recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Əsgər Fərhad oğlu Əsgərov** (14 mart 1936, Qaraçanta, Amasiya rayonu) — SSRİ Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1967), Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1986), "Təbib" nəşriyyatının baş redaktoru (2009)

Həyatı
------

Əsgər Əsgərov 14 mart 1936-cı ildə Ağbaba-Şörəyel mahalının (Amasiya rayonu) Qaraçanta (sonradan Əzizbəyov) kəndində müəllim ailəsində anadan olub. İbtidai təhsilini kənd məktəbində, orta təhsilini isə rayon mərkəzində almışdır.

1955-ci ildə APİ-nin (indiki Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti) dil-ədəbiyyat fakültəsinə daxil olmuş, 1960-cı ildə tarix-filologiya fakültəsini bitirmişdir.

İnstitutu bitirdikdən sonra Amasiyada Yeniyol kənd səkkizillik məktəbində dil-ədəbiyyat müəllimi (1960), "Kolxozçu tribunası" rayon qəzetində ədəbi işçi, yerli radio verilişlərində təşkilatçı-redaktor (1960–1963), Amasiya orta məktəbində müəllim (1963–1965) işləmişdir.

1965-ci ildə Amasiya rayon Komsomol Komitəsinin birinci katibi seçilmişdir.

1967-ci ilin fevralında İrəvanda "Sovet Ermənistanı" respublika qəzetində şöbə müdiri, 1978-ci ildən isə qəzetdə məsul katib işləmişdir.

Sov.İKP MK yanında Moskva İctimai Elmlər Akademiyasının məzunudur (1978).

1986-cı ildən Bakı şəhərinə köçmüş və Abşeron rayonunda rəhbər vəzifələrdə çalışmış (1986–1993), Abşeron rayon Dövlət arxivinin müdiri olmuşdur (1993–2008).

2009-cu ildən Azərbaycan Tibb Universiteti "Təbib" nəşriyyatının baş redaktorudur.

1967-ci ildən SSRİ Jurnalistlər Birliyinin üzvü, 1986-cı ildən isə Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü olan Əsgər Əsgərovun vaxtaşırı respublika mətbuatında, dövrü nəşrlərdə məqalələri, oçerkləri çap olunur. O, həmçinin dil, üslub, tərcümə məsələləri ilə bağlı sanballı yazıların müəllifidir.

Məqalələri əsasən "Sovet Ermənistanı", "Kommunist", "Xalq qəzeti", "Azərbaycan gəncləri", "Sovet kəndi", "Abşeron" və s. dövrü mətbuatda çap olunmuşdur.

Məqalələri
----------

1. "Bir ünvan itirmişəm…", Xalq qəzeti. — 2010. — 23 fevral. — Səh. 7.
2. "Yaxşı oxuyursan, amma…". "Laçın yurdu" jurnalı, № 1(4), 2012, Bakı, "Bəxtiyar-4" nəşriyyatı, 2012. səh. 65–73.

Həmçinin bax
------------

* "Təbib" nəşriyyatı
* Qaraçanta

İstinadlar
----------

1. ↑  "Böyük maarif ocağı haqqında xatirələr və qeydlər - Əsgər Əsgərov yazır". 2021-12-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-26.
**Lombard İttifaqı** və ya **Lombard Liqası** — təxminən 1167-ci ildə İtaliyanın şimalındakı Milan, Piacenza, Cremona, Mantua, Berqamo, Brescia, Boloniya, Padova, Treviso, Vicenza, Verona, Lodi və Parma da daxil olmaqla demək olar ki, bütün şəhərlərin, o cümlədən Markiz Malaspina və Ezzelino da Romano kimi Lordların da iştirak etdiyi siyasi və hərbi ittifaqdır.

İttifaq Müqəddəs Roma İmperatorluğunun imperatoru I Fridrixin imperiyanın nüfuzunu və gücünü bütün İtaliyaya yaymaq cəhdlərinin qarşısını almaq üçün ona qarşı bir reaksiya olaraq yaradılmışdır. 1158-ci il Roncaglia dietinə əsaslanaraq, I Frederik İtaliya üzərində birbaşa imperiya nəzarəti olduğunu iddiasını etmişdir. İttifaq eyni zamanda özü də İtaliyada mərkəzləşmiş imperator hakimiyyətinin əleyhdarı olan Roma Papası III Pavel tərəfindən dəstəklənirdi. 29 may 1176-cı ildə baş vermiş olan Leqnano döyüşündə Fridrix məğlub oldu və müharibədən sonra bağlanmış Venesiya Sülhü ilə 1177-ci ildən 1183-cü ilə qədər davam etmiş olan altı illik atəşkəsə razılaşmışdır. 1183-cü ildə imzalanmış olan İkinci Konztanz Müqaviləsi ilə İtaliya şəhərləri imperiyaya sadiq qalmağa razılaşdılar, lakin öz torpaqları üzərində yerli hökumət hakimiyyətini də saxladılar.

1226-cı ildən Lombard İttifaqı, II Fridrixin İtaliyada ən qüdrətli gücə çevrilmək səylərinin artması ilə, əvvəlki prestijli günlərində olduğu kimi bir neçə dəfə yenidən yaradılmışdır. Viçenzanın tutulması və Kortenuevo döyüşü ilə imperatorun bacarıqlı bir strateq kimi nüfuzu artdı. O, Milanın bütün sülh təkliflərini rədd edərək və onların qeyd-şərtsiz təslim olmasını tələb etməklə öz gücünü səhv qiymətləndirdi. II Fridrixin nifrətinin onun mühakiməsini zəhərləməsi və bütün mümkün sülh müqavilələrini rədd etməsi ciddi tarixi əhəmiyyətə malik bir məqamdır. Milan və digər beş şəhər çox güclü müqavimət göstərmiş və 1238-ci ilin oktyabrında Breşiyanın mühasirəsi müvəffəqiyyətsiz olmuşdur.

Papanın dəstəyini bir daha əldə edən ittifaq, II Fridrixin bütün hücum cəhdlərini müvəffəqiyyətlə dəf edə bildi. 1249-cu ildə Parmanın mühasirəsi zamanı İmperator düşərgəsi hücuma məruz qaldı və tutuldu, bundan sonra İmperator tərəfdarları Parma döyüşündə darmadağın edildi. Frederik də İmperator xəzinəsini, üsyançı şəhərləri və papalığı idarə etmək ümidini itirdi. İttifaq 1250-ci ildə II Frederikin ölümündən sonra ləğv edilmişdir.

Müasir dövrdə ittifaqın yenidən yaradılması cəhdi
-------------------------------------------------

Müasir İtaliyada bu orta əsr ittifaqı ilə özünü siyasi cəhətdən bağlayan və Romanın mərkəzi hakimiyyətinə qarşı çıxaraq zəngin Şimal əyalətlərinin yoxsul Cənubdan ayrılması ideyasını müdafiə edən Leqa Nord yəni Şimal Liqası adlı siyasi partiya yaradılmışdır.

İstinadlar
----------
**AMERICAS-II** — Florida, ABŞ Vircin adaları, Puerto-Riko, Martinika, Kürasao, Trinidad və Tobaqo, Venesuela, Fransa Qvianası, Surinam, Qayana (Kayenna vasitəsilə) və Braziliya arasında telekommunikasiya əlaqələrini yaradan fiber optik sualtı kommunikasiya kabeli. Sistem 2000-ci ilin avqust ayından etibarən xidmətdədir və ümumi daşıyıcı bazasında fəaliyyət göstərir. 

AMERICAS-II hər biri saniyədə 2,5 giqabitlə (Gbit/s) işləyən, başlanğıcda ayrı-ayrı çökmüş halqa konfiqurasiyalarından ibarət üç bir-birilə bağlı halqadan (Şimal, Cənub və Qərb sistemləri) və Kürasao ilə Venesuela arasında hal-hazırda fəaliyyət göstərməyən xüsusi bağlantıdan təşkil olunmuşdur. Hər üç sistemdəki hər bir fiber cütlüyü 32 ölçülü saniyədə 155 meqabitlik (Mbit/s) *OC-3 Əsas Sistem Modulundan* (BSM) ibarətdir. BSM isə başlanğıcda 1008 MIUs həcmində olan 63 *Minimum İnvestisiya Vahidindən* (MIUs) təşkil olunmuşdur. Onun ilkin ümumi sürəti 40 Gbit/san olmuşdur. 2009-cu ildə bu göstərici 160 Gbit/san-yə, 2010-cu ildə isə bilinməyən səviyyəyə çatmışdır.

Keçdiyi nöqtələr
----------------

1. Fortaleza, Braziliya
2. Kayenna, Fransa Qvianası
3. Çaquaramas, Trinidad
4. Kamuri, Venesuela
5. Villemştad, Kürasao
6. Le Lamentin, Martinika
7. Sent-Krua, ABŞ Vircin adaları
8. Miramar, San-Xuan, Puerto-Riko
9. Hollivud, Florida, ABŞ

İstinadlar
----------

1. 1 2  "France Télécom inaugure le câble sous-marin en fibre optique AMERICAS-II - L'Atelier BNP Paribas". L'Atelier BNP Paribas (in French). 2018-03-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-05.
2. ↑  Schéma Directeur Territorial d’Aménagement Numérique de la Région Guyane (PDF). Regional Council of French Guiana. 2015. 34. 2022-05-25 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-07-01.

Həmçinin bax
------------

* Beynəlxalq sualtı kommunikasiya kabellərinin siyahısı

Xarici keçidlər
---------------

* AMERICAS-II Cable Landing License as adopted by the Federal Communications Commission.
* Tyco International Ltd. - Lead Supplier in US$310 Million Americas II Supply Contract press release from Tyco International April 1998
* Embratel Inaugurates Americas II Cable October 2000
**Amensalizm** — özü xeyir verməyən və başqa populyasiyaya birtərəfli ziyan vuran yaşayış forması.

Ümumi məlumat
-------------

Su hövzələrinin dibində yaşayan xərçənglər çox vaxt torpağı qarışdırmaqla oradakı yosunların inkişafına mənfi təsir göstərirlər. Bu biotik əlaqə formasında iki qarşılıqlı təsirdə olan növlərdən biri üçün birgə yaşama mənfi nəticə göstərir. Digər növ isə ondan nə fayda alır, nə də zərər çəkir. Daha çox bu formada olan qarşılıqlı əlaqə təsirinə əsasən bitkilərdə rast gəlinir. Məsələn, işıqsevər ot növləri fıstıq və ya küknar meşəsində ağac çətirlərinin güclü kölgəsi altında sıxışdırılır, lakin ağaclara belə *«qonşuluq»* heç bir fərq göstərmir. Bitkilərdə bəzən birinin ayırdığı məhsul digərinin (amensalın) böyüməsini ləngidir. Bu əlaqə adətən birbaşa rəqabətə aid edilir və antibioz adlanır. Bu əlaqə forması bitkilərdə yaxşı öyrənilib, bunun əsasında resurs uğrunda rəqibə qarşı mübarizə məqsədilə müxtəlif zəhərli maddələrdən (herbisid) istifadə olunur. Bu hadisə allelopatiya adlanır.

Amensalizm su mühitində
-----------------------

Amensalizm su mühitində də yayılmışdır. Məsələn, göy-yaşıl yosunlar suyun çiçəkləməsinə səbəb olur, bununla da su faunası, bəzən su içməyə gələn heyvanları (mal-qaranı) da zəhərləyir. Digər yosun növləri də bu xassəyə malikdir, onların ayırdığı peptid, xinon, antibiotiklər və digər maddələr hətta kiçik dozada da zəhərlidir. Bu zəhərlər ektokrin maddələr adlanırlar.

Həmçinin bax
------------

* Yosunlar
* Allelopatiya

Mənbə
-----

* Biologiya lüğəti, səh. 59, 2011, Bakı, Çaşıoğlu mətbəəsi.
**Mehdi Mehdiyev** (*azərb.* *Mehdi Mükərrəm oğlu Mehdiyev*‎; 15 aprel 1952, Dondarlı, Qubadlı rayonu – 11 yanvar 2023) — Jurnalist

Həyatı
------

Mehdi Mehdiyev 1952-ci il aprelin 15-də Qubadlı rayonunun Dondarlı kəndində anadan olub. 1969-cu ildə həmin kənddəki orta məktəbi bitirmişdir. 1970-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinə qəbul olub, 1975-ci ildə universiteti qırmızı diplomla bitirmişdir. Azərbaycan Dövlət Universitetində aspiranturasını bitirib.

12 yanvar 2023-cü ildə vəfat etmişdir.

### Ailəsi

Üç övladı var. Oğlanlarından biri BDU-nun hüquq fakültəsini bitirmiş, vəkil kimi çalışmışdır, digəri isə həkimdir. Qızı Dillər Universitetini bitirmiş, həmin universitetdə müəllim kimi çalışıb.

Fəaliyyəti
----------

Əmək fəaliyyətinə 1975-ci ildən başlamışdır. Təyinatla Azərbaycan SSR Dövlət Kinematoqrafiya Komitəsində redaktor kimi işləmiş, 1977-ci ildən "*Kino yenilikləri*" qəzeti və "*Yeni filmlər*" jurnalının birgə redaksiyasında jurnalist fəaliyyətinə başlamışdır. Əvvəlcə bu redaksiyada redaktor, sonra məsul katib vəzifələrində işləmişdir. Milli kino sənətimiz və dünya kinosu ilə bağlı yazılarına görə dəfələrlə mükafatlara layiq görülmüşdür. 1992-ci ildən "*Kino*" qəzetinin baş redaktoru, "*Azərkinovideo*" İstehsalat Birliyinin ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsin mütəxəssis kimi işləmişdir. Bu müddətdə Azərbaycan Dövlət Universitetində və Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olmuşdur. 2002-ci ildən "*Xalq qəzeti*"nin mədəniyyət yazarı kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir. Bu günə qədər Azərbaycan mədəniyyəti ilə bağlı 2000-ə yaxın məqalə və digər janrda materiallar hazırlayıb dərc etdirmişdir. Sonra bu qəzetin əməkdaşı kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir. Dəfələrlə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin keçirdiyi məqalə müsabiqəsinin qalibi olub.

Kitabları
---------

* "*Raykom katibi*";
* "*Qubadlını məndən soruş*";
* "*Sönməyən məşəl*";
* "*Qubadlıya gedən yollar*";
* "*Ömrün çarpaz rakursları*".

"*Ömrün çarpaz rakursları*" sırf kinematoqrafiya ilə bağlıdır və həmin kitabın nüsxələri *Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi* tərəfindən alınmışdır. Bir kinossenarisi müsabiqə qalibi olub. Onun əsasında nazirliyin sifarişi ilə "*Lal çinar*" filmi çəkilib. Bir ssenarisi "*Bütün bunlardan sonra*" kitabında çap olunub və nazirliyin ssenari portfelindədir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  "Mükərrəmoğlu Mehdi". 2020-02-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-15.
3. ↑  *APA TV.* "Tanınmış jurnalist Mehdi Mükərrəmoğlu vəfat edib" (az.). Youtube.com. 12.01.2023. 2023-01-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-12.
4. ↑  "Mehdi Mükərrəmoğlu". 2019-04-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-15.
5. ↑  АВТОР: "Mükərrəmoğlu, Mehdi" [*ölü keçid*]
**American Motors Corporation** (AMC) — 1954-cü ildə Nash-Kelvinator Korporasiyası və Hudson Motor Avtomobil Şirkətinin birləşməsi ilə qurulmuş amerikan avtomobil şirkəti olmuşdur. Bu ittifaq həmin dövr üçün amerikan tarixində ən böyük korporativ birləşmə olmuşdur.

AMC-nin Chrysler şirkətinə satılması ilə bağlı danışıqlara 1985-ci ildə başlanmış, 1987-ci ilin 9 mart tarixində Chrysler AMC-nin Renault aksiyalarını, həmçinin yerdə qalan bütün aksiyalarını 1.5 milyard ABŞ dolları müqabilində satın almışdır.

AMC sərnişin maşınları
----------------------

1969 SC/Rambler
1982 Eagle SX/4
1957 Rambler Rebel
1970 The Machine
1976 Matador coupe
1971 Ambassador
1974 Ambassador
Subkompakt
* 1955–1962: Metropolitan\*
* 1970–1978: AMC Gremlin\*\*
* 1979–1983: AMC Spirit
* 1981–1983: AMC Eagle (SX/4 və Kammback)
* 1983–1987: Renault Alliance – Renault 9 bazasında.
* 1984–1987: Renault Encore – Renault 11 bazasında.

\* – Metropolitan modeli Nash tərəfindən 1954-cü ildə təqdim olunub.  

\*\* – Gremlin şirkətin ilk müasir subkompakt modelidir.

Kompakt
* 1955–1956: Nash Rambler/Hudson Rambler
* 1957: Rambler Six/Rambler Rebel
* 1958–1969: Rambler American/AMC Rambler
* 1968–1970: AMC AMX
* 1968–1974: AMC Javelin
* 1970–1977: AMC Hornet
* 1975–1980: AMC Pacer
* 1978–1983: AMC Concord

Krossover
* 1980–1988: AMC Eagle

Orta ölçülü
* 1958–1960: Rambler Six/Rambler Rebel
* 1961–1966: Rambler Classic
* 1958–1964: Rambler Ambassador (1958–1962 həmçinin "Ambassador by Rambler" adlanır)
* 1965–1966: Rambler/AMC Marlin
* 1967–1970: Rambler/AMC Rebel
* 1971–1978: AMC Matador

Tam ölçülü
* 1955–1956: Hudson Wasp
* 1955–1956: Nash Statesman
* 1955–1957: Hudson Hornet
* 1955–1957: Nash Ambassador
* 1965–1974: Rambler/AMC Ambassador
* 1967: AMC Marlin
* 1988–1992: Eagle Premier

Kolleksiya yararlılıq
---------------------

Ambassador bərk örtüklü furqon
Rambler American üstü açılan
AMC-nin bəzi modelləri hobbiçilər tərəfindən kolleksiya ediləbilən hesab olunur, bu siyahıya Javelin, AMX, həmçinin 1957 Rambler Rebel, 1965–67 Marlin, 1969 Hurst SC/Rambler, 1970 Rebel Machine və 1971 Hornet SC/360 aid edilir. Bu modellərin istehsalı az məşhurluq tapdığına görə məhdud sayda buraxılmışdır.

### Hot Rod Magazine bərpa haqqında 1 aprel zarafatı

2008-ci ilin aprel ayında Hot Rod Magazine jurnalı məqalə buraxaraq American Motors şirkətinin bərpa olunacağı barədə xəbər yaymışdır. Konsept maşınların təsvirləri, geniş məlumatlarla doldurulmuş məqalə məhşurlaşmış, daha sonra isə xəbərin 1 aprel zarafatı olduğu aşkar olunmuşdur

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***American Motors Corporation*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* The American Motors Owners Association
* The AMC Rambler Club
* IMCDB: AMC vehicles in movies & TV shows
* AMC photo gallery Arxivləşdirilib 2015-11-06 at the Wayback Machine
**Gültəkin Uysal** (*türk.* Gültekin Uysal; 1976, İscehisar[d], Afyonqarahisar ili) — Türkiyə siyasətçisi. O, Demokrat Partiyanın sədri və Afyonqarahisar millət vəkili olmuşdur.

Erkən illəri
------------

Gültəkin Uysal 3 aprel 1976-cı ildə Türkiyədə, Afyonqarahisarda anadan olmuşdur. İbtidai təhsilini Afyonqarahisarda yerləşən Gedik Əhməd Paşa İbtidai məktəbində, orta təhsilini isə İstanbulda yerləşən Özəl Üsküdar Fazilet Oğlan Liseyində bitirmişdir. Uysal universitet təhsili üçün ABŞ-yə getmişdir. O, Hyuston Universitetində siyasi elmlər üzrə bakalavr təhsilinə başlamışdır. Uysal bakalavr təhsilini Bilkənd Universitetinin Siyasi Elmlər və Dövlət İdarəçiliyi fakültəsində bitirmişdir.

Uysal Rəisoğlu Mərmər ailə şirkətində çalışmışdır. O, Türk Ocaqları Afyonqarahisar şöbəsi, Liberal Düşüncə Cəmiyyəti, Afyon Təhsil Vəqfi, Yörük-Türkmən Federasiyası kimi təşkilatlarda fəaliyyət göstərmişdir. Uysalın tərcümələri "*Türkiye Günlüğü*" və "*Pazar*" jurnallarında dərc olunmuşdur. Onun babası Ədalət Partiyasından İscəhisar bələdiyyə başqanı və Doğru Yol Partiyasının İscəhisar qurucu rayon sədri, əmisi isə Ana Vətən Partiyasından İscehisar bələdiyyə başqanı olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Gültekin Uysal | Demokrat Parti". web.archive.org. 25 aprel 2022. 2022-04-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-25.  (#invalid\_param\_val)
2. 1 2  "Arxivlənmiş aurət". 15 yanvar 2023 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.  (#invalid\_param\_val)

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Foto, video və audio | Instagram |
**Gülzar İmaməliyeva** (d. 5 dekabr 1907, Qroznı-ö.1997) – həkim-infeksionist, Cənubi Qafqazda bruselyoz xəstəliyini öyrənən ilk azərbaycanlı qadın alim, tibb elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

İmaməliyeva Gülzar Manaf qızı 5 dekabr 1907-ci ildə Çeçenistanın Qroznı şəhərində anadan olmuşdur. O, 1963-cü ildə tibb elmləri doktoru, 1967-ci ildə isə professor adını qazanmışdır. Gülzar İmaməliyeva 1997-ci ildə vəfat etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Gülzar İmaməliyeva Cənubi Qafqazda bruselyoz xəstəliyini öyrənən ilk azərbaycanlı qadın alim olaraq bilinir. O. 1973-cü ildən Azərbaycan Dövlət Tibb İnstutunun infeksion xəstəliklər kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Tədqiqatı, əsasən, brusellyoz xəstəliyinin və endemik qayıdan yatalağın müalicəsi və profilaktikasına həsr olunmuşdur. Alim 113-dən çox elmi işin, o cümlədən 2 monoqrafiyanın müəllifidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Qadın Ensiklopediyası. Bakı: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası nəşriyyatı. 2002. səh. 22.
***Milos gürzəsi*** (*lat.* Macrovipera schweizeri) — Gürzələr fəsiləsinə Nəhəng gürzə cinsinə daxil olan növ. Populyasiyasının ümumi sayı 10 min baş olaraq qiymətləndirilir. Onların 7–8 min başı Milos adasında yaşayır.

Yayılması
---------

Milos gürzələri Egey dənizinin Kiklad arxipelaqı adalarında rast gəlinir — Milos, Kimolos, Poliaqos, Sifos (Yunanıstan).

Təsviri
-------

Yetkin gürzələrin uzunluğu 80 sm təşkil edir. Başının sonucu dairəvi olub, başın yuxarı hissəsində və göz ətrafında xüsusi rəngli xətlər vardır. Göz ətrafında 2–3 cərgədən pulcuğa sahibdir. Bədəninin mərkəzi hissəsində 23 (21–25) cərgədən ibarət pulcula örtülmüşdür. Bədən rəngi olduqca fərqlidir, bununla belə həm də olduqca parlaqdır. Dişilər bir qayda olaraq qəhvəyi ləkələrə sahibdirlər. Erkəklər boz və daha parlaq olur. Hər iki fərd daha çox yazda parlaq olur. Dişilər bu zaman solğun sarı, erkəklər isə parlaq-boz rəng alır.

Həyat tərzi
-----------

Milos gürzəsinin yayılma zonası olduqca zəngindir. Onlar insanların antropogenləşdirdiyi ərazilrdən tutmuş, bitki örtüyü ilə zəif örtülmüş və çılpaq qayalıqlara sahib ərzilərə yayıla bilirlər. Əsasən günəşin göründüyü çay kənarlarında, bataqlıqlarda rastlanırlar. İsti günlərdə əsasən gecələr aktiv olurlar. İlin qalan günlərində isə günün istənilən anları aktivdirlər. Onlar əsasən xırda məməlilər, quşlar və digər ilanlarla qidalanırlar. Bala fərdlər isə böcək və yumurtaları üstün tuturlar. Quşlar adəti üzrə köç zamanı şikara çevrilirlər. İlanlar kolların arasında şikarlarını ovlaya bilirlər. Bədəninə zəhər yeridilmiş şikar ilanın dişləri arasındaca can verir. Səbəb isə ilanın sonradan zəhərlədiyi şimarı aşkarlaya bilməyəcəyi ilə əlaqədardır.

*Macrovipera schweizeri* — Avropada yeganə yumurta qoyan ilandır. Bir dəfəyə 4–11 yumurta qoyur. Yumurtalar 35–47mm ölçüyə sahibdirlər. Balalar 5–7 həftədən sonra yumurtadan çıxır. Onun zəhəri insan üçün olduqca təhlükəlidir. İnlan vurmuş adam dərhal tibb məntəqəsinə çatdırılmalıdır.

* *Vipera lebetina schweizeri* — Mertens, 1951
* *Vipera lebetina siphnensis* — Wettstein, 1952
* *Daboia (Daboia) lebetina schweizeri* — Obst, 1983
* *Vipera schweizeri* — Nilson & Andrén, 1988
* *Vipera lebetina schweizeri* — González, 1991
* *Macrovipera schweizeri* — Herrmann, Joger & Nilson, 1992

Ədəbiyyat
---------

* E. Nicholas Arnold, Denys W. Ovenden. 2002. Reptilies and Amphibians of Europe. Princeton University Press. ISBN 0-691-11413-7

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.
2. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.
3. ↑  "Милосская гадюка". 2021-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-29.
4. ↑  "Milos gürzəsi (Milos viper və ya Macrovipera schweizeri)". 2017-04-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-29.
5. ↑  McDiarmid RW, Campbell JA, Touré T. 1999. Snake Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference, vol. 1. Herpetologists' League. 511 pp. ISBN 1-893777-00-6 (series). ISBN 1-893777-01-4 (volume)

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

* *Macrovipera schweizeri*
**Maraqların münaqişəsi** — insanın şəxsi marağının qərar qəbul etmə prosesinə təsir göstərə biləcəyi və beləliklə işçinin işəgötürən olduğu cəmiyyətin və ya şirkətin mənafelərinə zərər verə biləcəyi bir vəziyyət.

Maraqların münaqişələrinin növləri
----------------------------------

### Təşkilati

Bir təşkilatın Müştəriyə xidmət göstərməsi və digər fəaliyyət və ya əlaqələrə görə bu təşkilat tərəfsiz olaraq xidmət göstərə bilməməsi, ona həvalə edilmiş funksiyaların yerinə yetirilməsində obyektivliyinin pozulması və ya pozula bilməsi və ya təşkilati maraqlar toqquşması meydana çıxır. bu təşkilatın çox böyük rəqabət üstünlükləri vardır.

### Şəxsi

Şəxsi maraqlar toqquşması, bir insanın şəxsi maraqlarının — məsələn, xarici əlaqələr və ya şəxsi maliyyə varlıqları kimi — iş vəzifələrinin icrası ilə faktiki və ya qəbul edilən ziddiyyətlərlə qarşılaşdığı bir vəziyyətdir.

Maraqların münaqişəsi ilə necə davranmaq

### Profilaktik metod

Mənafelər toqquşmasının qarşısını almaq bu korrupsiya təzahürü ilə mübarizənin ən təsirli yoludur. Belə bir metodun nümunəsi təyin olunmuş dövlət qulluqçusunun şirkətin kapitalındakı paydan imtina etməsidir.

### Məlumatların açıqlanması

Dövlət qulluqçularının mütəmadi olaraq varlıqlarını və gəlirlərini bəyan etmələri tələb olunur. Bu, mənafelər toqquşmalarını müəyyənləşdirməyə və qarşısını almağa imkan verir. Bir çox ölkədə ictimai səhiyyə həkimlərindən əczaçılıq şirkətlərindən alınan vəsaitlər haqqında məlumatları açıqlamaq tələb olunur. Fransada xəstələrin təşkilatlarını tibb sənayesi tərəfindən maliyyələşdirməsinə dair məlumatlar açıqlanmağa tabedir. Belə bir tədbirin tətbiqi indi ABŞ-da müzakirə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Алла Астахова.* "Солнечный день". Блог о здравоохранении. 15.04.2016. 2017-03-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-08.
2. ↑  *Алла Астахова.* "Немного солнца". Блог о здравоохранении. 10.03.2017. 2017-03-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-08.
**Cəmşidpur, Tatanaqar** — Hindistanın şimalında Charkhand ştatında şəhər.

Əhalisi
-------

Əhalisi 1,3 milyon (2011) nəfərdir.

Coğrafiyası
-----------

Çhota-Naqpur yastıdağlığının cənub şərqində, Suvarnarekha çayı sahilindədir. Nəqliyyat qovşağı.

Tarixi
------

20-ci əsrin əvvəllərində sənayeçi Cəmşidci Tata tərəfindən salınmış və onun şərəfinə adlandırılmışdır. Dəmir filizləri, manqan və daş kömürün yerli yataqları əsasında metallurqiya mərkəzi kimi inkişaf etmişdir.

Memarlığı
---------

Keenan stadionu
Hindistan Milli metallurgiya laboratoriyası, Milli Texnologiya İnstitutu (1960), biznes-məktəb (ölkənin ən yaxşı mək təblərindən biri), kolleclər (o cümlədən tibb) var.

Sənayesi
--------

Cəmşidpur ağır sənaye mərkəzidir: nəqliyyat və kənd təsərrüfatı maşınqayırması müəssisələri fəaliyyət göstərir; energetika avadanlığı, elektrotexnika məmulatları və s. istehsal olunur. Kimya, sement sənayesi, polad borular istehsalı inkişaf etmişdir. Cəmşidpur ölkənin inkişaf etmiş infrastruktura malik, ən yaxşı planlaşdırılmış və yaşıllaşdırılmış şəhərlərindən biridir.

Qalereya
--------

* Cəmşidpur şəhəriCəmşidpur şəhəri
* Tala Steel gece görünüşüTala Steel gece görünüşü
* Cəmşidpur gecələrCəmşidpur gecələr
* Şəhər mənzərəsiŞəhər mənzərəsi
* Yubili parkıYubili parkı
* Tatanaqar qovşağıTatanaqar qovşağı
* Manqo avtobus dayanacağıManqo avtobus dayanacağı
* Ekspres yoluEkspres yolu

Qolmuri qolf kursu

Həmçinin bax
------------

* Cammu
* Caypur
* Cəbəlpur

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  **Cəmşidpur**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M.K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V  cild. — Səhifələrin sayı:  592. — Səh.: 278. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.

Xarici keçidlər
---------------

* Cəmşidpur
* Şəhər portalı
**Fuad Məsim oğlu Şıxıyev** - texnika elmləri doktoru, professor, Odessa Milli Dənizçilik Universitetinin hidrotexnika fakültəsinin yaradıcılarından biri. Qazax rayonunun Yuxarı Salahlı kəndindəndir, Ağdaş şəhərində anadan olub.

Həyatı
------

Fuad Şıxıyev 1913-cü ildə Ağdaş şəhərində dünyaya gəlmişdir. Əslən Qazax rayonunun Salahlı kəndindəndir. Atası Məsim Şeyxzadə 1901-ci ildə Qori seminariyasını bitirmiş, sonra Peterburq Tibb İnstitutunda təhsilini davam etdirmişdir. İnstitutu qurtardıqdan sonra Azərbaycanda malyariya xəstəliyinə qarşı mübarizədə iştirak etmiş, 55 il insanların sağlamlığı keşiyində durmuşdur.

F. Şıxıyev 1920-ci ildə birinci sinfə qədəm qoymuş, orta məktəbi bitirdikdən sonra Leninqrad Su Nəqliyyatı İnstitutuna qəbul olmuşdur.

F. Şıxıyev texnika elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almaq üçün 1952-ci ildə müvəffəqiyyətlə dissertasiya müdafiə etmişdir. Texnika probleminə həsr olunan doktorluq dissertasiyasının yazıb qurtarır və onu 1963-cü ildə Leninqradda müvəffəqiyyətlə müdafiə edir.

F Şıxıyev 1977-ci ildə vəfat etmişdir. F. Şıxıyev Məqsud Şeyxzadənin qardaşıdır.

Fəaliyyəti
----------

F. Şıxıyev Leninqrad Su Nəqliyyatı İnstitutunda təhsilini başa vurduqdan sonra SSRİ-nin müxtəlif şəhərlərində çalışmışdır.O, Leninqrad limanına baş mühəndis təyin edilmiş, Bakıda, Mahacqalada, Odessada işləmişdir. Böyük Vətən müharibəsi dövründə Taqanroqda dəniz donanması tikintisi idarələrinin birində baş mühəndis olmuşdur.

Texnika elmləri doktoru alimlik dərəcəsini aldıqdan sonra F. Şıxıyev yenidən Odessaya, instituta qayıdır. Orada prorektor vəzifəsində çalışır. Elə həmin il o, Odessa institutunda su yolları və dəniz limanları kafedrasının müdiri vəzifəsinə seçilir.

Texnika elmləri doktoru, professor F. Şıxıyevin rəhbərliyi altında 7 nəfər namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. O, Ali Attestasiya Komissiyasının üzvü olmuşdur. Onun 7 monoqrafiyası, 102 elmi əsəri çapdan çıxmışdır.

"Dəniz limanları və liman qurğuları" adlı kitabın müəllifidir. Həmçinin Çexoslavakiyada, Almaniyada, ABŞ-də, Belçikada, İngiltərədə və başqa xarici ölkələrdə əsərləri çap olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Faiq Şükürbəyli. "Ağdaş tarixin yaddaşında-I kitab", Bakı ,2013, səh.157
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Fuad Ələsgərov.

**Fuad Tağı oğlu Ələsgərov** (23 yanvar 1951, Bakı) — Texnika elmləri doktoru, professor. Rusiya "Ali İqtisadiyyat Məktəbi" Milli Tədqiqat Universitetinin ali riyaziyyat kafedrasının müdiri.

Həyatı
------

Ələsgərov Fuad Tağı oğlu 1951-ci il yanvarın 23-də Bakıda anadan olub. 1974-cü ildə M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin (MDU) mexanika- riyaziyyat fakültəsini bitirib. 1975-ci ildən Rusiya Elmlər Akademiyasının (REA) A.Trapeznikov adına İdarəetmə Problemləri İnstitutunda (İPİ) təcrübəçi, aspirant, kiçik elmi işçi, böyük elmi işçi, sektor müdiri, həllərin seçimi və analizi laboratoriyasının
müdiri işləyib.

F.Ələsgərov 1981-ci ildə REA İPİ-də "sosial və iqtisadi sistemlərdə idarəetmə" ixtisası üzrə "İnterval seçim" mövzusunda namizədlik dissertasiyası, 1993-cü ildə "Lokal aqreqatlaşdırma modelləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib.

F.Ələsgərov Avropa ölkələrinin və ABŞ-nin bir çox universitetlərində, məsələn, Kaliforniya Texnologiya Universitetində (1992, 1994-1995, Pasadena, ABŞ), Bosfor Universitetində (1995-2001, İstanbul, Türkiyə), "Paris I" Universitetində (2002, Fransa), Turku Universitetində (2004, Finlandiya), Beynəlxalq İqtisadi Tədqiqatlar Mərkəzində (2006, 2007, Turin, İtaliya) dəvətli professor işləyib.

F.Ələsgərov 2003-cü ildən "Ali İqtisadiyyat Məktəbi" Milli Tədqiqat Universitetinin iqtisadiyyat fakültəsində ali riyaziyyat kafedrasının müdiridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bağıyeva, Mətanət.* Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar. Qısa bioqrafik məlumat kitabçası (PDF) (az.). Bakı: "Papirus NP". 2016. ISBN 978-9952-8299-1-4. 2017-10-21 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-10-21.
**Qızıl quyu evi** və ya **Qırmızı kürsü evi** (çex. **Dům U Zlaté studně**) — Praqanın Köhnə şəhərində yerləşən tanınmış memarlıq abidəsidir. Özünün valehedici gözəlliyi və qədim tarixinə malik Karlova küçəsi Praqa qalasında yerləşən Kral iqamətgahı ilə birləşdirir. Karlovanın Seminarjska küçəsi ilə kəsişdiyi yerdə "Qızıl quyu" evini görmək olar. Evin bu cür adlandırılmasının səbəblərindən biri, evin yaxınlığında yerləşən qədim quyunun içindəki suyun inanılmaz dərəcədə təmiz və mükəmməl dada malik olması ilə əlaqələndirilir. Ətrafda yaşayan insanlar isə bunu quyunun dibində gizlədilən qızıl xəzinəsi ilə bağlayırdılar.

Qızıl quyu evi ilk öncə İmperator II Rudolfa məxsus idi. Evin əsas fasadı Karl körpüsünə baxır. Bina İntibah dövrünə aid olmasına baxmayaraq, onun əsas fasadı barok üslubunda bəzədilmişdi.

Tarixi
------

Qızıl quyu evini həmçinin *Qırmızı kürsü evi* də adlandırırlar. Bu adın yaranmasının səbəbi - II Rudolfun dövründə bu evdə yaşamış nunsiy Spinelli ilə bağlıdır. Spinelli olduqca çətin bir missiyanı - yəni çex xalqının rekatolizasını həyata keçirməyə çalışırdı. Vəzifəsi yüksək səviyyəli olduğundan, o tez-tez qırmızı rəngli parça ilə bəzədilmiş rahat kürsüsüdə otururdu.
Romantik düşüncəli və yaradıcı şəxslərin bir çoxu XIX əsrdə bu evi ziyarət etmişdirlər. Bunun da başlıca səbəbi - binada köhnə Praqaya açılan gözəl mənzərəli kiçik pivə salonunun təşkili idi. Keçən əsrin sonunda qədim ev rekonstruksiya edilərək otelə çevrilmişdi. Hazırda binada tanınmış "Aurus" oteli minlərcə turistə yüksək səviyyədə xidmət göstərir (www.aurushotel.cz).

Memarlıq
--------

Qızıl quyu evinin fasadı müxtəlif relyef və medalyonlar ilə bəzədilmişdi. Binanın tərtibatında o zamanlar Praqada şiddətlənən vəba bəlasından xilas etməyə kömək edən şəhər himayədarları bakirə Məryəm, müqəddəs Sebastian, müqəddəs Roh, Nepomutslu müqəddəs Yan və Rozaliyanın heykəllərini görmək olar. Tikili mövcud olduğu bütün müddət ərzində əhəmiyyətli dərəcədə dəyişikliyə məruz qalmışdı. Onun aşağı mərtəbələrdən biri özündə üç yeraltı tunel ilə zirzəmi gizlədir. Zirzəmi gizli yollar ilə iyezuitlərə aparırdı. XIX əsrin əvvəllərində binanın küçəyə açılan fasad hissəsi Yozef Malinski tərəfindən yenidənqurmaya məruz qalır.

* Binanın eksteryeri
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  V.V.Tomek, tamže, s. 63.
2. ↑  V.V.Tomek, Základy starého místopisu pražského I. Praha 1892, s. 63

Xarici keçidlər
---------------

* VLČEK, Pavel a kol.: *Umělecké památky Prahy. Staré Město – Josefov*. Praha : Academia, 1996: s. 192–193. ISBN 80-200-0563-3
* František Ruth, *Kronika královské Prahy a obcí sousedních*, II.díl. Praha 1903
* NEUMANN, Jaromír: *Český barok*. Praha : Odeon, 1974: s. 141.
Triniti yarımadasının yerləşməsi.
**Survakari nunatakı** (bolq. *нунатак Сурвакари*, ‘Nunatak Survakari’ \'nu-na-tak sur-va-'ka-ri\) — Antarktidanın Qreyam torpağının Triniti yarımadası sahillərindən cənub-şərqdə yerləşən, 600 m hündürlüklü qaya nunatakıdır. Nunatak Syöqren buzlağından və Detroyt yaylasından cənub-şərqdə yerləşmişdir.

Nunatak Bolqarıstanda Yeni İldə istifadə olunan *Survakari ritualı*nın adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Survakari nunatakı 64°09′40″ c. e. 59°14′45″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Seydol qayasından 5.66 km cənub-şərqdə, Mureno zirvəsindən 4.09 km cənub-qərbdə, Vetrovala zirvəsindən 8.2 km şimal-qərbdə, Hornsbi dağından 6.29 km şimal-şərqdə yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* Trinity Peninsula. Arxivləşdirilib 2015-09-23 at the Wayback Machine Scale 1:250000 topographic map No. 5697. Institut für Angewandte Geodäsie and British Antarctic Survey, 1996.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Triniti yarımadası

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.
**Suriyada islamçıların üsyanı** (*ərəb.* تمرد الإخوان المسلمين‎; "Müsəlman Qardaşlığı" üsyanı) — 1976–1982-ci illərdə Suriyada baş vermiş, əsasən "Müsəlman Qardaşlığı" təşkilatının üzvləri olan islamçı sünnilər tərəfindən bir sıra silahlı etirazlar. İslamçıların hücumları əsasən hakim Bəəs Partiyasına, eləcə də nüseyri müsəlmanlarına qarşı yönəlmişdir. Ölkə prezidenti və dövlətin bir çox məsul şəxsləri, o cümlədən Bəəs Partiyası, Suriya təhlükəsizlik xidmətlərində vəzifəli şəxslər bu icmanın nümayəndələri idi. Üsyanın ən tanınan epizodu hökumət qoşunlarının Həma şəhərinə basqın etməsi idi. Hadisə nəticəsində müxtəlif hesablamalara görə 2 mindən 40 minə qədər insan həlak olmuşdur.

"Müsəlman Qardaşlığı" ilə Bəəs arasında ilk toqquşmalar sonuncunun 1963-cü il dövlət çevrilişi nəticəsində hakimiyyətə gəlməsindən az sonra başlamışdır. 1964-cü ildə ölkədə "Müsəlman Qardaşlığı"nın fəaliyyəti qadağan edilmişdir.

1976-cı ildə Suriyanın Livanı işğal etməsindən qısa müddət sonra yüksək rütbəli nüseyri suriyalılara qarşı bir sıra sui-qəsdlər baş vermişdir. Hökumət qətllərdə "Müsəlman Qardaşlığı"nı günahlandırmışdır. "Müsəlman Qardaşlığı"nın üzvləri 1979-cu ildə Hələbdəki hərbi akademiyada onlarla nüseyri kursantları öldürmüşdür. Bu hadisələr Bəəs və nüseyrilərə qarşı yönəlmiş genişmiqyaslı terror fəaliyyətinin başlanğıcı idi. Təkcə Hələbdə 1971–1981-ci illər arasında əksəriyyəti nüseyri və Bəəs üzvləri olan 300 nəfər öldürülmüşdür.

1980-ci ilin martında kütləvi küçə etirazları dalğası bütün Suriyanı bürümüşdür və bu aksiyaların çoxunda polislə toqquşmalar baş vermişdir. Nümayişlərdə həm islamçılar, həm də sekulyar təşkilatlar iştirak etmişdi. Hakimiyyət etirazları zirehli texnika və helikopterlərin dəstəklədiyi qoşunların köməyi ilə yatırmışdır.

Mühafizəkar və islamçı hisslərin əsas qalası Həma şəhəri idi. 1982-ci ildə hökumət qoşunları əhalisi qiyam qaldıran şəhəri ələ keçirmişdir. Həmanın ələ keçirilməsindən sonra Müsəlman Qardaşlığı"nın fəaliyyəti tədricən dayanmışdır.

Ədəbiyyat
---------

* Carré, Olivier and Gérard Michaud. Les Frères musulmans : Egypte et Syrie (1928—1982). Paris: Gallimard, 1983.
* Seale, Patrick, Asad, the Struggle for the Middle East, University of California Press, 1989.
**Gövhərşad məscidi**— İranın Xorasan əyalətində, Məşhəd şəhərində Teymurlular dönəminə aid məscid.

Tarixi
------

Gövhərşad məscidi 1418-ci ildə İranın Xorasan əyalətində, Məşhəd şəhərində Teymurlular hökmdarı Şahrux mirzənin arvadı Gövhərşad bəyimin əmri ilə tikilmişdir. Tikintinin memarı Qəvaməddin Şirazidir.

Bu tarixi bina müqəddəs hərəmin cənub tərəfində yerləşir və Darül Səyadə və Darül Hifaz tağlarına birləşir.

Məscidin kaşıları Teymurlular dövrünün şah əsərləridir. Məscidin günbəz şəkilli tağları və onun xüsusi bəzəyə malik minarələri qabarıq üsulla bəzədilmiş, həmçinin divarın naxış və xətləri gips üzərində Teymurilər dövrünün ən yaxşı kaşıları bu binaya təkrarolunmaz gözəllik vermişdir. Bu qədim bina İran incəsənətinin kamil və seçilmiş nümunələrindən sayılır və qədim memarlığın bütün xüsusiyyətləri burada işlədilmişdir.

Teymurlular dövrünün ən yaxşı süls xətti ustalarından olan Baysanqurun (Gövhərşadın oğlu) tarixi və gözəl kitabəsi gözəl süls xətti ilə eyvanda gözə çarpır və məscidin tarixi naxışları damara oxşayan kaşı üzərində bu kitabədə yazılmışdır.

Mehrab mərmər daşından olub oyma, bəzək və kitabə ilə o dövrlərin memarlığının göstəricisidir. Eyvan mehrabının yanında yerləşən Sahibəzzaman (ə.c) minbəri qədim olması baxımından mühümdür. Bu nəfis minbər mismar işlədilmədən qoz və armud ağacından çox gözəl şəkildə ustad Məhəmməd Nəccar Xorasani tərəfindən Fətəli şah Qacar əsrinin məşhur taxta üzərində naxış üslubu ilə düzəldilmişdir.

Eyvan üzərindəki hündür günbəz bu binanın əzəmətini daha da artırmışdır. Günbəzin hündürlüyü 41 metr və eni 10 metrdir. Onun xarici səthi minalanmış kərpic və kufi xəttində olan bir kitabə ilə bəzədilmişdir. Bu eyvanın iki tərəfində məscidin döşəməsindən ucalan 43 metrlik iki minarə düzəldilmişdir və onlar bir neçə kitabəyə malikdir.

Gövhərşad məscidi 2800 kvadrat metrlik həyətə malikdir və onun təməli 9400 kvadrat metrdir. Məscid binasının 8 böyük eyvanı və yeddi otağı var. Məscidi inşa etdirən Gövhərşad xanımın adı məscidi şimal eyvanında (Darül Siyadə) sarı rəngli kaşı üzərində süls xətti ilə yazılmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Xorasan
* Məşhəd
* Gövhərşad bəyim

1. ↑  .
2. ↑  .
**Pia Bretianu** (*rum.* Pia Brătianu 1841, Pleşoyu[d], Vılça judetsi – 1920, Buxarest) — Rumıniyanın məşhur siyasətçisi İon Bratianunun həyat yoldaşı.

Bioqrafiyası
------------

O, 1841-ci ildə Vılça dairəsində boyar olan, Luka və Evqeniya Pleşoyanu ailəsində Pleşoya adlı ərazidə dünyaya gəlir. Gənc anası 1842-ci ildə ikinci qızının dünyaya gətirir. O, doğuşdan sonrakı qızdırmadan ölür.

Kaliopiya və bacısı nənəsi Sultana Kapeleanu tərəfindən böyüdülür. Krayova şəhərindəki internat məktəbində oxuyurlar. Atasının ölümündən sonra 16 yaşında yetim qalır. Onlar mühafizəkar fikirləri olan iki əmisinin - Yanku Kapeleanu və Mateya Vladeskunun himayəsinə alınır. Qızı Kalimanesti şəhərində Schitul Ostrov monastırına, ana Maksimiliyanın himayəsi altında göndərirlər. Ana Maksimiliya İon Bratianunun bacısı olur. İonla görüşənlərdən sonra 6 iyul 1858-ci ildə eyni monastırda evlənirlər. Yaş fərqinə və Pia ailəsinin müxalifliyinə baxmayaraq evlilik baş tutur. Gənc ailə, atasının ölümündən sonra Pia Bretianuya keçən mülklərdən birində Stefanestidə yerləşməyə qərar verirlər. Elə həmin il evi düzəltməyə başladılar və İonun bacılarından biri Anika Furduesku ilə müvəqqəti yaşadılar.
Toydan sonrakı ilk illərdə Pia, şotland əsilli rumıniyalı jurnalist Maria Rosetti tərəfindən böyük təsirə məruz qalır. Evləndikdən sonra açdığı yeni dünyadan təsirlənərək təhsilindəki qüsurları görür və özünü təhsilə ayırmağa qərar verdi: fransız dili dərsləri alır, ədəbiyyat, qrammatika və tarix öyrənir. İon Bratianu özü könüllü olaraq oan tarix dərslərini öyrədir.

Pianın övladları və İon Bretianu
*Florica* mədəniyyət mərkəzi
Ailədə səkkiz uşaq dünyaya gəlir: üç oğlan və beş qız. Onlardan birincisi Florika (Florica), üç yaşında ikən ölür. Onun xatirəsinə İon Bratianu Stefanestidəki iqamətgahı adlandırır. Ailəsindəki digər uşaqlar: Sabina (1863-1941), İonel (1864-1927), Dinu (1866-1950), Vintile (1867-1930), Mariya (1868-1945), Tatyana (1870-1940) və Pia (1872-1946). Oğullardan ikisi: İonel və Vintile Rumıniyanın Baş naziri olur.

Pia Bretianu 1920-ci ildə Buxarestdə vəfat etdir. Buxarestdəki Școala Gimnazia gimnaziyası onun adını daşıyır.

Ailə iqamətgahı Florika bir çox xarici və Rumıniya siyasətçilərinin ziyarət etdiyi mədəniyyət və siyasət mərkəzinə çevrilir: dövlət xadimləri, siyasətçilər, yazıçılar, elm və mədəniyyət nümayəndələri. Rumıniya liberalları onu əsl ziyalı hesab edirdilər. Hal hazırda bir memarlıq abidəsidir, eyni zamanda mədəniyyət mərkəzi, istirahət və yaradıcılıq məkanıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Școala17PB Arxivləşdirilib 2019-05-08 at the Wayback Machine (rum.)

Mənbə
-----

* Pia Brătianu
* *Florica* mədəniyyət mərkəzi
**Limfositlərə** 2 böyük populyasiya olan **- B -** və **T — limfositləri** və **təbii killerlər** aiddirlər. B və T limfositləri qazanılmış ,təbii killerlər (TK) isə təbii immun sisteminin kompanentləridirlər. Hər 3 subpopulyasiya sümük iliyində əmələ gəlir. Formalaşmaları isə müxtəlif orqanlarda əmələ gəlir.B limfositlərinin əsas inkişaf mərhələləri sümük iliyində , T limfositlərin formalaşması timusda gedir .TK — lərin formalaşması isə əsasən dalaqda gedir.

Hər bir B limfositi genetik olaraq müəyyən bir antigenə qarşı spesifikliyə malik olan reseptorun sintezi üçün proqramlaşdırılır. Belə reseptorlara **B C R — lər** (B cell reseptor) deyilir. Onlar hüceyrənin səthində yerləşirlər.Antigenlə qarşılıqlı təsirdə olan bu hüceyrələr bölünüb çoxalır ,differensiasiyaya məruz qalır və effektor (plazmatik ) hüceyrələrə çevrilirlər.Bu plazmatik hüceyrələr B limfositlərinin inkişafının son mərhələsidir və bu hüceyrələr B C R molekulunun antigentanıyan İg kompanentini anticisim şəklində sintez edirlər .Hüceyrənin bütün potensialı bu sintezə yönəldiyindən plazmatik hüceyrələr cəmi 3 −4 gün yaşaya bilirlər.
*T limfositləri'* — onların müxtılif funksiyaları yerinə yetirən müxtəlif subpopulyasiyaları vardır.Bu subpopulyasiyalardan biri B limfositləri ilə qarşılıqlı təsirdə olaraq onların bölünüb çoxalmasına və plazmatik hüceyrələrə çevrilməsinə köməklik edirlər. Sub populyasiyalardan digəri mononuklear faqositar hüceyrələr tərəfindən udulmuş patogenlərin faqositozunu gücləndirir.Bu tipli hüceyrələrə T — helper (T — köməkçi ) hüceyrələri deyilir.T limfositlərinin başqa bir populyasiyası isə orqanizmin virusla və patogen mikroorqanizmlərlə yoluxmuş hüceyrələrini tapıb məhv edirlər.Bu hüceyrələr **T — killer ( və ya T sitotoksik ) hüceyrələr** adlanır.Hər bir T limfositinin səthində B limfositlərində olduğu kimi özünəməxsus antigen tanıyan reseptorlar mövcuddur.B və T limfositlərinin oxşarlığı ondan ibarətdir ki, onların hər ikisi immunoqlobulinlər superfəsiləsinə aid molekullardırlar.Lakin B limfositlərindən fərqli olaraq antigenin T limfositləri tərəfindən tapılması yalnız onun fraqmentinin başqa hüceyrə səthində M H C molekulları ilə kompleks şəklində təqdim olunduğu halda baş verir.

*Təbii killerlər**( TK)** — B və — T limfositləri üçün xarakterik olan antigentanıyan reseptorlardan məhrumdurlar .Bu mənada onlara bəzən **o — hüceyrələr** də deyilir.Təbii killerlərin əsas funksiyası transformasiyaya uğramış ( o cümlədən şiş ) və virusla yoluxmuş hüceyrələri tapıb məhv etməkdir.Bundan əlavə , təbii killerlər orqanizmin M H C molekullarını qismən və tam itirmiş hüceyrələri də tapıb lizisə uğradırlar.Ölçülərinə görə təbii killerlər limfositlərdən təxminən 2 dəfə böyükdürlər.*



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Tibb ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

İstinadlar
----------

1. ↑  Ziyəddin Məmmədov ,Rasim Axundov — İmmunologiyanın əsasları dərslik .Müəllim nəşriyyatı Bakı 2009 .
**Toxum** – çiçəkli bitkilərin inkişafında əsas rol oynayan müstəqil çoxalma orqanıdır.

Toxumun içərisində rüşeym, onun da ətrafında rüşeymin müvəqqəti qidasını təşkil edən ehtiyat maddəsi olur. Hər toxum xaricdən qabıqla örtülür. Toxumun xarici qabıq hissəsi müxtəlif sərtlikdə və rəngdə, səthi isə çopur, qırışıq, hamar, kələ-kötür, tikanlı, tüklü ola bilir.

Toxumun quruluşu
----------------

Çiçəkli bitkilər örtülü toxumlu bitkilər adlanır. Buna səbəb toxumun tozlanma və mayalanma nəticəsində əsas bitkidə qapalı yumurtalıqda əmələ gəlməsi və ilk inkişafını yumurtalıqda əsas bitki üzərində keçirməsidir.

Toxumlar böyüklüyünə və çəkilərinə görə, eləcə də birləpəli və ikiləpəli olduqları üçün çox müxtəlifdir. Onlar cürbəcür rəngdə və formada olur. Toxumdakı ləpə xaricdən qabıqla örtülmüşdür. Qabıq toxumu xarici təsirlərdən qorumaqla yanaşı onun tamlığını təmin edir. Toxum aşağıdakı hissələrdən ibarət olur: kökcük, ləpə (yaxud ləpələr), gövdəcik, toxum qabığı (dəriciyi), endosperm, tumurcuq (yarpaqcıq). Kökcük, gövdəcik və tumurcuq birlikdə toxumun rüşeymi adlanır. Toxumun ləpə yarpaqlarında rüşeymin inkişafı üçün tələb olunan ehtiyat qida maddələri ya ləpələrdə, rüşeymin özündə, ya da endospermdə yerləşir. Birləpəli bitkilərin toxumunda isə rüşeymin bir ləpəsi olur və qida maddələri yalnız endospermdə yerləşir.

Toxumun tərkibi
---------------

Toxumun tərkibində müxtəlif maddələr var. Tarladan, bağça və bostandan toplanmış toxumlar ilk baxışda quru görünür. Lakin onlar nə qədər quru olsa da tərkibində su var.

Üzvi maddələr – zülal, yağ və nişasta bütün bitkilərin toxumlarında vardır. Lakin onların miqdarı bitkilərin toxumlarında müxtəlifdir.

Taxıl bitkilərinin – buğda, arpa, vələmir, qarğıdalı və başqa toxumlarının tərkibində nişastanın, ikiləpəli bitkilərin – lobya, noxud, mərcimək və digərlərinin toxumlarının tərkibində isə zülal maddəsinin miqdarı çoxdur.

Günəbaxan, çətənə, kətan, pambıq, zeytun, qoz, fındıq və bir çox başqa bitkilərin toxumlarında yağ çoxdur. İnsanlar bir çox bitkiləri onların toxumlarında olan üzvi mineral maddələri və yağları almaq üçün becərirlər.

Toxumun tənəffüsü
-----------------

Bütün canlılar, bitkilər, heyvanlar və insanlar tənəffüs etdiyi kimi toxumlar da tənəffüs edir. İnsanlar və heyvanlar xüsusi tənəffüs orqanları ilə tənəffüs edir. Lakin bitkilərin xüsusi tənəffüs orqanları yoxdur. Bitkilər bütün orqanları ilə tənəffüs etdiyi kimi toxumlar da bu qaydada tənəffüs edərək oksigeni udur, karbon qazını buraxır. Toxumlar cücərərkən rüşeym kökcüyü, gövdəciyi və yarpaqcıqları vasitəsi ilə tənəffüs edir. Quru toxumlarda tənəffüs prosesi zəif gedir. Onların tənəffüsü cücərmə zamanı daha güclü olur.
Libixin çəlləyi
**Limitləyici (məhdudlaşdırıcı) amillər qanunu** — ekologiyanın fundamental qanunlarından biri.

Qanunun kəşfi
-------------

Üzvi kimyaçı, aqrokimyanın banilərindən biri Y.Libix (1803–1873) bitkilərin 1840-cı ildə mineral qidalanma nəzəriyyəsini irəli sürmüşdür. O, müəyyən etmişdir ki, bitkilərin inkişafı kifayət qədər olan kimyəvi element və maddələrdən (amillərdən) başqa,eyni zamanda çatışmayan element və maddələrdən də asılıdır. Öz tədqiqatları nəticəsində Libix *"minimum"* qanununu formalaşdırmışdır.

Qanunun əhəmiyyəti
------------------

Y.Libix
Qanuna görə, optimal kəmiyyətindən daha çox kənara çıxan amil orqanizm üçün daha əhəmiyyətlidir. Ona görə də, ekoloji şəraiti proqnozlaşdırarkən və ya ekspertiza həyata keçirilərkən, orqanizmin həyatındakı ən zəif həlqəni müəyyən etmək çox əhəmiyyətlidir. Verilmiş konkret anda orqanizmin yaşaması məhz minimal (və ya maksimal) səviyyədəki amildən asılıdır. Başqa zaman kəsiyində digər amillər də məhdudlaşdırıcı ola bilər. Öz həyatı ərzində canlı orqanizmlər onların həyat fəaliyyətinə təsir göstərən ən müxtəlif limitləyici amillərə məruz qalır.

Qanunun tətbiqi
---------------

Qanun kənd təsərrüfatı praktikasında daim nəzərə alınır. Almaniyalı kimyaçı Yustus Libix müəyyən etdi ki, mədəni bitkilərin məhsuldarlığı ilk növbədə torpaqda ən az miqdarda olan qidalandırıcı maddələrdən (mineral elementlər) asılıdır. Məsələn, torpaqda fosforun miqdarı tələb olunan miqdarın 20%-i qədər, kalsium isə normanın 50%-i qədər olarsa, fosfor çatışmazlığı limitləyici amil olacaqdır. Bu halda torpağa ilk növbədə fosfor tərkibli gübrələr verilməlidir. Suyun və ya azotun izafi miqdarda olması dəmir çatışmazlığını əvəz etmir. Bu qanuna görə minimal miqdarda olan maddələri artırmaq lazımdır. Məsələn, məlumdur ki, insanın sağlamlığı orqanizmdə çox cüzi olan səciyyəvi maddələrlə müəyyən olunur. Əgər bu maddələrin miqdarı minimum həddən az olarsa, insan vitamin və ya mikroelementlər qəbul etməklə bu çatışmazlığı aradan qaldırmalıdır.

Xarici keçidlər
---------------

* Mühəndis ekologiyası

Həmçinin bax
------------

* Minimal tələb və ya Libix qanunu

* Biosenoz

İstinadlar
----------

1. ↑   Ümumi Ekologiya — Azərbaycan Coğrafiya Cəmiyyəti
**Maide Arel** (1907, Konstantinopol – 9 fevral 1997, İstanbul) — erməni əsilli türk rəssam.

Həyatı
------

1935-ci ildə Gözəl Sənətlər Akademiyasının Nazmi Ziya və Hikmət Onat otelyelərindən məzun olmuşdur. Bir müddət Mehmet Ruhi Areldən dərs almışdır. Həyat yoldaşı Şəmsi Arelin işinə görə olduğu Ərzincanda fransız dili müəllimliyi etmişdir. 1948-ci ildə Ankara Xalqlarevinin açmış olduğu yarışmada ikinci olmuşdur. 1945–1950-ci illər arasında Parisdə Andre Lhote, Fernand Leger və Jean Metsinger Atelyelərinə dəvam etmişdir. Alliance Françoisedən diplom almışdır.

İlk sərgisini 1951-ci ildə İstanbul da açmışdır. Parisdə təşkil olunmuş Qadın Rəssamlar Sərgisində iştirak etmişdir. Paris, Edinburq, Vyana kimi yerlərdə də sərgilər açmışdır. Vyanada özəl bir müzeydə əsəri sərgilənməkdədir. Clermont Ferrandda da medal qazanmışdır. Şəmsi Arel ilə Hataya gedərək TBMM üçün burayı əks etdirən tablolar hazırladı. 1960-cı ildə Qadın Haqlarını Qoruma Dərnəyinin Sənət Qolu sərgisini Parisə apardı və üzvü olduğu dərnəyin sərgisində bürünc medal qazandı.

Sənətçi, rəssam Mehmet Ruhi Arelin gəlini və Şəmsi Arelin həyat yoldaşıdır. Türk rəsmində böyük bir yeri olan sənətçi 1997-ci ildə vəfat etmiş, İstanbulda dəfn edilmişdir. Sənətçinin əsərlərində istifadə etdiyi kubist üslub sənət adamları tərəfindən çox da bəyənilməməkdədir.

Maide Arelin rəsimləri, Şəmsi Arelin rəsimləriylə aşağı yuxarı eyni inkişaf etmişdir. Daha yeni rəsimlərində isə, yerli kəntçi fiqurlara yer verir. Maide Arelin çəkdiklərində rənglərin mat və göstərişdən uzaq olması alçaqgönüllü olmasını göstərir. Geometrik-kubist məktəbin xüsusiyyətlərini hər zaman qorumaqla birlikdə, səmimiliyə açıq rəsim şərhidə gətirir. Müəyyən bir anlayışı bozub dəyişdirmədən, inanclı və qərarlı şəklində dəvam etdirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .