recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ululu Kərim** (1780-ci illər) — XIX əsr Azərbaycan aşığı.

Həyatı
------

Ululu Kərim indiki Ermənistanın Sisian rayonunda mövçud olmuş **Ulu** kəndində doğulub. Gənc yaşlarında köçüb Remeşin kəndinə gəlmiş, ömrünün sonunadək də burada yaşamışdır. Qəbri Aşağı Remeşindən bir az aralıda mövcud olmuş Şahbuz rayonunun Qızıl Qışlaq kəndinin qəbiristanlığındadır.

Ululu Kərimin müəyyən dini təhsili olsa da, ailəsini dolandırmaq üçün dəlləklik edirmiş. Görünür, bu, el şairinin ata-baba peşəsi imiş. Çünki oğlu Heydər, nəvəsi Kərimqulu və onun oğlu Heydər də dəllək işləmişlər.

Yaradıcılığı
------------

Yaradıcılığında qoşma və təcnislər başlıca yer tutur. Ustadnamələri məşhurdur. Şeirlərində ictimai bərabərsizlikdən, zəmanədən şikayət, dərd, qüssə-kədər motivləri ilə yanaşı, zülm və haqsızlığa qarşı etiraz da güclüdür.

Yaradıcılığından əldə olunan şeirləri bunlardır: "Dünyanın əlindən şikayətim var", "Təkha-tək", "Üşənməz", "Qaldı", "Olmaz" rədifli qoşması, "Dul arvad", "Məni gətirdin dilə", "Beynamaz", "Vücudnamə", "Müəmma" və s.

### Yaradıcılığında qarışıqlıq

Şeirləri son illərdə çap olunmuş kitabça və toplularda **Vardanlı Kərim**in və **Müçrüm Kərim**in əsərləri kimi оxuçulara təqdim edilmişdir.

Onun şeirləri səhv olaraq Salman Mümtazın, Əzizə Cəfərzadənin və AMEA-nın nəşr etdirdiyi Azərbaycan aşıqları və el şairləri kitablarında Mücrüm Kərimin adı ilə verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Azərbaycan Aşıqlar Birliyi.* "Ustad nəfəsli saz-söz ərməğanı" (PDF) (az.). "Zərdabi Nəşr" MMC nəşriyyatı. 2020. Archived from the original on 2023-06-16. İstifadə tarixi: 17 iyun 2023.
2. ↑  Əli Şamilov, "Ululu Kərimi axtaran tapar". "Sovet Naxçıvanı" qəzeti, 1985, 29 iyun, sayı 152 (14493).
3. 1 2  Əli Şamilov. Ululu Kərim haralıdır?, "Qabaqçıl" qəzeti, 1986-cı il, 22 mart

Xarici keçidlər
---------------


Vikimənbədə ***Müəllif:Ululu Kərim*** ilə əlaqəli məlumatlar var.

* *Yusif Səfərov.* Naxçıvan aşıqları və el şairləri (PDF) (az.). Naxçıvan: "Əcəmi" NPB. 2011. 2017-10-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-10-05.
* *Qara Namazov.* "Ozan-aşıq sənətinin tarixi" (PDF) (az.). AMEA Folklor İnstitutu. 2013. 2016-04-23 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2016-08-11.
**Lui Aleksandr Bertye** (*fr.* Louis-Alexandre Berthier; 20 fevral 1753 — 1 iyun 1815) — Fransa marşalı (1804), Napoleon Fransasının vitse-konnetablı (1807), I Nevşatel knyazı, I Valanjen hersoqu (1805-dən) və I Vaqram knyazı (1809-dan). 1799-1807-ci illərdə hərbi nazir və eyni zamanda 1799-1814-cü illərdə I Napoleonun qərargah rəisi.

İlk illəri
----------

Aleksandr 20 fevral 1753-cü ildə Versalda Topoqrafiya Mühəndis Korpusunun polkovnik-leytenantı Jan Batist Bertyenin (1721 – 1804) və Mariya Fransuaza l'Hulye de la Serin ailəsində dünyaya gəlmişdir. Beş uşaqdan böyüyü olan Lui Aleksandrın üç qardaşı Fransa ordusunda xidmət etmiş və onlardan ikisi Napoleon müharibələri dövründə general rütbəsinədək yüksəlmişdi.

Hərbi karyerası
---------------

17 yaşında orduya qəbul olunmuş və qərargahda xidmət etmişdir. 1780-ci ildə general Roşambo ilə birlikdə Şimali Amerikaya yollanmış və ABŞ İstiqlal müharibəsində Böyük Britaniyaya qarşı döyüşlərdə iştirak etmişdir. Qayıtdıqdan sonra polkovnik rütbəsində müxtəlif qərargah vəzifələrində və Prussiyadakı hərbi nümayəndəlikdə çalışmışdır. Fransa inqilabı dövründə Versal Milli Qvardiyasının qərargah rəisi vəzifəsində kral XVI Lüdovikin bacılarını əhalinin zorakılığından mühafizə etmiş və onların qaçmasına yardım etmişdir (1791).

1792-ci il müharibəsində o birdən-birə Marşal Lüknerin qərargah rəisi təyin edildi və Dümurye və Kellermanın Arqon əməliyyatında əhəmiyyətli rol oynadı. 1793-1795-ci illər Vandeya üsyanında o yüksək etibarlılıq nümayiş etdirdi və növbəti ildə diviziya generalı və Napoleon Bonapartın yenicə komandanlığı ələ aldığı İtaliya ordusuna qərargah rəisi (general-mayor) təyin edildi. Onun işləmək həvəsi, diqqətcilliyi və cəld qavrama bacarığı, uzunmüddətli təcrübəsi və əmrlərin icrasındakı ustalığı onu ideal qərargah rəisi edirdi və buna görə də o karyerası boyunca Napoleonun ən çox dəyər verdiyi köməkçisi idi.

1798-ci ildə o, Napoleonun göstərişi ilə Vatikanı ələ keçirərək burada Roma respublikasını qurdu və fevralın 20-də Papa VI Piyi həbs edərək Valansaya qayıtdı. Bir il sonra Papa burada vəfat etdi.

Bundan sonra Bertye Napoleonun Misir səfərinə qoşuldu və Napoleonun qayıdışınadək orada qaldı. O, 1799-cu il 18 brümer çevrilişində iştirak etmiş və bir müddət Fransanın Hərb naziri vəzifəsini daşımışdı.

Xarakteri
---------

Lui Aleksandr Bertyenin Şambor qəsrindəki büstü
Bertye heç də yüksək komandanlıq qabiliyyətinə malik deyildi. 1809-cu ildə onun müvəqqəti olaraq Fransa ordusuna rəhbərlik etdiyi dövrdə fransızlar Bavariyada bir neçə dəfə uğursuzluqla üzləşmişdilər. Napoleon Bonapartın istedadı qarşısında Bertyenin xidmətləri kölgədə qalırdı, lakin o çox yüksək təşkilatçılıq qabiliyyətinə və imperatorun göstərişlərini dərhal anlamaq və xırdalığınadək icra etmək bacarığına sahib idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Berthier, Louis Alexandre". Encyclopædia Britannica 3 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 812

Xarici keçidlər
---------------

* Alex. Berthier, Relation of the Battle of Marengo Arxivləşdirilib 2018-02-17 at the Wayback Machine
* Spencer Napoleonica Collection Arxivləşdirilib 2012-12-05 at Archive.today at Newberry Library
Kiseru 19-cu əsr Uzunluğu 16 smKiseru 19-cu əsr Uzunluğu 16 sm **Kiseru**— incə doğranmış tütün çəkmək üçün ənənəvi Yapon siqaret borusudur. Adətən qab və ağızlıq metaldır və içi boş taxta boru (bambuk) ilə bir-birinə bağlanır. Kasa kiçikdir, diametri təxminən 10–12 mm və dərinliyi təxminən 7–9 mm. Kiserunun uzunluğu 50 sm-ə çata bilər. Kiseru ilə təxminən 5 dəqiqə tütün çəkmək olur. Klassik Yapon kiseru tütünün yandırıldığı kiçik metal qabdan, içi boş borudan (ən çox bambukdan) hazırlanmış uzun "bədən" və ağızdan ibarətdir. Tütün kisəsi və kiserunun saxlanması həmçinin daşınması üçün çanta kiseru-nun Lazımi atributlarından biridir.

Kiserunun çəkilmə üsulu adi tütünün çəkilmə üsulundan fərqlidir. Kiseru kiçik tütün parçaları ilə doldurulur, noxud böyüklüyündə bir top halına salınır. Hər porsiya 3–7 dəqiqə siqaret çəkmək üçün kifayətdir. Yaponiyada az miqdarda bir neçə növ, kidzami (kiseru üçün tütün) istehsal olunur. Bundan əlavə, müasir dövrdə kiseru siqaret və ya siqarillos üçün ağız boşluğu kimi istifadə olunur. Kiserunun hər bir hissəsinin öz adı var və hətta kiseru əlində tutma yollarının da öz adları və xüsusi mənaları var.

Həmçinin bax
------------

* Bonq
* Qəlyan

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kiseru - Traditional Japanese Pipe - SaruDama". web.archive.org. 10 mart 2011. Archived from the original on 2011-03-10. İstifadə tarixi: 2023-09-02.
2. ↑  *Editor, Weekender.* "Japan Train Fare Scams on the Rise". Tokyo Weekender (yapon). 1 fevral 2018. 2023-09-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-02.
3. ↑  "Kiseru pipes". www.pipeshop-saintclaude.com (ingilis). 2023-09-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-02.
4. ↑  "Kisero shop". 2023-09-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-02.
thumb[ölü keçid]

**Standart kənarlaşma statistika** məlumatların təhlili, ehtimal nəzəriyyəsi və risklərin idarə edilməsində geniş istifadə edilən metoddardan biridir.Standart kənarlaşma qeyd olunan ədədin, ümumi ədədlər toplusunun orta rəqəmindən kənarlaşmasını ( dispersiyanı) göstərir.

{\displaystyle \sigma ={\sqrt {\sum (x-x')^{2} \over n}}}

Reallıqda bu formula üzrə hesablamağa ehtiyac qalmır, çünki Excel kimi proqramlarda xüsusi formula vardırki, adətən ondan istfadə edilir ( funksiyanın adı: = **STDEV.S**).

Daha rahat izah üçün məsələ üzərində göstərək:

Fərz edilsin ki, İnvestor bir valyutaya yatırım etmək istəyir.Və USD seçilir və onun 5 gün üzrə qiyməti təqdim olunur.

*Rəqəmlər belədir: 0.8 ; 0.78; 0,91; 0.77; 0.54*

İndi isə *EURO* üzrə qiymətlər təqdim edilib:

*0.2 ; 0.33; 0,57; 0.11; 0.7*

Və minimum riskli investisiya forması tapılmalıdır.

Birinci çoxluğun Standart kənarlaşması 0.135093-ə,ikinci çoxluğun Standart kənarlaşması isə 0.248133 bərabərdir.

Hər iki çoxluq üzrə Standart kənarlaşmaya baxdıqda görürük ki, 2-ci çoxluğun kənarlaşması daha çoxdur – yəni risk daha artıqdır,qiymət tez-tez enib qalxır.

Mənbə:
------


1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-14.
**Böyük Ayı gölü** (*ing.* *Great Bear Lake*, *fr.* *Grand lac de l'Ours*, sleyvi dilli *Sahtú*) — Kanadanın böyük daxili gölü, böyüklüyünə görə Şimali Amerikada dördüncü, dünyada isə səkkizincidir. Göl 65 və 67 şimal eninin və 118 və 123 qərb uzunluğunun dərəcələrin arasında və şimal qütb dairəsində yerləşir. Səviyyəsi dəniz səviyyəsindən 156 metr yüksəkdədir.

Coğrafiyası
-----------

Gölün sahəsi 31.153 km² və həcmi 2.236 km³ bərabərdi. Orta dərinliyi 71.7 m, ən dərin yeri isə 446 m. Sahil uzunluğu 2.719 m, su tutumu 11.717 km². Böyük Ayı Gölü noyabırın sonundan iyula qədər buzla örtülür.

Göl gəmiçiliyə yararlıdır. Əsas limanları: Radium Limanı və Delayn.

Tarixdən əvvəlki geologiyası
----------------------------

Böyük Ayı gölü iki iri fiziki-coğrafi rayonlarının arasında yerləşir: Kanada Qalxanının Kazan yüksəklikləri hissəsində və daxili düzənliklərdə. Bir zamanlar Pleystosen dövründə buz eroziyasının formalaşdırdığı buz vadilərində olan Buzlaq gölü Makkonelin hissəsi idi. Kembri dövrünün öncəsinə aid edilən Kanada qalxanının qayaları Maktaviş qolunun şərq kənarlarını təşkil edir.

Mədən
-----

1930-ci ildə Jilbert Labin gölün ərazisində uran yataqları tapmışdı. Sonradan bu yatağın bazasında mədən tikildi, Hiroşima və Naqasaki üzərinə atılan atom bombasının hazırlanması üçün istifadə edilən uran məhz burada hasil edilmişdi. Sonralar mədən, Kanada ərazisində uranın yüksək xərclərlə çıxarılması və yeni yataqların kəşfi ilə əlaqədar, bağlandı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Canadian Encyclopedia". 2008-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-08.
2. ↑  "Great Bear Lake". World Lakes Database. International Lake Environment Committee. 5 June 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 February 2013.
3. ↑  "Hebert, Paul (2007), "Great Bear Lake, Northwest Territories", Encyclopedia of Earth, Washington, DC: Environmental Information Coalition, National Council for Science and the Environment, retrieved 2007-12-07". 2015-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-08.
**Meşəbaşı şəlaləsi** — Azərbaycan Respublikasının Şəki rayonu ərazisində şəlalə.

Haqqında
--------

Yerli əhali tərəfindən Meşəbaşı adlandırılan bu şəlalə Kiş çayının Damarçın qolunun sağ sahilində dəniz səviyyəsindən 1696 m hündürlükdə yerləşir. Elmi mənbələrdə adı qeyd olunmayan, 13 metr hündürlükdən tökülən, eni 90 sm (0,9 metr), koordinatları N 41˚ 17' 36", E 47˚ 15' 13" olan "Meşəbaşı" şəlaləsi bol sulu olması ilə yanaşı öz bənzərsizliyi ilə regionda ekoturizmin inkişaf etdirilməsi baxımından perspektivli təbiət abidəsidir. AMEA-nın Şəki Regional Elmi Mərkəzinin "Ekoloji coğrafiya" şöbəsinin aparıcı elmi işçisi, Coğrafiya üzrə fəlsəfə doktoru Ağabalayev Qafqaz Məhəmmədhəsən oğlu tərəfindən 12.08.2023-cü ildə Şəki rayonundakı Kiş çayının Damarçın qolu üzərində, regionun ekoturizm potensialının öyrənilməsi istiqamətində aparılan tədqiqatlar zamanı qeydə alınıb.

Həmçinin bax
------------

* Xudgər şəlaləsi
* Qoçyataq şəlaləsi
* Xalıt şəlaləsi
* Mucuq şəlaləsi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kiş çayının Damarçın qolunda ekoloji monitorinq aparılıb". azertag.a. 17 İyul 2023. İstifadə tarixi: 23 avqust 2023.
2. ↑  "Şəki Regional Elmi Mərkəzin Ekoloji coğrafiya şöbəsinin avqust monitorinq". 12 avqust 2023. 2023-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 avqust 2023.
**II Kiaksar** (e. ə. VI əsr – e. ə. 530-cu illər) – Yunan tarixçisi Ksenofona görə Midiya hökmdarı olmuşdur. Bəzi tədqiqatçılar onu Danielin Kitabındakı "Midiyalı Dara" ilə eyniləşdirirlər. Lakin bu şəxs və onun hökmdarlığı haqqında, Midiya barəsində kifayət qədər geniş məlumatlar vermiş bir çox tarixçilərin, o cümlədən Herodot və Ktesinin əsərlərində bir söz deyilmir və adı çəkilmir. Bir çox tarixçilər Midiyanın belə bir hökmdarının olub olmaması və olduğu halda hansı dövrdə hakimiyyətdə olması haqqında mübahisə edirlər.

Ksenofonun "Kiropediya" əsərinə görə II Kiaksar Midiya hökmdarı Astiaqın oğlu və II Kirin anası Mandananın qardaşı olmuş və Astiaqdan sonra hakimiyyətə gəlmişdir. O, II Kirin dayısı II Kiaksar e.ə. 539-cu ildə Babili fəth etmək üçün yürüşə çıxarkən hakimiyyətdə əvəz etmək istədiyini göstərir. Lakin II Kiaksar artıq çox yaşlı olduğundan onun nəzarəti altında orduya II Kirin rəhbərlik etməsini istədiyini bildirir və ordu ona hörmət edir. Beləcə Kir təkcə hökmdarın qızını almır (dayısı qızı), eyni zamanda hakimiyyətə, sahib olaraq iki il sonra ölən II Kiaksarın yerinə hakimiyyətə keçir.

Həmçinin bax
------------

* Midiya

İstinadlar
----------



| ⛭**Midiya** |
| --- |
| Dil | Midiya dili | Midiya |
| Şəhərlər | Ekbatan • Raqa • Hirbə • Qazaka |
| Lidiya ilə müharibə | Halis döyüşü |
| Farslarla müharibə | Fars qiyamı • Hirbə döyüşü • Persia sərhəddində döyüş • Pasarqad döyüşü |
| Hökmdarlar | Deyok • Fraort • Madiy • Kiaksar • Astiaq • II Kiaksar |
| Şəxslər | Amitis • Artember • Datis • Mazares • Aryenis • Mandana • Harpaq • Qaumata |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Tarix** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Cümə məscidi.

**Moskva Cümə Məscidi** — Rusiyanın Moskva şəhərindəki ən böyük və əzəmətli məscidi.

Yenidənqurma və bərpa işləri
----------------------------

2015-ci il sentyabrın 23-də məscidin yenidənqurma və bərpa işlərindən sonra açılışı olub. Açılış mərasimində Rusiya prezidenti Vladimir Putin, Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan, Fələstin Dövlət Başçısı Mahmud Abbas da iştirak edib. Tədbirə Tatarıstan prezidenti, Çeçenistan, Dağıstan, eləcə də Rusiyanın digər subyekt başçıları, Azərbaycanın Rusiyadakı səfiri Polad Bülbüloğlu, Moskva meri Sergey Sobyanin, Ümumrusiya azərbaycanlılar Konqresinin, Azərbaycandakı əfqan icmasının və tatar diasporunun nümayəndələri və digərləri də qatılıb.

Tikinti xüsusiyyətləri
----------------------

Məscidin sahəsi bərpadan sonra 20 dəfə artırılaraq 19 min kvadratmetrə çatdırılıb. Bərpadan sonra məsciddə eyni vaxtda 10 min möminin namaz qıla biləcək. Altı mərtəbəli məsciddə 7 lift var. Məscidin günbəzi 46 metr, diametri 27 metrdir.

Məscidin minarələrində quraşdırılmış eyvanlardan bütün Moskva şəhərini seyr etmək mümkündür. Məscidin tikintisinə 170 milyon dollar xərclənib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Moskva "Cümə" məscidinin açılış mərasimi keçirilib" (az.). musavat.com. 23.09.2015. 2023-07-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-30.
2. ↑  "Moskva: Cümə məscidi təmirdən sonra" (az.). novator.az. 23.09.2015. 2015-10-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-30.
3. ↑  "Moskvada Cümə Məscidinin açılışı oldu" (az.). reaksiya.az. 23.09.2015. 2016-07-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-30.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Moskva Cümə Məscidi ilə əlaqəli mediafayllar var.

* MOSKVADA CÜMƏ MƏSCİDİNİN AÇILIŞI — YouTube saytı
**Usamə ibn Zeyd** (615, Məkkə – 678, *ərəb.* ‎) — İslam peyğəmbəri Məhəmmədin səhabələrindən biri.

Bioqrafiya
----------

Usamənin atası Zeyd ibn Harisə Məhəmmədin həyat yoldaşı Xədicənin qulu, Usamənin anası Ümmü Əymən isə peyğəmbərin atası Abdullahın köləsi idi. Atasının ölümündən sonra Məhəmməd Ümmü Əyməni azad edir, Məhəmmədin Xədicə ilə nikahından sonra isə Zeydi ərinə verir. Məhəmməd Zeydi azad edir və Ümmü Əymənlə evləndirir. Təxminən Məhəmmədin peyğəmbərliyinin başlanğıcının 4-cü ilində (614) Üsamə Zeyd və Ümmü Əyməndən dünyaya gəlir. Məhəmməd peyğəmbərin vəfatı zamanı Üsamə təxminən 19 yaşında idi.

Məhəmməd peyğəmbər Usaməni və atası Zeydini çox sevir və ona hörmət edirdi. Usamə azlığına görə Bədr və Uhud döyüşlərində iştirak etməmişdir. Usamə döyüşə getməyə çalışırdı, lakin Məhəmməd peyğəmbər ona bunu qadağan edir. Yalnız Xəndək döyüşündə iştirak etmək üçün Peyğəmbərdən icazəsini alır və bundan sonra müsəlmanlarla müşriklər arasında gedən bütün digər döyüşlərin iştirakçısı olur.

632-ci ildə Bizans qoşunları Şimali Ərəbistandakı yaşayış məntəqələrinə hücumlarını artırırlar. Bununla əlaqədar olaraq, Məhəmməd peyğəmbər Bizanslılara qarşı bir ordunun təchiz edilməsini və göndərilməsini əmr edir. Əbu Bəkr, Ömər, Səd ibn Əbu Vəqqas, Səid ibn Zeyd, Qatadə ibn ən-Numan və başqaları bu yürüşdə iştirak etmək niyyətində idilər, lakin gənc Usamə bu ordunun komandanı təyin edildi. Vəziyyətinin pisləşməsi və Məhəmməd peyğəmbərin vəfatı ilə əlaqədar səfərə çıxan ordu geri qayıdır. Usamə Peyğəmbərin dəfn mərasiminin təşkilində Əli ibn Əbu Talibə kömək edir. Bundan sonra xəlifə Əbu Bəkrin təkidi ilə yürüşə çıxır və Suriyaya çatır. Bu kampaniya uğurlu alınır və onun komandanlığı altında olan ordu çoxlu sayda qənimətlə geri qayıdır.

Usamə ibn Zeyd xəlifələr Əbu Bəkr və Ömərin dövründə bir çox döyüşlərdə iştirak etmişdir. Xəlifə Osmanın öldürülməsindən sonra Üsamə xilafətdəki vətəndaş müharibəsində iştirak etməmişdir. Əli ilə Müaviyənin qarşıdurması zamanı Suriyada yaşayır və heç bir tərəfə qoşulmur. Sonra Vadi əl-Kuraya (Şimali Ərəbistan) köçür və xəlifə Müaviyənin dövründə Mədinəyə yola düşür.

Mədinə yaxınlığındakı Cürf məntəqəsində vəfat edir. Ölümü zamanı onun təxminən 60 yaşı var idi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Али-заде А.* Усама ибн Зейд (rus.). // *Исламский энциклопедический словарь* Москва: Ансар, 2007. С. 793. ISBN 978-5-98443-025-8
2. ↑  *Али-заде А.* Зейд ибн Хариса (rus.). // *Исламский энциклопедический словарь* Москва: Ансар, 2007. С. 277. ISBN 978-5-98443-025-8
**Çayan -** əsasın 1923-cü ildə qoyulmuşdur. Əvvəllər Sovet hökumətinin sonra isə Rusiya Tatarlarının yumor və satirik jurnalıdır. rus və tatar dillərdində çap olunur. Tatar dilində 1923-cü ilin yanvar ayından, rus dilində isə 1956-cı ildən çap olunmağa başlayıb.

Tarixi
------

Jurnalın ilk çap olunması 1923-cü ilə təsadüf edir. İlk buraxılış çox ciddi ağ-qara və çox hissəsi mətndən ibarət idi. Ancaq tez biz zamanda o öz ətrafında çoxlu sayda karikaturçılar yığdı. Onlardan bəziləri Qusman Arslanov, N.Xristenko, Q.Polyakov, D.Krasilnikov, Q.Yusupov, M.Amirovdur. 1941-ci ilidə yalnız bir dəfə Çayna hərbi mövzuda nəşr olundu. Bundan sonra jurnal on ildən çox nəşr olunmadı. İkinci dəfə nəşrə 1951-ci ildə başlanıldı. Bu dövrdə Çaynada yeni rəssamlar gəldi. Onlardan Pavla Novickava, Yusif Bobroviç və başqalarının adını çəkmək olar.

Əvvəllər karikatura qəhrəmanları varlılar, mollala və qulaklar idilər. 1950-ci ildən sonra isə kolxoz, sovxoz, şəhər və kəndlərin problemləri haqqında məlumatlar dərc olunurdu. Ən çox yeri beynəlxalq əlaqələrə və siyasi məsələlərə ayırırdılar. Karikaturçular imperiallstlərin, kapitalistlərin və müharibə başlayanların şəkillərini çəkirdilər. 1960-cı ildə artıq jurnal daha çox mövzuları əhatə etməklə "Çayna"ya yeni nəfəs gəlir. 

heç bir yumoristik jurnallın qadın karikaturçusu yox idi. Onun adı Liya idi və 60-cı illərdən burada işləməyə başladı. Onunla yanaşı Ellada Dışayeva, Milyauşa Salyaxova və Tənzilə Davıdova da bu jurnalda çalışırdılar. 

hal-hazırda Çayna keçmiş sovet ölkələri arasında yeganə yumoristik jurnallardan biridir. Redaksiya istəyir ki, hələ də gülməli jurnal dərc edərək insanları güldürsün.

İstinad
-------
**Con Kiprian Fipps Vilyams** (16 noyabr 1922, Vellinqton) — Yeni Zelandiyalı kardioloq, onun adını daşıyan sindromu kəşf edən.

Bioqrafiyası
------------

1945 və 1947-ci illərdə Vellinqtondakı Viktoriya Kollecindən (indiki Universitet) Elm və İncəsənət Bakalavr dərəcələrini aldı. 1953-cü ildə tibbi təhsilini Danidində aldı. Bundan sonra cərrah olaraq işə başladı.

1961-ci ildə sonradan adının verildiyi bir sindrom aşkarladı. Acı çəkənlərin məntiq pozğunluqları, ürək problemləri və "elf" üzləri var.

1969-cu ildən bəri, sevdikləri ilə təmaslarını dayandırdı, digərləri ilə yanaşı, yazıçı Janet Frame ilə əlaqələrini kəsdi (bir həftə əvvəl rəsmiləşdirməyi təklif etdi, Frame istəmədi), amma həmkarları onunla Avropada görüşməyə davam etdilər. Bu görüşlərin intensivliyi 1970-ci illərin ikinci yarısından bəri azalmışdır. 1979-cu ildə Cenevrədə pasportunu yeniləndi, 1988-ci ildə İnterpol , bacısının istəyi ilə, alimi izləyə bilmədi və Yeni Zelandiya Ali Məhkəməsi onu "1978-ci ildən bəri öldüyünü güman etdi". Vilyams haqqında son məlumat 2000-ci ilin yanvarında, Yeni Zelandiya tarixçisi Maykl Kinqin tərcümeyi-halında onun haqqında məlumatların görünməsinin qarşısını almağa çalışdığı zaman gəldi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *The Gregarious Brain* Arxivləşdirilib 2018-08-09 at the Wayback Machine, New York Times, July 8, 2007
2. ↑  *Michael King.* Wrestling With the Angel: A Life of Janet Frame. Counterpoint Press (ing.)az.. 2002. 340–341. ISBN 978-1-58243-185-7.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | NTA: 314458336 · NUKAT: n01095070 · SUDOC: 131273183 · VIAF: 198924154 · WorldCat VIAF: 198924154 |
Merdeka Binası

  

**Bandunq konfransı** — 1940-cı ilin sonu və 1950-ci illərin ortalarında Asiya və Afrikada bir sıra yeni müstəqil dövlətlər yarandı. Bu dövlətlərin xarici siyasəti və diplomatik fəaliyyəti beynəlxalq münasibətlərdə özünəməxsus yer tutmağa başladı.

1947-ci ildə Dehlidə 26 ölkənin nümayəndələrindən ibarət keçirilən müşavirə Asiya ölkələrini əməkdaşlığa çağırırdı. Bu ölkələr bloklara qoşulmamaq xətti götürdülər. Həmin məqsədlə 1955-ci il aprelin 18-də Bandunq şəhərində konfrans çağırıldı. Konfrans İndoneziya prezidentinin nitqi ilə öz işinə başladı. O qeyd etdi ki, Asiya və Afrika yalnız birliyi saxlamaqla çiçəklənə bilər. Bu konfransda Türkiyə, Birma, Hindistan, İndoneziya, Pakistan, Seylon, Əfqanıstan, Kamboca, ÇXR, Misir, Mərakeş, Qızıl Sahil, İran, İraq, Yaponiya, İordaniya, Laos, Livan, Liberiya, Liviya, Nepal, Filippin, Səudiyyə Ərəbistanı, Sudan, Suriya, Tailand, VDR(keçmiş Vyetnam Demokratik Respublikası ), Yəmən və Cənubi Vyetnam nümayəndə heyətləri iştirak edirdilər.

İlk dəfə olaraq keçmiş müstəmləkəçi dövlətlər öz maraqlarını əks etdirən məsələləri həll etmək üçün toplaşmışdılar. Bu, Bandunq konfransına xüsusi əhəmiyyət verdi. Konfransda dünyada baş verən dəyişiklikləri nəzərə alaraq müstəmləkəçiliyi tamamilə ləğv etmək fikirləri irəli sürüldü.

Konfrans iştirakçıları siyasi, iqtisadi və mədəni məsələlər üzrə komitələr təsis etdilər. Gündəliyə aşağıdakı məsələlər daxil olundu:

1) İqtisadi əməkdaşlıq;
2) Mədəni əməkdaşlıq;
3) İnsan hüquqları və özünütəyinetməyə dair hüquqlar;
4) Asılı xalqların problemi;
5) Beynəlxalq sülh və əməkdaşlıq.
Yekdilliklə qəbul olunan son bəyannamədə konfrans Asiya və Afrika ölkələri arasında hərtərəfli əməkdaşlığın inkişafına və bu məqsədlə bir-birinə köməklik göstərməyə çağırdı. Konfransda qəbul olunan "Ümumdünya sülh və əməkdaşlığa yardım etmək haqqında qətnamə" xüsusi əhəmiyyət kəsb edirdi. Bu qətnamə müstəmləkəçiliyə son qoymaq qətiyyətini ifadə etdi və hərbi blokları pislədi.

Mənbə
-----

* Arxivləşdirilib 2013-04-07 at the Wayback Machine
| İnternet |
| --- |
| Visualization of Internet routing pathsİnternetin bir hissəsindəki rutinq yollarının Opte Layihəsi zamanı vizuallaşdırılması |
| Əsas
* Çıxış
* Aktivizm
* Senzura
* Verilənlər aktivizmi
* Demokratiya
* İnformasiya bərabərsizliyi
* Rəqəmsal hüquqlar
* Azadlıq
* Məlumat azadlığı
* İnternet memləri
* Şəbəkə neytrallığı
* Gizlilik
* İnternetə çıxış hüququ
* Slaktivizm
* Sosiologiya
* İstifadə
* Sayıqlıq
* Virtual cəmiyyət
* Virtual könüllülük
 |
| İdarəçilik
* IGF
* NRO
* IANA
* ICANN
* IETF
* İnternet cəmiyyəti
 |
| İnformasiya infrastrukturu
* Domain Name System
* Hypertext Transfer Protocol
* İnternet mübadilə nöqtəsi
* TCP/IP
	+ İnternet protokolu
	+ TCP protokolu
* İnternet xidmət provayderi
* IP-ünvan
* Internet Message Access Protocol
* SMTP
 |
| Xidmətlər
* Bloqlar
	+ Mikrobloqinq
* Elektron poçt
* Faks
* Faylın birgə istifadəsi
* Faylın transferi
* Oyunlar
* Ani mesajlaşma
* Podkastlar
* Alış-veriş
* Televiziya
* VoIP
* World Wide Web
	+ axtarış
 |
| Tarixi
* İnternetin tarixi
* Ən köhnə domen adları
* Pionerlər
* Protokol Müharibələri
 |
| Təlimatlar
* **List-Class article İndeks**
* **Əsasları**
 |
| П:  **İnternet portalı** |
| * b
* m
* r
 |

| İnternet protokol dəsti |
| --- |
| Tətbiq təbəqəsi |
| * BGP
* DHCP (v6)
* DNS
* FTP
* HTTP (HTTP/3)
* HTTPS
* IMAP
* IRC
* LDAP
* MGCP
* MQTT
* NNTP
* NTP
* OSPF
* POP
* PTP
* ONC/RPC
* RTP
* RTSP
* RIP
* SIP
* SMTP
* SNMP
* SSH
* Telnet
* TLS/SSL
* XMPP
* *daha çox...*
 |
| Nəqliyyat təbəqəsi |
| * TCP
* UDP
* DCCP
* SCTP
* RSVP
* QUIC
* *daha çox...*
 |
| İnternet təbəqəsi |
| * IP
	+ v4
	+ v6
* ICMP (v6)
* ARP
* NDP
* ECN
* IGMP
* IP təhlükəsizliyi
* *daha çox...*
 |
| Kanal təbəqəsi |
| * Tunellər
* PPP
* MAC
* *daha çox...*
 |
| * b
* m
* r
 |

**SMTP** (*ing.* Simple Mail Transfer Protocol; sadə poçt ötürülməsi protokolu) — TCP/IP şəbəkələrində elektron poçtun ötürülməsində tətbiq olunan protokoldur.

SMTP poçtun, istifadəçidən serverlərə və serverlər arasında poçtu qəbul edən tərəfə göndərilməsində istifadə olunur. Poçtu qəbul etmək üçün poçt klienti POP3 və ya IMAP protokolu istifadə etməlidir.Məlumatı ünvana çatdırmaq üçün onu ünvanın yerləşdiyi domenin poçt serverinə göndərmək lazımdır.Bunun üçün adətən DNS sisteminin MX (tələffüz: "em iks". Mail eXchange — poçt mübadiləsi) yazısı istifadə olunur. MX olmadığı təqdirdə elə həmin məqsəd üçün A tipli yazı istifadə oluna bilər.Bəzi müasir SMTP serverləri (məsələn Exim[1]) göndərilən ünvanın domendəki poçta xidmət edən serverini müəyyənləşməsi üçün SRV- yazı (RFC 2782)maraqlandıra bilər. SMTP protokolunun geniş istifadəsi 1980-ci illərə təsadüf edir. SMTP protokolundan əvvəl, məlumatı göndərən tərəfdən məlumatın göndərildiyi ünvanın tam olaraq marşrutu və kordinatlarını və ya məlumatı göndərən və məlumatı alan kompyuterlər arasında bilavasitə ya da daimi əlaqəni tələb edən UUCP protokolu istifadə olunurdu.Sendmail, SMTP ilə işləyən məlumatın göndərilməsi üçün istifadə olunan ilkin agentlərdən biri idi. Hal-hazırda SMTP protokolu elektron poçt üçün standart hesab olunur və onu bütün klient və serverlər istifadə edir.

Həmçinin bax
------------

* Elektron poçt
**Olimpiya hovuzu** — uzunluğu 50 metr, eni 25 metr, 10 zolağdan ibarət olan, və FINA (Beynəlxalq üzgüçülük federasiyası) tərəfindən müəyyən edilən digər qaydalara uyğun olan olimpiya oyunlarının üzgüçülük, suya tullanma, su polosu və digər su idmanı növləri üçün nəzərdə tutulan hovuz növüdür. Bununla yanaşı qısa distansiyalar üçün nəzərdə tutulan 25 metr uzunluğu olan Olimpiya hovuzlarıda nəzərdə tutulur. Yarış zamanı toxunma paneli istifadə edildiyi halda, toxunma panelləri arasında məsəfə müvafiq olataq 50 və yaxud 25 metr olmalıdır. Bu səbəbdən Olimpiya hovuzları adətən qeyd olunan ölçülərdən uzun olurlar.

|  |  |
| --- | --- |
| Uzunluğu | 50 m |
| Eni | 25 m |
| Dərinlik | *FR 2 Üzgüçülük hovuzları:*
minimum 1.35 m, qırağlardan 1 m-dən 6 m-dək from;
minimum of 1.0 m qalan yerlərdə;
*FR 3 Olimpiya və Dünya Çempionatları üçün hovuzlar:*
minimum 2.0 m; tövsiyə olunur 3.0 m  |
| Xəttlərin (cığırların) sayı | 10 |
| Xəttlərin (cığırların) eni | 2.5 m |
| Suyun temperaturu | 25–28 °C (77–82 °F) |
| İşığın intensivliyi | minimum 1500 lux  |
| Həcmi | Nominal dərinlik 2 m olduqda həcm 2 500 000 litr təşkil edir, və yaxud 2500 kub metr təşkil edir. |

Olimpiya hovuzu, Bakı Su idmanı SarayıOlimpiya hovuzu, Bakı Su idmanı sarayı
Olimpiya hovuzu, Bakı Su İdmanı Sarayı
Olimpiya hovuzu, Bakı Su İdmanı SarayıOlimpiya hovuzu, Bakı Su İdmanı Sarayı

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* 
* https://en.wikipedia.org/wiki/Aquatic\_Palace
İeronim Bosxun Hoqqabaz adlı tablosu. Rəsm ərəsində rəssam hoqqabaz tərəfindən göstərilən nömrəyə diqqətlə baxan insanları təsvir etmişdir. Şəklin aşağı tərəfində isə insanların diqqətini cəmləməsindən isitfadə edən şəxsin izləyicilərdən birinin pul qabını oğurladığı görünür.
**Hoqqabazlıq** — göz yanılması və ya əlin cəld hərəkəti əsasında sehrbazlar tərəfindən müxtəlif nömrələrin göstərilməsi sənəti. Hoqqabazlıq ilə cadugərliyi bir birindən fərqləndirmək üçün sehrbazlar tərəfindən xüsusi dekorlar hazırlanır.

Hoqqabazlıq sənəti tarixən mövcud olmuş, lakin əsasən Orta əsrlərdən etibarən inkişaf etməyə başlamışdır. Hoqqabazlıq bir sənət ki, Avropada inkişaf etmişdir. Orta əsrlərdə Avropada yerləşən şəhərlərin şəhər meydanlarında hoqqabazlar tərəfindən insanlara müxtəlif sehr nömrələrinin göstərildiyi məlumdur. Venesiya da hər il təşkil edilən karnavallarda Avropanın müxtəlif bölgələrindən gələn sehrbazlar iştirak edirdi. Hoqqabazlar əsasən əlin cəldiyindən istifadə edərək izləyiciləri aldatmağa çalışırlar. Onlar tərəfindən istifadə edilən əsas alətlər çubuq və papaqdır.

Həmçinin bax
------------

* Janqlyorluq
**Atom gəmisi** - nüvə-güc qurğusu ilə işləyən gəmilərin ümumi adı. Müxtəlif təyinatlı mülki və hərbi Atom gəmiləri (buzqıran gəmi, tanker, sualtı gəmi, aviasiya
gəmisi və s.) olur. Güc qurğuları üzvi yanacaqla işləyən gəmilər ilə müqayisədə atom gəmiləri əlahiddə üzmə və yüksək gediş sürətini uzun müddət saxlama qabiliyyətinə malikdir. İlk dəfə 1950-ci ildə sualtı gəmini nüvə energetika qurğusu ilə təchiz etməklə yüksək taktiki-texniki göstəricilərə (suyun altında 80 km/saat sürətlə hərəkət, 1000 m-ədək dalma dərinliyi, suyun, o cümlədən buzun altında limanlara çıxmadan uzaq ölkələrə üzmə qabiliyyəti) nail olundu. 

Güc qurğusuna istilik neytronları, yaxud cəld neytronlarla işləyən nüvə reaktoru, reaktorda hasil olunan istiliyi mexaniki və ya elektrik enerjisinə çevirən buxar, yaxud qaz turbinli enerji qurğusu daxildir. Avar vintləri turbinlə, yaxud da elektrik mühərriki ilə hərəkətə gətirilir. 

Atom gəmisinin nüvə-energetika qurğusu adi atom-elektrik stansiyası kimi bir, iki və üç konturlu istilik sxemi ilə işləyə bilər. İstilikdaşıyıcı və işlək cism kimi su, su buxarı, qaz, maye metallar və üzvi maddələr tətbiq edilir. 

Nüvə-güc qurğusu ilə buzqıran gəmilər, yük, yük-sərnişin gəmiləri, konteyner daşıyan gəmilər, sualtı gəmilər, yedək və elmi tədqiqat gəmiləri təchiz olunur.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 2-ci cild: Argentina – Babilik (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2010. səh. 251. ISBN 978-9952-441-05-5.
**Amerikan qorxu hekayələri** (*ing.* American Horror Stories) — Rayan Merfi və Bred Felçak tərəfindən FX kanalı üçün yaradılmış ABŞ istehsalı qorxu teleserialı. Serialın hər bir seriyasının məzmunu bir-birindən əlaqəsiz, aktyor heyəti isə fərqlidir. 15 iyul 2021-ci ildə premyerası baş tutan serial, Amerikan qorxu hekayəsi teleserialının spin-off seriyasıdır. Rollarda Mett Bomer, Seliya Finkelşteyn, Naomi Qrossman, Con Kerroll Linç, Çarlz Melton, Billi Lurd, Çad Ceyms Bukenen, Kodi Fern, Dilan Makdermott, Ceymi Bruyer, Denis O'Her, Mett Laski, Qaburi Sidibe, Maks Qrinfild, Ostin Buds, Set Qeybl, Rebekka Dayam, Kameron Kopertuet, Spenser Nevill, Teddi Sirs və başqaları çəkilib.


2021-ci ilin avqust ayında serialın ikinci mövsümünün 21 iyul 2022-ci ildə buraxılacağı məlum oldu.

Məzmun
------

Həftədə bir dəfə göstərilən epizodlar müxtəlif qorxu hekayələrindən bəhs edir.

Bəzi epizodlar *Amerikan qorxu hekayəsi* ilə bağlantılıdır. "Rubber(wo)Man Pt. 1 & 2" (*azərb.* "Rezin Qadın 1 və 2-ci hissə"‎) və "Game Over" (*azərb.* "Oyun Bitdi"‎) *Qatil ev* ilə, "Dollhouse" (*azərb.* "Kukla evi"‎) isə *Şabaş* ilə əlaqəlidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Del Rosario, Alexandra.* "'American Horror Stories' Anthology Series Renewed For Season 2 By FX". Deadline Hollywood. August 13, 2021. October 11, 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: August 13, 2021.
**İuda ordeni** — 1709-cu ildə Rusiya çarı I Pyotrun əmri ilə getman İvan Mazepanın təltif edilməsi üçün tək nümunədə hazırlanmış orden.

Ordenin təsviri
---------------

Orden 5kq çəkiyə malik gümüşdən hazırlanmış dairə formasında idi. Dairənin içərisində ağcaqovaq ağacında edam edilən İuda İskariot, 30 gümüş pul və yazı təsvir olunmuşdur. İuda İskariotun bu ordendə təsvir edilməsi simvolik xarakter daşıyır. Çünki İsa Məsihin 12 həvarisindən biri olan İuda Sonuncu şam yeməyi zamanı onu 30 gümüş pula romalılara satmışdır. Təsvirin aşağısında bu yazı vardır:

> *"Lənətə gəlmiş pulpərəst İuda boğulur".*
> 
> 

I Pyotr vaxtilə təltif etdiyi Andrey Pervozvannı ordeninin əvəzinə ona xainlik edərək İsveç kralı XII Karlın tərəfinə keçmiş Mazepanı bu ordenlə təltif etməyi tapşırmışdır. Lakin I Pyotrun planı baş tutmamışdır.

Nəticədə I Pyotr tərəfindən Bütün Təlxəklər, Sərxoşlar və Dəlisovlar kilsəsi (I Pyotr İçki məclislərində, karnavallarda əylənmək məqsədilə katolik kilsəsinə parodiya olaraq yaratmışdır.) yaradılmış və ordenlə knyaz Yuri Fyodoroviç Şaxovski təltif olunmuşdur. .

Keçidlər
--------

* «Орден Иуды»: Проклята Мазепа 300 лет спустя Arxivləşdirilib 2008-07-03 at the Wayback Machine
* Медаль для «нового Иуды»


1. ↑  Елена Уханова Медаль для «Нового Иуды» «Родина» N11, 2007.
Heraldika
**Heraldika** — ən qədim dövrdən mövcud olmuş gerb, möhür, emblem və nişanları öyrənən elm, gerbşünaslıq.

Tarixi
------

Adətən orta əsr mənbələrinə xas olan və mühüm tarixi  informasiya daşıyıcısı olan heraldika xüsusi təlim tələb edən sahələrdəndir. Tarixdə heraldikanın hərbi fəaliyyət ilə əlaqədar yaranması fikri üstünlük təşkil edir. Lakin Norman işğallarına qədər heraldikanın sistematik formasına rast gəlinmir. Tarixi materialların tədqiqatçısı üçün heraldikaya aid biliklər mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Heraldika təkcə möhür və emblemlərdə deyil, qravür və miniatürlərdədə əks olunur,sənədin həqiqiliyinin, müəllifinin müəyyənləşdirilməsi üçün qiymətli informasiya verir. Müasir dövrdə heç bir rəsmi hakimiyyəti, sosial mənsubiyyəti müəyyən etməyən heraldika orta əsrlərdə həqiqətən də feodal cəmiyyətinin mühüm xüsusiyyətlərini, institutların rəsmi imtiyazlarını əks etdirirdi. Heraldika adətən, müəyyən hərbi şəxslər üçün hazırlanır və onların şəxsi qabiliyyət və bacarıqlarını, imtiyaz, hüquq və vəzifələrini müəyyən edirdi. Müxtəlif ölkələrin hərbi cəmiyyətləri xüsusi nişanların təsvirinə malik idilər və bu, döyüşçülərə və rəhbərlərə onların hansı kontingentə daxil olmaları haqqında məlumat verirdi. Müasir tarixçilər heraldikanın iki tipini müəyyənləşdirirlər: 1) hərbi xüsusiyyəti müəyyənləşdirən nişanələr; 2) nəsli mənsubiyyəti müəyyənləşdirən nişanələr. Orta əsr feodal silki nümayəndələri arasında vətəndaş xidmətində olan, lakin hərbi və digər imtiyazlara malik olmayan şəxslər xüsusi nişanələrə malik idilər. Bu nişanələr onların cəmiyyətdə tutduqları yeri, malik olduqları səlahiyyətləri  təsdiqləyən mənbələr idi. Heraldikanın tədqiqi ilə məşğul olan müasir tədqiqatçıların əsas vəzifəsi heraldik nişanələrin müəyyənləşdirilməsi deyil, mənbə haqqında məlum olmayan, itirilmiş informasiyanın toplanmasıdır. Heraldika ilə məşğul olan tədqiqatçılar sənədlərin operativ tədqiqi və tarixinin müəyyənləşdirilməsi üçün xüsusi süni lüğət yaradıblar. Bu lüğətdə dövrünə görə olduqca böyük əhəmiyyət kəsb edən heraldik nişanələrin (əsasən fransız mənşəli nişanələrin) təsviri verilir. Bu cür nəşrlər tarixi tədqiqatların asanlaşdırılmasına, mənbələrin tarixiliyi və həqiqiliyinin müəyyənləşdirilməsinin sürətləndirilməsinə imkan yaradır.Tarixdə müəyyənləşdirilmiş ən qədim emblem 1193-cü il Robert de Çartresə məxsus heraldikadır. Heraldika tarixi tədqiqatın bir vasitəsi kimi mənbə tədqiqinin yalnız bir üzünü təşkil edir. Orta əsr tarixinin bir mərhələsi olaraq, ailə, təbəqə, silk və siniflər arasında demarŞkasiya rolunu oynayan heraldik nişanələr müharibələrin ehtiyacları üzündən yaradılmasına baxmayaraq, orta əsr ruhunun müəyyənləşdirilməsi üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Tarix** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Shift klavişi**(Shift key,клавиша Shift,üst karakter tuşu)-başqa klavişlərin adi qiymətini dəyişən klaviş; bunun üçün hərf, yaxud rəqəm klavişini basarkən Shift klavişini basıb-saxlamaq gərəkdir. Shift klavişindən həmçinin standart olmayan işarələri almaq, yaxud xüsusi funksiyaları çalışdırmaq üçün istifadə olunur. Məsələn, IBM PC-uyumlu kompüterlərdə Shift + funksional klaviş kombinasiyası təkcə funksional klavişin özünü basdıqda çalışdırılan komandadan başqa komandanı göstərə bilər. İlk PC/XT klaviaturasında Shift klavişi yuxarıya yönəli oxla qeyd olunub. Başqa IBM klaviaturalarına həmin klaviş həm oxla, həm də Shift sözüylə qeyd oluna bilər.Shift düyməsinə aid klaviatura simvolu (ISO / IEC 9995 beynəlxalq standart seriyasında Level 2 Select düyməsi olaraq adlandırılan) ISO / IEC 9995–7-də simvol 1, ISO 7000-də "Avadanlıqlarda istifadə üçün qrafik simvollar" ISO-7000–251 simvolunun yönlü variant kimidir.

Shift düyməsi müasir İngilis dili Windows klaviaturasında ("Ctrl" düyməsi yuxarıda)Shift düyməsi müasir İngilis dili Windows klaviaturasında ("Ctrl" düyməsi yuxarıda)
"Level 2 Select" (yəni "Shift") üçün klaviatura simvolu"Level 2 Select" (yəni "Shift") üçün klaviatura simvolu

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 774 s.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Rəşad Mehdiyev.

**Mehdiyev Rəşad Telman oğlu** (29 dekabr 1975, Bakı – 2017, Kiyev) — azərbaycanlı rejissor.

Həyatı
------

Rəşad Mehdiyev 1975-ci il dekabrın 29-da Bakı şəhərində anadan olub. Orta məktəbi bitirtdikdən sonra Azərbaycan Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinə daxil olub. Burda o, tanınmış televiziya rejissoru Tariyel Vəliyevin kursunda təhsil alıb. Tələbəlik illərindən Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb.

Həqiqi hərbi xidmətdən sonra fəaliyyətini Space TV-də davam etdirib.

Televiziya rejissoru kimi fəaliyyət göstərdiyi illərdə "Dünyanı gözəllik xilas edəcək", "Mugam müsabiqəsi", "Sərhəddə", "Qara qızılla ağ günə…", "Mir Möhsün Ağa" kimi bir çox televiziya verilişlərinin və sənədli filmlərin rejissoru olub.

Rəşad Mehdiyev özünü kino janrında da rejissor kimi sınayıb. O, ssenari müəllifi Qasım Səfəroğu olan tammetrajlı "Bomba" kinokomediyasının quruluşçu rejissorudur.

Rəşad Mehdiyevin yaradıcılığı televiziya və kino ilə məhdudlaşmır. O, İlqar Muradov, Zöhrə Abdullayeva, Teyyub Aslanov, Zaur Əmiraslanov, Nazim Pişyari, Namiq Qaraçuxurlu və digər populyar müğənnilərin mahnılarına çəkilən kliplərə rejissorluq edib.

Rəşad Mehdiyev 2017-ci il avqustun 17-də işemiya xəstəliyindən dünyasını dəyişib.

* Jurnalist Telman Mehdixanlının oğludur.
* Jurnalist Mehman Mehdiyevin qardaşıdır.

Filmoqrafiya
------------

* Bomba (film, 2005) (quruluşçu rejissor)

Xarici keçidlər
---------------

* Teyyub Aslanov. Heydər Əilyevin əziz xatirəsinə (rejissor Rəşad Mehdiyev)
* İlqar Muradov. Bu dünyanı nağıl bilək (rejissor Rəşad Mehdiyev)
* Namiq Qaraçuxurlu. Bu məhəbbət (rejissor Rəşad Mehdiyev)
* Zaur Əmiraslanov. Bakı (rejissor Rəşad Mehdiyev)
* Nazim Pişyari. Yuxu (rejissor Rəşad Mehdiyev)
**Linda Karrol Hamilton** — ABŞ-lı aktrisa.

Həyatı
------

Linda Karrol Hamilton 26 sentyabr 1956-cı ildə ABŞ-nin Merilend ştatının Selisburi şəhərində əkiz bacısı Lesli ilə birgə anadan olmuşdur. Əkiz bacısından başqa Lindanın Laura adlı bacısı və Con adlı qardaşı da var. Peşəcə həkim olan atası 1961-ci ildə avtomobil qəzası nəticəsində dünyasını dəyişib.

Məktəbdə təhsil aldığı dövrdən o aktyorluq peşəsi ilə maraqlanmış və bir çox teatr səhnələrində çıxış etmişdir. Məktəbi bitirdikdən sonra isə o Çestertaun şəhərində yerləşən Vaşinqton Kollecində aktyorluq peşəsi üzrə təhsil almışdır. Sonra o Nyu-York şəhərinə köçür və burada məşhur Li Strasberq Teatr İnstitutunda aktyorluq metodları üzrə biliklərə yiyələnir.

Karyerası
---------

Nyu-Yorkda bir çox səhnə rollarından sonra, Hamilton gündüzlər efirə çıxan "Sabah üçün axtarış" televiziya dramında balaca bir rol alır. Bir müddət sonra karyerasını davam etdirmək üçün Hamilton Los-Ancelesə köçmək qərarına gəlir. İlk böyük rollarını isə o, "Rape and Marriage: The Rideout Case" və 1982-ci ildə lentə alınan "Country Gold" filmlərində alır. Bundan başqa o azbüdcəli "T.A.G.: The Assassination Game" filmində də rol alır. Eyni ildə o öz biznes menecerinin ondan 100000 dollar mənimsədiyini öyrənir. Şəxsi və peşəkar həyatda problemlər onu kokainə aludə edir.

Gözlənilməz uğur ona 1984-cü ildə rejissorluğu Ceyms Kemeron tərəfindən həyata keçirilən və Arnold Şvartseneggerin baş rolda aldığı "Terminator" elmi-fantastik filmində rol almaqla gəlir. 
Film Lindanı geniş tamaşaçı auditoriyasına təqdim edir. Sara Konnor rolu ona "Qara ayın qalxması" və "Kinq Konq sağdır" kimi filmlərdə də rol almağa imkan yaradır.

Hamiltonun digər böyük rolu isə "Gözəlçə və Div" televiziya serialında ifa etdiyi Katerina Çandler roludur. Müəyyən bir dövr üçün səhnədən kənarda qalan Linda Hamilton, 1991-cı ildə "Terminator 2: Axirət günü" filmində Sara Konnor roluna yenidən dəvət alır. Filmdə canladırılacaq Sara Konnor roluna tam uyğunlaşmaq üçün o müəyyən fiziki və hərbi hazırlıqdan da keçir. Film ona böyük populyarlıq gətirir. "Terminator 2:Axirət günü" filmindən sonra o, 1994-cü ildə çəkilmiş "Sakit vuruşma", 1995-ci çəkilmiş "Ayrı həyatlar" və 1997-ci ildə çəkilmiş "Qaranlıq sui-qəsd" və "Dante zirvəsi" filmlərində rol alır. O həmçinin 1998-ci ildə "Xəttdə" və 1999-cu ildə "Cəsarətin rəngi" filmlərində və 2002-ci ildə "Sakit gecə" televiziya filmində də rol alır.

Şəxsi həyatı
------------

1982-ci ilin dekabrında Linda Hamilton Bryus Abbot ilə ailə həyatı qurur. 1989-cu ildə onun oğlu Dalton Abbot dünyaya gəlir. Qısa müddət sonra isə o Bryus Abbot ilə boşanır. Oğlu dünyaya gəldikdən sonra o, Hollivuddan uzaq olmaq üçün Havay adalarında ev alaraq ora köçür. Terminator 2:Axirət Günü filmindən sonra Linda rejissor Ceyms Kameron ilə yaxınlıq edir və 1993-cü ildə onun Ceyms Kamerondan qızı Cozefina Arçer dünyaya gəlir. Uzun müddət ərzində qeyri-rəsmi əlaqədə olan cütlük 1997-ci ildə nikah bağlayırlar. 1998-ci ildə isə boşanırlar.

Mənbə
-----
Həyatı
------

Şərifov Rəşadət Rəşid oğlu 1989-cu il noyabr ayının 10-da Azərbaycan Respublikasının Zərdab rayonun Əlvənd Kəndində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Orta məktəbə də doğulduğu kənddə getmiş və 2007-ci ildə oranı bitirərək Bakı Dövlət Universitetinin Fizika Fakultəsinin Fizika və Astronomiya ixtisasına qəbul olmuş, 2011-ci ildə "Günəş spektrində Franhaufer xətlərinin qravitasiya sürüşməsi" adlı buraxlış işini müdafiə edərək bakalavr təhsilini başa vurmuş, Fizika və Astronomiya ixtisası üzrə bakalavr dərəcəsi almışdır. Elə həmin il Bakı Dövlət Universitetinin Fizika Fakültəsinin Bərk Cisimlər Fizikası Kafedrasının Bərk Cisimlər Fizikası ixtisasına magistrant kimi qəbul olmuşdur. Magistraturaya qəbul olduqdan sonra Daxili Qoşunların Naxçıvan Muxtar Respublikasının Naxçıvan şəhərində yerləşən N saylı hərbi hissəsində 1 il müddətinə hərbi xidmət keçmişdir. 2012-ci ildə hərbi xidməti başa vurduqdan sonra magistratura pilləsində təhsilini davam etdirmiş və 2014-cü ildə "Spin-orbital qarşılıqlı təsirli nanoölçülü GaN kvant təbəqəsində işığın ikifotonlu udulması" adlı disertasiyasını müdafiə edərək Magistr dərəcəsi almışdır.

Tədqiqat sahəsi
---------------

Şərifov R. R. Təhsil Nazirliyinin 22.08.2014-cü il tarixli əmri ilə Bərk Cisimlər Fizikası ixtisasından Fəlsəfə Doktoru proqramı üzrə Doktorantura pilləsinə qəbul edilmişdir. Hal hazırda Nano ölçülü sistemlərin optik xassələrinin öyrənilməsi istiqamətində elmi araşdırmalarını davam etdirir.

Digər fəaliyyətləri
-------------------

Artıq illərdir ki, elmi fəaliyyətlə yanaşı pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olan Rəşadət Şərifov Fizika, Riyaziyyat, Məntiq, İnformatika, GMAT dərsləri tədris edir. Yüzlərlə tələbənin universitetlərdə təhsilini davam etdirməsində əməyi olmuşdur. İdeya müəllifi olduğu magistrol.com online təhsil sistemindən istifadə edənlərin sayı isə minlərlədir. Bu online təhsil sistemində bütün istifadəçilərə açıq yüzlərlə faydalı məlumatlar yerləşdirilmişdir.

İştirak etdiyi yerli və beynəlxalq elmi konfranslar
---------------------------------------------------

1. Ümummilli lider H.Əliyevin 90 illikyubileyinə həsr olunmuş "Fizika və Astronomiya problemləri" mövzusunda VIII Respublika Elmi Konfransı (17 may , 2013)

2. Akademik B.M. Əsgərovun 80 illik yubileyinə həsr olunmuş "Fizikanın aktual problemləri" mövzusunda Beynəlxalq Elmi Konfransı (6 dekabr,2013)

3. Gənc Tədqiqatçıların II Beynəlxalq Elmi Konfransı (19 aprel, 2014) 4.Ümummilli lider H.Əliyevin 91 illikyubileyinə həsr olunmuş "Fizika və Astronomiya problemləri" mövzusunda Respublika Elmi Konfransı (22 may, 2014)

Çap olunmuş elmi əsərləri
-------------------------

2. Şərifov.R.R. "İnvers zonalı yarımkeçirici əsaslı silindirik kvant məftilində ikifotonlu udulma."

3. Şərifov.R.R. "Aşağı ölçülü yarımkeçirici sistemlərdə işığın udulması." Şərifov.R.R."Yarımkeçirici əsaslı silindrik kvant nöqtəsində işığın ikifotonlu udulması."
**Naxçıvan Dövlət Müəllimlər İnstitutu** — Cəlil Məmmədquluzadə adına ali-orta təhsil müəssisəsi.

Tarixi
------

1922-ci ilin sonlarında Naxçıvan müəllimlər seminariyası açılmışdır. 1923-1924-cü illərdə seminariya pedaqoji texnikuma çevrildi. 1927-1930-cu illərdə texnikumu müvafiq olaraq 18, 24, 55 və 52 (cəmi 149) nəfər gənc bitirmişdir. Naxçıvan MSSR Xalq Komissarları Sovetinin 1939-cu il 14 avqust tarixli qərarı ilə texnikum əsasında 5 və 7-ci siniflər üçün müəllimlər hazırlayan Cəlil Məmmədquluzadə adına ikiillik Naxçıvan Dövlət Müəllimlər İnstitutu yaradıldı. Onun açılması muxtar respublikanın pedaqoji kadr potensialının yaranmasında mühüm rol oynadı. İlk fəaliyyəti Böyük Vətən müharibəsi dövrünə təsadüf etsə də, çətinliklərə baxmayaraq, institut işini dayandırmadı. İnstitut 1954-cü ildən fəaliyyətini dayandırmışdır.

Fakultələr
----------

Böyük Vətən müharibəsi illərində institutun 4 fakultəsi olub. Bu fakultələri 166 nəfər bitirmişdir.

* Dil-ədəbiyyat
* Fizika-riyaziyyat
* Tarix
* Təbiət-coğrafiya

### Kafedralar

* Dil-ədəbiyyat
* Pedaqogika
* Fizika-riyaziyyat
* Təbiət-coğrafiya və s.

Eyni zamanda institutda 5 kabinet, 5 dərnək, həmçinin qiyabi bölmə fəaliyyət göstərmişdir. 1943-1947-ci illərdə və daha sonraki yüzlərlə adam qiyabi təsilə cəlb olunmuşdur. Müxtəlif illərdə Naxçıvan Dövlət Müəllimlər İnstitutunun əyani və qiyabi şöbələrini 1159 məzun bitirmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Naxçıvan Dövlət Universiteti

Mənbə
-----

Naxçıvan Ensiklopediyası. 1. Azərbaycan Milli Elmər Akademiyası. 2002. səh. 348. ISBN 5-8066-1468-9.
**Visente Orteqa Vila** (*isp.* Vicente Ortega Vila; 11 sentyabr 1950 – 2006) — İspaniya həndbolçusu və futbolçusu. O, 1972 Yay Olimpiya Oyunlarının iştirak etmişdir.

Həyatı
------

Visente Orteqa 11 sentyabr 1950-ci ildə İspaniyanın Solyana şəhərində anadan olmuşdur.

Valensiyadakı Dominikan Atalar Kollecində oxuyarkən həndbol oynamağa başlamışdır. 1966/67 mövsümündə gənclər arasında İspaniya çempionu olmuşdur.

O, qısa fasilələr ilə Valensiyanın "Markol" klubunda çıxış etmişdir. Fasilələr müddətində "Qandiya" futbol klubunda oynamışdır. 1970/71 mövsümündə İspaniya kubokunu qazanmışdır. Sonra bir neçə mövsüm "Atletiko Madrid" HK-də çıxış etmiş, sonra "Markol"a qayıtmış və burada həndbol karyerasını bitirmişdir.

O, karyerası ərzində İspaniyanın gənclər yığmasında 5, ölkənin kişilərdən ibarət millisində 20 oyun keçirmişdir.

2006-cı ildə vəfat etmişdir.

İrsi
----

Solyana şəhərində yerləşən idman kompleksi Visente Orteqa Vilanın adını daşıyır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Sports-Reference.com (ing.).
2. 1 2  .
3. 1 2 3 4 5  "Tono Andreu, Vicente Ortega y Juan Bautista Planelles". El Eco De Las Voces. 2016-10-05. 2023-06-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-13.
4. ↑  "Olympedia – Vicente Ortega". www.olympedia.org. 2023-06-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-13.