recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Qüdrətli Hamam ordeni** (*ing.* The Most Honourable Order of the Bath) — I Georq tərəfindən 1725-ci ilin 18 may tarixində təsis olunmuş Böyük Britaniyanın cəngavər ordeni. Ordenin adı cəngavərlərin gümrahlığı üçün edilən üç: oruc tutmaq, dua etmək və çimərək paklanmaq kimi qədim ayindən götürülmüşdür. (bu ayin 1815-ci ildən daha icra edilmir.)

Ordenin devizi — *Tria juncta in uno* (*lat.* — "Üçü birində"), İngiltərə, Şotlandiya, İrlandiya ittifaqına, və ya Üç üqnuma mülahizələrinə əsaslandığı ilə izah olunur. Ordenin üzərində təkrarən hək olunan üç tac birinci mülahizəni düzgünlüyünü yəqin edir. İkinci devizi *alm.* "Ich dien"‎ xidmət edirəm deməkdir.

Böyük Britaniya monarxı ordenin başçısı sayılır. Orden nizamnaməsinə görə irarxiq olaraq sonra gələn 1975-ci ildən Böyük Magistr Uels şahzadəsi Çarlzdır. Orden başçısı yeni cəngavərləri hökumətin məsləhəti ilə təyin edir. Nizamnaməyə görə:

* Böyük Xaçşn 120 cəngavər və ya xanım nümayəndəsi (*ing.* GCB) (bunlardan Böyük Magistr birincisi və başçısı sayılır);
* 355 Cəngavər-komandorlar (*ing.* KCB) və ya xanım-komandorlar (*ing.* DCB);
* 1925 kavalerlər (*ing.* Companions) (*ing.* CB)

Çəngavərlərin sayları statusla müəyyən olunur ki, bəzən çoxaldıla bilinir. İlkin olaraq orden 40 üzvdən ibarət olurdu. İndinin özündə isə bu say 200-ə qədər artmışdır. Bundan əlavə monarx xidmətlərinə görə üzvlərin sazənə artra bilir. Bunlar "əlavə üzvlər" və ya "fəxri üzvlər" adlanırlar, lakin onlar "həqiqi üzvlərə" aid edilmirlər.
Ordenə layiq görülmüşlər soyadlarından sonra daha 3 — GCB və ya KCB hərflərini yazaraq əlavə edə bilərlər.

Təltif olunanlar
----------------

1. Horatsio Nelson
2. Kollinqvud Katbert
3. Aleksandr Kolçak
4. Anton Denikin
5. Georgi Jukov
6. İvan Konyev
7. Konstantin Rokossovski
8. Dvayt Eyzenhaver
9. Ronald Reyqan
10. Corc Herbert Uoker Buş

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | BAV: ADV10964325 · GND: 1243390-1 · LCCN: n85355590 · VIAF: 128793507 · WorldCat VIAF: 128793507 |
**Resentiment** (Fransızca tələffüz: [rəsɑ̃timɑ̃]) — fəlsəfə və psixologiyada inciklik və ya düşmənçiliyin formalarından biri. Bu konsepsiya XIX əsrin bəzi mütəfəkkirlərini, xüsusən də Fridrix Nitsşeni xüsusilə maraqlandırırdı. Onların fikrinə görə, nifrət insanın məyusluğunun səbəbi kimi müəyyən etdiyi obyektə qarşı yönəlmiş düşmənçilik hissidir, yəni məyusluğuna görə günahın təyin edilməsidir. Zəiflik, aşağılıq kompleksi və ya bunu yaradan "səbəb" qarşısında qısqanclıq hissini formalaşdırır. Bu dəyər sistemi daha sonra paxıllıq mənbəyini obyektiv cəhətdən "aşağı" hesab edərək öz zəif tərəflərinə haqq qazandırmaq vasitəsi kimi istifadə olunur, küsmüş şəxsin öz etibarsızlıqlarını və qüsurlarını aradan qaldırmasına mane olan müdafiə mexanizmi kimi xidmət edir. Eqo özünü günahdan qorumaq üçün düşmən yaradır. Bu psioxoloji fenomenin məzmunu aşağıdakı el məsəlində obrazlı şəkildə ifadə olunmuşdur: "Pişiyin əli ətə çatmayanda, deyir; ət iylənib".

Tarix
-----

Resentiment anlayış kimi Fridrix *Nitsşenin* əsərlərində populyarlıq qazanmışdır. Volter Kaufmanın fikrincə Nitşe tərəfindən bu termindən istifadə etməsinin səbəblərindən biri alman dilində müvafiq ekvivalent terminin olmamasıdır. Bu termin onun "ağa-qul "sualının psixologiyası və nəticədə əxlaqın doğulması ilə bağlı fikirlərinin əsas hissəsini təşkil edir. Resentiment anlayışının əsas inkişafı Nitsşenin "*Əxlaqın Genealogiyası haqqında"* kitabında ifadə edilmişdir.

Termin Maks Şeler tərəfindən 1912-ci ildə nəşr olunan monoqrafiyada da öyrənilmiş və bir neçə ildən sonra yenidən işlənmişdir.

Hal-hazırda psixologiya və ekzistensializmdə geniş istifadə olunan bir termin kimi böyük əhəmiyyət kəsb edən resentiment, şəxsiyyətlərin, əxlaqi çərçivələrin və dəyər sistemlərinin yaradılması üçün təsirli qüvvə kimi baxılır.

İstinadlar
----------



| ⛭Qitə fəlsəfəsi |
| --- |
| Filosoflar | 
* Adorno
* Altüsser
* Ardent
* Aron
* Bart
* Jorj
* Bodriyar
* Bauman
* Benyamin
* de Bovuar
* Berqson
* Burdye
* Buber
* Batler
* Kamü
* Çoran
* Kroçe
* Delöz
* Derrida
* Eko
* İqlton
* Engels
* Fixte
* Fuko
* Centile
* Qramşi
* Habermas
* Hegel
* Haydegger
* Husserl
* Ceymson
* Yaspers
* Kyerkeqor
* Lakan
* Latur
* Levi-Stross
* Markuze
* Marks
* Neqri
* Nitsşe
* Səid
* Sartr
* Şellinq
* Şmitt
* Şopenhauer
* Şpenqler
* Veber
* Jijek

 |
| Nəzəriyyələr | 
* Absurdizm
* Tənqidi nəzəriyyə
* Ekzistensializm
* Frankfurt məktəbi
* Almaniya klassik fəlsəfəsi
* Hermenevtika
* Marksizm (Qərbi marksizm  • Freydo-Marksizm)
* Fenomenologiya
* Poststrukturalizm
* Psixoanaliz
* Romantizm
* Strukturalizm

 |
| Konsepsiyalar | 
* Apollonik və Dionisian
* Sıxıntı
* Sinfi mübarizə
* Tanrı öldü
* İdeologiya
* Edip kompleksi
* Başqa
* Resentiment
* Özünü aldatma
* Totalitarizm
* Çıxış
* Semiotika
* Kino nəzəriyyəsi
* Postmüstəmləkəçilik
* Dil fəlsəfəsi

 |
| 
* Portal Portal
* Category Kateqoriya

 |


|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus |
| Normativ yoxlama | BNF: 119799228 · GND: 4177871-6 · LCCN: sh85113060 · SUDOC: 027845176 |
**Sion müdriklərinin protokolları** (*rus.* Протоколы сионских мудрецов) — naşirləri tərəfindən yəhudilərin dünyanı idarə etmək planlarını təsdiqləyən sənədlər kimi təqdim etdikləri və XX əsrin əvvəlində ortaya çıxan saxta mətnlər toplusu. Protokollar ilk dəfə 1903-cü ildə Sergey Nilus tərəfindən Sankt-Peterburqda dərc olunan "Znamya" qəzetində çap olunmuşdur. Nilus iddia edirdi ki, bu 1897-ci ildə İsveçrənin Bazel şəhərində keçirilmiş Sionist konqresinin iştirakçılarının hesabatlarının protokollarıdır.

Mətnlərdə yəhudilərin dünya ağalığını əldə etmə planları, dövlət idarəetmə qurumlarına daxil olma, qeyri-yəhudilərin itaət altına alınması, digər dinlərin kənarlaşdırılması planları açıqlanır. "Sion müdriklərinin protokolları" yəhudi-mason qəsdinin mövcudluğunun təsdiq edilməsində mühüm rol oynayır.

1930-cu illərdə və sonrakı dövrdə aparılmış bir çox araşdırmalarla bu mətnlərin plagiat və mistifikasiya olması təsdiq olunsa da, hazırda bir çox ölkələrdə və xüsusilə müsəlman dünyasında bu protokollar həqiqi hesab edilir və onlara istinad edilir.

Protokolların 1864-cü ildə Fransada Moris Joli tərəfindən imperator III Napoleonun əleyhinə yazılan və həmin il qadağan edilən "Cəhənnəmdə Monteskyö və Makiavelli arasındakı dialoq və ya Makiavellinin XIX əsrdəki siyasəti" pamfletinin əsasında tərtib edildiyi güman edilir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Əsərlərin mətnləri | Qutenberq layihəsi |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Qısa yəhudi · Kruqosvet · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Treccani · Universalis |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 122128956 · GND: 4176015-3 · LCCN: n50075009 · NKC: unn2006375172 · SUDOC: 030782643 · VIAF: 301270043 · WorldCat VIAF: 301270043 |

 |
Fərz edək ki, {\displaystyle f} funksiyası {\displaystyle A} çoxluğunu {\displaystyle B} çoxluğuna çevirir. {\displaystyle g} funksiyası isə {\displaystyle B} çoxluğunu {\displaystyle C} çoxluğuna çevirir. Yəni {\displaystyle x\in A} olduqda {\displaystyle f(x)\in B}, {\displaystyle y\in B} olduqda isə {\displaystyle g(y)\in C}olur. Beləliklə bu iki funksiyanın ardıcıl tətbiqi ilə {\displaystyle A} çoxluğunu {\displaystyle C} çoxluğuna çevrilir. Bu iki funksiyanın ardıcıl tətbiqi nəticəsində {\displaystyle A} çoxluğunu {\displaystyle C} çoxluğuna çevirən funksiyaya {\displaystyle f} və {\displaystyle g} funksiyalarının kompozisiyası deyilir və {\displaystyle g\circ f=g(f(x))} kimi işarə olunur. {\displaystyle h=g\circ f} funksiyasına mürəkkəb funksiya deyilir. Eyni qayda ilə üç və daha artıq funksiyanın kompozisiyası təyin olunur.

Ədəbiyyat
---------

1. Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti
2. Колмогоров,Фомин,\_Элементы\_теории\_функций\_и\_функ\_анализа,1976
**Rie Kudan** (九段理江, *Kudan Rie*?, 27 sentyabr 1990, Urava[d], Saytama prefekturası) – Yaponiya yazıçısı. 2024-cü ildə "Tokio Simpatiya Qülləsi" romanına görə Akutaqava mükafatının qalibi olmuşdur. Romanın bir hissəsinin süni intellektin köməyi ilə yazmışdır.

İlk illəri və təhsili
---------------------

Kudan 27 sentyabr 1990-cı ildə Saytama prefekturasının Urava şəhərində doğulmuşdur. Universitetdən məzun olduqdan sonra laboratoriya köməkçisi kimi işləməyə başlamışdır.

Karyerası
---------

İbtidai məktəbin 6-cı sinfində oxuyarkən yazdığı "Gözəl yapon dilindən istifadə edək" (美しい日本語を使おう, *Utsukuşī nihonqo o tsukaou*?) adlı essesinə görə ilk ədəbi mükafatını qazanmışdır. 2021-ci ildə debüt romanı olan "Pis musiqi" (悪い音楽, *Varui onqaku*?) romanı ilə 126-cı Ədəbi Dünyanın Yeni Gələni Mükafatının qalibi olmuşdur.

Kudan 2024-cü ildə "Tokio Simpatiya Qülləsi" (東京都同情塔, *Tokyo-to Doco To*?) romanına görə 170-ci Akutaqava mükafatının qalibi olmuşdur. Bundan öncə 2021-ci ildə "Məktəbli qız" əsərinə görə Akutaqava mükafatına namizəd göstərilsə də, qalib ola bilməmişdi. "Tokio Simpatiya Qülləsi" romanında hadisələr Zaha Hadidin Milli Stadion layihəsinin gerçək olduğu və süni intellektin gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrildiyi yaxın gələcəkdə baş verir. Hekayə Tokionun Şincuku Qyoen bağında cinayətkarların rahat reabilitasiyası üçün qüllə formasında həbsxana dizayn edən memar və onun bioqrafiyasını yazan oğlan haqqındadır.

Koden mükafat mərasimi zamanı romanın 5%-lik hissəsini birbaşa ChatGPT vasitəsilə yazdığını bildirmişdir. Süni intellektlə yazılmış əsərin mükafatın qalibi kimi seçilməsi mübahisəyə səbəb olmuşdur.

Şəxsi həyatı
------------

Hazırda Çiba prefekturasında yaşayır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "第170回芥川賞は九段理江さん（33）、直木賞は河﨑秋子さん（44）、万城目学さん（47）の受賞が決まる". Shūkan Bunshun (yaponca). 17 yanvar 2024. 2024-02-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 yanvar 2024.
2. 1 2  "芥川賞に九段理江さん 直木賞に河崎秋子さんと万城目学さん". NHK News (yaponca). 17 yanvar 2024. İstifadə tarixi: 28 yanvar 2024.
3. ↑  "芥川賞の九段理江さん 「AIのほうが優れていても自分で書きたい". The Asahi Shimbun (yaponca). 17 yanvar 2024. 2024-01-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 yanvar 2024.
4. 1 2  "Ex-shepherd from Hokkaido wins prestigious Naoki Prize". The Asahi Shimbun (ingiliscə). 18 yanvar 2024. 2024-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 yanvar 2024.
5. ↑  "Novelist Rie Kudan wins Japan's most prestigious literary prize – then reveals she used ChatGPT". Euronews (ingiliscə). 19 yanvar 2024. 2024-01-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 yanvar 2024.
6. ↑  *Smith, Benedict.* "Author admits she used ChatGPT to write parts of prize-winning novel". The Telegraph. 18 yanvar 2024. 2024-01-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 yanvar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram |
| Normativ yoxlama | NDL: 032005733 · VIAF: 30164718031302091747 · WorldCat VIAF: 30164718031302091747 |
**Yabanı alça**– Qızılgülçiçəklilər fəsiləsinin gavalı cinsinə aiddir.

Haqqında
--------

30-dan çox növü vardır. Yabanı alça Qafqaz, Orta Asiya və Zaqafqaziyada geniş yayılmışdır. Azərbaycanda ən çox Quba və Xaçmaz rayonlarında, Dağlıq Qarabağda bitir.
Alça yarpaqlamazdan bir az əvvəl mart-may aylarında çiçəkləyir. Çiçəkləri ağ və xırdadır. Yabanı alçanın meyvələri iyun ayından başlamış sentyabrın axırına qədər müxtəlif vaxtlarda yetişir. 4-7 yaşında bar verir. 100-120 il ömür sürür. Meyvələri əksəriyyətlə yumrudur. Yastı-yumru və bir qədər oval şəklində olanları da vardır. Bir meyvənin çəkisi 2-6 qr-dır. Ətliyi çəyirdəyindən ayrılmır. Meyvələri sarı, qırmızı, çəhrayı, tünd bənövşəyi, yaşıl və ağ rəngdə olur. Meyvələri, həmçinin ölçüsünə, dadına, formasına və yetişmə müddətinə görə fərqlənirlər.

Tərkibi
-------

Yabanı alçanın tərkibində 3,12-5,96% şəkər, 1,32-3,97% üzvi turşu (ən çox limon), 0,46-1,39% pektinli maddə, karotin və C vitamini vardır. Təzə halda yeyilir. Yabanı alça qurudulur, kompot, mürəbbə, povidlo, pastila hazırlanmasında istifadə edilir. Şirəsindən spirtsiz içkilər üçün cövhər hazırlanır.
Ətlik hissəsindən hazırlanan lavaşana aşpazlıqda geniş tətbiq olunur. Meyvələri (həmçinin kal meyvələri) bəzi xörəklərin hazırlanmasında istifadə edilir ki, nəticədə hazır xörək turşməzə dadlı olur. Çəyirdəyində yağ vardır, lakin ondan təcrübi olaraq hələlik istifadə edilmir. Xalq təbabətində alça lavaşı sinqaya qarşı tətbiq olunur. Boğaz ağrısında alça ekstraktından istifadə edilir. Alçanın qabıq hissəsindən alınan qatran öskürəyi zəiflətmək məqsədi ilə işlədilir.

Həmçinin bax
------------

* Yabanı albalı

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ə-C.İ.Əhmədov,N.T.Əliyev.* "M E Y V Ə V Ə T Ə R Ə V Ə Z İ N Ə M T Ə Ə Ş Ü N A S L I Ğ I (Dərslik)" (PDF).
**Adak adası** (*ing.* Adak Island, *aleut.* Адаҳ) — Aleut adaları qrupuna daxil olan Andreyanov adaları qrupunun ən böyük adasıdır. Ada inzibati cəhətdən ABŞ-nin Alyaska ştatının tərkibinə daxildir. 2010-cu il əhalinin siyahıya alınma məlumatlarına əsasən adanın əhalisi 326 nəfərdən ibarətdir.

Coğrafiyası
-----------

Adak adasında tundra
Adak adasının ümumi sahəsi 711,18 km²-dir. Sahəsinin böyüklüyünə görə ada ABŞ-nin ən böyük 25-ci adasıdır. Adak adasının uzunluğu təxminən 54,5 km, eni isə 35 km-dir. Adanın ən yüksək nöqtəaı (Moffett dağı) dəniz səviyyəsindən 1196 m hündürlükdə yerləşmişdir. Dağ adanın şimal-qərb qurtaracağında yerləşib. Ada dağlıqdır. Adanın səthi tundra bitkiləri, mamırlar, şibyələr və qıjılar ilə örtülmüşdür. *Polystichum aleuticum* adlı qıjı növü Adak adası üçün endemik hesab olunur və hal-hazırda yox olmaq təhlükəsi altındadır.

Adanın iqlimi soyuq dəniz iqlimi ilə səciyyələnir. Ada sıx dumanlarla və yağıntılarla örtülü olur.

Tarixi
------

Ada 1753-cü ildə rus sənaye sahibləri tərəfindən aşkar edilmişdir. Həmin şəxslər adanı "Sv. İeremiya" gəmisi vasitəsilə tapmışdılar. Gəmiçilər adada aleutların qəsəbəsini aşkar etmişlər. Bəzi hallarda onlar arasında silahlı konfliktlər olurdu. 1759-cu ildə adaya daha bir rus gəmisi olan "Sv. Vladimir" gəmisi gəldi. Onların da gəlişi yerli aleutlarla münaqişələrə səbəb oldu. Gəmidə rus sahibkarları yer alırdı..

Ada 1867-ci ildə Alyaska ilə birlikdə ABŞ-yə satılmışdır.

Nəqliyyat
---------

Adada Adak Hava Limanı yerləşir. Hal-hazırda *Alaska Airlines* aviaşirkəti tərəfindən *Boeing 737* təyyarələri ilə Ankoricə həftədə iki müntəzəm reys həyata keçirilir. Digər nəqliyyat infrastrukturuna 3 ədəd dərin sularda yerləşən yanacaqdoldurma kompleksi daxildir. Adada təxminən 26 kilometrlik avtomobil yolu yerləşmişdir. Yol asfalt qatı ilə örtülüdür.

Həmçinin bax
------------

* Nunivak adası

İstinadlar
----------

1. ↑  "NPWRC :: Endangered and Threatened Species Recovery Program". npwrc.usgs.gov. 2013-07-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-11-20.
2. ↑  "Промысловое освоение алеутских о-вов русскими промышленниками (1743–1783)". 2011-06-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-03.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Adak adası ilə əlaqəli mediafayllar var.

* "Marine Barracks Adak". 2009-10-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-03.  (#invalid\_param\_val)
* Photographs of Adak 1944 onward, mostly by U.S. servicemen.
* Adak Photos Photographs from Adak Island, may 2006
* Article and pictures of visit to Adak July 2006 by retired Navy veteran
* Adak Memoirs Memoirs and photos of Adak wanted to preserve history, November 2011
**Diplomatik İnqilab** — 1756-cı ildə, Avropada o vaxta qədərki ittifaqların dağılaraq yenilərinin qurulması hadisəsi.

Diplomatik İnqilabdan sonra Avropada ittifaqlar

Düşmənliklər
------------

### İngiltərə- Fransa

İngiltərə — Fransa düşmənçiliyinin kökləri orta əsrlərə qədər gedib çıxır. XVIII əsrə gəlindiyində başda Amerika olmaq üzrə bir çox qitələrdə müstəmləkəçilik uğrunda yarışa başlayan bu iki ölkə arasında dəniz müharibələri baş verirdi, bu da qitədəki diplomatiyaya təsir edirdi.

### Avstriya-Prussiya

Avstriya parçalanmış halda olan alman dövlətlərini əlinin altında tutmağa çalışırdı və bunun üçün tarixi haqlarından istifadə edirdi. Yeni-yeni böyüməkdə olan Prussiya isə kiçik dövlətləri tutaraq Avstriyanın dominantlığını təhdid edirdi. Bu iki dövlətin mənafeləri Sileziyada toqquşanda isə diplomatiya çıxılmaz vəziyyətdə qaldı.

Köhnə ittifaqlar
----------------

### İngiltərə — Avstriya

İngiltərənin quru qoşunları Fransa ilə başa çıxa bilməzdi. Buna görə də İngiltərə qitədə böyük bir hərbi gücə sahib olan Avstriya ilə yaxınlaşdı.
Avstriya bütün hərbi qüvvəsini Prussiya sərhədinə yığa bilmirdi, çünki qərbində Fransa təhdidi vardı. Fransa ilə Osmanlı arasındakı ittifaq da Osmanlının düşməni olan Avstriyanı sıxışdırmaqda idi. Buna gördə də Avstriya, Fransanın diqqətini başqa yönə çəkməkdə olan İngiltərə ilə ittifaqa girdi.

### Fransa — Prussiya

Fransa, xüsusilə Şimali İtaliyada Avstriya ilə rəqabət aparırdı. Prussiyanın Avstriya üçün böyük bir təhdid olması Fransanın diqqətini cəlb etdi və Prussiya ilə yaxınlaşdı.
Prussiyanın isə Avstriya tərəfindən boğulmamaq üçün güclü bir müttəfiqə ehtiyacı vardı və Avropanın ən güclü quru qoşunlarına sahib olan Fransa ilə iş birliyini qəbul etdi.

Siyasətlərdə dəyişiklik
-----------------------

Avstriya taxtı uğrunda müharibədə Prussiyanın gözlənilməyən yüksəlişi hadisələrin gedişatını dəyişdirdi. 1756-cı ildə köhnə ittifaqlar parçalandı və yeniləri meydana gəldi.

### İngiltərə — Prussiya

Avstriyanın ləng ordusu qarşısında Prussiyanın uğur qazanması İngiltərəni Prussiyaya yaxınlaşdırdı. Prussiyanın ərazilərini Almaniyanın içərilərinə doğru genişləndirməsi, onu Fransanın qarşısındakı yeni əngələ çevirirdi. Prussiyanın Avropa qitəsində yayılması, onu Fransadan uzaqlaşdırırdı. Buna görə də Prussiya, İngiltərə ilə yeni bir ittifaq qurmağa həvəsli idi.

### Fransa — Avstriya

Quruda Prussiya ilə başa çıxa bilməyən Avstriya, dəniz döyüşlərində güclü olan İngiltərə yerinə quruda daha güclü olan Fransa ilə birləşməyin daha xeyirli olacağının fərqinə vardı.
Fransa isə hərbi gücünü Avstriya sərhədində saxlamaq yükündən qurtulmaq üçün Avstriya ilə dostluq qurmağı qəbul etdi.

Yeni sistem
-----------

1756-cı ildə "Yeddi illik müharibə" başlayanda Avropada artıq yeni ittifaqlar bəlli idi.

Yeni sistem tam yarım əsr, Böyük Fransa inqilabına qədər Avropa siyasətinə istiqamət verdi.
**İntel çipsetləri** — LX çipsetləri-66 MHz tezliyində olur və soket370və slot1 prosessorlarını dəstəkləyir. 3DİMM slota malikdirlərvə maksimum 768MB SDRAM dəstəkləyir. Qiymət olaraq başqa çipsetlərə görə daha ucuzdur.

ZX çipsetləri-həm 66 MHz, həm də 100 MHz tezlikdə işləyir. Celeron, PentiumII və PentiumIII prosessorları dəstəkləyir. 2DİMM slotu var və 512MB SDRAM-ı dəstəkləyir. Qiymət olaraq LX çipsetindən daha baha ancaq Bx çipsetindən daha ucuzdur.

BX çipsetləri-66 MHz və 100 MHz tezlikdə işləyir. Celeron. Pentium II və Pentium III prosessorlarını dəstəkləyir. 4 ədəd DİMM slotu ilə 1GB-a qədər RAM dəstəyi var. CAD/CAM kimi şəkil işləmə, database tətbiqləri, səs işləmə və 3D oyunları kimi yüksək performans istəyən tətbiqlərdə seçilir. Əvvəllər ATA33 standartını dəstəkləyən BX çipsetləri artıq ATA66 standartını da dəstəkləyir.

i810 çipsetlərində vahid görünüş və səs xüsusiyyəti mövcuddur.Bu çipsetlər həmcinin 66 MHz və 100 MHz tezliyində işləyir. i810çipsetini digərlərindən fərqləndirən ən böyük xüsusiyyətləri:birbaşa AGP qrafiki interfeysi, ATA66 hard disk standartı, STS(suspend to RAM) və AMR(Audio MOdem Riser)-dir. Həm də ATA66 çipsetini dəstəkləyən ilk çipsetdir. STS xüsusiyyəti ilə çox az elektrik istifadə edərək qısa bir zamanda kompyuterin acılmasına kömək edir.

430NX, "Neptune" 75-133 MHz arasında işləyən prosessorları dəstəkləyir. 430NX LX çipsetinin bir neçə xüsusiyyətlərinin dəyişdirilməsiylə əldə edilmişdir. LX-dən fərqli olaraq cüt prosessorlu və 512MB RAM yaddaşı dəstəkləyən çipsetini əsl işlətmək məqsədi dövrünün ən sürətli çiplərinə kömək etməkdir.

İstinadlar
----------
Saruqaku tamaşaları üçün istifadə olunmuş tikili (Gifu prefekturasının İbiqava qəsəbəsi).
**Saruqaku** (猿楽?, *azərb*. "meymun musiqisi"‎) – XI-XIV əsrlərdə Yaponiyada mövcud olmuş teatr növü. VIII əsrdə Çindən Yaponiyaya gələn sanqaku janrı əsasında ortaya çıxmışdır. Saruqaku janrı əsasında XIV əsrdə no janrı yaranmışdır.

Terminologiya
-------------

"Saruqaku" sözü yapon dilindən tərcümədə *"meymun musiqisi"* mənasını verir. Güman olunur ki, "saruqaku" sözü "sanqaku" sözünün fonetik pozulması nəticəsində yaranmışdır. Digər nəzəriyyələrə görə "saruqaku" sözü "meymun gəlinlər" (sarume no kivi) adlı pantomimik rəqqaslardan və ya klassik buqaku rəqs repertuarında yer alan saruqaku adlı parçadan qaynaqlanır. "Saruqaku" və "sanqaku" terminləri X əsrə qədər qarşılıqlı şəkildə işlənmişdir. XI əsrdən etibarən isə "sanqaku" termini köhnəlmiş və sadəcə "saruqaku" termini işlədilməyə başlanmışdır.

Tarixi
------

Saruqaku janrı VIII əsrdə Çindən Yaponiyaya gəlmiş sanqaku janrı əsasında yaranmışdır. 782-ci ilə qədər sanqaku janrı sanqakko adlı evlərin rəsmi nəzarəti altında olmuşdur. Ondan sonra sanqaku ənənəsi saray mühafizəçiləri, dini institutlardakı yarı-peşəkar sənətçilər və səyyar sənətçilər tərəfindən davam etdirilmişdir. X-XI əsrlərdə sanqaku janrı saruqaku janrına doğru təkamül etmişdir.

Saruqaku janrı əvvəlcə akrobatika, janqlyorluq, hoqqabazlıq, pantomim kimi elementlərdən ibarət olan teatr sənəti idi. Saray əyanları ziyafətlərdə bu cür tamaşaları seyr etməyi sevirdilər və nəticədə, saruqakunun bəzi elementləri buqaku janrına daxil olmuşdur. Məbədlərdə ifa olunan saruqakular digər ənənələrlə qarışmış, denqaku sənətinin rəqsləri kimi elementləri götürmüşdür.

Saruqakku truppaları dini festivallarda iştirak edirdilər və tamaşalara böyük izləyici kütləsi gəlirdi. Əvvəlcə saruqaku dini festivalların sadəcə yan tamaşası idi, lakin daha sonra əhəmiyyəti artmışdır. Məbədlər dini mərasimlərə saruqaku truppaları dəvət edir, hətta onlara sponsorluq edirdilər. XI əsrdə gülməli tərzdə olan drammatik səhnəciklər saruqaku janrının vacib hissəsinə çevrilmiş, akrobatika və digər elementlər yox çıxmışdır. XII əsrin sonlarından saruqaku janrı söz oyunlarına (toben) əsaslanan gülməli dialoqlardan, improvizasiya olunmuş gülməli rəqslərdən, bir neçə aktyoru əhatə edən qısa oyunlardan və kurtizanka ənənəsinə əsaslanan musiqi tərtibatlarından ibarət sənətə çevrilmişdir.

XIII əsrdə saruqaku tamaşalarında sözlərin, jestlərin, musiqi tərtibatlarının və proqram kombinasiyalarının standartlaşması yolunda irəliləyiş baş vermişdir. Bu proses nəticəsində saruqaku sənətçiləri XIX əsrdə no tamaşasını və kyoqen adlı komediya janrının əsasını qoymuşdurlar. Hazırda mövcud olan bir çox no məktəbinin mənşəyi saruqaku gildiyalarına gedib çıxır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 22. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 19 iyul 2022.
**Buzlusinə** və ya **Buzsinə** dağı (*fars.* بوزلوسینه داغی‎) — Zagrs dağlarından bir dağ olaraq Urmiya Şəhərinin 54 km cənub qərbində Mərgəvər qəsəbəsində 3480 m hündürlükdə yerləşib. Buzsinə iki böyük Gadar və Dizəc çayların gözü olaraq dağın başında daim qar və buz vardır, elə ki ilin tamam aylarında dağın ətəyində olan əkin yerlərinin suyunu yetirir. Buzsinə dağıhəmçinin İran və Türkiyə və İraq ölkəlrinin sərhədlərindədir.

Dağın adı
---------

Buzlusinə və ya Buzsinə dağı Azərbaycanca bir addır. Buzlusinə iki kəlimədən ibarətdir, Buzlu + sinə (Azərbaycan Türkəcəsində uca düzənliklərə sinə deyəlir). Qaynaqlara görə təbii buzlaqlar bu dağın ortasında yerləşədiyi üçün bu adı bu dağa veriblər.

Yüksəkliyi
----------

Buzlusinə dağı, 3480 m ucalıqla, Qərbi Azərbaycanın hündür dağlarından sayılır.

Geoloji və coğrafi xüsusiyyətləri
---------------------------------

Buzlusinə zirvəsi Urmiya rayonunun Silvana qəsəbəsində yerləşən Dalamprdağ dağı və Üşnəviyə şəhərinin cənubunda yerləşən Sarıdağ dağına yaxındır və bu iki dağın arasında yerləşib.

Xarici keçidlər
---------------

1. ↑  mamlekatonline.ir
2. ↑  azb.wikipedia.org
3. ↑  مملکت آنلاین
4. ↑  mamlekatonline.ir
**Toygün bəy Qacar** (?-?) — Qacar elinin nümayəndəsi, Qızılbaş əmiri, Şəki hakimi (1551-1555).

Həyatı
------

1551-ci ildə I Şah Təhmasib Şəkinin müstəqilliyinə son qoymaq qərarına gəldi. Qacar elinin qatıldığı Qızılbaş ordusu Şəkini tutub, Səfəvilər dövlətinə birləşdirdi. Toygün bəy Qacar Şəkinin hakimi təyin edildi.

Toygün bəy Qacar Qızılbaşlar ordusunun sərkərdələrindən biri kimi bəzi yürüşlərdə iştirak etmişdi. 1551-ci ildə I Şah Təhmasibin əmri ilə Qızılbaş ordusu asi gürcülərə qarşı yürüş edir. Qızılbaş ordusunun başçılarından biri Şahverdi sultan Ziyadoğlu-Qacar Qarabağ ordusunun başında mərkəzi hökumətə qarşı çıxmış Gürcüstan valilərini cəzalandırmışdı.

1552-ci ildə Osmanlı ordusu yenidən Qızılbaşlar məmləkətinə soxuldu. I Şah Təhmasib düşmən ordusuna qarşı bir neçə istiqamətdə qoşun tərtib etdi. Dəvil istiqamətində Bayram bəy Qacar, Toygün bəy Qacar, başqa istiqamətində isə Şahverdi sultan öz qoşunları ilə vuruşurdu.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Qacarlar və Qacar kəndi. Bakı: "Şuşa", 2008, 334 səh.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Şəki tarixi ərazini idarə etmiş şəxslər |
| --- |
| Şəki dövləti | 

|  |  |
| --- | --- |
| Mehranilər | 
* Atrnerseh
* İşxan Əbu Əbdülmalik
* Dinar

 |
| Arevmanelilər | 
* Böyük Kvirike
* Qaqik
* I Axsartan
* II Kvirike
* II Axsartan

 |
| Qriqol oğulları | 
* Asat və Şot

 |

 |
| Şəki hakimliyi | 

|  |  |
| --- | --- |
| Orlat sülaləsi | 
* Seyid Əli
* Seyid Əhməd

 |
| Sülaləsi dəqiq məlum olmayanlar | 
* Əli inaq
* Əbdülqafar
* Şahhüseyn

 |
| Qara keşiş nəsli | 
* Əlican
* Qutul
* Zəki
* Həsən
* Dərvişməhəmməd

 |

 |
| Səfəvi–Osmanlıdövrü | 

|  |  |
| --- | --- |
| Şəki hakimləri | 
* Toygün bəy
* Şamxal Çərkəz
* İsa xan
* Əmir Osman
* Məhəmməd
* Aslan
* Abbasqulu
* Şahmir
* Allahqulu
* Əli

 |
| Şəki məlikləri | 
* Səfiqulu
* Həsən
* Səfiqulu
* Əlimərdan
* Nəcəfqulu
* Cəfər

 |

 |
| Şəki xanlığı | 

|  |  |
| --- | --- |
| Qara keşiş nəsli | 
* Hacı Çələbi xan
* Ağakişi bəy
* Məhəmmədhüseyn xan
* Hacı Əbdülqadir xan
* Məhəmmədhəsən xan
* Səlim xan
* Fətəli xan
* Hüseyn xan

 |
| Xoyskilər | 
* Cəfərqulu xan Xoyski
* İsmayıl xan Xoyski

 |

 |
**Usalı oymağı** — Avşar elinin qollarından biri.

Tarixi
------

Bəzi tarixi ədəbiyatda usanlı, osallı, asıllı, havsallı kimi də yazılır. Bir qismi İsfahan, bir qismi Urmiya, bir qismi isə Zəncan ətrafında yerləşmişdi.

Osanlı oymağının Tehran ətrafındakı Eyvanikeyf dərəsinin əkinəcəkləri vardı.

Tədqiqatçı Adnan Menderes Kaya yazır: "Usalı avşarı: Bu obanın adı qaynaqlarda Usallu və Usanlu şəklində də keçir. İran avşarlarıdır. Səfəvi hökmdarı Şah Abbas zamanında (1587–1628) İsfahanda yaşayıblar. Sonra Kürdüstandakı Kavəruda köçüblər. Kavərud hakimi İmam Qulu Sultan bu obadan idi. Usalıların İrandakı digər afşar obaları kimi çoxsaylı ve güclü olmadığı anlaşılır. XIX əsrin ortalarında İranda olan Ledi Şelin İrandaki əşirətlər ilə bağlı hazırladığı siyahıda usalılar Mazandaranda 50 ev, Tehran bölgəsindəki Har və Dəmavənddə isə 1000 çadır və evdən ibarətdir. Azərbaycanın Quba şəhərində də usalılar yaşayır. Usalı avşarlarından bəzi qruplara Osmanlı torpaqlarında da rast gəlinir. Hələ XVI əsrdə Maraş türkmənləri arasında olan camaatın bir qismi isə Alaniyada yerləşmişdir. Bu, onların əsasən Anadoludan İrana gedən obalardan olduğunu, bir qisminin isə köç etməyərək yerində qaldığını göstərir".

Oymağın tanınmış nümayəndələri
------------------------------

Usalı oymağının başçılarından biri Imamqulu sultan idi. I Şah Abbasa xidmət etmişdi. Kürdüstandakı Kavərud mahalının hakimi olmuşdu.
Usanlı oymağının əmirlərindən biri də Zayir xandır. Zayir xan Əli xandan sonra Zəncanın hakimi olmuşdu.
Bu oymağın adlı əmirlərindən biri də Abdulla xandır. Abdulla xan Usanlı 1797-ci ildə Xəmsə əyalətinin valisi olmuşdu. Fətəli şah Qovanlı-Qacara xidmət etmişdi.
Usanlı oymağının tanınmış əmirlərindən biri də Qulamhüseyn xandır. Qulamhüseyn xan Zəncanın iri feodallarından idi. Tayfalar arası savaşda Həsən xan Cahanşahlını öldürmüşdü.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Aydın Avşar. Avşarlar. Bakı, "Şuşa", 2008, 352 səh.

Həmçinin bax
------------

* Avşar eli
* Osanlu
**Aşıq Arzuman** (*Əliyev Arzuman Xıdır oğlu*; 23 iyul 1966, Daşkənd, Basarkeçər rayonu – 5 iyun 2010, Bakı) — azərbaycanlı aşıq.

Həyatı
------

Aşıq Arzuman 23 iyul 1966-cı ildə Göyçə mahalının Daşkənd kəndində dünyaya gəlmişdir. 1983-cü ildə Azərbaycan Neft Kimya İnstitutuna qəbul olunmuşdur. 1986-cı ildən 1988-ci ilə qədər hərbi xidmətdə olmuş və 1991-ci ildə Azərbaycan Neft Kimya İnstitutunu bitirmişdir. 1993–1994-cü illərdə Qarabağ Müharibəsinin iştirakçısı olmuşdur.

Arzumanın aşıq sənətinə böyük həvəsi olduğundan özü bu sənəti öyrənmişdir. Ustad dərsi almasa da, o, saz çalmağı və ifa etməyi məharətlə bacarmışdır. Məlahətli səsə malik Aşıq Arzuman xeyli saz havalarını bilməklə yanaşı bir neçə dastan da bilirdi.

Aşıq Arzuman 5 iyun 2010-cu ildə 44 yaşında Bakı şəhərində ürək dayanmasından vəfat etmiş və Bakıxanov qəsəbəsində dəfn olunmuşdur.

Mənbə
-----

* Araz Yaquboğlu. "Daşkənd aşıqları və şairləri", Göyçə məşəli qəzeti. № 07(07). 24 aprel 2009-cu il.

Xarici keçidlər
---------------

* Aşıq musiqisi Şahsevəni havasında Qurbaninin sözlərini Aşıq Arzuman və Aşıq Firudin oxuyurlar
* Aşıq Arzuman oxuyur

İstinadlar
----------
**Şok ağciyər** (*kəskin respirator distress sindromu*; ARDS) — ağciyər alveolyar sisteminə xas olan hüceyrə komponentlərinin (epitelial və endotel hüceyrələri) ciddi şəkildə təsirləndiyi kəskin bir vəziyyətdir. ARDS prosesi ağciyərlərdə geniş yayılmış iltihabın sürətlə başlaması və bütün alveolları təsir edən zədələnmə (diffuz alveolyar zədə — DAD) ilə tənəffüs çatışmazlığının bir növüdür. Əgər törədici aradan qaldırıla bilsə, xəstədə olan səthi tapıntılar qısa müddətdə yox olacaq. Törədici güclü olduğu hallarda tənəffüs dəstəyi tələb edən intensiv hipoksiya (oksigen aclığı) vəziyyəti inkişaf edir. Orta ölüm: 50% (yaşlılarda 90%). Sağ qala bilən xəstələrdə tənəffüs funksiyalarına ciddi təsir göstərən ağciyərlərdə geniş yayılmış toxuma məhvi (xroniki interstisial ağciyər xəstəliyi) baş verə bilər.

Yaranma səbəbləri
-----------------

### Yerli Səbəblər

* virus infeksiyaları
* Travma (birbaşa təsir)
* Oksigenin toksik təsiri (tənəffüs dəstəyində)
* Zəhərli və qıcıqlandırıcı qazların inhalyasiyası
* Mədə tərkibinin aspirasiyası
* suda boğulma

### Sistemli səbəblər

* Şok (septik, travmatik)
* Kəskin pankreasın iltihabı (kəskin hemorragik pankreatit)
* Yanığlar
* Mürəkkəb qarın cərrahiyyəsi
* Narkotik maddə (heroin)
* sitotoksik dərmanlar
* Üzvi həlledicilərə qarşı yüksək həssaslıq
* hemodializ
* ürək əməliyyatı
* Pestisidlar (paraquat)

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | LCCN: sh85113192 |
**Karl Qustav Hippius** (*rus.* Карл Густавович Гиппиус, *alm.* Karl Gustav Hippius‎) — alman əsilli Rusiya incəsənət xadimi, memar.

Həyatı
------

1833-cü ildə sənətkar və litoqraf Qustav Hippiusun ailəsində doğulmuşdur. Otto Hippiusun kiçik qardaşıdır. Rusiya Rəssamlıq Akademiyasını 1855-ci ildə bitirmişdir. Dünyanı səyahət etdikdən sonra Rusiyaya qayıtmış, 1857-ci ildə Bakı və Astrabadda ticarət məntəqələri olmuşdur. 1859-cu ildə Qafqaz canişinliyində vəzifə verilmiş, Şamaxı zəlzələsindən sonra quberniyanın paytaxtının Bakıya köçürülməsini məhz özünün apardığı tədqiqatlardan sonra təklif etmişdir. Bakı şəhərinin əsas planını salmış, küçələrinin çertyojunu çəkmiş, Şirvanşahlar sarayının həbsxanaya çevrilməsi fikrinə qətiyyətlə etiraz etmişdi.

1867-ci ildə İrəvan quberniyasının memarı təyin olundu. İrəvan şəhərində həbsxana tikintisində və Araz çayı üzərində körpü salınması layihəsində iştirak edib. İrəvanda yaşadığı müddətdə gözlərindən biri zəifləməyə başladı və tabes xəstəliyinə tutuldu. Yerli iqlimin kəskin olması səbəbindən 1871-ci ildə istefa verərək Sankt-Peterburqa köçdü. Daha sonra Rusiya Əsilzadələr Məclisi və Moskva Yanğından Sığorta Şirkətinin layihələrində iştirak edib.

1880-ci ildə ürək xəstəliyindən vəfat etmiş və Smolensk qəbirstanlığında basdırılmışdır.

Əsərləri
--------

| Əsərin adı | İnşa olunduğu il | Foto | Hazırkı vəziyyəti |
| --- | --- | --- | --- |
| Müqəddəs Qriqori Erməni kilsəsi | 1863-1869 |  | Prezident kitabxanasının tabeliyindədir |
| Qubernator evi | 1865-1867 |  | Sökülüb.
Yerinə Four Seasons Hotel Baku ucaldılıb. |

İstinadlar
----------

1. ↑  Bakıda arxitektura abidəsi kimi tanınan bina sökülür Arxivləşdirilib 2023-07-24 at the Wayback Machine - BBC Azeri

### Mənbə

* Гиппиус, Карл Густавович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М. 1896—1918.
**Zakir Yusif oğlu Bəhmənov** (8 iyun 1962, Toxluca, Göyçə mahalı – 25 aprel 1994, Baş Qərvənd, Ağdam rayonu) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə könüllü qoşulmuşdur. 1994-cü ildə Ağdam uğrunda gedən döyüşlərdə şəhid olmuşdur.

Həyatı
------

Bəhmənov Zakir Yusif oğlu 1962-ci ilin iyunun 8-də Göyçə mahalının Çəmbərək (Krasnoselsk) rayonunun Toxluca kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini Toxluca kənd orta məktəbində almışdır. 1979-cu ildə məktəbi bitirdikdən sonra hərbi xidmətə çağırılmışdır. 1980-1982-ci illərdə sovet ordusunda xidmət etmişdir. Ordudan qayıdanda öz doğma yurdu Toxlucaya gəlmişdir. 1988-ci ildə öz doğma kəndindən qovulduqdan sora Bakı şəhərində məskunlaşmışdır. Həmin ildən Sabunçu rayon Yusif Qasımov adına Nəqliyyat Mexanikləşdirmə İdarəsində sürücü vəzifəsində işləmişdir. Əməksevərliyi və bacarığı ilə kollektiv arasında rəğbət və hörmət qazanmışdır. 1993-cü ilin noyabrında torpaqlarımızı erməni təcavüzündən qorumaq üçün 190 saylı Sabunçu batalyonunun tərkibində könüllü olaraq Ağdam bölgəsindəki döyüşə getmişdir. Güllücə, İlxıçı, Cavahirdaş kəndləri uğrunda gedən döyüşlərdə fəal iştirak etmişdir. Döyüşlərə hər zaman ağılla girməsi, qorxmazlığı onu digər yoldaşlarından fərqləndirmiş və hörmət qazandırmışdır. Dönməzliyi və qətiyyəti onu cəsur döyüşçü kimi tanıtmışdır.

Elə həmin bölgədə 1994-ci il 25 aprel tarixində Ağdam rayonu Baş Qərvənd kəndi ətrafındakı döyüşdə amansız düşmən gülləsinə tuş gələrək şəhid olmuşdur. Aprelin 27-də Bakıya gətirilmiş və İkinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur. Evli idi. Bir oğlu və bir qızı var.

Hazırda Bakı şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinin tabeliyindəki Sabunçu rayonu 68 nömrəli tam orta məktəb onun adını daşıyır.

İstinadlar
----------

1. 
2. 
3.
**Vəli Nağıyev** — Azərbaycan Respublikası Dövlət Miqrasiya Xidməti rəisinin birinci müavini, II dərəcəli dövlət miqrasiya xidməti müşaviri.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Nağıyev Vəli Nağı oğlu 2 iyul 1964-cü ildə Naxçıvan Muxtar Respublikası, Naxçıvan rayonunda (indiki Babək rayonu) anadan olmuşdur. 1992-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (indiki ADPU) İbtidai hərbi hazırlıq və Bədən tərbiyəsi fakültəsini bitirmişdir. 1981–1993-cü illərdə müxtəlif sahələrdə çalışmışdır. 1993–2007-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Təhlükəsizlik Nazirliyində həqiqi hərbi xidmət keçmişdir. 27 avqust 2015-ci ildən 11 sentyabr 2015-ci ilə qədər Azərbaycan Respublikası Dövlət Miqrasiya Xidməti Vətəndaşlıq məsələləri baş idarəsinin rəis müavini-Vətəndaşlıq məsələlərinin həlli idarəsinin rəisi, 11 sentyabr 2015-ci ildən 15 dekabr 2015-ci ilə qədər isə Azərbaycan Respublikası Dövlət Miqrasiya Xidməti Vətəndaşlıq məsələləri baş idarəsinin rəisi vəzifəsində çalışmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 15 dekabr 2015-ci il tarixli 1627 nömrəli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Dövlət Miqrasiya Xidməti rəisinin birinci müavini vəizfəsinə təyin edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 16 mart 2016-cı il tarixli 1898 nömrəli Sərəncamı ilə III dərəcəli dövlət miqrasiya xidməti müşaviri, 16 mart 2018-ci il tarixli 3789 nömrəli Sərəncamı ilə II dərəcəli dövlət miqrasiya xidməti müşaviri ali xüsusi rütbəsi verilmişdir.

Mükafatları
-----------

3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni və 33 medalla təltif edilmişdir.
2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni

Ailəsi
------

Ailəlidir, üç övladı var.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Nağıyev Vəli Nağı oğlu". migration.gov.az. 2 iyul 2019 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Azərbaycan Respublikasında miqrasiya sahəsində fərqlənən şəxslərin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2021-03-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-17.
**Teymur Ramiz oğlu Mehdiyev** — Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar nazirinin müavini, general-mayor.

Həyatı
------

Teymur Ramiz oğlu Mehdiyev 25 iyun 1975-ci il tarixində Gürcüstan Sovet Sosialist Respublikasının Abxaziya MSSR-nın Suxumi şəhərində anadan olub. 1982-ci ildən 1992-ci ilə qədər Bakı şəhərində 134 № li orta məktəbdə təhsil almışdır. 1992-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinə daxil olmuş və 1997-ci ildə həmin Universiteti bitirmişdir. 1997–1999-cu illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Təhlükəsizlik Nazirliyində çalışmışdır. 1999–2001-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyində işləmişdir. 2001–2004-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyində çalışmışdır.

2004–2006-cı illərdə Azərbaycan Respublikası Gənclər, İdman və Turizm Nazirinin müavini, 2006–2011-ci illərdə isə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirinin müavini, 2011–2014-cü illərdə isə Azərbaycan Respublikası Dövlət Miqrasiya Xidməti rəisinin birinci müavini vəzifələrində çalışmışdır. 2011-ci ildə III dərəcəli dövlət miqrasiya xidməti müşaviri ali xüsusi rütbəsi verilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 5 may 2014-cü il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar nazirinin müavini təyin edilmiş və general-mayor ali hərbi rütbəsi verilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 14 dekabr 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Mənbə
-----

* MEHDİYEV TEYMUR RAMİZ OĞLU
**Millət Söhbətəli oğlu Əliyev** (23 avqust 1961, Yardımlı rayonu – 2 may 1994, Tərtər rayonu) - Qarabağ müharibəsi şəhidi.

Həyatı
------

Millət Söhbətəli oğlu Əliyev 1961-ci ilin avqustun 23-də Yardımlı rayonunun Separadi kəndində anadan olub. 1968-1978-ci illərdə Sumqayıtdakı 22 saylı orta məktəbi əlaçı olaraq bitirərək, Bakı Dövlət Universitetinin Riyaziyyat fakultəsinə daxil olmuşdur. Universiteti müvəfəqiyyətlə başa vuran Millət Əliyev 1983-cü ildə təyinatla Cəlilabad rayonuna göndərilmişdir. 3 il həmin rayonda riyaziyyat müəllimi işləmiş, sonra doğma Sumqayıt şəhərinə qayıdaraq, 41 saylı orta məktəbdə öz pedoqoji fəaliyyətini davam etdirmişdir.

Millət Əliyev 1993-cü ilin yanvar ayının 12-də Vətənin müdafiəsinə könüllü şəkildə qatılmışdır. İlk döyüş yolu Ağdərə rayonundan başlamış, Qubadlıda, Laçında, Ağdamda qəhrəmancasına vuruşmuş, düşmənə ağır zərbələr endirmişdir.O,Ağdərə rayonun Madaqiz kəndi (Suqovuşan) uğrunda gedən döyüşlərdə xüsusilə fərqlənmişdir. Buradakı ağır döyüşlər zamanı **Millət Əliyev düşmənin bir tankını və "9M-114" markalı raketini məhv etmişdir**. Bu döyüş nümunəsinə görə baş leytenant Millət Əliyev komandanlığın təşəkkürünə layiq görülmüş və mükafatlandırılmışdır.

Baş leytenant Millət Söhbətəli oğlu Əliyev Tərtər döyüş bölgəsinə göndərilmişdir. O, burada da düşmənin həlledici qüvvələrinin qarşısını almış, düşmənə ağır zərbələr endirmişdir. 1994-cü ilin may ayının 1-də Tərtər rayonunun Qırmızıkənd uğrunda gedən döyüşlərdə qəflətən ağır yaralanmış və şəhid olmuşdur. O, Sumqayıtdakı Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunmuşdur.

Baş leytenant Millət Əliyev evli idi. **Turan və Fərrux adında iki oğlu vardı.**

**Sumqayıtda 41 saylı tam orta məktəbdə onun büstü vardı.**

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sumqayıtın qan yaddaşı" (birinci kitab) Sumqayıt nəşriyyatı 1998, Tofiq Əliyev, Əşrəf Veysəlli

Sumqayıtdakı 41 saylı tam orta məktəbdəki büstü.
**İlqar Şəkərov Şahkişi oğlu** (19 may 1969, Anzov, Yardımlı rayonu – 25 aprel 1994, Füzuli rayonu) — 1-ci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

Həyatı
------

Şəkərov İlqar Şahkişi oğlu 1969-cu ilin may ayının 19-da Anzovda anadan olmuşdur.1976-cı ildə Anzov kənd ibtidai məktəbinə daxil olmuşdur.Orta təhsilini 1986-cı ildə Hamarkənd orta məktəbində başa vurmuşdur.Ailənin sonbeşiyi olduğu üçün evin bütün qayğıları onun üzərinə düşmüşdü.

1987-ci ilin yazında hərbi xidmətə çağırılır.Hərbi xidmətini Qazaxıstanda başa vurub 1989-cu ildə doğma torpağına qayıdır.1991-ci ildə Bakı şəhərində 14 saylı texniki peşə məktəbində neftçi peşəsinə yiyələnərək Serebrovski adına Neft Qaz Çıxarma idarəsində işə düzəlir.Torpaqlarımız uğrunda gedən döyüşlər onu çox narahat edirdi.Ona görə də Suraxanı rayon Hərbi Komissarlığına gəlib könüllü cəbhəyə getmək istədiyini bildirir.1992-ci ilin dekabrında cəbhəyə yola düşür.

Hərbi xidməti
-------------

İlk döyüş yolu Ağdərə yüksəklikləri uğrundakı döyüşlərdən başlayır.Bir çox irimiqyaslı döyüş əməliyyatlarında iştirak edir.1994-cü ilin 25 aprelində Füzuli rayonunun Yuxarı Seyidəhmədli kəndi uğrunda gedən döyüşlərdə qəhrəmancasına həlak olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑    (#bare\_url\_missing\_title).
**Pollyusiya** (*pollutio* — çirkləndirmə) — oğlanlarda və kişilərdə qeyri-iradi (bəzən cinsi oyanma obyekti olan yuxularla müşayiət olunan) boşalma. Adətən 14–16 yaş arası müşahidə olunur. Yetkinlərdə cinsi çəkinmə (abstinensiya) zamanı baş verə bilər. Pollyusiya cinsi yetkinliyin təzahürlərindən biridir. Pollyusiyanın tezliyi hər bir insan üçün fərdidir. Bəzi hallarda pollyusiya hər gecə, hətta gecə ərzində bir neçə dəfə baş verə bilər. Abstinensiya zamanı pollyusiyalar oyaq ikən də baş verir. Onların görünüşü adətən həftədə 1–2 dəfədən ayda 2–3 dəfəyə qədər hesab olunur. Bir kişi masturbasiya etmirsə və ya cinsi əlaqəyə girmirsə, pollyusiya daha tez-tez baş verir. Bu mənada kifayət qədər tez-tez cinsi fəaliyyət pollyusiyanın baş verməsinin qarşısını alır. Bununla belə, uzunmüddətli cinsi abstinensiya (bir neçə ay və ya il) pollyusiyaların tezliyinin azalmasına səbəb olur, baxmayaraq ki, onlar yalnız 50–60 yaşda bir sıra kişilərdə tamamilə aradan qalxır .

İstinadlar
----------

1. ↑  "Поллюции | Медицинский справочник". 2019-05-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-04.
2. ↑  Дерягин Г. Б. Криминальная сексология. Курс лекций для юридических факультетов. М. 2008. С. 74. ISBN 978-5-93004-274-0.
3. 1 2 3  "Пособие для врачей и среднего медицинского персонала" (PDF). 2010-01-06 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2010-01-17.
**Məcid Kərimov Zahid oğlu** (16 dekabr 1958, Bakı) — Azərbaycanın dövlət və ictimai xadimi.

Azərbaycan Respublikasının yanacaq-energetika naziri (2001-2004). Azərbaycan Respublikasının sənaye-energetika naziri (2004-2005). Azərbaycan Respublikasının "AzərKimya" Dövlət Şirkətinin Prezidenti (2005-2010). Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin III çağırış deputatı. Professor, texnika elmləri doktoru. Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimi.

Həyatı
------

Məcid Kərimov 1958-ci il dekabrın 16-sı Bakı şəhərində anadan olub. Azərbaycan Neft-Kimya İnstitutunu bitirib.

1980-1989 – Neft və qaz sahəsi üzrə mühəndislik.

1989-1999 – Azərbaycan Respublikasının Dövlət Neft Şirkəti (ARDNŞ) sistemində fəaliyyət.

1999-2001 – ARDNŞ-in "Dənizneftqazlayihə"-nin direktoru.

2001-2004 – Azərbaycan Respublikasının yanacaq-energetika naziri.

2004-2005 – Azərbaycan Respublikasının sənaye-energetika naziri.

2005-2010 – Azərbaycan Respublikasının "AzərKimya" Dövlət Şirkətinin Prezidenti.

2006-2010 – Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisin deputatı.

2001-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə «Azəri-Çıraq-Günəşli», «Şahdəniz», «Bakı-Tibilisi-Ceyhan» və «Bakı-Tibilisi-Ərzurum» layihələrinin həyata keçirilməsi üzrə komissiyanın sədri olmuşdur. «Azərbaycan Respublikasının yanacaq-energetika kompleksinin inkişafı (2005-2015-ci illər) üzrə Dövlət Proqramı»nın və «Azərbaycan Respublikasının alternativ və bərpa olunun enerji mənbələrindən istifadə olunması üzrə Dövlət Proqramı»nın işlənib hazırlanmasına rəhbərlik etmişdir.

Beynəlxalq Mühəndislər Akademiyasının akademikidir.

200-dən çox elmi əsərin, 10 monoqrafiya və 10-dan çox ixtiranın müəllifidir.

Evlidir, 2 övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑   Arxivləşdirilib 2017-12-11 at the Wayback Machine Azərbaycan Respublikasının yanacaq-energetika naziri.
2. ↑   Arxivləşdirilib 2019-10-09 at the Wayback Machine Azərbaycan Respublikasının sənaye-energetika naziri.
3. ↑  Üçüncü çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatları haqqında seçildikləri tarixə olan qısa MƏLUMATLAR. **meclis.gov.az** Arxivləşdirilib 2017-08-09 at the Wayback Machine  (az.)
4. ↑
5. ↑
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-08-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-14.
7. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-11-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-14.
8. ↑
Kəskin respirator virus infeskiyasına səbəb olan patogenin elektron mikroskop görüntüsü
**Patogen** (*yun.* παθογένεια ← πάθος "əzab" + γενετική "yaradan") — istənilən mikroorqanizm (göbələklər, viruslar, bakteriyalar və d.), həm də başqa canlı varlıqda xəstəlik törədən, patoloji xarakter daşıya bilən zülal — priondur. Daha ümumi halda, patogen hər hansı bir orqanizm sisteminə zərər verə bilən və ya hər hansı bir xəstəliyin inkişafına səbəb ola biləcək hər hansı bir ekoloji amil kimi başa düşülür. Patogen mikroorqanizmlər öz sahibinə münasibətdə parazitlik edən mikroorqanizmlərdir (xüsusilə heyvanlarda bakteriyalar, bitkilərdə göbələklər).

"Patogen" termini 1880-ci illərdə istifadəyə verilmişdir. Ümumiyyətlə, bu termin virus, bakteriya, protozoy, prion, viroid və ya göbələk kimi yoluxucu mikroorqanizm və ya agenti təsvir etmək üçün istifadə olunur. Bəzi qurdlar və həşərat sürfələri kimi kiçik heyvanlar da xəstəliyə səbəb ola bilər. Bununla belə, bu canlılara bir qayda olaraq, patogen deyil, parazit deyilir. Mikroskopik orqanizmlərin, o cümlədən mikroskopik patogen orqanizmlərin elmi tədqiqi ilə mikrobiologiya məşğul olur. Bu patogenləri cəlb edə bilən xəstəliklərin öyrənilməsiylə isə patologiya məşğul olur. Parazitologiya — parazitlər və onların tərkibində olan orqanizmlər haqqında elmi tədqiqatdır.

Patogenlərin orqanizmə mənfi təsiri müxtəlif mexanizmlər vasitəsilə (toxumaların məhv edilməsi, tənzimləmə mexanizmlərinin pozulması və ya digər yollar) əldə edilə bilər ki, bu da intoksikasiyaya səbəb olur. Yoluxucu patogen mikroorqanizmlərin mənfi təsiri adətən onların orqanizmdə çoxalması və onların metabolik məhsullarının ev sahibinə təsiri ilə əlaqələndirilir. Yoluxucu patogenlər adətən müxtəlif ev sahibləri arasında miqrasiya qabiliyyətinə malikdirlər, yəni ev sahibi əhali içərisində yoluxucu xəstəliyə səbəb olurlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Патоген [*ölü keçid*] Современная ботаника Т.2. с.118
2. ↑  Патоген [*ölü keçid*] Глоссарий медспутник.ру
3. ↑  Pathogen // Dictionary.com Unabridged (Online). n.d.
4. ↑  "MetaPathogen – about various types of pathogenic organisms". 2017-10-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-01-15.
5. ↑  *Basic Biology.* "Bacteria". 2016-03-18. 2020-07-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-23.