recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mana Puls Milli Parkı** — Zimbabvenin şimalında 219,600 hektar ərazini əhatə edən vəhşi təbiəti mühafizə zonası və milli parkdır.

Bura, aşağı Zambezi çayının hər yağış mövsümündən sonra düzənliyin geniş bir göl sahəsinə çevrildiyi bir regionudur. Göllər daha sonra getdikcə quruyur və geri çəkilir. Bu zaman bölgə bir çox iri heyvanı su axtarışına cəlb edir və bura, Afrikanın ən məşhur araşdırma bölgələrindən birinə çevrilir.

Park 1984-cü ildə Sapi Safari bölgəsi (118,000 ha) və Çivour Safari sahəsi (339,000 ha) ilə birlikdə (ümumi 676,600 ha) UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir. Mana Puls həmçini, 3 yanvar 2013-cü il tarixində beynəlxalq əhəmiyyətli Ramsar bataqlıq ərazisi təyin edilmişdir.

Etimologiya
-----------

*Mana* şona dilində "dörd", *Pool* isə ingilis dilində "hovuz" deməkdir və parkın bu adı orta Zambezi yaylaları tərəfindən meydana gələn dörd böyük daimi hovuza istinad edir.

Ekologiya
---------

Bu 2500 kvadrat kilometrlik çay sahili, adalar, qum sahələri və hovuzlar, maxaqoni, yabanı əncir, eboniya və baobab meşələri ilə əhatə olunmuş ərazilər Cənubi Afrikanın ən az inkişaf etmiş milli parklarından biridir. Park ölkədəki ən böyük begemot və timsah konsentrasiyasına və zebra, fil və Afrika kəlinin böyük quraqlıq mövsümdə ən böyük məməli populyasiyalarına malikdir. Bu ərazidə şir, hepard, Afrika vəhşi iti, bəbir və qonur kaftar da daxil olmaqla yaxın təhlükə altında olan növlər də mövcuddur.
Ərazi UNESCO tərəfindən qeyd edildiyi zaman, bura Afrikada 500-ə yaxın fərdi olan şərq qara kərgədanları üçün ən vacib sığınacaqlardan biri idi. Qanunsuz ovlanma 1994-cü ilə qədər cəmi 10 kərgədana zərər vermişdi ki, onlar da qorunmaq üçün başqa yerə aparılmışdı.

Qalereya
--------

* Mana Puls Milli Parkı, Rukomeçi çayı üzərində körpüMana Puls Milli Parkı, Rukomeçi çayı üzərində körpü
* Parkdan keçən Zambezi çayıParkdan keçən Zambezi çayı
* Mana Puls Milli Parkından Zambezi çayındakı adaya baxışMana Puls Milli Parkından Zambezi çayındakı adaya baxış

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Mana Pools National Park". Ramsar Sites Information Service. 2021-10-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 iyul 2020.
3. 1 2 3  Mana Pools National Park, Sapi and Chewore Safari Areas Arxivləşdirilib 2020-04-15 at the Wayback Machine, World Heritage Convention, UNESCO
4. ↑  "The Annotated Ramsar List: Zimbabwe". The Ramsar Convention on Wetlands. 10 May 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 February 2013.

| ⛭Zimbabvedə yerləşən UNESCO-nun Ümumdünya irsi |
| --- |
|  | Böyük Zimbabve  • Khami  şəhərinin qalıqları  • Mana Puls Milli Parkı  • Matobo təpələri  • Viktoriya şəlaləsi |  |
**Manas** — qırğız dastanı.

Ümumi məlumat
-------------

Həcm etibarilə "Manas" dünya folklorunun ən böyük əsəridir. Türk dünyasının şah əsərlərindən olan bu dastan bütün türk xalqları tərəfindən sevə-sevə oxunulur.

Qırğızların "Manas" dastanı dünya xalqlarının şifahi ədəbiyyatının möhtəşəm zirvələrindən biridir. Vətənin azadlığını, müstəqilliyini hər şeydən uca tutan, müqəddəs ata yurdunu yadellilərin işğalından qorumaq üçün xalqı mübarizəyə çağıran, türk xalqlarının həyat və məişətini, adət-ənənələrini, torpaq sevgisini özündə yaşadan "Manas" dastanı əsrdən-əsrə, nəsildən-nəslə keçərək bu günümüzə gəlib çatmışdır.

"Manas"ın kökləri qədim əsrlərə gedib çıxır. Bununla belə 1995-ci ildə dastanın YUNESKO-nun qərarı ilə 1000 illiyinin qeyd olunması səbəbindən onu X əsrə aid edirlər. "Manas" Qırğızıstanda bu gün də genişlənməkdədir. Çağdaş manasçılar ona yeni-yeni motivlər və çalarlar əlavə edirlər. Eposun manasçılar tərəfindən söylənilmiş 18-dən çox variantı qeydə alınmışdır. Yaranma tarixi hələlik dəqiqləşdirilməmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Heydər Əliyev. Müstəqilliyimiz əbədidir: (Çoxcildliyin I-IX cildlərinin köməkçi aparatı).- Bakı, 2008.- 339 səh.

|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Manas*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |
**Hüseyn Yolçu oğlu Cahangirov** (24 avqust 1949, Kiçik Məzrə, Basarkeçər rayonu – 4 aprel 2004, Özbəkistan) – polkovnik-leytenant, Özbəkistan Daxili İşlər Nazirliyində xüsusi idarənin rəis müavini.

Həyatı
------

Cahangirov Hüseyn 24 avqust 1949-cu ildə Qərbi Azərbaycanın Göyçə mahalının Basarkeçər rayonunun Kiçik Məzrə kəndində müəllim ailəsində anadan olmuşdur.

1966-cı ildə orta məktəbi əla qiymətlərlə bitirmiş və həmin ildə də Azərbaycan Dövlət Universitetinin fizika fakültəsinə daxil olmuşdur. 1971-ci ildə ADU-nun fizika fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

Hüseyn Cahangirov universiteti bitirdikdən sonra bir müddət hərbi xidmətdə zabit kimi qulluq etmişdir.

1974-cü ildə Kiçik Məzrə kənd orta məktəbində fizika müəlimi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

1975-ci ildə Özbəkistana getmiş Daşkənd şəhərində Daxili İşlər orqanlarında işə qəbul edilmişdir.

Hüseyn Cahangirov Özbəkistanda aşağı vəzifədən başlayaraq polkovnik-leytenant rütbəsinə qədər yüksəlmiş və sonralar Özbəkistan Daxili İşlər Nazirliyində xüsusi idarənin rəis müavini işləmişdir.

4 aprel 2004-cü ildə Özbəkistan Respublikasında vəfat etmiş və Daşkənd şəhərində dəfn edilmişdir.

Ailəsi
------

Hüseyn Cahangirovun üç oğlu, bir qızı var.

Oğlunun biri Amerika Universitetlərindən birini bitirmiş, Amerikada məsul vəzifədə işləyir və Amerika vətəndaşıdır. Qızı da Amerikada təhsil alır. Hal-hazırda iki oğlu və həyat yoldaşı Daşkənd şəhərində yaşayırlar.

Mənbə
-----

* Araz Yaquboğlu, Tələbə dünyası. Bakı: "Elm və təhsil", 2011.
**Toğrul xan** (?-1203) — Kereitlərin xanı.

Həyatı
------

O, kereit tayfasına mənsub idi. Nəsrani təriqətinə bağlıydı. Atası Kurcakuz-Buyuruq xan, babası Markuz-Buyuruq xan idi. Özü Van xan kimi tanınırdı.

Szin Çin dövləti özünün köçəri qonşularını zəiflətmək üçün aralarında nifaq salır və daxili qarışıqlıq törədirdi. Szin imperatoru biləndə ki, yeritdiyi siyasət nəticəsində şimal-şərqdəki tatarlar əvvəlki qüdrətini xeyli dərəcədə itirib, onları silahlı müdaxilə yolu ilə darmadağın etmək qərarına gəlmiş, tatarlara arxadan zərbə endirmək üçün Toğrul xanı köməyə çağırmışdı.

Temuçin (Çingiz xan) atasının ölümündə günahkar olan tatarlardan qisas almaq üçün yaxşı fürsət düşdüyünü bildiyindən Toğrul xandan çinlilərin təklifinə razılıq verməsini xahiş etmiş və xanın razılığını almışdı. Özü isə Toğrul xanın müttəfiqi kimi müharibədə fəallıq göstərmişdi. Tatarlar darmadağın edilmiş, qəbilə öz müstəqilliyini birdəfəlik itirmişdi. Tatarlar monqolların tabeliyinə keçmişdi.

Tatarlar üzərində qələbənin səbəblərindən biri Temuçinin düşmən torpağında və qoşunlarında vəziyyətin necəliyini aşkara çıxarmaq üçün əvvəlcədən təşkil etdiyi hərbi kəşfiyyat idi. Həmin vaxtdan başlayaraq monqolların apardıqları bütün müharibələrdə hərbi kəşfiyyata xüsusi diqqət yetirilirdi. Tatarlara qarşı kampaniyada göstərilən yardıma görə Toğrul xan və Temuçinə fəxri adlar verilmişdi.Toğrul xan Szin imperatorundan "Van xan" titulu, Temuçin isə Szinin sərhəd məsələlərinə baxan nazirindən "Sərhəddə səlahiyyətli step sərkərdəsi" adı almışdı.

Temuçinin (Çingiz xanın) hərbi uğurları ona ideal step hakimi şöhrəti qazandırmışdı. Bu, vaxtilə ona yardım göstərmiş Kereit xanı Toğrulun (Van xanın) xoşuna gəlmədiyindən aralarında düşmənçilik yaranmışdı. 1203-cü ildə sabiq müttəffiqlər arasında başlayan müharibədə Temuçinin qoşunları Van xanın qoşunlarını darmadağın etmişdi.

Ailəsi
------

Toğrul xanın Nilxa-Sanqum (Sanqun) və Uyku (Yeku) adlı oğlanları, Doqquz xatun adlı qızı vardı.

Həmçinin bax
------------

* Kereitlər

İstinadlar
----------

1. ↑  Toghrul // .

| ⛭Monqolustan mövzularda |
| --- |
| 
Gerb • Bayraq • Himn • Dövlət quruluşu • Konstitusiya • Parlament • İnzibati bölgü • Coğrafiya • Şəhərlər • Paytaxt • Əhali • Dillər • Tarix • İqtisadiyyat • Kənd təsərrüfatı • Energetika • Valyuta • Mədəniyyət • Din • Kinematoqraf • Ədəbiyyat • Musiqi • Bayramlar • İdman • Təhsil • Elm • Nəqliyyat • Turizm • Poçt (tarixi və markaları) • İnternet • Silahlı qüvvələr • Xarici siyasət

**Portal "Monqolustan"**
 | Monqolustan |
**Baylot** (*ing.* Bylot Island, *fr.* Île Bylot) — Kanada Arktik arxipelaqına daxil olan ada, Baffin Torpağı adasının şimal-şərqində yerləşir. İnzibati cəhətdən Nunavut vilayətinin Kikiktani ərazisinə daxildir.

Coğrafiyası
-----------

Bayem Martin dağı
Qayalar üzərində qağayılar
Adanın sahəsi 11 067 km² təşkil edir. Adaların dünyada sahəsinə görə sıralamasında 72-ci, Kanadada isə 17-ci yeri tutur. Sahil xətdinin uzunluğu 579 kilometrdir.. **Baylot adası** — Sirmilik milli parkının bir hissəsini təşkil edir.

Tarixi
------

Baylot adası Robert Baylotun şərəfinə adlandırılıb. O, 1616-cı ildə Şimal-Qərb keçidini aşkarlamaq məqsədi ilə təşkil etdiyi ekspedisiyası zamanı kəşf edilir. 1906-cı ildə kanitan Cozef-Elzer Berner rəsmi olaraq adanı Kanadanın ərazisi elan edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Atlas of Canada. List of Islands". 2013-01-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-06.

Mənbə
-----

* Baylot adasına səyahət (ing.)
**Baykonur kosmodromu** — SSRİ-nin, indi isə Rusiya Federasiyasının kosmodromu. Qazaxıstan Respublikasının Karaqanda vilayətindədir. Kosmik tədqiqatlar proqramını həyata keçirmək üçün Baykonurda start kompleksləri, ölçmə məntəqələri və s. var. 1955-ci ildə açılmışdır. Yerin ilk süni peyki Baykonurdan buraxılmış (1957), ilk kosmonavt Yuri Qaqarin (1961) kosmosa buradan uçmuşdur. Baykonur kosmodromu Qazaxıstan tərəfindən Rusiyaya 1994-cü ildə icarəyə verilib. Tərəflər arasında bağlanılmış icarənin müddəti 2050-ci ilə qədər hesablanıb. Hazırda Baykonur Rusiyanın tabeliyindədir və federal əhəmiyyətli statusu daşıyır. Rusiya Qazaxıstanın Baykonur kosmodromunun illik icarə haqqına görə 115 milyon dollar ödəyir. Bundan başqa Rusiya hər il 100 milyon dollar Baykonurun işlək vəziyyətdə saxlanılması üçün və 100 milyon dollar da kosmodromun fəaliyyəti üçün vəsait ayırır. Yəni Rusiya hər il Baykonur kosmodrumunun icarəsinə 315 milyon dollar vəsait xərcləyir.

Rusiya Müdafiə Nazirliyi Baykonur kosmodromunun 2050-ci ilə qədər icarəsinə dair Rusiya və Qazaxıstan arasında imzalanmış müqavilənin vaxtından əvvəl dayandırılmasının mümkünlüyünü də qeyd edib. Bu kosmodromu Plesetskdə inşa olunan hərbi sınaq kosmodromunun, yaxud Amurda tikintisi planlaşdırılan Vostok kosmik poliqonunun əvəz edəcəyi gözlənir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Rusiya Baykonurdan imtina edir? [*ölü keçid*]
2. ↑  "Rusiya Qazaxıstandakı RLS-dən və Baykonur kosmodromundan da imtina edir". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-01.
**Nikolay Georgiyeviç Bayev** (*rus.* Николай Георгиевич Баев) — erməni əsilli memar və mülki mühəndis. Opera və Balet teatrının və Bakı Keçmiş Dəmiryol Vağzalı binalarının ucaldıb.

Həyatı
------

Ağa Musa Nağıyev və Nikolas Bayev 1 saylı Bakı şəhər klinik xəstəxanasının bünövrə qoyulma mərasimində.
1875-ci ildə Həştərxanda doğulmuşdur. Atası Georgi tacir idi. 1896-cı ildə gimnaziyadan məzun olub Sankt Peterburqa gedənə qədər Həştərxanda təhsil almışdır. 1901-ci ildə Sankt-Peterburq Mülki Mühəndislər İnstitutundan məzun olub. Universitetin bir çox məzunu kimi o da Bakıya köçmüş və burada işləmək qərarına gəlmişdir. 1911–1918-ci illərdə Bakı şəhərinin baş mühəndisi idi.

Birinci Dünya müharibəsi başlayandan sonra Bayev bir müddət Bakını tərk edir və Yessentukidə qalır. Daha sonra isə Kislovodska köçür. 1921–1925-ci illərdə Azərbaycan SSR Xalq Maarifi Komissarlığı Bakı Tikinti İdarəsinin baş mühəndisi kimi çalışmışdır. 1929–1930-cu illərdə Bayev "Azselstroy" trestinin baş mühəndisi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1942-ci ildə Azərbaycan Memarlar İttifaqının üzvlüyünə daxil olmuşdur.

1927-ci ildə Bayev Ermənistana dəvət olunur və İrəvan Tikinti İdarəsində işləyir. İrəvanda Sundukyan adına teatr və pionerlər klubunun tikintisi ilə məşğul olur. 1930-cu ildə eyni küçədə yerləşən Ədliyyə nazirliyi və Mərkəzi Bankın tikintisini bitirir. 1938-ci ildə Kiyevə köçən Bayev bir müddət burada da işləyir.

1949-cu ildə İrəvanda vəfat edib.

İşləri
------

| Adı | Tikinti ili | Şəkil |
| --- | --- | --- |
| Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet teatrı | 1911 |  |
| Musa Nağıyev adına xəstəxana | 1913 |  |
| Sabunçu vağzalı | 1925 |  |
| Qabriel Sundukyan adına Ermənistan Dövlət Akademik Milli teatrı | 1922 |  |
| Ermənistan Mərkəzi Bankı | 1930 |  |

İstinadlar
----------

1. 1 2  Баев Николай Георгиевич Arxivləşdirilib 2015-12-08 at the Wayback Machine — Санкт-Петербургский государственный архитектурно-строительный университет.
2. ↑  Nikoghayos Baev Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine — Orientica.net
3. ↑  Bakı Dövlət Layihə İnstitutu — Elçin Əliyev, İlqar İsbatov, 2012, ISBN 978-9952-8076-53, səh. 66
Ukrayna qrivnasının əskinasları Ukrayna qrivnalarında (UAH, ₴) əks olunmuş banknot və ya əskinaslardır (ümumi leksikonda). Hal hazırda onlar ₴ 1, ₴ 2, ₴ 5, ₴ 10, ₴ 20, ₴ 50, ₴ 100, ₴ 200, ₴ 500 və ₴ 1000 nominasiyalarında buraxılır. Bütün cari notlar 1996-cı ildə ilk seriya notlarını buraxan Ukrayna Milli Bankı tərəfindən buraxılmışdır. Hal-hazırda Grivnası əskinasları 2004-2006-cı illər arasında dövriyyəyə buraxılmışdır. Ukraynada buraxılmış əskinaslara Valyuta Muzeyində baxmaq olar Ukrayna Milli Bankı Kiyevdə.

Banknotlar
----------

1996-cı ildə Grivna əskinaslarının ilk seriyası Ukrayna Milli Bankı tərəfindən dövriyyəyə buraxıldı. Bunlar 1992-ci il tarixləri idi və 1, 2, 5, 10 və 20 qriven nominasiyalarında idi. Banknotların dizaynı Ukrayna rəssamları Vasil Lopata və Borys Maksymov tərəfindən hazırlanmışdır.Bir Grivnası əskinasları Kanada Bank Not Şirkəti tərəfindən 1992-ci ildə çap edildi. İki, beş və on qrivnalı əskinas iki il sonra çap edildi. Banknot dövriyyəyə buraxılana qədər Kanadada saxlanılırdı.

50 və 100 qrive nominalı ilk seriyalı əskinaslar da mövcud idi, lakin naməlum səbəblərə görə heç təqdim edilmədi.

Həmçinin 1996-cı ildə 1994-cü il tarixində 1 qrivna ilə ikinci seriyanın 1, 50 və 100 qrivnası notlar təqdim edildi. Əskinaslar İngilis printeri De La Rue tərəfindən hazırlanmış və çap edilmişdir.1994-cü ilin mart ayında De La Rue ilə əməkdaşlıq edən Ukrayna Milli Bankının Zərb süfrəsi açıldıqdan sonra bütün banknotlar Ukraynada çap edilmişdir.

Daha sonra ən yüksək məzhəblər əlavə edildi. İkinci seriyanın 200 qrivna notası 2001-ci ildə, sonra 2006-cı ildə üçüncü seriyanın 500 qrivnası notası təqdim edilmişdir.

Milli Bank tərəfindən buraxılan bütün Grivnası əskinaslar qanuni bir tender olmağa davam edir. 2008-ci ildən etibarən erkən seriyalı əskinaslar nadir hallarda dövriyyədə ola bilər. Ayrıca, valyutanın tətbiq olunandan bəri devalvasiyasına baxmayaraq, bütün qəpik sikkələr, eyni zamanda 1 qrivnası da daxil olmaqla bütün aşağı qiymətli Grivnə vərəqələri dövriyyədə qalır.

ABŞ dolları ilə olduğu kimi, 1 qrivna pul kütləsi çox istifadə olunur və 1 qrivnalı sikkə nadir hallarda görülür. 100 qrivnalı denominasiya, 20 ABŞ dolları dəyərində olduğu kimi, orta dərəcədə yüksək olduğuna görə olduqca yaygındır. Ukrayna ATM-lərinin əksəriyyəti bu məzənnədəki valyutanı təhvil verdiyi üçün 200 qrivna da yaygındır.

2015 və 2016-cı illərdə saxta Grivnası əskinasların ümumi sayı 1 milyon qanuni əskinas üçün 2,8 saxta əskinas təşkil etmişdir.2017-ci ildə təxminən 3,5 milyon UAH (ABŞ dolları 137.562) olan 10.500 saxta Grivnası əskinas dövriyyədən çıxarıldı.200 qrivna ən çox saxta əskinasdır (2017-ci ildə saxta əskinasların 61% -i).
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Bayram (dəqiqləşdirmə).
Türkiyədə Cümhuriyyət bayramının qeyd olunması.
**Bayram** — milli, dini və xüsusi olaraq əhəmiyyəti olan,qeyd olunan gün və ya günlərdir.

Türk xalq mədəniyyətində bayramlar
----------------------------------

Türk və altay xalq inancında bayram xüsusiyyəti daşıyan fərqli müqəddəs günlər tapılar. Türklərdə İslam əvvəli ümumi qəbul görmüş iki bayram vardır.

1. **Qoçaqan:** Bahar gün dönümü. (Qoça və Saya)
2. **Paqtıqan:** Payız gün dönümü. (Paqta və Payna)

Bundan başqa Şumer ənənəsindən yaxın şərq və orta asiyaya yayılan və bu sıralamaya uyğun düşən Narduqan bayramı tapılar.

Qoçagan (Kosa) baharda edilir və Novruz bayramıdır, bahar gün dönümündedir. Qoça xan adına edilir. Paqtıqan (Paqta) isə payız gün dönümündedir və Baxtı Xan adına edilir. Yakutlar payız bayramına "Abası Isıyah", bahar bayramı ilə isə "Ayıhı Isıyah" deyərlər. Dairə şəklində edilən bu şənliklər həm yallıyı həm də qazaxlardaki "Qımız Murundux" deyilən ölənləri də ağla gətirər. Bundan başqa dəyişik mövsüm və vaxtlarda edilən mərasimlər vardır və bunlar da indiki vaxtda da bir çox bölgədə ad dəyişdirmiş olaraq davam edər. Saya bayramı Qoçaqanın (Kosa'nın) əvvəlində edildiyi üçün eyni ritüelin davamı olaraq görülə bilər. Qosa bayramı təxminən quzuların üz gündəlik olduğu dövrdə, novruzdan bir həftə əvvəl başlayır. Payna isə Paktıqandan sonra Dekabr gün dönümündedir. Yaqut təqvimində Payna adlı bir ay vardır. Bu dörd bayram dörd ayrı yaradıcı gücü işarələr. Qoça Xan, Saya Xan, Baxtı Xan, Bayanay Xan. Ayrıca kimi bölgələrdə iki bayram qeyd olunar. İslam sonrasında isə iki dənə əhəmiyyətli bayram qeyd olunmağa başlamışdır. Qurban Bayramı və Ramazan bayramı. Dünyadakı hər mədəniyyətdə xüsusi gün, mərasim, bayram, şənlik kimi tətbiqlərə mütləq rast gəlinir. Bu vəziyyət tekdüzelikten xilas olma istəyinin nəticəsidir.

Həmçinin bax
------------

* Bayram (ad)
* Azərbaycanın dövlət bayramları və xüsusi günləri

İstinadlar
----------

1. ↑  "Hər gün üçün bayram siyahısı". 2022-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-05.
**No Sound Without Silence** İrlandiyanın məşhur Alternativ rok qrupu olan The Script qrupunun 4-cü studiya albomudur. Albomun adı ingilis dilindən tərcümədə 2 cür məna verir: "sükutsuz səssizlik" ya da
"sükut olmadan səssizlik olmur". Albomun çıxış treki "Superheroes" artıq 21 İyul 2014 tarixində işıq üzü görmüşdür. Albomun digər treklərindən biri olan "It's Not Right For You" isə 27 İyulda bütün fanatlar ilə paylaşılmışdır. Həmçinin 18 İyul tarixində göstəriş üçün 4 trekin adı da açıqlanmışdır və üstəlik onlardan qısa hissələr də hər kəsə təqdim olunmuşdur. 4 trekin adı isə belədir: "Superheroes, No
Good In Goodbye, The Energy Never Dies, Man On A
Wire". Qeyd etmək lazımdır ki, artıq 3 gün sonra "Superheroes" trekinin tam versiyası işıq üzü görmüşdür. Albomun tam treklisti isə belədir: "No Good in Goodbye" , "Superheroes" , "Man on a Wire" , "It's Not Right for You" , "The Energy Never Dies" , "Army of Angels" , "Flares" , "Never Seen Anything 'Quite Like You'" , "Paint the Town Green" , "Without Those Songs" , "Hail Rain or Sunshine" və bonus trek "Howl at the Moon".

Albomun prodüserliyini bu şəxslər üstlənmişdir: Qrupun vokalisti: Danny O'Donoghue , gitaristi: Mark Sheehan , məşhur ABŞ rok qrupu Linkin Parkın üzvü Mayk Şinoda və digər 2 başqa prodüser James Barry və Andrew Frampton.

Albomun tam versiyası 12 Sentyabrda İrlandiya və Böyük Britaniyada , 15 Sentyabrda isə Avropa və ABŞda satışa çıxarılacaq.

İstinadlar
----------
**Nikolay Nilovic Burdenko** (*Tam adı:* *rus.* Никола́й Ни́лович Бурде́нко; 22 may (3 iyun) 1876, Kamenka, Penza quberniyası[d] – 11 noyabr 1946, Moskva) — Rusiya cərrahı, SSRİ Elmlər Akademiyasının akademiki (1939), SSRİ Tibb Elmlər Akademiyasının akademiki (1944) və ilk prezidenti (1944– 46), tibb xidməti general-polkovniki (1944), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1943), SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (1941).

Həyatı
------

Yuryev Universitetini bitirmişdir (1906). 1906–18-ci illərdə həmin universitetdə assistent, privat-dosent, cərrahiyyə klinikasının professoru işləmişdir. Birinci dünya müharibəsi illərində müxtəlif cəbhələrdə cərrah-məsləhətçi, Rusiya ordusunun hərbi-sanitariya müfəttişi olmuşdur. 1918–22-ci illərdə Voronej Universitetinin, 1923-cü ildən 1-ci MDU-nun cərrahiyyə professoru işləmişdir. Eyni zamanda (1929-cu ildən) Rentgen İn-tunun neyrocərrahiyyə klinikasının direktoru olmuşdur. Klinikanın bazasında 1934-cü ildə Mərkəzi Neyrocər rahiyyə institutu (indiki Rusiya Tibb Elmlər Akademiyasının N.N.Burdenko adına Elmi Tədqiqat Neyro cərrahiyyə İnstitutu) yaradılmışdır.

Fəaliyyəti
----------

Böyük Vətən müharibəsi illərində sovet ordusunun baş cərrahı olmuşdur. Burdenko SSRİ-də neyrocərrahiyyənin banilərindən biridir. Beyin mayesi dövranının patologiyası, mərkəzi və vegetativ sinir sistemlərinin onkologiyası, beyin qan dövranının pozuntuları, beyin şişləri, kəllənin güllə yaralanmaları və b. sahələrdə novator tədqiqatları aparmışdır. Sinir sistemi xəstəliklərinin bir sıra cərrahi müalicə üsullarını, o cümlədən baş beynin yuxarı sagital sinus divarında travmatik qüsurun bağlanması (Burdenko üsulu), bazu kələfinin zədələnməsində diafraqma siniri ilə əzələ-dəri, yaxud orta sinir arasında anastomozu, qara ciyər sirrozu zamanı əməliyyat və ağır anaerob infeksiyasında ətrafın təcili amputasiyasını (Burdenko əməliyyatları) təklif etmişdir. Əsərləri mədə və onikibarmaq bağırsağın xorası xəstəliyinin nevrogen nəzəriyyəsinə aiddir. Cərrahların və neyrocərrahların elmi məktəbini yaratmışdır. 1948-ci ildə SSRİ Tibb Elmlər Akademiyasının neyrocərrahiyyə üzrə ən yaxşı elmi işlərə görə Burdenko adına mükafat təsis etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  БУРДЕНКО // Böyük Rusiya Ensiklopediyası (rus.). Москва: Большая российская энциклопедия, 2004.
2. 1 2 3 4  Бурденко Николай Нилович // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1971. Т. 4 : Брасос — Веш. С. 122.
3. 1 2  Nikolai N. Burdenko // Base biographique (fr.).
4. 1 2 3  Burdenko// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 81.

Xarici keçidlər
---------------

* Bioqrafiyası
**İrigöz şişqarın** (*lat.* Alosa saposchnikowii) — siyənək cinsinin nümayəndəsidir.

Yayılması
---------

Orta və Şimali Xəzərin qərb sahillərinə yaxın yayılmışlar. Cənubi Xəzərdə az miqdarda təsadüf olunur.

Morfoloji əlamətləri
--------------------

Bədəni uzunsov-hündürdür. Bel üzgəcində 12–15, anal üzgəcində 15–21 şüa var, qəlsəmə dişcikləri seyrəkdir, uzun və kobuddur, sayı 27-dən 40-a qədərdir. Gözləri iri, dişləri möhkəmdir. Hər iki çənədə və xış sümüyündə yaxşı inkişaf etmiş dişlər vardır. Ən irisinin uzunluğu 35 sm-ə çatır, əksəriyyəti 14–21 sm uzunluqda olur, 8 ilə qədər yaşayır.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Daim dənizdə yaşayan irigöz şişqarına Xəzərin hər yerində təsadüf olunur. O, çaylara girmir. Kürü tökən fərdlərin uzunluğu 23–24 sm, kütləsi 190–240 q olur. İrigöz şişqarın Cənubi Xəzərdə qışlayır, çoxalmaq üçün şimala miqrasiya edir. Kürü tökdükdən sonra onlar tədricən Orta Xəzərə qayıdırlar. İrigöz şişqarın başqa siyənəklərə nisbətən soyuqsevən növdür. Payızda, temperatur hələ yüksək olan vaxt irigöz şişqarın dərin qatlara enir. Oktyabrda suların tədricən 16–19°C-yə qədər soyuması ilə əlaqədar irigöz şişqarın əsasən üst qatda toplanır. Yırtıcı həyat tərzi keçirir, balıqlarla, eləcə də xərçəngkimilərlə qidalanır.

Çoxalması
---------

İrigöz şişqarının erkəyi cinsi yetişkənliyə 2 yaşında, dişisi 3–4 yaşında çatır. Bu balıqlar Şimali Xəzərin şərq rayonlarındakı dayazlıqlarda kürü tökür. Hər bir dişi balıq 47,1–131,7 min ədədə qədər kürü tökür. Bəzi fərdlər Şimali Xəzərin qərbində Suiti adaları rayonunda çoxalır. Kürütökmə mayın əvvəlində suyun temperaturu 14–16 °C olduqda başlayır və ayın sonunadək davam edir. Kürülər dibdə inkubasiya dövrünü keçirirlər. İrigöz şişqarının körpələri suyun bütün qatlarında yaşaya bilir, ancaq dib laylara üstünlük verirlər.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Mühüm vətəgə obyektidir. Dəniz siyənəklərinin ovu, eyni zamanda nərəkimilərin körpələrinin ovlanması ilə əlaqədar məhduddur. Həzırda irigöz şişqarın atma torlar vasitəsilə Şimali Xəzərin qərb sahillərində ovlanır. Son illərdə onun ovu ildə 50 ton təşkil edir. Su soyuduqca balıqlar daha dərin qatlara enir ki, bu vaxt onları drifter torları vasitəsilə alt qatlardan ovlayırlar.

Ədəbiyyat
---------

1. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s. 73.
2. Əbdürrəhmanov Y. Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, 224 s.68.
3. Казанччев Е.Н. Рыбы Каспийского моря. M.; Изд: Легкая пищевая промышленность, 1981, с.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2002.
2. ↑  Əsgerov F. S. Zaytsev Y. Y. Qasımov R. Y. Quliyev Z. "Biomüxtəliflik: Xəzərin əsrarəngiz balıqları" "Bəşər-XXI" nəşriyyatı, Bakı, 2003, səh49.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2776462599 |

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q944711
* EoL: 46562381
* FishBase: 1585
* GBIF: 2412693
* iNaturalist: 611765
* IRMNG: 10938139
* ITIS: 615816
* IUCN: 98470302
* NCBI: 2934017
* WoRMS: 272254

 |
**Leyla Neyzi** (29 iyul 1961) - tarixçi, sosioloq

Həyatı
------

Leyla Neyzi 1961-ci il 29 iyulda İstanbulda doğulmuşdur.Türk akademiki,antropoloq,sosioloq,tarixçi olmaqla yanaşı, Sabancı Universitetinin müəllimidir.İş adamı və yazıçı Əli Neyzinin və məşhur pediatr Olcay Neyzinin qızıdır. Robert Kollecini bitirdikdən sonra ABŞ-da Stanford Universitetində Antropologiya, Cornell Universitetində Sosiologiya təhsili almışdır.Boğaziçi Universitetində köməkçi dosentlik dövründən sonra tədqiqatlarını tarix üzrə dərinləşdirmişdir.İndiyədək Sabancı Universitetində Sosiologiya üzrə təhsil almaqdadır.Bundan əlavə,Oksford Universiteti St.Antoni Kollecində Müasir Türkiyə proqramında qonaq tədris üzvüdür.

Yaradıcılığı
------------

Çox dəyərli iki tədqiqatından birincisini İstanbul Təşviqiyə məhəlləsinin sakinlərinin söylədiklərinə əsasən,ikincisini isə 20-ci əsrin əvvəli Ankarasının kiçik Musəvi əhalisi arasında doğulmuş və bütün əsrə şahidlik etmiş Yaşar Pakerin gündəliyinə əsaslanaraq gerçəkləşmişdir.Xüsusilə,ikincisi Yaşar Pakerin həyatı boyunca iki dəfə (öncə Qurtuluş savaşında 2 mart 1921 tarixli Məclis qərarı ilə,daha sonra II dünya müharibəsi ərəfəsində) qeyri-müsəlmanların yerinə yetirdiyi amalə taburları haqqında verdikləri məlumatlar xeyli maraqlıdır.Amələ taburlarına qarşı bir çox keyfiyyətsiz iddia və nəşrlərə qarşı elmi fakt gətirməklə,həmçinin Türkiyə yəhudilərinin tarixini işıqlandırmaqla mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Mükafatları
-----------

Malkolm Kerr Dissertasiya mükafatı,Middle East Studies Association of North America, 1992.
Population Council Middle East Awards Tədqiqat proqramı mükafatı,1998-1999.
Sabancı Universiteti Araşdırma mükafatı,2003-2004.(Təşviqiyə Sözlü tarixi çalışması.)

Qaynaqlar
---------

``Mən kiməm?`` Türkiyədə şifahi tarix,kimlik və subyektivlik (İletişim nəşriyyatı,Avqust 2004)
Kiçik xanımdan rübü əsirlik adama Nəzihə Neyzidən oğlu Nəzih Neyziyə məktublar 1947-1948 (Sel nəşriyyatı,1999)
İstanbulda fərdi xatrılamaq və unutmaq,Yaddaş və Aidiyyat (Tarix vəqfi Yurd nəşriyyatı,1999)

İstinadlar
----------

1. ↑  Strong as Steel, Fragile as a Rose: A Turkish Jewish Witness to the Twentieth Century Arxivləşdirilib 2006-09-17 at the Wayback Machine Yaşar Paker günlüğü üzerinde bir çalışma; Jewish Social Studies dergisi Sonbahar 2005 sayısında yayınlanmıştır.
**Kəkələmə** — normal nitqin pozulması. Kəkələmə xəstəlik olmasa da, bu ciddi bir problemdir.

Kəkələmə çox zaman 3-5 yaşlar arasında olan uşaqlarda inkişaf edir. Oğlanlarda qızlarla müqayisədə bu pozulma daha tez-tez hallarda inkişaf edir.
Bu günə kimi tibbdə kəkələmənin inkişaf etmə mexanizmi dəqiq təyin olunmayıb. Kəkələmənin inkişaf etmə səbəbləri arasında:

* uşağın baş beyinin funksiyalarının müxtəlif səbəblərə görə (doğum travması, asfiksiya, baş-beyin travmaları - beyinin silkələnməsi və s. beyini zədələyən infeksiyaların keçirilməsi və s.) pozulması;
* ağır psixoloji travmalar - güclü qorxu (və ya bəzən güclü sevinc) və s.
* insan psixikasına mənfi təsir edən uzunsürən vəziyyətlər.

Uşaqlarda kəkələmə
------------------

Bəzən kəkələmə uşaqlarda özünü kəkələyən ailə üzvünə bənzətmə reaksiyası kimi inkişaf edir. Lakin bu halda da uşaq müalicə olunmalıdır.
Kəkələyən uşaqlar həmyaşıdlarla ünsiyyətdə, uşaq bağçasında, məktəbdə müxtəlif problemlərlə üzləşir ki, bu da onların davranışına, xasiyyətinə mənfi təsir edir. Belə uşaqların bir hissəsi digər uşaqlarla ünsiyyətdən çəkinir, tək oynamaq xoşlayır, qapalı və təcavüzkar böyüyür.
Kəkələyən uşaqlarda "loqofobiya" inkişaf edə bilər (uşaq danışmaqdan qorxur, çəkinir). Həkimlərin fikirinə görə, kəkələmə başlanğıc mərhələsində daha tez və uğurla müalicə olunur. Kəkələmə problemi ilə eyni zamanda iki mütəxəssis məşğul olmalıdır - uşaq nevropatoloqu (və ya psixonevroloq) və loqoped.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Uşaqlarda kəkələmə problemi". 2017-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-01.
Raubazı (Qaraç-balk:Raubazı-Terek) — balkarların islama qədər inanclarına aid olan müqəddəs ağac. Ağac Yuxarı Balkariyada Şaurdat kəndində yerləşib. Bəzi mənbələrdə bu ağacın şam, palıd və ya vəhşi armud ağacı olduğu qəbul edilir.

Tarixi
------

Raubazı ağacına inamın necə yarandığı haqqında fərqli fikirlər mövcuddur:

* Bu adət qədim sabir hunlarından gəlir. Onlar özləri Tenqriyə ağac obrazında sitayiş edirdilər.

Təsviri
-------

Bu ağaclarda digər müqəddəs ağaclar kimi ağılın, canın və hisslərin olduğu qəbul edilirdi. Raubazıdan yaxşı məhsuldarlıq, var dövlət, övladların rifahı və xəstəliklərdən müalicə istənilirdi. Ağaca qurbanlar gətirilirdi və onun ətrafında müqəddəs adətlər və toy adətləri keçirirdilər. Onun adını heç harda birbaşa çəkməzdilər adının yerinə onu bildirmək üçün "İman-terek" (Qaraç-balk:İman ağacı) adlandırardılar.

İnsanların düşüncələrinə əsasən Raubazı ona sitayiş etməyənlərə ziyan vura bilərdi. Bununla bağlı balkarlarda belə bir atalar sözü də var: "Qoy mənim qoruyucum Raubazı olsun, səninki Allah." (Qaraç-balk:"Allax seni janınqa okuna bolsun, Raubuzı meni janıma bolsun ansı").

Şahidlərin sözlərinə görə ağac çox budaqlı idi və çox vaxt qollarını yana açmış insana bənzəyirdi. Ağacda şaquli istiqamətdə çapıqlar mövcud olub. İnsanlar inanırdılar ki Raubazı bu çapıqdan bölünərək azadlığa mifik vəhşi varlığı buraxırdı.

Ağac 1897-ci ildə 1200 yaşında (bəzi mənbələrə görə 1905-ci ildə) Eneyev Alim Əfəndi tərəfindən bütpərəstliklə mübarizə məqsədilə ilə kəsilib. Lakin bir çox inanclı şəxslər ağac kəsildikdən sonra belə onun bitdiyi yeri müqəddəs qəbul edib orada ibadət etməyə davam ediblər.

İstinadlar
----------

1. ↑  *SSRİ Elmlər Akademiyası.* Советская этнография, сборник статей / Sovet etnoqrafiyası, məqalələr toplusu. Akademiya nəşriyyatı. 1939. səh. 234.
2. 1 2 3  *Mədinə Abayeva.* "Элементы языческих верований в современной жизни балкарских обществ" (*rus.* ). nauteh-journal.ru. 2018. 9 dekabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 dekabr 2020.
3. ↑  *Əhməd Musukayev.* Мир дерева в культуре адыгов: этнокультурологические воззрения народа. "Эль-Фа" nəşriyyatı. 2001. 324.
4. ↑  Кавказский сборник. Русская панорама. 2010. 416.
5. ↑  *Mehdi Curtubayev.* Древние верования балкарцев и карачаевцев: краткий очерк. Elbrus nəşriyyatı. 1991. 266.
6. ↑  *İsmayıl Miziyev.* История Балкарии и Карачая в трудах Исмаила Мизиева: В 3 т. Nalçik. 2010. 368. ISBN 9785936803376.
**Maarifçilik** — bilik və mədəniyyətin ötürülməsi, yayılması ilə əlaqədar fəaliyyətdir. Maarifçilik elmi tutumlu və sistemli bir fikri cərəyan kimi XVIII əsrdə meydana çıxsa da, maarifçilik ideyaları çox qədimlərdən mövcud olmuş və bəşər mədəniyyətinin inkişafında müstəsna rol oynamışdır.

Azərbaycanda maarifçilik
------------------------

Orta əsrlər Azərbaycan ədəbiyyatında da maarifçilik ideyalarının geniş yayıldığını görmək olar. Xüsusən dünya şöhrətli Azərbaycan şairi və mütəfəkkiri Nizami Gəncəvinin ölməz poemalarında bu ideyalara böyük önəm verildiyinin şahidi olmaq mümkündür. Belə ki, «Xəmsə»yə daxil olan poemaların hamısında maarifçi hökmdar ideyasının qızıl xətlə keçdiyini aşkara çıxarmaq olar.

Məhz bu cür zəngin maarifçilik ənənələrinə malik olduğundandır ki, Azərbaycan ədəbi-fəlsəfi fikir yeni dövrdə maarifçilik hərəkatına yaxından qoşularaq bu ideyaların qızğın təbliğatçısına çevrildi.

XIX–XX əsr Azərbaycan maarifçiləri sırasına Həsən bəy Zərdabi, Qasım bəy Zakir, Seyid Əzim Şirvani, Mirzə Ələkbər Sabir, Cəlil Məmmədquluzadə, Məmməd Səid Ordubadi, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Səfərəli bəy Vəlibəyov, Aleksey Osipoviç Çernyayevski və başqaları aid edilir.

Maarifçiliyin istiqamətləri
---------------------------

* Mədəni maarifçilik
* Psixoloji maarifçilik
* Pedaqoji maarifçilik
* Elmi maarifçilik

İstinadlar
----------

1. ↑  "Şərq Fəlsəfəsi Problemləri". 2013-08-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-31.

Həmçinin bax
------------

* Maarifçi realizm
**Yuminda** (est. Juminda) — Estoniyanın şimalında, Baltik dənizi akvatoriyasında yerləşən yarımada. Şimali Estoniyanın ən böyük yarımadasıdır. Qərbdən Kolqa (est. Kolga laht) və şərqində Xara (est. Hara laht) buxtaları yerləşir. Yarımadanın uzunluğu 13 km, eni, 6 km-dir. Ərazisinin böyük hissəsi iynəyarpaqlı meşələrlə örtülüdür. Yumida adlı yaşayış məntəqəsi haqqında ilk məlumatlar 1290-cu ilə aiddir. Yarımadanın şimalında mayak fəaliyyət göstərir. Şərq hissəsində Xara kəndi ərazisində SSRİ dönəmində sualtı qayıqların bazası fəaliyyət göstərirdi.

Yarımada Rusiya və Estoniyanın ən qanlı hadisələrinə şahidlik etmişdir. 1941 ildə burada 15 000 insan həlak olmuşdur. Üstəlik 4400 Tallin sakini öldürülmüşdür. 2001-ci ildə yarımadanın sonucunda yerləşən burunda həlak olanların şərəfinə abidə ucaldılmışdır

İstinadlar
----------

1. ↑  "Fin körfəzində olan fəlakəti unutmaq olmaz". 2016-12-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-05.

Mənbə
-----

* Yumida kəndi
* Juminda lahingust möödub varsti 65 aastat
* Ajalooline ülevaade Juminda poolsaare küladest Arxivləşdirilib 2010-11-09 at the Wayback Machine
Qızılı zalA.Kolb, 1860Zalın sarayın planında yeri
**Qızılı zal** (*rus.* Золотая гостиная) - Sankt-Peterburqdakı Qış sarayının cənub-qərb tərəfində yerləşən dəbdəbəli qonaq otağıdır.

Tarixi
------

Qızılı zal XIX əsrin 30-40-cı illərində memar Aleksandr Brulyov  tərəfindən, sonradan imperatriça olmuş böyük knyaginya Mariya Aleksandrovna üçün layihələndirilmiş və inşa edilmişdir.

1 mart 1881-ci ildə II Aleksandrın öldürülməsindən sonra başlamış Rusiya üçün faciəvi olan günlərdə III Aleksandr məhz bu zalda Dövlət Sovetinin seçilmiş nümayəndələri ilə konstitusiyanın və islahatların taleyini müzakirə etmişdir.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

İlk öncə zalın divarları və tavanı süni ağ mərmərlə örtülmüş qızılı rəng isə yalnız qabartma bəzəklər üçün istifadə olunmuşdur. 1840-cı illərdə memar Andrey Ştakenşneyderin layihəsi əsasında zalın görünüşü dəyişdirilmişdir. Zalın interyerinə mozaik şəkillər (E. Moderninin müəllifliyi ilə) və barelyeflərlə bəzədilmiş yaşma sütunlar və mərmər daşlar əlavə edilmiş, qızıl suyuna çəkilmiş qapılar qoyulmuş və sarı-qəhvəyi şləməli parketlə döşənmişdir.

* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. 1 2  The State Hermitage Museum

Ədəbiyyat
---------

* *Budberg, Moura.* Great Palaces (The Winter Palace. Pages 194–201). London: Hamlyn Publishing Group Ltd. 1969. ISBN 0-600-01682-X.

* *Norman, Geraldine.* The Hermitage: The Biography of a Great Museum. New York: Fromm International Publishing. 1998. ISBN 0-88064-190-8.

* *Stuart, D.* Dear Duchess: Millicent, Duchess of Sutherland (1867 - 1955). London: Victor Gollancz Ltd. 1982. ISBN.
* History of the Hermitage retrieved 1 November 2008

| ⛭Qış sarayı |
| --- |
| Otaqlar | İordan pilləkəni \* Feldmarşallar zalı \* Kiçik taxt zalı \* Gerb zalı \* Hərbi qalereya \* Müqəddəs Georgi zalı \* Böyük saray kilsəsi \* Aleksandr zalı \* Ağ zal \* Qızılı zal \* Şəxsi otaqlar \* Rotunda \* Ərəb zalı \* Malaxit zalı \* Neva anfiladası \* Bağlar | Sankt-Peterburqun gerbi |
| Digər | Böyük Pyotrun domiki \* Qış sarayında yanğın \* Ermitaj |
**Qızılırəng şibyəyeyən** (*lat.* Eilema sororcula) — buğumayaqlılar tipinin pulcuqqanadlılar dəstəsinin ayıcalar fəsiləsinə aid olan nadir növ.

Xarici quruluşu
---------------

Kəpənəyi kiçikdir. Qanadları açılmış halda 10-12 mm-dir. Ön qanadları qızılı-sarı, arxa qanadları açıq-sarıdır. Başı və döşü ön qanadlarla eyni rəngdə olub, qarıncığı boz-sarı, onun qurtaracağı isə sarı rəngdədir.

Tırtılı qaradır. Beli üzərində iki sarı xətt, qırmızı nöqtələr, ağ ləkələr və qonuru-boz tüklər vardır.

Həyat tərzi
-----------

Əsasən dağətəyi və dağlıq meşələrdə, bəzən düzən ərazilərdə rast gəlinir. Ehtimal ki, ildə iki nəsil verir. Ədəbiyyat məlumatına görə tırtılları ağaclar üzərində olan şibyələrlə qidalanır. Tırtıl barama içərisində puplaşır və bu mərhələdə qışlayır.

Yayılması
---------

Azərbaycanda Lerikdə, İsmayıllıda, Lənkəranda (Azfilal), Zaqatalada və Oğuzdan yayılmışdır.

Ədəbiyyat
---------

* S.Ə.Hacıyeva. Azərbaycanın ayıca (Lepidoptera, Arctiidae) kəpənəkləri (dissertasiya). Bakı: 2005.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q218103
* BioLib: 54823
* BOLD: 197704
* EUNIS: 309267
* Fauna Europaea: 446927
* Fauna Europaea (new): 3cf112ba-2828-4bd7-8993-56f0fd97cce1
* GBIF: 5117089
* iNaturalist: 354803
* IRMNG: 11079391
* LepIndex: 37713
* LoB: 6143
* NBN: NBNSYS0000006129
* NCBI: 987424

 |
**Rıdvan Dilmen** — Fənərbaxça və Türk milli futbol komandası üçün xüsusi qeyd edilməli veteran Türk futbolçudur. Karyerası ərzində Rıdvan Türk Super Liqasının ən təcrübəli oyunçularından biri halına gəldi. O ya hücumçu-yarımmüdafiəçi, ya da kənar və hücumçu mövqesində oynayırdı. Onun xoşuna gəlməməsinə baxmayaraq, çox sayda məqamda ona "Şeytan Rıdvan" ("Rıdvan Şeytan") ləqəbi verilmişdir. Rıdvan bir oyunçu kimi təqaüdçü olduqdan sonra bir sıra komandalarda məşqçilik etmişdir. Məşqçilik karyerasının sonunda isə Rıdvan Dilmən rəngli şərhçi, analitik və idman yazarı kimi fəaliyyətinə davam etməkdədir.

Futbol karyerası
----------------

Dilmen, 1977-ci ildə Sümerspor ilə debüt etdi. 1979-cu ildə 25 oyunluq müqaviləylə Muğlaspor'a transfer oldu və 1980-1983 illəri arasında Boluspor üçün futbol oynayarkən məşhurlaşdı. 1983-1987-ci illərdə Sarıyer üçün oynadıqdan sonra Fənərbaxçaya imza atdı və uşaqlıq xəyalını yerinə yetirdi.

Fənərbaxçanın 36 oyunda 103 qolla çempion olduğu 1988-89 Türkiyə Liqası mövsümünün əsas aktyorlarından biri idi. 1988-1989 mövsümündə 19 qol vurdu və 41 asist etdi. 1990-cı ildə Serbiyalı müdafiəçi Miodrag Ješić tərəfindən Trabzonspora qarşı oyuda yaralanandan sonra zədəsi tam bərpa edilmədi. Rıdvan davamlı yaralanmalardan ötəri gözləntiləri yerinə yetirə bilməmişdir. Ağrılı illərdən sonra 1994-cü ildə təqaüdə çıxdı. O, yalnız Fənərbaxça üçün deyil, Türk futbolu üçün simvolik oyunçulardan biridir. Nadir hallarda böyük beynəlxalq turnirlərdə özünü sübut etmək şansına malik olması, Rıdvanın dünya miqyasında tanınmamasının səbəbi idi. 80-ci illərdə oynadığı türk milli komandası ümidverici futbol oynamırdı, və Fənərbaxçanın Avropa klubları arasındakı statusu çox aşağı idi.

Dilmen 1984-cü ildən 1992-ci ilə qədər Türkiyənin milli futbol komandası üçün 24 oyuna çıxdı

Baş məşqçilik karyerası
-----------------------

Karyerasında yeni bir səhifə açan Rıdvan, Vanspor, Konyaspor, Altay, Karşıyaka, Adanaspor və Fənərbaxçanın texniki direktoru oldu.

1996-97 mövsümündə Əli Şenin tələbi ilə Fənərbaxçada menecer vəzifəsini icra etməyə başladı. Mövsüm sonunda vəzifədən alındı. 1998-99 mövsümündə Türkiyə 2. Futbol Liqasında Vanspor'un başına keçdi, Van komandasını çempion edib Super Liqaya daşıdı. 1999- 00 mövsümündə Fənərbaxça baş məşqçisi təyin edildi. Ancaq təəssüf ki, Fənərbaxçanın UEFA kubokunun erkən mərhələsindən kənarda qaldığı üçün vəzifəsindən istefa etdi.

Sonra Altay ilə müqavilə imzaladı. Altaydakı uğursuzluğunun nəticəsi olaraq istefa etdi.

2001-2002 mövsümündə Adanasporda,2003 mövsümündə Karşıyakada alınan uğursuzluqlar səbəbi ilə ayrılmaq məcburiyyətində qaldı. .

İstinadlar
----------

1. ↑  Ridvan Dilmen // Transfermarkt (çd.). 2000.
**Şahab məscidi** — Naxçıvan şəhərində, Şahab məhəlləsində, Şəhid Milli qəhrəman İbrahim Məmmədov küçəsində tarixi-memarlıq abidəsi.

Tarixi
------

"Şahab" sözünün mənşəyi leysan yağmuru ilə əlaqələndirilir. XVIII əsrdə güclü yağmurlar zamanı göydən düşmüş səma cisminin – meteoritin ("Süddü nənə" adlanıb) tapılması nəticəsində yaranıb. Əvvəllər şəhərdə şöhrət tapmış Şahab məhəllə məscidindən yalnız təkcə uçuq divar və qarşısında şam yandırmaq üçün qoyulan köşk qalıb. Məscid şəhərdəki Yusif Küseyir oğlu məqbərəsinin iki yüz metr şimal-şərqindədir.

Məhəllənin yaşlı adamlarının dediklərindən aydın olur ki, Şahab məhəllə məscidinin həyət sahəsi iki hektardan artıq olub, ətrafında Kəngərlilər nəslindən olanların bir neçə məzarları qalıb. Sonrakı illərdə (1930-cu ildə) məscid binası söküldüyündən ətraf sahələrdə yaşayış evləri tikilib. Şahab məhəllə məscidinin şərq və qərb tərəfə açılan taxta qapıları olub. Bina dörd künc formada uzunluğu 30, eni isə 20 metrdir. Divarları içəridən gəclə suvanmış, eşikdən isə bişmiş kərpiclə üzləmə aparılıb. Məsciddə eyni vaxtda 80 nəfər ibadət edə bilərdi. Digər məhəllə məscidləri kimi bunun da tək minarəsi olub. Binanın hündürlüyü 6 metrdir. Məscidin mehrabla minbəri cənuba baxan divarda tikilmiş otağın (zalın) ortasından qara rəngli pərdə-arakəsmə asılıb.

Şahab məhəllə məscidi şəhərdə Kələntərli məscidi kimi tanınıb. Səbəbi bu idi ki, qonşuluqda yaşayan Məmmədkərim Kələntərli adlı xeyriyyəçi tərəfindən məscidə maddi himayədarlıq göstərilirdi.

Ötən əsrin 30-cu illərində həmin məscidin axundu Mirzə Cabbar ağa (ona "Məşhədi Cabbar" deyərdilər) olub. Həmin illərdə Naxçıvan qarnizonunun sərhəd əsgərləri məscid binasını at tövləsi edib, sonradan isə sökərək kərpiclərini, qapı və pəncərələrini aparıblar. Bütün bunları görən məhəllə sakinlərini başına toplayan Məmmədkərim kişi hökumət işlərinə qarışıb və "NKVD" tərəfindən həbs olunub Sibirə sürgün edilib. Daha sonra Məmmədkərim Kələntərlinin mülkünü müsadirə etməklə evinin əşyaları talan olunub. Həmin mülk Naxçıvan Səhiyyə Komissarlığının öhdəsinə verilib, burada uzun illər dəri-zöhrəvi dispanseri ilə epidemioloji stansiyası fəaliyyət göstərib.

Son illərdə Naxçıvan şəhərindəki Şəhid Milli qəhrəman İ. Məmmədov küçəsində abadlıq işləri nəticədə Naxçıvan xanının varislərindən olmuş Məmmədkərim Kələntərlinin (Kəngərlinin) iki mərtəbəli mülki ilə bərabər məhəllə məscidinin xarabalıqları da sökülür.

Mənbə
-----

* AMEA-ın Naxçıvan bölməsi – "Naxçıvan Abidələri Ensiklopediyası" səh.*483*

Xarici keçidlər
---------------

*
Bu siyahı **Portuqaliyadakı şəhərlərin siyahısıdır**. Portuqaliyada şəhər (Portuqal dili: **cidade**) əhali vəziyyəti və infrastrukturu kimi bəzi meyarlara söykənərək müəyyən məskunlaşma yerlərinə verilən şərəf bir termin olaraq istifadə edilməkdədir. 1980-ci illərdə Portuqaliyadakı əhali hərəkətləri səbəbiylə bir çox qəsəbə şəhər mərtəbəsinə keçirilmişdir və hal-hazırda 151 məskunlaşma yeri şəhər olaraq tanınmaqdadır.

Portuqaliyada şəhər inzibati bir bölünmə içində iştirak etmədiyindən hər bələdiyyə (Portuqal dili: **concelho**) şəhər sayılmadığı kimi, bəzi bələdiyyələrdə birdən çox şəhər vardır, əhalisi az olan bələdiyyələrdə isə heç şəhər ol/tapılmamaqdadır. Yenə şəhər, Portuqaliyadakı ən kiçik inzibati vahid olan bucaq ilə də (Portuqal dili: **freguesia**) ekvivalent deyil. Bəzi şəhərlər birdən çox bucaqdan meydana gəldiyi kimi kiçik olan şəhərlər tək bir bucaqdan da meydana gələ bilər. Bir bələdiyyənin mərkəzi və rəsmi dairələri ümumiyyətlə o bələdiyyənin ən əhəmiyyətli şəhər ya da qəsəbəsində iştirak edər.

1910-cu ilə qədər bir yerləşəm yerinin şəhər elan edilməsi kraliyet buyruğu ilə olmaqda idi. 25 dəfə kraliyet buyruğu çıxarılaraq qəsəbələr şəhər olmuşdur. Portuqaliyaın birinci respublika dövründə bu vəzifə parlamentə verildi və bu dövrdə üç qəsəbə şəhər elan edildi. *Estado Novo* rejimi hökumət qərarı ilə yeddi qəsəbəni şəhər statusuna keçirdi. Qərənfil Devriminden sonra bu vəzifə yenə parlamentə verildi və nəticə olaraq günümüz Portuqaliyasında 151 şəhər vardır. Səkkiz məskunlaşma bölgəsi uzun zamandan bəri şəhər olaraq bilinməkdədir: Braqa, Koimbra, Evora, Lamego, Lissabon, Porto, Silves və Viseu.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Portuqaliya Milli Bələdiyyələr Birliyi

| ⛭Portuqaliya mövzularda |
| --- |
| 
Gerb • Bayraq • Himn • Dövlət quruluşu • Konstitusiya • Parlament • İnzibati bölgü • Coğrafiya • Şəhərlər • Paytaxt • Əhali • Dillər • Tarix • İqtisadiyyat • Kənd təsərrüfatı • Energetika • Valyuta • Mədəniyyət • Din • Kinematoqraf • Ədəbiyyat • Musiqi • Bayramlar • İdman • Təhsil • Elm • Nəqliyyat • Turizm • Poçt (tarixi və markaları) • İnternet • Silahlı qüvvələr • Xarici siyasət

**Portal "Portuqaliya"**
 | Portuqaliya |


| ⛭Avropa şəhərləri |
| --- |
| Suveren dövlətlər | 
* Albaniya
* Almaniya
* Andorra
* Avstriya
* Azərbaycan
* Belarus
* Belçika
* Birləşmiş Krallıq
* Bolqarıstan
* Bosniya və Herseqovina
* Çexiya
* Danimarka
* Ermənistan
* Estoniya
* Finlandiya
* Fransa
* Gürcüstan
* Xorvatiya
* İrlandiya
* İslandiya
* İspaniya
* İsveç
* İsveçrə
* İtaliya
* Kipr
* Latviya
* Lixtenştyen
* Litva
* Lüksemburq
* Macarıstan
* Malta
* Moldova
* Monako
* Monteneqro
* Niderland
* Norveç
* Polşa
* Portuqaliya
* Rumıniya
* Rusiya
* San-Marino
* Serbiya
* Slovakiya
* Sloveniya
* Şimali Makedoniya
* Türkiyə
* Ukrayna
* Vatikan
* Yunanıstan

 |
| Tanınmayan və ya  qismən tanınan dövlətlər | 
* Abxaziya
* Cənubi Osetiya
* Dağlıq Qarabağ
* Dnestryanı
* Kosovo
* Şimali Kipr

 |
| Asılı ərazilər | 
* Aland adaları
* Cersi
* Cəbəllüttariq
* Farer adaları
* Qernzi
* Men adası
* Şpitsbergen

 |
**Rüşdiyyə məktəbi** — XIX əsrin sonlarında XX əsrin əvvəllərində Cənubi Azərbaycanda yeni üsullu məktəb

Cənubi Azərbaycan maarifpərvəri və pedaqoqu Rüşdiyyənin Təbrizdə ("Dəbistani-Rüşdiyyə" və "Mədrəseyi-Rüşdiyyə", 1888; "Rüşdiyyəyi-müzəffəriyyə", 1893) və Tehranda (1897) yeni üsullu məktəbi. Rüşdiyyə məktəblərinin tədris planına Azərbaycan, fars, fransız dilləri, sərf-nəhv, ədəbiyyat, riyaziyyat, fizika və b. fənlər daxil idi. İranda sxolastik tədris üsuluna zidd olan Rüşdiyyə məktəbləri şah üsuli-idarəsi və mürtəce ruhanilər tərəfindən dəfələrlə bağlanmışdı. Buna baxmayaraq, Rüşdiyyə məktəbləri İranda yeni tədris üsulunun yayılmasında mühüm rol oynamışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  **"Azərbaycan klassik ədəbiyyatında işlədilən adların və terminlərin şərhi".** *Tərtib edəni A.M. Babayev*, Bakı, "Maarif", 1993, səhifə 187-188.

Ədəbiyyat
---------

* "İbtidai və Rüşdiyyə məktəb dərslikləri". Azərbaycan uşaq ədəbiyyatı müntəxəbatı (XIX-XX əsrlər). Üç cilddə. II cild. Bakı: Nasir, 2002. - səh. 116-122.

Həmçinin bax
------------

* Həsən Rüşdiyyə
Portveyn
**Portveyn** (*alm.* Portwein‎) — Portuqaliyanın Duero çayı vadisində becərilən Oporto üzümlüklərindən alınan və öz adını da buradan götürən zənginləşdirilmiş şərab növü.

Tarixi
------

1700-1713-cü illərdə Fransa ilə İngiltərə arasında davam edən uzunmüddətli müharibə ingilislərin Bordodan şərab idxalının kəsilməsinə səbəb oldu. Buna görə də şərab Portuqaliyadan idxal olunmağa başladı. 1703-cü ildə ingilislərlə portuqaliyalılar arasında Metuan ticarət müqaviləsi bağlanıldı ki, bu da portuqal şərablarının İngiltərəyə eksportu zamanı tariflərin azaldılması haqqında idi. O zamanlar Portuqaliya şərablarının tündlüyü 12-13%h. olub. Yəni çox turş və ekstraktivli idi. Dənizlə daşınma prosesinin çətinliyi şərablara təsadüf nəticəsində brendi (damdırılmış şərabdan istehsal edilən yüksək dərəcəli əlavə edilməsinə gətirib çıxartdı ki, bu da portveyn tipli şərabın yaranmasına səbəb oldu. 1756-cı ilə qədər portuqaliyalılar yalnız turş şərabların üzərinə brendi əlavə edirdilər. 1820-ci ildən sonra isə brendi ilə yanaşı üzüm şirəsi əlavə edilməklə indiki portveynlərin əsası qoyuldu.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  "Biz niyə "Ağdam"sız qaldıq? - 40 il əvvəlki məşhurluğun itirilmə SİRRİ". publika.az. 2017-11-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 noyabr 2017.