Rene Dekart (1596—1650)
Latınca **cogito, ergo sum** , adətən Azərbaycan dilinə "**Mən düşünürəm, deməli mövcudam**" kimi tərcümə olunur, Rene Dekartın fəlsəfəsinin "birinci prinsipidir". O, latın dilinin icazə verdiyindən daha geniş auditoriyaya çatmaq üçün onu ilk olaraq 1637-ci *ildə "Metod haqqında diskurs"* əsərində **je pense , donc je suis**  kimi fransız dilində nəşr etdirdi. Daha sonra o, latın dilində *Fəlsəfənin prinsipləri* kitabında çıxdı və oxşar ifadə onun *İlk fəlsəfə haqqında meditasiyalarında* da diqqəti cəlb etdi. İfadə bəzən **kogito** kimi də adlandırılır.  Dekartın bir kənar qeydində izah etdiyi kimi, "şübhəli olduğumuz halda varlığımıza şübhə edə bilmərik." Dekartın ölümündən sonra nəşr olunan *"Təbii işıqla həqiqət axtarışı"* əsərində o, bu fikri **dubito, ergo sum**, vel, quod idem est, **cogito, ergo sum** ifadə etdi. ("Şübhə edirəm, ona görə də mövcudam - və ya eyni olan şey - düşünürəm, deməli, mövcudam"). Antuan Léonard Tomas, 1765-ci ildə Dekartın şərəfinə yazdığı essedə onu dubito, ergo cogito, ergo sum kimi təqdim etdi. ("Şübhə edirəm, deməli düşünürəm, deməli mövcudam").

Dekartın bəyanatı radikal şübhələr qarşısında bilik üçün müəyyən zəmin yaratmağı nəzərdə tutduğu üçün Qərb fəlsəfəsinin əsas elementinə çevrildi. Digər biliklər təxəyyül, aldatma və ya səhv məhsulu ola bilsə də, Dekart iddia edirdi ki, insanın öz varlığına şübhə ilə yanaşması, ən azı, öz ağlının reallığına sübut kimi xidmət edir; düşüncənin olması üçün düşünən varlıq - bu halda mənlik - olmalıdır.

İlk dəfə Pyerri Qassendi tərəfindən irəli sürülmüş ifadənin bir tənqidi odur ki, o, düşüncəni yerinə yetirməli olan bir "mən"in olduğunu nəzərdə tutur. Bu tənqid xəttinə görə, Dekartın ən çox deməyə haqqı olan şey "mən düşünürəm" deyil, "düşünmək baş verir" idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Burns, William E.* The Scientific Revolution: An Encyclopedia. Santa Barbara, California: ABC-CLIO. 2001. səh. 84. ISBN 978-0-87436-875-8.
2. ↑  "COGITO | Meaning & Definition for UK English | Lexico.com". Lexico Dictionaries | English (ingilis). March 8, 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-07-11.
3. ↑  Adam, Charles; Tannery, Paul, eds.La Recherche de la Vérité par La Lumiere Naturale // *Oeuvres de Descartes*, X, 1901, səh. 535, 2022-12-08 tarixində arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 2022-12-08.
4. ↑  *Hintikka, Jaakko.* "Cogito, Ergo Sum: Inference or Performance?". The Philosophical Review. 71 (1). 1962: 3–32. doi:10.2307/2183678. ISSN 0031-8108. JSTOR 2183678. 2022-04-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-08.
5. ↑  *Monte.* "Sum, Ergo Cogito: Nietzsche Re-orders Decartes" (PDF). aporia.byu.edu. BYU. 2015. 2 June 2022 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 17 September 2016.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Abraham, W. E. 1974. "Disentangling the Cogito." *Mind* 83:329.
* Baird, Forrest E. and Walter Kaufmann. 2008. *From Plato to Derrida*. Upper Saddle River, NJ: Pearson Prentice Hall. ISBN 978-0-13-158591-1.
* Boufoy-Bastick, Z. 2005. "Introducing 'Applicable Knowledge' as a Challenge to the Attainment of Absolute Knowledge." *Sophia Journal of Philosophy* 8:39–52.
* Christofidou, A. 2013. *Self, Reason, and Freedom: A New Light on Descartes' Metaphysics*. Routledge.
* Hatfield, G. 2003. *Routledge Philosophy Guidebook to Descartes and the Meditations*. Routledge. ISBN 0-415-11192-7.
* Kierkegaard, Søren. [1844] 1985. *Philosophical Fragments*. Princeton. ISBN 978-0-691-02036-5.
* — [1846] 1985. *Concluding Unscientific Postscript*. Princeton. ISBN 978-0-691-02081-5.


Vikisitatda ***Latın atalar sözləri*** ilə əlaqədar sitatlar var.