recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mariyə əl-Qibtiyyə** (*ərəb.* **مارية القبطية**‎; *bilinmir*, Bizans imperiyası – 16 fevral 637, Mədinə) — İslam peyğəmbəri Məhəmmədin həyat yoldaşlarından biri, möminlərin anası. 628-ci ildə Misir hökmdarı Mukaukis tərəfindən bacısı ilə birlikdə ona cariyə kimi təqdim edilən İslam peyğəmbəri Məhəmmədin həyat yoldaşı. İbn Hişam və İbn İshaq kimi bioqraflar Məhəmməd peyğəmbərin zövcələri siyahısında onun adı çəkilmir. Bir çox mənbələr onun yalnız cariyə olduğunu güman edir. Mariyə Məhəmməd peyğəmbərin körpə ikən ölən oğlu İbrahimi dünyaya gətirmiş qadındır. Mariyə Məhəmməd peyğəmbərin vəfatından beş il sonra vəfat etmişdir.

Bioqrafiyası
------------

Mariyənin atasının adı Şamun adlı nüfuzlu qibti xristianlarından biri idi. Anası isə Roma əsilli olmuşdur. Hicrətin 6-cı ilində (627-628) Məhəmməd peyğəmbər Yaxın Şərqin hökmdarlarına məktublar göndərir, bu məktublarda onları yeni bir inancın yaranmasından xəbərdar edir və onları özünə qoşulmağa dəvət edir. Məktubu Xətib ibn Əbu Balta Misir hökmdarı Mukaukisə çatdırır. Mukaukis məktuba cavab olaraq iki qul qadın (Mariyə və Sirin), Məbur adlı bir qul kişi, minlərlə miskal qızıl, iyirmi atlaz paltar, Daldal adlı bir qatır və Yağfur adlı eşşək də daxil olmaqla hədiyyələr göndərir. Xətib ibn Əbu Balta Mədinəyə gedərkən qullarla söhbət edir. Hər iki qadın İslamı qəbul edərək müsəlman olaraq Mədinəyə daxil olur.

Mədinəyə gələn Xətib xəbəri və hədiyyələri Məhəmməd peyğəmbərə çatdırır. Onlar şərəflə qarşılanır. Mariyə Mədinəyə yaxın ərazidə "əl-Aliya" (indiki əl-Əvali) adlanan ərazidə məskunlaşır. Mariyənin bacısı Sirin ənsar şairi kimi tanınan Həssən ibn Sabitlə evlənmişdir. Sirin və Həsən xoşbəxt həyat sürmüş və atasının şairlik yolunu davam etdirən Əbdürrəhman ibn Həsən adlı bir oğulları olmuşdur.

Mariyə əl-Qibtiyyə 637-ci ildə ağır xəstəlikdən dünyasını dəyişir. Xəlifə Ömər ibn Xəttab və Mədinə sakinləri onun cənazə namazını qılmışdır. Mədinədə Bəqi qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

İbrahim
-------

Hicrətin 8-ci ilində (630-ci ilin oktyabrı) Mariyə əl-Qibtiyyədən dünyaya gələn Məhəmmədin oğlunun adını İbrahim qoymuşlar. İbrahimin hansı yaşda vəfat etdiyi müzakirə mövzusu olsa da, ortaq fikir onun iki yaşından əvvəl vəfat etməsidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Exegesis (Tafsir) of Quran by ibn Kathir for Chapter 66, verses 1-5 of Quran
2. ↑  Zaad al-Ma’aad, 1/103
**Pərinuş Sənii** İran əsilli yazıçı, sosyoloq və psixoloqdur. Tehran Universitetinin psixologiya fakultəsində təhsil almışdır. Yazar kimi məşhurlaşmağına səbəb isə 2003-cü ildə qələmə aldığı "Mənim payım" (irn: Sahm-e man) avtobioqrafik romanıdır.

Mənim Payım
-----------

Əsər 2013-cu ildə Sara Xəlili tərəfindən ingilis dilinə "The book of fate" adı ilə tərcümə edilmişdir. 26 Dilə tərcümə olunan əsər həmçinin "World Literature Today" tərəfindən 2013 -cü ildə "ilin ən dəyərli 75 tərcüməsi" siyahısında yer almışdır. Əsərin italyan dilinə olan tərcüməsi 2010-cu ildə məşhur "Covanni Bokkaçço" mükafatına layiq görulmuşdur.

Atası və qardaşları 16 yaşlı Məsuməni üzünü görmədiyi oğlana zorla ərə verirlər. Məsumə başqasını sevir. Ali təhsil almaq istəyir. Zorla ərə verildiyi oğlana təslim olmaqdansa, intiharı üstün bilən Məsumə hələ bilmir ki, onun əri ölkənin azadlığı, insanların rifahı üçün mübarizə aparan inqilabçı, təhsilli və müasir adamdı. Sadə və dindar ailənin hicablı, imanlı qızı ateistlərin, solçuların, inqilabçıların arasına düşür.

Hazırda mühacirətdə yaşayan Səniinin bu əsəri İranda 2 dəfə qadağan olunmuşdur. 
"Mənim payım" avtobioqrafik romanında İran qadınının həyatı, ailədə, cəmiyyətdə ona olan münasibət sadə və natural şəkildə təsvir olunur.

İstinad
-------

1. ↑  ""Mənim Payım" romanının yazarı Pərinuş Sənii ilə müsahibə". 2016-06-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-03-18.
**Pərqubellər fəsiləsi** (*lat.* Cymatophoridae) orta ölçülü kəpənəklərdir.

Quruluşu
--------

Pərqubellər fəsiləsi – Cymatophoridae (Effendi R.E.). Nisbətən qısa konusvarı qarıncığı olan orta ölçülü (25–30 mm) kəpənəkləri əhatə edir. Önkürəyi sıx yumşaq tükcüklərlə örtülmüşdür. Uzunsov-üçkünc qabaq qanadlarının zirvəsi düzbücaqlıdır. Bəzi növlərdə əlvan və parlaq olsa da, əksəriyyətində kül-boz rəngdə olub, bir qədər tünd dalğalı, eninə sarğıları var. Dinclik halında qanadlar çardaqvarı, «evcik» şəklində yığılır. Bığcıqları qılşəkillidir. Axşamdan xeyli keçmiş və gecə uçur, çox vaxt işığa gəlirlər. Tırtılları çılpaq, 16 ayaqlıdır, dinclik halında yarımhalqa şəklində əyilirlər. Müxtəlif kol və ağacların yarpaqları ilə qidalanır, ziyan vurmurlar. Avropada, Aralıqdənizi hövzəsində, Kiçik Asiyada, Qafqazda, Orta

Yayılması
---------

Asiyada geniş yayılmışdır. Bəzi növləri Cənub-Şərqi Asiyaya qədər gedib çatır. Palearktikada 20, Azərbaycanda 6 növü məlumdur.
Moruq pərqubeli (Habrozyne derasa L.) yayın ortalarında aran və dağətəklərinin hər yerində uçur və ona tez-tez rast gəlinir. Tırtılları payızda moruq və böyürtkən yarpaqları ilə qidalanır. Pupları qışlayır.
Thyatria cinsindən Azərbaycanda 2, Palearktikada 3 növ yaşayır. Onlardan biri Uzaq Şərqdə yayılmış, o biri isə Uzaq Şərq və Hindistandan, Qafqazdan və Rusiyanın cənub rayonlarından keçməklə cənub-şərqi Avropaya keçmişdir (T. batis L.), üçüncüsü isə T. hedemanni Chr. morfoloji cəhətdən əvvəlkinə çox yaxın olub, Zaqafqaziya endemikidir. Azərbaycanda T.batis şimal-şərqdə (Yalama, Xudat, Qusar) rast gəlir, Dağıstanda və Şimali Qafqazda daha boldur, N.hedemanni isə Talışın aran və dağətəklərinin meşə zonasında tapılmışdır. Hər iki növün kəpənəyi may-iyunda uçur, bir nəsildə inkişaf edir, tırtılları isə böyürtkən və moruq yarpaqları ilə qidalanır.
Cymatophora cinsi Azərbaycanda zahirən bənzər 2 növlə C. or F. və C. octogesim Hb. təmsil olunmuşdur. Bu kül-boz kəpənəklər meşə dağətəklərində may ayında uçur, kifayət qədər tez-tez rast gəlinir. Tırtılları müxtəlif qovaq növləri ilə qidalanır. Nazik baramada, torpaqda, mamır və ya yarpaqların arasında puplaşır. Pupları qışlayır. İldə bir nəsildə inkişaf edir. Talışın dağətəklərində çox nadir hallarda yayın ikinci yarısında Polyploca diluta F. rast gəlinir. Tırtılları mayda palıd yarpaqlarında inkişaf edir, yumurtaları qışlayır.

Xarici keçidlər
---------------

Qarışçılar fəsiləsi

Ədəbiyyat
---------

1. AZƏRBAYCANIN HEYVANLAR ALƏMİ,II cild, Bakı, Elm, 2004

İstinadlar
----------

1. ↑  AZƏRBAYCANIN HEYVANLAR ALƏMİ,II cild, Bakı, Elm, 2004
**Amerika gavalısı** (*lat.* Prunus americana) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin gavalı cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Vətəni Şimali Amerikadır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 8 m-dək olan, yarpağı tökülən ağacdır. Düz gövdəsi tükcüklü qabıqlı, iynəli budaqlı və açıq teksturalı çətirlidir. Enli çətirə malikdir. Yarpaqları növbəli yerləşir, oval formalıdır. Yarpaqların uzunluğu 2-4 sm-dir. Yarpağın yuxarı hissəsi tünd yaşıl, alt tərəfi hamar və açıqdır. Kiçik ağ çiçəkləri beş ləçəklidir və tək və ya qrupla yarpaqların qoltuğunda əməl gəlir. Açıq, ağ, tək çiçəklərin diametri 2,5 sm-dır. Meyvələri sarı və ya qırmızıdır. Şarşəkilli meyvələrin diametri təxminən (2,5 sm) 1 sm-dir.

Ekologiyası
-----------

Boy artımı yazda və yayda daha aktivdir. Qışa davamlı, kölgəyə, quraqlığa və ya yanğına az davamlıdır. Çox vaxt öz təbii arealından kənarda əkilir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Mədəni şəraitdə Azərbaycanın bir çox rayonlarında becərilir.

İstifadəsi
----------

Dekorativ və kulinariya məqsədləri üçün istifadə edilir. Ağ çiçəkləri yazda dekorativdir. Amerika gavalısının 200-dən çox növü becərilir. Turş və şirin meyvəsi tər halda yeyilir və ondan mürəbbə, jele, çaxır hazırlanır. Onun hündür boyu küləyin sürətini azaldır. Yolların kənarında əkilir. Bir çox quş və heyvan meyvələrini, marallar budaq və yarpaqlarını yeyir. Kömüründən qırmızı boya alınır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q469524
* Wikispecies: Prunus americana
* AoFP: 3827
* APA: 3173
* Calflora: 9393
* EoL: 301085
* EPPO: PRNAM
* FEIS: pruame
* FNA: 242417055
* GBIF: 3021106
* GRIN: 29831
* iNaturalist: 48629
* IPNI: 210717-2
* ITIS: 24763
* IUCN: 50669154
* MichiganFlora: 2516
* MoBotPF: 286355
* NCBI: 122118
* NZOR: 30c019cd-f820-41bf-9894-eb1d6818e17b
* Plant List: rjp-77
* PLANTS: PRAM
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:210717-2
* Tropicos: 27800132
* VASCAN: 8858
* WisFlora: 4686
* WFO: wfo-0001017074

 |
**Mahmudov Pərixanım Mahmud qızı** (15 may 1948, Xızı rayonu, Qəriban kəndi) – "Əməkdar Mədəniyyət İşçisi" Cəlil Məmmədquluzadənin ev-muzeyində direktoru(1982-2013)

Həyatı
------

Pərixanım Mahmud qızı Mahmudova 1948–ci il mayın 15-də Xızı rayonunun Qəriban kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini 19 saylı Altıağac kənd məktəbində almış (1956-1964) və ailənin Bakı şəhərinə köçməsi ilə əlaqədar olaraq təhsilini Bakı şəhər 161 saylı məktəbində (1964-1966) bitirmişdir. BDU-nun filologiya fakultəsində ali təhsil almış (1968-1973) və filoloq, Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi ixtisasına yiyələnmişdir.

Ali təhsilini davam etdirməklə bərabər 12 may 1969-cu il tarixdən Şirvanşahlar sarayı Dövlət Tarixi-Memarlıq Qoruq muzeyində muzey baxıcısı kimi əmək fəaliyyətinə başlamış və həyatını həmişəlik olaraq muzey işinə bağlamışdır. Həmin muzeydə 1982-ci ilə qədər muzeyin kütləvi təbliğat şöbəsində müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır: ekskursçu, kiçik elmi işçi, böyük elmi işçi.

Bu müddətdə muzeyin kütləvi təbliğat şöbəsi müdirinin müavini vəzifəsini icra etməklə bərabər şöbənin məktəblilərlə iş bölməsinə rəhbərlik etmişdir.
Respublikanın rayonlarında Tarix-Diyarşünaslıq muzeylərinin yaradılmasında yaxından iştirak etmiş, yaradılmış muzeylərin sonrakı fəaliyyətində də onlara əməli və metodiki köməkliklər göstərmək məqsədilə mütəmadi olaraq həmin rayonlara ezam olunmuşdur.

Dəfələrlə Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən ona Fəxri fərman və pul mükafatları təqdim olunmuşdur.

Pərixanım Mahmudova Cəlil Məmmədquluzadənin ev-muzeyində direktor vəzifəsində çalışıb (1982-2013).

2013-cü ildə Azərbaycan Respublikasında mədəni irsin qorunmasında səmərəli fəaliyyətlərinə görə "Əməkdar Mədəniyyət İşçisi" fəxri adına layiq görülüb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikasında muzey işçilərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2021-04-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-01.
**Amerikalı şirin qız** (*ing.* American Honey) — 2016-cı il Böyük Britaniya istehsalı film.

Məzmunu
-------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***
İtirməyə heç nəyi olmayan yeniyetmə qız Star (Sasha Lane) qapıdan-qapıya jurnal satışı ilə məşğul olan dəlisov bir komandaya qoşulur. İstədikləri kimi hərəkət edən, əylənən və pul qazanmaqdan başqa heç nəyi düşünməyən gənclər toplusu ABŞ-ni başdan-başa səyhət edib, satış etmək istəyirlər. Star isə satışdan əlavə intriqa dolu sevgi macəraları, qanun pozuntuları və gözlənilməz həyat reallıqları ilə üz-üzə qalır.

Filmi izlədikcə Starın cəmiyyət tərəfindən necə müəyyən axın istiqamətində yönəldildiyini görürük. Sanki, obrazımız özünü *cəmiyyət* adlanan axına buraxır və *Dumandakı kirpi* cizgi filmində kirpiciyəzin dediyi kimi *qoy çay məni gedəcəyim yerə aparsın* deyir.

Oxşar analogiyanı cizgi filmi ilə "Amerikalı şirin qız" arasında hələ çox qurmaq olar, çünki hər ikisi də individin öz şəxsi həyat yolunu axtarıb-tapmaq, ona öz yanaşmasını müəyyənləşdirmək və ilk öncə arzularını tapıb, sonra da onlara nail olmaqdan bəhs edir. Star həqiqətən də şirin, hələ həyatın nə olduğunu yeni-yeni başa düşməyə başlayan birisi kimi izləyici də müəyyən simpatiya oyadır.

İstinadlar
----------

1. ↑  IMDb (ing.). 1990.
2. ↑  *Seetoodeh, Ramin.* "How Shia LaBeouf Stopped Drinking and Found the Career He Wanted". Variety. September 6, 2016. March 11, 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: September 6, 2016.
3. ↑  "American Honey". Box Office Mojo. February 23, 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: December 20, 2016.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Twitter |
| Tematik saytlar | AllMovie · AlloCiné · Box Office Mojo · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · IMDb · Metacritic · Rotten Tomatoes |
**Azəristiliktəchizat Açıq Səhmdar Cəmiyyəti** və ya qısaca **Azəristiliktəchizat ASC** — İstilik təchizatı sahəsində Azərbaycanın vahid texniki iqtisadi siyasətini həyata keçirən və mərkəzləşdirilmiş istilik və isti su xidmətləri göstərən və səhmlərinin 100 faiz paketi dövlətə məxsus şirkətdir.

Məzmun
------

"Azəristiliktəchizat" ASC "Azərbaycan Respublikasında istilik təchizatı sahəsində idarəetmənin təkmilləşdirilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 08 iyun 2005-ci il tarixli 847 saylı sərəncamına əsasən yaradılmışdır və əsas məqsədi Azərbaycan Respublikasının ərazisində yerləşən yaşayış evləri və binalarına, sosial obyektlərə, mülkiyyət formasından asılı olmayaraq digər müəssisə, idarə və təşkilatlara istilik və isti su təchizatı xidmətlərini göstərməkdən, istehlakçıların istilik enerjisinə olan tələbatının etibarlı və keyfiyyətli təminatını təşkil etməkdən ibarətdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-02-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-07.
2. ↑  "Struktur" (az.). azeristilik.gov.az. 2021-06-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-03.
**Amerika quşarmudu** (*lat.* Sorbus americana) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin quşarmudu cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Vətəni Şimali Amerikanın şərq hissəsi, Şərqi Kanada, ABŞ-nın şimal-şərq və mərkəzi hissəsidir. Quron gölü və Yuxarı gölün şimal sahillərində Amerika quşarmudunun ən böyük nümunələri bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 12 m çatan (40 fut) çoxillik ağacdır. Qabığı açıq boz, hamar, çıxıntılıdır. Yarpaqları mürəkkəb, qeyri-bərabər lələkvari, uzunluğu 6-dan 10 düymadək (15-25 sm), nazik, tünd yaşıl və ya qırmızı saplaqlıdır. Yarpaqcıqları 13-17 ədəd, lansetvari və ya uzun, oval, uzunluğu ikidən üç düymadək, qeyri-bərabər pazşəkilli və ya bünövrəsində yumrulanmış, kənarları dişli, ucu biz, oturaqdır. Tumurcuqdan tükcüklü çıxır, sonradan hamarlanır, yuxarısı tünd yaşıl, alt tərəfi açıqdır. Qönçələri tünd qırmızı, itidir. İçəri pulcuqları boy atan zoğlarla birgə böyüyür. Yalançı zoğları yarpaqvari, töküləndir. May-iyunda çiçəkləyir. Çiçəkləri ağdır. Çiçək altlıqları iti, xırdadır. Kasaçığı tükcüklü, beş pərli, kənarları qısa, itidir. Çıçək tacının ləçəkləri beş, krem rəngli-ağ, yumrudur. Erkəkcikləri iyirmi-otuz, sapvari, tozluqları iki hüceyrəli, kəsiyinə açılır. Meyvəsi şarşəkilli, parlaq qırmızı, oktyabrda yetişir, dadı turşdur Toxumları açıq qonur, uzunsov, yığcam, yüngül, yumşaq, ləpələri ətlidir.

Ekologiyası
-----------

Rütubətli torpaqlarda, bataqlıqlarda, qayalıqlarda, çay kənarlarında bitir. İstisevən, günəşədavamlı bitkidir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanın bir çox rayonlarında mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Dekrativ bitkidir. Tək və qrup əkinlərində, canlı çəpərlərin salınmasında istifadəsi məqsədyönlüdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q285587
* Wikispecies: Sorbus americana
* EoL: 242805
* EPPO: SOUAM
* FEIS: sorame
* FNA: 250100453
* GBIF: 3012358
* GRIN: 34994
* iNaturalist: 54265
* IPNI: 240773-2
* IRMNG: 11213990
* ITIS: 25319
* IUCN: 135956666
* MichiganFlora: 2569
* MoBotPF: 286470
* NCBI: 193310
* NZOR: 74062839-5b63-4046-a859-21d2cef64eae
* Plant List: rjp-6184
* PLANTS: SOAM3
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:240773-2
* Tropicos: 27801424
* VASCAN: 8963
* WisFlora: 5108
* WFO: wfo-0001015070

 |
"***Qafqaz Albaniyası: Əsrlərin dərinliklərindən gələn ölkə***" (*ing.* Caucasian Albania: A Country from the Depths of the Centuries) — Macarıstan etnoqrafı Peter Veres Tiborun 2021-ci ildə Qafqaz Albaniyası haqqında yazdığı kitab. Monoqrafiya Qafqaz tarixi ilə maraqlanan alimlər, tələbələr və digər şəxslər üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Məzmun
------

Monoqrafiya Cənubi Qafqazda mövcud olmuş Qafqaz Albaniyası dövləti haqqında məsələlərə toxunur. Müəllif əsərdə yazılı mənbələr, etnoqrafiya, linqvistika və digər sahələrdən istifadə edərək dövlətin siyasi tarixini, toponimlərin etimologiyasını, regiondakı tarixi prosesə təsir göstərən xalqların etnik mənşəyini araşdırır. Burada bütpərəst inanclar, xristianlığın formalaşması, Alban kilsəsinin beynəlxalq və mədəniyyətlərarası münasibətlərinə də toxunulmuşdur.

Nəşrlər
-------

Əsər 2021-ci ildə Budapeştdə, "Z-füzetek Alapítvány" tərəfindən nəşr edilmişdir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin elan etdiyi "Şuşa ili" ilə əlaqədar tədbirlər planına müvafiq olaraq Azərbaycan Milli Kitabxanası tərəfindən Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi ilə birgə həyata keçirdiyi "Azərbaycanı dünyaya tanıdaq" layihəsi çərçivəsində Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin işləri üzrə Dövlət Komitəsinin dəstəyi ilə nəşr olunan monoqrafiya dünyanın bir çox ölkələrinin kitabxanalarına göndərilmişdir. Kitab ABŞ Konqres Kitabxanasına, Los-Anceles Universitet Kitabxanasına, Fransa, Britaniya, İsveç, İspaniya, İsrail, Estoniya, Belarus, Bolqarıstan, Çexiya, Çin, Qətər, Latviya, Litva, Macarıstan, Moldova, Polşa, Rumıniya, Slovakiya, Türkiyə, Yunanıstan, Cənubi Koreya, Rusiya Milli və Dövlət, Pakistan Milli Kitabxanalarına, eləcə də Roma Milli Mərkəzi Kitabxanasına, Kanada Milli Elmi Kitabxanasına, Makedoniya Kliment Ohrid Universitet və Milli Kitabxanasına, Danimarka Kopenhagen Kral Kitabxanasına, Serbiya Matice adına Elmi İnstitutunun Kitabxanasına, Yaponiya Milli Parlament Kitabxanası daxildir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Tibor, Peter Veres.* Caucasian Albania: Country from the Depths of the Centuries (ingilis). Budapeşt: Z-füzetek Alapítvány. 2021. səh. 4. ISBN 978-615-6136-03-9.
2. ↑  "Szakmai beszámoló 2021 Z-füzetek Alapítvány" (PDF). ezredveg.vasaros.com (macar). 2021. 2022-08-03 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 20 avqust 2022.
3. ↑  ""Şuşanın irsi" və "Qafqaz Albaniyası: Əsrlərin dərinliklərindən gələn bir ölkədir" adlı kitablar dünya kitabxanalarına göndərilib". Mədəniyyət (az.). 25 iyul 2022. 2022-08-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 avqust 2022.
4. ↑  ""Şuşanın irsi" və "Qafqaz Albaniyası: Əsrlərin dərinliklərindən gələn bir ölkədir" adlı kitablar dünya kitabxanalarına göndərilib". Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi (az.). 20 iyul 2022. 2022-08-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 avqust 2022.
**"Kenterberi Hekayələri"** — Cefri Çoserin şah əsəridir. Çoser əsəri yaradıcılığının III dövründə yazmağa başlamışdır. İngilis dilində yazılmış ilk əsərlərdən biridir. Əsər Kenterberidə yerləşən Saint Thomas Becket məbədinə doğru həcc ziyarətinə çıxan zəvvarların yol boyunca vaxt keçirmək üçün söylədikləri hekayələrdən ibarətdir. 
Əsər Cefri Çoserin ən məşhur əsəridir. Yazıçının bu hekayələri yazarkən daha əvvəl İtaliya ya səyahəti zamanı oxuduğunu bildirdiyi C.Bokaççonun "Dekameron" əsərindən təsirləndiyi və əsərdəki hekayələrlə "Dekameron"dakı hekayələrin bənzədiyi düşünülür. 
C.Çoser əslində 120 hekayə yazmağı nəzərdə tutmuş, lakin sadəcə 24 hekayə yazmışdır. Bu hekayələrdən dördü hələ də əksikdir. İkisi istisna olmaqla bütün hekayələr mənzum şəkildə yazılmışdır. Əsər proloqla açılır. Əsərin proloqunda Çoser oxucunu cəmiyyətin hər təbəqəsində mövcud olan 20 zəvvarın xarakteri, portreti ilə tanış edir.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ədəbiyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Qış yuxusu** (*türk.* Kış Uykusu) — Nuri Bilge Ceylan tərəfindən çəkilmiş 2014-cü il istehsalı Türkiyə filmi. Film 2014 Kann Film Festivalında Qızıl Palma qazanmışdır. Film ayrıca eyni festivalda FIPRESCI mükafatına da layiq görülmüşdür. Filmin ilk nümayişi festival daxilində 16 may 2014-cü ildə edilmişdir. Rejissorluğunu Yılmaz Güneyin etdiyi "Yol"un ardından Qızıl Palma qazanan ikinci Türkiyə filmidir.

Məzmun
------

Aydın təqaüdçü bir oyunçudur; aktyorluğu buraxdıqdan sonra Orta Anadoluda öz halında kiçik bir oteldə çalışaraq günlərini keçirər. Həyatında isə iki qadın vardır: özünə hər anlamda uzaq və soyuq olan gənc arvadı Nihal və boşanmış olan bacısı Necla. Qışın gəlməsi və qar yağışının artması bu kiçik yerdə ən çox Aydının sinirlərinə toxunar və onu uzaqlara getməyə təşviq edər…

Rollarda
--------

* Haluk Bilginər
* Demet Akbağ
* Tamər Ləvənt
* Melisa Sözən
* Ayberk Pekcan
* Serhat Mustafa Kılıç
* Nejat İşler
* Nadir Sarıbacak

Xarici keçidlər
---------------

* Qış Yuxusu Kinotap
* Winter Sleep IMDB
* Kış Uykusu Beyazperde
* WINNERS OF THE 67TH FESTIVAL DE CANNES Kann Film Festivalı


1. ↑  .
2. ↑  IMDb (ing.). 1990.
3. ↑  .
4. ↑  .
**Barış Arduç** (9 oktyabr 1987, Münsterlingen[d], Turgau[d]) — türk serial və kino aktyoru.

Həyatı
------

İsveçrə'nin Şerzingen şəhərində doğulub böyüyən, sonra ailəsi ilə birlikdə Türkiyəyə qayıdan Arduç ibtidai və orta təhsilini burada başa vurub. Teatr aktrisası Ayla Alqanla tanış olduqdan sonra peşəkar aktyorluğa addım atıb.

Fəaliyyəti
----------

O, əvvəlcə *Küçük Hanımefendi* (2011), *Dinle Sevgili* (2011), *Pis Yedili* (2011) kimi seriallarda göründü, sonra isə *Benim İçin Üzülme* (2012), *Bugünün Saraylısı* (2013–2014) kimi seriallarda rol aldı.) və *Racon: Ailem İçin* (2015).

O, indiki populyarlığını ona gətirən *Kiralık Aşk* (2015–2017) adlı serialda rol alıb. Daha sonra *Kuzgun* və *Çukur* serialında da rol alıb. 2021-ci ildən etibarən TRT 1-də yayımlanan *Alparslan: Büyük Selçuklu* serialının baş rol ifaçısıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Barış Arduç // Česko-Slovenská filmová databáze (çeş.). 2001.

Xarici keçidlər
---------------

* Barış Arduç — Facebook səhifəsi
* Barış Arduç — Twitter səhifəsi
* Barış Arduç — Instagram səhifəsi
* Bağlı Olduğu Menajerlik Ajansı

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram |
| Tematik saytlar | Česko-Slovenská filmová databáze · IMDb |
**Tokiva-so** (トキワ荘?) – Yaponiyanın Tokio şəhərinin Toşima rayonunda keçmiş mənzil binası. 1960-cı illərdə Osamu Tezuka kimi bir sıra məşhur manqakalar bu binada yaşadığı üçün manqa fanatları arasında məşhur yerə çevrilmişdir. Bina 1982-ci ildə sökülsə də, yerində manqa muzeyi tikilmişdir.

Tarixi
------

Tokiva-sonun açılışı 6 dekabr 1952-ci ildə baş tutmuşdur. Həmin dövrdə binanın aylıq kirayə haqqı 3000 yen təşkil edirdi. 1953-cü ildə "manqanın atası" hesab olunan Osamu Tezuka bu binada yaşamağa başlamışdır. Tezliklə başqa tanınmış manqakalar onu izləyərək bu binaya köçmüşdürlər.

Tezuka 1954-cü ildə Zoşiqayada yerləşən Namiki evinə köçsə də, digər manqakalar bu binada yaşamağa davam etmişdirlər. Onlar Hiro Teradanın başçılığı altında "Yeni Manqa Partiyası" adlı manqaka qrupu yaratmışdırlar. Tezliklə bina "manqakaların Şanqri-Lası" ləqəbi ilə tanınmağa başlamışdır.

Muzey və əlaqəli tikililər
--------------------------

Tokiva-so Manqa Muzeyi.
Orijinal bina 1982-ci ildə sökülsə də, manqa fanatları bu yerə maraq göstərməyə davam etmişdirlər və nəticədə, 7 iyul 2020-ci ildə burada Toşima Şəhər Tokiva-so Manqa Muzeyi açılmışdır. Orijinal binanın replikasından ibarət olan muzeydə 1950 və 1960-cı illərin şəraiti yaradılmağa çalışılmışdır. Replika *"Tanseisha"* memarlıq şirkəti tərəfindən dizayn edilmişdir. Orijinal binanın sxemləri itdiyi üçün replika şəkillər və müsahibələr əsasında yaradılmışdır. Ziyarətçilər məşhur manqakaların otaqlarını ziyarət edə bilərlər.

Toşima Minami-Naqasaki Tokiva-so Əməkdaşlıq Layihəsi Assosiasiyasının üzvlərindən biri olan Koyde Mikio öz saat mağazasını sataraq Tokiva-soda yaşamış manqakaların 7000 səhifəlik işinə həsr olunmuş kitab evi açmışdır. Həmin tikiliyə manqakaların sevimli kafesinin şərəfinə adlandırılmış *"Eden"* kafesi də daxildir.

Binada yaşamış məşhur manqakalar
--------------------------------

* Osamu Tezuka
* Şotaro Şinomori
* Hiro Terada
* Fuciko Fucio
* Fucio Akatsuka
* Hideko Mizuno

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20  "Tokiwa-sō, Legendary Manga Incubator, Restored for Fans". Nippon.com (ingiliscə). 30 sentyabr 2020. 3 noyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 noyabr 2022.

Xarici keçidlər
---------------

* Manqa muzeyinin rəsmi saytı
**Ulmus pinnato-ramosa** (*lat.* Ulmus pinnato-ramosa)

Təbii yayılması
---------------

Türkmənistanın cənubunda, Şimali Qafqazda, Abхaziyada, Gürcüstanda, Хəzər dənizinin ətrafında bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 15 m-ə çatan, çadırvari çətirə malik ağacdır. Gövdəsinin qabığı açıq-qоnur və ya sarı-qоnur rəngdədir, tədricən tünd bоz-qоnur rəng alır. Tumurcuqları оval fоrmalı və çılpaqdır, 1,5 mm uzunluqdadır. Cavan budaqları düz, bоzumtul tüklə örtülmüşdür. Yarpaqları еllipsvari, хırda, hamar, bəzənsimmеtrik, kənarlarıiridişlidir, tünd-yaşıl rəngdədir. Yarpaq altıqları əyri, qaidəsi ürəkvari, 5-7 mm uzunluqdadır. Yarpaq saplaqları əvvəl sıх tüklü оlur, sоnradan çılpaqlaşır, 3-11 mm uzunluqdadır. Mart ayında çiçəkləyir. Qanadcıqlar 9-14 mm uzunluqda оlub, tərs оval fоrmalı və ya dairəvidir.

Ekologiyası
-----------

Əlvеrişsiz şəhər şəraitinə davamlıdır, istisеvəndir, tоrpağa tələbkar dеyil.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Ekzоtik görünüşünə görə yaşıllaşdırmada tək və qrup əkinlərində geniş istifadə edilir.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorasi" V cild, Baki, "Elm", 2019, 370 səh.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q7879639
* GBIF: 6709050
* GRIN: 40852
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:2933728-4

 |
Ağ xalat.
**Ağ xalat** — tibb sahəsində həkimlər tərəfindən istifadə olunan geyim növü.

Tarixi
------

Ağ xalatın demək olar ki, 150 ildən çox yaşı var. Bu xalatlar pasiyentləri infeksiyalardan və yoluxucu bakteriyalardan qorumaq məqsədilə düşünülmüşdür.
Ağ xalatların yaranması ilə bağlı iki əsas versiya mövcuddur.

1. Bir versiyaya görə, ağ xalatın ilk yaradıcısı ingilis həkimi Cozef Lister (1827–1912) olmuşdur.
2. Digər bir versiyaya görə isə, ilk dəfə həkimlərə ağ xalat geyməyi məşhur rus cərrahı Nikolay Piroqov (1810–1881) təklif etmişdir. Həmkarları öz xatirələrində Piroqov haqqında yazırdılar ki, -"o, o qədər təmizkar və təmizliyi sevən bir həkim idi ki, əməliyyatlardan əvvəl hətta sarğı materiallarını da mikroskopla yoxlayarmış".

Tənqidlər və qadağalar
----------------------

### Tənqidlər

20 il bundan öncə onlar müxtəlif sahələrdə çalışan həkimlərin 100 ədəd xalatlarını mikroskop altında analizdən keçirmişlər. Xalatların əksəriyyətində "qızılı stafilokok" (üzüm salxımına oxşar qruplar şəklində yerləşmiş bakteriya) aşkarlanmışdır. Merilend Universitetindən olan alimlər isə bundan bir neçə il sonra məhz elə ağ xalatlar vasitəsilə xəstəliklərin bir pasiyentdən digərinə keçdiyini iddia etdilər.

İlk öncə iradlar ağ xalatların qollarına idi. Belə hesab edirdilər ki, xəstəliklər ağ xalatın qolları vasitəsilə ötürülür. Sonra bu iradlar xalatın düymələrinə və ciblərinə də aid edildi. Bu iradlardan sonra ağ xalatlar düyməsiz, cibsiz və qolları çox qisa tikilməyə başladı. Bütün həkimlər uzun qol, düyməli və cibli xalatlardan imtina etdilər. Daha sonra ağ rəngli ağ xalatlar tünd rənglə əvəz edildi. Əsas və vacib olan odur ki, ağ xalatlar (və ya geyimləri) hər gün işdən sonra və ya hər bir əməliyyatdan sonra dəyişdirilməlidir.

### Qadağalar

2008-ci ildə Şotlandiyada ağ xalatlardan istifadə tamamilə qadağa edilmiş, İngiltərədə isə ağ xalatlardan istifadə edilməməsi tövsiyə olunmuşdur. ABŞ-da isə bu haqda hər il "Həkimlər Assosiasiyası" tərəfindən məsələ qaldırılır. Rusiyada isə artıq uzun müddətdir ki, "Təcili Yardım" şöbələrində çalışan həkimlər rəngbərəng geyim formasına keçmişlər.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  "Ağ həkim xalatının tarixi". Kayzen. 2018-01-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 sentyabr 2021.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Həkim** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Tokarev binası** - Rostov-na-Donu şəhəri ərazisində, Bolşoy Sadovnaya küçəsi, Çexov prospektində yerləşir. Binanın tikintisi 1905-ci ildə başa çatırılmışdır. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxildir.

Tarixi
------

Gəlirli bina 1905-ci ildə inşa edilmişdir. Ninamın sahibi rostovlu tacir və spirtli içkilər zavodunun sahibi Nikolayev İliç Tokarev olmumdur. İnqilaba qədər binada S. O. Babaxanov bakaleyası, Rus Teatral cəmiyyəti, «Yağ-Pendir» mağazası, apteklər üçün xüsusi qablar anbarı yerləşirdi.

Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra digər binalar kimi bu bina da milliləşdirilmişdir. Bir müddət sonra binada şəhər uşaq xəstəxanı olur. Böyük Vətən müharibəsi dönəmində bina böyük zərər görmüşdür. 1945-ci ildə binanı Rostov-na-Donuda olmuş Uiston Çerçil və Klement Çerçil binanı ziyarət etmişdir. 1990-cı illərin sonlarında «Spesrestovrasiya» institutu tərəfindən bərpa edilmişdir. Bina arxitektor Y. N. Solnışkin layihəsi ilə bərpa edilmişdir. Hal-hazırda isə binada № 10 şəhər poliklinası yerləşir.

Arxitektura
-----------

Bina üç mərtəbədən ibarətdir. Bolşoy Sadovnaya küçəsi, Çexov prospektində qərarlşır. Bina eklektik stilində inşa edilmişdir. Onun bəzək elementləri borokko və klassizm stilinə aiddir. İkinci mərtəbənin pəncərələri üçbucaq, üçüncü mərtəbənin kənarları isə dördküncdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rostov-na-Donu". Rostov vilayətinin rəsmi saytı. 2013-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-28.
Tokkuri.
**Tokkuri** (徳利?) və ya bəzən **tokuri** – sake süzmək və saxlamaq üçün istifadə olunan butulka. Əsasən keramikadan hazırlanır.

Tarixi
------

*"Tokkuri"* sözünün mənşəyi sake süzərkən çıxan səslə (yaponca "tokuri-tokuri") bağlıdır. Digər bir versiyaya görə bu söz koreya mənşəli olub *"tokku uru"* ("bərk keramika") ifadəsindən yaranmışdır.

Plastik butulkaların ixtirasına qədərki dövrdə yaponlar sake, soya sousu və yağ kimi maye məhsulları saxlamaq üçün tokkuridən geniş istifadə edirdilər. Sake satıcıları sakeni tokkurilərlə satırdılar və üzərinə dükkanın və ya brendin adını yazırdılar. Müştərilər sakeni içib bitirdikdən sonra boş tokkurini qaytarırdılar və pul alırdılar. Bu praktika *kayoy tokkuri* adlanırdı.

Xüsusiyyətlər
-------------

Tokkuri əsasən keramikadan hazırlansa da, metal və ya şüşədən də hazırlana bilər. Həcmi 0,18–1,8 litr arasında dəyişir. Hazırda 1–2 qo həcmində olan tokkurilər populyardır.

Tokkuridən sake süzərkən "qlaq-qlaq" səsinin çıxması müsbət qarşılanır. Buna görə də tokkurinin ağzının geniş olmamasına diqqət yetirilir və çeçələ barmaq ölçüsündə olan ağzı olur.

Qalereya
--------

* Momoyama dövrünə aid tokkurilər.Momoyama dövrünə aid tokkurilər.
* Müxtəlif formalı tokkurilər.Müxtəlif formalı tokkurilər.
* Ayçi Prefektura Keramika Muzeyində saxlanılan tokkuri.Ayçi Prefektura Keramika Muzeyində saxlanılan tokkuri.
* Naxışlı tokkuri.Naxışlı tokkuri.
* Ninsey üslubunda tokkuri.Ninsey üslubunda tokkuri.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Tokkuri (sake bottle)". Japanese Wiki Corpus (ingiliscə). 18 fevral 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 fevral 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* 

* Vikianbar Vikianbarda **Tokkuri** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Qaz İxracatçısı Ölkələrinin Forumu** (QİÖF; *ing.* Gas Exporting Countries Forum (GECF)) — dünyada təbii qaz ixracaatında liderlik edən ölkələrin birliyidir. Neft ixracatçıları ölkələri təşkilatı təçkilatına uyğunlaşdıraraq birliyi qeyri-rəsmi olaraq "qaz OPEK-i" adlandırırlar. Baxmayaraq ki, təşkilat üzvlərinin bəziləri birliyi kartel olmasının əleyhinədirlər.

Təşkilat 2001-ci ildə Tehranda yaradılıb, rəsmi olaraq isə 2008-ci ildə Moskvada təsis edilib. Təşkilata dünyanın ən iri qqaz ixracatçıları daxildir ki, onlar dünyada mövcud olan qaz yataqlarının 42%-nə malikdirlər. Həmin ölkələrdə təsdiqlənmiş qaz ehtiyatlarının 70%-i, boru ilə qaz nəqli həcminin 40%-i, maye təbii qaz bazarının 65%-i cəmləşib.

Azərbaycan 18 noyabr 2016-cı ildə QİÖF-a üzv qəbul edilib

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-11-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-18.

Mənbə
-----

* QİÖF rəsmi saytı


|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Twitter |
| Normativ yoxlama | LCCN: nr2006017703 · VIAF: 141746930 · WorldCat VIAF: 141746930 |
**Craig Parker** (12 noyabr 1970) — Yeni Zelandiyalı aktyor.

Həyatı
------

Babası Birləşmiş Krallığın ordusunda xidmət edərkən Şotlandiyanın Edinburq şəhərindən Ficiyə köçmüşdür. Parker təkcə şotland nəslinə mənsub deyil. Onun babaları arasında Qal, Danimarkalı, ingilis və Kelt mənşəyi var.

Parkerin dünyada atanınması Üzüklərin Hökmüdarı film seriyasındakı Haldir rolu olmuşdur. Bu uğurlu nəticənin ardınca 2008–2010-cu illər arasında Legend of the Seeker adlı serialda qaranlıq Darken Rahl rolunu canlandırmışdır. Yenə Sam Raimi və Robert Tapert tərəfindən çəkilən Spartak: Qan və Qum və Spartak: İntiqam seriallarında romalı komandir Qay Klavdi Qlaber rolunu canlandırmışdır.

**Filmoqrafiya**

| Çəkim Tarixi | Filmin adı | Rolu |
| --- | --- | --- |
| 1987 | Gloss | Justin Grieg |
| 1996 | City Life | Seth |
| 2001 | Üzüklərin Hökmüdarı:Üzük Qardaşlığı | Haldir |
| 2002 | Üzüklərin Hökmüdarı:İki Qala | Haldir |
| 2003 | Üzüklərin Hökmüdarı:Kralın Dönüşü | Gothmog |
| 2008–2010 | Legend of the Seeker | Darken Rahl |
| 2010 | Spartak: Qan və Qum | Qay Klavdi Qlaber |
| 2010 | Waitangi: What Really Happened | Freeman |
| 2011 | Shackleton's Captain | Frank Worsley |
| 2011–2012 | Spartak: İntiqam | Qay Klavdi Qlaber |

İstinadlar
----------
**"Tranquility Base Hotel & Casino"** ingilis indi-rok qrupu Arctic Monkeys mahnısı. 23 iyul 2018-ci ildə eyni adlı altıncı studiya albomundan ikinci sinql və musiqi videosu ilə bərabər buraxıldı. 16 oktyabr 2018-ci ildə sinqlin 7 düymlük vinil versiyasının əvvəllər buraxılmamış B tərəfi "Anyways" ilə birlikdə 30 noyabr 2018-ci ildə buraxılacağı elan edildi.

Mahnı klipi
-----------

Mahnı klipi 23 iyul 2018-ci ildə qrupun rəsmi YouTube Vevo hesabı vasitəsilə yayımlandı. Klipin rejissorluğunu Ben Çappel və Aron Braun etdi, onlar Stenli Kubrikin istehsal etdiyi filmlərdən ilham aldılar və qrupun "Four Out of Five" mahnısı üçün də bir yerdə klip istehsal etdilər. Mahnının adını daşıyan oteld və qumarxanada yaşayan Törner, mərtəbələri gəzir və istirahət obyektlərində uzanır. O, həm də telefonlara cavab verən və zəngləri yönləndirən otelin rezident konsyerji "Mark" rolunu oynayır. Video Nevada ştatının Reno şəhərindəki Peppermill Reno-da çəkilib. Videoda görünən moped Honda Elite 80-dir.

Mahnı siyahısı
--------------

Bütün mahnılar Aleks Törner tərəfindən bəstlənmişdir. 

**7 düymlük sinql / rəqəmsal yükləmə**

| № | Başlıq | Müddət |
| --- | --- | --- |
| 1. | "Tranquility Base Hotel & Casino"  | 3:31 |
| 2. | "Anyways"  | 3:41 |
**Tohtar Afuzov** (krımtat. Tohtar Afuzov, Тохтар Афузов; 16 yanvar 1901, Alupka, Tavriya quberniyası[d] – 1942, Simferopol) — krım tatar rəssamı, krım tatar təsviri sənətinin ilk mütəxəssislərindən biridir.

Həyatı
------

Tohtar Afuzov 16 yanvar 1901-ci ildə Tavrika quberniyasının Yalta qəzasının Alupka kəndində anadan olmuşdur. Yaradıcılıq fəaliyyətinə XX əsrin 30-cu illərində başlamışdır. 1920-1930-cu illərdə Moskvada, Vasili Meşkov adına rəssamlıq məktəbində təhsil almışdır. Daha sonra Sergey Stroqanov adına Moskva Dövlət İncəsənət və Sənaye Akademiyasında oxudu. Həmçinin, müxtəlif respublika və ümumittifaq sərgilərində iştirak etmişdir.

Təhsilini aldıqdan sonra Tohtar Afuzov vətəninə qayıtdı və Krım mənzərələrini çəkməyə başladı. 1930-1940-cı illərdə "Parlaq bir gecədə ev" (1937), "Albalı. Natürmort "(1940), "Dəniz mənzərəsi "(1940) və digər rəsm əsərlərini yaratdı, hansılar ki indi Simferopol İncəsənət Muzeyi və Tavrida Mərkəzi Muzeyində saxlanılırlar.

Tohtar Afuzov alman faşist işğalçıları tərəfindən 1942-ci ildə (bəzi mənbələrə görə 1941-ci ildə) Simferopolda güllələnmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Сейран Сулейман.* "Один из первых профессиональных художников народа" // Янъы дюнья (газета) (Krımtatarca). № 1 (1).  — 2016. — 1 январь.
2. ↑  *Черкезова Эльмира.* "Изобразительное искусство крымских татар: первые профессионалы". Симферополь. 2009. 124–125. ISBN 85 (4Укр-6Крм).
Elsuort Torpağı, Antarktida
**Elsuort Torpağı**, (*ing.* *"Ellsworth Land"*) (əvvəllər *Elsuort Dağlıq Bölgəsi*), Antarktidada Antarktik yarımadasının quru hissəsinə yaxın bir yerdə yerləşən bölgəsidir. Meri Berd Torpağının şərqində, Ronni buzluğu ilə Bellinshauzen dənizi arasındadır.

Bölgədə bir neçə sıradağları görmək olar. Bunlardan Elsuort dağlarındakı Vinson massiv (5.140 m) Antarktidanın ən yüksək nöqtəsidir. Kələ-kötür və buzla örtülü olan bölgə 1935-ci ildə amerikalı səyyah Linkoln Elsuort və pilotu Herbert Hollik-Kenyon tərəfindən, qitənin üzərindən təyyarə ilə keçərkən tapılmışdır. Argentina, Çili və ABŞ-nin, üzərində haqq iddia etdiyi Elsuort Torpağı hələ tam olaraq kəşf edilməmişdir.

İstindalar
----------

1. ↑  "Ellsworth Land" Arxivləşdirilib 2020-11-01 at the Wayback Machine. Geographic Names Information System Arxivləşdirilib 2019-05-28 at the Wayback Machine. United States Geological Survey Arxivləşdirilib 2020-05-10 at the Wayback Machine. (İngiliscə) 2009-05-03.
**Eltz malikanəsi** və ya **Eltz sarayı** (xorv. Dvorac Eltz, *alm.* Schloss Eltz‎) — Xorvatiyanın Vykovar şəhərində yerləşən Barokko üslubunda malikanədir. 18-ci əsrə aid malikanədə Vykovar şəhər muzeyi yerləşir. Malikanə 1993 və 2001-ci illərdə buraxılmış Xorvatiya 20 kunasında, əskinasın əks tərəfində təsvir edilmişdir. Saray 1991-ci ildə Xorvatiya Müharibəsində dağıdıldı, lakin dörd illik bərpa işlərindən sonra 2011-ci ilin oktyabrında müharibədən əvvəlki görünüşü tamamilə bərpa edildi.

Tarixi
------

1736-cı ildə Müqəddəs Roma İmperiyasının arxikansleri Filip Karl von Eltz-Kempeniç (1665–1743) Slovaniya Krallığının Srem bölgəsində, daha sonra Habsburq monarxiyası tərfindən idarə olunacaq hissədə bir malikanə satın alır. Saray ilk olaraq 1749–1751-ci illərdə Alman Katolik zadəganları olan Emtz sülaləsi tərəfindən tikilmiş, daha sonralar zaman keçdikcə genişləndirilmişdir. Sarayın hərbi cəbhəyə yaxın əraziləri Osmanlı qoşunları və yerli Hayduk hərbi qüvvələri tərəfindən zərbələrə məruz qalmışdır.

İkinci Dünya Müharibəsinin sonlarında Yuqoslaviya Partizanları ölkəni nəzarət altına aldıqdan sonra, 1944-cü ildə malikanə Yuqaslaviya Sosialist Respublikasının kommunist idarəsi tərəfindən müsadirə edildi və Yakob Qraf zu Eltz ailəsi Vykovarı tərk etmək məcburiyyətində qaldı. 1990-cı ildə o Eltvildən yeni qurulan Xorvatiya dövlətinə qayıdır və Zaqrebdə Sabor parlamentinin üzvü olur. Bununla yanaşı Eltz malikanəsi Xorvatiya müharibəsində Vykovar döyüşü zamanı Yuqoslaviya Xalq Ordusu tərəfindən bombalanarkən çox böyük zərər görmüşdür.

Qalereya
--------

* Bauer Qalereyası və qədim su qülləsiBauer Qalereyası və qədim su qülləsi
* Malikanənin qış bağı və yaxınlıqdakı kilsəMalikanənin qış bağı və yaxınlıqdakı kilsə
* Malikanənin girişi Malikanənin girişi
* Yenidən bərpadan əvvəl dağıdılmış qüllə və zərər görmüş binaYenidən bərpadan əvvəl dağıdılmış qüllə və zərər görmüş bina
* Bərpadan əvvəl zərər görmüş fasadBərpadan əvvəl zərər görmüş fasad
* Bərpa işlərindən sonra ön fasadBərpa işlərindən sonra ön fasad

İstinadlar
----------

1. ↑  "20 kuna - Nevažeće novčanice". Croatian National Bank (xorvat). 13 June 2015. 24 December 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 December 2016.
2. ↑  "20 kuna - HNB". Croatian National Bank (xorvat). 31 January 2015. 3 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 December 2016.
3. 1 2  "Obnovljeni dvorac Eltz vraća stare vizure Vukovara". Glas Slavonije (Croatian). 29 October 2011. 6 April 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 October 2011.
**Geokriologiya** (donuşluq elmi, permafrost) — litosferin donmuş zonasını, eləcə də kriolitozonanı və onu təşkil edən yerin süxur hissələrini öyrənən elm.

Geokriologiya geologiyanın bir bölməsidir. Yerin donmuş hissələrinin tarixini, donmuş zonanın litosfdə yayılma qanunlarını, quruluşunu, tərkibini, temperatur rejimini və kriolitozonanın qalınlığını öyrənir.

Geokriologiya mövsümi donan və əbədi donmuş torpaqları, süxurları; onların yayılmasını, quruluşunu; onlarda gedən fiziki-kimiyəvi prosesləri öyrənir, donmuş şahələri mənimsəmək və yeraltı sərvətləri istismar etmək yolları axtarır.

Binada donun səbəb olduğu çatlar
Buz kristallarını tərkibində saxlayan süxurlara "donmuş süxurlar", əksinə bu kristalları saxlamayan süxurlara isə "ərimiş süxurlar" deyilir. Ancaq təbiətdə tərkibində buz kristalları olmayan süxurlara da rast gəlmək olar. Məsələn, duz qatıçıqları saxlayan süxurlar, ya da tamamilə quru olan süxurlar.

Geokriologiyanın inkişafı insanların soyuq yerlərdə tikinti işləri aparmaqlarına şərait yaratdı.

Moskva Dövlət Universitənin (MDU) geokriologiya məktəbin banisi və yaradacısı akademik Aleksey Kudryavtsevdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Əliyeva N.Ə. "Hidrometeoroloji lüğət". Bakı 2005. 246 s.
**Türkmənistanın müstəqillik günü** (türkm. Garaşsyzlyk baýramy) — Türkmənistanın əsas milli bayramı. Bu tarix Türkmənistanda hər il 27 oktyabrda (2018 - 27 sentyabr) qeyd olunur.

Tarixi və qeyd olunması
-----------------------

"Türkmənistanın Müstəqillik Günü" üçün tarix təsadüfən seçilmədi.

27 oktyabr 1991-ci ildə Türkmənistan Sovet Sosialist Respublikasının Ali Şurası "Türkmənistanın müstəqilliyi və dövlət quruluşunun əsasları haqqında" qanun qəbul etdi. SSRİ-nin dağılmasından sonra Türkmən Sovet Sosialist Respublikası, postsovet məkanında dövlət suverenliyini elan edən son İttifaq Sosialist Respublikalarından biri oldu.

"Türkmənistanın Müstəqillik Günü" ndə Orta Asiya respublikasında kütləvi şənliklər təşkil edilir. Bayram ərəfəsində Türkmənistanın görkəmli vətəndaşlarını - mədəniyyət, incəsənət, idman və siyasət işçilərini mükafatlandırmaq üçün bir ənənə artıq inkişaf etmişdir. Çox vaxt "tətil amnistiyaları" bir vaxtlar qanunları pozmuş şəxslərə (əsasən istəmədən və yüngül cinayətlərə, habelə qadınlara və yetkinlik yaşına çatmayan məhkumlara) elan edilir. Aşqabadın mərkəzi meydanında hərbi parad keçirilir .

Ölkənin bir çox yerlərində bayram tədbirləri və konsertlər keçirilir. Müstəqillik qazanma şərəfinə salam və hava fişəngləri ənənəvi hala gəldi.

27 sentyabr Türkmənistanda rəsmi tətildir.

Rəsmi protokola gəlincə, Müstəqillik Anıtı önünə çiçək qoyma mərasimi, ardından Aşqabadın mərkəzi meydanında kütləvi hərbi parad kimi qeyd olunur. Hərbi paradı beş bölgədən, paytaxt Aşqabaddan gələn nümayəndələrin və Türkmənistan iqtisadiyyatının müxtəlif sahələrinin işçilərinin kütləvi yürüşü izləyir. Müstəqillik günündə görkəmli vətəndaşları və mədəniyyət xadimlərini dövlət mükafatları ilə təltif etmək adətdir. Rusiya və ABŞ prezidenti kimi dünya liderləri ümumiyyətlə türkmən xalqını təbrik edirlər. Ölkənin bir çox şəhərində bayram tədbirləri və konsertlər keçirilir. Müstəqillik şərəfinə salamlar və salamlar da ənənəvi tədbirlərdir. Bayram 27 sentyabrda təntənəli şəkildə qeyd olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "День независимости Туркменистана — 27 сентября. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2019". 2019-08-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-09.
2. ↑  "Independence Day in Turkmenistan / September 27, 2019". August 23, 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: July 9, 2021.
3. ↑  "Президент Туркмении объявил амнистию". 2011-02-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-09.
4. ↑  "Туркменистан отмечает 20-летие независимости". 2015-04-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-09.
5. ↑  "Туркменистан отмечает юбилей независимости". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-01-09.
6. ↑  В Туркменистане отмечают 20-летие государственной независимости
7. ↑  "День независимости празднуют в Туркмении". 2011-02-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-09.
8. ↑  "В 2020-ом году выходной, выпадающий на 27 сентября, перенесён на 28 сентября". Государственное информационное агентство Туркменистана. 24.09.2020.[*ölü keçid*]
**Hida** (飛騨市, *Hida-shi*?) — Yaponiyanın Gifu prefekturasının şimalında yerləşən şəhər. Şəhər adının qədim Hida vilayətindən almışdır. Hida şəhəri Hida vilayətinin mərkəzi idi.

Şəhərin kandzi yazılışı 飛驒 şəklindədir və amma şəhər adının yazılışında qədim 騨 simvolundan istifadə olunur. 驒 simvolu rəsmi siyahıda göstərilmədiyindən, şəhərdən xaricdə 騨 simvolundan istifadə olunur.

2015-ci ilin məlumatına görə şəhərin əhalisi 24.774 nəfərdir, hər km² ərazidə 31 nəfər yaşayır. Şəhərin sahəsi 792,31 km²-dir.

Tarix
-----

Hida-Furukava stansiyası.
Müasir Hida şəhəri 1 fevral 2004-cü ildə Furukava və Kamioka şəhərlərinin, Kavai və Miyaqava qəsəbələrinin (hamısı keçmiş Yosiki qəzasının tərkib hissəsi idilər) birləşdirilməsi nəticəsində yaradılmışdır.

Coğrafiya
---------

Hida şəhəri Hida yaylasının şimalında yerləşir. Şəhər coğrafi nəzərdən iki bölgəyə ayrılır: şərq və qərb. Şərq hissədə Takahara çayı, qərb hissədə Miya çayı axır (hər iki çay Dzinju çay sisteminə daxildirlər). Dağlıq region hər iki hissəni bir-birindən ayırır və əhali çay vadilərində məskunlaşmışdır.

Şəhərin sərhədləri meşə ilə örtülüb. Burada hündürlüyü 305 metrdən yüksək olan dağ zirvələri yerləşir. Dağlar əsasən Hida dağları sisteminə aiddirlər.

İqtisadiyyat
------------

Şəhər iqtisadiyyatı ənənəvi yapon malları olan sake və yapon şamı istehsalı üzərində qurulmuşdur. Furukava bölgəsi öz bacarığına görə daha çox tanınır. Kamioka bölgəsi sake istehsalında daha irəlidədir.

Mədəniyyət
----------

Şəhərdə Furukava festivalı keçirilir. Bu festival Gifu prefekturasında keçirilən ən məşhur festivaldır və hər ilin aprelində baş tutur.

Nəqliyyat
---------

Hida şəhərinin Gifu prefekturasında yerləşməsi
### Dəmiryolu

Central Japan Railway Company Hida şəhərində Takayama xəttinə bağlı olan 7 stansiyaya nəzarət edir. Şəhərin əsas stansiyası Hida-Furukava stansiyasıdır. Digər 6 stansiyası Hida-Furukava stansiyasının şimalı boyunca uzanır: Suqisaki, Hida-Hoso, Tsuqonava, Sakakami, Utsubo və Suqihara stansiyaları.

### Avtomagistral

Şəhərdən keçən əsas sürətli avtomagistral Tokai-Hokuriku sürətli avtomagistralıdır. Bu avtomagistal Naqoya və Gifu ilə Toyama şəhərlərini əlaqələndirir. Şəhərdən 4 milli avtomagistal keçir: 41, 360, 471 və 472.

Qonşu coğrafi obyektlər
-----------------------

* Gifu prefekturası
	+ Takayama, Sirakava (Ono)
* Toyama prefekturası
	+ Toyama, Nanto

İstinadlar
----------

1. ↑  "岐阜県の人口・世帯数人口動態統計調査結果". Gifu prefectural website (Japanese). Gifu Prefecture. October 10, 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: September 11, 2011.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Hida*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* VikiSəyahətdə **Hida** haqqında səyahət məlumatları var.
* Hida şəhərinin rəsmi veb-saytı  (yap.)

Həmçinin bax
------------

| ⛭Gifu xəritəsiGifu prefekturası |
| --- |
| Şəhərlər | 
* Ena
* Qero
* Gifu (paytaxt)
* Guco
* Haşima
* Hida
* Kakamiqahara
* Kayzu
* Kani
* Mino
* Minokamo
* Mizuho
* Mizunami
* Motosu
* Nakatsuqava
* Oqaki
* Seki
* Tacimi
* Takayama
* Toki
* Yamaqata

 | Gifu bayrağı |
| Qəza | 
* Anpati
* Fuva
* Haşima
* İbi
* Kamo
* Kani
* Motosu
* Ono
* Yoro

 |
| *Həmçinin bax: Şəhərlər və qəsəbələr* |