recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Şekspirin VI Henri əsərində Cek Ked
**Cek Ked üsyanı** (1450) — İngiltərənin cənub şərqindəki Kent qraflığında Cek (yaxud Con) Ked adı ilə tanınan qeyri-müəyyən əsilli şəxsin rəhbərliyi ilə baş vermiş üsyan.

Təsviri
-------

Üsyan Susseks, Esseks, Surrey qraflıqlarına yayılmışdı. 1450-ci ilin iyununda üsyançıların sayı təqribən 20 min nəfər idi. Hakimiyyətin laqeydliyindən və ingilislərin Yüzillik müharibədə (1337–1453) məğlubiyyətlərindən narazı olan üsyançılar məhkəmə və inzibati islahatların keçirilməsini tələb edir, "ədalətsiz" vergilərə, korrupsiyaya qarşı çıxış edirdilər. Üsyanın əsas qüvvələri orta və xırda kəndlilər, həmçinin sənətkarlar və xırda tacirlər idilər. "*The complaint of the Poor commons of the Kent*" adlı siyasi manifestdə yalnız sadə xalqın deyil, hökumət üzvlərinin və bəzi lendlordların da şikayətləri öz əksini tapmışdı.

Nəticələri
----------

1450-ci il iyunun 18-də Sevenoks (Kent) yaxınlığında kral qoşunlarını darmadağın edən üsyançıların ordusu iyulun 2-də Londona daxil olmuşdu. Kral VI Henrix [1421–71] paytaxtı tərk etmişdi. Kral məmurlarının bir neçəsi öldürülmüş, varlı tacirlərin evləri qarət olunmuşdu. İyulun 5-də üsyançılar şəhərlilərin qoşunu və Tauer qarnizonu tərəfindən Londondan sıxışdırılıb çıxarılmışdılar. 1451-ci ildə üsyan tədricən zəifləməyə başlamış, çoxları əfv olunaraq evlərinə qayıtmışdılar. Əfv fərmanlarına görə, üsyançılar arasında 1 cəngavər, 2 parlament üzvü və 18 skvayr var idi. Cek Ked özü 1450-ci il iyulun 12-də döyüşdə həlak olmuşdu. Ayrı-ayrı üsyançı dəstələr isə mübarizəni 1454-cü ilədək davam etdirmişdilər.

Həmçinin bax
------------

* Bulavin üsyanı
* Cek Ked

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  **Cek Ked üsyanı**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M. K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V cild. — Səhifələrin sayı: 592. — Səh.: 212. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.

Xarici keçidlər
---------------

* Cek Ked üsyanı
|  |
| --- |
| Məqalələr seriyasından  |
| **Fiqh üsulu** |
| Allah |
| Fiqh
* Təqlid
* İctihad
* İcma
* Məzhəb
* Qiyas
* Adət-ənənə
* Bidət
* Mədrəsə
* İcazət
* İstihlal
* İstihsan
* İstislah
 |
| Əhkam
* Savab
* Halal
* Fərz
* İstishab
* Mübah
* Müstəhəb
* Məkruh
* Haram
* Müfsid
* Batil
* Səhih
* İslamda böyük günah
 |
| Dini unvanlar
* Xilafət
* Üləma
* Fiqh
* Əl-Əzhar Böyük İmamı
* Baş Müfti
* Mərceyi-təqlid
* Dai
* Hüccət
* Hüccətülislam
* Hakim
* İmam
* Hafiz
* Xətib
* Mövlanə
* Mövləvi
* Əllamə
* Ayətullah
* Müfəssir
* Müfti
* Mühəddis
* Mücəddid
* Müctəhid
* Qazi
* Rəiül-üləma
* Şeyx
* Şeyxülislam
* Ustad
 |
| * b
* m
* r
 |

**Əllamə** — (*ərəb.* علامة‎) Əllamə lüğətdə ərəbcə mübaliğə siğəsində çox bilən, çox məlumatlı şəxs mənasındadır. Amma bu ləqəb, "Ayətullah" kimi, ərəb, fars və urdu dilli ölkələrin müsəlman alimlərinin xüsusi titullarından biridir və başqa dillərdə (xüsusən də ingiliscə və azərbaycanca) konkret qarşılığı yoxdur.

İzahı
-----

Terminoloji baxımından İslam elmlərinə dərindən bələd olan alimə "əllamə" deyilir. Ayətullah adı kimi əllamə adı da bəzi müsəlman alimlərə verilən xüsusi addır. Əllamə sayılan alim ensiklopedik məlumata malik olur, bir neçə ixtisas üzrə mütəxəssis kimi tanınır. Əllamə rəsmi hövzə titulu, dərəcəsi deyil. Bu ad kiçik bir qrup İslam alimlərinə verilmişdir. Bəzən fəlsəfə, bəzən fiqh, bəzən də ədəbiyyat sahəsində söz sahibi olan böyük alimlər əllamə adlandırılır. Hazırda İslam dünyasında, imamiyyə cameəsində əllamə deyərkən Əllamə Təbatəbai nəzərdə tutulur. Amma ötən dövrdə böyük fəqih Əllamə Hilli bu adla yad edilib. Əllamə adlandırılan alimlər öz biliklərini dəlillərlə əldə etdiklərindən adətən filosoflar əllamə adlandırılıb.

Xacə Nəsirəddin Tusi – Məhəmməd ibn Məhəmməd ibn Həsən Tusi; Əllamə Bəşər kimi məşhurdur. 9 əsr filosofu Əllamə Cəlaləddin Dəvani, müasir fəqihlərdən olan Əllamə Əli Dəvani, müasir rical alimi Əllamə Şüştəri, 12 əsr alimi Əllamə Bəhrani, 11 əsr fəqihi və təfsirçisi Əllamə Feyz Kaşani, Məşrutə hamilərindən olan Əllamə Naini, müasir dövrün müctehidlərindən olan Əllamə Tehrani, müasir fəqih Əllamə Riyahi, Ələvi mədrəsəsinin təsisçisi Əllamə Kərbasçiyan, fəqih Əllamə Şerani, 8 əsr təfsirçisi Əllamə Seyid Heydər Amuli, müasir təfsirçi Əllamə Həsən Müstəfəvi, Mustədrək və Vəsailüşşiə müəllifi Əllamə Mühəddis Nuri, Əllamə İqbal Lahuri, Əllamə Seyid İsmail Bəlxi, Əllamə Seyid Səfdər Hüseyn Nəcəfi, Əllamə Talib Cohəri, Əllamə Şəmsəddin, ədib Əllamə Qəzvini, ədib və lüğətçi Əllamə Dehxuda, ədib Əllamə Humayi əllamə adlandırılmış alimlərdir.

Əllamə ləqəbi ilə məşhurlar
---------------------------

Dini [və bəzən ədəbi] sahədə aşağıdakı şəxslər Əllamə kimi tanınır:

* Əllamə Hilli
* Əllamə Məclisi
* Əllamə Təbatəbai
* Əllamə Cəfəri
* Əllamə Əmini
* Əllamə Amuli
* Əllamə Həsənzadə Amoli
* Əllamə Şeyx Məhəmməd Hadi Mərifət
* Əllamə Şəmsəddin Amuli

Həmçinin bax
------------

* Ayətullah

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------
**Osteoartroz** və ya **osteoartrit** (OA) — Oynağın bütün komponentlərinin
zədələnməsinə gətirən ələlxüsus: qığırdağların və həmçinin subxondral sümüyün, sinovial qişaların, bağların, kapsulanın, periartikulyar əzələlərin və oxşar bioloji, morfoloji, kliniki əlamətlərlə səciyyələnən müxtəlif mənşəli heterogen xəstəliklər qrupudur.

Epidemiologiya
--------------

Yer kürəsi əhalisi arasında OA tezliyi 20 % hesab olunur, bu da 100 000 əhaliyə 8,2 təsadüf təşkil edir.

Revmatik xəstəliklər arasında OA tezliyi 63 - 65% təşkil edir .Qadınlar kişilərdən 2 dəfə çox OA xəstələnirlər.

Xəstələnmə daha çox 40-60 yaşlarda rast gəlir, lakin yaşın artması ilə xəstəliyin tezliyi artır, belə ki: OA inkişafı 50 yaşlılarda – 27%, 60 yaşdan yuxarı insanlarda isə artıq –97% təşkil edir.
Koksartrozun inkişafında cinslə əlaqə izlənmir; diz oynaqın artrozu daha çox qadınlarda müşahidə olur.

Etiopatogenezi
--------------

**Endogen amillər:**-
Yaş,
Cins,
Skeletin inkişaf defektləri,
Irsi meyllik

**Ekzogen amillər:**-
Travmalar,
Peşə qabiliyyət,
Sport aktivliyi,
Artıq bədən kütləsi
OA — birinci növbədə — oyanaq qığırdağının xəstəliyidir.

Sağlam insanlarda qığırdaq toxumasında keçən metabolik proseslər: matriks komponentlərinin sintezi və deqradasiyası — tarazılıq vəziyyətdədir.

Bu tarazılığı xondrositlər təmin edir.Formalaşmış qığırdaq damarlarla təmin olur.
Xondrositlər sinovial mayedən maddələrin difuziyası hesabına qidalanırlar.
Oynağın yüklənməsindən sonra qıda maddələrin difuziyası asanlaşır. Yükləmədə su qığırdaqdan sinovial boşluğuna keçir.

Qığırdaq mübadiləsinin pozulması nəticəsində deqradasiya proseslərin (katabolizm) inkişafı sintez proseslərinə (anabolizm) qarşı üstünlük təşkil edir.

Lokalizasiya
------------

Birincili OA vaxtı oynaq zədələnmələri xarakterik lokalizasiyası ilə səciyyələnir və daha çox skeletin iri oynaqları bu xəstəliyə məruz qalır .

* Diz oynaqları
* Bud-çanaq oynaqları
* Onurğa sütünü

Bir qədər az:

* Distal falangalararası oynaqlar (Geberden düyünləri)
* Proksimal falangalararası oynaqlar (Buşar düyünləri)
* 1-ci əl-darağı falanga oynağı

İnstrumental müayinə
--------------------

**Rentgenoqrafiya:**

* Xəstəliyin mərhələsini əsasən Kellgren –Lawrens təsnifatına görə təyin edirlər
* Oynaqların ultrasəs müayinəsi
* Kompüter tomoqrafiyası (KT)
* Osteossintiqrafiya
* Maqnit- rezonans tomoqrafiya (MRT)

Müalicə
-------

Müalicə üsulları

* Qeyri medikamentoz
* Medikamentoz
* Cərrahi

Profilaktika
------------

**BİRİNCİLİ**

* Uşaq yaşlarından başlamaq:
* yeniyetmə skoliozun inkişafının qabağını almaq,
* yastıayaqlığın korreksiyası
* Böyüklərdə bədən çəkisinin azaltması
* Oynaqların düzgün yükləmə növbələnməsini izləmək
* Bədən tərbiyyəsi

**İKİNCİLİ**

* Reaktiv sinovitin inkişafına qarşı tədbirlərə riayət etmək: dozalanmış yükləmə; asanlaşmış zəhmət;
* Həsa ilə gəzmək
* Artrozun bazis müalicəsini daimi aparmaq
* Maddələr və ümumi qan dövranın yaxşılaşmasına gətirən ümumi möhkəmləndirən tədbirlər tövsiyə olunur

İstinadlar
----------

1. ↑  Disease Ontology (ing.). 2016.
2. ↑  "Osteoartroz". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-02.
**Müttəfiqlər** — 1914-cü ildə rəssam Raul Dafi tərəfindən yaradılmış mənzərəli rəsm əsəridir. Bu rəsm əsərində müttəfiq ölkələrə uyğun olaraq altı müttəfiq əsgər və onların atları təsvir edilmişdir. Hadisə buludlu, ancaq günəşli, gül dəstələri ilə bəzədilmiş və altı müttəfiq millətlər təşkilatının bayraqları əhatəsində baş tutur. Müttəfiq ölkələr isə bunlardır: Yaponiya, Böyük Britaniya, Belçika, Rusiya, Serbiya və Fransa. Parlaq rəngləri, ornamentləri, stilizə obrazları populyar olan əsər insanı özünə cəlb edir. Bu sənət əsərinin nümayişi  *Centre national d'art et de culture Georges-Pompidou*da həyata keçirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Raoul Dufy, Les Alliés (1914)". 2016-09-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-07-09.
2. ↑  "BnF - La guerre de 14-18". expositions.bnf.fr. 2022-03-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-07-09.
3. ↑  "Les Alliés". 2019-09-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-07-09.
**Qanqren** (*yun.* gangraina) — toxumanın, orqanın və ya bədənin bir hissəsinin çürüməsi (nekrozu). Toxumalara oksigen ya heç çatmadıqda, ya da cüzi miqdarda çatdıqda başlayır. Adətən ürəkdən çox aralı nahiyələrdə, məsələn, barmaqlarda, yaxud infarkt zamanı ürək əzələsində, ya da ağciyərdə olur. Qan damarlarığın trombozu, ateroskleroz, endarteriit və s. xəstəliklər, habelə mexaniki (travma), fiziki (yanıq, donma), kimyəvi (qatı turşu və qələvilərin təsirindən), şüa və s. amillərin təsiri nəticəsində baş verir.

Növləri
-------

Qanqrenin 3 növü var: quru, yaş və qazlı qanqren.

### Quru qanqren

Toxumalara qan axını birdən kəsildikdə və toxumalar quruduqda başlayır. Çürümüş toxuma bərkiyir, büzüşür, toxuma zülallarının laxtalanması, qan piqmentlərinin parçalanması nəticəsində tünd-qəhvəyi, yaxud qara rəng alır. Qan axını dayanan zonada şiddətli ağrı olur. Qanqren olan yer soyuyur, dərinin həssaslığı və nəbz itir. Toxumalar kənarlardan mərkəzə doğru ölgünləşir. Bədənin qanqrenli yerinin funksiyası pozulur. Bir müddətdən sonra, ölgün hissə ilə sağlam toxuma sərhədində reaktiv iltihab başlayır və ölgün hissənin qopması ilə nəticələnir. Daxili orqanların aseptik nekrozunda ölgün sahə tədricən yox olur, yerində sist əmələ gəlir və s. 

### Yaş qanqren

Yaş qanqrendə zədəli sahə boz-qonur rəng alır, toxumalar şişir, həcmi böyüyür. Adətən, yumşaq kütləyə çevrilir və çürüntü iyi verir, getdikcə çürüyür. Ölgün toxumalar bədəndən ayrılır. Orqanizm zəif olduqda çürümə məhsulları qana keçib qan iltihabı ilə - sepsislə nəticələnir (bu şəkərli diabet xəstələrində daha çox təsadüf edilir). Yaş qanqrendə zədəli toxumaların üst qatının həssaslığı itir, dəridə ağrı olur. Temperatur yüksəlir.

### Qazlı qanqren

Qanqrenin ən təhlükəli növü hesab edilir. Ağır qəzalar zamanı zədələnmiş yerin iltihabı nəticəsində yaraya aneorob bakteriyaların yoluxması nəticəsində əmələ gəlir. Zədələnmiş toxumaların hüceyrə balansı pozulduğu üçün toxuma nekrozlaşır və burada şişkin, qazla dolu qovuqcuqlar yaranır. Ağırlaşma zamanı həmin toxumalar amputasiya edilir. 

### Müalicəsi

Qanqreni törədə bilən səbəbləri aradan qaldırmaq, qan köçürmək, antibiotik vurmaq, bütün bunlar heç bir müsbət nəticə vermədikdə isə, cərrahi əməliyyat ilə amputasiya. (orqan,toxuma və ətrafların müəyyən səbəblərdən dolayı bədəndən cərrahi üsulla kəsilib ayrılması)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Kruqosvet · Britannica (11-ci) · Britannica (onlayn) · Treccani · Universalis |
| Normativ yoxlama | LCCN: sh85053025 · Microsoft: 2908662342, 2910738645 · NKC: ph917942 |
**İvana Miloş** — karyerasını AGİL Novarada davam etdirən xorvatiyalı blokçu.

Karyerası
---------

İvana Miloş peşəkar karyerasına 2001-ci ildə öz ölkəsinin voleybol komandası olan Riyekada başlamışdır. Onun bu klubda çıxış etməsində bir sıra səbələr var idi. Başlıca amil isə doğma şəhərində oynamaq istəyi idi. Öz komandasına bağlılığı ilə seçilən Miloş doqquz il bu klubda voleybol oynamışdır. Bu müddət ərzində o, 4 dəfə Xorvatiya çempionluğuna, 5 dəfə isə kubokuna yiyələnmişdi.

2009-cu ildə Xorvatiya milli voleybol komandası ilə birlikdə Peskara şəhərində keçirilən Aralıq dənizi oyunlarında bürünc medal qazanaraq yığma komandadakı ən böyük uğurunu qazanmışdı.

2010–11 mövsümündə karyerasını Azərbaycanda davam etdirən voleybolçu bunun onun arzusu olduğunu söyləmişdi. O, sözügedən mövsümdə İqtisadçı ilə Azərbaycan Superliqasının bürünc medallarına yiyələnmişdi.

2011-ci ildə Azərbaycanın digər bir voleybol klubu olan Lokomotivə transfer olunan İvana burada Avropa Qadınlar CEV Çağırış Kubokunu qazanaraq ilk belə uğuruna imza atmışdı.

Növbəti mövsüm Lokomotivdən ayrılaraq Türkiyə klubu Eczacibaşı ilə anlaşan Miloş bu klubda bir oyun belə oynamadan geri dönmüşdü. Daha sonra Volley 2002 Forlinin isti təklifini qəbul edərək legioner həyatını İtaliyada davam etdirmişdi.

2013–14 mövsümündə voleybolçu A1 Seriyasında keçmiş günlərini axtaran adlı-sanlı AGİL Novara komandasından gələn təklifi qəbul edərək Novara şəhərinə yollandı.

İstinadlar
----------

1. ↑  İvana Miloş: "İstənilən voleybolçu Azərbaycanda oynamağı arzulayır" [*ölü keçid*]  (az.)
2. ↑  Lokomotivin Çağırış kuboku üçün heyəti Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine  (az.)
3. ↑  İvana Milos karyerasını Türkiyədə davam etdirəcək Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine  (az.)
4. ↑  Volley A1, I’Idea vincente di Ivana Milos Arxivləşdirilib 2016-04-22 at the Wayback Machine  (ital.)
5. ↑  2013–14 Sezonu Transferleri Arxivləşdirilib 2020-01-22 at the Wayback Machine  (türk.)
**Uğur Bayraqtutan** (25 fevral 1965, Artvin) — hüquqşünas və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 24, 25, 26, 27 və 28-ci çağırış deputatı.

Həyatı
------

Uğur Bayraqtutan 1965-ci ildə Artvin ilində anadan olub. Ankara Universitetinin Hüquq bölməsini bitirib.

Artvin Vəkillər Kollegiyasında İdarə Heyətinin üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

Siyasətə Sosial Xalqçı Partiyasında (SHP) qoşulub. SHP Artvin il şöbəsinin sədr müavini olub. Daha sonra siyasətə Cümhuriyyət Xalq Partiyasında (CHP) davam edib. CHP Artvin ilçə İdarə Heyətinin üzvü, CHP Artvin İntizam Şurasının sədri, CHP Artvin Seçim Komitəsinin sədri, CHP Artvin il İdarə Heyətinin üzvü və CHP Artvin il sədri vəzifələrində təmsil olunub. 2014–2023-cü illərdə CHP Ali İntizam Şurasının sədri olub. 2011, iyun 2015, noyabr 2015, 2018 və 2023-cü illərdə Artvin ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı seçilib. 24, 25 və 26-cı çağırışda Konstitusiya Komissiyasının, 27 və 28-ci çağırışlarda Milli Müdafiə Komissiyasının üzvü olub.

Evli və 2 uşaq atasıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  *TBMM.* "Uğur BAYRAKTUTAN". www.tbmm.gov.tr (türk). 10.01.2024. 2024-01-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10.01.2024.
**Simcur Dəvati** — X əsrdə Samanilərə xidmət etmiş türk sərkərdəsi. O, Samanilər dövlətində mühüm rol oynamış Simcurilər ailəsinin banisidir.

Həyatı
------

Simcur türk mənşəli qulam idi. Karyerasının ilk illərində Heratda vergi yığan vəzifəsində çalışmışdır. 911-ci ildə Samani hökmdarı Əhməd Samani Səfəri hakimiyyəti altında olan Sistana hücum əmri vermişdir. Simcur digər Samani sərkərdələri ilə birlikdə Sistanın bəzi hissələrini tez bir zamanda özünə tabe etmiş və sonra onun paytaxtı Zərənci Səfəri hökmdarı Müəddaldan almışdır. Sistanın fəthi zamanı türkəsilli Səbükəri adlı bir xəlifə üsyankarı tutularaq Bağdada Abbasi xəlifəyə göndərilmiş, Əhməd Səmaninin əmisi oğlu Əbu Saleh Mənsur isə Sistan valisi təyin olmuşdur.

Bununla belə, Sistandakı münaqişələr bununla bitməmişdir. Mənsurun vergi siyasəti bir il sonra 912-ci ildə Sistanda Səfəri Əmr ibn Yaqubun tərəfdarı olan xarici Məhəmməd ibn Hürmüzün başçılığı ilə üsyana səbəb olmuşdur. Mənsur 913-cü ildə Hüseyn ibn Əli Mərvərruzinin başçılığı altında Samani ordusu tərəfindən üsyan yatırılana qədər əsir götürülmüşdür. Əmr Səmərqəndə göndərilmiş, digər üsyan başçıları isə öldürülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "*ABŪ ṢĀLEḤ MANṢŪR*, C. E. Bosworth, **Encyclopaedia Iranica**". 2022-10-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-03-01.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Bosworth, Clifford Edmund. *The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual.* Great Britain: Columbia University Press, 1996. ISBN 0-231-10714-5
* *Frye, R.N.* The Sāmānids // Frye, R.N. (redaktor ). The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs. Cambridge: Cambridge University Press. 1975. 136–161. ISBN 0-521-20093-8.
* Treadwell, Luke. "Simjurids." *Encyclopaedia Iranica.* Ed. Ehsan Yarshater. Columbia University. Retrieved 8 May 2012.
**Alber Pahimi Padake** (*ərəb.* ألبر بهيمي بدكي‎; *fr.* Albert Pahimi Padacké; 15 noyabr 1966, Pala[d]) — 26 aprel 2021-ci ildən etibarən Çadın hazırkı Baş naziri olan siyasətçi.

Həyatı
------

Padake 1966-cı ilin noyabrında Pala sub-prefekturasının Quin şəhərində anadan olub. Ncamena Universitetini fəxri diplomla bitirmişdir.

Fəaliyyəti
----------

1997-ci ilin noyabr ayında işinə məsuliyyətsiz yanaşmasına görə Prezident İdris Debi tərəfindən qovulanadək öncə Maliyyə Naziri, daha sonra isə Ticarət Naziri vəzifəsində çalışıb. Pahimi Padake 8 noyabr 2001-ci ildə hökumətdə Mədənlər, Enerji və Neft Naziri təyin edilməmiş dən öncə 2001-ci ilin fevralınadək Maliyyə üzrə dövlət katibi idi. 2001-ci ilin avqustunda ehtiyat nazir təyin edildi və bu vəzifəni 2002-ci ilin iyun ayına qədər tutdu.

Pahimi Padake 2002-ci ilin mayında parlament seçkilərində Mayo-Dallah departamentində Pala seçki dairəsində Çad Demokratiya Uğrunda Milli Hərəkat namizədi olaraq Milli Məclisə seçildi. 2002-ci ilin iyunundan 2005-ci ilin avqustunadək Mərkəzi Afrika İqtisadi və Valyuta Birliyinin üzvü oldu. 7 avqust 2005-ci ildə təyin olunan hökumətdə Kənd Təsərrüfatı Naziri vəzifəsinə təyin edildi.

2006-cı ilin mayında prezident seçkilərində ÇDUMH-dan prezident postuna namizəd olmuş və səslərin 7.82%-i alarsa üçüncü yeri tutmuşdur. Nəticələrin açıqlanmasından qısa bir müddət sonra 29 mayda İdriss Debini seçkilərdə qalib gəlməsi münasibətilə təbrik etdi. Digər müxalifət partiyaları isə seçkilərdə saxtakarlıq olduğunu iddia edərək nəticələri boykot etdilər.

Pahimi Padake 4 nart 2007-ci il tarixli yaradılmış hökumətdə Ədliyyə Naziri vəzifəsinə gətirilənə qədər Kənd Təsərrüfatı Naziri vəzifəsində çalışdı. 23 noyabr 2008-ci ildə elan edilmiş hökumətdə Poçt, İnformasiya Texnologiyaları və Rabitə Naziri seçildi.

İdriss Debi 13 fevral 2016-cı ildə Pahimi Padakeni Baş nazir təyin etdi.

13 mart 2024-cü ildə Albert Pahimi Padacké, partiyası, Çadda Demokratiya Uğrunda Milli Mitinq (RNDT-Le Réveil) tərəfindən 6 may 2024-cü il prezident seçkiləri üçün namizəd kimi irəli sürüldü.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-10-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-09.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-03-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-09.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2024-03-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-03-14.

Xarici keçidlər
---------------
**Revmatoid artrit** ən çox yayılmış və ağır oynaq xəstəliklərindən biridir. Artrit müxtəlif yaşlarda inkişaf edə bilər. Lakin əsasən artrit 30 yaşından sonra inkişaf edir. Qadınlarda kişilərlə müqayisədə bu xəstəlik daha tez-tez inkişaf edir. Alimlərin məlumatlarına görə, revmatoid artrit əhalinin 1-2%-ndə qeyd olunur. Bu xəstəliyin inkişaf etmə səbəbləri sona kimi araşdırılmayıb. Belə hesab olunur ki, xəstəliyin inkişafında irsiyyət müəyyən rol oynayır. Lakin əksər hallarda bu xəstəlik bir neçə mənfi amillərin (irsiyyət, stress, infeksiya və s.) təsiri nəticəsində inkişaf edir.
Revmatoid artrit autoimmun xəstəlikdir. Normada insanın immun sistemi hüceyrələri limfositlər orqanizmə düşən yad ziyanlı hüceyrələri (bakteriyalar, viruslar və s.) məhv etməlidir. Autoimmun xəstəliklər zamanı insanın immun sistemində pozulma yaranır ki, nəticədə immun hüceyrələri orqanizmin öz sağlam hüceyrələrinə hücum edir və onları məhv etməyə çalışır. Belə ki, revmatoid artrit zamanı limfositlər oynaq toxumasının hüceyrələrinə hücum edir.

Xarici keçidlər
===============

Revmatoid artrit - ağır oynaq xəstəliyi 

1. ↑  Disease Ontology (ing.). 2016.
**Cəfərov Əziz Novruz oğlu** (2 fevral 1971, Əlibəyli, Tovuz rayonu – 31 mart 1994, Əsrik Cırdaxan, Tovuz rayonu) — 2 fevral 1971-ci ildə Tovuz rayonunun Əlibəyli kəndində anadan olmuş və orta məktəbi həmin kənddə tamamlamışdır.

Daha sonra isə, o, Sovet İqttifaqı N saylı hərbi hissəsində 2 il hərbi xidmət keçmiş.

Hərbi xidmət dövrünü bitirdikdən sonra Əziz 1991-ci ildə 8 Nömrəli İxtisaslaşdırılmış Mexanizasiya İdarəsində işə başlayıb.

Həmin dövrə təsadüf edən erməni hücumları zamanı o, öz rayonunun müdafiəsi üçün geri qayıdaraq könüllü şəkildə döyüşlərə qoşulur.

1993-cü il 16 apreldə Ağstafa uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak etmiş və rəqibin geri oturdulmasında xüsusi cəsurluq nümayiş etdirmişdir.

1994-cü ildə Tovuz rayonunun Əsrik kəndində yerləşən "Sulu Təpə" adlı strateji mövqeyin erməni silahlılarından geri alınması əməliyyatında iştirak etmiş, bu əmliyyatı uğurla tamamladıqdan sonra 31 mart 1994-cü ildə Əziz həmin mövqedə qəhrəmancasına həlak olmuşdur. Həmin strateji mövqe isə elə o gündən Azərbaycan əsgərinin nəzarətindədir.
**Cabbar Faiqov** — əslən Axısqa türklərindən olan azadlıq hərəkatı iştirakçısı, Qarabağ müharibəsi şəhidi və hərbi həkim.

Həyatı
------

Faiqov Cabbar Cavad oğlu 1963-cü il aprel ayının 20-də Saatlı rayonunun Varxankənd kəndində anadan olmuşdur. 1970-ci ildə Varxankənd orta məktəbininin I sinfinə daxil olmuş, 1980-ci ildə
həmin məktəbi əla və yaxşı qiymətlərlə bitirmişdir. Həkim olmaq istəyən Cabbar Faiqov sənədlərini N.Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutuna vermişdir. 1987-ci ildə müalicə-profilaktika fakültəsini müvəffəqiyyətlə bitirmişdir.

Ailəli və 3 sahibi olmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

Cabbar Faiqov ali təhsilini bitirdikdən sonra Saatlı rayonunun Məmmədabad kənd xəstəxanasında baş həkim təyin olunmuşdur.

1988-ci ildə Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda azadlıq hərəkatı başlayanda Cabbar da bu hərəkata qoşularaq hərəkatın öncülərindən biri olmuşdur. Onun həmçinin 1989-cu ildə məlum Fərqanə hadisəsindən sonra Özbəkistandan Azərbaycana pənah gətirən Axısxalı türklərin Bakı şəhərində qarşılanaraq regionlara bölüşdürülməsində və yerləşdirilməsində çox böyük əməyi olmuşdur.

Qarabağ müharibəsi
------------------

Faiq Cabbarov 1993-cü ilin noyabr ayında könüllü olaraq hərbi xidmətə yollanmışdır. Əvvəlcə Füzuli rayonunun Şükürbəyli kəndindəki hərbi hospitalda həkim işləmiş, daha sonra isə öz ərizəsi ilə qızğın döyüşlərin getdiyi Tərtərə xidmətə getmiş, bir necə ayın ərzində həmçinin Ağdam və Ağdərə istiqamətində də hərbi həkim kimi xidmət etmişdir.

Daim ön xəttlərdə xidmət edən tibb leytenantı Cabbar Faiqov, 1994-cü ilin may ayının 12-də, Qarabağda aktiv hərbi əməliyyatların dayandırılmasını nəzərdə tutan Bişkek protokolunun imzalandığı gün erməni mühasirəsinə düşərək şəhid olmuşdur.

Mükafatları
-----------

Ölümündən 17 il sonra 2011-ci il iyunun 25-də Prezident İlham Əliyev tərəfindən "Vətən Uğrunda" medalı ilə təltif olunub və ölümündən sonra Tibb xidməti Baş Leytenantı rütbəsi verilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "**Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında**". 2017-06-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-10.
2. ↑  "**Saatlı rayon şəhidləri**". 2020-07-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-10.
3. 1 2 3 4  *İşık, Mövlud.* Axısxalı şəhidlər. Bakı. 2018.
4. ↑  "Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2021-10-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-10.
**Sellülit** - dəridə portağal qabığına bənzəyən qırışlar və çuxurlar şəklində əmələ gəlir. Ən çox omba və sağrı nahiyələrində rastlansa da bəzən ayaqlarda, sinədə, hətta qollarda da olur.

Yaranma səbəbi
--------------

Sellülit dərialtı əzələ liflərinin kökəlmə zamanı boşalması nəticəsində yaranır.

Müalicəsi
---------

Bu problemin aradan qaldırılması üçün birinci həll yolu müntəzəm idmanla məşğul olmaq və arıqlamaqdır. Bununla yanaşı lazer və liposaksiya kimi müalicə vastələrindən də istifadə olunur. Selülit multifaktorial bir vəziyyətdir və bir sıra müalicələrə davamlı ola bilər. "Topikal" məhsullardan (kremlər, məlhəmlər) və enjeksiyonlar (kollagenaz) ilə yanaşı, selülit üçün müalicələrə mexaniki emiş və ya mexaniki masaj kimi qeyri-invaziv terapiya daxildir. Enerji əsaslı cihazlara dərinin dərinliyinə nüfuz edən radio tezliyi, ultrasəs, lazer və impulslu işıq cihazları daxildir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Rossi, Anthony M.; Katz, Bruce E.* "A Modern Approach to the Treatment of Cellulite". Dermatologic Clinics. 32 (1). 2014: 51–9. doi:10.1016/j.det.2013.09.005. PMID 24267421.
2. ↑  *Juhász M, Korta D, Mesinkovska NA.* "A Review of the Use of Ultrasound for Skin Tightening, Body Contouring, and Cellulite Reduction in Dermatology". Dermatol Surg. 44 (7). 2018: 949–963. doi:10.1097/DSS.0000000000001551. PMID 29846343.
3. ↑  *Gold, Michael H.* "Cellulite – an overview of non-invasive therapy with energy-based systems". Journal der Deutschen Dermatologischen Gesellschaft. 10 (8). 2012: 553–8. doi:10.1111/j.1610-0387.2012.07950.x. PMID 22726640.

Mənbə
-----

* Arxivləşdirilib 2016-03-11 at the Wayback Machine
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Bəxtiyar Quliyev.

**Bəxtiyar Sabir oğlu Quliyev** (30 avqust 1971, Şuşa, DQMV – 30 may 1994, Bakı) — Azərbaycan hərbçisi, starşina; Qarabağ müharibəsi şəhidi.

Həyatı
------

Bəxtiyar Quliyev 30 avqust 1971-ci ildə Şuşa şəhərində doğulmuşdur. 1988-ci ildə Şuşa şəhər 2 saylı tam orta məktəbi bitirmişdir.

Hərbi xidməti
-------------

1989-cu ilin sonlarında Şuşa Rayon Hərbi Kommisarlığı tərəfindən həqiqi hərbi xidmətə göndərilmişdir. Naxçıvan MSSR-in Culfa rayonunda 1991-ci ilə qədər qulluq etmişdir. Bu müddətdə nümunəvi və peşəkar xidmətinə görə adi əsgər (10.12.1989) rütbəsindən yefreytor (01.08.1990), kiçik çavuş (29.11.1990), çavuş (22.02.1991), baş çavuş (08.05.1991) və starşina (14.11.1991) rütbələrinə qədər yüksəlmişdir.

19 aprel 1994-cü ildə Yasamal Rayon Hərbi Kommisarlığı tərəfindən Qarabağ müharibəsinə səfərbər edilmişdir. 701 saylı hərbi hissənin tərkibində döyüşmüşdür.

30 may 1994-cü ildə Ağdam rayonunun Qərvənd kəndində ağır yaralanmış və helikopterlə Bakı şəhərindəki Silahlı Qüvvələrin Baş Klinik Hospitalına çatdırılsa da aldığı yaralardan şəhid olmuşdur.

Bakı şəhərindəki İkinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Bəxtiyar Quliyev (starşina) // Azərbaycan Respublikası Xatirə Kitabı (20 cilddə). VIII cild. Bakı: "Respublika Xatirə Kitabı" redaksiyası, 2008. səh. 178.
**İntellektual** (latınca intellegere – dərk etmək, latınca ‘inter’ arasında və ‘legere’ seçmək sözlərindən) ümumilikdə elm və ya incəsənət sahəsində təhsil almış şəxslərə deyilir. Çox vaxt bu anlayış ali təhsillilərə sinonim kimi də işlədilir. Əsasən, Qərbdə geniş yayılmışdır. Keçmiş Sovetlər ölkəsində isə bunun əvəzinə ziyalılar daha çox işlədilir.

Sosioloqlar üçün intellektuallar öz yazı və danışıq qabiliyyəti ilə onların məsğul olduğu kompitentlik sahəsindən kənara çıxaraq ictimai məsələlər haqqında bəzi hallarda tənqidi danışan şəxslərdir. Onların uğuru yaşadıqları cəmiyyətin göstəricilərinə əsaslanaraq özünü təsdiqləndirmək qabiliyyəti ilə bağlı olur.

İntellektualın *Teodor Qeiqer* (Theodor Geiger) tərəfindən verilmiş başqa tərifinə əsasən: Buraya o şəxslər aiddirlər ki, onlar öz peşə kompetensiyaları ilə dini, estetik və ya elmi həyat anlamlarını qabağa çəkir və ya rasional həyat tərzi üçün nəzəri əsaslar yaradırlar. Ziyalı şəxs o vaxt intellektuala çevrilir ki, o öz fəaliyyət sahəsindən kənara çıxaraq hər hansı bir məsələ haqqında ictimai şəkildə çıxış etsin.

Ali təhsilli və intellektual anlayışlarının bir-brinə sinonim işlədilməsi heç də həmişə düzgün deyildir. Ona görə ki, intellektə sahib olan şəxs cəmiyyətdə daha yüksək dəyərləndirilir. Akademik təhsil isə çətin savad almaq yolu ilə əldə edilə bildiyi halda, intellektual xüsusi biliyə malik olmadan öz tənqidlərini açıqlaya bilər. Ancaq onların ümumi savada malik olmaları vacib sayılır.

Çox vaxt əqli əməyi asan izah oluna bilməyən insanları dəyərləndirmə məqsədilə intellektual anlayışından istifadə edilir. Məsələn, heç bir təhsilə malik olmayan özüöyrənənlər və ya heç bir böyük əsər yazmayan yazıçıları göstərmək olar.

İntellektualın cəmiyyətə və ideologiyaya münasibəti heç də həmişə bir mənalı olmur. Onlar çox şeyləri diskusiya olunmalı və ya düzgün qəbul edirlər. İntellektuallar eyni zamanda ideyaların həm yaradıcısı, həm də tənqidçisidirlər.

Onların ideyaları hakimiyyətdə olanlarla üst-üstə düşdükdə çox effektiv köməkçi, əks halda isə onlar dövlət idarələri tərəfindən sıxışdırılaraq, disidentliyə qədərə aparıb çıxara bilər. İntellektuallar beləliklə hakimiyyət üçün nə qədər maneə olsalar da, onlar bir o qədər cəmiyyətin inkişafı üçün vacib rol oynayırlar.

Sitatlar
--------

"*Intellektual əqli özünü müşahidə edən şəxsidr*."

– Albert Kamus(Camus)

"*İntellektual insaniyyət üçün vacib olan məsələlərin həllində ağılından istifadə edilə bilən şəxslər üçün peşədir. Bəzi adamlar yüksək privilegiyalar malikdirlər, güclüdürlər və ictimayyətə asan yol tapa bilirlər. Ancaq bu onları heç də, eyni şeylər haqqda fikirləşə bilən və bəlkə də ondan ağıllı və o qədər də səthi olmayan bir taksi sürcüsü qədər intellektual etmir. Onda bu gücdən asılıdır."*

– Noam Komski (Noam Chomsky), 3. Mai 2002

Mənbə
-----

* Theodor Geiger: Aufgaben und Stellung der Intelligenz in der Gesellschaft. Stuttgart 1949 \*\*
* Alfred von Martin: Die Intellektuellen als gesellschaftlicher Faktor. In: ders.: Mensch und Gesellschaft heute. Frankfurt am Main 1965
* M. Rainer Lepsius: Kritik als Beruf. Zur Soziologie der Intellektuellen, in: Interessen, Ideen und Institutionen. Opladen 1990, ISBN 3-531-11879-X
**Askaridoz** — askarid adlı iri helmintlər tərəfindən törədilən qurd xəstəliyidir

Askarid
-------

Törədici yumru qurdlara (Nematodoses) aiddir və ayrı cinslidir. Dişi askarida 20-40 sm, erkək askarida 15-25 sm-dir. Askaridoz geohelmintoz olub antroponoz hesab olunur. Son sahib və yeganə invaziya ocağı insandır.

Yoluxma
-------

Yoluxma qurdun yumurtaları ilə baş verir. Askarid yumurtaları torpaqda uzun illər qala bilir, buna görə də torpaqla çirklənmiş əllər və ya oyuncaqlar birbaşa infeksiya mənbəyi sayılır. Unutmaq olmaz ki, torpaq hissəcikləri evə ayaqqabıların və ev heyvanlarının tükləri üzərində də gələ bilər. Askarid yumurtaları mikroskopla görüləcək dərəcədə kiçik ölçüdə olduğundan, çirkli meyvə əllərdən asanlıqla ağıza düşür və udulur. Yumurtalar həmçinin yuyulmamış göyərtidə, meyvə və tərəvəzlərdə də olur. İnsan törədiciyə qida və su vasitəsilə yoluxur. 
Yoluxma yumurta mərhələsində baş verdiyindən bağırsağa düşmüş yumurtadan sürfələr çıxır. Sürfələr bağırsaq divarından vena damarlarına və Portae vasitəsilə qaraciyərə daxil olurlar. Qaraciyərdə sürfələr qişadan çıxaraq kiçik qan dövranına qoşulurlar. Müəyyən müddətdən sonra ağciyər alveollarına və bronxiollara keçir və ikinci dəfə qişadan çıxırlar. Bu proses yoluxmanın 8-10 cu gününə təsadüf edir. Daha sonra onlar ağız udlaq boşluğuna qalxır, udularaq mədəyə və nəhayət yenidən bağırsağa düşürlər. Son kapsuldan çıxma bağırsaqda baş verir. Helmintin tam miqrasion dövrü beləliklə 14-15 gün davam edir.

Əlamətlər
---------

Yoluxmadan 2-3 ay sonra askaridozun əlamətləri meydana çıxmağa başlayır:

* Uşaq tez-tez, xüsusən də gecələr qarında sancılardan şikayətlənir. Ağrılar birdən-birə başladığı kimi, birdən-birə də keçir
* Dərinin rəngi solğunlaşır, bəzən zəif sarılıq əmələ gəlir.
* Uşağın çəkisi yaş normalarından geri qalır
* İştaha pozulur, bəzən hətta qidaya qarşı ikrah hissi yaranır
* Ürəkbulanma, qusma, ağız suyunun axması kimi əlamətlər yaranır
* Bağırsaq pozuntusu özünü ishal və ya qəbizliklə göstərir
* Bəzən nəcisdə qurdlar və ya onların hissəcikləri görünür
* Tez-tez soyuqdəymə, tənəffüs və bağırsaq infeksiyaları baş verir
* Uşağın yuxusu pozulur, gecə dişlərini qıcıyır.

Diaqnoz
-------

Askaridoza diaqnoz qoymağın yeganə yolu nəcisin qurd yumurtalarına müayinəsidir. Nəcis müayinəyə qədər maksimum 12-18 saat saxlanıla bilər.

Müalicə
-------

Müalicə başlayandan 2-7 günərzində yetkin qurdlar bağırsaqlardan tökülməyə başlayır. Müalicə müddəti tamamilə bitdikdən sonra nəcis profilaktika məqsədilə yenidən müayinə olunmalıdır.

İstinadlar
----------

* Arxivləşdirilib 2014-02-16 at the Wayback Machine
* Arxivləşdirilib 2013-01-28 at the Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Xəstəlik ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Blaşko xətləri** olduqca nadir görünür və ilk olaraq 1901-ci ildə alman dermatoloqu Alfred Blaşko tərəfindən təqdim edilən, açıqlana bilməyən bir insan anatomiyası fenomenidir. Nə müəyyən bir xəstəlik, nə də bir xəstəliyin təxmin edilə bilən əlamətidir. Bir çox köçürülən və əldə edilən bədən, ya da mukoz xəstəliyi özlərini, lentlərinin vizual görünüşünü yaradan naxışlara görə izah edirlər. Onları daha müəyyən hala gətirən şey xəstədən, xəstəyə bənzər yaxınlıqda uyğunlaşmalaradır, ümumiyyətlə, onurğa ətrafında V şəklində sinə, qarın və yan tərəflər ətrafında S şəklində forma götürər.

Əlamətləri
----------

Ən ilginci isə gedən cəsəd sindromudur. Bu xəstəliyin daşıyıcıları ölü olduqlarına inanırlar. Bu bir ağılı depressiya və intihar meylləri sindromudur. Belə ki, bu vəziyyətdə xəstə hər şeyini itirmiş olmaqdan şikayət edir. Onlar ehtiraslarını, bədəninin bir qismini ya da hamısını, ümumiyyətlə öldüyünü və gedən bir cəsəd olduğunu düşünürlər. Şizofreniyaya tutulanlar da öldüklərini, ətlərinin çürüdüyünü, bəzən də həyati orqanlarının ya da qanının olmadığını düşünürlər.

Bəzən bu, xəstənin bədənində qurdların gəzişdiyini iddia etmə dərəcəsinə qədər uzanar. Bəzi xəstələr bunu sübut etmək üçün intihar edər. Olduqca az rast gəlinən sindrom 2008-ci ildə 53 yaşında filippinli bir qadında görüldü. Ölü olduğunu söyləyən qadın ailəsindən meyitxanaya aparılmasını istəmişdi. "Gedən cəsəd sindromu" xəstələrinə dərman və beyinə elektrik şokuyla müalicə tətbiq olunur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Dünyanın ən qəribə xəstələri və xəstəlikləri". 2023-07-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-10-17.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Xəstəlik ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Degenerativ xəstəlik** toxuma və ya orqanlara təsir edən və zamanla daha da pisləşən degenerativ hüceyrə dəyişikliklərinə əsaslanan davamlı prosesin nəticəsidir.

**Neyrodegenerativ xəstəliklər** zamanı mərkəzi sinir sisteminin hüceyrələri fəaliyyətini dayandırır və ya neyrodegenerasiya nəticəsində ölür (məsələn, altsheymer xəstəliyi). Degenerativ xəstəliklərin digər iki ümumi qrupu qan dövranı sisteminə təsir edənlər (məsələn, koronar arteriya xəstəliyi) və neoplastik xəstəliklərdir (məsələn, xərçəng xəstəliyi).

Bir çox degenerativ xəstəliklər mövcuddur və bəziləri yaşlanma ilə əlaqələndirilir. Bəzən bu cür xəstəliklərin əsas və ya qismən səbəbi genetikadır. Beləliklə, bəziləri Hantinqton xəstəliyi kimi açıq-aydın irsi xarakter daşıyır. Bəzi səbəblərə isə viruslar, zəhərlər və ya digər kimyəvi maddələr aiddir. Səbəbi məlum olmayan xəstəliklər də mövcuddur.

Bəzi degenerativ xəstəliklər müalicə edilə bilər. Mümkün olmayanlarda simptomları yüngülləşdirmək mümkün ola bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29. 2018-06-29 2018.
2. 1 2 3  "What is Degenerative Disease". docdoc.com.sg. 2018-09-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-17.
3. ↑  "neurodegenerative disorder". National Cancer Institute. 2011-02-02. 2018-04-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-17.
4. 1 2  "Neurodegenerative Diseases". 2018-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-17.
5. ↑  *Nopoulos, PC.* "Huntington disease: a single-gene degenerative disorder of the striatum". Dialogues in Clinical Neuroscience. 18 (1). 2016: 91–98. doi:10.31887/DCNS.2016.18.1/pnopoulos. ISSN 1294-8322. PMC 4826775. PMID 27069383.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | Microsoft: 2777427615 · NKC: ph604114 |
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Vaqif Əliyev.

**Vaqif Əliyev** (3 avqust 1978, Mirbəşir rayonu – 12 iyul 1993, Şelli, Ağdam rayonu) — Azərbaycanlı şəhid.

Həyatı
------

Əliyev Vaqif Vahid oğlu 3 avqust 1978-ci ildə Tərtər rayonunda anadan olmuşdur. Fəhlə ailəsində böyüyən Vaqif Əliyev Qarabağ uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak etmək arzusu ilə yaşamış, düşmənə nifrət hissi ilə böyümüşdür. O, 25 saylı orta məktəbin birinci sinfinə getmiş, həmin məktəbin 4-cü sinfini bitirdikdən sonra təhsilini 12 saylı orta məktəbdə davam etdirsə də təhsilini tam başa vurmamışdır.

Hərbi xidmət
------------

Belə ki, 15 yaşında, yəni 1993-cü ilin yazında televiziya vasitəsilə yayımlanan Xocalı soyqırımına baxdıqdan sonra erməni faşistlərinin xalqımıza qarşı törətdikləri vəhşiliklərə dözə bilməyib evdən gizli olaraq gedib 709 saylı hərbi hissənin tərkibinə yazılmış, Ağdam, Kəlbəcər, Murovdağ uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak etmişdir. Vaqif Əliyevin yaşı az olsa da komandirlərin verdiyi əməliyyat tapşırıqlarını həvəslə və layiqincə yerinə yetirmiş, gizli qurulmuş düşmən postlarının yerlərini müəyyən edib komandirinə məruzə etmişdir. Vaqif Əliyev hərbi hissəyə çatan gündən təxminən bir-iki gün sonra valideynlərinə xəbər verərək könüllü cəbhəyə yollandığını bildirmişdir. Vaqif Əliyev 12 iyul 1993-cü il tarixdə Ağdam rayonunun Şelli kəndinin müdafiəsi uğrunda gedən qızğın döyüşlərin birində həlak olmuş və Gəncə şəhərinə gətirilərək Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmişdir. Şəhidin ruhuna hörmət əlaməti olaraq oxuduğu Gəncə şəhəri 12 saylı orta məktəb onun adını daşıyır. Əliyev Vaqif Vahid oğlu Gəncənin yeganə olaraq ilk azyaşlı şəhidi hesab olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-11-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-13.
**Dəniz xəstəliyi** bir digə adı ilə yırğalanma olan bu hal gəmidə olarkən dəniz bərk dalğalandıqda, təyyarədə və ya maşında gedərkən baş verə bilir.
əsas səbəbi daxili qulağın vestibulyar aparatının qıcıqlanmasıdır. əsasən sağlamlığı zəif adamlarda və vegetoniklərdə baş verir. əsas səbəblərdən biri vestibulyar aparatın oyanması zamanı qanda natriumun miqdarının azalmasıdır. iki variantda özünü göstərir:
astenik variant zamanı baş ağrısı, ürəkbulanma, qusma, iştahanın pozulması, başgicəllənmə, soyuq tər, bradikardiya, hipotoniya, huşun tormozlanması və yuxuculuq əlamətləri özünü göstərir.
ajiotajlı variantda isə oyanma, ağızda quruluq və yanğı hissi, tez-tez sidik ifrazına meyillik, taxikardiya, hipertoniya müşahidə olunur.
əlamətlər adətən yırğalanma qurtardıqdan sonra keçir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Disease Ontology (ing.). 2016.
2. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29. 2018-06-29 2018.
3. ↑  "Dəniz Xəstəliyi". 2016-12-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-18.
**Masamiçi Şinmey** (新明正道, *Şinmey Masamiçi*?, {{DVTY}} şablonu boşdur ) – Yaponiya sosioloqu.

İlk illəri
----------

1898-ci ildə Yaponiyanın koloniyası olan Tayvanda doğulmuşdur. Tokio Universitetindən məzun olduqdan sonra Kansey Qakuin Universiteti, Tohoku Universiteti və Çuo Universiteti kimi yerlərdə dərs demişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Şinmey ümumi sosiologiya, tarixi sosiologiya və praktiki sosiologiyanı birləşdirən nəzəri sistemin yaradıcısı olmuşdur. O, ABŞ sosiologiyasının bir sıra anlayışlarını Yaponiyaya gətirərək və müxtəlif sosial nəzəriyyələrin inkişafını sistematik tədqiq edərək Yaponiyada sosiologiyanın inkişafı üçün töhfə vermişdir. 1944-cü ildə "Sosiologiya lüğəti" (*Şakayqaku citen*) adlı sosial elmlər lüğətini tərtib etmişdir.

Şinmeyin digər əsərlərinə "Cəmiyyətin mahiyyəti" (*Şakay honşitsu ron*, 1942), "Sosiologiya tarixinin xülasəsi" (*Şakayqaku şi qaysetsu*, 1954) və 11 cildlik "Masamiçi Şinmeyin seçilmiş əsərləri" (*Şinmey Masamiçi çosakuşu*, 1976–1984) daxildir.

Ədəbiyyat
---------

İstinadlar
----------
**Yersild Danimarkaya qarşı** — Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının 10-cu maddəsinin pozuntusu haqqında Danimarka vətəndaşı Yens Olaf Yersildin iddiası üzrə Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi tərəfindən 1994-cü ildə qəbul edilmiş qərar.

Faktlar
-------

Jurnalist cənab Yersild, özlərini *"Greenjackets"* adlandıran bir qrup gənclə televiziya müsahibəsi keçirmiş və redaktə etmişdi. Qrupun üzvləri müsahibə zamanı Danimarkada yaşayan immiqrantlar və etnik qruplar haqqında təhqiramiz və alçaldıcı sözlər söyləmişdilər.

Sonradan Yersild qrupa yardım etməkdə ittiham olunur.

Qərar
-----

Məhkəmə 12 səs lehinə, 7 səs əleyhinə olmaqla Danimarkanın Konvensiyanın 10-cu maddəsini (ifadə azadlığı) pozduğunu qət etmiş və ərizəçinin müsahibələr zamanı davranışlarının müsahibə aldığı şəxslərdən açıq şəkildə fərqləndiyini vurğulamışdı (34-cü bənd).

Hakimlər Rissdal, Bernhardt, Spilmenn və Loizu xüsusi rəy verərək bildirmişdilər ki, *ən azından müsahibədəki fikirləri dəstəkləmədiklərini açıq-aşkar göstərən bəyanat əlavə etməli idilər* (3-cü bənd). Hakimlər Gölcüklü, Russo və Valtikos daha qısa xüsusi rəy vermişdilər: *sözügedən yayımdan məsul olan jurnalist təqdim etdiyi fikirə etiraz etmək üçün heç bir real cəhd etməmişdir.*

İstinadlar
----------

1. ↑  EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS (GRAND CHAMBER)

Application No. 15890/89

Xarici keçidlər
---------------

* ECHR judgment
**Şöhrət Şabanov** —— ({{DVTY}} şablonu boşdur ) —— Azərbaycanlı şəhid.

Həyatı
------

Şöhrət Şabanov 1968-ci il aprelin 29-da Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. Qeyrətli, vətənpərvər bir gənc idi. 1985-ci ildə 37 saylı orta məktəbi bitirmişdir. 1986-1988-ci illərdə Qazaxıstanda hərbi xidmətdə olmuşdur. Hərbi xidmətdən qayıtdıqdan sonra Xalça-mahud Kombinatında mühafizəçi işləmişdir. O, uşaqlıqdan idmanın boks növü ilə məşğul olmuşdur. Görkəmli məşqçi Çingiz Pirverdiyevin tələbəsi olmuş, Beynəlxalq yarışlarda iştirak etmiş, müxtəlif medallarla, fəxri fərmanlarla təltif edilmişdir. 1990-cı il noyabr ayının 24-də ailə həyatı qurmuş, 1992-ci il oktyabr ayının 12-də Tural adında oğlu dünyaya gəlmişdir.

Hərbi xidmət
------------

1992-ci il dekabr ayının 10-da Kəpəz Rayonu Hərbi Komissarlığı tərəfindən həqiqi hərbi xidmətə çağırılmışdır. Döyüş yolu həddindən artıq qısa olmuşdur. 551 saylı hərbi hissədə vuruşmuşdu. Şöhrət Şabanov göstərdiyi hərbi xidmətə görə 1993-cü il martın 1-də hərbi hissə komandiri tərəfindən fəxri fərmanla təltif olunmuşdur. Bir neçə kəndin müdafiəsində fəal mübarizə aparmışdı. Zabit-gizir heyəti arasında böyük hörməti vardı. Şöhrət Vilayət oğlu Şabanov 1993-cü il martın 7-də ağır döyüşlərdən birində şəhid olmuşdur. Meyitini tapmaq mümkün olmamışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-11-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-09.
**Hallüsinasiya** və ya **Sanrı** — gərçəkdə mövcud olmayan bəzi şeyləri görmə, eşitmə, qoxusunu hiss etmə, toxuna bilmə kimi duyğu məlumatları tərəfindən səhv amma gərçək kimi qəbul edilən yanlış informasiya.

Hallüsinasiya termini illüziya ilə bənzərlik təşkil edir. İllüzya müəyyən bir görüntünün göz tərəfindən səhv qəbul edilməsinə deyilir. İllüziyalar insanın görmə bucağı dəyişdiyi zaman baş verir. Hallüsinasiyalarda isə adam gördüyü şeylərin həqiqi olduğuna inanır və onları realda hiss edirmiş kimi hiss edir. Psixoz xəstəliklərində hallüsinasiya halları tez-tez yaşanır. Xəstə səhv qəbul etdiyi, real olmayan bir çox şeyi gerçəklik kimi qavrayır. Paranoid-şizofreniyaya tutulmuş xəstələr, mələk, cin və ya şeytancıqlar kimi varlıqların onu öldürməyə və ya yaxşılıq etməyə gəldiklərini iddia edirlər. Hipnoz yuxusu altında da müvəqqəti bəzi hallüsinasiyalar yarana bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti (az.). Elm nəşriyyatı. 2021. səh. 250. ISBN 978-9952-523-37-9. hallüsinasiya



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Xəstəlik ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Hüseynov Şahid Güləhməd oğlu** (10 dekabr 1971, Qoşaqışlaq – 24 mart 1993, Qaradağlı, Ağdam rayonu) — şəhid.

Həyatı
------

10.12.1971-ci ildə Bakı şəhəri Əzizbəyov Rayonu Qışlaq kəndində anadan olub.

1978-ci ildə Bakı şəhəri Əzizbəyov ra yonu 231-nömrəli məktəbə daxil olub, 1986-cı ildə həmin məktəbi bitirib 

101-nömrəli Binə peşə məktəbində sürücülük oxuyub, 1989-cu ildə bitirib.

İlk hərbi xidmətə 1989-cu ildə Əzizbəyov rayon Hərbi Komisarlığı tərəfindən Sovet ordusuna çağrılıb. Xidmətinin ilk 6 ayını Gürcüstan Respublikasında, qalan 1 il 6 ayını Azərbaycan Respublikasının Gəncə şəhərində başa vurub. Hərbi xidməti 1991-ci il may ayında bitirib 

***Şəhid Şahid Hüseynov***
1992-ci ilin Sentyabr ayından Daxili Qoşunlara Hərbi qulluqçu kimi daxil olub.

1992-ci ilin Noyabr ayından N-nömrəli Hərbi hissə Kapitanı Nağıyevin batalyonunda Ağdərə, Ağdam, Qaradağlı və Xındırıstan uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak edib. 

21 mart 1993-cü ildə Qalayçılar yaşayış məntəqəsi uğrunda gedən döyüşlərdə yaralanmış, Ağdam rayon Qaradağlı hərbi səhra hospitalına göndərilmişdir. 24 mart 1993-cü ildə həmin hospitalda Şəhidlik zirvəsinə ucalmışdır.

İstinadlar
----------
**Sədi Heydər oğlu Süleymanov** (15 avqust 1973, Alpout, Göyçay rayonu – 3 iyun 1993) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Qarabağ müharibəsi şəhidi.

Həyatı
------

Süleymanov Sədi Heydər oğlu 1973-cü il avqust ayının 15-də Göyçay rayonunun Alpoud kəndində anadan olub. İlk təhsilini öz kəndlərində almışdır. 1989-cu ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra sənədlərini 106 nömrəli texniki peşə məktəbinə verib. Sədi bu məktəbdə 6 aylıq sürücülük kursunu bitirib.

Hərbi xidməti
-------------

1992-ci ilin martın 5-də Göyçay RHK tərəfindən hərbi xidmətə çağırılan S. Süleymanov Vətənə olan müqəddəs borcunu Daxili Qoşunların sıralarında şərəflə yerinə yetirməyə başlayır. Qoşunların Sumqayıt şəhərində yerləşən "N" saylı hərbi hissəsində xidmət edən Sədi qısa bir zamanda yoldaşlarının hörmət və etibarını qazanmağa nail olur. Ağır döyüşlər zamanı Sədi bir neçə mühasirəyə düşmüş, düşmənlə üz-üzə dursa da ölümün gözünə dik baxmış, yeddi günlük mühasirəni yarıb azad olmuşdur. Sədi çox igid və cəsur, pəhləvan cüssəli oğlan idi. Komandirinin və döyüş yoldaşlarının hörmətini qazanmışdı. Ermənilər Sədini öldürənə mükafat təyin etmişdilər. 1993-cü il iyun ayının 3-də döyüş bölgələrinə hərbi sursat apararkən Sədi başından aldığı yaradan şəhid olmuşdur. Sədi Süleymanov iyunun 4-də Alpoud qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur".

İstinadlar
----------
**Sahib Zülah Oğlu Heydərov** (8 mart 1972, Qazaxıstan – 22 noyabr 1993, Füzuli) — Azərbaycanlı şəhid.

Həyatı
------

Sahib Heydərov 1972-ci il mart ayının 8-də Qazaxıstan vilayətinin Saxan qəsəbəsində anadan olmuşdur.Sahibin ailəsi 1980-ci ildə Gəncəyə köçmüşdü.

Təhsil
------

Sahib orta təhsilini 19 saylı orta məktəbdə aldıqdan sonra 1987-ci ildə Gəncə şəhər Maşınqayırma Texnikumuna daxil olmuşdur.

Hərbi xidməti
-------------

Xocalı faciəsindən sonra vətənin acılarına dözə bilməyən Sahib könüllü olaraq 1992-ci ilin iyununda hərbi xidmətə yollanmışdır.777 saylı hərbi hissədə xidmət edən Sahib 
əsgərlik həyatında özünü aktiv və təşkilatçı kimi göstərmişdir.Tez bir zamanda hərbi texnika haqqında müəyyən savada yiyələnən Sahib zabit heyəti və əsgər yoldaşları arasında böyük hörmət qazanmışdı.Sahib Heydərovun olduğu dəstə 1992-ci il avqustun 20-də Sədərək rayonuna göndərilmiş,gedən gündən döyüşlərdə özünü fəal göstərmiş, verilən bütün tapşırıqları vaxtında yerinə yetirmiş,
bütün silahlardan düzgün və bacarıqla istifadə etməyi dərindən öyrənmişdir. Dəfələrdə döyüşdə yaxşı iştirak etdiyinə görə komandirlər tərəfindən təşəkkürnamə almışdır.
Sahib Heydərov Sədərəkdən çıxandan sonra 750 №-li alaya göndərilmişdir.Cəsur döyüşçü Şərur rayonunun Cəhazir kəndinin yaxınlığındakı döyüş mövqeyinə göndərildi. 
Bir müddət burada vuruşan Sahib 1993-cü il iyulun 24-də Əfətli kəndinə dəstəsi ilə  gətirilmişdir. Ağdamda Yusifcanlı və Novruzlu kəndlərinin düşmənlərdən təmizlənməsində  böyük igidlik göstərmişdir.Avqustun 23-də Sahibgilin dəstəsi Füzuli bölgəsinə göndərilir. Burada da bir neçə kəndin azad edilməsində Sahib çox igidlik göstərmiş və komandirlərin dərin hörmətini qazanmışdır.Sahib Zülal oğlu Heydərov 1993-cü il dekabrın 22-də Füzuli rayonunun Kürdmahmudlu kəndi uğrunda gedən qanlı döyüşlərin birində qəhrəmancasına şəhid olmuşdur.

İrsi
----

Gəncə Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunmuşdur.

İstinadlar
----------

* "GƏNCƏ ŞƏHİDLƏRİ".