recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Aldo Boffi** (it. Aldo Boffi; 26 fevral 1915 – 26 oktyabr 1987) — İtaliyalı keçmiş futbolçu. Mövqeyi hücumçu olub. Futbolçu üç dəfə İtaliya çempionatının bombardiri olub. Güclü zərbələri ilə məşhur olub.

Karyera
-------

Aldo Boffi 26 fevral 1915-ci ildə Cussanoda anadan olub. Karyerasına İtaliyanın üçüncü divizionunda çıxış edən "Vis Nova" klubunun gənclər komandasında başlayıb. 1935-ci ildə B Seiyası klubu olan "Serenyo" klubuna transfer olunur. "Serenyo" klubu futbolçunu transfer etdikdən bir il sonra C Seriyasına düşur, lakin bütün komandanın uğursuz oynamasına baxmayaraq, Boffi 20 qol vuraraq B Seriyasının ən yaxşı bombardirlərindən biri olur. Futbolçu bu uğurunu bir il sonra C Seriyasındada təkrar edərək C Seriyasının bombardiri olur. Bu uğurlar sonra o, A seriyası klubları olan "Milan", "Fiorentina" və "Bolonya"nın diqqətini cəlb edir. Boffi "Milan"ın təklifini qəbul edir.

Boffi 1 noyabr 1936-cı ildə "Torino" ilə oyunda "Milan" klubunda debüt edir. "Milan"da Boffi ilk mövsümundə cəmi 8 qol vurur. Ancaq növbəti mövsümlərdə qollarını sıralayaraq üç dəfə çempionatın bir dəfə isə İtaliya Kubokunun bombardiri olur. "Milan"ın heyətində Boffi 8 mövsumdə 136 qol vurduğu 194 oyun keçirir.

Futbolçu daha sonra "Atalanta" klubuna keçir. "Atalanta"da bir mövsum keçirib 17 oyunda 3 qol vurur.

Boffi daha sonra köhnə klubu "Serenyo"ya keçir və karyerasını burada bitirir.

Uğurları
--------

* İtaliya çempionatının bombardiri: 1939 (19 qol), 1939/40 (24 qol), 1942 (22 qol)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-01-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-18.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-01-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-18.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-11-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-18.

Xarici Keçidlər
---------------

* Magliarossonera.it saytındakı məqalə
* Enciclopediadelcalcio.com saytında profil

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | eu-football.info (oyunçu) · National Football Teams.com · Transfermarkt (oyunçu) · worldfootball.net (oyunçu) |
**Samariya** (ivrit. **שומרון** *Shomron*; qədim yunan. *Σαμάρεια*; ərəb. السامرة *as-Samira*) Yəhudi dinində deyilir ki, qədim Fələstin ərazisində Samariya adlı bir şəhər olub və iki yüz il paytaxt kimi tanınan bu şəhər Suriya padşahı tərəfindən alınmış və dağıdılmışdır.

Populyar mədəniyyətdə yeri
--------------------------

Əfsanəyə görə Samariya şəhər sakinlərindən biri yolda quldurlar tərəfindən soyulub hər şeyi əlindən alınmış, bir səyyaha kömək etmiş və onun yaralarını sarmışdır. Bu əfsanəyə əsasən, Samariya sakinləri, ümumiyyətlə, xeyirxahlıq və şəfqət simvolu kimi məşhurlaşmışlar, bir sıra Avropa ölkələrində xeyriyyə, şəfqət cəmiyyətlərinə "Samariyalılar" adı verilirdi. (*Almaniyada belə cəmiyyət XIX əsrin ikinci yarısında da mövcud idi*). Yurdsuzlar evinin və xeyriyyə, şəfqət cəmiyyətlərinin möhürlərində başqasına yardım göstərən samariyalının silueti bir simvol kimi həkk olunurdu və bu bir ənənəyə çevrilmişdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Çarlz Dikkens - Oliver Tvistin macəraları s. 52-53. Bakı, Qanun Nəşriyyatı, 2015.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 18.04.2001-ci il tarixli, 460 saylı fərmanı ilə Azərbaycan Respublikası Dövlət Geodeziya və Kartoqrafiya Komitəsi və Dövlət Torpaq Komitəsi ləğv edilmiş və iki komitənin əsasında Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi yaradılmışdır.

Dövlət Aerogeodeziya Müəssisəsi, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 06.09.2001-ci iı tarixli, 576 saylı fərmanı ilə Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinin tərkibinə daxil edilmişdir.

Dövlət Aerogeodeziya müəssisəsi SSRİ Nazirlər Soveti yanında fəaliyyət göstərən 16 saylı müəssisənin varisidir.

Dövlət Aerogeodeziya müəssisəsi öz fəaliyyətində Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına, Azərbaycan Respublikasının Qanunlarına, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərman və sərəncamlarına, Nazirlər Kabinetinin qərar və sərəncamlarına, eləcə də Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinin əmr, göstəriş, sərəncamlarına və bu Nizamnaməyə əsaslanır.

Azərbaycan Respublikası Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinin Dövlət Aerogeodeziya Müəssisəsi geodeziya, topoqrafiya, kartoqrafiya, aerofotoplanalma və dəniz geodeziyası işlərini Azərbaycan Respublikasının «Geodeziya və Kartoqrafiya haqqında» qanununa əsasən həyata keçirən baş podratçı təşkilatdır.

Dövlət Aerogeodeziya müəssisəsi Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinin tabeçiliyində olmaqla, onun vahid sistemini təşkil edir və ona fəaliyyətinin nəticələri haqqında hesabat verir.

Dövlət Aerogeodeziya Müəssisəsi hüquqi şəxsdir.

Müəssisə aparatının və onun vahid sistemini təşkil edən şöbələrin saxlanılması və maddi-texniki təminat xərcləri Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinin və digər sifarişçilərin vəsaiti və qanunvericiliyə zidd olmayan mənbələr hesabına maliyyələşdirilir.

**Müəssisənin ünvanı:** Bakı şəhəri, Atatürk pr.-70,

* tel: 461-71-17, 461-82-44
* faks: 461-84-00

Mənbə
-----

* AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI DÖVLƏT TORPAQ VƏ XƏRİTƏÇƏKMƏ KOMİTƏSİ Arxivləşdirilib 2018-10-04 at the Wayback Machine
**Əlövsət Məmmədşah oğlu Baxışov** (3 mart 1923, Amsar, Quba rayonu – 3 iyun 2013) — tanınmış ictimai-siyasi xadim, Azərbaycan Respublikası Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Şurasının sədri, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü.

Həyatı
------

Əlövsət Baxışov 1923-cü il martın 3-də Quba rayonunun Amsar kəndində anadan olub. 1942-ci ildə orta məktəbi və müəllimlik kurslarını bitirdikdən sonra bir müddət Qubanın Xanəgah kənd məktəbində dərs deyib. O, 1943-cü ildə hərbi xidmətə çağırılıb, İkinci Dünya müharibəsindən sonra 1950-ci ilin mart ayınadək ordu sıralarında qulluq edib.

Əlövsət Baxışov 1952-ci ildə Müəllimlər İnstitutunun tarix fakültəsini, 1957-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini, 1958-ci ildə Bakı Ali Partiya Məktəbini, 1978-ci ildə isə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun aqronomluq fakültəsini bitirib. Ordudan tərxis olunduqdan sonra Əlövsət Baxışov 1950–1951-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyi sistemində çalışıb. 1951–1952-ci illərdə Quba Rayon Komsomol Komitəsinin birinci katibi olub. Sonrakı dövrlərdə o, partiya və sovet orqanlarında müxtəlif vəzifələr tutub. 1952–1953-cü illərdə Quba Rayon Partiya Komitəsinin katibi, 1953–1954-cü illərdə Quba Rayon Xalq Deputatlar Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri, 1958–1959-cu illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin təlimatçısı və məsul təşkilatçısı olub. O, 1959–1979-cu illərdə Dəvəçi, Şamaxı, Masallı və Gədəbəydə Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi seçilib. 1979-cu ildən etibarən kənd təsərrüfatı sahəsində çalışmağa başlayan Əlövsət Baxışov 1992-ci ilədək Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində baş idarə rəisi vəzifəsində işləyib.

1992-ci ildən etibarən Əlövsət Baxışov Azərbaycan Respublikası Veteranlar Şurası daxilində ayrı-ayrı vəzifələri tutmuş, o cümlədən daimi komissiya sədri, məsul katib və sədrin birinci müavini kimi çalışıb, 2008-ci ildə isə həmin təşkilatın IV qurultayında Şuranın sədri vəzifəsinə seçilib.

Əlövsət Baxışov dörd çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı olub.

Əlövsət Baxışov 2 dəfə "Lenin" ordeni və 14 medalla təltif edilib, "Şöhrət" ordeninə layiq görülüb.

Əlövsət Məmmədşah oğlu Baxışov 2013-cü il iyun ayının 3-də vəfat etmişdir.

Mənbə
-----

* Әлөвсәт Мәммәдшаһ оғлу Бахышов // Азәрбајҹан ССР Али Советинин депутатлары. Доггузунҹу чағырыш. Бакы: Азәрбајҹан Дөвләт Нәшријјаты. 1976. С. 53.

### İstinadlar

1. ↑  "Əlövsət Baxışovun vəfatı ilə bağlı neqroloq imzalandı". 2016-03-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-25.
**Ras Tarxan** (VIII əsr — ?) — Xəzər xaqanlığının xaqanı, sərkərdəsi.

Həyatı
------

Ras Tarxan 764-cü ildə Cənubi Qafqaza yürüş etmişdi. 764-cü ildə xəzərlər yenidən Ras Tarxanın başçılığı altında Qafqaziyaya hücum edirlər. Bununla bağlı İbn-əl-Əsir qeyd edir ki, 764–765-ci illərdə türklərə başçılıq edən Xarəzmli Astarxan müsəlmanların üzərinə hücuma keçib çoxsaylı müsəlman və zimmiləri əsir götürərək Tiflisi tutur. Türklərlə müharibəyə Mansur Cəbrayıl ibn-Yəhyanı və Zərba ibn-Abdullahi göndərir, özləri bir qədər döyüşdükdən sonra qaçır, əsgərlərinin böyük əksəriyyəti isə öldürülür.

Ət-Təbəri onun adını As-tarxan, Gevond Raş-tarxan, əl-Yəqubi isə Ras-tarxan yazır.

### Yəzid ibn Üseyd ibn Zafir əs-Sulaminin xəzər padşahının qızı ilə evlənməsi haqqında hekayət

Müəllif deyir: Xəlifə əl-Mənsurun məktubunu alandan sonra Yəzid xəzərlərin hökmdarı olan Taatur adlı xaqanın yanına öz adamlarını onun qızı üçün elçi göndərir. Qızın adı Xatun idi. Xəzərlərin padşahı öz razılığını verdi. Yəzid ibn Üseyd Xatunla evlənərək, qızına görə atasına 100 min dirhəm verdi. Xatun təntənə ilə xəzərlərin ölkəsindən islam ölkəsinə yola düşdü. Onu qohumlarından 10 min xəzər müşayiət edirdi; ona dörd min əla madyan, min qatır, min qul, on min xəzəri cinsindən olan alçaq dəvə, min baş türkü cinsindən olan iki hürküclü dəvə, iyirmi min baş qoyun, qapıları və üstü qızıl və gümüş lövhələrdən düzəldilmiş, içərisinə samur xəzi döşənmiş və ipək çəkilmiş on furqon, qızıl və gümüş əşyalar, qab-qacaq və başqa şeylər yüklənmiş iyirmi araba qoşulmuşdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ибн-ал-Асир. Тарих ал-камил. Баку, 1940.
2. ↑  Yaquta görə (II c. səh. 446) xəzər padşahının adı Ras Tarxan idi. Təbəridə (III c. səh. 328) onun adı Astarxan kimi qeyd olunub.
**İkinci London konfransı** - Birinci Dünya müharibəsinin bitməsindən sonra Almaniyanın ödəyəcəyi təzminatın müzakirə edildiyi konfrans. Uğursuzluqla nəticələnən Birinci London konfransının davamıdır.

Haqqında
--------

1921-ci ilin aprel ayının 29-dan may ayının 5-dək keçirilən ikinci London kofnransında Almaniyanın təzminat ödəməsinə dair komissiyanın qərarı müzakirə edildi. Təzminatın ümumi məbləği 132 mlrd qızıl marka miqdarında müəyyənləşdirildi. Müttəfiqlər Almaniyadan təzminatı ödəmək, sülh müqaviləsinin tərksilah keçirmək və müharibə canilərini təhvil vermək kimi şərtlərini yerinə yetirməyi tələb etdilər.

Nəticə
------

Ultimatumun vaxtı qurtaran kimi, 1921-ci ilin may ayının 11-də Almaniya hökuməti bütün bu şərtləri qəbul etdiyini bildirdi.

Azərbaycan və konfrans
----------------------

London konfransında Ə.M.Topçubaşov başda olmaqla mühacirətdə olan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti nümayəndə heyəti də iştirak edirdi.

Həmçinin bax
------------

* Birinci London konfransı (1921)

Ədəbiyyat
---------

* Musa Qasımlı. *Avropa və Amerika ölkələrinin müasir tarixi. 2 hissədə I hissə (1918-1945).* Bakı, Bakı "Dövlət Universiteti nəşriyyatı", 2003. 370 səh.

İstinadlar
----------

1. ↑  Musa Qasımlı, 2003. səh. 26
2. ↑  Musa Qasımlı, 2003. səh. 27
**Alderton** — İngiltərənin Suffolk Sahili rayonunda, Feliksstouvun təxminən 9 kilometr şimalında, Vudbricin 16 kilometr cənub şərqində və Hollizlinin 3 kilometr cənubunda, Şimal dənizi sahilində kənd. 2007-ci ildə əhalisi təxminən 430 idi, 2011-ci ildəki siyahıyaalmaya görə 423-ə düşmüşdür.

Tarixi
------

Kənd "Alderton Domesday" Kitabında "Alretuna" olaraq qeyd edilmişdir. Yerli hərbi qurğulara Napoleon dövrünə aid 3 Martello qülləsi və müxtəlif XX əsrə aid binalar daxildir. Mil Leyn burada 1796-cı ildə tikilən və 1956-cı ildə dağıdılan bir dəyirman sahəsini işarətləyir. Sedar Kourtun 600 metr şərqində bir qədim məskunlaşma yeri havadan çəkilmiş fotoşəkillərdən müəyyən edilmişdir, ancaq oradan yeridikdə heç bir şey görülmür.

Aldertonda bir kənd dükanı, bir həkim əməliyyatı və zəng qülləsi olmayan bir kilsəsi mövcuddur. XVIII əsrdə kəndə təsir göstərən bir fırtına baş vermiş və nəticədə kənd camaat kasıblaşmağa başlamışdır. Suffolklu yazıçı Con Fiyelds, Aldertonu "günəşin bir yeri" olaraq adlandırmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Civil Parish population 2011" Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine. 2015-ci ilin sentyabr ayının 18-də alındı.

Xarici keçidlər
---------------

* Aldertonun şəkilləri
* Alderton Arxivləşdirilib 2014-04-24 at the Wayback Machine *Domesday Book* kitabında
**Rasim Hacı** və ya **Rasim Hacıyev** (10 iyun 1941 – 7 yanvar 2008, Mahaçqala) — Sovet və rus yazıçısı. Dağıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının xalq şairi (1974). Əsərlərində dağlıq Dağıstan sakinlərinin təbiəti və xarakterləri sevgi ilə təsvir olunur.

Bioqrafiyası
------------

Rasim Hacıyev 1941-ci ildə Azərbaycanın Qusar rayonunun Urva kəndində anadan olmuşdur. Milliyyətcə ləzgidir.

Rasim Hacı gənc yaşlarından neft yataqlarında qazmaçı işləyir. Sovet ordusu sıralarında xidmət edir. Sonradan Mahaçqalaya köçür, limanda fəhlə, ayırıcı qurğu zavodunun inşaatında betonçu, sonra Dağıstan kitab nəşriyyatında korrektor işləyir. Respublika "Kommunist" qəzetində və "Dostluq" almanaxının ləzgi nəşrində nəşr olunur. Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunu bitirir, "Sokolenok" jurnalının ləzgi dili üzrə sayının redaktoru işləyir.

1974-cü ildən SSRİ Yazıçılar Birliyinin üzvü olur.

"Şah Abbasın əfsanəsi" kitabına görə 1992-ci ildə S. Stalski Respublika Ədəbiyyat Mükafatı laureatı olur.

"Şoloxovun anadan olmasından 100 ili" (2004) xatirə medalı ilə təltif edilmişdir.

7 yanvar 2008-ci ildə dünyasını dəyişir.

Yaradıcılığı
------------

İlk hekayəsi olan "Ana və dağlar" 1965-ci ildə "Dostluq" almanaxının ləzgi nəşrində, ayrıca bir kitab olaraq isə 1967-ci ildə Dağıstan Kitab Nəşriyyatında nəşr edilmişdir. Sonrakı illərdə "Katramakanda" (1971), "Dağlarımızın tütəyi" (1975) hekayələri, "Uzaq illərin mahnısı" romanı (1980) və "Aydın bir səma altında" hekayələr toplusu (1986) ləzgi dilində nəşr olundu.

1976-cı ildə Rasim Hacının "Samur uşaqları" hekayələr kitabı Bulat Okucava tərəfindən rus dilinə tərcümə edilir və 1976-cı ildə Moskvada rus dilində nəşr olunur. 1977-ci ildə bu məcmuədən "Qardaşların gecə görüşməsi" hekayəsi "Roman qəzeti"-nin "Çəkilişlər" sayında nəşr olunur. Daha sonra 1978-ci ildə fin dilinə tərcümə edilərək Petrozavodskda "Punallippa" jurnalında və "Sovet ədəbiyyatı" jurnalında ingilis, alman, fransız, polyak və digər dillərdə nəşr olunmuşdur. 1981-ci ildə "Qardaşların gecə görüşməsi" adlı roman ləzgi dilində nəşr olunur.

1991-ci ildə Dağıstan Kitab Nəşriyyatı Rasim Hacının "Şah Abbasın Əfsanəsi" kitabını nəşr etdirir.

İstedadlı dağıstanlı şair Əlirza Səidov və dağıstanlı ədəbiyyatşünas Kamal Abukov, habelə məşhur rus yazıçıları Bulat Okucava və Sergey Zalıqin Rasim Hacının yaradıcılığını yüksək qiymətləndirmişlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Расим Гаджиев, биография, творческая деятельность". www.cultin.ru. 2020-08-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-20.
2. ↑  Лауреаты Республиканской премии им. С. Сталъского:[*ölü keçid*] // dagknigoizdat.ru
3. ↑  Скончался известный дагестанский писатель Расим Гаджиев Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine // ikunak.ru
**Rasim Kərimli** (01.05.1932-24.06.1996) Azərbaycan şairi

Rasim Kərimli 1 may 1932-ci ildə Tovuz rayonu Düz Qırıqlı kəndində anadan olub.Orta məktəbi bitirdikdən sonra 1951-1956-cı illərdə Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində təhsil alıb.Uşaqlıqdan saz, zurna-balaban çalan, Bakı Dövlət Universitetində oxuyarkən qarmon və pianino çalmağı öyrənən Rasim Kərimli universitetin bədii özfəaliyyət dərnəyinin ən fəal üzvlərindən biri idi. Hələ orta məktəbdə oxuyarkən şeir yazan Rasim bu vaxt artıq respublika mətbuatında çap olunurdu. 
Bir il Ağsu rayonunda müəllim işlədikdən sonra 1957-1969-cu illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Nizami adına Dİl və Ədəbiyyat İnstitutunda elmi işçi vəzifəsində çalışıb.Lakin bədii yaradıcılığı elmi yaradıcılığa üstün gəlir və tezliklə o, M. F. Axundov adına Dillər İnstitutunun Azərbaycan dili və ədəbiyyatı kafedrasına müəllim keçir. Bu vaxt Rasim artıq tanınmış şair idi. 
Şairin əsərlərinin xalq ruhuna son dərəcə yaxın olması onların asanlıqla əzbərlənməsinə və xalq arasında yayılmasına şərait yaradırdı. Bu təsadüfü deyildir. Uşaqlıqdan qonşuları Aşıq Nağının yanında aşıq havalarını və el şairlərinin şeirlərini əzbər öyrənməsi onun gələcək yaradıcılığına əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərmişdi. Bu təsir o qədər güclü olmuşdur ki, həyatı boyu saz-söz adamlarının cazibəsindən kənara çıxa bilməmişdi.
Bir neçə musiqi alətlərimizdə gözəl çalan Rasim Kərimli milli musiqimizin bilicilərindən idi. Həm buna, həm də şeirlərinə görə musiqiçilər və müğənnilərin əksəriyyəti onunla dostluq edirdi. Görkəmli sənətçilərimiz Habil Əliyev, Əlibaba Məmmədov, Teymur Mustafayev, Arif Babayev, eləcə də Mayis Salmanov, Mayis Məmmədov və başqaları şairə xüsusi ehtiram göstərirdilər. Elə bir konsert (dövlət tədbirləri daxil olmaqla), elə bir şənlik, elə bir toy olmazdı ki, Rasim Kərimlinin sözlərinə yazılmış mahnılar oxunmasın. Şairin "Səndən savayı", "Biləydin kaş", "Bir qız bir oğlanındır", "Qurban olum", "Sənsiz", "Min yaşasın", "Axtarar səni", Zümrüd Məmmədova və Təhmurazın oxuduğu çox maraqlı, dərin mənalı "Deyişmə" və başqa şeirlərinə bəstələnmiş mahnılar dillər əzbəri olmuşdu.
"Dostluq ilk sözümdür"(1969), Şəfqət bulağım"(1975), "Dünya mərdlər dünyasıdır"(1979), "Biləydin kaş"(1983), "İntizarda qoyma məni" ( 1991) və s. kitabların müəllifi olub.
Rasim Kərimli 1996-cı il 24 iyunda vəfat edib

Ailəsi
------

Rəşid ağa Cavanşir qızı Zəminə bəyimlə evlənmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-01-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-25.
2. ↑
**Malta Universiteti** (malta L-Università ta' Malta, *ing.* University of Malta) — Maltanın Mzida şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi, Avropanın ən qocaman universitetlərindən biri. Universitetdə bakalavr, magiistr və elmlər doktoru elmi adını almaq olur (PhD).

Tarixi
------

Əsası 1592-ci ildə qoyulmuşdur.

Universitetin çoxlu sayda şöbələri və filialları vardır.

Universitetdə 9 minə qədər tələbə təhsil alır, onun minə qədəri xaricilərdir. Təhsil haqqı digər ölkələrə nisbətən ucuzdur.

Universitet kampusu təhlükəsizlik tələblərinə tam cavab verir.

Universitetdə iqtisadiyyat, incəsənət, humanitar fənlər, mühəndislik, tibb, diplomatiya və s. ixtisslar üzrə bakalavr, magistr və doktorluq təhsili almaq olar.

Xarici əlaqələri
----------------

Utrext Şəbəkəsinin üzvüdür.

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
| П: | "Universitet" portalı |

Mənbə
-----

* um.edu.mt — Malta Universitetinin rəsmi saytı  (ing.)

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  Directory of Open Access Journals. 2003.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-09-17.
4. ↑  Who are the members Arxivləşdirilib 2009-01-07 at the Wayback Machine. utrecht-network.org  (ing.)

Həmçinin bax
------------

* Maltada təhsil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Universitet ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Rüqə xətti** və ya **ruqə xətti** — ərəb xətt növü. Ruqə xətti (hərfi tərcüməsi "məktub", "dəri parçası" deməkdir) – Sürətli yazı xətti olan ruqə də tuqi kimi XIII əsr şairi və xəttatı Əbülfəzl Dinəvəri tərəfindən yaradılmışdır. Bu bədii xətt növü ərəb əlifbasındakı klassik altı xətt növünə daxildir. Ruqə orta əsrlərdə əvvəllər adi əlyazmalarda, sonralar isə kitab başlıqlarında, ünvanların yazılışında tətbiq olunmuşdur. Ruqə xətti sadə və estetik, təsiri zəif olduğu üçün həmin xətdən kitab üzü köçürülməsində çox nadir hallarda istifadə edilmişdir. Bu xətt Azərbaycanda daha az məlum olan xətt növü kimi tanınsa da, AMEA Əlyazmalar İnstitutunda rüqə xətti ilə yazılmış 6 ərəbdilli əsərin saxlandığı müəyyən edilmişdir. Hazırda, əsasən ərəb ölkələrində adi yazıda geniş istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Әбдүлбаги Тәбризи // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VI ҹилд: Куба—Мисир. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1982. С. 125.
2. ↑  Əbdülbaqi Təbrizi // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 8-ci cild: Enollar – Fedin. Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2018. 598 səh.
3. 1 2  Məmməd Adilov, Azərbaycan paleoqrafiyası. Bakı: Elm, 2010. - 224 s.
Bacraqlı Məscidi Belqrad
İslam ağa məscidi Niş
Novi Pazardakı Həsən Çələbi məscidi
Preşevodakı Ebu Bəkir məscidi
Drajeviç, Sjenica şəhərindəki məscid
**Serbiyada islam** — Serbiyanın ənənəvi dinlərindən biridir. Serb müsəlmanları əsasən sünni müsəlmanlardır. 2002-ci il siyahıyaalmasına əsasən, Mərkəzi Serbiya və Voyvodinada təxminən 240.000 müsəlman yaşayır. Bu da əhalinin 3,2%-ni təşkil edir. Kosovoda daha çox müsəlman yaşayır, lakin əyalətdəki qeyri-sabit vəziyyətə görə onların sayını dəqiq hesablamaq mümkün deyil.

Tarixi
------

XIV–XV əsrlərdə Osmanlı İmperiyasının genişlənməsi ilə birlikdə Serbiyada İslam geniş şəkildə yayılmağa başladı. Orta əsr Serbiyasının Osmanlı İmperiyasına qoşulmasından sonra İslam burada ən böyük dinə çevrildi. Bir çox slavyanlar İslamı qəbul etdilər, türklər və digər müsəlman xalqlar da buraya şərqdən köçdülər. Türk səyyahı Övliya Çələbinin 1660-cı ildə Belqradda verdiyi məlumata görə, 98.000 sakindən 21.000-i qeyri-müsəlman, 77.000-i isə müsəlman idi. 19-cu əsrdə Serbiya ərazisinin türk hökmranlığından azad edilməsi zamanı müsəlmanlar qovulmuş, məscidlər dağıdılmışdır.

Coğrafiyası
-----------

Mərkəzi Serbiya və Voyvodinada 190-dan çox məscid var ki, onlardan 120-yə yaxını Sandzakda, 60-ı Cənubi Serbiyada, geridə qalanları isə Belqradda, Mali Zvornik və Subotiçada yerləşir.

Qalereya
--------

* Adi serb müsəlmanlarının eskizləri.Adi serb müsəlmanlarının eskizləri.
* Smederevodan Osmanlı əlyazması, 1526Smederevodan Osmanlı əlyazması, 1526
* Serbiya İslam İcmasının Rijaset Təşkilatı (2007-ci ilə kimi)Serbiya İslam İcmasının Rijaset Təşkilatı (2007-ci ilə kimi)
* Bosniya və Herseqovina İslam İcmasının Rijasetinin bir hissəsi olan Serbiya İslam İcmasının Mešihat Təşkilatı (2007-ci ildən)Bosniya və Herseqovina İslam İcmasının Rijasetinin bir hissəsi olan Serbiya İslam İcmasının Mešihat Təşkilatı (2007-ci ildən)

Həmçinin bax
------------

* Serbiya
* Serbiya əhalisi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Zilkić ponovo izabran" (serb). Serbiyanın Radio Televiziyası. 13 fevral 2010-cu il. 2020-01-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 fevral 2014-cü il.
2. ↑  "Čitaci | Hrvatska enciklopedija". 2020-05-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-30.
3. ↑  "Reakcije na fetvu protiv reisa IZ Srbije" (bosniya). Əl-Cəzirə Balkanlar. 14 noyabr 2012-ci il. 2014-02-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 fevral 2014-cü il.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-12-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-30.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-12-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-30.
Bitkilərin həyati formaları: !. Fanerofit; 2-3. Xamefit; 4. Hemikriptofit; 5-9. Kriptofit: 5-6. Geofit; 7. Helofit; 8-9. Hidtofit.

**Bitkilərin həyati formaları -** Bitkilərin tumurcuqlarının əlverişsiz şəraitdə (ilin soyuq və quru mövsümlərində) torpağın və qar örtüyünün səviyyəsinə uyğunlaşması və özünü qorumasıdır. Bu sistem ilk dəfə 1905-ci ildə, Danimarka botaniki K.Raunkiaer tərəfindən təklif edilmişdir.

Raunkier bitkiliyin formalaşdığı, müxtəlif ekoloji şəraiti əks etdirən, bitkilərin həyati formalarının 5 əsas tipini təsnif etmişdir. Müəyyən bir həyati formaya aid olan növlərin faizini hesablayaraq, dünyanın müxtəlif bölgələrinin və ya planetin müxtəlif tipli bitkiliklərinin həyati formalarının spektri əldə olunur.

Fanerofitlər
------------

Fanerofit bitkilərdə tumurcuqlar qışlayır və ya quraqlıq dövrünü "açıq şəraitdə", torpaqdan hündürdə keçirirlər. Onları tumurcuqları xüsusi pulcuqşəkilli qabıqla mühafizə olunur. Bu tip özündə ağaclar, kollar və lianları birləşdirən 15 alttipi birləşdirir. Alttiplər ölçüdən (meqa-, mezo-, mikro- və nanaofanerofit), tumurcuğun tipindən (qorunan və ya açıq) və yatpaqtökməsinə (həmişəyaşıl və ya yarpağını tökənlər) görə bölünür.

Xamefitlər
----------

Xamefit bitkilərdə qönçələr və təpə tumurcuqları əlverişsiz şərati torpağın səthinə sərilən və ya torpağa yaxın yerləşən əlavə tumurcuqlardan inkişaf edir. soyuq ərazilərdə bitən xamefitlərdə qönçə və təpə tumurcuqlarını qar, isti bölgələrdə isə onları bitki qalıqları örtür. Bunları Raunkier 4 alttipə bölmüşdür: yarımkollar, kolcuqlar, yarımkolcuqlar və "yastıq" bitkilər.

Hemikriptofitlər
----------------

Hemikriptofitlər əsasən ot bitkiləridirlər. Onların tumurcuqları torpağın üstündə, bəzən isə yarpalarla və ya bitki qalıqlarından əmələ gələn qatın altında yerləşir. Raunkier hemikriptofitlər arasında uzunsov zoğları olan "irotohemikriptofitləri" və qısa zoğları torpağın üzərində qışıaya bilən rozetli hemikriptofitləri ayırmışdır.

Kriptofitlər
------------

Kriptofitlər tumurcuqları torpağın müxtəli dərinliklərində yerləşən Geofitlər ((G) kökümsovlu, kök yumrulu və soğanaqlı bitkilər), tumurcuqları suyun altında (hidrofitlər (Hi) və ya bataqlıqlarda (helofitlər (He)) qışlayan bitkilərdir.

Terofitlər
----------

Terofitlər birillik bitkilərdir. Onları bütün vegitativ orqanları mövsümün sonunda məhv olur və qışlayan tumurcuqları qalmır. Bu bitkilər qışı və ya quraqlıq dövrünü torpağın üzərində yaxud torpaqda keçirən toxumlardan bərpa olunur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  F. A. Babayev Bitki Ekologiyası: Bakı-2003, 232 s.
2. 1 2 3 4 5  *Raunkiær Ch.* Plant life forms / transl. from Danish by H. Gilbert-Carter. — Oxford : Clarendon Press, 1937. — vi, 104 p. (ing)
Vyanadakı UNODC mərkəzi
**Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Narkotik və Cinayətlər Bürosu** (*ing.* United Nations Office on Drugs and Crime) (UNODC) Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Beynəlxalq Narkotiklərə Nəzarət Proqramının (UNDCP) və Cinayətlərin qarşısının alınması və Cəza Ədaləti şöbələrinin 1997-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Vyanadakı Ofisində birləşdirilməsi nəticəsində yaradılan bir ofisdir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnkişaf Qrupunun üzvüdür və 2002-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Narkotik və Cinayətkarlıqla Mübarizə Ofisi olaraq yenidən adı dəyişdirilmişdir.

Təşkilati strukturu
-------------------

Əsas mərkəzi Vyanada yerləşən ofisin dünya üzrə 1500 nəfər işçisi mövcuddur. Avstriya ilə birlikdə 21 sahə ofisi olan təşkilatın, biri Brüsseldə, digəri New Yorkda olmaqla iki əlaqə ofisi də mövcuddur. Ofisə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Katibliyi tərəfindən təyin olunmuş icraçı direktor rəhbərlik edir. İcraçı direktoru İngiltərənin Rusiyadakı keçmiş səfiri Yuri Fedotovdur. Fedotov bu vəzifəni 2002-ci ildən 12 iyul 2010-cu il tarixinədək ofisin keçmiş icraçı direktoru olan *Antonio Maria Costa*dan almışdır. Ofisin uzunmüddətli hədəfləri arasında dövlət, ictimai qurum və təşkilatlar arasında narkotik, cinayət, terrorizm və korrupsiya mövzularında paylaşılan məlumatları maksimum dərəcədə artırmaq və bu mövzularda qlobal, milli və sosial səviyyələrdə ictimaiyyətin məlumatlılığını artırmaqdır. Ofisin maliyyələşdirilməsinin 90% -i hökumətlərin könüllü yardımlarından ibarətdir.

UNODC eyni zaman Beynəlxalq Narkotiklərə Nəzarət Şurasının (*ing.* International Narcotics Control Board) (INCB) katibliyini də strukturunda cəmləşdirir.

Məqsəd və funksiyaları
----------------------

UNODC, qanunsuz narkotik ticarəti cinayətlərinin, beynəlxalq terrorizmin və siyasi korrupsiyanın qarşısının alınmasına dair bir-biri ilə koordinasiyalı və hərtərəfli (əhatəli) iş aparmaq və cinayətlərə həll yollarının tapılmasında Birləşmiş Millətlər Təşkilatına kömək məqsədi ilə yaradılmışdır. Bu hədəfləri üç əsas funksiya izləyir. Bunlardan birincisi, müxtəlif terror və qanunsuz narkotik ticarəti cinayətlərinin müəyyənləşdirilməsi, istintaqı, icrası və təqibi mövzularında hökumətləri dəstəkləmək və onları izləməkdir. İkincisi, bu cür cinayətlərə dair ölkələr arasında müqavilələrin, protokolların və razılaşmaların imzalanmasıdır. Üçüncüsü, hökumətlərin bu cür cinayətlərlə mübarizədə çətinliklərlə qarşılaşmaları halında maliyyə/texniki dəstək göstərməkdir.

Bu çərçivədə UNODC-nin məsul olduğu əsas mövzular; Alternativ İnkişaf, Korrupsiya, Cəza mühakiməsi, Həbsxanalarda islahatlar və cinayətlərin qarşısının alınması, qanunsuz narkotik ticarəti, müalicəsi və qulluğu, HİV və QİÇS, İnsan Alveri və Miqrant qaçaqmalçılığı, Çirkli pulların yuyulması, Mütəşəkkil Cinayətkarlıq, Quldurluq və Terrorizmdir.
**Fətulla Rzabəyli** (1885, Bakı – 10 oktyabr 1968, Bakı) — professor (1950), Əməkdar elm xadimi (1960).

Həyatı
------

Fətulla Rzabəyli 1911-ci ildə Novorossiysk Universitetini bitirmiş və 1913-cü ildən həmin universitetdə işləmişdir. o vətənə qayıdaraq müxtəlif vəzifələrdə də işləmişdir. 1930-cu ildə Azərbaycan Dövlət tibb institutu Azərbaycan Dövlət Universitetindən ayrılaraq yaradılanda "Biologiya" kafedrasını yaradaraq 1930–33-cü illərdə "Biologiya" kafedrasının müdiri olmuşdur. Bu kafedraya sonradan 1946–1964-cü illərdə də başçılıq etmişdir. 1950-ci ildə professor, 1960-cı ildə isə Əməkdar elm xadimi fəxri adına layiq görülmüşdür.

Ailəsi
------

Fətulla bəy Rüxsarə xanım Vəkilova ilə ailə qurmuşdu. Zülfiqar, Davud adlı oğlanları, Gülrux, Törə adlı qızları var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-07-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-26.
2. ↑  Fərrux Rüstəmov. Azərbaycan pedaqogikaşünaslığı. Bakı: Elm və təhsil, 2016. — səh. 34.

Mənbə
-----

* Respublika qəzeti. 26 may 2010-cu il.
**Birləşmiş Fəhlə-Kəndli Təşkilatı** — Vyetnamda həmkarlar ittifaqı. Ölkənin kommunist hökuməti tərəfindən tanınmır. Bu, 2006-cı ildə Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının sammitindən əvvəl səlahiyyətlilər üzvlərini həbs edəndə beynəlxalq diqqətə çatdırılmışdır. Doan Van Dyen, oğlu Doan Hui Tuonq və qrupun hüquq müşaviri Tran Kuok Hiyen də daxil olmaqla, bu üzvlərin bir neçəsi, "demokratik azadlıqlardan sui-istifadə edərək dövlətin maraqlarını pozmaq" ittihamı ilə 4 ildən 5 ilə qədər həbs cəzası almışdır.  "Human Rights Watch" və "Amnesty International" kimi qruplar cəzalara etiraz etmiş, həbsdə olan həmkarlar ittifaqı üzvlərini vicdan məhbusu adlandırmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Not Yet a Workers' Paradise". Human Rights Watch. 4 May 2009. 13 September 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 January 2012.
2. ↑  "Lead a Union, Go to Prison". Amnesty International. November 2007. 5 May 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 January 2012.
**Ələkbər bəy Xasməmmədov** (1870, Yelizavetpol – 1925, Bakı) — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrünün ictimai və dövlət xadimi, hüquqşünas. Xəlil bəy Xasməmmədovun qardaşıdır. Ə.Xasməmmədov Sovet hakimiyyəti tərəfindən işgəncələrə məruz qalmış və güllələnmişdir.

Həyatı
------

Moskvada təhsil almışdır. Difai Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü olmuşdur. Gəncə Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyətinin, onun təftiş komissiyasının üzvü idi. 1905-ci ilin yayında Qafqazda yerli idarəetmə orqanlarının təşkili ilə bağlı yaradılan üç nəfərdən ibarət heyətin (Əlimərdan bəy Topçubaşov və Adil xan Ziyadxanovla birlikdə) üzvü seçilmişdi. Bu heyət Gəncə bələdiyyə seçkilərinin nəticələrini təsdiq etdirməli, müsəlmanların yerli idarə orqanlarına seçilməsindəki hüquqi məhdudiyyətlər aradan qaldırılmayınca yeni seçkilərin dayandırılması üçün müvafiq Rusiya orqanları qarşısında məsələ qaldırmalı idi. Ə.Xasməmmədov, eyni zamanda, Gəncə Milli Komitəsinin də üzvü olmuşdur. O, 1918 il iyulun 15-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin qərarı ilə yaradılmış Fövqəladə Təhqiqat Komissiyasının sədri təyin edilmişdi. Ə. Xasməmmədovun rəhbərliyi ilə, az vaxt içərisində, bütün Bakı quberniyasında ermənilərin türk-müsəlman əhaliyə qarşı törətdikləri soyqırımları haqqında istintaq və məlumat xarakterli geniş material toplanmışdı. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Nazirlər Şurasının 1919-cu il 28 fevral tarixli qərarı ilə Ə.Xasməmmədov Azərbaycan Məhkəmə Palatasının böyük sədri vəzifəsinə təyin olundu. O, eyni zamanda, mülki departamentə də sədrlik edirdi. Ə.Xasməmmədov Azərbaycan məhkəmələrinin fəaliyyətində məhkəmə nizamnamələrində ifadə edilmiş və hüquq elmi tərəfındən işlənib hazırlanmış prinsipləri əsas tutacağını, ədalət mühakiməsinin vicdanla həyata keçiriləcəyini, qanunçuluğa və ədalətə riayət ediləcəyini bəyan etmişdi (1919 il, mart).

İstinadlar
----------

1. ↑  Rustamova-Tohidi Solmaz Ali kizi. "1918. Azerbaijani Massacres in photos and documents". Baku, 2012, 208 pag. pag. 20. ISBN 978-9952-8072-0-2
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-05-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-27.
**Ələkbər xan Seyf Qasımlı Avşar**, Seyfəssəltənə ləqəbi ilə Məhəmmədhəsən xan Sərdare Kollun oğlu və ya Hüseyn Vəzir Nizam oğlu 1883də dünyaya gəlib.Dar-əl Funun və Rusiyanın Petroqrad şəhərinin hərbi məktəbində təhsil alıb.Tədricən İran Kazak diviziyasında tərəqqi etdi və Əmir Tumani və Sərdarlıq dərəcələrin aldı.Bir müddət Azərbaycan, Tehran və Xorasan qüvvələrinin komandanı idi.1920 çevrilişindən sonra tuğgeneral dərəcəsi ilə orduya daxil oldu və yüksək hərbi şuranın üzvlüyünə təyin edildi.Sonralar Gilan və Xorasan ostanlarının qubernatoru oldu.O, həmçinin Pəhləvilər dövründə,senat məclisinin 2,3,4, və 5 dövründə Tehran nahiyəsinin bir təyin edilmiş senatoru kimi idi. 1969-cu ildə və 86 yaşında Tehranda vəfat etdi.O, İranın böyük əmlak mülkiyyətçilərindən idi və Xorasanda çoxlu əmlakı varıdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rasexun saytı". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-01-22.
2. ↑  دانشگاه هاروارد، گفتگو با مشاهیر ایرانی (مهدی آذر، امیرخسرو افشار، صادق امیرعزیزی، علی ایزدی)، بی جا، بی تا، خاطرات امیرخسرو افشار، بخش اول، ص 2و3
3. ↑  اسامی نمایندگان مجلس شورای ملی از آغاز مشروطیت تا دوره 24قانونگذاری و نمایندگان مجلس سنا در هفت دوره تقنینیه از 2508 تا 2536 شاهنشاهی، بی جا، خرداد 2536شاهنشاهی،ص412

Qaynaqlar
---------

* شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران (جلد دوم)
* Avşar ailəsi[*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

* İran Kazak diviziyası
**Şəmsi Fəxri** — XIV əsr İran lüğətçisi və filoloqu. O, ən çox 1344-cü ildə Fars vilayətinin son incuid hakimi Əbu İşaq İncuya (hak. 1343–1357) həsr olunmuş "*Miyar-i Cəmali və-miftə-yi Bu İşaki*" nin ("Camala təklif olunan quş tələsi və Əbu İshaqa həvalə edilən açar") əsərinin müəllifi kimi tanınır.

Şəmsi Fəxri gəncliyi dövründə Luristanda hökmranlıq sürən həzarəspilər sülaləsinin sarayında xidmət etmişdir. O, 1313-cü ildə hökmdar Nüsrətəddin Əhmədə (hak. 1296–1330) həsr etdiyi "*Miyar-i nüsrəti*" şeirini ərsəyə gətirmişdir. Monqol Elxanilərin fars əsilli vəziri olan Qiyasəddin ibn Rəşidəddinin sarayına qoşulmuş, ondan sonra incuidlərin sarayına qatılmışdır.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. ↑  Massé, 1965. səh. 755
2. ↑  Boroujerdi, 2013. səh. 134 (see also note 19)

### Ədəbiyyat

* *Boroujerdi, Mehrzad.* Mirror For the Muslim Prince: Islam and the Theory of Statecraft (ingilis). Syracuse University Press. 2013. ISBN 978-0815632894. JSTOR 10.3366/j.ctt1j1w04g.
* *Massé, H.* Fak̲h̲rī // In Lewis, J.; Pellat; Schacht (eds.). The Encyclopaedia of Islam (ingilis). Volume II: C–G (New Edition).
**Burana qülləsi** – Qırğızıstanın Tokmok şəhəri yaxınlığındakı Qaraxanlıların paytaxtı olan Balasaqundakı qala.

Haqqında
--------

İpək yolu üzərində olan Burana qalası Qaraxanlı dövləti dövründə həm minarə, həm də nəzarət qülləsi funksiyasını yerinə yetirmişdir. IX əsrin sonlarında inşa edildiyi zaman yüksəkliyi 45 metr olan qüllə XV əsrdəki zəlzələdən sonra 25 metrə enmişdir.

1900-cü illərin əvvəllərində əraziyə gələn rus mühacirləri qüllədəki bəzi kərpicləri yeni tikinti layihələri üçün istifadə etdilər. 1970-ci illərdə təməlini bərpa etmək və dağılmaq təhlükəsi ilə üzləşən qüllənin qərb tərəfini təmir etmək üçün təmir layihəsi həyata keçirilmişdir.

Buraninsky yaşayış məntəqəsi və onunla birlikdə minarə XIX əsrin ortalarından bəri rus alimləri və yerli tarixçilər tərəfindən tədqiqat obyekti olmuşdur. Onların tədqiqinə yerli tarixçilər F. V. Poyarkov, V. D. Gorodetsky, A. M. Fetisov, N. N. Pantusov, V. P. Rovnyagin və görkəmli rus şərqşünası V. V. Bartold töhfə vermişlər. İnqilabdan əvvəlki dövrdə Qırğızıstan ərazisində arxeoloji tədqiqatların əhəmiyyətinə baxmayaraq, onlar təbiətdə təsadüfi, həvəskar idi. Abidələrin qorunması üçün tədbirlər görülməyib.

Hekayəsi
--------

Qala ilə əlaqəli bir əfsanədə deyilir ki, güclü bir xanın bir qızı dünyaya gəldi. Xan bu hadisəni ölkədəki bütün falçılara və müdriklərə dəvət edərək qızının gələcəyini söylədi. Bir yaşlı kişi qızının on altıncı ad günündə bir hörümçək dişləməsindən öləcəyini söylədi. Xan onu qorumaq üçün qızının tək qalması üçün hündür bir qüllə tikdi. Xanın qulluqçuları, qüllənin qarşısına qoyulmuş bir nərdivandan dırmaşaraq, səbətə gətirərək yeməklərini gətirdilər. Qalanın içində heç bir hörümçəyin girə bilməyəcəyinə əmin olmaq üçün hər şey yaxşıca yoxlanıldı.

Burana qalasının içərisindəki dolama pilləkən On altıncı ad günündə xan özünə bir səbət meyvə gətirərək doğum gününü qeyd etdi. Xan səbətdə gizlənmiş zəhərli bir hörümçəyi görmədi. Qızı bir meyvə əldə edərkən, zəhərli hörümçək onu dişləyib öldürdü. Xan o qədər əsəbləşdi ki, belə yüksək səslə qışqırdı, qüllənin bir hissəsi çökməyə getdi. Qalanı məhv edən XV əsr zəlzələsi tapıldıqda əfsanə mübahisə edildi.

Qalereya
--------

* Burana qülləsi 2007-ci ilBurana qülləsi 2007-ci il
* Burana qülləsi 2008-ci ilBurana qülləsi 2008-ci il
* Burana qülləsinin içindəki piləkkənlərBurana qülləsinin içindəki piləkkənlər

İstinadlar
----------

1. ↑  *Buyar, Cengiz.* İlk Türk-İslam Şehirlerinden Biri Olarak Balasagun. Ankara. 2017. səh. 547-566.
2. ↑  "Discovery Kyrgyzstan: Burana Tower". www.discovery-kyrgyzstan.com. 2017-07-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-09.
3. ↑  ""How to get to Burana Tower"". Adventures of Lil Nicki. 2019-11-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
4. ↑  "The Burana Tower". Journal of Nomads. 2019-11-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
**Jarkent** (*qaz.* Жаркент) — Qazaxıstanda şəhər, Almatı vilayətinin Panfilov rayonunun inzibati mərkəzi.

Sarıozek dəmir yolu stansiyasından 200 km şərqdə (Semey - Almatı xəttində) Sarıozek - Xorqos magistral yolunda, Çin sərhədindən 29 km məsafədədir. Kadastr kodu 266-dır.

Tarixi
------

Jarkent, Böyük İpək Yolunun Qazaxıstan ərazisinə girdiyi X əsrin sonunda bilinirdi. Məşhur antik tədqiqatçı İ.A.Kastaniyer müxtəlif formalı çoxsaylı kurqanları qeyd edir, eyni zamanda Semirechye'nin qədim və erkən orta əsrlər tarixi ilə əlaqəli xristian-nestorian və müsəlman abidələrindən bəhs edir. Jarkent şəhərinin qədimliyinin sübutu hələ izləri qorunub saxlanılan şəhər qala divarıdır. Belə bir gil müdafiə divarı Orta Asiyanın orta əsrlər və qədim tarixi üçün xarakterikdir. Çokan Vəlixanov, Bilal Nazim, Tuğluk Timur, İ.A. Səyyah və alim Çokan Çingisoviç Vəlixanov 1856-cı ildə gündəlikində Jarkent şəhəri və Karaturuk kəndi haqqında qeydlər etmiş, bir xəritə çəkmişdir. "Zhetisu" ensiklopediyasında Karaturuk məskunlaşmasının görünüşü dövrümüzün 6-7-ci əsrlərinə aid edilir. Vurğulanmalıdır ki, Ç.Vəlixanov hələ 1856-cı ildə Jarkenti şəhər adlandırmışdı. 1881-ci ildə Peterburq müqaviləsi nəticəsində İli Vadisinin qərb hissəsindəki torpaqların bir hissəsi Rusiya İmperiyasında qaldı. Köhnə yaşayış yerlərinin yerində General Kuropatkin yeni bir kənd qurdu.

Jarkentdə XIX əsrdə tikilmiş taxta bir məscid var.

Əhalisi
-------

Jarkent şəhərinin əhalisi 44506, etnik tərkibi: qazaxlar - 52%, uyğurlar - 33%, digər millətlər - 0,8%, ruslar - 0,7%.

Simvolu
-------

Jarkentin gerbi, 19 mart 1908-ci il tarixində, Semireçye bölgəsinin digər gerbləri ilə birlikdə təsdiq edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  GEOnet Names Server. 2018.
2. ↑  .
3. ↑  "Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов, районных центров и поселков на начало 2019 года". Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан. 2020-06-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-13.
4. ↑  *Абдуллажан САМСАКОВ.* "«Сколько лет Жаркенту»". 2018-04-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-26.
5. ↑  П. Н. Краснов На рубеже Китая Париж 1939 г.  Arxivləşdirilib 2013-09-27 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------

* Дело мастера Хуня. Как живут казахстанцы в 30 километрах от китайской границы
* http://www.panfilov-akimat.gov.kz/ru Arxivləşdirilib 2020-09-23 at the Wayback Machine
* Жаркент // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
* Официальный сайт культуры Алматинской области Arxivləşdirilib 2020-04-29 at the Wayback Machine
**Şəmkir Konyak Zavodu**, əvvəllər **Şamxor Konyak Zavodu** (̣̺*azərb-kiril.* Шамхор Конјак Заводу) — Azərbaycanda yeyinti sənayesi müəssisəsi. Şəmkir şəhərində, Heydər Əliyev küçəsi 264 ünvanında yerləşir. Zavodun əsası 1923-cü ildə qoyulmuşdur, SSRİ-də ən böyük konyak zavodlarından biri olmuşdur. 3, 4, 5 ulduzlu ordinar, "*Göygöl*", "*Göyçə*" və "*Bakı*" markalı konyaklar, ordinar portveyn, "*Ağstafa*", "*Alabaşlı*" və "*Kürdəmir*" markalı desert şərablar və s. istehsal edirdi. Zavodun 1980-ci illərin ortalarında 8 əsas sexi – konyak, şərab, şərab tullantıları emalı, 1, 2, 3, 4 və 5 nömrəli konyak spirti saxlama sexləri və mexaniki yardımçı sexi var. 1984-cü ildə 768 (1940-cı ildə 20, 1950-ci ildə 30) min dal konyak, 237 (1940-cı ildə 110, 1950-ci ildə 120) min dal şərab istehsal etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Şəmkir Konyak Zavodu". kataloq.gomap.az (az.). 2022-10-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 oktyabr 2022.
2. ↑  Шамхор Конјак Заводу // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. X ҹилд: Фрост—Шүштәр. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1987. С. 463.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Ayrantökən.

**Ayrantökən palçıq vulkanı** — Bakıdan 65 km cənub-qərbdə, Atbulaq d/y stansiyasından 4.5 km şimal-şərqdə yerləşir və nisbi hündürlüyü 190 m olan uzanan yayladır. Morfoloji əlamətlərinə görə ovalığa oxşar formadadır. Cənub yamacı boyunca 1964–1990-cı il püskürmələrinin brekçiya axını müşahidə olunur. 1.5 km uzunluğunda və 200 m enində "dillər" 1964-cü il püskürməsi zamanı düzənliyə axmışdır. Yüksəklik sahəsində 4 vulkan təzahürləri vardır ki, bunlardan biri strukturun cənub-qərb hissəsində yerləşir və neftli qrifonları təşkil edir. Digəri, sopka və qrifonların böyük qrupu indiki kraterin şimal- qərbində yerləşir və çoxlu sayda aktiv fəaliyyətli mikroformalara malikdir; sopkaların hündürlüyü 5–10 m-ə çatır. Krater sahəsinin ətrafında uzunluğu 700–800 m, dərinliyi 2–3 m olan bir neçə iri çatlar vardır. Kraterin mərkəzində brekçiyanın parçalanması müşahidə olunur. Brekçiyanın ümumi həcmi 500 mln. m³, örtük sahəsi isə 805 ha-dır. Ayrantökən dövrü olaraq püskürən vulkandır. Vulkanın demək olar ki, bütün püskürmələri yeraltı uğultu, partlayış, alov sütunu (bəzən, 500 m hündürlüyündə), fasiləsiz qaz yanması, vulkan brekçiya tullantılarının olması və parçalanma zonalarının, eləcə də müxtəlif istiqamətli, 45–20 m dərinlikdə, çatların əmələ gəlməsilə müşahidə olunmuşdur. Onun ilk püskürməsi 1964-cü ildə, son püskürməsi isə 2008-ci ilin martında baş verib. 2004-cü ildəki püskürmə xeyli güclü olub, alovla, 20–25 m hündürlüyə atılan brekçiya ilə müşayiət olunmuşdur. 400 min m³ həcmində və 1.2 m qalınlığında brekçiya krater ərazisində mərkəzində 4.5 ha sahəni örtmüşdür. Onun cənub və cənub-şərq hissələrində müxtəlif istiqamətli çatlar və köhnə brekçiya örtüyünün parçalanması baş vermişdir. Tullantılar içərisində çoxlu sayda neftli süxur qırıntıları vardır.

Mənbə
-----

* Ayrantökən palçıq vulkanı Arxivləşdirilib 2011-07-17 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

| ⛭ Azərbaycanın palçıq vulkanları  |
| --- |
| Abix  • Ağzıbir  • Ağzıbir (Bozdağ)  • Axtarma-Paşalı  • Atbatan  • Ayazaxtarma  • Ayrantökən  • Bahar  • Bahar (Ələt)  • Bəndovan  • Boğ-Boğa  • Boyanata-Sarıdaş  • Böyük Hərəmi  • Böyük Kənizədağ  • Böyük Mişovdağ  • Çeyildağ  • Daşgil  • Dəmirçi  • Diləngəz  • Durovdağ  • Gülbəxt  • Güzdək Bozdağı  • Xərə-Zirə  • Keçəldağ  • Keyrəki  • Kiçik Hərəmi  • Kiçik Kənizədağ  • Kiçik Mişovdağ  • Qalmaz  • Qaradağ Axtarması  • Qaradağ Pilpiləsi  • Qarasu adası  • Qələndəraxtarma  • Qırməki  • Qızmeydan  • Qobu Bozdağı  • Qoturdağ  • Quşxana  • Lökbatan  • Otman Bozdağı  • Pirəkəşkül  • Sarınca  • Şıxzərli  • Torağay  • Torpaqlı Axtarması  • Üçtəpə  • Zığ• Şonqar |
**Klaudia Oktavia** və ya **Oktavia Neron** (latınca CLAVDIA•OCTAVIA) (təq. 40 və ya 39, Roma – 9 iyun 62, Ventotene, Latsio) — Roma imparatoru Neronun ögey bacısı və ilk həyat yoldaşı olan Roma imperatriçası.

Həyatı
------

### Ailəsi

Oktavia Roma imparatoru Klavdinin üçüncü həyat yoldaşı olan Messalinanın tək qızı. Adı imperator Avqustun böyük bacısı olan Klaudia Oktavianın nənəsi Balaca Oktavianın şərəfinə qoyulmuşdur. Qardaşı Britannikus, ögey bacısı isə Klaudia Antonia idi.

### İlk illəri

Romada doğulmuşdur. Hələ kiçik qız ikən atası tərəfindən Auvqust nəslindən olan və gələcəkdə pretor olacaq Lucius Junius Silanus Torquatus ilə nişanlanmışdır.

### Neronun yüksəlişi

Oktavianın anası atasına qarşı sui-qəsd təşkil etməkdə ittiham olunaraq 48 yaşında edam edildi. Daha sonra Klavdi Kiçik Aqrippina ilə evlənmişdir. Kiçik Aqrippinanın ilk evliliyindən Lukius Domitius Ahenobarbus (gələcək imperator Neron) adlı bir oğlu var idi.

Kiçik Aqrippina planları və intriqaları ilə Octavia və Lucius Silanus arasındakı nişanı pozdurdu və Klavdini Neronu oğluluğa və varisi kimi götürülməsinə inandırdıqdan sonra o, 9 iyun 53-cü ildə Oktavia və Neronu evləndirdi.

### İmperatriça kimi həyatı

Klavdi 13 oktyabr 54-cü ildə öldü və Neron Britannikusu zəhərləyərək taxta çıxdı. Takitus bu hadisədən sonra Oktavianın çox üzüldüyünü, ancaq əri ilə birlikdə olanda bu duyğuları və ağrıları gizlətməyi öyrəndiyini yazır. Oktavia Neron və anası arasındakı mübarizənin ortasında qalmışdı. Bu mübarizə 59-cu ildə Neronun Messalinanı öldürməsi ilə nəticələndi.

Roma vətəndaşları tərəfindən imperartriça kimi yüksək qiymətləndirilsə də Neron ilə evliliyindən xoşbəxt deyildi. Oktavia aristikrat bir xanım idi, lakin Neron ona nifrət edirdi. Neron bir neçə dəfə Poppea Sabina ilə münasibətdə olmuşdu. Poppaea Nerondan hamilə qaldıqdan sonra Neron Oktavianı sonsuz olduğu səbəbiylə boşandı və boşandıqdan on iki gün sonra Poppaea ilə evləndi.

### Sürgün və ölmü

Neron və Poppaea zina ittihamı ilə Oktavianı Pandateriya adasına sürgün etdi. Oktavianın sürgün edilməsinə Roma vətəndaşları sərt reaksiya verdi və getdikcə etirazlar güclənmiş, Oktavianın heykəlləri çiçəklərlə bəzədilmiş, küçələrdə gəzdirilmiş və geri çağırılması istənmişdir. Neron demək olarki yenidən oktavia ilə evlənməyi qəbul etmişdir, lakin Poppaea Nerona Oktavianın ölüm əmrini imzalamağa məcbur etdi. Bir neçə gün sonra Oktavia bağlandı və damarları ənənəvi Roma intihar ritualına uyğun olaraq kəsildi. Dəhşəti o qədər çox idi ki, qan axını yavaşladı. Oktavia buxar hamamında boğularaq öldürüldü. Oktavianın başı kəsildi və Poppaeaya göndərildi. Onun ölümü Romanı kədərləndirmişdi. Suetonius illər sonra Neronun anası və Oktavia haqqında kabuslar yaşamağa başladığından danışır.

İstinadlar
----------

1. 1 2   (ing.).
2. 1 2  Suetonius, 12 Sezarın həyatı
3. ↑  Kassi Dio, Roma tarixi LXI.34
4. ↑  Tasit Korneli, Salnamələr" XIII.16
5. ↑  Takitus, *İlliklər* XIII.46
6. 1 2  Suetonius *On İki Sezarın Həyatları*, Neronun Həyatı 23 Arxivləşdirilib 2023-03-25 at the Wayback Machine, 24 Arxivləşdirilib 2023-03-25 at the Wayback Machine
7. ↑  Tasit Korneli, Salnamələr" XIV.53