recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mübarək** Özbəkistanın Qaşqadərya vilayətində yerləşən şəhərdir. Mübarək əhəmiyyətli neft və qaz şəhəridir. Şəhər Mübarək bölgəsinin mərkəzidir. Mübarək şəhəri Qaşqadərya vilayətinin mərkəzi Qarşı şəhərindən 78 km məsafədə yerləşir.

Tarixi
------

Mübarək 1974-cü ildən bəri şəhərdir. Mübarək 1974-cü ildən bəri bir şəhərdir. Bəzi yerli rəvayətlərə görə Mübarək adı İmam Buxarinin tərbiyəçilərindən olan Abdullah ibn Mübarak əl-Mərvazi adını daşıyan Xocamuborak kəndinin adından gəlmişdir.

Əhalisi
-------

Mübarəkin 31 455 nəfər əhalisi var. Əhali 2002-ci ildə 28.300 nəfər idi. Əhali 2002-ci ildə 28.300 nəfər idi. Mübarəkdə əsasən özbəklər yaşayır. Həmçinin burada tacik, rus, türkmən, ukraynalı, azərbaycanlı və digər millətlərin nümayəndələri də var.

İqtisadiyyatı
-------------

Mübarək əhəmiyyətli neft və qaz şəhəridir. Mübarek qaz-kondensat yatağı Mübarək şəhəri yaxınlığında yerləşir.

İnfrastruktur
-------------

Mübarəkdə bir inzibati idarəetmə binası, qaz emalı zavodu ("Muborakneftgaz"), dörd avtomobil fabriki, on tikinti və təmir şirkəti, fermerlər bazarı, ticarət, mədəniyyət və istehlak xidmətləri mərkəzləri var.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Özbəkistan: Əhali statistikası olan ən böyük şəhərlər" (*isp.* ). population-statistics.com. 14 iyul 2012 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑   (*rus.* ). www.lex.uz  (#bare\_url\_missing\_title). 2020-06-03 tarixində arxivləşdirilib.
**Güvəyəbənzər qaratıl-sarı şibyəyeyən** (*lat.* Setina aurita) — buğumayaqlılar tipinin pulcuqqanadlılar dəstəsinin ayıcalar fəsiləsinə aid olan nadir növ.

Xarici quruluşu
---------------

Kəpənəyi nisbətən iridir. Qanadları açılmış halda 16-18 mm-dir. Qanadları və qarıncığındakı naxışlara görə E.irrorella növünə çox oxşayır, lakin ondan naxışların daha tünd sarı rəngdə olması, ön və arxa qanadlarda qara ləkələrin iriliyi ilə fərqlənir. Tırtılı qara və ya qara-boz rəngdə olub, hər bədən buğumunun kürək hissəsində iki romb şəklində sarı ləkə, yanlardan nazik sarı yan xətt uzanır, kürək hissəsində uzun qara tüklər, yan hissəsində isə sarı tüklər yerləşir.

Həyat tərzi
-----------

Gündüzlər uçur. İldə bir nəsil verir. Tırtıl mərhələsində qışlayır. Yazda qışlamadan çıxan tırtıllar şibyələrlə qidalanır.

Yayılması
---------

Azərbaycanda dağətəyi, dağlıq və dağ-səhra yerlərdə yayılmışdır. Kəpənəyi Qaxın İlisu, Lerikin Kosmolyan kəndələrindən və Ordubaddan toplanmışdır.

Ədəbiyyat
---------

* S.Ə.Hacıyeva. Azərbaycanın ayıca (Lepidoptera, Arctiidae) kəpənəkləri (dissertasiya). Bakı: 2005.

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Setina aurita* | 
* Wikidata: Q1310654
* Wikispecies: Setina aurita
* BioLib: 54836
* BOLD: 246270
* EUNIS: 309249
* Fauna Europaea: 446906
* Fauna Europaea (new): 530612dc-c6dd-421b-8415-5098843c5ccd
* GBIF: 8165185
* iNaturalist: 476137
* NCBI: 1660689
* uBio: 1071731

 |
| *Noctua aurita* | 
* Wikidata: Q109592682
* GBIF: 10662555

 |
**Min möhtəşəm günəş** *(*ing.* A Thousand Splendid Suns)* — əfqan əsilli ABŞ yazıçısı Xalid Hüseyninin 2007-ci ildə çapdan çıxmış ikinci romanı.

Süjet
-----

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***
Roman Əfqanıstanı darmadağın edən müharibənin qurbanı olmuş iki əfqan qadınının həyatından bəhs edir: əfqanlı zəngin birisinin nikahdankənar qızı, uşaqlıqdan ailə sevgisindən məhrum olmuş Məryəm və mehriban ailənin sevimli qızı, maraqlı və rəngarəng həyat arzusunda olan Leyla.

Onların arasında ümumi heç nə yoxdur, ayrı-ayrı dünyalarda yaşayırlar, amma müharibə onların həyat yolunu birləşdirir. Özləri də bilmir onlar kimdir – rəqib, rəfiqə, yoxsa bacı. Təklikdə orta əsr desportizminə, amansızlığa qarşı dura bilməyəcəklərini başa düşüb birlikdə mübarizə aparırlar, ağır sınaqlardan keçirlər.

"Min möhtəşəm günəş" güclü, dramatik, lirik romandır – oxucu qəlbini riqqətə gətirən ağrısı, sevinci ilə, nəcib məqsədi, sonsuz lütfü ilə.

**Xəbərdarlığın sonu**

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Xalid Hüseyni

Xarici keçidlər
---------------

* Xalid Hüseyninin "Min möhtəşəm günəş" tamaşası
* Min möhtəşəm günəş PDF forması Arxivləşdirilib 2020-08-05 at the Wayback Machine
* Rəsmi facebook səhifəsi  (ing.)
* "MİN MÖHTƏŞƏM GÜNƏŞ – Xalid Hüseyni" (az.). qanun.az. 2014-10-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-05-07.
* Xalid Hüseyninin "Min möhtəşəm günəş" tamaşası

| ⛭Xalid Hüseyni |
| --- |
| Romanlar | Çərpələng uçuran (2003) • Min möhtəşəm günəş (2007) • Və dağlardan səda gəldi (2013) |  |
**Çarabad** (*rus.* Царь-Абад) — ipəkçiliyin inkişaf etdirilməsi məqsədi ilə 1841-ci ildə indiki Şəki şəhəri yaxınlığında salınmış və rus koloniyasının məskunlaşdığı ipəkçilər məhəllələsi. Digər məlumata əsasən, Azərbaycan ərazisində ilk olaraq 1829-cu ildə Nuxada fəaliyyətə başlamış baramaaçan fabrik (manufaktura) "Çarabad fabriki" adlanmışdır.

Çarabadda ancaq ruslar yaşayırdılar. İpəkçilik cəmiyyətinin bütün binaları, idarələri burada cəmləşmişdi. Bir qədər vaxtdan sоnra məhəllədə Çarabad ipəkçilik məktəbinin əsası qоyuldu. Bu məktəb 1863-cü ilə qədər Çarabad koloniyası nəzdində fəaliyyət göstərmişdi.

Çarabad tut plantasiyası 802X158 sajen ölçülü sahəni (13 887 kv sajen) əhatə edirdi və burada 40 000 tut ağacı vardı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Шейдабек Фараджиевич Мамедов. Мировоззрение М.Ф. Ахундова. Изд-во Московского университета, 1962". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-21.
2. ↑  "İradə Rövşən. İpəkçiliyin Şəkinin memarlığına təsiri". 2016-04-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-21.
3. ↑  "Geografičesko-statističeskij slovar' Rossijskoj Imperii. Нуха". 2016-04-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-21.
**Mübariz Hacıyev** (tam adı: *Hacıyev Mübariz Məhəmməd oğlu*; 11 mart 1952, Ucar – 20 yanvar 1990) — 20 yanvar şəhidi. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 31 mart 1998-ci il tarixdə fərmanı ilə ölümündən sonra **20 Yanvar Şəhidi** fəxri adı verilmişdir.

Həyatı
------

Mübariz Hacıyev 1952-cı ilin 11 mart tarixində Ucar rayonunda anadan olub. 5 nömrəli taksimotor parkında sürücü işləmişdir. 19-u yanvar gecəsi XI Qızıl Ordu meydanında sol ayağından, sol çiynindən və ağ ciyər nahiyəsindən yaralanmışdır. O, hadisə yerindən sürünə-sürünə respublika xəstəxanasının həyətinə qədər getmişdir. Pəncərədən xəstələr onu görmüş və gəlib aparmışlar. Xeyli qan itirən xəstəyə qan vurulmuş, lakin bunun da köməyi olmamışdır. Dörd oğlu yadigar qalıb. Şəhidlər xiyabanında dəfn edilib.

Ünvan
-----

Bu ünvanda yaşamışdır: Bakı, M.A. Əliyev küçəsi, döngə 17, ev 2, mənzil 3.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

* *Qulu Kəngərli.* **20 Yanvar şəhidləri** (PDF). Bakı: Gənclik. 1992. 312 səh. ISBN 4702060204. 2015-07-17 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-18.
**IVR** (*ing.* Interactive Voice Response) — səs tonları vasitəsilə zənglərin marşrutlaşdırması funksiyasını yerinə yetirən sistemi. Bu sistem vasitəsilə zəng-mərkəzinə zəng edən müştəri telefonun klaviaturasında uyğun düymələri daxil edərək interaktiv sorğuda iştirak edir. IVR səsləndirilməsi — zəng-mərkəzinin əsas xidmətidir. Musiqi müşayiətinin düzgün seçilmiş uyğunluğu, diktorun və istifadə edilən leksikanın səsləri təşkilatın zəng xidmətinin düzgün qurulmasının əsasını təşkil edir. IVR-sistemin köməyi ilə yerinə yetirilən marşrutlaşdırma - operatorların və şirkətin xidmətlərinin düzgün istiqamətləndirilməsini təmin edir.

Sadə IVR nümunələri:

> 
> *Salam! Siz "x"-şirkətinə zəng etmisiniz. Əgər tariflər və qoşulma şərtləri haqqında məlumat almaq istəyirsinizsə — 1 düyməsinə, öz ödəniş detallarınızı dəqiqləşdirmək istəyirsinizsə — 2 düyməsinə, öz hesabınızın vəziyyəti haqqında məlumat almaq istəyirsinizsə, — 3 düyməsinə basın. Əgər faks göndərmək istəyirsinizsə — sadəcə öz faks aparatınızda START düyməsinə basın. Təşəkkürlər!*
> 
> 

> 
> *Salam. Daxili nömrəni bilirsinizsə, yığın əks halda operatorun cavabını gözləyin*
> 
>
**Qırmızı körpü** — Ermənistanın paytaxtı İrəvan şəhərində, Zəngi çayı üzərindəki dağılmış körpü. 1945-ci ildə Qələbə körpüsünün açılmasından öncə şəhəri Zəngi çayının sağ sahil ilə birləşdirən əsas və yeganə körpü idi.

Adı
---

Qırmızı körpü adı onun tikildiyi vulkanik tufun rənginə əsasən verilmişdir. Əvvəllər Köhnə Zəngi körpüsü və Xoca Pilav körpüsü olaraq da bilinirdi. Kanakirdən olan zəngin bir tacirin vəsaiti ilə yenidənqurma işləri aparılmışdır.

Tarix
-----

Körpünün inşası XII əsrə aiddir. Şəhərə gedən bütün karvanlar məhs bu körpüdən keçirdi. Körpü İrəvan qalası ilə Ağrı vadisini birləşdirirdi. 1679-cu ildə köhnə körpü zəlzələ nəticəsində dağılır, lakin 1680-ci ildə o yenidən tikilir. 1850-ci ildə rus mühəndisləri əvvəlki görünüşünü qoruyaraq körpünün təmirini həyata keçirdirlər.

Körpü iki aralı daş tağdan ibarətdir. Tağlar arasında məsafə 14 + 14.1 m ölçülüdür. Yağış suyunun keçməsi üçün dayaqlarda dəliklər vardır. Körpünün sivri sütünları və eyni zamanda sütunların alt hissələri yonulmuş tüfdən düzəldilmişdir. Üst hissələr və bənd qalın kərpic birləşmələri olan bir məhlulun üstünə qoyulmuş və arxivoltların sərt naxışının qabarıq olduğu mənzərəli bir fon yaratmışdır. Üzəri tüflə örtülmüşdür. Körpünün ümumi uzunluğu 87,5 m, yolun eni 6,5 m, su səviyyəsindən hündürlüyü 11 m olmuşdur.
İlkin mənbədə son cümləsinin başlanğıc hərfləri əlavə edildikdə, körpünün tikildiyi il tərtib ediləcəkdir: İslam təqviminə görə 1035, Qreqorian təqviminə görə 1680-ə uyğun gəlir.

1940-cı illərin ortalarına qədər, Qələbə körpüsü tikilməzdən əvvəl Qırmızı Körpü şəhəri Zəngi çayının sağ sahili ilə birləşdirən əsas və yeganə körpü idi. Ancaq Qələbə körpüsü inşa edildikdən sonra Qırmızı körpü tərk edilir və əhəmiyyətini itirir. Hazırda körpü baxımsız və yarı ucuq vəziyyətdədir. İrəvanın orta əsrlədən bu günə qədər mövcudluğunu qoruyub saxlaya bilən nadir tikililərindən biridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Шахазиз Е. Старый Ереван = Հին Երևանը. — Е. 1931. — С. 186—187.
2. ↑  Акопян Т. Х. История Еревана (1500-1800 гг.) = Երևանի պատմությունը (1500—1800 թթ.). — Е.: Изд-во Ереван. ун-та, 1971. — С. 373.
3. ↑  Очерк истории мостов. Часть 1. Деревянные и каменные мосты / Сост. М. Черепашинский. — М. 1898. — С. 109. — 187 с.
**Mina Vasili oğlu Kösə** (19 avqust 1933 – 25 noyabr 1999) — Qaqauz şairi.

Həyatı
------

Qaqauz ədəbiyyatında didaktik şeirləri ilə tanınmışdır. Ömrünün çoxunu doğulub boya-başa çatdığı kənddəki məktəbdə öyrətmənliklə keçirən şair, bir ara məktəb direktorluğu, kolxoz-sovxozlarda partiya təşkilat katibi, Karaçoban adına Beşalma Tarix-Etnoqrafiya Muzeyinin direktoru da işləmişdir. Kişinyov Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini bitirən Mina Kösənin ilk şeirləri 1959-cu ildə "Bucaktan sesler" toplusunda çap edilmişdir. 1973 ildə isə şairin "Kısmet" (Xoşbəxtlik) adlı ilk kitabı işıq üzü görmüşdür.

Sovet təbliğatına ürəkdən inanan və xalqların xoşbəxtliyini kommunizmin dünyada qalib gələcəyinə, Sovet dövlətinin xalqları əsarətdən qurtaracağına ümid bəsləyən şair ömrünün sonunadək bu mövzuya sadiq qalmışdır. Moldova Yazıçılar Birliyinin üzvü olmuş Mina Kösə "Kardaşlık" (1975), "Zapax zemli" (1979), "Topraan yrek düülmesi" (Torpağın ürək döyünməsi, 1983), "Xazır ol" (Hazır ol, 1986), "Umutlar" (1988), "Dattım ömürden" (1991), "Sabansaarın gün" (1993) kitablarını çap etdirmişdir.
|  |
| --- |
|  |
| ***Tanrı quzusu*** |
| **Fransisko de Surbaran**, 1635–1640 |
| Kətan üzərində yağlı boya, 38 × 62 sm |
| Prado muzeyi, Madrid, İspaniya İspaniya |

|  |
| --- |
|  |
| ***Tanrı quzusu*** |
| **Fransisko de Surbaran**, 1635–1640 |
| Kətan üzərində yağlı boya, 35,56 × 52,07 sm |
| San-Dieqo İncəsənət Muzeyi,San-Dieqo, ABŞ ABŞ |

**Tanrı quzusu** (lat. Agnus Dei, *isp.* Cordero de Dios) — Barokko dövrü ispan rəssamı Fransisko de Surbaran tərəfindən işlənmiş rəsm əsəridir. Surbaran, 1653-1640-cı illərdə əsərin bir-birindən çox az fərqlənən altı versiyasını işləmişdir. Hazırda onlardan üçünün yeri məlumdur. Məlum olan əsərlər Prado muzeyi, San-Dieqo İncəsənət Muzeyi və Salvador Plandiuranın kolleksiyasında saxlanılır.

Dini mövzulu əsərin mövzusu Bibliyanın *"Həvarilərin işləri"* (8:32) hissəsindən götürülmüşdür: *"Kəsilməyə aparılan qoyun kimi, Qırxanların qabağında dilsiz quzu kimi ağzını açmadı. "*

Prado versiyası
---------------

Əsərin daha bitkin və yaxşı saxlanmış versiyası Madriddəki Prado muzeyinin kolleksiyasına daxil olmaqla daimi ekspoziyadadır. 38x62 sm ölçüyə malik olan əsər, icra texnikası və təkmilliyinə görə ispan barokkosunun ən incə və vacib nümunələrindən biri hesab edilir.

Plandiuranın koleksiyasındakı versiyası
---------------------------------------

Həm də "Ayaqları bağlanmış qoyun" adı ilə tanınan ikinci versiya, Salvador Plandiuranın Barselonada saxlanan kolleksiyasına daxildir. Həmin versiya 60x83 sm ölçüsü ilə əsərin məlum versiyaları arasında ən böyük olanıdı.

San-Dieqo versiyası
-------------------

San-Dieqo İncəsənət Muzeyi "Tanrı quzusu" əsərinin üçüncü versiyasını Anna R. və Emmi Puntemin vəsiyyəti sayəsində əldə etmişdir. San-Dieqo versiyası əsərin məlum versiyaları arasında ən kiçik ölçülü olanıdır. Onun tərəfləri 35,56 х 52,07 sm-ə bərabərdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  "Altres Acord de Govern" (catalán). Generalitat de Catalunya. 5 may 2015. 8 May 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 July 2019.
3. ↑  Yəhyanın Nəql Etdiyi Müjdə, Həvarilərin işləri, 8:32. 2021-10-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-18.
4. ↑  "El Tribunal Supremo declara "inexportable" un 'zurbarán'". 3 JUL 2015. 1 April 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 iyul 2019.
5. ↑  "Copia archivada". 5 iyul 2015 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* *Agnus Dei* en la Galería online del Museo Nacional del Prado.
* Ficha de *Agnus Dei* at ARTEHISTORIA.
**Sağsağan gülxətmisi** (*lat.* Alcea sachsachanica) — bitkilər aləminin əməköməciçiçəklilər dəstəsinin əməköməcikimilər fəsiləsinin gülxətmi cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və status / National IUCN Status: "Məlumat azlığı" kateqoriyasına aiddir –DD. Azərbaycanın nadir, endemik növüdür. Regional IUCN Statusu: DD.

Qısa morfoloji təsviri:
-----------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Gövdələri 50-70 sm hündürlükdədir. Yarpaqlar ulduzvari, qısa tükcüklərlə örtülüb. Yarpaq ayası əncirin yarpaq ayasına bənzəyir, əsasında ürəkvari, 5-7 paylarla bölünür, enli, tərs-lansetli və ya uzunsov, tərs-yumurtavari şəkildədir. Çiçəkləri sıx tükcüklü ayaqcıqlarda tək-təkdir. Ksacıqaltı iki dəfə kasacıqdan qısadır. Qacı sarı rəngdə olub, eni 30-40 mm uzunluğundadır. Meyvəsi 12-14 mm enində, 25 meyvəcikdən ibarətdir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsussiyyətləri:
-------------------------------------------------

Çiçəkləmə və meyvəgətirmə dövrü iyun-avqust-oktyabr aylarına təsadüf edir. Toxum çoxalır, orta dağ qurşağında quru daşlı yamaclarda rast gəlinir, müxtəlifot və taxıl, dağ-kserofit qruplaşmalarda rast gəlinir, işıqsevən, istisevən, quraqlığa davamlıdır. Dekorativ bitkidir.

Yayılması:
----------

Kiçik Qafqazın mərkəzi hissəsi (Şuşa rayonu- Xankəndi şəhərinin ətrafı, Sağsağan dağı və Cıdır düzü; Xocavənd rayonu- Domu kəndi)

Sayı və tendensiyası:
---------------------

Məlumat yoxdur.

Məhdudlaşdırıcı amillər:
------------------------

Məlumat yoxdur.

Mühafizə tədbirləri:
--------------------

Mühafizə olunması təklif edilmişdir. Xüsusi mühafizə tədbirləri aparılmır. Populyasiyanın müasir vəziyyətinin öyrənilməsi təklif olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15355838
* GBIF: 5617465
* IPNI: 558718-1
* NCBI: 470584
* Plant List: kew-2627716
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:558718-1
* Tropicos: 19602621
* WFO: wfo-0000525189

 |
**Albaniyanın irsi şahzadəsi Eylin Vid** (*ing.* Eileen Johnston; 3 sentyabr 1922, Çester, Çeşir[d] – 1 sentyabr 1985, Nyu-York, Nyu-York ştatı) — Albaniyanın irsi şahzadəsi Kerol Viktorun həyat yoldaşı olmuş ingilis qadın.

Şahzadə Eylin İngiltərənin Çester şəhərində anadan olub. O, landşaft bağbanı Corc Constonun və onun həyat yoldaşı Elisin (qızlıq soyadı Persival) qızı idi.

Evlilikləri və ölümü
--------------------

O, iki dəfə evləndi, hər ikisində dul qaldı. Onun ilk evliliyi 6 noyabr 1943-cü ildə Nyu-Yorkda ABŞ ordusunun zabiti, İsveçrə əsilli amerikalı kapitan Andre de Koppet (1892–1953) ilə olub. Onların uşaqları yox idi. Andre 1 avqust 1953-cü ildə İsveçrənin Lozanna şəhərində vəfat edəndə Eylin birinci dəfə dul qaldı.

8 sentyabr 1966-cı ildə Nyu-Yorkda Kerol Viktor ilə evləndi. Daha sonra İngiltərəyə köçdülər və Çeyn-Uolk, Çelsi, Londonda yaşadılar. Kerol Viktor 8 dekabr 1973-cü ildə Münhendə (Bavariya) vəfat etdikdə Eylin ikinci dəfə dul qaldı (Noyvid-am-Rayn). Övladı olmadığı üçün sülalə onun ölümündən sonra bitdi və varisi üçün heç bir tədbir görülmədi.

Şahzadə Eylin 1 sentyabr 1985-ci ildə Nyu-Yorkda vəfat etdi.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  *Lundy D. R.* Eileen Johnston // The Peerage (ing.).

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | The Peerage |
Yuvenal.
**Çörək və tamaşa** (*lat.* panem et circenses) — Qədim Roma satirik şairi Yuvenalın 10-cu satirasından Roma xalqının müasir arzularını təsvir etmək üçün istifadə etdiyi ifadə.

Təməl
-----

Yuvenal burada Romada siyasi hakimiyyəti qazanmaq vasitəsi kimi vətəndaşlara pulsuz taxıl, habelə bahalı sirk tamaşalarını və digər əyləncə formalarını verməyə istinad edir. Bu ənənə e.ə. 123-cü ildə Qay Semproni Qrakx tərəfindən başlamışdır. Bu təcrübə Roma imperatorları tərəfindən nəzarət altına alınana qədər siyasi mübahisə mövzusu olaraq qalmışdır.

"Çörək və tamaşa" ifadəsi pleblərə pul və yemək paylamaqla, həmçinin sirk tamaşaları ilə şirnikləşdirlə Qədim Romada hakimiyyəti ələ keçirən və əlində saxlayan dövlət xadimlərinin siyasətini təsvir etmək üçün istifadə olunurdu. Siyasi kontekstdə bu ifadə dövlət qulluğunda və ya dövlət siyasətində üstün olmaq yolu ilə deyil, diqqəti yayındırmaq və əhalinin ən aktual ehtiyaclarını ödəmək yolu ilə ictimaiyyətin rəğbətini qazanmaq deməkdir. Yuvenal bu ifadəni adi insanların eqoizmini, onların daha geniş maraqlardan xəbərsizliyini və prioritetlər arasında vətəndaşlıq borcunun olmamasını pisləmək üçün istifadə edir.

İfadə həm də müasir siyasətdə mənfi seçici alışını və populizmi təsvir etmək üçün istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Rickman, G. E. (1980). «The Grain Trade Under the Roman Empire». Memoirs from the American Academy in Rome. 36: 263.. Downloaded from JSTOR.* .

Xarici keçidlər
---------------

* Panem et circenses // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
Eyler düsturunun həndəsi mənası
**Eyler düsturu** Leonard Eyler tərəfindən daxil edilmiş və onun şərəfinə adlandırılmış, kompleks eksponenti triqonometrik funksiyalarla əlaqələndirən düstur.

Eyler düsturu iddia edir ki, istənilən həqiqi ədəd {\displaystyle x} üçün aşağıdakı bərabərlik doğrudur:

{\displaystyle ~e^{ix}=\cos x+i\sin x},
burada {\displaystyle e} — natural loqarifmanın əsası,

{\displaystyle i} — xəyali vahid.

Törəmə düsturlar
----------------

Eyler düsturunun köməyi ilə {\displaystyle \sin } və {\displaystyle \cos } funksiyaları aşağıdakı qaydada təyin etmək olar:

{\displaystyle \sin x={\frac {e^{ix}-e^{-ix}}{2i}}},
{\displaystyle \cos x={\frac {e^{ix}+e^{-ix}}{2}}}.
Sonra triqonometrik funksiyalara kompleks dəyişən daxil etmək olar. Tutaq ki, {\displaystyle x=iy}, onda:

{\displaystyle \sin iy={\frac {e^{-y}-e^{y}}{2i}}=i\mathop {\mathrm {sh} } \,y},
{\displaystyle \cos iy={\frac {e^{-y}+e^{y}}{2}}=\mathop {\mathrm {ch} } \,y}.
Beş fundamental riyazi sabiti birləşdirən məşhur Eyler eyniliyi:

{\displaystyle e^{i\pi }+1=0}
{\displaystyle x=\pi } Eyler eyniliyinin təsadüfi hissəsidir.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Riyaziyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Naxçıvan Elektrotexnika Zavodu**- (1961 -ci il) elektrotexnika sənayesi müəssisəsi.

Tarixi
------

Naxçıvan Radiotexnika məmulatları zavodu adı ilə 1961-ci ildə yaranmış və 1965-ci ildən indiki adını daşıyır. 1961-1965-ci illərdə müxtəlif radiotexniki hissə və məmulatlar istehsal edilmişdir. Həmin dövrdə zavodda 40 nəfərədək işçi çalışmışdır. Zavod 1965-ci ildən lüminessent lampaları üçün işəsalıcı-tənzimləyici aparatların istehsalına başlamış və 1977-ci ilədək bu məmulatlar zavodun istehsal etdiyi yeganə məhsul olmuşdur. 1977-ci ildən bu məhsulların istehsal həcminin artırılması ilə bərabər, elektrik-quraşdırıcı məmulatların və sənaye işıqlandırıcılarının istehsalı və mənimsənilməsinə də başlanmışdır.

İstehsalı
---------

1965-1982-ci illər ərzində bu məhsulun konstruksiyasında və istehsal texnologiyasında 5 dəfə ciddi dəyişikliklər aparılmışdır. 1989-cu ildə zavodun ümumi məhsulunun 87,6%-ni lüminessent lampaları üçün işəsalıcı-tənzimləyici aparatlar, 5,6%-ni tikiş maşınları üçün işıqlandırıcılar, 0,3%-ni k. t. üçün işıqlandırıcılar, 6,5%-ni müxtəlif elektrik quraşdırıcı məmulatların istehsalı təşkil edirdi. Həmin dövrlərdə zavodda işləyənlərin sayı 480 nəfərə çatmışdı. SSRI-nin dağılması, iqtisadi əlaqələrin pozulması, respublikada işıq texnikası avadanlıqlarına ehtiyacın xeyli azalması səbəbindən zavod 1992 -cı ilin avqustundan 1994-cü ilin mart ayınadək işləməmişdir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə (1994) N. e. z. Bakı İstehsalat Birliyinin tərkibindən çıxarılaraq Azərbaycan Dövlət Xüsusi Maşınqayırma və Konversiya Komitəsinin tərkibinə verilmişdir. 1994-cü ilin mart ayından zavodda Naxçıvan Muxtar Respublikasının daxili tələbatına uyğun mallar istehsal edilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Naxçıvan Ensiklopediyası. II cild (Təkmilləşdirilmiş və yenidən işlənmiş ikinci nəşr). Naxçıvan: AMEA Naxçıvan bölməsi. V. Y. Talıbov. 2005. 380 səh. ISBN 5-8066-1468-9.
**Çözümlülük** – 1. Kəsilməz kəmiyyətin onun rəqəmli analoqu ilə verilməsinin dəqiqliyi. 2. Görüntünün dəqiqliyini müəyyənləşdirən xarakteristika. 

Görüntü displeyə çıxarıldıqda onun çözümlülüyü ekrandakı piksellərin sayı ilə müəyyən olunan bir düymdəki nöqtələrin sayına, printerə çıxarıldıqda isə bir düymdəki nöqtələrin sayına deyilir. Bu say da görüntünün dəqiqliyini və keyfiyyətini göstərir. Məsələn, bəzi lazer printerlərinin çözümlülüyü bir düymdə 300 nöqtə, yüksək çözümlülüklü printerlərdə isə bir düymdə 600 – 2000 nöqtə olur. Bəzi hallarda üfüqi və şaquli istiqamətlərdə çözümlülük üst-üstə düşmür. Çözümlülüyün 320 x 200 olması görüntünü əmələ gətirən nöqtələrin iri, görüntünün keyfiyyətinin isə aşağı olmasını göstərir. Çözümlülüyün 1240 x 800 olması görüntünün ibarət olduğu nöqtələrin yetərincə kiçik, görüntünün keyfiyyətinin isə yüksək olması deməkdir. Adi gözlə baxdıqda nöqtələri yalnız o halda sezmək olur ki, printerin çözümlülüyü bir düymdə 600 nöqtədən az olsun. Ancaq bir çox məsələlər üçün çözümlülüyü bir düymə 300 nöqtə olan printerlər tam yetərli olur. Rəngli monitorlarda çözümlülük eyni zamanda əks olunan rənglərin sayından asılı olur. Sənədləşmələrdə bəzən "resolution" yerinə "res" qısaltmasından istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Əli Allahverdiyev.

**Allahverdiyev Əli Qulu oğlu** (22 mart 1952, Cil, Çəmbərək rayonu – 24 avqust 2021) — İqtisad elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Müəllimlər İnstitutu Quba filialının keçmiş direktoru.

Həyatı
------

Əli Qulu oğlu Allahverdiyev 1952-ci ilin 22 martında Qərbi Azərbaycanın Göyçə mahalının (Krasnoselo rayonu) Cil kəndində anadan olmuşdur. 1959-cu ildə Cil kənd orta məktəbinə daxil olmuş, 1969-cu ildə həmin məktəbi müvəffəqiyyətlə bitirmişdir.
Elə həmin il D.Bünyadzadə adına Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitunun ümumiqtisad fakultəsinin siyasi iqtisad ixtisasına qəbul olunmuşdur.

1974-cü ildə ali məktəbi müvəffəqiyyətlə bitirib, "iqtisadçı, siyasi iqtisad müəllimi" ixtisasını almışdır.
1975–1976-cı illərdə keçmiş Sovet ordusunun sıralarında hərbi xidmətdə olmuşdur. Ehtiyatda olan zabitdir.
İnstitutu bitirdikdən sonra Ali və Orta İxtisas Təhsili Nazirliyinin göndərişi ilə V.İ.Lenin adına APİ-nin "Siyasi iqtisad" kafedrasında laborant vəzifəsini tutmuşdur. Həmin kafedrada laborant, assistent, baş müəllim, dosent vəzifələrində işləmişdir. Hal-hazırda həmin kafedranın professorudur.

1978–1981-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin qiyabi şöbəsində aspiranturada oxuyan Əli Allahverdiyev 1987-ci ildə Daşkənd şəhərində namizədlik dissertasiyası müdafiə edib, iqtisad elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.
Ə.Q.Allahverdiyev 2005-ci ildə AMEA-nın İqtisadiyyat İnstitutunun ixtisaslaşdırılmış müdafiə şurasında "Bazar iqtisadiyyatının təşəkkülü prosesində makroiqtisadi dinamik və struktur dəyişikliklərinin tənzimlənməsi problemləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. O, 1 dərsliyin, 3 monoqrafiyanın, 4 dərs vəsaitinin, iqtisadi nəzəriyyə üzrə proqram və metodik vəsaitlərin, 100-dən artıq elmi məqalənin müəllifidir.

Ə.Q.Allahverdiyev 1997-ci ildə ADPU-da "İqtisadi və sosial fənnlər" kafedrasının müdiri seçilmişdir. Hal-hazırda da həmin vəzifədə çalışır.

İ.e.d. prof. Ə.Q.Allahverdiyev pedoqoji fəaliyyətı zamanı 2 dəfə Minsk və Daşkənd Dövlət Universitetlərində ali məktəb müəllimlərinin ixtisasartırma fakultəsinin dinləyicisi olmuşdur. O, pedoqoji fəaliyyəti ilə yanaşı elmi kadrların hazırlanmasında da fəal iştirak edir. Onun rəhbərliyi ilə iqtisad elmləri üzrə fəlsəfə doktoru alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiyalar yazılır.
Ə.Q.Allahverdiyev Təhsil Nazirliyinin iqtisadiyyat üzrə metodiki komissiyasının üzvü, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının İqtisadiyyat bölməsinin ekspertidir. 2012-2019-cu illərdə Azərbaycan Müəllimlər İnstitutu Quba filialının  direktoru işləyib.

Ailəlidir, 2 övladı və 2 nəvəsi var.

Mənbə
-----

* Əli Allahverdiyev Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine
Elmi adı - *Gladiolus halophilus Boiss. et Heldr.*

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU B1ab(iii) + 2ab(iii). Azərbaycanın **nadir** növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Soğanaqlı yumrusu yumurtavari, 15—18 mm hündürlükdə, 10—15 mm enində, pulcuqları paralel-torvari liflidir. Gövdəsi 20-25 sm hündürlükdədir. Yarpaqlar göyümtül, dar – xətvari, sivri, 3-7 mm enində, 3—4 görünən damarlıdır. Çiçək qrupu 2 tərəfli, bəzən 1 tərəfli, 4—6 çiçəkli sünbüldür. Çiçəkyanlığı ağımtıl – göy, enli, açılmış, yuxarı yan tərəfi digər tərəflərdən qısadır. Tozcuqlar bir qədər sapdan qısadır .

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə may, meyvə əmələ gətirmə iyun aylarına təsadüf edir. Soğanaqla və toxumla çoxalır. Aşağı qurşağında, quru yamaclarda yayılmışdır. Kseromezofitdir. Dekorativ bitkidir .

Yayılması
---------

Kiçik Qafqazın mərkəzi və cənub hissələri, Naxçıvan düzənliyi (Sədərək) və dağlıq hissə (Ordubad rayonu –Kotam kəndinin ətrafı) .

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populysiyası nadirdir, fraqmentləşmiş sahəsinin və yaşayış mühitinin keyfiyyətinin davamlı surətdə azalması müşahidə olunur .

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Antropogen və zoogen amillər. Mühafizə tədbirləri: Xüsusi mühafizə tədbirləri görülməyib. Yeni yayılma ərazilərinin tapılması, yasaqlıqların salınması vacibdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri, II nəşr, Bakı-2013
2. ↑
3. 1 2 3  1. Флора Азербайджана, 1952
4. 1 2 3  ; 2. İbadlı O.V. 2004
5. 1 2  3. Azərbaycan

SSR-in Qırmızı kitabı, 1989
6. ↑  4. Конспект флоры Кавказа, 2006;
**Əli Bardakoğlu** - 1952-ci ildə Türkiyənin Kastamonu vilayətinin Tosya rayonunda doğulub. 1970-ci ildə İstanbuldakı İmam-Xətib məktəbini, 1974-cü ildə İstanbul Ali İslam İnstitutunu, 1975-ci ildə isə İstanbul Universitetinin hüquq fakültəsini bitirib. Bir müddət müəllimlik və stajor hakimliklə məşğul olduqdan sonra 1977-ci ildə Kayseri Ali İslam İnstitutunda Fiqh (İslam Hüququ) assistenti olub.

1982-ci ildə Atatürk Universitetinin İslam Elmləri fakültəsində "İslam hüququnda icarə müqavilələri" adlı dissertasiya işi müdafiə edib. Ərciyəz Universiteti İlahiyyat fakültəsində İslam Hüququ yardımçı dosentliyinə təyin olunub. 1986-cı ildə dosent elmi dərəcəsi alıb. Ərciyəz Universiteti İlahiyyat fakultəsində bölmə sədri və dekan müavini vəzifələrində çalışıb.

1993-cü ildə Mərmərə Universiteti İlahiyyat fakültəsinə ezam olunub. 1994-cü ildə həmin universitetin İslam Hüququ kafedrasında professor elmi dərəcəsi alıb. Mərmərə İlahiyyat Ali Məslək məktəbi müdir müavini və dekan müavini vəzifələrində çalışıb.

İslam hüququna dair "Quran və Hüquq", "İslam mədəniyyətində din və vicdan azadlığı", "İslam və Demokratiya haqqında", "Nəzəri cəhətdən İslam və Demokratiya; Qanunvericilik", "Türk Ailə Hüququnun tarixi inkişafı", "Hüquqi və sosial baxımdan boşanma", "İslam Ailə Hüququnun təşəkkülündə sosial şərtlərin təsiri", "İslam Hüququ araşdırmalarında ənənəvilik" və s. 60-dan çox elmi məqalənin müəllifidir.

Müxtəlif milli və beynəlxalq simpoziumlarda mühazirəçi və ya ekspert kimi iştirak edib. 28 may 2003-cü ildə Türkiyənin Diyanet İşleri Bakanlığında vəzifə alıb. İngilis və ərəb dillərini bilir. Evlidir üç uşağı var.



1. ↑  Kim Kimdir?™ Biyografi Bankası - FORSNET.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Əli Allahverdiyev.

**Allahverdiyev Əli Fərman oğlu** (23 mart 1948, Alabaşlı, Samux rayonu – 15 iyun 2010, Gəncə) — azərbaycanlı aktyor, Azərbaycanın əməkdar artisti (1981).

Həyatı
------

Əli Allahverdiyev 1 fevral 1948-ci ildə Samuxda anadan olmuşdur. 1965-ci ildə orta məktəbi bitirmiş, 1966-cı ildən Gəncə Dövlət Dram teatrında işləməyə başlamışdır. C. Cabbarlı adına Gəncə Dövlət Dram teatrında işlədiyi dövrdə Səməd Vurğunun" Vaqif" pyesində Qacar, "Komsomol" poemasında Gəray bəy, Cəfər Cabbarlının "Yaşar" pyesində Yaşar, "Aydın" pyesində Dövlət bəy, "Solğun çiçəklər"də Əbdül, "Almas"da İbad, "Aslan və Fərhad" əsərində Aslan və sair rollar oynamışdır. 1990-cı ildən Gəncə Dövlət Nizami Poeziya teatrında işləyir. Bu teatrın səhnəsində hazırlanan "Xeyir və Şər" əsərində Kürd, "Gül və zəhər" əsərində Loğman, "Zəhmət dastanı"nda Qoca, "Hikmət axşamında" Sokrat, "Sevgi dastani"nda Vəzir, Nizami Gəncəvinin "Xəmsə" motivləri əsasında M. Alimin səhnələşdirdiyi "Yeddi məhbusun şikayəti" tamaşasında Bəhram və s. obrazlarla tamaşaçıların rəğbətini qazanmışdır.

Mükafatları
-----------

* Azərbaycan SSR əməkdar artisti — 24.12.1981

İstinadlar
----------

1. ↑  C. Cabbarlı adına Kirovabad Dövlət Dram Teatrının işçilərinə Azərbaycan SSR fəxri adlarının verilməsi haqqında Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 24 dekabr 1981-ci il tarixli **Fərmanı** Arxivləşdirilib 2010-12-05 at the Wayback Machine — **anl.az** saytı

Xarici keçidlər
---------------

* Əli Allahverdiyev
**Əli Amir** (26 sentyabr 1937, Bağdad) — Məşhur İsrail yazıçısı

Həyatı
------

Əli Amir 1937-ci ildə Bağdadda anadan olub. Əli Amir uşaq yaşlarında ailəsi ilə birlikdə İsrailə köç edib. O, Mişmar Haemek Kibutzunda tərbiyə alıb. Yerusəlim Universitetinin ərəb dili və ədəbiyyatı fakültəsini bitirib.

Yaradıcılığı
------------

1980-ci illərdə ədəbiyyat dünyasına atılan Əli Amir tezliklə böyük şöhrət qazanır, qələmə aldığı "Göyərçin uçuran", "Günah keçisi" və "Jasmin" romanları böyük səs-küy doğurur.

"Günah keçisi" eyni zamanda bütöv bir nəslin avtobioqrafiyası hesab olunur. Təsadüfi deyil ki, bu roman bir çox mükafatlara layiq görülmüş, məktəb proqramlarına daxil edilmişdir.

Əli Amir geniş ictimai fəaliyyəti olan bir yazıçıdır, öz həyatını İsrail dövlətində yəhudilərlə ərəblərin qarşılıqlı münasibətləri probleminə həsr edib.

O, ölkəyə yeni köç edənlərin təlim və təhsili məsələlərini həll etməklə məşğul olmaqdadır.

Yazıçının sonuncu romanı olan "Jasmin" bütün Yaxın Şərq ölkələrində ən çox satılan kitablar siyahısındadır.

### Azərbaycan dilinə tərcümə edilmiş əsərləri

#### "Günah keçisi" romanı

Əli Amir Azərbaycan dilində ilk dəfə "Günah Keçisi" adlı romanı "Alatoran Yayınları" seriyasından nəşr olunub. Bu roman adı çəkilən trilogiyanın ikinci romanı olaraq dünyanın bir çox dillərinə tərcümə edilmiş və ekranlaşdırılmışdır. Son dərəcə maraqlı avtobioqrafik "Günah Keçisi" romanının qəhrəmanı Nurinin başına gələn hadisələr əslində müəllifin öz həyatının epizodlarıdır. Patriarxal, qatı dindar ailənin yetirməsi olan Nuri kibutzda yeni dünyanın insanlarıyla qarşılaşır, şərq və qərb dünyagörüşünün kəsişmə nöqtəsində ziddiyyətli günlər yaşayır.

#### "Yasəmən" romanı

2013-cü ildə Əli Amirin "Yasəmən" romanı Azərbaycan dilinə tərcümə edilmiş və 16 dekabr 2013-cü ildə Bakı Dövlət Universitetində kitabın təqdimatı olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Eli Amir // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2  Eli Amir // Munzinger Personen (alm.).
3. ↑  "Məşhur İsrail yazıçısının romanı ilk dəfə Azərbaycan dilində! — **azadliq.org** saytı". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-15.
4. ↑  "Pərvanə Sultanova, "Bakıda məşhur İsrail yazıçısı Əli Amirin "Yasəmən" romanının təqdimatı olub" — **gun.az** saytı". 2013-12-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-15.
**Üstüpü hamamı** - Orta əsrlər zamanı Naxçıvan bölgəsində fəaliyyət göstərən ən möhtəşəm hamamlardan biri. 

Üstüpü hamamı (Ordubad rayonu)

Yerləşdiyi ərazi
----------------

Hamam Üstüpü kəndinin cənub tərəfində yerləşən Hacalı məhəlləsində, Düylünçayın sol sahilində inşa olunmuşdur. Hamam tikintisində yerli dağ və çay daşından, həmçinin bişmiş kərpicdən istifadə olunmuşdur. Zəmanəmizə dağılmış vəziyyətdə gəlib çatmışdır.

Memarlıq quruluşu
-----------------

Hamamın girişi qərbdəndir. İndiyədək onun soyunma otağı, yuyunma salonu və tulanbarxanası qalmaqdadır. İnşa olunarkən binanın üç günbəzi olmuşdur. Zaman keçdikcə soyunma otağının günbəzi dağılmışdır. Ancaq şimal günbəz salamat qalmışdır. Hamam şərqdən qərbə doğru yenən yamacda inşa edildiyindən şərq tərəfdə binanın damı yer səviyyəsindədir. Ancaq günbəzlər yer səviyyəsindən yuxarıdadır. Qərb tərəfdən isə bina tam açıq görünür. Girişi qərbdəndir. Çatma tağlı koridordan keçib soyunma və yuyunma salonuna daxil olursan. Soyunma və yuyunma salonlarında hücrələr vardır.

Tarixi
------

Hamam binası XVII-XVIII əsrlərdə inşa olunmuşdur.

Mənbə
-----

* Hacıfəxrəddin Səfərli. Naxçıvanın türk-islam mədəniyyəti abidələri. Naxçıvan: "Əcəmi" Nəşriyyat Poliqrafiya Birliyi, 2017, 115 s.
**Beynelxaq dil ili** — Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatının tövsiyəsi ilə 2008-ci ili *Beynəlxalq dil ili* elan etdi və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının fərmanı ilə, BMT rəsmi saytında altı rəsmi dil arasında tam bərabərliyin olmasına diqqət çəkildi. Qətnamə, eyni zamanda, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının veb saytlarında altı rəsmi dil arasında tam paritetə ​​ehtiyac olduğunu bir daha təsdiqlədi.

Tarixi
------

Beynəlxalq Dillər İlinin məqsədi dil müxtəlifliyinə, bütün dillərə və çoxdillilikə diqqət çəkmək idi. Bu məqsədlə fərmanda Birləşmiş Millətlər Təşkilatı daxilində dil problemi də ifadə edildi.

Beynəlxalq dil ilinin qeyd olunmasına cavabdeh olan YUNESKO 21 fevral Beynəlxalq Ana Dili Günündə rəsmi olaraq işinə başladı.

Qeydolunması
------------

YUNESKO-nun təşkil etdiyi rəsmi qeyd etmələrdən başqa, müxtəlif milli və qeyri-hökumət təşkilatları və akademik qurumlar Beynəlxalq Dil ilini qeyd etmək üçün bəzi tədbirlər və saytlar vasitəsi ilə təntənədə iştirak etdilər. YUNESKO bütün bu hadisələri öz saytında dərc etmişdir:list of projects

İstinadlar
----------

1. ↑  "Crystal. David. 2007. "What do we do with an International Year of Languages?" Paper to Unescocat, Barcelona, European Day of Languages, 26 September 2007" (PDF). 16 fevral 2008 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
2. ↑  "UNESCO, "Message from Mr Koïchiro Matsuura, Director-General of UNESCO, on the celebration of 2008, International Year of Languages," Date Added: 2007-11-05 9:44 am; Updated: 2007-12-19 2:40 pm". 2008-08-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-04.

Xarici keçidlər
---------------

* UNESCO gateway page: "2008, International Year of Languages - Languages matter!"
* U.N. gateway page: "International Year of Languages"
* ICVWiki page on "World Network for Linguistic Diversity" (Maaya) which includes a calendar of events for IYL
* Support for International Year of Languages 2008
**İstehzalı proseslər nəzəriyyəsi** (*ing.* Ironic process theory) və ya **ağ ayı effekti** (*ing.* white bear effect) – düşüncə və istəyi azaltmaq cəhdi zamanı qadağa olunmuş düşüncənin daha güclə şüurumuza gəlməsi. Effekt müxtəlif psixoloji problemlərə şərait yaradır. İlk dəfə 1987-ci ildə Daniel Veqner tərəfindən verilmişdir.

Veqnerə görə istehzalı effekt insanlar gərgin və sıxılmış vəziyyətdə olduqda özünü daha güclü göstərir.

Bizim laboratoriyamızda müşahidələr istehzalı effekti insan həyatının bir çox sahələrində olduğunu göstərdi. İstehzalı proses biz əhvalımızı idarə etmək istəyərkən özünü göstərir. Əsasən də bu güclü psixoloji yük zamanı baş verir. Hansı adamlar ki, özünü xoşbəxt hiss etmək istəyirlər onlar özlərini bədbəxt hiss edirlər və əksinə. Bu effekt özünü idarə etmək istəyərkən də yaranır. Stressli insanlar özlərini rahat hiss etmək istəyərkən bunun tam əksi baş verir. İstehzalı effekt həmçinin güclü yatmaq arzusu zamanı da müşahidə olunur. Bizim eksperimentlərimizdə güclü musiqi səsi altında tez bir zamanda yatmaq tələb olunan insanlar daha uzun müddətə yuxuya gedirdilər, nəinki yatmağa çalışmayan insanlar. İstehzalı effekt həm də öz hərəkətlərimizi idarə etmək istədiyimiz zaman da yaranır. İştirakçılardan kəfkiri titrəyişdən müəyyən olunmuş istiqamətdə tutmaq tələb olunduğu zaman kəfkir titrəyiş istiqamətində daha çox tərpənirdi. Lakin bu hal tələb olunmayan iştirakçılarda baş vermirdi.
Daniel Veqner

Təcrübə
-------

Harvard Universitetinin psixologiya üzrə professor Daniel Veqner tələbələri yığmış və onları 2 qrupa ayırmışdır. Düşüncə predmeti kimi o ağ ayını seçdi. I qrup tələbələrə ağ ayı haqqında düşünmək tələb olunan zaman II qrup tələbələrə bu haqqda düşünməmək tapşırığı verildi. Hər dəfə eksperiment iştirakçıları ağ ayı haqqda düşündüyü zaman zəngli düyməyə basmalı idilər. Eksperimentin nəticəsində aydın oldu ki, ağ ayı tələbələrin beynində dəqiqədə 1 dəfədən çox canlanır. Məlum oldu ki, qadağa ancaq qadağa olunan predmet haqqına düşünməyə daha çox vadar edir. Düşünmə prosesinə nəzarət etmək, əsas da stress zamanı qadağa olunmuş düşüncəni daha da obsessiv edir. I qrupun iştirakçılarında bu hadisə müşahidə olunmadı.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Mən yüz şey haqqda düşünməyə çalışıram – ağ ayıdan başqa hər şey. Lakin yenidən ağ ayıya qayıdıram. Məsələn: Bu qəhvəyi divarı götürək. Hər dəfə ağ ayı haqqında düşünməmək istəyəndə bu divar haqqında düşünürəm. bir tələbənin ifadəsi | "|

Veqner öz nəticələrini *"Journal of Personality and Social Psychology"* jurnalında dərc etdirmiş və "istehzalı proseslər" anlayışını daxil etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  ""Ağ ayı effekti"". Rezonans (az.). 17 aprel 2018. 2018-07-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 iyul 2018.
**Beynəlxalq Arxivlər Şurası** (*fr.* Conseil international des archives) — 1948-ci ildə arxivlərlə əlaqəli bütün sahələrdə beynəlxalq əməkdaşlığı, tədqiqatı və inkişafı təşviq etmək üçün yaradılmış bir qeyri-hökumət təşkilatıdır. Fransanın Paris şəhərində, *Fransa Milli Arxivi* binasında yerləşir. 

Beynəlxalq Arxivlər Şurası ümumi məclis tərəfindən idarə olunur. Onun rolu dünyanın hər yerindən arxivçilər üçün regional forumlar yaratmaq və arxiv işçiləri ilə maraqlı qurumları bir araya gətirmək, konkret problemlərin həllinə nail olmaq üçün komitələr yaratmaqdır. Katiblik təşkilatın rəhbərliyinə həvalə olunmuşdur və üzvlərin öz aralarında əlaqələndirilməsinə xidmət edir.

Missiya barədə bəyanat
----------------------

Beynəlxalq Arxivlər Şurasının missiya bəyanatında deyilir: "Beynəlxalq Arxivlər Şurası, dünya arxivi mütəxəssislərinin təmsilçiliyi ilə qeydlərin effektiv idarə olunması və dünya arxiv irsinin qorunması, qayğısı və istifadəsinə həsr olunmuşdur. Arxivlər insan fəaliyyətinin sənədli məhsuludur və bu səbəbdən demokratiyanın, fərdlərin və icmaların şəxsiyyətinin və insan haqlarının təməlini qoyduğu keçmiş hadisələrin əvəzolunmaz şahididir. Altmış ildən çoxdur ki, Beynəlxalq Arxivlər Şurası dünyanın hər yerində arxiv qurumlarını və praktikantlarını birləşdirir, yaxşı arxiv idarəçiliyi və qeyd olunan mirasın fiziki qorunmasını təmin edir, nüfuzlu standartlar və ən yaxşı təcrübələr yaradır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Blue Shield International Contact Page Arxivləşdirilib 2017-07-22 at the Wayback Machine. Retrieved 24 February 2015.
2. ↑  ICA website: An Introduction to our Organization Arxivləşdirilib 2016-03-25 at the Wayback Machine Retrieved 24 February 2015.
**Beynəlxalq Ailə Günü** — BMT-nin baş katibi 15 may - Beynəlxalq Ailə Günü ilə bağlı müraciət yayıb. BMT-nin Azərbaycandakı nümayəndəliyindən APA-ya verilən məlumata görə, müraciətdə bu il həmin günün "Atalar və ailələr: məsuliyyət və çətinliklər" mövzusunda keçirildiyi qeyd olunub və bütün dünyada ataların ailə və uşaqların həyatında olan mühüm rolu diqqətə çatdırılıb: "Hələ də atalar üçün, eyni zamanda, cəmiyyətdə və ictimai siyasət sahəsində müəyyən çətinliklər mövcuddur. Bir çox kişilər atalıq məsuliyyətini öz üzərinə götürməkdə çətinlik çəkirlər. Bu, tez-tez ailə və ümumilikdə cəmiyyət üçün mənfi nəticələrə gətirib çıxarır. Bir çox atalar ailədə zorakılıq hallarına yol verərək hətta cinsi təhqirlərə belə əl atırlar, bu da ailənin dağıdır və uşaqlarda dərin fiziki və emosional izlər qoyur". Müraciətdə bildirilib ki, beynəlxalq səviyyədə, əksər hallarda atalar miqrasiya səbəbindən öz ailələrindən ayrılmaq məcburiyyəti qarşısında qalırlar. Baş katib Beynəlxalq Ailə Günündə bütün ataları ailələrinə hörmətlə yanaşmağa çağırıb.

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Семья*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |

* Sərəncamlar № A/REC/47/237
* Послание Генерального секретаря ООН по случаю Международного дня семей 2005 года
* Послание Генерального секретаря ООН по случаю Международного дня семей 2006 года
* Послание Генерального секретаря ООН Пан Ги Муна по случаю Международного дня семей 2010 года
* День семей на сайте ООН  (ing.)
|  |  |
| --- | --- |
| Geoxronoloji şkala | milyoniləvvəl |
| Eon | Era | Dövr | 0 |
| **Fanerоzоy** | Kaynozoy | Dördüncü dövr | 2,58 |
| Neogen | 23 |
| Paleogen | 66 |
| Mezozoy | Təbaşir | 145 |
| Yura | 201 |
| Trias | 252 |
| Paleozoy | Perm | 299 |
| Karbon | 359 |
| Devon | 419 |
| Silur | 444 |
| Ordovik | 485 |
| Kembri | 541 |
| **Kemridənəvvəl** | **Proterozoy** | Neoproterozoy | Ediakar | 635 |
| Kriogen | 720 |
| Toni | 1000 |
| Mezoproterozoy | Steni | 1200 |
| Ektaz | 1400 |
| Kalim | 1600 |
| Paleoproterozoy | Stater | 1800 |
| Orozir | 2050 |
| Rias | 2300 |
| Sider | 2500 |
| **Arxey** | Neoarxey | 2800 |
| Mezoarxey | 3200 |
| Paleoarxey | 3600 |
| Eoarxey | 4000 |
| **Katarxey** | 4600 |
| Mənbə |

**Kaynazoy** və ya **kaynozoy erası** (*rus.* Кайнозойская эра, *ing.* Cainozoic; yun. kainos-yeni və zoe-həyat) — yer qabığı laylarının ümumi stratiqrafik cədvəlində ən yuxarıda yerləşib, Yerin geoloji tarixinin ən yeni erasına müvafiq gəlir. 67 milyon il əvvəl başlayıb, hazırda da davam edir. paleogen, neogen və dördüncü dövr (antropogen) sistemlərinə ayrılır. Kaynozoy erası alp qırışıqlığı ilə əlaqədar olan və Sakit okeanın sahil boyu, Cənubi Avropada və Asiyada ən yüksək dağ sistemlərini əmələ gətirən, intensiv dağ əmələgətirmə hərəkətləri ilə səciyyələnir. Neogenin axırı dördüncü dövrün əvvəlində Avropa, Asiya və Şimali Amerikada qalın materik buzlaşması ilə müşayiət olunan kəskin soyuqlaşma baş vermişdir. Canlı aləmdə məməlilər hakim mövqe tutur. Heyvanlar və bitkilər müasir vəziyyətinə yaxın olmuşdur. Dördüncü dövrün əvvəlində ilk ibtidai insanlar meydana gəlmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Kaynozoy // Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti. Bakı: "Elm". 2012. səh. 140. ISBN 978-9952-453-14-0.

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006, 679 səh.
**İohann Fük**(*alm.* Johann Wilhelm Fück‎; 8 iyul 1894, Frankfurt-Mayn, Prussiya – 24 noyabr 1974[…], Halle) — alman şərqşünası.

Həyatı
------

İohann Fük 8 iyul 1894-cü ildə Almaniyanın Frankfurt-Mayn şəhərində bir dülgərin oğlu olaraq dünyaya gəlmişdi. 1913-cü ildən 1918-ci ilə qədər Halle, Berlin və Frankfurt am Main universitetlərində şərqşünaslıq və klassik filologiya təhsili aldı. 1921-ci ildə "Məhəmməd ibn İshaq. Literaturhistorischə Untersuchungen (Frankfurt, 1925)" adlı dissertasiyasıyla doktor oldu. 1930-cu ilə qədər maarif sahəsində klassik dillər və İbranicə dərs dedi; 1929-cu ildə dosentliyə yüksəldi.

1930-1935 illər arasında Dakka universitetində Ərəb dili və İslam araşdırmaları profesoru olaraq çalışdı. Bir ara özəl bir vəzifəylə Frankfurt am Main universitetində fəaliyət göstərdikdən sonra 1938-ci ildə Halle universitetindən aldığı dəvətə görə, müəllimi Hans Bauerin yerinə Semitik filologiya və İslam elimləri kafedrasının başına keçdi. Ayrıca bu universitetin şərqşünaslıq seminarları müdiri oldu; eyni zamanda "Deutsche Morgenlandische Gesəllschaft"ın kitabxanasını idarə etdi və 1965-ci ildə bu quruluşun fəxri üzvü oldu. 1962-ci ildə təqaüdə çıxdı; ancaq seminar müdürlüyünü 1966-cı ilə qədər sürdürdü. 

İohann Fük 24 noyabr 1974-cü il tarixində Halle an der Saale şəhərində vəfat etdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Johann Wilhelm Fück // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Brockhaus · Prabook |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BAV: ADV10212965 · BIBSYS: 90147080 · BNF: 14362543m · CiNii: DA13067412 · EGAXA: vtls001907633 · GND: 116845457 · ISNI: 0000 0001 1029 3028 · LCCN: n81111958 · NDL: 00882315 · NKC: jn20010601881 · NLP: A21561692 · NTA: 069181330 · NUKAT: n97036694 · SUDOC: 15796860X · VIAF: 72155846 · WorldCat VIAF: 72155846 |

 |