recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**M-1978 "Koksan"** (koreya dilində: **곡산포**; rus dilində: **Чучхе-по** Rom: **Juche-po**, ilk göründüyü şəhərin şərəfinə özüyeriyən haubitsaya Qərbdə verilən ad) Şimali Koreyanın 170 mm-lik özüyeriyən artilleriya qurğusudur. Özüyeriyən haubitsa sinfinə məxsusdur. Atış tezliyi 5 dəqiqədə 1–2 atışdır. Maksimum sürəti 40 km olub, əməliyyat mənzili 300 km təşkil edir. Asma sistemi burulma çubuğudur. Haubitsanın effektiv atəş məsafəsi
~40 km (standart döyüş sursatı) və 60 km (gücləndirilmiş sursatlarla) təşkil edir. Maksimum atəş məsafəsi isə 60 km (RAP dövrəsi ilə) təşkil edir.

Təsviri
-------

Texnika haqqında məlumat olduqca məhduddur. Məlumdur ki, bu texnika, KXDR-də istehsal edilmiş (və ehtimal ki, işlənib hazırlanmış) T-54, T-62 və ya Type 59 tanklarının şassisinin üstündə açıq qüllənin quraşdırıldığı 170 mm-lik artilleriya silahıdır. *KPA Journal* jurnalında bildirilmişdir ki, texnika 1960-cı illərdə Sovet İttifaqı tərəfindən İkinci dünya müharibəsində ələ keçirilmiş olan Alman 17 cm Kanone 18 toplarının və ya Yapon 150 mm Tip 96 haubitsalarının Şimali Koreyaya verilmiş olan modellərinin dizaynları əsasında inkişaf etdirilə bilərdi. Haubitsanın bəzi taktiki və texniki xüsusiyyətləri də məlumdur. Özüyeriyən haubitsa ilk dəfə 1985-ci ildəki hərbi paradda nümayiş etdirilmişdir.

Modifikasiyaları
----------------

M-1989 12 mərmi daşımağı bacaran modifikasiyadır.

Hərbi əməliyyatlar zamanı istifadəsi
------------------------------------

M-1978 və M-1989 Şimali Koreya qoşunları tərəfindən 36 maşından ibarət artilleriya alaylarında, əsasən Koreyanın silahsızlaşdırılmış zonası boyunca yerləşdirilmişdirlər. Artilleriya qurğuları adətən yaxşı kamuflyaj edilmiş beton konstruksiyalarda gizlədilmişdir.

Koksan özüyeriyən artilleriya qurğularının hərbi əməliyyatlar zamanı istifadəsi ilə bağlı yeganə təsdiqlənmiş hadisə KXDR-in onları İrana verdiyi İran-İraq müharibəsi olmuşdur. Sözügedən artilleriya qurğuları İraqın mövqelərinə və arxada yerləşən batareyalarına qarşı müvəffəqiyyətlə istifadə edilmişdir. İraqın da əlində müəyyən sayda bu artilleriya qurğularından olduğu məlumdur.

Ehtimal ki, Yeonpyeong adasının atəşə tutulması zamanı da bu artilleriya qurğularından istifadə edilmişdir.

İstifadəçilər
-------------

* Şimali Koreya — 2018-ci ilin statistik məlumatlarına görə naməlum sayda M-1978 və M-1989 modelləri istifadə edilir.
* İran — 2018-ci ilin statistik məlumatlarına görə 30 ədəd M-1987 modeli istifadə edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "M1978 Koksan 170-mm self-propelled gun". www.military-today.com. İstifadə tarixi: 16 July 2014.
2. ↑  "Koksan M1978".
**Düzbucaqlı paralelepiped** – Oturacağı düzbucaqlı olan düz paralelepipede *düzbucaqlı paralelepiped* deyilir.12 tili vardır və bir təpədən çıxan tillərinə onun ölçüləri deyilir. Bu ölçülər eni uzunluğu və hündürlüyüdür. Teorem: düzbucaqlı paralelepipedin dioqanılının kvadratı onun bir təpədən çıxan tillərinin(üç ölçüsünün) kvadratları cəminə bərabərdir.

Düzbucaqlı paralelepiped
**Düzbucaqlı paralelepiped** ilə bağlı aşağıdakı **düsturlar** vardır.

* **Düzbucaqlı paralelepiped**in həcmi:
* {\displaystyle V=a\cdot b\cdot c}

* **Düzbucaqlı paralelepiped**in tam səthinin sahəsi:
* {\displaystyle S\_{tam}=2\cdot (a\cdot b+a\cdot c+b\cdot c)}

* **Düzbucaqlı paralelepiped**in yan səthinin sahəsi:
* {\displaystyle S\_{yan}=2\cdot (a\cdot c+b\cdot c)}

* **Düzbucaqlı paralelepiped**in diaqonalları:
* {\displaystyle d^{2}=a^{4}+b^{2}+c^{2}}

{\displaystyle a} və {\displaystyle b} -oturacağın tərəfləri, {\displaystyle c} — paralelepipedin tili, {\displaystyle d} isə diaqonalıdır.
**İsrailli girovların fələstinli məhbuslarla dəyişdirilməsi** — 2023-cü ildə Qəzzada müharibə zamanı yaraqlıların saxladığı girovların fələstinli məhbuslarla dəyişdirilməsi üçün İsrail və HƏMAS arasında aparılmış bir sıra mübadilələr. Danışıqlar Qətər, Misir və ABŞ-nin vasitəçiliyi ilə aparılmış, daha geniş müvəqqəti atəşkəs razılaşmasının bir hissəsi olmuşdur. İsraildə sövdələşmə "Cənnətin qapısı" əməliyyatı (ivr. ‏דלתות שמיים‏‎), xarici vətəndaşların reabilitasiyası üçün alt proqram isə "Dostluq əli" əməliyyatı (יד אחות) adlandırılmışdır.

İsrail 107-si uşaq olmaqla 240 fələstinli məhbusu azad etmişdir. Onların dörddə üçü cinayət törətməkdə mühakimə olunmamışdır. Bunun müqabilində HƏMAS 81 İsrail, 23 Tayland və 1 Filippin vətəndaşı olan 105 mülki şəxsi azad etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Shao, Elena.* "Freed Palestinians Were Mostly Young and Not Convicted of Crimes". The New York Times. December 2023. 2 December 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 December 2023.
2. ↑  "8 Israeli hostages freed from Gaza at end of seventh day of truce". The Times of Israel. 30 November 2023. 30 November 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 November 2023.
**Həndəsi forma** — Yer, miqyas, yönləndirmə və refleksiyanın həndəsi obyektin təsvirindən çıxarıldığı zaman qalan həndəsi məlumatdır.

Haqqında
--------

Yəni forma ətrafında hərəkətin, onun genişlənməsinin, dönməsinin və ya güzgüdə əks olunmasının nəticəsi, ayrı bir forma deyil, orijinal forma ilə eynidir.

Eyni formaya malik olan obyektlərin oxşar olduğu deyilir. Bir-birləri ilə eyni miqyasda olduqları təqdirdə, onlara bir-birinə uyğun olan deyilir.

Bir çox ikiölçülü həndəsi formalı bir nöqtə və ya birbaşa və ya bağlanmış bir nöqtədə nöqtələri birləşdirən xəttlər, həmçinin nəticələnən daxili nöqtələrlə müəyyən edilə bilər. Belə formalar çoxbucaqlı adlanır və üçbucaqlar, kvadratlar və pentaqonlar daxildir. Digər formalar bir dairə və ya ellips kimi əyri ilə məhdudlaşdıra bilər.

Bir çox üçölçülü həndəsi fiqurlar bir sıra şaquli, hündürlüyü birləşdirən xəttlər və bu xətlərin əhatə etdiyi iki ölçülü üzlər, eləcə də yaranan daxili nöqtələrlə müəyyən edilə bilər. Bu cür formlara polihedra deyilir və buraya kublar daxildir, həmçinin tetrahedra kimi piramidalar. Digər üç ölçülü şəkillər ellips və sfera kimi əyri səthlərlə məhdudlaşdıra bilər.

Hər iki nöqtə arasındakı xətt seqmentindəki bütün nöqtələr də formanın bir hissəsidir.

Həmçinin bax
------------

* Həndəsi çevrilmələr

İstinadlar
----------
Pyes əsasında ekranlaşdırılan eyniadlı film üçün baxın: Ac həriflər (film)

***Ac həriflər*** — Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev tərəfindən 1911-ci ildə yazılmış kiçik həcmli səhnə əsəri. Vodevil janrında yazılmışdır. *Ac həriflər*, *Millət dostları* səpkili komediyaları realist aktyor məktəbinin formalaşmasında, teatrların repertuarında dəyərli yer tutmuşdur.

Əsərdə hadisələr ilk baxışda çox sadədir. Ötən əsrin əvvəllərində tipik bir Azərbaycan şəhərindəki yeməkxanaların birində, daha doğrusu, Həsən dayının yeməkxanasında baş verən hadisələr və söhbətlər dövrün koloritini canlandırır. Həsən dayı və onun yeməkpaylayanı Zərbəli buraya gələn "ac həriflər"in kələyinin qurbanı olurlar. Özünü ac-yalavac yeməkxanaya salan həriflər yeməyi yedikdən sonra pul ödəməmək üçün ona kələk gəlirlər. Bəxtsiz Həsən dayı və Zərbəlinin acizliyi də gülüş doğurur. Bu yeməkxanaya gələnlərin hərəsi bir sənətin sahibidirlər. Müştərilər içərisində "quru bəylər" də az deyil. Lakin onların heç biri yediyinin pulunu vermək istəmir. Dövrün "ac hərifləri" öz kələkləri ilə Həsən dayını aldatmaqla gülüş hədəfinə çevrilirlər.

1993-cü ildə Ə. Haqverdiyevin eyni adlı əsəri əsasında *Ac həriflər* tammetrajlı film-tamaşası ekranlaşdırılıb.
Tamaşa "Humay" mükafatı"-na layiq görülmüşdür.

Obrazlar
--------

Həsən – kababçı

Zərbəli – şagirdi

İbrahimbəy – çinovnik

Vəli,
Hüseyn } artistlər

Mirzə Mahmud – "İftira" qəzetinin mühərriri

Salman,
Süleyman } iki yoldaş

Lətif,
Səməd,
Əhməd,
Rza } qonaqlar

İstinadlar
----------

1. ↑  Arxivləşdirilib 2021-03-03 at the Wayback Machine Seçilmiş əsərləri. 2 cilddə /Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev ; tərt. ed. A. Zamanov ; [B. Cəfərov]
2. ↑  "UNESKO Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin yubileyini qeyd edəcəkdir". 2021-02-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-31.
3. ↑  "Şərif Qurbanəliyev: "Yaşıl işıq yandırılıb"". 2021-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-31.

Xarici keçidlər
---------------

* Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin 150 illik yubileyinin qeyd edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Dmitri Vasilyev.

**Dmitri Vasiliyev** (tam adı: *Dmitri Viktoroviç Vasiliyev*, *rus.* Дмитрий Викторович Васильев; d. 26 dekabr 1979, Ufa, Başqırd MSSR, SSRİ) — başqırd əsilli xizəklə tullanma üzrə Rusiya idmançısı, dəfələrlə Rusiya çempionu, Dünya Kuboku mərhələlərinin dəfələrlə mükafatçısı, beynəlxalq dərəcəli idman ustası, iki Olimpiya oyunlarının iştirakçısı (2006 və 2014) və doqquz dəfə dünya çempionu (1999—2017).

Karyerası
---------

1998/99-ci illərdən bəri Dünya Kubokunda yarışır. Dünya Çempionatında ən yaxşı performansı Oberstdorf 2005-də, komandalı normal təpə yarışında beşinci, ən yaxşı fərdi performansı isə, Sapporo 2007-də fərdi böyük təpədə yeddinci olduğu zaman idi. İtaliyanın Turin şəhərində keçirilən 2006 Qış Olimpiya Oyunlarında Vasiliyev komanda yarışında səkkizinci, fərdi normal təpə yarışında isə, onuncu olmuşdur.

2004 və 2006-cı illərdə keçirilən Dünya Xizəklə Tullanma Çempionatının komanda yarışlarında yeddinci olmuşdur. Vasilyevin ən yaxşı fərdi Dünya Kuboku performansı, 2001-ci ildə Qarmiş-Partenkirhen şəhərində fərdi böyük təpə yarışında ikinci olduğu zaman idi. Vasiliyevin ümumilikdə doqquz fərdi və üç komanda Dünya Kuboku podiumları var.

Dünya Kuboku
------------

| Mövsüm | Ümumilikdə | 4T | XU | XH | NT | XT |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1998/99 | – | – | – | – | M/D | – |
| 1999/00 | 42 | 37 | – | – | M/D | 42 |
| 2000/01 | 33 | 28 | – | – | M/D | M/D |
| 2002/03 | 53 | 72 | M/D | – | M/D | M/D |
| 2003/04 | 59 | 43 | M/D | – | M/D | M/D |
| 2004/05 | 29 | 12 | M/D | 61 | M/D | M/D |
| 2005/06 | 22 | 14 | M/D | 18 | M/D | M/D |
| 2006/07 | 11 | 10 | M/D | 9 | M/D | M/D |
| 2007/08 | 18 | 5 | M/D | 47 | M/D | M/D |
| 2008/09 | 5 | 5 | 6 | 4 | M/D | M/D |
| 2009/10 | 28 | 24 | – | – | M/D | M/D |
| 2010/11 | 75 | – | – | M/D | M/D | M/D |
| 2011/12 | 39 | 21 | 46 | M/D | M/D | M/D |
| 2012/13 | 22 | 7 | – | M/D | M/D | M/D |
| 2013/14 | 40 | – | – | M/D | M/D | M/D |
| 2014/15 | 34 | 15 | 22 | M/D | M/D | M/D |
| 2016/17 | 58 | 46 | 34 | – | M/D | M/D |

Dünya rekordu
-------------

### Ən uzun tullanma

15 fevral 2015 tarixində Vasiliyev Vikersund təpəsində 254 metr (833 ft) uzağa tullandı, lakin eniş zamanı ağır qəzaya uğradı. Bu, hələ də dünyanın qeyd edilən ən uzun sıçrayışıdır, lakin qara arxası ilə toxunduğuna görə etibarsız sayılmışdır.

### Yay dünya rekordu

15 oktyabr 2016 tarixində Vasiliyev Soçidə keçirilən Rusiya Milli Çempionatı zamanı, RusSki Qorki tullanma mərkəzində 147.5 metr (484 ft) uzağa tullandı və beş illik köhnə dünya rekordunu qırdı.

Dopinq skandalı
---------------

2001-ci ildə keçirilən Dörd Təpə Turnirində Vasiliyev, qadağan olunmuş bir diüretik olan Furosemid maddəsi üçün sınaqdan keçdiqdən sonra müsbət cavab gəldi. Bu skandaldan sonra bütün müsabiqələrdən iki il qadağan edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "CBS Sports: Vassiliev banned two years for doping". FIS. 2012-07-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 yanvar, 2013.

Xarici keçidlər
---------------

* Beynəlxalq Xizək Federasiyasında Dmitri Vasiliyev
**Malietoa Tanumafili II** və ya **Susuga Malietoa Tanumafili II** (4 yanvar 1913, Samoa – 11 may 2007, Apia Samoanın dörd ən qüdrətli ailələrindən biri olan Malietoa ailəsinə mənsub Samoa dövlətinin başçısı idi.

O Samoa tarixində ilk O le Ao o le Malo idi. Bu söz Samoa dilindəki "Ao" yerli qəbilə başçıları tərəfindən istifadə olunan bir tituldur, "Malo" isə bu dildə hökumət mənasını verir. Ölkə 1962-cildə müstəqillik əldə etdikdən sonra dövlət rəhbərini vəzifəsini bu iki sözün birləşməsindən yaranan bu adla adlandırmağa başlayıblar. 

1962-ci ildən 2007-ci ilə qədər ölkə rəhbəri olaraq həmin vəzifəni tutmuşdur. O, 1962-ci ildə rəhbər olduqda bu vəzifəni Tama-a-'aiga Tupua Tamasese Mea'ole ilə birlikdə icra edirdi. 15 aprel 1963-cü ildə onun ölümündən sonra yeganə dövlət başçısı oldu və özünün ölümünə qeder bu belə davam etdi. Ölümü zamanı o, dünyanın ən yaşlı milli lideri idi və eyni zamanda da ömürlük prezident vəzifəsini icra edən sonuncu prezident olaraq tarixə keçdi. Əlahəzrət II Malietoa Tanumafili həmçinin Bəhai dininə mənsub olan ilk dövlət başçısı idi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Malietoa Tanumafili II. // Munzinger Personen (alm.).
**İlqar Abbaszadə** — Professor.

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

1954-cü ildə Bakıda anadan olub. 1971-ci ildə 134 nömrəli məktəbdə orta təhsilini bitirərək Moskva Dövlət Universitetinə qəbul olunub. 1977-ci ildə orada biofizika və molekulyar kimya ixtisasına yiyələnib. Vətənə dönərək Bakı Dövlət Universitetinin biologiya fakültəsində biofizika və biokimya fənnlərindən dərs deməyə başlayıb. Eyni zamanda universitetin aspiranturasında təhsilini davam etdirib, biologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsinə sahib olub. ABŞ-yə gələnədək BDU-da müəllim, az sonra baş müəllim vəzifəsində çalışıb.

1991-ci ildə onu İlinois ştatındakı Şimali İlinois Universitetinə dəvət ediblər. 4 ay orada çalışdıqdan sonra, daha bir dəvətlə Şimali Karolina ştatına gəlir və Çapel Hil Universitetinin elmi lobaratoriyasında işə başlayır. Burada o, "Nobel" mükafatı laureatı Sancarla bir yerdə işləyir. Deyir ki:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "|  "Sancarı özümə qardaş bilirəm. O vaxt vətən üçün çox darıxırdım. O, mənə Amerikada arxa-dayaq oldu. 1993-cü ildə ondan ayrılandan sonra əlaqəni itirdik. 2015-ci ildə "Nobel" mükafatını ona təqdim edəndə, çətinliklə də olsa telefonunu tapdım və zəng edib təbrik etdim. Çox şad oldu, xeyli söhbət etdik" | "|

İlqar Abbaszadə 1993-cü ildə Miçiqan ştatına gəlir, Ann Arbor şəhərindəki Miçiqan Universitetinin tibb fakültəsində biokimyadan dərs deyir və elmi araşdırmalar aparır. 1994-cü ildə məşhur Standford Universitetinə dəvət alır, 1996-cı ilədək orada tədqiqatlarını davam etdirərək, molekulyar biologiya fənnini tədris edir. Və elmi axtarışlardan ayrılaraq biznes sahəsində fəaliyyətə başlayır. Bu günədək o, bir sıra məşhur biotexnologiya üzrə şirkətlərdə biznesin idarə olunması üzrə müxtəlif vəzifələrdə işləyib. *"Genscript — CPBU", "ALLSTAR ADVİSORY, INC", "BECHMAN COULTER", "PROMEGA CORPORATION", "LIFE TECHNOLOGIES", "AGILENT TECHNOLOGIES"* şirkətləri bu sıradadır. Arada Çikaqo Universitetində biznesin idarə olunması ixtisası üzrə (MBA) magistr dərəcəsinə yiyələnib. Hazırda Kaliforniya şatatında *"Fiji Film İrvine Scientific"* şirkətində satış və marketinq deportamentinin rəhbəri vəzifəsində çalışır.

### Ailəsi

Ailəlidir, 4 övladı var. Ekiz qızları Nərgiz və Nigar birinci, qızı Lina, oğlu Mikayıl isə ikinci nikahdandılar. Yoldaşı Oksana Abbaszadə məşhur "Paul Mitçell" kosmetika şirkətində kurslar keçib, hazırda özəl biznesi var.

Xalq yazıçısı Hüseyn Abbaszadənin oğludur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Xalq yazıçısının ABŞ-də yaşayan alim oğlu" (az.). modern.az. 2019-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-03.

Xarici keçidlər
---------------
**Nur Bekri** (uyğ. نۇر بەكرى; 9 avqust 1961) — uyğur mənşəli keçmiş Çin siyasətçisi. O, daha çox 2007-ci ilin dekabr ayından ÇKP partiya komitəsi rəhbərinin müavini və Sincan-Uyğur Muxtar Rayonunun regional hökumətinin sədri kimi tanınır.

1982-ci ilin dekabr ayından Çin Kommunist Partiyasının üzvü, 18-ci çağırış ÇKP Mərkəzi Komitəsinin üzvü (17-ci çağırışın namizədi).

Həyatı
------

Milliyətcə uyğurdur.

1983-cü ildə Sincan Universitetinin siyasət fakultəsini bitirdi. Elə həmin universitetdə 1983-84-cü illərdə gənclər liqasının rəhbəri və 1984-cü ildən rəhbər müavini, 1989-1992-ci illərdə komsomol komitəsinin rəhbəri, 1992-1993-cü illərdə partiya komitəsinin təbliğat şöbəsinin müdiri. 1986-89-cu illərdə ÇKP Mərkəzi Komitəsi nəzdindəki Partiya məktəbində siyasi nəzəriyyə ixtisası üzrə təhsil almışdır.

Kaşğər administrasiyasının 1993-cü ildən köməkçisi, 1995-96-cı illərdə isə xüsusi nümayəndəsi olmuşdur.

1996-98-ci illərdə Sincan-Uyğur Muxtar Rayonu Regional Hökumətinin katibinin müavini olmuşdur.

1998-ci ildən ÇKP şəhər komitəsi rəhbərinin müavini və vitse-meri, 1998-2000-ci illərdə Urumçi şəhrinin meri idi. 2000-ci ilin dekabr ayından partiya komitəsinin daimi komitəsinin üzvü olmuşdur, 2001-ci ilin yanvar ayından Sincan Uyğur Muxtar Respublikası partiya komitəsi rəhbərinin müavini və eyni zamanda 2001-2003-cü illərdə partiya komitəsinin siyasi və hüquq komissiyası rəhbərinin müavini olmuşdur.

2007-ci ilin dekabr ayından Sincan Uyğur Muxtar Rayonu Regional Hökumətinin Sədri olmuşdur.

O, Çin liderlərinin yüksələn altıncı nəsli arasında yer alır.

Aprelin 2-də Ali Xalq Prokurorluğu Nur Bekrini rüşvət almaqda şübhəli bilinərək həbs etmək qərarına gəldi. İyulun 25-də Lyaonin əyalətindəki Şenyan Aralıq Xalq Məhkəməsinin birinci instansiyası Nur Bekrinin məhkəməsinə başladı və ittihamçı Nur Bekrini 79.1 milyon rüşvət almaqda günahlandırdı. Dekabrın 2-də Şenyandaki Lyaonin Aralıq Xalq Məhkəməsi, Nur Bekriyə rüşvət aldığına görə ömürlük həbs cəzası verdi, onu ömürlük siyasi hüquqlarından məhrum etdi və bütün şəxsi əmlakını müsadirə etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Нур Бекри избран председателем народного правительства Синьцзяна". 2020-06-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-13.
2. ↑  "Nur Bekri | Chinese Leaders". 2019-10-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-13.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-06-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-13.
4. ↑  "原正部级官员努尔·白克力被判无期 受贿近8千万". bjnews.com.cn. 2019-12-02. 2019-12-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-02.
**Şüşə tavan** — görünməz bir maneəni ifadə etmək üçün istifadə olunan məcazdır Bu metafor adətən idarəetmənin yuxarı pillələrinə keçməyə imkan verməyən görünməz maneələr haqqında işlədilir.

Metafor ilk dəfə yüksək nailiyyətli qadınların karyeralarındakı maneələrə istinad edərək feministlər tərəfindən tərtib edilmişdir.

Eyni təhsil səviyyəsində qadın və kişilərin əmək haqqısı (2006)

Mənası
------

Amerika Birləşmiş Ştatları Federal Şüşə Tavan Komissiyası, şüşə tavanı terminini "azlıqlar və qadınların, ixtisaslarından və qazandıqlarından asılı olmayaraq yuxarı pillələrinə qalxmasının qarşınısını alan görünməz maneə" kimi qəbul edir.
Devid Kotter və həmkarları, bir şüşə tavanın mövcud olduğunu müəyyən etmək üçün yerinə yetirilməli olan dörd fərqli xüsusiyyətləri müəyyənləşdiriblər. Bir şüşə tavan bərabərsizliyini yaranmasını təmir edir:

* "Ortalama Bir İşçinin iş xüsusiyyətlərinin aiddiyatı olmayan cinsiyyət və ya irqi fərqi."
* Gəlir fərqi
* Daha yüksək səviyyələrə qalxma şansı
* Karyera inkişafı

Kotter və həmkarları şüşə tavanların cinslə güclü əlaqəli olduğunu aşkar edivlər. Həm ağ, müəyyən azlığa aid olan qadınlar karyeraları zamanı şüşə tavanla qarşılaşırlar. Bunun əksinə olaraq, tədqiqatçılar afroamerikalı kişilər üçün şüşə tavana dair sübüt tapmayıblar.

Tarixi
------

Şüşə tavan terminini ilk istifadə edən şəxs 1978-ci ildə çıxışı zamanı Merilin Loden olmuşdur.

İstinadlar
----------
**Bədii gimnastika üzrə 25-ci Avropa çempionatı** — 2009-cu ildə Bakıdakı Heydər Əliyev adına İdman-Konsert Kompleksində keçirilmişdir.

İştirakçılar
------------

Yarışa 32 ölkədən 186 gimnast qatımışdır.

Nəticələr
---------

Fərdi yarışların qəhrəmanı rusiyalı Yevgeniya Kanayeva olub. O, hər 4 növdə qızıl medal qazanıb. Komanda hesabında da Rusiyanın birinci yer tutduğunu nəzərə alsaq, Kanayeva Bakıdan 5 qızıl medal apardı.

Yeniyetmələrdən ibarət milli komandalar arasında da Rusiya yığması ilk pilləyə sahib çıxıb.

### Ev sahibinin nəticələri

Azərbaycan yığması qitə birinciliyində 3 medal qazanıb. Aliyə Qarayeva və Anna Qurbanovanın çıxış etdiyi komanda 2-ci yeri tutub. Fərdi yarışlarda isə Qurbanova fəxri kürsüyə yüksəlməyi bacarıb. O, topla çıxışında 27.850 bal toplayaraq, bürünc medala yiyələnib. İki il öncə Bakıda Avropa çempionu olmuş Qarayeva fərdi yarışlarda medalsız qalıb. Aliyə 4-cü (halqa və lent), 5-ci (top) və 8-ci (ip) pillədə qərarlaşıb.

Yeniyetmələrdən ibarət milli komanda da uğurla mübarizə aparıb. Səbinə Abbasova, Nigar Əbdüsəlimova, Yevgeniya Jidkova, Ayelita Xələfova, Kamilə Məmmədova və Lalə Məhərrəmovadan ibarət kollektiv gümüş medala yiyələnib.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İdman** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: 10 (dəqiqləşdirmə).
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: On (dəqiqləşdirmə).

**On** — say sistemində ədədlərdən biridir. Doqquzdan sonra, on birdən əvvəl gəlir. Ən kiçik ikirəqəmli ədəddir.

Ümumi məlumat
-------------

İki əl barmaqlarının cəmi olan on sayı on iki sayının yaranmasına qədər çoxluq bildirmişdir. İstisna hallar nəzərə alınmazsa, on sayının mifoloji aləmlə elə bir dərin bağlılığı yoxdur. İstisna hallar deyəndə dünya tarixində "müqayisə edilməyəcək dərəcədə böyük və mütəşəkkil bir imperiya qurmuş" Göytürklərin nəsil artımı, şəcərəsi, boy düzümü ilə əlaqəsi olan on sayını nəzərdə tuturuq. Əslən hun soyundan gələn Göytürklərin var olmasında "Qurddantörəmə" mənşə mif-əfsanəsi önəmlilik təşkil edir. Bu mif-əfsanədən bəlli olur ki, Aşina ailəsindən artıb çoxalan Göytürklər Lin dövlətinin soyqırım hücumuna düçar olurlar. Lin ordusu Göytürklərin hamısını qırır. Əsgərlər yalnız on yaşlı bir Göytürk oğlanını öldürmürlər. Elə bu on yaşlı oğlanın nəslindən sonrakı sayı on olan Göytürk boyları yaranır. "Kitabi-Dədə Qorqud"da da on sayının işlənmə məqamı marağı çəkir. Burada yüz və üç yüz on saylarının deyilişi belədir.
10 rəqəmini romalılar əllərini yuxarı qaldırmaq və aşağı salmaqla göstərirlər X.

Gerçəkliklərin üç otuz on yaşını doldursa yey.   

On otuz on yaşınız dolsun, haqq sizə yaman göstərməsin.

Göründüyü kimi, yuvarlaq say vasitəsi tək on sayının mövqeyi danılmazdır və bu sayın da az-çox simvolik anlamı vardır.

Riyaziyyatda
------------

* **On ədədi** — mürəkkəb ədəd olmaqla yanaşı həm də cüt ədəddir.

İstinadlar
----------
**Spartak Əliyev**(tam adı: *Spartak Əsgər oğlu Əliyev*; d. 14 may 1930, Türkmənistan SSR, Bayraməli şəh.) — aqrar elmlər üzrə elmlər dok­toru.

Həyatı
------

Spartak Əliyev 1930-cu il may ayının 14-də Türkmənistan SSR-nin Bayraməli şəhərində anadan olmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

Spartak Əliyev 1954-cü ildə K.A.Timiryazev adına Lenin ordenli Kənd Tə­sərrüfatı Akademiyasını bitirmişdir. Alimin torpaqşünaslıq, torpaq biologiyası və torpağın üzvü hissəsinin öyrənilməsində xidmətləri olmuşdur. S.Ə.Əliyev 1964-cü ildə kənd təsərrüfatı elmləri doktoru (aqrar elmlər üzrə elmlər dok­toru) elmi dərəcəsi almışdır. 1976-cı ildə isə Azərbaycan EA-nın müxbir üzvü seçilmişdir. 1967-ci ildə Azərbaycan SSR EA Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutunda Torpağın biokimyası və humus əmələgəlmənin ekologiyası labo­ratoriyasının müdiri olmuş, daha sonra 1979-cu ildən 1983-cü ilə kimi həmin institutun direktoru vəzifəsində işləmişdir. 

Əsas tədqiqatları torpaqda üzvi maddələrin ekologiyası, energetikası, torpağın paramaqnit xassələri, torpağın münbitliyinin və kənd təsərrüfatı bitkilərinin məhsuldarlığının artırılmasında bunlardan səmərəli istifadə yolları, torpaqda fermentativ proseslərin termodinamikasının öyrənilməsinə həsr olunmuşdur. Torpaqşünasların Adelaidada (1968) və Moskvada (1974) keçirilən Beynəlxalq konqreslərində məruzələrlə çıxış etmişdir.

Monoqrafiyaları və kitabları
----------------------------

S.Ə.Əliyev elmi fəaliyyətini SSRİ EA-nın Sibir Şöbəsində Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutunda davam etdirmişdir. Elmi tədqiqat işlərinin nəticəsi olaraq onun bir sıra monoqrafiyaları - "Азотофикация и физиологическая активность органического вещества почв", (Новосибирск, Из-во «Наука». Сибирское отделение АН CCP Новосибирск-1988), «Торф и его использо­вание в с/х западной Сибири» (из-во с/х Институт. Новосибирск, 1986) və "Azərbaycan torpaqlarının üzvi maddələri və münbitliyi" (Bakı, 1964), "Усло­вия накопления и природа органического вещества почв (Баку, 1966) "Экология и энергетика биохимических процессов превращения органи­ческого вещества почв" (Баку, 1978) kitabları nəşr olunmuşdur.

Mükafatları
-----------

S.Ə.Əliyev akademik V.R.Volobuyevlə birlikdə (1974,1978,1980) torpaqşünas­lıqda yeni istiqamət - torpaqəmələgəlmənin energetikasının elmi əsaslarının işlən­məsinə görə 1980-ci ildə isə SSRİ Dövlət Mükafatına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Əliyev Spartak Əsgər oğlu [*ölü keçid*]
**Xalis Oruc oğlu Güləhmədov** — ( 02 may 1917, Gürcüstan, Ahalkələk rayonu, Koqiya kəndi – 08 mart 2002-ci il Gəncə şəhəri) — Kənd təsərrüfatı elmləri doktoru (1965), professor (1966).

Həyatı
------

Xalis Güləhmədov 02 may 1917-ci ildə Borçalı mahalına qonşu Ahalkələk (Ağcaqala) rayonunun Koqiya kəndində anadan olub. Uşaq ikən yetim qaldığından orta təhsilini Gəncə şəhərinin uşaq evində alıb.

Əmək fəaliyyəti
---------------

Xalis Güləhmədov 1936-1939-cı illərdə Azərbaycan kənd təsərrüfatı institutun tələbəsi, 1939-cü ildə "Aztexbarit" zavodunda laborant işləyib. Həmin il orduya səfərbər olub və 1947-ci il daxil olmaqla orduda xidmət edib. Müharibə zamanı siravi əskərdən kapitan rütbəsinə qədər yüksəlmişdir, Berlin şəhərinin döyüşlərində iştirak etmiş, 2 "Vətən müharibəsi" ordenləri və 7 medallarla təltif edilmişdir. Böyük Vətən müharibəsi veteranıdır. Müharibə qurtarandan sonra ali təhsilini başa çatdırmiş, Elmi-tədqiqat pambıqçılıq institutunda aspiranturanı uğurla bitirmiş, həmin institutda uzun müddət işləmiş və 1962-1969-cü illərdə onun direktoru olmuşdur. 1969-2002-ci illərdə Azərbaycan Kənd təsərrüfatı Akademiyasında texniki bitkilər və seleksiya kafedrasının müdiri vəsifəsində işləyib. Kənd təsərrüfatının inkişaf sahəsində böyük işlər görmüş, ziyalılar sırasında Xalis Oruc oğlu Güləhmədovun adı xüsusi olaraq vurğulanır. Onun araşdırmaları bu gün də özünün aktuallığı ilə tədqiqatçılar arasında xüsusi marağa səbəb olub.

O, 1965-ci ildən kənd təsərrüfatı elmlər doktoru, 1966-cı ildən professor, 1978-ci ildən Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi adına layiq görülmüşdür.

Onun tədqiqatları pambığın gübrələnməsinə, mineral üzvi mineral və kimyəvi bakteriyalı gübrələrdən istifadə edilməsi məsələlərinə həsr olunmuşdur.

Pambıqçılıq rayonları torpaqlarında qida maddələrinin kartoqramlarını hazırlamış və istehsalata tətbiq etmişdir. Onun elmi kadrların hazırlanmasında mühüm xidməti var.

Əmək veteranıdır.

Mükafatları
-----------

"Vətən müharibəsi" ordeni (2),medallar (7).

Xalis Güləhmədov 29 mart 1967-ci ildə Azərbaycan SSRİ-i Ali Sovetinin fəxri fərmanına layiq görülüb.

Göy-Göl rayonunun fəxri vətəndaşıdır.

Akademik fəaliyyəti
-------------------

Xalis Güləhmədov 1954-cü ildə kənd təsərrüfatı üzrə fəlsəfə doktorudu, 1965-ci ildə Kənd təsərrüfatı elmləri doktoru, 1966-cı ildə professor elmi adını alıb,300-dən çox elmi əsərləri , 7 monoqrafiyası var, o cümlədən dərsliklər, 32 fəlsəfə doktoru və 4 elmlər doktorların elmi rəhbəri olub.

Vəfatı
------

Xalis Güləhmədov 08 mart 2002-ci ildə Gəncə şəhərində vəfat edib.

Mənbə
-----

* **Sarvan M.** *Borçalı alimləri.* Bakı, "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" nəşriyyatı, 2001, 510 s. s.33.
* **Sevil Piriyeva.** *Ahıska türkləri Azərbaycanda (tarixi, sosial-mədəni həyatı).* Bakı, "Elm", 2005, 264 s. s.51.



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Alim ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

1. ↑  "Güləhmədov Əbdürrəhman Niyaz oğlu" (Azərbaycan). science.gov.az. 21.09.2021 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Güləhmədov Əbdürrəhman Niyaz oğlu" (Azərbaycan). science.gov.az. 21.09.2021 tarixində arxivləşdirilib.
**Turabi Çamkıran** (1 yanvar 1987, Mersin) — Türkiyə TV serial aktyoru və döyüşçü.

Həyatı
------

3 iyul 1987-ci ildə Mersində anadan olub. Əslən Kahramanmaraş Afşinlidir. 2013-cü ildə "Talent You're Turkey" yarışmasında iştirak edib və yarımfinala yüksəlib. O, 2014, 2015 və 2018-ci illərdə Acun Ilıcalının hazırlayıb təqdim etdiyi Survivor yarışmasına qatılıb. 2014-cü ildə Survivor Volunteers komandasında iştirak edib və çempion olub. 2015-ci ildə Survivor All Star yarışmasında 1-ci oldu və iki dəfə dalbadal Survivor yarışmasında qalib gələn ilk şəxs oldu. Survivor yarışmasından sonra bir neçə film və serialda iştirak edib. O, Səhiyyə Nazirliyinin uşaqlara süd içdirilməsi ilə bağlı ictimai xidmət elanında iştirak edib. 2018-ci ildə üçüncü dəfə Survivor yarışmasında iştirak edib. O, yarışı 5-ci yerdə başa vurub. 2019-cu ildə ABŞ-də nəşr olunan "The Challenge: War of the Worlds"də iştirak edib və çempion olub.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Foto, video və audio | Instagram |
| Tematik saytlar | IMDb |

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Aktyor** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Böyük Kolumbiya** (*isp.* Gran Colombia) və ya **Kolumbiya Respublikası** (*isp.* República de Colombia) – Venesuela, Yeni Qranada Respublikası və Ekvatorun müasir ərazilərini əhatə etmiş dövlət. Dövlətin quruçusu Simon Bolivar, Latın Amerikasında yaşayan yerli xalqları, vahid şəkildə birləşdirmək məqsədi ilə BKR adlı dövlət yaratmışdır. Dövlətin qurulmasına qarşı çıxan İspaniya dərhal hərbi müdaxiləyə başlamışdır. 1819-cu ilə qədər davam edən silahlı mübarizənin sonunda, Simon Bolivar qalib gəlmiş və üç dövlətin birləşməsindən yaranan *Böyük Kolumbiya Respublikasının* müstəqilliyini rəsmən elan etmişdir. Dövlətin ilk prezidenti olan Simon Bolivara BKR-in ən yüksək mükafatı *Libertador* (Xilaskar) ordeni verilmişdir. Birliyə daxil olan Venesuelanın digər iki dövlət üzərində üstünlük əldə etmək istəməsi, tərəflər arasında fikir ayrılığına səbəb olmuşdur. 1830-cu ildə Venesuela, Yeni Qranada Respublikası və Ekvadorun formalaşması ilə *Böyük Kolumbiya Respublikasının* fəaliyyətinə fikir ayrılığı səbəbindən son qoyulmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bethell, Leslie.* The Cambridge History of Latin America. Cambridge University Press. 1985. səh. 141. ISBN 978-0-521-23224-1. İstifadə tarixi: September 6, 2011.
Acika
**Acika** (*abx.* Аџьыка, *gürc.* აჯიკა) — Abxaz və gürcü mətbəxinə aid sous. Tərkibinin acılığından asılı olaraq yeməklərə tomat kimi də istifadə oluna bilir. Bəzən bitki yağı da əlavə olunur. Bu zaman yeməklərə daxil edildikdə xoşa gəlməz tam verə bilir. Daha çox sadə üsulla istifadə geniş yayılmışdır.

Tərkibi
-------

Yaşıl acika
* 3 kq qırmızı bibər
* 300 qr bolqar bibəri
* 100 qr acı bibər (zövqə görə artırılıb və ya azaldıla bilər)
* 0,8 kq pomidor
* 4-5 diş sarımsaq (zövqə görə artırıla bilər)
* dada görə duz

Hazırlanma qaydası
------------------

Tərkibdə sadalanan tərəvəzlər birlikdə ət maşınından keçirilir. Zövqə görə pomidorun qabığını soymaqda olar. Çəkilmiş tərəvəzlər birlikdə suyu çəkilənə qədər bişirilir. Orta qatılıqda olduqda isti-isti bankalara doldurulur.

Qablaşdırma
-----------

Əvvəlcədən sterilə edilib hazırlanmış bankalar isti adjika ilə doldurulur. Qazan zəif odun üzərində qalsa daha etibarlı olur. Belə olan halda sterilə edilmiş qablara yığılan isti adjikanın xarab olma ehtimalı səfəra enir. Doldurulmuş qabın ağzı bərk bağlanır və başı tərs çevrilib soyuyana qədər saxlanılır. Əvvəlcədən hava keçirilməsi yoxlanılmaq şərti ilə rezbalı bankalardan istifadə oluna bilər.

Sterilə etmə: bankalar qab pastası ilə təmiz yuyulur və durulanır. Odun üzərində qabda qaynayan suya banka salınır və çıxarılır. Qapaqlarda bu yolla sterile edilir. Bu cür sterile edilmiş bankalarda məhsulun korlanma ehtimalı "0" enir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Abkhaz-Adyghe etymology". 2018-06-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-11-02.

Həmçinin bax
------------

* Leço
**Aşıq Xaspolad Gülablı (Coşqun)** (21 mart 1919, Ağdam, Gəncə quberniyası – 3 iyul 2000, Xındırıstan, Ağdam rayonu) — XX əsr Azərbaycan aşığı.

Həyatı
------

Aşıq Xaspolad Salman oğlu Mirzəyev (Mirzalıyev) 21 mart (24 may) 1919-cu ildə Ağdam rayonunun Abdal kəndində anadan olmuşdur. Aşıq Valehin nəslindəndir (kötükcəsidir). İbtidai təhsilini Abdal, orta təhsilini isə Gülablı kəndində almışdır. 1939-cu ildə hərbi xidmətə yollanmış, Böyük Vətən Müharibəsinin iştirakçısı olmuşdur. Müharibədən sonra bir müddət kənd məktəbində hərbi rəhbər işləmiş,
1962-ci ildən ömrünün sonunadək Gülablı kənd mədəniyyət evinin rəhbəri olmuşdur.

3 iyul, 2000-cı ildə Ağdam rayonunun Xındırıstan kəndində vəfat etmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Aşıqlığa gənc yaşlarından başlamışdır. İfaçılığı ilk dəfə əmisi aşıq Mustafadan və əmisi oğlu Yunusdan öyrənmişdir. Uzun illər yazıb yaratmış, çalıb-çağırmış, el-oba içində öz gözəl sənəti ilə hörmət-izzət sahibi olmuşdur. 1958-ci ildən Azərbaycan Xalq Yaradıcılığı Evinin, sonradan yaradılmış Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin üzvü, III və IV aşıqlar qurultaylarının nümayəndəsi, çoxsaylı müsabiqə və festifalların laureatı olmuşdur. Bir çox ifaları Nizami adına səsyazma institutunda və dövlət telviziyasında lentə alınmışdır. Kənd mədəniyyət evinin rəhbəri olarkən "Aşıqlar", "Zurnaçılar" və "Nənə qızlar" ansambllarını yaratmışdır.

8 (başqa məlumata görə 11) dastanın ("Səməd və Zeynəb", Valeh və Taleh", "Taleh və Həqiqət", "Mahir və Həsrət", "Bəxtiyar və Lətafət", "İqbal və İsmət", "Nazim və Səkinə", Səxavət və Səadət"), çoxsaylı qoşma, gəraylı, təcnis, qəzəl, divani, müxəmməs və b. şeirlərin müəllifidir. Bir çox aşıq və şairlərlə deyişmələri var.

Abdal-Gülablı aşıqlarının, xüsusən Aşıq Valehin həyat və yaradıcılığının toplanması ilə məşğul olmuşdur. 1970-ci ildə Famil Mehdi ilə birlikdə Aşıq Valehin şeirlərinin toplandığı "Alçaqlı ucalı dağlar" kitabını tərtib etmişdir. Topladığı materialların bir hissəsi "Qarabağ: Folklor da bir tarixdir" folklor toplusunuin 5-ci cildinə (2013) və Aşıq Valeh haqqında yazılmış "Haqq aşığı - Vücudnamədən Cahannaməyə" kitabına (2014) daxil edilmişdir.

Kitabları
---------

1. Aşıq Xaspolad Gülablı, Taleh və Həqiqət. Şeirlər və dastanlar. Red. - Z.Yaqub, ön soz - M.Çəmənli. Bakı, "Yazıçı", 1990. 280s.
2. Aşıq Xaspolad Coşqun, Qəlbimdə nisgilli hekayətim var. Bakı, "Təhsil", 1999. 288s.
3. Aşıq Xaspolad, Dastanlar. Bakı, "Təknur", 2020. 292s.

İstinadlar
----------

1. ↑  Nəbiyeva, A. Aşıq Xaspoladın sənətkarlığı //Təzadlar.- 2015.- 17 fevral.- S.15.
2. 1 2  Haqq Aşığı - Vücudnamədən cahannaməyə (dastanlar, şeirlər). Bakı-2014.
3. ↑  "Təqvim-2014. Milli Kitabxana - anl.az" (PDF). 2021-10-26 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2014-12-30.
4. ↑  Aşıq Xaspolad Coşqun, Qəlbimdə nisgilli hekayətim var. Bakı-1999.
**Aşıq Məhəmməd Kolanlı** — XX əsr Azərbaycan aşığı.

Həyatı
------

Aşıq Məhəmməd Kolanlı (Səfərov) 1903-cü ildə Ağdam rayonunun Kolanı bölgəsinin Qalayçılar kəndində anadan olub. Qarabağ aşıq mühitinin ustad aşıqlarındandır. 1942-ci ildə İkinci Dünya Müharibəsinə yollanmış, 1944-cü ildə yaralanaraq cəbhədən qayıtmışdır. Aşıq Xosrov Məhəmmədoğlunun atasıdır.

Aşıq Məhəmməd Kolanlı 1977-ci ildə vəfat etmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Aşıq Məhəmməd Kolanlı ustad aşıq kimi 25 dastanı ("Abbas və Gülgəz", "Şah İsmayıl və Gülgəz", "Məhəmməd və gürcü qızı", "Alıxan və Pəri xanım", "Dilsuz və Xəzangül", "Əmrah", "Novruz və Qəndab", "Valeh və Zərnigar" və b.) sinədən bilmiş, 16 şagirdi (Boyəhmədli Aşıq Mustafa, Aşıq Möhübbət (Kor Möhübbət), Sırxavəndli Aşıq Yunis, Papravəndli Aşıq Əli Mirzəyev, böyük oğlu Kərəm, kiçik oğlu Aşıq Xosrov, Aşıq Hüseyn Məmmədov və b.) olmuşdur.

Ustad sənətkar öz həyatından bəhs edən "Məhəmməd və Şahandaz" dastanını yaratmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Almara Nəbiyeva, **Qarabağ aşıq mühiti.** Bakı, Təknur, 2019.
θ təkər bucağı, qırmızı xətt dönmə xətti və boz sahə təkərdir.
Yarış avtomobilinin ön asqısında təkər bucağı yuxarı və aşağı top birləşmələri arasındakı xəttdən ibarətdir.
Həddindən artıq *kaster bucağı* ilə dırmıq çəngəlli chopper motosiklet.
**Kaster bucağı** və ya **Təkər bucağı** — avtomobildə, motosikletdə, velosipeddə, digər nəqliyyat vasitəsində və ya gəmidə, təkərin sükan oxunun avtomobilin yan tərəfdən göründüyü kimi yönəldilmiş şaquli oxundan bucaqlı yerdəyişməsi. Qoşa top birləşməli asqılı avtomobildə sükan oxu yuxarı kürəcikli birləşmənin mərkəzindən aşağı top birləşməsinin mərkəzinə və ya kral sancaqları olan avtomobillər üçün kral sancaqlarının mərkəzinə keçən xəyali bir xəttdir.

Kaster təkərin hərəkət istiqamətinə uyğunlaşmasına səbəb olur və bu, təkərin yerdəyişməsi və ya təkər bucağı ilə həyata keçirilir. Təkərin fırlanması, alış-veriş arabasının ön təkərlərində olduğu kimi, sükan oxunu təkərin fırlanma oxundan irəli aparır. Kaster bucağı sükan oxunu şaquli tərəfdən hərəkət etdirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Merriam Webster Dictionary". 21 fevral 2010 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 dekabr 2009.
2. ↑  Oxford English Dictionary. Oxford University Press. 1989.
3. ↑  "Learn Camber, Caster, and Toe". COME AND DRIVE IT. 6 dekabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 yanvar 2021.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2777551464 |
**Qasımlı kənd məscidi** — Masallı rayonunun Qasımlı kəndində məscid.

Tarixi
------

Masallı rayonu Qasımlı kənd Məscidi — 1756-cı ildə Qasım Mirzə Toğrul oğlu tərəfindən tikilib. Adı da **Qasımın Mədrəsəsi** olub. O vaxta qədər kənd camaatı Şıxlar kənd məscidindən istifadə ediblər. Şıxlar kəndindən əvvəl Qızılağac kənd məscidindən istifadə ediblər.
Məscid, 1918-ci ildə sökülərək yenidən təmir edilib. Sovet dövründə digər məscidlər kimi "Qasımlı kənd" məscidi də dindarların üzünə bağlanmış, kənddəki təsərrüfatın anbarı kimi fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan Respublikası müstəqillik qazandıqdan sonra, 1998-ci ildə yenidən qapılarını dindarların üzünə açmışdır. Qasımlı kənd məscidinin yenididən qurulmasında həm maddi və mənəvi dəstək olaraq, həm də təşkilatçı kimi **Qasımlı kənd camaatı** ilə yanaşı **Qulamirzəyev Kərbəlayi Əziz Abbas oğlu, Şükürov Hacı Heybət Şərif oğlu** və **Qarayev Hacı Akif Qaraş oğlunun** xidmətləri olmuş, eyni zamanda digər xeyriyyə işlərində iştirak etmişlər. Bu məscid yerli əhəmiyyətli memarlıq abidəsidir. Qasımlı kənd məscidi düzbucaqlı formada olmaqla hündürlüyü 40 sm olan səki üzərində yerləşir. Məscidin divarları qırmızı bişmiş kərpiclə hörülmüşdür. Məscidin döşəməsi torpaq, tavanı isə taxta materialı ilə yerli ustalar tərəfindən xüsusi ustalıqla hörülmüşdür. Məscidin ön tərəfdə eyni ölçüdə iki ədəd pəncərə və bir cüt qapı var, ayrıca məscidin yan tərəfində də bir cüt eyni ölçüdə pəncərə var. Məscidin giriş hissəsini yağışdan qorumaq üçün 3 ədəd dəmir dirəklə dam artırılmışdır. Məscidin damı kirəmitlə örtülmüşdür. Məscidin damında azan vermək üçün kvadrat formalı günbəz var.

Din xadimləri
-------------

**Heydər Molla Məhəmməd oğlu, Cavad Nuri oğlu, Nuriyev İbrahim Cavad oğlu, Fərəcov Fəyyaz Qasım oğlu, Alışanov Əsgər Əbdülhüseyn oğlu, Kərimov Yasər İbad oğlu, Nuriyev Yaqub İbrahim oğlu, Nuriyev Fərman İsa oğlu, Nuriyev Natiq Yaqub oğlu, Əzimov Elvin Kərəm oğlu, Məmmədov Tural Valeh oğlu.**

Şəkillər
--------

* Qasımlı kənd məscidiQasımlı kənd məscidi
* Qasımlı kənd məscidiQasımlı kənd məscidi
* Qasımlı kənd məscidiQasımlı kənd məscidi

İstinadlar
----------

1. ↑  Lənkəran qəzasının ərazi soy kitabı. 1905. 1326 səhifə.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Rey.

**Rey** — İranın qədim tarixi şəhəri, Rey şəhristanının mərkəzi.

Tarixi
------

Ərəb sərkərdəsi Ömər bin Saad I Müaviyə və I Yezidlə, hər iki xəlifə ilə yaxın münasibətdə olmuşdur. Xilafət qarşısındakı xidmətlərinə görə Rey şəhərinin valisi təyin edilmişdir.

1194-cü ildə Xarəzmşahlar ilə İraq Səlcuqlu dövləti arasında aparılan böyük savaşla məşhur olmuşdu. Savaşdan sonra Xarəzmşahların idarəsinə keçən şəhər, sırayla İran və Osmanlı dövləti arasında əl dəyişdirdi. İran-İraq müharibəsi sırasında yerlə bir edilən şəhər, günümüzdə İran İslam Respublikası sərhədləri içərisindədir. Səlcuqlular dönəmində ən önəmli tibb və elm mərkəzi halına gəlmiş bir şəhər idi. Nizamülmülkün əmrləriylə təhsil üçün aparılan yeniliklərin başladığı və ən önəmli gəlişmələrin yaşandığı şəhərdir. Böyük Səlcuqlu imperiyasının qurucusu Toğrul bəy 8 Ramazan 455-ci (5 sentyabr 1063) ildə burada dünyasını dəyişib dəfn edilmişdir.

Mədəniyyəti
-----------

Coğrafiyası və iqlimi
---------------------

Əhalisi
-------

İqtisadiyyatı
-------------

Şəkilləri
---------

Şəhərin panoramı

Məşhur Reylilər
---------------

* Fəxrəddin Razi
* İbn Miskəveyh

Xarici keçidlər
---------------

Mənbə
-----
**Robert Hyuston Eqqers** (7 iyul 1983) — Amerikalı rejissor, ssenarist, prodüser. Rejissoru olduğu "*Cadugər*" və "*Mayak*" filmləri ilə tanınır. Eqqers karyerasına Nyu-Yorkda teatr tamaşaları üçün dizayner və rejissor olaraq başlasa da, sonralar film sektoruna keçid etmişdir.

Həyatı
------

Robert Eqqers 7 iyul 1983-cü ildə Amerikanın Nyu-Hempşir ştatında anadan olmuş, uşaqlığını da məhz bu ştatda keçirmişdir. 2 qardaşı var. ABŞ-nin Yeni İngiltərə bölgəsində keçən gəncliyi rejissorun yaradıcıllığı üçün ilham qaynağı olub. 2001-ci ildə bir aktyorluq məktəbinə yazılmaq üçün Nyu-Yorka köçüb.

Eqqers rejissor kimi debütünü 2015-ci ildə öz ssenarisi əsasında çəkdiyi "*Cadugər*" adlı qorxu filmi ilə etmişdir. Filmin premyerası 2015-ci ilin yanvarında Sandens Film Festivalında baş tutdu. Məşhur produksiya şirkəti A24 tərəfindən satın alınan film bir il sonra, 19 fevral 2016 tarixindən etibarən teatrlarda nümayişə qoyuldu. Tənqidçilərin filmə reaksiyası olduqca pozitiv idi və film 4 milyon dollarlıq büdcəsinə qarşı 40 milyon dollar gəlir gətirdi.

Növbəti filmi "*Mayak*"-ın ssenarisini hazırlayarkən rejissor qardaşı Maks Eqqers ilə birlikdə işləmişdir. Film 2019-cu ildə yayımlandı və tənqidçilərlə izləyicilər tərəfindən müsbət qarşılandı.

Hal-hazırda Eqqers orta əsrlərdə keçən və Vikinqlər haqqında olan "*Şimal Adamı*" filmi üzərində işləyir. Filmdə iştirak edəcək aktyorlara Nikol Kidman, Villem Defo, Anya Teylor-Coy və İtan Houk daxildir. Rejissor həm də Qriqori Rasputinin həyatı haqqında bir mini-serial çəkməyə hazırlaşır.

Filmoqrafiya
------------

| İl | Film | Qeyd |
| --- | --- | --- |
| Rejissor | Ssenarist | Prodüser |
| 2015 | *Cadugər* | Hə | Hə | Yox |
| 2019 | *Mayak* | Hə | Hə | Hə |
| 2022 | *Şimal Adamı* | Hə | Hə | Yox |

İstinadlar
----------

1. 1 2  The Fine Art Archive. 2003.
2. ↑  Jessica Bloom. "Designer-Turned-Director Robert Eggers Discusses His Horror Film 'The Witch Arxivləşdirilib 2019-09-04 at the Wayback Machine'". *Format Magazine*.
3. ↑  "Robert Eggers Biography Arxivləşdirilib 2022-04-29 at the Wayback Machine". AllMovie.
4. ↑  Kit, Borys (January 24, 2015). "Sundance: A24 Acquires Hot Horror Title 'The Witch' (Exclusive) Arxivləşdirilib 2019-07-27 at the Wayback Machine". *The Hollywood Reporter*.
5. ↑  Barter, Pavel. "Nicole Kidman in Belfast's The Northman movie Arxivləşdirilib 2022-04-30 at the Wayback Machine".
6. ↑  Fleming, Mike Jr. (February 22, 2016). "'The Witch' Helmer Robert Eggers To Write, Direct Rasputin Miniseries For MRC Arxivləşdirilib 2022-06-26 at the Wayback Machine". *Deadline Hollywood*.
**Papirus** (*lat.* Cyperus papyrus) — cilkimilər fəsiləsinin Topalaq (topalaq) cinsindən çoxillik ot bitkisi.

5 m-dək hündürlüyündə çiçəkverən gövdəsi üçtilli, yoğun, dar lansetvarı yarpaqları aşağıda pulcuqvarı çıxıntılarla örtülüdür. Çiçək qrupu iri, çətirşəkilli olub, 6–16 çiçək sünbülcüyündən əmələ gəlmiş çoxlu silindrik sünbüllərdən ibarətdir. Papirus tropik Afrikada çay və göl sahillərində, sakit axan sularda bitir. Geniş cənkəlliklər əmələ gətirir. Qədimdə Misirdə, Fələstində və Cənubi Avropanın bir sıra ölkəsində becərilirdi. Papirus dekorativ bitki kimi bağ, park və oranjereyalarda yetişdirilir.

Papirusun gövdəsindən parça, ayaqqabı və s. hazırlanmasında istifadə olunur. Yazı materialı kimi Papirus e.ə. 3-cü minilliyin əvvəllərində Qədim Misirdə ixtira olunmuşdur. E.ə. 1-ci minilliyin ortalarından Aralıq dənizi sahilinin digər ölkələrində yayılmışdı. Papirusun gövdəsini köndələninə dar zolaqlarla kəsir və bir-birinin üzərinə qoyurdular. Bu üsulla alınan təbəqəni zolaqları o birisininkinə nisbətən köndələninə olan təbəqənin üzərinə qoyub bərk sıxır, sonra qurudurdular. Lülə papirus bir neçə təbəqəni yapışdırmaqla alınırdı. Papirus əvvəlcə bəyaz rəngli olur, getdikçə qaralır, elastikliyini itirir, kövrəkləşirdi. IX əsrədək Misirdə istifadə olunmuşdur. 8-ci əsrdən Çində kağızın ixtira olunması papirusun sıxışdırıb çıxarılmasına səbəb oldu.

Papirus mətnlərini papirologiya, misirşünaslıq, semitologiya və s. öyrənir. Bu mətnlər Qədim Misir və antik dövrün təsərrüfat, mədəniyyət və siyasi həyatını öyrənməkdə mühüm mənbələrdəndir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 47.
2. ↑  ASE, VII cild, səh. 454
|  |
| --- |
| Məqalələr seriyasından  |
| **Fiqh üsulu** |
| Allah |
| Fiqh
* Təqlid
* İctihad
* İcma
* Məzhəb
* Qiyas
* Adət-ənənə
* Bidət
* Mədrəsə
* İcazət
* İstihlal
* İstihsan
* İstislah
 |
| Əhkam
* Savab
* Halal
* Fərz
* İstishab
* Mübah
* Müstəhəb
* Məkruh
* Haram
* Batil
* Səhih
* İslamda büyük günah
 |
| Dini unvanlar
* Xilafət
* Üləma
* Fiqh
* Əl-Əzhar Böyük İmamı
* Baş Müfti
* Mərceyi-təqlid
* Dai
* Hüccət
* Hüccətülislam
* Hakim
* İmam
* Hafiz
* Hatip
* Mövlanə
* Mövləvi
* Allamə
* Ayətullah
* Müfəssir
* Müfti
* Mühəddis
* Mücəddid
* Müctəhid
* Qazi
* Rəiül-üləma
* Şeyx
* Şeyxülislam
* Ustad
 |
| * b
* m
* r
 |

**İstihsan** (*ərəb.* مرجع تقليد‎) — islam hüququ termini.

Hərfi mənada "bir şeyi gözəl hesab etmək" mənasını verən istihsanın İslam şəriətində iki istifadəsi var. Bu istifadələrdən biri daha dar bir sahəni əhatə edərkən, digəri daha genişdir. Qiyası tərk edib ayə və hədislərə ən uyğun olanı götürmək deməkdir.

Dar baxımdan istihsan qiyasın bir hissəsidir. Buradakı sillogizmin səbəbi elədir ki, onu dərindən düşünüb tədqiq etdikdə başa düşmək olar. Bu növ istihsanın başqa adı hafi qiyasdır.

Bu baxımdan onun tərifi "qiyasdan daha güclü sillogizmə çevrilmək"dir ki, buna görə hər nur qiyas istihsandır, lakin hər istihsan hafi qiyas deyildir. 

Digər və daha ümumi istihsan isə "müxalif olan və sillogistik qiyasla uyğun gələn dəlil" seçimidir.
Bənzər bir təcrübə İmam Əbu Hənifə və onun ardıcılları (Əbu Yusif, Məhəmməd əş-Şeybani və s.) tərəfindən tətbiq edilmişdir, baxmayaraq ki, bu prinsip onlardan əvvəl də mövcud olmuşdur.

İstixsan imamın nədənsə yersiz və ya zərərli olduğu ortaya çıxan qiyas əsasında verilən qərarları islah etmək üsulu kimi istifadəyə verilmişdir. Bu halda dini hökm müctəhidin verdiyi situasiyaya daha münasib olan üstünlük əsasında verilir. Qiyas kanonik mətnlə, İslam ilahiyyatçılarının yekdil qərarı (icma) və ya adət (urf) ilə ziddiyyət təşkil etdikdə də istixsan tətbiq edilir. İstixsan qərarı presedent deyil və bir dəfə tətbiq oluna bilər. İstixsan yalnız Hənəfi məzhəbində geniş istifadə edilmişdir. Əksər müsəlman ilahiyyatçıları istixsanı rədd etmiş, Maliki və Şafii məzhəblərində onun funksiyasını istislah (Məsalihul-mürsələ - "müstəqil faydalı hərəkətlər") yerinə yetirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Али-заде, 2007
2. ↑  Ислам: ЭС, 1991