recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Molla Pənah Vaqif və Molla Vəli Vidadinin xatirə muzeyi** — Qazax rayonunda fəaliyyət göstərən muzey. Qazax M.P.Vaqif xatirə Muzeyi 1970-ci il 20 noyabrda Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən verilmiş sərəncama əsasən yaradılıb. 1983-cü ildə muzeydə ikinci tərtibat işləri aparılıb. 2002-ci ildə Nazirlər kabinetinin qərarı ilə muzeyin adı dəyişdirilərək M.P.Vaqif və M.V.Vidadinin xatirə muzeyi adlandırılıb.

Tarixi
------

Məşhur Azərbaycan şairi və ictimai xadimi Molla Pənah Vaqifin xatirə muzeyi 1970-ci ilin noyabr ayının 20-də açılmışdır. Cəmi on bir otaqdan ibarət muzeyin ekspozisiyası Vaqifin həyat və yaradıcılığına, dövlət fəaliyyətinə, müasirlərinə, tədqiqatçılarına həsr olunmuşdur. 2002-ci il 2 avqustdan Nazirlər Kabinetinin xüsusi qərarı ilə muzeyin adı dəyişdirilərək M.P.Vaqif və M.V.Vidadi xatirə muzeyi adlandırıldı. 1982-ci ildən hər il respublikamızda "Vaqif" poeziya günləri keçirilir. Bu münasibət ilə iyul ayında muzeydə yerli şair və yazıçıların toplantısı keçirilir, yeni çıxan kitablar haqqında müzakirələr gedir.

Muzeyin ekspozisiyası
---------------------

Muzey 9 ekspozisiya, 1 fond, 1 kabinetdən ibarətdir. 1983-cü ildən muzeyin ekspozisiyası yenidən tərtib olunmuşdur və indi muzeydə 1235 eksponat vardır. Ekspozisiya M.P. Vaqifin həyat və yaradıcılığı, siyasi fəaliyyəti, lirikası, davamçıları, tədqiqatçıları, müasirləri, mövzularında qurulmuşdur. Muzeydə M.P.Vaqifin əlyazması, Vaqif şeirlərinə çəkilmiş illustrasiyalar,Vaqif tədqiqatçılarının fotoları, "Vaqif "dramını səhələşdirmiş aktyorların fotoları, XVIII əsrə aid geyim və məişət əşyaları nümayiş olunur. Muzeydə əsasən M.P.Vaqif və M.V.Vidadinin dövrünə -XVIII əsrə aid məişət əşyaları,bəzək əşyaları, paltarlar,silahlar,tablolar, və s, nümayiş olunur. Muzeyin əsas fəaliyyətinə XVIII — əsrdə yaşamış M.P.Vaqif və M.V.Vidadi irsini və o dövrə aid olan eksponatları təbliğ etməkdir. Muzeyin ümumi sahəsi −175 kv. m. təşkil edir.

Həmçinin bax
------------

* Molla Pənah Vaqif
* Molla Vəli Vidadi

Xarici keçidlər
---------------

* "Vaqif şəxsiyyəti və irsi Nizami adına Ədəbiyyat Muzeyinin ekspozisiyasında". anl.az. İstifadə tarixi: 28.01.2021.
* "Gənc Könüllülər" Molla Pənah Vaqif və Molla Vəli Vidadinin xatirə muzeyinə ekskursiya ediblər". goyezen.az. İstifadə tarixi: 28.01.2021.
* "Azərbaycan şairi və ictimai xadimi Molla Pənah Vaqifin xatirə muzeyi". qazax.biz. İstifadə tarixi: 28.01.2021.

İstinadlar
----------

1. ↑  "MOlla Pənah Vaqiv-300". anl.az. 2021-11-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28.01.2021.
2. ↑  "Qazax rayonunda Ədəbiyyat muzeyinin tikintisi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI". www.e-qanun.az. 2022-01-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28.01.2021.
3. ↑  "Molla Pənah Vaqif və Molla Vəli Vidadinin Xatirə Muzeyi". kataloq.gomap.az. 2021-12-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28.01.2027.
**Bekker gəvəni** (*lat.* Astragalus beckerianus) — bitkilər aləminin paxlaçiçəklilər dəstəsinin paxlakimilər fəsiləsinin gəvən cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Orta Asiya-Pamir-Alayda (Səmərqənd dağları) təbii halda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Xırda budaqcıqlı, 7-15 sm hündürlükdə, yerə yatıq kolcuqdur. Yarpaqcıqları 6-8 cüt, xətvarı, ucu şiş, üstdən tüksüzdür. Paxlası oturan, uzunsov, biryuvalı, çoxtoxumludur. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir, iyul-avqustda toxum verir. Generativ yolla çoxalır. Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri başlıca olaraq insan fəaliyyətidir. Becərilməsi haqqında məlumat yoxdur. Qəbul edilmiş qorunma tədbiri yoxdur. Zəruri qoruma tədbirləri kimi Azərbaycanın "Qırmızı Kitab"ına daxil edilməsi tövsiyə olunur.

Ekologiyası
-----------

Daşlıgilli yamaclarda, dağ çayları vadilərində dik yamaclarda yayılmışdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanın nadir bitkilərindəndir və arealı çox geniş deyildir. Quba rayonunda yüksək dağ qurşağında (alp zolağında) yamaclarda rast gəlinir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15510365
* EoL: 666508
* GBIF: 5344894
* IPNI: 476408-1
* IRMNG: 11102528
* Plant List: ild-53786
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:476408-1
* Tropicos: 13025427
* WFO: wfo-0000207651

 |
**Sinqapur boğazı** — Cənubi Çin dənizi ilə Malakka boğazını birləşdirir. Şimalda Malakka yarımadası, Sinqapur adası və cənubda Piay arxipelaqı yerləşir. Uzunluğu 114 km, eni isə 12–21 km təşkil edir. Ən dayaz yeri 22 metrdir. Boğazın adlanmasına gəldikdə eyni adlı ada, şəhər, dövlət və limanın adından götürülmüşdür. Malakka və Sinqapur boğazlar Sakit okean və Hind okeanı əsas dəniz yolu hesab edilir. İl ərzində boğazdan 50,000 gəmi keçir. Hind okeanının digər boğazlarında olduğu kimi buradada dəniz quldurluğu yayılıb. İndoneziya və Sinqapur dövlətləri tələfindən il ərzində 1500 quldur basqınları qeydə alınır.

Həmçinin bax
------------

* Anak Bukom adası

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Sinqapur boğazı haqqda ümumi məlumat

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | GND: 4477639-1 · NKC: ge1154431 · VIAF: 244725183 · WorldCat VIAF: 244725183 |
**"Tı kto takoy? Davay, do svidaniya!"** (*rus.* Ты кто такой? Давай, до свидания!) — İnternetdə bir neçə gün ərzində mem olmuş, Azərbaycan, rus və talış dillərdə ifa edilən meyxana. Bu meyxana talış meyxanaçı qardaşlar Ehtiram və İntiqam Rüstəmov tərəfindən yazılmışdır.

Tarixi
------

Video 2011-ci il noyabrın 5-də Astara rayonunun Təngərüd kəndində toy zamanı çəkilib və 2012-ci il yanvarın 25-də Talış Mədəniyyət Mərkəzinin direktoru Hilal Məmmədov bu meyxana ilə bağlı videoroliki hazırlayıb "YouTube"-ə yerləşdirmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Səni deyirlər

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Tı kto takoy davay do svidaniya"ya 16+ klip çəkdilər". oxu.az. oxu.az. Archived from the original on 3 December 2020. İstifadə tarixi: 11 may 2016.
2. ↑  "İntiqam və Ehtiram qardaşlarının "Davay do svidaniya"sı Yaponiyaya da gedib çatdı". gun.az. gun.az. 3 March 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 may 2016.
3. ↑  SÖYÜN SADIQOV HƏBSDƏKİ BAŞ REDAKTORUN MÜDAFİƏSİNƏ QALXDI[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* "Davay, do svidaniya!" gürcü dilində


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Musiqi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Yaşıl nezara** (*lat.* Codophila varia F.- ) — buğumayaqlılar tipinin yarımsərtqanadlılar və ya taxtabitilər dəstəsinə aid olan növ.

Biologiyası
-----------

Yaşıl rəngdə olub, qanadı üstündə boz və ağ yatıq şəkildə tükləri vardır. Bədəninin uzunluğu 3–4 mm-dir. Yumurtalarını kiçik qruplar halında bir cərgədə, bəzən isə qarışıq halda tökür. Bu zərərverici öz yumurtalarını yarpağın damarlarına yox, qırağına qoyur. İldə 2–3 nəsil verir. Yumurtaların inkişafı 14–16 gün çəkir. Sürfələrin qışlayan yumurtalardan çıxması aprel ayında müşahidə olunur. Sürfələr bitki şirəsi ilə qidalanaraq 5 dəfə qabıq dəyişir. Onların inkişafı may ayının axırında yetkin mərhələyə keçir. İyun ayında yetkin taxtabitilər yenidən yumurta qoyur. Taxtabitinin birinci nəsli bitkinin ilk cücərtiləri ilə qidalandığı üçün daha çox zərərlidir. Qışlayan yumurtaları dişi fərdlər avqust, sentyabr aylarında tökür. Taxtabiti ilə zədələnən bitkinin boyu zədələnməyən bitkinin boyundan 2–3 dəfə alçaq olur.

Yayılması
---------

Avropa və Asiyada geniş yayılmış növlərdən biridir. Azərbaycanda Gəncə-Qazax zonasında daha çox təsadüf edilir.

Ədəbiyyat
---------

* Azərbaycanda Kənd təsərrüfatı bitkilərinə zərər verən Yarımsərtqanadlılar (Taxtabitilər) C. A. Hidayətov, 42

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2006.
2. ↑  Azərbaycanda Kənd təsərrüfatı bitkilərinə zərər verən Yarımsərtqanadlılar (Taxtabitilər) C. A. Hidayətov, 42
**Mikayıl Müşfiqin Xatirə Muzeyi** - Mikayıl Müşfiq ocağı 1988-ci ildə, Polis-polkovniki Əbülhəsən Əhmədov, Tofiq Novruzovun, Cabir Novruzun, Aydın Zeynalovun, Nəbi Xəzrinin təşəbbüsü ilə Müşfiqin 80 illik yubileyindən sonra Müşfiq ocağının yaradılması qərarına gələrək, Xızının Sayadlar kəndində yaradılıb. Şairin yaşadığı ev dağıldığı üçün muzey Müşfiqin 80 illik yubileyi çərcivəsində atası Əbdülqədirin bağ yerində salınır. 2004-cü il 15 sentyabr tarixində keçmiş Mədəniyyət naziri Polad Bülbüloğlunun sərəncamı ilə bura dövlət himayəsinə keçərək Mikayıl Müşfiqin Xatirə muzeyi statusunu alıb.

Muzey binası
------------

Muzey binası 1992-ci ildə tikilərək 1 mərtəbədən və 1 otaqdan ibarət olub, 55 kvadrat metr sahəni əhatə edir. Məhz buna görə də Mikayıl Müşfiqin şəxsi əşyalarının bir qismi qohumlarının evində saxlanılır. Muzey Mikayıl Müşfiqin yaradıcılıq və həyatını əks etdirir. Mikayıl Müşfiq muzeyi-"Müşfiq ocağı" Xızının Sayadlar kəndində yerləşir. Muzey statusu alandan sonra 8 nəfər işçi ilə 2006-cı ildən fəaliyyətə başlamışdır. Şair 1937-ci ildə güllələndikdən sonra, onun nəşi dənizə atılır.Şairin büstü muzeyin həyətində qoyulmuşdur. Xatirə Muzeyində isə simvolik məzar qoyularaq, büst hazırlanır. Büstün memarı Əməkdar incəsənət xadimi, heykəltaraş Münəvvər Rzayevadır(1990). 100 illik yubileyinə "Oxu Tar"abidəsi 2008-ci ildə M.Müşfiqin həsr olunmuşdur. Muzeyi həyətyanı sahəsində kitaba abidə qoyulmuşdur. 221 ədəd olmaqla 1 büst ,43 fotoşəkil, 177-i isə şairin sənədlərindən ibarət muzeydə eksponat yer almışdır. Muzeyin fəaliyyəti yerli və xarici turistlərə şair haqqında, muzey haqqında məlumatlarla tanış etməkdir.Xızı rayon Mədəniyyət və Turizm Şöbəsinin balansındadır.

Muzey eksponatları
------------------

Muzey eksponatları arasında 12493 nömrəli cinayət işinin surəti, Mirvari Dilbazinin Mikayıl Müşfiqə həsr etdiyi şeirdən bir parça, xüsusi yer alıb.

Həmçinin bax
------------

* Mikayıl Müşfiq
* Xızı rayonu

Xarici keçidlər
---------------

* Mikayıl Müşfiqin Xatirə Muzeyi
* Mikayıl Müşfiqin ev muzeyi qapılarını yenidən açmışdır
* Azərbaycanın görkəmli şairi Mikayıl Müşfiqin Xızı rayonundakı xatirə muzeyi yenilənəcək

İstinadlar
----------

1. ↑  "Xızıda xatirə muzeyi". 2019-09-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-28.
2. ↑  "Mikayıl Müşfiqin Xatirə Muzeyi". 2023-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-28.
3. ↑  "Mikayıl Müşfiqin Xatirə Muzeyindən". 2021-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-28.
**AĞsu Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — 1985-ci ilin may ayından fəaliyyət göstərərək 2 mərtəbəli olmaqla ümumi sahəsi 358 kv/m-dir.

Muzeyin tarixi
--------------

Diyarşünaslıq Muzeyi 1985-ci ilin may ayında yaradılıb. Muzey ümumi sahəsi 358 kv m-dir

Muzey binası
------------

1-ci mərtəbə foyedən və 3 sərgi salonundan, fond və inzibati otaqlardan, 2-ci mərtəbə isə ekspozisiya zalından ibarətdir. Foyedə rayonun xəritəsi, təbii şəraiti, dövlət rəmzləri, rayon haqqında ümumi məlumat yerləşdirilib.

Muzeyin eksponatları
--------------------

Muzeydə e.ə III–I əsrlərə aid eksponatlar rayonun ərazisindən arxeoloji qazıntılar zamanı tapılmış toplanmışdır. Saxsı qabları, tunc, misdən hazırlanmış əşyaları, XVIII–XX əsrlərə aid xalq tətbiqi sənət nümunələrini, məişət və etnoqrafiyaya aid əşyaları yer almışdır. I zalda qədim dövrdən başlayaraq XIX əsrə qədərki dövrü əhatə edən materiallar nümayiş etdirilir. ikinci zalda XVIII əsrə aid "Ağsu şəhəri orta əsrlərdə" adlı kolleksiya sərgilənir. III zalda 1918–1920-ci illər AXC dövrü, Azərbaycan Milli Hökumətinə aid pullar və bu dövrə aid bir neçə eksponatlar, Ağsu rayonunun milli qəhrəmanları və şəhidlərin onlara məxsus şəxsi əşyaları, fotoşəkilləri yerləşdirilib.

Muzeyin fəaliyyəti
------------------

Muzey rayonun ümumtəhsil məktəbləri, idarə və təşkilatları ilə sıx əlaqədə işləyir, rayonun tarixinə maraq oyatmaq üçün tarix dərsləri təşkil olunur. Hər il ənənəvi olaraq "Muzeylər gecəsi" aksiyasında, "[[Beynəlxalq Muzeylər Günü"ndə "Açıq qapı" günləri təşkil olunaraq muzeyə gələn tamaşaçılara mühazirələr oxunur, eksponatlar haqqında geniş məlumat verilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ağsu Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyində yeni eksponatlar".. 2023-07-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18.11.2020.
2. ↑  "Ağsu Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi".. 2020-11-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18.11.2020.

Xarici keçidlər
---------------

* "Azərbaycan muzeyləri".. İstifadə tarixi: 11.18.202.
* "Ağsu Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi yeni eksponatlar hesabına zənginləşir".. İstifadə tarixi: 18.11.2020.
**Həməşəra şəhəri** — Muğanın «paytaxtı» kimi tanınmış qədim Həməşara şəhəri Azərbaycanın o zamankı dövrdə ən böyük şəhərlərindən birinə çevrilmiş və sonralar monqollar tərəfindən dağıdılmışdır.

Tarixi mənbələrdə şəhərin 3 metr hündürlüyündə möhtəşəm qala ilə əhatə olunduğu göstərilir. Ərəblərin hücumundan sonra Həməşəra şəhəri dağılıb və sonrakı dövrlərdə Hasıllı şəhəri məşhurlaşıb. XIX əsrin 30-cu illərində rusların Azərbaycana köçürülməsi nəticəsində azərbaycanlılarla rusların birgə məskunlaşdığı Astarxanbazar şəhəri əyalətin mərkəzinə çevrilib.

Fəzlullah Rəşidəddinin «Came-ət-təvarix» kitabına istinad edərək, qeyd edir ki, «Qazan xan Biləsuvara gəldi, Həməşara şəhərinin yaxınlığındakı Talış diyarının ən yüksək zirvələrinin birinə qalxdı. O, orada meşələrə adam göndərir, müxtəlif heyvanları, ceyran, cüyür, dağ kəli və s. arata elətdirib zirvənin ətrafında düzəldilmiş pəyələrə saldırardı».

1848-ci ilin əvvəllərində qədim Həməşara şəhərinin xarabalıqlarında (Həməşəra 11 dəfə yerlə yeksan olub; 7 dəfə sel və zəlzələ, 8-ci dəfə xəzərlər, 9-cu dəfə ərəblər, 10-cu dəfə monqollar, 11-ci dəfə Nadir şah tərəfindən. S.N.) bir neçə rus kəndli ailələri məskən salmışlar. Bunlardan 57 ev Astarxan quberniyasının Astarxanka kəndindən, 21 evZoporojye vilayətinin Prişib kəndindən, 4 ev Stavropol quberniyasının Stepnoye kəndindən köçüb gəliblər.

XVIII əsrin birinci yarısınadək Həməşəra şəhəri mövcud olub və şəhər sonuncu dəfə 1741-1742- ci illərdə Nadir şahın hücumu nəticəsində tamamilə dağıdılıb.

Həmçinin bax
------------

* Cəlilabad rayonu

İstinadlar
----------

1. ↑ .  Arxivləşdirilib 2022-03-25 at the Wayback Machine
2. ↑ .  Arxivləşdirilib 2019-09-14 at the Wayback Machine
3. ↑ .  Arxivləşdirilib 2023-07-22 at the Wayback Machine
4. ↑ .  Arxivləşdirilib 2019-09-15 at the Wayback Machine

| ⛭Qədim Azərbaycan şəhərləri |
| --- |
| Azərbaycan | Təbriz şəhəri • Ərdəbil şəhəri • Marağa şəhəri • Təxti Süleyman • Həsənlitəpə • Kəndovan kəndi • Nəriz şəhəri • Xunə şəhəri | Azərbaycan, Aran, Şirvan, Muğan |
| Muğan | Həməşərə şəhəri • Hasıllı şəhəri • Mahmudabad şəhəri • Bərzənd şəhəri • Bəcirəvan şəhəri • Varsan şəhəri • Şəhriyar şəhəri |
| Şirvan | Dərbənd şəhəri • Quba şəhəri • Şamaxı şəhəri • Qədim Şirvan • Qədim Şabran • Yunan şəhəri • Moz şəhəri • Niyazabad şəhəri • Xursan şəhəri • Bəndovan şəhəri • Qırxçıraq şəhəri |
| Arran | Qədim Gəncə • Qədim Qəbələ • Xaçın (Albaniya) • Xunan şəhəri • Qədim Beyləqan • Nuxa (indiki Şəki) şəhəri • Bərdic şəhəri • Xanarxı kəndi • Atəşpərəstlər daxması (Qazax rayonu, Xanlıqlar kəndi) • Ərşə kəndi • Xılxına şəhəri |
| Naxçıvan | Naxçıvan şəhəri • Qarabağlar şəhəri • Cuğa şəhəri • Astabad şəhəri • Əncan şəhəri
 |
**Zəka** (*lat.* ratio), **ağıl** (*yun.* νους) — zehni fəaliyyətin ən yüksək növünü ifadə edən fəlsəfi kateqoriya, universal düşünmə qabiliyyəti, təhlil etmək, mücərrədləşdirmək və ümumiləşdirmək bacarığı.

Fəlsəfədə zəka
--------------

Foma Akvinalı İlahiyyatın Xülasəsində (1-ci hissə, c. 79, s. 9) insanda zəka və ağıl (intellekt) arasında fərq qoymur, lakin o, yenə də intellekti Tanrının mahiyyəti hesab edirdi, halbuki intellekt müvəqqəti şeyləri ( *cognitionem* ) dərk etməyə yönəlmişdir.

Zəka — özünə və biliyin konseptual məzmununa yönəlmiş şüur formalarından biridir, özünü dərk edən ağıldır (Kant, Hegel). Zəka özünü prinsiplərdə, ideyalarda və ideallarda ifadə edir. Zəka şüurun digər formalarından - təfəkkür, ağıl, özünüdərk və ruhdan fərqləndirilməlidir. Əgər düşünən şüur kimi təfəkkür dünyaya yönəlibsə və onun əsas prinsipi biliyin ardıcıllığını, düşüncədə özü ilə bərabərliyini qəbul edirsə, özünü dərk edən zəka təkcə müxtəlif məzmunları deyil, həm də özünü bunun mahiyyəti ilə əlaqələndirir. Bu səbəbdən zəka ziddiyyətləri saxlaya bilir. Hegel hesab edirdi ki, yalnız zəka nəhayət həqiqətin konkret olaraq həqiqi ifadəsinə nail olur, yəni əks xüsusiyyətləri öz vəhdətinə daxil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Соловьёв В. С.* Разум // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
**Qax Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — 13 avqust 1981-ci il tarixdən XIX əsrə aid, şəhərin mərkəzində yerləşən Allahverdi kilsə binasında fəaliyyətini davam etdirmişdir. 1991-ci ilin iyun ayından muzey qismən uyğunlaşdırılmış yeni tipli binaya köçürülmüşdür.

Muzeyin tarixi
--------------

Muzey ölkəşünaslıq muzeyi kimi 1979-cu ildə mədəniyyət evində 500-dək eksopnatla fəaliyyətə başlamış və ölkəşünaslıq muzeyinin bazasında yaradılmışdır. Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 13 avqust 1981-ci il tarixli 445№-li sərəncamına əsasən tarix-diyarşünaslıq muzeyinə çevrilmişdir.

Muzey binası
------------

Muzey 1 mərtəbəlidir. 13 otaqdan ibarətdir.Muzeyin ümumi sahəsi 1020 kv.m.

Muzey eksponatları
------------------

Muzeydə Qax rayonunun tarixi və elmi əhəmiyyətə malik əşya mühafizə, tətqiq və təbliğ olunur. Muzeydə ən qədim eksponat daş əmək alətləri, onurğalı heyvanın diş sümüyü (Ləkit-kötüklü kəndində yerləşən Skolat və Xorqaya yaşayış məskənindən tapılmışdır və nümayiş olunur.

Muzey ekspozisiyası
-------------------

Ekspozisiya 9 salondan ibarət olub, ümumi sahəsi 830 kv.m.-dir. Qax rayonunun təbiəti və tarixi abidələri –I salon, Qax qədim dövrdə-II salon, Qax orta əsrlərdə-III salon, Qax tarixin yeni dövründə. Xanlıqlar İlisu sultanlığı-IV salon, Qax Rusiya imperiyasının tərkibində-V salon, Qax kommunist rejimində-VI salon, Qaxda hərbi vətənpərvərlik tərbiyəsi işi. Azərbaycanın hərb tarixi-VII salon, Müstəqilliyə gedən yol-VIII salon, Müstəqil Azərbaycan-IX salon

İstinadlar
----------

1. ↑  "Muzey haqqında".. İstifadə tarixi: 23.11.2020.
2. ↑  "Azərbaycan muzeyləri".. İstifadə tarixi: 23.11.2020.[*ölü keçid*]
3. ↑  "Qax Tarix-Diyarşünaslıq muzeyi".. İstifadə tarixi: 23.11.2020.

Xarici keçidlər
---------------

* "Muzey eskponatları".. İstifadə tarixi: 23.11.2020.
* "Azərbayacn muzeyləri".. İstifadə tarixi: 23.11.2020.
* "Qax Mədəniyyət və Turizm şöbəsi".. İstifadə tarixi: 23.11.2020.
**Korpiklaani** ("Meşə klanı", fin korpi — "sıx meşə", "cəngəllik" və *klaani* — "klan" sözlərindən) — Finlandiya folk-metal qrupu. 1993-cü ildə "Shamaani Duo" adı ilə restoran musiqi qrupu kimi yaranıb. O vaxt təkcə Yonne Yarvelya və Maaren Aykiodan ibarət olan qrup həftədə yeddi dəfə LaplandiyadakıHullu poro ("Dəli şimal maralı")restoranında çıxış edib. 1997-ci ildən qrup "Shaman" adlanıb. 2003-cü ildə isə "Shaman" qrupunun üzvləri "Korpiklaani" qrupunu yaradıblar və öz tarixlərini o vaxtdan hesablayırlar.

Haqqında
--------

Əvvəlki adı Shaman olan qrupun bu adının mənası fincə "Meşə oymağı" deməkdir. Jonne Järvelä bu stil dəyişikliyini yenə Finlandiya folk melodiyaları üzərində qurdu və xəyalındakı qrupu yaratmaq üçün yeni musiqiçi axtarmağa başladı. Qrupa ilk daxil olan Jaakko Lemmety adlı gənc viyolonist oldu. Daha sonra baterist və Jakko Lemmetynin köhnə dostu olan Matti Johanson qrupa daxil olur. Matti Johanson da özü ilə birlikdə bas gitarist Arto Tissari ve gitarist Toni Honkaneni gətirir. Toni Honkanen də o birilərdən geri qalmır, bir perküsyonist dostu Ali Määttä'yı gətirir. Korpiklaani'nin musiqisi olduqca finlandiyalıdı. Onlar ilhamlarını Finlandiya meşələrindən alırlar və bu musiqini yaradırlar. Beləcə 2003-cü ildə "Spirit of the Forest" ortaya çıxır. "Spirit of the forest" çıxdıqdan sonra Korpiklaani ikinci gitarist Kalle Savijärvi'ni qrupa daxil edir. 2004-cü ildə "Vocie of Wilderness" albomu üzərində işləyirlər. 2004-cü ilin sonunda akordeon Juho'nu qrupa daxil edirlər.

Diskografi
----------

### *Shaman* olaraq

Albomlar
* *Idja* (1999)
* *Shamaniác* (2002)

Sinqllar
* *Oðða máilbmi* (1998)

### *Korpiklaani* olaraq

Albomlar
* *Spirit of the Forest* (2003)
* *Voice of Wilderness* (2005)
* *Tales Along This Road* (2006)
* *Tervaskanto* (2007)
* *Korven Kuningas* (2008)
* *Karkelo* (2009)
* *Ukon Wacka* (2011)
* *Manala* (2012)
* *Noita* (2015)
* *Kulkija* (2018)
* *Jylhä* (2021)

Sinqllar
* *Keep On Galloping* (2008)
* *Vodka* (2009)
* *Ukon wacka* (2010)
* *Metsälle* (2011)
* *Rauta* (2012)
* *Lempo* (2015)
* Levan Polkka (2012)

İstinadlar
----------

1. ↑  *Alex Zaglin.* "Finnish Folk with a Twist: an Interview with Jarkko Aaltonen of Korpiklaani". TimesSquare.com. 2012-09-21. 2014-03-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-02.
Müasir sauna
**Sauna** — tərləmə yolu ilə bədəndəki su və toksinlərin normaya salınması, dəridəki məsamələrin açılması və dərinin təmizlənməsi kimi öhdəlikləri özündə cəmləşdirən yüksək istilikli otaqlardır.

Adətən 5–6 nəfərlik otaqlardan ibarət sauna günümüzdə bir çox idman zallarında, hamamlarda və gözəllik mərkəzlərində fəaliyyət göstərir. Bununla yanaşı, bir sıra yaşayış sahələrində də sauna otağı mövcuddur. Ənənəvi saunalarda, daxili mühit müəyyən ağac növləri istifadə edilərək hazırlanır və strukturu pillə şəklində oturma yerlərindən ibarət olur. Saunalarda taxtadan istifadə edilməsində əsas məqsəd, yüksək istilik şəraitində istifadəçinin rahatlığını maksimallaşdırmaqdır. Sauna sobası, adətən otağın orta hissəsində yer alır və əsas istilik mənbəyidir. Ənənəvi saunalarda soba odun alovu ilə, müasir saunalarda isə elektrik ilə çalışır. Sobanın üst hissində yerləşən sauna daşları, sobanın qızması ilə isinir. Zaman-zaman otaqdakı nəmişlik və istilik dərəcəsini artırmaq üçün bu daşların üstünə su tökülərək buxar əldə edilir. Xüsusilə Skandinaviya regionunda sauna daşlarının üstünə tökülən suya müxtəlif ətirlər qarışdırılır. Şam ağacı cövhəri, nanə və s. kimi ətirli yağlardan bir neçə damcı əlavə olunan su sauna daşlarına töküləndə xoş bir qoxu yayır, o cümlədən buxar vasitəsi ilə dəriyə sorulur.

Tarixi
------

Sauna ilk olaraq Orta Asiyada istifadə olunmuş, ardınca Rusiyaya, Rusiyadan isə Skandinaviya ölkələrinə yayılmışdır. Bugünkü halı ilə sauna anlayışı isə əsasən Finlandiyada formalaşmışdır. İlk ictimai sauna 1936 Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak edən fin idmançıların istəyi ilə Berlindəki olimpiya kəndində inşa edilmişdir. Digər ölkələrdən gələn idmançıların ilk dəfə Berlində istifadə etdikləri bu sauna, sauna mədəniyyətinin dünyaya yayılmasında böyük əhəmiyyət kəsb etmişdir. Bu gün, müasir elektrik qızdırıcıları və onların əlavə texnoloji avadanlıqları Finlandiyada və dünyada geniş istifadə olunur.

Faydaları
---------

Mütəxəssislər sanunanın çəki azalmasındakı rolunu onun başlıca faydalarından biri kimi xarakterizə edirlər. Beləki, saunada tərləmə bədənin rahatlamasını təmin edir, tərləmə ilə birlikdə, dəridəki toksin təmizlənir və bədəndəki zərərli kimyəvi maddələr tərləmə ilə atılır. Buna əlavə olaraq, yüksək temperatur sayəsində əzələlər rahatlayır və beləliklə zehni dincəlmə də təmin olunur. Saunadan yayğın istifadə daha çox idman fəaliyyətindən sonra baş tutur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Sauna Nedir? & Sauna Hakkında Detaylı Bilgi". NeOldu.com (türk). 1 avqust 2015. 2019-07-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 iyul 2019.
2. ↑  "Don't Call it Sauna – Sauna Digest". Sauna Digest. 2017-07-12. İstifadə tarixi: 2018-04-28.
3. 1 2  "Faydaları ile Birlikte Sauna Ne İşe Yarar? - Çam Termal Otel". www.camhotel.com.tr (türk). 2019-07-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 iyul 2019.
4. ↑  "Sauna nedir ve sauna faydaları nelerdir". Macera Duşu (türk). 19 iyul 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 iyul 2019.
5. ↑  "SAUNANIN TARİHÇESİ". www.gncbilgi.com (türk). 2019-08-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 avqust 2019.
6
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: İthaf.

Məzmun
------

Animasiya filmi Stalin repressiyasına və repressiya qurbanlarına həsr edilmişdir.

Festivallar və mükafatlar
-------------------------

1) 1991-ci ildə Oberhauzen Beynəlxalq kinofestivalı
* Filmə Diplom verilmişdir.

2) 1991-ci ildə Kiyevdə "KROK-91" Beynəlxalq Animasiya filmləri federasiyasının (ASİF) festivalı
* Quruluşçu rejissor Şamil Nəcəfzadəyə ən uğurlu debüt üçün Mükafat verilmişdir.

3) 1991-ci ildə Bakıda "Şərqdən Baxış" Beynəlxalq kinofestivalı
* Film ən yaxşı animasiya filminə görə Mükafat almışdır.

Film haqqında
-------------

Film quruluşçu rejissor Şamil Nəcəfzadənin cizgi kinosunda ilk işidir.

Filmdə Hüseyn Cavidin "Qəzəl" şeirindən və Azərbaycan xalq musiqisindən istifadə olunmuşdur.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Şamil Nəcəfzadə
**Kinorejissor:** Şamil Nəcəfzadə
**Quruluşçu rəssam:** Şamil Nəcəfzadə
**Kinooperator:** Ramiz Ağayev
**Cizgi rəssamı:** Vahid Talıbov
**Bəstəkar:** Cahangir Zülfüqarov
**Səs operatoru:** Akif Nuriyev
**Rejissor assistenti:** Dilarə Balaxanova
**Rəssam assistenti:** Mehriban Əfəndiyeva
**Operator assistenti:** Səidə Rəhimova
**Rəssam:** Əli Əliyev, Xuraman Əkbərova, Əli Məmmədov
**Montaj edən:** Gülarə İsmayılova
**Redaktor:** Çingiz Qaryağdı
**Filmin direktoru:** Faiq Abdullayev
**Kadrarxası mətn:** Rasim Balayev (titrlərdə yoxdur)
### Filmi səsləndirən

Nəcibə Hüseynova — ana (titrlərdə yoxdur)

Mənbə
-----

* Xamis Muradov. Kinofabrikdən başlanan yol. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 5.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 368-370.

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə  (rus.)
* İthaf (Film ENG, 1990)
* RTÜK 11.Gelecekle İletişim Çalıştayı — Azerbaycan`ın bağımsızlık mücadelesi animasyon filmlerde
* rtuk.gov.tr Arxivləşdirilib 2020-10-22 at the Wayback Machine
**Triqonometriyanın tarixi** — çox uzun mərhələli olan və həndəsədə istifadə edilən triqonometriyanın tarixindən bəhs edilir. Triqonometriyanın tarixi 3000 ilə yaxındır. Vətəni Misir və Hindistan hesab olunur. Üçbucaqların tərəfləri və bucaqları arasında əlaqənin ilk dəfə Misir astronomları Hipparx və Ptolomey tərəfindən tapıldığı hesab edilir. Triqonometriya sözünə ilk dəfə alman riyaziyyatçısı Pitiskusun kitabında 1505-ci ildə rast gəlinib. Riyaziyyatın birbaşa astronomiyadan çıxmış bir qolu olan triqonometriyanın bəzi qaydaları Babillilər və Misirlilər dövründə bilinirdi.

Qərbdə Nəsirəddin Tusidən böyük ölçüdə faydalanan Alman alimi Reqiomontan "Üçbucaqların bütün növləri haqqında" adlı əsəriylə gərçək triqonometriya doğulmuş oldu. Fransua Viyet və Simon Stevin, hesablarda onluq ədədlərdən faydalandılar. Con Neper triqonometriyadan faydalanaraq loqarifma anlayışını elmə gətirdi. İsaak Nyuton və şagirdləri triqonometriya həm funksiyalarının, həm də loqarifmlərinin hesabına tam silsilələri tətbiq etdilər. Daha sonra da Leonard Eyler, vahid olaraq triqonometrik cədvəlin radiusunu götürərək, müasir triqonometriyanın təməllərinin əsasını qoydu.

Tarixi
------

Triqonometriya haqqında ilk anlayışlar Misirdə yaranmışdır. Qədimi Hindistan astronomları vətərin sinusla əlaqəsindən istifadə edərək düzbucaqlı üçbucağın tərəf və bucaqları arasındakı əlaqəsindən istifadə edərək müxtəlif funksiyalar yaratmışlar. Bu yolla Hindistanda triqonometriyanın bünövrəsi qoyulur. Hindistan alimləri müxtəlif triqonometrik münasibətlər yaradırlar. Müasir dövrdə Hindistan alimi Brahmaquptanın (VII əsr) ifa etdiyi düsturlar müasir dövrdə aşağıdakı kimi ifadə olunur:

{\displaystyle \sin ^{2}\alpha +\cos ^{2}\alpha =1}
{\displaystyle \sin \alpha =\cos(90^{\circ }-\alpha )}
Sinus və Kosinus üçün digər düsturlar isə XII əsrdə yaşamış hind alimi Blaskara II tərəfindən yaradılmışdır.

{\displaystyle \sin(\alpha \pm \beta )=\sin \alpha \cos \beta \pm \cos \alpha \sin \beta ,}
{\displaystyle \sin \alpha -\sin \beta \approx (\alpha -\beta )\cos \beta }
XVII–XIX əsrlərdə triqonometriya riyazi analizin başlıqlarından birinə çevrilir. Mexanikada, texnikada, fizikada, rəqsi hərəkət, periodikproseslərdə istifadə olunmağa başladı.

Biologiyada triqonometriya
--------------------------

Triqonometriya tibbdə böyük rol oynayır. Onun köməkliyi ilə İran alimləri ürəyin formulunu kəşf ediblər və bunun ürəyin aritmiyası zamanı 8 ifadədən, 32 əmsaldan, 33 əsas parametrdən asılı kompleks cəbri triqonometrik eyniliklərdən istifadə etmişlər. Bioloji ritmlər triqonometriya ilə bağlıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Федосова М.* "Тригонометрия". Энциклопедия Кругосвет. 2012-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-05.
2. ↑  *O’Connor, J. J.* "Trigonometric functions". MacTutor History of Mathematics Archive. 1996. 2012-09-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-05.

Xarici keçidlər
---------------

* Van der Waerden [*ölü keçid*]
**Nemət Baş**  (2 mart 1965) — Türkiyənin milli təhsil naziri, siyasətçi və hüquqşünas.

Həyatı
------

Nemət Baş 1965-ci il martın 2-də Türkiyə Respublikası Karaman ilinin Ayrancı kəndində anadan olub.

Keçmiş həyat yoldaşı Birol Çubuqçu ilə 15 iyul 2011-ci ildə boşanıb. Bu izdivacdan Çağrı adlı övladı var.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

1988-ci ildə İstanbul Universitetinin hüquq fakültəsini bitirib. 1990-cı ildən sərbəst vəkillik fəaliyyətinə başlayıb. İstanbul Vəkillər Kollegiyası uşaq haqları komissiyasında və uşaq məhkəmələrində işləyib.

Türkiyənin hakim partiyası AKP-nin qurucu üzvü olan Nemet Çubuqçu 3 noyabr 2002-ci il parlament seçkilərində AKP üzrə İstanbuldan millət vəkili seçilib. 2 iyun 2005-ci ildə qurulan 59-cu hökumətdə qadın və ailə problemləri üzrə dövlət naziri vəzifəsinə təyin olunub. 60-cı hökumətdə yenidən dövlət naziri olub. 22 iyul 2007-ci il parlament seçkilərində AKP-dən İstanbul üzrə təkrar millət vəkili seçilib. 2009-cu il mayın 3-də keçirilən kabinet dəyişikliyində Türkiyə Cümhuriyyətinin milli təhsil naziri təyin olunub.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ömər Karslı.* "Ayrılığın nedeni evlilik yorgunluğu" ( (türk.)). Vətən. 17 iyul 2011. 2017-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 avqust 2018.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Nemət Baş ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Nemət Baş TBMM saytında Arxivləşdirilib 2011-08-30 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Siyasətçi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**2022-ci il İstanbul terror aktı** — 13 noyabr 2022-ci il saat 16:20-də İstanbulun Bəyoğlu səmtindəki İstiqlaliyyət küçəsində baş vermiş bombalı hücum. Partlayış nəticəsində 6 nəfər həlak olmuş, 2-si ağır olmaqla 81 nəfər yaralanmışdır. Partlayışdan sonra küçə piyadaların istifadəsinə bağlanılıb, əraziyə çox sayda polis, təcili yardım və yanğınsöndürənlər cəlb olunub. Təxminən bir saat sonra Radio və Televiziya Üst Şurası (RTÜK) partlayışla bağlı yayım qadağası qoyub.

Partlayış sonrası
-----------------

Partlayışdan sonra əraziyə çox sayda xilasetmə, polis və sağlamlıq qrupları göndərilib, polis qüvvələri İstiqlaliyyət küçəsini boşaldıb və Taksim məscidi bağlanıb. Bildirilib ki, helikopterlər təhlükəsizlik məqsədilə küçənin ətrafına havadan baxış keçirib. Qızıl Aypara Twitter-də ətrafdakı xəstəxanalara lazımi qan tədarükü edildiyini və təcili qan ehtiyacının olmadığını açıqlayıb.

İstintaq davam edərkən Təhlükəsizlik Baş İdarəsi hücumda istifadə edilən partlayıcının TNT olduğunu açıqlayıb.

### Zərər və itkilər

4 nəfər hadisə yerində, 2 nəfər isə xəstəxanada olmaqla 6 nəfər ölüb, 81 nəfər yaralanıb. Yaralılar Taksim Təhsil və Araşdırma Xəstəxanası ilə Prof. Dr. O. Cəmil Taşcıoğlu Şəhər Xəstəxanasında müalicə olunub.

Bundan başqa partlayışın baş verdiyi ərazidəki mağaza və tikililərə də ziyan dəyib.

### Sosial təsirlər

Hücumun baş verdiyi axşam Vodafone Parkda Beşiktaş və Antalyaspor arasında oynanılacaq futbol matçı daha sonrakı tarixə təxirə salınıb.

Hücumdan bir gün sonra İstiqlaliyyət prospektində küçə boyu ümumilikdə 1 200 Türkiyə bayrağı asılıb. Həmin gün küçədəki skamyalar götürülüb.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  ""İstiklal Caddesi'nde patlama: 6 can kaybı, 81 yaralı var"". CNNTürk (türk). 13 noyabr 2022. 13 noyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 noyabr 2022.
3. ↑  ""Kızılay: Şu an için kan ihtiyacı bulunmamaktadır"". ensonhaber.com (türk). 13 noyabr 2022. 2022-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 noyabr 2022.
4. ↑  ""Taksim İstiklal Caddesi'nde bombalı saldırı... Emniyet'ten yeni açıklama TNT tespit edildi"". hurriyet.com.tr (türk). 13 noyabr 2022. 2022-11-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 noyabr 2022.
5. ↑  ""İstiklal Caddesi'nde patlama: 6 can kaybı, 81 yaralı var"". CNNTürk (türk). 13 noyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 noyabr 2022.
6. ↑  ""Beşiktaş-Antalyaspor maçı ertelendi"". trtspor.com.tr (türk). 13 noyabr 2022. 2022-11-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 noyabr 2022.
7. ↑  ""Bombalı saldırının ardından İstiklal Caddesi Türk bayraklarıyla donatıldı"". cumhuriyet.com.tr (türk). 14 noyabr 2022. 2022-11-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 noyabr 2022.
8. ↑  ""İstiklal Caddesi'ndeki saksılı banklar söküldü"". cumhuriyet.com.tr (türk). 14 noyabr 2022. 2022-11-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 noyabr 2022.
**Sofiya Jozeffi** (*rus.* София Жозеффи; tam adı Sofiya Lvovna Lipkina (*rus.* София Львовна Липкина); 1906, Klintsı-1997, Hyuston, ABŞ) — Sovet sirk və kino aktrisası.

Həyatı
------

Sofiya Jozeffi sirk artistləri ailəsində doğulmuşdur. Uşaq yaşlarından ailəsi ilə birgə sirk şoularında iştirak etmişdir. 1923-1934-cü illərdə Azərbaycan SSR və Gürcüstan SSR-də 10-a qədər filmə çəkilmişdir. Bunlardan ən məşhurları "Qız qalası əfsanəsi" və "Savur-məzar" filmləridir.

1930-cu illərin əvvəllərində Sofiya Lipkina-Jozeffi onu filmlərə çəkən rejissor Vaxnyanski ilə ailə həyatı qurmuşdur. 1992-ci ildə qızı ilə birlikdə ABŞ-yə mühacirət etmişdir.

Sonrakı aktrisalıq fəaliyyəti haqqında heç bir məlumat yoxdur.

1997-ci ildə dünyasını dəyişmiş, Texasdakı Hyuston şəhərində dəfn edilmişdir.

Filmoqrafiya
------------

1. Qız qalası əfsanəsi (film, 1923) (tammetrajlı bədii film) — Cəvahir və Gülnar

Mənbə
-----

* София Жозеффи Arxivləşdirilib 2012-11-25 at the Wayback Machine  (rus.)
**Tunc Allahın yükü** (*rus.* Бремя бронзового бога) — Vahid Məmmədlinin "Tunc Mələk" və "Tunc Mələyin yolu" romanlarından ibarət, dünyada ilk qansız döyüş romanı olan dilogiyası.

Vahid Məmmədli ədəbi yaradıcılığa ilk dəfə Rusiya Mədəniyyət Fondunun (RMF) "Qrifon" nəşriyyatında nəşr olunan "Tunc Allahın yükü" əsəri ilə başlamışdır. Əsərin RMF tərəfindən nəşr olunması və tez bir zamanda bestsellerə çevrilməsi onunla əlaqədardır ki, əsər dünya ədəbiyyatında tamamilə yeni bir janrda, qansız döyüş romanı janrında yazılmışdır. Əsərin tez bir zamanda tanınması Rusiyanın və Avropanın ən böyük nəşriyyatı olan "Eksmo" nəşriyyatının diqqətini cəlb etmiş, 2006-cı ildə onun "Tunc Mələk" əsərini "Cəllad tələsməyi sevmir" adı ilə "Rus bestselleri" seriyasında çap edib.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***

Dilogiyanın hər iki romanı "İnsanın öz ağlından başqa onun qəlbinə və beyninə heç nə və kimsə hakim kəsilə bilməz" düşüncəsinə əsaslanır. Əsər qəhrəmanı Tunc Mələyin müharibə gedən İraqda istənilən situasiyada – yaraqlı terrorçuların milyonlarla pul tələb etmək üçün oğurladıqları biznesmen və jurnalisti azad etməsi, var-dövlət hərisliyindən ən yaxın adamlarını, polis əməkdaşlarını öldürənlərin, öz uğursuzluğunun qisasını yaşlı təqaüdçüdən alan qatilin aşkara çıxarılması üçün, böyük bir qoşunun qarşısında, hər addımda təhlükəylə üzləşsə də, bir güllə belə atmadan, qan tökmədən yalnız yüksək intellekti və ağlının gücü ilə bütün çətinlikləri dəf etməklə, tanımadığı, müxtəlif millətdən, dindən olan insanları xilas edib Tunc Mələk adını alan detektiv analitikin fəaliyyətindən bəhs edir.

Hər iki romanın qayəsini təşkil edən, müəllifin "Bu dünyada heç kim mələk deyil, başqaları üçün özlərini fəda edənlər mələklərdən də üstündürlər" sözləri, təsadüfi deyil ki, dünyanın bir çox yerlərində müdrik kəlamlar toplularında, saytlarında yer alır.

Dilogiyanın yalnız xeyirxahlığı və ağlının gücü ilə hər kəsə qalib gələn qəhrəmanı Tunc Mələk romanı bir detektiv, döyüş romanından çox, dünyanın bir çox mütərəqqi fəlsəfə və dünyagörüş məktəblərindən qaynaqlanan möhtəşəm ədəbiyyat nümunəsi kimi oxuculara sevdirir.

Həmçinin bax
------------

* Palıda sarılmış üzüm
* Şəhrizad (roman)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Mələklər yerdə doğulur... - Loğman Rəşidzadə: "Vahid Məmmədlinin "Tunc mələk" əsərinə retrospektiv baxış"". 2023-01-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-01.
2. ↑  "İbrahim Rüstəmov "Tunc mələk haqqında ballada"". 2023-01-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-01.
3. ↑  "Yazıçı Vahid Məmmədlinin "Tunc Mələk" kitabı təqdim olundu". 2023-01-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-01.
4. ↑  "Mərziyyə Nəcəfova "Vahid Məmmədlinin əsərlərində real hadisə və folklor ənənələri"". 2023-01-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-01.
5. ↑  "Автор первого в мире бескровного боевика – азербайджанский писатель". 2023-01-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-01.

Xarici keçidlər
---------------
**Dəniz Xan** - türk və altay mifologiyasında dəniz xaqanı. **Tengiz (Dengiz, Teniz) Xan** olaraq da deyilir. Monqollar isə **Tengis Xan** şəklində xatırlayarlar. Oğuz xanın ilk yoldaşından olan oğullarından biri. Türk Dövlətinin dənizlərdəki suverenliyinə və genişliyinə işarədir. Onqonu "tetraçalan" kuşudur. Bu quş maviyə çalan rəngi səbəbiylə dənizi xatırladar. Bundan başqa dastandakı göydən enən qurd mavi bir işığın içindədir və bu eyni zamanda göyün rəngidir. Çingiz Xanın adını bu söylenceye (və ya bu anlayışdan) ilhamlanaraq etdiyi deyilər. Çünki Çingiz gerçək adı deyil, bir ünvan olaraq verilmişdir. Sonsuzluğu, qurduğu dövlətin genişliyini və özünün böyüklüyünü işarələr. Türk mifologiyasında əzəldə heç bir şey yoxkən ucsuz-bucaqsız bir dəniz vardır. Daluy/Taluy sözləri nağıllarda və əfsanələrdə okean mənasında istifadə edilər.

Etimologiya
-----------

(Dən/Den/Deng/Teng) kökündən törəmişdir. Qitələrin daxili seqmentlərində olan və okeanların davamı olan su kütlələri. Yer qabığının çuxur qisimlərini doldurar. Dəniz sözünün köhnə forması olan Tengiz və monqolcadaki Çingiz bir-biriylə əlaqəli iki anlayışdır. Çingiz, okean deməkdir. Mecazen ənginlik və müdrikliyi da işarələr.

Mənbə
-----

* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)

Həmçinin baxın
--------------

* **Oğuz xan**
* Dağ xan
* Ay xan
* Ulduz xan
* Göy xan
* Gün xan
**Asəf Qəni oğlu Məmiyev**  (1972-ci il Hoçaz, Laçın rayonu Azərbaycan SSR SSRİ. 1992-ci il Hoçaz Laçın rayonu Azərbaycan) — Azərbaycan silahlı qüvvələrinin əsgəri. Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

Həyatı
------

Məmiyev Asəf Qəni oğlu. 1972 ci ildə Laçın rayonunun Hoçaz kəndində anadan olub

Xidmət illəri
-------------

Asəf Məmiyev 1992-ci ildə orta məktəbi bitirib, iyun ayında Kəlbəcər rayonu istiqamətində Laçın batalyonunun tərkibində könüllü hərbi xidmət keçməklə cəbhə bölgəsinə yollanmişdir. Asəf Pircahan kəndində qardaşı Kamilin xidmət etdiyi
(Şəhid Vaqif Quliyevin komandir olduğu briqada) könüllülərdən ibarət briqadaya qoşulmuş və döyüşlərdə iştirak etmişdir. Həmin briqada Hoçaz kəndinə daxil olub qəhrəmancasına vuruşaraq erməni tərəfi xeyli itki verdirərək qovmağa nail olsalar da, erməni sinayperçisi tərəfindən 9 nəfər, o cümlədən Asəf və Kamil qardaşları vurularaq Şəhid olmuşlar.
Şəhid qardaşların məzarları Tərtər rayonunun Ələsgərli kənd (keçmiş Narçılıq savxozu yaxud Leninabad kəndi) qəbirstanlığındadır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------
**REPL** (*ing.* read-eval-print loop, *azərb*. oxuma-hesablama-çap dövrəsi‎) — sadə interaktiv proqramlaşdırma mühiti. Bu termin daha çox Lisp proqramlaşdırma dilinin interaktiv mühitinə aid işlədilir, ancaq Smalltalk, Python, Ruby, Haskell, Scala, JavaScript və başqa dillərin interaktiv mühitinə də aid edilə bilər. Belə mühitdə istifadəçi hər hansı ifadəni daxil edə bilər ki, mühit onu dərhal hesablayar, hesablamanın nəticəsini isə istifadəçi üçün əks etdirər. "Read-eval-print loop" adı Lisp dilinin bənzər funksiallığı gerçəkləşdirən primitivlərinin adından götürülüb:

* read funksiyası bir ifadəni oxuyur və onu yaddaşda uyğun verilənlər strukturuna çevirir.
* eval funksiyası belə bir verilənlər strukturunu qəbul edir və ona uyğun ifadəni hesablayır.
* print funksiyası ifadənin hesablanmış nəticəsini qəbul edir və onu istifadəçi üçün çap edir.

Hər hansı dil üçün REPL-mühitini gerçəkləşdirməkdən ötrü yuxarıda sadalanan üç funksiyanı gerçəkləşdirmək və onları sonsuz dövrdə birləşdirmək kifayətdir. Yeni dilin öyrənilməsi zamanı REPL-mühiti çox əlverişli olur, çünki istifadəçiyə sürətli əks əlaqə təqdim edir.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
**Astragalus paradoxus** - (lat. *Astragalus paradoxus* Bunge.) Paxlakimilər— (*Farbaceae* Lindl.) fəsiləsinə aid bitki növü.

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "*Kritik təhlükə həddində olanlar*"– CR A2c+3c; B1ac(i) +2ab(i,ii,iii). Azərbaycanın **nadir**, Qafqazın *endemik* növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Hündürlüyü 4-7 (15) sm olan çoxillik ot bitkisidirdir. Kökətrafı yarpaqlar 3-9 sm uzunluqda, tərs yumurtavari, bəzən dəyirmi; çiçəkləri tək, gövdənin əsasında 2-3 ədəd, kasacıq boruvari çılpaqdır, tac 4-5 sm uzunluqda, ağımtıl, çəhrayı və ya bənövşəyi rəngli, qayıqcıqlıdır. Paxla meyvəsi oturaq, 7–10 mm uzunluğunda, şarşəkilli-yumurtavari, itiucludur.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə may, meyvəvermə iyun ayına təsadüf edir. Kserofitdir. Aşağı və orta dağ qurşağında, quru, daşlı-çınqıllı və qumlu yamaclarda təsadüf olunur.

Yayılması
---------

Naxçıvanın dağlıq hissəsi (Culfa rayonu-Əlincəçay vadisi, Babək rayonu- Nehrəm kəndi ətrafı; Ordubad rayonu –Çənnəb kəndi ətrafı)

### Sayı və tendensiyası

Məhdud ərazilərdə yayıldığından itmə təhlükəsi altındadır.

### Məhdudlaşdırıcı amillər

Populyasiyalarının azlığı, ekoloji və antropogen təsirlər.

### Mühafizə tədbirləri

Təbiətdəki vəziyyəti böhran həddə çatmış və nəsli kəsilmə ehtimalı olan növ kimi Arpaçay Dövlət Təbiət Yasaqlığı və Ordubad Dövlət Təbiət Yasaqlığı ərazisində yayıldığı sahələr xüsusi nəzarət altına alınmalı və təbii populyasiyaları mühafizə olunmalıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabı  Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri II nəşr, Bakı-2013
2. 1 2 3 4 5 6 7  "Arxivlənmiş surət". 2021-01-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-23.
3. ↑  Флора Азербайджана, 1954
4. ↑  Гроссгейм А.А. 1952
5. ↑  Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı, 1989
6. ↑  Talıbov T.H. İbrahimov Ə.Ş. 2000
7. ↑   Конспект флоры Кавказа, 2006
8. 1 2  Naxçıvan MR-in Qırmızı kitabı
9. ↑  Красная книга СССР, 1984
10. ↑  İbrahimov Ə.Ş. Talıbov T.H. 2000

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15521434
* Wikispecies: Astragalus paradoxus
* EoL: 646231
* GBIF: 5344634
* iNaturalist: 139649
* IPNI: 479089-1
* IRMNG: 10757885
* NCBI: 144138
* Plant List: ild-36326
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:479089-1
* Tropicos: 13026562
* WFO: wfo-0000189854

 |
**Anison** (アニソン?) – animelərdə istifadə olunan musiqi və mahnı janrı. Yaponiyaya xasdır. Termin "**Ani**me" və "**son**g" sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır. Bir çox musiqi alətindən istifadə olunması, eləcə də, sözləri və mövzusu istifadə olunduğu animeyə uyğun olması ilə xarakterizə olunur. Anison 1970-ci illərdən etibarən populyarlıq əldə etməyə başlamışdır.

Haqqında
--------

Anison daha çox J-pop janrı ilə xarakterizə olunur. Adətən anime seriallarının hər seriyası üçün iki cür mahnıdan istifadə olunur: açılış mahnısı və bağlanış mahnısı. Açılış və bağlanış mahnılarına həmin animelərin OVA buraxılışlarında da rast gəlinir.

Yaponiyada bəzi müğənnilərin əsas fəaliyyəti məhz animelər üçün mahnı və musiqi bəstələməklə formalaşır. LiSA, Konomi Suzuki, Nana Mizuki, Eyr Aoy, Aymer, May'n, Kotoko, Yui, Asaka və s. bu cür müğənnilərdir. Müğənnilərlə yanaşı bəzi musiqi qruplarının da sırf animson bəstələməsi də geniş yayılmışdır. Kalafina, Asian Kung-Fu Generation, fripSide və s. Hətta bir sıra qruplar sırf anison hazırlamaq üçün qurulub (Myth & Roid və Egoist kimi). Bəzən isə anime üçün mahnılar personajı səsləndirən seyyular tərəfindən də oxunur.

Bəzən animenin saundtreki ayrıca DVD şəklində buraxılır. Anison əsasında AMV hazırlanması geniş yayılmışdır.

Anison və anison ifaçıları anime izləyiciləri arasında olduqca populyardır. Anisona həsr olunmuş bir çox festival və tədbir keçirilir. Bu cür tədbirlər 30.000-dən çox fanatı özünə çəkir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "7 Popular Japanese 'Anime Song' Artists". Manga Tokyo. 2018-06-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 iyul 2018.
2. ↑  "THE GROWING ANISON SCENE". Web-Japan. 2018-09-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 iyul 2018.

| ⛭Anime və manqa |
| --- |
| Portal Portal • Wikiquote pageVikiSitat |
| Anime | 
* Tarix
* Sənaye
* Anison
* Fansab
* Fandab
* OVA
* ONA
* Kateqoriya

 |  |
| Manqa | 
* Docinşi
* Manqaka
* Skanleyt
* Tarix
* Kateqoriya

 |
| Məqsədli auditoriya | 
* Kodomo
* Şoco
* Cosey
* Şonen
* Seynen

 |
| Mövzu | 
* Bara
* Eççi
* Harem
* Hentay (eroquro, futanari, lolikon, şotakon, tentakli)
* İsekay
* Maho-şoco
* Meka
* Spokon
* Sentay
* Şonen-ay
* Takusatsu
* Yaoy
* Yuri

 |
| Video oyunlar | 
* Eroqe (BL oyunu, Otome oyunu)
* Vizual roman

 |
| Otaku mədəniyyəti | 
* AMV
* Anime festivalı
* Fanservis
* Kospley
* Moe
* Terminlər

 |
| Commons page VikiAnbar |
**Əlley** - türk və altay mifologiyasında ilk insan. Adəm. **Törüngəy (Türüngəy)** olaraq da bilinər. Yer üzündə yaradılan ilk adamdır. İnsanların atasıdır. Göydə yaşamaqdadır. Nə bir millətə, nə də bir boya (qəbiləyə) sahib deyildir. İlk əvvəllər yoldaşı da yoxdur. Sonradan yer üzünə göndərilmişdir. Yer üzünə göndərilərkən Uluqayın (və ya Ulu Ata) tərəfindən özünə Su, Atəş və Dəmir verilmişdir. Arvadının adı Eceydir. Elli qapılı, qırx pəncərəli, damı otuz kirişli bir evi vardır. Öküzləri tarla sürmədən istifadə edən adamdır. Köten (saban) sürməyi tapan adam da odur. Qımızı tapan da odur. Qımız içmə mərasimi ona aiddir. Bəzən göylərdən mi endiyi yerdən mi çıxdığı müəyyən olmayan adam olaraq betimlenir. Bəzən də göydən düşdüyü deyilər. Atəşi əldə etmişdir. Və özü yurdundan qovular, bu vəziyyət qovulmaq motifiylə də əlaqəlidir. İslam, Hırtistiyanlık və Yəhudiliyin təsiriylə palçıqdan yaradıldığı inancı yerləşmişdir.

Soqotox Xan
-----------

Saxaların (Yakutların) atasıdır. **Sokotoh (Soğotoğ) Xan** kimi də deyilər. Bəzən yer üzündəki ilk insan olaraq da xatırlanar. Kimi istiqamətləri Oğuz xan ilə bənzərliklər daşıyır. Soqotoxun arvadının adı Tunalıqan, qayınatasının adı Omoqoy xandır. Söz; tək, yalnız, sadə, saf, ağ mənalarına gəlir. Yakutcada Soxo gil deməkdir.

Mənbə
-----

* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)

**Əlley** - türk və altay mifologiyasında ilk insan. Adəm. **Törüngəy (Türüngəy)** olaraq da bilinər. Yer üzündə yaradılan ilk adamdır. İnsanların atasıdır. Göydə yaşamaqdadır. Nə bir millətə, nə də bir boya (qəbiləyə) sahib deyildir. İlk əvvəllər yoldaşı da yoxdur. Sonradan yer üzünə göndərilmişdir. Yer üzünə göndərilərkən Uluqayın (və ya Ulu Ata) tərəfindən özünə Su, Atəş və Dəmir verilmişdir. Arvadının adı Eceydir. Əlli qapılı, qırx pəncərəli, damı otuz kirişli bir evi vardır. Öküzləri tarla sürmədə istifadə edən adamdır. Köten (saban) sürməyi tapan adam da odur. Qımızı tapan da odur. Qımız içmə mərasimi ona aiddir. Bəzən göylərdən mi endiyi yerdən mi çıxdığı müəyyən olmayan adam olaraq betimlenir. Bəzən də göydən düşdüyü deyilər. Atəşi əldə etmişdir. Və özü yurdundan qovular, bu vəziyyət qovulmaq motifiylə də əlaqəlidir. İslam, Xristianlıq və Yəhudiliyin təsiriylə palçıqdan yaradıldığı inancı yerləşmişdir.

Soqotox Xan
-----------

Saxaların (Yakutların) atasıdır. **Sokotoh (Soğotoğ) Xan** kimi də deyilər. Bəzən yer üzündəki ilk insan olaraq da xatırlanar. Kimi istiqamətləri Oğuz xan ilə bənzərliklər daşıyır. Soqotoxun arvadının adı Tunalıqan, qayınatasının adı Omoqoy xandır. Söz; tək, yalnız, sadə, saf, ağ mənalarına gəlir. Yakutcada Soxo gil deməkdir.

Mənbə
-----

* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)