**Sumatra zəlzələsi** — 25 fevral 2022-ci il saat 08:39-da İndoneziyanın Qərbi Sumatra adasında 4,0 km (2,5 mil) dərinlikdə 6,2 bal gücündə (Mw) zəlzələ baş verib. Bir foresşokdan əvvəl və ardınca 200-dən çox yeraltı təkan olan əsas təkanların episentri Pasaman Regency-dəki Talamau dağının ətəyində olub. Əsas təkan Böyük Sumatra çatının əvvəllər naməlum seqmenti boyunca sürüşmə qırılmalarının nəticəsi idi. Ən azı 27 nəfər ölüb, 457 nəfər yaralanıb, 19 221 nəfər isə didərgin düşüb. Ən böyük dağıntı Talakmau dağının ətrafındakı üç kənddə qeydə alınıb. Torpaq sürüşmələri və daşqınlar əlavə dağıntılara və tələfatlara səbəb olub.

Tektonik quruluşu
-----------------

Great Sumatra fault
Avstraliya plitəsinin ildə 60 mm (2,4 mi) sürətlə Birma plitəsinin və Sunda plitəsinin altına batdığı 5500 km (3400 mi) uzunluğunda konvergen sərhəddir. Sumatra dənizindəki subduksiya zonasında 2004 və 2005-ci illərdə bir neçə böyük zəlzələ olub. Subduksiya plitəsinin interfeysi dərinə çataraq 1907, 2004 və 2010-cu illərdə böyük sunamilərə səbəb olub.
Sürüşmə qırılmaları aşağı enən Avstraliya plitəsi daxilində də qırıla bilər - 2009-cu ildə Padanq yaxınlığındakı 7,6 bal gücündə zəlzələ təxminən 80 km (50 mi) dərinlikdə əks qırılma nəticəsində baş vermişdir.

Zəlzələ
-------

Əsas təkan fevralın 25-də Talamau dağının yamaclarında episentrdə baş verib. Bu, Böyük Sumatra çatının seqmenti boyunca qırılma ilə əlaqəli sağ yana doğru sürüşmənin nəticəsi idi. Maksimum dəyişdirilmiş Merkalli intensivliyi (MMI) VIII (Şiddət) şimal-qərb-cənub-şərq meylli ərazidə hiss olundu. MMI VIII Talamau dağının şimal yamaclarında, Talamau və Pasaman rayonlarının bəzi yerlərində hiss olunub. Vulkanın şərq hissəsində də hiss olunub. Əsas təkandan əvvəl Mw 5.1 foreşok baş verib. Martın 3-dək Meteorologiya, Klimatologiya və Geofizika Agentliyi (BMKG) tərəfindən maqnitudası 1,3-dən çox olan 201 afterşok qeydə alınıb. İki afterşok Mw 5.0 ölçüb.

Təsir
-----

House damaged by the earthquake in Pasaman Regency
İndoneziya Təbii Fəlakətlərin İdarə Edilməsi üzrə Milli Şurasının (BNPB) apardığı sorğu nəticəsində 1075 evin ciddi, 3447-nin orta dərəcədə zədələndiyi və 2105 evin yüngül zədələnmiş olduğu aşkarlanıb. Bundan əlavə, 70 dini bina, 208 təhsil müəssisəsi və 25 səhiyyə müəssisəsi də zərər görüb. Dəyən zərərin ümumi dəyəri təxminən 780 milyon İndoneziya rupiahı (Rp) təşkil edib. Ən çox zərər çəkmiş kəndlər Talamau dağının şimal yamaclarında yerləşirdi; Kajai, Talamau rayonu və Aua Kuniang, Pasaman rayonu. Talamau dağının şərq cinahında yerləşən Malampa, Tiqo Nagari bölgəsi də pis təsirləndi. Bu ərazilərdə binalara orta və ya ciddi ziyan dəyib.

Ən azı 27 nəfər ölüb, 457 nəfər yaralanıb. Qurbanların əksəriyyəti dağılmış binalarda ölsə də, bəziləri Talakmau dağında torpaq sürüşməsi nəticəsində həlak olub. Ən azı 52 nəfər ağır yaralanıb - Qərbi Pasaman Reqensiyasında 45, Pasaman Reqensiyasında 5 və Ağam Reqensiyasında 1 nəfər. Yaralıların çoxundan yarsi xəstəxanasında müalicə olunub. Daha 19221 nəfər məcburi köçkün olub. Ən azı 5000 köçkün sakin 35 təxliyə mərkəzində sığınacaq axtarıb.

Malampada səfərbər edilmiş quru kütləsinin video görüntüləri qeydə alınıb. Hadisələr sürüşmə bəndinin dağılması nəticəsində baş verən daşqın növü kimi təsnif edilib. Zəlzələ Batanq Kapa çayının yuxarı axınında sürüşməyə səbəb olub və suyun axmasına mane olan təbii bənd yaradıb. Bənd pozuldu və daşqın baş verdi, dağıntıları aşağı axınla apardı. BNPB rəsmisi 2009-cu ildə baş verən zəlzələ zamanı da oxşar hadisənin müşahidə edildiyini bildirib. Talakmau dağının yamaclarında əlavə 17 sürüşmə baş verib. Jorong Sungai Siriah-da sürüşmə 6 m (20 fut) hündürlükdə və 30 m (98 fut) enində ölçüldü. Labuah Kaciakda su və palçığı ataraq yerdə isti bulaqlar meydana çıxdı; BNPB tərəfindən sakinlərə əraziyə yaxınlaşmamaq tövsiyə olunub. İsti bulaqların olması qırılma boyunca geotermal fəaliyyətin nəticəsi idi.

Zəlzələ Malayziyanın Kuala-Lumpur şəhərindəki Klanq vadisinə qədər hiss olunub. Bəzi sakinlər və işçilər evlərini və ofislərini tərk ediblər. Şəhərdəki Bernama qərargahından işçilər təxliyə edilib. Port Diksonda özəl xəstəxana və hökumət binasına yüngül ziyan dəyib. Sakinlər Punggol, Simei, Redhill, Queenstown, Ang Mo Kio və Kallanqda yeraltı təkanlar barədə məlumat verən Sinqapurda da silkələnmə olub. Marina Bay Maliyyə Mərkəzində də silkələnmə xəbərləri var.

Həmçinin bax
------------

* Haiti zəlzələsi
* Lorka zəlzələsi
* Zəlzələ

İstinadlar
----------

1. ↑  *Sieh, Kerry.* "The Sunda megathrust - Past, present and future" (PDF). Journal of Earthquake and Tsunami. California Institute of Technology. 1. 2007: 1-19. doi:10.1142/S179343110700002X. ISSN 1793-4311. 22 December 2018 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 25 February 2022.
2. ↑  *Martin, S.S.; Li, L.; Okal, E.A.; Morin, J.; Tetteroo, A.E.G; Switzer, A.D.; Sieh, K.E.* "Reassessment of the 1907 Sumatra "Tsunami Earthquake" Based on Macroseismic, Seismological, and Tsunami Observations, and Modeling". Pure and Applied Geophysics. 176 (7). 2019: 2831–2868. doi:10.1007/s00024-019-02134-2. hdl:10356/136833.
3. ↑  *Natawidjaja, D.H.; Tohari, A.; Subowo, E.; Daryono, M.R.* "Western Sumatra Earthquakes of March 6, 2007" (PDF). Earthquake Engineering Research Institute. 2007. 4 March 2016 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 February 2022.
4. ↑  *Hanani, A. B.* "Segmen Patahan Baru Ditemukan BMKG Pasca Gempa Pasaman Barat" (indoneziya). Ulasan.co. Antara. 1 March 2022. 1 March 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 March 2022.
5. ↑  *Muhari, A.* "Perkuat Ketahanan Wilayah Pasca Gempa Pasaman Barat, Rakor TIPB Kembali Digelar" [Strengthening Regional Resilience After the West Pasaman Earthquake, TIPB Coordination Meeting is Held Again] (indoneziya). Indonesian National Board for Disaster Management. 8 April 2022. 2 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 January 2023.
6. ↑  "Update Korban Gempa Pasaman Barat: 10 Meninggal, 4 Masih Dicari" (indoneziya). CNN Indonesia. 26 February 2022. 26 February 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 February 2022.
7. ↑  *Dewi Nurita.* "410 Rumah Rusak Akibat Gempa Pasaman Barat" (indoneziya). Tempo. 25 February 2022. 25 February 2022 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 February 2022.
8. ↑  *Hatta Rizal.* "Gempa Pasbar Rusak Belasan Rumah di Kabupaten 50 Kota" (indoneziya). Kata Sumbar. 25 February 2022. 26 February 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 February 2022.
9. ↑  *Ocky A. M.* "Pasca Gempa, Muncul Semburan Air Panas dari Tanah di Pasaman" (indoneziya). Kata Sumbar. 25 February 2022. 25 February 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 February 2022.
10. ↑  *Fitriana, N.*  Persada, G. (redaktor). "Penjelasan BMKG soal Heboh Fenomena Air Panas yang Muncul Pasca Gempa di Pasaman Barat" [BMKG's explanation of the Hot Water Phenomena that Appeared After the Earthquake in West Pasaman] (indoneziya). Kompas. 27 February 2022. 2 January 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 January 2023.
11. ↑  "The earthquake in West Sumatra was also felt in Malaysia" (malay). Kosmo!. 25 February 2022. 25 February 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 February 2022.

Xarici keçidlər
---------------

earthquake