recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sohoista döyüşü** – 1545-ci ildə Osmanlı və gürcü orduları arasında reallaşan döyüşdür. Hal-hazırda Türkiyənin şimal-şərqində olan Sohoista bölgəsində baş vermişdir. Sohoista döyüşü gürcü sülalələrinin Osmanlının regionda güclənməsini dayandırmağa çalışdıqları son cəhdləri idi, lakin mütləq Osmanlı qələbəsi ilə nəticələndi. Rüstəm Paşanın Zivində idarə etdiyi döyüşün bu döyüş olduğu düşünülməkdədir.

Arxa plan
---------

Müharibədən əvvəl gürcü qarnizonları tərəfindən qorunan Oltisi qalasını (hal-hazırkı Oltu) Qızıl Əhməd olaraq da bilinən, Musa Paşa almağa çalışmış, lakin uğursuz olmuşdur. Musa Paşa 1543-cü ildə Qaragakda gürcülərə məğlub olmuş və döyüş meydanında öldürülmüşdür. Osmanlılar iki il sonra bölgəyə yenidən gəlmiş və Samsthe atabəyliyini işğal etmişdirlər. İmereti kralı olan Baqrat digər gürcü hökmdarlarını yardıma çağırmışdır. Kartli kralı Luarsab və Quriya hökmdarı Rostom Qurieli İmereti kralına dəstək verərkən, Meqreliya hökmdarı I Levan Dadiani ittifaqa qatılmağı rədd etmişdir.

Döyüş
-----

İki rəqib ordu Basean bölgəsinin (hal-hazırkı Pasinlər, Türkiyə) sərhədlərində olan Sohoista bölgəsində qarşı-qarşıya gəlmişdir. Tarixçi Vahuştinin xatirələrində döyüş barədə bəzi detallar qeyd edilmişdir. Bu qaynağa görə, gürcü hökmdarları Samsthe atabətliyinin qüvvələrinin öncü qüvvə olaraq döyüşməsinə icazə verməmişdirlər. Buna görə də, Samsthe atabəyliyi atabəyi qəzəbləndi və döyüşə qatılmağı rədd etdi. Döyüş sübhdən axşama qədər davam etdi və mütləq Osmanlı qələbəsi ilə nəticələndi.

Sohoistadakı zəfər Osmanlı imperiyasının cənub-qərb Qafqazın nəzarətini əldə etmələrini təmin etdi. Bundan əlavə, Samsthe atabəyliyini yağmalayan Osmanlı qüvvələri atabəyliyə öz himayələrindəKi III Kaikhosronu çar olaraq təyin etdilər. Tortum, İspir və Pasinlər Samsthe atabəyliyindən alındı və Osmanlı imperiyasına verildi. Döyüş 1555-ci ildə Amasiyada imzalanan Osmanlı-Səfəvi sülh müqaviləsi öncəsində uyğun şərait yaratdı. Bu müqavilə nəticəsində Səfəvi və Osmanlı imperiyaları Gürcüstanı öz aralarında böldülər. Qərbi Gürcüstan Osmanlı imperiyasına, şərqi Gürcüstan isə Səfəvi imperiyasına verildi.

Həmçinin bax
------------

* Qaragak döyüşü
* Osmanlının Quriyanı ələ keçirməsi

İstinadlar
----------

1. 1 2  C. Max Kortepeter (1991), *The Ottoman Turks: Nomad Kingdom to World Empire*, p. 76. Isis Press, ISBN 975-428-030-4.
2. 1 2  Pitcher, Donald Edgar (1972), *An Historical Geography of the Ottoman Empire from Earliest Times to the End of the Sixteenth Century*, p. 139. Brill
3. ↑  Вахушти Багратиони (Vakhushti Bagrationi) (1745). История Царства Грузинского: Жизнь Имерети Arxivləşdirilib 2020-01-10 at the Wayback Machine (Russian translation of Prince Vakhushti’s chronicle). Accessed on December 13, 2007.
4. ↑  Dündar Aydın. Erzurum beylerbeyliği ve teşkilatı: kuruluş ve genişleme devri (1535-1566), Ankara 1988, s. 66, 99.
**İnsa-dong** (kor: 인사동,çin: 仁寺洞) a Koreya Respublikası Seul şəhəri Jongno-guda yerləşən hüquqi inzibati ərazidir. İnzibati ərazi olan Jongno-dong ərazisinin aşağı hissəsində yerləşir və İnsa-dong kəsişməsindən Anguk-dong dairəvi yolundan başlayaraq Jongno 2-gadakı Tapgol Parkına qədər olan ərazini əhatə edir. Əsas küçə Coson sülaləsi dövründən formalaşmış uzunluğu 0,7 km və eni 12 m olan İnsadong-gildir. Hazırkı İnsadong-gil 2000-ci ildə memar Kim Jin Ae-nin layihəsi ilə yenidən qurulmuşdur. Seulun əsas şəhər yolları ilə əlaqəlidir, ,Çongyeçon və Gyonbokqunq Sarayı kimi böyük turistik məkanlara yaxındır.

Xülasə
------

İnsa-dong, Coson sülaləsi dövründən başlayaraq təxminən 600 ildir ki, Seulun əsas küçəsi sayılır. Yapon müstəmləkə dövründə əsasən yaponları əsas götürərək antik əşyaların ticarəti ilə məşğul olan bazar formalaşmış, 1970-ci ildən başlayaraq qalereya, yazı fırçaları satan mağaza və kağızçılar meydana çıxmağa başlamışdı. İnsa-dong əcnəbilər üçün məşhur alış-veriş mərkəzi olmaqla yanaşı, eyni zamanda Məryəm Xiyabanı (Mary's Alley) olaraq da tanınır.

İnsa-dongda bir çox antik mağaza var. Qiymətlər 10.000 vondan milyonlarla vona qədər dəyişir. Demək olar ki, hər mağazada köhnə kitablar və ya şəkillər, xəttatlıq işləri, suvenirlər, keramika, taxta məhsullar, zərgərlik əşyaları və s. satılır. Şilla dövründəki saxsı qablardan tutmuş, Coson sülaləsi dövründəki ağ çini kimi müxtəlif əşyalar vardır. İnsa-dong Yaponiya, Çin, Fransa, Amerika Birləşmiş Ştatları və bir sıra xarici ölkələrdən gələn turistlərin ziyarət yeridir. Xüsusilə yaz və payız fəsillərində İnsa-dongu ziyarət edən turistlərin sayı pik nöqtəyə çatır. Bənzərsiz və gözəl əşyaların satıldığı 3-4 mərtəbəli İnsa-dong Ssamji-gil binası da burada yerləşir.

Şəkil
-----

* Ssamji-gilin qarşısındakı küçəSsamji-gilin qarşısındakı küçə
* SSamji-gildən görünən mənzərəSSamji-gildən görünən mənzərə
* SSamji-gil meydanıSSamji-gil meydanı
* İnsa-donqun sübh mənzərəsiİnsa-donqun sübh mənzərəsi

Qəza və hadisələr
-----------------

### Kommersiya problemi

İnsa-dongun turistik küçə olaraq məşhurlaşması ilə oranı ziyarət edən insanların sayı artmağa başladı və bununla da imtiyazlı mağaza və ya ənənəvi mədəniyyətlə əlaqəsi olmayan müəssisələrin sayı artdı. Bu səbəbdən İnsa-dongun özünəməxsus koloritini itirdiyi deyilir. Həmçinin İnsa-dongdakı məhsulların 90% -nin Çin istehsalı olduğuna dair statistika da mövcuddur.

### Restoranda yanğın hadisəsi

17 Fevral 2013-cü il tarixində axşam İnsa-dongdakı Jongno Tower yaxınlığında yerləşən bir restoranın 3-cü mərtəbəsində yanğın baş vermiş və əsasən taxta tikililərdən ibarət 19 mağaza tamamilə yanıb kül olmuşdu. Yanğının səbəbinin qəsdən yandırma olduğu məlum olmuş və Doqsuqunq sarayının əsas qapıları sayılan Dehanmunun yanındakı Ssangyong Motor düşərgəsində qəsdən yandırma hadisəsində şübhəli olan An soyadlı şəxs istintaq zamanı yanğını bilərək törətdiyini etiraf etmişdir.

İstinad
-------

1. ↑  네이버 캐스트 - 인사동
2. ↑  ‘인사동의 향기’ 몽마르트르까지…, 문화일보, 2006.4.27.
3. ↑  "술 마시면 환청"…인사동 방화 Arxivləşdirilib 2019-06-30 at the Wayback Machine, MBN 2013.3.8.

*

Xarici istinad
--------------

* hiinsa.com — 문화지구 인사동 rəsmi saytı
**Müqaddərat** - aktyor,yazar,rejissor Erkan Kolçak Köstendildən kino hekayələri. "Bütün olanları, baş verənləri və gələcəkdə nə olacağını dəyişə bilərsinizmi?

Məzmun
------

Bütün həyat təcrübəsinə və həyat arzusuna baxmayaraq, insan heç vaxt bir şeyə etiraz edə bilməz: ölüm. İnsan ölçdüyü anları dilimlərə bölərək yığdığına və Zaman adlı məfhumun ətrafında dolaşdığına görə yaşamaq başımızdan keçənlərin yükünü dumanlı bir meşəyə daşımaq kimidir. Bütün təcrübəmizə və qeyri-məhdud imkanlarımıza baxmayaraq, Zamanın gəlib-gəlmədiyinə, dolu olub-olmamasına qərar verə biləcək yeganə şey taleyindir. Bəzən təzə çiçəkləri qoparacaq, bəzən köhnə ayaqlarına dolanacaq. Ancaq həmişə vaxtında olacaq.

Kitabın yaranma tarixi
----------------------

Erkan Kolçak Köstendil öz kitabın yaranması haqqında belə deyir "2006-cı ildə Türkiyənin ilk internet və Facebook serialı olan "Mukadderat"ı çəkdik. O vaxt biz konservatoriyada oxuyurduq. 13 il sonra Mükadderatı kitaba çevirməyi təklif etdilər. Necə olur, nə çıxacaq deyə düşünəndə ilk 5 səhifə ağlıma gəldi və Murat Nedim bu hekayəni inanılmaz danışdı. Bir tərəfdən film çəkirik, digər tərəfdən seriallar çəkirik. Biz daimi iş tapmağa çalışırıq, lakin ekran texnologiyaları dəyişdikcə belə bir daimi ədəbi şey ortaya çıxdı. Bu, bizim üçün maraqlı bir həyəcandır. Uşaq vaxtı gəzdiyimiz heç bir şeyin boşa getmədiyini görmüşük. Bizə izah edən bir hekayə ortaya çıxdı ..."

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-11-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-02.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-08-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-02.
**Barquzin dövlət təbiət biosfer qoruğu** — qoruq Buryatiyanın Şimali-Baykal rayonu ərazisində yerləşir. Tarixi mərkəzi Davşa, 2012-ci ildən isə isə Ust-Barquzin qəəsəbəsidir.

Tarixi
------

Barquzin qoruğu Rusiyanın qədim qoruqlarındandlr. Qoruq Zabaykal vilayətinin Barquzin qəzası ərazisində yerləşdirindən Barquzin adlandırılmışdır. Qoruq 1916-cı ilin 29 dekabrında yaradılmışdır. Qoruq yaradılarkən Martes zibellinanın qorunması hədəflənirdi. Bu zaman burada cəmi 20–30 baş olduğu halda, hazırda hər 1 km² əraziyə 1–2 baş düşür. Bu qoruq Oktyabr inqilabına qədər mövcud olmuş yeganə qoruqdur. 1930-cu illərdən qoruğun təyinatı kompleksləşmişdir. 1986-cı ilən YUNESCOnun Biosfer qoruğu statusu alır. 1996-cı ildən "Baykal gölü" ilə birlikdə Ümumdünya irsi siyahısına daxildir.

1997-ci ildə qoruğun yaradılması günü Rusiyada Qoruq və milli parklar günü elan edilir.

2011-ci ildə RF Ekologiya və Təbii Ehtiyatlar Nazirliyinin qərarına görə Barquzin qoruğu və Zabaykal Milli Parkının birləşdirilir.

Coğrafiya
---------

Qoruq ərazisi Barquzin silsiləsinin qərb ətəkləri və Baykal gölünün bir hissəsini əhatə edir. Qoruğun ərazisi 374 322 hektardır, stəlik bura 15 000 ha Baykal ərazisi də daxildir.

### Çayları

 "Konstantin Zabelin" gözətçi kateri
* Davşa
* Sosnovka (Sol Sosnovka, Sağ Sosnovka)
* Bolşaya
* Ezovka
* Kabanya
* Şumilixa
* Qromotuxa
* Tarkulik
* Kudaldı
* Odorçenka
* Kerma
* Budarman
* Kudalkan
* Aşağı Zadornaya
* Talamuş
* Yujnıy Birakab
* Ulur
* Toşolqa
* Urbikan

### Burunları

* Valukan
* Nemnyanda
* Çyornıy
* Urbikan
* Ponqone
* Kabaniy

### Körfəzləri

* Davşa
* Sosnovka
* Yakşakan
* Turkukit
* İrinda

### Gölləri

* Losinoe
* Karaseyvoe

Heyvanlar aləmi
---------------

Qoruq ərazisində fauna nümayəndələri qorunur. Burada sığın, müşk maralı, qütb dovşanı, qonur ayı, qonurdiş, Kamçatka marmotu daxil olmaqla 41 məməli yaşayır. Sularında Coregonus migratorius, siqi, nərə, Thymallus, Hucho taimen, Brachymystax və digər balıqlar yayılmışdır.

Şəxsləri
--------

* Konstantin Alekseyeviç (1885–1934)
* Zenon Fransiviç Svatoş (1886–1949)
* Yevgeni Mixayloviç Çernikin (1928–2009)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rəsmi sayt". 2010-01-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-13.
2. ↑  "«Baykal təbiəti»." 2013-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-13.

Xarici keçidlər
---------------

* **Barquzin dövlət təbiət biosfer qoruğu**
* **Barquzin dövlət təbiət biosfer qoruğu** Arxivləşdirilib 2020-07-04 at the Wayback Machine
* Barquzin qoruğu
**Metsovon** (*yun.* Μέτσοβον *yun.* ή Μέτσοβο, *arum.* Aminciu) — Yunanıstanda kiçik şəhər. Şəhər dəniz səviyyəsindən 1160 metr yüksəklikdə, Pind dağlıq ərazisində, Meteora bölgəsinin qərbində və Yanindən 31 kilometr şimal-şərqdə, Salonikidən 178 kilometr cənub-qərbdə və qərbdə, Afinadan 297 kilometr şimalda yerləşir. Epir periferiyasında Yanina nomunda eyniadlı icmanın (dima) inzibati mərkəzidir. 2011-ci il siyahıyaalınmasına əsasən əhalisi 2503 nəfərdir. Sahəsi 101.908 kvadrat kilometrdir.

Yunanıstandakı ən böyük arımun icması burada yerləşir.

Tarix
-----

15-ci əsrdən Metsovon bölgəsi Osmanlı hakimiyyəti altında idi və Canina sancağının bir hissəsi idi. Osmanlı hakimiyyəti dövrünün sonunda bölgənin yunan və arımun əhalisi albanların tez-tez basqınlarına məruz qalırdı. Birinci Balkan müharibəsi zamanı şəhər yandırılmışdır.

Özünəməxsus xüsusiyyətləri
--------------------------

Şəhər öz pendirləri ilə məşhurdur - Metsovone və Metsovel (*yun.* μετσοβέλα), həmçinin şərab istehsalı ilə məşhurdur. Metsovon Averoff ailəsinə məxsus Katoqi şərab zavodunun (*yun.* Κατώγι Αβέρωφ) evidir. Şəhərdə Georgios Averoffa həsr olunmuş Averoff Qalereyası var. Metsovon qış turizmi üçün məşhur mərkəzdir. Metsovondan 2 kilometr aralıda Baron Mixail Tositsas Fondunun xizək mərkəzi yerləşir. (*yun.* Χιονοδροδρομιόό έβντρο δδρύματοςαήλ τοσίτσα), beş kilometr məsafədə "Anilion" xizək mərkəzi (*yun.* Χιονοδρομικό Κέντρο Ανηλίου Μετσόβου) tikilir. 1980-ci ildə Metsovo ərazisində 2100 metr uzunluğunda Anilion Tuneli tikilir ki, bu da Yunanıstanın şərq və qərb hissələri arasında əlaqə vaxtını azaltmışdır. Üstəlik tunel güclü qar yağması səbəbindən qışda çox vaxt əlçatmaz olan dolama dağ yollarında artan yüklənmədən qurtulmağa imkan vermişdir.

Görkəmli şəxsiyyətləri
----------------------

Nikolaos Sturnaras (*yun.* Νικόλαος Στουρνάρας, 1806-1853) mesenat və xeyriyyəçi.

Eleni Tositsas *yun.* (Ελένη Τοσίτσα, 1795–1866) messenat və xeyriyyəçi.

Mixail Tositsas (Μιχαήλ Τοσίτσας, 1789–1856) messenat və xeyriyyəçi.

Georgios Averoff (1815-1899), xeyriyyəçi və iş adamı.

Evangelos Averoff (Ευάγγελος Αβέρωφ, 1910–1990) siyasətçi və Yeni Demokratiyanın keçmiş lideri.

Fotoqalereya
------------

* 
* Metsovonun mərkəzi meydanıMetsovonun mərkəzi meydanı
* Aya-Paraskevi kilsəsiAya-Paraskevi kilsəsi
* 
* Metsovonun damlarıMetsovonun damları

İstinadlar
----------

1. ↑  "Πίνακας αποτελεσμάτων Μόνιμου Πληθυσμού-Απογραφής 2011" (yunan). Ελληνική Στατιστική Αρχή. 2014-03-20. 2015-11-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-10-22.
2. ↑  The Times, November 1, 1912. Page 8.
3. ↑  "Τουρισμός. Αθλητισμός" (yunan). Δήμος Μετσόβου. 2018-01-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-15.
4. ↑  "Οι Μεγαλύτερες Σήραγγες της Εγνατίας Οδού" (yunan). ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟΣ Α.Ε. 2018-04-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-15.
**III Leopold** (3 noyabr 1901[…] – 25 sentyabr 1983[…]) — Belçikanın 4-cü kralı, 1934-1951–ci illərdə Belçika kralı olmuşdur.

Həyatı
------

Kral I Albert və kraliça Elizabetin oğludur. 1901-ci il 13 noyabrda Brüsseldə anadan olmuşdur. 1926-ci ildə Stokholmda olarkən İsveç şəhzadəsi Astrid ilə qarşılaşmış və onunla evlənmişdir. Bu evlilikdən 3 övladı dünyaya gəldi. Şahzadə Astrid 1935-ci ildə yol qəzasında dünyasını dəyişdi.

1936-cı ildə alman təhlükəsi qarşısında Belçika hökuməti bitərəfliyini elan etdi. I Dünya Müharibəsi zamanı Almaniya Belçikanı işğal etdi. Bu hadisədən sonra Belçika hökuməti almanlara qarşı mübarizə aparmaq qərarına gəlməsinə baxmayaraq, kral III Leopoldun əmri ilə ölkə qeyd-şərtsiz Almaniyaya təslim oldu. Bu qərar krala əks olan qüvvələr tərəfindən narazılıqla qarşılandı.

1941-ci ildə Lilian Baels ilə evlənən kralın bu evlilikdən 3 övladı anadan oldu. 2-ci evlilikdən doğulan uşaqlar şahzadə titulu daşıyırdı lakin, kral taxtına varis hesab edirmirdilər.

1944-cü ildə alman ordusu Belçikadan çəkildi. Ölkədə kraal qarşı olan narazılıqlar səbəbindən III Leopold alman ordusunun köməyi ilə Almaniyaya qaçırıldı. Daha sonra isə Amerika ordusu tərəfindən Avstriyaya aparıldı. Belçika xalqı kralın ölkəyə qayıtmasını istəmirdi bu səbəbdən krallığa qardaşı Şahzadə Çarlzı vəkalət etdi.

Belçikada 1950-ci ildə keçirilən referenduma əsasən xalq III Leopoldun ölkəyə qayıtmasına qarşı cıxsa belə, kralın geri qayıtmasına icazə verildi. Bu hadisənin nəticəsində Belçikanın cənubunda usyan baş verdi. Üsyanı yatırtmaq üçün kral oğlu Şahzadə Baduini krallığa vəkalət etdi. 1951-ci ildə vəziyyətin düzəlməməsi nəticəsində kral taxtı rəsmi olaraq oğluna verdi. Oğlu evlənənədək krallığın işləriylə özü məşqul oldu. Daha sonra Argenteuildə yerləşən imarətgahına getdi və ömrünün qalan hissəsini elm və kəşflərə həsr etdi.

III Leopoldun 1983-cü ildə Belçikada vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Leopold III // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2 3 4  *Lundy D. R.* Léopold III, Roi des Belges // The Peerage (ing.).

Xarici keçidlər
---------------

*
Çəkiliş sırasında dincələn köməkçi aktyorlar
**Köməkçi aktyor** filmlərdə, seriallarda, televiziya şoularında, teatr tamaşalarında, musiqilərdə, opera və ya balet tamaşalarında görünür; heç vaxt danışmayan və az danışan bir insandır (ifa sənətində rəqs etmir və ya mahnı oxumur). Televiziya proqramlarında tamaşaçılar; Seriallarda və ya filmlərdə küçədə və ya hadisə yerində olan adi insanların rolunda olanlar məhz onlardır , yəni həvəskar aktyorlar. Müharibə filmlərində və ya oxşar qəhrəmanlıq filmlərində film heyəti çox sayda köməkçi aktyordan istifadə edir. Xüsusilə yüksək büdcə ilə istehsal edilmiş filmlərdə minlərlə köməkçi aktyor ola bilər. Əlavələrin gördüyü işlər "fiquranlıq" adlanır.

Köməkçi aktyor oynadığı rola və filmin çəkiliş heyətinə görə bəzi meyarları tələb edir. Köməkçi aktyor ola bilmək üçün bəzən aktyorluq təcrübəsi tələb oluna bilər, təcrübəsiz insanlar da bəzən arxa plan aktyorları kimi çıxış edə bilərlər. Dəqiqlik, etibarlılıq, çevik iş saatları üçün uyğunluq və deyilənləri tez başa düşmək bacarığı köməkçi aktyor sənətində vacibdir.

Dünyada yalnız köməkçi aktyor sahəsində xidmət göstərən təşkilatlar vardır. Televiziya serialları, film və ya proqram istehsalçıları tələb olunan səhnənin kontekstindən asılı olaraq uyğun bir görünüşlü aktyorlar tələb edirlər. Çəkiliş sahəsinə dəvət olunan insanlar çəkiliş mövzusuna görə geyim işçiləri tərəfindən geyindirilə və ya çəkilişlərdə öz gündəlik paltarları ilə iştirak edə bilərlər. İştirak edən köməkçi aktyorlar mənsub olduqları kast agentliyindən və ya birbaşa çəkiliş heyətinin maliyyə bölməsindən müəyyən bir haqq alırlar. Ümumiyyətlə gündəlik istifadə olunan köməkçi aktyorlar bəzi hallarda bir neçə epizodda da iştirak edə bilərlər.
|  |
| --- |
|  |
|  |
| Ölkə |  Bolqarıstan |
| Yerləşməsi | Bojenitsa |
| Tikilmə tarixi | 1806 |
| Sayt | Rəsmi sayt |

**Monastır məktəbi** (bolq. Килийно училище) — Bolqarıstanın qərbindəki Botevqrad icmasının Bojenitsa kəndində yerləşən diqqətəlayiq yer. Botevqrad icmasının ən qədim məktəb binasıdır.

Tarixi
------

Kilsə kitablarının kənarlarındakı qeydlərə görə, Bojenitsa şəhərində məktəbin tikintisindən çox əvvəl də müəllimlər var idi. Məktəbdə müntəzəm təhsil və onun ilk binası Bolqarıstan Milli Dirçəlişi dövrünə, 1806-cı ilə təsadüf edir. Məktəbin ilk müəllimi Stoyan Knezovski idi, hansı ki sonradan keşiş təyin olunmuşdur. 1835-ci ildə Müqəddəs Paraskeva kilsəsinin yaxınlığında yeni məktəb tikildi. Müəllimlərin çoxu Bojenitsa və ya ətraf kəndlərdə yaşayırdılar. Müəllimlərin əmək haqqları aşağı idi və onlar şagirdlərindən müəyyən miqdarda ərzaq alırdılar. Məktəbdə 80-100 uşaq oxuyurdu, bəziləri bura ətraf kəndlərdən gəlirdilər. Əvvəlcə orada yalnız Çasoslov (dua kitabı), Zəbur və İncil kimi ilahiyyat fənləri tədris olunurdu, lakin sonradan yazı və riyaziyyat əlavə edildi. Sinif və ya qrup mövcud deyil idi: müəllim hər bir tələbə ilə fərdi işləyirdi, şənbə günü isə yoxlama günü sayılırdı. Dərslər iki saatdan üç saata qədər davam edirdi. Şagirdlərə bir saatdan iki saata qədər davam edən nahar fasiləsi verirdilər. İntizam sərt idi və həm müəllim, həm də tələbələr tərəfindən dəstəklənirdi. Aşağıdakı cəzalar tətbiq edilirdi: dik vəziyyətdə dayanma, diz çökərək dayanma, dəyənək ilə əlləri vurmaq. Məktəbdə təmizlk işləri şagirdlər tərəfindən aparılırdı. 1855-ci ildə məktəb yandı, 1880-ci ildə məktəb binası təzədən inşa edildi və günümüzə qədər salamat vəziyyətdə çatdı. Məktəbin özü 1943-cü ilə qədər fəaliyyət göstərirdi.

Sərgi
-----

* 
* 
* 
* 
*

Həmçinin bax
------------

* Monastır məktəbi (Bolqarıstan)

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Килийно училище с. Боженица". museumbot.bg. History museum, Botevgrad. 2019-04-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 мая 2019. Şablon:Bg icon

Vikianbarda Monastır məktəbi ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Nişikava Coken** (西川 如見?, 1648, Hizen əyaləti[d], Saykaydo[d] – 1724) – Edo dövrünün ortalarında yaşamış Yaponiya astronomu. Əsl adı **Nişikava Tadahide** olsa da, **Cirozaemon** adı ilə də tanınmışdır.

Həyatı
------

Nişikava Coken 1648-ci ildə Yaponiyanın Hizen əyalətində doğulmuşdur. Atası Naqasaki şəhərindən olan bir əyalət məmuru idi. O, Kioto alimi Nambu Socudan konfusiçilik dərsləri, Kobayaşi Yoşinobudan isə astronomiya dərsləri almışdır. 50 yaşında təqaüdə çıxmış və həyatının qalan hissəsini astronomiya ilə coğrafiyaya həsr etməyə qərar vermişdir.

Müxtəlif sahələrə maraq göstərdiyi üçün 1719-cu ildə şoqun Tokuqava Yoşimune tərəfindən astronomiya və Qərb elmləri haqqında məsləhətlər vermək üçün dəvət olunmuşdur. 1712-ci ildə yazdığı *"Tenmon Qiron"* (*azərb.* "Astronomiya prinsiplərinin müzakirəsi"‎) kitabında "iki cənnət"in fiziki və əxlaqi dualizmindən bəhs etmişdir. 1714-cü ildə *"Ryoqi Şusetsu"* (*azərb.* "Ulduz və yer qlobusları haqqında materialların izahı"‎) əsərini yazmışdır. Nişikava Çin klassiklərinə skeptik yanaşmış və Qərb metodlarının daha üstün olduğunu hesab etmişdir. O, ənənəvi astrologiyanı tərk etsə də, Qərbin zodiak astrologiyasını rədd etmişdir.

1719-cu ildə yazdığı *"Çonin bukuro"* (*azərb.* "Tacirin çantası"‎) əsərində təbəqələşmiş cəmiyyətdə tacirlərin yerinə yetirməli olduğu funksiyalardan bəhs etmişdir. Xarici məsələlərdən bəhs edən *"Kaytsuşoko"* əsərinin müəllifi olmuşdur.

Ailəsi
------

Nişikavanın üçüncü oğlu Nişikava Masayoşi də astronom olmuş və 1740-cı ildə Astronomiya bürosuna qəbul edilmişdir.

Qeydlər
-------

1. ↑  Daha sonra Saqa və Naqasaki prefekturaları.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Kodansha Encyclopedia of Japan
2. 1 2  The Japan Biographical Encyclopedia & Who's Who
3. 1 2 3 4 5 6 7  Biographical Encyclopedia of Astronomers

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VI cild (Niju–Saka). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 17. ISBN 0-87011-626-6. İstifadə tarixi: 18 sentyabr 2022.
* Biographical Encyclopedia of Astronomers (ingiliscə). Springer. 2007. səh. 837-838. ISBN 9780387304007. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2022.
* The Japan Biographical Encyclopedia & Who's Who (ingiliscə) (II). Tokio: Rengo Press. 1961. səh. 1057. İstifadə tarixi: 18 sentyabr 2022.
**Otari Mixayloviç Çaparidze**(*gürc.* ოთარ მიხეილის ძე ჯაფარიძე; 16 sentyabr 1921, Tiflis – 10 iyul 2020) — sovet və gürcü tarixçisi, arxeoloq, tarix elmləri doktoru, Gürcüstan Elmlər Akademiyasının akademiki. Tbilisi Dövlət Universitetinin rektoru. Tbilisinin fəxri vətəndaşı.

Həyatı
------

Otari Çaparidze 1929–1939-cu illərdə Tiflisdəki 25 saylı orta məktəbdə oxuyub. Məktəbi bitirdikdən sonra 1939-cu ildə Tbilisi Dövlət Universitetinə daxil olmuş, 1943-cü ildə Tbilisi Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Elə həmin il aspiranturaya daxil olub. Çaparidze 1944–1950-ci illərdə Gürcüstan Dövlət Muzeyində kiçik elmi işçi işləyib. Bu dövrdə 1948-ci ildə namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

1950–1952-ci illərdə İvan Cavaxişvili adına Tarix İnstitutunda baş elmi işçi olub. Otari Çaparidze 1952-ci ildən Tbilisi Dövlət Universitetində dərs deyib, arxeologiya və etnoqrafiya kafedrasının assistenti olub. 1962-ci ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

Otari Çaparidze 1964-cü ildə professor elmi adına layiq görülüb. 1967-ci ildə arxeologiya və etnoqrafiya şöbəsinin müdiri vəzifəsinə təyin edilmişdir. Növbəti il, Arxeologiya və Etnoqrafiya şöbəsinin bölünməsindən sonra o, Arxeologiya kafedrasına rəhbər təyin olundu. O. Çaparidze təxminən üç onillik müddətində kafedraya rəhbərlik etmişdir. 1997-ci ilin noyabr ayından — Tbilisi Dövlət Universitetinin Arxeologiya kafedrasının professoru seçildi.

1979-cu ildə Gürcüstan SSR Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, 1993-cü ildə isə Akademiyanın həqiqi üzvü seçilmişdir.

Çaparidze 1991-ci il sentyabrın 13-dən oktyabrın 15-dək Tbilisi Dövlət Universitetinin rektoru vəzifəsində çalışmış, öz istəyi ilə tutduğu vəzifədən azad edilmişdir.

Otar Caparidze Gürcüstanın və SSRİ-nin aparıcı arxeoloqlarından biri idi. O, gürcü xalqının tarixinin ilkin mərhələlərində öyrənilməsində, onun etnogenezinin öyrənilməsində böyük xidmətlər göstərmişdir. Çaparidze 120-dən çox elmi məqalənin müəllifidir.

"Sovet Arxeologiyası" jurnalının redaksiya heyətinin üzvü olmuş, Gürcüstan Dövlət Mükafatı laureatı və Tbilisinin fəxri vətəndaşı kimi fəxri adları daşımışdır.

Əsərləri
--------

* К истории грузинских племен на ранней стадии медно-бронзовой культуры. Тб. 1961 (на груз. яз. с русск. резюме). (rus.)
* К этнической истории грузинских племен по данным археологии. Тб. 1976 (на груз. яз. с русск. резюме). (rus.)
* Эпоха ранней бронзы в Закавказье. Кавказ и Средиземноморье. М. 1980; (rus.)
* На заре этнокультурной истории Кавказа. Тб. 1989. (rus.)

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  "Каталог РНБ". 2019-04-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-31.
3. ↑  "Каталог РНБ". 2018-12-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-31.
4. ↑  "Каталог РНБ". 2018-12-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-31.

Xarici keçidlər
---------------

* ოთარ ჯაფარიძე
* Биографические данные на сайте Тбилисского университета Arxivləşdirilib 2018-12-05 at the Wayback Machine
Insanlar və insan qrupları arasında ayrı-seçkilik etmək, eyni məsələdə müxtəlif insanlara və ya insan qruplarına eyni prinsiplərlə baxmamaq.

Məzmun
------

İnsanlara, xalqlara, dövlətlərə, dinlərə, irqlərə və digər insan topluluqlarına eyni gözlə baxmamaq, onları fərqli qiymətləndirmək, tərəfkeşlik etmək. Haqqı, ədaləti birinin xeyrinə və digərinin ziyanına şərh etmək və pozmaq.

Misallar
--------

* Kişi və qadın arasında eyni hüquqların tanınmaması
* İrqi ayrı-seçkilik
* Etnik ayrı-seçkilik
* Dini ayrı-seçkilik
* Və s.

Böyük dövlətlərin kiçik dövlətlərə qarşı və ümumiyyətlə bir dövlətin digər iki dövlətə qarşı fərqli, qərəzli yanaşması ikili standartların ən çox müzakirə edilən və ən ağrılı tərəfidir. ABŞ-nın İsrail və Fələstinə, Ermənistan və Azərbaycana aid siyasəti ikili standartlara misal göstərilə bilər. Bu halda ikiüzlü siyasət ifadəsi də işlənilir. ABŞ Konqresinin Azərbaycan dövlətinə yardımını qadağan edən 907-ci düzəliş ikili standarta bariz nümunə sayılır.

Sözlərlə ifadə
--------------

Görülən bir işin və ya işi görən insanın iki tərəf arasında fərli şəkildə adlandırılması baş verir. Məsələn:

* Zəbt etmək, işğal etmək və azad etmək
* Separatizm və milli-azadlıq hərəkatı
* Terrorist və partizan, fədai
* Casus və kəşfiyyatçı
* Və s.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

907-ci düzəliş

Xarici keçidlər
---------------
**Kollokvium** (*lat.* colloquium — danşıq, söhbət) — təhsil sistemində, əsasən ali məktəblərdə tələbə biliklərinin yoxlanılması və qiymətləndirilməsi forması.

Bir qayda olaraq, əsas imtahana təqdim ediləcək mövzuların siyahısını azaltmaq və tələbələrin hazırkı bilik səviyyəsini qiymətləndirmək məqsədi ilə keçirilən mini imtahandır.

Kollokviumun keçirilməsi
------------------------

Kollokviumlar akademik təqvimə uyğun olaraq hər semestrdə 2-3 dəfə təşkil olunur. Hər kollokvium 10 bal ilə qiymətləndirilir. Seminar ballarının orta qiyməti sonuncu kollokvium qiyməti kimi də qəbul edilə bilər. Seminar (məşğələ) dərslərində tələbənin jurnalda ən azı 3 dəfə qiyməti (kollokviumlar, frontal sorğular, praktiki məsələnin həlli və s.) olmalıdır. Əks təqdirdə tələbə seminara ayrılmış balı toplamamış hesab olunur.

Kollokviumda iştirak etməyən tələbəyə 0 bal yazılır.

Kollokvium zamanı tələbələrin layihələri, referatları və digər yazılı işləri də yoxlanıla bilər. Kollokviumda əldə edilən qiymətləndirmə əsas imtahanın qiymətləndirilməsinə təsir edə bilər (müxtəlif universitetlərdə bu üzrə fərqli qaydalar var).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kredit sistemində tələbənin biliyi necə qiymətləndirilir?". unec.edu.az. 2021-10-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* Копылов А. Н. Коллоквиум как средство контроля над результатами обучения в высшей школе // Аспирант и соискатель. 2011. № 2. С. 108—112.
**Cavad Yurdaqul** (1 yanvar 1942, Ordu – 28 sentyabr 1979) — Adana ili Təhlükəsizliyi Müdiri.

Bülent Ecevit hakimiyyəti zamanı Adana ili Təhlükəsizliyi Müdiri olmuş,28 sentyabr 1979-cu il tarixdə bir qrup idealist tərəfindən odlu silahla güllələnərək öldürüldü.Cinayət ərəfəsində Yurdaqula tam 29 dəfə atəş açılmış bu atəşlərin yalnız 4-ü xəsarət yetirmişdir,lakin birinci güllə beyin nahiyəsindən dəydiyi üçün o hadisə yerində həlak olmuşdur.6 fevral 1980-ci ildə Yurdaqul ailəsinin vəkili Xəlil Güllüoğluda öldürüldü.

Cinayətin şübhəlilərindən Muhsin Kəhya, Respublika Xalq Partiyası Adana il başçısı vəkil Əhməd Albay və Respublika Xalq Partiyası Kayseri il başçısı vəkil Mustafa Kulkuloğlunun öldürülməsi hadisələrinə də qarış idi. Kəhya, həbsxanadan iki dəfə fərarilik etdikdən sonra Almaniyaya qaçdı.

1997-də edam edilməmə şərtiylə Türkiyəyə qaytarıldı və 36 il həbs cəzasına məhkum oldu.Cinayətin bir başqa şübhəlisi Əbdürrəhman Kıpçak, Kəhya kimi həbsxanadan fərarilik etdikdən sonra xaricə qaçdı.5 Oktyabr 1989da 47 kilo heroinlə İstanbulda tutuldu və bir müddət sonra sərbəst buraxıldı. Kıpçak, 5 Fevral 2006-da Ümraniyedə uğradığı silahlı hücum nəticəsi öldürüldü.

İstinadlar
----------
**Cədidizm** və ya **Cədidçilik** (*ərəb.* جديدية‎ "yenilikçilik", buradan tatar. Cäditçelek, başq. йәдитселек) — XIX əsrin sonu, XX əsrin əvvəllərində Rusiya imperiyasının əsasən türk mənşəli müsəlman xalqları arasında təşəkkül tapan ictimai-siyasi və intellektual hərəkat. XIX əsrin 80-ci illərində Krım, Qazan, həmçinin Azərbaycanda, 90-cı illərdən isə orta Asiyada yayılmışdı. Əvvəllər köhnə müsəlman təhsil sistemini dəyişdirmək və müsəlman üçün Avropa təhsilinin zəruriliyi uğrunda məhdud mədəniyyətçilik hərəkatı idi. Cədidçilər, yaranan burjuaziyaya maneəçilik törədən feodalizm qalıqlarının ləğvinin zəruriliyi, islamın və dini məktəblərin məhdud islahatı, islamın milli burjuaziyanın tələblərinə uyğunlaşdırılması xeyrinə çıxış edirdilər.

Cədidizmə əks mövqedə duranların fikirləri qədimizmdə öz əksini tapır.

1905-ci il inqilabından sonra cədidçilər konstitusiyalı monarxiya, yerli özünüidarəetmə, ümumi səsvermə hüququ, demokratikləşmə ideyalarını dəstəkləyən "İttifaq-əl-müslimin" (*"Müsəlman ittifaqı"*) partiyasının əsasını təşkil etdilər.

Müəyyən proqramı, rəhbərlik mərkəzi və nizamnaməsi olmayan cədidçilər Türkistan və Buxaradakı leqal nəşrlər ətrafında, yeni üsullu məktəblərdə, xeyriyyə cəmiyyətlərində və i.a. toplanmışdılar. Bəzən cədidçilərə demokratik ziyalılar da (Həmzə Həkimzadə Niyazi, Sədrəddin Ayni və b.) qoşulurdu, lakin onların siyasi cəhətdən Cədidizmlə yaxınlığı yox idi. Orta Asiyada Cədidizmin inkişafına 1908-ci ildə Türkiyədə baş vermiş gənc türklər inqilabı güclü təsir göstərmişdir.

1917-ci il Fevral inqilabından sonra cədidçilər millətçi partiyalarını yaratdılar (Türkistanda Şura-i islam, Buxarada və Xivədə "Gənc buxaralılar" və "Gənc xivəlilər" partiyaları). Rusiyada Oktyabr inqilabından sonrakı Vətəndaş müharibəsində cədidçilər Sovet hakimiyyəti əleyhində çıxış edir, irticaçı "Kokand muxtariyyati" ilhamçılarının sırasında olub, rus ağqvardiyaçıları və Buxara əmiri ilə əlaqə saxlayır, basmaçılar hərəkatında fəal iştirak edirdilər. Orta Asiyada Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra cədidçilik aradan götürüldü.

Mənbə
-----

* Hüseyn Əhmədov. Azərbaycan məktəb və pedaqoji fikir tarixi. Bakı: Elm və təhsil, 2014. - səh. 171-172.

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine
* Arxivləşdirilib 2010-11-20 at the Wayback Machine
* Arxivləşdirilib 2016-03-21 at the Wayback Machine
**Kamal Türklər** — İnqilabçı İşçi Peşələri Konfederasiyası qurucusu və ilk ümumi başçısı.

İşçi sinifinin əhəmiyyətli kəslərindən Kamal Türklər, 1926-cı ildə Dənizlidə, yoxsul bir ailənin ilk uşağı olaraq doğuldu. Yoxsulluqla keçən bir ibtidai məktəb çağından sonra, gənc yaşda həyatını dərzi çırağı olaraq işə başladı. Daha sonra köynək ustalığı, ayaqqabıçı çıraklığı kimi müxtəlif işlərdə çalışdı. Bu dövrdə, işçi haqqlarıyla əlaqədar fikirləri şəkilləndi.
1944-cü ildə liseydən məzun olan Türklər, ehtiyat zabit olaraq əsgərliyini etdi və 1946-cı ildə tamamladı. Dənizlinin Tavas mahalında bir il dövlət məmuru olaraq vəzifə yerinə yetirdi. 1947-ci ildə İstanbul Hüquq Fakültəsinə kaydoldu. Bu dövrdə həyatını Bakırköy Emayetaş fabrikində işçilik edərək qazandı. Sendikal həyatı da bu iş sayəsində başladı.
1949-cu ildə Türklərin ailəsi atasının sağlamlıq problemi səbəbindən İstanbula daşındı. Türklər, hüquq fakültəsindən 3. sinifdə ayrılmaq məcburiyyətində qaldı və 1953-cü ilə qədər köynək dərzisi olaraq çalışdı və satıcılıq kimi işlər də gördü.
13 Sentyabr 1953də mədən-İş Peşəsinin Bakırköy idarə heyəti üzvlüyünə seçildi. 19 Mart 1954 tarixində edilən ümumi kurulda mədən-İş Peşəsinin sekretarlığına gətirildi. Yenə eyni il, sağlamlıq problemləri səbəbiylə ümumi başçılıq vəzifəsindən ayrılan Yusuf Sıdalın vəzifəsini boynuna götürdü. Beləcə 1958-ci ildə Türkiyə Mədən İş Peşəsi Türkiyə daxilində təşkilatlanmağa başladı.
1958-ci ildə Kamal Türklər yoldaşı Sabahat Türklər ilə evləndi və 1959-cu ildə Yasəmən, 1961-ci ildə Nilgün adlı uşaqları dünyaya gəldi.
1978-ci ildə İstanbul Bölünmədəki 1 May qeyd etmələrində mədən-İş başçısı olaraq getdi. 19 dekabr 1979da edilən mədən-İş peşəsinin, 23. Ümumi Qurulunda, Beynəlxalq Marşının oxunması səbəbiylə həbs olundu.

Ölümü
-----

22 iyul 1980-ci ildə evinin qarşısında naməlum qatil tərəfindən odlu silahla öldürüldü.

Xarici keçidlər
---------------

* Kim-kimdir? Kamal Türklər bioqrafiyası
* Kamal Türklər sui-qədsi
**Prinq adası** (khm. កោះព្រីង) — Cənubi Çin dənizinə daxil olan, Siam körfəzində yerləşən ada. Ada Kamboca sahillərindən 64 km aralıda yerləşir. Adanın adını fransızlar qoymuşlar. Uzaq adalar qrupu adlandırılan adalara daxildir. Rəsmi olaraq burada yaşaış yoxdur. Yerləşməsinə görə neytral sularda yerləşir. Bununla belə adada Kamboca hərbi-dəniz domnanmasına aid baza vardır. Prinq, Damlonq, Muy, Piy və Tut, üstəlik yaxınlıqda yerləşən Tanq adası ilə birlikdə rus iş adamı Sergey Polonski tərəfindən icarəyə götürülmüşdür. O, «Arxipelaq» layihəsini və turizmi inkişaf etdirmək məqsədi ilə bu addımı atmışdır.

Coğrafiyası
-----------

Aadanın sahəsi 700 m²-dir. Bütünlüklə sıx meşə ilə örtülüdür. Adanın cənubunda buxta və elə də böyük olmayan çımərlik vardır. Donq və Tranqol adaları ilə birlikdə elədə böyük olmayan arxipelaq əmələ gətirirlər.

Ərazisinin kiçik olmasına baxmayaraq ada endemiklərə sahibdir. Adanın sahillərində Balina köpəkbalığına rast gəlinir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kamboca adaları haqqında baza məlumatı". 2015-05-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-04.
**Priskila Viyera Belfort** — Braziliya ictimai univeristetinin keçmiş tələbəsi.

Vitor Belfort köynəyinin üzərində itkin düşmüş bacısı Priskila Belfortun şəkli
O, MMA döyüşçüsü Vitor Belfortun qardaşı və model Coana Pradonun baldızı, Bələdiyyə İdman və Rekreasiya bir dövlət qulluqçusu kimi işləmiş. Nahar üçün işdən çıxdıqdan sonra, 9 yanvar 2004-cü ildə 29 yaşında itkin düşdü. Onun realda harada olmağı bu gündə məlum deyil. Vitor və Coana onun tapılması üçün mediyadan istifadə etdi və 30 böyüdülmüş şəklin müxtəlif insanların sıx olduğu yerlərdə yerləşdirdilər. Öz saytlarının ana səhifəsində hələdə onun şəkli və əlaqə nömrələri yerləşdirilib. Priscila itkin düşdükdən sonra Braziliya polis orqanlarına çoxlu zənglər olsada nəticə etibarı ilə heç biri onun tapılması barədə deyildi.

2007-inci ilin avqust ayında Paiva adlı qadın Priscilanın oğurlanmasında iştirak etməsi barədə etiraf etdi, lakin onun harada necə şəraitdə saxlandığı barədə məlumatı olmadığın və onun tapılması üçün 3 milyon dollar istənildiyini söylədi .Braziliya polis orqanlarının axtarışı nəticəsində Priscilanın orqanlarının bir ağacın budağına taxılmış vəziyyətdə tapıldı və buna görə 3 nəfər mafiayaya bağlılığı olan şəxs saxlanıldı. Hələdə Belfort ailəsi buna inanmır və onun haralardasa sağ olub yaşamağı barədə ümid edirlər.Vitor Belfort uzun müddət keçməsinə baxmayaraq bacısının adını daşıyan saytda onun tapılması barədə yazışmalar edir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Vitor Belfort
* Coana Prado
**Qaraağac silsiləsi** (*gürc.* ჯავახეთის ქედი (cavaxetis kedi), *erm.* Ջավախքի լեռնաշղթա (Cavaxki lernaşğta), *rus.* Мокрые горы) — əsasən Gürcüstan qismən isə hazırkı Ermənistan ərazisində yerləşən dağ silsiləsi.

Coğrafi mövqeyi
---------------

Qaraxaç silsiləsi şimaldan cənuba təqribən 80 km. (50 km.-i Gürcüstan, 30 km.-i isə Ermənistan ərazisinə daxildir) məsafədə uzanır. Şimaldan Cocer (Trialet) silsiləsi, cənubdan isə Ağlağan dağları (Bazum silsiləsi) ilə hüdudlanır. Qaraxaç silsiləsi Gürcüstanın azərbaycanlılar yaşayan tarixi Borçalı mahalının qərb sərhədlərini təşkil etməklə, onu ermənilər yaşayan Samsxe-Cavaxet bölgəsindən ayırır.

Hündürlüyü
----------

Qaraxaç silsiləsinin ən hündür zirvəsi Ağçala dağıdır (3196 m.). Digər hündür zirvələri Leyli (3154 m.), Yemlikli (3055 m.), Qaranlıq (3039 m.), Əyriqar (2973 m.), Sənəkuçan (2923 m.)və s.-dir. Axçalı dağı Samsar dağlarında yerləşən Böyük Samsar dağından (3301 m.) sonra Kiçik Qafqaz dağ sisteminin Gürcüstan ərazisinə düşən hissəsinin ən yüksək zirvəsidir.

İqlimi
------

Qaraxaç yaylası sərt kontinental iqlimə malikdir. Qışı soyuq, yayı sərin keçir. İllik yağıntının miqdarı 800–1000 mm.-ə çatır. Yağıntının əksər hissəsi yaz və payız aylarında düşür. Qar qatı və dağ buzlaqları bəzi illərdə yayda tam əriməyə macal tapmır.

Qaraxaç silsiləsindən mənbəyini götürən ən mühüm çaylar Anaxatır, Çapal, Qaranlıq dərə və Axçalı çayıdır.

Canlılar aləmi
--------------

Qaraxaç silsiləsi subalp, alp və subnival dağ qurşaqlarına malikdir. Meşə örtüyü demək olar ki, yoxdur. Birillik bitkilər kifayət qədər geniş yayılmışdır. Vulkan konuslarının əksəriyyəti kəskin və ya az parçalanmış qayalıq-nival qurşağa aiddir. Silsilənin hündür hissələrində alp xalıları (cillər) və dağ bataqlıqları geniş yayılmışdır.

Heyvanat aləmi nisbətən kasıbdır. Əsasən canavar, tülkü, gəmiricilərdən çöl dovşanı, dağ siçanı və köstəbək, quşlardan vəhşi ördək, qağayı, qartal, quzğun, kərkəs, alacəhrə və s. yayılmışdır.

Təsərrüfatçılıq
---------------

Qaraxaç yaylası mühüm heyvandarlıq zonasıdır. Ərazisinin əksər hissəsi Borçalının azərbaycanlı kəndləri tərəfindən yay otlaqları kimi istifadə edilir.

İstinadlar
----------
**Ridvan Özdən** — Türk polkovnik, sabiq Mardin Jandarma Alay Komandiri.

Həyatı
------

17 Fevral 1993-cü ildə təyyarə qəzasında həyatını itirən sabiq Jandarma Ümumi Komandiri general Əşrəf Bitlisin qrupundandır. İstanbulda vəzifə yerinə yetirdiyi sırada maye yanacaq qaçaqçılığında istifadə edilən vasitələrin Jandarmaya aid təsislərdən birində saxlandığını ortaya çıxararaq məsulların mühakimə önünə çıxmasını təmin etmişdir. Təyin səbəbi ilə 1994-cü ilin aprel ayında Mardinə getmiş, burada PKK və JİTEM-in narkotik ticarətini ortaya çıxarmışdır. 1994-cü ilin noyabr ayında rəsmi vasitəsinə qurulan pusquda sağ olaraq xilas olmağı bacarmışdır.

12 Avqust 1995-də PKK ilə girdiyi bir qarşıdurmada alınından vurularaq həyatını itirdiyi açıqlandı. Cənazəsi yarılma edilmədən torpağa verildi.
Həyat yoldaşı Tomris Özdən 1995-dən bu yana, "Ridvan Özdənin ölümünü şübhəli tapdığını" ifadə etməkdədir. Ölüm hesabatına görə Özdənin sol qaşının 6 santimetr üstündə bir güllə dəli­yi tapılmaqda idi.Həyat yoldaşı isə cənazə mərasimindən əvvəl yoldaşını cansız bədəninə baxdığında alınında heç bir güllə yarasına olmadığını və başının arxa tərəfi qan içində olduğu üçün peysərindən vurulmuş ola biləcəyini söyləməkdədir.

İstinadlar
----------
İmplantat kardioverzion-defibrilyator
**İmplantat kardioverzion-defibrilyator** (ICD) 1980-ci ildə Mişel Mirovski tərəfindən icad edilmiş, qəfləti ölümə səbəb olan ürək ritm pozğunluqlarında mədəciklər taxikardiyası və fibrilyasiyasını aradan qaldırmaq üçün 10–40 J gücündə elektrik cərəyanı verən elektrokardiostimulyator kimi insan bədəninə implantasiya edilə bilən bir tibbi cihaz. Cihaz özü iki hissədən: diaqnostik və terapevtik hissədən ibarətdir. Diaqnostik hissənin vəzifəsi meydana çıxan potoloji ritm pozğunluğunu aşkar etmək, tanımaq, terapevtik hissə isə tanınıb analiz olunduqdan sonra ritm pozğunluğuna müvafiq 10–40 J gücündə cərəyan ötürməkdən ibarətdir. Bu cihazın köməyi ilə bədxassəli ritm pozğunluğundan əziyyət çəkən insanları qəfləti ölümün pəncəsindən qurtarmaq mümkündür. İmplantat kardioverzion-defibrilyator kiçik cərrahi müdaxilə ilə döş qəfəsi, körpücükaltı nahiyəyə dəri altına implantasiya olunur. Onun ürək daxili naqilləri isə körpücükaltı venadan daxil edilməklə aşağı boş venadan keçməklə ürək daxilinə yeridilərək ürək əzələsinə sancılır. İmplantat kardioverzion-defibrilyatorlu pasientlərin maqnit dalğalarının təsirindən cihazın iş rejimi pozulduğundan nüvə-maqnit rezonans müayinəsi qəti qadağandır.

Həmçinin bax
------------

* elektrokardiostimulyator
* Kardiogen şok
Macarıstan Milli Muzeyinin girişində Karoy Kişfaludinin büstü. Memar: İştvan Ferenç, 1836-cı il
**Kişfaludi cəmiyyəti** (mac. Kisfaludy Társaság) — 1836-cı ildə Peştdə yaradılan ədəbi cəmiyyət. 1830-cu ildə vəfat edən Karoy Kişfaludinin şərəfinə adlandırılmışdır. Cəmiyyətdə aylıq görüşlər keçirilir, mükafatar təqdim olunur, xalq mahnılarının toplanmasına maliyyə dəstəyi göstərilirdi və Macarıstanın ədəbi həyatında böyük bir qüvvə idi. Bundan əlavə, Kişfaludi cəmiyyəti İmre Madaçın "İnsanın faciəsi" kimi əsərlərin nəşr olunmasına köməklik edirdi. 1952-ci ildə cəmiyyətin fəaliyyəti sona yetirildi.

Təsisçiləri
-----------

* Jozef Bayza
* Laslo Bartfay
* Gergey Çuçor
* Aurel Deşşöfi
* Andraş Fay
* Mihali Helmeçi
* Mikloş Yoşika
* Pal Kovaç
* Ferents Kölçei
* Şandor Şik
* Dyörd Zador
* Jozef Senvey
* Qustav Sontaq
* Ferents Toldi
* Mihay Vöröşmarti

Direktorları
------------

* Andraş Fay (ilk direktoru, 1837-1841)
* Ferents Toldi (1841-1861, və 1860-cı ildən sədr olmuşdur)
* Yanoş Aran
* Jiqmond Kemen (1867-1876)
* Moriç Lukas (1876-1879)
* Pal Dulai

Biblioqrafiya
-------------


Vikianbarda Kişfaludi cəmiyyəti ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Fischer, William: *A Kisfaludy Társaság története a szabadságharcig* ("The History of the Kisfaludy Society"), 1928.
* Kéky Louis: *A százéves Kisfaludy Társaság* ("The Kisfaludy Society Centennial"), 1936.
**Müsbət ayrı-seçkilik** — cəmiyyətdə digər şəxslər ilə bərabər səviyyədə yaşamadığı düşünülən müəyyən qruplara müxtəlif imtiyazlar verməklə onlara dəstək vermək deməkdir.

Tarixi
------

1789 Fransız İnqilabını ilə bərabərlik, azadlıq və insan hüquqları kimi məhfumlar yayılmağa başlanmışdır.8 Mart 1957-ci ildə Nyu-Yorkda geyim sektorunda çox ağır şərtlərlə işləyən qadınların etirazı ilə başlayan müddət, 1977-ci ildə də "8 Mart Dünya Qadınlar Günü" olaraq rəsmiyyət qazanmışdır .
Doğumdan yaranmış xüsusiyyətlər səbəbiylə sosial, iqtisadi və siyasi sahədən təcrid olunmuş azınlıqlarların ayriseçkiliyini azaltmaq və uzun müddət də qarşısını almaq üçün müsbət ayrı-seçkilik anlayışı yaranmışdır.Müsbət ayrı-seçkilik könüllü ya da məcburi şəkildə irqi,etnik və cinsi mənsubiyyətə fərq qoymadan qrupların imtiyazlarını artırmaq və onların inkişafını təmin etmək məqsədi ilə hazırlanan xüsusi strategiyaya verilən termindir.Müsbət ayrı-seçkilik daha az təmsil olunmuş təbəqə,qrup və ya fərdlərə dair xüsusi rəftarı və ya üstünlüklərin verilməsini nəzərdə tutur. Qadınların kişilərə,əlillərin əlil olmayan şəxslərə, qaradərililərin digər şəxslərə müqayisədə müsbət şəkildə seçilməsi və üstünlük verilməsi bu strategiyanın əsas yönəldilmiş addımlardır. Müsbət ayrıseçkiliyin əsas məqsədi cəmiyyətin bütün üzvlərini inteqrasiya etdirmək,bərabərliyi yaratmaq və ən önəmlisi müddətli istifadə olunan xüsusi strategiyadır.

Kvota
-----

Müsbət ayrı-seçkilikdə bərabərsizliyi müddətli şəkildə aradan qaldırır.Kvota ən çox istifadə olunan siyasətlərdən biridir və bununla qərar orqanlarında bərabərlik tənzimlənir. Azərbaycan qanunvericiliyi sosial müdafiəyə ehtiyacı olan və işə düzəlməkdə çətinlik çəkən vətəndaşlara kvotaların ayrılmasını nəzərdə tutur. Bu öz əksini "Məşğulluq haqqında" qanunda tapıb. Sənədə əsasən mülkiyyətindən və təşkilati-hüquqi formasından asılı olmayaraq bütün qurumlar (kvota şamil olunmayan müəssisələr istisna olmaqla) kvota üzrə xüsusi iş yerləri müəyyən edilir.Qanuna əsasən sosial müdafiəyə ehtiyacı olan və işə düzəlməkdə çətinlik çəkən vətəndaşlar kateqoriyasına aşağıdakılar aid edlir:20 yaşadək gənclər, yetkinlik yaşına çatmamış uşaqları tərbiyə edən tək və çoxuşaqlı valideynlər, əlil uşaqları tərbiyə edən qadınlar, pensiya yaşına 2 ildən az qalmış şəxslər, əlillər, cəzaçəkmə yerlərindən azad edilmiş vətəndaşlar, məcburi köçkünlər, müharibə veteranları, şəhid ailələri.
Azərbaycan qanunvericiliyinə görə kvotalar "orta illik siyahı sayı 25 nəfərdən az olan müəssisələrə" şamil edilmir.
Bu qanun həmçinin hüquq-mühafizə, prokurorluq, hərbiyyə, mərkəzi və yerli seçkili orqanları kimi dövlət qurumlarına aid deyil.
Bəzi ölkələrdə isə kvotaların dövlət sistemində də tətbiq olunduğunu görmək olar.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Tuğba Ünlü.* "Eşitlik İlkesi Ve Pozitif Ayrımcılık" Yüksek Lisans Tezi. Konya. 2009. səh. 22-24.
**Möhsün Yazıçıoğlu** (*türk.* Muhsin Yazıcıoğlu; 31 dekabr 1954, Sarqışla, Sivas ili – 25 mart 2009, Göksun[d], Qəhrəmanmərəş ili) — türk siyasətçisi. Böyük Birlik Partiyasının yaradıcısı.

Həyatı
------

Möhsün Yazıçıoğlu 31 dekabr 1954-cü ildə Sivasın Sarkışla rayonunun Almalı kəndində anadan olub. İlk təhsilini kənd məktəbində alan Möhsün Yazıcıoğlu 1972-ci ildə Ankara Universitetinin baytarlıq fakültəsinə daxil olur. Gələcək partiya sədrinin siyasi fəaliyyətə başlaması da bu illərə təsadüf edir. Hələ məktəb illərində Sarkışla Gənc Ülkücülər Hərəkatına qoşulan Möhsün Yazıçıoğlu Ankaraya gəldikdən sonra Ülkü Ocaqları Genel Mərkəzində çalışmağa başlayıb. Türkiyənin ağır siyasi dövrlər yaşadığı 1977–1978-ci illərdə Ülkü Ocaqları Genel Başqanının müavini və Ülkü Ocaqları Genel Başqanı vəzifələrində çalışan Möhsün Yazıçıoğlu 1980-ci ilə kimi həmçinin MHP lideri Alparslan Türkeşin müşaviri də olub. Ülkücü hərəkatda önəmli bir yeri olan Möhsün Yazıçıoğlu Susurluq hadisəsinin baş qəhrəmanı olan Abdullah Çatlının köməkçisi olub. 1978-ci ildə Ülkücü Gənclik Dərnəyini yaradan Möhsün Yazıçıoğlu ölkəni sarsıdan bir sıra bəyanatları ilə yadda qalıb. 80-ci illərdə Abdullah Çatlı haqqında qiyabi həbs qərarı verildikdən sonra "Ankaranın hər yerində bomba partladarıq" bəyanatı verən Yazıçıoğlu Çatlı haqqında məhkəmə hökmünün dəyişdirilməsinə nail olmağı bacarıb.

1980-ci il sentyabrın 12-də Türkiyədə baş verən hərbi çevrilişdən sonra o "MHP və Ülkücü Qurumlar" cinayət işi ilə əlaqədar həbs olunur və ömrünün 7,5 ilini həbsxanada keçirir. Həbsxanadan çıxdıqdan sonra hərbi çevriliş dövründə cəzaya məhkum olunmuş ülkücülərə və onların ailə üzvlərinə yardım göstərmək məqsədilə Sosial Təhlükəsizlik və Təhsil Dərnəyi yaradan Möhsün Yazıçıoğlu 1987-ci ildə Milliyyətçi Çalışma Partiyasına qoşularaq siyasi fəaliyyətini bərpa edir. Partiyanın baş katibinin müavini vəzifəsində çalışan Yazıçıoğlu 1991-ci ildə Sivasdan millət vəkili seçilir. 1992-ci ildə isə partiya sədri Alparslan Türkeşlə aralarında yaranmış fikir ayrılığı Möhsün Yazıçıoğlunun MÇP-dən istefa verməsi ilə nəticələnir. O milliyətçilik əvəzinə türk-islam sintezinə üstünlük verən bir qrup dostu ilə 1993-cü ildə Böyük Birlik Partiyasını təsis edir və partiyanın ilk qurultayında sədr seçilir. 1995-ci ildə ANAP-BBP ittifaqının siyahısı üzrə Sivasdan millət vəkili seçilən Möhsün Yazıçıoğlu bir il sonra ANAP-dan ayrılır və yenidən öz partiyasına qayıdır. Son parlament seçkilərində Böyük Birlik Partiyası seçkiləri boykot etdiyinə görə Möhsün Yazıçıoğlu seçkilərə Sivasdan müstəqil namizəd qismində qatılır və yenidən millət vəkili seçilir. O, 2007-ci ildə BBP sıralarına qayıdır və 3-cü növbədənkənar qurultayda partiyanın sədri seçilir.

25 mart 2009-cu ildə Kahramanmaraşdan Yozqata gedən zaman helikopter qəzasında dünyasını dəyişmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .

Xarici keçidlər
---------------

* Möhsün Yazıçıoğlu Şəxsi İnternet Saytı
* Böyük Birlik Partiyası İnternet Saytı
* Böyük Birlik Partiyasının sədri Mühsin Yazıçıoğlu kimdir? Arxivləşdirilib 2011-09-19 at the Wayback Machine