recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Məmmədrza Təbrizli** (1966, Təbriz) — azərbaycanlı mühacir yazıçı və musiqiçi, radio və televiziya jurnalisti, Norveç Yazıçılar Birliyinin üzvü.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Məmmədrza Həmid oğlu Təbrizli 1966-cı ildə Təbriz şəhərində anadan olub. Atası Həmid 1979-cu ildə İran islam inqilabı dövründə qətlə yetirilib. Atasını itirdikdən sonra 14 yaşında təhsilini yarımçıq saxlayaraq çəkməçiliklə məşğul olur. Sonradan Təbrizdə tarzən Həsən Dəmirçinin və ustad Əli Səliminin muğam dərslərinə qatılır.

1994-1997-ci illərdə TRT radiosunda fəaliyyət göstərir. TRT ilə yanaşı, Türkiyənin müxtəlif televiziya kanallarda mədəniyyət proqramlarında iştirak edib. 1998-ci ildə siyasi səbəblərə görə Avropaya mühacirət edir. 2003-cü ildən etibarən Norveçdə qurulan "Azərbaycan səsi" radiosunun redaktoru kimi çalışır. Jurnalist kimi Güney Azərbaycanla bağlı bir çox yazıları Norveç mətbuatında dərc olunmuşdur. 

2011-də Norveçdə baş verən terrora qarşı bəstələdiyi mahnıya görə, Norveç baş nazirinin təşəkkür məktubunu alıb. 2012-ci ildə Norveçdə keçirilən Dil və mədəniyyət festivalında "Hederspris" Şərəf mükafatına layiq görülüb. 2016-cü ildən Norveç Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

Yaradıcılığı
------------

Məmmədrza Təbrizli Norveçdə üç musiqi albomu yayımlayıb. "Son gecə" adlı povest və hekayələrdən ibarət ilk kitabı isə 2009-cu ildə Bakıda çap edilib. Bu avtobioqrafik əsərdə müəllifin Güney Azərbaycandan Norveçə mühacirəti ilə bağlı yaşadığı çətinliklər əks olunub. Kitab 2013-cü ildə Bosniya və Herseqovinada boşnak dilində, 2015-ci ildə isə Osloda Norveç dilində çap edilib. "Qartal balası" adlı povest və hekayələr kitabı isə 2011-ci ildə Bakıda nəşr olunub.

### Kitabları

* Son gecə. Bakı: "Nurlan" nəşriyyatı, 2009
* Qartal balası. Bakı: "Elm və təhsil" nəşriyyatı, 2011

### Musiqi albomları

* Ana (1999)
* Urmu (2004)
* Ayrılıq (2008)

Həmçinin bax
------------

* Həsən Dəmirçi
* Araz Elsəs

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Sibel Thorsen Kocabas.* "Folke-forkjemperen" (Norv). utrop.no. 12 oktyabr 2015. 9 aprel 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 aprel 2020.
2. ↑  "Norveç'teki Azeriler, Urmiye Gölü'nün kurumaya terk edilişini protesto etti" (*türk.* ). iyigunler.net. 11 sentyabr 2011. 9 aprel 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 aprel 2020.

Xarici keçidlər
---------------

* Ayrılıq hekayəsi
* "Təbriz rus işğalı günlərində" - Xan nənənin dilindən...
**Quliyev Məmmədsadıq Zülqərneyn oğlu** — Azərbaycan Respublikası Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti sədrinin birinci müavini (2006-2020).

Həyatı
------

1950-ci ildə Ağdam rayonunda anadan olmuşdur. 1974-cü ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunu bitirmişdir.

1974-1982-ci illərdə Azərbaycan Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Nazirliyinin su ehtiyatlarının mühafizəsi, istifadəsi, uçotu şöbəsində mühəndis, suvarma sistemləri idarəsində böyük mühəndis, «Azərbaşmeliosutikinti»nin Tikilməkdə olan Meliorativ Obyektlərin Müdiriyyətində baş mütəxəssis, Azərbaycan Meliorasiya və Su Təsərrüfatı nazirinin köməkçisi, Əməyin təşkili, əmək haqqı və kadrlar şöbəsində rəis əvəzi, Su anbarlarının istismarı idarəsinin rəisi vəzifələrində işləmişdir.

1982-1989-cu illərdə Azərbaycan Respublikası Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsində su təsərrüfatı və kənd tikinti şöbəsində təlimatçı işləmişdir.

1989-1998-ci illərdə Azərbaycan Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Nazirliyində və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti yanında Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Komitəsində su ehtiyatları və sudan pullu istifadəyə nəzarət idarəsinin rəisi vəzifələrində çalışmışdır.

1998-2006-cı illərdə Dünya Bankının krediti ilə həyata keçirilən Azərbaycanda Suvarma-Drenaj İnfrastrukturunun bərpası və yenidənqurulması layihəsinin həyata keçirilməsi üzrə İşçi Qrupunun rəhbəri olmuşdur.

2006-2020-ci illər ərazində Azərbaycan Respublikası Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti sədrinin birinci müavini vəzifəsində çalışmışdır.

Mükafatları
-----------

Meliorasiya və su təsərrüfatının inkişafı sahəsindəki xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə "Əməkdar mühəndis" fəxri adına layiq görülmüşdür.

Ailəsi
------

Ailəlidir, iki övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "1-ci müavin - Quliyev Məmmədsadıq Zülqərneyn oğlu". 2014-04-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-06-09.
**İrəvanskilər** — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri. İrəvan xanları nəslindəndirlər.

Soyun yaranması
---------------

Qacarların bir qolu olan İrəvanskilərin əcdadları uzun illər İrəvan xanlığını idarə edib. Onların çoxu Şərur mahalında və Naxçıvanda da yaşayıb. Yeri gəlmişkən, Tbilisi arxivlərində Şərurda yaşamış İrəvan xanları ilə bağlı hələ tədqiq olunmamış qovluqlar var. Bu qovluqlarda onların yaşadıqları kəndlər haqqında geniş məlumatlara rast gəlirik. 1828-ci ildən sonra İranın Marağa şəhərinə köçən xanların Rusiya çarına, sonralar isə Qafqaz canişininə yazılmış maraqlı məktubları da həmin qovluqlarda saxlanılır.

Qeyd edək ki, İrəvan xanları hələ lap qədimlərdən Naxçıvan xanları ilə qohum olublar. I Kəlbəlı xanın arvadı Tükəzban xanım İrəvan xanı Hüseynəli xan Qacarın qızıdır, Səltənət xanımın doğma bacısıdır. Bəzən səhv olaraq onun Məhəmməd xanın qızı kimi təqdim edirlər. Əsl həqiqətdə isə belə deyil, o, Məhəmməd xanın bacısıdır. Bu haqda İrəvan xanlarının qalın bir cild olan "Məktublar"ından ətraflı məlumat almaq olar. Burada qeyd edilib ki Məhəmməd xanın anası Şadlı tayfasındandır.
Məmmədqulu xan Rusiya ordusunun kapitanı olub, 1846-cı ildə vəfat edib. Gürcüstan mərkəzi tarix arxivində Məmmədqulu xanın şəxsi işi saxlanılır. Həmin sənəddən öyrənirik ki, onun oğlu Möhbalı xan da rus ordusunun giziri olub. Və elə oradaca qeyd edilib ki, bu sülalənin, demək olar ki, əksəriyyəti bacarıqlı döyüşçülər kimi tanınıblar.

Soyun tanınmış nümayəndələri
----------------------------

* Məmmədqulu xan İrəvanski (vəf.1846) — Hüseynəli xan Ziyadoğlu-Qacarın oğlu.
* Möhbalı xan İrəvanski
* Abbasqulu xan İrəvanski
* Kərim xan İrəvanski (Abbasqulu xanın oğlu və Rusiya ordusunun polkovniki)
* Hüseyn xan Turqut (Türkiyə Ordusunun general-mayoru olmuşdur)
* Ağa xan İrəvanski — Rusiya imperiyası I Dövlət Duması üzvü, hərbçi.

* Mehdi İrəvanski — professor.

Həmçinin bax
------------

* İrəvan
* İrəvan xanlığı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-05-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-16.
2. ↑  *Musa Quliyev.* "Abbasqulu Xan İrəvanski və nəsil şəcərəsi". www.anl.az. 17 June 2009. 12 January 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 January 2021.
3. ↑  *Забытые дуэли.* "Сергей Глезеров". www.vesty.spb.ru. 21 May 2003. 18 November 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 January 2021.
4. ↑  *Musa Quliyev.* "Zamanın tarixə yazdığı qəhrəmanlıq". www.anl.az. 9 October 2009. 11 January 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 January 2021.
5. ↑  *Stonay Dinkov.* "Revan Türk Hanlığı" Konferansı". www.haberler.com. 6 March 2009. 11 January 2021 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 January 2021.
6. ↑  *Иванов, Б. Ю. Иванов.* Государственная дума Российской империи: 1906—1917. Москва: РОССПЭН. 2008.
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Tahirə.

**Tahirə Cəfərova** (*Cəfərova Tahirə Ənvər qızı*; d. 1940. Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Fin ədəbiyyatı tərcüməçisi, yazıçı

Həyatı
------

Cəfərova Tahirə Ənvər qızı 1940-cı il aprelin 19-da Bakıda anadan olub. 1957-ci ildə 124 nömrəli məktəbi qızıl medalla bitirib. Eyni dərəcədə həm riyazi, həm də ədəbi bacarığa malik olaraq və o zaman "fiziklər və liriklər haqqında" aparılan debatları nəzərə alaraq sənət seçimində fizikaya üstünlük verib - S.M.Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) fizika fakültəsinə qəbul olunub, 1962-ci ildə oranı "nəzəri fizika" ixtisası üzrə qırmızı diplomla bitirib.

T.Cəfərova 1962-1964-cü illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının (indiki Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası) Fizika İnstitutunda kiçik elmi işçi işləyib. Sonra 1965-1968-ci illərdə M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin məqsədli aspiranturasında yarımkeçiricilər kafedrasında professor V.L.Bonç-Bruyeviçin rəhbərliyi altında təhsil alıb, aspiranturanı qurtarandan Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Fizika İnstitutunda (EAFİ) işləyib. Həmin vaxt onun taleyində köklü dəyişiklik baş verib, o, sənətini dəyişmək qərarına gəlib, çünki ədəbiyyat və xarici dillər onu uşaq vaxtından cəlb edirdi.

T.Cəfərova 1970-ci ildə Azərbaycan Xarici Dillər İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dillər Universiteti) ingilis dili fakültəsinin qiyabi bölməsinə, 1972-ci ildə isə Moskvada M.Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutuna qəbul olunub. Bu iki ali məktəbdə sessiyalar müxtəlif vaxtda keçirildiyi üçün o, iki təhsil müəssisəsini asanlıqla qurtarıb. 1970-1972-ci illərdə Morneftdə neft hasilatı platformasında ingilis dili tərcüməçisi işləyib.

T.Cəfərova 1973-cü ildə Moskvada SSRİ İnturisti yanında ali ingilis dili kursunu bitirib. Lakin şəxsi həyatındakı dəyişikliklə əlaqədar olaraq tezliklə peşə seçimində yenə də dönüş yaranıb. T.Cəfərova Ədəbiyyat İnstitutunda oxuyaraq özünün əsas nəsr seminarından başqa, V.Boqaçevin rəhbərliyi altında fin dilindən ədəbi tərcümə seminarına da gedib. Fin dilini öyrənərək 1981-1985-ci illərdə SSRİ Yazıçılar İttifaqının Xarici Komissiyasında tərcüməçi işləyib.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bağıyeva, Mətanət.* Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar. Qısa bioqrafik məlumat kitabçası (PDF) (az.). Bakı: "Papirus NP". 2016. ISBN 978-9952-8299-1-4. 2017-10-21 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-10-21.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qlendeyl.

**Qlendeyl** *(*ing.* Glendale)* — ABŞ-nin Kaliforniya ştatında yerləşən və Los-Anceles dairəsində şəhər. Aparıcı sənaye sahəsinin aviasiya olduğu bu şəhərdə etnik olarak daha çox Amerika erməniləri yaşayır.

Əhali
-----

2010-cu il üçün statistik hesabata görə, şəhərin əhalisi 191 719 nəfərdir. Beləliklə, əhalinin sıxlığı hər km²-a 2421 nəfər təşkil edirdi. Şəhər əhalisinin irqi tərkibi belədir: 71,1% ağ, 16,4% asiyalılar, 1,3% afroamerikalılar, 0,3% hindilər, 0,1% Sakit okean adalarının yerli əhalisinin nümayəndələri, 6,3% — başqa irqlərin nümayəndələri. Əhalinin 34,1%-i öz mənşəyini erməni, 17,4%-i Latın Amerikanı kimi müəyyənləşdirib.

İqtisadiyyatı
-------------

1964-cü ildən bəri Beynəlxalq Karate Assosiasiyasının qərargahı Qlendeyldə yerləşir.

2003-cü ildən etibarən Qlendeyldə "Xoştbəxliyə Yol" Fondunun beynəlxalq qərargahı yerləşir.

Qlendeyl həmçinin 1945-ci ildə dünyanın ilk Baskin Robbins dondurma kafelərinin ortaya çıxdığı bir şəhər kimi tanınır.

Qlendeyldə Disney Televiziya Animasiyaları şirkətinin baş mənzil-qərargahı yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *United States. Bureau of the Census* 2016 U.S. Gazetteer Files (ing.). Washington, D.C.: U.S. Census Bureau, 2016.
2. ↑  United States Census 2010.
3. ↑  2020 United States Census. / red. ABŞ əhalinin siyahıya alınması bürosu
4. ↑  Glendale, California — 2010 Demographic Profile Data
**Litvada basketbol** — Litvada ən geniş yayılmış və məşhur idman oyunlarından biridir.

Basketbol üzrə Litva komandası 1937-ci ildə Avropa çempionatında qazandıqları mükafatla birlikdə
Litvada ilk basketbol təşkilatları 1919-cu ildən yaranmağa başlamışdır.. 1930-cu illərdə Litvalı və Amerikalı basketbol məşqçiləri İkinci Dünya müharibəsinə qədərki 1937-ci və 1939-cu illərdə keçirilən Avropa çempionatında Litvanın kişi basketbol komandasının qalib olmasında mühüm rol oynadılar. Bu qələbələr litvalılar arasında basketbol oyunlarına marağın geniş yayılmasına böyük təsir göstərdi. Həmin dövrdən etibarən litvalılar Avropanın ən güclü basketbolçuları hesab olunurlar.

Litva SSRİ-yə birləşdirildikdən sonra Litva oyunçuları basketbol üzrə kişilərdən ibarət SSRİ yığma komandasının əsasını təşkil edirdilər. 1990-cı ildə Litva müstəqillik qazandıqdan sonra ölkədə basketbol üzrə milli komanda yaradıldı və elə birinci, 1992-ci ildə keçirilən yay olimpiya oyunlarında basketbol oyunlarının bürünc mükafatçısı oldular. Sonralar basketbol üzrə Litva milli komandası Olimpiya oyunlarında daha iki bürünc medal, 2010-cu ildə keçirilən basketbol üzrə dünya çempionatında bürünc medal və Avropa basketbol çempionatında beş medal qazandılar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Stonkus, 2007. səh. 1
2. ↑  "Federation Focus: Lithuania". 2 September 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 November 2015.
**Liu Kuren** (v. 383) — Tiefu konfederasiyasının şərqdəki IV başçısı. Atası Liu Luqu idi. 320-ci ildə hakimiyyətə gəlmişdi. Öncəki Kin imperatorunun vassalı olaraq hakimiyyətdə idi.

Hakimiyyəti
-----------

Hakimiyyəti stabil şəraitdə başlamışdı. Öncəki Kin kralı Fu Ciana tabe olmuşdu. O da öz növbəsində Kureni Tiefu konfederasiyasının şərqdəki rəsmi başçısı olaraq tanımışdı. Konfederasiyanın qərbdəki başçısı isə Kurenin qohumu Liu Veyçen təyin olunmuşdu. Gələcək imperator Toba Qui də onun sarayında yaşayırdı. Çinin yeni vətəndaş müharibəsinə qədəm qoyduğu bir dövrdə Kuren 384-cü ildə Muronq Çui tərəfindən mühasirəyə alınmış Fu Piyə yardım etdiyinə görə Muyu Çanq adlı bir xidmətçisi tərəfindən rüşvət verilərək öldürüldü. Yerinə qardaşı Liu Tucuan gəldi.

Ailəsi
------

Liu Luqunun böyük oğlu idi. Toba sülaləsindən bir şahzadə ilə evlənmişdi. Bu evlilikdən Liu Hsian adlı övladı olmuşdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Vey kitabı (Vey Şu),ikinci cild
2. ↑  Şi Ci Tonqcian, 104, 106, 107, 108, 109, 110, 111, 112, 113, 114, 115-ci cild

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **SƏLƏF**Liu Luqu |  | **Liu Kuren**320 - 384 |  | **XƏLƏF**Liu Tucuan |
**Enriko Kavilya** (it. Enrico Caviglia; 4 may 1862 – 22 mart 1945) – İtaliya dövlət xadimi və İtaliya ordusunun zabiti. Rus-yapon müharibəsinə hərbi müşahidəçi qismində qatılmışdır.

Həyatı
------

Enriko Kavilya 1862-ci ildə Savona əyalətinin Finale-Liqure kommunasında doğulmuşdur. Turin şəhərində yerləşən hərbi akademiyada təhsil almış, 1884-cü ildə artilleriyada hərbi xidmətə başlamışdır. Əvvəlcə 1888–1889-cu illərdə, daha sonra 1896–1897-ci illərdə Eritreyada hərbi xidmət göstərmişdir. 1903-cü ildə mayor rütbəsinə yüksəlmişdir.

1903-cü ildə Rus-yapon müharibəsini Yaponiya tərəfdən müşahidə etmək üçün Mancuriyaya göndərilmişdir. 1911-ci ilə qədər Şərqi Asiyada qalmış, Tokio və Pekində İtaliyanın hərbi ateşesi kimi fəaliyyət göstərmişdir. Asiya qitəsini at belində keçərək İtaliyaya qayıtmış və 1912-ci ildə Liviya hərəkatında döyüşmüşdür. Birinci dünya müharibəsi zamanı 1915-ci ildə briqada, 1916-cı ildə diviziya, 1917-ci ildə korpus və 1918-ci ildə ordu komandanı olmuşdur. 1920-ci ildə qısa müddətliyinə müharibə naziri təyin olunmuşdur. 1920-ci ildə faşist Qabriele Dannunsionu Fiume şəhərində çıxarmışdır. 1926-cı ildə İtaliya marşalı rütbəsinə yüksəlmişdir.

Kavilya İtaliya kralı II Viktor Emanuelə sadiq qalmış, antifaşizmi dəstəkləmiş, İkinci dünya müharibəsi zamanı Benito Mussoliniyə qarşı hərbi çevrilişdə və İtaliyanın təslim olmasında iştirak etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3  Kowner. səh. 77

Ədəbiyyat
---------

* *Kowner, Rotem.* Historical Dictionary of the Russo–Japanese War (ingiliscə). The Scarecrow Press. 2006. 83. ISBN 978-0-8108-4927-3. İstifadə tarixi: 1 may 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* İtalyan dilində qısa bioqrafiyası

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | İtalyanların bioqrafiyası |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 123363612 · CiNii: DA14449651 · GND: 119190133 · ICCU: RAVV056331 · ISNI: 0000 0000 8077 2553 · LCCN: n89656507 · NSK: 000057121 · SUDOC: 032308892 · VIAF: 50030191 · WorldCat VIAF: 50030191 |

 |
**Liu Yi Fei** Çin aktrisası və müğənnisidir. Onun qanuni adı Liu Ximeizidir.

Bioqrafiya
----------

Liu Yi Fei 1987-ci ildə Çinin Uxan şəhərində anadan olub. Onun adı əsil adı An Fenq olub. Lakin 6-yaşından sonra onun adını dəyişib Liu Ximeizi qoydular. 11 yaşı olduqda Yi Fei və anası New Yorka köçdülər. O, burada Louis Pasteur orta məktəbinə köçdülər. Sonra onlar 2002-ci ildə yenidən Çinə qayıtdılar. O, karyerasına bu ildən başladı və Liu Yi Fei kimi tanındı. O, 15 yaşından Pekin Film akademiyaslnda işə başladı.

Karyerası
---------

Pekin Film akademiyasında işə başlayan kimi ona müxtəlif filmlərdə baş rolu oynamaq təklifləri gəldi. Onun birinci filmi "Alicənab ailənin hekayəsi" adlı bir film oldu. Sonra O "Yarı-İlahilər və Yarı-Şeytanlar" adlı fildə Vanq Yuyan kimi çəkildi. 2005-ci ildə Çin paladini adlı filmdə Cao Linqer kimi çəkildi. Elə bu ildə, Li Yi Fei "Kondor qəhrəmanlarının qayıdışı" adlı televiziya serialına çəkilmək təklifi aldı. Bu film Liu Çanın eyni adlı əsəri əsasında çəkilib. Bu serialda o Xiaolonqnü rolunu oynadı. Sonra ona bir çox filmlərdə çəkilmək üçün təkliflər gəldi. Onun ən tanınmış filmlərindən biri də Qadağan olunmuş krallıq (film, 2008) idi. O bu filmə Ceki Çan və Cet Li ilə bir filmə çəkildi. Bu fildə adı Qızıl Sərçə idi.

Filmoqrafiya
------------

Film| il | Filmin adı | Rol | Notes |
| --- | --- | --- | --- |
| 2004 | *Mayın sevinci*五月之恋 | Cao Şuan |  |
| 2004 | *Qalibiyyət sevinci*戀愛大赢家 | Jin Qiaoli | (喜歡你喜歡我) |
| 2006 | *Abao De Quşi*阿寶的故事 | Xixi |  |
| 2008 | *Qadağan olunmuş krallıq (film, 2008)*功夫之王 | Qızıl Sərçə |  |
| 2010 | *Maskalanma*戀愛通告 | Sonq Şiaoqinq |  |
| 2011 | *Çin ruhu haqqında rəvayət (*倩女幽魂 | Nie Şiaoqian |  |
| TBA | *Sida Minqbu四大名捕* | Vuqinq |  |
| TBA | *Ağ intiqam*鴻門宴 | Yu ilə əlaqə |  |

Televizya| İl | Filmin adı | Rol | Notes |
| --- | --- | --- | --- |
|
| 2002 | *Alicənab ailənin hekayəsi*金粉世家 | Bai Şiuzhu |  |
| 2003 | *Yarı-İlahilər və Yarı-İblislər*天龍八部 | Vanq Yuyan |  |
| 2005 | *Çin Paladini*仙劍奇俠傳 | Cao Linqer |  |
| 2005 | *Doukou Nianhua*豆蔻年華 | Şiao Cao |  |
| 2006 | *Kondor qəhrəmanlarının qayıdışı*神鵰俠侶 | Xiaolongnü |  |
**Enrike Kabrera** (*isp.* Enrique Cabrera; 14 iyul 1974) — Meksikalı heykəltəraşdır, həm də bərpaçı, musiqiçi və fotoqraf kimi işləri ilə tanınır.

Həyat
-----

Onun heykəlləri Luvr, Paris Art Shopping və Antibesdəki Pikasso Muzeyindədir; Tokiodakı Mori İncəsənət Muzeyində; Rockfeller Meatpacking, Art Basel və Hamptons Fine Art Fair və daha çox sərgilərdə nümayiş etdirilib. O, həmçinin Roma Papası Fransiskin Scholas Ocurrentes ilə səfir kimi və amfAR, Unicef, Ricky Martin Foundation, Eva Longoria və Les Couleurs kimi tanınmış xeyriyyə və fondlarla müntəzəm əməkdaşlıq edir. Cabrera hər iki Meksika institutu olan CENIDIAP (Milli İncəsənət Araşdırma Mərkəzi) və INBA (Milli İncəsənət İnstitutu) ilə əməkdaşlıq edərək dünyanın müxtəlif yerlərində bir çox sənət əsərlərinin bərpasını həyata keçirmişdir. O, 2009-cu ildə Fransa Hökuməti və 2010-cu ildə Meksika Hökuməti tərəfindən milli irslərinin bəzi ən mühüm heykəllərini bərpa etmək üçün seçilmiş və bu bərpa əməliyyatlarında qədim bərpa üsullarını tətbiq etmişdir. Onun kolleksiyaları arasında: *Trilogía, Palmarius, Palmarius Colors, Skull Miami Colors, Cavallo Veloce, Naia, El Toro de Oro, El Toro Platino və La Gran Manzana* fərqlənir. Onun məşhur əsəri Palmarius, digər şəhərlərlə yanaşı, Paris, Kann, Dubay, Roma, Florensiya, Tokio, Mayami, Nyu-York və Los-Ancelesdə olmaqla ümumilikdə 28-dən çox ölkədə nümayiş etdirilmişdir.

Kolleksiyalar
-------------

* *Trilogía*
* *Skull Miami Colors*
* *Virgen de Guadalupe*
* *San Miguel Arcángel*
* *Palmarius*
* *Palmarius Colors*
* *Caballo Veloce*
* *Naia*
* *El Toro de Oro*

İstinadlar
----------

1. ↑  Maxim (ing.). / S. Biglari NYC: Biglari Holdings Inc. 1995. ed. size: 2530440 ISSN 1092-9789
2. ↑  "Trilogía". Enrique Cabrera (ispan). 2022-05-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-17.
3. ↑  "Enrique Cabrera: escultor y restaurador de obras mexicanas". Telemundo (ispan). 2022-05-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-17.
4. ↑  *González, Talina.* "Entrevista con el artista mexicano Enrique Cabrera". Caribe Empresarial (ispan). May 12, 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: May 16, 2022.
5. ↑  "Enrique Cabrera representa a México en la Art Shopping Paris 2019". 24 Horas (ispan). October 22, 2019. 2023-06-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-17.
**Bakı istehkamçılar hissəsi** — Denikin qoşunlarının təcavüzü təhlükəsinə qarşı Dövlət Müdafiə Komitəsinin 1919-cu il 13 sentyabr tarixli qərarı ilə yaradılmış hərbi müdafiə strukturu.

Məlumat
-------

Hərbi Nazirliyin Topçu idarəsinin rəisi general-mayor Murad Gəray Tlexas Bakı istehkamçılar hissəsinin rəisi təyin edildi. Dövlət Müdafiə Komitəsinin 1919-cu il 13 sentyabr tarixli əmrinə əsasən Bakı istehkamçılar hissəsinin rəisinə ölkənin müdafiəsi üçün zəruri olan hər hansı əmlakı müsadirə etmək hüquqi verildi.

Bakı istehkamçılar hissəsi strateji əhəmiyyətinə görə birinci dərəcəli qalaya bərabər idi. Onun hüdudları Qızılburundan Ələtə qədər müəyyənləşdirilmişdi. Birbaşa hərbi nazirə tabe olan hissələrdən başqa, Bakı qarnizonunun digər hissələri də — Bakının hərbi limanı, oradakı üzən obyektlər, Nizovaya (Niyazabad) liman körpüsündən tutmuş Ələt stansiyasına qədər sahil boyunca yerləşdirilmiş toplar da istehkamçılar hissəsinin tabeliyinə verilmişdi. İstehkamçılar hissəsinin öz bayrağı var idi. Həmin bayraq Bayıl burnunda, radiostansiyanın yanında qaldırılmışdı və onun mühafizəsi təmin edilirdi.

Bakı istehkamçılar hissəsinin tərkibində Topçu idarəsi, İstehkam idarəsi, Ləvazimat idarəsi, Hərbi-tibb idarəsi, rabitə qrupu və katerlər qrupu var idi.

1919-cu il dekabrın 10-da Murad Gəray Tlexas Bakının hərbi general-qubernatoru təyin olunduğu üçün Bakı istehkamçılar hissəsinin rəisi vəzifəsi general-mayor İbrahim ağa Usubov oldu və o, Azərbaycan Cümhuriyyətinin süqutuna qədər bu vəzifədə fəaliyyət göstərdi.

Mənbə
-----

* Ordu — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti — Prezident Kitabxanası
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ordusunun general-mayoru Əbdülhəmid bəy Qaytabaşı[*ölü keçid*]

### İstinadlar

1. ↑  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, I cild, "Lider nəşriyyat", Bakı-2004, səh. 220–223

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
Əlil[*ölü keçid*] arabası
**Əlil arabası** — fiziki narahatçılığı olan və ya hansısa maneə səbəbi ilə yeriyə bilməyən və ya asanlıqla hərəkət edə bilməyən insanların mobilizasyası üçün istifadə edilən vasitədir. Təkərləri müxtəlif ölçülərdə olur. Ümumiyyətlə əl ilə istifadə edilir amma xüsusi ehtiyaclara görə bədənin demək olar hər yeri ilə istifadə edilə biləcək çeşidləri də var. Hərəkət baxımından avtomatik və mexanik olaraq iki növü olur. Hər ölçüyə və hər cür ehtiyaca görə xüsusi olaraq hazırlanırlar. Fiziki məhdudiyyətli şəxslərdən əlavə bu arabanın müşayiətçisi üçün də digər variantlar mövcuddur. İstifadəçilər ehtiyaclarına görə böyüklük və güc seçimində istədiklərin seçə bilərlər. Darısqal məkanlarda istifadə ediləcəksə yığcam quruluşda olması bəzən üstün tutulur, hava şərtlərinə görə istifadə ediləcəksə gücü və davamlılığı ön plana çıxmaqdadır. Əlil arabası ilə edilən onlarla idman növü var və hər idman sahəsinin ehtiyacları istiqamətində fərqli dizayn və xüsusiyyətlərdə əlil arabası modelləri inkişaf etdirilib.

Növləri
-------

* Mexaniki əlil arabası
	+ Standart əlil arabası (poladdan)
	+ Uşaq əlil arabası
	+ Alüminium əlil arabası
	+ Aktiv & adaptiv əlil arabası
	+ İdmançı əlil arabası (basketbol, tennis və s.)
	+ Müşayiətçi tərəfindən istifadə olan əlil arabası
* Avtomatik əlil arabası (batareyalı)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bir təkərli kürsü necə seçmək olar?". 2021-10-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-08.
2. ↑  *Butt, Muhammad Bilal.* "Disabled Sports: Sports wheelchairs a hope for disabled sportsman". Youth Press Pakistan. Youth Publishers (Which owns Pakistan Times). 2020-01-22. 2022-02-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-19.
**Bakı İctimai Təşkilatlar Şurası** — Fevral inqilabından (1917) sonra Bakıda yaradılmış yerli hakimiyyət orqanı.

Tarixi
------

Bakı İctimai Təşkilatlar Şurası 1917-ci il martın 5-nə keçən gecə Bakıda təşkil olunmuşdu. Yerli hakimiyyət orqanı olaraq, müvəqqəti hökumətə etimad göstərmişdi. Tərkibinə Fəhlə Deputatları Sovetlərinin, Bakı Şəhər Dumasının və müxtəlif ictimai təşkilatların nümayəndələri daxil idilər. İcraiyyə Komitəsinin sədri Luka Bıç, üzvlərinin əksəriyyəti qeyri-müsəlman millətlərin nümayəndələri idilər. Komitədə azərbaycanlı əhalini Məmmədhəsən Hacınski və Məhəmməd Əmin Rəsulzadə təmsil edirdilər.

Milli neft sənayeçiləri komitəyə maddi yardım göstərirdilər. Rusiyada oktyabr çevrilişi nəticəsində bolşeviklər hakimiyyəti ələ keçirdikdən sonra Bakı Fəhlə və Əsgər Deputatları Sovetində əsas vəzifələrə yiyələnən bolşeviklər sovetin təkhakimiyyətliliyinə nail olmaq üçün digər siyasi hakimiyyət strukturlarının, o cümlədən İctimai Təşkilatların İcraiyyə Komitəsinin ləğvinə çalışırdılar. Bakı Sovetinin bolşeviklərdən ibarət İcraiyyə Komitəsi 1917 il noyabrın 13-də iclas keçirərək, İctimai Təşkilatların İcraiyyə Komitəsinin ləğvi haqqında elan vermək barədə qərar qəbul etdi. Qərara görə, İctimai Təşkilatların İcraiyyə Komitəsinin sədri vəzifəsinə Stepan Şaumyan seçilməli və o, komitəni ləğv etməli idi.

Komitə 1917-ci il noyabrın 17-də özünü ləğvi barədə qərar çıxardı və noyabrın 22-də Bakı İctimai Təşkilatlar Şurası buraxıldı.

Həmçinin bax
------------

* Bakı Soveti
* Bakı Şəhər Duması

Ədəbiyyat
---------

* Azərbaycan tarixi, 7 cilddə, c.5, B. 2001;
* Azərbaycanda sosialist inqilabının qələbəsi uğrunda bolşeviklərin mübarizəsi. Sənədlər və materiallar. 1917–1918-ci illər, B. 1960.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. İki cilddə. I cild. Bakı, 2004. səh 236.

| ⛭Bakı şəhərinin yerli idarəetmə orqanları |
| --- |
| 
* Bakı Şəhər Duması (1870-1917)
	+ *Bakı Şəhər İdarəsi**1*
* Bakı Soveti (1917-1918)
* Bakı Şəhər İctimai Təhlükəsizlik Komitəsi*2* (1917)
* Bakı İctimai Təşkilatlar Şurası*2* (1917)
* Bakı Şəhər İctimai Özünüidarəsi (1918-1920)
	+ *Bakı Şəhər İdarəsi**1*
* Bakı Şəhər Soveti*3* (1920-1991)
* Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti (1991-)

 |
| *1 = Bakı Şəhər İdarəsi Bakı Şəhər Dumasının və Bakı Şəhər İctimai Özünüidarəsinin icraedici orqanı olmuşdur.2 = Bu dövrdə ikihakimiyyətlilik mövcud idi.3 = Bu qurumun adı 1920-1937-ci illərdə Bakı Fəhlə, Əsgər və Matroslar Soveti, 1937-1977-ci illərdə Bakı Zəhmətkeş Deputatları Soveti, 1977-1991-ci illərdə isə Bakı Xalq Deputatları Soveti olmuşdur.* |
**Bakı və Kəndlər Birliyi**, **Bakı Kəndlər Birliyi** və ya qısaca **BKB** — Azərbaycanda 1990-cı illərdə təsis edilmiş, Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin üzvü olmuş və Milli Azadlıq Hərəkatında iştirak etmiş ictimai-siyasi birlik.

Haqqında
--------

Bakı və Kəndlər Birliyinin ilk təsis yığıncağı Nəsir Ağayev tərəfindən Şüvəlan qəsəbəsində Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Yaradıcılıq Evində 13 yanvar 1990-cı il tarixində keçirilmişdir. Bakı və Kəndlər Birliyinin Ali Məclisinin ilk sədri Ağayev Nəsir Zərbəli oğlu Ağayev seçilmişdir. Bakı və Kəndlər Birliyi 1992-ci ildə rəsmi dövlət qeydiyyatına alınmışdır.

1992-ci ildə Baki və Kəndlər Birliyinin mətbuat orqanı olan "Vəhdət" qəzeti təsis edilmişdir. Bakı və Kəndlər Birliyi Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin üzvü olmuşdur.

Nəsir Ağayev 1992-ci ildən 1994-cü ilin fevral ayına kimi təşkilatın Ali Məclisinin sədri olmuşdur. 1994-cü ildən Bakı və Kəndlər Birliyinin sədri Hacı Cəbrayıl Əlizadə seçilmişdir.

Bakı və Kəndlər Birliyi Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin Novxanı qəsəbəsindəki heykəlinin hazırlanması üçün lazım olan məvacibin yığılmasında aktiv rol oynamışdır.

1994-cü ildə Bakı və Kəndlər Birliyinin sədri Hacı Cəbrayıl Əlizadə, Hüquq şöbəsinin sədri Tahir Kərimli və Ş. Pənahi rəhbərliyində Bakı və Kəndlər Birliyinin bazasında Vəhdət Partiyası yaradılmışdır. 1995-ci ilin aprel ayında Hacı Cəbrayıl Əlizadə partiyanın sədri seçilmişdir. Vəhdət Partiyasının təsis olunmasına baxmayaraq Bakı və Kəndlər Birliyi öz fəaliyyətini davam etdirmişdir. Vəhdət Partiyası Bakı və Kəndlər Birliyinin Vidadi küçəsi 89-da yerləşən rəsmi qərargahını icarəyə götürüb.

Şair Teyyub Qurban 1994-1996-cı illərdə Bakı və Kəndlər Birliyinin Mətbuat Xidməyinin rəhbəri olmuşdur.

Bakı və Kəndlər Birliyi "Ölüm növbəsi" filminin çəkilişinə kömək etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-03-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-23.
2. 1 2  Әлизадә Һаҹы Ҹәбрајыл Зәрбәли оғлу // Азәрбајҹанда ким кимдир? (Сорғу-мәлумат китабы). Тәртибчи-мүәллифләр: Тејмур Әһмәдов, Тарыјел Ҹаһанҝир. Бакы: "Азәрбајҹан Енсиклопедијасы" НПБ. 1999. ISBN 5-89600-253-x.
3. ↑  *Sevda İsmayıllı.* "Rəsulzadənin Novxanıdakı abidəsi bir təsadüfi görüşdən yaranıb". azadliq.org. 2014-01-29. 2014-01-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-01-29.
4. ↑  "Partiyalarımız hara sığınır?". 2010-02-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-02-04.
**Əlihüseyn Məmmədhüseyn oğlu Şükürov** — jurnalist, tərcüməçi, Azərbaycan və Rusiya Jurnalistlər Birliklərinin üzvü, "Qızıl Qələm" mükafatı laureatı.

Həyatı
------

Əlihüseyn Şükürov 19 mart 1960-cı ildə Masallı rayonunun Qasımlı kəndində anadan olmuşdur. Jurnalist Sənətkarlığı İnstitutunu, Ümumittifaq Kənd Təsərrüfatı Akademiyasını (Moskva), Rusiya Federasiyasınin Prezidenti yanında Ali İdarəçilik Akademiyasını və s. bitirmişdir. Komsomol, partiya, mətbuat və təsərrüfat orqanlarında işləmişdir. Hazırda Murmansk vilayəti Ümumrusiya Azərbaycan Konqresinin Mətbuat, informasiya və ictimaiyyətlə iş mərkəzinin rəhbəridir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər idarəsinin təsisçiliyi ilə çap olunan gündəlik "Respublika" qəzetinin xüsusi müxbiridir (2000-ci ildən). Azərbaycan haqqında məqalələri "Kommersant", "Azerbaydjanskiy Konqress" qəzetlərində, televiziya-radio efirlərində səslənir, AzərTAC və s. nəşr edir. Rusiya Federasiyasının Murmansk vilayətində çəkilən "Novruz 2008" televiziya filminin ssenari müəllifidir. Bir çox vilayət, rayon dövlət qurumlarının mükafatlarına layiq bilinmiş, Rusiya Federasiyasının "90 il Komsomolda" xatirə yubiley medalı ilə təltif edilmişdir.

Ailəsi
------

Ailəlidir. Bir qızı və üç oğlu vardır.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Masallı icra hakimiyyəti
* Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi
* Olaylar, AzPress
**Hind binti Utba** (*ərəb.* **صفية بنت حيي**‎; 584, Ərəbistan yarımadası – 635, Rəşidi xilafəti) — Məkkənin ən nəcib və nüfuzlu qadınlarından biri, Qureyş lideri Əbu Süfyanın həyat yoldaşı və ilk Əməvi xəlifəsi Müaviyənin anası.

Bioqrafiya
----------

Onun tam adı Hind binti Utba ibn Rəbiə ibn Abd-Şəms əl-Qureyşidir. Onun atasının adı Utbə ibn Rəbiə idi. Hind müdrik, təşəbbüskar və məqsədyönlü qadın idi. O, natiqlik qabiliyyətinə malik olub, şeir yazırdı. Cəsur, alicənab və məğrur qadın olması ilə bilinirdi. Atası onu əl-Fakih ibn əl-Muqirə əl-Məhzumi ilə evləndirdi və ondan Əbanı adlı oğul doğdu.

O, üçüncü əri Əbu Süfyan ibn Hərblə birlikdə uzun müddət Məhəmməd peyğəmbər və digər müsəlmanlarla ixtilafda idi. Onun qardaşı əl-Valid əmisi Şeybə Peyğəmbərin əmisi Həmzə tərəfindən Bədr döyüşündə öldürülür. Bu səbəbdən o, qisas susuzluğu ilə alovlanır və müsəlmanlara qarşı hərbi kampaniyanın fəal iştirakçısına çevrilir. Məkkəlilərin qələbəsi ilə başa çatan Uhud döyüşündə əri məkkəlilərin ordusuna komandanlıq etmiş və Hind onları döyüşə təşviq etmişdir. Döyüşdən əvvəl Hind Vəhşi ibn Hərbi Həmzəni öldürməyə təhrik edir və onu öldürəcəyi təqdirdə ona azadlıq vəd edir. Vəhşi Həmzəni öldürdükdən sonra dərhal Hində xəbər verir. Döyüş meydanına gələndə o, Həmzənin qarnını yarıb, ciyərini qoparıb çeynəsə də, ürəyi bulanaraq tüpürür. 
Müsəlmanlar Məkkəni fəth etdikdən sonra Hind Məhəmməd peyğəmbərin yanına gəlib İslamı qəbul etdi. Məhəmməd peyğəmbər qiyabi ölümə məhkum edilməsinə baxmayaraq, onu bağışlamışdır. Bundan sonra edama məhkum edilmiş müsəlmanların digər keçmiş düşmənləri də İslamı qəbul etdilər. Hind Peyğəmbərlə görüşdükdən sonra evindəki bütün bütpərəst heykəlləri məhv etdi. Sonralar Hind müsəlman cəmiyyətinin ictimai həyatında iştirak etdi. Müsəlman əsgərlərinin mənəviyyatını yüksəltmək üçün tez-tez müxtəlif cəbhələrə gedirdi, o cümlədən 634-cü ildə Yərmuq döyüşündə iştirak etmişdi. Yərmuq döyüşündə o, şücaətlə vuruşaraq müsəlmanları ruhlandırmışdı: "Ey müsəlmanlar, qılınclarınızla onlardan üstün olun!".

İslam ənənəsinə görə, Hind İslamı qəbul etdikdən sonra dindar müsəlman olur. 635-ci ildə vəfat edir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Record #90063515 // VIAF (çd.). [Dublin, Ohio]: OCLC, 2003.
**Protektorat** (latınca *protector* — himayədar) — dövlətlərarası münasibətlərin forması, hansında ki bir dövlət digər dövlətin müdafiəsi altında (ilk növbədə hərbi cəhətdən) yerləşir. Qorunan dövlətə də həmçinin protektorat deyilir. Protektoratı həyata keçirən dövlət protektor adlanır. Qorunan ölkənin suverenliyi qismən protektora buraxılır, Qorunan dövlət xarici siyasi işlərdə tam müstəqil olmur, lakin daxili işlərdə, demək olar ki tam müstəqil qalır (xüsusilə idarə forması və hakimiyyətdə olan sülalə əvvəl olduğu kimi qalır). Protektorat vassal dövləti və oyuncaq dövləti ilə ümumi cəhətləri var, amma onlardan fərqlənir.

Protektorat nümunələri:

* Osmanlı İmperiyasının XVI–XIX əsrlərdə:protektoratları: Krım xanlığı, Əlcəzair, Tripolitaniya;
* 1786–1801-ci illərdə Kartli-Kaxeti çarlığı Rusiya protektoratı sayılmağa başladı;
* Böyük Moğolların Hindistanı 1803–1858-də Böyük Britaniyanın protektoratı oldu;
* Qazax xanlığının Kiçik juzu Rusiya İmperiyasının protektoratı hesab edilirdi

* Bəhreyn, Beçuanalend (indiki Botsvana), Ədən, Uqanda və s. Britaniya protektoratı olmuşdular.

Bəhreyn, Beçuanlend (indiki Botsvana), Ədən, Uqanda və s. Britaniya protektoratları idilər.

Birinci Dünya müharibəsindən sonra protektoratın Millətlər İttifaqının mandat ərazisi adlı xüsusi növü yarandı.

1939–1945-ci illərdə Üçüncü Reyxdən asıllı olan Bohemiya və Moraviya protektoratlığı de-fakto statusuna baxmayaraq, klassik kukla dövləti idi. Protektorat dövlətdən fərqli olaraq, mandat verilən ölkə Millətlər Liqasına bağlılığı ilə məhdudlaşmışdı. Mandat verilmiş ərazilərin bir hissəsi daxili işlərdə əslində suverenliyə sahib deyildi və mandatı alan dövlət tərəfindən tamamilə nəzarət altına alınmışdı. Bura Suriya, Livan, Fələstin Dövləti, Transiordaniya, İraq, Toqo, Kamerun, Cənub-Qərbi Afrika, Ruanda-Urundi, Tanqanika, Marşall adaları, Qərbi Samoa və Nauru.

İstinadlar
----------
**Xios**(yun.*Χίος*) — Yunanıstan ərazisinin bir hissəsi kimi Kiçik Asiya yarımadasına yaxın Egey dənizində yerləşən ada. Əhali 50 388 (2001 il siyahıyaalma). Xios adası,eləcə də Psara yaxınlığında yerləşən adalar(14,2 km şimal-qərb) və Inusses (6.3 km şərq) Yunanıstan Respublikasında inzibati vahid yaradır. Ən böyük məskunlaşma :Aya-İrmioni,Volisos,Vrondados,, Kambos,Karfas,Kataraktis, Lillikas, Megas-Limionas,Flatsia və Xios adalarında qeyd alınıb.

Coğrafiya
---------

Egey dənizinin suları ilə yuyulur. Xios adası Türkiyə Respublikası ilə su sərhədi mövcuddur. Adanın sahəsi — 842,289 кm² təşkil edir. Ada aypara formasına malikdir. Egey dənizində yerləşən digər adalar kimi, Xios tikanlı bitki örtüyü ilə, qayalıq ərazisi və hündür olmayan təpələri ilə xarakterizə olunur. Ən yüksək nöqtəsi — Pelineon zirvələri (1297 m / 4260 ft) və Oros zirvəsidir.(1188 m və ya 3900 ft). İkisi də adanın şimal hissəsində yerləşir. Adanın mərkəz hissəsi alçaq dağlar Provatas silsiləsi tərəfindən qərb və şərq hissəsinə bölünür. Adada əsasən əhəngdaşı üstünlük təşkil edir.

Əhali
-----

Əhalinin sayı təxminən 73 min. insan təşkil edir(1971).Ağır iqtisadi veziyyət,əsasən də kənd tesarüatında,əhalinin ХХ əsrdə Afinaya və digər ölkələrə miqrasiyası ilə nəticələnib(əsasən Almaniya, ABŞ, Avstraliya, Böyük Britaniya və s.).

İstinadlar
----------
**Qar xətti** — il ərzində düşən atmosfer yağıntısının hətta yayda belə əriməyə imkan tapmadığı xətt.

Qar xətti ərazinin iqlim xüsusiyyətlərinin təsiri altında formalaşır. Həmçinin relyef xüsusiyyətlərindən də asılıdır. Qar xətti soyuq və rütubətli rayonlarda enir. Orta temperaturlu və quraq olan ərazilərdə yüksəlir. Antarktikada qar xətti dəniz səviyyəsinə qədər enir. Arktikada dəniz səviyyəsinin bir neçə yüz metrliyində yerləşmişdir. Ən hündür qarxətti tropik və subtropik rayonlarda (6500 m-ə qədər Tibet yaylasında və Cənubi Amerikadakı And dağlarında), ekvatorda (4400 m-ə çatır) müşahidə olunur.

Dağ yamacının istiqaməti də qar xəttinə təsir göstərir. Belə ki, dağın gün tutan yamacında qar xətti daha hündürdən keçir. Məsələn, Böyük Qafqazda cənub yamacında qar xətti 4000 m, şimal yamacında isə 3500 m təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Aida Maksudova.* "Buzlaqlar". Oxu, bil, paylaş. 08.11.2011. 2015-09-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-11-23.
**Qar Keçiləri** (*lat.* Oreamnos) — Cütdırnaqlılar dəstəsinin boşbuynuzlular fəsiləsinə aid gövşəyən heyvan.

Qar keçiləri yalnız Şimali Amerikanın Qayalıq dağlarında yaşayır. Bu keçilərin uzun çox six ağ rəngli yunları olur. Əvvəllər bu keçilər insanların ən sevdikləri ov olmuşdular.

Hal hazırda Qar keçilərini yalnız ABŞ-nin və Kanadanın qoruqlarında, Alyaskanın bir neçə adasında yaşayırlar. Alyaskanın adalarına kənardan gətirilmişdir. Ömürlərinin çox hissəsini qayalı dağlarda meşə ilə zirvənin sərhəddində keçirirlər. Yayın əvvəllərində çox qısa müddətə şoranlıqlara enirlər. Dirnaqlı heyvanlardan yeganə Qar keçiləri soyuq qışda da dağların daşlı zirvəsini tərk etmirlər. Qar keçiləri erkəkləri və dişiləri kiçik qruplar halında yaşayırlar. Çütləşmə dövründə dişilərə 1–2 erkək qoşulur. Yayın əvvəllərində Qar keçiləri dünyaya 1–2 bala gətitirlər. Doğulduqdan bir neçə saat sonra onlar analarının arxası ilə dar dağ çığırlarında hərəkət edirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2012.
2. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2779512558, 2910360891 |

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q2897254
* Wikispecies: Oreamnos
* BOLD: 7415
* EoL: 42402
* EPPO: 1OREAG
* Fossilworks: 42810
* GBIF: 2441150
* iNaturalist: 42413
* IRMNG: 1046679
* ITIS: 180712
* MSW: 14200810
* NCBI: 34872

 |
**Məmmədqulu Məmmədəli oğlu Məmmədov** (1897, Qoçəhmədli, Cəbrayıl qəzası – 1958, Qoçəhmədli, Qaryagin rayonu) — dövlət xadimi, inqilabçı.

Həyatı
------

Məmmədqulu Məmmədalı oğlu 1897-ci ildə Cəbrayıl qəzasının Qoçəhmədli kəndində dünyaya göz açmışdı. Qarğabazar kənd məktəbini bitirmişdi.1914-cü ildən Bakıda Balaxanı və Zabrat nеft mədənlərində işləmiş, inqilabı hərakata qoşulmuşdu.1918–1920-ci illərdə Qoçəhmədli kəndində qırmızı partizan dəstəsində əksinqilabi qüvvələrə qarşı mübarizə aparmışdı. Sovеt dönəmində Cəbrayıl qəza milis şöbəsində məsul vəzifələrdə işləmiş, Qaryagin, Ağdam, Cəbrayıl və başqa rayonlarda banditlərə qarşı vuruşmalarda iştirak еtmişdi.

Məmmədqulu Məmmədov Qaryagin rayonunda koopеrativlər ittifaqında şöbə müdiri, kolxoz sədri, kommunal təsərrüfatı şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışmışdı.

Məmmədqulu Məmmədov Lеnin ordеni, "Şərəf nişanı" ordеni və mеdallarla təltif еdilmişdi.
Məmmədqulu Məmmədov 1958-ci ildə vəfat еdib.

**Soyağacı**

* Qardaşı oğlu: Murad Məmmədov

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Qoçəhmədli kəndi, Bakı, "Şuşa", 2011.

Həmçinin bax
------------

* Qoçəhmədli

İstinadlar
----------
**Quba gəvəni** (*lat.* Astragalus kubensis) — bitkilər aləminin paxlaçiçəklilər dəstəsinin paxlakimilər fəsiləsinin gəvən cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" – VU D2. Azərbaycanın nadir, prioritet endemikidir. Regional IUCN statusu - VU D2.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

5-7 sm hündürlükdə, çoxillik ot bitkisidir. Yarpaqlar 8-12 cüt xırda, uzunsov-yumurtavari, küt, zəif xovlu (tüklü) yarpaqcıqlıdır. Çiçəklər oturan, sıx 5-15 çiçəkli salxım qrupundadır. Kasacıq borucuqlu, qaratüklü, dişilidir; dişləri borucuqdan nisbətən 3-4 dəfə qısadır. Tac parlaq, bənövşəyi-göy, uzunsov bayraqlıdır. Paxlameyvələr təxminən 8 mm uzunluğunda, yarıyumutavari, çox qısa ayaqcıqlarda, yüngül uzunvari və qabarmış ağ tükcüklüdür.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə-meyvə əmələgətirmə dövrü may-iyun aylarına təsadüf edir. Quralığa nisbətən davamlıdır (mezokserofit), işıqsevəndir (heliofit), toxumla çoxalır, alp çəmənliklərində və cənub yamaclarının otlaqlarında, taxıl-müxtəlifotlarla qruplaşmalarda rast gəlinir.

Yayılması
---------

Böyük Qafqazın Quba sahəsi (Qrız kəndi ətrafı) və şərq hissəsi (Şamaxı rayonu — Göylər kəndi ətrafı).

Sayı və tendensiyası
--------------------

Antropogen amillər populyasiyanın sayının azalmasını sürətləndirir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Antropogen təsir (otarılma, tapdalanma, biçənək), populyasiyasının az olması, otarılma nəticəsində torpaqlarda gedən eroziya.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Xüsusi mühafizə tədbirləri hazırlanmışdır. Bitidiyi ərazidə yasaqlıq təşkil etmək, növün yeni areallarını aşkar etmək, toxumlarının toxum bankında saxlanılması, botanika bağlarında introduksiya etmək təklif olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15518057
* EoL: 669197
* GBIF: 5346776
* iNaturalist: 437319
* IPNI: 478168-1
* IRMNG: 10177070
* IUCN: 199935
* Plant List: ild-54058
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:478168-1
* Tropicos: 13038745
* WFO: wfo-0000207949

 |
**Hacı-Ömər Alborti** (oset. Ӕлборты Хадзы-Умар; 15 iyul 1939, Sarabuk[d], Cənubi Osetiya Muxtar Vilayəti – 30 mart 2001) — Cənubi Osetiya şairi, publisist və ədəbiyyatşunas.

Bioqrafiyası
------------

1939-cu ildə Cənubi Osetiya Muxtar Vilayətinin Sarabuk kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. İbtidai məktəbi doğma kəndində bitirdikdən sonra Uanat kəndindəki səkkizillik məktəbdə təhsil alır. 1959-cu ildə Tsxinvali Pedaqoji Məktəbini bitirdikdən sonra, 1964-cü ildə bitirdiyi Cənubi Osetiya Pedaqoji İnstitutunun filologiya fakültəsinə daxil olur. Pedaqoji texnikum tələbəsi olaraq 1955-ci ildə "Fidiuaq" ədəbi jurnalında ilk şeirini nəşr etdirir. 1964-cü ildə oset. «Фæдосин» adlı ilk şeirlər toplusunu nəşr etdirir.

Tiflis Universitetində aspiranturanı bitirir, "30 -cu illərdə Osetiya ədəbi tənqidi" mövzusunda filologiya elmləri namizədi elmi dərəcəsi almaq üçün dissertasiya müdafiə edir. "Soyuzpeçat"-ın Cənubi Osetiya şöbəsində çalışır, oset. «Советон Ирыстон» (daha sonra Xurzurin) qəzetinin redaktoru, SSRİ Yazıçılar Birliyinin Cənubi Osetiya şöbəsinin ədəbi məsləhətçisi, şöbə müdiri, Fidiuaq jurnalının ədəbiyyat redaktoru, Şimali Osetiya Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində rektor, Z. Valeev adına Cənubi Osetiya Araşdırma İnstitutunun Osetiya Ədəbiyyatı Bölməsinin müdiri kimi fəaliyyət göstərir. Cənubi Osetiya Universitetində müasir Osetiya ədəbiyyatının tarixindən dərs deyir.

Şairin tipik poetik əlyazması, "Ürəyin gözləri ilə" adlandırdığı sərbəst şeirlər və beş-altı sətirli qısa fəlsəfi və lirik eskizlər idi. Hacı-Ömər Albortinin yaradıcılığı Osetiya poeziyasında sərbəst şeirlərin çox yaxşı olduğunu təsdiqləyir. "30-cu illərin osetin ədəbi tənqidi", "Kökə bənzər və tacda", ilk Osetiya professoru "Barisbi Alborov", "Kitab həyat güzgüsüdür" kimi ədəbi-tənqidi tədqiqatlar yazmışdır.

Osetiyalı şair Meliton Kaziyevə görə, Hacı-Ömər Albortanın əsəri "fərdi üsluba malik idi. O, digər yazıçılardan fərqlənirdi. .. Bu əsl istedadın əlamətlərindən biridir ".

1980-ci illərin sonunda o, Cənubi Osetiyanın ictimai həyatında fəal iştirak edərək Gürcüstandan ayrılmağı müdafiə edir. Cənubi Osetiyanın "Adamon nixas" ictimai təşkilatını dəstəkləyir. Cənubi Osetiya Silahlı Qüvvələrinin hərbi andının mətnini yazır

İstinadlar
----------

1. ↑  "Вспоминая Хаджи-Умара Алборты". 2019-10-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-21.
2. ↑  "Алборты Х.-У. Н." (PDF). 2019-10-21 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2021-10-21.
3. ↑  Бибоева И. Г. Казиты М. Р. Писатели Осетии, библиографический справочник, стр. 453
4. ↑  Бибоева И. Г. Казиты М. Р. Писатели Осетии, библиографический справочник, стр. 454
5. ↑  "В Цхинвале прошел вечер памяти Хадзы-Умара Алборты". 2019-10-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-21.

Ədəbiyyat
---------

* Бибоева И. Г. Казиты М. Р. Писатели Осетии, библиографический справочник, Владикавказ, Ир, 2015, стр. 453—454, ISBN 978-5-7534-1499-01

Mənbə
-----

* Батрадз Харебов, Вспоминая Хаджи-Умара Алборты
* В Цхинвале прошел вечер памяти Хадзы-Умара Алборты
**Haciye Cindi Cauari** (kürd. Һ’әщие Щнди/Heciyê Cindî, *erm.* Հաջիե Ջնդի, *rus.* Аджиэ Джинди Джауари; 18 mart 1908 – 1 may 1990) — kürd əsilli SSRİ yazıçısı. O, kürd və erməni dillərində yazıb-yaratmışdır.

Həyatı
------

Haciye Cindi Cauari 1908-ci ildə Rusiya imperiyasında, Yamançayır (indiki Türkiyə) kəndində anadan olmuşdur. O, uşaq yaşlarında yetim qalmış və Aleksandropoldakı uşaq evində tərbiyə almışdır. Cindi 1929-cu ildə Pedaqoji Texnikumu bitirmiş, İrəvan Pedaqoji İnstitutuna daxil olmuş və 1933-cü ildə oradan məzun olmuşdur. O, 1930-cu ildən "Riya Təzə" qəzetində, o cümlədən radioda işləmişdir. Cindi 1934-cü ildə SSRİ Yazıçılarının I qurultayında Ermənistan SSR-dən nümayəndə olmuşdur.

Haciye Cindi 1937-ci ildə həbs olunmuş, lakin bir sıra tanınmış yazıçıların səyləri nəticəsində tezliklə azadlığa çıxmışdır. O, 1940-cı illərdə kiril əlifbasına əsaslanan kürd əlifbasını hazırlamışdır. Cindi 1959–1967-ci illərdə Ermənistan SSR Elmlər Akademiyasında işləmişdir. O, bundan sonra 1974-cü ilə qədər İrəvan Universitetində kürd dili və ədəbiyyatından dərs demişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Аджиэ Джинди // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] (3-е изд.). М.: Советская энциклопедия. гл. ред.: А. М. Прохоров. 1969–1978.
2. ↑  Аджиэ Джинди // Краткая литературная энциклопедия / Гл. ред. А. А. Сурков. — М. : Советская энциклопедия, 1962—1978.
**Helme**,(est. alevik) Estoniyanın cənubunda Valqamaa əyalətindəki, Helme Paris qəsəbəsində kiçik bir bölgədir. Valqamaa -Pärnu yolu ilə (6-cı nömrəli) Tırva qəsəbəsindən cəmi 2 km (1 mil) şimal -qərbdə yerləşir. 2011-ci il siyahıyaalınmasında qəsəbənin əhalisi 167 nəfər idi.

Helme qəsri
-----------

Qəsbə ilk dəfə 1210-cu ildə Henry Livonian Chronicle də qeyd edilmişdir. Helme kilsəsi ilk dəfə 1329-cu ildə Litvalı basqın zamanı qeyd edilmişdir. XV–XVI əsrlərdə Qonşu torpaqların çoxu talan edilmişdir. Helmedəki Livonian Order qalası (Ordensburq Kaskası), ehtimal edilirki, 14-cü əsrin birinci yarısında inşa edilmişdir. Qədim Estoniyada Dik bir təpədəki yerin daha əvvəl Saqalyanlar tərəfindən qala olaraq istifadə edildiyinə inanılır.

Qaleriya
--------

* Helme qəsrinin dağıntısıHelme qəsrinin dağıntısı
* 
* 
* Helme mağarasının girişiHelme mağarasının girişi
* Helme malikənəsiHelme malikənəsi

Xarici keçidlər
---------------

* Helme Parish

Həmçinin bax
------------

* Estoniyada qalaların siyahısı
* Karksi-Nuia

İstinadlar
----------

1. ↑  Land Board. 1990.
2. ↑  Statistics Estonia. 1991.
3. ↑  "Population by place of residence (settlement), sex and age". Statistics Estonia. 31 December 2011. 3 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 May 2013.
4. ↑  "Helme alevik" (eston). eestigiid.ee. 2 August 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 July 2011.