recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
İslam Ensiklopediyası. III nəşr.
***İslam Ensiklopediyası*** (*ing.* Encyclopaedia of Islam; *EI*) — "Brill" tərəfindən nəşr olunan islamşünaslıq akademik intizamı üzrə ensiklopediya. İslamşünaslıq sahəsində standart istinad sayılır. Birinci nəşri 1913–1938-ci illərdə, ikincisi 1954–2005-ci illərdə, üçüncüsü isə 2007-ci ildə çapa buraxılmışdır.

Məzmun
------

"Brill" də qeyd edilmişdir ki, "*İslam Ensiklopediyası*"nın məzmununa "bütün dövr və ölkələrin görkəmli müsəlmanları, müxtəlif ölkələrin qəbilə və sülaləri, sənətkarlıöı və elmi, siyasi və dini qurumları, coğrafiyası, etnoqrafiyası, flora və faunası, əsas qəsəbə və şəhərlərin tarixi, topoqrafiyası və abidələri haqqında məqalələr" daxildir. Ensiklopediya coğrafi və tarixi baxımdan əhatə dairəsinə "qədim ərəb-islam imperiyası, İran, Mərkəzi Asiya, Hindistan yarımqitəsi və İndoneziyanın islam ölkələri, Osmanlı imperiyası və digər bütün islam ölkələri aiddir".

İstinadlar
----------

1. ↑  "Encyclopaedia of Islam". Brill Publishers. 11 yanvar 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 iyun 2022. It is the standard international reference for all fields of 'Islam' (Es ist das internationale Standardwerk für alle Bereiche 'des Islams'. Martin Greskowiak, Orientalistische Literaturzeitung, 1990).
2. ↑  "Encyclopaedia of Islam". Brill Publishers. 11 yanvar 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 iyun 2022.

Xarici keçidlər
---------------

* 

* Vikianbar Vikianbarda **İslam Ensiklopediyası** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* *Encyclopaedia of Islam* – online access, Brill Publishers.
* *Encyclopaedia of Islam* – by Elton L. Daniel article in *Encyclopædia Iranica*.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 1188064932 · LCCN: no2014146374 · VIAF: 311477583 · WorldCat VIAF: 311477583 |
**Borc kapitalı** — borc şəklində alınan kapital. Kapitaldan fərqli olaraq, onun son tarixi var və qeyd-şərtsiz qaytarılır. Tipik olaraq, borc verənin xeyrinə dövri faiz tutulur. Borc kapitalı qısamüddətli (bir ilə qədər) və uzunmüddətli bölünür.

Bir qayda olaraq, şirkətin inkişafı zamanı aşağıdakı borc kapitalı növləri ilə qarşılaşır (cəlb etmə qaydasında sadalanır):

* veksellər
* lizinq
* bank kreditləri
* sindikatlaşdırılmış kreditlər
* istiqrazlar
* kredit qeydləri
* sekuritləşdirilmiş aktivlər.

"Borc kapitalının" *mənbəsinin dəyəri* bərabərdir  

{\displaystyle 1,8\*R\*(1-T)+(I-1,8)\*R}, burada

{\displaystyle R} – Yenidən maliyyələşdirmə dərəcəsi,
{\displaystyle I} – kredit dərəcəsi,
{\displaystyle T} – gəlir vergisi dərəcəsi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Герасименко, Алексей, 2013

Ədəbiyyat
---------

* *Алексей Герасименко.* Финансовый менеджмент - это просто: Базовый курс для руководителей и начинающих специалистов. М.: Альпина Паблишер. 2013. ISBN 978-5-9614-4328-8.
**Əhməd Fəhmi bin Camil** (d. 20 aprel 1987) — Sinqapur Super Liqa komandalarından olan *Houm Yunayted FK* klubunda forma geymiş və hücumçu kimi çıxış etmiş Sinqapur futbolçusudur. Hal-hazırda futbol oynamır.

İlk illəri
----------

Əhməd Fəhmi 1987-ci ildə Sinqapurun Tampines şəhərində Camil Bin Savi və Layla Binte Azzan Abdatın ailəsində anadan olmuş və burada boya-başa çatmışdır. O, Qiaonan İbtidai Məktəb və Pasir Ris Orta Məktəbində təhsil almışdır. Onun həmçinin Əhməd Fərhi Bin Cəmil adlı kiçik qardaşı var. O, hazırda digər sahələrdə çalışır.

Futbol karyerası
----------------

Əhməd Fəhmi futbol karyerasına 1998-ci ildə "Houm Yunayted" klubunda başlamışdır. Klubun gənclərdən ibarıt əvəzedici yığmasında çıxış etməyə başlamışdır. O, həmçinin 2004 və 2005-ci ildə Sinqapurun gənclərdən ibarət yığması ilə *Lion Siti Kuboku* iştirak etmişdir.

Fəhmi 2006-cı ildə "Tampines Rovers" klubu ilə Premyer Liqada çıxış etmişdir. Əsas və ən yaddaqalan oyununu AFK Kubokunda "Osotsapa" klubunu səfərdə məğlub etməklə keçirmişdir.

Fəhmi 2006 və 2007-ci il mövsümündə Premyer Liqada ən çox qol vuran oyunçu seçilmişdir.

Fəhmi "Tampines Rovers" klubu üçün bir neçə vacib qollar da vurmuşdur. 2008-ci ildə Fəhmi "Vuudlənd Vellinqton" klubuna qarşı oyunda son dəqiqədə qol vurmuşdur. 2008-ci ildə klub Super Liqaya vəsiqə qazanmışdır. Hal-hazırda Fəhmi UEFA Dərəcəli baş məşqçidir və UBER sürücüsü kimi fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Off to London for a shot at the big time". TODAYonline. 12 January 2011. 9 June 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 March 2011.
2. ↑  "Tampines go down but still through to last eight". sleague. 3 March 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 March 2011.
3. ↑  "Singapore 2008". RSSSF. 18 November 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 March 2011.

Xarici keçidlər
---------------

* *Soccerway.com* saytında profili (ing.)
* Əhməd Fəhmi National-Football-Teams.com'da
**Borduriya** — Erjenin "Tintin macəraları"nda adı çəkilən uydurma dövlət. Balkan yarımadasında, Sloveniyanın qərbində yerləşdiyi güman olunur. Ölkə əvvəl nasist, daha sonra kommunist dövlətin parodiyası kimi təqdim olunmuşdur.

Borduriya qapalı dövlət kimi təsvir edilir, paytaxtı Sohoddur. Ölkənin dili isə bordur dilidir, latın və ya macar dilinə yaxın olduğu güman olunur. Doğrudan da Macarıstanda Seqed adında şəhər var və Sohod adının buradan yaranması mümkündür.

Daxili siyasət
--------------

### Nasist

1939-cu ildə ölkə "yaradılarkən" nasist dövlət kimi təsvir olunmuşdu. Qonşu olan digər utopik dövlət olan Sildaviyanı işğal etmək cəhdi isə baş tutmamışdır (Bu, Almaniyanın Avstriyanı işğal etməsinə bənzəyir). Maraqlıdır ki, Borduriya təyyarələri almanların istifadə etdiyi "Messerschmitt Bf 109"ə olduqca oxşayır.

### Kommunist

1956-cı ildə bu utopik dövlətin gizli polis xidməti (ZEP) adını bıyığından və ideyalogiyasından aldığı lideri Kurvi-Taş Borduriyanı kommunist ölkəyə çevirdi.

Xarici siyasət
--------------

1976-cı ildə Borduriya Cənubi Amerikadakı utopik dövlət San Teodorosun lideri general Tapiokanı dəstəkləyirdi. Hətta bu ölkəyə səfirlər göndərmişdir. Rəsmi olaraq San Teodoros və general Tapiokanı taşizmi dəstəkləyirdi. Bunun sübutunu "Tintin və Pikarolar" kitabında Sponzun Alvarezlə keçmiş San Teodoros ofisində danışarkən Kurvi-Taşın büstünü göbələklə vurulmasında görmək olar. Hər iki ölkənin başçısı siyasi liderlik üçün mübarizə aparırlar.

### Ordu

Borduriyanın ordusu güc və silah baxımından güclü səviyyədədir, amma "Turnosol hadisəsində" Tintinin oğurladığı tankı dayandırmaq istəyən Borduriya əsgərləri müvəffiqiyyətsizliyə düçar olurlar.

### Din

Sildaviya kimi Borduriya da islamı qəbul etmişdir: Kurvin-Taşın ətrafında minarə görmək mümkündür.

| ⛭Tintin macəraları |
| --- |
| Standart albomlar | Tintin Sovetlər ölkəsində (1930)  • Tintin Konqoda (1931)  • Tintin Amerikada (1932)  • Fironun siqarları (1934)  • Mavi Lotus (1936)  • Qırıq qulaq (1937)  • Qara ada (1938)  • Kral Ottokarın əsası (1939)  • Qızıl qısqaclı xərçənq (1941)  • Sirli ulduz (1942)  • Təkbuynuzun sirri (1943)  • Qızıl quldurun xəzinəsi (1944)  • Yeddi kristal kürə (1948)  • Günəşin məhbusları (1949)  • Qara qızıl diyarı (1950)  • Hədəf Ay (1953)  • Aya ayaq basıldı (1954)  • Turnosol hadisəsi (1956)  • Anbardakı kömür (1958)  • Seçilmiş məqalə Tintin Tibetdə (1960)  • Kastafiorenin zinət əşyaları (1963)  • Sidneyə 714 nömrəli reys (1968)  • Tintin və Pikarolar (1976)  • Tintin və Alf-Art (1986, tamamlanmayıb) |  |
| Filmlər əsasında hazırlanan albomlar | Tintin və Qızıl kürk (1961)  • Tintin və Mavi portağallar (1964)  • Tintin və Köpəkbalıqlı göl (1972) |
| Qeyri-rəsmi albomlar | Qurtuluş (1988)  • Tintin Livanda   • Tintin İraqda (2003) |
| Uydurma ölkələr | Borduriya  • Sildaviya  • Xemed  • San Teodoros |
| Şəxslər | Erje |
**Hacı Rəhim** — erməni daşnaklarına qarşı vuruşan el qəhrəmanı.

Həyatı
------

Hacı Rəhim Molla Şəfi oğlu 1860-cı ildə Göyçə mahalının Daşkənd kəndində anadan olub. O, Daşkənddə dinin mahir bilicilərindən olmuşdur. Hacı Rəhimin babası Qazaxın Dəmirçilər kəndindən Göyçə mahalına köçübdür. Ümumiyyətlə bu nəsil axund, molla kimi kənddə və digər bölgələrdə tanınmışlar. Kənddə dini məktəb açmış və kənd sakinlərinə dini elmlərdən dərs keçmişdir.

Əsrin əvvəllərində ermənilərin Göyчə mahalında törətdiyi qırğına başçılıq edənlərə qarşы amansızlıq göstərənlərdən biri də Hacı Rəhimdir. Ailələrində dünyaya göz açan qardaş-bacılarının hamısı saza-sözə maraq göstərən, ürəyindən keçənləri qələmə alan olmuşlar.

1918-ci ildə Göyçə mahalında erməni millətçilərinə qarşı xalqı səfərbər edən və özü də bu yolda döyüşən igidlərdən biri olmuşdur.

Daşnak ordusuna başçılıq edən Andranik Ozanyanin silahdaşlarından sayılan erməni generalı Selikovun başını da Göyçə mahalının Zod kəndində o kəsmiş və başı da doğma kəndi Daşkəndə gətirmişdir.

1920-ci ildə Göyçəlilər köçkünlükdən doğma yurdlara qayıtdıqdan sonra Hacı Rəhimi iki milis formalı erməni gəlib Daşkənddə öldürmüşdür. Məzarı Göyçə mahalının Daşkənd kəndindədir.

Hacı Rəhimin qohumlarının bir çoxu hal-hazırda Qazaxın Dəmirçilər kəndində və Bərdə rayonunun Yeni Daşkənd kəndində yaşayırlar.

Həmçinin bax
------------

* Başxanım Şəfiqızı
* Aşıq Savad

İstinadlar
----------

1. ↑  Ziyəddin Məhərrəmov, "İrəvanda məktəbdarlıq və maarifçilik", Bakı, "Nurlan", 2010.
2. ↑  Səyyad Şairov. "Yaralı Göyçə" Bakı. Nurlan-2006. səh.15-20
3. ↑  Sərraf Şiruyə, "İgid ölər adı qalar", Gəncə-2002. ("Göyçəli Hacı Rəhim" dastanı) səh. 258-296.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Yusif Qasımov.

**Yusif İbrahim oğlu Qasımov**— 20 yanvar şəhidi.

Həyatı
------

1948-ci ildə Naxçıvan şəhərində anadan olub. «Şərur» kafesinin sahibi olub[*mənbə göstərin*].

Şəhid olması
------------

Yanvarın 19-da saat 23:00-da dostunun maşınında qızı Nigarın rəfiqəsigilə gedirmiş. «Xəzər» kinoteatrının yanında heç bir səbəb olmadan maşın atəşə tutulmuş, Yusif sağ qulaq nahiyəsindən yara almış, 2 gündən sonra qohumları meyidini mərkəzi meyidxanadan tapmışlar.

Şəhidlər xiyabanında dəfn edilib.

Ünvan
-----

Bu ünvanda yaşamışdır: Bakı, Malıgin küçəsi, 8, mənzil 5.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

* *Qulu Kəngərli.* **20 Yanvar şəhidləri** (PDF). Bakı: Gənclik. 1992. 312 səh. ISBN 4702060204. 2015-07-17 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-18.
**Sultan Kösen** (10 dekabr 1982, Mardin) — Dünyanın ən uzun boylu adamı.

Həyatı
------

Sultan Kösen 10 dekabr 1982-ci ildə Türkiyənin Mardin şəhərində anadan olub. Ginnesin Rekordlar Kitabına görə dünyanın ən uzun canlı insanıdır. Boyunun uzunluğu 2,51 metrdir. Eyni zamanda, yerin "ən böyük əllərinə" 27,5 sm və "ən böyük ayaqlara", 36 sm ölçüyə malikdir. Sultan Kösen 60 ölçülü ayaqqabı geyinir. 

Boyun həddindən artıq uzun olması hipofiz vəzi tərəfindən ifraz olunan böyümə hormonu vasitəsilə baş verirən şiş ilə əlaqələndirilir. Gəzmək üçün qoltuq ağacından istifadə edir. Kösen üç qardaşı, bir bacısı və ailəsi ilə yaşayır. Ailə üzvlərinin hündürlüyü normal ölçüdədir. Boyunun uzunluğu və təsərrüfat işləri ilə məşğul olması ilə əlaqədar orta məktəbi tam oxumamışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 . 2022.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Foto, video və audio | Instagram · TikTok |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |

* | The Tallest Man: Sultan Kosen Arxivləşdirilib 2009-09-23 at the Wayback Machine
* | SULTAN KÖSE'YE AKM'DE YOĞUN İLGİ[*ölü keçid*]
**Borazol(heksahidro-1,3,5,2,4,6-triazotribor(borazin, triborin triimid))** - Kimyəvi formulu B3 H6N3, digər adları borazol, borazin, triborin triimidi, rəngsiz maye haldadır.

İzahı
-----

Molekul bor və azot atomlarının bir-birini əvəz etdiyi, hər biri bir hidrogen atomuna bağlı olan altı üzvlü hamar halqadır. Borazol azot atomunun bor ilə əvəz olunduğu piridinin analoqu olan borabenzol ilə qarışdırılmamalıdır.

Borazol molekulu benzol molekuluna izoelektrondur və oxşar quruluşa malikdir. Borazolda nüvələrarası məsafənin azalması (d(B-N) = 0,144 nm tək rabitə ilə müqayisədə d(B-N) = 0,154 nm) π-elektronların delokalizasiyası ilə əlaqədardır. Elektron sıxlığının paylanması effektiv yüklərə uyğundur. Borazolunreaksiya qabiliyyəti benzoldan daha yüksəkdir, çünki rabitələrin polyarlaşması (üç azot atomu öz tək elektron cütlərini bor atomlarının sərbəst orbitallarına verir). Beləliklə, o, havada oksidləşir, suda həll olunur, onunla tədricən reaksiyaya girərək B(OH)3, NH3 və H2 əmələ gətirir və benzoldan daha az istiliyə davamlıdır. Borazol yanar maddədir, hava ilə partlayıcı qarışıqlar əmələ gətirir.

Kimyəvi xassələri
-----------------

Borazol fiziki xassələrinə görə benzola bənzəyir (məcmu vəziyyət, qaynama diapazonu, sıxlıq və s.); eyni zamanda, borazol və benzolun kimyəvi xassələri kəskin şəkildə fərqlənir. 
B atomlarına bağlı olan H atomları tsikli pozmadan dəyişdirilə bilər. Beləliklə, BCl3 və ya BBr3-ün borazola təsiri altında qızdırıldıqda bərk sabit birləşmələr - trihalogenborazollar B3N3H3Hal3 əmələ gəlir. N-dəki H atomları əvəzetmə reaksiyalarına daxil ola bilmirlər:

Alınması
--------

Borazol litium tetrahidroborat və ammonium xlorid qızdırmaqla əldə edilə bilər:

{\displaystyle {\mathsf {3LiBH\_{4}+3NH\_{4}Cl\rightarrow B\_{3}H\_{6}N\_{3}+3LiCl+9H\_{2}}}}
Diboranın ammonyak ilə reaksiyasına görə, qızdırıldıqda sintez həyata keçirilir:

3 B2H6 + 6 NH3 → 2 B3H6N3 + 12 H2
Bor trixloridin ammonium xlorid ilə reaksiyası. Reaksiya iki mərhələdə gedir:

{\displaystyle {\mathsf {3BCl\_{3}+3NH\_{4}Cl\rightarrow Cl\_{3}B\_{3}H\_{3}N\_{3}+9HCl}}}
{\displaystyle {\mathsf {Cl\_{3}B\_{3}H\_{3}N\_{3}+3NaBH\_{4}\rightarrow B\_{3}H\_{6}N\_{3}+3/2B\_{2}H\_{6}+3NaCl}}}
Borazinin trimerizasiyası (azot və bor arasında üçlü rabitə ilə): 

{\displaystyle {\mathsf {3HBNH\rightarrow B\_{3}H\_{6}N\_{3}}}}
Molekulda alkilen, siloksan, karboran və digər fraqmentləri olan borazolun alkil və ya aril törəmələrinə əsaslanan məlum polimerlər mövcuddur. [(CH3)3N3B3(CH2)6—]14, 400-600 °C-də davamlıdır.

Mənbə
-----

1. Karapetyants M. X. Drakin S. I. Ümumi və qeyri-üzvi kimya. M.: Kimya 1994
2. Kimya Ensiklopediyası / Red.: Knunyants I.L. və başqaları.- M .: Sovet Ensiklopediyası, 1988. - T. 1 (Abl-Dar). — 623 s.
3. Джерард В. Химия органических соединений бора, пер. с англ. М. 1966; Ниденцу К.
4. Даусон Дж. Химия боразотных соединений, пер. с англ. М. 1968;
5. Коршак В. В. Замятина В. А. Бекасова Н. И. Борорганические полимеры, М. 1975;
6. Greenwood N. N. в кн.: Comprehensive inorganic chemistry, v. 8, Oxf.-[a.o.], 1975, p. 665-991. Н.Т. Кузнецов.

1. 1 2  AC1L3DJA (ing.).
**Aranrot** — Albaniyanın Arsak əyalətində, onun Sisakanla (indiki Zəngəzur) həmsərhəd hissəsində bir mahalın adı.

Tarixi
------

İlk dəfə Albaniyanın Uti əyalətinə daxil olan mahallardan biri kimi "VII əsr Erməni coğrafiyası" adlı əsərdə və sonda "Albaniya tarixi" də çəkilir. VII əsrə aid mənbədə mahalın Arazçayı ilə Arsak arasındakı ərazidir. Albaniyada eranın ilk əsrlərindən etibarən yaşamış qədim türkmənşəli Aran tayfasının adından və fars dilində rot (rut) "çay" sözündən ibarətdir. Aranrot oradakı çayın, mahalın adlarıdır. X-XII əsrlər ərəb coğrafiyaçıları Alban (Arran) ölkəsində Araz çayına tökülən bir çayın Aran (ərəbcə yazılışda Arran) adlandığını yazmışlar. Belə nəticə alınır ki, VII əsr erməni mənbəində çəkilən Aranrot mahal və çay adı məhz ərəb mənbələrindəki Aran (Arran) çayıdır. Əslində Aranroq çayı Qubadlı-Zəngilan rayonlarının ərazisindən axan (Araz çayına sol qolu) Həkəriçayın adıdır. XII əsrə aid ermənicə mənbələrin birində bu çay Ağvançay adlanır. Buna səbəb erməni müəllifi Aranrot çayının adındakı "Aran" sözünü Alban ölkəsinin digər adı olan Aran (ərəb mənbələrində Arran) adı ilə şüurlu olaraq səhv salmış və onu Alban ölkə adının ermənicəsi Ağvan hesab etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Albaniya
* Zəngilan rayonu
* Qubadlı rayonu

Xarici keçid
------------

* http://tariximiz.az

İstinadlar
----------

1. ↑  B.Budaqov, Q.Qeybullayev Yuxarı Qarabağı Toponimləri Bakı 2005
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: İrəvani.

**Hacı Süleyman ibn Salman Qacar İrəvani** — XVIII əsrdə yaşamış görkəmli Azərbaycan həkimi və alimi.

Həyatı
------

600-dən artıq dərman bitki növünü təsvir etmiş Hacı Süleyman Qacar İrəvani Azərbaycanın siyasi və mədəni tarixində mühüm rol oynayan və İrəvan xanlığını idarə edən Qacar nəslinin nümayəndəsi idi.

O, Azərbaycanın məşhur mədəniyyət mərkəzi olmuş İrəvan xanlığının paytaxtı İrəvan şəhərində anadan olmuşdur.

Onun fars dilində yazdığı "Fəvaidül-hikmət" ("Hikmətin faydası") əsəri nəinki Azərbaycanda, eləcə də Orta Asiya və İranda böyük şöhrət qazanmışdı. Bu kitab orta əsr əczaçılıq ensiklopediyasıdır və minlərcə dərman bitkisinin, heyvan və mineralın müalicəvi keyfiyyətlərindən bəhs edir. "Fəvaidül-hikmət" əsərinin nadir əlyazma nüsxələri AMEA Əlyazmalar İnstitutunda və eləcə də İran və Misirdə saxlanılır.

Bəzi kataloqlarda onun adı "Kitabül-hikmət" ("Hikmət kitabı") kimi də göstərilir. Kitab iki hissədən ibarətdir. Birinci hissədə dərman xassələrinin əlifba sırası ilə siyahısı verilib. İkinci hissə isə orta əsr farmakoloji terminlərin izahlı lüğətidir. Burada bitki, heyvan və mineralların Azərbaycan, türk, ərəb, fars, yunan, çin, hind və başqa dillərdə adları verilmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

* 
* 
* 

| ⛭Azərbaycanda tibb |
| --- |
| Əsas mövzular | Tibb tarixi • Təbabət və əczaçılıq işi üzrə orta əsr əlyazmaları • Xalq təbabəti |  |
| Orta əsr həkimləri | İsa Ər Ragi Tiflisi • Ömər ibn Osman Kafiəddin • Əbu Abdulla Məhəmməd Bin Nəmvar Təbrizi • Mühzəbəddin Təbrizi • Əbdül Məcid Təbib • Nəcməddin Əhməd Naxçıvani • Nəsirəddin Tusi • Rəşidəddin • Mahmud İbn İlyas • Yusif İbn İsmayil Xoyi • Mahmud İbn Məhəmməd Dilşad Şirvani • Məhəmməd İbn Mahmud Şirvani • Mirzə Məhəmməd Təbrizi • Əbülfət Təbrizi • Ələddin Həkim Təbrizi • İmadəddin Mahmud• Şükrüllah Şirvani • Yusif İbn Məhəmmədcan Qarabaği • Əbu Talib Təbrizi • Heydər Həkim • Həkim Məhəmməd Əmin • Həkim Məhəmməd Bəqər • Həkim Cəbrayil • İbrahim Zeynalabdin oğlu Naxçıvani • Məhəmməd Tağı Tufarqanli • Məhəmməd Həkim Ərdəbili • Rüknəddin Məsud Məsihi • Murtuza Qulu Xan Şamlu • Hacı Süleyman İrəvani • Həsən İbn Rza Şirvani • Mirzə Həsən Şirvani • Məhəmməd Yusif Şirvani • Əbülhəsən Marağayi • Ağa Seyid Əli Təbrizi • Mahmud Şirvani • Yusif Məhəmməd Təbib |
**Mətbuat haqqında nizamnamə** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə mətbuat məsələlərini təmzimləyən sənəd.

Nizamnamənin hazırlanması
-------------------------

1919-cu ilin oktyabrın 30-da Parlament tərəfindən qəbul olunmuşdu. Hökumətin 1919-ci il 30 aprel tarixli qərarına əsasən, nizamnamə layihəsini hazırlamaq Ədliyyə Nazirliyinə tapşırılmışdı. Lakin 1919-cu il iyunun 20-də hökumət Daxili İşlər Nazirliyinin təqdim etdiyi qanun layihəsini bəyəndi və onu Parlamentin müzakirəsinə çıxardı. Nizamnamə söz və mətbuat azadlığı prinsiplərinə əsaslanırdı. Sənəddə deyilirdi ki, insan fəaliyyətinin hər bir sahəsi kimi, mətbuat da azadlıqla anarxiya arasında sərhədi müəyyən edən qanunlara tabe olmalıdır.

Mətbuat haqqında müzakirələr
----------------------------

Mətbuat azadlığına yekdilliklə tərəfdar olan parlament üzvləri bu qanun layihəsini ən ciddi sənədlərdən biri hesab edirdilər. Bununla belə, layihəsinin Parlamentdə hər üç oxunuşu qızğın müzakirələrlə keçdi. "*Hümmət*" partiyası və sosialist fraksiyası layihəsinin əleyhinə çıxır və bildirirdilər ki, mətbuatı heç bir qanunla məhdudlaşdırmaq olmaz, Nizamnamə demokratiya və müstəqil dövlətçilik prinsiplərinə ziddir. Maddələrin ayrı-ayrılıqda müzakirəsi zamanı mətbuata ümumi nəzarət və rəhbərlik haqqında, redaktorun təbəəliyi, təhsili, yaş senzi, mətbəə yaradılmasına icazə verilməsi barədə maddələr geniş diskussiya doğurdu. İclasların birində bəzi bəndlərin qəbul olunması ilə razılaşmayan sosialistlər salonu nümayişkaranə tərk etmişdilər.

Nizamnamənin qəbul edilməsi
---------------------------

Mətbuat haqqında Nizamnamə oktyabrın 23-dən 30-dək parlamentin 87-90-cı iclaslarında müzakirə edildi və üçüncü oxunuşda, 1 deputat bitərəf qalmaqla, 21 səsə qarşı 28 səslə qəbul olundu. Nizamnaməyə əsasən, mətbəə açmaq, çap məhsullarını nəşr etmək, buraxmaq və satmaq üçün hökumətin heç bir icazəsi tələb edilmirdi. Yetkinlik yaşına çatmış hər bir vətəndaş mətbu nəşrin məsul redaktoru ola bilərdi. Mətbəə açmaq və ya mətbu nəşr buraxmaq istəyənlər mətbuat işləri üzrə baş müfəttişə bu barədə müəyyən edilmiş formada ərizə verməli idilər. Nizamnamənin bir sıra maddələrini pozmaqda təqsirli bilinən naşir, mətbəə sahibi və redaktor pulla cərimə ödəməli və ya həbs cəzasına məhkum edilməli idi. Nizamnaməyə mətbuat işləri üzrə baş müfəttiş ştatı əlavə olunmuşdu.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətində mətbuat

Xarici keçidlər
---------------

* Bugünkü mətbuatımız Cümhuriyyət dövrünün xələfidir Arxivləşdirilib 2018-04-08 at the Wayback Machine
* AXC dövrünün demokratik mətbuatı milli jurnalistikamızın öyünclü mərhələsidir Arxivləşdirilib 2018-05-09 at the Wayback Machine
* Milli mətbuatımız Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Arxivləşdirilib 2018-04-07 at the Wayback Machine

Ədəbiyyat
---------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ()1918-1920). Paylament (stenoqrafik hesabatlar), c.2, B. 1998

İstinadlar
----------


1. 1 2 3  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, II cild, "Lider nəşriyyat", Bakı-2005, səh. 195
**Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Hərbi Dəmiryolçular Məktəbi** — hərbi xarakterli yükləri daşımaq, dəmir yolu nəqliyyatı işinin hərbi
tələblərə uyğun qurulması üçün mütəxəssislər hazırlayan təhsil müəssisəsi.

Yaradılması
-----------

Məktəbin açılması ilə bağlı təşkilati işlərə 1919
ilin yazında başlanılmışdı. Hərbi nazirlik strateji nəqliyyat vasitəsi kimi, bu sahənin təşkilinə xüsusi diqqət yetirirdi. Həm
də, dəmir yolu nəqliyyatında çalışanların əksəriyyəti qeyri-azərbaycanlılar olduğundan onların etibarlılığı şübhə doğururdu.
Hərbi yüklərin daşınmasında fasiləsiz iş rejiminə və sabit vəziyyətə nail olmaq üçün 1919 il avqustun 10-da hərbi
dəmiryolçular məktəbi təsis edildi. Baş ərkani-hərbin rəisi Məmməd bəy Sulkeviçin 1919 il 28 may tarixli məktubuna
əsasən, praporşiklər məktəbinin 20 nəfər məzunu yeni ixtisasa yiyələnmək üçün hərbi dəmiryolçular məktəbinə göndərildi.
Məktəbdə 120 nəfər əsgərin təhsil alması planlaşdırılmışdı.

Rəhbərlik
---------

Hərbi nazirin əmrinə əsasən, məktəb 1919 il sentyabrın 4-dən
fəaliyyətə başladı. Məktəbin rəisi vəzifəsi poruçik Qluxova həvalə olunmuşdu.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli Ordusu
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Hərbi Məktəbi

Mənbə
-----

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, I cild, Bakı, 2004.

### İstinadlar

1. 1 2  Aзepбaйджанская Демократическая Pecnублика (1918–1920), Армия (документы и материалы), Б. 1998
Samuel P. Huntington, sivilizasiyaların toqquşması nəzəriyyəsində soyuq müharibədən sonra dünyanın müxtəlif mədəniyyətlərə ayrılması ideyasını müdafiə etmişdir
**Antiatlantizm** və ya **Qərb əleyhdarlığı** – Qərb mədəniyyəti və Qərb dünyası ilə əlaqəli institutlara qarşı olan mənfi münasibətdir.

Tərif və istifadə
-----------------

Antiimperializm bir çox hallarda Antiatlantizmin hərəkətverici qüvvəsidir. Üstəlik, Qərb ölkələrində, xüsusən də Hollandiya, Almaniya və Böyük Britaniyada da Antiatlantizm mövcuddur. İslam dünyasında isə Amerika Birləşmiş Ştatlarına qarşı Antiatlantizm münasibətinin olduğunu qeyd etmək mümkündür. ABŞ-yə nifrət onun İsrailə dəstəyindən, İraqı işğal etməsindən və İrana qarşı sanksiyalarından irəli gəlir.

Soyuq müharibədən sonra Samuel P.Hantinqton mədəni münaqişələrin iqtisadi-siyasi (liberalizm-kommunizm) münaqişələri əvəz edəcəyini iddia etmişdir. Hantinqton İslam dünyasının tədricən radikallaşacağını və eyni zamanda da qərbliləşməni rədd edəcəyini düşünür.
**Ravalpindi Kardiologiya İnstitutu (RIC)** Pakistanın Pəncab əyalətinin Ravalpindi şəhərində Raval Yolunda yerləşən qeyri-kommersiya üçüncü dərəcəli ürək xəstəxanasıdır. 2012-ci ildə qurulan RIC-in ölkənin müxtəlif bölgələrinə səhiyyə xidmətləri göstərən təxminən 50 şöbəsi var. Xəstəxana Pəncabın Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən yaradılıb və açılışını Pəncabın keçmiş baş naziri Şahbaz Şərif edib.

Tarix
-----

2005-ci ilin oktyabrında Ravalpindi Kardiologiya İnstitutunun (RIC) yaradılması Pəncab Baş Naziri Çaudri Pərviz Elahinin hökuməti tərəfindən təsdiq edildi. Tikintisinə 2010-cu ilin iyununda başlanılmış, dəyəri 2,75 milyard rupi təşkil etmişdir. Həmin vaxt Pəncabın baş naziri olan Şahbaz Şərif layihənin bir il ərzində tamamlanacağını bildirsə də, maliyyə çatışmazlığı səbəbindən layihə bu müddətə yerinə yetirilə bilmədi. Pakistan Müsəlman Liqası-N Milli Assambleyasının keçmiş üzvü Hənif Abbasinin sözlərinə görə, əyalət hökuməti layihə üçün 100 milyon rupi ayırıb. Baş nazir daha sonra RIC-in açılışının 14 avqust 2012-ci ildə baş tutacağını bildirdi, lakin avadanlığın quraşdırılması gecikdiyi üçün bu tarixdə də baş tutmadı. RIC Tibb Müfəttişi Dr. Şoaib Xan, layihənin təxirə salınmadığını, lakin səhiyyə departamentinin Ramazan və baş nazirin bəzi vacib tapşırıqları səbəbindən açılış mərasiminin gecikdiyini söylədi.

Şöbə və heyəti
--------------

RIC 2012-ci ilin sentyabr ayından Ravalpindi Tibb Kollecinin (RMC) rəhbərliyinin dəstəyi ilə fəaliyyətə başlamış və ambulator şöbədə 21 xəstəni müalicə etmişdir. Şahbaz Şərif sentyabrın 15-də xəstəxananın rəsmi açılışını etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Yasin, Aamir.* "Fund shortage delays work on cardiology institute". Dawn. Herald. 5 September 2012. 21 May 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 April 2013.
2. ↑  "Chief Minister visits Rawalpindi Institute of Cardiology". Chief Minister of Punjab. 4 February 2013. 28 December 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 April 2013.
3. ↑  *Raja, Mudassir.* "One for the heart: Pindi gets promised heart institute". The Express Tribune. 26 September 2012. 18 April 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 April 2013.
4. ↑  *Raja, Mudassir.* "Rawalpindi Cardiology Institute: CM sets Aug 14 deadline for completion of stalled project". The Express Tribune. 2 July 2012. 12 May 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 April 2013.
5. ↑  "Chief Minister visits Rawalpindi Institute of Cardiology". Chief Minister of Punjab. 30 June 2012. 28 December 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 April 2013.
6. ↑  *Yasin, Aamir.* "Cardiology institute Deadline missed again". Dawn. Herald. 16 August 2012. 17 August 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 April 2013.
7. ↑  *Qasim, Muhammad.* "Rawalpindi Institute of Cardiology's OPD made operational". The News International. 8 September 2012. 24 September 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 April 2013.
**Maliyyə qrupu**, **Maliyyə-sənaye qrupu** - qanunla nəzərdə tutulmuş qayda və şərtlərə uyğun olaraq, maliyyə-sənaye qrupunun yaradılmasına dair müqavilə əsasında öz aktivlərini tamamilə və ya qismən birləşdirmiş hüquqi şəxslərin (əsas və törəmə müəssisələrin) məcmusudur.

Tərkibində xarici hüquqi şəxslərin iştirak etdiyi maliyyə-sənaye qrupu transmilli maliyyə-sənaye qrupu hesab olunur.

Hökumətlərarası saziş əsasında yaradılan maliyyə-sənaye qrupları dövlətlərarası (beynəlxalq) maliyyə-sənaye qrupu statusuna malik olur.

Maliyyə-sənaye qrupuna muəssisələr, idarələr, təskilatlar, maliyyə-kredit idarələri, investisiya institutları daxil olur. Maliyyə-sənaye qrupları texnoloji və ya iqtisadi məqsədlərlə, əmtəə və xidmətlər satısının genisləndirilməsinə və rəqabət qabiliyyətinin yuksəldilməsinə yonəldilmis investisiya və digər layihə və proqramların həyata kecirilməsi ucun; istehsalın səmərəlilik və rəqabət qabiliyyətinin yuksəldilməsi, yeni is yerlərinin təskili ucun; səmərələsdirici kooperasiya əlaqələrinin yaradılması, ixrac potensialının artırılması, elmi-texniki tərəqqinin surətləndirilməsi, mudafiə muəssisələrinin konversiyası ucun yaradılır.
**Elmi idarəetmə** — iş axınlarını təhlil edən və sintez edən idarəetmə nəzəriyyəsi. Onun əsas məqsədi iqtisadi səmərəliliyi, xüsusilə əmək məhsuldarlığını artırmaqdır. Bu, elmi idarəetmədə proseslərin mühəndisliyinə tətbiq etmək üçün ilk cəhdlərdən biri idi. Elmi idarəetmə bəzən onun qabaqcılı Frederik Vinslou Teylorun şərəfinə **teylorizm** kimi tanınır.

Teylor nəzəriyyənin inkişafına ABŞ-da 1880–1890-cı illərdə istehsal sənayesində, xüsusən də polad sənayesində başlamışdır. Onun təsirinin pis nöqtəsi 1910-cu illərdə çatmışdır. Teylor 1915-ci ildə vəfat etsə də, 1920-ci illərdə elmi idarəetmə hələ də təsirli bir nəzəriyyə olaraq qalmışdı, lakin əks və ya bir-birini tamamlayan ideyalarla rəqabətə və sinkretizmə girmişdi. Fərqli bir nəzəriyyə və ya düşüncə məktəbi kimi elmi idarəetmə artıq 1930-cu illərdə köhnəlmiş olaraq qəbul edilsə də, onun mövzularının əksəriyyəti bu gün hələ də sənaye mühəndisliyi və idarəetməsinin vacib hissələridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Mitcham, 2005. səh. 1153 Mitcham, Carl and Adam, Briggle *Management* in Mitcham (2005) p. 1153
2. ↑  Woodham, 1997. səh. 12
**Parthenolecanium persicae** (*lat.* Parthenolecanium persicae) — heyvanlar aləminin buğumayaqlılar tipinin həşəratlar sinfinin yarımsərtqanadlılar dəstəsinin coccidae fəsiləsinin parthenolecanium cinsinə aid heyvan növü.

Xarici quruluşu
---------------

Dişi fərdinin bədəni oval formadadır. Tünd qəhvəyi rəngə malikdir. Cavan dişilərdə bədənin üzərində zolaqlar olur ki, bir müddətdən sonra onlar itir və bədən tamamilə qəhvəyi rəngdə olur. Uzunluğu 3 mm. eni isə 2,5-2,7 mm-dir. Uzun nazik ayaqları və uzun bığcıqları vardır. Bığcıqlar adətən səkkiz buğumludur. Bədəninin kənarı isə xırda qıllarla örtülmüşdür. Erkək fərdləri qəhvəyi-qırmızımtıl, baş hissəsi qara rəngdə olub, bığcıqları, ayaqları və ağımtıl qanadları vardır.

Həyat tərzi
-----------

Ədəbiyyat məlumatlarına əsasən, il ərzində iki nəsildə inkişaf edir. Bizim tədqiqatlara əsasən isə Abşeronda bir nəsildə inkişaf edir. Əsasən ikinci yaş sürfə mərhələsində qışlayırlar. Sürfələr aprel ayında tədricən oyanmağa başlayırlar. Yumurtaqoyma may ayının sonunda, sürfələrin çıxması isə iyun ayının ortalarında baş verir. Yumurtaqoyma zamanı dişi fərdlər iriləşirlər, çanağın altı isə yumurta ilə dolu olur. Yumurtalar sarı rəngdədirlər. İnkişaf edən yumurtalar rəngini dəyişərək narıncı-qırmızımtıl rəngə çalır. Orta hesabla 1500-2000-dək yumurta qoya bilir. Sürfələr yumurtadan çıxdıqdan bir gün sonra yetkin dişi fərd ölür. Erkəklər olduqca az saydadır. Bir dişi fərd 2500-ə qədər yumurta qoyur. Ağaclar, yayın ikinci yarısında birinci yaş sürfələrlə yoluxurlar. Nəticədə yarpaqlar quruyur və saralır. Birinci yaş sürfələr yarpaqların alt tərəfindəki damarların üzərində, yaşlı sürfələr və dişilər isə gövdə və budaqda yaşayırlar. Bir-iki ay ərzində sürfələr inkişaf edərək ikinci yaş mərhələsinə keçirlər. Sürfələrin bədəninin hər iki tərəfində nazik mumabənzər saplar vardır. Payıza qədər ikinci yaş sürfələri yarpaqların üzərində qalırlar. Sonra isə qışlamaq üçün budaqlara keçirlər.

Yayılması
---------

Rusiya Federasiyasında, Krım vilayətində, Qafqazda, Qazaxıstanda, Saxalində, Türkiyədə, İranda, Hindistanda, Avstraliyada və digər ölkələrdə qeydə alınmışdır. Orta Asiya ölkələrinə isə başqa ölkələrdən introduksiya olunmuşdur. Azərbaycanda Naxçıvan MR, Abşeronda qeydə alınıb.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q10621337
* Wikispecies: Parthenolecanium persicae
* AFD: Parthenolecanium\_persicae
* BOLD: 492672
* EoL: 3707453
* EPPO: LECAPE
* EUNIS: 101851
* Fauna Europaea: 98201
* Fauna Europaea (new): e47ba292-379b-4f49-9b8a-da2a715d8d1f
* GBIF: 4484532
* iNaturalist: 394615
* ISC: 45558
* NCBI: 1333720
* NZOR: 4116dd96-1b93-4229-91c0-b1081c23f77a

 |
Elmer Fadd
**Elmer Fadd/Ağıllı** (ing.Elmer Fudd/Egghead)- Looney Tunes franşizasının uydurulmuş multiplikasiya qəhrəmanı, Baqz Banninin qəddar düşməni. Süjetə əsasən, onun məqsədi Baqz Bannini ovlamaqdır, lakin hər dəfə bu ovçunun ya da ikinci dərəcəli qəhrəmanlardan birinin ağır yaralanması ilə bitir. Elmerin fərqləndirici cizgiləri kimi onun spesifik və asan başa düşülən danışıq tərzidir. O, "R" və "L" hərflərini "W" hərfi kimi tələffüz edir. Belə ki, "Watch the road rabbit!" ifadəsi "Watch the woad wabbit!" ifadəsinə çevrilirdi. Elmerin əsas işlətdiyi ifadə "Be vewy vewy quiet, I’m hunting wabbits"di və bu ifadə əsasən "huh-uh-uh-uh-uh-uh" gülüşü ilə bitir.

Elmer Faddın iştirakı ilə ən populyar cizgi filmləri- Çak Consun şedevri "Bu nə operadır,əzizim?" (nadir hallardan biridir ki, bu cizgi filmində Elmer Baqz Banniyə qalib gəlir) , Sevilya dovşanı və "Ov haqda trilogiya"dır.

Yaranması
---------

Ağıllı – "Şən Melodiyalar "("Merrie Melodies") seriyasından Leon Şklensinqer tərəfindən yaradılmış ilk daimi personajdı. 1937-ci ildə Teks Everi yeni personajı ilk dəfə qısa cizgi filmləri seriyası olan "Ağıllı yenidən qayıdır" da nümayiş etdirmişdir. Ağıllı ilk əvvəl kartof burunlu, yumurtaya oxşar başla təsvir olunmuşdur.( Buradan da ona "Yumurtabaş" (Egghead) ləqəbi verilmişdi)

Populyar mədəniyyətə təsiri
---------------------------

Elmerin danışıq qüsuru o qədər məşhurdur ki, Google istifadəçilərə axtarış sisteminin dilini Elmir Faddın dilinə dəyişmək ixtiyarını vermişdir.

Məşhur komik və aktyor Robin Vilyams qısa komediya miniatürası ilə çıxış edərkən, Brüs Sprinqstinin "Yanğın" mahnısını Elmer Faddın səsi ilə oxumuşdur.
**III İohann Komnenos** (*yun.* Ἰωάννης Μέγας Κομνηνός)(təq. 1321, Konstantinopol – mart 1362, Sinop) — 15-ci Trabzon imperatoru.

Həyatı
------

Atası Trabzon imperatoru II Alekseyin Konstantinopoldakı oğlu Mixail, anası isə Bizanslı saray əyanlarından Konstantin Akropolisin qızı Akropolitissadır. Uşaqlıq illəri Konstantinopolda keçdi. Atası Mixailin 1342-ci ildə Trabzona səltənətə çağırılması və daha sonra həbs edilməsinin ardından imperatriça Annanın əleyhdarları tərəfindən taxta namizəd göstərildi.

Saray əyanlarının səltənətə dəvət məktubunu almasının ardından İohann Komnenos Genuya və Bizans gəmiləriylə Trabzona yola düşdü. 3 sentyabr 1342-ci ildə şəhərə daxil oldu və taxtı ələ keçirdi. Anna Komnini boğularaq öldürüldü, tərəfdarları isə edam edildi.

2 illik qısa səltənətində mühüm hadisə baş verməmişdir. Əyləncə və ziyafətlərlə keçən lüks həyat tərzindən şikayətlənən yerli xalq tərəfindən 3 may 1344-cü ildə taxtdan endirildi və sürgündə saxlanılan atası Mixail taxta çıxarıldı. Əvvəlcə Konstantinopola, 1345-ci ildə isə Hadrianopola sürgün edildi. 1357-ci ildə sürgündən qaçdı və bir müddət izini itirdi. 1362-ci ildə Sinop yaxınlığında vəfat etmişdir.

Mənbə
-----

* Claude Cahen, *Pre-Ottoman Turkey: A General Survey of the Material and Spiritual Culture and History c. 1071–1330*, 1968
* George Finlay, *The History of Greece and the Empire of Trebizond, (1204–1461)* (Edinburgh: William Blackwood, 1877)
* Alexander Kazhdan, (Ed.) (1991). *The Oxford Dictionary of Byzantium* (İngilizce). Oxford ve New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8

İstinadlar
----------

1. ↑  Jackson Williams, Kelsey (2007). "A Genealogy of the Grand Komnenoi of Trebizond". *Foundations: The Journal of the Foundation for Mediaeval Genealogy*.
**Volqa** **siyənəyi** (lat.*Alosa kessleri volgensis* ) — siyənəkkimilər fəsiləsinin növüdür.

Yayılması
---------

Xəzərin hər yerində rast gəlinir. Qışı Cənubi Xəzərdə (Azərbaycan sularında) keçirir, yaz gəldikdə hər iki sahil boyu şimala doğru miqrasiya edir, başlıca olaraq Volqa çayına, az miqdarda isə Ural çayına girir.

Morfoloji əlamətləri
--------------------

D III - IV 13 - 15 (14), ümumi sayı 17 - 19 (18), A III 16 – 20 (17.8), ümumi sayı 19 - 23 (20.8), qəlsəmə dişciklərinin sayı 90 - 155 arasında dəyişir. Qəlsəmə dişcikləri nazik və uzun olur. Başı çox böyük və enlidir. Fəqərə sümüklərinin sayı 48 - 54 (51.9) olur. Yetkin fərdlərinin uzunluğu 19 - 39 sm, kütləsi 100 - 600 q arasında dəyişir. Qəlsəmə qapağının gerisində qara ləkə (xal) olur.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Keçici balıq olub Xəzərdə yaşayır, çoxalmaq üçün Volqa və Ural çaylarına girirlər.Qidasını xərçəngkimilər və balıqlar təşkil edir.
Düşmənləri yırtıcı balıqlar (bölgə, naxa və b.), balıqyeyən quşlar və suitilərdir.

Çoxalması
---------

Çoxalması kürüləmə yolu ilə olur. Kürüsünü çaylarda hissə-hissə tökür.Orta ömrün uzunluğu 6-7 il olub, cinsi yetkinliyə 3-4 yaşlarında çatır. Fərdi inkişaf forması tam çevrilmə şəklindədir. Həyat sikli kürü-sürfə-körpə-yetkin fərd şəklində olur.Reproduktivliyin forması - kürü şəklində olur. Bir dəfəlik reproduksiyanın sayı- kürüsünü hissə - hissə, 100 - 280 min ədədə qədər tökür. Reproduktivliyin periodu - ildə bir dəfə, hər il olur. Generasiyaların sayı - orta ömrün uzunluğundan asılı olaraq 3 dəfə olur.Volqa çayı rejiminin dəyişilməsi və təbii kürüləmə yerlərinin sıradan çıxması ilə əlaqədar olaraq sayı azalmağa doğru gedir..

Növdaxili müxtəlifliyi
----------------------

Əsas növün Alosa kessleri - 2 yarımnövü vardır: Alosa kessleri kessleri (Qrimm, 1887), Alosa kessleri volgensis (Berg, 1915). Hər iki yarımnöv Azərbaycan sularında yayılmışdır.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Ekoloji əhəmiyyəti müəyyənləşdirilməyib. Sosial - iqtisadi əhəmiyyəti: ov və vətəgə əhəmiyyətlidir. Elmi - mədəni əhəmiyyəti müəyyənləşdirilməyib. Ziyanvericilik xüsusiyyətləri yoxdur.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Ovunun tənzim olunması barədə qanun qəbul edilməsinə ehtiyac vardır. Su hövzələrinin çirkləndirilməsinə və ovlanmasına nəzarət gücləndirilməlidir.

Ədəbiyyat
---------

1. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s. 620.
2. Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, 224 s. 3.
3. Световидов А.Н. Сельдевые. (Clupeidae). Фауна СССР, Рыбы, том II, вып. 1, Изд. АН СССР, М.-Л.: 1952, -330 с

İstinadlar
----------

1. ↑  Казанчеев Е.Н. Рыбы Каспийского моря. М.: Легкая и пищевая промышленность, 1981, 165 с.
Məlumat
-------

ABŞ-nin Parkland şəhərində (Florida ştatı) "Marjory Stoneman Douglas" məktəbində baş verən silahlı insident nəticəsində 17 nəfərin öldüyü təsdiqlənib.
Onun sözlərinə görə, 12 nəfər məktəbdə, 3 nəfər məktəbin qarşısında güllələnərək öldürülüb, daha 2 nəfər isə xəstəxanada keçinib. Ölənlər arasında həm şagirdlər, həm də böyüklər var. Yaralıların sayını açıqlamayan polis nümayəndəsi bir neçə nəfərin xəstəxanada əməliyyata götürüldüyünü təsdiqləyib. Məktəbdə atəş açan 1999-cu il təvəllüdlü Nikolas Kruz saxlanılıb. Bundan əvvəl o daxili nizam-intizam qaydalarını pozduğuna görə məktəbdən xaric edilib. Parkland şəhəri Mayamidən 60 km şimalda yerləşir.

Məlumata əsasən, 18 yaşlı gənc məktəbə daxil olaraq şagirdlərə atəş açıb. Onun əvvəllər həmin məktəbdə təhsil aldığı məlum olub. Hücumun əsəb pozuntusu səbəbindən törədildiyi ehtimal edilir.

Məlumata əsasən, məktəbdə atəş açan şəxs yarı-avtomatik tüfəngdən istifadə edib.
Yaralıların sayının ən azı 14 nəfər olduğu bildirilir. 
ABŞ prezidenti Donald Tramp hadisə qurbanlarının ailələrinə başsağlığı verib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-02-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-01.
2. ↑
Volta qövsü
**Volta qövsü** və ya **elektrik qövsü** — güclü cərəyan mənbəyinin qütblərinə  qoşulmuş  iki naqilin  əks uclarını bir‐birinə 
toxundurub sonra bir neçə  millimetr məsafəyə  uzaqlaşdırıldıqda bu naqillərin ucları arasında yaranan parlaq işıq saçan alov hadisəsidir. Metal naqillər əvəzinə  ucları itilənmiş  (iynə  şəklinə  salınmış) iki kömür çubuqdan da istifadə etmək olar. O zaman  bu hadisə  daha gözəl və  daha parlaq olar. Bu çubuqları tətbiq olunan gərginliyin kifayət qədər böyük qiymətlərində onların ucları arasında gözqamaşdırıcı şiddətə malik işıq əmələ gəlir.

Volta qövsü adlanan bu hadisəni ilk dəfə 1803‐cü ildə rus alimi Vasili Petrov müşahidə  etmiş, 1810‐cu ildə  isə  eyni
ixtiranı ingilis fiziki Devi etmişdir. Onların hər ikisi Volta qövsündən işıqlandırma üçün istifadə  etməyin mümkünlüyünü göstərmişdir. 1844‐cü ildə fransız fiziki Fuko ilk qövs lampasını düzəltdi. O, ağac kömüründən olan çubuqları bərk koksdan olan çubuqlarla əvəzlədi və qövs lampasını ilk dəfə Paris meydanlarından birini işıqlandırmaq üçün tətbiq etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ə.Ş.Abdinov, R.F.Mehdiyev, T.X.Hüseynov, Fiziki elektronikanin tarixi və metodologiyasi, Bakı, 2008, səh. 170" (PDF). 2016-03-08 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-16.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Fizika** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Stolzemburq qəsri** (*fr.* Château de Stolzembourg) — Lüksemburqun şimal-şərqindəki Stolzemburq kəndinin mərkəzində bir təpədə yerləşir. Hazırkı bina 1898-ci ildə orta əsr qalasının xarabalıqları üzərində Şotlandiya bağ evi üslubunda inşa edilmişdir.

Tarixi
------

12-ci əsrdə "Bizim çayı" boyunca gedən yolu seyr etmək üçün bir qüllə tikildi. Bir qaladan ilk söz 1315-ci ildə idi. 1454-cü ildə qubernator Antuan de Krou qalanı yıxdı. Yenidən qurulduqdan sonra 1679-cu ildə XIV Lüdovik Fransız qoşunları tərəfindən məhv edildi. 1898-ci ildə xarabalıqların üstündə Şotlandiya tipli bağ evi tikildi.

Bu gün qala
-----------

Qala özəl mülkiyyətdir və ziyarətçilər üçün açıq deyil.

Həmçinin bax
------------

* Lüksemburq qalalarının siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Stolzembourg" Arxivləşdirilib 2017-06-30 at the Wayback Machine. Retrieved 23 March 2011.
2. ↑  "Le château de Stoltzembourg" Arxivləşdirilib 2020-10-22 at the Wayback Machine, *www.darkplaces.org*. *fr.*  Retrieved 23 March 2011.
**Volqodonsk Hava Limanı** — Rostov vilayətinin Volqodonsk şəhərində yerləşən keçmiş hava limanı. Volqodonsk şəhərindən 9 km şimal-qərbdə, Simlyank şəhərinin şimalında yerləşir.

«Volqodonsk» hava limanı B sinfinə aid təyyarələri: Tu-134, Yak-42 və digər yüngül təyyarələri qəbul etmık imkanına malikdir. Üstəlik bütün növ helikopterləri qəbul edirdi.

Volqodonsk hava limanı Simlyansk rayonu ərazisində yerləşir. Volqodonskla Rostov-na-Donu arasında daimi hava əlaqəsi 25 may 1971-ci ildən təmin edilirdi. Yak-40 təyyarələri ilə Volqodonsk şəhərindən Rostov-na-Donu şəhəri arasında hər gün üç uçuş keçirirdi. B sinfina malik aeoroport Tu-134 və Yak-42 tipli təyyarələri qəbul edə bilirdi. 70-ci illərdə Tu-134 təyyarələri ilə hətta Moskvaya uçuşlar belə təşkil edilirdi. İqtisadi baxımdan əlverişsizlik baaxımından uçuşlar dayandırılmışdır. 1990-cı illərdə müəyyən müddətədə olsada uçuşlar bərpa edilmişdir. Hava limanının bərpasına ehtiyac duyulurdu. 2010-cu ildə aeroport dövlət reysterindən çıxarılmışdır

Hava limanının bərpası ilə əlaqədar ideya Rostov vilayətində 2030-cu ilə qədər kiçik aviasiyasının inkişafı ilə əlaqədar yaranmışdır. Onun 2017-ci ildə istifadəyə verilməsi düşünülür. Üstəlik hava limanı bərpadan sonra SSJ 100 və Boeing 737 təyyarələrini qəbul edə biləcəkdir. 

Hazırda hava limanı istifadəyə yarasızdır. Ancaq aviasia işləri üçün istifadə edilir.

Perespektivləri
---------------

Rostov vilayətinin 2020-ci ilə planlaşdırılan sosial-iqtisadi inkişaf layihəsi və Rostov vilayətinin 2030-cu ilə qədər kiçik aviasiyasının inkişafı ilə əlaqədar Volqodonsk hava limanı 2017-ci ildə bərpa edilməlidir

Ancaq görünür ki hava limanının bərpası Futol üzrə DÇ-2018 sonra gerçəkləşə bilər

İstinadlar
----------

1. ↑  О внесении предложений в Минтранс России по вопросу передачи федерального имущества аэропортов МВЛ (Волгодонск, Вёшенский) в собственность Ростовской области.[*ölü keçid*]
2. ↑  "Волгодонску могут вернуть свой аэропорт. VDNEWS. Новости Волгодонска". www.vdnews.org. 2017-03-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-22.
3. ↑  "В Волгодонске намерены восстановить аэропорт. ГТРК "Дон-ТР" — DONTR.RU". dontr.ru. 2017-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-22.
4. ↑  *АиФ - Ростов.* "Полоса забвения. Почему Волгодонск остался без аэропорта". www.rostov.aif.ru. 2017-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-22.
5. ↑  "К вопросу открытия аэропорта «Волгодонск» вернутся после ЧМ по футболу-2018" (rus). bloknot-volgodonsk.ru. 2017-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-22.

Mənbə
-----

Оживут ли аэропорты области[*ölü keçid*]
**Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin arxivi** — Qazaxıstanın arxivlərindən biri, prezidentin, prezident administrasiyasının və ona tabe olan və hesabat verən digər dövlət orqanlarının rəsmi sənədlərini saxlayan bir təşkilat. 1994-cü ildə Qazaxıstan Prezidenti N.A.Nazarbayevin təklifi ilə təşkil edilmişdir. Arxivin əsas funksiyalarından biri dövlətin maraqlarını qorumaqdır, bununla əlaqədar arxiv Qazaxıstan Respublikasının "Dövlət sirləri haqqında" qanununu rəhbər tutur. 

Qazaxıstan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin fondunda təxminən 19 min iş cəmlənmişdir. Arxivin 1.072 fondunda 1921-2000-ci illər üçün 640.000 nüsxədən çox idarəetmə sənədləri, fotoşəkil sənədləri və video proqramlar, həmçinin mikrofilmlər üzrə sığorta fondunun 6.340.000 əməkdaşı var. Kataloq 52 min kartı ehtiva edir, 8 avtomatlaşdırılmış məlumat axtarış bazası var. Arxivdə saxlanılan sənədlərin məzmunu açıqlanan 3.1 min arxiv inventarı var. Arxiv heyəti, təxminən 700 min vərəqi bərpa etdi, 69 min sənəd bağladı, 8 mindən çox kontrastlı aşağı mətni bərpa etdi. Xüsusi qiymətli sənədlərdən 1 milyon 200 min kvadrat mikrofotokopiya istehsal edilmişdir. 

İlk dəfə 2001-ci ildə "Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin Arxivi. Arxiv fondları, bunların ən əhəmiyyətlisinin tərkibi və məzmunu haqqında tam bir məlumat verən bələdçi ". Şəxsi fondlar haqqında məlumat kitabçasının ilk nömrəsi hazırlanır. Arxiv sənədləri Qazaxıstanın müasir tarixini öyrənən tədqiqatçıların diqqətini çəkir. Arxivin oxu salonunda ABŞ, Kanada, Almaniya, Fransa, Rusiya və digər yaxın və uzaq xarici ölkələrdən olan elm adamları çalışır. Arxiv hər il əlamətdar tarixlərin təqvimini dərc edir. Alaş partiyasının tarixinə dair çox cildli sənədlər toplusunun tərtib edilməsi üzərində iş gedir. 2004-cü ilin avqust ayında arxiv XV Beynəlxalq Arxiv Konqresində iştirak etdi.

Rəhbərlik
---------

2004-2014 — Vladimir Nikolayeviç Şepel.

2014 - 2018 Boris Caparov (arxiv direktoru).

2018 — Abdukadırova Jamilya (arxiv direktoru).

Qazaxıstan Respublikası Prezidenti Arxivinin direktor müavinləri:

Alimgazinov Kayrat, tarix elmləri doktoru .
Mustafina Aliya.
Jumabekov Beysembay.
Suynişev Doskazı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Освобожден от должности директор Архива Президента РК" (rus). Zakon.kz. 2018-08-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-28.
2. ↑  "Назначен директор Архива Президента Республики Казахстан" (rus). Zakon.kz. 2018-08-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-28.
3. ↑  "Официальный сайт Архива Президента Республики Казахстан. Руководство". 2020-06-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-19.
4. ↑  "Официальный сайт Архива Президента Республики Казахстан. Контакты". 2020-08-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-19.

Ədəbiyyat
---------

* Архив Президента Республики Казахстан // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı