recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ukraynanın İsveç səfirliyi** (*ukr.* Посольство України в Королівстві Швеція) — Ukraynanın İsveçin Stoholm şəhərində yerləşən səfirliyi.

Vəzifələri
----------

Səfirliyinin vəzifələri öz səlahiyyətləri daxilində qəbul edən dövlətdə Ukraynanın təmsil edilməsi, Ukraynanın vahid xarici siyasət xəttinin aparılması, Ukraynanın milli maraqlarının, o cümlədən siyasi, iqtisadi və digər maraqlarının diplomatiya üsulu ilə təmin edilməsi, Ukraynanın, onun vətəndaşlarının və hüquqi şəxslərinin hüquq və maraqlarının müdafiə edilməsidir.

Tarixi
------

1991-ci il avqustun 24-də Ukraynanın dövlət müstəqilliyini bərpa eləməsindən sonra xarici dövlətlərlə münasibətlərin qurulmasına başlanıldı.

1991-ci il yanvarın 12-də Ukrayna və İsveç dövlətləri arasında diplomatiya sahəsində münasibətlərin qurulmasına dair birgə sənəd imzalanıb. 1992-ci ildə isə Ukraynanın İsveç səfirliyi yaradıldı.

Ukraynanın İsveçdə olan fövqəldə və səlahiyyətli səfiri Andrey Plaxotnyuxdur. O, 2020-ci ildən bu vəzifədədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ukraynanın İsveç səfirliyi.* "Посольство України в Королівстві Швеція". www.sweden.mfa.gov.ua (Ukraynanın İsveç səfirliyinin rəsmi saytı) (ingilis). 24.02.2021. 2021-01-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24.02.2021.
**Ulad-Aysa** (*ərəb.* أولاد عيسى‎)) — Əlcəzairin mərkəzi hissəsində, Adrar vilayətində şəhər və kommuna. Şərüin dairəsinə daxildir.

Coğrafi mövqe
-------------

Şəhər vilayətin şimal hissəsində, Böyük Səhranın şimal-qərb vahələrindən birinin ərazisində, ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 855 kilometr cənub-cənub-qərbdə yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 344 metrdir.Uled-Aysa kommunasının sahəsi 4030 km2-dir.

İqlim
-----

Şəhərin iqlimi quraq isti kimi xarakterizə olunur. İl ərzində yağıntı demək olar ki, yoxdur (orta illik miqdarı 20 mm-dir). Orta illik temperatur 23,8-dir °C. Ən soyuq ayın (yanvarda) orta temperaturu 11,4°C, ən isti ayda (iyulda) 36,3°C-dir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Алжир. Справочная карта*. Масштаб 1:3 500 000. М. ГУГК, 1980
2. ↑  "Oulad Aissa, Algeria Page" (ingilis). Fallingrain Global Gazetteer. 2022-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-18.
3. ↑  "Climate: Ouled Aissa" (ingilis). Climate-Data.org. İstifadə tarixi: 2017-12-19.
**Labárum** (lat.) — Roma imperiyasının bayrağı, özəl görkəmli hərbi simvol (ştandart).

Labarum imperator Konstantinin bayrağı olmuşdu. Onun hakimiyyəti dövründən başlayaraq Xristianlığın rəmzinə çevrilmişdir. Bayrağın üzərində "Xristos" sözünün yunanca ilk iki hərfi və "Hoc vince" (Bununla qələbə çalacağıq) sözləri yazılmışdır.

Rəvayətlərə görə 312-ci ildə Milviya körpüsü yaxınlığında baş verən döyüşdən öncə imperator Konstanin və onun 40 minlik ordusu göydə böyük bir xaçı gördülər. Bu xaç hətta günəşi də bağlamışdı.

Başqa rəvayətə görə, bu döyüşdən öncə Konstantin yuxuda labarumumu görərək "In hoc signo vinces" (Bu rəmzlə qələbə çalacaqsan) sözlərini eşitmişdi. Bu yuxunu görəndən sonra, Konstantin öz əskərlərinə gördüyü labarumu öz qalxanlarının üzərində təsvir etməyi əmr etmişdi. Bu döyüş onun qələbəsi ilə bitmişdi və bundan sonra Konstantinus roma imperatoru olmuşdu. Onun hakimiyyəti dövründə də Xristianlıq dövlət dini statusunu almışdı.

Günümüzdə də hərbi və dövlət simvolları kimi labaruma bənzər rəmzlərdən istifadə edilir.

Mənbə
-----

* *Aydın Əlizadə.* Xristianlıq: tarix və fəlsəfə (PDF). Bakı: Əbilov, Zeynalov və qardaşlar. 2007. s. 158. ISBN 5-87459-013-7. 2016-08-22 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-16.

Ədəbiyyat
---------

* Aydın Əlizadə. Xristianlıq: tarix və fəlsəfə. Bakı: Əbilov, Zeynalov və qardaşlar, 2007. s. 158.
* Негин А. Е. Христианская символика в римской армии IV века // Проблемы антиковедения и медиевистики. Вып. 2.: К 30-летию кафедры истории Древнего мира и Средних веков Нижегородского государственного университета им. Н. И. Лобачевского. Н. Новгород, 2006. С. 144—152.
**Kanat İslam** (13 sentyabr 1984-cü ildə anadan olub, Kaba , Altay dairəsi, İli-Qazax Muxtar dairəsi, Sincan Uyğur Muxtar Rayonu, Çin) — milliyyətcə qazax peşəkar boksçu. Çin Xalqları Oyunlarının iki qat çempionu, Olimpiya Oyunlarının bürünc mükafatçısı (2008), Qazaxıstanın əməkdar idman ustası, həvəskar «Astana Arlans» (WSB) komandasının kapitanı.

Peşəkar səviyyədə WBA Inter-Continental (2017 - indiki), WBO NABO (2017 - indiyə qədər), WBO Inter-Continental (2016–2017), WBA Fedelatin (2013—2017) və WBA Fedecaribe (2012-2013) 1-ci orta çəkidə (Super ağır çəki) çempion titullarının sahibidir.

Demək olar ki, iki illik fasilidən sonra Kanat asanlıqla orta çəki kateqoriyasına 72.574 kq (160 funt) keçmişdir.

Bioqrafiyası
------------

Kanat İslam 1984-cü ildə ÇXR-nın Sincan-Uyğur Muxtar Rayonu Altay dairəsində rayonunda anadan olub. Böyük qardaşı Talgat Sincan-Uyğur Muxtar Rayonun boks komandasının üzvü idi və Kanat da qardaşının təsiri altında boksla da məşğul olmağa başladı. 1997-ci ildən məşqlərə başlamış və dörd il sonra Sincan-Uyğur Muxtar Rayonunun komandasına qoşulmuşdur.

2000-ci ildə 69 kq çəki dərəcəsində Sincan-Uyğur Muxtar Rayonunun çempionu oldu, 2003-cü ildə ÇXR kubokunda ikinci yeri qazandı. 2004-cü ildə Guangzhou şəhərində keçirilən 1 AIBA Asiya 2004 Olimpiya Təsnifat Turnirində qalib gəldi və Afinada 2004 Olimpiya Oyunlarında iştirak etmək hüququnu qazandı. Ancaq Olimpiya boks turnirində Azərbaycandan Ruslan Xairova məğlub oldu və finala yüksələ bilmədi.

2008 Pekin Olimpiya Oyunlarında Kanat İslam yarımfinalda kubalı Carlos Banto Suarezə məğlub olaraq bürünc medal qazandı.

2010-cu ildə Kanat Qazaxıstana köçdü və 2011-ci ilin yanvarında Qazaxıstan vətəndaşlığını aldı. 2012-ci il London Olimpiadasında iştirak edə bilməməsi onu peşəkar boksa keçməyə məcbur etdi.

Peşəkar karyerası
-----------------

19 Dekabr 2012-ci ildə Kanat İslam WBA Fedecaribe orta çəki dərəcəsində qalib gəldi. 2016-cı ilin 29 oktyabrında qanalı Patrika Alloteyanı məğlub edərək WBO Inter-Continental versiyası birinci orta çəkidə çempion oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Журналист из США объяснил переход Ислама в вес Головкина и оценил шансы против "Канело"". 2019-06-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-04.
2. ↑  "Канат Ислам — нокаут года!". Archived from the original on 2012-06-25. İstifadə tarixi: 2020-06-04.
3. ↑  "Канат Ислам завоевал титул WBA Fedecaribe". 2013-11-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-04.
4. ↑  "Патрик Аллотей плакал в раздевалке после поражения от Каната Ислама". 2017-09-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-04.
**Penon de Əlcəzair** (*isp.* Peñón de Argel) — Aralıq dənizinin Əlcəzair şəhəri sahilinə yaxın ərazidə yerləşən ada. Orta əsrlərdə ada qumlu dillə sahilə birləşirdi.

Tarix
-----

Osmanlıların qalanı ələ keçirmə anı (1529).
1510-cu ildə İspaniya imperiyası Afrikanın şimalında möhkəmlənmək məqsədi ilə Əlcəzairin yaxınlığında olan adanı işğal edir. Adanın məhdud imkanlarına baxmayaraq ispanlar burada istehkam inşa edə bilirlər. Adada yerləşən qarnizon 200 nəfərdən ibarət idi. Yerli sultan İspaniya imperiyasının vassallığını qəbul edir və kral II Ferdinanda and edir.

Qala 1516-cı ildə Oruc Barbarossanın hücumuna məruz qalsa da ələ keçirilmir. 1529-ci ildə isə Xeyrəddin Barbarossa Əlcəzair müharibəsi əsnasında qalanı ələ keçirir. Onun əmri ilə qala ispanların regiondakı mövcudluğunun simbolu olaraq tamamən dağıdılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *International Dictionary of Historic Places: Middle East and Africa* Trudy Ring p.54  Arxivləşdirilib 2021-10-18 at the Wayback Machine
2. ↑  *E.J. Brill's first encyclopaedia of Islam, 1913-1936* by Martijn Theodoor Houtsma p.258  Arxivləşdirilib 2021-10-18 at the Wayback Machine
|  |
| --- |
|  |
| İslamda iman |
| 
* Allah
* Allahın varlığı və təkliyi
* Mələklər
* Müqəddəs kitablar
* Məhəmməd peyğəmbər və
* digər peyğəmbərlər
* İmamət
* Axirət
* Kəlimeyi-şəhadət

 |
| Firuiddin |
| 
* Namaz qılmaq
* Zəkat vermək
* Xüms vermək
* Oruc tutmaq
* Həccə getmək

 |
| İslamda xüsusi günlər |
| 
* Besət bayramı
* Ramazan bayramı
* Qurban bayramı
* Qədiri-Xum bayramı

 |
| Quran |
| 
* Sünnə ·  Hədis
* Təsəvvüf ·  Fiqh
* Kəlam ·  Şəriət

 |
| İslam tarixi |
| 
* Əhli-Beyt
* Səhabə
* Şiəlik
* Sünnilik
* Xaricilik
* Dörd xəlifə
* İmamət
* Məhəmməd

 |
| Portal     Kateqoriya     Vikilüğət     Vikisitat     Vikimənbə     Vikixəbər     Commons |

Səhifeyi Səccadiyyənin ən qədim əlyazma nüsxələrindn birinin səhifəsi
Səhifeyi Səccadiyyənin ən qədim əlyazma nüsxələrindn birinin səhifəsi
**Səhifeyi Səccadiyyə**(ər:الصحيفة السجادية) — On iki imam şiələrinin dördüncü imamı Əli ibn Hüseyn-də aid edilən dua və Allaha yalvarışlardan ibarət kitab.

Özəllikləri
-----------

Kitab Əhli-beyt İncili (انجیل اهل بیت), Ali-Məhəmməd Zəburu (زبور آل محمد) və Quran bacısı (اخت القرآن) adları ilə məşhurdur. Bu kitabın kökü dua və Allahla danışmaqdan ibarətdir amma bu duaların içində imam müsəlmanların dünyəvi və üxrəvi işləri, islam məarifi, islam əhkamı, siyasi ictimai və əxlaqi məsələlərə toxunmuşdur.

Sənədləri
---------

Bütün Səhifeyi Səccadiyyənin 75 duası varidi ki onu İmam Saccad imam Baqir və qardaşı Zeyd ibni Əliyə verib, onlarda üzündən iki kopya yazmışlar.qorumaq amacıyla Zeyd əlindəki kopyanı Mütəvəkkil ibni Haruna(متوکل بن هارون)vermişdir.
Mütəvəkkil imam Sadiq səhabələrindəndir və deyir:" Mən 11 duanı itirmişəm amma 64-ünü rivayət edirəm."
Mütəvəkkil özündəki kopyanı İmam Sadiqə göstərib oda İmam Baqirin kopyası-ilə müqayisə edib onlarda bir fərq görməmişdir. indiki versionunda 75 duadan 54-ü qalmış və mövcuddur. buna əsasən 75 duadan 21-i düşübdür.Səhifeyi Səccadiyyə ən çox kopyası olan hədis kitablarındandır elə ki iranda ondan 3000 əl kopyası var. Bu kopyaların çoxu İlk Məclisi kopyası üzündən yazılıbdır buna görədə onlarda gözə çarpan bir fərqlilik yoxdur.
İlk Məclisi özü yazdığı səhifənin sənədini 650-min yolla bilir.
Bunlara baxmayaraq Səhifeyi Səccadiyyənin fəsahət və bəlağəti o, qədərdir ki onu məsum olmayan birinin yazdığı gözdən uzaq gəzir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Məalimül Üləma, s. 135
2. ↑  "Həsən Müntəziri Əndisheyi Qum saytı.Baxış 01.02.2012". 2007-10-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-02-01.
3. ↑  Təhoor kitabxanası.Farsca, Baxış:01.02.2012[*ölü keçid*]
4. 1 2 3  "Həsən Müntəziri Əndisheyi Qum sayti.Baxış 01.02.2012". 2007-10-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-02-01.
5. ↑  Biharül Ənvar,c110,s61(بحار الانوار الانوار، ج ۱۱۰، ص ۶۱0
6. ↑  "Məhəmməd Hüseyn Baqiri, Səhifənin sənədləri". 2007-10-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-02-01.

Həmçinin bax
------------

* İmam Səccad
* Şiə məzhəbinin kitabları siyahısı

Xarici keçidlər
---------------

* Fatiməyə ad qoyulması[*ölü keçid*]
**Səfəvilərin sikkələri** - Səfəvilər dövründə istehsal edilmiş və dövriyyədə olmuş gümüş pullar.

Ümumi məlumat
-------------

AMEA Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin Numizmatika Fondunda qorunan və ekspozisiyasında nümayiş olunan Səfəvilər dövrünə (907-1169 = 1502 - 1755) aid gümüş (şahi, abbası, muhəmmədi, larin) və mis sikkələr (qazıbəyi) - uyğun dövrün Azərbaycan zərbxanaları (Təbriz, İsfahan, Şamaxı, Dərbənd, Naxçıvan,Ərəş, Zəyəm, Marağa, Ərdəbil, Şabran, İrəvan, Ordubad, Tiflis, Gəncə və s.) və pul dövriyyəsi haqqında məlumat toplamağa yardım edən faktiki tapıntılardır.

Sikkələrin səciyyəvi xüsusiyyətləri və iqtisadi əhəmiyyəti
----------------------------------------------------------

Səfəvi sikkələrinə hicri-qəməri təqvimə müvafiq zərb ili (rəqəmlərlə),zərbxana, Səfəvi hökmdarlarının şərəfli titulları və müxtəlif dini ifadələr (İslam inancı ifadələri, 12 imam adları, dini şeirlər və s.) həkk edilmişdir.2014-cü ildə rus dilində nəşr edilmiş yeddi fəsildən ibarət "Azərbaycan Səfəvilər dövlətinin məskukat (sikkə) işi" əsərində (elmi redaktor: akademik Nailə Vəlixanlı; rəyçilər: AMEA-nın müxbir üzvü, professor İlyas Babayev, t.ü.e.d.professor Şahin Fərzəliyev, mətnin texniki yığımı və tərtibatı: "Numizmatika və epiqrafika" elmi fond şöbəsinin əməkdaşları - t.ü.f.d. Aygün Məmmədova, böyük laborant Gülnar İsmayılova. Bakı: Ziya NPM, 232 s.) əsərində muzeyin fond materialarrına istinadən XVI – XVIII əsrin əvvəllərində Səfəvilər dövlətində pul təsərrüfatı, Azərbaycan Respublikası ərazisində aşkarlanan Səfəvi sikkələrinin topoqrafiyası, qızıl, gümüş, mis sikkələrin metroloji, tipoloji xüsusiyyətləri, zərb texnikası və d. məsələlər araşdırılmış, xarici ticarət əlaqələri nəticəsində Səfəvilər dövlətinə daxil olan Avropa sikkələri (Venesiya və d. qızıl dukatları,Burqundiya, Prussiya, Saksoniya, Avstriya, Moraviya, Tirol və Polşa gümüş talerləri)haqqında məlumat verilmişdir.

Səfəvi sikkələrinin etiketləri
------------------------------

Şəkil 1. Səfəvilər. I İsmayıl (907 – 930 = 1502 - 1524), Təbriz, 907 = 1502, gümüş şahi, 9,1 q

Şəkil 2. Səfəvilər. Muhəmməd Xudabəndə (985 – 995 = 1567-1578), Ordubad, 992 = 1584,gümüş şahi, 4,6 q

Şəkil 3. Səfəvilər. I Abbas (995 – 1038 = 1587-1628), Gəncə, 996 = 1588, gümüş abbası, 9,1 q

Şəkil 4. Səfəvilər. I Şah Hüseyn (1105 – 1135 = 1693 - 1722),İrəvan, 1128 = 1715, gümüş muhəmmədi, 3,46 q

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

1. ↑  AzərTAc

İstinadlar
----------
Yeni ildə Moskvada bəzədilmiş şam ağacı
**Yeni il Rusiyada** (*rus.* Новый год) — Rusiyada təntənə ilə qeyd olunan bayram.

Rusiyada ən çox sevilən bayram Yeni ildir. Uşaqlar yeni ildən hədiyyələr, böyüklər isə səadət, xoşbəxtlik gözləyir. Bu ənənənin əsası 300 il bundan əvvəl I Pyotrun əmri ilə qoyulub. Əmrdə, həmçinin ağac bəzəmək də öz əksini tapıb. Məhz küknar ağacı 19-cu əsrin axırlarında dəbə mindi.

Yeni il gecəsi süfrəyə mütləq müxtəlif yeməklər, salatlar, içkilər, piroqlar qoyulur. İnanca görə, süfrə nə qədər dolu və gözəl olarsa, qarşıdan gələn il də elə olacaq. Süfrənin ortasına mütləq odda qızardılmış donuz balası qoyulur. Çünki donuz ruslarda bolluq və var-dövlət simvolu kimi tanınır. Süfrəyə quş ətindən heç nə qoyulmur, hesab edilir ki, evdən xoşbəxtlik uça bilər. Xəmirdən müxtəlif heyvan fiqurları bişirilib gələn qonaqlara paylanır. Yeni ili mütləq təzə paltar və ayaqqabıda qarşılayırlar ki, gələn il də həmişə təzə paltar, ayaqqabı almaq imkanı olsun. Yeni il qabağı hamı çalışır ki, bütün borcları qaytarsın, küsülülər barışsın. Evdən sınmış qab-qacağı atır, pəncərə və güzgülər parıldayana qədər silinir. Müxtəlif karnavallar, ballar təşkil olunur, hamı səhərə kimi rəqs edir.

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Yeni il Rusiyada*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |
Roma
**Yeni il İtaliyada** (it. Capodanno) — İtaliyada təntənə ilə qeyd olunan bayram.

İtaliyada Yeni il axşamı köhnə ev əşyalarının pəncərədən küçəyə atılması ənənəsi hələ də qalmaqdadır. Küçədən keçənlər üçün heç də təhlükəsiz olmayan bu adətə əməl edən italyanlar hesab edir ki, nə qədər çox mebel atsanız, Yeni il öz gəlişi ilə evinizə bir o qədər sərvət gətirə bilər. İtalyanlar hesab edirlər ki, Yeni ilin astanasında bütün pis fikirlərdən və köhnə əşyalardan xilas olmaq lazımdır.

İtaliyalı uşaqların isə Şaxta babaları yox, Şaxta nənələri var. Onun adı Befan nənədir.

Bu ölkədə Yeni ili bərkdən qışqıraraq qarşılamaq adəti də var. Ucadan danışmaq italyanlar üçün adi hal olsa da Yeni il gecəsi onlar öz səslərinə tam sərbəstlik verirlər. Beləcə onlar həm də köhnə illə vidalaşırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Yeni il dünyada necə qeyd edilir?[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Yeni il İtaliyada*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Yeni kinoteatr "Paradiso"** (it. Nuovo Cinema Paradiso) — rejissor Cüzeppe Tornatorenin filmi.

Məzmun
------

Tanınmış rejissor Salvador Di Vita bir axşam evə qayıdır. Orada onun bir rəfiqəsi yuxulu-yuxulu anasının zəng etdiyini deyir. Anası telefonla sadəcə Alfredo adlı bir nəfərin öldüyünü xəbər vermişdi. Qız ondan Alfredonun kimliyi ilə bağlı danışmasını xahiş edir. Bundan sonra Salvador özünün keçmiş uşaqlıq illərinə qayıdır.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Cüzeppe Tornatore
**Rejissor:** Cüzeppe Tornatore
**Operator:** Blasko Ciurato
**Bəstəkar:** Ennio Morrikone
**Prodüserlər:** Franko Kristaldi, Covanna Romanoli
### Rollarda

Filipp Nuare — Alfredo
Marko Leonardi — gənc Salvador
Jak Perren — yaşlı Salvador
Covanni Cankono
Eqniz Nano — gənc Elena
Bricitt Fossi — yaşlı Elena
Nino Terso — Peppinonun atası
Roberta Lena
Nikola di Pinto

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2  .
3. 1 2  .
4. ↑  .
5. ↑  Freebase Data Dumps. Google.
6. 1 2  IMDb (ing.). 1990.
7. ↑  .
8. ↑  .
9. 1 2  Box Office Mojo (ing.). 1999.
10. 1 2  .

Xarici keçidlər
---------------

* **Filmin treyleri** sayt YouTube
* **Film-soundtrack (Sunqa Cunqun ifasında)** sayt YouTube
* **Film-soundtrack (Nurlan Əliməmmədovun ifasında)** sayt YouTube
**Qazaxıstan və Ukrayna arasında diplomatik əlaqələr** ilk dəfə 23 iyul 1992-ci ildə qurulmuşdur. 1991-ci ilə qədər Ukrayna-Qazaxıstan əlaqələri əsasən təsadüfü xarakter daşıyır və ya daxili əlaqələrin fonunda inkişaf etmişdir. Ancaq azad iqtisadi və siyasi münasibətlər dinamik və ardıcıl, milli maraqların təminatı müstəqillik dönəmikdən sonraya aiddir.

Əlaqələrin tarixi
-----------------

16 dekabr 1991-ci ildə Qazaxıstanın müstəqilliyini tanıyan ilk ölkələrdən biri Ukrayna olmuşdur. Qazaxıstan isə Ukraynanın müstəqilliyini 23 dekabr 1991-ci ildə tanımışdır.

Artıq 1992-ci iiin yanvarında Ukraynanın Xariçi İşlər Naziri Qazaxıstanın Xarici işlər Nazirinə diplomatik əlaüələrin qurulması məqsədi ilə əlaqədar nöta vermişdir. Cavab olaraq isə Qazaxıstan 23 iyulda notaya cavab vermişdir

23 iyul 1992 il notasından sonra iki ölkə aradında münasibətlər getdikcə inkişaf etmiş və geenişlənmişdir. İki ölkə bütün sferalarda güclənir.

2007-ci ildə Ukraynada Qazaxıstan ili elan edilmişdir. Növbəti anoloji tədbir isə Qazaxıstanda keçirilir.

İki ölkə arasında münasibətlər qarşılıqlı anlaşma və beynlxalq səviyədə bir-birlrini dəstəkləmə xətti üzərində qurulmuşdur. Bu tip münasibətlər öz növbəsində iqtisadi, mədəni, tarixi və insani əlaqələrin qurulmasında böyük rol oynayır.

Səfirlik
--------

Ukraynanın Qazaxıstandakı səfirliyi Alma-Ata şəhərində 1994-ci ilin mayında, Qazaxıstandakı səfirlik 2001-ci ildə Astanaya köçürülmüşdür. Kiyevdə isə səfirlik 1994-cü ilin dekabrında açılır.

İqtisadi əlaqələr
-----------------

Qazaxıstan və Ukrayna arasında 2011-ci ilə olan məlumata görə mal dövrüyəsi 4,4 milyard dollar təşkil etmişdir. Halbuki 2010-ci ilə olan məlumata görə cəmi 2,7 milyard təşkil etmişdir. Ukraynanın bu dövrdə Qazaxıstana ixracının 28 % artım müşahidə edilmiş və 1,7 milyard dollar təşkil etmişdir.

1 yanvar 2012-ci ilə olan məlumata görə Ukrayna kapitalı ilə Qazaxıstan ərazisində 250-dən çox şirkət fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qazaxıstanda Ukrayna ili iki ölkə arasında münasibətləri güçləndirir". 2015-01-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-24.
2. ↑  "Qazaxıstan və Ukrayna arasında mal dövrüyəsi". 2014-07-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-24.

Mənbə
-----

* Ukraynanın Qazaxıstandakı səfirliyi Arxivləşdirilib 2016-05-29 at the Wayback Machine
* Qazaxıstanın Ukrayna və Maldovadakı səfirliyi Arxivləşdirilib 2017-08-22 at the Wayback Machine
Kadomatsu — ənənəvi yapon yeni il ağacı
**Yeni il Yaponiyada** — Yaponiyada təntənə ilə qeyd olunan bayram.

Yaponiyada Yeni il bayramı "şoqatsu" adlanır və yanvarın 1-dən 3-ə qədər qeyd olunur. Yeni ilin ilk günü səhər erkən yaponların çoxu özlərinə və qohumlarına dualar etmək üçün "Sinto" adlanan müqəddəs yerlərə və buddist məbədlərinə baş çəkirlər. Müqəddəs yerlərə baş çəkdikdən sonra insanlar evə qayıdır, süfrələrə müxtəlif yeməklər, içkilər düzürlər, birlikdə yeyib-içərək bayramı qeyd edirlər. Yeni ildə yeyilən ənənəvi yeməklərdən biri düyü piroqudur. Bu yeməyin özəl xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, o uzunömürlülüyün simvolu hesab olunur.

Yaponiyada bayram günü budda məbədlərindəki bürünc zənglər 108 dəfə çalınır. Bu rəqəm təsadüfi seçilməyib. Yaponlar hesab edirlər ki, hər bir zərbə insan həyatını məhv etməyə qadir olan 108 ziyanlı ehtirasdan birini qovur. Bununla da gündoğar ölkənin sakinləri Yeni ili təmiz ruhla qarşılayırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Yeni il dünyada necə qeyd edilir?[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Yeni il Yaponiyada*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

| ⛭Yaponiya dövlət bayramları |
| --- |
| Yeni il |
Yetkinlik günü |
Dövlətin yaradılması günü |
Yaz bərabərliyi günü |
Şova günü |
Yaponiyanın Konstitusiya Günü |
Yaşıllıq günü |
Uşaqlar bayramı |
Dəniz günü |
Yaşlılar yada salma günü |
Payız bərabərliyi günü |
Bədən tərbiyəsi günü |
Mədəniyyət günü |
Əməyə minnətdarlıq günü |
İmperatorun ad günü (bayram) | Yaponiya |
**Vəzifələr magistrı** (*lat.* magister officiorum, *yun.* μάγιστρος τῶν ὀφφικίων) — Roma imperiyasında ən yüksək mülki məmur titullarından biri. Bizansda sonda sadəcə böyük bir fəxri titula çevrilmiş və **magistr** (άγάγιστρος) adlanmışdır. XII əsrdən etibarən mövcudiyyətini itirmişdir.

Vəzifələr magistrı saray idarəsinə rəhbərlik edirdi (xüsusən də saray işçilərinin cinayətlərini mühakimə etmək hüququna malik idi). İmperator idarəsinə tabe idi, imperatorun adına göndərilən ərizə və şikayətləri ayırd edirdi. O, sarayın ali inzibatçısı kimi elçilərin qəbuluna nəzarət edirdi və "bütün dillərdən tərcüməçiləri"nə rəhbərlik edirdi. İdarə rəisinin tabeliyində olanlar arasında məxfi xidmətlər və imperatorun şəxsi mühafizəsi də var idi.

Bundan əlavə, vəzifələr magistrı silah (qalxanlar, oxlar, mərmilər, atıcı maşınlar və digər silahlar) istehsalı fabriklərinə və dövlət nəqliyyat sistemi olan "*cursus publicus*"a nəzarət edirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  ODB, "Magister officiorum" (A. Kazhdan), p. 1267
2. ↑  Bury, 1911. səh. 29–32
3. ↑  ODB, "Magister officiorum" (A. Kazhdan), p. 1267; "Vestes" (A. Kazhdan), p. 2162
4. ↑  Boak, Dunlap, 1924. səh. 34
5. ↑  Jones, 1964, Vol. I, pp. 128-29, 369
6. ↑  Purpura, 1973. səh. 181-183
Turistik vauçer
**Vauçer** (*ing.* voucher — «qəbz, zamin») — yazılı sertifikat, qəbz, malların alınmasını təsdiqləyən sənəd, mal və ya xidmətlər üçün endirimlər.

Rusiyada 1992-1994-cü illərdə vauçer özəlləşdirmə proqramı çərçivəsində əhaliyə verilən və özəlləşdirilən müəssisələrin varlıqları ilə mübadilə edilən özəlləşdirmə çek adlanırdı.

1992-ci ilin vauçeri

Turizmdə vauçer
---------------

Turizm fəaliyyətində vauçer turistin pullu turun bir hissəsi olan xidmətlər (transfer, otel, yemək və s.) almaq hüququnu təsbit edən sənəddir. Kupça tur operatoru tərəfindən fərdi turistlərə və ya qrup rəhbərinə ev sahibliyi etdiyi şirkətdə göstərilən xidmətləri almaq hüququnun təsdiqlənməsi kimi verilir. Təyinat yerinə çatdıqdan sonra çeki ev sahibinə təhvil verilir.

1921-ci ilin vauçeri

Ticarətdə vauçer
----------------

Ticarətdə vauçer sahibinə məhsul, xidmət və ya endirim almaq hüququ verən sənəddir.

İnnovasiyalı vauçer
-------------------

İnnovasiyalı vauçerlər əvvəlcə tədqiqat çekləri deyilirdi. 1990-cı illərin sonlarında Hollandiyanın Limburg əyalətində ortaya çıxdılar. Tədqiqat vauçeri kiçik və orta sahibkarlığın rəqabət qabiliyyətini dəstəkləmək və təmin etmək üçün yaradılmışdır. Hollandiyanın Limburg əyalətindəki səlahiyyətlilər, tədqiqat şirkəti DSM və investisiya şirkəti LIOF, yeniliklə əlaqəli fəaliyyətlərin inkişafı üçün bu cür vauçerlərin yaradılmasına təşəbbüs göstərdilər. Vauçerlərin gəlişi tədqiqat nəticələrinə olan tələbi artırdı. Verilmiş vauçerlər təsadüfi seçilmiş 20 şirkətə poçtla göndərildi. Cəmi 66 vauçer göndərildi. Bunlardan 46 vauçer heç vaxt tələb olunmurdu, lakin onları istifadə edən şirkətlər əksər hallarda bu metodun üstünlüklərini hiss etdilər və nəticəsini gördülər. Sonradan belə bir maliyyə aləti Limburq xaricində istifadə olunmağa başladı. İnnovasiyalı vauçer hökumət tərəfindən zəmanət verilən bir təhlükəsizlikdir. Kiçik və orta müəssisələrə yenilikçi bilik təmin edənlərin xidmətlərinin ödənişi üçün verilməlidir. İnnovasiyalı vauçer kiçik və orta sahibkarlıq subyektlərində istifadəsi üçün hazırlanmış və kiçik və orta sahibkarlığın universitetlər və tədqiqat təşkilatları ilə qarşılıqlı fəaliyyətindəki maneələrin aradan qaldırılmasına kömək etməkdir.

Həmçinin bax
------------

* Özəlləşdirmə

İstinadlar
----------

1. ↑  "Значение слова Ваучер орфографическое, лексическое прямое и переносное значения и толкования (понятие) слова из словаря Бизнес словарь" (rus). 2012-12-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-11-16.
2. ↑  "Ваучер. Приватизационный чек. Ваучерная приватизация. Чековые Инвестиционные фонды" (rus). Федеральный общественно-государственный фонд по защите прав вкладчиков и акционеров. 2010-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-11-16.
3. ↑  "Ваучер туристский" (rus). Визуальный словарь. 2012-05-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-11-16.
**Vata Matanu Qarsia** qısaca **Vata** (19 mart 1961-ci il) — karyerasını bitirmiş anqolalı futbolçu, hücumçu mövqeyində çıxış edirdi. 

Karyerasının çox hissəsini Portuqaliyada keçirtmişdir, xüsusən də Benfika klubunda çıxışı ilə yadda qaldı.

Klub karyerası
--------------

Anqolada doğulan futbolçu karyerasını *Progresso Associação do Sambizanga* klubunda başlamışdır. Varzin klunbunda uğurlu çıxışına görə Benfikanın diqqətini cəlb elədi və o, 1988–89 mövsümündə klubla müqavilə imzaladı, mövsümünün sonunda çempionatın ən yaxşı bombardiri oldu.

Avropa Kubokunun növbəti mövsümündə Vatanın karyerası ərzində ən yadda qalan məqamı baş verdi, belə ki ilk yarımfinal oyununda Benfika Olimpik Marselə 1–2 hesabı ilə məğlub olmuşdur, ikinci oyunda Vata künc zərbəsindən sonra topa sağ əli lə zərbə vurdu və top qapı xəttini keçdi, səfərdə vurulan məhz bu qolun sayəsində Benfika növbəti mərhələyə keçdi.

Portuqaliyada Eştrela Amadora və Torrinse klublarında iki mövsüm keçirtdi və daha sonra Maltanın Floriana və İndoneziyanın Deltras və Persica Cakarta (burada həmdə oyunçu-məşqçi funksiyasını yerinə yetirirdi) klublarında çıxış etdikdən sonra 1998-ci ildə 38 yaşında karyerasını bitirdi. 1993–94 mövsümündə o, ABŞ-da futzalla da məşğul olurdu.

Yığma karyerası
---------------

Vata Anqola milli futbol komandasında 1990 FİFA Dünya Kubokunun seçmə mərhələsini də daxil olmaqla 65 oyun keçirtmişdir.

Nailiyyətləri
-------------

### Klub

#### Benfika

* Portuqaliya Liqası: 1988–89, 1990–91
* Portuqaliya Superkuboku: 1986
* Avropa Kuboku: 1989–90

#### Floriana

#### Malta Kuboku: 1993–94

#### Deltras

* İndoneziya Liqası: 1999–2000 (məşqçi kimi)

### İndividual

* Portuqaliya Liqası: Gümüş top 1988–89 (16 qol)
* İndoneziya Liqası: Ən çox qol vuran 1995–96

İstinadlar
----------

1. ↑  "European Champions' Cup 1989–90 – Details". RSSSF. 15 October 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 December 2008.
2. ↑  "Vata a-t-il bien marqué de la main?" [Did Vata score with the hand?] (French). 20 Minutes. 10 March 2010. 10 November 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 September 2015.
3. ↑  *FIFA* saytında statistika (ing.)

Xarici keçidlər
---------------

* Vata profile at ForaDeJogo Vikidatada redaktə et
* Bali Beach Soccer bio Arxivləşdirilib 2008-12-07 at the Wayback Machine
* Vata Liga 1-də
**Deyləmilər** – Gilan vilayətində hərbçi bir tayfanın adıdır. Eyni zamanda deyləm qul mənası verir.

Tarixi
------

Xəzər dənizinin qərbindəki dağlıq bölgənin tarixi adı. Şərqindəki Təbəristan (bugünkü Mazandaran) qərbindəki Gilanda geniş anlamla tarixi Deyləm bölgəsini əhatə edirdi. Bu bölgənin əhalisi qulam statusu ilə Xilafət ordusuna cəlb olundular. 

Deyləmilər IX əsrdə İslamın şiəlik qolunu qəbul etdilər. 

İranda hökm sürən Deyləmli Buveyhilər sülaləsi 945-ci ildə Bağdada suveren oldular. Bundan sonra Abbasi xəlifələri Büveyhilerin icazəsiylə başda qala bildilər. Xəlifə Qaimin (1031-1075) çağırışı üzərinə Böyük Səlcuqlu dövləti hökmdarı Toğrul bəy, 1055-ci ildə Büveyhiləri Bağdaddan çıxardı və Abbasilərə yenidən möhtərəmlik qazandırdı.

Bəzi tarixçilər güman edirlər ki, zazalar və goranlar deyləmlilərin törəmələridirlər.

Həmçinin bax
------------

* Cüstanilər sülaləsi
* Buveyhilər sülaləsi

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Etnik qrup** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
Ümumi Hampstead kəndi kimi tanınan Hampstead, London, İngiltərə, 4 mil (6.4 km) Xaç Charing şimal-qərb bir zəngin sahəsi. İç London Camden, London Borough hissəsi, onun intellektual, liberal, bədii, musiqi və ədəbi qurumlar, Hampstead Heath, parkland böyük, dağlıq genişlik tanınır. Bu London sahədə ən bahalı mənzil bəzi var. Hampstead kəndi Böyük Britaniya hər hansı digər sahədə artıq öz sərhədləri daxilində daha milyonerler var. Müvafiq palata Hampstead Town edir.

Tarixi
------

### Toponomiya

Adı deməkdir və Müasir İngilis dili "həyətyanı", bir qohum olan Anglo-Saxon sözləri vetçina və stede, gəlir.

### 1900-lər

Kenwood House, Hampstead
Ford Madox Brown rəssamlıq 1865 ətrafında Hampstead ildə Heath Street Insaatlar,*Work*
Bu Madox Brown rəsm üçün istifadə yeri bir gün görünüşüdür.
Hampstead erkən qeydlər tərəfindən qrant bilər baxmayaraq King Westminster da Sankt-Peter və monastır (AD 986) üçün hazır Ethelred və Domesday Book (1086) istinad edir, Hampstead tarixi ümumiyyətlə qayıtmalıdır olunur 17-ci əsr. Qəyyumlar də 1700-ci ildə dəmirli sular (su dəmir ilə bağlıdır) və dərman keyfiyyətləri reklam başladı. Hampstead Wells əvvəlcə ən uğurlu və dəbli da, onun populyarlıq digər dəbli London spa ilə rəqabət səbəbiylə 1800-cü ildə azalıb. Su fəvvarə geridə qaldı baxmayaraq spa, 1882-ci ildə sökülüb.

Hampstead olan 1860s-ci ildə Şimali London Dəmiryol (hazırda London üçün Nəqliyyat tərəfindən idarə sərnişin xidmətləri ilə London yerüstü) açılışı aşağıdakı genişləndirməyə başladı və Charing Xaç sonra daha da genişləndirilmiş, Euston & Hampstead Dəmiryol (hazırda London hissəsi 1907-ci ildə açılmışdır yeraltı Şimali Line) və London mərkəzi üçün sürətli yol verilmişdir.

Çox dəbdəbəli mənzil indi Frognal & Fitzjohns siyasi palata ki sahədə, 1870 illər və 1880 yaradılmışdır. Bu mənzil çox bu gün qalır.

### 20-ci əsr

20-ci əsrin görkəmli binaların sayı yaradılmışdır:

* Hampstead boru stansiyası (1907), metroda şəbəkə dərin stansiyası
* Isokon binası (1932)
* Hillfield Məhkəməsinin (1932)
* 2 Willow Road (1938)
* İsveçrə Kottec Mərkəzi Kitabxanası (1964)
* Kral Pulsuz Xəstəxanası (ortalarından 1970)

John Keats onun yazdığı yerləşir Keats House, Hampstead,*Bir Nightingale üçün Qəsidə*
Sahəsində mədəni turistik olan Freud Muzeyi, Keats House, Kenwood House, Fenton House, The Isokon bina, Burgh House və Camden İncəsənət Mərkəzi daxildir. Böyük Victoria Hampstead Kitabxana Town Hall yaxınlarda çevrilir və yaradıcı sənaye mərkəzi kimi uzadılıb.

14 Avqust 1975 Hampstead 169 mm 155 min ümumi yağıntı Ali ilə Böyük Britaniya Hava Records daxil olmuşdur. Noyabr 2008-ci il bu rekordu olaraq qalır.
Kitabın ilk nüsxəsinin üz qabığı, 1774 
**Gənc Verterin iztirabları** (alm. Die Leiden des jungen Werthers) İohann Volfqanq Göte 1774-cü ildə məktublar formasında yazdığı sentimental romandır. Romanda alman reallığının fonunda intihar edən qəhrəmanın faciəli həyatı təsvir edilir.
Bu roman Hötenin "Qöts fon Berlihinqen" dramından sonra ədədbiyyatda ikinci uğuru idi. Dram kimi məktublar formasında yazılan roman da "Fırtına və gərginlik" cərəyanına aid edilir. "Gənc Verterin iztirabları" müəyyən dərəcədə avtiobiqrafik xaraketer daşıyır, bu romanda Höte özünün Şarlotta Buffa olan platonik məhəbətini təsvir etmişdi. Höte onunla 1772-ci ildə Vetslar məhkəməsində praktika keçdiyi zaman tanış olmuşdu. Əsərin faciəli sonu, Verterin intiharı ilə bitməsi Hötenin dostu, evli qadına aşiq olub, məhəbətindən əziyyət çəkən Karl Vilhelm Yerusalemin intiharı ilə bağlı olmuşdur. Lottenin ədəbi obrazı Hötenin o dövrdə başqa rəfiqəsinə - Maksimilane fon Laroşa məxsusdur.

Romanın birinci nəşri 1774-cü ilin payızında Leypsiq kitab sərgisində ictimayyətə təqdim edilmişdi. O, qısa zamanda ən çox oxunan kitaba çevrilir. Kitabın ikinci nəşri 1787-ci ilə çıxır. Roman Höteyə bütün Almaniyada şöhrət gətirir. Ona qədər Hötenin heç bir əsəri bu qədər oxucu qazanmamışdır. 

Romanın yayılması Avropada intihar hallarının sayının kəskin artmasına gətirib çıxarmışdı. Buna sonralar Verter effekti adı verilmişdi. Bu effekt o qədər güclü idi ki, bir çox ölkələrdə kitabın nəşri qadağan edilmişdi.
Budapeşt gettosu
**Budapeşt gettosu** - 1944-cü ilin noyabr ayında Budapeştdə nasistlər tərəfindən qurulmuş bir yəhudi gettosu. 1945-ci ilin yanvarında hücuma keçən Sovet qoşunları tərəfindən azad edilmişdir.

Budapeştdə yəhudilərin kütləvi həbsləri
Macarıstanda yəhudilərə qarşı zülm 1938-ci ildə Mikloş Hortinin sağçı– millətçi rejimi ilə başlamışdır. 1941-ci ildə Budapeştdə 184 min musəvi yəhudisi və 62 min xristian yəhudisi cuğudlar əleyhinə qanunlara uyğun olaraq repressiyaya məruz qaldı.

1944-cü ilin martında Alman qoşunları Macarıstanı işğal etdi. Bu əsnada bir çox yəhudi həbs olundu. Vilayətdə gettonun yaradılması 1944-cü ilin aprel ayında başlandı. Bundan sonra onların ölüm düşərgələrinə sürgün edilməsinə başlanıldı.

15 iyun 1944-cü ildə Macarıstan daxili işlər naziri Budapeştdə bir getto qurmaq əmri verdi. Sərəncama əsasən getto üçün sarı ulduzlarla işarələnmiş və divarla hasarlanmış 2000 ev ayrıldı. Ümumilikdə 220 min yəhudinin gettoya köçürülməsi planlaşdırılırdı. İyunun 25-də Budapeşt yəhudilərinə komendant saatı tətbiq edildi.

Getto sakinləri meydana gəldikdən dərhal sonra konsentrasiya düşərgələrinə sürgün edilməyə başlanıldı. Macarıstanın işğalı dövründə Budapeştin yəhudi əhalisi 200 min nəfərdən 70 min nəfərə qədər azaldı. Neytral ölkələrin (Raul Vallenberq və Corco Perlaska da daxil olmaqla) diplomatları tərəfindən verilmiş sənədlərdən istifadə edərək onu deməyə əsas vardır ki, 20 min nəfər yahudi gettonun xaricindəki evlərdə yaşayırdı.

18 yanvar 1945-ci ildə getto 151-ci Qırmızı Bayraq Jmerinski diviziyasının bölmələri tərəfindən azad edildi. Bununla belə gettonun müdafiəçiləri güclü müqavimət göstərdi. Döyüşlərdə iştirak edənlərdən birinin dediyinə görə, getto partlayışa hazırlaşmışdı. Bu anda 94 minə yaxın yəhudi neytral ölkələrin diplomatik nümayəndəliklərinin nəzarəti altında olan gettoda və binalarda idi.

2005-ci ildə Dunay sahilindəki qurbanların xatirəsinə bir abidə qurulmuşdur.

Mənbə
-----

* Budapeşdəki yahudi gettosunun azad olunmasının 60 illiyi.
* A personal account of the Budapest ghetto
* History of the Budapest ghetto
* Budapest Ghetto today Arxivləşdirilib 2011-07-26 at the Wayback Machine
* Ghetto Budapest

İstinadlar
----------

1. ↑  "Борис Шейнин. Не дай умереть ребёнку (воспоминания киносценариста) // Заметки по еврейской истории. № 5 (66). — 2006". 2014-06-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-04.
**Buddist təqvimi** — kiçik fərqlərlə Taylandda, Laosda, Kambocada, Myanmada və Şri-Lankada istifadə edilir. Çinin ilhaqına qədər Tibetdə də istifadə edilib (bu ölkədə mahayana buddizmi geniş yayılıb). Taylandda eyni zamanda qriqori təqvimi də istifadə edilir. İnduistlər onu ayın fazaları əsasında yaradıblar. Ay-günəş təqvimində ilin başlanğıcı dekabr ayına təsadüf etsə də aylar ayın fazalarına bağlıdırlar. Taylandda buddist təqvimini həm də Tyantharakhati (tay dilində — จันทรคติ. Tyantharakhati) adlandırırlar.

Buddist təqvimi Budda Qautamanın nirvanaya getməsi ilindən hesablanır və qriqori təqvimini 543 il qabaqlayır (ənənəyə görə Budda Şakyamuninin nirvanası e.ə. 543-cü ilə təsadüf edir). Bu əsasla qriqori təqviminin 2020-ci ili buddist təqviminin 2563-cü ilinə müvafiqdir. Taylandda rəsmi il hesablaması buddist təqviminə əsasən aparılır, amma əcnəbilər üçün istisna hallar mövcuddur və bu zaman qriqori təqvimindən istifadə edilir.

Ay ilinin ilk ayı dekabr ayında bütöv ay fazası zamanı başlayır. Beləliklə, ay təqviminin ardıcıllığı yanvar ayından başlayan qriqori təqvimindən bir ay fərqlidir. Ay təqviminin ayları ardıcıl olaraq nömrələnir, xüsusi olaraq adlanmır. Ay təqviminin ilk iki ayı çin dilində, qalanları isə tay dilində adlanır:

Ay ilinin 1-ci ayı (tay dilində — เดือนอ้าย. Dıan ay) de kabr ayına uyğundur.

Ay ilinin 2-ci ayı (tay dilində — เดือนยี่. Dıan yi) yanvar ayına uyğundur.

Ay ilinin 3-cü ayı (tay dilində — เดือนสาม. Dıan sam) fevral ayına uyğundur və s.

Tay mədəniyyətinin bütün əsas məşhur tarixlər məhz ay təqviminə bağlıdır. Belə ki, əsas buddist bayramları bütöv ay zamanına – ayın 15-ci gününə təsadüf edir. Bütöv ayda keçirilən bayramlara Visakha Buça, Makha Buça, Asalaka Buça, Khau Phansa, Ok Phansa və başqalarını misal göstərmək olar.

Ay təqvimi ilə eyni zamanda Taylandda ayların nömrələnmədən xüsusi adlarının olduğu adi günəş təqvimi də geniş yayılmışdır (qriqori təqvimi, tay dilində — สุริยคติ, suriyakhati). Hər bir tay təqvimi bu iki hesablamanı, həm ayları, həm illəri, bütöv ayı, yeni ayı özündə əks etdirir.

1 yanvarın rəsmi olaraq yeni ilə keçid i Əlahəzrət VIII Rama Anantha Mahidonanın 24 dekabr 1940-cı ildəki (buddist təqviminə əsasən 2483-cü ildə) əmrinə əsasən qəbul edilmişdir.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Təqvim ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Qazi Gümüştigin** və ya **Məlik Qazi Gümüştigi**n (ö. 1104) — Danışməndlilər sülaləsindən olan ikinci hökmdar.

Həyatı
------

Onun atası Danışmənd Qazi Malazgird döyüşündən sonra Anadolunun mərkəz-şərqində yerləşən Danışməndlilər dövlətinin əsasını qoymuşdur. Danışmənd Qazi 1084-cü ildə vəfat etdikdən sonra oğlu Qazi Gümüştigin onu hakimiyyətdə əvəz etmişdir.

Birinci Səlib yürüşü zamanı Qazi Gümüştiginin torpaqları səlibçilərin birbaşa yürüş yolu üzərində yerləşirdi. 1097-ci ildə Dorileon döyüşündə məğlub olsa da, 1100-cü ildə Antioxiyalı I Bohemondu ələ keçirməklə uğur qazandı. Bundan sonra da yürüşünü davam etdirərək, torpaqlarını cənub yönünə doğru genişləndirdi və Malatyanı 1103-cü ildə Malatya döyüşündən sonra ələ keçirdi.

1104-cü ildə ölümündən sonra yerinə oğlu Əmir Qazi taxta keçmişdir.

Populyar mədəniyyətdə
---------------------

Qazi Gümüştiginin obrazı Türkiyə televiziya serialı olan "Diriliş: Ərtoğrul"da Mehmet Polad tərəfindən "Gümüştigin bəy" adlandırması ilə canlandırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Gümüştekin Gazi kimdir, nasıl ölmüştür?". 2021-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-23.
2. ↑  "Gümüştekin Gazi kimdir, nasıl ölmüştür?". Milliyet (türk). 2021-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-09.
**Hamza Andreas Tzortzis** (*ing.* Hamza Tzortis; 21 sentyabr 1980) — 1980-ci ildə İngiltərənin London şəhərində, yunan əsilli ortodoks bir ailədə dünyaya gəlmişdir. Gənclik illərində ateizmə yönələn Andreas, daha sonralar fəlsəfə ilə dərindən maraqlanmış və 22 yaşında İslamı qəbul etmişdir. Fəlsəfə sahəsində  fəaliyyətini davam etdirərək London Universitetində bu sahə üzrə magistr təhsili almışdır. Fəlsəfə üzrə PgCert və MA sertifikatlarına sahibdir və bu sahədə akademik fəaliyyətini davam etdirməkdədir.

Fəaliyyəti
----------

Bir çox ölkələrdə konfranslar verən Tzortzis, insanlara İslamın mərhəmət, sevgi və qardaşlıq mühitinə dəvət edən çıxışlar etmişdir. Həmçinin prof. Lawrence Krauss, prof. Peter Simons, prof. Dan Barker və prof. Simon Blackburn kimi məşhur şəxslərlə bir sıra açıq debatlarda iştirak etmiş, BBC kanalında yayımlanan The Big Questions and Newsnight verilişlərinə münazirəçi tərəf kimi qatılmışdır. Hal-hazırda İngiltərədə yaşayan Hamza Andreas Tzortzis İERA araşdırmalar mərkəzinin təsisçisi və idarə heyətinin sədri olaraq fəaliyyət göstərir. Bir çox məqalə və essenin müəllifidir.

Kitabları
---------

2016-cı ildə çap etdirdiyi "The Divine Reality" kitabı Amazon kitab satışı səhifəsində bestsellerə çevrilmiş, İngiltərə və Kanadada "Ateizm" mövzusunda yazılmış kitablar arasında trendə düşərək 1-ci yerə yüksəlmişdir.

Müasir ateizmin akademik və populyar etirazlarının ələ alındığı kitabda həyatın ən vacib fəlsəfi suallarına münasibət bildirilmişdir. İlahi bir ümid mənbəyi olmadan xoşbəxtlik və insani dəyərlərin varlığı nə qədər məntiqlidir? Yekun bir məqsədimiz varmı? Tanrı olmadan şüura və rasional əqlə sahib ola bilərikmi? Kainat yoxdan yaranıbmı? Şər və iztirabın mövcudluğu ilahi mərhəməti inkar edirmi? Elmi inkişaf Tanrını inkar etməyə səbəb olurmu? Vəhy və peyğəmbərlik bir mifdən ibarətdirmi? - kimi bənzər mövzular kitabda ələ alınmışdır.

İstinadlar
----------


1. ↑  "BBC One - The Big Questions, Series 8, Episode 2 - Credits Arxivləşdirilib 2022-07-05 at the Wayback Machine". BBC. Retrieved 28 December 2016.
**SSRİ Xalq Müdafiə Komissarlığı** (*rus.* Народный комиссариат обороны СССР) — Sovet İttifaqının 1934-1946-cı illər arasında ən yüksək hərbi idarəsi.

Tarixi
------

1920-1930-cu illərdə RSFSR/SSRİ-nın ən yüksək hərbi orqanı Hərbi və Dəniz işləri üzrə Xalq Komissarlığı (*rus.* Народный комиссариат обороны СССР) (qısaca *Narkomvoenmor*) adlanırdı.

20 iyun 1934-cü ildə *Narkomvoenmor* SSRİ Müdafiə Xalq Komissarlığına (qısaca *NKO*) çevrildi. 30 dekabr 1937-ci ildə komisarlığdan SSRİ Hərbi Dəniz Qüvvələri Xalq Komissarlığını (*NKVMF*) ayırd etdilər.

1 fevral 1944-cü ildə SSRİ-də birlik respublikalarının hərbi birləşmələrinin yaradılması haqqında qanununun qəbul edilməsi ilə əlaqədar olaraq *NKO* Ümumittifaq Xalq Komissarlığından ittifaq-respublika komissarlığına çevrildi.

25 Fevral 1946-cı ildə SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin qərarı ilə *NKO NKVMF* ilə birlikdə SSRİ Silahlı Qüvvələri vahid ittifaq-respublika Xalq Komissarlığına çevrildilər. Bu ad altında mərkəzi orqan bir aydan az müddətə sənədlərdə qeyd olundu, çünki SSRİ Xalq Komissarları və ittifaq respublikalarının şuraları Nazirlər Şuralarına çevrilməsi haqqında 15 Mart 1946-cı il tarixli SSRİ Qanununa uyğun olaraq, onun adını SSRİ Silahlı Qüvvələri Nazirliyi olaraq dəyişdilər. 25 Fevral 1947-ci ildə yuxarıda göstərilən qərarlara uyğun olaraq, SSRİ Konstitusiyasına dəyişikliklər edildi.

SSRİ Xalq Müdafiə Komissarlığının Qırmızı Ordunun rəhbərlik və sıravi heyətlərin tərbiyələndirilməsi, qabaqcıl hərbi düşüncənin inkişafı və döyüş hazırlığı tapşırıqlarının təşviqi üçün mərkəzi orqanı "Krasnaya Zvezda" qəzeti idi.

Xalq komissarları
-----------------

* Kliment Voroşilov (20 iyun, 1934 – 7 may, 1940)
* Semyon Timoşenko (7 may, 1940 – 19 iyul, 1941)
* İosif Stalin (19 iyul, 1941 – 25 fevral, 1946)

Ədəbiyyat
---------

* *Valery Artsybashev, Sergey Voitikov, Uzenkov, Abrahamyan, Borisov, Efimenko, Meltiukhov, Rogovaya, Silaev.* The Command of the Red Army in 1940–1941. The Structure and Personnel of the Central Apparatus of the People's Commissariat of Defense of the Soviet Union, Military Districts and Combined Arms Armies (Documents and Materials. Russian State Military Archive). Moscow, Saint Petersburg: Summer Garden. Candidate of Historical Sciences Tarhova. 2005. 272. ISBN 5-94381-137-0.
**Pranqli adası** (est. Prangli, *rus.* Большой Врангель) — ada Estoniya ərazisində, Fin körfəzində yerləşir. Estoniyanın Xaryoma qəzası, Viymski volostuna daxildir.

Coğrafiyası
-----------

Viymsi yarımadasından 9 km şimal-şərqdə yerləşir. Adanın sahəsi 6,2 km², uzunluğu - 5,5 km, eni - 3,2 km-dir. Materiklə əlaqə Leppneem kəndindəki liman vasitəsilə baş verir. Adada üç kənd var: Kelnase, İdaots və Lyaneotsa.

Pranqlidən cənub-şərqə 2,2 km məsafədə Eski və ya Kiçik Pranqli adası yerləşir. Bu adanın ərazisi 0.6 km²-dir. Adada heç bir sakin yoxdur. Şimaldan 6.3 km məsafədə, 0,05 km² sahəsi olan Keri adası yerləşir.

Tarixi
------

Pranqli adası dənizdən təxminən 3500 il əvvəl səthə çıxmağa başlamışdır. 1387-ci ildə Rango olaraq yazılı mənbələrdə qeyd edilmişdir. Adadakı Kallavere malikanəsinin balıq ovuna icazə verilməsi bildirilir. Mənbə adadan yaşayışın olub-olmadığını göstərmir. Yəqin ki ada 13 və ya 14-cü əsrdə isveçlilər tərəfindən məskunlaşdırılmışdır. Daha sonra adaya eston və fin balıqçıları və suiti ovçuları gəldi. İsveçlilər və digər sakinlər 17-ci əsrdə Estoniyada məskunlaşdılar. 1397-1549-cu illərdə ada Maardu malikanəsinə, sonra 1847-ci ilə qədər Halyava malikanəsinə aid idi. 1847-1899-cu illər arasında ada Tallinn tacirlərinə aid idi. 1848-ci ildə Finlandiyanın Sipoo şəhərindən gətirilmiş taxtalardan tikilmiş Lavrentiya Kilsəsi açılır. 1934-cü ildə adada 469 nəfər yaşayırdı. İkinci Dünya müharibəsiində ada Estoniya ilə birlikdə Sovet İttifaqı tərəfindən işğal edildi. 1949-cu ildə adada Nur-Kaardivyag kolxozu təşkil olundu, 1961-ci ildə S. Kirov kolxozu ilə birləşdirildi. 1994-cü ildə adada 146 nəfər yaşayırdı. Bu gün adada 135 nəfər qeydiyyata alınsa da, 100-dən az daimi sakini var.

Əhali
-----

Adada yüzə yaxın daimi sakin yaşayır. Pranqlinin məktəb binası, xalq evi, mağaza, tibb məntəqəsi, poçt, kitabxana və restoranı var.

İqtisadiyyat
------------

Ada əhalisinin əsas qazanc mənbələri balıqçılıq və turizmdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kelnase küla". eestigiid.ee. 2018-06-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-28.
2. ↑  "Pranqli adası — Eesti Maaturism". 2014-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-11-09.
**Vatslav Havel adına Praqa Beynəlxalq Hava Limanı** (çex. Letiště Václava Havla Praha) — Çexiyanın Praqa şəhərində yerləşən hava limanı. Praqanın Ruzine rayonu ərazisində yerləşir. 2007-ci il «World Airport Awards» mərasimində Praqa hava limanı Mərkəzi və Şərqi Avropanın ən yaxşı hava limanı seçilmişdir. Hava limanı «Czech Airlines», «Travel Service Airlines», «Wizzair» və «Ryanair» üçün baza, qərargah məntəqəsi rolunu oynayır. Aeroport Çexiyanın birinci prezidenti Vatslav Havelin şərəfinə adlandırılmışdır. 2018-ci ildə hava limanı 17 milyon yolçuya xidmət etmişdir (2019-cu ildə bu göstəricinin 18 milyon olması gözlənilir). Hava limanı Airbus A380 və Boeing 747 təyyarələrinində daxil olduğu iri təyyarələri qəbul etmək imkanlarına malikdir.

Tarixi
------

1919-ci ildən bəri tarixi olan Avropanın Mülki Aviasiyasının pionerlərindən biridir. Çexoslovakiya, sonradan isə Çexiyanın əsas hava limanıdır. Praqada yeni bir hava limanının inşası üçün şərtlər, XX əsrin 30-cu illərində hərbi və mülki aviasiyanın ayrılması zərurətinin yaranması və Kbeli hava limanının sıx qrafiki olmuşdur. «Ruzine» hava limanı 5 aprel 1937-ci ildə Praqanın eyni adlı rayonunda açılır. 1937-ci ildə Paris (həmçinin Dünya Sərgisi kimi tanınan) beynəlxalq incəsənət və texnologiya sərgisində diplom və qızıl medalla layiq görülmüşdür. Mükafat əsasən mühəndis A. Beneş tərəfindən hazırlanmış, qeydiyyat binasının (indiki Terminal 4) arxitekturası və aeroportun texniki konsepsiyasına görə verilmişdir. Bu və digər mükafatlar hava daşıyıcılarının hava limanına marağının artmasına kömək etmişdir.

Hava limanının yeri, xüsusən Çexiya 2004-cü ildə Avropa İttifaqına daxil olduqdan sonra onu genişləndirməyə imkan vermişdir. 

5 oktyabr 2012-ci ildə hava limanı «Vatslav Havel adına Praqa Beynəlxalq Hava Limanı» olaraq adlandırılmışdır.

* Yeni qülləYeni qüllə
* Terminal 1 1997-ci ildə aşılmışdırTerminal 1 1997-ci ildə aşılmışdır
* Terminal 1Terminal 1
* Yerminal 2  2006-cı ildə açılmışdırYerminal 2 2006-cı ildə açılmışdır
* Terminal 2Terminal 2
* 
* 
*

Mənbə
-----

* Rəsmi sayt  (çex.)  (ing.)
* http://m.prg.aero/cs/ Mobile website Arxivləşdirilib 2019-03-31 at the Wayback Machine  (çex.)  (ing.)

İstinadlar
----------

1. 1 2  ECCAIRS 4.2.8 Data Definition Standard Location Indicators by State. Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatı.
2. 1 2  .
3. ↑  "«The World Airport Awards», «Winner 2007»". 2007-08-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-03-30.
4. ↑  "Ruzyňské letiště bylo přejmenováno na Letiště Václava Havla Praha". 2012-10-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-03-30.