recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Osa.

**Osa yarımadası** (*isp.* Península de Osa) — Kosta-Rikanın cənub-qərbində yerləşir.

Coğrafiya
---------

Yarımada Qolfo-Dulse körfəzini Sakit okeandan ayırır. Ölkənin sahəsinə görə ikinci yarımadasıdır. İnzibati baxımından Putarenas vilayəti ərazisinə daxildir.
Ərazisində bir necə kiçik çay vardır. Ən irisi Rinkondur. Qərb sahillərinə yaxın Korkovalo gölü vardır. Maksimal hündürlük 745 metrdir.

Yarımada tropik rütubətli meşə ilə örtülmüşdür. Burada ölkə üzrə olan bitki və heyvanlar aləminin yarısı qalır. Ərazisinin böyük qismini Korkovado milli parkı tutur. Təkcə yarımadada 10 min növ həşərat yayılmışdır. Yarımadada 400 növ quş vardlr. Onlardan Qırmızı aranın əsas populyasiyası burdadır. 100 növ sürünənlər və suda-quruda yaşayanlar müşahidə edilir. Burada Şüşə qurbağanını müşahidə etmək olar. Burada olan 140 növ məməlidən yaquar, ərincək, zirehdaşıyan, meymun və qarışqayeyən xüsusilə seçilir. "National Geographic" jurnalı ən rəngarən dünya ekosisteminə malik olmasını bəyan etmişdir. Regionun zəngin təbiətini araşdırmaq məqsədilə "Cerro Osa" elmi-araşdırma mərkəzi təşkil olunmuşdur.

Yarımadada ən iri şəhər Puerto-Ximenesdir. Burada 8 000 nəfər (2000) yaşayır. Puerto-Ximenes və Rinkone şəhərlərində hava limanı vardır.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Fishingcostarica.ru «Полуостров Оса и Национальный парк Корковадо»". 2013-11-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-21.

Mənbə
-----

* Friends of The Osa Peninsula Arxivləşdirilib 2011-07-16 at the Wayback Machine

| ⛭Amerika yarımadaları |
| --- |
| Şimali Amerika | Adeleyd yarımadası • Alyaska yarımadası • Araya yarımadası • Asuero yarımadası • Avalon yarımadası • Bodi (ada) • Bransuik yarımadası • Bryus yarımadası • Bulandsnes • Burika yarımadası • Buthia yarımadası • Delmarva yarımadası • Florida yarımadası • Kaliforniya yarımadası • Kenay yarımadası • Kent yarımadası • Keyp-Enn yarımadası • Labrador yarımadası • Lanqlad yarımadası • Launqanes • Melrakkasletta • Melvill yarımadası • Middl yarımadası • Nikoya yarımadası • Olimpik yarımadası • Piri Torpağı • Sapata yarımadası • Sevard yarımadası • Snayfedlsnes • Taytao yarımadası • Tryodlaskaqi • Unqava yarımadası • Valdes yarımadası • Valdes yarımadası • Vatnsnes yarımadası • Yeni Şotlandiya yarımadası • Yukatan yarımadası • Yuxarı yarımadası |
| Cənubi Amerika | Quaxira yarımadası |
**Alabəzək əqrəb** — Hörümçəkkimilər sinfinə aid tip

Haqqında
--------

Alabəzək əqrəb, əqrəblər dəstəsinə aid olub təbiətdə çox geniş yayılmışdır. Bunlar sadə və çox qədim heyvanlar olduğuna görə onların quruluşunun öyrənilməsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Əqrəblər nisbətən iri olub, uzunluğu 10–13 sm -ə çatır. Bədən iki şöbədən ibarətdir. Baş – döş qarıncıq. Onların sərhədli bel tərəfdən aydın görünür. Baş-döş bel tərəfdən ümumi xitin qalxanla örtülmüşdür. Baş döşün üzərində karapaksin mərkəzində bir cüt median gözlər yerləşir. Bunlardan əlavə baş-döşün ön tərəfinin yanlarında bir neçə cüt göz vardır. Baş–döşün ventral hissəsi ətrafların əsas buğumları hesabına formalaşmışdır. Onlar ventral qalxancıqları əmələ gətirir. Bunlar birləşərək xitin lövhələri – sternumu yaradır. Bədənin ikinci şöbəsi olan qarıncıq buğumlu olub, 12 buğumdan və telsondan ibarətdir. Qarıncıq ön və arxa şöbələrə ayrılır. Telson zəhər vəzinə və iynəyə malikdir. Baş –döşdə 6 cüt ətraf vardır. Onların birinci cütü xeliserlər, ağızın önündə yerləşir və üç buğumdan ibarətdir. Sonuncu buğum qısqacın hərəki barmağın funksiyasını yerinə yetirir. Xeliserlər bəzən caynaqvari buğumla qurtarır, kənarlar dişcikli olur. İkinci cüt ətraflar, pedipalplar bir neçə buğumdan ibarətdir. Onlardan sonuncusu qısqaclara çevrilmişdir. Bunların daxili kənarları xitin dişciklərə malikdir. Onlarla qidanı tutur və xırdalayırlar. Bundan başqa pedipalplar toxunma hissi funksiyalarını da yerinə yetirir. Gəzici ətraflar 4 cütdür və 6 −7 buğumdan ibarətdir. Bir cüt caynaqla qurtarır. Burma qısa, bud və baldır uzundur.

Ədəbiyyatı
----------

**Onurğasızlar zoologiyasından praktikum. F. Q. Ağamalıyev , E. Ə. Muradova. Bakı "Maarif" nəşriyyatı, 2004. 204 səh.**

Həmçinin bax
------------

* Əqrəblər

Xarici keçidlər
---------------

Пёстрый скорпион Mesobuthus eupeus

İstinadlar
----------

1. ↑  "Buthus eupeus". 2019-10-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-11.
**Riyazi statistika**- riyaziyyatın bölməsi olub, statistik verilənlərin sistemləşdirilməsi, emalı və elmi və praktiki nəticələrin əldə olunmasına ximdət edən riyazi üsulları əhatə edir. Burada statistik verilənlər dedikdə obyekti səciyyələndirən geniş göstəricilər toplusu nəzərdə tutulur.
Riyazi statistikanın əsasını ehtimal nəzəriyyəsi təşkil edir. Tipik olaraq seçmənin verilənləri stoxastik parametrlərin nəticələri kimi qəbul edilir ki, müşahidələrin stoxastik hallarını araşdırmaq üşün ehtimal nəzəriyyəsinin üsullarını tətbiq etmək mümkün olsun. Riyazi statistikada qiymətləndirmə nəzəriyyəsindən də geniş istifadə olunur. Qiymətləndirmə üsullarının tətbiqi zamanı verilmiş statistik modelin bazasında müxtəlif qiymətləndirmə sinifləri araşdırılır və müəyyəm meyyarlar üzrə optimal statistika axtarılır. Onların köməyi ilə parametrlərin qiymətləndirilməsi inam intervalında təyin olunur. Verilənlərin ümumi toplumu haqqında müəyyən hipotezlər statistik testlərin tətbiqi ilə təsdiq və ya qəbul edilmir. 
Riyazi statistika eksperimentlərin planlanmasının, keyfiyyətin idarə olunmasının və altı siqmanın riyazi aparatını təşkil edir.

Statistik üsullar və modellər
-----------------------------

Qiymətləndirmə modelləri və sınaq hipotezləri verilənlərin yaranma ehtimallarının modelləinə əsaslanır. Bu modellər parametrik və qeyri-parametrik olaraq iki qrupa bölünürlər. Parametri modellərdə qəbul edilir ki, araşdırılan obyektin xarakteri bir və ya bir neçə ədədi parametrlərdən asılı olan paylanma vasitəsilə təsvir oluna bilir. Qeyri parametrik modellər araşdırılan xarakteriskaların paylanma xassələrinin spesifikasından asılı olmur. Riyazi statistikada paylanmanın vacib xassələrini, sıxlıq və paylanma funskiyaları və s. təsvir edən parametr və onun funksiyasını qiymətləndirirlər. Dəqiq və aralıq qiymətləndirmədən istifadə olunur.

Riyazi statistikada hipotezlərin yoxlanması üçün ümumi nəzəriyyə və konkret hipotezin yoxlanması üçün çoxlu sayda üsullar mövcuddurlar. Parametrlərin və xassələrin qiymətləri haqqında hipotezlər, eynicinsliliyi yoxlamaq üçün hoptez (yəni ki, iki seçimdə xassə və funksiyaların üst-üstə düşməsi), emprik paylanma funksiyasının verilmiş paylanma funksiyası ilə üst-üstə düşməsi, simmetriya və s. hipotezlər baxılır. 
Asılılıqların yaradılamsı ilə artlq 200 ildir ki, məşğuldurlar. İlk dəfə olaraq bu problemlə Karl Qaus 1794-cü ildə məşğul olmağa başlamışdır. O riyazi statistikanın banisi sayılır. 
Verilənlərin aproksimasiyasının işlənməsi və ölçülərin təsvirinin azaldılması 100 il bundan qabaq tədqiq olunmuşdur. Sonralar faktor analizi və bir çox qeyri xətti ümumiləşdirmələr meydana gəlmişdir. 

Riyazi obyekt əsasında ümumiləşdirilmiş formallaşdırma çox vaxt "statistik modellər" və ya "statistik fəza" əsasında əldə edilir.

Mənbə
-----

* Şahbazov, Ə. Ehtimal nəzəriyyəsi və riyazi statistika: ali məktəblər üçün dərslik / red. M. Bunyatovş Bakı: Maarif, 1973. 577s.
* Əyyubova, N. Statistika: ümumi nəzəriyyə : dərslik /elmi red. E. Q. Orucov. Bakı,2014.
**Erzeni**(Erzen, Arzen , alb. Lumi i Erzenit) — Albaniyada çay.
Çayın mənbəyi Albaniyanın paytaxtı, Tiran şəhərinin şərqindəki Şengergi kəndi yaxınlığındakı Dayti dağından alır. Adriatik dənizinin Lalza körfəzinə, Cape Paulun şimalına və Böyük Durres limanına axır.

Antik su təchizatı
------------------

Polibinin dövründə Dirrahiy (indiki Durres) şəhərinin qərbində yerləşən Arapay kəndi yaxınlığında bulaq çəkildi. Zaman keçdikcə şəhər əhalisinin sayı artdı və imperator Adrianın dövründə su təchizatı sistemi quruldu. Arapay kəndində bulağın yaxınlığında mərmər lövhə tapılıb, imperator Aleksandr Sever onun Adrian tərəfindən Dirrahiy sakinləri üçün su təchizatı sistemini inşa etdiyi qeyd olunmuşdur. Bu lövhə Parisdə Luvr muzeyində yerləşir. Su təchizatı sisteminin qalıqları da qorunub saxlanılmışdır. Su təchizatı sisteminin daxili hissəsi üçbucaq şəklində, hündürlüyü 1,15 m, eni — 0,5 m-dir.

İstinadlar
----------

1. ↑  СГНЗС|449|Эрзе́ни
2. ↑  Атлас мира|2010|70|Албания
3. ↑  Эрзен
4. ↑  name="K-34-В"
Zonalı əritmə üsulu bərk kristallik maddələrin ərimə üsuludur, o tərkibində olan aşqarların bərk və maye fazada müxtəlif cür həll olmasına əsaslanır. Bu metod istiqamətlənmiş kristallaşma üsulundan fərqli olaraq zonalı əritmə üsulunda nümunənin kiçik bir hissəsi əridilir və bu ərimiş hissə kütlə boyu kiçik sürətlə yerini dəyişir. Bu zaman təmizlənəcək maddədə olan aşqarlar növündən asılı olaraq kütlənin başlanğıc və ya son hissəsinə toplanır. Proses bir neçə dəfə təkrar olunmaqla təmizlənəcək kütlə yüksək təmizlik dərəcəsinə gətirilir. Aşqar tərkibindən asılı olaraq bu üsulun köməyi ilə təmizlik dərəcasi 0,00005-0,000006, bəzən isə daha artıq olan maddələri almaq mümkündür. Aşqar maye fazada yaxşı həll olduğu halda, kristal maye sərhəddində aşqarın yenidən paylanması baş verir, maye fazada aşqarın miqdarı artır və o maye faza ilə birlikdə hərəkət edərək tədricən zonanın yerdəyişmə istiqamətində yığılmağa başlayır. Nəticədə aşqar ilkin nümunənin bir hissəsində toplanır. Aşqar maye fazada pis həll olan halda isə proses nəticəsində aşqar nümunənin əks tərəfində toplanır. Xüsusi hal olaraq bəzən aşqarın maye və bərk fazada eyni cür həll olması halına da rast gəlinir. Belə maddələri zonalı əritmə üsulu ilə təmizləmək mümkün olmur. 
Zonalı əritmə metodu böyük effektivliyə malikdir. Metod 1952- ci ildə V.C.Pfann tərəfindən təklif olunmuşdur və o vaxtdan bəri böyük populyarlıq qazanmışdır. Hal hazırda bu metod 1500-dən artıq maddənin təmizlənməsində istifadə olunur.
Prosesi həyata keçirmək üçün təmizlənəcək maddə odadavamlı materialdan hazırlanmış qayığın içərisinə yerləşdirilir. Ərimə temperaturunun yüksək, prosesin getdiyi temperaturda kimyəvi cəhətdən passiv olması qayığın seçilməsinə qoyulan əsas tələblərdən biridir.
Proses aşağıdakı kimi aparılır. Havasız və ya inert atmosferə yerləşdirilmiş nümunənin bir hissəsi əridilir, sonra ərimiş zona külçə boyunca hərəkət etməyə başlayır. Ərimiş zonanın uzunluğu külçənin uzunluğundan asılıdır və bir neçə santimetr təşkil edir. Maddə ya induksiya cərəyanı, ya da müqavimət sobasına istilik verilməsi ilə əridilir. Bir qayda olaraq hərəkət sürəti saatda bir neçə millimetrdən bir neçə santimetrə qədər olur. Hərəkət, ya hərəkətsiz sobadan qayığı dartaraq, ya da qızma zonasının dəyişdirilməsi ilə həyata keçirilir. Bəzən effektivliyi yüksəltmək üçün ya zonanın sayını, ya da zonada keçidlərin sayını artırırlar.

İstinadlar
----------

* D.Пфанн. Зонная плавка -— М.: Мир, 1970 — 360 с

* Мюллер Г. Выращивание кристаллов из расплава. Конвекция и неоднородности — М.: «МИР», 1991. — 149 с. — ISBN 5-03-002101-9

* Херрингтон Е. Зонная плавка органических веществ — М.: Мир,1965 — 260 с.
**Aktivləşdirilmiş laxtalanma müddəti** (*ing.* activated coagulation time - ACT) — laxtalanmanı daha doğrusu onun müddətini ölçmək üçün tətbiq olunan müayinə metodudur. Bu zaman koalin əlavə edilmiş qanın laxtalanmağa başladığı an qeydiyyata alınır.

Bu müayinə üsulu xüsusən, qanın tam heparinləşdirilməsi şəraitində aparılan tibbi müayinə, müalicə və cərrahi əməliyyatlarda qanın laxtalanma müddətini təyin etmək üçün tətbiq edilir. Normada bu göstərici 80–100 saniyədir. Bu o deməkdir ki qan 80–100 saniyə ərzində laxtalanmağa başlayır. Süni qan dövranı aparatı ilə icra olunan ürək əməliyyatları zamanı bu müddətin tam heparinləşdirmə nəticəsində 400–600 saniyə olması labüddür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Reinhard Larsen: Anästhesie und Intensivmedizin in Herz-, Thorax- und Gefäßchirurgie (de). Springer Medizin, Berlin u.a 2012, ISBN 978-3-642-21020-4

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | Microsoft: 2777987278 |
**Fleshgod Apocalypse** — 2007-ci ildə Perucca şəhərində yaradılmış İtaliya metal musiqi qrupu.

Haqqında
--------

Qrupun ilk demo albomu 2007-ci ildə "Promo '07" adlı albomları produser Stefano "Saul" Morabito dəstəyi ilə yayımlandı.Qrup növbəti il albom üçün İtaliyan Septycal Gorge, Modus Delicti və Onirik kimi qruplarla birlik də çalışmağa başlayıb."Neurotic Records" albom şirkəti ilə müqavilə imazalandı və 2008-ci ildə qrup Behemoth, Origin, Dying Fetus, Hate Eternal, Suffocation və Napalm Death kimi məşhur metal qruplarla Avropada konsertlər də çıxış etdi.2008-ci ilin mayında qrup özünün ilk studio "Oracles" albomunu yazdırdı.Həmin ilin dekabrında qrup "Neurotic Records" ilə əməkdaşlığı dayandırmağı qərara aldı və 2009-cu ikdə "Willowtip" albom şikəti ilə müqavilə imzalayaraq "Oracles" albomunu yenidən çıxartdılar.2011-ci ilin mayında isə qrup bütün dünya üzrə qastrollar da çıxış etmək üçün "Nuclear Blast" albom şirkəti ilə müqavilə imzalayaraq, "Agony" albomlarını çıxartdılar.Bu albomdan sonra qrup Şimali Amerika və Avropada konsertlər də çıxış etdilər.

Qrup üzvləri
------------

* Cristiano Trionfera – gitara, əsas vokal (2007–indiyədək)
* Paolo Rossi – bas gitara, təmiz vokal (2007–indiyədək)
* Francesco Paoli – zərb alətləri, gitara, vokal (2007–indiyədək)
* Tommaso Riccardi – köməkçi vokal, gitaralar (2009–indiyədək)
* Francesco Ferrini – fortepiano,orkestr (2010–indiyədək)

Diskoqrafiya
------------

### Studiya albomlar

* Oracles (2009)
* Agony (2011)
* Labyrinth (2013)

### Demolar

* The Pain of Earth’s Dementia (2007)

### Mini albomlar

* Mafia (2010)
|  |
| --- |
| Məqalələr seriyasından  |
| **Fiqh üsulu** |
| Allah |
| Fiqh
* Təqlid
* İctihad
* İcma
* Məzhəb
* Qiyas
* Adət-ənənə
* Bidət
* Mədrəsə
* İcazət
* İstihlal
* İstihsan
* İstislah
 |
| Əhkam
* Savab
* Halal
* Fərz
* İstishab
* Mübah
* Müstəhəb
* Məkruh
* Haram
* Batil
* Səhih
* İslamda büyük günah
 |
| Dini unvanlar
* Xilafət
* Üləma
* Fiqh
* Əl-Əzhar Böyük İmamı
* Baş Müfti
* Mərceyi-təqlid
* Dai
* Hüccət
* Hüccətülislam
* Hakim
* İmam
* Hafiz
* Hatip
* Mövlanə
* Mövləvi
* Allamə
* Ayətullah
* Müfəssir
* Müfti
* Mühəddis
* Mücəddid
* Müctəhid
* Qazi
* Rəiül-üləma
* Şeyx
* Şeyxülislam
* Ustad
 |
| * b
* m
* r
 |

**Böyük Ayətullah** (*ərəb.* آية الله العظمى‎, *fars.* آیت‌الله العظمی‎) — Şiəlikdə dini ad. Bu titulu İslam hüququnda (fiqh) və metodologiyada (üsul) yüksək məqamlara çatmış və fətva (müəyyən məsələlərdə şəriət rəyləri) vermək hüququ olan şiə üləmaları daşıyırlar. Böyük Ayətullah Mərceyi-təqlid ("nümunə model") titulunu daşıyır.

"Böyük Ayətullah" titulunu Əli Xamenei (İran), Sadiq Şirazi (İran), Məkarim Şirazi (İran), Əli Sistani (İraq) və bir sıra digər din xadimləri daşıyır. Böyük Ayətullahın mütləq ictihad etmək hüququ vardır. Başqa sözlə desək, o, dini normaları subyektiv dərk etməsinə əsaslanaraq, ictimai münasibətlərin bütün sahələrində yeni davranış qaydaları formalaşdıra bilir.

Ədəbiyyat
---------

* *Wilfried Buchta*. Schiiten. — Hugendubel, München u. a. 2004. — ISBN 3-7205-2491-4, (*Diederichs Kompakt*).
* *Heinz Halm*. Die Schia. — Şablon:Darm.: Wissenschaftliche Buchgesellschaft, 1988. — ISBN 3-534-03136-9.
**Allosaurus** (*lat.* Allosaurus) — allozavridlər fəsiləsinə aid heyvan cinsi. Allozavr iki ayağı üzərində yeriyir.S şəklində boynu və digər dinozavrlardan fərqli onurğası var. Fərqli onurğa quruluşu ona bu adı qazandırmışdır, "Allozavr=fərqli kərtənkələ." Güclü bir quyruğu və iri bir gövdəyə sahibdir. Ön ayaqları qısa və üç baramaqlı idi. Pəncələri 15 sm qədərdir. Bu növün üzvləri 9–12 m uzunluğa və 2-4,5 ton ağırlığa malikdir. Allozavrın çənə və kələ quruluşu elm adamları tərəfindən araşdırıldığında alt və üst çənəsiylə dişlədiyi zaman uyquladığı təzyiq bir aslanınkından zəif olduğu müəyyən edildi.

Növləri
-------

* †Allosaurus fragilis Marsh, 1877 (typus)
* †Allosaurus tendagurensis Janensch, 1925
* †Allosaurus europaeus Mateus *et al.*, 2006}}

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q14400
* Wikispecies: Allosaurus
* EoL: 4433671
* Fossilworks: 38590
* GBIF: 4822587
* iNaturalist: 496371

 |
**dpkg** — Debian əməliyyat sistemində paketlərlə idarəetmə sisteminin proqram təminatıdır. dpkg proqramı .deb paketlərini yazmaq və silmək üçün istifadə edilir.

`dpkg` olduqca aşağı mərhələli utilitdir. APT kimi yüksək mərhələli utilitlər də mövcuddur ki, onlar şəbəkə repozitorluğundan paketləri endirməyə və izləməyə imkan verir. Son istifadəçilər üçün daha rahat və qrafik interfeysə malik utilitlər – Aptitude və ya Synaptic daha uyğundur. Bu proqramlar paketlər siyahısına baxmaq, onların elementlərinə göz gəzdirmək üçün idealdır.

Tarixi
------

dpkg ilkin olaraq Met Uelş, Karl Striter və Yan Mördok tərəfindən yaradılmışdır. Yaradıcıların üç nəfər olmasına baxmayaraq proqramın ideya müəllifi və əsas inkişafçısı Yan Mördok olmuşdur. İlkin olaraq dpkg Perl proqramlaşdırma dilində yazılmışdır. Ancaq bir müddət sonra Yan Mördok tərəfindən 1993-cü ildə C proqramlaşdırma dilinə yenidən yazılmışdır. "dpkg" adı "Debian package" sözünün qısaldılmasıdır.

İstifadə nümunələri
-------------------

.deb paketi yazmaq üçün:

```
dpkg -i deb_paketi

```

*deb\_paketi* hissəsi — paket faylının adıdır (fayl .deb formatındadır). dpkg-də işləmək üçün onu mütləq "root" kimi buraxmaq lazımdır.

Yazılmış paketlərin siyahısını çıxarmaq üçün:

```
dpkg -l [mask]

```

Yazılmış paketi silmək üçün:

```
dpkg -r paket_adı

```

Yaradıcıların alətləri
----------------------

dpkg-dev paketi paket yaratmaq üçün bir neçə alətə malikdir:

* **dpkg-source** — Debian paketinin mənbə fayllarını arxivləşdirir və arxivdən çıxarır.
* **dpkg-deb** — ikili paketləri arxivləşdirir və arxivdən çıxarır.
* **dpkg-gencontrol** — arxivdən çıxarılmış Debian paketindən məlumatı oxuyur.
* **dpkg-shlibdeps** — paket asılılığını izləyir.
* **dpkg-genchanges** — arxivdən çıxarılmış Debian paketindən məlumatı oxuyur.(.changes üçün).
* **dpkg-buildpackage** — avtomatik paket yaradılması üçün istifadə olunan idarə skripti.
* **dpkg-distaddfile** — Debian faylına fayl əlavə edir.
* **dpkg-parsechangelog** — dəyişdirilmiş Debian paketinin fayl məlumatını oxuyur.

Həmçinin bax
------------

* Advanced Packaging Tool

Xarici keçidlər
---------------

* "Debian — dpkg paketlərinin axtarış nəticəsi" (rus). İstifadə tarixi: 14 noyabr 2010.
* "debian-dpkg mailing list" (ingilis). İstifadə tarixi: 14 oktyabr 2010.
* "dpkg(8) man" (ingilis). İstifadə tarixi: 14 oktyabr 2010.
* "General Origin handling" (ingilis). İstifadə tarixi: 14 oktyabr 2010.

1. 1 2  .
2. 1 2  .
3. ↑  *Jover G.* Release 1.16.15 (ing.). 2014.
**Salvin** Cənub-Şərqi Asiya yerləşən çayıdır, uzunluğu təxminən 3,289 kilometr (2,044 mil), Tibet yaylasından Andaman dənizinə axır. Salvin çayının əsas hissəsi Çinin cənub-qərbində və Myanmanın şərqində (Birma) axır, qısa bir hissəsi Birma və Tayland sərhədindən axaraq ölkələr arasındakı sərhədi təşkil edir. Çay axarının çox hissəsi boyunca o, möhkəm dağ kanyonlarından sürətlə axararaq keçir. Çayın böyük uzunluğuna baxmayaraq, onun yalnızca son 90 kilometr (56 mil) gəmiçiliyə yararlıdır, burada Molamyayn ərazisində kiçik bir estuar və delta təşkil edir. Çay axdığı ölkələr boyunca müxtəlif adlarla tanınır. 

Məsələn Birmada **Thanlwin** və Çində **Nu çayı** .
Əksər dillərdə istifadə olunan "Salween" adî 19-cu əsrdə tərtib edilən Britaniya xəritələrində rast gəlinən çayın Birmada istifadə olunan adının ingiliscəyə tərcüməsidir .

  

Coğrafi cəhətdən təcrid olunmuş böyük hündürlük və geniş enlik diapazonuna görə Salvin hövzəsi dünyanın ekoloji cəhətdən ən çox müxtəliklərə rast gəlinən bölgələrindən biri hesab olunur və təxmini 25 hövzədən ibarətdir.  Çay ətrafı sahələr xeyli heyvan növlərinə və minlərlə bitki növünə ev sahibliyi edir. Çay axarı boyunca kənd təsərrüfatı üçün su təmin edir və xüsusilə də delta bölgəsində bol sululuq balıqçılıqla məşğul olmaq üçün şərait yaradır. Salvin hövzəsi Tibet Yaylası və Çinin şimal-qərbində çoxsaylı aborigen etnik azlıq qruplarına ev sahibliyi edir. Təxminən 5000 il əvvəldən başlayaraq insanlar çay hövzəsi boyunca cənuba doğru köç edərək tarix boyunca müxtəlif kiçik krallıqlar və şəhər dövlətləri qurmuşdurlar.

Son 1000 il ərzində Salvin qərbdə Birma imperiyalarının, cənubda Siam Krallığının və şərqdə İmperator Çininin müxtəlif sərhədlərini müəyyənləşdirdi, Salvin hövzəsinin orta hissəsi Şan dövləti ilə mübahisə edilən ərazilər idi. 19-cu əsrdə Britaniya İmperiyası Molamyayn şəhərini tutaraq buranı uzun onilliklər boyu işğal etdikləri Birmanın müstəmləkə paytaxtı olaraq istifadə etdi. 1948-ci ildə Birma müstəqillik əldə etdikdən sonra Salvin hövzəsi Birma Vətəndaş Müharibəsinin bir neçə cəbhəsi üçün döyüş meydanı rolu oyanmışdır, Şan əyalətində və Karen əyalətində ( Kayin əyaləti ) geniş ərazilər Birma ordusu ilə yerli etniklərin arasında mübahisəli ərazilər idi.

Salvin Asiyada ən az bölünməyə və süni dəyişikliklərə rast gəlinən böyük çay sistemlərindən biridir, çayın mənbəyindən mənsəbinə qədər və qollarında yalnız bir neçə kiçik bənd var. Çayın mənbəyindən mənsəbinə qədər 5,000 metr (16,000 ft) aşağı düşməsi ona yüksək dərəcədə hidroenergetik potensialı qazandırır. 1970-ci illərdən başlayaraq Birma və Tailand hökumətləri çay hövzəsi boyunca su elektrik stansiyaları üçün nəhəng bəndlər tikmək üçün çalışırlar. Çin öz növbəsində Salvinin yuxarı hissəsində bəndlər inşa etməyi planlaşdırırdı, lakin 2016-cı ildə bu bənd inşası planları ərazidə yaradılacaq milli parkın üçün ləğv olundu. Myanma və Taylanddakı bənd layihələrinin gələcəyi isə hələ də qeyri-müəyyən olaraq qalır.
**Kolorada partiyası** (*isp.* Partido Colorado,qırmızı partiya.Uruqvayın siyası partiyasıdır.Rartiyanın əsasını konservanlar və sosial demokratlar təşkil edir.Ölkədə stabilliyin qorunub saxlanmasında bu partiyanın böyük rolu olmuşdur.

Tarixi
------

Partiya 1836-cı ildə qurulmuşdur.Siyasi təşkilat 1868-1959-cu illərdə ölkəni tək başına idarə etmişdir.1959-cu ildə iktidarı Uruqvay Milli Partiyasıya vermişdir.Növbəti 1966-cı il seçkilərində qalib gəlmişdir.Bunda əlavə 1984,1994,1999 cu illərdəki seçkilərdə qalib gəlmişdir.
Partiya üzvlərindən Uruqvay prezidentləridə cıxmışdır.Bunlara misal: Fruktuoso Rivera,Venansio Flores,Xorxe Paceko Areko,Luis Batle Barreras,Xulio Mario Sanrinetti və Xorxe Luis Batle kimiləri göstərmək olar.

Son dönəm
---------

2004-ci il seçkilərində məçlisin 99 yerinə nisbətdə 10 yer,senatda isə 31 yer nisbətinə 3 yerə sahib olmuşdur.2004 prezident seçkilərində isə Qilermo Stirling 10,4% səslə partiya tarixində ən aşağı nəticə göstərir.

Mənbə
-----

* Partiyanın rəsmi saytı
**Furkan Qorxmaz** peşəkar türk basketbolçu. Hazırda NBA-də Filadelfiya Seventi Siksers komndasında çıxış edir.

İlk vaxtlar
-----------

QKoxkmaz Bakırköy, İstanbulda 1997-ci ildə anadan olub. O, 9 yaşında olarkən oxuduğu məktəbin basketbol komandasına daxil olub. 2012-ci ildə 15 yaşında ikən Efes Uşaq komandasından Anadolu Efesə 250 000 $ qarşılığında transfer edildi.

Peşəkar karyera
---------------

### Anadolu Efes

Buradakı birinci ilində Qorxmaz Efesin gənclər komandasında oynayır. 2013-2014 sezonunda isə o, Türkiyə Basketbol 2-ci Liqasında Efesin pilot komandası Pertevniyala keçdi və burada liqa çempionu olur.. 2014-cü ilin yayında Qorxmaz Anadolu Efesin əsas komandasına daxil olur. 14 dekabr 2014-cü ildə Əskişəhir Basket ilə oynanılan oyunda 17 xal qazanaraq sezonun ən yüksək nəticəsini topladı.

### NBA draft

13 iyun, 2016-cı ildə Qorxmaz NBA seçməsində iştirak edən 13 xarici vətəndaşdan biri idi. O, Filadelfiya 76ers tərəfindən birinci mərhələdə 26-cı sırada seçildi. Seçmədən sonra o, Anadolu Efesdə bir sezonda keçirməyə qərar verir.

### Banvit

Dekabr, 2016-da Qorxmaz Anadolu Efes tərəfindən Banvitə icarəyə verilir. Həmin ilin fevralında o, komandası ilə birgə Türkiyə Kubokunu qazanır. Bu Banvit komandasının tarixində ilk kubok idi. Furkan buradakı 21 oyunda ortalama 10.8 xal, 3.8 ribaund ve 2.2 asist nəticələrini göstərir. 2016-17 Basketbol üzrə Çempionlar Liqasında 10 oyunda 10.4 xal, 4.1 ribaund ve 2.1. asist göstəricilərinə əsasən, turnirin "Ən Yaxşı Gənc Oyunçusu" titulunu qazanır

### Filadelfiya 76ers

4 iyul, 2017-ci ildə Qorxmaz Filadelfiya 76ers komandasına üzv olur.

Milli komanda
-------------

2013-cü ildə Ukraynada keçirilən Avropa Ulduzlar Basketbol Çempionatında hər oyuna ortalama 25.3 xal toplayaraq turnirdə birinci oldu. 2014-cü ilin yazında Konya şəhərində keçirilən FİBA U-18 Avropa Basketbol Çempionatında çempion oldu. Bu turnirdə 11.6 xal nəticəsini göstərdi.
2015-ci ildə Yunanıstanda keçirilən U-19 Dünya Çempionatında Türkiyə milli komandası üçüncü oldu. Həmin ildəki U-18 Avropa Çempionatında da Qorxmaz komandası ilə birgə ikinci oldular. Göstərdiyi yaxşı nəticələrə görə turnirin ən yaxşı 5 oyunçusuna daxil edildi.
Filippinin Manila şəhərində keçirilən 2016 Rio Olimpiadasının seçmə mərhələsində çıxış etmişdi. O, turnirdə oynadığı 3 oyunda 12.3 dəqiqə meydanda oldu və 3.3 atış nəticəsini göstərdi
**Müsnəd əş-Şafii** (*ərəb.* **مسند الشافعي**‎) — Məhəmməd peyğəmbərin (s.a.v.) həyat və fəaliyyətinə dair hədislər toplusu İmam Şafiinin özü tərəfindən deyil, onun şagirdləri tərəfindən tərtib edilmişdi.

Müəllif
-------

"Müsnəd əş-Şafii" məcmuəsinin tərtibçisi bu hədisləri öz müəllimi ər-Rəbi ibn Süleymandan (*ərəb.* الربيع بن سلي‎) götürmüş Əbul-Abbas əl-Əsammdır (*ərəb.* أبو العباس الأصم‎). ər-Rəbi ibn Süleyman da öz növbəsində İmam Şafiinin tələbəsi idi. Məcmuədə Şafiinin "əl-Umm" kitabında və digər əsərlərində istinad etdiyi hədislər var. Müsnədin dörd hədisdən başqa bütün hədisləri ər-Rəbi ibn Süleyman tərəfindən birbaşa Şafiidən qəbul edilmişdir. Bu dörd hədis isə Şafiinin başqa bir tələbəsi Yusif ibn Yəhya əl-Bəvitidən nəöql ediləndir.

Kitabın təsviri
---------------

Şafiinin "Müsnəd"i nizamsız təqdimat və eyni hədislərin dəfələrlə təkrarlanması ilə səciyyələnir ki, bu da onların sırasının Şafiinin kitablarındakı hədislərin sırası ilə bağlı olması ilə əlaqədar ola bilər. Bəzən məcmuənin tərtibçisi tərəfindən verilən hədisin mövzusu onun yerləşdiyi fəslin mövzusu ilə üst-üstə düşmür. Kitabda Şafiinin bəzi kəlamları da var, lakin əl-Əsamm bundan sonra məhz bu ifadə ilə əlaqəli hədislərə istinad etmir (sonrakı bəzi Müsnəd şərhləri müəllifləri tərəfindən düzəliş edilmişdir). Bəzi yerlərdə Əbul Abbas əl-Beyhəqinin "Bəyan xəta mən əhtə ala əş-Şafii" (*ərəb.* بيان خطأ من أخطأ على الشافعي‎)kitabının mövzusu olan Şafiidən hədislərin mətnlərini nəql edərkən səhvlərə yol verir.

Əlyazmalar və nəşrlər
---------------------

Əş-Şafinin "Müsnəd"i ilk dəfə Misir və Hindistanda "Bulak" nəşriyyatında, sonra Misirdə (1949), Beyrutda isə 1979-cu ildə "Dar əl-kutub əl-ilmiyyə" nəşriyyatında çap edilmişdir. Dəməşqin əl-Zahiriyyə kitabxanasında Şafiinin "Müsnəd"inin yaxşı qorunan iki əlyazması var.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Абуль-Касим ар-Рафии / Абу Бакр Ваиль Мухаммад Бакр Захран.* Шарх Муснад аш-Шафии (PDF). 1. Qətər: Министерство вакуфов и исламских дел Катара. 2007.
2. ↑  *Абдуль-Гафур Абдуль-Хакк Хусейн аль-Балуши.*  (PDF). Mədinə: Мактаба аль-Айман. 1990  (#bare\_url\_missing\_title). Имам Исхак ибн Рахавейх и его книга «Муснад»
**Faqositoz** (q.yun. φαγεῖν "udmaq" + κύτος "hüceyrə") — hüceyrələrin (protozoy və ya xüsusi hazırlanmış qan hüceyrələri və orqanizm toxumaları - faqositlər) bərk hissəcikləri tutması və həzm etməsi prosesi.

Faqositoz pinositozla birlikdə endositozun bir növüdür. Bəzi hüceyrələrdə faydalı maddələr əldə etmək üçün istifadə olunur və bir hüceyrəli orqanizmlər üçün qidalanma ilə homologdur. Çoxhüceyrəli heyvanlarda bu proses tullantıların və patogenlərin çıxarılması funksiyasını öz üzərinə götürmüşdür.

Faqositlər
----------

İnsanlarda iki növ peşəkar faqosit var:

* neytrofillər
* monositlər

Makrofaqlar və neytrofillər infeksiya və ya iltihab bölgəsinə bakteriyalar və yoluxmuş toxuma tərəfindən ifraz olunan maddələr və ya bakteriyalar və zərdab zülallarının tamamlayıcı sistemi arasında kimyəvi qarşılıqlı təsirlərlə cəlb olunur. Neytrofillər təsadüfən onlarla qarşılaşdıqdan sonra da hissəcikləri qəbul edə bilirlər.

Bəzi digər heyvanlarda oositlər, plasental hüceyrələr, bədən boşluğunu əhatə edən hüceyrələr və tor qişanın piqment epiteli faqositoz edə bilir .

İstinadlar
----------

1. ↑  "Mənbə". 2023-07-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-04.
2. ↑   (#bare\_url\_missing\_title). 2023-07-04 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Faqositoz | Tərif, Proses və Nümunələr | Britannica". www.britannica.com (ingilis). 2023-05-22. 2023-06-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-04.
4. ↑  Биологический энциклопедический словарь / глав. ред. М. С. Гиляров. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 664.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük katalan · Britannica (11-ci) · Britannica (onlayn) · Treccani · Universalis |
| Normativ yoxlama | BNF: 12258531d · LCCN: sh85100549 · Microsoft: 160448771, 2909020433, 2910926028 · NDL: 00572224 · NKC: ph346526 |
**Devid Rauf oğlu Cəlilov** (29 fevral 2004, Xudat, Xaçmaz rayonu – 20 sentyabr 2023, Ağdərə, Tərtər rayonu) — Azərbaycanlı şəhid.

Həyatı
------

2004-cü ildə Xaçmaz rayonu Xudat şəhərində, dünyaya göz açmışdı. 2009–2021-ci illərdə Kərim Məhərrəmov adına Xaçmaz rayonu Xudat şəhəri 3 nömrəli tam orta məktəbdə təhsil almışdır. Məktəb illərində idmanın bir çox növlərinə maraq göstərmişdir. Karate, güləş, boks, üzgüçülük ilə məşğul olmuşdur. Yeddi il musiqi məktəbində fortepiano ixtisasi üzrə təhsil almış, oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

Hərbi xidməti
-------------

2022-ci ilin aprelin 1, Gəncə şəhərində N saylı hərbi hissədə 3 ay təlimlərdə iştirak etmiş, iyun ayının 24 isə Goranboy rayonunda kı, N saylı hərbi hissədə müddətli xidmətə başlamışdır. Komando kəşfiyyat bölüyündə tuşlayıcı vəzifəsini idarə edirdi. 2022-ci il 12–14 sentyabr, olduğu Komando dəstəsində düşmənin hücumunun qarşısının alınmasındada iştirak etmişdir. 19 sentyabr 2023 ildə, Azərbaycan Ordusu lokal antiterror əməliyyatında iştirak etmişdi. 20 sentyabr, Papravənd Ağdərə istiqamətində düşmən mövqeyini ələ keçirərkən, düşmənin atdığı mərmi yaralarından şəhid olur.

Təltifləri
----------

* — 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni (ölümündən sonra)
* —  "Vətən uğrunda" medalı (ölümündən sonra)

İstinadlar
----------

1. ↑  "10 günə hərbi xidməti başa vuracaqdı, amma şəhid oldu". Apa.az (az.).
2. ↑  *Qocayev, İsmayıl.* "Vətənin şəhid oğlu - Devid Cəlilov". sherg.az (az.).
3. ↑  "şəhid Cəlilov Devid » Shimal News". Shimal News (az.).
**Delfinlər** (*lat.* Delphinidae) və ya **Yunisbalıqları** — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin məməlilər sinfinin cütdırnaqlılar dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

Ümumi
-----

Delfinlər cəld və sürətlə üzürlər. Onlar inkişaf etmiş səs siqnalizasiyasına və bu siqnalları qəbul etmə sistemlərinə malikdirlər. Diri bala doğurlar. Hamiləlik müddəti 10–18 ay arasında dəyişir. Dişi delfin adətən uzunluğu 50–60 sm olan bir bala doğur və balasının qayğısına həssaslıqla qalır. Onlar 20–30 ilə qədər yaşayırlar.

Delfinlər doğum anından etibarən balalarının qayğısına qalırlar. Doğuşdan əvvəl delfinin hərəkətləri yavaşıyır. Buna görə də digər dişi delfinlər doğuş zamanı ona kömək edirlər. Doğuşdan əvvəl ana delfini təhlükələrdən qorumaq üçün onun hər iki tərəfində üzür, bala dünyaya gəldikdə isə suyun üstünə çıxmasını və nəfəs almasını təmin edirlər.

İlk iki həftə bala anasının yanından ayrılmır. Qısa bir müddət sonra isə üzməyi öyrənir və yavaş-yavaş anasından uzaqlaşmağa başlayır. Amma dişi delfin balanın sürətli və çevik hərəkətləri ilə ayaqlaşıb onu lazımınca qoruya bilmədiyi üçün digər dişi delfin köməyə gəlir və balanı mükəmməl bir şəkildə qoruyur.

Delfinlər köpək balıqlarından xilas olmaq üçün dəstələr halında hərəkətə keçirlər. Onlardan biri və ya ikisi köpək balığının diqqətini cəlb etmək üçün kənardan üzür. Köpək balığı bu tələni izləmək üçün qayıdarkən digər delfinlər əks istiqamətdə hərəkət edir və güclü hücuma keçirlər. Biri digərinin arxasından sürətlə hücum edərək burunları ilə köpək balığının yanlarına vururlar. Bu, köpək balıqlarından qorunmaq üçün olduqca effektiv üsuldur, hətta bəzən bu yolla delfinlərin köpək balıqlarını öldürdükləri də olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Azleks.* "yunisbalığı".

Həmçinin bax
------------
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Alman əsirləri qəbiristanlığı.

**Alman əsirləri qəbiristanlığı** (bəzən **"Alman əsgərlərinin məzarlığı** kimi qeyd olunur) — Sumqayıt şəhərinin Yeni Kotej qəsəbəsində yerləşən Azərbaycanda alman əsirlərinin qəbiristanlığı. Qəbirstanlıqda 311 məzar var. Qəbiristanlıq ərazisində qara xaç şəklində bir xatirə abidəsi də yerləşir. Xatirə abidəsinin hündürlüyü 5,5 m təşkil edir. Məzarlığın sahəsi 2.700 m²-dir.

Tarix
-----

Azərbaycanda İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları olan əsirlərin dəfn olunduğu 11 məzarlıq və 2986 məzar var. Onlardan biridə Sumqayıt şəhərində yerləşir. Məzarlıqda dəfn olunan 311 girovdan 269-u alman əsilli olub, qalanları avstriyalı və macardır. Əsirlər Azərbaycan SSR-də gənclər şəhəri olan Sumayıtın salınmasında iştirak etmiş və müxtəlif səbəblərdən dünyasını dəyişərək burada dəfn olunmuşdur. Sonuncu əsir burada 1949-cu ildə dəfn olunmuşdur. 1949-cu ilin yanvar ayında məzarların birində iki hərbi əsir dəfn olunur. Torpağı don vurduğundan qazmaq olmur, ona görə hər iki meyiti bir məzarda basdırmağa qərar verilir.

Dəfn olunanların siyahısı
-------------------------

1. Schneirder Joachim Alfred I-1
2. Ruppert Ritschard I-2
3. Bednarex Franz Anton I-3
4. Richter Rrich Otto I-4
5. Fölker Kurt - Heinz Karl I-5
6. Moravitz Georg Franz I-6
7. Beidemann Hranz Anton I-7
8. Gerdes Ischtvan Ischtvan I-8
9. Schponholz Wilchelm Karl I-9

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Alman əsirlərin Sumqayıtdakı məzarlığından - REPORTAJ"". oxu.az. www.oxu.az. 1 September 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 may 2019.
2. ↑  "Bakı neftinin iyinə gəlmişdilər, Sumqayıtın şoran torpağı qismət oldu". 2021-09-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-01.
3. ↑  "Немецкие военнопленные в Баку". 2021-06-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-02.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*
Təbii yayılması:
----------------

Krım, Qara dəniz ətrafı, Don, Volqa çaylarının kənarları, Dağıstan, Şərqi Zaqafqaziya, Emba və Ural çayları ətrafında yayılmışdır.

Botaniki təsviri:
-----------------

Hündürlüyü 50-80 sm olan, şaxələnmiş budaqlı, alçaq koldur. Budaqları nazik, düz, uzunsov, yuxarıya istiqamətlənmiş, əsasən iynəsizdir. Üzəri sarımtıl və ya qırmızımtıl-qonur, qabığı isə ağımtıl, çatlayan üst qabıqla örtülmüşdür. Yarpaqları qısa saplaqlı, xırda, uzunluğu 4-8 mm, yumru-ürəkvari, oval, ellipsvaridir. Çiçək qrupu yan salxımdır. Bir neçə, əsasən 2-6 salxım dəstələrlə yarpaqların qoltuqlarında yığılmışdır. Çiçəkyanlığı parlaq, çəhrayı, ağ kənarlı, meyvələrdə uzunluğu təxminən 8 mm-dir. Meyvəsinin ucu biz, bir az hamar, açıq qonur, yumurtavari qozadır. May-iyulda çiçəkləyir, meyvəsi avqustda yetişir.

Ekologiyası:
------------

Kserofit, kalsiefildir. Yamaclarda təbaşir substratında rast gəlinir, ancaq xırda qumla qarışığı olan təbaşirdə yaxşı inkişaf edir. Quru, daşlı və təbaşirli yamaclarda, gilli torpaqlarda, dəniz sahilində bitir.

Azərbaycanda yayılması:
-----------------------

Böyük Qafqazda və Xəzər dənizyanı ərazilərdə təbii halda yayılmışdır.

İstifadəsi:
-----------

Gələcəkdə yaşıllaşdırmada canlı çəpərlərin salınmasında istifadəsi tövsiyə olunur.

Həmçinin bax
------------

* Qafqaz dəvəqıranı
* Daryarpaq dəvəqıran

İstinadlar
----------

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine T.S.Məmmədov

Məlumat mənbələri
-----------------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. "Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.

İstinad
-------

* Флoрa Aзeрбaйджaнa. т.5. 1954; Флoрa Kaвkaзa. т.5. 1954;
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
* Azərbaycan flora-sının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008;
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q18078974
* EUNIS: 177801
* GBIF: 4033966
* iNaturalist: 860094
* IPNI: 693137-1
* NCBI: 1202983
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:693137-1
* Tropicos: 26002034
* WFO: wfo-0000555726

 |
**Avstraliya torpaqları** — Avstraliyanın hüdudları daxilində mövcud olan torpaq örtüyü. Ərazinin çox hissəsini tutan səhralar boz və boz-qəhvəyi torpaqları, cod otu və tikanlı kolluqları olan yarımsəhralarla əhatələnmişdir. Yağıntının miqdarı artdıqca (qərb, şimal və şərq tərəf) qırmızı-qonur yarımsəhra, qırmızı-qonur və qırmızı lateritli savannaya keçir. Savanna şimal-şərqdə həmişəyaşıl tropik, cənub-şərq və cənub-qərbdə rütubətli evkalipt meşələri ilə əvəz olunur. Materikin şimal və şərqində qırmızı-sarı lateritli, dağlarda tropik-qara, sarı-qonur, dağ-çəmən torpaqları yayılmışdır. Yarımsəhra və savannalardakı təbii otlaqların Avstraliya üçün böyük əhəmiyyəti var. Əmtəə əhəmiyyətli meşələr materikin təqribən 2%-ni tutur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Австралија. Торпаг вә битки өртүјү // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 50.
**Aniran** (*fars.* انیران‎) və ya **Aneran** (pəhl. 𐭠𐭭𐭩𐭥𐭠𐭭) —"qeyri-iranlı "və ya "qeyri-İran "(qeyri-ari) mənasını verən etnolinqvistik termin. Beləliklə, ümumi mənada "Aniran" İran dillərinin danışılmadığı əraziləri ifadə edir. Alçaldıcı mənada "İranın və zərdüştiliyin siyasi və dini düşməni" deməkdir.

"Aniran" termini Pəhləvi dilində "*aneran*" sözündən gəlir. Bu, öz növbəsində ya xalqı, ya da Sasani imperiyasını ifadə edən "Eran"ın antonimi idi. Bununla belə, "zərdüşti ədəbiyyatında və ola bilsin ki, Sasanilərin siyasi fikrində də bu terminin həm də nəzərəçarpacaq dərəcədə dini mənası var". "*Aner*" şəxs sadəcə qeyri-iranlı deyil, xüsusilə də qeyri-zərdüşti hesab olunurdu. Bu söz həmçinin, divlərə ibadət edənləri və ya başqa dinlərin tərəfdarlarını nəzərdə tutur. IX–XII əsrlərə aid bu mətnlərdə "ərəblər və türklər, ümumiyyətlə müsəlmanlar kimi, ikincisi də örtülü şəkildə aner adlanır".

Əlyazma və folklorda
--------------------

IX–XII əsr zərdüşti mətnlərində, xüsusən də "*Zənd-i Vəhmən yəsn*" əsərində Əhrimənin iranlılara qarşı qoyduğu varlıqlar arasında əfsanəvi Turan şahı və hərbi sərkərdəsi Əfrasiyab (Zəhhak və İskəndər ilə birlikdə) ən nifrət etdiyi şəxsdir.

Firdovsi üçün turanlılar və ya aniranlılar (çox vaxt bir-birini əvəz edirlər) şübhəsiz ki, əsərin caniləridir. Onların iranlılarla münaqişəsi "*Şahnamə*"nin əsas mövzusudur və mətnin yarıdan çoxunu təşkil edir. Qəhrəmanların və digər təqdirəlayiq şəxsiyyətlərin ölümləri çox vaxt turanlılara aid edilir. Beləliklə, burada Tur-Baratur adlı bir Turan basqınçının Bəlxdə 77 yaşlı Zərdüştü öldürdüyü nəql edilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Anērān Arxivləşdirilib 2019-09-28 at the Wayback Machine at Encyclopædia Iranica
2. ↑  Ērān, Ērānšahr Arxivləşdirilib 2017-03-13 at the Wayback Machine at Encyclopædia Iranica.
3. 1 2  Afrāsīāb Arxivləşdirilib 2018-03-30 at the Wayback Machine at Encyclopædia Iranica.
4. ↑  *Williams Jackson, A.V.* Zoroaster, the prophet of ancient Iran, New York: Columbia UP, 1899, 130–131.
**Zeynalabidin bəy Bayandur** — Ağqoyunlu imperiyasının süqutu dövlərində Diyarbəkir və ətraf ərazilərə hökm etmiş Ağqoyunlu hökmdarı.

Həyatı
------

Gödək Əhmədin oğlu idi. Zülqədəroğlu Əlaüddövlə Bozqurdun sarayında yaşamışdır. 1500-cü ildə Şərur döyüşündə məğlub olan Əlvənd mirzə Diyarbəkir və ətraf ərazilərin hakimliyini Qasım mirzədən alaraq 1505-ci ilə qədər burada hökm sürmüşdür. Onun ölümündən sonra Ağqoyunlu əyanları Zeynalabidin bəyi Bozqurd Zülqədərdən istədilər. Bozqurd Zülqədər bu təklifi qəbul etdi və Zeynalabidin bəyi qüvvə ilə Diyarbəkirə göndərdi.

Zeynalabidin bəy uzun müddət Diyarbəkir hakimi olan Əmir bəy Mosullunu həbs etdirdi. Hasankeyfi ələ keçirib, Urfaya doğru irəlilədi. Urfaya hücumu vaxtı həbsdən çıxan Əmir bəy Zeynalabidin bəyi məğlub etdi. Döyüşdə Zeynalabidin bəy əsir düşdü.

Zeynalabidin bəy yenidən Dulqədiroğlu bəyliyinə geri döndü. Əmir bəy Mosullu isə I Şah İsmayıla tabeliyini bildirdi. 1508-ci ildə Diyarbəkir ətrafı bölgələr tamamilə Səfəvilərin hakimiyyətinə keçdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-02-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-02.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-02-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-02.

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭Ağqoyunlu hökmdarları |
| --- |
| Bəylər | Pəhləvan bəy  • Əlaəddin Turəli bəy  • Fəxrəddin Qutlu bəy  • Əhməd bəy  • Yuluq Osman bəy  • Cəlaləddin Əli bəy  • Həmzə bəy  • Cahangir mirzə |
| Sultanlar | Uzun Həsən  • Xəlil  • Yaqub  • Baysunqur  • Rüstəm  • Gödək Əhməd |
| Müxtəlif ərazilərdə | Diyarbəkirdə: Qasım  • Zeynalabidin bəyAzərbaycanda: Əlvənd mirzəYəzddə: Məhəmməd mirzəİraqda: Sultan Murad |


|  |
| --- |
| Zeynalabidin bəy Bayandur **Bayandur tayfasıAğqoyunlu sülaləsi****Doğum:** ?  **Vəfat:** ? |
| Hakimiyyət titulları |
|
| Sələfləri Sultan Qasım | **Ağqoyunlular dövləti(آق‌قویونلو) sultanı(Diyarbəkirdə)**1505-1508 | Xələfləri (Səfəvilər imperiyası)Şah İsmayıl Xətai |
**Pəncab qızılbaşları** (*Əli Rza Xanın ailəsi*) — bir zamanlar Əfqanıstan və Pəncabda böyük nüfuza malik olan, 
əslən Şirvan ərazisindən olan qızılbaş əsilli ailə. Nəslin ən tanınmış nümayəndələrindən biri Əli Rza Xan Qızılbaş olmuşdur. O, Birinci ingilis-əfqan müharibəsi və hindistanda ingilislərə yardımı ilə seçilmişdir.

Nəslin tarixi
-------------

Əli Rza Xan Qızılbaşın nəsil şəcərəsi (1862)
Sərdar Əli Xan Rza Əli Xanın babası olmuşdur. O, Xəzər dənizi sahilində yerləşən Şirvan elini tərk edərən bölgəyə gəlmişdir. Onun babaları uzun zamanlar Şirvanda hakim mövqedsə olmuşlar.

Nadir şah Əfşar Xorasanı ələ keçirdikdən sonra, 1738-ci ildə hindistana hücuma hazırlaşır. Bu zaman Əli Xanı və bir çox qızılbaş hakimlərinin onun səfərdə olmasından istifadə edərək çaxnaşma təşkil edəcəyindən ehtiyat edərək onlarıda Hindistana aparır.

Əli Xan kompaniya müddətində orduda olur. Hindistandan qayıtdıqdan sonra Nadir şah onu Qəndəhara vali təyin edir. Digər qızılbaşlar isə Kabil və Pişəvərə hakim təyin edilirlər. Bundan sonra 8 il müddətində bölgədə satitlik hökm sürmüşdür. Vəziyyət Nadir şahın öldürülməısi və Əhməd xan Abdali baş qaldırmasına qədər davam edir. Yeni şahzadənin tac qoyması Qəndaharda baş tutur. O, qızılbaş fraksiyasına inanmasada, onlara qarşı duracaq gücdə olmaması səbəbindən onlara yüksək hərbi postlar vermişdir.

Nəticədə Əli Xan Həzaracat vilayətinin idarəsini əldə edir. Onun mülkü Herat şəhəri ətrafına qədər uzanır. O, Əhməd şahı 1760-cı ildə Hindistan səfərində müşaiyyət edir. Üstəlik 1761-ci ildə Panipat döyüşündə iştrak etdir. Döyüş nəticəsində Maratha İmperiyasının əzəməti zəyifləyir. Əli xanın səfər zamanı göstərdiyi cəsarəti dörən Əhməd Şah Əfq1anıstana qayıtdıqdan sonra onun mülklərini və vəzifəsini əlindən alır. 1770-ci ildə isə onun qətli təşkil olunur. Oğlanların ən böyüyü olan Gül Məhəmməd Xanın atası ölüdüyü zaman cəmi 6 yaşı vardı. Əli Xanın dul qadını bir neçə il mülkləri idarə etsədə, sonda müstəqil mülklərə ayrıldılar. Ali Xanın övladları böyüdükcə silah gücünə atalarının mmülklərini bərpa edə bildilər. Teymur Şah onları özübə çəkmək məqsədi ilə Gül Məhəmməd Xanı Kabilə çağıdı və ona Sərdar titulu verdi.

Həmçinin bax
------------

* Əfqanıstan qızılbaşları

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  The Panjab Chiefs. Historical and Biographical Notices of the Principal Families in the territories Under the Panjab Government. — 1862. — С. 111—118.

Ədəbiyyat
---------

* The Panjab Chiefs. Historical and Biographical Notices of the Principal Families in the territories Under the Panjab Government. — 1862. — С. 111—118.
* *Andreas Rieck.* The Shias of Pakistan: An Assertive and Beleaguered Minority. — Oxford University Press — 2016 .
* *Chiefs and Families of Note in the Punjab, Vol I,* revised 1939
**Ağ yapıncı** — Mahmud İsmayılovun 1979-cu ildə nəşr olunmuş ilk romanı.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***

Ağ yapıncı romanı tarixi hadisələrə əsaslanır. Romanda XVIII əsrin 30-40-cı illərində Şəki əyalətində İran əsarətinə qarşı xalq-azadlıq hərəkatından bəhs edir. Əsərdə Azərbaycan xalqının istiqlaliyyət uğrunda mübarizəsi, sadə adamlardan, o cümlədən dəmirçi oğlu Poladın sərkərdəlik istedadı, onun Münəvvərə məhəbbəti, dövrün tarixi hadisələri, xalqın məişəti və s. özünün bədii ifadəsini tapmışdır.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sinifdənxaric tədbirlər zamanı tarixi şəxsiyyətlərə dair materialların öyrənilməsi". Afaq Qasımova. Yeniyetmələrin tarixi şəxsiyyətlərin nümunəsində tərbiyə edilməsi. Bakı: Nurlan, 2006. - səh. 125.

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Roman** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Elbrus Əliyev.

**Elbrus Əliyev** (17 iyun 1962; Ağalı, Azərbaycan SSR-15 avqust 1992; Qarabağ) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri. Şəhid.

Həyatı
------

Əliyev Elbrus Əsgər oğlu, 17 iyun 1962-ci ildə Ağdaş rayonunun Ağalı kəndində anadan olmuşdur. 1969-cu ildə Nizami adına şəhər orta məktəbin birinci sinifinə getmişdir. 1979- cu ildə həmin məktəbi bitirdikdən sonra "Kommunist" sovxozunda fəhlə işləmişdir. 1982-ci ildə Bakıda 14- saylı Texniki Peşə məktəbinə daxil olur. Bitirdikdən sonra Səngəçal Dəniz Neft-Qaz çıxarma idarəsində Qazmaçı işləyib. Daha sonra rayona qayıdaraq, burada yenidən Texniki Peşə məktəbinə daxil olub və sürücülük sənətinə yiyələnib. 1989-cu ildə ailə həyatı qurub və Dilşad və Elvin adında iki övladı var. Sonradan yenidən Bakıya qayıdaraq Qaradağ rayonunda Neftçi peşəsini davam etdirmişdir.

Xidmət illəri
-------------

Elbrus Əsgər oğlu Əliyev 1992-ci il avqustun 17-si öz doğma kəndinə Ağdaş rayonunun Ağalı kəndinə qayıdır Ancaq bu dəfə şəhid olaraq. Dəfn mərasiminə minlərlə rayon və kənd sakini ilə yanaşı, şəhidin çiyin çiyinə döyüşdüyü hərbçi yoldaşları qatılır. Dəfn mərasiminin sonunda yaylım atəşi açılır və şəhid Elbrus Əliyev Ağal kənd qəbiristanlığında torpağa tapşırılr.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------
Laplandiya
**Laplandiya**  (Saam dili *Sápmi, Sámeednam*, fin Lappi, *isv.* Lappland и norv. Lapland) — Şimali Avropada yerləşən tarixi-mədəni region, əhalisi saamlardır (qədim adı — loparlar, lapladlılar).

Etimologiyası
-------------

Şaxta Babaların vətəni
----------------------

Bəzi inanclara görə Laplandiya şaxta babaların vətənidir.

Coğrafiyası və iqlimi
---------------------

Əsasən soyuq iqlimlidir. Burada normal iqlim −20 dərəcədir. Ən böyük yüksəklik 340 metrdir. Ərazisinin 60%-i küknar meşələridir. Burada ağ ayı, çaqqal, bayquş kimi heyvanlar və quşlar mövcuddur.

Əhalisi
-------

Burada 78 nəfər adam yaşayır. Onlar balıqçılar,eskimoslar,dənizçilərdir.

Tarixi
------

Bura ilk insanlar 1300-cü ildə gəlmişdilər.

İqtisadiyyatı
-------------

Bura balıqçılıq üçün əlverişli yerdir. Lakin burada telekanal, radio, nəşriyyat, xəstəxana və digər şeylər yoxdur.

Dini və dili
------------

Burada müxtəlif dinli insanlar yaşadığı üçün rəsmi dini yoxdur.Rusiyanın tabeliyində olduğu və eskimosların bir qisminin yaşaması səbəbindən eskimos və rus dilinin qarışığından yeni bir mürəkkəb dil yaranmışdır.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* State Provincial Office of Lapland Arxivləşdirilib 2008-04-20 at the Wayback Machine (ing.), (isveç.)
* Laplandiyada gəzməli yerlər

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük rus · Britannica (11-ci) · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | NKC: ge134314 |