recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Əlirza Baxşəli oğlu Bayramzadə** (18 mart 1911, Bakı – 1 avqust 1963, Bakı) — Azərbaycan-sovet energetiki, dövlət xadimi, Azərbaycan SSR naziri (1962–1963), Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Baş Energetika və Elektrikləşdirmə İdarəsinin rəisi.

Həyatı
------

Əlirza Baxşəli oğlu Bayramzadə 1911-ci il mart ayının 18-də Bakının Binə kəndində anadan olub. 1920-ci ildə kənd məktəbinə, 1927-ci ildə Bakı Sənaye Texnikumuna daxil olub və 1932-ci ildə həmin texnikumu bitirib. Elektrik quraşdırma sexində əmək fəaliyyətinə başlayıb. 1932–1937-ci illərdə Azərbaycan Sənaye İnstitutunun Energetika fakültəsində təhsil alıb. Ali təhsilini başa vurduqdan sonra mədənlərdə elektrotexnik, dispetçer, "Azenerji"də mühəndis işləyib.

Əlirza Bayramzadə 1941-ci ildə "Qırmızı Ulduz" Dövlət Rayon Elektrik Stansiyasının (1 saylı "Bakı" İstilik Elektrik Mərkəzi) baş mühəndisi təyin olunmuşdur. 1958-ci ildə "Azenerji"nin rəisi olub. O, "Şimal" Dövlət Rayon Elektrik Stansiyası, "Mingəçevir" Su Elektrik Stansiyası, "Sumqayıt" İstilik Elektrik Stansiyası və "Əli Bayramlı" Dövlət Rayon Elektrik Stansiyasının tikintisində iştirak etmişdir.

1955-ci ildə texniki elmlər alim adı almaq üçün dissertasiya müdafiə etmişdir. 1963-cü ildə professor elmi adı almışdır. Bu illərdə o ixtiraçı və təkmilləşdirici, respublikanın əməkdar mühəndisi kimi fəxri adlara layiq görülmüşdür Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetində müəllim işləmişdir.

Əlirza Bayramzadə 1962-ci ildə Azərbaycan SSR naziri təyin edilmişdir. Ölümünədək bu vəzifədə işləmişdir.

Mükafatları
-----------

1950-ci illərin sonunda Əməkdar mühəndis adını almışdır. Lenin ordeni və 2 dəfə Qırmızı Əmək Bayrağı ordeninə layiq görülmüşdür.

Xatirəsi
--------

*Qırmızı Ulduz* istilik mərkəzinə adı verilmiş və heykəli qoyulmuşdur.

Mənbə
-----

* Azərenerji

### İstinadlar

1. ↑  Təvəkkül Səlimov-Şağani Binə, Bakı 2001 s.57

Həmçinin bax
------------
**Çavuldur** və ya **Çuvaldar boyu** — Oğuz Xaqanın Dastanına görə Oğuzların 24 boyundan biri və Qaşgarlı Mahmuda görə Divân-ı Lügati't-Türk'təki yirmi iki Oğuz boyundan yirmincisi; Çuvaldarlardır. Qaşqarlı Mahmudun lüğətindəki Oğuz boylarının adları, zamanlarındaki deyiliş şəkillərinə görə yazmışdır. Ankarada Yukarı Çavundur və Aşağı Çavundur kəndləri var. Ayrıca Türkmənistanda da Çavundur vilayəti var.

Bu boyların Üç Oxlar Qolundan (sol qolundan) Oğuz Xaqanın oğlu Göy Xanın soyundan gəldikləri kəbul edilir. Çuvaldar boyu Qaşqarlı Mahmudun "Man qışlaq" "Oğuz ölkəsində bir yer adı" şəklində təsvir etdiyi bölgəyə, Xəzər Dənizi sahilindəki yarım adaya gedərək yurd tutmuşlar və buraya Man qışlaq adını vermişlər. 1916 ilində Kilisli Müəllim Rüfətın yayımladığı Kitabi dədə qorquda Oğuzlarda "Çuvaldar" şəklində istifadə edilən bu boy adı, Türkmənçədə "Çovdur" olarak günümüzə gəlib çatmışdır. Günümüz Türkmənistanında "Çovdur" adını daşıyan çoxlu yer və yurd adları vardır.

Əlamət olarak Şunqar (akdoğan) quşunu istifədə edirdilər. "Çavuldur" kəliməsi məşhur, şöhrətli mənasında istifədə edilirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati't - Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt I, sayfa 58.
2. ↑  Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati't — Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt I, sayfa 465.
**Dinkatəpə yaşayış yeri** — Azərbaycan ərazisində arxeoloji abidə.

Dinkatəpə yaşayış yeri Urmiya gölünün şimal-qərbində, Qadar çayının sağ sahilində yerləşir. Yaşayış yerində geniş arxeoloji qazıntı işləri 1966-1968-ci illərdə R.H.Dyson tərəfindən aparılmışdır. Yaşayış yerində Orta Tunc, Son Tunc və Erkən Dəmir, həmçinin Orta əsrlərə aid mədəni təbəqə aşkar olunmuşdur.

Dinkatəpənin Orta Tunc dövrü təbəqəsi iki hissəyə ayrılmışdır. Abidənin IV A-C adlandırılan təbəqələrində yalnız Xabur keramikasına rast gəlinmişdir. Bu təbəqədən üstdə yerləşən IV D təbəqəsindən Naxçıvan və Urmiya hövzəsininOrta Tunc dövrü üçün xarakterik olan polixrom boyalı qablar əldə edilmişdir.

Yaşayış yerindən tapılmış boyalı qablar çölmək və kasa tiplidir. Onların gövdəsinin yuxarı hissəsi ağ-sarı boya üzərinə qırmızı və qara rəngdə çəkilmiş torlu romb və üçbucaqlarla naxışlanmışdır. Yaşayış yerinin IV D təbəqəsində heç bir tikinti qalığına rastlanmamışdır. Bu təbəqə tədqiqatçılar tərəfindən e.ə. 1600-1450-ci illərə aid edilmişdir.

Mənbə
-----

* Vəli Baxşəli oğlu Baxşəliyev. Azərbaycan arxeologiyası (Ali məktəb tələbələri üçün vəsait). I cild. Bakı: Elm, 2007
**Əlirza Seidov** (15 yanvar 1932 – 1978) — Ləzgi şairi, şeirlər və balladalar müəllifi. "Samur melodiyaları" (1959), "Parlaq ulduzum" (1964), "Gümüş tellər" (1973), "On ikinci kitab" (1975), "Qızıl vadi" (1979) və s. şeirlər toplusunu yazmışdır.

Bioqrafiyası
------------

Əlirza Uzairoviç Səidov 1932-ci il yanvarın 15 -də Dağıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Axtı rayonunun Qdınk kəndində anadan olmuşdur. 1959-cu ildə Moskvadakı Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunu bitirmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Əlirza Uzairoviç Saidov "Znamya Sosializm" qəzetinin ədəbi işçisi, "Dağıstan qadını" jurnalının məsul katibi və respublika "Kommunist" qəzetinin mədəniyyət şöbəsinin müdiri işləmişdir. 1970-ci ildən şeir məsləhətçisi və Dağıstan Yazıçılar Birliyi İdarə Heyətinin katibidir. 1959-cu ildə Əlirza Səidovun şeirləri ilk dəfə "Znamya Sosializm" qəzetinin səhifələrində çap olunur. Elə həmin il "Molodaya Qvardiya" nəşriyyatı rus dilinə tərcümə edilmiş "Səninlə, Samur", Dağıstan kitab nəşriyyatı isə "Samur melodiyaları" şeirlər toplusunu ləzgi dilində ilk şeirlər toplusunu nəşr ediri.

Səidovun şeirləri tez-tez mərkəzi və respublika mətbuatının səhifələrində dərc edilir. Bunların arasında "Sovetski Dağıstan", "Dağıstan qadını", "Drujba Narodov", "Yunost", "Smena", "Oktyabr" və digər jurnallarda "Literaturnaya qazeta", həftəlik "Literaturnaya Rossiya" vardır.

Səidovun bir çox şeirləri Şimali Qafqaz xalqlarının, qonşu ölkələrin dillərinə, eləcə də dünyanın ingilis, polyak, bolqar və digər dillərinə tərcümə edilmişdir.

Əlirza Səidov Aleksandr Puşkin, Mixail Lermontov, Maksim Qorki, Taras Şevçenko, Vladimir Mayakovski, Sergey Yesenin, Aleksandr Tvardovski, Rəsul Həmzətov, Korney Çukovski və digər şairlərin əsərlərini ləzgi dilinə tərcümə etmişdir.

Dağıstan bəstəkarları Səidovun şeirlərinə musiqi bəstələmiş və bir çoxları məşhur ləzgi mahnıları olmuşdur.

Mükafatları
-----------

1977-ci ildə Əlirza Uzairoviç Səidov Dağıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Süleyman Stalski adına Respublika Mükafatının laureatı olur ("Canlı işıqlar" şeirlər kitabına görə). O, Dağıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı ilə də təltif edilmişdir.

Mənbə
-----

* Əlirza Seidovun şeirləri
* Алирза Саидов[*ölü keçid*]
* Творческое счастье Алирзы Саидова

İstinadlar
----------

1. 1 2  Alirza Saidov // Faceted Application of Subject Terminology.
2. 1 2  Alirza Uzairovič Saidov // NUKAT. 2002.
3. ↑  САИДОВ Алирза Узаирович Arxivləşdirilib 2013-06-17 at the Wayback Machine. Persons-Info.com
**Kornuollis** (*ing.* Cornwallis Island, *fr.* Île Cornwallis) — Kanada Arktik arxipelaqına daxildir. Kanadanın Nunavut vilayəti ərazisinə daxildir.

Coğrafiyası
-----------

Kornuollis adası.
Ada 6995 km² sahəyə malik olaraq, Adaların dünyada sahəsinə görə sıralamasında 96-cı, Kanadada isə 21-ci yeri tutur. Sahil xətdinin uzunluğu 636 kilometrdir.

Barrou boğazı Kornuollis adasını Somerset (ada)sından, Vellinqton boğazı Devon (ada)sından ayırır. Kuin boğazı Baterst (ada)sını Kornuollis adasından ayırır. Bu iki ada arasında çoxlu sayda kiçik adalar vardır.

Adanın maksimal uzunluğu 115 km, eni — 90 km təşkil edir. Lanşaftının böyük hissəsi alçaq düzənliklərdən ibarətdir, cənub-şərqdə alçaq təpələr üstünlük təşkil edir. Ən hündür yeri 350 metrdir.
Yeganə yaşayış məntəqəsi — Rezolyut.

Tarixi
------

Ada 1819-cu ildı Vilyam Parri tərəfindən britaniya admiralı Vilyam Kornuollisin şərəfinə adlandırılıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Atlas of Canada. List of Islands". 2013-01-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-10.
2. ↑  "The Island encyclopedia. Cornwallis Island". 2010-12-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-10.

Mənbə
-----

* Cornwallis Island Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine
**Dingir, Diĝir** (şumercə: 𒀭; deyilişi [ tiŋiɾ ]) — mixi yazılı qaynaqlarda "Tanrı" anlayışını ifadə edir. "Tinqir" sözü "İlah" və ya "İlahə" olaraq tərcümə edilə bilər. Şumer mixi yazılarında 𒀭 işarəsi adətən ilahiliyi, bəzən də müqəddəsliyi müəyyənləşdirmək üçün dini adların qarşısında istifadə edilir (məs.: 𒀭𒈹 = *dingir*İnanna; "İnanna tanrı"). 

İşarə əvvələr şumercə "göy", "ulu", "ən" (yüksək, uc, son) məna yükünü daşıyan *an* sözünün ideoqramı kimi istifadə olunub; sonralar isə işarə həm də *dingir* (tanrı) sözünün loqoqramına çevrilib və şumer panteonunun ən ulu tanrısı, bütün digər ilahların əcdadı hesab edilən **An** tanrının adını daşıyır; bundan əlavə, sözlərdə /an/ hecasını ifadə edən fonoqram kimi tətbiq edilir.

Assuriya mixi yazılarında bu (AN, DİGİR, 20x20px[ölü keçid]) həmçinin El (və ya ilu) İlahının ideoqramı və yaxud da an və il sözlərinin hecalı şəkildə yazılışı kimi oxunur. Şumer ilahiyyat anlayışı göylərlə sıx bağlıdır, faktlardan bu aşkar olunur ki, "göy" ideoqramının işarəsini iki dəfə yazdıqda ulduzun gerçək şəkli formalaşır. İlahiyyatın gerçək bağlılığı səmadakı parlaq hierofaniya ( yunan dilində "müqəddəs işığı gətirmək" anlamına gəlir) ilə bağlıdır. Bu da mümkündür ki, Şumercə olan Dingir sözü tədricən dəyişilib, Türk dilində olan 30x30px[ölü keçid] Tenqri (səma, Göy Tanrısı) sözünə çevrilmişdir.

Güman ki, türk panteonunun baş ilahı  (T2NQR2İ /teŋri/ = göy; Tanrı) şumer panteonundakı *Dingir* ilə bağlıdır.

Assuriya mixi yazılarında bu (AN, DİGİR, ) həmçinin *il* (yaxud *ilu*) ilahının ideoqramı və yaxud da *an* və *il* sözlərinin hecalı şəkildə yazılışı kimi oxunur.

Mixi yazı işarələri
-------------------

### Şumer dili

Orta Tunc Dövrü işarəsi

Şumer işarəsi DİGİRin  öz kökünü əsas ilaha işarə edən ulduzşəkilli ideoqramdan və yaxud da Şumer ilahı olan Andan(ilahların Uca Atası)alması barədə fikirlər mövcuddur. Dingir həmçinin səma və cənnət mənalarını da ifadə edir, bunun ziddi olan "ki" sözü isə yeri ifadə edir. Digirin cəmi digər sözlər arasında *digir-digir* şəklində ola bilər.

### **Aşşur dili**

 Aşşur dilində Digir sözü aşağıdakı mənaları bildirir:

* Akkad dilində il (və ya ilah) sözünün kökü, "ilah" və ya "ilahə" mənasını verir.
* Anum ilahı
* Akkad sözü šamû, mənası "səma"
* an və il sözlərinin hecası
* şəkilçi mənasında "da,də" və ya "a,ə,ya,yə"
* İlahın adını bildirir

Bir mülahizəyə görə DİNGİR sözü rahib və ya rahibə mənasını verə bilər, baxmayaraq ki Akkad dilində olan ēnu və ēntu sözləri həmçinin rahib və rahibə kimi tərcümə olunur. Məsələn *nin-dingir* (qadın-rahib) rahibə mənasını verir ki, bu rahibələr Eridu şəhərində yerləşən Enki məbədinə ərzaq alırdılar.

Ədəbiyyat
---------

İstinadlar
----------

1. ↑  Edzard, 2003
2. ↑  Mircea Eliade, John C. Holt, Patterns in comparative religion, p 94.
3. ↑  Margaret Whitney Green, Eridu in Sumerian Literature, PhD dissertation, University of Chicago (1975), p. 224
Taxtadan düzəldilmiş koropokkuru fiqurları
**Koropokkuru** (ayn. コロポックル, コㇿポックㇽ *koropokkuru, korpokkur*) – aynuların mifologiyasında – yerin altında, ya da dəvədabanı, öskürəkotu kimi bitkilərin gövdəsinin altında yaşayan balaca adamlardır. Bitki kamiləri (ruhları, ilahları) sayılırdılar (sözün özü aynu dilində kor/koro – "öskürəkotu", pok – "altında" və kur/kuru – "adam" sözlərindən formalaşıb).

Aynular inanırdılar ki, yaşadığı torpaqlarda oraya gəlmələrindən öncə məhz koropokkurular yaşayırdı. Onlar yaxşı balıqçı idilər və öskürəkotunun yarpaqlarından düzəldilmiş damı olan quyularda yaşayırdılar. Aynular hesab edirlər ki, indiki zamanda da onların yuvalarına, gildən düzəldilmiş qab-qacaqlarında və daş alətlərinə hardasa rast gəlmək olar.

Əfsanə
------

Qədim zamanlarda koropokkurular insanlarla yaxşı münasibətdə idilər, onlara maral, balıq və başqa şikar göndərir, ticarət edirdilər. Lakin insanların onları görməsini xoşlamırdılar, buna görə də adətən insanlarla bütün işlərini gecə vaxtı edərdilər.

Yapon öskürəkotu
Bir dəfə gənc bir aynu koropokkurunu öz gözləri ilə görmək istəyir və buna görə də, pəncərənin altında pusqu qurur, çünki koropokkurular hədiyələrini həmişə gətirib pəncərənin altına qoyardılar. Koropokkuru yaxınlaşdıqda, oğlan onu tutaraq pəncərədən dartıb evin içinə salır. Oğlan görür ki, qabağında çox gözəl bir qadın koropokkuru durur. Qadın o qədər qəzəblənir ki, bir də heç kim onun xalqını bir də görmür. 

Koropokkuru fiquru

Elmi yanaşma
------------

Belə bir fərziyyə ortaya qoyulur ki, koropokkuru haqda miflər aynulardan öncə Hokkaydo və Saxalində həqiqətən mövcud olmuş neolitik bir qövmlə bağlıdır. Ehtimal edilir ki, bu qövm Homo florensis, başqa adla "hobbit" insan növünə aid olub və dövrlərinin sonlarında aynularla təmasda olublar. Buna sübut kimi – aynularınkından fərqli olan qazma evlər və dulusçuluq məhsulları göstərilir.

Ədəbiyyat
---------

* Васильевский Р. С. По следам древних культур Хоккайдо. — Новосибирск: Наука, Сибирское отделение, 1981. — 176 с.: ил. — Серия «Страны и народы».
* Невский Н. А. Айнский фольклор. — М.: Наука, Главная редакция восточной литературы, 1972. — 176 с.
* Спеваковский А. Б. Духи, оборотни, демоны, божества айнов. — М.: Наука, Главное издательство восточной литературы, 1988. — 206 с.

Qeydlər
-------

1. ↑  *neolitica.ru.* "К истории вопроса о цорпок-куру. Связи культуры айну с культурой Дзёмон". 2010-05-25. 2011-04-30 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  *Brent Swancer.* "The Mysterious Little People of Japan". cryptomundo. 08.06.2010. 2022-07-07 tarixində arxivləşdirilib.
**Veilside Company Limited** (**VeilSide**) - Yaponiya mənşəli avtomobillərin modifikasiya və bodikit (bir avtomobil və ya motosiklet gövdəsini düzəltmək üçün paketlənmiş bəzək və fitinqlər dəsti) şirkətidir. İlk illərdə asma və tənzimləmə hissələri satan bir avtomobil şirkəti idi. İndi bir çox avtomobil markasına aerodinamik və estetik inkişaf etdirmək məqsədilə daxili konstruksiya hissələri düzəldir.

Bodykit etdiyi bəzi avtomobil modelləri
---------------------------------------

VeilSide tərəfindən yaradılmış bir Toyota Supra.
VeilSide tərəfindən istehsal edilmiş Forsaj 3. Tokio drifti filmində də yer almış RX-7.
* Mazda RX-7
* Toyota Supra/Toyota Supra 4509GTR adı ilə
* Nissan 350Z
* Nissan 370Z
* Acura/Acura NSX Fortune adı ilə
* Ford Mustang/Ford Mustang Dominator adı ilə
* Mazda RX-8
* Toyota iQ/Toyota iQ-R adı ilə
* Toyota Supra/Toyota Supra JZA80 C1&C2 adı ilə
* Nissan Skyline/Skyline R35 adı ilə
* Toyota Celica/Celica ZZT231 adı ilə

Şirkəti reklam edən filmlər
---------------------------

* The Fast and the Furious (2001)
* 2 Fast 2 Furious (2003)
* Forsaj 3: Tokio Yarışı (2006) (2006)
* Fast & Furious (2009)
* Fast Five (2011).
**Stam1na**  — Finlandiyadan olan proqressiv metal, Thrash metal qrupu. Qrupun mahnı sözləri fin dilində ifa olunur.

Haqqında və yaranışı
--------------------

Qrup 1996-cı ildə Lemi şəhərində Hyrde, Pekka və Kake tərəfindən qurulmuşdur. 1997—2004 illər də qrup bir çox demo albomdan sonra, Sakara Records albom şirkətilə müqavilə imzaladıqdan sonra onlar ilk debüt albomlarını 2005-ci ildə nəşr etdilər. "Stam1na" adlanan albom , 11 trekdən ibarətdir. Bu albomun ardından onlar, 2006-cı ildə özlərinin ikinci albomlarını nəşr etdilər. "Uudet kymmenen käskyä" adlan albom 15 000 nüsxə satıldı. Və Finlandiya musiqi çarxlarında top 40 arasından 17-ci pillədə qərarlaşdı. Həmən ildə "Likainen parketti" adlı sinqllarını nəşr etdilər. Top çarxda ilk pillədə qərarlaşdılar. 2007-ci ildə Finlandiyanın Emma-gaala tərəfindən, qrupun "Uudet kymmenen käskyä" adlı albomlarını ilin albomu seçildi. Həmin ildə albom Almaniyada da nəşr edildi və Apocalyptica qrupu ilə Almaniya və Baltikyanı ölkələrin də 14 konsertlər də çıxış etdilər.

2008-ci ildə onlar "Raja" adlı üçüncü albomlarını nəşr etdilər və albomun 15000 nüsxəsi satıldı. 2 həftə boyunca top çarxlarda ilk pillədə qərarlaşdı. Bunun bərabər onlar Almaniya da Wacken Open Air festivalında çıxış etdilər. 2010-cu ildə qrupun dördüncü "Viimeinen Atlantis" adlı albomlarını nəşr etdilər. Bu albomda qrupu zirvəyə apardı. İlin albomu və ilin qrupu mükafatlarını qazandılar.

2012-ci ildə qrupun "Nocebo" və 2014-cü ildə "SLK" albomları və 2016-cı ildə "Elokuutio" adlı albomları nəşr edilmişdir.

Qrup üzvləri
------------

* Antti "Hyrde" Hyyrynenvokal, gitara (1996–)Antti "Hyrde" Hyyrynen  
vokal, gitara (1996–)
* Kai-Pekka "Kaikka" Kangasmäkibas gitara (2005–)Kai-Pekka "Kaikka" Kangasmäki  
bas gitara (2005–)
* Emil "Hippi" Lähteenmäkisintezator (2009–)Emil "Hippi" Lähteenmäki  
sintezator (2009–)
* Pekka "Pexi" Olkkonengitara (1996–)Pekka "Pexi" Olkkonen  
gitara (1996–)
* Teppo "Kake" Velinbaraban (1996–)Teppo "Kake" Velin  
baraban (1996–)

Diskoqrafiya
------------

Albomlar
* Stam1na (2005)
* Uudet kymmenen käskyä (2006)
* Raja (2008)
* Viimeinen Atlantis (2010)
* Nocebo (2012)
* SLK (2014)
* Elokuutio (2016)
* Taival (2018)
* Novus Ordo Mundi (2021)

Sinqllar
* Kadonneet kolme sanaa (Three Lost Words) (2005)
* Paha arkkitehti (An Evil Architech) (2005)
* Edessäni (In Front of Me) (2006)
* Likainen parketti (Dirty Floor) (2006)
* Valtiaan uudet vaateet (2012)
* Puolikas ihminen (2012)
* Panzerfaust (2014)
* Dynamo (2014)
* Vapaa on sana (2014)
* Kuudet raamit (2016)
* Verisateenkaari (2016)
* Elämänlanka (2018)
* Enkelinmurskain (2018)
* Gaian lapsi (2018)
* Sirkkeli (2021)
* Betelgeuse (2021)

Xarici keçidlər
---------------

* Əsas sayt
* Sakara Records
**Şirvani Ədilli** — Azərbaycanlı şair, tədqiqatçı.

Həyatı
------

17 sentyabr 1978-ci ildə Ağdam rayonunun Şıxbabalı kəndində anadan olub. Azərbaycan Texniki Universitetini və Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetini bitirib.

Yaradıcılığı
------------

Orta məktəb illərindən şeir yazmağa başlayıb. Şeirlərini heca və əruz vəznlərində, həmçinin sərbəst formada yazır. İlk dəfə "Tək səbir" qəzetinin 01.11.1998. tarixlı sayında iki satirik şeiri çap olunub. Azərbaycan Texniki Universitetində fəaliyyət göstərən "Təhsil" cəmiyyətinin "Söz-sözə" ədəbi birliyinin üzvü olub. Həmin birliyin nəşr etdirdiyi "Söz çələngi-1" *(Bakı, "Təhsil"-1999)* və "Söz çələngi – 2" *(Bakı, "Təhsil"-2001)* ədəbi almanaxlarında şeirləri çap olunub.

Həmçinin "Vahid" poeziya evinin şeir məclislərinin iştirakçısı olub. 2008-ci ildən mətbuat səhifələrində mütəmadi olaraq elmi-publisistik məqalələrlə çıxış edir. "Borc" adlı ilk novellası "Təzadlar" qəzetində *(12–22.02.2011)* nəşr olunub.

Bədii yaradıcılıqla yanaşı şeir formalarının, həmçinin milli-ideoloji məsələlərin tədqiqi ilə müstəqil surətdə məşğul olur. Əruz haqqında araşdırmaları ədəbi mühitin diqqətini cəlb edib. Əruz vəzninin yaranması və türk dilinə uyğunluğu məsələsində ənənəvi baxışlardan fərqli baxış irəli sürüb. Bu vəznin daha asan öyrənilməsi üçün ilk dəfə cəmi iki səsli ünsürdən ibarət sadələşdirilmiş əruz qəliblərini tərtib edib. Azərbaycan sərbəst şeirinin ilk dəfə geniş nəzəriyyəsini işləyib. Heca vəzninin bölgü məsələsində yeni baxış irəli sürüb, qafiyə haqqında köklü araşdırması var.

Kitabları
---------

1. **Mənim odlar diyarım**. Şeirlər. Bakı, "Adiloğlu", 2011. 112 səh. –
2. **Əruz vəzninin sadələşdirilmiş qəlibləri.** Bakı, "Adiloğlu", 2011. 52 səh. –
3. **Milli ideologiyamız: Türklük, Çağdaşlıq, İslam.** Bakı, "Elm və təhsil", 2013. 288 səh. –
4. **Azərbaycan şeirində forma məsələləri.** Bakı, "Elm və təhsil", 2014. 144 səh. –
5. **Tək vətən sevgisi bəsdir.** Şeirlər, hekayələr, məqalələr. Bakı, "Elm və təhsil", 2022. 304 səh. –

İstinadlar
----------

1. ↑  "Şirvani Ədilli kitablarını təqdim etdi — **kitabklubu.org** saytı". 2022-03-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-30.
2. ↑  ""Tək vətən sevgisi bəsdir" kitabı nəşr olundu - *kulis.az*". 2023-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-05.

Həmçinin bax
------------

* Əruz
* Heca vəzni
* Sərbəst şeir

Xarici keçidlər
---------------

* 
*
**Qırıxlı məhəlləsi** — Gəncənin qədim məhəllələrindən biri. Ehtimal olunur ki, məhəllə Əfşar elinin Qırıxlı qoluna mənsub insanlar tərəfindən XIII əsrdən salınıb.

Haqqında
--------

Qırıqlı məhəlləsi, şimaldan Qızılhacılı, Qazaxlar, şərqdən İtdilər, Çıraqlı, Yuxarı Ozan, Bala Bağman, cənubdan Carrılar, Talalı, qərbdən Bayan, Daş körpü məhəllələri ilə əhatələnib. Fərrux Əhmədova görə Qırıqlı məhəlləsinin sakinləri Borçalının Qırıxlıbəyazidli, Qazaxın Qırıqlı, Şəmşəddilin Dönük Qırıqlı, Düz Qırıqlı, Kürəkbasanın Qırıxlı kəndlərindən gəlmə deyillər. Məhəllə Gəncənin digər qədim məhəllələri kimi tam mərkəzdə Şah Abbas meydanı və İçqalaya yaxın yerləşir. Məhəllə sakinlərinin əcdadları ehtimal ki, Qızılbaşların Əfşar tayfasının Qırıxlı qoluna mənsub olub, hələ XIII əsrdən Gəncədə məhəllə salıblar. XVI əsrdə Gəncə Osmanlı qoşunları tərəfindən tutulduqdan sonra isə onlar şəhəri tərk ediblər. XVII əsrin ortalarında isə əvvəlki yerindən köçürülümüş şəhərə qayıtmış və burada yenidən məhəllə salmışlar. 1650-ci ildə isə burada Qırıxlı məscidini inşa ediblər. Məhəllədə Qara Müseyib dəyirmanı, Hacı Abdı Mehti oğlunun buzxanası mövcud olub.

Həmçinin bax
------------

* Gəncə məhəllələri
* Qırıxlı məscidi

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Fərrux Əhmədov.* Gəncənin tarix yaddaşı. Bakı: Şirvannəşr. 1998. səh. 206-209.
2. ↑  "Gəncənin Kınıqlı məhəlləsi". ganca.org. 23 sentyabr 2011. 2021-04-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 fevral 2020.

Xarici keçidlər
---------------

* Gəncə adlı salnamə - Qırıxlı məhəlləsi / Kəpəz Tv

| ⛭Gəncənin məhəllələri |
| --- |
| Ağalmas məhəlləsi  • Bala bağban məhəlləsi  • Cuhudlar məhəlləsi  • Çaylı məhəlləsi  • Daş körpü məhəlləsi  • Dəmirçilər məhəlləsi   • Dördyol məhəlləsi  • Əttarlar məhəlləsi  • İmamlı məhəlləsi  • Qazaxlar məhəlləsi  • Qırıxlı məhəlləsi  • Qızılhacılı məhəlləsi  • Mollacəlilli məhəlləsi  • Ozan məhəlləsi  • Səfərabad məhəlləsi  • Sofulu məhəlləsi  • Şahsevənlər məhəlləsi  • Xəlfəli məhəlləsi  • Tapqışlaq məhəlləsi  • Tatabad məhəlləsi  • Toyuqçu məhəlləsi  • Zərrabi məhəlləsi |  |
**İnvestisiya səmərəliliyi nisbəti** (*gəlirliliyin uçot dərəcəsi*, investisiyanın gəlirliliyinin uçot dərəcəsi, gəlirin uçot dərəcəsi, qoyulmuş kapitalın gəlirliliyi, maliyyə hesabatı üsulu, *ing.* Accounting rate of return, ARR) — göstərici investisiyaların uçot gəlirliliyinə təsirini orta illik mənfəətin orta illik investisiyaya nisbəti kimi xarakterizə edir.

Tərifi
------

Kanadalı professor Entoni Atkinsonun fikrincə, mühasibat uçotu gəlirliliyi orta illik mühasibat xalis mənfəətinin orta investisiya səviyyəsinə nisbətinə bərabər qoyulmuş kapitalın gəlirlilik dərəcəsini təqribən göstərən göstəricidir.

Hesablama
---------

İnvestisiya səmərəliliyi əmsalı - göstərici investisiyaların uçot gəlirliliyinə təsirini orta illik mənfəətin orta illik investisiyaya nisbəti kimi xarakterizə edir:

{\displaystyle ARR={\frac {PN}{1/2\*(I+RI)}}},
burada {\displaystyle PN} — orta illik mənfəət (nəzərdən keçən dövr üçün investisiya obyektinin orta pul vəsaitlərinin hərəkəti amortizasiya (yəni xalis mənfəət) çıxılmaqla), {\displaystyle I} - investisiya (sərmayələrin dəyəri (xərc edilmiş kapital) dövr), <math>RI< /math> — ləğvetmə dəyəri (dövrün sonunda investisiya dəyəri).
Orta illik xalis mənfəət əlavə gəlir və layihə ilə bağlı xərclər (təhlil olunan kapital qoyuluşları) arasındakı fərq kimi hesablanır.

Əgər mühasibat uçotu gəlirlilik dərəcəsi hədəf gəlir dərəcəsinin dəyərindən böyükdürsə, o zaman layihə qəbul edilir. ARR nə qədər yüksək olsa, bu layihənin cəlbediciliyi bir o qədər yüksəkdir.

Tənqidi
-------

ARR nisbəti pul vəsaitlərinin hərəkətinin vaxt aspektini, kapitalın qiymətini nəzərə almır və aktivlərin fəaliyyət müddətindəki fərqləri nəzərə almır. Göstərici pul vəsaitlərinin hərəkətinin məbləğini nəzərə almır, lakin xalis mənfəət əsasında hesablanır. Göstərici məlumatları ortalaşdırır və pul vəsaitlərinin hərəkətinin zamanla bölüşdürülməsi haqqında məlumat vermir, lakin bütün dövrlərdə pul vəsaitlərinin hərəkətini və məhsulun gəlirliliyini nəzərə alır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Аткинсон Э.А. Банкер Р.Д. Каплан Р.С. Юнг М.С.* Управленческий учёт. СПб: ООО «Диалектика». 2019. 503–504. ISBN 978-5-907144-70-5.
2. ↑  *Друри К.* Управленческий и производственный учёт. Вводный курс. М.: Юнити-Дана. 2016. 386–388.
**Kənd timsahları** — Almaniya filmi.

Məzmun
------

On yaşlı Hannes köhnə kərpic damında Krokodilerbande daxil cəsarət bir dırmaşmaq lazımdır. O, slips və vəziyyəti kritik, nov sallanan və nəhayət yalnız bir nazik zəncir, düşür. Hadisə teleskopu paraplegic Kai tərəfindən təqib edilir. O, itfaiyeye həyəcana. Son anda xilasediciləri Kərpic zavodunun gələcək və onların təhlükəsizlik yastığı istifadə edə bilərsiniz, belə ki, Hannes crash salamat qalmamışdır. xilasetmə From Hannes zəng adı öyrənir və təşəkkür onu ziyarət.

təzyiq altında anası tərəfindən müəyyən hiss buna görə də onun yeni yaşayış hələ heç bir əlaqəsi aşkar etmişdir Kai, band ilə təmasda istəyirəm, lakin ilkin bütün uşaqlar Maria, yalnız qız təklif Hannes istisna olmaqla müqavimət onları təqdim edib. Belə ki, Kai s schuelerVZ vasitəsilə əlaqə etibar qalır. xaricində pozmaq şüşə söhbət, kompüter uzaq çevrilir və üç motorcyclists bir mağaza bir oğurluq şahid isə o bir gecə eşidir. Anası çətin dolanışığını qazanmaq və nəhayət özü də bu hücumların qurbanı xüsusilə Hannes - qrup da maraqlı serial cinayətkarlar, həbs məruz € 1,000 mükafat. Kai, Hannes nəhayət uşaqlar ağac ev yandı ki, həyata olan bir dəqiq an cavab timsah, əvvəlki qərargahında qəbul edib. oğru açıq-aydın gizlətmək yer - O, bir anbar tapmaq köhnə kərpic zavodu, site gittiğinde.

uşaqlar sahəsində tədqiq başlayacaq Kərpic zavodunun üzrə müşahidələr və şin musiqi quays əsaslanır. O, yol xüsusilə Dennis, band üzvü Frank yaşlı qardaşı və onun iki dost Kevin və Achmed bir neçə Velosiped tövsiyə etdi. münaqişə o radar quraşdırılması çaxdı olan zamanı sürətli uçuş verir və sonra ünvanlı bostan atmaq ilə müdafiə edə bilər ilkin Kai, üç motorcyclists tərəfindən hücum culminates və o, masa və stul arasında sonunda nəhayət bir səki qəzaları Kafelər. Hannes bu hücum nəhayət burglars üçün polis və hesabat sightings gedir siqnaldır - hələ Frank nəzərə həyata dəstə və final dəlil yoxdur, çünki, bu hələ rədd edir. Amma polis bölməsində Krokodiler yalnız Kai sürətli tələ image rekord olmuşdur ki, tapa bilməz, lakin bu ki, oğruların indi də albanların bir qrup düşmə üçün günah oldu. Belə ki, onlar yırtıcı aradan qaldırılması film və şəkil çəkmək üçün var kərpic zavodunun sökülməsi əvvəl gecə burglars üçün gözləmək su keçirməyən dəlil və yalan təmin etmək üçün qərar. Krokodilerbande mükafat sahib gəlir ki, bu plan nəhayət, gedir. Onlar xüsusi məktəb anasının orijinal planları zidd artıq göndərilir deyil Kai üçün handcycle, yaratmaq üçün pul istifadə. Hannes çox əvvəldən aşiq idi Mary, o onun oğlu və daha yaxşı bir gələcək üçün ümid verir, hətta keçən imtahanları Hannes 'ana haqqında danışmaq olar nəhayət kərpic ilk öpücük dağıtması əsnasında doğum verdi və s.
**Flora Brovina** (alb. Flora Brovina; 30 sentyabr 1949) — Kosovo-alban jurnalisti, şair və ictimai xadim.

Bioqrafiyası
------------

30 sentyabr 1949-cu ildə Kosovoda anadan olmuşdur. Onun ilir Brovin adlı bir qardaşı vardır.

Priştinadakı Tibb İnstitutunu bitirdikdən sonra pediatriya ixtisası üzrə Zaqrebdə təhsilini davam etdirir. Kosovaya qayıdan Flora, gündəlik Rilindja qəzetində jurnalist olaraq işə başlayır. Sonra Priştina xəstəxanasında pediatr kimi işə düzəlir. 1990-cı illərdə siyasi vəziyyət kəskinləşəndə Brovina hadisələrə biganə qalmayaraq zorakılıq aktları haqqında məlumat toplamağa başlayır, humanitar fəaliyyətlə məşğul olur və yetimlərin psixoloji reabilitasiya mərkəzinə rəhbərlik edərək uşaqlara yardım təşkil edir.

Kosovo müharibəsi əsnasında, 20 aprel 1999-cu ildə Brovina maskalı şəxslər tərəfindən qaçırılaraq naməlum bir yerə aparılır. Beləliklə NATO qüvvələri paytaxt Priştinanı alanda və Serbiya qoşunları ölkədən çıxarkən əsirlikdə olur. Qaçırılma ilə bağlı ilk xəbər, oğlunun qaçırılması ilə bağlı məlumatların mümkün qədər geniş yayılmasına çağırmaq üçün PEN Beynəlxalq Yazıçılar Dərnəyi ilə əlaqə saxladığı 24 aprel 1999-cu ildə ortaya çıxır. Pojarevasdakı bir Serbiya həbsxanasına köçürülür və həbsdə olduğu ilk ayda, 200 saatdan çox sorğuya məruz qalır. 5-9 dekabr 1999-cu ildə bir məhkəmədə Yuqoslaviya Cinayət Məcəlləsinin 136-cı maddəsi ilə 'terror fəaliyyətində' günahlandırılır. Beynəlxalq təzyiqlər nəticəsində sərbəst buraxılmadan əvvəl il yarım Serb həbsxanalarında qalır.

Flora Brovina siyasi fəaliyyətlə məşğuldur. 2001-ci ildə Kosova Demokratik Partiyasından Kosova prezidentliyinə namizəd olur. Eyni partiyanın üzvü olaraq 2004-cü ildə Kosova Parlamentinə seçilir. Kosovar Albaniyalı Qadınlar Liqasına da rəhbərlik edir.

Bir sıra şeir toplularının müəllifidir:

* *"Vërma emrin tim"* (1973),
* *"Bimë e zë"* (1979),
* *"Luleborë"* (1988),
* *"Mat e çmat"* (1995),
* *"Thirrje e Kosovë"* (1999).

2001-ci ildə şeirləri Nyu-Yorkda, Robert Elsi tərəfindən tərcümə olunur.

Mükafatlar
----------

1999-cu ildə Flora Brovina İsveç PEN Klubundan bir mükafat alır və Amerika PEN Amerika Mərkəzi tərəfindən Barbara Goldsmith Freedom to Write Award mükafatına layiq görülür. Həm də Henrix Byoll Vəqfinin İnsan Hüquqları Mükafatı laureatıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Flora Brovina Arxivləşdirilib 2016-04-17 at the Wayback Machine (ing.)
2. ↑  List of the Deputies of the Kosovo Assembly Arxivləşdirilib 2016-04-24 at the Wayback Machine (ing.)
3. ↑  "Освобождение косовской правозащитницы Флоры Бровины". 2016-04-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-21.
4. ↑  Paediatrician Flora Brovina remains imprisoned in Kosovo Arxivləşdirilib 2023-07-20 at the Wayback Machine (ing.)
5. ↑  Flora Brovina Arxivləşdirilib 2016-04-15 at the Wayback Machine (alb.)

Mənbə
-----

* Flora Brovina (ing.)
* Flora Brovina | WISE Muslim Women (ing.)
* Kosovo's first lady (ing.)
**İbn-Bətutə Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Abdullah al-Lavati at-Tancı** (25 fevral 1304–1377) — ərəb səyyah və tacir.

Həyatı
------

Fəaliyyəti
----------

Digər ərəb səyyahlarından fərqli olaraq, olduğu ölkələrin əhalisi haqqında daha çox maraqlanmışdır. 22 yaşında Mərakeşdən İskəndəriyyə şəhərinə gəlməklə Misirin əsas hissələrində olmuş, daha sonra Fələstin Məkkəyə getmişdir. Məkkədən geri Fələstinə qayıdan İbn-Bətutə Kiçik Asiyanı keçərək Rusiyaya daxil olmuş və Sibirə yollanmışdır. Rusiyadan İstanbula qayıdaraq Orta Asiyaya, buradan isə Əfqanıstandan keçməklə Hindistana yola düşmüşdür. Hindistanda dövlət xidmətinə götürülən səyyah 1342-ci ildə Çində olur. Daha sonra Maldiv adalarında, Mərakeşdə, təkrar İspaniya, Saxarada olmaqla 1377-ci ildə vəfat edir.

İbn Bətutə orta əsrlərin bütün müsəlman ölkələrində, həmçinin müsəlmanların hakimiyyəti altında olan ərazilərdə olan yeganə səyyah olmuşdur. Onun qarşıya qoyduğu əsas məqsəd XIV əsrin ikinci yarısında mövcud müsəlman cəmiyyətini əsərlərində işıqlandırmaqdan ibarət idi.

İbn Bətutə 1342-ci ildə dəniz yolu ilə Ərəbistana qayıtmış, özü ilə olduğu ölkələr haqqında zəngin məlumatlar gətirmişdir. Əsasən şəxsi məlumatlarına əsaslanaraq bu gün də öz əhəmiyyətini itirməyən, bir çox Avropa dillərinə tərcümə olunan "İbn-Bətutənin səyahətləri" əsərini yazmışdır.

Ömrünün 30 ilini (1325–1354) səyahətə həsr etməklə o, coğrafiya tarixində özündən sonrakı nəsillər üçün müsəlman ölkələri haqqında möhtəşəm bir abidə qoyub getmişdir. İbn-Bətutə Ferdinand Magellana qədər bütün dövrlərin ən böyük səyyahı sayılır. Coğrafiya tarixində orta əsrlərin ən qiymətli əsərləri ona məxsusdur.

Mənbə
-----

* Милославский Г. В. Ибн-Баттута. М.: Мысль, 1974, 80 с. (Замечательные географы и путешественники).
* Тимофеев И. В. Ибн Баттута. М.: Молодая гвардия, 1983, 270 с.
* Ибрагимов Н. Ибн Баттута и его путешествия по Средней Азии. М.: Наука, 1988.
* M. C. Əliyev, F. A. Həsənli. Coğrafi kəşflərin tarixi və səyyahlar. Bakı: 2009.

Xarici keçidlər
---------------

* Отрывки из сочинения Ибн Баттуты на сайте *Восточная Литература*
**Azərbaycan təbiəti** — Azərbaycan SSR-də və Azərbaycan Respublikasında publik elmi-metodik məcmuə. Azərbaycan Təbiəti Mühafizə Cəmiyyətinin orqanı.

Tarixi
------

"*Azərbaycan təbiəti*" 1975-ci ildən Bakıda Azərbaycan dilində nəşr olunmuşdur. İllüstrasiyalıdır. Məcmuədə təbiəti mühafizənin kütlələrə təbliği, insan və ətraf mühit, Azərbaycanın nadir ağaçlarının, bəzək və dərman bitkilərinin elmii cəhətdən öyrənilməsi, qorunması, qoruqların genişləndirilməsi, ətraf mühitin çirklənməsinə qarşı mübarizə tədbirləri və s. mühüm problematik məsələlər işıqlandırılmışdır. "*Azərbaycan təbiəti*" həmçinin digər sovet respublikalarında təbiətin mühafizəsinə dair elmi-kütləvi yazılar, xəbərlər dərc etmişdir. 1976-cı ildə qəzetin tirajı 30 min nüsxə olmuşdur. Baş redaktoru Həsən Əliyev olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Азәрбајҹан тәбиәти // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 176.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-01-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-09.
**Qısameyvəli rododendron** (*lat.* Rhododendron brachygynum) — bitkilər aləminin erikaçiçəklilər dəstəsinin erikakimilər fəsiləsinin rododendron cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Koreya və Yaponiyada rast gəlinir. Şimali və Mərkəzi Yaponiya dağlarında, xüsusilə Fudziyama dağında geniş yayılmışdır və meşə sərhədindən yuxarıda kolluqlar əmələ gətirir.

Botaniki təsviri
----------------

Mədəni şəraitdə hündürlüyü 3 m-dən artıq olmayan, həmişəyaşıl, düzdayanan, çoxbudaqlı koldur. Zoğların qabığı tünd-bozdur. Cavan zoğları və yarpaqları bozumtul tükcüklüdür, ancaq tükləri tez tökülür. Birillik zoğları qalın, açıq-yaşıldır. Yarpaqları uzunsov-lansetvarı, uzunluğu 8-20 sm, eni 3-5 sm, küt və ya ucu biz, saplağı bir az ensiz, bünövrəsi yumru, kənarları burulmuşdur. Üst tərəfi yaşıl, parlaq, alt tərəfi qalın, bozumtul və ya qonur keçə ilə örtülmüşdür. Saplaqların uzunluğu 1,5-3,0 sm, bozumtu tükcüklüdür. Çiçəkləri 10-20 ədəd yumru çiçək qruplarında yerləşir, diametri 10-15 sm-dir. Çiçək saplaqlarının uzunluğu 2,0-2,5 sm, zəif tükcüklüdür. Kasacığı qısa, beş qanadlıdır. Çiçək tacının diametri 4-5 sm, enli-qıfşəkilli, zəngvarı, ağ və ya açıq-sarı, zərif çəhrayı çalarlı, yaşılımtıl və ya qonur nöqtəli, qanadlıdır. Erkəkcikləri 10 ədəddir, saplaqları bünövrədən yarısına qədər tükcüklüdür. Yumurtalığı qonur keşəlidir. Sütuncuğu çılpaq, erkəkciklərdən qısadır. İyunda çiçəkləyir, avqustda toxumlar verir.

Ekologiyası
-----------

Qışadavamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Mərkəzi Nəbatat Bağında introduksiya olunmuşdur. Mədəni şəraitdə Lənkəranda, Astarada, Gəncədə becərilir.

İstifadəsi
----------

Bizim respublikada yüksək dekorativliyi və qışadavamlılığı ilə fərqlənir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17241988
* GBIF: 4167754
* IPNI: 332040-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:332040-1
* WFO: wfo-0000400461

 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Həmədani.

**Əbu Abdillah Əhməd ibn Məhəmməd bin İshaq bin İbrahim əl-Həmədani** (?-?)—İran coğrafiyaşünası.

Həyatı
------

İbn əl-Fəqihin nisbəsindən əlavə kitabında Həmədana dair ayrıntılı bilgi verməsi səbəbiylə də Həmədanda doğulduğu təxmin edilir. Doğum və ölüm tarixləri bilinməməkdə, ancaq ondan rəvayət etdiyi İbn Dizil əl-Həmədani (ö. 894), İbn Əyyub ər-Razi (ö. 907), İbn Abdus əl-Cəhşiyari (ö. 942/943) və İbn Lal əl-Həmədani (ö. 1007) kimi şəxsiyətlərlə görüşmüş olmasından yola çıxaraq 869-942-ci; və ya 845-930-cu; illər arasında həyatda olduğu düşünülür. Həyatına dair həmən həmən heç bilgi yoxdur. Həmədandan başqa Bağdadın topoqrafiyasını da çox yaxşı bilməsindən orada uzun müddət yaşadığı anlaşılır. Ailəsindən bir çox fəqih, mühəddis və ədib çıxdığı kimi atası və özü də hədis elmində şöhrət qazanmışdı .

Əsərləri
--------

IX əsr ərəb coğrafiyaşünası İbn əl-Fəqih əl-Həmədani özünün "Kitab əlbuldan" ("Ölkələrin kitabı") əsərində Azərbaycanın sərhədləri, ərəblər tərəfindən işğalı, şəhərləri, kəndləri və Azərbaycan xalqının ərəb xilafətinə ödədiyi xəracın miqdarı haqqında məlumat verir. Ibn əl-Fəqih Azərbaycanın şimal hissəsində-Arranda 4000 kənd olduğunu yazır .

İbn əl-Fəqihin bir növ kompilyativ coğrafi müntəxəbat xarakterli əsəri demək olar ki, başdan-ayağa digər yazılı mənbələr (əl-Mədaini, əl-Bəlazuri, əl-Yəqubi, ibn Xordadbeh və başqaları) əsasında tərtib edilmişdir. Əl-Fəqihin verdiyi məlumat, qismən də şifahi rəvayətlərə 2 - hadisələrə, əfsanələrə və i.a. əsaslanır. Bu kitabın ancaq bəzi qisimləri günümüzə çatmışdır.

Ədəbiyyat
---------

* H. Massé, "Ibn al-Faķīh", a.ə. III, 761-762;
* İnayətullah Rıza, "İbn Faķīh", DMBİ, IV, 408-412;
* Anas B. Khalidov, "Ebn al-Faqīh", EIr. VIII, 23-25.

İstinadlar
----------

1. ↑  bax. Pərviz Əzkai, s. 10
2. ↑  bax. Kitabül-Büldan, naşirin girişi, s. 11
3. ↑  Yaqut, II, 200
4. ↑  Şərifli M.X. IX əsrin ikinci yarısı-XI əsrlərdə Azərbaycan feodal dövlətləri. Bakı: Элм, 1978, 175 с, səh.261
**Bəylərbəyi hadisəsi** (*Türkcə*: *Beylerbeyi Vak‘ası*) — 2 aprel 1589-cu ildə maliyyə vəziyyətinin pis olması səbəbilə başlayan yeniçəri üsyanı. Osmanlı tarixində yeniçərilərin kəllə istədikləri ilk üsyandır.

Üsyanın gedişi
--------------

Səfəvilərlə gedən müharibələr səngimiş və sülh danışıqları başlamışdı. İllərdir davam edən müharibə səbəbilə dövlət xəzinəsi boşalmış, bu səbəblə əsgərlərin maaşı gecikmişdi. Əsgərlərə ülufə divanında aşağı əyarlı sikkələrin verilməsi isə vəziyyətin nə dərəcədə çıxılmaz olduğunu göstərir.

Ancaq saraydan əhaliyə sızan bu xəbər yeniçəriləri qəzəbləndirdi. Bütün dövlət xadimləri divan məclisində ikən, yeniçərilər saraya doluşdu. Aşağı əyarlı sikkələrin həqiqi qızılla dəyişdirilməsini və bu işin baş təqsirkarı olaraq gördükləri Rumeli bəylərbəyi Mehmed Paşanın və baş dəftərdar Mahmud Əfəndinin kəllələrini istədilər. Tələb olunan dövlət adamlarını təslim aldıqdan sonra onları divanxana qapısında qətlə yetirən yeniçərilər sakitləşdi və dağıldılar.

Mənbə
-----

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-13.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-12-31 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-13.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Laçın (dəqiqləşdirmə).

**Laçın** — Azərbaycan Respublikası Kəlbəcər rayonunun ərazisində dağ. Tərtər çayının sağ tərəfində (Tutqunçayın mənsəbində) yerləşir. Hündürlüyü 2262 m. dağ yerli əhali arasında **Laçıntaxtı** və ya **Laçınqaya**, dağdakı qədim Hovqalanın (XII əsr) adi ilə Levqala qayası da adlanır. Laçın oronimi türk dillərindəki yalçin (sıldırım) sözünun təhrif olunmuş fonetik forması hesab edilir. Dağın belə adlanması onun zirvəsinin sıldırım qayalıq olması ilə bağlıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Laçın (dağ) // Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. II cild. Bakı: Şərq-Qərb. 2007. 304. ISBN 978-9952-34-156-0.

| ⛭Azərbaycan Azərbaycanın dağ və zirvələri Azərbaycan |
| --- |
| Böyük Qafqaz | 
* Babadağ
* Bazardüzü
* Beşbarmaq
* Gəmiqaya
* Şahdağ
* Xınalıq
* Şəkər əsası dağları

 |  |
| Kiçik Qafqaz | 
* Alaqaya
* Avey
* Göyəzən
* Keçəldağ
* Kəpəz
* Murovdağ
* Qapıcıq
* Gamışdağ
* İlandağ
* Qazangöldağ
* Küküdağ
* Qırxqız

 |
| Talış dağları | 
* Gömürgöy
* Qızyurdu

 |
**Ağayev Eynulla Xankişi oğlu** – nasir, 1955-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

Eynulla Ağayev 1907-ci il dekabrın 31-də Bakının Ramana kəndində, neftçi ailəsində doğulmuşdur. İbtidai təhsilini kənd məktəbində almışdır. 1926-cı ildə Sabir adına 23 saylı ikinci dərəcəli məktəbdə təhsilini davam etdirmişdir. Hərbi xidmət illərində Nuxa və Dağlıq Qarabağda cinayətkarlara qarşı mübarizədə iştirak etmişdir. Sonra Suraxanı neft mədənlərində fəhləlik etmişdir. Hələ orta məktəbdə oxuduğu vaxtdan ədəbiyyata güclü meyl göstərirdi. İlk şerlərini, məqalə və qeydlərini "Gənc işçi", "Kommunist", "Yeni yol" qəzeti redaksiyalarına göndərirdi. İlk hekayəsi "Balıqçı Kamil" 1928-ci ildə Tiflisdə buraxılan "Qızıl şəfəq" jurnalının 12-ci sayında çap olunmuşdur. Bundan sonra o ədəbi dərnəklərdə müntəzəm iştirak etmiş, 1931-ci ilin noyabnnda "Kommunist" qəzetinin partiya şöbəsinə ədəbi işçi qəbul olunmuşdur. Eyni zamanda pedaqoji institutda təhsilini qiyabi davam etdirmiş, 1935-ci ildə institutu bitirdikdən sonra "Yeni yol" qəzetinin ədəbiyyat və incəsənət şöbəsində müdir, sonra isə məsul katib işləmişdir. II dünya müharibəsinin ilk günlərindən səfərbərliyə alınmışdır. Kerç döyüşlərində ağır yaralanmış, müalicədən sonra yenidən ön cəbhəyə qayıtmışdır. 416-cı Taqanroq diviziyasının tərkibində ağır döyüş yolu keçmiş, Mozdok, Kuban, Krım, Qərbi Ukrayna, Polşa, Çexoslovakiya, Macarıstan uğrunda döyüşlərdə iştirak etmiş, ağır yaralanmış, Krakovda hərbi xəstəxanada müalicədən sonra, 1946-cı ilin martında ordudan tərxis olunmuşdur. "Qırmızı ulduz", "Şərəf nişanı", "Hərbi xidmətə görə", "Qafqazın müdafiəsinə görə", "1941-1945-ci illər İkinci Dünya müharibəsinin qələbəsi uğrunda" və b. orden və medallarla təltif olunmuşdur. 1946-cı ilin mayından "Azərbaycan pioneri" qəzetinin məsul redaktoru olmuş, bütün yaradıcılığını gənc nəslin yetişdiriliməsinə həsr etmişdir.

1978-ci il noyabnn 5-də Bakıda vəfat etmişdir. Bakı şəhər orta məktəblərindən biri onun adını daşıyır.

Əsərləri
--------

1. Alagöz. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1942, 32 səh.
2. Sirli qala. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1955, 88 səh.
3. Dəcəllər (povest). Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1958, 180 səh.
4. Tək qayıq (hekayələr). Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1961, 128 səh.
5. Şişpapaq (povest). Bakı: Azərnəşr, 1964, 196 səh.
6. Dağlarda şimşək çaxır (povest). Bakı: Gənclik, 1967, 202 səh.
7. Yağış mahnısı. Bakı: Gənclik, 1968, 174 səh.
8. Povest və hekayələr. Bakı: Gənclik, 1976, 198 səh.
9. Baba nağılı (povest və hekayələr). Bakı: Gənclik, 1978, 248 səh.
10. Teleqram (povest və hekayələr). Bakı: Gənclik, 1982, 164 səh.
**Bəylərin yеri yаşаyış yеri** — Tumаslı kəndinin cənubundа yеrləşir. Yаşаyış yеrinin ərаzisi düzənlikdir. Düzənliyin mərkəzi hissəsində uzunsоv, çох dа hündür оlmаyаn təpə vаrdır. Təpənin üzərində "Sеyid qəbri" аdlаndırılаn tək bir məzаr vаr. Həmin məzаr kənd sаkinləri tərəfindən tеz-tеz ziyаrət еdilir. Tədqiqаt zаmаnı yаşаyış yеrinin bəzi qismlərində kül yığınlаrı və bаd qırıqlаrınа rаstlаnmışdır. Аbidədən tоplаnаn kеrаmikа məmulаtı çəhrаyı rəngdə bişirilmiş şirli və şirsiz qаb pаrçаlаrındаn ibаrətdir. Şirli qаb pаrçаlаrınа çох аz rаstlаnır. Kеrаmikа məmulаtı inkişаf еtmiş və Sоn Оrtа əsrlər üçün хаrаktеrikdir. Аrхеоlоji mаtеriаllаrа əsаsən yаşаyış yеrini XVI–XIX əsrlərə аid еtmək оlаr.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bахşəliyеv, Vəli.* Nахçıvаnın аrхеоlоji аbidələri (PDF) (az.). Bakı: "Elm". 2008. 301s. 2019-04-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-04-12.
**Qırışıqmeyvəli itburnu** (*lat.* Rosa rugosa) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Rusiyanın qərbində, Çində, Yaponiyada və Koreyada yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 0,8-6 m-dək olan, düzdayanan, qalın budaqlı, əlverişli şəraitdə sıx, keçilməz budaqlar əmələ gətirən koldur. Qoca budaqları oduncaqlaşmış, qonur və çılpaq, cavan zoğları açıq yaşıl və sıx tükcüklüdür. Yarpaq yerləşməsi növbəli, saplaqdır. Yalançı zoğları enli, saplaqla bitişmiş, ucu biz, üstü çılpaq, alt tərəfi ağ tükcüklüdür. Xırda yarpaqları yeddi, bəzən beş və ya doqquz, yumru ellipsvaridən uzunsov ellipsvariyədək, uzunluğu 2,5-3 sm, eni 1,5-2 sm, üstü qırışlı, parlaq, alt tərəfi tükcüklü, boz keçəli, kənarları dişlidir. İyun-iyulda çiçəkləyir, əlverişli şəraitdə yenidən sentyabr-oktyabrda çiçəkləyə bilər. Çiçəkləri tək və ya iki-üç, iri, diametri 6-7 sm-dən, uzunluğu 1,5-2 sm olan çiçək saplağında, vəziçiçəklərlə örtülmüş, çiçək altlıqları yumurtavari, ucu bizdir. Çiçək zoğları iynələrlə örtülmüşdür. Kasayarpaqları beş, yumurtavari-lansetvari və ya xətvari-lansetvari, açıq yaşıldan qırmızı-yaşıl rəngədək, uzunluğu 2,5-3 sm, alt tərəfi tükcüklüdür. Ləçəkləri beş cüt və ya yarımçıqləçəkli, tünd çəhrayı, ağ əks-yumurtavari, ucu oyuqludur. Sütuncuqların başı iri, təxminən oturaq, ağ keçəlidir. Meyvələri hamar-şarşəkilli, ətli, əvvəlcə açıq yaşıl, sonradan parlaq narıncı və ya qırmızı rənglidir.

Ekologiyası
-----------

Qumlu, gilli torpaqlarda, dəniz kənarı ərazilərdə və qayalıqlarda bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanda mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Meyvələrində təxminən 3% C vitamini vardır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q634975
* Wikispecies: Rosa rugosa
* BioLib: 39760
* Calflora: 9406
* EoL: 631307
* EPPO: ROSRG
* EUNIS: 180857
* FNA: 200011310
* FoC: 200011310
* GBIF: 3003979
* GRIN: 32156
* iNaturalist: 83653
* IPA: 11582
* IPNI: 927373-1
* ISC: 47835
* ITIS: 24811
* MichiganFlora: 2546
* MoBotPF: 286364
* NBN: NHMSYS0000462477
* NCBI: 74645
* NZOR: 6d2eb34e-496e-4014-a49f-7123b6f0a8bd
* NZPCN: 2890
* PFI: 8600
* Plant List: rjp-8096
* PLANTS: RORU
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:927373-1
* Tropicos: 27800162
* VASCAN: 8911
* WisFlora: 4845
* WFO: wfo-0001017421

 |
**Qısaerkəkcikli boruçiçək** (*lat.* Solenanthus brachystemon) — bitkilər aləminin göyzabançiçəklilər dəstəsinin göyzabankimilər fəsiləsinin boruçiçək cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "" kateqoriyasına aiddir – VU A2c + 3c. Azərbaycanın nadir növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Gövdəsi süpürgəvari budaqlanan, 50-80 sm hündürlükdədir. Kökətrafı yarpaqları uzunsov və ya ensiz elliptik, 10-20 sm uzunluqda, 2-4 (7) sm enindədir. Gövdə yarpaqları çoxsaylı, aşağıdakılar uzunsov, digərləri uzunsov – lansetvari və ya lansetvari, oturaq, gövdəni bürüyən, lap yuxarıdakılar kiçilmişdir. Çiçək qrupu süpürgə, azçiçəkli, qıvrımlıdır. Kasacıq 5–7 mm uzunluqda, boz rəngdədir. Tac 8–10 mm uzunluqda açıq bənövşəyi rəngdədir. Fındıqçası çoxsaylı, uzun, nazik, löbərvari qopartikanlıdır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləməsi mart-aprel aylarına təsadüf edir. Düzən və dağətəyi ərazilərdə, əsasən meşələrdə rast gəlinir.

Yayılması
---------

Lənkaran ovalığı və dağlıq hissələridir.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyanın təbii bərpasının çox zəif olması və iqlimin mənfi təsirlərdən asılılığı müşahidə olunur. Xüsusi yaşayış mühitinə tələbkar bitkidir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Antropogen amillər (otarılma, tapdalanma) və iqlimdir.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Populyasiyanın nəzarətə götürülməsi, mütəmadi monitorinqlərin aparılması tələb olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17415034
* Wikispecies: Solenanthus brachystemon
* GBIF: 4058099
* IPNI: 120663-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:120663-1
* Tropicos: 4002544
* WFO: wfo-0000432410

 |