recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Krım gerbi** (ukraynaca:Герб Автономної Республіки Крим) — Krım Muxtar Respublikası və Krım Respublikasının rəsmi gerbidir. 1992-ci ildən etibarən istifadə olunmasına baxmayaraq, 21 aprel 1999-cu ildə rəsmi olarak qəbul edilmişdir.

Tarixi
------

1944-cü ildə Krımın tatar əhalisi almanlarla əməkdaşlıqda ittiham edilərək Krımdan sürgün edildilər. Bundan sonra Krımın muxtariyyəti də ləğv olundu. 1954-cü ildə isə Krım oblastı Ukraynanın Rusiyaya birləşdirilməsinin 300 illiyi münasiətiylə Ukraynaya verildi. Sovet İttifaqı çökməyə başladığı zaman Krımın muxtariyyəti yenidən bərpa edildi. Məhz bu zaman - 1992-ci ildə Krımın gerbi olaraq bu gerbin istifadəsnə başlanıldı. Rəsmi olaraq isə, 1999-cu ildən istifadə edilmişdir. 

2014-cü ildə Rusiyanın Krımı işğal etməsindən sonra muxtariyyət ləğv edilmiş və gerbin istifadəsi faktiki olaraq dayandırılmışdır.

Haqqında
--------

Gerb qırmızı Varyaq qalxanı və sağ pəncəsində mavi inci tutan, sağa dönük gümüşü qrifondan ibarətdir. Qalxanın hər iki tərəfində də bəyaz sütun vardır. Qalxanın üst tərəfində isə doğan günəş vardır. Qalxanın altından iki sütuna da sarılmış Krım bayrağı keçir. Mavi, bəyaz və qırmızı rəngli zolağın üzərində Krımın şüarı - Birlik içində rifah - yazılmışdır.

Varyaq qalxanı uzun illər önəmli ticarət yollarının Krımda kəsişməsinin simvolu kimi gerbə əlavə edilmişdir. Qalxanın üzərindəki qırmızı rəng Krımın dramatik və qəhrəman tarixinin rəmzidir. Qara dənizin şimalındakı bölgələr tez-tez qrifonla təmsil edilir. Həmçinin qrifon Krımdakı antik yunan koloniyaları olan Pantikapaeum və Xersones Taurikanın gerbləri olaraq da bilinir. Krımın bir çox yerlərindəki antik abidələrin üzərində qrifon rəsmləri də vardır.

Səsləndirilən bir digər versiyaya görə qrifon pəncəsi üzərindəki incinin Krımın dünyanın incisi olduğunun və qrifonun isə bu gənc respublikanın qoruyucusu olduğunun rəmzləridir. İncinin mavi olması Krımdakı mədəniyyətlərin kombinasiyasının, sütunlar tarix boyunca yarımadada mpvcud olmuş antik sivilizasiyaların və doğan günəş isə, rifah və yenilənməyin simvəllarıdır.

Tarixi gerbləri
---------------

Krım ərazisindəki inzibati vahidlər tarix boyunca müxtəlif gerblərdən istifadə etmişdirlər. Bu gerblərdən bəziləri:

* Feodoro çarlığı (XIV əsrin əvvəlləri - 14750)Feodoro çarlığı (XIV əsrin əvvəlləri - 14750)
* Krım xanlığı(1441–1783)Krım xanlığı  
(1441–1783)
* Taurida Governorate(1802–1921)Taurida Governorate  
(1802–1921)
* Krım Regional Hökuməti(1918–19)Krım Regional Hökuməti  
(1918–19)
* Krım Muxtar Sovet Sosialist Respublikası(1938–45)Krım Muxtar Sovet Sosialist Respublikası  
(1938–45)

İstinadlar
----------

1. ↑  "KIRIM ARMASI: FOTOĞRAF, ANLAM, AÇIKLAMA". tr.aroundtravels.com. 2021-07-11 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Kırım'ın yasa dışı ilhakı 7 yıl önce '26 Şubat olayları' ile başladı". www.aa.com.tr. 2022-06-02 tarixində arxivləşdirilib.
3. 1 2 3 4 5  fotw.net Arxivləşdirilib 2007-03-11 at the Wayback Machine — Crimea Autonomous Republic (Ukraine)
MKEK MPT tüfəngi
**MKEK MPT** və onun variantı olan **MPT-76** tüfəngi — Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin silahlanmasındakı G-3 piyada tüfənglərinin əvəzlənməsi üçün yaradılıb və 200 ədədlik ilk partiyası 2014-cü ilin may ayında Quru Qoşunlarına təhvil verilib.

Çəkisi 4,1 kq təşkil edən silah 7.62×51 mm çaplı patronlardan istifadə edir. Tüfəngin təsirli atış məsafəsi 600 metrdir. Üzərindəki piccatini relsi silaha müxtəlif optik nişangahlar, lazer və s. əlavə etməyə imkan verir.

Xüsusiyyətləri
--------------

Boş olarkən ağırlığı: 4.1 kq

Dolu olarkən ağırlığı: 4.3 kq

Uzunluğu: 920 mm

Lülənin uzunluğu: 410 mm

Lülənin kalibri – 7.62 mm

Giliz: 7.62x51 mm NATO

Nişangah məsafəsi – 600 metr

Təsirli atəş məsafəsi – 600 metr

Güllənin maksimal uçuş məsafəsi – 1200 metr

Güllənin başlanğıc sürəti – 800 metr\saniyə

Atəş tezliyi – 650 atəş\dəqiqədə

Atəş rejimi – üçlü atəş, avtomatik və tək-tək

Daraqın tutumu – 20 ədəd

Nişangah – Dioptrik

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2014-08-02 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2014-08-02.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-05-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-01.
**Tissot SA** (Fransızca tələffüz: [ti'so]) İsveçrə lüks saat istehsalçısıdır. Şirkət 1853-cü ildə Çarlz-Felisien Tissot və oğlu Çarlz-Emil Tissot tərəfindən İsveçrənin Le Locle şəhərində təsis edilmişdir. Bir neçə birləşmədən və ad dəyişikliyindən sonra Tissot SA-nın aid olduğu qrup 1998-ci ildə Swatch Group olaraq adlandırıldı.

Tissot digər İsveçrə saat istehsalçısı olan Mathey-Tissot ilə əlaqəli deyil.

Tarix
-----

### Müstəqil şirkət

Tissot 1853-cü ildə Charles-Félicien Tissot və oğlu Charles-Émile Tissot tərəfindən İsveçrənin Le Locle şəhərində, Jura dağlarının Neuçatel bölgəsində təsis edilmişdir. Ata və oğul komandası kassa ustası (Çarlz-Felisien Tissot) və saat ustası (Çarlz-Emil) kimi işləyirdilər. Oğlu gənc yaşlarından saat istehsalına maraq göstərib. İkisi o vaxt evlərini kiçik bir "fabrikə" çevirmişdilər. Çarlz-Emil Tissot 1858-ci ildə Rusiyaya getdi və savonnette cib saatlarını Rusiya İmperiyasında satmağa müvəffəq oldu.

### Omega, SSIH, ASUAG, SMH

Tissot, 1930-cu ildə saat şirkəti Omega SA ilə birləşərək SSIH (Societe Suisse pour l ' Industrie Horloger) yaratdı:208 və bu dövrün Tissot-Omega saatı kolleksiyaçılar tərəfindən ciddi tələb olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Company Overview of Tissot SA" Arxivləşdirilib 2022-03-14 at the Wayback Machine. *www.bloomberg.com*. Retrieved 2019–02–04.
2. ↑  "Tissot — Swatch Group" Arxivləşdirilib 2019-02-04 at the Wayback Machine. *www.swatchgroup.com*. Retrieved 2019–02–04.
3. 1 2  "Tissot: The Brand". Tissot. Archived from the original on 2 December 2014. Retrieved 10 December 2014.
4. ↑  Estelle Fallet (2002). *The Story of a Watch Company*. Tissot. ISBN 2-940333-00-9.
5. ↑  "A LOOK BACK AT TISSOT." Montres Publiques, 07/26/2021,  Arxivləşdirilib 2021-11-10 at the Wayback Machine
6. ↑  "Tissot Official Website: History" Arxivləşdirilib 2012-12-03 at the Wayback Machine. Tissot. Retrieved 2009–09–18.
7. ↑  *Estelle Fallet.* The Story of a Watch Company (PDF). Tissot. 2002. ISBN 2-940333-00-9.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | İsveçrə tarixi |
| Normativ yoxlama | BNF: 11375557t · GND: 5557121-9 · LCCN: n2006014667 · VIAF: 3154159248251804870000 · WorldCat VIAF: 3154159248251804870000 |
Abbe Nolle'nin eksperimental fizikası mövzusunda leksiyaları
**Jan-Antuan Nolle** (fran. *Jean Antoine Nollet*; 1700—1770) — fransız keşişi (abbot) və fizik (1739-cu ildən Paris Elmlər Akademiyasının üzvü). O, Fransız natiq *René Reaumur* ilə əməkdaşlıq etdi. O, dərsliklər daxil olmaqla, fizika üzrə əsərlərin müəllifidir.

Bioqrafiya
----------

19 noyabr 1700-cü ildə Pempre şəhərində Kompyenyadən gələn fermerlər ailəsində anadan olub.

İlk təhsilini Bove Kollecində aldı. Sonra Parisdə oxudu. 1735-ci ildə eksperimental fizika müəllimi olub.

Turin və Navarre Kollecində professor, 1761-ci ildə Mezieres İncəsənət Məktəbində işləmiş, sonralar isə Bordo və Versaillə müəllimlik etmişdir.

Elektrik, molekulyar fizika və optika sahəsində araşdırmalar aparıb. Maraqlı bir faktdır ki, 1746-cı ildə Jean-Antoine Nollet eksperimental metodla elektrik cərəyanının sürətini ölçmək istəsə, bu olduqca sürətli yayılmışdır. Metal tellərini təxminən iki yüz keşişin təşkil edilməsi ilə bir-biri əlaqələndirib , yaradılmış canlı zəncirə Leyden bankaları batareyasına axıdıb. Bütün keşişlər eyni vaxtda axıdmağa reaksiyaları göstərdiyindən, Nollet mövcud sürətin çox yüksək olduğuna əmin oldu..

2 aprel 1770-ci ildə vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Французский физик Жан-Антуан Нолле". 2021-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-10.

Xarici keçidlər
---------------

* НОЛЛЕ (Nollet) Жан Антуан Arxivləşdirilib 2012-02-11 at the Wayback Machine
* Жан Антуан Нолле (1700—1770) Arxivləşdirilib 2014-12-05 at the Wayback Machine
**Banoş Cəfərqulu qızı Abbasova** (1 fevral 1918, Naxçıvan qəzası – 22 yanvar 1995, Şərur rayonu, Naxçıvan Muxtar Respublikası) — Sovet Azərbaycanı tütünçüsü, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1949).

Həyat və əmək fəaliyyəti
------------------------

Banoş Abbasova 1918-ci ildə İliç rayonunun Xok kəndində anadan olmuşdur.

1971-ci ildə M.Əzizbəyov adına kolxozda kolxozçu və manqabaşçısı olmuş, 1971–1974-cü illərdə Əzizbəyov adına sovxozda fəhlə işləmişdir. 1948-ci ildə 3,5 hektar ərazinin hər hektarından 25,6 sentner "Tık kulak" tütün sortunu yığmışdır.

1 iyul 1949-cu ildə tütünçülüyün inkişafında göstərdiyi xidmətlərə görə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüş, Lenin ordeni və qızıl "Oraq və Çəkic" medalı ilə təltif olunmuşdur.

1974-cü ildə ittifaq əhəmiyyətli təqaüdçü oldu.

Banoş Abbasova 22 yanvar 1995-ci ildə Şərur rayonunda vəfat etmişdir.

Mənbə
-----

* Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 15.
* Abbasova Banoş Cəfərqulu qızı // Naxçıvan ensiklopediyası. — Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası, 2005.
**Arqayl** (*ing.* Argyll; şot.kelt Earra-Ghàidheal) — Şotlandiyanın qərbində tarixi region. 1889-cu ildən 1975-ci ilə qədər Arqayl, o vaxtdan isə Arqayl-end-Büt qrafılığının bir hissəsidir. Arqayl tarixi Kintayr, Napdeyl, Koval və Lorn, bəzən Ardnamurhan və Morvern ərazilərini əhatə edir. Təxminən VI əsrdə İrlandiyadan olan şotlandlar buraya köçərək Dal Riada krallığını yaratmışlar. VIII və IX əsrlərdə Haylend ərazilərin çox hissəsini müstəmləkə edən gel qəbilələrinin əksəriyyəti buradan gəlirdi. Arqayl IX əsrin ortalarından etibarən Alba dövlətinin tərkibində idi. XIV əsrdən burada Birinci Şotlandiya İstiqlaliyyət müharibəsi zamanı Robert I Brüsü dəstəkləyən Lox-Eyvin Kempbellər klanı üstünlük təşkil edirdi.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Omand, Donald (ed.) (2006). *The Argyll Book*. Edinburgh: Birlinn. ISBN 1-84158-480-0.
* *The Imperial gazetteer of Scotland* Vol. I. page 78, by Rev. John Marius Wilson.

Xarici keçidlər
---------------

* Map of Argyllshire on Wikishire
* "Filming locations", *From Russia with Love* (1963), IMDB
* Argyll.org – Argyll Independent Visitor Information
* Argyll and Argyle Visitor Information
* Visitor information for Inveraray, Tarbert, Knapdale, Crinan and Lochgilphead
**Tartan** (*ivr.* תַּרְתָּן‎, *yun.* Θαρθαν, *lat.* Tharthan, *arami.* ܬܵܪܬܵܢ‎) — Assuriyada hərbi rütbə, Assuriya ordusunun baş komandanı. Yəhudi Bibliyasında tartana iki istinad var – Assuriya kralı Yərusəlimə hədələyici bir müraciətnamə çatdırmaq üçün ora bir tartan və daha iki yüksək rütbəli şəxs göndərir (2 Çar, 18:17); Yeşayahu peyğambər dövründə Assuriya kralı II Sarqon kral Yezekiya hakimiyyətindəki Aşdod şəhərinə bir tartan göndərir və şəhəri ələ keçirir.

Assuriyada tartan kraldan sonra ən yüksək səlahiyyətli şəxs idi. Daha sonralar bu vəzifə ikiyə bölünmüşdür – "Tartanu imni", yəni sağ tartanı və "Tartanu şumeli", yəni sol tartanı. Növbəti dövrlərdə bu titul regional olmuşdur. Bu titul həmçinin, xarici dövlətlərin ordularına da aid edilirdi. Sarqon "Tartan Musuray", yəni Misir tartanından bəhs edirdi. E.ə. 720-ci ildə Assuriya tartanı ehtimal olunur ki, e.ə. Aşur-iska-danin, e.ə. 694-cü ildə Abday, e.ə. 686-cı ildə isə Bel-emurani idi. Bu tituldan Babiloniyada istifadə olunmurdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Isaiah 20:1
2. ↑  "Barnes' Notes on Isaiah 20". biblehub.com (ingilis). Bible Hub. April 4, 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: June 27, 2019.
3. ↑  *Uayzman, D. C.* Tartan // New Bible Dictionary (ingilis) (Third Edition). InterVarsity Press. 2013. ISBN 0830814396.
4. ↑  *Cons, K. H. U.* Assyrian Deeds (ingilis). Bell and Company. 1901. səh. 68.

Xarici keçidlər
---------------

* Тартан // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
* Encyclopaedia Biblica: Tartan  (ing.)
**Malik Quliyev** (1952) — tarzən, sənətşünas

Həyatı
------

Malik Bayram oğlu 1952-ci ildə aprelin 29-da Füzuli rayonunun Kərimbəyli kəndində doğulub. 1960-cı ildə Kərimbəyli kənd məktəbinin birinci sinifinə daxil olub. Mərhum Ağabala Abdullayevin məsləhəti ilə Füzuli rayon musiqi məktəbinə qəbul olunub. 1960-cı ildə musiqi məktəbində və V. Sərdarov adına orta məktəbdə təhsilinin davam etdirib.

1968-ci ildə orta məktəbin VII sinfini və musiqi məktəbini bitirib. Sonra Asəf Zeynallı  adına Orta ixtisas musiqi məktəbinə (indiki Azərbaycan Dövlət Musiqi Kolleci) qəbul olub, 1972-ci ildə oranı bitirib. Təyinatla Cəbrayıl rayonununa tar müəllimi göndərilib. 1973–1975-ci illərdə hərbi xidmətdə olub. 1976-cı ildə Ü. Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasına qəbul olub, 1981-ci ildə konservatoriyanı bitirib. Sumqayıt musiqi texnikumunada konsermeystr, müəllim, şöbə müdiri işləyib.

1985-ci ildə 3 saylı musiqi məktəbinə direktor təyin olunur. 1992-ci ildə Sumqayıt Musiqi texnikumunda direktor işləyir. Həmin vaxtda Konservatoriyada əvəzçiliklə müəllim işləyib. 1986-cı ildən elmi işlə məşğul olur, 1996-cı ildə dissertasiya müdifiə edib sənətşünaslıq elmlər namizədi alimlik dərəcəsi alır. 1998-ci ildən dosent seçilir. 2000-ci ildən Xalq çalğı alətləri kafedrasında dosent vəzifəsində işləyir. Hazırda Azərbaycan Milli Konsevatoriyasında "Instrumental muğam" kafedrasının müdiridir.

Ailəlidir, 2 oğlu, 1 qızı var.

İstinadlar
----------
**Qazaxıstan alçaq təpəliyi** (*Сары́-Арка́*, *Центрально-Казахстанский мелкосопочник*, *qaz.* Сары Арқа — «sarı silsilə») — Qazaxıstannın mərkəzi hissəsində alçaq dağlıq ərazidən ibarət olan çöl. Alçaq təpəliyinin qərbində Turqay vadisi, şimal-şərqində İrtış çayının vadisi, şimalda Qərbi-Sibir düzənliyi, cənub-qərbdə Turan ovalığı yerləşir. Şərqdən-qərbə 1200 km təşkil edir. Eni qərbdə 900 metr, şərqdə isə 400 metr təşkil edir. Mərkəzi hissəsində Karkalin Milli parkı yerləşir. Maksimal hündürlüyü 1565 metr olan Aksoran dağıdır. Cənub-qərbdə Ulıtay (1133 m), şimalında Kokçevat yüksəkliyi (947 m), şərqində Çingiztau (1077 m), Aktaşau (1305 m) yüksəklikləri yerləşir. 
Ərazisində yerləşən Naurzum və Korqaljın qoruqları YUNESCO ümumdünya irsi siyahısını daxil edilmişdir.

Hidrologiya
-----------

Qazaxıstan alçaq təpəliyi çoxlu çaylara sahib olmasına baxmayaraq heç biri gəmiçiliyə yararlı deyildir.

İri çayları - İşim, Nura, Sarısu, Siletı, Şidertı, Tokırau. Çayları əsasən qar suları və yeraltı suları ilə qidalanır. Yay ayları bir qayda olaraq suyu azalır. Çoxu isə tamamən quruyur. Daimi axar ancaq İşim çayında müşahidə edilir. 
Regionun şirin suya olan ehtiyacını ödəmək məqsədi İrtış-Karaqanda kanalı inşa edilmişdir. Ərazisində çoxlu dayda duzlu göllər vardır.

İqlimi
------

Qazaxıstan alçaq təpəliyi okean və dənizlərdən uzaq olması səbəbi ilə iqlimi kontinentaldır. Əsasən Sibir antisiklonu və arktik hava kütlələrinin təsirinə məruz qalmışdır. Yanvar ayının orta temperaturu −14°С −18°С, maksimal temperaturu −46°-48°С təşkil edir. Yayı quraq, isti keçir. İyul ayının orta temperaturu +20°С +24°С, maksimal temperatur isə +42 °C təşkil edir. Orta illik temperatur şimalda 200–300 mm, cənubda 300–400 mm təşkil edir. Maksimal yağıntı isı 480 mm təşkil edir.

Relyefi
-------

Qazaxıstan alçaq təpəliyi olduqca güçlü şəkildə dağıntıya məruz qalmışdır.

Qalereya
--------

* 
* Karkaralin dağlarıKarkaralin dağları
* Bektay-AtaBektay-Ata
* BayanaulBayanaul

İstinadlar
----------

1. ↑  "Сарыарка (Казахский мелкосопочник)". 2015-06-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-02.

Həmçinin bax
------------

* Горы Сары-Арка
* Казахский мелкосопочник
* Казахский мелкосопочник. Научные исследования Arxivləşdirilib 2014-08-04 at the Wayback Machine
Qazaxıstan Respublikasının Konstitusiyası Qazaxıstanın ən yüksək qanunudur. Konstitusiya 1995-ci il avqustun 30-da referendum yolu ilə təsdiqlənmişdir. Bu tarixdən bəri "Qazaxıstan Respublikası Konstitusiya Günü" kimi qəbul edilmişdir.*qaz.* Қазақстан Республикасының Конституциясы*rus.* Конституция Республики Казахстан

Başlanğıc
---------

Konstitusiyanın başlanğıcında "azadlıq, bərabərlik və razılıq" və Qazaxıstanın beynəlxalq ictimaiyyətin rolunun əhəmiyyəti vurğulanır.

"Biz, Qazaxıstan xalqı,

ümumi bir tarixi taleyi ilə birləşmiş,

yerli Qazaxıstan torpaqları üzərində dövlət yaratmaq,

özümüzü sülhsevər və sivil cəmiyyət nəzərə alaraq,

azadlıq, bərabərlik və razılıq ideallarına həsr olunmuş,

dünya ictimaiyyətində layiqli yer tutmaq istəyən,

indiki və gələcək nəsillər qarşısında yüksək məsuliyyətimizi həyata keçirərək,

suveren hüququmuzdan irəli gələn,

bu Konstitusiyanı qəbul et "

Bölmə 1, Ümumi müddəalar
------------------------

### Maddə 1

Maddə 1 dövləti fərdi "həyat, hüquq və azadlıqları" qiymətləndirən dünyəvi demokratiya kimi qurur. Hökumətin xidmət etdiyi prinsiplər sosial və "siyasi sabitlik, iqtisadi inkişaf", vətənpərvərlik və demokratiyanı əks etdirir. Bu, Parlamentin qeyd olunduğu ilk məqalədir.

### Maddə 2

2-ci maddədə qeyd edilir ki, Qazaxıstan vahid dövlətdir və hökumət prezidentdir. Hökumət, Qazaxıstanın bütün ərazilərinə görə yurisdiksiyaya sahibdir və məsuliyyət daşıyır. Bölgə, siyasi partiyalar, o cümlədən paytaxtın yerləşməsi, aşağı səviyyəli qanunvericiliyə açıqdır. "Qazaxıstan Respublikası" və "Qazaxıstan" bir və eyni sayılır.

### Maddə 3

Hökumətin səlahiyyətləri xalqdan irəli gəlir və vətəndaşlar, referendumlar və azad seçkilərdə səs vermək hüququna malikdirlər. Maddə 3,  Qazaxıstan vilayətləri uzerinde olan rəhbərliyi izah edir. Xalqın nümayəndəliyi icra və qanunvericilik şöbələrinə aiddir. Hökumət icra, qanunvericilik və məhkəmə şöbələri arasında bölünür. Hər bir şöbə öz gücünü bir çek və balans sistemi ilə sui-istifadə edir. Bu, icra hakimiyyətinin konstitusiya məhdudiyyətlərini qeyd edən ilk məqalədir.

Qazaxıstan Konstitusiyasının 10 illiyi
### Maddə  4

Qüvvədə olan qanunlar "Konstitusiyanın müddəaları, ona müvafiq qanunlar, digər normativ hüquqi aktlar, beynəlxalq müqavilə və digər öhdəliklər, həmçinin Konstitusiya Şurasının və Respublika Ali Məhkəməsinin normativ qərarları" daxildir. Konstitusiya ən yüksək qanun olaraq qəbul edilir. Ratifikasiya edilmiş beynəlxalq müqavilələr milli qanunvericiliyin əleyhinədir və ratifikasiya olunduqdan sonra Parlament antlaşmalarla zaten qəbul edilmiş qanunlar arasında ziddiyyətlər qəbul edildiyi hallar istisna olmaqla, ziddiyyətə qədər qanunvericilik vasitəsilə həll olunmayana qədər müqavilə qüvvəyə minmir. Hökumət bütün qanunları dərc etməlidir.

Həmçinin bax
------------

* Qazaxıstan hökuməti
* Qazaxıstanın siyasəti
* Rusiya Konstitusiyası
* Qazaxıstanda terrorizm və əks-terrorizm
* Konstitusiya iqtisadiyyatı
* Konstitusiya
* Yüksək qanuna görə qaydalar

Referans
--------

Xarici linklər
--------------

* 
* Qazaxıstan Respublikası Konstitusiyası
*
**MV Çankaya** — 264 qroston ağırlığında, yelkənli və motorlu yük gəmisi. 23 fevral 1942-ci ildə SSRİ sualtı qayığı Ş-213 tərəfindən torpedo ilə Bosfor boğazında batırılmışdır.

Tarixi
------

1886-cı ildə *Ramage & Ferguson* şirkəti tərəfindən Şotlandiyanın Leyt limanında *"SY Katrina"* adı ilə hazırlanmış və C.Andersona aid Qlazqo şirkətinə xidmət verməyə başlamışdır. 1890-cı ildə Rusiya İmperatorluq Donanmasına satılmışdır. *"Kolxida"* adı ilə 23 il boyunca yaxt və buxarlı gəmi siniflərində xidmət verdikdən sonra 1913-cü ildə xidmətini başa çatdırmışdır.

1914-cü ildə "Lukull" adı ilə döyüş gəmisi kimi yenidən fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. 1918-ci ildə eyni adla Almaniya İmperatorluq Donanmasında yaxt kimi xidmət vermişdir. 1919-cu ildə Belarus Donanmasında yük gəmisi olmuşdur. 15 oktyabr 1921-ci ildə İtaliyanın "Adria" gəmisi ilə Qız qalası yaxınlığında toqquşaraq batmışdır.

1923-cü ildə sudan çıxarılaraq sərnişin gəmisi kimi istifadə olunmağa başlamışdır. Gəmiyi həmin il izmirli Uşakizadə Muammər bəy almış və *"Çankaya"* adı ilə işlətməyə başlamışdır. 1921-ci ildə *İzmir Liman və Körfəz İşləri T.A.Ş.* şirkəti tərəfindən, 1934-cü ildə İzmir Liman İşləri Ümum Müdirliyi tərəfindən satın alınmışdır. 1937-ci ildə motorlu gəmiyə çevrilmiş və İstanbuldakı Mehmet Kaptanoğlu və Qardaşları şirkətinə satılmışdır.

Batırılması
-----------

1937-ci ildə Çin-Yaponiya, 1939-cu ildə İkinci dünya müharibəsi başlamışdır. *"MV Çankaya"* 23 fevral 1942-ci ildə İstanbul-Zonquldak-Varna səfərində 30 ton kərpic və 170 ton dəmir apararkən SSRİ sualtı qayığı Ş-213 tərəfindən Bosfor boğazında torpedo ilə batırılmışdır. Türkiyə müharibədə tərəfsiz olsa da, SSRİ qüvvələri Qara dənizdə nasistlərə potensial material daşıma ehtimalı olan bütün tərəfsiz və ya düşmən gəmilərini vururdular.

Növbəti gün — 24 fevral 1942-ci ildə Rumıniyadan nasistlərin əlindən qaçan yəhudilərlə dolu olan "Struma" gəmisi də Ş-213 tərəfindən batırılmış və tarixə Struma faciəsi kimi həkk olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2010-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-03.
2. ↑  ISBN 0-06-621262-6

Həmçinin bax
------------

* Struma faciəsi
**Qazaxıstan Milli Tibb Universiteti** (*qaz.* С. Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті (ҚазҰМУ), eng. Asfendiyarov Kazakh National Medical University) — Qazaxıstan ərazisində ilk dəfə açılmış tibb universiteti. Universitet 1931-ci ildə təşkil edilmişdir.

Tarixi
------

Qazaxıstan MK prezidiumunda 10 dekabr 1930-cu ildə Qazaxıstan ərazisində tibb universitetinin təşkil haqqında qərar qəbul edilmişdir. Universitetin ilk ilində bura 289 tələbı qəbul edilmişdir. 1931-ci ilin sonlsrına burada 5 professor, 4 dosent, 13 assistent və 2 müəllim işləyirdi.

1936-cı ildə ilk məzunlar universiteti bitirmişlər. 1938-ci ildə pediator fakultəsi təşkil edilir. 1939-cu ildə isə fakultələr üçün əlaqə korpuslar inşa edilir. 1951-ci ildə farmaseptik, 1959-cu ildə isə stamatoloji fakultələr açılmışdır. Təsis zamanı burada 10 kafedra fəaliyyət göstərirdi. 1943 — 1962-ci illərdə fanitar-gigiyenika fakultəsi təşkil edilir və Karakanda Tibb Universitetinı dövr edilir.
Böyük Vətən müharibəsi dönəmində universitetdən cəbhəyə 84 müəllim və 262 tələbə getmişdir. Sovet ittifaqı qəhrəmanı adına isə onun tələbələri arasında Manşuk JienqaLievna Mametova, Vladilir Semyonoviç İvanilov layiq görülmüşdür. 1941—1945-ci illərdə cəbhəyə 2000 həkim göndərilmişdir. 1982-ci ildə tibb korpusunun qarşısında qəhrəman-tibb işçilərinin şərəfinə alleya ucaldılmışdır. 1981-ci ildə qırmızı medala layiq görülmüşdür.

11 yanvar 1989-ci ildə universitetə Sancar Cəfəroviç İsfəndiyarovun adı verilmişdir.

Qazaxıstan Prezidenti Nursultan Nazarbayevin 5 iyul 2001-ci il № 648 qərarı ilə təhsil müəssisəsinə Qazaxıstan Milli Tibb Universiteti adı verilmişdir.

Fakultələri
-----------

* Ümumi tibb fakultəsi
* İctimai sağlamlıq fakultəsi
* Stamatolojo fakultəsi
* Farmasiya və Farmaseptik istehsalın texnologiyası fakultəsi
* Beynəlxalq tibb fakultəsi
* Diplom sonrası təhsil fakultəsi

Rektorları
----------

* 1931—1932 — Sanjar Cəfəroviç İsfəndiyarov
* 1934—1943 — Viktor Vasileviç Zikeev
* 1943—1952 — Vasili İvanoviç Zyuzin
* 1952—1954 — Sibuqatulla Rıskalieciç Sarınbayev
* 1954—1960 — İvan Seqeeviç Korunbayev
* 1960—1963 — Roman İvanoviç Samarin
* 1963—1975 — Sibuqatulla Rıskalieciç Sarınbayev (yenidən)
* 1975—1987 — Kuanış Mubarakoviç Maskeev
* 1987—1995 — Yevgeniya Stepanoviç Belozerov
* 1995—2008 — Talqat Aşiroviç Muminov
* 2008—2016 — Aykan Akanoviç Akanov
* 2016 - boşdur

Mənbə
-----

* Музей истории КазНМУ им. С. Д. Асфендиярова
* Научная библиотека КазНМУ
* Вестник КазНМУ
* Газета «Шипагер» Arxivləşdirilib 2014-04-20 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  "Об университете". 2012-03-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 июля 2011.
2. ↑  "С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті (ҚазҰМУ)" (rus). kaznmu.kz. 2020-05-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-27.
**Jan-Pyer Abel-Remüza**(*fr.* Jean-Pierre Abel-Rémusat; 5 sentyabr 1788, Paris — 2 iyun 1832, orda) — fransız şərqşünası.

Həyatı
------

Jan-Pyer Abel-Remüza 1788-ci ildə anadan olmuşdur. Əsas etibarilə Çin dilinin tədqiqatçısı kimi tanınır, 1811-ci ildə «Essai sur la langue et la littérature chinoises» və 1813-cü ildə «Recherche historique sur la médecine des Chinois» adlı əsərləri çapdan çıxır. 1814-cü ildə professor adını almışdır. 1816-cı ildə isə Akademiyaya üzv seçilmişdir. 1822-ci ildə Parisdə «Société Asiatique» dərnəyini yaratmışdır və dərnəyin orqanı olan «Journal Asiatique» dərgisini nəşr edir. Remusat «Éléments de la grammaire chinoise» (1822), «Mélanges asiatiques» (1825), «Nouveaux melarşa asiatiques» (1828) elmi əsərlərinin müəllifidir. Türkologiya sahəsində «Recherches sur les langues tartares» (1820) əsəri ilə tanınmışdır. 1822-ci ildə C. L. Spasskinin «Drevnosti Sibiri» adlı elmi əsəri haqqında elmi məqalə hazırlamışdır.

Jan-Pyer Abel-Remüza 1832-ci ildə Parisdə 44 yaşında vəfat etmişdir.

İatinadlar
----------


1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  Jean-Pierre Abel Remusat // KNAW Past Members (ing.).
3. 1 2  www.accademiadellescienze.it (it.).
4. ↑  Académie des Inscriptions et Belles-Lettres. 1663.
5. ↑  Jean-Pierre ABEL Remusat // Annuaire prosopographique : la France savante.
6. ↑  list of professors at Collège de France.
**Cod xəndəkotu** (*lat.* Symphytum asperum) — bitkilər aləminin göyzabançiçəklilər dəstəsinin göyzabankimilər fəsiləsinin xəndəkotu cinsinə aid bitki növü.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik bitkidir. Gövdəsi 30-60 sm-ə qədər hündürlükdə, çox budaqlı, möhkəm qısa, aşağı qövsvari, bir az qabarıq tikanlı qıllardan tikanlı-nahamardır. Yuxarı yarpaqlar qısa, lakin, görünən saplaqların üzərində və ya oturaq olaraq yumurtavari-uzunsov və ya uzunsovdur, ən yuxarıdakılar lansetvariyə qədər, uzun itiuclu, aşağı hissədən adətən kifayət qədər sıx və yumşaq tükcüklərdən bozumtuldur; orta damar boyunca qısa qarmaqşəkilli tikancıqlıdır, yuxarı hissədən cod və seyrək tükcüklüdür. Çiçək tacı mavi, xaricdən nöqtəli-əmzikşəkillidir, başcıqlı dişicik ağzı var. Eremləri demək olar ki, qara, yarıməyilmiş, yumurtavari, arxa hissəsi torvari-qırışlıdır.

Yayılması
---------

BQ qərbi, BQ şərqi, BQ Quba sahəsinin rayonlarında orta dağ qurşağından yuxarı dağ qurşağına kimi yayılmışdır. Çəmənlərdə, kolluqlarda, dağ çaylarının kənarlarında bitir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1633872
* Wikispecies: Symphytum asperum
* BioLib: 40687
* EoL: 582579
* EPPO: SYMAS
* EUNIS: 162210
* GBIF: 2926066
* GRIN: 36019
* iNaturalist: 169496
* IPA: 6496
* IPNI: 120743-1
* IRMNG: 10589550
* ISC: 117393
* ITIS: 32026
* MichiganFlora: 596
* MoBotPF: 277976
* NBN: NHMSYS0000464109
* NCBI: 764736
* NZOR: 2ed26c10-4ca5-4845-8fbc-cb1592ac0e86
* NZPCN: 2746
* PalDat: Symphytum\_asperum
* PFI: 4321
* Plant List: kew-2475962
* PLANTS: SYAS
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:120743-1
* Tropicos: 4000086
* VASCAN: 3840
* WisFlora: 5182
* WFO: wfo-0000432379

 |
Çaraka
**Ayurveda** (sanskritcə, "ayur" - uzunömürlülük və "veda" - bilik, hərfi mənada - uzunömürlülük haqqında elm) — hinduizm çərçivəsində formalaşmış və Hindistanda, həmçinin Cənubi, Cənub-Şərqi, və Qərbi Asiyada geniş yayılmış tibb sistemi.

Xəstəliyin istisnasız olaraq tilsimli qüvvə kimi başa düşülməsinə əsaslanan xalq təbiblərinin, astroloqların, şamanların, kahinlərin, ilan dişləməsi üzrə mütəxəssislərin tibbi praktikasından fərqli olaraq, klassik Ayurveda sağlamlığı və xəstəliyi daha ümumi dünyagörüşü və bioloji prinsiplər çərçivəsində (Hippokratın və Qalenin qumoralarını xatırladan üç fizioloji amilin balansı və disbalansı, karmanın təsiri və s.) başa düşür, zəngin bilik ənənələri ilə bağlıdır və əsasən brahmanlar tərəfindən inkişaf etdirilirdi.

Ayurvedanın mənşəyi bu günə kimi elmi mübahisə predmetidir. Onun meydana gəlməsinin mifik tarixi Ayurvedanın bütün nüfuzlu mətnlərində şərh edilir: kainatın yaradıcısı Brahma öz tibbi biliklərini Pracapatiyə, o da öz növbəsində Aşvinlərə və Hindraya ötürmüşdür. Müalicə allahı Dhanvantarinin inkarnasiyası sayılan Kaşa padşahı Divadasaya cərrahiyyəni (şalya), Aytrey Punarvasa isə daxili təbabət (kaya çikitsa) elmini İndra öyrətmişdir. Divadasa məktəbinin inkişafı nəticələrini Suşruta "Suşruta-samhita"da, Aytreya məktəbinin nəticələrini isə Kanişka padşahının saray həkimi Çaraka "Çaraka-samhita"da (e.ə. I əsrdə) sistemləşdirmişlər.

Əslində hər iki mətn əsrlər boyu zənginləşdirilmişdir. "Çaraka-samhita"nın son redaktəsi təqribən V əsrə, "Suşruta-samhita"nın son redaktəsi isə VII əsrə aid edilir. Ayurvedanın başqa mühüm mətnləri - Vaqbhatanın "Aştanqahridaya-samhita" (təqribən 600) və Madhavakaranın "Madhavanidana" (təqribən 700). Ayurveda XVII əsrədək yaradıcı ənənə kimi inkişaf etmişdir. Son vaxtlar Hindistan hökuməti Ayurveda təbabəti üzrə tədqiqatlara xeyli dəstək verir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Georg Feuerstein, Subhash Kak]], David Frawley. In Search of the Cradle of Civilization, — Quest Books, 2001, С. 212; ISBN 0-8356-0741-0, 9780835607414.
2. ↑  История Древнего мира т. 3. Упадок древних обществ: в 3 т. Издание второе / Ред. И. М. Дьяконова, В. Д. Нероновой, И. С. Свенцицкой — М.: Издательство «Наука», 1983.
3. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 2-ci cild: Argentina – Babilik (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2010. səh. 440. ISBN 978-9952-441-05-5.
4. ↑   Arxivləşdirilib 2006-12-09 at the Wayback Machine journal=Focus on Complementary and Alternative Medicine 2005 – Winter 2006 |publisher=National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH).
XVI əsrdə Səfəvilər dövlətinin Azərbaycan bəylərbəyliyinin tərkibinə daxil olduğu dövrdə Naxçıvan sancağının tərkibinə daxil olan nahiyələrdən biri də Əlincə nahiyəsi idi.

Nahiyənin mərkəzi Əlincə qalasında yerləşmişdir. Birmənalı şəkildə qeyd etmək lazımdır ki, bir çox müəlliflərin XIV əsrin sonundan etibarən Əlincə qalasının öz əvvəlki əhəmiyyətini itirməsi fikri ilə razılaşmaq olmaz. Çünki hələ Sultan Süleymanın Qızılbaş dövləti ərazilərinə 1534-cü ildə gerçəkləşmiş yürüşü zamanı Osmanlı ordusuna rəhbərlik edən iki qüdrətli sərkərdədən biri olan Xosrov paşa məhz çoxminlik Osmanlı qoşunu ilə Əlincə qalası üzərinə göndərilmişdir. 

Əlincə nahiyəsi şimal-qərbdən Dərəşahbuz, şimal-şərqdən Sisyan, şərqdən Azadciran, cənubdan Dərəşam, qərbdən Naxçıvan nahiyəsi ilə həmsərhəd olmuşdur. Ərazisi, təqribən, 703 kvadratkilometr olmuşdur.

Mənbə
-----

* Kəlbizadə E. Naxçıvanın tarixi coğrafiyası (XII-XVIII əsrin I yarısı). Naxçıvan:Əcəmi, 2016, 200 s. s. 85 Arxivləşdirilib 2017-07-31 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Əfəndiyev O. Azərbaycan Səfəvilər dövləti. Bakı: Şərq-Qərb, 2007, 344 s. s.72
2. ↑  Kəlbizadə E. Naxçıvanın tarixi coğrafiyası (XII-XVIII əsrin I yarısı). Naxçıvan:Əcəmi, 2016, 200 s. s. 88
**Coca-Cola Cherry** (orijinal satış adı və hələ də tanındığı adı ilə **Cherry Coke**) — Koka-Kolanın albalı dadlı versiyası. İçki The Coca-Cola Company tərəfindən istehsal olunur.

Tarixi
------

Bir çox restoran, kinoteatr və apteklər içki 1985-ci ildə mağazalarda rəsmi olaraq təqdim edilməzdən çox əvvəl Koka-Kolaya albalı siropu əlavə edərək onun qeyri-rəsmi versiyasını təqdim etmişdilər. The Coca-Cola Company ilk dəfə 1982-ci ildə Tennessi ştatının Noksvill şəhərində keçirilən Ümumdünya Sərgisinə gələn tamaşaçılara digər dadlarla birlikdə Kola-nın rəsmi albalı dadlı versiyasını da təqdim edərək içkinin sınaqdan keçirməyə başladı. "Cherry Coke" 1985-ci ilin yayında ABŞ-də əsas istehsala daxil oldu. 2007-ci ilə qədər ABŞ-də və bəzi digər ölkələrdə Coca-Cola Cherry olaraq adlandırılan Cherry Coke, o dövrdə Coca-Cola-nın üçüncü variasiyası idi.

Beynəlxalq paylanma
-------------------

Coca-Cola Cherry bir sıra müxtəlif ölkələrdə paylanmışdır. İçki hal-hazırda ABŞ-dən başqa İsveç, Albaniya, Çin, Ukrayna, Böyük Britaniya, İrlandiya Respublikası, Finlandiya, Almaniya, Belçika, Danimarka, Fransa, Macarıstan, Çexiya, Hollandiya, Polşa, Slovakiya, Xorvatiya, Latviya, Litva, Cənubi Afrika, Cənubi Koreya, Bolqarıstan, Yunanıstan, Rumıniya və Peruda mövcudur. İçki Yaponiyada da mövcuddur və burada hələ də "Cherry Coke" kimi tanınır. Coca-Cola Cherry Yeni Zelandiyada bəzi supermarketlərdə tapıla bilər (adətən Böyük Britaniya və ya ABŞ-dən gətirilir). Keçmişdə məhsul Argentina, Braziliya, Çili, Kosta Rika, Kolumbiya, Rusiya, İspaniya, Ukrayna, Avstraliya, Yeni Zelandiya, Filippin və İsraildə də satışda mövcud olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Moye.* "'Timeless Taste': Cherry Coke Turns 30". The Coca-Cola Company. 14 February 2015. February 18, 2015 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "History of Bottling". The Coca-Cola Company. 1 April 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 September 2010.
**Əlirza Məhəmməd Rəhim oğlu Amanbəyli** (21 mart 1966, Təbriz – 9 noyabr 2019) — Milli Dirçəliş Hərəkatı Partiyasının sədr müavini, Cənubi Azərbaycan əsilli Azərbaycan ictimai xadimi.

Həyatı
------

Əlirza Amanbəyli Məhəmməd Rəhim oğlu 21 mart 1966-cı ildə İranın Təbriz şəhərində anadan olub, orta təhsilini həmin şəhərdə bitirdikdən sonra 1986–1988-ci ildə hərbi xidmətdə (İran-İraq) muharibəsində olub.

O, İranın Təhlükəsizlik Xidməti tərəfindən dəfələrlə həbs edilərək işgəncə və təzyiqlərə məruz qalıb. İran İnqilab Məhkəməsi onu Azərbaycan və Türkiyə Dövlətinə casusluqda ittihamları verərək ona qarşı ittihamlar irəli sürülüb, lakin həmin ittihamları sübut edən tutarlı faktlar olamdıqından sonuncu dəfə Əlirza Amanbəyli 1993-cü ilin sonlarında yekun məhkəməyə qədər mülki girov muqavilində müvəqqəti azadlıqa buraxılsada yenədə təqib və təziqlərə məruz qalığı üçün Azərbaycan Respublikasına qaçmışdır.

1993-cü il Bakı Musiqi Akademiyasının Muğam fakültəsinə daxil olub 2000-ci ildə ali təhsilini bitirib. Musiqi fəaliyyətində 2000-ci il muğam musabiqəsinin laureatı, 2003-cü il sərhəd qoşunlarının marşını yazdıqına görə Fəxri fərmana layiq görünüb.

### Ailəsi

Əlirza Amanbəylinin babası Hacı Məhəməd Rəhim Amanbəy Qafanda doğulub sonradan Zəngilana köçməyə məcbur olmuşdur. 1922-ci ildə Güney Azərbaycanın Üştibin vilayətinə köçüb.

Əlirza Amanbəyli 2007-ci ildə evlənmişdir, 2 övladı var.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

Əlirza Amanbəyli 1989-cu ildən 1993-cü ilə qədər dəfələrlə qaçaq olaraq Azərbaycan Respublikasında olub orada gedən proseslərdə yaxından iştirak edib.

Qarabağ muharibəsi zamanı Güney Azərbaycandan Qarabağda yaralananlar üçün tibbi yardımlar və dərmanlar təşkil edərək döyüş bölgələrinə və Bakıdaki hərbi xəstəxanalara çatdırıb. Qrabağ döyüşlərində yaralanan 200 nəfərə yaxın əsgərlərin Təbriz və Tehran xəstəxanalarında Doktor Cavad Heyətin nəzarəti altında müalicələrini təşkil etmişdir. 1990–1991-ci illərdə Naxcıvan Rus və Erməni silahlıları tərəfindən hərbi və iqtisadi blakadaya alınan zaman təbrizdə Naxcıvana istilik sobaları və yanacaq yərdımları təşkil edərək qaçaq yola keçirmişdir.

Əlirza Amanbəyli 1983-cü ildən Güney Azərbaycan Qurtuluş Təşkilatı Mərkəzi Komitəsinin üzvü, Qanlı yanvardan sonra bakıda Fərəc Quliyevin təşəbüsü ilə yaradılmış Qisas Təşkilatının üzvü, 1992-ci ildən Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin Güney Azərbaycan üzrə kordinatoru, 1997-ci ildən Əbülfəz Elçibəy rəhbərliyində qurulan Bütöv Azərbaycan Birliyinin Rəyasət Heyətinin üzvü, 2002-ci ildən Güney Azərbaycan Milli Oyanış Hərəkatı Mərkəzi Komitəsinin üzvü və Quzey Azərbaycan bürosunun aparıcı üzvlərindən biri olmuşdur.

Əlirza Amanbəyli 2006-cı ildən 2011-cilin sentyabr ayına qədər Dünya Azərbaycanlıları Konqresi Mətbuat Xidmətinin və www.dak.az saytının rəhbəri olmuşdur.

Əlirza Amanbəyli 2011-ci oktyabr ayından Milli Dirçəliş Hərəkatı Partiyasının sədr müavini və Güney Azərbaycan departamentinin sədri, www.davam.az xəbər portalının kordinatoru vəzifəsində çalışmışdır.

İstinadlar
----------
**II Bahadur Gəray** (1722 – 1791, Türkiyə) — XXXXVIII Krım xanı.

1722-ci ildə doğuldu. Krım xanı II Dövlət Gərayın nəvəsi, Topal Əhməd Gərayın (ö. 1750) oğludur. İlk illəri haqqında məlumat yoxdur. Haqqındakı ilk məlumat isə 1777-ci ildə abazin qəbilələrinə rəhbər təyin edilməsidir. Qardaşı Şahin Gərayın 1777-ci ildə hakimiyyətə gəlməsinin ardından bölgədə radikal islahatlar aparıldı. Bu isə bəzi yerli bəylərin etirazına səbəb olmuşdu. Nəhayət bu etirazlar 1781-ci ildə üsyana çevrildi. Ayaqlanan əhali saraya hücum edərək bir çox saray əyanını öldürdü. Feodosiya qalasının üsyançılar tərəfindən ələ keçirilməsinin ardından Şahin Gəray 14 mayda Kerç limanına qaçdı və ruslara sığındı. Üsyançıların xanın qardaşı Bahadır Gərayı xan, digər qardaşı Arslan Gərayı isə kalqay təyin etdilər.

Ancaq üsyançıların əlində oyuncağa çevrilən Bahadır Gəray sarayda heç bir hökmə sahib deyildi. Qısa zamanda II Yekaterinanın dəstəyini qazanan Şahin Gəray yenidən yarımadanı ələ keçirdi. Dəstəkçilərinin bir çoxu Osmanlı imperiyasına qaçan Bahadır Gəray Xerson yaxınlığında ələ keçirilərək həbs olundu. 1783-cü ildə buradan qaçan Bahadır Gəray İstanbula gəldi və burada 1791-ci ildə vəfat etdi.

Mənbə
-----

* Oleksa Gaivoronsky «Повелители двух материков», Kiev-Bakhchisarai, 2007, ISBN 978-966-96917-1-2

İstinadlar
----------

1. ↑  Henry Hoyle Howorth, History of the Mongols, 1880, part 2, p 479

| ⛭Krım xanları |
| --- |
| XV əsr | I Hacı Gəray  • Heydər Gəray  • Nurdövlət Gəray  • I Məngli Gəray |  |
| XVI əsr | I Mehmed Gəray  • I Qazi Gəray  • I Səadət Gəray  • I İslam Gəray  • I Sahib Gəray  • I Dövlət Gəray  • II Mehmed Gəray  • II Səadət Gəray  • II İslam Gəray  • II Qazi Gəray  • I Fateh Gəray |
| XVII əsr | Toxtamış Gəray  • I Səlamət Gəray  • Canıbəy Gəray  • III Mehmed Gəray  • İnayət Gəray  • I Bahadır Gəray  • IV Mehmed Gəray  • III İslam Gəray  • Adil Gəray   • I Səlim Gəray  • Murad Gəray  • II Hacı Gəray  • III Səadət Gəray  • Səfa Gəray  • II Dövlət Gəray |
| XVIII əsr | III Qazi Gəray  • I Qaplan Gəray  • III Dövlət Gəray  • IV Səadət Gəray  • II Məngli Gəray  • II Fateh Gəray  • II Səlamət Gəray  • II Səlim Gəray  • Arslan Gəray  • Həlim Gəray  • Krım Gəray  • III Səlim Gəray  • Maqsud Gəray  • IV Dövlət Gəray  • II Qaplan Gəray  • II Sahib Gəray  • Şahin Gəray  • II Bahadır Gəray |
**Akkumulyator** — elektrik enerjisini kimyәvi enerjiyә çevirib toplamaq vә lazım olduqda tәkrar elektrik enerjisinә çevirib işlәtmәk üçün dәfәlәrlә istifadә edilәn qalvanik element; iş qabiliyyәti doldurma (yüklәmә) yolu ilә, yәni boşalma zamanı cәrәyanın istiqamәtinә әks olan istiqamәtdә cәrәyan buraxmaqla bәrpa olunur. Elektrik akkumulyatorunu 1900-cü ildә T.A. Edison ixtira etmişdir. Akkumulyator elektrolit mәhlulu içәrisinә daldırılmış iki elektroddan ibarәtdir; elektrodlar arasındakı potensiallar fәrqi akkumulyatorun EHQ-dir. Akkumulyator qoşulmuş elektrik dövrәsi qapandıqda kimyәvi reaksiya enerjisi elektrik enerjisinә çevrilir. Boşalmış (enerjisi tükәnmiş) akkumulyatoru doldurmaq üçün onu sabit cәrәyan mәnbәyinә qoşurlar. Akkumulyatorunu xarakterizә edәn göstәricilәr onun işlәmә müddәti (yaxud dolub-boşalma tsikllәrinin mümkün sayı), tutumu (boşalma zamanı akkumulyatorun verә bildiyi elektrik enerjisinin miqdarı), doldurulma vә boşalma vaxtındakı orta gәrginliyi vә enerjisidir. Elektrolit mәhluldan asılı olaraq, Akkumulyator turşu vә qәlәvili növlәrә ayrılır. Akkumulyatordan avtomobil nәqliyyatında, aviasiyada, kosmik aparatlarda, naviqasiya cihazlarında, rabitә qurğularında vә s. istifadә olunur.

Mənbə
-----

Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD
Koordinat:Sky map 11s 12d 49,9sn; -15º 56' 11″

**NGC 3578**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Kasa bürcü istiqamətində yerləşir. **\*2** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Con Herşel tərəfindən 1827-ci ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS Arxivləşdirilib 2007-10-06 at the Wayback Machine
* 

* WikiSky-da NGC 3578: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 3554 |
NGC 3555 |
NGC 3556 |
NGC 3557 |
NGC 3558 |
NGC 3559 |
NGC 3560 |
NGC 3561 |
NGC 3562 |
NGC 3563 |
NGC 3564 |
NGC 3565 |
NGC 3566 |
NGC 3567 |
NGC 3568 |
NGC 3569 |
NGC 3570 |
NGC 3571 |
NGC 3572 |
NGC 3573 |
NGC 3574 |
NGC 3575 |
NGC 3576 |
NGC 3577 |
**NGC 3578** |
NGC 3579 |
NGC 3580 |
NGC 3581 |
NGC 3582 |
NGC 3583 |
NGC 3584 |
NGC 3585 |
NGC 3586 |
NGC 3587 |
NGC 3588 |
NGC 3589 |
NGC 3590 |
NGC 3591 |
NGC 3592 |
NGC 3593 |
NGC 3594 |
NGC 3595 |
NGC 3596 |
NGC 3597 |
NGC 3598 |
NGC 3599 |
NGC 3600 |
NGC 3601 |
NGC 3602 |
NGC 3603



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Subotiça sinaqoqu** ― Serbiyanın Subotiça şəhərində yerləşən macar modern tərzində sinaqoq. Bura Avropada ikinci ən böyük sinaqoqdur. Sinaqoq Macarıstan krallığının (Avstriya-Macarıstanın bir hissəsi) rəhbərliyi dövründə, 1901–1902-ci illərdə Marsell Komor və Dezsö Yakabın daha kiçik və daha az işlənmiş köhnə sinaqoqun əvəz edilməsi ilə bağlı hazırladıqları plana əsasən tikilmişdir. Subotiça sinaqoqu modern üslubda tikilmiş ən yaxşı dini memarlıq nümunələrindən biridir.

Sinaqoq 1974-cü ildə "mədəniyyət abidəsi", 1990-cı ildə isə "müstəsna əhəmiyyətə malik mədəniyyət abidəsi" təyin edilmişdir və Serbiya Respublikası tərəfindən qorunur.

Subotiça sinaqoqu dünyada qalan yeganə Macar modern üslublu Yəhudi ibadətgahıdır. 1901–1903-cü illər arasında 3000-ə yaxın şəxsdən ibarət olan firavan bir Yəhudi icması tərəfindən inşa edilən bu sinaqoq krallıqdakı macar-yəhudi kimliyini vurğulayır.

Sinaqoq əsasən Macarıstan və Serbiya hökuməti tərəfindən maliyyələşdirilən çox milyonluq təmir layihəsi ilə tam təmir edilmiş və 2018-ci ilin mart ayında açılmışdır.

Memarlıq
--------

Yakab və Komor Subotiça sinaqoqunun inşası ilə Macarıstanda yeni bir sinaqoq memarlığı konsepsiyası yaratdılar. Əsasən günbəzi olan və ya günbəzsiz bir nef və iki koridorun yer aldığı bazilikaya bənzəyən dövr sinaqoqlarından fərqli olaraq, bu sinaqoq günbəzin zirvə nöqtəsində qızıl rəngə boyanmış, çadır formalı mərkəzi məkana sahibdir.

Bir çox digər sinaqoqlar yüngül quruluşlardan istifadə etsələr də, adətən ənənəvi tağları və sərdabələri təqlid edirlər. Bu sinaqoqun yeni üslubu yəhudilərin müasir quruluşunu və ümumilikdə müasirliyi nümayiş etdirir.

Qalereya
--------

* The main entranceThe main entrance
* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-05-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-27.
2. ↑  "Archived copy". 2008-05-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-05-14.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-06-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-27.
**Genetik Ehtiyatlar İnstitutu** - Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının strukturuna daxil olan elmi tədqiqat institutu. İnstitutun direktoru AMEA-nın müxbir üzvü Zeynal Əkpərovdur.

Tarixi
------

Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 12 saylı qərarı ilə 30 yanvar 2003-cü il Genetika və Seleksiya İnstitutunun bazasında Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Genetik Ehtiyatları İnstitutu yaradılmışdır.

Fəaliyyət istiqamətləri
-----------------------

İnstitutun əsas elmi istiqamətləri mədəni bitkilərin və onların yabanı əcdadlarının, qiymətli, nadir, itməkdə və nəsli kəsilməkdə olan cinslərin, növlərin, aborigen sort və formaların, kənd təsərrüfatı heyvanlarının yerli cinslərinin inventarlaşdırılaraq pasportlaşdırılması, toplanması, introduksiyası, bərpası, çoxaldılması, beynəlxalq deskriptorlar əsasında qiymətləndirilməsi, ex situ və in situ şəraitində mühafizəsi ilə bağlı elmi problemlərin araşdırılması və mühafizə işinin təşkili, davamlı, yüksək məhsuldar, keyfiyyətli nümunələrin aşkar edilərək seleksiya işinə cəlb edilməsi üzrə elmi tədqiqatların aparılmasından və müvafiq sahələrdə ölkə institutlarının fəaliyyətinin əlaqələndirilməsindən ibarətdir.

Genetik banki
-------------

İnstitutda Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya regionunda ilk dəfə olaraq, orta (20-30 il) və uzun müddətli saxlama (50-100 il) şəraiti olan Milli Genbank yaradılmışdır
Hazırda xarici ölkələrin genbanklarında toplanmış Azərbaycan mənşəli nümunələrin geriyə qaytarılaraq Genetik Ehtiyatlar İnstitutuna cəmlənməsi prosesinə başlanılmışdır. Bunun üçün ABŞ Kənd Təsərrüfatı Departamenti, Ümumrusiya Bitkiçilik İnstitutu, İCARDA, bir neçə digər beynəlxalq, regional və milli genbanklarla müvafiq razılaşmalar əldə edilmişdir. İnstitutun təcrübə sahələrində nadir, qiymətli bitkilərin, dünya miqyasında çox böyük dəyərə malik kolleksiyaların, eləcə də geriyə qaytarılmış nümunələrin bərpası və çoxaldılması həyata keçirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Genetik Ehtiyatlar İnstitutu". 2014-08-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-12.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası
* Science.gov.az
* Naib Əminov

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayti
* Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Genetik Ehtiyatlar İnstitutu[*ölü keçid*]

| ⛭Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası |
| --- |
| Bölmələr | 
* Gəncə Bölməsi
* Naxçıvan Bölməsi

 |
| Elmi mərkəzlər | 
* "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
* Quba Regional Elmi Mərkəzi
* Lənkəran Regional Elmi Mərkəzi
* Şəki Regional Elmi Mərkəzi

 |
| İnstitutlar | Tarix İnstitutu • Arxeologiya, Etnoqrafiya və Antropologiya İnstitutu • Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutu • Şərqşünaslıq İnstitutu • Ədəbiyyat İnstitutu • Dilçilik İnstitutu • Əlyazmalar İnstitutu • Memarlıq və İncəsənət İnstitutu • Folklor İnstitutu • Elm Tarixi İnstitutu • Qafqazşünaslıq İnstitutu |
| Digər | "Elm" nəşriyyatı • Mərkəzi Elmi Kitabxana |



|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook |
| Normativ yoxlama | ISNI: 0000 0004 6082 7181 · LCCN: n2008032444 · VIAF: 136268584 · WorldCat VIAF: 136268584 |
**Loks-Lend adası** (*ing.* Loks Land Island) — Kanada Arktik arxipelaqının bir hissəsidir. Adada hazırda yaşayış yoxdur (2012).

Coğrafiya
---------

Loks-Lend adası Baffin Torpağının Blant yarımadasının cənub-şərqində yerləşir. Ada Frobişer körfəzinin şimal-şərq girişində qərarlaşır. Cənubda (boğazın o tayında) Ecell və Rezolyoşen adaları yerləşir. Adanın sahəsi 419 km², sahil xəttinin uzunluğu 206 km-dir.

Loks-Lend adasının maksimum uzunluğu 30 km, eni isə 25 km-dir. Relyefinə görə ada iki hissəyə bölünür: adanın şimal üçdə ikisi hündürlüyü 300 metrə qədər olan dağlıq ərazilərdən ibarət olan yüksəklik, cənub üçdəbir hissəsi 50 metrdən az olan düzənlikdir. Sahil çoxlu sayda buxta və körfəzlərlə sıx girintilidir.

  

Loks-Lend adası Kanada Arktik Arxipelaqının adalarından biridir ki, burada Şimal Xəbərdarlıq Sisteminin bir hissəsi olan və BAF-4A kod nömrəsinə malik (1992-ci ilin avqustundan fəaliyyətdədir) avtomatik erkən xəbərdarlıq radar stansiyası vardır.

Tarix
-----

Martin Frobişer adaya ilk səfər edən şəxs olmuş və onu 1570-ci ildə Arktika ekspedisiyasının sponsorlarından biri olan Mikael Lokun şərəfinə adlandırmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The Atlas of Canada. Sea Islands". 2013-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-06-26.
2. ↑  "Oceandots.com — The Island Encyclopedia. Loks Land Island". 2010-12-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-06-26.
3. ↑  "The DEW LINE Sites in Canada, Alaska & Greenland". 2011-07-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-06-26.