recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kaskina döyüşü** (it. *Battaglia di Cascina*) — italyan rəssam Mikelancelo tərəfindən 1506-cı ildə çəkilmiş, amma daha sonra itmiş rəsm əsəri.

Mənşəyi
-------

Mikelancelo bu əsəri yaratmaq vəzifəsini Florensiya dövlət adamı Pyero Soderini tərəfindən almışdır. Bu əsərin Köhnə sarayda Sinqusento divarında freska şəklində olacağı düşünülmüşdür. Əsərin qarşı divarınında isə Leonardo da Vinçi Anqiori döyüşünün rəsm etməli idi. İki döyüş də orta əsrlərdə Florensiyanın qazandığı ən əhəmiyyətli döyüşlər idi. Kaskina döyüşü 28 iyul 1364-ci ildə Florensiya ilə Piza arasında baş vermişdir və Florensiyanın qələbəsi ilə başa çatmışdır. Döyüş zamanı minlərlə pizalı öldürülmüş və 2000 əsir alınmışdır.

Haqqında
--------

Mikelancelo bu əsərini heç vaxt tamamlaya bilməmişdir, əvəzində üzərində kopiyaları olan kartonlar yaratdı. Kartonlar bir çox rəssam tərəfindən kopya edildi. Ən məşhur kopiyası şagirdi Sanqallonun idi. Mikelancelonun əsərə hazırlıq rəsmləri də günümüzə qədər çatmışdır. Mikelancelonun bioqrafiki Corci Vasariyə görə əsər Mikelancelonun rəqibi Bartolommeo Bandinelli tərəfindən qısqanclıq səbəbindən təxrib edilmişdir.

Mikelancelo savaş səhnəsinin başlanğıcını Piza orusunun hücumları və Florensiya ordusunun heyrətlənməsi ilə təsvir etmişdir. Piza ordusunun hücum sədalarına cavab olaraq Florensiya əsgərlərinin Arno çayında çıplaq üzdüklərini rəsm etmişdir.

Hazırlıq rəsmləri
-----------------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Xarici keçidlər
---------------

* Studies to the Battle of Cascina

Həmçinin bax
------------


Vikianbarda ***Kaskina döyüşü*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Mikelancelo
**I Cüstan** (v. 960) — Salarilər sülaləsindən Azərbaycan hökmdarı

Həyatı
------

Həyatı barədə çox məlumat yoxdur. Hakimiyyəti əsasən anasının kölgəsində və hərəmdə keçmişdir. Vəziri və adaşı Cüstan ibn Şərmzana Urmiya qalasını vermişdi. Cüstan əmisi Vəhsudanın səfiri olaraq gəlmiş vəzir Nuaymini həbs etdirmişdi. Bu da Cüstan ibn Şərmzanın katibi olan Übeydullah ibn Mərzbana pis təsir etdi. Vəzirə şikayət edərək I Cüstanın yerinə qardaşı İbrahimi gətirmək barədə təklif verdi. İbrahim bu təklifə müsbət cavab verərək Urmiyaya, oradan da Marağaya hərəkət edərək sarayı tutdu. Cüstan bu vaxt Bərdədə idi. Ərdəbilə gələrək Nuaymini azad etdiyi barədə xəbər göndərdi, vəzir Cüstan və katibi Übeydullah bu xəbərə sevinib Urmiyaya qayıtmış, İbrahim isə tək qalmışdı.

Abbasi üsyanı
-------------

İbrahim və Cüstan vəzir Cüstan ibn Şərmzanın planını öyrənəndən sonra barışdılar. Bu arada Nuaymi həbsdən qaçmış və Muğana getmiş, orada keçmiş xəlifə əl-Muktəfinin nəvəsi özünü əl-Müstəcir Billah adlandıran və xəlifəliyə iddiaçı olan İshaq ibn İsanı üsyana səsləyir, Azərbaycanı işğala çağırırdı. Bu çağırışa daha sonra vəzir Cüstan da qoşuldu. Lakin İbrahim və Cüstanın birləşmiş qüvvələri 960-cı ildə Abbasi üsyançını məğlub etdi.

Nasirin üsyanı
--------------

Bu vaxt Vəhsudanın təhriki ilə kiçik qardaşı Nasir də Ərdəbildə üsyana başlamışdı. Bu üsyan ölkədə çaxnaşma yaratdı və hər şəhərdə bir əmir öz müstəqilliyini elan etdi. Bu hadisələr işığında Cüstanla barışan Nasir torpaqlarını geri qaytarmaq üçün anaları ilə birgə Vəhsudanın yanına gedərək ondan kömək istədilər. Lakin Vəhsudan onları həbs edərək öz ordusunu oğlu İsmailə verdi. 960-cı ildə İsmail Azərbaycanı ələ keçirdi və I Cüstanın hakimiyyəti həbsdə sonlandı.

Ölümü
-----

İsmailin Azərbaycanı ələ keçirməsi Cüstanın qardaşı İbrahim üçün siqnal oldu və öz ordusunu toplayaraq Azərbaycana hücuma keçdi. İbrahimə qarşı keçmiş vəzir Cüstan ibn Şərmzan, Rəvvadilərdən II Hüseyn də İsmailə qoşuldular. İbrahim məğlub edildi, Cüstan isə 960-cı ildə qardaşı və anası ilə birlikdə edam olundu.

İstinadlar
----------

1. 1 2  The Eclipse of the ʻAbbasid Caliphate: Original Chronicles of the Fourth Islamic Century, David Samuel Margoliouth, Henry Frederick Amedroz, səh. 193-194

| ⛭Salarilər |
| --- |
| Deyləmdə | 
* Məhəmməd
* Vəhsudan
* II Mərzban
* İbrahim (II Mərzbanın oğlu)
* Cüstan
* Müsafir

 |  |
| Azərbaycanda | 
* Məhəmməd
* I Mərzban
* Məhəmməd
* I Mərzban
* I Cüstan
* İsmail
* İbrahim (I Mərzbanın oğlu)
* Nuh
* İbrahim (I Mərzbanın oğlu)
* II Mərzban

 |
| Dvində | 
* Mərzban
* İbrahim
* Əbül Hica

 |
Dəmirin tökülməsi
Tökmə sexi
**Tökmə** — arzuolunan məmula uyğun →qəlibin ağırlıq və ya mərkəzdənqaçma qüvvəsi, və ya təzyiq altında ərimiş metalla doldurulması və orada bərkiməsidır. Verilmiş tapşırıqdan asılı olaraq tökmə kasa, tiqel, dönəbilən və ya aşağıdan tıxaca malik çalovlarla yerinə yetirilir. Yarımfabrikat və hissələrin tökülmsəi fərqlənir. Yarımfabrikat deformasiya və ya kəsmə ilə sonrakı emalı nəzərdə tutulan töküklərdir. Burada karputların qum qəliblərində tökülməsi və ya fasiləsiz tökmə üsulu tətbiq tapır. Karputlar (bloklar) en kəsiyi kvadrat, düzbucaqlı və ya poliqonal olan →kokillərdə aparılır. Böyük blokları çox hallarda üstdən tökürlər. Polad istehsalında bu növ blokların çəkisi 6t-a qədər çatır. Kiçik bloklar aşağıdan yuxarıya tökülür (Polad tökmə üsulu). Bu arada eyni zamanda bir neçə tökük əldə edilə bilir. Bu üsul bərkimə proseininə görə yuxarıdan tökməyə nisbətən daha yaxşı səthi parametrlərə malik töküklər verir.

Hal hazırda yarımfabrikat metal töküklərin hazırlanması üçün ən geniş yayılmış fasiləsiz tökmə üsuludur. Çubuq şəklində tökülən materialı nəzəri cəhətdən sonsuz uzunluqda almaq olur. Böyük uzunluqda çubuğu almaq üçün prosesi yuxarıdan aşağıya yox, maili şəkildə yerinə yetirirlər. Çünki birinci halda tökmə istehsalı yerləşən binanın hündürlüyü çox olar və əməliyyatı əlverişsiz edər. Ona görə də müasir fasiləsiz tökmə qurğularının yalnız bir hissəsi şaquli olur, yerdə qalan hissə isə qövs üzrə yerləşir. Tökmə zamanı maye metal kokilə daxil olduqda soyuma nəticəsində onun xaricində bərkimiş metaldan qabıq yaranır. Metal daimi hərəkətdə olduğundan soyuma müddəti kiçik olur və metal ilkin zonanı üzü bərkimiş şəkildə tərk edir. Sonrakı bərkimə diyircəklər arasında hərəkət zamanı baş verir. Alınmış metal çubuq lazım olan uzunluqda doğranır. Çoxlu sayda diyircəklərə malik müasir qurğularda diametri 500 mm-ə qədər olan məmulu hazırlamaq mümkündür. Bu üsulla alınan dəmir əsaslı töküklər hidravlika, təzyiq altında işləyən hissələrin hazırlanması üçün əvəzolunmaz materialdır.

Metalların qeyri metaldan hazırlanmış qəliblərə və kokillərə tökülməsi zamanı maye cərəyanının qanunauyğunluqlarına riayət etmək lazımdır. Qum qəliblərə tökmədə tökmə sistemi aşağıdakılardan ibarətdir: tökmə kasası, şaquli qidalandırıcı, posa, üfüqi qidalandırıcı. Bu hissələrin ölçülərinin təyini zamanı töküyün materialı, qəlibin stabilliyi və tökmə müddəti nəzərə alınmalıdır. Bu hesabatların kompyuterin köməyi ilə aparılmasına baxmayaraq, hələ də optimallaşdırma təcrübi yollarla əldə edilmiş biliklərsiz ötüşə bilmir. Töküklərin keyfiyyətinə artan tələbatlar onların hazırlanmasının qəlibin erroziyası zamanı ayrıla biləcək qeyri metal materiallardan həmçinin metallurji hazırlama zamanı əmələ gələn reaksiya məhsullarından azad olmasını tələb edir. Bunun üçün süzgəclərdən və xüsusi tökmə çalovlarından istifadə olunur. Müasir tökmə qurğularında tıxaclı çalovlardan da istifadə olunur.
Kaska dili ilə səhv salmayın.
**Kask dili** — kaskların danışdığı, Hind-Avropa dil ailəsinə aid olmayan ölü dil. Tunc dövründə Anadolunun Pont regionunda danışılırdı.

Dildəki adlara və toponimlərə görə bəzən hatt dili ilə əlaqələndirilir. Kask dilinin abxaz-adıq dilləri ilə əlaqəsi də mümkün variantlar arasındadır. "Kask" adı çərkəzlərin köhnə adı ilə sinonim ola bilər. Kask konfederasiyasına daxil xalqlardan biri olan abesla abxaz və digər Şimali Qafqaz xalqları ilə qohum ola bilər. Buna görə də kaskların çərkəzlərin və digər Qafqaz xalqlarının əcdadları olduğu iddia edilir. Başqa bir nəzəriyyəyə görə, kask dilinin zan dillərindən biridir, laz və meqrel dilləri ilə əlaqəlidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  George Hewitt, 1998. *The Abkhazians*, p 49
2. ↑  *Singer, Itamar.* "Who were the Kaška?" (PDF). Phasis (ingilis). Ivane Javakhishvili Tbilisi State University. 10 (II). 2007: 178. 12 iyun 2018 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 10 iyun 2022.
Atmosfer və ionosfer arasındakı əlaqələrAtmosfer və ionosfer arasındakı əlaqələr
**İonosfer-** atmosferin 50 (80) km-dən yuxarıda yerləşən ionlaşmış qatı.

Xarakteristikası
----------------

İonosfer qatıİonosfer qatı: gecə (solda) və gündüz (sağda)
İonosferin yuxarı sərhəddi şərti olaraq 15-20 min km götürülür. İonlaşma qısa dalğalı günəş şüalarının, korpuskulyar sellərin, kosmik şüaların və s. təsiri nəticəsində baş verir. Maksimum ionlaşma gecə 300-400 km, gündüz isə 160-320 km yüksəkliyədək müşahidə olunur. İonosferdə temperatur hündürlükdən asılı olaraq yüzlərlə, hətta minlərlə dərəcəyə çatır. Buna görə İonosferə Termosfer də deyilir.

Həmçinin bax
------------

* Termosfer
* Atmosfer

Xarici keçid
------------

* Atmosferin quruluşu
* Atmosferin təbəqələri Arxivləşdirilib 2017-10-06 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ekoloqların məlumat kitabı. Bakı-Elm-2003.
2. ↑  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ensiklopedik ekoloji lüğət. Bakı-Elm-2008.
**Rober de Lamanon** (*fr.* Jean Honoré Robert de Paul de Lamanon; 6 dekabr 1752, Salon-de-Provans — 11 dekabr 1787, Tutila, Samoa (arxipelaq)) — fransız fizik, botanik və meteoroloq. O, bir neçə elmi ekspedisiyada iştirak etmiş və sonuncu ekspedisiyada vəfat etmişdir (Laperuz ekspedisiyası).

Ailəsi
------

Onun ailəsi Lamanonun nəcib ailələrindən (1572-ci ildən etibarən) idi. Atası Jan Fransua de Pol de Lamanon, anası Anna de Baldonidir (Eks-an-Provansda anadan olub). İki bacısı və Ogüst Pol de Lamanon (1748–1820) adında özündən böyük bir qardaşı olub. Ogüst atası tərəfindən Fransa Hərbi Dəniz Qüvvələrinə təyin olunub və əvvəlcə Tulonda qardemarin, daha sonra isə zabit kimi fəaliyyət göstərib.

Həyatı
------

Roberin qardaşı Ogüst atasının ölümündən sonra ordunu tərk edərək elmi fəaliyyətlə məşğul olmağa başlamışdır. Rober dini fəaliyyətini başa vurmuş və qardaşı ilə birlikdə bitki, sənədlər, əlyazmalar və sənətkarlıq nümunələrini toplamaq üçün Avropaya və Fransa vilayətlərinə səyahət etmişdirlər. Parisdə elmi biliklərini təkmilləşdirdikdən sonra dövrün ən məşhur alimləri ilə tanış olmuşdurlar: Laplas, Jüsse, Dalamber, Monj qardaşları, Volney, Malzerb və Fransa Elmlər Akademiyasının katibi Kondorse.

Paris ətrafında aşkar edilmiş Roberin hesabatı (*Fizikaya dair müşahidələr*) fiziki coğrafiyanın tarixi coğrafiyaya çevrilməsinə töhfə vermişdir. Hələ Nikolas Demare (1725-1815) üç il bundan əvvəl - 1774-cü ildə prizmatik bazaltı qədim lava axınları kimi təqdim eləyən essesini dərc etdirərkən Roberin təcrübəsi hələ elmdə yenilik idi.

Parisdən İngiltərəyə olan səfərinin "enerjili və olduqca maraqlı" olduğunu bildirən Rober, şiddətli bir fırtına zamanı gəmi səfərinə kapitanlıq etməyi öz üzərinə götürmüşdü.

Xatirəsi
--------

1883-cü ildə Samoada Tutuila adasının şimal-qərb sahilindəki Qırğın Körfəzində Aasu qəsəbəsində Laperuz ekspedisiyasında həlak olmuş şəxslərin xatirəsinə xatirə kompleksi tikilmişdir. Üzərində xaçın da olduğu abidədə *"Morts pour la Science et la Patrie"* ("Elm və Vətən üçün ölənlər") sözləri və samoalılar ilə qarşıdurmada öldürülən on bir fransız dənizçinin adı həkk olunub, hansı ki onlardan biri də Rober de Lamanondur.

Həmçinin bax
------------

* Avropalılar və amerikalıların elmi tədqiqat səfərləri

İstinadlar
----------

1. 1 2  Robert De Lamanon // GeneaStar.
2. 1 2  Robert de Paul de Lamanon // www.accademiadellescienze.it (it.).
3. 1 2  *Rudwick, Martin J. S.* Bursting the Limits of Time: The Reconstruction of Geohistory in the Age of Revolution. Chicago: University of Chicago Press. 2007. 208–212. ISBN 9780226731131.
4. ↑  Encyclopædia Britannica: Or, A Dictionary of Arts, Sciences, and Miscellaneous Literature, Enlarged and Improved, Volume 11. University of Michigan: Archibald Constable. 1823. 500.
5. ↑  Bibliotheca Australiana, Issue 28. 1799. 324–330.
6. ↑  *Stanley, David.* Moon Handbooks South Pacific. David Stanley. 2004. 481. ISBN 1-56691-411-6. İstifadə tarixi: December 18, 2010.

Xarici keçidlər
---------------

* Rober de Lamanonun şəcərəsi
Varese - Italiyanın eyni adlı şəhərini təmsil edən basketbol klubu.

Tarixi
------

Varese basketbol komandası 1946-cı ildə Varese şəhərində təşkil olunmuş, ilk vaxtlar öz çıxışı ilə fərqlənməmişdir. İlk böyük uğurunu 1961-ci ildə, İtaliya çempionatının qalibi kimi qeyd etmişdir. 1970-ci ildə isə klub ilk dəfə çempionlar kubokunu qazanmış, sonralar daha 4 dəfə Avropanın bu əsas turnirinin qalibi olmuşdur. Komandanın sonuncu uğuru 1999-cu ildə milli birinciliyin və İtaliya superkubokunun qalibi olmasıdır. Varese basketbol komandası hazırda A seriyası üzrə çıxış edir.

Titulları
---------

Basketbol üzrə İtaliya çempionu (10 dəfə): 1961, 1964, 1969, 1970, 1971, 1973, 1974, 1977, 1978, 1999
Çempionlar kuboku **(5 dəfə): 1970, 1972, 1973, 1975, 1976. Finalçı (5 dəfə): 1971, 1974, 1977, 1978, 1979**
Kuboklar kuboku (2 dəfə): 1967, 1980
İtaliya kuboku (4 dəfə): 1969, 1970, 1971, 1973
Qitələrarası kubok (3 dəfə): 1966, 1970, 1973
İtaliya superkuboku (1 dəfə): 1999
Palasport, Varese komandasının örtülü idman arenası

Xarici keçid
------------

* Rəsmi sayt
* Eurobasket.com Team Page
* Varese Basket Blog Arxivləşdirilib 2007-08-24 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------
**Rişar Vaqner** (*ing.* Richard Wagner; *fr.* Richard Wagner; 2 aprel 1957, Monreal, Kvebek) — Kanadanın hazırkı Baş hakimi və Baş inzibatçısı vəzifələrini icra edən kanadalı hüquqşünas.

Həyatı
------

Vaqner Kvebekin Monreal şəhərində anadan olub, Jizel və keçmiş Parlament üzvü və senator Klod Vaqnerin oğludur. Monrealda yerləşən Jan-de-Brebof Kollecindən 1978-ci ildə məzun oldu, daha sonra Ottava Universitetində siyasi elmlər üzrə təhsil aldı.

Vaqner Roma katolikidir. Vaqnerin atası Klod hüquqşünas idi. Babası əslən Bavariyadan olan alman-yəhudi mühacir idi. Vaqnerin iki vəkil övladı var.

Fəaliyyəti
----------

1980-ci ildə Vaqner Kvebek Hüquq Evinə dəvət aldı və *"Montreal Lavery, de Billy"* hüquq şirkətinə fəaliyyətə başladı. Fəaliyyəti əmlak, ticarət məhkəməsi və peşə məsuliyyəti sığortası üzərində qurulmuşdu.

24 sentyabr 2004-cü ildə Monreal bölgəsindən Kvebek Ali Məhkəməsinə təyin edildi. 3 fevral 2011-ci ildə Kvebek Apellyasiya Məhkəməsinə dəvət aldı.

### Kanada Ali Məhkəməsi

2 oktyabr 2012-ci ildə Baş nazir Stiven Harper onu təqaüdə çıxan Mari Deşanın yerinə Kanada Ali Məhkəməsinə namizəd göstərdi. Onun təyinatı 5 oktyabr 2012-ci ildə təsdiqləndi.

3 dekabr 2012-ci ildə Kanada Ali Məhkəməsinin məhkəmə salonlarının birində Vaqnerin təyinatı ilə bağlı mərasim təşkil edildi. Tədbirdə təqaüdə çıxan Baş hakim Beverli Maklaklin, Federal Ədliyyə Naziri və Baş prokuror Rob Nikolson və Kvebek Ədliyyə Nazirinin müavini Natali Druin iştirak etdi.

12 dekabr 2017-ci ildə Baş nazir Castin Trüdo Vaqneri Kanada Ali Məhkəməsinə namizəd göstərdi.

23 yanvar 2021-ci ildə Vaqner general-qubernator Jyuli Peyettin istefasından sonra Kanada hökumətinin inzibatçısı təyin edildi. Kanada hökumətinin inzibatçısı Kanadanın general-qubernatorunun müavinidir və əgər general-qubernator ofisi boşdursa, bu zaman inzibatçı onun səlahiyyətlərini icra edir.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-03.
2. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2014-05-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-03.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-12-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-03.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2012-12-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-03.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2012-12-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-03.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-03.
7. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-01-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-03.

Xarici keçidlər
---------------
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Varlıq (dəqiqləşdirmə).
**Varlıq** — fəlsəfi kateqoriya olub,şüurdan asılı olmayaraq obyektiv reallığın- kosmos,təbiət və insanın mövcudluğudur. Varlıq anlayışı geniş və dar mənada işlədilir. Geniş mənada dünyada mövcud olan hər şey varlığa daxil edilir. Sözün məhdud mənasında (dar) varlıq dedikdə insanların şüürundan kənarda və ondan asılı olmayaraq mövcud olan obyektiv reallıq başa düşülür.Fəlsəfədə varlıq terminini ilk dəfə antik dövrün tanınmış filosoflarından biri olan Parmenid işlətmişdir. O varlıq haqqında əsərində göstərirdi ki, "Varlıq" hərəkət etmir,dəyişməzdir və mükəmməldir. Demokritin atomist təlimi hesab edirdi ki,varlıq bölünməz kiçicik hissəciklərdən - atomlardan və boşluqdan ibarətdir. Varlığın 4 forması mövcuddur: Əşyaların və proseslərin varlığı, insanın varlığı, mənəvi varlıq, sosial varlıq

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Din | *Din ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Gülnənə Məhəmməd qızı Mustafayeva** (5 iyun 1915, Afurca, Quba qəzası – ən tezi 1989, Beynəlmiləl, Dəvəçi rayonu) — Azərbaycan xalça ustası; "Stalin" mükafatı laureatı (1950).

Həyatı
------

1943–1960-cı illərdə Qonaqkənd xalça artelində toxucu, sex müdiri, artelin sədri vəzifələrində işləmiş, 1960–1968-ci illərdə Qonaqkənddəki "Qumaş" xalça fabrikində fəaliyyət göstərmişdir.

Toxuduğu xalçalar
-----------------

Onun toxuduğu "Qolluçiçi", "Açgülçiçi", "Herat-Pirəbədil" və s. çeşidli xalçalar Azərbaycan Xalçası və Xalq Tətbiqi Sənəti Dövlət Muzeyində, Azərbaycan Tarix Muzeyində və digər muzeylərdə saxlanılır.

Bilavasitə onun iştirakı ilə toxunmuş "İ.V. Stalin" xalçası (ili: 1949, ölçüsü: 70 m²; saxlandığı yer: Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi, Bakı) yüksək bədii keyfiyyətə malikdir.

Mükafatları
-----------

* "Stalin" mükafatı (1-ci dərəcə) — 1950 (İ. Stalinin anadan olmasının 70 illiyinə (1949) həsr olunmuş xalçaya görə)

İstinadlar
----------

1. ↑  МУСТАФАЈЕВА Ҝүлнәнә Мәһәммәд гызы // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 106.
**Vardanakert döyüşü** — Araz çayı yaxınlığındakı Varnakertdə yerləşdirilmiş ərəb qarnizonu ilə Ermənistan knyazlıqları arasında döyüş. Erməni knyazı VI Smbat Baqratuni Naxçıvanda qarnizondan olan 5,000 nəfərlik əməvi ordusunu məğlub etmişdi. Qəfil hücuma məruz qalan ərəblər Araz çayına qaçmış, orada ya boğulmuş, a da donaraq ölmüşdülər. Bizans komissiyası tərəfindən hakimiyyətə seçilən Smbat Ərməniyyənin əksəriyyətini yenidən ələ keçirməyə, ərəbləri regiondan qovmağa nail olmuşdur.

Bu uğura baxmayaraq, əməvi generalları Məhəmməd ibn Mərvan və Məsləmə ibn Əbdülməlik tezliklə Ərməniyyə üzərində nəzarəti bərpa etmişdilər. 704-cü ildə Naxçıvanın baş kilsəsinin yandırılması, orada erməni knyaz ailələrinin genişmiqyaslı qırğınının təşkil edilməsi ilə müsəlmanların regiona nəzarəti təmin edilmişdir.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. 1 2  Hoyland, 2015
2. 1 2  Macler, 1923

### Ədəbiyyat

* *Hoyland, Robert G.* In God's Path: The Arab Conquests and the Creation of an Islamic Empire. Oxford University Press. 2015.
* *Macler, Frederic.* Armenia // The Cambridge Medieval History. IV:The eastern Roman empire (717-1453). Cambridge at the University Press. 1923.
**Andromeda ştamı** (*ing.* The Andromeda Strain; 1969) — ABŞ yazıçısı Maykl Kraytonun elmi-fantastik romanı.

Mövzusu
-------

ABŞ-nin kosmosa göndərdiyi hərbi kosmik peyk kiçik bir qəsəbəyə düşür. Peyki götürmək üçün bölgəyə gedən xüsusi hərbi heyətin mərkəzlə radio əlaqəsi qəflətən kəsilir. Heyətin və qəsəbə sakinlərinin hamısı (bir körpə və sərxoşdan başqa) ölü tapılır. Hərbi peykin kosmosdan indiyədək mənşəyi bilinməyən virus gətirdiyindən şübhələnirlər. Ölkənin qabaqcıl alimlərindən ibarət qrup müasir texnologiya ilə təchiz olunan laboratoriyada virusun sirrini açmağa çalışır.

Filmlər
-------

Maykl Kraytonun 1969-cu ildə yazdığı bu roman əsasında 1971-ci ildə eyniadlı film çəkildi. Robert Uaysın rejissoru olduğu və baş rollarda Artur Hill, Devid Ueyn, Ceyms Olson və Keyt Ridin oynadığı film böyük rəğbət qazandı.

2008-ci ildə bu roman üzrə 2 seriyalı televiziya film çəkilmişdir. Cəmi 169 dəqiqəlik filmin rejissoru Mikael Salomon olmuş, film 26-27 may tarixlərində ABŞ-nin A&E Network telekanalında yayımlanmışdır.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2005-11-23 at the Wayback Machine
* 
* 
* Kitab kataloqu[*ölü keçid*]
**Varid Fərzəlibəyov** (2 iyul, 1933 - 23 mart, 1999) — Azərbaycanlı ixtiraçı-mühəndis, həvəskar tarzən, bəm tarın yaradıcısı.

Həyatı və yaradıcılığı
----------------------

1933-cü ildə Şəki şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. M.Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun energetika fakültəsini bitirmişdir. Uzun illər "Azərelektroişıq" istehsalat birliyinin laboratoriya müdiri kimi çalışmışdır.

Azərbaycanın musiqi mədəniyyətinə yeni bir musiqi aləti - **bas (bəm) tar**ı bəxş etmişdir. XX əsrin 60-cı illərində musiqi kollektivlərində bas (bəm) səslərə olan ehtiyacı ödəmək üçün bəm tarı yaratmışdır.

Bəm tarı Sadıqcanın tarından fərqləndirən odur ki, çanağın içindəki arakəsmədə alətin səs temrbini (səs çalarını) dəyişdirən diafraqmalı dəlik var və tarın qoluna birləşən çanaq üstü açıqdır. Bas tarın quruluşuna görə tarın böyük formasıdır, mizrabı adi tar mizrabından iki dəfə böyükdür. Bir qayda olaraq, tarzənlər tərəfindən ifa olunur. Alətin notları bas açarında yazılır. 1966-cı ildə müəllif bu alətə görə SSRİ miqyasında patent almışdır. Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında İ.Hacıbəyov, Ə.Abbasov, C.Hacıyev, Ə.Bakıxanov və H.Xanməmmədovun iştirak etdiyi komissiya ixtiraya yüksək qiymət vermişdir.

Sənətkarlıq və tətbiqi sənətə xüsusi maraq göstərdiyindən ağac oyma sənəti sahəsində də tanınmışdır. Layihələndirdiyi və ağacdan hazırladığı bir sıra suvenirlər Azərbaycan SSR Mədəniyyət Nazirliyi nəzdində fəaliyyət göstərən suvenir fabrikində kütləvi istehsal olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Muğam Ensiklopdiyası - Bəm tar (Bas tas)". 2022-03-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-05-10.
2. ↑  "Azərbaycan ənənəvi musiqi atlası - Tar". 2022-01-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-05-10.
3. ↑  "База патентов СССР - Народный струнный музыкальный инструмент типа азербайджанского тара". 2015-04-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-05-10.

Həmçinin bax
------------

* Tar

|  |  |
| --- | --- |
|  |  ***Musiqiçi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Andreys Yuryans** (*latış.* Andrejs Jurjāns‎; 30 sentyabr 1856, Erqli[d], Kurlandiya quberniyası[d] – 28 sentyabr 1922, Riqa) — Latviya bəstəkarı və folklorşünası, Latviya klassik musiqisinin banilərindən biri.

Həyatı
------

1875-ci ildən Andreys Yuryans Sankt-Peterburq Konservatoriyasında təhsil almışdır, birinci Lui Homiliusun orqan sinifində, daha sonra Nikolay Rimski-Korsakovun kompozisiya sinfində oxumuşdur.

1877-ci ildə onun yazdığı ilk mahnısı çap olundu. 1882-1916-cı illərdə konservatoriyanı bitirəndə Xarkov Musiqi Məktəbi şəhərində müəllimlik edirdi, eyni zamanda milli musiqi folklorunun kolleksiyaçı, tədqiqatçı və aranjmançısı kimi Latviyanın musiqi həyatında fəal iştirak edirdi.

Dörd cildlik "Latviya Xalq musiqisinin materialları" adlı 2000-ə yaxın nəğməsi olan əsəri ilə Yuryans bu sahəyə aid bütün araşdırmaların əsasını qoydu.

Qardaşları ilə birlikdə mütəmadi olaraq Latviya mahnı festivallarında iştirak edirdi.

Yuryansın ölümündən sonra onun işi qardaşı Pavel tərəfindən tamamlandı (5-ci hissə əlavə olundu). Yuryansın öz əsərləri də əhəmiyyətli şəkildə folklor materialına əsaslanır.

Riqanın Meşə qəbirstanlığında dəfn olunub

Əsərləri
--------

* Kantatalar:

"Vətənə" (*latış.* Tēvijai‎; 1886);
"Valtasarın ziyafəti";
«Kurlyandiyanın Rusiyaya daxil olmasının yüzüncü ilinə» və s.
* "Latviya xalqının qurtuluşu" (*latış.* Latvju tautas brīvlaišana‎; 1891) adlı simfonik təsviri
* Çoxsaylı xor və vokal əsərləri

Ədəbiyyat
---------

* *Бернштейн Н. Д..* Юрьян, Андрей Андреевич // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.


1. 1 2 3 4  Andrejs Jurjāns // Musicalics (fr.).
**I Bohemond** (it. Boemondo I) və ya **Tarantolu Bohemond** (it. Boemondo di Taranto) (1054, San-Marko-Argentano[d], Kalabriya – 3 mart 1111, Kanosa-di-Puqliya[d], Apuliya) — ilk Antioxiya knyazı. Birinci Səlib yürüşünün rəhbərlərindən biri olaraq çoxsaylı norman hərbi birliklərinə başçılıq edirdi.

Bohemond cənubi İtaliyadakı Apuliya-Kalabriya qrafı olan və norman hərbi birliklərinə başçılıq edən Robert Quiskardın ilk evliliyindən dünyaya gələn oğlu idi. Valideynləri yaxın qohum idi və 1058-ci ildə Roma papası tərəfindən qəbul edilən ümumi fərmanla boşanmışdılar. Bu səbəblə Bohemond, qrafın qeyri-qanuni oğlu oldu. Anasının yenidən evlənməsinin ardından ögey atası tərəfindən cəngavər olaraq böyüdüldü. Bununla yanaşı, norman, italyan və yunan dillərini öyrəndi.

Atasının ağır xəstələndiyi 1073-cü ildə ona qarşı çıxan üsyanda ona dəstək verdi və atasının hərbi birliyində vuruşdu. Ardından 1081-ci ilin əvvəllərində atası tərəfindən Bizans imperiyası üzərinə göndərilən hərbi birliklərə komandir təyin edildi və bu birliklərlə indiki Vlyora bölgəsini işğal etdi. Ardından atasının göndərdiyi dəstək birliklərlə 18 oktyabrda Bizans imperatoru I Aleksey Komnenosu məğlubiyyətə etdi. 21 fevral 1082-ci ildə indiki Albaniya ərazisində yerləşən Durres şəhəri ələ keçirildi. Ancaq cənubi İtaliyada çıxan üsyanın ardından atası Robert Quiskard geri döndü və Balkan yarımadasındakı norman birliklərinə Bohemond rəhbər təyin edildi. Bizans imperiyası ilə gedən vuruşmaların ardından ordunun yorulması və yayılan epidemik xəstəliklər səbəbilə 1084-cü ilin dekabrında Bohemond İtaliyaya geri döndü.

1085-ci ildə atasının vəfatıyla ögey qardaşıyla başlayan taxt mübarizəsində qalib gələ bilmədi. Gəlinən razılığa görə, Bohemond Taranto, Brindizi, Otranto və Ariya bölgələrini əldə etdi və ögey qardaşının hakimiyyətini tanımadı. 1087-ci ilin payızında yenidən ayaqlandı və nəticədə bölgədə vətəndaş müharibəsi başladı. 1090-cı ildə Barinin işğalıyla, Bohemond cənubi İtaliyanın böyük hissəsini ələ keçirdi.

Mənbə
-----

* Asbridge, Thomas (2000). *The Creation of the Principality of Antioch, 1098–1130*. Boydell Press. ISBN 978-0-85115-661-3
* Barber, Malcolm (2012). *The Crusader States*. Yale University Press. ISBN 978-0-300-11312-9
* Brown, Gordon S. (2003). *The Norman Conquest of Southern Italy and Sicily*. McFarland&Company, Inc. ISBN 978-0-7864-1472-7
* Lilie, Ralph-Johannes (1993). *Byzantium and the Crusader States, 1096–1204*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-820407-7
* Runciman, Steven (1989b). *A History of the Crusades, Volume II: The Kingdom of Jerusalem and the Frankish East, 1100–1187*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-06162-8

İstinadlar
----------

1. ↑  Fink, Harold S. (1969). "The Growth of the Latin States, 1118–1144". In Setton, Kenneth M.; Baldwin, Marshall W. (eds.). *A History of the Crusades, Volume I: The First Hundred Years*. The University of Wisconsin Press. pp. 368–409. ISBN 0-299-04844-6
2. ↑  Hailstone, Paula Z. (6 Dec 2019). *Recalcitrant Crusaders?: The Relationship Between Southern Italy and Sicily, Crusading and the Crusader States, c. 1060–1198*. Routledge. ISBN 9781000764628
**TRT Kurdî**, 25 dekabr 2008-ci ildə test yayımına başlayan ictimai, çoxdilli televiziya kanalı. Kanal 1 yanvar 2009-cu il tarixində Türkiyə Radio Televiziya Qurumuna bağlı olaraq normal yayıma başlamışdır. "Türkiyənin zənginliyini və rənglərini ekrana daşıma" məqsədi ilə qurulmuşdur. 10 yanvar 2015-cu il tarixində isə quruluş adı olan "TRT 6", "TRT Kurdî" olaraq dəyişdirilmişdir.

Kanal əsasən Kürd dilinin "Kurmanci" və "Sorani" ləhcələrində və Zaza dilində yayımlanır. 25 dekabr 2008-ci ildə cümə axşamı günü test yayımına başlayan kanal, İstiqlal marşından sonra ilk olaraq Rojin tərəfindən səsləndirilən Türkiyə Qurtuluş Savaşı dövründə həyatını itirənlər üçün yandırılan bir türkü ilə açılmışdır. Kanalın təqdimatlarında "Em di bin eynî esmanî da ne" (Eyni Səmanın altındayıq) sözü ön plana çıxmışdır.
Açılışı Ciwan Haco və Rojin konsertləri ilə başlayacağı elan edilsə də bu xəbərlər sənətkarlar tərəfindən yalanlanmışdır. 1 yanvar 2009-cu il tarixində Türkiyə vaxtı ilə saat 19:00-da rəsmi açılışına İstiqlal marşı ilə başlayan kanalın ilk proqramında Nilüfer Akbal və Rojin aparıcılığını etmişdir. İlk proqramda Türkiyə prezidenti Abdullah Gül və Türkiyə baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğanın kanalla bağlı ismarıcları Kürd dilində dublyaj və Türk dilində altyazı yayımlanmışdır. Kanal İstanbul, Ankara, İzmir, Adana, Diyarbəkir, Van və Nusaybində daha çox izlənilməkdədir.

Bundan əlavə kanalın qeyri-rəsmi səbəbi də "Kürdüstan Fəhlə Partiyası"nın yayım orqanı olanı olan "Roj TV"nin təsirini azaltmaqdır.

Xarici keçidlər
---------------

* TRT Kurdî | Web
* TRT Kurdî | Facebook
* TRT Kurdî | Twitter
* TRT Kurdî | Canlı

| ⛭Türkiyə Radio Televiziya Qurumu |
| --- |
| Televiziya kanalları | 

|  |  |
| --- | --- |
| Milli | TRT 1HD ·  TRT HaberHD · TRT SporHD ·  TRT BelgeselHD ·  TRT ÇocukHD ·  TRT MüzikHD ·  TRT 4KUHD |
| Beynəlxalq | TRT TürkHD ·  TRT WorldHD ·  TRT AvazHD ·  TRT KurdîHD ·  TRT ArabiHD |
| İnternet | TRT Okul |
| Ortaq yayın | TBMM TV |
| Bağlanan kanallar | TRT Turizm ·  TRT 2HD ·  TRT 3 HD ·  TRT 4 ·  TRT Avrasya ·  TRT int ·  TRT Anadolu ·  TRT GAP ·  TRT HD |

 |  |
| Radio kanalları | 

|  |  |
| --- | --- |
| Milli | TRT Radio 1 ·  TRT FM ·  TRT Radio 3 ·  TRT Nağme ·  TRT Türkü ·  TRT Radio Haber |
| Bölgə tipli | TRT Antalya Radiosu  ·  TRT Çukurova Radiosu  ·  TRT Erzurum Radiosu ·  TRT GAP Radiosu ·  TRT Trabzon Radiosu |
| Beynəlxalq | TRT World Radio ·  TRT Kurdî Radio ·  Türkiyənin Səsi |
| Kapanan Radiolar | TRT Avrupa FM ·  TRT Radio 4 ·  TRT Turizm Radiosu ·  TRT Kent Radio Ankara  ·  TRT Kent Radio İstanbul  ·  TRT Kent Radio İzmir |

 |
| Digər | TRT Beynəlxalq 23 aprel Uşaq Şənliyi ·  TRT Telegün ·  TRT Arxiv |
| Dərgilər | 

|  |
| --- |
| Tele Vizyon  ·  TRT Çocuk ·  TRT Haber DD ·  TRT Türk DD ·  Radiovizyon |
| Bağlanan | F1 Racing |

 |
**Məhəmməd Riza Bayramı**
**Məhəmməd Riza Bayramı** (d. 1965, Ərdəbil) — yazıçı.

Həyatı
------

Məhəmməd Riza Bayramı 1340 nəci ildə, Savalanın ətəyində yerləşən Latıran kəndində dünyaya göz açdı. o gənclik çağlarında Səməd Bəhrəngi nin yazılarına maraqlandı.

Yaradiciliği
------------

Bayramı savalan öykülərindən "dağ məni səsləndi" ilə Almanianın qızılı ayı mükafatını və İsveçrə il kitabı ödülünü qazandı. Yuta Həmil Rayş , dağ məni səsləndi öyküsünü almancaya çevirib. bayramı son 25 ildə İranın ən yaxşı öykü yazanlarından biri dir. o indi İran öykü evi nin məsuludur.

Yaşıl bağın ölüləri
-------------------

Yaşıl bağın ölüləri adlı ruman, Məhəmməd Riza Bayramının Azərbaycan tarixinə yazdığı önəmli əsərdir. bu roman, İranda çeşidli davranışlarla qarşılandı. kimi si öydü və kimi si tənqid etdi. Nəhayta rumana bir sürə nəşr qadağası qyuldu , və bir balaca dəyişmələrdən sonra, yenidən yayımlandı. yaşıl bağın ölüləri , İran sınırlarını keçdi və bu rumanın rusca çevirisi çox maraqlar qazandı. Rumanın rusca çevirisi ardından , Bayramı Rüsiyaya getdi və Moskova şəhərində əsərinə görə qurulan toplantılarda çıxış etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-20.
**Məhəmməd Balami** (tam adı: *Əbu Əli Məhəmməd ibn Əbülfəzl Məhəmməd Balami*), eləcə də *Balami-e Küçek (Kiçik Balami)* - Samani hökmdarı II Nasirin (914—943) vəziri Əbülfəzl Məhəmməd Balaminin oğlu.

Samani I Əbdülmalikin (954—961) hakimiyətinin sonunda vəzir təyin edilir və sonrakı hökmdar I Mənsur İbn Nuhun (961—976) vaxtında həmin vəzifəni icra edir. 

Onun təyinatı hacib Alp Təkinin təsiri ilə baş verib. Alp Təkinlə Balami arasındakı razılaşmaya görə onlar bir birini o birisinə naib hesab etməliydilər. Balami bu vaxt Alp Təkinlə məsləhətləşmədən heç nə etmirdi. Mənsurun taxta çıxmasından sonra, o ehtimal ki Alp Təkindən imtina etdi, çünki sonuncunun iflasından sonra vəzifəsini saxlaya bildi. Məqdisinin sözlərinə görə, o əvvəlcə vəzifədən uzaqlaşdırıldı, sonra yenə vəzir təyin edildi. 

963 ildə onun tərəfindən Təbərinin - yeni fars dilində yazılan tarixi əsəri - ümumdünya tarixinin - fars versiyası yazıldı. Gərdiziyə görə, hicri 363 ilin II cumada ayında (974 ilin 27 fevral-27 mart), vəzir ikən vəfat edib.
Lakin, Ütbinin sözlərinə görə, o hələ II Nuhun (976—997) vaxtında, 992 ildə, yenə vəzir təyin edilib. Həmin il o istefaya gedir, çünki, hətta Buxaranı əllərində saxlayan qaraxanlı ileklər tərəfindən Samanilərə qarşı təhdidlərə qarşı dayanmağa özündə güc tapa bilmir. Ölüm tarixi barədə Ütbi bir şey demir.

Mənbə
-----

* Balami

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 3102101 · BNF: 122159867 · GND: 133573435 · ISNI: 0000 0000 6687 4828 · LCCN: n88294155 · NTA: 086626809 · SUDOC: 030821371 · VIAF: 45495483 · WorldCat VIAF: 45495483 |

 |
**Çian Pen-Lun** (24 iyul 1976) — Çin Taybeyini təmsil edən stolüstü tennisçi.

Karyerası
---------

Çian Pen-Lun Çin Taybeyini 1996-cı ildə Atlanta şəhərində baş tutan XXVI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 17-ci, cüt turnirdə isə 17-ci pillənin sahibi olub.

Daha sonra Çian Pen-Lun Çin Taybeyini 2000-ci ildə Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 9-cu, cüt turnirdə isə 5-ci pillənin sahibi olub.

Çian Pen-Lun Çin Taybeyini 2004-cü ildə Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 9-cu, cüt turnirdə isə 9-cu pillənin sahibi olub.

Daha sonra Çian Pen-Lun Çin Taybeyini 2008-ci ildə Pekin şəhərində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 33-cü, Komanda turnirində isə 7-ci pillənin sahibi olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Olympedia.org.* "**Chiang Peng-Lung**". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-09-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.
**"Başkortostan"** (başq. Башҡортостан) — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasının paytaxtı olan Ufa şəhərində başqırd dilində dərc olunan gündəlik ictimai-siyasi qəzet.

Tarixi
------

Qəzet 1917-ci ilin iyun ayında Orenburqda **"Башҡорт иттифаҡи бюроһының мөхбире"** (*azərb.* "Başqırd regional bürosunun xəbərçisi"‎) adı ilə fəaliyyətə başlamışdır. Bundan sonra adı bir neçə dəfə dəyişilmişdir. İlk dəyişiklik cəmi bir ay sonra olmuşdur. Belə ki, elə həmin ilin iyul ayında adı dəyişdirilərək **"Башҡорт"** (*azərb.* "Başqırd"‎) olmuşdur.

1924-cü ildən etibarən redaksiya heyətinin bölməsi birdilli bölməyə çevrilmişdir. 1929-cu ildən indiyə qədər gündəlik nəşr olunur.

1937-ci ildən **"Qьđьl Başqortostan"** (*azərb.* "Qızıl Başqırdıstan"‎), 1951-ci ildən isə **"Совет Башҡортостаны"** (*azərb.* "Sovet Başqırdıstanı"‎) adlanmışdır.

1990-cı ildən indiki **"Башҡортостан"** (*azərb.* "Başqırdıstan"‎) adını daşıyır.

2001-ci ildən 2007-ci ilədək ayda bir dəfə olmaqla başqırd dilində **"Нефтекама яңылыҡтары"** (*azərb.* "Neftekams xəbərləri"‎) adlı əlavəsi çap edilmişdir.

Tirajı
------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

*Qəzetin tirajı*| İl | 1923 | 1928 | 1930 | 1941 | 1951 | 1959 | 1966 | 1975 | 1979 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Trajı min ədədlə** | 0,9 | 5,35 | 9,9 | 20,1 | 16,0 | 23,2 | 51,0 | 67,6 | 79,7 |
|

 |

Baş redaktorları
----------------

* Qismət Kulmuxametov (1945-ci ildən 1950-ci ilədək)
* Vali Nafikov (1958-ci ildən)
* Abdulla İsmayılov (1966-cı ildən)
* Mansur Ayupov (1986-cı ildən)
* Talqat Saqitov (1990-cı ildən)
* Ralif Kinzyabaev (1999-cu ildən)
* Niyazbəy Səlimov (2011-ci ildən)

Mükafatları
-----------

* SSRİ "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (1968).

Həmçinin bax
------------

* Başqırdıstan kütləvi informasiya vasitələri

Ədəbiyyat
---------

* Кузбеков Ф. Т. Башкирская журналистика: история и современность. — Уфа: БГУ, 1998.

İstinadlar
----------

1. ↑  «Совет Башкортостаны» — статья из Большой советской энциклопедии.

Xarici keçidlər
---------------

* bashgazet.ru — Başkortostan rəsmi saytı
**Məhəmməd Abbasquliyev** (14 fevral 1965, Kalbaoruc Dizə, Naxçıvan rayonu – 22 noyabr 2013, Bakı) — Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidmətinin sabiq müavini.

Həyatı
------

Məhəmməd Abbasquliyev 14 fevral 1965-ci ildə Babək rayonunun Kalbaoruc Dizə, kəndində anadan olub. O, 1982-ci ildə Qaraqala kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra Donetsk Ali Hərbi-Siyasi Mühəndis və rabitə Qoşunları Məktəbinə daxil olub. Bu məktəbi bitirdikdən sonra 1993-cü ilə qədər Sovet ordusu sıralarında xidmət edib. 1994-cü ildən 2001-ci ilədək Azərbaycan Sərhəd Qoşunlarının Naxçıvan sərhəd dəstəsində zabit vəzifələrində çalışıb. 2001–2004-cü illərdə Naxçıvan sərhəd dəstəsinin rəisi olub.

Azərbaycan prezidentinin sərəncamları ilə 6 aprel 2004-cü il tarixində DSX-nin Naxçıvan Sərhəd Diviziyasının komandiri, 16 yanvar 2008-ci ildə isə Sərhəd Qoşunlarının Baş Qərargah rəisinin birinci müavini, 18 avqust 2008-ci ildə isə DSX rəisinin şəxsi heyət üzrə müavini, Şəxsi Heyət üzrə Baş İdarənin rəisi vəzifəsinə təyin edilib. 2004-cü il iyul ayının 30-da Azərbaycan prezidentinin sərəncamı ilə Məhəmməd Abbasquliyevə general-mayor hərbi rütbəsi verilib.

General-mayor Məhəmməd Abbasquliyev 2013-cü il noyabrın 22-də infarkt nəticəsində dünyasını dəyişib. II Fəxri Xiyabanda torpağa tapşırılıb.

Ailəsi
------

Ailəlidir. 4 övladı var.

İstinadlar
----------
15 İyun 2012-də keçirilən İsveç-İngiltərə oyununda başlama vuruşu etməyə hazırlaşan Zlatan İbrahimoviç və Yohan Elmander 
**Başlama vuruşu** — futbolda oyuna başlama və bəzi hallarda oyunu bərpa etmə üsullarından biridi. Başlama vuruşu səkkizinci futbol qaydasının bir hissəsidir.

Başlama vuruşu əsas vaxtın və, müvafiq hallarda, əlavə vaxtın hər hissəsini başlamaq üçün istifadə olunur. Start fitdən öncə atılan qəpik püşkatmasında uduzan komanda ilk başlama vuruşunu həyata keçirir, qəpik püşkatmasında udan komanda oyuna meydanın hansı tərəfindən başlayacağını seçir. Oyun hakim fitini çaldıqdan sonra başlıyır. İkinci hissədə başlama vuruşunu digər komanda edir. Əgər oyun əlavə vaxtlara qədər uzanırsa, onda əlavə vaxtın əvvəlində yenidən qəpik püşatması atılır. Əgər hər hansı bir komanda qol vursa, onda qolu buraxan komanda meydanın mərkəzindən başlama vuruşunu yenidən etməli olur, və oyun təkrarən davam edir.

Üsul
----

Başlama vuruşu mərkəzi dairədən yerinə yetirilir. Başlama vuruşu edilmədən öncə hər bir futbolçu meydanın öz yarısında olmalıdır və bütün rəqib futbolçular topdan ən azı 9 metr (məsafə mərkəzi dairədən ölçülür) uzaqlıqda qalmalıdılar, əgər hər hansı oyunçu bu məsafəni pozsa, başlama vuruşu təzədən yerinə yetirilməlidir. 2016-cı ildə edilən dəyişikliklərdən sonra, başlama vuruşunu icra edən futbolçuya meydanın istənilən tərəfinə ötürmək imkanı verildi, bundan əvvəl o, yalnız qabağa ötürmək məcburiyyətində idi. Vuruşu edən oyunçu, başqa oyunçunun toxunuşu olmadan, ikinci dəfə topa ayaq vura bilməz, əks halda rəqib komandaya sərbəst vuruş imkanı verilir.

Bilavasitə start fitindən sonra qol vurmaq olar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Laws of the Game Arxivləşdirilib 2015-08-10 at the Wayback Machine" FİFA
2. ↑  "11 новых правил, которые уже летом изменят футбол Arxivləşdirilib 2016-09-19 at the Wayback Machine" Sportfakt

Xarici keçidlər
---------------

* FIFA Laws of the Game (PDF) Arxivləşdirilib 2010-12-22 at the Wayback Machine
**Gürcüstan–İran münasibətləri** — Gürcüstan Respublikası və İran arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. Hər iki ölkə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvüdür. İki öəlkə arasında rəsmi diplomatik münasibətlər 15 may 1992-ci ildə qurulmasına baxmayaraq, İran və Gürcüstan arasında min illərdir münasibətlər mövcuddur. Gürcüstanı İranda Tehrandakı səfirliyi təmsil edir. İranın isə Tiflisdə nümayəndəliyi vardır. İran Gürcüstanın vacib ticarət tərəfdaşıdır.

Tarix
-----

1991-ci ildə Gürcüstan Sovet İttifaqının dağılması ilə əlaqədar müstəqillik qazandı və İranla enerji, nəqliyyat, ticarət, təhsil və elm daxil olmaqla bir çox sahələrdə əlaqələr qurmağa başladı. 15 may 1992-ci ildə ölkələr arasında diplomatik münasibətlər qurulur. İran Gürcüstanın ən vacib ticarət tərəfdaşlarından biri halına gəlir. Hökumətlərarası ortaq iqtisadi komissiya belə fəaliyyət göstərir.

2008-ci ildə Rusiya və Gürcüstanla yaxın münasibətləri səbəbindən İran Rusiya-Gürcüstan müharibəsi zamanı nisbətən bitərəf qalmağa çalışdı. İran Xarici İşlər Naziri Mənuçöhr Möttəki qarşıdurmanın yeni bir Soyuq Müharibənin başlanmasına səbəb ola biləcəyini deyərək, Gürcüstan ilə Rusiya arasında atəşkəsə vasitəçilik etməyi təklif etdi. Rusiya Abxaziya və Cənubi Osetiyanın müstəqilliyini tanıdıqdan sonra İranın Rusiyadakı səfiri Səcadi Rza İranın qismən tanınan bu dövlətlərin müstəqilliyini tanımadığına dair bir açıqlama verdi. Bununla birlikdə Səccadi Rza, İranın Abxaziya və Cənubi Osetiya xalqlarına simpatiya bəslədiyini və Tehranın qismən tanınmış bu iki dövlətin iqtisadiyyatının inkişafında Moskva ilə əməkdaşlıq edəcəyini bəyan etdi. 2015-ci ilin may ayında Gürcüstan və İran hökumətləri arasında Gürcüstanda İran kapitalının iştirakı ilə iki elektrik stansiyasının inşası barədə danışıqlar aparılmışdır.

Ticarət
-------

2015-ci ildə İran Gürcüstanın ümumi ixracatının 1,62% -nə, Gürcüstan isə ümumi İran ixracatının 1,19% -nə sahib idi. İranın Gürcüstana ixracatı: qida, neft-kimya və əczaçılıq məhsulları. Digər tərəfdən İran neft-kimya istehsalını inkişaf etdirməyə çalışır və bu səbəbdən iqtisadiyyatın şaxələndirilməsində neft və qaz istehsalı üstünlük təşkil edir. İran bazarı aşağıdakı Gürcüstan mallarının əsas istehlakçısıdır: bitum (Gürcüstanda istehsal olunan ümumi həcmin 80% -i), neft koksu (57,8%), istiliklə cilalanmış şüşə (57%), üzüm (51%), eləcə də kisə və çantalar (33) %). 2015-ci ildə Gürcüstan İrana 35.782.000 ABŞ dolları həcmində mal ixrac etdi etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑   Arxivləşdirilib 2016-09-20 at the Wayback Machine Iran and Georgia: Genuine Partnership or Marriage of Convenience? (em inglês)
2. ↑  "Iranian company plans to launch power plants in Georgia | Vestnik Kavkaza". 2017-02-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-01.
3. ↑  "A Win-Win Situation: Economic Prospects of Georgia-Iran Relations". 2017-02-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-01.
**Məhəmməd Bağır Xalxali** — azərbaycanlı şair.

Həyatı
------

Məhəmməd Bağır Xalxali İranın Təbriz şəhəri yaxınlığındakı Xalxal qəsəbəsində dünyaya gəlib. Şairin bu günümüzə cəmi bir əsəri "Sələbiyyə" (Tülkü) gəlib çatıb. Onun başqa əsərlərinin mövcud olması ilə bağlı heç bir mənbədə məlumat yoxdur.

Xalxalinin həyatı haqqında da çox az məlumat var. Bu məlumatlar da əsasən onun əsərindən alınmışdır. Əsərdən belə məlum olur ki, o Nəsrəddin şahın dövründə — hicri tarixi ilə 1310-cu ildə "Sələbiyyəni" yazıb tamamlayıb. Şair bu əsərini nəzmlə yazıb. Əsəri "tülkünün nağılı" da saymaq olar. Tülkü haqqında danışmaqla Xalxali çox dərin fəlsəfi, mənəvi, məişət məsələlərinə toxunur. "Sələbiyyə"də o, demək istədiklərini o dövrün savadsız camaatı başa düşsün deyə çox sadə dillə ifadə edir. Əsərdə sırf tülkünün hekayəti onun onda biri qədərdir. Əsər əsasən nəsihətlərdən ibarətdir.

Mənbə
-----

* Sələbiyyə

Xarici keçidlər
---------------


Vikimənbədə ***Müəllif:Məhəmməd Bağır Xalxali*** ilə əlaqəli məlumatlar var.

* Məhəmməd Bağır Xalxali
Dağlıq regionun qərbi və mərkəzi hissələriş
**Cənubi Sibir** — qərbdən şərqə Qərbi Sibirdən Zeya-Bureya düzünə qədər uzanan, 3000 kilometr uzunluğu, 200 ilə 800 kilometr arasında eni olan dağlıq region. Şimali Asiyada yerləşən regionun yerli əhalisi ortaq tarixə, sosial-iqtisadi inkişaf və sıx qarşılıqlı əlaqəyə malik olduğundan oxşar mədəni və məişət xüsusiyyətlərini özündə əks etdirir.

Ən yeni tektonik hərəkətlər nəticəsində müxtəlif yaşlı strukturlardan əmələ gəlmiş, yüksək və orta dağlardan ibarətdir. Göllər və akkumulyativ düzənliklərlə tutulmuş dərin tektonik çökəklər var. Dağlıq tayqa, cənubunda dağ meşə-çöl landşaftı üstündür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Аврасија. Јүксәк Сибир вә Монголустан. Ҹәнуби Сибир // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 42.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Михайлов Н. И. Горы Южной Сибири. — М. 1961.
* Горы Южной Сибири // Гвоздецкий Н. А. Михайлов Н. И. Физическая география СССР. — М.: Мысль, 1978.
**Niaqara yarımadası** (*ing.* Niagara Peninsula) — Kanadanın Ontario vilayətinin Cənubi Ontario ərazisinə daxildir. Cənubdan Eri gölü, şimaldan Ontario gölü, şərqdən Niaqara çayı ilə əhatələnir. Yarımadada 1 milyon insan yaşayır. Bölgə "Nuiaqara Frontiri" kimi tanınır.

Tarixi
------

ilk əvvəllər yarımada yerli hinduların məskəni olmuşdur. Ərazi əsasən iki hindu qəbiləsi arasında bölünmüşdü: huron və irokez. Qunduz müharibəsi zamanı burada yaşayan irokezlərin böyük qismi məhv edilmişdir. ABŞ istiqlal müharibəsi sonrasında isə loyalistlərin çoxu bura köçürülür.

1812–1815-ci illər İngilis-Amerikan müharibəsi zamanı ABŞ qüvvələri bölgəni ələ keçirmək üçün hərəkətə keçsələrdə bölgə əhalisinin (loyalislər, hindular və fransızlar) güçlü müqaviməti sayəsində bölgə ingilislərin nəzarətində qalır.

Ərazi kənd təsərrüfatı üçün əlverişli olduğundan bölgəyə əhali köçer. Burada bağçılıq və üzümçülük inkişaf etdirilir. Hazırda isə bölgə turizm əhəmiyyəti baxımından seçilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Niagara Peninsula". Grape Growers of Ontario. 2013-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-13.

Mənbə
-----

* The Regional Municipality of Niagara Arxivləşdirilib 2004-11-26 at the Wayback Machine
**Dall adası** (*ing.* Dall Island) — Aleksandr arxipelaqına aid olan, Alyaskanın cənub-şərqində yerləşən ada. Uels Şahzadəsi adasının qərbində yerləşir. Təxminən 73 km uzunluğa və 14 km enə malikdir. Adanın sahəsi 657,9 km²-dir və bu göstərici ilə ABŞ-də 28-ci ən böyük adadır. Ən yüksək nöqtəsi dəniz səviyyəsindən 745 m yüksəklikdədir. Adanın ən cənub nöqtəsi Muson burnudur. Burun Alyaska ilə Kanadanın Britaniya Kolumbiyası əyaləti arasında dəniz sərhədi olan A-B xəttinin qərb ucu hesab olunur.

2000-ci il siyahıyaalınmasına əsasən ada əhalisinin sayı 20 nəfər olmuşdur.

Ada əvvəlcə İspan dəniz zabiti Xuan Fransisko-de-la-Bodeqa-i-Kuadranın şərəfinə Kuadra adlandırılır. Müasir adını 1879-cu ildə amerikalı təbiətşünas Vilyam Dollun adı ilə almışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Dall Island: Blocks 3066 and 3067, Census Tract 1, Prince of Wales-Outer Ketchikan Census Area, Alaska Arxivləşdirilib 2020-02-11 at Archive.today United States Census Bureau
2. ↑  "Place Names in Revillagigedo and Gravina Islands". 2006-04-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2006-05-14.