recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Şer Ami** (*fr.* Cher Ami tərcümədə — "Əziz dost" deməkdir) — 1918-ci ildə ABŞ siqnal korpusu ilə birlikdə ABŞ-dən Fransaya köçürülmüş hərbi poçt göyərçinidir. Birinci Dünya müharibəsinin son bir ilində Qərb cəbhəsində, göyərçin çoxlu uçuşlar edərək xüsusi əhəmiyyətli mesajları çatdırırdı.

Meuse-Argonne hücumu zamanı ordunun əsas hissəsindən düşmənin bölərək ayrı saldığı 77-ci piyada diviziyasının itirilmiş batalyonunun 194 əsgərini xilas etməklə məşhurlaşmışdı.

Birinci Dünya müharibəsi hadisələri
-----------------------------------

3 oktyabr 1918-ci ildə mayor (*ing.* Charles White Whittlesey) və 500-dən çox insan kiçik irəliləyiş etmiş, ancaq qidasız və məhdud sayda silah-sursatla mühasirəyə düşmüşdülər. 4 oktyabrda onlar, cəbhənin digər tərəfindən göyərçinlə qeyri dəqiq koordinatlarını göndərdilər. Tabor müttəfiqlərin atəşinə tutuldu. Elə ilk gündə amerikanlıların çoxu öldürüldü və yaralandı. Amerika ordusunun olduğu yerə mesaj daşıyan iki poçt göyərçini göndərildi, lakin hər ikisi öldürüldü. Sonuncu poçt göyərçini — Şer Ami qalmışdı. Göyərçinin sol ayağına bir qeyd bağlandı:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| 276,4 paraleldə yol boyu yerləşmişik. Topçularımız birbaşa üstümüzə zərbələr endirir. Allah xatirinə atəşi dayandırın. | "|

Şer Ami göyə uçanda almanlar ona atəş yağdırmağa başladılar və hətta bir neçə dəfə vurdular, lakin göyərçin amerikalıların tutduğu əraziyə girməyə müvəffəq oldu. Sinəsindən yaralanmasına, gözünü və ayağını itirməsinə baxmayaraq cəmi 25 dəqiqəyə 25 mil uçaraq mesajı çatdırmışdı. Həkimlər Şer Aminin həyatı üçün mübarizə apardılar və o sağ qaldı. Müttəfiqlər Almanları geri itələyib batalyonla birləşdilər. Nəticədə, 77-ci piyada diviziyasının 194 əsgəri göyərçin tərəfindən xilas edildi.

Dəyərləndirilməsi
-----------------

Göyərçin, Verden döyüşü zamanı 12 mesaj çatdırdığı üçün Fransa Hərbi Xaç medalına və Amerika poçt göyərçinlər cəmiyyətinin Qızıl medalına layiq görülmüşdür. Quş 13 iyun 1919-cu ildə Nyu-Cersinin Fort Monmout şəhərində ölüb. Onun cəsədindən içərisi doldurularaq oyuq hazırlanmışdır. Oyuq Smitsonian İnstitutunda saxlanılır. Şer Ami 1931-ci ildə Poçt Göyərçinlərinin Şöhrət Zalına (*ing.* Racing Pigeon Hall of Fame) salındı. 2011-ci ildə Taym jurnalı Şer Amini ən qəhrəman heyvanların siyahısında ilk onluğuna daxil etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Cher Ami—World War I Carrier Pigeon" (ingilis). Encyclopedia Smithsonian Seriosly Amazing. 2015-02-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-03.
2. 1 2  *Webley K.* "Top 10 Heroic Animals. 4. Cher Ami the Pigeon" (ingilis). Time. 2011-03-21. 2015-03-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-03.
3. ↑  "For heavens sake stop it" (ingilis). Letters of Note. 2015-04-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-01.
4. ↑  "Cher Ami — The Carrier Pigeon who saved 200 men" (ingilis). Home of Heroes. 2015-03-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-01.
5. ↑  *Webley K.* "Top 10 Militant Animals. Pigeons" (ingilis). Time. 2010-07-19. 2015-04-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-03.

Həmçinin bax
------------

* Göyərçin fotoqrafiyası
**Kocedo** (kor. 거제도) — Yapon dənizində, Koreya yarımadası sahillərində yerləşən, Cənubi Koreya aid olan ada. Kocedo sahəsinə görə Cənubi Koreyanın ikinci (383,44 km²) ən böyük adasıdır. Əsas yaşayış məntəqəsi Koce şəhəridir.

Tarixi
------

Koreya müharibəsi dönəmində adada "№ 76" saylı hərbi düşərgə olmuşdur. Burada şimali koreyalı və çinli əsirlər saxlanılırdı. 7 may 1952-ci ildə amerikan ordusunun onları köçürməsi cəhdi zamanı düşərgədə üsyan başlayır. Düşərgə rəhbəri general F. Dodd öldürülür. Sovet mənbələrinin məlumatına görə üsyanın yatırılmasında zirehli texnikalardan və kimyəvi silahlardan istifadə edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  География Кодже[*ölü keçid*] (ing.)[*ölü keçid*]
2. ↑  "TRUCE TENT AND FIGHTING FRONT". 2002-07-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-12-08.
3. ↑  "Война в Корее, 1950–1953. — СПб.: Полигон, 2003". 2020-01-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-12-08.
**Duzluca** (*türk.* Duzluca) — İğdır ilinin ilçəsi. 1992-ci ildə İğdırın Qars ilindən ayrılaraq müstəqil il olmasından əvvəl bu ilçə Qarsa bağlı idi.

Ümumi məlumat
-------------

Keçmiş adı "Kulp"dur. Duzluca ilin qərbində yer almaqdadır. Dağlıq ərazilər üstünlük təşkil edir. Suyunun bol və ləzzətli olması, hər türlü tərəvəz və meyvənin yetişə bilməsi bölgəyə ayrı bir önəm qatmaqdadır.

Türkiyəyənin İran, Azərbaycan və Ermənistana bağlanan quruyolu Duzlucadan keçir. 1253.5 km²-lik bir sahəyə sahib ilçə, İğdır ili torpaqlarının (3587.81 km²) təxminən % 35,4'ini təşkil edir. Duz mədənləri burada yerləşir. Bu mədənlərin illərlə işlənməsindən sonra yaranan duz mağaralarında asma xəstələrinə xidmət verən şəfa mərkəzi mövcuddur. İlçəyə bağlı 81 kənd var.

Milli tərkibi
-------------

İlçə əhalisi əsasən yerli Azərbaycan türkləri və sonradan burada yerləşdirilmiş gəlmə kürdlərdən ibarətdir. Son bir neçə ildə yerli Azərbaycan türklərinin çoxu buradan Türkiyənin böyük şəhərlərinə miqrasiya edərək,elə buna görə də ilçədə kürdlərin sayı kəskin şəkildə artmaqdadaır.

İstinadlar
----------

1. ↑  T.C. Tuzluca Belediyesi web sayfası :İlçemizin Genel Tanıtımı Arxivləşdirilib 2012-04-23 at the Wayback Machine
2. ↑  "Area of regions (including lakes), km²". Arxivləşdirilib 2014-05-29 at the Wayback Machine Regional Statistics Database. Turkish Statistical Institute. 2002. Retrieved: 2015–01-15. Or look here XLS.[*ölü keçid*]
3. ↑  "Tuzluca ilçəsinin milli tərkibi". 2023-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-29.
**Şerenka çubuqlucası** (*lat.* Philadelphus schrenkii) — hortenziyakimilər fəsiləsinin çubuqluca cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Yabanı halda Çin və Koreyada yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 2-4 m, çətiri çox hallarda yumurtaşəkilli, yuxarı hissələrdə düz budaqlanan koldur. Zoğları tükcüklü, qabığı qəhvəyi, çox hallarda xırda, qara ziyilciklərə malikdir. Birillik və çox yaşlı budaqların qabığı qonur və ya sarımtıl-boz, soyulandır. Yarpaqları yumurtavari, enli ellips və ya uzunsov ellips formalı, tam kənarlı və ya bir qədər xırda, bir-birindən aralı dişli, nadir hallarda hər tərəfdən 10-15 dişli, qarşılıqlı və tökülən, üst tərəfdən çılpaq və ya seyrək tükcüklü, alt tərəfdən isə damarlar boyunca tükcüklü olur. May ayında çiçəkləyir. Çiçəkləri ağ, 3-4 sm diametrində, ətirlidir. Çiçək saplağı sıx tükcüklərlə örtülmüşdür. Bu tükcüklər çox zaman çiçək yatağına və kasayarpağına keçir. Ləçəkləri enlidir. Sütuncuqların qaidəsi tüklüdür. Yumurtalığı aşağı və ya yarımaşağı olub, 3-5 yuvalıdır. May ayında çiçəkləyir. Meyvəsi iyul ayının axırında yetişir. Meyvələri dörd budaqlı, tilli qutucuqdan ibarət olub, çoxlu miqdarda qəhvəyi rəngdə, qoxulu, 2-3 mm uzunluqda toxumlara malikdir. Toxumları ətli endospermaya malikdir. Çubuqluca toxumla, kolları bölməklə, basdırma və qələmlər vasitəsilə çoxaldılır. Toxumları yazda səpilir.

Ekologiyası
-----------

Günəşli yerlərdə və yarımkölgəliklərdə bitir. Eyni zamanda kölgəyə davamlıdır, lakin çox kölgəlik şəraitində çiçəkləsə də az meyvə verir. Normal inkişaf etməsi üçün müntəzəm suvarılması lazımdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Abşeronda, İsmayıllıda, Qəbələdə mədəni şəraitdə rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Tək-tək və qrup şəklində yaşıllaşdırmada, canlı çəpərlərin salınmaında geniş istifadə edilir. Ballı bitkidir. Mərkəzi Nəbatat bağında mədəni halda becərilir.

Ədəbiyyat
---------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q4517416
* Wikispecies: Philadelphus schrenkii
* EoL: 2887098
* EPPO: PHISR
* FoC: 200010152
* GBIF: 7157846
* GRIN: 27700
* IPNI: 792315-1
* ITIS: 896453
* MoBotPF: 286937
* NCBI: 979728
* Plant List: tro-29101281
* PLANTS: PHSC11
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:792315-1
* Tropicos: 29101281
* WFO: wfo-0001135964

 |
**Material axını** - materialın əldə olunması, emalı, həmçinin müəyyən olunmuş sahə daxilində paylanması ilə bağlı bütün proseslərin birləşdirilməsi. 

Material axınının təşkili materialın hərəkəti, anbarlanması ilə bağlı tapşırıqları əhatə edir. Burada müəssisə xarici və daxili material axını fərqlənirlər. Müəssisə xarici hərəkətlər materialın əldə olunması və müəssisəyə çatdırılması ilə bağlı işləri əhatə edir və müəssisəni yalnız o vaxt əhatə edir ki, o, material axının icrasında iştirak edir. Müəssisə daxili material axını material xərcləri, material daxili, materialın yoxlanması, materialın anbarlanması və verilməsi mərhələlərinə bölünür. 

Maşınqayırmada material axını [[istehsal]ın planlanmasında yerinə yetirilən əsas işlərdəndir. İstehsal üçün vacib olan material axınının təşkili üçün aparılan analiz ona təsir edən bütün amilləri araşdıraraq material axını üçün vaxtin minimallaşdırılması, materialın anbarlarda gözləmə vaxtini kiçiltməyə, nəqliyyatın təşkilini yaxşılaşdırmağa və anbarların optimal yüklənməsinə nail olmağa xidmət edir.

Mənbə
-----

* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. II hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 423 s.
Mikroiqlim
----------

İqlimşünaslıq təkcə böyük ərazilərin iqlim şəraitini öyrənib onları təsvir
etmir. Relyef formasından, səmtdən, torpaq şəraitindən, torpaq səthinin vəziyyətindən, bitki örtüyünün xarakterindən asılı olaraq səth örtüyünün müxtəlif hissələrində, həmin yerin ümumi iqlim xüsusiyyətlərindən fərqlənən xüsusi iqlim şəraiti yarana bilər. Belə şəraitlər bir qayda olaraq kiçik sahələrdə yaranır və müəyyən yerlərə uyğun olur, ona görə də onlar yalnız yerli xarakter daşıyırlar. Səth örtüyünün ayrı-ayrı hissələrində yerli təbii müxtəlifliklərin təsiri altında yaranan iqlimə **mikroiqlim** deyilir.Mikroiqlim xüsusilə yerüstü təbəqədə daha kəskin nəzərə çarpır.

Mikroiqlimşünaslıq
------------------

Torpaq, bitki, relyef və s. yerli şəraitin müxtəlifliyindən asılı olan, havanın aşağı təbəqəsinin iqlim şəraitini öyrənən iqlimşünaslığın sahəsinə **mikroiqlimşünaslıq** deyilir.Təcrübi işlərə xidmət etmək prosesində iqlimşünaslıqda bir sıra sahələr ayrılmışdır ki, onlar sonralar müstəqil inkişafa çatmışdır. Məsələn: beləliklə aqroiqlimşünaslıq, meşə iqlimşünaslığı, tibbi iqlimşünaslıq, nəqliyyat iqlimşünaslığı və s. meydana gəlmişdir.

Həmçinin bax
------------

Mikroiqlim, İqlim

Xarici keçidlər
---------------

mikroiqlim Arxivləşdirilib 2017-12-11 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Q.K.Gül "Meteorologiya və iqlimşünaslıq" BAKI-1960
2. ↑   Матвеев Л.Т. Основы общей метеорологии. Физика атмосферы. Л. 1965.
**Əliövsət Şirəli oğlu Sadıqov** (21 dekabr 1906 – 17 noyabr 1970) — 2 dəfə "Şərəf nişanı" ordeni və medallarla təltif edilmiş muğam operalarında baş rolların mahir ifaçısı, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1943) və xalq artisti (1956).

Həyatı
------

21 dekabr 1906-cı ildə Nuxa (indiki Şəki) şəhərində doğulub. Səs tembri lirik tenor idi. 1928-1930-cu illərdə konservatoriya təhsili alıb. Təhsilini bitirən ili Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrına solist götürülüb. Üzeyir bəy Hacıbəyovun klassik operalarının lirik məhəbbət qəhrəmanlarının partiyaları Əliövsət Sadıqovun yaradıcılığında daha mühüm yer tutur.

Əliövsət Sadıqovun ADOBT-də Üzeyir bəy Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun" (Məcnun, İbn Səlam və Zeyd), "Əsli və Kərəm" (Kərəm), "Koroğlu" (Eyvaz), Zülfüqar bəy Hacıbəyovun "Aşıq Qərib" (Qərib), Reynqold Qlierin "Şahsənəm" (Aşıq Qərib və Aşıq Səməd), Müslüm bəy Maqomayevin "Şah İsmayıl" (Şah İsmayıl), "Nərgiz" (Molla Mütəllim), tərcümə olunmuş "Səfa" (Aşıq Musa) operalarında və Üzeyir bəy Hacıbəyovun "Arşın mal alan" (Süleyman), "Məşədi İbad" (Hambal və Sərvər) operettalarında yaratdığı obrazlar daha diqqətçəkəndir.

Yaradıcılıq nailiyyətlərinə görə Əliövsət Sadıqov 17 iyul 1943-cü ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti, 20 dekabr 1956-cı ildə xalq artisti fəxri adlarına layiq görülüb.

Sənətkar ömrünün son illərində opera teatrında məsləhətçi pedaqoq kimi çalışıb.

17 noyabr 1970-ci ildə Bakıda vəfat edən Əliövsət Sadıqov ikinci Fəxri xiyabanda dəfn olunub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əliövsət Şirəli oğlu Sadıxov". 2021-09-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-18.
2. 1 2  Təhmirazqızı, S. Sənətin Əliövsət zirvəsi /S.Təhmirazqızı //Mədəniyyət.-2010.- 22 dekabr.- S. 12.
GameJam yarışında yazılan oyunlardan birinin nümayişi 
3D videooyunlar sahəsində keçirilən yarış.

Game Jam Azərbaycanda
---------------------

2017-ci ilin noyabr ayının əvvəlindən start götürən "Hackathon Azerbaijan" komandasının təşkilatçılığı, IDRAK Texnoloji Transfer şirkətinin baş sponsorluğu ilə keçirilən Game Jam müsabiqəsinin final mərasimi keçirilib.

İlkin olaraq müsabiqədə iştirak üçün 53 komanda müraciət etsə də Təşkilat Komitəsi tərəfindən seçim zamanı isə bu komandalardan 42-i yarışda mübarizə aparmaq və müsabiqə çərçivəsində keçiriləcək təlimlərdə iştirak hüququ qazanıb.

Noyabrın 25-dən dekabrın 17-nə qədər davam edən təlimlərdə iştirakçılara ideyadan məhsula aparan yol, 3D oyun proqramlaşdırılması, Unity 3D, kompüter qrafikasına giriş, oyun sənayesinin riyazi əsasları, 3D texnologiyaları, oyun proqramlaşdırılmasından gəlir əldə edilməsi yolları və s. mövzular tədris olunub.

Təlim sessiyalarını uğurla başa vuran iştirakçılar yazdıqları oyun tətbiqlərinə dair xüsusi təqdimatla münsiflər heyəti qarşısında çıxış ediblər, seçilən iştirakçılar finalda iştirak hüququ qazanıb. Yarışma qaliblərinə qiymətli hədiyyələrin, əsas qalibə isə pul mükafatı və xüsusi hazırlanan kubok təqdim olunub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Game Jam müsabiqəsində yazılan oyunlar". 2022-03-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-12.
2. ↑  "Game Jam müsabiqəsinin final mərasimi keçirilib". 2021-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-12.
3. ↑  "GameJam - təlimləri". 2021-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-12.
**Tomas Bayes** (*ing.* Thomas Bayes; təxm. 1701, London – 7 aprel 1761, Tanbric-Uells) — ingilis riyaziyyatçısı, presviterian keşişi.

London Kral Cəmiyyətinin üzvü (1742).

Həyatı
------

1701-ci ildə Londonda anadan olub. Presviterian keşişi olan atası Coşua Bayes Şeffilddən olan tanınmış nonkonformist ailənin nümayəndəsi idi. Tomas evdə təhsil alırdı və 1719-cu ildə məntiq və ilahiyyat oxumaq üçün Edinburq Universitetinə daxil oldu. 1722-ci ildə evə qayıtdıqdan sonra, Bayes atasına kilsədə ayinlərin təşkilində kömək etməyə başladı və çox keçmədən 30-cu illərdə özü də presviterian kilsəsində keşiş oldu. 1734-cü ildə Kent qraflığındakı Tanbric-Uellsə köçdü. 1752-ci ildə təqaüdə çıxdı. 1761-ci ildə vəfat etdi.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Bayesin riyazi maraqları ehtimal nəzəriyyəsi sahəsində idi. Riyaziyyatın bu sahəsinin əsas problemlərindən birini təsvir edərək onu həll etdi (Bayes teoremi). Bu problemə həsr olunmuş işləri 1763-cü ildə, ölümündən sonra nəşr olundu. Hadisələrin ehtimalını empirik yolla qiymətləndirməyə imkan verən Bayes formulu müasir riyazi statistika və ehtimal nəzəriyyəsində mühüm rol oynayır. Onun digər böyük əsəri "Fürsətlər doktrinası probleminin həll olunmasına dair oçerklər"dir. Bayesin adını daşıyan terminlər: Bayes ehtimalı, Bayes şəbəkəsi, Bayes qiymətləndirməsi, Bayes proqramlaşdırması və s.

İşləri
------

Yaşadığı müddətdə o, biri teologiya, digəri riyaziyyatla bağlı olan cəmi iki əsər nəşr etdirmişdir:

1. *Divine Benevolence, or an Attempt to Prove That the Principal End of the Divine Providence and Government is the Happiness of His Creatures* (1731)
2. *An Introduction to the Doctrine of Fluxions, and a Defence of the Mathematicians Against the Objections of the Author of The Analyst* (1736-cı ildə anonim şəkildə dərc olunmuşdur)

İstinadlar
----------

1. ↑  Bayes; Thomas (1701 - 1761) // London Kral Cəmiyyətinin saytı  (ing.)

Xarici keçidlər
---------------

* *Берд Киви* Теорема преподобного Байеса. // "Computerra" jurnalı, 24 avqust 2001-ci il
**Mancurlar**— Müasir şimali-şərqi Çində olan Mancuriya əsilli Tunqus xalqıdır.

Ümumi məlumat
-------------

Mancurlar Şimal-Şərqi Çinin yerli əhalisidi.Sayları 10 milyondur.Mancur dilində danışırlar. Eyni zamanda Çin dilindən də istifadə edirlər.Yazıları XVI əsrdən etibarən monqol əlifbası əsasındadır.Dindarları buddist və daosizm tərəfdarlarıdır.Ənənəvi etiqadlarını da qoruyurlar.Cəmiyyətdə tayfa bölgüsü qalıqları da saxlanılır.Mancurlar qədim Çin salnamələrində xatırlanan tunqus tayfalarının nəsilləridir.Mancurların xalq kimi formalaşmasında qonşu türk, monqol və başqa tayfalar da yaxından iştirak etmişdir.Vahid xalq kimi yalnız XVII əsrin ortalarında formalaşmışlar.Ənənəvi məşğuliyyətləri əkinçilik, dağlıq rayonlarda isə meşəçilikdir.XX əsrin ikinci yarısında sənayedə çalışan mancurların sayı artmışdır.

Tarixi
------

Neolit dövrlərindən mancurların, bəzən isə Amur hövzəsində yaşayan tunqusların əcdadlarında mülayim qurşağın iri çaylarının sahillərində oturan balıqçılar təsərrüfat- mədəni tipi inkişaf etmişdir. Onlar başlıca olaraq torpaqları və çay axınını dayandırmaq üçün cürbəcür süni maneələrin köməyi ilə qızıl balıq tuturlar. Balığın dərisindən, yaxşı emal edildikdən sonra müxtəlif məişət əşyaları, həmçinin paltar məqsədilə istifadə olunurdu.

645-ci ildə Mancuriyadakı Xitanla və cənubi Koreyanın iki dövləti – Pençe və Silla ilə ittifaqda Koquryaya müdaxilə etdi, lakin ağır itki verməklə geri çəkilməyə məcbur edildi.

696-ci ildə Mancuriyada Xitan özünün çinli qubernatoruna qarşı qiyam qaldırdı. 698-ci ildə türklər öz növbəsində Hopehə müdaxilə etdilər.

Mancurlar 6 milyondan artıq olmaqla özlərini XVII əsrdə Çinə müdaxilə etmiş və 1644-1911-ci illərdə hökmranlıq edən Tsin sülaləsini yaratmış Mancu döyüşçülərinin törəmələri kimi qələmə verirlər. Qədim Mancu dili faktiki olaraq ölü dildir və mancurlar bütünlüklə çinli mədəniyyətinə assimilyasiya olmuşlar.

Mancurlar XVII əsrdə Çindəki Min sülaləsini məğlub etmişdilər. 1624-cü ildə hollandlar Tayvanı tutur. 1582-ci ildə italiyalı yezuit-missioner Matteo Riççi (1552-1610-cu illər) Makaoya gəlir. Sonralar o, çinlilər tərəfindən qəbul edilir və Pekində daimi yaşamağa icazə verilmiş ilk əcnəbi olur.

1628-ci ildə şimal-qərbdə mülkədar ailəsindən olan Li Tszıçenin başçılığı altında qiyam qalxır. 1642-ci ildə Li Tszıçen Çinin şimalının hakimi olur, 1644-cü ildə isə o, Pekini tutur. Sonuncu Min imperatoru özünü asır. Qiyamı yatırmaq məqsədilə Min generalı U Sanquy kömək üçün Mancurlara müraciət edir, onlar XVII əsrin birinci yüzilliyində Tsin ("Saf") dövləti yaratmışdılar ki, buna da Abaxay xan başçılıq edirdi. Mancurlar qiyamşçılara divan tutub Abaxay xanın oğullarındanbirini Çin imperatoru elan etdilər və bunula da yeni Tsin sülaləsinin əsasını qoydular.

İstinadlar
----------
Aktivlərin faydalı xidmət müddəti ərzində **amortizasiya** dəyərinin müntəzəm surətdə azalması deməkdir.

Amortizasiya ayırmaları
-----------------------

Mühasibat uçotunda mənəvi və fiziki aşınma nəticəsində əsas vəsaitlərin dəyərinin müəyyən hissəsinin istehsal olunan əmtəənin (işin, xidmətin)dəyərinə keçirilməsi. Bəzən bu ayırmaların norması lazım olduğundan artıq götürülür və sürətli amortizasiya baş verir.

Amortizasiya edilən əmlak
-------------------------

Faydalı istifadə müddəti bir ildən, dəyəri isə qanunvericiliklə müəyyən olunan həddən artıq olan əmlak.

Amortizasiya qrupları
---------------------

Amortizasiya edilən əmlakın istismar müddətlərinə görə bölünən qrupları.

Amortizasiya olunan əmlakın ilkin dəyəri
----------------------------------------

Büdcədən əvəzləşdirilən vergilər, habelə qanunvericiliyə uyğun olaraq, gəlirdən çıxıla bilən xərclər istisna olmaqla
əsas vəsaitlərin alınması, gətirilməsi,istehsalı, tikilməsi, quraşdırılması və qurulması üçün çəkilən xərclərin məcmusu.

Mənbə
-----

" Vergi ensiklopediyası", Bakı 2013, Azərbaycan Respublikası Vergilər Nazirliyi.
**Ampeloqrafiya** (*yun.* (ἄμπελος, "şərab" + γράφος, 'yazmaq') – mühit və insan fəaliyyətinin təsiri altında üzüm növləri və sortlarının əlamətlərinin dəyişilməsi qanunauyğunluqları haqqında elm. Ümumi və xüsusi Ampeloqrafiya kimi 2 hissədən ibarətdir. *Ümumi Ampeloqrafiya*. üzümkimilər fəsiləsinin sistematikasını, sortların təsnifatını və mənşəyini, xüsusi Ampeloqrafiya. isə ayrı-ayrı sortların botaniki təsvirini, onların aqrobioloji və texnoloji xarakteristikasını öyrənir. Üzüm sortlarının təsviri *Beynəlxalq Ampeloqrafiya Komissiyasının* qəbul etdiyi vahid sistem üzrə aparılır. Ampeloqrafiya üzümün seleksiyası və sortlar üzrə rayonlaşdırılması, onun yeni rayonlara yayılması məsələlərini həll edir. *Ampeloqrafiya* terminini ilk dəfə 1661-cı ildə Polşa alimi F.Y.Saks təklif etmişdir. Ampeloqrafiyanın elmi əsasları isə 1806-cı ildə İspan alimi S.Klemente tərəfindən qoyulmuşdur. Azərbaycanda Ampeloqrafiya məsələləri ilə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Üzümçülük və Şərabçılıq İnstitutu və onun təcrübə təsərrüfatları məşğul olur. Bu sahədəki tədqiqatların nəticələri R.Allahverdiyevin *"Azərbaycan SSR ampeloqrafiyası*" (rus dilində) əsərində ümumiləşdirilmişdir.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 452. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Amon Amarth** — 1992-ci ildə İsveçdə yaradılmışdır. Qrup Melodik death metal olsa da "Viking metal" da deyilir. Çünki mahnılarının sözlərin də viking dünyası və temalarından bəhs edilir. Qrup öz adlarını J. R. R-dən əldə etdi. Tolkien-in Üzüklərin Rəbbi üçlük. Qrupun sözləri Viking folklorunu və tarixini parçalayır və eyni zamanda xarici görünüşdə müasir Norveç tanrıları kimi görünürlər. Qrupun ilk debut demo aılbomu "Thor Arise (1993)" olmuşdur. Daha sonra qrup **Pulverised Records** şirkəti ilə 1996-cı ildə mini CD "Sorrow Throughout the Nine Worlds" albomundan sonra qrup məşhurlaşmağa başladı. **Amon Amarth** dünyanın ən məşhur albom şirkətlərindən olan "Metal Blade Records" birlikdə 1998-ci ildə ilk keyfiyyətli "Once Sent from the Golden Hall" albomlarını çıxartdılar. Bu albomda qrup üzvləri Yohan Heqq (vokalda) Martin Lopez (barabanda) Olavi Mikkonen (gitarada) Anders Hansson (gitarada) və Ted Lundström (bass gitarada) olmuşdur.

Qrup üzvləri
------------

* Yohan Heqq − vokal
* Olavi Mikkonen − gitara
* Ted Lundström − bass gitara
* Yohan Söderberq − gitara
* Cok Vollqrin − baraban

Diskoqrafiya
------------

### Demo albomları

* Thor Arise (1993)
* The Arrival Of The Fimbul Winter (1994)

### Studiya albomları

* *Once Sent from the Golden Hall* (1998)
* *The Avenger* (1999)
* *The Crusher* (2001)
* *Versus the World* (2002)
* *Fate of Norns* (2004)
* *With Oden on Our Side* (2006)
* *Twilight of the Thunder God* (2008)
* *Hymns To The Rising Sun* (2010)
* *Surtur Rising* (2011)
* *Deceiver of the Gods* (2013)
* *Jomsviking* (2016)
**Şeyx Əbdülkərim Zəncani** (1887-1968)—İslam alimi.

Həyatı
------

Şeyx Əbdülkərim Zəncani 1887-ci ildə Zəncanın Barıt kəndində dünyaya gəlib. Bəzi mənbələrdə isə onun Nəcəf şəhərində doğulduğu qeyd olunur. İbtidai dərs dövrlərində Tehrana gedərək təhsillə yanaşı İslam ümməti ilə bağlı siyasi və ictimai məsələlərlə də maraqlanır. 22 yaşında Nəcəfə yollanıb. O, Nəcəf şəhərində Ayətullah Seyid Məhəmmədkazım Yəzdi, Ayətullah Seyid Məhəmməd Firuzabadi kimi ustadlardan dərs alıb.

Şeyx Əbdülkərim də digər alimlər kimi tez bir zamanda ictihad dərəcəsinə nail olur. Onun İslam fəlsəfəsi və ilahiyyət sahəsindəki zövqü, onun Şərq filosofu adı ilə tanınmasına səbəb olub. 37 yaşında olarkən onun şəriət risaləsi çap olub.
Şeyx Əbdülkərim, vəhdət zəminində, həmçinin fəlsəfə və ilahiyyət sahəsinin inkişafı yönündə layiqli addımlar atıb.

Şeyx Əbdülkərimin vəfatı 1968-ci ildə qeyd olunub, amma ölümü ilə bağlı heç bir məlumat mövcud deyil.

Əsərləri
--------

* 1- Əl-Kindi
* 2- Əl-İ`dadur-ruhi lil-cihadil-islami
* 3- Camiul-məsail fil-fiqh
* 4- Muhazirat
* 5- Masili şəriyyə
* 6- Tətəvvurul-fəlsəfə
* 7- Əl-Vəhyu vəl-ilham fi bəyanil-işraqiş-şii
* 8- Əl-Vəhdətul-islamiyyə
* 9- Durusul-fəlsəfə

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
Qırmızı düyü.
**Qırmızı düyü** – düyü növü. Tərkibində antosian olduğuna görə qırmızı rəngdədir. Adətən təmizlənməmiş və ya qismən təmizlənmiş formada yeyilir, qırmızı kəpək təbəqəsinə malikdir. Qırmızı düyünün qoza bənzər bir dadı var. Bütün kəpəklə yeyilən düyülər arasında ən yüksək qida dəyərinə malikdir. Bəzi qırmızı düyü növləri aşağı qlikemik indeksə malikdir. Düyü yavaş həzm olunur və enerjini yavaş buraxır. Bu, qan şəkəri səviyyəsinin daha yavaş yüksəlməsinə səbəb olur. Qırmızı düyü bədəndəki sərbəst radikalları azaldan yüksək miqdarda antioksidanta malikdir. Həmçinin ağ düyüdən daha zəngin dəmir, maqnezium, kalsium və sink mənbəyidir.

Adətən istifadə edilən ağ düyü ilə (aş düyüsü) müqayisədə qırmızı düyü xüsusi emaldan keçmir ki, onun faydalı maddələrlə zəngin olan xarici qişası saxlanılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Se, C.H.; Chuah, K.A.; Mishra, A.; Wickneswari, R.* "Evaluating crossbred red rice variants for postprandial glucometabolic responses: A comparison with commercial varieties". Nutrients (ingilis). 8 (5). 2016: 308. doi:10.3390/nu8050308. PMC 4882720. PMID 27213446.
2. ↑   *Abdullah, A.; Muhammad, K.; Wickneswari, R.* "New red rice transgressive variants with high antioxidant capacity". International Food Research Journal. 20 (3). 2013: 1497–1501.
3. ↑   *Raghuvanshi, R.S.; Dutta, A.; Tewari, G.; Suri, S.* "Qualitative characteristics of red rice and white rice procured from local market of Uttarakhand: a comparative study". Journal of Rice Research. 10 (1). 2017: 49–53.
4. ↑  Saglamolun. Az saytı Sağlam qida 01.04.2016 7781

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | Microsoft: 2776161486 |
**Sueci Umehara** (梅原末治, *Umehara Sueci*?, 13 avqust 1893, Osaka – 18 fevral 1983) – Yaponiya arxeoloqu.

Həyatı
------

Sueci Umehara 1893-cü ildə Yaponiyanın Osaka şəhərində doğulmuşdur. Kioto şəhərində yerləşən Doşişa orta məktəbini bitirdikdən sonra Kioto Universitetinin yenicə qurulmuş arxeologiya sərgisi zalında köməkçi kimi işləməyə başlamışdır. 1921-ci ildə Koreyadakı arxeoloji qazıntı yerlərinin araşdırılması üzrə yaradılmış komitədə işləmişdir. 1925–29-cu illərdə Avropada təhsil aldıqdan sonra Yaponiyaya qayıdaraq Kioto İnstitutunun Şərq Mədəniyyəti Akademiyasının üzvü və Kioto Universitetində mühazirəçi olmuşdur. 1939-cu ildə isə Kioto Universitetinin professoru olmuşdur.

Umeharanın ilk maraq dairəsinə Yaponiya və Koreyadakı kofunları daxil idi Daha sonra qəbirlərdə tapılmış tunc güzgülər və Asiya qitəsinin tunc mədəniyyətini araşdırmağa başlamışdır. Güzgülərin Kofun dövrünün hökmdarları arasında yayılması barədə hipotezi Yaponiyadakı erkən siyasi həyatı başa düşməkdə kömək etmişdir.

Əsərləri
--------

* *"Koday hoppokey bunbutsu no kenkyu"* (1938, "Qədim şimal sivilizasiyaları üzrə araşdırmalar")
* *"Şina kokoqaku ronko"* (1938, "Çin arxeologiyası haqqında düşüncələr")
* *"Nihon kokoqaku ronko"* (1940, "Yaponiya arxeologiyası haqqında düşüncələr")
* *"Çosen koday no bunka"* (1946, "Qədim Koreya mədəniyyəti")

Qeydlər
-------

1. ↑  Daha sonra Kioto Universitetinin Humanitar Elmlər üzrə Tədqiqat İnstitutu.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #152887970 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VIII cild (Temp–Z). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 147. ISBN 0-87011-628-2. İstifadə tarixi: 2 sentyabr 2022.
**Kağız tozağacı** (*lat.* Betula papyrifera) — bitkilər aləminin fıstıqçiçəklilər dəstəsinin tozağacıkimilər fəsiləsinin tozağacı cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Kağız tozağacı Saskaçevan (Kanada) əyalətinin və Nyu-Hempşir (ABŞ) ştatının simvolik ağacıdır. Təbiətdə növün arealı Şimali Amerikanın şimal hissəsini əhatə edir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 20-35 sm, gövdəsinin diametri 1 m-dək, enli-silindrik çətirli və nazik, horizontal pulcuqlarla örtülmüşdür. Cavan budaqları tükcüklü, seyrək qatranlə vəzicikli, yaşılımtıl və ya açıq-qonur, sonradan budaqları parlaq tünd-qonur, çılpaq olur. Tumurcuqları xırda, ensiz-yumurtavari, ucu biz, hamardır. Pulcuqların kənarı yapışqanlı, yaşıl, qonurdur. Yarpaqları növbəli düzülüşlü, oval və ya yumurtavari olub, uzunluğu 5-12 sm, eni 4-9 sm, ucu biz, kənarları ikidişlidir. Bünövrəsi yumru, cavanlıqda tükcüklərlə örtülüb, çılpaq, tutqun tünd-yaşıldır, uzunluğu 1,5-3 sm olan tükcüklü saplaqlarda yerləşir. Dişicik sırğaların uzunluğu 2-8 sm, diametri təxminən 1 sm-dir. Yetişmiş meyvələri çoxsaylı, xırda, qanadlı toxumlardan ibarətdir. Meyvələri yayın axırlarında yetişir.

Ekologiyası
-----------

Mərkəzi Nabatat bağında introduksiya edilmişdir. Respublikanın bəzi rayonlarında mədəni şəraitdə becərilir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Quru, nəmişli yerlərdə yaxşı bitir.

İstifadəsi
----------

Qabığının rəngi ilə fərqlənən, kiçik park və bağlarda becərmək üçün yarayan tozağacının dekorativ sortları vardır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q76971
* Wikispecies: Betula papyrifera
* ARKive: betula-papyrifera
* BioLib: 3437
* EoL: 1149366
* EPPO: BETPA
* EUNIS: 161719
* FEIS: betpap
* FNA: 233500260
* GBIF: 5332120
* GRIN: 7122
* iNaturalist: 49883
* IPNI: 32197-2
* IRMNG: 10605134
* ITIS: 19489
* IUCN: 194502
* MichiganFlora: 551
* MoBotPF: 242294
* NBN: NBNSYS0000033441
* NCBI: 3507
* NZOR: f0cbed58-772e-4ff4-ad4c-6fd6a97f2df7
* Panartic Flora: 610204
* Plant List: kew-21557
* PLANTS: BEPA
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:32197-2
* Tropicos: 3600017
* VASCAN: 3697
* WCSP: 21557
* WisFlora: 2738
* WFO: wfo-0000335192

 |
**Britaniya Şimali Amerikası Problemləri Hesabatı** (İngilis dilində: "Report on the Affairs of British North America") — adətən **Durham Hesabatı** ("Durham Report") olaraq bilinir, 1839-cu il tarixli, Quebec, Ontario, Kanada və Britaniya İmperiyası tarixində rol oynamış sənəddir. 

1837-1838-ci illərdə Aşağı Kanadada və Yuxarı Kanadada baş verən iğtişaşlardan sonra Whig partiyasına mənsub olan ingilis siyasətçi Durham qrafı John Lambton diktator səlahiyyətləri ilə Kanadanın qubernatoru təyin edildi. Ondan Lambton iğtişaşlarının səbəblərini araşdırması istənildi. Bu dövrdə Kanadadakı rəhbərlik xalq qarşısında cavabdeh deyildi. 

Lambton, hesabatının birinci səhifəsində ümumi tezisini ümumiləşdirərək, "Mövcud vəziyyətin davam etməsinə icazə verilənə qədər, insanların həyatı və əmlakının təhlükəsizliyi, aktivlərindən istifadəsi və qətiyyətlə işləmələri təmin edilməyəcəkdir" demişdir. Kanadadakı üsyanın səbəblərini idarəetmənin seçilmiş məclisin mövcudluğu ilə xalq qarşısında cavabdeh olmayan hökumətin yaratdığı gərginlik və fransız dilli əhali ilə ingilis dilli əhali arasındakı gərginlik istiqamətində qiymətləndirdi. Buna görə, onun üç əsas tövsiyəsi var idi: Yuxarı Kanada və Aşağı Kanadanın bir koloniyaya birləşdirilməsi, Fransız dilli Kanadalıların mədəni assimilyasiyası və xalq qarşısında hesabat verəcək olan hökumət. 

Durham, Aşağı Kanadadakı problemlərin etnik baxımdan olduğunu düşünərək tapıntılarını "bir qucaqda mübarizə aparan iki xalq" olaraq təsvir etdi. Kanada Ensiklopediyasının "şovinist" olaraq xarakterizə etdiyi bir yanaşma götürdü; Fransız dilli kanadalıların "ədəbiyyat və tarix çatışmazlığı" olduğunu bildirdi. Aşağı Kanadada əhalinin Yuxarı Kanadadan daha çox olmasına baxmayaraq, qurulacaq yeni əyalətdə iki bölgənin nümayəndəliyinin bərabər olmasının lazım olduğu fikrini müdafiə etdi. Yuxarı Kanadadakı problemlərinin isə Mühafizəkar elit mühitin inhisarçı qüvvəsindən qaynaqlandığını müəyyənləşdirdi.

Məruzənin tövsiyələri mübahisələrə səbəb oldu. İnsanlar qarşısında cavabdehlik daşıyan hökumət anlayışı Britaniya İmperiyası hakimiyyəti üçün həmin dövrdə çox idi; Koloniyalarda sərt nəzarətin tətbiq edilməməsinin Böyük Britaniyaya qarşı sədaqətsizlik ilə nəticələnəcəyi güman edilirdi. Bu muxtariyyət növü 1847-ci ilə qədər tətbiq edilmədi; lakin Kanada demokratiyasının əsası bu hesabatla qoyuldu. Yuxarı və Aşağı Kanadanın birləşməsi tövsiyəsi haqqında qərar qəbul edildi; Kanada əyaləti 1840-cı il Birlik Qanununa əsasən quruldu.
**Kağız kağızağacı** (*lat.* Broussonetia papyrifera) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin tutkimilər fəsiləsinin kağızağac cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Vətəni Çin və Yaponiyadır

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 12 m-ə çatan, sıx çətirli ağac və ya koldur. İkievli bitkidir. Gövdəsinin qabığı qırmızımtıl-boz rəngdədir. Budaqları yoğun və nisbətən qısadır. Yarpağın uzunluğu 3–5 sm, eni 1–3 sm-ə çatıb, növbəli və ya spiral şəklində düzülmüş, tamkənarlı və ya üç dilimlidir. Yarpağın əsas hissəsi ürəkvari, dərin oyuğa malikdir. Yarpağın üst tərəfi, cod, tünd yaşıl, alt tərəfi isə hamar, gümüşü-boz rəngdə, yumşaq və sıx məxmərə oxşar tükcüklərlə örtülmüşdür. Yarpaq saplağı 2–5 sm uzunluqda olur. Çiçəkləri ikicinslidir. Çiçək yatağı şar şəklindədir. Erkək çiçəkləri sırğalara toplanmış 4 hissəli çiçəkyanlığından ibarətdir. 4 erkəkciyi vardır. Tozcuqlar narıncı-qırmızı rəngdədir. Dişicikləri şarşəkilli başcığa toplanmış, silindrşəkilli bütöv və ya 4 dilimlidir. Çiçək qrupunun en kəsiyi 2 sm, meyvəyanlığı isə 2–3 sm uzunluqdadır. May ayında çiçəkləyir. Meyvəsi şarşəkilli, qırmızı-çəhrayı rəngdə, şirin, şirəli olub, sentyabr ayında yetişir.

Ekologiyası
-----------

Torpağa çox tələbkar deyil, qumsal, yüngül gilli, şoran torpaqlarda yaxşı inkişaf edir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Abşeron, Göyçay, Kürdəmir, Gəncə rayonlarında və Kür-Araz ovalığında, bağ və parklarda yaşıllaşdırmada istifadə edilir.

İstifadəsi
----------

Meyvə və yarpaqları dekorativ görünüşlüdür, tək-tək və qrup əkinlərində, çay kənarlarında torpaqların bərkidilməsində istifadə edilir. Cavan budaqların oduncaq liflərindən, borularından parça, ayaqqabı və müxtəlif növ kağızlar hazırlanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Australian Plant Name Index (ing.).

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Broussonetia papyrifera* | 
* Wikidata: Q389185
* Wikispecies: Broussonetia papyrifera
* AoFP: 220
* APA: 2675
* APDB: 226428
* APNI: 181904
* Calflora: 12290
* Ecocrop: 565
* EoL: 594938
* EPPO: BRNPA
* EUNIS: 175298
* FNA: 200006341
* FoAO2: Broussonetia papyrifera
* FoC: 200006341
* GBIF: 5361944
* GRIN: 7900
* iNaturalist: 128032
* IPA: 5208
* IPNI: 850861-1
* IRMNG: 11221124
* ISC: 10017
* ITIS: 19107
* IUCN: 49834580
* MoBotPF: 243212
* NCBI: 172644
* NSWFlora: Broussonetia~papyrifera
* NZOR: 29c50e5a-2f22-49af-985c-b21150b8c116
* NZPCN: 4317
* PalDat: Broussonetia\_papyrifera
* PFI: 289
* Plant List: kew-2683772
* PLANTS: BRPA4
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:850861-1
* Tropicos: 21300005
* WFO: wfo-0000572577

 |
| *Morus papyrifera* | 
* Wikidata: Q21977496
* APDB: 228624
* APNI: 240754
* GBIF: 5361946
* GRIN: 24620
* IPNI: 854694-1
* IRMNG: 11397215
* ITIS: 183509
* NZOR: e9dee47e-8e46-46f4-9ff9-ebb313af2aa7
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:854694-1
* Tropicos: 21301577
* WFO: wfo-0000448232

 |
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Masayuki.

**Masayuki Kukan Hisataka** (18 noyabr 1940, Monqolustan) — "9-cu dan qara kəmər" sahibi, Dünya Kosiki Karate Federasiyasının və Yaponiya Kosiki Karate-do Federasiyasının rəhbəri.

Həyatı
------

Masayuki Hisataka 18 noyabr 1940-cı ildə Mancuriyada anadan olmuş Masayuki Kukan Hisataka üç yaşında ikən karate zalına ayaq basıb, 15 yaşında karate üzrə "üçüncü dan qara kəmər" alıb. Tokio Nihon Universiteti İqtisad fakültəsində oxuyarkən, karate və cüdo dərslərinə hər gün 4–5 saat vaxt ayırıb. Yaponiyanın ən böyük universitetini başa vuran M.Hisataka təxminən bir il şirkətdə işlədikdən sonra Amerika Birləşmiş Ştatları hökumətinin dəvəti ilə karate və cüdonun inkişaf etdirmək üçün bu ölkəyə gedib.

1961–1962-ci ildə o, karate üzrə Yaponiya çempionu olub. 5 il ərzində Yaponiyada iştirak etdiyi bütün turnirlərdə qalib olub. Daha sonra Yaponiyadan ayrılan M.Hisataka ABŞ-də karate və cüdo üzrə dörd il məşqlər təşkil edib. Masayuki Hisataka Baltimorda keçirdiyi məşqlər zamanı, onun zalına tez-tez Brus Li də gəlirmiş. Daha sonra Kanada hökumətinin dəvəti ilə ABŞ-dən köçərək Kanadada çalışıb, Şorinzi-Rü Kenkokan Karate-do Federasiyasını yaradıb.

Sensey Hisataka uzun illər Yaponiya Karate Federasiyasının (J.K.F.) idarə heyətində, eləcə də Dünya Karate-do Təşkilatları İttifaqının rəhbərliyində təmsil olunub. 75 yaşlı "9-cu dan qara kəmər" sahibi məşhur Sensey hazırda Dünya Kosiki Karate Federasiyasının və Yaponiya Kosiki Karate-do Federasiyasının rəhbəridir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Elmidar Əliyev. Karate Olimpiya idman növü olacaqmı? (MÜSAHİBƏ) Arxivləşdirilib 2015-06-19 at the Wayback Machine 16/06/2015 [03:16]

Vikianbarda ***Masayuki Hisataka*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
24 funtluq tüfənglə təhciz olunmuş Kanoner qayığı 1808.
**Kanoner qayığı** (*alm.* Kononenboot ot‎ it. Canone) — Kiçik hərbi gəmilər sinfinə daxildir. Əsasən artilleriya ilə silahlandırılır. Çay, göl və dəniz sahillərində hərbi əməliyyat üçün əhəmiyyətlidir.

Tarix
-----

İlk dəfə 17-ci əsrdə (1646) Fransada Dyunkirxennin bombalanmasında iştirak edib. Bu qayıqlar İsveç müharibəsində (1788-1794) fəal tətbiq edilmişdir. Bu tip qayıqlar yelkənli gəmilər əlehinə daha effektiv idi. Rus kanonerləri üç iri çaplı silahlarla təhciz edilirdi.

Təyinatı
--------

Kanoner artilerya qayığı əsasən limanların, sahil xətdinin qorunmasında və düşmən desantlarının qarşısının alınmasında və öz qoşunlarının təhcizatı baxımından daha effektiv xüsüsiyyət daşıyır. Rusiya tarixində ilk dəfə Krım müharibəsi dövründə istehsal edilmişdir. Kanoner qayığı dəniz və okean akvatoriyasında, çay məcralarında istifadə edilirdi. Dünya tarixində 1907-ci ildə çay kanonerlərinə dizel yanacağı ilə işləyən mühərriklər yerləşdirilir. Dizellə işləyən ՞Skval՞ növü 1000 at gücünə, 3000 mil radiusa üzmə gücünə malik idi. Öz dövrünün ən yaxşısı hesab edilirdi.

Növləri
-------

* Çay kanoner qayığı
* çay kanoner qayığı 2-ci ranq
* çay kanoner qayığı 3-ci ranq
* Dəniz kanoner qayığı

Silahlanma
----------

Silahlanma 1-4 əsas kalibirli (203–336 mm). 10 orta kalibirlli (76–170 mm) silahla təhciz olunmuşdur. Avtomatik zenit tüfəngləri və plemyotlar.

Sürəti
------

Saatda növündən asılı olaraq 3-15 dəniz mili arası dəyişir.

Yükgötürmə qabiliyyəti
----------------------

* Çay Kanoneri -1500 ton
* Dəniz Kanoneri -3000 ton

Xarici keçidlər
---------------

* П. П. Похитонов, В. Р. Чаныгин, Из истории военного кораблестроения в посёлка Какуй.Сретенского района Читинской области |1906-80-e годы XX веka|[*ölü keçid*]
*
**Komodo Milli Parkı** — İndoneziyanın, Şərqi və Qərbi Kiçik Zond adalarının əyalətləri arasındakı sərhəd bölgədə yerləşən milli parkdır. Parka üç böyük ada (Komodo, (ind. Pulau Padar) və (ind. Pulau Rinca)) və 26-dan çox kiçik ada, habelə ümumi sahəsi 1733 km² (603 km²) olan Sape, Lintax və Sumba boğazları daxildir. Milli park təbiətin yeddi yeni möcüzəsindən biri olaraq seçilmişdir.

Təsviri
-------

Milli park 1980-ci ildə yaradılmışdır. 1986-cı ildə biosfer qoruğu, 1991-ci ildə isə UNESCO-nun Dünya İrsi obyekti elan edilmişdir. Parkın yaradılmasında məqsəd, ilk dəfə 1911-ci ildə kəşf edilən unikal kərtənkələ növünü — Komodo varanını qorumaq idi. Daha sonra park dəniz heyvanları da daxil olmaqla digər heyvan növlərini qorumaq vəzifəsi daşımağa başladı.

Milli parkın adaları vulkan mənşəlidir. Ərazi bir qayda olaraq yüksəkliyi 735 metrə qədər olan yuvarlaq təpələrlə xarakterizə olunur. İqlimi ildə 800–1000 mm yağıntısı olan İndoneziyanın ən quraq bölgələrindən biridir. Quraqlıq mövsümdə (may- oktyabr) orta gündəlik temperatur təxminən 40 °C-dir.

Komodo adasında, Komodo varanının populyasiyasının yarısı yaşayır - üç min fərd. Daha iki mini Flores adasında, mini - (ind. Pulau Rinca) adasında və yüzə yaxını Qili-Motanq adasında yaşayır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Komodo National Park". 2017-09-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12.08.2019.
2. ↑  "Где находится национальный парк Комодо". news.rambler.ru. 2017-03-08 tarixində arxivləşdirilib.
3. 1 2  *Харькова О. Ю.* Самые красивые заповедники мира. Москва: Эксмо. 2015. 78. ISBN 978-5-699-76866-0.
4. ↑  "About Komodo National Park". komodonationalpark.org. 2017-09-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
5. ↑  "UNESCO: Advisory Body Evaluation" (PDF). whc.unesco.org. 2015-10-11 tarixində arxivləşdirilib (PDF).

Həmçinin bax
------------

* 
* Böyük Sədd rifi
* 
* Valdes yarımadası
* 
* Qalapaqos adaları

Xarici keçidlər
---------------

* "Официальный сайт национального парка". 2017-09-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-13.
**Kommerson delfini** (lat. Cephalorhynchus commersonii) — rəngli delfinlər cinsinə aid olan (lat. Cephalorhynchus) növ. Bu canlılar onları ilk dəfə təsvir etmiş Filiber Kommersonun şərəfinə adlandırılmışdır

Xarici görünüşü
---------------

Bu delfinlər rəngarəng xarici görünüşə sahibdirlər. Başı, yan və quyruğu qara, boğazı və böyür nahiyyələri isə ağa rəngdə olur. İki rəng arasındakı keçid oldukca kəskin xəttlərlə təyin olunmuşdur. Balinakimilər arasında ən kiçik növ hesab edilirlər. Uzunluqları 1,3–1,7 m, çəkiləri isə 35–60 kq arasında dəyişir. Bel üzgəci uzundur. Hər diş cərgəsində 29–30 diş vardır.

Yayılması
---------

Kommerson delfini iki bir-birindən 8500 km aarlıda yerləşən bölgələrdə yayılmışlar. Onlar əsasən Cənubi Amerikanın Pataqoniya sahilləri, Horn burnu, Magellan boğazı və Folklend adaları ətrafı ərazilərdir. İkini areal isə Hind okeanında yerləşən Kergelen ətrafı ərazilərdir.

Davranış
--------

Olduqca aktiv canlılardır. Onların tez-tez su üzərinə atlayışlarını və sürətli üzmələrini müşühidə etmək olar. Onların cəld şəkildə "aşağı-yuxarı" üzmələrini müşahidə etmək olur. Buu isə onların ovlamasına yardımçı olur.

Əsasən balıq və kalmarlarla qidalanırlar. Cənubi Amrrika sahillərində yayılmış canlılar isə xərcəngkililəridə yerirlər.

3–15 başdan ibarət qruplarda birləşirlər.

Dişilər 6–9 yaşlarında yetkinləşir. Erkəklərdə buna yaxın yetkinləşirlər. boğazlıq dövrü 11 ay davam edir. 6 kq ağırlığında bala doğurla.

Təbiətdə onlar 10 yaşdan yuxarı yaşaya bilmirlər. Bu növə aid ən çox yaşamış canlı 18 il həyat sürmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0
3. ↑  "Kommerson delfini". 2010-01-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-14.
4. ↑  "*Cephalorhynchus commersonii*". 2011-01-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-14.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | CMS · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · SeaLifeBase · WoRMS |
**Əxlaq norması** — əxlaqi tələblərin eyni tipli davranışlara şamil edilən ümumi göstərişlər və qadağalar vasitəsilə insanların davranışını tənzim edən formasıdır. Hüquq normalarından fərqli olaraq əxlaq norması dövlət hakimiyyəti tərəfindən deyil, adət və ictimai rəyin gücü ilə sanksiya alır; cəmiyyətin əxlaqi şüurunda kimin tərəfindənsə xüsusi verilən qanun nəticəsində deyil, kortəbii formalaşır. Əxlaq normaları öz-özlüyündə hələ insanın davranışı üçün məqbul rəhbərlik ola bilməz; abstrakt ümumiliyə malik olduqlarından bu, normal xüsusi vəziyyətlərlə bağlı mümkün istisnaları nəzərdə tutmur. Buna görə də konkret vəziyyətlərdə bu və ya digər əxlaq normalarının tətbiqi məsələsi məzmunca daha ümumi əxlaq prinsipləri əsasında həll olunmalıdır. Sosial məzmununa görə əxlaq norması həm ümumbəşəri, həm də tarixən məhdud, sinfi xarakterə malik ola bilər. Sonuncu halda bir sosial formasiyadan digərinə keçid zamanı uzun vaxt ərzində köhnə əxlaq normalarının dağılması və yenilərinin yaranması baş verir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Fəlsəfə, Bakı, ""Azərbaycan Ensiklopediyası" Nəşriyyat-Poliqrafiya Birliyi", 1997, səh. 152
**Elisa Blançi** (13 oktyabr 1987, Velletri, Latsio) — İtaliyanı təmsil edən bədii gimnast. Elisa Blançi İtaliyanı 2004 Afina, 2008 Pekin və 2012 London Olimpiadalarında təmsil etdi.

Karyerası
---------

Elisa Blançi 2004-cü ildə İtaliyanın bayrağı altında Yunanıstanın Afina şəhərində XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında komanda yoldaşları Fabriza D'Ottavio, Marinella Falca, Daniela Masseroni, Elisa Santoni və Laura Vernizzi ilə birgə finalda 49.450 xal topladı və 3-cü yeri tutdu.

Elisa Blançi növbəti Olimpiya Oyunlarında 2008-ci ildə Çinin Pekin şəhərində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında komanda yoldaşları Fabriza D'Ottavio, Marinella Falca, Daniela Masseroni, Elisa Santoni və Anjelika Savrayuk ilə birgə finalda 34.425 xal topladı və fəxri 4-cü yeri tutdu.

Dörd il sonra Böyük Britaniyanın London şəhərində baş tutan Olimpiya Oyunlarında Elisa Blançi qrup yarışlarında komanda yoldaşları Romina Laurito, Marta Pacnini, Elisa Santoni, Anjelika Savrayuk və Andreyea Stefanesku ilə birgə gümüş medal qazandı.

İstinadlar
----------
**Əbu Malik Qiyas ibn Qaus ət-Təğlibi** (640[…], Hiyrə, Nəcəf mühafəzəsi – 710, Cəzirə) – ərəb şairi.

Xristian Təğlib qəbiləsinə mənsub olmuşdur. Kəskin həcvlərinə görə müsəlman şair Kәəb ibn Cüeylin ona "sən boşboğaz və səfehin birisən" deməsindən sonra "əxtəl" (səfeh) ləqəbi ilə tanınmışdır. Əxtəl dövrün tanınmış adamlarına, o cümlədən xəlifə Müaviyəyə, Yezidə, Həccac və Ziyada mədhiyyələr qələmə almışdır. Himayəsində olduğu Yezidin istəyi ilə əhli-beyti və ənsarı tənqid edən şeirlər yazmışdır. Mədinə əhlini həcv etdiyinə görə müsəlmanlar tərəfindən lənətlənən Əxtəl xəlifə Əbdülməlik dövründə Dəməşqdə Əməvilər sarayının rəsmi şairi olmuş və xeyli rəğbət qazanmışdı. Əxtəlin Əməvilər dövrünün məşhur şairlərindən olan Cərir ibn Ətiyyə ilə qarşılıqlı atmacaları geniş yayılmışdı (bu mübahisələrdə Fərəzdəq Ə.-in tərəfini tutmuşdur). Əxtəl fəxriyyələr yazmış, lakin bu janra forma və dil baxımından yenilik gətirə bilməmişdir. Xəmriyyələri (şərabı tərənnüm edən şeirlər) məşhurdur. Əxtəlin şeirləri yaşadığı dövrün hadisələrini, siyasi çəkişmələri əks etdirdiyi üçün tarixi dəyərə malikdir. Əbu Səid əs-Sükkərinin tərtib etdiyi divanı ilk dəfə 1891 ildə, Əbu Təmmam tərəfindən "Nəqaizu Cərir vəl-Əxtəl" adı ilə toplanmış Cərir ilə olan atmacaları Salxani tərəfindən 1922 ildə Beyrutda nəşr edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Ġiyāṯ Ibn-Ġauṯ al- Aḫṭal // CERL Thesaurus (ing.). Consortium of European Research Libraries.
3. 1 2  al-Aḫṭal // Gran Enciclopèdia Catalana (kat.). Grup Enciclopèdia, 1968.
4. ↑  AYYILDIZ, E. (2017). El-Ahtal'ın Emevilere Methiyeleri. *Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 57*(2). http://dtcfdergisi.ankara.edu.tr/index.php/dtcf/article/view/2060 adresinden erişildi.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük rus · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Universalis |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 9052177 · BNF: 134851143 · CiNii: DA13232177 · EGAXA: vtls000882447 · GND: 118978942 · ISNI: 0000 0001 1478 5417 · LCCN: nr89014446 · NLA: 35812969 · NTA: 074950088 · LIBRIS: 32484 · SUDOC: 060121491 · VIAF: 100186598 · WorldCat VIAF: 100186598 |

 |
**Kolıma körfəzi** — Şərqi Sibir dənizinin cənub-qərb sahillərində yerləşən körfəz. İndigirka çayı mənsəbindən şərqdə yerləşir. Materik daxilinə 21 km məsafədə daxil olur. Eni ən enli yerdə 9 km-dir. 
Sahillərində tundra bitkiləri yayılmışdır. Əsasən hamardır. Körfəzə İndigirka çayının bir qolu olan Kolıma çayı tökülür. Körfəzdə öz adını buradan almışdır. Körfəzdə Teryuttyax və Emkerındinski adaları yerləşir. Çıxacaqda isə Kolesovski və Kolesovskaya Otmel adaları vardır

Körfəzin yerləşdiyi ərazinin bir qismi bataqlaşmışdır. Sahilinə yaxın yerləşən iri göllər — Loqin və Karqotovo. 
Körfəz ilin böyük hissəsi buzla örtülü olur.

İnzibati cəhətdən Rusiya Federasiyası Saxa Respublikası ərazisinə daxildir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Топографическая карта западной части залива R-56-VII, VIII — 1 : 200 000". 2015-01-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-04.
2. ↑  "Топографическая карта восточной части залива R-56-IX, X — 1 : 200 000". 2015-01-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-04.