recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Malavidə *QİÇS yetimləri*.
**QİÇS yetimləri** (*ing.* AIDS orphan) - Qazanılmış İmmun Çatışmazlığı Sindromunun səbəb olduğu xəstəliklərdən hər iki və ya bir valideynini itirmiş uşaqları adlandırmaq üçün istifadə olunan termin. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının HİV/QİÇS üzrə proqramı, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı və BMT Uşaq Fondu *QİÇS yetimləri* ifadəsini daha çox 15 yaşından aşağı olan və əsasən anasını Qazanılmış İmmun Çatışmazlığı Sindromundan itirmiş uşaqları təsnifatlandırılması zamanı istifadə edir.

İfadənin şamil edildiyi uşaqların əksəriyyətinin ataları sağdır.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının HİV/QİÇS üzrə proqramının məlumatına əsasən QİÇS yetimlərinə şamil edilən uşaqların 80% qədərində bir valideynləri sağdır. Hər il 70 mindən çox uşaq bu kateqoriyaya şamil edilir və onların mütləq əksəriyyəti Afrika qitəsinin dövlətlərinin payına düşür.

Cinsi yolla yoluxma hallarının artması və qorunmamış cinsi əlaqələrin yüksək risk qrupuna daxil olmasından sonra QİÇS-in yayılmasında da zəmin yaranmışdır. Afrika qitəsi qorunmamış cinsi əlaqələr və zorakalıq halları baxımdan digər qitələrdən daha öndə olduğundan QİÇS yetimlərinin bu qitədə artması ilə nəticələnmişdir. 2007-ci ilin məlumatına əsasən QİÇS yetimlərinin ən çox yaşadığı ölkə Cənubi Afrika Respublikasıdır.

2005-ci ilin məlumatında isə Zimbabvedə uşaqların yetim qalmasında əsas səbəbin QİÇS olduğu göstərilmişdir. 12 milyon nəfərə yaxın əhalisi olan Zimbabvedə 1.6 milyon nəfərə yaxın yeniyetmə HİV müsbət diaqnozu ilə yaşayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  UNAIDS.org Arxivləşdirilib 2007-07-03 at the Wayback Machine PDF
2. ↑  *Stuijt, Adriana.* "South Africa's 3,4-million Aids-orphans to get 'adult' rights". 4 April 2009. 11 May 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 February 2017.
3. ↑  AIDS Orphan's Preventable Death Challenges Those Left Behind Arxivləşdirilib 2010-12-29 at the Wayback Machine, by Tony Karon, 1 June 2001
4. 1 2 3  "AIDS orphans". Avert. 9 October 2006 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2006-10-08.
5. ↑  children count[*daimi ölü keçid*] Government of South Africa
6. ↑  10-11 Zimbabwe Demographic and Health Survey 2012  Arxivləşdirilib 2015-09-09 at the Wayback Machine
Əmzik
Əmzik xüsusilə ağlayan körpələri sakitləşdirmək üçün istifadə edilən bir vasitədir. Mənşə etibarı ilə Azərbaycan dilindəki əmmək/əmizdirmək felindən yaradılmış isimdir.

Tarix
-----

Min illər əvvəl Misirdə daxili bal ilə doldurulmuş kiçik gil fiqurlar körpələri sakitləşdirmək üçün istifadə olunurdu. Bu fiqurlar bu gün istifadə edilən əmzik və butulkaların əcdadları hesab edilir. Baş barmağı əmmə çənə strukturunu poza biləcəyi üçün 1949-cu ildə ortodont Vilhelm Balters və diş həkimi Adolf Müller çənə strukturuna müvafiq gələn ilk təbii əmzik istehsal etmişdirlər.

Strukturu
---------

Əmzik döş giləsini təqlid edən bir struktura malikdir. Bu gün silikon və rezindən hazırlanan əmziklər damaqlı və damaqsız olmaq etibarı ilə iki növdə olurlar. Silikon əmziklər xüsusilə diş çıxarmayan körpələr üçün tövsiyə olunurlar, çünki onlar diş təsirinə davamlı deyildirlər. Silikon əmziklər asanlıqla qırılmırlar. Diş zərbələrinə davamlı olan rezin əmziklər isə ağız suyunu özünə çəkdiyi üçün bir müddət sonra deformasiyaya uğrayırlar. Əmzik adı əmziyin əsasını körpənin əmziyi udmasına mane olan hissəsinə verilən addır. Bu plastik hissə burun dəliklərini bağlamayacaq şəkildə hazırlanır və havanın keçməsi üçün deşiklərə malikdir.

Damaqsız əmziklər məmə formasına oxşayırlar.

Faydaları
---------

Körpənin təbii əmmə instinktini təmin edir və ona təhlükəsizlik hissi verir. Əmmə hərəkəti körpə üçün məmnunluq mənbəyidir, çünki doğuşdan sonrakı həftələrdə körpənin reflekslərindən bir də əmmə refleksidir. Əmzik sayəsində gərginliyi aradan qalxır, sakitləşir və daha asan yuxuya gedir. Bəzi ekspertlər əmziklərin körpənin əlləri ilə bəzi bacarıqlarını inkişaf etdirməsinə də kömək etdiyi fikrini irəli sürürlər. Körpə əmziyi ağızından salıb itirərkən, onu beşiyinin və ya çarpayısının ətrafında əlləri ilə axtarıb tapır və yenidən ağzına qoyur ki, bu da körpələrdə müəyyən instinklərin formalaşmasına səbəb olur.

Əlavə effektləri
----------------

Damaqsız əmziklər damağa təzyiq göstərərək damağın strukturunu pozduğundan dişlərin əyri çıxmasına səbəb olur. Əmzikdən uzun müddət istifadə qulaqda infeksiyaya və diş strukturunun pozulmasına səbəb ola bilər. Çatlamış dodaqlar da əlavə effektlərdən ola bilər.
**Mir Vaqif Mahmud oğlu Bağırzadə (Bağır-zadə)** (24 iyun 1954, Bakı – 7 mart 2021, Bakı) — Azərbaycanın tanınmış mədəniyyət işçisi, Bakı Dövlət Sirkinin direktoru (2003–2020).

Həyatı
------

Vaqif Mahmud oğlu Bağırzadə 1954-cü il iyunun 24-də Bakı şəhərində anadan olub. 1976-cı ildə M.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunu (indiki Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti) bitirib. Müxtəlif illərdə "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında, A.Lunaçarski adına Moskva Dövlət Teatr Sənəti İnstitutunda, Moskva Dövlət Eksperimental Kinostudiyasında, Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin Mədəniyyət üzrə Elmi-Metodiki Mərkəzində və nazirliyin İncəsənət şöbəsində çalışıb.

Vaqif Bağırzadə 2003–2020-ci illərdə Bakı Dövlət Sirkinin direktoru vəzifəsində işləyib. Sirkə rəhbərlik etdiyi illər ərzində bir çox irimiqyaslı, beynəlxalq əhəmiyyətli tədbirlərin keçirilməsində, tanınmış xarici sirk ustalarının qastrol səfərlərinin təşkilində yüksək peşəkarlıq və təşkilatçılıq qabiliyyəti göstərib.

Vaqif Bağırzadə mədəniyyət sahəsində uzunillik səmərəli fəaliyyətinə görə 2014-cü ildə "Əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adına layiq görülüb.

Vaqif Bağırzadə 2021-ci il martın 7-də dünyasını dəyişib

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikasının teatr xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-21.

Xarici keçidlər
---------------

* Əməkdar mədəniyyət işçisi Vaqif Bağırzadə dünyasını dəyişib
* Direktor: "Bakı Dövlət Sirkinin yeni binasının yeri artıq müəyyənləşib" — MÜSAHİBƏ
**Karlos Çaves** (*əsl soyadı və adı Padua Çaves-i-Ramires Karlos Antonio de; (13.6.1899, Mexiko yaxınlığındakı Kalsado-de Takula – 2.8.1978, Mexiko*) — Meksika bəstəkarı, dirijor, pianoçu, pedaqoq və ictimai xadim.

Həyatı
------

P.L. Oqason və M. Ponsedən fortepianoda çalmaq dərsləri almış, kompozisiyanı müstəqil surətdə öyrənmişdir. 1925–26-cı illərdə Mexikoda müasir musiqidən ibarət konsertlər təşkil etmişdir. 1928-ci ildə Mexiko simfonik orkestrini yaratmış (*sonralar Milli simfonik orkestr*) və 1949-cu ilə qədər ona rəhbərlik etmişdir. Milli Konservatoriyanın direktoru (1928–34), Meksika musiqi nəşriyyatını yaradanlardan biri (1945), "Nuestra Musica" jurnalının təsisçisi (1946), Zərif Sənətlər Milli İnstitutunun baş direktoru (1947–52) olmuşdur. Meksika və Latın Amerikası bəstəkarlarının yaradıcılığını təbliğ edərək, dirijor kimi Amerika və Avropa ölkələrində konsertlər vermişdir. Musiqi tənqidçisi kimi mətbuatda çıxış etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Bir çox xarici akademiya və institutların fəxri üzvü seçilmişdir. S. Revueltasla bərabər Meksika müasir bəstəkarlıq məktəbinin banisi, Latın Amerikası aparıcı bəstəkarlarından olmuşdur. 20–30-cu illərdə yaratdığı əsərlərdə Meksika xalq musiqisinin, hindi musiqisinin elementləri (*asteklərin həyatından götürülmüş süjetlərə yazılmış baletlər, "Hindi simfoniyası"*) üstünlük təşkil edirdi. Həmin illərdə Çaves musiqi modernizmi ilə maraqlanaraq bir sıra əsərlər (*"Çoxbucaqlılar", "Altıbucaqlılar", "Enerji", "Spiral" və s*.) yaramışdır. Xor və orkestr üçün "Proletar simfoniyası" (1934), "Respublika uvertürası" (1935), Meksika şairi K.Qutyerres Krusun sözlərinə yazılmış xor və orkestr üçün "Günəş" kantatası (1934) və s. əsərlərin müəllifidir. 20-ci əsrin 40-cı illərindən başlayaraq Çavesin musiqisi milli xüsusiyyətlərini saxlamaqla akademik xarakter almışdır. Müasir Meksika bəstəkarlarına Çaves yaradıcılığının böyük təsiri olmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Armando Manzanero

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  **Çaves**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M.K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V  cild. — Səhifələrin sayı:  592. — Səh.: 462. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.

Xarici keçidlər
---------------

* Karlos Çavesin bioqrafiyası və əsərləri
**İmam Xomeyni Beynəlxalq Universiteti** (İKİU), İran İslam İnqilabından sonra qurulmuş beynəlxalq bir universitetdir. IKIU əsasnaməsi qanun layihəsi kimi 1984-cü ilin yanvarında İran Parlamenti tərəfindən təsdiqləndi. IKIU-nun təsis orqanları arasında Qəyyumlar Şurası, prezident və məclis yer alır. Təhsil, Tədqiqat, Tələbələr və Mədəniyyət üzrə müavinlər digər şöbələrdəndir. Bundan əlavə bir Elm və Texnologiya Parkı və 100000-dən çox kitab və jurnalın olduğu mərkəzi kitabxanası mövcuddur.

IKIU, ən yaxşı tələbələri tanımaq və onların təhsil və rifah imkanlarını təmin etmək, tələbələri dəstəkləmək və onlara təlim və sosial dəstək paketləri vasitəsi ilə kömək etmək üçün Brilliant-Talent tələbələrə dəstək ofisini yaratmışdır. Yeddi fakültəsi vardır. Fars Dili Tədris Mərkəzi, 96-dan çox ölkədən gələn tələbələri qəbul edir, dil laboratoriyaları, kitabxanalar və kompüter saytları vasitəsilə tələbələrə dil öyrənmənin zövqünü yaşadır. Amirreza Vakilifard, İranda xarici tələbələrə istiqamətlənmiş ilk Fars Dili tədris şöbəsinin qurucu üzvüdür. İranın Qəzvin şəhərindəki İmam Xomeyni Beynəlxalq Universitetində (İKİU) 1995-ci ildən bəri xarici tələbələrə fars dili tədris edilir.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Ağayev.

**Vaqif Ağayev** (tam adı: *Vaqif İsa oğlu Ağayev*; 7 may 1954, Abşeron rayonu – 19 noyabr 2011, Bakı) — rejissor, bədii rəhbər, "Azərbaycan Teleradio Verilişləri" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin sədr müavini.

Həyatı
------

Vaqif İsa oğlu Ağayev 7 may 1954-cü ildə Abşeron rayonunda anadan olub. 1981-ci ildə Leninqrad Dövlət Musiqi, Teatr və Kinematoqrafiya İnstitutunu televiziya rejissoru ixtisası üzrə bitirib.

V.Ağayev 1972-ci ildən AzTV-də çalışıb. Əməkdar incəsənət xadimi 1981-ci ildə Leninqrad Dövlət Musiqi, Teatr və Kinematoqrafiya İnstitutunun televiziya-rejissoru ixtisası üzrə bitirib. Yaradıcılıq fəaliyyətinə TV-nin "Gənclər üçün proqram" baş redaksiyasında başlayıb. "Xəbərlər" redaksiyasının "7 gün" verlişində məsul rejissor, Xarici əlaqələr və kommersiya mərkəzində Əlaqələndirmə və buraxılış şöbəsinin rejissor qrupunun ali dərəcəli rejissoru işləyib. Bir çox sənədli filmlərin quruluşçu rejissoru və ssenari müəllifidir.

1 sentyabr 1994-cü ildən Dövlət Televiziya və Radio Verlişləri Şirkətinin bədii rəhbəri, 2006-cı ildə dövlət başçısının sərəncamı ilə Azərbaycan Teleradio Verlişləri Qapalı Səhimdar Cəmiyyətinin sədr müavini vəzifəsinə təyin edilib.

19 noyabr 2011-ci ildə vəfat edib

Evli idi, 4 övladı yadigar qalıb

Filmoqrafiya
------------

1. Abidə insan (film)(sənədli film)(Aztv)
2. Fenomen (film, 1996)
3. Xilaskar. I film (film, 2003)
4. Xilaskar. II film (film, 2003)
5. Mətbuat fədaisi (film, 2007)
6. Müslüm Maqomayev (film, 2002)
7. Oxu, tar (film, 1989)
8. Sabaha inamla. I film (film, 2001)
9. Sabaha inamla. II film (film, 2001)
10. Sabaha inamla. III film (film, 2002)
11. Turançay vadisində (film, 1977)
12. Zirvəyə doğru (film, 2007)

İstinadlar
----------

1. ↑  "AzTV-nin sədr müavini Vaqif Ağayev vəfat edib". 2012-01-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-12.
Carlos Juan Finlay
**Karlos Xuan Finley**(d. 3 dekabr 1833-cü il - ö. 20 avqust 1915-ci il) - sarı sətəlcəm araşdırmalarının edən kubalı elm adamı.

Fransız və şotland əsilli olan Juan Carlos Finlay, Barres adıyla Kubanın Puerto valisində (hal-hazırda Kamagüey ) doğulmuşdur. Sonrakı həyatında Carlos Finlay adı ilə tanınıb. 1855-cü ildə Pensilvaniya əyalətinin Philadelphia şəhərində yerləşən Jefferson Tibb Kollecinin məzunu olur. Təhsilini Havana və Parisdə tamamlamışdır. Bundan sonra Finlay Havanada tibb mərkəzi açmışdır.

Peşə həyatının ilk iyirmi ili ərzində davamlı sürən tibbi müzakirələrin mərkəzində idi. Havana əhalisi daima sarı sətəlcəm epidemiya xəstəliyi ilə mübarizə edirdi. Bu məqsədlə Finlay tərəfindən 1864-cü ildə tibbi tətbiq mərkəzi quruldu. Finlayın üzərində çalışdığı ilk iş vəba epidemiologiyası olmuşdur. Çünki bu xəstəlik 1867-ci ildə Havanada ciddi bir epidemiya meydana gətirmişdir.

Finaly xəstəliyin sudan qaynaqlandığını təsdiqləməmişdir.

Bundan qısa bir müddət sonra isə Finlay sarı sətəlcəm haqqında araşdırmalara başlayıb. Vəba araşdırmasında olduğu kimi kəskin müşahidələri və məntiqi çıxarışlar ilə o xəstəliyin daşıyıcısının ağcaqanad olduğu müəyyən etdi və onun bu fərziyyəsi 1881-ci ildə qəbul edildi. Bu dəfə etdiyi araşdırma Havana Təbiət Elmləri və Fiziki Tibb Akademiyası illiklərində böyük dəstək gödü, ancaq bu vəziyyət Finlayi qane etmədi. Başqa bir kubalı həkim Claudio Delgado Finlaya bu işlərində kömək etdi.

Peşəkar karyerası
-----------------

1870-ci ildən araşdırmaları davam edən iş, nəhayət 1900-cü ildə daha da irəlilədi. Xəstəni dişləyən bir ağcaqanaddan sağlam bir adama xəstəlik keçdiyi müəyyən edildi. 1908-ci ildə Finlay Legion D fəxri nişanına layiq görüldü. Əsl sahəsi sarı sətəlcəm xəstəliyi olmasına baxmayaraq o cüzam, vəba və sairələr haqqında 40-a qədər məqalə nəşr etdi.

Finlay 20 avqust 1915 - ci ildə Kubada evində ağır beyin travması nəticəsində vəfat etdi.

İstinadlar
----------

 Arxivləşdirilib 2014-01-16 at the Wayback Machine

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Carlos J. Finlay // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. ↑  Czech National Authority Database.
4. ↑  Финлей Карлос Хуан // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
Bren (ingiliscə tam adı Bren Light Machine Gun) - Çexoslovakiya və İngiltərənin birlikdə istehsal etdiyi yüngül pulemyotdur. 1938-ci ildə xidmətə qəbul edilmiş və 1958-ci ildə xidmətdən kənarlaşdırılmışdır. Bənzər versiyası olan L4 hələ də Böyük Britaniya tərəfindən istifadə olunur. 550 metrlik effektiv mənzilə malik Bren kifayət qədər yüngül silahdır. Bu silah .303 British
7.92x57mm Mauser (İkinci dünya müharibəsi dövründə Çin üçün) və
7.62×51mm NATO (İkinci dünya müharibəsindən sonra) tipli güllələrdən istifadə etmişdir. 1938–1966-cı illərdə ümumi olaraq 5,400,000 ədəd istehsal edilmişdir. İkinci dünya müharibəsi, Ərəb-İsrail müharibələri, Birinci Hindçin müharibəsi, Süveyş böhranı, Vyetnam müharibəsi, Folklend müharibəsi kimi bir çox müharibələrdə müxtəlif tərəflər tərəfindən istifadə edilmişdir.

İstinadlar
----------

İstifadəçilər
-------------

1. İrlandiya Müdafiə Qüvvələri
2. Nepal Ordusu
3. Polşa (İkinci dünya müharibəsi dövründə)
4. Seylan Ordusu
5. Hindistan Ordusu
6. Demokratik Yunan Ordusu (Yunanıstan vətəndaş müharibəsi dövründə)
7. Kanada Ordusu
8. İngilis Ordusu (İkinc Dünya müharibəsi dövründə)

1. ↑  Dunlap, Roy F. *Ordnance Went Up Front*, The Samworth Press, 1948.
Böyük Kanalda müxtəlif nəsil vaporettolar.
**Vaporetto** ( it. Vaporetto) - çay tramvayı, marşrut teploxodu, Venesiyanın ada hissəsindəki ictimai nəqliyyatın əsas formasıdır. Vaporetto, ACTV (*Azienda Consorzio Trasporti Venezia - Venesiya nəqliyyat konsorsiumu şirkəti*) tərəfindən idarə olunur.

Venesiyanın adalarda yerləşən hissəsi, materik hissəsi olan Mestre ilə dəmiryolu-avtomobil körpüsü vasitəsi ilə birləşir. Venesiya və Mestre arasında əlaqə avtobus və şəhərətrafı elektroqatarlar ilə də saxlanılır. Lakin, nə avtobuslar, nə də şəxsi avtonəqliyyat Venesiyanın kənarında olan Roma meydanından (Piazzale Roma) uzağa gedə bilmirlər. Bütün ada ərazisi piyada zona hesab edilir. Daşınma ancaq su ilə edilir və yeganə ictimati nəqliyyat vasitəsi teploxod-vaporettolar hesab edilir.

Vaporetto qismində, Böyük Kanal boyu, Rialto adası ətrafında, Murano, Burano, Lido adalarına, San Mikele adasındakı qəbiristanlığa və digər obyektlərə olan marşrutlar üzrə hərəkət edə bir neçə növ teploxodlardan istifadə olunur .

Marşrutlar
----------

 Adalara gedən xətlər üçün vaporetto ( it. foraneo )
 Kiçik kanallar üçün vaporetto ( it. motoscafo, kater)
Şəhərdə istiqamətdən asılı olaraq tənzimlənən bir neçə marşrut kateqoriyası mövcuddur. Hər kateqoriyanın həm ekspres, həm də adi marşrutları var. Vaporettoların əksəriyyəti dairəvi xətt üzrə olan marşrutla hərəkət edir.

* Böyük Kanal boyu hərəkət edən 1, 2 (ekspres), N (gecə) marşrutları.
* Venesiyanın ada hissəsinin ətrafında və Karnecco kanalı boyu hərəkət edən 41/42, 51/52, 61/62 (ekspres) marşrutları.
* 13, 20, LN (*Laguna Nord*), DM (*Diretto Murano*, ekspress) marşrutları, əsas dəyişmə nöqtələri ilə Laquna adalarını və Lidonu birləşdirir.
* 3, 4, 5 (hamısı ekspres) marşrutları, şəhər mərkəzini və Murano adasını bir-biri ilə, dəmir yolu stansiyası və avtovağzal ilə birləşdirir.

Marşrutların sxeimlərini, müəyyən marşrutlar üçün dayanacaqların olub-olmamasını və hərəkət cədvəlini xatırlamaq olduqca çətindir, amma hər pirsdə hər bir marşrut üçün ətraflı nişanlar var.

Qeydlər
-------

1. ↑  *Eugenio Miozzi.* Il nuovo ponte tra Venezia e la terraferma // Le Strade . XVII (italyan). № 5.
Karlıq
Jbulwer
**Eşitmə itkisi** — eşitmə itkisi və ya karlıq , səsləri qəbul etmə qabiliyyətindəki tam ya da qismi bir azalmanı ifadə edir. Bir çox bioloji və ekoloji səbəblərə bağlı olaraq inkişaf edən eşitmə itkisi , səs qəbul etmə bacarığına sahib bütün canlılarda ortaya çıxa bilər.
Səslərin tezliyini ifadə etmək üçün Hertz vahidi istifadə edilir. Qüsursuz bir insan qulağı 20-20.000 Hz arasındakı səsləri eşidir. Məsələn insan səsinin tezliyi 500–5000 Hz arasındadır. 
Səslərin şiddəti isə desibel ilə göstərilir. 80 dB üzərində ki səslərə uzun müddət məruz qalmaq eşitmə itkisinə səbəb ola bilər. 130 dB və üzərindəki səslər qulaqlarda fiziki ziyana səbəb ola bilər. [1] 80 dB'ye nümunə olaraq iş maşınlarının çıxardığı səs-küy , 130 dB-ə nümunə olaraq reaktiv təyyarəsi mühərriki nümunə verilə bilər.

Səbəbləri
---------

İnsanlarda eşitmə itkisinin başlıca səbəbləri bunlardır : 

* Keçiricilik Qabiliyyəti problemləri
* Tıxanmış xarici qulaq kanalı (qulaq kiri vs. )
* Orta qulaqdakı maye və hava təzyiqi problemləri ( soyuq dəyməyə bağlı barotravma vs. )
* Sümük ( ossicle ) və oynaq problemləri

### Həssaslıq itkisi

* Qulaq salyangozundaki ( koklea ) tüklərin səs-küyə məruz qalma , irəli yaş və ya infeksiya səbəbiylə həssaslığını itirməsi .

Presbikuzi
----------

Presbikuzi ; yaşa bağlı olaraq reallaşan , xüsusilə yüksək tezliklərdəki eşitmə itkisidir. 60 yaşına qədər təxminən 5% , 70 yaşına qədər təxminən 10% itkin görülər.
Spirt və dərman
Həddindən artıq spirt və ya dərman istifadəsi

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Godwin , Peter , David Robson. The Air Pilot 'S Manual 6: Human Factors & Pilot Performance. 3ncü təzyiq. Cranfield. Aviation Theory Centre , 2006.
Həyatı
------

Vaqif Nurəddin oğlu Fərəcov 1974-cü ildə Bakıda anadan olub. 20 nömrəli orta məktəbdə (1981-1991), Politexnik İnstitutunun avtomobil fakültəsində (1991-1996), Azərbaycan Beynəlxalq Universitetinin Beynəlxalq İqtisadi Əlaqələr fakültəsində (2005-2009) təhsil alıb. 1993-cü ildən Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətinə video-montajçı kimi işləməyə başlayıb. "Səhər" musiqi və informasiya proqramında rejissor asssistenti (1994) və rejissor kimi fəaliyyət göstərib. Bir çox sənədli filmlərin (Heydər Əliyev haqqında), Yeni il şənlikləri, verilişlərin və kliplərin hazırlanmasında rejissor assistenti və rejissor kimi çalışıb. 2005-ci ildən İctimai Televiziyada çalışır. Burada çəkilən bir çox filmlərin ("Mugam", "Xəttatlıq", "Azərbaycanın milli kulinariyası", "Azərbaycanda yaşayan azsaylı xalqlar udinlər haqqında", "Küçə uşaqları", "Kür çayı" və "Heydər Əliyev-85") və verilişlərin ("Yeni Gün", "Azərbaycan palitrası", "Ötən günlərimi qaytara bilsən", "Gənclik həyatı", "Gecənin aydınlığı", "Aktual" tok-şousu, "Sağlam ol", "Salam əsgər") rejissorudur.

Filmoqrafiya
------------
**apt** (*advanced packaging tool*) — Debian və onun üzərində hazırlanmış əməliyyat sistemlərində (məsələn: Ubuntu, Kubuntu, Edubuntu və sair) proqramların yazılması, yenilənməsi və silinməsi üçün istifadə olunan proqramdır. UNIX-tipli əməliyyat sistemləri üçün komplir olunmuş paketlərlə bərabər, mənbə kodları ilə də kökləmək olur.

Paketlər internetdən alınır və ya hazır daşıyıcılardan yüklənir. Paketlərin mənbəsi /etc/apt/sources.list faylında və /etc/apt/sources.list.d/ kataloqunda saxlanılır. apt üçün qrafik qabıqlar yeni mənbələri rahat əlavə etmək, lazımsızları isə silməyə imkan verir.

**apt** (apt-get) proqramların əmr rejimində yazılması prosesini olduqca asanlaşdırır. Qrafik interfeysi sevən istifadəçilər üçün daha rahat proqramlar – front-end və Synaptic ilə Adept daha uyğundur. Mətn-qrafik interaktiv paketi də mövcuddur (ncurses) — aptitudeistifadə edir).

GNU General Public License istifadəçi razılaşması şərtlərinə uyğun olaraq pulsuz yayılır.

İmkanlar
--------

Müxtəlif proqramlara paketlərlə işləmək üçün imkan yaradan kitabxananı ifadə edir. apt üçün bir neçə qrafik qabıq mövcuddur:

* Adept package manager əvvəllər Kubuntu distributivinə daxil idi (hal-hazırda KPackageKit ilə əvəz edilib)
* Aptitude — mətn və əmr rejimlərində
* Synaptic — GTK+ əsasında hazırlanmış sadə və güclü qrafik menecer
* KPackage — KDE iş masası üçün komponent

Maraqlı faktlar
---------------

`apt-get` boş əmrini yığdıqda istifadəçi əmr haqda kiçik yardım faylı görür və sonda bu yazı yaranır: "*This APT has Super Cow Powers*".

0.6.3 versiyası üçün *moo* əmri verdikdə belə bir yazı meydana gəlir: "*There are no Easter Eggs in this program*". Həmçinin `aptitude --help` kodunun sonunda bu cür cümlə var: "*This aptitude does not have Super Cow Powers*".

Həmçinin bax
------------

* dpkg

İstinad
-------

1. ↑  The apt Open Source Project on Open Hub: Languages Page. 2006.
2. ↑  "Debian — Package Search Results — apt". 2022-03-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-11-13.
3. ↑  Jeroen’s buildd information pages[*ölü keçid*]
4. ↑  "Nexenta AptCloneMan". 2010-06-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-11-13.
5. ↑  *Klode J. A.* 2.7.2. 2023.

Mənbələr
--------

* *Gustavo Noronha Silva.* "APT HOWTO" (rus). 2012-02-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 noyabr 2010.
**Babəki yaşayış yeri** — Şərur rayonunda, eyni adlı kəndin yaxınlığın da оrta əsrlərə aid yaşayış yeri.

Coğrafi mövqeyi
---------------

Аbidə Şərur rаyоnunun Bаbəki kəndi yахınlığındа yеrləşir.

Tədqiqi
-------

Ərаzisi 3 hеktаrdır. Hazırda əkin sahələrinin altında qalmışdır. Tоrpaq işləri aparılarkən skelet qalıqları, gil qab qırıqları aşkar edilmişdir. Mədəni təbəqənin qalınlığı bəzi yerlərdə 2 m-dən artıqdır. Təbəqə tоrpaq qarışıq kül laylarından ibarət оlub, çəhrayı və sarı rəngli saxsı məmulatı (küpə, kasa, çanaq, qazan, səhəng və s.), tikinti qalıqları ilə və оsteоlоji materiallarla zəngindir.
Yаşаyış yеri hаzırdа əkin sаhələrinin аltındа qаlmışdır. Yаşаyış yеrinin mərkəzi hissəsi uzunsоv-оvаl fоrmаlı təpə şəklində оlmuşdur. Təpənin аşınmаsı nəticəsində skеlеt qаlıqlаrı və gil qаb sınıqlаrı аşkаr еdilmişdir. Mədəni təbəqənin qаlınlığı bəzi yеrlərdə 2 m-dən аrtıqdır. Təbəqə tоrpаq qаrışıq kül lаylаrındаn ibаrət оlub sахsı məmulаtı, tikinti qаlıqlаrı və оstоlоji mаtеriаllаrlа zəngindir. Yаşаyış yеrindən аşkаr еdilmiş mаtеriаllаr əsаsən Оrtа əsrlərə аid şirsiz və şirli qаb sınıqlаrındаn ibаrətdir. Şirsiz sахsı məmulаtı küpə, qаpаq, qаzаn tipli qаblаrın sınıqlаrındаn ibаrət оlub əsаsən çəhrаyı və sаrı rəngdə bişirilmişdir. Küplərin аğzının kənаrında gövdəsinin yuхаrı hissəsinə birləşən lеntşəkilli qulplаrı vаrdır. Şirli sахsı məmulаtı əsаsən nimçə və kаsа tipli qаb hissələrindən ibаrətdir. Оnlаrın içərisi аnqоbüstü və аnqоb fоnun qаzılmаsı üsulu ilə nахışlаnmışdır. Qаblаrın nахışlаnmаsındа yаşıl, göy və qəhvəyi rənglərdən gеniş istifаdə оlunmuşdur. Kаsа tipli qаblаrın bəzisi аncаq içəridən, bаşqаlаrı isə hər iki üzdən göy şirlə örtülmüşdür. Аşkаr оlunmuş tаpıntılаrа əsаsən Bаbəki yаşаyış yеrini 8–18 əsrlərə аid еtmək оlаr.

Mənbə
-----

* **"Naxçıvan abidələri ensiklopediyası"**, Naxçıvan, AMEA Naxçıvan bölməsi, 2008, səh. 36.
* Vəli Baxşəliyev, Fizzə Quliyeva. Naxçıvanın tarixi abidələri. Bakı: Nurlan, 2017, səh. 134–135.
Norveçin demoqrafik artımı
**Norveç əhalisi** — 4 985 900 nəfərdir. Ölkə bu göstəriciyə görə dünyada Sinqapur və İrlandiya arasında yerləşib və 118-ci yerdədir. Ölkədə orta yaş həddi 40 yaşdır. Norveçdə doğum səviyyəsi (hər 1000 nəfərə 10.84) ölüm səviyyəsini (hər 1000 nəfərə 9.24 ) üstələyir. Buna baxmayaraq mühacirlərin hesabına əhali sayında artım müşahidə olunur. Proqnozlara əsasən, 2060-cı ilə qədər Norveç əhalisi 7 milyona qədər arta bilər.

Etnik tərkibi
-------------

Əhalinin 94 %-i özünü norvüçli sayır. Azsaylı yerli xalq olan saamlar xüsusi qrup təşkil edirlər. Digər etnik azlıqlar isveçlilər (1,6 %), kvenlər (finlərə və saamlara yaxın xalq), yəhudilər və qaraçılardır. Ölkədə digər Avropa ölkələrindən gəlmələr də yaşayırlar: polyaklar (1,3 %), datlar (1,0 %), almanlar (0,8 %). Bundan başqa Norveçdə müəyyən sayda İrandan, Pakistandan, Türkiyədən gələnlər də var.

| İl | Əhali |
| --- | --- |
| 1000 | 460 000 |
| 1300 | 450 000 |
| 1500 | 225 000 |
| 1550 | 350 000 |
| 1600 | 400 000 |
| 1650 | 450 000 |
| 1665 | 440 000 |
| 1700 | 480 000 |
| 1710 | 508 000 |
| 1720 | 537 000 |
| 1730 | 567 000 |
| 1740 | 600 000 |
| 1750 | 634 000 |
| 1760 | 670 000 |
| 1770 | 709 000 |
| 1780 | 749 000 |
| 1790 | 792 000 |
| 1800 | 837 000 |
| 1810 | 885 000 |
| 1820 | 969 000 |
| 1830 | 1 101 000 |
| 1840 | 1 239 000 |
| 1850 | 1 409 000 |
| 1860 | 1 596 000 |
| 1870 | 1 754 000 |
| 1880 | 1 872 000 |
| 1890 | 2 001 000 |
| 1900 | 2 240 000 |
| 1910 | 2 392 000 |
| 1920 | 2 650 000 |
| 1930 | 2 814 000 |
| 1940 | 3 010 000 |
| 1950 | 3 265 000 |
| 1960 | 3 581 000 |
| 1970 | 3 877 000 |
| 1980 | 4 086 000 |
| 1990 | 4 241 000 |
| 2000 | 4 502 000 |
| 2007 | 4 620 892 |
| 2030 | 5 190 000 |
| 2050 | 5 220 000 |

İstinadlar
----------

1. ↑   Arxivləşdirilib 2007-12-28 at the Wayback Machine Statistics Norway
2. ↑   Arxivləşdirilib 2016-08-28 at the Wayback Machine Country comparison // CIA
3. ↑   Arxivləşdirilib 2012-11-14 at the Wayback Machine Continued high population growth // Norway Statistics
4. ↑  "Norway // CIA". 2020-05-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-24.

Xarici keçidlər
---------------

* mnp.nl
* tacitus.nu
**Rasim Hümmət oğlu Tağıyev** - ədəbiyyatşünas, tənqidçi, mətnşünas, biblioqraf, 1976-cı ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, filologiya elmləri namizədi (1967).

Həyatı
------

1938-ci il iyunun 25-də Azərbaycanın Ağcabədi rayonunun Xəlfərəddin kəndində kolxozçu ailəsində anadan olmuşdur. Burada kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra ADU-nun filologiya fakültəsində təhsil almışdır (1955-1962).

### Təhsili

Xəlfərəddin kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra ADU-nun filologiya fakültəsində təhsil almışdır (1955-1962). Azərtədrisnəşrdə, Azərnəşrdə korrektor olmuşdur (1962-1964), Azərbaycan EA Nizami adına Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun aspiranturasında təhsilini davam etdirmişdir. "Azərbaycan sovet ədəbiyyatının inkişafında "İnqilab və mədəniyyət" jurnalının rolu (1932-1934-cü illər)" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. İnstitutda kiçik elmi işçi (1967-1973), baş elmi işçi vəzifələrində işləmişdir (1973-1987).

Fəaliyyəti
----------

1956-cı ildən ədəbi fəaliyyətə başlamışdır. Dövri mətbuatda vaxtaşırı çıxış etmiş, mətnşünaslıq və biblioqrafiya sahəsində ciddi fəaliyyət göstərmişdir: Məmməd Aranlının "Cəbhə gündəliyi" (B. Gənclik, 1975), Əli Nazimin "Seçilmiş əsərləri" (B. Yazıçı, 1979), Nikolay Tixonovun "Azərbaycan dəftəri" (B. Yazıçı, 1979), Hənəfi Zeynallının "Seçilmiş əsərləri" (B. Yazıçı, 1983) kitablarını tərtib edib ön söz yazmışdır. "Azərbaycan" jurnalı biblioqrafiyası (1923-1972-ci illər)" (B. Elm, 1973), "M. S. Ordubadi (1872-1972)" (B. Elm, 1975) biblioqrafiyası onun zəhmətinin bəhrəsidir. "Azərbaycan sovet ədəbiyyatşünaslığı (1920-1975-ci illər)" (B. Elm, 1983) monumental biblioqrafiyasının müəlliflərindən biridir. Azərbaycan KP rayon komitəsinin mühazirəçilər qrupunun ədəbiyyat və incəsənət bölməsinin rəhbəri olmuşdur. (1970-1974), respublika "Bilik" cəmiyyətində ədəbiyyat və incəsənət üzrə elmi-metodiki şuranın katibi ( 1974-1977), şura sədrinin birinci müavini (1977-ci ildən) olmuşdur. Azərbaycan gənc müxbirlərinin II və III respublika toplanışlarına nümayəndə seçilmişdir (1959-1960). Mətbuatda fəal çıxış etdiyinə görə Azərbaycan LKGİMK-nın (1960), Azərbaycan SSR "Bilik" cəmiyyətinin (1971), AHİŞ-in (1974) fəxri tərifnamələrini almışdır.

Əsərləri
--------

1. "Ədəbi-bədii tənqid və müasir sovet ədəbiyyatının aktual problemləri". B. Elm, 1974, 56 səh. 1.000 nüs.
2. "Salman Mümtaz". B. Elm, 1974, 44 səh. 500 nüs.
3. "Azərbaycan qadını-50". B. İşıq, 1974, 2.500 nüs.
4. "Dostluq telləri", B. Elm, 1975, 74 səh. 1.000 nüs.
5. "Süngüyə çevrilmiş qələm", B. Elm, 1977, 82 səh. 100 nüs.
6. "Azərbaycan" jurnalı və "Azərbaycan sovet ədəbiyyatının aktual problemləri (1923-1976-cı illər)", B. Elm, 1977, 235 səh. 2000 nüs.
7. "Azərbaycan sovet dramaturgiyasının banisi", B.1979, 82 səh. 1.500 nüs.
8. "Keçilmiş yol (şərikli)", B. Elm, 1984, 106 səh. 2.000 nüs.
9. "Xatirələrdə yaşayanlar", B. Azərnəşr, 1985, 332 səh. 30 000 nüs.
10. "Azərbaycan" jurnalının biblioqrafiyası (1928-1973), B. Elm, 1973, 604 səh. 1.500 nüs.
11. "Məhəmməd Səid Ordubadi (1872-1972)", Biblioqrafiya, B. Elm, 975, 140 səh. 1.900 nüs.

İstinadlar
----------

1.
**Rassel adası** (*ing.* Russell Island) — Kanada Arktik arxipelaqının bir hissəsidir. Adada hazırda yaşayış yoxdur (2012).

Coğrafiyası
-----------

Rassel adası Uels Şahzadəsi sahillərindəki ən böyük adadır. Ada böyük cənub qonşusunun şimal sahillərində yerləşir və ondan eni 5 km olan Berinq boğazı ilə ayrılır. Adanın şimal sahili Barrou boğazı ilə yuyulur. Şimal qonşuları Kiçik Yanq, Lauter, Qarret adalarıdır, daha şimalda böyük Baterst adası, şimal-şərqdə Qriffit və Kornuallis adaları, şərqdə Somerset adası yerləşir. Adanın sahəsi 940 km²-dir. Sahil xəttinin uzunluğu 214 km-dir.

Adanın maksimum uzunluğu 57 km, eni isə 23,5 km-dir. Dar bir göl və onunla əlaqəli bir körfəz adanın qərb üçdə birini şərq üçdə ikisindən ayırır. Adanın hər iki hissəsi yalnız 1,1 km enində dar bir bərzəxlə birləşir. Adanın cənub yamacları dar sahil zolağından dəniz səviyyəsindən təqribən 200 metr hündürlükdə olan daxili yüksək dağlıq ərazilərə qədər olduqca sıldırım qalxır. Şimal yamacları isə geniş sahil zolağına qədər yumşaq enişlə enir. Adanın maksimal hündürlüyü 240 metrdir.

Tarix
-----

1819-cu ildə Vilyam Parri adanı kəşf edən ilk avropalı olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Atlas of Canada. List of Islands". 2012-01-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-04-20.
2. ↑  "The Island Encyclopedia. Russell Island". 2011-05-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-04-20.
**Rassel Malifant rəqs qrupu** - Rassel Malifant tərəfindən 1996-cı ildə təşkil edilmişdir və o, bu günə qədər işıq üzrə quruluşçu Maykl Hols ilə yaxından əməkdaşlıq edərək 20-dən çox tamaşanın müəllifi olmuşdur. O, həm də "Lyon Opera Ballet", "George Piper Dances", "Ricochet Dance Company", "The Batsheva Ensemble" və "Nuremberg Ballet" kimi qruplar üçün tamaşalara quruluş vermişdir. 

"Royal Ballet School" Kral Balet Məktəbində təhsil alan Rassel 16 yaşından oranı tərk edərək karyerasını müstəqil azad rəqsdə davam etdirmək üçün "DV8 Physical Theatre", "Michael Clark & Company", "Laurie Booth" və "Rosemary Butcher" kimi qruplarla işləyir, eyni zamanda bir sıra müxtəlif texnikanı (baletdən tutumuş əlaqəli improvizasiyaya qədər, yoqa, kapoeyra, tay-çi və akrobatika) araşdırır. Rassel anatomiya, fiziologiya, biomexanika və Struktur İnteqrasiya üzrə Rolfinq Metodunu öyrənmiş (bu sahədə o özəl fəaliyyət göstərir), 1994-95-ci illərdə müəllimlərə iki illik Yoqa təlimində iştirak etmişdir.

Beynəlxalq qastrollar
---------------------

Fransa, Yunanıstan, İsveçrə, Almaniya, Birləşmiş Krallıq, Avstraliya, Hindistan, Kanada, Slovakiya, İspaniya, Özbəkistan.

Mükafatlar
----------

* 2002-ci ildə "Time Out" jurnalı mükafatı
* 2002-ci ildə "Festival De La Nouvelle Dance", Monreal
* 2003-cü ildə "South Bank Show" mükafatı

Xarici keçidlər
---------------

* 
* Arxivləşdirilib 2009-11-15 at the Wayback Machine
**Darı yarması** – adi darıdan alınır. Yüksək istehlak dəyərinə malikdir. Darı yarması yüksək kalorivermə və mənimsənilmə qabiliyyətinə malikdir. O, qısa müddətə bişir və bu zaman həcmi 6–7 dəfə artır. Darıdan bir növ – cilalanmış darı yarması istehsal edilir. Keyfiyyətindən asılı olaraq darı yarması əla, 1-ci və 2-ci sorta ayrılır. Yüksək keyfiyyətli darı yarması iri ölçülü, şüşəvari, ancaq sarı rəngli olur. Darı yarmasından duru çıyıqlar, içliklər və s. hazırlanır. Darı yarmasında bəzən xoşagəlməyən acılıq hiss olunur. Bunu aradan qaldırmaq üçün yarma qaynar su ilə bir neçə dəfə yuyulur və qaynayan su ilə pöşələnir. Kondisyon darı emal edildikdə 5% əla sort cilalanmış, 58% 1-ci sort və 2% ikinci sort yarma əldə edilir.

Mənbə
-----

* Əhmədov Ə. I. Ərzaq malları əmtəəşünaslığı. Ali məktəblər üçün dərslik. Yenidən işlənmiş və tamamlanmış ikinci nəşr. Bakı: "Iqtisad Universiteti" nəşriyyatı, 2006 – 480 səh.

Həmçinin bax
------------

* Arpa yarması
* Buğda yarması
* Afrika darısı
**Xosta** — Krasnodar diyarının Soçi şəhərində yerləşən mikrorayon. Xostinski rayonunun inzibati mərkəzi. Xost mikrorayonunun mənzilləri Xosta çayının hər iki sahilində yerləşir. Xosta çayı Qara dənizin Tixaya buxtasına tökülür. Yaxınlıqda Vidno burnu yerləşir.

"Tapse—Adler" dəmir yol xətti Xosta rayonu ərazisindən keçir. Ərazidə dəmir yol stansiyası var.

Tarixi
------

12-ci əsrdə burada Genuya ticarət məntəqəsi Casto yerləşirdi.

XV əsrin sonlarında Şimali Qara dəniz bölgəsi Osmanlı imperiyasının tabeliyinə keçdi. Osmanlılar bu bu bölgədə dörd əsrə yaxın hökümranlıq etdilər.

XV əsrdən Xamış adlı yaşayış məntəqəsi tarixçilərə məlumdur. Bir türk səyyahının sənədi var ki, orda Qara dəniz sahili boyu "yüksək dağları olan meşəlik ərazidə" səyahəti təsvir edilir. Səfərin üçüncü günündə on min əhalisi olan "cəsur adamlar"ın yaşadığı Xabış kəndinə gəlib çatırlar. Yerli əhali dəlisov bir xarakterə sahib idilər. Buna görə də onların kəndinə tacirlər getmirdi. Halbuki kənddə bazar və məscid var idi.

Yaşayış məntəqəsi orta əsrlərdən abxaz çarlarının Xamış qəbiləsinin mülkü kimi tanınır.

Xosta termininə Qafqaz müharibəsi sənədlərində rast gəlinir. Ruslara məxsus məlumatlarında Xosta adlı çay, çərkəzlərin Xosta çayının mənsəbindəki yaşayış məntəqəsi isə Xamış adlanırdı.

1899-cu il yanvarın 19-da Dövlət Şurası Xosta qəsəbəsinə sadələşdirilmiş idarəetmə ilə şəhər statusu verilməsi haqqında qərar qəbul etdi. Xosta çayının mənsəb düzənlik 175 şəhər, 60 sənətkarlıq və 50 bağ ərazisinə bölündü.

1905-ci il dekabrın 28-dən 1906-cı il yanvarın 6-dək Xostada Soçi Respublikasının qırmızı bayrağı dalğalandı.

1934-cü il avqustun 10-da Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin Rəyasət Heyəti Xosta kənd sovetini (Xosta kurort kəndi) Soçi vilayətindən Soçi Şəhər Şurasının tərkibinə qaytardı. 1951-ci ildə kurort kəndi kimi ləğv edildi və 18 aprel 1951-ci ildə bitişik yaşayış məntəqələri ilə birlikdə Kudepsta və Aqura çayları arasındakı sərhədlər daxilində Soçi şəhərinin bir hissəsi kimi Xostinski rayonu yaradıldı.

Əhalisi
-------

Hazırda Xosta mikrorayonunda 20 min nəfər əhali yaşayır. Hər il 120 mindən çox insan istirahət və müalicə üçün Xostaya gəlir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Адыгские названия современых поселений Северного Кавказа". 2021-10-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-31.
2. ↑  "История Хосты". khosta.com. 2022-03-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-14.
3. ↑  О дополнении постановления Президиума ВЦИК от 20 .06.1934
4. ↑  "Топонимы Черноморского побережья. Хоста". 2018-08-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-29. // Северный Кавказ сквозь столетия. Наима Нефляшева
5. ↑  Хоста Arxivləşdirilib 2021-11-04 at the Wayback Machine // Шапсугия
**Darya Domraçeva**

Həyatı
------

Darya Domraçeva 1986-cı il avqustun 3-də memarlar ailəsində anadan olub.

Karyerası
---------

### 2006-2010-cu illər:

#### 2006-2007-ci illər mövsümü

#### 2007-2008-ci illər mövsümü

#### 2008-2009-cu illər mövsümü

#### 2009-2010-cu illər mövsümü

##### 2010 Vanquver Olimpiadası

### 2010-2014-cü illər: Soçi Olimpiadasında triumf

#### 2010-2011-ci illər mövsümü

#### 2011-2012-ci illər mövsümü

#### 2012-2013-cü illər mövsümü

#### 2013-2014-cü illər mövsümü

##### 2014 Soçi Olimpiadası

### 2014-2018-ci illər:

#### 2014-2015-ci illər mövsümü

#### 2015-2016-cı illər mövsümü

#### 2016-2017-ci illər mövsümü

#### 2017-2018-ci illər mövsümü

##### 2018 Pxençxan Olimpiadası

Nəticələri
----------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Mövsüm** | **Şəhər** | **Sprint** | **Estafet** |
| **Səhv** | **Nəticə** | **Yer** | **Səhv** | **Nəticə** |
| 2017—2018 |  Östersund | 3+1 | **DNF** |  |  |
|  Xoxfiltsen | 0+0 | 22:40.20 | **1-ci** |  |  |
|  | 0+1 | 20:26.80 | **1-ci** |  |  |
|  Tyumen | 0+0 | 21:42.80 | **1-ci** |  |  |

İstinadlar
----------


1. ↑  Olympedia (ing.). 2006.
2. ↑  .
3. ↑  .
4. ↑  .
Ümumi xarakteristikası
----------------------

Pauropodlar (Pauropoda) sinfinin nümayəndələri çox kiçik canlılar olub (0.5 – 2.0 mm) bədəni 10 buğumdan ibarətdir. Birinci buğum ayaqsızdır. Digər buğumayaqlılardan fərqli olaraq bu sinfə aid olan növlərin gözləri, ürəyi və traxeyası yoxdur. Onlar dəri tənəffüsünə malikdir.
Pauropodlar torpaqda, parçalanmış bitki qalıqları arasında yaşayıb onlarla qidalanır. Onlara çürümüş ağaçlarda da rast gəlmək olur. Bəzi növlər sinantrop olub bağlarda və istixanalarda məskən salır. Müxtəlifcinsli canlıdır. Dişi fərdmayalandıqdan sonra yumurta qoyur. Sürfələr puplaşır. Əlverişsiz ekoloji şəraitdə partenogenez baş verir.

Hazırda 12 fəsilə, 46 cinsə aid 800 növ pauropod təsvir edilmişdir. Azərbaycanın buğumayaqlılar faunasında bu sinfə aid növ yoxdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Pauropodlar (Pauropoda) sinfi[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* Pauropodlar (Pauropoda) sinfi[*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

Simfillər
**Qan, zəhmət, göz yaşları və tər** ifadəsi, 1940-cı ilin 13 mayında Böyük Britaniya parlamentinin İcmalar palatasında Vinston Çörçill tərəfindən verilmiş nitqdə məşhur olmuşdur.

İfadənin tarixi
---------------

Bu, İkinci dünya müharibəsinin ilk ilində Kralın tapşırığı ilə Böyük Britaniyanın baş naziri olduqdan sonra 1940-cı ilin 13 mayında İcmalar palatasında Çörçillin ilk nitqi idi. Çörçill 10 mayda Nevill Çemberleni əvəzləmişdi və bu nitqdə o, öz hökumətinə etimad göstərilməsini xahiş etmişdi. Təklif, birmənalı olaraq qəbul edilmişdi. Bu, Fransa uğrunda döyüş zamanı onun 3 nitqindən birincisi idi.

Çörçill oxşar ifadələri daha tez istifadə etmişdi: 1931-ci ildə "Onların təri, onların göz yaşları, onların qanı" və "milli həyatın yeni strukturlarını qan, tər və göz yaşları üzərində qurmaq" kimi.

Çörçillin cümləsi – "Mən heç nə təklif etməmişəm, lakin qan, zəhmət, göz yaşları və tər" 1849-cu ilin 2 iyulunda Cüzeppe Qaribaldinin bir fikrinin parafrazası kimi adlandırılmışdı. O, Roma şəhərində öz inqilabi qüvvələrinin qarşısında demişdi: "Mən aclığı, susuzluğu, məcburi yürüşləri, döyüşü və ölümü təklif edirəm." Çörçill gənc olarkən Qaribaldinin bioqrafiyasını yazmağı fikirləşmişdi.

Çıxarış
-------

Biz tarixdə baş vermiş ən böyük döyüşlərdən birinin hazırlıq mərhələsindəyik.... Biz Norveç və Hollandiyada çox yerlərdə fəaliyyətdəyik –, biz Aralıq dənizində hazırlıqlıyıq. Hava döyüşü davam edir və çox hazırlıqlar burada – vətəndə aparılmışdır.

Mən bu hökumətə qoşulanlara dediyim kimi İcmalar palatasına deyərdim: Mənim təklif etməyə heç nəyim yoxdur, lakin qan, zəhmət, göz yaşları və tər. Bizim əvvəl ən müsibətli qəbildən olan imtahanımız var. Bizim əvvəl çox, çox uzun aylar mübarizə və məşəqqətimiz var.

Siz soruşursunuz, bizim məqsədimiz nədir? Mən bir sözlə cavab verə bilərəm: Qələbə. Bütün dəyərlərdə qələbə–bütün dəhşətlərə rəğmən qələbə, ola bilsin ki, uzun və çətin yoldur, lakin qələbəsiz xilas yoxdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Hansard debate, 13 May 1940 "HIS MAJESTY'S GOVERNMENT"". 4 November 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 August 2015.
2. ↑  Bohle, Bruce. Quoted in *Morris, William; Morris, Mary.* Morris Dictionary of Word and Phrase Origins (Second). HarperCollins. 1988. səh. 69. ISBN 0-06-015862-X. 20 May 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 September 2012.
3. ↑  *Langworth, Richard, ed.* Churchill by Himself: The Definitive Collection of Quotations. PublicAffairs. 2011. səh. 591. ISBN 1-58648-957-7. İstifadə tarixi: 30 September 2012. ([[:Category:|link]])[[Category:]][*ölü keçid*]
4. ↑  John Lukacs. 2008. *Blood, Toil, Tears and Sweat: The Dire Warning: Churchill's First Speech as Prime Minister Arxivləşdirilib 2016-12-24 at the Wayback Machine.* New York: Basic Books, p. 47. *"Offro fame, sete, marce forzate, battaglie e morte."* Garibaldi's line has appeared in other versions.
Elmi adı - *Camphylium protensum* (Brid.) Kindb.

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu Populyasiya "Kritik təhlükə həddində olanlar" - CR B2b(ii, iii) c(ii). Azərbaycanın nadir mamır növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Yarpaq – gövdəli mamırdır. Gövdəsi düz, hörülmüş, sarımtıl-yaşıl rənglidir. Nazik gövdəli olub, asimmetrik budaqlı, 0,8 mm hündürlüyündə olan mamır növüdür. Yarpaqcıqları ürəkvari, şiş ucludur. Yarpaqcığın hüceyrəvi quruluşu kvadrat şəkilli, spor qutucuğu şabalıdı-sarı rəngli olub, 2 mm-dir. Qutucuğun qapaqcığı konusvari, iti ucludur. Sporlar yaz-yay aylarında yetişir və ölçüsü 10–14 mm-ə çatır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Otvari, çoxillik bitkidir, sporlar vasitəsi ilə yayılır. Sporların əmələgəlmə dövrü may-iyun aylarında olur. Mezofit bitkidir. Kölgə sevəndir. Çaykənarı və bulaq kənarı daşların üzərində və ağac gövdəsində bitir.

Yayılması
---------

Daşkəsən rayonu, Xoşbulaq kəndi ərazisidir.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyanın azalma tendensiyası artır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Təbii təsir (çayların daşması) və antropogen amillərdir (meşələrin qırılması, ayaq altında tapdalanması, mal-qara tərəfindən yeyilməsi).

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Mühafizəsi üçün xüsusi tədbirlər aparılmır yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq məqsədi ilə populyasiya səviyyəsində genetik tədqiqi, həmçinin herbari rəflərində saxlanması, bərpasını təmin etmək, yeni yayılma yerlərinin axtarılması təklif olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri,II nəşr, Bakı-2013
2. ↑
3. ↑  Абрамова А.А. Савич-Любицкая А.Н. Смирнова В.Н. 1961
4. ↑  Любицкая Л.Б. 1986
**Xuan Hormaçea Doqfiş** (5 iyun 1939, Santander – 1 dekabr 2020, Santander) — İspaniya siyasətçisi, Kantabriya Muxtar Bölgəsinin 3-cü və 5-ci prezidenti.

Bioqrafiya
----------

Xuan Hormaçea Doqfiş 5 iyun 1939-cu ildə İspaniyanın Santander şəhərində anadan olmuşdur.

### Siyasi həyat

Siyasi karyerasına 1973-cü ildə başlayan Hormaçea həmin il Santander Şəhər Şurasının müşaviri təyin edilmişdi. Daha sonra 1976-cı ildə bələdiyyə sədrinin birinci müavinliyinə qədər yüksəldi. 1977-ci il ümumi seçkilərindən sonra o, vəzifəsini qısa zamanda Santander bələdiyyə başçılığına qədər yüksəltməyə nail oldu. 1983-cü ildə Xalq Koalisiyasının müstəqil başçısı seçilən Hormaçea muxtar hökumətə sıçrayış edənə qədər, yəni, 1987-ci ilə qədər bələdiyyə başçısı vəzifəsini icra etdi.

#### 3-cü Prezidentlik dövrü (1987-1990)

1987-ci ildə keçirilən Kantabriya prezident seçkilərində namizəd olan Xuan Hormaçea seçkilərdə yüksək səs toplayaraq Kantabriya Muxtar Bölgəsinin 3-cü prezidenti oldu. Prezidentlik dövründə Xose Maria Aznarın da arasında olduğu partiya üzvləri barədə narahatlıq doğuran açıqlamalar verdi. Bu da milli rəhbərlikdən dəstəyin azalmasına səbəb oldu. Dəstək getdikcə azalanda Hormaçeanın prezidentlik hökmü itirdi. 1990-cı ildə keçirilən növbəti prezident seçkilərində artıq Xalq Partiyası, Kantabriya Sosialist Partiyası, Kantabriya Regionalist Partiyası, Mərkəzi Sosial-Demokrat Partiyası və digər partiyalar ona dəstək verməkdən imtina etdi. Nəticədə, Hormaçea növbəti prezident seçkilərində yüksək səs toplaya bilmədi.

#### 5-ci Prezidentlik dövrü (1991-1995)

Yüksək dəstəyin olmamasına rəğmən, 1991-ci ildə daha da öndə olan Hormaçea seçkilərdə qalib gəldi və yenidən ofisinə qayıtdı, yəni, Kantabriyanın 5-ci prezidenti olmağa haqq qazandı. Səlahiyyət müddəti bitmədən, 1994-cü ildə məhkəməyə verildi və barəsində cinayət işi açıldı. Hormaçea 6 il müddətinə azadlıqdan məhrum edildi. 24 oktyabr 1994-cü ildə Hormaçea bir neçə işçilərini və müşavirini işdən azad etdi. 1 il sonra isə tədricən prezidentlikdən istefa verdi. Bundan sonra əfvdən yararlanaraq həbs müddəti bitdi.

#### Son illəri

Hormaçea yenidən prezidentliyə namizəd olmaq istədi, lakin, məhkəmə qərarı ilə geri çəkilməyə məcbur oldu.

28 may 1995-ci ildə artıq parlament üzvlüyündən də azad olan Hormaçea bununla da, mübahisələrlə dolu olan siyasi karyerasını sona çatdırdı. 1998-ci ildə 8 il də diskvalifikasiya cəzasına məhkum edildi. 2002-ci ildə yenidən müttəhim olaraq məhkəməyə verildi və sonra onun cəzası ləğv olundu.

Ölümü
-----

Kantabriyanın 3-cü və 5-ci prezidenti Xuan Hormaçea Doqfiş 1 dekabr 2020-ci ildə İspaniyanın Kantabriya Muxtar Bölgəsinin Santander şəhərində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
**Biogen** — ölü canlıların çürüməsindən əmələ gəlmiş maddə.

Biogen çöküntülər
-----------------

Biogen çöküntülər canlı orqanizmlərin həyat fəaliyyəti ilə əlaqədar olaraq əmələ gələn, biogen mənşəli üzvi maddədən, yaxud mineral skelet qalıqlarından təşkil olunmuş çöküntülər. Dəniz və okeanların biogen çöküntülər silisium və karbonat tərkibli olur; üstünlük təşkil edən çöküntü əmələ gətirən orqanizm qruplarına görə onlara ad verilir. Müasir Biogen çöküntülər okean dibinin yarıdan çox hissəsini örtür. Kontinental (göl, çay, bataqlıq) biogen çöküntülər sapropel və torflardan, həmçinin diatomalı göl lillərindən və qabıq əhəngdaşlarından ibarətdir.

Biogen proseslər
----------------

1. Mineralogiya və geologiyada orqanizmlərin bilavasitə iştirakı ilə mineral və süxur əmələgəlmə prosesləri. Məsələn: onların həyat fəaliyyəti nəticəsində (kalsit və ya opaldan ibarət skelet və ya qabıqların, riflərin) yaxud üzvi qalıqların dəyişməsi nəticəsində (kömür və b.) əmələ gəlməsi.

2. Geomorfologiyada morfogenetik əhəmiyyətli orqanizmlərin fəaliyyəti. Nəticədə, həm Yer səthində süxurların yumşalması və kimyəvi tərkibinin dəyişməsi (torpaqəmələgəlmə), həm də mikrorelyef formalarının yaranması (tundra təpəcikləri, torf relyefi və b.).

Biogen tekstur
--------------

Biogen tekstur qumlu, alevritli, gilli, karbonatlı süxurlarda müşahidə edilən və mənşəyinə görə çöküntütoplanma prosesində müxtəlif orqanizmlərin həyat fəaliyyəti ilə bağlı olan tekstur. Orqanizmlərin həyat fəaliyyətinin izləri qazıntı halında lilə gömülən və ya lilyeyənlərin (xərçəngəbənzərlər, qurdlar, molyusklar, çiyinayaqlılar və b.) ilkin təbəqəliliyi pozması və laylanma müstəvisinə normal və ya çəp yerləşmiş müxtəlif yuva, borucuq və fukoidlər şəklində mühafizə olunur. Yuvacıq və borucuqlar bu heyvanların ifrazat məhsulları və sonradan çökmüş çöküntü ilə dolur.

Həmçinin bax
------------

* Canlı orqanizmlər
* Üzvi maddələr
* Çöküntülər

İstinadlar
----------

1. ↑  R.Ə.Əliyeva, Q.T.Mustafayev, S.R.Hacıyeva. "Ekologiyanın əsasları" (Ali məktəblər üçün dərslik). Bakı, "Bakı Universiteti" nəşriyyatı, 2006, s. 478 – 528.

Ədəbiyyat
---------

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press. 2006. 679.