M84 səs-küylü qumbara
**Çaxnaşma**, **ildırım çaxması** və ya **səs bombası** kimi də tanınan heyrətləndirici qumbara  düşmənin hisslərini müvəqqəti olaraq yönünü dəyişmək vəya diqqətini yayındırmaq üçün istifadə edilən daha az öldürücü partlayıcı qurğudur. Partlayış zamanı heyrətləndirici qumbara göz qamaşdıran işıq parıltısı və son dərəcə yüksək səsli bir "bang" yaradır. Onlar tez-tez düşmənləri çaşdırmaq və ya diqqətini yayındırmaq üçün yaxın döyüşlərdə, qapıların arxasından və iğtişaşlara nəzarətdə-də istifadə olunur.

Şok qumbaraları ilk dəfə 1970-ci illərin sonlarında Britaniya Ordusu Xüsusi Hava Xidmətinin antiterror qanadı tərəfindən istifadə edilmişdir   və o vaxtdan bəri bütün dünyada polis və hərbi qüvvələr tərəfindən geniş istifadə olunur.

Daha az öldürücü təbiətinə baxmayaraq, heyrətləndirici qumbaralar hələ də zərər verə bilir və yaxınlıqda partlayan zaman yaralaya və ya öldürə bilər. Onlar həmçinin yanğınlar törətməyə qadirdirlər.

Yaratdığı effektlər
-------------------

 Məşq zamanı əsgərlər tərəfindən atılan heyrətləndirici qumbara kiçik bir otaqda partladı
Heyrətləndirici qumbaralar təqribən 7 meqakandela (Mcd) və 170 desibeldən (dB) çox yüksək səsli "partlayış" yaratmaq üçün nəzərdə tutulmuşdur. 

Flaş gözün bütün fotoreseptor hüceyrələrini müvəqqəti olaraq aktivləşdirir və onu təxminən beş saniyə ərzində kor edir. Bundan sonra qurbanlar görmə qabiliyyətini zəiflədən bir görüntü hiss edirlər. Partlamanın həcmi də qurbanda müvəqqəti karlığa səbəb olur və qulağın içindəki mayeni narahat edir, tarazlığın itirilməsinə səbəb olur.

İstehsalı və quruluşu
---------------------

Parçalanmış qumbaradan fərqli olaraq, heyrətləndirici qumbaralar partlama zamanı toxunulmaz qalması və parçalanma xəsarətlərinin qarşısını almaq üçün hazırlanmış korpusla tikilir, eyni zamanda partlayışın işığını və səsini keçirməyə imkan verən böyük dairəvi kəsiklərə malikdir. Doldurucu maqnezium və ya alüminiumun pirotexniki metal oksidləşdirici qarışığından və kalium perklorat və ya kalium nitrat kimi oksidləşdiricidən ibarətdir.

Təhlükələr
----------

Gicəlləndirici qumbaraatanların hədəflərinə vurulan zədələri məhdudlaşdırmaq üçün nəzərdə tutulsa da, daimi eşitmə itkisi göürülmüşdür. (Karlıq)  

Sarsıntılı partlayış hələ də yaralanmalara səbəb olmaq qabiliyyətinə malikdir və partlayan zaman yaranan istilik yanan materialları alovlandıra bilər. 1980-ci ildə İranın Londondakı səfirliyinin mühasirəsi zamanı baş verən yanğınlara səs-küylü qumbaraların alışan əşyalarla təmas etməsi səbəb olub.

Həmçinin
--------

* Blast ball – Less-lethal hand grenade
* Dazzler – Non-lethal temporary blindness weapon
* M84 stun grenade – American less-lethal pyrotechnic
* NICO BTV-1 flash-bang grenade – Flash-bang grenade used in the United States

İstinadlar
----------

1. ↑  "Drugs raid recovers tonnes of cocaine and marijuana in Chile". Daily Telegraph. London. September 3, 2014. September 4, 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
2. ↑  "SAS - Weapons - Flash Bang | Stun Grenade". Eliteukforces.info. 2017-08-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-05-29.
3. ↑  Bonneville, Leigh, *The SAS 1983-2014 (Elite)*, Osprey Publishing, 2016, ISBN 1472814037 ISBN 978-1472814036, p.9
4. ↑  *Nehring, Julia Angwin,Abbie.* "Hotter Than Lava". ProPublica. 2023-09-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-08.
5. ↑  "Measurement of Exposure to Impulsive Noise at Indoor and Outdoor Firing Ranges During Tactical Training Exercises" (PDF). Centers for Disease Control and Prevention. 2017-12-19 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2013-08-25.
6. ↑  "'Stun grenades cause permanent hearing loss' - Local News | Kashmir Observer". 2018-02-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
7. ↑  Wired.
8. ↑  *Perry, Mike.* "40 years ago the British SAS stormed the Iranian Embassy and became world famous". The SOFREP Media Group. April 30, 2020. June 12, 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: June 12, 2023.

Xarici linklər
--------------


Vikianbarda Şok qumbarası ilə əlaqəli mediafayllar var.

* FM 3-23.30 *Qumbara və Pirotexniki Siqnallar*. GlobalSecurity.org, 1 sentyabr 2000-ci il. Ch. 1, Sek. 10. "Məcburi əl qumbaraları". 26 may 2011-ci ildə alınıb.