Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: İstisu.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: İstisu qəsəbəsi.

**İstisu** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun İstisu qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə.

İstisu kəndinin məşhur mineral suyu olan "İstisu" bulağı ətrafında 1928-ci ildə eyni adlı sanatoriyası salınmışdır.

Kəlbəcər İstisu mineral ehtiyatı və "İstisu" sanatoriyası ilə dünyada tanınıb. İstisu sanatoriyası Kəlbəcərin qərb hissəsində – silsilə dağ yamaclarındadır. İstisu mineral bulaqları 1138-ci ildə güclü zəlzələ zamanı yerin qabarması, çatlaması nəticəsində əmələ gəlib. Öz kimyəvi tərkibi və fiziki xüsusiyyətlərinə görə, bu sular dünyada məşhur olan Karlovı-Varı bulaqlarının (Çexiya) eynidir və bir çox digər xüsusiyyətlərinə görə dünyada yeganədir.

Tarixi
------

### İşğal dövrü

Bu ərazidə bioloji terrorizm üzrə qruplar fəaliyyət göstərirdi. 2020-ci il noyabr ayının 25-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin uğurlu əməliyyatları nəticəsində Azərbaycana qaytarılıb.

İstisuyun kimyəvi tərkibi
-------------------------

İstisuyun hərarəti 58,8 0C dərəcədir. Cəmi mineralların sayı 6,7 qrama çatan 1 litr suyun tərkibi göstərir ki, litium, brom, yod, mərgümüş, fosfor, sink, mis, nikel, maqnezium, dəmir və s. kimyəvi maddələrlə zəngindir. Bu bulaqlardan biri 8 metrədək hündürlükdə fəvvarə vurur. İstisu mənbələrindən hər il 3 milyard 963 mln. litr su çıxır. Sudolduran sexlər isə bunun cəmi 22 mln. litrindən istifadə edir. Qalan 3 milyard 941 milyon 316 min litr su çaylara axıb gedir. İstisu mineral bulaq suyu hipertermal, karbon qazlı, hidrokarbonatlı-xloridli-sulfatlı-natriumludur. İstisu mineral bulaqları fəaliyyətdə olan 12 bulaqdan ibarətdir. 1 saylı buruq quyusundan çıxan suyun kimyəvi tərkibi: M4,9 CO7,1 HCO3S3. C134 SO41 T 61 dərəcə C-dir. Na75. Ca14 İstisu kurortunda mədə-bağırsaq xəstəliyinə, maddələr mübadiləsi pozğunluqlarına, sinir sistemi, hərəkət orqanları və ginekoloji, uroloji xəstəliklərə tutulanlar müalicə oluna bilirlər.

İstisu mineral bulaqlarının suyundan alınan duzlar xronik qəbizlik, qaraciyər, öd kisəsi, qastrit və s. xəstəliklərin müalicəsində işlədilir.

İstisuit mineralı amfibol qrupuna aid olan mineraldır. Onun tərkibi belədir. 7,6 (Ca, Na) 0,5 (A1 Fe+3) (Si4O11) 2H2O Sütunvari kristallar və lifli (uzunluğu 2-3 sm) aqreqatlar əmələ gətirir. Külü boz rənglidir. Sərtliyi 5-5,5-dir. Kəlbəcər rayonu ərazisindəki Dəlidağ intruzivi ətrafındakı kontakt-metasomatik mineral assosiasiyasında vollastonitlə sıx paragenezdə rast gəlir. Burada istisu qarnitoit intrusivinin əhəngdaşı ilə kontaktında əmələ gəlmişdir. İstisu mineralı Kəlbəcər rayonundakı İstisu kurortunun adındandır.

İstisu sanatoriyasının yaranma tarixi
-------------------------------------

 *Əsas məqalə: İstisu kurortu*
İstisu sanatoriyası Kəlbəcərin ermənilər tərəfindən işğal edilməsindən sonra
İstisuda müalicə-istirahət zonasının yaranması Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra, daha dəqiq desək, 1925-ci ildən Azərbaycan hökumətinin diqqət mərkəzində olmuşdur. Hələ 1926—cı ildə Respublika Ali İqtisad Soveti İstisudakı su mənbələrində istirahət-müalicə tikintiləri aparılması barədə qərar qəbul etmişdir. Sonralar bu məsələ Azərb KP MK-nin birinci katibi M.C.Bağırovun şəxsi diqqət mərkəzində olmuşdur. 1928-ci ildə isə İstisu sanatoryasının tikilməsi, yollar çəkilməsi sovetlərin qurultayında qaldırılmış, M.C.Bağırov öz məruzəsində İstisuya xeyli yer ayırmışdır. 30-cu illərin sonlarında M.C.Bağırov özü İstisuda olmuş, tikinti işləri ilə maraqlanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi.* "İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı" (PDF) (az.). stat.gov.az. 2019. 2020-04-16 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-04-16.
2. ↑  Azərbaycan tarixi. Yeddi cilddə. VII cild (1941-2002-ci illər). Bakı. "Elm". 2008. səh. 269. Arxivləşdirilib 2022-06-26 at the Wayback Machine  (az.)
3. ↑  "Azərbaycan" qəzeti, 15 yanvar 2003-cü il.  (az.)
4. ↑  İstisu[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* Böyük Sovet Ensiklopediyası[*ölü keçid*]
* 15 il Kəlbəcərsiz[*ölü keçid*]
* Kəlbəcər rayonunun toponimləri[*ölü keçid*]
* Kəlbəcər rayonu
* Qarabaq[*ölü keçid*]

| ⛭Kəlbəcər rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Kəlbəcər |  |
| Qəsəbələr | İstisu |
| Kəndlər | Abdullauşağı  • Ağbulaq  • Ağcakənd  • Ağdaban  • Ağdaş  • Ağqaya  • Ağyataq  • Alçalı  • Alıbəyli  • Alırzalar  • Allıkənd  • Almalıq  • Alolar  • Armudlu  • Aşağı Ayrım  • Aşağı Şurtan  • Aşağı Qaraçanlı  • Babaşlar  • Bağırlı  • Bağlıpəyə  • Bağırsaq  • Barmaqbinə  • Başkənd  • Başlıbel  • Baş Qaraçanlı  • Bazarkənd  • Birinci Milli  • Bəzirxana  • Boyaqlı  • Bozlu  • Böyükdüz  • Böyürbinə  • Cəmilli  • Comərd  • Çaykənd  • Çayqovuşan  • Çəpli  • Çərəkdar  • Çıldıran  • Çıraq  • Çobangərəhməz  • Çorman  • Çormanlı  • Çopurlu  • Çovdar  • Dalqılınclı  • Damğalı  • Daşbulaq  • Dəmirçidam  • Dərəqışlaq  • Əsrik  • Fətallar  • Göydərə  • Günəşli  • Günəşqaya  • Güneypəyə  • Hacıdünyamalılar  • Hacıkənd  • Həsənlər  • Heyvalı  • Hopurlu  • Xallanlı  • Xoləzəy  • İkinci Milli  • İmanbinəsi  • İlyaslar  • İstibulaq  • Kaha  • Keçiliqaya  • Keşdək  • Kəndyeri  • Kərəmli  • Kolatağ  • Qalaboyun  • Qamışlı  • Qanlıkənd  • Qasımbinəsi  • Qaragüney  • Qaraxançallı  • Qasımlar  • Qazıxanlı  • Qılınclı  • Quzeyçirkin  • Laçın  • Lev  • Mehmana  • Məmmədsəfi  • Məmməduşağı  • Mərcimək  • Mişni  • Mollabayramlı  • Moz  • Mozqaraçanlı  • Nadirxanlı  • Narınclar  • Nəbilər  • Nəcəfalı  • Orta Qaraçanlı  • Orta Şurtan  • Oruclu  • Otaqlı  • Otqışlaq  • Şaplar  • Şahkərəm  • Şeyinli  • Sarıdaş  • Seyidlər  • Soyuqbulaq  • Susuzluq  • Pirilər  • Rəhimli  • Tağılar  • Tatlar  • Taxtabaşı  • Təkdam  • Təkəqaya  • Təzəkənd  • Tirkeşəvənd  • Tövlədərə  • Üçüncü Milli  • Vəng  • Vəngli  • Yanşaq  • Yanşaqbinə  • Yenikənd  • Yellicə  • Yuxarı Ayrım  • Yuxarı Şurtan  • Zağalar  • Zallar  • Zar  • Zərqulu  • Zəylik  • Zivel  • Zülfüqarlı |
| Ləğv olunmuş kəndlər | Ağzıbir  • Alaqaya  • Alıkənd  • Aşağı Xac  • Boyur  • Buzduxqar  • Çaxmaq-Bina  • Eger-Yurd  • Əmirallar  • Fərxani  • Gazarahox  • Gözlübulaq  • Xaçkənd  • Xanməmməd-Bünaən  • Xanqutala  • Kaxat-Xəl  • Kalatalıq  • Kilsə  • Kilsəli  • Kıavşan  • Knaravan  • Kürd-Dam  • Qaradağlı  • Qaraxanlı  • Qazarkı-Qomər  • Qoturlu  • Quş yuvası  • Ləmbəran  • Maraldam  • Məhrablı  • Oktyabrkənd  • Otaxlar  • Sarıgüney  • Sarımoğlu  • Tamaşa  • Təkəçaya |