**Bəzgək** (lat. *Tetrax tetrax*), (Gruiformes) dəstəsindən bir quş növü. Azərbaycanda təhlükədə olan quşlar siyahısına daxil edilmişdir.

Təsviri
-------

Bel tərəfi qaraya çalan boz rəngdədir, üzərində tünd rəngli naxışlar var. Qarın
tərəfi ağdır. Boynu qaradır, lakin iki yerdə ağ "boyunluğu" var.

Yayılması
---------

Avropa, Asiya və Afrikada yayılıb. XX əsrin ortalarına qədər Azərbaycanda
düzənlik və dağətəyi yerlərin açıq sahələrində qışlamış, həm də Şirvan və Mil düzlərində
yuvalamışdır. Azərbaycanda artıq yuvalamır. Əsas populyasiyası Kür-Araz ovalığında və
Acınohur-Ceyrançöl alçaq dağətəyi sahələrdə qışlayır.

Həyat tərzi
-----------

Yarımsəhra və bozqırlarda, bəzən taxıl sahələrində yaşayır.
Gündüz fəal olur. Azərbaycanda qışlayan və ötüb keçən populyasiyaları var. Payız miqrasiyası sentyabrın sonu, oktyabrın əvvəllərində, yaz miqrasiyası isə martda olur. Həşəratla,
bitki toxumları və cücərtilərlə qidalanır

Sayı
----

XX əsrin birinci yarısında Kür-Araz ovalığında bəzi sürülərində 20 minə qədər quş
olub. Azərbaycanda bəzi illərdə 40-50 min bəzgək ovlanıb, 1990-cı illərə qədər bəzgəyin sayı
kəskin azalmışdır. Yuvalayan populyasiyası məhv edilmişdir. Kür-Araz ovalığında 1989-cu
ilin qışında Kürdəmir rayonu ərazisində 200, Biləsuvar rayonunda 150, Şirvan qoruğunda
200 bəzgək qeydə alınıb. Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğunda qışlamış bəzgəyin sayı 1989-
cu ildə 1600, 2003-2005-ci illərin yanvar-fevral aylarında 3550-4910, Kür-Araz ovalığında
2001-ci ildə 28000, Acınohur-Ceyrançöldə isə 11000 olmuşdur. 90-cı illərdə Respublikada
hər il orta hesabla 30000, 2006-cı ildə isə 41000 bəzgək qışlamışdır.

Azalma səbəbləri
----------------

1990-cı illərə qədər bozqır və yarımsəhra sahələrinin əksər hissəsinin pambıq, üzüm və meyvə-tərəvəz əkini altına alınması, dağətəyi və düzən rayonlarda çoxlu mal-qara otarılması, taxıl əkini sahələrinin azaldılması və qanunsuz ovçuluq

halları bəzgəyin sayını azaldır.

**Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər:** Ovlanması qadağandır. Qızılağac, Türyançay,
Samux və Körçay Dövlət Təbiət Qoruqları, Şirvan və Ağgöl Milli Parkları bəzgəyin qışlaması
üçün yararlıdır. Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqının Qırmızı Siyahısına, CİTES və Bern
konvensiyalarına daxil edilib.

**Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər:** Yuvalayan populyasiyasını bərpa etmək
üçün süni şəraitdə çoxaldılıb növ üçün səciyyəvi olan biotoplara buraxmaq, Kür-Araz və
Lənkəran ovalıqlarında taxıl bitkiləri əkininin genişləndirilməsi, Ceyrançöl, Acınohur və Sarıca düzlərində yasaqlıq yaradılması vacibdir.

Şəkillər
--------

* 
* 
*

Mənbə
-----

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1999.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3
3. ↑  "Azərbaycanda təhlükədə olan quşlar". 2013-07-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-04-22.
4. ↑  "Nadir quşları ovlayan ərəb sahibkar cəzalandırıldı". 01-20-2024 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-04-22.
5. ↑  "Qanunsuz ov edən əcnəbi cəzalandırıldı". 01-20-2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 01-20-2024.
6. ↑  "Azərbaycanda qanunsuz ov edən Qətər vətəndaşı cərimə olunub". 01-20-2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 01-20-2024.
7. ↑  "Azərbaycanda "Qırmızı kitab"a düşmüş quşu ovlayan Qətər vətəndaşı cəzalandırılıb". 01-20-2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 01-20-2024.
8. ↑  "Ərəb sahibkar Azərbaycanda nadir quşları ovladı". 01-20-2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 01-20-2024.
9. ↑  "Azərbaycanda "Qırmızı kitab"a düşmüş quşu ovlayan əcnəbi vətəndaş cəzalandırılıb". 01-20-2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 01-20-2024.
10. ↑  "Azərbaycanda "Qırmızı kitab"a düşmüş quşu ovlayan əcnəbi vətəndaş cəzalandırılıb". 01-20-2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 01-20-2024.
11. ↑  "Adı "Qırmızı kitab"a düşən bəzgəkləri ovlayan ərəbə cinayət işi açılacaq - FOTO". İstifadə tarixi: 01-20-2024.
12. ↑  "Qanunsuz ov edən xarici vətəndaş cəzalandırılıb". 01-20-2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 01-20-2024.

* AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QIRMIZI KİTABI FAUNA, II NƏŞR. 162 səh, *Bəzgək*.