recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Brеqеnçdəki Vorarlberger Landes- und Hypothekenbank ipoteka bankının qərargahı
**İpoteka bankı** — ipoteka kreditinin verilməsi, ipoteka ilə təmin edilmiş qiymətli kağızların yenidən satışı və bu fəaliyyətlə bağlı xidmətlərin göstərilməsi ilə məşğul olan ixtisaslaşmış bank.

İpoteka bankı ilk dəfə XIII əsrdə Qərbi Avropada yaranmışdır. Bu bank növü xüsusilə Almaniyada inkişaf etdirilmişdir, burada ilk ipoteka bankı 1770-ci ildə Sileziyada yaradılmışdır. Əsasən iri kommersiya təsərrüfatlarına maliyyə dəstəyi verən dövlət ipoteka bankı idi. Almaniyada banklar sənaye şirkətlərinə, daşınmaz əmlaka, eləcə də kənd istehsalçılarının ehtiyaclarına ipoteka kreditləri verirdi.

Dünya müharibələri və sonrakı inflyasiya ipoteka banklarının inkişafına mənfi təsir göstərdi. Bu şərtlər daxilində ipoteka banklarının sayı azalıb. Əlverişli iqtisadi şərait dövründə onların sayı, əksinə, artdı.

Fransada ipoteka bankları spesifik xarakter daşıyır. Bu bank növü yalnız 1960-1970-ci illərdə Fransada inkişaf etdirilmişdir. Fransada ipoteka bankları mənzil və torpaq almaq üçün kreditlər verir. Fransanın ən qədim ipoteka banklarından biri 1852-ci ildə əsası qoyulmuş Crédit foncier de France-dır.

ABŞ-da ipoteka krediti əsasən ixtisaslaşmış qeyri-bank maliyyə institutları, məsələn, əmanət və kredit assosiasiyaları və ya sığorta şirkətləri tərəfindən həyata keçirilir. Eyni zamanda, bir qrup federal dövlət ipoteka bankı da var. Federal İpoteka Kredit Korporasiyası müəyyən əhəmiyyət kəsb edir.

İspaniyada ipoteka krediti verən bir neçə bank var. Bunlar fiziki şəxslərə mənzil tikintisi üçün kredit verən, bir az da tikinti biznesi ilə məşğul olan hüquqi şəxslərə kredit verən ipoteka banklarıdır. İspaniyada Yerli Kredit Bankı və Kənd Təsərrüfatı Kredit Bankı şəhər və kənd əhalisinə ipoteka kreditləri verməklə tanınır.

İtaliyada ipoteka kreditinin funksiyaları əsasən dövlət və dövlət kapitalının payı olan səhmdar bankları tərəfindən həyata keçirilir.

Türkiyədə ipoteka kreditləşməsi ilə yalnız dövlət bankları məşğul olur. İxtisaslaşdırılmış Türk İpoteka Bankı ilə tanınır.

İpoteka bankları Latın Amerikası və Asiyada da əhəmiyyətlidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Чарльз Дж. Вулфел.* Банк ипотечный // Энциклопедия банковского дела и финансов. М.: Фёдоров. 2000. 121. ISBN 5-88833-064-7.
2. ↑  *Мюррей Ротбард.* История денежного обращения и банковского дела в США. М.: Социум. 2009. ISBN 978-5-91603-016-7.

Ədəbiyyat
---------

* Деньги. Кредит. Банки: Учебник для вузов (2-е изд. перераб. и доп.). М.: Юнити-Дана. Под ред. Е. Ф. Жукова. 2003. ISBN 5-238-00474-5.
**Balıkəsir** (*türk.* Balıkesir) — Türkiyənin Balıkəsir ilinin inzibati mərkəzi. Mərmərə regionunun Cənub Mərmərə bölgəsində və Egey regionundaki bəzi ərazilərdə olan vilayətin həm Mərmərə, həm də Egey dənizinə sahili var. Türkiyə daxilində isə iki dəniz ilə qonşu olan yalnız 6 il vardır. Şəhər şimal-qərbi Anadoluda yerləşir. Şərqdə Bursa və Kütahya, cənubda Manisa və İzmir, qərbdə Çanaqqala illəri ilə həmsərhəddir. Yunanıstanın Ayvalık ilçəsi ilə Lesbos adasına qonşudur.

2019-cu ilin statistik məlumatlarına görə, əhalisi 1,228,620 nəfərdir. Vilayətin sahəsi 14.583 m²-dir. Vilayətdə km² başına 82 nəfər düşür. Ən yüksək sıxlığı olan 254 nəfər ilə Karesi ilçəsidir. Dənizdən şəhərin hündürlüyü 145 metrdir. 2016-cı ildə TÜRKSTAT məlumatlarına görə bu bələdiyyələrdə 20 rayon, 1 bələdiyyə və 1129 məhəllə var.

Tarixdə ümumiyyətlə *Misya* və *Karesi* kimi tanınan Balıkəsir bölgəsi, Roma, Bizans, Anadolu Səlcuq, Karəsi bəyliyi və Osmanlı İmperiyasının hakimiyyəti altında qalmışdır. Kənd təsərrüfatı və heyvandarlıq əsas dolanışıq mənbəyidir və inək yağı, qovun, zeytun, zeytun yağı, lütf pendiri kimi kənd təsərrüfatı məhsulları, eləcə də daxili turizmdə daha çox yer tutan sahil qəsəbələri ilə məşhurdurlar.

9-cu Əsas Jet Baza Komandanlığı və Türkiyə Silahlı Qüvvələri Hava Qüvvələri komandanlığının ilk reaktiv bazası olan 6-cı Əsas Jet Baza Komandanlığı da Balıkəsirdə yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Balıkesir nüfus". YerelNET. 2 mart 2020. Archived from the original on 2020-03-02. İstifadə tarixi: 16 aprel 2020.
**Məktəb № 49** - Rostov-na-Donu şəhərinin ərazisində, Qazetnaya xiyabanı, ev 82/108 ünvanında yerləşən təhsil ocağı. Bina 1910-cu ildə V. V. Popovun layihəsi əsasında inşa edilmişdir. Məktəbin binası Rusiyanın yerli əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxil edilmişdir.

Tarix
-----

А. А. Filipovun qızlar gimnaziyası XX əsrin əvvəllərində təşkil olunmuşdur. 1910-cu ildə gimnaziya Qazetnaya xiyabanında inşa edilən yeni binaya köçmüşdür. Sovet hökuməti qurulduqdan sonra bina 11 № məktəb elan edilmişdir. 1930-cu illərdə idə məktəb № 49 adlandırılmışdır.

Arxitektura
-----------

Üç mərtəbədən ibarət olan bina П-vari formaya malikdir. Fasadı simmetrikdir və Maksim Qorki küçəsi və Qazetnaya xiyabanına baxır. Binanın tikintisində yüksək keyfiyyətli kərpiçdən istifadə etmişlər. Bina modern stilində inşa edilmişdir.

Memorial lövhə
--------------

2002-ci ildə binanın fasadında memorial lövhə quraşdırılmışdır. Bu lövhədə yazılır: «*Bu binada 1946-cı ildə görkəmli alim-aftalmoloq və dövlət xadimi Svyatoslav Nikolayeviç Fedorov təhsilini bitirmişdir.*». Memorial lövhə Fyodorovun ailə üzvlərinin vəsaiti hesabına qoyulmuşdur.

4 oktyabr 2012-ci ildə binada digər bir lövhə asılmışdır. Burada deyilir: «*Bu məktəbdə 1946-1952 illər ərzində görkəmli riyasiyyat üzrə alim (hansı ki şərəfinə kiçik bir planetin adı verilmişdir) Viktor İosifaviç Yodoviç təhsil almışdır.*».

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ростов-на-Дону (выявленные объекты культурного наследия)". Официальный портал Правительства Ростовской области. 2017-05-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-22.
2. ↑  "Постановление мэра г. Ростова н/д от 19.09.2002 № 1915 о наименованиях улиц, установке мемориальной доски, восстановлении памятника". zakon.7law.info. 2014-07-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-23.
3. ↑  "В Ростове увековечат память о поэте Леониде Григорьяне, ученом Викторе Юдовиче и писателе Владимире Моложавенко". rostov-gorod.ru. 2012-09-04. 2015-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-23.
4. ↑  "Увековечена память выдающегося ученого Виктора Юдовича". sfedu.ru. 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-23.
Yerləşməsi
----------

Laçın rayonunun İpək kəndindən 2,0-2,5 km. cənub-şərqdə yerləşmişdir. Təzahürün şimal-qərb hissəsində xrizotil-asbest kütləsi yerləşir. O, orta ipək çayının sağ sahilində en dairəsi istiqamətində uzanmış zona əmələ gətirir.

Sahəsi
------

Zonanın uzunluğu 0,9- 1,0 km, eni 100–150 m.-dir.

Ümumi məlumat
-------------

Xrizotil-asbestin tor şəkilli damarcıqları serpentinitləri müxtəlif istiqamətdə yararaq, birbirlərinə müxtəlif bucaq altında yerləşmişdir.

Damarcıqların qalınlığı 1–8 mm.-dir. Asbest eninə liflidir. Filiz zonasından götürülmüş az miqdarda sınaqlarda asbestin filizlərdə miqdarı 3,08 kq/t. və yaxud 0,3% müəyyən edilib. Təzahür daxilində asbest IV-VII növlərə aid edilir. Təzahürün cənub-şərq hissəsində amfibol-asbest çıxışı məlumdur. Burada asbest daşıyan süxurlar en dairəsi istiqamətində 2 km.-ə qədər uzanır. Şərqdə zona Xəlifə çayının yuxarısından başlayır. İpəkçayının hövzəsinə qədər davam edir. Zonanın eni 150–500 m.-dir.

Həmçinin bax
------------

* Kiçik Qafqaz
* Çökmə süxurlar
* Ağdərə rayonu
* Faydalı qazıntılar

İstinad
-------

1. 1 2 3  Elnur İbiş oğlu Səfərov "Kiçik Qafqazın faydalı-qazınti yataqları" Bakı-2012
**Cibbsit** — monoklinik sinqoniya mineralı.

Haqqında
--------

Cibbsit - Monoklinik, bəzən triklinik. Kristalları psevdoheksonal, lövhəvari, dirəkvari. İkiləşməsi polisintetik. Ayrılması {001} üzrə tam mükəmməl. Aqreqat: çiniyəbənzər, torpaqvari, sızma, kürəvi konkresiyalar. Rəngi rəngsiz, ağ, yaşımtıl. Sərtliyi 2,5-3. Xüsusi çəkisi 2,4. Çox vaxt hipergenez zonasında tapılır. Tərkibində Al, xüsusilə əsasi çöl şpatları və nefelin olan süxurların aşınması nəticəsində tropik və subtropik iqlimdə əmələ gəlir. Bəzən xloritlərin, kaolinit, halluazit, mikalar, bəzi piroksen və amfibolların, hətta kvarsın hidrargillitləşməsi müşahidə edilir. Hidrotermal mənşəli cibbsit də rast gəlir. Boksitlərdə geniş yayılmışdır. Sinonim: Hidrargillit.

İstinadlar
----------

1. ↑  rruff. International Mineralogical Association, Arizona Universiteti.

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2777975867 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Salavat.

**Salavat mağarası** — təbiət abidəsi, Başqırdıstanın İşimbayski rayonu ərazisində yerləşir.

Mağara Kalim-uskan qayasında yerləşir. 1985-ci ildən mağara, qaya ilə birlikdə qorunan təbiət abidəsi elan edilmişdir. Hazırda turizm obyekti kimi istifadə edilir.

Yerləşməsi
----------

Mağara Makarovski kəndindən yeddi kilometr aralıda, Kulqukinoya gedən yolun üzərində qərarlaşır. Rəsmi yerləşim yeri olaraq isə Makarovski meşə savxozu, Şixanov meşə sahəsi, 46 (19, 27, 28 görünüş) və 47 (26, 36, 37 görünüş) məhəllə

Qorunma obyekti
---------------

1. Əsrarəngiz qaya və mağara.
2. Ətraf ərazilərin meşə ilə örtülü olması və nadir bitkilər.
3. Digər ərazilərdə müşahidə edilməyən mənzərə.

Təsvir
------

Mağaradan çaya açılan mənzərə
Kalim-uskan qayası Sikaya çayı ilə əhatələnmişdir. Salavat mağarasının girişi çay səthindən altı metr yüksəklikdə yerləşir. Mağaranın adı Salavat Yulaev haqqında filmindən götürülmüşdür. Filmdə Başqırdıstan ərazisində yerləşən fərqli iki mağara göstərilir. Bu ad xalq arasında olan deyimdən əmələ gəlmişdir.

Mağara üçküncdür. Aşağısı orta və yuxarı hissələrindən genişdir. Burada hündürlük 7-10 metrdir. Soldan döşəmə qalxır və kiçik zala keçir. Buradan isə ikinci mərtəbəyə keçid vardır. Girişdə diametri 1 metr olan dəlik vardır. Buradan isə mağaranın yuxarısına keçilir. Sonra isə diametri 60-70 sm olan keçid görünür.

Mağaranın girişi: eni 2,2 metr, hündürlüyü 1,5 metrdir. Burada içəri 6 metrlikdir. Sonradan giriş dəlizə keçir. Eni 6 metr hündürlüyü isə 3 metr olan və döşəməsi daşdan olan dəhliz horizontal olaran əyilir. Mağaranın ümumi uzunluğu 54 metr, sahəsi 125 m², həmi 311 m³ təşkil edir. Mağara okean səviyyəsindən 350 metr, yerdən isə 11 metr yüksəkliyə malikdir. Mağaranın daxili hissəsində 30 m² buzlaq vardır. Buzlaq hətta yayın sonnlarına qədər ərimir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Başqırdıstan ensiklopediyası[*ölü keçid*]
2. ↑  "Vikipediyada". 2011-08-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-03.

Mənbə
-----

* Başqırdıstan Respublikasının qorunan əraziləri Arxivləşdirilib 2014-07-14 at the Wayback Machine
* Управление Федеральной службы по надзору в сфере природопользования (Росприроднадзора) по Республике Башкортостан Arxivləşdirilib 2007-12-27 at the Wayback Machine
**Bolşaya Reçka** — Rusiyanın Altay diyarı ərazisindən axan bir çay. Ob çayının sağ qolu.

Coğrafiyası
-----------

Bolşaya Reçka Altay diyarının, Troitski rayonu, Qornovoye kəndindən 10 km cənub-şərqdə başlayır. Əvvəlcə mənbədən şimala, qərbə, şimal-şərqə axır. Xomutino kəndindən sonra cənub-qərb istiqamətini tutur və demək olar ki, qalar axarı boyunca bir istiqamətdə qalır.

Hövzənin yuxarı hissəsi Biysk-Çumış yüksəkliklərinin ərazisindən axır. Burada çayın axarı boyunca çöl ərazisi meşə əraziləri ilə kəsişir. Troitski kəndində çay Verxneobski Borun sərhəddinə çatır. Zaqainovo kəndinə çay meşənin kənarından axır, sonra meşənin daxilinə doğru irəliləyir. Çay hövzəsinin aşağı hissəsi bataqlıqlaşmış qədim Ob vadisində yerləşir.

Bolşaya Reçka Topçixinski rayonunun Volodarka və Çauzovo kəndlərinin yaxınlığında qollara bölünüərək Ob ilə birləşir. Bolşaya Reçkanın mənsəbdəki ən böyük qolu Kamışinka birləşmədən bir kilometr cənubda oba birləşir.

Çay vadisi Üst və orta axarlarda yaxşı inkişaf etmişdir. Burad dik yamacların hündürlüyü 20–40 m çatır. Aşağı axınlarda isə dərə demək olar ki, dərin dərələrə sahib deyil. Daşqın düzənliyi demək olar ki, bütün ərazilərdə, xüsusən orta və aşağı axınlarda inkişaf edir. Aşağı axınlarda, sel düzənliyi 5 km eninə çatır və hər il sel altında qalır.

Böyük çayın hövzəsində ümumi sahəsi 28,9 km² olan 294 göl var. Onlardan ən böyüyü Kamışinkanın sol qolu olan Bolşoy Kamışnoye gölüdür.

Qolları
-------

* 1 km: Kamışinka (sol)
* 17 km: Listvyanka (sağ)
* 91 km: Borovlyanka (sol)
* 99 km: Belaya (sol)
* 156 km: Yeltsovka (sol)
* 163 km: Şerşnixa (sağ)
* 182 km: Lukova (sağ)
* 237 km: Yanğın qutusu (sol)
* 241 km: Klimixa (sol)

Hidrologiya
-----------

Çayın uzunluğu 285 km, hövzəsinin sahəsi 4000 km²-dir. 1960-1998-ci illərdə Troitskoe kəndi yaxınlığında mənsəbdən 112 km məsafədə ölçülən orta illik axın 4,48 m³/s təşkil etmişdir. Çoxillik minimum axın sürəti yanvar ayında (2.21 m³/s), maksimum apreldə (21.66 m³/s) müşahidə olunur. Müşahidə dövründə mütləq minimum aylıq axın (1,24 m³ / s) 1990-cı ilin mart ayında, mütləq maksimal (42.4 m³ / s) axın isə 1971-ci ilin aprelində müşahidə edilmişdir.

Böyük Reçka noyabrın ortalarında donur, aprelin əvvəlində dondan açılır. Qışda buzun qalınlığı 50-70 sm-dir. Aprel ayındakı yaz daşqınları zamanı suyun səviyyəsi 2–3 m, yağış seli ilə isə 0.1-0.2 m yüksəlir.

Su reestr məlumatları
---------------------

Rusiyanın dövlət su reyestrinə görə, Verxneobsk Hövzə Bölgəsinə aiddir. Çay hövzəsi - (Yuxarı) Ob, İrışın birləşməsinə qədərdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 1. Горный Алтай и Верхний Иртыш / под ред. В. В. Зееберг. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 216 с.
2. ↑  "Государственный водный реестр РФ: Большая". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-30.
**Bolşoy İzvestyakovıy adası** — Şimal Torpağı arxipelaqı ərazisinə daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.

Yerləşməsi
----------

İzvestnyakovıy adaları qrupuna daxildir. Kara dənizi ərazisində, Komsomoles adası və Oktyabr İnqilabı adasının arasında, Qırmızı Ordu boğazında yerləşir. Komsomoles adasından 500 m, Oktyabr İnqilabı adasından 3 km aralıda yerləşir.

Təsviri
-------

Əslikdə iki adadan ibarətdir. Aralarında 300 metrlik boğaz vardır. Qərbdə yerləşən ada 6,9 km uzunluğa və 4,1 km enə malikdir. Şərqdə yerləşən ada isə 4,7 km uzunluğa və 2,75 km enə malikdir. Adada hündürlüyü 52 metr olan təpə vardır. Adanın şimal-şərqində yerləşir. Bütünlüklə buzla örtülmüşdür. Cənub sahilləri sıldırımlıdır. Burada hündürlük 10 meyrdir. Şimal-şərqdən cənub-şərqə doğru yüksəklik azalır. Ən hündür nöqtəsi 69 metrdir. Adanın ən hündür nöqtəsində geodeziya məntəqəsi yerləşir. Ucqar qərb nöqtəsi Yunost burnudur.

Xəritə
------

* Xəritə
**Fatma Əfəndiyeva**;(1906, Qaraqoyunlu mahalı,– 1982, Bakı) — İrəvanın ilk maarifpərvər qadınlarından biri. İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrının ilk qadın aktisası. Görkəmli partiya və dövlət xadimi Bala Əfəndiyevin həyat yoldaşı.

1906-cı ildə Gəncə quberniyasının Qazax qəzasının Çəmbərək (indiki Krasnoselo) rayonunun Çaykǝnd kəndində anadan olmuş Fatma xanım da ilk təhsilini Çaykənddə almışdır.

Bala Əfəndiyevin əmisi qızı və eyni zamanda həyat yoldaşı olmuşdur. Qeyd edilənə görə, Sovet Ermənistanında Türk Qadınlar Klubunun təşkilatçısı və ilk müdiri olan F. Əfəndiyeva orada mədəni-maarif sahəsində xeyli işlər görüb. Əlbəttə, Türk Qadınlar Klubunun təşkilatçısı və ilk rəhbəri kimi, o bura qadınları cəlb edib, onların savadlanması uğrunda maarifçilik işi, təbliğat aparmışdır. Fatma Əfəndiyeva Ermənistanda 20-ci əsrin iyirminci illərində latın əlifbasına keçidin də öncülərindən biri olmuş və həyat yoldaşı Bala Əfəndiyevlə birlikdə İrəvanının mədəni və maarif həyatında aktiv rol almışdır.

1929-cu ilədək Ermənistan SSR ictimai təminat komissarı(1935–1937) işləmiş Bala Əfəndiyevin 1938-ci ildə represiyaya məruz qalaraq güllələnməsindən sonra Fatma xanım Əfəndiyeva da 8 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilmişdir.

Hər ikisi təxminən 20 il sonra tam bəraət qazanmışlar.

1924-cü il teatr prosesinin maraqlı hadisələrindən biri o olub ki, "azərbaycanlı Fatma xanım Əfəndiyeva ilk dəfə İrəvanda səhnəyə çıxmışdır. Gənc qız "İki yol və yaxud Məhəmmədəmin Azəri" pyesində Gülsüm rolunda oynamışdır" ("Yeni fikir", 3 mart 1925). Fatma xanım Əfəndiyeva İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatınının fəal üzvü olmağın yanı sıra məsul vəzifələrdə çalışan yoldaşı Bala Əfəndiyevin rəhbərliyi ilə İrəvanda yeni əlifba ilə ana dilində nəşr olunan "Zəngi" və "Rəncbər" qəzetlərində də müxbir kimi fəaliyyət göstərmişdir.

1. ↑  *İlham Rəhimli.* "İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrı 1882-1927". anl.az (aze). 2023-02-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 mart 2023.
**II Səfixan ağa Yağləvəndli-Cavanşir** (?-19 sentyabr 1768) - XVIII əsrdə yaşamış hərbi xadim, Qarabağ bəyi, xanlıq dönəmində oba, atlı dəstənin yüzbaşısı, kələntər. Nadir şah Əfşarın ordusunda xidmət etmişdir.

Həyatı
------

Səfi xan Zeynalxan ağa oğlu XVIII yüzilin ortalarında ömür sürüb. Savadlı adam idi. Atasından sonra Yağləvənd oymağının oymaqbəyi kimi Havsalıları savaşa, yaylaq-qışlağa aparırdı. Yağlavənddə doğulmuş Səfixan ağa gəncliyini elə orada keçirmişdir. Nadir şah Qırxlı-Avşar Qarabağda hərbi çağırış elan edəndə Səfi xan atlıları ilə orduya qatılmışdı. Bir çox döyüşlərdə igidlik göstərmişdi. Yurdunda səngər qurmuş, Osmanlılara qarşı döyüşmüşdü. Indiki Araz Dilağarda ərazisində "Səfixan səngəri" adlı savaş meydanı onun adınadır. Osmanlı olan müharibədə göstərdiyi şücaətə görə xan hərbi titulunu birbaşa Nadir şahın özündən almışdır. Pənahəli xanla münasibətləri atasının dövründəki kimi gərgin olaraq qalmaqda davam etmişdir. Bu gərginliyin məqsədi Səfi xanın Arasbarı bölgəsini öz ərazilərinə qatmaq istəyi idi. 

Səfi xan Nadir şahla münasibətləri pozulduqdan sonra digər Qarabağ bəylərinin bir çoxu kimi Xorasanda yerləşən Sərəxs bölgəsinə sürgünə öndərildi və şahın ölümünə qədər burada yaşadı. Nah öldürüldükdən sonra isə oymağı ilə birlikdə yurduna Qarabağa qayıtdı. Bu zaman Qarabağ müstəqil xanlıq elan edilmiş və ilk paytaxt olaraq Bayat qalası seçilmişdi. İlk dövrlərdə xanlığa erməni məliklikləri ilə birlikdə bəzi Azərbaycan xanlıqları - Şəki və Şamaxı kimi xanlıqlar hücumlar etdilər. Lakin Pənahəli xan bu hücumların hər birini dəf edə bildi. Bundan sonra daxildəki rəqiblərini ortadan qaldırmağa başladı. Cavanşir bölgəsində yaşayanların yaratdığı problemləri və Səfi xanın rəqabətini ortadan qaldırdıqdan sonra Cavanşir-Dizaq mahalına Qarabağ xanı Pənahəli tərəfindən yeni naib təyin edildi. II Səfixan ağa Yağlavəndli-Cavanşir 1768-ci ildə vəfat etmişdir.

Ailəsi
------

Səfi xanın Şirin ağa, Abbasqulu ağa və Alı ağa adlı oğulları vardı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ənvər Çingizoğlu, Cavanşir-Dizaq mahalı, Bakı, "Mütərcim", 2012, 216 səh.
2. ↑  *СРЕДНЕВЕКОВЫЕ ИСТОРИЧЕСКИЕ ИСТОЧНИКИ ВОСТОКА И ЗАПАДА.* "Алфавитный список мусульманских названий и слов". www.vostlit.info. 2022-10-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 oktyabr 2022.
3. ↑  *Mirzə Camal Cavanşir.* Qarabağ tarixi. Bakı. 1959. səh. 35.
4. ↑  *Mirzə Adıgözəl bəy.* Qarabağnamə. Bakı. 1950. səh. 57.
5. ↑  *Çingizoğlu Ənvər.* Cavanşir-Dizaq mahalı. Bakı: Mütərcim. 2012.
6. ↑  *\*Ənvər Çingizoğlu.* II Səfixan ağa Yağləvəndli-Cavanşir. Soy. 2010.

Həmçinin bax
------------

* Cavanşir eli
* Yağləvənd oymağı
Macarıstan Zəhmətkeşlər Partiyası- (mac. Magyar Dolgozók Pártja), 1948-1956 illər ərzində Macarıstan Xalq Respublikasında iqtidarda olan kommunist partiyası.

Tarixi
------

1948-ci il iyunun 12-si ilə 14-ü arasında Macarıstan Kommunist Partiyası (MKP) və Macarıstan Sosyal Demokrat Partiyasının (MSDP) birgə qurultayında hər iki partiya birləşdi və Macarıstan Zəhmətkeşlər Partiyası yaradıldı. Yaradılan yeni partiyanın sədri Şakaşiç, baş katibi isə Matyaş Rakoşi oldu. O, 1956-cı ilə qədər bu vəzifəni yerinə yetirmişdir. Rakoşidən sonra baş katib Ernü Gerü, ondan sonra isə Yanoş Kadar olmuşdur. Macarıstan zəhmətkeşlər partiyasının nəzdində 1948-ci ilin fevralında Macarıstan Xalq Cəbhəsi təşkil edildi. 1949-cu il mayın 15-də Dövlət Məclisinə keçirilən seçkilərdə Xalq Milli Cəbhəsi 95% səs aldı. 1949-cu il avqustun 18-də Macarıstan Xalq Respublikasının Konstitusiyası qəbul edildi.
1956-cı il Macar inqilabından sorna Kadarın başçılıq etdiyi MZP Macar Sosialist Fəhlə Partiyası kimi yenidən təşkil edildi. Partiyanın rəhbərliyinə Yanoş Kadarla yanaşı İmre Nad gətirildi. İmre Nad hökuməti ayaqlanmanı əks -inqilabi yox, "böyük, ulusal və demokratik bir hadisə" olaraq qiymətləndirdi. Macarıstanın tərəfsizlik və Varşava paktından çıxmaq haqqında qərarları Sovet İttifaqının buraya müdaxiləsinə gətirib çıxardı. 8 noyabr 1956-cı ildən sonra isə Macarıstan Sosialist Fəhlə Partiyası Kadarın rəhbərliyi altında Sovet İttifaqını tam dəstəklədikləri barədə bəyanat verdi.

Liderləri
---------

Baş Katiblər

* Matyaş Rakoşi: 12 iyun 1948- 18 iyul 1956
* Ernü Gerü: 18 iyul 1956 - 25 oktyabr 1956
* Yanoş Kadar: 25 oktyabr 1956 - 31 oktyabr 1956

Sədri

* Arpad Şakasiç: 1948-1950

Həmçinin bax
------------

* Macar İnqilabı 1956
* Macarıstan tarixi
* Matyaş Rakoşi

İstinadlar
----------

1. ↑  *Mustafayeva, Səmayə.* AVROPA VƏ
AMERİKA ÖLKƏLƏRİNİN
ƏN YENİ TARİXİ. Bakı: ADPU-nun nəşriyyatı. 2011.
2. ↑  *Qasımlı, Musa.* Avropa və Amerika ölkələrinin müasir tarixi. Bakı: "Adiloğlu" nəşriyyat. 2008.
"**Azard**" (Азард), 31 dekabr 1922-ci ildən "**Zinovyev**" (Зиновьев), 27 noyabr 1928-ci ildən "**Artyom**" (Артём) — 1916–1941-ci illərdə Rusiya imperiyasına bağlı Baltik donanmasının esminesi. Gəmi 1916-cı ildə Rusiya Hərbi Dəniz Qüvvələrində xidmətə girmişdir. Esminesin yerdəyişməsi 1260 ton, sürəti 35 düyün (təxminən 65 km/saat) idi. Gəminin silahlarına dörd ədəd 100 mm-lik silah, iki pulemyot və üç borulu torpedo borusu aiddir. Gəminin ekipajı 150 nəfərdən ibarət idi. Rusiyada vətəndaş müharibəsi illərində "Azard" Baltikyanı döyüşlərdə iştirak etmişdir. 4 iyul 1919-cu ildə "Qavriil" esminesi ilə birlikdə Koper körfəzi ərazisində Birləşmiş Krallığa bağlı "L-55" sualtı qayığını batırmışdır. "Artyom" esminesi İkinci Dünya müharibəsinin əvvəlində, Baltik donanmasının gəmilərinin Tallindən Kronştadta keçidi zamanı 28 avqust 1941-ci ildə esmines batırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Энциклопедический словарь. 2009. АЗАРД.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Дицкий Г. Ф. Брат наш "Артем" // "Военно-исторический журнал". — 1986. — № 2. — С.74–80. — (Об участии в военных действиях эскадренного миноносца "Артем"в 1941–1945 гг. Воспоминания.)
**Azavak** — qədim zamanlardan məlum olan ov itləri cinsi.

Tarixi
------

Azavak cinsi Böyük Səhranın cənubunda yaşayan tuareq qəbilələri tərəfindən müasir Mali ərazisində ovçuluq və mühafizə xidməti üçün yetişdirilmişdir. Cinsin formalaşmasında Afrika və Asiya ov itləri iştirak etmişdir. Azavaklar Avropaya İkinci Dünya müharibəsindən sonra gətirilmişdir. Standart 1981-ci ildə Fransada qəbul edilmişdir. Rusiyada bu cins 1986-cı ildə ortaya çıxmışdır.

Azavak ərəb atını xatırladan kiçik pəncələri olan yüksək incə ayaqları üzərində dərin sinəsi olan zərif itdir. Boyu 58–74 sm, çəkisi 17–25 kq-dır. Tükü incə və qısadır, ağ işarələri olan müxtəlif çalarlardadır. Başı dar, armud şəklindədir. İt müntəzəm məşq və sadə baxım tələb edir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Энциклопедический словарь. 2009. АЗАВАК.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Azavak*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  
Xəta: şablon boşdur

* Rare Breed Network: The Azawakh
* American Azawakh Association
* Foundation Azawakhs and Other Imports from Africa

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç |
**Gənc Əli Paşa** (ö. 1 oktyabr 1730) — III Əhməd səltənətində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi.

Həyatı
------

Doğum tarixi bilinmir. Atası Lalə dövrünün sədrəzəmi Nevşəhərli İbrahim Paşanın qardaşı Xəlil ağadır. 1711-ci ildə atasının vəfatından sonra qardaşı Mustafa ağa ilə birlikdə əmisinin himayəsinə girdi. Saraya alınaraq Əndəruna təhsil aldı. Qapıçılar kəndxudası ikən 21 fevral 1724-cü ildə baş tutan mərasimlə Sultan Əhmədin qızlarından Ümmügülsüm Sultanla nişanlandı. Cütlüyün toy mərasimi isə bir neçə ay sonra baş tutdu. Bu nigahdan paşanın Mehmed (ö. 1763) və Mustafa bəy (ö. 1780) adlı 2 oğlu dünyaya gəldi. Mərasimin ardından vəzir ünvanı alan Əli Paşa əmisinin nüfusundan istifadə edərək sürətlə yüksəldi. 1727-ci ildə Qarahisar sancaqbəyi, 1728-ci ildə isə Hələb bəylərbəyi təyin edildi.

Ancaq 1730-cu ildə baş verən Patrona Xəlil üsyanı hər şeyi alt-üst etdi. Belə ki, üsyan əsnasında üsyançılar tərəfindən edamı tələb edilənlər arasında onun da adı vardı. Sultan Əhməd kürəkənini qorumaq üçün bütün vəzifələrindən azad edib paytaxtdan uzaqlaşdırmaq istədi. Ancaq üsyançılar bununla qane olmadı. Nəticədə Əli Paşa, əmisi Nevşəhərli İbrahim Paşa, onun kürəkənləri Mustafa Paşa, Mehmed Paşa və digər tələb edilənlərlə birlikdə edam edilərək üsyançılara təslim edildi. Təslim edilən digər cəsədlərlə birlikdə Əli Paşanın bədəni də şəhərin küçələrində gəzdirildi. Dəfn olunub-olunmadığı barədə dəqiq məlumat yoxdur.

Qardaşı Mustafa Paşa isə Sultan Əhmədin qızlarından Zeynəb Sultanla nigahlanmışdır.

Mənbə
-----

* Sicil-i Osmani I, s. 298.
* Necdet Sakaoğlu, Bu Mülkün Kadın Sultanları, Oğlak Yyaınları, 4. baskı, s. 311-313

İstinadlar
----------

1. ↑  Mustafa Çağatay Uluçay (2011). Padişahların kadınları ve kızları. Ankara, Ötüken
**Maqlemoze** (dan. Maglemosekultur) — mezolit mədəniyyəti e.ə. VII - V minillik , qalıqları əvvəlcə Danimarkada aşkar edilmişdir.

Coğrafiya
---------

Bu mədəniyyətə aid əsərlər Şimali Avropanın şərqindən İngiltərədən Litvaya və Norveçin cənubundan Pikardiya qədər , o cümlədən Fransa, Hollandiya, Böyük Britaniya, İrlandiya, İsveçin cənubu, Şimali Almaniya, Polşa, Estoniya, Finlandiya əraziərini daxil etmişdir.

Qəsəbələr və yaşayış yerləri
----------------------------

Maqlemozyalılar göllərin sahillərində yerləşməyə və daxmalarda və ya hörmə daxmalarında yaşamağa üstünlük verirdilər.

Təsərrüfat
----------

Onlar ovlanmaq və avarçəkmə qayıqlarını balıq ovlanmağı ilk istifadə edənlərdən biri idilər. Silahlarda sümük ucları olan yaylar və oxlar, eləcə də sümük harpusu istifadə olunurdu.

Antropoloqiya
-------------

Antropoloji olaraq, Maqlemozyalılar (Norveç antropoloqu Şreynerin dediyinə görə) Kromanyon idi. Görünür, buzlaqların əriməsindən sonra Şimali Avropanı yenidən məskunlaşdıran ilk insanlar idi.

Mədəniyyət və sənət
-------------------

Maqlemoze sənəti Şimali Afrikanın Berber sənətini xarakterizə edən eyni həndəsi naxışlarla xarakterizə olunur və heyvanların real şəkilləri, İberiya sənəti ilə demək olar ki, eynidir.

İstinadlar
----------

1. ↑   Маглемозе // БРЭ. Т.18. М.2011.
2. ↑  "Каменный век в Восточной Прибалтике". 2004-01-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2004-01-13.
3. ↑  Низовский Ю.А. Загадки антропологии. М. 2004. с. 143.
4. ↑  "Культуры северной лесной зоны: маглемозе". 2008-12-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-12-15.
5. ↑  "Гальштадтский Нордический". 2008-12-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-12-15.
6. ↑  Clark J.G.D. The Mesolithic Settlement in Northern Europe. NY. 1970

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Kruqosvet · Britannica (onlayn) · Universalis |

* О. Klindt-Yensen. Vikinqlərdən qabaq Danimarka
**Fəzəl İlahi Çaudhri** (1 yanvar 1904 – 2 iyun 1982, Lahor) — Pakistan İslam Respublikasının 5-ci prezidenti.

Erkən Həyatı
------------

Fəzəl İlahi Çaudhri 1 yanvar 1904-cü ildə Pəncab əyalətinin Qucarat rayonu, Xairan şəhəri yaxınlığındakı Marala kəndində nüfuzlu Qucarar ailəsində anadan olmuşdur. Təhsilini oradan aldıqdan sonra, Çaudhri 1920-ci ildə nüfuzlu Aliqarx Müsəlman Universitetinə qatıldı, 1924-cü ildə Mülki Hüquq təhsilini Qanunlar üzrə bakalavr aldı. Bundan sonra Çaudhri Pəncab şəhərinə qayıtdı və Pəncab Universitetinin hüquq və siyasi elmlər üzrə aspiranturasında iştirak etdi. 1925-ci ildə Çaudhri, 1925-ci ildə Siyasi Elmlər üzrə magistr dərəcəsini, 1927-ci ildə Hüquq və Ədalət üzrə qabaqcıl Qnunlar Magistri almışdır.

Təhsilini başa vurduqdan sonra, Çaudhri, Lahorda hüquq firmasını qurdu, mülki qanun və azadlıqları müdafiə etdi və yenidən Qucarata getdi və mülki qanun tətbiq etməyə başladı. 1930-cu ildə siyasətə maraq göstərməyə başladı və 1930-cu ildə Gucarat İdarə heyəti üçün Hindistan ümumi seçkilərində iştirak etdi.

Siyasi Karyerası
----------------

1942-ci ildə Müsəlman Birliyinə qatıldı. 1945-ci ildə Gucaratdan Müsəlman Birliyinin prezidenti seçildi. 1946-cı il seçkilərində Müsəlman Birliyinin biletində iştirak etdi və yaşadığı bölgə xalqı arasında Müsəlman Birliyi ideyalarının yayılmasında mühüm rol oynadı. Pakistan müstəqillik qazandıqdan sonra Çaudhri, Milli Məclisdə yüksək vəzifələrə yüksəlməklə yeni hökumətə qarışdı.
1973-cü ildə ölkə konstitusiyasının müvəffəqiyyətlə yayılmasından sonra Chaudhry prezident seçildi, Zülfikar Əli Bhuttonun yerinə gəldi və Pəncab əyalətinin Pəncabilər sinfindən olan ilk prezident oldu. Müsəlman Birliyi platforması vasitəsi ilə Pakistan Hərəkatında fəal iştirak edən Çaudri, 1947-ci ildə Ləyaqət Əki Xan hökumətində nazir təyin edildi və daha sonra 1951-ci ildə Pakistanın daimi nümayəndəsinin nümayəndə heyətinə qatıldı.

Onun prezidentliyi konstitusiyaya uyğun olaraq sadəcə bir rəhbər idi, çünki hökumətin əməliyyatları baş nazir səlahiyyətlərini qorudu. Zülfüqar Əli Bhuttonu hakimiyyətdən kənarlaşdırmaq üçün aparılan əməliyyatın bir kod adı olan Ədalətli Play'in müvəffəqiyyətindən sonra - Çaudri prezidentliyini davam etdirdi, lakin hökumət əməliyyatlarında və ya hərbi və milli işlərdə heç bir təsir göstərmədi.

Hərbiçilərlə mübahisəli münasibətlərdən sonra Çaudhry, Baş qərargah Başçısının və Birgə Baş qərargah Başçısının çağırışına baxmayaraq, prezidentliyindən istefa etdikdən sonra vəzifəsindən istefa edildi. 16 Sentyabr 1978-ci ildə Çaudhri Başçılıq Döyüşü Qanunu İdarəçisi və Ordu Qərargahının rəisi olmaqdan əlavə altıncı prezident vəzifəsini icra edən hakim general Məhəmməd Ziya Ülhəqqə başçılıq vəzifəsini verdi.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭Pakistan prezidentləri |
| --- |
| Pakistan Prezidentinin ştandartı | İskəndər Mirzə • Eyyub xan • Yəhya xan • Zülfüqar Əli Bhutto • Fəzəl İlahi Çaudhri • Məhəmməd Ziyaülhaqq • Qulam İshaq Xan • Vasim Səccad • Farruk Ləqhari • Məhəmməd Rafiq Tarar • Pərviz Müşərrəf • Məhəmməd Mian Samro • Asif Əli Zərdari • Məmnun Hüseyn • Arif Alvi |
2005-ci ildə ərazidə olarkən bu körpüdən bir qədər şimal tərəfdə, dəqiq desək Qazançı kəndinin şimal-şərq tərəfində indiyədək qalan qalıqlarına əsasən orta əsrlər dövrünə aid daha möhtəşəm bir körpünün yeri müəyyən edilmiş, təxmini də olsa ölçüləri götürülmüş, haqqında məlumat toplanmışdır. Əhali tərəfindən "Çay məhəlləsi" adlandırılan yerdə, Əlincəçayın üzərində inşa edilmiş körpünün çayın sahilində və ortasında qalan qalıqlarına əsasən müəyyən edilmişdir ki, körpünün tağlarının dayaqları arasındakı məsafə təxminən 10 metr, uzunluğu 30 metrdən artıq olmuşdur. İnşasında çaydaşı, yonulmuş dağ daşı və əhəng məhlulundan istifadə olunmuş körpü haqqında aparılan tədqiqatların nəticəsi olaraq E.İsayev fəlsəfə doktoru dissertasiyasında və monoqrafiyasında məlumat vermişdir .
Körpünü XVII əsrin əvvəllərinə air etmək olar.

Mənbə
-----

* Hacıfəxrəddin Səfərli. Naxçıvanın türk-islam mədəniyyəti abidələri. Naxçıvan: "Əcəmi" Nəşriyyat Poliqrafiya Birliyi, 2017, 115 s.

İstinadlar
----------

1. ↑  İsayev E. Böyük İpək yolu və Naxçıvan. Bakı: Elm və təhsil, 2012, 214 s. s. 123
Döyüşün gedişi
--------------

1700-cü il avqustun 8-də Osmanlı dövləti ilə 30 il müddətinə Azov və ona bitişik 
ərazilərdə Rusiyanın hakimiyyətini qəbul edən sülh imzaladıqdan sonra I Pyotr 
İsveçə məxsus Narva qalasına hücuma keçməyi orduya əmr etdi. Uzun davam 
edən Şimal müharibəsi başladı ki, Danimarka, Saksoniya, Polşa İsveçə qarşı 
Rusiya ilə müttəfiq idi. Bu zaman İsveç Avropanın ən qüdrətli dövlətlərindən biri 
olaraq demək olar ki, bütün Baltik dənizi sahillərini ələ keçirmişdi. İsveç 
dövlətinin başında Avropadakı hərbi əməliyyatlarda parlaq qələbələr qazanan 18 
yaşlı gənc kral XII Karl dayanmışdı. Rus ordusu Narvaya doğru yola çıxdıqdan 
sonra XII Karl tez bir zamanda Baltik dənizinin cənub sahillərinə qoşun çıxarıb 
Kopenhagenə hücum edərək Danimarkanısülh bağlamağa məcbur etdi. İsveçlilər 
hücum edərək saksoniyalıları polyak kralı II Avqust başda olmaqla Riqanın 
mühasirəsindən əl çəkib qaçmağa məcbur etdilər. Bu qələbələrdən sonra «İsveç 
şiri» ləqəbli gənc kral 15 minlik qoşunla Estoniya sahillərinə çıxaraq Narvaya 
doğru hərəkət etdi. Bu zaman 40 minlik rus ordusu şəhəri mühasirədə saxlasa da,uğur qazana bilmədi.

Nəticə
------

Hərbi sursat və ərzaq çatışmazlığı, payızda yolların keçilməz çətinliyi, rus əsgərləri arasında yayılan aclıq, xəstəlik, soyuq, köhnə və yeni 
polkların döyüş əməliyyatları aparmaq təcrübəsi və bacarığının yetərsizliyi Narva 
döyüşünün taleyini İsveçin xeyrinə həll etdi. Noyabrın 18-də Narvaya çatan XII 
Karl ertəsi gün hücum edib rus polklarını ağır məğlubiyyətə uğratdı. Çoxlu rus 
əsgəri döyüş meydanında öldürüldü, əsir düşdü və ya Narva çayında boğuldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Böyük Şimali Müharibə". 2022-10-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-10-29.
II Qriqor Supanın sifarişi ilə inşa edilmiş Kotavəng kilsəsinin xarabalıqları.
II Qriqor Supan Tatev monastırının inşasında Aşot Süniyə kömək etmişdi.
**II Qriqor Supan** — 859–912/913-cü illərdə (və ya 910) hakimiyyətdə olmuş Qeqarqunik hakimi.

Bioqrafiyası
------------

Sünik sülaləsinin Qeqarqunik Haykazunları nəskindən olan II Qriqor Supan Vasak Qabur və şahzadə Məryəm Baqratuninin böyük oğludur. 895–906-cı illərdə Tatev monastırının inşasında Aşot Süniyə yardım etmişdir. Monastır kilsəsinin şimal fasadında digər sifarişçilərlə birgə II Qriqor Supanın da heykəli vardır. II Qriqor eyni zamanda Göyçə gölü sahilindəki Kotavəng kilsəsi və Makenatots kilsəsini də inşa etdirmişdir. II Qriqor Supan Sacilər sülaləsindən olan Azərbaycan əmiri Yusif ibn Əbu-Sac tərəfindən döyüşdə öldürülmüşdür. Varisi, oğlu Aşotdur.

> 
> *"Tanrının erməni ölkəsinə sakitlik və əminamanlıq bəxş etdiyi günlərdə, nahararlar təhlükəsizlikdən əmin olmaq üçün tikinti işlərinə başladılar, monastırların və şəhərlərin ətrafında möhkəm qalalar, keçilməz səddlər inşa etdirdilər. Hamıdan çox isə Gelam gölünün ətrafındakı əraziləri idarə edən Haykazun nəslindən Qriqor və onun qardaşları Saak və Vasak inşa etdirdilər."*
> 
>  — Hovannes Drasxanakertçi - "*Ermənistan tarixi*"

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
| П: | "Qafqaz Albaniyası" portalı |

* Sünik sülaləsi
* Sünik knyazlığı

İstinadlar
----------

1. ↑  См. Qeyd 129 Arxivləşdirilib 2012-03-02 at the Wayback Machine
2. 1 2 3 4  V. Minorsky. Studies in Caucasian History Arxivləşdirilib 2021-02-06 at the Wayback Machine. — CUP Archive, 1953. — P. 72
3. ↑  Lynn Jones. Between Islam and Byzantium: Aght'amar and the visual construction of medieval Armenian rulership. — Ashgate Publishing, 2007. — P. 98. — 144 p. — ISBN 0754638529, ISBN 9780754638520:
> Grigor Supan II was the nephew of Smbat I; his mother Mariam, the king’s sister
4. ↑  Nicholas Holding. Armenia: with Nagorno Karabagh Arxivləşdirilib 2014-03-05 at the Wayback Machine. — Bradt Travel Guides, 2006. — С. 256
5. ↑  Степанос Орбелян. История области Сисакан. — Ер. 1986. — С. 166.
6. ↑  Tovma Artsruni, III, 23
7. ↑  Иованнес Драсханакертци. гл. XL // История Армении Arxivləşdirilib 2020-02-20 at the Wayback Machine. — Ер. 1986.

| Qeqarqunik haykazunları |
| --- |
| Saak • I Qriqor Supan • Vasak Qabur • II Qriqor Supan • Vasak |
***Naruto*** (ナルト?) — Masaşi Kişimoto tərəfindən yazılan və çəkilən manqa seriyası. Əsas mövzusu baş qəhrəman Naruto Uzumakinin cəmiyyət tərəfindən qəbul edilməsi arzusu və bunun üçün əlindən gələni etməsidir. Manqa iki hissədən ibarətdir. Birinci hissədə Naruto 12 yaşında, digərində isə 16–17 yaşındadır.

Naruto manqasının 1999-dan 2014-cü ilə qədər Shueisha jurnalında tankobon şəklində 72 cildi çap edilib. Bu manqa əsasında anime də çəkilmişdir. Animenin ilk 220 seriyası Yaponiyada Studio Pierrot və Aniplex studiyaları tərəfindən 2002–2007-ci illər arası çəkilmişdir. "Naruto: Shippuden"-in orijinal seriyaları Yaponiyada 2007-ci ildən göstərilmıyə başlanmış, 2017-ci ildə 500-cü seriyada final etmişdir. Animenin ingilis versiyası isə 2005–2009-cu illər arasında Cartoon Network kanalında göstərilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Naruto personajları


|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Anime və manqa ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Azatlar** — Sasanilər İmperiyasında, eləcə də Atropatenada mövcud olmuş sosial təbəqə.

İran tarixçisi Səid Nəfisi azad məfhumunu belə izah edir: "Arilər İran ərazisinə gəldikdən sonra yerli türk əhalidən fərqlənmək üçün özlərini azat adlandırmışlar. Sonralar azat məfhumu nəcib, alicənab mənalarında da işlədilmişdir. Sasanilər dövründə mövcud olan süvari (səvari) yaxud əsvaran silki də onlardan törəmişdir. Pəhləvi dilində olan əsvari terminindən müasir səvar termini əmələ gəlmişdir. Ərəblər isə bu sözü cəm halında əsavirə ilə əvəz etmişlər. Bu təbəqə əsas etibarilə əkinçiliklə məşğul olurdu. Lakin bu işi onların ixtiyarında olan kəndlilər icra edirdilər. Azatların bir qismi sarayda yüksək mövqe sahibi idi. Belə ki, II Xosrovun oğlanlarının tərbiyəçisi bu silkdən olmuşdur."

Sasanilər dövründə bu silkə irsi olaraq kəndlilərin idarə edilməsi tapşırılmışdı. "Tanserin məktubu"nda göstərildiyinə görə əyanların (yuxarı silkin) hökmranlıq hüququ irsi olmuşdur. Lakin M.Ravəndi bu fikrin əleyhinə çıxaraq yazır ki, ""Tanserin məktubu"nda olan yuxarıdakı fikir inandırıcı deyil. Çünki bir sıra mənbələrdən məlum olur ki, hökmdar məsləhət və məşvərət etmədən öz arzusuna görə yeni hakimlər təyin edir və istədiyi şəxsləri, hətta onlar əyan ailəsindən olmuş olsalar belə işdən azad edirdi". Lakin Fazili Abdulla qeyd edir ki, hökmdarın bir əyani işdən götürəsi və yaxud məsləhətsiz digərinə rütbə verməsi hakimlərin, habelə əyanların irsi olması fikrini inkar etmir.

M. Ravəndi yazır: "Sasani dövlətinin arxalandığı əsas təbəqə sayca çox olan və geniş əkinçi silkini istismar edən azat mülkədarlar idi. Bu dövrdə azatlar həm də Sasani ordusunun özəyini təşkil edirdi. Bu silk Məzdəkilər hərəkatından sonra sarayın diqqətini daha çox cəlb etməyə başlamışdı. Bundan sonra onlara müstəqil silah almaq hüququ verilirdi. Digər tərəfdən onların bir çoxu əsilzadə hüququ da aldı".

Həmçinin bax
------------

* Atropatena
* Sasanilər imperiyası
**Hacı Məhəmmədcəfər Məczub** - Azərbaycan şairi.

Həyatı
------

Hacı Məhəmmədcəfər bəy 1756-cı ildə Həmədan əyalətinin Kəbudər Ahəng şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə  təhsili almışdı.

Hacı Məhəmmədcəfər bəy şair idi. Məczub təxəllüsü ilə klassik üslubda şeir yazırdı. O, 1823-cü ildə Təbriz şəhərində vəfat edib.

Yaradıcılığı
------------

Təsəvvüf terminlərindən olan "Məczub" sözü ("Məczub – cəzb olunmuş. Sufi termini kimi o kəsə deyilir ki, Allah onu özü üçün seçmiş və müqəddəs su ilə pak etmişdir. Bu cür şəxs əzab və zəhmətsiz yüksək mərtəbə və məqamlara çatar" - Seyyid Cəfər Səccadi. Estelahat və təbirate-erfani. s.697) XIX əsr şairlərindən Kəbudərahəngli Hacı Məhəmmədcəfər Qaragözlünün də təxəllüsü olmuşdur. (Onun haqqında məlumat üçün bax: Hacı Zeynalabdin Şirvani. Bustanüs-səyahə. Tehran, 1315, s.416-423; Məhəmmədəli Müdərris. Reyhanətül-ədəb. Cild 5. s.188-189). Daha çox Məczubəli şah adı ilə məşhur olan bu sufi şair 1823-cü ildə Təbrizdə vəfat etmişdir. 

Çox təəccüblüdür ki, Şərəfəddin Mirzə Məhəmməd ibn Məhəmmədrza Məczub Təbrizinin farsca qəzəllər divanı İranda bir neçə dəfə həmin Məczubəli şah Qaragözlünün adına çap olunmuşdur! 

1981-ci ildə tanınmış İran alimi Əhməd Gülçini-Məani özünün "Peymanə" adlı təzkirəsində bu açıq-aşkar səhvi qeyd etsə də, iki il sonra Tehranın "İqbal" nəşriyyatı həmin məsələyə diqqət vermədən üçüncü dəfə bu səhvi təkrar etmişdir! Vaxtilə Azərbaycan Respublikasında ərəb əlifbası ilə nəşr olunan "Səhər" adlı tarixi-ədəbi dərgidə həmin səhv Məhəmmədəli Müsəddiqin "Məczubəli şah Qaragözlü" adlı məqaləsinə də yol tapmışdır. (Məhəmmədəli Müsəddiq. Məczubəli şah Qaragözlü. –"Səhər" (tarixi-ədəbi məcmuə). 1984, № 7, s.52-54).

Mənbə
-----

* Məhəmmədəli Müsəddiq. Məczubəli şah Qaragözlü. –"Səhər" (tarixi-ədəbi məcmuə). 1984, № 7, s.52-54.
	+ Ənvər Çingizoğlu, Qaragözlülər, "Soy" еlmi-kütləvi dərgi, 2010, №5, səh.66-79.
**İprit** (kimyəvi adı: dixlordietilsulfid) — İprit yağlı maye halında olan maddədir. Kimyəvi təmiz iprit rəngsiz, texniki iprit isə tərkibində olan qarışıqların təsirindən tünd – qəhvəyi rəngdə, istiot və ya sarımsaq iyi verən maddədir.

Xüsusi çəkisi 1,3 q/sm3 , qaynama temperaturu 2170 °C, donma temperaturu isə mənfi 140 C-dir. İprit suda çətin, yağ və üzvi həlledicilərdə isə yaxşı həll olur. Suda həll olmuş iprit normal temperaturda hidroliz olaraq tiodiqlikol və xlorid turşusu əmələ gətirir.

Toksiki xassələri
-----------------

İprit orqanizmə hərtərəfli təsir göstərir. O, maye-damcı halında dəri üzərinə düşdükdə bir necə saatdan sonra (4–24 saat) dəridə qızartı əmələ gəlir, qızartı getdikcə böyüyür, 2–3 gündən sonra kiçik köplər əmələ gəlir, bu köplər getdikcə böyüyərək 3–5 gündən sonra partlayır, onun yerində yaralar əmələ gəlir və onları da uzunmüddətli müalicədən sonra sağaltmaq mümkün olur.

Əgər iprit buxarları gözə düşərsə, 2–4 saatdan sonra gözlərin şişməsi, göz yaşlarının axması, işıqdan qorxma və görmə qabiliyyətinin pozulması halları baş verir.

İprit buxarları tənəffüs yollarına düşdükdə 4–12 saatdan sonra zəhərlənmə halları özünü büruzə verir. Quru öskürək və səsin batması müşahidə olunur.

İprit mədə-bağırsaq yollarına düşdükdə 30–60 dəqiqədən sonra mədədə kəskin ağrılar başlayır, ürəkbulanma və qusma baş verir. Mədə-bağırsaq zəhərlənmələri çox halda ölümlə nəticələnir.

İprit gizli təsir dövrünə malikdir və onun müddəti zəhərli maddənin dozasından, fərdi hissiyyatdan və xarici mühitin temperaturundan asılıdır.

Deqazasiya
----------

Deqazasiya xlorlu əhəng, xloramin B və T, hipoxlorid turşusunun kalsium duzlarından ipriti neytrallaşdırmaq üçün istifadə edilir. Deqazatorlar ipriti sulfoksid və başqa maddələrə çevirir.

Həmçinin bax
------------

* Lyuizit

İstinadlar
----------

1. 1 2  Mustard gas (ing.).
2. 1 2 3 4 5 6  *Hoenig S. L.* Compendium of Chemical Warfare Agents (ing.). 1 NYC: Springer Science+Business Media, 2007. P. 1–3. ISBN 978-0-387-34626-7
3. 1 2 3 4  CRC Handbook of Chemistry and Physics (ing.). / W. M. Haynes 97 Boca Raton: 2016. P. 3–52. ISBN 978-1-4987-5428-6

Vikianbarda ***İprit*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Salavat bayramı (başq. Salauat yıyını)** — Salavat Yulayev günləri çərçivəsində qeyd olunan respublika səviyyəli folklor bayramı.

Bayram haqqında
---------------

"Başqırdıstan Respublikasında Salavat Yulayev günlərinin keçirilməsi barədə" sərəncam Respublika prezidenti tərəfindən 2004-cü ilin iyulunda imzalanıb. Həmin vaxtdan etibarən "Salauat yıyını" hər il Respublikanın müxtəlif şəhər və rayonlarında keçirilir. Əvvəlcə təsnifat mərhələsi keçirilir.

Salavat bayramı (başq. Salauat yıyını)Salavat bayramından görüntü 
Respublikanın folklor bayramı olan "Salauat yıyını"nın keçirilməsinin məqsəd və vəzifələri aşağıdakılardır:

* Xalq yaradıcılığının qorunub saxlanılması və inkişafı;
* Yetişməkdə olan nəsildə Salavat Yulayev obrazında vətənə, onun tarixi keçmişinə sevgi, milli qürur, yaşlı nəslə hörmət və qayğı hissi aşılamaq;
* Başqırd xalqının milli adətlərin təşviqatı və təbliğatı;
* Milli İdman növlərinin təbliğ edilməsi;
* Sağlam həyat tərzinin təbliğ edilməsi.

Bayram çərçivəsində yarış keçirilir: "Salauat yıyını batırı", "Saya kızzar", yurt müsabiqəsi, ənənəvi idman yarışları (kisə ilə qaçış, yun üzərində gediş, kisə ilə mübarizə, kureş (güləş) , Salavat Yulayev adına kürəş mübarizəsi turniri). 2015-ci ildə "Salaut yıyını" proqramına qalibin Bayka Aydar adına mükafatla təltif olunduğu sesenlər yarışı da əlavə edildi.

* 2004 — Başqırdıstanın Salavat rayonu
* 2005 — Başqırdıstanın Salavat rayonu
* 2006 — Başqırdıstanın Baltaçevskiy rayonu
* 2007 — Başqırdıstanın Çekmaquşevskiy rayonu
* 2008 — Salavat şəhəri
* 2009 Ufa şəhəri
* 2010 — Başqırdıstanın İşimbay rayonu
* 2011 — Başqırdıstanın Salavat rayonu
* 2012 — Başqırdıstanın Salavat rayonu
* 2013 — Başqırdıstanın Salavat rayonu
* 2014 — Başqırdıstanın Salavat rayonu

Salauat yıyını — 2010
---------------------

"Salauat yıyını −2010" tarixi məkan olan Toratau dağlarının ətəyində qeyd olundu. Məhz bu yerdə ərazi yıyını keçirilirdi və başqırd tayfaları taleəhəmiyyətli məsələlərin həlli üçün burada toplaşardılar.

RF-nın və ölkənin müxtəlif regionlarından olan başqırdların III ümumdünya qurultayının nümayəndələri də orada iştirak etdilər.

Həmçinin bax
------------

* Yıyın
* Salavat Yulayev

* Başqırdıstan bayramları

Xarici keçidlər
---------------

* Salavat rayonunda Salauat yıyını bayramı keçirildi. (rusca) Arxivləşdirilib 2016-05-27 at the Wayback Machine
* Respublikanın folklor bayramı olan "Salauat yıyını (rusca)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Salauat yıyını — 2010" — Xəbərlər — Xalq Yaradıcılığı Respublika mərkəzi Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine (rusca)
**Fəzləli xan Qarabaği**, (Əmir Tuman) Bəylərbəyi adıylada tanınan, əslən Qarabağlı, Qacar dövrünün sərdarlarından idi.

Fəzləli xan Qarabaği, Məhəmməd şah Qacarın taxta yetişməsinə yardım edib və özündən şücaət göstərdi. 1836-cı ildə Mazandaranın hakimi, 1838-ci ildə İsfahanın hakimi və 1840-cı ildə Kirmanın hakimi oldu. O, Kirman hakimi olanda İbrahim xan Zəhirəddövlənin qızı ilə evləndi.

Ailəsi
------

Fəzləli xan İbrahimxəlil xanın qızı Tеlli bəyimlə, Şahrux şah Qırxlı-Avşarın qızı Kiçik bəyimlə ailə qurmuşdu. Paşa bəy, Hüsеynqulu bəy adlı oğulları vardı.

* Hacı Ağalar xan Cavanşirin qardaşıdır.
* Rüstəm bəy Cavanşirin qardaşıdır.
* Əli xan Ərşədüddövlənin babasıdır.

Əsərləri
--------

* Fəthabad bağı (Kirmanın İxtiyarabad kəndində)

İstinadlar
----------

1. ↑  Pərviz Zare Şahmərsi
2. ↑  İrna xəbər Ajansı

Mənbə
-----

* Qarabağlıların rolu Qacar dövrünün siyasət və hökumətində
* Kirmanın canlı və yaddaqalan bağları Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine İrna

Xarici keçidlər
---------------

* Fəthabad (Bəylərbəyi) bağı, Kirman İranın səhra və çölləri
**Fatma Məhərrəm qızı İmamquliyeva** (15 iyun 1926, Kənd Şahbuz, Naxçıvan MSSR – 29 iyul 2002, Kənd Şahbuz, Naxçıvan Muxtar Respublikası) — pambıqçı, Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü (1951), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1950).

Həyat və əmək fəaliyyəti
------------------------

Fatma İmamquliyeva 15 iyun 1926-cı ildə Naxçıvan MSSR-in (indiki Şahbuz rayonu) Şahbuzkənd kəndində anadan olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə Şahbuz rayonundakı "Kommunist" kolxozunda başlamışdır. 1950–1973-cü illərdə Kirov adına kolxozda sədr, manqabaşçısı, Nizami adına kolxozda manqabaşçısı, İliç rayonu Dəmirçi kənd sovetinin sədri kimi vəzifələrdə çalışmışdır. 1973-cü ildən Nizami adına kolxozda briqadir olmuşdur. 1951-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü olmuşdur. 1949-ci ildə pambıqçılıq sahəsində yüksək əmək göstəricilərinə nail olmuşdur. SSRİ Ali Sovetinin 12 iyul 1950-cu il tarixli qanunu ilə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüş, "Oraq və Çəkic" medalı və Lenin ordeni ilə təltif olunmuşdur. Azərbaycan SSR Ali Sovetinə (3-cü çağırış) deputat seçilmişdir. Fatma İmamquliyeva 29 iyul 2002-ci ildə Şahbuz rayonunda vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. IV ҹилд: Елдәҝәз—Итабира. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1980. С. 427.
2. ↑  Fatma Məhərrəm qızı İmamquliyeva // Naxçıvan ensiklopediyası. — Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası, 2005.

| ⛭SSRİ Sosialist Əməyi Qəhrəmanı |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • V  • Y  • Z **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** |  |