recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: I Ferdinand.

**Ferdinando I Mediçi** (it. Ferdinando de' Medici, 30.7.1549 — 3.2.1609) — 1587—1609-cu illərdə böyük Toskana hersoqu olmuşdur, İtaliya və və ölkənin hüdudlarından kənarda Mediçilər evinin nüfuzu və təsirini xeyli artırmışdır.

Həyatı
------

I Kozimo və Eleonora Toledolunun kiçik oğlu olan Ferdinando hersoq taxt-tacına namizəd sayılmırdı və artıq 14 yaşında müqəddəs andı vermədən kardinal titulunu aldı. Gəncliyini Romada keçirərək o, özünün tikdiyi Mediçilər villasına İtaliyaya aid maddi mədəniyyət əsərlərini yığırdı. Xalq arasında birmənalı reputasiyaya sahib olmayan Françesko adlı qardaşının qəfil ölümündən sonra, Ferdinand bütün Toskananın varisi oldu. Elmi məlumatlara görə, Françesko arsen ilə zəhərlənmişdi və çox güman ki bunu Ferdinandın özü etmişdir. Toskana taxt-tacını əldə edərək o, eyni zamanda kardinal titulunu daşıyırdı, ancaq papanın razılığı ilə titulundan imtina etdi ki, 1589-cu ildə Yekaterina Mediçinin nəvəsi Kristina Lotaringiyalı nikah bağlasın. Ferdinando, o vaxtı antikatolik partiyasına rəhbərlik edən IV Henrixə ssuda ilə dəstək verərək, üstün fərasətlilik göstərdi. Henrix Fransada hakimiyyətə gələndən sonra, Ferdinando Marsel buxtasına donanmasını göndərdi və ispanların qəsd etdiyi İf qəsrini ələ aldı. Bu hadisədən sonra Ferdinandonun fransız kralı ilə əlaqələri pozuldu, lakin barışıq əlaməti olaraq kral 1600-cü ildə Ferdinandonun qardaşı qızı Mariya Mediçi ilə evləndi. Burbonlarla olan bu ittifaq imperatorun xoşuna gəlmirdi və onu sakitləşdirmək üçün Ferdinando Avstriya şahzadəsini öz varisinə aldı və türklərlə müharibədə avstriyalılara yardım göstərmək üçün öz qoşunlarını Egey dənizi və Afrikaya göndərdi.

Ferdinandonun müdrik xarici siyasəti Toskananın iqtisadi tərəqqi və onun maliyyəsinin möhkəmlənməsinə səbəb olmuşdur. O, öz sərvətləri ölçülüb-biçilmiş şəkildə xərcləyirdi, bunun sayəsində ölkənin şərqində bataqlıq yerlərinin qurudulmasına üstünlük verilirdi və ucqar Livornonu Aralıq dənizində mühüm ticarət limanına çevrildi. İncəsənətdə o, musiqiyə xüsusi diqqət yetirirdi və təəccüblü deyil ki, onun dövründə ilk operalar tamaşa edilirdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2 3  Ferdinand // Czech National Authority Database.
3. ↑  *Salvador Miranda.* The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of January 6, 1563 Arxivləşdirilib sentyabr 16, 2016, at Archive.today. www2.fiu.edu.
**Maya Hüseynəli qızı Hacıyeva** (1914, Şuşa – sentyabr 1999, Bakı) — Azərbaycanın ilk riyaziyyatçı qadın alimi.

Həyatı
------

Maya Hacıyeva 1914-cü ildə Şuşa şəhərində kasıb bir ailədə anadan olub. Atası xırda əşyaların ticarəti ilə məşğul olub, anası isə evdar qadın idi. Azərbaycan Respublikasının prokuroru, dövlət xadimi Hüsü Hacıyev onun böyük qardaşıdır.

Əvvəlcə ibtidai sinfi, sonra realnı məktəbi bitirib və 1928-ci ildən 1931-ci ilədək Şuşa Pedaqoji Texnikumunda təhsil alıb. Dəqiq elmlərə böyük maraq göstərən Maya Hacıyeva təhsilinə davam etmək üçün Bakıya — böyük qardaşının yanına gələrək Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun Fizika–riyaziyyat fakültəsinə qəbul alır. Həmin ərəfədə böyük qardaşı 1931-ci ildə Hüsü Hacıyev Ağdaş rayonunda qaçaqlar tərəfindən öldürülür. Həmin hadisə ona böyük sarsıntılar yaşatsa da, o, təhsilinə davam edir və 1935-ci ildə məzun olub.

Ali məktəbdə xüsusi fərqləndiyinə görə, institut rəhbərliyi onu Moskvaya göndərir. Beləliklə, 1935–1938-ci illərdə Maya M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin Mexanika-riyaziyyat fakültəsində təhsil alaraq ixtisaslı kadr azlığı yaşanan Bakıya qayıdır və tezliklə Azərbaycan Dövlət Universitetində assistent kimi fəaliyyətə başlayıb. Eyni zamanda, Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun Nəzəri fizika kafedrasında (1939–1941), sonra keçmiş Azərbaycan Sənaye İnstitutunun (1943–1952) Ali riyaziyyat kafedrasında çalışıb.

İkinci Dünya müharibəsinin başlaması Hacıyevanın elmi axtarışlarında istiqamətlərini dəyişməsinə səbəb olur. O, 1941–1943-cü illərdə aspirantura oxuyub, *"Helmhols tənliyi üçün sərhəd məsələsi"* mövzusunda dissertasiya işini müdafiə edərək, fizika-riyaziyyat elmləri namizədi elmi dərəcəsi alıb. Beləliklə, Maya Hacıyeva Azərbaycanın ilk riyaziyyatçı qadın alimi kimi tarixə düşüb. Onun ilk monoqrafiyası 1945-ci ildə Azərbaycanın gənc alimlərinin müsabiqəsində ən yüksək mükafata layiq görülüb.

1944-cü ildən Azərbaycan Dövlət Universitetinin Nəzəri mexanika kafedrasında dosent kimi fəaliyyət göstərib. 1999-cu ilin sentyabrında vəfat edib.

Xatirəsi
--------

1999-cu ildə Bakı Dövlət Universitetində Maya Hacıyevanın anadan olmasının 85, elmi-pedaqoji fəaliyyətinin 60 illiyi qeyd olunub.

2023-cü ildə Təhsilin İnkişafı Fondu və "Women in Tech" təşkilatının Azərbaycan nümayəndəliyinin birgə təşkilatçılığı ilə Maya Hacıyeva adına "İKT bacarıqları" təqaüd proqramı təsis olunub.

İstinadlar
----------

1. ↑  """Azərbaycan təhsil tarixində iz qoymuş şəxslər""". Azərbaycan müəllimi (az.). İstifadə tarixi: 2024-02-06.
2. ↑  *Nakhiyev, Toghrul Nasirli, Alakhber.* "Azərbaycanın ilk riyaziyyatçı qadın alimi". science.gov.az (az.). İstifadə tarixi: 2024-02-06.
Лобио с чабером садовым и аджикой
**Lobio** (gürcü. ლობიო, Lobio) - gürcü yeməyidir. Əsas tərkibi lobya təşkil edir. 
Lobio əsas nar soku ilə birlikdə daha dadlı olur. Zaqafqaziya xalqları içərisində ən sevimli yeməkdir.

Tarixi
------

Qədim zamanlardan Gürcüstanda ən məşhur yeməkdir. Əsasən sünbülçiçəyi meyvəsindən istifadə olunur. XVII əsrdən hazırlanmağa başlanılmışdır.

Hazırlanması
------------

Лобио с гранатовым соком
Taxıl fıstığından hazırlanan yeməyin əsası xüsusi bir şəkildə hazırlanır. Lobya 12 saat soyuq suda saxlanılır, sonra isə 2-3 dəfə suyu dəyişilir. Sonra ilıq su ilə yuyulur və bişirilməyə başlanılır. İsti odda 10-15 dəqiqə və bu proses 2-3 dəfə təkrar edilir. Sonra yenidən odu azaldırıq və bişənə qədər yəni suyu quruyana kimi bişiririk. 
Lobionun bir neçə növü var.Xüsusi dadı olsun deyə ona soğan, sarımsaq, sirkə və s. əlavə edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ЛОБИО, Кулинарный словарь. Зданович Л. И. 2001". 2022-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-24.
2. ↑   Киладзе, 2011, с. 66.
3. ↑  Киладзе, 2011, с. 68.

Xarici keçid
------------

* ЛОБИО — душа Кавказа

Ədəbiyyat
---------

* *Киладзе, Елена Сергеевна.* Практическая энциклопедия грузинской кухни: история, традиции, рассказы, рецепты. — М.: АСТ, 2011. — 255 с. — ISBN 978-5-17-073215-9.
**Vasili Dubrovski İvanoviç** (d. 1868 — ?) — rus kökənli Rusiya İmperator Ordusu və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin zabiti, general-mayor.

Həyatı
------

Ümumi təhsilini Mixaylovski Voronej Kadet Məktəbində almışdır.

### Rusiya İmperator Ordusunda xidməti

Hərbi xidmətinə 1886-cı ilin 29 avqustunda sıravi rütbə ilə Konstantinski Məktəbində başlamışdır. 7 avqust 1887-ci ildə podporuçik rütbəsi almış və IV Nesvijskiy alayında xidmət etməyə başlamışdır. 1891-ci ildə poruçik rütbəsi almışdır. O, həmçinin Aleksandrovski hərbi-hüquq məktəbini birinciliklə bitirmiş və 1895-ci ildə ştabs-kapitan rütbəsinə yüksəlmişdir. 6 iyun 1896-cı ildə hərbi dəniz qüvələri sahəsində çalışmışdır. 1897-ci ildə isə, kapitan rütbəsinə yüksəlmişdir. 2 may 1901-ci ildə hərbi prokurorun köməkçisi təyin edilmişdir. Elə həmin ildə də, polkovnik-leytenant rütbəsinə yüksəlmişdir.

1 yanvar 1905-ci ildə Qafqaz Hərbi Dairəsinin hərbi müfəttişi olmuş və 1905-ci ildə polkovnik rütbəsinə yüksəlmişdir. 13 iyun 1907-ci ildə Qafqaz Hərbi Dairəsinin prokuror köməkçisi təyin edilmişdir. 3 aprel 1913-cü ildə isə həmin dairənin hərbi prokuroru olmuşdur. Həmin ilin 14 aprelində general-mayor rütbəsinə yüksəlmişdir.

### AXC Milli Ordusunda xidməti

Rusiya imperiyası dağıldıqdan bir müddət sonra Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli Ordusunda xidmət etməyə başlamışdır. 1919–1920-ci illərdəki xidməti boyunca hərbi-dəniz qüvvələri hərbi hissəsinin komandanı olmuşdur. Bolşeviklər tərəfindən həyata keçirilən Aprel işğalından sonrakı taleyi bilinmir.

Mükafatları
-----------

* III dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni (1909)
* II dərəcəli "Müqəddəs Stanislav" ordeni (1912)
* II dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni (1915)
* III dərəcəli "Müqəddəs Vladimir" ordeni (1915)

Həmçinin bax
------------

* Gennadi Tarxanov
* İsgəndər Seyfulin

İstinadlar
----------

1. ↑  "Проект «Русская армия в Великой войне»". www.grwar.ru. 2 January 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 January 2021.
2. ↑  "Список генералам по старшинству". April 1914. 27 April 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 January 2021.
3. ↑  Азербайджанская Демократическая Республика (1918—1920). Армия. (Документы и материалы). — Баку, 1998, с. 147. Baku. 1998. səh. 147.
4. ↑  *Şəmistan Nəzirli.* "Vasili Dubrovski İvanoviç". genderi.org. 2 January 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 January 2021.
**Şimali Suriya Bufer Zonası**, həmçinin **Təhlükəsiz Zona**, **Sülh Dəhlizi** və ya **Təhlükəsizlik Mexanizmi** — 2019-cu ilin avqustunda Suriyada vətəndaş müharibəsi çərçivəsində Türkiyə–Suriya sərhədinin Suriya tərəfində Türkiyənin sərhədi keçmək və Şimali və Şərqi Suriya Muxtar Administrasiyasının işğal etməsindən çəkindirmək məqsədilə yaradılmış müvəqqəti demilitarizasiya zonası (DMZ). DMZ kürdlərin rəhbərlik etdiyi Suriya Demokratik Qüvvələri (SDQ) və onların hərbi şuraları tərəfindən idarə olunurdu. Bu, ABŞ Silahlı Qüvvələri və Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin şəxsi heyəti tərəfindən icra edilirdi.

Bufer zona 2019-cu il oktyabrın əvvəlində, tam yerinə yetirilməmiş halda olarkən Türkiyə tərəfindən ləğv edilmişdir. Çox keçməmiş, ABŞ Prezidenti Donald Trampın ABŞ qüvvələrinin Suriyanın şimalından çıxarılmasına dair əmr vermişdir. Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın bölgəyə qurudan hücumu planlaşdırılmış və 9 oktyabrda Türkiyənin növbəti hücumu bufer zonanı tamamilə gündəmdən salmışdır 

Uğursuz ABŞ–Türkiyə razılaşması 22 oktyabr 2019-cu ildə Rusiya, Türkiyə və Suriya hökuməti arasında müzakirə edilən ayrıca İkinci Şimali Suriya Bufer Zonası ilə əvəz olunmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Suriyanın şimalının Türkiyə tərəfindən işğalı

İstinadlar
----------

1. ↑  *Kurdistan24.* "US and Turkey reach accord, but concerns of Syrian Kurds continue". Kurdistan24 (ingilis). 25 August 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 August 2019.
2. ↑  *Pitarakis, Lefteris; Mroue, Bassem.* "Turkey launches assault on Kurdish fighters in Syria, after US forces step aside". www.timesofisrael.com (ingilis). 9 October 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 October 2019.

Xarici keçidlər
---------------

* *Stephanie Grisham.* "Statement from the [U.S.] Press Secretary: Foreign policy". whitehouse.gov (Read out of 6 October 2019, telephone conversation between Turkish president Erdogan and U.S. president Trump). 6 October 2019 – National Archives vasitəsilə.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Məmməd Məmmədov.

**Məmməd Rza oğlu Məmmədov** (05.01.1916, indiki Ağdam rayonunun Mahrızlı kəndi) — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1951).

Həyatı
------

Məmməd Rza oğlu Məmmədov 5 yanvar 1916-cı ildə indiki Ağdam rayonunun Mahrızlı kəndiində anadan olmuşdur.

1931–1971-ci illərdə Ağdam MTS-ində, Telman, Nizami və Orconikidze ad. kolxozlarda aqronom və sədr işləmiş, 1971-ci ildən Orconikidze adına kolxozun aqronomu olmuşdur.

Azərbaycan Kommunist Partiyasının 28-ci qurultayının nümayandəsi olmuşdur. 1950 ildən pambıqçılıq sahəsində yüksək əmək göstəriciləri əldə etmişdir. Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1951) adına layiq görülmüşdür. Oktyabr inqilabı və Qırmızı Əmək Bayrağı ordenləri ilə təltif edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "MƏMMƏDOV MƏMMƏD RZA OĞLU". 2013-01-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-31.

| ⛭SSRİ Sosialist Əməyi Qəhrəmanı |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • V  • Y  • Z **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** |  |
**Əli Yüksəl** (1949, Antalya ili) — müəllim, jurnalist və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

Həyatı
------

Əli Yüksəl 1949-cu ildə Antalya ilinin Doyran ilçəsində anadan olub.

Avropa Milli Görüş Cəmiyyətində imam-hatip, şöbə sədri və sədr vəzifələrində çalışıb. DOST-YAR (Dostluq — Sosial-Mədəni Dayanışma və Yardımlaşma) Cəmiyyətinin qurucu prezidentidir. *"Vilayət"* qəzetinin İdarə Heyətinin sədridir.

Yenidən Rifah Partiyasının qurucularından olub, QHT-lərlə iş üzrə sədr müavini və xaricdə yaşayan vətəndaşlarla iş üzrə sədr müavini vəzifələrində çalışıb. Hazırda İdarə Heyətinin üzvüdür.

2023-cü il mayın 14-də Yenidən Rifah Partiyasının namizədi olaraq Ədalət və İnkişaf Partiyası siyahısından Konya ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib.

Almanca və ərəbcə bilir. Evli və 8 uşaq atasıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  *TBMM.* "Ali YÜKSEL". www.tbmm.gov.tr (türk). 10.01.2024. 2023-08-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10.01.2024.
**Mirzə Fərzalı bəy Fətəlibəyov** (1824-1887) — məmur, çar ordusunun zabiti, Tiflis Aleksandr Müəllimlər institutunun məzunu.

Həyatı
------

Mirzə Fərzalı bəy Əli bəy oğlu 1824-cü ildə Otuziki mahalının Ətyeməzli obasında anadan olmuşdu. Ibtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra mükəmməl mədrəsə təhsili görmüşdü. Savadlı olduğundan dolayı mirzə ünvanı daşıyırdı.

Mirzə Fərzalı bəy Şuşa Qəza məktəbində oxumuşdu. Burada o, türk, rus və fars dillərini öyrənmişdi. Sonra Tiflis Aleksandr Müəllimlər Institutunu bitirmişdi. 
Mirzə Fərzalı bəy 19 may 1843-cü ildə II dərəcəli dəftərxana xidmətçisi kimi Şuşa qəza polis şöbəsində xidmətə başlamışdı. 10 noyabr 1848-ci ildə könüllü kimi Qafqaz Atlı alayında xidmət etmişdi. 1849-cu ildə Macarıstan və Transilvaniya qiyamının yatırılmasının iştirakçısı olmuşdu. 1851-ci ildə vəkil rütbəsi almışdı. 1853-1856-cı illər Rusiya-Osmanlı savaşına qatılmışdı. Naib rütbəsinə yüksəlmişdi.

Yalta şəhərində teleqraf işçisi olmuşdu.

Mirzə Fərzalı bəy 1855-ci ildən praporşik rütbəsini daşıyırdı. 
Mirzə Fərzalı bəy bir çox döyüş medalları ilə təltif edilmişdi.

Mirzə Fərzalı bəy 9 may 1887-ci ildə öldürülmüşdü.

Ailəsi
------

Mirzə Fərzalı bəy Səlbinaz xanım Əsəd bəy qızı (1840-1900) ailə qurmuşdu. Ağalar bəy adlı oğlu, Mahtəban xanım, Balaxanım xanım, Əziz xanım adlı qızları vardı.

Mənbə
-----

* **Ənvər Çingizoğlu, Surxay Əlibəyov, Qəlbin harayı (Ətyeməzli obası). Bakı, 2009, səh.53-54.**
**İnvestisiya edilmiş kapitalın rentabelliyi** (*ing.* cash return on capital invested, CROCI) — ilkin olaraq 1996-cı ildə Deutsche Bank-ın kapital tədqiqat departamenti tərəfindən hazırlanmış korporativ gəlirliliyin qabaqcıl ölçüsü (hazırda DWS Qrupunun bir hissəsidir). Bu nisbət vergilərdən sonra və ödənilən faizdən əvvəl pul vəsaitlərinin hərəkətini istifadə edilmiş kapitalın ümumi dəyəri ilə müqayisə edir və şirkətin investisiyalarından pul gəlirləri əldə etmək qabiliyyətinin faydalı ölçüsüdür.

Nisbət ROE-yə bənzəyir, lakin sərbəst pul vəsaitlərinin hərəkəti nəzərə alınmaqla və şirkətin qiymətli kağızlarının bütün sahibləri tərəfindən maliyyələşdirilən aktivlər nəzərə alınmaqla şirkətin dəyəri əsasında hesablanır.

Hesablama
---------

CROCI, aktivlərin bütün köhnəlmə müddəti ərzində kapitalın ümumi dəyərini (yatırılan ümumi kapital) investisiya etdikdən sonra şirkətin sərəncamında qalan vergidən sonrakı ümumi pul vəsaitlərinin hərəkətinin daxili gəlir dərəcəsi kimi hesablanır. Riyazi olaraq, amortizasiyanın iqtisadi amortizasiya olduğunu (şirkətin aktivlərinin faktiki olaraq nə qədər davam edəcəyinin təxmininə əsaslanaraq) və kapital məsrəflərinin yalnız texniki xidmət xərclərini əhatə etdiyini fərz etsək, bu, müəyyən bir il üçün sərbəst pul axınının istifadə edilmiş xalis kapitala nisbətinə bərabərdir.

CROCI = Sərbəst Pul Hərəkəti/İnvestisiya edilmiş Kapital = Sərbəst Pul Hərəkəti/Cəmi Kapital + Ümumi Öhdəliklər - Cari Öhdəliklər - Həddindən artıq pul vəsaitləri
CROCI, Deutsche Bank tərəfindən hesablanmışdır:

CROCI = EBITDA/Kapitalın ümumi dəyəri = EBITDA/Şirkət dəyəri - Borc öhdəlikləri - Nəzarət hüququ olmayan səhmdarların öz (kapital) vəsaitləri - İmtiyazlı səhmlərin dəyəri + Pul və pul ekvivalentləri

İstinadlar
----------

1. ↑  *John Authers.* "'Croci' pushes the limits of value investing". Financial Times. 2014-04-24. 2022-09-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-17.
2. ↑  *Hotelling, Harold.* "A General Mathematical Theory of Depreciation". Journal of the American Statistical Association. 20 (151). 1925: 340–353. doi:10.1080/01621459.1925.10503499.
3. ↑  "Cash Return On Invested Capital".. 2022-09-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-08.
4. ↑  "CROCI: A Real Value Investment Process" (PDF). Deutsche Asset & Wealth Management. 2022-06-09 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-09-08.
5. ↑  "Equity Value".. 2022-09-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-08.
6. ↑  "Cash Return On Invested Capital".. 2022-09-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-08.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* *Costantini, Pascal.* Cash Return on Capital Invested: Ten years of Investment Analysis with the CROCI Economic Profit Model, 1st edition. Butterworth-Heinemann. 2006. ISBN 978-0750668545.

Xarici keçidlər
---------------

* 
* Change is coming: A framework for climate change – a defining issue of the 21st century
* Workshop V: Relative Valuation
**Sosialist Yenidənqurma Partiyası** (SYP; *türk.* Sosyalist Yeniden Kuruluş Partisi, **SYKP**) — Türkiyədə marksist–leninist və sosialist feminist siyasi partiya. Partiya 24 iyun 2013-cü ildə ifrat sol fraksiyaların Sosial Azadlıq Partiyası Təşəbbüsü, İşçi Sosialist Partiyası, Sosialist Gələcək Partiyası Təşəbbüsü və Sosialist Birlik Hərəkatının birləşməsi kimi təsis edilmişdir. Sosial Azadlıq Partiyası Təşəbbüsü daha sonra SYKP-nin quruluş prosesindən ayrılaraq Sosial Azadlıq Partiyasına çevrilmişdir. Partiyanın loqotipində üçrəngli ulduz və qırmızı sosializmi, bənövşəyi feminizmi, yaşıl isə ətraf mühiti ifadə edir.

Partiya 2012-ci ildə Xalqların Demokratik Partiyasının yaradılmasında mühüm rol oynayan siyasi təşəbbüs olan Xalqların Demokratik Konqresinin (HDK) iştirakçılarından biridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Sosyalist Yeniden Kuruluş Partisi (SYKP) kuruldu". 2017-02-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-10.
3. ↑  "HDK Bileşeni Kurumlar". 2016-06-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-10.
**Aktivliyin rentabelliyi** (*ing.* return on assets, **ROA**) — gəlir əldə etmək üçün şirkətin aktivlərindən istifadənin səmərəliliyini əks etdirən maliyyə göstəricisi. ROA — Dyupont modelinin elementlərindən biridir.

Hesablama
---------

ROA aşağıdakı kimi hesablanır:

ROA = Xalis mənfəət/Aktivin orta dəyəri × 100 % ,
xalis mənfəət — maliyyə nəticələri haqqında hesabatın göstəricisi olduğu halda, aktivlərin orta dəyəri ilin əvvəlinə və sonuna aktivlərin cəminin yarıya bölünməsidir (balans göstəriciləri əsasında hesablanır).

Praktikada bəzən digər variantlardan istifadə olunur, məsələn:

ROA = Əməliyyat mənfəəti/Aktivin orta dəyəri × 100 %
Bu göstərici müəssisənin aktivlərin formalaşmasına sərf etdiyi hər rubldan əldə etdiyi mənfəəti xarakterizə edir. Bu göstəricinin dəyərlərini yalnız eyni sənayedəki müəssisələr arasında, bir şirkətin fəaliyyətinin plan-amil təhlili apararkən və ya zamanla göstəricinin dəyərindəki dəyişiklikləri təhlil edərkən müqayisə etmək məna kəsb edir.

İqtisadi əhəmiyyəti
-------------------

Müəssisənin mənfəətinin onun yaradılması üçün istifadə olunan resurslarla (şirkətin mənfəətini onun əməliyyat nəticəsi olan gəlirlə müqayisə etməkdən fərqli olaraq) müqayisəsi şirkətin mövcudluğunun texniki imkanlarını göstərir. Bu göstərici şirkətin gəlirlərinin qoyulmuş kapitalından necə əldə olunduğunu göstərir. ROA nə qədər yüksək olsa, şirkət öz resurslarından bir o qədər səmərəli istifadə edər.

ROA analitiklər və investorlar tərəfindən investisiya qərarları qəbul edərkən müxtəlif şirkətləri müqayisə etmək üçün istifadə olunan mühüm göstəricidir. İnvestorlar şirkətin səhmlərinə investisiya etmək imkanlarını axtarmaq üçün ROA-dan istifadə edə bilərlər, çünki ROA şirkətin mənfəət əldə etmək üçün öz aktivlərindən nə qədər səmərəli istifadə etdiyini göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Return on Assets (ROA)". investopedia.com. 2022-08-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-06.
2. ↑  *Gale, Bradley T.* "Market Share and Rate of Return". The Review of Economics and Statistics. 54 (4). 1972: 412–423. 2022-08-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-06.
**Dyupont modeli** (Dyupont tənliyi, Dyupont düsturu; *ing.* DuPont equation, DuPont Model, DuPont analysis) — istehsal səmərəliliyi, aktivlərdən istifadənin səmərəliliyi və maliyyə rıçaqları ilə ifadə olunan kapitalın gəlirliliyi; gəlirlilik dəyişikliyinin hansı amillərə görə baş verdiyini müəyyən edən dəyişdirilmiş amil təhlili. Adı 1920-ci illərdə bu düsturdan istifadə etməyə başlayan Dyupontdan gəlir.

Düsturu
-------

Amerikalı professor Stiven Rossun tərifinə görə, DuPont tənliyi istehsal səmərəliliyi, aktivlərdən istifadənin səmərəliliyi və maliyyə rıçaqları vasitəsilə ifadə olunan kapitalın gəlirliliyinin göstəricisidir.
Ağac strukturu şəklində amil modelinin əsasını kapitalın gəlirliliyi göstəricisi (ROE), atributları isə müəssisənin istehsal və maliyyə fəaliyyətini xarakterizə edən amillərdir. Sadə dillə desək, kapitalın gəlirliliyinə hansı amillərin daha çox və ya daha az dərəcədə təsir etdiyini öyrənmək üçün ROE-yə təsir edən amillər bölünür.
Əsas üç amil:

1. əməliyyat marjası (mənfəət marjası kimi ölçülür)
2. aktivdən istifadə səmərəliliyi (aktivin dövriyyə nisbəti kimi ölçülür)
3. maliyyə leverajı (kapital nisbəti kimi ölçülür)

İstinadlar
----------

1. 1 2  Росс С. Вестерфилд Р. Джордан Б. Основы корпоративных финансов — М.: Лаборатория базовых знаний, 2001 — С.88-89 — 704 с. — ISBN 5-93208-036-1
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: İstiqlaliyyət küçəsi (dəqiqləşdirmə).

**İstiqlaliyyət Küçəsi**, (Osmanlıca: (1927'dən əvvəl) *Cadde-i Kebir*, Böyük Küçə, Fransızca:  *Grande Rue de Péra*) — İstanbulun ən qədim səmtlərindən biri olan Beyoğlu'nda Tünel ilə Taksim Meydanı arasında uzanan və 19-cu əsrin sonlarından bəri Türkiyə'nin ən məşhur küçələrindən biri olma səviyyəsini qoruyan küçədir. 1.400 metr uzunluğundakı küçəsinin orta nöqtəsi Qalatasaray Lisesi'nin yanından keçən Yeniçarşı Küçəsinin'nin küçəni kəstiyi ve 50-ci il heykəlinin yerləşdiyi yer qəbul edilir. Paralelinde uzanan Tarlabaşı Bulvarıyla bərabər Beyoğlu bölgəsinin ana hissəsində yerləşir. Ortalama olaraq 74 metr yüksəklikdə yerləşən İstiqlaliyyət Küçəsi idari olaraq 9 ayrı məhəllədən ibarətdir.

Küçənin xüsusiyyətləri
----------------------

İstiqlal küçəsi və ətrafı keçmişdən gələn müsbət və mənfi xüsusiyyətlərini qoruyub saxlamaqla yanaşı, istisnasız olaraq Türkiyənin ən kosmopolit bölgəsi olma xüsusiyyətini də özündə daşıyır. İstanbula gələn xarici və yerli ziyarətçilərin əvəzedilməz məkanı olan İstiqlal küçəsi səhərə yaxın bir neçə saat istisna olmaqla, demək olar ki, bütün günün insanlarla dolu olur. Dünyaca məşhur brendlərdən tutmuş ucuz paltar satan keçidlərə qədər bu gün alış-veriş baxımından küçə geyim mağazası kompleksinə bənzəyir. Geyim, alt paltarı, aksesuar, bijuteriya, ayaqqabı-çanta mağazaları küçədəki alış-veriş sahələrinin təxminən yarısını təşkil edir. Qalanları, demək olar ki, banklar və hər damaq dadına və büdcəyə uyğun yemək (fast food) köşklərindən tutmuş qlobal restoran şəbəkələrinə, balıq restoranları, muhallebi, desert və şirniyyat dükanları kimi ənənəvi ləzzətlərə qədər restoranlardan ibarətdir. Gecə gəzintiləri üçün meyxanalardan tutmuş xalq mahnıları evlərinə, ailəvi məkanlarından rok barlara, striptiz klublarından gey barlara qədər geniş çeşidli məkanlara sahibdir. Küçədə teatr, kino, kitab mağazaları və sənət qalereyaları kimi bir çox mədəniyyət mərkəzləri də var.

Eyni zamanda illərlə bu cəmiyyətdə öz hüquqlarını müdafiə etmək, səsini ucaltmaq, gözə dəymək istəyən bir çox insan bu küçədə toplaşıb, hüquqlarını müdafiə ediblər. 15 may 2011-ci il tarixində Türkiyədə on minlərlə insan 22 avqust 2011-ci ildə qüvvəyə minəcək qanuna etiraz etmək üçün bu küçəyə toplaşdı.

Həmçinin bax
------------

* İstanbulda bomba partlayışı (12 mart 2016)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2009-03-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-26.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda İstiqlaliyyət küçəsi ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Burzu Xanqulu oğlu Əliyev** (doğumu: 1965) - Ukraynanın Azərbaycan əsilli keçmiş deputatı (2006), Ukrayna Yanacaq və Energetika nazirinin keçmiş müavini (2007) və Ukrayna Alpaqut Federasiyasının prezidenti (2018).

Həyatı
------

*Burzu Xanqulu oğlu Əliyev* 1965-ci ildə Ağdam rayonunun Gülablı kəndində anadan olmuşdur.

### Təhsili

8-ci sinfi Gülablıda bitirdikdən sonra, Bakıda riyaziyyat-fizika təmayüllü məktəbdə təhsilini davam etdirmişdir. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Ukraynanın Lvov şəhərində hərbi xidmətdə olmuşdur. Hərbi xidmətini bitirdikdən sonra Ukraynada Kiyev Politexnik İnstitutuna daxil olmuş və oranı da bitirmişdir. 2001-ci ildə isə Kiyev İqtisadiyyat Universitetini bitirmişdir.

### Ailəsi

Ailəlidir, bir övladı var.

Kariyerası
----------

Ukraynadakı ABŞ-Ukrayna şirkəti olan "ACME"-nin maliyyə departamentinin rəhbəri vəzifəsində çalışıb. Bundan sonra Ukrayna Ali Radasına deputat seçilmiş, 2007-ci ildə isə Ukrayna Yanacaq və Energetika nazirinin müavini təyin olunmuşdur. Bu vəzifədə çalışarkən Ukrayna nümayəndə heyətinin rəhbəri kimi Azərbaycanda rəsmi səfərdə də olmuşdur. 2018-ci ildə isə Ukrayna Alpaqut Federasiyasının prezidenti olmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Dünya Alpaqut Federasiyası
* Azərbaycan Alpaqut Federasiyası
* Alpaqut (döyüş sənəti)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Tanınmış həmyerlimiz Burzu Əliyev Ukrayna Alpaqut Federasiyasının prezidentidir". 2018-04-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-27.
2. 1 2 3  "**Qürbətdən gələn xoş səda**". 2021-01-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-27.
3. ↑  "Ukrayna enerji nazirinin müavini Burzu Əliyev sentyabrın 9-da Azərbaycana gələcək". 2021-01-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-27.
**Səadət Buta** (*Buta Ömər qızı Nəbiyeva*; 1951, Qızılkilsə, Dmanisi rayonu) — şair, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin üzvü, Hacıxanım. "Aşıq Pəri" Məclisinin qurucularından biri.

Həyatı
------

Buta Nəbiyeva 1951-ci il tarixində Gürcüstan Respublikasının Qızılkilsə kəndində müəllim ailəsində anadan olub. 1968-ci il tarixində Qızılkilsə orta məktəbini bitirmişdir.

2003-cü ildə müqəddəs Həcc ziyarətinə getmişdir. 2001-ci ildə 50 illik yubileyi ilə əlaqədar Gürcüstan Respublikası tərəfindən "Şərəf" medalı ilə təltif edilmişdir. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

"Borçalı" İctimai cəmiyyətinin qadınlar şurasının sədridir.

Hazırda 70 yaşlı şairə yazıb yaratmaqla öz həyatını davam etdirir.

Yaradıcılığı
------------

İlk şerini 6-cı sinifdə oxuyarkən yazmışdır.

Şeirləri Gürcüstanın, Azərbaycanın qəzet, jurnallarında, almanaxlarda yayınlanıb. 50 illik yubileyində, iki ölkə arasında dostluq və mədəni əlaqələr sahəsindəki xidmətlərinə və yaradıcılıq uğurlarına görə Gürcüstanın "Şərəf" medalı ilə təltif edilmişdir.

4 oktyabr 2022-ci ildə "Aşıq Ələsgər – 200" yubiley medalı ilə təltif olunub.

İndiyədək on beş kitabı işıq üzü görüb. Şerləri gürcü dilinə də çevrilib. "Dmanısi" poeması Gürcüstanda yaşayan Azərbaycanlıların gürcü dili dərsliyinə salınmışdır. Qardaş Türkiyədə gənc alimlər iki kitabı üzrə müdafiə edib. Qardaş ölkənin əksər şəhərində festivallarda iştirak etmiş, uğurlar qazanmışdır. Ankarada kitabı işıq üzü görüb.

Məşhur "Aşıq Pəri" Məclisinin qurucularından biridir. "Aşıq Pəri" Məclisinin xətti ilə döyüşən əsgərlərimiz qarşısında çıxışlar etmiş, onlara ruh vermişdir.

Bir çox şeirlərinə musiqilər bəstələnib. Qımqımalardan on iki xalq mahnısı yaratmışdır. Üç dastan yaratmışdır.

### Əsərləri

"Dağlar məni çağırır", "Həsrət çələngi", "Vətən həsrəti", "Tanrı payı", "Haqqın Butası", "Buta dünyası", "Mənim körpəm, mənim dünyam", "Bələndim Kəbə nuruna", "Hər dərdimin, vallah, başı vətəndi", "Başkeçid yaylası, anam laylası", "Sazın, sözün Butası", "Borçalı Karapapaq Çelengi", "Ürəyim bal pətəyidir", "Məmməd Həsrəti", "Butalar Butası, Səadət Buta" kitablarının müəllifidir.

Ailəsi
------

1982-ci il tarixində həyat yoldaşı Abbas Abdullayev rəhmətə getmişdir. Onun 4 övladı, 9 nəvəsi vardır.

1970-ci il təvəllüdlü böyük oğlu Məmməd Abdullayev 2017-ci il aprelin 13-də vəfat etmişdir və 2 övladı var. Oğlunun adı Abbas, qızının adı Səadətdir. Məmməd Abdullayev hər 2 övladına valideynlərinin adını qoymuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "RUHUN ŞAD OLSUN, MƏMMƏD!." 2022-01-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-15.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şair** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Tanrı** — Bir çox dinlərdə (xüsusilə monoteist dinlərdə) Ali Qüvvə və yaradıcı olaraq qəbul edilən varlıq.

Anlam
-----

Fövqəlbəşər və insanlar üzərində suverenliyi olan varlıq. Yaradıcı, ilah. Müxtəlif türk birliklərində **Tənri, Tənqri, Tanqrı, Tənqəre, Tanqara, Teneqere, Tinqir** şəklində istifadə olunur. Monqollar **Tənqir** ve ya **Tenqər** deyirlər. Ulu Tanrı, Xan Tenqri kimi ifadələr tez-tez keçər. Bəzi türk boylarında qoruyucu ruhlar üçün də istifadə edilər; Su Teyrisi, Yer Teyrisi kimi. Əslində kainatın hər yanındakı bu ruhlar bir bütündür və bir-birinə bağlıdır. Tanrıçılıq sistemli bir quruluşa sahib olaraq bütün ictimai həyata işləmişdir. Türklər tanrıların adlarının sonuna Toyun və ya Bator sifətlərini gətirərkən, monqollar daha çox Saqan (Saqağan) "ağ", Ulan (Ulağan) "qırmızı" sifətini istifadə edərlər. Etrusklarda *Thanr* adlı, digər tanrıların doğumunda rol oynayan üstün bir Tanrı vardır.

Tanrıça
-------

Xüsusilə Anadolu türkcəsində dişi tanrı mənasını verər. İlahə deməkdir. Tanrıça sözünün törətmə formasının aşağıdakı nümunələrə də uyğun olduğu deyilə bilər.

- **Kral (Kıral) və Kraliça (Kıralça):** Kişi hökmdar və qadın hökmdar
- **Tigin və Tiginçə:** Kişi şahzadə və qadın şahzadə
- **Bəy və Biyçə:** Kişi idarəçi və qadın idarəçi

Ad və sifətlər
--------------

Tanrının dəyişik xüsusiyyətləri xarakterizə edilər: Bağışlayan, Əsirgəyən, Güdən, Bilən… Tanrı müxtəlif ad və sifətlərlə xatırlanmışdır. Ən əhəmiyyətliləri aşağıdakı kimi sıralana bilər.

1. **Bar:** Var olan deməkdir.
2. **Oğan:** Rəbb, Var edən, yaradan deməkdir.
3. **Quday:** Xuda, yaradıcı deməkdir.
4. **Çalap:** Qüdrətli deməkdir.
5. **Yalap:** Nur deməkdir.
6. **Yaradan:** Yoxdan var edən deməkdir.
7. **Bayar:** Zəngin, ulu deməkdir.
8. **Bayat:** Əzəli deməkdir.
9. **Buyan:** Əziz, comərd deməkdir.
10. **Olcay:** Hər şeyi edə bilən, gücü çatan deməkdir.
11. **Yazqan:** Qədəri təyin edən deməkdir.

### Meyrü

Əzəli yəni əvvəli olmayan, başlanğıcı olmayan deməkdir. **Beyrü (Mayru, Bayru, Bayrı)** şəklində də deyilər. Öncəsizlik yalnız Tanrıya məxsus bir xüsusiyyət olaraq görülməkdədir. İlk başda mövcud olan tək odur. Ancaq onun yaratması ilə hər şey bədən tapmışdır. Bayrı (sonsuz) sözüylə əlaqəlidir.

### Mengü

Əbədi, sonu olmayan, sonsuza qədər var olacaq olan deməkdir. **Mengi (Bengü, Bengi)** şəklində də deyilər. Moğollar Monge və ya Münhe deyərlər. Əbədi olma anlayışı yalnız Tanrı üçün nəzərdə tutulur.

Etimologiya
-----------

(Dan/Tan) kökünden törəmiştir. Təəccüblənmə, heyrət etmə mənaları vardır. Şumercə mənşəlidir. Şumercədə *Dingir* və ya *Tingir* olaraq istifadə olunub. "Tanımaq", "tan" kimi sözlərlə əlaqəlidir. Köhnə türkcə, monqol və hətta tungus-mançur dillərində saymaq, hesablamaq, bilmək, məlumat sahibi olmaq mənaları ehtiva edən bir köktür. Monqol "Tenreh" feli gücləndirmək, Təngər isə göy mənası daşıyır.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)


|  |  |
| --- | --- |
| Din | *Din ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Məhəmmədhüseyn xan Ayrım** (1882, Bakı – 1948, Lixtenşteyn) — Pəhləvi sülaləsindən olan Rza şahın hakimiyyəti illərində (1925–1941) İran ordusunun rəhbəri olmuşdur. O, general və Rza şahın qayınatası olan Teymur xan Ayrumlunun qardaşı oğlu, Rza şahın həyat yoldaşı Tacülmülukün əmisi oğludur.

Ayrım ailəsinin yalnız bir neçə üzvünün soyadının sonunda "lu" sonluğu olmuşdur.

Həyatı
------

1882-ci ildə Rusiya imperiyasının bir hissəsi olan Bakıda anadan olmuşdur. Məhəmmədhüseyn xan Ayrımlu əslən Şəmşəddil mahalındandır. babaları Urmiyanın Sulduz mahalına köç etmişdilər. O, Rusiyada hərbi təhsil almışdır.

1948-ci ilin 31 martında vətəndaşı olduğu Lixtenşteyndə müalicə alarkən vəfat etmişdir.

Kareyerası
----------

İran Kazak Diviziyasına qoşulmuş və həmin zamandan Rza xanla (sonradan Rza şah) yaxınlaşmışdır.  Xidmət illərində sürətlə yüksələrək 1901-ci ildə polkovnik rütbəsi almışdır. Birinci Rus inqilabından əvvəl Çar ordusunda xidmət etməyə başlamışdır. 1921-ci ildə İrana geri dönmüşdür.

1931-ci ildə İran Milli Polis qüvvələrinin rəhbəri olmuşdur. Kareyerasının zirvəsində olarkən İranda rza şahın sağ əli kimi ölkədə ən güclü ikinci şəxs olmuşdu. Bu illərdə bir çox qanunsuz hərəkətlər etdiyi iddia edilir.

Sonradan xəstələndiyini bildirərək xaricə müalicəyə almağa getmək adı ilə İranı həmişəlik olaraq tərk etmişdir.

İkinci Dünya müharibəsi
-----------------------

II Dünya müharibəsi zamanı Berlində almanlar tərəfindən dəstəklənən və Īrān-e āzād adlanan mühacir hökumət qurmuşdur. Məqsədi İranın müttəfiqlər tərəfindən işğalından sonra onlara qarşı çalışmaq və müharibə almanların qələbəsi ilə nəticələnəndən sonra İranın idarəsini ələ almaq idi.

Müharibə Almaniyanın məğlubiyyəti ilə nəticələndikdən sonra alman meyilli qüvvə kimi həbs edilmiş və bir kənddə qapalı şəkildə saxlanılmışdır.

Ədəbiyyat
---------

* Amanat, A. (1987). "ĀYROM, MOḤAMMAD-ḤOSAYN KHAN". Encyclopaedia Iranica, Vol. III, Fasc. 2.

İstinadlar
----------

1. ↑  *. Ənvər Çingizoğlu.* Qacarlar dövrünün hərbçiləri. Bakı: "Mütərcim". 2013. səh. 147.
2. 1 2 3 4  Amanat, 1987. səh. 152-153
3. ↑  *Oberling, P.* ĀYRĪMLŪ // Arxivlənmiş surət. Encyclopaedia Iranica, Vol. III, Fasc. 2. 1987. 151–152. 2022-05-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-01.
4. ↑  *Azimi, Fakhreddin.* The Quest for Democracy in Iran: A Century of Struggle against Authoritarian Rule. Harvard University Press. 2008. səh. 84. ISBN 978-0-674-02778-7. 2018-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-01.

Həmçinin bax
------------

* İran Kazak diviziyası
* Tacülmülük
Eramızın 224-651-ci illəri arasında hökmranlıq edən Sasanilər imperiyası təkcə siyasi və hərbi qüdrəti ilə deyil, həm də memarlıq və incəsənətdəki nailiyyətləri ilə tarixə damğasını vurmuşdur. Qədim Yaxın Şərq, Roma və Bizans memarlığından təsirlənərək özünəməxsus üslub inkişaf etdirən Sasani memarlığı monumental strukturları, zərif bəzəkləri və yenilikçi texnikaları ilə diqqəti cəlb edirdi.

  

Sasani memarlığının ən fərqli xüsusiyyətlərindən biri monumentallıqdır. Saraylar, məbədlər, karvansaraylar və körpülər Sasani memarlığının gücünü və əzəmətini əks etdirən ən mühüm nümunələrdir. Tak-ı Kesra kimi saray kompleksləri nəhəng ölçüləri və heyranedici günbəzləri ilə imperiyanın gücünü simvolizə edirdi. Ktesifon kimi paytaxt şəhərlərdə tikilmiş monumental tikililər Sasani şəhərlərinin siluetini müəyyən edirdi.
Sasani memarlığında günbəzlərdən istifadə geniş yayılmışdır. Kərpicdən və ya kerpiçdən tikilmiş qübbələr böyük yerləri örtmək üçün ideal bir həll təklif etdi. İvan adlanan hündür və tağlı giriş qapıları da Sasani memarlığının nadir elementləridir. Bu elementlər təkcə estetik dəyər daşımır, həm də akustika və havalandırma kimi məsələlərdə funksionallıq təmin edirdi.Sasani memarlığında gips qabartma, mozaika və freska kimi müxtəlif bəzək üsullarından istifadə edilmişdir. Sasani sənətinin əsas elementlərini həndəsi motivlər, stilizə edilmiş heyvan fiqurları və şah fiqurları təşkil edirdi. Dekorasiyalarda istifadə edilən canlı rənglər və incə işçilik binalara göz oxşayan görünüş verir.Tak-ı Kesra, Firuzabaddakı saray kompleksi və Ataşkade (od məbədi) kimi tikililər Sasani memarlığının ən mühüm nümunələrindəndir. YUNESKO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil olan Bişapur şəhəri Sasani şəhərsalma və memarlığının ən yaxşı nümunələrindən biridir.Sasani memarlığı İslam memarlığına əhəmiyyətli təsir göstərmişdir. Bir çox İslam quruluşlarında günbəz və eyvan kimi elementlərdən də istifadə edilmişdir. Bu gün İranda tapılan bir çox tarixi abidələr Sasani memarlığının möhtəşəmliyini və bədii zənginliyini ortaya qoyur.


1. ↑  "The Sasanian Empire" by Richard N.Frye, səh.178-180.
2. ↑  "Persian Architecture" by Arthur Upham Pope, səh. 234-237.
3. ↑  "Sasanian Art:A Survey" by Prudence Harper, səh. 120-125.
4. ↑  "The World Heritage List:Iran" by UNESCO, səh. 25-30.
Loko moko
Honoluluda, restoranda loko moko
**Loko Moko**- Havayi mətbəxinə aid təam. Onun müxtəlif variantları mövcuddur, lakin ənənəvi Loko Moko hamburger çörəyi üzərinə düyü, yumurta, qəhvəyi qrevi qoymaqla hazırlanır. Digər növlərində tərkibinə Çili bibəri, basdırma, vetçina, Spam, linquiça, teriyaki toyuğu və müxtəlif ət növləri əlavə edilir.

Tarixi
------

Loko Moko ilk dəfə 1949-cu ildə, Hiloda, Linkoln Qril restoranında Riçard İnuye və həyat yoldaşı Nensi tərəfindən yeniyetmələr üçün hazırlanmışdır. İlk Loko Moko düyü və hamburger çörəyi üzərinə qrevi tökməklə hazırlanmışdır. Yumurta sonradan əlavə edilmişdir. Yeniyetmələr bu yeməyi onların üzvü olan Corc Okinotonun "Dəli"(ingiliscə:crazy) ləqəbinə uyğun adlandırıblar. Hilo orta məktəbində ispanca təhsil alan Corc Takanaşi "Loko" adını təklif edir ki, bu da ispancadan dəli mənasını verir. Moko hissəsi hissə loko sözü ilə uyğun olduğu üçün əlavə edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Laudan, Rachel,* The Food of Paradise: Exploring Hawaii's Culinary Heritage, University of Hawaii Press, 1996, səh. 20, ISBN 0824817788, 2017-02-09 tarixində arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 2018-02-18
2. ↑  "The Loco Moco - Cafe 100, Hilo Hawaii". Cafe100.com. 2013-07-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-26.
3. ↑  "Loco Moco Recipe, Loco Moco History, History and Recipe of Hawaiian Loco Moco, Hawaii's Feel Good Food, Hamburger Recipes". Whatscookingamerica.net. 2018-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-26.
**Xose Anxel Qurria Trevino** (*isp.* José Ángel Gurría Treviño; 8 may 1950, Tampiko[d], Tamaulipas[d]) — İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının (OECD) yaradılmasından bəri beşinci Baş Katibi.

Bankir ailəsində anadan olub. 1972-ci ildə Meksika Milli Muxtar Universitetinin İqtisadiyyat fakültəsini, 1974-cü ildə Lids Universitetində (Böyük Britaniya), Harvard Universitetində və Cənubi Kaliforniya Universitetində (ABŞ) aspirantura təhsilini başa vurub.

1979-cu ildən Meksikanın Maliyyə Nazirliyində çalışıb, ölkənin xarici borcu ilə bağlı danışıqlarda iştirak edib.

1989-1992-ci illərdə Meksikanın maliyyə nazirinin müavini, 1992-1993-cü illərdə isə Meksika Xarici Ticarət Milli Bankının İdarə Heyətinin sədri olub.

Angel Gurría 1994-cü ilin dekabrında Meksikanı ağır iqtisadi böhrandan çıxardıqdan sonra dünyanın ən böyük maliyyəçilərindən biri kimi şöhrət qazandı (o zaman borc 28 milyard dollar idi). 1994-cü ildə ölkənin xarici işlər naziri vəzifəsini tutdu (1998-ci ilə qədər), bundan sonra 2000-ci ilə qədər maliyyə naziri olub. 1999-cu ildə Euromoney jurnalı Angel Gurríanı ən yaxşı maliyyə naziri, Davos Forumu tərəfindən nəşr olunan World Link jurnalı isə onu "ideal hökumətin" maliyyə naziri adlandırdı.

2005-ci ilin noyabrında OECD-nin Baş Katibi seçildi və 2006-cı ilin iyununda vəzifəsinin icrasına başlayıb və bu vəzifədə üç müddət - 2021-ci il iyunun 1-dək fəaliyyət göstərib.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Angel Gurria Trevino // Munzinger Personen (alm.).
2. 1 2  Davos 2014 Participant List.
3. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #170076547 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
**Akiyama Saneyuki** (秋山 真之?, 12 aprel 1868, Matsuyama – 4 fevral 1918, Odavara[d], Kanaqava prefekturası) – Yaponiya hərbi xadimi, Yaponiya İmperiya donanmasının zabiti. Yaponiyada müasir donanma doktrinasının memarıdır. O, 1900-cü illərdə Yaponiyada bacarıqlı dəniz döyüşü taktikaçısı kimi tanınmışdır.

İlk illəri
----------

Akiyama Saneyuki 1868-ci ildə Yaponiyanın İyo əyalətində samuray ailəsində doğulmuşdur.

Karyerası
---------

Akiyama 1890-cı ildə Donanma Akademiyasından məzun olmuşdur. 1894–1895-ci illərdə Çin-yapon müharibəsində iştirak etmiş, hərbi təhsil almaq məqsədilə 1897–1899-cu illərdə ABŞ-də yaşamışdır. O, Nyuport şəhərində yerləşən Dəniz Döyüşü Kollecində təhsil almaq istəsə də, ABŞ-nin Yaponiyaya qarşı hərbi planları olduğu üçün qəbul edilməmişdir. Buna görə də birbaşa Alfred Tayer Mehenə müraciət etmişdir. Mehen Akiyamanı donanma tarixindən bəhs edən əsərlər siyahısı ilə təmin etmiş, Akiyama bu əsərləri oxumuşdur. Akiyama 1898-ci ildə baş vermiş İspaniya-ABŞ müharibəsində əcnəbi müşahidəçi qismində iştirak etmişdir.

1902–1903-cü illərdə Yaponiyada Dəniz Heyəti Kollecində taktika və strategiya üzrə təlimçi olmuş, dəniz döyüşü haqqında sistematik təhsilə start vermişdir. ABŞ donanmasının planlaşdırma proseslərindən təsirlənən Akiyama istənilən dəniz əməliyyatının planlaşdırılmasına rasional və elmi yanaşma gətirməyi müdafiə etmişdir. O, ABŞ donanmasından istifadə olunan müharibə oyunu – böyük stollar üzərində modellər və markerlərlə əsl döyüş vəziyyətini simulyasiya etmək praktikasını Yaponiya donanmasına gətirmiş, ənənəvi yapon və Qərb konsepsiyalarını birləşdirmişdir.

1904–1905-ci illərdə davam edən Rus-yapon müharibəsi zamanı Toqo Heyhaçironun donanmasında heyət zabiti olmuşdur. Onun yeddi mərhələli döyüş planı Tsuşima döyüşündə Yaponiyaya qələbə gətirmiş, uzun müddət Yaponiyanın sadə dəniz döyüşü taktikası olmuşdur. Müharibədən sonra Yaponiyanın ABŞ-nin gözündəki potensial düşmən imicini aradan qaldırmaqla məşğul olmuşdur. O, ABŞ-la Yaponiya arasındakı potensial müharibənin Çin üstündə baş verə biləcəyini düşünmüşdür. 1905–1908 və 1912–1914-cü illərdə də Dəniz Heyəti Kollecinin təlimçisi olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Kodansha Encyclopedia of Japan
2. 1 2 3 4 5 6 7  Historical Dictionary of United States–Japan Relations

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). I cild (A–Conso). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 43-44. ISBN 0-87011-621-5. İstifadə tarixi: 16 dekabr 2022.
* *Van Sant, John; Mauch, Peter; Sugita, Yoneyuki.* Historical Dictionary of United States–Japan Relations (ingiliscə). The Scarecrow Press. 2007. ISBN 9780810856080. İstifadə tarixi: 16 dekabr 2022.
Mao Tszedun (solda) ve Nikita Xruşşov (sağda).

  

**Xruşşovçuluq** və ya **xruşşovizm** — Sovet İttifaqında Nikita Xruşşovun və onun idarəçiliyinin nəzəriyyə və siyasətlərindən ibarət olan marksizm–leninizm növü.

Mao Tszedun "xruşşovizm"i fərqli bir ideologiya kimi və əvvəlcə müsbət perspektivdən tanımışdır. Buna baxmayaraq, sonradan bu termin Çin Kommunist Partiyası tərəfindən Sovet İttifaqının siyasətinə qarşı istehza termini kimi istifadə edilmişdir. Xruşşovçuluq stalinizmin rədd edilməsini özündə əks etdirir və ümumiyyətlə stalinist siyasətdən uzaq bir fəaliyyəti təmsil edir. Bu, bəzi mədəni fikir ayrılığına və dissidentliyə qarşı daha liberal tolerantlıq, daha mehriban beynəlxalq siyasət və əcnəbilərə daha xoş münasibət, stalinist özbaşınalıq və terror taktikasının rədd edilməsini müdafiə edir. Xruşşovçuluq təkcə Sovet İttifaqında bir fenomen deyildi, çünki əvvəlcə Çində heyranlıqla qarşılanmışdı və Mao xruşşovçuluq tərəfindən hazırlanmış prinsiplər əsasında Çin marksist–leninist dövlətini modelləşdirməyə çalışırdı, lakin Sovet İttifaqı ilə mübahisələr sonradan Mao və Xruşşov arasında dostluq münasibətlərinə son qoymuşdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Miller, Robert F.; Féhér, Ferenc.* Khrushchev and the communist world. Kent, England, UK; Fyshwick, Australia: Croom Helm Ltd. 1984. 1–5.
2. ↑  *Drachkovitch, Milorad M.* Marxism in the Modern World. Stanford, California, USA: Stanford University Press. 1965. 108.
3. ↑  *Miklossy, Katalin.* Khrushchevism after Khrushchev: The rise of national interest in the Eastern Bloc // Smith, Jeremy (redaktor ). Khrushchev in the Kremlin: policy and government in the Soviet Union, 1953-1964. Oxon, England, UK; New York, New York, USA: Routledge. 2011. 150.
4. 1 2  *Miller, Robert F.; Féhér, Ferenc.* Khrushchev and the communist world. Kent, England, UK; Fyshwick, Australia: Croom Helm Ltd. 1984. 6–8.
5. ↑  *Schurmann, Franz.* Ideology and Organization in Communist China (2nd). Berkeley and Los Angeles, California, USA; London, England, UK: University of California Press, Cambridge University Press. 1968. 33. Shows the later use by the Chinese Communists of "Khrushchevism" as a term of derision.
6. ↑  *Miller, Robert F.; Féhér, Ferenc.* Khrushchev and the communist world. Kent, England, UK; Fyshwick, Australia: Croom Helm Ltd. 1984. 5.
**Dharma** və ya **dhamma** (sanskr. धर्म dharma*IAST*, dhamma*IAST* "təlim", "qanun") — hind fəlsəfəsi və hind dinlərində ən vacib anlayışlardan biridir. Dharma, kosmik nizamı qorumaq üçün zəruri olan müəyyən edilmiş norma və qaydaların məcmusu kimi təsvir edilə bilər. Dharma anlayışına ekvivalent tapmaq çətindir. "Dharma" sözü hərfi olaraq "tutan və dəstəkləyən" kimi tərcümə olunur (Sanskrit köklü söz dhar və ya dhri dhṛ - "tutmaq, dəstək vermək" deməkdir). Kontekstdən asılı olaraq, dharma "mənəvi prinsiplər", "dini vəzifə", "ümumbəşəri olma qanunu" və s. kimi tərcümə oluna bilər.

Dharma, hind dinlərinin doktrinalarında əsas rol oynayır, hər biri dharmik prinsiplərini qəbul edir və tətbiq edir. Hind dini ənənələrində, dharma normalarına uyğun yaşayan insanların mokşa ya da nirvanaya nail olmaları ümumiyyətlə qəbul edilir. Hind cəmiyyətində dharma, hər bir şəxsin hüquq və vəzifələri barədə dini və mənəvi bir doktrinadır.

İstinadlar
----------



| ⛭İnanc sistemi |
| --- |
| 
* İbrahimizm
* Akosmizm
* Aqnostisizm
* Animizm
* Antidin
* Ateizm
* Deizm
* Dharmizm
* Dualizm
* Ezoterizm
* Feminist teologiya
* Qnostisizm
* Henoteizm
* İmmanens
* Monizm
* Monolatriya
* Monoteizm
* Mistisizm
* Neoplatonizm
* Yeni Çağ
* Yeni Düşüncə
* Qeyri-dualizm
* Pandeizm
* Panteizm
* Panenteizm
* Politeizm
* Proses teologiyası
* Dini naturalizm
* Şamanizm
* Şramanizm
* Taoik
* Teizm
* Transsendens

 |
**Abdullazadə Fatma Hüseyn qızı** (28 may 1948, Bakı) — Azərbaycan Respublikası Prezidenti Administrasiyasının Humanitar siyasət məsələləri şöbəsinin sabiq müdiri, 1-ci dərəcə dövlət müşaviri, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru.

Həyatı
------

Fatma Abdullazadə 28 may 1948-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Universitetini, Moskva Dövlət Universitetinin aspiranturasını və SSRİ KP MK-nın İctimai Elmlər Akademiyasını bitirmişdir. Fizika-riyaziyyat elmləri doktorudur.

1971-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Funksiya və funksional analizin nəzəriyyəsi kafedrasında baş laborant, 1971–1974-cü illərdə isə M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin əyani aspiranturasının aspirantı olmuşdur.

1974–1985-ci illərdə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda kiçik elmi işçi, baş elmi işçi, 1985-ci ildə Azərbaycan KP MK-nın Elm və tədris müəssisələri şöbəsində təlimatçı, 1985–1987-ci illərdə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası Partiya komitəsinin katibi, 1987–1989-cu illərdə Azərbaycan KP MK-nın Elm və tədris müəssisələri şöbəsi müdirinin müavini, 1989-cu ildən Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında dosent, professor, 1993–2005-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İcra Aparatının Humanitar siyasət şöbəsinin müdiri, 2005–2017-ci illərdə isə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının Humanitar siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ADMİNİSTRASİYA: Struktur: Abdullazadə Fatma Hüseyn qızı" (az.). president.az. 2014. 2015-04-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-27.