recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ərtoğrul Osman Osmanoğlu** (18 avqust 1912, Konstantinopol, Osmanlı imperiyası – 23 sentyabr 2009, İstanbul) — Osmanlı sülaləsinin səkkizinci rəisi və Osmanlı sülaləsinin hakimiyyətdə olduğu dövrdə dünyaya gələn sonuncu şahzadəsi.

Həyatı
------

Şahzadə Ərtoğrul Osman Əfəndi 1912-ci ildə Nişantaşında dünyaya gəlmişdir. Atası Sultan Əbdülhəmidin dördüncü oğlu Mehmed Burhanəddin Əfəndi, anası isə onun ikinci xanımı Aliyə Mələk Nazlıyar xanım idi. 1924-cü ildə Osmanlı sülaləsinin sürgün edilməsi haqqında qanun çıxan əsnada 12 yaşlı Osman Əfəndi Vyanada təhsil alırdı. Bu səbəblə sürgünə vətənindən yox, Vyanadan getdi.

1933-cü ilə qədər Avropanın bir çox ölkələrində yaşasa da, sonralar ABŞ-yə köçdü və 1945-ci ildə Nyu-Yorkda daimi məskunlaşdı. Osmanlı türkcəsi ilə yanaşı, ingilis, italyan, ispan, alman və fransız dillərini də bilirdi. 1952-ci ildə Kanadada mədən sənayesi ilə məşğul olan bir firma qurdu. Bu səbəblə ailənin digər üzvləri kimi maddi çətinliklər çəkmədi.

1952-ci ildə Osmanlı sülaləsinin kişi mənsublarına çıxarılan əfv qanunundan sonra ölkəyə qayıtmadı. 1992-ci ildə Türkiyə Cümhuriyyəti tərəfindən İstanbula dəvət edildi. 2 il sonra isə əmisi oğlu Orxan Əfəndinin vəfatı ilə Osmanlı sülaləsinin ailə rəisi oldu.

2004-cü ildə rəsmi olaraq Türkiyə Cümhuriyyəti vətəndaşlığını alan Osman Əfəndi 2009-cu ildə uzun müddətdir ki, əziyyət çəkdiyi böyrək çatışmazlığından vəfat etdi. Cənazə namazı Sultan Əhməd məscidində qılındı və Sultan Mahmud türbəsində dəfn olundu.

Ailəsi
------

İlk evliliyi 20 yanvar 1947-ci ildə Gülda Tverski ilə (d. 20 mart 1915 — ö. 16 sentyabr 1985) baş tutdu. İkinci evliliyi isə 27 sentyabr 1991-ci ildə keçmiş Əfqanıstan kralı Əmənulla xanın qohumu Zeynəb Tərzi ilə (d. 16 dekabr 1940) baş tutdu. Övladı olmamışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Son Osmanlı şahzadəsi vəfat etdi". 2009-09-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-09-24.
**Ərsin** — Xəmir işlərində kündələmə prosesində xəmirin kəsilməsi üçün və təndirdə çörəkbişirmə işlərində istifadə edilən dəmir kürəkcik şəklində alət.

Ərsini iki növü vardır: xəmir ərsini və təndir ərsini. Bunların hər ikisi yastı formada döymə üsulu ilə hazırlanırdı. Təndir ərsini çörəyi təndirdən çıxarmaq üçündür.

Ərsinin qulpunun en kəsiyi lentvarı, tiyəsi təxminən 6-7 sm, bəzən daha çox olur. Xəmir ərsininin qulpu qısa olsa da təndir ərsininin qulpu xeyli uzundur. Qulpunun uzunluğu 70-80 sm olan təndir ərsininin digər ucu qarmaqlı (koğa) olur. Bəzən isə ərsin ayrı, koğa da ayrı hazırlanır. Təndir ərsini təndirdən çörəyi qazıb çıxarmaq və təndirin divarlarındakı qalıqları təmizləmək üçün istifadə edilir.
Təndir və xəmir ərsinlərinin tiyə hissəsi eyni formada olduğu üçün onları yalnız sapının uzun-qısalığına görə ayırmaq mümkündür.

Xəmir ərsininin dəstəyi kiçik olur və onun ucuna asmaq üçün bəzən halqa salınır. Xəmiri yığmaq, kəsmək və s. məqsədlər üçün işlədildiyinə görə bu alətə xəmir ərsini deyilir.

Hər iki ərsindən hal-hazırda da geniş istifadə olunur ki, bu da həmin alətlərin Azərbaycan xalqının məişətində uzun müddət işlədildiyini göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Obastan - Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti[*ölü keçid*]
2. ↑  Azərbaycan Etnoqrafiyası, II cild. Səh. 283.[*ölü keçid*]
3. ↑  "İbrahimov Fərhad, Bakıda metalişləmə tarixi (IX—XVII əsrlər). "Elm" nəşriyyatı, Bakı-1995, səh.17" (PDF). 2012-10-22 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-03.
**Aşıq Cahad (Nacıyev)** (1917, Böyük Qaraqoyunlu – 3 iyun 2013, Çənlibel, Şəmkir rayonu) — Aşıq Ələsgərin kiçik oğlu Aşıq Talıbın şagirdi.

Həyatı
------

Aşıq Cahad 1917-ci ildə Göyçə mahalının Qaraqoyunlu kəndində dünyaya göz açıb. Söylədiyinə görə, atası Camal kişi (1884–1965) savadlı olub, bir neçə dil bilməklə yanaşı, saz-söz sənətinin gözəl bilicisi olduğundan, artıq 15 yaşında yaddaşıyla tutumlu saz-dastan yatırına yiyələnib. Havacatı hər yayı Göyçədə keçirən Aşıq Əsəddən öyrənsə də, 30-cu illərin II yarısında Aşıq Talıb və Aşıq Nəcəf onu həmişəlik şagirdliyə götürürlər. O, 1947–1948-ci illərdə artıq qocalmış Aşıq Əsədin evində qalıb, onunla da məclis keçirirmiş. Daha sonralar Aşıq Cahad Göyçəyə qayıdaraq ustadının oğlu və qardaşı oğlu ilə məclislərə gedərmiş. Ozü də sonuncu ilə — Aşıq Nəcəflə daha çox.

Papır Canbaxışov, Sərraf Şiruyə, Aşıq Cahad, İsgəndər Hidayətov, Molla Əmirxan. İstisu, Kəlbəcər, 1980-ci il
Aşıq Cahad da, artıq yaşı ötdukdən sonra, Şərqi Azərbaycanda, eləcə də Bakıda tanınmağa başlayıb. Belə ki, televiziya və radionun fondunda onun 1990-cı illərədək bircə lent yazısı yox idi. 1987-ci ildə Göyçə aşıqlarının və el şairlərinin – Haqverdi Talıboğlunun, onun özünün, Daşkəndli Aşıq Hacının, Babacanlı Aşıq Mikayılın, Zəki Islam, Eldar İsmayıl və digərlərinin Bakı səfəri zamanı televiziya və radionun saymazyanalığı və yekəxanalığından qəzəbləndim və Dövlət səs yazıları arxivinin direktoru Yaqub Mədətovun milli qeyrətindən faydalanmalı oldum. Məhz onun köməyi ilə Aşıq Cahad və Ağbabalı Aşıq İskəndər 3 dekabr 1987-ci il tarixdə ilk dəfə səs və çalğılarının studiya lent yazılarını eşidə bildilər.

Aşıq Cahadın söylədiyinə görə, Kəlbəcərin Keşdək kəndindən Aşıq Bəhmən onun ilk şagirdi olub və sonralar Sarıyaqubdan və Dağıstandan daha bir neçə nəfəri öyrədib.

İstinadlar
----------

1. ↑  Uğur. Aşıq Cahadın sazlı-sözlü dünyası: 100 yaşlı aşıq indi də çalıb-oxuyur //Xalq cəbhəsi.- 2013.- 12 oktyabr.- S. 14.
2. ↑  "Aşıq Cahad". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-18.
3. ↑  "Azad Ozan Kərimli. GÖYÇƏ AŞIQ MƏKTƏBİ (ARDI)". 2021-11-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-10-20.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Aşıq** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |

* "Sazlı-sözlü Göyçə (II kitab)" (PDF) (az.). Elm və təhsil. 2018. 2018-06-01 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-06-01.
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Aşıq Bəhmən.

**Aşıq Bəhmən Göyçəli** (tam adı: Bəhmən İbrahim oğlu Qarayev; 1 may 1901, Göyçə mahalı, Basarkeçər rayonu, Nərimanlı kəndi — 13 noyabr 1976) — ustad aşıq, şair.

Həyatı
------

Aşıq Bəhmən Göyçəli 1 may 1901-ci ildə Göyçə mahalının Basarkeçər rayonunun Hüseynquluağalı (Nərimanlı) kəndində anadan olub.. Uşaq yaşlarından atasını itirən Bəhmən Göyçəli ağır güzəran keçirmişdir. İbtidai təhsilini mollaxanada almış, sonralar savadsızlığı ləğv etmə kurslarında oxumuşdur. Doğma kəndində sovet sədri, kolxozda briqadir, sıravi kolxozçu olmuşdur.

Gənclik dövründən el arasında aşıq-şair kimi tanınmış, toy-düyünlərə dəvət olunmuşdur. Gəraylı, qoşma, müxəmməs, qəzəl, divani, dodaqdəyməz, cığalı, təcnis və digər janrlarda yaratdığı şeirləri dillər əzbəri olmuşdur. "Kirpi", "Sovet Ermənistanı", "Azərbaycan gəncləri" və s. dövri mətbuat səhifələrində qoşmaları çap edilmişdir. Bir çox aşıq havası və dastan yaratsa da zəngin ədəbi irsi dərindən öyrənilməmişdir. Ədəbiyyat tarixində həm şair, həm də ustad aşıq kimi tanınan Bəhmən Göyçəlinin işıq üzü görən "Vətən, küsmə məndən" kitabında zəngin irsindən yalnız 25 qoşması, 7 gəraylısı, 9 təcnisi, 18 divanisi, 14 müxtəlif şeiri, Aşıq Alının, Xəstə Qasımın, Növrəs İmanın qıfılbəndlərini açması, 17 deyişməsi, 1 meracnaməsi, "Əfqan və Tufan", "Bəhmən və Humay" dastanları toplanıb çap olunmuşdur.

1996-cı ildə Bakıda anadan olmasının 95 illiyi qeyd edilmişdir.

Vəfatı
------

1976-cı il noyabrın 13-də vəfat etmiş, Nərimanlı kənd qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

Kitabları
---------

* "Vətən, küsmə məndən" (şeirlər, təcnislər, gəraylılar, dəyişmələr, dastanlar). tərt. ed. və topl. Q. Bəhmən oğlu. Bakı: Elm, 1994, 130 s.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sazlı-sözlü Göyçə (II kitab)" (PDF) (az.). Elm və təhsil. 2018. 2018-06-01 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-06-01.
2. ↑  *Qədir Aslan.* "El sənətkarları: Saz, söz sərrafı" (Azərbaycan). anl.az. 20-5-2021 tarixində arxivləşdirilib.
3. 1 2  Ziyəddin Məhərrəmov. İrəvanda məktəbdarlıq və maarifçilik. Bakı: Nurlan, 2010.

Xarici keçidlər
---------------

* Saz söz axşamı- qonaq: Bəhmən Göyçəli –Aşıq Alı haqda, Hacı Bayramovun söylədiyi dastan-21.07.2018
**Qulamrza Təxti** (27 avqust 1930, Tehran, Pəhləvilər İranı[d] – 7 yanvar 1968, Tehran, Pəhləvilər İranı[d]) — olimpiya oyunları çempionu (Melbrun, 1956), ikiqat dünya çempionu (Tehran, 1959 və İokoqama 1961), Asiya yay oyunları çempionu (Tokio, 1958).

Həyatı
------

Qulamrza Təxti 1930-cu ilin 27 avqustunda Tehranda kasıb bir ailədə anadan olmuşdur. Əsli azərbaycanlılardan olan ailə, Tehranın, əsasən, azərbaycanlılar məskunlaşan bir məhəlləsində yaşamışdır. Böyük maddi ehtiyaclar içərisində yaşadıqları üçün Qulamrza yalnız 9-cu sinfə qədər oxuyub, natamam təhsil alaraq, atasına kömək etmək məqsədi ilə işləməyə başlamışdır.

1950-ci ildə o, özünün ilk uğurunu əldə edib, tanınmış pəhləvanlara qalib gələrək, ölkə çempionu adını qazanır. r1968-ci il yanvarın 7-də onu mehmanxana otağında ölmüş halda tapmışdılar.

Qulamrza Təxti Tehranın cənubunda Şəhri Rey qəbirstanında qohumlarının məzarının yanında torpağa tapşırılmışdır.

İran xalqı arasında böyük hörmət qazanmış Təxtinin şübhəli ölümündə Pəhləvi rejiminin əli olduğu ehtimal edilir.

Uğurları
--------

* 1951-ci il. Helsinki. Dünya çempionatı. 79 kq, gümüş medal.
* 1952-ci il. Helsinki. Olimpiya oyunları. 79 kq, gümüş medal.
* 1956-cı il. Melburn. Olimpiya oyunları. 87 kq, qızıl medal.
* 1958-ci il. Tokio. Asiya oyunları. 87 kq, qızıl medal.
* 1959-cu il. Tehran. Dünya çempionatı. 87 kq, qızıl medal.
* 1960-cı il. Roma. Olimpiya oyunları. 87 kq, gümüş medal.
* 1961-ci il. İokoqama. Dünya çempionatı. 87 kq, qızıl medal.
* 1961-ci il. Toledo. Dünya çempionatı. 97 kq, gümüş medal.

İstinadlar
----------

1. ↑  Həsən Cəbrayılov (Ahəngi), "Həzrət Əlinin pəhləvanı", Bütöv Azərbaycan qəzeti, № 09(141), 14–20 mart 2012-ci il.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Olympedia · Объединённый мир борьбы |
| Normativ yoxlama | GND: 119196271 · ISNI: 0000 0000 2011 0793 · LCCN: no99003157 · VIAF: 816512, 51317173 · WorldCat VIAF: 816512, 51317173 |
**Qulam Əli oğlu Babai** – (1921–2000) xalça ustası, bərpaçı-rəssam.

Həyatı
------

1921-ci ildə Təbrizdə dünyaya gəlib. Artıq 8 yaşından atası onu usta yanına xalça toxumağı öyrənməyə gətirir. Babai erkən yaşlarında toxuculuq sənətinə yiyələnir. Sonrakı siyasi fəaliyyəti onun 1948-ci ildə Təbrizdən Sovet İttifaqına mühacirətinə səbəb olur. 1960-cı ildə Q. Babai daimi yaşayış məskəni kimi Bakıya köçmüş və elə həmin ildən də xalça fabrikində əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 2000-ci ildə vəfat etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

1963-cü ildən etibarən o fərdi yaradıcılığa başlamış və dövlət sifarişləri üzərində çalışmışdır. Toxuduğu xalçalar hazırda şəxsi kolleksiyalarda, Azərbaycan, Almaniya, Türkiyə və keçmiş SSRİ muzeylərində mühafizə edilir. Bu işlərin sırasında "Kosmonavtlar", "N. Nərimanov", "C. Cabbarlı", "Gerb", Nizami Gəncəvinin "Leyli və Məcnun" və s. vardır. İlk dəfə olaraq Azərbaycanda müəllif işi kimi o dairə formalı süjetli xalça toxumuşdur. Q. Babai yaratdığı xalçaların həm çeşni müəllifi, həm də toxucusu olmuşdur. Bütün naxışlar, zəngin rəng həlli sənətkarın istedadına nümunədir. Əsərləri London, Berlin şəhərlərində, Türkiyə kimi xarici ölkələrdə və respublika sərgilərində nümayiş edilib. Onun digər bir istedadı da xalçaların bərpası işi olmuşdur. Onlarca xalçanı bərpa edərək yenidən istifadə üçün həyata qaytarmışdır.

Mənbə
-----

* Qulam Babai Arxivləşdirilib 2011-03-16 at the Wayback Machine

Qalereya
--------

* Əsərləri
* Müəllifi Qulam Babai olan xalçaMüəllifi Qulam Babai olan xalça
* Müəllifi Qulam Babai olan xalçaMüəllifi Qulam Babai olan xalça
* Müəllifi Qulam Babai olan xalçaMüəllifi Qulam Babai olan xalça
**Qulamhüseyn Mirzə Şəfi oğlu Cahanşahi** (1920–2005)—Hüquqşünas.

Həyatı
------

Qulamhüseyn Mirzə Şəfi oğlu 1920-ci ildə Tehran şəhərində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini orta məktəbdə almışdı. Sonra Tehran universitetini bitirmişdi. Əvvəlcə hüquq, sonra iqtisad təhsili almışdı. Fransada, Paris universitetində iqtisad doktorluğu elmi dərəcəsinə yiyələnmişdi. İrana dönəndən sonra Ali məhkəmədə vəkil kimi çalışmışdı.

Hüseyn Əlanın baş nazirliyi dönəmində (12 mart 1951–30 aprel 1951) doktor Səccadi maliyə naziri təyin olunmuşdu. O da doktor Qulamhüseyn Cahanşahini ofisinə müdir vəzifəsinə dəvət etdi.

Qulamhüseyn Cahanşahi Tehrandan İran Milli Məclisinə nümayəndə seçilmişdi.

Qulamhüseyn Cahanşahi Əsədulla Aləmin baş nazirliyi dövründə (1962–1964) ticarət naziri olmuşdu.

Qulamhüseyn Cahanşahi 1979-cu ildən sonra Fransaya mühacirət etdi.

Qulamhüseyn Cahanşahi 2005-ci ildə Parisdə vəfat etdi. Passi qəbristanlığında dəfn edildi.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Cahanşahi ailəsi, "Soy" tarixi-etnoqrafik dərgi, 2012, №1, səh. 40–42;

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Mirzə Şəfi Cahanşahi

Xarici keçidlər
---------------

* Cahanşahi, Qulamhüseyn  (fars.)
**Gümüşü daban balıq** (*lat.* Carassius gihelio)

Yayılması
---------

Terek çayının deltasında yaşayır. Volqada isə çox nadirdir. Asiyadan gətirilmiş karp körpələri ilə təsadüfən 1980-ci ildə balıq əmtəə təsərrüfatlarına düşmüşdür. Qazaxıstanın şimalındakı göllərdə 38 sm-lik və 2 kq-lıq fərdlərə də rast gəlinir.

Morfoloji əlamətləri
--------------------

Balığın bədəninin yanları gümüşü rəngdədir, elə buna görə də həmin adı almışdır. Uzunluğu 26,5 sm, kütləsi 650 q olur. Bədəninin uzunluğu 26,5 sm-ə, kütləsi 650-q-a çatır.

Çoxalması
---------

Çoxalmanın nadir forması - kinogene bu balıq üçün səciyyəvidir. Bu zaman dişi və erkək fərdlərin cinsi hüceyrələrinin nüvələri qovuşmur, spermatozoid rolunu isə yumurta hüceyrəsinin inkişaf üçün aktivləşdirilməsi oynayır. Maraqlıdır ki, bu yumurta hüveyrəsi yaxın növlərin (qızılı dabanbalığı, çəki, karp və b) spermatozoidini də cəlb edə bilər. Onlar 3-4 yaşında cinsi yetişkənliyə çatır. Suda temperatur 10-23 °C olduqda kürü tökürlər. Hər bir dişi balığın verdiyi kürünün miqdarı 56,8-250,7 min ədədə çatır.Gümüşü daban balıqlarının vətəgə əhəmiyyəti yoxdur, əksinə başqa qiymətli balıqlarla qida rəqabətində olurlar. Odur ki, onların su hövzələrində sayı daima tənzim olunmalıdır.

Qalereya
--------

* Qızılı dabanbalığıQızılı dabanbalığı
* Gümüşü dabanbalığıGümüşü dabanbalığı
* Gümüşü dabanbalığı sarı çalarlarlaGümüşü dabanbalığı sarı çalarlarla
* Adi akvarium qızıl balığıAdi akvarium qızıl balığı

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Gümüşü daban balıqlarının vətəgə əhəmiyyəti yoxdur, əksinə başqa qiymətli balıqlarla qida rəqabətində olurlar. Odur ki, onların su hövzələrində sayı daima tənzim olunmalıdır.

Həmçinin bax
------------

* Xəzər külməsi
* Çəkikimilər fəsiləsi

Ədəbiyyat
---------

* Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s 155.
* Abbasov H.S ,Hacıyev R.V.İxtiologiya. Bakı,2007, s 242.
* Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, 166 s.

İstinadlar
----------

1. ↑  Əsgerov F.S. Zaytsev Y.Y. Qasımov R.Y. Quliyev Z.«Biomüxtəliflik: Xəzərin əsrarəngiz balıqları» "Bəşər-XXI" nəşriyyatı, Bakı, 2003, səh62.

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Carassius gibelio* | 
* Wikidata: Q725983
* Wikispecies: Carassius gibelio
* ADW: Carassius\_gibelio
* BioLib: 15558
* EoL: 215509
* EPPO: CRSSAG
* Fauna Europaea: 304429
* Fauna Europaea (new): f32a4124-7f3d-4bb3-a8fa-c35418993414
* FishBase: 6376
* GBIF: 2366634
* iNaturalist: 424997
* IRMNG: 10140005
* ISC: 90562
* ITIS: 688850
* NAS: 2924
* NCBI: 101364
* Plazi: F4382F2B-4CBB-C474-C082-F1791A0683D9
* uBio: 2298274
* WoRMS: 234033

 |
| *Cyprinus gibelio* | 
* Wikidata: Q27064400
* GBIF: 2366639
* IRMNG: 11373329
* WoRMS: 307651

 |
**Hughes H-4 Hercules**, Hughes Aircraft şirkəti tərəfindən istehsal edilən ağır nəqliyyat təyyarəsinin prototipi olmuşdur. Təyyarə bircs dəfə, 2 noyabr 1947-ci ildə uçurulmuşdur. Müharibə dövründə alüminiumdan istifadəyə qoyulmuş məhdudiyyətlərə görə təyyarə ağacdan hazırlanmışdır. Taxta və laminatdan hazırlandığına görə tənqidçiləri tərəfindən "Spruce Goose" (ingiliscə *spruce* "küknar", və *goose* "qaz" deməkdir) ləqəbini almışdır. Bu tikinti texnikasından British De Havilland şirkətinin Mosquito təyyarəsində də istifadə edilmişdir və təyyarənin birləşmə nöqtələrində küknardan istifadə edildiyi məlumdur. Hercules indiyə qədər hazırlanmış ən böyük dəniz təyyarəsi olmaqla bərabər, həm də tarixdə hazırlanmış olan ən geniş qanadlı və ən hündür təyyarə tituluna da malikdir. O, ABŞ-nin Oreqon ştatının Makminvil şəhərindəki Evergreen Aviasiya Muzeyində yaxşı vəziyyətdə saxlanılır. Təyyarə ona verilmiş olan ləqəbinə baxmayaraq, demək olar ki, tamamilə ağcaqayın ağacından hazırlanmışdır. Laminatlı ağac strukturunda kontrplak və qatran "Duramuld" prosesi, kompozit forma texnologiyasından istifadə edilmişdir ki, buna da "tur de force texnologiyası" deyilir. İkinci Dünya Müharibəsi dövründə istifadə edilməsi üçün hazırlanan təyyarə vaxtında tamamlanmadı və tək bir prototipinin istehsalı istisna olmaqla, heç vaxt kütləvi istehsal üçün təklif edilməmişdir.

Aviator filminin də əsas mövzusudur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Freebase Data Dumps. Google.
2. ↑  Odekirk 1982, p. II.
Günah çıxarma mərasimi
**Günah çıxarma (Barışma, etiraf)** — Xristianlıqda, tövbəkarların günahlarını bir din adamının qarşısında etiraf edərək bağışlanması.

Günah çıxarma
-------------

Günah çıxarma nədir nədir?
Televiziyada gördüyümüz kimi etiraf, bütün xristianların tətbiq etdiyi bir tətbiqdirmi? Bunun məqsədi nədir?

Müqəddəs Kitaba yəni Qurani Kərimə görə günahları bağışlamaq yalnız Allahın işidir.

Xristianlıqda günahları etiraf etmə prinsipinin Katolik Kilsəsi tərəfindən təsis edildiyini, yəni müəyyən forma şərtlərinə bağlı olduğunu bildirir. Fərqli olmasına baxmayaraq, bu etiraf institutu pravoslav və protestant məzhəblərində də baş verir.

Protestantlar bunu "Tövbə və günahların bağışlanması" adlandırırlar. Allaha günahlarını etiraf etmək və Allahdan bağışlanmasını istəmək lazımdır. Ancaq qırdığımız və ya incitdiyimiz biri varsa, günahkar hərəkətlərimizi Allaha etiraf edərək bağışlanma diləmək kifayət deyil. Və bu şəxsdən günahımızı etiraf edərək bağışlamağımızı istəməliyik. Və o günahı təkrar etməməliyik.

Bundan əlavə, bizi qıran və ya kədərləndirən kimsə varsa, bağışlamadan Allahın hüzurunda görünərək bağışlanma diləyə bilmərik. Müqəddəs Kitabda Qurani Kərimdə deyilir ki, Tövbə qapısı Qiyamətə qədər açıqdır.

Təəssüf hissi verə və günahlarınızı təkcə Allah qarşısında və ya başqa bir məsihçinin yanında etiraf edərək bağışlanma diləyə bilərsiniz. Bağışlanmağı xahiş edən birinə onu bağışladığınızı söyləyə bilərsiniz, ancaq heç bir zaman günah edə bilməzsiniz.

Protestant inancına görə bunu yalnız Allah edə bilər. Hətta katolik kahinlər etiraf etmədiklərini, ancaq insana günahlarının Allah tərəfindən bağışlandığını bildirdiklərini söylədilər.
**Novruz Ağa oğlu Axundov** (9 may 1938, Naxçıvan) — Azərbaycan aktyoru və rejissoru.

Həyatı
------

Novruz Ağa oğlu Axundov 1938-ci il may ayının 29-da Naxçıvanda doğulub. Anası Qərbi Azərbaycanın Dərələyəz mahalından, atası Şərurdandır. Uşaq ikən ailəsi Bakıya köçüb. Ailə əvvəl Kürdəxanı, sonra Pirşağıda yaşayıb.

Novruz Axundov 1955-ci ildə Kürdəxanı orta məktəbini bitirib.

1962-ci ildə İncəsənət İnstitutunun "Kino və dram aktyorluğu" fakültəsinə daxil olub. SSRİ xalq artisti Adil İsgəndərovun tələbəsi olub. Cəfər Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında rejissor işləyib.

Novruz Axundov "Əhməd haradadır" filmində "Uzunduraz Oqtay" rolunu oynayıb. Film aktyorun kinoda ilk işidir.

Mozalan Satirik Kinojuralında silsilə rollarda çəkilib. "Mozalan" süjetlərinin xarici dillərə tərcüməsində rejissor kimi çalışıb.

Əsas iş yeri olan "Dublyaj" şöbəsində əla dərəcəli rejissor kimi 500-ə qədər xarici filmin Azərbaycan dilinə dublyajına rejissorluq edib. 
1998-ci ildən təqaüdə çıxıb. Hazırda təqaüddədir. İki oğlu, bir qızı, altı nəvəsi var.

Filmoqrafiya
------------

1. Əhməd haradadır? (film, 1963)
2. Cazibə qüvvəsi (film, 1964)
3. Yenilməz batalyon (film, 1965)
4. İstintaq davam edir (film, 1966)
5. Buyruq və quyruq (film, 1972)
6. Ömrün səhifələri (film, 1974)
7. İşgüzar adamlar (film, 1977)
8. Gözlə məni (film, 1980)
9. Min birinci söz (film, 1997)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-15.
2. ↑  "Məşhur Şofer Əhməd: "Film çəkiləndə "Ceyran"ı oynayan aktrisanın ərini tok vurub öldürdü"". 2021-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-11-07.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 52.
Sinqapur əhalisi və onun artım qrafiki
**Sinqapur əhalisi** — 5,535 milyon nəfərdir (2015). Sinqapur ərazisində həmçinin xeyli avropalılar və diğər qitələrdən olan millətlərin nümayəndələr var.

Etnik tərkibi
-------------

### Çinlilər

Sinqapurda məskunlaşan ilk çinlilər gəldikləri bölgənin dialektiq qruplarını yaratmışlar. Əksəriyyət çinlilər min dilinin xokken dialektində danışır. Ümumi əhalinin 42 %-ni təşkil edirlər. Onların tarixi vətəni Şərqi Çindir. Əhalinin 23 %-ni isə çaoşan şivəsində danışan çinlilərdi. Onların vətəni Quandun əyalətidir. Hakka dilində danışan - 9 %, Haynan adasından olanlar isə ümumi əhalinin 6 %-ni təşkil edir.

### Malaylar

Müasir sinqapur malayları Cohor və Malay sultanlığının, eləcədə müasir İndoneziya ərazisindən miqrasiya edənlərdi. İndoneziyadan daha çox Sulavesidən olan buqilər, Sumatradan olan minanqkabaular, yavalılar Sinqapurda üstünlük təşkil edirlər. Nadir hallarda malaylara ərəb tacirlərinin müasirlərinidə əlavə edirlər.

### Hindlilər

Hindlilər termini dedikdə Sinqapurda Cənubi Asiya ölkələri — Hindistan, Pakistan, Banqladeş, Şri-Lankadan olan miqrantlar nəzərdə tutulur. Etnik baxımdan onlar çox müxtəlifdir. Üstünlük təşkil edənlər tamillər (Tamiland və Şimali Şri-Lankadan olanlar), malayalilərdir. Pəncablılar, teluqulər və benqalılar azlıq təşkil edir.

Təbii artım
-----------

1824-cü ildən 1860-cı ilə qədər Sinqapur əhalisi 11-81 min nəfər artmış və bu zaman etnik tərkib belə idi: çinlilər - 62 %, hindlilər - 16 %, malaylar - 14 %. XX əsrdə əhalinin artımı tempi yüksək olmuş və bunda immiqrantların rolu böyük idi. 1930-cu ildə qadınların immiqrasiyası ən yüksək səviyyəsinə çatmış və bu da, təbii artımın yüksəlməsinə səbəb olmuşdur.

1960-1970-ci illərdə Sinqapurda doğumun məhdudlaşdırılması siyasəti yürüdülmüş və nəticədə ölkə əhalinin artımının I tipinə aid olan ölkələr sırasına daxil oldu. Ölkədə artıq aşağı doğuş və ölüm göstərici nəticəsində təbii artım sıfıra yaxınlaşmışdı. Belə göstərici inkişaf etmiş ölkələr üçün xarakterikdir.
Yaş strukturunun pozulması, əmək ehtiyatlarının çatışmamazlığı, iqtisadiyyatın müasir tələbləri və s. üzündən 1980-cı illərdən demoqrafik siyasət yenidən dəyişildi. Artıq o illərdən müasir dövrlərə qədər əhali artımının stimullaşdırıcı forması tətbiq edilir.

Yaş tərkibi
-----------

XX-XXI əsrdə, Sinqapur əhalisinin 7 % -ni 65 yaş və daha yaşlı olanlar təşkil edirdi. 2030-cu ilə olan proqnoza görə bu göstəri 19 %-ə çatacaq. Sinqapurda əmək qabiliyyətli əhalinin orta yaş həddi 36,5 yaşdır. (əvvələr — 31,8 yaş)

Məşğuliyyəti
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  Ханна Ник. Сингапур и Малайзия. Путеводитель Arxivləşdirilib 2022-01-21 at the Wayback Machine Thomas Cook Publishing, «Издательство «Файр», 2010. — С. 13. — 56 с
2. 1 2  Иванова И. С. "Социально-экономическая география зарубежной Азии. Юго-Восточная Азия" Arxivləşdirilib 2022-01-21 at the Wayback Machine Московский государственный университет им. М. В. Ломоносова, Географический факультет
3. ↑  "Костюнина Г. М. "Гибкие формы занятости: мировой опыт и практика Сингапура"" (PDF). 2022-02-07 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2016-11-19.
**Polyarnaya zvezda** (Saxa dilində: Хотугу сулус) — rus dilində Saxa Respublikasında (Yakutiya) yayınlanan ədəbi-bədii və ictimai-siyasi dərgi. Təsisçisi — Saxa Respublikası hökuməti. Redaksiya Yakutsk, st. Orconikidze, 31, Mətbuat evi, otaq. 321, 322.

Haqqında
--------

Rəsmi olaraq "Polyarnaya Zvezda" jurnalı 1956-cı ildə "Xotuqu Sulus" (1926-cı ildə "Çolbon" adı ilə yaradılmış) bədii almanaxı əsasında nəşr olunmağa başladı, amma ilk dəfə olaraq rus dilində "Xotuqu sulus" jurnalının bəzi nömrələri "Polyarnaya zvezda" ("Qütb ulduzu") adı ilə hələ 1954-cü ildə işıq üzü görmüşdür.

Sovet dövründə — SSRİ Yazıçılar İttifaqının mətbuat orqanlarından biri olmuşdur.

1950-ci illərdə və 1960-cı illərin əvvəllərində ədəbi jurnal ildə altı dəfə: dörd dəfə "Xotuqu sulus" adı ilə Saxa dilində, iki dəfə "Polyarnaya zvezda" adı ilə rus dilində nəşr olunurdu.

1964-cü ildən "Xotuqu sulus" və "Polyarnaya zvezda" jurnalları ayrı-ayrılıqda, lakin eyni tirajla nəşr olunmağa başladı.

1956-cı ildə "Polyarnaya zvezda"nın ilk nömrəsinin buraxılması "Xotuqu sulus"un beşinci nömrəsi ilə üst-üstə düşdü, buna görə də, faktiki olaraq, jurnalın ilk nömrəsi 5-ci nömrə olaraq təyin edilmişdir. 2016-cı ilə qədər "Polyarnaya zvezda" iki ayda bir nömrə nəşr olunmuşdur. Saxa Respublikasında ilk dəfə olaraq XX əsrin əvvəllərindəki Saxa ziyalılarının nümayəndəsi V. N. Leontyevin redaktorluğu ilə 1925-ci ildə rus dilində "Lenskie zori" adlı ədəbi-bədii jurnal nəşr olunmuşdur. "Polyarnaya zvezda" jurnalı ənənəvi olaraq Saxa ədəbiyyatı klassiklərinin, xalq yazıçılarının, digər istedadlı müəlliflərinin əsərlərinin, Saxa Respublikasının rusdilli yazıçılarının və Şimalın yerli xalqlarının yazarlarının əsərlərinin tərcümələrini dərc edir. Jurnalda ədəbi tənqid, ədəbiyyatşünaslıq və sənətşünaslıq da mühüm yer tutur.

1976-cı ildə "Xotuqu sulus" və "Polyarnaya zvezda" jurnallarının birgə redaktorları "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif edilmişlər. 1989-cu ildən jurnallar ayrı-ayrılıqda nəşr olunur. 1999-cu ildə Saxa versiyası "Çolbon" orijinal adına qayıtmışdır. Müstəqil rusdilli jurnalın ilk baş redaktoru yazıçı Vladimir Fedorov, sonra isə şair Sofron Osipov olmuşdur. 2009-cu ildən Saxa Respublikası Yazıçılar Birliyinin üzvləri Vladislav Dollonov jurnalın baş redaktoru, İraida Popova məsul katibdir. 2016-cı ilin iyul ayından jurnal aylıq nəşr olunur. Jurnala əlavə olaraq "Biblioteka Polyarka" adlı müntəzəm olmayan ayrıca broşür nəşr olunur.

İstinadlar
----------
**Bruk Teylor** (*ing.* Brook Taylor; d.18.8.1685, Edmonton — v.29.12.1731, London) — ingilis riyaziyyatçısı.

Bioqrafiya
----------

Teylor 1685-ci il avqustun 18-də Edmonton şəhərində anadan olub və 1701-ci ildə Müqəddəs İohan kollecinə daxil olub, 1709-cu ildə bakalavr dərəcəsi aldı və 1714-cü ildə hüquq doktoru oldu. London Kral Cəmiyyətinin üzvü (1712), funksiyanı qüvvət sırasına ayırmaq üçün ümumi düstur vermiş, simin rəqsinə dair məsələnin riyazi öyrənilməsinin başlanğıcını qoymuşdur. Sonlu fərqlər nəzəriyyəsinin öyrənilməsində böyük rolu olmuşdur. Teylor perspektiv, yırğalanma mərkəzi, mərminin uçuşu, maqitlərin qarşılıqlı təsiri, kapillyarlıq və s. sahələrdə də əsərlər yazmışdır.

*Methodus incrementorum directa et inversa, 1715*

Xatirəsi
--------

1935-ci ildə Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı Teylorun adına ayın görünən tərəfində krateri adlandırıb.

Həmçinin bax
------------

* Teylor sırası
* Teylor teoremi

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, A. Balzak. I cild, Bakı, 1976, səh.187

Xarici keçidlər
---------------

* [Cite This] Brook Taylor
* Brook Taylor early life
**Bruno Hildebrandt** (*alm.* Bruno Hildebrand‎; 6 mart 1812[…] – 29 yanvar 1878[…], Yena, Saksen-Veymar-Eyzenax hersoqluğu[d]) — Almaniya iqtisadçısı və statistiki, Almaniyanın və İsveçrənin bir sıra universitetlərində siyasi iqtisad professoru..

Həyatı
------

Fəaliyyəti
----------

Bruno Hildebrandt(1812–1898-ci illər)-alman iqtisadçısı və statistiki, Almaniyanın və İsveçrənin bir sıra universitetlərində siyasi iqtisad professoru. Əsas əsəri iqtisadi təzahürlərin tarixi tədqiqat metodunu irəli sürdüyü "İndinin və gələcəyin siyasi iqtisadı" əsəridir ki, bu kitab 1848-ci ildə nəşr olunub.

1864-cü ildə Hildebrandtın "Natural təsərrüfat, pul təsərrüfatı və kredit təsərrufatı" əsəri işıq üzü görür, burada o, millətin tarixinin aşağıdakı dövrlərə ayrılmasını göstərir: 1) orta əsrlərin təbii təsərrüfatı (natural təsərrüfat nəzərdə tutulur) 2) pul təsərrüfatı 3) kredit təsərrüfatını o, təsərrüfatın ali tipi hesab edirdi, belə ki, kredit kapitalı olmayan işgüzar adamlara sahibkar olmağa imkan verir. Hildebrandt krediti pulların və kapitalın hökmranlığına son qoymağa və müasir kapitalist dünyasını ədalət əsasında dəyişdirməyə qabil olan qüvvə hesab edirdi. Onun fikrincə, kredit təsərrüfatı pul təsərrüfatının antiporu deyil, yalnız gələcək inkişafıdır. Ona görə Hildebrandtın krediti pulların və kapitalın hökmranlığına son qoymağa, onun müasiri olan kapitalist dünyasını ədalət əsasında dəyişəcəyinə qadir olan hər hansı yaradıcı qüvvə kimi təqdim etməsi əsassızdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Bruno Hildebrand // Marburger Professorenkatalog. 2016.
2. 1 2  Bruno Hildebrand // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Mathematics Genealogy Project |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Prabook · Universalis · İsveçrə tarixi |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BAV: ADV10297068 · BNF: 16699891d · GND: 118550942 · ISNI: 0000 0000 8102 2404 · LCCN: n88225915 · NDL: 00443297 · NLA: 35935099 · NLP: A12333931 · NTA: 164085475 · NUKAT: n2014184984 · LIBRIS: 286866 · VIAF: 22933176 · WorldCat VIAF: 22933176 |

 |
**Yapışdırma** — ərinti ilə birləşdirmə emal növünə aid olub, metal və qeyri metal hissələrin yapıqanın köməyi ilə birləşdirilməsi üsuludur. Yapışqan birləşən səthlərlə reaksiyaya girərək fiziki təsir yaradır. Bu fenomen həm də adheziya (ilişmə) adlanır. Qaynaq və lehimləmədən fərqli olaraq yapışdırma istilik enerjisi tətbiq olunmadan aparılır. Eyni zamanda hissələr və əlavə maddə (yapışqan) arasında heç bir diffuziya prosesi baş vermir. Digər tərəfdən, bu üsulla əldə edilən birləşmələrin möhkəmliyi aşağı olur. Ancaq bu yapışqan sahəsini artırmaqla kompensasiya edilə bilər.

Yapışdırma üsulunun inkişafı sayəsində o maşınqayırmada, boruçəkmədə, avtomobqayırmada və cihazqayırmada geniş tətbiq olunur.

Yapışqan birləşməsi birləşən hissələrdən və onların arasına çəkilmiş yapışqan qatından ibarətdir. Sərhəd səthləridnə fiziki və kimyəvi təsirlər baş verir və adhezion nəticəsində mexaniki birləşmə yaranır. Optimal səthi ilişmə üçün yapışqann maye halında olması əlverişlidir. Öz daxili möhkəmliyini o fiziki və ya kimyəvi proses nəticəsində alır.

Yapışdırmanın aşağıdakı üstün cəhətləri vardır:

* Lehimləmə və qaynaqetməyə nisbətən asan başa gəlir,
* Qüvvə ötürmədə bərabər gərginlik paylanmasını təmin edir,
* Başqa üsullara nsibətən prosesin soyuq halda aparılması materialda heç bir struktur dəyişikliyi yaratmır,
* Çəkiyə qənaət məqsədilə qalınlığı kiçik olan (0.5 mm-ə qədər) yüngül hissələrin hazırlanmasında uğurla tətbiq olunur. Bu isiliyin təsiri ilə işləyən üsullarda mümkün deyil.
* Birləşmə zamanı yapıqandan həm də kipölışdirici material kimi istifadə etmək olar. O su, qaz ötürən hissələrdə tətbiq oluna bilər.
* Müxtəlif tərkibli materiallar birləşdirilə bilərlər.

Çatışmayan cəhətləri:

* Mürəkkəb yerinə yetirilməsidir. Yaxşı yapışdırma əldə etmək üçün səthi hazırlamaq lazımdır. Yarana biləcək yükləmə əvvəlcədən məlum olmalıdır.
* Köhnəlmə. Hər bir üzvi maddə kimi yapışqan da köhnəlir və öz keyfiyyətini itirir.

Mənbə
-----

* Gerd Habenicht. *Kleben. Grundlagen, Technologie, Anwendungen*. Springer, Heidelberg 2005,
**Yaponski adası** (*ing.* Japonski Island) — ABŞ-nin, Alyaska ştatının cənub-şərqində, Aleksandr arxipelaqında yerləşən kiçik ada. Sitka kanalında yerləşir və inzibati cəhətdən Sitka borosunun bir hissəsidir.

Adanın adını 1805-ci ildə bir neçə yapon balıqçının adada qaldığını görən rus köçkünləri verib. 1806-cı ildə yaponlar Hokkaydoya göndərilir.

Yaponski adası Con O'Konnell körpüsü ilə Baranov adasına bağlanır. Körpü tikilməzdən əvvəl Keçingendə hələ də mövcud olan bərə yolu var idi.

Adada Sitka Rokki Qutyerrez Hava Limanı, Cənub-Şərqi Alyaska Universitetinin filialı, Mount Eckumb Məktəbi, Alyaska kəndliləri üçün ictimai internat məktəbi, hindular üçün səhiyyə xidməti, SEARHC vilayət xəstəxanası və ABŞ Sahil Mühafizəsi Hərbi Hava Qüvvələri bazası yerləşir.

2000-ci il siyahıyaalınmasına əsasən adanın əhalisi 269 nəfərdir. İnzibati cəhətdən Yaponski çoxlu kiçik adaları (Vırublennoy, Sasednı, Kiruşkin (Kiraşkin), Maxnatı və bir çox başqaları) əhatə edir. Adaların ümumi sahəsi 1467 km²-dir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Joseph, Charlie.* "Sheet'kwaan Aani Aya". Sitka Tribe of Alaska. 2001. 2008-07-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-10-27.
2. ↑  "Japonski Island and connected smaller islands: Block Group 6, Census Tract 2, Sitka City and Borough, Alaska Бюро переписи населения США". 2020-02-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-25.
3. ↑  Google Карты
Təbii yayılması
---------------

Yabanı halda İranda və Şimali-Qərbi Monqolustanda, Zaqafqaziyada və Orta Asiyada yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 3 m, sallaq zoğlara malik, gövdəsinin rəngi qonur koldur. Bitkinin yarpaqlaması mürəkkəb, 3-6 cüt gümüşü cütlələkvari çılpaq yarpaqlardan ibarətdir. Yarpaqların üzəri bozumtul, gümüşü tükcüklərlə örtülmüş olur. Uc hissədəki tək yarpaq tikanla əvəz olunmuşdur. Bu tikanlar qışda yarpaqcıqlar töküldükdən sonra saplaqlarla birlikdə gövdə üzərində uzun müddət qalır. Yarpaqaltlıqları bizvari tikanlara çevrilmişdir. Çiçəkləri 2-3 ədəd olmaqla yarpaqların qoltuğundakı salxımlarda yerləşir. Kasayarpaqları dişli olub, 3-6 sm uzunluğunda, enli, üçbucaq formasındadır. Tacı bənövşəyi, qırmızımtıl, çəhrayı və ya ağ, uzunluğu 15-18 mm-dir. Paxlası saplaqlı, sarımtıl-qonur, uzunluğu 1-3 sm, eni 7-12 mm, üzəri qırışıqlı, uc hissəsi əyilmiş və gec açılandır. Toxumları şabalıdı rəngdə, çılpaq, uzunluğu 2,5-3 mm və eni 2 mm-dir. Iyun - iyul aylarında çiçəkləyir, oktyabr-noyabrda meyvələri yetişir. Toxumla, budaqlarını basdırmaqla və kök pöhrəsi vasitəsi ilə artırılır. Bolluca çiçək açır.

Ekologiyası
-----------

Gilli, qumlu, kirəcli torpaqlarda çoxlu kök bicləri olur. Quraqlığa davamlı, işıq sevən və torpağa az tələbkar olan dekorativ koldur.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvanda, Kür-Araz ovalığında (yabanılaşmış halda), quru yamaclarda, çayların sahillərində, çınqıllı və daşlı-qumlu vadilərdə bitir.

İstifadəsi
----------

Daşlı və orta şoranlaşmış yerləri yaşıllaşdırmaq məqsədilə istifadə edilir. Yaxşı bal verən bitkidir. Köklərində boyaq maddəsi alınır.

Ədəbiyyat
---------

* Флора Азербайджана. т.5. 1954; Флора Кавказа. т.5. 1954;
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
* Azərbaycan flora-sının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008;
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. T.S.Məmmədov Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q861520
* Wikispecies: Halimodendron
* EPPO: 1HADG
* FoC: 114495
* GBIF: 2983964
* GRIN: 5326
* iNaturalist: 72158
* IPNI: 22545-1
* IRMNG: 1033050
* ITIS: 500851
* NCBI: 47656
* PLANTS: HALIM2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:60450941-2
* Tropicos: 40020235
* VASCAN: 1226
* WFO: wfo-4000016744

 |

1. ↑  *Azani N. Babineau M. Bailey C. D. Banks H. Barbosa A. Pinto R. B. Boatwright J. Borges L. Brown G. Kite G. C. et al.* A new subfamily classification of the Leguminosae based on a taxonomically comprehensive phylogeny – The Legume Phylogeny Working Group (LPWG) (ing.). // *Taxon*: *Official News Bulletin of the International Society for Plant Taxonomy* Utrecht: IAPT, Wiley, 2017. Vol. 66, Iss. 1. P. 44–77. ISSN 0040-0262; 1996-8175 doi:10.12705/661.3
**Günahsız adam** (Hanqıl: 세상 어디에도 없는 착한 남자; YR: *Sesang Eodiedo Eobneun Chakan Namja*, *ing.* The Innocent Man) — 2012-ci il Cənubi Koreya istehsalı olan melodram serialı. Serial 2012-ci ildə sentyabrın 12-dən noyabrın 15-ə qədər yayımlanıb. Və yüksək reytinq göstərib.

Rollarda
--------

Son Qun Ki , Mun Çae Von , Park Si Yeon , Li Kvan Soo , Li Yoo Bi və Li San Yeob.

Mövzusu
-------

"Kang Ma Roo" tibb universitetində oxuyan , gələcəyi ilə əlaqədar parlaq fikirləri olan gənc bir tələbədir. Uşaqlıqdan tanıdığı və sevdiyi "Han Jae Hee" isə həm oxuyub həm də bir televiziya kanalında müxbirlik edən gənc bir qızdır. Bir gün "Kang Ma Roo" evə gəldikdə bacısı "Kang Cho Ko"nun bərk xəstələndiyini görür. Bacısını xəstəxanaya çatdırmaq istəyəndə isə "Han Jae Hee"dən bir telefon zəngi alır. Telefonda "Han Jae Hee"nin səsinin pis olduğunu eşidir və bacısını qoyub özünü onun yanına çatdırır. "Han Jae Hee"nin yanına gəldikdə isə gözlənilməz bir şeylə qarşılaşır. Bəli, "Han Jae Hee" bir kişini qətlə yetirib. Bunu görəndə isə Ma Roo bütün günahı öz boynuna götürür. Və düz 6 il həbs cəzası alıb universitetdən atılır. Ma Roo həbsdə olarkən bacısına ən yaxın dostu "Park Jae Gil" göz-qulaq olur. Ma Roo həbsdə olarkən "Han Jae Hee" bir müddət onunla təmasda olur, lakin 1 ildən sonra əlaqəni tamam kəsir. Və 6 il keçir , Ma Roo həbsdən çıxır. O artıq dəyişib və varlı qadınlarla birlikdə olub , onların bütün pullarını öz hesabına keçirir. Amma bunu bacısının xəstəliyinin müalicəsi üçün edir. Bir müddət sonra Ma Roo təyyarədə bir qızla qarşılaşır. Bu qızın əvvəllər keçirdiyi ağır qəzadan sonra ciyərlərində problem yaranır və yıxılır. Yıxılanda isə onu Ma Roo tutur. Təyyarədə başqa həkim olmadığı üçün Ma Roo hələdə yaddaşında qalan həkimlik qabiliyyətini sərgiləyir və qızı ölümdən qurtarır. Qızın adı isə "Seo Eun Gee"dir və böyük bir şirkətin varisidir. Bu anda Ma Roo illərdir görmədiyi "Han Jae Hee" ilə qarşılaşır. Məlum olur ki, "Seo Eun Gee"-dən sadəcə bir neçə yaş böyük olan "Han Jae Hee" onun atası ilə evlənib və artıq bir kiçik oğlu da var. Bir neçə gün sonra yenidən qarşılaşan "Seo Eun Gee" və "Kang Ma Roo" yaxınlaşmağa başlayırlar. "Han Jae Hee"dən intiqam almaq və onu zirvədən endirmək üçün "Seo Eun Gee"dən istifadə edən "Kang Ma Roo" bu yolda "Seo Eun Gee"yə aşiq olur.
**Hideyo Noquçi** (野口 英世, *Noquçi Hideyo*?, 9 noyabr 1876, İnavaşiro[d] – 21 may 1928, Akkra) və ya doğum adı ilə **Seysaku Noquçi** (野口 清作, *Noquçi Seysaku*?) – Yaponiya bakterioloqu. O, sifilis xəstəliyinin törədicisi olan *Treponema pallidum* bakteriyasını kəşf etməsinə görə tanınır.

Həyatı və karyerası
-------------------

Seysaku Noquçi 9 noyabr 1876-cı ildə Yaponiyanın Fukuşima prefekturasının İnavaşiro qəsəbəsində doğulmuşdur. 1878-ci ildə evdəki ocağa düşərək sol əlini yandırmışdır. 1892-ci ildə Kanae Vatanabe əlini əməliyyat etdirmiş və Noquçi baş barmağını yenidən hərəkət etdirə bilmişdir. Bu hadisədən sonra tibb sahəsinə maraq göstərməyə başlamışdır. 1896-cı ildə tibb təhsili almaq üçün Tokioya yola düşmüş və 1897-ci ildə milli imtahanı keçərək həkim olmuşdur. 1898-ci ildə Şibasaburo Kitasatonun başçılıq etdiyi Yoluxucu Xəstəliklər İnstututuna daxil olaraq bakterioloq olmağa qərar vermişdir. Bu dövrdə adını Seysakudan Hideyoya dəyişmişdir. O, Çinə gedərək taunla mübarizə aparmışdır.

Noquçi 1900-cü ildə Simon Fleksnerin dəvəti ilə ABŞ-yə getmiş və Pensilvaniya Universitetində işləmişdir. Burada ilan zəhərini öyrənmişdir. 1903-cü ildə Milli Serum İnstitutunda işləmək üçün Danimarkaya getmişdir. 1904-cü ildə Nyu-Yorkda yerləşən Tibbi Tədqiqat üzrə Rokfeller İnstitutunda işləməyə başlamışdır.

1915-ci ildə Yaponiyaya qayıtsa, 1918-ci ildə sarı qızdırma xəstəliyini öyrənmək üçün Cənubi Amerikaya getmiş, Peru, Braziliya, Salvador, Ekvadorda olmuş və vaksin hazırlamışdır. 1927-ci ildə sarı qızdırma xəstəliyinin səbəbini aşkar etmək üçün müasir Qananın ərazisində yerləşən Akkra şəhərinə getmişdir. O, Nyu-Yorka qayıtmağı planlaşdırsa da, sarı qızdırmaya yoluxmuş və 21 may 1928-ci ildə Akkrada ölmüşdür.

Elmi töhfələri
--------------

Noquçi 1913-cü ildə ABŞ-də sifilis xəstəliyinin törədicisini kəşf etmişdir. Bu kəşfinə görə 1914 və 1915-ci illərdə Tibb üzrə Nobel mükafatına namizəd göstərilmişdir. O, poliomielit, Oroya qızdırması və traxoma xəstəliklərini də tədqiq etmişdir.

Xatirəsi
--------

1939-cu ildə Noquçinin doğulduğu yerdə Hideyo Noquçi Memorial Muzeyi açılmışdır. Noquçinin Ekvadorda çəkdirdiyi fotosu 1000 yenlik əsginasda öz əksini tapmışdır. Google 9 noyabr 2011-ci ildə onun 135 illiyi münasibətilə dudl yayımlamışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18  "Hideyo Noguchi" (PDF). Memorial muzeyin rəsmi saytı (ingiliscə). 14 iyul 2022 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
2. ↑  Kodansha Encyclopedia of Japan
3. ↑  "理事長あいさつ". Rəsmi saytı (yaponca). 24 sentyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 noyabr 2022.
4. ↑  "Hideyo Noguchi's 135th Birthday". Google (ingiliscə). 9 noyabr 2011. 2022-11-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 noyabr 2022.

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VI cild (Niju–Saka). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 31. ISBN 0-87011-626-6. İstifadə tarixi: 25 noyabr 2022.
Təzyiq artımının təsiri
**Hidravlik zərbə** (Su çəkici)(*ing.* Water hammer) boru sistemində su sürətinin sürətlə dəyişməsi nəticəsində yaranan təzyiq dalğasıdır. Suyun boruya təsiri ilə bir səs ortaya çıxır və vuruşun adı buradan gəlir.

Hidravlik zərbə müxtəlif səbəblərə görə boru kəmərlərində baş verə bilər. Bunlara misal olaraq, nasos motorunun qəfil kəsilməsi, xəttin bağlanması / açılması və nasosun işə salınması kimi qaçılmaz səbəblər var. Su çəkicinin nəticəsi olaraq boru kəmərində dövri olaraq yüksək təzyiq və aşağı təzyiq dəyərləri yaranır. Boru və ya xəttdəki digər elementlər bu təzyiqlər altında zərər görə bilər. Bu səbəblərə görə boru kəmərlərinin dizaynı zamanı su çəkici hesablanmalı və xəttə zərbəni önləmək üçün elementlər quraşdırılmalıdır.

Hidravlik zərbənin hesablanması
-------------------------------

Boruda zamandan asılı hərəkət və davamlılıq tənliklərini həll etməklə hesablana bilər. Bu tənliklər iki üsulla həll edilə bilər. Bunlar qrafik həll metodu və ədədi həll metodudur. Qrafik metodları sadəliyi və praktikliyi səbəbindən uzun müddətdir istifadə olunur. Bununla birlikdə, qrafik hüdudlarından kənarda olan bölgələri hesablamaq və boru kəməri boyunca zamanla təzyiqin dəyişməsini görmək mümkün deyil.

Bugünkü bilgisayarların yüksək yaddaş tutumu və işləmə sürəti sayəsində ədədi metodla daha detallı və dəqiq bir hesablama edilə bilər. Hər cür hidravlik elementlər (nasos, təzyiq tənzimləmə klapanı, yoxlama klapanı, hava qazanı və s.) riyazi olaraq modelləşdirilə bilər və Hidravlik zərbə tənliklərinin həllində sərhəd şərti kimi istifadə edilə bilər.
Hələ 1950-ci ildə Beyts və Nikole hidroksil radikalının ozon ilə reaksiyaya girərərək və sonra regenerasiya olunması ilə ozonun parçalanmasının mümkünlüyünü söyləmişdir:

HO•+ O3 → HO•2 + O2

HO•2 + O• → HO•2 + O2

Stratosferdə hidroksil radikalları su, hidrogen və metan molekullarından əmələ gəlir. Su molekulu günəşin ultrabənövşəyi radiasiyasının təsiri ilə fotodissosiasiya olunur, H2 və metan isə O (1D) vəziyyətində olan atomar oksigen reaksiyaya girir:

H2 + O(1D) → HO• + H

H•+ O2 + M → HO•2 + M

CH4 + O(1D) → C•H3 + HO•

HO• radikallarının hesablanan qatılığı təxminən 40 km hündürlükdə maksimuma çatır. Hidrogen tsikllindəki ozon ilə hidroksil radikalının reaksiyası radikalların məhv olması nəticəsində pozulur:

HO•+ HO•2 → H2O + O2

HO•2 + HO•2 → H2O2 + O2

Lakin, HO• radikalları məhv olana qədər hündürlükdən asılı olaraq15-dən 110-a qədər ozon molekulunu parçalaya bilirlər.

Mənbə
-----

V.M. Abbasov, R.Ə. Əliyeva, N.Ə.Səlimova, M.M Abbasov. Ekoloji kimya 2003. s.192
**I Qazi Gəray** (1504 – aprel 1524, Feodosiya) — Krım xanı.

Həyatı
------

1503-cü ildə dünyaya gəlmişdir. Atası Krım xanı Mehmed Gəraydır. Atası və qardaşları ilə birlikdə Həştərxan səfərinə çıxmış ancaq noqayların hazırladığı sui-qəsdlə bütün ailəsi qətlə yetirilmişdi. Sui-qəsddən xilas olan Qazi Gəray qardaşı Baba Gərayı da yanına alaraq Krıma qayıtdı və yerli bəylərin dəstəyi ilə 20 yaşında Krım taxtına oturdu (noyabr 1523). Qardaşı Baba Gəray yeni Krım xanının kalqayı elan edildi.

Ancaq o illərdə vassalı olduğu Osmanlı sultanı Sultan Süleyman bu səltənəti tanımadı. Belə ki, İstanbulda girov saxlanılan əmiləri də ona qarşı intriqalar aparırdı. Təcrübəsiz bir gənc olan Qazi Gəray idarəni ələ ala bilmədi və bölgədə daxili çəkişmələr başladı. Digər tərəfdən sui-qəsdi təşkil edən Şirin qəbiləsindən Mamay xan, bu iki qardaşın intiqam alacağından qorxaraq İstanbula gəldi. Məngli Gərayın girov tutulan oğlu Səadət Gərayı Krım taxtı uğrunda mübarizəyə razı saldı. Osmanlı sultanının da razılığını alan Səadət Gəray 1524-cü ilin mayında Krım xanı elan edildi.

Müxtəlif hədiyyələrlə mükafatlandırılan Səadət Gəray hərbi qüvvəylə Krıma göndərildi. Əmisinə qarşı mübarizə aparan Qazi Gəray, Mamay xanın da vasitəçiliyi ilə bir müddət sonra yeni xana tabe oldu. Təmin edilən sülhlə Qazi Gəray yeni Krım xanının kalqayı elan edildi. Qardaşı Baba Gərayla birlikdə Bağçasaraya gələn Qazi Gəray burada xanın hüzurunda qətlə yetirildi. Qardaşları Baba Gəray və Çoban Gəray isə həbs edildi və 3 ay sonra edam olundu. Hacı Gərayın nəvəsi və Özteymur Gərayın oğlu Özbək Gəray (ö. 1525) kalqay elan edildi.

Mənbə
-----

* Seyyid Mehmed Rızâ, *es-Seb‘u’s-seyyâr fî ahbâri’l-mülûki’t-Tâtâr*
* Ahmed Dede Müneccimbaşı, *Câmiʿu’d-düvel* (trc. Ahmed Nedîm, *Sahâyifü’l-ahbâr*), I-III, İstanbul 1285
* Abdülgaffar Kırîmî, *Umdetü’t-tevârîh* (nşr. Necib Âsım, *TTEM* ilâvesi), İstanbul 1343, s. 99
* Halim Giray, *Gülbün-i Hânân*, İstanbul 1287, s. 13
* Halil İnalcık, "Gâzî Giray I", *İA*, IV, 734
* Hammer-Purgstall, Joseph V. (çev.:Mehmet Ata), (1992), *Büyük Osmanlı Tarihi*,İstanbul
* Howorth, Henry Höyle (1880) *History of the Mongols, from the 9th to the 19th Century*

| ⛭Krım xanları |
| --- |
| XV əsr | I Hacı Gəray  • Heydər Gəray  • Nurdövlət Gəray  • I Məngli Gəray |  |
| XVI əsr | I Mehmed Gəray  • I Qazi Gəray  • I Səadət Gəray  • I İslam Gəray  • I Sahib Gəray  • I Dövlət Gəray  • II Mehmed Gəray  • II Səadət Gəray  • II İslam Gəray  • II Qazi Gəray  • I Fateh Gəray |
| XVII əsr | Toxtamış Gəray  • I Səlamət Gəray  • Canıbəy Gəray  • III Mehmed Gəray  • İnayət Gəray  • I Bahadır Gəray  • IV Mehmed Gəray  • III İslam Gəray  • Adil Gəray   • I Səlim Gəray  • Murad Gəray  • II Hacı Gəray  • III Səadət Gəray  • Səfa Gəray  • II Dövlət Gəray |
| XVIII əsr | III Qazi Gəray  • I Qaplan Gəray  • III Dövlət Gəray  • IV Səadət Gəray  • II Məngli Gəray  • II Fateh Gəray  • II Səlamət Gəray  • II Səlim Gəray  • Arslan Gəray  • Həlim Gəray  • Krım Gəray  • III Səlim Gəray  • Maqsud Gəray  • IV Dövlət Gəray  • II Qaplan Gəray  • II Sahib Gəray  • Şahin Gəray  • II Bahadır Gəray |
**İbrahim Hacıbaba oğlu Quliyev** (23 may 1959, Bakı – 16 yanvar 2010, Türkiyə) — musiqiçi, Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi (2008), Beynəlxalq Muğam Mərkəzinin direktoru (2009–2010).

Həyatı
------

İbrahim Quliyev 1959-cu ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını bitirmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Azərbaycan Mədəniyətinin Xeyriyə fondunun icraçı direktoru, "Azərbaycan-İrs" jurnalının direktoru, Beynəlxalq Muğam Mərkəzinin direktoru, Azərbaycan Musiqi Xadimləri İttifaqının sədr müavini olmuşdur. İbrahim Quliyev Azərbaycan musiqisinin tarixi inkişafı mövzusu ilə əlaqədar namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək "Sənətşünaslıq namizədi" elmi dərəcəsini almışdır. İbrahim Quliyev Bakı Musiqi Akademiyasının "Konsertmeyster ustalığı" kafedrasının baş müəllimi olmuşdur. "Maestro" və "Maestro belə yazırdı" kitablarının müəlifidir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 sentyabr 2008-ci il tarixli sərəncamı ilə İbrahim Quliyevə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı verilmişdir.

Əsərləri
--------

* "Maestro"
* "Maestro belə yazırdı"

Xarici keçidlər
---------------

* 
* 
* 
* 
* Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine
* 
* Arxivləşdirilib 2009-10-27 at the Wayback Machine
* Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine
* Arxivləşdirilib 2011-05-25 at the Wayback Machine