recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Eskulap dırmanantəlxəsi** və ya **Eskulap ilan** — Suilanıkimilər fəsiləsinə aid ilan növü.

Görünüşü
--------

Uzunluğu 2 m təşkil edir (ən uzunu isə 2,25 m). Ümumi fonda sarı-boz-krem rənglərinin qarışığını təşkil edir.

Yayılması
---------

Bu növ Şimal-qərbi İtaliyadan Qafqaza qədər olan ərazilərə yayılmışdır. Onlara Cənubi Moldova, Cənub-qərbi Ukrayna ərazilərdə görmək olar. Vaxtı ilə İran və Azərbaycanın cənub şərqində yayılmış *Elaphe persica* (Werner, 1913) yarımnövü hazırda Fars dırmanantəlxəsi adı ilə müstəqil növə çevrilmişdir.

Həyat tərzi
-----------

Onlar əsasən ön dağlıq ərazilərdə yayılırlar. Bəzən 2000 m yüksəkliyə qədər yayıla bilirlər. Onlara daha çox çay və fındıq kolları arasında olurlar. Xüsusi ilə açıq və insnların çox olduğu ərazilərdən qaçırlar. Aktiv dövrləri apreldən başlayaraq oktyabr ayına qədər davam edir. Bəzən isə qışlamaya dekabrd gedirlər. Çütləşmə əsasən yerin altında baş versə də bəzən ağac üzərində baş verir. Bu hadisə may-iyun aylarına təsadüf edir. Mövsüm ərzində 4–10 yumuta qoyurlar(17–20 x 35–50 mm). 2–3 aydan sonra yumurtadan balalar çıxır.

Onlar əsasən gəmiricilərlə qidalanır. Əsas düşmənləri yırtıcı quşlar və məməlilərdir. Bu növ ilanlar Gürcüstan, Ukrayna və Rusiyanın Qırmızı Kitababına daxil edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) |
| Taksonomiya | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
| Normativ yoxlama | GND: 4346295-9 · Microsoft: 2779690159 · NKC: ph513615 |

* Eskulap dırmanantəlxəsi Arxivləşdirilib 2020-10-26 at the Wayback Machine
* Rusiya qırmızı kitabına düşən ilanlar. Eskulap dırmanantəlxə
**Həmədan əməliyyatı** — rus qoşunlarının İranda Birinci dünya müharibəsi zamanı 1915-ci ilin 17 (30) oktyabr — 3 (16) dekabrında keçirdiyi hücum əməliyyatı. Əməliyyatın keçirilməsinə səbəb İranda və Əfqanıstanda fəallaşan alman-osmanlı casus şəbəkəsi, məqsəd isə onun neytrallaşdırılması idi. Rusların iddiasına görə alman-osmanlı casuslarının fəaliyyəti nəticəsində İran vətəndaş müharibəsi həddində idi. Eyni zamanda Əfqanıstanın da Rusiya və İngiltərəyə qarşı çıxmaq ehtimalları artırdı. Bu şəraitdə rus Qafqaz ordusunun komandanlığı İrana Bakı və Xəzər dənizi vasitəsi ilə, N.N.Baratovun komandanlığı altında 3 tabor, 39 yüzlük, 5 batareya — cəmi 8 min adam və 20 top göndərdi. 17 (30) oktyabr korpus Ənzəli limanında yerə endi, 29 oktyabrda (11 noyabr) isə, əvvəl rus qoşunlarının olduğu Qəzvində cəmləşdilər. Sonra iki sütunla, iddialarına görə 8 minlik alman-osmanlı agenturasının mərkəzi olan Həmədan və Qum, bir kolonla isə Tehran üzərinə hərəkətə başladılar. 3 (16) dekabrda rus qoşunları Həmədanı tutdu, sonra Bürucərd, Dövlətabad, cənub-qərbi Laləkan və Qum rayonlarında alman-osmanlı diversantlarını darmadağın etdilər. Sonuncusu 9 (22) dekabrda alındı. Bu vaxta qədər korpusun qoşunları qüvvələrin bir hissəsi ilə Tehranın şimal-qərb, sonra isə cənub civarına çıxdılar. Türküstan hərbi dairəsindən irəli çəkilən rus Xorasan dəstəsi (1000 nəfər və 4 top) İranın cənubu ilə İran-Əfqanıstan sərhəddinə tərəf hərəkət edən alman-osmanlı qrupunu zərərsizləşdirdi. Sistanda olan ingilislərlə birgə rus Xorasan dəstəsi Bircənd, Sistan və Oman körfəzi xəttində, alman-osmanlı dəstələrinin Əfqanıstana daxil olmasının qarşısını almaq üçün, çevik sərhəd müdafiə sistemi yaratdılar. Bunun nəticəsində rus Xorasan dəstəsi, ingilislərlə birgə, rus Qafqaz ordusunun sol cinahdan alman-osmanlı dəstələrinin müdaxiləsinin qarşısını kəsmiş oldular.

Mənbə
-----

* Советская военная энциклопедия. Москва: 1980. Военное издательство министерства обороны СССР T.8 стр. 354
**Abasxanlı** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Əhalisi 679 nəfərdir (2008)

Tarixi
------

Abbasxanlı və ya Abasxanlı Ağsu rayonunun Kəndoba inzibati ərazi vahidində kənd.Şirvan düzündədir. Keçmiş adı Gorus Abbasxanlı olmuşdur.Oykonim Şamaxı qəzasında maldarlıqla məşğul olan bir nəslin adını əks etdirir.Bu kənd Şirvan xanlığı dövründə Çaparlı və Ağarx kəndləri ilə birlikdə Gorus adlanan mahala daxil idi.Mahalın adı vaxtilə burada məskunlaşmış gorus qızılbaş tayfasının adından götürülmüşdür.XVIII əsrdə Gorus mahalı Şamaxı xanı Mustafa xanın kürəkəni Ağakişi bəyə mənsub olmuşdur. 1933-cü ildə Cəlilabad rayonu ərazisində eyniadlı kənd qeydə alınmışdır. Bu oykonimlər abbasxanlı nəslinin adı ilə bağlıdır.

Həmçinin bax
------------

* Ağalarbəyli

Xarici keçid
------------


Vikianbarda ***Abasxanlı*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Abasxanlı Arxivləşdirilib 2021-05-18 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 8. ISBN 978-9952-441-02-4.
2. ↑  Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti". İki cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2007, səh. 8
Kennet Brana
Kennet Çarlz Brana (10 Dekabr 1960, Belfast), Şimali İrlandiyalı aktyor, rejissor.

23 yaşında, Royal Shakespeare Company-yə qatılmışdır. Burada Vilyam Şekspirin V Henri və Romeo və Cülyetta tamaşalarında baş rolları almışdır.

29 yaşında V Henri filminin rejissorluğunu edib baş rolunda o zamankı həyat yoldaşı Emma Tompson ilə birlikdə oynadı. Film Branaya Ən Yaxşı Aktyor və Rejissor nominasiyasında Oskar namizədlikləri gətirdi.

1993-cü ildə yenə Şekspirin "Much Ado About Nothing" adlı əsərini səhnələşdirmişdi. Denzel Vaşinqton, Keanu Reeves kimi bir çox Hollivud ulduzu filmdə yer alıb.

30 yaşında tərcümeyi-halını yayıb və 34 yaşında Mari Shelley-dən Frankenstein adlı filmi çəkdi və oynadı. Bu filmdə Frankensteini Kennet Brana canlandırdı.

1995-ci ildə Brana və Thompson boşandılar.

1996-cı ildə Hamlet filminə rejissorluq etdi və baş rolunda oynadı.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Aktyor** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
Qərbi Antarktikada Sentinel dağlarının yerləşməsi.
Şimali Sentinel dağlarının xəritəsi.
**Kovil nunatakı** (bolq. *Ковилски нунатак*, ‘Kovilski Nunatak’ \'ko-vil-ski 'nu-na-tak\) — Antarktidanın Elsuort dağlarına daxil olan, 2020 m hündürlüklü nunatakdır. Sentinel dağlarının şimal mərkəzində yerləşmişdir.

Zirvə cənubi Bolqarıstanda yerləşən Kovil şəhərinin adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Kovil nunatakı 78°02′20″ c. e. 87°02′59″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Qoldtiveyt dağından 24.93 km qərbdə, Habli dağından 12.68 km şimal-qərbdə, Helfert nunatakından 15.46 km cənub-şərqdə yerləşmişdir. ABŞ xəritəsinə 1961-ci ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* Newcomer Glacier. Scale 1:250 000 topographic map. Reston, Virginia: US Geological Survey, 1961.
* Antarctic Digital Database (ADD). Scale 1:250000 topographic map of Antarctica. Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR). Since 1993, regularly upgraded and updated.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Sentinel dağları

İstinadlar
----------

1. ↑  L. L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* Kovil Nunatak.
* Bulgarian Antarctic Gazetteer. Antarctic Place-names Commission. (details in Bulgarian, basic data in English)
*Cycas revoluta*
Vətəni Yaponiyadır. Hündürlüyi 2m-ə qədər, oduncaqlaşmış, keçəvari, budaqlanmayan gövdəyə malikdir. Onların gövdəsi tökülən yarpaq saplaqları ilə sıx örtülmüşdür, ləkəvarı yarpaqları isə gövdenin ucunda dəstəyə yığılmışdır. Mikrosporofilləri (erkəkcikləri) çoxsaylı, pazşəkilli, qonur, alt tərəfdən çoxsaylı, tozcuqludur.
Erkək qozaları silindirikdir. Dişi qozaları yumru, sferik, hissələri lələkvarı bölünmüş olub, yanlarında yumurtacıqları vardır. Qozaları tutqun sarıdır, yazda və ya yayda az miqdarda əmələ gəlir. Toxumu yumru, çəyirdəkşəkilli, üst örtüyü ətli, orta və içəri örtükləri bərkdir, uzunluğu 2sm-ə qədə, narıncı-qırmızı rəngdədir. 
İşıqlı və yarımkölgəli şəraitdə bitir, düzünə düşən günəş şüalarından qorunmalıdır. Torpaq həmişə rütubətli olmlı, suvarılma vaxdaşırı aparılmalıdır. Kol hissələrə bölünməklə, toxumlarla çoxaldılır.
Saqovnikin özəklərindən saqo nişastası alınır. Subtropik mülayim iqlimli ölkələrdə bəzək bitkisi kimi yaşıllaşdırmada istifadə edilir.

Azərbaycanda yаyılmаsı:
-----------------------

Lənkəran, Astara bölgələrində, Abşeron yarımadasında yaşıllıqlarda rast gəlinir. Əyriyarpaq saqovnik otaq bitkisi kimi də istifadə edilir.

Məlumat mənbələri:
------------------

"Azərbaycan dendraflorasi" I cild, Baki, "Elm", 2011, 312 səh.

İstinadlar
----------

```
Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.
```

* Tofiq Məmmədov.

1. ↑  Bitkilərin Elmi Adının Beynəlxalq Siyahısı (ing.). 1999.
**Arzu Xasay qızı Şirinova** (d.26.05.1961, Bakı, Azərbaycan) — jurnalist.

Həyatı
------

Şirinova Arzu Xasay qızı 1961-ci il may ayının 26-da Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. 1978-ci ildə Qubadlı rayonunda orta təhsilini başa vurduqdan sonra babası, mərhum xalq yazışısı Əli Vəliyevin yolunu getmək, jurnalist kimi fəaliyyət göstərmək məqsədilə Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsinin qiyabi şöbəsinə daxil olmuş və 1985-ci ildə isə ali məktəbi bitirmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Arzu Şirinova qiyabi təhsil aldığı müddətdə, eyni zamanda, əmək fəaliyyətinə başlamış və Qubadlı rayonunda nəşr olunan "Avanqard" qəzetində işləmişdir. Həmin illərdə "Azərbaycan qadını" jurnalı, "Azərbaycan gəncliyi" və "Bakı" qəzetlərində publisistik məqalələri, oçerkləri və hekayələri dərc olunur. "Olaylar" İnformasiya Agentliyində parlament müxbiri, "7 gün", "Teleskop", "Karvan", "Yeni Zaman", "Hürriyyət" qəzetlərində redaktor vəzifəsində çalışmışdır. Hazırda "Xalq Cəbhəsi" qəzetində redaktor vəzifəsində fəaliyyət göstərir. Arzu Şirinova publisistik, təhlili və köşə yazılarında Azərbaycan dövlətinin milli maraqlarını qoruyan yazılara, işğal altında olan torpaqlarımızın azad edilməsində milli vətənpərvərlik ruhunun yüksəldilməsilə bağlı məqalələrə, Güney Azərbaycan, Azərbaycanın Türk Dünyasında yeri və rolu, ölkəmizin inkişafı, dünyaya inteqrasiyası kimi məqalələrə üstünlük vermişdir.

2011-ci ildə Arzu Şirinovanın müəllifi olduğu "Cənnətin işğalı" adlı kitabı nəşr olunmuşdur.

### Məqalələri

* Qərəzin ünvanı
* Yurdun qisası
* İtirilmiş ziyalılar
* Nə deyərlər?
* Ziyanlı insanlar
* Bir dəstə qızılgül…
* Uşaqlıq illərimin Şuşası

Mükafatları
-----------

* 2011-ci ildə Azərbaycan mətbuatında xidmətlərinə görə Mətbuat Şurasının təsis etdiyi Ali Media mükafatına layiq görülüb.
* 2015-ci ildə İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arzu Şirinovayla müsahibə". 2019-05-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-28.
2. ↑  "Yazarın məqalələri". 2017-09-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-28.

Xarici keçidlər
---------------

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

Həmçinin bax
------------

* Vüsalə Mahirqızı
* Hürriyyət (qəzet)
* Azərbaycan Universiteti
Bakı Beynəlxalq Avtovağzalı.
**Avtovağzal** — şəhərlərarası və şəhərətrafı avtobus marşrutları sərnişinlərinə xidmət göstərmək üçün şəhərlərdə yaradılan tikililər kompleksi. Avtovağzal sərnişin binası, daxili nəqliyyat ərazisi və vağzalyanı sahədən ibarətdir. Avtovağzal binasında bilet kassaları olan sərnişin zalı, uşaqlı sərnişinlər üçün otaq, əl yüklərinin saxlanması üçün kamera, kafe, sanitariya qovşağı, həmçinin inzibati otaqlar olur. Avtovağzalın daxili nəqliyyat ərazisində sərnişinlərin minib-düşməsi üçün perronlar, reysarası müddətlərdə avtobuslar üçün dayanacaq maşının nəzərdə keçirilməsi və kuzovunun yuyulması üçün meydança (zəruri hallarda) var. Avtovağzal ərazisində avtobusların hərəkəti dispetçer pultundan işıq siqnalları və avtomatik qurğular (avtobuslara miniyin başlanmasını və qurtarmasını qeydə alan) vasitəsilə idarə olunur. Böyük avtovağzalların dispetçer məntəqəsində televiziya qurğusu da qoyulur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Автовағзал // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 67.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Avtovağzal // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] (3-е изд.). М.: Советская энциклопедия. гл. ред.: А. М. Прохоров. 1969–1978.
**Daşlaşma** — kövrək çöküntülərin bərk süxurlara çevrilmə prosesi.

Haqqında
--------

Daşlaşma çöküntünün müxtəlif dəyişilmə mərhələlərində baş verə bilər. Duzlardan, karbonatlardan, silisium oksidindən və başqa təşkil olunmuş çöküntülərdə daşlaşma prosesi sedimentasion mərhələdə də başlaya bilər. Qırıntılı və gilli çöküntülərdə daşlaşma adətən daha gec, diagenezin son mərhələlərində və katagenezdə artan təzyiq və temperaturun təsiri altında başlanır. Daha nadir hallarda bəzi qırıntılı süxurlarda (qumlar, qravelitlər) hipergen daşlaşma mərhələsi qırıntılı hissəcikləri sementləşdirən birləşmələrlə zən­gin olan qrunt sularının təsiri altında gedir. Daşlaşma artıq suların kənar edilməsi, kolloidlərin və kimyəvi, həm də biokimyəvi yolla çökmüş maddələrin krislallaşması və formalaşan süxur sementinin və çöküntülərin komponentlərinin mineral tərkibinin dəyişməsi ilə müşayiət olunur. Kövrək çöküntülərin süxura keçməsi həmişə onların sıxlaşması ilə bağlı olur. 

Daşlaşma heyvan və bitkilərin gö­mülmüş qalıqlarında üzvi maddələrin mineral maddələrlə əvəz olunma prosesi nəticədə həmin qalıqlar vaxt keçdikcə daşlaşmış qalıqlara çevrilirlər.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 164430837 |

Həmçinin bax
------------

* Fosil
**Abastumani** — Kutaisi quberniyasının Zuqdidi qəzasında (indi Adıgün rayonunda) kənd adı.

Ümumi məlumat
-------------

Gürcüstanda dağ-iqlim kurortu. Kiçik Qafqazın Mesxeti silsiləsinin cənub yamaclarında, 1250–1450 metr yüksəklikdə, Axaltsixe qəzasının 28 km-liyindədir. İynəyarpaqlı meşəlikdədir. Mülayim iqlimi (orta aylıq temperatur yanvarda –6˚C) təmiz və şəffaf havası ilə səciyyələnir. Əsasən, ağ ciyər vərəminin müalicəsi üzrə ixtisaslaşdırılmışdır.

Toponimkası
-----------

Yerli tələffüz forması (əsli) Abastuban. Əhalisi 1944-cü ildə deportasiya edilmiş Axısqa türklərinin yaşadığı kəndlərindəndir. XIX əsrdə İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında Yuxarı və Aşağı Abastuman kənd adları ilə mənaca eynidir. Xəzərlərin Abas tayfasının adından və qədim türkmənşəli Tuban (Duvan) tayfasının adından ibarətdir. Axalsix rayonunda Mesxeti türklərinin Qara Tuban, Korntuban və Zeduban kənd adları ilə mənaca eynidir. Azərbaycanda Duvannı (indi Qobustan) toponimi ilə bir mənadadır.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. ↑  B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. Gürcüstanda Türkmənşəli Toponimlərin İzahlı Lüğəti. Bakı, "Nurlan" 2008
Xəzər Waterfront. Bakı bulvarında inşa edilən ticarət-əyləncə mərkəzi
**Xəzər Waterfront** — Bakı bulvarında inşa ediləcək ticarət-əyləncə mərkəzi.

Məlumat
-------

Mərkəz Bakı bulvarının qərb hissəsində, parkın yeni hissəsi ilə köhnə hissəsinin birləşdiyi yerdə, Əl Oyunları sarayının yaxınlığında inşa edilir. ilkin olaraq "Xəzər Waterfront" layihəsi adlandırılan tikili 3,5 hektar ərazini əhatə edir. Tikili "Sydney Opera House" həndəsi formalı olmaqla, Azərbaycanın milli emblemi olan səkkizguşəli ulduz içində alov görüntüsündədir.

120,000 m² ümumi sahəsi olan bina 9 mərtəbəli olacaq. İkimərtəbəli zirzəmi avtodayanacaq kimi nəzərdə tutulub, цst hissə isə 7 mərtəbədən ibarət olacaq. Ьərkəzdəki alova bənzəyən tikilinin hündürlüyü 70 metrə çatacaq.

Hazırda ərazidə tikinti-quraşdırma işləri davam etdirilir. Layihənin 2016-cı ildə təhvil verilməsi gözlənilir

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-04-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-07.
**Sirkanvari həlməl** (*lat.* Zygophyllum atriplicoides) — bitkilər aləminin zygophyllales dəstəsinin üzərrikkimilər fəsiləsinin həlməl cinsinə aid bitki növü.

Ümumi yayılması
---------------

Azərbaycan, Оrta Аsiya (Tyan-Şan, Pamir-Alay Kopetdağ), İran və Ermənistanda təbii arealları vardır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan düzənliyində, aşağı dağ qurşağından orta dağ qurşağına qədər olan sahələrdə yayılmışdır.

Statusu
-------

Аzərbaycanın nadir, relikt bitki növüdür. VU A2c+3c.

Bitdiyi yer
-----------

Naxçıvan MR-nın quru daşlı olan ərazilərində rast gəlinir.

Təbii ehtiyatı
--------------

Azərbaycanda arealı geniş deyildir.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Təbiətdə 80-100 sm hündürlüyündə dağınıq budaqlı, qabığı ağımtıl-boz rəngdə olan kolcuqdur. İkievli bitkidir. Yarpaqları cüt lələkvarı, tərs yumurtavarı və ya uzunsov, qaidəyə doğru daralır. Çiçəkləri ikicinsli, bəzən də bircinslidir. İkili çiçəkyanlığının yarpaqları sərbəst, kasayarpaqları isə bünövrədən bitişikdir və meyvələrin üzərində qalır.

Çiçəkləri sarıdır. Ləçəkləri kasayarpağından 1,5 dəfə uzundur. Erkəkcik saplağının bünövrəsində dilcikşəkilli çıxıntılar olur. Çiçək tacı çox vaxt ağ və ya sarı, bəzən mavi, qırmızı və ya bənövşəyi rəngdə olur. Qutucuğu dəyirmi, qanadvarı çıxıntılı, hər yuvada 1-2 toxumu vardır. Toxumu kiçik, dəyirmi, qonur rənglidir, aprel-may aylarında çiçək açır, iyun ayında meyvəsi yetişir.

Çoxalması
---------

Təbiətdə əsasən generativ yolla çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
---------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Becərilməsi
-----------

Mədəni şəraitdə Nəbatat bağlarında becərilir.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
-------------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitab"ına daxil edilmişdir.

Zəruri qoruma tədbirləri
------------------------

Bitkinin yayıldığı bölgələrdə yasaqlıqların təşkil edilməsi vacibdir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15541656
* Wikispecies: Zygophyllum atriplicoides
* GBIF: 6384817
* NCBI: 221922
* Plant List: tro-34600004
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:873508-1
* Tropicos: 34600004
* WFO: wfo-0001146310

 |
**Komiklər xoru** — qədim dövrlərdə xüsusi mənsəb sahibləri tərəfindən təşkil edilən və geniş nüfuz qazanan xor.

Haqqında
--------

Komiklər xoru dramatik tamaşada o qədər müstəqil əhəmiyyətə malik olmuşdur ki, onun təşkili və maddi cəhətdən təminatı, mühüm ictimai bir vəzifə olmaq etibarilə, yüksək səlahiyyətli şəxs olan dioqquz arxontdan birinə tapşırılırdı. İbtidai xoru təşkil etmək ictimai vəzifəsi "Liturgiya" adlanırdı ki, buraya da təşkilatçı və varlı haminin öz eli və əhalisinin qonaqlıq xərclərini ödəmək və s. daxil idi. Xoreqik liturgiyanın təşkili tapşırılan müəyyən yüksək şəxsiyyətlərlə yanaşı, ikinci bir şəxs də diqqəti cəlb edir ki, bu da dramatik yarışın keçirilməsinə cavabdeh olan Arxont — Arxont şahdır. Yarışda antaqonist müəllif və xoreqləri də müəyyən edən və seçən odur. Xorun hamisinə - onu seçən, ona pul verən, "xoreqə" gəlincə - o lirik aqona (difiramb), ya dramatik aqona (faciə, komediya, satira, dram) rəhbərlik etməli idi.

Birinci halda, yarış üçün xoreq də, xorun bütün üzvləri də filalar (əyalət, nəsil, qəbilə, tayfalar) üzrə seçilir və onların qələbəsi filanın qələbəsi hesab olunurdu. Burada xorun qəbiləvi səciyyəsi hələ də özünü mühafizə edib saxlayırdı. "Xoreq" kəlməsinə gəlincə, sözün özü də göstərir ki, əvvələn, "xoreq" xorun idarəçisi - aparıcısı olmuş, yalnız müəyyən dövrdən sonra onun təminatçısına çevrilmişdir. Digər tərəfdən, onun vəzifəsi Arxont - şahın vəzifəsinə uyğun gəlir. Buradan da qalib başçı — totemdən, şah—kahin, şah-arxont, xoreq —xor aparıcısı, korifey vəzifələrinin necə ayrılığını başa düşmək çətin deyil. 
Tarixən bu vəzifələr bir şəxsin əlində cəmlənmiş, sonrada gedən proseslər nəticəsində ayrılmışdır, vəzifələr tam olaraq bölünmüşdür. Başqa sözlə desək, vəzifənin bir hissəsi aktyora ötürüləndə, digər hissələr də müvafiq sahələrin mənsublarına ötürülmüşdür. Öz növbəsində, korifey — xoreq vəzifələrinin müəyyən hissələrini aktyora (Protaqonistə) və dram müəllifinə - şairə vermişdir. Müəllif əvvəl özü həm aktyor, həm də xor müəllimi rolunu yerinə yetirmişdir. Sonradan isə təlim xüsusi şəxcə — didaskala həvalə edilmişdir.

Son tədqiqatlara gəldikdə isə, qeyd etmək lazımdır ki, aktyor özü əvvəllər xorun aparıcısı olmuşdur. Əvvəllər aktyor xorla bərabər çıxar və proloq deyərmiş. Xor - aktyorun məiyyəti imiş.

Ədəbiyyat
---------

* *Aristotel.* Poetika. Bakı: Azərnəşr. 1974. səh. 154-155.
* *Фре́йденберг О́.* Поэтика сюжета и жанра: период античной литературы. 1997.
**Həmzə Allamov** (türkm. Hamza Allamow, 19 yanvar 1982) — Türkmən futbolçu, hücumçu. 2006-cı ildə Türkmənistan çempionatının ən yaxşı bombardiri.

Tərcümeyi-hal
-------------

Həmzə Allamov 19 yanvar 1982-ci ildə anadan olub.

Hücumçu kimi oynadı. O, 2002–2009 və 2014–2015-ci illərdə aralarında "Daşoğuz" komandasında oynadı (son iki mövsümdə komanda "Daşoğuz" adlandı).

2005 mövsümündə Türkmənistan çempionatında 20 qol vurdu, bombardirlər siyahısında ikinci yeri tutdu və yalnız 30 qolu olan MTTU-dan Berdimurad Şamuradova məğlub oldu.

2006 mövsümündə Allamov 22 qol vuraraq çempionatın ən yaxşı bombardiri oldu.

Bundan əlavə, müxtəlif illərdə Aşqabadda (2006, Birlik Kubokunda) və Özbəkistanın "Şurtan" komandasında oynadı. (2007). Daha sonra "Lebap"(2010 Türkmənistan çempionatının bürünc mükafatçısı) və "Şaqadam" komandalarında oynadı.

2006-cı ilin yanvarında MTTU üzvü olaraq Moskvada keçirilən Birlik Çempionlar Kubokunda. Türkmənistan komandası Qırğızıstanın "Dordoy-Dinamo"-suna (2: 0) və Moldovanın "Şerif" inə (1: 0) qalib gələrək qrupda üçüncü yeri tutdu. Donetsk "Şaxtyor"una (1:5) məğlub oldu. Allamov bütün oyunlarda əvəzedici idi.

2007-ci ildə Türkmənistan çempionatında Turan — Aşqabad Talıp idman oyunları arasında matçın çox hissəsini qapıçı kimi keçirməsinə baxmayaraq qol vurmağı bacardı. 4-cü dəqiqədə, Allamov qol açdı və 38-ci dəqiqədə o, qardaşı Ümid Allamovu əvəz etdi. Həmzə bir neçə dəfə qolu xilas etdi, ancaq iki qol buraxdı və Turan məğlub oldu — 1: 2.

Karyera
-------

2002–2004-cü ilin 2 mövsümündə "Turan" Daşoğuz komandasında oynamışdır. 2005-ci ildə "MTTU Aşqabad" paytaxt komandasına yüksəlmişdir. Bir mövsüm bu komandada oynadıqdan sonra həmin ilin mövsümündə "Turan" Daşoğuz komandasında oynamağa davam etmişdir. 2006-cı ildə ən yaxşı bombardir seçilmişdir. 2007-ci ildə Özbəkistana gəlmiş və Quzar ərazisinin komandası olan "Şurtan" Quzar komandasında karyerasına davam etmişdir. 2007-ci ildə "Turan" Daşoğuz komandasına geri dönmüş və bu mövsümdə 6 qol müəllifi olmuşdur. 2010-cu ildə çempionatın bürünc mükafatçısı olmuşdur. 2014-cü ildə "Daşoğuz" komandasında qeydə alınmışdır və Allamov bu mövsümdə 7 qol müəllifi olmuşdur.

Nailiyyətlər
------------

### Bir oyunçu kimi

Türkmənistan **Lebap**

* Türkmənistan çempionatının bürünc mükafatçısı (1): 2010.

Türkmənistan**Turan**

* Türkmənistan çempionatının ən yaxşı bombardiri (1): 2006.

Qeydlər
-------

Xarici keçidlər
---------------

* Həmzə Allamov — "FootballFacts.ru" saytında.  (rus.)
Triniti yarımadasının yerləşməsi.
**Sirius təpəsi** — Antarktidanın Qreyam torpağının Triniti yarımadası sahillərindən şimal-şərqdə yerləşən, 1010 m hündürlüklü təpədir. Buzlaqlardan azaddır.

Təpə Folklend Adalarından Asılı ərazilər Sorğusu (FİDS) tərəfindən hazırlanan 1946-ci ildə nizamnaməsinə görə İt ulduzu olan Siriusun adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Sirius təpəsi 63°43′ c. e. 58°36′ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Şuyler dağından 2.28 km şimal-şərqdə, Detroyt yaylasından şimal-şərqdə, Russell Vest buzlağından şimalda yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* Trinity Peninsula. Arxivləşdirilib 2015-09-23 at the Wayback Machine Scale 1:250000 topographic map No. 5697. Institut für Angewandte Geodäsie and British Antarctic Survey, 1996.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Triniti yarımadası

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.
* Australian Antarctic Data Centre.
**Həmzə Vəliməmmədov** - Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, respublikanın Əməkdar jurnalisti.

Həyatı
------

Vəliməmmədov Həmzə Ruhulla oğlu 1938-ci ildə Lerik rayonunun Təlbəyəq kəndində anadan olmuşdur. 1957-ci ildə orta məktəbi, 1959-cu ildə pedoqoji texnikumu, 1966-cı ildə isə Azərbaycan Pedoqoji İnstitutunu bitirmişdir.

Lerik rayonunun kəndlərində müəllim və məktəb direktoru, 1966-cı ildən isə Lerik rayonunda çıxan "Bolluq uğrunda" (indiki "Lerik") qəzetində şöbə müdiri işləmişdir. 1970-1972-ci illərdə Bakı Ali Partiya məktəbinin jurnalistika şöbəsində təhsilini davam etdirmişdir.

Sonrakı illərdə Lerik Rayon Partiya Komitəsinin təlimatçısı, rayon qəzetinin redaktoru, təhsil şöbəsinin, mədəniyyət və turizm şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışmışdır. Hazırda təqaüddədir. Rayon ağsaqqallar şurasının sədridir.

Publisist yazıları keçmiş İttifaqın və respublikanın nüfuzlu mətbu orqanlarında dərc edilmiş, radioda səslənmişdir. 1983-cü ildə "Qızıl qələm" mükafatına, 1990-cı ildə isə respublikanın Əməkdar jurnalisti fəxri adına layiq görülmüşdür. Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür.

Təcrübəli jurnalistin 2010-cu və 2011-ci illərdə "İllərdən qalan izlər", "Şərəflə yaşanmış ömür" və "Elin unudulmaz oğlu" kitabları çapdan çıxmışdır. 10 övlad atası, 17 nəvə babasıdır.

Kitabları
---------

* "İllərdən qalan izlər",
* "Şərəflə yaşanmış ömür"
* "Elin unudulmaz oğlu"
Qızılaxtaranlar Çilkut keçidindən keçərkən (1898)
**Klondayk qızıl hərisliyi** (*ing.* Klondike Gold Rush; digər adları **Yukon qızıl hərisliyi**, **Alyaska qızıl hərisliyi**, **Sonuncu böyük qızıl hərisliyi** — *Yukon Gold Rush, Alaska Gold Rush, Last Great Gold Rush*) — 1896-1898-ci illərdə Kanadanın Yukon əyaləti ərazisində baş vermiş qızıl hərisliyi.

Klondayk qızıl hərisliyi 100 minə yaxın qızılaxtaranın bu ərazilərə gəlməsinə səbəb olmuşdur. 1896-cı ilin 16 avqust tarixində ərazidə ilk qızıl mədənləri aşkarlandı, bir il sonra isə bu xəbər Sietl və San-Fransisko şəhərlərinə çatdırılmış və burada minlərlə qızılaxtaran Alyaska və Yukona getmək üçün ciddi hazırlıqlara başlamışlar. Ərazinin soyuq iqlimə malik olması, hündür dağlardan, təpələrdən ibarət olması səbəbindən 30-40 minə yaxın qızılaxtaran Klondayk mədənlərinə çatmadan geri qayıtmışdır.

Klondayk qızıl hərisliyi zamanı cəmi 4 min qızılaxtaran öz məqsədinə çatmışdır. Qalan qızılaxtaranların çoxu ya yarı yoldan qayıtmış, ya da ki, qızıl tapa bilməmişdilər.

Mədəniyyətə təsiri
------------------

Klondayk qızıl hərisliyi və həmin ərəfədə baş vermiş digər qızıl hərislikləri XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvələrində Amerika mədəniyyətinə öz təsirini göstərmişdir.

1897-ci ilə özü də qızılaxtaranlara qoşulan Cek London, sonradan bu mövzuya həsr olunmuş çox sayda bu gün də məşhur olan roman və hekayələr yaratmışdı.

1925-ci ildə çəkilmiş və Çarli Çaplinin baş rolda oynadığı Qızıl hərisliyi filmində *Avara* ləqəbli baş qəhrəmanın *Klondayk qızıl hərisliyində* iştirak etməsindən bəhs olunur.

Həmçinin bax
------------

* Qızıla hücum
* Freyzer Kanyonu qızıl hərisliyi

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Klondayk qızıl hərisliyi*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Klondike. The *Chicago Record'*s book for gold seekers (1897) (Digitized by the Library of the University of Illinois at Urbana-Champaign)
* Klondike: The Quest for Gold (documentary film)
* Victorian Order of Nurses Official Website
* Women of the Klondike Arxivləşdirilib 2009-02-08 at the Wayback Machine
* Map of the Chilkoot and White Passes
* The life of Jack London as reflected in his works Arxivləşdirilib 2008-11-01 at the Wayback Machine
* Skagway: Gateway to the Klondike Arxivləşdirilib 2013-11-20 at the Wayback Machine
* *Gold Fever! Seattle Outfits the Klondike Gold Rush,* a National Park Service Teaching with Historic Places (TwHP) lesson plan[*ölü keçid*]
* University of Washington Libraries ExhibitArxivləşdirilib 2012-03-09 at the Wayback Machine
Antarktika haqqında konvensiyasının bayrağı
**Antarktida bayrağı** — Materikin 2002-ci ildə Antarktika haqqında konvensiyasında qəbul olunmuş qeyri-rəsmi bayrağı. Ancaq bu Antarktika bayrağı deyil, Müqavilənin bayrağıdır.

Digər variantlar
----------------

Bir çox dizayn təklif edilmişdir, baxmayaraq ki, bunlardan yalnız bir neçəsi istehsal olunur və ya uçurulur.

### Həqiqi Cənub

True South flag of AntarcticaTrue South ("Həqiqi Cənub") bayraq təklifi
Qrem Bertramın eskizi"True South" Antarktidada 2018-ci ilin qışında yaradıldı. O vaxtdan bəri, ekspedisiya şirkətləri, Milli Antarktika Proqramları və dünyanın yüzlərlə fərdi bayrağı qəbul etdi. Beləliklə, digər bayraq təkliflərindən daha çox rəsmi statusa sahibdir. Dizayn aşağıdakı mənaya malikdir:

"Dəniz və ağ rəngli üfüqi zolaqlar Antarktidanın həddindən artıq enliyindəki uzun günləri və gecələri təmsil edir. Mərkəzdə, qar və buz sahəsindən Antarktika üfüqünü müəyyənləşdirən meyvələr, dağlar və təzyiq silsilələri ilə səsləşən tək bir ağ zirvə püskürür. Çıxardığı uzun kölgə, cənuba yönəlmiş bir pusula oxunun şəksiz şəklini meydana gətirir və qitənin tədqiqat irsinə hörmət edir. İki mərkəz şəkli birlikdə Antarktidanın gələcək nəsillər üçün sülh, kəşf və əməkdaşlıq mərkəzi olmağa ümidini simvolizə edən bir almaz yaradır."

### Qrem Bertram

Onun təklif etdiyi eskiz Birləşmiş Millətlər Təşkilatınin bayraqları sırasına daxil edilmişdir. Bu bayraqda mavi fon üzərində materikin ağ rəngli konturları təsvir olunur. Mavi fon yansızlıq(neytrallıq) simvolu daşıyır. İlk dəfə olaraq bu bayraq 2002-ci ildə "Raven" jurnalının redaktoru Ted Kaye tərəfindən Antarktidaya gətirilmişdir. Braziliya, Ukrayna və Böyük Britaniya bazaları ilk dəfə olaraq bu bayraqdan öz ərazilərində istifadə etmişdilər.

### Vitni Smit

Vitni Smitin eskizi
Onun təklif etdiyi eskizdə əsas fon açıq-narıncı rəngdədir. Məhz bu rən qar üzərində daha aydın seçilir ki, kimsə onu başqa bayraqlarla qarışıq salmasın. Bayrağın sol tərəfində bir necə emblem var: "A" hərfi, Məhz bu "Antarktikanı" simvolizə edir; insan əli, əminliklə planetin cənub yarımkürəsinin bir hissəsini tutur ki, orda da, Antarktida yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Decision 2 (2002) - ATCM XXV - CEP V, Warsaw". 2015-09-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-06.
2. ↑
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-02.
4. ↑  "Antarctica — flag proposals". 2016-04-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-06.

Xarici keçidlər
---------------

* Antarctica — flag proposals
**Çopur Ələsgər** (tam adı:*Ələsgər Mikayıl oğlu Tağıyev*; d. 1930, Bozalqanlı, Tovuz rayonu – ö. 23 oktyabr 2014) — Azərbaycan aşığı və şairi.

Həyatı
------

"Çopur Ələsgər" ləqəbi ilə tanınan Aşıq Ələsgər 1930-cu ildə Tovuz rayonunun Bozalqanlı kəndində anadan olub.

Ömrünü aşıq sənətinə həsr etmiş ustad aşıq bu sənətin sirlərini aşıqlar Hüseyn Rzayev və Əkbər Cəfərovdan öyrənib. 30-dan artıq məhəbbət və qəhrəmanlıq dastanı bilən aşıq Çopur Ələsgər özü də uzun illər sənətinin sirlərini özündən sonra gələn nəslə öyrətmmişdir.

23 oktyabr 2014-cü ildə vəfat etmişdir.

Tədbirlər
---------

20 aprel 2013-cü ildə "Beynəlxalq Avrasiya Araşdırmalar İnstitutu" İctimai Birliyin dəstəyi ilə Rəşid Behbudov adına Dövlət Mahnı Teatrında ustad aşıq Ələsgər Tağıyevin yaradıcılıq gecəsi keçirilib. Gecədə deputat Qənirə Paşayeva, Aşıqlar Birliyinin sədri Zəlimxan Yaqub, filologiya elmləri doktoru, professor Qəzənfər Paşayev, AMEA-nın Ədəbiyyat İnstitutunun direktor müavini, filalofiya elmləri doktoru, professor Məhərrəm Qasımlı, filologiya elmləri doktoru, professor Nəsir Əhmədli və başqa siyasi-ictimai xadimlər iştirak edirdilər. Tədbirin aparıcısı AMEA-nın Folklor İnstitutunun "Aşıq yaradıcılığı" şöbəsinin müdiri, filologiya elmləri namizədi Elxan Məmmədli idi. Yaradıcılıq gecəsində tanınmış aşıqlar çıxış edərək səbəbkarın sözlərindən ibarət aşıq mahnılarını tamaşaçılara təqdim ediblər.

Kitabları
---------

* Çopur Ələsgər (əsərləri)
* Bozalqanlı Aşıq Ələsgər (əsərləri)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ustad Aşıq Ələsgər Tağıyev dünyasını dəyişdi", "Ozan dünyası" jurnalı, №5(20), 2014. səh. 59
2. 1 2 3  *Azər.* "Aşıq Ələsgər Tağıyevin yaradıcılıq gecəsi oldu" (az.). simsar.az. 22 Aprel, 2013 16:00. 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-10-25.
3. ↑  Maşallah Xudubəyli. "Mənim sazlı-sözlü dünyam". Bakı, "Elm və təhsil", 2010.
4. ↑  "Ustad Aşıq Ələsgər Tağıyev dünyasını dəyişdi". Azərbaycan Aşıqlar Birliyi (az.). azab.az. 2014 16:47. 2016-03-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-10-25.

Xarici keçidlər
---------------

* *Təranə Vahid.* "Özü boyda işıq". Azərbaycan Aşıqlar Birliyi (az.). "Ozan dünyası" jurnalı. 2013. 2016-04-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-09.
**Dalton Plan** — fərdiləşdirilmiş tədris sistemi.

Təsviri
-------

20-ci əsrin əvvəllərində H.Parkherst tərəfindən yaradılmış, Dalton (ABŞ, Massaçusets ştatı) şəhərinin adı ilə adlandırılmışdır. Dalton Plan üzrə tədrisin təşkili zamanı şagirdlər ümumi sinif fəaliyyətindən asılı olmurlar, onlara həm məşğələ, müxtəlif fənlərin öyrənilməsi ardıcıllığının seçimində, həm də iş vaxtından istifadədə sərbəstlik verilirdi. Dərs ilinin əvvəlində hər bir şagird müəllimlə müəyyən tapşırıqların müstəqil və vaxtında yerinə yetirilməsinə dair müqavilə bağlayırdı.

Xüsusiyyətləri
--------------

Şagirdlər ayrı-ayrı fənlər üzrə kabinet-laboratoriyalarda (Dalton Planın digər adı – laboratoriya planı buradan götürülmüşdür) işləyərək burada fənn müəllimindən məsləhət ala bilirdilər. Dalton Plan tədris tempini şagirdlərin qabiliyyətinə uyğunlaşdırmağa imkan yaradır, onları müstəqilliyə, təşəbbüskarlığa, səmərəli iş metodları axtarmağa, məsuliyyət hissini artırmağa sövq edirdi.

1920-ci illərdə SSRİ məktəblərində Dalton-Planın ifrat fərdiliyini aradan qaldırmaqla, onu modifikasiya etmək cəhdləri göstərilmişdir. Bu cəhdlər briqada-laboratoriya tədris metodu formasında öz ifadəsini tapırdı. Dalton Plan elementləri, məs. "müqavilə"lərin tətbiqi ABŞ-nin bir sıra məktəbində hələ də saxlanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  **Dalton-Plan** // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — VI cild. Bakı, 2009. — Səh.: 269.

Xarici keçidlər
---------------

* Dalton plan ana səhifəsi Arxivləşdirilib 2017-05-19 at the Wayback Machine
**Klod Lui Bertolle**(*fr.* Claude Louis Berthollet; 9 dekabr 1748, Talluar (Savoyya) — 6 noyabr 1822, Arkey) — fransız kimyaçısı.

Həyatı
------

Klod Lui Bertolle 1785-ci ildə xlorun ağardıcı xassəsini, bataqlıq qazını, ammonyakı tədqiq etmişdir. 1792-ci ildə kalium-xlorat duzunu sintez etmişdir ki, bu da hazırda "Bertole duzu" adlanır.

J.Prust ilə Klod Lui Bertolle (1748-1822) arasında baş verən və 7 il (1801-1808) davam edən məşhur mübahisədə R.J.Hayui Prustun mövqeyini müdafiə etmişdir. Lakin Bertole ilk dəfə olaraq bəzi birləşmələrin dəyişən tərkibə malik olmaları barədə faktların mövcud olmasını çox düzgün göstərmişdir. O, həmçinin müxtəlif birləşmələrin eyni formalı kristal quruluşa malik olması
barədə öz fikirlərini irəli sürmüşdür. Müəyyən vaxt keçdikdən sonra aydın oldu ki, Bertollenin fikirləri təsadüfi fikir deyil, düzgündür.

1819-1821-ci illərdə izomorfizm və polomorfizm xassələrini kəşf edən alman alimi Eylqard Mitçerlix (1794-1863) Bertollenin fikirlərini təsdiq etmişdir.

1. 1 2  Czech National Authority Database.
2. ↑  .
**Köhnə Türk buxtası** — Azov dənizi, Taqanroq körfəzinin şimal sahillərində yerləşən heç zaman donmayan buxta. Buxta Taqanroq şəhəri yaxınlığında, Petruşino şəhər tipli qəsəbənin sahilində yerləşir. Buxta materikin daxilinə 1,25 km daxil olur. Onun eni çıxacaqda 5,8 km təşkil edir. Körfəzin şimal sahillərində, mərkəzi şəhər çimərliyi yerləşir. Çimərlik 2,4 km sahil xəttinə sahibdir. Buxtanın sahəsi 4,1 km², sahil xəttinin uzunluğu isə 8,63 km təşkil edir.

Tarixi
------

Buxta sahilində aparalılan arxioloji araşdırmalar onun zəngin tarixə malik olmasını aşkarlamışdır. Burada həm yunan-roma dönəminə aid tapıntllar aşkarlanmışdır. Xüsusi ilə Bizans imperiyasının təpələrinə aid qalıqlar üstünlük təşkil edir. Orta əsrlərin xüsusi ilə XI-XIII əsrlərində burada gur inkişafın olmasını müəyyən etmək mümkündür. 27 iyul 1696-cı ildə I Pyotr Taqanroq burunda qalanın inşasının mümkünlüyünü müəyyən etmək məqsədi ilə sahilə yan almışdır. Buxtanın sahilində yerləşən ərazi rusların gəlişi ilə bir zamam sonra Almiralitsloy slobodka adlanmışdır. XVIII əsrin sonları isə bölgədə flaqman binası, poçt ofisi və müxtəlif elamalatxanalar fəaliyyət göstərirdi. 1920-ci illərdə iri balıqçılıq təsərrüfatlarına sahib olan Polikarp Markoviç Roçeqov, Kornili Alekseyeviç Martoviski və A. İ. Boudon kimi sahibkarlarım balıqçəlıq artelləri vardı. Bir müddət sonra təsərrüfatlar milliləşdirilmişdir. 1930-cu illərdə bu təsərrüfatların bazasında Taqanroq balıqtəmizləmə zavodu istifadəyə verilmişdir.

* Köhnə Türk buxtası inqilabdan öncəki açıqcaKöhnə Türk buxtası inqilabdan öncəki açıqca

İstinadlar
----------

1. ↑  Старая турецкая бухта
2. ↑  *Гаврюшкин, Олег Павлович* Вдоль по Питерской (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: БАННЭРплюс, 2000. — 436 с.
**Koybağar** (*qaz.* Қойбағар) — Qazaxıstanın şimalında yerləşən axarsız göl. Göl Qostanay vilayətinin Karasu rayonu ərazisindədir. Göldən 5 km qərbdə Karasu kəndi yerləşir. Koybağar gölü Ubaqan çay hövzəsinə daxildir. 2009-cu ildən Ramsar konvensiyasında su-bataqlıq ərazisi kimi qeydiyyata götürülüb. Göl Koybağar-Tyumtyur göllər sisteminə daxildir.

Ümumi məlumat
-------------

Koybağar gölü Turqay yaylasında yerləşir. Gölə Karasu çayı tökülür. Gölün şimal sahillərində Koybağar bataqlığı formalaşıb. Şərq sahildə Suygensay, şimal sahilində isə Jumagul kəndi yerləşir.

Gölün sahəsi təxminən 96 km², digər məlumata görə isə 127 km²-dir (suyun səviyyəsinə görə dəyişə bilir). Dərinlik 1,3—1,5 metr arasında dəyişir. Gölün dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 202 metrdir. Sahil ərazilərinin relyefi düzənlikdir. Yay aylarında göl suyu daha duzlu olur. Gölün mərkəzi hissələrində nadir qamış növləri bitir. Suyun səviyyəsi aşağı düşəndə göldə kiçik adalar meydana gəlir.

Koybağar və Tyumtyur gölü Tyumtyur çökəkliyində yerləşir. Çökəklik tektonik mənşəlidir. Sonradan eroziya proseslərinin, daha sonra isə mezokaynozoy çöküntülərinin toplanması nəticəsində formalaşıb. Göl yatağı dik sahil yarağanı ilə əhatə olunub. Yarğanın hündürlüyü 3-4 metr, bəzən isə 10 metrə çatır.

Göl əsasən qar suyu ilə və Karasu çayı ilə qidalanır. Qışda göl donur. Ən soyuq zamanlarda buz qatının qalınlığı 1,3 metr olur. Yaz aylarında buzdan azad olunan zamandan yenidən donana kimi buxarlanma yolu ilə öz suyunun itirir (0,9 metr). Ancaq göl tam qurumur.

Göl ərazisində suda üzən və su kənarında yaşayan 39 quş növü yuva qurur. Onlardan ən böyüyü boz qaz, yaşılbaş ördək, boz ördək, cırıldayan cürə, qırmızıbaş qaraördək, kəkilli qaraördək və adı qaşqaldaqdır. Ərazidə məməlilərdə yetərincə çoxdur. Gəmiricilər, əsasən bozqır marmotu üstünlük təşkil edir. Sürünənlərdən gürzə daha çoxdur. Suda 8-10 balıq növü var. Əsasən durna balığı və xanı balığı çoxluq təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Қойбағар // «Қазақстан» : Ұлттық энциклопедия : Қ — Н / бас. ред. Ә. Нысанбаев. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2004. — Т. 6. — С. 24. — ISBN 9965-9389-7-0.
2. 1 2  "Озеро Койбагар — международно значимое водное угодье". 2020-06-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-24.
3. ↑  Коибагар // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
Dalğaların interferensiyası
**Dalğaların interferensiyası** — fəzanın hər bir nöqtəsində sabit amplitudlu rəqslər yarada bilən dalğaların toplanmasına deyilir. Yalnız koherent dalğalar dayanıqlı interferensiya mənzərəsi yarada bilər. 

**Koherentlik şərtləri** — toplanan dalğaların eyni tezlikli olmalı və fazalar fərqı zaman keçdikcə sabit qalmalıdır. 

**Maksimumluq şərti** — yollar fərqi tam sayda dalğa uzunluğuna bərabər olan yerlərdə baş verir, Δl=nλ. 

**Minimumluq şərti** — yollar fərqi tək sayda yarımdalğa uzunluğuna bərabər olan yerlərdə yaranır, Δl=(2n+1)λ\2.

**Mexaniki dalğalar** — mexaniki rəqslərin elastik mühitdə yayılmasıdır. 

**Elektromaqnit dalğaları** — elektromaqnit rəqslərinin fəzada yayılmasıdır. 

**Dalğa uzunluğu** — dalğanın bir period ərzində dalğanın yayıldığı məsafədir, λ=v·T=v\ν. Burada v-dalğanın sürəti, T-periodu, ν-tezliyidir. Ölçü vahidi BS-də metrdir, 1m. Elektromaqnit rəqsləri vakuumda da yayılır. Məsələn, mobil telefonu vakuum balonuna qoyub səsləndirsək və havasını sormağa başlasaq səsi tədricən kəsilər, amma yenə də siqnal qəbul edər. İşıq da elektromaqnit dalğasıdır və Günəşdən bizə gəlib çata bilir. İşığa uyğun dalğaların dalğa uzunluğu mexaniki dalğaların dalğa uzunluğundan milyon dəfələrlə kiçikdir.

Xətti optikanın superpozisiya prinsipi
--------------------------------------

Hüygensin «Traktat» əsərində superpozisiya prinsipi haqqında belə yazır: "İşığın ən maraqlı xassələrindənbiri odur ki, işıq şüaları müxtəlif və hətta əks tərəflərdən gələrək görüşdükdə bir-birinə maneə törətmədən keçərək hər biri öz müstəqil təsirlərini göstərir. Bir neçə müşahidəçinin eyni zamanda təkcə bir deşikdən baxmaqla müxtəlif əşyaları görməsi də məhz bununla izah olunur".

Hüygensin söylədikləri riyazi olaraq o deməkdir ki, fəzanın verilmiş nöqtəsində iki işıq mənbəyi tərəfindən yaradılan sahənin gərginliyi {\displaystyle {\vec {E}}} , bu mənbələrin hər birinin ayrı-ayrılıqda yaratdıqları sahə gərginlikləri vektorları olan {\displaystyle {\vec {E1}}} və {\displaystyle {\vec {E2}}} -nin vektorial cəminə bərabərdir:

{\displaystyle {\vec {E}}}={\displaystyle {\vec {E1}}}+{\displaystyle {\vec {E2}}}

Bu yazılış superpozisiya prinsipinin riyazi ifadəsidir.

Superpozisiya prinsipinin mövcud olma səbəbi işıq dalğalarının yayıldığı mühitin xassələrinin (məsələn, sındırma əmsalının, udma əmsalının və sairlərin) həmin dalğaların intensivliyindən asılı olmamağıdır.Mühitin belə xassəyə malik olması isə yalnız zəif sahə (kiçik intensivlikli işıq dəstəsi) üçün doğrudur. Deməli, superpozisiya prinsipi yalnız zəif sahələr üçün doğrudur.

Ədəbiyyat
---------

* M.Murquzov və b. Fizika, X sinif üçün dərslik
* A.Mehrabov və b. Fizika kursu

Xarici keçidlər
---------------

* 

* Vikianbarda Interference ilə əlaqədar mediafayllar var
* İşığın interferensiyası Arxivləşdirilib 2008-06-02 at the Wayback Machine

1. ↑  "vixri.ru". 2021-10-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-09.
2. ↑  N.M.Qocayev. Ümumi Fizika kursu, IV cild Optika. Bakı, 2009
**Ploskiy adası** — Krasnoflotskie adaları qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.

Yerləşməsi
----------

Kara dənizində, Şimal Torpağının cənubunda, Oktyabr İnqilabı adasından 25 km cənubda yerləşir. Daxil olduğu qrupun cənubunda yerləşir. 4,65 km şimalda Sredniy adası, 1,1 km aralıda isə Qreben adası yerləşir.

Təsviri
-------

Ploskiy adası ovalvari formaya malik olan, elə də böyük olmayan adadır. Adanın uzunluğu 1,5 km, eni isə 800 metr təşkil edir. Maksimsl hündürlük 24 metrdir. Şimal-qərb sahillərində kiçik adacıqlar vardır. Adaclq 150 m uzunluğa sahibdir.

Tarixi
------

Krasnoflotskie adalarına daxil olan digər adalar kimi Sredniy adası ilk dəfə 17 avqust 1932-ci ildə Arktika və Antarktida Elmi-Araşdırma İnstitutu tərəfindən «V. Rusanov» buzqıranında kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Полярная почта сегодня. Ледовыми трассами. А. Г. Николаева, М. С. Хромцова под ред. Л. Л. Балакшина. Ленинград, Гидрометеоиздат, 1980". 2013-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-12.
**Sıfır faiz dərəcəsi siyasəti** (*ing.* Zero interest rate policy, ZIRP) — 16 dekabr 2008-ci ildən Yaponiya və ya ABŞ kimi çox aşağı faiz dərəcələrində makroiqtisadi siyasət və zəif iqtisadi artım.

Bu siyasətlə Mərkəzi Bank sıfır nominal faiz dərəcəsi müəyyən edir və pul kütləsini artırmaq və borclanmanı stimullaşdırmaq üçün faiz dərəcəsini daha da aşağı salmaq imkanına malik deyil. Siyasət borc bazarının şəffaflığı problemlərinə görə nominal faiz dərəcələrinin aşağı salına bilmədiyi likvidlik tələsi problemi ilə sıx bağlıdır.

Effekti
-------

Pul siyasəti maksimum həddə olduqda, hökumət yeni iş yerləri yaratmaq üçün fiskal siyasətdən istifadə etməlidir. Hökumət xərclərinin fiskal multiplikatoru sıfır faiz dərəcələrində, sıfırdan yuxarı olduqda daha çox əhəmiyyət kəsb edir. Keyns iqtisadiyyatında multiplikator birdən böyükdür, yəni dövlət xərcləri ÜDM-i effektiv şəkildə artırır. Tanınmış Keynsçi Maykl Vudford (*ing.* Michael Woodford) hesab edir ki, faiz dərəcələrinin sıfır olması vəziyyətində optimal hökumət siyasəti ÜDM fərqini aradan qaldırmaq üçün xərcləri artırmaqdır.

Nəticələr və perspektivlər
--------------------------

Mümkündür ki, dövlət belə bir siyasətə sadiq qalaraq sıfır faiz dərəcəsi və xərclərin artırılması ilə biznesi kreditlərlə təmin etsin, iqtisadiyyatın inkişafını sürətləndirsin və bazarda bağlanmasını asanlaşdırsın. ÜDM fərqi, ona görə də əvvəlcə müəyyən iqtisadi qeyri-sabitliyə səbəb olacaq, lakin sonra gələcək artıma təkan verəcək. Bundan çıxış edərək, iqtisadiyyatda eniş və enişlərin tsiklik xarakterini təsdiq edən bütün nəzəriyyələr (məsələn, Kondratyev dövrləri) aydın bir əsasa malikdir, yəni iqtisadiyyat əvvəlcə böyüyür, sonra artımın zirvəsinə çataraq kəskin şəkildə aşağı düşür və bu "proporda"dan çıxmaq üçün iqtisadiyyatı populyar olmayan üsullarla sürətləndirmək lazımdır, nəticədə bundan sonra yenidən yüksəliş başlayacaq, bu da növbəti enişlə bitəcək və s. Bəzi iqtisadçılar qeyd edirlər ki, hər dəfə belə bir dövrün hissələri daha qısa və daha sürətli olur və hər şey XVI əsrin qondarma qiymət inqilabı ilə başlayıb və qlobal, fəlakətli dərəcədə güclü və çox uzunmüddətli iqtisadi böhranla başa çata bilər. tamamilə balanslaşdırılmış kompleksin yaradılması, düşünülmüş, tamamilə tsiklik sistem olmadan və ya orta əsrlərə qayıdış.

Həmçinin bax
------------

* Likvidlik tələsi
* Kəmiyyət asanlaşdırması

İstinadlar
----------

1. ↑  Woodford, Michael. "Simple Analytics of the Government Expenditure Multiplier, "NBER Working Paper 15714  Arxivləşdirilib 2011-11-03 at the Wayback Machine
2. ↑  "О перспективах и рисках развития после кризиса. М. В. Ершов, старший вице-президент Росбанка, доктор экономических наук" (PDF). 2021-10-27 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2021-10-13.

Ədəbiyyat
---------

* *Eggertsson, Gauti B.; Woodford, Michael.* The Zero Bound on Interest Rates and Optimal Monetary Policy. 2003 (Brookings Papers on Economic Activity). 2003. 139–211.