recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Nəqərat** — təkrarlanan ifadə.

Şeirdə
------

Şeirdə hər bəndin sonunda təkrarlanan parça. Bir və ya bir neçə misradan ibarət olur. Nəqəratdan müəllif fikrinin əsas qayəsini daha da qabarıq şəkildə nəzərə çatdırmaq məqsədilə istifadə edilir.

Mahnıda
-------

Mahnıda hər bəndin sonunda eyni mətnlə ifa olunan hissə. Nəqərat adətən melodiyanın və musuqi formasının 2-ci hissəsisini (2-ci cümlı, 2-ci bənd) əmələ gətirir. Nəqəratın melodya və ritmi mahnının 1-ci hissəsində nisbətən daha sadə, dəqiq və aydın olur. Kiçik həcmli xalq mahnılarında nəqərat çox zaman mahnının melodiyasını bütövlüklə təkrar edir.

Ədəbiyyat
---------

* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, VII cild. Bakı, 1983. səh.218

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | GND: 4177356-1 · LCCN: sh85112273 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ədəbiyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Musiqi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Bir sevişmə silueti
**Sevişmə** (Making out və petting) — Amerika mənşəli termindir. Ən azı 1949-cu ilə aiddir və öpmək və ya ağır sevişmək kimi nüfuz etməyən cinsi aktlar da daxil olmaqla öpüşmək üçün istifadə olunur. Digər ləhcələrdəki ekvivalentlər arasında İngilis ingiliscəsi azalır və Hiberno-İngilis dili dəyişir.

Sevişmə çox vaxt sevgi və ya cinsi cazibə ifadəsidir. Geniş cinsi davranışları əhatə edir və ABŞ-nin fərqli bölgələrində fərqli yaş qruplarına görə fərqli şeylər deməkdir. Tipik olaraq, uzunmüddətli, ehtiraslı, kəskin öpüş (fransız öpüşü kimi də tanınır) və dəri ilə təmasda olan öpüşü ifadə edir. Bu termin bəzən, ağır sevişmə (bəzən sadə sevişmə adlanır) kimi digər ön sevişmə formalarına da aid ola bilər ki, bu da adətən bəzi cinsiyyət stimullaşdırılmalarını ehtiva edir, lakin çox vaxt nüfuz edən cinsi əlaqənin birbaşa hərəkətini əhatə etmir. Sevişmənin qəbul edilən vacibliyi iştirakçıların yaşı və nisbi cinsi təcrübəsindən təsirlənə bilər. Gənclər bəzən əsas fəaliyyətin baş verdiyi bir kəşfiyyat hərəkəti olan partiya oyunları da oynayırlar. Gənclər əsl hadisənin baş verdiyi sosial görüşlər keçirə bilərlər. ABŞ-də bu hadisələr "makiyaj qonaqlıqları" adlandırılırdı və bəzən "makiyaj otağı" adı ilə də bilinən müəyyən bir sahə ilə məhdudlaşırdı. Bu cür qonaqlıqlar ümumiyyətlə qrup seksi olaraq görülmürdü, ancaq qrupdan asılı olaraq ağır seks də baş verə bilərdi.
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Hümmət (ad).

 **Hüseynov Hümmət Paşa oğlu**  — texnika elmləri doktoru, professor

Həyatı
------

Hüseynov Hümmət Paşa oğlu Azərbaycan Respublikasının Göyçay rayonunun Qarabaqqal kəndində anadan olmuşdur. 1950-ci ildə "riyaziyyat" ixtisası üzrə ADU-nin fizika-riyaziyyat fakültəsini fərqlənmə ilə bitirmişdir. 1951-1953-cü illərdə akad. İ.M.Qubkin adına Moskva Neft-kimya və qaz sənayesi institutunun aspirantı olub. 1954-cü ildən AzETNÇİ-da boyük elmi işçi işləyib. 50-ci illərdin ortalarında onun təşəbbüsü ilə, sonralar uzun müddət rəhbərlik etdiyi "Yeraltı hidrodinamika" laboratoriyası yaradılmışdır. 1954-cü ildə "Qazlaşdırılmış mayenin məsaməli mühitdə hərəkəti məsələlərinin hidrodinamiki tədqiqatları" mövzusunda namizədlik, 1961-ci ildə isə "Neft layının hidrodinamiki ünsürləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. 1982-ci ildən onun elmi pedaqoji fəaliyyəti həmçinin AzPİ ilə də bağlı olub ki, burada o uzun müddət "Hidravlik və hidravlik maşınlar" kafedrasına rəhbərlik edib.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Hüseynov H.P. tanınmış alim kimi layların yeraltı hidrodinamikasının və neft-qaz yataqlarının işlənilməsinin bir çox istiqamətləri ilə məşğul olub.

Elmi tədqiqatların sahəsi: lay mayelərinin süzülməsi proseslərinin yeraltı hidrodinamikası məsələləri; neft və qaz yataqlarının layihə edilməsi və işlənilməsinin təhlili.

Hüseynov H.P. 280-dən artıq elmi məqalənin və 3 monoqrafiyanın müəllifdir. 20 elmlər namizədi hazırlamışdır. Hüseynov H.P. medal və fəxri fərmanlarla mükafatlanıb.
**Nəbi Nəbiyev Əliabbas oğlu** (1925, Karrar, Göyçay qəzası) — coğrafiya üzrə fəlsəfə doktoru, iqtisad elmləri doktoru, professor, akademik.

Həyatı
------

N. Ə. Nəbiyev 1925-ci ildə Azərbaycanın Kürdəmir rayonunun Karlar kəndində anadan olmuşdur. 1941-ci ildə orta məktəbi bitirib.

Böyük Vətən müharibəsində 2 orden və 15 medalla təltif edilmişdir. 1947-ci ildə keçmiş V. İ. Lenin adına Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun coğrafiya fakültəsinə daxil olmuşdu.

4 övladı var.

2011-ci il fevral ayının 25-də Bakıda rəhmətə getmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

1951-ci ildən Azərbaycan EA Coğrafiya institutunda elmi katib, kiçik elmi işçi işləyib.

1957-ci ildə Akademiyanın İqtisadiyyat İnstitutuna keçirilmişdir. Orada aparıcı elmi işçi vəzifəsində işləyib.

1958-ci ildə "Azərbaycan SSR qərb rayonlarının iqtisadi-coğrafi xarakteristikası və təsərrüfatının gələcək inkişafı" mövzusund namizədlik dissertasiyası müdafiə edib.

1983-cü ildə "Azərbaycan SSR-də mineral sərvətlərdən kompleks istifadə edilməsi və istehsalın yerləşdirilməsi" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək iqtisad elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almışdır.

Azərbaycan EA iqtisadiyyat institutunda fəaliyyəti dövründə kiçik elmi işçi, baş elmi işçi, 25 il "Təbii sərvətlərin iqtisadiyyatı", və "Təbii sərvətlərdən istifadə edilməsi" şöbəsinin müdiri vəzifələrində işləmişdir.

Yüksək ixtisaslı elmi kadrların yetişdirilməsində, ali məktəblərdə müvafiq fənlərin tədrisində, eləcə də dövrü mətbuatda elmin təbliğində N. Nəbiyevin xidmətləri vardır. Bir sıra elmi şuraların üzvü olan N. Nəbiyev 20-yə qədər Respublika, ümumittifaq, beynəlxalq miqyaslı elmi konfranslarda, simpoziumlarda aktual məsələlərə dair məruzələrlə çıxış etmişdir.

Azərbaycan Respublikasının prezident təqaüdçüsüdür.

Elmi əsərlər
------------

N. Nəbiyev 17 monoqrafiyanın (onlardan 4 müştərək müəlliflə), 250-yə qədər elmi, elmi-kütləvi məqalənin müəllifidir.

* "Azərbaycan mineral xammal sərvətlərindən kompleks istifadə edilməsi", (1978)
* "Təbii sərvətlər və istehsal", (1983)
* "Təbii sərvətlər və ekoloji mühit" (1987) (professor N. A. Vəliyevlə)
* "İqtisadiyyat, cəmiyyət və ekoloji mühit", (2000),
* "Təbii sərvətlərin istifadəsi və mühafizəsi" (1989) adlı monoqrafiyaların müəllifidir.

N. Nəbiyevin toponimika elmi sahəsində də böyük xidmətləri vardır.

* "Coğrafi adların mənşəyi", (1969)
* "Coğrafi adların sirri", (1969)
* "Coğrafi adlar" (1982) adlı əsərləri nəşr edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  B. Budaqov Azərbaycan Coğrafiyaçı alimləri "Elm" nəşriyyatı Bakı 2013 səh. 63–64
**Miopiya (yaxındangörmə)** — uzağı aydın görə bilməmək problemidir. Büllur fokuslana bilmədikdə, məsafədə olan obyektləri görmək çətin olur, lakin yaxınlıqda olan obyektləri aydın şəkildə görmək olur. Miopiya görmə qüsurlarından ən geniş yayılanlardan biridir, adətən məktəb yaşlarında özünü göstərir və yetkinlik yaşına qədər artır.

Miopiya gözün şüa sındırma qüvvəsinin (refraksiya) qüsuru olub, təsvirin gözün kökündə, torlu qişada deyil, onun önündə fokuslanması ilə xarakterizə edilir. Miopiya zamanı insan uzaq məsafədə yerləşən əşyaları aydın şəkildə seçə bilmir, yaxını isə əksinə, yaxşı görür. Belə şəxslərdə göz yorğunluğu, baş ağrıları, qaranlıqda görmənin pozulması müşahidə edilir. Diaqnostika prosesində vizometriya (görmənin yoxlanması), skiaskopiya, refraktometriya, oftalmoskopiya, biomikroskopiya, gözün ultrasəs müayinəsi aparılır.
Miopiyalı pasiyentlərə mənfi göstəricili, səpici linzalarla eynək və ya kontakt linzalar təyin olunur. Yaxından görmənin cərrahi üsullarla (lensektomiya, fakik linzaların implantasiyası, radial keratotomiya, keratoplastika, kollagenoplastika) və ya Eksimer lazer cərrahiyyəsinin (LASEK, FRK və s.) köməyilə korreksiyası mümkündür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Disease Ontology (ing.). 2016.
2. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu. 2018-06-29 2018.
NGC 891 spiral qalaktikası
Qalaktika müstəvisi, disk şəkilli qalaktikanın kütləsinin əksəriyyətinin özündə saxlayan sahədir. Qalaktika müstəvisinin perpendikulyarları qalaktik qütbləri göstərir. Real halda, qalaktika müstəvisi və qalaktik qütblər terminləri əsasən Yerin aid olduğu Süd Yolu qalaktikasının müstəvisini və qütblərini işarə edir.

NGC 4452
Bəzi qalaktikalar düzənsizdir və diskşəkilli quruluşa malik deyildir. Süd Yolu kimi spiral qalaktika halında belə, qalaktika müstəvisini müəyyənləşdirmək, ulduzların mükəmməl bir düzülüşü olmadığından bir qədər qeyri-adi və zahiri olur. 1959-cu ildə BAİ Süd Yolu şimal qalaktik qütbünün mövqeyini, R = 12h 49m, Dec = 27 ° 24' B1950 kimi təyin etdi; hazırda istifadə edilən J2000 dövründə, pressesiya nəzərə alındıqdan sonra koordinatlar RA 12h 51m 26.282 s, 27 ° 07 '42".01 kimi təyin olundu. Bu koordinantlar, Arktur parlaq ulduzu yaxınlığında, Veronikanın Saçları bürcündədir və eyni zamanda cənub qalaktik qütbü Heykəltəraş bürcünə uzanır.

Qalaktik koordinatların "sıfır uzunluğu" 1959-cu ildə, göy sferinin şimal qütbündən 123° mövqeyində olmaqla müəyyən edilmişdir. Beləliklə, qalaktik ekvatorda yerləşən sıfır uzunluq nöqtəsi 17h 42m 26.603s, −28° 55' 00".445 (B1950) və ya 17h 45m 37.224s, −28° 56' 10".23 (J2000)-dir və onun J2000 mövqeyi açısı 122°.932 -dir. Qalaktik mərkəz, 31,72 ° (B1950) və ya 31,40 ° (J2000) şimal şərq mövqelərində yerləşir.
Sükut dərəsi
**Sükut dərəsi** (*ing.* Valley of Silence və ya *Western Cwm*)- Everest zirvəsi, Lhotze yamacının ətəyində yerləşən geniş, düz, bir qədər dalğalı buzlaq vadisidir. Gələcək zirvə cəhdləri üçün marşrutlar axtaran, Everestin yuxarı hissələrini tədqiq edən İngilis İstiqlal Ekspedisiyasının tərkibində olan Corc Mallori vadini 1921-ci ildə gördüyü zaman onu "Cwm" adlandırdı. Cwm uels dilində "vadi" deməkdir.

Müasir alpinistlər, Sükut dərəsi vasitəsilə həmçinin Everest zirvəsinə çıxırlar; bura Xumbu buz divarından sonra cənub-şərq yolunda yerləşir. Vadinin mərkəzi hissəsi bu buzlağın ən yuxarısına qədər uzanan böyük eninə yarıqlarla parçalanmışdır. Yuxarı dırmaşan alpinistlər bu yarıqları keçmək məcburiyyətindədirlər. Burada Nuptsenin ətəyi boyunca "Nuptse Blade" adı verilən dar bir keçid yolu var (*ing.* Nuptse corner). Lakin bura Everestin 2400 metr yüksəkliyindəki heyrətamiz mənzərələri təqdim edir (dağın zirvəsi Baza düşərgəsindən görünmür; alpinistlər buranı ilk dəfə burada görürlər).

Sükut dərəsi ətrafındakı qarla örtülmüş yamaclar 6,000 metr (20,000 ft) yüksəklikdə olmasına baxmayaraq, günəş radiasiyasını əks etdirərək və gücləndirərək vadi hövzəsində temperaturu artırır. Burada günəşli və küləksiz gündə temperatur 35 °C (95 °F) ə çata bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Krakauer, Jon.* Into Thin Air: A Personal Account of the Mt. Everest Disaster. New York: Villard. 1997. ISBN 0-385-49478-5. p. 7
2. ↑  Krakauer 186–187
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Mirzəyev.

**Müharib Abbas oğlu Mirzəyev** — SSRİ Silahlı Qüvvələrinin və Azərbaycan Mülki Müdafiə sisteminin polkovniki, şəhid.

Həyatı
------

27 aprel 1945-ci ildə Səfərəliyev rayonunun Seyidlər kəndində anadan olmuşdur. 1967-cu ildə Saratov Orta Hərbi-Kimyəvi Məktəbini, 1974-cü ildə Sovet İttifaqı Marşalı S.K. Timoşenko adına Qırmızıbayraqlı Hərbi Kimyəvi Müdafiə Akademiyasını bitirib. SSRİ dövründə Almaniya Demokratik Respublikasında hərbi hissə komandiri, Çexoslovakiyada, Gürcüstanda müxtəlif yüksək hərbi vəzifələrdə qulluq edib. 1980-cı illərdə Naxçıvanda, Qazaxda, Şirvanda hərbi qulluğunu davam etdirib. Müstəqillik dövründə Gəncə regional mülki müdafiə qərargahının rəsi olub.

1995-ci ildə Gəncə ətrafında sovet qoşunları tərəfindən atılmış radiasiyalı tullantıları zərərsizləşdirərkən güclü şüalanmaya məruz qalır və bir neçə gün sonra 5 may 1995-ci ildə dünyasını dəyişir.

Bu səbəbdən ona şəhid statusu verilir.

Bir sıra dövlət mükafatları ilə təltif edilmişdi.

Ailəli idi, üç övladı var.

Şair Təmkinin (Böyükkişi Mirzəzadənin) kiçik qardaşı idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-08-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-27.

Ədəbiyyat
---------

* Kalvalı Həsənov. And yerimiz (kitab). Bakı,"Əbilov, Zeynalov və oğulları", 2001, səh. 352.
**Sallaq tuyevik** (*lat.* Thujopsis dolabrata) — bitkilər aləminin çılpaqtoxumlular şöbəsinin i̇ynəyarpaqlılar sinfinin cupressales dəstəsinin sərvkimilər fəsiləsinin tuyevik cinsinə aid bitki növü.

Vətəni Yaponiyadır; mədəni şəraitdə çox vaxt kol formasında becərilir. Piramidal formalı çətirli və topabudaqlı ağacdır. Vətənində əlverişli şəraitdə hündürlüyü 35-40 m-ə, diametri isə 1 m-ə çatır. Qabığı qırmızı-qonur, nazik, lifli olmaqla, uzun qabıqlarla çıxır. Zoğları iki cərgəlidir və bir sahədə yerləşir. Budaqlarının ucları aşağıya sallanır. İynəyarpaqları xaçvarı-qarşılıqlı, qabıqşəkilli, alt tərəfi iri, ağ zolaqlı və xallıdır. Sahədə iynəyarpaqları ətli, parlaq, tünd-yaşıl, zoğa sıx bitişikdir, uzunluğu 4–6 mm, alt tərəfi 2, enli ağ zolaqlıdır. Erkəkcik sünbülcükləri (tozcuqları) tək-tək və ya topa şəklində yarpaq qoltuğunda və ya cavan zoğun ucunda əmələ gəlir. Dişi qozaları (sünbülləri) yumurtavarıdır, 8-10 ədəddir, qalın qabıqlıdır. Qozaları yumru, oduncaqlıdır, uzunluğu 12–18 mm olmaqla, zoğların uclarında yerləşir. Toxumları oval, uzunluğu 5 mm, qatranlı vəzicik, 2 ensiz qanadlıdır. Kölgəyədavamlıdır, düz düşən günəş şüalarından qorunmalıdır. Günəşli yerlərdə zəif böyüyür, çətiri seyrək olur. Soyuğadavamlı, torpağa tələbkar deyil. Dekorativ bitki kimi geniş yayılmışdır. Azərbaycanda Abşeron, Lənkəran, Gəncə və s. rayonlarda bağ və parklarda kol kimi əkilir. Toxumlarla, qış qələmləri ilə və tuyaya calaq olunmaqla çoxalır. Oduncağı çox möhkəmdir və körpülərin, gəmilərin tikintisində istifadə edilir.

Bu növ 1853-cü ildən mədəni şəraitdə becərilir. Aşağıdakı bağ formaları vardır:

* f. australis Henry — hündürlüyü 15 m-ə qədər, çətiri ensiz piramidal formalı, zoğları sallaq ağaclardır;
* f. altissima Ans. — çətiri liflidir;
* f. hondai Mak. — Hündürlüyü 30 metrə qədər olan ağacdır. İynəyarpaqları xırdadır. Nippon adasının şimalında bitir;
* f. nana Sieb. et Zucc. — cırtdan formadır, hündürlüyü 60 sm-ə qədərdir;
* f. plicata Ans. — budaqları sallaq, qatlı və ya yelpikşəkillidir;
* f. variegata hort. — zoğlarının ucları krem-ağ rəngli formadadır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Thujopsis dolabrata* | 
* Wikidata: Q1330391
* Wikispecies: Thujopsis dolabrata
* BioLib: 2421
* EoL: 1059918
* EPPO: THJDO
* FoC: 200005460
* GBIF: 2684102
* GRIN: 36596
* iNaturalist: 135553
* IPNI: 263878-1
* IUCN: 42265
* NBN: NBNSYS0200003888
* NCBI: 13727
* NZOR: 9f28245f-bb65-46f3-8d62-ac479f5fb213
* PFI: 8633
* Plant List: kew-2434751
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:263878-1
* Tropicos: 9400642
* WFO: wfo-0000409024

 |
| *Thuja dolabrata* | 
* Wikidata: Q17363920
* GBIF: 2684107
* GRIN: 36580
* IPNI: 263910-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:263910-1
* Tropicos: 9400614
* WFO: wfo-0000407745

 |
**Təbrizi** — üzüm sortu.

Azərbaycanın ən keyfiyyətli süfrə üzümlərindəndir. Yarandığı vaxtdan Təbrizi adlanır. Azərbaycanda, Gürcüstanda və Dağıstanda geniş yayılıb. Rusiyada, Ukraynada, Moldovada və Orta Asiya respublikalannda əkinləri vardır. Çoxlu sinonimlərə malikdir. Gəncədə hər bir həyətdə və təsərrüfatda Təbrizi sortu vardır. Sortun adının Təbrizi olması keçmişdə Azərbaycanla İranın (xüsusilə Təbrizin) yüksək ticarət əlaqələri ilə bağlıdır. Kolu güclü böyüyəndir. Çiçəkləri öz-özünü tozlayandır. Salxımı orta irilikdə və iridir, konusvari və sıxdır. Gilələri orta irilikdə və iri, oval, yetişib ötdükdə kəhrəba və açıq-qızılı rəng alır. Qabığı qalın və elastikidır, möhkəm mum qatı ilə örtülüdür. Ləti şirəlidir. Dadı adi, ahəngdar və təravətlidir. Təbrizi üzümünün bir çox cəhətləri, o cümlədən müalicə üzümü olması hələ tam öyrənilməmişdir. Dünya üzümçülüyündə Şasla sortunu müalicəvi üzüm adlandırırlar. Təbrizi dərindən öyrənilsə və təbliğ edilsə heç də Şasladan geri qalmayan, bəlkə də ondan üstün olan bir üzüm kimi qəbul edilər.

Təbrizi sortu respublikamızın qiymətli və Gəncəbasarın isə ən qiymətli üzümü, eləcə də ən çox tədqiqat işləri həsr edilməsinə baxmayraq lazımınca öyrənilməmişdir.

Təbrizi sortunun 1940-cı illərdə üç variasiyası aşkar edilmişdir. Sonralar, 1980-ci illərdə bizim tərəfimizdən əlavə iki variasiya aşkar edilmişdir. Bunlardan birinin salxımı və giləsi adi variasiyadan iri, digər variasiyada isə yarpaqlar və yaşıl zoğun rəngi tamamilə fərqlidir (tünddür).

Orta yetişəndir. Məhsuldarlığı ortadır. İsti və yüngül torpaqlarda yüksək keyfıyyət kəsb edir. Məhsulun yüksək saxlanma və daşınma qabiliyyəti vardır. Öyrənilən A, B, C variasiyalarından R. Ə. Məmmədov A variasiyasının daha yaxşı saxlandığını yazır.

### Xüsusiyyəti

Respublikamızın iki qiymətli sortlarından olan Təbrizi və Şamaxı mərəndisi üzüm sortlarında salxımlar sıx olduğundan onların görkəmi pisləşmiş olur. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, bu kimi sortlarda gilələrin seyrəldilməsi müsbət nəticə versə də bu əməliyyatın özü də çox zəhmətlidir. Bu baxımdan həmin sortlarda çiçək vaxtı zoğların ucu qoparılmamalıdır. Təəssüflər olsun ki, süfrə üzümçülüyündə bu incə məqamlara heç vaxt əhəmiyyət verilmir. Bu və başqa səbəblərdir ki, bizdə süfrə üzümçülüyünün özünə məxsus nöqsanları vardır.

İstinadlar
----------
**Qırmızıçiçək atşabalıdı** (*lat.* Aesculus × carnea) — bitkilər aləminin sabunağacıçiçəklilər dəstəsinin sapindaceae fəsiləsinin atşabalıdı cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Avropanın cənubunda və Şimali Amerikada, Ukraynanın cənub bölgələrində rast gəlinir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 15-25 m-ə çatan, yığcam yumru çətirli, möhkəm yarpaqlıdır; əsas zoğları şaquli yuxarıya istiqamətlənmiş, aşağı budaqları horizontaldır. Müxtəlif rəngli (çəhrayı-qırmızıdan tünd-qırmızıyadək), çiçəklərin uzunluğu 20 sm-dək olub, süpürgəvari çiçək qrupuna yığılmışdır. Çiçəkləmə mayın axırlarında müşahidə edilir. Meyvələri seyrək, barmaqvari-mürəkkəb, tünd yaşıl, parlaq və ya yaşıldır. Calaqla çoxaldılması mümkündür. Payızda yarpaqları uzun müddət yaşıl rəngini saxlayır.

Ekologiyası
-----------

Qışa, şəhər iqliminə, küləyə davamlıdır, ancaq quruluqdan əziyyət çəkir. Yaxşı drenajlı, gillicə torpaqlara üstünlük verir. İşıqsevən mezofit, mezotrofdur.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Bir çox park və bağlarda dekorativ bitki kimi becərilir.

İstifadəsi
----------

Çiçəkləmə dövründə daha dekorativdir, tək, alleya və küçə əkinlərində geniş istifadə edilə bilər.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q163779
* Wikispecies: Aesculus × carnea
* EPPO: AECCR
* EUNIS: 174980
* GBIF: 3189809
* GRIN: 1623
* iNaturalist: 478638
* IPNI: 927643-1
* IRMNG: 10457672
* ITIS: 507853
* MoBotPF: 261912
* NBN: NHMSYS0000455625
* NCBI: 171186
* PalDat: Aesculus\_carnea
* PFI: 3046
* Plant List: kew-2624483
* PLANTS: AECA2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:927643-1
* Tropicos: 50003495
* uBio: 2330628
* WFO: wfo-0000522249

 |
|  |
| --- |
| Yəhudi məhəlləsi |
| Ölkə | Azərbaycan |
| Şəhər | Bakı |
| Yerləşməsi | Sabunçu rayonu |
| Tikilmə tarixi | XX əsrin əvvəlləri |

**Yəhudi məhəlləsi** və ya **Cuhudlar məhəlləsi** — Bakının Sabunçu rayonunda yerləşən məhəllə, Bəhruz Kəngərli küçəsinin ənənəvi adı.

Tarixi
------

Məhəllənin salınması Rusiya imperiyası dövrünə, XX əsrin əvvəllərinə təsadüf edir. Azərbaycanda neft bumu zamanı baş tutan "yəhudi köçü"ndə Bakıya gələn yəhudilər üçün salınmışdır. Əhalisi ivritdilli idi. 1991–1992-ci illərdə SSRİ-nin süqutunun ardınca məhəllədəki yəhudi əhalisi kəskin səviyyədə azalmışdır. Azərbaycan yəhudilərinin əksəriyyəti iqtisadi problemlərə görə İsrailə, qismən də Rusiyaya kütləvi olaraq köçmüşdü. Burada bir neçə yaşlı yəhudi yaşayır. İndi məhəllədə əsasən məcburi köçkünlər, rayonlardan gələn kirayəçilərdir. Memarlığı Bakının "Sovetski" və "Kubinka" məhələllərinə, həmçinin İçərişəhərə oxşadılmışdır. Məhəllədəki evlərin çoxu baxımsız, köhnədir. Qəzalı vəziyyətdə olan evlər var. Çoxu zərgərlik və xalçaçılıq ilə məşğul olurdu. Məhəllənin keçmiş sakinləri bəzən bura qohumlarının qəbirlərinə baş çəkməyə gəlirlər. Məhəllə indiki dövrdə də bu adla tanınır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  ""Cuhudlar" məhəlləsi - "Ən kasıbının evindən 1 kilo qızıl tapmaq olardı"". Toplum TV. 2023-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-28.
2. 1 2 3 4  "Bakının "Yəhudi məhəlləsi" sakinləri evlərinin şəraiti ilə bağlı şikayətlərinə reaksiya verilmədiyindən gileylənirlər". VOA. 6 fev 2023. 2023-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-28.
3. ↑
**Lup Pindor** *(Coz Pindor Quzman*) — Məşhur boksçu Pintor, 1974-cü ildən yarışda iştirak edən Meksika məşhur boksçusudur. O, 1979-cu ildə Avropa çempionu adını qazanıb. 1981-ci ildən Pintor dəfələrlə mükafatlar, fəxri adlar qazanmışdır.

Həyatı
------

Lup Pintor 1955-ci ildə Meksikada yoxsul fəhlə ailəsində anadan olub. Atası ilə çox güclü münasibətləri var idi. Kasıbçılıq içində böyüyən Lup, özünü bu vəziyyətdən çıxartdı. 1974-cü ildə peşəkarcasına boks ilə məşğul olmağa başladı.

O, Vazquezand ilə dərhal döyüşə çıxdı, onun növbəti qələbəsindən sonra Fransisko Nunyes ilə raundda nokautla onun hesabını açdı. O, üç döyüşdən sonra ilk məğlubiyyətini aldı. Amma səkkiz döyüşün yeddisini nakautla qalib oldu.

Pintor 25 fevral 1976-cı ildə gələcək Dünya Xoruzu Davilaon ilə, sonra dalbadal iyirmi iki döyüşü qələbə seriyasını tutmuş on turdan ibarət turnirdə uduzdu.

Pintor Meksika boks məktəbi açdırmışdır. O, 2002-ci ildə Con Oven-in heykəlinin boksçunun həyat və ömür yolunu açmağa kömək edib. Ailəsi dəvət olunub.

Çünki Oven-in son döyüşü Pintor ilə olub. Oven 1980-ci ildə Pintor ilə döyüşdə Pintorun güclü zərbəsindən sonra karyerasında ilk dəfə olaraq nakulta düşüb. Ancaq ayılıb, komaya düşüb. Yeddi həftə sonra dünyasını dəyişib.

Boksdan sonra
-------------

Pintor, Camachoand və Zapataand ilə yanaşı, bir neçə boksçuların arasında 23 dekabr 2015-də Boks federasiyasının üzvü seçilib və vəzifə 15 iyun 2016-də verilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-07.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2012-02-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-07.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-06-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-07.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-06-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-07.

Mənbə
-----

(i) There are few online accounts of Pintor's upbringing. A sensitive description may however, be located here:. (ii) For an in-depth discussion of Pintor's controversial defeat of Carlos Zarate, see:. (iii) A ring report describing the Owen fight can be found here:. (iv) For more on Pintor's relationship with Johnny Owen's family, see:. (v) For a piece on Pintor's return fight with Albert Davila, go to Boxing Insider. (vi) Detail's of Pintor's ring record can be found at the Boxing Records Archive:  Arxivləşdirilib 2002-04-15 at the Wayback Machine.

Xarici keçidlər
---------------

* Professional boxing record for Lupe Pintor from BoxRec

|
|  |
|
| Əvvəlki:**Karlos Sarate** | **WBC Bantam Ağırlıq çempionu** 1979–1982 | Sonrakı:**Albert Devilo** |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Boomerang.

**«Boomerang»** — «Turner Broadcasting System Europe» şirkətinin sahibləndiyi və uşaqlar üçün yayımlanan Türkiyə telekanalı.

Tarixçə
-------

13 aprel 2016-cı ildə «Turner Broadcasting System Europe» şirkəti 23 aprel 2016-cı ildə Uşaqların Beynəlxalq Müdafiəsi Günü səbəbilə, «Boomerang» telekanalının Türkiyədə yayımına başlayacağını açıqlamışdır. Telekanal Türkiyədə həmin tarixdə yayıma başlayan ilk telekanal olmuşdur. HD kanalı Türkiyədə yalnız «Tivibu» və «D-Smart» operatorlarında yayımlanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Boomerang Launching in Turkey". Animation World Network. 13 April 2016. 26 November 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 November 2016.
2. ↑  *Dziadul, Chris.* "Boomerang to launch in Turkey". Broadband TV News. 13 April 2016. 31 December 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 November 2016.

Xarici keçidlər
---------------

* boomerangtv.ru — «Boomerang» telekanalının rəsmi saytı
**Passat cərəyanları** — Həm şimal yarımkürəsinin, həm də cənub yarımkürəsinin tropik enliklərində hakim passat küləklərinin təsirilə əmələ gələn okeanın səth cərəyanlarıdır.

Xüsusiyyətləri
--------------

Passat cərəyanları dreyf cərəyanlarına ən yaxşı misaldır. Passat cərəyanları passat küləklərinə uyğun olaraq daima şərqdən qərbə 1–2 km/s. sürətlə hərəkət edir.

Passat cərəyanları şimal yarımkürəsində sağa, cənub yarımkürəsində sola meyil edərək, ekvatora paralel-şərqdən qərbə doğru hərəkət edirlər. Sürəti ekvatora yaxınlaşaraq, 100–150 sm/saniyəyə çatır. Su kütləsinin qalınlığı 150–300 m-dir. Cərəyanların temperaturu şərqdən qərbə doğru getdikcə artır (25–280-yə çatır). Duzluluq 33–36 promildir.

Həmçinin bax
------------

* Passatlararası əks cərəyan
* Cərəyan
* Passatlar

Xarici keçidlər
---------------

* Okeanda suyun hərəkəti
* Dünya okeanında olan su kütlələri

İstinadlar
----------

1. ↑  O. Osmanov, B. Abdullayev "Məktəblilərin izahlı coğrafiya lüğəti" Bakı — 1979
2. ↑  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ensiklopedik ekoloji lüğət. Bakı-Elm-2008.
**Düzyarpaq gəvən** (*lat.* Astragalus strictilobus) — bitkilər aləminin paxlaçiçəklilər dəstəsinin paxlakimilər fəsiləsinin gəvən cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

İlk dəfə Azərbaycanda Talaqon dərəsində tapılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 20-40 sm, çətirinin diametri 80 sm olan, sıxbudaqlı, yastıq əmələ gətirən, yarpağını tökən, tikanlı koldur. Tikanları 4-13 sm uzunluqda, möhkəm və yaxud çox oraqvarı əyilmiş, cavanları açıq sarımtıl rəngli olub, yuxarıya meyillidir. Yarpaqaltlıqları cavan vaxtında 1 sm uzunluqda, keçəvari tüklü, darçını rəngdə, sarımtıldır, sonradan azca əyilir. Yarpağı 3-5 cüt, yarpaqcıqları uzunsov- neştərvari, hər iki tərəfdən sıxılmış, tikanlı, keçəvaridir. Çiçəyi sarı, hər yarpağın qoltuğundan 5-7 ədəd çıxaraq, uzunsov, bəzən yumurtavari, 3-5 (8) sm uzunluqda salxım çiçək qrupu əmələ gətirir. Çiçəkaltlıqları qayıqvari, uzun, ucu şiş, üzəri ağ, keçəvari tüklü, kasacığa bərabərdir. Kasacığı qalın, ağ tüklü olub, 8 mm uzunluqda dişləri vardır. Tacı zanbaqvari, yaxud qonur, quruyanda sarımtıl, kasacıqdan 2 dəfə uzun, 18-20 mm uzunluqdadır. Paxlası 1-2 toxumludur. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir, meyvəsi avqustda yetişir.

Ekologiyası
-----------

Orta və yuxarı dağ qurşaqlarında, quru-daşlı yamaclarda bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvanda yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Təsərrüfat əhəmiyyəti müəyyən edilməmişdir və mədəni halda becərilmir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15523924
* EoL: 669398
* GBIF: 5344940
* IRMNG: 10171404
* Plant List: ild-54371
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:2663053-4
* Tropicos: 100295020
* WFO: wfo-0000208289

 |
**Mürsəl Bakı** (1881, Ərzurum, Ərzurum vilayəti – 2 fevral 1945, İstanbul) — Birinci Dünya Müharibəsi və Türkiyə Qurtuluş Savaşı zamanı mühüm vəzifələr tutmuş, Bakı və İzmir şəhərlərinin azad edilməsində mühüm rol oynamış, sonradan bir müddət millətvəkili kimi fəaliyyət göstərmiş Qafqaz əsilli Türkiyə hərbiçisidir. 9 sentyabr 1922-ci ildə *I Süvari Diviziyası*nın komandiri olaraq İzmir şəhərinə daxil olan ilk türk generalıdır.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Mürsəl Bakı 1881-ci ildə Ərzurumda anadan olub, 1904-cü ildə Hərbi Akademiyanı bitirərək kapitan rütbəsiylə fəaliyyətə başlamışdır. Birinci Dünya Müharibəsinin son dövrlərində Batumidə *V Qafqaz Piyada Diviziyası*nın komandiri olmuşdur. 1918-ci ilin sentyabrında Nuru Paşanın komandanlığı ilə Qafqaz İslam Ordusu ilə Bakı döyüşünə qatılaraq, Bakının azad edilməsində iştirak edib və 28 may 1918-ci ildə qurulmuş Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin paytaxtının Gəncədən Bakıya köçürülməsini təşkil edib.

Birinci Dünya Müharibəsinin başa çatmasından sonra ingilislər tərəfindən həbs edilərək Maltaya sürgün olunub. Azadlığa buraxılmasından sonra 3 noyabr 1921-ci ildə Anadoluya gələrək Türkiyə Qurtuluş Savaşına qatılıb. Böyük Smirna Hücumu zamanı I Süvari Diviziyasının komandiri olub və Mirliva rütbəsi ilə təltif edilib. 15 sentyabr 1918-ci ildə Bakıda ilk dəfə Osmanlı bayrağını yüksəldən Mürsəl Bakı Paşa, dörd il sonra İzmirə girən ilk türk generalı oldu və İzmirdə ilk Türkiyə bayrağını Hökumət Evinin üstündə ucaldan Yüzbaşı Şərafəddinə komandirlik etdi. Bundan sonra bir müddət VII Ordu Korpusunda vəkil kimi çalışmışdır. Həmin müddətdə Cənubi Anadoluda kürdlərin mərkəzi hökumətə qarşı başladıqları Şeyx Səid üsyanının yatırılmasında iştirak edib.

23 avqust 1938-ci ildə hərbi xidmətdən təqaüdə çıxmışdır. VII çağırış Türkiyə Böyük Millət Məclisində Kocaelini təmsil etmişdir. 1945-ci ildə İstanbul şəhərində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  93.Yıl Önce Türk Ordusu Bakü´deydi. Arxivləşdirilib 2018-06-12 at the Wayback Machine, gundem.be, Yoxlanılıb: 13.11.2014
2. ↑  Yalçın Küçük — İsyan Arxivləşdirilib 2023-08-01 at the Wayback Machine, I cild, İthaki, səh. 228
3. ↑  Ozan Arslan — Osmanlı'nın son zaferleri: 1918 Kafkas harekâtı Arxivləşdirilib 2023-08-01 at the Wayback Machine, Doğan Kitap, 2010, səh. 104
4. ↑  Mürsel Bakü kimdir Arxivləşdirilib 2018-06-12 at the Wayback Machine, filozof.net, Yoxlanılıb: 13.11.2014
5. ↑  Bilâl N. Şimşir — Malta sürgünleri Arxivləşdirilib 2023-08-01 at the Wayback Machine, Bilgi Yayınevi, 1985, səh. 29–30
6. ↑  Vahakn N. Dadrian,Taner Akcam — Judgment at Istanbul: The Armenian Genocide Trials Arxivləşdirilib 2023-08-01 at the Wayback Machine
7. ↑  Tuncer Baykara — İzmir ṣehri ve tarihi Arxivləşdirilib 2023-08-01 at the Wayback Machine, Ege Universitesi Malbaasi, 1974, səh. 92
8. ↑  Uğur Ümit Güngör — Social Relations in Ottoman Diyarbekir, 1870–1915 Arxivləşdirilib 2023-08-01 at the Wayback Machine, səh. 289

Həmçinin bax
------------

* Bakı döyüşü
* Qafqaz İslam Ordusu

Xarici keçidlər
---------------

* Çünkü Bakü’ye giren Mustafa Kemal Paşa değil Mürsel Paşa’ydı…[*ölü keçid*]
**Nesl qalası** **skandalı** (*fr.* Affaire de la tour de Nesle) — 1314-cü ildə Fransa monarx ailəsində baş tutan və o əsnada Fransa kralı olan IV Filippin 3 gəlininin xəyanətlə təqsirləndirildiyi hadisə. Şayələrin kralın qızı olan İngiltərə kraliçası Fransalı İzabella tərəfindən yayıldığı bilinir. İddialara görə, bu xəyanətlər əsasən Nesl qalasında (*fr.* Tour de Nesle) baş verdiyi üçün qala hadisəyə adını vermişdir. Skandal, hadisəyə adı qarışan saray əyanlarının edamı, işgəncəsi və həbsi ilə nəticələndi.

Fransa kralı IV Filippin 3 oğlu var idi: Lüdovik, Filipp və Çarlz. Dövrün ənənəsinə uyğun olaraq kral öz oğulları üçün güclü siyasi evliliklər planlamışdı. Böyük oğlu Lüdoviki 1305-ci ildə Burqundiya hersoqu II Robertin qızı Marqaritayla, 1307-ci ildə ortancıl oğlu Filippi Burqundiya qrafı IV Ottonun qızı Jannayla, 1308-ci ildə isə kiçik oğlu Çarlzı qrafın digər qızı Blanşla evləndirdi. Ancaq bu evliliklər bir-birindən çox fərqli idi. Lüdovik və Marqaritanın evliliyi xoşbəxt deyildi. Belə ki, Dalaşqan ləqəbiylə məşhurlaşan Lüdovik xanımıyla vaxt keçirməkdənsə, tennis oynamağı daha üstün tuturdu. Nisbətən daha mühafizəkar və dindar olan Çarlzla Blanşın evliliyi isə sıxıcı və ənənəvi idi. Filipp və Janna cütlüyü isə digərlərindən fərqli olaraq bir-birinə bağlı idi.

Mənbə
-----

* Lorentz, Phillipe and Dany Sandron. (2006) *Atlas de Paris au Moyen Âge.* Paris: Parigramme. ISBN 2-84096-402-3
* Wagner, John. A. (2006) *Encyclopedia of the Hundred Years War.* Westport: Greenwood Press
* Gillmeister, Heiner. (1998) *Tennis: A Cultural History.* London: Leicester University Press. ISBN 978-0-7185-0147-1

İstinadlar
----------

1. ↑  Broad, Jacqueline and Karen Green. (2007) *Virtue, Liberty, and Toleration: Political Ideas of European Women, 1400–1800*
**Arboviruslar** — Bu qrup viruslar öz adlarını **Arthropodborne** sözündən almışdır ki, bu da "buğumayaqlılarla keçirilən viruslar" deməkdir. Arboviruslar təbiətdə çox geniş yayılmışlar. Hal-hazırda isə 200-dən artıq növü müəyyənləşdirilmişdir. Bu qrupun nümayəndələri insan və heyvanın bir sıra xəstəliklərini əmələ gətirirlər. Bu viruslar adətən quşların, soyuqqalıların,gənələrin,ağcaqanadların,mığmığaların bədənində parazitlik edirlər. Bir sıra buğumayaqlılar nəinki bu virusların keçiricisi, hətta bunlar həmin virusların qoruyucusu hesab olunurlar. Əksəriyyət arboviruslar sferik formada viruslar olub, 25dən 120–180 mkm qədər böyüklükdə olurlar. Onların tərkibi RNT dən, zülaldan, lipidlərdən və xarici təbəqədən ibarətdir. Bu qrupun ayrı-ayrı nümayəndələri həm müxtəlif hüceyrə kulturasında inkişafına görə, həm də sitopatogen effekt göstərmə xarakterinə görə bir-birindən fərqlənirlər. Bu qrupa ensefalit,sarı qızdırma,hemorragik qızdırma və papataçi virusları aiddirlər.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Tibb ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Antraxinon** — neft-kimya sintezində qiymətli nəhsullardan olub, boyaq maddələrinin alınmasında, kənd təsərrüfatı və sellüloza-kağız sənayesi materiallarının alınmasında istifadə olunur. Antraxinonun sintezində əsas üsul antrasenin və koks-kimya zavodlarında daş kömürün istehsalı zamanı əmələ gələn antrasen saxlayan fraksiyaların oksidləşməsi üsuludur. Bu zaman antraxinon tərkibli məhsullar, kifayət qədər qarışıq saxladığı üçün antraxinonun ayrılması çətinlik törədir və iqtisadı cəhətdən əlverişli olmur. Bu nöqteyi-nəzərdən antrasenin və antrasen fraksiyasının hidrogen-peroksidlə mis-vanadium oksidləri katalizatoru iştirakilə 700C-də oksidləşməsi reaksiyasını aparmışlar. Antrasen fraksiyasının oksidləşməsində substratın oksidləşdiriciyə mol nisbətının hesablanması tərkibdə olan birləşmələrin miqdarından asılı olaraq aparılır. Müəyyən olunmuşdur ki, antrasen fraksiyasının tam konversıyası üçün oksidləşdiricinin miqdarı kimyəvi təmiz antrasenin oksidləşməsinə lazım olan miqdardan iki dəfə artıq götürülür. Bu, oksidləşdiricinin əlavə miqdarının fenolların, naftalinin, fenantrenxinonların oksidləşməsinə sərf olunması ilə tsiklik diketonların -o- və p- benzoxinonların , naftoxinonların, fenantrenxinonların əmələ gəlməsi ilə əlaqədardır. Nəticədə 98% cıxımla , tərkibində 3,5–5,0% antraxinon saxlayan AXK-5 (antraxinon tərkibli katalizator) alınır.
"Xam" antrasenin nitrat turşusu (60%) və hidrogen-peroksid (30%) qarışığı ilə maya fazada oksidləşməsini 950C temperaturda sirkə turşusunda aparmışlar. Beləliklə 62% cıxımla və tərkibində 68–7-% antraxinon olan AXK-70 sintez olunmuşdur.
Kimyəvi təmiz antrasenin ve xam antrasenin ozonla maye fazada oksidləşməsini qatılığı 1–2% olan ozonla ozon tərkibli qazlarla aparmışlar. Məhsulun çıxımı 46% təşkil etmişdir.
Müəyyən olunmuşdur ki, AXK alinması üçün ən perspektiv xammal "xam" antrasen və koks- kimya sənayesi tullantıları, oksidləşdirici kimi isə ozon, nitrat turşusu və hidrogen –peroksid qarışığı, qalvanika sənayesinin tullantıları götürülür.
Antrasenin qaz fazada 360–3800C –də V2O5, K2SO4, Fe3O4 katalizatoru iştirakı ilə antaxinonun alınması reaksiyası tədqiq edilmişdir. Bu üsulla alınan AX yüksək təmizlik dərəcəsi ilə alınmışdır. Çatışmayan cəhəti kristallaşma ilə bağlı olaraq kiçik xüsusi səthə malik olduğuna görə aşağı katalitik aktivliyə malik olmasıdır.

Mənbə
-----

1. Разработка и внедрение промышленного производства антрахинона окислением антрацена кислородом воздуха в неподвижном слое катализатора В.Я. Полотнюк, Катализ в промышленности, № 5, 2013
2. Nüchter, M. Ondruschka, B. Trotzki, R. J. Prakt. Chem. 2000, 342, No. 7
Son zamanlar oturaq və stressli şəhər həyat tərzinin hökm sürməsi, düzgün olmayan qidalanma nəticə etibarilə orqanizmdə müxtəlif səpkili pozğunluqların geniş vüsət almasına yol açır.

Qeyd edilən faktorların təsiri nəticəsində qan dövranı sabitliyinin pozulması baş verir ki, nəticədə orqanizmdə maddələr mübadiləsi ləngiyir, hüceyrələr passivləşir və orqanizmin erkən yaşlanması baş verir. Yaşlanmanın normal proses olmasına baxmayaraq, erkən yaşlanma arzuedilməzdir. Bəs bu problemlərdən çıxış yolu varmı?

Kuopio Universitetində aparılmış tədqiqatlar sayəsində aydın olmuşdur ki, bütün bəlalardan ən optimal çıxış yolu likopen adlanan antioksidləşdirici maddədir. Orqanizmdə kifayət qədər likopen olmadıqda ürək – damar xəstəlikləri aktivləşir. Təəəsüf ki likopen orqanizmdə sərbəst şəkildə mövcud deyildir. Likopenin mənbəyi isə pomidorlardır. Ən maraqlısı isə budur ki, likopenin mənbəyi təkcə təzə pomidorlar deyil, həmçinin onlardan hazırlanan müxtəlif tomat məhsullarıdır. Lakin vaxtında lazımınca pomidorun qidaya daxil edilməsi bu problemdən ən uğurlu çıxış vasitəsidir. Nəticə etibarilə gün ərzində qida rasionuna 200-500 q pomidor, 500 q tomat şirəsi, 200 q tomat pastasının daxil edilməsi çox vacibdir .

Likopen – bir çox qırmızı və narıncı bitkilərin tərbində olur. Likopenin insan orqanizmində əsas funksiyası antioksidant effektdir. Oksidativ stressin azalması hesabına aterosklerozun qarşısını alır və DNT-nin müdafiəsini təmin edir. İmmuniteti möhkəmləndirir, qocalmanınn qarşısını alır, prostat vəzin funksiyalarını normallaşdırır. Kişi və qadınlarda cinsiyyət sisteminin normal funksiyalarını təmin edir.

Xarici keçidlər
---------------

*
**Toxta xan** - Qızıl orda xanı. 1291-ci ildə Noğay xanın köməyi ilə taxta gəlmişdi. Hakimiyyətə gələn kimi rusların yarım-müstəqilliyini ləğv etmək üçün qardaşı Tudanı hücuma göndərdi. O 1293-cü ildə 14 şəhəri yandırdı. Xan özü Tver şəhərinə hücuma keçdi və Vladimir-Suzdal knyazı Dmitri Aleksandroviçi taxtdan qovdu. Ruslar arxivlərində "Batu geri döndü" yazırdılar.

Hakimiyyət
----------

Tezliklə Toxta və Noğay xan düşmənə çevrildilər. Toxta xan qaynatası Salçiday ilə müttəfiq oldu. Salçiday Tuluy xanın kürəkəni idi. 1300-cü ildə Noğay xanla döyüşdə məğlub olan Toxta geri çəkildi. Toxta Qazan xandan yardım istəsə də xan bu işə qarışmadı. Sonrakı döyüşdə xan Noğayı məğlub edərək öldürdü. Onun oğlu Çaka xan isə Bolqarıstana qaçaraq özünü çar elan etdi. Noğay xanın torpaqları Toxtanın qardaşı Saraybuğa və oğullarına paylandı.

Sonrakı hakimiyyət
------------------

1301-ci ildə Ağ Orda hökmdarı Bayan xan Toxtanın yanına qaçdı. Ağ Ordada üsyanlar başlamışdı. Toxta xan üsyançılara yardım edən Duva xan və Kaydunun oğlu Çaparı məğlub edərək Buyanı hakimiyyətə qaytardı. 1304-cü ildə Toxta xan Cığatay xanlığından gələn təklifi qəbul edərək Temür xanın hakimiyyətini qəbul etdi. Poçt sistemi və ticarət yenidən genişlənməyə başladı. 1312-ci ildə vəfat etdi. O Qızıl Ordanın son müsəlman olmayan xanı idi.
**Sərdar Dadaş oğlu Mehdiyev** — jurnalist.

Həyatı
------

Sərdar Mehdiyev 22 aprel 1933-cü ildə Ağdam şəhərində anadan olmuşdur. O, 1953-cü ildə Ağdam şəhər 1 saylı orta məktəbi bitirmiş, 1953-1958 illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Filologiya fakültəsinin jurnalistika şöbəsində ali təhsil almışdır. Sərdar Mehdiyev 1967-1969 illərdə Bakı Ali Partiya Məktəbində oxumuşdur.

Sərdar Mehdiyev 2002-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

Jurnalistlik fəaliyyəti
-----------------------

Sərdar Mehdiyev uzun illər müxtəlif rayon qəzetlərində jurnalist işləmişdir. O, "Qırmizi bayraq" (Zaqatala) qəzetinin məsul katibi (1958-1962), "Sürət" (Ağcəbədi) qəzetinin redaktoru (1962-1966), "Lenin yolu" (Ağdam) qəzetinin məsul katibi (1970-1989), "Qarabağ" qəzetinin məsul katibi (1989-1991), "Xocalının səsi" qəzetinin redaktoru (1991-2001) işləmişdir.

Sərdar Mehdiyev "Həsən bəy Zərdabi" və "Qızıl qələm" mükafatları laureatı olmuşdur.

Mənbə
-----

* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Cabbar bəy Vəlibəyov və davamçıları. (Bakı, 2014).
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Evdə tək.

**"Evdə tək 4"** — 2002-ci ildə çəkilmiş ABŞ filmi.

Məzmun
------

Kevin (Mayk Veinberq) atası Piter (Ceysin Beqe) və anası Keit (Klara Kari) boşanmaq qərarına gəlirlər.9 yaşlı Kevin MkKallisters (Mayk Veinberq) atası zəngin qız və böyük sarayı olan Natali (Coanna Qoinq) ilə evlənməyi fikirləşirlər. Piter (Ceysin Beqe), üç uşaq Baz (Qiden Cakobs), Meqan (Çelsi Rasso) və Kevin (Mayk Veinberq) atası idi. O, Kevin (Mayk Veinberq) saraya dəvət edir və Kevin (Mayk Veinberq) qardaşı Baz (Qiden Cakobs) ilə yola getmədiyi üçün bu təklifi qəbul edir. Kevin (Mayk Veinberq) burada isə sarayın mühafizəçisi Preskot (Erik Avari) ilə yola getmir. Sonra isə evə bir-iki dəfə Marv (Frenç Stevart) və Vera (Missi Pile) soxulur və Kevin (Mayk Veinberq) onların qarşısını alır. Daha sonra oğruların kraliçanı oğurlamaq planını Kevin (Mayk Veinberq) eşidir. Lakin, Kevin (Mayk Veinberq) atası Piter (Ceysin Beqe) evə oğruların girməyinə inanmır və o, özü oğruların qarşısını almaq üçün planlar qurur. Kevin (Mayk Veinberq) elə bilir ki, Preskot (Erik Avari) oğruların başçısıdır.
Bundan sonra sonuncu dəfə Marv (Frenç Stevart) və Vera (Missi Pile) saraya gələrək kraliçanı oğurlamaq istəyirlər. Lakin, Kevin (Mayk Veinberq) hazırladığı planla onlara imkan vermir və Kevin (Mayk Veinberq) bilirki Molli (Barbara Bekok) oğruların başcısıdır. Sonda Piter (Ceysin Beqe) və Keit (Klara Kari) barışırlıar və kral ailəsi Milad bayramın onların evində keçirəcəklərinə söz verirlər.

Rollarda
--------

| Aktyor | Rol | Mövqeyi |
| --- | --- | --- |
| Mayk Veinberq | Kevin MkKallister | Piter və Keitin oğlu |
| Frenç Stevart | Marv Merkants | Kraliçanı qaçırmağa çalışan oğru |
| Missi Pile | Vera Merkants | Kraliçanı qaçırmağa çalışan oğru |
| Erik Avari | Mr. Preskot | Natalinin evinin mühafizəçisi |
| Barbara Bekok | Molli | Natalinin evinin işcisi. Marvın anası |
| Coanna Qoinq | Natali | Peterin evləmək istədiyi zəngin qız |
| Ceysin Beqe | Piter MkKallister | Kevinin atası |
| Klara Kari | Keit MkKallister | Kevinin anası |
| Qideon Cakobs | Baz MkKallister | Kevinin qardaşı |
| Çelsi Russo | Meqan MkKallister | Kevinin bacısı |

İstinadlar
----------



| ⛭Evdə tək filmləri |
| --- |
| Film | 
* *Evdə tək* (1990)
* *Evdə tək 2: Nyu-York sərgüzəştləri* (1992)
* *Evdə tək 3* (1997)
* *Evdə tək 4* (2002)
* *Evdə tək 5: Bayram soyğunu* (2012)

 |
Cinsi partnyor cinsi əlaqədə olan insanlara verilən addır. Cinsi partnyorlar istənilən cinsə və yaxud da hər hansısa bir cinsi oriyentasiyaya məxsus ola bilərlər. İnsanlar bir-birləri ilə evli, nişanlı, sevgili və ya dost ola bildikləri kimi, bir-birlərini tanımadan təsadüfi cinsi əlaqədə də ola bilərlər. Onlar bir-birlərini tanıya və yaxud da bir-birlərinə yad ola bilərlər. Yad insanlar bir-birləri ilə bir gecəlik münasibətdə və yaxud da fahişələr vasitəsilə münasibət yarada bilərlər. Çox vaxt xoşa gəlməyən bir hadisə olsa da, bir insanın eyni anda bir neçə cinsi partnyorunun da olması mümkündür.

Bu termin təcavüz və yaxud da qeyri-ixtiyari intim münasibətlərə girənləri ifadə etmir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Anonymous Sex - The Body". 2016-05-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-22.
2. ↑  *McGuire, Brianne.* "Rapist vs Partner: Indexing A Sexual History". GRAPHICPAINT. 14 July 2018. 6 March 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 August 2021.
**Al-qırmızı zoğal** (*lat.* Cornus sanguinea) — bitkilər aləminin zoğalçiçəklilər dəstəsinin zoğalkimilər fəsiləsinin zoğal cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Cənubi Avropada, Baltikyanı ölkələrdə təbii halda bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 4-6 m-ə çatan, düz gövdəli, şaxələnmiş və ya sallaq budaqlı kol və ya ağacdır. Cavan zoğları çılpaqdır, əvvəlcə yaşıl, sonra qonur-qırmızı rəngli olur. Yaşıl zoğları boz-qırçınlıdır. Yarpaqları saplaqlıdır, uzunluğu 2-9,5 sm, eni 6 sm-ə qədərdir, üst tərəfdən parlaqyaşıl, alt tərəfdən solğundur, hər iki tərəfdən sıx qısa, iki yerə bölünmüş tükcükləri olduğuna görə kələ-kötürdür, yumurtaşəkilli-ellipsvari və ya ellipsvari, qısa sivri sonluqludur; yarpağın qaidə hissəsi dəyirmi və ya enli-pazşəkillidir; yan damarçıqlar hər tərəfdən 4-5 ədəd yerləşmişdir. Çiçək qrupu çox vaxt yastı olur, eni 6 sm-ə qədərdir, çiçək qrupunun saplaq və budağı sıxılmış tüklüdür. Ləçəkləri 5-6 mm uzunluqdadır və neştərtvari formada olub, xaricdən tüklüdür. Çiçəklənməsi may-iyun aylarına təsadüf eləyir. Meyvələri şarşəkillidir, qara rəngdədir, diametri 5-9 mm-dir. Çəyirdəyi şarşəkillidir. Meyvə verməsi sentyabr ayına təsadüf eləyir.

Ekologiyası
-----------

Şaxtaya, kölgəyə davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqaz(BQ) Quba, BQ şərq, BQ qərb, Kiçik Qafqaz şimal, KQ cənub, KQ mərkəzi, Naxçıvan. dağ. Lənkəran dağ. Orta dağ qurşağına qədər.

Yaşayış mühiti
--------------

Meşələrdə, meşənin kənarlarında, kolluqlarda, çayların sahilində,dərələrdə rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Oduncağı yaşılımtıl-ağ və ya qırmızı rəngli, möhkəm olduğu üçün taxta istehsalında istifadə edilir. Dekorativ bitki kimi bağ və parklarda əkilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 117.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q161416
* Wikispecies: Cornus sanguinea
* APNI: 137392
* BioLib: 40201
* Ecocrop: 50038
* EoL: 488281
* EPPO: CRWSA
* EUNIS: 168429
* FNA: 242314472
* GBIF: 3082234
* GRIN: 11572
* iNaturalist: 155124
* IPNI: 271661-1
* IRMNG: 11097232
* ITIS: 501636
* MoBotPF: 279333
* NBN: NBNSYS0000003626
* NCBI: 367354
* NZOR: e74ed578-3ae9-4b93-b5bd-c814d87853ef
* PalDat: Cornus\_sanguinea
* PfaF: Cornus sanguinea
* PFI: 3399
* Plant List: kew-47495
* PLANTS: COSA81
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:271661-1
* Tropicos: 8700019
* VASCAN: 29966
* WCSP: 47495
* WFO: wfo-0000924828

 |
**Valter zoğalı** (*lat.* Cornus walteri) — bitkilər aləminin zoğalçiçəklilər dəstəsinin zoğalkimilər fəsiləsinin zoğal cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Asiyada təbii halda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 10 m-ə çatan, yarpağını tökən ağacdır. Yarpaqları növbəli yerləşir, sadə, oval formalı, ucu bizdir, uzunluğu 7,5-10 sm-dir. Çiçəkləri ağ, diametri 8-10 sm olan qalxanlara yığılmışdır. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir, meyvələri sentyabr aylarında yetişir. Toxumla çoxaldılır.

Ekologiyası
-----------

Şaxtaya və quraqlığa davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Mədəni halda Zaqatalada, Balakəndə, Şəkidə rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Dekorativ bitki kimi park və bağlarda, həyətyanı sahələrdə əkilə bilər.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q12594861
* Wikispecies: Cornus walteri
* EPPO: CRWWA
* FoC: 242314481
* GBIF: 7322020
* GRIN: 11578
* IPNI: 271706-1
* IUCN: 130050012
* NCBI: 16907
* Plant List: kew-47545
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:271706-1
* Tropicos: 8700427
* WCSP: 47545
* WFO: wfo-0000924883

 |