recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Nikaraqua kanalı** — Nikaraquada, Atlantik okeanı və Sakit okean arasında əhəmiyyətli su yolunu təşkil edən irəli sürülən kanal layihəsi.

Tarixi
------

Belə bir su yolunun inşası ilk dəfə erkən müstəmləkə dövründə təklif edilmişdir. Həmin təklifdə San Xuan çayından Nikaraqua gölünə bir giriş yolu olaraq istifadə etmək nəzərdə tutulmuşdur. XIX əsrdə III Napoleon, bu su yolu ilə əlaqədar bir məqalə də qələmə almışdı. Panama kanalındaki fransız hissələrini satın aldıqdan sonra ABŞ, Nikaraqua planından imtina etmişdir.

2013-cü ilin iyununda Nikaraqua Parlamenti, "Hong Kong Nicaragua Canal Development Investment Company" (HKND Group) adlı şirkətə 50 illik imtiyaz verən qanun layihəsini qəbul etdi. Belə ki, yaxın 50 ildə layihədən əldə olunan gəlirdən istifadə etmək hüququ bu şirkətə məxsus olacaq.

Kanal istifadəyə başlandığında imtiyaz müddəti 50 il daha uzadıla biləcək. Layihənin dəyəri 50 milyard dollar həcmində qiymətləndirilir.
Kanal inşasına 2014-cü ilin dekabrında başlanmışdır. 2019-cu ildə istifadəyə verilməsi nəzərdə tutulmuşdu.

HKND Group 2018-ci ilin fevral ayında, Nikaraqua əhalisinin etirazlarına görə layihəni tamamilə dayandırdığını açıqlayıb.

Faydası
-------

Bu kanalın sayəsində yüklərin Amerika, Avropa və Asiya arasında su yolu ilə daşınmasına çəkilən xərclər üç dəfəyədək azalacaq.

Ehtimal olunur ki, tikinti müddətində ölkədə 200 min yeni iş yeri yaranacaq. Kanal istismara verildikdən sonra isə 50 min nəfər işlə təmin olunacaq.

Əleyhdarları
------------

Layihənin əleyhinə olanlar hesab edirlər ki, kanalın çəkilişi ciddi ekoloji risklər doğuracaq və ətraf mühitə ağır zərər vuracaq.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Nikaraquada okeanlararası kanalın çəkilməsinə başlanılıb Arxivləşdirilib 2019-07-24 at the Wayback Machine. azertag.az, 24.12.2014  (az.)
2. ↑  "Nicaragua canal plan not a joke - Chinese businessman". 2013-06-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-01-22.
3. ↑  "Nicaragua taps China for canal project". 2018-06-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-01-22.
4. ↑  "Nicaragua signs memorandum with Chinese company to build a canal between two oceans". 2017-10-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-01-22.
5. ↑  "Nicaragua fast-tracks Chinese plan to build canal to rival Panama". 2013-06-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-01-22.
6. ↑  "Nicaragua gives Chinese firm contract to build alternative to Panama Canal". 2013-06-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-01-22.
7. ↑  "Nicaragua Congress approves ocean-to-ocean canal plan". 2013-06-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-01-22.
8. ↑  "Nicaragua Revives Its Canal Dream". 2013-11-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-01-22.
9. ↑  China Sets Its Sights on South America Arxivləşdirilib 2018-04-24 at the Wayback Machine. Seth Cropsey, *The American Interest*. Quote: "China has abandoned its attempts to construct a Nicaraguan Canal to compete with its Panamanian counterpart."

Həmçinin bax
------------

* Panama kanalı
* Süveyş kanalı
**Yuxarı Əylis hamamı** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Yuxarı Əylis kəndində XVII-XVIII əsrlərə aid tarix-memarlıq abidəsi.

Hamam düzbucaqlı formadadır. Divarları yerli materialdan – kvadrat formada kəsilmiş (30 x 30 sm) dağ daşından, günbəzləri və çatma tağtavanları isə bişmiş kərpic (20 x 20 x 5 sm) və əhəng məhlulundan istifadə edilərək inşa olunmuşdur. Bina iki zaldan, onlara bitişik iki köməkçi otaqdan və ocaqxanadan ibarətdir. Hamamın tağtavanlı giriş qapısından ensiz vestibülə, vestibüldən isə dar keçidli pilləkənlərlə soyunma zalına və digər yuyunma otaqlarına keçmək olur. Hamamın hər iki zalı səkkizbucaqlıdır. Soyunma zalının divarlarında 5 ədəd dərin taxçalar yerləşdirilmişdir. Taxçalar hamama gələnlərin əşyalarını qoymaq üçün nəzərdə tutulmuşdur. Taxçalara yerdən 60 sm hündürlükdə pillələrlə qalxılır. Zalların hündürlüyü 7,2 metrdir. Zallar arasındakı əlaqə kvadrat formalı (2,3 x 2,3 m, hündürlüyü 3,6 m) iki kiçik vestibüllə saxlanılırmış.

Salonların sferik tavanları vestibüllərin çatma tağtavanları ilə birləşir. Vestibüllərdən biri soyunma digəri isə yuyunma zalına açılır. Yuyunma zalına açılan vestibülün divarlarında kiçik taxçalar, yuyunma zalının künclərində dərin yuyunma taxçaları yerləşdirilmişdir. Taxçaların hər iki tərəfində oturmaq üçün yerlər düzəldilmiş və su götürmək üçün təknələr qoyulmuşdur. Xəzinə hamamın şərqində, yuyunma zalına bitişik inşa edilmişdir. Xəzinənin arxasında isə ocaqxana yerləşdirilmişdir. Ocaq xəzinənin aşağısında, arxa tərəfdədir.

Hamamın su ehtiyatı yaxınlıqdakı çeşmədən ödənilirmiş. Xəzinə nin suyu samanla qızdırılırmış.

Hamam döşəmənin altında yerləşdirilmiş hava kanalları vasitəsilə isidilirmiş və bacalardan düşən işıqla işıqlandırılırmış. Hamam son illərdə dağıdılaraq yararsız hala salınmışır.

Mənbə
-----

* Naxçıvan abidələri ensiklopediyası. Naxçıvan: 2008, səh.471-472  (az.)
**Norman Xose Kaldera Kardenal** (*isp.* Norman José Caldera Cardenal; d. 21 oktyabr 1946, Manaqua, Nikaraqua) — Nikaraqua Respublikasının xarici işlər naziri (2002–2007).

Həyatı
------

21 oktyabr 1946-cı ildə Manaqua şəhərində anadan olmuşdur.

Təhsili
-------

İlk təhsilini Kalasanz Kollecində almışdır. Daha sonra təhsilini Qranadanın Mərkəzi Amerika Kollecində davam etdirmişdir.

1968-ci ildə Leksinqton şəhərinin Hərbi Ventvors Akademiyası və Gənclər Kollecinin Müəssisələr Administrasiyası üzrə texnik peşəsinə yiyələnmişdir.

Fəaliyyəti
----------

1975-ci ildə Mərkəzi Amerika üçün Nikaraqua İxracat Mərkəzinin administratoru seçilmişdir.

1980–1984-cü illərdə Qvatemalada beynəlxalq ticarət üzrə məsləhətçi kimi xidmət göstərmişdir.

1984-cü ilin yanvar ayında Hondurasda baş texniki məsləhətçi vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

1996-cı ildə Beynəlxalq Ticarət Mərkəzində fəaliyyətə başlamışdır.

1999-cu ildə Nikaraqua Ticarət, Sənaye və İnkişaf Nazirliyinə vəzifəyə təyin olunmuşdur.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

2002-ci il yanvarın 10-da Nikaraqua Respublikasının xarici işlər naziri vəzifəsinə təyin olunmuşdur. 2007-ci ilin yanvarına qədər bu vəzifədə olmuşdur.

Ailəsi
------

Evlidir, üç övlad atasıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Nikaraqua Respublikasının Xarici İşlər Naziri Norman Xose Kaldera Kardenalın tərcümeyi-halı [*ölü keçid*]. mfa.gov.az  (az.)
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Tahir Süleymanov.

**Tahir Beybala oğlu Süleymanov** — azərbaycanlı keçmiş futbolçu və futbol hakimi.

Həyatı
------

Tahir Süleymanov 22 dekabr 1964-cü ildə Şamaxıda anadan olub. 10-11 yaşlarında olarkən ailəsi ilə birlikdə Bakıya köçüb.

Peşəkar şəkildə futbolla məşğul olub. "Vışka" komandasının heyətində hücümçu və yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edib. Erkən yaşlarında futbolu buraxıb və məşqçiliyə başlayıb.

Bir müddət sonra futbol hakimliyinə keçən Süleymanov, 1989-cu ilin sonundan SSRİ çempionatının II liqasının oyunlarına təyinat alıb.

Futbol üzrə Azərbaycan çempionatının yüksək liqa qarşılaşmalarında 109 dəfə baş hakim olmuşdur.

Şəxsi həyatı
------------

Fəxri bədən tərbiyəsi və idman xadimi, Azərbaycanın əməkdar mədəniyyət işçisi (2005) Məzahir Süleymanzadənin qardaşıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Сулейманов Бейбала Тахир". Footballfacts.ru. 2023-12-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 dekabr 2023.
2. 1 2 3 4  "Арбитр ФИФА". Kaspiy.az. 2023-12-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 dekabr 2023.
3. ↑  Yüzün astanasında olan hakimlər və onların sərt qərarları - LAYİHƏ Arxivləşdirilib 2016-07-29 at the Wayback Machine. apasport.az, 18.06.2016  (az.)
4. ↑  "Veteran idman jurnalistləri". 2019-11-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-15.
5. ↑  "Məzahir Süleymanzadə vəfat etdi". Qafqazinfo.az. 2023-12-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 dekabr 2023.
**Xanağa abidəsi** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunun Xanağa kəndində orta əsrlərə aid arxeoloji abidə.

Yaşayış yeri Xanəgah kəndinin tikinti ləri altında qalmış dır. Buradakı binaların və memarlıq abidə lərinin qalıqları müasir dövrədək qalmaqdadır. Mədəni təbəqənin qalınlığı 4 metrdir. Tədqiqatlar nəticəsində toplanmış yerüstü materiallar müxtəlif növ şirsiz və şirli saxsı məmulatından ibarətdir. Şirsiz qablar küp, küpə, qazan, aftafa tipli qab sınıqları ilə təmsil olunmuşdur. Dulus çarxında hazırlan mış bu qablar qazanlar istisna olmaqla yaxşı bişirilmişdir. Qazanlar boz, digər qablar isə çəhrayı rəngdə bişirilmişdir. Şirsiz qabların səthi anqob təbəqəsi ilə örtülmüşdür. Onların xarici səthi cızma həndəsi xətlərlə bəzədilmişdir. Şirli qablar kasa, boşqab tipli qab sınıqlarından ibarətdir. Belə qablar bir qayda olaraq daxildən zəngin həndəsi və nəbati təsvirlərlə bəzədilmişdir. Fırça ilə çəkilmiş naxışların bir qismi kölgəli verilmişdir. Aşkar edilmiş fayans qab hissələri daxildən və xaricdən nəbati təsvirlərlə naxışlanmışdır. Naxışlanmada yaşıl rəng və onun müxtəlif çalarlarından istifadə edilmişdir. Xanağa yaşayış yerini yerüstü materiallar əsasında IX-XVIII əsrlərə aid etmək olar.

Mənbə
-----

* Naxçıvan abidələri ensiklopediyası. Naxçıvan: 2008, səh.180-181  (az.)
**Kuba–Mərakeş münasibətləri** — Kuba Respublikası ilə Mərakeş Krallığı arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.

Diplomatik əlaqələr
-------------------

İki ölkə arasında 1980-ci ildə diplomatik böhran yaranmışdır. Belə ki, rəsmi Havana Saxara Ərəb Demokratik Respublikasının müstəqilliyini tanımışdır ki, bu da Kuba–Mərakeş diplomatik münasibətlərinin dondurulması ilə nəticələnmişdir. Çünki Mərakeş Qərbi Saxaranı özünün ayrılmaz hissəsi hesab edərək, ona krallıq tərkibində geniş muxtariyyət statusun verilməsini mümkün sayır.

Diplomatik münasibətlərin bərpası yalnız 37 il sonra - 2017-ci ilin aprelində baş tutmuşdur. Bununla bağlı sazişin imzalanma mərasimi Nyu-Yorkda olmuş, sənədə hər iki ölkənin BMT-dəki nümayəndələri Anayansi Rodriqes Kamexo və Ömər Hilal imza atmışlar.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Kuba və Mərakeş arasında diplomatik münasibətlər bərpa edilib Arxivləşdirilib 2017-04-24 at the Wayback Machine. apa.az, 27.04.2017  (az.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Kuba ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Mərakeş ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Çauçilla qəbiristanlığı** (*isp.* Cementerio de Chauchilla) — Peru ərazisində Naska səhrasından yarım saatlıq məsafədə yerləşən arxeoloji abidə. Dünyanın ən qəribə qəbiristanlığı hesab olunur.

XX əsrin əvvəlində kəşf edilmişdir. Burada arxeoloqlar 700 yaşı olan qəbir tapıblar. Sonuncu qəbir XIX əsrə aiddir.

Bu qəbristanlığın digərlərindən fərqi çoxdur. Əsas fərq insanın basdırılması qaydasıdır. Şəxsi əşyaları ilə birgə dəfn edilmiş bütün mərhumlara "oturaq" forma veriblər. Eyni zamanda mərhumun siması xoşbəxt və gülərüzlüdür. Sanki, ölülər yaşadıqları həyatdan narazı deyillər və hər kəsi bura dəvət edirlər.

Cəsədlər mumyalanmasa da çox yaxşı vəziyyətdə qalıblar. Alimlər hesab edir ki, buna səbəb Perunun mövcud quru iqlimidir.

Cəsədlər üzərində aparılan araşdırma zamanı məlum olub ki, xüsusi ritual zamanı ölünün əyninə təmiz pambıqdan paltar geyindirilib. Hətta üzərindən əsrlər keçməsinə baxmayaraq paltarlar öz keyfiyyətini itirməyib. Ən maraqlısı odur ki, ölən şəxslərin saçları necə var elə də qalıb.

Qəbirlərin ətrafı təmiz gildən düzəldilən kərpicdən hörülüb. Məhz buna görə, heç bir bakteriya və ya həşarat cəsədə ziyan vura bilməyib.

Şəkilləri
---------

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database. 2017.
2. 1 2 3 4 5 6 7  Dünyanın ən qəribə qəbirstanlığı[*ölü keçid*]. bmm.az, 11.11.2014.  (az.)

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Çauçilla qəbiristanlığı ilə əlaqəli mediafayllar var.
Mamidakis ailəsinə məxsus yanacaqdoldurma məntəqələrindən biri (2007-ci il)
**"Mamidoil Jetoil"** — Yunanıstanın neft şirkəti Yunanıstanın ən uzunömürlü və böyük şirkətlərindən biridir.

1968-ci ildə yaradılmış "Mamidoil Jetoil" şirkəti Yunanıstan və Balkan ölkələrində neft məhsullarının saxlanılması, daşınması və ticarəti ilə məşğul olmuşdur. Şirkətin "JETOIL" brendi ilə 600 yanacaqdoldurma məntəqəsi olmuşdur. Eyni zamanda törəmə müəssisələri vasitəsi ilə Albaniya, Bolqarıstan, Serbiya və Kosovoya sərmayə yatırmışdır.

Şirkətin böyük problemləri 2015-ci ildə başlamışdır. Nəticədə Yunanıstanın cənubundakı biznesi satılmışdır. 2015-ci il iyun ayının əvvəlində şirkət iflasa uğradığının elan olunması üçün ərizə vermişdir. Şirkətinin 2015-ci ilin sonuna kreditorlara və dövlətə 314 milyon avro borcu olmuşdur. Müştərilərin isə şirkətə 174 milyon avro borcu olmuşdur.

Şirkətinin sahibi olan 84 yaşlı Kiriakos Mamidakis şirkəti iflasa uğradığı üçün 2016-cı ildə Krit adasındakı evində intihar etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Neft şirkətinin sahibi evində ölü tapıldı Arxivləşdirilib 2016-07-04 at the Wayback Machine. lent.az, 03.07.2016  (az.)

Xarici keçidlər
---------------

* jetoil.gr — Mamidoil Jetoil rəsmi saytı
**İsmayıl xan hamamı** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Naxçıvan şəhərində, H. Əliyev prospekti və Təbriz küçəsinin kəsişməsində, Dədə Qorqud meydanında tarixi-memarlıq abidəsi.

XVIII əsrin ortalarında Şərq memarlıq üslubunda inşa edilən bina giriş, xidmət zalı, çarhovuzlu çimərlik, xəzinə və ocaqxanadan ibarətdir. Ümumi sahəsi 526 m²-dir. Hamam planda düzbucaqlı formadadır. Bina 20 x 20 x 5 sm ölçüdə bişmiş kərpiclə inşa edilmişdir. Hamama giriş çatmatağlı portaldandır. Portalın eksteryeri kaşılarla bəzədilmişdir. Hamamın daxilinə geniş vestübül dən, soyun ma zalına isə dar keçiddən daxil olmaq mümkündür. Soyunma zalı səkkizbucaqlı formadadır. Zalın divarları boyunca 6 ədəd dərin taxça yerləş dirilmişdir. Yuyunma zalının iki keçidi var. Keçidlərdən biri digər otağa açılır. Zalın mərkəzində 2 x 2 metr ölçüdə çərhovuz inşa edilmişdir. 108 m² sahəsi olan zalın tavanı sferik gümbəzlə örtülmüşdür. Hamam zalların divarlarına yerləşdirilmiş kiçik pəncərələr və kümbəzin üstündəki bacalarla işıqlandırılır.

Hamamın xəzinəsi binanın qərbində, yuyunma zalına bitişik yerləşdirilmişdir. Xəzinədən açılan gözlükdən su götürülməsi üçün istifadə olunmuşdur. Hamamın su təchizatı kəhriz vasitəsilə ödənilmişdir. Xəzinənin altındakı ocaq hamamın isidilməsində əsas rol oynamışdır. Otaqlara istilik yeraltı kanallar vasitəsilə verilmişdir. Hamam Naxçıvan xanlarından biri olan İsmayıl xanın adı ilə bağlıdır. Hazırda əsaslı təmir və bərpa edilmişdir. Tarixi-memarlıq abidəsi kimi dövlət tərəfindən qorunur.

Mənbə
-----

* Naxçıvan abidələri ensiklopediyası. Naxçıvan: 2008, səh.211–212  (az.)
**Boris Fyodoroviç Qrafkin** (15 dekabr 1937, Bakı) — Azərbaycan aktyoru, Azərbaycan Dövlət Musiqli Teatrının aktyoru.

Həyatı
------

Qrafkin Boris 15 avqust 1937-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1953-cü ildə A. Zeynallı adına Azərbaycan Dövlət Musiqi Məktəbini bitirib. 1961-ci ildə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrına artist-vokalist vəzifəsinə qəbul olunub. İşlədiyi 45 il müddətində Emin Sabitoğlu, Yevgeni Şvarç "Qırmızı papaq" tamaşasında meşəbəyi, Hans Kristian Anderson "Düyməcik"də Krot, Emin Sabitoğlu, Vladimir Kalmanovski "Odnajdı v Baqdade"də Harun ər Rəşid, İmre Kalman "Tsıqan premyer"də İmperator, İmre Kalman "Silva"da Leopold, İmre Kalman "Maritsa"da Estreqazi, Frans Leqar "Vesyolaya vdova"da Rossilion, Zetta, Nikoş, Qara Qarayev "Neistovıy Qaskonets"də Linier, İmre Kalman "Bayadera"da Napoleon, Jeru Qerman "Xello Dolli"də Kornelliy, İmre Kalman"Qalladoçka"da Şterçel, Üzeyir Hacıbəyli "Arşın mal alan" operettasında Soltan bəy, J. B. Molyerin "Skapenin kəkəkləri" Jeront, "Revanş v Parije"də Pronya, Solovyov-Sedov "18 let"də Vadim, Fərəc Qarayev, Leoniq Vanşteyn, "Mı takie"də Seyfulla, Telman Hacıyev "Moy milıy dikar"də professor və s. kimi rolların mahir ifaçısıdır. Boris Qrafkin bir sıra tamaşalarada quruluş vermişdir. Bunlardan Emin Sabitoğlu, Evgeni Şvarç "Qırmızı papaq", Rəşid Şəfəq, Vladimir Zimin "Prikluçeniya dojdeviçka", Mark Kamoletti "Xoşbəxt ailə oyunu oynayırıq və ya fransızsayağı qarnir" (ikinci rejissor), Jan Batis Molyer "Skapenin kələyi" (ikinci rejissor) nümunə göstərmək olar.

Mükafatları
-----------

Boris Qrafkin 2000-ci ildə Əməkdar artisit fəxri adına layiq görülüb. 2013-cü ildə isə "Tərəqqi medalı" ilə təltif olunub.. 10 may 2019-cu ildə və 7 may 2020-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Respublikası teatr xadimlərinin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı [*ölü keçid*]. president.az, 25.06.2013  (az.)
2. ↑  *President.Az.* "İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 10.05.2019. 2019-05-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-10.
3. ↑  *President.Az.* "İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 07.05.2020. 2020-09-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-07.

Xarici keçidlər
---------------
**Kırna nekropolu** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunun Kırna kəndində şimalda orta əsrlərə aid arxeoloji abidə.

Nekropol hündür təpəni və onun yamaclarını əhatə edir, qərb tərəfdə Əlincə çay, cənubuda torpaq yol, şimal-şərqində dərin dərə ilə sərhədlənir.

Nekropolda 1985-1991-ci ildə kəşfiyyat xarakterli tədqiqat işləri aparılmışdır. Nekropol hazırda yerli əhali tərəfindən istifadə edilir. Orta əsr və müasir qəbirlər bir-birinə qarışmışdır. Qəbirlərin baş daşları qalmamışdır, sinə daşlarının isə bir çoxu yerindən tərpədilib çevrilmişdir. Sinə daşları müxtəlif formalıdır. Onlar, əsasən, düzbucaqlı və prizma formasında olub, bəzən yuxarıda tağvarı formada tamamlanmışdır. Bir qrup qəbirlərin baş tərəfində tağşəkilli oyuqlar açılmışdır. Bəzi qəbirlərin üzərində quş və haça təsvirləri vardır. Onların üzərində yazıya təsadüf olunmamışdır. Qəbirlərin bəzisinin üzərində nəhəng qoç daşlar qoyulmuşdur. Qoçların bir qrupu düzbucaqlı altlıq üzərində yonulmuşdur. Qoçların hamısı yük sək ustalıqla işlənmişdir. Onların baş tərəfi spiralşəkilli buynuzları olan oval çıxıntı ilə bildirilmişdir. Kırna nekropolundakı qəbirlərin bir qrupu iri daşlarla əhatə olunmuşdur. Daş düzmələr, əsasən, düzbu caqlı planlıdır. Lakin onların çoxusu hazırda dağıdılıb məhv edilmişdir. Nekropolun mərkəzində çiy kərpiclərdən hörülmüş binanın qalıq ları saxlanmışdır. O, düzbucaqlı planda olub, 5 x 5 metr sahəni əhatə edir. Binanın hər divarında eni 1 metr olan giriş qapısı vardır. Türbə hündürlüyü 0,6-0,75 metr olan daş özül üzərində qurulmuşdur. Divarların eni 0,66 metrdir. Qəbirüstü abidələrin tədqiqinə əsasən belə hesab etmək olar ki, nekropolun qədim hissəsi XIV-XVIII əsrlərə aiddir. Lakin o, sonrakı dövrlərdə də istifadə edilmişdir.

Mənbə
-----

* Naxçıvan abidələri ensiklopediyası. Naxçıvan: 2008, səh.219  (az.)
**Tijen Karaş** — Türk TV aparıcısı. 2016-cı il iyulun 15-də Türkiyədə baş verən hərbi çevrilişə cəhd gecəsinin qəhrəmanlarından biri – qiyamçıların əsiri olan "TRT"-nin aparıcısı. O, qiyamçıların bildirişini canlı yayımda bir neçə saat ardıcıl şəkildə, peşəkar səviyyədə oxuyaraq insanların diqqətini çəkib.

Həyatı
------

Tijen Karaş 1975-ci ildə Ankaranın Yenimahelle ilçəsində anadan olub.

Hacettepe Universitetinin məzunudur.

Üç uşaqlı ailənin ortancıl qızı olan spiker bir müddət "Kanal D"də də aparıcı kimi görünüb. Uzun illərdir TRT-də işləyən Tijen 2000-ci ildə "TRT"-də "Yaşam ve Gençlik" adlı proqrama aparıcılıq edib. "TRT Avrasya", "TRT Int" və "TRT Türk"də müxtəlif verilişləri aparıb.

Türkiyədə dövlət çevrilişinə cəhdin qarşısı alındıqdan sonra həmin anlar haqda Tijen Karaş belə deyib:

> 
> 
> *"Qorxunc dəqiqələr yaşadıq. Karyeramın ən çətin dəqiqələrini yaşadım. Hər hərəkətimiz izlənilirdi. Bizi əsir tutanlar bu hərəkəti ölkənin mənfəəti üçün etdiklərini, heç kimə zərər verməyəcəklərini söyləyirdilər. Silahları ilə bizi təhdid etdilər".*
> 
> 
>

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Çevrilişin məşhurlaşdırdığı aparıcı - FOTO Arxivləşdirilib 2016-07-19 at the Wayback Machine. milli.az, 18.07.2016  (az.)
2. ↑  "Tijen Karaş Kimdir ?". Ana Haberim. 12 October 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 July 2016.  (#apostrophe\_markup)

Xarici keçidlər
---------------

* Darbe bildirisi okutulan TRT spikeri Tijen Karaş o anları anlattı !!! — YouTube saytı
**Qırmızıdaş qalası** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Kəngərli rayonunun Çalxanqala kəndindən şimalda arxeoloji abidə.

Qala qərbdən sıldırım qayalarla əhatə olunduğundan təbii mühafizəyə malikdir. Qalanın az müdafiə olunan digər hissələri iri daşlardan hörülmüş müdafiə divarı ilə möhkəmlən dirilmişdir. Sahəsi 3150 m²-dir. Abidə AMEA Naxçıvan Bölməsinin arxeoloji ekspedisiyası tərəfindən qeydə alınmışdır. Mədəni təbəqənin qalınlığı 0,5-1,5 metr arasındadır. Qala divarı düzbucaqşəkilli çıxıntılarla möhkəmlən dirilmişdir. Orijinal arxitekturaya malik olan qalanın tikinti texnikası Naxçıvanın qədim qalaları üçün xarakterikdir. Qalanın içərisindəki binalar qala divarına birləşik olub, divar boyunca inşa olunmuşdur. Binaların bəzisi qalanın mərkəzi hissəsindədir.

Yerüstü materialllar boz və çəhrayı rəngli keramika parçalarından ibarətdir. Arxeoloji tapıntılar və keramika Dəmir dövrü üçün xarakterikdir.

Abidə e.ə. VII-VI əsrlərə aid edilir.

Mənbə
-----

* Naxçıvan abidələri ensiklopediyası. Naxçıvan: 2008, səh.276-277  (az.)
Coğrafi mövqeyi
---------------

Qızılburun nekropolu,Naxçıvan Muxtar Respublikasının Naxçıvan şəhərindən 18 km aralı, Arazın sahilində, eyni adlı qədim yaşayış yerinin yaxınlığında Tunc və İlk Dəmir dövrlərinə aid arxeoloji abidə.

Tarixi
------

Bir hissəsi Naxçıvan–Culfa dəmiryolu xəttinin çəkilişi ilə əlaqədar dağıdılmışdır. Şərqində dağ silsiləsi, şimalda dərin xəndək, qərbdə yaşayış məskəni və Araz çayı ilə hüdudlanır. Nekropol 1895-ci ildə aşkar olunmuşdur. Açılmış qəbirlərdə qızıl əşyalarının olduğunu görənlər onları qarət etməyə başlamışlar. Sərhəd–gözətçi məntəqəsinin rəisi bunun qarşısını almış, əldə olunmuş materialların bir qismini toplayaraq Moskvaya – İmperator Arxeoloji Komissiyasına göndərmişdir. 1896-cı ildə arxeoloji komissiyanın göstərişi ilə qəbiristanda qazıntı işləri aparılmış, tapıntılar Moskva Dövlət Tarix Muzeyinə göndərilmiş, 1909-cu ildə nəşr olunmuşdur. Qızılburun nekropolunda aparılan arxeoloji qazıntılar nəticəsində daş qutu qəbirlərində meyitlərin bükülü, bəzən isə oturdulmuş halda basdırıldığı aşkar edilmişdir. Qəbirlərdən küpə, çölmək, kasa, vaza, çaydan tipli qablar, tunc xəncərlər, ox ucluqları, toppuzlar, dəmir alət və silahlar, gözəl bədii tərtibatda hazırlanmış qızıl və tunc bəzək əşyaları (tunc bilərzik, asmalar, sancaqlar və s.), əqiq və pasta muncuqlar və s. tapılmışdır. Tunc dövrünün qırmızı rəngli qabları qara və qəhvəyi, yaxud qara və qırmızı boyalarla çəkilmiş həndəsi naxışlarla, bəzən də insan və heyvan təsvirləri ilə bəzədilmişdir. İlk Dəmir dövrünə aid qablar qırmızı boya ilə, nisbətən enli xətlərlə naxışlanmışdır. Qızılburun boyalı qabları Naxçıvan mədəniyyətinə aiddir. Bu mədəniyyətin sahibləri patriarxal-icma quruluşunda yaşamış, əkinçilik və maldarlıqla məşğul olmuşlar. Qızılburun boyalı qabları ilə oxşar keramika nümunələri Türkiyədə (Boğazköy, Əlişarhöyük), İranda (Sialk, Göytəpə, Təpəhissar) aşkar edilmişdir. Nekropolda məbəd mövcuddur.

Ədəbiyyat
---------

* Əliyev V. Azərbaycanda Tunc dövrünün boyalı qablar mədəniyyəti. Bakı: 1977.

Mənbə
-----

* Naxçıvan abidələri ensiklopediyası. Naxçıvan: 2008, səh.280-281  (az.)
**Qafqaz Beynəlxalq mehmanxana, restoran və supermarketlər üçün avadanlıq və ləvazimatlar sərgisi** (qısaca: **HOREX Caucasus**) — Hər il Azərbaycan Respublikasında keçirilən turizm sənayesi üzrə aparıcı tədbirlərdən biri. Bu sərgi Cənubi Qafqaz və Xəzər regionunun qonaqpərvərlik sənayesinin mühüm tədbiridir. Sərgi mehmanxana və restoran biznesinin mütəxəssisləri üçün ideal işgüzar platforma təmin etməklə, öz məhsul və xidmətlərini nümayiş etdirmək, turizm sənayesinin aparıcı nümayəndələri ilə fikir və təcrübə mübadiləsi aparmaq, habelə yeni işgüzar əlaqələrin qurulmasına münasib şərait yaradır. Təşkilatçısı "Caspian Event Organisers" şirkətidir.

Tarixi və iştirakçıları
-----------------------

2016-cı ildə X yubiley sərgisi keçirilmişdir. 200-dən artıq şirkət iştirak etmişdir.

Nüfuzu
------

Ölkədə mehmanxana, restoran, idman kompleksləri və biznes mərkəzlərinin intensiv tikintisi ilə əlaqədar bu sərginin keçirilməsi olduqca aktualdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  İlham Əliyev "AITF-2016" XV Azərbaycan Beynəlxalq turizm və səyahətlər sərgisi ilə tanış olub Arxivləşdirilib 2018-03-24 at the Wayback Machine. president.az, 08.04.2016  (az.)
2. ↑  ŞİRKƏT HAQQINDA Arxivləşdirilib 2017-06-17 at the Wayback Machine. iteca.az  (az.)
3. ↑  İlham Əliyev "AITF-2015" XIV Azərbaycan Beynəlxalq turizm və səyahətlər sərgisi ilə tanış olub Arxivləşdirilib 2015-07-09 at the Wayback Machine. president.az, 03.04.2016  (az.)

Xarici keçidlər
---------------

* horex.az — HOREX Caucasus rəsmi saytı
**Malik İbrahim piri** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad şəhərinin şərqində, Qaradağın ətəyində, eyniadlı qəbiristanlıqda yerləşən ziyarətgah.

Ziyarətgah Malik İbrahim qəbiristanlığının mərkəzində böyük bir binadan ibarətdir. Binanın qərb və cənub tərəfində balkon düzəldilmişdir. Cənub tərəfdəki otaqda bir qəbir vardır. Üzərində epiqrafik sənəd-kitabə olmadığı üçün qəbrin kimə məxsus olduğunu müəyyən etmək mümkün deyildir. El arasındakı fikrə görə bu qəbirdə şiələrin üçüncü imamı Hüseynin Kərbalada şəhid olmasından sonra onun qisasını almaq üçün VII əsrin sonlarında başlayan hərəkatın rəhbərlərindən biri olan sərkərdə İbrahim Əjdərin oğlu Malik dəfn edilmişdir. Dini ədəbiyyatdan məlumdur ki, İbrahim Əjdər həlak olduqdan sonra övladları təqib olunmuş, bu səbəbdən də didərgin düşmüş, bəziləri Azərbaycana gələrək orada məskən salmış, oğlanlarından Malik Ordubadda, Malik Əjdər isə Laçın rayonunun Cicimli kəndində dəfn edilmişdir. Cicimli kənd qəbiristanlığında erməni işğalınadək salamat qalan və XI-XII əsrlərə aid edilən Malik Əjdər türbəsi bölgənin məşhur ziyarətgahlarından biri idi. Ordubadda dəfn olunan Malikin qəbri də dəfn olunduğu zamandan ziyarətgaha çevrilmişdir. Qəbir olan binanın qərbdən giriş qapısının baş tərəfində, gəc üzərində rənglə *"Malik ibn İbrahim"* sözləri yazılmışdır. XX yüzilliyin 80-ci illərində bina təmir edilərkən həmin kitabə məhv edilmiş və Fərruxzad bəyin hicri 962, miladi 1554/1555-ci ildə vəfat etmiş oğlu Məhəmməd bəyə aid sənduqə tipli qəbirüstü xatirə abidəsini yanlış olaraq gətirib həmin qəbrin üstünə qoymuşlar. Pir-ziyarətgah Ordubad şəhərinin və bölgənin əhalisi tərəfindən ziyarət edilir. Pirdən bir qədər aralı, cənub tərəfdə ziyarətgaha çevrilmiş sufi şeyxi Şeyx Əbu Səidin qəbri vardır. El arasında "Şeyxin qəbri" adlanan bu qəbrə də əhali böyük hörmət və ehti ramla yanaşır, ziyarət edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan abidələri ensiklopediyası Arxivləşdirilib 2019-02-09 at the Wayback Machine. Naxçıvan: 2008, səh.296  (az.)

Ədəbiyyat
---------

* Nemət M. Azərbaycanda pirlər. Bakı: 1992;
* Səfərli F. Naxçıvanda sosial-siyasi və ideoloji mərkəzlər. Bakı: 2003.

Həmçinin bax
------------

* Malik İbrahim qəbiristanlığı
**Müzəyyən Şevqin** (1961, Adana) — geologiya mühəndisi və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 27 və 28-ci çağırışlarının deputatı.

Həyatı
------

Müzəyyən Şevqin 1961-ci ildə Adana ilində anadan olub. Çuxurova Universiteti Geologiya mühəndisliyi bölməsindən məzun olub. Həmin universitetdə magistr dərəcəsi və mühəndis geologiyası üzrə PhD dərəcəsi alıb.

Geologiya mühəndisləri Palatasının Adana şöbəsinin sədri olub. Adana Şurası, Yüreğir Şurası, Mühəndis və Memarlar Palataları İttifaqı (TMMOB) Qadınlar Komissiyasında və Şəhər Problemləri Simpoziumlarında çalışıb.

Siyasətə Cümhuriyyət Xalq Partiyasında qoşulub. 2018 və 2023-cü illərdə Adana ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı seçilib. 27 və 28-ci çağırışlarda TBMM Sənayə, ticarət, enerji, təbii sərvətlər, informasiya və texnologiyalar Komissiyasının üzvü olub.

İngiliscə bilir. Evli və 2 uşaq anasıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  *TBMM.* "Müzeyyen ŞEVKİN". www.tbmm.gov.tr (türk). 10.01.2024. 2024-01-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10.01.2024.
**Rob Qonsalves** (*ing.* Rob Gonsalves; d. 1959, Toronto, Kanada) — Kanadalı rəssam.

Həyatı
------

Rob Qonsalves 1959-cu ildə Kanadanın Toronto şəhərində qaraçı ailəsində anadan olmuşdur.

Ən böyük arzusu memar olmaq olsa da, uaqlıqdan rəsmə marağı var idi. Salvador Dalinin yaradıcılığı ilə tanış olduqdan sonra isə onun sürrealizmə olan diqqəti daha artır.

Yaradıcılığı
------------

Rob Qonsalves 70-dən çox əl işinin müəllifidir. Onun əsərlərinə dünyanın bir çox aparıcı insanları, hətta senatın özü də biganə qalmamışdır.

İlk mühüm sərgisi 1990-cı ilə Torontoda təşkil olunmuşdur. Müxtəlif zamanlarda Nyu-York və Los-Ancelesdə "Art expo", Las-Veqasda "Dekor" adlı rəsm sərgiləri təşkil olunmuşdur. Bundan əlavə, "Discovery", "Hudson River" və "Laleydeskop" adlı rəsmləri məşhur rəsm qalereyalarında nümayiş etdirilir.

2003-cü ildə "Simon & Schuster" nəşriyyatı tərəfindən onun əsərlərindən ibarət kitab nəşr etdirilmişdir. 2005-ci ildə çapdan çıxan 2-ci belə kitab "Təsəvvürdə bir gün" adlanır. Rəssamın əl işlərinin toplandığı 3-cü kitab "Bu yeri düşünün" adı ilə nəşr olunmuşdur.

Rob Qonsalves həmçinin bir çox teatrların dekorasiyasının müəllifi kimi də tanınır.

Sitatları
---------

Rəsmlərində mümkünsüz təsəvvürləri belə mümkün edəcəyini deyən rəssam belə deyir:

> 
> 
> *"Sərhədsiz fantaziya hər şeyə qadirdir".*  
> 
> *"İncəsənəti sizə elə təqdim edəcəm ki, buludlar, səma və dəniz gözünüzün önündə fərqli formalarda canlanacaq. Sadəcə, bir qədər diqqətli olsanız, mənim sizə demək istədiyimi anlayacaqsınız".*
> 
> 
>

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14  Dürrə Həsən. İlk baxışdan insanı yanıldan möcüzəli rəsmlər Arxivləşdirilib 2015-02-03 at the Wayback Machine. kult.az, 31.01.2015  (az.)

Xarici keçidlər
---------------

* The Magic Realism of Rob Gonsalves
* www.marcusashley.com Arxivləşdirilib 2013-02-18 at the Wayback Machine qalereyası.
* www.progressiveart.com Arxivləşdirilib 2017-03-18 at the Wayback Machine qalereyası.
**Cozef Safra** (*ərəb.* يوسف صفرا‎, *port.* Joseph Safra; 1939, Hələb, Suriya — 10 dekabr 2020, San-Paulu, Braziliya) — ərəb əsilli yəhudi Braziliya bankiri, oliqarx. 4-cü nəslinin nümayəndəsi olduğu Safra ailəsinin sərvətini idarə edir.

Həyatı
------

Cozef Safra 1939-cu ildə Suriyanın Hələb şəhərində anadan olmuşdur.

Braziliya və Livan vətəndaşı olan Cozef Safranın ailəsi 1952-ci ildə Braziliyaya köçərək San-Pauluda "Safra" bankını yaratmışdır. Cozef Safranın təşəbbüsləri sayəsində bu bank Braziliyada öz yerini tuta bilmişdir,

amma uzun illər Braziliyada yaşamasına baxmayaraq o, bu ölkəni öz vətəni hesab etmir. O, heç də həmişə braziliyalılar üçün doğma dil olan portuqal dilində danışmır və bunun əvəzində ərəb, ivrit, ingilis, ispan və fransız dillərində danışır.

Maliyyə imperiyası
------------------

Rio-de-Janeyroda "Safra" bankı
Hazırda onun maliyyə imperiyasının əsasını ilk növbədə "Banco Safra" (Braziliya), "J. Safra Sarasin" (İsveçrə) və "Safra National Bank of New York" (ABŞ) bankları təşkil edir. Bundan əlavə, braziliyalı milyarder bütün dünya üzrə çox sayda daşınmaz əmlaka sahibdir. Ümumilikdə "Safra Group"un strukturlarının nəzarəti altında minimum 200 milyard dollar vardır.

Dünyanın ən varlı bankiri
-------------------------

2015-ci ildə Cozef Safranın sərvəti 15,7 milyard dollara çatmışdır. Bununla da, o, dünyanın ən varlı bankiri adına sahib olmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Safra ailəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  Dünyanın ən varlı 10 ərəbi Arxivləşdirilib 2016-09-24 at the Wayback Machine. publika.az, 22.01.2014  (az.)
2. 1 2 3 4 5 6  Cozef Safra: Dünyanın ən varlı bankiri Arxivləşdirilib 2017-08-18 at the Wayback Machine. banker.az, 29.06.2016  (az.)
3. ↑  Jerusalem Post: The world's 50 Richest Jews: 11–20 Arxivləşdirilib 2021-03-04 at the Wayback Machine retrieved November 16, 2014
**Pəzməri şəlaləsi** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Ayıçınqılı aşırımından 3707 metr hündürlükdən başlayan eyniadlı çayın üzərində yerləşən təbiət abidə.

Su sərfi, axının sürəti, kinetik enerjisi və gücü ilə fərqlənən şəlalə Azərbaycanda ən böyük şəlalələrdən biridir. Yuxarı axarlarda kanyonvarı dar, kaskadlı dərələrdən keçən, əsasən, bulaq və qar suları ilə qidalanan Ayıçınqılı çayı Vənəndçaya töküldüyü yerin yaxınlığında, dəniz səviyyəsindən 2161 metr hündürlükdə gur şəlalə yaradır. Karbonatlı süxurlar üzərində nisbi hündürlüyü 16 metrə çatan şəlalənin ortaillik su sərfi 1,34 m³/san-dir. Yayın əvvəllərində su sərfi 25 m³/san-ni ötə bilir. Suyun tərkibi hidrokarbonatlı, kalsiumlu, minerallaşma dərəcəsi 90 mq/l-dir. Zəngin su enerji ehtiyatına malikdir. Qaplan şəlaləsi adı ilə də tanınır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan abidələri ensiklopediyası Arxivləşdirilib 2019-02-09 at the Wayback Machine. Naxçıvan: 2008, səh.396-397  (az.)
**Avey dağı** — Azərbaycanın Qazax rayonu ərazisində yerləşən Kiçik Qafqaz dağlarındakı zirvələrdən biri, ağ bozumtul dağ silsiləsidir.

Daş Salahlı kəndindən 12 km aralıqdadır. Buralarda hələ paleolit dövrünə aid insan fəaliyyətinin izləri var. İbtidai görkəmli qayadaca çapılan məbədlər, 30-a qədər süni mağara aşkar edilmişdir. Dağın başında qədim alban məbədi var. Cəbhə xəttinə yaxın olduğundan zirvəsinə hazırda giriş məhduddur.

Avey sözünün mənası
-------------------

Avey sözünün özü də təxmin etməyə imkan verir ki, albanların Ay məbədi burada olub. Toponim Ay evi kimi açıqlanır – Avey-Ayev. Ümumən türklərdə Aya sitayiş qədim dövrlərdən bəri geniş yayılıb. Qədim türklərdə "Ay Tənqri" (Ay Allahı) və ya "Ay Xan" ifadəsi olub. Avey dağının özündə və ətrafında abidələr çoxdur. Təsadüfi deyil ki, respublika hökumətinin 22 fevral 1989-cı il tarixli qərarı ilə Avey dövlət tarix-mədəniyyət qoruğu yaradılmışdır.

İstinadlar Şahin Mirzəyev
-------------------------

1. ↑  "Avey dağı". 2021-05-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-09-04.

| ⛭Azərbaycan Azərbaycanın dağ və zirvələri Azərbaycan |
| --- |
| Böyük Qafqaz | 
* Babadağ
* Bazardüzü
* Beşbarmaq
* Gəmiqaya
* Şahdağ
* Xınalıq
* Şəkər əsası dağları

 |  |
| Kiçik Qafqaz | 
* Alaqaya
* Avey
* Göyəzən
* Keçəldağ
* Kəpəz
* Murovdağ
* Qapıcıq
* Gamışdağ
* İlandağ
* Qazangöldağ
* Küküdağ
* Qırxqız

 |
| Talış dağları | 
* Gömürgöy
* Qızyurdu

 |
**Süzüt qalası** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunun Gal kəndində Süzüt çayı ilə Qaranlıq dərənin qovşağında qala tipli arxeoloji abidə.

Qala sıldırım qayalarla əhatə olunmuş dağın zirvəsində yerləşir. Ehtimal ki, qaladan gözətçi məntəqəsi kimi istifadə olunmuşdur.

Süzüt bağlarını qaladan nəzarət altında saxlamaq mümkündür. Qalanın mərkəzi hissəsində dördkünc formalı binaların qalıqları vardır. Binaların tikintisində daşdan və bişmiş kərpicdən istifadə olunmuşdur. Əhali nin verdiyi məlumata görə qalanın yarım dairəvi formada tamamlanan mağzalları olmuşdur. Hazırda yaşayış yerinə səpələnən, bir tərəfi qövsşəkilli olan bişmiş kərpiclər də bunu təsdiq edir. Yaşayış yerinin yaxınlığın da, dərənin içərisində su dəyirmanı olmuşdur. Onun qalıqları indi də qalmaqdadır. Axtarışlar zamanı aşkar olunan keramika məmulatı I-XIX əsrlərə aiddir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan abidələri ensiklopediyası Arxivləşdirilib 2019-02-09 at the Wayback Machine. Naxçıvan: 2008, səh.428  (az.)
**Süzüt kanalı** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunun Gal kəndi yaxınlığında tarixi abidə.

Süzüt çayından Süzüt bağlarına çəkilmişdir. Kəndin aşağısında çayın qarşısı bəndlə kəsilərək su təqribən 3,5 metr yüksəkliyə qaldırılmış və torpaqda qazılmış kanalla bağlara aparılmışdır. Hazırda kanalın qalıqlarının eni 2 metr, dərinliyi isə 1,5 metrdir. Su kanalının çayın üzə rindən keçirilərək aparılması onun tikinti sində mühəndis məharətinin mühüm rol oynadığını göstərir. Kanal çayın üzərindən onun sağ kənarındakı qayalığa söykənən xüsusi bəndin köməkliyi ilə keçirilmişdir. Bəndin tikintisində yonulmuş daşlardan və əhəng məhlulundan istifadə olunmuşdur. Bəndin qalıqları hazırda qalmaqdadır. Kanalın ətrafından aşkar olunan keramika məmulatı onun I əsrdən başlayaraq fəaliyyət göstərdiyini təsdiq edir. Su kanalı XIX əsrədək bərpa olunmaqla istifadə olunmuş, lakin XX əsrdə onun bərpası üçün göstərilən cəhd uğursuz olmuşdur. Süzüt kanalından I-XX əsrlər ərzində istifadə olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan abidələri ensiklopediyası Arxivləşdirilib 2019-02-09 at the Wayback Machine. Naxçıvan: 2008, səh.427-428  (az.)
**An-2 qəzası** — 11 may 1974-cü ildə baş vermiş təyyarə qəzası.

Qax–Zaqatala bölgəsində aviasiya-kimya işləri həyata keçirən An-2 təyyarəsinin komandiri Vitali Qavrilov həmin gün axşamçağı Qax aeroportunun uçuş zolağında işçilərlə və aeroporta icazəsiz daxil olan yerli sakinlərlə birlikdə içki məclisi təşkil etmişdir. Bundan sonra isə gəzmək məqsədilə idarə etdiyi An-2 təyyarəsinə minərək Zaqatala rayonuna gedirlər. Oradan Qax aeroportuna qayıdan zaman gecə olmasına görə və içkinin təsiri ilə pilot Vitali Qavrilov təyyarəni yerə çırpmışdır. Nəticədə özü də daxil olmaq 8 nəfər yerindəcə həlak olmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* An-8 qəzası (1965)
* An-24B qəzası (1973)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Azərbaycanda baş vermiş dəhşətli təyyarə QƏZALARI - SİYAHI Arxivləşdirilib 2020-10-28 at the Wayback Machine. modern.az, 23.02.2015  (az.)

| ⛭
* ← 1973
* Aviasiya qəzaları və insidentləri (1974 (1974))

 |
| --- |
| 
* 26 yanv → Türk Hava Yolları reys 301
* 11 may → An-2 qəzası (1974)

 |
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Müşfiq.

**Müşfiq Şükürov** (tam adı: **Şükürov Müşfiq Yarəhməd oğlu**; d. 7 iyun 1968, Quba rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycanlı filosof. Fəlsəfə elmləri namizədi, dosent.

Həyatı
------

7 iyun 1968-ci ildə Quba rayonunda anadan olmuşdur.

Hazırda Sumqayıt şəhərində yaşayır. AMEA-nın Fəlsəfə İnsitutunun böyük elmi işçidir.

Təhsili
-------

Sumqayıt şəhəri 21 nömrəli tam orta məktəbi və Azərbaycan Sənaye İnstitutunu (indiki Sumqayıt Dövlət Universiteti) bitirmişdir.

1995-2000-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin fəlsəfə kafedrasında dissertant olmuş və 2001-ci ildə "Ekoloji problem və mənəvi imperativ" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

Elmi yaradıcılığı
-----------------

1 monoqrafiya və 40-a yaxın elmi-fəlsəfi məqalənin müəllifidir.

Fəlsəfi ədəbiyyatdan bir sıra tərcümələr etmişdir.

Pedaqoji fəaliyyəti
-------------------

Müxtəlif vaxtlarda Sumqayıt Dövlət Universitetində, Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunda, Bakı Dövlət Universitetində, Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasında fəlsəfə, mifologiya, mədəniyyətşünaslıq fənnlərindən mühazirələr oxumuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Speakers. Müşfiq Şükürov Arxivləşdirilib 2018-02-06 at the Wayback Machine. ted.com  (az.)
2. 1 2 3 4  Fəlsəfə İnstitutunun fəlsəfə doktorları: Şükürov Müşfiq Yarəhməd oğlu Arxivləşdirilib 2023-08-01 at the Wayback Machine. science.gov.az  (az.)

Xarici keçidlər
---------------

* Müşfiq Şükürovun Facebook profili
* "Özündən qabağa qaçma!" | Müşfiq Şükürov | TEDxBakı. 18.04.2015  (az.)
**Elşən Əzim** (*Elşən Baxşeyiş oğlu Əzimov*; 28 avqust 1975, Zülfüqarlı, Kəlbəcər rayonu) — Azərbaycan şairi, yazıçısı və pedaqoqu; Azərbaycan Yazıçılar Birliyi (2003) və Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyi məsləhət şurasının üzvü. "Söz odası" qəzetinin təsisçisi və baş redaktoru.

Həyatı
------

Elşən Əzim 28 avqust 1975-ci ildə Kəlbəcər rayonunun Zülfüqarlı kəndində müəllim ailəsində anadan olub. 2002-ci ildə Gəncə Dövlət Universitetinin filologiya, 2008-ci ildə isə Bakı Slavyan Universitetinin Yaradıcılıq fakültəsini bitirib.

Milli Qəhrəman Şahlar Şükürov adına Kəlbəcər rayon 35 nömrəli Zülfüqarlı kənd tam orta məktəbinin direktorudur.

Yaradıcılığı
------------

2005-ci ildə Mingəçevir şəhərində "Sovqat" uşaq qəzetinin baş redaktoru işləmiş, 2011-ci ildə "Söz odası" ədəbi bədii qəzetini təsis etmişdir. Azərbaycan ədəbiyyatını Türkiyədə, Qırğızıstanda, Özbəkistanda müxtəlif tədbirlərdə təmsil etmişdir.

Şeirləri rus, belarus, bolqar, türk, qırğız, qazax, özbək dillərinə tərcümə olunaraq həmin ölkələrin mətbuatında və şeir antologiyalarında çap olunmuşdur. Eyni zamanda Özbək, Qırğız, Qazax dillərindən Azərbaycan dilinə şeirlər poemalar tərcümə edərək Azərbaycan mətbuatında yayımlamışdır.

2013-cü ildə Qırğızıstanın paytaxtı Bişkek şəhərində düzənlənən "Türkcənin Uluslararası Şeir Şöləni"nin iştirakçısı olub.

Təltifləri
----------

2013-cü ilin iyun ayında Türk Dünyası Yazarlarının Bakı Toplantısında Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyi tərəfindən Türk Dünyasına Xidmət Ödülü ilə mükafatlandırılıb.

Kitabları
---------

* Könlümə yağan yağış, Bakı, "Şur", 2000
* Yuxu danışıram, Bakı, "Borçalı", 2006
* İllərin o tayı, Bakı, "Qanun", 2014

İstinadlar
----------

1. ↑  *Esmira Hidayətova, Fuad Bayramov.* "Çox kövrək olmuşam" (az.). "Zaman" qəzeti. 2014-11-25. 2021-06-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-04.
2. ↑  "Elşən Əzim – 40" (az.). kultur.az. 2015-08-28. 2021-06-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-03.
**Qubada Azərbaycan Milli Qolf Klubu** — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunda qolf ilə məşğul olanlar üçün nəzərdə tutulan beynəlxalq səviyyəli idman qurğusu. Azərbaycan Qolf Federasiyasının balansındadır.

İnşasına 2012-ci ildə başlanılan klubun 44 qolf avtomobilindən ibarət parkı vardır.

Bu qolf sahəsinin ümumi ərazisi 92 hektar, meydançanın sahəsi isə 75 hektardır. İnzibati bölmədə idman avadanlığı mağazası və kafe vardır. Bu idman obyektinin Cənubi Qafqaz regionunda bənzəri yoxdur. Belə ki, bu idman qurğusu regionda 18 dəlikli ilk qolf meydançasıdır. Kompleksin ərazisində su maneələri üçün üç süni göl yaradılmışdır. Burada həm də qolf üzrə müxtəlif treninqlərin keçirilməsi nəzərdə tutulur. Azərbaycan Milli Qolf Klubundakı şərait dünya standartlarına tam cavab verir. Buna görə də burada müxtəlif beynəlxalq yarışların yüksək səviyyədə keçirilməsi mümkündür.

Belə bir obyektin fəaliyyəti nəinki Qubanın, ümumilikdə bölgənin turizm sektorunun inkişafına mühüm töhfə verir. Bu, regional kiçik və orta biznesin yeni səviyyəyə çatdırılması baxımından da mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Azərbaycan Respublikasının Prezident İlham Əliyev və xanımı Mehriban Əliyeva 18 sentyabr 2013-cü ildə Qubada Azərbaycan Milli Qolf Klubunun açılışında iştirak etmişlər.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  İlham Əliyev Qubada Azərbaycan Milli Qolf Klubunun açılışında iştirak etmişdir Arxivləşdirilib 2018-01-06 at the Wayback Machine. president.az, 18.09.2013  (az.)
**Gəncə Müəllimlər Seminariyası** — Azərbaycanda müəllim kadrları hazırlayan ilk seminariya (1914). İki il sonra belə bir seminariya Bakıda da fəaliyyətə başlamışdı.

1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin sorğusuna cavabında xalq maarifi nazirliyi bildirdi ki, Cümhuriyyət hakimiyyəti yaranana qədər Azərbaycanda yeganə olaraq Gəncə şəhərində müəllimlər seminariyası fəaliyyət göstərmişdir. Cümhuriyyət Hökuməti həmin müəllimlər seminariyasını milliləşdirmişdi. Xalq maarifi nazirliyinin 1919-cu il üçün məlumatında nazirlik sistemində üç müəllimlər seminariyasının - Gəncə və Qazaxda kişi, Bakıda isə qadın seminariyalarının olduğu bildirilirdi. Gəncə müəllimlər seminariyasında azərbaycanlılarla yanaşı, Daşkənd və Səmərqənd şəhərlərindən gəlmiş özbək gəncləri də təhsil alırdı. Yusif Məmmədəliyev, Mikayıl Rzaquluzadə, Əhməd Cavad Gəncə seminariyasında dərs demiş, Həmid Araslı, Mir Cəlal və b. görkəmli ziyalılar bu seminariyanı bitirmişlər. Seminariya 1927-ci ildə qız seminariyası ilə birləşdirilmiş və **Gəncə Pedaqoji Texnikumu** adlandırılmışdı.

Direktirları
------------

* V.Y. Vasilyev
* Həsən bəy Bağırbəyov 12 avqust 1919-dan Gəncə Müəllimlər Seminariyasının direktoru vəzifəsində çalışmışdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Hüseyn Əhmədov. Azərbaycan məktəb və pedaqoji fikir tarixi. Bakı: Elm və təhsil, 2014. - səh. 377.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2022-07-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-12-28.
3. ↑  ARDA, f.57, s.1, iş 8, v.65; ARDA, f.51, s.3, iş 8, v. 15; ARDA, f.51, s.3, iş 281, v.1

Mənbə
-----

* Azərbaycan tarixi, 7 cilddə, c. 5, Bakı, 2001. (az.)
Təşkilatın rəhbəri çıxış edərkən
**Belçika Ümumi Əmək Federasiyası** (nid. **A**lgemeen **B**elgisch **V**ak**v**erbond / *fr.* **F**édération **G**énérale du **T**ravail de **B**elgique) və ya qısaca **ABVV/FGTB** — Belçikanın 3 mərkəzi həmkarlar ittifaqı təşkilatlarından biri. Sosialist milli həmkarlar ittifaqı federasiyasıdır.

Tarixi
------

1898-ci ildə yaradılmışdır. 1937-ci ildən hazırkı adını daşıyır.

Məqsədi
-------

Təşkilatın strategiyasında islahatların aparılması ilə nəyisə dəyişmək mümkün olsa da, onun əsas missiyası sosialist planlı iqtisadiyyatın və işçilərin özünüidarəsinin qorunub saxlanılmasına nail olmaqdır.

Tərkibi
-------

Digər həmkarlar ittifaqlarından fərqli olaraq, hansısa peşə və ya sənət deyil, iqtisadiyyatın sahələri üzrə təşkil olunmuşdur. Federasiya 14 həmkarlar ittifaqını, İctimai Xidmətlər Birliyi, Metal İşçiləri Birliyini və 36 regionlararası ittifaq orqanını əhatə edir.

Beynəlxalq əlaqələri
--------------------

Beynəlxalq Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının üzvüdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  *Belçikada həmkarlar ittifaqları* Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine. "Ülfət" qəzeti, 9 mart 2012-ci il.  (az.)

Xarici keçidlər
---------------

* abvv.be — Belçika Ümumi Əmək Federasiyasının rəsmi saytı


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Belçika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**12 sentyabr çevrilişi** və ya **12 sentyabr hərbi müdaxiləsi** — Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin 12 sentyabr 1980-ci ildə həyata keçirdiyi dövlət çevrilişi. 

12 sentyabr 1980-ci il gecəsi Türkiyə SQ tərəfindən yerli saatla saat 03:00-da TRT, PTT və digər kommunikasiya idarələri üzərində nəzarəti ələ keçirərək başlayan hərbi müdaxilə Daxili İşlər Nazirliyi, Polis Müdürlüyü, Baş nazir Süleyman Dəmirəlin ofisi və digər hədəflər də ələ keçirildikdən sonra saat 04:00-da radio vasitəsilə bütün ölkəyə bildirildi. İlk bildirişdə *"Bu müdaxilənin məqsədi ölkənin bütövlüyünü qorumaq, milli birlik və bərabərliyi təmin etmək, ola biləcək vətəndaş müharibəsi və qardaş qırğınının qarşısını almaq, dövlət hakimiyyətini və mövcudluğunu yenidən təsis etmək və demokratik quruluşun fəaliyyətinə mane olan səbəbləri aradan qaldırmaqdır."* deyə bildirilmişdir. 

Müdaxilə nəticəsində Türkiyə Böyük Millət Məclisi və Baş nazir Süleyman Dəmirəl hökümətinin fəaliyyəti sona çatdı, parlament üzvlərinin toxunulmazlığı ləğv edildi, ölkənin hər yerində hərbi vəziyyət elan edildi və xarici ölkələrə çıxış qadağan edildi. Baş Qərərgah rəisi general Kənan Evrən dövlət başçısı oldu. Qanunvericilik səlahiyyətindən istifadə etmək üçün Kənan Evrenin sədrliyi ilə qüvvələr komandirlərindən ibarət Milli Təhlükəsizlik Şurası yaradıldı. Siyasi partiyalar ləğv edildi, pariya liderləri əvvəlcə hərbi bazalarda nəzarət altında saxlanıldı, sonra sərbəst buraxıldı, bir müddət sonra isə bəziləri ittiham olundu. 1961-ci il Konstitusiyası ləğv edildi və Türkiyə siyasətində hərbi dövr başladı. Yeni konstitusiya hazırlandı, 7 noyabr 1982-ci ildə referendum keçirildi və 91,37% səslə 1982-ci il Konstitusiyası və Kənan Evrənin hakimiyyəti qəbul edildi.

Çevrilişdən sonra rəsmi qeydlərə əsasən, 650.000 nəfər nəzarət altına alındı, 230.000 nəfər məhkəməyə verildi, həbsxanalarda edilən işgəncə nəticəsində ölən 171 nəfər daxil olmaqla 300 nəfər öldürüldü, 48 nəfər edam edildi, 1.683.000 nəfər isə qeydiyyata alındı.

Zəmin
-----

### Sui-qəsdlər

Çevrilişdən sonra
-----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | BNF: 11957728w · GND: 4413182-3 · LCCN: sh87001198 · SUDOC: 027563855 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Türkiyə ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |