**Vardan Stepanyan** (*erm.* Վարդան Ստեփանյան; 8 mart 1966, İrəvan – 3 iyul 1992, Mirikənd, Xocavənd rayonu), daha çox **Düşmən Vardan** kimi tanınır — Ermənistan hərbçisi, Birinci Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı. O, Ermənistanda əhəmiyyətli bir hərbi komandir sayılır.

Həyatı
------

### Erkən həyatı və Əfqanıstan

Vardan Stepanyan 9 mart 1966-cı ildə Ermənistan SSR-nin İrəvan şəhərində anadan olmuşdur. 1983-cü ildə İrəvanda yerləşən 32 saylı Tumanyan məktəbini bitirdikdən sonra Sovet Ordusuna çağırılmışdır. 1984–1986-cı illərdə Əfqanıstanda xidmət etmişdir. Oradakı xidmətlərinə görə Stepanyan "İgidliyə görə" medalı və "SSRİ Silahlı Qüvvələrinin 70 illiyi" yubiley medalı ilə təltif edilmişdir. Sovet Ordusundan tərxis olunduqdan sonra Stepanyan İrəvan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinə qəbul olmuşdur.

### Birinci Qarabağ müharibəsi

Stepanyan 1988-ci ilin əvvəlində Qarabağ hərəkatına qoşulmuşdur. O, əvvəlcə Qarabağ ermənilərinə silah və texnikanın verilməsində Əfqanıstan müharibəsinin erməni veteranları qrupuna rəhbərlik etmişdir. Stepanyan 1989-cu ildən İcevan, Noyemberyan, Şəmşəddin, Ararat, Vardenis və Gorusda döyüşlərdə iştirak etmişdir. 1991-ci ildə Birinci Qarabağ müharibəsinin qızışdığı bir vaxtda Stepanyan Qarabağa köçmüş, Xocalı, Meşəli, Kərkicahan, Malıbəyli, Laçın, Ağdərə, Əsgəran, Böyük Qaladərəsi və s. döyüşlərdə fəal iştirak etmişdir. 1991-ci ilin dekabrında sonuncu sovet qoşunları Azərbaycanı tərk etmişdir. Azərbaycan qoşunları tezliklə Qarabağın ən böyük şəhəri olan Xankəndini mühasirəyə almışdı. O, Xankəndi yaxınlıqlarında yerləşən Kərkicahanda Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə qarşı döyüşdə erməni döyüşçülərinə rəhbərlik etmişdir.

8–9 may 1992-ci il tarixlərində erməni qoşunları Şuşanı işğal etmişdilər. Stepanyan bu döyüşdə fəal iştirak etmişdir.

İrsi
----

Stepanyan Ermənistanın paytaxtı İrəvanda yerləşən Yerablur hərbi qəbiristanlığında dəfn edilmişdir. O, ölümündən sonra 1993-cü ildə Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının I dərəcəli "Döyüş xaçı" ordeni və 1996-cı ildə Ermənistanın II dərəcəli "Döyüş xaçı" ordeni ilə təltif edilmişdir.

İrəvan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinin auditoriyalarından birinə 1994-cü ildə onun adı verilmişdir. Şuşada bir küçə "Düşmən Vardan Stepanyan" adlandırılmış, İrəvanda isə onun muzeyi fəaliyyət göstərir. Mirikənd kəndi yaxınlığında onun heykəli ucaldılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Be sure Vardan that the good generation is coming!"". Yerevan State University. 12 March 2013. 13 June 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 June 2013.
2. ↑  "Karabakh war hero, Dushman Vardan, died 20 years ago today". Tert.am. 3 July 2012. İstifadə tarixi: 18 June 2013.[*ölü keçid*]
3. ↑  Դուշման Վարդան. «Հայ երեխային երբեք չասես` քարի մեջ արյուն կա». Public Radio of Armenia (erməni). 8 May 2013. 3 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 June 2013.
4. ↑  ""Serzh Sargsyan should start with himself"". A1plus. 11 April 2011. İstifadə tarixi: 20 June 2013.
5. ↑  1966թ. այս օրը ծնվեց Արցախյան պատերազմի հերոս, լեգենդար Դուշման Վարդանը (erməni). 1in.am. 9 March 2013. 14 March 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 June 2013.
6. 1 2 3  *Galstyan, Areg.* Вардан Степанян («Душман») — характеристика героя. Yerkramas (rus). 17 January 2013. İstifadə tarixi: 18 June 2013.
7. 1 2 3 4 5 6 7  "Ստեփանյան Վարդան Ռոբերտի [Stepanyan Vardan Roberti]". Vardananq Journal (erməni). Yerevan State University. 23 September 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 June 2013.
8. ↑  "Armenian hero's mother on her son's feats". Tert.am. 9 May 2012. 11 May 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 June 2013.