recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Süleyman Paşa Kiçik** və ya **Küçük Süleyman** (Ərəbcə.سليمان باشا الصغير, Osmanlıca. سليمان پاشا الصغير; vəf. 1812) - Osmanlı Paşası, İraq Məmlük sülaləsi, Bağdad Paşalıq hökmdarı (1807-1812).

Həyatı
------

Süleyman Paşa Kiçik, Süleyman Paşa Böyükün oğlu idi. 1807-ci ildə əmisi Əli Paşanın öldürülməsindən sonra Süleyman Paşa İraq valisi oldu. Bağdadı ələ keçirməyə çalışan 50.000-lik vəhhabi ordusunu geri qaytarmağı bacardı.

1810-cu ildə Sultan II Mahmud (1808-1839) İraq əyaləti üzərində kontrolu artmaq məqsədiylə Bağdadda olan Məmlükləri qovmağa çalışdı. 1812-ci ildə Osmanlı qüvvələri Süleymanı devirdi və öldürdü, ancaq bölgəyi kontrol edə bilmədi. 1813-cü ildə Böyük Süleyman Paşanın oğlu Səid Paşa İraqda hakimiyyəti ələ keçirdi. Osmanlı hökuməti gönülsüz olaraq onun hakimiyyətini rəsmiyətə tanıdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Cite web|accessdate=2016-01-31|title=Глава 3. Османская империя. Турция. Великобритания. XVI-XX века - Шумов С.А, Андреев А.Р. Ирак: история, народ, культура|url=
2. ↑  {{Kissling, H.J. (1969), The Last Great Muslim Empires, pp. 82-85. Brill, ISBN 90-04-02104-3.

Xarici keçidlər
---------------

|  |
| --- |
| Süleyman Paşa Kiçik (Məmlük sülaləsi) **Məmlük sülaləsi****Doğum:** bilinmir  **Vəfat:** 1813 |
| Hakimiyyət titulları |
|
| Sələfləri Əli Paşa | **Osmanlı İmperiyasında Paşalıq**1807-1813 | Xələfləri Səid Paşa |
**Süleyman Məşədi İsmayıl oğlu Tağızadə** (13 aprel 1909 – 12 sentyabr 1960) — Azərbaycanın görkəmli teatr və kino aktyoru, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1943).

Həyatı
------

Süleyman Tağızadənin Bakıda yaşadığı ev
Süleyman Tağızadə 13 aprel 1909-ci ildə Gəncə şəhərinin Çayqıraxlı məhəlləsində anadan olmuşdur. 1928–1931-ci illərdə Mirzə Fətəli Axundzadə adına Bakı Teatr Məktəbinin aktyorluq şöbəsində oxuyub. Tələbə vaxtlarından Akademik Milli Dram Teatrın tamaşalarında çıxış edib. 1929-cu ildə bu kollektivin əvvəlcə yardım qrupuna, iki il sonra əsas heyətinə götürülüb.

Ailəsi
------

Süleyman Tağızadənin İsmayıl adlı oğlu, Afaq adlı qızı var.

Mükafatları
-----------

* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 17 iyun 1943

Filmoqrafiya
------------

1. O olmasın, bu olsun (film, 1956)
2. Mahnı belə yaranır (film, 1957)
3. Kölgələr sürünür (film, 1958)

İstinadlar
----------

1. 1 2  İlham Rəhimli. Azərbaycan Teatr Ensiklopediyası. III cild. Azərnəşr. Bakı, 2017. s.234

Həmçinin bax
------------

* Afaq Məlikova
**Süleyman Stalski** (əsl soyadı: **Həsənbəyov**, ləzg. СтӀал Сулейман, *rus.* Сулейман Стальский; 18 may 1869 – 23 noyabr 1937, Mahaçqala, Dağıstan MSSR, SSRİ) — ləzgi şairi, XX əsrin ən məşhur Dağıstan şairlərindən biri. O, əsərlərini ləzgi və Azərbaycan dillərində yazmışdır.

Həyatı
------

Stal Süleyman sovet ləzgi poeziyasının əsasını qoymuş ləzgi xalqının böyük şairidir. O, 1869-cu ildə Dağıstanın Kürə vilayətinin Aşağı Stal kəndində yoxsul kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Uşaq vaxtı yetim olmuş şair, uzun illər çörək qazanmaq üçün qürbətdə olmuşdur. Bakıda neft mədənlərində, Səmərqənddə dəmir yolunda işləmiş, varlı adamların qapısında nökərlik etmişdir.

S.Süleyman poeziyaya özünəməxsus yenilik gətirmişdir. Şer yazmağa orta yaşlarında başlamışdır. İlk dəfə "Bülbül" şerini 1900-cü ildə yazmışdır. Onun şerləri qəzetlərdə çap olunmuş, 1927-ci ildə Moskvada nəşr olunan "Ləzgi şairlərinin seçilmiş əsərləri" kitabına şerləri daxil edilmişdir. İlk kitabı olan "Seçilmiş əsərləri" 1934-cü ildə çıxmışdır. Bundan sonra o, Dağıstan Xalq şairi adına layiq görülmüşdür. Fəal yaradıcılığına görə şairə lenin ordeni verilmişdir.

Stal Süleyman 1937-ci ildə vəfat etmişdir.

1957-ci ildə Bakı Kinostudiyasında Rza Təhmasib və Mikayıl Mikayılovun çəkdikləri "Mahnı belə yaranır" filmi Süleyman Stalskinin həyat və yaradıcılığından, ictimai fəaliyyətindən bəhs edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Сулейман Стальский // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
2. ↑  З. С Кедрина. Живое единство: о взаимовлиянии литератур народов СССР: сборник статей. — Сов. писатель, 1974. — С. 246.
3. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 814.

Xarici keçidlər
---------------

* Süleyman Stalski[*ölü keçid*] — BSE-də

Həmçinin bax
------------

* Mahnı belə yaranır (film, 1957)

Mənbə
-----
**Teve 2**  — 18 avqust 2012-ci il tarixində yayıma başlayan Doğan Medya Grubu-na məxsus kanal. "Turner Broadcasting System" şirkəti "TNT" kanalının Türkiyə fəaliyyətini dayandırması ilə bağlı qərara gəldi və yayım hüquqlarını Doğan Yayın Grubu şirkətinə satdıqdan sonra kanal quruldu. Məşhur xarici-yerli seriallar, əyləncə verilişləri, bədii və cizgi filmlər yayımlayan kanal həm original dil həm də türk dili seçimiylə yayımlanır. 3 sentyabr 2012-ci il tarixində normal yayım rejiminə keçmişdir. 15 sentyabr 2013-cü ildə isə loqosundakı "tv" yazısını biraz yaşıl rəngə keçirtmişdir.

Teve 2 HD
---------

 **Teve 2 HD**  — 1 fevral 2013-сü il tarixində saat 09:45-də qurulan, Teve 2 ilə eyni proqramlar yayımlayan HD kanalıdır. Əvvəllər yalnız D-Smart-dan izləmək mümkün idi. Lakin digər HD kanallar kimi Teve 2 HD də 18 sentyabr 2014-cü il tarixində şifrəsiz yayıma keçmişdir. Peyk məlumatları:

* Türksat 4A: 12245, H, 27500, 5/6
* D-Smart: 21-ci kanal

Qardaş kanallar
---------------

* Kanal D
* Kanal D HD
* Euro D
* CNN Türk
* CNN Türk HD
* Dream TV
* Dream Türk
* Cartoon Network
* D-Smart (bəzi kanallar)

Xarici keçidlər
---------------

* TV 2 | Web Arxivləşdirilib 2013-05-02 at the Wayback Machine
* TV 2 | Facebook
* TV 2 | Twitter
* TV 2 | Google+
* TV 2 | YouTube
* TV 2 | Instagram
* TV 2 | Pinterest
* TV 2 | LinkedIn Arxivləşdirilib 2014-08-15 at the Wayback Machine
* TV 2 | Canlı
**Süleyman Vəzirov gəmisi** – Xəzər Dəniz Neft Donanmasına daxil olan borudüzən gəmilərdən biridir. Gəmiyə Süleyman Vəzirovun adını daşıyır. 

Gəmi 1973-cü ildə Xəzər dənizinə gətirmişdir. Gəmi bir neçə min kilometr sualtı neft və qaz kəmərinin çəkilişində istifadə edilib ki, bu da neftin dəniz mədənlərindən tankerlər vasitəsilə sahilə daşınmasına son qoyub. 
Hövsan sahil sahəsində və Qum adası ətrafında çekilən sualtı boru kəmərlərinin tikintisində isitfadə edilmişdir.

Texniki göstəriciləri
---------------------

**Su tutumu (t) :**

- yüklə 8 900
- yüksüz 4 355
**Uzunluğu (m):** 107  

**Eni (m):** 24  

**Bortun hündürlüyü (m):** 7  

**Maksimal suya oturumu (m):** 3,5  

**Dedveyt (t):** 4 545  

**Baş mühərriklərin gücü (a.g.):** 3 920  

**Elektrik stansiyası(kVt /(a.q.)):** 4x720 / (4x980)  

**Yükqaldırıcı kranlar (ədəd x t) :**   

- Kran-balkalar 5x40
- Fırlanan kran

Mənbə
-----

Süleyman Vəzirov gəmisi Arxivləşdirilib 2010-08-03 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  "Gəmi təmiri zavodu yüksək məhsuldarlıqla işləyir. 24.04.2008". 2010-11-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-11-25.
2. ↑  "Süleyman Vəzirov" rekord vurmuşdur. 14.08.2006[*ölü keçid*]
**Teuvo Kohonen** (fin Teuvo Kalevi Kohonen; 11 iyul 1934, Lauritsala[d] – 13 dekabr 2021, Espoo, Uusimaa) — Süni neyron şəbəkələri və maşın öyrənmə sahəsindəki Finlandiyalı alim, akademik, Finlandiya Elmlər Akademiyasının fəxri professoru.

Bioqrafiyası
------------

1957-ci ildə Helsinki Texnologiya Universitetini bitirib, magistr dərəcəsi alıb. 1960-cı ildə texnologiya lisenziyası aldı və 1962-ci ildə doktorluq dissertasiyasını aldı.

1957–1959-cu illərdə Helsinki Texnologiya Universitetində fizika müəllimi köməkçisi, 1963–1965-ci illərdə çalışmışdır. 1965–1993-cü illərdə — dosent, fizika professoru.

1960-cı ildə Helsinki Texnologiya Universitetinin Fizika Fakültəsində işləyərkən Kohonen Finlandiyada ilk Reflac kompüterinin (Reflex Aritmetics Computer) yaradılmasında iştirak etdi. Maşın, istehsal prosesi üçün kompüterləşdirilmiş idarəetmə sisteminin inkişafı üçün geniş bir tədqiqat proqramının bir hissəsidir. Reflacda ümumilikdə 1200-ə yaxın tranzistor vardı. Proqramlaşdırılması üçün xüsusi bir dil olan Egon Cronhjortin hazırlanmışdır. Hazırda Reflac Texnologiya Universitetinin Kompüter Texnologiyaları Bölməsinin muzeyindədir.

1975–1978 və 1980–1999-cu illərdə Kohonen Elmlər Akademiyasının professoru idi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2  Czech National Authority Database.
3. ↑  "Mikola, Erkki: Reflac 2001. Viitattu 13.8.2008". 2005-09-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-17.
**Siqetkyoz adası** (mac. Szigetköz) — Macarıstanın şimal-qərbində, Kişalfyold ovalığında çay adası. Slovakiya ilə sərhəd boyunca, Slovakiyanın Böyük Jitnı adasının ortası ilə üzbəüz 50 km-dən çox uzanır. O, Dunay və onun sağ sahilindəki Moşoni-Duna (Moşonski Dunay) ilə həmsərhəddi. Ada allüvialdır, Dunay və Rab çaylarının allüviyasından əmələ gəlmişdir. Sahəsi 375 km²-dir, Macarıstanın ən böyük adasıdır. İnzibati cəhətdən Dyor-Moson-Sopron qraflığına aiddir. Keçmişdə Macarıstan Krallığının Moson və Dyor qraflıqlarına aid olmuşdur.

Bu ada gəzinti və velosiped sürmək üçün, Moşoni-Duna isə su turizmi (kayak və kanoe) üçün məşhur yerdir.

Flora
-----

Kiçik qumlu silsilələr olan tipik bir təpəli düzənlikdən ibarətdir. Orta əsrlərdə burada sel meşələri üstünlük təşkil edirdi. Hazırda o, əsasən kənd təsərrüfatı landşaftıdır. Bərəkətli allüvial torpaqlara malikdir. Burada Dunay çayının və onun sağ qollarının qurudulmuş qumlu-çınqıllı çöküntülərində homojen çəmən-qara torpaqları əmələ gəlir. Əkinçilik üçün xüsusilə əlverişlidir, ona görə də ada adı jit (buğda) məhsullarından "Jitnı adası" olaraq adlandırılmışdır. Tərəvəzçilikdə kələm və bibər yetişdirilməsi üzrə ixtisaslaşıb.

Heyvanlar aləmi
---------------

Siqetkyoz ərazisi Dunayın Macarıstan hissəsindəki ən mühüm kürü tökmə yeridir.

Siqetkyoz Macarıstanın quş faunasının 57%-ni təşkil edən 206 quş növünə ev sahibliyi edir. Bunlardan 166 növ qorunur. Burada 134 növ yuva qurur.

Buz dövrünün yadigarı olan Microtus oeconomus Siqetkyozdə yaşayır. Burada Nəcib maral, az sayda cüyür, çoxlu sayda qaban var.
Siqetkyoz Landşaft Qoruğu
1987-ci ildə Qyor-Moson-Sopron Şurası 9681,7 ha ərazisi olan Siqetkyoz Landşaft Qoruğunu (Szigetközi Tájvédelmi Körzet) qurulması haqqında qərar verir, bunun 1426,6 ha-sı qorunur.

Mühafizə həm də Qabçikovo-Nadmaroş bəndinin tikintisi ilə əsaslandırılır. 1989-cu ildə Macarıstan tikintini dayandırır. Çexoslovakiya birtərəfli qaydada tikintini davam etdirmək qərarına gəlir. 1991-ci ildə Macarıstan 1977-ci il müqaviləsinin denonsasiya olunduğunu elan edir. 1993-cü ildə Slovakiya və Macarıstan Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinə müraciət edir. Məhkəmədə Macarıstan layihənin Siqetkyoz bölgəsində qrunt sularının səviyyəsinin əhəmiyyətli dərəcədə aşağı düşməsinə səbəb olacacağını bildirir.

Siqetkyoz adası Ferto-Xanşaq Milli Parkına aiddir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Кишальфёльд // Кварнер — Конгур. — М. : Советская энциклопедия, 1973. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 12).
2. ↑  *Fitch, Chris.* "Down the Danube: Pack riding". Geographical. 89 (11). 2017: 57–60.
3. ↑  Колесниченко С. Г. Международное экологическое право. Спецкурс: учебно-научное пособи. — Бишкек: КРСУ, 2012. — С. 48. — 131 с.
4. ↑  Szigetközi Tájvédelmi Körzet. Fertő–Hanság Nemzeti Park.
**Teuşpa** — Eramızdan əvvəl 679 – 678-ci illərdə Assur mənbələrində Teuşpa kimi göstərilən çarın başçılığı ilə kimmerlər Assuriya ərazisinə girirlər. Lakin qanlı vuruşmada kimmerlər məğlub olurlar. Çar Teuşpa döyüşdə öldürülür.

Etimologiyası
-------------

İranşünaslar bu çarın adını İran mənşəli hesab edərək, onun "tava aspa" sözlərindən olduğunu və "güclü (tablı) at" mənasını verdiyini yazırlar  Rea'nın dediyinə görədə Teushpa'nın adı, Əhəmənlərin müasir Tişpiş (Teispes)(Chishpish) adını xatırladır, etimoloji baxımından əlaqəli görünmədiyinə baxmayaraq. Əslində isə bu ad ProtoTürk dillərindəki tuş "qızıldan düzəldilmiş bəzək" və ya "varlı" sözlərindən ibarətdir. Onda bu ad "qızıl bəzəkləri ilə varlı" mənasını verir; görünür, o, doğulanda valideynləri onun gələcəkdə çoxlu qızıl əşyalara malik olması arzusu ilə ona bu adı vermişlər. Demək, qədim Assur yazısındakı Teuşpa əslində Türk mənşəli Tuşbay adının fonetik şəklidir. Müqayisə üçün deyək ki, Türkdilli Kuban Bulqarlarını bir başçısı VIII əsrdə Batbay adlanırdı ki, bu da ProtoTürk dillərindəki Batu "qiymətli daş-qaş" və bay "varlı" sözlərindən olmaqla, "daşqaşla varlı" deməkdir. Oxucu yəqin ki, indi də Orta Asiyada yaşayan Türk xalqlarında "bay" sözü ilə bitən şəxs adlarının geniş yer tutduğunu bilir.

Bəlkə də Teuşpa əslində Tuzbay adının fonetik şəklidir ki, bu da Qədim Türkdillərindəki tuz ("düz", "doğrucul") və bay ("bəy", "knyaz", "tayfa başçısı")
sözlərindəndir. Hər iki halda bu çarın adı Türkcədir.

Həyatı
------

Teushpa eramızdan əvvəl VII əsrin əvvəllərində Kimmerlərin padşahıydı, Ancaq Kral Esarhaddonun yazılarına görə Umman-Manda'nın padşahı olaraq xatırlanır. O Eramızdan əvvəl 679-cu ildə Kimmerlərə Assuriyalılara kral olduğu Esarhaddona qarşı döyüşə əmr verdi, Ancaq döyüşdə məğlub oldu.

Mənbə
-----

1. ↑   Дьяконов И. М. История Мидии, səh. 240
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-02-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-01.
3. ↑  Rea, The Assyrian Exile: Israel's Legacy in Captivity, p. 91-95

Ədəbiyyat
---------

* Qeybullayev Q. Qədim türklər və Ermənistan. B. : Azərnəşr, 1992, 140 səh.
**Yuxi** — Çində Yunnan əyalətində yerləşən vilayət tipli şəhər. İdarə mərkəzi Honqta mahalıdır.

Coğrafiyası
-----------

Yuxi Kunminqin cənubunda, təxminən 90 km aralıqda yerləşir. Sahəsi 15.285 kvadrat kilometr, əhalisi 2.5 milyona yaxındır.

Yuxinin daxilində Fuxian gölü vardır. Bu göl Çində ən dərin ikinci göl sayılır. Bundan başqa şəhərin ətrafıda daha üç göl vardır. Bunlar Xingyun Gölü, Qilu Gölü, və Yanqzong Gölüdür.

İqlimi
------

Şəhərdə əsasən subtropik yayla iqlimi hakimdir. Günlük orta tempratur +17 ° C -dir. Yaz ayları yağışlı və sərin keçir. Bu aylarda gündüz orta tempraturu 26 ° C (79 ° F) olur. İllik yağış miqdarının böyük bir qismi iyun və sentyabr aylarına düşür.

| **Yuxi iqlimi** |
| --- |
| Göstərici | Yan | Fev | Mar | Apr | May | İyn | İyl | Avq | Sen | Okt | Noy | Dek | İl |
| Maksimum orta, °C | 17,2 | 19,2 | 22,9 | 25,8 | 26,4 | 26,1 | 25,8 | 26,1 | 24,8 | 22,5 | 19,4 | 16,8 | 22,8 |
| Minimum orta, °C | 2,8 | 4,0 | 6,7 | 10,6 | 15,5 | 17,8 | 17,8 | 17,1 | 16,0 | 13,3 | 8,6 | 4,0 | 11,2 |
| Yağıntı norması, mm | 21 | 20 | 21 | 18 | 18 | 8 | 2 | 6 | 15 | 25 | 30 | 26 | 210 |
| *Mənbə:*  |

Tanınmış şəxsləri
-----------------

Çin Xalq Respublikası himninin musiqisinin sahibi bəstəkar Ne Er Yuxidə doğulmuşdur.

Təhsil
------

Şəhərdə yerləşən Yuxi Normal Üniversitetində səkkiz minə yaxın tələbə təhsil alır. Universitet 2000-ci ildə fəaliyyətə Yuxi Normal Kolleci olaraq başlamışdır. Şagirdlərin artması və şəhərdə böyük bir universitetə tələbat nəticəsində Çin Təhsil Nazirliyi tərəfindən Yuxi Normal Kolleci və Yuxi Təhsil Mərkəzi birləşdirilmiş Yuxi Normal Üniversiteti olaraq fəaliyyətinə davam etmişdi.

Xaric keçidlər
--------------

 (ing.) Şəhərin Rəsmi Saytı Arxivləşdirilib 2009-02-28 at the Wayback Machine

1. ↑  .
**Süleyman Zindanı dağı**, Taxti Süleymandan 3 km qərbdə yerləşən bir içi boş konus formalı dağın adıdır. Bu dağ minlərlə il əvvəl göldə su minerallarının çökməsi səbəbindən yaranmışdır. Çevrəyə görə bu dağın hündürlüyü 97 yada 107 metr, üstündən təxminən 80 metr dərin bir çuxur, dağın üstdə açılış diametri təqribən 65 metrdir. Bu dağ Mannalar dövründə e.ə. 830–660-cı illərdə İbadət yeri olmuşdur.

Açıqlama
--------

Süleyman Zindanı dağı yerdən 100 metr yüksəklikdəki bir təpədir. Sasanilər dövründə Zərdüştilik keşişlərin qurban və ibadət yeri olmuşdur və ətrafındakı tikililərin qalıqları bu müqəddəs məkanın əhəmiyyətini göstərir. Yəqin ki, iki min il əvvəl bu gün boş olan və təpənin ağzında yerləşən konus su ilə doluydu və konusun ətrafındakı əsərlərin qalıqları bu ağızın və içərisindəki gölün suyunun yararsız olduğunu göstərir; Ancaq zaman keçdikcə çöküntülərin nəticəsində nəticəsində 100 metr dərinlikdə yerləşən göldəki çatlar bağlandı və konus qurudu.

Yerli inanc
-----------

Yerli əhali bu dağı Süleyman Zindanı və ya Dev Zindanı olaraq tanıyır və inanırlar ki, Süleyman bu dağda onun əmrinə tabe olmayan devləri həbs edir. Bu dağın adı yerli inamdan alınmışdır.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

1. ↑  .
**Qurşun Cami** (tərcümədə "qurğuşun məscidi" mənasını verir) — XIV əsrə aid olunan krım tatarlarının keçmiş məscidi. Starıy Krım şəhərində yerləşir. Hal hazırda xarabalıqlar qalıb. Rusiyanın mədəni irsi statusuna malikdir.

Tarixi
------

Məscidin qalıqları rəssam İvan Ayvazovskinin keçmiş mülki ərazisində yerləşir. "Qurğuşun məscidi" adı ola bilsin onunla bağlıdır ki, məscidin inşası zamanı üzlük daşları qurğuşun səddləri ilə bitişdirilmişdir və ya günbəzin qurğuşun örtüyü səbəbindən belə adlandırılmışdır. 

Övliya Çələbinin məlumatlarına görə, məscid 1396-cı ildə Timur Qutluq xanın qız nəvəsi Bay Buqla Hatunun göstərişi ilə tikilmişdir və öncəki illərdə təkyə (dərvişlərin iqamətgahı) hesab olunurdu. 1398-ci ildə məhəllə məscidinə çevrildi.

Arxitekturası
-------------

Tikilinin plan quruluşu düzbucaqlıdır (12.5 × 17.5 m). İnşa zamanı əhəngli məhlul əsasında yırtıq (qaba) daş və kvadrat kərpicdən istifadə edilmişdir. Məscidin girişi pilonlu portal şəklində qurulmuşdur. Bu məscidin əhəmiyyətli memarlıq xüsusiyyəti qərb və şərq divarlarını gücləndirən cüt daş kontrforslardır, bayır divarını möhkəmləndirən belə şaquli çıxıntılar 1125-ci ildə Qahirədə inşa edilən Əl-Akmar məscidində də istifadə olunmuşdur. Digər kontrfors cənub divar tərəfdə mehrabın taxçasında yerləşir. Bu taxça əvvəlcə düzbucaqlı idi, lakin sonra çoxbucaqlı halına gələrək formasını dəyişdi. Minarə şimal-şərq küncdə yerləşirdi. Məscidin içərisi müxtəlif ölçülü iki hissəyə bölünmüşdü: günbəzlə örtülmüş mehrabı olan geniş kvadrat formalı otağ (10.5 × 10.6 m) və üç yarımdairəvi qübbə ilə örtülmüş kiçik düzbucaqlı şimal otağı (10.5 × 4.5 m).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Общий список объектов культурного наследия Крыма". monuments-crimea.ru. 2016-03-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-15.
2. ↑  Историческое наследие Крыма Arxivləşdirilib 2020-06-30 at the Wayback Machine, Выпуски 17-20. 2007
3. 1 2 3  От Онона к Темзе. Чингисиды и их западные соседи Arxivləşdirilib 2020-06-27 at the Wayback Machine. М.: Издательский дом Марджани, 2013.

| ⛭Krım məscidləri |
| --- |
| Akyar məscidi  • Bəybars məscidi  • Böyük Cami  • Böyük Xan məscidi  • Bulqakov məscidi  • Cümə Cami  • Əski-Saray məscidi  • Hacı Seyi Nafə məscidi  • İsmi xan Cami  • Kebir Cami   • Kerç məscidi  • Kökköz məscidi  • Kiçik xan məscidi  • Qurşun Cami  • Molla Mustafa Məscidi  • Müfti Cami  • Orta Cami  • Özbək xan məscidi  • Padşah məscidi  • Seyid Xəlil Çələbi məscidi  • Taxtalı məscidi  • Yuxarı məscid |  |
Vikipediyada bu təxəllüslü müxtəlif şəxslər haqqında məqalələr var, bax: Zülqədər. 

**Süleyman bəy Zülqədər** — hökmdar, XV yüzillik.

Həyatı
------

Süleyman bəy 1443-cü ildən 1465-ci ilədək Zülqədər bəyliyinin başçısı olmuşdu. Nasirəddin Məhəmməd bəyin ölümündən sonra Zülqədəroğulları bəyliyinin başına Süleyman bəy keçdi. Onun zamanında Zülqədər-Osmanlı ilişkiləri geniş inkişaf etmişdi. Süleyman bəy qızı Satı Mükrimə xatunu II Muradın oğlu II Məhəmmədə (Fatehə), diğər qızını da məmlük sultanı Zahir Çaxmağa verdi. İki böyük dövlətlə qohumluq edərək bəyliyini Qaramanoğulları və Ağqoyunlulara qarşı müdafiə üçün dəstək aldı. Əlaüddövlə Bozqurd bəyin atası olan Süleyman bəy, Maraşdaki Ulu Məscidi tikdirmişdi.

Ailəsi
------

Süleyman bəyin Şahbudaq bəy, Şahsuvar bəy, Məlik Arslan bəy, Bozqurd bəy, İsa bəy, Salman bəy, Xudadad bəy, Yəhya bəy, Yunis bəy, Ərdivanə bəy, Əbdürrəzzaq bəy adlı oğulları, Satı xatun adlı qızı vardı.

Ədəbiyyat
---------

* Ənvər Çingizoğlu, Zülqədər eli, Bakı: Şərq-Qərb, 2011,-156 səh.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Zülqədəroğulları bəyliyi
**Sato Nobuhiro** (佐藤 信淵?, 18 iyul 1769, Oqaçi rayonu[d], Akita prefekturası – 17 fevral 1850) – Edo dövründə yaşamış Yaponiya aqronomu.

Həyatı
------

Sato Nobuhiro 1769-cu ildə Deva əyalətində alim aləsində doğulmuşdur. Uşaq olanda atası ilə birlikdə səyahətlər etmiş və Hokkaydoya qədər gedib çıxmışdır. Bu zaman Tenmey aclığından əziyyət çəkən kəndlilərin həyatına şahidlik etmiş və gördüyü mənzərə ona böyük təsir etmişdir. Atasının ölümündən sonra Edo şəhərinə gedərək ranqaku alimi Udaqava Qenzuinin şagirdi olmuşdur. Tsuyama hanında xidmət göstərdikdən sonra ölkəni səyahət etməyə başlamış, kənd təsərrüfatı ilə bağlı praktiki biliklər əldə etmişdir. Bir müddət yazı yazmaq üçün Kazusada məskunlaşsa da, həyatının böyük bir qismini səyahətlərdə keçirmişdir.

Sato şintoizmə də maraq göstərmiş və kokuqaku alimi Hirata Atsutanenin məktəbinə daxil olmuşdur. Təxminən bu dövrdə Takano Çoey və Vatanabe Kazanla dost olmuş, şoqunluğun ranqaku alimlərini həbs etməsi hadisəsindən yayına bilmişdir. Satonun şöhrəti tədricən yayılmış və daymyolar onu kənd təsərrüfatı texnikaları, iqtisadiyyat və dənizdən müdafiə mövzularında məsləhətlər verməsi üçün çağırmışdırlar.

Sato rocu və daymyo Mizono Tadakuniyə cavab olaraq *"Fukkoho qayqen"* əsərini yazmışdır. O, bu əsərdə Yaponiyanın vahid başçı altında birləşdirilməsini və bütün torpaqların, istehsalın, ticarətin və nəqliyyatın birbaşa hökumət nəzarəti altında olmasını təklif etmişdir.

Qeydlər
-------

1. ↑  Hazırda Akita prefekturası.
2. ↑  Hazırda Çiba prefekturası.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 28. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 5 avqust 2022.
**Ucunq-Kulon Milli Parkı** — İndoneziya adalarında yerləşən milli park. 1991-ci ildən Dünya irsi siyahısındadır.

Haqqında
--------

Ucunq-Kulon Milli parkı Yava adasında yerləşən və düz ərazi halında olan tropik meşələrdən ibarətdir. Nəsli tükənməkdə olan Yava kərgədanının iki həyat sahəsindən biridir. Park Yavanın uzaq qərb bölgəsində yerləşir.

Region düzənlik tropik meşələri, bataqlıqlar, manqrovlar və çayırlar ilə əhatəlidir. Yarımadada mərcan adaları və mərcan qayalıqları var.

Milli park daxilində vulkanik ada qrupu Krakatoa və Panaytan, Handeuleum adaları və Sunda Boğazındaki Peucanq adası yerləşir. Krakatoa Sakit okean Odlu Qövsünün bir hissəsidir. 1883-cü ildə vulkanik axıntıların, vulkanik küllərin və sunami təsirləri bölgədə faciəvi nəticələrə açıb tərəfindən böyük bir eroziyaya məruz qalmışdır. Hollandiya hökuməti tərəfindən qeydə alınan ölü sayı 36.417 idi, lakin bəzi qaynaqlar bu ədədin təxminən olaraq 120.000 olduğunu söyləməkdədir.

İstinadlar
----------

1. ↑

| ⛭İndoneziyada yerləşən UNESCO-nun ümumdünya irsi obyektləri |
| --- |
|  | Borobudur  • Komodo Milli Parkı  • Lorents Milli Parkı  • Prambanan  • Sangiran  • Subak  • Sumatranın yağış meşələri irsi  • Ucanq Kulon Milli Parkı |  |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |
**İtidişli itburnu** (*lat.* Rosa oxyodon) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü.

Ümumi yayılması
---------------

Gürcüstanda (Tuşeniya) və Dağıstanda təbii arealı vardır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda Quba rayonu ərazisində rast gəlinir.

Statusu
-------

Azərbaycanın nadir bitkisidir. VU D2.

Bitdiyi yеr
-----------

Yuxarı dağ və subalp qurşaqlarda meşələrin kənarlarında, kolluqlarda çayların kənarlarında, çəmənliklərdə və yamaclarda yayılmışdır.

Təbii ehtiyatı
--------------

Azərbaycanda dar bir arealı vardır.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Hündürlüyü 1 m-ə qədər olan qırmızımtıl və ya tünd qırmızı qabıqlı alçaqboy koldur. Qopartikanları möhkəm, düz yönəlmiş tək-tək və ya cüt-cüt yеrləşmişdir. Yarpaqları 5-7 ədəd yumru və ya ellipsşəkilli ikiqat dərin dişli yarpaqcıqlardan təşkil olunmuşdur. Çiçəkləri tək-tək və ya 2-7-dir. Çiçək saplağı 1-4 sm uzunluqda, sıx vəzicikli kobud tüklüdür. Ləçəkləri çəhrayı rəngli olub, zəif oyuqludur. Meyvəsi yumurtavarı, armudvarı və ya kürəcikvarı оlub adətən tüklüdür. İyun ayında çiçək açır.

Çoxalması
---------

Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
---------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Becərilməsi
-----------

Məlumat yoxdur.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
-------------------------------

Xüsusi mühafizə tədbirləri tərtib edilməmişdir.

Zəruri qoruma tədbirləri
------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilməsi zəruridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17245942
* EoL: 631275
* GBIF: 3007316
* GRIN: 32126
* iNaturalist: 910296
* IPNI: 733578-1
* IRMNG: 10186153
* NCBI: 1165906
* Plant List: rjp-15822
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:733578-1
* Tropicos: 27804958
* WFO: wfo-0000987967

 |
**Ubeyy ibn Kəb** (I minillik, Mədinə – 649 və ya VII əsr, Mədinə, *ərəb.* أبي بن كعب‎) — Məhəmməd peyğəmbərin səhabələrindən biri, Quranı gözəl oxumaq bacarığına görə o, Seyid əl-Qurra (qiraət edənlərin ağası) ləqəbini almışdır.

Bioqrafiya
----------

Tam adı Ubeyy ibn Kəb ibn Qeys əl-Xəzrəcdir. Mədinədə doğulmuş və Xəzrəc qəbiləsindəndir. Müsəlmanların Mədinəyə hicrətindən əvvəl İslamı qəbul etmiş, Əqəbədəki ikinci beyyətinin iştirakçısı olmuşdur. Bədr, Uhud, Xəndək döyüşü və digər müsəlmanların müşriklərə qarşı döyüşlərində iştirak etmişdir. Uhud döyüşündə Ubeyy ağır yaralanır.

Ubeyy ibn Kəb İslamı qəbul etməmişdən əvvəl oxuyub yazmağı bilən nadir insanlardan idi. Hicrətdən sonra Mədinə əhli arasından onun birinci katibi olur. O, Məhəmmədə nazil olan İlahi vəhyləri yazmış və Quranı ən yaxşı oxuyan şəxs olmuşdur. Məhəmməd peyğəmbər onu Muaz ibn Cəbəl, Zeyd ibn Sabit və Əbu Zeyd kimi Quran alimləri ilə bərabər tutmuşdur. Mədinə məscidinə Quran müəllimi təyin edilir. Ubeyy həm də Quranın təfsirinin böyük bilicisi idi və Mədinədə Quranın bütöv bir təfsiri məktəbinin əsasını qoymuşdur.

Ubey fiqh üzrə mütəxəssis idi və Məhəmməd peyğəmbərin dövründə fətvalar verirmişdir. Ondan əlavə, belə bir şərəf Ömər ibn əl-Xəttab, Osman ibn Əffan, Əli ibn Əbu Talib, Muaz ibn Cəbəl və Zeyd ibn Sabitə verilmişdir. Məhəmməd peyğəmbər Ubeyyəni də dövlət vəzifələrinə təyin etmişdir. O, Bali, Uzra və Bənu Səad qəbilələrindən zəkat yığan şəxs idi.

Ubeyy bir çox fəzilətli xüsusiyyətləri ilə seçilir, zahid həyat tərzi keçirir, təqvalı və Allahdan qorxan bir insan idi. Peyğəmbərin vəfatından sonra ictimai və dövlət fəaliyyətini davam etdirmişdir. O, xəlifələr Əbu Bəkr və Ömərin ən yaxın adamı və məsləhətçisi idi. Onun nəqlində onlarla hədis də məlumdur.

Ubeyy ibn Kəbə təxminən 649-cu ildə vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ubeyy ibn Kəb". 2019-07-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-11.
**Qarif Axunov** (tatar. Гарифҗан Ахунҗан улы Ахунов, 18 sentyabr 1925 – 4 iyun 2000, Kazan) — dövlət və ictimai xadim, RSFSR-nin əməkdar incəsənət xadimi, Tatarıstanın xalq yazıçısı, Qabdulla Tukay Respublika Mükafatı laureatı (1973).

Həyatı
------

18 sentyabr 1925-ci ildə Arsk rayonunun Keçkene Uçili kəndində çörəyini erkən itirən böyük bir kəndli ailəsində anadan olub: Keçkene Uçili kəndində təşkil olunan kolxozun ilk sədri kommunist Axunzyan (Qərifin atası) öldürüldü tərəfindən kulaks.

Kazanbaş kəndindəki yeddi illik məktəbdə savadlılığın əsaslarını öyrənmiş, daha sonra 1947-ci ildə bitirdiyi Arsk Pedaqoji Məktəbində təhsil almışdır.

1947-ci ildə Kazan Dövlət Universitetinin Tarix və Filologiya fakültəsinin tələbəsi oldu və 1952-ci ildə onu müvəffəqiyyətlə bitirdi.

Universiteti bitirdikdən sonra "Edabiyata Şurası" ("Sovet Ədəbiyyatı") jurnalının redaksiyasında çalışdı.

1956–1968-ci illərdə Almetyevskdə yaşadı, Tatar ASSR Yazıçılar Birliyi şöbəsinin məsul katibi oldu. Bu dövrdə Axunov əsas əsərlərini yazdı.

1957-ci ildə SSRİ Yazıçılar Birliyinin üzvü oldu.

1968-ci ildə Axunov 1971–1974-cü illərdə Kazana qayıtdı. "Kazan utları" jurnalının baş redaktoru işləmişdir.

Qarif Axunov ictimai həyatda çox fəaldır. 1969-cu ildən bəri Sov. İKP üzvüdür. XXV və XXVI partiya qurultaylarına, RSFSR Yazıçılarının II, III, IV qurultaylarına, SSRİ Yazıçılarının V, VI və VII qurultaylarına nümayəndə olmuşdu. Tatar SSR-dən 9–10 çağırış SSRİ Ali Sovetinin Millətlər Sovetinin deputatı (1974–1984). 645 saylı Çistopol seçki dairəsindən 9-cu çağırış Ali Sovetinə seçildi; Millətlər Şurasının Xarici İşlər Komissiyasının üzvü.

1973-cü ildə "Xəzinə" romanı və "Bir qozun kernel" hekayəsinə görə Gabdulla Tukai Respublika Mükafatı laureatı adına layiq görülmüşdür.

1974–1984-cü illərdə Axunov — TASSR Yazıçılar Birliyinin sədri, 1987–1991-ci illərdə. Tatarıstan Mədəniyyət Fondunun sədri.

1993-cü ildə Axunov Tatarıstanın Xalq Yazıçısı adına layiq görülmüşdür.

4 iyun 2000-ci ildə vəfat etmişdir, Arskda dəfn edildi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Хасан ХАЙРИ* — Чувствовать биение сердца народа // Статья из книги Ахунов Р. Ядро ореха. Роман. Повести, М. 1982, стр. 129–130
2. 1 2 3 4 5 6  *Андрей Иванов* — Гариф Ахунов: писатель, нашедший "Клад" Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine//Газета "Вечер Елабуги" № 22 от 01.06.2011
3. 1 2   Депутаты Верховного Совета СССР. 9 созыв. Издание Президиума Верховного Совета СССР. — М. 1974. — 550 с. с. 43.
4. ↑  "Список депутатов Верховного Совета СССР 10 созыва". 2013-07-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-07.
5. ↑  "Могила Гарифа Ахунова". 2018-08-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-29.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus |
| Normativ yoxlama | ISNI: 0000 0000 8318 3084 · LCCN: n85028248 · VIAF: 114473938 · WorldCat VIAF: 114473938 |
**Siqler adası** — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Adaşimal-qərbdən cənub-şərqə doğru 45 km məsafədə uzanır. Adanım maksimal hündürlüyü 554 metr, sahəsi 448 km²-dir. Ada Bolduin-Siqler və Siqler Qütb ekspedisiyalarını maliyyələşdirən Nyu-York sahibkarı Uilyam Siqlerin şərəfinə adlandırılır.

Tarixi
------

XX əsrin əvvəllərində adada Avstriyaya aid Payer-Weyprecht adlı qütb məntəqəsi olmuşdur.

Yaxınlığında yerləşən adalar
----------------------------

Uqolnoy Kopi adası — Ziçi adaları tərkibinə daxildir. Siqler və Qrili adaları arasında yerləşir. Ada dairəvi formaya malikdir. Diametri 3.5 km-dir. Hündürlüyü 393 metrdir. Adada buzlaq yoxdur. Siqler adasından 600 metr enə malik boğazla ayrılır.

Mənbə
-----

* Арктическая экспедиция Arxivləşdirilib 2019-10-06 at the Wayback Machine
* Ziegler-Fiala Polar Expedition, 1903—1905

Xəritə
------

* Xəritə
**Qarip adası** (*türk.* Garip Adasi) — Egey dənizində, İzmir ilinin Dikili şəhəri yaxınlığında yerləşən ada. Ada Yunanıstana məxsus olan Lesbos adasından cənub-şərqdə yerləşir. İzmir körfəzi suları ilə yuyulur.
Qədim zamanlarda Qarip adası və onun daxil oldugu arxipelaq Arqinus adaları (q.yun.  Ἀργινούσ(σ)αι) olaraq tanınırdı. Peloponnes müharibəsi zamanı, b.e.ə 406-cı ilin sentyabrında Adina və Sparta arasında böyük dəniz döyüşü baş vermişdir. Döyüş tarixə Arqinus döyüşü adı ilə düşmüşdür. Afinalılar döyüşü qalib gəlsələrdə müharidədə son uğurları olur.

Orta əsrlər dönəmində adfa Bizans imperiyasına məxsus olmuşdur. 1453-cü ildən isə adanı türklər idarə edirdilər. 1923-cü ildə imzalanmış Lozanna anlaşması ilə adaTürkiyənin ərazisi kimi təstiqlənir.

2006-cı ildə ada onun sahibləri tərəfindən satışa qoyulur. Adanı Lesbosdan olan biznesmenlər almaq istəsələr də 2010-cu ildə adanı türk iş adamlarının idarə etdiyi Fiyapı şirkəti 35 milyon dollara alır. Burada 5000 yerlik otellər şəbəkəsi qurmaq planlaşdırilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Turkish construction company buys Garip Island". 2021-01-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-10-01.
**Təbriz Soltanlı** — heykəltaraş..

Həyatı
------

**Təbriz Soltanlı Çingiz oğlu** 1993-cü ilin mart ayının 16-si Beyləqan  rayonunda anadan olmuşdur. 1999-cı ildə Beyləqan rayonun 4 saylı orta məktəbində təhsilə başlamış, 2008-ci ildə 9 illik təhsilini tamamlamışdır. 2008-ci ildə Əzim Əzimzadə adına rəssamlıq kollecinin heykəltaraşlıq fakültəsinə qəbul olmuş, 2012-ci ildə təhsilini başa vurmuşdur. 2017-ci ildə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının heykəltaraslıq fakultəsinə daxil olmuşdur.

2018 -ci ildə Vəcihə Səmədova adına sərgi zalinda keçirilən, Genc rəssamlarin sərgisi adlı sərgidə iştirak etmişdir.

2018 - ci ildə Xetai Sənət Mərkəzində keçirilən İstedad sorağında-3 adlı sərgidə iştirak etmişdir.

2019-cu ildə Ada Universitetində keçirilən Möcüzəli Əllər adlı sərgidə iştirak etmişdir.

2019-cu ildə Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin "Tarixi həqiqətlər", "Gənclər unutmur" adlı sərgidə iştirak etmişdir.

27 noyabr 2019-cu ildə Böyük Azərbaycan şairi İmaməddim Nəsiminin 650 illik yubileyinə həsr olunmuş sərgidə iştirak etmişdir.

19 may 2008 ci ildə Türkiyə Cumhuriyeti Eskişehi ,"19 may Atatürkü anma" adlı sərgidə iştirak etmişdir

Yaradıcılığı
------------

2020-ci il iyul ayında Tovuz döyüşlərində şəhid olmuş General Mayor Polad Həşimovun büstünün müəllifidir.

2020-ci il iyul ayında Tovuz döyüşlərində şəhid olmuş Polkovnik İlqar Mirzəyevin barelyefinin müəllifidir.

Mikayıl Müşvüq, Əhməd Cavad, Səməndər Rzayevin büstlərinin müəllifidir.

Vətən Müharibəsi qəhrəmanları palkovnik leytinant Rəşad Atakişiyev, mayor Emin Süleymanov, baş leytinant Mahir Dadaşzadə, Əliyev Saleh, gizir İlqar Zeynallının büst və barelyefini hazırlayıb və şəhid analarını "Şəhid anası" adlı kompozisiya hədiyyə edib.

Şəkilləri
---------

* 
* "Şəhid anası" adlı kompozisiya "Şəhid anası" adlı kompozisiya
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Şəhid general Polad Həşimovun büstü hazırlandı". 2020-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-25.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Sirab.
**Sirab mineral su yatağı** — Naxçıvan MR-in Babək rayonu ərazisində, Naxçıvan şəhərindən 18 km şimal-şərqdə, Sirab kəndindən 3 km şimalda, dəniz səviyyəsindən 1100 metr hündürlükdə yerləşən, müalicəvi tərkibə malik mineral su yatağı.

Tədqiqi
-------

Sirab (şirli su) yaxud Sərab (başsu) suyu qədim zamanlardan məşhur olmuş və mühüm müalicə vasitəsi kimi tanınmışdır. Yataqda kimyəvi tərkibinə görə fərqlənən üç tip su aşkar edilmişdir. 

*I tip* – 9 və 12 nömrəli quyulardan Orta Eosenin alevrolitli, çatlı, gilli süxurlarından alınmışdır. Kimyəvi tərkibinə görə az minerallaşmış, karbon qazlı, hidrokarbonatlı, kaliumlu – natriumludur. Narzan (Kislovodsk) tipli sulara yaxındır. 

Balneoloji tərkibi: 

*II tip* – 8 nömrəli quyudan, 531 metr dərinlikdən alınmışdır. Kimyəvi tərkibinə görə karbon qazlı, orta dərəcədə minerallaşmış, hidrokarbonatlı, natriumludur. Borjomi (Gürcüstan) tipli sulara yaxındır. 

Balneoloji tərkibi:

*III tip* – 10 nömrəli quyudan, 1075–1080 metr dərinlikdən alınmışdır. Kimyəvi tərkibinə görə karbon qazlı, mərgümüşlü, yüksək dərəcədə minerallaşmış, hidrokarbonatlı – xlorlu, natriumludur. Saxalindəki Sineqorsk və Culfadakı Darıdağ tipli sularla yaxındır. 

Balneoloji tərkibi:

Sirab mineral su yatağının ehtiyatı 1966-cı ildə 1053 m³/gün təsdiq edilmişdir. Sudan mədə-bağırsaq, qaraciyər və s. xəstəliklərin müalicəsində istifadə olunur.

Qaynağı və tərkibi
------------------

Sirab bulağı Naxçıvan şəhərinin 14,6 km şimal-şərqində, Sirab kəndi ərazisində, hündür dağların qoynunda, Kəlbəağıl vadisində 250 metr dərinlikdən qaynayır. 

Təbii mineral suyun əsas komponentləri və onların konsentrasiyası aşağıdakı kimidir:

| Mineral konsentrasiyası |
| --- |
| Minerallar | Konsentrasiyası |
| mq/L |
| Maqnezium | 37,9-56,9 |
| Kalsium | 214-320 |
| Natrium | 112-168 |
| Kalium | 5,90-8,86 |
| Sulfatlar | 146-218 |
| Hidrokarbonat | 852-1278 |
| Xloridlər | 23,3-35,0 |

Nailiyyətləri
-------------

Sirab mineral suyu bir çox xarici ölkələrdə yüksək nailiyyətlər qazanıb. Belə ki, 2009-cu ildə Ukraynanın Kiyev şəhərində keçirilən "Qida məhsulları və içkilərin XII forumu"nda Qızıl medal, 2010-cu ildə Moskva şəhərində keçirilən XVII Beynəlxalq "PRODEKSPO 2010" sərgisində Gümüş medal, 2011-ci ildə Moskva şəhərində keçirilən XVIII Beynəlxalq "PRODEKSPO-2011" sərgisində Qızıl medal və 2011-ci ilin 1-4 noyabr tarixində Qazaxıstanın Alma-Ata şəhərində keçirilən XIV Beynəlxalq Mərkəzi Asiya "Yeyinti sənayesi" sərgisində Sirab mineral suyu Qızıl medala layiq görülmüşdür.

İxracat
-------

Sirab suyu Azəbaycanla yanaşı Rusiya, İran, Qazaxıstan, Türkmənistan, Ukrayna və Avropa İttifaqı üzvlərindən Litva bazarına ixrac edilir. 


1. ↑  "Sirab mineral su yatağı". 2019-09-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-01-22.
**Qardaşəli Teyyubov** (Tam adı: *Qardaşəli Ağaqardaş oğlu Teyyubov*; d.7 noyabr 1938, Şamaxı, Əngəxaran k, ö.27 noyabr 2012, Bakı — SSRİ Jurnalistlər Birliyinin üzvü

Həyatı
------

Qardaşəli Teyyubov 1938-ci il 7 noyabr tarixində Şamaxı rayonu Əngəxaran kəndində anadan olmuşdur. Bakıda Sənaye Texnikomunu bitirdikdən sonra 1962-ci ildə Sergey Mironovik Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistikə fakültəsinə daxil olmuş, oranı 1967-ci ildə bitirmişdir. 

### Ailəsi

* Atası Teyyubov Ağaqardaş Nurulla oğlu Böyük Vətən müharibəsində vəfat etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Universitetə daxil olduğu ildən "*Azərbaycan pioneri*" (Savalan) qəzetinin ştatdankənar əməkdaşı olmuş, "*Bakı*", "*Kommunist*" (Xalq) qəzetlərində, "*Təşviqatçı*" jurnalında çalışmış, radioda ayda bir dəfə 20 dəqiqəlik veriliş ilə çıxış etmişdir. Şamaxida "*Yeni Şirvan*" qəzetinə mutəxəsis dəvət olunmuş, sonradan hemin qəzetdə məsul katibin müavini olmuşdur. Həmçinin T.Qardaşəli 1975-ci ildən 1991-ci ilə qədər 10.000 tirajla cixan "*Texniki Tereqqi ugrunda*" qəzetin baş redaktoru olmuşdur. 1991-ci ildən ömrunun sonuna qədər Hemkarlar Ittifaqinin orqani olan "*Ùlfət*" qəzetinin qurucusu ve şöbə mudiri vəzifəsində çalışmışdır. 1986-ci ilde SSRI jurnalistlər Ittifaqinin üzvü seçilmişdir.

Mükafatları
-----------

Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının sədri, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı Səttar Mehbalıyev tərəfindən 2005-ci ilinin 19 iyun tarixində Milli Mətbuat Günü ilə bağlı əlaqədar Azərbaycan Həmkarlar İttifaqlarının Mətbuat Orqanlarında səmərəli yaradıcılığına görə "*Fəxri Fərman*"la təltif edilmişdir. "*Qizil Qələm*" mukafatını layiq görülmüş, həmçinin SSRİ "*Əmək Veteranı*"dır.

Vəfatı
------

2012-ci il 27 noyabr vəfat etmiş, doğulduğu Şamaxı rayonu Əngəxaran kəndində torpağa tapşırılmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Əliabbas Mütəllibzadə
* Əlövsət Ağalarov

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycanlı siyasətçinin ailəsinə ağır itki üz verib
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Karlos.

**Karlos Marin** (13 oktyabr 1968, Rüsselhaym[d], Hessen – 19 dekabr 2021[…]) — ispaniyalı bariton və İl Divo qrupunun üzvü.

Həyatı
------

Marin Hessendə anadan olmasına baxmayaraq, İspaniyanın Madrid şəhərində böyüyüb. O musiqi karyerasına çox erkən başlayıb, o artıq səs yazmalar ilə məşğul olub və hətta səkkiz yaşında 800 tamaşaçının qarşısında çıxış edib.

12 yaşında İspaniyaya köçüb hansı ki, burada o televiziya proqramlarında bir neçə mükafat qazanıb. O uşaqlığından musiqi sahəsində olub və bir neçə baritondan da dərslər alıb.

İl Divo
-------

 *Əsas məqalə: İl Divo*
2003-cü ilin dekabrında o dörd kişi müğənnidən ibarət beynəlxalq İl Divo qrupuna qoşuldu. Qrupda ondan başqa fransız pop musiqiçi Sebastien İzambard, amerikalı tenor David Miller və isveçrəli tenor Urs Büler yer alırlar.

Qrupun ilk albomu İl Divo adlanırdı
. Albom 2004-cü ilin noyabrında işıq üzü gördü və bir ildən də az bir vaxtda beş milyondan çox satış həyata keçirildi. İkinci albom — Ankora 7 noyabr 2005-ci ildə Birləşmiş Krallıqda, üçüncü albom Siempre isə 21 noyabr 2006-cı ildə ABŞ-də, 27 noyabr 2006-cı ildə isə beynəlxalq satışa çıxarıldı.

Diskoqrafiya
------------

### Soloist

Little Caruso — solo (1976)
Mijn Lieve Mama (My Dear Mother) — solo (1978)
### Opera

Jekyll & Hyde, The Musical: Promo (2000)
### Il Divo

2004 — Il Divo
2005 — Ancora
2006 — Siempre
2008 — The promise
2011 — Wicked game
2013 — A musical affair
2015 — Amor & pasión

İstinadlar
----------

1. 1 2  Carlos Marín // Internet Broadway Database (ing.). 2000.
2. 1 2  .
3. 1 2  .
4. ↑  .
Turizm cəmiyyətin iqtisadi problemlərinin həliinə xeyli təsir göstərir. Turizmdən gələn gəlir onun inkişaf etdiyi regionda iqtisadiyyatı yüksəltməyə qadirdir. Ayrı-ayrı regionlarda turizm inkişaf etdikcə ölkədaxili regionların iqtisadi göstəriciləri arasında fərqlər azalır.

Turizmin iqtisadi əhəmiyyəti və sahələri
----------------------------------------

**Sahibkarlıq sahəsi** - yaradılan hər bir müəssisə xeyir gətirməlidir, çünki o, müştərilərə öz məhsulunu və xidmətlərini təqdim edir, fəhlə və qulluqçulara əmək haqqı və ödəmələrin digər növlərini, aksionerlərə-gəlir, dövlətə - vergi və rüsumlar ödəyir.

**İstehlak sahəsi** - turizm-istehlak tələbinin yeni formasını gələn turistlərin müxtəlif mal və xidmətlərə olan tələbini canlandırır.

**Gəlir sahəsi** - turist axını sayəsində turizmin aşağıda qeyd olunan bir çox yerli müəssisələrinin gəliri artır - mədəni və əyləncə müəssisələrinin gəlirləri artır və bu da öz növbəsində vergi ödəmələri hesanıa regiona və yerli əhaliyə fayda verir.

**Valyuta sahəsi** - turizm ölkəyə, regiona böyük miqdarda xarici valyuta axınına səbəb olur. Qəbul edən turizm "görünməyən ixrac" adlanır, çünki istehlakçı ixrac məhsulun ardınca onu istehsal edən ölkəyə gedir.

Turizmin sosial əhəmiyyəti
--------------------------

İşsizlik, zəhmətkeşlərin həyat səviyyəsinin aşağı olması, psixoloji təzyiq, stress və onunla bağlı böhranlı hadisələrin yaranması, asudə vaxtlarda gənclərin neqativ fəaliyyətinin artması, təbiətdə ekoloji tarazlığın pozulması-müasir cəmiyyətin bu və ya digər problemləri bizim ölkədə də mövcuddur.

* İstirahətdən sonra işçi qüvvəsinin iş səmərəliyi artır;

* Əhalinin maariflənməsinə müsbət təsir göstərir;
* Turizmin inkişaf etdiyi ərazilərdə tarixi obyektlərin qorunmasına maraq artır;

Turizmin humanitar əhəmiyyəti
-----------------------------

Turizmin mühüm funkasiyasıdır, şəxsiyyətin inkişafı, onun dərketmə dairəsinin və yaradıcılıq potensialının genişlənməsi üçün imkanları yaradılmasıdır.

Xarici keçid
------------

* AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU Arxivləşdirilib 2018-05-03 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Turizm

* Turizmin maddi-texniki bazası
* Dayanıqlı turizm

İstinad
-------

1. ↑  Sabir Rəhimov Turizm-ekskursiya işinin təşkili Bakı 2004
Süleyman Paşa Böyük və ya Böyük Süleyman (ərəbcə. سليمان الكبير, Osmanlıca. سليمان پاشا الكبير, gürcücə. სულეიმან ბუიუქი) - Osmanlı Paşası, İraq Məmlük sülaləsi, Bağdad Paşalıq hökmdarı (1780-1802).

Həyatı
------

Süleyman Paşa tayfa olaraq bir Məmlüküydü və Bağdadın hökmdarı olmamışdan öncə Mosul valisiydi. 1776-cı ildə Türk Sultanı I Əbdülhəmid'in əmriylə Diyarbəkir valisi Abdullah Paşa və Əl-Rəqqə valisi Mustafa Paşa ilə birlikdə Bağdad hökmdarı Ömər Paşanı devirdi. Fitnə səbəbindən o, Şiraza sürgünə göndərildi və 1779-cu ildə geri qaytarıldı. II Həsən Paşa Bağdad sakinləri tərəfindən devrildikdən sonra Süleyman Paşa 1780-ci ildə Bağdadın hakimi oldu. Süleymanın hakimiyyəti Məmlüklər hakimiyyətinin möhkəmlənməsinə səbəb oldu. Ö cinahını gücləndirmək üçün çox sayda Məmlükü işə aldı. Demək olar İraqdakı, bütün əsas postlar Məmlüklərin əlindəydi və onlar da ölkənin ən böyük torpağına sahib oldular.

Süleyman Paşa 1782-ci ildə Baban sülaləsi və Bədəvilər tayfalarının üsyanlarını sıxışdırdı və dövlət işlərini nizama saldı. Onun dövründə müdafiə binaları tikildi, yeni bazarlar bərpa edildi, məscidlər və saraylar bərpa edildi. İraqdaki Süleymaniyyə şəhəri Süleyman Paşanın dövründə qurulmuş və onun şərəfinə adlandırılmışdır. Bəsrədəki Şərqi Hindistan şirkəti, Osmanlı İmperiyasının muxtar hissəsini təşkil edən Bağdad Paşalığına getdikcə təsirini artmışdır.

1786-cı ildə quraqlıq səbəbi ilə qıtlıq başladı, lakin buna görə başlayan üsyan Süleyman Paşa tərəfindən tez bir zamanda yatırıldı.

Süleyman Paşanın nisbətən sakit bir hökmranlığının sonunda İraq Nəcd şəhərindən olan vəhhabilər tərəfindən işğal edildi. Vəhhabilər İraqı fəth etmək istədilər, ancaq 1801-ci ildə müqəddəs şiə Kərbəla şəhərini ələ keçirmək və talan etməklə məhdudlaşdılar. 1802-ci ildə Böyük Süleyman vəfat etdikdən sonra İraqda feodal narazılığı çoxaldı və hakimiyyət uğrunda şiddətli mübarizə başladı.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Iraq". (2007). In Encyclopædia Britannica. Retrieved October 15, 2007, from Encyclopædia Britannica Online
2. ↑  "Глава 3. Османская империя. Турция. Великобритания. XVI-XX века - Шумов С.А, Андреев А.Р. Ирак: история, народ, культура". www.countries.ru. 2016-03-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-02-28.
3. ↑  علي الوردي ص
4. ↑  "Возвышение мамлюков". mybiblioteka.su. 2016-01-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-02-28.

Xarici keçidlər
---------------

|  |
| --- |
| Süleyman Paşa Böyük (Məmlük sülaləsi) **Məmlük sülaləsi****Doğum:** bilinmir  **Vəfat:** 1802 |
| Hakimiyyət titulları |
|
| Sələfləri Həsən Paşa Kərküklü | **Osmanlı İmperiyasında Paşalıq**1780-1802 | Xələfləri Əli Paşa |
**Karlovı Varı diyarı** (çex. Karlovarský kraj) — Çexiyada I dərəcəli inzibati – ərazi vahidi. Diyarın inzibati mərkəzi Karlovı Varı şəhəridir.

Coğrafiya
---------

Bölgə Çexiyanın qərbində yerləşir, şimal-şərqdə Ustetsk bölgəsi ilə, cənub-şərqdə Pilsen bölgəsi ilə, cənub və şimal-qərbdə isə Almaniya ilə həmsərhəddir.

Bölgədəki ən yüksək nöqtə Ore dağlarında Klinovets (dəniz səviyyəsindən 1244 metr yüksəkdir), ən aşağı yer (dəniz səviyyəsindən 320 metr) Karlovı Varı bölgəsinin sərhədi yaxınlığında yerləşir. Bölgənin iqlimi və torpağı kənd təsərrüfatı üçün o qədər də əlverişli deyil. Bölgədə faydalı qazıntılar var: qəhvəyi kömür və dəmir filizinin kiçik bölmələri. Meşə ərazisi rayon ərazisinin 43% -ni tutur, kənd təsərrüfatına yararlı torpaqlar ərazinin cəmi 17% -ni təşkil edir ki, bu da ölkə üzrə orta göstəricidən azdır.

Əhali
-----

2011-ci il siyahıyaalınmasına əsasən, rayon əhalisi 295.595 nəfər idi, onlardan 150.112 nəfər (50.78%) qadınlardır. 190 285 nəfər (əhalinin 64,37%) özlərini çex, 7217 (2.44%) Slovaks elan etdilər; 4431 nəfər (1.50%) Almanlardır (Çexiya bölgələri arasında Almanların ən böyük nisbəti), Vyetnamlılar - 3597 (1.22%), Ukraynalılar - 1376 (0.47%). 81 777 nəfər qərar verməyib.

Bölgənin inzibati mərkəzi - Karlovı Varı - bölgənin ümumi əhalisinin 18% -i cəmləşmişdir.

İqtisadiyyat
------------

Karlovı Varı, Marianske Lazne, Frantiskovy Lazne kimi məşhur kurortların yerləşməsi ilə əlaqəli olan Karlovı Varı və Çeb bölgələrində turizm inkişaf etdirilmişdir. Sokolov bölgəsində sənaye böyük əhəmiyyət daşıyır - enerji, kömür mədəni, kimya sənayesi və maşınqayırma. Bölgədə şüşə sənayesi, toxuculuq, çini istehsalı, musiqi alətləri istehsalı müəssisələri var.

Bölgə nisbətən sıx bir dəmir yolu şəbəkəsi ilə təchiz edilmişdir. Eyni zamanda, bölgənin avtomobil nəqliyyatı infrastrukturu artan nəqliyyat intensivliyinə tam uyğun gəlmir.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  Administrativní registr ekonomických subjektů.
3. ↑  .
4. ↑  *Český statistický úřad* Počet obyvatel v obcích - k 1. 1. 2023 (çeş.). Praha: ČSÚ, 2023.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Çexiyanın inzibati bölgüsü |
| --- |
| 
* Orta Çexiya
* Kralove Hradets
* Karlovı Varı
* Liberets
* Moraviya-Sileziya
* Olomoutsk
* Pardubitse
* Plzen
* Praqa
* Cənubi Çexiya
* Yihomoravsk
* Ustetsk
* Vısoçina
* Zlin

 | Çexiya |