recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Nuray Hafiftaş** — (2 noyabr 1962, Çıldır, Qars ili – 14 fevral 2018, İstanbul), Azərbaycan əsilli Türkiyə xalq musiqisi sənətkarı və bəstəkarıdır.

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

Nuray Hafiftaş 2 noyabr 1962-cü ildə Çıldırda doğulub. İTU Dövlət Konservatoriyasını bitirdikdən sonra İstanbul Bələdiyyə Konservatoriyasının İcra Heyətində 4 il dövlət sənətçisi olaraq işləyib. Eyni illərdə İstanbul Radiosunda da işləyib. İndiyə qədər bir çox albom çıxaran sənətçinin 100-dən çox söz və bəstəsi özünə aid olan əsərləri var. Bunlardan "Ayrılık Nikahı", "Yalan Dünya" və "İsyan Ediyorum"u müğənni Kibariye, "Hasret" ve "Gurbet"i isə İzzet Yıldızhan oxuyub. Sənətçinin son albomuna isə özünə aid "Be Hey Gafil" və "Yavrular" adlı iki bəstəsi də daxildir.
"Star Production"ın təsiri ilə bazara çıxan "Yazı Bir Dert Kışı Bir Dert" adlı son albomunun prodüserliyini Yusuf Savaş öz üzərinə götürüb. 12 əsərdən ibarət olan bu albom təxmini dörd il sonra çıxıb. Bir müddətdir xərçəngdən müalicə olunan sənətkar 14 fevral 2018-ci ildə dünyasını dəyişib.
Müğənni dövlət törəni ilə 2018-ci il 15 fevral tarixində İstanbulun Zincirlikuyu məzarlığında dəfn edilib.

Albomları
---------

* Asker Mektubu (Arabesk) (Raks, 1987)
* Yaradan Aşkına (Güneş, 1988)
* Dön İki Gözüm (Güneş, 1989)
* Dilanım (Güneş, 1990)
* Divane Gönlüm (Destan, 1990)
* Turquie Aşık (MCM, 1991)
* Atılmaz Sevda (Güneş, 1991)
* Arada Bir (NetSes, 1992)
* Dinle (NetSes, 1993)
* Şimdi Oldu (ASM, 1994)
* Eline Düştüm (Mert, 1996)
* Eyvah Gönül (Prestij Müzik, 2000)
* Leyli Leyli (Prestij Müzik, 2002)
* Sılayı Ver (Ateş Müzik Üretim , 2005)
* Yıllarım (Ateş Müzik Üretim, 2007)

Klipləri
--------

* "Gözünü Toprak Doyursun"
* "Dinle"
* "Eyvah Gönül"

İstinadlar
----------

1. 1 2  Nuray Hafiftaş // *(unspecified title)*.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-02-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-15.
**Don Juan gölü** (*lat.* Don Juan) — Antarktidanın Viktoriya Torpağı, Rayt vadisində yerləşən kiçik göl. Dünyanın ən duzlu gölü statusuna namizəddir.

Tarixi
------

Göl 1961-ci ildə helikopter pilotları Don Ro (Don Roe) və Con Hiki (John Hickey) tərəfindən aşkarlanmışdır. Göldə onların şərəfinə adlandırılmışdır. Kəşf zamanı havada -30 °C olmasına baxmayaraq göl donmamışdır. 1977-ci ildə gölün sahəsi 0,25 km² təşkil edirdi. Gölün sahəsi 1995-ci ildə isə 0,03 km², dərinliyi isə 0,1 metrə qədər azalmışdır. Qrunt sularınln səthə çıxdığı yer olaraq düşünülür. Quru və sərt iqlimdə yerləşməsi və güçlü küləklər gölə böyük təsir göstərir. Don-Juan gölü ətrafda -53 °C şaxta olduğu zaman belə donmur. −51,8 °C temperaturada suyun tərkibi 413 q/l CaCl və 29q/l NaCl təşkil edir.

Duzluluq 40,2 % təşkil edir. Halbuki Ölü dənizdə suyun duzluğu 33,8 %. təşkil edir.

Don-Juan gölünün araşdırılması nəticəsində suyun güclü azotlaşmaya məruz qaldığı müəyyənləşmişdir. Göldə heç bir canlı aşkarlanmamışdır. Bu tip göllər Marsda belə aşkarlana bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Don Juan Pond and Lake Vanda Photo Gallery by Suze at pbase.com". 2012-12-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-04.

Mənbə
-----

* Установлен новый небиологический способ получения парникового газа Arxivləşdirilib 2014-07-14 at the Wayback Machine  (rus.)
* Research in Antarctica reveals non-organic mechanism for production of important greenhouse gas (ing.)
* Ginness. Dünya rekordları 2005. — М.: ООО «Astral mətbəsi», 2004. — 57
**Qalina Lvivna Levitska** (*ukr.* Галина Львiвна Левицька, 23 yanvar 1901, Pruçnik[d], Alt Karpat voyevodluğu[d] – 13 iyul 1949, Lvov), eləcə də, digər tanınan adları ilə **Qalina Levitska-Kruşelnitska** və **Olena Pyatiqorska** — Ukrayna pianoçusu və musiqi müəllimi. O, Lvov Konservatoriyasının professoru və konservatoriyanın nəzdində fəaliyyət göstərən musiqi məktəbinin ilk direktoru idi.

Həyatı
------

Levitska Avstriya-Macarıstanın (hazırda Polşa) Pruçnik şəhərində ukraynalı ailədə anadan olmuşdur. Atası Lev Levitski vəkil idi. O, əvvəlcə həvəskar pianoçu olan anasından fortepiano dərsləri almış, daha sonra Pirzamisil şəhərində yerləşən qızlar internat məktəbində piano öyrənməyə davam etmişdir. 1920-ci ildə Vyana Musiqi və Performans Sənətləri Akademiyasını bitirmişdir. Bundan sonra o, əsasən Şərqi Avropada konsertlər vermiş, xüsusilə də, Ukrayna bəstəkarlarının əsərlərini ifa etmişdir.

1927-ci ildə şair və rəssam İvan Kruşelnitski ilə evlənmişdir. 1928-ci ildə onların qızı, gələcək tarixçi Larisa Kruşelnitska anadan olmuşdur. Levitska 1926-cı ildən Lısenko adına Musiqi İnstitutunda, 1926–1932-ci illərdə isə institutun Strı filialında müəllim kimi işləmişdir. 1932-ci ildə əri qızı və ailəsi ilə birlikdə Sovet İttifaqına miqrasiya etmiş və orada Ukraynanın milli mədəni dirçəlişi üçün yeni imkanlar axtarmağa başlamışdır. Levitska xəstə olduğu üçün Lvovda qalmışdır. 1934-cü ildə əri həbs olunmuş və edam edilmişdir. Qızı Qırmızı Xaç Cəmiyyətinin köməyi ilə Lvova qayıda bilmişdir.

1939-cu ilin avqustunda Levitska Sidney Musiqi Konservatoriyasına dəvət edilmişdir. Xəstəliyinə görə səfərini ləğv etməli olmuş və İkinci Dünya Müharibəsi başlaması səbəbilə Sidneyə gedə bilməmişdir.

1939-cu ildə Şərqi Qalisiya və Volıniyanın SSRİ tərəfindən ilhaq edilməsindən sonra Levytska Lvov Milli Musiqi Akademiyasının professoru təyin edilmişdir. Bu akademiya Lısenko İnstitutu da daxil olmaqla bir neçə institutun birləşdirilməsi ilə yaradılmışdı və o, 1940-cı ildə konservatoriyanın nəzdində musiqi məktəbinin yaradılmasına kömək edərək məktəbin direktoru olmuşdur. Müharibədən sonra Levitska bacıları Mariya (violonçel) və Stefaniya (skripka) ilə birlikdə Lvovda konsertlər verməyə davam etmişdir.

### Ölümü

Levitska 1949-cu ildə Lvovda ölmüşdür. Onun yaşadığı evdə xatirə lövhəsi yerləşir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Левицька (Левицька-Крушельницька) Галина Львiвна" (ukrayna). Encyclopaedia of History of Ukraine. 2020-08-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-12.
2. 1 2 3  *Zolotar, Inna.* "Education and Culture: Who Was Lucky? Halyna Levytska". Інтерактивний Львів.[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* Müasir Ukrayna Ensiklopediyası

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 104818658X · LCCN: n98004740 · NKC: js2012725695 · VIAF: 271321928 · WorldCat VIAF: 271321928 |
**Lyuk Devid Mitçell** (*ing.* Luke David Mitchell; 17 aprel 1985, Qold Kost[d]) - tanınmış avstraliyalı kino aktyor və fotomodel. Gənc yaşlarında peşəkar tennisçi olmağı arzulayırdı.

Bioqrafiya
----------

Mitçell 17 aprel 1985-ci ildə Qold Kost şəhərində anadan olub. Onun valideynləri daha sonralar boşanaraq hər biri yenidən ailə qurmağa çalışırlar. Mitçellin 3 qardaşı və Bri adında kiçik bacısı var. Onun kiçik qardaşı Bencamin Mitçell peşəkarlıqla böyük tennis ilə məşğul olur və dünyanın 250 ən yaxşı tennis oyunçuları sırasına daxildir, böyük qardaşı isə tennis məşqçisidir. Təhsilini Lyuk Kvinslend-Neranq Orta məktəbində (*ing.* Nerang State High School) almışdı. 2009-cu ildə o aktrisa Rebekka Brids ilə görüşməyə başlayır. 2013-cü ilin yanvar ayında cütlük evlənməyə gərar alır.

Karyera
-------

Lük karyera üzrə təhsilini Film and Television Studio International şirkətində almışdı. Melburnda işləyən zaman, ona «Qonşular» teleserialında Kris Nayt rolunu oynamaq barədə təklif gəlir. Təklifi gəbul edən Lyuk ümumilikdə serialın 11 epizodunda çəkilir.

Daha sonra o doğma şəhərinə qayıdaraq, «H2O: Sadəcə su əlavə et» filmində çəkilir. 2009-cu ilin iyun ayında Lyuk Sidney şəhərinə köçür və artıq 2010-cu ildə *Home and Away* teleserialında Romeo Smitt rolunu oynayır. Özünün ilk mükafatını Lyuk 2010-cu ildə qazanır (Logie Award).

Maraqlı faktlar
---------------

Filmoqrafiya
------------

| İl | Ad | Rol |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 2008 | *«Qonşular»* | Kris Nayt | Teleserial (11 epizodda rol oynamışdı) |
| 2008 | *Performance Anxiety* | Piter Koliat | Film |
| 2009-2010 | *«H2O: Sadəcə su əlavə et»* | Uill Bencamin | Teleserial (3-cü mövsüm) |
| 2009-bu günə kimi | *Home and Away* | Romeo Smitt | Teleserial |
| 2010 | *Cryptopticon* | U | Film |
| 2013 | *Gələcəyin insanları* | Con Yanq | Teleserial, Baş rolda oynamışdı |

Mükafat və Nominasiyalar
------------------------

| Mükafat | Tarix | Kateqoriya | İstinad |
| --- | --- | --- | --- |
| Logie Mükafatı | 2 May 2010 | Ən məşhur yeni istedadlı kişi aktyoru | Qazandı |

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Chegwidden, Yvette.* "New boy in the Bay". TV Week. ACP Magazines (36). 5–11 September 2009: 17.  (#accessdate\_missing\_url)
2. ↑  *Goodacre, Kate.* "'Home and Away's Luke Mitchell cast in The CW's 'Tomorrow People'". Digital Spy. Hearst Magazines UK. 21 February 2013. 24 February 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 February 2013.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Lyuk Mitçell*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* lukemitchellofficial.com — Lyuk Mitçell rəsmi saytı
**Ladı** - xovsuz xalça növü.

Bu texnika da palaz texnikasının bir növü hesab edilə bilər. Lakin bu texnika palaz toxunma texnologiyasında xeyli fərqlənir. Ladının toxunuşu zamanı hər dəfə arğac-ərişlərin arasından müəyyən say əsasında keçirilir. Ladını toxumaq üçün yer hanasından (sadə toxucu dəzgah) istifadə edirlər. Digər xalça növlərindən fərqli olaraq şəddə və xalça məmulatı olan örkən kimi ladı da əvvəllər evdə deyil həyətdə torpağın üstündə yer hanasını üfüqi vəziyyətdə uzatmaqla toxunurdu.

Ladının ənənəvi mərkəzləri Qazax və Xızı hesab olunur. Bu gün ladının əsas istehsal mərkəzləri Yardımlının, Lerikin, Astaranın dağ kəndlərində yerləşir. Ladı rəngli arğac sapların müəyyən hesabla ərişdən keçirilməsi yolu ilə hazırlanır. Nəticədə məmulatın daralan və genişlənən naxışlar şəklində bədii xüsusiyyətləri üzə çıxır. Ladıdan örtük, ayaqaltı, otaq arakəsməsi qismində istifadə olunurdu.

Hal-hazırda ladı texnikasında işləyən toxucuların əksəriyyəti Azərbaycanın dağ kəndlərinin sakinləridir. Çünki burada yaşayan əhali arana-dağa köç edərkən yüngül olduğundan ladıdan, eləcə də müxtəlif yüklərin daşınmasında örkən hələ də istifadə edirlər.

Mənbə
-----

1. ↑  "Ladı". 2011-08-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-10-09.
**Pfals-Noyburq** (*alm.* Herzogtum Pfalz-Neuburg‎) 1505-ci ildə Vittelsbax sülaləsinin bir qolu tərəfindən əsası qoyulmuş Müqəddəs Roma İmperiyasının ərazisi idi. Paytaxtı Noyburq an der Donau idi olan dövlətin sahəsi təxminən 2750 km², əhalisi təxminən 100000 nəfər idi.

Tarixi
------

Pfals-Noyburq hersoqluğu 1505-ci ildə Landsxut varislik müharibələri nəticəsində yaranıb və 1799/1808-ci ilə qədər mövcud olub. Köln hökmündən (*alm.* Kölner Spruch‎) sonra Dunaydan şimalda yerləşən ərazilərdən Frayzinq yepiskopu Ruprextinin oğulları Otto Henri və Filipp üçün hersoqluq yaradıldı. Onlar hələ yetkinlik yaşına çatmadığı ikən babaları Filipp 1508-ci ildə ölümünə qədər hersoqluğu onların yerinə idarə etdi, sonra isə onu oğlu II Fridrix əvəz etdi. 1541-ci ildə kürfürst Otto Henri lüteranlığı qəbul etdi. Onun Noyburq qəsrindəki saray ibadətgahı, islahatçı ilahiyyatçı Andreas Oziander tərəfindən 25 aprel 1543-cü ildə təqdis edilən ilk yeni tikilmiş protestant kilsəsi idi. 1557-ci ildə Otto Henri öz hersoqluğunu Çvaybrükgen hersoqu Volfqanqa verdi. Volfqanqın böyük oğlu Filipp Lüdviq 1569-cu ildə Pfals-Sulzbax nəslinin 1614-cü ildə ayrıldığı Pfals-Çvaybrükgen-Noyburq nəslinin banisi oldu.

Pfals-Noyburq 1608-ci ildə Protestant ittifaqına qoşuldu. 1800-cü ildə hersoqluq Fransa tərəfindən işğal edildi və 26 iyun 1800-cü ildə Habsburq, Vürtemberq və Bavariya orduları orada döyüşlərindən birinə şahid oldu. Bir günün çox hissəsi döyüşdükdən sonra ittifaq orduları geri çəkildi. Noyburq fransızlar tərəfindən işğal edildi və general Ney qalada qərargah qurdu. 1808-ci ildə Pfals-Noyburq hersoqluğu ləğv edildi. 1837-ci ildə Bavariyanın bölünməsində Pfals-Noyburq Şvabiya ilə birləşsə də 1970-ci illərdə Yuxarı Bavariyanın bir hissəsi oldu.

Hersoqları
----------

1. Otto Henri (1505–57) və Filipp (1505–41)
2. Volfqanq
3. Filipp Lüdviq
4. Volfqanq Vilhelm
5. Filipp Vilhelm
6. İohann Vilhelm
7. III Karl Filipp

Kürfürst Karl Filippin 1742-ci ildəki ölümü ilə onun bütün əraziləri, o cümlədən Pfals-Noyburq əyaləti Vittelsbax sülaləsinin Pfals-Sulzbax xəttinə keçdi. Sulzbax nəslindən olan Karl Teodor Filipp Lüdviqin oğlu Avqustun nəslindən gəlirdi. Karl Teodorun ölümündən sonra onun yerini yeni Bavariya kralı I Maksimilian tutdu.

Mənbə
-----

* *Michael Cramer-Fürtig.* Pfals-Noyburq hersoqluğunda suveren və mülklər. XVI əsrin birinci yarısında dövlət quruluşu və mülk təşkilatı. Münhen. 1995 [Landesherr und Landstände im Fürstentum Pfalz-Neuburg. Staatsbildung und Ständeorganisation in der ersten Hälfte des 16. Jahrhunderts]. ISBN 3-406-10686-2.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 4045461-7 · VIAF: 240328795 · WorldCat VIAF: 240328795 |
**Puerto-Тоrо** — kiçik Çili kəndi olaraq Odlu Torpaq arxipelaqına daxil olan Navarino adasındadır. Kənd Biql boğazı sahilində yerləşir. Kəndə 36 nəfər yaşayır. Balıqçılar və onların ailə üzvlərindən ibarətdir.

Qütb stansiyalarını çıxmaq şərti ilə Puerto Toro Cənub qütbünə ən yaxın və Cənub yarımkürrəsinin ən cənubda yerləşən yaşayış məntəqəsidir. Bəzən isə bu göstəriçidə Puerto-Vilyam qəsəbəsi və ya Uşuya şəhəri gösdərilir.

XIX əsrdə kənd qızıl hərisliyi zamanı kiçik şəhərə çevrilir. Puerto Toro təkcə balıq ovu seçilmir. Burada həmcinin cənub dəniz krabı ovlanılır. Kənd bütünllüklə Magellan meşələri içərisində yerləşir. Bu planetin ən cənub meşələridir.

İqlimi
------

Kəndin iqlimi mülayim, sərin iqlimə malikdir. İllik ampletut fərqi yüksək deyil. Yayda nadir hallarda temperatur 20°S-dən yuxarı, qışda isə -5°S-dən isə aşağı olmur

İstinadlar
----------

1. ↑  "Puerto Toro kəndinin iqlimi". 2021-11-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-09.

Mənbə
-----

* Çilinin cənub hissəsinin xəritəsi
**Adi canavargiləsi** (**lat.** *Daphne mezereum*) — canavargiləsi cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Rusiyanın meşə zonasında, Avropanın şimalında, Qərbi Sibirdə, Şimali Qafqazda, Zaqafqaziyada və Dağıstanda rast gəlinir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1,5 m, möhkəm gövdə və budaqlı, yarpağı tökülən, az budaqlanan koldur. Yarpaqları növbəli,qısa saplaqlı, tünd yaşıl, alt tərəfi göyümtül, kənarları tükcüklü, uzunsov, uzunluğu 3-8 sm, eni 1-2 sm-dir, əks lansetvari, sadə, kənarları bütöv, zoğların uclarında yerləşmişdir. Tumurcuqları növbəli, çoxsaylı, spiral formasında yerləşmiş pulcuqlu, haşiyəlidir, ucda olanların uzunluğu 5–7 mm -dir , yanda olanlar xırdadır. Çiçəkləri ikicinsli, çox vaxt çəhrayı, bəzən ağ və digər çalarlı, ətirli, balvericidir, əsasən keçən ilki tökülən yarpaqların qoltuqlarında, çılpaq zoğlarda dəstələrlə - iki-beş və ya tək oturur. Çiçək yanlığı sadə, dörd bölümlü, diametri 1-1,5 sm-dir, boruvari bitişmiş, ləçəkvari kasayarpaqlardan əmələ gəlmişdir. Çiçək tacı dörd ləçəklidir. Erkəkcikləri 8 ədəd oturaqdır. Erkən yazda çiçəkləyir (aprel-mayın əvvəlində). Meyvəsi parlaq qırmızı, oval, sulu, şarşəkilli, parlaq toxumları olan çəyirdəkdir. Çəyirdəyi tünd qonur, parlaq, oval, enli, uzunluğu 5–6 mm-dir. İyulun axırlarıavqustun əvvəlləri meyvə verir.

Ekologiyası
-----------

Tünd iynəyarpaqlı və qarışıq meşələrdə, bəzən enliyarpaqlı meşələrdə bitir. Cənub rayonlarda dağların subalp zolağında rast gəlinir. Yüngül işıqlanmaşəraitində yaxşı böyüyür və budaqlanır. Mülayim iqlimli zonalardayayılmışdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazın (Quba) şərqində və qərbində, Kiçik Qafqazın şimalında və mərkəzində geniş rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Bitkinin bütün hissələrində, xüsusilə meyvələrində zəhərli şirə vardır.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorasi" V cild, Baki, "Elm", 2019, 370 səh.

Sinonimləri
-----------

* *Daphne albiflora* J.W.Wolf
* *Daphne florida* Salisb.
* *Daphne houtteana* Lindl. & Paxton
* *Daphne lateriflora* Raf.
* *Daphne liottardi* Vill.
* *Mezereum officinarum* C.A.Mey.
* *Thymelaea mezereum* (L.) Scop.
* *Thymelaea praecox* Gilib.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q165166
* Wikispecies: Daphne mezereum
* BioLib: 39398
* Ecocrop: 5199
* EoL: 582100
* EPPO: DAPME
* EUNIS: 184610
* FNA: 250101209
* GBIF: 5420852
* GRIN: 13273
* iNaturalist: 133034
* IPA: 13986
* IPNI: 831294-1
* IRMNG: 10206457
* ITIS: 27126
* MichiganFlora: 2726
* MoBotPF: 287356
* NBN: NBNSYS0000003530
* NCBI: 66680
* NZOR: 768cb09b-eb69-4d74-80d1-67965eab7cb2
* PalDat: Daphne\_mezereum
* PfaF: Daphne mezereum
* PFI: 3139
* Plant List: kew-2757105
* PLANTS: DAME3
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:831294-1
* Tropicos: 32000011
* VASCAN: 9412
* WisFlora: 3354
* WFO: wfo-0000637755

 |

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 356.
**May islahat layihəsi** — Avropa dövlətləri tərəfindən təklif edilən, Osmanlı imperiyasında yaşayan ermənilər haqqında 11 may 1895-ci il tarixli islahatlar toplusu. Layihədə ermənilərin yaşadığı altı vilayətdə mərkəzi hakimiyyətin möhkəmləndirilməsi, ictimai həyatın inkişafı, istehsalın və iqtisadiyyatın tənzimlənməsi, habelə xristianların kürd tayfa başçılarının özbaşınalığından qorunması nəzərdə tutulurdu. Layihə 1895-ci ilin oktyabrında imzalanmış və Sultan II Əbdülhəmidə təqdim edilmişdir. Bu layihə heç vaxt həyata keçirilməmişdir.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. ↑  (Hovannisian 1971, С. 10)
2. ↑  (Nalbandian 1963, С. 128)
3. ↑  Լեո. Հայոց հարցի վավերագրերը, Թավրիզ, 1915
4. ↑  (Nalbandian 1963, С. 128)
5. ↑  (Nalbandian 1963, С. 128–129)

### Ədəbiyyat

* *Hovannisian, Richard G.* The Republic of Armenia: The first year, 1918–1919. Vol 1. Berkeley: University of California Press. 1971.
* *Nalbandian, Louise.* The Armenian revolutionary movement; the development of Armenian political parties through the nineteenth century. Berkeley, University of California Press. 1963.
**Peşna** (mak. Пешна) ― Makedoniyada mədəniyyət abidəsi elan edilmiş mağara. Mağara Makedonski-brod qəsəbəsindən 6 kilometr aralıda yerləşir. Speleoloqların fikrincə, Peşna Balkan yarımadasında ən böyük girişə malik mağaradır: Peşnanın girişinin hündürlüyü 40 metr, eni isə 56 metrdir. Mağaranın uzunluğu isə 124 metr (407 ft)-dir. Mağarada yarasalar yuva qurur və orada yaşayır. New York Times qəzetində mağaranın gözəlliyi "Üzüklərin hökmdarı" (*ing.* Lord of the Rings) filmindəki *Helms Deep* ilə müqayisə edilimişdir.

Mağaranın şimal hissəsində, güclü yağışlar və qar əriməsindən sonra, yayda təmamilə quruyan su axını yaranır. Mağaranın girişində orta əsrlərə aid bir qala və dəyirmanın qalıqları var. Yerli əfsanələrə görə, buradakı qalalarda Kral Markonun bacıları yaşayırdı. Peşna Makedoniyadakı ən qədim əraziolaraq qeydiyyata alınmışdır. Mağaranın girişinin qarşısında makedoniya çarlığınına aid qədim türbənin qalıqları aşkar edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Exploringmacedonia.* "Cave Peshna". 2021-04-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-03.
2. 1 2  Александар Матески, „Девини кули и Пешна", *Економија и бизнис*, год. 18, бр. 210/211, декември 2015/јануари 2016, стр. 136-137.
**Mormo maura** (*lat.* Mormo maura) — heyvanlar aləminin buğumayaqlılar tipinin həşəratlar sinfinin pulcuqluqanadlılar dəstəsinin sovkalar fəsiləsinin mormo cinsinə aid heyvan növü.

Qısa təsviri
------------

Qanadları açılmış halda 60-65 mm-dir. Ön qanadların rəngi qəhvəyi-qaradır, qırmızımtıl rəngə çalır, eninə uzanan və dalğaşəkilli zolaq qonuru-bozdur, dairəvi və böyrəkşəkilli naxışın ortası boz olub, sarımtıl-boz rənglə haşiyələnmişdir. Dalğaşəkilli zolaq kəskin surətdə dişlidir, ön kənarında qara pazşəkilli ləkələr, xarici küncündə isə açıq ləkələr vardır. Arxa qanadlar qəhvəyi-qara, üzərindəki eninə zolaq isə çox enli və tünd qəhvəyidir.

Yayılması və sayı
-----------------

Mərkəzi və Cənubi Avropa, Cənubi Rusiya, Kiçik Asiya, Qərbi Türkmənistan, Cənubi Ukrayna, Gürcüstanda yayılmışdır. Azərbaycanda isə yalnız Kiçik Qafqazın dağətəyi meşələrində rast gəlinir. Son dərəcə azdır, cəmi 1 kəpənəyi tutulmuşdur.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Dağətəyi və dağ meşələrində yaşayır. Kəpənəyi iyunun axırlarında, iyulda, avqustdan oktyabra qədər uçur. Gündüzlər bəzən mağaralarda gizlənir. Tırtılı apreldə, may və iyunda söyüd, qızılağac, fındıq, yemişanla, ot bitkilərindən – südləyən, gicitkən və turşənglə qidalanır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Yaşadığı biotopların əkin üçün istifadə olunması, meşələrin qırılması, həvəskar kolleksiyaçılar tərəfindən toplanması məhdudlaşdırıcı amillərdəndir.

Qorunması üçün məsləhət görülən tədbirlər
-----------------------------------------

Yaşadığı ərazilərdə yasaqlıq təşkil etmək, biologiyasını ətraflı öyrənmək qorunması üçün məsləhət görülən tədbirlərdəndir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q607729
* BioLib: 53817
* BOLD: 197695
* EoL: 527185
* EUNIS: 310481
* Fauna Europaea: 447339
* Fauna Europaea (new): 99db3e1b-c6ad-4dd6-827a-1999d33afa73
* GBIF: 1761735
* iNaturalist: 205321
* IRMNG: 10312715
* LepIndex: 267198
* LoB: 4185
* NBN: NBNSYS0000006396
* NCBI: 988133

 |
px300
**Мorsbi** (*ing.* Moresby Island) — Hayda-Quai arxipelaqının sahəsinə görə ikinci adasıdır. İnzibati cəhətdən Kanadanın Britaniya Kolumbiyası ərazisinə daxildir.

Ada ingilis admiral Ferfaks Morsbinin şərəfinə adlandırılmışdır.

Coğrafiyası
-----------

Adanın sahəsi 2 608 км² təşkil edir və bu göstərici ilə dünyada 175-ci yeri tutur. Sahil xətdinin uzunluğu 1180 km-dir. Arxipelaqın cənubunda yerləşir. Şimaldan Qreyam adasından Kartrayt boğazı ilə ayrılır. Materikdən isı Hekate boğazı ilə ayrılır. Şərq sahillərində çoxlu sayda adalar vardır: Luiz adası və Layell adası. Cənubunda isə Kanqit adası yerləşir. 
Adanın iqlimi mükayim və rütubətlidir. Adanın qərbi dağlıqdır. Sahilləri parçalıdır və fiordlarla zəngindir. Şərqində Huyayni-Xaanas Milli Parkı yerləşir. Hazırda isə parkın dəniz milli parkı elan edilmısi planlaşdırılır.

Əhalisi
-------

Əhalinin demək olar ki, ancaq Sendpit qəsəbəsində cəmlənmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Canadian Encyclopedia. Haida Gwaii". 2010-02-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-06-04.
2. ↑  "Canada statistics". 2004-08-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-06-04.
3. ↑  "Atlas of Canada. List of Pacific Island". 2013-01-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-06-04.
4. ↑  "Proposed Gwaii Haanas National Marine Conservation Area Reserve" (ingilis). Kanada parkları. 2012-04-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-04-06.
*Metil-etil keton* (butanon) CH3-C(O)-CH2-CH3-alifatik ketonların homoloji qrupunun ikinci üzvü olan ketonlar sinfinin kimyəvi birləşməsidir.

Fiziki xassələri
----------------

Metil-etil keton asetonun qoxusunu xatırladan rəngsiz uçucu mayedir. Su ilə məhdud bir halda,əksər üzvi həlledicilərlə isə istənilən nisbətdə qarışır. Su ilə azeotrop bir qarışıq əmələ gətirir.

Alınması
--------

Sənayedə metil etil keton alınmasının bir neçə metodu var onlardan biridə n-butanın maye fazalı sərbəst radikalın oksidləşməsi zamanı baş verir.
Reaksiya zamanı 23% metil etil keton alınır və sirkə turşusu alınır. Əsas sənaye üsulu isə butilen fraksiyasının üç mərhələli işlənməsidir hansı ki, sintetik kauçuk zavodunda divinil istehsalında yan məhsul kimi istifadə olunur.

Toksikliyi
----------

Metil etil keton toksiki maddədir. Bədənə dəri vasitəsilə daxil ola bilər; gözlərə, dəriyə, mərkəzi sinir sistemininə, tənəffüs yollarına zədə verə bilər. 3-5 dəqiqə ərzində 1 mq / l konsentrasiyasında bir insana gözlərin, burun və boğazın selikli qişasının qıcıqlanması -na səbəb olur, 30 mq / l - qıcıqlanma dözülməz hala gəlir.

Tətbiqi
-------

Metil etil keton, perxlorovinil, nitrosellüloza, poliakril boyalarda və yapışqanlarda həlledici kimi istifadə olunur. Metil etil peroksidin alınmasındada istifadə olunur.

Mənbə
-----

1. Физер Л. Физер М. — Органическая химия. Углубленный курс (Том 1) c.280, 461, 478
2. Чернышкова Ф. А. Мушенко Д. В. "Журнал прикладной химии", 1980, т. 53, в. 11, с. 2483-95

1. ↑  .
**Adi bildirçin** (*lat.* Coturnix coturnix) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin toyuqkimilər dəstəsinin qırqovullar fəsiləsinin bildirçin cinsinə aid heyvan növü.

Xarici görünüşü
---------------

Bədəninin uzunluğu 16-20 sm, kütləsi 80-145 q-a çatır. Gözləri açıq kürən-qonur rəngdə, dimdiyi boz-çəhrayı, ayaqları kürənvarı və ya açıq sarıdır. Üstdən bildirçin paslı-sarı köndələn və uzununa zolaqlı, qonur rəngdədir. Başının rəngi belinə nisbətən daha tünddür. Boğazı paslı-qonur, çinədanı paslı-sarıdır. Gözlərinin üstündən parlaq sarı-qonur, ağzının künclərindən isə kürənvarı zolaq keçir. Rəngində cinsi demorfizm zəif ifadə olunmuşdur.Erkəklərdə qara-qonur xalta vardır.

Çoxalması
---------

Poliqamdır, erkək istənilən dişi ilə cütləşir. Erkəklər öz aralarında dişilərin uğrunda döyüşüllər. Cütləşməyə hazırlaşan erkək bütün bədənini dartır, başını qaldırır və geriyə ataraq əvvəlcə sakit "vya-vya" səsi, sonra isə hündür ulartı səsi çıxarır. O torpaqda diametri 7-14, dərinliyi 4-6 sm olan kiçik çuxur qazaraq quru otla döşəyir. Yuva adətən sıx otların arasında yerləşir, üstdən örtüyü olmur. Bir qoyumda noxudu-sarı və ya açıq-qonurumtul rəngdə qonur və ya qara-qonur çilləri olan 8-dən 14-ə qədər yumurta olur. Dişi 18 gün ərzində kürt yatır. Cücələr intensiv böyüyərək 6-cı həftədə ananı tərk edirlər. Sürətli inkişafa və yüksək qayğıya baxmayaraq onların təxminən yarısı yırtıcılardan və köçmə zamanı məhv olur.

Həyat tərzi
-----------

İstisnasız olaraq yerüstü həyat tərzi keçirir. Bildirçinlərə çəmənlərdə, mədəni səpin tarlalarında, meşə talalarında və subalp çəmənlərində rast gəlmək olur. Müxtəlif otlunəmlənmiş sahələrdə həvəslə yaşayır. Xüsusən cavan fərdlərin yaz-yay rasionunda heyvani qida, daha tez-tez həşəratlar, payızda isə bitki toxumları təşkil edir.

Təsnifatı
---------

Adi bildirçin səkkiz yarımnövə bölünür:

* C. c. africana
* C. c. confisa
* C. c. conturbans
* C. c. coturnix
* C. c. erlangeri
* C. c. inopinata
* C. c. parisii
* C. c. ragonierii

Şəkillər
--------

* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1998.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-06-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-25.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-02-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-25.

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Coturnix coturnix* | 
* Wikidata: Q28358
* Wikispecies: Coturnix coturnix
* ADW: Coturnix\_coturnix
* Avibase: CAFE345DCABD8BF8
* BioLib: 8564
* BirdLife: 22678944
* BOLD: 52499
* BTO: QUAIL
* eBird: comqua1
* EPPO: COTXCO
* EUNIS: 994
* Euring: 3700
* Fauna Europaea: 96432
* Fauna Europaea (new): 699b68f8-c6b2-464f-b7df-b8c65b820ed6
* Fossilworks: 365980
* GBIF: 2474156
* IBC: common-quail-coturnix-coturnix
* iNaturalist: 804
* IRMNG: 10459510
* ITIS: 553871
* IUCN: 22678944
* NBN: NHMSYS0000530319
* NCBI: 9091
* TSA: 4956
* uBio: 2332833
* WoRMS: 1461947
* Xeno-canto: Coturnix-coturnix

 |
| *Tetrao coturnix* | 
* Wikidata: Q106447744
* GBIF: 4409028
* WoRMS: 1461945
* ZooBank: EABA5B71-AE50-4485-ADF4-66370C44A071

 |
**Eyvaz Məhəmmədhəsənov** (*Eyvaz İmamverdi oğlu Məhəmmədhəsənov*) — Qazaxıstan Azərbaycanlıları Assosiasiyası sədrinin regionlar üzrə müavini, Qazaxıstan Xalqları Assambleyasının üzvü.

Həyatı
------

Eyvaz Məhəmmədhəsənov 1958-ci ildə martın 2-də Qazaxıstan Respublikasının Canbul vilayətinin Tolebi rayonunun Jana Jol (Yeni-Yol) kəndində çoxuşaqlı (11 uşaq olublar) ailədə dünyaya göz açıb. Həmin kənddə Panfilov adına orta məktəbdə təhsil alıb. Atası Məhəmmədhəsənov İmamverdi Kəlbi oğlu 1925-ci ildə Masallı rayonunun Qızılağac kəndində anadı olub. Ailəsi 1937-ci ildə Azərbaycanın Masallı rayonunun Qızılağac kəndindən Qazaxıstana sürgün olunub. Atası Böyük Vətən Müharibəsi iştirakçısı olub. SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fərmanına əsasən 1948-ci il martın 28-də İmamverdi Məhəmmədhəsənov Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülüb. 1999-cu ildə Qazaxıstanda dünyasını dəyişib. Tolebi rayon mərkəzində onun büstü qoyulub, o cümlədən adına küçə verilib.

Eyvaz Məhəmmədhəsənov 1976-cı ildə hərbi xidmətini Ukraynanın Kiyev şəhərində başa vurduqdan sonra Almatı şəhərinə qayıdıb. 1991–1992-ci illərdə Almaatı Sovet Ticarəti Texnikumunda təhsil alıb. Sahibkardır.

### Ailəsi

Ailəlidir, 2 qızı, 2 nəvəsi var.

Fəaliyyəti
----------

Eyvaz Məhəmmədhəsənov Almatıda Azərbaycan diasporunun yaradıcılarından biridir. 1996-cı ildən Qazaxıstan Respublikasının Almatı şəhəri "Ozan" Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzinin idarə heyətinin üzvüdür. 2005-ci il iyunun 1-də 5 namizəd içərisində səsçoxluğu ilə Almatı şəhər "Ozan" Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzinin sədri seçilib.

2008-ci ildən Qazaxıstan Azərbaycanlıları Assosiasiyasının idarə heyətinin üzvüdür. 2008–2018-ci illərdə Qazaxıstan Azərbaycanlıları Assosiasiyasının Almatı şəhər şöbəsinin sədri olub. 2018-ci ildən Qazaxıstan Azərbaycanlıları Assosiasiyası sədrinin müavinidir. 2009-cu ildən Qazaxıstan Xalqları Assambleyasının üzvüdür.

Mükafatları
-----------

Qazaxıstanın ən yüksək dövlət mükafatlarına, orden və medallara layiq görülüb.

* "Qazaxıstan Respublikasının müstəqilliyinin 20 illiyi" yubiley medalı (2011).
* Qazaxıstan Xalqları Assambleyasının "Birlik" qızıl medalı (2013) .
* "Qazaxıstan Xalqları Assambleyasının 20 illiyi" yubiley medalı (2015) .
* "Qazaxıstan Respublikasının müstəqilliyinin 20 illiyi" yubiley medalı (2016).
* "Kurmet" (Şöhrət) ordeni (2016).
* "Astana şəhərinin 20 illiyi" yubiley medalı (2017).
* "Jomart-jan" (Zəngin qəlb) medalı (2019).
* "Qazaxıstan Respublikasının Konstitusiyasının 25 illiyi" yubiley medalı (2020).
* "Qazaxıstan Xalqları Assambleyasının 25 illiyi" yubiley medalı (2020).

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Eyvaz İmamverdi oğlu Məhəmmədhəsənov" (az.). vatanpress.com. 2019-12-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-17.
2. ↑  "Накануне Дня независимости страны члены Общественного объединения "Ассоциация азербайджанцев Казахстана" удостоены высоких наград" (rus). diaspor.gov.az. 2020-01-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-17.

Xarici keçidlər
---------------

* "Vətənimiz Azərbaycanı heç vaxt yadımızdan çıxarmırıq" [*ölü keçid*]
**Şandor Demyan** (mac. Demján Sándor; 14 may 1943 – 26 mart 2018, Budapeşt) — Macarıstan sahibkarı, ölkənin ən varlı insanlarından idi. TriGránit şirkətinin rəhbəri olmuşdur.

Həyatı
------

Macarıstan krallığının Berven kommunasında (indiki Rumıniya) anadan olmuşdur. Sekellər subetnosundan olan atası 1940-cı ildə Macarıstana köçdü, ancaq II Dünya Müharibəsi zamanı öldürüldü. Dunay şvablarından olan anası müharibə köçkünü kimi Bervenə gəldi. 1965-ci ildə Demyan Budapeşt Ticarət və Turizm Kollecini bitirdi. Sonradan Gorsium ÁFÉSZ şirkətinin prezidenti oldu (1968–1973), 1973–1986-cı illərdə isə onların birgə müəssisəsinin həmsədri oldu. 1986–1990-cı illərdə Macarıstan Kredit Bankının təsisçilərindən biri və rəhbəri idi. 1990-cı ildən Mərkəzi Avropa İnkişaf Korporasiyasının təsisçisi və tərəfdaşı idi, 1991-ci ildə isə Mərkəzi Avropa İnvestisiya Şirkətinin rəhbəri oldu. 1996-cı ildə TriGránit şirkətinin baş direktoru oldu. 1999-cu ildə Budapeştdə WestEnd City Center, 2000-ci ildə Bratislavada Polus City Center, 2005-ci ildə Katovitsedə Silesia City Center ticarət mərkəzlərini açmışdır.

2008-ci ildə sərvəti 300 milyard macarıstan forintində qiymətləndirilirdi. O vaxt üçün Macarıstanın ən varlı adamı idi. 2006-cı ildə onun aktivləri 80 milyard təşkil etmişdi, bununla da iki il ərzində sərvətini dörd qat artırdı. 2003-cü ildə o, Macarıstan elminin inkişafına verdiyi töhfələrə və mədəniyyət və incəsənət nailiyyətlərinə görə təqdim olunan Prima Primissima Award mükafatını təsis etdi.

2012-ci ildə xeyriyyəçilik üçün böyük bir ianə etdi.

2014-cü ildə Demyan, yaşına görə təqaüdə çıxmaq məcburiyyətində qaldığını bildirdi. Elə həmən il Macarıstanda ən nüfuzlu altıncı şəxs olaraq tanıdıldı.

26 mart 2018-ci ildə 74 yaşında vəfat etdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Meghalt Demján Sándor.
2. ↑  "Demján Sándor portréja - I. rész: A városalakító". magyarnarancs.hu (macar). 2018-08-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-26.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2007-10-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-17.
4. ↑  "Архивированная копия". 2007-10-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-02-28.
5. ↑  "Prima Primissima". Prima Primissima. 2017-07-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-26.
6. ↑  *Origo.* "Demján Sándor: Szegényekre és művészekre hagyom a vagyonom".  (macar). 2017-06-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-26.
7. ↑  *www.napi.hu.* "Milliárdos bukás és elképesztő osztalék Demján cégbirodalmában". Napi.hu. 2017-04-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-26.
8. ↑  *www.napi.hu.* "Itt a lista! Ők a leggazdagabbak és a legbefolyásosabbak Magyarországon". Napi.hu. 2014-06-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-26.
9. ↑  "Meghalt Demján Sándor". 2018-04-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-17.
**Eytaro Suzuki** (鈴木栄太郎, *Suzuki Eytaro*?, 17 sentyabr 1894, Naqasaki prefekturası – 20 sentyabr 1966) – Yaponiya sosioloqu. Kənd sosiologiyası sahəsindəki töhfələrinə görə tanınır.

Həyatı və karyerası
-------------------

Eytaro Suzuki 1894-cü ildə Yaponiyanın Naqasaki prefekturasında doğulmuşdur. 1922-ci ildə Tokio Universitetini bitirmiş, 1924-cü ildə Gifu Kənd Təsərrüfatı Kollecinin professoru olmuşdur. 1942-ci ildə Keyco Universitetinin köməkçi professoru, daha sonra professoru təyin olunmuşdur. 1946-cı ildə doktorant dərəcəsi əldə etmiş, 1947-ci ildə Hokkaydo Universitetinin professoru olmuşdur.

Yaponiya Sosiologiya Cəmiyyətinin direktoru və Yaponiya Etnologiya Cəmiyyətinin müşaviri vəzifələrini tutmuşdur.

Elmi araşdırmaları
------------------

Suzuki kənd və şəhər sosiologiyası sistemini, eləcə də, lokal sosiologiya nəzəriyyəsini yaratdığı üçün tanınır. O, ABŞ-nin kənd və şəhər sosiologiyasını tədqiq edərkən Yaponiyadakı şərtləri nəzərə alaraq sosioloji nəzəriyyə inkişaf etdirmişdir. Ailəsi üzərində tədqiqatlar aparan Suzuki yapon ailəsində inkişaf edən həyat tsiklini nümayiş etdirmiş və bunu ABŞ modelləri ilə müqayisə etmişdir. O, yapon ferma icmaları haqqında danışarkən qeyd etmişdir ki, *buraku* adlı sadə yerli sosial birlik ən əhəmiyyətli olandır və onu "təbii kənd" (şizenson) adlandırmışdır.

O, İkinci dünya müharibəsindən sonra şəhər sosiologiyası sahəsində araşdırmalar aparmış və cinayət hallarına fokuslanan şəhər araşdırmalarını tənqid etmişdir. Daha sonra şəhər əhalisinin həyatı nəticəsində yaranan struktur formalarını öyrənməyə yönəlmişdir. O, şəhər ölçüsünün inteqrativ təşkilatlanmadan və sinif tərkibindən asılı olduğunu müdafiə etmişdir.

*"Nihon noson şakayqaku qenri"* (1940) və *"Toşi şakayqaku qenri"* (1957) əsas əsərləridir. Əsərləri ölümündən sonra *"Suzuki Eytaro çosakuşu"* (1967–1977) adı ilə nəşr olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Kodansha Encyclopedia of Japan
2. 1 2 3 4  The Japan Biographical Encyclopedia & Who's Who

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild (Sake–Temm). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 282. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 9 yanvar 2023.
* The Japan Biographical Encyclopedia & Who's Who (ingiliscə) (II). Tokio: Rengo Press. 1961. səh. 1505. İstifadə tarixi: 9 yanvar 2023.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| CiNii: DA01293301 · ISNI: 0000 0000 8431 6117 · LCCN: n88135072 · NDL: 00075227 · SUDOC: 16304628X · VIAF: 18774774 · WorldCat VIAF: 18774774 |

 |
**Eysay** (栄西?, 27 may 1141 və ya 15 dekabr 1141, Kaya rayonu[d] – 2 iyul 1215, Kennin məbədi[d]) – yapon buddist keşişi. Zed buddizminin Rinzay sektasını Yaponiyaya gətirmişdir və onun sayəsində Zen buddizmin müstəqil məktəbi kimi tanınmışdır. Eysay Yaponiyada çayçılığı populyarlaşdıran şəxs kimi də tanınır.

Həyatı
------

### Zen buddizmi

Yaponiyada "kokuşi" (milli müəllim) titulu ilə tanınan Eysay Okayama bölgəsində yaşayan Şinto rahiblərinin ailəsində anadan olmuşdur. Dövrün bir çox rahibi kimi o da Hiei dağında yerləşən Tenday mərkəzində təhsil almışdır. 1168-ci ildə ilk dəfə Çinə səyahət edərək Zen mərkəzlərini ziyarət etmişdir. Gördüklərindən təsirlənən Eysay Zen sektasının Yaponiyada buddizm inancına canlanma gətirəcəyini düşünmüşdür. 1187-ci ildə qitəyə səyahət edərək buddizmin Hindistandakı köklərini araşdırmaq istəmiş, lakin ona Çin sərhədlərini keçməyə icazə verilməmişdir. 1191-ci ilə kimi Çində qalaraq orda buddizmin Rinzay sektasını öyrənmişdir. Yaponiyaya qayıtdıqdan sonra Kyuşu adasında ilk Rinzay məbədi olan Şofuku məbədini tikdirmişdir. Eysay Zen buddizminin digər buddizm təlimlərindən üstün olduğunu elan etməsi Tenday rahiblərinin xoşuna gəlməmiş və onlar yeni sektanı qanunsuz hesab etmişdilər. Lakin şoqun Minamoto Yoriie onu qorumuş və 1202-ci ildə Eysaya Kiotada yerləşən Kennin məbədinin idarəetməsi verilmişdir. Sayço və qismən Niçiren kimi Eysay da bu buddizmi milli rifahla əlaqələndirmiş və *"Ölkəni qorumaq üçün Zenin təbliği"* (興禅護国論, *Kozen qokokuron*?) adlı traktatla yaymışdır. Lakin Eysay tez-tez Tenday və Şinqon sektaları ilə üzləşməli olmuşdur. Eysay həmin sektalarla əldə etdiyi razılaşmalar əsasında Kennin məbədini qismən Zen məbədinə çevirmiş, Tenday və Şinqon sektalarının ibadəti üçün də yerlər ayırmışdır. Ölümündən öncə hökumətin sifarişi Kamakurada ölkənin üçüncü Zen məbədi olan Cufuku məbədini tikdirmişdir və hərbi zümrənin Zenlə yaxın münasibəti bu dövrdən başlamışdır.

### Çay

Çay ilk dəfə 800-ci ildə buddist keşişlər tərəfindən Çindən Yaponiyaya gətirilsə də, Eysayın dövrünə qədər Yaponiyada çayçılıq geniş yayılmamışdı. 1191-ci ildə Çindən qayıdan Eysay özü ilə gətirdiyi çay toxumlarını Kiotoda əkmişdir. 1214-cü ildə yazdığı *"Sağlam və uzunömürlü olmaq üçün çay içmək"* (Kissa Yocoki) əsərində çayın əhəmiyyətindən söhbət açmışdır. Çay Zen mediasiyası üçün əhəmiyyətli əlavə idi, çünki yuxululuğa qarşı kömək edirdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  National Library of Israel Names and Subjects Authority File.
2. ↑  .
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Gale, 1998. səh. 231
4. 1 2 3 4 5 6 7 8  Gale, 1998. səh. 232

Ədəbiyyat
---------

* Encyclopedia of World Biography (5-ci cild) (ingiliscə). Gale. 1998. ISBN 0-7876-2545-0.  (#accessdate\_missing\_url)
**Emin Paşa** (1790 – 1851) — siyasətçi və elm adamı, dəqiq elmlər və hərbi işlər sahəsində 19-cu əsrin birinci yarısında Osmanlı İmperiyasının ən hörmətli alimlərindən biri. Marşal, Şam valisi. Görkəmli riyaziyyatçı, Krım xanlığının sakini Hüseyn Rıfkı Krımlının oğlu. Kembric Universitetini bitirən ilk Krım tatar.

Bioqrafiyası
------------

Emin Rıfkı 1780 - 1790-cı ilərdə bir riyaziyyatçı, Sultan Torpaq Hərbi Mühəndislik Məktəbinin baş rəisi Hüseyin Rıfkı Tamaninin ailəsində anadan olub. Onun doğum tarixi dəqiq bilinmir.

1835-ci ilə qədər İstanbul Sultan Akademiyasında oxumuşdur. Sultan Akademiyası bir qrup gənc tələbəni əsas Avropa təhsili almaq üçün İngiltərəyə göndərməyə qərar verdikdə, Emin bəy seçilən namizədlər arasında olur və o zaman da ona böyük ümidlər olur.

Kembric Universitetinin Dəqiq Elmlər Fakültəsinə daxil olan Emin bəy qısa müddətdə ən yaxşı tələbələrdən biri olur. Universiteti bitirdikdən sonra gənc alim Kembricdə müəllim vəzifəsi almaq üçün diplomunu universitet rəhbərliyinə təqdim edir. İşləri yüksək qiymətləndirilir və tezliklə müəllimlik etməyə başlayır. Lakin bu günə qədər bilinməyən bəzi səbəblərdən o, Osmanlı İmperiyasına qayıtmağa məcbur olur.

İstanbula qayıtdıqdan sonra Emin bəy general-mayor rütbəsi alır və Osmanlı İmperatorluğunun aparıcı hərbi təhsil müəssisələrindən biri olan Sultan Hərbi Məktəbinin direktoru təyin edilir. Tezliklə dəqiq elmlər və hərbi işlər sahəsində ən hörmətli Osmanlı alimlərindən biri olur. Bir neçə il sonra Emin bəy onsuz da bir sıra hərbi təhsil müəssisələrinin yüksək rütbəli məmuru olması ilə yanaşı, həm də bir müddət sonra Paşa fəxri adını alır. Hərbi şuranın üzvü və bir az sonra onun sədri təyin edilir. 
Emin Paşa 19-cu əsrin birinci yarısında Osmanlı İmperiyasının yeni intellektual elitasının ən parlaq nümayəndələrindən biri olur. Sultan və Divan, təhsil və hərbi işlər sahəsindəki uğurları yüksək qiymətləndirdilir. Zaman keçdikcə Məclisin başqa bir fəxri dövlət orqanına, Maarifə rəhbərlik edir.

Son illərində Marşal Emin Paşa Rumelidəki Osmanlı qoşunlarına komandanlıq edir və bir az sonra Şam valisi olur. 1851-ci ildə dünyasını dəyişir. Özündən sonra Emin Paşa riyaziyyat, fizika və hərbi sənət mövzusunda nəşr olunmuş bir sıra elmi əsərlər qoyur.

Mənbə
-----

* Фатима Османова (27.08.2015). Выдающиеся крымские татары Османской империи. Ислам в Украине — islam.in.ua. Процитировано 6.05.2017.
* Нариман Абдульваап (10.07.2016). Крымские татары в общественно-политической жизни Османской империи. Авдет — avdet.org. Процитировано 6.05.2017.
* Гульнара Абдулла (25.08.2015). Видеоблог "Tugra": Эмин-паша — выпускник Кембриджа. Крым.Реалии. Процитировано 7.05.2017.
* Усеинов Мемедула Адилович. Математик Хусейн Рыфкы Тамани ибн Мухаммад ибн Кырым Гази // Золотоордынское обозрение. — 2015. — Т. 03 — История. Исторические науки, № 3. — С. 143-150. УДК:929.23
**Eyvaz Qələmçəli** (1929, Köhnəqışlaq, Ağstafa rayonu – 19 mart 2003, Ağstafa rayonu) — şair, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

Eyvaz Qələmçəli 1929-cu ildə Ağstafa rayonunun Köhnəqışlaq kəndində anadan olub. 15 yaşından şeir yazmağa başlayıb. İndiyə kimi üç kitabı - "Könlüm istəyir", "Bu dağlardadır", "Kürəyində haqqın əli" nəşr olunaraq oxucuların ixtiyarına verilib.

Eyvaz Qələmçəli "Şəhid oldu", "Kürəyində haqqın əli", "Qurbanam", "İncədərə", "Qoru", "Ehtiyacım var", "Gəncə bax", "Kimi", "Qaldı", "Ağlar", "Həkim", "Dünya", "Qocalmışam", "Mən Qocalmazdım", "Düşür yadıma", "Səslə mən döyüşə", "Azərbaycan əsgəri", "Ay aşıq", "Ceyrançölün çobanları", "Sinədəftər şair Zəlimxan Yaquba", "Hanı", "Aşıqlar evi", "Allah" və s. yüzlərlə şeir yazmışdır.

Min yerdən atıldı odlu daş mənə,  

Biri ona dəymədi, dəydi beş mənə.  

Vətən torpağını yağı düşmənə  

Satanlar qocaltdı, mən qocalmazdım.

-deyən şair 2003-cü ilin mart ayının 19-da dünyasını dəyişib. Ağstafa rayon İcra Başçısının və Yazıçılar Birliyinin birgə fəaliyyəti nəticəsində onun 80 illik yubileyi 2009-cu il iyul ayının 3-də təntənəli qeyd edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sovet Ermənistanı", №43 (9690), 8 aprel 1972. səh.4

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şair** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Emil Hüseynov cinayəti** - Rusiya Federasiyasının Yekaterinburq şəhərində etnik zəmində baş vermiş cinayət hadisəsi. Cinayət nəticəsində sabiq Azərbaycanlı futbolçu Emil Hüseynov Tiqran və Andranik Çiçakyan qardaşları tərəfindən qətlə yetirilmişdir.

Arxa plan
---------

Emil Hüseynov 1988-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Futbolçu karyerası ərzində Neftçi və fəaliyyətini dayandırmış Karvan və Abşeron kulbarında çıxış edib. Futbol ilə bağlı olan karyerasını başa vurduqdan sonra Emil sahibkarlıq ilə məşğul olmaq üçün Rusiyaya yollanır. Hadisə də 2015-ci ilin 20 aprel tarixində Emil Hüseynovun yaşadığı Yekaterinburq şəhərinin Alpinistov küçəsində yerləşən *Azərbaycan mətbəxi restoranının* qarşısında baş verib.

Emil Hüseynov dostları ilə birlikdə kafedə əyləşib. Dostlar Azərbaycan musiqisi sifariş ediblər. Kafedə Azərbaycan musiqisi çalındıqdan sonra qonşu stolda oturan ermənilərdən biri Emil Hüseynova bayıra çağırır. Bu zaman hər iki tərəfdən şəxslər çölə çıxaraq mübahisə ediblər. Söhbət əsnasında Tiqran Cicakyan adlı erməni əlindəki bıçağı Emil Hüseynovun ürəyinə sancıb. Bu zaman digər ermənilər də Emili bıçaqlamağa başlayırlar.

Hadisəni törədən şəxslər hadisə yerindən qaçaraq uzaqlaşıblar. Rusiya Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən hadisənin səhərisi gün Rusiya Federasiyası Cinayət Məcəlləsinin 105.1-ci (qəsdən adamöldürmə ) maddəsi ilə cinayət işi başlanıb və hadisədən bir gün sonra şübhəli şəxs qismində 6 nəfər saxlanılıb. Saxlanılan şəxslərdən 5 nəfərinin milliyətcə erməni olduqları müəyyənləşdib. Hadisənin əsas iştirakçılarından olan Tiqran və Andranik Çiçakyan qardaşlarıda saxlanılan şəxslər arasındadır.

21 aprel 2015-ci ildə Rusiya Federasiyası Daxili İşlər Nazirliyi Regional şöbəsinin qarşısında toplaşan 1000-ə yaxın Azərbaycanlı hadisənin obyektiv araşdırılmasını və cinayətkarların cəzalandırılması ilə bağlı yürüş keçiriblər.

Məhkəmə prosesi
---------------

13 iyul 2016-cı ildə baş tutan məhkəmə prosesində Yekaterinburq şəhər Məhkəməsi Azərbaycanlı futbolçu Emil Hüseynovu qətlə yetirməkdə şübhəli bilinən milliyətçə Erməni olan MMA qarışıq döyüş üzrə idman ustası Tiqran Çiçakyana hökm oxuyub. Prokurorun Çiçakyana 13 il həbs istəməsinə baxmayaraq Yekaterinburq şəhər Məhkəməsi Çiçakyana cəzasını ciddi rejimli cəzaçəkmə müəssisəndə çəkmə şərti ilə 9 il həbs verib.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Ermənilər Emil Hüseynovu qəsdən qətlə yetirib" - fanat.az". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-21.
2. ↑  "Futbolçumuzu öldürən erməni - editor.az". 2016-03-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-21.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Namiq Əliyev.

**Namiq Əliyev** (*Namiq Həsən oğlu Əliyev*; 19 may 1956, Bakı) — Azərbaycanın Gürcüstanda fövqəladə və səlahiyyətli səfiri.

Həyatı
------

Namiq Həsən oğlu Əliyev 1956-cı il mayın 19-da Bakı şəhərində anadan olub. Valideynləri Tiflis şəhərindəndir. 1963–1973-cü illərdə Bakıdakı 160 saylı orta məktəbdə təhsil alıb. 1978-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsini bitirib.

Əmək fəaliyyətinə 1978-ci ildə Azərbaycan nəqliyyat prokurorluğunun müstəntiqi kimi başlayıb. 1989-cu ildə aspirantura yolu ilə Moskvada dissertasiya müdafiə edib, hüquq elmləri namizədi elmi dərəcəsi alıb.

1979–1991-ci illərdə Bakı Ali Partiya Məktəbində kiçik elmi işçi, müəllim, baş müəllim, dosent, dekan, dövlət quruculuğu və hüquq kafedrasının müdiri, 1992-ci il yanvarın 10-dan Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Katibliyinin hüquq-mühafizə orqanları və müdafiə məsələləri şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışıb.

1993-cü il dekabrın 1-də Milli Məclis Katibliyinin Konstitusiya qanunvericiliyi şöbəsinin, 1996-cı il fevralın 27-də isə Milli Məclis Aparatının dövlət quruculuğu üzrə qanunvericilik şöbəsinin müdiri vəzifələrinə təyin olunub.

2000-ci il dekabrın 20-dən bir müddət Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinin dekanı vəzifəsində çalışıb.

2002–2003-cü illərdə Ədliyyə Nazirliyinin Bələdiyyələrlə İş Mərkəzinin rəisi vəzifəsində çalışıb. Sonralar Milli Məclis aparatının beynəlxalq münasibətlər şöbəsinin müdiri olub və Gürcüstana səfir təyin edilənədək bu vəzifədə işləyib.

1996-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Fəxri ovçusu adına layiq görülüb.

1999-cu ildə ABŞ-nin Nebraska və Linkoln ştatlarının fəxri vətəndaşı seçilib.

2006-cı ildə Azərbaycanın Gürcüstanda fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin olunub.

"METAFİZİKA" beynəlxalq fəlsəfi və fənlərarası araşdırmalar jurnalının 17-ci sayından jurnalın "Hüquq və Siyasi elmlər" üzrə redaksiya heyətinin üzvüdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Metafizika" jurnalının redaksiya heyətinin üzvləri". 2022-03-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-01.

| ⛭Azərbaycan Azərbaycanın Gürcüstandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfirləri Gürcüstan |
| --- |
| Azərbaycan XalqCümhuriyyəti | 
* Məmməd Yusif Cəfərov (1918-1919)
* Faris bəy Vəkilov (1919-1920)

 |
| AzərbaycanRespublikası | 
* Hacan Hacıyev (1996-2004)
* Ramiz Həsənov (2004-2005)
* Namiq Əliyev (2006-2011)
* Azər Hüseyn (2011-2016)
* Dursun Həsənov (2016-2020)
* Faiq Quliyev (2020-)

 |