recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mustafa Edige Kırımal** və ya **Mustafa Edige Şinkeviç** (1911, Bağçasaray, Tavriya quberniyası[d] – 22 aprel 1980, Münhen) — litva tatarı, ictimai xadim, Krım tatar milli mərkəzinin sədri. İkinci Dünya müharibəsi dövründə nasist Almaniyası qarşısında Krım tatarlarının maraqlarını müdafiə etmiş və nasist işğalından sonra Krımda qurulmuş Simferopol Müsəlman Komitəsinin üzvü olmuşdur.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Mustafa Edige Kırımal 1911-ci ildə Bağçasarayda anadan olub. Litva tatarlarından olan o, həm də Litva müsəlmanları müftisinin qardaşı oğlu idi. Birinci Dünya Müharibəsi ərəfəsində onun ailəsi Krıma köçür. Simferopol Pedaqoji İnstitutunda təhsil alıb. 1923-ci ildən 1927-ci ilə qədər Krımda fəaliyyət göstərən Milli Hərəkat Təşkilatında fəaliyyət göstərib. Sovet təqibindən qurtulmaq üçün birinci Azərbaycana gəlmiş Vəli İbrahimovun həbs edilib məhkəmə qərarı ilə güllələnməsindən sonra isə İrana keçmişdir. 1932-ci ildən İstanbulda yaşayıb 2 ildən sonra isə Vilnüsə köçüb. 1934-cü ildə Vilnüs Universitetinə daxil olub, 1939-cu ildə isə oranı bitirib.

II Dünya Müharibəsi başladıqdan sonra Türkiyəyə geri dönüb. 1941-ci ilin dekabrında Berlinə gələrək, burada mühacir Krım tatarlarından ibarət, Nasist Almaniyasına loyal milli təmsilçilik qurmağa çalışır. 1942-ci ilin noyabr dekabr aylarında almanlar tərəfindən işğal edilmiş Krımda, Simferopol Müsəlman Komitəsinin üzvü olur. 1943-cü ilin yanvar ayında Üçüncü reyx tərəfindən rəsmi olaraq Krım tatar Milli Mərkəzinin sədri kimi tanınır. 17 mart 1945-ci ildə Krımal və Krım tatar Milli Mərkəzi Üçüncü Reyx tərəfindən krım tatarlarının yeganə rəsmi təmsilçisi kimi tanınıb.

Müharibədən sonra Qərbi Almaniyada yaşayıb. 1952-ci ildə Münsterdə yerləşən Vilhelm Universitetində doktorluq dərəcəsi alıb. 1954-1972-ci illərdə Münhendə SSRİ tarixi və mədəniyyətinin öyrənilməsi institutunda fəaliyyət göstərib. 1952-ci ildə alman dilində "Krım türklərinin milli mübarizəsi" kitabını yazıb.

1980-ci ildə Almaniyada dünyasını dəyişərək orada dəfn edilib. 2007-ci ildə isə nəşi əvvəlki yerindən çıxarılaraq Bağçasarayda Zincirli mədrəsənin ərazisində yerləşən qəbiristanlıqda dəfn edilib.

Həmçinin bax
------------

* İsmayıl Qaspıralı
* Noman Çələbi Cihan

İstinadlar
----------

1. 1 2  Edige Kirimal // NUKAT. 2002.
2. 1 2  Edige Kirimal // MAK (pol.).
3. ↑  *Заир Ъ-Акадыров.* "Крымские татары заложили пантеон" (*rus.* ). kommersant.ru. 21 may 2007. 18 iyul 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 may 2020.
4. ↑  *Edward Allworth.* The Tatars of Crimea: Return to the Homeland : Studies and Documents. Duke University Press. 1998. səh. 342. ISBN 978-0-8223-1994-8.
5. ↑  *Marek Zybura.* Józef Mackiewicz i krytycy: antologia tekstów. Wydawn. LTW. 2009. səh. 535. ISBN 978-83-7565-093-8.
6. 1 2  "Mustafa Edige Kırımal". kiriminsesigazetesi.com. 6 oktyabr 2018. 6 aprel 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 may 2020.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| GND: 1158955812 · ISNI: 0000 0001 1369 6711 · LCCN: n88036866 · NTA: 073871788 · NUKAT: n02032608 · VIAF: 166163222 · WorldCat VIAF: 166163222 |

 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Pafos (dəqiqləşdirmə).

**Pafos** (yun. Πάφος türk.Baf) - Kipr adasının cənub-qərb hissəsində yerləşən bir şəhər.Şəhər eyniadlı inzibati rayon mərkəzidir. (Kipr Respublikasının 6 rayonlarından biri).
Mifologiyaya görə, Pafos yunan sevgi tanrısı Afroditanın vətənidir.51 ildə(e.ə)şəhərdə Kiprin məşhur natiqi Mark Tulliy Çiçero yaşayırdı. Pafos UNESCO Ümumdünya mədəni və təbii irs siyahısına əlavə edilir.Şəhərin yaxınlığında Beynəlxalq hava limanı yerləşir.

İqlimi
------

Pafos şəhəri noyabr və mart aylarında yüksək yağıntı ilə müşahidə olunan, Aralıq dənizi iqliminə malikdir. Yayda,xüsusilə iyul və avqust aylarında yağış yağmır.Orta rütubət 85%-dir.

Təxminən hər 10 ildə bir qar yağır. Qar tez əriyir. Sonuncu dəfə güclü qar yağıntısı şəhərin mərkəzində 2001-ci ilin qışında müşahidə olunub.

Maksimum temperatur göstəricisi 35 °C-dir.

Şəhər quruluşu
--------------

Şəhər iki hissəyə bölünür:da Nea-Pafos(Yeni Pafos) və ya Kato-Pafos (Aşağı Pafos) və Pano-Pafos (Yuxarı Pafos) və ya Ktima. Ktimada bir çox şəhər inzibati binalar yerləşir.Kato Pafos sahil kənarında yerləşdiyinə görə burada çoxlu otellər, suvenir mağazaları, bar, restoran və diskotekalar var.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Pafos*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
Brodvey Qülləsi
**Brodvey Qülləsi** (*ing.* Broadway Tower) - İngiltərənin Vorkesterşer bölgəsində yerləşən tarixi qüllə. Dumansız havada Brodvey qülləsindən ətrafda yerləşən on üç inzibati bölgə aydın şəkildə müşahidə edilir. Qalaya bənzəyən qüllə 1797-ci ildə Ceyms Vatt tərəfindən Ledi Kentrinin şərəfinə inşa edilmişdir. Ledi qüllənin yerləşdiyi təpədə qalanan məşəlin Vorkesterşerdə yerləşən evindən görünüb-görünməməsi ilə maraqlanırdı.

Qüllə inşa olduqdan sonra, qüllənin üzərində atəş yandırılır və bu atəş Vorkesterşerin ən ucqar nöqtəsindən belə rahat şəkildə müşahidə edilir. Qüllə uzun müddət Ser Tomas Fillipsin mətbəə binası kimi istifadə edilmişdir. Tanınmış ictiami xadim Uilyam Morris bir müddət qüllədə fəaliyyət göstərmişdir. Brodvey Qülləsi Kostvold yolunun üzərində yerləşir və dəniz səviyyəsindən 312 metr hündürlükdədir.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Brodvey Qülləsi*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Broadway Tower on Odd-stuff! Arxivləşdirilib 2007-07-18 at the Wayback Machine (İng.)
* Views of Broadway and the Tower in old Postcards Arxivləşdirilib 2008-01-30 at the Wayback Machine (İng.)
* The Highest Little Caste in the Cotswolds (İng.)
balıq və çips — Birləşmiş Krallığın məşhur «fəstfud»u 
Yorkşir pudinqi
toyuqdan hazırlanan ingilis-hind yeməyi — tikka masala
**Britaniya mətbəxi** (*ing.* British cuisine) — Böyük Britaniyada mətbəx. İngilis mətbəxi arxasında çox zərif olmayan bir incəlik yaradılıb, lakin yerli olaraq istehsal olunan məhsulların keyfiyyətinə diqqət yetirir. Souslar və ənənəvi ingilis yeməklərinin çeşidləri də nisbətən sadədir və onlar ərzaqın təbii dadını dəyişdirmək üçün istifadə olunur. Böyük Britaniyanın koloniyalarında hakimiyyətinin çiçəklənməsi dövründə Britaniya mətbəxi "xarici" ölkələrə, birinci növbədə isə, Hindistana təsir göstərmişdir. Buna misal olaraq toyuqdan hazırlanan ingilis-hind yeməyi — tikka masalanı göstərmək olar. Ənənəvi Britaniya yeməkləri balıq və çips, ətli kartof zapekankası və püredir.

Britaniya mətbəxinə bir sıra milli və regional mətbəxlər daxildir: *ingilis mətbəxi, Şotland mətbəxi, Uels mətbəxi* və s.

İstinadlar
----------

1. ↑  Britaniya mətbəxi reseptləri Arxivləşdirilib 2008-12-25 at the Wayback Machine BBC food webpage (ing.)
2. ↑  Орлинкова М. Британские изобретения[*ölü keçid*] журнал «Гастрономъ», #04(63), 2007
**Amofobiya** (*yun.* *aichmē* - nöqtə və *phobos* - qorxu) — spesifik fobiyanın bir növüdür. Üçbucaqlar, ulduzlar, kvadratlar, karandaşlar, iynələr, bıçaqlar, dartlar, tikanlı şeylər kimi bitkilər, (alaq otları), kaktus ağacları, şam iynələri, sınmış şüşə, qırıq çini, iti taxta parçaları və hətta çətirin iti ucluğu və mebel və binadakı müxtəlif növ əşyalardan, məsələn, çıxıntılı künclərdən və ya iti kənarlardan qorxmaqdır. 

Bu qorxuya belonefobiya və ya enetofobiya da demək olar.
Bəzən bu ümumi termin daha konkret olaraq iynə qorxusu və ya iynə fobiyası (tripanofobiya) adlanan şeyə istinad etmək üçün istifadə olunur. İynə qorxusu iynə və ya dərialtı inyeksiya ilə bağlı tibbi prosedurlardan həddindən artıq qorxudur. Xəstənin iti cisimlərdən qorxmadığı, lakin yaxınlıqdakı iti cisimlərə baxarkən ağrı və ya narahatlıq hiss etdiyi vizual looming sindromu oxşar vəziyyətlə (qaçınma davranışı) qarışdırılmamalıdır.

Həmçinin bax
------------

* Fobiyaların siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Amofobiya". 2009-04-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-27.
**Obtusifoliya qızılgülü** (*lat.* Rosa obtusifolia) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Böyük Britaniyada geniş yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 2 m-dək olan, yaşıl gövdəli, qısa iynəli bitkidir. 5-7 ədəd yumurtavarı xırda yarpaqları hər iki tərəfdən tükcüklüdür. Saplağı sıx tükcüklü vəziciklərlə örtülmüşdür. Ləçəkləri 12-18 sm, ağ və ya açıq çəhrayıdır. Meyvələri 1-2 sm, yumurtavari və ya şarşəkilli, çılpaq, qırmızıdır. İyundan iyuladək çiçəkləyir. Bu növ hermofroditdir (erkək və dişi orqanları vardır) arılarla tozlanır.

Ekologiyası
-----------

Yüngül nəmişli (qumlu) gillicəli, turş, neytral və qələvi, ağır, drenajlı torpaqda yaxşı bitir. Yarım kölgədə və ya kölgəsiz yerdə bitə bilir. Qurunt sularını sevmir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanın bəzi bölgələrində park və bağlarda mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Meyvələri C, toxumları E vitamini ilə zəngindir. Onu xırdalamaq, un ilə qarışdıraraq digər ərzaqlara əlavə etmək olar. Meyvəsi xərçəng xəstəliyinin qarşını alır. Qrup əkinlərində istifadə edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q3442126
* APDB: 152869
* EoL: 631263
* EPPO: ROSOB
* EUNIS: 179327
* GBIF: 3005909
* iNaturalist: 362833
* IPNI: 733511-1
* NBN: NBNSYS0000003404
* NCBI: 1155355
* Plant List: rjp-969
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:733511-1
* Tropicos: 27805336
* WFO: wfo-0001018829

 |
**Luzon adaları** (taqal Luzon) — Filippin arxipelaqına daxil olan üç əsas qrupdan biri olaraq, arxipelaqın şimalında yerləşir.

Luzon adalarına, Luzon adası, onun şimalında Batan və Babuyan adalar qrupları, şərqdə Polilo adaları, cənubda Katanduanes, Marinduke və Mindoro adaları daxildir. Həmçinin, Masbate, Palavan və Romblon adaları da Luzon adalarında daxildir, baxmayaraq ki, bu üç ada bəzən digər arxipelaq olan Visayla qruplaşdırılır.

Coğrafiyası
-----------

Adalar qrupuna daxil olan əsas adalar:

* Luzon — 109 965 km²,
* Palavan — 12 189 km²,
* Mindoro — 10 572 km²,
* Babuyan arxipelaqı — 620 km².

Palavan adası bu qrupa daxil olması bir çox alimlər tərəfindən inkar edilir, onu həm Luzon həmdə Viday adalar qrupuna daxil edilir.

Əhalisi
-------

2010-ci il sıyahıya alınmasına görə adalarda 52 363 492 nəfər insan yaşayır.

İnzibati bölgü
--------------

Luzon adarının inzibati bölgüsü.
  Bikol regionu (Region V)
  Kaqayan vadisi (Region II)
  Kalabarson (Region IV-A)
  Mərkəzi Luzon (Region III)
  Kordilyer inzibati regionu (CAR/KAR)
  İlokos regionu (Region I)
  Paytaxt regionu
  Mimaropa (regionu IV-B)

İstinadlar
----------

1. ↑   (#empty\_citation)
2. ↑  "Visay adalarının tərkibi". 2013-04-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-21.
3. ↑  "Population and Annual Growth Rates for The Philippines and Its Regions, Provinces, and Highly Urbanized Cities" (PDF). National Statistics Office of the Republic of the Philippines. 26 December 2018 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 May 2012.
**Teki Biçoku** (alb. Teki Isak Biçoku; 6 iyun 1926, Elbasan[d] – 21 noyabr 2009, Tirana) Alban geoloqu, professor; Albaniya Elmlər Akademiyasının üzvü və prezidenti olmuşdur.

Bioqrafiya
----------

1926-cı il iyunun 6-da anadan olub.

1932–1937-ci illərdə Elbasan şəhərində ibtidai məktəbdə oxuyub, sonra həmin şəhərin Şkolla Normale məktəbində (indiki Aleksandr Xhuvani Universiteti) təhsilini davam etdirib. Sonra Korça şəhərində (1942–1943) və Tiranda (1946–1947) texnikumda oxuyub. 1943–1944-cü illərdə Biçoku işğalçılara qarşı müharibədə iştirak etmiş, Albaniya azad edildikdən sonra 1944–1946-cı illərdə kuryer kimi xalq ordusunda xidmət etmişdir.

Təhsilini İ. M. Qubkin adına Moskva Neft və Qaz İnstitutunda davam etdirib (1948–1953), 1953-cü il martın 20-də "mühəndis-geofizik" ixtisasını alaraq bitirmişdir. Fieri şəhərində seysmik ekspedisiyanın geofiziki işləyib, sonra 1955-ci ildə Tirana Geologiya Baş İdarəsinin geologiya şöbəsinin müdiri təyin edilib. 1957-ci ildə Dövlət Geologiya Komissiyasının vitse-prezidenti və baş geoloqu, daha sonra isə Mədən və Geologiya Nazirliyinin Geologiya Baş İdarəsinin rəisi olub. 1966-cı il aprelin 1-dən Teki Biçoku Sənaye və Mədən Nazirliyinin Geologiya Baş direktoru təyin edildi. 1970-ci illərin ortalarında o, gözdən düşür və 1975–1977-ci illərdə həbs olunduğu Fierdəki seysmik-qravimetrik müəssisənin seysmik ekspedisiyasının geofiziki kimi çalışır. O, təxribat, düşmənçilik təbliğatı və təbliğat ittihamı ilə 20 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. On bir il yarım həbsdə yatır və 16 dekabr 1988-ci ildə azad edilir. 1991-ci il sentyabrın 25-də Albaniya Ali Məhkəməsinin Cinayət Kollegiyasının plenumu professor Teki Biçokunun yuxarıda göstərilən ittihamlarla təqsirli olmadığını və reabilitasiya olunduğunu müəyyən edir.

Bundan sonra Biçoku elmi fəaliyyətlə məşğul olur. 1965-ci il aprelin 5-də elmlər doktoru elmi dərəcəsi alır, 1970-ci il aprelin 27-də isə professor olur. 1973-cü il yanvarın 22-də Albaniya Elmlər Akademiyasının, 2008-ci il sentyabrın 3-də isə Avropa Elmlər və İncəsənət Akademiyasının üzvü olmuşdur. 22 fevral 2008-ci il və 23 fevral 2009-cu il tarixləri arasında Biçoku Albaniya Elmlər Akademiyasının prezidenti olmuşdur.

21 noyabr 2009-cu ildə vəfat edib.

O, bir sıra Albaniya mükafatlarına layiq görülüb: "Xatirə" və "Azadlıq" medalı (1946), "İgidliyə görə" (1953) və "Vətənin azadlığının 60 illiyi" medalı (2004); 2-ci və 1-ci dərəcəli Əmək ordeni (1957 və 1962), 1-ci dərəcəli Respublika ordeni (1970); Böyük Usta titulu (2001).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Akademik Teki BIÇOKU". www.akad.gov.al. 2023-04-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-18.
2. ↑  Azem Qazimi: Fjalor Enciklopedik i Viktimave te Terrorit Komunist.. Tirana: 2012, s. 183–184. ISBN 978-9928-168-01-6

Mənbə
-----

* Akademik Teki BIÇOKU  (alb.)
* Teki Isak Biçoku  (ing.)
Triniti yarımadasının yerləşməsi.
**Obzor təpəsi** (bolq. *хълм Обзор*, ‘Halm Obzor’ \'h&lm ob-'zor\) — Antarktidanın Qreyam torpağının Triniti yarımadası sahillərindən cənub-şərqdə yerləşən, 490 m hündürlüklü qaya zirvəsidir.

Zirvə şərqi Bolqarıstanda yerləşən Obzor şəhərinin adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Obzor təpəsi 63°16′00″ c. e. 57°05′43″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Dubouzye burnundan 2.46 km cənub-qərbdə, Bransfild dağından 1.18 km şimalda, Vişeqrad təpəsindən 1.87 km şimal-qərbdə, Mott qar təpəsindən qərbdə yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* Trinity Peninsula. Arxivləşdirilib 2015-09-23 at the Wayback Machine Scale 1:250000 topographic map No. 5697. Institut für Angewandte Geodäsie and British Antarctic Survey, 1996.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Triniti yarımadası

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.
* Australian Antarctic Data Centre.
Qızılırmak deltası
**Qızılirmak deltası** — kifayət qədər geniş ərazini əhatə edən və bataqlıqlaşmış ərazi. Türkiyənin Qaradəniz bölgəsində Qızılirmaq çayının məsəbində yerləşir. Ramsar konvensiyasına və ya su-bataqlıq sahələri üzrə konvensiyaya görə Qızılırmak deltası su quşları ilə zənginliyi səbəbindən beynəlxalq əhəmiyyətə malikdir Deltanın düzənlik sahələri kənd təsərrüfatına gəlb edilmişdir. Delta bitki və quşlar aləminin rəngarəngliyi baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır

Delta qorunan bölgə elan edilmişdir. Deltanın sahəsi 56000 hektardır. Lil və qumla əhatələnmiş göllər vardır. Bunlara misal kimi Bafra, Balık və Gellari göstərmək olar. Bataqlaşmış sahələr dənizdən qum dyunləri ilə ayrılır. Qum dyunları bəzən 7-8 metrə çatır.

Biologiya
---------

Qızılırmak çayının sxemi, 1923 il
Deltanın təbii şəraiti dənizə yaxınlığı, meşələr, bataqlıqlar, dyunlar, qamışlıq, çay qolları və göllərlə səciyəvidir. Zəngin canlılar aləminə malikdir. Delata olan ən iri göllər Qaraboğaz, Çerri, Harbor və Qizi əsasən şorsuludur. Bu göllərin dərinliyi əsasən 1,5 metrdir. Yaz ayları yağıntənın bolluğu ilə əlaqədar axmazlar arasında əlaqə yenidən bərpa edilir.

### Bitkilər aləmi

Bölgədə bitkilərdən İrimeyvə çiyələk ağacı, dəfnə, qamış, Rododendron Şümşad, Söyüd, Adi zoğal, Ağcaqayın, Mərcanı, Südləyən, Süpürgəotu və sair bitkilər bitir.

### Quşlar

Deltada 1100 növ quş yaşayır. Onlardan bir qismi qırmızı kitaba daxil edilmişdir. Məsələn Cırtdan qarabatdaq, məzar qartalı və s. Quşların bir qişmi bölgəyə qışlamaq məqsədi ilə gəlir. Bölgədə Ağ leylək, qara leylək, boz ördək, qırmızı qalğıc, kiçik qartal, Qıvrımlələk qutan, Göydimdik və b. yaşayır.

### Balıqlar

Deltada nərəkimilərə aid olan qızılırmak afaniusu çay boyunca axına qarşı üzə bilirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "38 Black Sea wetlands to visit" (PDF). 2014-04-14 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-21.
2. ↑  "Ramsar Sites Information Service". 2014-03-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-21.
3. ↑  "Ramsar Sites of Turkey" (PDF). 2014-04-15 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2016-04-21.
4. ↑   IN THE MIND: FUZZY COGNITIVE MAPS OF THE KIZILIRMAK DELTA WETLANDS IN TURKEY|publisher=Erciyes University
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-04-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-21.
6. ↑
7. ↑  "Nesting habits and breeding success of the White Stork, Ciconia ciconia, in the Kızılırmak delta, Turkey". doi:10.1080/09397140.2012.10648959. 2022-01-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-21.
8. ↑
9. ↑  "Biological Data Derived from Sturgeon ( Acipenser stellatus , Acipenser gueldenstaedtii and Huso huso ) by-catch along the Coasts of the Southern Black Sea (Turkey)" (PDF). 2014-04-15 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2016-04-21.

Mənbə
-----

* Arxivləşdirilib 2011-08-26 at the Wayback Machine
**Françesko Hayez** (it. Francesco Hayez, 11 fevral 1791[…], Venesiya – 12 fevral 1882, Milan)— italyan rəngkarı, XIX əsr Romantizm janrının aparıcı rəssamlarından biridir. O öz çəkdiyi tarixi və siyasi tabloları, gözəl portretləri ilə tanınıb.

Həyatı
------

Hayez kiçik yaşlarından yaxşı çəkirmiş əmisi də buna görə onu bərpaçı rəssamın yanında şagird qoyur. Françesko Maqiottonun yanında 3 il dərs alandan sonra bunnan yorulur.
Hayez 1809-cu ildə müsabiqəni qazanır və Venesiya Akademiyasına qəbul olur. Bu vaxtdan sonra o, Romadakı San Luka Akademiyasında təhsilini davam etdirir. 1814 ilə qədər Romada yaşayır daha sonra Neapola gəlir və Neapolitan krallığının kralı Joxim Muratın tapşırığı ilə "Odissey Alkinoya sarayında" əsərini hazırlayır.
Daha sonra Hayez Milana yola düşür. Uzun müddət Milandakı Brera Akademiyasında İncəsənət və rənkgarlıqdan dərs deyir. 1860 -cı ildə bu Akademiyanın direktor vəzifəsinə yüksəlir. Bu vaxt ərzində o öz işində irəliləyişlər göstərir.
Hayez əsasən dini, tarixi və mifik süjetlər üzərində işləyir. Bundan başqa o mükəmməl portret ustası olmuşdur — İtalyanın bir çox tanınmış simaları ona portret çəkdirmək üçün növbəyə dururdular. Hayez öz işlərinə qiymət vermədiyinə görə yaradıcılıq yolunda bir çox çətinliklərlə rastlaşmışdır. O, əsərlərində nə əsərin çəkilmə tarixini nə də öz imzasını qoymuşdur.

Əsərləri
--------

* Yusifin oğlu Efrem (1842—1844)Yusifin oğlu Efrem (1842—1844)
* Aristotel(1811)Aristotel(1811)
* Odissey Alkinoya sarayında(1813-1815)Odissey Alkinoya sarayında(1813-1815)
* Stampa di Soncino ailəvi portreti(1821-1822)Stampa di Soncino ailəvi portreti(1821-1822)
* Dona Culio Viqoninin uşaqlığı(1830)Dona Culio Viqoninin uşaqlığı(1830)
* Yakov və İsavın görüşü(1844)Yakov və İsavın görüşü(1844)
* Doca Marino faleranın son dəqiqələri (1867)Doca Marino faleranın son dəqiqələri (1867)

İstinadlar
----------


Vikianbarda ***Françesko Hayez*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

1. 1 2  .
2. 1 2  Francesco Hayez (nid.).
3. 1 2 3 4  Archivio Storico Ricordi. 1808.
4. 1 2  *Monte M. D.* HAYEZ, Francesco // Dizionario Biografico degli Italiani (it.). 2004. Vol. 61.
5. 1 2  .
Qızılgül vadisi
Rozino kəndi yaxınlığındakı qızılgül sahələri
XX əsrin əvvələrində qızılgül sahələri
**Qızılgül vadisi** — Bolqarıstanın Stara-Planina dağlarından cənubda və Sredna-Qora massivindən şimalda yerləşən bölgə. Qızılgül vadisi daxilində Kazanlıq şəhəri yerləşir. Vadinin adı XIX əsrin ortalarında bölgədə inkişaf etmiş ənənəvi qızılgül yağı istehsalı ilə bağlıdır.

Coğrafi mövqeyi
---------------

Vadi iki çay vadisinin birləşməsi nəticəsində formalaşıb. Stryama və Tunca çayları qərbdə Karlov, şərqdə isə Kazanlıq vadilərini əmələ gətirir. Bölgənin şərq hissəsinin sahəsi 1895 км2 -dir və 350 metr dəniz səviyyəsindən yüksəklikdə yerləşir. Ərazinin uzunluğu 95 km, eni isə 10–12 km-dir. Kazanlıq şəhəri məhz şərq hissədə yerləşir. Qərb hissəsi isə 1387 км2 sahəyə, 55 km uzunluğa və 16 km enə maikdir. Bu bölgədə Karlova və Kalofer şəhərləri yerləşir.. Vadi mülayim kontinental iqlimə malikdir. Ərazi üçün mülayim yaz və mülayim isti yay xarakterikdir. Qış və payız ayları da mülayim-soyuq keçir. Qar örtüyü uzun çəkmir. Mümbüt torpaq və yumşaq su ehtiyatlarına malik vadidə günəşli saatların miqdarı yüksəkdir. May və iyun ayları yetərincə rütubətli keçir və bu cəhtlərə əsasən bölgədə qızılgül yetişdirilməsi məqsədəuyğundur.

Kazanlıq Qızılgül vadisinin paytaxtı hesab olunur. Şəhərdə tarixi-etnoqrafik "Başniya" kompleksi var. Turistlər bu kompleksdə qızılgül bişirilməsini və emalını müşahidə edə bilir. Kompleksdə xüsusi Qızılgül muzeyi var. Yayın əvvəlində bölgədə qızılgül festivalı keçirilir. Şəhərdə efir yağları və dərmanlar üzrə ixtisaslaşan institut fəaliyyət göstərir.

Qızılgül sahələri
-----------------

Məhsul yığımı (1870-ci il)
Vadi daha çox sənaye əhəmiyyətli itburnu çiçəyi yetişdirilməsi ilə məşhurdur. Bu ölkənin simvollarından biri hesab olunur. Bölgədə əsrlər boyu Dəməşq qızılgülü (Rosa damascena) yetişdirilmiş və emal nəticəsində ondan qızılgül yağı əldə olunur. Bu yağ daha çox farmasevtikada və ətir istehsalında geniş istifadə olunur.

Qızılgül vadisi buzlağı
-----------------------

Cənubi Şetland adalarına məxsus Livinqston adasında olan buzlaq vadinin şərəfinə Qızılgül vadisi buzlağı adlandırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Where is the Rose Valley located? Tell Me More About the Rose Valley of Kazanlak! Arxivləşdirilib 2017-03-14 at the Wayback Machine. Rose Festival Kazanlak
2. ↑  Розопроизводство в България. Долината на розата // Bilka Lifestyle. — 2014. — № 14. — С. 12–13.
3. ↑  "Долината на Розите". 2017-04-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-21.
4. ↑  Пересунько Ю. Золотые розы Казанлыка // Вокруг света. — 1979. — Сентябрь.
5. ↑  Справочник на българските географски имена в Антарктика (Bulgarian Antarctic Gazetteer) Болгарская комиссия по антарктическим наименованиям Arxivləşdirilib 2016-02-06 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------

* Долина роз на старых открытках
Obyekt-yönlü qrafika
***Obyekt-yönlü qrafika*** (object-oriented graphics) – kompüterdə işlənmiş və qrafik primitivlərə (məsələn: xətlərə, əyrilərə, dairələrə, kvadratlara) əsaslanan görüntü. Tətbiqi proqramlarda, məsələn, avtomatlaşdırılmış layihələndirmə, rəsmxət və rəsm proqramlarında (CAD) istifadə olunan obyekt-yönlü qrafika görüntünü riyazi olaraq görüntüdəki obyektləri yaratmaq üçün göstərişlər (INSTRUCTION) toplusu kimi təsvir edir. Bu yanaşma görüntülərin yaradılmasının başqa bir geniş yayılmış üsuluna – rastr qrafikasına qarşı qoyulur. (Rastr qrafikasında qrafik simvol müəyyən qaydada yerləşmiş qara və ağ, yaxud rəngli nöqtələrdən ibarət qruplar şəklində təqdim olunur.) Obyekt-yönlü qrafika obyektləri ayrıca vahidlər kimi idarə etməyə imkan verir: məsələn, xəttin uzunluğunu dəyişmək və ya dairəni böyütmək; rastr qrafikasında isə bunun üçün xəttə və ya dairəyə təkrar fərdi nöqtələr yerləşdirmək lazımdır. Obyektlər riyazi təsvir olunduğundan obyekt-yönlü qrafikada görüntünün varisliyi, fırlanması və miqyaslanması (böyüdülüb-kiçildilməsi) nisbətən asan təmin edilə bilir.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Xarici keçidlər
---------------

Obyekt yönlü proqramlaşdırma Arxivləşdirilib 2017-05-21 at the Wayback Machine
**Don çömçəxulu** (*lat.* Benthophilus durrelli) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin şüaüzgəclilər sinfinin xulkimilər dəstəsinin xullar fəsiləsinin çömçəxul cinsinə aid heyvan növü. Növün latın adı ingilis naturalisti və yazıçısı Cerald Durrellin şərəfinə adlandırılmışdır.

Təsviri
-------

2004-cü ilə qədər Ulduzlu çömçəxul olaraq hesab edilirdi. Halbuki analoji növün bel üzgəci don çömçəxuluna nisbətdə daha arxada yerləşir. 

Uzunluğu 6,6 sm təşkil edir. Ətraflarında üç tünd ləkə vardır. Onlardan birincisi belində yerləşir. Ensiz, yarımdairəvi formadadır. Bel üzgəcində çoxlu ləkələr olur. onurğasında fəqərələrinin sayı 28-29-dir.

Arealı və yaşayış ərazisi
-------------------------

Don çömçəxulu Rusiyanın avropa hissəinin endemik canlısıdır. Təbii arealı Don çayının aşağı axarları, Simlyansk su anbarından Taqanroq körfəzinə, Manış çayı da daxil olmaqla Manıç-Qudilo gölü. Əsasən çşirinsulu əraziləri, çay mənsəblərini üstün tuturlar. hansı ki, burada suyun duzluğu 3 ‰ təşkil edir. Azov dənizinə daxil olmurlar. Volqa-Don kanalı istifadəyə verildikdən sonra Volqa çayına krevetlərin araxasınca köç etmişlər. Kama çayının yuxarı axarlarına kimi yayılmışlar. Dib balıqları olduğundan lilli və qumlu dibi olan ərazilərdə yaşayır.

Xüsusiyyətləri
--------------

Kürüləmə dövrü may-avqust ayları baş tutur. kürüləmədən sonra balıqlar ölür. Kiçik molyusklar, xərçəngkimilər və həşərat qurdları ilə qidalanır. Orta ömür müddəti bir ilə yaxındır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q2651856
* Wikispecies: Benthophilus durrelli
* FishBase: 64114
* GBIF: 2378887
* iNaturalist: 95722
* IRMNG: 11829734
* IUCN: 135516
* Plazi: D4CB591C-B1BB-6E87-8EB4-E1BF12061135
* WoRMS: 405370
* ZooBank: E9B65D54-6EA1-4D26-85AA-74F9F3DEA161

 |
**Yarozit – K Fe33+ [(OH)6 | (SO4)]2** — triqonal sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: nadir.

Növ müxtəliflikləri
-------------------

Kalsiumlu, stronsiumlu (3,35% Sr), selenli (0,2 % SeO4) yarozit.

Xassələri
---------

Rəng – oxra kimi sarı, sarımtıl-qonur, qonur, tünd-qəhvəyi; Mineralın cizgisinin rəngi – sarı; Parıltı – demək olar ki, almaz parıltısından şüşə parıltısınadək; Şəffaflıq – yarımşəffaf; Sıxlıq – 3,15-3,26; Sərtlik – 3-4; Kövrəkdir; Ayrılma – {0001} üzrə mükəmməl; Sınıqlar – qeyri-hamar, qabıqvari; Başqa xassələr – güclü piroelektrik xassələri ilə səciyyələnir, əllə toxunduqda yağlıdır; Morfologiya – kristallar: nadir rast gəlir; kiçik romboedrik və lövhəvarı; Mineral aqreqatları: xırdadənəli, sıx, torpaqvari, lifli kütlələr, qabıqlar, qaysaqlar, konkresiyalar, pirit üzrə psevdomorfozalar.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Sulfid yataqlarının oksidləşmə zonası üçün səciyyəvidir – dəmirin ilkin kükürd birləşmələrinin aşınması zamanı əmələ gəlir. Mineralın termal bulaq çöküntülərində də tapıntıları məlumdur. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: hötit, hidrohötit, hidrohematit, kvars, alunit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Barranko-Yaroso (İspaniya); Lavrion (Yunanıstan); Artyomov (Ukrayna); Blyava (Rusiya); Maykain (Qazaxıstan); Bukantau (Özbəkistan); Yava ad. Azərbaycanda yarozit bir sıra yataq və təzahürlərin (Katsdağ, Daşkəsən, Gədəbəy, Çıraqdərə, İtqırılan, Qızılarxaç və b.) oksidləşmə zonalarında, onun stronsiumlu növ müxtəlifliyi isə Duqlun-Vənənd (Ordubad rayonu) alunit yatağında aşkar edilmişdir.

Tətbiqi
-------

Əhəmiyyətli yığınları pardaxlama tozu və boya istehsalı üçün xammal kimi istifadə edilə bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Jarosite // Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2775929177 |

* General Jarosite Information
**Acıgöl** (**Çardaq gölü**) — Türkiyənin Afyonkarahisar və Dənizli vilayətləri ərazisində yerləşən göl. Dənizli vilayətinin ən böyük gölü olan Acığölün ümumi sahə 41,5 km²-dir. Bunun 20 km²-i Afyonkarahisar vilayətinin Başmaqçı və Dazkırı mahalları ərazisinə düşür. Gölün dərinliyi 150 sm ilə 210 sm arasındadır. Yaz mövsümündə suyu azalır, bəzən isə tamam quruyur. Göl öz suyunu ətrafdakı dərələrdən axan kiçik bulaqlardan və Gəmiş bulağından alır.

Adından da aydın olduğu kimi gölün suyu acıdır və burada heç bir canlı orqanizm yaşamır. Gölün suyundan natrium sülfat (Na2SO4.10 h2O) əldə edilir. Gölün şərqində yerləşən dağlarda durna, çöl ördəyi, çöl qazı və flaminqo kimi köçəri quşlara rast gəlmək olar.

Acığöl Türkiyənin natrium sulfat ehtiyatlarına malik ən böyük, dünyanın isə ikinci böyük gölüdür. Türkiyədə istehsal olunan natrium sulfatın 90%-i bu göldən əldə olunur. Acığöldən əldə edilən natrium sulfat həm də dünyada ən təmiz (toksik maddələrin olmadığı) natrium sülfat sayılır. Türkiyədə kağız, şüşə, yuyucu maddələr, tekstil və s. sənaye sahələrində istifadə edilən natrium sülfatın hamısı bu göldən alınır. Göl yatağında gips və duz layları da mövcuddur. Acıgöl süni yolla yaradılması mümkün olmayan göllərdən sayılır və dövlət tərəfindən mühafizə olunur.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Göl** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Sabiilik** (*ərəb.* الصابئة‎ *əs-Sabiyyət*) ya da **Mandayizm**, İraqda və İranda dindir. Bu dinin tərəfdarlarına Sabiilər deyilir.

Etiqadı
-------

**Mandayizm** — e.ə I minilliyin ikinci yarısı-eramızın başlanğıcında Cənubi Mesopotamiyada meydana gəlmiş dini təlim. Yaradıcıları mandelar sektasıdır. Yerli əhali onları menday, müsəlmanlar adətən sabiun, sabba və ya subba (Cənubi Ərəbistandakı səba tayfa birləşməsinin və onun yaratdığı dövlətin adından) adlandırır. Mandayizm təlimi xristianlığın, iudaizmin, zərdüştlüyün və qədim Babil dini ünsürlərinin qarışığından ibarətdir. Mandayilərin Şərqi arami ləhcələrinin birində yazılmış dini kitablardan bizə ayrı-ayrı parçalar gəlib çatmışdır. Mandeizmin əsas abidəsi "Adəmin kitabı"- 6-cı əsrin ortaları- 900-cü illər arasında yazılmışdır. Mandeizmə görə mandayilərin adi həyat anlayışını təcəssüm etdirən nurlu qüvvə Manda de Xayyanın (həyat kəlamı) adından alınmışdır. Mandayizm Nur səltənətinin Zülmətə qarşı qoyulmasını ön plana çəkir. Mandelər hesab edirlər ki, bir cüt insandan başqa bəşər nəsli üç dəfə məhv edilmişdir. Onlara görə dünya yeddi dövrə bölünməklə 480000 il mövcud olacaqdır. Mandayilər Bibliya peyğəmbərləri İsanı, İbrahimi və Musanı yalançı peyğəmbər sayırlar. Onlar israr edirlər ki, həqiqi peyğəmbər xeyli adamı xaç suyuna çəkmiş Zəkəriyyənin oğlu Yəhyadır. I əsrdən sonra Mande icmalarının çoxu dağılmış, bir qismi manilərə qoşulmuşdu. Az bir hissəsi (sayları bir neçə mindir) hazırda İraqın cənubunda və İranın Xuzistan əyalətində yaşayır.


|  |  |
| --- | --- |
| Din | *Din ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

Həmçinin bax
------------

* Sabiilər
* Yeni Mandayi dili
Tzin sülaləsi dövründə mandarin
**Mandarin** (*port.* mandarim – nazir, məmur, sanskr. mantrin – məsləhətçi) — portuqalların Çin imperiyasında, daha sonradan həm də Koreya və Vyetnamdakı məmurlara verdiyi ad. Ad ("nazir" mənasını verən *mandarim)* portuqal dili vasitəsilə sanskritdən (*mandari* – rəhbər, komandir) gəlib və müvafiq olaraq Çin dilindəki **quan** (官) sözünə uyğundur. Məşhur yanlış düşüncənin əksinə olaraq bu söz yalnız Mançjur sülaləsinin məmurlarını nəzərdə tutmurdu. Çində 1300 il ərzində sərt təhsil senzi mövcud olmuşdur. Mandarin təyin olunmaq üçün ağır imtahan prosedurundan keçmək tələb olunurdu.

Tarixi
------

Çin imperiyasında dövlət xidməti Çjou sülaləsindən bəri mövcud idi, lakin o dövrdə ən yüksək hökumət postlarını əsasən monarxın yaxınları və ya zadəganların nümayəndələri tuturdu.

605-ci ildə Suy sülaləsi dövründə doqquz rütbəli sistemin Ketszüy sistemi ilə əvəzlənməsindən sonra mandarinlər təbəqəsinin meydana çıxması üçün zəmin yarandı və artıq Tan sülaləsi dövründə tamamilə formalaşdı. Mandarinlər Çində şenşi adlandırılan dövlət qulluqçuları təbəqəsinin yaradıcısı və özəyi oldular. Mandarinlər sonra qəza şəhərlərinə öz iqamətgahlarına – yamenlərə xidmətə göndərilirdilər.

Tzin sülaləsinin süqutundan sonra mandarinlərin əvəzinə müasir dövlət qulluqçuları meydana çıxdı.

Mandarin dərəcələri
-------------------

Tzin sülaləsi (1644-1912) dövründə hər biri 2 alt dərəcəyə malik olan 9 dərəcəyə bölünən hərbi və dövlət qulluqçuları var idi. Mülki təyinatlar Yasaq şəhərdəki ali katibdən (ən yüksək) ən aşağı dərəcə olan prefektura vergiyığanı, həbsxana gözətçisinin köməkçisi, polis komissarının müavini və vergi mütəxəssisinədək dəyişirdi. Hərbi təyinatlar isə feldmarşaldan və ya imperator mühafizəsinin kamergerindən üçüncü sinif çavuşa, onbaşıya və ya birinci və ya ikinci sinif sıravi əsgərədək dəyişirdi.

Tzin sülaləsi dövründə əyalət qubernatorları papaqlarının üstündə yaqut daş olan sancaq taxırdılar. Aşağı rütbəli məmurlar yaqut əvəzinə mərcan, sapfir, lazurit, ağ yəşim, qızıl və gümüşdən istifadə edirdilər.

Maraqlı faktlar
---------------

* Ölüm cəzasına şərəfli bir alternativ olaraq ölümlə mükafatlandırmaq adəti var idi – ölümə məhkum edilmiş yüksək vəzifəli mandarinin xidmətləri nəzərə alınaraq imperatorun xüsusi bir lütfü olaraq intihar etməsinə icazə verilirdi. Lakin, çox vaxt məmurlar günahlarını düzəltmək və üzlərini itirməmək üçün öz təşəbbüsləri ilə intihar edirdilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Beverly Jackson and David Hugus.* Ladder to the Clouds: Intrigue and Tradition in Chinese Rank. Ten Speed Press. 1999. 134–135.
2. ↑  *Bonavia, David.* Great Cities of the World series. 157.
3. ↑  "Комментарии перводчика «ЗАНОВО СОСТАВЛЕННЫХ ПИНХУА ПО ИСТОРИИ ПЯТИ ДИНАСТИЙ» Сноска 64". 2019-04-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-27.
4. ↑  *Justus Doolittle.* Social Life Of The Chinese. 1865. ISBN 9780710307538.
5. ↑  *Brian E. McKnight, Henrika Kuklick.* Law and Order in Sung China. 1992. ISBN 9780511529030.
6. ↑  "Самоубийство, как обычай и ритуал в традиционном Китае". 2019-04-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-27.
**Kodori** və ya **Kodor** (*abx.* Кәыдры [Kudrı], *gürc.* კოდორი [Kodori]) — Gürcüstanın şimalında Abxaziya ərazisindən axır. Çay Suxum şəhərindən 20 km cənub-şərqdə Qara dənizə tökülür.

Kodori çayı öz başlanğıcını Qafqaz silsiləsinin Naxar aşırımına yaxın ərazidən götürür. Sərhəddə Qaraçay və Qrandra yerləşir. İki dağ çayı olan Saken və Qrandra çaylarının birləşməsindən əmələ gəlir. Saken Kodorinin ən böyük qoludur.

Sağdan Klıç çayını qəbul edir. Burada çay ensiz və gözəl mənzərəli dərədən axır. Kodor çayı bu istiqamətdə qərbdən cənuba dönur. Adzqara çayı Kodorun cənuba istiqamətləndiyi yerdə birləşir. Çay Bafqaz dağlarından düzənliyə çıxdığı yerdə geniş konus əmələ gətirir. Çay gətirmə konusundan cənub-qərbə istiqamətlənir. Düzənliyə endikdən sonra isə çay əsasən meşəlik ərazilərdən axaraq Qara dənizə tökülür.

Kodor çayı öz növbəsində dağ çayıdır. Onun ümumi uzunluğu 170 kilometr təşkil edir. Yuxarı axarlarda əsasən dağlıq ərazilərdən axan çay dərin dərələr əmələ gətirir. Bu hissədə Cedisvik silsiləsi ona paralel uzanır. Çayın axdığı yerdə meşəliklər geniş ərazi tutur. Axdığı ərazilərdə məskunlaşma olduqca azdır.

Kodor çayının axdığı yerdə daş yola malik olan Kluxor aşırımı yerləşir. Hansı ki, buradan Çerkessk şəhərinə yol vardır.

Çayın adı ilə SSRİ-də yelkənli gəmi istifadəyə verilmişdir. Bu gəmi «Kapitan Qrantın axtarışında» adlı kinun çəkilişində istifadə edilmişdir. C
Çayın axdığı dərə uzun zaman Gürcüstan və Abxaziya (Rusiyanın dəstəyi ilə) arasında döyüş meydanı olmuşdur. 90-cı illərin əvvəllərində dərə Gürcüstan ordusunun əlində qalmışdı. 2008-ci ilin 8 avqustunda başlanan növbəti müharibə zamanı Rus hərbiçilərinin fəstəyi ilə Kodor dərəsi Abxaziyanın nəzarətinə keçmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Abxaziya Muxtar Respublikası rəsmi turistik saytı Arxivləşdirilib 2013-08-10 at the Wayback Machine: Abxaziya xəritəsi Arxivləşdirilib 2013-10-29 at the Wayback Machine
2. ↑  "Abxaziya MSSR etnik xəritə 1959". 2021-04-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-28.
**Britaniya uğrunda döyüş** (*alm.* die Luftschlacht um England‎; *ing.* Battle of Britain) — 1940-cı ilin iyul-oktyabr aylarında İkinci dünya müharibəsi zamanı hava döyüşləri.

"Britaniya uğrunda döyüş" termini ilk dəfə Britaniyanın baş naziri Uinston Çörçill tərəfindən nasist Almaniyasının İngiltərənin cənubu üzərində hava üstünlüyü əldə etmək və Britaniya xalqını mənəvi cəhətdən sarsıtmaq cəhdini təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir.

Şiddətli hava döyüşlərində Kral Hərbi Hava Qüvvələri ilə nasist Almaniyasının Hərbi Hava Qüvvələri (Luftwaffe) arasında hava üstünlüyünə nail olmaq uğrunda mübarizə getmiş, Almaniyanın Britaniya Hərbi Hava Qüvvələrini məhv etmək, ölkənin sənayesini və infrastrukturunu məhv etmək, əhalinin mənəviyyatını pozmaq və bununla da Britaniyanı təslim olmağa və ya sülh bağlamağa məcbur etmək cəhdləri dəf edilmişdir.

Britaniya döyüşü Hava Qüvvələri və Hava Hücumundan Müdafiə Qüvvələrinin müstəsna olaraq iştirak etdiyi ilk hərbi kampaniya idi. 1940-cı ilin iyulundan Almaniyanın bombardmanının əsas hədəfləri sahil konvoyları və Portsmut kimi dəniz bazaları idi, lakin bir ay ərzində Lüftvaffe Britaniya aerodromlarına hücuma keçdi. Döyüş zamanı təyyarə zavodları və yerüstü infrastruktur obyektləri də bombalandı. Nəhayət, Almaniya Hərbi Hava Qüvvələri qorxuducu bombardman taktikasına və yüksək siyasi əhəmiyyət kəsb edən hədəflərə hücum etmə üsuluna əl atdı.

Almaniyanın bu kampaniya zamanı məqsədlərinə çatmaması nasist Almaniyasının İkinci dünya müharibəsindəki ilk məğlubiyyəti və dönüş nöqtələrindən biri hesab olunur. Almaniya hava üstünlüyünə nail ola bildiyi təqdirdə, Adolf Hitler Dəniz şiri əməliyyatını - İngiltərənin dənizdən və havadan işğalını planlaşdırırdı.

Sentyabrın 15-i hər il Böyük Britaniyada "Britaniya döyüşü günü" kimi qeyd olunur; ingilislərin fikrincə, 1940-cı ilin bu günündə Almaniya Hərbi Hava Qüvvələrinin verdiyi itkilər alman komandanlığını Britaniya adalarının müdafiəsini və ingilislərin mənəviyyatını qırmağın mümkünsüzlüyünü etiraf etməyə məcbur etdi.
**Cəfər Məmmədzadə (Cəfər Kaşif)** — azərbaycanlı şair.

Həyatı
------

Cəfər Kaşif 1894-cü ildə Cənubi Azərbaycanın Mamağan qəsəbəsində anadan olub. Uzun müddət Tiflisdə yaşamış və öz şeirləri ilə mətbuatda çıxış etmişdir 1945-ci ildə Cənubi Azərbaycanda başlanmış milli-azadlıq hərəkatının əsgəri kimi öz şeirləri ilə yorulmaq bilmədən irtica əleyhinə mübarizə aparmışdır. Şair "Hürriyyət pərisinə", "Əl çəkin" və başqa şerləri ilə Cənubi Azərbaycan xalqının qəlbini fəth etmişdir.

Cəfər Kaşif öz şerlərində vətəninə bağlılığından, xalqına olan sevgisindən və hürriyyətdən bəhs etmişdir. Cəfər Kaşifin şerləri bu gün də oxucular maraqlanır və oxuyurlar. Baxmayaraq ki, o kəndli ailəsində dünyaya gəlmişdir lakin o hər zaman oxumağı və oxuduğu kitablardan dostlarına bəhs etməyi çox sevərdi. Kaşif 1947-ci ilin əvvəllərində Tehranda vəhşicəsinə öldürülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Cənubi Azərbaycan Ədəbiyyati Antologiyası. III. Bakı: Elm nəşriyyatı. 1988. səh. 46. 2023-07-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-20.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şair** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Luç kinoteatrı** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində açılmış ən qədim kinoteatr. Kinoteatr Taqanroq şəhəri Petrovskaya küçəsi ev 57 ünvanında yerləşirdi. Bina 1910-cu ildə təsis edilmşdir. inşa edilmişdir. Binanın hazır ki, vəziyyəti idealdır. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. Modern stilində inşa edilmişdir. Bina ikili ünvana sahibdir. Bu isə onun yerləşdiyi mövqeyi ilə əlaqədardır. XIX əsrin ikinci yarısında Siçevlər ailəsinə məxsus olmuşdur.

Tarixi
------

«Luç» kinoteatrı Petr Qriqoreviç Ladoxin tərəfindən 21 sentyabr 1910-cu ildə açılmışdır. Kiniteatr Petrovskaya küçəsi, ev 57 ünvanında yerləşir. Yerləşdiyi bina İtalyanski xiyabanının qutacağında yerləşir. Kinoteatrın zalı 1000 nəfəri sərbəst şəkildə qarşılaya bilir.

Sovet hakimiyyətinin ilk illərinfə kinoteatr «İlk Dövlət kinoteatrı», 1929-cu ildə «Temp», 1951-ci ildə isə «Komsomoles» kinoteatrı adlanırdı. 
1985 - 1988-ci ildə kinoteatrda təmir işləri aparılmış və avadanlıqlar yenilənmişdir. Təmirdən sonra ilk seans 1 aprel 1988-ci ilə təsadüf edir. İlk seansda «Daniil — knyaz Qaliski» filmi nümayiş etdirilmişdir.

1994-cü ildə kinoteatr az ziyarətlə əlaqədar fəaliyyətində axsamalar meydana gəlir. Bu zaman onun bağlanması zərurətə çevrilir. «Komsomoles» yenidən qurma illərində fəaliyyətini dayandırmalı olur.

Sonradan kinoteatrın adı «Luç» olur. 25 may 2011-ci ildə yenidən fəaliyyətini bərpa edir. Təmirdən sonra oturacaqlar arasında məsafə artmışdır. Böyük zal 192, kiçik zal isə 78 yerlikdir. Keyfiyyəti 2D və 3D normalarına uyğundur. Ekranı daha böyüyü ilə əvəzlənmişdir.

Kinoteatrın adlrı
-----------------

* 1910-ci ildən 1920-ci ilə qədər «Luç» kinoteatrı;
* 1920-ci ildən 1929-cu ilə qədər «İlk Dövlət kimoteatrı»
* 1929-cu ildən 1951-ci ilə qədər «Temp» kinoteatrı
* 1951-ci ildən 2010-cu ilə qədər «Komsomoles» kinoteatrı
* 2011-ci ildən indiyənə qədər «Luç» kinoteatrı

Mənbə
-----

* Официальный сайт кинотеатра «Луч» Arxivləşdirilib 2017-04-21 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  *Гаврюшкин, Олег Павлович* Кинотеатры дореволюционного Таганрога // Таганрог. Энциклопедия. — Таганрог: Антон, 2008. — С. 388. — ISBN 978-5-88040-064-5.
2. ↑  *Гаврюшкин О. П.* Вдоль по Питерской (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: БАННЭРплюс, 2000. — 436 с.
3. ↑  *Киричек, Маргарита Сергеевна* Кинотеатры советского периода // Таганрог. Энциклопедия. — Таганрог: Антон, 2008. — С. 389. — ISBN 978-5-88040-064-5.
**İslandiya Mərkəzi Bankı** (isl. Seðlabanki Íslands) — İslandiyanın mərkəzi bankı.

Ümumi məlumat
-------------

İslandiyada pul kütləsinin tənzimləyicisi ölkənin pul siyasətini koordinasiya edən İslandiya Mərkəzi Bankıdır. İslandiya Mərkəzi Bankının əsas vəzifələri qiymətlərin sabitləşdirilməsi, inflyasiyanın və ölkənin milli valyutasının məzənnəsinin idarə olunmasıdır. İslandiyanın mərkəzi bankı hər il ölkənin pul kütləsi ilə bağlı məlumatları dərc etməli, həmçinin makroiqtisadi göstəricilərin dinamikasının tədqiqi əsasında üç il öncədən milli valyutanı qiymətləndirməli və inflyasiyanı proqnozlaşdırmalıdır.

Tarixi
------

18 sentyabr 1885-ci il qanunu Danimarka kronu ilə dəyişdirilən İslandiya kronlarında əskinas buraxmaq hüququnu alan İslandiya Dövlət Milli Bankını (Landsbanki Íslands) yaratdı. 1904-cü ildə ikinci İslandiya bankı — qızılla qorunan əskinasları buraxmaq hüququnu alan özəl İslandiya Bankı (Íslandsbanki) yaradıldı. 1927-ci ildə İslandiya Milli Bankı əskinas buraxmaq üçün müstəsna hüquq əldə etdi. Parlamentin 1961-ci il aprel tarixli aktına uyğun olaraq, İslandiya Dövlət Mərkəzi Bankı yaradıldı ki, onun emissiya etmək müstəsna hüququ vardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Бутаков, 1987

Ədəbiyyat
---------

* *Бутаков Д.Д. Золотаренко Е.Д. Рыбалко Г.П.* Валюты стран мира: Справочник (5-е изд. перераб. и доп). М.: Финансы и статистика. Под ред. С. М. Борисова, Г. П. Рыбалко, О. В. Можайскова. 1987.

Xarici keçidlər
---------------

* sedlabanki.is — Центрального банка Исландии rəsmi saytı (ing.)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Twitter |
| Normativ yoxlama | BNF: 12186085x · ISNI: 0000 0001 0657 904X · LCCN: n82010163 · SUDOC: 030448816 · VIAF: 126414927 · WorldCat VIAF: 126414927 |
**İslandiya setrariyası** *lat.* Cetraria islandica — IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir– VU A2c +3c. Nadir növdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Tallom nizamsız düzülmüş şaquli kolluqlurdan ibarətdir. Lövhəciklərin hündürlüyü 10 sm, eni 0,5-5 sm-dir, kənarları yuxarıya doğru burulub, yaşılımtıl-qəhvəyi rəngdədir, azca parıltılıdır. Tallomun hər iki tərəfi eynidir. Bəzən alt səthi az parıldayan olub, yalançı sifellərlə əhatə olunmuşdur. Lövhəciklərin kənarları kirpikciklidir, bəzən soridili və izidilidir. Apotesilər lövhəciklərin kənarlarında yerləşir, diametri 1,4 sm, tallomla eyni rəngdədir. Apotesilərin kənarları mişardillidir. Tallom və özək KOH təsirindən saralır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Yarpaqşəkilli tallomlu şibyədir. Vegetativ çoxalması tallom lövhəcikləri, soredi və izidilər, cinsi çoxalması sporlar vasitəsilədir. Qədim xalq təbabətində dərman bitkisi kimi istifadə olunmuşdur.

Yayılması
---------

Kiçik Qafqaz (Şuşa – Böyük Kirs dağı, 2600 m, Sarıbaba dağı, 2200 m, Sağsağan dağı; Laçın-Minkənd kəndi ətrafında; Kəlbəcər rayonu, Kilisel kəndi ətrafında; Gəlinqaya, Mıxtökan, Qoçdaş dağlarında), Lənkəranın dağlıq hissəsi (lerik, Şinabad kəndi ətrafında 1900m, Paşaqal, Qızyurdu, Orand dağları; yardımlı, Alar kəndi yaxınlığında, 1800m), Böyük Qafqaz (Quba rayonu, Güllüklüdağ, Qusar, Şahdağ dağı, Zaqatala rayonu, Qaladağ, Qudurdağ , Nohur, Roçigöl dağları, Böyük Qafqazın yüksək dağlığında bir çox bitki assosasiyalarının tərkib hissəsidir, 2300–3000 m, çim və ayrı-ayrı topalar şəklində ot örtüyü pozulmuş çəmənlərdə rast gəlinir.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Azdır, miqdarı və arealı tükənmək üzrədir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Antropogen təsirlər (intensiv otarılma, Tapdalanma) və dağ çəmənlərinin mənimsənilməsidir.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Növün yayılmasını tam müəyyənləşdirmək və arealını xəritələşdirmək. Populyasiyaları üzərində daim nəzarət təşkil etmək lazımdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabı  Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri II nəşr, Bakı-2013
2. 1 2 3 4 5 6 7  "Arxivlənmiş surət". 2021-01-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-26.
3. ↑  Определитель лишайников России, 1971
4. ↑   Бархалов Ш.О. 1969

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q582664
* Wikispecies: Cetraria islandica
* APNI: 122732
* BioLib: 125122
* Ecocrop: 49987
* EoL: 2858645
* EPPO: CETRIS
* FEIS: cetisl
* Fungorum: 382416
* GBIF: 2605272
* iNaturalist: 180450
* IRMNG: 11081490
* ITIS: 190618
* MycoBank: 382416
* NBN: NBNSYS0000018334
* NCBI: 78064
* NZOR: 9061a757-d4c9-4a0e-9801-a9f9562ac7e0
* PLANTS: CEIS60
* Species+: 20670
* WoRMS: 988974

 |
**Fratriya** — qarşılıqlı nikah əlaqəsində olan bir neçə nəsilləri birləşdirən qəbilə bölgüsü idi. Bunlar çox vaxt bir nəslin sonrakı inkişafı nəticəsində yaranmışdı. Qəbilənin ən ilkin başlanğıcı azı iki nəslin mövcud birliyi şəklində olmuşdur. Nəslin və ya qəbilənin təsərrüfat fəaliyyəti ümumi təsərrüfat formasına – icmaya əsaslandığı üçün bunu həm də nəsli icma və ya arxaik icma adlandırırlar. Məlum olduğu kimi bütün ibtidai icma dövründə, yəni sinifsiz cəmiyyətdə əmək alətləri və istehsal vasitələri üzərində icma mülkiyyəti mövcud olmuşdur. Bu cür icmalar bir qayda olaraq qohumluq münasibətlərinə əsaslanırdı.

Əmlak bərabərsizliyinin yaranması, qan qohumluğu əlaqələrinin sarsılması və ərazi əlaqələrinin yaranması nəticəsində nəsli icmalar kənd icmalarına və ya əkinçilik icmalarına çevrilirdi. Bu da öz dualizmi ilə seçilirdi. Belə ki, torpaq, otlaq və biçənəklər üzərində icma-kollektiv mülkiyyət saxlanılır, istehsal vasitələri üzərində isə ayrı-ayrı ailələrin xüsusi mülkiyyəti təşəkkül tapırdı. Deməli, ailələrin istifadə etdiyi əkin sahələri və otlaqlar icmaya məxsus idi. Oradan götürülən gəlir isə fərdi xarakter daşıyırdı. Sinifsiz cəmiyyət dövründə yaranan bu qayda son günlərə qədər davam etmişdir.

Mənbə
-----

* Quliyeva N. ETNOQRAFİYA VƏ ETNOLOGİYA. Bakı,2009.