recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| Sevofluran |
| Sevofluran |
| Sevofluran  |
| **Kimyəvi birləşmə** |
|
|
|
|
|
|
|
|
| **IUPAC** | 1,1,1,3,3,3-Heksafluoro-2-(fluorometoksi)propan
  |
| **Brutto-formul** | C4H3F7O |
| **Mol.kütlə** | 200.055 g/mol
  |
| **CAS** | 28523-86-6 |
| **PubChem** | 5206 |
| **DrugBank** | DB01236 |
| **Təsnifatı** |
|
| **ATK** | N01AB08 |
|
| **Farmakokinetika** |
|
|
| **Metabolizm** | 3-5% qaraciyərdə |
|
|
| **Dərman forması** |
|  ? |
| **İstifadə qaydası** |
| İnhalyasion |
|  |  |  |

**Sevofluran** fluran qrubundan yeni dövr inhalyasion anestetiklərindən olub, yaxşı hipnotik, lakin zəif analgetik və əzələ relaksasiya təsirə malikdir. Sevofluran demək olar ki, indiki dövrdə cərrahi əməliyyatlarda anesteziya məqsədilə xüsusilə üşaq cərrahiyəsində gniş tətbiq olunmaqdadır. Sələflərindən tez təsirli, bədəndən tez xaric olma, həlim anestesiya effektliliyi, minimal toksikliyi ilə müsbət şəkildə fərqlənir.

Kimyəvi xüsusiyyəti
-------------------

Sevofluran maye kimi sıxlığı 1,52 q/ml olub, qaynama temperaturu 58,5 °C, buxar təzyiqi 20 °C 23,1 kPa-dır. Onun suda həllolma qabiliyyəti çox zəifdir.

Farmakologiyası
---------------

Sevofluranın qanın qaz tərkibində yayılma dərəcəsi 0,65-dir. Belə ki, sevofluranın alveol qovucuqlarında 1 həcm faizi, qanda 0,65 həcm faizinə bərabərdir. Sevofluranın yuxuya getmə və yuxudan ayılma qabiliyyəti, alveollardan qana desflurandan fərqli olaraq bir qədər zəif keçmə xüsusiyyəti ilə izah olunur. Onun minimal alviol konsentrasiyası (MAK) 2%-dir. Bununla da o, izoflurandan fərqli olaraq bir qədər zəif potensiyaya malikdir. Sevofluranın üstün cəhəti ondadır ki, nəfəs yolu selikli qişalarına qıcıqlandırıcı təsir etmir və pis qoxulanmır. Bu məqsədlə giriş narkozu qismində istifadəsi məsləhət görülür.

Sevofluranın metobolizm dərəcəsi 3–5% təşkil edir. Heksafluor-2-propanol və qeyri üzvi ftorid onun metobolitlərini təşkil edir. Bu metobolitlər öz növbəsində nefrotoksik təsirə malikdirlər. Digər inhalyasion anestetiklər kimi sevofluran da beyindaxili təzyiqi artırır, eyni zamanda bədxassəli hipertermiyaya səbəb ola bilir.

Əlavə təsirlləi
---------------

* Damargenişləndirici (Vasodilatation)
* Qan təzyiqi salıcı.
* Ürək döyüntüsünü artırır.
* Ürəyin tac damarlarının qan təchizatını aşağı salır.
* Ürəyin dəqiqəlik həcmini azaldır.
* Böyrəklərin qan təchizatını aşağı salır.
* Böyrək filtirasiyasını zəidlədir, nəticə ettibarilə sidik ifrazını aşağı salır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Rossaint, Werner, Zwissler (Hrsg.): Die Anästhesiologie. Allgemeine und spezielle Anästhesiologie, Schmerztherapie und Intensivmedizin. S. 297–320. Springer, Berlin; 2. Auflage 2008. ISBN 978-3-540-76301-7.
**Xavər Vəliyev** —SSR Ali Sovetini deputatı,SSRİ-nin hərbi komissarı, polkovnik.

Bioqrafiya
----------

Xavər Ağarəhim oğlu Vəliyev 1905-cı ildə Bakının Zabrat qəsəbəsində anadan olub. Orta məktəbi elə burada bitirib. Gənc yaşlarından ordu sıralarında xidmət edib. O, Zaqafqaziya hərbi piyada məktəbinə daxil olub, məktəbi bitirdikdən sonra bir müddət bölük komandiri vəzifəsində çalışıb. 

1936-cı ildə o, Hərbi - Siyasi Akademiyanı müvəffəqiyyətlə bitirir. Çalışqanlığı və fəaliyyətinə görə Azərbaycan SSR Ali Sovetinə deputat seçilir. Əvvəlcə o,73-cü Azərbaycan atıcı diviziyasında xidməti borcunu yerinə yetirir. 1938-ci ildə Bakının hərbi hava hücumundan müdafiəsi üçün 3-cü korpusuna komissar təyin edilir.

1941-ci ildə 396-cı Azərbaycan atıcı diviziyasının siyasi rəhbəri olan Xavər Vəliyevin komandası Kerç sahilində qərar tutmağa əmr alır. Düşmən üzərində hücum əməliyyatı hazırlanır. Daha sonra bu səhifəyə 1942-ci il Sevastopol uğrunda gedən döyüşlər yazıldı. Məhz bu döyüşlərdən sonra Xavər Vəliyev 416-cı Azərbaycan diviziyasına siyasi rəhbər təyin olundu.

1945-47-ci illərdə o, 4-cü ordunun siyasi rəhbəri vəzifəsində çalışır. 1947-ci ildə polkovnok rütbəsində Xavər Ağarəhim oğlu Vəliyev SSRİ Müdafiə Nazirliyi tərəfindən Azərbaycan SSRİ-nin hərbi komissarı təyin edilir. O, 1954-cü ilə qədər doğma respublikasının hərbi komissarı işləyir və hərb sahəsində öz xidmətini başa vurur. Orduda etdiyi xidmətlərə görə "Lenin", "Qızıl ulduz", "Qırmızı bayraq" ordenləri, "İkinci dərəcəli Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı", "Qafqazın müdafiəsi uğrunda", "Almaniya üzərində qələbə" medalları və s. layiq görülür.

1955-ci ildən istefada olan polkovnik Xavər Vəliyev 1966-cı ildə vəfat edənə qədər Zabrat kənd sovetində sədr vəzifəsində çalışıb. Bir örnək kimi tarixə iz qoydu. Xavər Vəliyev adına olan küçədən keçənlər hər gün bu qəhrəman el oğlunu minnətdarlıq hissi ilə xatırlayırlar. Onun təşəbbüsü ilə tikilən 75 saylı orta məktəb bu gün Xavər Vəliyevin adını ünvanında qürurla yaşadır.

Mükafatları
-----------

"Lenin" ordeni

"Qızıl ulduz" medalı

"Qafqazın müdafiəsinə görə" medalı

"1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı

İstinadlar
----------

1. ↑  Велиев Хавер-ага Рагим-оглы, боевой путь
2. ↑  İgidlik məktəbi, İradə Cavadova
3. ↑  Велиев Хавер-ага Рагим-оглы, Орден Ленина
4. ↑  Велиев Хавер-ага Рагим-оглы, Орден Красного Знамени
5. ↑  Велиев Хавер Ага Рагим-оглы, Орден Отечественной войны II степени
6. ↑  Велиев Хавер-ага Рагим-оглы, Медаль «За оборону Кавказа»
7. ↑  Велиев Хавер-ага Рагим-оглы, Медаль «За победу над Германией в Великой Отечественной войне 1941–1945 гг.»
8. ↑  "75 saylı orta məktəb". 2021-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-07.
**Ratt** — 1983-cü ildə Robb Crosby (gitara) və Stephen Pearcy (vokal) tərəfindən qurulmuş və daha sonra gitarist Warren DeMartini, bas gitarist Juan Croucier və vurma alət ifaçısı Bobby Blotzer'in də iştirakı ilə tam heyət olaraq qrupla eyni adı daşıyan ilk albomlarını çıxarmışdılar. 1984-cü ildə çıxardıqları "Out of the Cellar" albomu ticari olaraq böyük müvəffəqiyyət qazanmış və *Billboard* siyahısında 7-ci sıraya qədər yüksəlmişdir. 1985-ci ildə çıxan "Invasion of Your Privacy", 1986-cı ildə çıxan "Dancing Undercover" və 1988-ci ildəki "Reach for the Sky" eyni müvəffəqiyyəti davam etdirmiş və Ratt-i konsertlərdə headliner səviyyəsinə çıxarmışdır. Ancaq 1990-cı il tarixli "Detonator", əvvəlki albomlar kimi müvəffəqiyyət əldə etməmiş və sonunda qrup 1992-ci ildə dağılmışdır.

Qrup 1997-ci ildə Crosby'siz olaraq təkrar bir araya gəldi və "Collage" və 1999-cu ildə də ikinci "Ratt" albomlarını çıxardı amma çox yaxşı bir müvəffəqiyyət əldə edə bilmədi.

Diskoqrafiya
------------

### Studiya albomları

* 1983 — *Ratt (EP)*
* 1984 — *Out of the Cellar*
* 1985 — *Invasion of Your Privacy*
* 1986 — *Dancing Undercover*
* 1988 — *Reach for the Sky*
* 1990 — *Detonator*
* 1987 — *Collage (yığma albom)*
* 1999 — *Ratt*
* 2010 — *Infestation*
Henri Pirenne
**Henri Pirenn** (*fr.* Henri Pirenne; 23 dekabr 1862, Vervye — 25 oktyabr 1935, Ukkel) —Belçika tarixçisi.

Həyatı
------

Daha 24 yaşında Gent Universitetinde professor oldu. Birinci dünya müharibəsində almanlara qarşı savaşarkən əsir düşdü və sürgünə göndərildi. Belçika Kraliyyet Akademiyası üzvü oldu.

Daha çox iqtisadi və sosial tarixlə ilgiləndi. Ən önəmli əsəri, yeddi cildlik *Belçika Tarixi* (*Histoire de la Belgique*), 1899-cu və 1932-ci illər arasında çap olundu. Avropaya aid bir tarixin kökənlərini ortaya qoyan *Məhəmməd və Charlemagne* (*Mahomet et Charlemagne*, 1935) və Orta əsr şəhərlərinin (1926) yaranmasını açıqlayan tezisləri məşhurdur. Ona sıx yönəldilən bir əsasnamə həddən aşırı Belçika milliyetçiliyi aparmasıydı. Belçikanın quruluşunu Verdun müqaviləsinə qədər dayandırır, bu iddiasıyla çarpazlaşmamaq üçün Liege Prensliyi kimi önəmli tarixi siyasi təşkilatları görməzdən gelirdi. Buna qarşı, Belçikadaki etnik ayrımı əsla inkar etmədi, Valonların və Flamandiyalıların etnik kimliklərini yüzillər boyu qoruduğunu qəbul etdi.

Rəssam Maurice Pirennin qardaşidir. Oğlu Jacques Pirenn də məşhur bir tarixçidir.

Henri Pirenne tezisi
--------------------

Henri Pirenne Roma imperiyasını çökməsini 5-ci əsrdə alman və digər barbarların hücumu ilə deyil, 8-ci əsrdə İslamın geniş fəthləri nəticəsində Avropada böyük ticarətin ölməsi və Avropanın aqrar ölkəyə çevrilməsi ilə əlaqələndirdi. bu, Pirenne tezisi kimi tanınan ideyanın tərkib hisssəsidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Henri Pirenne. Mohammad and Charlemagne. "W.W. Norton", New York, 1939. Bax:  Arxivləşdirilib 2018-02-28 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Qutenberq layihəsi |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Treccani · Universalis |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BAV: ADV10115193 · BIBSYS: 90118863 · BNC: a11715005 · BNE: XX890040 · BNF: 13091606d · BPN: 99331232 · CiNii: DA00555537 · CONOR: 12501603 · EGAXA: vtls003684077 · GND: 118792296 · ICCU: CFIV064193 · ISNI: 0000000110599545 · LCCN: n50044408 · LNB: 000035564 · NDL: 00452885 · NKC: jn19990006577 · NLA: 35424224 · NLG: 109152 · NLP: a0000002060458 · NSK: 000149998 · NTA: 069955476 · NUKAT: n98041020 · PTBNP: 80312 · SUDOC: 027074986 · VIAF: 44435542 · WorldCat VIAF: 44435542 |

 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Barisal.

Banqladeşin İnzibati bölgüsü
**Barisal** (Benqal dilində: বরিশাল বিভাগ) — Banqladeşin cənubunda əyalət. 1797-ci ildə təşkil olunmuşdur. Əvvəlki adı Bakercanci, ölkənin inzibati ərazisinə daxil olan 8 əyalətdən biridir. İnzibati mərkəzi — ölkənin şimalındakı Dəkkə şəhəri ilə cənub-şərqində yerləşən Çittaqonq şəhərini əlaqələndirən avtomobil yolunun üzərində yerləşən Barisal şəhəridir. Son onilliklərdə yeni körpülərin tikilməsi hesabına yol kommunikasiyası xeyli yaxşılaşmışdır.

Səciyyəvi cəhətləri
-------------------

Əyalətin sahəsi — 13 225,2 km²-dir. 2001-ci il siyahıya alınmasına görə əyalətin əhalisinin sayı 8 325 666 nəfərdir. Yaşlı əhalinin savadlılıq səviyyəsi 35,25 faizdir, bu isə Banqladeş üzrə orta səviyyədən (43,1%) aşağıdır. Ölkə əhalisinin 50,67 faizini kişilər, 49,33 faizini qadınlar təşkil edirlər. Əhalinin dini tərkibi: müsəlmanlar — 88,06 %, induizm dininə və digər dinlərə sitayiş edənlər — 11,94 %,

İnzibati ərazi bölgüsü
----------------------

Barisal əyaləti 6 dairədən ibarətdir.

Dairələr (Mərkəz)

1. Barquna (Barquna)
2. Barisal (Barisal)
3. Bxola (Bxola)
4. Calokati (Calokati)
5. Patuakxali (Patuakxali)
6. Pirocpur (Pirocpur)

Xarici keçid
------------

* Barisal Division  (ing.)
* Divisions of Bangladesh, Statoids.com
* Districts of Bangladesh, Statoids.com

İstinadlar
----------

1. ↑   html.GeoNames — 2005.
**Nəcəfəli sultan Əşrəfi** (?-?)—Abbas mirzə Qovanlı-Qacarın sərkərdəsi, diplomat.

Həyatı
------

Fəaliyyəti
----------

1828-ci ildə Naxçıvanda yerləşən rus qoşunu iyulun 1-də Abbasabad qalasını mühasirəyə aldı. Bu qala xanlığın ən güclü qalalarından biri idi. Qalaya şahın kürəkəni Məhəmmədəmin xan Qovanlı-Qacar başçılıq edirdi. Onun köməkçiləri naxçıvanlı Əmin xan və təbrizli Rza xan idi. Qala qarnizonunda 3000–4000 nəfərə qədər əskər var idi. Qala müdafiəçiləri rus toplarının bombardımanına baxmayaraq, möhkəm dayanmışdılar. Onlar şahzadə Abbas Mirzədən kömək almaq ümidində idilər. Bu vaxt Abbas Mirzə danışıq aparmaq üçün Nəcəfəli Sultan Əşrəfi general-adyutant Paskeviçin yanına göndərmişdi. Abbas Mirzə Lənkəran xanlığını və İrəvan xanlığına məxsus Baş Abaranın Rusiyaya "güzəştə getmək" adı altında danışıqlar aparmaqla vaxt qazanmağa çalışırdı. Eyni zamanda Əşrəfinin əsas vəzifəsi casusluq olmuşdu. O rus qoşununun sayı, vəziyyətilə maraqlanmış və müxtəlif məlumatlar toplamışdı. Lakin danışıqlar baş tutmadı.

İstinadlar
----------

* Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar dövrünün diplomatları, Bakı, "Mütərcim", 2012. 334 səh.

Həmçinin bax
------------
**Abdullah Əhmədov** (mart 1949, Qax) — fizika-riyaziyyat elmləri namizədi (1978), Azərbaycan Texniki Universitetində dosent.

Həyatı
------

Əhmədov Abdullah Əmrullah oğlu 1949-cu ildə Qax rayonunun Sarıbaş kəndində anadan olmuşdur. 1966-cı ildə Sarıbaş kənd orta məktəbini bitirib, Azərbaycan Dövlət Universitetinin fizika fakültəsinə qəbul olunmuşdur.

1971-ci ildə universiteti "Yarımkeçiricilər" ixtisası üzrə bitirərək, bir müddət Sarıbaş kənd orta məktəbində fizika müəllimi işləmişdir. 1975-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin aspiranturasına daxil olmuş, iki il yarıma işini tamamlayaraq, 1978-ci ildə namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. Dissertasiyanı müvəffəqiyyətlə müdafiə etməyinə baxmayaraq düz iki il işsiz qalmışdır.

1980-ci ildən hal-hazıra qədər Azərbaycan Texniki Universitetində dosent vəzifəsində çalışır.

Abdullah Əhmədov 120-yə qədər elmi məqalənin, bir neçə metodik vəsaitin müəllifidir. Ailəlidir, iki övladı var.

Mənbə
-----

* Tələbə dünyası. Bakı: "Elm və təhsil", 2011.
**Naxçıvan Duz Muzeyi** – Azərbaycanın Naxçıvan şəhərində yerləşən muzey. Muzey Naxçıvan duzunun tarixinə həsr olunmuşdur.

Tarixi
------

Naxçıvan Duz Muzeyi Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin 12 sentyabr 2017-ci il tarixli sərəncamına əsasən yaradılmışdır. Muzeyin açılışı 25 aprel 2018-ci ildə "Duzdağ" hotelində baş tutmuşdur. Açılışda Naxçıvan MR Ali Məclisinin Sədri Vasif Talıbov iştirak etmişdir.

Muzeyin yaradılmasında əsas məqsəd Naxçıvan duzunun tarixi əhəmiyyətini tanıtmaq və aparılmıç elmi tədqiqat işlərini sistemləşdirməkdir. Belə ki, Naxçıvanda şəhər mədəniyyətinin əsasını duzçıxarma və duz mədənçiliyi təşkil etmişdir.

Xüsusiyyətlər
-------------

Muzey ekspozisiya zalı və iş otaqlarından ibarətdir. Muzey fəaliyyətinə 81 eksponatla başlasa da, bu rəqəm 104-ə çatmışdır. Burada duzdan hazırlanmış müxtəlif fiqurlar, Duzdağ haqqında nəşr olunmuş kitablar, Naxçıvan şəhəri, Nuh peyğəmbər və Naxçıvan, Duzdağ mədəniyyəti və duz yataqları haqqında dərc olunmuş qəzet materialları, "Duzdağ" sənədlər toplusu nümayiş olunur. Muzeydə duzçıxarma və duz mədənçiliyində istifadə olunmuş daş alətlər, daş çəkic və çapacaqlar, duz torbaları, duz kristalları, duz süxurları, saxsıdan və gildən hazırlanmış duz qabları, daş həvəngdəstə və baltalar sərgilənir. Eksponatlara arxeoloji qazıntılar nəticəsində tapılmış Eneolit və İlk Tunc dövrlərinə aid keramika məmulatları da daxildir.

Muzeyin mərkəzində Nuh peyğəmbərin heykəli qoyulmuşdur. Belə ki, yerli əfsanələrdə Nuh peyğəmbərin Naxçıvanda duz mədənində ilk çalışanlar biri olduğu və şəhər əhalisinə duz çıxartmağı öyrətdiyi qeyd olunur. Muzeydə duzla bağlı şifahi xalq ədəbiyyatı nümunələri nümayiş olunur. Duzdan hazırlanmış və üzərində "Məhəmməd və Əli" sözləri yazılmış Quran kitabı, daşduzdan hazırlanmış əl işləri, Azərbaycan bayrağının duzdan hazırlanmış maketi, Naxçıvanın 2018-ci ildə İslam Mədəniyyətinin Paytaxtı seçilməsi ilə bağlı duzdan hazırlanmış loqo muzey eksponatları arasındadır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Naxçıvanda Duz Muzeyi istifadəyə verilmişdir". Muzeyin rəsmi saytı. 2024-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 mart 2024.
2. 1 2 3  "Naxçıvan Duz Muzeyi haqqında". Muzeyin rəsmi saytı. 2024-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 mart 2024.
3. ↑  *Hafizə, Əliyeva.* "Naxçıvanın Duz muzeyi". Nuhçıxan. 31 iyul 2018. 2024-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 mart 2024.

Xarici keçidlər
---------------

* duzmuzeyi.nakhchivan.az — Naxçıvan Duz Muzeyinin rəsmi saytı

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Foto, video və audio | Instagram |
**Yelizaveta Danilovna Mereşko** (*ukr.* Єлизавета Данилівна Мерешко, 8 iyul 1992, Xerson) — Yay Paralimpiya Oyunlarının ukraynalı üzgüçüsü, çempionu və mükafatçısı. Beynəlxalq səviyyəli Ukrayna idman ustasıdır.

Herson Regional Bədən Tərbiyəsi və İdman Əlaqələri İdman Mərkəzində "İnvasport" üzgüçülüklə məşğul olur. 2014-cü ildə Avropa çempionatının bir neçə dəfə çempionu və iki dəfə gümüş mükafatçısı olmuşdur.

Dünya çempionatının üç dəfə çempionu və iki dəfə gümüş mükafatçısı olmuşdur.

2016-cı ildə Avropa Çempionatının bir neçə dəfə çempionu, ikiqat bürünc medalçı olmuşdur.

Təkərli kürsüdən istifadə edir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2  .
3. ↑  "Информация на сайте Национального сайта комитета спорта инвалидов Украины" (ukrayna). 2018-06-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-23.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Yelizaveta Mereşko ilə əlaqəli mediafayllar var.
**İlyas Göçmənin şəkil dəftəri** — Səlim Babullaoğlunun şeirlər kitabı.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***

Səlim Babullaoğlu türkiyəli fotoqraf İlyas Göçmənin albomundakı 40 şəklin (lap nağıllarda olduğu kimi!) hərəsinə bir şeir yazıb. Bu şeirlər əsla həmin şəkillərə poetik illüstrasiyalar deyil. Şeirlər bir növ şəkillərin davamıdır, kadr arxasında qalan məqamların inikası, obyektivin görə və göstərə bilmədiklərinin ifadəsidir. Vəşeirləri oxuduqdan sonra bu şəkillər tamaşaçı ilə başqa cür "danışır", tamamilə yeni semantik çalarlar qazanır, özgə bir canlılıq kəsb edir…

Qələm dostlarışairin yaradıcılığından bəhs edən məqalələrində Səlimin yazı tərzinin "kinematoqrafik xarakterindən" (yada salaq ki, müasir kino sənətinin əsasında məhz fotoqrafiya dayanmışdır), "sanki ruhun şəklini çəkməsindən" söz açıb. Amma Babullaoğlunun bədii istedadının bu cəhəti ilk dəfə məhz sözügedən silsiləyə daxil olan şeirlərdə bütün tamlığı və parlaqlığı ilə üzə çıxıb…

…Məhz bu tipli əsərlər nəhəng dünya ədəbiyyatı okeanına qovuşmağa gətirib çıxara bilər.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* ATV Kitab

Xarici keçidlər
---------------

* parlaqimzalar.az
**Bayandur bəy** — Bayandur tayfasından olan Ağqoyunlu sərkərdəsi və siyasi xadim.

Həyatı
------

Bayandur bəyin haqqında məlumat dövr mənbələrində ya azdır, ya da demək olarki yoxdur. Bayandur bəy 1469-cu ildəki Mahmudabad döyüşünün, 1471-ci ildəki Ağqoyunluların Gürcüstan yürüşünün və 1473-cü ildəki Otluqbeli döyüşünün fəal iştirakçılardan olmuşdur.

Uzun Həsənin əmri ilə qiyam qaldırmış olan oğlu Bayandur bəyin əli ilə Ərzincanda öldürülmüşdür. Bayandur bəy Uğurlu Məhəmmədin ailəsini də əsir almaq istəsə də bunu bacara bilmədi. Belə ki, Ərzincanda bir şəxs onları qaçıraraq Osmanlı sarayına təhvil vermişdi

Uzun Həsənin 1478-ci ildə ölümündən sonra Yaqub bəyin başçılığı altında Ağqoyunlu sərkərdələri, Bayandur bəy, Süleyman bəy və böyük din adamı Qazi İsa bəy birləşərək Sultan Xəlilə qarşı cəbhə əmələ gətirdilər. Belə vəziyyətdən narahatlıq keçirən Sultan Xəlil, Yaqub bəyə qarşı hərəkətə başladı. İki ordu Xoy çayı yaxınlığında üz-üzə gəldilər. Döyüşdə Sultan Xəlil qüvvələrinin üstünlüyünə baxmayaraq məğlub oldu 

Sultan Yaqub dövründə Ağqoyunluların ən böyük xarici təhlükələrindən biri də Məmlük dövləti idi. Məmlük sultanı Qayıtbəy Uzun Həsənin ölümündən istifadə edərək, Əmir Yaşbəyin başçılığı ilə 100 minlik ordunu Urfanı tutmaq üçün göndərdi. Əmir Yaşbəy 1580-ci ildə Fəratı keçərək Urfanın mühasirəsinə başladı. Bu xəbər Sultan Yaquba çatdıqda. Bayandur bəy, Süleyman bəy Bicanoğlu və Xəlil bəy Bektaşın başçılığı ilə Urfanın müdafiəsi üçün qoşun göndərdi. Qoşunlar Ruha qalası ətrafında üz-üzə gəldilər. Yaşbəy məğlub oldu və öldürüldü.

Sultan Yaqub bəy bu qələbənin şərəfinə İsfahan əyalətini Bayandur bəyə verdi. Lakin o, bundan daha böyük mükafat gözləyirdi və buna görə də 1482-ci ilin əvvəllərində qiyam qaldırdı. Sultan Yaqub onun üsyanını yatırtmaq üçün Sufi Xəlilin başçılığı ilə qoşun göndərdi. Savə yaxınlığındakı Zahir kəndində baş vermiş döyüşdə Bayandur bəy məğlub edildi və öldürüldü.

İstinadlar
----------

1. ↑  Həsən bəy Rumlu.Qızılbaşlar tarixi.s.10.
2. ↑  Həsən bəy Rumlu.Əhsənüt-təvarix.s.263;280.
3. 1 2  J. E. Woods, Akkoyunlular, s. 234
4. ↑  Həsən bəy Rumlu.Qızılbaşlar tarixi.s.8.

Ədəbiyyat
---------

* Həsən bəy Rumlu. *"Əhsənüt-təvarix (Tarixlərin ən yaxşısı)".* Kastamonu: Uzanlar, 2017, 661 s.
* Nəcəfli T.H. *"Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövlətlərinin tarixi müasir türk tarixşünaslığında".* Bakı: Çaşıoğlu, 2000. - 198 s.
* Həsən bəy Rumlu.*"Qızılbaşlar tarixi".* Tərcümə və şərhlər M.Ə. Məhəmmədinindir. — Bakı: «Azərbaycan» nəşriyyatı. 1993 —48 s.
* J. E. Woods. 300 Yıllık Türk İmparatorluğu Akkoyunlular: aşiret, konfederasyon, imparatorluk. (tərc. Sibel Özbudun), Milliyet yay, İstanbul, 1993.

Həmçinin bax
------------

* Ağqoyunlular
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Rafiq Quliyev.

**Rafiq Məhərrəm oğlu Quliyev** (4 oktyabr 1956, Quycaq, Cəbrayıl rayonu) — rəssam, sənətşünas, beynəlxalq və ümumittifaq festivalların laureatı.

Həyatı
------

4 oktyabr 1956-cı ildə Cəbrayıl rayonunun Quycaq kəndində anadan olmuşdur. Bu gün təsviri sənət məkanında rəngkar və heykəltaraş kimi tanınan Rafiq Quliyev ixtisas təhsilini Bakıdakı məşhur "Əzimzadə məktəbi"ndə almışdır. Həmin təhsil ocağını fərqlənmə diplomu ilə bitirəndən sonra o, 1980-ci ildə təyinatla Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin Mədəniyyət üzrə Elmi-Metodiki Mərkəzində (indiki Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi Mədəniyyətşünaslıq üzrə Elmi-Metodiki Mərkəz- MEMM) işə başlamışdır. Bu gün onun həmin müəssisədə "İncəsənət bilikləri" şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışması da onun Azərbaycanda xalq yaradıcılığının öyrənilməsi və təbliği sahəsində apardığı səmərəli fəaliyyətə verilən dəyərin əyani nümunəsidir.

Sonradan Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunda ali təhsil alan Rafiq Quliyev ötən illərdə respublikanın müxtəlif güşələrində yaşayan istedadları üzə çıxarmaqla yanaşı özü də yaradıcılıqla məşğul olmuş, rəngkarlıq, qrafika və heykəltaraşlıq sahələrində yaddaqalan əsərlər yaratmışdır. Əsərlərin vaxtaşırı müxtəlif miqyaslı yerli və xarici sərgilərdə uğurla göstərilməsi də nəticəsiz qalmamışdır. Belə ki, hazırda o, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü olmaqla bərabər, həm də neçə-neçə Beynəlxalq festivalın laureatıdır. Yaradıcılığını ictimai fəaliyyətlə vəhdətdə davam etdirən Rafiq Quliyevin Azərbaycan Respublikası Ağsaqqallar Şurasının üzvü olması da onun həyatda nümayiş etdirdiyi vətəndaşlıq mövqeyinə göstərilən ehtimadın ifadəsidir.

Onun Azərbaycan təsviri sənətinin problemlərindən bəhs edən tədqiqatları da ictimayyət tərəfindən rəğbətlə qarşılanmışdır. Rafiq Quliyevin "Azərbaycan incəsənətində rəmzi-bədii şərhə yüksəlmə" (2007) və "Təsviri sənətdə insan dünyası" (2009) kitablarını sənətşünaslığımıza layiqli töhfə hesab etmək olar. İnanırıq ki, onun yenı tətqiqatının nəticəsi olan "Azərbaycan təsviri sənətində tarix və şəxsiyyət" kitabı da sənətsevərlərin və mütəxəssislərin marağına səbəb olacaqdır.

Əsərləri
--------

* "Azərbaycan incəsənətində rəmzi-bədii şərhə yüksəlmə" (2007)
* "Təsviri sənətdə insan dünyası" (2009)

İstinadlar
----------

 Arxivləşdirilib 2014-08-07 at the Wayback Machine


1. ↑  "Təqvim 27 sentyabr - 4 oktyabr". medeniyyet.az (ingilis). İstifadə tarixi: 2024-02-29.
**Vahid Əli oğlu Əliyev** (19 aprel 1969, Bakı) — general-leytenant, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Müdafiə məsələləri üzrə köməkçisi (2002–2017), Azərbaycan Respublikası Prezidenti Administrasiyası rəhbərinin müavini (2012–2017).

Həyatı
------

Vahid Əli oğlu Əliyev 19 aprel 1969-cu ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1983–1986-cı illərdə C. Naxçıvanski adına hərbi liseydə təhsil almış, daha sonra Andropov adına Leninqrad Ali Hərbi-Siyasi Akademiyasını və Azərbaycan Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirmişdir.

1990–1991-ci illərdə SSRİ Silahlı Qüvvələrinin Xüsusi təyinatlı kəşfiyyat alayında xidmət etmiş, 1991–1996-cı illərdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Xüsusi idarədə Əməliyyat müvəkkili, şöbə rəisi, 1996-cı ilin mart ayından noyabr ayınadək Naxçıvan Muxtar Respublikasında Xüsusi İdarənin rəisi, 1996–1997-ci illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikası Milli Təhlükəsizlik nazirinin müavini, 1997–2002-ci illərdə isə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Milli Təhlükəsizlik naziri vəziflərində çalışmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 12 aprel 2002-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Köməkçisi, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 noyabr 2012-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Prezidenti Administrasiyası rəhbərinin müavini təyin edilmişdir.

Hərbi xidmət dövrü
------------------

* SSRİ SQ-nin Xüsusi təyinatlı kəşfiyyat alayı (1990–1991)
* AR Prezidenti yanında Xüsusi idarə, Əməliyyat müvəkkili, Şöbə rəisi (1991–1996)
* Naxçıvan MR Xüsusi İdarə, Rəis (03.1996–11.1996)
* Naxçıvan MR Milli Təhlükəsizlik nazirliyi, Nazirin müavini (1996–1997)
* Naxçıvan MR Milli Təhlükəsizlik nazirliyi, Nazir (1997–2002)
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Köməkçisi (2002–2017)
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyası rəhbərinin müavini (2012–2017)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "ADMİNİSTRASİYA: Struktur: Əliyev Vahid Əli oğlu" (az.). president.az. 2014. 2016-01-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-27.
**Məlumat** (ing. message (= MSG), ru.сообщение) — 1. Rabitə sahəsində: elektron rabitə vasitəsilə bir qurğudan başqasına ötürülən verilən elementi. Baxış nöqtəsindən asılı olaraq "məlumat" termininin dəqiq anlamı bir qədər dəyişir. Məsələn, elektron poçtdan istifadə edən şəxs üçün məlumat, başqa bir şəxsdən gəlmiş və öz elektron poçt qutusuna qəbul olunmuş müəyyən blank (KİMƏ, KİMDƏN, MÖVZU, TARİX) şəklində olan məktubdur. Kompüter və ya kommunikasiya şəbəkəsi üçün məlumat, çox zaman strukturlaşdırılmış və müəyyən qaydalara (protokollara) uyğun olaraq ötürülən, verici və qəbuledici qurğular tərəfindən dəstəklənən informasiya blokudur. Belə məlumat bir və ya bir neçə mətn blokundan, başlıqları (alanın ünvanı, məlumatın tipi və s.) ötürən proqram tərəfindən generasiya olunan başlanğıc (START), son (END) və idarəetmə simvollarından, eləcə də rabitə prosesini və xətaların aşkarlanmasını sinxronlaşdıran informasiyadan ibarət olur. Məlumat bilavasitə göndərəndən alana fiziki rabitə vasitəsilə göndərilə və onu bir aralıq stansiyadan başqasına yönəldən stansiyalar sistemi vasitəsilə tam və ya hissə-hissə ötürülə bilər. Xoşbəxtlikdən, mürəkkəb ötürmə əməliyyatlarının çoxunu aparat və proqram vasitələri öz üzərlərinə götürür.
2. Proqram təminatında: tətbiqi proqramın və ya əməliyyat sisteminin istifadəçiyə verdiyi, hər hansı şərti göstərən və ya hansısa hadisə haqqında bildiriş verən informasiya

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
**Novruzəli bəy məscidi** — Ermənistanın paytaxtı İrəvan şəhərinin tarixi hissəsi olan Şəhər bölməsində mövcud olmuş məscid.

Haqqında
--------

İrəvan şəhərinin qədim Şiə məscidlərindən biri olan Novruzəli bəy məscidinin dəqiq inşa tarixi bilinməsə də memarlıq xüsusiyyətləri baxımından tədqiqatçılar bu məscidi XIV əsr abidəsi hesab edirlər. Digər versiyaya görə isə, məscid XVII əsrin II yarısında tikilmişdir. Bir minarəli məscidin əsas binası böyük günbəzlə tamamlanmış, xarici divarları rəngli kaşılarla işlənmişdi. İrəvan şəhərinin tarixi hissəsi olan Şəhər (Şəhri) massivinin Novruzəli məhəlləsində mövcud olmuş Novruzəli bəy məscidi 18-ci əsrin ikinci yarısında Qara Seyid adlı şəxs tərəfindən tikilmişdir. 1918–1920-ci illərdə tarixi qurulan erməni daşnak hökuməti zamanı və Sovet Ermənistanının ilk illərində Sərdar, Təpəbaşı, Sərtib xan, Hacı Novruzəli bəy məscidlərində Türkiyədən qaçıb gələn erməni qaçqınları məskunlaşdırılmışdılar.1918–1920-ci illərdə və sovet hakimiyyətinin ilk illərində Hacı Novruzəli bəy məscidində Türkiyədən gəlmiş erməni qaçqınları məskunlaşdırılmışdılar. Tarixi məscid 1920–1930-cu illərdə İrəvan şəhərinin baş memarlıq planı hazırlanarkən ilk növbədə şəhərin mərkəzində yerləşən azərbaycanlılara məxsus tarixi-memarlıq abidələrinin, o cümlədən məscidlərin sökülməsinə və onların yerində yaşayış kvartallarının, meydanların və parkların salınmasına başlanıldı. Bu plan nəticəsində faktiki olaraq yoxa çıxarılan abidələrdən biri də Novruzəli bəy məscidi olmuşdur. Məscid XX əsrin birinci yarısında dağıntılara məruz qalmış və 1950-ci illərdən sonra tamamilə məhv edilmişdir. Görünüş etibarilə Zal xan məscidinə bənzəyən Novruzəli bəy məscidi ondan bir qədər kiçik olmuşdur. Tək minarəyə malik olan bu məscid ermənilər tərəfindən məhv edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Göy məscid (İrəvan)
* Abbas Mirzə məscidi

İstinadlar
----------

1. ↑  *Акопян, Т.X.* Очерк истории Еревана. Yerevan: Издательство Ереванского университета. 1977. səh. 131.
2. ↑  Ə. Ələkbərli — Qərbi Azərbaycan abidələri, Bakı, 2007
3. ↑  *Nazim Mustafa//.* İrəvan xanlığı: Erməni vandallarının yox etdiyi İrəvan məscidləri. Bakı. 2016.
4. ↑  *Nazim Mustafa.* "İrəvanın tarixi – memarlıq abidələri". www.virtualkarabakh.az. 2018. 8 December 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 December 2021.
5. ↑  *Шопен И.И.* Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху её присоединения к Российской империи. СПб. 1852.

| ⛭Ermənistandakı məscidlər |
| --- |
| Dəmirbulaq məscidi • Əkərək məscidi • Göy məscid  • Hacı Cəfər bəy məscidi • Xudabəndə məscidi • Novruzəli bəy məscidi • Rəcəb Paşa məscidi • Sərdar məscidi • Sərtib xan məscidi • Şükürbəyli məscidi • Təpəbaşı məscidi • Zal xan məscidi |
**Mərkəzi vulkan** – bu tip vulkanlarda püskürmə adətən
daimi boruvari çıxış kanalından (boğazdan) baş verir. Lava və süxur qırıntılarının yığmı nəticəsində bo-
ğaz ətrafında – təpəsində krater (tiyan) yerləşən yüksəklik
əmələ gəlir. Yüksəkliyin forması püskürmə tipi ilə müəy-
yən edilir. Mərkəzi vulkanlar
Bir boğazlı mərkəzi püskürmə Mərkəzi lava -kül püskürməsi
Görkəmlərinə və ölçülərinə görə möhtəşəm stratovul-
kanlardan kiçik egiş konuslarına (maar, partlama boruları)
qədər müxtəlif tipli vulkanlar mərkəzi vulkanlara aiddir.
Mərkəzi vulkan üst hissəsində genişlənmə, yəni kraterlə
bitir. Bu, vulkan hər dəfə püskürdükcə vulkan qurğusu
yüksəlir. Mərkəzi vulkanların yan və ya asalak kraterləri
də ola bilər (dairəvi çatlarda, vulkan yamaclarında). Tez-
tez mərkəzi vulkanların kraterlərində maye lava gölləri
olur. Əgər maqma sıyıqdırsa, sıxılma gümbəzləri əmələ
gəlir və bunlar boğazı tıxаyır ki, bu halda güclü partlayışla
müşayiət olunan püskürmə baş verir. Bu zaman güclü qaz
аxını "tıxаcı" boğazdan atır.
Mərkəzi tip vulkanların forması maqmanın tərkibindən
və sıyıqlığndan asılı olur. Qaynar və yüngülaхar (yüngül
hərəkətli) bazalt maqması geniş və yastı qalxanvari vul-
kanlar əmələ gətirir. Əgər vulkan vaxtaşırı lava püskürər-
sə, о zaman piroklastik materialla lava laylaşması nəticə-
sində konusvari qatlı qurğu əmələ gəlir ki, bu da stratovul-
kan adlanır. Bu tip vulkanların yamaclarında adətən dərin
radial yarğanlar–barrankoslar əmələ gəlir.
Mərkəzi vulkanlar ya sırf lavadan, ya da ancaq vulkan
partlayışının yuvenil məhsullarından – vulkan egişlərindən
(şlaklarından), tuflardan və b. yəni piroеksplozitlərdən və
yаxud qatı qarışıq materialdan ibarət ola bilər.

Mənbə
-----

Afrika geologiyası-H. S. Bağırov , Ə. F. Kərimov-Bakı – 2011
**Rojava münaqişəsi** və ya **Rojava inqilabı** — Suriyanın şimalında baş verən siyasi çevriliş və hərbi münaqişə.

2011-ci ildə başlayan Suriyada vətəndaş müharibəsi zamanı Demokratik Birlik Partiyasının rəhbərlik etdiyi kürdlərin çoxluq təşkil etdiyi koalisiya, eləcə də bəzi digər kürd, ərəb, aysor və türkmən qrupları de-fakto muxtar regionun yaradılması üçün yeni konstitusiya yaratmağa cəhd göstərmişdilər, hərbi qanadlar və müttəfiq milislər regiona nəzarəti saxlamaq üçün mübarizə aparmışdılar. Bu, 2016-cı ildə Şimali və Şərqi Suriyanın Muxtar Administrasiyasının (ŞŞSMA) yaradılmasına səbəb olmuşdur

ŞŞSMA-nın tərəfdarları bildirirlər ki, hadisələr həm döyüş meydanında, həm də yeni formalaşmış siyasi sistemdə qadınların oynadığı mühüm rola malik sosial inqilab, həmçinin libertarian sosializmin bir forması olan, desentralizasiya, gender bərabərliyi və birbaşa demokratiya vasitəsilə yerli idarəetmə ehtiyacının ödənilməsini tələb edən demokratik konfederalizmin həyata keçirilməsidir.

Həmçinin bax
------------

* Suriya Demokratik Qüvvələri

İstinadlar
----------

1. ↑  *Schmidinger, Thomas.* Krieg und Revolution in Syrisch-Kurdistan: Analysen und Stimmen aus Rojava.
2. 1 2  *Enzinna, Wes.* "A Dream of Secular Utopia in ISIS' Backyard". The New York Times. 24 November 2015. 28 November 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 November 2015.
3. ↑  "Rojava, Syria: A revolution of hope and healing". The Vancouver Observer (ingilis). 2023-06-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-23.
**Palçıq müalicəsi, Paleoterapiya** – Müxtəlif mənşəli palçıqların və palçığabənzər maddələrin müalicə məqsədilə işlədilməsi. Palçıq müalicəsi əsasən, hərəkət-dayaq sistemi orqanlarının xroniki iltihablarında, periferik və mərkəzi sinir sisteminin müxtəlif xəstəliklərində tətbiq olunur. Kəskin iltihab proseslərdə: vərəmdə, ürək çatışmazlığında, hipertoniya və aterosklerozun ağır formalarında, qan, habelə böyrəklərin iltihabi xəstəliklərində Palçıq müalicəsindən istifadə etmək olmaz.

Palçıq vulkanı
--------------

Vulkan palçığı materiallarından əmələ gəlmiş, zirvəsində krateri olan yastı konus formalı təpə. Fasiləsiz və yaxud vaxtaşırı vulkan palçığı, qaz, süxur qırıntıları, su (bəzən neftli) püskürür. Abşeronda Lökbatan Palçıq vulkanı ətrafdakı sahələrdən 300 m yüksələn konus əmələ gətirmişdir, konusun zirvəsindəki kraterin diametri isə 400 m-ə çatır. Azərbaycan Respublikasında 220-dən artıq P.v. (dünyada ən çox) var. Bakı arxipelaqında 8 ada (Qarasu, Gil, Zənbil, Sənki-Muğan və s.) Palçıq vulkanın fəaliyyəti nəticəsində əmələ gəlmişdir. Ümumiyyətlə Xəzər dənizində 140-dan çox sualtı Palçıq vulkanı məlumdur. Palçıq vulkan mənşəcə neft və ya qaz yataqları ilə əlaqədar olub, əsasən cavan qırışıqlıq zonalarında yayılmışdır.

Xarici keçid
------------

* Palçıq vulkanlarından tibbi istifadə gündəmdədir

Həmçinin bax
------------

* Naftalan
* Palçıq vulkanları

İstinad
-------

1. ↑  Məmmədov Q. Ş. Xəlilov M. Y. Ensiklopedik ekoloji lüğət Bakı 2008
**Həsən Bənna** — Misirin ictimai-siyasi xadimi, Müsəlman qardaşlar təşkilatının banisi.

Həyatı
------

1906-cı ildə Misirin Mahmudiyyə qəsəbəsində, sərmayədar Əhməd ibn Əbdürrəhman Bənnanın ailəsində doğulmuşdur. Ata İslamı öyrənsin deyə oğlunu Rəşadiyyəyə göndərir. Həsən ər-Rəşad Məktəbində Mühəmməd Zəhranın nəzarəti altında təhsilə başlayır. Burada Qurani-Kərimi hifz etməyə başlayan Əl-Bənna hifzini tamamlamadan Hazırlıq Məktəbinə keçir və ev şəraitində hifz fəaliyyətinə yiyələnir. Bu arada "Əxlaq və Ədəb Cəmiyyəti"ni qurur və cəmiyyətə nəzarəti öz öhdəsinə alır. Çox keçməmiş bir neçə mömin dostu ilə əl-ələ verib "Əmrun bil-məruf və nəhyun ənil-münkər" vəzifəsini həyata keçirmək üçün "Məni Mühərrəmat" ("Haramların yasaqlanması") cəmiyyətini qurur.
Hazırlıq Məktəbindən sonra Dəmənhur İbtidai Sinif Müəllimi Məktəbinə daxil olur.

Əl-Bənna Dəmənhurda olduğu dövr ərzində fiqh, təfsir, hədis, İslam qanunvericiliyinin tarixi və hikmətləri, məzhəb, firqə və bunlarla bağlı ətrafında toplananlardan mükəmməl dərs aldı. 17 yaşında olarkən bu məktəb də tamamlanır və həmin il Qahirəyə gedərək, Darül-Ülum Fakültəsinə daxil olur. 1927-ci ilin iyununda bu fakültəni də bitirir və İsmailiyyəyə müəllim təyin edilir. 1928-ci ilin mart ayında altı dostu, Hafiz Əbdülhəmid, Əhməd əl-Husəri, Fuad İbrahim, Əbdürrəhman Həsəbullah, İsmail İzz və Zəki əl-Məğribi ilə Müsəlman Qardaşlar Birliyini ("Cəmaətül-İxvanil-Müslimin") yaradır. Həsən Əl-Bənna 1949-cu il 12 fevralda qətlə yetirilərək, şəhid olmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Seyid Qütb

İstinadlar
----------

1. ↑  "Müsəlman Qardaşlar Hərəkatı". 2011-02-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-02-14.

Xarici keçidlər
---------------
**Məhəmməd Bədi** (*ərəb.* محمد بديع‎; 7 avqust 1943, Əl-Məhəllə əl-Kübra, Misir krallığı[d]) — Misirli siyasətçi.

Həyatı
------

Məhəmməd Bədi 7 avqust 1943-cü ildə Misirdə anadan olub.Qahirə universitetini bitirib.1965-ci ildə "Müsəlman qardaşlar" hərəkatının üzvü olduğu üçün həbs edilib.

"Müsəlman qardaşlar" hərəkatının dini lideri Məhəmməd Bədi 2014-cü ildə avqustun 20-nə keçən Misirin paytaxtı Qahirədə həbs olunub. Məhəmməd Bədi iyulun 24-dən axtarışda idi.

  

Misir ordusu iyulun 3-də prezident Məhəmməd Mursini devirərək hakimiyyəti ələ alıb, konstitusiyanın qüvvədən düşməsinə qərar verib. Konstitusiya Məhkəməsinin sədri Ədli Mənsur dövlət başçısı səlahiyyətləri əldə edib. Onun qarşısında yeni konstitusiya qəbul etmək, parlament, prezident seçkiləri keçirmək öhdəliyi qoyulub.

Bu qərarla razılaşmayan "Müsəlman qardaşlar" hərəkatı ay yarımdır hökumət qüvvələri ilə toqquşur. Avqustun 14-dən toqquşmalar daha qanlı xarakter alıb. Ölkədə fövqəladə vəziyyət və komendant saatı (axşam saat 7-dən səhər saat 6-dək küçəyə çıxmaq yasağı) tətbiq olunub, amma qırğın dayanmır.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Treccani |
| Normativ yoxlama | GND: 1196688729 · GTAA: 236449 · VIAF: 3208157100620672740000 · WorldCat VIAF: 3208157100620672740000 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Turan (dəqiqləşdirmə).
Turan coğrafiyası narıncı xətt ilə göstərilmişdir (1850). Aral gölünün şərqində "Turan" adı görünür. Əfsanəyə görə Turan indiki Özbəkistan, Qazaxıstan, Əfqanıstan və Pakistanın şimal bölgələrini əhatə edən coğrafiyaya deyilir. Bu ərazi bu gün Orta Asya termini ilə eyniləşməkdədir. Xəritədə Turan adlanan əraziyə daxil olan bölgələrin bir hissəsi: 1. Xarəzm, 2. Buxara ilə Bəlx, 3. Şəhərsəbz (Buxara yaxınlığında), 4. Hisar, 5. Kokand, 6. Dərvaz, 7. Karategin, 8. Qunduz, 9. Kafiristan, 10. Çitral, 11. Gilgit, 12. İskardu, 13. Qazaxıstanın şimal stepləri.
**Turan** (*fars.* توران‎) — Mərkəzi Asiyada tarixi bir ərazidir. Termin İran mənşəlidir. İlk turanlılar Turun nəslindən gələn iranlı bir qəbilədir.

Turan adına Avesta və Firdovsinin *Şahnamə* əsərində rast gəlmək olar. Tarixi İran-Turan müharibələrində Əfrasiyab Turan imperatoru olaraq nəql edilir. Turan sözü XIX əsrdən etibarən ideoloji bir terminə çevrildi. Bu idealogiya Türk tarixində siyasi, hərbi və mədəni sahələrə öz təsirini göstərib. Azərbaycanda turançılıq idealogiyasının ən məşhur daşıyıcılarından biri Əli bəy Hüseynzadə olub. Həmçinin tanınmış Azərbaycan şairi və repressiya qurbanı Hüseyn Cavid bu ideologiyanın daşıyıcısı olub və təsadüfi deyil ki, öz qızına Turan (Turan Cavid) adı verib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Tūrān; an Iranian term applied to the country to the north-east of Iran". 2023-10-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-19.
2. ↑  Islamic Reference Desk. Brill Academic. 1994. səh. 461. Iranian term applied to region lying to the northeast of Iran and ultimately indicating very vaguely the country of the Turkic peoples.
3. ↑  Central Asia: A Historical Overview. Duke University Press. 1994. səh. 86. ISBN 0-8223-1521-1.
4. ↑  The Paths of History. Cambridge University Press. 1999. səh. 100. ISBN 0-521-64348-1. Turan was one of the nomadic Iranian tribes mentioned in the *Avesta*. However, in Firdousi’s poem, and in the later Iranian tradition generally, the term Turan is perceived as denoting 'lands inhabited by Turkic speaking tribes.'
5. ↑  Zoroaster's Time and Homeland. Naples: Instituto Univ. Orientale. 1980. OCLC 07307436. Iranian tribes that also keep on recurring in the Yasht, Airyas, Tuiryas, Sairimas, Sainus and Dahis

Mənbə
-----

* "Qırğız tarixi. Ensiklоpediya" Bişkek 2003
* "Mаmlekettik til cаnа entsiklоpediya bоrbоru"
* "İ.Аrаbаev аtındаğı Kırgız mаmlekettik Pedаgоgikаlık universiteti"
* "Bаşkı red. Ü.А.Аsаnоv, cooptuu red. А.А. Аsаnkаnоv"
* "Red keñeş: Ö.C.Оsmоnоv (törаgа) T.N Ömürbekоv"

Həmçinin bax
------------

* Pantürkizm
* İsmayıl Qaspiralı
* Əli bəy Hüseynzadə
Kamal Faruqi 1930–31 mövsümünün çempion yığmasında ən öndə duran kapitan Nihat Bekdikin arxasında ikən.
**Kamal Faruqi** (27 avqust 1910, Konstantinopol – 27 yanvar 1988, Qahirə) —Türkiyənin keçmiş milli futbolçusudur.

Həyatı və karyerası
-------------------

Kamal Faruqi 27 avqust 1906-cı ildə İstanbul şəhərində anadan olmuşdur.

### Klub komandalarında karyerası

İstanbul Futbol Liqasının 1924–25 mövsümündə "Qalatasaray" ilə debüt edən Kamal 3 matçda meydana çıxdı. 1925–26 mövsümündə daha sonra 3 oyuna daxil edildi. 1926–27 mövsümündə komandasının oynadığı 7 liqa oyununun yalnız birində oynadığı zaman, irəli mövqedə Rəbii Ərkal, Muslihiddin Peykoğlu və Mehmet Ləbləbi arxasında ehtiyat oyunçular skamyasında oturdu.

1928–29 mövsümündə Billi Hanter rəhbərliyində komandada mütəmadi olaraq oynamaq şansı qazanan Kamal 8 qol vuraraq liqanı bombardir olaraq başa vurdu və komandasının çempionluğuna töhfə verdi. 1929–30 mövsümündə komandanın yenilənməsi və genişlənməsi sayəsində cəmi 2 matçda iştirak etdi və qol vurdu. 1930–31 mövsümündə, Qalatasarayın çempion olduğu dövrdə komandanı digər üç komanda yoldaşı Lətif Yalınlı, Rəbii Ərkal və Mehmet Ləbləbi ilə meydana gətirən Kamal, 14-də 13 qolla ikinci dəfə liqanın "bombardiri" adını qazandı. 1931–32 mövsümündə liqanın təşkil olunmadığı üçün komandası ilə yoldaşlıq görüşləri keçirdi. 1932–33 mövsümündə genişlənən və gəncləşən komandada özünə yer tapa bilməyən və yaşı irəliləyən Kamal, 1932–33 mövsümündə cəmi 2 matç oynadı, 1 qol vurdu və futbol karyerasına 32 yaşında son verdi.

Gözlənilməz hərəkətlər etdiyi üçün "Zidd Kamal" ləqəbini aldı.

### Milli komanda karyerası

İlk dəfə 17 iyul 1927-ci ildə Bolqarıstanla oynanan və 3–3 bərabərliklə nəticələnən xüsusi matçda ilk dəfə milli komandada oynadı. Bu ilk beynəlxalq matçda da qol vurdu. Məşqçi Bela Toth vəzifədə olduğu 1927–1928 arasında oynanan 3 milli matçda 2 qol vurdu.

### Ölümü

Kamal Faruqi 27 yanvar 1988-ci ildə Qahirə şəhərində vəfat etmişdir.

Karyera statistikaları
----------------------

### Milli komanda qolları

| # | Tarix | Yer | Rəqib | Hesab | Nəticə | Turnir |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 17 iyul 1927 | Slaviya Stadionu, Sofiya, Bolqarıstan |  Bolqarıstan | 3–3 | Bərabərlik | Yoldaşlıq görüşü |
| 2 | 15 aprel 1928 | Stadionul Gloria-CFR, Bistritsa, Rumıniya |  Rumıniya | 4–2 | Məğlubiyyət | Yoldaşlıq görüşü |
|  |
|

İstinadlar
----------

1. ↑  02.07.1983, Milliyet, Sayfa 16
2. ↑  Kamal Faruqi at the Turkish Football Federation

Xarici keçidlər
---------------

* Kamal Faruqi at the Turkish Football Federation
**Su səviyyəsi-** çay və göllərdə sərbəst su səthinin hər hansı şərti üfüqi səthə (nisbi su səviyyəsi), yaxud dəniz səviyyəsinə (mütləq su səviyyəsi) nisbətən hündürlüyü. İl ərzində su səviyyəsinin dəyişməsi iqlim şəraitindən asılıdır və göllərdə bir neçə sm-dən 2–3 m-ə, iri çaylarda isə 5–12 m-ə qədər olur. Müəyyən daimi üfüqi müstəviyə görə su səthinin yüksəkliyinə su səviyyəsi deyilir. İqlim, təbii amillərin təsirindən asılı olaraq su mənbələrində axımın dəyişməsi ilə əlaqədar səviyyə də dəyişir. Su səviyyəsinin dəyişməsini xarakterizə edən göstəricilərdən onun çoxillik, illik müvsümi və gündəlik, ekstremal orta səviyyələrini göstərmək olar.

Mühəndisi hidrologiya və hidrotexnika sahəsində su səviyyəsi çox vaxt mütləq yüksəkliklə istifadə edilir. Lakin çaylarda, kanallarda, su anbarlarında su səviyyəsini nisbi yüksəkliklə ifadə etmək daha məqsədəuyğun hesab olunur. Belə hallarda su səviyyəsi, yüksəkliyi şərti olaraq sıfır qəbul edilən üfüqi müstəviyə görə müqayisə edilir.

Suölçmə məntəqəsi
-----------------

Su səviyyəsinin ölçülməsi üçün istifadə edilən yerə suölçmə məntəqəsi deyilir. Hər bir suölçmə məntəqəsi, səviyyə ölçmə qurğularından və həmin qurğuların yüksəkliyini yoxlamaq üçün daimi geodezik yüksəkliyə malik olan reperlərdən ibarətdir. Reperlər mümkün qədər ölçmə qurğularına yaxın məsafədə olmalı və yüksək su səviyyəsi altında qalmamalıdır.

Suölçmə məntəqələri gəmiçiliklə əlaqədar olaraq böyük kanallarda və çaylarda-bəndlərdə, su elektrik stansiyalarında, şlüzlərdə, limanlarda, körpülərdə, suqəbuledici baş qurğularda, suvarma kanallarında və s. yerlərdə qurulur.

Çaylarda və suvarma kanallarında su səviyyəsinin ölçülməsi xüsusi əhəmiyyətə malikdir.

Həmçinin bax
------------

* Dəniz səviyyəsi
* Su anbarı
* Səth axımı

Xarici keçid
------------

Tranzit çaylarda su səviyyəsi azalıb

İstinadlar
----------

1. ↑  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ensiklopedik ekoloji lüğət. Bakı-Elm-2008.
**Banks yarımadası** (*ing.* Banks Peninsula) — Yeni Zelandiyanın Cənub adasında yerləşən vulkanik mənşəlli yarımada. Yarımadanın sahəsi 1150 km² təşkil edir. Yarımada ətrafında çoxlu sayda havan, körfəz və buxta vardır. Cənub adasının ən böyük şəhəri olan Kraystçerç yarımadanın şimalında yerləşir.

Torpaq sahəsi
-------------

Araşdırmalar göstərir ki, təbii meşələr yarımadanın 98 % əhatə edirdi. Maopri və avropalıların təsərüffat fəaliyyəti sayəsində meşələrin sahəsi 2 % qədər azalmışdır. avropalılar özü ilə burta bir çox yeni ağac növləri gətirmişlər. Son zamanlar isə meşə örtüyünün bərpası işləri aparılır. Bu məqsədlə özəl Hinevai qoruğu təşkil edilmişdir.

yarımada ətrafında çoxlu sayda marikultur təsərrüfatlar qurulmuşdur.

Yarımada ətrafınmda böyük dəniz qoruğu yerləşir ki burada da torparın yerləşdiriulməsi qadağan edilmişdir. Bu qoruğun təşkilimnin əsas səbəbi Qektor delfinlərinin qorunub saxlanılmasını təmin eləməkdir. Ekoturizm yarımadanın ən əhəmiyyətli sahələrindən hesab edilir.

Yarımadada, Fleya körfəzində Pohatu Dəniz qoruğu və Akaroa buxtasında isə Akaora Dəniz qoruğu yerləşir.

Statistika
----------

* ən hündür nöqtə: Herbert dağı (919 m)
* daimi əhali: 7833 nəfər (2001 ilk).

Ədəbiyyat
---------

* *Laing, Robert.* "The Vegetation of Banks Peninsula, with a List of Species (Flowering-plants and Ferns)". Transactions and Proceedings of the Royal Society of New Zealand. New Zealand Institute. 51. 1919. (ing.)
* *Wilson, Hugh D.* Natural History of Banks Peninsula. Christchurch, N.Z: Canterbury University Press. 2009. ISBN 978-1-877257-82-7. (ing.)

Mənbə
-----

* Banks yarımadası
* Banks yarımadasının torpaqdan istifadə və inkişaf planı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Banks Peninsula District Census 2001" (ingilis). Statistics New Zealand. 2013-05-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-05-12.
**IEEE Fəxri Medalı** — Elektrik və Elektronika Mühəndisləri İnstitutunun (IEEE) ən yüksək mükafatıdır. O, 1917-ci ildən, ilk mükafatı mayor Edvin H. Armstronq olduğu vaxtdan bəri verilir. Bu, IEEE maraq sahələrində müstəsna töhfə və ya qeyri-adi karyera üçün verilir. Mükafat qızıl medal, bürünc replika, sertifikat və qonorardan ibarətdir. Şərəf medalı yalnız fərdi şəxsə verilə bilər.

Medal Radio Mühəndisləri İnstitutu (IRE) tərəfindən IRE Şərəf Medalı kimi yaradılmışdır. IRE 1963-cü ildə Amerika Elektrik Mühəndisləri İnstitutu (AIEE) ilə birləşərək IEEE-ni yaratmaq üçün IEEE Fəxri Medal mükafatına layiq görüldü. Qərara alınıb ki, IRE-nin Şərəf Medalı IEEE-nin ən yüksək mükafatı, Edison Medalı isə IEEE-nin medalı kimi təqdim edilsin. əsas medal. Edvard Field Sanford, Jr. O, medalı 1917-ci ildə hazırlayıb.

Elektrik mühəndisliyi sahəsində görkəmli karyerası olan 12 şəxs həm IEEE Edison Medalını, həm də IEEE Şərəf Medalını aldılar: Edvin Hovard Armstronq, Ernest Aleksanderson, Mixail Pupin, Arthur E. Kennelli, Vladimir K. Zvorikin, Con R. Pirs, Sidni Darlinqton, Ceyms L. Flanaqan, Nik Xolonyak, Robert H. Dennard, Deiv Forni və Kees Şauhamer İmmink.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Origins of the IEEE Medal of Honor". IEEE.
**Rəşaant** (mineral bulaq) — Xövsgöl vilayətidə sum. Sahəsi təqribən 1980 km²-dir, bunun 50 km²-i əkin sahələridir. 2000-ci ildə sum-da 3280 nəfər yaşayırdı. Rayon mərkəzi olan Rəşaant şəhəri yüksək vadidə, Möröndən 154 km cənub-şərqdə və Ulan-Batordan 518 kilometr məsafədə yerləşir.

Tarixi
------

1931-ci ildə bütün Xövsgöl vilayəti ilə birlikdə Rəşaanat sumunun (administrativ ərazi) əsası qoyulmuşdur. Sumun mərkəzi 1915-ci ildə əsası qoyulmuş Xalqanat monastırının (çox vaxt Rəşaanatın Xüreyi adlanır) yaxınlığında yerləşirdi.
Monastır 1932-ci ildə Qərbi Monqolustanın böyük hissələrini əhatə edən silahlı üsyanın başlanğıc nöqtəsi idi və Sum Mərkəzi yandırıldı.
 

1933-cü ildə 719 təsərrüfatda 2400 nəfərə yaxın əhali və 47.000 baş mal-qarası var idi.
1955-ci ildə Rəşaant rayonu Tarialanla birləşsə də, 1959-cu ildə yenidən ayrılıb. Yerli neqdel Ulaan Od (Qırmızı Ulduz) 1952- ci ildə yaradılıb və 1990-cı ildən sonra özəl fermer təsərrüfatı kimi fəaliyyətini davam etdirir.
1990-cı ildən sonra monastır yenidən quruldu.

İqtisadiyyat
------------

2004-cü ildə təqribən 123.000 mal-qara, o cümlədən 51.000 qoyun, 55.000 keçi, 8.900 iribuynuzlu mal-qara və 8.200 at var idi. Lakin dəvə yox idi.

Ədəbiyyat
---------

M.Nyamaa, Khövsgöl aimgiin lavlakh toli, Ulaanbaatar 2001, p. 119f

İstinadlar
----------

1. ↑  "Khövsgöl Yearbook 2009"
2. ↑  *Kuzmin, Sergey Lvovich; Oyuunchimeg, Jugdernamjilyn.* Хубсугульское восстание 1932 г. в Монголии [Khövsgöl uprising in 1932 in Mongolia]. Восток (Oriens) (rus). 2015 (3). 2015: 47–62. Also at academia.edu
3. ↑  *Ломакина [Lomakina], Инесса Ивановна [Inessa Ivanovna].*  Белые юрты в степи [*White Yurts on the Steppes*] (rus). Moscow: Молодая гвардия. 1975. səh. 94. OCLC 2556199.
4. ↑  National Statistical Office: Livestock count 2004 (in Mongolian), p.111 Arxivləşdirilib 2007-03-22 at the Wayback Machine