniddinamın Bad-tibira böyük divarını tikdiyini iddia etdiyi Larsa ilə "Nippur çobanı" adlandırılan kralı Lipit-İştarın "Salehlik Evini" tikdiyini iddia etdiyi İsinin dövrünə təsadüf etdi.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-21.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-21.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-05-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-21.

Xarici keçidlər
---------------
**Absorbsiya xərcləri** (*ümumi məsrəflərin mənimsənilməsi üsulu*, *ing.* absorption costing) — maya dəyərinin tam bölüşdürülməsi ilə hazır məhsul və ehtiyatların maya dəyərinin uçotu metodu və maya dəyərinin hesablanması sistemi.

Tərifi
------

İngilis professoru Kolin Druri udma maya dəyərini tam xərclərin bölüşdürülməsi ilə məsrəf hesablama sistemi kimi müəyyən edir.

Bütün istehsal məsrəfləri istehsal olunmuş məhsullara aid edilir və satılmamış məhsulların ehtiyatları onların istehsalının ümumi maya dəyəri ilə qiymətləndirilir. Qeyri-istehsal məsrəfləri məhsullara aid edilmir, lakin birbaşa dövrün maliyyə nəticəsi ilə bağlıdır və ehtiyatların qiymətləndirilməsindən kənarlaşdırılır.

Tənqidi
-------

Birbaşa maya dəyərinin tətbiqi məhsulların qiymətini yalnız dəyişən məsrəflər əsasında müəyyənləşdirərkən qərar qəbul etməyə imkan vermir, çünki bu halda marjinal gəlirin ümumi səviyyəsi müəssisənin sabit xərclərini ödəməyə bilər. Bununla belə, udma maya dəyəri metodu ilə belə, bütün xərclər bölüşdürüldükdə, qaimə xərclərin faktiki paylanma dərəcəsi ilə təxmin etmək çox vaxt mümkün deyil (faktiki satış həcmi çox vaxt planlaşdırılan göstəricilərdən aşağı olur). Top menecerlərin məhsulların qiymətini təyin edərkən öz sabit məsrəf səviyyəsinə məhəl qoymamaq meyli məsrəf uçotu sistemindən kənarda baş verir.

İstehsalın maya dəyərini hesablamaq üçün udma maya dəyəri metodundan istifadə müəssisəyə, öz məhsullarının satışında açıq-aşkar mövsümilik olduqda, azalma (ehtiyatların yığılması dövründə) və artan mənfəət zamanı itkiləri qeyd etməyə imkan vermir. artım zamanı (aktiv satış zamanı) birbaşa maya dəyərinin hesablanması metodunda olduğu kimi (bütün sabit xərclər dövr ərzində silindikdə və balansda yalnız dəyişən xərclər qeydə alındıqda). Beləliklə, balansda olan inventarların dəyəri faktiki vəziyyəti əks etdirir.

Hesab edilir ki, sabit istehsal xərcləri məhsulun maya dəyərinin mühüm elementidir və onlar məhsul vahidinin maya dəyərinə aid edilməli və inventar smetasına daxil edilməlidir. Məhsulun dəyər zənciri davamlı istehsal qaimə məsrəfləri ilə tamamlanır.

Hesab edilir ki, standart maya dəyəri metodu ilə, eləcə də udma maya dəyərinin hesablanması onları müəssisənin xarici maliyyə hesabatları ilə əlaqələndirməyə imkan verir. Müəssisənin maliyyə nəticəsi satılan kəmiyyətə vurulan məhsulların hesablanması ilə müqayisə edilə bilər və beləliklə, müəssisənin daxili və xarici hesabatı xarici istifadəçilər üçün başa düşülən olacaqdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  *Друри К.* Управленческий и производственный учёт. Вводный курс. М.: Юнити-Дана. 2016. 229–246.
**Bakı Ətrafı Fəhlə, Əsgər və Matros Şurasının Əxbarı** — Bakı Sovetinin orqanı olmuş gündəlik bolşevik qəzeti.

Məlumat
-------

Qəzet 1918-ci il aprelin 17-də Azərbaycan dilində Bakıda buraxılmışdır. 6 nömrəsinin (4-9) 2 səhifəsi Azərbaycan, 2 səhifəsi isə erməni dilində çıxmışdır. 50-ci nömrədən "*Bakı ətrafı fəhlə, qırmızı əsgər, matros və kəndli şurasının əxbarı*" adı ilə nəşr olunmuşdur. Qəzet Zaqafqaziya komissarlığının və Zaqafqaziya seyminin milli siyasətinə qarşı çıxış edir, azərbaycanlılara qarşı milli ayrıseçkilik və düşmənçilik təbliğatı aparır, 1918-ci ilin Mart soyqırımına haqq qazandırır, soyqırımı hadisələrindən sonra ölkənin Qafqaz İslam Ordusunun birləşmiş Azərbaycn-türk hərbi qüvvələrindən "*qətiyyətlə müdafiə olunması*" nı təbliğ edirdi. Qəzetin sonuncu 86-cı nömrəsi iyulun 31-də buraxılmışdır. Bakıda daşnak-bolşevik hakimiyyətinin süqutundan sonra nəşri dayandırılmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Qafqaz İslam Ordusu

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, I cild, "Lider nəşriyyat", Bakı-2004, səh. 233
Vikipediyada bu təxəllüslü müxtəlif şəxslər haqqında məqalələr var, bax: Şadlı. 

**Aslan sultan Şadlı** (*Aslan sultan Binnətalı sultan oğlu Şadlı*; d. ? - ö. ?) — Qərbi Azərbaycandakı Şadlı elinin başçısı.

Həyatı
------

Qraf Paskeviç şadlılar tayfasının rəhbəri, XX əsrin ikinci onilliyində Vedibasar mahalında erməni-daşnak işğalçılarına qarşı mübarizə aparmış xalq qəhrəmanı Abbasqulu bəy Şadlinskinin ulu babası Aslan sultan Binnətalı sultan oğlu ilə görüşmək təşəbbüsündə bulunur. "O Vedibasarda məskunlaşan olduqca döyüşkən, əyilməz qarapapaqlar tayfası arasında Aslan sultanın böyük nüfuz sahibi olduğunu bilir, onun vasitəsilə qarapapaqları yola gətirmək istəyirdi". 

Aslan sultan 200 şadlı və 10 qarapapaq ağsaqqalı ilə Eçmiyədzində Paskeviçlə görüşüb rusların təbəəliyini qəbul edir. Paskeviçin yazdığına görə bu qarapapaqların üzlərindən ruslara itaətdən çox etibarsızlıq açıq oxunurdu.

Aslan sultanın rus himayədarlığını qəbul etməsi müəyyən nəticələr verməyə başladı. V.Potto: 

"Şadlılardan 60 nəfər silahlarını atıb Sərdarabaddan qaçdı, Nağı xanın ən yaxşı atlılarından olan 50 qarapapaq onu tərk edib Göyçəyə qayıtdı. Ancaq bu hələ ki, ayrıca istisnalar idi. Tatar tayfalarını daha təhlükəsiz etmək üçün müvafiq tədbirlər həyata keçirmək lazım gəlirdi. Belə tədbirlərdən daha məqsədəuyğunu onlarla dinc münasibətin yaradılması idi. Rus tərəfinə keçmiş tatarların sayı az olsa da, ümid etmək olardı ki, başqaları da onların yolunu seçəcəklər". 

Paskeviç şadlılardan bir neçəsini qarapapaqlarla əlaqə yaratmaq və onlardan mal-qara almaq üçün dağlara göndərir. Əlbəttə ki, başkomandanın əsas məqsədi qarapapaqlarla ticarət əlaqəsinin yaradılması deyildi. O qraf Nesselroda ünvanladığı məktubda açıqlayırdı ki, əsas məqsəd 30 verst aralıdakı daşınmaların Göyçə səmtindən "Həsən xan tərəfdə döyüşən soydaşları kimi qaçaqçılıqla nəfəs alan oradakı qarapapaq atlıları tərəfdən narahat edilməməsindən ibarət idi". V. Potto Göyçə qarapapaqları haqqında yazırdı: 

"İranlıların özləri də onları köçməyə təhrik etmirdi. Çünki bilirdilər ki, dağlarda qalmaqla da qarapapaqlar onlar üçün lazımi işlər görəcəklər. Əla at sürənlər, ancaq tənbəl əkinçilər kimi onlar rusların ərzaqla təmininə heç bir kömək edə bilməzdilər, əksinə rusların əksinə çevrilməklə hər bir keçiddə, hər bir tərəfdən rus dəstələrinə ziyan vura bilərdilər".

Ailəsi
------

Aslan sultanın Niftalı sultan, Kəlbəli sultan, Hüseyn sultan adlı oğlanları vardı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Paskeviç – Ə. Çingizoğlu

Həmçinin bax
------------

* Şadlı eli
* Abbasqulu bəy Şadlinski
**Abas**  — Xəzər tayfalarından birinin adı. Abas tayfa adının abaz forması da vardır.

Q.Qeybullayev Abaslı tipli toponimlərin əsasında abas(abaz) tayfa adının durduğunu qeyd etmişdir(89, 139). Ərəb dilindən olan Abbas antroponimi əsasında yaranmış toponimlər də istisna edilə bilməz. Bir çox hallarda bu iki tip toponimin bir-birindən fərqləndirilməsi müəyyən çətinlik törədir. Göstərilən çətinliyin yaranma səbəblərindən birini belə toponimlərin qeydə alınması və rəsmiləşdirilməsi zamanı orfoqrafik səhv buraxılması ilə əlaqələndirmək mümkündür. Yəni toponim yanlış olaraq Abbas və Abas şəkillərindən birində yazıla bilərdi. Sözdə bir b və ya geminatın olmasını təyin etmək isə mürəkkəbdir və daha çox tarixi faktlar əsasında müəyyənləşdirilə bilər. 

Tayfa adının ilkin variantı abaz şəklində olmuş və bu da ab+az formasında parçalana bilər. Qeyd etmək lazımdır ki, Qarapapaqlarda da bir tayfanın adı abas olmuşdur. Abas əsaslı toponimlər geniş yayılmışdır. Onlara müxtəlif regionlarda rast gəlmək mümkündür.

Ermənistanda Abbasabad adlı üç kənd, Abbasdərəsi qışlaq və kənd adları, Abbaskəndi, Abbasgölü, Abbasgöl məzrəsi, Abbaslar kəndləri olmuşdur. R.Əliyevanın tədqiqat işinin əlavəsində verilmiş Azərbaycan toponimləri siyahısında Abbasabad adı qeyd olunmuşdur. 

Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğətində Neftçala rayonunda Abasalılı, Abasalı, Yardımlı rayonunda Abbasabad, Qazax rayonunda Abbasbəyli, Tovuz rayonunda Abbasqulular, Şəki rayonunda Abbaskənd, Şəmkir rayonunda Abbaslı, Ağsu rayonunda Abbasxanlı toponimlərinin olması göstərilmişdir.

Mənbə
-----

1. ↑  Qeybullaev Q.A. K gtnoqenezu Azerbaydcanüev. –Baku: Glm, 1991. -549s
2. ↑  Əliyeva R. Azərbaycan toponimləri. –Bakı: Qanun, 2002. -136s

Ədəbiyyat
---------

* Könül Ibrahim qızı Səmədova. Qərbi Azərbaycan-indiki Ermənistan etnotoponimlərinin arealları (monoqrafiya). Bakı, "Nurlan", 2008,- 152 səh.

Həmçinin bax
------------

* Abasbəyi
* Qərbi Azərbaycan
* Qafqaz Albaniyası tarixində erməni saxtakarlığı