recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sorb muzeyi**  (*alm.* Sorbisches Museum‎, y.sorb Serbski muzej) — Ortenburg 3-də Bautzendə yerləşən Sorb mədəniyyəti muzeyi.

Tarixi
------

19-cu əsrin əvvəllərindən başlayaraq Avropada ümumi milliləşmə meyllərinin gedişində Sorb milli hərəkatının meydana çıxmasını da qeyd etmək olar. Bautzendə yaradılmış "Maćica Serbska" elmi-mədəni cəmiyyəti təkcə kitab nəşr etmirdi, həm də folklor və tarixi araşdırmalar aparırdı. Hələ 1856-cı ildə məqsəd nə vaxtsa Sorb muzeyinin tikilməsi proqramında qarşıya qoyulmuşdu. Eksponatlar 1896-cı ildə Drezdendə Sakson əl işləri və tətbiqi sənət sərgisi üçün bir araya gətirildi və buna görə də sorblar artıq orada "Vendişen Dorf" adlanan ərazidə bir növ muzey təqdim edildi. 1904-cü ildə Bautzendəki Lauengrabendə Vendish Evi açılanda, eyni zamanda üçüncü mərtəbədə Sorb Muzeyi açıldı. 1937-ci ildə Milli Sosialistlər tərəfindən Vendish House-un bağlanması Sorb sərgisinin də sonu demək idi. Sorb tarixi və folkloru muzeyi 1957-ci ildə gənc GDR-də Hoyersverdada tərəfindən yaradılmışdır. Keçmiş Vend Muzeyindən eksponatların tədricən geri qaytarılmasının bir hissəsi olaraq Sorb Muzeyi yenidən Bautzenə köçürüldü. 1988-ci ilə qədər Sorb Muzeyi Bautzen şəhərindəki Muzeylər Birliyinə məxsus idi. Muzey 1989-cu ilin iyununda müstəqil muzey kimi yenidən fəaliyyətə başlamışdır.

Binanın tarixi
--------------

Bautzen Sorb muzeyi 1782-ci ildə şəhərin duz anbarı kimi tikilmişdir. 1835-ci ildən binada Kral Sakson Apellyasiya Məhkəməsi yerləşirdi. Bina 1869-cu ildə yenidən qurulmuş və o vaxtdan müasir görkəm almışdır. İkinci Dünya Müharibəsi zamanı binada NSDAP-ın yerli şöbəsi və Gestaponun şəhər şöbəsi yerləşirdi. GDR dövründə bina yaşayış üçün istifadə olunurdu. 2003-cü ildə bina yenidən təmir edilmişdir və indiki halını almışdır.

Muzey direktorları
------------------

Muzey direktorları| Dövr | Ad Soyad |
| --- | --- |
| 1900–1908 | Yakub Şevcik |
| 1908–1932 | Mixail Vjerab |
| 1932–1934 | Pavel Nedo |
| 1935–1941 | Yan Meşkank |
| 1957–1959 | Gerhard Molke |
| 1961–1980 | Arnost Kovar |
| 1982–1992 | Hanka Faskin |
| 1993–2014 | Tomasz Navka |
| 2014 - indiyə kimi | Kristina Bogustsova |

Ədəbiyyat
---------

* Gisela Brukowa: Sorbisches Museum/Serbski muzej. W: Franz Schön, Dietrich Scholze (wud.): Sorbisches Kulturlexikon. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 2014, str. 382slsl.
* Horje skočić↑ Rozprawa wo naležnosćach Maćicy Serbskeje. Wućahi z maćičnych protokollow. Hłowna a powštikomna zhromadźizna Maćicy serbskeje 26. měrca 1856. W: Časopis Towaŕstwa Maćicy Serbskeje. Zwjazk 9 (1856), čo. 1, str. 59sl.

Qalereya
--------

* Sorb Evi(muzeyin birinci yeri) Sorb Evi(muzeyin birinci yeri)
* Əhdi-Cədid (tərcümə Michal Frencel)Əhdi-Cədid (tərcümə Michal Frencel)
* Hauspostille Marcin Luter*Hauspostille* Marcin Luter
* Muzeyin 1989-cu ildə müstəqil qurum kimi açılmasıMuzeyin 1989-cu ildə müstəqil qurum kimi açılması

İstinadlar
----------

1. ↑  Sorb muzeyin rəsmi saytı
**Nüvədi-Qarqadaşı petroqlifləri** — Zəngəzur mahalının Meğri rayonunun Nüvədi kəndinin Qarqadaşı dağında daş kitabələrdir. Qafqazın ən qədim sakinlərindən olan Qar-qar (gər-gər) türklərinə aid bu kitabələr e.ə. 1-ci minilliyə aiddir. 1985-ci ildə Nüvədi kənd sakini Həmzə Vəli tərəfindən aşkar edilmiş bu kitabələr bir neçə daşdan ibarətdir. Abidə möhkəm bazalt daşlar üzərində Göytürk hərfləri ilə yazılmış yazılardır. Kitabədəki yazılar quruluşuna görə Orxon-Yenisey yazıları ilə eyni olsa da daha qədimdir. Nüvədi kitabələrində yazılar birləşdiyi halda Orxon-Yenisey kiabələrində birləşmir. 1991-ci ilə qədər ərazidə yalnız azərbaycanlılar yaşasalar da 1991-ci il 8 avqustda ərazi ermənilər tərəfindən işğal olunub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əziz Ələkbərli. Qərbi Azərbaycan abidələri, 2-ci nəşri (Azərbaycan dilində), Bakı, Nurlan. 2007". 2015-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-05.

Mənbə
-----

* И.Шопен. Исторический памятник состояния армянской области к эпоху ее присоеденения к Российской империи, С-П. 1852, стр.623-626;
* Ə.Ələkbərli. Qədim Türk-Oğuz yurdu - "Ermənistan", В. 1994, səh.44-47;
* Həmzə Vəli. Nüvədi kitabələri, В. 1998.
**Kommunistlərlə Bitərəflər İttifaqı** — 1990-cı ilədək Azərbaycan SSR Ali Sovetinə keçirilən seçkilərdə iştirak edən yeganə leqal siyasi təşkilat.

Haqqında
--------

Aprel işğalından sonra Azərbaycanda parlament funksiyalarını yerinə yetirən Ümumsovetlər Qurultayı çağırılmışdır. 1937-ci ilədək 9 dəfə keçirilən bu qurultay qəbul edilən yeni konstitusiya ilə öz yerini Ali Sovetə buraxmışdır.

Azərbaycan SSR Ali Sovetinə seçkilər gizli yolla keçirilsə də, seçkilər təkpartiyalı sistemdə keçirilirdi. Hakim Azərbaycan Kommunist Partiyası öz üzvlərindən və bitərəf namizədlərdən ibarət **"Kommunistlərlə Bitərəflər İttifaqı"** altında seçkilərə qatılırdı. Bu seçkilərdə ittifaq tərəfindn göstərilən bütün namizədlər deputat seçilirdi. Bitərəf namizədlər adətən Azərbaycan Kommunist Partiyasına loyal şəxslər və ya siyasətlə məşğul olmayan incəsənət xadimləri, kəndli-fəhlə sinfindən seçilirdi.

İttifaqın namizədləri haqqında seçkidən öncə toplu nəşr olunurdu.

Azərbaycan Kommunist Partiyasının ləğv olunmasıyla ittifaqın fəaliyyətinə son qoyuldu.

İstinadlar
----------
Azərbaycan xalq zərb çalğı alətləriQaval (iç səthi)Qaval (bayır səthi)
**Qaval** — Azərbaycanın ən qədim milli zərb alətidir. Birüzlü zərb alətləri qrupuna aiddir.

Quruluşu
--------

Poçt markası (1997).
Qaval membranlı zərb alətidir. Sağanağından metal halqalar asılır. Bu halqalar xüsusi səs effekti yaratmaq üçün lazım olur. Qaval ilkin formasını dövrümüzə qədər saxlayan yeganə musiqi alətidir.

Azərbaycan musiqisində qaval
----------------------------

Birüzlü zərb alətləri qrupuna aiddir. Azərbaycan ərazisində çox geniş yayılmış bu alət barədə klassiklərin əsərlərində, miniatürlərdə kifayət qədər məlumat verilmişdir. Qaval, bəlkə də, yeganə alətdir ki, ilkin formasını dövrümüzə qədər saxlaya bilmişdir. Orta əsrlərdə, əsasən, saray musiqi məclislərində istifadə edilmişdir. Bir çox Şərq ölkələrində, məsələn, Orta Asiya xalqları arasında qavalın müxtəlif ölçülü növləri geniş yayılmışdır. Qaval Ü. Hacıbəyov tərəfindən xalq çalğı alətləri orkestrinin tərkibinə əsas alət kimi daxil edilmiş, onun ilk not partiyasını da bəstəkar özü yazmışdır. İfaçı qavalı hər iki əllə tutaraq barmaqlarla və şapalaqla ifa edir.

Qavalın hazırlanması
--------------------

Qaval barmaqlarla ifa edilir. Geniş ifaçılıq imkanlarına malik olan bu alətdə trel, tremola, mordent və başqa çalarlar almaq mümkündür. Rəng, dəraməd, təsnif və zərbi muğamların üçlük tərəfindən ifası zamanı qavalın iştirakı mütləqdir. Qoz ağacından hazırlanmış sağanağın içəri hissəsinə çevrəsi boyu 60–70 ədəd xırda mis halqalar bərkidilir. Üzünə xüsusi üsulla aşılanmış nərə balığının dərisi çəkilir. Balıq dərisi nazik və şəffaf olduğundan onun səs tembri olduqca məlahətlidir. Eni 60–75 mm, diametri 350–450 mm olur.

Qavaldan istifadə
-----------------

Orta əsrlərdə, əsasən, saray musiqi məclislərində istifadə edilmişdir. Bir çox Şərq ölkələrində, məsələn, Orta Asiya xalqları arasında qavalın müxtəlif ölçülü növləri geniş yayılmışdır.

Qaval bütövlükdə membranlı alət olsa da, onun idiofonlu alətlərə məxsus əlamətləri də vardır. Onun sağanağından asılmış metal halqalar, bəzi hallarda dörd kiçik zınqırov, silkələnərək təkrarolunmaz səs tembri yaradır. Qaval Üzeyir Hacıbəyov tərəfindən xalq çalğı alətləri orkestrinin tərkibinə əsas alət kimi daxil edilmiş, onun ilk not partiyasını da bəstəkar özü yazmışdır. Ifaçı qavalı hər iki əllə tutaraq barmaqlarla və şapalaqla ifa edir.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan musiqisi
* Azərbaycan mədəniyyəti

Mənbə
-----

* Aserbaidschan — Land des Feuers, Broschiert: 294 Seiten, Verlag: Reimer; Auflage: 1. Aufl. (August 2008), Sprache: Englisch, Deutsch, ISBN-10: 3496028203, ISBN-13: 978–3496028208

Xarici keçidlər
---------------

* musiqi alətlər--aztr [*ölü keçid*]
* Azərbaycan çalği alətləri--aztr Arxivləşdirilib 2008-03-11 at the Wayback Machine
**Sosial institut** cəmiyyətdə qayda-qanun yaradan, həmçinin insanların davranışlarını tənzimləyən və cəmiyyətdə mövcud olan insanların və qurumların bir-biri ilə əlaqə qurmasına və vəhdət şəklində funksiya göstərməsinə xidmət edən qurumlardır. Sosial institutlar haqqında sosiologiya elminin funksionalizm cərəyanı olduqca dərindən araşdırma aparmış və onların necə və nəyə görə funksiya göstərdikləri gözəl şəkildə təsvir etmişdir. Funksionalizmdən savayı digər sosiologiya məktəbləri də cəmiyyətin nəyə görə və necə müəyyən şəkildə funksiya göstərdiyini müxtəlif prizmalardan açıqlamışlar.

Tarix boyu, əsasən də 20-ci əsrin əvvəllərində, cəmiyyət bir insan orqanizminə bənzədilir və bu şəkildə tədqiq olunurdu. İngilis filosof Herbert Spenser deyib ki, insan bədəni də düzgün və sağlam işləmək üçün gərək onun bütün bədən üzvləri qaydasında işləsin. Ortaya çıxan bir problemi isə bəzən bədənin özü, bəzən də tibbi müdaxilə ilə sağaltmaq olur. Həmçinin, cəmiyyətdə düzgün funksiya göstərmək üçün gərək cəmiyyəti əmələ gətirən bütün hissələr normal formada işləsin. Funktsionalizm nümayəndələri (Talcott Parsons, Anthony Giddens, Robert Bales və s.) Spencerin bu ideyalarını daha da inkişaf etdirərək cəmiyyətin 8 hissədən ibarət olduğunu irəli sürdülər. Bu hissələr dövlət, ailə, iqtisadiyyat, din, media, məhkəmə sistemi, təhsil və səhiyyə sistemidir. Bundan əlavə funktsionalistlər sosial institusiyaların 4 funksiya yerinə yetirdiyini dedilər. Bu funksiyalar adaptasiya, məqsədin müəyyən edilməsi, inteqrasiya və adət ənənələrin nəsildən nəsilə aşılanmasıdır. Adaptasiyanı iqtisadiyyat yerinə yetirir. Adaptasiya dedikdə, ətraf mühitdə və təbiətdə mövcud olan materiallardan və təbii ehtiyatlarından istifadə edərək onlardan lazım olan materialları və əşyaları düzəldib ətraf mühitə uyğunlaşmaq və inkişaf etmək nəzərdə tutulur. Əşyalar və obyektlər istehsal olunandan sonra insanlar arasında bölünür və beləcə insanlar yaşayışlarına davam edirlər.
dəyişən ətraf mühitə insanların uyğunlaşması nəzərdə tutulur. Məqsədin müəyyən edilməsi funksiyasını hökumət yerinə yetirir. Hakimiyyətdə olan partiya və yaxud siyasi xadimlər hər sahədə müəyyən hədəflər qoyurlar və yürütdüyü siyasətlə o hədəflərə çatmağı planlaşdırırlar. İnteqrasiyanı qanunlar və məhkəmə yerinə yetirir. İnteqrasiyanın burdakı mənası fərqli institutlar arasında və hətta daxilində olan gərgin münasibətləri, mübahisələri və problemləri qanuni yolla həll etmək deməkdir. Son olaraq, dəyərlərin insanlar arasında yayılması və digər nəsillərə ötürülməsi funksiyasını isə ailə, din, təhsil və media yerinə yetirir. Məsəl üçün, dini institutlar (məscidlər, kilsələr, sinaqoqlar) dini və mənəvi dəyərləri insanlara aşılayır və insanlar da öz növbəsində bunları uşaqlara, gənc nəsilə aşılayaraq o dəyərlərin yaşamasına və uzun ömürlu olmasına səbəb olur. Media isə dəyərləri və adət-ənənəni televiziya və radio proqramları, qəzet və jurnallarda təbliğ edərək onları yayır.

Həmçinin bax
------------

* Sosiologiya
**Natali buxtası** — Kamçatka diyasının şimal-şərq sahillərində yerləşən buxta, Olyutorski rayonu ərazisinə daxildir. Burun Berinq dənizində Savvatiya və Vısoki burunları arasınada yerləşir. «Natali buxtası» termini adətən hazırda tərk edilmiş Natalinski qəsəbəsi anlatmaq məqsədi ilə işlədilir. Belə ki bu qəsəbə buxtanın cənub-qərb sahillərində yerləşir.

Yaxınlıqda Müqəddəs Pyotr və Müqəddəs Pavl buxtaları vardır. Bu üç buxtaya girişdə yerləşən qayalı ada vardır. Boqoslov adası yerli əhəmiyyətli zoioloji təbiət abidəsidir. Natali buxtasına Vatına çayı tökülür. Buxta ətrafında maksimal hündürlük 809 metrdir. Natali dağı buxtanın cənub-qərbində yerləşir.

Buxtanın çıxacağında morjlara aid olan yataq vardır.

Tarixi
------

1885-ci ildə rus dənizçisi Fridolf Qek buxtanı təsvir etmiş və onu Natali Lindqolmın şərəfinə adlandırmışdır. Natali Lindqolm sahibkar O.V.Lindqolmın həyat yoldaşı olmuşdur. Sahiblar Qekin səyahətə çıxdığı «Sibir» gəmisinin sahibi olmuşdur.

XX əsrin əvvəllərində buxtanın cənub-qərbində yaponlara aid faktoriya olmuşdur. 1923-ceü ildə Oxot-Kamçatka regionunun sovetləşdirilməsinə başlanılır. 1925-ci ildə Oxot-Kamçatka balıqsənayesi səhmdarcəmiyyətinə aid sovet faktoriyası açılır.

1920-ci illərdə buxta sahillərində «Lyuri qardaşları ticarət evi]]» firmasına id olan yengəc fabriki fəaliyyət göstərirdi. 1930-cu illərin səonlarımnad Kamçatka səhmdar cəmiyyətinə aid yengəckonserv zavodu, sonradamn isə Kamçayrıbkoma aid Natali balıq kombinatı istifadəyə verilmişdir. 1950-60-cı illərdə koombimnat əsasən Olyutorski siyənəyinin emalını təşkil edirdi.

1946-cı ildə balıq kombinatında Natali kənd sovetliyi təşkil edilir. Qəsəbə Natali olaraq adlandırılır. 1970-ci illərdə Olyutorski siyənəyinəı qoyulan qadağadan sonra kombinmat digər növ balıqların ovunu təşkil etməyə başlayır. Kombinatın işini güçləndirmək məqsədi ilə digər ərazidən mövsümü işçilər olan qadınlar və tələbələr cəlb edilir.

1960-cı illərdən bəri hər il sentyabr-sentyabr aylarında, ev marallarının burada kəsimi həyata keçirilirdi. Olyutorski və Penjinski rayonlarından marallar Natali buxtası sahilinə gətirilirdi. Burad kəsim sevi və dəri toplama məntəqəsi vardı. Kəsim dövründə sahilə soyuducusu olan gəmilər yan alıq ətlər ona yüklənirdi. Dərilər isə aşılanmanıç növbəri mərhələsi üçün aparılırdı. burad kəsin 1990-cı illərə qədər həyata keşerilmişdir.

26 dekabr 1978-ci ildə «Boris Qorindki» trauleri «Proliv Laperuza» nəqliyyat refrijeratoru ilə toqquşmadan batmışdır. Bütün heyət refrijerator gəmisi tərəfindən xilas edilmişdir.

1980-ci illərə qədər burada sərhəd zastavası fəaliyyət göstərirdi.

Hazırda insanlar tərəfindən inşa edilmiş bütün tikililər insanlar tərəfindən tərk edilmişdir.

İncəsənətdə
-----------

1972-ci ildə burada olmuş şair və həvəskar bəstəkar olan Aleksandr Qorodniski «Buxta Natalya» nəgməsini bəstələmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Аварии и катастрофы судов рыбной промышленности СССР". 2018-04-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-14.
**Nasist tibbi tədqiqatları** — 1940-cı illərin əvvəllərindən ortalarına qədər, İkinci Dünya müharibəsi və Holokost dövründə, faşist Almaniyası tərəfindən həbs düşərgələrində uşaqlar da daxil olmaqla çox sayda məhbus üzərində aparılan tibbi təcrübələr. Hədəflənən əsas millətlər arasında qaraçılar, sintilər, etnik polyaklar, Sovet əsirləri, əlil almanlar və Avropadan gələn yəhudilər iştirak edirdi.

Nasist həkimlər və köməkçiləri məhkumları iştirak etməyə məcbur etdilər. Tipik olaraq, təcrübələr anesteziya olmadan aparıldı və ölüm, travma, disfiqurasiya və ya daimi əlilliklə nəticələndi və bu səbəbdən tibbi işgəncə nümunələri sayılır.

Auşvitz və digər düşərgələrdə, Eduard Uirtsin rəhbərliyi ilə seçilən məhkumlar, döyüş vəziyyətində Alman hərbi personalına kömək etmək, yeni silahlar hazırlamaq, yaralanan hərbi personalın sağalmasına kömək etmək və Yozef Mengelenin əkiz təcrübələri də daxil olmaqla nasist irq ideologiyasını və yevgenikasını inkişaf etdirmək üçün hazırlanmış müxtəlif təcrübələrə məruz qaldılar. Aribert Xaym oxşar tibbi təcrübələri Mauthauzendə aparmışdır.

Müharibədən sonra bu cinayətlər Həkimlər Məhkəməsi olaraq bilinən məhkəmədə mühakimə olundu və bununla da Nürnberq Tibbi Etik Qanunu hazırlandı. Həkimlərin Məhkəməsində Nasist həkimləri, hərbi zərurətin təcrübələrini əsaslandırdığını və qurbanlarını Koalisiya qüvvələrinin bombardmanından alınan zərərlə müqayisə etdiklərini iddia etdilər.

Eksperimentlər
--------------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Nazi Medical Experimentation". US Holocaust Memorial Museum. 31 May 2009 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 March 2008.
2. ↑  *Wachsmann, Nikolaus.* KL: A History of the Nazi Concentration Camps. New York, NY, United States of America: Farrar Straus & Giroux. 2015. 505. ISBN 978-0374118259.
3. ↑  "Nazi 'Doctor Death' found refuge in Cairo, died in 1992". France 24 (ingilis). 2009-02-04. 2022-07-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-16.
**Burj** (*fr.* Bourges, *lat.* Avaricum Biturigum) — Fransanın mərkəzi hissəsində şəhər.
Şerdeptinin inzibati mərkəzi.

Əhalisi
-------

Əhalisi 66,4 min (2010).

Coğrafiyası
-----------

Oron və Eren çaylarının qovuşduğu yerdə yerləşir. Berri kanalında (Luara çayı ilə əlaqələnir) gəmi dayanacağı.

Tarixi
------

E.ə. 7-ci əsrdə indiki Burjun yerində kelt yaşayış məskəni yerləşirdi; eramızın 1-ci əsrində Avarik (*Avaricum*) adı ilə tanınan bu məskən qall tayfası bituriqlərin mərkəzi olmuş, 52 -ci ildə Yuli Sezar tərəfindən işğal edilmişdir. 297-ci ildən Birinci Akvitaniya əyalətinin mərkəzi idi. Orta əsrlərdə Berri hersoqluğunun əsas şəhəri olmuşdur. 14–15-ci əsrlərdə Baş ştatlar dəflərlə burada toplanmışdı. Şəhərin mərkəzi qall-Roma məskəninin (4-cü əsrə aid divar qalıqları) müntəzəm planlı quruluşunu saxlayır.

Memarlığı
---------

Sent-Etyenn kilsəsi (*1198 – təqr. 1280; möhtəşəm 5-nefli transeptsiz bazilika; 13-cü əsrin əvvəllərinə aid klipta; qərb fasadının Məhşər günü və müq. Etyennin həyatından səhnələri əks etdirən 5 portalı, 1230–80; xor*
və deambulatorinin vitrajları, 13-cü əsr*) Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir. 13–16-cı əsrlərə aid kilsələr də var. Mülki memarlıq abidələri: alovlanan qotika üslubunda fasadı olan tacir Jak Körün evi, 1443–51; Pelvuazen sarayı (15 əsr); Ağ kraliçanın evi (16 əsr) və s. Mare bağları (19 əsr) və Pre-Fişo (1920–30) ardeko üslubunda bağ-parksalma sənətinin*
nadir nümunəsidir. Beynəlxalq Musiqi Elektroakustikası Akademiyası (1970), Orlean Universitetinin Texnologiya institutu; Berri (1892-ci ildə yaradılmışdır; 16-cı əsrə aid binada yerləşir; qall-Roma dövrünün, orta əsrlərin artefaktları, xalq sənəti), təbiyyat tarixi (1927), dekorativ sənət (1951-ci ildə yaradılmışdır; Lalman hotelinin binasında yerləşir, 16-cı
əsrin əvvəlləri; 15–18-ci əsrlərə aid mebel, xalçalar, boyakarlıq əsərləri) muzeyləri. 20-ci əsr rəssamı M.Estevin muzeyi (15-ci əsrin sonu, 17-ci əsr ratuşa binasında), sənətlər
muzeyi (arxiyepiskop sarayının binasında, 1680) və s.; "Jak Kör" teatrı fəaliyyət göstərir. Avia və raketqayırma, hərbi, şin ("Mişlen" şirkətinin zavoddu), ağac emalı, yeyinti sənayesi müəssisələri var.

Həmçinin bax
------------

* Bulon-Sür-Mer
* Bulon-Biyankur
* Bürk-an-Bres

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi vebsaytı
* Bourges, the departement of Cher

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Burj// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 86.
Burlesk

**Burlesk-burleskpoeziyası** (*fr.* bur lesque, it. burlesco– zarafatcıl, burla – zarafat sözündən) — ədəbiyyatda parodiyalı üslublaşdırma forması.

Təsviri
-------

Burada komik effekt mövzunun onun ifadə tərzinə uyğun gəlməməsi üzərində qurulur. Burleskdə yüksək (ali) mövzu kinayəli tərzdə, parodiya şəklində, bəsit (bayağı) mövzu isə, əksinə, yüksək üslubda işlənir. Burlesk nümunəsi olan "Siçanlarla qurbağaların müharibəsi" (e.ə. 6–5-ci əsrlər) poeması Homer eposuna parodiya kimi yazılmışdır. "Burlesk" anlayışı italyan şairi F.Berninin "Opere burlesche" (1548) toplusunun adından götürülmüşdür. Avropa ədəbiyyatında Burlesk İntibah, xüsusilə klassisizm dövründən, əsasən, poema janrında yayılmışdır (bax: İroikomik poema). Fransız şairi P. Skarronun (1610–60) "Libasını dəyişmiş Vergili" (1648–52) poeması (Qədim Roma şairi Vergilinin "Eneida" eposunun parodiyası) Burleskin bariz nümunəsidir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Burlesk// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 98.
**Duxoborlar** — təriqət

Təriqətin əsası XVIII əsrdə S.Kolesnikov və L.Pobiroxin adlı kəndlilər tərəfindən qoyulmuşdur. Duxoborlar özlərini *"müqəddəs ruh uğrunda mübarizlər"* adlandırırlar. Təriqət mütləqiyyətə və kilsəyə müxalifət şəklində yaranmışdır. Dini icmanın mənəvi mərkəzi Yekaterinoslav quberniyasının Nikolskoye kəndində yalnız 1791-ci ildə, yeni dini nəzəriyyə haqqında sənəd Kaxovski qubernatoruna təhvil verildikdən sonra yaradılmışdır.

İsa Məsih təriqət ardıcılları üçün ilahi qüvvənin təcəssümü olan adi adam idi. Təriqəq başçıları *"canlı tanrılar"* hesab edilirdilər. Duxoborlarda ədalətli cəmiyyət haqqında utopik ideyalar da güclü idi. XIX əsrin sonlarında duxoborlar içərisində sinfi parçalanma güclənmişdi. Azərbaycanda bu təriqətin ardıcılları 1844-cü ildə məskunlaşaraq Slavyanka kəndinin əsasını qoymuşlardır. Sovet hakimiyyəti şəraitində onlar təqib olunmuş, çoxları xaricə köçmüşlər. Onlar bərabərlik əsasında kommunalar yaratmağa təşəbbüs göstərmişdilər. Bu təriqətin ardıcılları İncilə deyil, özlərinin "Dirilik kitabı"na ("Həyat kitabı"na) və onun rəvayətlərinə inanırdılar. Vaxtilə onlar çarizmin güclü təqibinə rast gəlib Rusiyadan qaçmışlar. İndi çox az duxobor icmaları vardır.


|  |  |
| --- | --- |
| Din | *Din ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


1. ↑   (#empty\_citation)
**Mirzə Əbülqasim Musa Mirzə Kazım oğlu Zəncani** (1805-1876) — İslam alimi, müctəhid.

Həyatı
------

Mirzə Əbulqasim Musa Zəncani miladi XIX (hicri 13-cü) əsrdə şiə məzhəbinin böyük alimlərindən olan Mirzə Kazımın oğlu idi. Həmçinin o, Seyid Məhəmməd Baqir, Rəşti və Hacı Məhəmməd İbrahim Qolabbasinin tələbələrindən olub. Bu dəyərli alimlərin yanında öz biliklərini təkmilləşdirən alim Zəncana qayıdaraq, burada dini idarəçiliyi öz öhdəsinə götürür və insanlar arasında böyük nüfuz və etimad qazanır. Mirzə Əbulqasim Zəncani özündən sonra onlarla dəyərli kitabları elmi irs olaraq qoymuşdur. Bu kitablara misal olaraq, "İzahud-Dəlail fi Hisabi- Aqdul-Ənamil", "Təxribil-Əsbab", "Məqalibil-Əbvab" və s. kimi əsərləri göstərmək olar. Bu böyük alim hicri 1293-cü ilin cəmadiul-əvvəl ayının 3-də Zəncan şəhərində vəfat etmişdir.

Şəcərəsi
--------

* Seyid Əbülqasim bin Seyid Məhəmmədkazim bin Seyid Əmir Həsən bin Seyid Əmir Möhsün bin Seyid Əmir Səlim Musəvi.

İstinadlar
----------

Qaynaqlar
---------

* تاريخ زنجان: علما و دانشمندان موسوی زنجانی، ابراهیم.ناشر:کتابفروشی مصطفوی.شهر:تهران.سال:۱۳52
* اعیان الشیعه .سید محسن امین.ناشر :دارالتعارف للمطبوعات ،شهر:بیروت،سال:1406 (قمری)
* (الذریعة الی تصانیف الشیعة. آقابزرگ تهرانی.ناشر:دارالاضواء، شهر:بیروت.سال:۱۴۰۳ (قمری

Xarici keçidlər
---------------

* Mirzə Əbülqasim Zəncani türbəsi[*ölü keçid*]
* Mirzə Əbülqasim Zəncaninin şəkili Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------
**Qaussberq** (və ya **Qaus dağı**) — Antarktidanın II Vilhelm Torpağı ərazisində yerləşən sönmüş vulkan. Vulkan Deyvis dənizinin kənarında, Posadov buzlağında qərarlaşır. İnzibati cəhətdən isə Avstraliyanın Antarktika ərazisinə daxildir.

Xüsusiyyətləri
--------------

Vulkan konusunun hündürlüyü 370 metrdir. Dağ ətrafı ərazilər buzla örtülü olmur. Bu səbəbdən mühüm orientoloji bölgədir. Vulkan sualtı Kergelen silsiləsinin cənub-şərq uzantısını təşkil edir. Kergelen arxipelaqı, Herd adası və Makdonald adalarından başlayır.

Açılış tarixi
-------------

Qaussberq ilk dəfə Qauss ekspedisiyasının rəhbəri Erix fon Driqal tərəfindən 1902-ci ildə kəşf edilmişdir. Onlar 13 gün ərzində 80 km məsafə qət edərək vulkana çatmış və onun üzərində tətqiqat işləri aparmışlar. Vulkan Qauss gəmisinin şərəfinə adlandırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "GLOBAL VOLCANISM PROGRAM". 2012-04-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-06.

Mənbə
-----

* Qaussberq
* Vyalov, O. S.; Soboleva, V. S.
**Nüzhə (ənnüzhət)** – Səfiəddin Urməvinin icad etdiyi simli musiqi alət. Müəllifin öz deməsinə görə, səntur, qanun və çəngin birləşməsindən əmələ gəlib.

Söz açımı
---------

"Nüzhə", "ənnüzhət" sözləri ərəbcə "əyləncə", "könül oxşama" deməkdir. Bu da alətin səs tembri ilə bağlıdır.

Tarixçə
-------

Orta əsrlərdə geniş yayılan bu alət təqribən XVI əsrdən sonra unudulmağa başlayıb. Arxivlərdə aparılan araşdırmalar sonucunda aləti bərpası mümkün olub.

Quruluşu
--------

Quruluşca səntura bənzəyir və səntur kimi xromatikdir. Uzun dördbucaqlı şəklindədir, 81 simi vardır. Bu simlərdən hər üçünün eyni ucalıqda (unison) köklənmiş olduğunu nəzərə alsaq, nüzhə musiqi alətində 27 müxtəlif səs əldə edildiyi məlum olar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Türk Dil Kurumu. Büyük Türkçe Sözlük - Nüzhet". 2016-03-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-06-28.
2. ↑  "Əfrasiyab Bədəlbəylinin İzahlı monoqrafik musiqi lüğəti - Nüzhə". 2021-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-06-28.

Xarici keçidlər
---------------

* Günel Adıgözəlova - Nüzhə ("Çələng" verilişi)
* Günel Adıgözəlovanın nüzhədə ifası bəstə: Səfiəddin Urməvi
Retinol.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: A (dəqiqləşdirmə).
**A vitamini** yağda əriyən vitaminlərdəndir, əsasən qaraciyərdə toplanır.
Yüksək miqdarlarda alınması toksik reaksiyalarına (zəhərlənmə) səbəb ola bilir. A vitamininin miqdarı Retinol Equivalant ilə ölçülür.

Dəyəri
------

Orta yaşlı kişilərdə A vitamininin lazımi miqdarı 1000 Retinol, orta yaşlı qadınlarda isə 800 Retinol tələb olunur.

Aşağıda bəzı qidaların içində Retionalun miqdarı verilmişdir.

* 6 gr qaraciyər (Dana), 9124
* 1 yemək qaşığı balıq yağı, 4080
* 1 böyük yumurta sarısı, 97
* 1 fincan süd, 76
* 1 orta boyüklükdə kartof, 2487
* 1 orta boyüklükdə kökdə, 2025

Faydaları
---------

A vitamini göz problemləri və korluğun qarşısını alır. İnfeksiyaya qarşı müqaviməti artırır. Dərinin, dırnaqların və saçların sağlam qalmasını təmin edir. Diş və diş ətləri üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu vitamin dərinin nəmli qalmasını təmin edir. Sinir sistemi xəstəliklərində, soyuqdəymə, ayrıca olaraq böyrəklərdə, ağciyərlərdə problemlər yaranarsa A vitamini müsbət təsirlər edir.
Öskürəyə faydalıdır.

Olduğu qidalar
--------------

Bu vitamin ən çox balıq yağında mövcuddur. Tez-tez süd və yumurtalı yeməklər yeyən insanlar bu vitamini kifayət qədər və hazır olaraq götürməkdədirlər. Ayrıca ərik, quşqonmaz, cəfəri, ispanaq, kök, kərəviz, kahı, portağal, pomidor, qırmızı istiot, yerkökü, kərə yağında da A vitamini vardır.

Retinol, A vitamininin bəsin olaraq alınan halına deyilir.

Həmçinin bax
------------

* Süd
* Qatıq

Xarici keçidlər
---------------

* VitaminA saytı
**Duzdağ kəsilişi** Azərbaycanda ağçagıl-pleystosen çöküntülərinin ən məşhur istinad kəsilişlərindən biridir. Braxisinklinala cavab verən bəndə bənzər Duzdağ dağı Göran dəmir yolu stansiyasından şimalda yerləşir. Dağın geoloji kəsilişini təşkil edən ağçaqıl törəmələri qum və qumdaşı təbəqəcikli nazikqatlı gillərdən (140 m) təşkil olunmuşdur. Bu çöküntülərdə molyuskların qabıqlarına, flora qalıqlarına və onurğalıların sümüklərinə rast gəlinir. Abşeron regiomərtəbəsinin Duzdağ kəsilişi Acınohur regionu üçün istinad kəsilişi kimi qəbul edilir, sahilyanı kontinental çöküntülərin tam açılışı və fauna qalıqlarının zənginliyi ilə fərqlənir. Burada ümumi qalınlığı olan hər üç abşeron yarımmərtəbəsi ayrılır. Kəsilişi qalınlığı olan pleystosenin kontinental çöküntüləri tamamlayır.

Həmçinin bax
------------

* Qaraca kəsilişi
* Quşquna kəsilişi
* Dübrar kəsilişi
* Kəlovudağ kəsilişi
* Qırməki dərəsi kəsilişi
* Aza kəsilişi
* Çaşirdağ (Kaşirdağ) kəsilişi
* Onurğalıların Binəqədi qəbiristanlığı

Mənbə
-----

* *"Azərbaycan Respublikasının Geoloji İrsi" // Bakı, "Nafta-Press" nəşriyyatı, 2013 ''*
Rus mənşəli 125 mm-lik BK-14m
Yüksək partlayıcılı tank əleyhinə mərmi (*ing.* high-explosive anti-tank) (HEAT) və ya Kumulyativ mərmi - kumulyativ effektdən istifadə olunan əsas artelleriya təyinatlı mərmi növüdür. Zirehli (tank, pzm və sairə), eləcə də dəmir-beton hədəfləri vurmaq üçün nəzərdə tutulur. 
Kumulyativ mərmi korpusdan, partlayıcı doldurucudan, kumulyativ çuxurcuqdan, partladıcıdan və trasserdən ibarətdir. Yüksək çıxış sürətini Neuman effekti ilə istifadə edərək möhkəm və qalın zirehi daha təsirli bir şəkildə vurur. Səs sürətindən 25 dəfə daha sürətli hərəkət edərək, zirehə yüksək təsir göstərir. Mərminin xarici hissəsi metal astarla örtülmüşdür. İkinci Dünya Müharibəsi dövründə misdən istifadə edilmişdir. Mərmi tank zirehinə çatmazdan 2 metr əvvəl əsasən bölünür və dağılır. HEAT mərmisinin effekttivliyi əsasən döyüş başlığının diametri ilə mütənasibdir. Zirehin xaricində partlayan mərmi, sonra sanki zirehə bir barmaq ilə yumruq vurmaq kimi yüksək təsir göstərir. Bu təsir ilə zirehdə bir deşik açılır. Ümumiyyətlə, mərmi diametrinə nisbətən 150% ilə 250% arasındakı genişlikdə təsirli olur. Yeni versiya mərmilərdə bu nisbət 700%-ə qədər artır. HEAT mərmisi fırlanarsa, effektivliyi azalır. Buna görə də, mərkəzdənqaçma gücünü azaldacaq formada hazırlanır. Bu mərmilərin xüsusi dizaynları yivli toplarla və ya yivsiz toplarla atıla bilər. HEAT başlıqları idarə olunan raketlərdə, silah bombalarında və ya minaatan mərmilərində istifadə edilə bilər

Tarixi
------

İlk HEAT başlığı, ingilis istehsalı No. 68 adlı silah bombasında istifadə edilmişdir. Bunun daha da inkişaf etdirilmişi isə ABŞ istehsalı "Bazuka" və İngilis istehsalı PIAT minaatanları idi. Almanlar isə 1940-cı ilin yayında Panzer-IV və StuG III zirehli maşınlarının topu ilə atıla bilən 7,5 cm Gr. 38-i istehsal etdi. Bunu 1941-ci ilin yayında paraşüt qoşunları tərəfindən silah bombası olaraq istifadə edilən 7.5 cm Gr. 38 H1/A izlədi. 1942-ci ildə digər ordu hissələri tərəfindən istifadə edilmiş Gr. 38 H1/B istehsal edilmişdir. 1942-ci ildə Panzerfaust, 1943-cü ildə Puppçen və Panzerschreck kimi roketli tank əleyhinə silahlar istehsal edilmiş və müharibənin sonuna qədər Nasist Almaniyası tərəfindən istifadə edilmişdir.

Ədəbiyyat
---------

* Советская военная энциклопедия. Москва, 1980, Военное издательство министерства обороны СССР.
**Qırmızı bayraq insidenti** (赤旗 事件, *Akahata Ciken*?) – 1908-ci ildə Yaponiya hökumətinin ölkədəki sosializm hərəkatına qarşı represiya dalğası başlatmasına səbəb olan hadisə.

İnsident
--------

22 iyun 1908-ci ildə bir qrup parlament nümayəndəsi ilə Tokioda yerləşən Kandanın Kinkikan zalında sosialistlərlə görüşərək aktivist Yamaquçi Qizanın həbsxanadan buraxılmasını qeyd edirdilər. Görüş zamanı radikal sosialistlər üzərində "anarxizm" və "anarxo-kommunizm" şüarları olan qırmızı bayraqlar qaldıraraq görüş təşkilatçılarının sakit görüş istəyinə qarşı gəlmişdilər. Sosialistlər bayraqları endirməmiş və zalı tərk edərkən "anarxiya" şüarları səsləndirmişdilər. Polislərlə sosialistlər arasında dava düşmüş və sonda 16 nəfər həbs olunmuşdur.

İnsidentlə bağlı mübahisə Sayonçi Kinmoçinin başçılıq etdiyi kabinetin dağılmasına səbəb olmuşdur. Onu əvəz edən və Katsuro Taronun başçılıq etdiyi hökumət 15 avqustda baş tutan məhkəmədə sərt cəzalar vermişdir. İki nəfər məsum hesab edilmiş, 2 nəfər müvəqqəti, 12 nəfər isə 1 ildən çox həbs cəzası vermişdir. Sosialist başçı Osuqi Sakae 2 il yarım, Sakai Toşihiko və Yamaka Hitoşi isə 2 illik həbs cəzası almışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Huffman, 2013. səh. 211

Ədəbiyyat
---------

* *Huffman, James.* Modern Japan: An encyclopedia of history, culture, and nationalism (ingilis). Nyu-York: Routledge. 2013. 316. ISBN 978-0-815-32525-3.
**Kiriniya qəsri** (*yun.* Κάστρο της Κερύνειας , *türk.* Girne Kalesi) ― Kiprdə venesiyalılar tərəfindən köhnə limanın şərq ucunda, əvvəlki səlibçi istehkamının üzərində inşa edilmiş 16-cı əsrə aid qala.

Tarix
-----

Kirina qəsri eramızdan əvvəl X əsrdən bəri mövcuddur. Qazıntılarda eramızdan əvvəl VII əsrə aid olan yunan izləri aşkar edilsə də, ərazi Roma hakimiyyəti dövründə şəhər halına gətirilmişdir.
Sahədə aparılan araşdırmalar orijinal qəsrin 7-ci əsrdə, bizanslılar tərəfindən şəhərin yeni ərəb dəniz təhdidindən qoruması üçün inşa edildiyini göstərir. Qala tarixi mənbələrdə ilk dəfə 1191-ci ildə, İngiltərə kralı I Riçardın özünü imperator elan etmiş yerli valisi İsaak Komnini məğlub edərək Üçüncü Səlib yürüşünə gedərkən onu ələ keçirəndə qeyd edilmişdir.

Qısa bir müddətdən sonra Riçard adanı əvvəlcə Tampliyerlər ordeninə, daha sonra isə əmisi oğlu Luzuinyalı Qaya, Qüdsün keçmiş kralına satdı. Bununla da Kiprdə Kipr krallığının (1192–1489) 300 illik hakimiyyət dövrü başladı. Qəsr əvvəllər olduqca kiçik idi. Kirina qəsri 1208-1211-ci illər arasında Jan I İbelin tərəfindən genişləndirildi. Qəsrin əsas funksiyası hərbi istehkam idi və abadlıq işləri yeni giriş, kvadrat və nal şəkilli qüllələr, oxçular üçün pəncərələr və zindanlardan ibarət idi.

1570-ci ildə Kirina qalası Osmanlılara təslim oldu. Osmanlılar da qəsrə dəyişikliklər etsələr də, ingilislər işğalı zamanı bu dəyişikliklər aradan qaldırıldı. Qəsr bundan əlavə Osmanlı admiralı Sadık paşanın türbəsini ehtiva edir. İngilislər qəsrdən polis kazarması və təlim məktəbi olaraq istifadə etmişdirlər.

Mövcud xüsusiyyətlər
--------------------

Qəsrin quru tərəfindəki xəndək eramızın 14-cü əsrindən əvvəl su ilə dolmuş və qala üçün liman rolunu oynamışdır. 

Qəsrin giriş dəhlizindəki türbə 1570-ci ildə Kirinanı fəth edən Osmanlı admiralı Sadık paşaya aiddir. Dəhliz, daha sonra mühafizə otaqları, tövlələr və yaşayış otaqları ilə əhatə olunmuş qəsrin böyük daxili həyətinə aparır. Həyətin şimal və şərqindəki tağlı otaqlar (kral mühafizə otaqları, həbsxana və s.) Kipr krallığı dövrünə aiddir. Həyətin şimal tərəfində kiçik bir suvenir mağazası və sadə kafe var.

* Qəsrin həyətiQəsrin həyəti
* Kirina qəsrinin köhnə limandan görünüşüKirina qəsrinin köhnə limandan görünüşü

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
Tacikistanın dövlət quruluşu - 1994-cü ildə qəbul edilmiş Konstitusiyaya əsasən hüquqi-siyasi, inzibati, iqtisadi və ictimai münasibətlər sistemi.

Dövlət quruluşu
---------------

Tacikistan dualist idarəetmə üsuluna malik respublikadır. Milli bayram günü olan müstəqillik günü (1991) 9 sentyabrda qeyd olunur. Tacikistan Konstitusiyası 1994-ci il 6 noyabrdan (1999 və 2003-cü illərdə edilmiş dəyişikliklərlə) qüvvədədir.

İnzibati bölgüsü
----------------

Tacikistan Respublikası inzibati cəhətdən 1 muxtar vilayət (Dağlıq Bədəxşan), 2 vilayət (Sogd və Xatlon), 13-ü respublika tabeli olmaqla 62 rayon, 17 şəhər (Bostan, Boxtar, Gülüstan, Hisar, Xoruğ, Xücənd, İsfərə, İstərövşən, İstiqlal, Kanibadam, Kulab, Levakənd, Narək, Pəncəkənd, Roğun, Tursunzadə, Vəhdət) və paytaxt Düşənbə şəhərindən ibarətdir .

Dövlət başçısı
--------------

Konstitusiyaya edilmiş 2006-ci il dəyişikliyinə əsasən Prezident ümumxalq səsverməsi yolu ilə 7 il müddətinə seçilir. Baş nazir və Hökumət üzvləri, habelə dövlətdə təmsil olunan yüksək vəzifəli şəxslərin böyük əksəriyyəti Prezident tərəfindən təyin edilir. Dövlətin idarə edilməsində geniş səlahiyyətlərə malik olan dövlət başçısı, eyni zamanda silahlı qüvvələrin ali baş komandanıdır.

Qanunverici hakimiyyət
----------------------

3 yerlik Milli Məclisdən (Yuxarı Palata) və 63 yerlik Nümayəndələr Palatasından (Aşağı Palata) ibarət ikipalatalı Ali Məclisdir.

Qanunvericilik təşəbbüsü hüququ Milli Məclisin üzvlərinə, Tacikistan Prezidentinə, Tacikistan Hökumətinə, öz yurisdiksiyaları çərçivəsində Konstitusiyaya, Ali və Ali İqtisad Məhkəmələrinə aiddir.

Aşağı Palata qanunları müzakirə və qəbul etdikdən sonra təsdiq edilməsi üçün Milli Məclisə və daha sonra Prezidentə göndərir. Yuxarı Palata qanunvericilik aktlarını səs çoxluğu ilə qəbul edir, əks təqdirdə, yəni qanun geri qayıtdıqda Aşağı Palata üzvlərinin 2/3 səs çoxluğu ilə bu sənədi yenidən qəbul edir.

İcraedici hakimiyyət
--------------------

Prezident tərəfindən təyin və Parlament (Ali Məclis) tərəfindən təsdiq edilən Nazirlər Kabinetidir. Bir qayda olaraq, mərasim funksiyalarını yerinə yetirən Baş nazirdən, onun iki müavinindən, 19 nazirdən, 9 komitə sədrindən və daha bir neçə Hökumət üzvlərindən ibarət olan Nazirlər Kabinetinin səlahiyyətləri, mövcud Konstitusiyaya uyğun olaraq dövlət başçısının qərarlarının icra edilməsi və nazirliklərin fəaliyyətlinin əlaqələndirilməsi ilə məhdudlaşır.

Məhkəmə hakimiyyəti
-------------------

Üzvləri Prezident tərəfindən təyin və Ali Şura tərəfindən təsdiq olunan Ali Məhkəmə, habelə digər ixtisaslaşmış və aşağı instansiya məhkəmələri ölkədə məhkəmə hakimiyyətini həyata keçirir.

Xarici keçid
------------

* Сайт президента Таджикистана
* Сайт парламента Таджикистана
* Министерство иностранных дел Таджикистана
* Государственный комитет статистики Таджикистана

İstinadlar
----------

1. ↑  Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон корҳои бозҳисокунии аҳолиро оид ба муайян намудани санаи таваллуди 8 миллионаи аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ба анҷом расонид"
2. ↑  Ведомости Маджлиси Оли Республики Таджикистан 1995 год, 21, ст. 239; 2000 год, 11, ст. 513; 2003 год, 4, ст.153
**Saksaul** (*lat.* Haloxylon) — bitkilər aləminin qərənfilçiçəklilər dəstəsinin pəncərkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Səhra-meşə cəngəlliklərini — saksaul meşələrini əmələ gətirirlər. Bunların sahələri Qazaxıstanın cənubunda 15 mln.ha yaxın, Türkmənistanda 6 mln.ha və Özbəkistanda 0,6 mln.ha olur.

Bioloji təsviri
---------------

Kol və ya çox hündür olmayan ağaclar (1,2-1,5 m hündürlükdə) dixotomik budaqlanan və kövrək cavan zoğlar pöhrələrə malikdir. Yarpaqları qarşı-qarşıya düzülmüş xırda rəngsiz pulcuq və ya qalxanşəkilli (fotosintez yaşıl budaqlarda gedir). Çiçəkləri ikicinslidir, pulcuqlar arasında dörd-dörd yerləşir. Çiçəkyanlığı 5 pərdəşəkilli yarpaqcıqlardan ibarət olub, fındıqcameyvə üçün qanadcıq əmələ gətirir. Kök sistemi çox güclüdür, 10-11 metrə qədər dərinliyə gedir. Düzgün olmayan, möhkəm, bəzən isə kövrək olan gövdəyə malikdir. Gövdə qabığının rəngi ağ, qara və ya qəhvəyi olur.

Növləri
-------

10-a qədər növü məlumdur. Bunlar hamısı Asiyanın səhra və yarımsəhralarında yayılıb. Qazaxıstan və Orta Asiyada 2 növü bitir:

* Ağ saksaul (*H. persicum*)
* Zaysan saksaulu (*H. ammodendron*)

Saksaul cinsinin digər növləri:

* Haloxylon griffithii (Moq.) Boiss.
* Haloxylon negevensis (Iljin & Zohary) Boulos
* Haloxylon salicornicum (Moq.) Bunge ex Boiss.
* Haloxylon stocksii (Boiss.) Benth. & Hook.f.
* Haloxylon tamariscifolium (L.) Pau

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q268179
* Wikispecies: Haloxylon
* APDB: 191197
* EoL: 2872976
* EPPO: 1HAXG
* FoC: 114536
* GBIF: 6035751
* GRIN: 5347
* iNaturalist: 349322
* IPNI: 924870-1
* IRMNG: 1071349
* NCBI: 151229
* Plazi: 8734C7D0-3FCD-26DA-C502-CCC109D4CCB8
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:924870-1
* Tropicos: 40020521
* WFO: wfo-4000016789

 |
**Qavriil Vasilyeviç Baişev** (saxa Гавриил Васильевич Баишев;), **Altan Sarın** ədəbi təxəllüsü ilə tanınır (1898 — ?) — Yakutiya yazıçısı və şairi, dilçi-türkoloq, ictimai xadim. Altan Sarın təxəllüsü *Qızıl çiyinlər* mənasını verir.

1898-ci ildə Yakutiyanın Meqino ulusunun bölgəsindəki Jablıski kəndində anadan olmuşdur, orada cüzi ibtidai təhsilini almışdır. 1917-ci ildə Yakutiya poçt və teleqraf idarəsində şagird kimi çalışırdı. 1918 — 1921-ci illərdə Amqa kəndindəki poçt və teleqraf idarəsində işləyirdi. Milliyyətçi əqidəsinə görə, 1921 — 1922-ci illərdə Qərbi Sibir üsyanının iştirakçılarına qoşuldu və amnistiya elan olunana qədər gizlənirdi. O, "Saxa Omuk" və "Saxa Keskile" cəmiyyətlərinin üzvü və katibi idi. 1924 — 1928-ci illərdə Leninqrad Şərq Dilləri İnstitutunda oxumuşdur. Yeni yakut əlifbasını hazırlayan komissiyanın üzvü idi. Yakut Yazı Komitəsinin elmi katibi idi.

Leninqrad İnstitutunda təshil alarkən 1906-cı ildə Viktor Vasilyev tərəfindən yazılmış "Ala Bulkun" olonqo rəvayətini rus dilinə tərcümə etmişdir. Yakut dilində islahatlar etmək üçün bir sıra təkliflər irəli sürmüşdür. Belə ki, o, mümkün olduğu hallarda sözləri rus dilindən götürməməyi, türk köklərindən yeni sözlər hazırlamağı təklif etmişdir. Məsələn, rus sözü olan "aeroplan"ı" "təyyarə" ilə əvəz edilməsi. Bu fikirlər tənqidlə qarşılandı, bu yanaşmanın əleyhdarları arasında Plato Oyunski də var idi.

1929-cu il noyabrın 5-dən 6-na keçən gecə Qavriil Baişev Saxada milli yakut ziyalılarına qarşı repressiyalar zamanı həbs olundu, üç il konsentrasiya düşərgəsinə məhkum edildi. Düşərgədə həlak oldu. Yakutsk-Saxa SSR Ali Məhkəməsinin Rəyasət Heyəti tərəfindən 20 iyun 1991-ci ildə bəraət qazandırıldı.

1998-ci ildə V. N. Protodyakonov tərəfindən Baişevin yaradıcılıq irsi, linqvistik məqalələri və məktublarını, həmçinin xatirələr və istintaq materiallarını özündə cəmləşdirən "Тоҕус этиҥ тойуга" ("*Doqquz səmanın nəğməsi*") adlı toplunu hazırladı və nəşr etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Я. В. Васильков, М. Ю. Сорокина (составители).* БАИШЕВ (Алтан Сарын) Гавриил Васильевич (1898-?) // Люди и судьбы. Биобиблиографический словарь востоковедов - жертв политического террора в советский период (1917-1991). Петербургское востоковедение. СПб. 2003.
2. 1 2 3 4  *В.Н. Протодьяконов (составитель).* Гавриил Васильевич Баишев -- Алтан Сарын. Песнь девяти небес (избранное) (3000 nüs.). Якутск: НКИ "Бичик". 1998 [Алтан Сарын -- Тоҕус этиҥ тойуга].
3. ↑  Книга памяти: Книга-мемориал о реабилитированных жертвах политических репрессий 1920-1950-х годов. 1. Якутск: Сахаполиграфиздат. Правительство Респ. Саха (Якутия). 2002.
4. ↑  Баишев Гавриил Васильевич (он же Алтан Сарын) Arxivləşdirilib 2018-12-18 at the Wayback Machine, *gulagmuseum.org*
**Pelin Əsmər** (1972, İstanbul) — Türkiyəli rejisor, prodüser və ssenarist. Boğaziçi Universitetinin İncəsənət və Ədəbiyyat fakültəsinin, Sosiologiya bölumunun məzunu olub.

Bioqrafiya
----------

Pelin Əsmər 1972-ci ildə İstanbulda anadan olub. Atası əslən Türkiyənin Antaka şəhərindəndir. Boğaziçi Universiteinin məzunudur. Boğaziçi Universitetini bitirdikdən sonra Yavus Özkanın "Z1 Film Atölyesi"ndə bir il kino fakültəsində oxuyub.

1995-ci ildən başlayaraq Türkiyədə və xaricdə rejissor köməkçisi olaraq uzun və sənədli filmlər çəkmişdir. Rejissor köməkçisi kimi çəkilişində iştirak etdiyi filmlər arasında "Cumhuriyet "(rejissor: Ziya Öztan), "Gönlümdeki Köşk" (rejissor: Elisabeth Rygard) və "Deliyürek" (rejissor: Osman Sınav) kimi filmlər var, bunlardan əlavə çoxlu sayda kommersiya filmləri çəkib.

Pelin xanım həm də "Kadir Has Universiteti"nin Radio, Televiziya və Kino şöbəsində sənədli film haqqında mühazirələr oxuyub.

Karyerası
---------

Pelin xanım karyerasına 1998-ci ildə Ziya Öztənin çəkdiyi "Cümhuriyyət" filmində rejissor köməkçisi olaraq başlayıb.

2001-ci ildə daha iki filmdə rejisor köməkşisi olaraq çalışıb.

2002-ci ildə müstəqil olaraq çəkdiyi ilk film olan "Kolleksiyaçı" filmini ərsəyə gətirib. Pelin xanım bu filmi kolleksiyaçı olan əmisi Mithat Əsmərdən ilhamlanaraq ərsəyə gətirir.

2005-ci ildə Pelin xanımın ilk səs küylu və ona uğur gətirən "Oyun" adlı sənədli filmi əsrsəyə gəlir. Bu film ilə o, "Tribeca Film Festivalı"nda ən yaxşı debüt edən sənədli film rejissoru mükafatı da daxil olmaqla bir neçə festivalın mükafatını qazanır. Sənədli filmdə, Mersinin dağ kəndində yaşayan doqquz kəndli qadın, öz həyat hekayələri və bu müddətdə keçirdikləri dəyişikliklər barədə bir oyun hazırlayır və bu oyunu oynayırlar.

2009-cu ildə müəllifin növbəti filmi olan "10-dan 11-ə qədər" filmi yaranır.

### Filmlərinin siyahısı

| İl | Film | Vəzifəsi |
| --- | --- | --- |
| 1998 | *Cümhuriyyət* | Rejisor köməkçisi |
| 2001 | *Crazy Heart: Bumeranq Cəhənnəm* | Rejisor köməkçisi |
| 2001 | *Ürəyimdə bir malikanə olmasaydı* | Rejisor köməkçisi |
| 2002 | *Kolleksiyaçı* | Rejissor, prodüser, operator, redaktor |
| 2005 | *Oyun* | Rejissor, prodüser, operator, redaktor |
| 2009 | *10-dan 11-ə qədər* | Rejissor, ssenarist, prodüser, montaj |
| 2012 | *Gözətçi qülləsi* | Rejissor, ssenarist, prodüser, montaj |
| 2017 | *Faydalı bir şey* | Rejissor, ssenarist, prodüser, montaj |
| 2019 | *Kraliça Lir* | Direktor |

Xarici keçidlər
---------------

İMDB hesabı [*ölü keçid*]

İstinadlar
----------

1. 1 2  Freebase Data Dumps. Google.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-01-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-09.
3. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2021-09-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-09.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-09-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-09.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-09.
6. ↑
7. ↑
**Haanya** (est. Haanja kõrgustik) — Estoniyanın cənub-şərqində yerləşən yüksəklik. Estoniyanın və bütövlükdə Baltikyanı ölkələrinin ən yüksək zirvəsi olan Suur-Munamyaq (est. Suur-Munamägi) bu yüksəklikdədir. Haanya yüksəkliyinin cənub hissəsi qismən Latviya ərazisinə keçir. Yüksəklik burada Aluksnen adlanır. Latviya hissəsindəki maksimal yüksəklik dəniz səviyyəsindən 271.5 metrdir — Delinkalns təpəsi (Dēliņkalns). Haanyanın cənub-şərq hissəsi Rusiyanın Pskov vilayətinin Peçora rayonuna aiddir. Beləliklə, bu yüksəklik üç dövlət sərhəddinin qovuşduğu zonada yerləşir.

Haanya yüksəkliyi daxilində kiçik yüksəkliklər ayrılmış: Vallamyaqi (Vällamägi) — dəniz səviyyəsindən 304 m hündürlükdə, Kerekunnu (Kerekunnu) — 296 m, Tsalbamqqi (Tsälbamägi) — 293 m. Haanya yüksəkliyindən axan bir neçə çay öz başlanğıcını götürür və üç fərqli istiqamətdə axır — Çud, Pskov və Fin. Pededse çayı bölgənin ən böyük çayıdır.

Haanya yüksəkliyinin əksər hissəsinin hündürlüyü 250 metrdir. Haanya yüksəkliyi çox fərqli landşafta malik bir bölgədir. Meşə örtüyü böyük ərazini əhatə edir. Haanya Estoniyanın ən göllü ərazisi hesab olunur. Bölgədə 175 göl qeydə alınmış. Göllər əsasən buzlaq mənşəlidir. Müasir dövrdə göllərin əksəriyyəti bataqlaşmış haldadır.

Haanya yüksəkliyi bölgəsindən, şimal-şərqdən cənub-qərb istiqamətində Pskov-Riqa magistral yolu keçir. Suur-Munamyaq zirvəsi yaxınlığında 1955-ci ildə təmir edilmiş və 1960-cı ildə yenidən tikilmiş, təxminən 30 metrlik bir müşahidə meydançası yerləşir. Meydança dəniz səviyyəsindən 346.7 m yüksəklikdə yerləşir və 50 km radiusda müşahidə aparmağa imkan verir. 2004-cü ildə meydança təmirə bağlanıldı və 24 iyul 2005-ci ildə yenidən açılmışdır. Yüksək ərazisi xüsusi təbiət parkı statusuna malikdir. Parkın ərazisi 17 000 hektardır. Park 1957-ci ildə yaradılmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Haanja kõrgustik" (eston). Entsüklopeedia Eestist. 2012-05-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-09-11.
2. ↑  *Тармисто В. Ю.* Эстонская ССР. III. Природа // Большая Советская энциклопедия, 3-е изд. : Гл.ред. А. М. Прохоров. — М.: Сов.энциклопедия, 1978. — Т. 30: Экслибрис-Яя. — С. 631:ил.карт..
3. ↑  "Возвышенность Хаанья". 2020-07-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-28.
4. ↑  "Suur-Munamägi" (rus). 2012-06-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-09-11.
5. ↑  Природный парк Хаанья [*ölü keçid*]