recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Manukau şəhəri** — Aukland əyalətində, Manukau Bələdiyyə Məclisi tərəfindən idarə olunan bir ərazi bölgəsidi. Bu termin Şərqi Oklend ərazilərini əhatə etməməsinə baxmayaraq bəzən "Cənubi Oklend" adlandırılır. Həm hüquqi statusu, həm də genişmiqyaslı məskunlaşma baxımından nisbətən gənc bir şəhərdi.2010-cu ilin iyun ayında Yeni Zelandiyada üçüncü ən böyük şəhər idi.Manukau şəhərinin ərazisi 683 km²-dir.Hal-hazırda şəhərdə yerli idarəetməni Aukland şurası həyata keçirir. 2010-cu ildə bütün Oklend Bölgəsi Oklend Şurası altında birləşdi. Şəhərin adı, Maori mənşəlidir və "uçan quşlar" mənasını verir

Tarixi
------

Manukau şəhəri 1965-ci ildə meydana gəlib. Şəhər 1989-cu ildə Yeni Zelandiya miqyasında yerli idarəetmənin yenidən təşkilində genişləndi, Papatoetoe şəhəri və Howick Borough'u özünə birləşdirdi, ancaq yeni qurulan Papakura mahalından bir qədər torpaq itirdi. 1 Noyabr 2010-cu ildə Manukau Şəhər Şurası ləğv edildi.

Ərazisi
-------

Manukau şəhəri Otahuhu isthmusun cənubunda, Northland bölgəsi ilə Şimal adasının arasında yerləşir. Manukau şəhərindən cənubda Papakura və Franklin bölgəsi Oklend şəhər ərazisinin ayrılmaz hissəsi kimi qəbul edilir.

Nəqliyyat
---------

15 aprel 2012-ci il tarixində Manukau dəmiryol stansiyası açılmışdır.

Əhalisi
-------

1989-cu ildə yerli rəhbərliyin yenidən qurulmasından bir neçə il əvvəl Manukau şəhəri ölkənin ən yüksək əhalisinə malik idi.Bölgənin digər hissələri kimi, Manukau da etnik cəhətdən müxtəlifdir və bir çox xalqın, xüsusən də Maori və Polinezya xalqlarının və asiyalıların bir yerə toplaşdığı şəhərdir. Əhali çox sıx məskunlaşıb.Şəhər əhalisinin 50% -i Avropa , 17%-i Mauri , 27%-i Sakit okean, 15%-i Asiyalılar təşkil edir.

Yerli hökumət
-------------

Manukau Şəhər Şurası şəhərin yerli seçilmiş orqanıdı və şəhərdə Gənclər Şurası fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Official website until 1 November 2010
* Manukau Directory and Info
* Manukau Street Map Arxivləşdirilib 2016-07-29 at the Wayback Machine
* Manukau City Youth Council
**Sədaqət Vəliyeva** (23 dekabr 1954, Naxçıvan) — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin depuatatı, Yeni Azərbaycan Partiyası Nizami rayon təşkilatının sədri.

Həyatı
------

Vəliyeva Sədaqət Süleyman qızı 1954-cü il dekabrın 23-də Naxçıvan şəhərində anadan olub. 1972-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun müalicə-profilaktika fakültəsinə daxil olub, 1978-ci ildə institutu bitirib.

Əmək fəaliyyətinə döş qəfəsi cərrahiyyəsi xəstəxanasında tibb bacısı işləyərək başlayıb. 1980-ci ildən isə Suraxanı 6 saylı Vərəm Xəstəxanasında həkim-ftiziatr işləməyə başlayıb.

1984-cü ildə isə 6 saylı Vərəm Xəstəxanasında baş həkimi 1985-ci ilədək əvəzləyib. 1985-ci ildən 1995-ci ilədək Suraxanı rayonu 6 saylı Vərəm Xəstəxanasının baş həkimi vəzifəsində çalışıb. 1995–1996-cı illərdə Suraxanı rayon Səhiyyə şöbəsinin müdiri işləyib. 1997–2002-ci illərdə yenidən Suraxanı rayonu 6 saylı Vərəm Xəstəxanasının baş həkimi vəzifəsində çalışıb. 2002-ci ildən 2006-cı ilədək Sabunçu rayon Səhiyyə şöbəsinə rəhbərlik edib.

2006-cı ildə Sabunçu rayon 4 saylı Vərəm Əleyhinə Dispanserin baş həkimi vəzifəsinə təyin edilib, hazırda bu vəzifədə çalışır. İşlədiyi illər ərzində 1990-cı ildə Suraxanı rayonu Zığ qəsəbə Sovetinin deputatı olub. Ali dərəcəli həkimdir.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

1995-ci ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür, 2008-ci ildən Yeni Azərbaycan Partiyası Nizami Rayon Təşkilatının sədridir. 2010-cu, 2015-ci, 2020-ci illərdə keçirilən IV, V və VI çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinə seçkilər zamanı 25 saylı Nizami ikinci seçki dairəsindən Milli Məclisin deputatı seçilib. Bir qızı var.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Sədaqət Vəliyeva ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Maqsud Əli Təbrizi** (XVI əsr, Təbriz – XVII əsr, Böyük Moğol imperiyası) - Təbrizdə anadan olmuş fizik, tərcüməçi və həkim.

Həyatı
------

Maqsud Əli Təbrizi, Təbriz şəhərində anadan olmuşdur. Doğulma tarixi və vəfat tarixi dəqiq bilinmir. Hindistanda, Böyük Moğol imperiyasınnı hökmdarı Sultan Cahangirin sarayında çalışmışdır. Hindistana Əkbər şahın hakimiyyəti illərində getmişdir. Bu illərdə Sultan Cahangirin vəliəahd şahzadəsi Səlim tərəfindən himayə olunmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

Moğol imperatoru Sultan Cahangirin sarayında 1605-ci ildən 1627-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmişdir.

O, əsasən ərəb dilində olan elmi əsərlərin fars dilinə tərcüməsi ilə məşğul olmuşdur.

ABŞ Milli Tibb Kitabxanasında Maqsud Əli Təbrizinin əsərinin bir nüsxəsi vardır. Bu nüsxədəki məlumata görə o, bu Şəmsəddin Şəhrəzurinin Tarixə-əl Hukama əsərini 1602-ci ildə tərcümə etməyə başlamışdır, lakin digər mənbələrin verdiyi məlumata görə isə o, bu işə 1605-ci ildə Sultan Cahangirin istəyi ilə başlamışdır. Bu əsərin əsli 1288-ci ildə yazılmışdır və filosofların tarixlərindən bəhs edir. Maqsud Əli Təbrizi tərcümə etdiyi əsərə *Tarjümah-i-Tarikhul-Hükama* adı vermişdir.

Sonrakı tərcümə etdiyi *Nuzhat ul-arwah wa Rauzat ul-afrah* əsəridir. Bu əsərdə 34 İslamdan öncəki, 77 isə İslamdan sonrakı dövrün filosoflarının tarixindən bəhs edilir.

Bəzi mənbələrin məlumatına görə Maqsud Əli Təbrizi Sufi alimi olmuş və Qucarat sarayında böyük nüfuza sahib olmuşdur. Lakin saray çəkişmələri nəticəsində uzun illər xidmət etiyi sarayda həbs edilərək Qvalyor qalasına göndərilmişdir.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  "**Maqsud Ali Tabrizi**". 2023-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-12.
2. 1 2  "Catalogue: Medical Monographs". 2022-01-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-12.
3. 1 2 3  "Dictionary of Indo-Persian Literature". 2023-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-12.
**Nadjib Asanbayev** (tam adı: **Nikolay Vasilyeviç Asanbayev**; başq. Нәҗип Асанбаев; d. 7 noyabr 1921, Axmanovo, Bakalinsk, Başqırdıstan – ö. 28 mart 2013, Ufa, Başqırdıstan, Rusiya) — başqırd yazıçısı. Başqırd MSSR əməkdar mədəniyyət xadimi (1982).

Həyatı
------

7 noyabr 1921-ci ildə Bakalinsk rayonunun Axmanovo kəndində anadan olmuşdur.

28 mart 2013-cü ildə vəfat etmişdir. Ufanın Cənub qəbiristanlığında, həyat yoldaşının yanında dəfn edilmişdir.

Təhsili və fəaliyyəti
---------------------

1963-cü ildə Moskvada Ali ədəbiyyat kurslarını bitirmişdir.

1963-1965-ci illərdə M.Qafuri adına Başqırdıstan Dövlət Dram Teatrının direktoru işləmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Yaradıcılığa nasir kimi başlasa da, dram əsərləri ilə tanınmışdır. "Nişanlanma" (1964), "Göydən düşən səadət" (1969) komediyaları, "Rəysə" (1957), "Altun beşik" (1971), "Zeytungül" (1975), "Qızıl paşa" (1982), "Kuzyanlı başqırd" (2004) və s. dramları məşhurdur.

Ailəsi
------

Gitaraçı Rüstəm Asanbayevin atasıdır.

Mükafatları
-----------

* Başqırdıstan Başqırd MSSR əməkdar mədəniyyət xadimi (1982)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  ASANBAYEV Arxivləşdirilib 2022-08-09 at the Wayback Machine. ensiklopediya.gov.az  (az.)
2. ↑  Избр. произв. Пьесы. Уфа, 1991.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus |
| Normativ yoxlama | VIAF: 97144648463126049257 · WorldCat VIAF: 97144648463126049257 |
**Labirintdə dolaşan** (ing: The Maze Runner) — Ceyms Daşnerin 2009-cu ildə yazdığı eyniadlı romanı əsasında rejissor Ues Balın 2014-cü ildə çəkdiyi elmi fantastika, distopiya, döyüş və triller janrlarındakı ABŞ filmidir. Baş rollarda Dylan O'Brien, Aml Ameen, Kaya Scodelario, Thomas Brodie-Sangster, Will Poulter və Ki Hong Lee oynamışdırlar. 18 sentyabr 2015-ci ildə onun davamı olan Labirintdə qaçış: Alovlu sınaq filmi buraxılmışdır.

Süjet xətti
-----------

Qleyd daş divarlarla əhatə olunmuş geniş ərazidir. Tomas qleydə buraxılanda digər oğlanlar kimi adından başqa heç nəyi xatırlamırdı. Qleyddəki Tomasdan başqa hamı oradan çıxmağın mümkün olmadığını düşünür. Tomas çıxış yolunu tapa biləcəyini düşünür; lakin bunun üçün beyninin dərinliklərindəki sirləri həll etməlidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. ↑  .
4. 1 2  .
5. 1 2  .
6. 1 2  .
7. ↑  .
8. ↑  IMDb (ing.). 1990.
9. ↑  "Labirintdə dolaşan". Park Cinema (az.). 2014-10-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 avqust 2023.
**Narva şəhər zalı** — Estoniyanın Narva şəhərindəki tarixi bələdiyyə binasıdır. Bina Town Hall Meydanında Tartu Universitetinin yaxınlığılndakı Narva Kollecinin yanında yerləşir.

Tarixi
------

Bələdiyyə binası İkinci Dünya Müharibəsindən sonra bərpa edilmiş Barokko şəhər memarlığının bir neçə elementindən biri idi. İndi daha çox Sovet dövründən qalma Stalinist strukturlar və Xruşşovlar tərəfindən əhatə olunub. 2023-cü ildə Narva meriyasının yenidən qurulması layihəsi 7 milyon avroya başa çatdırıldı. Bina Narva şəhər hökumətinin oturacağı, habelə turizm məlumat mərkəzi və restoran kimi ilkin funksiyasına qaytarılıb.

Funksiyalar
-----------

İçəridə tarixi şəhərin maketi nümayiş etdirilir. Hazırda bu bina Narva Bələdiyyəsi üçün görüş yeri deyil, hansı ki, Pitri meydanındakı binada iclaslar olur.

İkinci Dünya Müharibəsindən əvvəl Narva şəhər zalı

İstinadlar
----------

1. ↑  ERR News. *Renovation of Narva Town Hall begins.* Arxivləşdirilib 2023-01-31 at the Wayback Machine Retrieved 22 July 2021
2. ↑  ERR News. *Newly renovated Narva Town Hall building ready to house city government.* Arxivləşdirilib 2023-04-06 at the Wayback Machine Retrieved 5 April 2023
**Melvud** Liverpul şəhərinin şimal bölgəsində yerləşən "Liverpul" klubunun təlim-məşq bazasıdır. Bura, Kerbi şəhərində yerləşən futbol akademiyasına daxil deyil.

Ərazi əvvəllər St Frankis Xavier adlanan yerli məktəbə məxsus idi. Ərazi məktəbin oyun meydançası kimi istifadə edilirdi və məktəbdə dərs deyən Ata Mellinq və Ata Vudlok, saatlarını buradakı gənc oğlanlara futbol oynamağı öyrətməklə keçirirdi. Bu iki şəxsin adını xatirə olaraq yaşatmaq üçün onların hər ikisinin soyadlarının ilk hecalarından bazanın adlandırılmasında istifadə edilmişdir.

Tarix
-----

Melvud 1959-cu ildə çox acınacaqlı vəziyyətdə idi və Uilyam Bil Şenkli tərəfindən üstün sayılan təlim-məşq bazalarından birinə çevrilmişdir. O, öz oyun filosofiyası olan "pas ver və tərpən, bu qədər sadə" kimi bilinən üslubunu məhz burada təqdim etmişdir. Oyunçular Enfilddə görüşürdülər və avtobus onları buradan Melvuda gətirirdi. Buradakı məşqdən sonra futbolçular yenidən avtobusla Enfildə qayıdır və burada duş qəbul edəndən sonra yüngül nahar edirdilər. Beləcə Uilyam Bil Şenkli futbolçularının isinmə prosesini düzgün formada idarə edirdi və bu üsulla onları zədələrdən uzaq tuturdu. Əslində 1965–66 mövsümündə "Liverpul" çempionatı qalib kimi vurarkən klub yalnız 14 futbolçudan istifadə etmişdir.

2001-ci ilin yanvarında "Liverpul" Millenium Pavilyonunda məşq etməyə başladı. Orada həmçinin tamaşaçılar üçün kiçik ərazi fəaliyyət göstərirdi. Məşq səhər saat 09:00-da oyunçuların bazaya gəlişi ilə başlayırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "LIVERWEB - Melwood Training Ground". 2016-03-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-10.
2. ↑  "Liverpool Street Names". 2009-05-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-10.
3. ↑   Arxivləşdirilib yanvar 10, 2006, at the Wayback Machine
4. ↑   Arxivləşdirilib iyun 12, 2006, at the Wayback Machine
Dispersiyalı dalğa paketi
**Dalğa paketi** — hər bir zamananında fəzanın məhdud oblastını tutan yayılan dalğa sahəsi.

Təsviri
-------

İstənilən təbiətli dalğalarda (akustik, elektromaqnit və b.) baş verə bilər. Dalğa paketi, tezlikləri (*f*) və dalğa vektorları (*k*) bir-birinə yaxın olan (*Δf*, *Δk* qiymətlərinin kiçik intervallarında yerləşən) müstəvi monoxromatik dalğaların superpozisiyasıdır (cəmidir). *f* və *k* arasındakı əlaqə xəttidirsə, yəni *f = υk,* burada *υ* dalğaların yayılma sürətidir, onda Dalğa paketi öz formasını dəyişmədən *υ* sürəti ilə yayılır və zaman keçdikcə "yayğınlaşır".

Xüsusiyyətləri
--------------

Dispersiya olmayan dalğa paket (real və ya xəyali hissəsi)
Kvant mexanikasında müəyyən impulslu zərrəciyin halına müstəvi monoxromatik de Broyl dalğası – bütün fəzanı tutan müəyyən tezlikli dalğa uyğundur. Bu onu göstərir ki, həmin zərrəciyin koordinatı məlum deyil. Zərrəcik fəzanın məhdud oblastında olduqda isə, onun impulsunun mümkün qiymətləri bir qədər səpələnmiş olur. Belə zərrəciyin halı impulsun mümkün qiymətlərinin intervalına uyğun tezliklərə malik monoxromatik dalğaların cəmi ilə təsvir edilir.

Təxminən eyni yayılma istiqaməti olan və tezlikləri qismən fərqlənən belə dalğaların superpozisiyası Dalğa paketi yaradır: yekun dalğanın amplitudu fəzanın yalnız müəyyən məhdud oblastında sıfırdan fərqli olacaq. Bu oblastda zərrəciyi müşahidə etmək ehtimalı böyük, onun xaricində isə praktiki olaraq sıfra bərabərdir. Sərbəst zərrəciyin Dalğa paketinin mərkəzinin yayılma sürəti zərrəciyin mexaniki sürəti ilə üst-üstə düşür. Dalğa paketini təşkil edən monoxromatik dalğalar bir qədər fərqli sürətlərlə yayıldığına görə, zaman keçdikcə zərrəciyin Dalğa paketi "yayğınlaşır". Dalğa paketi deformasiya olunur və zərrəciyin lokallaşma oblastı böyüyür.

Xarici sahədə yerləşən və enerji spektri diskret olan zərrəcik üçün Dalğa paketi müxtəlif qiymətlərə malik enerji hallarının superpozisiyasıdır. Bununla bərabər bəzi potensial sahələrdə (məs. hidrogen atomundakı protonun sahəsində elektronun Dalğa paketi) zərrəciyin Dalğa paketi dəyişməz qalır (hidrogen atomunun stasionar halına uyğundur).

Həmçinin bax
------------

* Dalğa (fizika)

Xarici keçidlər
---------------

* Google axtarış sistemində dalğa paketi növü

İstinadlar
----------

1. ↑  **Dalğa paketi**// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — VI cild. Bakı, 2009. — Səh.: 253–254.
Guayaquildəki (Ekvador) bir IMAX kino teatrı
IMAX (Image Maximum) yüksək ölçülü və aydın təsvir qabiliyyətinə malik film nümayişi sistemidir. Sistem Kanadanın əyləncə texnologiyaları şirkəti olan IMAX Corporation tərəfindən icad edilmiş və inkişaf etdirilmişdir. Adi bir film çərçivəsi 35 mm formatdadır, IMAX filmləri isə 70 mm-dir. Imax texnologiyasında 2D və ya 3D formatında nümayiş etdirilən film 7 mərtəbəli bina hündürlüyündə və basketbol meydançası ölçüsündə nəhəng ekrana proyeksiya edilir. IMAX sistemi indiyə qədər qurulmuş ən güclü 15.000 vattlıq proyeksiya lampası ilə əks etdirilir. Bu işığı hətta Aydan da görmək mümkündür. Təsviri 6 kanallı rəqəmsal surround səs sistemi müşayiət edir. Standart IMAX ekranının eni 22 metr və hündürlüyü 16 metrdir.

Bundan əlavə, omni-max adlı IMAX tipində balıqgözü linzaların köməyi ilə təsvir sferik ekrana proyeksiya edilir və üfüqi oxda 180 dərəcə təsviri təmin edir. IMAX xüsusi məkanlarda geniş formatda təqdim edilən dünyanın ən uğurlu film nümayişi sistemidir. Bəzi çatışmazlıqları da mövcuddur. Məsələn, IMAX-da çəkən kameraların çəkisi ən azı bir insanın çəkisi qədərdir. Bu da öz növbəsində, filmlərdə çətin səhnələrin çəkilişində xüsusi çətinliklər yaradır. Bundan əlavə, film standart kinofilmlərdən ən azı 5 dəfə bahadır və 1 dəqiqəlik çəkiliş minlərlə dollara başa gəlir. Ona görə də IMAX çəkilişlərində səhvə yer olmadığı üçün, bu cür çəkilişlər sənədli filmlərin və təbiət şəkillərinin çəkilişlərində istifadə olunur.

Imax kameraları 15/70 film üçün nəzərdə tutulub. Kameralar istifadə olunan filmin həcminə və çəkisinə görə normaldan çox böyük və ağırdır. Imax kamerasının çəkisi 19–45 kq, 3D kameraların çəkisi isə 109 kq təşkil edir. Kameraların ən mühüm xüsusiyyəti, filmi digər kameralar kimi şaquli olaraq deyil, üfüqi şəkildə nümayiş etdirməsidir. 3 ölçülü (3 D) çəkilişlər üçün isə eyni gövdədə insanın iki gözünün bucağına uyğun yerləşdirilən iki ayrı obyektiv və iki ayrı plyonka mexanizmi nəzərdə tutulub. Hər bir obyektiv öz filmini yaradır. Hər 3D filmdə eyni şəkil müxtəlif üfüqi bucaqlara malik iki ayrı film kimi stereoskopik şəkildə çəkilir.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Film** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Dalğaqıranlar daha təhlükəsiz limanlar yaradır, lakin həm də sahil boyunca olan çöküntüləri də aradan qaldıra bilir.
**Dalğaqıran** (brekvater) — port akvatoriyası, dəniz, göl, su hövzələri və s.nin sahilboyu hissəsini dalğalardan (külək dalğalarından) və axınlardan mühafizə edən hidrotexniki qurğu.

Haqqında
--------

Dalğaqıran dalğalardakı enerjini söndürür və ya dalğalar ondan əks olunaraq geri qayıdır.

Növləri
-------

Təyinatına və konstruktiv əlamətlərinə görə *hüdudlayıcı* (qoruyucu) və *sahil qoruyan* dalğaqıranlar olur. Hüdudlayıcı dalğaqıran liman akvatoriyasının girişində, sahilə toxunmayan hissədə yerləşdirilir. Belə dalğaqıranlar bütöv (şaquli və ya maili profilli, eləcə də qarışıq tipli), açıq (*su buraxmaq üçün deşikləri olan*), üzən, pnevmatik və hidravlik növlərə ayrılır. Gəmiçilik işləri dalğaqıranın bir və ya hər iki tərəfindən yerinə yetirilə bilər. Şaquli profilli bütöv dalğaqıranlar qra vitasiyalı və yortaclı olur.

### Qravitasiyalı dalğaqıran

Qravitasiyalı dalğaqıran beton bloklardan (400 *t*-adək), yaxud daş əsas üzərində qurulmuş böyük diametrli örtüklərdən (*qabıq konstruksiyalardan*) düzəldilir. Yortac tipli dalğaqıran (iki cərgəli, yaxud özəkli konstruksiya) qruntla doldurulub bərkidilmiş yortac və ya şpuntdan qurulur. Maili profilli bütöv dalğaqıranlar yamacları bərkidilmiş və ya bərkidilməmiş torpaq damba növlərinə ayrılır.

### Qarışıq tipli dalğaqıranlar

Qarışıq tipli dalğaqıranların aşağı hissəsi daşlardan düzəldilmiş hündür yataqdan, yuxarı hissəsi isə müxtəlif konstruksiyalı şaquli divardan ibarətdir. Açıq dalğaqıranlarda dalğaların təsir zonasında yerləşdirilmiş, dayaqlara və ya yortac sırasına dirənən(*söykənən*) dalğadan mühafizə ekranları olur. Üzən dalğaqıranlarda dalğasöndürücü kimi lövbərarxası pontonlar, yaxud başqa vasitələr (*divarları deşikli qutular, maili elementləri olan qəfəslər və s.*) tətbiq edilir. Pnevmatik və hidravlik dalğaqıranlarda dalğaların enerjisini söndürmək üçün sualtı perforasiyalı boru kəmərindən təzyiq altında vurulan sıxılmış hava (yaxud su) şırnağından istifadə edilir. Sahilqoruyan dalğaqıranlar sahil xəttinə paralel yerləşdiril miş aktiv sahilbərkitmə qurğularına aiddir. Onlar dalğa enerjisini söndürməklə yanaşı, suyun gətirdiyi gəlmə torpaqları toplayıb saxlayır, çimərlikləri qoruyur və s. Bir qayda olaraq, üst çıxıntısı dənizsəviyyəsindən 0,5–1 *m* aşağıda yerləşən sualtı dalğaqıranlar tətbiq edilir. Əsasən, daş və beton bloklardan düzəldilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  **Dalğaqıran**// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — VI cild. Bakı, 2009. — Səh.: 254.
**Midaqrabindon** (*rus.* Мидаграбиндон, oset. Мидӕгрӕбындон) — Şimali Osetiyanın Priqorodnı rayonunda axan çay. Axını nəticəsində ərazidə kanyon yaranıb.

Mənbəyi Baş Qafqaz silsiləsində yerləşir, mənsəbi isə Gizeldon çayı hesab olunur. Bundan əlavə, aşağıdaki su sisteminə malikdir: Gizeldon çayı vasitəsilə Ardon çayına axır, oradan Terek çayına keçərək Rusiya Federasiyası ərazisində Xəzər dənizinə tökülür. Midaqrabindon çayına Skaron adlı kiçik çay axır.

Buranı təsvir etmək üçün Midaqrabindon şəlalələri adı da istifadə olunur, onlardan biri Zeyqalandır. Bu şəlalələr mövsümidir, çünki onların içərisində su miqdarı fəsil və hava amillərindən asılıdır. Çayın özü də yüksəklikdən vadiyə "düşür". Djodjora çayına qovuşaraq, Gizeldon çayını əmələ gətirir.

Axın boyu yaşayış məntəqələri
-----------------------------

* Jimara
* Kakadur
* Fazikau
* Lamardon
* Darqavs

Turizm
------

Koban dərəsindən Kaxtisar yolu ilə bu obyektlərə yol tapmaq mümkündür. Köhnə yol, bir neçə tuneli ilə birlikdə 2002-ci ildə Kolka buzlağının enişindən sonra basdırıldı. Hadisədən sonra bir müddət Kurtat dərəsindən keçən alternativ yoldan istifadə olunurdu.

Həmçinin bax
------------

* Tbauxox — Midaqrabindon tərəfdən görülə bilən və təqribən 3 km hündürlüyündə olan müqəddəs Osetiya dağı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "-don" osetin dilindən "çay" mənasını verdiyindən, mənbələrdə *Midqarbin* adına da rast gəlinir. Bu söz həmçinin bir neçə yerli toponimlərin (buzlaq, Midaqrabinxox dağı, dərə) adlarında istifadə olunur.
2. ↑  "Водопады". 2021-11-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-09.

Xarici keçidlər
---------------

* Rusiyanın görülməli yerləri  (rus.)
**Müzəffərabad** (مظفرآباد) − Pakistanın Azad Kəşmir bölgəsinin paytaxtıdır.

Şəhər barədə
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Ölkə | Pakistan |
| Bölgə | Azad Kəşmir |
| Ərazi |
| • Ümumi | 1,642 km2 |
| Hündürlük | 737 m (2,418 ft) |
| • Sıxlıq | 418/km2 |
| Vaxt zonası | UTC+05:00 (PST) |
| Telefon kodu | 05822 |
| Veb sayt |  |

Şəhərin tarixi
--------------

Müzəffarabad şəhərinin orijinal adı *Udabhanda* idi.

Udabhanda Şahi xanədanlığının paytaxtı olub.

Nəqliyyat
---------

Ən yaxın dəmiryol stansiyaları Pakistanda Murree ve Hindistanın Cammu ve Kəşmir əyalətindəki Baramulladır.

2005-ci il zəlzələsi
--------------------

Şəhər 2005-ci ildə baş verən və 7.6 bal gücündə olan Kəşmir zəlzələsinin episentri yaxınlığında idi. Zəlzələ şəhərdəki binaların təxminən 50%-ni məhv edib (rəsmi binaların əksəriyyəti daxil olmaqla) və Kəşmirin Pakistanın nəzarəti altında olan ərazilərin 80000-ə (səksən min) yaxın əhalisinin ölümünə səbəb olub. 8 oktyabr 2005-ci il tarixindən etibarən Pakistan hökumətinin rəsmi məlumatlarına görə ölü sayı 87350 (səksən yeddi min üç yüz əlli) olmuşdur. Bəzi hesablamalara görə, ölənlərin sayı 100000-dən (yüz min) çoxdur.

İstinadlar
----------
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qurd qapısı qəbiristanlığı.

**Ümumşəhər qəbiristanlığı** (bəzən **"Qurd qapısı" qəbiristanlığı** kimi qeyd olunur) — Bakının Qaradağ rayonunda yerləşən məzarlıq.

Coğrafiyası
-----------

Qəbiristanlıq Laçın massivinin yaxınlığında, Bakı dairəvi avtomobil yolunun alt hissəsində yerləşir. "Qurd qapısı" adlanan ərazi ilə Sədərək Ticarət Mərkəzi aralığındadır.

Tarixi
------

Ümumşəhər qəbiristanlığının dəqiq tarixi məlum deyildir.

Dəfn
----

Məzarlıqda müxtəlif millətlərdən olan insanlar dəfn olunub. Burada azərbaycanlı, yəhudi, rus və erməni millətlərinin nümayəndələri dəfn edilmişdir.

2020-ci ilin 27 sentyabrında başlayan Vətən müharibəsində həlak olan 18 şəhid məzarlıqda dəfn olunmuşdur. Lakın bir müddət sonra şəhid ailələri müraciət edərək qəbirlərin Yasamal rayonundakı Şəhidlər xiyabanına köçürülməsini istəmişlər. 2021-ci il yanvarın 30-da isə rəsmi qurumların şəhid ailələri ilə bir daha görüşü keçirilib, onların qəbir yerlərinin dəyişdirilməsi ilə bağlı ümumi istəyi nəzərə alınıb və müvafiq qərar qəbul edilib. Bundan sonra ümumşəhər qəbirstanlığında dəfn olunmuş 18 Vətən müharibəsi şəhidinin məzarının Yasamal rayonundakı Şəhidlər xiyabanına köçürülməsi qərara alınıb.

Qalereya
--------

* Qəbiristanlığın Bakı dairəvi avtomobil yolundan görünüşüQəbiristanlığın Bakı dairəvi avtomobil yolundan görünüşü
* Yusif Muxtarovun məzarıYusif Muxtarovun məzarı
* Amaliya Pənahovanın məzarıAmaliya Pənahovanın məzarı
* Arif Quliyevin məzarıArif Quliyevin məzarı
* Yaqub Zurufçunun məzarıYaqub Zurufçunun məzarı
* Ramiz Novruzun məzarıRamiz Novruzun məzarı
* Rəmişin məzarıRəmişin məzarı
* Ağakişi Kazımovun məzarıAğakişi Kazımovun məzarı
* Oqtay Əliyevin məzarıOqtay Əliyevin məzarı
* İranə Tağızadənin məzarıİranə Tağızadənin məzarı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Зильберштейн М. Еврейские кладбища Баку" (PDF). ourbaku.com. 2023-04-14 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-04-14.
2. ↑  "Ümumşəhər qəbristanlığındakı 18 şəhidin məzarı Yasamal rayonundakı Şəhidlər Xiyabanına köçürülüb" (az.). apa.az. 2021-01-30. 2022-10-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-19.

|  |  |
| --- | --- |
| Qaradağ rayonu | *Qaradağ rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Obstruksionizm** (*ing.* Obstructionism) — Obstruksiyalar yolu ilə siyasi mübarizə üsulu. Siyasi proseduranı axsatma və ya qarşısını alma kimi də başa düşülür.

İş yeri aqressiyası kimi
------------------------

Obstruksiyaçı problem yaradır. Noyman və Baron obstruksiyanı iş yerini aqressiyasını yaradan üç ölçüdən biri olaraq qəbul edirlər. Bu çərçivədə, obstruksiya "bir işçinin işinin və ya təşkilatının vəzifələrini yerinə yetirməsinə mane olmağa yönəlmiş davranışlarıdır."

Siyasətdə
---------

Obstruksiya və ya maneə siyasəti müvafiq qanunvericilik prosedurlarından asılı ola bilən yavaş və ya yavaş gəzmək kimi müxtəlif vasitələrlə qanunvericiliyin tərəqqisinə qəsdən müdaxiləni bildirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "obstructionism definition - English dictionary for learners - Reverso". dictionary.reverso.net. 4 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 January 2019.
2. ↑  Neuman, J. H. & Baron, R. A. (1998). Workplace violence and workplace aggression: Evidence concerning specific forms, potential causes, and preferred targets. *Journal of Management*, 24, 391–419.
**Rafael Qvaladze** (1 yanvar 1948, Laqodexi, Kaxetiya) — Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin hakimi (1985–1990).

Həyatı
------

1 yanvar 1948-ci ildə Gürcüstanın Laqodexi şəhərində anadan olmuşdur. 1971-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Fəaliyyətə 1971-ci ildə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsində başlamışdır. Həmin ildən 1985-ci ilədək Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsində baş məsləhətçi, şöbə rəisi vəzifələrində çalışmışdır. 1985-ci ildən 1990-cı ilə qədər Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin hakimi vəzifəsində işləmişdir. 1990-ci ildən 1992-ci ilədək Azərbaycan Respublikasının prokurorluq və ədliyyə orqanlarında müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. 1992-ci ildən 1998-ci ilədək Ali Məhkəmədə şöbə rəisi vəzifəsində işləmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rafael Qvaladze: Hakim". 2024-03-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-03-04.

Xarici keçidlər
---------------
**Adsız Tablo** (*ing.* unnamed table)— Elxan Elatlı tərəfindən 2003 cü ildə nəşr edilmiş roman

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "|  *Bu kitabda insanlardakı qısqanclıq hissi,ər-arvad problemləri,məhəbbət,xain xislətli adamların psixologiyaı kimi məsələlər ön plana çəkilib.*  | "|

Məzmunu
-------

Bakı şəhəri...
1 aprel 2013-cü il
Əslində adi günlərdən biri...
Bu tarix hər il dünyada gülüş günü kimi qeyd olunur.Amma hər gün,o cümlədən bu gün də yer üzündə minlərlə insanın müxtəlif səbəblərdən öldüyünü,milyonlarla insanın xəstəlikdən can çəkdiyini düşünəndə,anlayırsan ki, dünyanın vahıd bir gülüş günü ola bilməz.Onsuz da taleyi kimin üzünə gülürsə,o adam qəlbən gülür,kimə sərt üz göstərirsə ağlayır.Heç bir fərq qoyulmadan,ilin hər bir günündə..
Bizdə isə əlavə olaraq bu günə Aldatma Günü də deyilir.İlin hər bir günündə bir-birimizi aldatmağımız azmış kimi,bunun üçün məxsusi bir gün də ayırmışıq.
Yox, narahat olmayin, sizi nə aldatmaq fikrimiz var,nə də güldürmək.Sadəcə, həmişə, hər yerdə baş verə biləcək bir adi əhvalat danışacağıq sizə... Və bəlkə də bir az qeyri adi...
Çoxdan susmuş cib telefonu bu gün ikinci dəfə səsləndi.Öz mənzilindəki iş masasının arxasında oturub noutbukla təyyarə bileti sifariş verən polkovnik Qasımlı üz gözünü turşudub işindən ayrıldı.Zəng yad nömrədən gəlirdi.Həm də rəqəmləri ahəngdar ardıcıllıqla düzülmüş xüsusi bir nömrədən. Belə nömrələr həvəskar müştərilərə azı beş yüz manata satılırdı.Adi nömrələrin beş manata olduğunu nəzərə alsaq,yüz dəfə baha idi...
Zəng vaxtından əvvəl kəsildi..Demək kimsə onu narahat etməyə çətinliklə cəsarət tapmışdı.Görəsən bu kim idi?Onun telefon nömrəsini çox az adam bilirdi və bu adamlar da çox nadir hallarda zəng vururdular.Məsələn az əvvəl nahar vaxtı Boris Nİkitin Moskvadan zəng vurub onu oğlunun toyuna dəvət etdi.Gör illər necə tez keçib gedirdi.Əgər Qasımlının yeganə övladı olan qızı o vaxt bir yaşında qətlə yetirilməsəydi indi yeniyetmə qız olacaqdı.Borisin oğlundan yeddi-səkkiz yaş kiçik...Boris ondan çox tez evlənmişdi.Toy aprelin 5-də olacaqdı.Ona görə də bir gün əvvələ,gündüz saat 10.40-a bilet sifariş verdi.Deməli,iki əzizini və bolluca xatirələrini qoyub gəldiyi Moskvaya uçmağına üç sutkadan az vaxt qalırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-07-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-23.

Xarici keçidlər
---------------

* [*ölü keçid*]
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Əhməd Paşa.

**Əhməd Paşa** (Ərəbcə: أحمد باشا, Osmanlıca: أحمد پاشا; {{DVTY}} şablonu boşdur ) — Osmanlı Paşası, Məmlük hanedanından hükümdar (1723-1734 ve 1736-1747).

Həyatı
------

Əhməd Paşa, Həsən Paşa'nın oğlu ve varisiydi. 1715 yılında Əhməd Paşa, Bəsrə Eyaləti valiliğinə seçildi. Həsən Paşa'nın ölümündən sonra Əhməd Paşa, Bağdad, Bəsrə ve Şəhrizor'un hökmdarı oldu ve Mosul paşalığı isə İraq sülaləsi Cəlili tərəfindən idarə edildi.

Atası kimi, öz işlərində Məmlüklü inzibati və hərbi metodlarını əsas qoydu. Həsən Paşanın siyasətini davam etdirən Əhməd Paşa, İraqda nizam-intizam qurdu. İtaət etməyən bədəvi tayfalarını tabe etdi və xəzinəyə sabit vergi axınını təmin etdi. Həmçinin Səfəvilərin hərbi genişlənməsi təhlükəsini diqqətə alaraq İraqın müdafiəsiylə məşğul oldu. Ölkənin müdafiəsi üçün Əhməd Paşa 2000 nəfərlik Məmlüklərdən oluşan "qoruma muhafizləri" yaratdı. Əhməd Paşa 1723-1727, 1730-1736 və 1743-1746-cı illər, Osmanlı-Səfəvi müharibələrində yaxından iştirak etdi. 1734-1736 illərində, Səfəvilərlə müharibədə Əhməd Paşa çox müstəqil əməl etməsi üçün İraqın hakimiyyətindən fasiləsilə açmasına səbəb oldu. Bunun üçün I Mahmud onu İraqın hakimiyətindən uzaqlaşdıraraq Hələb şəhərinə göndərdi və İraq əyalətini Bağdad və Bəsrə əyalətlərinə böldü. Ancaq 1736-cı ildə Əfşarların ilərləməsi I Mahmudı Əhməd Paşanı Bağdada qaytarmağa məcbur etdi. O İraqı 11 il daha müstəqil şəkildə idarə etdi. Əhməd Paşa 1747-ci ildə vəfat etdi, hakimiyət qardaşı oğlu Süleyman Əbu Leyla Paşaya (1749-1762) miras qaldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Coke, Richard (1927). Baghdad, The City of Peace. Taylor & Francis. pp. 232–233
2. ↑  "Возвышение мамлюков". mybiblioteka.su. 2016-01-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-26.
3. ↑  Kissling, H.J. (1969), The Last Great Muslim Empires, pp. 82-85. Brill, ISBN 90-04-02104-3

Xarici keçidlər
---------------

|  |
| --- |
| Əhməd Paşa (Məmlük) **Məmlük sülaləsi****Doğum:** bilinmir  **Vəfat:** 1747 |
| Hakimiyyət titulları |
|
| Sələfləri Həsən Paşa | **Osmanlı İmperiyasında Paşalıq**1723-1747 | Xələfləri Süleyman Əbu Leyla Paşa |
**Pale** (bosn. Pale, *serb.* Пале / Pale, xorv. Pale) — Bosniya və Herseqovinanın paytaxtı Sarayevodan 10 km cənub-şərqdə yerləşir. Serb Respublikasına daxil olan Pale icmasının mərkəzidir. Şəhərdə dağ-kurortu fəaliyyət göstərir.

Tarixi
------

Bosniya müharibəsi illərində şəhər Serb Respublikasının paytaxtı olaraq bilinirdi. Serb Respublikasının konstitusiyasına görə, Sarayevo bu respublikanın paytaxtıdır. Deyton sazişinə görə Bosniya və Herseqovina Federasiyasının tərkibinə daxildir. Hal-hazırda paytaxt əslində Banya Luka şəhərinə köçürülür.

Deyton sazişindən əvvəl Pale Sarayevonun uzaq bir kəndi idi. Bosniya müharibəsi zamanı və sonrası əhalinin etnik xətlər boyunca yenidən bölgüsündən sonra, indi olduğu kimi şəhərə daha çox bənzəməyə başladı.

Pale Bələdiyyəsinin müharibədən əvvəlki Bosniya hissəsi Pale-Praça olaraq bilinir. İndi Bosniya və Herseqovina Federasiyasının (Bosniya-Podrin Kantonu) bir hissəsidir.

Adı və coğrafifiyası
--------------------

Palenin serb sakinləri arasında "Serb Sarayevosu" kimi də tanınır. Buna baxmayaraq Sarayevo ilə Pale sərhədləri arasında təxminən 10 km məsafə var. Paleni Serbiyanın Sarayevo adlandırılmasına davam edirlər, çünki Dayton sazişi imzalandıqdan sonra Sarayevonun özü Bosniya və Herseqovina Federasiyasına mənsub olduğu qəbul edildi. Sarayevoda uzun illər boyunca yaşayan Bosniya serbləri şəhərə bəzi iddiaları saxlamaq istədilər. Sarayevo ilə əlaqəsini əks etdirmək, özünə olan iddiasını gücləndirmək üçün Sarayevoya ən yaxın serb yaşayış məskəni (Serb Respublikası daxilində) məhs pale idi. Bəzən bir qədər kinayə ilə Serbiyanın Sarayevosu adı ilə tanınsada, əslində şəhər coğrafi baxımdan Sarayevodan uzaqdır və onunla infrastruktur bölüşmür. Öz poçt şöbəsi, universitet binaları və s. var.

Əhali
-----

### 1971

ümumi 16 119.

* Serblər — 11 230 (69,66 %)
* Müsəlmanlar — 4508 (27,96 %)
* Xorvatlar — 142 (0,88 %)
* Yuqoslavlar — 80 (0,49 %)
* Digərləri — 159 (1,01 %)

### 1991

1991-ci il siyahıya alınmasına əsasən Pale icmasında 16 310 nəfər yaşayırdı.

* 11 269 serblər
* 4356 müsəlmanlar (boşnaklar)
* 394 yuqoslavlar
* 126 xorvatlar
* 165 digərləri

Pale şəhərinin özündə 6797 nəfər yaşayırdı:

* 4 915 serb
* 1 438 müsəlman (boşnaklar)
* 271 yuqoslavlar
* 88 xorvatlar
* 85 digərləri

### 2013

2013-cü il siyahıyaalınmasına görə şəhərin əhalisi 13,883 nəfər, icma əhalisi isə 22.282 nəfər olmuşdur.

Təhsil
------

Şəhərdə Şərqi Sarayevo Universitetinin İqtisadiyyat fakültəsi fəaliyyət göstərir.

Mənbə
-----

* Rəsmi sayt

İstinadlar
----------

1. ↑  "Попис становништва, домаћинстава и станова у Босни и Херцеговини 2013 на територији Републике Српске — Прелиминарни резултати, Републички завод за статистику, Бања Лука, 2013" (PDF). 2014-01-24 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-03.
2. ↑  Univerzitet u Istočnom Sarajevu. Fakulteti. Arxivləşdirilib 2014-02-27 at the Wayback Machine (bosn.)
Forma və ölçüsü
---------------

Balaca, silindir formasında vı 0,2 μm genişliyində ve 0,4 μm uzunluğundadı.

Drosophila melanogaster embriyolarında, çift olaraq, Caenorhabditis elegans sperm hüceyrələrində və erken embriyolarında tək, amma doqquz dənə olaraq görülür.
Hüceyrə sitoplazmasında birbirinə dik olaraq yerləşən ve matriksle çevrili olan sentriol çiftlərinə sentrozom deyilir. Her sentriol eninə dairəvi olaraq düzülmüş 9 fibrilden ibarətdir. Fibrillər bir matrikslə sarılıb. Sentriollar hüceyrə bölünməsi sırasında çoxalıb tək çift halına hüceyrənin her iki qütbünə gedərək aster deyilən ipliklərin oəmələ gəlməsi ve asterlər vasitəsilə xromosomların sentromerlerindən tutulub qütblərə çəkir.

Vəzifəsi
--------

Hüceyrə bölünməsində iştirak edir. Replikasya sırasında, çütləşmiş her yeni sentriol qrubu, həm sentriol çiftini həm də original çifti özündə saxlayır. Əgər sentriollar özlüyündən hərəkət eden [[qamçı]nın ] şəkilləndirilməsində iştirak edərsə, sentriolların yaşlı tayı, ana sentriol, orqanoid quruluşunu təşkil edən əsas gövdə halına gəlir.
**Parnik (istixana)-** tərəvəz, ağac və kol şitilləri yetişdirmək üçün düzəldilmiş örtülü yer. Parniklər su, buxar və ya elektriklə qızdırılır. Onlar küləkdən müdafiə olunan günəşli sahədə şərqdən qərbə doğru uzununa yerləşdirilir. Bunun üçün torpaqda müəyyən dərinlikdə yer qazılıb divarları daş, dəmir, beton, taxta və s. materiallarla, üzəri isə şüşə və plankalı çərçivələrlə örtülür.

Parnik (istixana) bitkiləri
---------------------------

Parnik bitkiləri faraş tərəvəz məhsulu və bəzi bitkilərin toxumunu (ştilini) almaq üçün parniklərdə becərilən tərəvəz bitkiləridir. Kələm, xiyar, pomidor, turp, şüyüd, keşniş, istiot və s. eləcə də bəzi çiçəkli bitkilər becərilir. Əsas qulluq onların işığa, rütubətə, istiliyə olan tələbatını təmin etmək, yemləmə gübrəsi vermək, xəstəlik və zərərvericilərlə mübarizədən ibarətdir. Bunun üçün həmin bitkilərin toxumları fevral ayından parniklərə səpilir, sonra yetişən şitillər açıq sahələrə köçürülür.

Həmçinin bax
------------

* Parnik qazları
* İstixana effekti

Xarici keçid
------------

İstixana effekti Arxivləşdirilib 2017-08-31 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ensiklopedik ekoloji lüğət. Bakı-Elm-2008.
Məhəmməd (ortada) və Raşidun xəlifələri Əbu Bəkr, Ömər, Osman və Əlini təsvir edən Osmanlı miniatür rəsmləri. XVI əsr.
**Raşidun** (*ərəb.* الراشدون‎) və ya **dörd xəlifə** — Məhəmmədin ölümündən sonra müsəlman cəmiyyətinə rəhbərlik edən ilk dörd xəlifə. Onlar Əbu Bəkr (632–634), Ömər (634–664), Osman (644–656) və Əlidir (656–661).

Raşidi xilafəti (632–661) adlanan bu xəlifələr hakimiyyəti sünni islamında "doğru yolda" (raşid) hesab edilir, yəni bu, dini baxımdan təqlid edilməli bir modeli (sünnə) təşkil edir.

Tarixi
------

Məhəmməddən sonra gələn ilk dörd xəlifə Raşidun adlanır. Onlar:

1. Əbu Bəkr (təq. 573–634)
2. Ömər ibn Xəttab (təq. 583–644)
3. Osman ibn Əffan (təq. 573–656)
4. Əli ibn Əbu Talib (təq. 600–661)

Məhəmmədin varisliyi müsəlman cəmiyyətini parçalayan əsas məsələdir. Müəllif Karl Ernstə görə, sünni islam, ədliyyəsindən asılı olmayaraq, onların varisliklərinin siyasi status-kvonunu qəbul edir, halbuki şiə müsəlmanları ilk üç xəlifənin legitimliyini böyük ölçüdə rədd edir və Məhəmmədin Əlini onun varisi təyin etdiyini iddia edirlər.

Zaman qrafiki
-------------

Xəlifənin varisliyi mütləq yeni ilin ilk gününə təsadüf etmir.

Həmçinin bax
------------

* Əşareyi-Mübəşşirə
* Dörd sadiq səhabə

İstinadlar
----------

1. ↑  Melchert, (2020)
2. 1 2  Abbas, (2021. səh. 6)
3. ↑  *Ernst, Carl W.* Following Muhammad: Rethinking Islam in the contemporary world. University of North Carolina Press. 2003. 169. ISBN 9780807828373.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* *Fayda, Mustafa.* HULEFÂ-yi RÂŞİDÎN - An article published in 18th volume of Turkish Encyclopedia of Islam (türk). 18. Istanbul: TDV İslâm Ansiklopedisi. 1998. 324–338. ISBN 978-97-53-89445-6.

Xarici keçidlər
---------------

* 

* Vikianbar Vikianbarda **Raşidun** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* Rashidun — Encyclopaedia Britannica
**Mürşid Balaqardaş** (?-?) - *istiqlal şairi*. 1918-1920 illər milli istiqlal poeziyasının nümayəndəsi.

Yaradıçılığı
------------

Əsərləri *Azərbaycan*, *İstiqlal*, *Hürriyyət*, *Qurtuluş*, *Gənclər yurdu*, *Övraqi-nəfisə*, *Bəsirət* kimi mətbuat orqanlarında çap
edilmidir. Şairin silsilə *Əsgər şerlərində* (*Əsgər hərbə gedərkən*, *Əsgər şərqisi*, *Ana deyir*, *Qarabağda həlak*
olmuş arkadaşının ruhuna ithaf*,* Bu günün gənclərinə *və s.) vətənin fədakar oğullarına müraciət, azadlıq uğrunda mübarizəyə,*
milli istiqlalın qorunmasına çağırışı motivləri güclüdür.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| *Mənim eşqim ancaq Vətən eşqidir,*
Könlümdəki Azərbaycan eşqidir. | "|

Ömrü boyu bu ideala sadiq qalan şair şerlərindən birində hərbə gedən əsgərin dilindən deyirdi:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| *Mən gedirəm məqsədimə yetməyə,*
Azərbaycanına xidmət etməyə! | "|

*Şühədayi-Vətən* şerində Mürşid dostu Məhəmməd Hadinin səsinə səs verir, vətən yolunda, Qarabağ müharibəsində
şəhid olanların millətin qəlbində əbədiyyət qazandığını göstərir:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| *Sən də fəxr et, bambaşqadır bu ölüm,*
Bənzəməzsən sən bir adi ölmüşə.
Cismin əgər gömülmüşsə məzara,
Ruhun millət qəlbindədir həmişə. | "|

*Bir qaçqın cocuğun dilindən* şerində şair erməni quldurlarının əzab-işgəncə verdiyi, yurd-yuvasız qoyduğu, körpə
qəlbinə sağalmaz yaralar vurduğu balaca uşağın fəryadını, üsyanını dərin ürək yanğısı ilə qələmə almışdır.
Yaradıcılığında Türk birliyinə, Azərbaycan türklərini milli dövlət ətrafında birləşməyə çağırış ruhlu şerlər də
mühüm yer tutur.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Məhəmməd Hadi

Mənbə
-----

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, *Mürşid Balaqardaş* maddəsi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (ədəbiyyat, dil, mədəniyyət quruculuğu)*, Bakı, 1998.
2. 1 2 3  *Əliyeva A. Unudulmuşlar, "Elm" qəzeti,* 1990,26 may.
**Edvard Savic-** (26 noyabr 1761, Prinston, Massaçusets – 6 iyul 1817, Prinston, Massaçusets) — amerikalı portret rəssamı və qravüraçısı.

Həyatı və karyerası
-------------------

O, Massaçusets ştatının Prinston şəhərində anadan olub. Yetkinlik dövründə həm zərgər, həm də oyma ilə məşğul olub. Heç bir rəssamlıq təhsili olmayıb. Lakin 1790-cı ildə Harvard Universitetinə hədiyyə edilən Corc Vaşinqtonun portreti ona məşhurluq gətirmişdir. O, 1791-ci ildə Londona səfər etdi, burada bir müddət Benjamin Vestdən təhsil aldıqdan sonra İtaliyaya getdi. 1794-cü ildə ABŞ-a qayıtdı. Sonra o, Filadelfiya və Nyu-York şəhərində təcrübə keçərək özünü təkmilləşdirmişdir. 

Onun *Entoni Ueyn*, *Benjamin Raş* və *Tomas Ceffersonun* portretləri yüksək qiymətləndirilir. Savic, əsasən, prezident Corc Vaşinqton, birinci xanım Marta Vaşinqton, onun iki nəvəsi, Corc Vaşinqton Parke Kustis və Elyanora Park Kustis və bir qadını təsvir edən böyük bir portret qrupu olan Vaşinqton Ailəsi (1789-cu ildə başlamış, 1796-cı ildə tamamlanmışdır) ilə tanınır.

Həmçinin bax
------------

* Rəssam
* Portret

Xarici keçidlər
---------------

* American paintings & historical prints from the Middendorf collection, an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Savage (no. 69)

İstinadlar
----------

1. 1 2  RKDartists (nid.).
2. 1 2  Edward Savage // Benezit Dictionary of Artists (ing.). OUP, 2006. ISBN 978-0-19-977378-7
3. ↑  Brandt, Lydia Mattice. "Edward Savage". George Washington's Mount Vernon.
**Bas Otis** (17 iyul 1784[…] – 3 noyabr 1861, Filadelfiya, Pensilvaniya) — Amerikalı portret rəssamı. O, 1819-cu ildə ilk Amerika litoqrafını istehsal edib.

Həyatı və karyerası
-------------------

Otis Massaçusets ştatının *İst Bricvoter* şəhərində dünyaya gəlib. O, gənc yaşlarında dərrak ustasının yanında şagirdlik edib. Daha sonra rəssam kimi çalışıb. Otis Nyu Yorka köçdü və burada rəssam Con Uesli Jarvisin köməkçisi kimi çalışdı. 1812-ci ildə Pensilvaniya ştatının Filadelfiya şəhərinə köçəndən sonra onun rəssamlıq karyerası çiçəkləndi. 1812-ci ildə ABŞ Rəssamlar Cəmiyyətinə seçildi və onun səkkiz portreti Rəssamlar Cəmiyyətinin və *Pensilvaniya Gözəl Sənətlər Akademiyasının* birgə sərgisində sərgiləndi. O, 1824-cü ildə Pensilvaniya Akademiyasında akademik seçildi. Otisin ən məşhur ilk işlərindən biri metal emalı sexinin içindəki mənzərəni təsvir etmək olmuşdur. Təxmin edilir ki, onun şagirdlik illərinin əksi olaraq çəkilmişdir əsər. 1813-cü ildə Filadelfiyadan olan Alis Pier ilə evləndi və onların altı övladı oldu.

Otis 1815-ci ildə perspektiv daşıyıcının patentini aldı. Filadelfiya naşiri Cozef Delapleyn ilə birlikdə "Delaplenin görkəmli Amerika personajlarının həyat və portretləri haqqında anbar" üçün portretlər çəkməyə başladı. 1816-cı ildə Otis Tomas Ceferson, Ceyms Madison və Doli Madison-un portretlərini çəkdi. Ümumilikdə, Otis "Repository" üçün iyirmi dörd portret çəkdi. Otis, litoqrafiya prosesi haqqında məqalə ilə birlikdə *Analectic* jurnalının 1819-cu il iyul sayında nəşr olunan ilk Amerika litoqrafını çəkdi.

Otisin 1819–26-cı illər üçün dəftərlərində rəssam Con Neql, Möhtərəm Şepard Kosciusko Kollok, Viktor Mari du Pont, Con Qrinlif Vayter , senator Con C. Fremont və Möhtərəm Ceyms Aberkrombinin portretləri də daxil olmaqla, 300-dən çox portret çəkmişdir. O, Filadelfiyadan olan maliyyəçi Stiven Qirardın məşhur postmortem portretini çəkib. Digər tanınmışlar arasında yazıçı Ceyms Fenimor Kuper, Tomas Qarret və ABŞ prezidenti Uilyam Henri Harrison da var idi.

O, əsasən Filadelfiyada işləmiş, eyni zamanda Bostonda (1837, 1846–58) və Delaver ştatının Vilminqton şəhərində (1839, 1840-cı illər) və Rod-Aylend ştatının Providens şəhərində (1858–61) çalışmışdır. Onun tələbələri Henri İnman, Piter F. Rotelmer və Con Niql olmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Rəssam
* Tomas Barker
* Robert Feke
* Cozef Badger
* Ceyms Pil
* Mather Braun

Xarici keçidlər
---------------

* Smithsonian Institution Research Information Service (SIRIS)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  RKDartists (nid.).
2. 1 2 3 4  *Soltis C.* Bass Otis // Otis, Bass (ing.). // *Grove Art Online* / J. Turner [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2017. ISBN 978-1-884446-05-4 doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T064190
3. 1 2  .
4. ↑  Adams, Clinton (1983). American lithographers 1900–1960. Albuquerque: University of New Mexico Press. p. 5. ISBN 0826306608.
5. ↑  Albert H. Smyth. The Philadelphia magazines and their contributors, 1741–1850. Philadelphia: R. M. Lindsay, 1892
**Petros Abraamyan Duryan** (*erm.* Պետրոս Աբրահամի Դուրեան, əsl soyadı **Zmbayan**, *erm.* Զըմպայեան; 20 may (1 iyun) 1851, Üsküdar, Konstantinopol, Osmanlı imperiyası – 21 yanvar (2 fevral) 1872, Konstantinopol, Osmanlı imperiyası) — erməniəsilli Osmanlı şairi.

Həyatı
------

Petros Duryan 1851-ci ildə Konstantinopolda, Üsküdar ərazisində kasıb bir dəmirçi ailəsində anadan olmuşdur. 1867-ci ildə bitirdiyi Üsküdar məktəbini bitirmişdir. Həmin il kasıb ailəsinə kömək etmək üçün işə düzəlməyə çalışmışdır. Petros əvvəlcə əczaçı şagirdi, sonra katib və ev müəllimi olmuşdur. Buna baxmayaraq, o, şeiriyyata yönəlməyə başlamışdır. Hələ məktəbdə oxuyan zaman ədəbiyyatla yaxından maraqlanmışdır. Sonradan teatrla məşğul olmağa başlamışdır. Pyeslər yazmış, bəzən özü də səhnəyə çıxmışdır.

1871-ci ildə şairdə vərəmin ilk əlamətləri ortaya çıxmışdır. Əvvəlcə xəstəliyə əhəmiyyət verməmiş və əsərlərini yazmağa davam etmişdir, lakin xəstəlik daha da ağırlaşmışdır. Ömrünün son ilini yataq xəstəsi yaşamaışdır. 21 yanvar 1872-ci ildə vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Erməni Sovet Ensiklopediyası (erm.). / red. Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Erməni Qısa Ensiklopediyası (erm.). Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1990. C. 2.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Армянская муза (Vikimənbə) (#format\_missing\_url). М.: Типо-литогр. Т-ва И. Н. Кушнерев и Ко. 1907.
**Pulo-Kondor adası** (vyet. Côn Sơn) — Vyetnamın cənubunda yerləşən, Kondao aripelaqının ən böyük adası. Adanın sahəsi 51,52 km²-dir. Əhalisi 6000 nəfərdir (2010).

Coğrafiyası
-----------

Konşon adası Xoşimindən 233,5 km cənubda, Hanoydan isə 1372,5 km cənubdadır. Vulkanık mənşəlli ada, bütünlüklə dağlıqdır. Ən hündür zirvəsi Müqəddəs Xaç dağıdır (610 m).

Dağ ətəkləri boyunca tropik meşələr yayılmışdır. Burada əsasən çoxlu sayda quş və sürünən növləri yaşayır. Adada endemik kərtənkələ növləri vardır ki, onların qorunması məqsədi ilə 1984-cü ildə adada mili park salınmışdır. Sahillərində dəniz tısbağaları yumurta qoyur.

Tarix
-----

Kondao türməsi
Konşon adası əvvəllər Pulo-Kondor adı ilə tatnınırdı. Ada uzun zamanlar formal şəkildə olsa da Kxmer imperiyasının bir parçası olmuşdur. Adanı tez-tez vyetnamlı və malayziyalı dənizçilər ziyarət edirdi. XVIII əsrin əvvəllərində britaniyalılar adaı koloniyalaşdırmaq istəmişdilər. Sonrakı dövrlərdə Konşon Vyetnamın tərkibinə çevrilir. 1862—1956-ci illərdə ada Fransanın müstəmləkəsi olur. Sonrakı dövrlərdə adada türmə inşa edilir. Türmə yalnız 1973-cü ildə bağlanılır (bu zaman türmədən 8000 dustan azad edilir)

İnfrastruktur
-------------

Əhalisinin böyük əksəriyyəti Kondao çəhərində cəmləşmişdir. Şəhər ətrafında hava limanı vardır. Tam olaraq rabitə ilə təmin edilmişdir. Ada əhalisinin əsas gəlir mənbəyi turizmdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Pulo Condore Group, Vietnam". National Geospatial-Intelligence Agency]]. 2013-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 avqust 2011.
**Elxan İsmayıl oğlu Şıxəliyev**  (21 iyul 1951, Bakı) — Azərbaycan musiqiçisi, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2006).

Həyatı
------

Elxan Şıxəliyev 21 iyul 1951-ci ildə Bakıda anadan olub. 1961-1971-ci ildə Asəf Zeynallı adına Musiqi kollecində, 1971-1976-cı illərdə isə Azərbaycan Milli Konservatoriyasında təhsil alıb. 1973-cü ildə 10 nəfərdən ibarət "Aşıqlar" qrupu dövlət vokal instrumental ansamblını yaradıb. Qrup 1973-cü ildə Bakıda keçirilən festivalda Respublikadan 100-ə yazın qrup arasında birinci yerə layiq görülüb. Bu, Aşıqlar qrupunun iştirak etdiyi ilk festival olub. 1979-1980-cı illərdə Rəşid Behbudov ilə bərabər Mahnı Teatrında çalışıb, 1989-cu ilədək bir çox konsert proqramlarında bərabər çıxış ediblər. Qrup Azərbaycan musiqi dünyasında dördüncü peşəkar qrup olmuşdur. 1989-cu ildə qrup dağıldı, 1997-ci ildə isə yenidən bərpa olundu. 2001 və 2002-ci illərdə Heydər Əliyev Sarayında konsert proqramı ilə çıxışları olub.

Mükafatları
-----------

* "Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti" fəxri adı — 16 sentyabr 2006

İstinadlar
----------

1. ↑  "İtkin düşən musiqi əfsanələrimiz - Yuxu, Aşıqlar, Karvan..." 2021-06-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-24.
2. ↑  ""Biz hətta reanimasiyada konsert vermişik"". 2018-03-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-24.