recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sivas** - 2014-cü ildə Kaan Müjdəçi tərəfindən çəkilən tükr kinosudur. Kino Qızıl Aslan mükafatı üçün seçilən 71 kino içindən seçilmişdir. Kino münsiflər heyətinin xüsusi mükafatını qazanmışdır. Film 88 akademik mükafatına layiq görülmüşdür. Oskar kino mükafatında yaxşı xarici film kimi daxil edilmişdir .

Sujet xətti
-----------

11 yaşında olan Aslan hər gün dərsə gedən və dostları ilə vaxt keçirən oğlan uşağıdır. Ən böyük dərdi isə sinif yoldaşı Aişəni sevməsidir. Bir gün o yaşadığı yerdə məşhur olan it döyüşü zamanı yaralanmış Sivas adlı itlə rastlaşır. Bu görüşdən sonra onun həyatı tamamilə dəyişir.

Mükafatları
-----------

* 47. Sinema Yazarları Derneği Ödülleri En İyi Kurgu (Yorgos Mavropsaridis)
* 20. Sadri Alışık Tiyatro ve Sinema Oyuncu Ödülleri Ekrem Bora Umut Veren Oyuncu Ödülü (Doğan İzci)

Rollarda
--------

Doğan İzci - Aslan
Çakır - Sivas
Hasan Özdemir - Hasan
Ezgi Ergin - Ayşe
Furkan Uyar - Osman
Ozan Çelik - Şahin
Banu Fotocan - ana
Hasan Yazılıtılaş - ata
Okan Avcı - müəllim

Xarici keçid
------------

* Sivas
* Bəyazpərdə

İstinad
-------

1. ↑  "International competition of feature films". *Venice*. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi.
2. ↑  "Venice Film Festival Lineup Announced". *Deadline*. 28 Temmuz 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi.
3. ↑  Venedik Film Festivali'nde Sivas'a Jüri Özel Ödülü". *Venedik*. 30 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi.
**Artemio Franki** (22 yanvar, 1922 - 12 avqust, 1983) - İtaliyanın məşhur idman funksioneri

Həyatı
------

İtaliyanın məşhur idman funksionerlərindən Artemio Franki öz istedadını nəinki Apennin miqyasında eləcə də, beynəlxalq arenada göstərə bilmişdi. Bir müddət "Fiorentina"da çalışan təşkilatçı tədricən renomesini artıraraq, ölkənin yuxarı futbol dairələrinə doğru voyajına start verir. Federasiyanın rəhbərliyinə kimi qalxan Frankinin səriştəsi onun FİFA-nın vitse-prezidenti seçilməsini təmin edir. 1973–1983-cü illər arasında UEFA başqanı vəzifəsində çalışan futbol xadiminin uzun müddət Avropanın ali qurumuna rəhbərlik edəcəyi təxmin edilirdi. Lakin Frankinin avtoqəza nəticəsində dünyasını dəyişməsi bütün perspektivlərin üstündən xətt çəkdi. Onun kalço qarşısındakı əvəzsiz xidmətləri bü gün hamı tərəfindən qəbul edilir. 1960-cı illərin ortası italyan futbolunun dirçəməsi istiqamətindəki görülən layihələr ilk növbədə Frankinin personası ilə əlaqələndirilir. O zaman İFF prezidenti Avropa çempionatının ölkəsində keçirilməsini təmin etmiş, "Squadra Azzurra"nın beynəlxalq imicini bərpa etməsinə nail olmuşdu. Hal-hazırda İtaliyanın 2 stadionu - Florensiya və Sienada yerləşən arenalar onun adını daşıyır. Bununla yanaşı Apennində yerləşən bir çox idman qurğuları, məktəblər əfsanəvi prezidentin tarixi xidmətlərinin maddi daşıyıcısı kimi mövcuddurlar.

Mənbə
-----

* Frankidən Benteqodiyə[*ölü keçid*]


1. ↑  .
**Komandor dövlət təbiət qoruğu** — 23 aprel 1993-ci ildə yaradılmışdır. Qoruq dörd əsas adanın sahəsində qurulmuşdur — Mednı, Beqinqa, Ariy kamen və Toporkov, üstəlik 60 kiçik ada. Qoruğun ərazisinə Berinq dənizi və Sakit okeanın şelf əraziləridə daxildir.

Komandor adaları Sakit okeanın şimal-qərbində yerləşərək, Aleut adaları silsiləsinin sualtı davamını təşkil edir. Ən hündür nöqtəsi Steller dağıdır (755 m). Qoruğun sahəsi 3 648 679 ha təşkil edir. Üstəlik 3 463 300 ha dəniz sahəsi belə bura daxildir.

Flora və fauna
--------------

Qoruq ərazisində ümmumilikdə 383 növ və 37 yarımnöv borulu bitkiyə rast gəlinir. Adalar 93 bitkinin şərq, 10 bitkinin isə qərb qərhədini təşkil edir. Ərazidə bir çox endemik və relikdir, İlin şaxtasız günlərinin sayı 127–140 arasında dəyişir. Burada 250 növ balıq yayılmışdır. Komandor adaları quşların kütələvi yuva qurma bölgəsidir. 213 növ quş nəsli kəsilmək üzrədir. 25 növ məməli yayılmışdır. Burada 300000 baş dəniz canlısı görmək olur.

RSFSR Qırmızı kitabına daxil olan bitki və heyvanlar: Lobaria pulmonaria, Komandor mavi qütb tülküsü, Kanada brantası, Alyaska qazı, Berinq qum cüllütü, Sakitokean təmizçisi və s.
Beynəlxalq Qırmızı kitaba isə məməlilərdən — Dəniz samuru, Mesoplodon stejnegeri, Steyneqer suitisi (ada suitisi), Kiçik Zolaqlı balina; quşlardan — Ağbaş qartal, Şunqar, Şahin.

Qoruq ərazisində tarixi və mədəni irs abiləri mövcuddur. Buna misal kimi Vitus Berinqin ekspedisiyasını düşərgəsi və Vitus Berinqin qəbri.

Ədəbiyyat
---------

* Мараков С. В. Природа и животный мир Командор / С. В. Мароков; Отв. ред. д-р биол. наук , проф. А. Г. Томилин; Академия наук СССР. — М.: Наука, 1972. — 185, [8] с. — (Общенаучные популярные издания). — 25 000 экз. (обл.)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Komandor qoruğunun rəsmi saytı". 2020-05-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-14.
2. ↑  "UNESCO site". 2020-12-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-14.

Mənbə
-----

* Komandor dövlət təbiət qoruğu
* Komandor adaları Arxivləşdirilib 2011-02-09 at the Wayback Machine
**PETRONAS** (***Petroliam Nasional Berhad***) — dünya neft-qaz şirkəti yarandığı andan dünyanın 35 ölkəsində biznes maraqları ilə, inteqrasiya olunmuş beynəlxalq neft-qaz şirkəti. Əsası 17 avqust 1974-cü ildə qoyulub. Tamami ilə Malayziya hökumətinə məxsusdur, korporasiyanın səlahiyyətinə Malayziyada bütün neft və qaz hasilatı verilib. Bu korporasiyasını üzərinə belə resursların dəyərləndirilməsi və hazırlanması vəzifəsi qoyulmuşdur. PETRONAS 2014-ci ildə dünyada Fortune Global siyahısında 500 ən iri korporasiyalar arasında ən böyük şirkət kimi 75-ci yer tutur. Eləcədə PETRONAS-ın adı, dünyanın ən çox qazanan şirkətlər arasında və Asiyada ən çox qazanan 12 şirkət arasında çəkilir. 

PETRONAS qurulduğu gündən etibarən 35 ölkədə biznes maraqları olan birləşmiş beynəlxalq neft və qaz şirkəti halına gəldi. 2005-ci ilin mart ayının sonu etibarilə, PETRONAS qrupunun, 103 filialları var idi. Onların adı 57 şirkətlə bağlı idi. Birlikdə bu şirkətlər müxtəlif neft və qaz ixtiralarında iştirak edən PETRONAS qrupunu yaradırlar. Şirkət həmçinin şistli qaz istehsalı ilə də məşğuldur. Financial Times, Petronas'ı "yeni yeddi bacılar"-dan biri adlandırdı: OPEK-ə daxil olmayan yeganə ən nüfuzlu və əsasən dövlətə aid olan milli neft və qaz şirkətidir.

İxtisaslaşması
--------------

Şirkət nefta-qaz sektorunda geniş sahəli fəaliyyəti ilə fərqlənir, o cümlədən neft və qazın kəşfiyyatı və hasilatı, neft emalı, marketinq və neft məhsulların satışı, ticarət, qazın sıxılması, qazın yenidən emalı, qaz daşınması üçün kəmər-boru şəbəkəsi, neftkimya istehsalı, avtomobil texnikası, daşınmaz əmlak və investisiyalar.

PETRONAS şirkəti dünyada ilk dəfə sıxılmış təbii qazdan əsasi yağlar istehsal etməyə başladı. Həm də əvvəllər yandırılmış qazı müvəffəqiyyətlə yenidən emal edilər. Bunun sayəsində keyfiyyətcə ən təmiz əsasi neft məhsulları istehsal edir.

PETRONAS, Malayziya hökuməti üçün əhəmiyyətli mənfəət qaynağıdır, dövlət büdcəsinin 45% -i Petronas'ın dividendlərindən asılıdır. Bununla yanaşı, 2011-ci ildə hökumətin faktiki balansdakı ümumi daxili məhsulda 5%-li kəsiri olmuşdur.

Şirkətin baş ofisi 1998-dən indiki vaxtadək dünyanın ən hündür əkiz qüllələrindən olan 88-ci mərtəbəli "Petronas" göydələndədir. Göydələm rəsmi olaraq Malayziyada 42-ci Milli Gündə, 31 avqust 1998-ci ildə - , korporasiyanın 24 illik yubileyində açıldı.

Hazırda Petronas dünyanın neft istehsal edən bir çox zavodunu aktiv olaraq almaqdadır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "PETRONAS Annual Report FY 2016". 14 March 2017. 27 October 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 November 2017.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Diridağ.

**Diridağ** — Cəbrayıl rayonu ərazisində dağ.

Haqqında
--------

Diridağ kəndi - Araz çayının sahilindədir. Dağda Diri kəndinin və qalasının xarabalıqları qalır. Yerli əhalinin məlumatına görə, XVIII-XIX əsrlərdə Diri kəndinin əhalisi Cənubi Azərbaycanın Qaradağ mahalına köçmüşdür. Lakin sonralar onların bir qismi geri qayıdaraq indiki Zəngilan rayonu ərazisində Dirili adlı yaşayış məntəqəsinin əsasını
qoymuşdur. Hazırda həmin kənd Muğanlı kəndinə birləşmişdir. Tədqiqatçıların fikrincə, toponim özündə Qafqaz Albaniyasında erkən orta əsrlərdə mövcud olmuş Tri əyalətinin və eyniadlı qalanın, yaxud monastırın adını əks etdirir. Zəngilan rayonunda, Oxçu çayının Araza töküldüyü yerdə Tiri adlı qala var. Sonralar burada salınmış kənd də qalanın adı ilə adlandırılmışdır. XIX əsrə aid mənbələrdə həmin kənd Diri kimi qeydə alınmıĢdır. Tri, Tiri və Diri toponimləri eyni mənşəlidir. Suriya dilindəki deyrə (kilsə, monastır; Albaniyada xristianlığı da suriyalı legionerlər yaymışdılar) sözündən olması ehtimal olunur. Mərəzə rayonu ərazisində Diribaba türbəsi mövcuddur. Şirvan-Abşeron memarlığına aid edilən türbə Diribaba piri də adlanır. Türbə 1402-ci ildə mağarada əhəngdaşından tikilmişdir. Xalqın arasında bu türbə ilə bağlı müxtəlif rəvayətlər vardır. Diridağ və Diribaba oronimləri sinonim toponimlərdir.

Mənbə
-----

* Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. İki cilddə. II cild. Bakı, 2007.
Triniti yarımadasının yerləşməsi.
**Konuş təpəsi** (bolq. *Конушки хълм*, ‘Konushki Halm’ \'ko-nush-ki 'h&lm\) — Antarktidanın Qreyam torpağının Triniti yarımadası sahillərindən şimalda yerləşən, 550 m hündürlüklü qaya zirvəsidir. Luis Filipp yaylasından şimadla yerləşmişdir və buzlaqlardan azaddır.

Zirvə cənubi Bolqarıstanda yerləşən Konuş şəhərinin adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Konuş təpəsi 63°29′28″ c. e. 58°11′47″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. D’Urville dağından 2.03 km şimalda, Tintyava zirvəsindən 3.52 km şimal-şərqdə, Oqled zirvəsindən 5.64 km şimal-şərqdə, Argentina təpəsindən 5.51 km cənubda yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* Trinity Peninsula. Arxivləşdirilib 2015-09-23 at the Wayback Machine Scale 1:250000 topographic map No. 5697. Institut für Angewandte Geodäsie and British Antarctic Survey, 1996.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Triniti yarımadası

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.
* Australian Antarctic Data Centre.
**Seynt - Priva- Qravelot vuruşu** *(Saint - Privat - Gravelotte)* - Fransa–Prussiya müharibəsi gedişində 18 avsqust 1870-ci ildə Mets şəhərindən 12 km şim.-qərb və qərbdə yerləşən bu iki kənd ərazisində fransız Reyn ordusu ilə 1-ci və 2-ci alman orduları arasında baş vermiş döyüş.

Döyüşün gedişi
--------------

Qravelot vuruşu
Vuruşun başlanmasına marşal A. Bazenin Reyn ordusu(130 min adam 450 top) yaxşı təchiz olunmuş Ronkur, Sen - Priva, Qravelot mövqelərini tuturdu. Mövqenin sol cinahı Metsın fortlarına dayanırdı. Qoşunlarının əsas qüvvələrini Bazen mövqenin mərkəzində və sol cinahında yerləşdirmişdi. Prus kralı I Vilhelmin komandanlığı( faktiki olaraq - qərargah rəisi X.Moltkenin) altında 1-ci alman ordusu və 2-cinin yarısı(ümumiyətlə 220 min adam 726 top), kəşfiyat işini təşkil etmədən, şimala hərəkət edərkən franszı ordusu ilə qarşılaşdılar. Moltke, franszı qoşunlarının dislokasiyasını yanlış müəyyən edərək, öz qoşunlarının əsas zərbəsini fransız mövqelərinin mərkəzinə yönəltdi. 9-cu, sonra 8-ci və 7-ci korpuslar cəbhə hucumları ilə müdafiyəni yarmaq və fransız mövqelərini tutmağa çalışırdılar. Lakin onların sıx rota sütunları yivli Şaspo tüfəngləri ilə silahlanmış fransız atıcılarının atəşindən böyük itki verirdilər. Ancaq axşama yaxın alman qvardiya korpusu və 9 -10-cu korpusların briqadaları, atıcı zəncirlərə səpələnərək, artilleriyanın əzici üstünlüyü şəraitində, franszıları sıxışdıra bildilər, Sen-Priva və Qravelotu tutdular.

Vuruşun sonu
------------

Vuruşun sonunu, franszı mövqelərini dərin yandan alma təhlükəsi altına qoyan 12-ci alman korpusunun Ronkura hucumu həll etdi. Metslə əlaqəni itirməkdən qorxan Bazen Reyn ordusuna Metsə çəkilmək əmri verdi, burada o blokadaya alındı və 72 gündən sonra silahı yerə qoydu. Vuruş gedişində almanlar 20 mindən artıq, franszılar 13 minə yaxın adam itirdilər. Sen-Priva-Qravelot vuruşu göstərdi ki, yivli uzqvuran silahın yaranması atıcı zəncirləri tipində yeni döyüş qaydalarını və qoşunların çevik idarəsini tələb edir. Vuruşun gedişində, köhnə döyüş ruhunda idarə edən alman komandirlərinin etirazına baxmayaraq, alman sütunları kortəbii surətdə zəncirlərə səpələnirdilər və rəqibə qısa qaçışlarla yaxınlaşırdılar.

Həmçin bax
----------

* Sedan döyüşü

Mənbə
-----

* Советская военная энциклопедия Москва 1980 Военное издательство министерства обороны СССР T.7 səh. 324-325
**Əfqanıstanın Bərpası üzrə İdarənin baş inspektoru** (SIGAR) — ABŞ hökumətinin Əfqanıstanın bərpası ilə bağlı aparıcı nəzarət orqanı. ABŞ Konqresi "SIGAR"ı Əfqanıstanın Bərpası fondlarına müstəqil və obyektiv nəzarət etmək üçün yaratmışdır. "SIGAR" yenidənqurma proqramlarının səmərəliliyini və effektivliyini təşviq etmək, israfçılığı, korrupsiya və vergi ödəyicisinin dollarından sui-istifadə hallarını aşkar etmək və qarşısını almaq üçün audit, yoxlamalar və araşdırmalar aparır. "SIGAR"-da individualların şübhəli saxtakarlıq hallarını şikayət etməsi üçün bir qaynar xətt də mövcuddur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Skotti, Simona.* "Talibanın hakimiyyəti ələ keçirməsi fonunda Əfqanıstan ordusunun süqutu: ABŞ-nin terrorla müharibəsinin iflası". Topçubaşov Mərkəzi (az.). 1 sentyabr 2021. 2022-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 sentyabr 2021.
2. ↑  "SIGAR | Investigations". www.sigar.mil. 2022-06-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-24.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | LCCN: no2009074692 · VIAF: 157506532 · WorldCat VIAF: 157506532 |
**Olyokma** (saxa Өлүөхүмэ) — Rusiyanın Zabaykal diyarı və Yakutiya ərazisindən axan, Lena çayıın ilk qolunu təşkil edən çay.

Tarixi məlumat
--------------

Çayı ilk dəfə 1633-cü ildə rus tədqiqatçılar tərəfindən ziyarət edildi. Onlar çayın mənsəbinə yaxın ərazidə isti qışlaq qurdular. 2 ildən sonra Pyotr Beketov qışlağı Olekminski məntəqəsinə çevirir. 1649-cu ildə Erofey Xabarov çay boyu səyahət etdi. 1843-cü ildə Olyokma hövzəsində zəngin qızıl yataqları aşkar edilmişdir.

Güman edilən çayın adı evenk dilində işlənən *Olooxunay* sözündən törəmişdir. Mənası «dələ ilə zəngin» deməkdir.

Coğrafiyası
-----------

Çayın uzunluğu 1436 km, hövzəsinin sahəsi 210 000 km²-dir. Lena çayının çay hövzəsinə görə 4-cü ən böyük və uzunluğuna görə isə ən böyük çayıdır.

Muramski silsiləsində başlayır, geniş dağlıq vadidə şimal-şərqə axır; şimala dönərək Çelbaus silsilələri (şərqdən), Cənubi və Şimali Dırındinski və Kalarski arasında axır. Sonra Udokan və Stanovı silsilələri arasındakı axır. Axın sürəti 5-5,5 m/s-ə çatır. Aşağıda dərin Olyokma vadisi Çuqinski və Çoruodski yaylalarını ayırır. Sonra Olyokma şərqdən Olyokmo-Çarskoye yaylasının ətrafına keçir. Burada dərə genişlənir, axın sürəti 0,5-1,2 m /s-yə enir.

Tunqurşan qolunun mənsəbində termal mineral bulaq var

Hidrologiya
-----------

Qidalanmasının əsasını yağış və qar suları təşkil edir. Aşağı axarlarda qar suları qidalanmada önəmli yer tutur. Yazda yazda güclü daşqınlar müşahidə edilir. Orta illik suyun sərfiyyatı 1950 m³/s, axınının həcmi 61,544 km³-dir. Oktyabr ayında dondur, yuxarı axarlarda donma fevral-mart aylarında baş verir. May ayında dondan tamamən açılır. Sürətli daşqınlar yayda baş verir. Maksimum illik su sərfiyyatı yağış seli zamanı mümkündür. İl ərzində səviyyə dalğalanmalarının diapazonu orta hesabla 11 m, maksimal - 17 m təşkil edir.

Suyun bulanıqlığı 12 q/m³-dir. Lilli çöküntü axınının sürəti 23,4 kq/s təşkil edir. Suyun minerallaşması ilin fəsilindən asılıdır və 100 ilə 300 mq/l arasında dəyişir. Çay suları karbohidrogen sinfinə aiddir.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

TransfSibir Dəmiryolu ilə gətirilən mallar Olyokma çayı ilə lazımı mənqəqələrə daşınır. Ağızdan aşağı 406 km məsafədə, Yenyukaya qayıq naviqasiyası mümkündür. İlin yüksək su dövrlərində daha böyük gəmilərin hərəkəti də mümkün olur. Lenanın sol sahilində, çayın mənsəbində Olyokminsk şəhəri və bir neçə kənd vardır: Srednyaya Olyokma, Ust-Nyukja, Kudu-Kel.

Çayın yuxarı axınında Rusiyanın dördüncü ən böyük qoruğu olan Olyokma qoruğu yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Город Олекминск". Национальный архив Республики Саха (Якутия). 2019. 17 Jun 2019 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Olekma At Kudu-Kel'" (ingilis). R-ArcticNET. 2022-01-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-10.
**Komarov itburnusu** (*lat.* Rosa komarovii) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü.

Ümumi yayılması
---------------

Rusiyada (Dağıstan) təbii halda rast gəlinir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Quba-Qusar (Laza kəndi), İsmayıllı (Balahəmzə, Kəlfərəc k.) və Füzuli rayonu ərazilərində rast gəlinir.

Statusu
-------

Azərbaycanın nadir bitkisidir. NT.

Bitdiyi yer
-----------

Orta dağ və yuxarı dağ qurşaqlarında daşlı qayalı yamaclarda, meşənin açıq quru yerlərində çəmənliklərdə yayılmışdır.

Təbii ehtiyatı
--------------

Azərbaycanda dar bir arealda yayılmışdır.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Təbiətdə 0,6-0,8 m hündürlüyü olan koldur. Birillik budaqlar tünd-qırmızı rəngdə, çılpaqdır. Qopartikan 1 mm-ə qədər uzunluqda və bir qədər arxaya doğru əyilməklə, qaidəsi nisbətən enliləşmişdir. Yarpaqları 2,2-4,5 sm uzunluqda, 1,2-2,8 sm enində, enli lanset şəkilli və ya enli ellipsvarı, aşağısı pazvarı, uca doğru daralmış, bir qədər küt, kənarı ikiqat mişardişlidir.

Yarpaqaltığı 3–4 mm uzunluqda, ensiz, xətvarı uzunsov, yumşaq tüklüdür. Çiçəkləri 3–4 mm uzunluqda, ensiz, xətvarı uzunsov, yumşaq tüklərlə örtülüdür. Meyvəsi 18 mm uzunluqda, 10 mm enində uzunsov ellips şəkilli, üzəri vəziciklərə örtülüdür. Iyun və iyul aylarında çiçək açır.

Çoxalması
---------

Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
---------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Becərilməsi
-----------

Məlumat yoxdur.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
-------------------------------

Xüsusi qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

Zəruri qoruma tədbirləri
------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilməsi zəruridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17246843
* EoL: 637824
* GBIF: 3004190
* iNaturalist: 426131
* IRMNG: 10583369
* IUCN: 200427
* Plant List: rjp-15372
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:77222000-1
* Tropicos: 27804902
* WFO: wfo-0000987523

 |
**Kontinuum** - {\displaystyle [0,1]} parçasının ədədlərindən ibarət {\displaystyle L} çoxluğunun gücünün adıdır. "Kontinuum" sözü latın dilində kəsilməz deməkdir.

{\displaystyle N} natural ədədlər çoxluğu {\displaystyle L} çoxluğunun müəyyən altçoxluğuna qarşılıqlı birqiymətli inikas etdirilə bilər. Amma natural ədədlər çoxluğu {\displaystyle L} çoxluğunun özünə qarşılıqlı birqiymətli inikas etdirilə bilməz. Beləliklə, {\displaystyle L} çoxluğu natural ədədlər çoxluğundan güclüdür. 

Kontinuum gücə həm də {\displaystyle n} ölçülü fəzanın düz xətlərinin nöqtələri çoxluğu malikdir.

{\displaystyle [0,1]} parçasında təyin olunmuş funksiyalar çoxluğunun gücü kontinuum gücdən böyükdür.

Uzun illər boyu riyaziyyatçılar belə bir problemi həll etmiş və çalışmışlar: "Elə bir çoxluq varmı ki, gücü hesabidən böyük olsun, kontnuumdan kiçik olsun". 

Keçən əsrin 60-cı illərində amerikan riyazıyyatçısı P.Koen və ondan asılı olmayaraq və demək olar ki, eyni vaxtda çex riyazıyyatçısı P.Vopenka isbat etdilər ki, o cür çoxluğun varlığı və yoxluğundan heç biri çoxluqlar nəzəriyyəsinin qalan aksiomlarına zidd deyil (bu ona oxşayır ki, paralellik aksiomunu, yaxud onun inkarını qəbul etmək həndəsənin qalan aksiomlarına zidd deyil).

Ədəbiyyat
---------

  

1. M.Mərdanov, S.Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, "Radius nəşriyyatı", 296 səh.

2. "Azərbaycan Sovet Ensklopediyası" I-X cild, Bakı 1976-1987.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
Buger-Lambert-Ber qanunun nümayişi: Rodamin 6B-nin həllindəki yaşıl lazer işıq. Parlaq işıq seli maddənin həllindən keçərkən zəifləyir. 
**Buger-Lambert-Ber qanunu** — uducu mühitdən keçərkən monoxromatik işıq dəstəsinin intensivliyinin zəifləməsini müəyyən edir (*çox vaxt Buger qanunu adlanır*).

Haqqında
--------

*I0* intensivlikli işıq dəstəsi *l* qalınlıqlı uducu maddə təbəqəsindən (layından) keçərkən ''*I=I0 exp(–kλl)'* intensivliyinə qədər azalır; burada **kλ**– müxtəlif dalğa uzunluğu üçün müxtəlif olan udulma əmsalıdır. 1729-cu ildə Pyer Bugerin eksperimentlə müəyyən etdiyi bu qanunu 1760-cı ildə İ. H. Lambert sadə fərziyyələrlə nəzəri cəhətdən əsaslandırmışdır: *z* qalınlıqlı maddə təbəqəsindən keçərkən işığın intensivliyinin nisbi dəyişməsi *dI/I= – kλ z* tənliyi ilə müəyyən olunur. Bu tənliyin həlli *Buger-Lambert-Ber qanunu* adlanır.

Fiziki mahiyyəti
----------------

Qanunun fiziki mahiyyəti udulmanın (fotonitkisinin) maddədən keçən işığın intensivliyindən asılı olmamasıdır, lakin işığın çox böyük intensivliklərində qanun pozula bilər və bu halda '*kλ* intensivlikdən asılı olur. 1852-ci ildə alman alimi A. Ber bu qanunu uducu olmayan həlledicilərdəki işıquducu maddə məhlulları üçün ümumiləşdirmişdir.

Məhlullarda tətbiqi
-------------------

Məhlullar üçün udulma əmsalı *kλ=*χλ*C* şəklində yazıla bilər; burada *C* – həllolunmuş maddənin konsentrasiyası, *χλ* – uducu maddə molekulunun *λ* dalğa uzunluqlu işıqla qarşılıqlı təsirini xarakterizə edən yeganə konsentrasiyalı məhlulun udulma əmsalıdır və konsentrasiyadan asılı deyildir. Ber düsturu vasitəsilə udulmanı ölçməklə kimyəvi analizi mürəkkəb olan maddələrin konsentrasiyasını tez təyin etmək olur, lakin uducu maddənin konsentrasiyası kifayət qədər böyük olduqda bu düsturdan kənara çıxmalar müşahidə edilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Buger-Lambert-Ber qanunu// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 40.
Koordinat:Sky map 1s 56d 22,6sn; -9º 3' 1″

**NGC 763**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. **SBb** tipli  qalaktikadır. Amerika astronomu Ormond Stone tərəfindən 1885-ci ildə 66.04 sm (26 düymə) ölçülü refraktor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 763: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 739 |
NGC 740 |
NGC 741 |
NGC 742 |
NGC 743 |
NGC 744 |
NGC 745 |
NGC 746 |
NGC 747 |
NGC 748 |
NGC 749 |
NGC 750 |
NGC 751 |
NGC 752 |
NGC 753 |
NGC 754 |
NGC 755 |
NGC 756 |
NGC 757 |
NGC 758 |
NGC 759 |
NGC 760 |
NGC 761 |
NGC 762 |
**NGC 763** |
NGC 764 |
NGC 765 |
NGC 766 |
NGC 767 |
NGC 768 |
NGC 769 |
NGC 770 |
NGC 771 |
NGC 772 |
NGC 773 |
NGC 774 |
NGC 775 |
NGC 776 |
NGC 777 |
NGC 778 |
NGC 779 |
NGC 780 |
NGC 781 |
NGC 782 |
NGC 783 |
NGC 784 |
NGC 785 |
NGC 786 |
NGC 787 |
NGC 788



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Neftli-qazlı hövzə** — böyük geostruktur elementi daxilində məhdudlaşan neft və qaz akkumulyasiyasının struktur zonalarının məcmusu. Bu ərazilər geoloji təkamülü karbohidrogenlərin generasiya və miqrasiyasını, sənaye yığımlarının əmələ gəlməsini və həmçinin onların uzun geoloji müddət ərzində konservasiyasını təmin edir. Kənardan hövzəyə gələn karbohidrogen axınları hövzənin ehtiyatlarında nəzərə çarpacaq rol oynamır. Tektonik parametrlərə görə neftli-qazlı hövzələr platforma hövzələrinə, mütəhərrik zolaq hövzələrinə və keçid hövzələrinə bölünür. Mütəhərrik vilayətlərdə qırışıqlıq və ya özül komplekslərinin səthə çıxması ilə hüdudlandığına görə neftli-qazlı hövzə ayırmaq çətinlik törətmir (Vyana, Fərqanə və başqa neftli-qazlı hövzələr). Neftli-qazlı hövzələrinin sahəsi bir neçə onlarla kvadrat kilometrdən bir neçə yüz kvadrat kilometrə qədər dəyişə bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Нефтегазовая энциклопедия. Т. 2 (К-П). М.: Московское отделение "Нефтьи газ" МАИ "ВНИИОЭНГ". 2003. 228. ISBN 5-88595-095-7.
2. ↑  Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.
**Su İnformasiya Mərkəzi** və ya **Kiyev Su Muzeyi** — Kiyev şəhərində yerləşən Kreşat parkında Danimarkanın Ekologiya Nazirliyinin dəstəyi ilə Kiyev Şəhər Dövlət Administrasiyası tərəfindən 1872–1876-cı illərdə memar Aleksandr Şile tərəfindən tikilmiş Kiyevin ilk mərkəzləşmiş su təchizatlarından birinin bərpa edilmiş binasında 24 may 2003-cü ildə qurulan informasiya mərkəzi.

Su İnformasiya Mərkəzi ictimaiyyəti su ehtiyatları və onların rasional istehlakı barədə məlumatlandırır. Sərgi Kiyev şəhərindəki su təchizatlarının, sutəmizləyici qurğuların və çirkab suların təmizlənməsində istifadə edilən qurğuların tarixini nümayiş etdirir.

Su İnformasiya Mərkəzi Kiyev şəhərindəki ən çox ziyarətçi qəbul edən mədəniyyət müəssisələrdən biridir. Mərkəz 23 mart 2014-cü ildə 1,4 milyonuncu, 2014-cü ilin aprel ayında 1.5 milyonuncu ziyarətçisini qəbul etmişdir.

Tarix
-----

Mərkəzin binası XIX əsrin ortalarında memar Aleksandr Şile tərəfindən tikilmişdir. Mərkəzin girişində 1876-cı ildə tikilmiş bir su qülləsi var. Müəssisənin administrasiya mərkəzi su qülləsinin yaxınlıqlarında yerləşir və 1872-ci ildə tikilmişdir. Bu tikililər 2003-cü ildə bərpa edilmişdir. Mərkəzin əsas sərgi zalı 1909-cu ildə Danimarka memarı Karsten Möller tərəfindən tikilmiş yeraltı bir su anbarında yerləşir. Su İnformasiya Mərkəzi 24 may 2003-cü ildə Danimarkanın Ekologiya Nazirliyinin dəstəyi ilə Kiyev Şəhər Dövlət Administrasiyası tərəfindən qurulmuşdur.

Sərgi zalı
----------

Sərgi zalı həm informativ, həm də interaktivdir. Mərkəzdə texniki sərgilər, akvaparklar və teatrlar mövcuddur. Ziyarətçilərə su ehtiyatları və onların bəşəriyyətdə önəmi haqda məlumat verilir. Mərkəzdə bir meydança da var. Mərkəzdə içərisində koi balıqları olan bir akvarium var. Bu, suyun bütün canlılara olan önəmini təmsil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Київський „Музей води" відкрив нову відео-експозицію". Ukrayna Müstəqil İnformasiya Agentliyi. 25 mart 2014. 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 iyun 2018.
2. ↑  "Водно-інформаційний центр зустрів свого мільйонного відвідувача". Kiyev şəhər şurası. 4 aprel 2011. 2014-05-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 iyun 2018.
3. ↑  *Anna Yellanski.* "Розмова з директором Водно-інформаційного центру Олександром Юхимовичем Поповим". primetoru.ua. 1 sentyabr 2010. 2020-06-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 iyun 2018.
4. ↑  *Aleksandr Omelşenko.* "Дорогі мої кияни! (привітання до Дня Києва)". Həftənin aynası (veb-sayt). 23 may 2003. 30 May 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 iyun 2018.
5. ↑  "Водно-інформаційний центр в Києві". Tours De Kiev. 2022-05-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 iyun 2018.

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **Kiyevdəki Su İnformasiya Mərkəzi** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* leov96.wixsite.com/aqua1 — Su İnformasiya Mərkəzinin rəsmi saytı
**Olqa Vladimirovna Rozanova** (*rus.* Ольга Владимировна Розанова; 21 iyun (3 iyul) 1886 – 7 noyabr 1918, Botkin xəstəxanası[d]) — rus avanqard rəssam.

Həyatı
------

Olqa Rozanova 21 iyun 1886-cı ildə Vladimir vilayəti yaxınlığında kiçik bir şəhərdə anadan olmuşdur.

O, 1904-cü ildə Moskvada K. Bolşakov və Konstantin Yuon incəsənət studiyalarına qatılmışdır. Eyni zamanda Stroqanov adına Moskva Dövlət Tətbiqi İncəsənət Universitetində də təhsil almışdır. 1911-ci ildə o, rus avanqard sənət jurnalı, "Gənclər Birliyinin" (Союз Молодежи) ən fəal üzvlərindən biri oldu.

1912-ci ildə Olqa Rozanova Futurist şairlər Velimir Xlebnikov və gələcək həyat yoldaşı Aleksey Kruçenıx ilə dostluq etməyə başladı.

Olqa Rozanova 1916-cı ildə Aleksey Kruçenıx ilə evləndi və Kazimir Moleviçin təsis etdiyi, rus avanqard rəssamların (Aleksandra Ekster, Liubov Popova, İvan Puni, Kseniya Boguslavskaya, Nadejda Udaltsova, Nina Genke və başqaları) olduğu, Supremus (Suprematizm)qrupuna qatıldı. Eyni il digər suprematist rəssamlar ilə Olqa Rozanova Verbovka Xalq Mərkəzində işləyib.

Olqa Rozanova 7 noyabr 1918-ci ildə Moskvada vəfat etmişdir.

Smithy, 1912

İstinadlar
----------

1. 1 2  Olqa Rozanova. 1886—1918 (rus.). Хельсинки: Художественный музей Хельсинки, 1992. С. 115. ISBN 978-951-8965-12-4
2. 1 2 3 4  The Fine Art Archive. 2003.
3. 1 2 3  Olqa Rozanova. 1886—1918 (rus.). Хельсинки: Художественный музей Хельсинки, 1992. С. 118. ISBN 978-951-8965-12-4
**Şəmsəddin Aydoğmuş** — Atabəy Cahan Pəhləvanın məmlüklərindən olmuşdur. Mərkəzi və Şərqi İranı ələ keçirərək Atabəy Özbəyi sultan elan etmişdir. Özünü Özbəyin atabəyi elan edən Aydoğmüş bir müddət Əcəm İraqında faktiki hakimiyyəti ələ keçirmişdi.

Həyatı
------

1196-cı ildə Əcəm İraqını tamamilə işğal edən xarəzmşah Təkişin Xarəzmə qayıtmasından sonra İraq məmlükləri bir yerə yığışaraq Xarəzmşahlara qarşı mübarizəyə başladılar. İttifaqın başında duran Cahan Pəhləvanın vassalı Gökcə ət-Türki ilə birlikdə xəlifə ən-Nasir də Xarəzmşahlara qarşı hərəkətə keçmişdi. Xarəzmşah tərəfindən Özbəyə verilən köhnə İraq Səlcuq torpaqları xəlifə ilə Gökcə arasında bölüşdürüldü. Rey, Savə, Qum, Kaşan Gökcənin, İsfahan, Həmədan, Zəncan və Qəzvin isə Xəlifənin əlinə keçdi. Özbək Həmədanın idarəsini öz əlinə aldı.

Çox keçmədən Atabəy Əbu Bəkrin tərəfdarlarının və ordusunun çox hissəsi Gökcənin tərəfinə keçdi. Əbu Bəkr İsfahana çəkildi, Gökcə isə təntənəli surətdə Həmədana daxil oldu. Bu zaman onunla qalan digər əmirlərin də xəyanəti nəticəsində Əbu Bəkrə tamamilə Azərbaycana çəkildi. Lakin 1203-1204-cü illərdə Gökcəyə qarşı Cahan Pəhləvanın keçmiş vassallarından Şəmsəddin Aydoğmuş çıxış etdi. Baş vermiş döyüşdə Gökcə öldürüldü və bütün torpaqları Aydoğmuşun əlinə keçdi. Aydoğmuş hakimiyyətini qanuniləşdirmək üçün onunla birgə üsyana qalxan Eldəniz şahzadəsi Özbəyi sultan elan etsə də bütün hakimiyyəti öz əlində cəmləmişdi.

Azərbaycanda isə Marağa hakimi Körpə Arslan, Ərbil atabəyi Göy-Börü ilə müqavilə bağlayıb Təbrizi ələ keçirməyə hazırlaşırdı. Atabəy Əbu Bəkr qorxuya düşərək Aydoğmuşdan kömək istədi. Əbu Bəkrin bu istəyini qəbul edən Aydoğmuş öz ordusu ilə Əbu Bəkrin düşərgəsinə gələrək, onunla qüvvəsini birləşdirdi. Bunu eşidən Göy-Börü təcili Azərbaycanı tərk etdi. Aydoğmuş ilə Əbu Bəkr Marağanı mühasirəyə aldılar. Ancaq Əlaəddin Körpə Arslan sülh təklif etməsi ilə mühasirə dayandırıldı və müqaviləyə əsasən Marağa qalalarından biri Əbu Bəkrə, Uşnu ilə Urmiyə də Körpə Arslana verildi.

1210-cu ilə qədər İraqi Əcəmi tək başına idarə edən Aydoğmuşa qarşı Cahan Pəhləvanın bir başqa məmlükü Nəsrəddin Məngli çıxış edərək onu məğlub etdi və İraqi Əcəm torpaqlarını əlinə keçirərək Rey, İsfahan, Həmədan və digər əyalətlərdə öz adına xütbələr oxudub, *"sultan"* adıyla sikkələr zərb etdirdi. Xəlifə ən-Nasir, Azərbaycan atabəyi Özbək və ismaili hökmdarı Cəlaləddin Həsən öz aralarında Menglinin əlindəki İraqi Əcəm torpaqlarını da bölüşdürdülər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Əkbər N.Nəcəf.s.40.
2. ↑  Ziya Bünyadov.s.90.
3. ↑  Əkbər N.Nəcəf.s.41-42.
4. ↑  Əkbər N.Nəcəf.s.43-44.

Ədəbiyyat
---------

* Ziya Bünyadov. *Azərbaycan Atabəyləri dövləti (1136-1225-ci illər).* Bakı, "Şərq-Qərb", 2007. 312 səh.
* Əkbər N.Nəcəf. *Səlcuqlu dövlətləri və atabəyləri tarixi (Oğuzların ortaya çıxmasından - XIV əsrə qədər)*. Bakı, "Qanun", 2010.

Həmçinin bax
------------

* Eldənizlər

Xarici keçidlər
---------------
**Bayraqtutan** — Türkiyənin İğdır ilinin İğdır ilçəsinə daxil olan kənd. İqdır şəhərindən 17 km uzaqlıqdadır. İqlimi kontinentaldır.

Tarixi
------

Kənd əhalisi Oğuzların 24 boyundan biri və Mahmud Qaşğarlının Divanı Lüğəti-Türk əsərində qeyd olunan iyirmi iki Oğuz boyundan ondördüncüsü İğdırlara mənsub Azərbaycan, Dağıstan və İran Xorasan türklərindən ibarətdir.

Kəndin əvvəlki adı *Ərəbkirli* olmuşdur. 1980-ci ildə kəndin adı *Bayraqtutan* olaraq dəyişdirilmişdir. Kənd əhalisi 1915-ci il hadisələrində erməni daşnaqlarının zülmündən qaçmaq məcburiyyətində qalır. Onlar Xoy, Van və Ağrı bölgələrinə köç etmişlər. Cümhuriyətin elanından sonraki dönəmdə geri dönmək başlamışdır.

Coğrafiya
---------

İğdırdan 17 km uzaqlıqdadır. Kəndin şərqində Hakmemet ve Quzugüdən, qərbində Çalpala, cənubunda isə Küllük kəndləri, şimalında Ermənistan yerləşir. Kənd sulama kanallarının başladığı ərazidə olduğundan tamamilə yaşıla bürünmüşdür

Əhalisi
-------

Kənd əhalisi azərbaycan türklərindən ibarətdir. 

| İllərə görə kənd əhalisi |
| --- |
| 2007 | 1324 |
| 2000 | 807 |
| 1997 | 941 |

Təsərrüfat
----------

Kənd iqtisadiyyatının əsasını əkinçilik və heyvandarlıq təşkil edir. Meyvəçilik daha çox üstünlük təşkil edir.

İnfrastruktur
-------------

Kənddə ibtidai məktəb fəaliyyət göstərir. İçməli su şəbəkəsi olsa da, kanalizasiya yoxdur. Sağlamlıq ocağına sahibdir. Kəndə gedən yol asfaltlaşdırılmamışdır. Elektrik və telefon xətləri vardır.

Mənbə
-----

* Yerelnet
* Iğdır Haber
* Köyün Koordinatları
**Erməni Millət Məclisi** — Osmanlı imperiyasında 1863-cü il Nizamnamə-i Millət-i Erməniyana əsasən yaradılmış Millət-i Erməniyanın idarəedici orqanı.

Tarixi
------

1863-cü ildə Bab-ı Ali 1848-ci il Fransa Konstitusiyasından ilhamlanaraq tərtib edilmişdir Nizamnamə-i Millət-i Erməniyanı təsdiqləmişdir. Tarixçilərə görə, bu, konstitusional monarxiyanın suverenin Konstantinopol Erməni Patriarxı olduğu forması idi. Hakimiyyətlər bölgüsü olan bu hökumət quruluşunda icra hakimiyyəti patriarxın əlində idi.

Qanunvericilik hakimiyyəti 140 deputatı olan Millət Məclisinə həvalə edilmişdir. Onlar kilsənin möminləri tərəfindən ümumi səsvermə yolu ilə irəli sürülən 220 namizəddən ibarət siyahı əsasında seçilirdilər. Bu məclis icra məsuliyyəti konsepsiyasına uyğun olaraq patriarxı təyin edir və onun fəaliyyətinə nəzarət edirdi. Bundan əlavə, öz üzvlərindən 12 nəfərdən ibarət dini məclis seçirdi. Dini məclis monastırlar, ianələr, miraslar və xəstəxanalarla məşğul olurdu. Millət məclisi həmçinin, 20 üzvdən ibarət siyasi məclis seçirdi, o da öz növbəsində iki milli şura formalaşdırırdı. Maliyyə, xərclər və vergilər, sosial məhkəmə işləri və s. sahələr üzrə digər komitələr formalaşdırılmışdır.

Bu islahatlar Konstantinopol ermənilərinə müəyyən qarantiyalar, imperiyada yaşayan ermənilərə isə real dini-mədəni muxtariyyət təmin etmişdir. 4 iyul 1914-cü ildə Məclisin son iclası keçirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Hovanissian, Richard G. (1997) *The Armenian People from Ancient to Modern Times.* New York. St. Martin's Press, 198
2. 1 2 3  *Mahé, Annie; Mahé, Jean-Pierre.* Histoire de l'Arménie des origines à nos jours (fransız). Paris: Éditions Perrin. 2012. 432–433. ISBN 978-2-262-02675-2.
3. 1 2  *Dédéyan, Gérard.* L'Arménie et l'éveil des nationalités (1800-1914) // Histoire du peuple arménien (fransız). Privat. 2007. 475–521. ISBN 978-2708968745.
4. ↑  *Kévorkian, Raymond.* Le Génocide des Arméniens (fransız). Éditions Odile Jacob. 2006. ISBN 978-2-7381-1830-1. 2023-07-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-11.
**Koşer** və ya **Kaşer** (İvrit: כשׁר; Sefarad Yahudilerince Kaşer, Aşkenaz Yahudilerince Koşer deyə tələffüz edilir) — Yəhudiliyə görə; yeyilməsi və istifadəsi qorxulu olmayan halal məhsullardır. Bunları təyin edən qaydalara isə Kaşerut ya da Kaşrut qaydaları adı verilər.
Yəhudiliyə görə; yeyilməsi sərbəst və ya qadağan olan heyvanların siyahısı Tövratda verilmişdir.

Buna görə:

Quruda yaşayanlardan gevşiyən və cüt dırnaqlı olan heyvanların yeyilməsi sərbəst, bu xüsusiyyəti daşımayanlar isə qadağandır; bunlara əlavə olaraq donuz, dovşan və dəvə əti qadağandır.

Hər cür böcək, sürünən və gəmirici yeyilməsi qadağandır.

Quşlardan Tövratda adı keçən iyirmi quş xaricində qalanların yeyilməsi qadağandır.

Balıqlardan pullu və üzgəci olanlar xaricində qalanların, qabıqlı heyvanların (midye, istridyə) və sprut, kalmar, xərçəng, krevet, kerevit, xərçəng, dəniz şabalıdının yeyilməsi qadağandır.

Yeyilməsi qadağan olan heyvanlardan çıxan yumurta, süd kimi hər cür məhsulun (bal xaric) yeyilməsi qadağandır.

Yeyilməsi sərbəst olan heyvanların seqmentinin şehita adı verilən xüsusi bir seqment texnikası ilə bu işin təhsilini almış və anatomiya məlumatı olan şohet adında səlahiyyətli tərəfindən edilməsi lazımlıdır.

Şehita təhsilini almamış adam tərəfindən və ya şehita qaydalarına uyulmadan edilmiş seqment heyvanın ətini trefa (mundar) hala gətirər.

| ⛭Xüsusi mətbəx və qida sistemləri |
| --- |
| Mətbəx | 
* Vegetarian
* Molekulyar

 |
| Vegetarian vəyarı vegetarian qidalanma | 
* Veqanlıq
* Makrobiotika
* Pesketarianlıq
* Fleksitarianlıq
* Fruitarianizm

 |
| Digər gidalanma sistemləri | 
* Fastfud / Sloufud
* Ayrı qidalanma
* İdman qidası
* Xam qida
* Soylent

 |
| Pəhriz | 
* Qlütensiz pəhriz
* Atkins
* Qarabaşaq
* Diabet üçün pəhriz terapiyası
* Kreml
* Aralıq dənizi

 |
| Dini qidalanma | 
* Aytal (rastafarizm)
* Taoizmdə qidalanma
* Qadağan olunmuş qida
* Södzin röri (buddizm)
* Halal qidalanma (islam)
* Koşer qidası (iudaizm)

 |
Katoyrada Vikinq heykəli
**Vikinqlər Qalisiyada** — IX-XII əsrdə Atlantik okeanı vasitəsilə vikinqlərin Qalisiyadakı fəaliyyətləri.

Tarix
-----

Vikinq döyüşçülər, səyyahlar, tacirlər VIII əsrdən başlayaraq Skandinaviyadan Qərbi Avropaya yayılmağa başlamışdırlar. Sahillər və çaylar boyunca basqınlar edərək yeni ərazilərdə məskunlaşırdılar. Normandiyaya yerləşərək yeni bir hersoqluq yaratmışdırlar. Bu hersoqluğun idarəsində həm vikinqlər, həm də normanlar iştirak edirdilər.

Vikinqlər IX əsrdə Qalisiyaya hücum etməyə başlamışdırlar. Bartin Annalsa görə vikinqlər Qalisiyaya 849-cu ilin avqustunda çatmışdırlar. Bu tarixdə bir vikinq donanması Qalisiyanın Qaronne çayı boyunca kəndləri talan etmişdilər. Asturiya kralı I Ramiro Oviedo vikinqlərlə döyüşərək onların geri çəkilməsinə məcbur etmişdir. Əfsanəyə görə fırtına ilə gələn vikinqlərin geri çəkilməsi dua vasitəsilə mümkün olmuşdur.

858-ci ildə vikinqlər ikinci dəfə Qalisiyaya gəldilər. Fransa sahillərini talan etdikdən sonra Ria de Arouza, İriya Flaviya Padron və Kampostelyaya çatdılar. Yerlilər vikinqlərin talanından xərac verməklə qurtulsalar da, vikinqlər burada məskunlaşmağa davam etmişdirlər. Kont Pyerin liderliyində düşmənin 38 gəmisi məhv edilmişdir.

951-ci ildə I Oviedo Ordono dövründən sonra normanlar və vikinqlər yenə geri qayıtmışdırlar. İnsanların müdafiəni yaxşı təşkil etdiklərindən işğalçılar 964-cü ildə geri qayıtmağa məcbur olmuşdurlar.

968-ci ildə normanlar danimarkalı və norveçli vikinq müttəfiqləri ilə Komposteladakı zəngin kilsə torpaqlarını işğal etmək fikrinə düşmüşdürlər. Norveç kralı II Qrafel qardaşı Qunroda 200 gəmi vermişdir. Bu gəmilərin yüzü Britoniya, Kantabriyanı ələ keçirmək üçün idi. Vikinqləri durdurmağa çalışarkən ölən Sisnandonun yerinə Resendo da uğursuz olmuşdur. Bölgə normanlar və vikinqlər tərəfindən ələ keçirilmişdir. Gəmilər 970-ci ildə Ferroldan zəngin qənimətlə yola çıxmış, amma yolda Qonzalo Sançez ordusunun hücumuna məruz qalmış və Qunrod öldürülmüşdür.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-14.
2. ↑
3. ↑  Izquierdo Díaz, Jorge Simón (2009). Os viquingos en Galicia. Lóstrego.

Xarici keçidlər
---------------

Vikinq işğalları haqqında
**Serveri de Jirona** (Katalanca tələffüz: [sərβəˈɾi ðə ʒiˈɾonə]; 1259, Cirona – *bilinmir*) — katalan trubadur.

Həyatı
------

Serveri tərəfindən yazılmış *"Taflamart"* şeiri.
Jironada **Qillem de Servera** adı ilə doğulmuşdur. O, ən məhsuldar trubadur olmuşdur. Arxasınca 114 şeir qoymuşdur. Ensenhamenlərini də hesaba alındıqda bu rəqəm 130-a çıxır. Saray şairi olmuşdur: İşğalçı Xamesin və Böyük Pedronun hakimiyyəti illərində sarayda fəaliyyət göstərmişdir. *Pastorelas* və *sirventes* janrlarından da istifadə etmişdir. Əsas narahatçılığı saray həyatının mürəkkəblikləri ilə bağlı idi.

Serveri bir müddət mesenat himayəsində və Rodesli IV Hyu və II Henrinin saraylarında fəaliyyət göstərmişdir. 1269-cu ildə İspaniyada olmuşdur. Həmin il burada özünü Böyük Pedronun infant mühitində tapmışdır. Digər trubadurlar — Folket de Lunel və Dalfinetlə birlikdə Pedro ilə Toledoya getmişdir. 26 apreldə Kuenka yaxınlığında, Rieloda xidmətlərinə görə 1 solidus almışdır. Serveri *"Cobla en sis lengatges"* (*azərb.* *"Altı dildə misra"*‎) əsərini yazarkən Folketin *"Al bon rey q'es reys de pretz car"* və ya Sordellonun *"Bel m'es ab motz leugiers a far"* əsərindən nümunə götürmüşdür.

26 avqust 1276-cı ildə ölən İşğalçı Xames üçün *"Si per tristor, per dol no per cossir"* plaçını yazmışdır. Əsər aydın idi. Serveri Məryəmdən xahiş edirdi ki, Xamesə rəhm göstərsin və Barselonada Mersedar ordeninin yaradılmasına istinad edirdi. Şair Matyu de Kaersi Xames üçün daha fərqli plaç yazmışdı: *"Tant suy marritz que no.m puese alegrar"* plaçı əxlaqi və dini tonda idi.

Mənbə
-----

* Cabré, Miriam. *Cerverí de Girona and his Poetic Traditions*. London: Tamesis, 1999. ISBN 978-1-85566-042-7.
* Gaunt, Simon, and Kay, Sarah. "Appendix I: Major Troubadours" (pp. 279–291). *The Troubadours: An Introduction*. Simon Gaunt and Sarah Kay, edd. Cambridge: Cambridge University Press, 1999. ISBN 0-521-57473-0.
* Riquer, Martín de. *Los trovadores: historia literaria y textos*. 3 vol. Barcelona: Planeta, 1975.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Serveri de Jirona*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Serveri de Jirona NARPAN-da
**Viko fon Bülov** ya **Lorio**, əsil adı: **Bernqard Viktor Kristif-Karl fon Bülov**, (*fr.* Bernhard Victor Christoph-Carl von Bülow; Vicco von Bülow; 12 noyabr 1923[…] – 22 avqust 2011[…]) — alman komik aktyoru, eynizamanda rejisor, yazıçı və rəssamı.
Fransız dilindən götürülmüş "Lorio" ləqəbinin mənası "sarıköynək" deməkdir. Belə ki, sarıköynək Fon Bülovlar ailəsinin gerbində əks olunmuşdur.

Fon Bülovlar ailəsinin gerbi

Bioqrafiyası
------------

Viko fon Bülov Prusiyada kübar bir ailədə dünyaya gəlmişdir. Onun atası Yohan-Albrext Vilhelm fon Bülov (1899–1972) zabiti olmuşdur. Yohan-Albrext Vilhelm fon Bülov 1927 ci ildə həyat yoldaşı Şarlotte Matilda Luis ilə boşandıqdan sonra Bülov özündən bir yaş kiçik qardaşı ilə Berlində nənə və ulunənəsinin yanında böyümüşdür.
1934 —1938 ci illərdə Şadov gimnaziyasında oxuyur, sonra isə Ştutqarta köçdüklərinə görə 1941 ci ildə Berhard Lüdviq gimnaziyasını bitirdikdən sonra, on yeddi yaşında ikən orduya çağrılır. III Tank diviziyası tərkibində şərg cəbhəsinə düşən Bülov ober-leytenent rütbəsi alaraq, 1943 cü ildə I və II dərəcəli Dəmir xaç ordeninə layiq görülür. Viko fon Bülovun NSAFPnın üzvü olması haqqında heç bir sübut tapılmamışdır.
Müharibədən sonra 1947-1949 cu illərdə Hamburqda incəsənət akademiyasında təhsil alır.
1950 ci ildən "Küçə" (*alm.* "Die Straße"‎) və "Ulduz" (*alm.* "Stern"‎) jurnallarında çoxsaylı qrafik və karikatura rəsmləri və komiks silsilələri ilə çıxışlar edir.
1954 cü ildə Viko fon Bülovun İsveçrədə ilk komiks kitabı nəşr olunur. Onun dediyinə görə:
  

***"Cəmi 20 illik təhsildən sonra mən kiçik insanı çəkmək bacarığı əldə edə bildim, hansı ki bu günə dək məni dolandırır."***
  

1988 ci ildə Almaniyada ekranlara Lorionun rejisoru və baş rolun ifaçısı olduğu "Ödipussi" — komediyası çıxmış olur. Onun ardınca 1991 ci ildə "Pappa ante Portas" komediyası ekran üzü görür.

Dövlət mükafatları
------------------

|  |
| --- |
| links II dərəcəli Dəmir xaç ordeni 1943 |
| links I dərəcəli Dəmir xaç ordeni 1943 |
| links Böyük Xidmət Xaçı yaxud "Böyük Xaç" 1974 |
| links Bavariyaya xidmətinə görə ordeni 1980 |
| links Berlin vilayətinə xidmətinə görə ordeni 1990 |
| links Bavariyanın Maksimillian ordeni 1995 |
| links Ulduzlu Böyük Xidmət Xaçı yaxud "Ulduzlu Böyük Xaç" 1998 |

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Loriot (nid.).
2. 1 2  Loriot // Lambiek Comiclopedia (ing.). Lambiek, 1999.
3. 1 2  .
4. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118729101 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
5. ↑  „Er ist ein hervorragender Unterhalter." Die militärische Personalakte von Loriot.  (alm.)
6. ↑  "Der unterhaltsame Herr v. B. (alm.)". 2022-03-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-06.
7. ↑  "Verzeichnis der deutschen Inhaber des Verdienstordens der Bundesrepublik Deutschland", Stand: 1. Juni 2009, Bundespräsidialamt - Ordenskanzlei

Xarici keçidlər
---------------

* Loriot *alm.* "Die Nudel"‎ "Əriştə"
* Loriot *alm.* "Das Bild hängt schief"‎ "Rəsm əyri asılıb"
* Loriot *alm.* "Liebe im Büro"‎ "İş otağında eşq"
**Samirə Musa** (*ərəb.* **سميرة موسى**‎; 3 mart 1917, əl-Qərbiyyə mühafəzəsi[d] – 5 avqust 1952, Kaliforniya) — Misir atom və tibbi fizika üzrə professoru, sülh naminə atom konfransının təşkilatçısı.

Həyatı
------

O Misirdə doğulmuş və Qahirə Universitetində təhsilini davam etdirmişdir. Onun həyatının elmi hissəsi daha çox yayqın olduğundan elmi fəaliyyətini işıqlandırırıq.

Elmi fəaliyyəti
---------------

1952-ci ildə ABŞ-yə etdiyi səfər zamanı S. Musanın ABŞ-nin gizli atom obyektlərini girişinə icazə verildiyi üçün akademik dairələrdə ağdərili olmasına baxmayaraq həmin obyektlərə baxış keçirilməsinə icazə verilməsi ciddi narazıçılıqlara səbəb olmuşdu. Səfər zamanı ona ABŞ-də qalması və ABŞ üçün işləməsi təklif edilsə də, o Qahirəyə dönəcəyini və öz bilgilərini Misir üçün xərcləyəcəyini bildirir. "Sülh naminə Atom" konfransının təşkilatçısı olan S. Musa, nüvə vasitəsilə xəstələrin müalicəsinin hər kəsə əlçatan olması üçün çalışırdı.

Terror şübhəli vəfatı
---------------------

Misirin nüvə silahına yiyələnə biləcəyi qorxusundan bəzi xarici dairələr S. Musa ilə rəfiqə olam misirli aktrisa Raqiyə İbrahimi öz sıralarına cəlb edir. S. Musanın açarını oğurlayan R. İbrahim açarı sabuna batırır. Sabunda açarın izilə açarın eynisini düzəldən R. İbrahimin S. Musanı evinə qonaq dəvət etməsindən istifadə edərək evə daxil olaraq onun elmi işlərilə tanış olur. R. İbrahim S. Musa ilə arasının pozulmasına səbəb R. İbrahimin ona ABŞ-yə köçərək orada işləməsini təklif etməsi və qəbul etməyəcəyi təqdirdə bunun ona baha başa gələcəyilə təhdid etməsi olur. S. Musa təklifi qəbul etmir və təhdidlərə də məhəl qoymur. ABŞ-yə etdiyi səfər zamanı evə dönməsini planlaşdırdığı zaman onu daha bir nüvə mərkəzinə baxmaq üçün dəvət edirlər. Avtomobil qəzası da məhz bu səfər zamanı baş verir. Öz bilgilərilə nəinki Misirdə hətta ABŞ-də da tanınan S. Musa ABŞ-yə etdiyi səfər zamanı onun idarə etdiyi abtomobil 40 fut hündürlükdən aşmışdır. Qəza nəticəsində S. Musa vəfat edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  *بلال, عبد الله.* اغتيال العقل العربي: سيرة ذاتية لأولى شهداء العلم د.سميرة موسى. مصر: دار الامين للنشر و التوزيع. 2000.
3. ↑  "20th Century Muslim Scientists — Sameera Moussa". 2016-04-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-29.
4. ↑  "Sameera Moussa: The Egyptian nuclear scientist hoped her work would lead to affordable medical treatments and the peaceful use of atomic energy". 2020-12-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-29.

Xarici keçidlər
---------------

Misirli nüvə və tibbi fizik: Samirə Musa

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | EGAXA: vtls001859873 · GND: 1193021103 · ISNI: 0000 0000 7354 3613 · LCCN: no00071760 · VIAF: 103628676 · WorldCat VIAF: 103628676 |
Rəssamlar tərəfindən **Vikinq proqramı** illüstrasiyası
**Vikinq proqramı** — NASA tərəfindən Marsa göndərilən "Vikinq 1" və "Vikinq 2" kosmik zondlarından ibarət missiyadır.

Bu, nə vaxtsa Mars üçün nəzərdə tutulan ən bahalı missiya idi, ümumi dəyəri təxminən 1 milyard $ təşkil edirdi. 1990-cı illərin sonu 2000-ci illərin əvvəllərində Mars planetinin səthi haqqında əsas məlumatların əldə edilməsində əvəzsiz rolu olmuşdur. 

"Vikinq 1" tərəfindən çəkilmiş Marsın mozaik şəkli
"Vikinq 1" 20 avqust 1975-ci ildə, "Vikinq 2" isə 9 sentyabr 1975-ci ildə Yerdən uçuşa başlayıblar. Təxminən 9 ay sonra, yəni 19 may 1976-cı ildə "Vikinq 1", 7 avqust 1976-cı ildə isə "Vikinq 2" Mars atmosferinə daxil olur. Nəhayət, "Vikinq 1" 20 iyul, "Vikinq 2" isə 3 sentyabr 1976-cı ildə Mars səthinə uğurlu eniş etdilər.

Elmi məqsədlər
--------------

* Mars səthinin yüksək keyfiyyətli şəkillərini əldə etmək
* Mars atmosferinin və səthinin strukturunu və tərkibini xarakterizə etmək
* Marsda həyatın olmasına dair sübutlar axtarmaq

İstinadlar
----------

1. ↑  [ Arxivləşdirilib 2017-02-21 at the Wayback Machine: Viking Mission to Mars
2. ↑  [ Arxivləşdirilib 2014-12-09 at the Wayback Machine: Viking 1 Orbiter

Həmçinin bax
------------

* Serveyer proqramı
* Reyncer proqramı
* Yeni hüdudlar
* Voyacer proqramı
* Pioner proqramı