**Çornıye Zemli Dövlət Təbiət Qoruğu** — 11 iyun 1990-cı ildə yaradılmış dövlət təbii biosfer qoruğudur. Çornıye Zemli Təbiət Qoruğu Rusiyada çöl, yarımsəhra və səhra landşaftlarını öyrənmək, eləcə də kalmık sayqaqlarının populyasiyasını qorumaq və öyrənmək üçün yeganə sınaq poliqonudur. Qoruğun tərkibinə iki müxtəlif ərazi daxildir - "Çernye Zemli" əsas bölməsində sayqa populyasiyasının mühafizəsi və bərpası həyata keçirilir və "Manıç-Qudila gölü" ərazisi beynəlxalq əhəmiyyətli su-bataqlıqdır, burada yuva salmaq və qışlamaq üçün yerlər var. Ərazidə bir çox nadir su quşları və suya yaxın quşlar yaşayır. Sonuncu 1996-cı ilin mayında keçmiş "Manıç-Qudila" respublika qoruğunun ərazisinin qoruğa verilməsi ilə qurulmuşdur.

Qoruğun əsas hissəsi Xəzər ovalığında, Kuma və Volqa çaylarının aşağı axarları arasında yerləşir. Qoruğun ümumi sahəsi 121,9 min hektardır. Torpaq sahələri: Çornıye Zemli (çöl) - 94,300 ha, Manyç-Qudilo (ornitoloji) - 27,600 ha. Qoruğun mühafizə zonası 91170 hektardır. Qoruq 3 dekabr 1993-cü ildə YUNESKO-nun rəsmi biosfer statusunu almışdır.

Torpaqlar
---------

Qoruğun ərazisinin əsas hissəsinin torpaq örtüyü zonal qəhvəyi yarımsəhra qumlu gilləri və onların yarımsəhra şoran olan kompleksləri ilə sönmüş qumlar ilə təmsil olunur. Hidromorf şəraitdə çəmən-qəhvəyi çəmən yuyulmuş, karbonatlı, həmçinin şoran və şorakətlər geniş yayılmışdır. Bu torpaqların şoranlığı minerallaşmış yeraltı suların əmələ gəlmə səviyyəsindən və ana süxurların təbiətindən asılıdır. Torpağın şoranlaşmasının növü xlorid-sulfat və xloriddir.

Su anbarlarının sahilləri və Manıç-Qudila ərazisinin adaları gildən ibarətdir. Torpaq örtüyü cənub qaratorpaqlarla ilə təmsil olunur.

İqlim
-----

Əsas klasterin iqlimi kəskin kontinentaldır: yayı isti və quraq, qışı adətən qarsız keçir. Yanvarda orta temperatur −6,5 ºС, iyulda +24,5 ºС-dir. Yanvarda minimum temperatur -35 ºС, iyulda maksimum temperatur +42 ºС. "Çernıe Zemli" adı heç bir halda torpağın rəngi ilə (açıq qəhvəyi rəngdədir) deyil, qışın daimi qarsızlığı ilə əlaqələndirilir. Bu ərazi qədim zamanlardan qış otlaqları üçün istifadə edilmişdir.

Əsas ərazidən fərqli olaraq Manıç-Qudila ornitoloji klasterinin iqlimi mülayim kontinentaldır. Qış əsasən buludlu, mülayim soyuq və nisbətən qarlıdır. Yay isti və çox isti, qismən buludlu olur. Primanıçiye yalnız quraq deyil, həm də quru külək-quraq havanın sabit təzahürü ilə xarakterizə olunur. Yazda havanın orta temperaturu +7-9 °С, yayda +21-24 °С, payızda +7-1 °С, qışda -8-9 °С-dir. Orta illik temperatur təxminən + 8-9 ° C-dir. Yağıntının miqdarı 300 ilə 400 mm arasında dəyişir. Şərq, cənub-şərq, daha az tez-tez qərb küləkləri üstünlük təşkil edir. Manıç-Qudila gölündə tam donma hər il (üç ildə bir dəfə) dekabr ayında müşahidə edilmir. Buzların qırılması fevralın sonu, martın əvvəlində müşahidə olunur. Buz sahələrinin müvəqqəti görünüşü (2-7 gün) noyabrda müşahidə oluna bilər.

Qoruğun muzeyi
--------------

Komsomolski kəndindəki qoruğun idarəsinin binasında Qoruğun muzeyi təşkil edilmişdir. Eksponatlar müxtəlif dövrlərə aid tamamilə fərqli əşyalardır ki, qoruğun əməkdaşları onları öz ərazisində tapırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ООПТ РОССИИ — заповедник Черные земли". 2008-07-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-30.
2. ↑  "Заповедник Черные Земли". 2011-06-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-30.