recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Yaquar komandasının loqosu
**Yaquar Jaguar Racing**, 2000–2004-cü illərdə FIA Formula 1 Dünya Çempionatında iştirak edən Formula 1 komandası idi.

Tarixi
------

1999-cu ilin iyun ayında Ford-dan Jackie Stewart-ın Stewart Qran-priFormula One komandası tərəfindən satın alındı. Ford, Jaguar Racing şirkətinin adını, Jaguar premium avtomobil şirkətini tanıtmaq üçün qlobal marketinq əməliyyatlarının bir hissəsi olaraq dəyişdirdi. Bu markadan istifadə etməyə baxmayaraq, onlar Cosworth mühərrikli avtomobillərdən istifadə etməyə davam etdilər, heç bir Jaguar mühəndisliyi istifadə olunmadı. 2000-ci ildə komandanı Fordun Premyer Automotive Group başçısı olan Wolfgang Reitzle idarə etdi.

Komandanın 1999-cu il Dünya Kubokunun ikinci üzvü Eddie Irwinni keçmiş pilot Stuart Johnny Herbert ilə əməkdaşlıq etdi, lakin bu mövsüm Stewart 1999-cu ildə əldə edə biləcəyi nəticələrə uyğun gəlmirdi. Nəticələr 2001-ci ildə də yaxşı olmadı. Hətta ilin ortalarında FIA F1 in 3 qat dünya çempionu Niki Lauda nın təyin olunmasına baxmayaraq, komandaya mənəvi kömək olmadı və komanda yenidən geri düşdü. 2003-cü ildə komanda John Hogan tərəfindən idarə edildi. Yaxşı rəhbərlik və resursların daha səmərəli istifadəsi komandanın inkişafına səbəb oldu.

2004-cü ildə nəticələrin sabitləşməsinə baxmayaraq, komanda ardıcıl əsaslarla ballar qazanılmırdı. Əvvəlki iki ildə ardıcıl stabil nəticələr əldə edilməsinə baxmayaraq, 2004-cü ilin sonuna yaxın Ford əməliyyatını satmağı seçdi. 2004-cü ilin noyabr ayının ortalarında enerji içki şirkəti Red Bull Jaguar Formula 1 komandasını Fordʼdan aldı.

Xarici keçidlər
---------------

1. Jaguar Racing Official UK website (Formula E)
Barselona şəhərində, müqəddəs Yakov meydanında sardana rəqsini oynayanlar.
**Sardana** və yaxud **sardans** (kat.sardanes)-kataloniyalıların milli rəqsi olub. Rəqs yallı xarakteri daşıyır. Rəqs edənlər cərgəyə düzülüb əl-ələ tutaraq musiqi sədaları altında müəyyən rəqs hərəkətləri ifa edirlər.
Sardananın harda və nə zaman yaranması tarixi dəqiq məlum deyil.

Məlumdur ki, bu rəqs XVII –ci əsrdən məşhurdur. Sardana kataloniyalıların milli ruhunu əks etdirir. Bu rəqs həm də "etiraz rəqsi" adlanır. Cünki bu rəqsi peşəkar rəqqaslar səhnədə, sadə insanlar isə meydanda ifa edir. Frankonun diktaturası zamanı sardana rəqsi rəsmi olaraq qadağan edilmişdi.

Müasir zamanda bu rəqsin iki növü yayılmışdır. Tarixi-original qısa sardana (sardana curta) və daha populyar olan müasir dəbli – uzun sardana (sardana llarga).

Sardananı tez-tez milli kobla orkestrlərinin müşayəti altında meydanlarda rəqs edirlər. İspaniya və Fransa Kataloniyalarında həvəskarlardan ibarət olan bu milli orkestrlərin sayı 130-a çatır. Kataloniyanın ərazisindən kənarda yalnız birkobla orkestri tanınır (Cobla La Principal d Amstredam).

Rəqs edənlər adətən şəxsi əşyalarıni oqurlamasınlar deyə rəqsdən əvvəl rəqs dairəsinin ortasına yığırlar ki, rəqs zamanı əşyalarına nəzarət edə bilsinlər.
**İbrahim Yınal** (?-23 iyul , 1059)— Səlcuqlular sülaləsindən Türk bəyi.

Həyatı
------

Atası Yusif Yınal, Səlcuq bəyin dörd oğlundan biriydi. Səlcuq bəyin böyük oğlu Mikayıl bəy ölüncə, Orta Asiyada yaygın olan levirat adəti uyarınca dul arvadı, qardaşı Yusif bəylə evləndirildi və bu evlilikdən İbrahim Yınal dünyaya gəldi. Dolayısıyla İbrahim Yınal, Toğrul bəy və Çağrı bəyin anabir qardaşı, ata tərəfdən əmisioğludur.

Dandanakan savaşından sonra İbrahim Yınal ölkənin qərb ucuna göndərildi. Əmisi oğlu Həsən bəyin gürcülər tərəfindən pusquya düşürülüb öldürülməsi görə, diğər əmisi oğlu Qutalmış bəylə bərabər Bizans torpaqlarına girdi. Gürcü tavadı (knyazı) Liparitin başçılıq etdiyi Bizans-Gürcü ordusunu Pasinlərdə məğlubiyyətə uğratdı (1048). Çox sayda əsir və qənimət ələ keçirdi. (Ərəb tarixçi İbn əl-Əsir, əsir sayını artıraraq 100.000 olaraq göstərir.)

Qərb sınırındaki axınları idarə edən İbrahim Yınal, atəş xəttində olub əsgəri yükü daşıdığını düşünərək iqtidar mərkəzini dinləməməyə başladı. 1058-ci ildə yönünü qərbə çevirib Toğrul bəyin üzərine yürüdü. Diğər Səlcuqlu bəylərindən gözlədiyi dəstəyi görməyən İbrahim bəy məğlubiyyətə uğradı. Qardaşi/əmisi oğlu Toğrul bəy tərəfindən yay kirişiylə boğularaq öldürüldü.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Yınal
* Səlcuqlular
* Toğrul bəy

Xarici keçidlər
---------------
**Robinia viscosa** (*lat.* Robinia viscosa) — bitkilər aləminin paxlaçiçəklilər dəstəsinin paxlakimilər fəsiləsinin yalançı akasiya cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Şimаli Аmеrikа, Şimаli Kаrоlinаdаn Аlаbаmаyа qədər оlаn ərаzilərdə və Аllеqаn dаğlаrındа bitir.

Botaniki təsviri:
-----------------

Hündürlüyü 6-10 m-ə qədər, cаvаn budаqlаrı, yаrpаqlаrı, mеyvələri, pаxlаsı yаpışqаnlı, vəzili tükcüklərlə örtülü, еnli çətirli аğаcdır. Yаrpаqlаrı təklələkvаri оlub, 20 sm-ə qədər uzunluqdа, 11-25 ədəd uzunsov-yumru və yа yumurtаvаri yаrpаqcıqlаrdаn ibаrətdir. Yаrpаqcığın uzunluğu 2-5 sm, еni 1-2 sm-dir. Yаrpаqаltlıqlаrı qısа, uzunluğu 4-5 mm оlаn bizvаrı tikаnlаrа çеvrilmiş, bəzən yаrpаqаltlığı yоxdur. Çiçəkləri çəhrаyı, iri, dikdurаn sаlxımlаrdа tоplаnmışdır. Mаy-iyun аylаrındа çiçəkləyir. Pаxlаsı yаpışqаn ifrаz еdən tükcüklərlə örtülüdür. Tоxumlаrı uzunsov, hаmаr və pаlıdı rəngdədir. Mеyvələri аvqustdа yеtişir.

Еkоlоgiyаsı
-----------

Tоrpаğа аz tələbkаr, istisеvən bitkidir.

Аzərbаycаndа yаyılmаsı
----------------------

Аbşеrоndа, Mərdəkаndа, Gəncədə pаrk və bаğlаrdа təsаdüf еdilir.

İstifаdəsi
----------

Dеkоrаtiv bitki оlduğundаn yаşıllаşdırmаdа tək və qrup əkinlərində istifаdə оlunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q159627
* Wikispecies: Robinia viscosa
* BioLib: 39904
* EoL: 704090
* EPPO: ROBVI
* EUNIS: 169983
* GBIF: 5352245
* GRIN: 100548
* iNaturalist: 167943
* IPNI: 517799-1
* IRMNG: 10857911
* ITIS: 26198
* MichiganFlora: 1344
* NCBI: 168547
* PFI: 8596
* Plant List: ild-8997
* PLANTS: ROVI
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:517799-1
* Tropicos: 13032792
* VASCAN: 5898
* WFO: wfo-0000213932

 |
**Moxo** (Moxoroviçiç) səthi — materiklərdə və okeanlarda Yer qabığı ilə mantiya arasında yerləşən xüsusi qatdır. Bu səthdə seysmik dalğalarrın sürəti sıçrayışla 6,4-dən 8 km/san-dək artır.

1.Materik yer qabığı.2.Okean yer qabığı.3.Yuxarı mantiya.(Astenosfer) .4.Aşağı mantiya.5.Xarici nüvə.6.Daxili nüvə. A. Moxo səthi. B.Quttenber səthi. C.Lemann-Bullen səthi

Kəşf olunma tarixi
------------------

1909-cu ildə Balkan yarımadasında Zaqreb şəhəri yaxınlığında güclü zəlzələ baş verdi.Xorvat geofiziki Andriya Moxoroviçiç bu hadisə baş verən anda yazılmış seysmoqramı öyrənərkən təyin edir ki, təqribən 30 km dərinlikdə seysmik dalğaların sürəti əhəmiyyətli dərəcədə artır. Sonra başqa seysmoloqlar da təsdiq etdilər ki, buna bənzər hadisələr hər yerdə 30 km-ə yaxın dərinliklərdə baş verir.

Dərinliyi
---------

Moxo səthinin dərinliyi Yer kürəsində fərqli fərqli ölçüyə malikdir.Okeanlarda onun dərinliyi daha az,materiklərdə isə daha dərindir. Orta hesabla litosferin səthindən 5 km-dən 75 km-ə qədər dərinlikdə yerləşir.

Adlandırılması
--------------

Bu səthi ifadə etmək üçün xüsusi termin-Moxoroviçiç səthi(bəzən bunu sərhəd və ya sədd adlandırırlar)termini qəbul edildi.Slavyan soyadı çətin tələffüz edildiyindən bəzi alimlər onu əksər hallarda Moxo səthi və hətta M səthi kimi işlədirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Л.П.Шубajeв. Yмуми Jершyнаслыг.Бакы.1986.с.37
2. ↑  Coğrafiya ensklopediyası. I kitab. Bakı 2012.səh.82
3. ↑  Uşaqlar üçün ensiklopediya. Gelogiya. Bakı,"Şərq-Qərb",2008, s.15.

Həmçinin bax
------------

* Litosfer
* Yer nüvəsi

Xarici keçidlər
---------------

* **kayzen.az** saytı
* **strategiya.az** saytı

| ⛭Yer |
| --- |
| Yerin xarici qabığı | 
Atmosfer •
Biosfer •
Noosfer •
Hidrosfer
 |  |
| Yerin daxili qatı | 
**1) Yer qabığı** (*Materik yer qabığı* •
*Okean yer qabığı*)**:** 
Çökmə qat •
Qranit qat •
*Konrada sərhədi* •
Bazalt qat •
Litosfer (*Litosfer piltələri*) •
*Moxoroviçiç sərhədi* 
**2) Mantiya:** 
Yuxarı mantiya (Astenosfer) •
*Seysimik bölmə 660 km* •
Aşağı mantiya •
*Nüvənin sərhədi - mantiya* 
**3) Nüvə:** 
Xarici nüvə •
Daxili nüvə
 |
Motsarteumun Böyük Konsert Zalı
**Motsarteum** (*alm.* Mozarteum‎) — Zalsburqda yerləşən konservatoriya (Avstriya). Volfqanq Amadey Motsartın adını daşıyır. Konsert kompleksi və eyni adlı orkestr indi müstəqildir, baxmayaraq ki, birinci əsrdə orkestr və konservatoriya vahid bir bütöv formalaşdırdı və eyni rəhbərlik tərəfindən idarə edilirdi.

Əvvəlcə 1841-ci ildə Konstansiyanın iştirakı ilə "Kafedral Musiqi Cəmiyyəti və Mozarteum" adı ilə quruldu (*alm.* Dommusikverein und Mozarteum‎); yeni qurumun vəzifələrinə həm musiqiçilərin təhsili (həm də kilsə musiqisinə xüsusi diqqət) və Motsartın yaradıcı irsinin toplanması və öyrənilməsi daxildir. 1881-ci ildə Motsarteum Beynəlxalq Motsarteum Fondu ilə birləşdi (*alm.* Internationale Mozarteumstiftung‎). 1914-cü ildə konservatoriya statusu aldı. Sonradan Motsarteumun rəsmi adı bir neçə dəfə dəyişdirildi; 1998-ci ildən bu yana Zalsburq Motsarteum Universiteti (*alm.* Universität Mozarteum Salzburg‎) adlandırılmışdır.

Rektorlar
---------

* Aloiz Tauks (1841–1861)
* Qans Şleqer (1861–1868)
* Otto Bax (1868–1879)
* Yozef Fridrix Qummel (1880–1908)
* Yozef Rayter (1908–1911)
* Paul Qrener (1911–1913)
* Frants Ledvinka (1913–1917)
* Bernxard Paumqartner (1917–1938)
* Klemens Kraus (1939–1944)
* Bernxard Paumqartner (1946–1959)
* Eberxard Proysner (1959–1964)
* Xaynts Şolts (1964)
* Robert Vaqner (1965–1971)
* Paul fon Şilxavski (1971–1979)
* Frants Rixer Xerf (1979–1983)
* Qyunter Bauer (1983–1991)
* Volfqanq Roşer (1991–1995)
* Klaus Aqer (1995–2000)
* Roland Xaas (2000–2005)
* Qotfrid Xoltser-Qraf (2006)
* Raynxart fon Quttsayt (2006–2014)

Tanınmış müəllimlər
-------------------

* Barbara Bonney
* Vittorio Qiyelmi
* İrena Qrafenauer
* Mariya Qrjimali
* Frits Yode
* Aleksey Lyubimov
* İqor Ozim
* Qoffredo Petrssi
* Vaşa Prjiqoda
* Ermanno Volf-Ferrari
* Adriana Xolski
* Qenrix Şiff

Tanınmış məzunlar
-----------------

* Rudolf Anqermyuller
* Tomas Bernxard
* Otmar Zuytner
* Qerbert fon Karayan
* Vlfqanq Marşner
* Leopold Xaqer
* Tomas Tsetmayr
* Benyamin Şmid
* Nikola Sqro

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayı  (ing.) (alm.)
**Mozzarella** (it. Mozzarella) — İtaliya mənşəli pendir növü. Pendir ağ rəngdə olub, iri alma boyda kürələr şəklində hazırlanır. Çox zaman müxtəlif salatların və pitsaların hazırlanmasında istifadə olunur. Mozzare sözü italyanca "kəsmək" mənasını verir.

Pendir haqqında
---------------

Mozzarella pendiri təzə olduğu müddətcə əsasən ağ rəngdə olur. Hazırlanması zamanı istifadə olunan süddən və hazırlanma müddətindən aslı olaraq sarala bilər. Mozzarella pendiri yağlı olduğu üçün yumuşaq bir formaya malikdir. Bu səbəbdən hazırlandığı gün istifadə olunması məsləhət görülür. Günümüz texnologiası ilə vakumlu paketlərdən istifadə olunaraq müddətini bir qədər uzatmaq mümkündür. Az yağlı Mozzarella pendiri 1 aya qədər xarab olmadan qala bilir. Müxtəlif növ qatqılarla bu müddət bir qədər də uzadıla bilər. Mozzarella pendiri pitsa, lazanya kimi qidalarda əsas ingridient kimi istifadə olunur. Dilimlənmiş halda pomidor və reyhan ilə birlikdə yeyilə bilər.

Həmçinin bax
------------

* Maskarpone
* Parmesan pendiri


Vikianbarda ***Motsarella*** ilə əlaqəli mediafayllar var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Mozzarella Cheese[*ölü keçid*]
2. ↑  "There's nothing like a meal made from scratch". 2022-08-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-30.
3. ↑  "The Original Encyclopizza". 2022-07-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-30.
4. ↑  "Shredded Low Moisture Mozzarella". 2019-05-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-30.
**Maddə və sahə zərrəcikləri** aşağıdakılardır:

*Maddə və sahə zərrəcikləri* - maddəni təşkil edən əsas zərrəciklər elektronlar, protonlar və neytronlardır.

*Elektron* - təbiətdə ən kiçik sükunət kütləsinə (9,1·10-31kq) və mənfi elektrik yükünə malik zərrəcikdir. Elektronu 1897-ci ildə ingilis alimi C.Tomson kəşf etmişdir.

*Proton*  - müsbət yüklü zərrəcik olub (onun yükü mütləq qiymətcə elektron yükünə bərabərdir və 1,6·10-19Kl-dur) atom nüvəsini təşkil edən zərrəciklərdən biridir. Protonun sükunət kütləsi elektronun kütləsindən ≈1836 dəfə böyük olub 1,673·10-27kq-dır və 1919-cu ildə ingilis alimi E.Rezerford kəşf etmişdir.

*Neytron* - elektrik cəhətdən neytral zərrəcik olub, kütləsi elektronun sükunət kütləsindən ≈1839 dəfə böyükdür(1,675·10-27kq)və nüvəni təşkil edən zərrəciklərdən biridir.

*Atom nüvəsi* - güclü qarşılıqlı təsir hesabına protonlarla neytronlar arasında yaranan və atomun kütləsini əsasən özündə saxlayan əlaqəli sistemdir.

*Atom* - müsbət yüklü nüvədən və onun ətrafında hərəkət edən mənfi yüklü elektronlardan ibarət mürəkkəb əlaqəli sistemdir.

*İon* - elektron itirmiş(və ya əlavə olaraq qazanmış)atomdur.

*Molekul* - maddənin kimyəvi xassələrini özündə saxlayan ən kiçik hissəcik olub, iki və daha çox atomdan ibarət mürəkkəb əlaqəli sistemdir. Molekul termini latınca moles-kütlə və kula-kiçik söz birləşmələrindən yaranaraq kiçik kütlə mənasını daşıyır. Bu sözü elmə ilk dəfə fransız alimi P.Qassendi gətirmişdir. Məsələn, hidrogen molekulu (H2) iki hidrogen atomundan,su molekulu, (H2O)iki hidrogen və bir oksigen atomundan təşkil olunmuşdur.

*Sahə zərrəcikləri* - qravitonlar,fotonlar və qlüonlardır. Bu zərrəciklərin sükunət kütləsi və elektrik yükləri yoxdur. 

*Qraviton* - qravitasiya sahəsinin qarşılıqlı təsirini daşıyan zərrəcik olub kütləyə malik olan bütün cisimlər arasında qarşılıqlı cəzb etməni təmin edir.

*Foton* - elektromaqnit sahəsinin zərrəciyi olub elektromaqnit qarşılıqlı təsirini ötürülməsini təmin edir. Fotonun mövcudluğunu ilk dəfə 1900-cü ildə alman alimi M.Plank nəzəri yolla əsaslanmışdır. Plank bu hissəcikləri kvantlar, Albert Eynşteyn isə fotonlar adlandırmışdır.

*Qlüon* - nüvə sahəsinin zərrəciyi olub nüvəni təşkil edən kvaklar arasında qarşılıqlı təsiri daşıyır. İngiliscə qlu - yapışqan deməkdir.

Həmçinin bax
------------

* Atom

Mənbə
-----

* M.Murquzov və b. Fizika. VII sinif Fizika. Bakı, 2004, səh. 55.
**Maddə miqdarı** — Maddədə olan eyni tipli struktur vahidlərin miqdarını müəyyən edən fiziki kəmiyyətdir. Struktur vahidi dedikdə maddənin təşkil olunduğu istənilən zərrəciklər (atomlar, molekullar, ionlar, elektronlar və başqa hissəciklər) başa düşülür. Maddə miqdarı, adətən, 
{\displaystyle n} (en) latın və ya {\displaystyle \nu } (nü) yunan hərfləri ilə ifadə olunur. Lakin, məktəb kursunda {\displaystyle \nu } yunan hərfindən istifadə geniş yayılmışdır. Həm Beynəlxalq vahidlər sistemində (BS), həm də SQS sistemində maddə miqdarının ölçü vahidi mol qəbul edilmişdir {\displaystyle ([\nu ]=\mathrm {mol} )}.

Maddə miqdarı fiziki kəmiyyət olaraq molekulların {\displaystyle N} sayının {\displaystyle N\_{A}} Avoqadro sabitinə nisbətinə bərabərdir:

{\displaystyle \nu ={\frac {N}{N\_{A}}}}
Başqa sözlə, maddə miqdarı struktur vahidlərinin nisbi sayını təyin edir. {\displaystyle \nu } maddə miqdarını maddənin {\displaystyle m\ \left(m=m\_{0}N\right)} kütləsinin {\displaystyle M\ \left(M=m\_{0}N\_{A}\right)} molyar kütləsinə nisbəti kimi də tapmaq olar:

{\displaystyle \nu ={\frac {m}{M}}}
Burada {\displaystyle m\_{0}} kəmiyyəti molekulun kütləsidir.

İstinadlar
----------
**Ledebur zanbağı** (*lat.* Lilium ledebourii) — zanbaqkimilər fəsiləsinə aid bitki növü. IUCN  Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilmək təhlükəsində olanlar" kateqoriyasına aiddir - EN A2c; D. Azərbaycanın nadir növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik  ot bitkisidir. Soğanaq oval və ya oval-yumurtavari, tünd-sarı, pulcuqludur. Gövdə hamar, 80-100 sm hündürlükdə, yarpaqlar xətvari və ya dar-xətvari, 10-12 sm uzunluğunda, enində, 3 ədəd qövsvari damarlıdır. Çiçəklərin çox hissəsi 1, bəzən 2-3 ağımtıl və ya sarımtıl, tünd-qırmızı nöqtəlidir. Yarpaqları neştərşəkilli və ya dar-neştərşəkilli, aşağı tərəfdən sıxılmış, orta hissəsi xaricdən burulmuşdur. Tozcuğu ağarmış sarı, qutucuq tırs-yumurtavari, altı qabarıq qanadlıdır.

Bioloji, еkoloji və fitosеnoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə iyun, mеyvə əmələgətirmə iyul ayına təsadüf edir. Soğanaqla və toxum vasitəsilə çoxalır. Orta dağ qurşağında, meşələrdə və kolluqlarda yayılmışdır. Mezoksеrofitdir. Geofit bəzək bitkisidir.

Yayılması
---------

Lənkəranın dağlıq hissəsi.

Sayı və tеndеnsiyası
--------------------

İtmə təhlükəsi altında olan  yeganə lokaliteti mövcüddur, populyasiyanın sayı sürətlə azalır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Əhali tərəfindən yığılması və iqlimin dəyişilməsi azalma təhlükəsini yaradır.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Mühafizəsi üçün xüsusi tədbirlər görülməyib. Yeni yayılma yerlərinin axtarılması vacibdir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Lilium ledebourii* | 
* Wikidata: Q289961
* Wikispecies: Lilium ledebourii
* EoL: 1002623
* GBIF: 2753054
* GRIN: 429450
* iNaturalist: 565752
* IPNI: 537633-1
* NCBI: 552659
* Plant List: kew-279956
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:537633-1
* Tropicos: 18405242
* WCSP: 279956
* WFO: wfo-0000678208

 |
| *Lilium monadelphum var. ledebourii* | 
* Wikidata: Q39186208
* GBIF: 2753055
* GRIN: 429726
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:77281236-1
* Tropicos: 100216010
* WCSP: 310260
* WFO: wfo-0000771596

 |
**Çin-Hindistan sərhəd müharibəsi** — Çin Xalq Respublikası ilə Hindistan arasında 1962-ci ilin payızında yüksək dağlıq ərazidə yerləşən sərhəd zonasında baş vermiş sərhəd müharibəsi.

Səbəbləri
---------

Keçmiş Britaniya Hindistanı ilə Tibet arasında sərhəd xətlərinin müəyyənləşdirilməsi sahəsində mübahisəli ərazilər qalmaqda idi. Bu ərazilərdən biri Kəşmirin şimal-şərq hissəsində yerləşən, Aksay-Çin adı ilə tanınan 518 km²-lik bir ərazi idi .. İkinci mübahisəli rayon isə müasir Arunaçal-Pradeş ştatının şimalında yerləşən 700 km uzunluğuna malik sərhəd xətti boyunca uzanan 82,88 min km²-lik ərazi idi.

Çinlə Hindistan arasında mühasibətlərin kəskinləşməsinin əsas səbəblərindən biri də daxili vəziyyətin gərginləşdiyi Tibetlə münasibətləri yaxşılaşdırmaq məqsədilə Çin tərəfindən Aksay-Çin vasitəsilə aparılan yol tikintisinin Hindistan tərəfindən aşkar edilməsi olmuşdur. 1960-cı ildə Çin Xalq Respublikası Hindistana qərbdə fəaliyyət azadlığı müqabilində şərqdəki mübahisəli ərazini ona güzəştə getməsini təklif etdi .. Digər bir mülahizəyə görə Tibet çinlilər tərəfindən işğal olunduqdan sonra on dördüncü Dalay-lamaya Hindistanın siyasi sığınacaq verməsi idi  .

Müharibənin gedişi
------------------

Hələ 1960-cı ilin iyulunda şərqdəki mübahisəli ərazidə tərəflər arasında ilk silahlı toqquşmalar, elə həmin ilin oktyabrında isə mübahisəli qərb ərazisində də qarşılıqlı hərbi əməliyyatlar baş verdi.

20 oktyabr 1962-ci ildə hərbi əməliyyatlar daha da kəskinləşdi. Çinlilər Dxola və Kxinzemana yaxınlığındakı Hindistan qoşunlarının mövqelərinə ağır zərbələr endirdilər, sonralar isə Dxoladan geri çəkilən Hindistan ordusunu təqib edərək iki cinahdan - şimaldan və cənubdan Tavanq şəhərinə hücum etdilər.

14 noyabrda hərbi əməliyyatlar daha da genişlənərək şərqdə Valonq və şimalda Ladakxe bölgələrini də əhatə etdi, burada Çuşul və Rezenq La şəhərləri çinlilər tərəfindən mühasirəyə alındı.

20 noyabrda çinlilər Hindistanın 4-cü piyada diviziyasını, demək olar ki, tamamilə darmadağın etdi. Valanq bölgəsi və xüsusilə, Rezenq La gərgin lokal döyüşlərin baş verdiyi əsas ərazilər idi.

Mao Tsedun Sovet İttifaqının köməyinə ümid etsə də, SSRİ Çin Xalq Respublikasını müdafiə etmədi və bitərəf mövqe tutdu. İngiltərə və ABŞ tərəfindən Hindistana silah göndərilməsindən Çin dövləti narahat oldu və 21 noyabrda Pekin radiosu birtərəfli qaydada atəşkəs elan etdi.

Xarici keçid
------------

* «WAR IN THE HIMALAYAS: 1962 INDO-SINO CONFLICT», History Division, Ministry of Defence, Government of India Arxivləşdirilib 2009-04-09 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Maxwell N. India’s China War. Р. 38.
2. ↑  Resistance and Reform in Tibet. P. 45.
3. ↑  "Новые союзники или старые противники? — Великая Эпоха (The Epoch Times) — Актуальные новости и фоторепортажи со всего мира. Эксклюзивные новости из Китая". 2007-09-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-11.
**Faraonlar adası** (*ərəb.* جزيرة فرعون‎) — Qırmızı dənizə dail olan Akaba körfəzində yerləşən qayadan ibarət olan ada. Ada misirə məxsusdur. Adanın sahəsi 0.039 km²-dir. 2013-cü il məlummatına görə adada daimi yaşayış yoxdur.

Coğrafiyası
-----------

Sinay yarımdasından bir qədər aralıda, Ərəbistan yarımadasından isə qərbbdə yerləşir. Ada Tabadan 8 km cənubdadır. Adanı sinay yarımadasından ensiz boğaz ayırır. Ada ilə yarımada arasında ən qısa məsafə 190 metrdir. Adanın uzunluğu 350 m, eni isə 170 metrdir. Ada Qırmızı dənizə daxil olan Akaba körfəzinin suları ilə yuyulur. Səhra-quruçöl iqliminə malikdir. Dənizin hesabına rütubəlik nisbətən yüksəkdir. İllik yağıntının miqdarı olduqca aşağıdır. Bitki və heyvanlar aləmi baxımından kasıbdir.

Tarixi
------

Ada əvvəllər ticarət yolları üzərində bir məntəqə olmuşdur. Ada haqqında ilk məlumatlar I Böyük Hiramın hakimiyyəti illərinə aiddir

XII əsrdə səlibçilər Qahirə ilə Dəməşq arasındakı yolu qorumaqdan ötrü adada gözətçi məntəqəsi inşa edirlər. Onlar adanı *İl-de-Qray* adlandırırlar. Ərəblər isə adaya *Ayla* adını vermişlər. Hazırdada İordaniyanın Akaba sahilləri bu cür adlanır. Ancaq bir müddət sonra isə onlar adanı tərk edirlər. 1170-ci ildə Səlahəddin Əyyubi adanı ələ keçirir və burad öz qarnizonunu yerləşdirir. 1181-ci ilin noyabr ayında Şatilyonlu Reynald adfaya hücum etmişdir. Müsəlmanların hərbi blokadası 1183-cü ilin əvvəllərinə qədər davam etmişdir. Blokada cəmi iki gəmi ilə aparılırdı. Ancaq bundan bir nəticə əldə olunmamışdlır. Bir müddətdən sonra isə adada balıqçı kəndi salınmışdır. XIV əsrin əvvəllərində adada məmlüklərin ali çinli şəxsləri yaşayırdı. Sonrada onlkar Akabeyə yollanmışlar.. Adanın yerləşdiyi ərazi Ərəb xilafəti, Misir Məmlükləri, Osmanlı imperiyası, Misir krallığının ərazisi olmuşdur. Hazırda isə Misir Ərəb Respublikasının ərazisidir.

Turizm
------

Taba və Akabe şəhərlərindən turistlər adaya gəmilərlə axın edir. Burada qaladan başqa turistləri mərcan rifləri cəlb edir. Bununda əsas səbəblərindən biri İordaniya və İsrail sərhədləri yaxınlığında yerləşməsidir. Ərəb baharı hadisələrindən sonra ölkədə vəziyyət kritikləşir. Bundan sonra adaya axın azalmışdır.

28 iyul 2003-cü ildə qala YUNESCO ümumdünya irsi siyahısına namizəd olaraq göstərilmişdir. Ancaq bu adı ona hələdə verməmişlər

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  Ölçmələr Google Map mastəsi ilə aparılmışdır.
3. ↑  "Pharaoh's Island". 2020-01-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-04.
4. ↑  Pringle, Denys (2006). Aila and Ile de Graye. In Alan V. Murray. The Crusades: An Encyclopedia
5. ↑  Alan V. Murray (dir.) et al. The Crusades : an encyclopedia, États-Unis, ABC-CLIO, 2006, 1re éd. 1200 p. (ISBN 978–1576078624) (LCCN 2006019410), "Aila and Ile de Graye ", p. 23
6. ↑  "Faraonlar adası". 2012-01-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-04.
7. ↑  "Two citadels in Sinai from the Saladin period (Al-Gundi and Phataoh's island)". 2021-01-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-04.
**Vəlid ibn Vəlid** (*ərəb.* **الوليد بن الوليد بن المغيرة**‎) — Məhəmməd peyğəmbərin Mədinəli səhabəsi. Vəlid Məkkəli Qüreyş qəbiləsinin Bənu Məhzum qolundan idi və məşhur müsəlman sərkərdəsi Xalid bin Vəlidin qardaşı idi. 624-cü ildə Bədr döyüşündə Qureyşlə birlikdə Məhəmmədə qarşı vuruşur. Müharibə zamanı onun qəbiləsinin çoxu öldürülür. O, müharibə zamanı müsəlmanlara əsir düşmüş, lakin azad edilmiş və İslamı qəbul etmişdir. Məkkəyə qayıtdıqdan sonra zəncirlə həbs olunmuşdur. Təbəriyə görə, Vəlid və onun Bəni-Məhzumdan olan qohumları, Sələmə bin Hişam (Əbu Cəhlin qardaşı) və Əyyaş ibn Əbi Rəbiə Məhəmməd və onun tərəfdarlarına qoşulmaq üçün Məkkədən hicrət edirlər. Sonralar onun ölüm xəbəri eşidiləndə Mədinədə Məhəmmədin Məhzumlu həyat yolsaşı Ümmü Sələmə tərəfindən yas tutulur.
Vəlidin böyük oğlunun da adı Vəlid idi. Məhəmməd Məhzumun bu addan həddindən artıq istifadə etdiyini düşünərək Vəlidin adını Abdullah qoyur. Abdullahın nəsli Mədinədə görkəmli bir ailəyə çevrilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Landau-Tasseron 1998.
2. ↑  Kister 1975.
**Əkbərov Vəli İbrahim oğlu** — Azəraycanlı telejurnalist.

Həyatı
------

Vəli Əkbər 1968-ci il mart ayının 28-də Şəki rayonun Aşağı Layısqı kəndində anadan olub. Azərbaycan Dövlət İncəsənət Universitetinin Teatrşunaslıq fakültəsini bitirib. 1989-cu ildə o ictimai "Xalq Universiteti"nin "İctimai müxbirlər" kursunu bitirib və həmin zamandan dövrü mətbuatda çalışır. 

1993-1998-ci illərdə "Press-Fakt" qəzetində məsul katib, məsul redaktor vəzifələrində fəaliyyət göstərib. 1998-2001-ci illərdə "Rezonans" qəzetinə rəhbərlik edib. 2001-ci ildə "Həftə-içi" qəzetini qurub, 2003-2008-ci illərdə "Media Holdinq"-in ("Lider" televiziyasının) İçtimai-Siyasi proqramlar və Xəbərlər departamentinin rəisi işləyib. 2008- 2012 - ci illərdə Azərbaycan Televiziya və Radio verlişləri Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin İnformasiya Proqramları Studiyası direktorunun müavini vəzifəsində çalışıb. 

2013-cü ildə "Tezxeber.az" İnformasiya Portalını yaradıb və həmin portalın baş redaktorudur. 

2014-cü ilin fevralından TTV kanalının direktor müavini və Region TV-nin xəbər direktorudur.

Milli Elmlər Akademiyası İnsan Hüquqları Elmi Tədqiqat İnstitutunun doktorantıdır. Hazırda "Elektron KİV-lərdə seçki təbliğatı və seçici psixologiyası" mövzusunda namizədlik dissertasiyası üzərində tədqiqat aparır. 

60-a yaxın ictimai-siyasi yönümlü sənədli və televiziya filminin ssenari və ideya müəllifidir. Dövrü nəşrlərdə publisistik məqalələri və şerləri dərc olunub. Dörd kitabın redaktoru olub. Vəli Əkbərin yetişdirdiyi 100-ə yaxın peşakar jurnalist hazırda ölkənin ən tanınmış media qurumlarında çalışır.

Ailəlidir, 3 övladı var.

Filmoqrafiya
------------

1. "Səda+"
2. "Xüsusi təyinatlı müxbir"
**Vəli Şahmurov** — azərbaycanlı professor.

Məlumat
-------

Vəli Şahmurov – 1979-cu ildə elmlər namizədi alimlik dərəcəsi almış, 1987-ci ildə Moskvada SSRİ Elmlər Akademiyasının Steklov adına Riyaziyyat İnstitutunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru Vəli Şahmurov 1978-1990-cı illərdə Bakı Dövlət Universitetində professor, 1991-1993-cü illərdə Azərbaycan Təhsil Nazirliyində elm və təhsil idarəsinin rəisi vəzifəsində işləmişdir. 1997-2007-ci illərdə İstanbul Universitetinin mühəndislik fakültəsinin müəllimi olub. 2007-ci ildən isə qardaş ölkənin Okan Universitetində çalışmaqdadır. 100-dən çox monoqrafiyanın və 10 elmi layihənin rəhbəri olan azərbaycanlı professorun 4 kitabı var. Professor, həmçinin ABŞ-da dərc olunan "*Boundary Value Problems*" jurnalının redaktorudur.

Xarici keçidlər
---------------

* Vəli Şahmurov - Okan Universiteti Arxivləşdirilib 2020-09-22 at the Wayback Machine
* Azərbaycanlı professor Türkiyənin Okan Universitetinin mükafatına layiq görülüb[*ölü keçid*]

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycanlı alim "İlin elm adamı" seçilmişdir
**Zəngəzur itburnusu** (*lat.* Rosa zangezura) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü.

Ümumi yayılması
---------------

Ermənistanın Gorus və Meqri rayonlarında (Xosrov qoruğu) rast gəlinir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR-ın dağlarında, Daşkəsən və Cəbrayıl rayonlarının aşağı dağ qurşağından orta dağ qurşağına qədər meşə kənarları və kol cəngəlliyində rast gəlinir.

Statusu
-------

Azərbaycanın nadir bitkisidir. NT.

Bitdiyi yеr
-----------

Aşağı dağ qurşağından orta dağ qurşağına qədər açıq işıqlı yerlərdə daşlı-qayalı quru yamaclarda yayılmışdır.

Təbii ehtiyatı
--------------

Azərbaycanda dar bir arealda yayılmışdır.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Hündürlüyü 80-120 sm-ə qədər olan qırmızımtıl qаbıqlı kollardır. Qopartikanı bir formadadır, düz və ya möhkəm, qaidə hissəsi enliləşmiş, çox vaxt ikiləşəndir. Yarpaqları 7-8 ədəd tərs yumurtavarı və ya ellipsşəkilli yarpaqcıqlardan təşkil olunmuşdur. Yаrpаqаltlıqlаrı 8-10 mm uzunluqda, üst tərəfdən çılpaq, alt tərəfdən vəzicikli, kənarı vəzicikli kirpiklidir. Çiçəkləri tək-tək, 2-2 və ya 3-3-dür. Ləçəkləri ağ və ya ağımtıl çəhrayı rəngdə olur. Meyvələri qırmızı rəngdədir, oval formada və xırdadır. İyul ayında çiçək açır.

Çoxalması
---------

Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri səbəbləri
-------------------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Becərilmə
---------

Məlumat yoxdur.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
-------------------------------

Xüsusi mühafizə tədbirləri tərtib edilməmişdir.

Zəruri qoruma tədbirləri
------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilməsi zəruridir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17247958
* EoL: 300806
* GBIF: 3010001
* iNaturalist: 426135
* IPNI: 77122445-1
* IRMNG: 10183067
* IUCN: 200426
* Plant List: rjp-15862
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:77122445-1
* Tropicos: 27805053
* WFO: wfo-0000988011

 |
Zənzibar qalası
**Zənzibar** (suah. Jiji la Zanzibar, *ing.* Zanzibar City) — Tanzaniya, Zangibar adasının qərb sahilində yerləşən şəhər. Muxtar Zənzibarın inzibati mərkəzi və inzibati vahidləri: Qərbi Zanzibar bölgələri və Zənzibar rayonlarının şəhəri.

Əhali (Zənzibar şəhəri (Suahili Mjini ((suah. Mjini) və ya *Jiji la Zanzibar*)) bölgəsində - 205 870 nəfər (2002), 256 543 nəfər (2008), 129 097 nəfər (2009).

Şəhərin yerindəki ilk yaşayış yeri 16-cı əsrdə quruldu; şəhər kölə ticarətinin mərkəzi idi. 1840 — 1856-cı illərdə Musat və Oman Sultanlığının paytaxtı Səid ibn Sultanın rəhbərliyi altında.

Şəhərin böyük hissəsi ərəb üslubunda mərcan daşından tikilmiş evlərlə qurulmuşdur və dar küçələrin labirentidir; Damları düz olan iki və üç mərtəbəli evlər həyətlərin ətrafında möhkəm bir divarla boyanmış panjurlar və ızgaralar, balıq, lotus və zəncir simvolik şəkilləri olan oyma qapılarla birləşdirilmişdir. Məscidlər, Ərəb qalası, Sultanlar Sarayı; 19-cu əsrin sonlarındakı Avropa binaları: Anqlikan kilsəsi, kilsə. Zənzibar Dövlət Muzeyi (əvvəlki Xatirə Muzeyi). Sabun, ətriyyat, dəri və ayaqqabı, qida sənayesi müəssisələri; sənətkarlıq emalatxanaları.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Zanzibar Statistical Abstract 2009" (PDF) (ingilis).[*ölü keçid*]
**İbrahim Tağı xan oğlu Zənd** (1888-1974) - İranın hərbi naziri, diplomat.

Həyatı
------

O, vaxtilə Tiflisdə xidmət еdən İran Xarici İşlər Nazirliyinin məmuru Tağı xanın ailəsində, 1888-ci ildə doğulmuşdu. Hərbi təhsilini Rusiyada almışdı. Bakıda Azərbaycan milli hökuməti dövründə, Xarici işlər nazirliyinin diplomatik şöbəsinin rəisi vəzifəsində işləmişdi. Hətta Sovеt hakimiyyətinin ilk illərində Azərbaycan SSR Xalq Xarici İşlər Komissarlığında məsul vəzifə tutmuşdu.

İbrahim xan Zənd 1921-ci ildə Tеhrana gеtmiş, İran Xarici İşlər Nazirliyində tərcümə bürosuna başçılıq еtmişdi. 1924-cü ildə Muğana sərhəd məsələləri ilə bağlı göndərilən komissiyaya tərcüməçilik еtmişdi. 1925-ci ildə şahın yaxın silahdaşı Əbdülhüseyn xan Teymurtaşla birlikdə Sovеt-İran danışıqlarını aparmaq üçün Moskvaya gəlmişdi. XX əsrin 20-30-cu illərdə İranın Ədliyyə nazirliyində və Milli Bankda rəhbər vəzifələrdə çalışmışdı. 1940-cı ildə briqada gеnеralı, 1944-cü ildə diviziya gеnеralı hərbi rütbəsi almışdı. 1941-ci ildən başlayaraq şah sarayının komеndantı və xəzinədarı olmuşdu.

Şahın yaxın adamı idi və müdafiə nazirliyinə namizədliyi də Məhəmməd Rza tərəfindən irəli sürülmüşdü.

İranın bir neçə ölkədə səfiri olmuşdu.

Həmçinin bax
------------

* İran
**Pilenay qalası** — Litvada orta əsrə aid bir qala. Litva tarixində qala qəhrəmanlıqla müdafiə olunması ilə məşhurdur.

Pilenayın müdafiəsi
-------------------

Knyaz Marqirisin başçılıq etdiyi tarixi müdafiə, 1336-cı il fevralın 25-də qala Tevton ordeni tərəfindən mühasirəyə alındıqda baş vermişdir. Qalaya yürüş Qrand Master Ditrix fon Altenburq tərəfindən əmr edildi. Onun məqsədi birbaşa Prussiya ilə sərhəddə yerləşən Jemaytiyanın mühüm qalasını dağıtmaq olur.

Pilenay və ətrafnın sakinləri özlərini daha böyük bir düşməndən qorumağın mümkün olmayacağını başa düşdükdə, düşmənin heç bir dəyər əldə etməməsi üçün bütün əmlaklarını məhv edərək kütləvi intihar etmək, həmçinin qalanı yandırmaq qərarına gəldilər. Tevton ordeni tabe olmaqdan və qul olmaqdansa ölməyi üstün tutdular. Əvvəlcə sakinlər əmlaklarını yandırdılar, qalaya atəş vurdular. Sonra kişilər, qadınlar və uşaqlar intihar etdilər. Livoniyalı salnamələrə görə əvvəlcə yaşlı keşiş yüzdən çox qala müdafiəçisi - kişilər, qadınlar, uşaqları bir balta doğradı. Sonra nəhayət qalanın dayana bilməyəcəyi bəlli olduqda, knyaz Marqiris şəxsən arvadını qılıncla ikiyə böldü və qalanın qalan müdafiəçilərini öldürdü.

Orden salnaməçisi Viqand Marburqun yazdığına görə qalada 4000 adam var idi.

Yerləşməsi
----------

Pilenayın dəqiq yeri uzun müddət naməlum qaldı. Müxtəlif tarixçilər və arxeoloqlar əfsanəvi qalanın yerləşməsi ilə bağlı bir çox fərziyyə irəli sürmüşdü. 2016-cı ildə bir qrup arxeoloq yüksək ehtimal olunan olan qalanın Zemaitiyanın Şilalski rayonundakı Bilyonyai kurqanında yerləşdiyini müəyyən etdilər.

Mədəni əhəmiyyəti
-----------------

Qalanın qəhrəmanlıqla müdafiəsi bir növ müqavimət simvolu oldu. Bəstəkar Vytautas Klova bu hadisə haqqında 1956-cı ildə təqdim etdiyi Pilenay operasını yazdı.

2002-ci ildə sədaqət və fədakarlıq vurğulanaraq Litva müstəqilliyinin qorunmasına görə knyaz Marqiris dövlət mükafatını təsis etmək təklif edildi. Bu mükafat 1940-90-cı illərdə Sovet və Nasist Almaniyasının işğalı zamanı silahlı və silahsız müqavimət iştirakçıları üçün nəzərdə tutulmuşdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Загадки истории: Как старушка-жрица сотню человек топором зарубила". Комсомольская правда. 2019-04-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-05.
2. ↑  "«Закололи детей, больных, раненых и, наконец, себя»". Lenta.ru. 2017-10-14. 2020-12-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-05.
**Zemlya i volya** (*rus.* Земля и воля; *azərb.* Torpaq və azadlıq‎) — 1876-cı ilin payızında xaqlçıların Peterburqda yaratdığı gizli inqilabi təşkilat.

Haqqında
--------

Əvvəllər "Şimali inqilabi xalqçı qrupu", "Xalqçılar cəmiyyəti" adlanmışdır. "Zemlya i volya" adı 1978–1979-cu illərdə nəşr olunmuş eyniadlı qəzetdən götürülmüşdür. Körkəmli nümayəndləri; Mark Natanson, O.Natanson, Georgi Plexanov, V.Osinski, A.Oboleşev, Nikolay Morozov və başqaları idi. Ümumilikdə 150-dən çox üzvü var idi. Təşkilat Kiyev, Xarkov və Odessa inqilabçıları ilə sıx əlaqə saxlayırdı. "Zemlya i volya" mərkəziyyət prinsipi əsasında qurulmuşdu. Təşkilatın proqramında torpağın "kənd fəhlə təbəqəsinə" verilməsi, onun bərabər bölüşdürülməsi irəli sürülür və bunun "yalnız zorakı çevriliş yolu ilə" həyata keçiriləcəyi göstərilirdi. Zemlyavolyaçılar kənd icmasını Rusiyada sosializm qurmaq uğrunda mübarizədə əsas bünövrə sayırdılar. Demokratik və sosialist inqilabının məqsəd və şərtlərini qarışdırır, kəndli hərəkatının sosializm uğrunda mübarizə deyil, burjua-demokrtaik inqilabının məğzi olduğunu görmürdülər. Zemlyavolyaçılar siyasi mübarizənin əhəmiyyətini başa düşmür, fəhlə sinfinin qabaqcıl rolunu inkar edirdilər. Zemlyavolyaçılar xalq inqilabı hazırlamaq üçün kəndlərdə inqilabçıların daimi "məskənlərini" yaradırdılar. Onlar Qafqazda da inqilabi fəaliyyətə cəhd göstərmişdilər. V.İ.Lenin "...bütün narazıları öz təşkilatlarına cəlb etmək və bu təşkilatı mütləqiyyətə qarşı qəti mübarizəyə qaldırmaq..."  səyini zemlyavolyaçıların mühüm xidməti hesab etmişdir. Siyasi mübarizə və terrorun rolu məsələlərindəki ixtilaflar nəticəsində Voronej qurultayından (iyun 1879) az sonra "Zemlya i volya" iki təşkilata ("Çornı peredel" və "Narodnaya volya") parçalandı.

İstinadlar
----------

1. ↑  V.İ.Lenin. Əsərlərinin tam külliyyatı. Cild 6, səh. 147

Mənbə
-----

* "Землја и волја" // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. IV ҹилд: Елдәҝәз—Итабира. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1980. С. 310.
Koordinat:Sky map 22s 37d 24,6sn; +34º 25' 22″

**NGC 7327**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Peqas bürcü istiqamətində yerləşir. **\*** tipli  qalaktikadır. Alman astronomu Vilhelm Tempel tərəfindən 1882-ci ildə 27.94 sm (11 düymə) ölçülü refraktor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS Arxivləşdirilib 2007-10-11 at the Wayback Machine
* 

* WikiSky-da NGC 7327: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 7303 |
NGC 7304 |
NGC 7305 |
NGC 7306 |
NGC 7307 |
NGC 7308 |
NGC 7309 |
NGC 7310 |
NGC 7311 |
NGC 7312 |
NGC 7313 |
NGC 7314 |
NGC 7315 |
NGC 7316 |
NGC 7317 |
NGC 7318 |
NGC 7319 |
NGC 7320 |
NGC 7321 |
NGC 7322 |
NGC 7323 |
NGC 7324 |
NGC 7325 |
NGC 7326 |
**NGC 7327** |
NGC 7328 |
NGC 7329 |
NGC 7330 |
NGC 7331 |
NGC 7332 |
NGC 7333 |
NGC 7334 |
NGC 7335 |
NGC 7336 |
NGC 7337 |
NGC 7338 |
NGC 7339 |
NGC 7340 |
NGC 7341 |
NGC 7342 |
NGC 7343 |
NGC 7344 |
NGC 7345 |
NGC 7346 |
NGC 7347 |
NGC 7348 |
NGC 7349 |
NGC 7350 |
NGC 7351 |
NGC 7352



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Mark Antokolski** (*rus.* Антокольский, Марк Матвеевич; 2 (14) noyabr 1840, Vilnüs – 26 iyun (9 iyul) 1902, Bad-Xomburq[d], Hessen[…]) — rus heykəltaraş. 1871-ci ildən akademik.

Həyatı
------

1862-1866-cı illərdə *Sankt-peterburq Rəssamlıq Akademiyasında* təhsil almışdır. Realist sənətkar kimi yetişməsində İ.Y.Repin, V.V.Stasov və İ.N.Kramskoyun təsiri olmuşdur. 1871-ci ildən İtaliyada, 1877-ci ildən Parisdə yaşamışdır. Yaradıcılığının ilk illərində yəhudi məhəlləsindən seçdiyi tipajların obrazlarını incə yumorla *Dərzi* (1864) və *Xəsis* (1865) əsərlərində yaratmışdır. Milli-tarixi mövzularda yaratdığı əsərlər Antokolskinın yaradıcılığında əhəmiyyətli yer tutur. Obrazın psixoloji aləminə dərin nüfuz, tarixi detalların düzgün əksi onun *İvan Qroznı* (*1871*), *I Pyotr* (*1872*) əsərlərində daha qabarıqdır. Yaradıcılığının sonrakı dövrlərində əsərlərini psixoloji səpkidə işləmişdir. Mark Antokolski eyni zamanda bir çox qəbirüstü abidələrin müəllifidir.


Vikianbarda ***Mark Antokolski*** ilə əlaqəli mediafayllar var.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Антокольский Марк Матвеевич // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2 3 4  RKDartists (nid.).
3. 1 2  Library of Congress Authorities (ing.). Library of Congress.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 533. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Klara Yusifzadə** və ya **Zerkalo Klara** (16 aprel 1934 – 26 fevral 2011, Bakı) — Azərbaycanın tanınmış qadın qanuni-oğru.

Həyatı
------

1934-cü ildə Şuşada Azerbaycanın tanınmış inqilabçısı Ağababa Yusifzadənin ailəsində dünyaya göz açıb. Atası ona Klara adını məşhur alman siyasətçisi Klara Setkinin şərəfinə verib.

3 yaşı olarkən atası represiya qurbanı olub. Vətən müharibəsi başlananda qardaşları cəbhəyə yollandıqdan sonra imkansızlıqdan cinayət aləminə düşüb.

İddialara görə şəxsiyyət vəsiqəsində *Klara Ağababa oğru Yusifzadə* yazılmışdır.

Zerkalo Klara 1950–1960-cı illərdə "Pəncəli Aslan" və "Paxan" ləqəbləriylə tanınan şəxslərin rəhbərlik etdiyi qruplaşmanın üzvü olub.Başçıları qadın olan bu qruplaşma dövrünün ən məşhur qruplaşmalarından olub.

Hətta bu qruplaşma Cəmşid Əmirovun "Qara Volqa" əsərinin əsas mövzusu olmuşdur.

### Həbsi

İlk dəfə həbsə girərkən 15 yaşı olub. Ömrünün 32 ilini həbsxanada keçirmişdir. O, illər əvvəl verdiyi müsahibədə bildirmişdi ki, onu Azərbaycandan kənardakı məhbus evlərinə göndərirlər. O həbsdə olarkən görmə qabiliyyətini itirmişdir.

Mənbə
-----

* Zerkalo Klara "Femida.az"
* Zerkalo Klara "Publika.az"
* Zerkalo Klara "Yeniçağ.az"
* Zerkalo Klara "Bax.tv"[*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

* Qanuni oğru
Təran məscidi
Bolqarıstanda müsəlmanların paylanması
**Bolqarıstanda islam** — Müasir Bolqarıstan Respublikası ərazisində İslam ikinci ən böyük və ən vacib dindir. XIV əsrdən 19-cu əsrin ortalarına qədər, hətta Osmanlı İmperiyasının hakimiyyətinin zirvəsi dövründə də slavyan əhalisinin əksəriyyətinin pravoslavlığa sadiq qalmasına baxmayaraq, İslam ölkənin həyatında və mədəniyyətində aparıcı yer tuturdu. Yerli bolqarların, yunanların və qaraçıların əhəmiyyətli bir hissəsi müxtəlif səbəblərdən islamı qəbul etmişdilər.

Bolqarlaşma
-----------

XVIII əsrin sonlarından başlayaraq müsəlmanların kütləvi köçü başladı. Etnik bolqarların doğum nisbətinin kəskin azalması şəraitində 1950-ci illərdən etibarən ölkədə yenidən müsəlmanların sayının artması tendensiyası müşahidə olundu. Lakin 1989-cu ildə "Dirçəliş Prosesi" adlanan bolqarlaşdırma kampaniyası ilə bunun qarşısı alındı ​​və bu müddətdə xeyli sayda müsəlman yenidən ölkəni tərk etdi. Ölkənin cənub-şərqində isə müsəlmanların əksəriyyəti qalmaqdadır. Ölkənin paytaxtı — Sofiya şəhərində müsəlmanların sayı indi azdır, lakin 1 Banya Başi məscidi var. Əyalət şəhərlərində daha çox məscid var.

Sayı və etnik tərkibi
---------------------

Bolqarıstandakı türk əhalisinin xəritəsi
16-cı əsrə aid Banya Başi məscidi, paytaxt Sofiyada
2001-ci il siyahıyaalınmasına əsasən, ölkədə 966.978 müsəlman yaşayırdı. Bolqarıstan etnik tərkibinə görə müsəlman əhalisinin çox olduğu ilk Aİ üzvü oldu. Müsəlmanların mütləq sayı, təbii ki, Almaniya və Fransada daha çoxdur, lakin orada onların payı aşağıdır(5–10%). Bundan əlavə, Bolqarıstan müsəlmanları altı əsrdən artıqdır ki, onun ərazisində kompakt şəkildə yaşayırlar və yeni mühacir və ya onların 2–3 nəsil nəslindən deyillər.
Türklər ölkədəki ən böyük müsəlman qrupunu təşkil edir, etnik bölgüsünə görə müsəlman xalqlar:

* Türklər — 713.000 (bax: Bolqarıstanda türklər);
* müsəlman bolqarlar (və ya Pomaklar) — 131 000;
* Müsəlman qaraçıları — 103 000;
* digərləri (bosniyalılar, albanlar, ərəblər və etnik mənsubiyyətini göstərməmişlər) — 20.000.

İstinadlar
----------

1. ↑  2012 Bulgarian census Arxivləşdirilib 2023-03-08 at the Wayback Machine (in Bulgarian)
2. ↑  Bulgaria Arxivləşdirilib 2021-04-20 at the Wayback Machine. The World Factbook. CIA
3. ↑  Shakir, 2014. səh. 126
4. ↑  Shakir, 2014. səh. 127
5. ↑  *Eminov, Ali.* Turkish and Other Muslim Minorities in Bulgaria. Psychology Press. 1997. səh. 25. ISBN 9780415919760. İstifadə tarixi: 22 October 2017.
6. ↑  Norris, 1993. səh. 26
7. ↑  Shakir, 2015. səh. 142
**Firudin Mirzə Qacar** (*fars.* فریدون میرزا قاجار‎, 22 yanvar 1922, Gülüstan sarayı – 24 sentyabr 1975, Cenevrə) — İran şahzadəsi. Qacar Dövlətinin sonuncu şahı Sultan Əhməd şahın oğludur.

Həyatı
------

Firudin Mirzə Qacar 22 yanvar 1922-ci ildə Tehranda Gülüstan Sarayında anadan olmuşdur. 1923-cü ildə atası və ailə üzvləri ilə birlikdə Avropaya sürgünə göndərilmişdir. Cenevrə Universitetini bitirmişdir. Atası 27 fevral 1930-cu ildə vəfat etdikdən sonra Qacar Şah Ailəsinin başçısı olmuşdur. 24 sentyabr 1975-ci ildə İsveçrənin Cenevrə şəhərində motosikl qəzası nəticəsində vəfat etmişdir.

Ailəsi
------

Firudin Mirzə Qacar Milliyyətcə bolqar olan Maqdalina İvanova-Gevranova ilə ailə həyatı qurmuşdur. Bu səbəbdən izdivacdan dünyaya gələn heç bir uşaq şah sülaləsinə rəhbərlik etmir.

* Şahzadə Teymur Mirzə Qacar
* Şahzadə Eila Qacar-Hamuda
* Şahzadə Şeyla Qacar

İstinadlar
----------

1. ↑  "www.qajarpages.org". 2019-09-10 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* 
* 
* 
* Arxivləşdirilib 2011-02-04 at the Wayback Machine
* 
* Arxivləşdirilib 2011-06-12 at the Wayback Machine
**Dazıotuşəkilli keçialaçı** (**lat.** *Reaumuria hypericoides*) — tamarikskimilər fəsiləsinin reaumuria cinsinə aid biki növü.

Təbii yayılması
---------------

Cənubi Zaqafqaziyada yayılmışdır. Qafqazda, Şərqi və Mərkəzi Asiyada bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 30-50 sm-ə çatan kol bitkisidir. Budaqları çılpaq, göyümtül, ağdır. Yarpaqları növbəli, sadə, ellipsvaridən lansetvariyədək, uzunluğu 1,0- 2,5 sm, eni 3-7 mm olub, bütöv, ucu bizdir. Çiçək qrupu qısa buğumlarda və ya uc budaqlarda yerləşir. Kasacığı dərin, uzunluğu 3-6 mm, eni 2,5-3,5 mm, enli, yumurtavari, ucu biz, bir az dişlidir, kənarları pərlidir. Ləçəkləri sərbəst, uzunluğu 9-13 mm, eni 3-4 (5) mm, enli- ellipsvari, əyri, bir tərəfdən kəsikli, çıxıntıları az miqdarda dalğalıdır. Erkəkcikləri 5 dəstəyə yığılmış, saplaqların uzunluğu 5-7 mm, bir az enəlmişdir, uzunsov tozluqların uzunluğu 1 mm-dir. Yumurtalığı şarşəkilli, uzunluğu 3-4 mm, eni 0,3-3,5 mm-dir. Toxumları çox miqdarda, sıx tükcüklü, yumşaq, ağımtıl- qonur tükcüklü, uzunsov, uzunluğu 34 mm-dir. May ayından avqustadək çiçəkləyir, meyvələri sentyabr- oktyabr aylarında yetişir.

Ekologiyası
-----------

Gilli yamaclarda, yüngül (qumlu), orta (gillicəli) və ağır (gilli), PH turşulu, neytral, əsas (qələvili) və şoran torpaqlarda, yarımkölgədə və ya kölgəsiz ərazilərdə bitir. Nəmişli torpağa üstünlük verir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Xocalıda, Qubada. Şəkidə, Kür- Araz ovalıqında, Alazan Əyricay vadisində təbii halda yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Yaşıllaşdırmada, dərinin qaşınmasına səbəb olan xəstəliklərin müalicəsində istifadə edilir.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorasi" V cild, Baki, "Elm", 2019, 370 səh.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q41778281
* EPPO: REAHY
* GBIF: 5535222
* IPNI: 827999-1
* NCBI: 1518165
* PfaF: Reaumuria hypericoides
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:827999-1
* Tropicos: 31100038
* WFO: wfo-0001142038

 |
**Məhərrəm Fərəc oğlu Əlizadə** (1909, Şuşa – 17 noyabr 1942, İndyuk[d], Krasnodar diyarı) — yazıçı, 1939-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Məhərrəm Fərəc oğlu Əlizadə 1909-cu ildə Şuşada anadan olmuşdur. İlk təhsilini Şuşa şəhər birdərəcəli məktəbində almış, 1923-1927 illərdə Şuşa pedaqoji məktəbində oxumuşdur. O, Ağdamın Keştazlı kəndində, Şuşada, 1930-cu ildə isə Bakıda pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur.

Məhərrəm Əlizadə 1932-1936 illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitet) Dil və ədəbiyyat fakültəsində təhsil almış, oxuduğu təhsil ocağının aspiranturasında saxlanılmışdır. O, 1939-cu ildən 1941-ci ilə kimi Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda (indiki Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitet)ədəbiyyat metodikası fənnindən dərs demişdir.

Məhərrəm Əlizadə 1934-cü ildən bədii yaradıcılıqla məşğul olmuşdur. Onun sağlığında "Dostlar" (1934), "Qonaq" (1941) adlı iki kitabı işıq üzü görmüşdür.

"Dostlar" və "Qonaq" kitablarındakı hekayələr 30-cu illər Azərbaycan həyatının bir çox cəhətlərinin əks etdirir. Bu hekayələrin mövzusu Azərbaycan qadınının ictimai həyatdakı fəaliyyətindən, müəllim-tələbə münasibətlərindən və başqa mövzulardan ibarətdir.

Məhərrəm Əlizadə cəbhədə vuruşduğu üçün 1941-ci ilin sonlarında çapdan çıxmış "Qonaq" kitabını görə bilmədi.

Onun ölümündən sonra ilk kitabı 1962-ci ildə nəşr olunan "Kədər və sevinc" kitabıdır. Bu kitaba müəllifin 9 hekayəsi daxil edilmişdir.

Məhərrəm Əlizadə 1942-ci Krasnodar diyarının İndyuk kəndində döyüş şəraitində həlak olmuşdur. Şuşada yaşadığı evə xatirə lövhəsi vurulmuşdur.

Əsərləri
--------

* Dostlar. Bakı, 1936
* Qonaq. Bakı, 1941
* Kədər və sevinc. Bakı, 1962

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Kamran Məmmədov. Məhərrəm Əlizadə (1909-1942). (M.Əlizadə.Kədər və sevinc. Bakı, 1962)
2. ↑  *Əhmədov, Teymur.* Məhərrəm Əlizadə // Azərbaycan yazıçıları (XX–XXI yüzillikdə). Bakı: Nurlar. 2011. səh. 590.