recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Suck It and See** — ingilis rok qrupu Arctic Monkeys-in Domino Recording Company tərəfindən 6 iyun 2011-ci il tarixində buraxılan dördüncü studiya albomu. Albom 2011-ci ilin əvvəllərində Los-Ancelesdə yerləşən Sound City Studios-da qrupun yaxın əməkdaşı prodüser Ceyms Ford ilə yazılıb.

Musiqi baxımından Suck It and See, qrupun əvvəlki qaranlıq, sərt riffli işi Humbug-dan fərqlidir, albomda gitaralı pop və psixodelik pop trekləri təqdim olunur. Albomun adı "sınayın" mənasını gələn ingilis sözündən gəlir, bu ad ABŞ-də pis başa düşüldü və sonradan bəzi yerlərdə senzuraya məruz qaldı. Mağazalarda albomun adının üzərini örtməli oldular.

Buraxıldıqdan sonra albom müxtəlif sinqllarla tanıtıldı, BK Albomlar hit-paradında birinci oldu və ölkədə platin sertifikatı qazandı. Albom ümumiyyətlə musiqi tənqidçilərindən müsbət rəylər aldı və bir çoxları onu əvvəlkindən daha yaxşı adlandırdı. Tənqidçilər qrupun üslub dəyişikliyini yüksək qiymətləndirdilər.

Səsyazmalar
-----------

Arctic Monkeys albomu 2010-cu ildə yazdı, solisti Aleks Törner mahnıların əksəriyyətini Nyu-Yorkda yazdı və Metro jurnalına dedi: "Yeni albomun çoxunu Nyu-Yorkda yaşayarkən yazdım və həmişəkindən daha çox ingilis dilində danışıq dilindən istifadə etdim." Səsyazma 2011-ci ilin yanvar-fevral aylarında beş həftə ərzində prodüser Ceyms Fordla Los-Ancelesdə, Kaliforniyada Sound City Studios-da aparıldı. Törner albomun çoxunu studiyada canlı olaraq lentə alındığını bildirdi.

Suck It and See qrupun əvvəlki işi Humbug albomunun qaranlıq səsindən fərqlidir. Albomun buraxılmasından qısa müddət əvvəl NME-yə danışan təbilçi Mett Helders, Humbug ilə müqayisədə daha "pop" və "vintaj" səs yaradacağına söz verdi.

"Piledriver Waltz" treki ilk dəfə Törnerin Submarine mini albomunda buraxıldı. Daha sonra qrup tərəfindən yenidən ifa olunaraq Suck It and See albomuna əlavə olundu.

Albomun adını daşıyan trek Eagles qrupunun "Lyin' Eyes" mahnısının plaqiatı kimi səslənir.

Trek siyahısı
-------------

Bütün mahnılar Ceymi Kuk tərəfindən yazılıb.

| № | Başlıq | Müddət |
| --- | --- | --- |
| 1. | Brick by Brick  | 3:54 |
| 2. | Brick by Brick  | 3:35 |
| 3. | Brick by Brick  | 2:59 |
| 4. | Brick by Brick  | 3:00 |
| 5. | Brick by Brick  | 3:03 |
| 6. | Brick by Brick  | 2:22 |
| 7. | Brick by Brick  | 3:52 |
| 8. | Brick by Brick  | 2:42 |
| 9. | Brick by Brick  | 3:23 |
| 10. | Brick by Brick  | 3:11 |
| 11. | Brick by Brick  | 3:45 |
| 12. | Brick by Brick  | 4:16 |
| **40:04** |

| 
Azərbaycan versiyası bonus treki |
| --- |
| № | Başlıq | Müddət |
| 13. | Brick by Brick  | 3:28 |
| **43:37** |

İstinadlar
----------

1. ↑  *Lewis, John.* "Alex Turner: "Tupac's 'California Love' is my karaoke tune of choice"". Metro. 6 June 2011. 19 July 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 July 2021 – Rock's Backpages  (abunə tələb olunur) vasitəsilə.
2. 1 2
3. ↑  *Bychawski, Adam.* "Arctic Monkeys: *Suck It And See* is more poppy than *Humbug*". NME. 15 March 2011. 4 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 June 2015.
4. ↑  "BBC – Music – Review of Alex Turner – Submarine EP". BBC Music. 17 October 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 February 2018.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Forsaj.

**Forsaj 3: Tokio Drifti** (*ing.* The Fast and the Furious: Tokyo Drift) — 16 iyun 2006-cı ildə yayımlanmış, rejissoru Justin Lin, ssenaristi Kris Morqan tərəfindən edilmiş Forsaj filmlər seriyasının üçüncü filmidir.

Mövzu
-----

17 yaşlı Şon Bosvell, qanunsuz küçə yarışları ilə maraqlanan bir yeniyetmədir. İştirak etdiyi yarışlar həmişə qəzalarla nəticələndiyindən polislə problemlər yaşayır və anası oğlunun həbsxanaya getməsindən qorxduğu üçün, onu Tokioda yaşayan hərbçi atasının yanına göndərir. Özünü tamamilə fərqli bir mədəniyyətin içində görən Şonun Tokiodakı cansıxıcı həyatı, Tvinki ilə tanış olduqdan sonra dəyişməyə başlayır. Tvinki sayəsində o, qəfildən Tokionun drift yarışlarında iştirak etməyə başlayır. Bu yarışlar onun əvvəllər alışdığı küçə yarışlarından çox fərqlidir.

Əlavə: Serianın bu filmi digər filmlərdən fərqlidir və vaxt etibarı ilə də onlardan qabaqdadır. Təxminlərə görə bu filmdə baş verən hadisələr zaman etibarı ilə Forsaj 6 filmindən sonrakı hadisələri əhatə edir. Bəzi epizodları ilə isə 6-cı bölümü 7-ci bölümə bağlayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  IMDb (ing.). 1990.
2. 1 2  Box Office Mojo (ing.). 1999.
3. 1 2  The American Film Institute Catalog of Motion Pictures.
4. ↑  Lexicon of international films (alm.). Zweitausendeins.
**Billi Rey Sayrus** — (*ing.* Billy Ray Cyrus; d. 25 avqust 1961, Kentukki, ABŞ), Amerikalı aktyor və müğənni.
Bu ana qədər 29 single albomu vardır. Bu albomlardan 15 dünya sıralamasında ilk 40-a girmişdir. Sayrus televiziya seriallarına 2001-ci ildə Doc serialıyla çıxmışdır və bu filmdə 2004-cü ilə qədər rol almışdır.
Billi Rey Sayrus, qızı Mayli Sayrus ilə Hanna Montana seçmələrinə qatılmışdır. Orada Robbie Ray Steward rolunu almışdır. Mayli Sayrus'un bir çox mahnısını yazmış və bəstələmişdir.
Serialda Miley Stewart'ın atası Robbie Ray Stewart olaraq oynamışdır. Serialda uzun müddət ata-qız rolu paylaşmışlar.
Çox platin satan sənətçi Sayrus Billboard Hot Country Songs chart-də cəmi səkkiz ilk on sinqlın qalibi olmuşdur. Onun bu günə qədərki ən uğurlu albomu Birləşmiş Ştatlarda 9× multi-platin sertifikatına sahib olan və Billboard 200-də bir nömrəli debüt sənətçinin keçirdiyi ən uzun müddətdir (ardıcıl 17 həftə) və ən çoxu olan Some Gave All adlı debütüdür. SoundScan erasında ardıcıl qrafiklərdə liderlik edən həftələr.
O, ilk 10-luqda 43 həftə yer tutdu, tarixdə yalnız bir ölkə albomu, Garth Brooks tərəfindən Ropin' the Wind ilə üst-üstə düşdü.

İstinadlar
----------

1. ↑  Billy Ray Cyrus Explores His Gospel 'Side'. Billboard Magazine. October 18, 2003. July 3, 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: June 29, 2009.
2. ↑  "Mariah Carey Can't Stop Taylor Swift". Yahoo!. January 28, 2009. December 16, 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: June 29, 2009.
**Adam Maniok** – (mac. Mányoki Ádám, 1673[…] – 6 avqust 1757, Drezden) Macar portret rəssamı. Barokko sənət axımının nümayəndələrindən olmuşdur.

Həyatı
------

**Adam Maniok** 1673-cü ildə protestant bir rahibin oğlu olaraq dünyaya gəlmişdi. Ailəsi kasıb olduğundan onu alman bir ailənin himayəsinə vermişdi. Maniokun təhsilində bu ailənin rolu böyük olmuşdur. O ilk əvvəl Lüneburq şəhərinə, oradan isə Hamburqa gələrək burada təhsil almışdır. Daha sonra Hannoverdə Andreas Şeyts və Parisdə Nicolas de Largillierenin yanında çalışmışdır. Niderlandda təhsilini tamamladıqdan sonra 1703-1707-ci illərdə Prussiya kralı I Fridrix Uilyamın sarayında yaşamış, saray rəssamı olmuşdur. 
1707-ci ildə Adam Maniok II Ferens Rakoçinin sarayında xidmət etməyə başlayır. 1711-ci ildə o Rakoçi ilə birgə Polşaya yola düşsə də Fransada qalır. Burada ona Kral II Avqustun portretini çəkmək tapşırılmışdı. 1717-ci ildə yenidən saray rəssamı olan Maniok 6 il sonra İmperator VI Çarlz və qızı Maria Annanın portretini çəkmək üçün Vyana və Praqaya yollanır. 1724-1731-ci illər ərzində Macarıstana qayıdaraq burada yaşamışdır. 1731-ci ildən sonra isə rəssam Drezden və Leypsiq şəhərlərində yaşamış, 1736-cı ildə Polşa kralı III Avqustun sarayında yenidən saray rəssamı olmuşdur. Lakin burada maaşı vaxtı vaxtında ödənmədiyi üçün Maniok 1753-cü ildə sarayı tərk edir. Həyatının son illərini yoxsulluq içində yaşayan rəssam 1757-ci ildə, 83 yaşında vəfat etmişdir.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  ?d?m M?nyoki // British Museum person-institution thesaurus.
2. ↑  Ádám Mányoki // Faceted Application of Subject Terminology.
3. ↑  *Garas K.* Adám Mányoki // Mányoki, Adám (ing.). // *Grove Art Online* / J. Turner [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2017. ISBN 978-1-884446-05-4 doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T054101
4. ↑  "Mányoki Ádám". 2021-10-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-31.
**Əhməd Mədəni Qüdsizadə Abdullah oğlu** (1890-cı il, 1940-cı il 24 yanvar) — türkman mətbuatının görkəmli nümayəndəsi.

Həyatı
------

Əhməd Mədəni Qüdsizadə 1890-cı ildə anadan olub. İlk türkman qəzeti olan "Havadis" qəzetinin əsasını 1911-ci il 24 fevralda qardaşı Məhəmməd Zəki Qüdsizadə ilə İraqda qoyub. Əhməd Mədəni Qüdsizadə şair Abdullah Qüdsizadənin oğludur. Əhməd Mədəni 48 yaşı tamam olduqdan sonra 1940-cı il 24 yanvarda vəfat etmişdir. Kərkükün Musalla bölgəsində yerləşən böyük türbəli Cümcümə məzarlığı yaxınlığında dəfn edilmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Əhməd Mədəni Qüdsizadə 1909-cu ildə 17-18 yaşlarında olarkən Bağdadda türkman və ərəb dillərində nəşr olunmuş "Əl Zuhur"un türkman dilində olan bölməsinə məqalələr yazmağa başlamışdır. Mosulda çap edilmiş "Neynəva" və 1910-cu ildə "Nəcah"da yazılar dərc etdirmişdi. O, bəzi məqalələrinə görə 1912-ci ilin aprel ayında Bağdadda aparılmış mühakimədə bəraət qazanmışdır. Əhməd Mədəni 1911-ci il fevralın 24-də qardaşı Məhəmməd Zəki ilə Kərkük şəhərində ilk dəfə "Havadis" adlı türkcə siyasi qəzet çıxarmağa və şəxsi təşəbbüsü ilə eyni adda mətbəə yaratmağa müvəffəq olmuşdur. Qəzetin 29 sayını jelatin çap üsulu ilə dərc etmişdilər. "Havadis" siyasi və ədəbi qəzet olaraq bir sıra hallarda şəkilli də çap edilmişdib. "İrəli" qəzetinin 1930-cu il 4 apreldə 4-cü sayında çap edilmiş məqaləsində "Havadis" qəzetinin İraqda çap edilmiş ilk şəkilli qəzet olması qeyd edilmişdi. Əhməd Mədəni Qüdsizadə 1920-ci il 20 noyabrda ilk sayı yayımlanmış türkcə "Təcəddüd" qəzetinin təsisçisi olmuş, ancaq istənilən milli qayəni reallaşdıra bilməyəcəyini anlayaraq qəzetdən uzaqlaşmışdı. 1924-cü ildə Kərkükə tabe olan Kifri nahiyəsində ibtidai sinif müəllimi kimi çalışmışdır.

Əhməd Mədəni Qüdsizadənin məşhur "Məqaləti mədəniyyə" və "Vətən üçün fəryadım" adlı çap əsərləri də işiq üzü görmüşdür. "Məqaləti mədəniyyə" əsəri Bağdadda "Ədəb" mətbəəsində çap edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Məhəmməd Mehdi
* Məhəmməd Mehdi Əl Cəvahiri

İstinadlar
----------

1. ↑  *Dr. Şəmsəddin KUZƏÇİ.* İRAQ MƏTBUAT TARİXİ (1869-2019). Bakı: "CBS". səh. 53. ISBN 978-9952-516-66-1.
Rusiya göy, Belarusiya qırmızı rənglə işarələnib
**Qurulur Rusiya-Belarusiya sərhədi** — Rusiya Federasiyası ilə Belarus Respublikası arasındakı dövlət sərhədi. SSRİ dağılandan bəri RSFSR və Belorusiya SSR ayrı dövlətlərə çevrildikdən bəri mövcuddur. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası və Balarusiyanın müstəqil dövlətlərə çevrildilər. 1991-ci ilə qədər RSFSR ilə Belorusiya SSR arasındakı sərhəd idi. Hazırda sərhəd məntəqələri və sərhəd nəzarəti praktiki olaraq yoxdur. Sərhəd formal olaraq mövcuddur, lakin gömrük yoxlamaları olmadan
sərhədi keçmək olar. Sərhədin uzunluğu 1239 kilometrdir, onun 857.7 km hissəsini torpaq, 362.3 km hissəsini çay və 19.0 km hissəsini isə göl təşkil edir. Rusiya və Belarusiyanın xarici ticarəti bu sərhəddən keçir. 1 aprel 2011-ci ildən etibarən sərhəddə nəqliyyat nəzarəti ləğv edildi. 7 fevral 2017-ci il tarixindən etibarən təhlükəsizlik məqsədi ilə Rusiya tərəfində sərhəd zonası yaradıldı.

Sərhəd nəzarətinin bərpası və ləğvi
-----------------------------------

1995-ci ildə Rusiya-Belarus sərhədində sərhəd nəzarəti ləğv edildi, lakin 2017-ci ildə Rusiya öz tərəfindən sərhəd zonasını bərpa etdi.

Medvejye-Sankovo
----------------

Rusiya ölkənin əsas ərazisi ilə əlaqəli olmayan Medvejye-Sankovo anklavına sahibdir ki, bu da təxminən 4.5 kvadrat kilometr ərazini əhatə edir. Anklav Belarusiyanın Qomel vilayətinin Dobruş rayonunun içərisindədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Сопредельные страны Arxivləşdirilib 2016-10-11 at the Wayback Machine // Росграница
2. ↑  Общие сведения о стране/ Географическое положение. Границы Arxivləşdirilib 2016-03-26 at the Wayback Machine // Новая Российская энциклопедия (Россия. Электронный энциклопедический словарь)
3. ↑  "Россию и Белоруссию разделила зона". 2020-08-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-09.
4. ↑  "Российский анклав в Беларуси". 2011-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-06-01.

| ⛭Rusiya Rusiya sərhədləri |
| --- |
| ABŞ Amerika Birləşmiş Ştatları
 • Azərbaycan Azərbaycan
 • Belarus Belarus
 • Estoniya Estoniya
 • Finlandiya Finlandiya
 • Gürcüstan Gürcüstan
 • Latviya Latviya
 • Litva Litva
 • Monqolustan Monqolustan
 • Norveç Norveç
 • Polşa Polşa
 • Qazaxıstan Qazaxıstan
 • Ukrayna Ukrayna
 • Çin Çin Xalq Respublikası
 • Şimali Koreya Şimali Koreya
 • Yaponiya Yaponiya |
**Azərbaycanda notariat institutunun yaranması** - Azərbaycanda notiarat sisteminin keçdiyi tarixi dövrü özündə birləşdirən mərhələ.

Sistemin yaradılması
--------------------

XIX əsrin əvvəllərində Çar Rusiyası Azərbaycanı zəbt etdikdən sonra 1814-cü ildə Qafqaz üzrə Baş Müdirin göstərişi əsasında müvəqqəti dairə məhkəmələri təsis edilib. Onlar məhkəmə, inzibati və polis işləri ilə yanaşı, notariat funksiyalarını həyata keçiriblər. 1864-cü ildə aparılan məhkəmə islahatı Rusiyada və onun əyalətlərində notariat sisteminin yenidən qurulmasına səbəb olur. 1866-cı ildə isə notariat sahəsi haqqında Əsasnamə qəbul edilib və bu Əsasnamədə notarius vəzifəsinin təsis edilməsi nəzərdə tutulub. Təxminən bir ildən sonra, yəni 1867-ci il dekabrın 9-da *Qafqaz vilayətində 20 noyabr 1864-cü il tarixli məhkəmə əsasnamələrinin tətbiq edilməsi barədə* qanun qəbul olundu.

Həmin qanuna əsasən Bakı dairə məhkəməsinin böyük notariusunun kontoru və onun tabeçiliyində olan Bakı quberniyasının özəl notariuslarının kontorları açıldı. Bir qədər sonra isə Qafqaz Canişininin 12 fevral 1868-ci il tarixli yazılı göstərişinə əsasən Yelizavetpol dairə məhkəməsinin böyük notariusunun kontoru və onun tabeçiliyində olan Yelizavetpol quberniyasının özəl notariuslarının kontorları yaradıldı. Belə bir addımın atılması Yelizavetpol quberniyasının yaradılması ilə əlaqədar idi. Daha sonralar isə Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində notariat kontorları açılıb.

Notariatla bağlı Azərbaycanda önəmli hadisələrdən biri də 1920-ci ilin mayında baş verib. Həmin vaxt *Bakı Xalq Komisarları Şurasınının* və *Azərbaycan İnqilab Komitəsinin* dekretləri ilə Azərbaycanda xüsusi qaydada fəaliyyət göstərən notariat kontorları ləğv edilib və xalq notariusları vəzifəsi təsis olunub. 1973-cü ildən sonra isə SSRİ-də notariatın təşkili və fəaliyyəti *Dövlət notariatı haqqında* qanunla tənzimlənib. Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra notariat sistemi yeni mərhələyə qədəm qoyub.

1999-cu il noyabrın 26-da *Notariat haqqın-da* qanun qəbul edilib, 2000-ci il yanvarın 30-da isə qüvvəyə minib. Bu qanun özündən əvvəlki qanunla müqayisədə xeyli təkmilləşdirilib. Həmin qanunda xüsusi notariusların yaradılması və onlara dövlət notariusları ilə eyni hüquqlar verilməsi nəzərdə tutulub.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi.* "Notariat institutunun yaranması". 2014-08-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-22.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Ruslan Ağayev.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Ağayev.

**Ruslan Ağayeviç (Ağa oğlu) Ağayev** (1932, Qazaxıstan SSR) — Azərbaycan Kommunist Partiyası Kürdəmir Rayon Komitəsinin birinci katibi.

Həyatı
------

1932-ci ildə kəndli ailəsində anadan olmuşdur, azərbaycanlıdır, 1960-ci ildən Sov.İKP üzvüdür, ali təhsili var – Alma-Ata Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu bitirmişdir

1954-cü müəllim, Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Əmək Ehtiyatları İdarəsinin baş mühəndisi, Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Texnikası Birliyinin şöbə rəisi olmuşdur. 1963-cü ildən Azərbaycan KP MK-nın kənd təsərrüfatı şöbəsinin təlimatçısı, bölmə müdiri, təşkilat-partiya, işi şöbəsinin inspektoru, Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Texnikası Birliyi sədrinin birinci müavini vəzifələrində işləmişdir. 1975-ci ildən Azərbaycan KP Kürdəmir RK-nın birinci katibidir.

Azərbaycan SSR Ali Soveti qanunverçilik mülahizələri komissiyasının üzvüdür.

Azərbaycan KP MK üzvlüyünə namizəddir.

Doqquzuncu çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinə deputat seçilmişdir (Atakişili seçki dairəsi).

Mənbə
-----

* Руслан Ағајевич Ағајев // Азәрбајҹан ССР Али Советинин депутатлары. Доггузунҹу чағырыш. Бакы: Азәрбајҹан Дөвләт Нәшријјаты. 1976. С. 25.

### İstinadlar
**Biləv yаşаyış yеri** — İndiki kəndin müаsir tikintilərinin аltındа qаlmışdır. Kəndin ətrаfındа Аğаcаnnı, Çаyqаtışаn, Şır-Şır, Əmircаnlı, Хəlfəli və s. yеr аdlаrı vаr. Kəndin içərisində mədəni təbəqənin qаlınlığı 0,5–1,5 m аrаsındаdır. Аşınmа nəticəsində dаğılаn mədəni təbəqədən şirli və şirsiz sахsı məmulаtı, о cümlədən Оrtа əsrlərə аid sахsı qəlyаn, çırаq, küpə və nimçə tipli qаblаrın pаrçаlаrı аşkаr оlunmuşdur. Biləv kəndinin ətrаfındа Оrtа əsrlərə аid dörd qəbiristаnlığın оlduğu müəyyən оlunmuşdur. Kəndin içərisində yеrləşən qаlа əhаlinin düşmən hücumlаrındаn mühаfizə оlunmаsındа istifаdə оlunmuşdur. XVIII əsrə аid körpünün qаlıqlаrı dа hаzırdа Biləv kəndində qаlmаqdаdır. Аrхеоlоji mаtеriаllаrа əsаslаnаrаq dеmək оlаr ki, kəndin əsаsı ilk оrtа əsrlərdə, təqribən V–VII əsrlərdə qоyulmuş, sоnrаkı dövrlərdə isə inkişаf еtmiş yаşаyış məntəqəsi оlmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bахşəliyеv, Vəli.* Nахçıvаnın аrхеоlоji аbidələri (PDF) (az.). Bakı: "Elm". 2008. 301s. 2019-04-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-04-12.
|  |  |
| --- | --- |
| Geoxronoloji şkala | milyoniləvvəl |
| Eon | Era | Dövr | 0 |
| **Fanerоzоy** | Kaynozoy | Dördüncü dövr | 2,58 |
| Neogen | 23 |
| Paleogen | 66 |
| Mezozoy | Təbaşir | 145 |
| Yura | 201 |
| Trias | 252 |
| Paleozoy | Perm | 299 |
| Karbon | 359 |
| Devon | 419 |
| Silur | 444 |
| Ordovik | 485 |
| Kembri | 541 |
| **Kemridənəvvəl** | **Proterozoy** | Neoproterozoy | Ediakar | 635 |
| Kriogen | 720 |
| Toni | 1000 |
| Mezoproterozoy | Steni | 1200 |
| Ektaz | 1400 |
| Kalim | 1600 |
| Paleoproterozoy | Stater | 1800 |
| Orozir | 2050 |
| Rias | 2300 |
| Sider | 2500 |
| **Arxey** | Neoarxey | 2800 |
| Mezoarxey | 3200 |
| Paleoarxey | 3600 |
| Eoarxey | 4000 |
| **Katarxey** | 4600 |
| Mənbə |

**Bakı mərtəbəsi** – Xəzər dənizi hövzəsində Antropogen sisteminin alt mərtəbəsi. Bakı mərtəbəsi çöküntülərini ilk dəfə 1891-ci ildə İsveç geoloqu H. Şöqren ayırmış, stratiqrafik yaşını isə N.İ. Andrusov, D.V. Qolubyatnikov və D.V. Nalivkin dəqiqləşdirmişlər. Bakı mərtəbəsi az duzlu su hövzəsi şəraitində əmələ gələn, qalınlığı 40–50 m- dən 300–350 m-ə qədər olan gil, qumlu gil, qumdaşı, qabıqlı əhəngdaşı və konqlomerat laylarından ibarətdir. Xarakterik faunası molyusklardan *Didacnaparvula NaI*. *D. catillus Eichw.*, *Monodacna* *caspia Eichw.* və s.-dir. Mərtəbənin tipik çöküntüləri Bakı şəhəri ətrafında yayıldığından ona Bakı mərtəbəsi adı verilmişdir. Bakı mərtəbəsinin çöküntüləri Rusiyada (Dağıstan, Volqaboyu, Ural-Emba rayonu, Taman yarımadası, ), Qazaxıstanda (Buzaçi və Manqışlaq yarımadaları), Qərbi Türkmənistanda, Azərbaycanda (Abşeron yarımadasında, Xəzəryanı zona, Qobustan, Kür düzənliyi) var.

Mənbə
-----

Bakı mərtəbəsi // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 3-cü cild: Babilistan – Bəzirxana (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2011. səh. 76. ISBN 978-9952-441-07-9.
**Bulandet** — Qərbi Norveçdə arxipelaq. Ada qrupu Norveçdəki Askvoll bələdiyyəsinin bir hissəsidir və sahil ərazisinin təxminən 20 km qərbində yerləşir. Bulandetin şərqi boyunca Verlandet və Alden adaları uzanır. Geyta mayakı arxipelağın təqribən 10 km cənub-şərqindədir. 

Bulandet Norveçin ən qərbindəki balıqçılıq kəndidir. Bulandet kilsəsi arxipelaqın əsas adalarından biri olan Kyempenesetdə yerləşir. Adalar bir sıra körpü və yollar vasitəsilə yaxınlıqdakı Verlandet adasına birləşir. Verlandetdəki daimi bərə dayanacağı bütün adaları Askvollun əsas kəndi ilə birləşdirir.

İkinci dünya müharibəsi zamanı Bulandet Norveç, Şetland və Şotlandiya arasındakı dəniz səyahətlərində liman kimi istifadə edilirdi. Bulandetdəki yaşayış məntəqəsi almanların hücumları nəticəsində darmadağın edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Store norske leksikon.* "Bulandet" (Norwegian). 2022-06-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-12-03.

Xarici keçidlər
---------------

* NRK-Norwegian Broadcasting Corporation slideshow
* How to get there, community council site with English version
**Bul dəyişəni**– kompüter proqramında: mümkün iki qiymətdən birini alan dəyişən. Kəmiyyətlərin müqayisəsinin nəticələrini hər dəfə yadda saxlamaq lazım gəldikdə Bul dəyişənləri çox faydalı olur.

**Bul ifadəsi**– iki Bul qiymətindən (doğru – true və yalan – false) birini verən ifadə; bəzən məntiqi və ya şərti ifadə də deyilir. Belə ifadələrin tərkibinə < (kiçikdir) və > (böyükdür) kimi nisbət operatorlarının istifadə olunduğu müqayisələr və Bul ifadələrinin məntiqi kombinasiyaları daxil ola bilər. 

**Bul məntiqi**– məntiqi qiymətlərin ("doğru", "yalan") emalı ilə bağlı olan anlayış. Bir çox proqramlaşdırma dilləri qabaqcadan "doğru" və "yalan" qiymətlərini təyin etməklə Bul verilənlərindən istifadə edir; başqa dillərdə isə Bul qiymətləri tam ədədlər vasitəsilə təyin olunur ki, bu zaman, adətən, (həmişə yox) "0" "yalan" qiymətinə, "0 deyil" isə "doğru" qiymətinə bərabər tutulur. 

**Bul axtarışı** – verilənlər bazasında Bul operatorlarından istifadə etməklə axtarışdır. \

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
**Buitreraptor** (*lat.* Buitreraptor) — Kərtənkələyəbənzər dinozavrlara daxil olan Dromeozavridlər (*Dromaeosauridae*) fəsiləsinə aid cins. Təbaşir dövründə indiki Argentina ərazisində yayılmışdılar. Onun qalıqları 2005-ci ildə aşkarlanmışdır. Bu cinsə bir növ daxildir:Buitreraptor gonzalezorum.

Bu dinozavr öz adını Argentinanın Rio-Neqro vilayətindən götürülmüşdür.

Görünüşü
--------

İnsana olan nisbəti.
Buitreraptor 1,3 m uzunluğa və 10 kq çəkiyə malik olurdular. Onların bədənlərinin önü lələklərlə, yuxarı ətrafları isə qanadı xatırladlrdı. Özünün yırtıcı dişləri ilə şikarlarının qalın dərilərini yırta bilirdilər. Buitreraptor quşların dinozavrlara bənzəməsini isbat edir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | EOL · GBIF |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2778746373 |

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q133137
* Wikispecies: Buitreraptor
* EoL: 4433545
* Fossilworks: 68201
* GBIF: 4966339

 |
**Çöl tülküsü** (*ing.* Vulpes zerda) — Fennek tülküsü olaraq da bilinən, köpəkkimilər (Canidae) familiyasının ən kiçik üzvü. Quraqlıq səhra şəraitinə çox yaxşı uyğunlaşmış, Şimali Afrikada və Ərəb yarımadasında rastlana, qeyri-adi böyük qulaqlarına görə bilinən tülkü növüdür.

Xüsusiyyətləri
--------------

40 smə çatan bədən uzunluğuna tərs mütənasib olaraq 15 smə çatan qulaqları çox uzundur. Bu xüsusi vəziyyət özünü çöldə yaşamasını təmin edir, çünki bədən istiliyini qulaqları vasitəsi ilə tarazlıqda saxlayır. Quyruğu 25 sm uzunluğundadır, ağırlığı 1,5 kq qədər çatır. Kürkü krem rəngidir, qarın qismi və üzü ağdır, uzun qulaqlı çöl tülküsünün yağ yığımı istilik itkisinə gətirib çıxarır.[*mənbə göstərin*]

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) · Treccani |
| Taksonomiya | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
| Normativ yoxlama | GND: 4153992-8 · LCCN: sh85047799 · Microsoft: 2909979842 |
**Blaşka Qurjibekov** (oset. Гурдзибети Майрӕнсауи фурт Бласка; 1 (13) mart 1868, Novoosetinskaya[d], Rusiya imperiyası – 18 iyun (1 iyul) 1905, Mancuriya) — Osetin dilinin Digor ləhcəsində şeirlər yazan şair. İlk digor şairi və Digor ədəbiyyatının qurucusu.

Bioqrafiya
----------

1868-ci il martın 1-də Mozdok dairəsi Novoosetinskaya kəndində, zabit kazak Mayransau (İvan) Qurjibekovun ailəsində anadan olmuşdur. Atası 1875-ci ildə o, 7 yaşında olarkək vəfat edir. Onun tərbiyəsi ilə anası məşğul olur. 1878-ci ildən Pavlodolsk ibtidai məktəbində oxuur, sonra Stavropol gimnaziyasına daxil olur. Ailənin çətin maddi vəziyyəti səbəbindən gimnaziyadakı təhsilini yarımçıq qoymaq məcburiyyətində qalır. 1886-cı ildə, 18 yaşında Qızılyar-Qrebenski alayında hərbi xidmətə başlayır. Adi bir kazak kimi xidmət edir. Xidmətdəki uğurları üçün Stavropol Kazak-Yunker Məktəbinə göndərilir, bundan sonra 1893-cü ildə I Sunca-Vladiqafkaq Kazak Alayında köməkçi rütbəsində xidmət etməyə başlayır. 1896-cı ildə kornet, 1890-cı ildə isə yüzbaşı rütbəsi alır.

1903-cü ildə o, Diqor yaradıcılığı (oset. «Дигорон уадзимистæ») adlı 19 şeirdən ibarət toplusunu və (oset. «Æдули») Ağılsız komediyasını və 1904-cü ildə Osetiya folkloru əsasında yaradılmış "Cazibədar gözəl" poemasını (oset. «Сахи рæсугъд») nəşr etdirir. Onun Y. Lermontovun "Tamara" şeirinin oserin dilinə tərcüməsi qorunub saxlanılmışdır.

1904-cü ildə Rusiya-Yaponiya müharibəsinə könüllü olaraq qatılır. Qafqaz Süvari Briqadasının Terek-Kuban alayında heyət kapitanı rütbəsi ilə döyüşür. 18 iyun 1905-ci ildə Mançuriyanın Sanvayzi qəsəbəsi yaxınlığında bir yapon istehkamına hücum zamanı öldürülür. Cənazəsi Mançuriyadan Osetiyaya gətirilir və Novoosetinskaya kənd qəbiristanlığında təntənəli şəkildə dəfn edilir. Dəfn mərasimində akademik Vsevolod Miller, Osetiyandan olan əsgər yoldaşları və ictimai xadimləri iştirak edir.

Ölümündən sonra IV dərəcəli Müqəddəs Vladimir ordeni ilə təltif edilmişdir.

Xatirəsi
--------

Vladiqafqazda, Milli Elmi Kitabxananın həyətində Blaşka Qurjibekovun büstü qoyulmuşdur.

Mozdok şəhəri və Novoosetinskaya kəndindəki küçələr onun adını daşıyır.

Ədəbiyyat
---------

* Блашка (Власий Иванович) Гуржибеков/ Ардасенов Х. Очерк развития осетинской литературы, Орджоникидзе, 1959, стр. 200–210
* Бибоева И. Г. Казиты М. Р. Писатели Осетии, библиографический справочник, Владикавказ, Ир, 2015, стр. 38–40, ISBN 978-5-7534-1499-01

Mənbə
-----

* Сатцаев Э. Осетинские писатели
* Биография и творчество
* Запоев Ю. К. Блашка Гурджибети — один из основоположников осетинской поэзии[*ölü keçid*]

İstinadlar
----------

1. ↑  Сатцаев Э. Осетинские писатели Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine
2. ↑  Запоев Ю. К. Блашка Гурджибети — один из основоположников осетинской поэзии[*ölü keçid*]
**Azərbaycanda protestantlıq** - Xristianlığın başlıca cərəyanlarından olan protestanlığın Azərbaycan ərazisində yayılması və keçmiş olduğu tarixi dövrü özündə ehtiva edir. Amerika Birləşmiş Ştatlarında yerləşən Pew Research Center-in (*azərb.* Pev Araşdırma Mərkəzi‎) məlumatına görə 2010-cu ildə Azərbaycanda 20 min nəfərə yaxın protestantlıq inancında olan şəxs yaşamaqdadır. Con Meltonun *dünya dinləri* ensiklopediyasında isə Azərbaycanda 7 min ənənəvi və 10 min kilsəsiz icma olmaqla ümumilikdə 17 min prtestantın yaşadığı göstərilmişdir.

Azərbaycan ərazisində protestantlığın yayılması XIX əsrin əvvəllərində Cənubi Qafqaz bölgəsinə etnik almanların köçülüməsi və Azərbaycan ərazisində alman koloniyalarının yaradılmasından sonra baş vermişdir.

Tarixi
------

### Azərbaycanda alman məskənlərinin salınması

### Lüteranlıq

### Ruhani idarə və Bazel missionerləri

### Lüteran kilsələri

### Bakıda alman-isveç prixodu

### Lüteran icmasının məhvi

### İcmanın dirçəlişi

Qalereya
--------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Global Christianity" (ingilis). The Pew Forum on Religion & Public Life. 2011-12-19. 2013-05-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-05-13.
2. ↑  *[Con Melton].* Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices. Oxford, England. 10.21.2010. səh. 255—257. ISBN 1-57607-223-1. 2023-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-02.  (#bad\_paramlink)
**Biləv mahalı** — Naxçıvan xanlığının mahallarından biri. 

Naxçıvan xaniğı (1747- 1827-ci illər) mahallara bölünmüşdü və onun 9 mahahndan biri də Biləv mahalı olmuşdur. Biləv kəndi də bu mahalın mər- kəzi idi. Beləliklə 1747-1827-ci illərdə 80 il müddətinə Biləv eyniadlı mahalın mərkəzi olmuşdur. Mahallari xanın nüməyəndəsi - mirzəbəyilər (naiblər) idarə edirdilər. Onlar xanlığa sədaqətli, adətən Kəngərli tayfasından olan bəylərdən təyin olunurdular.

Biləv mahalına təyin olunmuş naiblər (mahal hakimləri) Kəngərli tayfasından, Naxçıvan xanlığının Vəkil (Sultan) qolundan I kərim Sultan - Bilici Kəngərli nəslindən oimuşlar. Mahal hakimiyyətinin əksər məmurları da Kəngərli tayfasından və naiblərin qohumlarından təyin olunurmuşlar.

Mahal haqqında qısa bilgi
-------------------------

* Sahəsi -
* Əhalisi -
* Yaranması — 1747-ci il
* Paytaxtı— Biləv kəndi
* Sərhədləri —

Etimologiyası
-------------

Tədqiqatçılar qədimliyi, yerləşdiyi ərazinin dağlıq və landşaft xüsusiyyətlərinin müxtəlif olması ilə seçilən kəndin Biləv adlanmasının müxtəlif səbəblərini veriblər. Bəzi mənbələrə görə, Biləv "min ev" sözünün təhrif olunmuş formasıdır, digər əsaslarda Biləv adının kənddəki "bülöv daşı" sözündən götürüldüyü məlum olur. Lakin Biləv adının burada yaşamış Biləv tayfasının adı ilə bağlanmasının həqiqətə daha uyğun olduğunu deyir tarixçilər.

Mahalın tarixi
--------------

Biləv mahalının nаibləri
------------------------

Mənbə
-----

Həmçinin bax
------------

* Naxçıvan xanlığı

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭Naxçıvan xanlığının mahalları |
| --- |
| Tümənlər | Naxçıvan tüməni  • Ordubad tüməni |
| Naxçıvan tüməni | Naxçıvan mahalı  • Xok mahalı  • Xok mahalı  • Dərələyəz mahalı  • Əlincə mahalı |
| Ordubad tüməni | Ordubad mahalı • Əylis mahalı • Dəstə mahalı • Biləv mahalı  • Cənənab mahalı |

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-11-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-30.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-11-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-30.
**Ey ata, ey ana, biz günahkarıq!** — Əli Şəriətinin dini-fəlsəfi mövzuda yazdığı əsər.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***
Kitabda Dr. Şəriəti əvvəlcə həyatda tutduğu mövqedən, ona ünvanlanan tənqidlərdən söhbət açır, yaşadığı dövrü analiz edir. Daha sonra maraqlı bir üslub seçərək gənclərin dili ilə əvvəlki nəsilə, onların ata-anasına müraciət etməyə başlayır. Gənc nəsil və köhnə nəsil arasında yaradılmış bu qarşıdurmada oxucunun gözü qarşısında müasir dövrün real mənzərəsi canlanır; dinin zamanla uyğunlaşmasındakı problemlər bütün gerçəkliyi ilə ortaya çıxır.

Kitabın ikinci hissəsində isə Əli Şəriəti əks tərəfə, həqiqi mövqeyinə keçərək üzünü dini xurafat kimi qiymətləndirən ziyalılara, gənclərə tutur. İslami ritualların onlara təqdim edilən şəkildə olmadığını açıqla-yaraq kitabın birinci hissəsində gənclərin dilindən tənqid ediləni islami anlayışların əsil mahiyyət və dəyərini ortaya qoyur.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* Ey ata, ey ana, biz günahkarıq — Dr. Əli Şəriəti
* parlaqimzalar.az
**Mehrəliyev Eybalı Qara oğlu** (1930, Bico – oktyabr 2011, Bakı) — coğrafiya elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

1930-cu ildə Ağsu rayonunun Bico kəndində anadan olmuşdur.

1951-ci ildə ADPİ-nu bitirmişdir. İnstitutda laborant, Coğrafiya İnstitutunda kiçik elmi işçi, EA-nın İqtisadiyyat İnstitutunda kiçik və böyük elmi işçi, S.Dadaşov adına Tikinti Materialları Elmi-Tədqiqat İnstitutunda iqtisadi tədqiqatlar şöbəsinin müdiri, Neft Akademiyasında və İqtisadiyyat İnstitutunda dosent işləmişdir.

APİ-nin dekanı olmuş, Kosmik tədqiqatlar EİB-nin laboratoriya müdiri işləmiş, Coğrafiya İnstitutunda "Əhali coğrafiyası" şöbəsini yaratmış və ona rəhbərlik etmişdir.

E.Q.Mehrəliyev 1958-ci ildə Bakıda namizədlik, 1992-ci ildə Kiyevdə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

150-yə yaxın elmi məqalənin, 4 monoqrafiyanın, 4 kitabçanın, 14 çap olunmuş elmi işin, 14 elmi-tədqiqat hesabatının müəllifidir.

Dövlət İdarəçilik Akademiyasında işləyirdi. 2011-ci ildə oktyabr ayında Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Alim ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Krubay bulağı** — Şərqi Serbiyada, Pemorav dairəsində su bulağı. Krupay çayının sağ axarında, 220 metr (720 ft) yüksəklikdə yerləşir.

Krubay bulağı Serbiyanın şərqində, Pemarov rayonundakı karst bulaqlarına daxildir. Suyun temperaturu 9-11 °C-dir. 435 metr uzunluğunda olan bulaq axını əvvəlcə şimala doğru axır və 130 metrdən sonra Krupay çayı ilə birləşmədən 300 metr daha davam etmək üçün istiqamətini qərbə dəyişir. Anbar tikildikdən sonra, hündürlüyü 3 m olan Krupay bulağı 40 m uzunluğunda və 17 m enində yeni göl görünüşünü qazandı. Onun suyu çox cəlbedici şəlalə ilə göldən axır.

1998-ci ildə aparılan hərtərəfli speleoloji tədqiqatlar mağarada əhəngdaşının əriməsinə səbəb olan süsusi bölmə aşkar etdi. Bənddən çay üzərində qurulmuş qurğulara axan su dik astana və şəlalələr üzərindən keçir. Bulağın hidroloji rejimi və su həcmi kifayət qədər sınaqdan keçirilməmişdir. Karst bulaqlarının əksəriyyəti kimi, Krupay bulağında da il ərzində su həcmi dəyişkəndir. Bəndin və qurğuların inşaatına qədər 26 °C temperaturunda isti su axını müşayət olunan bulaqda axının sürəti saniyədə 6-10 litr idi.

Krupay çayı və ətrafındakı 9 hektar ərazi Serbiya Respublikası tərfindən təbiət abidəsi kimi qorunur. Serbiya Respublikası Hökumətinin Fərmanı ilə (Serbiya Respublikasının Rəsmi Qəzeti, № 9/95) burada "Krubaysko Vrelo" təbii abidəsi qurulmuşdur və Ətraf Mühitin Mühafizəsi Qanunu əsasında, Görkəmli əhəmiyyətə malik olan təbii miras üçün bura Serbiyanın ən önəmli karst ehtiyatlarından biridir.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  *Marinovski, Ph.D. Naume.* "Tourism Geography - Monuments of Nature in Serbia" (PDF). MHTSPS, p.331. (serb). 21 August 2017 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 29 June 2017.
2. ↑  *Petrovic Ph.D. Jovan B.* Karst springs of Eastern Serbia. Beograd. M 24. 2002. səh. 2.
3. ↑  Natural beauties of Serbia Arxivləşdirilib 2019-04-06 at the Wayback Machine at Serbia.com
Su hövzəsinin evtrofikasiyası
**Evtrofikasiya** (q.yun. εὐτροφία — yaxşı qidalanma) — çayların, dənizlərin və su hövzələrinin biogenlərlə zənginləşməsi. Evtrofikasiya həm su hövzələrinin təbii qocalması, həm də cirkab sularının hövzəyə daimi axması nəticəsində yaranır. Prosesə təsir edən əsas kimyəvi elementlər — fosfor və azotdur.

Yaranma səbəbləri
-----------------

Evtrofikasiya əsasən cirkab sularının nəticəsində su hovzəsinə daxil olmuş biogen elementlərin (azot, kalium, fosfor) köməyi ilə mavi-yaşıl yosunların artımı deməkdir. Mavi-yaşıl yosunların curuməsi üçün oksigen lazım olduğundan bu yosunlar suyu oksigensizləşdirir. Oksigen də canlı həyatın var olması üçün başlıca amil oldugundan evtrofikasiya su hovzələrinə bioloji cəhətdən böyük ziyan vurur.

Süni evtrofikasiya yosunların artmasına, oksigenin azalmasına, suda yaşayan canlıların məhvinə gətirib çıxarır. Bunlar günəş şüasının su dərinliyinə az düşməsinə və fotosintezin az olmasına gətirib çıxarır.

Mübarizə tədbirləri
-------------------

Əsas antropogen səbəbləri suyun təmizlənməməsi (əsasən heyvandarlıq komplekslərindən gələn çirkab suyun) və əkin sahələrindən gübrələrin yuyularaq su mənbələrinə düşməsidir. Bir sıra ölklərdə suyun evtrofikasiyasının qarşısını almaq üçün təmizlik məhsullarında ortofosfat natrinin azaldılması üçün ciddi qərarlar qəbul edilib.
**Polinom bölmə** — cəbrdə bir çoxhədlini bərabər və ya daha kiçik dərəcəli digər çoxhədliyə bölmə alqoritmidir. Uzun bölmə olaraq adlandırılan üsulun ümumiləşdirilməsi olan alqoritm çətin bir bölmə əməliyyatını xeyli asanlaşdırdığından kağız üzərində hesablana bilir.

*f*(*x*) və *g*(*x*) bir polinom(çoxhədli) (*g*(*x*) sıfırdan fərqli olmaq şərti ilə) olmaqla,

{\displaystyle {\frac {f(x)}{g(x)}}=q(x)+{\frac {r(x)}{g(x)}}}
bərabərliyini təmin edən *q*(*x*) və *r*(*x*) çoxhədliləri vardır. Burada *r*(*x*)-in dərəcəsi *g*(*x*)-inkindən kiçikdir.

Sintetik bölmə əməliyyatına *f*(*x*) surət, *g*(*x*) sıfırdan fərqli bir məxrəc olaraq tətbiq edildiyində bölmə *q*(*x*) və qalan *r*(*x*) olaracaqdır. Bu üsulda bölünən nizamlı bir ifadə şəklində yazılır.

{\displaystyle g(x){\overline {\vert f(x)}}}
Ən böyük dərəcədən başqa bütün hədlərin əmsalları sıfır olsa belə yazılmalıdır.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Riyaziyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Rus nərəsi** (*lat.* Acipenser gueldenstaedtii) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin şüaüzgəclilər sinfinin nərəkimilər dəstəsinin nərələr fəsiləsinin nərə cinsinə aid heyvan növü.

Xəzər dənizində nərə üç müstəqil populyasiya əmələ gətirir: a) Şimali Xəzər və ya Volqa; b) İran; v) Kür nərəsi. Onlar bir-birindən xarici görünüşünə, həyat tərzinə və bir çox bioloji xüsusiyyətlərinə görə fərqlənir. Kür nərəsi Volqa nərəsinə nisbətən iri olub, bədəni boz rəngdədir. Volqa nərəsinin bədəni sarımtıl rəngdədir. Xəzərin Azərbaycan sektorunda əsasən Kür nərəsinə təsadüf edilir. Kür nərəsi əsasən Cənubi Xəzərdə Orta Xəzərdə və az miqdarda Şimali Xəzərdə təsadüf olunur. İran nərəsi əsasən Xəzərin cənub-şərq hissəsində yaşayır. Azərbaycan sularında az təsadüf edilir. Bu balığın kürüsü yüksək qiymətləndirilir. Beynəlxalq bazarda bölgə kürüsündən sonra nərə kürüsü ikinci yerdə durur. Nərə əsasən dib həyatı keçirir. Xəzər dənizində Kür nərəsi əsasən 50 m-ə qədər dərinliklərdə yayılıb, qışda və payızda Cənubi Xəzərin qismən isti sularına üstünlük verir. Burada temperatur 10-20 °C olur. Nərələr də keçici balıqlardır. Kür çayında dünyaya gələn balıq körpələri dənizə keçərək orada yaşayır və böyüyür. Cinsi yetişkənlıyə çatdıqda isə çoxalmaq üçün çaylara, əsasən Kür çayına keçir. Nərələrin Kür çayına keçməsi bütün il boyu müşahidə edilir, lakin kütləvi şəkildə keçid yaz-yay aylarına təsadüf edir. Kürü tökməyə hazırlaşan yetkinlik dövrünə çatmış balıqların uzunluğu 105-224 sm, kütləsi 9-73 kq, yaş həddi 8-48 arasında olur. Hər bir dişi balıq 84 mindən 837 min ədədə qədər kürü verir. Digər nərə növlərinə nisbətən böyüməsi zəif templə gedir. Qiymətli vətəgə balığı olan nərə, Azərbaycanda nərəkimilərin ovunda əsas yerlərdən birini tutur və ümumi ovun üçdə bir hissəsini təşkil edir. Kür çayının axını tənzim olunduqdan sonra başqa keçici balıqlar kimi nərə ehtiyatı, əsasən, süni yolla balıqartırma zavodlarında bərpa olunur. Son illərdə dənizdə intensiv ovlandıqları üçün ehtiyatı xeyli azalıb. Hazırda süni yolla çoxaldılma miqyasını genişləndirmək məqsədilə ciddi tədbirlər həyata keçirilməkdədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  Əsgerov F.S. Zaytsev Y.Y. Qasımov R.Y. Quliyev Z.«Biomüxtəliflik: Xəzərin əsrarəngiz balıqları» "Bəşər-XXI" nəşriyyatı, Bakı, 2003,  səh41.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q747645
* Wikispecies: Acipenser gueldenstaedtii
* ARKive: acipenser-gueldenstaedtii
* BOLD: 50210
* CMS: acipenser-gueldenstaedtii
* FishBase: 4712
* GBIF: 2402129
* iNaturalist: 93182
* IRMNG: 10761183
* ITIS: 161073
* IUCN: 232
* NBN: NHMSYS0001691425
* NCBI: 7902
* Plazi: 86388CB0-332C-1375-D80D-0DBB613D28FC
* Species+: 3058
* WoRMS: 126275

 |
**Rus Pişiyi dili** — dil Çukot Muxtar Dairəsi ərazisində, Klinovstryon buxtasını Anadır limanından ayırır.

Tarix
-----

Dil ilk dəfə 1651-ci ildə Semyon Dejnyov tərəfindən kəşf edilmiş bə adlandırılmışdır. Rus dənizçiləri *Koşka* sözünü dil mənasında işlədilirdi.

Fiziki-coğrafi xüsusiyyətləri
-----------------------------

Dil şimal-şərqdən cənub-qərbə 16 km məsafədə uzanır. Eni 2 km, hündürlüyü 2-3 metr arasında dəyişir.

Dil ərazisinin böyük hissəsi bataqlıqlaşmışdır. Güçlü fırtınalar zamanı dalğalar onu bir sahiiindən digərinə keçirlər. Qabarmanın hündürlüyü bir metrdir. 

Sıldırımlı sahil hissəsində Klinovstrom körfəzi yerləşir. Dilin qutaracağına yaxın Protoçnoe gölü yerləşir.

Təbiətin qorunması
------------------

Dil Avtatkuul yasaqlığının tərkibinə daxildir. Burada Rusiyanın endemik quşları yuva qurur.

Antropogen təsir
----------------

Daimi əhalisi yovdur. Burada b.e.ə V—XII əsrlərə aid balina ovçularının istifadə etdikləri gəmi və qayıqlarınn qalıqları aşkarlanmışdır

Dilin cənub qutaracağında naviqasiya mayakı fəaliyyətdədir. Bura Rusiya Sakit Okean Donanmasına tabedir. Burada cəmi beş işçi fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *ESİMO layihəsi.* "Berinq dənizinin sahilləri". Dövlət okeanoqrafiya institutu. 2003. İstifadə tarixi: 2014-02-08.
2. ↑  Беликович А.В. Галанин А.В. Афонина О.М. Макарова И.И. Участок «Коса Русская Кошка» // Растительный мир особо охраняемых территорий Чукотки. — БСИ ДВО РАН. — Владивосток, 2006. — 260 с.
3. ↑  "Постановление Правительства Чукотского автономного округа № 184 от 23 мая 2013 г." 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-23.
4. ↑  *R. Martov.* "Rus Pişiyi dilində olan mayakda dənizçilər Yeni ili ən tez qeyd edirlər". RİA-Novosti. 31.12.2013. 2014-02-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-02-08.
**Çoxobrazlı** – nöqtələrinin ətrafı lokal olaraq Evklid fəzasına yaxın olan topoloji fəzadır. Başqa cür desək, *n*-ölçülü çoxobrazlı və ya qısaca *n-çoxobrazlısı* elə topoloji fəzaya deyilir ki, bu fəzanın hər bir nöqtəsi üçün *n*-ölçülü Evklid fəzasına homeomorf ətrafı təyin olunsun.

Birölçülü çoxobrazlılara xəttləri, çevrələri aid etmək olar. "8" formasında olan əyrini isə bu sıradan çoxobrazlı hesab edə bilmərik, çünki kəsişmə nöqtəsinin birölçülü Evklid fəzasına homemorf olan ətrafı yoxdur.

İkiölçülü çoxobrazlılara bəzən səthlər də deyilir. Məsələn, müstəvi, sfera, tor və ya Kleyn şüşəsi ikiölçülü çoxobrazlılara nümunədir.

Çoxobrazlının bütün nöqtələrinin Evklid fəzasına homemorf ətrafının olması o deməkdir ki, onun istənilən nöqtəsinə lokal olaraq Evklid fəzası kimi baxa bilərik. Lakin qlobal olaraq çoxobrazlının özü Evklid fəzasına homemorf olmaya bilər: sfera bütövlükdə Evklid müstəvisinə homemorf deyil, çünki məsələn, sfera kompakt çoxobrazlı olduğu halda Evklid fəzası bu xassəyə malik deyil.

Çoxobrazlıların xüsusi əhəmiyyət kəsb edən qrupu hamar çoxobrazlılardır. Riman çoxobrazlısı hamar çoxobrazlılara misaldır və xüsusən Ümumi Nisbilik Nəzəriyyəsi üçün olduqca əhəmiyyətlidir, çünki bu çoxobrazlıda iki nöqtə arasındakı məsafə, bucaq ölçüləri təyin olunur. Evklid fəzasının özü də Riman çoxobrazlısının xüsusi halı kimi götürülə bilər, belə ki, burada məsafə anlayışı Pifaqor teoreminə əsasən, bucaq anlayışı isə skalyar hasillə təyin olunur.

Çoxobrazlılar həndəsə və müasir riyazi fazikada ona görə əhəmiyyətlidir ki, çox kompleks strukturları Evklid fəzasına məxsus sadə topoloji xassələr ilə təsvir etməmizə imkan verir.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Riyaziyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Rus Xeyriyyə Cəmiyyəti** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə fəaliyyət göstərmiş xeyriyyə cəmiyyətlərindən biri.

Tarixi
------

1875-ci ildə yaradılmışdır. 1918-ci ildə cəmiyyətin 123 oğlan və 138 qız üçün uşaq evi, 66 kişi və qadın üçün qocalar evi vardı. Bunlar Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Himayədarlıq Nazirliyinin köməyi ilə və cəmiyyətin vəsaiti hesabına saxlanırdı.

Fəaliyyəti
----------

Nazirlik ayda hər nəfərə 200 rubl ayırırdı. 1919-cu il oktyabrın 1-dən "Uşaq bağçası" adlı yetimxana da "Uşaqlara yardım bürosu"ndan alınıb bu cəmiyyətə verilmişdi. Uşaq evi nəzdindəki 2 sinifli məktəbdə 6 müəllim işləyirdi. Əl əməyi emalatxanalarında uşaqlara xarratlıq, çəkməçilik və dərzilik öyrədilirdi. Cəmiyyətin idarə heyətinin sədri V.Klementyev idi.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Slavyan-rus cəmiyyəti

Ədəbiyyat
---------

* Адрес-календарь Азербаиджанской Республики на 1920 г. Б. 1920.

İstinadlar
----------

1. ↑  Rus Xeyriyyə Cəmiyyəti // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II. Bakı: "Lider". 2005. səh. 306. ISBN 9952-417-44-4.
BMD-1 desantların döyüş maşını
**BMD-1** (rusca: Боевая Машина Десанта Boyevaya Maşina Desanta), SSRİ istehsalı olan amfibiya tipli zirehli transportyordur. Texnika ilkin baxışdan BMP-1 zirehli transportyoruna çox oxşasa da, ondan çox daha kiçikdir və bir avianəqliyyat vasitəsindən paraşüt vasitəsilə hədəfə çatdırıla bilər. BMD-1 zirehli texnikaları SSRİ ordusuna məxsus havadan dəstək diviziyaları (desant diviziyaları) tərəfindən zirehli maşın olaraq çox geniş bir şəkildə istifadə edilmişdirlər. BMD-1 texnikalarının modernləşdirilmiş bir versiyası BMD-2 adı ilə tanınır. BMD-1 texnikalarının konstruksiyalarından BTR-D havadan buraxılabilən çoxməqsədli tırtıllı zirehli transportyorları üçün istifadə edilmişdir.

Mənşəyi: SSRİ

İstehsalçı: Volqoqrad Traktor Zavodu

Növü: Desantların döyüş maşını

İstehsal tarixi: 1968 – 1987

Xidmətə giriş ili: 1969– günümüzə

Daşıyıcı təyyarə: İl-76, An-12

İstehsal sayı: 3800 ədəd

Ekipaj: 2 nəfər

Desant: 5 nəfər

Ölçülər
-------

Ağırlıq: 7.2 ton

Uzunluğu: 5.4 m

Lülənin uzunluğu: 2.18 m

Eni: 2.63 m

Hündürlüyü: 1.97 m

Klirens: 0.42 m

Müdafiə
-------

Zireh: 15–33 mm qalınlığında yayılmış alüminium ərintisi

Tüstü pərdəsi

Texniki göstəriciləri
---------------------

Zəminə təzyiq: 0,60 kq/sm ²

Dalış dərinliyi: üzən

Xəndək keçmə: 2.5 m

Maneə keçmə: 0.7 m

Keçə bildiyi yoxuş bucağı: 32º

Mühərrikin növü: 5D20 dizel

Mühərrikin gücü: 300 at gücü

Maksimal sürət: 80 km/saat (Şossedə); 45–50 km/saat (Yolsuzluqda); 10 km/saat (Suda)

Gediş məsafəsi: 600 km (Şossedə); 400 km (Yolsuzluqda); 116 km (Suda)

Yanacaq çəninin tutumu: 300 litr

Asqı tipi: fərdi hidravlik amartizator və dəyişkən klirens

Silahlanma
----------

Əsas silahlar:

– 73 mm-lik 2A28 "Grom" yivsiz top qurğusu

Kalibr: 73 mm

Lülənin qalxma bucağı: -4º +33º

Üfüqi tuşlama bucağı: 360º

Mərminin başlanğıc sürəti: 700 metr/saniyə

Atış tezliyi: 8 atış/dəqiqədə

Atəş məsafəsi: 1.3 km

Maksimal atəş məsafəsi: 4.4 km

Sursat sayı: 40 ədəd

– 3 ədəd 7.62 mm-lik PKT pulemyotu

Kalibr: 7.62 mm

Mərmi: 7.62×54mm R

Atış tezliyi: 750 atış/dəqiqədə

Güllənin başlanğıc sürəti: 855 metr/saniyə

Atəş məsafəsi: 1.5 km

Maksimal atəş məsafəsi: 4 km

Mərmi sayı: 4000 ədəd

– 3 ədəd 125 mm-lik "Malyutka" tank əleyhinə idarə olunan raket

Kalibr: 125 mm

Döyüş hissəsi: kumulyativ

Hədəfə çatma müddəti: 26 saniyə

Atəş məsafəsi: 3 km

İstifadə edən ölkələr
---------------------

 Azərbaycan

 Anqola

 Belarus

 Ermənistan

 Hindistan

 İran

 İraq

 Moldova

 Rusiya

 Ukrayna

 Liviya

 Türkmənistan

 Özbəkistan

 Kuba

Həmçinin bax
------------

BMD-4
Rus Naqan M1895 revolveri
**Rus ruletkası** (*rus.* русская рулетка) — ölümcül bir şans oyunu. Tapançaya bir güllə qoyulur və silindr elə çevrilir ki, güllənin yeri bəlli olmur. Oyunçular tapançaları başlarına qarşı tutaraq növbə çəkirlər və tətiyi çəkərək şanslarını sınayırlar. Rus ifadəsi oyunun doğulduğu ölkəyə aiddir.

Əlamətdar hadisələr
-------------------

* PBS kanalına görə, tranzistorun müəlliflərindən biri və Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı Uilyam Şokli, özünə intihar cəhdi edərkən rus ruletkasını tək oynayıb.

Populyar mədəniyyətdə
---------------------

### İçki oyunları

Rus ruletkası üzərində əsaslanan bir içki oyunu var. Oyunda oyunçu olmayan şəxs, altı badənin beşinə su, altıncısını araqla doldurulur. Bəzi qruplar arasında, aşağı keyfiyyətli arağa üstünlük verilir, çünki araq doldurulmuş təmsil edən badəni daha az arzuolunmaz edir. Badələr bir dairə şəklində olur və oyunçular növbə ilə təsadüfən içki üçün bir badə seçirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Transistorized! Arxivləşdirilib 2021-11-29 at the Wayback Machine, Public Broadcasting Service, 1999.
2. ↑  "Drinking Roulette Fun Game". roulettegamesvariety.com. 17 October 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 June 2017.