recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Fuad Babayev** (tam adı: *Fuad Yavər oğlu Babayev*; {{DVTY}} şablonu boşdur ) — Qanlı Yanvar şəhidi.

Həyatı
------

1967-ci il avqustun 14-ü Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1984-cü ildə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunun Tikinti-iqtisad fakültəsinə daxil olmuşdur. 1985-1987-ci illərdə Çexoslovakiyada hərbi xidmətə yollanmış, hərbi xidməti başa vurduqdan sonra Fuad Babayev təhsilini yenidən Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunun Tikinti-iqtisad fakültəsində davam etdirmişdir. Qanlı Yanvar faciəsi ərəfəsində IV kurs tələbəsi idi.Bundan əlavə, 6 nömrəli tikinti idarəsində işləyirdi.

Subay idi.

Qanlı Yanvar faciəsi
--------------------

Həmin gecə güllə səslərinə bayıra çıxmışdır. Yoldan keçən şəxslərdən Biləcəri yoxuşunda, XI Qızıl Ordu meydanında dinc əhalinin atəşə məruz qaldığını eşidən 23 nəfər cavan oğlan məsləhətləşirlər ki, Qızıl Ordu meydanına gəlib yaralananlara kömək etsinlər. Onlar Qızıl Ordu meydanına çatanda artıq əsgərlər dinc əhaliyə divan tutmağa başlamışdı. Gənclər Respublika Xəstəxanasına tərəf qalxırlar. Üzərinə tank gələrkən Fuad dəmir köşkünarxasında qorunmağa çalışsa da, atılan güllələr ona orada dəymişdir. Güllələrdən biri dizindən dəyib dabanından çıxmış, digəri isə boğazından dəyərək onurğa sümüyünü çilik-çilik etmişdir. Fuadın dostu Cavadov Səfər Fuadın öldürüldüyünü səhər saat 7-də telefonla qardaşı Cabbara xəbər vermiş, qardaşı Cabbar Respublika Xəstəxanasına gələrək Fuadın meyidini xəstəxananın ölüxanasında tapmışdır.

Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmişdir.

Ünvan
-----

Bakı, Talıblı küçəsi 318, mənzil 79.

Qeyd
----

1. **^**  İlham Allahverdiyevin qardaşı Elxan Fuadın telefon budkasının yaxınlığında öldürüldüyünü demişdir.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar (Bakı)

İstinadlar
----------

1. ↑  ""20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2000-ci il tarixli 259 saylı **Fərmanı**". 2022-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-17.
2. ↑  "AzMİU-nun 20 Yanvar Şəhidləri". 2022-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-19.
3. 1 2  "Şəhidlər" (PDF). 2022-10-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-10-05.
4. ↑  "Qara Yanvar şəhidləri" (PDF). 2015-07-17 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-07-17.
5. ↑  "İlham və Fərizənin günü…". femida.az. femida.az. 2020-01-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 yanvar 2018.
**Dissimilyasiya və ya səs fərqləşməsi** — səs uyuşması hadisəsinin əksinədir. Səs fərqləşməsi hadisəsində bir səs başqa səsə təsir göstərərək onu öz məxrəcindən uzaqlaşdırır.

Təsnifi
-------

Səs fərqləşməsi hadisəsi də asan məxrəc, yəni tələffüzün asanlaşdırılması prinsipindən irəli gəlir. Azərbaycan dilindəki r samiti kipləşən-titrək yuvaq samitidir. Bu samiti tələffüz edərkən dilin ucu təxminən üç dəfə dönür. Azərbaycan dilindəki zərər sözü ayrıca işləndikdə zərəl kimi tələffüz edilir. Sözdə iki r samitinin tələffüzü çətinlik törətdiyi üçün ikinci r dilönü-dişarxası l samitinə çevrilmişdir. Azərbaycan dilindəki qaralmaq, saralmaq sözləri yazılı abidələrdə qararmaq, sararmaq şəklində işlənmişdir. Burada da səs fərqləşməsi hadisəsi baş verib. Bu sözlərdəki r>l əvəzlənməsi yazılı ədəbi dilin normasına çevrilmiş, yazıda orfoqrafik norma kimi qəbul edilmişdir.
Səs fərqləşməsi hadisəsi də istiqamətinə görə irəli və geri ola bilər.
İrəli fərqləşmə: qararmaq–qaralmaq, sararmaq–saralmaq və s.
Geri fərqləşmə: tranvay–tramvay, güclü–güjlü və s.
Səs uyuşması hadisəsi ilə müqayisədə səs fərqləşməsi hadisəsi geniş yayılmamışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Məhəmməd Məmmədov. Dilçiliyə giriş.Bakı–2017 səh 87

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Dilçilik** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Ləzə sürüşməsi-sel axını (Qusar, 1993)** — 1993-cü ilin sentyabrın 10-da Qusar rayonunun Ləzə kəndi ərazisində baş vermiş sürüşmə-sel axını.

Tarixi
------

1993-cü ilin sentyabrın 8-də mərkəzi Xəzər dənizində yerləşən 4 bal gücündə zəlzələ olmuşdur. Bu zaman Ləzədə zəif yer titrəməsi müşahidə olunmuş, yaşayış evlərində çatlar əmələ gəlmişdir. Sentyabrın 9-da isə kənd sakinləri qəribə bir təbiət hadisəsinin şahidi olmuşlar. Qəflətən uçmuş qayanın altında qalan qoyunların leşləri üzərində saysız-hesabsız qartallar dövrə vururdu. Sentyabrın 10-da isə səhər tezdən qopan dəhşətli gurultudan oyanan ləzəlilər kənddəki şəlalədən palçıq axdığının şahidi olurlar. Alimlərin qeyd etdikləri kimi, sentyabrın 9–10-da yağan yağışlardan sonra burada sürüşmə-sel prosesi başlanmışdır. Proses yağışdan sonra sürüşmə və qismən də uçqun kimi başlamış, hərəkətə gələn kütlə Ləzə çayının mənbəyindən onun qollarının yatağına toplanmışdır. 2400–2500 m. yüksəklikdən hərəkət edərək çay dərəsinə daxil olmuşdur. Burada böyük sürüşmə kütlələri tərkibində az miqdarda su olan daşlı-palçıqlı selə çevrilmişdir. Bu sel hündürlüyü 80–100 m olan pillədən şəlalə kimi töküldüyündən sürəti artmış. Ləzə çayı dərəsinin maili düzənlik hissəsinə yayılmışdır. Bu. bir sutka davam elmişdir. Selin gətirdiyi kütlə buranın relyefinin 3–6 m. qalxmasına səbəb olmuşdur. Dəniz səviyəsindən 1650 m. yüksəklikdə yerləşən 19 evdən ibarət kənddə 3 ev sel altında qalmışdır. Selin gətirdiyi materiallar arasında çəkisi 5–6 tona, hətta 15–20 tona çatan, əhəngdaşlarından ibarət qaya parçalan olmuşdur. Alimlər bu tipli sürüşmə-sel axınının təbiətdə çox az təsadüf olunan nadir hadisə olduğunu deyirlər. Selin Ləzəyə gətirdiyi palçıq 3 ildən sonra qurumuşdur.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycanın şəlalələr diyarı: Ləzə
* Azərbaycan Respublikası Qusar Rayon İcra Hakimiyyəti

Həmçinin bax
------------

* Qusar rayonu
* Ləzə kəndi

İstinadlar
----------

1. ↑  Kərimova S. Qusar və Qusarlılar ensiklopedik toplu. Bakı. 2011, s. 93
M-46 topu Sankt-Peterburq artilleriya muzeyində
**M-46** — Sovet (SSRİ) istehsalı olan 130 *mm*-lik yedəklənən topu .

1951-ci ildən başlayaraq, 1971-ci ilə qədər buraxılmışdır. Top düşmənin istehkam qurğularının, özüyeriyən artilleriya və ağır tanklarının, minaatanlarının, canlı qüvvələrin cəmlənmə nöqtələrinin, cəhbə arxası hissələrinin məhv edilməsi üçün nəzərdə tutulmuşdur. Maksimal atəş məsafəsi 37000 m-dir.

Konstruksiyası
--------------

M-46 topu horizontal əl ilə işləyən pazlı çaxmaq sistemi ilə təhciz olunmuşdur. Topun atəş qurğusu lülədən, mərmi kamerasından və lülə ucu əyləcdən (tormoz) ibarətdir.

Top bir oxlu lafetin üzərində quraşdırılmış və ayrılan ön təkər hissəlidir. Döyüş zamanı lafetin ön təkərli hissəsi sökülür, topun qundaqları yana açılaraq hazır vəziyyətə gətirilir.

Topu yedəyə alınıb aparılması üçün Ural, Kraz və digər iri yük avtomaşınlarından və AT-C tırtırlı artilleriya yedəkləyicilərindən istifadə olunur.

Döyuş sursatları
----------------

Topdan atəş xüsusi hazırlanmış, ayrılıqda mərmi və giliz doldurucusu ilə aparılır.

Mərmilər məqsədinə və dağıdıcı qabiliyyətinə görə müxtəlif tiplərə bölünür:

1. Qəlpələnən-fuqaslı 53-ОФ-482M, 3ОФ3 mərmiləri.
2. Zirehdəlici, iz buraxan 53ПБР-482, 53БР-482(Б) mərmilərш.
3. Kimyəvi 3ХС5,3ХС6,3ХС9 mərmiləri.
4. Hədəfgöstərən 3ДЦ1 mərmisi.
5. İşıqlandıran A3-CП-46,3С2 mərmiləri.
6. İdarəedilən mərmilər.

Qabaritləri
-----------

Topun əsas ölçüləri: Uzunluğu yürüş vəziyyətində 11730mm, gediş eni 2450mm.

Silahlanmada
------------

Hal-hazırda M-46 topu keçmiş Sovet məkanı olkələrinin, həmçinin dağılmış Varşava Müqaviləsi Təşkilatı dövlətlərin silahlanmasında mövcuddur.

Qısa məlumat
------------

Kimyəvi başlıqlı mərmilərdə atəşləyə bilir.

İstehsalçı ölkə: SSRİ

İstehsalçı fima: SKB Zavod № 172

Tip: yedəkdə daşınan top

İstehsal tarixi: 1951 – 1971

Xidmətə giriş ili: 1951 – günümüzə

Ekipaj: 8 nəfər

Ağırlığı: 7.7 ton

Uzunluğu: 11.73 m

Lülənin uzunluğu: 7.15 m

Eni: 2.45 m

Hündürlüyü: 2.55 m

Klirens: 0.45 m

Yedək maşını: Ural, Kraz, AT-S

Yol sürəti: 50 km/saat

Kalibr: 130 mm

Lülənin qalxma bucağı: -2.5º... +45º

Üfüqi tuşlama bucağı: -25º... +25º

Mərmi ağırlığı: 29.1 – 33.4 kq

Mərminin çıxış sürəti: 930 metr/saniyə

Atış tezliyi: 8 atış/dəqiqədə

Atəş məsafəsi: 27.5 km

Maksimal atəş məsafəsi: 38 km

İstinadlar
----------

1. ↑  "Militariy Russia, 130-мм пушка М-46". 2022-07-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-01-30.
**Baku United FC** — İngiltərənin futzal klubu.

Tarixi
------

Baku United futzal klubu 2008-ci ildə Odlar Yurdu təşkilatı tərəfindən yaradılmışdır. Həmin dövrdə "Odlar Yurdu" Diaspor Təşkilatı London şəhərində təhsil alan və yaşayan tələbələrdən ibarət bir neçə həvəskar futbol komandaları formalaşdırmışdı. Həmin komandalar öz aralarında qeyri peşəkar yarışlar keçirməklə yanaşı, bəzən birləşib vahid komanda formalaşdıraraq digər komandalarla oynayırdılar. Sonralar "Baku United" adı məhz həmin tarixi ənənədən yaranmağa başladı. 

Yarandığı ilk illərdən etibarən komanda Böyük Britaniyada təşkil olunan müxtəlif turnirlərdə iştirak etmişdir. "Baku United" futbol komandasının iştirak etdiyi ilk turnir "Odlar Yurdu" Diaspor Təşkilatı tərəfindən təsis edilən "Heydar Aliyev" CUP futzal turniri idi. Bu turnir 2008-2010-cu illərdə Böyük Britaniyada, 2011-ci ildə bu ölkə ilə yanaşı Çexiyada, 2012-ci ildə əlavə olaraq Rumıniya və Avstriyada, 2013-cü ildə isə ümumilikdə 8 ölkədə 88 komanda arasında keçirilib. "Baku United" futzal komandası 2009-cu ildə "Heydər Əliyev Kuboku"nun qalibi adına layiq görülüb.

"Baku United"in qatıldığı yarışlardan biri də İngiltərədə ənənəvi olaraq təşkil olunan Lobanovski turniri idi. Yeni yaranmasına baxmayaraq komanda 2009-cu ildə bu turnirin də ən yüksək mükafat kürsüsünə yüksələ bildi. 

Həvəskar klub olaraq böyük nailiyyətlər əldə edən komandanın qarşısında dayanan əsas prioritet daha yüksək peşəkarlıq səviyyəsinə keçid idi. Bu məqsədlə İngiltərə elit futzal liqasında oynayan Spartan komandası ilə əməkdaşlıq əlaqələri quruldu. 2012-ci ildə hər iki komanda birləşdi və "Baku United" adlanmağa başladı. 

Elə həmin mövsümdən etibarən komanda İngiltərə mini futbol yarışlarına qatılmışdır. Cəmi bir il peşəkar komanda təcrübəsinə sahib olan "Baku United" 2013-cü ildə İngiltərə super liqasının qalibi olmuş və bu ölkəni UEFA Kubokunda təmsil etmək hüququ qazanmışdır.

Hazırda, komandanın şərəfini azərbaycanlılardan başqa ingilis, ispan, portuqal millətlərdən olan peşəkar futbolçular qorumaqdadırlar.

Xarici keçidlər
---------------

* bakutd.co.uk — Baku United FC rəsmi saytı
* "uefa.com"dakı profili
* "Facebook"dakı səhifə
**Loqos** q.yun. λόγος – Yunan dilindəki ilkin mənası söz, sonralar isə düşüncə, fikir, anlam, əql kimi mənaları da ehtiva etmişdir. İlk dəfə heraklitin təlimində dünyanın ümumi qanunauyğunluğu mənasında irəli sürülmüş fəlsəfi termin.

Loqosun mənası
--------------

Loqos Yunan fəlsəfəsində kainatın sirri mənasındadır. Aləmdə olan dəyişmələr və harmoniyanın təcəssümüdür. Kainata hakim olan zəkanın ümumuləşdirilmiş adıdır. Orta əsrlərdə Loqos "tam ağıl" və ya "son səbəb" kimi ərəb dilinə tərcümə edilmişdir. İudaizmdə Loqos Allahın qüdrəti və hakimiyyəti mənasında işlədilmişdir. Xristian fəlsəfəsi və sxolastikasında Loqosa daha geniş yer verilmiş və onu söz hesab etmişlər. Loqos "kəlmə" mənası daşımış və müxtəlif hermenvtik metodlarla təfsir və təvil edilmişdir. Loqos tarixin müxtəlif dövrlərində müxtəlif mənalar kəsb etdiyindən bu araşdırmada qısa olaraq, onun mahiyyət və manası xristianlıq sxolastikasında tədqiq olunmuşdur.

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Fəlsəfə Terminlərinin İzahlı Lüğəti, Adilə Nəzərova, səh 124". 2020-07-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-16.
2. ↑  Loqos və mahiyyəti, Ələddin Məlikov, Elm və Həyat jurnalı, 467-468
**Lord Bayron adına 20 nömrəli məktəb** (*erm.* Լորդ Բայրոնի անվան թիվ 20 միջնակարգ դպրոց) — Ermənistanın ikinci böyük şəhəri olan Gümrüdə yerləşən təhsil müəssisəsi. Məktəb 1990-cı ildə Britaniya hökuməti və cəmiyyətinin vəsaiti ilə Spitak zəlzələsi nəticəsində dağıdılmış bir təhsil müəssisəsinin yerində inşa edilmişdir.

Tarixi
------

Məktəb 1950-ci ildə tikilmiş və yazıçı və dramaturq Qabriel Sundukyanın adını daşıyırdı. 1988-ci ildə Spitak zəlzələsi zamanı məktəb binası dağıldı, dağıntılar altından 44 şagird və müəllimin cəsədləri çıxarıldı.

10 iyun 1990-cı ildə yenidən qurulan məktəbi Sovet İttifaqında ilk dəfə səfərdə olan Birləşmiş Krallığın Baş Naziri Marqaret Tetçer açdı. O vaxtdan bəri xaricdə yaşayan ermənilər də dəstək göstərməyə başladılar. Yeni qazanxana inşa edildi, oyun meydançası isə Ümumerməni Xeyriyyə Birliyi (AGBU) tərəfindən ödənildi.

Tərtibatı
---------

Məktəbin dizaynı britaniya memarları tərəfindən hazırlanmışdır. Məktəbin tikilməsi üçün tələb olunan materiallar, mebel və işçi qüvvəsi Birləşmiş Krallıqdan ixrac edildi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  History of Gyumri 20 School Arxivləşdirilib 2009-10-23 at the Wayback Machine
2. 1 2  Armenian Embassy Arxivləşdirilib 2011-10-05 at the Wayback Machine, accessed 30 September 2008
3. ↑  "Դպրոցի պատմություն" (erməni). 2018-11-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-22.
4. ↑  Armenian General Benevolent Union Arxivləşdirilib 2012-02-16 at the Wayback Machine, accessed 30 September 2008
5. ↑  Layout of the school Arxivləşdirilib 2011-05-31 at the Wayback Machine, before 1992, accessed 30 September 2008
**Loqoqraflar** (Ynanca logos- söz,nəsr, grapho — yazıram deməkdir) — Qədim Yunanıstanda bu söz altında iki qrup insan nəzərdə tutulurdu: tarixçilər və natiqlər ( Nitq tərtibatçıları).

### Tarixçilər

---

Tarixə dair ilk yazılı əsərlər qədim Yunanıstanda meydana çıxmışdır. "Epos" adı verilən bu əsərlər Loqoqraflar tərəfindən qələmə alınırdı. Bu qəbildən olan tarixi əsərlər hekayəçi, rəvayətçi xarakterli əsərlər idi. Daha sonra öyrədici, praqmatik xarakterli tarixi əsərlər meydana çıxmağa başlamışdı ki, bu cür əsərlərin qələmə alınmasında məqsəd keçmişdə baş vermiş hadisələrdən dərs almaq, oxuyucuya əxlaqi və mənəvi duyğular aşılaya bilmək idi.  
 
İlk loqoqraflar e.ə.VI əsrdə yaşamışlar. İki nəsil Loqoqrafları fərqləndirirlər: Böyüklər ( e.ə. VI əsrdən - e.ə. V əsrədək) Miletli Kadm, Miletli Hekatey, Xaron, Skilak və b. Kiçiklər (e.ə. V əsrin ikinci yarısı) Ferekid, Ksanf, Hellanik və b.

### Nitq tərtibatçıları

---

Qədim Yunanıstanda natiqlik sənətinin inkişafına güclü təsir göstərən səbəblərdən biri də Solon qanunları olmuşdur. Bu qanunlara görə hər bir afinalı məhkəmədə öz hüququnu müdafiə etməyi bacarmalı idi. Belə bir tələb əsasında afinalılar hüquqi biliklərə yiyələnməyə, həm də öz hüquqlarını müdafiə etmək üçün aydın, təsirli, məntiqli, sübutlu, rabitəli danışa bilməyə xüsusi səy göstərirdilər. Afinada məhkəmə proseslərini 501 nəfər münsiflər heyətindən ibarət olan vətəndaş aparırdı. Kimin müqəssir olub-olmaması əksəriyyətin səs verməsi yolu ilə müəyyənləşdirilirdi. O zaman məhkəmədə vəkillər fəaliyyət göstər-mədiyindən vətəndaşlara loqoqraflar kömək edirdilər. Loqoqraflar hüquqi təhsil almış adamlar idilər, onlar xüsusi muzdla məhkəmədə baxılacaq işin məzmun və mahiyyəti ilə bağlı nitqlər yazırdılar. İşi məhkəməyə düşən afinalı həmin nitqi əzbərləyir və məhkəmə prosesində özünü müdafiə edirdi. Lisi , Hiperid , Esxin , Trasimax , Demosfen öz dövrlərinin görkəmli loqoqraflar olmuşlar.
  

Qədim Yunanıstanın siyasi xadimlərindən Demosfenin özü də əvvəllər loqoqraf kimi fəaliyyət göstərmişdir.


1. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2020-03-31 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-05-27.
2. ↑  www.elibrary.bsu.az/kitablar/936.pdf
**Nin-dzütsu, Nincütsu və ya Nincitsu** (ingiliscə: Ninjutsu, yaponca: 忍術 - gizlənmə sənəti) - Yapon döyüş sənətlərindən fərqli olaraq həyat sənətidir. Bu səbəbdən bu sənət döyüş sənətlərinə aid deyil və yarışmalar keçirilmir. Nincütsu sənəti tarixdə 2 məktəb ilə bağlı idi: Koqa və Ryu. Koqa və Ryu bir-birlərinə bənzəyən 2 fərqli bölgənin adı olub. Zamanımızda Koqa stili son usta Fucita Seykonun ölümü ile yox olmuşвur. İqa Ryu isə Soke Masaaki Hatsuminin öndərliyində davam etməkdədir. Bu məktəbin adı Bucinkandır.

Tarixi
------

Nincütsu Feodal Yaponiya zamanında Nindzalar (Şinobilər) tərəfindən öyrədilmiş və inkişaf etdirilmişdir. Nindzalalar klan şəklində təxminən VIII əsrdə yaranmışdır. İlk dəfə Nincütsu sənətini öyrənən Nindzalar müxtəlif məşqlər edirdilər. XVI əsrdə Nindzaların təxminən 70 klanı var idi.

Həmçinin bax
------------

* Nindza
* Budzinkan

Xarici keçidlər
---------------

* Nincütsu Arxivləşdirilib 2012-07-16 at the Wayback Machine
* Nincütsu Bucinkan
**Səməd Əliyev** — Azərbaycan alimi, fizika-riyaziyyat elmləri namizədi, dosent.

Həyatı
------

Səməd Əliyev 1959-cu il noyabrın 7-də Ermənistan Respublikası Amasiya rayonunda anadan olub. 1966-1976-cı illərdə Amasiya rayon orta məktəbində təhsil alıb.

1976-1981-ci illərdə BDU-nun mexanika-riyaziyyat fakültəsinin əyani şöbəsində təhsil alıb. 1983-1987-ci illərdə BDU-nun Mexanika-riyaziyyat fakültəsinin aspiranturasında təhsil alıb.

1987-ci ildə «Bir sinif üçüncü tərtib xüsusi törəməli qeyri-xətti diferensial tənliklər üçün qoyulmuş çoxölçülü qarışıq məsələnin tədqiqi» mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib və fizika-riyaziyyat elmləri namizədi adı alıb.

1986-cı ildən BDU-da çalışır. BDU-nun mexanika-riyaziyyat fakültəsinin riyaziyyat və onun tədrisi metodikası kafedrasında laboratorant (1986-1988), assisent (1988-1991), baş müəllim (1991-1998), dosent (1998-2000), Türkiyə Respublikasında (Afyon, İsparta) müəllim (2000-2007) və yenidən BDU-nun mexanika-riyaziyyat fakültəsinin riyaziyyat və onun tədrisi metodikası kafedrasında dosent (2007-ci ildən) vəzifəsində çalışır.

Səməd Əliyev "Məktəb riyaziyyat kursunun elmi əsasları", "Çoxluqlar nəzəriyyəsi və riyazi məntiqin əsas elementləri", "Riyaziyyat (Hazırlq şöbəsində təhsil alan xarici tələbələrə)" dərslərini aparır.

Elmi tədqiqat sahəsinə "Qeyri-xətti xüsusi törəməli diferensial tənliklər" və "Riyaziyyatın tədrisi metodikası" sahələri daxildir.

21 elmi məqalənin, 2 kitabın və 1 emtodik vəsaitin müəllifidir.

Ailəlidir, bir övladı var.

Kitabları
---------

* Həndəsə. - Orta məktəblər ücün dərslik, Adapazarı (Türkiyə), Tansel yayınları, 1996, 212 səh.
* Triqonometriya və analitik həndəsə. - Orta məktəblər ücün dərslik, Adapazarı (Türkiyə), Tansel yayınları, 1997, 142 səh.

Seçilmiş əsərləri
-----------------

* Bir sinif üçüncü tərtib qeyri-xətti diferensial tənliklər üçün çoxölçülü qarışıq məsələnin sanki hər yerdə həllinin lokal varlığı və qlobal yeganəliyi haqqında. – BDU-nun xəbərləri, fizika-riyaziyyat elmləri seriyası, 2003, №3, səh. 36-42.
* Bir sinif üçüncü tərtib qeyri-xətti diferensial tənliklər üçün çoxölçülü qarışıq məsələnin sanki hər yerdə həllinin qlobal varlığı haqqında. – BDU-nun xəbərləri, fizika-riyaziyyat elmləri seriyası, 2003, №4, səh. 35-43.
* Bir sinif üçüncü tərtib xüsusi törəməli qeyri-xətti diferensial tənliyin həlləri haqqında. – Afyon Kocatepe Universiteti, fizika-riyaziyyat seriyası, c.7, №1, 2007, səh. 11-22.

Xarici keçidlər
---------------

*
**Nowy Casnik**  (a.sorb Новая газета; *alm.* Deutsche Sprache‎) — Aşağı sorb və Alman dillərində nəşr olunan həftəlik qəzet. Domovina nəşriyyatı tərəfindən nəşr edilmişdir.

Tarixi
------

Nowy Casnik qəzeti katolik keşiş Mata Novekin təşəbbüsü ilə 5 iyul 1848-ci ildə ilk nömrəsi çapdan çıxmış aşağı sorb dilində olan "Bramborski Serbski Casnik" jurnalının varisidir. 1852-ci ildən Kito Panka qəzetin redaktoru idi. 1863-cü ildə Kito Şvjela baş redaktor oldu. 1880-ci ildə nəşr Bramborske Nowiny adlandırıldı. 1885-1915-ci illərdə nəşr "Bramborske Casnik" adı ilə nəşr edilmişdir. Kito Şvela 1915-ci ilə qədər qəzetin baş redaktoru olub. 1880-1883-cü illərdə qəzetin həmredaktoru Aşağı sorb şairi Mato Kosyk idi. 1923-cü ildən Mina Vitkois qəzetin baş redaktoru oldu. Onun rəhbərliyi altında tiraj 1200 nüsxəyə çatırdı. 1931-1933-cü illərdə qəzetin redaktoru Frico Rocha olmuşdur. 1933-cü ildən qəzet səhifələrində millətçi təbliğat mətnləri çap etməyə başlayan "Bramborskeje Kube" təşkilatının nəzarətinə keçdi. 1941-ci ilin yayında "Bramborke Nowiny" qəzetinin nəşri qadağan edildi.
1947-ci il dekabrın 3-də Bohumil Şvelinin təşəbbüsü ilə qəzetin müasir adla nəşri bərpa olundu. Nəşr Domovina mədəni-milli sorb cəmiyyətinin himayəsi altında nəşr edilmişdir. Nowy Casnik Yuxarı sorb "Nova doba" qəzetinə əlavə kimi dərc edilmişdir. 1954-cü ildən qəzet müstəqil nəşrə çevrilmişdir. 1974-cü ildə qəzetin kollektivi Yakub Çişinski adına mükafata layiq görülüb.

Redaktorlar
-----------

Redaktorlar| Ad Soyad | Dövr |
| --- | --- |
| Mina Vitkoits | 1923-1931 |
| Frizo Rocha | 1931-1933 |
| Willem Bero | 1955-1977 |
| Horst Adam | 1992-2005 |
| Grzegorz Wieczorek | 2005 - indiki |

Ədəbiyyat
---------

* Manfred Thiemann (Hrsg.): Sorben. Ein kleines Lexikon = Serbja. Domovina-Verlag, Bautzen 1989, ISBN 3-7420-0405-0.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-26.
2. ↑
Noxud çörəyi
**Noxud çörəyi** (*əbcəd.* نوخود چؤرگی‎) - Qəzvin bölgəsinin yerli və ənənəvi şirniyyatlarından biridir ki daha çox Novruz bayramlarında hazırlanır.

Lazım olan ərzaqlar
-------------------

* 100 q şəkər tozu
* 200 q noxud unu
* 100 q qatı yağ
* 1 çay qaşığı hil tozu
* 0,25 çay qaşığı püstə tozu yoxsa püstə dilimləri üstünü bəzəmək üçün

Hazırlanma qaydası
------------------

Qəzvin Noxud çörəyi
İşə başlamazdan öncə şəkər tozu və noxud ununu ələndiyinizdən əmin olun.
Şəkər tozu və qatı yağı böyük bir qaba töküb və elektrikli qarışdırıcı ilə qarışdırın. Mikserlə qarışdırmağa təxminən 4-5 dəqiqə davam edin.
Hil tozunu noxud unu ilə qarışdırın.
Sonra ələnmiş noxud ununu bir neçə addımda şəkər tozu və qatı yağ qarışığına əlavə edin.
Sonra maddələri bir qaşıq və ya bir çəngəl ilə qarışdırıb və hamar olduqdan sonra əl ilə yoğurmağa başlayın.
Bu şirniyyatın xəmirləri əvvəlcə yapışqandır və birləşdirici bir quruluşa sahib deyil, ancaq xəmiri yoğurduqca daha az yapışqan olaraq, yumşaq olur.
Xəmir tamamilə qabın ortasına yığıldıqda və birləşdirici və yumşaq bir toxuma tapdıqda xəmir hazırdır.
Kiçik bir xəmir götürün və şəklini düzəldin, xəmiri yoğurmağa davam etməlisinizsə.
Xəmir hazır olduqdan sonra xəmiri bir selofan və ya dondurucu torbaya qoyub və otaq temperaturunda ən azı 6 saat saxlayın.
Dincəldikdən sonra noxud çörəyinin xəmirini yoğurduğunuzdan əmin olun.
Xəmiri bir silikon qaba yayma sancağı ilə yayırıq. İşin asanlığı üçün xəmirə bir selofan qatını qoyduqdan sonra xəmir yayma sancağına yapışmaması üçün xəmirləri bir yayla ilə aça bilərsiniz.
Xəmirin qalınlığı 1 sm olmalıdır.
Xəmiri açdıqdan sonra xəmiri kiçik xəmir kəsicilərlə qəlibləyin və şirniyyatları bıçaqla və ya paletlə yağlı kağız dibi olan bir qaba qoyun.
Şirniyyatlara bir az püstə tozu və ya bir dilim püstə qoyun.
Çərəzləri 160 °C-də qızdırılan sobada qoyun.
Bu şirniyyatın bişirmə müddəti təxminən 15-20 dəqiqədir. Şirniyyat tamamilə qızıl olduqda, qabı sobadan götürün və bir neçə saat tamamilə soyudun.
Şirniyyatları soyumadan sonra qabdan çıxararsanız, yumşaq toxuması sayəsində çatlayacaq.

Qalereya
--------

* 
*

İstinadlar
----------

Foodotto
**Patronimiya** — sinifsiz cəmiyyətin son dövründə, patriarxal ailələrin dağılması zamanı daha yaxın qohumluq telləri ilə bir-birinə bağlı olan ailələr vahid birlik təşkil edirdilər ki, bu cür ailə qrupları patronimiya adlanırdı. Patronimiyanı 1931-ci ildə M.O.Kosven kəşf etmişdir. Kosvenə görə patronimiya da nəsil kimi ekzoqam.olmuşdur.

Xarici etnoqrafiyada patronimiyanın sinonimi linecdir. (ingiliscə nəsillərin xətti). Düşmən təhlükəsini dəf etmək üçün qəbilələr (qohum və ya qonşu) müvəqqəti ittifaqlarda birləşirdilər. Müdafiə məqsədi ilə yaranan qəbilə ittifaqları əksər hallarda öz ictimai-iqtisadi mənafeləri naminə ittifaqı uzun müddət üçün saxlayırdılar (irokezlərin liqası, kriklərin konfederasiyası). Bəzi hallarda isə hərbi təhlükənin sovuşmasından sonra ittifaqlar dağılırdı. Qəbilə ittifaqları sinfi cəmiyyətə keçid dövründə yaranmışdır. Hərbi demokratiya dövrü adlanan bu dövrdə seçkili rəhbərlərlə yanaşı hərbi sərkərdələrin də ictimai rolu yüksəlirdi. Bunlarda qəbilə üzvləri və ya qəbilə şurası tərəfindən seçilirdi. Qəbilə ittifaqları dövlətin, hərbi rəhbərlərin hakimiyyəti isə kral və ya knyazın hakimiyyətinin rüşeymləri idi.

Nəsli və ya qəbiləni ağsaqqallar idarə edirdilər. Onlar dünyəvi və dini funksiyalar daşıyırdılar. O, nəslin və ya qəbilənin adət-ənənələrinə ciddi riayət olunmasına nəzarət edirdi. Qəbilə rəhbərinin funksiyası ondan ibarət idi ki, o, təsərrüfata başçılıq edir, nəsillər arası ixtilafları həll edir, hərbi işə rəhbərlik edirdi. Nəsli şura – nəslin tam bərabər hüquqlu üzvlərinin ümumi yığıncağı idi. Qəbilə şurası – isə qəbiləyə daxil olan nəsil ağsaqqallarının yığıncağı idi.

Mənbə
-----

* Quliyeva N. ETNOQRAFİYA VƏ ETNOLOGİYA, Bakı, 2009.
* М.О.Косвен. «Семейная община и патронимия». М. 1963.
| Azərbaycan döyüş sənətlərivə oyunları |
| --- |
|  |
| *Zorxana* |
| * Mil oyunu
* Sinə oyunu
* Yekba
* Kəbbadə
* Çərxi
* Qeysəriyyə
 |
| *Azərbaycan milli güləşi* |
| * Qurşaqtutma
* Meydan gəzmə
* At üstündə güləş
 |
| *Oxatma* |
| * Piyalə və ox
* Atlı oxçuluq
 |
| *Döyüş oyunları* |
| * Qılıncoynatma
* Dirədöymə
* Başqoruma
* Dəyənək oyunu
* Cıdır
* Atüstü oyunlar
 |
| *Döyüş musiqisi* |
| * Cəngi
* Koroğlunun qaytarması
* Misri
* Pəhləvanı
* Yallı
	+ Qaladan-qalaya
	+ Zopı-zopı
 |
| *Şəxslər* |
| * Koroğlu
* Dəlilər
* Altı Aylıq
* Sali Süleyman
* Rəşid Yusifov
 |
| * b
* m
* r
 |

**Qaladan-qalaya** – Ayrı-ayrı diaqonal üzrə tamaşaçılardan solda kişilər, sağda qadınların düzülməsi ilə ifa olunan yallının musiqisi çox məşhurdur və həmişə aşağıdakı oxuma ilə müşayiət olunur: 

  

Qaladan-qalaya  

Bir daş olaydım.  

Gələnə-gedənə  

Yoldaş olaydım.

Yallının xarakterik xüsusiyyətlərindən biri də odur ki, həm kişi, həm də qadın yallıbaşılar oyunun ifası məqamında əllərində taxtadan düzəldilmiş qılınc tuturlar. Rəqsin əvvəlində onlar həmin taxta qılıncları meydanın ortasına atırlar. Bir-birinin dirsəyindən tutaraq barmaqlarını çarpazlaşdırmış vəziyyətdə sıx duraraq sola hərəkət edilir. Hərəkətlər çox sadədir-sağa addım atmalı, sol ayağı sağın qarşısına çarpaz qoymaq lazımdır.

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Rəqs ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Heydər Aydın oğlu Babayev** (1957, Bakı) — Azərbaycan Respublikasının sabiq İqtisadi İnkişaf naziri.

Həyatı
------

Babayev Heydər Aydın oğlu 1957-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur. 1980-ci ildə T. Şevçenko adına Kiyev Dövlət Universitetinin beynəlxalq iqtisadi münasibətlər fakültəsini bitirmişdir. Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan TSP-də xarici sərgilər üzrə müfəttiş vəzifəsi ilə başlamışdır. 1981-ci ildən SSRİ Xarici İqtisadi Əlaqələr Bankında valyuta mühafizəsi müfəttişi, idarə rəisinin müavini, 1992-ci ildən "Xariciiqtisadibank"ın Türkiyədə baş nümayəndəsi, 1997-ci ildən "Mostbank"ın vitse-prezidenti, həmin bankın Böyük Britaniyada baş nümayəndəsi vəzifələrində işləmişdir. 1999-cu ildən Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Qiymətli Kağızlar Üzrə Dövlət Komitəsinin sədri vəzifəsində çalışmışdır. 2005-ci il 19 oktyabrda İqtisadi İnkişaf Naziri təyin olunmuşdur. 2008-ci il 30 oktyabrda Heydər Babayev İqtisadi İnkişaf Nazirliyi vəzifəsindən azad olunumuşdur.

### Ailə vəziyyəti

Evlidir, 1 övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Heydər Babayev vəzifəsinə təkrar təyin edilmədi". BBC News. 2008-10-31. İstifadə tarixi: 2011-01-25.
2. ↑  "Heydar Babayev sent to resignation". Today.az. 2008-11-01. 2012-09-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-01-25.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan iqtisadiyyatı
* Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti
**Lirik tenor** (tenor "di-grace", it. Tenore di grazia — "lütf tenoru") — yumşaq, gümüşü tembrin səsi, hərəkətliliyi, həmçinin səsin böyük melodikliyinə malikdir. Lirik tenorun səs diapazonu yüksək do², do²-diez səviyyələrə çata bilər, lakin səs gücü baxımından dramatik tenordan xeyli aşağıdır. Lirik tenora o əsərlərin ifası həvalə olunur ki, orada hisslərin lirik diapazonunu ifadə etmək lazımdır, səsin yumşaqlığı, melodikliyi tələb olunur. Xorda lirik tenorlar adətən birinci tenor hissələrinə daxil edilirlər.

lirik tenor, Benyamino Cili

Lirik tenorların klassik opera partiyaları
------------------------------------------

* Alfred (Cüzeppe Verdi, "Traviata")
* Berendey (Nikolay Rimsky-Korsakov, "Qar qız")
* Verter (Jules Massenet, "Verter")
* Vladimir İqoreviç (Alexander Borodin, "Şahzadə İqor")
* Hersoq (Cüzeppe Verdi, "Riqoletto")
* Qraf Almaviva (Cioacchino Rossini, "Sevilya bərbəri")
* Hindistanlı qonaq (Nikolay Rimsky-Korsakov, "Sadko")
* Levko (Nikolay Rimski-Korsakov, "May Gecəsi")
* Lenski (Pyotr Çaykovski, "Yevgeni Onegin")
* Nemorino (Donizetti, "Sevgi İksiri")

lirik tenor, Alfredo Krausun büstü

Həmçinin bax
------------

* Tenor
* Səs tembri
* Sergey Lemeşev

Ədəbiyyat
---------

* Самин Д. К. 100 Böyük Vokalist.
* Сикур П. И. Mən sənə mahnı oxuyacağam .
* Гозенпуд А. Qısa opera lüğəti.
*

Xarici keçidlər
---------------

Какие бывают ТЕНОРА?
**Valeri Boqdanov** (tam adı: *Valeri Zakiroviç Boqdanov*; 24 mart 1958, Kirovabad, Azərbaycan SSR, SSRİ – 20 yanvar 1990, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Qanlı Yanvar şəhidi.

Həyatı
------

1958-ci il martın 24-də Gəncə şəhərində anadan olmuşdur.Gəncədə 18 saylı tam orta məktəbi bitirmiş, daha sonra isə Rostov Dəmiryol İnstitutunu bitirmişdir. İnstitutu bitirdikdən sonra, bir müddət Gəncədə dəmiryolu sahəsində çalışmış, daha sonra Milli Təhlükəsizlik orqanlarında işə düzəlmişdir. Milis leytenantı idi.

Ailəli olmuş, qızı Valeriya atasının ölümündən sonra, 1990-cı ilin mart ayında anadan olmuşdur.

Qanlı Yanvar faciəsi
--------------------

Yanvarın 19-da səhər tezdən işə çağırılmışdır. Yanvarın 20-də səhər saat 5.30-da evə gələrək həyat yoldaşına bir azdan evə qayıdacağını, indi isə tapşırıq dalınca getdiklərini demişdir. Səhər saat 7:15 dəqiqədə kapitan Oqtay Mirzəyev, leytenant Valeri Boqdanov və leytanant Ağanəzər İsrayılov olan maşın Tbilisi prospektindən İnqilab küçəsinə — "ximqorodok" kimi tanınan kimya şəhərciyinə dönən zaman hərbçilər tərəfindən arxadan atəşə tutulmuşdur. Güllə birinci Ağanəzərə dəymiş, Ağanəzər arxadan və boyun nahiyəsindən dəyən güllələrdən yerindəcə həlak olmuşdur. Daha sonra onunla bir yerdə olan yoldaşları Valeri və Oqtay da yaralanmışdır. Oqtay bir qolunu itirmiş, Valeri isə xəstəxanaya çatdırılmasına və üzərində əməliyyat aparılmasına baxmayaraq, sinəsindən aldığı güllə yaralarından 4 saatdan sonra xəstəxanada vəfat etmişdir.

Gəncə şəhər qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

Ünvan
-----

Bakı, B. Dadaşov küçəsi, ev 26, mənzil 5.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  ""20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2000-ci il tarixli 259 saylı **Fərmanı**". 2022-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-17.
2. ↑  "Qulu Kəngərli, "Qara Yanvar şəhidləri", Bakı, "Gənclik", 1992" (PDF). 2015-07-17 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-07-17.
3. ↑  "20 Yanvar şəhidi Valeri Boqdanov". 2023-01-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-20.
4. ↑  "Şəhidlər" (PDF). 2022-10-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-10-05.

Xarici keçidlər
---------------

* Həm peşə, həm də Vətən borcu…
**Hüseyn bin Abdulla** (*ərəb.* الحسين بن عبد الله الثاني‎; 28 iyun 1994) — İordaniya Haşimilər Krallığının vəliəhdi, taxt-tacın birinci varisi, kral II Abdulla və kraliça Rania əl-Abdullanın böyük oğlu. 2004-cü ildə ögey əmisi Həmzə bin Hüseyni varislik siyahısında əvəz etmiş və 2009-cu ildə vəliəhd titulu almışdır. Yetkinlik yaşına çatandan sonra bir neçə dəfə kral naibi kimi öz atasını əvəz etmişdir.

Həyatı
------

Hüseyn bin Abdulla 28 iyun 1994-cü ildə İordaniyanın paytaxtı Amman şəhərində doğulub. Məhəmməd peyğəmbərin nəslindən gələn 42-ci şəxsdir. 2 iyul 2009-cu ildə vəliəhd elan edilib. 2016-cı ildə Corctaun Universitetində beynəlxalq tarix və iqtisadiyyat fakültəsindən məzun olub. Hazırda Sandhörst Kral Hərbi Akademiyasında təhsil alır. Ərəb və ingilis dillərini mükəmməl, fransız dilini yaxşı dərəcədə bilir.

İordaniya ordusunda baş leytenant rütbəsindədir.

Xarici keçidlər
---------------

* Hüseyn bin Abdullanın rəsk saytı
* kralının rəsmi saytı[*ölü keçid*]

1. ↑  *English Wikipedia community* Wikipedia (ing.). 2001.
**Hüseyn bəy İsrafilbəyov** (1838, Yelizavetpol – 22 dekabr 1907) — Çar dövrünün dövlət xadimi və məşhur İsrafilbəyovlar nəslinin nümayəndəsi.

Həyatı
------

1838-ci ildə Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. Hüseyn bəy İsrafilbəyov 1907-ci ildə naməlum şəraitdə qətlə yetirilmişdir.

Nərgiz xanım Qazzıyevayla ailə qurmuşdur. Mikayıl bəy İsrafilbəyovun atasıdır.

Fəaliyyəti
----------

1868–1871-ci illərdə Qazaxda məhkəmə pristavı, 1871–1872-ci illərdə Yelizavetpol (Gəncə) şəhər Polis İdarəsinin pristavı, 1873–1874-cü illərdə Qazax qəza rəisinin kiçik köməkçisi, titulyar müşavir, Qazax qəza rəisinin köməkçisi, kollec assesoru, 1877-ci ildə Zəngəzur qəza rəisinin köməkçisi, 1878–1883-cü illərdə Yelizavetpol şəhərinin polismeysteri, saray müşaviri, kollec müşaviri, 1882-ci ildə polismeyster vəzifəsində işləyə-işləyə Yelizavetpol Quberniyasının Həbsxanalara Nəzarət Komitəsinin üzvü, 1894–1897-ci illərdə yenidən Yelizavetpol şəhərinin polismeysteri, İtatski-müşavir olmuşdur. Hüseyn bəy 1901–1907-ci illərdə Yelizavetpol şəhər İdarəsinin, o cümlədən 1901–1903, 1906-cı illərdə Yelizavetpol şəhər Dumasının qlasnısı olmuşdur.

Mükafatları
-----------

1873-cü ildə III dərəcəli Müqəddəs Stanislav ordeni, 1879-cu ildə III dərəcəli Müqəddəs Anna ordeni, Qılınclı və bantlı IV dərəcəli Müqəddəs Vladimir ordeni ilətəltif olunmuşdur

İstinadlar
----------

1. ↑  İltifat Şahsevən (Əliyarlı), İltifat Musa oğlu. İstiqlal fədailəri — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Daxili İşlər Nazirləri və silahdaşları: 1918–1920 Bakı – Mütərcim – 2013
2. ↑  Azərbaycan Tarixi Şəcərə Cəmiyyətinin Xəbərləri" (Doqquzuncu buraxılış). Bakı, 2014
3. ↑  "Müstəqil Azərbaycan Polisinin yaranması və təşəkkülü". www.elibrary.az. 2022-05-27 tarixində arxivləşdirilib.
**Azərbaycan Elmi-Tədqiqat İpəkçilik İnstitutu** — Azərbaycanın ipəkçilik sənayesini ölkədə istehsal olunan хаmmаlla tam təchiz etmək və ipək ixracını artırmaq məqsədi ilə qurulmuş elmi-tədqiqat müəssisəsi

Tarixi
------

Azərbaycan Elmi-Tədqiqat İpəkçilik İnstitutu 7 yanvar 1958-ci ildə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin qərarı ilə yaradılmışdır.

Məqsədi
-------

Müasir seleksiya metodlarından istifadə edərək, yüksək məhsuldar ipəkqurdu cinsləri və tut sortları yaratmaq, yeni mütərəqqi yemləmə texnologiyaları və əkin sxemi tətbiq etməklə ipəkçiliyin intensiv inkişаfına nail olmaq institutun qаrşısında duran əsas məqsəddir.

Nailiyyətləri
-------------

İnstitutun əməkdaşları tərəfindən 50-dən çox yüksək ipəkliliyə malik ağ baramalı tut ipəkqurdu cinsi və 30-dan çox tut sortları yaranmışdır.

Müxtəlif illərdə ipəkqurdu cinslərindən 16-sı və tut sоrtlаrının 20 hibridi Azərbaycanda rayonlaşdırılmışdır ki, bu da ipəkçiliyin inkişafına mühüm əhəmiyyətə malik olmuşdur.

Mənbə
-----

* İsmət Abasov, "Ərzaq təhlükəsizliyi və kənd təsərrüfatının prioritet istiqamətləri", Bakı, "Elm və təhsil" 2011.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 7 yanvar 1958-ci il tarixli qərarı

Xarici keçidlər
---------------

* İnstitutun rəsmi saytı Arxivləşdirilib 2014-12-18 at the Wayback Machine
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Şimal adası.
**Şimal adası** (*ing.* North Island, mao. Te Ika-a-Māui, 1840-cı illərdə həmcinin **Yeni Olster**) — Yeni Zelandiyanın ən iri iki adasından biri.

Coğrafiya
---------

Adanın sahəsi — 113 729 km², Yeni Zelandiyada sahəsinə görə ikinci ada (Adaların dünyada sahəsinə görə sıralamasında 14-cüdür).

Şimal adası Cənub adasına nisbətən dağlıq əraziləri azdır. Ən hündür yeri fəaliyyətdə olan Paupexu vulkanıdır (2797 м.). Ada seysmik cəhətdən fəal zonada yerləşir. Ölkə ərazisində olan altı vulkanık zonasından beşı burada yerləşir.

Adanın mərkəzində Yeni Zelandiyanın ən iri gölü olan Taupo yerləşir. Üstəlik adadan ölkənin ən uzun çay olan Uaikato çayı axır (425 km).

Orta illik temperaturu +19 °S təşkil edir.

Adanın qərbində Eqmont milli parnı yerləşir.

Əhalisi
-------

Adada ölkənin ən iri şəhərləri yerləşir. Oklend və ölkənin paytaxtı olan Vellinqton Şimal adasındadır. 2011-ci il sıyahıya almaya görə adada 3 366 100 insan yaşayır. Bu isə ölkə əlalisinin təxmini olaraq 76 % Şimal adasında yaşadığını göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Quick Facts - Land and Environment : Geography - Physical Features". Statistics New Zealand. 2000. 2012-10-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 August 2012.
**Bürc Xəlifə** — dünyanın ən hündür tikilisi. 

2004-cü ilin 21 sentyabrında tikilməyə başlayan "Burc Xəlifə"nin (digər adı "Bürc Dubay") layihəsi memar Adrian Smit tərəfindən verilib. Smeta dəyəri 4.1 milyard dollar olan binanın tikintisində 330 min kubmetr betondan, 39 min ton armaturdan istifadə olunub. Binanın ərsəyə gəlməsi üçün isə 22 milyon saat çalışılıb.

Binanın tikintisinə 2004-cü ildə, iqtisadi arıtımın çiçəkləndiyi bir vaxtda başlanıb, açılışı isə bu yaxınlarda maliyyə böhranının Dubaya kəskin təsir etdiyi bir vaxtla üst-üstə düşür. 

Binanın dəqiq hündürlüyünün nə qədər olması məxfidir, amma onun Taybey 101 binasından daha hündür olması dəqiqdir. 

Binanın tikintisi 1.5 milyard dollara başa gəlib. 

Bina həmçinin ən hündür mərtəbədə yaşayış, ən hündür xidmət lifti və 124-cü mərtəbədə ən hündür müşahidə zonasına görə fərqlənir. 

Dünyanın əh hündür məscidi və üzgüçülük hovuzu 158-ci və 76-cı mərtəbələrdə yerləşəcək.

Burc Xəlifə şəhərin idarəçisi Şeyx Məhəmməd bin Rəşid Əl Maktum tərəfindən rəsmən açılıb. 

Açılış mərasimi qazıntı işlərinin başlamasından 1325 gün sonra olub və mərasimdə 60 min qonaq iştirak edib.

* Digər göydələnlərlə müqayisədəDigər göydələnlərlə müqayisədə

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2  .

Xarici keçidlər
---------------

*
**Ər-Rəstən döyüşü** — Suriyada vətəndaş müharibəsi zamanı Suriya hökumət qüvvələri ilə silahlı müxalifət qüvvələri arasında hərbi toqquşmalar. Döyüş BMT-nin elan etdiyi atəşkəs razılaşmasını pozmuş, 14 may 2012-ci ildə başlamışdır. Şəhər hökumət qoşunları tərəfindən bombalanmış və bu, şəhərdə yerləşən üsyançı qüvvələrə ciddi itkilər vermişdir. Öz növbəsində yaraqlılar hökumətyönümlü qüvvələrin daşındığı bir neçə piyada döyüş maşınını məhv etməyə müvəffəq olmuşdular. Nəticədə şəhər ASO yaraqlılarının nəzarətinə keçmiş və nizami ordunun bir hissəsi üsyançıların tərəfinə keçmişdir.

Hüquq müdafiəçilərinin məlumatına görə, toqquşmalarda Suriya Silahlı Qüvvələrinin azı 23 üzvü, həmçinin yerli komandirlərindən biri Əhməd Əyyub da daxil olmaqla azı 9 üsyançı həlak olmuşdur.

Zəmin
-----

Ər-Rəstan yaxınlığındakı ərazi 2011-ci ilə qədər üsyançılarla Suriya ordusu arasında ilk və ən ciddi silahlı toqquşmalara səhnə olmuşdur. Suriya ordusu bir neçə dəfə şəhərə nəzarəti ələ keçirsə də, şəhər yenidən üsyançıların əlinə keçmişdir. Onun paytaxt Dəməşqi ölkənin şimalı ilə birləşdirən magistral yol boyunca strateji yerləşməsi və ərazi ayrı-ayrı bölmələrdən qaçanlara Suriya ordusunun kolonnoları, hərbi ləşfiyyat və hökumətyönlü milislər tərəfindən idarə olunan yol maneələrinə hücumlar qurmağa kömək etmişdir.

Döyüş
-----

Suriya İnsan Haqları Monitorinq mərkəzinin məlumatına görə, 14 mayda Rəstən şəhərində üsyançılarla şiddətli toqquşmalarda iyirmi üç suriyalı hərbçi həlak olmuş, onlar üç zirehli maşını məhv etmişdilər. "*Reuters*" xəbər vermişdir ki, daha əvvəl müxalifət mənbələri yerli üsyançı komandirin Suriya ordusunun Rəstəni atəşə tutması nəticəsində ölən onlarla yaraqlı arasında olduğunu bildirmişdir. Məlumata görə, atışma nəticəsində 9 mülki həlak olmuşdur. Bundan əlavə, 15 əsgərlə birlikdə daha iki hərbi zirehli transportyor üsyançılar tərəfindən əsir götürülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Сирийские повстанцы сожгли три БМП с солдатами" (rus). Lenta.Ru. 2013-05-14. 2013-10-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-07-27.
2. ↑  "Сирийские повстанцы выбили армию из города Растан" (rus). Lenta.Ru. 2012-05-25. 2012-05-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-07-27.
3. ↑  "Более 20 военнослужащих погибли в ходе боев в сирийском Растане - OSDH" (rus). РИА Новости. 2013-05-14. 2017-11-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-07-27.
4. 1 2 3  "Copia archivada". 1 de noviembre de 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 de febrero de 2014.
5. ↑
6. ↑  "Syrian soldiers 'killed' in Rastan clashes". 2018-08-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-05.
7. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-05.
***Poliakril turşusu*** (polikarboksietilen) akril turşusunun polimeridir. Polimer akril turşusunun sulu məhlulda və ya üzvi həlledicilərdə radikal polimerləşmə yolu ilə alınır (proses ekzotermikdir).

Xassələri
---------

Poliakril turşusu və onun duzları şüşəli kövrək rəngsiz polimerlərdir. Turşu üçün şüşələşmə temperaturu 106 ° C,onu natrium duzu üçün - 230 ° C (müqayisə üçün polimetakril turşunun şüşələşmə temperaturu 228 ° C, onun natrium duzu - 310 ° C) təşkil edir. Turşu qızdırıldıqda, əsasən tsiklik anhidrid halqalarının meydana gəlməsi ilə anhidridləşmə, temperatur 250 ° C -dən yuxarı olarsa, dekarboksilləşmə və tikilmə baş verir.

Həllolma
--------

Poliakril turşusu dioksan, metanol, etanol, formamid, DMF -də asanlıqla həll olur; monomerində, asetonda, dietil eterində, karbohidrogenlərdə həll olmur.
Poliakril turşusu zəif polielektrolitdir; duzsuz sulu məhlulda pKa = 4.8 və yarı neytrallaşdırma nöqtəsində pKa = 6.8 neytrallaşma dərəcəsinin artması ilə demək olar ki, xətti olaraq artır. Poliakril turşunun sulu məhlulunun özlülüyü neytrallaşma dərəcəsinin artması ilə artır. Turşu və onun duzlarının sulu məhlulları üçün polielektrolit effekti xarakterikdir.
Poliakril turşunun sulu məhlulları katyon polimerlərin, səthi aktiv maddələrin və bəzi dərmanların məhlulları ilə qarışdırıldıqda həll olmayan komplekslərin əmələ gəlməsi mümkündür. Bu komplekslər ümumiyyətlə elektrostatik cazibə qüvvələri vasitəsi ilə əmələ gəlir. Poliakril turşusu, hidrogen rabitələri vasitəsi ilə qeyri -ion polimerlərlə də komplekslər əmələ gətirir. [1]

Tətbiqi
-------

Quru halda poliakril turşusu uşaq bezlərində də daxil olmaqla çox güclü quruducu kimi istifadə olunur. Sulu məhlullar şəklində poliakril turşusu və onun duzları aşağıdakı hallarda istifadə olunur:

* texnoloji proseslərdə kolloid sistemlərin stabilizatorları və flokulyantları;
* quruluş əmələgətirici və qatılaşdırıcı maddələr kimi;
* bağlayıcılar, məsələn, tibbdə doldurucu materiallar kimi;
* lif və dəri üçün antistatik maddələr kimi;
* polimer-polimer kompleksləri əldə etmək üçün.

Poliakril turşusu fizioloji aktiv maddələrin, fermentlərin daşıyıcısıdır; onun dəmir duzları hemostatik qabiliyyətə malikdir. Akril turşunun tikilmiş əlaqəli polimerləri və sopolimerləri – kompleksəmələgətirici və ion mübadiləsi qatranlarıdır.

Mənbə
-----

* А. Б. Зезин Энциклопедия полимеров — т. 1, M. 1972, с. 39; Polymer handbook, 2 ed. N. Y. 1975.

İstinadlar
----------

1. VV Khutoryanskiy, G Staikos. Hydrogen-bonded interpolymer complexes: formation, structure and applications. — 1. — World Scientific Pub Co Inc, 2009. — 377 с.
**Asiya-Sakit Okean Turizm Assosasiyası** və ya qısaca **PATA** (*ing.* Pacific Asia Travel Association) — beynəlxalq regional turizm təşkilatıdır.

Əsası 1951-ci ildə qoyulmuşdur.

Milli hökumət turizm təşkilatları, nəqliyyat və mehmanxana assosasiyaları, turizm firmaları, həmçinin turizm sənayesi ilə bağlı olan digər təşkilatları təmsil edən 34 dövlətdən 2200-dən çox üzvü birləşdirən beynəlxalq qeyri-hökumət turizm təşkilatıdır. Assosasiyanın əsas məqsədi Sakit okean regionunda turizmin inkişafına yardım göstərməkdir.

Onun tədqiqat işi isə turizmin tədqiq olunması üzrə illik konfranslar hesab olunur. Mövcud konfransların nəticələri isə Sakit okean regionu üzrə illik statistik hesabatların nəşr edilməsində öz əksini tapır.

PATA-nın Katibliyi ABŞ-nin San-Fransisko şəhərində yerləşsə də, onun Asiya Regionunun xidməti üzrə ofisi Sinqapurda, Sakit Okean regionunda xidmət üzrə ofisi Sidneydə, Amerika-Asiya hissələrinin xidməti üzrə ofisi isə San-Fransiskoda yerləşir. Rəsmi dili ingilis dilidir.

Xarici keçidlər
---------------

* pata.org — Asiya-Sakit Okean Turizm Assosasiyasının rəsmi saytı
**Robert Emerson Landsburq** (*ing.* Robert Emerson Landsburg; d. 13 noyabr 1931, Sietl - ö. 18 may 1980, Skameyniya) – 1980-ci ildə Sent-Helens vulkanının püskürməsi zamanı ölmüş ABŞ fotoqrafı.

Haqqında
--------

Landsburqun ölümünə səbəb olmuş püskürmə.
Landsburq 13 noyabr 1931-ci ildə ABŞ-nin Vaşinqton ştatının Sietl şəhərində anadan olmuşdur. Püskürmə baş verən vaxt Oreqon ştatının Portlend şəhərində yaşayırdı.

Püskürməyə həftələr qala Landsburq vulkandakı dəyişiklikləri çəkmək üçün oranı ziyarət edirdi. 18 may gününün səhərində o, zirvədən sadəcə bir neçə mil uzaqlıqda olarkən vulkan qəflətən püskürür. Artıq xilas ola bilməyəcəyini görən Landsburq sakitcə ona yaxınlaşan kül buludunun şəkillərini çəkir. Daha sonra filmi öz qabına qoyur, kamerasını çantasına yerləşdirir və çəkdiklərini qorumaq üçün çantasının üzərində uzanır. 17 gün sonra küllərin altında Landsburqun cəsədini və çantasını tapırlar.

Landsburq Sent-Helens Dağı Memorial Məzarlığında dəfn olunmuşdur. Landsburqun çəkdikləri geoloqlar üçün püskürmə haqqında dəyərli məlumatlar vermişdir.

Həmçinin bax
------------

* Vulkan püskürməsindən ölənlərin siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  Staff report (January 1981). Robert Landsburg's brave final shots. *National Geographic*
2. ↑  Associated Press (June 5, 1980). Another body found in volcano area.
3. ↑  Associated Press (June 6, 1980). Red tape battled. St. Helens sedate. *The Spokesman-Review*
4. ↑  Bunce, Vincent (2000). "Restless Planet: Volcanoes", p.44. Raintree Steck-Vaughn Publishers, Austin. ISBN 0-7398-1327-7.
5. 1 2  Robert Coenraads (2006). "Natural Disasters and How We Cope", p.50. Millennium House, ISBN 978-1-921209-11-6.

Xarici keçidlər
---------------

* Robert Landsburq  (ing.) Find a Grave saytında
* *National Geographic* hesabatı Arxivləşdirilib 2017-12-15 at the Wayback Machine
* Landsburqun son çəkdiyi şəkillər
**Ağməhəmməd** - İrəvan xanlığının Sürməli mahalında kənd adı.

Toponimikası
------------

1918-ci ilin axırında Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. Mənbədə Əxi Məhəmməd kimidir. Qurdlar camaatının bir tirəsinin adı idi. Əxi Məhəmməd həmin tirənin sahibkarının adıdır.
Tədqiqat göstərir ki, toponimlərdə "ağa" formasını kəsb etmiş söz bəzi hallarda əslində əxi (ərəbcə "qardaş") sözündən ibarətdir. Orta əsrlərdə Şərqi Anadoluda, Ermənistanda və Azərbaycanda çoxlu əxi dini cəmiyyətləri və zaviyələri vardı. Əxilər şeyxlər idilər. Onların cəmiyyətləri feodal zülmünə qarşı çıxır və sənətkarların mənafelərini müdafiə edirdi. XV əsrdə Anadoluda əxi (dərviş) cəmiyyətləri geniş yayılmışdı. Şeyxlər vasitəsilə əxilər Yaxın Şərqin dərviş və sufi ordenləri ilə əlaqə saxlayırdılar. Türkiyə və Azərbaycan hökmdarları əxilərə torpaq sahələri, kiçik məntəqələr bağışlayırdılar. Faruk Sumer bu münasibətlə yazır ki, əxilər siyasi baxımdan bir zümrə idilər (34, 173). Ermənistandakı çoxlu "ağa" (əsli əxi), "dərviş" və "şeyx" sözləri ilə başlayan kənd adları da bununla bağlıdır. Lakin "əxi" sözü danışıqda təhrif olunaraq bəzi hallarda "ağa" şəklinə düşdüyünə görə, bütün hallarda onu rəng bildirən ağ və şəxs adını bildirən Ağa sözlərindən ayırmaq çətindir.

Həmçinin bax
------------

* İrəvan xanlığı
* Aşağı Qamçı

Xarici keçid
------------

* http://az.strategiya.az

İstinadlar
----------

1. ↑  B.Budaqov, Q.Qeybullayev Ermənistanda Azərbaycan Mənşəli Toponimlərin İzahlı Lüğəti Bakı,1998