recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Dino Qrandi** ingiliscə oxunuş: "***Dino Grandi "*** (4 iyun 1895 – 21 may 1988, Boloniya, İtaliya), 1-ci Konte di Mordano, İtalyan faşist siyasətçisi, ədliyyə naziri, xarici işlər naziri və parlamentin prezidenti idi. Hüquqşünas kimi təhsil alan Qrandi Birinci Dünya Müharibəsində (1914-18) vuruşdu, bundan sonra faşist eskadristilərinə (kənddə terror törədən silahlı dəstələrə) qoşuldu. Faşistlərin milli konqresində (7 noyabr 1921) Qrandi Benito Mussoliniyə uduzaraq, liderlik üçün uğursuz bir təklif etdi. Qrandi Mussolinini hökumətin başçısı təyin edən Romaya yürüşdə iştirak etdi (1922-ci il oktyabr). 1924-cü ildə daxili işlər nazirinin müavini təyin edildi, 1929-cu ilin sentyabrında isə xarici işlər nazirliyinin rəisi oldu. Böyük Britaniyada səfir təyin edildi (iyul 1932) və İtaliyaya ədliyyə naziri və Fasces və Korporasiyalar Palatasının prezidenti olmaq üçün geri çağırılmadan əvvəl İngiltərə-İtaliya müqaviləsi (1938) bağladı. O, İtaliyanın İkinci Dünya Müharibəsində iştirakına qarşı idi. Qrandi 1943-cü ilin fevralında Nazirlər Kabinetində əvəz olundu, lakin Faşizm Böyük Şurasının sədri olaraq qaldı. Məhz 1943-cü il iyulun 24-dən 25-nə keçən gecə bu qurumun iclasında Qrandi Mussoliniyə hücum etdi və ona etimadsızlıq təklifi irəli sürdü; Şuranın bu qətnaməni qəbul etməsi Mussolinini faktiki olaraq devirdi. Tezliklə Qrandi Lissabona qaçdı və 1944-cü ildə Veronadakı faşist tribunalı tərəfindən qiyabi ölümə məhkum edildi. Daha sonra Braziliyaya köçdü və nəhayət yaşamaq üçün İtaliyaya qayıtdı.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Dino Grandi, conte di Mordano // Encyclopædia Britannica (ing.).
**Eker-ool Keçil-ool** (tuvaca: Экер-оол Түлүшевич Кечил-оол , d. 1 dekabr 1934 – 9 mart 2000) – tuvalı şair, yazıçı və tərcüməçi.

Həyatı
------

Keçil-ool 1934-cü ilin 1 dekabr tarixində Tuvanın Uluq-Hem bölgəsinin Ak-Hemə bağlı Ak-Kojagar kəndində anadan olmuşdur. Çaa-Höldə 7 illik orta təhsil müəssisəsini, sonra da Kızıl şəhərindəki Müəllim Məktəbini, ardıyca da, Kızıl şəhərindəki Müəllimlik İnistitutunu bitirmişdir. Süt-Höl bölgəsinin məktəblərində müəllimlik etmişdir. Tuva gəncləri mənasına gələn "Tuvanın anıyaktarı" qəzetində müxbirlik etmiş, həqiqət mənasına gələn "Şın" qəzetində ədəbi yazıları ilə məşhurlaşmışdır. İlk kitabı çiçəklərim mənasına gələn "Çeçekterim" adı ilə şerlər antologiyası 1967-ci ildə əşr edilmişdir. Bu əsər 1993-cü ildə təkrar nəşr edilmişdir. Sonrakı illərdə "Deerde pakusta" (1970), "Çarış adın munqanım" (1973), "Höglüg çay" (1975), rusca nəşr edilən "Ujar tıvızık" (1977), "Meen olçam" (1981), "Ekii, hünüm!" (1983), "Devideen ada" (1998) adlı kitabları nəşr edilmişdir. Bir çox rus müəllifin əsərlərini Tuva dilinə tərcümə etmişdir. SSRİ tərəfindən və Tuva Muxtar Sovet Sosialist Respubliaksı tərəfindən də bir neçə yazısına görə, mükafatlandırılmışdır.

2000-ci ilin 9 mart günündə vəfat etmişdir.

Əsərləri
--------

1. "Çeçekterim" (1967 və 1993)
2. "Deerde kapusta" (1970),
3. "Çarış adın munganım" (1973),
4. "Höglüg çay" (1975),
5. Rusça yayınlanan "Ujar tıvızık" (1977),
6. "Meen olçam" (1981),
7. Selam, Güneşim anlamında "Ekii, hünüm!" (1983),
8. "Devideen ada" (1998)

Həmçinin bax
------------

* Oleq Saganool

* Mengi Oorjak

* Moldurqa Salçak

* Badra İrgit

İstinadlar
----------

1. ↑  "Eker-ool Keçil-ool haqqında". 28 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Дулушович". 28 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Kitablar dünyası və insanları (Түлүшевич)". tuvpravda.ru. 12 noyabr 2014 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  "Tuvada vəfat edənlər". 28 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
**Dinuzulu** (zulu Dinuzulu kaCetshwayo; 1868 — 18 oktyabr 1913) — Zulusların əfsanəvi başçısı.

Həyatı
------

Dinuzulu 1868-ci ildə anadan olub. Müstəqil zulusların sonuncu hökmdarı Keçvayonun oğludur.

1884-cü ildə atası rəqibi Zibebu ilə döyüşlərdə məğlub olduqdan sonra Dunuzulu burlarla ittifaqa girir və onların köməkliyi ilə Zibebuya qalib gələr. Əvəzində isə 10,4 min km²-lik ərazini bunlara verir.

Hadisələrin belə gedişi ingilisləri narahat etməyə başlayır. Çünki onlar bütünlüklə Zululend üzərində hakimiyyətlərini itirəcəklərindən ehtiyat edirdilər. Buna görə də ingilislər şərqi Zululenddə Britaniya protektoratlığını elan edirlər. Dinuzulu ingilislərə qarşı üsyan etsə də məğlub olur və Transvaala qaçmağa məcbur olur. Lakin az sonra ingilislərə əsir düşür və məhkəmənin qərarı ilə 10 il müddətinə Müqəddəs Yelena adasına həbsə göndərilir.

Yeddi ildən sonra Dinuzulu sürgündən qayıdır. Lakin az sonra bambatların ingilislərə qarşı üsyanına dəstək verməkdə günahlandırılaraq 1908-ci ildə yenidən 4 il müddətinə həbs edilir.

1910-cu ildə Dinuzulunun köhnə dostu Luis Bota Cənubi Afrika İttifaqının başçısı seçilir və onu həbsdən azad edir.

Transvaala gedən əfsanəvi lider 1913-cü ildə burada dünyasını dəyişir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Dictionary of African Biography (ing.). / E. K. Akyeampong, Henry Louis Gates, Jr. NYC: OUP, 2012. ISBN 978-0-19-538207-5
2. ↑  Dinizulu ka Cetshwayo // Oxford Dictionary of National Biography (ing.). / C. Matthew Oxford: OUP, 2004.
3. ↑  THE ROOTS OF INKATHA. Arxivləşdirilib 2012-02-22 at the Wayback Machine (ing.)
**Ein Volk, ein Reich, ein Führer** — Azərbaycan dilində "*Tək Xalq, tək İmperiya, tək Lider*" mənası verən nasional-sosialistlərin təbliğat sözü və qanunudur (prinsip).

Bu prinsip Üçüncü Reyxin xarici siyasətinin əsasını formalaşdırmışdır. Adolf Hitler 1933-cü ildə hakimiyyətə gəldikdən sonra bu məqsədə doğru addım irəliləmişdir və onu reallaşdırmağa başlamışdır. 1934-cü ildə Almaniya ilə Avstriyanın birləşdirilməsi üçün etdiyi ilk cəhd uğursuzluqla nəticələndi. Ancaq bundan sonra Versal sülh müqaviləsinə görə Fransaya verilmiş olan Saar əyaləti referendum yolu ilə yenidən Üçüncü Reyxə birləşdirildi. 1938-ci ildəki ikinci anşlüs cəhdi isə uğurla nəticələnmişdir və 1938-ci ilin mart ayında Avstriya Almaniyaya birləşdirilmişdir. Həmin ildə Hitler Çexoslovakiyanın Sudet vilayətinin Almaniyaya birləşdirilməsi üçün bu ölkəyə təzyiqlərə başladı. 1938-ci ilin sentyabr ayında baş tutmuş olan Münhen Konfransında əvvəlcə Sudet vilayəti, daha sonra isə bütün Çexoslovakiya Almaniyaya birləşdirilmişdir. Hitler "*Tək Xalq, tək İmperatorluq, tək Lider*" şüarını böyük miqyasda həyata keçirdikdən sonra xarici siyasətinin ikinci mərhələsi olan Lebensraum (*həyat sahəsi*) üçün fəaliyyətə başladı. 

Lebensraum, dünyanın supergücü halına gətirmək istədiyi Almaniya üçün mərkəzi bölgə hakimiyyətinin şərt olduğunu fikirləşən Hitlerin müharibə səbəblərindən biri idi. Hitler, Alman xalqının Lebensrauma ehtiyac duyduğu inancına malik idi. Böyük Almaniya İmperiyası üçün xammallar Şərqdən alınmalı idi. Rus və digər Slavyan xalqlarının Almaniyaya məxsus olan koloniyalar halına gətirilməsi, onların qul halına salınması və ya ölkə sərhədlərindən çıxardılması, boşalmış bu bölgələrə Alman xalqının (Ari irqi) yerləşdirilməsi nasional-sosialist hökumətinin müəyyənləşdirdiyi siyasət idi.
Qarşılıqlı fotoelektrik sensorun konseptual sistemi
**Fotoelektrik sensor** əsasən infraqırmızı işıq şüasından istifadə edərək məsafəni, obyektin mövcud olub-olmamağını hiss edən qurğudur. Onlardan sənayenin müxtəlif sahələrində geniş istifadə olunur. Üç əsas növü var: qarşılıqlı, geriyə əks olunan və maneədən əks olunan.

Növləri
-------

Qarşılıqlı fotoelektrik sensorlar iki hissədən ibarət olur: emitter, yəni şüanı göndərən qurğu və qəbuledici. Emitterdən göndərilən şüa qəbulediciyə çatdıqda sensorda heç bir dəyişiklik baş vermir. Lakin emitter və qəbuledici arasında maneə olduqda şüa çatmadıqda sensor bununla çıxış siqnalı verir.

Geriyə əks olunan fotoelektrik sensorlarda emitter və qəbuledici hissə bir qurğuda yerləşir və həmin qurğunun qarşısında əksetdirici lövhə olur. Emitterdən göndərilən şüa həmin lövhədən əks olunaraq qəbulediciyə çatır. Şüa hər hansı maneə ilə rastlaşdıqda və əksolunmadıqda sensor çıxış siqnalı verir.

Maneədən əks olunan fotoelektrik sensorlarında da emitter və qəbuledici bir qurğuda yerləşir. Adi halda emitterdən göndərilən şüa qəbulediciyə çatmır, lakin hər hansı maneəyə rast gəldikdə şüa qəbuledicidə toplanır və belə olduqda sensor çıxış siqnalı verir.

Yuxarıdakıları növləri bir-birindən aşağıdakı xüsusiyyətlərinə görə fərqləndirmək olar:

| Ad | Üstünlükləri | Mənfi cəhətləri |
| --- | --- | --- |
| Qarşılıqlı | * Yüksək dəqiqlik
* Uzun həssaslıq diapazonu
* Yüksək etibarlılıq
 | * Sistemdə iki yerdə quraşdırılması: emitter və qəbuledici
* Bahalığı – ayrıca emitter və qəbuledici tələb etməsinə görə digərlərinə nisbətən qiyməti yüksəkdir
 |
| Geriyə əks olunan | * Qarşılıqlı sensorlardan dəqiqliyinə görə çox az fərqlənir
* Maneədən əks olunan sensorlara nisbətən yüksək həssaslıq diapazonu
* Yüksək etibarlılıq
 | * Sistemdə iki yerdə quraşdırılması: sensor və əksetdirici
* Maneədən əks olunan sensorlara nisbətən qiymətinin bir az baha olması
* Qarşılıqlı sensorlara nisbətən aşağı həssaslıq diapazonu
 |
| Maneədən əks olunan | * Yalnız bir yerdə quraşdırılması
* Digər növlərlə müqayisədə daha ucuz olması
 | * Digər növlərlə müqayisədə dəqiqliyinin az olması
* Quraşdırılmasına çox zaman tələb etməsi
 |

İstinadlar
----------

1. ↑  "What is a Photoelectric Sensor?". keyence.com (ingilis). 2022-08-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31.08.2019.
2. 1 2 3  "Photoelectric Sensors". Omron.com (ingilsi). 2022-06-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31.08.2019.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2016-11-30 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-08-30.

Vikianbarda ***Fotoelektrik sensor*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Dini icma** — eyni dinə etiqad edən insanlar birliyi. Bu ifadə dar və geniş mənada istifadə olunur. Özlərinin xüsusi bir dinə etiqad etdiyini müəyyən edən edən insanlar həmin dinin icmasının üzvləri hesab olunurlar. 

Daha geniş mənada bu termin qruplar şəklində yaşayan və ya həmin dinə yaxın və ya həmin dinə qarışmış başqa dinlərə mənsub olan şəxslərlə yaşayan eyni dinə mənsub olan şəxslərin birliyi kimi başa düşülür. Gündəlik həyatda həmin şəxslər bir yerdə, məsələn, kilsə və ya məscid kimi həmin dinə məxsus məbədlərdə və ya ayrılıqda ibadət edə bilərlər. Nümunə kimi Belfastın Katolik icmasını və ya Fransada Yəhudi icmasını göstərmək olar. Bəzən şəxsin hər hansı icmanın üzvü kimi tanınması üçün onun həmin icma tərəfindən rəsmi olaraq qəbul edilməsi tələb oluna bilər. İsraildə ancaq eyni dini icmaya mənsub olan cütlüklər evlənə bilərlər.

Dar mənada dini icma dedikdə dini məqsədlər üçün xüsusi olaraq bir araya gələn eyni dinə mənsub insanlar birliyi başa düşülür, məsələn, monastırda dini andlar kimi formal öhdəliklərin icrasını bura aid etmək olar.

Həmçinin bax
------------

* Xristianlıqda evxaristik birlik
* Dini təşkilat
* Ümmət

İstinadlar
----------

1. ↑  *Deegan, P.J.* The monastery: life in a religious community. Creative Educational Society. 1970. 2022-04-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-19. 79 pages.
**Qısaquyruq ağəsmə** (*lat.* Clematis brevicaudata) — bitkilər aləminin qaymaqçiçəklilər dəstəsinin qaymaqçiçəyikimilər fəsiləsinin ağəsmə cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Təbiətdə növün arealı Uzaq Şərqi əhatə edir. Kolluqlarda, meşələrdə, çayların sahillərində, daşlı yamaclarda bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Gövdələri dırmaşan, çoxsaylı, sıx hörük əmələ gətirir. Yarpaqları lələkvari, alt hissələri üç yerə bölünmüş, digərləri bütövdür; hissələri yumurtavari-lansetvari, uzun-ucu biz, kənarları oyuqlu-dişli, yuxarı tərəfi batıq, alt tərəfi qabarıq damarcıqlı, əsasən çılpaq, bəzən bir az tükcüklüdür. Çiçəkləri xırda, uzunsov, çoxçiçəkli çiçək qruplarına yığılmışdır. Kasayarpaqları ağ və ya açıq sarı, uzunluğu 1,5 sm-dək, üst tərəfi tükcüklüdür. Erkəkcik saplaqları çılpaqdır. Meyvələri az batıq, çox və ya az tükcüklüdür. Sütuncuğun uzunluğu 3 sm-dir.

Ekologiyası
-----------

İstiyə, işığa davamlıdır. Torpağa tələbkar deyildir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Respublikamızda mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Səhiyyədə və səbətlərin hazırlanmasında, yaşıllaşdırmada tək və qrup əkinlərində istifadə olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q4266312
* Wikispecies: Clematis brevicaudata
* EoL: 2873541
* EPPO: CLVBR
* FoC: 200007591
* GBIF: 7277064
* GRIN: 413219
* iNaturalist: 601647
* IPNI: 709547-1
* NCBI: 748691
* Plant List: kew-2725722
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:709547-1
* Tropicos: 27101243
* WFO: wfo-0000609615

 |
**Neriman Özsoy** – Türkiyə Qadın Milli Voleybol Komandasının hücumçusu. Əslən bolqar olan oyunçu 2007-ci ildə milləşdirilmişdir.

Karyerası
---------

Neriman Özsoy karyerasına Əczacıbaşında başlamaşdır. A komandaya keçdikdən sonra Rusiyada oynamaq istəyən voleybolçu Uraloçkaya transfer olunmuş, komandasının icazəsi olmadığından daha sonra geri dönmüşdür. Karşıyakayla müqavilə imzaladıqdan sonra bir il bu komandada oynamış, növbəti mövsüm isə Eczacıbaşıya qayıtmışdır. Nerimanın doğma komandasına gəlişi daha uğurlu alınıb. Belə ki, voleybolçu bu səfər Eczacıda 2 dəfə Türkiyə Qadınlararası Voleybol Çempionatının qızıl medallarına yiyələnmişdir. Həmçinin 1 dəfə də Türkiyə kubokunun sahibi olmuşdur.

Eczacıbaşında üç il oynadıqdan sonra İtaliya klubu "Sirio Perugia"ya transfer olunmuşdur. Ancaq bu klubda bir oyun belə oynamadan Polşa komandası Atoma icarəyə verilmişdir. 2011-ci ildə Polşa voleybol çempionatında final oynamışdır.

Yarımil rus klubu Krasnodarın formasını tərlədən Neriman 2012-13 sezonunu Qalatasaray Daikində keçirmişdir. Burada Çempionlar Liqasının "dördlər final"ında oynayan voleyboçu Türkiyə çempionatında da üçüncülük yaşamışdır.

2012-ci ildə Türkiyə milli voleybol komandasıyla "Dünya Qranprisi"ndə bürünc qazanan Özsoy London Yay Olimpiya Oyunlarına iştirak etmişdir. Burada doqquzunculuq əldə edən Türkiyə milli komandasının əsas silahlarından biri də Neriman idi.

Uğurları
--------

### Milli komanda ilə

* 2012 Dünya Qranpirisi -  **Bürünc medal**

### Klublar ilə

* 2005–06 Türkiyə Voleybol Çempionatı -  "Əczacıbaşı" ilə
* 2007–08 Türkiyə Voleybol Çempionatı -  "Əczacıbaşı" ilə
* 2008–09 Türkiyə Voleybol Kuboku -  "Əczacıbaşı" ilə
**Küküdağ** - Azərbaycan Respublikasında Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində yüksək zirvəsi. Dərələyəz silsiləsinin ən hündür zirvəsidir. Hündürlüyü 3120 m-dir. Şahbuz rayonu ərazisindədir. Əhəngdaşı, qumdaşı, kvarsit, şist kimi suxurlardan təkil olunmuşdur.

Şahbuz rayonu ərazisində dağ. Küküçayın mənbəyində, Kükü kəndindən 8 km şimal-qərbdədir. Alt Pliosen yaşlı Biçənək lay dəstəsinin andezit, andezit-dasit lavaları və piroklastolitlərlə təşkil olunmuş yastı təpəli günbəzvari yüksəklikdir. Yamaclarında uzununa və eninə istiqamətlənmiş  qırılmalar və eyni yaşlı andezit-dasit tərkibli kiçik ölçülü subvulkanik kütlələr açılır. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmentinin şimal-şərq cinahına aid Batabat-Qanlıgöl maili əyilməsinin hüdudlarında şimal-qərb istiqamətli Kükü antiklinalının cənub-qərb qanadında yerləşir.

Mənbə
-----

* Naxçıvan Muxtar Respublikası - Təbiət və təbii sərvətlər Arxivləşdirilib 2017-06-30 at the Wayback Machine

Həmçinin bax:
-------------

* Xarxat dağı
* Ağaverdi dağı
* Güllüdağ
* Elti dağı

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan Ensiklopediyası. I cild (Təkmilləşdirilmiş və yenidən işlənmiş ikinci nəşr). Naxçıvan: AMEA Naxçıvan bölməsi. V. Y. Talıbov. 2005. səh. 596. ISBN 5-8066-1468-9.
Kornuoll dondurması yeyən qadın.
**Kornuoll dondurması** (*ing.* Cornish ice cream) – Böyük Britaniyanın cənub-qərbində, Kornuollda hazırlanan dondurma çeşidi. Hazırlanmasında Kornuoll qatılaşmış qaymağından istifadə olunur, bəzən isə sorbedən də istifadə oluna bilər. Hazırda Kornuollda fermalarda sağılmış süddən hazırlanmağa davam edilsə də, bütün Böyük Britaniyada Kornuoll dondurması (və bütün brendləri) satılır. Adi dondurma və vanilya ekstratından da hazırlana bilər. Hazırda bəzi şirkətlər (Şərqi Luudakı bir şirkət kimi) Kornuoll dondurmasının istehsalında ancaq Kornuoll qaymağından və Kornuoll südündən istifadə etdiklərini iddia edirlər.

Həmçinin bax
------------

* *Kelly's of Cornwall*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Traeleavans Luxury Cornish Ice Cream". Cornwallfoodfinder.co.uk. 2013-12-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 fevral 2018.

Xarici keçidlər
---------------

* *Milln, Jessica.* "Cornwall's finest ice creams: 'first and last'. « Beyond the pasty". Beyondthepasty.wordpress.com. 2011-08-31. İstifadə tarixi: 12 fevral 2018.
**Torbeşlər** və ya bəzi ölkələrdə verilən adla müsəlman Makedonlar (Makedonca: Македонци-муслимани / Makedonci-Muslimani; Serbcə: Торбеши / Torbeši; Boşnakca: Torbeši) Makedoniya Respublikası, Albaniya və Kosovada yaşayan bir xalqdır.

Ümumi məlumat
-------------

Torbeşlər müsəlmandırlar. Etnik kökənləri mövzusunda Cənubi Slavyanlarından olduqlarını iddia edən görüşlər vardır.

Yaşar Kalafata görə, Torbeşlər; Göktanrı inancına mənsub türklər olaraq bölgəyə gələn və sonraları İslamiyətə Makedonyada girən soydaş türk topluluqlarındandır. Kalafat, düyün gecəsi yatağa oğlan uşağı yatırılması, nəzər üçün qurşun tökülməsi, lohusalıkta cin türü varlıkların zərərlərindən qorunmaq üçün tərs əlbisə geydirilməsi, muska edilməsi kimi xüsusların bənzərlik göstərməsini örnək olaraq göstərməkdədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Kowan, J. (2000) Macedonia: The Politics of Identity and Difference, p.111
2. ↑  Kalafat , Yaşar. Makedonya Türkləri Arasında Yaşayan Halk İnanışları , İstanbul, 18-20.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Etnik qrup** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Murad Məmmədrza oğlu Muradov** (1884 – 2 noyabr 1964) — aktyor, teatr xadimi, Azərbaycan SSR əməkdar artisti.

Həyatı
------

Murad bəy Məmmədrza bəy oğlu Muradov 1884-cü ildə Ağdam rayonunun Muradbəyli kəndində anadan olub. İlk təhsilini Ağdamda alıb və Bakıdakı Realnı məktəbdə davam etdirib. O, 1907-ci ildə Ümumrusiya Teatr Cəmiyyətinin üzvü olan ilk azərbaycanlı aktyorlardan biridir. Murad Muradov səhnəyə ilk addımını 1897-ci ildə Şuşa şəhərində atıb. 1900-cü ildə Bakıya gələn Murad Muradov canlı teatr prosesinə qoşulub və müxtəlif obrazlar oynayıb. "Müsəlman dram artistləri cəmiyyəti"ndə, "Nicat" və "Səfa" truppalarında çalışıb, əsasən epizod rolların ifaçısı kimi tanınıb. 1919-cu ildən isə müəyyən fasilələrlə Akademik Milli Dram Teatrında işləyib.

"Elm" nəşriyyatı tərəfindən 1981-ci ildə çapdan buraxılmış "Hüseynbala Ərəblinski" kitabında xalqımızın unudulmaz sənətkarları sırasında Murad və Qaflan Muradov qardaşlarının adları tez-tez çəkilir. Mənbədə qeyd edilir ki, Azərbaycan milli teatrının yaranması və inkişafında digər klassik sənət korifeyləri ilə yanaşı, əməkdar artist Murad Muradovun da böyük əməyi olmuşdur. Ümumiyyətlə, Murad və Qaflan Muradov qardaşlarının milli teatrın formalaşmasındakı xidmətləri digər incəsənət xadimlərinə nisbətən, nədənsə, az xatırlanıb. Murad Muradov öz xatirələrində göstərir ki, o zamanlar Azərbaycan teatrı iki qrupa bölünüb, onlardan birinə Əbülfət Vəli, digərinə isə Sidqi Ruhulla başçılıq edib. 

1959-cu ilin may ayında Moskvada Azərbaycan ədəbiyyatı və incəsənəti dekadasında iştirak edən Murad Muradov Azərbaycanın ilk mədəniyyət xadimlərindəndir ki, 1933-cü ildə o dövr üçün SSRİ-nin ən ali mükafatlarından sayılan Əmək qəhrəmanı adına layiq görülüb. Murad Muradov, Azərbaycan peşəkar teatrının 75 illik yubileyi münasibətilə 21 iyul 1949-cu ildə Azərbaycan SSR əməkdar artisti fəxri adı ilə təltif olunub.

Murad Muradov 1964-cü il noyabr ayının 2-də Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Qatırçı Muradın törəmələri (Nuribəyovlar, Vəlibəyovlar, Muradovlar, İsmayılbəyovlar), "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2011, №10, səh.3-25.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Unudulmayanlar - IV yazı - İlham Rəhimli". 2020-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-19.

Həmçinin bax
------------

* Muradovlar
**Adi qlobulariya** (*lat.* Globularia vulgaris) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin bağayarpağıkimilər fəsiləsinin qlobulariya cinsinə aid bitki növü.

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu: "*Nəsli kəsilməyə həssas olanlar*" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Azərbaycanın nadir növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Kökyanı rozet yarpaqları dərivari, uzunsov, tərs–yumurtavari, 3-5 damarlı, tamkənarlı, üts tərəfdən oyuqlu və ya 3 dişciklidir. Gövdə yarpaqları xırda, ellipsvari-lansetvari, itidir. Çiçək daşıyan gövdələr 2-3, sonuncu başcıqlı; 10-35 sm hündürlükdədir. Başcıqlar 7-8 mm diametrdə, düz dairəvi, sıxdırlar. Kasacıq 4-4,5 mm uzunluqda, üçkünclü – lansetvari dişciklidir. Tac mavi rəngli, 2 1/2 dəfə kasacıqdan uzundur.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəklənmə may-iyul, meyvə əmələgətirmə dövrü iyul-avqust aylarına təsadüf edir. Kserofit bitkidir. Orta dağ qurşağında daşlı, əhəngli yerlərdə bitir.

Yayılması
---------

Kiçik Qafqazın şimal hissəsidir (Göygöl rayonu).

Sayı və tendensiyası
--------------------

İtmə təhlükəsi altında olan yeganə lokaliteti mövcuddur, populyasiyanın sayı sürətlə azalır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

İqlim dəyişilməsi, otarılma və tapdalanmadır.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Mühafizəsi üçün yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq məqsədi ilə yasaqlıqların təşkili, populyasiya səviyyəsində genetik tədqiqi, toxumlarının toxum bankında saxlanılması, yeni yayılma yerlərinin axtarılması təklif olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 96.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q3109042
* Wikispecies: Globularia vulgaris
* Ecocrop: 50048
* EoL: 5680813
* EPPO: GLBVU
* EUNIS: 175210
* GBIF: 7265191
* iNaturalist: 460893
* IPNI: 813103-1
* NCBI: 1533089
* PalDat: Globularia\_vulgaris
* Plant List: kew-2826736
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:813103-1
* Tropicos: 29200051
* WFO: wfo-0000703876

 |
**Koronas-Foton** (*rus.* Коронас-Фотон), **CORONAS-Photon** (**C**omplex **Or**bital **O**bservations **N**ear-Earth of **A**ctivity of the **S**un) —Rusiyanın süni peyki.

Rusiyanın "Koronas-Foton" peyki Günəşin şəklini çəkib.

Rusiya Elmlər Akademiyasının Lebedev adına Fizika institutunun Günəşin rentgen astronomiyası laboratoriyasının saytında bildirilib.

Şəkillər 2009-cu il fevralın 20-də peykdəki cihazların sınaq yoxlanışı zamanı alınıb. TESİS teleskopları Günəşin aşağı tacını, keçid təbəqəsini və yuxarı tacını çəkiblər. Bütün şəkillər rentgen diapazonunda alınıb.

Belə şəkillər Yerdən çəkmək mümkün deyil. Çünki rentgen şüaları atmosfer tərəfindən udulur. Mütəxəssislər bildirirlər ki, Günəşin şəkli bu planetdə hərarətin necə dəyişdiyini öyrənmək üçün lazımdır.

İstinadlar
----------

1. ↑   Arxivləşdirilib 2022-09-01 at the Wayback Machine?
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2008-09-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-02-28.

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2009-03-04 at the Wayback Machine
**Koroneyşen** (*ing.* Coronation Island) — Cənubi Orkney adalarının ən böyük adasıdır. Ada şərqdən qərbə uzunluğu 50 km, eni 5–15 m arasında dəyişir. Adanın ən hündür nöqtəsi 1265 m olan Nivea dağıdır (*ing.* Mount Nivea). Koroneyşen ən yaxın iri ada Siqni (cənub) və Pauell (şərqdə) adalarıdır.

Tarixi
------

Ada 6 dekabr 1821-ci ildə Britaniyalı dənizçi Corc Pauel və amerikalı Nataniel Palmer tərəfindən aşkarlanmışdır. Ada kəşf IV Qeorqun and içmə dövrünə düşdüyündən koroneyşen adlandırılmışdır. 28 yanvar 1874 ildə balina ovçusu Eduard Dollmann arxipelaqda ilk dəfə olaraq Dəniz pişiyi aşkarlayır.

1912–1913 illərdə norveç balina ovçuları Petter Serli (norv. Petter Sørlle) və Hans Borqe (norv.  Hans Borge) adalarda olmuşlar. 1945-ci ildə Sandeford körfəsində düşərgə salırlar. Bu düşərgə 1956-cı ildə fırtına nəticəsində dağılır.

Adanın topoqrafik şəklinin tamamlanması 1957 ildə tamamlanır. İlk dəfə 11 sentyabr 1956 ildə Alan Qrant (*ing.*  Alan Grant) və Lens Tikell (*ing.*  Lance Tickell) Nivea dağına çıxmışlar.

İqlimi
------

Yayda orta aylıq temperatur (noyabr — mart) −2°S, + 3° S, maksimal temperatur isə + 19,8° S, qişda isə orta aylıq temperatur −2° S, −17° S, minimum temperatur isə −39,3° S təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  William James Mills. Exploring polar frontiers : a historical encyclopedia. — ABC-CLIO, Inc, 2003. — P. 164. — 844 p. — ISBN 1-57607-422-6.
2. ↑  "ANTARCTIC SPECIALLY PROTECTED AREA No 114 NORTHERN CORONATION ISLAND, SOUTH ORKNEY ISLANDS" (PDF). The National Science Foundation. 2008-10-26 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-12-13.

| ⛭Cənubi Orkney adaları |
| --- |
| İri adalar | Koroneyşen • Lori • Pauell • Siqni | AntarktidaAntarktida |
| Kiçik adalar | İnaksessibl • Monro • Fredriksen• Robertson • Larsen • Seddl • Akuna |
**Sirotinin binası**— Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Çexov küçəsi ev 82 ünvanında yerləşir. Regional əhəmiyyətli artitektur tikilidir. Bina XIX əsrin birinci yarısında inşa edilmişdir.

Tarixi
------

XIX əsrin əvvəllərində Taqanroq məhəri Çexov küçəsi ev 82 ünvanında bina inşa edilmişdir. Bina zirzəmiyı sahibdir. Bir mərtəbədən ibarətdir. 1870-ci ildə bina M. F. Sirotinonun mülkiyyətində olmuşdur. O, şair Nokolay Fuodoroviç Şerbinin bacısı olmuşdur. Nokolay Fuodoroviç Şerbin adəti üzrə dəfələrlə binada qalmışdır. Burada dəfələrlə qonaq olmuşdur.

Yazıçı Anton Pavloviç Çexov Sirotinlərin uşağı Vladimirlə bir yerdə oxumuşlar. Onlar dostluq edirdilər. O, məktəbdə oxuyarkər dəfələrlə binada olmuşdur. 1881-ci ildə Moskvadan gələn Anton Pavloviç Çexov binada qonaq olur. B. A. Sirotin Mariya adlı bir qadınla evlənmişdi. Məhz o, 1890-xı illərdə binanın sahibi olaraq göstərilirdu. Ailə uzun ömürlü olmamışdır. Vladimirlə Mariya boşandıqdan sonra qadın başqası ilə ailə həyatı qurmuşdu. Evləndikdən sinra isə o, Steyqer soyadınl götürmüşdür.

1915—1918-ci illərdə binanın sahibi İvan Akomoviç Peqetti olmuşdur. O, şəhər ictimai idarədində ticarət deputatı olmuşdur.

Sirotinin binası 1992-ci il 18 noyabr tarixli, 301 saylı qərarla arxitektur abidə və mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.
Binanın vəziyyəti heçdə ürək açan deyildir. Bina restavrasiya və bərpaya ehtiyac duyur.

* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Энциклопедия Таганрога, Ростов-на-Дону, Росиздат, 2003". 2017-03-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-17.
2. ↑  "Дом 82, Чехова улица". 2017-03-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-17.
3. ↑  "Жилой дом. Комплекс застройки улицы". 2017-03-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-17.
**Tbilisu su anbarı** (*gürc.* თბილისის წყალსაცავი; qeyri-rəsmi — *Tbilisi dənizi*) — Tbilisi şəhərinin şimal-şərqində yerləşən su anbarı. 1952-ci ildə İori çayının suyu ilə doldurularaq istifadəyə verilib. Su anbarının ərazisində üç duzlu göl mövcud idi. Uzunluğu 9 km, eni isə 3 km-dir. Ən dərin yeri 45 m, orta dərinlik 26, 6 metrdir. Anbarın tam dolması yaz aylarına təsadüf edir. Yay və payız aylarında anbarın suyu müntəzəm istifadə olunur. Mövsümü su səviyyəsinin tərəddüdləri nəticəsində ümumi dərinlik 7-10 metr arasında dəyişir.

Su anbarı qış aylarında donmur. Ancaq istisna hallarda olmuş. 1960, 1992 və 2012-ci illərdə su anbarı donmuşdur

Tbilisi su anbarı xüsusiyyətinə görə oliqotrof tip daxildir. Ancaq bəzən, ilin isti vaxtlarında evtorofikasiya hadisəsidə müşahidə olunur.

Su anbarı Samqor suvarma sisteminə daxildir. Sahillər rekresiya məqsədi ilə geniş istifadə olunur. Ərazidə çimərlik, yaxta klubu və s. fəaliyyət göstəririr. Su anbarının yaxınlığında Tbilisi Milli Parkı var. Su anbarının yeganə çatışmayan cəhəti daima marşrut xətlərinin olmamasıdır. Şimal hissəsinə Qrmaqele metrosu vasitəsilə çatmaq olsada, cənub hissələrinə şəxsi nəqliyyat vasitəsi ilə gəlmək mümkündür.

Topoqrafik xəritəsi
-------------------

* K-38-78 Тbilisi. Мiqyas: 1 : 100 000. 1982 il.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Тбилисское море". 2021-12-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-24.

Mənbə
-----

* 

* Vikianbar Vikianbarda **Тbilisi dənizi** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* Тbilisi su anbarı[*ölü keçid*]
**Kornet Rəhim ağa Hüseyn ağa oğlu Dilbazov** — Əlahəzrət İmperatorun konvoyda Kornet rütbəsində xidmət etmişdir.

Həyatı
------

1842-ci ildə Qazax qəzası Xanlıqlar kəndində anadan olmuşdur. Türkcə təhsili olmuşdur (rusca da bilirmiş). Əlahəzrət İmperatorun konvoyda kornet rütbəsində xidmət etmişdir. Kornet — Çar Rusiyası ordusunda kavaleriyada əsilzadələr üçün ilkin zabit rütbəsi idi. Xidmət dövründə "Əlahəzrət imperatorun konvoyunda xidmətə görə" medalı almışdır. Xidmətdən tərxis olunması aldığı xəsarətlə bağlı imiş Kornet ağa xidmətdən tərxis olduqdan sonra Qazax qəzasında ona mülk sahəsi ayrılmış və o zamanlar planlı şəkildə salınan bu qəza mərkəzinin 2-ci məhəlləsinin 10 nömrəli sahəsində özünə imarət tikdirmək qərarına gəlmişdir. AR Dövlət Tarix Arxivində sənədlərə əsasən, imarətin layihəsi Yelizavetpol Quberniya İdarəsi tikinti şöbəsinin 20 oktyabr 1882-ci il tarixli 183 saylı protokoluna əsasən, tikinti işi 3 il müddətinə, yəni 20 oktyabr 1885-ci ildə qədər başa çatmalı idi və bu müddətə başa çatırılmışdır. Hazırda bu bina Qazax şəhərində qalmaqdadır. Kornet Rəhim ağanın məzarı Xanlıqlarda Babadərviş qəbristanlığındadır. Başdaşında vəfatı tarixi 1312/1895-ci il göstərilmişdir.

Ailəsi
------

Kornet Rəhim ağa Dilbazov öz nəslindən Hacırəhim ağa Dilbazovun (Vəhidi) qızı Sayalı xanımla evlənmişdir.Övladları: Çingiz ağa, Paşa bəy, İsgəndər ağa, Mansır ağa, Pəri xaım və Münəvvər xanım. Pərvin xanım öz nəslindən Hüseyn ağa Dilbazovun həyat yoldaşı olmuşdur. Babadərviş qəbirstanğındakı başdaşında qeyd olunduğuna görə 1337/1920-ci ildə dünyadan köçmüşdür.

Mənbə
-----

*
**Yaşılqarın kərtənkələ** (*lat.* Darevskia chlorogaster) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin sürünənlər sinfinin pulcuqlular dəstəsinin əsl kərtənkələlər fəsiləsinin qayalıq kərtənkələsi cinsinə aid heyvan növü.

Elə də böyük olmayan kərtənkələ növü. Onun bədəninin uzunluğu 67 mm-dir. Quyruqları isə iki dəfə böyükdür.

Bogğazında 18-27 pulcuq vardır. Bədənini ümumilikdə 42-53 pulcuqla örtülü olur. Bədəninin yuxarı açıq-coşqun, parlaq-yaşıl olsada bütün bədən boyunca xırda tünd qəhvəyinöqtələrlə örtülü olur.

Yayılma əraziləri
-----------------

Bu növə əsasən Azərbaycanın cənub-şərqində Talış dağlarının meşəlik ərazilərində və Lənkəran ovalığı boyunca yayılıb. Üstəlik İranın şimal-qərb ərazilərində yayılmışdır. Onlar əsasən alçaq dağlıq, dağ meşələri, çay dərələrinin kənarlarında və bulaqların yaxınlığında yayılmışdır.
Bəzən hündürlüyü 10 və daha artıq olan ağacların üzərinə qalxa bilir. 10 metr maşurut üzrə 1-2 kərtənkələyə rast gəlinir. 1 ha ərazidə 100 kərtənkələ vardır. Qışlama fevral ayında bitir. Ancaq mülayim keçən qışda demək olar ki il boyu aktiv olur.

Çoxalma və qidalanması
----------------------

Əsasən kiçik onurğasızlarla qidalanırlar. Əsasən qarışqalar, çoxayaqlılar, yağış qurdları, iki qanadlılar, böçəklər və düzqanadlılar. 

3-10 yumurta qoyurlar. İyun iyul ayları qoyulan yumurtalar 11 x 8 mm ölçüyə malik. Balalar 55-58 mm ölüyə malik olurlar. Onlar avqust-sentyabr ayında yumurtadan çıxırlar. Erkəklər 50 mm, dişilər 44 mm olarkən yetkinlik yaşına çatırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Darevskia chlorogaster* | 
* Wikidata: Q3016038
* Wikispecies: Darevskia chlorogaster
* GBIF: 2469411
* iNaturalist: 73751
* IRMNG: 11272055
* IUCN: 164702
* NCBI: 237991
* RD: chlorogaster
* uBio: 8067930

 |
| *Lacerta chlorogaster* | 
* Wikidata: Q44195583
* IRMNG: 11382220

 |
**Tbilisi meriyası** (*gürc.* თბილისის საკრებულო) – Gürcüstanın paytaxtı Tbilisi şəhərinin Azadlıq meydanının cənub hissəsində yerləşən saat qülləsinə malik tarixi binadır. Binada şəhər meriyası və şəhər assambleyası (sakrebulo) yerləşir.

Tarixi
------

Bina, ilkin olaraq Çar Rusiyası hakimiyyəti dövründə – 1830-cu illərdə inşa edilsə də, sonrakı iki yüz il ərazində dəfələrlə yenidənqurmalara məruz qalmış və ilkin görkəmini əhəmiyyətli dərəcədə itirmişdir. 1879-cu ildə kimi bina, Baş polis idarəsi və polis departamenti kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1878-ci ildə binada yenidənqurma işlərinin aparılması və şəhər duması binasına çevrilməsi üçün müsabiqə elan edilmiş və müsabiqədə Pavel Şternin layihəsi qalib elan edilmişdir. Binanın memarlığında o zaman məşhur neomavritan elementləri ilə zəngin ekzotik stil əksini tapmışdır. 1910-cu ildə binaya saat qülləsi əlavə edilmiş, 1912-ci ildə isə binanın aşağı mərtəbəli cinah hissələrinə əlavə mərtəbələr əlavə edilməsi ilə genişləndirilmə işləri aparılmışdır.

Adminstrasiya
-------------

Tbilisi meriyası binasında, şəhər meriyası və əlaqəli bir neçə hökumət orqanı, şəhər assambleyası və tarixi əczaxana yerləşir. Binanın birinci mərtəbəsinə lüks kateqoriyalı geyim mağazaları fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *ЭБРАЛИДЗЕ, Малхаз.* "Архитектура Тбилиси XIX-XX веков". tbilisi.media. 2019-04-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 aprel 2019.

Ədəbiyyat
---------

* "საქართველოს ძველი ქალაქები: თბილისი" (2006), ISBN 99940-0-923-0.

Xarici keçidlər
---------------

* Tbilisi höküməti
**Xidmət səviyyəsi** (*ing.* grade of service; *rus.* уровень обслуживания) — kütləvi telefon şəbəkəsi kimi kollektiv istifadəli rabitə şəbəkələrində trafikin emalının keyfiyyət göstərici. Xidmət səviyyəsi, istifadəçinin "bütün kanallar tutulub" siqnalını alma ehtimalının birə tamamlanma əmsalıdır. Məsələn, xidmətin səviyyəsinin 0.002 olması onu göstərir ki, normal şəraitdə bütün çağırışların 99.8 faizində bağlantı alınır.

Grandstream avadanlığının bazası əsasında Çağrı Mərkəzi üçün standart həllər. IP telefoniya həlli daxildir.

Həllin məqsədi
--------------

Kütləvi zənglərin qəbulu üçün şəhər telefon şəbəkəsinə inteqrasiya olunmuş çoxxətli IP telefoniya sisteminin yaradılması.Biznes mərkəzində icarəçilərə rabitə xidmətinin təşkili məqsədilə IP telefoniya və IP video nəzarət sisteminin qurulması.

Tələblərin siyahısı
-------------------

* Eyni zamanda daxil olan kütləvi zənglərin qəbulu və emalı üçün sistemin etibarlı fəaliyyətini təmin etmək.
* Çağrı Mərkəzində Kommunikasiyaların montaj xərclərini azaltmaq.
* VoIP Çağrı Mərkəzinə daxil olan analoq xətlərin inteqrasiyasını təmin etmək.
* Operator yerini çoxxətli IP telefon və qulaqcıqla təmin etmək.
* Çağrı Mərkəzinin sıfırdan təşkilini və onun xidmətinin sadəliyini təmin etmək.
* Mövcud analoq telefoniya infrastrukturunun VoIP Çağrı Mərkəzinin sisteminə inteqrasiyası.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov). İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Xarici keçidlər
---------------

* 
*
**Gürcüstan legionu** (*gürc.* ქართული ლეგიონი, kartuli legioni; *alm.* Georgische Legion‎) - İkinci dünya müharibəsi zamanı SSRİ qüvvələri tərəfindən döyüşən və əsir alınan gürcülərdən təşkil olunmuş legion. *Gürcüstan legionu* digər etnik toplumların legionları kimi mənsub olduqları xalqın SSRİ-dən müstəqil olması üçün mübarizə aparırdı. Gürcüstan legionu ilə yanaşı Azərbaycan və Ermənistan legionları da Vermaxt tərəfindən aparılan hərbi əməliyyatlarda fəal iştirak etmişdir. Gürcü legionu daha çox 1945-ci ilin aprel ayında Hollandiyanın şimalında yerləşən Teksel adasında başlatmış olduğu üsyan ilə məşhurdur.

Vermaxt qüvvələrinə qarşı başladılan üsyan hərəkatına gürcü komandir Şalva Loladze rəhbərlik etmişdir. 45 gün davam edən üsyan nəticəsində gürcü legionuna daxil olan 565 gürcü əsilli şəxs öldürülmüş və legion məğlub olmuşdur. Baş verən hadisə İkinci dünya müharibəsinin son geniş həcmli döyüşlərindən biri sayılır. Gürcüstan legionu ilə döyüşdə 812 alman əsgəri öldürülmüşdür.

Vermaxtın tərkibindəki gürcü birlikləri
---------------------------------------

* 795-ci batalyon "Şalva Maqlakelidze"

Döyüşləri: 1942-ci ildə Şimali Osetiya, 1943-cü ildə Fransa

* 796-cı batalyon

Döyüşləri: 1942/43-cü illərdə Tuapse, Şimali Qafqaz

* 797-ci batalyon "Georgi Saakadze"

Döyüşləri: 1943/44-cü illərdə Fransa

* 798-ci və 799-cu batalyon

Döyüşləri: 1943/44-cü illərdə Fransa, 1945-ci ildə Almaniya

* 822-ci batalyon

Döyüşləri: 1943-1945-ci illərdə Fransa və Teksel (Hollandiya)

* 823-cü və 824-cü batalyon

Döyüşləri: 1944-cü ildə Lvov (Polşa)

Həmçinin bax
------------

* İkinci dünya müharibəsi
* Faşist Almaniyası
* Vermaxt
* Azərbaycan legionu
* Erməni legionu

İstinadlar
----------

1. ↑  Jonathan Levy. *The Intermarium: Wilson, Madison, & East Central European Federalism.* Universal-Publishers, 2007, p. 423

Xarici keçidlər
---------------

* Sovet könüllüləri "Vermaxt"ın tərkibində
**Gürcüstan Dövlət Texniki Universiteti** *(gürc. საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი, ing. Georgian Technical University)* Gürcüstanın Tbilisi şəhərində yerləşən ölkənin ən aparıcı universitetlərindən biridir. Burada texniki fakültələrdən yana digər fakültələr üzrədə təhsil olduğu üçün bəzən **Gürcüstan Dövlət Politexniki Universiteti** (*qısaca: GPU*) deyilir.

Yaranma Tarixi
--------------

1922-ci ildə Tbilisi Dövlət Universitetinin nəzdnində politexnik fakültəsi kimi yaradılıb.

1928-ci ildə Tbilisi Dövlət Universitetin'dən ayrılaraq Vladimir İliç Lenin adına Gürcüstan Dövlət Politexnik İnstitutu kimi yaradıldı.

1930 və 1932-ci illərdə universitetə daha çox fakültələr əlavə edilərək birazda genişləndirildi.

1972-ci ildə 50 illik yubileyində SSSR'in ən yüksək mükafatı Lenin ordeni ilə mükafatlandırıldı.

1991-ci ildə Gürcüstan müstəqilliyini əldə etdikdən sonra birazda böyüyərək önəmli yerini tutdu və hal hazırda həmin adı daşıyır.

Struktura
---------

Universitet əsasən təhsil və elmi fəaliyyətə yardım edən əsas struktur bölmələrindən ibarətdir: fakültələr, kitabxanalar və köməkçi struktur bölmələri. Universitetin əsas təhsil və elmi idarəsi fakültələrdir. Fakültə akademik, tədqiqat və köməkçi struktur bölmələrindən ibarətdir.

Fakültələr
----------

İnşaat Fakültəsi

Enerji və Telekommunikasiya Fakültəsi

Mədən və Geologiya fakültəsi

Kimya Texnologiyaları və Metalurji Fakültəsi

Memarlıq, Şəhər və Dizayn Fakültəsi

İnformatika və Sistem İdarəetmə Fakültəsi

Nəqliyyat və Maşınqayırma Fakültəsi

Humanitar və Sosial Elmlər Fakültəsi

Təhsil və Elm
-------------

Gürcüstan Texniki Universitetinin ölkə içində 13 filial şöbəsi və tabeliyində olan qurumlar var. Hal-hazırda Universitetdə 8 fakültə və 28 kafedra, 12 min tələbə, 1500 professor və işçi heyəti vardır. Təhsil ingilis,rus və gürcü dillərində verilir.

Mənbə
-----



1. ↑  Directory of Open Access Journals. 2003.
**Kənd təsərrüfatı kommunası** — SSRİ hakimiyyətinin ilk illərində meydana gələn kənd təsərrüfatı istehsalatı kooperasiyası formalarından biri. Kənd təsərrüfatı kommunasında istehsalın butun vasitələri (tikililər, xırda avadanlıq, qaramal) və məişət xidməti tamamilə i timai təsərrüfata əsaslanırdı. Bölgü əməyə görə yox, ailə üzvlərinə gərə aparılırdı. Kənd təsərrüfatı kommunası üzvlərinin şəxsi həyətyanı təsərrüfatları yox idi. Kənd təsərrüfatı kommunası başlıca olaraq kecmiş mulkədar və monastır torpaqlarında təşkil edilirdi. Dövlətdən müftə olaraq torpaqdan başqa, yaşayış və təsərrüfat tikililəri, avadanlıq və s. yardım alırdı. 1920-ci illərin sonu–1930-cu illərin əvvəlində kənd təsərrüfatı kommunası kolxozlara çevrilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Кәнд тәсәррүфаты коммунасы // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. V ҹилд: Италија—Куба. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1981. С. 343.
Rusiyada kənd təsərrüfatı texnikasının tətbiqi.
**Kənd təsərrüfatı texnikası** — kənd təsərrüfatının texniki cəhətdən yenidən qurulmasını həyata keçirən maşınqayırma sahəsi. Başlıca vəzifəsi kənd təsərrüfatı istehsalını kompleks mexanikləşdirməkdir.

Tarixi
------

Kənd təsərrüfatı maşınqayırması XIX əsrin əvvəllərində Birləşmiş Krallıqda, az sonra isə ABŞ-də yaranmışdır. Kommunizmdən əvvəlki Rusiyada kəndlilərin çox hissəsi primitiv kənd təsərrüfatı inventarlarından istifadə edirdi. Kənd təsərrüfatı inventarı istehsal edən ilk müəssisə XIX əsrdə meydana gəlmişdi. Oktyabr inqilabından sonra Xalq Komissarları Sovetinin 1 aprel 1921 il tarixli dekreti kənd təsərrüfatı maşınqayırmasının planlı inkişafının əsasını qoymuşdur. 1926-cı ildə traktor kultivatoru, 1928 ildə traktor kotanı, 1930-cu ildə taxılyığan kombayn, 1932-ci ildə kartofyığan maşın istehsalına başlanmışdır. SSRİ 1937-ci ildə taxılyığan kombaynın illik istehsalına görə dunyada birinci yerə çıxmışdır.

İkinci Dünya müharibəsi illərində kənd təsərrüfatı maşınqayırması zavodlarının çoxu müdafiə məhsulları istehsalına keçirilmidir. Şərqdə kənd təsərrüfatı maşınları istehsalının yeni bazası yaradılmışdır. Altayda, Özbəkistan SSR-də, Qazaxıstan SSR-də və s. yeni zavodlar tikilmişdir. Kənd təsərrüfatı maşınqayırması xüsusilə muharibədən sonra sürətlə inkişaf etdirilmişdir. Kənd təsərrüfatı maşınqayırmasının "Rostselmaş", "Altayselmaş", "Qapselmamaş", "Ryazselmamaş", "Lvovselmamaş", "Oktyabr inqilabı adına" (Odessa), "Krasnaya zvezda" (Kirovoqrad), Taqanroq kombayn zavodu və s. kimi ixtisaslaşdırılmış müəssisələri var idi. İstehsalın artması ilə yanaşı, yeni konstruksiyaların yaradılması və mənimsənilməsi sahəsində də işlər görülmüşdür. Bu, iqlim zonaları da nəzərə alınmaqla kənd təsərrüfatının muxtəlif sahələrini daha tam mexanikləşdirməyə imkan vermişdir.

1962-ci ildə Azərbaycan SSR-də, Şamxor rayonunun Zəyəm qəsəbəsində kənd təsərrüfatı maşınqayırması zavodu yaradılmındır. Həmin zavodda kartof boşaldan və yükləyən transportyorlar sistemi, soğan çıxaran maşın, kənd təsərrüfatı maşınları üçün ehtiyat hissələri hazırlanırdı. Mingəçevir yol maşınları zavodunda, Bakıdakı 26 Bakı komissarı adına, Əzizbəyov adına mexaniki təmir zavodlarında da kənd təsərrüfatı maşınları üçün ehtiyat hissələri hazırlanırdı.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Кәнд тәсәррүфаты машынгајырмасы // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. V ҹилд: Италија—Куба. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1981. С. 343.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* *Евгений Сергеевич Каратыгин.* Орудия и машины сельскохозяйственные // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
**Ehtiram Hüseynov** (18 oktyabr 1980, Hacısamlı, Laçın rayonu) — Azərbaycan xanəndəsi, Azərbaycan Respublikasının və Naxçıvan Muxtar Respublikasının əməkdar artisti (2017).

Həyatı
------

Ehtiram Hüseynov 1980-ci il oktyabr ayının 18-də Laçın rayonunun Hacısamlı kəndində anadan olmuşdur.. Əslən Daşlı kəndindəndir. 1986-cı ildən Hacısamlı kənd 8 illik məktəbində təhsil alıb. 1992-ci ildə Laçın rayonunun erməni işğalçıları tərəfindən işğal olunması səbəbilə təhsilini Bakı şəhəri Binəqədi rayonu Biləcərəri qəsəbəsindəki 284 saylı orta məktəbində davam etdirmişdir. Uşaqlıq illərində "Ağdam muğam məktəbi"ndə musiqi təhsili alıb. 1994–1995-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətinin "Bənövşə uşaq xoru"nda musiqi fəaliyyəti göstərib.

1997-ci ildə Asəf Zeynallı adına Musiqi Texnikumuna daxil olub və buranı uğurla bitirib.

2007-ci ildə Azərbaycan Mədəniyyətinin Dostları Fondunun layihəsi əsasında Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi, Azərbaycan Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin köməyi ilə həyata keçirilən Azərbaycan Televiziyasının "Muğam" televiziya müsabiqəsində iştirak etmişdir. Bu müsabiqədə 2-ci yerə layiq görülmüşdür.

2008-ci ildə Azərbaycan Milli Konservatoriyasına daxil olub. Azərbaycan Milli Konservatoriyasının magistratura pilləsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Bir çox xarici ölkələrdə qastrol səfərlərində iştirak edib.

2011-ci ildə Beynəlxalq muğam müsabiqəsinin qalibi olub. Hazırda Müslüm Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının solisti vəzifəsində çalışır.

Ailəlidir, 2 övladı var.

Mükafatları
-----------

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri Vasif Talıbovun 12 oktyabr 2015-ci il tarixli Sərəncamı ilə tanınmış muğam ifaçısı Ehtiram Bahadur oğlu Hüseynov Naxçıvan Muxtar Respublikasının "Əməkdar artist"i fəxri adı ilə təltif olunub.

Prezident İlham Əliyevin 20 dekabr 2017-ci il sərəncamı ilə "Muğam televiziya müsabiqəsi"nin laureatı, Beynəlxalq muğam müsabiqəsinin qalibi, tanınmış xanəndə Ehtiram Bahadur oğlu Hüseynov muğam sənətinin inkişafındakı xidmətinə görə "Əməkdar artist" fəxri adı ilə təltif olunub.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Laçın yurdu" jurnalı, № 1(1), 2011, Bakı, "Elm və təhsil", 2011.
2. 1 2  "Laçın yurdu" jurnalı, № 4(15), 2014, Bakı, "Bəxtiyar-4", 2014.
3. ↑  *Siyavuş Əmirli.* ""Xanəndəlik sənəti məni öz cazibəsinə çəkirdi..."" (az.). lacin.info. 2014. İstifadə tarixi: 2014-05-18.[*ölü keçid*]
4. ↑  "Ehtiram Hüseynov fəxri ad aldı". 2016-03-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-12.
5. ↑  "Xanəndə Ehtiram Hüseynov fəxri ad aldı - SƏRƏNCAM". 2017-12-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-20.

Xarici keçidlər
---------------

* Ehtiram Hüseynov — Mirzə Hüseyn segahı (Malik Mansurov — Tar, Elşən Mansurov — Kamança)
* Ehtiram Hüseynov — Bayatı Şiraz muğamı (Malik Mansurov — Tar, Elşən Mansurov — Kamança)
* Ehtiram Hüseynov — Mahur təsnifi (Malik Mansurov — Tar, Elşən Mansurov — Kamança)
Vedran Smayloviç 1992-ci ildə Sarayevo Milli Kitabxanasının dağıntıları arasında ifa edərkən.
**Vedran Smayloviç** — "Sarayevonun Violonçel İfaçısı" kimi tanınan Bosniya və Herseqovinadan olan musiqiçi. 1956-cı il noyabrın 11-də anadan olub. O, Sarayevo Simli Kvartetinin keçmiş violonçelisti kimi fəaliyyət göstərib. Sarayevo şəhərinin mühasirəsi zamanı dağıdılmış binaların arasında və əksər hallarda snayperlərin təhlükəsi altında həlak olanların dəfn mərasimi zamanı Tomazo Albinoninin "Adajio Sol Minor" əsərini ifa etmişdir. Onun cəsarəti daha sonralar musiqi nömrələrinin və hadisələri təhrif edən kitabın yazılmasına gətirib çıxardı.

Fəaliyyəti
----------

O, Sarayevo Operası, Sarayevo Filarmoniya Orkestri, Sarayevonun Simfonik RTV Orkestri və Sarayevo Milli Teatrında oynayıb.

Sarayevonun Violonçel İfaçısı
-----------------------------

Sarayevo şəhərinin mühasirəsi zamanı öz violonçelini davamlı olaraq dağıdılmış binaların arasında Albinoninin əh məşhur əsərlərindən olan "Adajio Sol Minor" əsərini ifa etməklə bütün dünyanın diqqətini bu hadisələrə yönəltmişdir. Smayloviç həmçinin mühasirə zamanı dəfn mərasimlərində də violonçeli ifa etmişdir, halbuki dəfn mərasimləri tez-tez snayperlər tərəfindən hədəfə alınırdı.

Onun şərəfinə, bəstəkar David Vilde violonçeldə solo ifa etmək üçün "Sarayevonun Violonçel İfaçısı" əsərini yazır. Bu əsər daha sonralar YoYo Ma tərəfindən lentə alınır. Folklor ifaçısı Con Mackatçeon onun şərəfinə "Sarayevonun küçələrində" mahnısını yazmışdır.

Kanadalı yazıçı Elizabet Velbörn 1998-ci ildə Smayloviçlə birlikdə "Meydandan gələn səslər" uşaq kitabını yazmışdır. Digər bir kanadalı yazıçı Steven Qallovey 2008-ci ildə yazdığı özünün ən çox satılan "Sarayevonun Violonçel İfaçısı" romanında Vedran Smayloviçin xarakterini yaratmışdır. Kitabda qeyd olunur ki, adsız bir violonçel ifaçısı mayın 26-sı 1992-ci ildə çörək almaq üçün sıraya düzülən 22 nəfərin şərəfinə 22 gün müddətinə saat 16:00-da hər gün eyni saatda, eyni yerdə violonçel ifa edir. Əsərdəki şəxs və minaatan hücum tamamilə hekayə üçün uydurulmuşdur. Smayloviç kitabın dərc olunmasına öz narazılığını açıq şəkildə ifadə etmişdir. O, bildirib ki, yazıçı bu əsərdə onun adını və şəxsiyyətini oğurlayıb və ondan üzr istəməli və təzminatla təmin etməlidir.

Sonrakı karyerası
-----------------

O, 1993-cü ilin sonlarında şəhərdən uzaqlaşır və ifaçı, bəstəkar və dirijor kimi fəaliyyət göstərərək bir çox musiqi layihələrinə cəlb edilir. Vedran Smayloviç hal-hazırda Şimali İrlandiyada Vorrenpoint qəsəbəsində yaşayır.

O, "Mənim Qəhrəmanım" layihəsində "Qəhrəmanın Qəhrəmanı" adını almışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Sharrock, David (17 June 2008). "Out of the war into a book and into a rage". *The Australian*. Retrieved 31 January 2012.
2. ↑  "Vedran Smailovic" Arxivləşdirilib 2009-08-02 at the Wayback Machine. *The My Hero Project*. Retrieved December 5, 2016.