recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Əhməd Bozgəziyev** — Qafqaz müsəlmanlarının IX Müftisi.

1968-ci ildə Qafqaz (Zaqafqaziya) müsəlmanlarının VI qurultayında yüksək dini savada malik olan Əhməd Əfəndi Bozgəziyev Zaqafqaziya Müsəlmanları Ruhani İdarəsinin sədr müavini – müfti seçilir. O, mütailə ilə məşğul olub dini baxışları müasir elmə isnad edərək əsaslandırmağı sevən bir insan olub. Orucluğun müalicəvi əhəmiyyətindən bəhs edən moizələrlə məscidlərdə çıxışlar edərək insanları mübarək Ramazan ayının fəziləti ilə bağlı maarifləndirməyə çalışıb. İslamın sosial ehkamlarını izah etməyə çalışıb, müasir dövlət quruluşunu ilkin müsəlman icmasının oxşarı hesab edib.

Dini tələblərə ciddi əməl olunmasını əsas vacib şərt sayıb. Zahirən təkəbbürlü göründüyünə görə, dindarlar arasında bir o qədər də nüfuza malik olmayıb. Buna görə də, 1969-cu ildə Zaqafqaziya Müsəlmanları Ruhani İdarəsinin plenumunda Müfti Əhməd Əfəndi Bozgəziyev müftilikdən kənar edilib.

| ⛭Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi |
| --- |
| Şeyxülislamlar | Məhəmmədəli Hüseynzadə • Fazil İrəvani • Əhməd Hüseynzadə • Mirzə Həsən Tahirzadə • Əbdüssəlam Axundzadə • Məhəmməd Mövlazadə • Məhəmmədəli Pişnamazzadə • Ağa Əlizadə • Mirmöhsün Həkimzadə • Əliağa Süleymanzadə • Mirqəzənfər İbrahimov • Allahşükür Paşazadə |  |
| Müftilər | Tacuddin Mustafin • Osman Əfəndi Vəlizadə • Məhəmməd Müftizadə • Əbdülhəmid Əfəndizadə • Mirzə Hüseyn Qayıbzadə • İbrahim Əfəndizadə • Əsədulla Dibirov • Şərif Vəlizadə • Əhməd Bozgəziyev • İsmayıl Əhmədov • Salman Musayev |
| Digər | Şeyxülislam ordeni • Bakı İslam Universiteti • "Haqqın nuru" qəzeti • Təzəpir məscidi |
**Yədulla Səmədi** (1951, Marağa, Şərqi Azərbaycan ostanı – 25 sentyabr 2018, Şiraz) — İran kinosu və televiziyasının tanınmış azərbaycanlı rejissoru.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Yədulla Səmədi 1952-ci ildə Marağa şəhərində dünyaya gəlib. Yədulla Səmədinin çəkdiyi bir çox kino-filmin mövzusu türk dili və mədəniyyəti, həmçinin Azərbaycan vilayətlərində baş verən hadisələrə həsr edilib. Rejissorun 1986-cı ildə çəkdiyi "Avtobus" kinofilmi o dövrün ən çox satılan filmlərindən olub. İran Azərbaycanının kəndlərində iki tayfa arasındakı qarşıdurmanı təsvir edən "Avtobus" filminin hekayəsi əslində Səfəvilər dönəmindən bəri davam edən "Heydəri-Neməti" münaqişəsinin bir təmsilidir.

Avtobus filmindən 3 il sonra çəkilən "Savalan" filminin hekayəsi də İran Azərbaycanında baş verən hadisələrə əsaslanır. Filmin baş qəhrəmanı Koroğlu Savalan kəndinin əhalisini basqınçıların hücumundan qoruyur.

Urmiyə Aşıq Məktəbinin iki böyük ustadı Aşıq Dərviş və Aşıq Yusuf müvafiq olaraq ‘Avtobus’ və ‘Savalan’ filmlərində rol alıb və mahnı ifa ediblər.

Rejissorun 1994 və 1997-ci illərində çəkdiyi "Dəli Domrul" və "Saray" filmləri İran Azərbaycanında türk dilində, ölkənin digər bölgələrində isə fars dilində nümayiş olunub.

"Saray" filminin musiqisini məşhur günenyli sənətkar Aşıq Çingiz Mehdipur bəstələyib.

Rejissoru olduğu "Təkəmçi" adlı televiziya filmi isə İranda türk kimliyinin aşağılanması və türklərin paytaxt Tehranda lağa qoyulmasını təsvir edir.

Yədulla Səmədinin digər əsərlərinin böyük qismi komediya filmlərindən ibarətdir. O həmçinin İslam İnqilabı və İran-İraq müharibəsi mövzusunda filmlər çəkib.

Ölümü
-----

Yədulla Səmədi uzun illər qara ciyər xəstəliyindən əziyyət çəkib. Ona yeni ciyər transplantasiya olunsa belə səhhətindəki problemlərə görə 66 yaşında Şirazda dünyasını dəyişib.

Filmoqrafiya
------------

### Rejissoru olduğu filmlər

* Başqasının atası (2014)
* 7S (serial) (2013)
* Hava uçuşu (teleserial) (2007)
* Mənim ledim (2002)
* Sara (1997)
* Gülüşün möcüzəsi (1996)
* Domrul (1993)
* Mənzil № 13 (1990)
* Savalan (1989)
* Stansiya (1987)
* Avtobus (1985)
* Çox bilən insan (1984)

Həmçinin bax
------------

* Cəfər Pənahi
* Hüseyn Şəhabi

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Tanınmış azərbaycanlı rejissor Yədulla Səmədi". 2021-09-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-28.
2. ↑  "Yədulla Səmədi dünyasını dəyişib". 2018-11-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-28.

Xarici keçidlər
---------------

* Yədulla Səmədinin çəkdiyi "Apardı sellər Saranı" filmi

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | AllMovie · IMDb · Kinopoisk |
| Normativ yoxlama | LCCN: n2019003525 · VIAF: 5503154867609460100003 · WorldCat VIAF: 5503154867609460100003 |
**Yəhudilərin assimilyasiyası** (ivr. ‏התבוללות‏‎, *Hitbolelut*) — yəhudilərin yəhudi etnik, mədəni və ya qlobal birliyinin bir hissəsi olduğunu hiss etməyi dayandırdıqları sosial-mədəni proses. Assimilyasiya qarışıq evliliklərin müəyyən edilməsi nəticəsində cəmiyyətin mədəniyyəti, dini, milli və ya siyasi idealları ilə baş verir.

Yəhudilərin tarixində kütləvi assimilyasiyanın bir neçə hissəsi məlumdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "YIVO | Assimilation". www.yivoencyclopedia.org. 2016-11-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 avqust 2021.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* *Frankel, Jonathan; Zipperstein, Steven J.* Assimilation and Community: The Jews in Nineteenth-Century Europe. Cambridge University Press. 1992.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Yəhudilərin assimilyasiyası*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  
Xəta: şablon boşdur

* Effects of Intermarriage and Assimilation Arxivləşdirilib 2019-07-17 at the Wayback Machine
* Intermarriage is not the same as assimilation, Lior Tal Sadeh (ליאור טל), The Times Of Israel
* Are we assimilating?, Eretz Acheret Magazine
* Assimilation

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | LCCN: sh85070379 |
**İlk aliya** — yəhudi xalqının 1882-ci ildə ildə baş verən yəhudi talanları və Sionizmlə əlaqədar olaraq İsrail ölkəsinə müasir köçünün ilk böyük dalğasıdır. Bu köç həm də Rusiya imperatorluğunu əhatə edən yəhudi talanları ilə əlaqələndirilir. 

Aliya - İlk köç 1882-ci ildən 1903-cü ilə qədər olan dövrdə baş vermişdir.

Tarix
-----

1882-1903-cü illərdə təqribən 35 min yəhudi həmin vaxtlar Osmanlı İmperiyasının vilayətinə çevrilmiş Fələstin torpaqlarına köç etdi. Onların əksər hissəsi ilkin Sionist Hovevei Sion ( Sion Aşıqları ) və Bilu ( *Bilu* ) hərəkatlarına mənsub və Şərqi Avropadan (əsasən Rusiya İmperiyasından, müasir Polşa, Belarusiya və Ukraynadan ) gəlmişlər; bir hissəsi isə Yəməndən köç etmişlər. Gəlmələrin əksəriyyəti dindar yəhudilər idi. 

Gəlmələr maliyyə çatışmazlığı, sərt təbii şərait, müvafiq kənd təsərrüfatı təcrübəsinin olmaması səbəbindən xəstəlik, aclıq və bu kimi böyük çətinliklərlə üzləşirdilər. Bu çətinliklərin öhdəsindən gəlməkdə Baron Edmond de Rotşild mühüm rol oynamışdır. O, yaradılmış bir neçə yaşayış məntəqəsini qanadının altına almış və mütəxəssisləri də cəlb edərək köçkünlərə güzəştli kreditlərlə köməklik göstərmişdir. 

Repatriantların çox hissəsi şəhərlərdə, əsasən də Qüds və Tel-Əvivdə məskunlaşmışdı. Onların təxminən dörddə biri kənd təsərrüfatı ilə məşğul idilər. 

Çoxsaylı çətinliklərə baxmayaraq, ölkədə məskunlaşmağın əsasını qoyan və əkinçilik qəsəbələrini quran da məhz ilk dəfə gələn əhali idi. Bu dövrdə qurulan bəzi yaşayış yerləri böyüyərək Petah Tikva, Rişon Le Zion, Rexovot, Rosh Pina və Zikhron Yaakov şəhərlərinə çevrildi.

Həmçinin bax
------------

* Yəhudi müstəmləkə cəmiyyəti
* Alia (İsrailə repatriasiya)
* Yəhudi qaçqınlar

Qeydlər
-------

Keçidlər
--------

* Первая Алия на сайте Министерства Абсорбции
* Sionizm tarixi Yəhudi Agentliyinin veb saytında - Sokhnut
**Yəhya Qarayev** (*Qarayev Yəhya Hüsən oğlu*; d. 1 aprel 1951. Mərcanlı, Cəbrayıl rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Kənd təsərrüfatı elmləri doktoru, fizika‑riyaziyyat elmləri namizədi. "ASK‑da Elmi‑Tədqiqat İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu" MMC‑nin direktoru.

Həyatı
------

Qarayev Yəhya Hüsən oğlu 1951-ci il aprelin 1-də Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun Mərcanlı kəndində kolxozçu-kəndli ailəsində anadan olub. 1973-cü ildə "tətbiqi riyaziyyat" ixtisası, "riyaziyyatçı" kvalifikasiyası üzrə S.M.Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) tətbiqi riyaziyyat fakültəsini "tətbiqi riyaziyyat" ixtisası, "riyaziyyatçı" kvalifikasiyası üzrə bitirib. 1999-cu ildə Y.Qarayev "qeyri-maddi aktivlər və intellektual mülkiyyətin qiymətləndirilməsi" proqramı üzrə hazırlıq, 2005-2006-cı illərdə isə RF hökuməti nəzdində Maliyyə Akademiyasının Peşəkar Qiymətləndirmə İnstitutunda "Müəssisənin (biznesin) dəyərinin qiymətləndirilməsi" proqramı üzrə peşəkar təkrar hazırlıq keçib. 

Y.Qarayev 1979-cu ildə SSRİ Elmlər Akademiyasının Hesablama Mərkəzinin ixtisaslaşmış şurasında SSRİ Elmlər Akademiyasının akademiki N.N.Moiseyevin rəhbərliyi altında "Kənd təsərrüfatında resursların səmərəli istifadəsinin bəzi qeyri-xətti məsələləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edib. 2005-ci ildə "Yem istehsalı və çəmənçilik" ixtisası üzrə kənd təsərrüfatı elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almaq üçün "ASK-da texnoloji proseslərin optimallaşdırılmış modelləri əsasında elmi əsaslandırılması və təkmilləşdirilməsi" mövzusunda dissertasiya müdafiə edib. Müdafiə Rusiya Kənd Təsərrüfatı Elmlər Akademiyasının V.R.Vilyams adına Ümumrusiya Elmi-Tədqiqat Yem İnstitutunun nəzdində dissertasiya şurasında baş tutub.

Təltif və mükafatları
---------------------

2006-cı ildə Y.Qarayev Rusiya elminin və texnikasının inkişafına verdiyi böyük şəxsi töhfəsinə görə RF Elm və Təhsil Nazirliyinin əmri ilə "Rusiya Federasiyasının elm və texnika fəxri işçisi" döş nişanı ilə təltif edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bağıyeva, Mətanət.* Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar. Qısa bioqrafik məlumat kitabçası (PDF) (az.). Bakı: "Papirus NP". 2016. ISBN 978-9952-8299-1-4. 2017-10-21 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-10-21.
**Ukraynanın Portuqaliya səfirliyi** (*ukr.* Посольство України в Республіці Португалії) — Ukraynanın Portuqaliyanın Lissabon şəhərində yerləşən səfirliyi.

Vəzifələri
----------

Səfirliyinin vəzifələri öz səlahiyyətləri daxilində qəbul edən dövlətdə Ukraynanın təmsil edilməsi, Ukraynanın vahid xarici siyasət xəttinin aparılması, Ukraynanın milli maraqlarının, o cümlədən siyasi, iqtisadi və digər maraqlarının diplomatiya üsulu ilə təmin edilməsi, Ukraynanın, onun vətəndaşlarının və hüquqi şəxslərinin hüquq və maraqlarının müdafiə edilməsidir.

Tarixi
------

1991-ci il avqustun 24-də Ukraynanın dövlət müstəqilliyini bərpa eləməsindən sonra xarici dövlətlərlə münasibətlərin qurulmasına başlanıldı.

1992-ci il yanvarın 26-da Ukrayna və Portuqaliya dövlətləri arasında diplomatiya sahəsində münasibətlərin qurulmasına dair birgə sənəd imzalandı. 1992-ci ildə isə Ukraynanın Portuqaliya səfirliyi yaradıldı.

Ukraynanın Portuqaliyada olan fövqəldə və səlahiyyətli səfiri İnna Oqnivesdir. O, 2015-ci ildən bu vəzifədədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ukraynanın Portuqaliya səfirliyi.* "Посольство України в Республіці Португалії". www.portugal.mfa.gov.ua (Ukraynanın Portuqaliya səfirliyinin rəsmi saytı) (ingilis). 24.02.2021. 2021-01-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24.02.2021.
**Ukraynanın Serbiya səfirliyi** (*ukr.* Посольство України в Республіці Сербії) — Ukraynanın Serbiyanın Belqrad şəhərində yerləşən səfirliyi.

Vəzifələri
----------

Səfirliyinin vəzifələri öz səlahiyyətləri daxilində qəbul edən dövlətdə Ukraynanın təmsil edilməsi, Ukraynanın vahid xarici siyasət xəttinin aparılması, Ukraynanın milli maraqlarının, o cümlədən siyasi, iqtisadi və digər maraqlarının diplomatiya üsulu ilə təmin edilməsi, Ukraynanın, onun vətəndaşlarının və hüquqi şəxslərinin hüquq və maraqlarının müdafiə edilməsidir.

Tarixi
------

1991-ci il avqustun 24-də Ukraynanın dövlət müstəqilliyini bərpa eləməsindən sonra xarici dövlətlərlə münasibətlərin qurulmasına başlanıldı.

1994-cü il aprelin 15-də Ukrayna və Serbiya dövlətləri arasında diplomatiya sahəsində münasibətlərin qurulmasına dair birgə sənəd imzalandı. 2003-cü ildə isə Ukraynanın Serbiya səfirliyi yaradıldı.

Ukraynanın Serbiyada olan fövqəldə və səlahiyyətli səfiri Aleksandr Aleksandroviçdir. O, 2015-ci ildən bu vəzifədədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ukraynanın Serbiya səfirliyi.* "Посольство України в Республіці Сербії". www.serbia.mfa.gov.ua (Ukraynanın Serbiya səfirliyinin rəsmi saytı) (ingilis). 24.02.2021. 2022-01-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24.02.2021.
**Ukraynanın Monteneqro səfirliyi** (*ukr.* Посольство України в Республіці Чорногорії) — Ukraynanın Monteneqronun Podqoritsa şəhərində yerləşən səfirliyi.

Vəzifələri
----------

Səfirliyinin vəzifələri öz səlahiyyətləri daxilində qəbul edən dövlətdə Ukraynanın təmsil edilməsi, Ukraynanın vahid xarici siyasət xəttinin aparılması, Ukraynanın milli maraqlarının, o cümlədən siyasi, iqtisadi və digər maraqlarının diplomatiya üsulu ilə təmin edilməsi, Ukraynanın, onun vətəndaşlarının və hüquqi şəxslərinin hüquq və maraqlarının müdafiə edilməsidir.

Tarixi
------

1991-ci il avqustun 24-də Ukraynanın dövlət müstəqilliyini bərpa eləməsindən sonra xarici dövlətlərlə münasibətlərin qurulmasına başlanıldı.

2006-cı il avqustun 22-də Ukrayna və Monteneqro dövlətləri arasında diplomatiya sahəsində münasibətlərin qurulmasına dair birgə sənəd imzalandı. 2008-ci ildə Ukraynanın isə Monteneqro səfirliyi yaradıldı.

Ukraynanın Monteneqroda olan fövqəldə və səlahiyyətli səfiri Oksana Slyusarenkodur. O, 2008-ci ildən bu vəzifədədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ukraynanın Monteneqro səfirliyi.* "Посольство України в Республіці Чорногорії". www.montenegro.mfa.gov.ua (Ukraynanın Monteneqro səfirliyinin rəsmi saytı) (ingilis). 24.02.2021. 2021-01-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24.02.2021.
**Ukraynanın Slovakiya səfirliyi** (*ukr.* Посольство України в Республіці Словаччина) — Ukraynanın Slovakiyanın Bratislava şəhərində yerləşən səfirliyi.

Vəzifələri
----------

Səfirliyinin vəzifələri öz səlahiyyətləri daxilində qəbul edən dövlətdə Ukraynanın təmsil edilməsi, Ukraynanın vahid xarici siyasət xəttinin aparılması, Ukraynanın milli maraqlarının, o cümlədən siyasi, iqtisadi və digər maraqlarının diplomatiya üsulu ilə təmin edilməsi, Ukraynanın, onun vətəndaşlarının və hüquqi şəxslərinin hüquq və maraqlarının müdafiə edilməsidir.

Tarixi
------

1991-ci il avqustun 24-də Ukraynanın dövlət müstəqilliyini bərpa eləməsindən sonra xarici dövlətlərlə münasibətlərin qurulmasına başlanıldı.

1993-ci il yanvarın 10-də Ukrayna və Slovakiya dövlətləri arasında diplomatiya sahəsində münasibətlərin qurulmasına dair birgə sənəd imzalandı. 1993-cü ildə isə Ukraynanın Slovakiya səfirliyi yaradıldı.

Ukraynanın Slovakiyada olan fövqəldə və səlahiyyətli səfiri Yuri Muşxadır. O, 2016-cı ildən bu vəzifədədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ukraynanın Slovakiya səfirliyi.* "Посольство України в Республіці Словаччина". www.slovakia.mfa.gov.ua (Ukraynanın Slovakiya səfirliyinin rəsmi saytı) (ingilis). 24.02.2021. 2022-02-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24.02.2021.
***Hypsosinga albovittata*** Avropa, Şimali Afrika, Rusiya, Ukraynada yayılan bir hörümçək növüdür.

Tarixçə
-------

İlk dəfə 1851-ci ildə isveçli araxnoloq Nikolay Uestrinq tərəfindən *Singa albovittata* adı ilə təsvir edilən növ 1968-ci ildə Azeqanova tərəfindən *Hypsosinga albovittata* adı ilə yenidən adlandırılmışdır.

Yaşayış mühiti
--------------

Britaniyada əsasən kolluqlarda *Calluna vulgaris* kolu üzərində rast gəlinir və bəzən otlaqlarda rast gəlinir. Hördüyü tor döşəmədən 20 sm yüksəklikdədir. Hər iki cinsim yetkinlərinə yaz sonu ilə yay əvvəlində rast gəlinir.

Yayılması
---------

Avropa, Şimali Afrika, Rusiya, Ukraynada yayılıblar. Qərbi və Orta Avropada çox rast gəlinir. Britaniyada daha çox cənubda lokal olaraq tapılır və şimalda da nisbətən daha az olaraq rast gəlinir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2012.
2. 1 2  "Summary for *Hypsosinga pygmaea* (Araneae)". 2012-06-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-28.
3. ↑  "The World Spider Catalog, Version 12.5 by Norman I. Platnick". 2010-09-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-28.

Xarici əlaqələr
---------------

* Arxivləşdirilib 2012-06-10 at the Wayback Machine
* araneae.unibe.ch
**Utrext birliyi** və ya **Utrext uniyası**(nid. Unie van Utrecht) — Niderlandın şimal əyalətlərinin İspan hökmranlığına və Katolik İspaniyanı dəstəkləyən Valloniyada yaradılan Arras Birliyinə qarşı hərbi-siyasi birləşməsi. Ölkənin şimalında müstəqil bir dövlət qurmağın təməlini qoydu. Əyalətlər birliyi 23 yanvar 1579-cu ildə Utrextdə bağlanıldı. Utrext birliyi müəyyən dərəcədə yeni bir qanunun aliliyi üçün əsas rolunu oynadı — Birləşmiş Əyalətlər Respublikası.

Tarixi
------

Niderlandın əvvəlcə beş daha sonra yeddi şimal vilayətlərini birləşdirən hərbi-siyasi ittifaq. 23 yanvar 1579-cu ildə cənub əyalətlərinin Arras uniyasına cavab olaraq yaradılmışdır.

Utrext Uniyası İspaniyanın Niderlandda ağalıq cəhdlərinə və daxili feodal katolik irticasına qarşı yönəlmişdir. Utrext Uniyasına Flandriya və Barbant şəhərləri də qoşuldular. Birləşmiş Əyalətlər Respublikasının müstəqil dövlət mövcudiyyətinin əsasını qoydu.

Müqavilə
--------

Utrext Birliyinin imzalanma yeri (1579-cu ildə Utrext kafedralının bir hissəsi, günümüzdə — Utrext Universitetinin) akt zalı.
Sənədin mətnindən siyasi cəhətdən daha çox hərbi xarakterli olduğu ortaya çıxır. İspan qoşunlarının Hollandiyanın şəhərlərinə və yaşayış məntəqələrinə sistematik hücumlarını nəzərə alaraq, bir çox vilayətin nümayəndələri təhdidə qarşı birgə mübarizə aparmaq üçün hərbi blokda birləşməyə qərar verdilər. Əyalət müdirləri, müavinlər və hakimlər, digər əyalətlər üçün Müqəddəs Roma İmperiyasından ayrılmanın qarşısını alan qanuni bir sənəd hazırladılar. Müqavilənin maddələrində tənzimlənməsi birbaşa ifadə edilən iqtisadi və dini məsələləri kənara qoymadılar. Hazırda sənəd, Lahey şəhərinin Milli Arxivində saxlanılan 109 skan edilmiş səhifə həcmində ictimai məkanda. Müqaviləni imzalayan tərəflər:

* Hollandiya (qraflıq)
* Zelandiya qraflığı
* Senyoriya Utrext
* Qeldern (hersoqluq)
* Senyoriya Qroninqen
* Senyoriya Frislandiya
* Drente landşaftı
* Senyoriya Overeyssel
* Brabant (hersoqluq)
* Flandriya (qraflıq)
* Turne (şəhər)
* Valansyen

İstinadlar
----------

1. ↑  Utrext birliyi // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
2. ↑  *Бааш Э.Т.* История экономического развития Голландии в XVI-XVIII веках. М: Издательство иностранной литературы. пер. с нем. Н.М. Сегаль и О.К. Рыковской ; ред. и вступ. ст. Я.Я. Зутиса. 1949. 232.
3. ↑  *Коллектив авторов.* Всемирная история в 10 томах. Том 7 (Всемирная история в 10 томах). М: Социально-Экономической литературы. 1960. 152.

Xarici keçidlər
---------------

* Haaqa Milli Arxiv saytında tam mətn
* İngilis dilində mətnin bir hissəsi Arxivləşdirilib 2019-06-11 at the Wayback Machine
**Xəzər Hərbi Donanması** — Rusiya hərbi-dəniz donanmasının Xəzər dənizindəki hissəsi.

Yaradılması
-----------

I Pyotrun fərmanı ilə 1722-ci ildə yaradılmışdı. 1867-ci ildən əsas bazası Bakı idi. 1917-ci ildə 1,2 min şəxsi heyətdən, 2 kanoner (dənizin sahilyanı bölgələrində döyüş əməliyyatı aparan artilleriya qayığı), 2 xidmət gəmisi, bir neçə nəqliyyyat gəmisindən və katerdon, dəniz aviasiyası məktəbi və sahil xidmətindən ibarət idi. Fevral inqilabından (1917) sonra, martın 4-5 (17-18)-də matros və zabit komitələrinə, Bakı Sovetinə seçkilər keçirilmiş, donanma komandanı devrilmişdi. Xəzər hərbi donanmasında hakimiyyət gəmi komitəsinə keçmişdi. Matroslar martın 8 (21)-də əsgər deputatları sovetinə daxil olmuşdu. O martın 29-da (aprelin 10-da) Bakı qarnizonu hərbi deputatlar sovetində zabitlər soveti ilə birləşmişdi. Mayın 10-da (23-də) isə hərbi deputatlar soveti fəhlə deputatları soveti ilə birləşmişdi. Xəzər hərbi donanmasında rəhbərlik "*Sentrokaspi*"nin əlinə keçmişdi. Xəzər hərbi donanmasında bolşeviklər az idi, lakin Rusiya Sosial-Demokrat Fəhlə (bolşeviklər) Partiyası Bakı Komitəsi burada iş aparırdı. Komitə *Oktyabr çevrilişi*ndən (1917) sonra, oktyabrın 27-də (noyabrın 9-da) hakimiyyətin sovetlərə keçməsini tələb etmişdi. Xəzər hərbi donanmasının noyabrın 6 (19)-da keçirilən birinci qurultayı hakimiyyətin Bakı Sovetinə verilməsini təklif etmişdi. 1918-ci ilin yanvar-iyulunda P.M.Pendyurin, iyul-avqustunda V.F.Poluxin donanma komissarı olmuşdu. 1918-ci ilin yazında donanmada matrosların xeyli hissəsi tərxis edilmiş, antisovet əhvali-ruhiyyə güclənmişdi. Lakin Ş.Şaumyan başda olmaqla, Bakı Soveti gəmi komitələrinin tərkibini sovet hakimiyyəti tərəfdarları hesabına yeniləşdirmişdi.

Mart soyqırımı
--------------

Xəzər hərbi donanmasının matrosları 1918-ci ilin martında azərbaycanlılara qarşı soyqırımında Qırmızı qvardiya hissələri ilə birgə iştirak etmiş, İsmailiyyə binası donanmanın gəmilərindən artilleriya atəşinə tutulmuşdu. Bakı Soveti aprelin əvvəlində "*Sentrokaspi*"nin eser rəhbərliyini uzaqlaşdırmağa nail olmuşdu. Bakı Xalq Komissarları Sovetinin süqutundan (1918, 31 iyul) sonra Xəzər hərbi donanmasının gəmilərini "*Sentrokaspi diktaturası*" və Bakıya gəlmiş ingilislər ələ keçirmişdi. Bakı azad olunduqdan sonra Xəzər hərbi donanması Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə tabe edilmişdi. Çingiz İldırım başda olmaqla, bolşeviklər donanmada milli Hökumət əleyhinə iş aparmışlar. Donanma Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin qurulmasında iştirak etmiş, 1920-ci il aprelin 27-də Bakı reydinə daxil olaraq, Hökumət və Parlament binalarını nişana almışdı. H.Sultanovun hakimiyyətin bolşeviklərə təhvil verilməsi haqqında ultimatumu ilə yanaşı, Ç.İldırım da Parlamentə ultimatum göndərmişdi. Bolşeviklər hakimiyyəti ələ aldıqdan sonra Ç.İldırım hərbi dəniz işləri komissarı təyin olunmuşdu.

Həmçinin bax
------------

* Mart soyqırımı
* Hərbi Donanma Günü
* Donanma

Ədəbiyyat
---------

* Katibli M. Çingiz Ġldırım, B. 1964;
* Восенные моряки в борьбе за власть Советов в Азербаиджане и Прикаспии. Сборник дакументов, Б. 1971.

İstinad
-------

1. ↑  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, II cild, "Lider nəşriyyat", Bakı-2005, səh. 21-22
**Xəzər ovalığı** (*qaz.* Каспий маңы ойпаты) — Qazaxıstan və Rusiyanın Şərqi Avropa düzənliyində yerləşir. Xəzər dənizinin şimal hissəsini əhatə edir.

Coğrafiya
---------

Xəzər ovalığı şimalda - Obşı Syrt, qərbdə Volqa dağları və Eeqeni, şərqdə - Ural yaylası və Üstyurd ilə əhatə olunmuşdur. Ovalığın sahəsi 200 min km²-dir. Ovalığın maksimal hündürlüyü 149 m-ə qədərdir. Cənub hissəsi isə dəniz səviyyəsindən 28 m aşağıda yerləşir. Ovalığın şimal-qərb hissəsi, Erqeni dağları, Kumo-Manc çökəkliyi və Volqa arasındakı ərazi Qara torpaqlar adlanır. Səhra Xəzər çökəkliyinin 3,5 mln. ha ərazisi əhatə edir.

Kalmıkiya ərazisinin 47,3 % təşkil edir. Səhranın adı qışda qarın az yağması və bitkilərin qurumuş (qaralmış) çubuqlarının qara rəngə çalmasına görə verilmişdir. Səhranın sahəsi 40 000 km² təşkil edir.

Xəzər ovalığı dənizə doğru mailliyi ilə seçilir. Bununla belə ərazisində ayrı-ayrı yüksəkliklər qalxır - İnder dağları, Böyük Boqdo, Kiçik Boqdo və s.

Ovalıqdan axan çaylar: Volqa, Ural, Emba, Kuma), Terek və s. Kiçik çayları (Böyük və Kiçik Uzen, Vil, Saqiz) yayda quruyur və ya bir sıra boşluqlara dolaraq göl əmələ gətirir - Kamış-Samara gölü, Sarpa gölü. Ərazidə çoxlu duzlu göllər vardır (Baskunçak, Elton, İnder, Botkul və s.).

Geoloji quruluş
---------------

Xəzər ovalığı bir neçə iri tektonik stuktura sahibdir. Bunlar arasında Xəzər sineklizi, Erqeninski qalıxması, Noqay və Terek çökəkliklərini göstərmək olar. Ovalığın dörddə biri dəfələrlə dəniz altında qalmışdır. Şimal hissədə gilli, cənubda isə qumlu düzənliklər bunun bariz nümunəsidir.

iqlim və bitki örtüyü
---------------------

İqlimi kəskin kontinentaldır. Yanvar ayının orta temperaturu şimalda -14 °C, sahildə −8 °C, iyulda şimalda +22 °C, cənubda isə + 24 °C-ə qədər dəyişir. Yağıntılar cənub-şərqdə 200–150 mm-dən şimal-qərbdə 350 mm-ə, buxarlanma isə 1000 mm-ə qədərdir. Tez-tez quru küləklər müşahidə olunur.
Xəzər ovalığının torpaqları və bitki örtüyü daha mürəkkəbliyi ilə xarakterizə olunur. Tez-tez duz bataqlığı, şoranlıqlar müşahidə olunur. Şimalda açıq şabalıdı torpaqlarda yovşan bitir. Cənubda qəhvəyi və qumlu torpaqlarda yarımsəhra və çöllər yayılmışdır.

İqtisadi əhəmiyyəti
-------------------

Otlaq kimi istifadə olunur.

Volqa-Axtuba yaylasında bostançılıq, bağçılıq və tərəvəzçilik geniş yayılmışdır.

Neft və qaz hasilatı (Xəzər neft-qaz əyaləti), göllərdə - duz istehsalı (Baskunçak, Elton və s.) həyata keçirilir.

Mənbə
-----

* Həştərxan diyarının təbiəti
* PaleoKazakhstan.info: Şimali Xəzər ovalığı

İstinadlar
----------

1. ↑  Kalmıkiya Respublikasında torpaqların vəziyyəti[*ölü keçid*]
2. ↑  "Qara Torpaqlar". 2019-10-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-25.
Pin-Lin Rayonu çay planatsiyası.
**Pin-Lin Çay Muzeyi** (çin. ənən. 坪林茶業博物館, pinyin: *Pínglín Cháyè Bówùguǎn*), — **Pinlin Çay Muzeyi** kimi də tanınan, Tayvanın Yeni Taypey şəhərinin Pinlin rayonunda yerləşən muzeydir. Bu muzey çaya həsr olunmuş dünyanın ən böyük muzeyidir.

Pin-Lin rayonu *Pouçon çay*ının istehsalı ilə məşhurdur. "Yaz çay"ının yığımı mart ayının sonunda başlayır.

Tarixi
------

Muzey 12 yanvar 1997-ci ildə açılmışdır.

Açılış tarixi
-------------

Muzey hər gün səhər saat 9-dan axşam saat 5-ə qədər, həftə sonları isə səhər saat 9-dan axşam saat 7-ə qədər fəaliyyət göstərir. Muzey hər ayın ilk bazaz ertəsi günü bağlı olur.

Qəbulu üzrə abunə haqqı
-----------------------

Muzey 2016-cı ilin yanvar ayının 7-sindən istifadəçilər üçün pullu olmuşdur. Haqqı isə 80 yeni tayvan dollarıdır.

Həmçinin bax
------------

* Tayvan muzeylərinin siyahısı
* Tenfu Çay Muzeyi

İstinadlar
----------

1. ↑  Ping-Lin Tea Museum[*ölü keçid*], New Taipei City Museum Family[*ölü keçid*], Taiwan.
2. 1 2  Christopher Logan and Tereesa Hsu, *The World's Largest Tea Museum Arxivləşdirilib 2021-04-19 at the Wayback Machine*.
3. ↑  "Pinglin Tea Museum reopens after renovation". taipeitimes.com. 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-07-15.
**Pinanq adası** (malay Pulau Pinang) — Malakka boğazında, Malayziyanın şimal-qərbində yerləşən ada.

Adanın sahəsi 290 km²-dir. Ölkənin dördüncü ən böyük adasıdır. bu siyahıya Kalimantan daxil deyildir. Ən hündür nöqtəsi Pinanq dağıdır (738 m).

Eyni adlı ştat ərazisiunbə daxildir. Malay yarımadası ilə Pinanq körpüsü ilə birləşir. Körpü ştatın gerbində əks olunmuşdur. 2014-cü ildə ikinci körpü inşa edilmişdir. Üstəlik yarımada ilə 6 bərə ilə əlaqəıləndirilir. Adada 1923-cü ildən funikulyor fəaliyyət göstərir. Funikulyor 1998 metr uzunluğa, 8 stansiyaya sahibdir. Bu məsafə 5 dəqiqə ərzində qət olunur. 2010-cu ildə yenidən qurulmuşdur. 2015-ci ildə 1 mln. 350 min nəfərə xidmət etmişdir.

2010-cu il məlumatımna görə adada 700 min insan yaşayır. Ən böyük şəhəri Corctaun ştatın paytaxtıdır.. İnanclılar arasında müsəlmanlar üstünlük təşkil edir. Bunbunla belə xristianlar buddistlər və iudaizm inanclı olanlar da vardır. Əhalisinin böyük qismini malayziya çinliləri və malaylar üstünlük təşkil edir. 2003-cü ildə adanın şimalında Pinanq milli parkı yaradılmışdır. İqlimi ekvatorialdır. havanın temperaturu +27…+32 C, suyu isə +25…+30 C təşkil edir.

Ada kedah sultanlığına məxsus olmuşdur. 11 avqust 1786-cı ildə adanı OST-Hind şirkəti ələ keçirir və Şahzadə Uelsin şərəfinə adlandırır. 1805-ci ildən ada Benqaliyadan idarə olunurdu. 1826-cı ildə Streyts-Setlments koloniyasına daxil edilir. 1946-cı ildə Malay İttifaqına daxil edilir. 1948-ci ildə isə Malay Federasiyasının ərazisi olur. 2011-ci ildən Corctaun şəhəri UNESCO Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdi

İstinadlar
----------

1. ↑  "ISLAND DIRECTORY. Islands of Malaysia". 2007-03-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-13.
2. ↑  "Tourism Penang Traveller's Guide". 2014-03-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-13.
3. ↑  "Penang National Park". 2021-04-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-13.
4. ↑  "Melaka and George Town, Historic Cities of the Straits of Malacca". 2017-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-13.
Pilək tikməli ayaqqabı
**Pilək tikmə** (*rus.* вышивка блестками) - pulcuqlu tikmə.

Söz açımı
---------

Növləri
-------

***Pilək tikmə*** taxça, buxarı, güzgü pərdələri, divar bəzəkləri və xırda əşyaların hazırlanmasında istifadə olunub. Pilək əlvan metal dairəciklərdən hazırlanıb və əsasən şal, mahud, qanovuz parça üzərində icra olunub.

***Çaxma pilək (zərənduz) tikmə*** Şəki, Şamaxı, Lahıc və Şuşada daha geniş intişar tapıb. Bu sənət daha çox zərgərliklə bağlı olub. Burada istifadə olunan çaxma piləklər zərgərlər tərəfindən *döymə* və *basma* (qəlibkarlıq) üsulu ilə hazırlanarmış. Metal lövhələr ağır olduğundan məxmər, tikmə, xara, mahud kimi möhkəm parçalardan istifadə olunub. Belə tikməli əşyalar məişətdə taxça, buxarı, güzgü pərdəsi , pərdəbaşı süfrə və sairə məqsədlərlə istifadə olunub. Metal lövhəciklər müxtəlif formalı buta, paxlava, üçbucaq, dördkünc, dairə, quş, balıq və s. şəklində hazırlanırdı. XIX əsrdə zərənduz üsulunu qadın üst paltarlarının ətək və yaxalarına qaytanla bərabər tətbiq edirdilər. Buta, gülbuta, gülbənd və s. şəkilli piləkləri paltar yaxasına düzdükdə ona "düymə", "həbbaf" da deyilirdi..

İstinadlar
----------

1. ↑  Savalan Fərəcov - Lifli rəssamlıq sənəti: tikmələr Arxivləşdirilib 2020-07-31 at the Wayback Machine. Mədəniyyət.- 2011.- 28 yanvar.- S. 15.
2. ↑  Nizami kitabxanası - Azərbaycan tikmə sənəti[*ölü keçid*]

Video
-----

* Pilək tikmə növü, pərdə bərpası
* Tikiş maşınıyla pilək tikmə

Həmçinin bax
------------

* Tikmə
İranın zərbə tipli "Ghods Saeghe" PUA-sı 2013-cü ildə Tehrandakı "Qhods Aviation" şirkətində hazırlanaraq istehsal edilib. PUA hazırda İran Silahlı Qüvvələrinin silahlanmasında istifadə olunur.

Konstruksiyası
--------------

2006-cı ildə İran Hərb Oyunlarında istifadə edilmiş Ghods Saeghe
"Saeghe" aşağıda quraşdırılan delta qanadlara və uzunsov füzelyaja malikdir. İdarəetmə pərləri üfüqi stabilizator üzərində yerləşir. "Saeghe" tamamilə kompozit materialdan hazırlanır. PUA-nın konfiqurasiyasında 18.6 kVt (25 at gücündə) WAE-342 itələyici mühərrikdən istifadə edilir. Onun buraxılması üçün JATO adlanan qısa metal qollara malik katapultdan istifadə edilirdi. Pilotsuz vasitə quruya və ya suya paraşütlə enə bilir.

Versiyaları
-----------

"Saeghe" PUA-ları iki versiyada istehsal edilib. Birincisi, yalnız radio vasitəsilə idarəetmə sisteminə, digəri isə GPS və IR şüalanmalı idarəetmə sisteminə malikdir. Hər iki versiya katapult ilə buraxılır və paraşütlə endirilir.

### "Saeghe-1"

  

"Saeghe-1" PUA-sının uçuş trayektoriyası və manevrləri radio komandalarla idarə olunur. Bu variant N-Q-A 100 kimi də tanınır.

### "Saeghe-2"

"Saeghe-2" daha inkişaf etmiş bir avionikaya sahibdir, pilotsuz vasitə ilə yerüstü idarəetmə stansiyası arasında telemetrik əlaqə mövcuddur. PUA-nın operatorun müşahidə zonasından kənarda idarə edilməsi GPS naviqasiyasına əsaslanır. "Saeghe-2" girosabit radar reflektoruna və üç ədəd IR sensora malikdir.

PUA-lar kiçik bir mikroavtobusda daşına bilən yerüstü idarəetmə stansiyasından idarə olunur. "Saeghe-2" ilk dəfə 2002-ci ildə havaya qalxıb.

Taktiki-Texniki Xüsusiyyətləri
------------------------------

* Uzunluğu: 2.81 m;
* Qanad açılımı: 2.6 m;
* Hündürlüyü: 0.7 m;
* Maksimum uçuş çəkisi: 60 kq;
* Mühərriki: 1×WAE-342 tipli cüt silindrli və porşenli mühərrik;
* Pərləri: iki oxlu;
* Maksimum sürəti: 250 km/saat;
* Döyüş radiusu: 50 km;
* Havada qalma müddəti: 45 dəq;
* Uçuş yüksəkliyi: 3355 m.

İstinadlar
----------

1. ↑  Martin Streetly, ed.Jane's All the World's Aircraft: Unmanned 2014–2015. London: IHS Jane's. 2014. səh. 362. ISBN 978-0-7106-3096-4.
2. ↑  "Archived copy". 2011-10-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-03-15.
Xruşşov BMT-nin 15-ci Baş Assambleyasındalı çıxışı zamanı bu ifadəni işlətmişdi. 12 oktyabr 1960-cı il
**Kuzyanın anası** (*rus.* Кузькина мать) və ya **Kuzyanın anasını göstərmək** — rus dilində frazeoloji birləşmə. Təhdid mənasını bildirir. Tez-tez kiminsə ünvanına istehzalı təhdid kimi istifadə olunur.

İfadə rus ədəbiyyatında da tez-tez işlənilir. Məsələn, rus yazıçısı Anton Çexovun "Buqələmun" hekayəsində.

Fərqli bir formada, "Biz sizə Kuzyanın anasını göstərərik!" (*rus.* Мы вам покажем кузькину мать!) formasında SSRİ siyasi xadimi Nikita Xruşşov tərəfindən düşmən ölkələrin nümayəndələrinin ünvanına istifadə olunmuşdur. Belə ki, 1959-cu ildə Xruşşov bu ifadəni ABŞ-nin vise-prezidenti Riçard Niksona qarşı istifadə etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Antоn Çeхоvun Buqələmun hekayəsinin mətni Arxivləşdirilib 2022-06-06 at the Wayback Machine  (rus.)
2. ↑  Qanadlı sözlər və ifadələrin ensiklopedik lüğəti Arxivləşdirilib 2020-02-20 at the Wayback Machine. Tərtib edən Vadim Serov.  (rus.)
Patrasdan Antinoyun büstü, (Afina Milli Arxeologiya Muzeyi)
**Antinoy** – Vifiniyalı yunan gənc və Roma İmperatoru Adrianın sevimlisi. Ölümündən sonra ilahiləşdirilmişdi. "Şərqi Yunan və Qərbi Latın"da ona bəzən tanrı kimi, bəzən isə sadəcə, qəhrəman kimi ibadət edilirdi.

Roma İmperiyasının Vifiniya vilayətində anadan olduğu məlum olsa da, onun həyatı haqqında çox az bilgi bizə gəlib çatmışdır. Antinoyun Adrian ilə ilk dəfə 123-cü ildə ali təhsil almaq üçün İtaliyaya aparılmazdan əvvəl tanış olduğu ehtimal olunur. O, 128-ci ildə Adrianın məiyyəti içərisində İmperiya səyahəti zamanından etibarən onun sevimlisi olmuşdur. Antinoy Adrianı Elevsin misteriyalarında iştirak edərkən müşayiət edirdi və o Liviyada Marusyan şirini öldürəndə də onunla idi. 130-cu ilin Oktyabr ayında Nil çayı boyunca gedən flotiliyada iştirak edən Antinoy, müəmmalı şəkildə ölür. Onun intihar edərək, sui-qəsdlə və qəza nəticəsində boğularaq öldüyü kimi fərziyyələr irəli sürülmüşdü.

Onun ölümündən sonra Adrian Antinoyu müqəddəsləşdirdi və bütün İmperiya boyunca ona həsr olunmuş dini mərasimlər təşkil etdirdi. Onun həlak olduğu yerin yaxınlığında Antinopol şəhərini saldırdı, bura da sonralar Osiris-Antinoy ibadətxanasının dini mərkəzi oldu. Antinoyun Adrianın pan-ellinizm xəyallarının rəmzinə çevrilməsi ilə, Antinopol və Afinada onun xatirəsinə ithaf olunmuş oyunlar keçirtdi. Antinoy Roma İmperiyasında ən məşhur və davamlı pərəstiş edilən müqəddəsləşdirilmiş insanlardan biri oldu və bu mərasimlər Adrianın ölümündən uzun illər sonra da davam etdirildi.
**Antipenko adası** — Yapon dənizi, Böyük Pyotr körfəzindəki bir ada. Vladivostokdan 47 km cənub-qərbdə, Baklan buxtasında yerləşir. İnzibati baxımından Primorsk diyarı Xasan rayonu ərazisinə daxildir.

Tarixi
------

Ada ilk dəfə 1862–1863-cü illərdə polkovnik, "Kalavela" korvetinin şturmanı olan V. M. Babkin tərəfindən idarə olunan ekspedisiya tərəfindən xəritəyə salınmışdır. Ada "Kalevala" korvetinin mexaniki gizir İ.İ. Antipenkonun şərəfinə adlandırılmışdır..

Coğrafiya
---------

Ada şərqdən qərbə 1,8 km, güzeydən güneyə 1,2 km məsafədə uzanır. Ən hündür nöqtəsi 102 metrdir. Ada bütünlüklə enliyarpaq meşə ilə örtülmüşdür. Bəzi ərazilərdə kolluqlar yayılmışdır. Cənub-şərqində elə də böyük olmayan buxta vardır. Buxtada dərinlik 5–10 metdir, dibi isə əsasən daşlıqdan ibarətdir. Buxtaya kiçik axar tökülür. Üstəlik adada daha iki şirin su mənbəyi vardır. Antipenko və Sibiryakov adaları arasında Kolona kekuru və qumlu sualtı dayazlıq yerləşir. Şimal-şərqində kiçik Ptiçi adacığı vardır. Adada davamlı yaşayış yoxdur. Bununla belə adanı yay ayları tez-tez turistlər ziyarət edir.

Mənbə
-----

* Остров Антипенко на Shamora.info

İstinadlar
----------

1. ↑  "Хасанский район. Остров Антипенко". 2014-01-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-20.
2. ↑  "Навигационное описание залива Петра Великого". 2012-02-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-20.
**Cəlilov Qurban Nizaməddin oğlu**  — texnika elmləri doktoru, professor, Azərbaycan MEA həqiqi üzvü.

Həyatı
------

Cəlilov Qurban Nizaməddin oğlu Azərbaycan Respublikasının Nuxa rayonunun Qışlaq kəndində anadan olmuşdur. 1950-ci ildə riyaziyyatçı ixtisası üzrə ADU-nin fizika-riyaziyyat fakültəsini bitirmişdir. 1950-1953-cü illərdə Azərbaycan EA Fizika və riyaziyyat institutunun aspirantı olmuşdur. 1954-1958-ci illərdə Azərbaycan Neft Ekspedisiyasında kiçik elmi işçi, böyük elmi işçi vəzifələrində işləmişdir. 1954-cü ildə "Neftdaşıma kontorunun yerdəyişməsi və quyunun sulaşması ilə əlaqəli bəzi məsələlərin hidrodinamik tədqiqi" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1958-1960-cı illərdə AzETNÇİ-da böyük elmi işçi işləyib. 1960-1961-ci illərdə Azərbaycan EA Neft və qaz yataqlarının işlənilməsi institutunda böyük elmi işçi işləmişdir. 1961-2000-ci illərdə Azərbaycan EA DNQYPİ-da böyük elmi işçi, şöbə rəhbəri, 1974-1988-ci illərdə isə elmi işlər üzrə direktor müavini olmuşdur. 1963-cü ildə "Neftdaşıma (neftlilik) kontorunun yerdəyişməsi, quyuların sulaşması məsələləri və süzülmənin fəza məsələləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1972-ci ildə Azərbaycan EA-nın müxbir üzvü, 1989-cu ildə isə həqiqi üzvü seçilmişdir. 1980-cı ildə Azərbaycan EA Yer haqqında elmlər bölməsinin akademik-katibinin mmüavini seçilmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Cəlilov Q.N. yeraltı hidroqazdinamika və neft və qaz yataqlarının işlənilməsi sahəsində görkəmli alimdir.

Elmi tədqiqatların sahəsi: quyuların qarşılıqlı təsiri və sulaşma; su-neft kontaktının hərəkəti; qazın su və qazlı maye ilə sıxışdırılması; qaz və mayenin çoxlaylı yataqlarının yarımçıq (bitməmiş) quyular sisteminə hərəkəti; mürəkkəb reoloji xassəli çatlı-məsaməli neft və qaz yataqlarının işlənilməsi xüsusiyyətlərinin tədqiqi; lay parametrlərinin təyini, tektonik pozuntuların və layarası axınların yeri; laya istilik və digər təsir üsullarının qiymətləndirilməsi; tükənməyə işləyən neft və qaz-kondensat yataqlarının işlənilməsi layihələrinin yaradılması və təhlili; çoxlaylı qaz yataqlarının işlənilməsinin qazohidrodinamiki hesabat sxemlərinin yaradılması və b.

Cəlilov Q.N. "Neft Daşları", "Qaradağ", "Cənub", "Darvin Bankası", "Palçıq Pilpiləsi", "Hövsan", "Duvannı" yataqlarının işlənilməsi layihələrinin texnoloji bölmələrinin əsas icraçılarından biridir. Cəlilov Q.N. 230-dan artıq elmi məqalənin, 4 monoqrafiyanın müəllifidir. O, 2 elmlər doktoru və 24 elmlər namizədi hazırlamışdır.

1985-ci ildə Cəlilov Q.N. bir qrup alimlə birgə "Mürəkkəb dağ-geoloji şəraitlərdə çoxsaylı neft yataqlarının öyrənilməsinin geoloji-geofiziki və hidrodinamiki üsulları kompleksinin yaradılması və tətbiqi" mövzusunda işə görə akad. İ.M.Qubkin adına mükafata layiq görülmüşdür.

Cəlilov Q.N. "Xalqlar Dostluğu" ordeni, "Azərbaycan neft sənayesinin əlaçısı" nişanı, medallar və fəxri fərmanlarla mükafatlandırılmışdır.

İstinadlar
----------
**Qulac (qolac)** — xalq arasında geniş yayılmış və bu gün də işlədilən uzunluq ölçüsü vahididir.

Ümumi məlumat
-------------

Qulac bəzi ədəbiyyatlarda "iki əli də çiyin bərabəri" açıq tutduqda sağ əlin başala barmağının ucundan sol əlin müvafiq barmağının ucuna qədər olan məsafəyə bərabər görülür; gah 150 sm, gah 142 sm, yaxud 177 sm hesab olunur. Başqa bir mənbədə isə qulacın dirsək sümüyünün uzunluğuna bərabər olduğu göstərilir. Dirsək sümüyünün uzunluğu da 40-64 sm arasında dəyişir. Bəzi mənbələrdə qulacı dirsəklə eyniləşdirir və 0,5 m-ə bərabər götürürlər. 

Qulac haqqında olan bu fikirlər mübahisəli sayıla bilər. Belə ki, qulac ("qol" və "aç" sözlərindən əmələ gətirilmişdir) insanın açıq vəziyyətdə tutulmuş sağ və ya sol əlinin ən uzun barmağının ucundan burnunun ucuna qədər olan məsafədir ki, bu da orta hesabla 1 m-ə bərabərdir. 

Qulac qollarımı gərrəm,   

Meydanda hünər göstərrəm.   

Siyah zülfü dal gərdəndə bir qulac!   

Sona cıqqası tək ucları qıyqac. 

Keçmişdə adətən quyunun dərinliyi qulac ilə ölçülərdi.

Mənbə
-----

**Azərbaycan etnoqrafiyası, Bakı-2007, "Şərq-Qərb" nəşriyyatı. Üç cilddə. III cild. səh. 454. ISBN 978-9952-34-152-2**

Xarici keçidlər
---------------

Həmçinin bax
------------

| ⛭Xalq ölçü vahidləri |
| --- |
| Uzunluq ölçü vahidəri | Addım • Ağac • Arşın • Barmaq • Çərək • Dirsək • Qarış • Qulac • Mənzil • Mil  • Dəniz mili • Fərsəx • Verst |  |
| Çəki ölçü vahidəri | Arpa • Çanaq  • Girvənkə • Karat  • Misqal  • Batman • Təbriz batmanı • Kisə  • Hoqqa • Pud • Dirhəm • Daqqa • Dang  • Tağar • Dinar • Rətl • Xalvar |
| Sahə ölçü vahidəri | Kotan  • Hektar • Ar |
| Həcm ölçü vahidəri | Düymə • Tuluq • Tas |
| Sadə ölçü vahidəri | Baş  • Boyun  • Tüstü  • Top  • Kəllə  • Qol  • Diş  • Qulaq |
| Sürət ölçü vahidəri | Düyün |
**Pirokatehin** (1,2-dehidroksibutil) — kimyəvi formulu C6H4(OH)2 olan üzvi birləşmə, iki atomlu fenol.

Dihidroksibenzolun mümkün üç izomerindən biri, digər ikisi hidroxinon və rezorsin.

Tarixi
------

Pirokatehin 1839-cu ildə alman kimyaçısı H.Reynş tərəfindən katehin ekstraktının quru 
qovulması nəticəsində alınmışdı. 1880-ci ildə də C.M.Eder və B. Tot tərəfindən təklif edilmişdi.

Fiziki xassələri
----------------

Fenol qoxusu olan ağ kristallar, işıqda və havada, qəhvəyi rəngə qədər qaralır. Suda yaxşı həll olunur(43 q 100 ml suda).

Alınması
--------

Halogen əvəz olunan fenolların qələvilərlə reaksiyası zamanı pirokatehinin natrium duzu alınır və sonra sulfat turşusuyla turşulaşdırdıqda pirokatehin alınır.

Kimyəvi xassələri
-----------------

Pirokatehinin kimyəvi xassələri fenolların xassələrinə malikdir.
Ftal anhidridi ilə reaksiya zamanı alizarin və qistazarin əmələ gəlir.

Electrochemical interconversion of 1,2-benzoquinone and catechol
Xlorsirkə turşusunun xloranhidridi ilə katalizator POCl3 və ya AlCl3 iştiraki ilə adrenalon(V) sonra isə adrenalin (VI) alınır.

Toksikliyi
----------

Pirokatehin alerqik reaksiya verə bilər və eyni zamanda mutagen və kanserogen xüsusiyyətlərə malikdir. Dərinin şiddətli qıcıqlanmasına və dermatitə səbəb olur.

Tətbiqi
-------

Pirokatehin dərman preparatların istehsalında(məs.adrenalinin), şəkil çəkmə prosesində fotoreagent kimi, xəzlərin rənglənməsində istifadə olunur.

Mənbə
-----

1. Харлампович Г. Д. Чуркин Ю. В. Фенолы. М. 1974; Общая органическая химия. M. 1982. Т. 2.
2. Гауптман 3. Грефе Ю. Ремане X. Органическая химия, пер. с нем. М. 1979
**Qaşaltı Qaraqoyunlu** — Azərbaycan Respublikasının Naftalan şəhər inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Goranboy rayonunun Qaşaltı Qaraqoyunlu kəndi Tap Qaraqoyunlu kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Qaşaltı Qaraqoyunlu kənd inzibati-ərazi vahidi yaradılmışdır. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 14 aprel 2009-cu il tarixli, 793-IIIQ saylı Qərarı ilə Goranboy rayonunun Qaşaltı Qaraqoyunlu kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Qaşaltı Qaraqoyunlu kəndinin ərazisindən bələdiyyə mülkiyyətində olan 26,4 ha torpaq sahəsi Naftalan şəhərinin inzibati ərazisinə verilmişdır. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 31 may 2010-cu il tarixli, 1018-IIIQ saylı Qərarı ilə Goranboy rayonunun Qaşaltı Qaraqoyunlu kənd inzibati ərazi dairəsi əhatə etdiyi ərazi vahidləri (ərazisi müvafiq olaraq 1321,1 ha və 882,7 ha təşkil edən Qaşaltı Qaraqoyunlu və Qasımbəyli kəndləri) ilə birlikdə Naftalan şəhər inzibati ərazi vahidinin tərkibinə daxil edilmişdir.

Toponimikası
------------

Kəndin adı qaş (dağın təpəsinin bir qədər irəliyə çıxmış üstü, dağın döşü) və alt sözlərindən, həmçinin Qaraqoyunlu etnotoponimindən ibarətdir. Kəndin adı "dağ qaşının alt tərəfindəki Qaraqoyunlu kəndi" mənasındadır.

Tarixi
------

Kəndin yaranması haqqında bir neçə fərziyyə var. Bunlardan biri XIX əsrin ortalarında Qərbi Azərbaycanda Qaraqoyunlu adlı yerdə yaşayan bir qrup insanın bu əraziyə gələrək bir kənd qurmasından ibarətdir.

Coğrafiyası
-----------

Kənd Naftalan şəhərindən 2.3 km məsafədə, Naftalan düzü ərazisində yerləşir. İqlimi yayda isti, qışda mülayimdir.

Əhalisi
-------

### Tanınmış şəxsləri

* Bədəl Bədəlov

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  "Azərbaycan Respublikasının bəzi rayonlarının inzibati-ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı". 2022-06-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-22.
3. ↑  "Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun və Naftalan şəhərinin inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişiklik edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 14 aprel 2009-cu il tarixli, 793-IIIQ saylı Qərarı". 2022-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-22.
4. ↑  "Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun və Naftalan şəhərinin inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişiklik edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 31 may 2010-cu il tarixli, 1018-IIIQ saylı Qərarı". 22 August 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 August 2022.
5. ↑  Qaşaltı Qaraqoyunlu // Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. II cild. Bakı: Şərq-Qərb. 2007. 304. ISBN 978-9952-34-156-0.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Naftalan şəhərinin yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Naftalan |  |
| Kəndlər | Qaşaltı Qaraqoyunlu • Qasımbəyli |
| Bələdiyyələr | Naftalan bələdiyyələri |


|  |  |
| --- | --- |
| [[Şəkil:|32px|Naftalan]] | *Naftalan şəhəri ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Novomixaylovski** (yerli əhali:*Novomixaylovka*) — Krasnodar diyarının Tuapsinski rayonunda şəhər tipli qəsəbə (kurort qəsəbəsi). Novomixaylovski şəhər məskunlaşma ərazisinin inzibati mərkəzi.

Coğrafiyası
-----------

Qəsəbə Tuapsinski rayonun şiamal hissəsində, Neçepsuxo çayının mənsəbində yerləşir. Tuapse şəhərindən 35 km çimal-qərbdə, Krasnodar şəhərindən isə 125 km çənubda yerləşir.

Şimalda Plyaxo, şərqdə Psebe, cənubda Olginka kəndləri ilə həmsərhəddir. Həmçinin "Primorskaya", "Lastochka", "Çernomorye" və "Aqria" kənd-sanatoriyaları qəsəbənin yaxınlığındadır.

Qəsəbə Baş Qafqaz silsiləsinin cənub yamacında yerləşir. Üç tərəfdən şam və enliyarpaqlı meşələri olan dağ silsilələri ilə əhatə olunub. Qəsəbənin orta hündürlüyü dəniz səviyyəsindən təxminən 30 metr yüksəklikdədir. Sahilyanı hissəsi sıfır səviyyəli zonada yerləşir. Ərazinin ən hündür nöqtəsi şimal-şərqdə yerləşən Mayak dağıdır (304 m). Srednaya dağı (269 m) qəsəbənin şərq kənarındadır.

Hidroqrafik şəbəkə Neçepsuxo çayı ilə təmsil olunur. Qəsəbənin mərkəzində onun ən böyük sol qolu olan Psebe çayı Neçepsuxoya tökülür.

Kəndin iqlimi mülayim iqlimdən subtropikə keçiddir. İqlim şəraiti Qara dənizdən əsən hava kütlələri ilə xarakterizə edir. Orta illik temperaturu + 13,0 ° C, iyulun orta temperaturu + 23,0 ° C, yanvarın orta temperaturu isə + 4,0 ° C-dir. Orta illik yağıntı təxminən 1100 mm-dir. Yağıntıların çoxu qışda düşür.

Tarixi
------

### Antik və orta əsrlər

Qəsəbə ərazisində antik və orta əsrlərə aidi yaşayış məntəqələri mövcud olmuşdur. Bunlardan ən böyüyü Zixi — Nikopsis (*adıge.* Ныджэпсыхъо). İndiyədək qəsəbənin müxtəlif yerlərində qədim şəhərin xarabalıqları qorunub saxlanılmışdır.

13–15-ci əsrlərə aid İtaliya xəritələrinə görə, müasir yaşayış məntəqəsinin yerində Maura Cuxiya qalası var idi.(*Maura Zicchia*).

### Müasir dövr

Qəsəbə Mixaylovskinin qəhrəmancasına döyüşən istehkamının şərəfinə adını almışdır (müasir kənd  Arxipo-Osipovka yerində).

1870-ci ildə Şapsuq batalyonu dağıldıqdan sonra kənd formalaşmışdır.

2012-ci ilin 22 avqustunda leysan yağış nəticəsində Neçepsuxo çayında güclü daşqın baş verdi. Fəlakət zonasında 600 ev, xəstəxana və məktəb var idi. 4 nəfər ölmüş, 1500 nəfər xəsarət almışdır.

Əhalisi
-------

Novomixaylovskinin əhalisi 10850 nəfərdir. (2020)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-01-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-31.
2. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года. Rusiya Dövlət Federal Statistika Xidməti.
3. ↑  "Историческая география северо-восточного Причерноморья по данным итальянских карт XIII - XV веков". Шапсугия - История, культура, традиции адыгов-шапсугов (rus). 2021-10-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-14.
4. ↑  "Интерфакс-Россия". 2015-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-31.