recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Yaralı Amazonka
**Poliklet** (b.e.ə.460–420) — Tunc dövrünün V və erkən IV əsrdə yaşamış Antik Klassik dövrün ən önəmli heykəltaraşlarından sayılır. Poliklet Arqos məktəbinin tələbəsi, Fidinin müasiri və bəzi yunan fikirlərinə görə isə hətta Fidiyə bərabər olduğu sayılır. Polikletin nəhəng qızıl və fil sümüyündən olan Argosun Heraini məbədi önündə duran Heranın abidəsi gözəlliyinə görə hətta Fidinin Zevsi ilə müqayisəyə qoyulur. Onun Doryforus (Nizə daşıyan), Diskoforos (Disk atan), Diademenos(Padşahlıq daşıyan) kimi əsərləridə var.  

Poliklet, Fidiylə birlikdə Klassik yunan stilini yaratmışdır. Baxmayaraq ki onun heç bir əsərinin əsli qalmayıb, lakin ədəbi mənbələrin axtarışlarına əsasən onun əsərlərinin Roman nüsxələri əsərlərini yenidən bərpasına imkan yaradır. Onun Klassik yunan stilindəki əsas tapdığı element, bədənin tarazlıq vəziyyətində rahat duruşlu və sağ ayağının dizi qatlanmış vəziyyətdə olmasıdır. Polikletin Dikoforos əsərində bu öz əksini tapır. Bu tapıntı günümüzdə Kontrapsto kimi bilinir. Mikelancelonun "David", Leonardo da Vincinin "Leda və Qu" əsəri itdikdən sonra onun sürətini çəkən Sezar Sestonun bu əsərində də bu element öz əksini tapır. Poliklet "Kanon" adlı traktar yazır ki, burada O, öz estetik teorilərinə və riyazi hesablamalarına əsasən lüt kişinin bədən formasını hazırlayır. Onun bu əsəri hər bir hissənin o biri hissəylə mükəmməl bir şəkildə simmetrik olduğu üçün Kanon adlanır. Polikletin bütün işlərində ümumi məqsədi :Balans, dəqiqlik və tamamlıq idi. Məşhur Britaniya yazıçısı, muzey direktoru və İncəsənət tarixçisi Kennet Klarkın müşahidəsinə görə onun düzəltdiyi bütün atletlərin heykəllərində bir dənə ortaq nöqtə var idi:Duruş, hərəkət və rahatlıq arasındakı əlaqə idi.

Mükəmməllik milyon hissələrdən xırda xırda gəlir:Poliklet bu ifadəsiynən bir heykəli hər bir hissəsini dəqiq müəyyənləşdirmək və hər bir hissəsinin riyazi hesablamalara əsasən düzəltmək lazım olduğunu bildirmişdir. Poliklet və Fidi yunan heykəltaraşlarının ilk nəslindən olmuşdur. Roma yazıçı və tarixçiləri Plini və Pausanias qeyd edirlərki təqribən 20-yə yaxın heykəltaraş Poliklet məktəbindəndir. Skopas və Lysippus Poliklet məktəbinin ən yaxşı davamçıları olmuşdur.

Qalereya
--------

* Yaralı Amazonkanın başıYaralı Amazonkanın başı
* DiadumenDiadumen
* DiskoforDiskofor

Həmçinin bax
------------


Vikianbarda Poliklet ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Kredit kartları** (ingiliscə: Credit Cards) - hesablaşma zamanı nağd kredit istifadə imkanını yaradır. Çeklərə nəzərən kredit kartlarıyla ödəniş daha da qarantlıdır. Çeklərin qarşılıqsız çıxması və ya ödəmələrin gecikməsi və satışı həyata keçirən yerlərin öz kredit satışları nəticəsində bəzi alacaqlarını ala bilməməsi və ya gecikmələrlə alması nəzərə alındıqda kredit kartları satıcılar üçün daha avantajlı sayılır. Banklar kart sahiplərinə ayda bir dəfə cəmi aldıqlarının 25%-nin ödənməsini tələb etməklə, geri qalmış vəsaitin isə kredit olarak ödəmə imkanı təmin edirlər.

Kredit kartı üzrə ödəmələr həm hesabda olan vəsait qalığı çərçivəsində həm də icazəli overdraft çərçivəsində heyata keçirilir. Kredit kartların digər növü **revolver kredit** kartlarıdır və bu kartla ödəmələr icazə verilmiş kredit limiti çərçivəsində, yəni kredit borcun maksimal həddi dərəcəsində həyata keçirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Plastik kartlar". 2010-04-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-04-14.

Həmçinin bax
------------

* Debet kartı
* Plastik kartlar
* POS terminal
**Burzum** — 1991-ci ildə Norveçdə qurulan metal musiqi qrupu. Hazırkı fəaliyyəti elektronik və ambient janrdadır.

Haqqında
--------

Varq Vikernes (Qraf Grishnackh) tərəfindən qurulan və hələ də tək fərd proyekti olaraq davam edən Burzum, 1991-ci ildə Bergen, Norveçdə qurulmuş və Norveç black metalının ilk illərində gözə batmağı bacarmışdır. 1992 və 1993 illəri boyunca Burzum dörd albom yayımlamışdır; lakin Vikernes, gitarist Öysteyn "Yuronimus" Orşeti öldürməsi və bir neçə kilsə yandırma hadisəsinə qarışdığı üçün həbs olunmuşdur. Həbsdə iki albom daha yayımlayan Vikernes; bass gitara, gitara və bateriya kimi alətlər olmadığı üçün sintezator istifadə edərək dark ambient tərzində iki albom daha yayımlamışdır. Burzum, black metal tarixində ən əhəmiyyətli qruplardan biri olmuşdur.

Qrup üzvləri
------------

Varq Vikernes – Bergen şəhərində anadan olub. 1991-ci ildə qurduğu fərdi musiqi proyekti Burzum, erkən Norveç black metal səhnəsində sürətlə yüksəlişə keçdi. 1992-ci ildə Mayhemə qoşulan Vikernes, Count Grishnackh olaraq tanınmağa başladı. Bu vaxt ərzində musiqiçi, paqanizm ilə yaxınlaşdı və German neopaqanizmi ilə əlaqədar yazılar nəşr etdirdi. Dörd dəfə tarixi kilsə yandıran musiqiçi, 21 il həbsə məhkum edildi. 16 il məhbus həyatı yaşayan Vikernes 2009-cu ildə azad olundu. Qrupun bütün vokal və musiqi alətlərini ifa edir. Burzum metal musiqi fəaliyyətini bitirmişdir.

Diskoqrafiya
------------

### Albomları

| Adı | Qeyd olunma tarixi | Yayımlanma tarixi | Məlumat |
| --- | --- | --- | --- |
| *Reh/Demo '91* | 1991 | 1991 |
| *Burzum* | yanvar 1992 | mart 1992 |
| *Aske* | avqust 1992 | mart 1993 |
| *Det som engang var* | aprel 1992 | avqust 1993 |
| *Hvis lyset tar oss* | sentyabr 1992 | may 1994 |
| *Filosofem* | mart 1993 | yanvar 1996 |
| *Dauði Baldrs* | 1994–1995 (həbsxanada) | oktyabr 1997 | dark ambient janrında |
| *Hliðskjálf* | aprel 1999 | dark ambient janrında |
| *Belus* | 2009–2010 | mart 2010 |
| *Fallen* | 2010 | Mart 2011 |
| *Umskiptar* | sentyabr 2011 | may 2012 | skaldik metal janrında |
| *Sol austan, Mani vestan* | 2012 | may 2013 | dark ambient janrında |
| *The Ways of Yore* | 2013-2014 | iyun 2014 | elektronik |

### Tanınmış mahnıları

* "War"
* "A lost forgotten sad spirit"
* "İlla Tiðandi"
* "Dunkelheit"
* "Key to the gate"
* "Valen"
* "Når Himmelen Klarner"
* "Lost Wisdom"
* "Alfadanz"
* "Det som engang var"

Xarici keçidlər
---------------

* Burzum rəsmi saytı

1. ↑  "Thulean Perspective". 2019-04-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-15.
Şosse ilə yük daşınması 2006 ilin əvvəlləri
**Mak-Merdo — Cənub qütbü şosesi** (*ing.* McMurdo-South Pole highway) — Antarktidada yerləşən və uzunluğu 1450 km olan, Amerikaya məxsus olan Mak-Merdo və Amundsen-Skott stansiyaları arasında yerləşir. Yol qarın müəyyən yerlədə kürüdülməsi yolu ilə çəkilmişdir. Hazırda məsafəni sürücülər qaz yerişi ilə maşınlarla 10 günə qət edirlər. Vaqonlar xüsusi xizəklərdə hərəkət edir. Bu vaqonlarda ayaq yolu və yataq otağı vardır.

Yolla bağlı tikinti işləri 2002-ci ilin sonları başlamışdır. Tikinti işləri 2006-cı ilin yayında başa çatmışdır. Mak-Merdo şelf buzlağı və Antarktida platosu düzən olduğundan 48 kilometrlik mədafə qısa vaxt ərzində inşa edilmişdir. Hündürlüyü 2000 metr olan sahələrdə çətinliklər yaranmışdır. Bəzi sahələr hər il yenidən qurulur. Ross şelf buzlağında da işlər ləng getmişdur. Səbəb isə bu buzlaqda hərəkətin daha sürətli olmasıdır. 

Şosse Antarktida xəritəsində
Layihənin qiyməti 12 mln $ olmuşdur. Yayda bəzən təyyarələrlə yük daşımalar mümkünsüz olduqda yüklər yolla daşınır. Yolla əsasən iri avadanlıqlar daşınır. Üstəlik Antaktida platosunun kənarında yerləşən italyan-fransız Konkordiya stansiyasına yüklərdə bu yolla daşınır. Hazırda isə yolla kabel xəttinin çəkilişi planlaşdırılır. Ancaq çat ərazilərində bunun necə ötürüləcəyi məlum olmadığında layihə reallaşdırılmır

7 fevral 2006-cı ildə yolla 110 ton yük daşınmışdır

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bi-Bi-Si | Texnologiya | Cənub qütbünə yol çəkilir". 2022-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-14.
2. ↑  "South Pole online in 2009". ITworld. 24 декабря 2002. 2008-05-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-14.
3. ↑  "Icy Overland Trip May Add Ground Vehicles to South Pole Supply Missions (Press Release Press Release 06-024)". National Science Foundation. February 7, 2006. 2012-03-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-14.

Mənbə
-----

* ABŞ Cənub qütbünə yol çəkir Arxivləşdirilib 2008-09-06 at the Wayback Machine (ing.)
* Запрос Конгрессу по бюджету NSF на 2007 год — см. стр. с 197 по 203 (ing.)
* Yolun sxemi
* USA’s Science-Driven "Ice Highway" Hitting Rough Sledding in Antarctica Online Insider, 13 декабря 2004
**Gəncəklər** — qədim türk tayfası.

Tarixi
------

Gəncək tayfası haqqında ilk dəfə XI əsrdə Mahmud Qaşqarlı məlumat verib. Məşhur dilçi alim, türk dillərinin fədakar qrammatik araşdırıcısı Mahmud Qaşqari öz "Divanü Lüğat-it-Türk" əsərində Gəncək sözünü bir tayfanın adı kimi çəkir, onları qıpçaq soylarından hesab edir.

Miladdan əvvəl qıpçaq soyu birləşməsinin tərkibində gəncəklər soyu olmuş və onlar Gəncək (Qanzaq) şəhərini salmışlar. Hal-hazırda gəncək soylarının eramızdan əvvəl, Gəncək (Qanzaq) şəhərinin eramızın ilk orta yüzilliklərində salındığı haqqında fərqli rakursdan baxış mövcuddur. Strabonun "Coğrafiya"sında Gəncək şəhərinin adına rast gəlinir. Belə çıxır ki, şəhər miladdan əvvəl birinci yüzillikdən əvvəl mövcud imiş. Gəncək şəhərini Strabon Atropatenada, Musa Kalankaytuklu isə Qarabağda yerləşdirir. Hətta çox maraqlıdır ki, "Albaniyanın tarixi"nin müəllifi onu Albaniya şəhəri kimi yox, ərəblərin bu yerləri işğalından sonra salınmış şəhər kimi qeyd edir. Əslində iki Gəncə adını daşıyan şəhər olmuşdur. Birincisi, Atropatenada, ikincisi isə indiki Şimali Azərbaycanda. Gəncə adına Naxçıvanda, Cənubi Azərbaycanda çay və yer adlarında da rast gəlinir. Şimali Qafqazda Nalçik yaxınlığında dağ və çay, Qazaxıstanda göl və çay, Dağıstanda çay və aul (kənd) Gəncə adını daşıyır.

Bəzi təqdiqatçılar isə "Gəncə" sözünün pəhləvi dilində "xəzinə" sözü olduğunu güman edirlər. Bu toponim prototürk mənşəli gəncəklərin adı ilə bağlıdır. Halbuki bu sözün pəhləvi lüğətinə heç bir aidiyyatı yoxdur.

Beləliklə, miladdan əvvəlki qıpçaq soy birləşməsinin tərkibində gəncəklər soyu olmuş və onlar Gəncək (Qanzaq) şəhərini salmışlar. Mənə belə gəlir ki, əvvəlcə Atropatena ərazisində Gəncək (Qanzaq) şəhəri eramızdan əvvəl mövcud olmuş, həmin şəhəri salan gəncəklər Araz çayından şimala miqrasiya edərək (çox güman ki, qıpçaqların tərkibində) indiki yerlərə gəlib çıxmış, Gəncə şəhərinin bünövrəsini qoymuşlar.

### Gəncek dilində sözlərin anlamı

* *kendük*: küp kimi torpaqdan hazırlanan böyük bir qap, küp.
* *togrıl*: ət və ədviyyatla doldurulan bağırsaq, bumbar/mumbar dolması.
* *yudhuğ*: uşaqlara işlədilən bir kəlmə.
* *kenpe*: bir ot adı.
* *körke*: ağacdan hazırlanmış tabaq.
* *çaha*: çaxmaq.
* *çulıman*: su birikintisi.
* *çawlı*: od qalanan meyvə qabıqları. (çalı)
* *çowlı*: tutmac süzgəci.
* *çeşkel*: çanaq, çömlək.
* *şenbuy*: başqa bir dəvətdən sonra gecələyin (gecə vaxtı) gedilən içki ziyafəti.
* *kewli*: çayın ağzı, mənsəbi.
* *dünüşge*: "sülüklü pancar" adlanan bir tərəvəz növü.
* *büşinçek*: üzüm salxımı.
* *banzı*: əlaqə pozulduqdan sonra asmaların üzərindəki üzüm qalıntıları, neferneme.
* *lüçnüt*: iməcə.
* *rapçat*: biyar; bəyin camaatın gölüklərini (at, eşşək, qatır və s. yük və minik mal-qarasını) alıb üzərinə pulsuz olaraq yük yüklətməsi kimi.
* *buldunı*: içərisinə yaş ya da quru üzüm qonan xoşmərim.
* *sin*: sən.
* *hana*: ana
* *hata*: ata

İstinadlar
----------

1. ↑
**Bellsund** (norv. Bellsund) — Qərbi Şpisbergen (Şpitsbergen arxipelaqı, Norveç) adasının qərbində yerləşən fiord. Uzunluğu 20 km-dir.

Tarixi
------

İlk dəfə Villem Barens tərəfindən 1596-cı ildə aşkarlanmışdır. O, fiordu *Inwyck* (ensiz boğaz) adlandırır. 1610-cı ildə fiordu ingilis Yohan Pol (*ing.* Jonas Poole) araşdırmış və hazırkı adı vermişdir. 1612-ci ildə hollandiyalı dənizçi Villem Kornelis van Myoyden burada ilk dəfə balina ovlamağa cəhd göstərmişdir. Ancaq uğursuzluğa uğramışdır. 1613-cü ildə bask, holland və fransız balina ovçuları gəmiləri ilə Bellasunda gəlsələrdə ingilis hərbi donanması tərəfindən cərimə ödənilməyə məcbur edilərək geri göndərilirlər.

1614-cü ildə holladlar Bellsundu İngiltərəyə 1 mövümlük güzəşrtə gedirlər. 1615-ci ildə hollandiyalılar Bellsundun cənubunda, Reşerşfiordda, Qərbi Şpitsbergendə ilk yarı qalıcı balina ovu stansiyasını qururlar. 1626-cı ildə bu stansiya York və Hulldan olan balina ovçuları tərəfindən zərər görmüşdür.

Mənbə
-----

* Conway, W. M. 1904. Early Dutch and English Voyages to Spitsbergen in the Seventeenth Century. London.  (ing.)
* Conway, W. M. 1906. No Man’s Land: A History of Spitsbergen from Its Discovery in 1596 to the Beginning of the Scientific Exploration of the Country. Cambridge: At the University Press.  (ing.)
* Şpitsbergenin coğrafi adıarının baza məlumatları Arxivləşdirilib 2016-05-06 at the Wayback Machine  (ing.)
* Purchas, S. 1625. Hakluytus Posthumus or Purchas His Pilgrimes: Contayning a History of the World in Sea Voyages and Lande Travells by Englishmen and others. Volumes XIII and XIV (Reprint 1906 J. Maclehose and sons).  (norv.)
**Lalibela** ( *amh.* ላሊበላ ) — Efiopiyada daşdan yonulmuş monolit kilsələri ilə məşhur olan şəhər. Lalibela, Efiopiyanın orta əsrlər və orta əsrlərdən sonrakı dövr sivilizasiyasının böyük bir keçmişidir. Şəhər Efiopiyanın Aksumdan sonra ikinci ən müqəddəs şəhəri və həcc mərkəzidir. Aksumdan fərqli olaraq, Lalibela əhalisi demək olar ki, tamamilə Efiopiya pravoslav xristianıdır.

Efiopiyalılar 4-cü əsrin birinci yarısında xristianlığı qəbul edən ilk xalqlardan biri idi və tarixi kökləri Həvarilərin dövrünə aiddir. Kilsələr isə 7 əsrdən 13 əsrlərə qədərki dövrlərə aiddir.

Xüsusilə yerli ruhanilər tərəfindən Lalibeladakı əsas binaların düzülüşü və adlarının Qüdsün simvolik bir nümayəndəliyi olduğu geniş qəbul edilir. Bu, bəzi ekspertlərin hazırkı kilsə binalarını 1187-ci ildə müsəlman lider Səlahəddinin Qüdsü ələ keçirməsindən sonrakı illərə aid etməsinə səbəb oldu.

Ərazidəki Qaya kilsələri 1978-ci ildə Ümumdünya irsi elan edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Hindistandakı Ellura Kaylasanatxa məbədi

İstinadlar
----------

1. 1 2  *UNESCO World Heritage Centre.* "Rock-Hewn Churches, Lalibela". unesco.org. 2005-07-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-26.
2. ↑  *Windmuller-Luna, Kristen,* "The Rock-hewn Churches of Lalibela", Heilbrunn Timeline of Art History, New York: The Metropolitan Museum of Art, September 2014, 8 October 2014 tarixində arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 27 July 2017
3. 1 2  *Phillipson, David.* Ancient Churches of Ethiopia: Fourth-fourteenth Centuries. Yale University Press. 2009. səh. 181. ISBN 978-0-300-14156-6. 2019-09-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-26.
**Məhəmməd Kazım** (1720-1753) - fars tarixçisi.

Haqqında
--------

Məhəmməd Kazım 1720-ci ildə anadan olmuş, əvvəllər Nadir şahın qardaşı, Azərbaycan hakimi İbrahim xanın katibi və xidmətçisi olmuş, sonralar Mərv şəhərinə dəvət olunub, yerli hakimin vəziri olmuşdur. Həmin illərdə Məhəmməd Kazım "Dünyanı bəzəyən Nadir şahın tarixi" və ya "Nadirnamə" əsərini yazmışdır. Dövrünün ictimai-siyasi hadisə və məsələlərinə aid faktlarla zəngin olan bu üç cildlik böyük əsər Asiyanın son fatehi olan Nadir şah haqqında bir növ epopeyadır. Faktlarla zəngin olan bu əvəzsiz əsərdə xalqların sosial hərəkatları haqqında da ətraflı məlumat verilir. 1743-cü ildə Şirvanda Nadir şahın zülmünə qarşı I və II Sam Mirzələrin başçılığı ilə baş vermiş xalq üsyanlarının geniş təfərrüatları ilə də Məhəmməd Kazımın bu əsərində tanış olmaq mümkündür.

Tarixçi Nadir şahın əməllərini Şərq üslubunda yüksək poetik epitetlərlə təsvir edir. Mədhiyyə xarakterli bu əsər böyük sərkərdə və dövlət xadimi olan Nadir şahın sərkərdəlik qabiliyyətinin mahiyyətini təyin olunması üçün qiymətli bir mənbədir. Əsər həm də Nadir şah haqqında bir salnamə kimi obyektiv mahiyyət daşıyır. Tarixçi əsərdə hadisələr hakim sinfin mövqeyindən yanaşsa da, eyni zamanda heç nəyə göz yummamağa da çalışmışdır. Təəssüf ki, bütün Şərq mənbələrində olduğu kimi, bu əsərdə də təsvir olunan döyüşlərin taktiki gedişləri haqqında məlumat yox dərəcəsindədir. Hər qələbə Allahın iradəsi və şahın hünəri kimi təqdim olunur. Əsərdə İran, Orta Asiya, Əfqanıstan, Hindistan və xüsusilə XVIII əsr Azərbaycan tarixi haqqında qiymətli məlumatlar vardır.

Məhəmməd Kazım 1753-cü ildə vəfat etmişdi.

Mənbə
-----

* Əlisa Nicat. Dünya tarixçiləri. Bakı, 1998.
**Uhud döyüşü** — 23 Mart 625-ci ildə (Hicri təqvimlə 3 Şəvval 3-cü il) hal-hazırkı Ərəbistan yarımadasının şimal-qərbində yerləşən Uhud dağında, Mədinədə məskunlaşan Müsəlmanlar ilə Məkkəli Əbu Süfyanın başçılıq etdiyi ordu arasında baş vermişdir. Döyüşün gedişində baş verən ən önəmli hadisələrdən biri də İslam peyğəmbərinin əmisi Hz. Həmzənin öldürülməsidir.

Səbəbi
------

Döyüşün baş tutma səbəbi Məkkəli Müşriklərin Bədr döyüşündə aldıqları məğlubiyyətin qisasını almaq istəmələri, verdikləri itkiləri unutdurmaq və müsəlmanların aldıqları qələbədən sonra yüksələn döyüş əhval-ruhiyyəsini aşağı salmaq idi.

Döyüş barədə
------------

Məkkə ordusu 11 mart 625-ci ildə Məkkədən Mədinəyə doğru hərəkət etdi. Müsəlmanlar da döyüş üçün hazır idilər. Qısa müddət sonra hər iki ordu Uhud dağının yamaclarında üz-üzə gəldi.

Məhəmməd peyğəmbər iki ordunun qarşılaşdığı Uhud dağındakı dar keçidin hər iki tərəfinə də oxçuları yerləşdirdi. Bu Məkkəlilərin dağın ətrafını dolanaraq arxadan müsəlmanlara hücüm etməsinin qarşısını almaq üçün idi. Oxçulara xəbərdarlıq edilmədən yerlərini tərk etməmək əmrini verdi. İki tərəfin qüvvələri Uhud dağının ətəyində qarşılaşdı. Düşmən ordusunun say çoxluğuna baxmayaraq müsəlmanların təsirli hücumları ilə Məkkə ordusu geri çəkilməyə başladı. Bunu görən oxçular döyüşü qazandıqlarını fərz edərək gizləndikləri yerləri tərk edib, məkkəlilərin geri çəkilərkən qoyduqları qənimətləri talan etməyə başladılar.

Bundan istifadə edərək məkkəlilərin komandanlarından Xalid ibn Vəlid rəhbərlik etdiyi qüvvələrlə oxçuların tərk etdiyi keçiddən müsəlmanlara hücum etdi. Bu hücum sonrası İslam ordusu ağır itkilər verərək geri çəkilməyə başladı. Beləliklə döyüşə yüksək əhval-ruhiyə ilə başlayıb, uğurlu təşkil olunmuş hücumla rəqibi geri çəkilməyə vadar edən müsəlmanlar itkilər verərək məğlub oldular. Məkkə ordusu da elədə böyük üstünlük qazanmamasına rəğmən bu nəticəyə qane olub müsəlmanları təqib etməyərək Məkkəyə doğru çəkildi.

Həmçinin bax
------------

* Bədr döyüşü
* Xəndək döyüşü

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Najeebabadi, Akbar Shah,* History of Islam, Vol.1, səh. 171
2. ↑  *Gil, Moshe.* Ibn Sa'd, 1(1), 147 VII(2), 113f, Baladhuri, Tarikh Tabari, 1 2960, Muqaddasi, Muthir, 25f; Ibn Hisham, 311. Cambridge University press. 1997-02-27. səh. 119. ISBN 0521599849. İstifadə tarixi: 26 January 2020.
**Sent-Etyen AS** (*fr.* Association Sportive de Saint-Étienne Loire) - Fransız futbol klubu. Klub 1919-cu ildə Fransanın Sent-Etyen şəhərində yaradılıb və öz adını təmsil etdiyi şəhərdən götürüb. Hal-hazırda 
Fransa Liqa 1 çempionatından mübarizə aparan kluba fransız mütəxəssis Kristof Qaltye rəhbərlik edir. Komanda ev oyunlarını Sent-Etyen şəhərində yerləşən və 40 minlik azarkeş tutumu olan *Stade Geoffroy-Guichard* stadionunda keçirir. Komandanın kapitanlığıni isə 1996-cı ildən klubun formasını geyinən Loïc Perrin yerinə yetirir.

Sent-Etyen futbol klubu 10 qat Fransa Çempionu, 5 qat Fransa Kubokunun qalibi və 1 dəfə Fransa Liqa Kubokunun qalibi olmaqla Fransa futbol tarixinin ən titullu klublarından hesab olunur. Klub Fransa Liqa 1 də ən çox çempion olan klub titulunu özündə saxlamağa davam edir. Fransa Çempionatında əldə edilən uğurlarla yanaşı klub müxtəlif vaxtlarda 6 dəfə də Fransa kubokuna sahib çıxmışdır. Bu nəticə ilə *Sent-Etyen AS* Fransa Kubokunu ən çox qazanan 3 klubdan biri ünvanını hələdə qoruyur.

Sent-Etyen klubunun əzəli rəhibi Fransanın digər bir klubu olan Olimpik Lyon klubudur. Bu komandalar arasında keçirilən görüşlər hər zaman öz prinsipiallığı ilə fərqlənir və bu komandaların qarşılaşması Ron derbisi adlandırılır. 2009-cu ildən etibarən Sent-Etyen futbol klubunun qızlar üçün nəzərdə tutulmuş komandası fəaliyyətə başlamışdır.
Narıncı qarın yağdığı Omsk vilayətinin Rusiyada yeri.
**Sibirdə narıncı qar** – 2007-ci ilin fevralında Rusiyada baş vermiş anomal hadisə. 31 yanvar 2007-ci ildə Rusiyanın Sibir federal dairəsinin Omsk vilayətindəki 1500 km2 əraziyə narıncı qar yağmışdır. Narıncı qar Tomsk və Tümen vilayətlərində də müşahidə olunmuşdur. Narıncı qarın yağmasına səbəb olan hadisə naməlumdur. Bir versiyaya görə buna səbəb Qazaxıstanda baş vermiş fırtınanın gətirdiyi çirkli maddələrdir.

Təsvir
------

Narıncı qar pis qoxulu, yağlı idi və normal səviyyədən 4 dəfə çox dəmir saxlayırdı. Qarın böyük qismi narıncı olsa da, qırmızı və sarı qar da müşahidə olunmuşdur. Qarın yağdığı ərazidə 27 min nəfər yaşayırdı. İlk öncə narıncı qarın sənayə çirklənməsi, raket gündərilməsi və ya nüvə qəzası ilə əlaqədar olaraq yağdığı güman olunurdu. Lakin daha sonra narıncı qarın toksik olmadığı müəyyən edilmiş, lakin insanlara həmin qardan istifadə etməmək tövsiyə olunmuşdur. Rəngli qar Rusiyada çox nadir müşahidə olunsa da, qara, göy, yaşıl və qırmızı rəngli qarın yağması halları yaşanmışdır.

Səbəb
-----

Narıncı qarın səbəbi dəqiq bilinməsə də, Qazaxıstandakı qum fırtısının səbəbkar olduğu güman olunur. Qar üzəridə aparılmış testlər zamanı Rusiyaya yuxarı stratosfer qatından daxil olmuş qum və gil hissəcikləri tapılmışdır. Narıncı qarın Baykonur kosmodromundan göndərilən raket səbəbi ilə yağdığı iddia edilsə də, bu iddia təkzib edilmişdir.

Rusiyada ətraf mühit mühafizəçiləri isə narıncı qarın sənayə çirklənməsi və metallurgiya artıqları səbəbi ilə yağdığını iddia etmişdilər. Narıncı qarda normal səviyyədən 4 dəfə çox nitrat, turşu və dəmir tapılmışdır. Lakin səbəbkarın yerini müəyyən etmək qeyri-mümkündür, çünki ərazidə bir çox sənaye müəssisəsi yerləşir.

Həmçinin bax
------------

* Avropada narıncı qar (2018)

İstinadlar
----------

1. ↑  *Harding, Luke.* "Orange snow causes concern in Siberia". The Guardian. 2 February 2007. 12 November 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 November 2016.
2. ↑  "Russia probes smelly orange snow". BBC. 2 February 2007. 28 September 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 November 2016.
3. 1 2 3 4  *Blomfield, Adrian.* "'Putrid' orange snow falls in Siberia". The Telegraph. 3 February 2007. 22 January 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 November 2016.
4. ↑  "ZetaTalk Chat Q&A for February 21, 2015". Zetatalk. 21 February 2015. 26 January 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 November 2016.
5. ↑  "Soyuz rocket missions in 2007". Russian Space Web. 19 January 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 November 2016. 2007 Jan. 18: Russia launched its first space mission of 2007, sending a 7,290-kilogram cargo ship toward the International Space Station, ISS. The Soyuz U rocket, carrying the Progress M-59 spacecraft, lifted off from Site-1 in Baikonur Cosmodrome on January 18, 2007, at 05:12:13 Moscow Time (02:12 UTC; 09:12 p.m. EST on Jan 17)
**Taclı Bəyim** və ya **Şahbigə Sultan** (1488, Ərdəbil – 1540, Şiraz) — Şah İsmayıl Səfəvinin həyat yoldaşı, Səfəvi dövlətinin Şahbanusu, *Naibəyi-Səfəviyyə*dir.[*mənbə göstərin*]

Həyatı
------

Taclı bəyim ağqoyunluların əsas gücünü təşkil edən mosullu tayfasına mənsubdur, onun əsl adı Şahbigə olmuşdur. Əksər mənbələrdə onun haqqında "Bigə xanım","Bigə bəyim" "Şah sultan" deyə bəhs edilir. Taclı ona Şah İsmayılla izdivacdan sonra böyük hökmdarın verdiyi ad idi. Saray içində və yazışmalarda ona "Taclı sultan" deyə müraciət edilirdi

Salnaməçilərin qeyd etdiyinə görə, Taclı Sultan Şah İsmayılla evlənərkən cəmi 14–15 yaşında idi. Şah İsmayıl Xətainin dövləti ilə bağlı verdiyi qərarlarda onun təsiri böyük idi. Mötəbər mənbələrə görə, Taclı Bəyim mosullu tayfasından Həmzə Bəy Bektaşlının oğlu Mihmad Bəyin qızı idi.

Səfəvi tarixçisi Budaq Münşi Qəzvini qeyd edirdi ki,Şah İsmayılın Herata əmir təyin etdiyi Əmir xan Mosullu Baburla gizli əlaqəyə girdiyi üçün dövrünün ən nüfuzlu ,böyük din alimlərindən hesab olunan Məhəmməd Miryusifi mərkəzlə məsləhətləşməmiş edam etdirdiyi üçün Şah İsmayılın qəzəbinə tuş gəlmişdir. Lakin Taclı bəyimin səyi nəticəsində hökmdar onun canını bağışlamışdır. Bir çoxları bunu Əmir xan Mosullu ilə Taclı bəyimin qohumluq bağlarının olması ilə əlaqələndirsələr də bunun heç bir məntiqi əsası yoxdur. Çünki, eyni jestdən Ustaclı tayfasından olan Cahanşah da yararlanmışdı.

Taclı bəyim 1514-cü ildə Osmanlı-Səfəvi arasında baş vermiş Çaldıran döyüşündə iştirak etmişdir. Bu döyüşdə onun əsir düşməsi ilə bağlı söhbətlər də istər osmanlı,istər digər mənbələrdə mübahisəli olaraq qalır.

Səfəvi mənbələri Taclı Bəyimin əsir alınmadığını, döyüşdən sonra itdiyini iddia edirlər. Türkiyəli məşhur tarixçi Faruk Sümer Osmanlı mənbələrinin iddialarının doğru olmadığını bildirərək, Taclı Bəyimin döyüşdən qaçıb Xoy hakiminin evində gizləndiyini, buradan Təbrizə gəldiyini bildirir. 1524-cü ildə Şah vəfat etdikdən sonra dövləti idarə etməyə başlayan Taclı Sultan taxta böyük fədakarlıqla özü oğlunu deyil Şahbanu Bəhruzədən olma Təhmasib mirzəni çıxardır. Özü isə ara çəkişmələrlə 1540-a qədər dövlət iqtidarını əlində saxlamağı bacarır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Tufan Gündüz, Son Kızılbaş Şah İsmail, Sayfa:108, 400 nolu dipnot
2. ↑  Tufan Gündüz, Son Kızılbaş Şah İsmail, 5. Baskı, Sayfa:132
3. ↑  Tufan Gündüz, Son Kızılbaş Şah İsmail, 5. Baskı, Sayfa:134
4. ↑  "Şah İsmail' in Eşi Taçlı Begüm, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi / Sayı 51, Gazi Üniversitesi, Tufan Gündüz". 2015-07-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-02-19.
5. ↑  [http  Arxivləşdirilib 2015-08-01 at the Wayback Machine Taçlı Begüm’ ün Hayatı hakkında Yeni Olgular, Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, Cilt:1/Sayı:4/Aralık/2014, Minahanım Tekleli, Feride Aliyeva]
**İvan Bebek** (30 may 1977, Riyeka) — Xorvatiya futbol hakimi. Hal-hazırda Riyeka şəhərində yaşayır.

UEFA Çempionlar Liqasının iki qrup oyunlarını idarə etmiş yeganə xorvat hakimdir. (2007/2008 sezonunda Latsio FK-SV Werder Bremen və 2008/2009 sezonunda Bordeaux-CFR Cluj). O, həmçinin bu liqanın 2013/2014 sezonunda 1/8 final mərhələsində Paris Saint-Germain – Bayer Leverkusen oynunda hakimlik etmişdir. UEFA Avropa Liqasının 2015/2016 mövsümündə 1/8 final mərhələsi oyunu olan Fənərbaxça – Braqa matçını yönətmişdi. Bu oyunu yönətmə ilə bağlı bir neçə futbol azarkeşindən tənqidlənmişdir. Hətta bir azarkeş İvanın bu qərarını indiyə qədər futbolda olunan 'ən pis hakim qərarı' olaraq adlandırıb. Türkiyə klubuna 8 sarı və 3 qırmızı kard göstərildikdən sonra oyun Portuqaliya klubunun 4–1 qələbəsi ilə başa çatmışdır.

2007-ci ildə Cənubi Koreyada keçirilən 17 yaşlıların və 2009-cu ildə Misirdə təşkil edilən 20 yaşlıların Dünya Çempionatındada oyunları idarə etmişdir. Avro 2008-də dördüncü hakim kimi fəaliyyət göstərmişdir.

İvan Bebek Hindistan çempionatından iş üçün dəvət almışdır. 2010 FİFA Dünya Çempionatının perspektiv hakimlər siyahısına salınmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "List of prospective 2010 FIFA World Cup referees" (PDF). 2017-08-29 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-03-18.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Futbol** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı daha da zənginləşdirin.* |
**Monoqamiya** — təkkəbinlilik; nikah və ailənin tarixi forması.

İnsanlar arasında monoqamiya
----------------------------

Monoqamiya ibtidai icma cəmiyyəti dağıldıqdan sonra qoşa nikahdan təşəkkül tapmışdır. Əmlakın kişiyə məxsus olması və varislərə keçməsi, qadının hüquqsuzluğu və s. monoqamiyanın xarakterik xüsusiyyətləri idi.

Heyvanlar arasında monoqamiya
-----------------------------

Monoqamiya erkək və dişi cinslər arasında əlaqədir. Erkək fərd az, yaxud çox uzun müddətdə müəyyən bir dişi fərdlə çütləşir və adətən dişi ilə birgə nəsil qayğısına qalır. Leyləklərdə, qartallarda, qu quşlarında və s. təsadüf olunur. Bir mövsüm, yaxud ömür boyu davam edir. Vəhşi qazlarda monoqamiya bir mövsüm, bəzi ördəklərdə yuva quranadək, canavar, tülkü, qunduzda və s. adətən, bor mövsüm, meymunlarda isə bir neçə il davam edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Моногамија // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 50–51.
2. ↑  Моногамија (һејванларда) // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 51.
***Natrium salisilat*** — salisil turşusu törəmələri qrupuna aid olan ağrıkəsici və antipiretik dərman vasitəsidir. Ağrıkəsici və qızdırmasalıcı dərman kimi vasitə, onun əsas tətbiq sahəsidir. Asetilsalisil turşusuna həssas olan insanlar üçün mümkün olan əvəzedicilərə aid edilir.
Həmçinin, steroid olmayan dərman kimi iltihab əleyhinə istifadə oluna bilər.
Əlavə olaraq, natrium salisilatın xərçəng hüceyrələrində apoptoz əmələ gətirdiyinə dair dəlillər mövcuddur. [1]

Xassələri
---------

Natrium salisilat salisil turşusunun natrium duzudur. Fiziki xüsusiyyətlərinə görə: şirin-duzlu dada malik, qoxusuz, ağ kristal toz və ya xırda lopa şəklindədir. Çox asanlıqla suda (1: 1), spirtdə (1: 6) həll olur. Məhlulları (pH 6.0–7.0) +100 ° C-də 30 dəqiqə müddətində sterilizə edir.

Qeyd
----

1. ↑ Lee E. J. Park H. G. Kang H. S. Sodium salicylate induces apoptosis in HCT116 colorectal cancer cells through activation of p38MAPK // International journal of oncology. — 2003. — Т. 23, вып. 2.
2. ↑ ЭСБЕ/Салициловая кислота — Викитека. ru.wikisource.org. Дата обращения: 6 апреля 2018.

Mənbə
-----

* А. П. Арзамасцева. Фармацевтическая химия. — М.: "ГЭОТАР-МЕД", 2004. — 640 с. — ISBN 5-9231-0438-5.
**Cavid İsmayılov** (25 yanvar 1978, Bakı) — 25.01.1978-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Naxçıvan Dövlət Universitetində Təsviri incəsənət və rəsmxət müəllimliyi ixtisası üzrə bakalavr (1999–2003) və Pedoqogika nəzəriyyəsi və tarixi ixtisası üzrə magistr pilləsində təhsil almışdır (2003–2006). Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının (2010) və Naxçıvan MR Rəssamlar Birliyinin üzvüdür (2012). Haliyədə Naxçıvan Dövlət Universitetinin İncəsənət fakültəsinin dekanı vəzifəsində işləyir. Təsviri İncəsənət kafedrasının dosentidir. Həmin universitetin Memarlıq və təsviri incəsənət kafedrasında müəllim, baş müəllim (2010–2018), Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunda İncəsənət kafedrasının müdiri vəzifələrində işləmişdir (2019–2020).

Uğurları
--------

Əsərləri ABŞ-da – oktyabr 2000-ci ildə "Western Sprinqs" Qadınlar Klubunda, Oktyabr-noyabrda Ford Xatirə Kitabxanasında, yanvar 2001-ci ildə Avrasiya Konfransında, apreldə Beynəlxalq Araşdırmalar, Təhsil Mərkəzində, PUC dərnəyinin iclasında, Nortwest İndiana Dünya Ticarət Şurasında, Perdue Universiteti Calumetdə və may ayında Təşəbbüskarlıq-Ticarət sərgisində nümayiş etdirilmişdir.

Naxçıvan Dövlət Universitetində (2004), Naxçıvan Rəssamlar Birliyində (2010, 2012), Türkiyə Cumhuriyyətinin Bolu şəhərində (2010) və Bakı şəhərində fərdi sərgilər keçirmişdir (2019). Naxçıvan MR Rəssamlar Birliyinin təşkil etdiyi "Naxçıvan — bəşəriyyətin beşiyi" I, II, III, IV və V Beynəlxlaq Rəsm Festivallarının iştirakçısıdır (2012, 2014, 2016, 2018, 2021).

Respublikamızda və xarici olkələrdə keçirilən bir çox qarışıq sərgilərdə və festivallarda iştirak etmişdir. O cümlədən: Türkiyənin Fırat Universiteti (2003), Qars-Qafqaz Universiteti (2006), İran İslam Respublikası gənc rəssamların festivalı (2007), Ərzurum festivalı (2009) və Malaziyada keçirilən sərgidə fəal iştirak etmişdir (2011). Naxçıvan Rəssamlar Birliyinin təşkil etdiyi "Naxçıvan-95" "Yurdumun rəngləri" festival-müsabiqəsində rəngkarlıq nominasiyası üzrə III yerin qalibi olmuşdur (2019).

Əsərləri ABŞ, Türkiyə, İran, Türkmənistan, Malaziya kimi xarici ölkələrdə, Naxçıvan şəhərində ki Heydər Əliyev Muzeyində, Naxçıvan Dövlət Rəsm Qalereyasında, Xatirə Muzeyində, Cəlil Məmmədquluzadənin Ev Muzeyində, Bakı şəhərində və bir çox şəxsi kolleksiyalarda qorunub saxlanılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Naxçıvan Dövlət Universitetinin İncəsənət fakültəsində". 2023-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-11.
2. ↑  "CAVİD İSMAYILOV". 2023-04-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-11.
3. ↑  "NAXÇIVANDA ƏMƏKDAR RƏSSAM CAVİD İSMAYILOVUN FƏRDİ SƏRGİSİ". 2017-03-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-11.
A dishwasher containing clean dishes
Qabyuyan maşını 1886-cı ildə Jozefina Koçrane adlı qadın ixtira edib.

Koçrane evində tez-tez ziyafətlər verən varlı qadın idi. Özü isə heç vaxt qab yumurdu. Bunun üçün xüsusi xidmətçiləri vardı. Onun üçün dəyərli olan bu qablar hər dəfə yuyulan vaxtı sınırdı. Koçrane buna çarə tapmaq üçün xüsusi aparat lazım olduğunu düşünürdü. Hansı alimə söylədisə, heç kim onun istədiyini ixtira edə bilmədi. Beləcə o da bunu özü etdi.

Onun "əgər heç kim bir qabyuyan maşın icad etmirsə, o halda bunu özüm edəcəyəm!" — deyə qışqırdığı bildirilir. Əvvəlcə qab-qacaqların ölçülərini ölçdü. Daha sonra onlar üçün bölmələri düzəltdi. Onların hər biri xüsusilə qablara, fincanlara uyğun şəkildə hazırlandı. Bölmələr düz səthləri mis qazan içərisində bir təkər içinə yerləşdirildi. Mühərrik, isti sabunlu su qazanın dibindən yuxarıya fışqırır, qab-qacaqların üzərinə düşür və təkəri fırladırdı. Dostları bunu çox bəyəndi və onlar üçün də qabyuyan maşın hazırladı. Yaxınları bu ixtiraya "Koçrane qab-qacaq maşını" adını qoydular.

Bu ad qısa müddətdə geniş yayıldı və Koçrane restoranlardan, otellərdən qabyuyan maşın düzəltməsi üçün xeyli təklif aldı. O, hazırladığı maşının patentini aldı və işini daha da böyütdü. 1893-cü ildə Çikaqodakı Dünya Sərgisində ixtirasını göstərdi və "dayanıqlılıq və uyğunlaşmadan ən yaxşı mexaniki istehsal" mükafatını qazandı. Vhirlpul Şirkəti tərəfindən maddi yardım alaraq "Koçrane İstehsal Şirkəti"ni qurdu.

qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Qabyuyan maşınların növləri
**İsmayılov Qəşəm Camal oğlu** — biologiya üzrə fəlsəfə doktoru, professor.[*mənbə göstərin*]

Həyatı
------

Qəşəm İsmayılov 1939-cu il mayın 25-də Cəbrayıl rayonunun Süleymanlı kəndində anadan olmuşdur. 1945-ci ildə Cəbrayıl rayonunun 7 saylı məktəbin 1-ci sinfinə daxil olmuş, 1956-cı ildə Ağdam şəhərinin 1 saylı orta məktəbini bitirmişdir. Orta məktəbi bitirdikdən sonra 1957-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitenin biologiya fakültəsinə daxil olmuş, 1962-ci ildə həmin fakültəni bioloq-zooloq ixtisası üzrə tam kursunu bitirmişdir. Həmin ildə AMEA Zoologiya İnistitutunun "Ekoloji parazitologiya" laboratoriyasında laborant vəzifəsində işləmişdir.

1964-cü ildə ADU-nun biologiya fakültəsində əyani aspiranturaya daxil olmuş və aspirantlıq təhsilini başa vurduqdan sonra yenidən AMEA Zoologiya İnstitutuna işə qayıtmışdır.

1969-cu ildə "Azərbaycanda itlərin helmint faunası, onun epizootoloji və epidemioloji cəhətcə xarakterizə edilməsi" mövzusunda namizədlik dissertasiya işini müdafiə edərək, biologiya elmləri namizədi adını almış, Zoologiya İnstitutunda əvvəlcə kiçik elmi işçi, 1974-cü ildən hal-hazıra kimi böyük elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır.

İşlədiyi müddətdə 10-a yaxın mövzunun məsul icraçısı olmuşdur. "Lənkəran təbii vilayətində qaramal və camışlarda Moniezia cinsinə aid növlərin bioekoloji xüsusiyyətləri, yayılması, təsərrüfat əhəmiyyəti" mövzusunun məsul icraçısı idi. O, Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində itlərdə və gövşəyən heyvanlarda parazitlik edən bir sıra başlıca helmintoz törədicilərinin təbii ocaqlıqlarını aşkar etmiş və onlara qarşı müvafiq mübarizə tədbirlərini işləyib hazırlamışdır. İlk dəfə olaraq Azərbaycan faunası üçün anoplosefalyatlarının aralıq sahibləri olan 25 növdən çox oribatid gənələri aşkar etmişdir.

Dəfələrlə Beynəlxalq konfranslarda, qurultaylarda, simpoziumlarda məruzə və məqalələrlə çıxış etmişdir. 65-dən artıq elmi məqalənin, bir kitabçanın müəllifi idi.

Q. C. İsmayılov "Azərbaycanda gövşəyən ev heyvanlarının anoplosefalyatları (fauna, sistematika, biologiya) ekoloji-coğrafi və epizootoloji təhlili" mövzusunda 2429.01 — Parazitalogiya ixtisasında biologiya üzrə elmlər doktoru dissertasiya işini müdafıə etmişdir.

Qəşəm İsmayılov 19 sentyabr 2014-cü ildə vəfat edib.

Xarici keçidlər
---------------

*
Dozor-B, Zbroya ta Bezpeka 2015 tədbirində nümayişi
**Dozor-B** (uk Дозор-Б) — Ukrayna müdafiə sənayesinin məhsulu zirehli personal daşıyıcısı.

Ümumi məlumat
-------------

4×4 təkər formuluna malik "Dozor-B" xüsusi təyinatlıların əməliyyatlarında personal daşıyıcı olaraq istifadə edilir.

"Dozor-B" kəşfiyyat, sanitar və komanda nəzarət zirehli nəqliyyatı olaraq da istifadə edilir. Transportyorun zirehi 7.62 mm-lik pulemyotun mərmilərinə, qəlpələrə, bəzi minalara və kimyəvi hücuma qarşı qorumanı təmin edir.

Ukrayna 2016-cı ilin aprelində "Dozor-B" zirehli maşınını gecikmə, səhv istehsal və büdcə azlığı səbəbiylə ləğv etmişdir. "Dozor-B" maşının istehsalı tamamlandıqdan sonra, Ukrayna Ordusunun silahlanmasına daxil ediləcək.

Göstəriciləri
-------------

Xəritədə Dozor-B istifadəçiləri mavi rəngdə göstərilmişdir
* Çəkisi: 6.3 ton
* Uzunluğu: 5400 m
* Eni: 2400 m
* Ekipaj: 3 nəfər
* Desant əsgər tutumu: 8 nəfər
* Xidmət müddəti: 2016-cı ilin iyul ayından hal-hazırkı dövrə qədər
* Dizaynı: 2004-2007
* Personal götürmə qabiliyyəti: 8 nəfər
* Silahlanma: 1 ədəd 12.7 çaplı NSVT pulemyotu
* Mühərrik modeli: Deutz BF 4M
* 1013FC (diesel)
* Mühərrik gücü 190 at gücü
* Hərakat mənzili: 750 km
* Transmissiya: 4x4
* Normal yolda maksimal sürət: 100 km/saat
* İstehsalçı firma: Malyshev Zavodu (2014-ə qədər), Lvov Tank Təmiri Zavod (2014-dən bəri)
**Ferritlər** dəmir oksid Fe2O3 ferromaqnit xassəli metal oksidləri ilə birləşməsindən əmələ gələn maddədir.

Ferritlərin quruluşu və xassələri
---------------------------------

Ferrit şpinel – şpinel quruluşlu ferritlər kubik fəza quruluşuna malikdir.Onların formulu MeFe2O4 –dür (Me – ikivalentli metallar Ni, Co, Mn, Mg, Cu, Zn, Cd ).

Fiziki-kimyəvi xassələri
------------------------

Ferritlər suda və üzvi həlledicilərdə həll olmayan, çətinəriyən kifayət qədər bərk maddələrdir. Turşularla reaksiyaya girir. Normal temperaturda havaya dözümlüdür. Fe (+2) və Mn (+2) tərkibli ferritlər havada oksidləşə bilər.

Ferritlərin tərkibi
-------------------

Radiotexnika, radioelektronika, hesablama texnikasında geniş istifadə olunur. Bu onların yarımkecirici və dielektirlərlə maqnitlik yaratmaq qabiliyyəti ilə əlaqədardır. Ferritlər həmşinin neftkimya proseslərində polifunksional heterogen katalizatorların alinmasında istifadə olunur.

Ferritlərin əsas alınma üsulları
--------------------------------

Bu maddələrin alınması üçün ilkin kompanent olaraq oksidlər, hidroksidlər, oksalat və karbonatlar (bəzən onları məhlulda birgə çökdürürlər) və yaxud duzların duzlarının (nitratlar, sulfatlar, ikiqat sulfatlar) buxarlanması ilə alınan tərkiblərdən istifadə olunur.
Həll olan ferritlər üçün natriumun karbonat və ya hidroksid, həmçinin ammonium xlorid məhlullarının hidrotermal işləmələrindən istifadə olunur.
Metalferritlərin məlum sintez üsulları aşağıdakilardır: yüksəktemperaturlu hidrotermal işləmə və həmçinin uyğun tərkib hissələrinin bişirilməsidir ki, bu zaman cox böyük enerji sərf olunur.Ferritlərin formalaşmasının son mərhələsində bərk fazaların qarşılıqlı təsirinin sürətini yüksəltmək məqsədilə , son zamanlar termiki üsulla yanaşı, reaksiya qarışığına mexaniki, ultrasəs təsiri ilə, yaxud müxtəlif digər fiziki vasitələrin təsiri ilə işlər aparılır. 
Ultra yüksəktezlikli elektromaqnit sahəsində ferritlərin alınması enerji və vaxt baxımından daha perspektivlidir.

Ədəbiyyat
---------

1.Смит Я. Вейн.Х. Ферриты –Москва :Иностранная литература, 1962г, 504с
2.Венецев А.С. Третьяков Ю.Д. Микроволновой синтез индивидуальных и сложных оксидов. Успехи химии. 2007г. т.76, №5, 435-453с.
**Kastiliyalı Ketrin** (*isp.* Catarina de Castilla) (d. 1403 - ö. 19 oktyabr 1439) – Kastiliya kralı III Henri və xanımı Lankasterli Ketrinin kiçik qızı, Kastiliya infantası.

1415-ci ildə o, Araqon kralı olan əmisi Ferdinandın oğlu Henriylə nişanlandı. Eyni razılığa görə, Ketrinin kral qardaşı II Con Henrinin bacısı ilə, bacısı Mariya isə Henrinin digər qardaşı Alfonso ilə evlənməli idi. Beləcə, mərhum Kastiliya kralı III Henrinin hər 3 övladı da Araqon kralının ailəsiylə evlənmişdi. Cütlüyün nikah mərasimi 1418-ci ildə baş tutdu.

Ancaq çox keçmədən əri Henri kral qardaşı V Alfonso ilə siyasi mübarizəyə başladı və bu səbəblə cütlük 1420-ci ildə sürgün edildi. Kastiliyalı Ketrinə qardaşı tərəfindən verilən Villena hersoqluğu isə mövcud siyasi gərginlik səbəbilə 1427-ci ilədək verilmədi.

Kastiliyalı Ketrin 1439-cu ildə erkən doğuş səbəbilə övladını itirdi və qanaxma səbəbilə çox keçmədən vəfat etdi. Ölümünün ardından qardaşı II Con Villena hersoqluğunu Kastiliya krallığına birləşdirdi.

Mənbə
-----

* de Sousa, Antonio Caetano (1735). *Historia genealogica da casa real portugueza*
* *Earenfight, Theresa. (2010). The King's other Body: María of Castile and the Crown of Aragon. University of Pennsylvania Press. ISBN 0-8122-4185-1.*
* *Jansen, Sharon L. (2002). The Monstrous Regiment of Women: Female Rulers in Early Modern Europe. Palgrave Macmillan. ISBN 0-312-21341-7.*
* *Previte-Orton, C.W. (1912). The Shorter Cambridge Medieval History. Volume 2. Cambridge at the University Press.*
* *Álvarez Palenzuela, Vicente. "María de Castilla". Diccionario biográfico España (in Spanish).*

1. 1 2  Dictionary of Women Worldwide (ing.): 25,000 Women Through the Ages. / A. Commire, D. Klezmer Detroit: Gale, Yorkin Publications, 2006. 2572 p. ISBN 978-0-7876-7585-1
Suzada Makedoniyalı İsgəndərin evlənməsi.
**Suzada toy mərasimi** — e.ə. 324-cü ildə Əhəmənilər imperiyasının Suza şəhərində Makedoniyalı İsgəndərin təşəbbüsü ilə təşkil olunan ellin əyanlarının yerli zadəgan qızları ilə, həmçinin makedoniyalı əsgərlərin yerli qızlar ilə kütləvi izdivac mərasimi. Cəmi 80 (bəzi məlumatlara görə 90) izdivac bağlandı. Makedoniyalı İsgəndərin özü 2 xanımla ailə qurub - III Daranın qızı Statira ilə və III Artakserksın qızı Parisatida ilə. Qeyd etmək lazımdır ki, bir az öncə İsgəndər Baktriya hökmdarının qızı Roksana ilə izdivac bağlamışdı. Çoxevliliklə İsgəndər özünü fars hökmdarlarına bənzətmək istəyirdi. Ümumilikdə isə, makedoniyalı hökmdar bu mərasimlə iki mədəniyyət arasında möhkəm əlaqə yaratmaq niyyətində idi.

Bu mərasimdə tarixi Azərbaycan dövləti Atropatena üçün mühüm bir hadisə baş verib. Atropatena dövlətinin banisi hesab olunan Atropat öz qızını Makedoniyalı İsgəndərin yaxın silahdaşı Perdikkaya ərə verib. Bu nikah diplomatiyası müqabilində Atropat yaxın gələcəkdə öz ölkəsinin müstəqilliyini təmin edib.

Mərasim
-------

Toy mərasimi 5 gün davam etdi. Mərasim üçün nəhəng çadır qurulmuşdu. İçəridə bir tərəfdən gəlinlər üçün, digər tərəfdə xüsusi qonaqlar üçün oturacaqlar qurulub. Bayırda yemək masaları salınıb. 
İlk izdivac İsgəndərin izdivacı oldu. 
Mərasimin gedişatında gəlinlər bir-bir zala daxil olurdu, bəylər onlara yaxınlaşıb əlindən öpürdü. Bəylər ilahələrə qurban kəsirdi. Qonaqları musiqiçilər, müğənnilər və sehrbazlar əyləndirirdi. İsgəndər gəlinləri öz adından dəyərli cehiz ilə təmin edirdi, bundan başqa hər qonağa bir qızıl kubok bağışladı.

Həmçinin bax
------------

* Makedoniyalı İsgəndər
* Perdikka
* Atropat
* III Dara
* Statira
* Atropatena

İstinadlar
----------

1. ↑  *Worthington, Ian.* Alexander the Great: A Reader. Routledge. 2012. səh. 46. ISBN 978-1136640049.
2. ↑  *Arrian.* İsgəndərin yürüşü. VII. 4. 4-8.
3. ↑  *Siciliyalı Diodor.* Tarixi kitabxana. XVI. 107. 6.
4. ↑  *Plutarx.* İsgəndər. 70.
5. ↑  *Играр Алиев.* Очерк истории Атропатены (rus). Bakı: Azərnəşr. 1989. səh. 56. ISBN 5-552-00480-9. 2023-05-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-26.
6. ↑  *Mitilenalı Xares.* İsgəndərin tarixi. fragment 4.

Xarici keçidlər
---------------

* Царские свадьбы в Сузах
* Александр Великий
**Suvorov abidəsi** — Rostov-na-Donu şəhərində yerləşən monumental abidələrdən biri. Abidə rus sərkərdəsi, general Aleksandr Vasileviç Suvorovun şərəfinə ucaldılmışdır. Abidənin müəllifi Anatoli Andreyeviç Sknarindir. Abidə 1999-cu ildə quraşdırılmışdır.

Ünvan: Rostov-na-Donu Univerditetski xiyabanı ilə Suvorov küçələrinin kəsişdiyi ərazi.

Tarixi
------

Aleksandr Vasileviç Suvorov 177-ci ildə Önazov Kuban korpusunun komandanı təyin edilmişdir. Kubana gedən yol Müqəddəs Dmitri Rostov qalasından keçirdi. Bu qala isə öz dövrünüün əsas rus bazalarından biri hesab edilirdi. Kubana gəlməsinin üç ayı müddətində əlverişli idarə sistemini hazırlamış və qalanı möhkəmlədərək müşmən üçün əlçatmaq hala gətirtmişdir. Kuban çayının sağ sahili boyunca dörd. Dmitri Rostovski istehkan hazırlanmışdır. Müqəddəs Dmitri Rostovski qalasından Kubana qədər stanisalar təşkil edilmişdir. Bu isə müdafənin güçlənməsinə səbəb olmuşdur.

İkinci dəfə Suvorov Dona 1782-ci ildı ailəsi ilə birlikdə gəlmişdir. Bu dəfə isə o, Müqəddəs Dmitri Rostovski qalasında hərbi qərsrgahda yerləşmişdi. Gələcək əmrləri gözləyərək o, burada uzun zaman yaşamışdır.

II Yekaterinanın əmri ilə Aleksandr Vasileviç Suvorov Krımlı erməniləri Domna köçürmüşdür. Nəticədə burada Naxçıvan-na-Donu şəhəri, Azov, Sultan-Salı, Nesvetay və Çaltır kimi kəndlər salınmışdır.

1999-cu ildə Rostov-na-Donu şəhərində Aleksandr Vasileviç Suvorovun şərəfinə abidə ucaldılmışdır. Abidə Rostov-na-Donu şəhəri Univerditetski xiyabanı ilə Suvorov küçələrinin kəsişdiyi ərazidə yerləşir. Abidənin müəllifi Anatoli Andreyeviç Sknarindir.

Təsviri
-------

Aleksandr Vasileviç Suvorovun abidəsi büstən ibarətdir. Şəhərdə Aleksandr Vasileviç Suvorovun şərəfinə abidədə vardır. İkinci abidə 18 may 2011-ci ildə hazırlanmışdır. Abidənin müəllifi Anatoli Dementev olmuşdur. Abidə "Lisey № 27" qarşısında ucaldılmışdır.

Ədəbiyyat
---------

* Агуренко Б. Александр Суворов, гениальный полководец/ Б. Агуренко// Вечерний Ростов.- 2002.- 4 февр.-С. 2.
* Бормотов В. "Потомство мое прошу брать мой пример"/ В. Бормотов// Резонанс.- 1999.- № 10.
* Вартанов Э. Он был необъяснимым чудом/ Э. Вартанов// Наше время.- 2010.- 22 янв.
* Корольченко А. В крепости Ростовской/ А. Корольченко//Приазовский край.- 1993.- 19 авг.
* Рудик Ю. Из фельдмаршалов – в генералиссимусы/Ю. Рудик// Вечерний Ростов.-1999.- 1 марта.
* Чеботарев В. Александр Суворов на Дону и Северном Кавказе/ В. Чеботарев// Приазовский край.- 2005.- 24 нояб.

Mənbə
-----

* Памятник Александру Васильевичу Суворову в г.Ростове-на-Дону
* Памятник Александру Васильевичу Суворову.

İstinadlar
----------

1. ↑  "В Ростове появится бюст Александра Суворова". 2017-03-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-24.