recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Məhyəddin Abbasov** (tam adı: **Abbasov Məhyəddin Paşa oğlu**; d. 10 fevral 1910, Nuxa (indiki Şəki şəhəri) - ö. 28 dekabr 1974, Şəki şəhəri) — 1945-1974-cü illərdə "Şəki fəhləsi"/"Nuxa fəhləsi" və "Lenin bayrağı" qəzetinin redaktoru.

Həyatı
------

Məhyəddin Abbasov 1910-cu ildə Nuxa şəhərində fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. Kiçik yaşlarından valideynlərini itirmiş, Nuxadakı 1 №-li fabrikdə baramaaçan işləmişdir. Əmək fəaliyyətinin ilk illərindən «M.Paşa oğlu», «Görən», «Mübariz» imzaları ilə "Şəki fəhləsi" qəzetinin və respublika qəzetlərinin səhifələrində məqalə, oçerk, felyeton və məktublarla çıxış etmişdir.

1927-ci ildə Azərbaycan Pedoqoji İnstitutuna daxil olur. 1928-ci ildən "Şəki fəhləsi" qəzeti redaksiyasında ədəbi işçi, daha sonra məsul katib vəzifəsində işləyir. İnstitutu bitirdikdən sonra, əvvəl Nuxanın ayrı-ayrı məktəblərində, daha sonra isə Nuxa Pedaqoji Texnikumunda müəllim işləyir. Böyük Vətən müharibəsində iştirak edir, 1944-cü ildə isə qəlpə yarasından sol qolunu itirərək arxa cəbhəyə tərxis edilir.

1944-cü ildə "Nuxa fəhləsi" qəzetinin şöbə müdiri, 1945-ci ildə isə redaktoru olmuş və ömrünün sonuna kimi bu vəzifədə çalışmışdır.

Bəxtiyar Vahabzadənin "Gülüstan" poeması da ilk dəfə "Nuxa fəhləsi"ndə — M.Abbasovun redaktorluğu dövründə çap edilmişdir.

1971-ci ilin dekabrında Məhyəddin Abbasovun redaktoru olduğu "Şəki fəhləsi" qəzetinin 50 ilik yubileyi ilə əlaqədar, qəzet Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fəxri Fərmanı ilə təltif edilmiş, Məhyəddin Abbasova isə Azərbaycan SSR Əməkdar Mədəniyyət işçisi fəxri adı verilmişdir.

Məhyəddin Abbasov redaktorluq fəaliyyəti ilə yanaşı, ömrünün sonuna qədər pedaqoji fəaliyyətini də davam etdirmiş, M.Qorki adına 10 saylı orta məktəbdə (indiki R.B. Əfəndiyev adına məktəbdə) fizika fənnindən dərs demişdi.

M.Abbasov 1974-cü il dekabr ayının 28-də dünyasını dəyişmişdir. Dəfnindən əvvəl, cənazəsi Şəki şəhər sovetinin iclas zalına qoyulmuş və mərhumla izdihamlı vida mərasimi təşkil olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "İpəkçi" qəzeti, 20 dekabr 1971-ci il. №34-35 (1087-88)

Xarici keçidlər
---------------

* "İpəkçi" qəzeti, 22 noyabr 2011-ci il
* "İpəkçi" qəzeti, 7 mart 2013-cü il
* İlham Abbasov, Xalq şairi Bəxtiyar Vahabzadə, - 2014. Mədəniyyət.- 12 fevral.- S. 10
* Tural ADIŞİRİN, Şəki folklor mühitində aşıq sənətinin inkişafı (1960-90-cı illər)
* Ziyadxan Əliyev. "Sandıq ədəbiyyatına" "yaşıl" və "qırmızı" işıq yandıranlar. "Ədəbiyyat" qəzeti, 14 noyabr, 2014. Səh. 6. [*ölü keçid*]
**Havr** *(fr. Le Havre)* — Fransanın şimal-qərbində, Yuxarı Normandiya əyalətində yerləşən şəhər. Havr şəhərini Sen çayı ortaya bölür. Havr bölgənin ən böyük şəhəridir. Əhalisi 175.497 nəfərdir.

Adı
---

"Havre" sözü qədim fransız dilində "qapı" deməkdir. Şəhərin keçmiş adı onu saldıran I Françoisin şərəfinə Françiskopolis olmuşdur. Daha sonra "Le Havre (və ya Le Hable) de Grâce" adını almışdır. Bu ad daha əvvəl burada tikilmiş Notr-Dam-de-Qras kilsəsinə görə verilmişdir.

Haqqında
--------

Havr transatlantika keçişi edən fransız dənizçilərin tez-tez gəldiyi bir liman şəhəri olmuşdur. Buna görə şəhər "Okean qapısı" (La Porte Océane) ləqəbi ilə tanınır. Normandiyanın Rouen şəhərindən əvvəl ən böyük şəhəri olmuşdur. Eyni zamanda Fransanın ilk böyük ixracat qapısı olmuşdur.

Şəhərdə bir universitet yerləşir. Havr şəhərində Fransanın ən qədim klubu Le HAC qurulmuşdur.

Şəhərin memarlığı tamamilə liman şəhəri stilindədir. Başlıca binalar dənizdə sonlanan Fox küçəsi üzərində qurulmuşdur. Havr hazırda Fransa limanları arasında ikinci (Marseldən sonra), Normandiya limanları arasında birinci və Yuxarı Normandiya limanları arasında ikincidir (Rouendən sonra).

Şəhərə 19 iyul 1949-cu ildə İkinci dünya müharibəsində almanlara qarşı əzmkar müqavimət göstərdiyi üçün "Fəxri Legion ordeni" verilmişdir.

Dünya irsi
----------

YUNESKO 15 iyul 2005-ci ildə şəhərin mərkəzini Dünya irsi siyahısına salmışdır. YUNESKO-ya görə şəhər mərkəzinin 133 ha-lıq sahəsi "müharibə sonrası şəhərçiliyə nümunədir" və "betonun yaradıcı istifadəsi" səbəbi təqdir edilmişdir. Havr Avropada bu siyahıya girən azsaylı şəhərlərdən biridir.

Qardaş şəhərlər
---------------

* ABŞ Tampa, Florida.
* İngiltərə Sauthempton.
* Almaniya Maqdeburq, Almaniya
* Çin Dalyan.
* Norveç Bergen.
* Rusiya Sankt Peterburq.
* Türkiyə Aydın.
* Türkiyə Qəhrəmanmaraş.

Qalereya
--------

Havr körfəzi, çimərliyi və şəhərin bir hissəsi.
Panorama
* Havr Ədalət sarayı.Havr Ədalət sarayı.
* Sent-Vinsent kilsəsi.Sent-Vinsent kilsəsi.
* Havr limanında qayıq.Havr limanında qayıq.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  répertoire géographique des communes. Institut national de l'information géographique et forestière.
3. ↑  Populations légales 2020. Fransa Statistika və İqtisadi Araşdırmalar üzrə Milli İnstitutu, 2022.
4. 1 2 3  Base officielle des codes postaux. La Poste, 2018.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt  (fr.)
* Turizm ofisi Arxivləşdirilib 2020-05-12 at the Wayback Machine  (fr.)
Qrenlandiyaya Koronavirus 16 martda gəlmişdi.Hal-hazırda ölüm və sağalma qeydə alınmayıb və 2 nəfər bu virusa yoluxub.

Gedişat
-------

Danimarkadan gələn bir Qrenlandiyalı 16 martda ölkəsinə dönmüş və koronavirus olduğu aşkar edilmişdi. Həmin xəstə hal-hazırda Nuukda ev təcridxanasındadır.

18 martda isə həmin xəstənin ailəsindən bir nəfərdə koronavirus aşkar edildi.

İlk yoluxma qeydə alındıqdan sonra baş nazir Kim Kielsen dedi:Yeni vəziyyətin öhdəsindən gəlmək üçün hazırlıqlara başlanıldı. İnfeksiyanın ölkəmizə çatması ilə əlaqədar vətəndaşların indi tövsiyələrimizə əməl etmələri vacibdir.Qrenlandiyaya olan uçuşlar və Qrenlandiyanın uçuşları təxirə salınıb.Danimarkadan və xarici ölkələrdən gələnlər karantinaya alınacaqdır."

Baş Nazir Kim Kielsen.

Qrenlandiyada koronavirus gedişatının cədvəli| Tarix | Yoluxan | Sağalan | Ölən |
| --- | --- | --- | --- |
| 16 mart | 1 | 0 | 0 |
| 18 mart | 2 | 0 | 0 |
| 20 mart | 2 | 0 | 0 |

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. ↑  .
**Xalid ibn Yəzid** – Ərəb Xilafətinin Ərməniyyə və Azərbaycanda hakimi, Məzyədilər sülaləsinin əsasını qoymuş Yezid ibn Məzyədin oğlu.

Fəaliyyəti
----------

Yəzid ibn Məzyəd əş-Şeybaninin oğlu Xalid hicri 205-ci ildə (miladi 802) xəlifə Məmun tərəfindən Ərməniyyə və Azərbaycana vali göndərildi. Xalid Şəkidə, Gürcüstanda və Sənariyyədə üsyanları yatırtdı. H.212-217 (827/8- 823/4)-ci illərdə Xalidin adı *"Mədinət Arran"*da (Arran şəhəri) kəsildiyi qeyd edilən dirhəmin üzərində yazılmağa başlayır.

Əl-Bəlazurinin məlumatına görə xəlifə Xalidi ermənilərdən bəxşiş almaq üstündə hakimiyyətdən salmışdır. Xəlifə Mötəsim bu vilayətləri iqta kimi Babəklə vuruşmuş sərkərdə Afşinə vermişdi. Xalid Mötəsimin ölümünə (h.227 (842)-ci il) və onun oğlu Vasiq hakimiyyət başına gələnə qədər vəzifəsiz qalmışdı. Xilafətin zəiflədiyi bu dövrdə Cənubi Qafqazın bir sıra vilayətləri müstəqilliyə və Xilafətdən ayrılmağa can atırdı. Vasiq Tiflis valisi İshaq ibn İsmayılın üsyanı ilə bağlı baş verən iğtişaşlarla əlaqədar Xalidi çağıraraq Ərminiyyə, Azərbaycan və Arranın valisi təyin etdi və onu 12 minlik süvari ilə göndərərək İshaqla mübarizəyə girib, üsyanı yatırtmağı əmr etdi. Xalid Ərminiyyəyə daxil oldu və burada 20 minlik erməni qoşunu ilə birləşərək Curzana (Gürcüstana) doğru hərəkət etdi. O, Cavax (Cavaxeti) adlı yerdə xəstələndi və iki gündən sonra öldü. Dəbilə (Dvin) gətirilərək, bir məlumata görə h.230 (844)-cu, digər məlumata görə isə h.228 (842)-ci ildə dəfn olundu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ширваншаһлар дөвләти // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. X ҹилд: Фрост—Шүштәр. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1987. С. 542.
2. ↑  Mинopcкий. Иcтopия Шиpвaнa, c.44-45
3. ↑  Пaxoмoв. Moнeты Aзepбaйджaнa, вып.II, c. 123-126
4. ↑  Əl-Bəlazuri, s.21, ərəb mətni, s.15
5. ↑  S. Aşurəyli – Şirvanşahlar dövləti, IV nəşri, Bakı, 2007, səh 64
Havana aktı(1940) (Amerika kontingentində Avropa mülklərinin statusu haqqında) - İkinci dünya müharibəsi şəraitində Amerikadakı Avropa müstəmləkələrinin vəziyyətini tənzimləyən sənəd. 

1940-cı il 21-30 iyul tarixlərində Havanada Amerika dövlətlərinin xarici işlər nazirlərinin İkinci məşvərət müşavirəsinin gedişində, 29 iyulda imzalanmışdır. Havana aktı Amerikadakı ingilis (həmçinin digər Avropa ölkələrinin) mülklərinin faşist Almaniyası tərəfindən işğalı təhlükəsi ilə əlaqədar Amerika Birləşmiş Ştatlarının təklifi ilə müzakirə olunmuş və qəbul edilmişdir.

1940-cı il Havana aktında qeyd olunurdu ki, Amerika kontingentindəki Avropa mülkləri üçün təhlükə yaranarsa, "istənilən Amerika ölkəsi bu mülklərin müdafiəsini tələb etmək"hüququna malikdır, sonra isə bu mülklərin idarəçiliyi məsələsinə baxıla bilər.

Havana aktı Amerika Birləşmiş Ştatlarına Amerikadakı Avropa mülklərinə münasibətdə birtərəfli qaydada hərəkət etmək imkanı verirdi.

Mənbə
-----

* *Гонионский С. А.* «Латинская Америка и США. 1939—1959 годы», Москва 1960.

Xarici keçid
------------

* Documents of the conference
* The Oxford Companion to World War II on the Conference *encyclopedia.com*
**Xalimat Bayramukova** (15 avqust 1917, Xurzuk, Kuban vilayəti[d] – 8 noyabr 1996, Çerkessk) — Sovet şairi, nasir, dramaturq, 1939-cu ildən Yazıçılar İttifaqının üzvü.

Bioqrafiyası
------------

1917-ci il avqustun 15-də Qaraçay-Çərkəz Respublikasının qədim Qaraçay Xurzuk kəndində anadan olmuşdur. Pedaqoji İnstitutunda oxuyur, sonra M. Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunu və Moskvada Ali Ədəbiyyat Kurslarını bitirir.

Müharibə illərində 2436 saylı evakuasiya xəstəxanasında tibb bacısı, komsomol təşkilatının katibi olur.

Rayon qəzetinin məsul katibi, Qaraçay yazıçılar təşkilatının birinci məsləhətçisi, Qaraçay-Çərkəz kitab nəşriyyatının baş redaktoru olur. 10 ildən artıq Qaraçay-Çərkəz yazıçılar təşkilatına rəhbərlik etmişdir.

Yaradıcılığı
------------

1935-ci ildən, yəni 18 yaşı tamam olandan rayon "Qızıl Qaraçay" qəzetində ədəbi işçi kimi fəaliyyətə başlayır. Bir il sonra bu qəzetin səhifələrində onun "Ölkəmə" adlı ilk şeiri dərc olunur. Xalimat Bayramukova 14 şeir toplusunun, dörd romanın, beş povestin və bir çox hekayənin, dörd qeyri-bədii kitabın, "Sonuncu sürgün" librettosu ilə ilk milli operanın, həmçinin "Ailəsiz gəlin" əsəri ilə ilk qaraçay musiqili komediyasının müəllifidir. Əsərləri dünyanın əlli dilində nəşr olunmuşdur.

İlk ədəbi əsəri 1939-cu ildə nəşr olunan "İki ürək" pyesi olub. Sonrakı illərdə "Sevimli dağlar", "Mən həyatı sevirəm", "Etiraf", "Ocağın tüstüsü", "Yenə yolda", "Aul məhkəməsi", "Gündən-günə", "Yaz günortası", "Həftənin səkkizinci günü", "Ovsessiya" və s. şeir toplularını meydana çıxarır.

"Karçı ailəsi", "Və oğul ağladı", "Əbədi atlılar" povestləri, "İllər və dağlar", "Səhər ulduzu", "Myolek", "On dörd il" və s. romanlarını qələmə alır.

"Mənim həyatım" - yazıçının vəfat etdiyi 1996-cı ildə nəşr olunan sonuncu kitabı olur. Bu onun böyüyüb püxtələşdiyi mühiti dərindən dərk edən, həyat müşahidəsinin, düşüncəsinin bəhrəsi olan avtobioqrafik kitabdır.

Mükafatları
-----------

Qaraçay-Çərkəz Respublikasının xalq şairi Halimat Bayramukovanın ədəbi xidmətləri mükafatlar və ordenləri ilə qarşılığını tapmışdır: "Şərəf nişanı", "Xalqlar Dostluğu"; "Rəşadətli əməyə görə" yubiley medalı.

Xatirəsi
--------

Onun adını Qaraçay-Çərkəz Respublikasının Milli Kitabxanası daşıyır, Velinqrad (Bolqarıstan) şəhərinin fəxri vətəndaşı olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Xalimat Bayramukova". 2021-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-29.
2. ↑  "Народный писатель КЧР Х.Б. Байрамукова". ГНБ КЧР. bibliotekakchr.ru. 2020-06-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-13.

Ədəbiyyat
---------

* Теплый ливень надежд : избранное / Халимат Байрамукова; [сост. : Ф. И. Байрамукова, Батчаева Л. А.]. - М.: Эльбрусоид, 2008. — 594, [1] с. : ил. портр. фотографии; 25 см. — (Карачаево-балкарская энциклопедия. Серия «Карачаево-балкарская литературная классика» (КБЛК) / Фонд «Эльбрусоид»).; ISBN 978-5-91075-003-0

Mənbə
-----

* ХАЛИМАТ БАШЧЫЕВНА (1918—1996)
* вернуться бы из небытия…[*ölü keçid*]
**Mirzə Məhəmməd xan Borazcani** (1873- 1930) — İran şairi, ədibi, siyasətçi.

Həyatı
------

Mirzə Məhəmməd xan 1873-cü ildə Borazcanda anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Doğma şəhərlərinin valisi olmuşdu. Qəzənfərüssəltənə ləqəbini daşıyırdı.

Mirzə Məhəmməd xan Borazcani ingilis təcavüzkarlarına qarşı İranın cənub vilayətlərində başlayan milli azadlıq hərəkatına qoşulmuşdu.

Çakutah yaxınlığında Dəştistan, Təngistan şeyxlərindən Zayir Xızır xan Əhrəmi, Borazcan kələntəri Şeyx Hüseyn xan Çakutahi və Qəzənfərüssəltənənin iştirakı ilə yığıncaq olmuşdu. Bu yığıncaqda işğalçı qoşunlara qarşı müqavimət göstərmək, onların daxili bölgələrə yürüşlərinin qarşısını almaq qərara alınmışdı.

Mirzə Məhəmməd xanın iştirakı ilə "Borazcan komitəsi" yaranmışdı.

1915-ci ilin iyul ayında baş verən Əhrəm döyüşünün ağırlığını, gərginliyini görən "Borazcan komitəsi" Qəzənfərüssəltənənin başçılığı ilə 300 mücahidi, kapitan Əxtərin komandanlığı ilə 300 jandarmı təngistanlıların yardımına göndərdi.

Mirzə Məhəmməd xan Borazcani şair idi.

Mirzə Məhəmməd xanın İbrahim xan adlı oğlu vardı.

Yaradıcılığı
------------

Qaleriya
--------

* oğlu İbrahim xan Borazcanioğlu İbrahim xan Borazcani
* Mirzə Məhəmməd xan Borazcani tərəfdaşları iləMirzə Məhəmməd xan Borazcani tərəfdaşları ilə

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------
**Ana Koloviç Lesoska** (1980, Skopye) — 2011-ci ildən bəri nəsli kəsilməkdə olan Balkan vaşaqı da daxil olmaqla, nəsli kəsilməkdə olan növlərin qorunması üçün Mavrovski Milli Parkında hidroelektrik enerjisi üçün bəndlərin inşasına qarşı çıxan bir makedoniyalı bioloq. O, Şimali Makedoniya hökumətini milli parkda daha bənd tikintisini dayandırmağa razı salmağı bacarmış, bu da Dünya Bankı və Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankından (AYİB) kreditlərin vereilməsinin dayandırılmasına səbəb olmuşdur. 

Biyoloq Ana Koloviç Lesoska 2010-cu ildə Mavrovoda su elektrik stansiyalarının inşası planlarını öyrənir. Bunlara 33 metr hündürlüyündə Başkov-Most və 70 metr hündürlüyündə Lukovo-Polyus bəndinin inşası daxil olduğunu müəyyən edir. "Eko-Svest" Makedoniya Ətraf Tədqiqat Mərkəzinin icraçı direktoru olaraq, digər qeyri-hökumət təşkilatları və fəalları ilə əməkdaşlıq edərək "Mavrovonu Xilas et" kampaniyasını başladır. 2011-ci ilin noyabr ayında Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankına, Başkov-Most layihəsi üçün lazımi ekoloji qiymətləndirmədən borc təsdiq etdiklərini izah edərək şikayət verdir. AYİB-ın direktorlar şurasında təmsilçiləri olan ölkələrin səfirlərini maliyyələşməyə son qoymağa çağırır. Lesoska, hökuməti AYİB və Dünya Bankını layihələri bağlamağa çağıran bir vəsatət qaldırır və təxminən 100.000 imza toplayır. 
2013-cü ildə Ana Kolovic, Avropadakı vəhşi yaşamın və təbii yaşayış yerlərinin qorunması haqqında Bern Konvensiyasına şikayət edərək, Boskov-Most hidroelektrik layihəsinin "vaşaqın varlığına mənfi təsir göstərə biləcəyini" izah edir. 2015-ci ilin dekabrında Bern Konvensiyası AYİB və Dünya Bankını maliyyələşdirməni dayandırması haqqınnda təzyiq edir. Dünya Bankı dərhal maliyyəni geri çəkir və ertəsi ilin may ayında Boskov-Most layihəsinin ekoloji icazəsinin ləğvi üçün məhkəmə qərarı verilir. AYİB 2017-ci ilin yanvar ayında maliyyələşdirməni ləğv edir.

Bu nailiyyətlərin nəzərə alınaraq 2019-cu ilin aprelində Ana Koloviç Lesoska dünyadakı altı ekoloq arasında Qoldman Mükafatına layiq görülür. O, Şimali Makedoniya tarixində ilk belə mükafat alan şəxs olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Комитет Бернской конвенции решит судьбу балканской рыси и гидроэлектростанции Босков Мост в Македонии". 2020-04-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-26.
2. ↑  "Eligibility Assessment Report: Complaint Boskov Most HPP" (PDF). 2012-05-26 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2021-03-26.
3. 1 2 3  "Ana Colovic Lesoska". 2019-05-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-26.
4. ↑  We’re sorry, this page doesn’t exist[*ölü keçid*]
5. ↑  "Meet the winners of the 2019 Goldman Environmental Prize". 2019-04-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-26.
6. ↑  "Macedonian activist wins Goldman Environmental Prize". 2019-07-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-26.
**Qarabaği Mirzə Məhəmməd Bağır oğlu**-(1782–1858), həkim

Həyatı
------

Şuşanın tanınmış həkimlərindən biri də Məhəmməd Qarabağidir. Ona Bağır oğlu Məhəmməd də deyirdilər. Məhəmmədin atası Bağır kişi öncə Məhəmmədhəsən ağa İbrahimxəlil xan oğlu Sarıcalı-Cavanşirin yanında, sonra onun oğlu Cəfərqulu xanın yanında pişxidmət işləmişdi. Qarabağ xanının vəliəhdi Məhəmmədhəsən ağa dığ deyilən bir azara mübtəla olmuşdu. Bağır qəlbən sevdiyi bu adamın şəfa tapmasına çalışırdı. Xanın əmri ilə Azərbaycanın, İranın bütün şəhərlərini gəzir, tanınmış həkimləri yüksək mükafat müqabilində saraya dəvət edirdi. Gələn həkimlərin hərəsi bir müalicə yazırdı. Hətta həkimlərdən biri gənc vəliəhdə müsiqi terapiyası təyin etmişdi. O gündən Qarabağın məşhur çalıb-oxuyanları Məhəmmədhəsən ağanın sarayından əskik olmadı. Maraqlıdır ki, musiqini xoşlayan və daim dinləyən gənc Cəfərqulu xan bir gün bezib çalğıçıları döymüşdü. Qərəz nə həkimlərdən, nə Qarabağın dərdə dərman havası, şəfalı bitkiləri Məhəmmədhəsən ağaya çarə olmadı. Xanzadə 1805-ci ildə xəstəlikdən vəfat etdi. Vəliəhdə hamıdan çox ağlayanlardan biri də Pişxidmət Bağır idi. Bağır oğlu Məhəmmədi həkim etmək fikrinə düşmüşdü. Xanı müalicə edən tanınmış həkimlərlə şərt kəsmişdi ki, hərəsi bir ay oğlu Məhəmmədə tibbin sirlərini öyrədəcək. Məhəmməd öyrənib kamil həkim oldu.
Məhəmməd Bağır oğlu 1782-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini molla yanında, sonra mədrəsədə oxumuşdu. Qarabağın, Azərbaycanın və İranın bir çox həkimlərindən tibbi öyrənmişdi. Həkimlik fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdu. Təbii ot-əncərdən öz əlləri ilə düzəltdiyi dərmanlarla neçə-neçə xəstəni ölüm yatağından qaldırmışdı. Məhəmməd Mehdiqulu xanı da müalicə etmişdi. Qasım bəy Zakir bir şeirində onun adını çəkir. Mehdiqulu xan Sarıcalı-Cavanşirə yazdığı məktubda Şuşa həkimlərindən kənar olmasını xahiş edirdi. Bildirdi ki, onlar kimin üstünə gedirlərsə, tez о dünyaya təşrif aparır. Zakir Mehdiqulu xana yazırdı:

Bağır oğlu Məmməd, Məşədi Hacı,  

Əliqulu, Müqim sərimin tacı.  

  

Hər mərizə eyləsələr əlacı,  

Ehtiyatın görün, tez olur məmat.

Qasım bəy Zakirin zarafatı bir yana, Bağır oğlu Məhəmməd külli-Qarabağda loğmanlığı ilə ad çıxarmışdı.

Məhəmməd Qarabaği 1858-ci ildə vəfat edib.

Ailəsi
------

Məhəmməd Sona ilə ailə qurmuşdu. Teymuraz, Qara Abbas adlı oğlanları, Nobat, Pəri adlı qızları vardı.

Mənbə
-----

* **Ənvər Çingizoğlu, Məhəmməd Qarabaği, "Soy" dərgisi, 7 (27), 2009, səh. 33.**

Həmçinin bax
------------
**Vidadi Məhərrəm oğlu Nəciyev** (1966, Bakı – 1985, Əfqanıstan) — Əfaqanıstan müharibəsində həlak olan Azərbaycan hərbçisi.

Həyatı
------

Vidadi Nəciyev 1966-ci il yanvar ayının 1-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1974 – cü ildə Yardımlı rayon M.F.Axundov adına rayon 1 saylı orta məktəbin I sinifinə daxil olub və məktəbdə oxuduğu müddətdə cəsur, ağıllı, çalışqan şagird olub. Müəllimlərinin və sinif yoldaşlarının sevgisini qazanıb. 1984-cü ildə isə həmin məktəbi bitirmişdir.

1984-cü ilin may ayında əsgəri xidmətə çağrılmışdır. Əvvəl Türkmənistanın Aşqabad şəhərində xidmətdə olmuş.

Vidadi Nəciyev intizamlı hərbçi olduğuna görə Əfqanistana aparılmış və orada "Kəşfiyyatçı Bölüyü"ndə xidmət etmişdir.

1985–ci ildə Yaxşı xidmətinə görə qulluq etdiyi hərbi hissə tərəfindən "Təşəkkürnamə" ilə təltif olunmuşdur.

Vidadi Nəciyev 1985-ci il iyul ayının 5 - də Əfaqanistanda gedən döyüşdə həlak olmuşdur.

Təltifləri
----------

* 1985-ci il dekabr ayında "Qırmızı Ulduz" ordeni ilə təltif olunub.
* 1986 ci il fevralın 1 –də "Döyüş xidmətinə görə" medalı ilə təltif olunub.
* 1988 ci il mayın 15-də "Əfqan xalqı" medalı ilə təltif olunmuşdur.
* 1988 ci il 28 dekabrda SSRİ tərəfindən "Beynəlmiləl Döyüşçü" medalı ilə təltif olunmuşdur.

İrsi
----

Hal-hazırda Yardımlı şəhər 4 saylı məktəb (əvvəlki Əsadabad kənd əsas məktəbi) onun adını daşıyır.

Həmçinin bax
------------

* Əfqanıstan müharibəsində həlak olan azərbaycanlılar

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Vidadi Məhərrəm oğlu Nəciyev (1966-1985)
**Cakeli qəsri**, (gürc. ჯაყელის ციხე) — Gürcüstan şəhəri Axaltsixedə yerləşən Axaltsixe qalasının (Rabat) içində qədim qəsr.

Tarixi
------

Qəsr ilk olaraq, Mesxeti hakimləri, Çorçaneli evindən olan, atabəy rütbəsi daşıyan gürcü feodal nəsli Cakelilərə aid idi. Cakelilər beş əsr ərzində (XII əsrdən - XVII əsrə qədər) Cənubi Gürcüstanın ən güclü siyasi qüvvəsi idi. 1578 ildə regionun Osmanlı imperiyası tərəfindən işğalından sonra, Cakelilər ilk vaxt osmanlılara qarşı mübarizəyə başçılıq etmişdilər, lakin sonra onların tərəfinə keçdilər və gürcü feodalları arasında birinci olaraq islamı qəbul etdilər. Osmanlı imperiyasında Cakeli nəsli rusların 1829 ildə gəlişinə qədər irsi paşa rütbəsini daşıyırdılar. [1
Nəslin nümayəndələrindən biri -Əhməd Paşa - müasir Axalsixin ən görməli yerlərindən biri olan Əhmədiyyə məsçidini tikdirir.

Bərpası
-------

2011 ilin may ayında Gürcüstan hökuməti Rabat qalasında, 2012 ildə qurtaran bərpa işlərinə başlayır. Bu məqsəd üçün budcədən 24 mln. lari xərclənir. Layihə çərçivəsində Cakeli qəsri də tamamilə təmir olunur.
Gürcüstan hakimiyətinin 2012 ildə bərpa etdiyi Axalsixdəki Rabat qalasının və Əhmədiyyə məsçidini ətrafında Gürcüstan prezidenti Saakaşvili ilə Türkiyənin baş-naziri Ərdoğan arasında, onun Gürcüstana işçi səfəri çərçivəsində danışıqlar aparılırdı. Danışıqlardan sonra Saakaşvili bəyan etdi ki, Ərdoğan onun təklifi ilə razılaşdı və türk tərəfinin əvvəlcə irəli sürdüyü məsçidin günbəzinin qızlı rənginin dəyişməsi təklifindən vaz keçdi. Buna baxmayaraq Türkiyə tərəfi əvvəlki tək iddia edirdi ki məsçid xaç təsviriləri üçün münasib yer deyil.
Türkiyə tarixçiləri iddia edilər ki Əhmədiyyə məsçidinin günbəzi qızlı yox qurquşun rəngində idi. Bunu Rusiya hərbi tarixçisi Vasili Potto öz fundamental, fəsillərinin birini Axalsix qalası uğrunda döyüşə həsr olunan "Kafqaz müharibəsi" əsərində da təsdiq edir.
O ki qaldı xaç təsvirli stellalara, onlar, Axalsixin ruslar tərəfindən işğalından sonra, qurbangah peyda olandan və məsçid kilsəyə çevriləndən sonra orada peyda olmuşlar.

İstinadlar
----------

* -Золотой купол мечети в Рабате(rus)[*ölü keçid*]
**Handu**-Arsakda qala adı.

Toponomik izahı
---------------

Şimali Qafqazda Anttübə (anttəpə) təpə adı ilə mənaca eynidir. Qədim türk dillərində anta, anda, andit- "izləmək", "keşik çəkmək" sözündəndir. Anta, anda dedikdə qaraulxana nəzərdə tutulur. Keçmişdə antalar (andalar) müəyyən bir ölkənin, əyalətin, elin (tayfanın) məskunlaşdığı ərazinin sərhədlərində gecələr keşikçilərin durduğu təpə yerlər idi. Keşikçi məntəqələri adlarındandır. Anta-(anda) sözündən düzəlmiş toponimlərin ( yaşayış məntəqə, dağ və təpə adlarının) qədim tarixi vardır. E.ə. VIII əsrdə Urartu çarının bir qaya yazısında Andamaniv və həmin əsrdə Cənubi Azərbaycan ərazisində Qızılüzən çayının hövzəsində Andia yaşayış məntəqə adları məlumdur. Şərqi Anadoluda Fərat çayının yuxarı axınında, onun sol sahilində Andit kənd, Şimali Qafqazda Stavropol quberniyasında Andi-Aqigöl və Andçay, Dağıstanda Andi dairə adı, And göysu çayının adı və Qunib dairəsində Andi kəndi. Naxçıvanda Əndəmiç toponimləri də bu sözdən düzəlmişdir. Kalankatlının "Albaniya tarixi"ndə Albaniyada Arsakda (Yuxari Qarabag) handu ( əvvəlinə ermənicə yazılışda "h" səsi əlavə edilmişdir) məntəqə adı çəkilir ( III kitab, 19-cu fəsil). Andu qalasu albanların xristian hissəsinin hökmdarı Səhl oğlu Adarnaseh tərəfindən IX əsrin ortalarında tikilmişdi. (Həmin hökmdar ərəb tarixiçsi Təbərinin əsərində Aderners ibn Saq əl-Xaçini adlanır və onun 855-ci ildə tutulub Ərəb xilafətinin mərkəzi Samirəyə aparıldığı göstərilir). Yuxari Qarabagda Xotavəng monostırının XII əsrə aid kitabəsində bu qala handaberd (Handqala, əsli And qala) adlanır. Bu qalanın adı ilə adlanmış kənd Hand adlanırdı. İndi Əsgəran rayonunda yerləşən bu kənd də 1828- 1830-cu illərdə İrandan gəlmə ermənilər yerləşdirildikdən sonra ermənicə Xantsk formasındadır. Albaniyada əhali türk mənşəli idi, əks halda türkmənşəli anta, anda sözü qala adında əksini tapa bilməzdi. İrəvan əyalətində (Vedibasarda) Andi və Dərəçiçək mahalında Andi kənd adları barədə.

Həmçinin bax
------------

Arsak

Haband

Xarici keçid
------------

http://karabakhinfo. Arxivləşdirilib 2017-08-06 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  B.Budaqov,Q.Qeybullayev Yuxarı Qarabağın Toponimləri
**Mirzə Müştaq** — Azərbaycan yazıçısıdır.

Həyatı
------

Bakı şəhərində anadan olmuş, orta məktəbi bitirmiş, *M. F. Axundov adına Müəllimlər İnstitutunda* təhsil almış, Bakı məktəblərində müəllimlik etmişdir. O, Böyük Vətən müharibəsi iştirakşısı olmuş, cəbhələrdə vuruşmuş, yaralanmış və ordudan tərxis olduqdan sonra "Azərbaycan pioneri" jurnalında fəaliyyətinə başlamış, sonralar *"Radio Verilişləri Komitəsində"*, "Azərnəşr" də çalışmışdır.

Fəaliyyəti
----------

Mirzə Müştaq ədəbi fəaliyyəti 1939-cu ildə "*Ədəbiyyat qəzəti*"ndə çap etdirdiyi "*Qara əlcəkli*" adlı ilk hekayəsi ilə başlamışdır. Onun Dərsdən sonra və S. S Axundovla şərikli yazdığı "*İradə*" adlı pyesi *Gənc Tamaşaçılar Teatrı*nda səhnəyə qoyulmuşdur.

Mirzə Müştaq 1955-ci ildə Şəfalı əllər, 1958-ci ildə "*Məni bağışla*" , 1964-cü ildə O mənim dostumdur , 1967-ci ildə "Aydın yollarda", 1973-cü ildə "*Nil pərisi*" adlı kitablarını nəşr etmişdir.

Mirzə Müştaqın əsərləri 1984, 1985-ci illərdə Bakıda çap olunmuş, yaradıcılığına aid məqalələr yazılmış, mətbuatda dərc edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Azərbaycan Ədəbiyyatı Ensiklopediyası", Şamil Süleymanlı, Bakı,2008, səh.375
**Type 10** Yaponiya istehsalı olan əsas döyüş tankıdır. Hal-hazırda Yaponiya ordusunda istifadə edilən Type 74 və Type 90 tanklarının yerinə yaradılmışdır. İlk dəfə olaraq ictimaiyyətə 13 fevral 2008-ci ildə təqdim edilmişdir. Dördüncü nəsil tankdır. Digər tanklar ilə müqayisə olunduğunda hər tərəfdən onlardan çox üstün olduğu görünür.

İstehsalçı ölkə:  Yaponiya

Tip: Əsas döyüş tankı

İstehsalçı firma: Mitsubishi Heavy Industries

İstehsal tarixi: 2010 – davam edir

Xidmətə giriş ili: 2010 – günümüzə

İstehsal sayı: 80 ədəd

Ekipaj: 3 nəfər (sürücü-mexanik, tuşlayıcı-operator, tank komandiri)

Ölçülər
-------

Ağırlığı: 44 – 48 ton

Lülə daxil olmaqla: 9.43 m

Lülənin uzunluğu: 5.28 m

Eni: 3.24 m

Hündürlüyü: 2.3 m

Klirens: 0.45 m

Yaponiya istehsalı olan Type-10 tankı

Müdafiə
-------

Zireh: Nano-kristal polad (normal üçlü bərkimiş polad), modulyar keramik kompozit zireh

Sis bombaları

Performans
----------

Zəminə təzyiq: 0,96 kq/sm ²

Dalış dərinliyi: 2 m

Xəndək keçmə: 2.7 m

Divar dağıtmaq: 1 m

Motor: 4-cyl V8 dizel

At gücü: 1200

Maksimal sürət: 70 km/saat
Tank 70 km/s sürət ilə geriyə doğruda hərəkət edə bilir.

Mənzili: 480 km

Dayandırılması: aktiv hidropnevmatik

Silahlanma
----------

Əsas silahı: 120 mm-lik "L44" yivsiz topu

Kalibr: 120 mm

Lülənin qalxma bucağı: –12º... +15º

Üfüqi tuşlama bucağı: 360º

Mərminin başlanğıc sürəti: 1750 metr/saniyə

Atəş məsafəsi: 5 km

Maksimal atəş məsafəsi: 8 km

Mərmi sayı: 45 ədəd

– 12.7 mm-lik "M2 Browning" pulemyotu

Kalibr: 12.7 mm

Mərmi: 12.7x99 mm

Atış tezliyi: 485-635 atış/dəqiqədə

Güllənin başlanğıc sürəti: 855 metr/saniyə

Atəş məsafəsi: 1.8 km

Maksimal atəş məsafəsi: 6.7 km

Mərmi sayı: 660 ədəd

– 7.62 mm "Type-74" pulemyotu

Kalibr: 7.62 m

Mərmi: 7.62x51 mm NATO

Atış tezliyi: 550 atış/dəqiqədə

Güllənin başlanğıc sürəti: 855 metr/saniyə

Atəş məsafəsi: 1 km

Maksimal atəş məsafəsi: 1.5 km

Mərmi sayı: 2000 ədəd

İstifadə edən ölkələr
---------------------

 Yaponiya
**Yelizaveta Mukasey** (başq. Мукасей Елизавета Ивановна 16 (29) mart 1912, Ufa, Ufa qəzası[d], Ufa quberniyası, Rusiya imperiyası – 19 sentyabr 2009, Moskva) — Sovet kəşfiyyat agenti, qeyri leqal. Dövlət Təhlükəsizlik Məmuru, podpolkovnik. Sovet Qeyri-leqal kəşfiyyat məmuru Mixail İsaakoviç Mukaseynin həyat yoldaşı.

Bioqrafiyası
------------

Yelizaveta İvanovna Mukasey 29 mart 1912-ci ildə Ufa şəhərində anadan olub. Yelizavetanın qızlıq soyadı Yemelyanova olmuşdur.

1917-ci ilin sonunda ata-anası aclıqdan qaçmaq üçün ailəsi ilə birlikdə Daşkəndə köçür. 1929-cu ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra Leninqrad Universitetinin Biologiya fakültəsinə daxil olur. Məzun olduqdan sonra Yelizaveta İvanovna Mukasey əvvəlcə fabrikdə, sonra da işləyən gənclər məktəbinin direktoru vəzifəsində çalışmışdır (1938-1939).

1939-1943-cü illərdə Yelizaveta Mukasey əri, qeyri leqal kəşfiyyat məmuru Mixail İsaakoviç Mukasey ilə birlikdə ABŞ-a Los-Anceles şəhərində işgüzar səfərdə olur.

1943-1949-cu illərdə Moskva İncəsənət Teatrının Bədii Şurasının katibi işləmişdir.

1955-1977-ci illərdə "Elsa" təxəllüsü ilə xüsusi təlim keçdikdən sonra əri ilə mərkəzlə ikitərəfli əlaqə təmin edərək xaricdə işləmişdir.
Xaricdə işlədiyi müddətdə əri ilə birlikdə Mərkəz tərəfindən yüksək qiymətləndirilən kəşfiyyat məlumatları əldə etmək üçün Avropa ölkələrinə göndərilir.

1977-ci ildə SSRİ-yə qayıtdıqdan sonra Yelizaveta Mukasey gənc kəşfiyyat kadrları yetişdirməyə başlayır. Kəşfiyyat məktəbləri üçün bir çox dərslik və dərs vəsaitlərinin müəllifidir.

O, əri ilə birlikdə 30 il xaricdə iş və həyatla bağlı "Zefir və Elza" xatirə kitabının müəllifidir.

Yelizaveta Mukasey oğlu sovet və rus rejisoru Anatoli Mixayloviç Mukaseydir. Gəlini aktrisa və rejissor Svetlana Serqeevna Drujininadır. Nəvəsi kameraman Mixail Anatolyeviç Mukasey.

Yelizaveta Mukasey 19 sentyabr 2009-cu ildə Moskvada vəfat edir. Xovan qəbiristanlığında əri ilə birlikdə dəfn edilmişdir
.

Mükafatları
-----------

Yelizaveta İvanovna Mukasey dövlət təhlükəsizliyinin fəxri işçisi idi. Xidməti və yüksək nailiyyətlərinə görə orden və medallarla, o cümlədən "Hərbi xidmətə görə" medalı, habelə Aleksandr Nevskinin ordeni ilə təltif olunur. O, Rusiya Federasiyasının təhlükəsizliyinin təmin olunmasında göstərdiyi böyük xidmətlərinə görə ona verilən Yuri Andropov mükafatı laureatıdır.

Mənbə
-----

* "Мукасей Елизавета Ивановна на сайте Службы внешней разведки России". İstifadə tarixi: 2010-06-09.
* Легендарная разведчица-нелегал Елизавета Мукасей скончалась в Москве

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  "Elizaveta Mukasei, Soviet Spy, Is Dead at 97". 2018-01-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-02.
3. ↑  "Iconic Soviet spy dies at 97". 2009-09-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-09-26.
**Karl Dalhauz** (Carl Dahlhaus) — alman musiqişünası və musiqi filosofu.

Həyatı
------

1947–52-ci illərdə Frayburqda V. Qurlittdən və Göttingendə R. Herberdən dərs almışdır. Harmonik tonallığın genezisi problemləri üzrə professorluq dissertasiyası (1966) və musiqi ritminin tarixinə dair bir sıra araşdırmaları Dalhauza beynəlxalq şöhrət gətirmişdir. 1967–89-cu illərdə Texniki Universitetin (Qərbi Berlin) musiqişünaslıq fakültəsinin professoru olmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

H. Rimanın musiqi lüğətinin 3-cü nəşrinin hazırlanmasında H.H. Eggebrextlə əməkdaşlıq etmişdir; terminoloji hissənin bir sıra məqalələrinin müəllifi (1967), personalilərə həsr olunmuş əlavə cildlərin redaktoru (1972–75); R.Vaqnerin əsərlərinin tam külliyyatının baş redaktoru (1970–; nəşri davam edir). Alman Musiqişünaslıq Cəmiyyətinin prezidenti (1977–79); "Musiqişünaslıq üzrə yeni dərslik" seriyasının (c.1–13, 1980–95) və "Musiqili teatr ensiklopediyası"nın (c. 1–16, 1989–97) redaktoru olmuşdur.

Əsərləri
--------

Ensiklopedik təhsilli alim olan Dalhauz kitablarında və çoxsaylı məqalələrində ("Analiz və dəyərlilik mülahizəsi", 1970; "Musiqi tarixinin əsasları", 1977; "Mütləq musiqi ideyası", 1978;, "Şönberq və başqaları", 1978; "Musiqi realizmi", 1982 və s.) Avropa musiqi nəzəriyyəsi, tarixi və estetikası problemlərini başlanğıc mərhələsindən müasir dövrədək araşdırmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118523341 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
2. ↑  **Dalhauz**// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — VI cild. Bakı, 2009. — Səh.: 262.
**Karl Döppel** (mac. Karl Döppel; 4 may 1890 — 28 oktyabr 1952) — Almaniya Yunan-Roma güləşçisi, Avropa çempionu, XX əsrin birinci yarısının görkəmli alman idmançıları və məşqçilərindən biri.

Həyatı
------

Karl Döppel 1890-cı ildə doğuldu və artıq 1909-cu ildə Almaniya çempionu ola bildi. 1913-cü ildə Breslau şəhərində keçirilən dünya çempionatında 4-cü yeri tutdu. 1914-cü ildə Olimpiya Oyunlarına kvalifikasiya turnirinin qalibi oldu, hansı ki 1916-cı ildə Berlində keçirilməsi nəzərdə tutulurdu, lakin Birinci Dünya müharibəsinin başlaması buna imkan vermədi.

Müharibə illərində cəbhədə vuruşurdu, üç dəfə ciddi yaralanmışdı, ancaq müharibədən sonra aktiv yarış fəaliyyətinə qayıtdı, hərçənd boykota görə alman idmançılarının müharibədən sonrakı ilk Olimpiya oyunlarında (1920 və 1924-cü illərdə) iştirakları qəbul edilmirdi. 1919, 1920 və 1921-ci illərdə Karl Döppel yenidən Almaniyanın çempionu olurdu. 1921-ci ildə müharibədən sonrakı ilk Avropanın Çempionatının qalib oldu. 1922-ci ildə yenidən Almaniyanın çempionluğunu qazandı. 1923-cü ildə İsveç pəhləvanı Qustav Lindkvistom ilə döyüşdə ağır zədə aldı və uzun müddət yarışlarda iştirak edə bilmirdi. 1925-ci ildə Almaniya çempionatında 2-ci yeri tutdu.

Xarici keçidlər
---------------

* Karl Döppel — *International Wrestling Database* saytında profili (ing.)
**Xəlilov Zeynal Rza oğlu** (23 mart 1914, Yelizavetpol – 11 avqust 1973, Bakı) — Azərbaycan şairi, dramaturq, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1960).

Həyatı
------

On yeddi yaşında ikən poeziya aləminə gələn Zeynal Xəlil, az bir müddət ərzində özünü tanıtmağa, XX əsrin 30-cu illərində sürətlə irəli çıxan S. Vurğun, M. Müşfiq, R. Rza, S. Rüstəm, M. Rahim, O. Sarıvəlli kimi qüdrətli söz ustaları arasında görünməyə başlayır. "İstək" adlı ilk şe‘rlər kitabı 1936-cı ildə nəşr olunmuşdur. Böyük Vətən müharibəsi illərində döyüşçülərin qəhrəmanlığını tərənnüm edən əsərlər: "Yəhərləyin atları", "416", "Döyüşçünün vəsiyyəti" və s. şeirlər; Zoya Kosmodemyanskayaya həsr olunmuş "Tatyana" poeması , (1942) yazmışdır.

"Düşüncələr" (1943), "E‘tibar" (1947), "Arzular" (1949), "İki dünya" (1952), "Bənövşə" (1956), "Şe‘rlər" (1963), "Sevdiyim rəng" (1970), "Günəş, dəniz və insan" (1973) və s. şe‘r kitablarının, "Ulduzlar" (1961) mənzum romanın müəllifidir. "İntiqam" (1941), "Qatır Məmməd" (1945), "Gənc ustalar" (1954), "Ata yolu" (1966) pyesləri var. "Qatır Məmməd"in motivləri əsasında eyniadlı film çəkilmişdir.

Əsərləri bir sıra xarici dillərə tərcümə olunmuşdur. P. Antokolski , R. Həmzətov, D. Quramişvili, Ş. Petöfi, Qafur Qulam və b.-dan tərcümələr etmişdir.

"Şərəf nişanı" ordeni və medallarla təltif olunmuşdur.

Yaradıcılığı
------------

Zeynal Xəlilin yaşadığı bina (Azərbaycan pr. 41)
XX əsr Azərbaycan poeziyasının 70-ci illərə qədər davam edən ədəbi-bədii mərhələləri ilə bilavasitə bağlı olan, sürətlə inkişaf edən milli şeirimizin bir sıra forma və məzmun xüsusiyyətlərini özünün bədii sənət nümunələrində əks etdirən Z. Xəlilin ədəbi irsində xalq ədəbiyyatına, klassik irsə, ümumən ədəbi-bədii ənənələrə qayğı, diqqət, sədaqətlə yanaşı müasir həyatın aktual və qabarıq hadisələrinə, "tarix-insan-tale", milli ruh, milli zövq məsələlərinə təbii, orijinal bir münasibət olmuşdur. Buna görə də Z. Xəlilin ədəbi-bədii yaradıcılığı Azərbaycan milli poeziyasının qırx illik (30–70) inkişaf mərhələlərini öyrınmık, tədqiq etmək baxımından nümunəvi poetik mənbələrdən sayılır.

XX əsr Azərbaycan şeirində süjetli lirikanın gözəl nümunələrini yaradanlardan biri də Z. Xəlil olmuşdur. Hadisə, ıhvalat və vəziyyətlərin təbii, maraqlı obrazlarla verilməsi, fikrin, mətləbin bədii lövhələrlə çatdırılması Z. Xəlil şeirinə həzn bir romantika, təbii obrazlılıq, estetik, müasir ruh gətirmişdir.

Əsərləri
--------

* 1. Əsərləri, 2 cilddə, B. 1965;
* 2. Əsrim, taleyim mənim, B. 1978;
* 3.Стихи о горной тропинке, M. 1973.

Xarici keçidlər
---------------

* Zeynal Xəlil [*ölü keçid*]

İstinadlar
----------

1. ↑  Müasir Azərbaycan ədəbiyyatı, Bakı-2007, s.341
2. ↑  Müasir Azərbaycan ədəbiyyatı I cild, Bakı-2007, s.342
3. ↑  Müasir Azərbaycan ədəbiyyatı, I cild, Bakı-2007, s.343

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 1021160555 · LCCN: n96058453 · VIAF: 262120137 · WorldCat VIAF: 262120137 |
**Yellounayf** (*ing.* Yellowknife) — Kanadanın Şimal-Qərb Əraziləri vilayətinin mərkəzi. 2006-cı ilə olan məlumata əsasən şəhərdə 18.700 nəfər əhali yaşayır. Yellounayf şəhəri eyni adlı çayın mənsəbində və *Böyük əsir gölünün* şimalında yerləşir. Şəhərin etnik tərkibi haqqında dəqiq məlumat yoxdur. Kanadanın digər şəhərlərindən fərqli olaraq, Yellounayfda bir çox tayfa nümayəndləri toplu halında bu şəhərdə yaşayır. Şimal-Qərb Ərazilərinin rəsmən 7 dili vardır ki, bu dillərdən 5-də yerli xalqların dilləridir. Şəhərdə turizm, təhsil, mədəncilik və sənaye yüksək şəkildə inkişaf etmişdir. 1936-cı ildə salınan şəhər, ətraf şəhərlərdən fərqli olaraq, qızıl hərisliyi yaşamamışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Canada 2016 Census.

Xarici keçidlər
---------------

* Yellounayf şəhərinin rəsmi saytı
* Yellounayf şəhərinin turizm saytı


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Kanada ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Аvimim** (lat. Avimimus — "Quşa bənzəyir") — Avimimidae fəsiləsinə aid dinozavr növü.

Görünüşü
--------

Avimim insana olan nisbəti
Bu dinozavrlar 1,5 m uzunluğa və 70 sm hündürlüyə malik olmuşlar. 15 kq çəkiyə malik imişlər. Onlar quşlar kimi lələklərə sahib olsalarda heç uça bilməmişlər. Güçlü ayaqlar sayəsində 1/s 70 /km sürətlə qaca bilirlər. Çox böyük ehtimal ki, digər növlərin yuvalarına basqın edərək yumurtalarla qidalanırmış. Onlar əsasən Monqolustan ərazisində Təbaşir dövründə təxmini olaraq 85–70 milyon il önçə yaşamışlar.

Açılışı
-------

Avimimlər ilk dəfə sovet paleontoloq Sergey Kurzanov tərəfindən 1981-ci ildə aşkarlanmışdır.

Ədəbiyyat
---------

* Все о динозаврах. СЗКЭО 2008. ISBN 978-5-9603-0089-6
* Stiv Paper. dinozavrların yığıncağı. Lik Pres 1998. ISBN 5-7839-0035-4

İstinadlar
----------



|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q131076
* Wikispecies: Avimimus
* EoL: 47458687
* Fossilworks: 38615
* GBIF: 4822637

 |
İngiltərənin başqa yaşıl zolaqları sırasında Londonun yaşıl zolağı
**Londonun yaşıl zolağı** (*ing.* Metropolitan Green Belt) — Böyük London və ətraf qraflıqların ərazisində yerləşən yaşıl zolaq. Sahəsi — 554,7 min ha (2011-ci il üçün), Londonun özünün ərazisindən 3 dəfə genişdir. Şəhərin nizamsız böyüməsinin qarşısını almaq üçün İkinci Dünya müharibəsindən sonra Patrik Aberkrombinin layihəsi əsasında yaradılmışdır.

Tarix
-----

Londonun böyüməsinin qarşısının alınmasına ilk cəhd 1593-cü il parlament aktı ilə edilmişdir. Qanuna əsasən Londondan və Vestminsterdən 3 mil aralı məsafədə yeni tikililərin inşası qadağan olunmuşdu. XIX əsr ərzində Londonun əhalisi 6 dəfə artmış, dəmir və avtomobil yollarının meydana gəlməsi şəhərin böyüməsinə səbəb olmuşdur. Parlamentin 1938-ci il aktı "yaşıl zonanı" istirahət və kənd təsərrüfatı ilə məşğul olmaq üçün sahə kimi müəyyən etdi və yerli hakimiyyət orqanlarına tikililərin genişlənməsinin qarşısını almaq üçün Londonda torpaq almaq hüququ verdi. Bu qanun xüsusi mülkiyyətdə olan ərazilərin yaşıl zolağa keçirilməsi imkanını da nəzərdə tuturdu. 1947-ci ildə parlamentin şəhər və kənd layihələndirilməsi haqqında yeni aktı qəbul olundu. Yaşıl zolağa dair daha sonrakı aktlar şəhər və kəndi fərqləndirən meyarları dəqiqliklə müəyyən etdilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The history of the London Green Belt" (PDF). // londongreenbeltcouncil.org.uk. 2013-05-19 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-5-7. (ing.)

Xarici keçidlər
---------------

* *The London Green Belt Council* Arxivləşdirilib 2013-07-18 at the Wayback Machine Rəsmi sayt
* İngiltərənin yaşıl zolağının interaktiv xəritəsi Arxivləşdirilib 2013-05-21 at the Wayback Machine *The Telegraph*
Mərlikdən tapılmış üstü çərxifələk (svastika) naxışlı (bəzi tədqiqatçılar çərxifələyin hansısa dini anlam daşıdığını güman edirlər) qızıl boyunbağı (İran Milli Muzeyi)
Abidə Gilan vilayətindəki, Qızılüzən (Səfidrud) çayının aşağı vadisində yerləşir. Mərlik ərazisində arxeoloji qazıntılar Tehran Universitetinin professoru Ə.O.Negahban tərəfindən aparılmışdır.

Abidə ərazisindən yaşayış yeri ilə yanaşı qəbristanlıq da aşkar edilmişdir. Buradakı qəbirlərdəki zəngin dəfn avadanlığına görə Ə.O.Negahban bu qəbirləri hökmdar nəslinə və əyanlara aid etmişdir. Ölülər sağlıqlarında istifadə etdikləri hər şeylə – içərisində su və yemək qoyulmuş adi məişət əşyalarından tutmuş, gözəl ayin qabları və bəzək əşyalarınadək, ovçular və döyüşçülər isə hətta silahlarla təchiz olunmuşlar. Bundan başqa Mərlik qəbristanlığının özəlliklərindən biri də atların hər cür əsləhə ilə birgə, ayrıca dəfn edilməsidir. Görünür at Mərliyin qədim sakinlərinin həyatında mühüm rol oynamışdır. Mərlikdən aşkar edilən keramika və zərgərlik məmulatı o dövr sənətkarlarının zövq və məharətləri, yüksək sənətkarlıq texnikası haqqında çox şey deyir.

Çoxlu zərif və zəhmət edən sənət əsərlərini özləri ilə basdırmağa razı olan bu yerli əyanların yetərincə zəngin olduqlarını da güman etmək olar.

Ə.O.Negahban qəbirləri e.ə. IX əsrə aid edir. Lakin belə hesab edir ki, onlardan tapılmış bəzi əşyalar daha əvvəl hazırlanmışdır. Mərlik tapıntıları Mitanni və Urartu incəsənəti, həmçinin Talış, Qərbi Azərbaycan, Gilan, Mazandaran əyaləti materialları ilə oxşarlıq təşkil edir.

Mənbə
-----

1. S.Qaşqay-Manna dövləti,Bakı,1993
2. E.O.Negahban-A.Preliminary report of Marlik Excavations,Tehran,1964


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Marlıqtəpə yaşayış yeri*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |
**Lonicera acuminata** (*lat.* Lonicera acuminata) — bitkilər aləminin fırçaotuçiçəklilər dəstəsinin doqquzdonkimilər fəsiləsinin doqquzdon cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Təbii şəraitdə Çinin qərb hissəsində və Şərqi Tibetdə yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Uzunluğu 10 m-dək olan, yarım yarpağıtökülən lianadır. Zoğu sürünən oduncaqlıdır. Parlaq yaşıl, oval və ürəkvarı, yumurtavarı-uzunsovdur, yarpaqların uzunluğu 5-10 sm, eni isə 1-1,2 sm-dir, tükcüksüzdür. Çiçək tacının uzunluğu təxminən 2,5 sm-dir. Çiçəkləri qırmızı və ya sarı, borucuqludur. Cüt çiçəkləri 2 dodaqlı, sarımtıl-qırmızıdan al-qırmızıyadək olub, çılpaq və ya tükcüklü qısa çiçək saplaqlarında oturur. Çiçək tacının ölçüsü 2 sm-dir. Yumurtalığı sərbəst, üçyuvalıdır. Meyvələri qara-alqırmızı giləmeyvədir. Toxumları qara, ellipsvarı, uzunluğu 3 mm, eni 1,8-2 mm-dir.

Ekologiyası
-----------

Şaxtayadavamlıdır. Münbit torpaqlarda yaxşı bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Mərdəkan dendrarisində introduksiya olunmuşdur. Azərbaycanın bir çox rayonlarında mədəni şəraitdə rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Lonicera acuminata və onun formaları şaquli yaşıllaşdırmada liana kimi geniş miqyasda becərilməsi məsləhətdir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q11152408
* Wikispecies: Lonicera acuminata
* EoL: 2895673
* FoC: 200022278
* GBIF: 5598598
* GRIN: 22542
* iNaturalist: 603382
* IPNI: 148588-1
* ITIS: 823523
* NCBI: 566134
* NZOR: 2a439dc3-7dee-41be-b309-7453340df43b
* Plant List: tro-50041200
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:148587-1
* Tropicos: 50041200
* WFO: wfo-0001224324

 |
Mətbəə binası.
**Avlabar mətbəəsi** — Rusiya SDFP Qafqaz İttifaq Komitəsinin gizli mətbəəsi.

Tarixi
------

Mətbəə 1903-cü ildə Tiflis şəhərinin Avlabar məhəlləsində yaradılmışdır. Bu, yer altında idi, mətbəəyə su quyusu ilə düşüb-çıxırdılar. RSDFP Qafqaz İttifaqının 1904-cü ildə keçirilən III qurultayının Avlabar mətbəəsinin gücünü artırmaq qərarı ilə əlaqədar, 1904-cü ilin yayında Bakı şəhərindən Tiflisə Auqsburq sistemli sürətli çap maşını gətirilmişdi. Avlabar mətbəəsində Vladimir Leninin "*Proletariatın və kəndlilərin inqilabi-demokratik diktaturası*", "*Kənd yoxsullarına*" əsərləri, RSDFP-nin Proqram və Nizamnaməsi, vərəqə və intibahnamələr çap olunmuşdur. "*Proletariatis brdzola*" (Proteletariatın mübarizəsi), "*Proletariatis brdzonlis purseli*" (Proletariatın mübarizə vərəqəsi) qəzetləri də burada çap edilmişdir. Avlabar mətbəəsində çap olunan məqalə, vərəqə və intibahnamələri Qafqaz İttifaqı Komitəsinin üzvləri – Mixail Sxakaya, Aleksandr Sulukidze, İosif Stalin, Stepan Şaumyan, Vladimir Borbovski, F. Maxaridze və başqaları hazırlayırdılar. Mətbəədə materiallar rus, gürcü, erməni dillərində çap edilir və Cənubi Qafqazda, həmçinin Rusiyada yayılırdı. Qafqaz İttifaq Komitəsinin göstərişi ilə Avlabar mətbəəsi Yelizavetpol (indiki Gəncə) bolşevik qrupu üçün vərəqələr çap olunurdu. 1905-ci ilin yayınadək ümumi tirajı 9,600 nüsxə olan 5 vərəqə nəşr edilmişdi. 15 aprel 1906-cı ildə jandarm mətbəəni dağıtmışdır. Sovet dövründə Avlabar mətbəəsi bərpa olunmuş və 1937-ci ildən burada tarixi abidə-muzey fəaliyyət göstərmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Авлабар мәтбәәси // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 41.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Авлабарская нелегальная типография Кавказского союзного комитета РСДРП (1903—1906). Сборник материалов и документов. Тбилиси, 1954.
**Aviçi Arena** — İsveçin Stokholm şəhərində yerləşən çoxməqsədli bağlı arena. 16,000 tamaşaçı tutumuna malikdir. Aviçi Arena dünyanın ən böyük yarım kürə binasıdır və inşaatı iki il çəkib.

Arenanın şəkli İsveç Günəş sistemindəki Günəşi təmsil edir. Eyni zamanda Günəş sistemində yer alan Günəşin Dünya üzərindəki ən büyük ölçülü modeli ünvanınada sahibdir.

Arenanın tikilməsinə 10 sentyabr 1986-cı il tarixində başlanılıb, 19 fevral 1989-cu il tarixində arena açılıb. İsveçin ən böyük mahnı müsabiqəsi olan (eyni zamanda ölkənin Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinə seçim turu olaraq keçirdiyi) Melodifestivalenin finallarına 1989 və 2002-ci ildən 2012-ci ilədək Aviçi Arenada keçirilib. Həmçinin Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinə 2000-ci ildə ev sahibliyi etmişdir. Eyni zamanda Aviçi Arenada müxtəlif zamanlarda bir çox dünya ulduzlarının (Cennifer Lopes, Selin Dion, Britni Spirs, Rihanna, Mayli Sayrus, Keti Perri, Lady Gaga, Ariana Qrande və b.) konsertləridə keçirilmişdir. Aviçi Arena 10 may, 12 may və 14 may tarixlərində 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinə ev sahibliyi etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ESC 2016: Stockholm To Host Eurovision 2016". eurovoix.com. 8 İyul 2015. 2015-09-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 İyul 2015.



|  |  |
| --- | --- |
|  | *İsveç ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Lopatka burnu** — Kamçatka yarımadasının cənub hissəsində yerləşir.

Burun ərazisində sərhəd zastavası və meteoloji stansiya fəaliyyət göstərir. Relyefi əsasən düzənlikdir. Tundra bitkiləri ilə örtülüdür. Güçlü küləklərin təsirinə məruz qalır. Günəşli günlərin sayı olduqca azdır.

Cənub-qərbində Kuril adalarının şimalda yerləşən son adası olan Şumşu ada ilə arasında Birinci Kuril boğazı yerləşir.

Tarixi
------

Qədim rus xəritələrində Burun, Cənub künçü, Kuril Lopatkası və Lopatka adlandırılmışdır. 
1945-ci ilin avqust ayında Sovet qoşunları burun ərazisində baş leytenant S. İ. Sokolyakın başçılığı ilə bateriya yerləşdirilir. Hədəf Şumsu adasının ələ keçirilməsi olmuşdur. Bu dövrə qədər Kuril adaları Yaponiyaya məxsus olmuşdur.

Ədəbiyyat
---------

* Лопатка, мыс // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
* B. П. Мартыненко. Камчатский берег. Историческая лоция. Справочное издание 1991 г