recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Nişirokuqo parkı** (西六郷公園, *Nişirokuqo koen*?) – Yaponiyanın Tokio şəhərində yerləşən park. Parkdakı meydançalar və heykəllər avtomobil şinləri ilə hazırlandığı üçün **Şin parkı** (タイヤ公園, *Tayya koen*?) kimi tanınır.

Xüsusiyyətlər
-------------

Park Tokio şəhərinin Ota rayonunun Nişirokuqo bölgəsində yerləşir. Sahəsi təxminən 3700 m2 təşkil edir.

Parkın əsas fərqləndirici xüsusiyyəti avtomobil şinlərindən istifadə olunaraq yaradılmasıdır. Bunun üçün yaxınlıqda yerləşən Kavasaki zavodundan götürülmüş 3000 rezin şindən istifadə olunmuşdur. Parkın girişində şinlərdən hazırlanan, 20 metrlik quyruğa malik Qodzilla heykəli yerləşir. Parkda şinlərdən hazırlanmış raket və robot heykəlləri də mövcuddur. Parkın ortasında isə nəhəng şin-yelləncək yerləşdirilmişdir.

Parkda populyar olan məşğuliyyətlərdən biri şin xizəkçiliyidir. Ziyarətçilər xizək əvəzinə şinə minərək təpədən sürüşürlər. Parkı uşaqlarla yanaşı, böyüklər də tez-tez ziyarət edir.

Populyar mədəniyyətdə
---------------------

2006-cı ildə Yaponiyada çəkilmiş "Yumşaq həyat" filminin bir səhnəsi bu parkda baş verir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  "Nishi-Rokugō Park". Atlas Obscura (ingiliscə). 7 fevral 2017. 5 sentyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 sentyabr 2022.

Xarici keçidlər
---------------

* Otanın rəsmi saytında.
**Salman Kərbəlayi Nəcəf oğlu Nərimanov** (1847, Tiflis – 1907, Bakı) — ictimai-siyasi və dövlət xadimi, yazıçı, puplisist Nəriman Nərimanovun böyük qardaşı.

O, 1847-ci ildə Tiflisdə anadan olmuşdur. 7 yaşında ikən atası onu Tiflisdə Hacı Molla Tağının mədrəsəsinə qoyur. Üç il burada "Quran"dan və Sədinin "Gülüstan" kitabından dərs keçib, ruhani idarəsinin açdığı məktəbə qəbul olur. Bu məktəbin ona əsaslı bilik verə bilməyəcəyini dərk edib, təhsildən uzaqlaşır. Bu barədə "Səyahətnamə" əsərində yazır: "Bəsirət gözümü açıb nəzərimdə əməllərini riya gördüm və təkfür aləminə düşdüm".

Salman Nərimanov ədəbiyyat həvəskarı olduğundan ciddi mütaliə edir, öz üzərində yorulmadan çalışır, Firdovsi, Nizami, Xaqani, Sədi, Hafiz, Mollayi-Rumi, Füzuli və M. F. Axundovun əsərləri ilə yaxından tanış olur. Çox keçmədən S. Nərimanov özü də "Səyyarə" və "Səyyareyi-Həqqi" imzası ilə şeirlər yazmağa başlayır.

Salman Nərimanov Qafqazda ilk azərbaycanlı mürəttib kimi tanınmışdır. O, 1905–1907-ci illərdə Bakı mətbəələrində baş mürəttiblik etməklə bərabər Azərbaycanda milli mürəttiblərin yetişməsində və poliqrafiya sənətinin inkişafında xidmət göstərmiş, öz puplisistikası və bədii əsərləri ilə bacarıqlı bir mühərrir kimi də tanınmışdır.

Məqalələrini "Qoca Salman" imzası ilə yazmışdır. Hal-hazırda "Səyahətnamə" əsəri AMEA-nın M. Füzuli adına Əlyazamalar İnstitunda saxlanılır. "Həyat" qəzetinin 1906-cı il nömrələrində dərc edilmiş məqalələri: "Nəmrudlar və Şəddatlar", "Hami-niku", "Ağacı içindən qurd yeyər", "Filankəsə məktub", "Qissədən hissə", "Danışmalı ya danışmamalı", "Açıq məktub", "Hüriyyətdən haqq ilə istifadə lazımdır".

XX əsrin ilk illərində azadlıq uğrunda gedən inqilabi mübarizəyə, xalqın maariflənməsinə, cəhalət dünyasının məhvinə ciddi kömək etmiş publisistik yazılar içərisində Salman Nərimanovun məqalələrini də qeyd etmək lazımdır.

1907-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir. Bir il keçmiş yəni 1908-ci ildə həyat yoldaşı Səltənət xanım da dünyasını dəyişmişdir. Dörd uşaq – Asya, İsmayıl, İltifat, Xanım əmiləri N. Nərimanovun himayəsi altında böyümüşlər. Oğlu İsmayıl on altı yaşında Həştərxanda vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  P. Əzizbəyova, İ. Mosesova. Ailə Şərəfi. Bakı,1970
2. ↑  "SALMAN NƏRİMANOV". 2020-01-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-14.

Xarici keçidlər
---------------
**Seyfulla Şamil oğlu Qasımov** (*azərb.* *Qasımov Seyfulla Şamil oğlu*‎) — Birinci Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı, Azərbaycan Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin polkovniki, "Azərbaycan Bayrağı" ordeni kavaleri.

Həyatı
------

Seyfulla Qasımov 25 avqust 1958-ci ildə Saatlı rayonunun Ağarəhimli kəndində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. 1965-1975-ci illərdə 33-saylı dəmiryol məktəbində təhsil almışdır. 1975-1980-ci illərdə Dövlət Neft Akademiyasında riyaziyyatcı-mühəndis ixtisasına yiyələnmişdir.

Fəaliyyəti
----------

### Əmək fəaliyyəti

1980-1985-ci illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Kibernetika İnstitutunun xüsusi konstruktor bürosunda çalışmışdır. 1985-2004-cü illərdə isə Azərbaycan Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsində, daha sonra isə Milli Təhlükəsizlik Nazirliyində işləmişdir. MTN-nin Əks-kəşfiyyat İdarəsinin rəisinin 1-ci müavini vəzifəsində çalışdıqdan sonra, 2003-2004-cü illərdə Milli Təhlükəsizlik Nazirliyində yeni yaranan Terrora Qarşı Mübarizə Baş İdarəsində rəis əvəzi vəzifəsində çalışmışdır.

2004-cü ildə Eldar Mahmudov tərəfindən əsassız olaraq işdən azad edilmişdir.

### Vəfatı

2010-cu il 12 dekabrda ürək tutmasından vəfat etmişdir.

### Birinci Qarabağ müharibəsində iştirakı

Goranboy rayonunun Erkeç, Buzluq və Manaşid kəndlərinin azad edilməsi uğrunda həyata keçirilən hərbi əməliyyatlarda fəal iştirak etmişdir.

Təltifləri
----------

1995-ci ildə Heydər Əliyev tərəfindən "Azərbaycan Bayrağı"ordeni ilə, 1998-ci ildə "Hərbi Xidmətlərə görə" medalı ilə, 2002-ci ildə isə "Vətən Uğrunda" medalı ilə təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ƏKS-KƏŞFİYYATÇI POLKOVNİK SEYFULLA QASIMOV KİM OLUB? - Polkovnik Elşad Həsənov: "Çekistlər içərisində Ulu Öndər tərəfindən ən çox orden, medal alan Seyfulla Qasımov idi"". 2022-02-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-16.
2. ↑  ""Rabitə nazirliyindəki həbslər MTN-lə əlaqəli deyil" - EKSPERT RƏYİ". 2022-01-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-30.
3. ↑  ""Reket" nazirə Seyfulla Qasımov və Tofiq Babayev belə dözə bilmədilər". 2022-01-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-30.
4. ↑  "Heydər Əliyevin 3 dəfə təltif etdiyi əks-kəşfiyyatçı polkovnik Seyfulla Qasımov KİM OLUB?". 2022-02-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-19.
5. ↑  "Azərbaycan Respublikası Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin bir qrup hərbi qulluqçusunun təltif edilməsi haqqında". 2022-01-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-30.
6. ↑  "AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI MİLLİ TƏHLÜKƏSİZLİK NAZİRLİYİNİN BİR QRUP HƏRBİ QULLUQÇUSUNUN TƏLTİF EDİLMƏSİ HAQQINDA AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI". 2022-01-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-30.

Xarici keçidlər
---------------

* Rabitə Nazirliyindəki həbslər MTN-lə bağlı deyil
**Almatı Televiziya Qülləsi** ya da sadəcə **Almatı Qülləsi**, 371.5 metr (1,219 ft) hündürlüklü poladteleviziya qülləsi 1975-ci və 1983-cü illər arasında Almatı , Qazaxıstanda inşa edilmişdir. Qüllə Kok Tobe dağının yüksək yamaclarında yerləşir (*qaz.* **Көктөбе** Almatı şəhərinin cənub-şərqində "mavi təpə" deməkdir). Digər oxşar televizor qüllələrindən fərqli olaraq, beton deyil, polad boru strukturludur. Dünyanın ən hündür dəmir boru polad quruluşudur.

Qüllə 371.5 m (1219   ft) uzunluğundadır.114 metrə yaxın metal hissəsidir ki, dəniz səviyyəsindən 1000 metr yüksəkliyə çatır. 146 m və 252 m hündürlükdə iki yüksək sürətli lift ilə qalxmaq mümkün olan iki müşahidə platformaları var. Ancaq ictimaiyyətə açıq deyil. Qüllə, memarlar Terziyev, Savçenko, Akimov və Ostroumov tərəfindən tikilmişdir. Almatı zəlzələlərə qarşı xüsusilə həssas olduğundan, televiziya qülləsi Rixter şkalasında 10 bal gücünə qədər zəlzələlərə qarşı dayanıqlı şəkildə hazırlanmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Radio dirəkləri və qüllələri
* Dünyanın ən uzun qüllələri siyahısı

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Alma-Ata Television Tower (Almaty, 1983) | Structurae". En.structurae.de. 2013-05-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-12-28.

Xarici keçidlər
---------------

* Almaty Television Tower на сайте *Structurae*
* Almatı Expat saytından qüllə şəkilləri
"BakıKART"ın loqosu.
**BakıKART** — Bakı metrosunda, "BakuBus", "Xaliq Faiqoğlu" və "Çinar-Trans" avtobuslarında tətbiq olunan vahid ödəniş kartı. İlk dəfə 8 avqust 2015-ci ildə tətbiq olunmağa başlamışdı.

Tarixi
------

8 avqust 2015-ci ildə tətbiq olunmağa başlamış, 30 sentyabr 2015-ci ilə qədər əvvəlki ödəmə kartı olan Metrokart ilə paralel istifadə edilmişdir. İstifadəyə verildiyi ilk on gün ərzində 150 minə yaxın kart satılmışdır. 1 avqust 2017-ci ildə dizaynında dəyişikliklər aparılmışdır.

Mobil tətbiq
------------

2023-cü ilin iyununda "BakıKart" mobil tətbiqi buraxılmışdı. "BakıKart" mobil tətbiqi və kartın rəsmi saytı vasitəsilə təmin edilən platforma üzrə hesablar vahiddir.

İstifadəçilər mobil tətbiq vasitəsilə hesab üçün qeydiyyatdan keçə, "BakıKart" plastik kartlarını əlavə edə, əməliyyat tarixçələrini görə və şəxsi məlumatlarını idarə edə bilərlər. Mobil tətbiqdə qeydiyyatdan keçmək üçün yalnız mobil nömrə və şifrə kifayətdir. İstifadəçilər marşrutları asanlıqla axtara, təyinat yerinə getmək üçün ən yaxın dayanacaqları tapa, avtobusları real vaxt rejimində izləyə və səyahətlərini tətbiqin intuitiv interfeysindən istifadə edərək planlaşdıra bilərlər. İstifadəçilər mobil tətbiqdə qeydiyyatdan keçdikdən sonra yaradılan pul kisələrinə pul yükləyə, bank kartı və ya pul kisəsindən istifadə edərək "BakıKart" plastik kartlarının balansını artıra və mobil tətbiqə əlavə edilmiş "BakıKart" plastik kartlarını görə bilərlər. Tətbiq istifadəçilərə sadəcə bir toxunuşla bir neçə QR biletləri yaratmağa və QR bilet tarixçələrini görməyə imkan verir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Vahid ödəniş kartları və marşrut xətləri fəaliyyətə başlayır". BBC Azərbaycanca. 2023-07-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 avqust 2017.
2. ↑  *Holding, APA Information Agency, APA.* "Baku Metro comments on instructions written on Bakıkart" (ingilis). İstifadə tarixi: 15 avqust 2017.[*ölü keçid*]
3. ↑  ""BakıKart"ın dizaynı dəyişdirildi (FOTO)". "BakıKart"ın dizaynı dəyişdirildi. 2017-10-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 avqust 2017.
4. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2023-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-27.

Xarici keçidlər
---------------

bakikart.az — BakıKART rəsmi saytı

| ⛭Bakı Metropoliteni Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti |
| --- |
| Struktur | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Rəhbərlər | 

|  |  |
| --- | --- |
| 1965–2014*\** | 
* Fikrət Kəngərli (1976–1979)
* Vahid Nadirli (1987–1993)
* Tağı Əhmədov (1998–2014)

 |
| 2014-indi*\** | 
* Zaur Hüseynov (2014–)

 |

 |
| Tərkib | 
* Nəriman Nərimanov adına depo

 |

 |  |
| Xidmətlər | 

|  |  |
| --- | --- |
| Xətlər | 
* 1-ci xətt
* 2-ci xətt
* 3-cü xətt

 |
| Digər | BakıKART |

 |
| *\*: Bakı Metropoliteni Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti 2014-cü il tarixində Bakı Metropoliteni və "Azərtuneltikinti" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin əsasında yaradılmışdır.* |
**Kristof Jozef Mari Dabire** (*fr.* Christophe Joseph Marie Dabiré; 27 avqust 1948, Fransa Yuxarı Voltası[d]) — siyasətçi, Burkina-Fasonun keçmiş Baş naziri.

Fəaliyyəti
----------

Dabire Tomas Sankara rəhbərliyində İqtisadiyyat və Planlaşdırma Nazirliyində Əməkdaşlıq baş direktoru olduğu 1984–1988-ci illərdə İqtisadiyyat və Planlaşdırma Nazirliyində Tədqiqatlar və Layihələr Direktoru vəzifəsində çalışıb. Bu vəzifəni 1992-ci ilə qədər tutdu.

1992-ci ildə Dabire 2000-ci ilə qədər çalışdığı Burkina-Fasonun Orta, Ali Təhsil və Elmi Araşdırmalar şöbəsində 1997-ci ilə qədər məsul olduğu Səhiyyə Departamentini idarə etdi. Bu müddət ərzində Burkina Faso Milli Məclisində kreslo qazandı. 2002-ci ildə Milli Məclisə yenidən seçildikdən sonra Dabire 2007-ci ilə qədər daha beş il müddətə vəzifəsini icra etdi. 21 yanvar 2019-cu ildə Baş nazir vəzifəsinə təyin edildi və üç gün sonra vəzifəsinə başladı.

8 dekabr 2021-ci ildə artan təhlükəsizlik böhranı fonunda Burkina-Fasonun Prezidenti Rok Kabore Dabireni Baş nazir vəzifəsindən azad etdi. Prezidentin fərmanında deyilirdi ki, səlahiyyət müddəti başa çatan hökumət üzvləri yeni hökumət qurulana qədər ölkəni idarə edəcəklər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-25.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-01-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-25.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-12-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-10.

Xarici keçidlər
---------------
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Ağamirzə.

**Ağamirzə Ənvər oğlu Bəşirov** (9 may 1954, Salyan rayonu) — Fizika‑riyaziyyat elmləri doktoru, professor. Şərqi Aralıq Dənizi Universitetinin riyaziyyat kafedrasının professoru.

Həyatı
------

Bəşirov Ağamirzə 1954-cü il mayın 9-da Azərbaycan Respublikasının Salyan rayonunda anadan olub. 1976-cı ildə S. M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) mexanika-riyaziyyat fakültəsini bitirib və sonra Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Kibernetika İnstitutunun aspiranturasına qəbul olunub. 1980–1992-ci illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Kibernetika İnstitutunda kiçik, böyük və aparıcı elmi işçi işləyib. 1981-ci ildə Ukrayna Elmlər Akademiyasının Riyaziyyat İnstitutunda "Ehtimallar nəzəriyyəsi və riyazi statistika" ixtisası üzrə namizədlik dissertasiyasını, 1991-ci ildə Kiyev Dövlət Universitetində eyni zamanda iki ixtisas — "Riyazi kibernetika" və "Ehtimallar nəzəriyyəsi və riyazi statistika" ixtisasları üzrə fizika-riyaziyyat elmləri doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün dissertasiyasını uğurla müdafiə edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bağıyeva, Mətanət.* Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar. Qısa bioqrafik məlumat kitabçası (PDF) (az.). Bakı: "Papirus NP". 2016. ISBN 978-9952-8299-1-4. 2017-10-21 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-10-21.

Xarici keçidlər
---------------
**Komprador** (*port.* comprador — «alıcı») — yerli treyder, sahibkar, xarici kapital ilə inkişaf etməkdə olan ölkənin milli bazarı arasında vasitəçi

Tarixi
------

Şərqi Asiyada yaşayan avropalılar kompradorları idxal mallarının ticarəti üçün bazara göndərilən yerli qulluqçular adlandırırdılar. Sonralar xarici şirkətlərdə işləyən yerli təchizatçılar və xarici şirkətlərin nümayəndəliklərinin yerli menecerləri komprador adlandırılmağa başladılar. Kompradorlar Cənubi Çinin iqtisadiyyatında mühüm rol oynamış, xarici korporasiyalar üçün çay, ipək, pambıq və iplik alıb satırdılar, xarici banklarda işləyirdilər.

Sonradan kompradorlar inkişaf etməkdə olan ölkənin burjuaziyasının bir hissəsi olan, daxili və xarici bazarlarda xarici şirkətlərlə ticarət vasitəçiliyi həyata keçirən "komprador burjuaziyası" adlanan bir qrup yaratdılar. Komprador burjuaziyası müstəmləkəçilik dövründə formalaşmışdır. Müxtəlif təbəqələrdən: tacirlərdən, sələmçilərdən, feodallardan və qəbilə zadəganlarından formalaşmışdır. O, həm iqtisadi, həm də siyasi cəhətdən xarici şirkətlərdən çox asılı idi və çox vaxt onlar tərəfindən öz xeyrinə istifadə olunurdu. Komprador burjuaziyası, bir qayda olaraq, XIX əsrin sonu — XX əsrin əvvəllərində, eləcə də Birinci və İkinci Dünya Müharibələri arasındakı dövrdə anti-müstəmləkə hərəkatında iştirak etmədi.

Birinci dünya müharibəsindən sonra milli sənayenin kəskin inkişafı ilə əlaqədar komprador burjuaziyasının iqtisadiyyatda rolu kəskin şəkildə aşağı düşdü. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra imperializmin müstəmləkə sisteminin dağılması və milli-azadlıq hərəkatının güclənməsi komprador burjuaziyanın siyasi təcrid olunmasına səbəb oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Компрадор // Новый экономический словарь (4000 nüs.). М.: Институт новой экономики. под редакцией А. Н. Азрилияна. 2006. ISBN 5-89378-014-0.
2. ↑  *Bergere, Marie-Clarie.* The Golden Age of the Chinese Bourgeoisie 1911—1937. Кембридж: Cambridge University Press. 1989.
3. ↑  Komprador // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
**Günay Ağakişiyeva** — 12 may 1990-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub. 2014-cü ildə Bakıda Avropa Çempionatının bürünc mükafatçısıdır.

Həyatı
------

Günay Ağakişiyeva 12 may 1990-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur.

Karyerası
---------

Günay Ağakişiyeva ilk uğurunu 2005-ci ildə qazanmışdır. O Bakıda Gənclərin Avropa Çempionatında yalnızca finalda məğlub olaraq gümüş medal qazanmışdır. Günay Ağakişiyeva daha sonra isə böyüklərin yarışında uğurlar qazanmışdır. O 2013-cü ildə İndoneziyanın Palembang şəhərində İslam Həmrəyliyi Oyunlarında gümüş medala sahib olmuşdur. Bu uğurdan 1 il sonra isə yenə də Bakıda Avropa Çempionatında medal qazanmışdır. Bu dəfə o böyüklərin Avropa Çempionatında bürünc medal qazanmışdır.

2015-ci ilin iyun ayında Günay Ağakişiyeva özünün ən ciddi yarışında iştirak etdi. O Bakıda 2015 Avropa Oyunlarında qüvvəsini sınadı. Bu yarışda Günay Ağakişiyevadan medal gözləyənlər çox idi. Amma Günay Ağakişiyeva ilk görüşündəcə mübarizəni dayandırdı. O 1/8 finalda Serbiyalı Draqana Qladoviçə 4-8 hesabı ilə məğıub oldu.

Uğurları
--------

**Avropa Çempionatı - 2014** 

**Gənclərin Avropa Çempionatı - 2005** 

**İsveş Open - 2008** 

**Azərbaycan Open - 2008** 

**Fransa Open - 2010** 

**Rusiya Open - 2011**

**İsveçrə Open - 2012** 

**Misir Open - 2013** 

**Almaniya Open - 2013** 

**Bəhreyn Open - 2014** 

**Ukrayna Open - 2015**

İstinadlar
----------
**JAP** (**JonDo Anonim Proksisi**) — proqramının başlıca təyinatı internet istifadəçilərinin onlayn kimliyini ziyarət etdikləri saytlardan, internet xidmət provayderinizdən və internet bağlantını izləyən hər kəsdən gizlətməkdir. JAP bunu "Mixes" (Qarışıqlar) sistemindən istifadə etməklə reallaşdırır. Belə ki, istifadəçilərin məlumatları internetə çatmazdan öncə digər JAP istifadəçilərinin məlumatları ilə qarışdırılır. Əgər istifadəçi JAP anonimlik xidmətini aktivləşdiribsə və internetdən məlumat əldə etmək istəyirsə, həmin istifadəçinin sorğusu kodlaşdırılır, sonra isə çoxlu sayda qarışıqlardan ibarət "Mix Cascade" (Qarışıq şəlalə) adlı sistem vasitəsilə filtrasiya olunaraq həmin istifadəçinin internet bağlantısındakı kimlik məlumatları digər istifadəçilərin kimlik məlumatlarının müxtəlif hissələri ilə qarışdırır. Ən sonda isə istifadəçinin sorğusunun şifrəsini açaraq ona anonim olaraq istədiyi məlumatı əldə etməyə imkan verir.

Həmçinin bax
------------

* Proksi server
* İnternet senzura
* Tor

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-09-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-07-10.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-07-10.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2005-05-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-07-10.

Xarici keçidlər
---------------
**Anatoli Mixayloviç Yaqudayev** (11 mart 1935, Mahaçqala, Dağıstan MSSR, RSFSR - 10 oktyabr 2014, Mahaçqala, Dağıstan, Rusiya Federasiyası) — Sovet və Rusiya və Dağıstan heykəltaraşı, Rusiya Federasiyasının əməkdar rəssamı (2002).

Həyatı
------

Anatoli Mixayloviç Yaqudaev 11 mart 1935-ci ildə Mahaçqalada anadan olub.

Gələcək heykəltaraşın əcdadları Temir-Xan-Şuradan (indiki Dağıstan Respublikası, Buynaksk şəhəri) idi. Milliyətcə qumuq idi. Sadiq kommunist olan atası, 1933-cü ildə vəfat edən Xalq Maarif Komissarı Anatoli Vasilyeviç Lunaçarskinin şərəfinə oğluna Anatoli adını vermişdi.

Anatoli Yaqudayev uşaq ikən Mahaçqala Pionerlər Evindəki təsviri sənət dərnəyində müəllim Y.İ.Laşkeviçlə birlikdə və D.A.Kapanitsının rəhbərliyi altında Xalq Yaradıcılığı Evinin sənət studiyasında oxuyurdu. 1949-cu ildə məşhur sovet heykəltaraşı Mixail Anikuşinin istehsal və heykəltaraşlıq emalatxanasında işləməyə başladı. Orada o əvvəlcə şagird olaraq, sonra isə heykəltaraş-formator kimi çalışmışdır.

Yaqudayev 1953-1956-cı illərdə Sovet ordusunda xidmət edərkən ağır atletika üzrə Uzaq Şərq Hərbi Dairəsinin çempionu idi.

1963-cü ildə Serov adına Leninqrad Rəssamlıq Məktəbinin heykəltaraşlıq fakültəsini bitirib. Yaqudayev eyni ildə tək başına heykəllər yaratmağa başlamışdır. Təhsilini bitirdikdən sonra Mahaçqalaya qayıdaraq, A.Yaqudayev əsas yaradıcılıq dövrünə qədəm qoymuşdur.

Yaradıcılığı
------------

Anatoli Yaqudayev 1959-cu ildən 2005-ci ilə qədər - Rusiyanın bir çox şəhərində, eləcə də Macarıstan və Bolqarıstanda keçirilən müxtəlif səviyyəli 36 sərginin iştirakçısı olmuşdur.

Anatoli Yaqudayev SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü, Dağıstanın Əməkdar İncəsənət Xadimi, Rusiyanın Əməkdar Rəssamı fəxri adlarına malik olmuşdur. O, G.Tsadasi adına Dağıstan Respublikasının Mükafatı laureatı da olub.

Bürüncdən iki əsəri: "Filologiya elmləri doktoru Kamil Xanmurzayevin portreti" (1964) və "Balaquri" (1985) Dövlət Tretyakov qalereyasında, 27 əsəri P.S.Həmzətov adına Dağıstan Təsviri İncəsənət Muzeyində sərgilənir.

Ustadın əsərləri Mahaçqala, Buynaksk, İzberbaş və Şevçenko şəhərlərində, Dilım, Ağvalı kəndlərində küçə və meydanları bəzəyir. Anatoli Yaqudayevin əməyindən Çirkei Su Elektrik Stansiyasının dizaynında da istifadə edilmişdir. Mahaçqalada Maksim Qorki və Buynaksk küçələrinin küncündə onun düzəltdiyi qız heykəli sevgi və xeyirxahlıq simvolu olaraq qoyulmuşdur. Təəssüfki, qiymətli metaldan olan heykəl 1990-cı illərdə oğurlanmışdır.

Mahaçqala şəhəri ilə qardaşlaşmış ABŞ-nin Spokane şəhərində heykəltaraşın Şeyx Şamil heykəli ucaldılıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Скульптура Ягудаева в Махачкале". 2018-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-09.
2. ↑  "В Махачкале почтили память Анатолия Ягудаева". 2018-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-09.

Xarici keçidlər
---------------

* Известный дагестанский скульптор отмечает юбилей
* Памяти художника Анатолия Ягудаева
* Мемориальный вечер к 80-летию дагестанского скульптора Анатолия Ягудаева прошел в Махачкале
* Анатолий Ягудаев. Видеоинтервью
* Скульптор Анатолий Ягудаев. Афоризмы из первых рук…
Koki yarpaqları
**Kokain** — geniş yayılmış narkotik, tropan sırası üzrə alkaloid, çətin metil benzoilekqonin. Yerli anesteziya effektinə və insanın mərkəzi sinir sisteminə güclü stimilasiya təsirinə malikdir, bununla da insanda güclü eyforiya hissi yaradır. Başqa alkaloid vasitələri ilə eyni sırada Cənubi Amerikanın tropik zonalarında yayılmış Eritroksilum bitkisinin (*Erythroxylum*), ən əsası isə kokain kollarının (*Erythroxylum coca*) tərkibində var. Bu bitkilər yarpaqların yeyilməsinin qarşısını alaraq insektisid funksiyasnı yerinə yetirir.

Tarixi
------

Kokainin istifadəsi beş min ildən çox tarixi əhatə edir. "Koka" sözünün özü "boliviya tayfalarının" dillərinin birindən yaranıb. Qədim əfsanəyə əsasən, yerli qadınlardan biri əxlaqsız həyat yaşayırdı, elə buna görə də onu öldürdülər, bədənini isə iki hissəyə böldülər. Bu bədəndən isə kol bitməyə başladı. Bu kolu da "Koka Ana" adlandırdılar.

Psixosimulyator kimi koka yarpaqları ispanlıların gəlişindən əvvəl cənubi amerikalı hindlilər, Şimali Andın yerli sakinləri tərəfindən tibbi və dini məqsədlər üçün, həm də yorğunluğu aradan qaldırıcı kimi, aclığı, susuzluğu yatırtmaq üçün istifadə olunub, bəzən isə əhval-ruhiyyəni qaldırmaq üçün.
**Katsumoto Saotome** (早乙女勝元, *Saotome Katsumoto*?, {{DVTY}} şablonu boşdur ) – Yaponiya yazıçısı. O, İkinci Dünya müharibəsində Tokio şəhərinin ABŞ tərəfindən bombardman edilməsindən sağ qalan şəxslərin hekayələrini toplamış, bir çox mülki şəxsin ölümünü işıqlandırmış və sülhü müdafiə etmişdir.

Həyatı və karyerası
-------------------

Saotome 1932-ci ildə Tokioda doğulmuşdur. 10 mart 1945-ci ildə Tokionun bombardmanı zamanı çətinliklə sağ qalanlardan biri olmuşdur. Müharibədən sonra fabrikdə işləyən Saotome yazıçılığa başlamış və yaşadığı hadisələri işıqlandırmaq qərarına gəlmişdir. Onun avtobioqrafik debüt romanı "Şəhər mərkəzindəki ev" 1952-ci ildə Naoki Ədəbiyyat Mükafatına namizəd göstərilmişdir.

Saotome 1970-ci ildə Tokio bombardmanından əziyyət çəkmiş şəxsləri ziyarət etməyə və onların hekayələrini toplamağa başlamışdır. O, bombardmanla bağlı sənədlər və artifaktlar toplamaq məqsədilə sivil qrup yaratmış, 2002-ci ildə Tokio Hava Hücumları və Müharibə Zərərləri Mərkəzinin əsasını qoymuşdur. 2019-cu ildə qədər bu mərkəzin direktoru olmuşdur. Bu müddət ərzində bombardman haqqında jurnallar nəşr etdirmiş, uşaqlar və böyüklər üçün kitablar yazmağa davam etmişdir. O, "Tora-san" film seriyasının rejissoru Yoci Yamadanın yaxın dostu olmuşdur.

Ölümü
-----

10 may 2022-ci ildə Saytama prefekturasında yerləşən bir xəstəxanada orqan çatışmazlığı səbəbilə ölmüşdür.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------
**Şi Yusan** (çin. ənən. 石友三, pinyin: *Shí Yǒusān*; 1891 – 12 dekabr 1940) — Çin hərbçisi. O, Homidan generalı idi, lakin sonradan müvafiq olaraq Fen Yuysyan, Çan Kayşi, Van Tszinvey, Çjan Syuelyan, Çin Kommunist Partiyası və Yaponiyaya tərəf fərarilik və xəyanət etmişdir.

1928-ci ildə onun qoşunları Şaolin monastırını yandırmış, onu 40 gündən oda vermiş, 200-dən çox rahibi öldürmüş və məbəd kitabxanasının çoxlu əlyazmaları da daxil olmaqla binaların 90 faizini məhv etmişdir.

39-cu Ordu Qrupuna rəhbərlik edən zaman Yaponiyaya tərəf keçməyi planlaşdırırdı, lakin bunu edə bilməmişdən əvvəl Qao Şusyunun tabeliyində olan qan qardaşı tərəfindən qaçırılmış və diri-diri basdırılmışdır. 

Çoxsaylı xəyanətlərinə görə o, "Fərari general" (çin. ənən. 倒戈將軍, pinyin: *Dǎo Gē Jiāng Jūn*) və ya Şi Sanfan (çin. ənən. 石三翻, pinyin: *Shí sānfān*, hərfi mənası: "Üç dəfə dönən Şi") kimi tanınır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Gene Ching. Kungfumagazine.com Arxivləşdirilib 2003-01-02 at the Wayback Machine, Bak Sil Lum vs. Shaolin Temple].
2. ↑  D. Lary (2006): Treachery, Disgrace and Death: Han Fuju and China's Resistance to Japan", War in History, 13 (1) 65-90 (footnote 8 on p. 70)
**Romantik dövr**- XVIII əsrin sonunda Klassik Roman hərəkatına reaksiya olaraq yaranan və Viktor Hüqo ilə böyük şöhrət qazanan və insanın yaradıcılıq azadlığının qarşısında duran hər şeyə qarşı çıxan hərəkatdır. "Ən yaxşı qayda qaydasızlıqdır" deyən romantiklər insan duyğularını, təxəyyülünü və insanı düzəltməyin cəmiyyəti islah etməklə edilə biləcəyini iddia edirlər.
Romantizm müxtəlif ölkələrdə müxtəlif formalarda yaranmışdır. İngilis ədəbiyyatında özünü daha çox poeziyada göstərir. İngilis poeziyasında özünü qalın bir xəttdə göstərən romantizmin ilk adı Uilyam Wordsvortdur. O, təbiətə müqəddəs ehtiram ideyasını mənimsəmiş, şeirlərində təbiəti bəhanəsiz təsvir etmişdir. Həmçinin bu sırada Samuel Taylor Coleridge, Percy Bysshe Shelley və John Keats var. Xəttin ən qalın hissəsi Lord Bayrondur.

Victor Hugo
Yohann Wolfqanq Göte

Alman ədəbiyyatında romantik dövr
---------------------------------

Alman ədəbiyyatında 18-ci əsrin ikinci yarısında "coşqun cərəyanı" ilə inkişaf edir. Bu hərəkatın qabaqcılları Klopstok və Herder romantizmdən xəbər verir. Ancaq dünya ədəbiyyatının ən böyük adlarından biri olan Yohann Volfqanq Göte alman ədəbiyyatında romantikanın qapısını açdı. Göte "Gənc Verterin dərdləri" adlı məktub-romanında "Verter" adı ilə yaşadığı məhəbbəti, çoban həyatına həsrətini duyğulu və şövqlü bir dillə təsvir etmişdir. "Vilhelm Mayster" və "Vilhelm Meysterin səyahət illəri" əsərlərində cəmiyyətin yenidən qurulması probleminə toxunur. Amma onun ən böyük əsəri "Faust"dur. Götenin açdığı yolla gedən Fridrix fon Şiller azadlıq, üsyan, təbiət, inqilab kimi romantiklərin arxalandığı təməl anlayışları inkar etmədən əsərlərində tarixi hadisəni zənginləşdirmişdir. "Quldurlar", "Məkr və məhəbbət", "Meri Stüart", "Vilhelm Tell" kimi əsərlərində despotik idarəçiliyə qarşı üsyan mövzularından bəhs edən Şillerin bu tarixi oriyentasiyası sonrakı alman romantiklərini də inkişaf etdirdi. Alman poeziyasında romantizmin öncülü Heinrich Heinedir.

Aleksandr Puşkin

Fransız ədəbiyyatında romantik dövr
-----------------------------------

Fransız ədəbiyyatında romantizmə daha çox rast gəlinir. Fransua Rene de Şatobrian fransız ədəbiyyatına romanlar, esselər və səyahət yazıları gətirmişdir. Fransızların dünya ədəbiyyatına gətirdiyi bu cərəyanın öncüllərindən olan Viktor Hüqodan başqa Benjamin Constant, Alphonse de Lamartine, Alfred de Vigny, Alfred de Mussed və Theophile Gautier bu sıraya aid ola bilər.

İtalyan ədəbiyyatında romantik dövr
-----------------------------------

İtalyan ədəbiyyatında romantizm cərəyanında qeyd olunacaq adlara Alessandro Manzonil və Giacomo Leopardi daxildir. Rus ədəbiyyatında Bayron və Şillerin təsiri altına düşən Aleksandr Puşkin rus cəmiyyətinin rəngarəngliyindən istifadə edərək bu cərəyanı zənginləşdirmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Romantizm epoxası
* Romantik komediya

Xarici keçidlər
---------------

* Romantizm ədəbiyyatının mənası - Ensiklopediya - 2023
* Ədəbiyyatımızın romantizm mərhələsi: təşəkkülündən sonuna kimi

İstinadlar
----------

1. ↑  *Washington : National Gallery of Art.* "Brown, Beverly(1988)".  (#archive\_missing\_date) tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 may 2023.
**Dariya** — Glenn Eichler və Susie Lewis Lynn tərəfindən yaradılmış böyüklər üçün cizgi serialı. Seriyalar 3 mart 1997-ci ildən 21 yanvar 2002-ci ilədək MTV kanalında yayımlanmışdır. Serialda ağıllı və hayasız məktəbli qız olan Daria Morgendorffer-dən bəhs edilir.

"Dariya" Mayk Cadcın yaratdığı "*Beavis and Butt-Head*" serialının spin-off seriyasıdır, Dariya həmin serialda köməkçi personajlarından biri idi. Cadc yaratdığı bu personaj əsasında serial çəkilməyi ilə razılaşdı, lakin onun özü serialın hazırlanmasında iştirak etmədi çünki "*King of the Hill*" üzərində işləyirdi.

MTV 2019-cu ildə "Dariya"nın personajlarından biri olan Codi (*ing.* Jodie) haqqında spin-off serialı çəkmək planları olduğunu bildirdi. 2022-ci ilin may ayında serial əvəzində cizgi film çəkiləcəyi məlum oldu.

Məzmun
------

Seriyalın əsas personajları
Serialda bir qədər kinli və hayasız yeniyetmə qız olan Daria Morgendorffer və onun ən yaxşı dostu Ceyn Leyndən bəhs edilir. Hadisələr Texasın uydurma suburb olan Lawndale-də cərəyan edir. Serialda populyar mədəniyyət və məktəb həyatı ilə bağlı bir çox şeylərə yer verilib. Serial Dariyanın məktəb illərindən məzuniyyətə və universitet qəbuluna qədər davam edib sona çatır. Şounun əsas məkanlarından biri rəngarəng və disfunksional personajlarla dolu olan Lawndale məktəbidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  fernsehserien.de (alm.).
2. ↑  *Suskind, Alex.* "11 Animated Shows for Grownups". The New York Times. April 7, 2017. February 2, 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: April 8, 2018.
3. ↑  *Rosenberg, Howard.* "Brainy 'Beavis' Pal 'Daria' Spins Off". Los Angeles Times. March 3, 1997. July 15, 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: August 23, 2010.
4. ↑  *Kuczynski, Alex.* "Beavis and Butt-head's Feminine Side". The New York Times. May 11, 1998. August 28, 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: August 11, 2010.
5. ↑  *Otterson, Joe.* "'Daria' Spinoff 'Jodie' Now an Animated Film, Sets Main Cast Including Pamela Adlon, William Jackson Harper, Kal Penn (EXCLUSIVE)". Variety (ingilis). 2022-05-16. 2022-06-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-02.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · IMDb · Metacritic |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Lun.
**"Lun" raket daşıyıcı gəmi-ekranoplan** — SSRİ tərəfindən yaradılmış raket daşıyıcı-ekranoplan (Azərbaycan mediasında — "Xəzər canavarı", Rus dilində — "экраноплан проекта "Лунь"", NATO kod adı — "Utka").

Tarixi
------

Ekranoplan proyektinin yaradılmasına 1970-ci illərin sonunda başlanılıb. İlk prototip 1983-cü ildə hazırlanıb. 1986cı il 16 iyul tarixində ekranoplan ilk dəfə suya buraxılıb.

Ekranoplan Xəzər Dənizi Flotiliyasına daxil idi.Əvvəlcə 8 ədəd ekranoplanın hazırlanması nəzərdə tutulurdu amma maddiyat çatışmazlığı bu planı həyata keçirməyə imkan vermədi.

Konsturksiya
------------

Üstünlüyü və çatışmayan cəhətləri
---------------------------------

"Xilasedici" ekranoplan
-----------------------

Sovet İttifaqının dağılması ekranoplan layihəsinin büdcəsinə pis təsir göstərdi. 2-ci ekranoplanın inşasını başa çatdırmaq üçün onun Axtarış-xilasetmə vasitəsi kimi planlanmasına cəhd göstərildi. İşlər 1990-cı illərdə maddi çatışmazlıq üzündən, ekranoplan 75% hazır ikən donduruldu.

Sonrakı taleyi
--------------

Hal-hazırda ekranoplan Dərbənd şəhərində "Partiot Park"da yerləşdirilib. Parkın 2023-cü ildə ziyarətçilərə açılacağı gözlənilir.

Texniki xarakteristikası
------------------------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Lun Ekranoplan". 2014-02-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-06-24.
2. ↑  "Тайны "Каспийского монстра": советские ученые научили летать боевые корабли". 2022-09-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-06-24.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Hərb ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Dağqarğası
**Dağqarğası** (*lat.* Pyrrhocorax pyrrhocorax) — qarğakimilər fəsiləsindən quş.

Təsviri
-------

Uzunluğu 37–42 *sm*, kütləsi 220–450 *q*-dır; erkəkləri dişilərindən iri olur. Dimdiyi uzun, ensiz, aşağıya oraqşəkilli əyilmiş qanadları uzundur. Lələk örtüyü yaşıl, göy və al-qırmızı çalarlı qaradır; dimdiyivə ayaqları qırmızıdır. Əsasən, Mərkəzi və Cənubi Avropanın, Şimal-Qərbi və Şərqi Afrikanın (Efiopiya), Cənubi Sibirin, Cənub-Qərbi, Orta və Mərkəzi Asiya dağlarının çöl və çəmənlərində yaşayır. Qafqaz, Altay, Sayan və Baykalarxasında yayılmışdır. Dəniz səviyyəsindən nival qurşağadək, adətən, 1200–4800 *m*-ədək daha yüksəklikdə yuvalayır; dağlarda mövsümi yerdəyişmələr edir. Yüksəklikdə manevr edən quşdur. Əsasən, sürü halında yaşayır. Azərbaycanda bu quş bəzən qırmızıdimdik dağqarğasıda adlanır. Qobustan, Zuvand və Naxçıvanda məskunlaşmışdır. Hərşeyyeyən quşlardır; rasionunun əsas hissəsini torpaq cücüləri, bitki toxumları (o cümlədən, becərilən taxıl bitkilərini), giləmeyvə təşkil edir; həmçinin xırda sürünənləri, quşları və onların yumurtalarını, tullantı və cəmdəyi də yeyir. Dik qayalar arasında, sıldırımlı sahillərdə və tikililərdə ayrı-ayrı cütlər şəklində və kiçik koloniyalarla yuvalayırlar. Yuvası iri, kasaşəkilli, yaxud çoxlu yun və tükdən ibarət qalın döşənəkli platforma şəklində olur. 1–6 (adətən, 3–5) yumurta qoyur, dişi 17–18 gün kürt yatır; erkək bu dövrdə onu yemləyir. Ətcəbalalar yuvada 31–41 gün qalır.

İstinadlar
----------

1. ↑  **Dağqarğası**// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — VI cild. Bakı, 2009. — Səh.: 223.
***Molodoy kommunist*** (*rus.* Молодой коммунист; mənası – *gənc kommunist*), əvvəllər ***Yunı kommunist*** və ***Molodoy bolşevik*** — Ümumittifaq Lenin Kommunist Gənclər İttifaqı Mərkəzi Komitəsinin aylıq ictimai-siyasi və nəzəri jurnalı.

Tarixi
------

1918-ci ilin dekabrından Moskvada ayda bir dəfə nəşr olunmuşdur. Ümumittifaq Lenin Kommunist Gənclər İttifaqı Mərkəzi Komitəsinin orqanı olan qəzet 1918–1938-ci illərdə "*Yunı kommunist*", 1939–1953-cü illərdə "*Molodoy bolşevik*" adları altında çıxmışdır. Qəzet marksist-leninist nəzəriyyənin problemlərini, komsomol siyasi maarifi məsələlərini, gənc nəslin həyatını işıqlandırır, xarici ölkələrdə gənclərin həyatı haqqında məlumat vermişdir. Jurnal ədəbiyyata, incəsənətə, idmana dair məqalələr də dərc etmişdir. 1982-ci ildə tirajı 1 milyon nüsxəyə yaxın olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Молодој коммунист // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 40.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Molodoy kommunist // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] (3-е изд.). М.: Советская энциклопедия. гл. ред.: А. М. Прохоров. 1969–1978.
Rusiya markası, 1992-ci il
**Karlson** (*isv.* Karlsson) — İsveç yazıçısı Astrid Lindqren tərəfindən yaradılmış ədəbi personaj. Karlson Stokholmda Vasastan ərazisində Astrid Lindqrenin vaxtilə özünün yaşadığı çoxmənzilli evin damındakı kiçik evcikdə yaşayır. Onun ən yaxşı dostu Svantessonlar ailəsinin kiçik uşaqları olan 7 yaşlı və "Balaca" (orijinalda *Lillebror* - *balaca qardaş*) ləqəbli Svante idi.

Trilogiyada təsvir edilmişdir:

* "Balaca və damda yaşayan Karlson". (1955)
* "Damda yaşayan Karlson yenə uçub gəldi". (1962)
* "Damda yaşayan Karlson yenə nadinclik edir". (1968)

Karlson haqqında olan bu trilogiyanı eston əsilli isveç qadən rəssamı İlon Vikland illustrasiya etmişdir. Məhz onun illüstrasiyaları dünyada yetərincə məşhurdur.

Stokholmda uşaq mədəni əyləncə mərkəzi Yunibakkendə damda yaşayan Karlson
Rusiyada isə rəssam və multiplikator Anatoli Savçenkonun illüstrasiyaları geniş yayılmışdır.

Personaj
--------

İsveçdə Karlson soyadı ən geniş yayılmış üçüncü soyaddır. 2008-ci ildə İsveçdə bu soyadı 201 681 nəfərin daşıması qeydiyyata alınmışdır. Hər üç kitabda Karlsonun adı çəkilmir, o, sadəcə özünü Karlson adlandırır.

Karlson balaca, özünəgüvənən kök birisi kimi təsvir olunur. Karlson uçmağı bacarır:

> 
> *O, yalnız qarnındakı düyməni basmaqla onun belindəki hiyləgər motor işləməyə başlayır. Propeller tam fırlanmayana qədər Karlson hərəkətsiz dayanır, lakin artıq işə düşdüyüni bilən kimi Karlson yuxarı qalxaraq uçmağa başlayır. Özünü hansısa direktor kimi özündən razı şəkildə aparır.*
> 
> — "Körpə və Karlson", başlıq 1.

İdarə etmək üçün hər hansı bir vasitəsi olmamasına baxmayaraq, Karlson havada rahat şəkildə istiqamətini və yerini dəyişə bilir. Kütləvi informasiya vasitələrində Karlson intriqalı fenomen olduğuna görə ona *"uçan çəllək"* adını vermişdilər. Maraqlıdır ki, 1950-1965-ci illərdə İsveç Silahlı Hava Qüvvələrində SAAB-29 adlı reaktiv qırıcısı "uçan çəllək" adlanırdı.

Karlson damda tüstü bacasının arxasında yerləşən balaca evcikdə yaşayır. Karlson müştük çəkir.

Karlson kabus kimi uçduğu zaman səs salmamaq üçün öz motorunda olan səsboğucunu işə salır. İkinci kitabda bildirilir ki, Karlsonun motorunun adi vaxtlarda olan səsi vertolyot səsini xatırladır.

Karlson nəsə sındırdığı zaman ən çox sevdiyi deyimlər *"Sakitlik, ancaq sakitlik"* və *"Boş şeydir"*.

Onun vətəni olan İsveçdə onu "eqoist, yalançı,lovğa" hesab etdiklərindən, onu heç kim sevmir.

Karlson sindromu - 3-7 yaş arasında olan uşaqların xəyali dosta ehtiyac duyduqları psixoloji xüsusiyyətdir.

Sovet cizgi filmlərindən fərqli olaraq, kitabların heç birində Karlsonun sevimli yeməyinin mürəbbə olduğu göstərilməmişdir. Kitabda onun sevimli yeməkləri isveç küftələri və qaymaqlı tortdur.

Həmçinin bax
------------

* Uzuncorab Peppi
**Mühacir Çexoslovakiya hökuməti** — Çexoslovakiyanın Azadlıq üzrə Milli Komitəsinin qeyri-rəsmi adı ilk növbədə Böyük Britaniyadan hökumət kimi diplomatik tanınmağa çevrildi. Adı İkinci Dünya müharibəsində Böyük Britaniyanın digər müttəfiqləri tərəfindən istifadə edilmiş və sonradan onların tərəfindən tanınmışdır.

Yaradılması
-----------

Azadlıq Komitəsi ilk olaraq 1939-cu ilin oktyabrında Parisdə keçmiş Çexoslovakiya Prezidenti Edvard Beneş tərəfindən yaradılmışdır. Fransanın diplomatik statusu ilə yanaşı, Fransanın gələcək nasist işğalı ilə bağlı Fransanın uğursuz danışıqları Komitəni 1940-cı ildə Londona köçürməyə məcbur etdi. Oradan, 1941-ci ildə, o, Eston-Abbots şəhərinə köçdü, burada o, Almaniyanın London bombalanmasından nisbətən təhlükəsiz idi.

İkinci Dünya müharibəsi zamanı, bu hökumət Çexoslovakiya qanuni hökumətini tanıyıb (xüsusilə, Sovet İttifaqı London Allied hökumətləri Sovet səfirliyi vasitəsilə ilə diplomatik münasibətləri). Bir anti-faşist olaraq, Münhen Saziş və Çexoslovakiya sonrakı alman işğalı legitimliyi tanınması ləğv və onun 1937 sərhədlərinə Respublikası bərpa etmək istədi. Belə ki, onu tanımaq həmin ölkələrin hissəsi, o de-yure hökumət First Çexoslovakiya Respublikası qalmamışdı.

Ədəbiyyat
---------

* Neil Rees «The Secret History of The Czech Connection — The Czechoslovak Government in Exile in London and Buckinghamshire» compiled by Neil Rees, England, 2005. ISBN 0-9550883-0-5.
* *Láníček, Jan.* en:Czechs, Slovaks and the Jews, 1938-48: Beyond Idealisation and Condemnation (ingilis). Springer. 2013. ISBN 978-1-137-31747-6.
* *Mastny, Vojtech.* "The Czechoslovak Government-in-Exile During World War II". Jahrbücher für Geschichte Osteuropas. 27 (4). 1979: 548–63.
* Vít, Smetana; Kathleen, Geaney, redaktorlarExile in London: The Experience of Czechoslovakia and the Other Occupied Nations, 1939–1945 (ingilis). Charles University in Prague, Karolinum Press. 2018. ISBN 978-80-246-3701-3.

İstinadlar
----------

1. ↑  Talmon, Stefan. *Recognition of Governments in International Law with particular reference to governments in exile*. Oxford University Press. 1998. p. 119.
2. ↑  "Prozatimní NS RČS 1945-1946, 2. schůze, část 2/4 (28. 10. 1945)". psp.cz. 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-20.
3. ↑  Československo-sovětské vztahy v diplomatických jednáních 1939–1945. Dokumenty. Díl 2 (červenec 1943 – březen 1945). Praha. 1999. (ISBN 808547557X)

Xarici keçidlər
---------------

* Beneš Memo Seeking Vatican Recognition
**Yuri Georgi İşxanyan** (*erm.* Յուրի Գեորգիի Իշխանյան; 9 yanvar 1947, Stepanakert – 14 mart 1998, Xankəndi) — Ermənistan hərbçisi, Birinci Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı, Xocalı soyqırımını törədənlərdən biri.

Həyatı
------

Yuri Georgi İşxanyan 9 yanvar 1947-ci ildə Azərbaycan SSR-nin Xankəndi şəhərində anadan olmuşdur. Xankəndi şəhərində 1 saylı orta məktəbdə, sonra Xankəndi ticarət texnikumunda təhsil almışdır. O, Xankəndi şəhərinin "Qarabağ" futbol komandasında çıxış etmişdir. "Qarmetax" kombinatında, sonra Əsgəran Ticarət İdarəsində işləmişdir. O, müddətli hərbi xidmətini Bakıda başa vurmuşdur.

İşxanyan Qarabağ hərəkatının və partizan fəaliyyətinin aktiv iştirakçısı olmuşdur. 1988-ci ildə Əsgəran hadisələrində iştirak etmiş, buna görə bir neçə gündən sonra həbs edilmişdir. O, aprel–avqust aylarında Bakı, Moskva və Şuşa həbsxanalarında saxlanmışdır. 1988–1994-cü illərdə müxtəlif könüllü dəstələrin, 9-cu rotanın komandiri kimi Ağdərə, Əsgəran, Laçın, Qubadlı, Kəlbəcər və Şuşa istiqamətlərində döyüşlərdə iştirak etmişdir. Xocalı soyqırımını törədənlərdən biridir.

14 mart 1998-ci ildə Xankəndi şəhərində vəfat etmişdir. Xankəndi şəhər qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

O, ölümündən sonra Dağlıq Qarabağ Respublikasının 1-ci dərəcəli "Döyüş xaçı" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Evli idi və üç övladı var.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988–1994)
2. ↑  "Глава Минобороны Армении может быть привлечен к ответственности за причастность к Ходжалинскому геноциду". 1news.az.
**Elmlər doktoru** (*rus.* доктор наук) — elm sahələri üzrə doktoranturada verilən ən yüksək elmi dərəcə.

Haqqında
--------

Elmlər doktoru elmi dərəcəsi 13 yanvar 1934-cü ildə SSRİ Xalq Komissarları Sovetinin qərarı ilə təsis edilib. Bu dərəcə müvafiq elm sahəsində fəlsəfə doktoru dərəcəsi olan və doktorluq dissertasiyası müdafiə etmiş şəxslərə verilir. Elmlər doktoru alimlik dərəcəsi almaq üçün təqdim edilmiş dissertasiya müəllifin aparmış olduğu tədqiqatlar əsasında bütövlükdə, həmin elm sahəsində yeni perspektivli istiqamət kimi qiymətləndirilən, elmi müddəaları ifadə edən və əsaslandıran, yaxud xalq təsərrüfatı üçün siyasi və sosial-mədəni əhəmiyyət kəsb edən böyük elmi problemin həllini nəzəri cəhətdən ümumiləşdirən müstəqil iş olmalıdır.

Həmçinin bax
------------

* Elmi dərəcə
* Elmlər namizədi
* Fəlsəfə doktoru

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Təhsil haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu (19 iyun 2009-cu il)" (az.). e-qanun.az. 2023-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-04.
2. ↑  Elmlər doktoru // İsgəndər Səklikov. Pedaqoji terminlər lüğəti. — Bakı: "Azəri" nəşriyyatı, 2021. — səh. 116.
**"Qanlı yumruq 5: İnsan hədəfi"** (*ing.* Bloodfist V: Human Target) — Don Vilsonun filmlərindən biridir. Filmin adı" Qanlı yumruq 5: Canlı hədəf" və ya "Qanlı yumruq 5: Ölümcül hədəf" kimi də səslənir.

Məzmun
------

FTB Agenti Cimmi Stenton banda heyətlərini izləyən zaman onlarla vuruşmağa məcbur olur. Ayılan zaman Cimmi 6 il komada qaldığını öyrənir. Ona kömək edən Elli isə onun həyat yoldaşıdır. Cimminin hal-hazırda yaddaşla bağlı problemi vardır. Bir gün onun üzərinə yenidən hücum edirlər və Cimmi yenə də sağ qalır. Artıq Cimmi bu işlə məşğul olmaq məcburiyyətindədir. Onun öhtəsinə iki əsas vəzifə düşür. Cimmi həm mafiya bandasını, həm də onlara kömək edən polisləri izləməlidir…

İstinadlar
----------

1. ↑  Qanlı yumruq 5 Kinopoisk.ru

Xarici keçidlər
---------------

* *Qanlı yumruq 5: İnsan hədəfi* — Internet Movie Database saytında.


| ⛭Qanlı yumruq |
| --- |
| Filmlər | Qanlı yumruq • Qanlı yumruq 2  • Qanlı yumruq 3  • Qanlı yumruq 4  • Qanlı yumruq 5  • Qanlı yumruq 6  • Qanlı yumruq 7  • Qanlı yumruq 8 • Qanlı yumruq 2050 |
**Rafiq Mahmud oğlu Mehdiyev** (10 iyun 1933, Şahbuz, Naxçıvan MSSR – 28 noyabr 2009, Bakı) — Azərbaycan xalq rəssamı (qrafik), professor, Azərbaycan Rəssamlıq İttifaqının qrafika bölməsinin sədri, prezident təqaüdçüsü.

Həyatı
------

Rafiq Mehdiyev 1933-cü ildə iyunun 10-da Naxçıvan MR Şahbuz rayonunda anadan olmuşdur. Orta təhsili Bakıda 31 saylı məktəbdə almış, Ə. Əzimzadə adına rəssamlıq texnikumunu(1948–1953), Surikov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq İnstitutunun qrafika fakültəsini (1953–1958) bitirmişdir. Əmək fəaliyyətini Ə.Əzimzadə adına rəssamlıq texnikumunda müəllim ( 1962), sonra M.Əliyev adına A D İ İ-da dekan, Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasında müəllim vəzifəsində çalışmışdır.

1980-cı ildə əməkdar rəssam (18.12.1980), 1988-ci ildə dosent, 1992-ci ildə isə professor və xalq rəssamı fəxri adına layiq görülmüşdür. 2003-cü ildən isə prezident təqaüdçüsü olmuşdur. Mehdiyev Rafiq bir neçə dəfə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir.

Rəssam 2009-cu ildə Bakıda vəfat etmişdir.

Həmçinin bax
------------

Şair Tofiq Mahmudun, kinorejissor Hüseyn Mehdiyevin qardaşı, rəssam Rəşad Mehdiyevin atası, heykəltaraş İmran Mehdiyevin babasıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ə.Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbinin müəllimlərinə respublika fəxri adları verilməsi haqqında Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 18 dekabr 1980-ci il tarixli **Fərmanı** Arxivləşdirilib 2020-01-16 at the Wayback Machine — **anl.az** saytı

Xarici keçidlər
---------------
**Rumi pendiri** (*məsri.* جبنه رومى, *gebna rūmi*; İsgəndəriyyədə *gebna romi və ya gebna turki* kimi də tanınır) — Misirdə pendirin əsas növlərindən biri. Kəskin bir qoxusu və yaşından asılı olaraq müxtəlif dərəcələrdə duzluluğa malikdir.

Təsvir
------

Ruminin yunan kefalotiri pendirindən əldə edildiyi güman edilir. Misirin əsas sərt pendiridir. Pekorino Romano və Mançeqo ilə eyni ailəyə aiddir. Rumi pendiri inək südündən və ya inək və camış südünün qarışığından hazırlanır. Fermentasiya başlanğıcı kimi istifadə edilmir. Südü təbiidir, tam qaymaqlıdır. Qara bibər əlavə etmək olar. 3–4 aydan sonra pendir aydın tekstura və iti, kəskin dad verir. Rumi 10 kiloqramlıq (22 lb) disklərdə və ya vakuum qablaşdırmada dəyişən çəki dilimlərində mövcuddur. Bir unsiya porsiyasında 100 kalori var və təxminən 28% doymuş yağ ehtiva edir.

Əlaqədar məhsullar
------------------

1985-ci ildə bərabər miqdarda inək və camış südündən istifadə edilməklə və 20–30% soya südü əlavə edilməklə eksperimental Ras pendiri hazırlanmışdır. Yağ tərkibi təbii pendirdən aşağı idi və ləzzət bir qədər təsirləndi, lakin nəticənin "qənaətbəxş hiss xüsusiyyəti" olduğu deyilirdi. Fermentləşdirilmiş pendir miş ənənəvi olaraq Areesh pendirindən hazırlansa da, mişə bənzər kommersiya məhsulları da ras və domiati pendirlərindən hazırlana bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  African Cheese: Egypt
2. ↑  Fox, 1999. səh. 431
3. ↑  Fox və b. 2004. səh. 11
4. ↑  Tamime, 2011. səh. 143
5. 1 2  egyptian romy cheese: Agriculture source
6. ↑  Fontecha və b. 1990. səh. 310
7. ↑  Egyptian Roomy Cheese...
8. ↑  Shurtleff, 2012. səh. 237
9. ↑  Fox və b. 2004. səh. 240