recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Snob effekti** — mikroiqtisadiyyatda bir fenomen, digər istehlakçıların tələbinin miqdarının dəyişməsinə cavab olaraq bir istehlakçı tərəfindən mallara olan tələbin miqdarının əks istiqamətdə dəyişməsini əks etdirir.

Gəlir səviyyəsi daha yüksək olan snob, aşağı gəlir səviyyəsi olan başqalarının almadığını almağa çalışır. Onun vəzifəsi kütlədən fərqlənmək, özünəməxsusluğunu vurğulamaqdır. Hər hansı bir məhsul kateqoriyasına tələbat nə qədər çox olarsa, belə bir alıcının onu almaq ehtimalı bir o qədər azdır.

Snob effekti digər mikroiqtisadi modellərin əksəriyyəti ilə ziddiyyət təşkil edir, çünki tələb əyrisi adi malların tipik mənfi yamacından daha çox müsbət meylə malik ola bilər.

Məzmunu
-------

Öz mənasında bu təsir *"imitasiya effektinin"* əksidir. Belə istehlakçıların (snobların) zövqləri digər insanların bu kütləvi mallara olan tələbindən tərs asılıdır. Snoblar istehlak mallarından istifadə etmək istəmirlər, lakin qeyri-adi, bahalı və ya unikal mallara sahib olmaq istəyirlər. Bu məhsullar adətən yüksək iqtisadi dəyərə malikdir, lakin praktiki dəyəri azdır. Məhsul nə qədər az olsa, onun snob dəyəri bir o qədər yüksək olar. Belə mallara misal olaraq nadir sənət əsərləri, dizayner geyimləri və idman avtomobillərini göstərmək olar. Lakin bu növ mallara üstünlük verilməsi heç də həmişə snobçuluqdan xəbər vermir. Məsələn, insan xüsusi tikiş texnikasına və parçanın davamlılığına görə dizayner paltarlarına üstünlük verə bilər.

Snob effekti məhsulun qiyməti qalxdıqda ona tələbin artmasında özünü göstərir; prestijli tələb anlayışı ilə bağlı, alıcının fikrincə, onun yüksək sosial vəziyyətini, böyük maliyyə imkanlarını və s.

Qrafik illüstrasiya
-------------------

Qiymətin P0-dan (ilkin qiymət) P1-a düşməsi ilk növbədə belə istehlakçının malın istehlakını q0-dan artırmağa vadar edəcək. (ilkin istehlak) q 1, lakin, nə zaman
bir məhsula bazar tələbinin əhəmiyyətli dərəcədə artması, snob istehlakçı məhsulun istehlakını q' səviyyəsinə qədər azalda bilər. Qrafikdə belə bir məhsulun snob tərəfindən istehlakı (tələbi) dc sətri ilə təsvir edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Snob Effect Definition. BusinessDictionary.com — Online Business Dictionary
2. ↑  *А.В. Павлов.* "5.3.2. Эффект сноба". Томский государственный университет. www.ef.tsu.ru. 2010. 2018-05-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-05.
3. ↑  "Эффект сноба - Энциклопедия по экономике". economy-ru.info. 2017-04-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-05.
4. ↑   The snob effect in the consumption of luxury goods. Ergin Uzgoren, Taner Guney. Procedia — Social and Behavioral Sciences 62 (2012) 628—637
**Qoyunölümü keçidi döyüşü** - 1500-cü ildə Qızılbaşlar və Şirvanşahlar arasında baş vermiş döyüş. 

Mənbələrin verdiyi məlumata görə, Şeyx İsmayıl Qara Piri bəy Qacarı 2000 nəfərlik qoşunla Kür üzərindən körpü salmaq üçün göndərsə də, Şirvanşah Fərrux Yasar həmin ərazidə 3000 nəfərlik qoşun yerləşdirdiyi üçün Qızılbaşların cəhdi baş tutmadı. Mənbələrin verdiyi məlumata görə bölgəyə özünü yetirən İsmayıl "Həzrət-i Pərvərdigarın pak zatına təvəkkül edərək, özünü nüsrət dəstgahlı ordu ilə birlikdə həmin sonsuz dəryaya vurub çayı keçdi, həmçinin zəfər pənahlı ordudan heç kimi çay aparmadı." Çayı keçən qızılbaşlar Şirvanşah ordusunu darmadağın etdilər.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Tarix** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |


|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Azərbaycan tarixi ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Proqram təminatı piratçılığı**(software patent,патент на ПО)-proqram təminatında olan riyazi və alqoritmik metodlara alınan patent; yaxud kompüterdə proqram təminatı vasitəsilə yerinə yetirilən hər hansı bir şeyə alınan patent. Proqramlar və verilənlər bazaları əsasən müəlliflik hüququ ilə qorunur. Bu, proqramın konkret reallaşmasına icazəsiz istifadədən hüquqi qorunma təminatı verir. Ölkələrin əksəriyyətində belə qorunma müddəti müəllifin ölüm günündən hesablanmaqla 70 ildir. Bəzi ölkələrdə proqram təminatını patent hüququ mexanizmlərinin köməyilə qorumağa icazə verilir. Başqa patentlər kimi, proqram təminatı patenti də daha qısa müddətə (adətən, təxminən 20 il) verilir, ancaq bu zaman verilmiş texnologiyanın reallaşmasının əsasında dayanan ideyaları qoruyur.

ABŞ-da proqram təminatların artımı

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 794 s.

Həmçinin bax
------------

* Proqram təminatının verifikasiyası

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2017-06-26 at the Wayback Machine
**Lahıc Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — Lahıc kəndinin yerli tarix muzeyi. 1985-ci ildə qurulmuş və Azərbaycanın İsmayıllı rayonunun Lahıc kəndində yerləşir.

Yaranması
---------

1985-ci ildə Lahıc Tarix-Mədəniyyət Qoruğunun nəzdində ictimai əsaslarla təşkil edilmiş Lahıc Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi 1992-ci ildən dövlət statusu alaraq Lahıc Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi kimi fəaliyyət göstərir. Muzeyin özü Lahıcda "Ağaoğlu məscidi" kimi məşhur olan və 1914-cü ildə inşa edilmiş bir binanın içərisindədir. Muzeyin direktoru Əliyev Maarif Ağamehedi oğlu muzeyə eksponatların toplanmasında əhali arasında təbliğat aparırı. Muzeyin nümayəndəsi Kamilli Tofiq Kamil oğlu, 20–22 aprel 2009-cu il tarixlərində Bakıda keçirilmiş UNESCO / ICOM nəşrlərindən istifadə edərək muzey rəhbərliyi tərəfindən Azərbaycan Respublikasından muzey işi üzrə təlimçi-mütəxəssislər üçün milli təlimlərdə iştirak etmişdir.

Esponatlar
----------

Muzeydə 1336 ədəd eksponat qorunub saxlanılır. Bina 10 ekspozisiya və müxtəlif şöbələrdən ibarətdir. Müxtəlif mövzulara aid guşələr yaradılmışdır. Muzeyə gələn ziyarətçilərə 1000–dən çox eksponat təqdim edilir. Muzeyə əşya cəlb etmək üçün əhali ilə təbliğati söhbətlər aparılır. Muzeyə verilən əşya qeydiyyatdan keçirilərək fonda daxil edilir. Muzeydə 2000 il əvvələ aid saxsı nümunələri, 18-ci əsrdə mis əritməsində istifadə edilən körüklər, heyvandarlıq və ticarətlə əlaqəli digər parçalardan ibarət qədim sənətkarlıq nümunələrindən və yeraltı su xətti haqqında məlumatdan ibarətdir.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  GeoNames (ing.). 2005.
2. ↑  "Xəritə". 2020-10-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-19.
3. ↑  "Kataloq.az". 2020-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-19.
4. ↑  "Azərbaycan muzeyləri". 2020-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-19.
5. ↑  "Lahıc – 40 sənət şəhəri". 2019-03-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-19.
6. ↑  "Lahıc Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi". 2020-10-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-19.
7. ↑  "Lahıc orta məktəbinin tarix-diyarşünaslıq müzeyində 10 minədək eksponat saxlanılır". 2020-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-19.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan muzeyləri
* Lahıc Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyində 1250 ədəd eksponat qorunur
***Pax Atomica*** (*Paks Atomika*; hərf. Atom sülhü) — Soyuq müharibə zamanı Amerika Birləşmiş Ştatları ilə Sovet İttifaqı arasında böyük hərbi münaqişə olmadan şiddətli gərginlik dövrünü təsvir etmək üçün istifadə edilən terminlərdən biri. Termin bəzən İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı bütün dövrləri, atom bombasından sonrakı dövrü təsvir etmək üçün də istifadə olunur. İfadənin yalnız Soyuq müharibə dövrünə aid olan daha dar mənalı tətbiqində bu ifadə iki fövqəldövlət arasında sabitliyin hər iki tərəfin qarşılıqlı təminatlı məhv (MAD) vəziyyətinə gətirib çıxaran böyük nüvə arsenalları ilə bağlı olduğu arqumentinə istinad edir.

İfadənin daha geniş tətbiqində, bütün İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı dövrə şamil edilən bu ifadə dünyanın bir neçə böyük dövlətinin nüvə silahına malik olmasının hər hansı bir dövlət arasında genişmiqyaslı müharibənin başlanmasının qarşısını almaq üçün hərəkətə keçməyə meylli olduğuna dair arqumentə aid edilir.

Həmçinin bax
------------

* Nüvə yayındırıcılığı
* Nüvə sülhü

İstinadlar
----------

1. ↑  Rödder, Andreas. *Deutschland Einig Vaterland*. Ch Beck oHG, München, 2010, p. 44.
2. 1 2  Chicken Pax Atomica: The Cold War Stability of Nuclear Deterrence. By James Pasley. Journal of International and Area Studies. Vol. 15, No. 2, December 2008. Pg. 21.
3. ↑  Selassie, Bereket H. *Eritrea and the United States*. The Red Sea Press, 1989, p. 2.
Şablon:Cold War
**Ağdam Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — Ağdam şəhərində yaradılmış muzey.

Muzeyin tarixi
--------------

1962-ci ildə Ağdam Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi Ağdam şəhərində fəaliyyətə başlamışdır. Muzeyin direktoru vəzifəsinə rayon ziyalısı Yusif Əhmədov təyin edilmişdir. Muzeyin ştat cədvəli 1982-ci ildə təsdiq edilir. Muzeyin yerləşdiyi bina yararsız vəziyyətə düşdüyündən 1983-cü ildə onun bir hissəsi "İmarət"ə, əsas hissəsini isə keşmiş Lenin prospektində yerləşən mərkəzi kitabxananın bir otagına köçürülür. Eksponatlar isə "İmarət"də sərgilənirdi.

1993-cü ildə Ağdam şəhərinin Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilməsi nəticəsində muzeydən hər hansı eksponat çıxarmaq mümkün olmamışdır. 1995-ci ildən muzey fəaliyyətini Ağdam rayon Qaradağlı kəndi Mədəniyyət Evinin binasında 100 eksponatla fəaliyyətə başlamışdır.

Muzeyin eksponatları
--------------------

Muzeydə 2500-dən artıq eksponat sərgilənirdi. Sərgilənən eksponatlar sırasında daha çox misdən düzəldilmiş əşyalar, o cümlədən, sərniclər, teştlər, müxtəlif ölçülü qazanlar üstünlük təşkil edirdi. 1995-ci ildən muzey fəaliyyətini Ağdam rayon Qaradağlı kənd Mədəniyyət Evinin binasında davam etdirir. Yenidən toplanılmış, bərpa edilmiş tarixi maddi-mədəniyyət nişanələrinin hesabına 2015-ci ildə muzeydə 2600-dək eksponat sərgilənib.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan muzeyləri
* Ağdam rayonu
* Ağdam abidələri

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Qarabağ muzeyləri". 1905.az. 19.07.2015. 2021-01-16 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Ağdam rayon Tarix Diyarşünaslıq muzeyi". 2020-09-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-28.
**Dinnik gürzəsi** (*Vipera dinniki*) — Əsl gürzələr cinsinə aid ilan növü. Rus zooloqu Nikolay Yakovleviçin şərəfinə adlandırılmışdır (1847–1917).

Görünüşü
--------

Dinnik gürzəsi 500–550 mm uzunluğa malik olur. Quyruğu isə 30–80 mm-dir. Bədənin üzəri boz-yaşıl, narıncı, və qəhvəyi rəng calarlarında olur.

Yayılması
---------

Dinnik gürzəsi Böyük Qafqazın yüksək dağlıq ərazilərində yayılmışlar. Onlara Rusiya, Gürcüstan və Azərbaycanda yayılmışlar. Azərbaycanda Zaqatala Dövlət Təbiət qoruğu ərazisində rast gəlinə bilər.

Həyat tərzi
-----------

Dinnik gürzəsi qafqaz gürzəsinfən fərqli olaraq düzən ərazilərdə yayılmışlar. Onlara əsasən 1500 metrdən 3000 m hündürlüyə qədər olan ərazilərdə rast gəlinir. Arealında bəzən 1 h ərazidə 30–40 başa cata bilir. Aktiv dövrü aprelin ortaları mayın əvvələrindən başlayaraq sentyabr-oktyabr aylarına təsadüf edir. Gecə və gündüz aktiv olurlar. +10° aktivlik olur. Aprel-may ayları çütləşmə başlayır. 3–7bala doğur. Balaların uzunluğu 140–180 mm, çəkisi 3 q təşkil edir. Balalar avqustun ortaları sentyabrın əvvələri dünyaya gəlir. Yetkinlinliyə 3 yaşında çatır.

Onlar gəmiricilər, həşaratlar, kərtənkələlər, quşlarla qidalanırlar. Zərərləri çox təhlükəlidir. İnsanları və məməli heyvanları öldürə bilər. Son zamanlar sayları azaldır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.
2. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.
3. ↑  *Tuniyev B. S.* "Dinnik gürzəsi - Vipera dinniki (Nikolsky, 1913)" (rus). 2012-06-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-01-14.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1702013
* Wikispecies: Vipera dinniki
* ADW: Vipera\_dinniki
* ARKive: vipera-dinniki
* EoL: 289376
* EUNIS: 17361
* GBIF: 5960888
* iNaturalist: 73996
* IRMNG: 10370370
* ITIS: 634992
* IUCN: 23001
* NCBI: 31157
* RD: dinniki
* uBio: 4784237

 |
**Biləsuvar Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — 9 may 2007-ci il tarixində rayon əhalisinin xidmətinə verilmişdir. Muzeyin həyətində açıq səma altında muzey yaradılmışdır. Milli bayram və dövlət tədbirlərinin keçirilməsi ilə yanaşı muzeydə müntəzəm olaraq tarix və vətənpərvərlik dərslərı keçirilir və bu da məktəblilər arasında muzeyə olan marağı artırır. muzeydə 11 bölmə fəaliyyət göstərir.

Muzey eksponatları
------------------

Muzeydə rayonun qədim, orta əsrlər, yeni və ən yeni dövr tarixini əks etdirən çoxlu maddi mədəniyyət nümunələri və sənədlər muzeyin ayrı-ayrı bölmələrində nümayiş etdirilir. Muzeydə "Müstəqilliyə gedən yol", "Heydər Əliyev kursunun layiqli davamçısı" və "Elm, mədəniyyət, təhsil, Heydər Əliyev Fondu" adlanan eksponatlar bölmələri.

Həmçinin bax
------------

* Biləsuvar rayonu
* Biləsuvar (Azərbaycan)
* Biləsuvar bələdiyyələri

Xarici keçidlər
---------------

* "Biləsüvarda muzeyin açılışı".. İstifadə tarixi: 26.11.2020.
* "Tarix Diyarşünaslıq muzeyləri".. İstifadə tarixi: 26.11.2020.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azırbaycan muzeyləri".. İstifadə tarixi: 26.11.2020.[*ölü keçid*]
2. ↑  "Yaşayan tariximizin təkrarsız ünvanı...". 2022-03-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26.11.2020.
Muzeyin tarixi
--------------

Muzey 1980-ci ildə Ümummilli lider H.Əliyevin Azərbaycanın rayonlarında tarix-diyarşünaslıq muzeylərinin yaradılması haqqında sərəncamından sonra açılmışdır.Bundan öncə isə 1978-ci ildə "Döyüş şöhrəti" otağı kimi fəaliyyət göstərmiş,onun açılış mərasimində ulu öndər H.Əliyev də iştirak etmiş və fəxri kitaba öz ürək sözlərinin yazmışdır.

Muzey fondu
-----------

480kv metr sahəni əhatə edən altı ekspozisiya zalından, iki fond otağı, iki işçi və iki foyedən ibarətdir. Muzeyin fondunda Sabirabad rayonunun antik dövrdən müasir dövrədək tarixini əhatə edən 2500 köməkçi və 6588 əsas fond materialları toplanmışdır.

Muzey ekspozisiyası
-------------------

Muzeyin ekspozisiyasında nəqqaşlıq,qrafika,tətbiqi incəsənət məmulatı, arxeoloji, məişət və etnoqrafik əşyalar, foto-şəkillər, sənədlər və s.milli mənəvi dəyərlər, həmçinin rayonun təbiətini, flora və faunasını əks etdirən materiallar, antik dövrə aid küp qəbir, unikal tapıntılar olan bütlər, məişətmizi, mədəniyyətmizi əks etdirən toxuculuq, tikmə və sənətkarlıq nümunələri, nümuzmatik materiallar, gil və misdən olan əşyalar və s.eksponatlar nümayiş olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi Sabirabad Regional Mədəniyyət İdarəsi". sabirabad.mctgov.az. 2020-11-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18.12.2020.
2. ↑  "Yaşayan tariximizin təkrarsız ünvanı..." anl.az. 2022-03-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18.12.2020.
3. ↑  "Sabirabad Rayon Tarix-Diyarşunaslıq Muzeyi". heydaraliyev-centers.az. 2021-10-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18.12.2020.

Xarici keçidlər
---------------

* "Sabirabad rayonu haqqında". sabirabad-ih.gov.az.
Atlas dağları
**Atlas dağları** — Afrika qitəsinin Şimal qərbində yerləşir. Atlas dağları Mərakeş, Əlcəzair, Tunis ərazilərindən keçən Böyük dağ sırasıdır. Atlas dağları Afrika materikində yerləşir.Atlas Dağları, Afrika kıtasının kuzeybatısında, Fas, Cəzairr ve Tunis ölkələrindən keçən böyük bir dağ sırasıdır.'Dağ' terminləri bəzi bərbər dillərində Adrar və adrasdır və bu terminlərin Atlas toponiminin qohumları olduğuna inanılır. Dağlar əsasən Afrikada rast gəlinən, lakin bəziləri Avropada tapıla bilən bir sıra heyvan və bitkilərə ev sahibliyi edir. Bu növlərin bir çoxunun nəsli kəsilməkdə, bəzilərinin isə artıq nəsli kəsilməkdədir. Hava ümumiyyətlə sərindir, lakin yayı günəşli olur və orada orta temperatur 25°C-dir

Uzunluğu
--------

Uzunluğu 2400 kilometr olan Atlas dağlarının ən yüksək nöqtəsi Mərakeş dövlətinin cənub qərbində 4167 metr yüksəkliyindəki Toubkal zirvəsidir. Atlas dağları, Şimal-Qərbi Afrikanın Ağdəniz yaxınlıqları ilə Səhra Çölünü ayıran bir divar kimidir.

Yaşayan xalqlar
---------------

Keçdiyi yerlərdə ərəblər və bərbər millətləri yaşayırlar.

Yaranması haqqında
------------------

Atlas dağlarının yaradılmasının milyonlarla il əvvəl öncəsində Afrika və Amerika qitələrinin ayrılmadan öncə birləşmədən qaynaqlandığı, Şimali Amerikanın Appalaç dağlarının da eyni geometrik hərəkətin nəticəsi olaraq yarandığı təxmin edilməkdədir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Atlas dağları". 2018-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-11.
' ***(*Vipera *) — Əsl gürzələr cinsinə daxil olan ilan növü. Rus herpetoloqu Konstantin şərəfinə adlandırılıb.***

Görünüşü
--------

Lotiyev gürzəsi çöl gürzəsinə çox bənzəyir. Əsas fərqləri isə Lotiyev gürzəsinin nisbətən enli və başının yumru olması ilə fərqlənir. Rəngi parlaq-boz və ya boz qəhvəyi olur. Uzunluğu 500 mm təşkil edir.

Yayılması
---------

Lotiyev gürzəsi əsasən Şimali Qafqazın Kabarda-Balkariya, Şimali Osetiya, Çeçenistan, İnquşetiya və Dağıstan ərazilərində, üstəlik Gürcüstanın dağlıq ərazilərində yayılmışdır. Son zamanlar bu canlılara Azərbaycanda belə rastlanılır. Azərbaycanda Böyük Qafqazın şimal yamaclarında yayılıb. Hec bir yarımnövü yoxdur. Əvvəllər isə çöl gürzələrinə daxil edilirdi.

Həyat tərzi
-----------

Dağ çölü şəraitində hündürlüyü 1200–1800 metr olan ərazilərdə yayılırlar. Daglıq kserofit bitkilərin yayıldığı ərazilərdə üstünlük təşkil edir.

Əsasən kiçik gəmiricilər, kərtənkələlər və digər sürünənlərlə qidalanır. Çoxalması öyrənilməmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.
2. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.
3. ↑  "Azərbaycanda yeni növ ilan peyda olub". 2015-11-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-05.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

* Lotiyev gürzəsi [*ölü keçid*]
**Hobart** — Avstraliyanın Tasmaniya adasının ən böyük şəhəri və paytaxtı. Dervent çayının və Vellinqton dağının (1270 m) yaxınlığındadır.

Tarixi
------

Hobart şəhərində ilk yaşayış məntəqəsi Risdon körfəzində qurulmuşdur. YYaşayış məntəqəsi daim fransızlarla ingilislər arasında mübahisə yaratmışdır. 20 fevral 1804-cü ildə yaşayış məntəqələri daha uyğun olan Sullivan körfəzinə köçürülmüşdür. Yaşayış məntəqəsi uzun müddət buranı idarə edən Lord Hobartın adı ilə Hobart Taun və Hobarton adlandırılmışdır. Buranın əsl sakinləri yerli Mouhenener qəbiləsi olmuşdur. Uzun müharibələrdən sonra aboregenlərin sayı kəskin azalmışdır. Çarlz Darvin 1836-cı ilin fevralında bu şəhərdə olmuşdur.

Coğrafiya
---------

Hobar Darvent çayının yaxınlığında yerləşir. Şəhər mərkəzi Sullivan körfəzində yerləşir. Şəhər üç inzibati bölgəyə ayrılır: "Hobart, Qlenorçi və Klarens. Şəhərin daha kasıb hissəsi dağlıq bölgələrdə yaşayır.

Şəhərin idarə orqanları Hobart rayonunda yerləşir.

Qardaşlaşmış şəhərlər
---------------------

* Yaponiya Yaizu
* İtaliya L'Aquliya
* Fransa Brest

Qalereya
--------

* Tasmaniya əyalətinin parlament binasıTasmaniya əyalətinin parlament binası
* İdarə binasıİdarə binası
* Salamanka bazrıSalamanka bazrı
* Havadan mənzərəHavadan mənzərə
* Ticarət mərkəziTicarət mərkəzi

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  .
Atollun kosmosdan təsviri.
**Napuka** (*fr.* Napuka) — Tuamotu arxipelaqına daxil olan atoll (Fransa Polineziyası).

Coğrafiya
---------

Üçbucaq formasına malikdir. Uzunluğu 7 km, eni isə 3,5 km təşkil edir. Atollun sahəsi 8 km²-dir. Daxilində laqun vardır. Laqunun daxilində isə 32 elədə iri olmayan ada vardır. Laqunun eni 3 km, uzunluğu isə 9 km-dir.

Tarixi
------

Napuka ilk dəfə 7 iyun 1765-ci ildə ingilis dənizçisi Con Bayron tərəfindən kəşf edilmişdir. XX əsrin əvvəllərindən adada kokos palması plantasiyası yetişdirilirdi.

İnzibati bölgüsü
----------------

İnzibati baxımından Napuka və Şimali Tepoto atolları birlikdə Napuka kommunasını əmələ gətirir. O da Tuatomu-Qambe inzibati bölgüsünə daxildir.

| Ada / rif | Quru sahəsi,km² | Laqunun sahəsi,km² | Əhali,nəf. (2007) | İnzibati mərkəz |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Napuka | 0.0008,00 | 0.000018,0 | 0.00271 | Tepukamaruia |
| Şimali Tepoto | 0.00002 | 0.000- | 0.0044 | Tehekeqa |
|
| Napuka kommunası | 0.00010 | 0.00018 | 0.00315 | Tepukamaruia |

Əhali
-----

2007-ci il məlumatına görə adada 271 nəfər yaşayır. Yeganə yaşayış məntəqəsi - *Tepukamaruia*

Mənbə
-----

* Ada haqqında informasiya  (ing.)
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Cümə məscidi.

**Cümə məscidi** — Azərbaycanın Salyan rayonunun inzibati mərkəzində yerləşən tarixi-memarlıq abidəsi.

Haqqında
--------

Cümə məscidi 1283-cu ildə (miladi təqvimi ilə 1865-ci il) Hacı Mehdinin oğlu Ağahüseynin şərəfinə usta Kərbəlayi Əli Əkbər tərəfindən inşa edilib. Əsas giriş qapısının sol tərəfində divara vurulmuş dəmir lövhədə yazılmışdır: 

> 
> "1865. Məscidi usta Kərbəlayı Əli Əkbər Hacı Mehdinin oğlu Ağa Hüseynin adına tikmişdir."
> 
>  

Cümə məscidinin ustası Kərbəlayı Əli Əkbər Hindistanda, eləcə də Ərdəbildə də məscid tikmişdir. O, əslən ərdəbillidir.

18 günbəzdən ibarət olan Cümə məscidi sovetlər dönəmində repressiya qurbanına çevrilib. Yol çəkilişi adı altında abidənin bir hissəsi sökülüb və məscid kimi fəaliyyət göstərilməsinə qadağa qoyulub.

1969-cu ildə tarixi abidə statusu alan bu məsciddən anbar, rəsm qalareyası və digər məqsədlər üçün istifadə olunub.

Cümə məscidi 2003-cü ildə Kür daşqınlarına məruz qalıb. Nəticədə 15 günbəzdən 9-u uçub, 6-sı isə qəzalı vəziyyətə düşüb.

8 il qapıları bağlı qalan Cümə məscidi tamamilə uçulub yox olmaq təhlükəsi qarşısında qalıb. Nəhayət 2012-ci ildə dövlət səviyyəsində bu tarixi abidənin əsaslı təmir və bərpasına başlanılıb. Təmir və bərpa işləri Respublika Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin 5 saylı tikinti idarəsi tərəfindən həyata keçirilib.

Tikinti xüsusiyyətləri
----------------------

Divarları daş plitələrlə üzlənmiş məscidin həyətyanı sahəsi 21x20 metr, iç sahəsi isə 21x12 metrdir. Məscid vaxtilə 18 günbəzə malik olduğu halda, indi 15 günbəz qalmışdır. Həmin 3 günbəz 1930-cu ildə sökülmüşdür. Məscidin günbəzləri 10 ədəd daş sütun üstündə dayanıb. Sütunlar isə sal daşlardandır.

Məscidin iç divarları qırmızı kərpiclə işlənib. Salyan Cümə məscidi əsasən olduğu kimi saxlanılsa da, vaxtilə tikilmiş minarəsi sökülmüşdür. İndiki minarənin hündürlüyü isə 8 metrdir. Minbəri taxtadandır və beşpilləlidir.

Kitabələr
---------

Giriş qapısının yan tərəflərində 2 daş kitabə, habelə giriş qapısından içəridə daha bir daş kitabə həkk olunub.

Mehrabının kənarlarında ərəbcə kitabələr həkk edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "e-qanun.az". 2014-11-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-12.
2. 1 2 3 4 5  "Salyan cümə məscidi tarixi abidə statusu alıb". ANSPRESS (az.). anspress.com. 11 Fevral, 2013. İstifadə tarixi: 2015-11-12.[*ölü keçid*]
3. 1 2 3 4 5  "Məscid və minarələr: Cümə məscidi" (az.). gomap.az. 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-12.

Həmçinin bax
------------


Vikianbarda Cümə məscidi ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Registan meydanı** — Orta Asiya Türk memarlığının nadir nümunələrindən biridir. Əsası XV əsrdə Uluqbəy tərəfindən qoyulan, üzəri möhtəşəm kaşılarla bəzədilmiş nəhəng qapılara malik 3 ayrı mədrəsənin əhatə etdiyi bir sahədir.

Tarixi
------

Registan meydanı (qum ölkəsi) Səmərqəmdin mərkəzi idi. Meydan 3 mədrəsədən ibarətdir: Uluqbəy mədrəsəsi (XV əsr), Şir-Dor mədrəsəsi (XVII əsr) və Tilla-Kari mədrəsəsi (XVII əsr). İlk mədrəsənin qurulması ilə birlikdə bütün bayramlar, festivallar və Bazar günü bazarı burada qurulmağa və qeyd olunmağa başlamışdır. Mədrəsə İslam dininin ali məktəbləri sayılır. Uluqbəy mədrəsəsi 1417-1420-ci illər tarixlərində Uluqbəy tərəfindən qurulmuş və şəxsən özü burada, ölümünə qədər riyaziyyat və astronomiyadan dərs keçmişdir.

Uluqbəyin ölümündən 200 il sonra, Səmərqəndin hakimi olan Yalangtuş Bahadurın əmri ilə birinci mədrəsənin eynisi olaraq, ikinci bir mədrəsə inşa etdirilmiş və Şir-Dor mədrəsəsi adı verilmişdir. Aralarındakı yeganə fərq yeni mədrəsədə artıq iki dənə qışın istifadə edilmək üçün hazırlanmış təhsil dəhlizi olmasıdır. Bunun xaricində baş quruluş birinci mədrəsə ilə eynidir. Bundan bir neçə il sonra təkrar üç mədrəsə, Tilla-Kari tikdirilmişdir. Kənardan görünüşü digər iki mədrəsəyə oxşamaqla birlikdə bu mədrəsənin daxili quruluşu bir qədər fərqlidir. Mədrəsələr eyni plan əsasında inşa edilmişdir. Dörd künclü bir bağça, dörd eyvan və dairə boyunca sıralanmış otaqlar. Otaq qapıları İslam dinində mühüm bir xüsusiyyət olan hörmət və alçaq gönüllüğü vurğulamaq üçün xüsusən alçaq düzəldilmişdir. Qapılardan girərkən və çıxarkən mütləq başın aşağıəyilməsi lazımdır.

Qalereya
--------

* 
* 
*

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Registan meydanı ilə əlaqəli mediafayllar var.

1. ÖZBEKİSTAN’IN TARİHİ VE TURİSTİK YERLERİNE BAKIŞ Süleyman MERDANOĞLU


1. ↑  "Geçmişin ihtişamı, Semerkant'ın yüreği olarak anılan Registan meydanında bu gün bile rahatlıkla görülebilir". 2022-04-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-04.
2. ↑  "Bu medreselerden en eskisi alim hükümdar Uluğ Bey tarafından 15'inci yüzyılda yaptırılmış olan ve Uluğ Bey'in bizzat astronomi dersleri verdiği medrese". 2015-04-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-04.
3. ↑  "Uluğbey'in ölümünden 200 yıl sonra, Semerkant'ın yöneticisi olan Yalangtuş Bahadur'ın emriyle birinci medresenin bir kopyası olarak, ikinci bir medrese yaptırılmış ve Şir-Dor Medresesi adı verilmiştir". 2022-04-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-04.
**Yaşıl Elm** — Bakıda 12 mart 2014-cü ildə universitet tələbələri tərəfindən elmi bloq olaraq fəaliyyətə başlayan, hazırda elmi-kütləvi mövzuda kitablar nəşr edən, elektron materiallar hazırlayan bir qeyri-kommersiya təşkilatıdır. Sosial media və internet ziyarətçiləri baxımından Azərbaycanda ən böyük kütləyə sahib elmi təşkilatdır. Baş redaktoru Taryel Abdullayevdir.

Fəaliyyətlər
------------

### Elektron qəzet

Portalın elektron qəzeti hər kəsə açıq elmi-kütləvi qəzetdir. Burada hər kəs məqalə yaza bilər, məqalələr redaktorlar tərəfindən redaktə edilərək yayımlanır. Hazırlanan elmi materiallar dünyanın böyük universitetlərində tədris edilən kitablara istinad edilərək hazırlanır. Heç bir şəxsi, siyasi görüş, inanc və inancsızlığı dəstəklənməsinı, reklamına və propoqandasına icazə verilmir.[*mənbə göstərin*]

### Kitablar

Portal Azərbaycanda ilk dəfə olaraq təkamül nəzəriyyəsinə aid "Təkamülə Giriş" adlı kitab çıxarmışdır. Bununla yanaşı Nil Deqrass Taysonun "Tələsən insanlar üçün astrofizika", Ali Demirsoyun "Məktəblilər üçün təkamül" kitabları tərcümə ediləərk çap edilmiş, plaforma üzvləri tərəfindən uşaqlar üçün "Kosmos" kitabı yazılmışdır.[*mənbə göstərin*]

### Tədbirlər

Portalın üzvləri və Azərbaycanlı alimlər tərəfindən tez-tez elmi-kütləvi mövzuda görüşlər keçirilir. Görüşlərin əsas məqsədi oxuyucuların suallarını cavablandırmaqdır. Bununla yanaşı elmi seminarlar və elm adamlarının insanlarla görüşünü təşkil edir.[*mənbə göstərin*]

### Digər Fəaliyyətlər

Portalın elmi seminarlar üçün fəaliyyət göstərən speaker.az saytı fəaliyyətə başlayıb. İstifadəçilərin öz suallarına cavab tapa biləcəyi Yaşıl Forum və Elmi başlıqları bir elektron ensiklopediya halında toplayan Yaşıl Viki layihələri mövcuddur.[*mənbə göstərin*]

Məqsəd
------

Yaşıl Elmin əsas məqsədi elmi xalqa çatdırmaq və maariflənmədə rol oynamaq, elmi həqiqətlərlə bağlı məlumatları yayımlamaq, elmi aydınlanmaya qatqı təmin etməkdir. Xüsusilə də son dövrlərdə elmi nəzəriyyələri heç bir əsas olmadan, saxta fosillərdən istifadə edərək saxtalaşdıran, elmi həqiqətləri fərqli formada insanlara çatdıran portallara qarşı mübarizə aparmaqdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Prinsiplərimiz". 2017-08-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-05.
2. ↑  ""Yaşıl Elm"dən elm üçün yaşıl işıq – Azərbaycanda ilk DƏFƏ". 2019-04-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-05.
**İrkut MS-21** (*rus.* МС‑21 "Магистральный Самолёт 21 века", *MS-21 "Magistralni Samolyot 21 veka"* - 21. Əsrin sərnişin təyyarəsini), United Aircraft Corporation (UAC) bağlı "Иркут" və Yakovlev tərəfindən hazırlanmış və istehsalı həyata keçirilməsi plananan 150-212 nəfərlik qısa və orta-uzaq mənzilli, iki mühərrikli sərnişin təyyarəsidir.

Tupolev Tu-154 və Tu-204/214  təyyartələrini əvəz etmək üçün , MC-21-in sertifikatlaşdırmasının və təslimatının 2016-cı ildə həyata keçirilməsi planlaşdırılmışdır, lakin təslimat 2017-ci ilə ertələnir.

Həmçinin bax
------------

* Avropa İttifaqı Airbus A320neo
* ABŞ Boeing 737 MAX
* Kanada Bombardier CSeries
* Çin Comac C919
* Braziliya Embraer E-Jet E2
* Yaponiya Kawasaki YPX

Kaynakça
--------

1. ↑  .
2. ↑   (#empty\_citation)
3. ↑  Russia'S United Aircraft Arxivləşdirilib 2009-08-15 at the Wayback Machine 11 Avqust 2009
4. ↑   (#empty\_citation)
5. ↑  "Иркут" biznes-developing the MS-21 narrowbody and aiming for first in flight 2014 Arxivləşdirilib 2014-11-09 at the Wayback Machine Flightglobal

Xarici keçidlər
---------------

* İrkut MS-21 rəsmi səhifəsi
**Smoke test** (*azərb.* Tüstü testi‎) — proqram təminatının sınaqdan keçirilməsində: aşkar xətaları müəyyən etmək üçün minimal test toplusu. Tüstü testi, adətən, proqramçının özü tərəfindən aparılır; bu testdən keçməyən proqramı daha dərin testlənməyə vermək mənasızdır. Bu tipli ilk sınaqları soba ustaları aparmışlar; hazırladıqları sobanın bütün qapaqlarını tutur, sobanı qalayır və tüstünün yalnız lazım olan yerlərdən keçməsini müşahidə edirdilər.

Terminin ikinci "doğuluşu" radioelektronikda baş verdi. İstehsalatdan gəlmiş radioelektron qurğunun birinci dəfə işə salınması çox qısa (saniyədən kiçik) zamanda yerinə yetirilir. Sonra mühəndis bütün mikrosxemlərə əllə toxunaraq, onların qızıb-qızmamasını yoxlayır. Bu saniyə ərzində çox qızmış mikrosxemdə kobud xətanın olması ehtimalı böyükdür. Əgər birinci sınaqda qızma aşkarlanmırsa, cihaz bu dəfə uzun müddət üçün işə salınır. Beləliklə, yoxlama bir neçə dəfə təkrarlanır. Mühəndislər "smoke-test" ifadəsini zarafatla işlədirlər, çünki tüstünün əmələ gəlməsindən (və deməli, qurğunun hissələrinin xarab olmasından) qaçmaq istəyirlər.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov). İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti. 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 789 s.

Xarici keçidlər
---------------

* 

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-12-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-02.
**Kiprin işğalı** — İngiltərə kralı Riçardın Üçüncü səlib yürüyüşündə Kipr səfəridir.

Kiprə gediş
-----------

Riçard Tankreddən gəmiləri ilə aprelin 10-da yola çıxdı. 2 gün sonra gəmilər fırtınaya düşdü. Bu fırtınada 25 gəmi batdı. Sağ qalan gəmilər isə, aprelin 22-də Rodosa çatdılar. Donanma burada on gün ləngidi. Gəmilər təmir olundu. Mayın 1-də gəmilər təmir olunub Kiçik Asiya sahillərindən şərqə doğru yola salındılar. Bunu eşidən II Filip aprelin 20-də Akraya çatıb və şəhəri mühasirəyə alanlara qoşuldular. Riçardın donanması mayın 6-da Limissoya (Kipr şəhərinə) çatdı. Kipr hakimi Kiprli İsaak Riçardla müharibəyə hazırlandı.

Kiprin işğalı
-------------

Müharibənin ilk vaxtlarında İngilislər məğlub olurdular. Amma Riçard fikrindən dönmədi və müharibəyə özü qatıldı. Müharibənin gedişatı dəyişdi. İssaakın qaçacaq yeri ardıq yox idi. İngilislər paytaxta qədər irəlirəmişdilər. Bir şəkildə İsaak Nikosiyaya qaçdı. Səhəri gün Kiprlilər Riçardın yanına gəlib təslim oldular. İyunun 1-də ada artıq tamamı ilə İngilis ağalığına keçdi. İyunun 5-də Riçard Qüdsü almaq üçün Kiprdən ayrıldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Aleksandr Qranovski, Şirürəkli Riçard, s. 79
2. ↑  Alexander Kazhdan, (Ed.) (1991). The Oxford Dictionary of Byzantium (İngilizce). Oxford ve New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8.
3. ↑  Boyle, David (2005). The Troubador's Song: The Capture and Ransom of Richard I. Walker Publishing Company.
**Qasım bəy Zakirin evi** — 1815-ci ildə Ağdam rayonunun Xındırıstan kəndində inşa olunan bu binada bu günə qədər uşaq musiqi məktəbi fəaliyyət göstərirdi. Son günlərədək musiqi məktəbi kimi istifadə olunan bina 1830-cu ildə, Xurşudbanu Natəvanın atası Mehtiqulu xan tərəfində Qasım bəy Zakirə hədiyyə edilib. O vaxtlar bir mərtəbədən ibarət olan evin ikinci qatı 1904-cü ildə əlavə olunub. Sovet hakimiyyəti illərində, tikili anbar, xəstəxana, məktəb və ən nəhayət musiqi məktəbi rolunu oynayıbSovet hakimiyyəti illərində, tikili anbar, xəstəxana, məktəb və ən nəhayət musiqi məktəbi rolunu oynayıb. Yaşı iki əsrə yaxın olan bəy evi son illər təhlükəli vəziyyətə düşdüyündən onun yenisi ilə əvəzlənməsi nəzərdə tutulub. Qəzalı vəziyyətdə olan tarixi binanın yerində yeni musiqi məktəbi tikilib. Ağdam Rayon Mədəniyyət şöbəsi binanın təmiri üçün binaya baxış keçirən mütəxəssisləri təmir məqsədilə müdaxiləni məqbul hesab etməyiblər. Ona görə də, bina sökülüb. Həmin ərazidə yeni məktəb məktəb binası inşa edilib.

Evin damında iki daş kitabə var. Kitabələrin birinin üstünə "Şiri-xurşid" nişanı çəkilib və ərəb əlifbası ilə yazı həkk edilib. Bu yazı pozulmaq üzrədir. İkinci kitabə rusca yazılıb və çox aydın oxunur:

```
"Başlandı 1 noyabr 1904, qurtardı 20 fevral 1905-ci ildə. Ev məxsusdur Nəsir bəy Xındırıstanskiyə".
```

Kitabədən, xındırıstanlıların xatirələrindən bizə məlum olur ki, Zakirin evinin ikinci mərtəbəsi nəvəsi Nəsir bəy Xındırıstanski tərəfindən tikdirilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Qasım bəy hamamı
* Ağdam rayonu
* Qasım bəy hamamı

Xarici keçidlər
---------------

* "Agdam Qasim bey Zakirin evi qezalidir". www.youtube.com www.youtube.com. İstifadə tarixi: 01.07.2021.
* "Qasım bəy Zakirin evi söküldü". big.az. İstifadə tarixi: 01.07.2021.
* "Qasım bəy Zakirin evi".. İstifadə tarixi: 01.07.2021.

İstinadlar
----------

1. ↑  Qasım bəyin evi söküldü
2. ↑  "Qasım bəy Zakirin evi söküldü". İstifadə tarixi: 01.07.2021.
3. ↑
**Goranboy Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — Goranboy rayonunda yaradılmış muzey.

Muzeyin tarixi
--------------

Goranboy rayon Tarix-Diyarşünaslıq muzeyi 1981-ci ildən fəaliyyətə başlayıb. 2014-cü il dekabr ayında muzey yeni inzibati binaya köçürülmüşdür. Muzey Heydər Əliyev prospekti 5 ünvanında yerləşir. Muzey 1 mərtəbəli binadan ibarətdir: ekspozisiya zalı, fond otağı, işçi otağı və yardımcı otaq.

Muzeyin eksponatları
--------------------

Muzeyin ümumi sahəsi 954 kv.m-dir. Ekspozisiya sərgisinin sahəsi 167 kv.m, fond saxlama otağının sahəsi 56 kv.m-dir. Muzeydə keçmiş və müasir dövrümüzü əks etdirən 2658 ədəd eksponat qorunub saxlanılır. Eskpozisiya zalında 1600 çox eksponat nümayiş etdirilir. Muzey üç bölmədən ibarətdir: qədim, orta və müasir dövr. 2017-ci ildə muzeyin fonduna 58 ədəd əşya verilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan muzeyləri

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Mədəniyyət müəssisələri". ganja.mctgov.az. 2021-01-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
**İohann Yakob Reyske** (*alm.* Johann Jacob Reiske‎; 25 dekabr 1716 - 14 avqust, 1774)—Şərqşünaslığın öncülərindən, İslam nümizmatlığının qurucusu, yunan və Bizans üzrə mütəxəssis.

Həyatı
------

İohann Yakob Reyske 25 dekabr 1716-cı ildə Saksoniyanın Zörbig qəsəbəsində yoxsul bir ailənin övladı olaraq dünyaya gəldi və bir yetimxanada büyüdü. Zörbig və Halledə ilk və orta təhsilini bitirdikdən sonra 1733-cü ildə girdiyi Leypsiq Universitetində klassik dillər və Yunan ədəbiyatı oxudu; öz imkanlarıyla Ərəb dilini öyrəndi. Tələbəliyi sırasında Şəhabəddin İbn Ərəbşahın Əmir Teymur bioqrafiyası (Əcaibül-məqdur fi nəvaibi [əxbari] Teymur) üzərində çalışdı, bir Hermes risaləsini (Risalətü Hermes fi muazələtin-nəfs) və Həririnin "əl-Məqamat"ından 26-cı məqamı Latıncaya çevirdi. 

1738-ci ildə diplomunu alınca Leydenə getdi. 1746-cı ildə "Miscellanəaə aliquot obsərvationəs mədicaə əx Arabum monuməntis" (Qədim Ərəb əsərlərində yer alan bəzi tıbbi mülahizələr) başlıqlı dissertasiyasıyla doktorluğunu müdafiə edərərək Leypsiqə döndü. Ancaq əsərində işlətdiyi bəzi ifadələr üzündən dönəmin öndə gələn teoloqları tərəfindən materialist olmaqla suçlandı və universitetdə vəzifə alması əngəlləndi. 

Bir müddət Latınca və Yunanca dərsləri verərək və Latın dilinə tərcümələr edərək güzəranını sürdürdü. Ardından "İslam tarixinə giriş" adlı əsəri Prodidagmatanı Saksoniya kralının oğlu Friedrix Xristiana təqdim etdi və bu sayədə professor ünvanıyla birlikdə 1755-ci ilə qədər davam edəcək bir burs qazandı. 1758-ci ildə bir litseyə müdiri oldu. İohann Yakob Reyske 14 avqust 1774-cü ildə vərəmdən öldü.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Treccani |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BAV: ADV11102706 · BIBSYS: 90802528 · BNC: a10681322 · BNE: XX1593764 · BNF: 150820407 · CiNii: DA08013243 · CONOR: 150550883 · GND: 100317278 · ISNI: 0000 0001 2320 635X · LCCN: n89147384 · NKC: nlk20020006431 · NLA: 35785405 · NLG: 137034 · NLP: a0000001068132 · NTA: 070267723 · NUKAT: n2006109630 · LIBRIS: 86557 · SUDOC: 085929468 · VIAF: 47055143 · WorldCat VIAF: 47055143 |

 |
**Hacıqabul rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — 1989-cu ildə Hacıbaqbul razyonu ərazisində yaradılmış, eksponatlarının sayı 3000 keçmişdir.

Muzeyin tarixi
--------------

Hacıqabul rayon Tarix-Diyarşünaslıq muzeyinin əsası 1989-cu ildə, onun ilk direktoru olmuş Hüseyin Hənifə oğlu İsayev tərəfindən qoyulmuşdur. 1000-ə yaxın eksponatla iki kiçik otaqda yerləşmiş həmin muzey normal fəaliyyəti üçün şərait olmadığından 1993-cü ildə bağlanmış, 10 il sonra onun fəaliyyəti bərpa olunmuşdur.

Muzey binası
------------

Bina 1975-ci ildə tikilməyə başlamış, 1977-ci ilin aprel ayında istifadəyə verilmiş və hazırda istifadəyəqismən yararlı vəziyyətdədir. Binada muzeylə yanaşı Yeni Azərbaycan Partiyasının rayon təşkilatı, rayon Məşğulluq Mərkəzi (birinci mərtəbə), rayon Gənclər və İdman İdarəsi (ikinci mərtəbə), rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sisteminin 9 saylı filialı, rayon Arxivi, Hacıqabul qəzetinin redaksiyası yerləşir.

Muzey ekspozisiyası
-------------------

Muzey fəaliyyətini bərpa etdiyi 2003-cü ilin iyun ayından etibarən "Azərxalça" İstehsalat Birliyinin balansında olan və Hacıqabulşəhər İsmət Qayıbov küçəsi 4 ünvanında yerləşən üç mərtəbəli binanın ikincimərtəbəsində, ümumi sahəsi 220 m2 olan iki zalı (ekspozisiya sahəsi) və üç otaqda (direktorun digər işçilərin və fond otaqları) yerləşdirilmişdir. Muzeyin ekspozisiya sahəsi çox kiçik olduğundan əsas fondun yalnız az bir hissəsini nümayiş etdirməyə şərait vardır. 2003-cü ildə yenidən fəaliyyətə başlamış muzey iki böyük zal və üç köməkçi otaqda fəaliyyət göstərməklə, 4058-ə qədər eksponat 15 kolleksiyada (saxsı, bürünc, alüminium, parça, polad, kağız) toplanıb. Saxsı, mis və digər materiallardan hazırlanmış, əkinçilik, maldarlıq, toxuculuq (xalçaçılıq) kimi fəaliyyətlərə aid əşyalarla bərabər, elm, incəsənət, təhsil, hərb, dəmir yolu kimi sahələrlə bağlı sənəd, şəkil və digər eksponatlar rayonun tarixi, onun görkəmli adamları barədə kifayət qədər məlumat verir.

Həmçinin bax
------------

* Hacıqabul
* Hacıqabul rayonu

Xarici keçidlər
---------------

* "Hacıqabul tarixinin əks olunduğu məkan".. İstifadə tarixi: 21.12.2020.
* "Hacıqabul Rayon Pir Hüseyn Xanəgahı Tarix-Memarlıq Qoruğunda".. İstifadə tarixi: 21.12.2020.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Yaxın mədəniyyət müəssisələri".. 2021-11-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21.12.2020.
2. ↑  "Hacıqabul rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi".. İstifadə tarixi: 21.12.2020.
3. ↑  "Tarix-Diyarşünaslıq muzeyi".. 2022-01-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21.12.2020.
**Anesteziya** (lat. anaesthesia, yun. άναισθησία – hissiyyatın olmaması), ağrısızlaşdırma , keyitmə - dərinin, əzələlərin, daxili orqanların və ya hiss orqanlarının, hiss sinirlərinin zədələnməsi, eləcə də sinir impulslarının ötürülməsinə mane olan müxtəlif maddələrin hiss sinirlərinə və ya sinir mərkəzlərinə təsiri nəticəsində baş verir. Bəzən ağrı hissinin anadangəlmə olmamasına təsadüf edilir. Anesteziya bəzi psixozlarda və isteriya xəstəliyində də müşahidə oluna bilər. Anesteziya parsial, yəni ayrı-ayrı növ hissiyyatın olmaması (ağrı hissinin olmaması – analgeziya; temperatur hissinin itməsi – termanesteziya; dad hissinin itməsi – anosmiya və s.) və total ola bilər. Cərrahi əməliyyat aparmaq üçün keyidici maddələrdən (məs. novokain) istifadə etməklə süni surətdə yerli anesteziya yaradılır.  Və Həmçinin Qeyd Etmek Lazımdır Ki Azərbaycan Respublikasının Səhiyyə Nazirliyinin **Anesteziya Şöbəsinin. Baş Həkimi: Lətafət Fətəliyevadır.**

Həmçinin bax
------------

* Narkoz
* Anesteziologiya
* Regional anesteziya
* Spinal anesteziya
* Peridural anesteziya

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 496. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Lyuis Hatçinson** (*ing.* Lewis Hutchinson; 1733, Şotlandiya – 16 mart 1773) — Yamaykada yaşamış şotland immiqrant, Yamayka tarixində qeydə alınmış ilk seriyalı qatil.

Həyatı
------

Edinburq qalasının Dəli Ustası və Dəli Doktoru kimi daha yaxşı tanınan Hatçinson 1733-cü ildə Şotlandiyada anadan olmuşdur. Onun burada tibb təhsili aldığı güman edilir.

1760-cı illərdə Edinburq qalası adlı mülkə rəhbərlik etmək üçün Yamaykaya getmişdir. Deyilənə görə, o, evi qanuni yolla əldə etmişdir, lakin öz mal-qarasını qonşulardan oğurluq yolu ilə saxlamışdır.

Hatçinson Yamaykaya gəldikdən qısa müddət sonra səyahətçilər yoxa çıxmağa başlamışdır. Edinburq qalası uzun illər Sent-Enn körfəzindən gedən yolda yerləşən yeganə məntəqə idi. Səyahətçilər bu qalada dincəlirdi, ancaq Hatçinson tərəfindən öldürüldülər. Onun qurbanları bütün irqlərdən, formalardan, ölçülərdən və iqtisadi siniflərdən idilər. 

Hatçinsonun törətdiyi qətllər ilə bağlı nəyin doğru olduğu mübahisəlidir. O, tək səyahətçiləri güllələyirdi və deyilənə görə, qurbanlarının qanı ilə qidalanır, həm də onları =n bədənlərini parçalayırdı. Bəzi mənbələrə görə, o, öz qurbanlarının qalıqlarını heyvanların ziyafəti üçün pambıq ağacına və ya çuxura atırdılar. Həmin çuxur Hatçinson çuxuru kimi tanınmışdır.

Edamı
-----

Hatçinsonun şöhrəti onu diqqət altına almışdı, çünki bir çoxları qorxusundan ondan qaçırdılar. Qurbanlarına olan rəftarı haqqında nağıllar və qətllərin təfərrüatları onu əfsanəvi etmişdi. Buna görə Hatçinson bir müddət səlahiyyətlilərdən yayınmışdır. Hatçinson onu tutmağa cəhd edən Con CKlendar adlı britaniyalı əsgəri vurandan sonra Köhnə limana doğru hərəkət etmiş və gəmiyə minmişdir. Admiral Rodninin komandanlıq etdiyi Kral Donanması Hatçinsonu qaça bilməmişdən əvvəl tutmuşdur.

Yaxalandıqdan qısa müddət sonra mühakimə olunmuş və təqsirli bilinmişdir. 1773-cü ildə İspan Şəhər meydanında asılmışdır. Son pul məbləği məlum olmasa da, həbs edildikdən sonra Hatçinsonun mülkündə axtarış aparıldıqdan sonra təxminən 43 saat və külli miqdarda paltar tapılmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Tortello, Dr. Rebecca.* "Lewis Hutchinson: The Mad Master". Jamaica Gleaner. Pieces of the Past. 6 noyabr 2002. 27 yanvar 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 noyabr 2012.
2. 1 2  "Edinburgh Castle". Jamaica National Heritage Trust. 2011. 3 April 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 November 2012.
3. 1 2  *Gilman, Dennis.* Jamaica's Count Dracula. Gather Inc. 23 October 2009.
4. ↑  C.V. Black, *History of Jamaica* (London: Collins, 1975), p. 115.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Cundall, Frank, 1915, Historic Jamaica p. 295ff, Institute of Jamaica. Archive.org
* Black, C.V. 1966, Tales of Old Jamaica, Longman Caribbean Ltd.
* Black, C.V. 1983, The History of Jamaica, Longman Caribbean Ltd.
**Hotsumi Ozaki** (*yap.* 尾崎 秀実 Ozaki Hotsumi) — yapon jurnalist, kommunist, xəfiyyə və baş nazir katibi.

Həyatı
------

*Asahi Shinbun* qəzetinin əməkdaşı kimi çalışmış Ozaki dönəmin Yaponiya Baş Naziri Fumimaro Konoenin şəxsi məsləhətçisi vəzifəsinə qədər yüksəlməyi bacarmışdır. Hotsumi Ozakinin əsas xəfiyyəlik fəaliyyəti SSRİ ilə bağlıdır. Kommunist olması və sovet düşüncəsinə yaxın mövqe sərgiləməsi səbəbindən xəfiyyə Yaponiyaya xüsusi əməliyyata göndərilən Rixard Zorge ilə təmas yaratmış və onunla birlikdə hərəkət etmişdir. İkili tərəfindən Yaponiyanın daxili məlumatlarının sovetlərə ötürülməsi və Yaponiyada kommunist mühitin dəstəklənməsi yolunda gizli fəaliyyətlər icra olunmuşdur. Ozaki İkinci dünya müharibəsi dövründə Yapon hökuməti tərəfindən vətənə xəyanətdə ittiham edilərək asılan yeganə şəxsdir. Həbsxanada olduğu müddət ərzində həyat yoldaşına və qızına yazdığı şeirlər ölümündən sonra "Eşq bir ulduz yağışı kimi" adlı kitabda toplanmışdır.
**İstehlakçı etimad İndeksi** (*ing.* Consumer Confidence Index, CCI) — əhalinin istehlak və yığımları ilə ifadə etdiyi iqtisadiyyatın vəziyyətinə dair nikbinlik dərəcəsi olaraq təyin olunan istehlakçı güvənini ölçmək üçün hazırlanmış bir göstərici.

ABŞ İstehlakçı etimad İndeksi
-----------------------------

ABŞ-də İstehlakçı Güvən İndeksi, qeyri-hökumət təşkilatı Konfrans Şurası tərəfindən hər ay dərc olunur və 5.000 ailənin nümunəsinə əsaslanır. Hədəf faiz dərəcəsi seçilərkən Federal Ehtiyat Sistemi tərəfindən istifadə olunur və eyni zamanda səhm qiymətlərinə təsir göstərir. İstehlakçı güvən indeksi 1967-ci ildə ölçülməyə başladı və 1985-ci il səviyyəsi 100-ə bərabərdir. İndeksin 40% -i iqtisadiyyatın mövcud vəziyyəti haqqında fikirlər, qalan 60% -i isə gələcək şərtlərin gözləntilərinə cavab verir. İstehlakçı güvən indeksi respondentlərin yaşına, gəlirinə və bölgəsinə görə mövcuddur.

İstehlakçı güvənini ölçən digər tanınmış bir göstərici, 1940-cı illərdən bəri Michigan Universiteti tərəfindən nəşr olunan İstehlakçı Hissləri İndeksidir. Hər iki indeks eyni uzunmüddətli trayektoriyanı izləyir, lakin ayrı aylarda əks siqnalları verə bilər.

İstehlakçı Rəy İndeksi
----------------------

Hesablama metodologiyasına görə istehlakçı hissləri indeksi  istehlakçı güvən indeksinə bənzəyir. Rusiyada ÜFE araşdırmaları 1993-cü ildən bəri aparılır. Bunu VTsIOM , 2003-cü ildən isə Levada Mərkəzi həyata keçirmişdir. Hal-hazırda, IIT sualları aşağıdakı formullarda anketlərdə verilir:

1. "Son bir ildə ailənizin maddi vəziyyəti necə dəyişdi? (daha doğrusu, yaxşılaşdı; dəyişməz olaraq qaldı; daha da pisləşdi; cavab verməkdə çətinlik çəkirəm) ".
2. "Gələn il ailənizin maddi vəziyyətinin necə dəyişəcəyini düşünürsünüz? (daha doğrusu, yaxşılaşacaq; dəyişməz olaraq qalacaq; daha da pisləşəcək; cavab verməyə çətinlik çəkirəm) ".
3. "Ümumiyyətlə ölkədəki iqtisadi şərtlərdən danışırıqsa, önümüzdəki 12 ayın ölkə iqtisadiyyatı üçün yaxşı və ya pis olacağını düşünürsünüzmü? (yaxşı; yaxşı, amma hər şeydə deyil; yaxşı deyil, amma pis deyil; pis, lakin hər şeydə deyil; pis; cavab verməyə çətinlik çəkirəm) ".
4. "Əgər önümüzdəki beş il haqqında danışsaq, onlar ölkə iqtisadiyyatı üçün yaxşı və ya pis bir zaman olacaqmı? (yaxşı; yaxşı deyil, amma pis də deyil; pis; cavab vermək çətindir). "
5. "Ev üçün böyük satınalmalardan (məsələn, mebel, soyuducu, istehlakçı elektronikası, TV) danışırıqsa, indi bu cür alış-veriş etmək üçün yaxşı və ya pis vaxtın nə olduğunu düşünürsünüz? (yaxşı; yaxşı deyil, amma pis də deyil; pis; cavab vermək çətindir) ".

İEİ ildə iki dəfə hesablanır , bu da istehlakçı hissindəki dəyişikliklərə daha həssas olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Независимый институт социальной политики: Индекс потребительских настроений". 2010-12-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-08.
2. ↑  "С.Ф. Гребениченко. Потребительские настроения в России 90-х годов". 2012-01-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-08.