recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Futarasan məbədi** (二荒山神社, *Futarasan-cinca*?) və ya bəzən **Futarayama məbədi** (二荒山神社, *Futarayama-cinca*?) – Yaponiyanın Toçiqi prefekturasının Nikko şəhərində yerləşən şintoist məbədi.

Tarixi
------

Məbədin qurulma tarixçəsi Futara dağına edilən ibadətlə bağlıdır. Məbəd VIII əsrdə keşiş Şodo tərəfindən iki buddist məbədi ilə birlikdə qurulmuş və uzun müddət Şuqendo dini üçün müqəddəs yer hesab olunmuşdur.

Edo dövründə yaxınlıqda yerləşən Nikko Toşo məbədi ilə birlikdə buddizmin Tenday sektasına aid olan Rinno məbədinin tabeliyində olmuşdur.

Xüsusiyyətləri
--------------

Məbəd kami Okuninuşi və digər iki ilaha həsr edilmişdir. Əsas məbəd şəhərin içində yerləşir. Daxili məbəd Futara dağının zirvəsində, orta məbəd isə Çuzenci gölünün sahilində tikilmişdir.

Məbədin illik festivalı 17 aprel tarixində baş tutur.

Qalereya
--------

* Müqəddəs körpü.Müqəddəs körpü.
* Hayden.Hayden.
* Torii.Torii.
* Romon.Romon.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). II cild (Const–F). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 376. ISBN 0-87011-622-3. İstifadə tarixi: 24 avqust 2022.
**Ayaqla cinsiyyət orqanının stimullaşdırılması** və yaxud da **fut cob** (*ing.* foot job) — kişi cinsindən olan şəxsin cinsiyyət orqanına başqa birinin ayağından istifadə edərək həyata keçirilən cinsi əlaqə növüdür. Hənd cobun ayaqlarla edilən formasıdır. Məqsədi edilən şəxsə orqazm həzzini yaşatmaq və həmin insanın boşalmasıdır.

Fut cobu adətən qadınlar cinsi partnyorunun cinsiyyət orqanına edirlər. Gey kişilər tərəfindən də bir-birlərinə fut cob edilir. Ayaqların köməyi ilə birinin penisi sığallanır, oynanılır, masaj edilir və ya ayaqlar ilə sürtülür; bu formada cinsiyyət orqanı ilə oynanılan şəxsin cinsi həyəcan, oyanma və ya orqazm yaşaması təmin edilir. Boşalma da tez-tez ayağın yuxarı hissəsinə edilir. Bu, ayaq fetişinin mühüm bir hissəsidir.

Müxtəlif hallarda fut cob termini həm də partnyorun döşlərini və ya vulvasını sığallamaq üçün kişinin ayaqlarından və ya ayaq barmaqlarından istifadə etməsi hərəkətinə də verilən ad ola bilər.

Fut cob tələbi ilə əlaqədar olaraq, porno sənayesində fəaliyyət göstərən şirkətlər yalnız fut cob ehtiva edən xüsusi serialar və videolar çəkirlər. Yalnız Footjob temalı videolar çəkən seks filmləri şirkətləri də mövcuddur.

Footsie ilə qarışdırılmamalıdır. Footsie termini pornoda istifadə edilsə də, əslində footsie; Orqazm həzzinin yaşanmadığı və boşalmanın baş vermədiyi "romantik" bir formada ayaqlarla oynamağa verilən addır. Footsie flirtin bir formasıdır.

Həmçinin bax
------------

Döşlə münasibət

İstinadlar
----------

1. ↑  *Angela Lewis.* My Other Self: Sexual Fantasies, Fetishes and Kink. The Great American Publishing Society. səh. 18.
2. ↑  *Eric Danville.* The Penthouse Erotic Video Guide. Grand Central Publishing. 2003. səh. 263. ISBN 0-446-61293-6.
3. ↑  Bruckner, A. (2010). *Illustrated Foot Sex: Footjobs & Foot Fetishism*. Brian Phillippe.
4. ↑  *David Deida.* The Enlightened Sex Manual. Sounds True, Inc. 2007. səh. 123. ISBN 978-1-59179-585-8.
**Furtouq şəlaləsi** (inquş Фурто́угера хурхал, Dmitri Mendeleyev adına Furtouq şəlaləsi) — Rusiyada, İnquşetiya Respublikası ərazisində yerləşən şəlalə. Furtuoq şəlaləsi Lyajqin şəlaləsindən sonra İnquşetiyanın ən hündür ikinci şəlaləsidir. Hündürlüyü 12 metr olan bu şəlalə dəniz səviyyəsindən 1380 metr hündürlükdə yerləşir. Maksimum eni isə 5 metrdir. Şəlalə sərhəd keçid məntəqəsinin və Hərbi Gürcüstan yolunun yaxınlığındadır. İl boyu bol suludur. Furtouq şəlaləsinin yerləşdiyi bölgədə Erzi Dövlət Təbiət Qoruğu var.

Furtouq şəlaləsi Ceyrax dərəsinin başlanğıcında (Ceyrax rayonu), Şahid dağların ətəklərində yerləşir. Furtouq kəndi şəlalədən 1 km aralı yerləşir. Cənub-şərqdə Ceyrax rayon mərkəzi yerləşir. Şəlalə kiçik Qıalqlay-çoç çayında formalaşmış. Ümumən şəlalə Armxi çay sisteminə daxildir. Çay əsasən yeraltı sulardan və ərimiş qar suyu ilə qidalanır. Şəlaləyə gediş çox asandır. Cəmi 400 metrlik dağ yolu getmək kifayətdir edir. Şəlalənin yerləşdiyi dərə kiçik bulaqları, dik qayalı yamacları, müdagiə qalası və üzə çıxmış maqmatik süxurları ilə türistləri cəlb edir. Furtouq İnquşetiya ərazisində ziyarət edilə biləcək 10 əsas obyektdən biri hesab olunur. Furtouq şəlaləsi 2000-ci ilin 21 dekabrında, Rusiya Federasiyası Hökümətinin 992 nömrəli qərarı ilə unikal geoloji abidə statusu almışdır.

Tarixi
------

Dmitri Mendeleyev elmi ekspedisiya zamanı Furtouq şəlaləsində
1880-cı ildə Furtouq şəlaləsinə geoloji ekspedisiyanın rəhbəri kimi Dmitri Mendeleyev səfər etmişdir. Neft çıxarma və emalı üzrə yaranan problemləri araşdırmaq üçün alim dəfələrlə Qafqaza gəlmişdir. Bu səfərlərin birində Mendeleyevin həmkarı və şagirdi olmuş Saaduloy Axriev Furtouq kəndinə qonaq dəvət etmşdir. Furtouq Axrievin doğma kəndidir. Kənd Ceyrax dərəsinin başlanğıcında yerləşir.

2016-cı ilin 5 iyununda İnquşetiyanın Respublika günü münasibət ilə Axrievin soyunun nümayəndələri, Ceyrax rayon administirasiyası, eləcə də Furtuoq kənd əhalisi şəlalədə memorial lövhənin qoyulmasına qərar verilmiş və şəlaləni Mendeleyevin şərəfinə adlandırmışlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Фуртоугский водопад". 2021-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-29.
2. ↑  *Информационно-аналитический портал «Магас.Ру».* "Водопад в горном ингушском селении Фуртоуг назвали в честь русского ученого-химика Д.И. Менделеева". magas.ru (rus). 2017-02-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-13.
3. ↑  *Министерство культуры Московской области.* "В Ингушетии почтили память великого русского ученого Д.И. Менделеева". mk.mosreg.ru (rus). 2017-02-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-23.
**Plastik qablar** — gündəlik həyatımızda hər gün istifadə etdiyimiz plastik stəkanlar, çəngəllər, butulkalar və s. bu kimi qida vasitələrindən istifadə edirik. Əsasən maliyyə cəhətdən istehsalçılara ucuz başa gələn plastik qablar insan sağlığına isə baha başa gəlir. Çünki plastik bir stəkana isti çay və ya digər hər hansi isti bir içki tökdüyümüz zaman istinin təsiri ilə plastik qabın tərkibindəki bəzi kimyəvi maddələr ayrılaraq qidaya qarışır. Hər gün istifadə etdiyimiz və nisbətən daha keyfiyyətli olduğu düşünülən su bidonları da həmçinin insan sağlamlığı üçün həddən artıq dərəcədə təhlükəli olan polikarbonat adlı kimyəvi maddədən istehsal edirlər ki, bu maddə də 100 dərəcə istilikdə tərkiblərə ayrılaraq qidaya qarışır. Digər plastik qablar hazırlanan bir kimyəvi maddə isə fosgendir ki, bu maddənin ayrılaraq qidaya qarışması üçün isə soyuq qida məhzullarınin təsiri nəticəsində asanlıqla ayrılaraq qidaya qarışma qabilliyətinə malikdir.

Həmçinin mütəxəsislər analara körpələrinə plastik butulkalarda isti süd və ya çay verməyin düzgün olmadığını butulkaları şüşələrlə əvəz etməyin daha məqsədəuyğun olduğunu bildirirlər. **M**üsbət xüsusiyyətləri: Yüngül asan daşınandır. Qab əldən düşərkən sınır, plastik qab isə yox.

Ilahə Əliyeva

Mənbə
-----

* Plastik qablarda olan qidalar təhlükəlidir
* Plastik qablar təhlükəsiz ola bilər
**Plateya** (*yun.* Πλαταιαί) — Beotiyada qədim şəhər, Asop çayının mənbəyində Kiteron dağının şimal yamacındadır. Boeotiyanın digər şəhərlərindən fərqli olaraq, afinalıların sadiq müttəfiqi idi. Marafon döyüşü zamanı Plateya Afinaya dəstək verən yeganə yunan şəhəri idi və onlara yardım etmək üçün qoşun göndərmişdi.

Pavsaniyə görə, Plateya Asopun qızının adı ilə adlandırılmışdır.

Strabon yazır:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| «Platey», güman ki, şən "qanad, pər" sözündən adlandırılıb, «plateyalılar» isə — avarçəkmə ilə məşğul olanlar mənasındadır.
*Orijinal mətn*  (yun.)  

Πλαταιὰς γὰρ ἀπὸ τῆς πλάτης τῶν κωπῶν εἰρῆσθαι πιθανὸν καὶ Πλαταιέας τοὺς ἀπὸ κωπηλασίας ζῶντας.
 | "|

E.ə. 479-cu ildə bu ərazidə Plateya döyüşü baş vermişdir.

Müasir Plateya kəndi Plateya xarabalıqlarının bir kilometr cənubundadır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Herodot**.* Tarix. 6, 108
2. ↑  *Pavsani.* Elladanın təsviri. IX.1.1,2
3. ↑  *Strabon.* Coğrafiya. IX.II.17
**Polyarlaşmış işıq**-elektrik vektoru (yaxud maqnit vektoru), işığın yayılma istiqamətinə perpendikulyar müstəvidə bütün istiqamətlərdə eyni cür olmayan işıqdır. **Təbi işıq**-elektrik vektoru (yaxud maqnit vektoru), işığın yayılma istiqamətinə perpendikulyar müstəvidə bütün istiqamətlərdə eyni cür olan işıqdır. İşığın kimyəvi, bioloji, fizioloji və s. təsirləri əsas etibarı ilə elektrik vektoru ilə baş verir ona görə də polyarlaşma hadisəsində və onun izahında həmişə elektrik vektorundan bəhs edəcəyik(E). 

**Müstəvi polyarlaşmış işıq**-elektrik vektorunun rəqsləri yalniz bir istiqamətdə baş verən rəqslərdir.
**Qismən polyarlaşmış işıq**-E vektorlarının rəqs istiqamətlərindən biri qalan istiqamətlərə nəzərən üstünlük təşkil edən işıqdır.
**Polyarizator**-tərəflərindən biri kristal oxuna paralel olmaq şərti ilə kəsilmiş kristaldır(məsələn:turmalin)ki, işıq dəstəsi ondan kecdikdə xətti(müstəvi)polyarlaşmış işıq olur.
**İşığın polyarlaşması**-işıq dalğalarının eninə dalğalar olduğunu təsdiq edir.**Eninə dalğalar**-yayılma istiqaməti rəqslərin yaranma istiqamətinə perpendikulyar olan dalğalardır.
**Analizator**-polyarlaşmış işıgın qarşısına qoyulan polyarizatordur.Analizaroru fıratdıqda ekranda işığın intensivliyi dəyişir. Kristalların oxları bir-birinə paralel olduqda işıqlanma maksimum, perpendikulyar olduqda isə minumum olur.İşıq adi güzgüdən qayıtdıqda və polyaroid adlanan löhvədən qayıtdıqda da polyarlaşır.
**Polyaroid**-şüşə löhvə üzərinə çəkilmiş herapatit kristalının nazik(0,1mm) təbəqəsindən ibarətdir.Dairəvi polyarlaşmış işıq,elliptik polyarlaşmış işıq və s. də vardır.
Ədəbiyyat.
A.Mehrabov və b. Fizika kursu maarif nəşriyatı Bakı 1982 səh:301
**Rami Miron** (ivr. ‏רמי מירון‏‎; 17 yanvar 1957, Bakı) - olimpiya güləşçisi.

Həyatının erkən dövrü
---------------------

Azərbaycan yəhudilərindən olan ailədə, 1957-ci ilin 17 yanvar tarixində Bakı şəhərində dünyaya gəlmişdir. Daha sonralar Sovet İttifaqından İsrailə köçmüşdür.

Karyerası
---------

1975-ci ildə yüngül çəkidə çıxış edən Rami Miron həmin ildə Dünya Gənclər Çempionayında VI, Dünya Çempionatında isə VII yeri tutmuşdur. O, həmçinin 1975-ci ildə Təl Əviv Beynəlxalq Güləş Turnirində qızıl medal qazanmış və İsrail qəzeti Maariv tərəfindən "İlin İdmançısı" mükafatına layiq görülmüşdür..

Bundan sonra İsrail üçün güləşməyə başlamış və 1976-cı ildə Monrealda keçirilən olimpiya yarışlarında sərbəst güləş üzrə İsrail yığmasında çıxış etmişdir. Bu zaman onun 19 yaşı var idi. ABŞ-ni təmsil edən Ronald Jozefi, İşveçli Lennart Lundelli, Avstraliyalı Zsiqmond Kelevitzi məğlub etmiş, lakin macar Janos Kocsis və yarımfınalda qızıl medalı qazanacaq Sovet İttifaqını təmsil edən Pavel Piniginə məğlub olmuşdur. Olimpiya oyunlarının sonunda VII yeri tutumuşdur. Bu zaman 170 boyunda və 68 kq çəkisində olmuşdur.

1977-ci il Dünya Çempionatında IV yeri tutmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Sports-Reference.com (ing.).
2. 1 2 3 4 5  "Rami Miron Bio, Stats, and Results". 2020-04-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
3. 1 2 3  "Rami Meron" Arxivləşdirilib 2015-10-09 at the Wayback Machine, jewsinsports.org
4. ↑  *Wechsler, Bob.* Day by Day in Jewish Sports History. KTAV Publishing House, Inc. 2008. ISBN 9781602800137. 2021-11-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-17.
5. 1 2  "The Wisconsin Jewish Chronicle; Page 28". April 15, 1976. November 30, 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: April 17, 2022.
6. ↑  "22 April 1977 — Hoosier State Chronicles". Jewish Post.
7. ↑  *Heather Chait.* "Outstanding achievements by Israeli athletes at the Olympics". The Jerusalem Post. 19 July 1996.[*ölü keçid*]
**Xan hamamı** — Nardaran qəsəbəsi ərazisində yerləşən XIV əsrə aid tarix memarlıq abidəsi. Abidənin inşaat kitabələrində onun 1388-ci ildə Xacə Zeynəddinin sifarişi ilə ustad Güştasf ibn Musa tərəfindən inşa edildiyi göstərilmişdir.

Nardaran hamamının ümumi planlaşdırma xüsusiyyətləri və ayrı-ayrı otaqlarının planı XIV əsrə aid Kürdəxanı hamamı ilə bir çox ümumi xüsusiyyətlərə malikdir. Bu tip hamamların otaqları, Abşeronun, eləcə də ümumilikdə Azərbaycanın digər ərazilərində yayılmış hamam tikililərinin otaqlarının quruluşundan əsaslı şəkildə fərqlənir.

Tarixi
------

XIV əsrə aid memarlıq abidəsi olan Nardarandakı Xan hamamı iki inşaat kitabəsinə malikdir ki, onlardan birincisində binanın *"790-cı ilin müqəddəs məhərrəm ayında (yanvar-fevral, 1388-ci il) ustad Güştasf ibn Musa tərəfindən inşa edil"*məsi, ikincisində isə binanın *"Xacə Zeynəddinin sifarişi ilə"* tikilməsi qeyd edilir.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Nardaran hamamının ümumi planlaşdırma xüsusiyyətləri və ayrı-ayrı otaqlarının planı XIV əsrə aid Kürdəxanı hamamı ilə bir çox ümumi xüsusiyyətlərə malikdir. Bu tip hamamların otaqları, Abşeronun, eləcə də ümumilikdə Azərbaycanın digər ərazilərində yayılmış hamam tikililərinin otaqlarının quruluşundan əsaslı şəkildə fərqlənir. Bu tip hamamlarda səkkizguşəli formaya malik mərkəzi zal olmur və bütün otaqlar dördbucaqlı fomaya malikdir.

Hamam, saxsı borular vasitəsiylə isti və soyuq suyla təmin edilirdi. Suyun qızdırılması zamanı yaranan isti hava axını daş döşəmələrin altından keçən daş kanallara buraxılır və beləcə hamamın otaqları həm isidilir, həm də isti döşəmə ilə təmin edilirdi.

Hamamın günbəzlərinin mərkəzində saxlanılmış kiçik oyuq da günbəz formalı kiçik fənərlərlə tamamlanır. Bütöv daşdan yonulmuş bu fənərlər üzərində kiçik oyuqlar yaradılması ilə hamamın işıqla təmin edilməsi problemi həll edilmişdir. Bu cür fənərli günbəzləri İçərişəhərdəki Hacı Qayıb hamamı və Qasım bəy hamamında da müşahidə etmək mümkündür.

Abşeron hamamları adətən yarım-yeraltı formada inşa edilir, hamamı istidilməsi zamanı yandırılan məhsulların qalıqları isə yüz illər ərzində hamam binasının ətrafına tökülürdü. Nəticədə bir müddət sonra hamam binası gümbəzinə kimi yerin altında qalırdı. Hamam hovuzlarına su, tikilinin yaxınlığında yerləşən su quyularından qapalı kanallar vasitəsiylə gətirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Cəbiyeva, Təranə.* "Xəzərin layla çaldığı kənd" (səh.7). anl.az. Azərbaycan. 9 fevra l2011. 2019-09-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 iyul 2019.
2. ↑  Известия Азерб. Арх. Комитета (выпуск I). Баку. 1925. 46.
3. 1 2 3 4 5  Щеблыкин, 1943. səh. 31
4. ↑  Щеблыкин, 1943. səh. 32

Ədəbiyyat
---------

* *Щеблыкин, И.П.* Памятники Азербайджанского зодчества эпохи Низами. Баку: Изд-во АзФАН. 1943.

| ⛭Nardaran Tarix və Mədəniyyət Qoruğu |
| --- |
| Saraylar | Xan evi |  |
| Karvansaralar | Səfəvi dövrü karvansarayı |
| Məscidlər | Hacı Baxşı məscidi • Nardaran məscidi • Pirsəid məscidi • Cümə məscidi • Səid Yusif məscidi • |
| Digər | Xan hamamı • Qazi türbəsi • Nardaran qalası |
**Xan-Tenqri** (*qaz.* Хан Тәңірі, qırğ. Кан-Теңири, *çin.* 汗腾格里峰) — Tyan-Şan dağ silsiləsində yerləşən dağ zirvəsi. Xan-Tenqri İsıkgölün şərqində Çin-Qırğızıstan-Qazaxıstan sərhəddində yerləşir. Onun geoloji hündürlüyü 6,995 metrdir, ancaq onun buz örtüyü ilə birlikdə hündürlüyü 7010 metrə çatır. Buna görə alpinizm dairələrində və SSRİ-də Qar bəbiri mükafatı kriteriyasında bu dağ hündürlüyü 7000 metrlik zirvə sayılır. Xan-Tenqri adının hərfi mənası Qazaxca *Kral Səması* mənasına gəlir və çox güman ki, bu ad ilahi Göy Tanrıya istinad edir. Bəzi digər yerli dillərdə *Xan Tenqri Şingi, Kan-Too Çokusu, Pik Xan-Tenqri, və Xantenqri Fenq* kimi də adlanır.

Xan-Tenqri Tyan-Şanda hündürlüyünə görə ikinci dağ zirvəsidir. Hündürlüyünə görə yalnız Ceniş Çokusudan (*Qələbə zirvəsi* mənasına gəlir, əvvəlki adı **Pobeda zirvəsi**, 7439 m) geri qalır. Xan-Tenqri Qazaxıstanın ən yüksək nöqtəsi , Qırğızıstanın isə Ceniş Çokusu və İbn Sina zirvəsindən (7,134 m) sonra üçüncü ən yüksək zirvəsidir. Bu dağ həm də dünyanın ən şimaldakı 7,000 metrlik zirvəsi sayılır. Sərt hava şəraiti və havanın seyrək olması ilə əlaqədar olaraq, zirvənin çox qısa alpinizm mövsümü var.

Tarixi
------

Zirvənin 100 som qırğız əsginasında təsviri
Baxmayaraq ki, Xan-Tenqri yaxınlıqda olan Ceniş Çokusudan 430 metr az hündürlüyə malikdir, 1943-cü ilə kimi bu dağ silsiləsində ən hündür zirvə hesab edilirdi. 1943-cü ildə Ceniş Çokusunun hündürlüyünün daha yüksək olduğu araşdırmalar nəticəsində müəyyən olundu.

Pyotr Semyenov əzəmətli Xan-Tenqri zirvəsini görən ilk avropalı olub (1857-ci il). Zirvə ilk dəfə 1931-ci ildə *Mixail Poqrebetskiyin* Ukraynalı komandası tərəfindən fəth edilib. Bu komandanın marşrutu qərbi silsilə boyu, cənubdan (Qırğızıstan tərəfdən) idi. *Kuzminin komandası* isə 1964-cü ildə zirvəni şimaldan (Qazaxıstan tərəfdən) ilk fəth edən komanda olub. Xan-Tenqri nüfuzlu Qar bəbiri mükafatını qazanmaq üçün Sovet alpinistlərinin fəth etməli olduğu beş zirvədən biridir.

Zirvə 100 sum qırğız əsginasında təsvir edilib. 2004-cü ildə ondan çox alpinist dağın ən məşhur marşrutu Poqrebetskiy marşrutu üzrə hərəkət edərkən böyük qar uçqunu nəticəsində həlak olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "To the Khan-Tengry following the steps of Semenov Tian-Shansky and Merzbacher". dostuck.com.kg. 2016-12-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-17.
2. ↑  "A travel to "the master of the sky"". kobler-partner.ch. 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-17.
3. ↑  "The Russian Snow Leopards – Tim Ralph". rohantime.com. 17 sentyabr, 2012. 2012-09-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-17.

Xarici keçidlər
---------------

* Xan-Tenqri SummitPost.org
* Xan-Tenqri
* Xan-Tenqri marşrut xəritəsi Arxivləşdirilib 2017-02-02 at the Wayback Machine
**Xan xan Bəsirəssəltənə** (1852-1922) — Mirzə Əli Siqqətülislamın yeznəsi (bacısının həyat yoldaşı), Müzəffərəddin şah Qacara yaxın olan saray adamlarından idi.

1895-ci ildə, Müzəffərəddin şah Qacar ilə birlikdə Təbrizdən Tehrana gəlib və Müzəffərəddin şah Qacar padşah olandan sonra, şahın ən yaxın adamlarından oldu. 1896-1897-ci illərdə sarayda şahın xidmətçisi olmaqdan başqa, Tehranın ətrafında olan ellərin (Qaraçorlu eli, Xudabəndəli eli və Osanlu eli) başçısı oldu ki, əvvəllər Əminəssultanın qardaşı, Məhəmməd Qasim xan Vəkiləssəltənənin sahibliyində idi. 1898-ci ildə, Mirzə Əli Əsğər xan Əminəssultanın yenidən iş üstə gələndən sonra,yada Ruslar tərəfindən iş üstə gətirildiyəndən sonra, Bəsirəssəltənə Ərdəbilə sürgün oldu və bir daha Tehrana qayıtmadı, 1922-ci ildə və 70 yaşında vəfat etdi.

Uşaqları, soyadlarını "Bəsirpur" qoyublar.

Qaynaqlar
---------

* شرح حال رجال ایران.نگارش مهدی بامداد.جلد دوم ص 90. چاپ چهارم سال 1371.انتشارات زوٌار
* Xan xan Bəsirəssəltənə
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Firidun Hüseynov.

**Hüseynov Firidun Cəlal oğlu** (1933–1986) — görkəmli Azərbaycanlı ədəbiyyatşünas alim, pedaqoq, filologiya üzrə elmlər doktoru (1978), professor (1979).

Həyatı
------

Hüseynov Firidun Cəlal oğlu 1933-cü ildə anadan olmuşdur. O, Naxçıvan Dövlət İkiillik Müəllimlər İnstitutunu, Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakultəsini (1959) bitirmişdir. ADU-nun Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi kafedrasında professor, filologiya fakultəsində dekan işləmişdir. "Molla Nəsrəddin" satirik ədəbi məktəbi F.Hüseynovun araşdırmalarının əsas obyekti olmuşdur. Firidun Hüseynov "Əli Nəzminin həyatı və yaradıcılığı" mövzusunda namizədlik (1964), "Cəlil Məmmədquluzadə nəsrində əsas problemlər" (1978) mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. F.Hüseynov "Əli Nəzmi" (1970), "Adi əhvalatlarda böyük həqiqətlər" (1977), "Satirik gülüşün qüdrəti" (1982), "Molla Nəsrəddin" və mollanəsrəddinçilər" (1986) monoqrafiyalarının və məqalə toplularının, "Molla Nəsrəddin jurnalı", "İdeya-bədii körpü", "C.Məmmədquluzadənin bədii nəsrində ziyalı surətləri", "C.Məmmədquluzadə L.N.Tolstoy haqqında", "Aydınlara doğru", "İntibah carçısı" və s. məqalələrin müəllifidir. O, mollanəsrəddinçi şair Əli Nəzminin "Seçilmiş əsərləri"ni (1979) nəşr etdirmişdir. Görkəmli alim mollanəsrəddinçilərin əsas yer tutduğu "XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı" dərsliyinin (professor Mir Cəlala birlikdə) müəllifidir.

Mənbə
-----

* Cəlil Məmmədquluzadə ensiklopediyası. Bakı: Şərq-Qərb, 2008, 320 s.

İstinadlar
----------

 
1. ↑
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-02-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-04.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2019-12-04 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-12-04.
**Üzüm fır gənəciyi** - (*lat.* Eriophyes vitis) buğumayaqlılar tipinin gənəciklər dəstəsinin fır əmələgətirən gənəciklər fəsiləsinə aid olan növ

Xarici quruluşu
---------------

Üzüm fır gənəciyi adi gözlə görünməyən 0,14-0,16 mm uzunluğunda olan kiçik gənəciklərdir. Gənəciyin bədəni sarıdır. Ön tərəfdən iki cüt beş buğumlu ayağı, arxa tərəfdən isə iki qıl şəkilli çıxıntısı vardır. Sürfəsi rənginə görə yetkin fərdə oşşayır. Lakin onlardan çox kiçikdir.

Həyat tərzi
-----------

Azərbaycanda üzüm gənəciyinin biologiyası tam öyrənilməmişdir. Gənəciklər birillik zoğların altında qışlayırlar. Yazda tumurcuqların açılması ilə əlaqədar gənəciklər qışlama yerindən çıxır. Yarpağın alt tərəfində xüsusi çökəkciklər içərisində nazik tellər olur. bu nazik tellər içərisinə gənəciklər yumurta qoyur. Üzüm fır gənəciyi vegetasiya dövrü ərzində bir neçə nəsil verir. İnkişafı tam dəqiq öyrənilməmişdir.

Yayılması
---------

Üzümçülüklə məşğul olan bütün rayonlarda, Qazax, Tovuz, Göygöl, İsmayıllıda geniş yayılmışdır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q2676893
* GBIF: 10407459

 |
**Üzümyarpaq ağəsmə** (*lat.* Clematis vitalba) — bitkilər aləminin qaymaqçiçəklilər dəstəsinin qaymaqçiçəyikimilər fəsiləsinin ağəsmə cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Vətəni Avropadır.

Botaniki təsviri
----------------

Yarpaqları uzun saplaqda yerləşib, birqat lələkvari, adətən 2 cüt və 1 tək yarpaq yerləşmiş qısa saplaqlı hissələri; yumurtaşəkillidir, qaidı hissəsi az ürəkşəkillidir, tam kənarlı, iri dişlidir və yaxud düzgün olmayan hissəyə bölünmüşdür, əsasən damarlar boyunca tüklüdür. Çiçəkləri mürəkkəb qalxanvari qoltuq çiçək qrupunda toplanmış və çoxsaylıdır. Çiçək yanlığının yarpaqcıqlarının uzunluğu 1 sm-ə qədər olub, ağ və yaxud sarımtıl rəngli, uzunsov, küt, hər iki tərəfdən sıx ağ keçə-tüklüdür. Toxumlarının uzun lələkli-tüklü sütuncuğu vardır. İyun ayında çiçəkləyir, iyun-iyul aylarında meyvə verir.

Ekologiyası
-----------

Əsasən meşənin aşağı hissələrində, aşağı dağ qurşağı meşələrində, kolluqlarda, çəpərlərin dibində və çay sahillərində rast gəlinir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanda Samur-Şabran ovalığında, Böyük Qafqazın şərqində və qərbində, Qubada, Alazan-Əyriçay ərazilərində yayılmışdır. Ovalığın aşağı dağ qurşağında, əsasən cənub yamaclarda bitir.

İstifadəsi
----------

Dekorativ əhəmiyyətlıdır. Yarpaqlarında A vitamini, çiçəklərində efir yağları vardır. Cavan zoğları yeməlidir. Gövdəsi səbət hörülməsində, alt qabığı (floema) kəndir hörülməsində istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 544.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q160100
* Wikispecies: Clematis vitalba
* APDB: 151876
* APNI: 72007
* BioLib: 38416
* Calflora: 8710
* Cal-IPC: clematis-vitalba
* Ecocrop: 4676
* eFloraSA: Clematis\_vitalba
* EoL: 596256
* EPPO: CLVVT
* EUNIS: 177205
* FNA: 220003017
* FoAO2: Clematis vitalba
* GBIF: 3033558
* GISD: 157
* GRIN: 136
* iNaturalist: 160697
* IPA: 13963
* IPNI: 710194-1
* IRMNG: 10857045
* ISC: 14280
* ITIS: 18717
* NBN: NBNSYS0000002704
* NCBI: 37490
* NZOR: 7179183c-a04f-4ea3-b207-b2ada1ba89e9
* NZPCN: 3721
* PalDat: Clematis\_vitalba
* PFI: 1066
* Plant List: kew-2726964
* PLANTS: CLVI6
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:319145-2
* Tropicos: 27100078
* VASCAN: 8466
* VicFlora: 103f4d21-8987-45ed-a6fd-adf0f3981199
* WoI: 3347
* WFO: wfo-0000610926

 |
**Gertsel Baazov** *(**gürc.* გერცელ ბააზოვი; 28 oktyabr 1904, Oni (şəhər), Raça-Leçxumi və Aşağı Svaneti diyarı – 12 sentyabr 1938, Tbilisi) — yəhudi-gürcü mənşəli prozaik, dramaturq, şair və tərcüməçi.

Həyatı
------

Gertsel Baazov 10 (23) oktyabr 1904-cü ildə Rusiya imperiyasının Kutaisi quberniyasının Oni şəhərində, yəhudi din xadiminin, sionist David Baazovun ailəsində anadan olub. Kutaisidə D. Baazov "Yəhudi səsi" qəzeti nəşr etmiş və onun səhifələrində ilk dəfə olaraq Gertsel öz əsərlərini nəşr etməyə başlamışdı.

U. Caparidze və D. Canelidze ilə birlikdə doğma şəhərdə gimnaziyadakı təhsilinə davam etmiş, ədəbi jurnal — Oni jurnalını nəşr etdirmişdir.

1928-ci ildə Tiflis universitetinin hüquq fakültəsini başa vurmuşdur. Tbilisi şəhər məhkəməsinin xalq hakimi, "Sovet hüququ", "Sovet quruculuğu" işçi jurnallarının əməkdaşı olub. Tbilisi şəhər hakiminin xalq hakimi, "Sovet hüququ", "Sovet quruculuğu" jurnallarında məqalə ilə çıxış etmişdir.

Tbilisi Universitetində Qərbi Avropa ədəbiyyatı nölməsindən aspitantura üzrə məzun olmuşdur, daha sonra Moskvada təhsil almışdır. İvriti və yəhudi tarixini öyrənmək üçün gecə məktəbinin təşkilində atasına kömək etmişdir, onların şagirdləri ivritcə səhnə almış və konsertlərdə mahnı ifa etmişdiər. Avoda gənclər təşkilatının əsasını qoymuşdur.

1920-ci illərdə məşhur prozaik və dramaturq oldu. 1934-cü ildə I Sovet Yazıçıları Qurultayında iştirak etmişdir. 1935–1938-ci illərdə Gürcüstan SSR Yazıçılar İttifaqı dramatik bölməsinə rəhbərlik etmişdir. 1938-ci ilin əvvəllərində həbs edildi, Mosvkadan Tbilisiyə aparılmış və güllələnməyə məhkum edilmişdir.

Gertsel Davidoviç Baazov həbsdə güllələnmişdir. Bu hadisə 12 sentyabr 1938-ci ildə baş vermişdir. Ölümündən sonra — 1955-ci ildə bəraət almışdır.

Ədəbi fəaliyyəti
----------------

Gertsel Baazov gürcü yəhudiləri həyatından bəhs edən hekayə və povestlərin, "Petxain" (1934) romanının müəlllifidir.

14 yaşından əsərlərini çap etməyə başlayan Gertsel Baazov Ger-Bi təxəllüsü ilə 1918-ci ildə şeirini yazaraq debüt etmişdir. Mahnılar mahnısı Solomonu gürcü dilinə tərcümə etmişdir (1923).

Universitetdə dram janrına müraciət edir: Baazov "Kadima" teatr truppasının gücü ilə "Gizli sığınacaq" (1925) tragediyası tamaşaya qoyur. Truppanın aktyorları təşkil edilən Baazov məktəbinin uşaqları idi, rejissoru D. Antadze idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Театральная энциклопедия. Гл. ред. С. С. Мокульский. Т. 1 — М.: Советская энциклопедия, 1961, 1214 стб. с илл. 12 л. илл.
2. ↑  "*Гольдштейн, Павел.* Давид Баазов и его сыновья". 2018-05-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-19.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| Normativ yoxlama | ISNI: 0000 0000 2773 1752 · LCCN: n86094855 · VIAF: 75336603 · WorldCat VIAF: 75336603 |
**Kuznetsk** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Penza vilayətinə daxildir

Tarixi
------

Tarixən Aba Tura yaşayış məntəqəsi Aba və Kondoma çaylarının Tom çayına töküldüyü yerdə salınmışdır. Aba Turadan vaxtı ilə Yurqa, Taştakol, Abakan şəhərlərinə yol gedirdi. İndi həmin qədim yolla dəmir yolu xətti çəkilmişdir. Rusların Altay ölkəsi ilə tanışlığı XVII əsrdə baş vermişdir. Belə ki,
Tom sərkan (voyevoda) yerli xan Ağ Kalmıklarm sultanı Abakla münasibət qura
bilmişdir. (Qeyd: ağ kalmıkların digər adı oyrotlardır). 1617-ci ildə kazaklar Aba
Turanı tutub, onu hərb qalası kimi möhkəmləndirirlər. Şəhərin adı Aba tayfasının
adı ilə bağlıdır. Buranın yerli əhalisi Abalılar sayılırdı. Prof. Abdulkadir Donuk
türk dövlətlərində istifadə edilmiş qədim hərbi ünvan və rütbələr barəsindəki
tədqiqlərində Aba ünvanının Orxon abidələrində "baş komandan" mənasında işləndiyini göstərərək Kuman-qıpçaqlarda və oğuzlarda yayqin bir ad kimi qullanıldığından, hətta ayrıca Çindəki türk (uyqur) elçisinin Kül Buyrukun "Apa" ünvanı daşıdığından bəhs etmişdir1. Aba Tura mənaca "Tura-dayanacaq, düşərgə, məskən; Aba Tura "abalıların şəhəri" deməkdir. Yağmaçı kazaklar şəhərin əsil
adına etina etməyərək onu öz bildikləri şəkildə Kuznetsk adlandırırdılar. Çünki
onlar buraya gələrkən Abalıları dəmirçi, mahir usta kimi tanımışdılar. Hərb qalası
Aba Tura 1622-ci ildə şəhərə çevrilir. Belə ki, tezliklə bu ərazilərdə zəngin metal
mədənləri olduğu məlum oldu. Bundan sonra şəhərin Aba Tura türk adı dəyişdirilərək Kuznetsk adı ilə ("dəmirçilər şəhəri" deməkdir) əvəz olundu2. Şəhər 1932-ci ildən 1961-ci ilədək Stalinsk adı ilə yaşamışdır. Nəhayət Stalinin xatirəsinə qoyulmuş adların ləğvi kompaniyası ilə əlaqədar olaraq 1961-ci ildən şəhər özünün yeni adı - Novokuznetsk adı ilə məlumdur. Şəhərdə kömür, kimya,
maşınqayırma və ağac emalı sənayesi inkişaf etməkdədir. Hazırda Rusiyanın ən böyük metallurgiya mərkəzlərindən biridir.

Qardaş şəhərlər
---------------

* Macarıstan Gyula, Macarıstan (1970)
* Rusiya Dimitrovqrad, Rusiya (1972)

Coğrafiyası və iqlimi
---------------------

Əhalisi
-------

Mənbə
-----

* Minaxanım Təkləli. Türk kitabı. Unudulan tarix. Dəyişdirilən adlar, Bakı, Nurlar, 2009, səh.10-11

İstinadlar
----------

1. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года. Rusiya Dövlət Federal Statistika Xidməti.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şəhər** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Etilenoksid** (C2H4O) xarakterik, şirintəhər efir iyli, 298 K temperaturda rəngsiz qaz və ya 273K temperaturda axıcı mayedir.

Fiziki-kimyəvi xassələri
------------------------

Qaynama temperaturu 283.7 K, ərimə temperaturu -384.3, suda, spirtdə, efirdə və digər üzvi həllediclərdə yaxşı həll olur.

Etilenoksid əsasında alınan polimer-polietilenoksid [-OCH2CH2-]n suda, benzolda, karbon dördxloriddə, xloroformda və bir sıra digər həlledicilərdə həll olur.

Aşağı molekul kütləli polietilenoksid toxuculuq sənayesində köməkçi komponent, hidravlik mayelərdə qatılaşdırıcı, kosmetikada, farmokologiyada, keramika və həmçinin poliuretanlar istehsalında istifadə olunur.

Yüksək molekul kütləsinə malik polietilenoksid filizin zənginləşdirilməsində flokulyant və koaqulyant kimi, çöküntülərin, asılqanların və kömür tozunun və s. qatılaşdırılmasında və ayrılmasında flokulyant və koaqulyant kimi istifadə edilir. Suda həll olan polietilenoksid plenkalar qida məhsullarının, mürəkkəbi və boyaların, aqrokimyəvi preparatların qablaşdırılmasında istifadə olunur. Polietilenoksid həmçinin neftin təkrar hasilatının effektivliyini artırmaq üçün də istifadə edilir. Etilenoksid və propilenoksidin blok birgəpolimerləri qeyri ionogen səthi aktiv maddələrdir (SAM).
Aşağı molekul kütləli polietilenoksid etilen oksid qlikollarla polibirləşməsi ilə alınır. Yüksək molekul kütləli polietilenoksid etilenoksidin suspenziyada polimer üçün çökdürücü olan həlledicilər iştirakında polimerləşməsindən alınır.
Etilenoksid bir çox dəyərli məhsulların-məsələn, polietilenqlikolun alınmasında istifadə olunan etilenqlikolun, poliefir liflərin, antifriz, soyuducu aqentlərin istehsalında və həmçinin həlledici kimi tətbiq olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Oxirane (ing.).
2. ↑  "Таблица органических соединений". Новый справочник химика и технолога. Основные свойства неорганических, органических и элементоорганических соединений. ChemAnalitica.com. 2009-03-31. 2014-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-09-21.
3. 1 2 3  .
4. ↑  .
5. ↑  A.H. Həsənov, M.C. İbrahimova, M.K. Məmmədov, M.N. Əmiraslanova, R.V. Əliyeva. Monomerlərin kimyası və texnologiyası. Bakı-Elm-2014. S.182-183
**Etimadsızlığın dayandırılması** — əslində qeyri-real və ya qeyri-mümkün olan bir şeyi, məsələn, spekulyativ fantastika əsərini tədqiq edərkən ona zövq naminə inanmaq üçün tənqidi düşüncədən və ya məntiqdən məqsədli şəkildə yayınma. Aristotel ilk növbədə konsepsiyanın ideyasını teatrın prinsipləri ilə əlaqədə tədqiq etmişdir. O, müəyyən etmişdir ki, tamaşaçılar katarsis yaşamaq üçün fantastikanın qeyri-reallığına məhəl qoymurlar.

Tənqidi
-------

Estetik filosoflar ümumi mənzərədə "etimadsızlığın dayandırılması"nın insanların "uydurma" ilə münasibətlərini dəqiq səciyyələndirmədiyini irəli sürürlər. Kendall Valton qeyd etmişdir ki, əgər tamaşaçılar həqiqətən də qorxu filminə inamsızlığı dayandırsalar və onun obrazlarını mütləq fakt kimi qəbul etsələr, onlar real reaksiyalara sahib olacaqlar. Məsələn, tamaşaçılar təhlükə altında olan personaja "arxana bax!" deyə qışqıra, ekranda baş verən qətl hadisəsinin şahidi olduqlarından polisə zəng edə bilərlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  suspend disbelief (phrase) // Oxford Dictionaries (Online). Oxford University Press. 2018. OCLC 656668849. 29 iyul 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 iyul 2022.
2. ↑  *Safire, William.* "William Safire - On Language". The New York Times (ingilis). 7 oktyabr 2010. ISSN 0362-4331. 2020-12-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 iyul 2022.
3. ↑  "Fearing Fictions Arxivləşdirilib 2022-04-04 at the Wayback Machine", Kendall L. Walton, JSTOR (*The Journal of Philosophy*, Vol. 75, No. 1 (01-1978), pp. 5–27). Retrieved 3 January 2007.

Xarici keçidlər
---------------

* Coleridge's *Biographia Literaria*, Chapter XIV, containing the term  (ing.)
**Mikayıl İbrahim oğlu Allahverdiyev** — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini və Dövlət Plan Komitəsinin sədri (1964–1971).

Həyatı
------

Mikayıl Allahverdiyev 1908-ci ildə anadan olmuşdur. Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutu bitirmişdir. O, 1926-cı ildən fəhlə fakültəsinin tələbəsi, Xalq Ədliyyə Komissarlığının təşkilat idarəsində katib olmuşdur.

Mikayıl Allahverdiyev 1933–1941-ci illərdə bir sıra neft sənayesi müəssisələrində, eləcə də respublika Dövlət Plan Komitəsində şöbəsi rəisi işləmişdir. 1941–1945-ci illərdə Sovet Ordusunda xidmət etmiş, Böyük Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Müharibədən sonra, 1946-cı ildən Azərbaycan boru-prokat zavodu direktorunun müavini müavini olmuş, 1947–1951-ci illərdə Dövlət Plan Komitəsində şöbə rəisi və sədr müavini vəzifələrində çalışmışdır.

1952–1958-ci illərdə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda baş müəllim və dekan işləyən Mikayıl Allahverdiyev 1958-ci ildə Azərbaycan SSR Dövlət Plan Komitəsində idarə rəisi, komitə sədrinin müavini olmuşdur. 1964-cü ildə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini — Dövlət Plan Komitəsinin sədri təyin edilmişdir.

Mikayıl Allahverdiyev 1966-cı ildən Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü olmuş və Azərbaycan SSR Ali Sovetinə (7-ci çağırış) deputat seçilmişdir. Ona "Azərbaycan SSR əməkdar iqtisadçısı" fəxri adı verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Аллаһвердијев Микајыл Ибраһим оғлу // Азәрбајҹан ССР Али Советинин депутатлары. Једдинҹи чағырыш. Бакы: Азәрбајҹан ССР Али Советинин нәшри. 1968. С. 33.
2. ↑  Allakhverdov, Mikaiya Ibragimovich // Prominent personalities in the USSR (ingilis). Metuchen, New Jersey: Scarecrow Press. 1968. səh. 20.
**Abbasov Mikayıl Hümmət oğlu** — Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Mühəndisi (2008), Texnika elmləri namizədi (2000), Radio Televiziya Yayımı və Peyk Rabitəsi İstehsalat Birliyinin texniki direktoru.

Həyatı
------

Abbasov Mikayıl Hümmət oğlu 1970-ci ilin iyunun 13-də Ermənistan SSR-in Krasnoselo rayonunun Cil kəndində anadan olub.

1987-ci ildə Ç.İldırım adına Azərbaycan Politexnik İnstitutunun "Avtomatika və hesablama texnikası" fakültəsinin "Sənaye elektronikası" ixtisasına qəbul olub.

1993-cü ildə Azərbaycan Texniki Universitetinin "Avtomatika və hesablama texnikası" fakültəsinin "Sənaye elektronikası" ixtisasını fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Fakültə elmi şuranın qərarı ilə həmin kafedrada tədqiqatçı-mühəndis kimi işə başlamışdır.

1994-cü ilin mart ayından Teleradio İB-də "Peyk rabitəsi" sexində böyük el.mexanik vəzifəsində işə başlamışdır.

1995-ci ildən "Peyk rabitəsi" sexinin rəisi vəzifəsində calışıb. 1998-ci ildən Peyk və radioteleviziya yayımı müəssisəsinin Baş mühəndisi vəzifəsində calışıb. 1999-ci ildən Texniki şöbənin rəisi vəzifəsində calışıb.

2004-cü ilin may ayının 3-dən Teleradio İB-in Baş mühəndisi vəzifəsinə təyin olunmuş və hal-hazırda bu vəzifədə çalışır.

12.04.2006-cı ildə Teleradio İB-nin Texniki direktoru vəzifəsinə təyin olunmuşdur. 

1995-1999-cu illərdə Azərbaycan Texniki Universitetinin aspiranturasında təhsil alıb.

2000-ci ildə "Texnika elmləri namizədi" alimlik dərəcəsi almışdır. 

Rus, türk və İngilis dillərini sərbəst bilir. 

Ailəlidir. İki övladı var.

Təltifləri
----------

* 06.12.2007-ci il tarixdə Rabitə Nazirliyinin 207 №-li Əmri ilə, Rabitə ustası adı verilmişdir.
* 01.12.2008-ci il tarixli, 74 saylı Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Mühəndisi fəxri adı ilə təltif edilmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

* teleradio.az Arxivləşdirilib 2012-02-15 at the Wayback Machine
**Ağacanlı** — Azərbaycan Respublikasının Hacıqabul rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Tarixi
------

Azərbaycan SSR-in inzibati-ərazi bölgüsünə əsasən kənd Qarasu rayonuna aid edilirdi. Bu rayon ləğv edildikdən sonra Azərbaycan SSR-in Əli-Bayramlı rayonu tərkibinə daxil olmuş, 1939-cu ildə isə Qazıməmməd rayonu tərkibinə verilmişdir. 4 dekabr 1959-cu ildə Qazi-Məhəmməd rayonu ləğv edilmiş, kənd Əli-Bayramlı rayonunun tərkibinə verilmişdir. 1961-ci ilin İnzibati bölgüsünə əsasən, Ağacanlı kəndi Azərbaycan SSR Ali-Bayramlı rayonunun Kalinovski kənd sovetinə daxil idi. 1963-cü ildə əli Bayramlı rayonu ləğv edilmiş, Kalinovski kənd şurası isə Sabirabad rayonunun tərkibinə verilmişdir. 24 aprel 1990-cı ildə kənd yeni formalaşan Hacıqabul rayonunun tərkibinə verilmişdir. 1999-cu ildə Azərbaycanda inzibati islahat aparılmış və Meyniman inzibati ərazi dairəsi daxilində Hacıqabul Rayon Ağacanlı bələdiyyəsi yaradılmışdır. 2009-cu ildə Ağacanlı bələdiyyəsi ləğv edilmiş, kənd isə Ələtli bələdiyyəsi tərkibinə daxil olmuşdur.

Toponimikası
------------

* Ağacanlı oyk. düz.
* Sabirabad r-nunun Qaragüney i.ə.v.-də kənd. Kür çayının sahilində, Şirvan düzündədir. Etnotoponimdir. Oykonim XIX əsrin ortalarında Şirvandan köçmüş muğanlı tayfasının xiləmirzələr tirəsinə aid ağacanlı nəslinin adını daşıyır.
* Hacıqabul rayonunun eyni adlı i.ə.v-də kənd. Şirvan düzündədir.

Coğrafiyası
-----------

Ağacanlı Kür çayının sahilində yerləşir.

Kənd Ələtlidən 6 km, Hacıqabul rayon mərkəzindən 17 km və Bakıdan 125 km məsafədə yerləşir. Ən yaxın dəmir yolu stansiyası Şirvan stansiyasıdır.

Kənd dəniz səviyyəsindən 21 metr aşağıda yerləşir. Kənddə yarımsəhra iqlimi var.[*mənbə göstərin*]

Əhalisi
-------

2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 245 nəfər əhali yaşayır.

İnfrastrukturu
--------------

Sovet dövründə kəndin yaxınlığında süd-əmtəə ferması yerləşirdi. Kənddə tam orta məktəb, tibb məntəqəsi, feldşer-mama məntəqəsi, kitabxana yerləşir. Əhali əsasən pambıqçılıq və heyvandarlıq ilə məşğul olur.

Həmçinin bax
------------

* Hacıqabul rayonu

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan Respublikası Hacıqabul Rayon İcra Hakimiyyəti


Vikianbarda ***Ağacanlı*** ilə əlaqəli mediafayllar var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Административное деление Азербайджанской ССР на 1 января 1977 года" (PDF). 2018-11-27 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-22.
2. ↑  Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası. Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu. Şərq-qərb Bakı-2007. səh.427
3. ↑  Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı-2010. Səh.629

| ⛭Hacıqabul rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Hacıqabul |  |
| Qəsəbələr | Balıqçı • Muğan • Navahı • Padar • Pirsaat |
| Kəndlər | Abdulabad • Atbulaq • Axtaçı Şirvan • Ağacanlı • Birinci Meyniman • Birinci Paşalı • Birinci Udullu • Bürvənd • Ələtli • İkinci Meyniman • İkinci Paşalı • İkinci Udullu  • Kolanı • Kürdçü • Qarasu • Qızılburun • Qubalı • Qubalıbalaoğlan • Meyniman • Navahı • Rəncbər • Şorbaçı • Tağılı • Talış |
| Ləğv olunmuş kəndlər | Xilə |
**Ağacəri eli** — İranda yaşayan türkdilli tayfa. Səlcuqlar. monqollar və qaraqoyunlular dövründəki hadisələrdə fəal iştirak etmişlər. V əsrdə Azərbaycana gəldikləri məlumdur. Tarixçi Rəşidəddin ağacərilər haqqında məlumat vermişdir.

Tarixçə
-------

Beşinci əsrdə Ağacəri eli, Volqa çayının ətrafında və Qıpçaq düzənliklərində yaşayırdılar. Mahmud Qaşqarlı, "Divanü Lüğat-it-Türk"də onları 24 Oğuz Türk qəbilələrindən biri bildirib.Onlar, sonra İran, Anadolu və Qara dənizin şimalına köçüblər. İranda onlar Şərqi Azərbaycan, Zəncan, Həmədan və Xuzistan ostanlarında yaşayırlar. "Ağacəri" adı ("ağac ərləri", "orman insanları") özü özlüyündə tarixi qədim olan bir etnonimdir. Türkiyə tarixçisi Zəki Vəlidi Toğanın yazdığına görə, 460-cı ildə Xəzər ölkəsində Azərbaycana Ağacəri adında bir boy gəlmişdir. Daha sonra, biz Ağacəri adına Anadolunun Maraş dağlarında Avşar və Bayatların qonşuluğunda rast gəlirik. 1246-cı ildə həmin bu Ağacərilər Elxanlı sərkərdəsi Baycu noyonla çarpışmışlar. Ağacərilərin başqa bir bölüyü isə uzun illər Ərdəbil yaxınlığındakı Xalxalda hakim olmuşlar. Qəzvinin ünlü Ələmut qalasının ("qartal yuvası") Hülaku xan tərəfindən fəthinə Ağacəri eli də qatılmışdır.

Ağacəri elinin adına Qaraqoyunluların və Ağqoyunluların tərkibində də rast gəlinir. Minorski Ağacəri elini Kohgiluyə Lurlarının tərkibində göstərsə də, Ağacəri elinin Türklərdən ibarət olduğunu söyləmiş və tirələrini sadalamışdır: Avşarlar, Cağataylar, Bəydililər və Qarabağlılar. Ağacərilərin ən azından bir hissəsinin (xüsusən Avşar adlı tirələrinin) keçmişdə bir zamanların qüdrətli Oğuz boyu olan Xuzistan Avşarlarının 1596-1597-ci illərdəki üsyandan sonra I Şah Abbas tərəfindən pərən-pərən salınmış Kohgiluyə bölgəsindəki qolundan törədiyini güman etmək olar. Ağacəri elinin Qaşqayların Kəşküli bölüyü ilə də bağlılığı təxmin edilir, çünki, hər ikisinin tərkibində eyni adlı Bəydili və Cama Bozorqi adlı tirələr var.

1820-ci illərdə Ağacəri eli Xuzistan ərazisində Behbahan şəhəri ətrafına bu şəhəri Bəxtiyarilərdən, Boyer Əhmədilərdən və başqa köçərilərdən qorumaq üçün köçürülmüşlər. Ağacəri Türklərinin bir qismi zamanla İrandilli qövm olan Boyer Əhmədilərə qarışmış və həmin qism bu gün Ağayi adı ilə tanınır. 1913-cü ilə aid bilgilərə görə Behbahandakı Ağacərilərin sayı 2,000 ailə qədər olmuşdur. Tirələri bunlardır: Bəydili, Avşar, Cağatay, Ağbaği, Şeri, Lur Zaban, Baseri, Cama Bozorqi, Tiləkü, Deyləmi, Gəştil və Davudi. Ağacəri elindən bir çoxları İran adlanan ölkənin güneyindəki Abadan, Bəndər Mahşəhr və öz adlarını daşıyan Ağacəri şəhərinə köçmüş və hal-hazırda neft sənayesi başda olmaqla müxtəlif peşələrdə işləməkdə və şəhər həyatı sürməkdədirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ағаҹәриләр // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 102.
2. 1 2 3  Ağacəri Arxivləşdirilib 2013-03-06 at the Wayback Machine Böyük İslami Ensiklopediyası Yazıçı:Əliəkbər Diyanət
**Ağacovanlar(Cossidae)** uzun bığ böcəklər – müxtəlifqanadlılar yarımdəstəsinin gecə kəpənəkləri fəsiləsinə aiddirlər. Primitiv damarlanmış qanadlarının uzunluğu açıq halda 220 millimetrə çatır. Müxtəlif rənglidirlər. Şimal yarım kürəsində yaşayan növlərinin rəngi, əsasən, qonurumtul və ya bozdur. 600-ə qədər növü vardır.

Bütün qitələrdə, Asiya və Afrikanın tropik qurşaqlarında isə daha çox yayılmışdır. Ağacovanların tırtılları çılpaq, ətli, ağ, sarı və ya qırmızı rəngdə olur; ovmaqla oduncaqda uzun şırımlar açır və ağacı yararsız hala salır; ot bitkilərinin kök, soğanaq və gövdəsində az rast gəlir. İnkişaf dövrü, adətən, 2 və ya 3 il davam edir. Meyvə bağlarına və meşə əkinlərinə, əsasən, budağagirən   Ağacovanlar yaxud yeyici ağacqurdu (Zeuzera pyrina) və  qoxulu  (üfunətli) Ağacovanlar (Cossus cossus) zərər verir.

Mübarizə tədbirləri: ağac gövdələrinə gil, əhəng və peyindən ibarət qarışıq sürtmək- Ağacovanların ağacların gövdəsinə yumurta qoymasının qarşısını almaq üçün; tırtılların ovduğu şırımları insektisidlərdə isladılmış pambıq və ya kəpitkə ilə tıxamaq; yoluxmuş budaqları budamaq və yandırmaq; tırtıllarla çox yoluxmuş ağacları kəsmək və yandırmaq. Azərbaycanda söyüd, qovaq, yasəmən və meyvə ağaclarına zərər verən 2 növü (C.coccus və C.terebra) geniş yayılmışdır. Soğan yonqarı növü soğan yumrularına zərər verir. Naxçıvan Muxtar Respublikasında Cənubi Qafqaz endemiki sayılan C. Fereiduni Gr. növünə isə az rast gəlinir.

Mənbə:
------

Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 160. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Ağacdələnlər** (*lat.* Picidae) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin ağacdələnkimilər dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

Azərbaycanda 7 növü vardır. Onlar meşə və bağlarda yaşayır. Yayda ağac onurğasızları, payız və qışda isə toxumlarla qidalanırlar. Dimdiyi uzun və çox bərkdir. Ağacdələnlər ağacların qabığının altındakı həşəratları yeməklə bitkini çürüməkdən qoruyurlar. Ona görə də ağacdələnləri "meşənin sanitarı" adlandırırlar. Koğuşlarda yuvalayırlar. Böyük, kiçik, yaşıl, qara və Suriya ağacdələnləri meşələrdə geniş yayılıblar.

Ağacdələn, Picinae (ağacdələnlər) alt familyasını təşkil edir. Ağacların qabıqlarını qağalayaraq, altlarında gizlənmiş tırtıl və böcəklərlə bəslənən, iti dimdikli xoş rəngli quş növüdür. Ayaqları dörd barmaqlıdır.

İkisi önə, ikisi arxaya yönəlmişdir. Kəskin və çəngəlli dırnaqlarıyla ağac gövdələrinə sıx yapışar. Dik və iti tüklərdən meydana gələn, qıvrılmayan güclü quyruğunu da istifadə edər. Qısa sıçramalarla və sürətlə ağac gövdələrinə dırmanarlar.

Uzun, sərt və qüvvətli qağalarını bir kəski (iskarpela) kimi istifadə edərək, ağac qabıqlarını didərlər. Qabıqların altında yaşayan tırtıl və böcəkləri tapıb, yeyərlər. Ağacdələnlərin dilinin uzunluğu soxulcana bənzər olub, sürətlə ucundan daha uzağa uzana bilər. Dilin dibi, irəli gedib gələ bilən qığırdaqlı bir hissəyə bağlıdır.

Bunun sayəsində dil rahatca irəli uzanıb, çəkilə bilər. Bəzi növlərinin dil ucunda incə, sərt tikanlar vardır. Ağacdələn dimdiyiylə ağac gövdəsinə müəyyən aralıqlarla vurur. Əks olunan səsləri qiymətləndirərək, qabığın hansı nöqtəsində tırtıl olduğunu kəşf edər. Ağacdələnlər qabıq altındakı böcəkləri görmədən yerlərini qəti olaraq təsbit edə bilmələri maraq mövzusudur.

Uyğunlaşma dövrələrində quru ağac budaqlarını qağalayaraq, çıxardıqları tik-taklarla qarşı cinslərinə çağırırlar. Dişiləri 2-3 ədəd ağ yumurta yumurtlayarlar.
Yoldaşları 16-18 gün qədər sırayla kürtə yatar. Balaların baxımıyla daha çox kişi ağacdələn maraqlanır.

Ağaclara zərər verən tırtıl, böcək və qurtları yedikləri üçün çox faydalı olan bu heyvanlar yazda yaşıllaşan ağacların qabıqlarını odun qisimlərinə qədər çevrə şəklində didərlər. Bu da ağacların qurumasına səbəb olduğundan bağbanların tərəfindən qovalanarlar.

Bu quşların bir də qoz, badam kimi sərt qabıqlı və iri dənəli meyvələri ağacları, yemək kimi adətləri də vardır.
Qütblər, Avstraliya, Madaqaskar və okeanda'ki bir neçə ada xaric, dünyanın hər yerində yaşayarlar.

Şəkillər
--------

* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2005.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q25439
* Wikispecies: Picidae
* BOLD: 1410
* EoL: 1595
* EPPO: 1PICIF
* Fauna Europaea: 10840
* Fauna Europaea (new): 1f2b2bf1-d885-4769-8d3b-f80159e5ac34
* Fossilworks: 39438
* GBIF: 9333
* iNaturalist: 17599
* IRMNG: 104832
* ITIS: 178148
* NBN: NBNSYS0000000957
* NCBI: 9220
* WoRMS: 1459901

 |