recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
"**Moonlight**" — amerikalı repçi XXXTentacion-un ikinci studiya albomu *?*-da səslənən mahnısı. 7 noyabr 2022 tarixinə əsasən mahnı YouTube platformasında 1 milyard izlənib. Mahnı, avqustun 14-də, albomun üçüncü sinqi olaraq ritmik radioya göndərildi. Mahnı qlobal miqyasda bir çox chart mövqelərinə çatdı, o cümlədən Billboard Hot 100’də 13 zirvəsinə, ölümündən sonra platin sertifikatına layiq görüldü.

Mahnı
-----

"Moonlight" üçün rəsmi musiqi videosu 1 oktyabr 2018-ci il tarixində erkən gecə yayımlandı. Video yazılı və yaradıcı rejissor Onfroy özü idi və JMP tərəfindən də idarə edilmişdir. Videoda Onfroy və qaranlıqdan sonra meşədə bir yerdə toplaşan böyük bir qrup insan, dolu ayın işığı ilə işıqlandı. Onfroy'un tək başına qulaqcıq dinlədiklərini və partiyanı seyr etdiyini, eyni zamanda hamısı qara geyimli insanların izdihamını gəzdiyini görür. İnsanların rəqs etdiyini seyr edərkən gülür və eyni zamanda video zamanı bir neçə dəfə görüntülənən sirli qıvrım saçlı bir qızla fikir mübadiləsi aparır (görünüşünə görə, Onfroy-un keçmiş sevgilisi Cenevrə Ayala təmsil olunmaq üçün nəzəriyyə olundu).

İstinadlar
----------
**Paris Klubu -**(*fr.* Club de Paris) kreditor- dövlətləri ("böyük səkkizlər", üstəgəl Avstriya, Niderland, Belçika, İspaniya, Norveç, İsveç, İsveçrə) birləşdirən beynəlxalq təşkilat; suveren borc alanlara kreditlərin şərtlərinin yenidən baxılması məsələlərini müzakirə etmək üçün kreditor ölkələrin qeyri-formal təşkilatıdır.

Tarixi
------

Paris Klubu 1956-cı ildə yaradılmışdır.

Üzvləri
-------

{{columns-list|3|

Paris Klubunun hal-hazırda 22 daimi üzvü vardır.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ABŞ ABŞ | Kanada Kanada | İtaliya İtaliya |
| Avstraliya Avstraliya | Finlandiya Finlandiya | İsveçrə İsveçrə |
| Avstriya Avstriya | Fransa Fransa | Niderland Niderland |
| Almaniya Almaniya | İngiltərə İngiltərə | Norveç Norveç |
| Belçika Belçika | İrlandiya İrlandiya | Rusiya Rusiya |
| Braziliya Braziliya | İsrail İsrail | Yaponiya Yaponiya |
| Cənubi Koreya Cənubi Koreya | İspaniya İspaniya |  |
| Danimarka Danimarka | İsveç İsveç |  |

Fəaliyyət sferası
-----------------

Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) ilə sıx əməkdaşlıqda fəaliyyət göstərir. Əgər hər hansı bir borclu dövlət iqtisadi çətinliklərə məruz qalaraq (xüsusilə, tədiyə balansının tarazlaşdırılması üçün) BVF himayəsi altında "sağlamlaşma proqramı" həyata keçirməyə başlayarsa, Paris klubu həmin ölkənin hökuməti ilə birgə onun xarici dövlət borcunun restrukturlaşdırılması haqqında razılaşma işləyib hazırlayır. Nəticədə əmtəə və kapitalın idxalının həcmini azaltmadan tədiyə balansının passiv saldosunu azaltmaq imkanı yaranır.

Xarici keçidlər
---------------

İstinadlar
----------


1. ↑  Ziyad Səmədzadə, Böyük İqtisadi Ensiklopediya IV cild, səh. 231, Bakı-2012
**Lado Zaxaryeviç Ketsxoveli** (*gürc.* ლადო კეცხოველი, əsl adı **Vladimir Zaxaryeviç Ketsxoveli**, *gürc.* ვლადიმერ ზაქარიას ძე კეცხოველი; 2 (14) yanvar 1876 – 17 (30) avqust 1903, Tiflis)—Gürcü inqilabçısı.

Həyatı
------

Fəaliyyəti
----------

1890-cı ilin yanvarında Lado Ketsxovelinin Bakıya gəlməsi və siyasi təşviqat fəaliyyəti yeni mərhələyə qədəm qoydu. "Lado neft şəhərində inqilabi işi canlandırdı, dərnəklərə həyat verdi. Bakıda təbliğat və təşviqat xarakterli gizli sosial-demokrat ədəbiyyatı görünməyə başladı. Çox tez-tez vərəqə və intibahnamələr yayılırdı" (92). Gizli ədəbiyyatın içərisində "İskra" qəzeti mühüm yer tuturdu. İlk nömrəsindən başlayaraq bu qəzet neft şəhəri fəhlələrinin dərin rəğbətini qazanmışdı. 1901-ci ilin baharında Bakıda RSDFP-nin leninçi-iskraçı məsləkli Bakı Komitəsi təşkil olundu. Bu komitə marksist ədəbiyyatını geniş yaymaq üçün ən qorxulu tədbirləri belə həyata keçirməkdən çəkinmirdi. V. İ. Leninin, "İskra" redaksiyasının, RSDFP Tiflis Komitəsinin yaxından köməyi ilə, 1901-ci ilin yayında Bakıda "Nina" adı ilə məşhur olan gizli mətbəə yaradıldı.

1901-ci ilin sentyabrından "Nina" mətbəəsində Leninçi "İskra" ideyalarını həyata keçirən "Brdzola" ("Mübarizə") qəzeti nəşr edilməyə başlanmışdır. Bu qəzet sosial-demokrat qəzeti idi. "İskra" "Brdzola"nın ilk nömrəsini hərarətlə təbrik etmiş, onu ən böyük və mühüm hadisə kimi qiymətləndirmişdi.

Bakı bolşevik təşkilatı milliyətcə əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarət olan ixtisassız proletarlar içərisində siyasi-tərbiyə işi aparırdı. Bakı Komitəsinin üzvləri, xüsusilə inqilabi işin spesifik şəraitini gözəl bilən Alyoşa Caparidze azərbaycanlılar arasında ən fəal fəhlələri partiya işinə cəlb edirdilər. 1904-cü ilin axırlarında S. M. Əfəndiyevin, A. Caparidzenin, Q. V. Fonşteynin fəal iştirakı ilə Bakıda sosial-demokrat "Hümmət" qrupu yaradıldı. "Hümmət" Bakı partiya təşkilatının ayrılmaz tərkib hissəsi idi və Bakı Komitəsinin azərbaycanlı proletarlar arasında işləyən şöbəsi hüququ ilə fəaliyyət göstərirdi.

1. 1 2 3 4  ენციკლოპედია საქართველო, ტ. IV (gürc.). 2018.
**Nərgiz Birk-Petersen** (dan. Narguiz Birk-Petersen; 27 oktyabr 1976, Bakı) — azərbaycanlı hüquqşünas və aparıcı.

Həyatı
------

Nərgiz-Birk Petersen (Nərgiz Abbaszadə) 1976-cı ildə Bakıda doğulub. 16 yaşında Xəzər Universitetində təhsil alarkən universitet kanalında ingiliscə yayımlanan xəbər proqramında müxbir kimi fəaliyyət göstərib. Sonra hüquq təhsili almaq üçün ABŞ-yə gedib. Burada hüquq təhsili almaqla yanaşı model kimi çalışıb. Universitetdə təhsilini başa vurduqdan sonra Rusiya və ABŞ-də vəkillik edib. Azərbaycanca, danimarkca, ingiliscə və rusca danışa bilən Birk-Petersen Eldar Qasımov və Leyla Əliyeva ilə birlikdə Bakıda keçirilən 2012 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin aparıcısı olub.

2020 Yay Olimpiya Oyunlarına ev sahibliyi etmək üçün namizəd şəhərlər sırasında olan Bakının bu təbdirlə bağlı təşkilat komitəsinin üzvüdür.

Anası Məleykə Abbaszadə DİM-in Direktorlar Şurasının sədridir.

Nərgiz Birk-Petersen öz həyat yoldaşı Ulrik və iki övladı ilə Kopenhagen şəhərində yaşayır və Danimarka vətəndaşıdır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* 2012 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
MƏZMUN
------

Xalqın mənəvi mədəniyyət tarixində ilk növbədə, çox geniş yayılan xalq oyunları, Milli idman növləri hesab edilən: çövkan, zorxana mühüm yer tutub. Nağıllarımızda məharətlə at sürənlər, ox atanlar, güləşənlər haqqında çox deyilib. Dahi Nizami Gəncəvinin tarixi "Şərəfnamə" əsərində çövkan oyunundan, "Xosrov və Şirin" poemasmda Şirinin çövkan meydanında Sasani hökmdarı Xosrovdan geri qalmaması, Şirin ilə oynayan qızların da məharətli çövkan oyunçusu olması kimi məlumatlar var. İnsan cəmiyyətinin mövqeyinin fiziki qüvvəyə görə müəyyənləşdiyi bir dövrdə at çapmaq, ox atmaq, qılınc oynatmaq, güləşmək məharətinə malik olmaq böyük əhəmiyyət kəsb edirdi...Bu kəlmələr Milli idman tariximizdən və idman növlərimizdən bəhs edən **Milli ruhun bahadırları**  adlı sənədli filmdən götürülüb. Film **İdman Azərbaycan** kanalının təqdim etdiyi sayca üçüncü filmdir. Tarixi xronoloji ardıcıllıqla verilən, bu günümüzdə sürətlə inkişaf edib böyük uğurlara imza atan zorxana idman növü haqqında filmdə ətraflı məlumatlar verilir. Film dərin tamaşaçı rəğbəti qazanmış və Novruz bayramı ərəfəsində həm **İdman Azərbaycan kanalı** ilə, həm də, **AzTv** ilə nümayiş etdirilib.

Filmin yaradıcı heyəti
----------------------

Ssenari müəllifi: Eldar İsgəndərzadə
Rejissor: Vasif Məmmədzadə
Operator: Mahir Cahagirov
Musiqi tərtibatçısı: Ceyhun Ağayev
Filmi səsləndirdi: Əli Məmmədov
Montaj: Rasim Baxşəliyev; Elmar Vəliyev
İnzibatçı: Elşən Qarayev
Proqramın rəhbəri və redaktor: Elsevər Dünyamalıyev

FİLMDƏ İŞTİRAK EDƏNLƏR
----------------------

X.Qurbanov-AZF-nin və Milli İdman Növləri Assosiasiyasının prezidenti.
Hadi Ərəbi- AZF-nin baş katibi,məşqçi.
Zorxana pəhləvanları,dünya və Avropa çempionları.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı

Xarici keçid
------------

Filmi izlə
**Bit** (*ing.* binary digit) — minimal informasiya vahidi olub, iki mümkün məntiqi qiymətdən birini ifadə edir. Bu qiymətləri adətən "0" və "1" (ikilik kod) kimi işarə edirlər.

Bit "binary digit" sözlərinin qısaltmasıdır və kompüterdəki ən kiçik informasiya vahididir. Bu termin ilk dəfə 1946-cı ildə Con Taki tərəfindən istifadə edilmişdir.

Bir neçə ikilik ədəddən ibarət sıra bit sətri və ya bit vektoru adlanır. Bir çox kompüter sistemlərində səkkiz bitdən ibarət qrup bayt adlanır, lakin bəzi sistemlərdə bu oktet kimi də adlandırılır. Bir baytın yarısı (dörd bit) nibbl adlanır.

Fiziki ifadəsi
--------------

Bir bit informasiya istənilən iki müxtəlif vəziyyəti olan rəqəmsal qurğu və ya digər fiziki sistem tərəfindən saxlanıla bilər. Bunlar triggerlərin iki stabil vəziyyəti, elektrik açarı, dövrənin iki müxtəlif cərəyan şiddəti və gərginlik səviyyələri, maqnitləşmə və polyarizasiyanın iki istiqaməti və s. olar bilər.

Bitlər müxtəlif formalarda ifadə oluna bilər. Müasir hesablama qurğularında, bit adətən gərginliyin səviyyəsi və ya dövrədə triggerin vəziyyəti ilə təyin olunur.

Vahidlər
--------

Bit Beynəlxalq Elektrotexnika Komissiyası (IEC) tərəfindən IEC 60027 standartında təyin olunub. Bu standarta əsasən, bit ölçü vahidinin simvolu "bit" kimi işarə olunur. Uyğun olaraq 1 kilobit (kbit) = 103 bit, 1 kibibit (kibit) = 210 bit kimi təyin olunub.

Kompüterdə əsas informasiya vahidi bayt, minimal informasiya vahidi isə bitdir.

| ⛭İnformasiya vahidləri |
| --- |
| Baza vahidlər | Bit • Bayt |
| Əlaqəli vahidlər | Nibbl • Söz • Oktet |
| Ənənəvi bit vahidləri | Kilobit • Meqabit • Giqabit • Terabit • Petabit • Eksabit • Zettabit • Yottabit |
| Ənənəvi bayt vahidləri | Kilobayt • Meqabayt • Giqabayt • Terabayt • Petabayt • Ekzabayt • Zettabayt • Yottabayt |
| BEK bit vahidləri | Kibibit • Mebibit • Gibibit • Tebibit • Pebibit • Eksbibit • Zebibit • Yobibit |
| BEK bayt vahidləri | Kibibayt • Mebibayt • Gibibayt • Tebibayt • Pebibayt • Eksbibayt • Zebibayt • Yobibayt |
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Ağayev.

**Rəşad Ağayev** (2 iyul 2000, Bakı – 16 oktyabr 2020, Suqovuşan, Tərtər rayonu) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, İkinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

Həyatı
------

Rəşad Ağayev 2 iyul 2000-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Evin tək oğlu olan Rəşad, Binəqədi rayon 283 nömrəli tam orta məktəbdə təhsil almışdır. 1-ci və 2-ci kursu 7 nömrəli Peşə liseyində oxuduqdan sonra, 3-cü kursda Step Akademiyasına qəbul olub və Akademiyanı proqramist dizayner kimi bitirib.

Hərbi xidməti
-------------

Rəşad Ağayev 4 iyul 2019-ci il tarixində Mingəçevir şəhərində yerləşən "N" saylı hərbi hissəsinə müddətli hərbi xidmətə yollanmışdır. 27 sentyabr 2020-ci il tarixində başlayan İkinci Qarabağ müharibəsində ordu sıralarına qatılmışdır. 16 oktyabrda isə, Tərtər rayonunun Suqovuşan kəndinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə şəhid olmuşdur. Bakı şəhəri Biləcəri Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rəşad Ağayev Rövşən". 2024-04-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 aprel 2024.
Məzmunu
-------

Burada filmin qəhrəmanı Şirbalanın (*Hacıbaba Bağırov*) məzəli və əyləncəli məhəbbət sərgüzəştlərindən danışılır.

Film haqqında
-------------

* Film "Tənqid-Təbliğ" teatrına məxsusdur.
* Film şair və dramaturq Rüfət Əhmədzadənin "Sonuncu məhəbbət" komediyasının motivləri əsasında çəkilmişdir.

Səhv
----

*Titrlər:* Quraşdırılmış səhnə operatoru Ramiz Babayevin adı Ramiz Əliyev kimi göstərilmişdir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Əsərin müəllifi:** Rüfət Əhmədzadə
**Quruluşçu rejissor:** Cəmil Quliyev
**Ssenari müəllifi:** Zülfüqar Rüfətoğlu, Hacıbaba Bağırov
**Quruluşçu operator:** Yuri Varnovski
**Quruluşçu rəssam:** Mayis Ağabəyov
**Bəstəkar:** Cavanşir Quliyev
**Səs operatoru:** Vladimir Savin
**Montaj edən:** Tahirə Babayeva
**Montaj üzrə assistent:**Xuraman Əkbərova
**Rejissor:** Süleyman Əhmədov, Şamil Əliyev
**Operator:** Sərvər Rəşidoğlu
**Mahnı ifa edən:** Hacıbaba Bağırov, Sevil Kişiyeva, Dadaş Kazımov, Kübra Əliyeva
**Çalır:** Səyavuş Kəriminin Rəhbərliyilə İnstrumental Ansambl
**Rəqslərin quruluşu:** İlona Tağıyeva
**Musiqi redaktoru:** Rauf Əliyev (R.Əliyev kimi)
**Redaktor:** Elxan Ocaqov
**Quraşdırılmış səhnələrin operatoru:** Ramiz Babayev (Ramiz Əliyev kimi)
**Quraşdırılmış səhnələrin rəssamı:** Fatma Qurbanova
**İşıq ustası:** Əbdülnəsir Kutiyev
**Rəng araşdırıcısı:** Əminə Cəfərova
**Fotoqraf-rəssam:** Tofiq Kərimov (T.Kərimov kimi)
**Qrim rəssamı:** M.Nağıyeva
**Assistent:** İ.Qaflanova
**İnzibatçı:** Sahib Quluzadə, N.Məmmədov, N.Quliyev
**Filmin direktoru:** Ədalət Yunusov
**Mahnıların mətni:** Rüfət Əhmədzadə, Zülfüqar Rüfətoğlu
**Məsləhətçi:** Cəbrayıl Xanlarov
### Rollarda

Hacıbaba Bağırov — Şirbala
Həmidə Ömərova — Nazlı
Kübra Əliyeva — Ümbülnisə
Novruz Qartal (Novruz Əliyev kimi) — Qulaməli
Dadaş Kazımov — Şirbalanın əmisi
Tələt Rəhmanov — Nazlının dayısı
Nigar Bağırova — Şirbalanın qızı
Arzu Bağırova — Şibalanın qızı
Polad Ocaqov — Şirbalanın oğlu
Ayaz İsmayılov — Şirbalanın oğlu
Vüqar Mustafayev — Şirbalanın oğlu
Xanım Qafarova — katibə
Fuad Əhmədov — SES-in həkimi
Ağarəfi Rəhimov — Balaoğlan
Zilli Namazov
Bəxtiyar Kərimov
H.Məmmədov
Nəbi Qədirov
Şəmsi Şəmsizadə
Emma Məlikova (Emma Piriyeva kimi) — parkdakı qadın
Elxan Ocaqov
Sevil Kişiyeva
Arif Kərimov — Nazlının qohumu
Cəmil Quliyev — Nazlının qohumu
### Filmi səsləndirən

Nuriyyə Əhmədova — SES-in həkimi (titrlərdə yoxdur)

Sponsor
-------

"Azərdəmiryol" Kommersiya Bankı

Çəkilişə köməklik edən qurum
----------------------------

"Xəzərneftqaz" Donanması

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
**Böyük Nənə**, **Kraliça Nənə** və ya **Maronların Nənəsi** (təq. 1685, Qana – təq. 1733) — Yamaykanın Milli Qəhrəmanı, XVIII əsrdə Yamayka maronlarının liderlərindən biri. O, "Küləkli Maronlar" adlı əvvəllər kölələşdirilmiş afrikalılardan ibarət cəmiyyətə rəhbərlik edirdi. 18-ci əsrin əvvəllərində Nənənin rəhbərliyi altında Küləkli Maronlar, Birinci Maron müharibəsi kimi tanınan Yamayka Koloniyasında Britaniya hakimiyyətinə qarşı uzunmüddətli partizan müharibəsi aparmışdır.

Onun haqqında bilinənlərin çoxu şifahi tarixdən əldə edilir, yazılı mənbə kasaddır. Maron əfsanəsinə görə, Kraliça Nənə Asante xalqından idi və indiki Qanada anadan olub. Xalq qəbuluna görə və ən azı bir sənədli mənbəyə görə, o, heç vaxt kölə olmamışdır. Buna baxmayaraq, Yamaykaya kölə kimi gəldiyinə inanılsa da, necə gəldiyi dəqiq bilinmir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bilby, Kenneth M.* True-born maroons. Gainesville: University Press of Florida. 2005. 150–156. ISBN 0813028736. OCLC 61821888.
2. 1 2  *Gottlieb, Karla Lewis.* The mother of us all : a history of Queen Nanny, leader of the Windward Jamaican Maroons. Trenton, NJ: Africa World Press. 2000. 95. ISBN 0865435642. OCLC 38061550.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 1219418587 · VIAF: 9160307459657742712 · WorldCat VIAF: 9160307459657742712 |
**Ötükən** (çin.: 於都斤山, 都尉揵山 , 烏德鞬山/乌德鞬山, 都斤山, 大斤山, 郁督軍山/郁督军山) — "Ötükən Dağı", Ötüken jer ("Ötükən Yeri") adı verilən , meşələrlə örtülü bir dağ , qədim türklər üçün çox müqəddəs sayılır.

Etimologiyası
-------------

"Divan"dakı ən maraqlı toponimlərdən biri Ötükən'dir. Şamanizmin izləri bu toponimin də daxilinə hopa bilmişdir. Monqol mənşəli Ötükən şaman tanrıların yaşadığı yerlər olmuşdur. Şaman və yarı şaman mətnlərində bu tanrıya böyük inanc təsvir olunur. Mahmud Kaşğarlı o zaman tatarların məskunlaşdığı ərazilərin bir hissəsinin Ötükən olduğunu da göstərir.

Tədqiqatçıların fikrincə, monqolların etnogenezində mühüm rol oynamış Ötükən tayfa adı "hökmdar qadın ölkəsi, ərazisi", "sitayiş edilən yer, səcdəgah", "türklərin müqəddəs dağı" mənalarındadır.

Ötükən adı yış, yer sözləri ilə yanaşı işlənmişdir. Ötükənin mif anlamı yaradan ata, yaradan xan (L. Potapov, M. Seyidov) kimi şərh olunur. Bu mif keyfiyyətlərinə görə o, qoruyucu, bolluq, xoşbəxtlik bəxş edən olmuşdur.

Müasir tuvin dilində bəzi fonetik dəyişikliklə müşahidə olunan *Ütüqen* coğrafi termini örtülü dağ silsiləsi, sıra dağlar mənasındadır. Bu silsilə dağlar Yuxarı Yenisey ərazisində yerləşir, qədim türklərin müqəddəs saydığı, sitayiş etdiyi inanc nöqtələrindən biri olmuşdur. Maraqlıdır ki, bu ad təkcə monqolların deyil, eləcə də qədir türklərin etnogenezi, dini adət və ənənələrinin monqollarla əlaqəsi barədə əsaslı bilgilər verə bilir.

Bilgə xaqan Abidəsi
-------------------

Bilgə xaqan, Orxon abidələrinde Ötükən dağının Türk məmləkətinin ürəyi olaraq əhəmiyyətini dilə gətirmişdir.Hətta yazılarda, Çinlilərin oyunlarına qarşı qoyub direnebilmek üçün "Ötüken meşəsində ayrılmayın." öyüdü verilmişdir. Ancaq Ötüken bu an Rusiya ve Monqolustan arasında bir yerlərdədir.

Tenqriçilik
-----------

**Ötükən** köhnə Türklərin (*Göytürk* vs.) ənənəvi inamı Tenqriçilikte Torpaq Anaya verilən adlardan biridir. Monqol dilində*Etugen*,*Itügen*ya da*Odigan*kimi şəkillərinə də rast gəlinir. Ötüken-Kültü, Tengri-Kültü ile birlikte özellikle Göytürk İmperiyası əsnasında böyük əhəmiyyət qazanmışdır.

Köhnə inanca görə, Torpaq Ananın kefi ağacların vəziyyətindən müəyyən olar. Əgər ağaclar sağlam və güclü yetişir və bol meyvə verirlərsə, Torpaq Ananın insanlardan məmnun olduğuna inanırlar. Torpaq Anaya edilən bir dua, güclü və böyük bir ağaca doğru yöneltilir.

**Ötükən**, qədim türk yurdlarından biri olan Köktürklere (*Göytürklər*) paytaxtlıq etmiş şəhərin adıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Chou Kitabı*, Cilt 50, *Kuzey Hanedanlar Tarihi*, Cilt 9
2. ↑  *Tang Kitabı*, Cilt 199-II
3. ↑  *Tang Kitabı*, Cilt 93
4. ↑  *Sui Kitabı*, Cilt 84, *Yeni Tang Kibatı*, Cilt 215-I, *Tzu chih t'ung chien*, Cilt 175
5. ↑  *Kuzey Hanedanlar Tarihi*, Cilt 73, Cilt 76, Cilt 99, *Sui Kitabı*, Cilt 53, Cilt 65, Cilt 84, *Tzu chih t'ung chien*, Cilt 179
**…Əks-səda doğuracaq** (*rus.* И эхом отзовётся) — Azərbaycanın cizgi, ekler, qarışıq texnika filmi.

Məzmun
------

Film aktual mövzuya-insanların öz hərəkətləri üçün gələcək qarşısında məsuliyyət daşımalarına, yer planetində sivilizasiyanın qorunub saxlanılması üçün insan zəkasının məsuliyyətinə həsr olunmuşdur.

Film haqqında
-------------

Cizgi, ekler, qarışıq texnika filmidir.

Bədii-publisistik multipliaskiya filmi Gennadi Tişşenkonun "Miras" hekayəsi əsasında çəkilmişdir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Rejissor:** Gennadi Tişşenko
**Ssenari müəllifi:** Gennadi Tişşenko
**Quruluşçu rəssam:** Vaqif Məmmədov, Gennadi Tişşenko, Nigar Nərimanbəyova
**Operator:** Ramiz Ağayev
**Bəstəkar:** Elmar Fel
**Səs operatoru:** Marat İsgəndərov
**Multiplikasiya rəssamı:** Vaqif Məmmədov, Gennadi Tişşenko
**Rəssam:** Firəngiz Quliyeva, Hüseyn Cavid İsmayılov, Bəhram Qaflanov
### Rollarda

Fəxrəddin Manafov
N. Georgiyeva
Cahangir Şahmuradov

Mənbə
-----

* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 315–316.

Xarici keçidlər
---------------

* И эхом отзовётся  (rus.)
* И эхом отзовётся (1987)
**İslahatçılıq** və ya **radikalizm** — 18-ci əsrin sonu və 19-cu əsrin əvvəllərində liberalizmin nəzdnindəki tarixi bir siyasi hərəkat, sosial liberalizmin öncüsü. 

Radikal metodlardan istifadə edərək dəyərlər sistemi və inqilabi yollar çərçivəsində sosial dəyişikliyə və sosial strukturlara yönəlmiş siyasi prinsipləri müdafiə edir. Latınca "kök" mənasını verən radix sözündən götürülmüşdür. İstifadəsi sosial nizama çox böyük bir miqyasda təsir edən dəyişiklikləri ehtiva edən ifrat siyasi islahatlar etməyə cəhdlər etmək və ya dəstəkləməkdir. Radikalizm özü-özlüyündə ifrat bir siyasi görüşə inanmaq və ya ifrat bir siyasi baxışı dəstəkləmək ola biləcəyi kimi, ifrat olmayan və ya ifrat bir baxış kimi hələ doğulmamış bir siyasi düşüncəni ifrat elementlərlə dolduraraq onu yeniləmək ola bilər. Ekstremizm anlayışı subyektiv ola bildiyindən radikalizm anlayışı da subyektiv ola bilər.

On doqquzuncu əsr Siyasi Elm Ensiklopediyası (1881, 1889) radikalizmi "radikalizm prinsiplərindən çox praktikaları ilə xarakterizə olunur" kimi təsvir edir.


1. ↑  *Cyclopaedia of Political Science, Political Economy, and of the Political History of the United States*, 1893, p. 492, article "Radicalism" Arxivləşdirilib 28 may 2013 at the Wayback Machine, by Maurice Block
|  |
| --- |
| Məqalələr seriyasından  |
| **Fiqh üsulu** |
| Allah |
| Fiqh
* Təqlid
* İctihad
* İcma
* Məzhəb
* Qiyas
* Adət-ənənə
* Bidət
* Mədrəsə
* İcazət
* İstihlal
* İstihsan
* İstislah
 |
| Əhkam
* Savab
* Halal
* Fərz
* İstishab
* Mübah
* Müstəhəb
* Məkruh
* Haram
* Müfsid
* Batil
* Səhih
* İslamda böyük günah
 |
| Dini unvanlar
* Xilafət
* Üləma
* Fiqh
* Əl-Əzhar Böyük İmamı
* Baş Müfti
* Mərceyi-təqlid
* Dai
* Hüccət
* Hüccətülislam
* Hakim
* İmam
* Hafiz
* Xətib
* Mövlanə
* Mövləvi
* Əllamə
* Ayətullah
* Müfəssir
* Müfti
* Mühəddis
* Mücəddid
* Müctəhid
* Qazi
* Rəiül-üləma
* Şeyx
* Şeyxülislam
* Ustad
 |
| * b
* m
* r
 |

**Bidət** — dində olmayan şeyi qanun kimi dinə daxil etmək - İslam dinində böyük günahlardan biri sayılır. Bu işə İslam dinindəki qanunlara təcavüz kimi baxılır.

Müqəddəs İslam dinində qanuna ehtiram göstərmək ən mühüm məsələlərdən biridir. Hər bir kəs qanuna etinasızlıqdan və yaxud qanuna əl gəzdirib onu dəyişdirməkdən ciddi surətdə çəkinməlidir. Bu məsələ İslam dinində o qədər əhəmiyyətlidir ki, bu dində ilahi qanunu dəyişdirən şəxs üçün edam hökmü təyin olunmuşdur. Qanunu dəyişdirmək o deməkdir ki, bir şəxs İslam dinində olan ilahi qanunlardan hər hansı birini azaltsın və yaxud özündən ona bir şey artırsın, yaxud dində halal olan bir şeyi haram və ya haram bir şeyi halal etsin.

Bu barədə Əli(ə) buyurub: "Allah dərgahında insanların ən pisi, özü əyri yolda olub, camaatı da bu yola çəkən və xalqın qəbul etdiyi adət-ənənələri götürüb, yerinə yabançı adət-ənənələri gətirən dövlət rəhbəridir".

Vəhhabilik və təkfirçilər şiələri bidətçi hesab edirlər.

Bidətlə mübarizə
----------------

Peyğəmbərdən (s) nəql olunan hədisdən məlum olur ki, insanlar arasında bidət hökm sürəndə alimlərin ilk növbədə vəzifəsi onları islah etməkdir: "Ümmətimin arasında bidətlərin çoxaldığı zaman din alimlərinin vəzifəsidir ki, öz elmlərini camaata aşkar etsinlər (bidət qoyan adamların əleyhinə mübarizə aparsınlar). Onlar bunu etməsələr, onda Allahın lənəti onlara olsun".

İslam peyğəmbəri: "Şeytan bidətə əməl edən şəxsi ibadətlə tək qoyar və ona itaətkarlıq hissi və göz yaşları verər."

Məhəmməd Baqir Məclisi bidət tərifində buyurur:

> Peyğəmbərdən sonra dini bir etiqad və ya təcrübə olaraq təqdim edilən şey, bununla bağlı konkret bir açıqlama verilməsə də, ümumi bir qayda nümunəsi olaraq qəbul edilməsə və ya tətbiq edilməsi açıq şəkildə qadağan olunsa.
> 
> 

Bu tərif, bidətin bidət sayılması üçün yeniliyin din adına edilməli olduğu mənasına gəlir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Biharul-Ənvar, c.72, səh.216, hədis 8
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-21.
**Süleymanov Nəriman Qoca oğlu** (15 avqust 1930 – 15 aprel 1995) – nasir, 1959-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1985), Azərbaycanın Əməkdar mədəniyyət işçisi (1977).

Həyatı
------

1930-cu il avqustun 15-də Qərbi Azərbaycanın Körpülü kəndində anadan olmuşdur. Burada orta məktəbi bitirdikdən sonra ADU-nun filologiya fakültəsinin jurnalistika şöbəsini bitirmişdir (1947–1952). Həmin vaxtdan "Pioner" jurnalı redaksiyasında ədəbi işçi, pioner və məktəblilər şöbəsinin müdiri, məsul katib, "Pioner" ("Günəş") jurnalının baş redaktoru vəzifəsində çalışmışdır (1977-ci ildən ömrünün sonunadək). Yazıçılar Birliyinin Təftiş komissiyasının müavini seçilmişdir (1991). Moskvada, Leninqradda, Daşkənddə, Düşənbədə və digər şəhərlərdə ədəbiyyat problemlərinə həsr olunmuş müşavirə, simpozium, konfranslarda fəal iştirak etmişdir. Əsərləri keçmiş SSRİ xalqlarının dillərinə tərcümə olunmuşdur. Macarıstan və Yuqoslaviya ölkələrində çıxan uşaq jurnallarında və almanaxlarda hekayələri çap edilmişdir. Ədəbi fəaliyyətə 1954-cü ildə "Azərbaycan pioneri" qəzetində çıxan kiçik bir hekayə ilə başlamışdır. Üç dəfə Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı ilə təltif olunmuşdur.

1995-ci il aprelin 15-də dünyasını dəyişmişdir.

Əsə
---

1. Balaca atlı. B. Uşaqgəncnəşr, 1956, 34 səh. 10.000 nüs.
2. Qaraçı qızı. B. Uşaqgəncnəşr, 1963, 65 səh. 10.000 nüs.
3. Tanışlıq. B. Azərnəşr, 1963, 64 səh. 10.000 nüs.
4. Sovqat. B. Azərnəşr, 1965, 64 səh. 6000 nüs.
5. Novruzgülü. B. Azərnəşr, 1966, 107 səh. 10.000 nüs.
6. Qocalar və uşaqlar. B. Gəncnəşr, 1967, 120 səh. 10.000 nüs.
7. Yetər nənə. B. Gənclik, 1971, 83 səh. 12.500 nüs.
8. Babamın bağı. B. Gənclik, 1974, 56 səh. 14.000 nüs.
9. Göy qurşağı. B. Gənclik, 1975, 163 səh. 10.500 nüs.
10. Tək çiçək. B. Gənclik, 1979, 177 səh. 10.000 nüs.
11. Əsas ürəkdir. B. Gənclik, 1983, 198 səh. 10.000 nüs.
12. Ömrün iki payızı. B. Gənclik, 1986, 200 səh. 30.000 nüs.
13. Tərs külək. B. Yazıçı, 1987, 213 səh. 10.000 nüs.
14. İnsan yaşayır. B. Gənclik, 1989, 260 səh. 15.000 nüs.
15. Ruhlar çağırır. B. Təhsil, 2015, 832 səh. 1000 nüs.
16. Birinci cığır. B. Təhsil,2017,2 səh. dərslik

İstinadlar
----------

1. ↑

Xarici keçidlər
---------------
**Fəxrəddin Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Ömər ər-Razi**, daha çox **Fəxrəddin ər-Razi** (*ərəb.* فخرالدین الرازی‎ kimi tanınır; hicri 1149, Rey — hicri 1209, Herat) — əşirət qələminin tanınmış nümayəndəsi, altıncı mücəddid. Quri sultanlığında və Xarəzmşahlar dövlətində sarayda xidmət etmişdir. Yarımçıq olan məşhur Məfatih əl-qayb təfsiri ona məxsusdur. Bu təfsiri o, mutazilit əz-Zəmaxşarinin təfsirinə cavab olaraq yazmışdır.

Həyatı
------

Tam adı Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Ömər əl-Hüseyn ət-Taymi əl-Bəkri ət-Təbaristani Fəxrəddin ər-Razi olan filosof 1149-cu ildə Reydə anadan olmuşdur. Atası Rey şəhərinin hatibi olmuşdur. Buna görə də onu İbn əl-Hatib (hatibin oğlu) deyə çağırmışlar. Şafi fiqhi, üsul əl-fiqh sahəsində ilk təhsilini atasından və əl-Kamal əs-Simnanidən almışdır. Fəlsəfəni isə Məcduddin əl-Cilidən öyrənmişdir.

Ər-Razi Orta Şərq şəhərlərini gəzib dolaşmışdır. Quri sultanlığında və Xarəzmşahlar dövlətində sarayda xidmət etmişdir. O, Heratda mədrəsə qurmuş və həyatının son illərini elə bu mədrəsədə keçirmişdir.

Əsərləri
--------

* Məfatih əl-qayb
* Əsas ət-təqdis fi ilm əl-kəlam
* Cəmi əl-ölüm
* Ər-Risalə əl-kəmaliyə fi-l-həqaik əl ilahiyə
* Cahardaq risalə
* Əl-Məbahis əş-şərqiyə
* Lübub əl-işarət
* Əl-Ərbain fi üsul əd-din
* Etiqadat firəq əl-müslimin va-əl-müşrikin
* Mühəssəl əfkar əl-mütəqəddimin da-l-Mütəahhirin

İstinadlar
----------

Ədəbiyyat
---------

* *Наймов Н.* Фахриддин Рази. // Из философского наследия народов Ближнего и Среднего Востока. — Ташкент, 1972, — С. 199—233.
* *Кулматов Я.* Фахриддин Рази. — Душашбе, 1980.
**Erməni terroru və Qriqorian kilsəsi** — 2019-cu ildə Azərbaycan və ingilis dillərində nəşr olunmuş kitab. Kitabda erməni kilsəsinin tarixi, bu xalqın milli-irqçi identifikasiyasının formalaşmasında kilsə amili, bundan əlavə, Qriqorian kilsəsinin XIX-XX əsrlərdə Azərbaycan və Türkiyə ərazisində terror fəaliyyətində iştirakı və dəstəyinə dair türk, rus, ingilis, fransız mənbələrinə istinadən faktlar təqdim edilib.

Haqqında
--------

Azərbaycan və ingilis dillərində nəşr olunmuş kitabda erməni kilsəsinin tarixi, bu xalqın milli-irqçi identifikasiyasının formalaşmasında kilsə amili, bundan əlavə, Qriqorian kilsəsinin XIX-XX əsrlərdə Azərbaycan və Türkiyə ərazisində terror fəaliyyətində iştirakı və dəstəyinə dair türk, rus, ingilis, fransız mənbələrinə istinadən faktlar təqdim edilib. Bundan başqa burada Qriqorian kilsəsinin erməni separatizminin ilk rüşeymi olması, erməni millətinin psixologiyası və iddiaları, qonşu xalqlara aqressiyasının kökündə hansı səbəblərin dayanması, ermənilərin türklərə qarşı iğtişaşlarında digər xristian missionerlərin fəaliyyəti açıb göstərilib. Kitab 2019-cu ildə tədqiqatçı-jurnalist, Anar Turan tərəfindən yazılıb. Kitabın elmi redaktoru tarix üzrə elmlər doktoru, professor Kamil İbrahimov, məsləhətçi Efiopiya Federal Demokratik Respublikasının Azərbaycan Respublikasındakı Fəxri Konsulu Ceyhun Ələkbərov, rəyçiləri, professorlar Qasım Hacıyev və Mais Əmrahovdur. Kitabı ingilis dilinə tərcümə edən Ceyhun Bayramlıdır. Redaktoru Elməddin Behbuddur.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycana qarşı soyqırım gerçəklikləri
* Qriqorian kilsəsi Səfəvilər dövlətinə qarşı casusluq aləti kimi

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Gənc tədqiqatçı-jurnalistin "Erməni terroru və Qriqorian kilsəsi" kitabı işıq üzü görüb". azertag.az. 30 noyabr 2019. 5 dekabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 dekabr 2019.
2. 1 2  ""Erməni terroru və Qriqorian kilsəsi" nəşr edildi". milli.az. 30 noyabr 2019. 5 dekabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 dekabr 2019.
**Aşıq Abdulla Fətəliyev** (1963, Yuxarı Qışlaq, Şahbuz rayonu – 2003) — Naxçıvanlı aşıq.

Həyatı
------

Aşıq Abdulla Fətəli oğlu Fətəliyev 1963-cü ildə Şahbuz rayonunun Yuxarı Qışlaq kəndində anadan olmuşdur. Atası Fətəli kişi aşıq sənətini çox sevdiyi üçün Azərbaycan aşıqlarının şeirlərini və xalq dastanlarını mükəmməl bilirdi. Ailədə saza-sözə olan bu həvəs kiçik yaşlarından Abdullaya da təsir etmiş, onda aşıq sənətinə böyük həvəs yaratmışdır. Abdullanın aşıqlığa həvəsini görən ustad Xudu ona 11 simli, 18 pərdəli bir saz bağışlayır. Bu saza sahiblənən Abdulla Azərbaycan aşıq havalarını mənimsəmək üçün Aşıq Kamandarın, Aşıq Hüseyn Saraclının lent yazılarını qoyub onların sazlı-sözlü havalarını dinləyir, bu yolla aşıq sənətinin sirlərini mənimsəməyə çalışır. Az bir zamanda aşıq havalarını öyrənən Abdulla artıq saz çalmağa və el şənliklərində oxumağa başlayır. Onu bir sıra məclislərə, dövlət tədbirlərinə dəvət edirlər. Artıq 20 yaşlarında saz havalarını mükəmməl bilən Abdulla el arasında istedadlı aşıq kimi tanınır. Sinəsi el havaları ilə coşan Abdulla artıq özü də yaradıcı aşıq kimi şeirlər qoşmağa və qoşduğu şeirləri saz üstündə oxumağa başlayır. Xalq arasında yaradıcı aşıq kimi tanınan Abdulla keçən əsrin 80-ci illərindən başlayaraq mütəmadi olaraq Naxçıva televiziyasında verilişlər aparmış, aşıq sənətini təbliğ etdirmişdir.

O, 2000-ci ildə Asim Yadigarın Naxçıvan Televiziyası üçün hazırladığı "Göy qurşağı" folklor toplusuna verdiyi müsahibəsində belə demişdir: "Mənim saza bağlılığım lap uşaqlıq yaşlarımdan başlayıb. Aşıqlığa çox həvəsim var idi. Çox istəyirdim ki, bir sazım olsun, mən də çalım. Nəhayət, orta məktəbi bitirən vaxtlarım idi. Böyük qardaşım Çərkəz Vətənoğlunun mənim saza bağlanmağımda böyük rolu oldu. Qardaşım Çərkəz Şərur rayonuna gedərək Şərur aşıqlarından mənə bir saz alıb gətirdi. Saz aldığı aşıq sazı necə çalmağı Çərkəzə öyrətmişdi. Çərkəz də Şərur aşığının dediklərini mənə öyrətdi, elə o vaxtdan mən də sazı çalmağa başladım. Sonra mən aşıqlıq sənətini həmyerlim, aşıq və şair ustad Sərraf Qasımdan öyrəndim və gənc yaşlarımdan saza bağlandım, sazımla məclislər və şənliklər yola saldım. İndi mənim şagirdlərim də vardır. Onlara saz sənətinin, aşıqlığın sirlərini öyrədirəm. Bu sənəti şəyirdlərimə öyrədirəm ki, məndən sonra onlar da aşıqlıq sənətini yaşatsınlar".

O cümlədən Naxçıvan MR-nın əməkdar mədəniyyət işçisi olan Aşıq Tural və Aşıq Vəli aşıq sənətini Aşıq Abdulladan öyrənmişlər.

Ustad aşıq kimi tanınan Aşıq Abdulla qardaşı Çərkəz müəllimin aşıqlıq sənətinə yiyələnməsində də xüsusi rol oynamış, saz çalmağın sirlərini ona da öyrətmişdir. Qardaşı Elşən və bacısı Günay da bir çox saz havalarını Aşıq Abdulladan öyrənmişrlər. Beləliklə, Aşıq Abdulla aşıqlardan ibarət ailə ansamblı yaratmışdır. Onlar birlikdə el şənliklərinə getmiş, məclislər yola salmışlar. Lakin yaradıcılığının çiçəklənən çağında vaxtsız əcəl Aşıq Abdullanın həyatına son qoydu. O, 2003-cü ilin iyul ayında həyatla vidalaşdı.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* XVII-XX əsrlər və çağdaş Naxçıvan aşıqları. II cild. səh.150–168 [*ölü keçid*]
* [*ölü keçid*]
**Trap musiqi janrı** — 1990-cı illərin sonlarında Cənubi Amerika Birləşmiş Ştatlarında yaranan Hip hop musiqisinin bir üslubudur. "Trap" termini narkotiklərin qanunsuz satıldığı binalara aiddir. Trap musiqi janrını yaradan erkən istehsalçılara Atlantadan olan Lil Con ,Memfis, Tennessidən olan DJ Paul ilə birlikdə , Dungeon Family, Outkast, Goodie Mob və Ghetto Mafia da daxildir.

Xüsusiyyətlər
-------------

Tipik lirik mövzulara narkotikin satıldığı "trap" və ya faktiki cənub "trap evi"ndə ümumi həyat və mədəniyyət daxildir. "Trap" termini narkotik alverinin baş verdiyi yerlərə aiddir. Digər mövzulara küçə həyatı, klub həyatı, Atlanta striptiz klub səhnəsi, zorakılıq, klassik Amerika nəqliyyat vasitələri və sənətçilərin cənub Amerika ətrafında qarşılaşdıqları həyat təcrübələri daxildir.
Trap musiqi

Bu ilkin xüsusiyyətlər, trap musiqisinin əsas səsi prodüser Shawty Redd'dən qaynaqlandı. Trap, 50 BPM-dən 88 BPM-ə qədər bir sıra templərdən istifadə edə bilər, lakin adi bir trap sürətinin tempi 70 BPM civarındadır.

1990–2000-ci illərin mənşəyi
----------------------------

Cənubi Amerika Birləşmiş Ştatlarında yaranan Hip hop musiqisinin bir üslubudur. "Trap" termini narkotiklərin qanunsuz satıldığı binalara aiddir. Trap musiqi yaradan erkən istehsalçılara Atlantadan olan Lil Con , Yeni Orleansdan olan Mannie Fresh və Memfis, Tennessidən olan DJ Paul ilə birlikdə , Dungeon Family, Outkast, Goodie Mob və Ghetto Mafia da daxildir. 1992-ci ildə yayımlanan ilk yazılardan biri "Cocaine of the Back of the Ride" idi. Bu yazı UGK-nın "The Southern Way" adlı debüt EP-dən idi. Daha sonra 1992-ci ildə populyar "Pocket Full Stones" adlı böyük etiketli debüt albomundan "To Hard to Swallow"u yayımladılar. Ayrıca 1993-cü ildə "Menace II Society" filmində də nümayiş olundu. 1996-cı ildə Master P özünün beşinci studiya albomu olan "Ice Cream Man"-dan "Mr. Ice Cream Man" adlı bir mahnısını yayımladı. Fanatlar ve tənqidçilər əsas lirik mövzusu narkotik ticarəti olan "trap repçiləri" olaraq adlandırılan repçilərdən danışmağa başladılar. Kompleks Devid Dreyk (Complex David Drake) , "2000-ci illərin əvvəllərində "trap bir janr deyildi, əsl yer idi" yazdı və sonradan trap "o yerlə əlaqədar hazırlanan musiqini" izah etmək üçün termin kimi qəbul edildi.
**Avropada adi silahlı qüvvələr haqqında Müqavilə** (AASQHM) — Avropada adi silahların məhdudlaşdırılması müqaviləsi.

"Avropada adi silahlı qüvvələrin məhdudlaşdırılması haqqında" müqavilə 1990-cı ilin noyabrın 19-da Parisdə imzalanmış və 1992-ci il noyabrın 9-da qüvvəyə minmişdir. Postsovet məkanı ölkələri arasında Rusiya bu anlaşmanı 1992-ci ildə ratifikasiya etsə də, müqaviləyə əməl etməmişdir. 2007-ci ilin aprelin 26-da isə Moskva AASMM-dəki iştirakına və bu müqavilənin şərtlərinə əməl olunmasına birtərəfli moratorium tətbiq etmişdir.

Latviya, Litva və Estoniya isə ümumiyyətlə, AASMM-ə qoşulmayacaqlarını bəyan etdilər.

AASMM-in şərtlərinə görə, Atlantik Okeanından tutmuş, Ural dağları və Xəzər dənizi sahillərinədək sənədi imzalamış üzv dövlətlərin silahlı qüvvələrində 40 min tank, 60 min zirehli maşın, 40 min artrilleriya mərmisi (100 mm və daha böyük çaplı), 13600 döyüş təyyarəsi və 4 min döyüş vertolyotu ola bilər.

Sənəd üzv dövlətlərin silahlı qüvvələrindəki hərbi texnika və silahların sayını məhdudlaşdırmaqla yanaşı, sayı artıq olan texnikanın azaldılma mexanizmlərini də göstərirdi.

Azərbaycan AASMM-i imzaladı və proses ratifikasiya mərhələsinə qədər yüksəldi. Lakin Dağlıq Qarabağ münaqişəsi və ərazilərinin bir hissəsinin erməni işğalında olması ilə əlaqədar rəsmi Bakı müdafiə potensialı ilə bahəm, döyüş hazırlığı səviyyəsini sürəkli olaraq yüksək səviyyədə saxlamaq məcburiyyətində qaldığından, bununla bağlı üzv dövlətlərə, sonra da NATO-ya dəfələrlə müraciət etmişdir.

İstinadlar
----------

* Müharibə şərtləri erməniləri qorxudur: Bakı "ölü müqavilə"yə əməl edən deyil Arxivləşdirilib 2010-11-07 at the Wayback Machine



1. ↑  Avropada adi silahlı qüvvələr haqqında Müqavilənin iştirakçısı olan dövlətlər arasında 1996-cı il mayın 31-də razılaşdırılmış Sənədə qoşulmaq haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU Arxivləşdirilib 2022-02-27 at the Wayback Machine. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər ƏLİYEV. Bakı şəhəri, 16 may 1997-ci il. № 295-IQ.
**Haiti Milli Kitabxanası** (BNH; fransızca: Bibliothèque nationale d'Haïti) təxminən 26.000 cildlik kolleksiyası olan Haitinin qanuni depozit kitabxanasıdır.O, paytaxt Port-au-Prinsdə yerləşir və şəhərin əsas kitabxanasıdır. Kitabxananın hazırkı rəhbəri müsyö Emmanuel Menarddır.

Erkən tarix
-----------

İlk Haiti Milli Kitabxanası 1825-ci ildə Jan-Pyer Boyerin (1818-1843) prezidentliyi dövründə yaradılmışdır. Kitabxana üçün 75 gurde (bir Haiti qurdu = təqribən 20 dollar) şkaf alındı.Həmin ilin sonunda Dr. Fransua Fournier de Pescay tərəfindən sifariş edilən 444 cildin alınması üçün təxminən 936 qurd xərcləndi.Bu kitabxana 1860-cı illərdə siyasi toqquşmalar zamanı Haitidə mədəni əhəmiyyət kəsb edən bir çox əşyanın məhv edildiyi zaman məhv edilmiş ola bilər.

Cari kitabxana
--------------

Hazırkı Milli Kitabxana 1939-cu ildə yaradılmışdır. 1950-ci illərdə o vaxtkı direktor Maks Bissainthe fondları 8300 kitab və broşürdən ibarət siyahıya almışdır.Qısa məqaləsində M. Bissainte Kitabxananın Haiti tarixi və mədəni materiallarının kolleksiyalarını satın almasını təsvir etmişdir. Bunlara müstəmləkə dövrünə aid bəzi nadir kitablar, xəritələr və litoqrafiyalar və La Ronde və Haïti Littéraire kimi bir neçə mühüm Haiti jurnalı daxildir. Lakin bir müddət sonra kolleksiyanın dörddə üçü, ehtimal ki, Fransua "Papa Doc" Duvalier (1957-1971) hökuməti dövründə "müəmmalı şəkildə" yoxa çıxdı.

Bu gün Kitabxana ölkənin başqa yerlərində kiçik kitabxanalar şəbəkəsinə nəzarət edir. Kitabxana həm də ölkənin biblioqrafik agentliyi kimi fəaliyyət göstərir. İlk Haiti milli biblioqrafiyası 1950-ci illərin ortalarında Maks Bissainthenin rəhbərliyi altında nəşr olundu və o vaxtdan bəri Kitabxana bir sıra biblioqrafiya və əlavələr hazırladı.

2010 zəlzələ
------------

Son zamanlar Haitiyə təsir edən ən mühüm hadisə 2010-cu ilin yanvarında baş vermiş dağıdıcı zəlzələ oldu. Milli Kitabxananın strukturuna ciddi ziyan dəyməsə də, kolleksiyadan naməlum sayda əşyalar itdi və ya zədələndi. Kitabxana təmirə bağlandı və sonradan gənclərin istifadəsinə verilmiş yeni iclas zalı kimi bir sıra təkmilləşdirmələr və əlavələr edilərək yenidən açıldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Bertrand, J.W. (1981). "Plea for a reorganization of Haitian Libraries" *UNESCO Journal of Information Science, Librarianship, and Archives Administration*, vol. 8, p. 117.
2. ↑  Bertrand, J.W. (1981). "Plea for a reorganization of Haitian libraries" *UNESCO Journal of Information Science, Librarianship, and Archives Administration*. vol.8, p. 118.
3. ↑  Bissainthe, Max (1957). "National Library of Haiti" *UNESCO Bulletin for Libraries*, 11, 87, 55
4. ↑  Bertrand, J.W. (1981). "Plea for a reorganization of Haitian Libraries" *UNESCO Journal of Information Science, Librarianship, and Archives Administration*, vol. 8, p. 122
5. ↑  Petit-Frère, D. (2013, March 7). "La Bibliothèque nationale d’Haïti en quête de repères." *Le Nouvelliste*
**Səlcuq Universiteti** — 1975-ci ildə Konyada fəaliyyətə başlayan dövlət universiteti.

Tarixi
------

### 1955-1962-ci illərdə

Konyada universitetin açılması 1955-ci ildə gündəmə gəlmişdir. Bu tarixdə Türkiyə Böyük Millət Məclisində universitetlə bağlı qanun layihəsi hazırlanıb. Qanun layihəsini deputatların yarıdan çoxu imzalasa da, Milli Təhsil Komissiyasından keçməyib.

### 1962-1977-ci illərdə

1962-ci ildə Konya, Türkiyə Respublikası Təhsil Nazirliyinə bağlı Səlcuq Təhsil İnstitutu və Ali İslam İnstitutu ilə universitetə ​​sahib olmaq yolunda ilk böyük addımı atdı. Daha sonra bu addımı gücləndirmək və inkişaf etdirmək məqsədi ilə 1968-ci ildə Konyada universitetin yaradılması və davam etdirmə dərnəyi yaradıldı. Nəhayət, bugünkü Mühəndislik və Memarlıq fakültəsinin özəyini təşkil edən Mühəndislik və Memarlıq Kollecci yaradıldı. Binası, sinif otağı, işçi heyəti və büdcəsi olmasa da, 1970-1971-ci tədris ilində Uşaqların Müdafiəsi Agentliyinə (Gəzi Liseyi) aid binada xidmətə başlayan bu kollec, 5 iyul 1971-ci il tarixli və 1418 saylı qanunun 9-cu maddəsinə əsasən Konya Dövlət Memarlıq və Mühəndislik Akademiyası adını aldı.

### 1982-hal-hazırda

1982-ci il Səlcuq Universiteti üçün sıçrayış ili oldu. 20 iyul 1982-ci il tarixində 41 saylı Qanun Fərmanı ilə universitetin nüvəsini təşkil edən Fənn və Ədəbiyyat fakültələri birləşdirilərək Fənn-Ədəbiyyat fakültəsi qurulmasına, Səlcuq Ali Müəllimlər Məktəbinin Təhsil fakültəsinə çevrilməsinə, Konya Dövlət Mühəndislik-Memarlıq Akademiyasının Mühəndislik-Memarlıq fakültəsinə çevrilməsinə, Konya Ali İslam İnstitutunun İlahiyyat fakültəsi çevrilməsinə, Hüquq, Tibb, Kənd Təsərrüfatı və Baytarlıq fakültəsinə çevrilməsinə, Səhiyyə, Elm və Sosial Elmlər İnstitutların qurulmasına, Xarici Dillər Məktəbi ləğv edilərək Konya Peşə Məktəbinə çevrilməsinə, Niğdədə Niğdə Peşə Məktəbinin yaradılmasına, Qız İncəsənət Ali Müəllim Məktəbinin Qızlar üçün İncəsənət Təhsili Kollecinə, Niğde Təhsil İnstitutunun Ali Təhsil Məktəbinə çevrilməsinə qərar verildi. 41 saylı Qanun Fərmanı ilə eyni zamanda 8 fakültə, 4 kollec və 3 institut səviyyəsinə çatmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  Directory of Open Access Journals. 2003.
3. ↑  "Kuruluş Yıllarına Göre Üniversiteler sayfası". Təhsil Nazirliyi (Türkiyə), Yükseköğretim Genel Müdürlüğü resmî sitesi. 31 İyul 2009. 23 İyul 2011 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 11 Aprel 2019. 11 Aprel 2019 tarixində arxivləşdirilib (PDF).

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 90683047 · CiNii: DA1827250X · GND: 515070-X · ISNI: 0000000123087215 · LCCN: n88014406 · Microsoft: 137996928 · NUKAT: n2017146135 · VIAF: 138471372 · WorldCat VIAF: 138471372 |

 |
**Merinilər** — indiki Mərakeşi və 13-cü əsrin ortalarından 15-ci əsrə qədər aralıqlarla Şimali Afrikanın Cəbəllütariq ətrafını və cənubi İspaniyanın bəzi ərazilərini idarə etmiş sülalə. Sultanlıq bərbər əsilli Zənata qəbiləsinə mənsub *Merini və ya Bəni Əbdülhaqq sülaləsi* kimi tanınan müsəlman ailə tərəfindən idarə olunurdu.

Tarixi
------

Merinilər Tunis və Sahara ətrafında köçəri və ya oturaq həyat sürmüş və heç bir hakimiyyətin vassallığını qəbul etməmişdilər. Lideriləri Mahyunun ölümündən sonra I Əbdülhaqq dövründə bütün Merini qəbilələrinə çağırışlar edilmiş və 1213-cü ildə Mərakeş ətrafında tam məskunlaşmışlar.

1244-cü ildə Merini hökmdarlarının Əlmüvəhhidi tayfalarını məğlub etməsi ilə Mərakeşdə Merini hakimiyyətinin əsası qoyulmuşdur. Xanədanlıq 14-cü əsrin ortalarında qısa müddətlik bütün Məğrib üzərində hakimiyyət qura bilmişdi. 13-14-cü əsrlərdə Kastiliya və Portuqaliyaya qarşı Əndəlüs və Qranada əmirliklərinə dəstəkləmişdir. Həmçinin Cəbəllütariq boğazının Avropa hissəsinə birbaşa nəzarət etmək üçün səy göstərsələr də Tarif döyüşündəki məğlubiyyətləri və Alhesirasın 1344-cü ildə Kastiliya tərəfindən ələ keçirilməsi ilə bu siyasətləri baş tutmadı.

Merinilər 1465-ci il Mərakeş üsyanı nəticəsində devrildilər və onları Vattasi sülaləsi əvəz etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Marinid dynasty (Berber dynasty) - Encyclopædia Britannica". Britannica.com (ingilis). Columbia University Press. 21 aprel 2008 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 aprel 2024.
3. ↑  *C. E Bosworth, C. E.* The New Islamic Dynasties. 1996. səh. 41-42.
4. ↑  *Bosworth, C.E.* The Encyclopaedia of Islam: Vol 4 (ingilis). Brill Archives. səh. 571.
5. ↑  Yiğit, İsmail (19 Eylül 2017). *Endülüs (Gırnata Sultanlığı) ve Kuzey Afrika İslam Devletleri*. KAYIHAN YAYINLARI. s. 158. ISBN 9786059669245.
6. ↑   (fr.)"Les Merinides" on *Universalis* Arxivləşdirilib 2020-02-09 at the Wayback Machine
7. ↑  *Niane, D.T.* *General History of Africa*. IV. 1981. səh. 91. ISBN 9789231017100. 2021-07-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-02-24.

Xarici keçidlər
---------------

* 

* Vikianbar Vikianbarda **Merinilər** ilə əlaqəli mediafayllar var.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Kruqosvet · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Universalis |
| Normativ yoxlama | GND: 119528460 · VIAF: 3282927 · WorldCat VIAF: 3282927 |
İstriya
**İstriya** (xorv. Istra, sloven. Istra, *it.* Istria) — Adriatik dənizində yarımada. Xorvatiyanın şimal-qərb hissəsində yerləşir. Yarımadanın az bir hissəsi Sloveniyaya və İtaliyaya məxsusdur.

Ümumi məlumat
-------------

Adriatik dənizinin ən böyük yarımadalarından biridir. Yarımadanın şimal-qərbində Triest körfəzi, şərqində isə Kvarner körfəzi yerləşir.

Sahillərində olan iri xorvat şəhərləri: Pula — 57 460 nəfər (2011), Rovin — 13 647, Poreç — 10 448, Labin — 7 904, Opatiya — 7 850, Umaq — 7 769, Oazin — 4 986.
Adriatik sahillərində yarımadaya yaxın ərazidə Xorvatiyanın üçüncü ən böyük şəhəri olan Rieka yerləşir.

Sahillərində olan iri sloven şəhərləri: Koper — 23 726 nəf (2002), İzola — 10 381, Piran — 4 143 və Portoroj — 2 849.

Yarımada görməli yerləri, gözəl çimərlikləri və Venesiya stilli tikililəri ilə insanı özünə cəlb edir.

Təbiəti
-------

Tarixi
------

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda İstriya ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Туристический сайт об Истрии
* Официальный сайт Истрии
* Подробное описание Истрии и её городов
* Портал ИстрияНет
* Путеводитель по словенской части Истрии Arxivləşdirilib 2005-12-31 at the Wayback Machine
|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Mesopotamiya**

Əyalətlər və dövlətlər 

|  |
| --- |
| Şumer • III Ur • Akkad • Amorey • İsin • Subartu • Aratta • Assuriya • Babil • Het • Yeni Babil • Kuti |


Əhali

|  |
| --- |
| Aramilər • Amorilər • Assiriyalılar • Kassitlər • Kutilər • Lullubilər • Hurriler • Keldanilər • Arilər |


Əlyazmalar

|  |
| --- |
|  Mixi yazı: Enuma eliş |


Dillər

|  |
| --- |
| Şumer • Akkad • Arami • Hurri • Hitit |


Mifologiya

|  |
| --- |
| Nabu • İştar • Asalluhi • Ea • Tiamat • Marduk • Şamaş • Kinqu • Militta • İşum • Baba • Aşşur |

 |
|  |
| * bax
* müzakirə
* redaktə
 |

**Aramilər** (Aramicə: ܣܘܪ̈ܝܝܐ ܐܪ̈ܡܝܐ) — Mesopotamiyadan olan Semit bir xalqdır, günümüzdə: Türkiyənin cənub-şərqində, Suriyanın şimal-şərqində və İraqın şimalında. Arami xalqının öz dili, Arami dili var. Bu bir vaxtlar qlobal bir dil idi və İsa Məsihin də danışdığı Orta Şərq dil frankası idi.

Aramilər Xristianlığı qəbul edən ilk xalqlardan biri idi və müxtəlif Arami kilsələrinin bir hissəsidir. Zülm və zülmə görə arameylilər, əsasən Qərbi Avropa, Amerika və Okeaniyada diasporada yaşayırlar.

Aramilərin əlifbası
-------------------

Aramilər e.ə 11–10-cu əsrlərdə finikiya əlifbasını mənimsəmişlər, lakin 8-ci əsrin ortalarından etibarən arami əlifbası yalnız ona məxsus olan spesifik əl yazı formasını əldə etmişdir. Arami yazısının təkamülünün əsas istiqaməti-işarələrin ifadəsinin sadələşməsidir. E.ə 7-ci əsrin sonu −6-cı əsrdə moavitlər və idmeylər tərəfindən əxz olunmuş paleoyəhudi yazısı arami yazısının təsirinə məruz qalmağa başlamışdır. Yaxın Şərq xalqlarının bir çoxu arami dilini ikinci dil kimi, çox vaxt isə əsas dil kimi istifadə edirdilər. Fars dövründə isə sadə arami şrifti mövcud olmuşdur, lakin arami dilinin kursiv şəkilli əl yazısının təsiri daha böyük idi, belə ki, hətta bərk material üzərindəki yazılar da kursiv əl şrifti ilə yazılırdı. Yığcam şrift e.ə 4-cü əsrdə istifadədən çıxdı, eyni zamanda arami kursiv şəkilli əl yazısı e.ə 330-cu ildə fars imperiyasının süqutundan sonra daha yüz il istifadə olundu.

Aramilər və xristianlıq
-----------------------

Xristianlığın Şərqdə daşıyıcıları aramilər oldu. İncil təliminin siryanilərin (suriyalıların, aramilərin) köməyilə şərq ölkələrində yayılması çox vaxt onların ticarət həyatında oynadıqları rolla izah edilir. Aralıq dənizi ilə Yaxın və Uzaq şərq ölkələri arasında fəaliyyət göstərən köhnə su və quru ticarətinin çox hissəsi siryanilərin əllərində idi.