recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Əliqulu xan Məhəmmədnasir xan oğlu Dəvəli-Qacar** (1864, Tehran – 1924) — Nasirəddin şahın saray naziri, Nemətullahi təriqətinin şeyxi Səfiəlişahın müridi, sufi, şair.

Həyatı
------

Əli xan Məhəmmədnasir xan oğlu 1864-cü ildə doğulmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Zəhirəddövlə ləqəbi daşıyırdı.

Əli xan Nasirəddin şahın saray naziri, eşikağasıbaşısı olmuşdu. Sonra təşrifat vəziri vəzifəsini həyata keçirmişdi. Şahın ondan xoşu gəlirdi. 1880-ci ildə onu qızı ilə evləndirdi.

Nemətullahi təriqətinin mürşidi Mirzə Həsən Səfiəlişah 1898-ci ildə vəfat edəndən sonra Əli xan Zəhirəddövlə onun canişini oldu. 1906-cı ildə Həmədan və Kirmanşahın valisi təyin olunmuşdu.

Əli xan Zəhirəddövlə 1924-cü ildə vəfat edib.

Ailəsi
------

Əli xan Furuğuddövlə xanım Nasirəddin şah qızı Qovanlı-Qacarla ailə qurmuşdu. Məhəmmədnasir xan adlı oğlu vardı.

Mənbə
-----

* **Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar və Qacar kəndi, Bakı, "Şuşa", 2008, 334 səh.**

İstinadlar
----------
**Bernhard Varenius** - alman coğrafiyaçısıdır.

Həyatı
------

Almaniyanın Hamburq şəhərinin şimalında, Elbe Nehri kənarında bir şəhərdə 1622-ci ildə anadan olmuşdur. Kahin ailəsində anadan olan Berhard ailənin 4-cü övladı idi. Anası 1623-cü ildə doğuş vaxtı rəhmətə geib və ailəsi 1628-ci ildə Uelzdən köçmüşdür. Atası 1635-ci ildə öldükdə sonra kimsəsiz uşaqların hamısı Almaniyada Varenius şəhərində bir kilsədə öz təhsillərini davam etmişlər və Tübingenə getmişlər.

Daha sonra Tibb, astronomiya və coğrafiya fənlərini öyrənmiş, coğrafiyaya daha çox marağı olduğu üçün onu seçmiş və biliklərini artırmağa davam elemişdir.1649-cu ildə təhsilini başa vuraraq Amsterdama gəlmişdir. Həmin il ""**Descriptio Regni Japoniae**" adlı əsəsinrdə Yaponiya və Siam haaqında məlumat vermişdir. Ən vacib əsəri isə Coğrafiyanın xüsusiyyətidir. 1650-ci ildə bu kitabı bitirmiş və həmin il rəhmətə getmişdir.

İş həyatı
---------

Varenius bu kitabı coğrafiyanın bir çox prinsipləri ortaya qoymuşdur. Əsərin əvvəlində riyazi olaraq dünyanın sxemini, hərəkətini və ölçülərini qeyd etmişdir. Sonra isə dünya ilə günəş və ulduzlar arasında əlaqə, müxtəlif yerlər vaxt fərqi və günün uzunluğu haqqında qeyd etmişdir. Beləliklə kitabın sonunda yerin səthi haqqında qısa məlumatlar vermişdir, kürə və xəritələr çəkmişdir.

Varenius müasir coğrafiyanın əsasını qoyanlardan biri olmuşdur. O tematik coğrafiyanı elmə gətirmiş, coğrafiyanın yalnız dünyanın deyil ayrı - ayrı bölmələri olduğunu qeyd etmişdir. Ona görə də haranınsa coğrafiyasını öyrənərkən, sərhədlər, topoqrafik xüsusiyyətlə və iqtisadi bilikləri də nəzərə almağı xüsusi vurğulamışdır. Bir sözlə sistematik coğrafiyanın əsasını qoymuşdur.
**Şəmsəddin Əsədov** (tam adı: *Şəmsəddin İsrafil oğlu Əsədov*) — kənd təsərrüfatı elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

Şəmsəddin İsrafil oğlu Əsədov 20 iyun 1949-cu ildə Ağdam rayonunun Kürdlər kəndində anadan olmuşdur. O, 1966-cı ildə Ağdamın Əlimədədli kənd orta məktəbini bitirib, 1968-1972-ci illərdə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti) Biologiya fakültəsində ali təhsil almışdır. Tələbəlik illərində ictimai fəaliyyətinə görə Respublika LKHT MK-nın fəxri fərmanı ilə təltif edilmişdir. İnstitutu bitirib, təyinatla Bərdədə müəllim işlədikdən sonra Azərbaycan Elmlər Akademiyasının (indiki Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası) Genetika və Seleksiya İnstitutunun aspiranturasına qəbul olunmuş (1975), "Pambıqda fiziki-kimyəvi mutagenlərin təsiri ilə dəyişkənliyin və viltədavamlılığın öyrənilməsi" mövzusunda dissertasiya müdafiə edib (1981), biologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. O, K.A.Timiryaziyev ad. Kənd Təsərrüfatı Akademiyasında "Eksperimental mutagenez və hibridləşdirmə ilə orta lifli pambıq sortlarında yeni formaların yaradılması" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək (1994, Moskva), kənd təsərrüfat elmlər doktoru alimlik dərəcəsi almışdır.

Şəmsəddin Əsədov 1996-1997 illərdə Rusiya Federasiyası Aqrar Universitetində işləmişdir. Hazırda o, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Genetika Ehtiyatları İnstitutunun texniki-yem və dərman bitkiləri laboratoriyasının müdiridir.

Şəmsəddin Əsədov 1979 ildən 1991 ilə qədər kimyəvi mutagentlərin kənd təsərrüfatı bitkilərinə təsirinin öyrənilməsi sahəsində Moskvada keçirilən Ümumittifaq müşavirələrinin iştirakçısı, bəzi illərdə isə təşkilat komitəsinin üzvü olmuşdur.

Şəmsəddin Əsədov Azərbaycan Elmlər Akademiyasının (indiki Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası) Genetika və Seleksiya İnstitutunda işlədiyi müddətdə institutun ictimai işlərində fəal iştirak edib; uzun müddət institutun xalq nəzarəti komitəsinin sədri olmuş, hazırda isə institutda fəaliyyət göstərən metodkomissiyanın və müsabiqələr komissiyasının üzvüdür.
Elmi fəaliyyətlə yanaşı pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olan Şəmsəddin Əsədov 2001 ildə Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin "Təhsilin humanistləşdirilməsi və yeni təfəkkür" mövzusunda keçirdiyi respublika müsabiqəsinin qalibi olaraq nazirliyin ikinci dərəcəli diplomuna layiq görülmüşdür.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Şəmsəddin Əsədov xarici jurnallarda və kitablarda dərc olunmuş 60-a qədər elmi iş və 1 monoqrafiyanın müəllifidir.
Pambıqda mutagenlərin təsiri ilə əmələ gələn dəyişkənliklərin, xüsusilə də təsərrüfatca qiymətli əlamətlərin irsi xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi daima onun diqqət mərkəzində olmuşdur. Keçmiş Sovetlər ölkəsində ilk dəfə olaraq o, pambıqda alınmış mutant formalarından qiymətli əlamətlərin donoru kimi istifadə edərək, mutant-sort hibridləşdirmə sxemini işləyib hazırlamışdır. Bu metod pambıqda qiymətli genstik əlamətlərin öyrənilməsini xeyli genişləndirmişdir.

Mənbə
-----

* Orxan Məmmədov (Baharlı). Ağdamın adlı-sanlı pedaqoqları, alimləri. Bakı, Sabah, 2001.

Həmçinin bax
------------

* Ağdamın Kürdlər kəndi
Karl Yakob Burkhardt
**Karl Yakob Burkhardt** (10.9.1891, Bazel – 3.3.1974, Vinsel) — İsveçrə tarixçisi, siyasətçi və diplomat.

Həyatı
------

1918-ci ildən diplomat kimi fəaliyyətə başlamışdır: 1918–21-ci illərdə Avstriyadakı İsveçrə missiyasının attaşesi, sonralar Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinin (BQXK) Türkiyədə nümayəndəsi olmuşdur. Sürix (1929-cu ildən) və Cenevrə (1932-ci ildən) universitetlərinin tarix üzrə professoru 1937–39-cu illərdə Millətlər Cəmiyyətinin Dansiqdə (Qdansk) ali komissarı idi.

Fəaliyyəti
----------

İkinci dünya müharibəsi illərində BQXK-də hərbi əsirlərin və tərk-silah olunmuşların məsələlərini araşdırmış, 1944–48-ci illərdə BQXK-nin prezidenti olmuşdur. Rişelyö və onun dövrünə həsr edilmiş ("Richelieu", 1935) fundamental əsərin müəllifidir. Burkhardtın memuarları ("Meine Danziger Mission 1937–39", 1960) İkinci dünya müharibəsindən əvvəlki dövrün tədqiqi üçün maraq kəsb edir.

Əsərləri
--------

* *Der Berner Schultheiss Charles Neuhaus* (1925)
* *Richelieu* (4 vols. 1935–67)
* *Gestalten und Mächte* (1941)
* *Reden und Aufzeichnungen* (1952)
* *Meine Danziger Mission, 1937–1939* (1960)
* *GW* (6 vols. 1971)
* *Memorabilien* (1977)
* *Briefe: 1908–1974* (1986)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Burkhardt// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 88.

Xarici keçidlər
---------------

* Publications by and about Carl Jacob Burckhardt in the catalogue Helveticat of the Swiss National Library[*ölü keçid*]
**Karl Qermanoviç Zaleman** (28 dekabr 1849 - 13 dekabr 1916) — Rusiya şərqşünası.

Həyatı
------

Karl Qermanoviç Zaleman orta təhsilini Revalda aldıqdan sonra Sankt-Peterburq Universitetinin şərq dilləri fakültəsinə daxil olmuşdur. 1871-ci ildə bu fakültəni bitirən Zaleman 1873-cü ildə magistraturaya daxil olmuş, 1875-ci ildə "Xəqaninin rübailəri" adlı magistr dissertasiyasını müdafiə etmiş, daha sonra Peterburq Universitetində kitabxana köməkçisi vəzifəsində çalışmışdır. 1875-ci ildə 3 sınaq dərsi tədris etmiş, 1876-cı ildə sanskrit-fars şöbəsində "Avesta" və pəhləvi dərslərini tədris etməyə başlamışdır. Bu şöbədə 40 il professor olaraq çalışmış, çox sayda tələbə yetişdirmişdir.

Zaleman türk dili və dialektləri ilə yaxından maraqlanmış, universitetdə tələbə ikən "Rusca-qumuqca lüğət"i yazmışdır (lüğət yazılı şəkildə qalmışdır). Daha sonra Orxon abidələri üzərində tədqiqat aparmışdır. Saleman "Altay dilinin qrammatikası" adlı əsərin müəllifidir. (Onun bu əsərlərinin əlyazıları Rusiya Elmlər Akademiyası Sankt-Peterburq bölməsinin arxivində saxlanılır).

1880-ci ildə Qazanda Qəyyum Nasiridən tatar dilini öyrənmiş, ingilis İncil dərnəyinin təklifi ilə İncili tatar dilinə tərcümə etmişdir.

Karl Zaleman 1916-cı ildə Petroqradda 67 yaşında vəfat etmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · İranika |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| CiNii: DA11619256 · GND: 116762977 · ISNI: 0000 0001 1601 8668 · LCCN: no2009053861 · NLP: A24460540 · NTA: 147802067 · NUKAT: n99011573 · SUDOC: 066837073 · VIAF: 17982056 · WorldCat VIAF: 17982056 |

 |


1. 1 2  Залеман Карл Германович // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
2. ↑  *Веселовский Н. И.* Залеман, Карл Генрихович (rus.). // *Энциклопедический словарь* СПб: Брокгауз — Ефрон, 1894. Т. XII. С. 187.
**Diazonium duzları** - ümumi formulu - Ar-N2Hal (Hal adətən Cl olur). Diazonium duzları (dördlü ammonium duzları kimi) aşağıdakı kimi yazılır:

* C6H5N+≡N Cl-

Fenildiazonium kationu

Alınması
--------

Diazonium duzlarının alınmasının bir neçə üsulu vardır. Ancaq praktiki əhəmiyyəti kəsb edən bir üsul-aromatik aminlərin diazolaşdırılması reaksiyasıdır.

{\displaystyle {\mathsf {R{\text{-}}NH\_{2}+2HCl+NaNO\_{2}\rightarrow R{\text{-}}N\equiv N^{+}Cl^{-}+NaCl+2H\_{2}O}}}
Diazonium duzları olduqca davamsız birləşmələrdir. Buna görə onlarla aparılan reaksiyalar olduqca aşağı temperaturlarda (0...25oC) aparırlar. Diazonium duzları suda yaxşı həll olur, ancaq quru halda partlayış təhlükəsi vardır.

Diazonium duzlarının reaksiyaları
---------------------------------

Diazonium duzları çox maraqlı maddə olub, aminlərdən ən müxtəlif maddələrin alınması üçün geniş imkanlar verir. Reaksiyaları iki müxtəlif qrupa bölmək olar: azotun ayrılması və azotun ayrılmaması ilə gedən reaksiyalar.

Alkoksilləşmə:

{\displaystyle {\mathsf {ArN\equiv N^{+}X^{-}+H\_{2}O\rightarrow ArOH+N\_{2}+HX}}}
Şiman reaksiyası:

{\displaystyle {\mathsf {ArN\equiv N^{+}BF\_{4}^{-}\rightarrow ArF+N\_{2}+BF\_{3}}}}
Zandmeyer reaksiyası:

{\displaystyle {\mathsf {ArN\equiv N^{+}X^{-}+CuCl\rightarrow ArCl+N\_{2}+CuX}}}
{\displaystyle {\mathsf {ArN\equiv N^{+}X^{-}+CuCN\rightarrow ArCN+N\_{2}+CuX}}}
{\displaystyle {\mathsf {ArN\equiv N^{+}X^{-}+I^{-}\rightarrow ArI+N\_{2}+X^{-}}}}
{\displaystyle {\mathsf {ArN\equiv N^{+}X^{-}+SCN^{-}\rightarrow ArSCN+N\_{2}+X^{-}}}}

Mənbə
-----

* S.F.Qarayev, U.B.İmaşev, G.M.Talıbov, "Üzvi kimya", Bakı-2003.
* Химическая энциклопедия. - Т.2. - М.: Советская энциклопедия, 1990
**Akun** (*aleut.* Akungan, *ing.* Akun Island) — Aleut adaları qrupuna, Tülkü adalarına daxil olan ada. İnzibati baxımından Alyasaka ştatı, Qərbi Aleut adaları rayonuna daxildir. Umnak adasından şimalda yerləşir. Əhalisi yoxdur.

Tarix
-----

Bu ad 1830-cu ildə Veniaminov və Fyodor Litke tərəfindən verilmiş, hidroqraf Tebenkov 1852-ci ildə bu adı xəritəyə qeyd etmişdir. 1928-ci il mayın 22-də axşam saatlarında adanın sahillərində "Folklend ulduzu" yelkənli gəmisi qəzaya uğramışdır. Gəmi duman içində sahil daşlarına çırpəımışdır. Ertəsi gün sahil mühafizə gəmisi "Hayda" və "Kedr" mayak xidmət gəmisi qəzada zərərçəkənlərə yardım etmək üçün köməyə gəlir. ABŞ Sahil Mühafizəsi tarixində ən uğurlu xilasetmə əməliyyatlarından biri olan yelkənli gəminin 320 ekipaj üzvü və sərnişinindən 312-ni xilas etmək mümkün olmuşdur..

Coğrafiya
---------

Akutan adasının şərqində və Unimak adasının cənub-qərbində, Unimak boğazında yerləşir. Adanın sahəsi 166,77 km²-dir. Daimi əhalisi yoxdur. Adada rus kolonistlərinin yetişdirdiyi heyvanların nəslindən olan vəhşiləşmiş inəklərin nəsilləri yaşayır. Adanın şimal hissəsində Akun vulkanı yerləşir (Gilbert, 819 m). Poa adası Akundan 1,6 km cənubda yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Bergsland, K. Aleut Dictionary. — Fairbanks: Alaska Native Language Center, 1994.
2. ↑  "Daily Chronology of U.S. Coast Guard History: May".
3. ↑  "Star of Falkland Rescue".[*ölü keçid*]

Mənbə
-----

* [ Akun Island: Block 1051, Census Tract 1, Aleutians East Borough, Alaska
**Çaxmaqlı düşərgəsi** - Azərbaycanda mustye mədəniyyəti dövrünə aid abidə.
Çaxmaqlı düşərgəsi Kiçik Qafqazın aşağı dağlıq ətəyində, İncəsu-Təvədöy çayı hövzələri arasında II Şıxlı kəndindən 7 km cənubda yerləşir. Məmulat yayılan sahə 60x40 m ölçüdədir. Daş məmulatı arasında 365 əşya vardır. Bundan 58-i nüvə, 153-ü alət, 30-u qəlpə və tullantılardır. Düşərgədə boz çaxmaqdaşından istifadə olunmuşdur.

Aşkar edilmiş alətlərin tipləri
-------------------------------

Alətlər aşağıdakı tiplərdən: belli qaşovlar 10, iri, hündür qaşovlar 6, batıq qaşovlar 10, narın dişəkli qaşov 4, tutacaqlı bıçaqlar 5, gəzli alətlər 10, dişlilər 25, uc qaşovları 39 ədəddən ibarət olmuşdur. Uc qaşovları tip dəyişkənliyi, kamil işlənmələri və aydın seriyaları ilə seçilir.

Uclu qaşovların tipləri: yuxarı ucda olanlar – 15, qaşov ağızlı yanlarla birləşənlər – 4, hündür tiplər – 6, buruncuqlu – 2,iki başlı, dimdik çıxıntılı – 6, vurma səthi üstdə olan – 1. Başqa alət növləri: iskənşəkilli – 6, yarpaqşəkilli itiuclu, iti ucu küncdə olan – 7,deşici – 5, qısa iti çıxıntılar (şiplər) -11, dimdikşəkilli alət – 19, çoxvəzifəli alətlər – 3 və kəsərdən ibarətdir.

Alətlərin hazırlanmasında fərqləndirici xüsusiyyətlər
-----------------------------------------------------

Nüvələrin abidədə çox işlənməsi ümumən xarakterik xüsusiyyətdir. Digər fərqləndirici cəhət axıradək işlənmiş nüvələrin qaşov, iskənə, uc qaşovu kimi yenidən istifadəyə gətirilməsidir. Nukleusların əksəri qəlpələmə üçün xüsusi hazırlanmış, arxa üzləri yastılanmışdır. Onlar levallua (9) və qeyri-levallua (39) növlərinə ayrılır. Sonuncu qrup nüvələrdə - disşəkilli (20), yarımdisk (3), bir, iki və üç vurma səthli üçbucaq, dördbucaq formalı bir üzü işlənənlər (13), şarşəkilli (2), prizma formalı (4) tiplərə ayrılırlar.

Çaxmaqlı düşərgəsinin xarakter əlamətləri
-----------------------------------------

* Böyük miqdarda ikinci işlənməyə məruz qalmış daş məmulatının mövcudluğu;
* Alətlərin ara-sıra dişəklənməsi, bəzən müxtəlif ölçülü dişəklənmə, ikinci dişəklənmənin gah alt, gah da üst üzə keçməsi mütləq çoxluq, düzgün, aramsız pullu dişəklənmə və çox azlığı təşkil edir;
* Tam tipik mustye alətlərin (qaşov, itiuclu) təmsil olunmaması;
* Bütün alət tiplərində xüsusi və ya təbii tutacaqlı varlığı;
* Hazırlıqların küncündə işlənmələrlə xüsusi iş (iti uc, dimdik, biz, sıyırma, kəsmə və s.) elementlərinin ayrılması;
* İkili və dəyişkən formaların, xüsusilə uclu qaşovun iti uclu çıxıntısı ilə birləşməsi, iti çıxıntının kəsərlə, dişli dimdik və s. birgə çıxış etmələri;
* İskənəşəkilli alətlərin açıq-aydın mənimsənilməsidir.

Alət tərkibinin yüksək faizi, çoxnövlüyü, cürbəcür əlavə iş elementləri ilə yüklənməsi sakinlərin burada uzun müddət çoxsahəli fəaliyyət göstərdiklərini bildirir.

Mənbə
-----

* Azərbaycan arxeologiyası. Daş dövrü. I cild, Bakı,2008.
* Baxşəliyev V.B. Azərbaycan arxeologiyası( Ali məktəb tələbələri üçün vəsait). –Bakı: Elm, 2007,
* Bünyadov T.Ə. Azərbaycan arxeologiyası oçerkləri. Bakı, 1960.
* Hüseynov M.M. "Azərbaycan arxeologiyası" Bakı,1975.
* Hüseynov M.M. Uzaq daş dövrü. Bakı,1973.
**Lex çayı** (*alm.* Lech‎, *lat.* Licus) —Avtriya və Almaniyadan axan uzunluğu-250 km olan Dunayın sağ qoludur.Qərb sərhəddi Bavariya Alpları boyuncadır.

Coğrafi mövqeyi
---------------

Bu çay öz başlanğıcını Lextan Alplarının şimal-qərbindən götürür və Almaniya sərhəddi boyu dərin dərələrlə axır. Fyusen şəhəri yaxınlığında çay Bavariya alçaqdağlığı ilə axır. Çayın orta axınında Landsberq-am-Lex şəhəri, aşağı axınında isə Auqsburq şəhəri yerləşir. Çayın illik su sərfi müvafiq olaraq 85 m³/san və 120 m³/san-dir. Çayın bolsulu dövrü yay aylarına düşür.

Tarixi
------

955-ci ilin 10-12 avqustundan Auqsburq şəhəri yaxınlığında Alman kralı Otton I Velikiy macarlarla döyüşdə bu çay sahilində qalib olmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Dunay çayı

İstinadlar
----------

1. ↑   Австрия // Атлас мира / сост. и подгот. к изд. ПКО «Картография» в 2009 г. ; гл. ред. Г. В. Поздняк. — М. : ПКО «Картография» : Оникс, 2010. — С. 63. — ISBN 978-5-85120-295-7(Картография). — ISBN 978-5-488-02609-4 (Оникс).
**Akustik sistem** — səs texnikasında bir ümumi gövdədə quraşdırılmış, yaxud ayrı-ayrı bir neçə gövdədə yerləşdirilmiş bir və ya bir neçə səsucaldandan ibarət səs şüalandırıcısı. Akustik sistemin konstruktiv tərtibatı səsucaldanın mütəhərrik sistemi ilə ətraf mühitin parametrlərinin akustik uzlaşdırılmasını təmin etməlidir. Akustik sistemin əsas göstəriciləri nominal güc, səs tezlikləri diapazonu və tam elektrik müqavimətidir. Nominal güc səsləndirmənin (səscanlandırmanın) ucalıq həddini göstərir (2 Vt-dan 100 Vt- adək). Səsləndirmə zamanı akustik sistemdəki qeyri-xətti və tezlik təhrifləri sistemin qoşulduğu səs siqnalları gücləndiricisi vasitəsilə qismən (passiv akustik sistem), sistemin tərkibində qurulmuş gücləndirici vasitəsilə isə demək olar ki, tam (aktiv akustik sistem) kompensə edilir. Nominal gücü 6Vt-dan çox olan akustik sistemlərdə səsləndirmə keyfiyyətini yüksəltmək üçün tezlik diapazonu akustik süzgəclər vasitəsilə 2–4 zolağa (ayrı-ayrı səsucaldanlarla canlandırılır) ayrılır. Bəzi akustik sistemin tərkibində səsləndirmə səviyyəsini orta (500–5000 Hs) və yüksək (5–20 kHs) səs tezlikləri diapazonunda tənzimləyən qurğu (tənzimləyici) olur. Akustik sistemin konstruksiya xüsusiyyətləri və texniki xarakteristikaları, əsasən, onların istifadə sahəsi və tətbiq şəraiti ilə müəyyən olunur. Konsert zallarında, kinoteatrlarda və s. yerlərdə səsi 140 dB-ə qədər (səsin qavranmasının eşitmə üçün zərərli olan həddədək) ucalıq diapazonunda keyfiyyətli canlandıra bilən akustik sistemdən istifadə edilir. Stadion, küçə və digər açıq yerlərdə səsləndirmə zamanı nitqin aydınlığına və meydanın hər yerində eyni ucalıqla səsləndirilməsinə üstünlük verilir. Məişətdə işlədilən səs texnikası qurğularının (televizor, radioqəbuledici, maqnitofon, lazer diskoxudanları və s.) kafi, yaxşı, yüksək (Hi-Fi) və ən yüksək (Hi-End) səsləndirmə keyfiyyətini təmin edən növləri var. Səsləndirmənin orta ölçülü otaqlar üçün kifayət edən ucalıq həddi gücü 2–4 Vt olan akustik sistem vasitəsilə yaradılır.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 261. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Ejen-Lui Buden** (*fr.* Eugène-Louis Boudin; 12 iyul 1824[…], Onflör – 8 avqust 1898[…]) — fransız rəssamı, impressionizmin banisi. Bir müəllim olaraq Klod Mone, ona əhəmiyyətli təsir etdi. Budenin işi, müəllimlərinin - Barbizon məktəbinin nümayəndələri (Konstan Truayon, Mille, Koro və Teodor Russo) və onun davamçıları-İmpressionistlərin sənəti arasındakı əlaqədir.

Barbizon məktəbi ilə əlaqəli idi. Bretan, Bordo, Hollandiya və Venesiyada çalışmışdır.

Bioqrafiya
----------

Buden 12 iyul 1824-cü ildə Normandiyanın köhnə liman şəhəri olan Honflyorda anadan olmuşdur. Le Havre, daha sonra Parisdə məşhur dəniz rəssamı Ejen İzabedən rəssamlıq sənətini öyrənmişdir. Buden ömrünün çox hissəsini Fransanın şimalında keçirmişdir; Belçikaya, Hollandiyaya, İtaliyaya səyahət etmişdir.

Rəssam xüsusi təhsil almadı. J. F. Millet, C. Truion, T. Couture'ın məsləhətlərini aldı. Onun yaradıcılıq tərzinin formalaşmasına Y. B. Yongkind rəsminin təsiri böyük olmuşdur. Le Havre'de C. Monet'in ilk müəllimi idi və rəngləmə üsulunun formalaşmasına böyük təsir göstərdi, onu və ətrafındakı digər sənət adamlarını açıq havada (Basil, Yongkind) işləməyə inandırdı .

1847-ci ildə Buden Parisə köçdü. Luvrda Budenin flamand və holland rəssamlarının əsərlərini, Paris mühitinin mənzərələrini surətləndirir. Boudin rəssam Courbet və şair Baudelaire ilə görüşdü. O, iki rəsm əsərini 1850-ci ildə Le Havredə yerləşən sərgiyə göndərir. Bu işləri üçün üç il təqaüd alır. 1859-cu ildən Salonların daimi üzv olur. 1860-cı ildən bəri sənətçi Honflyorda yaşamışdır. Charles Baudelaire, Honfleur’dan keçərkən, iş üsullarını gördü və icmalında Salon 1859-da həvəslə yazdığı atelyesini ziyarət etdi. 1874-cü ildə İmpressionistlərin ilk sərgisində iştirak etdi. 1881-ci ildə Boston və Parisdə Boudinin bir neçə sərgisi təşkil edildi.

Etiraf ona artıq xəstə olanda gəldi. 8 avqust 1898-ci ildə Deovildə vəfat etmişdir.

1892-ci ildə Buden Fəxri Legiona layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Eugène Boudin (nid.).
3. 1 2  Буден Эжен // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
4. ↑  artist list of the National Museum of Sweden. 2016.
5. ↑  "Шарль Пьер Бодлер — Пейзаж". bodlers.ru. 2019-06-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-14.
6. 1 2  Энциклопедия импрессионизма // Под ред. М. и А. Серюлля. / Пер. с фр. Н. Матяш. М.: Республика. 2005. 69–71.
7. ↑  "Биография Эжена Будена. Картины". 2020-03-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-01-13.
**Levçay civə yatağı** — Tərtərçayın böyük sol qolu olan Levçayın yuxarı hövzəsində yerləşən yataq. 

Yataq məkanca Göygöl-Levçay zonasının şimal qərbində geniş bir sahəni əhatə edir.

Levçay yatağı üst senon yaşlı əhəngdaşlarından təşkil olunub. Filizə nəzarət edən qırılma Ağdaş antiklinanlının tağı boyu keçir. Antiklinal qırışıq hər yerdə civə minerallaşması daşıyır. Yataqda civə ilə yanaşı sürmə və mərgümüş filizləşməsidə geniş yayılmışdır. Əsas filiz mineralı kinovardır. Bu mineral səpinti möhtəvi şəklində filiz kütləsinin əsas hissəsini təşkil edir. İkinci dərəcəli minerallara antimonit və realqar aiddir. Filizlərdə mərgümüşün miqdarı 0,02%, nadir hallarda isə 0,1-0,2% təşkil edir. Əsasən narın səpinti halında pirit qeyd olunur. Damar minerallarından kvars, kalsit, bituma rast gəlinir. Yataq ərzisində Yeni Lev, Qərbi lev, Yelizgöl, Qaraqaya və s. filiz təzahürləri aşkar edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Elnur İbiş oğlu Səfərov. Kiçik Qafqazın faydalı-qazınti yataqları. Bakı: 2012.
**Ejen Mişel Antoniadi**(*fr.* Eugène Michel Antoniadi  
 *yun.* Ευγένιος Αντωνιάδης; d. 1.3.1870 - v. 10.2.1944, Konstantinopol) — fransız astronomu.

Həyatı
------

18 yaşından İstanbulda astronomik müşahidələrə başlamışdır. 1893-ci ildə *Jüvizidə* K.Flammarionun rəsədxanasında Marsı müşahidə edib. Britaniya astronomiya cəmiyyətinin Mars bölməsinin rəhbəri olmuşdur. Əsas işləri planetlərin öyrənilməsinə, astronomiyanın tarixinə aiddir. 1909-cı ildə böyük qarşıdurma zamanı, *Medon rəsədxanasında* apardığı müşahidələr nəticəsində belə qənaətə gelmişdir ki , Marsın kanalları müxtəlif ölçülü ləkələrdən əmələ gələn nizamsız tünd zolaqlardır (kosmik aparatların köməyilə alınmış Marsın müasir şəkilləri A. müşahidələrini təsdiq edir.)

1924-ci ildə qarşıdurma zamanı *A. planetin* diskinin qırağında Hellas sahəsinin üzərində 8-20 km hündürlüyündə işıqsaçan tullantılar müşahidə etmişdir. A. Marsın bəzi hissəlırinin görünən hərəkətini müşahidə edərək C.Skiaparellinin müəyyən etdiyi planetin fırlanma dövrünü təsdiq etmişdir. A. qədim Yunanıstan və Misir astronomiya tarixinə aid tədqiqatlar aparmışdır. 1907-ci ildə İstanbulda Aya Sofiya məbədində arxeoloji qazıntıların nəticələrini nəşr etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" (PDF). 2016-03-25 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-07-19.

Xarici keçidlər
---------------

* АНТОНИАДИ Эжен Мишель
* Астронет
* Le Fonds Antoniadi
Əbu Abdullah Məhəmməd ibn İshaq hicri-qəməri tarixi ilə 85-ci ildə Mədinə şəhərində dünyaya göz açmış, hicri-qəməri 150 və ya 153-cü ildə Bağdad şəhərində vəfat etmişdir. "Xizran" məzarlığında dəfn edilmişdir. Özünün "Əs-Sirətun-Nəbəviyyə" adlı kitabı ilə məşhurdur.

Həyatı və Təhsili
-----------------

Uşaqlıq illərini və gənclik dövrünün bir hissəsini Mədinədə keçirən Məhəmməd ibn İshaq hicri-qəməri 115-ci ildə İskəndəriyyə şəhərinə getmişdir.İskəndəriyyənin və Misirin hədis və tarix ustadlarından, o cümlədən, Ubeydullah ibn Muğeyrə, Yezid ibn Həbib, Ubeydullah ibn Əbu Cəfər, Qasim ibn Qəzman və başqa böyük ustadlardan dərs almış, sonra Kufə, Cəzirə, Rey, Hirə, Bağdada səfər etmişdir.

Xəlifə Mənsur Abbasi ilə görüşü
-------------------------------

Bağdada səfər edərkən dövrün xəlifəsi Mənsur Abbasinin görüşünə getmiş və bu görüş onun Bağdadda qalmasına, habelə bir qrup tarixçinin dediyinə görə onun məşhur kitabı olan "Əs-Sirətun-Nəbəviyyə" əsərinin yazılmasına səbəb olmuşdur.Tarixçilər yazırlar ki, bu görüşdə Mənsur Abbasi, Məhəmməd ibn İshaqın tarixi məlumatlarına heyran qalır və ona Tarix kitabı yazmağı əmr edir.

Məhəmməd ibn İshaq Mənsurun əmrini yerinə yetirib müfəssəl bir tarix kitabı yazır və onun sarayına gətirir.Lakin Mənsur kitabın çox geniş olduğunu söyləyib müxtəsər hala salmasını tapşırır. İbn İshaq kitabı müxtəsər halda yazdıqdan sonra kitab Xəlifə Mənsur tərəfindən onun öz oğlu Mehdiyə verilir.

Biblioqrafiya müəllifi İbn ən-Nədim öz əsərində Məhəmməd ibn İshaq’ın bu əsərini "Kitâbu’s-Sîrə və’l-mübtədəʾ və’l-məġāzî" adıyla qeyd etmişdir

Tənqidlər
---------

"Əs-Sirətun-Nəbəviyyə" kitabı qələmə alındığı vaxtdan indiyədək bir çox tarixçilərin və hədis ravilərinin diqqətini özünə cəlb etmişdir.Onu tərifləyənlərlə birlikdə, tənqid edənlər də mövcud olmuşdur.Tənqidçilər müəllifi şəcərənaməni yanlış yazmaqda, etibarsız ravilərdən rəvayət nəql etməkdə, hadisələri saxtalaşdırmaqda və.s işlərdə ittiham etmişlər.

Məhəmməd ibn İshaq tarixi hadisələri nəql edərkən məzhəb təəssübkeşliyindən uzaq duraraq bitərəf mövqe tutduğuna görə əhli-sünnənin "rical elmi" sahəsindəki bəzi alimləri onu şiəlikdə ittiham etmiş, onun şiə olduğunu söyləmişlər. 

Məhəmməd ibn İshaqdan sonra Əbdul-Məlik ibn Hişam onu indiki tərtibatda qələmə almışdır.

Mənbələr
--------

1. ↑  Seyid Haşim Rəsuli Məhəllatinin qələmi ilə, İbn Hişam "Əs-Sirətun-Nəbəviyyə", cild 1,səh.3
2. ↑  Seyid Haşim Rəsuli Məhəllatinin qələmi ilə, İbn Hişam "Əs-Sirətun-Nəbəviyyə", cild 1,səh.4
3. ↑  İbn ən Nədim, əl-Fihrist, səh.142
4. ↑  Seyid Haşim Rəsuli Məhəllatinin qələmi ilə, İbn Hişam "Əs-Sirətun-Nəbəviyyə", cild 1,səh.5
**Məhəmməd bəy Təbrizi** (XVII əsr – 1672) — II Şah Abbas dövründə Səfəvilər dövlətində baş vəzir olmuş erməni əsilli dövlət adamı.

Səfəvi Ordusunda qeyri-müsəlmanların təşkil etdiyi ğulam nəslindən olandan Məhəmməd bəy Təbrizinin atası, Hüseyn bəy Təbrizi qayçıçı başı - baş dərzi vəzifəsində Şah Səfi sarayında xidmət etmişdir.

Məhəmməd bəyin adı ilk dəfə İsfahan şəhərindəki Yeni Culfa məhəlləsinə 1643-cü ildə başçı olaraq təyin olunmasında keçir. Bu dövrdə ona başqa bir erməni əsilli hərbçi Allahverdi xanın dəstək olduğu bildirilir.

1646-cı ildə Bəndər Abbasda gömrük baş məmuru, şahbəndər vəzifəsinə çəkilən Məhəmməd bəy Təbrizi, qısa müddət ərzində saray tərəfindən müxtəlif vəzifələrə yüksəldilir. 1651-ci ildə II Şah Abbas tərəfindən baş vəzir təyin edilir. 1661-ci ildə saray intriqalarında gözdən düşən Məhəmməd bəy Təbrizi, Qum şəhərinə sürgün edilir. 1672-ci ildə Süleyman Şah tərəfindən yenidən baş vəzirliyə dəvət edilir. Lakin İsfahana gedərkən yolda vəfat edir. O dövrdə yaşamış fransız səyyah Jan Şardenə görə baş vəzir Seyxəli xan Zəngənə tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.

İstinadlar
----------

1. ↑  Matthee Rudi (2011) Persia in Crisis: Safavid Decline and Isfahan Crisis, səh. 1-371 ISBN - 08577131815
**Korolkov doqquzdonu** (*lat.* Lonicera korolkowii) — bitkilər aləminin fırçaotuçiçəklilər dəstəsinin doqquzdonkimilər fəsiləsinin doqquzdon cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Orta Asiyada yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 3 m olan, yumşaq tüklü, budaqlı, dekorativ, yarpağıtökülən koldur. Yarpaqların diametri 3 sm-ə çatır, enli qaidəli, yumurtaşəkilli və ya ellipsvarı, ucu biz, mavi-yaşıl rənglidir, çox vaxt göyümtül olur. Aprel-may aylarında 15-20 gün ərzində bol çiçəkləyir, çiçəkləri çəhrayı rəngdə olur və yaşıl fonda çox gözəl görünür. Şarşəkilli, narıncı və ya al-qırmızı, meyvələri budaqların üzərində payıza qədər qalır. Zərərverici və xəstəliklərdən az zərər çəkir. Abşeronda vegetasiyası aprelin ortalarından başlayaraq oktyabrın axırlarına qədər davam edir. Hər il meyvə verir, meyvələri avqustun axırı sentyabrın birinci yarısında yetişir. Toxumların cücərməsi təxminən 8 %-dir. Yay qələmlərinin 95 %-i kök atır.

Ekologiyası
-----------

Qışadavamlılığı yüksəkdir. İşıqsevəndir. Dağların açıq yerlərində, meşə zonasının yuxarı hissəsində, subalp zonasında dəniz səviyyəsindən 3000 m hündürlükdə bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Mərkəzi Nəbatat Bağında introduksiya edilmişdir.

İstifadəsi
----------

Bütün vegetasiya dövründə dekorativdir, tək və qrup əkinlərində, xüsusilə tozağaclarının fonunda gözəl görünür, balverən bitkidir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q4180474
* Wikispecies: Lonicera korolkowii
* EPPO: LONKO
* GBIF: 5334228
* GRIN: 22592
* IPNI: 148870-1
* IRMNG: 10212664
* ITIS: 507057
* NCBI: 566145
* NZOR: 0a674bf8-3eb8-4db7-b51c-c73a4211fc75
* PLANTS: LOKO2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:148870-1
* Tropicos: 6000469
* WFO: wfo-0000359613

 |
**Kim Elizabet Vitley**  (7 iyun 1961)- Amerikalı komediyaçı və aktrisadır. O, daha çox "Qardaşım və mən", "Qığılcımlar", "Heyvanlar təcrübəsi","Gənc və ac", "Parkçılar", "Klivlend şousu" və "Qara dinamit" kimi televiziya sitkomlarındakı rolları ilə tanınır. Vitley, 2003-cü ildə "Bizi Evadan Təslim Et" komediya filmindəki Ormandy roluna görə Kassa Filmində Ən Yaxşı Köməkçi Aktrisa üçün 2004-cü ildə BET Komediya Mükafatına namizəd oldu.

Həyatı
------

Vitley Ohayo ştatının Şaker Heqit şəhərində anadan olub. Atasının asi Vilyam Vitley olmuşdur. Onun atası Klivlend Dövlət Universitetinin Çağırış Mərkəzi, Linkoln Junior Liseyi, Klivlend İctimai Kitabxanasının Li-Harvard filialı və Klivlend Klinikasının Qonaq Evinin inkişafı ilə bağlı işlərlə məşğul olub.
Onlar həmçinin Klivlend hindularının məskəni olan Jakob Field ərazisinin layihələndirilməsi və tikintisi üzrə birgə müəssisədə iştirak edirdilər.
Kim Vitley Şaker Heqtis Liseyində (1979-cu ildə bitirib) və Tennessi ştatının Nasvil şəhərindəki Fisk Universitetində oxuyub.

Karyera
-------

1989-cu ildə Vitley, Los-Ancelesdə başlayan və daha sonra ABŞ-ni gəzən Şelli Qrettin məşhur "Gözəllik Dükanı" oyununda baş rolda musiqi aldı. Vitley bir neçə televiziya sitkomunda qonaq çıxış etdi. O, həmçinin qısa müddətli BET şousunun Oh Drama (2000) verilişinə ev sahibliyi etdi. Vitley Növbəti Cümə filmində Kreyqin xalası Suqa rolunda kiçik bir rol oynadı. 2012-ci ildən 2013-cü ilə qədər Vitley BET komediyasında Karmin Vaks rolunda təkrarlanan rola sahib idi. 20 aprel 2013-cü ildə onun "Vitleyi böyütmək" adlı reallıq sənədli seriyası Oprah Vinfrey Şəbəkəsində cəmi 1,2 milyon tamaşaçı ilə nümayiş olundu və bu, şəbəkə tarixində ən çox baxılan beşinci premyera oldu. OVN 4 yanvar 2014-cü ildə premyerası olan ikinci mövsümə sifariş verdi. Daha sonra Vitley 2014-cü ildə ABC Ailəsində premyerası olan Gənc və acteleviziya sitlomunun heyətinə qatıldı və burada Coşun ev işçisi Yolanda rolunu oynadı. Şou 2018-ci ildə bitən beş mövsüm davam etdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  IMDb (ing.). 1990.
2. ↑  "BET HONORS URBAN COMEDY DURING NETWORK'S FIRST-EVER COMEDY AWARDS TELECAST HOSTED BY STEVE HARVEY". 2020-01-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-27.
3. ↑  "Actress-comedienne Kym Whitley pictures family in her den". 2023-04-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-27.
4. ↑  "WILLIAM WHITLEY". 2023-01-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-27.
5. ↑  "Progressive Field". 2023-03-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-27.
6. ↑  "Graduates counseled to pursue passions". 2023-03-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-27.
7. ↑  "Young & Hungry Stars Preview 'Sexy,' 'Inspiring' New ABC Family Comedy". 2023-01-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-27.
**Abbasabad** — İrəvan xanlığının Vedibasar mahalında kənd adı 1728-ci ilə aid mənbədən mə'lumdur.

Tarixi
------

1828–1832-ci illərdə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdırYaşayış məntəqə adlarında "Abbas" və "Abas" komponentlərinin mənşəyini dəqiqliklə müəyyən etmək çətİndir. Toponimlərdə bu söz həm ərəb mənşəli Abbas şəxs adı, həm də Xəzərlərin Abas tayfasının adı ola bilər (Qaraqalpaqlarda bir tayfa Abas adlanır). İranda, Azərbaycanda və ErməniAbbasabad — İrəvan xanlığının Vedibasar mahalında kənd adı 1728-ci ilə aid mənbədən mə'lumdur. 1828–1832-ci illərdə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır

Toponimi
--------

Yaşayış məntəqə adlarında "Abbas" və "Abas" komponentlərinin mənşəyini dəqiqliklə müəyyən etmək çətindir. Toponimlərdə bu söz həm ərəb mənşəli Abbas şəxs adı, həm də Xəzərlərin Abas tayfasının adı ola bilər (Qaraqalpaqlarda bir tayfa Abas adlanır). İranda, Azərbaycanda və Ermənistanda orta əsrlərdən bəri yaşayış məntəqə adlarında fəal iştirak edən abad sözü isə fars dilində "yaşamaq üçün hər cür şəraiti olan yer", "adam yaşayan yer" mə'nalarındadır. Azərbaycanda İlk dəfə VII əsrdən mə'lum olan Ordubad toponimində əksini tapmış bu söz İranın toponimiyasında III–IV əsrlərdən mə'lumdur. Ermənistanda orta əsrlərdən bəri yaşayış məntəqə adlarında fəal iştirak edən abad sözü isə fars dilində "yaşamaq üçün hər cür şəraiti olan yеr", "adam yaşayan yer" mə'nalarındadır. Azərbaycanda İlk dəfə VII əsrdən mə'lum olan Ordubad toponimində əksini tapmış bu söz İranın toponimiyasında III–IV əsrlərdən mə'lumdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи. Спб. 1852.
2. 1 2  Basbakanlik Arsivi. Qapu tahrir defterleri. № 808. 1728-ye tarihi. Revan ey-aleti Defteri.
3. 1 2  Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası. Bakı, 1995
4. ↑  *Будагов, Б. Ә.; Гејбуллајев, Г. Ә.* Аббасабад // Ермәнистанда Азәрбајҹан мәншәли топонимләрин изаһлы лүғәти. Бакы: Оғуз ели. 1998. 452 с.

| ⛭Vedibasar mahalı |
| --- |
| **Vedi rayonu** | Abbasabad • Ağasıbəyli • Ağkilsə • Arazdəyən • Arazdəyən (qəsəbə) • Armaş • Aşağı Ərmik • Avşar • Aysorgöl • Bağçacıq • Birəli • Böyük Vedi • Camışbasan • Cəfərli • Cğin • Çanaxçı • Çatqıran • Çəmbərək • Çimənkənd • Dəhnəz • Daşnov • Daşlı • Dəvəli • Əliməmməd • Əsni • Əlimərdan • Əzizkənd • Goravan • İnqala • Haxıs • Xalisa • Xosrov • Karvansara • Keşişverən • Kiçik Vedi • Kirov • Kolanlı • Körpükənd • Küsüs • Kötüz • Qaladibi • Qaralar • Qaraxaç • Qaratorpaq • Qaraqoyunlu • Qaşqa • Qədirli • Manquk • Molla Əhməd • Nor Qyank • Nor Uqi • Reyhanlı • Sarıxanlı • Seyid Kotanlı • Şahablı • Şəhriyar • Şərab zavodu • Şıxlar • Şidli • Şirazlı • Taytan • Tərəkəmələr • Yaycı • Yellicə • Yengicə • Yeranos • Yuxarı Ərmik • Zimmi |
**Kim milyonçu olmaq istəyir?** (*ing.* Who Wants to Be a Millionaire; çox vaxt qeyri-rəsmi olaraq **Milyonçu** (*ing.* Millionaire) adlanır) Devid Briqqs, Mayk Uaythill və Stiven Nayt tərəfindən yaradılmış Britaniya mənşəli beynəlxalq televiziya oyun şousu franşizasıdır. Hal-hazırda Sony Pictures Televiziyasına məxsus olan və lisenziyası olan formatda, müsabiqə iştirakçıları bir çox oyun şousu janrının konvensiyalarına uyğun gələn formatda böyük pul mükafatları qazanmaq üçün bir sıra çox seçimli sualları həll edirlər - radioya bənzər bir anda yalnız bir iştirakçı oynayır. viktorinalar; müsabiqə iştirakçılarına cavab vermək qərarına gəlməzdən əvvəl sual verilir və suallara cavab vermək üçün vaxt məhdudiyyəti yoxdur; və getdikcə çətinləşən sualları həll etdikcə təklif olunan məbləğ artır. Formatın əksər versiyalarında təklif olunan maksimum pul mükafatı, Böyük Britaniyada bir milyon funt sterlinq və ya Hindistanda 75 milyon rupi kimi yerli valyutada arzu olunan dəyərdir.

Orijinal ingilis versiyası 4 sentyabr 1998-ci ildə İTV şəbəkəsində debüt etdi, aparıcı Chris Tarrant, 11 fevral 2014-cü ildə final epizodunu təqdim etdi, bundan sonra şou dayandırıldı. Ceremi Klarksonun aparıcılığı ilə 2018-ci il mayın 5-dən 11-dək yayımlanan 20-ci ildönümünü qeyd etmək üçün yeddi epizoddan ibarət yenidən canlandırılmış seriya. Dirçəliş tənqidçilər və pərəstişkarlarından əsasən müsbət rəylər, eləcə də yüksək baxış rəqəmləri aldı və bu, İTV-nin şounu daha bir neçə serial üçün yeniləməsinə səbəb oldu. Debütündən bəri oyun şousunun beynəlxalq variantları təxminən 160 ölkədə yayımlanıb.
**Koron adası** (*ing.* Coron Island) — Sulu dənizində yerləşən ada. Eyni adlı inzibati vahidliyə daxildir.

Coğrafiyası
-----------

Koron adssı üçbucq formaya malikdir. Onun uzunluğu 20 km, eni 9 km, sahəsi isə 71 km²-dir. Ən hündür nöqtəsi 600 metrdir. 2010-cu il siyahıya alınmasına görə Koron adasında 2649 nəfər yaşayır. Onlar əsasən iki qəsəbədə cəmləşmişlər Banuanq-Daan və Kabuqao. yerli əhali adanı *Kalis* adlandırır.

Ada ərazisinin 70 % sərt uclu təpələrlə örtülüdür. 25 % alcaq təpələr, cəmi 5 % isə düzənlikdən ibarətdir. Koron adasından şimalda Busuanqa , 15 km qərbdə isə Kulion adası yerləşir.

Ada təmiz ekoloji mühiti ilə seçiir. Adad yerləşən Kayaqan gölü ölkənin ən təmiz gölüdür. bu əsrarəngiz təbiəti olan ada UNESCO Ümumdünya irsi siyahısına daxildir.

Bundan əlavə ada sahillərinə yaxın ərazidə 1944–1945-ci illərdəki Yaponiya ordusununa qarşı həyata keçirilən Filippin əməliyyatı zamanı 15 yapon gəmisi batırılmışdır. Bu isə dalğıcları hazırda bölgəyə cəlb edir. Batırılmış gəmilər: Aksiuşima, "İrako", "Okikava Maru", "Koqyu Maru", "Olimpiya Maru", "Kyokuzan Maru", "Terukaee Maru", "Nansin Maru". Maraqlısı budur ki, adı çəkilən gəmilərin hamısı 24 sentyabr 1944-cü ildə 40 dəqiqə ərzində batırılmışdır.

* ÇimərlikÇimərlik
* Kayanqan gölü, «Asiyanın ən təmiz gölü»Kayanqan gölü, «Asiyanın ən təmiz gölü»
* Aksiuşima gəmisiAksiuşima gəmisi

Mənbə
-----

* rəsmi sayt (ing.)
* Koron adası (ing.)
* koron adası (ing.)
* The Coron Island Protected Area Arxivləşdirilib 2018-06-16 at the Wayback Machine (ing.)

İstinadlar
----------

1. 1 2  Coron Island Natural Biotic Area Arxivləşdirilib 2017-09-20 at the Wayback Machine (ing.)
2. ↑  "Coron Island Natural Biotic Area". 2017-09-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-11.
3. ↑  Coron Bay Palawan Philippines Dive Site — World Famous Wreck Diving Arxivləşdirilib 2016-03-03 at the Wayback Machine (ing.)
4. ↑  Histoire des épaves japonaises de la baie de Coron Arxivləşdirilib 2016-04-16 at the Wayback Machine (fr.)
**Kimberlit** — porfir quruluşlu ultraəsasi süxur kimberlit eruptiv hipabissal brekçiya olub, tərkibində müxtəlif möhtəvilər içərisində, habelə həmişə dərinlik mənşəli pirop saxlayan ultraəsasi süxurlar (pirop peridotitləri, bəzən pirop olvinit və piroksenitləri) iştirak edir. Möhtəvilərin varlığı kimberlit fərqləndirici əlaməti olub, kimberlit maqmasının böyük dərinlikdə yaranmasını və onun sürətlə qalxaraq hipabissal şəraitdə kristallaşmasını göstərir. Pirop peridotitlərin qırıntılarına nisbətən onların ayrı-ayrı mineralları (olivin, pirop, ilmenit, xrom-diopsit, floqopit və bəzən almaz) daha çox yayılmışdır. Qırıntıların miqdarına görə massiv, brekçiyavari kimberlit, kimberlit brekçiyası və tufları fərqləndirilir. Kimberlit sementi, mineral tərkibi olivin və floqopitin fenokristallarından, dəyişilmiş olivin, piroksen, floqopit, perovskit, maqnetit, bəzən montiçellit və apatitin xırda dənələrindən, habelə serpentinitləşmiş və karbonatlaşmış şüşəvari əsas kütlədən təşkil olunmuşdur. Piroksen kimberlit içərisində fenokristal əmələ gətirmir, yalnız əsas kütlədə mikrolitlər şəklində rast gəlinir. Hazırda yalnız yuxarıda göstərilən əlamətləri kompleks şəklində özündə birləşdirən süxurlar kimberlit adlandırılır. Kimberlit almazın köklü mənbəi hesab olunur. Dünyanın almazlı əyalətlərində kimberlit partlayış "trubkalarını" doldurur və daykalar şəklində rast gəlir. Kimberlit ən çox Yakutiyada, Cənub və Mərkəzi Afrikada yayılmışdır. Şimal Afrikada, Hindistanda, Çexiyada da kimberlit məlumdur.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 183282558 |
Kimbal Mask (*ing.* Kimbal Musk; 20 sentyabr 1972, Pretoriya, Cənubi Afrika) cənubi afrikalı restoran meneceri, baş aşpaz və sahibkardır. Bir çox filialı olan The Kitchen Restaurant Group-un sahibidir. Qeyri-kommersiya təşkilat olan Big Green-in həmtəsisçisi və prezidentidir. Həmçinin dizayn şirkəti Square Roots-un həmtəsisçisi və prezidentidir. Kimbal hal-hazırda Tesla Motors və SpaceX-in idarə heyətində yer alır. Milyarder sahibkar İlon Maskın kiçik qardaşı və Tesla-nın irihəcmli səhmdarıdır. 1995-ci ildə qardaşı İlon ilə birlikdə Zip2-ni qurmuşdular.

İlk illəri
----------

Kimbal qardaşı İlon, bacısı Toska və bir neçə qohumu ilə birlikdə böyüdü. Anası Mey Mask diyetaloq və model, atası Errol Mask isə mühəndis idi.

Cənubi Afrikada Respublikasında yerləşən Pretoriya məktəbindən məzun olduqdan sonra qardaşı ilə görüşmək üçün Kanadaya köçdü. Burada Qvins Universitetində binzes təhsili almaq üçün universitetə müraciət etdi. Mask tələbəlik illərində ilk olaraq Scotiabank-da işlədi. 1995-ci ildə Qvins Universitetini bakalavr dərəcəsi ilə bitirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram |
| Tematik saytlar | IMDb |
| Şəcərə və nekropolistika | WikiTree |
| Normativ yoxlama | GND: 1217127720 · VIAF: 658160001827730300004 · WorldCat VIAF: 658160001827730300004 |
**Standart meyillənmə** (və ya orta kvadratik meyillənmə)- ehtimal nəzəriyyəsində və statistikada təsadüfi dəyişənlərin səpələnməsi üçün istifadə olunan ən geniş yayılmış göstəricidir. Təsadüfi dəyişənin vahidində ölçülür. Qiyməti dəyişənin (parametrin) dispersiyasının (σ2) kökünə bərabərdir. Standart meyillənmədən orta arifmetik qiymətlərin satandart xətalarının hesablanmasında, inam intervallarının təyinində, hipotezlərin statistik yoxlanmasında, təsadüfi dəyişənlər arasında xətti asılılıqların ölçülməsində istifadə olunur. Standart meyillənmə s ilə işarə olunur və belə hesablanır: 

{\displaystyle s={\sqrt {{\frac {n}{n-1}}\sigma ^{2}}}={\sqrt {{\frac {1}{n-1}}\sum \_{i=1}^{n}{(X\_{i}-{\bar {X}})^{2}}}}}
burada, {\displaystyle x\_{i}} seçmənin i-ci elementidir, {\displaystyle {\bar {X}}}- seçmənin ədədi ortası, n- seçmənin həcmidir. {\displaystyle {\bar {X}}}- aşağıdakı düsturla hesablanr:

{\displaystyle {\bar {X}}={\frac {1}{n}}\sum \_{i=1}^{n}{X\_{i}}}

Seçmə dedikdə aparılmış ölçmələrin içərisindən statistik analiz üçün qrup şəklində seçilmiş ölçülər nəzərdə tutulur. Seçmə təsadüfi, sistematik və ya qarışıq (random) üsullarla aparıla bilir.

Mənbə
-----

* Əliyev, R. Maşınqayırma leksikonu. Bakı: Apostroff, I hissə, 2012.427 s.
* Şahbazov, Ə. Ehtimal nəzəriyyəsi və riyazi statistika: ali məktəblər üçün dərslik / red. M. Bunyatov. Bakı: Maarif, 1973. 577s.
**Litva Qədim Arıçılıq Muzeyi** (Senovinės bitininkystės muziejus) 1984-cü ildə Litvanın şimal-şərqindəki Stripeikiai yaxınlığında yaradılmış ərazidə arıçılığın tarixini nümayiş etdirir. Aukštaitija Milli Parkının bir hissəsi olan muzey arıçı Bronius Kazlas tərəfindən təsis edilmişdir. 

Litva Qədim Arıçılıq Muzeyi
2006-cı ilə qədər muzey altı binadan, 500-ə yaxın eksponatdan və 25 heykəldən ibarət idi. Litvada arıçılığın tarixini göstərməklə yanaşı, muzeyin bəzi taxta heykəllərinin özündə arı pətəkləri var. Heykəllər bal arısının dünya mifologiyasında və folklorunda, o cümlədən Misir və Yerli Amerika fiqurları, eləcə də Litva tanrısı Babilas və ilahə Austėja da daxil olmaqla, arının yerinə hörmət edir. Onlar Teofilis Patiejunas və İpolitas Užkurnis tərəfindən həkk olunub.

Sərgilərə ziyarətçilərə iş yerində arıları izləməyə imkan verən şüşə üzlü pətəklər, alət kolleksiyaları və arıların tozlanmada oynadığı rolun təsvirləri daxildir. Pətəklərin geniş çeşidinə 15-ci əsrdən 20-ci əsrin əvvəllərinə qədər istifadə edilən çoxlu ağac gövdələri daxildir.

Litva Baytarlıq Akademiyası Litva arılarının xüsusilə dinc olduğunu iddia edir. Avropa bal arısının alt növüdür və italyan arılarından kiçik, Qafqaz bal arılarından isə böyükdürlər.

Bal arısı Litvada dostluq simvoludur. *"Bičiulis"* sözü mehriban müraciət formasıdır. 2005-ci ildə Ukrayna prezidenti Viktor Yuşşenkonun Litva prezidenti Valdas Adamkusa hədiyyə etdiyi üç arı pətəyi və arılar muzeyə gətirilib.

Muzey maydan oktyabr ayına qədər açıqdır. Avqust ayında "Bal məhsulu" festivalı keçirilir və muzeydə "Bal barı" var. Muzey aparılan yenidənqurma işlərindən sonra 2015-ci ilin yazında yenidən açıldı.

Ümumi istinadlar
----------------

* Muzey arıçılıqla bağlılığı qeyd edir. , 24 avqust 2000. Əldə edilib 2011–04–15
* Qədim Arıçılıq Muzeyi. Litva Muzeylər Assosiasiyası. Əldə edilib: 2011–04–15.
* Qədim Arıçılıq Muzeyi. Əldə edilib: 2011–04–15.

1. ↑  "The Baltic Times". 2023-04-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-15.
2. ↑  Cibinizdə Şəhər Bələdçiləri
**Abbas Əli Çətin** və ya **Abbasəli Çətin** (*türk.* Abbas Ali Çetin, 1 yanvar 1914, İrəvan – 26 avqust 1975) — Azərbaycan əsilli türk siyasətçi, dövlət xadimi, hüquqşünas, prokuror və hakim.

Həyatının erkən dövrü
---------------------

1914-cü ildə İrəvan şəhərind dünyaya gəlmişdir. Atasının adı Əbdüləli, anasının adı isə Gözəl olmuşdur. Təhsilini Ankara Universitetinin Hüquq fakültəsində almışdır.

Birinci Dünya müharibəsinin gedişatında Qərbi Azərbaycanda ermənilərin azərbaycanlılara qarşı soyqırım siyasəti nəticəsində ailəsinin Türkiyəyə (o dövrdə Osmanlı) köçməyə məcbur olduğu düşünülür.

Fəaliyyəti
----------

Türkiyə Respublikasında müxtəlif dövlət qurumlarında çalışmışdır. Bunlara misal olaraq Maliyyə Təhsil Müfəttişliyini, Ankara və Qars Məhkəmələri katibliyini, Ulduzeli, Kağızman hakimi köməkçiliyini, Kağızman sorğu hakimliyini, Ərzincan prokuroru köməkçiliyini, Diyarbəkir Ağız Cinayətlər Məhkəməsi üzvlüyünü, Yozqat sülh prokurorluuğunu göstərmək olar. O, həmçinin sərbəst vəkil, xəzinə vəkili, Türkiyə Respublikası Sosial Fond İdarə Məclis rəhbəri, Dövlət Dəmiryolları Müdirliyində hüquq müşaviri olaraq da işləmişdir.

CHP-dən IX çağırış və Ədalət Partiyasından XIII çağırış (10.10.1965–12.10.1969) Qarsdan TBMM üzvü olmuşdur CHP-nin millət vəkili olarkən, partiyasından ayrılaraq bir müddət müstəqil qaldıqdan sonra, yeni qurulan Demokrat Partiyaya keçmişdir.

Ölümü
-----

1975-ci ilin 26 avqustunda həyatını itirmişdir. Vəfat edərkən evli idi və 4 uşağı var idi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Abbas Ali Çetin". www.biyografya.com. 9 February 2019. 9 March 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 March 2021.
2. ↑  ."Abbasali ÇETİN (Kars)". tbmm.chp.org.tr. 2009. 9 March 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 March 2021.
3. ↑  "TBMM Albümü". www.tbmm.gov.tr. 8 August 2010. 14 Feb 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 Feb 2021.
Müzəffərilər dövləti (bənövşəyi)
**Müzəffərilər dövləti** (1314-1393) — İranda feodal dövləti.

Tarixi
------

Müzəffərilər dövləti Yəzd, Fars və Kirman əyalərlərini əhatə edirdi. Paytaxtı Şiraz şəhəri idi. Dövlət müzəffərilər sülaləsinin nümayəndələri tərəfindən idarə olunurdu. Sülalənin banisi Şərəf əd-din Müzəffər Elxani hökmdarı Qazan xanın minbaşısı və Yəzd yaxınlığındakı Məybur şəhərciyinin hakimi olmuşdur. Sonralar Elxanilər dövlətinin tənəzzülü dövründə müzəffərilər bütün Fars, Kirman və İraq-i Əcəmi özlərinə tabe etdilər. 1359-cu ildə Mübariz əd-din Məhəmməd (1314-1359) Azərbaycana hücum edib Təbrizi tutdu. Lakin bir həftədən sonra Azərbaycanı tərk etməyə məcbur oldu və tezliklə oğlu Şah Şüca (1359-1384) tərəfindən öldürüldü. Şah Şücanın ölümündən sonr Müzəffərilər dövləti parçalandı. Teymur 1393-cü ildə sonuncu müzəffəri hökmdarı Mənsuru (1387-1393) məğlub edib Müzəffərilər dövlətinə son qoydu.

Mədəniyyəti
-----------

Müzəffərilər dövlətində iqtisadi və mədəni həyat nisbətən inkişaf etmiş, şəhərlərdə, xüsusilə Şirazda abadlıq işləri aparılmışdı. Hafiz Şirazi Müzəffərilər dövlətində yaşayıb yaratmışdır.

Ədəbiyyat
---------

* Piriyev V.Z. Azərbaycan Hülakülər dövlətinin tənəzzülü dövründə. Bakı: 1978
* Ализаде А.А. Социально-экономическая и политическая история Азербайджана XIII-XIV вв. Б.: 1956
* Босворт К.Э. Мусульманские династии. М.: 1971

Mənbə
-----

* Мүзәффәриләр дөвләти // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 122.

Həmçinin bax
------------

* Müzəffərilər sülaləsi