recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Məzmun
------

Kinolent iki qonşu arasında gedən ixtilafdan və bunun əksinə olaraq həmin qonşuların övladlarının məhəbbətlərinin təntənəsindən danışır.

Film haqqında
-------------

* Film rejissor Şamil Mahmudbəyovun böyük kinoda ilk müstəqil işidir.
* Film aktyor Səyavuş Aslanın kinoda ilk işidir.
* Film bəstəkar Rauf Hacıyevin eyniadlı operettasının motivləri əsasında çəkilmişdir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Bəstəkar :** Rauf Hacıyev
**Ssenari müəllifi :** V. Yesman, İosif Prut
**Quruluşçu rejissor :** Şamil Mahmudbəyov
**Quruluşçu operator :** Teyyub Axundov
**Quruluşçu rəssam :** Nadir Zeynalov, Cəbrayıl Əzimov
**Rejissor :** Rüfət Şabanov
**Səs operatoru :** Ağahüseyn Kərimov
**Montaj edən :** Yevgeniya Abdirkina
**Qrim rəssamı :** Y. Belyanskaya
**Redaktor :** İshaq İbrahimov
**Rejissor assistenti :** Əsgər İsmayılov, Əşrəf Mamayev, Y. Fomina
**Operator assistenti :** İ. Qafarov
**Dekor rəssamı :** Eduard Abdullayev
**Məsləhətçi-döyüş səhnələri :** L. Blox
**Filmin direktoru :** Bəşir Quliyev
**Çalır :** Filmlər İstehsalı İdarəsinin Orkestri
**Dirijor :** L. Ossovski
**Mahnıları ifa edən :** Rəşid Behbudov, S. Həsənova, X. Qurbanova, Mirzə Babayev, R. Topçuyev
### Rollarda

Adil İsgəndərov-Quliyev
K. Kozmina-Aqrippina Nikolayevna
Aşot Nersesyan-Boqdanov
Sofa Bəsirzadə-Solmaz xanım
Nadejda Samsonova-Stella
İrakli Xizanişvili-Arif
Ariadna Şengelaya-Nona
Səyavuş Aslan-Səməd
İppolit Xviçiya-Kolumb
Mikaela Drozdovskaya-Şura
Səlim Vəkilov-Murik
Yusif Yulduz-Evlər idarəsinin mudiri
Cabbar Əliyev-Ev yiyəsi
Nəzirə Salmanova-Ev yiyəsinin arvadı
Əliheydər Həsənzadə-Əliheydər
Tələt Rəhmanov-Pivə içən
Dadaş Kazımov-Pivə içən
Əli Xəlilov-Pivə içən
### Filmi səsləndirənlər

Mustafa Mərdanov-Kolumb (İppolit Xviçiya) (titrlərdə yoxdur)
Ağasadıq Gəraybəyli-Yunis (Adil İsgəndərov) (titrlərdə yoxdur)
Ətayə Əliyeva-Aqrippina Nikolayevna (K. Kozmina) (titrlərdə yoxdur)
Hökümə Qurbanova-Nona (Ariadna Şengelaya) (titrlərdə yoxdur)
Sadıq Hüseynov-Boqdanov (titrlərdə yoxdur)
Əli Zeynalov-Arif (İrakli Xizanişvili) (titrlərdə yoxdur)
Bahadur Əliyev-Murik (Səlim Vəkilov) (titrlərdə yoxdur)
Həsənağa Turabov-Səməd (Səyavuş Aslan) (titrlərdə yoxdur)

Mənbə
-----

* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 32; 257.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 139; 141; 143; 236.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 814.

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə

Filmin musiqisi
---------------

Rəşid Behbudov — "Sevgilim" mahnısı
**Karavasta laqunu** (alb. Laguna e Karavastasë) — Albaniyada ən böyük, Adriatik dənizində isə ən böyük laqunlardan biri. Karavasta Adriatik dənizindən böyük qum zolağı ilə ayrılmışdır. Laqun Divyaka-Karavasta milli parkının bir hissəsidir. Laqun 1995-ci ilin 29 noyabrından Ramsar konvensiyasına əsasən qorunan beynəlxalq ərazilər siyahısına daxil edilmişdir.

Coğrafiya
---------

Karavasta laqunu qıvrımlələk qutanın vətəni hesab olunur
Laqun Albaniyanın qərb hissəsində, təxminən Şkumbini və Simnan çaylarının mənbələri arasında, Lyuşnya şəhərindən 20 kilometr qərbdə yerləşmişdir. Laqun təxminən 45 m² ərazini tutur. Laqunun maksimal dərinliyi — 1,3 m, orta dərinliyi — 0,7 m-dir. Laqun Adriatik dənizindən böyük qum zolağı ilə ayrılmışdır. Bataqlıq sahilləri boyunca bir neçə qumlu ada yerləşir. Şam ağacı meşələri laqunu əhatə edir.

Laqun nadir heyvanlardan olan qıvrımlələk qutanların yuvalarını qurduqları yer kimi məşhurdur. Dünyada üzrə qutanların 5 %-i bu laqun ətrafında yaşayır. Onlar yuvalarını yalnız laquna daxil olan Qutan adasında tikirlər. Laqun həmçinin 1300-dən çox quş növü yuva qurduğu yer hesab olunur. Bu növlərə Sternula albifrons, böyük qarabatdaq, kiçik qarabatdaq və çəmən tirkuşkasını misal göstərmək olar.

29 noyabrdan Karavasta laqunu (781 nömrəli qərar ilə) beynəlxalq su-bataqlıq təsərrüfat ərazisinin siyahısına daxildir. 1994-cü ildən laqun 222,302 km² ərazisi olan Divyaka-Karavasta milli parkının ərazisinə daxildir. Milli park daxilində bir neçə restoran yerləşir. Qum təpələri boyunca yerləşən çimərlik turistlərin axınına səbəb olur.

Laqun ətrafı ərazilərdə dezinfeksiya üzrə kampaniyalar uzun müddətdir ki, dayandırılmışdır. Bu səbəbdən laqunda ağcaqanadların aktivliyi müşahidə olunur. 2014-cü ildə dezinfeksiya kampaniyaları yeniləndi və bərpa üçün milli layihə yaradıldı. Layihəyə əsasən ovçuluğa yararlı quşlar üçün dezinfeksiya və vaksinasiya işləri aparılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bashkia Fier » Karavasta Lagoon". Bashkia Fier. 2016-03-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-06-29.
2. ↑  "Best Practice for Conservation Planning in Rural Areas". 2017-04-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-09.
3. ↑  *Ramsar.* "The list of wetlands of international importance" (PDF) (English və Spanish). Ramsar. September 11, 2014. 14 February 2017 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 14 August 2010.
4. ↑  "Rrjeti i Zonave të Mbrojtura në Shqipëri" (PDF). 2017-09-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-04-09.

Xarici keçidlər
---------------

* Karavasta Guest House Tourism Portal Arxivləşdirilib 2015-06-07 at the Wayback Machine

| ⛭Albaniya milli parkları |
| --- |
| Milli | 
* Butrint
* Dayt dağı
* Divyaka-Karavasta
* Drenova küknarlığı
* Hotova küknarlığı
* Lloqara
* Lyura
* Prespa
* Şebenik-Yabllanitsa
* Ştam Keçidi
* Tet
* Tomorr Milli Parkı
* Valbona Dərəsi
* Zall-Qyoçay
* Karaburun-Sazan

 |
| Arxeoloji | 
* Amantiya
* Antiqoniya
* Apolloniya
* Billis
* Koman
* Leja
* Orikum
* Foenike
* Şkodra

 |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |
**Ştorxuv evi** (çex. **Štorchův dům**) — Praqanın Köhnə şəhər meydanı № 552-də yerləşən tanınmış memarlıq abidəsidir. Meydanın bir çox binaları kimi, Ştorxuv evi də çox qədim tarixə malikdir. Buna baxmayaraq, hazırkı bina 1896–1897-ci illərdə, memar Fridrix Ohmannın layihəsi əsasında "vladislav qotikası" üslubunda inşa olunmuşdu. O zamana qədər, Ştorxuv evi bir neçə dəfə yenidənqurmaya məruz qalmışdı.

Tarixi
------

Ştorxuv evində uzun illər kitab mağazası yerləşirdi, bu da Aleksandr Ştorxun naşir olması ilə bağlı idi. Lakin hazırda bu mağaza artıq yoxdur. Praqanın mərkəzindən ənənəvi, insanlara yaxından tanış olan mağazalar yox olur — onların yerində isə turistləri cəlb edə biləcək mübadilə məntəqələri, kafe və suvenir mağazaları ilə əvəz edilmişdir. Hazırda Ştorxuv evində suvenir mağazası yerləşir.

Ştorxuv evi 1945-ci ildə, İkinci dünya müharibəsinin son illərində güclü dağıntıya mərux qalmışdı. Onu bir neçə dəfə: 1948, 1972 və 1993-cü ildə bərpa etmişdilər. Və hər dəfə bərpaçılar F. Ohmannın yaratdığı varianta geri qayıdırdılar. Ev modern dövrünün parlaq nümunələrindən sayılır. Bu bina özünün qeyri-adi gözəlliyi ilə turistləri cəlb edir.

* Ştorxuv evinin divar rəsmlərindən nümunələr
* 
*

Memarlıq
--------

Ştorxuv evinin memarlıq simasında çex neorenessansının eklektik üslubu və vladislav qotikasının elementləri ideal şəkildə bir-birini tamamlayır. Ev qədim təməl üzərində yerləşir. Onun fasadında qotik fialalar intibah attiki ilə yanaşı yerləşir. Bina özünün sqrafitto adlanan mükəmməl divar rəsmləri ilə fərqlənir. Bu rəsmlərin müəllifi Praqa Setsessionun bariz nümunəsi Mikulaş Aleşdir. Rəngli fresklərin əss süjeti, çexlərin himayədarı müqəddəs Vatslav barədədir. Burada Vatslavın ağ atın belində və əlində nizə ilə təntənəli şəkildə Köhnə Şəhər meydanına daxil olması göstərilmişdir. Atlı fiquru stilizə edilmiş nəbati ornamentlərlə ilə əhatə olunmuşdur. Vatslavın yanında ağac təsvir olunmuşdu, onların üzərində isə çex xalqının azadlıq rəmzi sayılan quş uçur. Daha üç quş fasadın yuxarı hissəsində təsvir olunmuşdu. Bunlar Çexiyada çox populyar olan leyləklərdir. Leyləklər çox vaxt binaların fasadlarında bir ev əlamətləri kimi təsvir olunur. Onlar ilə əlaqədar olaraq, bir çox xalq əfsanələri də mövcuddur — hesab olunur ki, bu quşlar hər bir evə xoşbəxtlik gətirirlər. Ştorxuv evinin fasadını bu quşlar ilə bəzədilməsinin daha bir səbəbi də var: "Ştorx" soyadı alman dilində leylək mənasını verir (*alm.* Storch‎), bunun da başlıca səbəbi — binanın tikildiyi zaman Çexiyanın rəsmi dili alman dili hesab edilirdi. Quşlardan başqa, binanın fasadında həmçinin Praqanın keçmiş gerbini, qədim Çexiya Krallığının əsas rəmzlərini və ev səhiblərinin adlarını da görmək olar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "– Monumnet.npu.cz/". 2016-03-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-02-18.
2. ↑  "Шторхов дом – дом с Вацлавом и аистами – http://pragagid.ru/". 2017-12-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-02-18.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Ştorxuv evi*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* VLČEK, Pavel a kol.: *Umělecké památky Prahy. Staré Město – Josefov*. Praha : Academia, 1996: s. 368 a 369–370. ISBN 80-200-0563-3
**Orta Tuzlov çayı** (*rus.* Средний Тузлов) — Rusiyanın Rostov vilayəti və Ukraynanın Luqansk vilayəti ərazisindən axır. Tuzlov çayının qoludur. Çayın uzunluğu 16,5 kilometrdir. Mənbəyinin hündürlüyü 195 metr təşkil edir. Üzərində su tutarı vardır. Ən böyük qolu Vlasovka axarıdır.

Çay sistemi: **Orta Tuzlov çayı** → Tuzlov → Aksay → Don.

Adı
---

Çayın ikinci hissəsi *Tuzlov*kəlməsi öz növbəsində türk sözü olan *duz* sözündən törəmişdir. Sağ Tuzov çayı Tuzlov kəlməsi işlədilən üç çaydan biridir: Sol Tuzlov çayı, Orta Tuzlov çayı və Sağ Tuzlov çayı. Çayların bu tip adlandırılmasının səbəbi onların müvafiq istiqamətdən Tuzlov çayına tökülür

Çayın adı öz növbəsibə Kamenno-Tuzlovka kəndinin adına təsir etmişdir.

Axarı
-----

Sağ Tuzlov çayı Dones vilayətinin cənub hissəsindən başlayır. Mənbəyi Bobrikova kəndinin cənubunda yerləşir. Ümumilikdə əsasən cənub-şərq istiqamətdə axır. Cənuba doğru istiqamətlənsədə tədricən şərqə yönəlir. Rostov vilayətinin Kuybişevski rayonu Kiriçinko-Lişuqski xutoru ərazisində Sağ Tuzlov çayı ilə birləşərək Tuzlov çayını əmələ gətirir. 
Çay Luqansk vilayətinin Antrnsitovski və Rostov vilayətinin Kuybışev rayonları ərazisindən axır. Çayın 3,9 km Ukrayna, 11,6 km isə Rusiya ərazisindən axır. Hər iki ölkənin sərhəddində 1 km məsafədə keçir.

Hövzə
-----

* **Orta Tuzlov**
	+ Blasovka axarı — (sol)

Yaşayış məntəqələri
-------------------

* Millerovo kəndi.
* Kiriçinko-Lişuqski xutoru

Ədəbiyyat
---------

1. «Природа Ростовской области» — К. З. Яцута, глава Притоки Дона

İstinadlar
----------

1. ↑  "Этимологический словарь русского языка Макса Фасмера — Тузла". 2019-09-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-31.

Mənbə
-----

* Реки Луганской области на «Лугазоре»[*ölü keçid*]
**Kişkunşaq Milli Parkı** (mac. Kiskunsági Nemzeti Park) ― Macarıstanın Baç-Kişkun medyesində yerləşən bir milli park. 1975-ci ildə yaradılmış və UNESCO tərəfindən biosfer qoruğu elan edilmişdir. Park 570 km² ərazini əhatə edir.

Xüsusiyyətləri
--------------

Park tək bir ərazi deyil, bölgəyə səpələnmiş yeddi ayrı hissədən ibarətdir.

Bunlardan biri, köhnə pastoral həyatı və maldarlıq adətlərini canlandıran illik tədbirlərin keçirildiyi Kişkunsaq pustasıdır.

Bunlara həmçinin Kolon gölü də daxildir. Göl bataqlıq tısbağaları, vağlar, geniş qamışlıq və yaxınlıqda böyüyən doqquz səhləb növü ilə məşhurdur. Bölgədəki maraqlı təbiət hadisəsi ərazidə yerləşən qum təpələridir. Onların əlverişli külək şəraitində hərəkət etdikləri deyilir.

Coğrafiyası
-----------

Parkda qələvi tərkibli bir neçə göl yerləşir. Göllərin misilsiz flora və faunası var. Burada bizdimdik, qaz və qaraqanadlı caydaqcüllüt kimi quşlar yuvalayır. Göllər on minlərlə köçəri quş üçün müvəqqəti sığınacq rolunu oynayır. Bu ornitoloq cənnəti həm də UNESCO-nun biosfer qoruğudur. Milli parkın daxilində çox sayda turist və təhsil cığırı və izləmə yeri var. Milli Parkın "Təbiət Evi" adlanan əsas ziyarətçi mərkəzi Keçkemetdə yerləşir.

Qalereya
--------

* CaydaqcüllütCaydaqcüllüt
* Dra-dra göycəqarğaDra-dra göycəqarğa
* Coronella austriaca (qonurilan)*Coronella austriaca* (qonurilan)
* Menyanthes*Menyanthes*
* Parkın ərazisində açıqhava muzeyiParkın ərazisində açıqhava muzeyi
* Ağquyruq dəniz qartalıAğquyruq dəniz qartalı
* DovdaqDovdaq

Qeydlər
-------

1. ↑  Pusta Pannoniyada və ya digər adı ilə Ortadunay ovalığında yaranmış birillik ot bitkilərindən ibarət əraziyə spesifik ekosistemdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Lake Kolon at Izsák". Ramsar Service. 25 December 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 April 2018.
**Şuay Alpay** (20 oktyabr 1960, Elazığ ili), Türkiyəli siyasətçi.

Təhsili və karyerası
--------------------

İstanbul Universiteti Hüququ fakültəsi məzunudur. 1986-cı ilə qədər İctimai Sahibkarlar Sindikatında kadr köməkçisi kimi çalışmışdır. 1986-cı ildən 1991-ci ilə qədər cəza və hüquq hakimliyi, 1991-ci ildən sərbəst vəkillik etmişdir. 1991-ci ildən vətəndaş cəmiyyəti təşkilatlarında quruculuq və rəhbərlik etmişdir. Bundan əlavə yerli televiziya kanallarında mübahisə programları hazırlamış və bu programlara rejisorluq etmişdir. Ailəlidir və 3 övladı var.

Millət vəkilliyi
----------------

TBMM XXIV və XXV çağırış (2011–2015) Ədalət və İnkişaf Partiyasından Elazığ millət vəkilliyi etmişdir. Ədalət və İnkişaf Partiyası MKYK üzvü və Ədalət və İnkişaf Partiyası Ümumi Mərkəz Yerli İdarəçilik Sədr müavini olmuşdur. Bundan əlavə Konstitutsiya Komissiyası üzvü və Ədalət Komissiyası üzvü olmuşdur. Türkiyə Kamerun Dostluq Qrupu sədr müşaviri, Türkiyə Azərbaycan Dostluq Qrupu sədr müşavirliyi, Qanundankənar Dinləmələri Araşdırma Hüquqi Komissiyası sədrliyi vəzifələrində çalışmışdır. 2015-ci il, dekabr ayından etibarən Türkiyə Milli Müdafiə Nazirinin müavini olaraq işləməkdədir.

Azərbaycanla əlaqələri
----------------------

Türkiyə dövlətinin nümayəndəsi kimi tez-tez Azərbaycana gələn Şuay Alpay, bu konfranslardan birində ana tərəfdən əslinin Azərbaycanın Gəncəbasar bölgəsinin Samux rayonundan olduğunu bildirmişdir. Bundan əlavə bildirmişdir ki, onun ana-atası Məhəmməd Qasım bəy 1918-ci ildə Azərbaycanın müstəqilliyi üçün mübarizə aparıb və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökumətinin üzvlərindən olub. 1920-ci ildə bolşeviklərin işğalı zamanı Gəncənin müdafiəsi Məhəmməd Qasım bəyə tapşırılıb. Bolşeviklər Azərbaycanı işğal etdikdən sonra o, silahını yerə qoymur və 1932-ci ilədək dağlara çəkilərək bolşeviklərə qarşı mübarizə aparır, xalq arasında qaçaq Məhəmməd Qasım bəy kimi tanınıb. Sonradan isə bu şəxs Türkiyəyə mühacirət etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  "Şuay ALPAY". 2021-06-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-09.
2. 1 2  "ŞUAY ALPAY HABERLERİ". 2022-06-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-09.
3. 1 2 3 4 5   [*ölü keçid*][null Qarabağ problemi Türkiyə xarici siyasətinin təməl prinsipidir]
**Orta Eqorlık çayı** — Rusiya Federasiyasının Rostov vilayəti ərazisindən axan çay. Əmtə çayı Qərbi Manıç çayının sol qolunu təşkil edir. Çayın uzunluğu 129 km, hövzəsinin sahəsi isə 2358 km² təşkil edir. İllik su sərfiyyatı 0,7 m³/s təşkil edir. İlin bir necə ayı tamamən quruyur. Üzərində çoxlu sayda su tutarı vardır.
Çay sistemi: **Orta Eqorlık çayı** → Qərbi Manıç çayı → Don.

Axını
-----

Yuxarı axarlarında elə də dərin olmayam yataqla axır. Aşağı axarlarda isə yatağı genişlənir. Kumo-Manıç çökəkliyi ilə axaraq Proletarskoe su anbarına tökülür. İnzibati cəhətdən Rostov vilayətinin Eqorlık, Çelinski, Salski rayonları ərazidindən axır.

Su rejimi
---------

Çay əsasən atmosfer yağıntıları ilə qidalanır. Qidalsnmasında qar suları üsrünlük təşkil edir. Yaz ayları qarın əriməsi ilə suyunun səviyyəsi artır. İlin qalan zamanı sanki bir arxı vatırladır. Bir-iki ay isə tamamən quruyur. Yenidən axarlar davamlı yağışlardan sonra bərpa olunur. İllik su sərfiyyatı mənsəbdən 19 km yuxarıda 0,7 m³/s təşkil edir.

Yaşayış məntəqələri
-------------------

* Matrosski xutoru.
* Novoroqovskaya stanisası.
* Srednı Eqorlık.
* Daçnı xutoru.
* Çiçerin xutoru.
* Nivodokskaya kəndi.
* Lopanka stanisası.
* Sladkaya Balka stanisası.
* Malaya Roşa qəsəbəsi.
* Seyatel Yujnır qəsəbəsi
* Sısoevo-Aleksandrovskoe kəndi.
* Şirokie Nivı.
* Kruçyonata Balka.
* Prireçnı qəsəbəsi.
* Brovki xutoru.
* Aqarenski.
* Salsk şəhəri.
* Budyonnov adına at zavodu.
* Şablievka xutoru.
* Yekaterinovka.
* Krasnaya Dolina xutoru †

Qolları
-------

* Kamennaya axarı — (sağ)

Ədəbiyyat
---------

1. «Природа Ростовской области» — К. З. Яцута, глава Притоки Дона

İstinadlar
----------

1. ↑  Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 7. Донской район/ Под ред. Д. Д. Мордухай-Болтовского. — Л.: Гидрометеоиздат, 1964. — 267 с.
**Kiçik Macarıstan düzənliyi** və ya **Kiçik Alföld** (mac. Kisalföld, slovak. Malá dunajská kotlina, *alm.* Kleine Ungarische Tiefebene‎) — Şimal-qərbi Macarıstanın 8000 km-liyində, Slovakiyanın cənub-qərbində və Avstriyanın şərqində yerləşir. Macarıstanın əksər hissəsini əhatə edən Ortadunay düzənliyinin bir hissəsidir.

Coğrafiyası
-----------

Şimaldan Karpat dağları, cənubdan Bakon-Verteş təpələri, şərqdən Qereçşe təpələri və qərbdən isə Alp dağlarının yamacları ilə əhatə olunur.

Tarixi
------

Daş dövründən başlayaraq düzənlik əhəmiyyətli kənd təsərrüfatı sahəsi olmuşdur. Cənub hissəsi 1–5-ci əsrlər arası Romanın Pannoniya əyalətinin bir hissəsi olmuşdur. Daha sonra isə burada almanlar və slovaklar məskunlaşmışdılar. 900-cü ildən sonra isə macarlar burada məskunlaşmağa başladılar. 1000-ci ildən sonra region Macarıstan Krallığının tərkibinə daxil edildi. Birinci Dünya müharibəsindən sonra Kiçik Alföld Macarıstan, Çexoslovakiya və Avstriya arasında bölündü. 1990-cı illərdə Slovakiya Qabçikovoda böyük bir zavod inşa elədi.

Qalereya
--------

* Kişalföld Macarıstan xəritəsindəKişalföld Macarıstan xəritəsində
* Esterhazi ailəsinin qəsriEsterhazi ailəsinin qəsri

Həmçinin bax
------------

* Macarıstan coğrafiyası

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-08-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-19.
**Karbon monoksid** və ya **dəm qazı** bir karbon və bir oksigen atomundan ibarət qeyri-üzvi molekulun adıdır. Karbon oksidində karbon və oksigen arasında üçqat rabitə var. Molekulyar formulu: CO. Molekulyar çəkisi: M: 28,01 q/mol.

Rəngsiz, qoxusuz, dadsız qazdır. Bəzən göründüyü kimi sobalarda mavi alovla yanır. Çox güclü zəhərdir. Nəfəs alınan havada onun konsentrasiyası artarsa, qana keçir və O2 ilə müqayisədə oksigenin daşındığı hemoqlobinə daha asan bağlanır. Başqa sözlə, bütün karbon monoksidlər tükənmədən O2 bağlana bilməz. Bu baxımdan oksihemoqlobin əmələ gələ bilmir və qanda karboksihemoqlobin artır, oksigen toxumalara daşına bilmir və hüceyrə ölümü baş verir. Karbon monoksid qan hemoqlobininin mərkəzi atomu olan dəmirə bağlanaraq ölümə səbəb olur. İntoksikasiyaya, yəni zəhərlənmə ehtimallarına baş ağrısı, görmə pozğunluğu, yuxululuq, zehni çaşqınlıq və koma daxildir. Mühakimə qabiliyyəti pozulur və intuisiya itir. Nəticədə daimi beyin zədələnməsi baş verə bilər. Həmçinin nevrasteniya və depressiya müşahidə edilə bilər. Əhəmiyyətli sağalma prosesi, oksigen çatışmazlığından sonra ikinci sırada gələn ensefalopatiya ilə müşayiət oluna bilər. Üzvi psixozlar aylarla davam edə bilər, lakin onların sonu nisbətən yaxşı başa çatır. Onun müalicəsi təzyiq altında oksigen tənəffüsü olan hiperbarik oksigen terapiyasıdır. Sənayedə generator qazı, su qazı, qüvvətləndirmə qazı və kömür qazında da istifadə olunur. Yanacaq növü kimi də istifadə olunur. Həmçinin ona siqaretlərində tərkibində rast gəlinir.

Molekul quruluşu
----------------

CO molekulu azot molekulu N2 kimi üçlü bağa malikdir. Bu molekullar quruluşca oxşar olduğundan (izoelektronik, diatomik, yaxın molyar kütləyə malikdir), xassələri də oxşardır - çox aşağı ərimə və qaynama temperaturları, standart entropiyanın yaxın qiymətləri və s.

Valentlik əlaqələri metodu çərçivəsində CO molekulunun quruluşunu :C≡O: düsturu ilə təsvir etmək olar.

İstinadlar
----------

1. 1 2  carbon monoxide (ing.).
2. 1 2 3  .
Tirana — Durres dəmiryolu nəqliyyatı.

**Albaniyada dəmiryolu nəqliyyatı** Hekurudha Shqiptarë milli dəmir yolu şirkəti tərəfindən idarə edilir. Albaniyada dəmir yolu xətti standart reylslərdən ibarətdir - 1435 mm.

Tarix
-----

Ölkədə 1947-ci ildə ilk dəfə standart reyslərdən istifadə etməklə Durres — Pekini xətti çəkilmişdir. Bundan əvvvəl isə enisiz dəmir yolu xəttindən istifadə edilirdi.
Ölkənin yalnız Monteneqro istiqamətində beynəlxalq dəmir yollarına çıxışı vardır. Dəmir ypollarının son duracağı Bajzedir.

Dəmir yolu sistemi Ənvər Xocanın diktaturası dönəmində dövlət tərəfindən dəstəklənirdi. 1947-ci ildən sonra Albaniyanın Avropa standartı tətbiq edilməsi ilə ölkənin dəmir yolu şəbəkəsinin tikintisi əhəmiyyətli bir infrastruktur layihəsinə çevrildi. İkinci Dünya müharibəsi başa çatdıqdan sonra 1987-ci ilə qədər əsas şəhər və sənaye mərkəzlərini birləşdirən 677 km uzunluğunda dəmir yolu xətti inşa edilmişdir. Bu nəqliyyat növü 1990-cı ilə qədər əsas nəqliyyat vastəsi idi. Kommunizm dağıldıqdan sonra əhəmiyyəti azldı.

Sosialist quruluşunun dağılmasından sonra fərdi avtomobil sahibliyi və avtobus istifadəsi əhəmiyyətli bir artım olmuşdur. Bununlada dəmir yolu əməmiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə itirmişdir.

2015-ci ildə Durres-Tirana xəttindəki bəzi stansiyaları və dəmir yolları təmir edilmişdir.

### Xronologiya

* Noyabr 1947 - ilk standart dəmir yolu xəttinin açılması.
* İyun 1957 - Dizel elektrik lokomotivlərinin tətbiqi.
* İyul 1973 - Elbasandan Prrenyasa dəmir yolu xəttinin tamamlanması.
* Sentyabr 1986 - Birinci beynəlxalq dəmir yükün qəbulu.
* 2000 - Hekurudha Shqiptarë dövlət müəssisəsi olmağı dayandırdı və məhdud bir şirkət halına gəldi (dövlətə məxsus olsa da).
* 2005 - Digər dəmir yolu operatorlarına icazə verdildi.

Fəaliyyət istiqaməti
--------------------

Əsas dəmiryolu xətləri:

* Şkoder — Mila — Vore — Durres — Rrogozhine — Fieri — Vlyora
* Vore — Tirana
* Rrogozhinë — Elbasan — Poqrades

Sərhəd ölkələrinə dəmiryol əlaqələri
------------------------------------

* Monteneqro Montenegro - yalnız yük.
* Yunanıstan Yunanıstan - əlaqə yoxdur.
* Şimali Makedoniya Makedoniya - əlaqə yoxdur.
* Kosovo Kosovo - əlaqə yoxdur

Mənbə
-----


Vikianbarda ***Albaniyada dəmiryolu*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* HSH Official Website
* Albanian Trains Website
* Timetable of Albanian trains Arxivləşdirilib 2015-12-08 at the Wayback Machine
* — A site maintained by and for railway enthusiasts with an interest in Albanian Railways.
* Albanian railways in photos
* Photo gallery dedicated to HSH on World of Railways.
* Albania's long-suffering railways, The Economist, 2010.
**TV Azteca, S.A.B. de C.V.** — Grupo Salinas-a məxsus bir Meksika multimediya konglomeratıdır. Meksikada Televisadan sonra ikinci ən böyük kütləvi informasiya şirkətidir.. İlk növbədə Televisa və Imagen Televisión və bəzi yerli operatorlarla rəqabət aparır. Azteca Uno və Azteca 7 adlı iki milli televiziya şəbəkəsinə sahibdir və adn40 və a+ kimi digər iki milli paylanmış xidməti idarə edir. Bu şəbəkələrin hər üçünün əksər böyük və kiçik şəhərlərdə vericiləri var.

TV Azteca, Mərkəzi və Cənubi Amerikada 13 ölkəyə və ABŞ-də Azteca Amerika şəbəkəsinin bir hissəsinə çatan *Azteca Trece Internacional* da fəaliyyət göstərir. Onun qabaqcıl proqramı *Hechos* xəbər yayımçısıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "TV Azteca". Grupo Salinas. 2021-10-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-21.
2. ↑  "TV Azteca, Mexico's Second-Largest Mass Media Company, Replatforms on Brightspot". Perfect Sense (ingilis). 2019-08-26. 2020-07-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-18.
**Romen Qrojan** (*fr.* Romain Grosjean, d. 17 aprel 1986, Cenevrə) — Fransa lisenziyasında yarışan İsveçrə və Fransa yarışçısı, GP2 seriyasının çempionu (2011). 2009-cu ildən 2012-ci ilə kimi Formula 1 pilotu; 2016-ci ildən bəri Haasda çıxış edir. Lotus komandası üçün 10 podium qazanmışdır.

Ümumi informasiya
-----------------

Evlidir. O və onun həyat yoldaşı
Marionun Saşa (2013), Simon (2015) adlı oğulları və Kamilla adlı qızları (2017) var.

İdman karyerası
---------------

2000-ci ildə ilk dəfə avtoidmanında bir çox kartinq müsabiqəsində iştirak edərək özünü sınadı. Qrojan çox tez müxtəlif müsabiqələrdə peloton liderləri ilə bərabər mübarizə apardı. 2001-ci ildə İCA sinfində Fransa çempionluğunu qazanmış, iki il sonra İsveçrə və İtaliyada Formula Reno seriyasındakı 1.6 litrlik sinif yarışlarında iştirak edən formula tipli yarışda debüt etdi. Qrojan bir çox yarışları qazanaraq İsveçrə çempionatının çempionu adını qazanandı və sürətlə inkişaf etdi. Gənc pilotun müvəffəqiyyətləri, gənc pilotlara dəstək proqramında iştirak edən və uzun müddətli karyera üçün sabit maliyyə təmin edən Reno şirkətinin avtoidman bölməsinə maraqlı oldu. 2006–07 ildən etibarən Qrojan Formula 3-də texnika üzrə yarışlarda keçirdi və Euro Series Formula 3-ə əsas diqqət verdi.
**Cənnət qаyаsı yаşаyış yеri** — Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində Tunc və Dəmir dövrünün аbidəsidir. О, Yаycı kəndinin şərqində «Аğ zirət» dеyilən yеrin yахınlığındа yеrləşir. Yаşаyış yеri təbii təpənin üzərində sаlınmış və hər tərəfdən dаğlаrlа əhаtə оlunmuşdur. Sаhəsi 6 hеktаrа yахındır. Аbidənin mərkəzi hissəsində dаşdаn inşа оlunmuş dördkünc fоrmаlı tikintilər, оnun yахınlığındа isə divаr qаlıqlаrı vаr. Yаşаyış yеrinin bəzi hissələrində tikinti qаlıqlаrının uçub tökülməsi nəticəsində dаş yığınlаrı əmələ gəlmişdir. Аşınmа nəticəsində bəzi yеrlərdə mədəni təbəqənin kəsiyi аlınmışdır. Mədəni təbəqə оlduqcа аz sахlаnmışdır. Bəzi yеrlərdə təbəqə 50 sm qаlınlığındаdır. Yеrüstü mаtеriаllаr sахsı qаb sınıqlаrındаn və dən dаşlаrındаn ibаrətdir. Gil məmulаtı çəhrаyı və bоz rəngli оlmаqlа iki qrupа bölünür. Çəhrаyı rəngli gil məmulаtınа küpə və kаsа tipli qаblаrın sınıqları аiddir. Оnlаr hər iki üzdən yахşı sığаllаnmış, bəzisinin üzəri çəpinə çəkilmiş çərtmələrlə nахışlаnmışdır. Bоz rəngli gil məmulаtı nаrın qum qаrışığı оlаn gildən hаzırlаnаrаq yахşı bişirilmişdir. Оnlаr küpə və kаsа tipli qаblаrdаn ibarətdir. Qаblаrın хаrici səthi yüngülcə cilаlаnmışdır. Yаşаyış yеrindən аşkаr еdilmiş sахsı məmulаtı əsаsən Sоn Tunc və Erkən Dəmir dövrü üçün хаrаktеrikdir. Lаkin dən dаşlаrı öz аrхаik fоrmаlаrı ilə sеçilirlər. Şübhəsiz ki, yаşаyış yеrində həyаt mövsümi хаraktеr dаşımış оndаn uzun müddət istifаdə оlunmuşdur. Аbidəni е.ə. II-I minilliklərə аid еtmək оlаr.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bахşəliyеv, Vəli.* Nахçıvаnın аrхеоlоji аbidələri (PDF) (az.). Bakı: "Elm". 2008. 301s. 2019-04-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-04-12.
**Zelensi** - Sloveniyanın ucqar şimal-qərbində təbiət qoruğu. Qoruq Kranska Qora şəhəri yaxınlığında yerləşir. Sava çayının (Dunayın qolu) mənbəyi olan bataqlı-göl ərazisi məhs buradadır. Gölün suyu isə Nadiza bulağı (Nadiža, Tamar) ilə qidalanır. Su dərinliyi 2 metr olan göldən keçir. Yaz və yay aylarında ətraf ərizilər yaşıllığa qərq olur. Ona görə də ərazinin adı Zelensi (yaşıllıq) adlandırılmışdır.

Geologiyası
-----------

Yuxarı Sava dərəsi buzlaq fəaliyyəti nəticəsində formalaşmışdır. Zelensi ərazisində kütləvi göl çöküntülərinə rast gəlinir. Ehtimal olunur ki, Zelinsi ərazisi qədim Koren gölünün yatağı olmuşdur. Ölçüsü böyük olan bu göl buzlağın geri çəkilməsi nəticəsində meydana gəlmişdir. Göl suyunun səviyyəsi tədricən düşmüş və sonda ancaq kiçik Zelensi mənbəyi qalmışdır. Göl suyunun illik temperaturu 5-6 °C arasında dəyişir. Göldən çıxan su sonradan Blate bataqlığını yaradır. Bataqlığın eni 200 metr, uzunluğu isə 1 km-dir.

Tarixi
------

1992-ci ildə Zelensi ərazisi təbiət qoruğu elan edilmişdir. Geoloji özəllikləri ilə yanaşı bölgədə yetərincə nəsli kəsilməkdə olan heyvan və bitki növləri mövcuddur. Zelensi qoruğunun sahəsi 47 hektardır. Qoruq ərazisində məlumat lövhələri olan cığırlar, müşahidə meydançaları və qüllələri var. Ərazinin əsrarəngiz gözəllikləri rəssam Ladislau Beneşin diqqətini cəlb etmişdir.

İngilis kimyaçısı və fiziki Hemfri Devi XIX əsrdə bölgəni ziyarət etmiş və yazmışdır:« Daha çox məni Zelensi vadisinin gölləri valeh etdi. Mən Avropada belə gözəl bir yer görmədim».

Florası
-------

Yazın əvvəlində bitki örtüyü canlanan bu bölgədə əsasən su kənarı bitkilər üstünlük təşkil edir: cil, qızılağac, söyüd. Çiçəkli bitkilərdə yetərincə geniş yayılıb: Üçyarpaq suyoncası ( *Menyanthes trifoliata* ), Qaymaqçiçəyi ( *Batrachium sp* ) və s.

Faunası
-------

Su hövzələrində farel balığı əsasən gündəcələrlə qidalanır.

Mənbə
-----

* Decree on Declaration of Zelenci Springs as a Nature Reserve, *Official Gazette* nos. 53/92, 17/94, *Official Gazette of Upper Carniola*, no. 32/96 (Odlok o razglasitvi Zelencev za naravni rezervat, Uradni list št. 53/92, 17/94, Uradni vestnik Gorenjske, št. 32/96)
* Sinfo (Jan 2006) ISSN 1854-0805  Arxivləşdirilib 2016-03-03 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sinfo" (PDF). Jan 2006. 2016-03-03 tarixində orijinalından (pdf) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-10-25.
2. ↑  Davy, Humphry. 1839. *The Collected Works of Sir Humphry Davy*, vol. 1. *Memoirs of His Life.* London: Smith, Elder and Co. Cornhill, p. 389.
Cənub Qaz Dəhlizinin xaritəsi
**Cənub Qaz Dəhlizi** — Cənubi Qafqaz qaz boru kəmərini (Bakı-Tbilisi-Ərzurum) genişləndirmək, həmçinin Türkiyədə TANAP qaz kəmərinin tikintisini və Avropada TAP qaz kəmərini genişləndirilməsi üzrə layihədir. Bu layihə çərçivəsində hasil ediləcək təbii qaz Azərbaycan, Gürcüstan, Türkiyə, Yunanıstan, Bolqarıstan, Albaniya ərazisindən və Adriatik dənizinin dibindən keçməklə İtaliyaya qədər 3500 kilometrdən artıq uzanan boru kəmərləri vasitəsilə çatdırılacaq.

İlk qazın 2018-ci ilin sonlarında Gürcüstan və Türkiyəyə təchiz edilməsi planlaşdırılır. Avropaya isə qaz təchizatının Azərbaycanda dənizdə ilk qaz hasil edildiyi vaxtdan bir ildən bir qədər çox müddət keçdikdən sonra gerçəkləşəcəyi gözlənilir. 
Cənub Qaz Dəhlizi boru kəməri sistemi elə layihələndirilib ki, gələcəkdə mümkün əlavə qaz həcmlərinin təchiz edilə bilməsi üçün onun ötürücülük gücü öz ilkin ötürücülük gücünün iki misli qədər artırıla bilər.

Layihənin məqsədi
-----------------

Cənub Qaz Dəhlizi layihəsinin məqsədi "Şahdəniz" qaz-kondensat yatağının tammiqyaslı işlənməsi, bu zaman hasil ediləcək təbii qazın genişləndiriləcək Cənubi Qafqaz Qaz Boru Kəməri (CQBK) və yeni tikiləcək TANAP və Trans-Adriatik Boru Kəməri (TAP) vasitəsilə Türkiyə və Cənubi Avropaya ixracını təmin etməkdir. Layihənin əsas məqsədi Avropaya qaz tədarükünün təhlükəsizliyinin təmin edilməsi və artırılmasıdır.

Əsas şirkətlər
--------------

Müxtəlif layihələrdə iştirak edən əsas şirkətlər: Axpo (İsveçrə), BOTAŞ (Türkiyə), BP (Böyük Britaniya), Enagás (İspaniya), Fluxys (Belçika), LUKoyl (Rusiya), Naftiran Intertrade (Iran), Petronas (Malayziya), SOCAR (Azərbaycan), Statoil (Norveç), Total (Fransa) və TPAO (Türkiyə).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Президент Азербайджана принял участие в церемонии закладки "Южного газового коридора" (ФОТО)". 2018-03-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-08.
2. ↑  "Инвестиции в «Южный газовый коридор» составят $45 млрд". 2021-06-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-08.
3. ↑  "BP: 3500-километровый Южный газовый коридор для Европы заработает не ранее конца 2019 года". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-08.
4. ↑  "Cənub Qaz Dəhlizi". 2017-09-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-08.
5. ↑  "Asiya İnfrastruktur İnvestisiya Bankının TANAP-a kredit ayırmasına dair müqavilə imzalanıb". 2022-03-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-08.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2022-04-28 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-08-09.

| ⛭ Azərbaycanda nəqliyyat |
| --- |
| Nəqliyyat və enerji dəhlizləri | 
* Beynəlxalq Şimal-Cənub Nəqliyyat Dəhlizi
* Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi
* Cənub Qaz Dəhlizi
* Laçın dəhlizi
* Zəngəzur dəhlizi

 |
| Metro | 
* Bakı

 |
| Tramvay | 
* Bakı
* Gəncə
* Sumqayıt

 |
| Trolleybus | 
* Bakı
* Gəncə
* Mingəçevir
* Naxçıvan
* Sumqayıt

 |
**Gürcüstan vətəndaşlığı** — Gürcüstanda dövlətin üzvü olma statusu. Vətəndaşlıq almaq üçün, Gürcüstanın vətəndaşlıq qanununa əsasən xarici ölkə vətəndaşları kimi standart qaydada vətəndaşlıq üçün müraciət edə bilərlər. Standart üsulla Gürcüstan vətəndaşlığına müraciət etmək istəyənlər minimum 5 il Gürcüstanda yaşamalıdırlar.

Gürcüstan qanunvericiliyi ikili vətəndaşlığı qəbul etmir. Gürcüstan vətəndaşı eyni zamanda başqa ölkənin vətəndaşı olub oranın pasportunu daşıya bilməz. Vətəndaşlıq sənədlərini yalnız Gürcüstan Prezidenti imzalayır və ikili vətəndaşlıq yalnız elə şəxslərə verilir, hansılar ki, Gürcüstan qarşısında xüsusi mahiyyətə malikdirlər və ya Gürcüstan vətəndaşlığına nail olmaq milli maraq daşıyır. Repatriant statusunu əldə etdikdən sonra iki il ərzində sadələşdirilmiş qaydada Gürcüstan vətəndaşlığını almaq imkanı təklif edir.

Repatriasiya haqqında Qanunvericilik
------------------------------------

 *Əsas məqalə: Repatriasiya*
2007-ci il, İyulun 7-də, Gürcüstan Parlamenti qanun qəbul etdiI: "20-ci əsrin 40-cı illərinin SSR Gürcüstanından məcburi köçkün edilmiş xalqların repatriasiyası" haqqında. Bu qanunun əsas məqsədi 20-ci əsrin 40-cı illərinin SSR Gürcüstanından məcburi köçgün edilmiş xalqların qayıtması üçün qanuni mexanizmlər yaratmaqdır. Bu qanunla yaranmış repatriasiya sistemi tarixi ədalətin bərpa edilməsinə və layiqli və könüllü qayıdış prinsiplərinə əsaslanır və addım-addım repatriasiya edilməyi nəzərdə tutur.
***Zelinsky reaksiyası*** –dönməyən kataliz- ilə asetilenin katalitik trimerizasiyası, qızdırıldığı zaman benzol əmələ gəlməsi reaksiyasıdır.

Tarixi
------

1866-cı ildə Fransız kimyaçısı M. Berzelot asetileni isti borulardan keçirərək (550–6000C), az məhsul verən benzol əldə etdi.
Daha sonra 1927-ci ildə N.D. Zelinski və B.A. Kazanski, asetilenin 600–6500C-yə qədər qızdırılan aktivləşdirilmiş reaksiyanın çox yaxşı getdiyini göstərdi.

1948-ci ildə Alman kimyaçısı W. Reppe daha təsirli bir katalizator — kompleks nikel qarışığı tapdı. Reaksiyanın 600–700-də benzol mühitində aparılmasına imkan verir, lakin artan təzyiq tələb edir. Benzol çıxımı 88% -ə çatır. Stiren (vinil benzol) aralıq məhsul kimi əmələ gəlir.
6000C-də asetilenin trimerləşməsi ilə benzol istehsalı Zelinski və ya Berzelot-Zelinski reaksiyasıdır.
Berzelot-Zelinski reaksiyasını Zelinski-Kazanski reaksiyası ilə qarışdırmaq olmaz. Hər iki vəziyyətdə də benzol alınır yalnız birincisində — asetilendən, ikincisində — tsikloheksandan əldə edilir.
Bir və ya iki doymamış rabitə olduqda, əsasən altı üzvlü tsiklik birləşmələrin vacib bir xüsusiyyəti, platin (paladyum) katalizatoru iştirakı ilə qızdırıldığı zaman geri dönməz reaksiyaya girmə qabiliyyətidir.
Bir çox natamam hidrogenləşdirilmiş aromatik birləşmələrin molekulları qarşılıqlı əlaqədə olduqda, hidrogen yenidən paylanaraq bəzi molekullarin susuzlaşmasına, digərlərinin hidrogenlənsinə gətirib çıxarır.

Bu reaksiya 1911-ci ildə Zelinski bunu geri dönməz kataliz adlandırdı, çünki əks reaksiya mümkün deyil — benzolun tsikloheksanla qarışığından nə tsikloheksen, nə də tsikloheksadien əldə edilə bilməz.
İki cüt əlaqəli tsiklik karbohidrogenlərin geri dönməz katalizi xüsusilə asanlıqla davam edir.

Geri dönməz kataliz ikiqat bağ halqanın xaricində olduqda da baş verir.

Mənbə
-----

* О. А. Реутов, А. Л. Курц, К. П. Бутин Органическая химия в 4-х частях, Изд.: "БИНОМ. Лабораторя знаний", М. 2004.
* Ли Дж. Дж. Именные реакции. Механизмы органических реакций, Изд.: "БИНОМ. Лабораторя знаний", М. 2006.
* Химическая энциклопедия в 5 томах, Изд.: "Советская энциклопедия", 1988.
* П. Сайкс, Механизмы реакций в органической химии, Изд.: "Химия", 1991.
* Начала химии. Современный курс для поступающих в вузы. Н. Е. Кузьменко, В. В. Еремин, В. А. Попков. Изд. "Экзамен", 2006.
* Вацуро К.В. Мищенко Г. Л. Именные реакции в органической химии. — М.: "Химия", 1976. — 528 с. — 11 000 экз.
**Zadəgan məclis binası** — Rostov vilayəti Novoçerkassk şəhəri ərazisində iki mərtəbəli bina.

Tarixi
------

Don atamanı Matvey İvanoviç Platov, hazırda Platov prospekti və Erman meydanı adlanan ərazilərın ortasında özz ailəsi üçün ev tikdirməyi qərara alır. Onun binanın rikintisini başa çatdırmaq istəyi yarımçıq qalır. Matvey İvanoviç Platov vəfat edir. Obun ölümündən sonra təməli qoyulan bina ilə birlikdə ərazi şəhər gimnaziyasına verir. Ancaq don ordu komandanlıı fərqli düşünürdü. Onlar bu ərazidə 1836-cı ildə taxtadan zadənların toplaşması üçün bina inşa edirlər.

Binanın görünüşü
1841-ci ildə Zsdəgan məclisinin təsisi qərara alınır. Bu zaman Platovun vaxtı ilə sahibləndiyi ərazidə bina tikmək qəralaşdırılır. 1850-ci ildə bura yeni bina, Zadəgan məclisi inşa edilir. Bu bina Novoçerkesskın əsas mədəni mərtəsinə çevrilir. Burada bir müddət sonra müsiqili gecələr, xeyriyə konsertləri və digər yığıncaqlar keçirilir. Sonradan isə bina kitabxana kimi istifadə edilmişdir. Taxtadan inşa edilən digər bina isə 1857-i ildə teatra həvalə edilir. Gimnaziya müəllimi A. Filonov «Don Oçerkləri» əsərində bina haqqında məlumat vermişdir:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| «Teatr zadəganlığa məxsus keçmiş taxta zadəgan evində təsis edilmişdir. Bina Zadəgan məclis binasının həyətində yerləşir. Heç bir küçəyə çıxışı yoxdur. Bina olduqca əlverişsizdir.»
 | "|

XIX əsrin sonları taxta bina tamamən sökülmüşdür. Kərpiç bina isə atıq 160 ildən artıqdır ki, öz mövcudluğunu qoruyur. 1990-cı ildə bina yanğından böyük zərər görmüşdür.

Oda məlumdur ki, Novoçerkessk şəhərində Okyabr inqilaqından oncə 60 min əhali yaşayırdı. Bu əhalinin 25 mini don kazakları idi. Zadəganlar isə 3 min təşkil edirdi. Şəhər Don kazaklarının paytaxtı idi

Ədəbiyyat
---------

* Филонов А. Год в Новочеркасском театре / Очерки Дона.- СПб. 1859.
* Новочеркасск: Справочная книжка с приложением плана города / Составитель Б. В. Краснов. - Новочеркасск: Издание Ф.М. Туникова, 1896.

Mənbə
-----

* Проспект Платовский, 54. Бывший дом Дворянского собрания
* В славном Новочеркасске возрождаются лучшие традиции

İstinadlar
----------

1. ↑  "Дом Дворянского собрания". 2017-01-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-09.
2. ↑  "Дом Дворянского собрания". 2017-02-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-09.
3. ↑  "Дореволюционная история Новочеркасска". 2016-12-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-09.
**Zelik İosifoviç Yampolski** (1911, Bakı – 1981, Bakı) — Azərbaycan tarixçisi, tarix elmləri doktoru.

Həyatı
------

Zelik Yampolski 1911-ci ildə anadan olmuşdu. Moskvada Tarix, fəlsəfə və ədəbiyyat institutunu bitirəndən sonra AMEA-nın tarix institutunda çalışmışdı. O, Azərbaycana aid 100-dən artıq işlərin müəllifi idi.

Zelik Yampolski 1981-ci ildə vəfat edib.

Yaradıcılığı
------------

Görkəmli tarixçi, Qafqaz Albaniyasının ilk tədqiqatçılarından biri mərhum Z. İ. Yampolski yurdumuzun tarixinin araşdırılmasında böyük xidmətləri olmuşdur. O, antik və ilk orta əsr yazılı qaynaqlara əsaslanaraq Albaniyanın ictimai-iqtisadi quruluşunu, ərazisini, etnik tərkibini ilk dəfə olaraq tədqiq etmişdir. Yampolski digər bir əsərində də ilk dəfə olaraq Azərbaycan tarixşünaslığında Zaqafqaziya ərazisindən Kaspi dənizi, Kür və Rioni çayı vasitəsi ilə Qara dənizə gedən beynəlxalq ipək yolunun, su-quru ticarət yolunun olmasını hərtərəfli tədqiq etmişdir. O, həm dəqədim yazılı qaynaqlara, arxeoloji və etnoqrafik materiallara, məlumatlara əsaslanaraq Qafqaz Albaniyası çoxsaylı dini məsələlərini öz əsərində hərtərəfli tədqiq etmiş və öyrənmişdir.

Əsas əsərləri
-------------

* "Из истории древней Кавказской Албании" (1949 г.);
* "Атропатена и Кавказская Албания в I в. до н. э. — III в. н. э. (1952 г.);
* "Древние религии Азербайджана" (1958 г.);
* "Кавказская Албания" (1961 г.);
* "Роль Атропатены в истории Азербайджана" (1971 г.)

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | VIAF: 4670154260478124480005 · WorldCat VIAF: 4670154260478124480005 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Alim ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Əhməd Salikov** (1882, Noqkau[d], Alagir rayonu və ya Terek vilayəti – 2 sentyabr 1928, Varşava) — Osetiyalı yazıçı və publisist, Rusiya dövlət və ictimai xadimi.

Bioqrafiyası
------------

Müsəlman Osetin ailəsində anadan olmuşdur. Stavropol klassik gimnaziyasını bitirir. 1899-cu ildə Moskva Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinə daxil olur, tələbə hərəkatında, 1905-ci ilin dekabrında Vladiqafqazdakı inqilabi hadisələrdə iştirak edir.

1902–1904-cü illərdə "Şimali Qafqaz" qəzetinin əməkdaşı kimi fəaliyyət göstərir. 1910-cu ildən "Otkliki Qafqaza" qəzetində və "Na Qafqaz" jurnalında məqalələr dərc edir. 1917-ci ildə Ümumrusiya Müsəlmanları Şurasının "İzvestiya" qəzetinin redaktoru olur. 1919-cu ildə Tiflisdə nəşr olunan "Volnı Qoreç" qəzetinin redaktoru işləyir

İyuldan 1920-ci ilin dekabrına qədər Tiflisdəki "Noq Sard" (Yeni Şəfəq) qəzetinin naşiri və redaktoru olur.

Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyası Menşevik fraksiyasının liderlərindən biri olur.

8 may 1917-ci ildə Əhməd Salikov Ümumrusiya Müsəlmanları Konqresinin təşkilat komitəsinin üzvü olur və orada məruzə ilə çıxış edir. Hesabatının ideyalarından biri də dövlət daxilindəki müsəlmanların mədəni muxtariyyəti olur. 1917-ci ilin yayında qurultayda seçilən Ümumrusiya Müsəlmanları Şurasının təklifi ilə, İslam Şaqiyəhmədovla birlikdə, portfeli olmayan bir nazir olaraq onun Müvəqqəti Hökumətə daxil edilməsi üçün namizədliyi irəli sürülür. Rusiya müsəlmanlarının işləri ilə bağlı məsələləri həll etmək onlarta həvalə olunur.

8 saylı siyahıya görə Simbirsk seçki dairəsindən Ümumrusiya Təsis Məclisinə seçilir. Vladiqafqazda keçirilən Terek Xalqlarının IV Qurultayında (iyul — avqust) Terek Xalq Şurasının Osetiya fraksiyasının üzvü seçilir. 1918-ci ildə Tiflisdə Qafqaz dağ xalqlarının Məclisinə rəhbərlik edir. 1919-cu ildə general A. I. Denikin ordusuna qarşı dağlıların üsyanına rəhbərlik etmək üçün Tiflisdən Dağıstana göndərilən bu Məclisin nümayəndə heyətinin üzvü olur. Anton Denikinlə mübarizə aparmaq üçün Dağıstan Müdafiə Şurasının üzvü (oktyabr ayında yaradılmışdır) təyin olunur.

Sovet hakimiyyəti Gürcüstanda qalib gəldikdən sonra (1921-ci il fevral Çexoslovakiyaya, sonra Polşaya mühacirət edir. Çexoslovakiyada "Qafqazski Qoreç" jurnalının redaktoru olur. Bu jurnalda 1926-cı ildə Praqada ayrıca bir nəşr olaraq çıxan "Qardaş üçün qardaş" romanının ilk versiyası olan "Qafqazın qeydləri"-ni nəşr etdirir.

Polşada Otvask şəhərində yaşayır. varşavanın Praqa rayonunda dünyasını dəyişir.

Qafqaz tarixi ilə bağlı bir sıra əsərlərin müəllifi olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "*Д. М. Усманова*. Ислам Шагиахметов: забытые герои 1917 г. // «Гасырлар авазы — Эхо веков», № 3/4, 2017". 2021-10-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-20.
2. ↑  "Хронос. Цаликов, Цалык-каты, Ахмед Тембулатович". 2021-05-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-20.
3. ↑  Восстановим наследие предков [*ölü keçid*]

Ədəbiyyat
---------

* Цаликов Ахмед Тембулатович // Бибоева И. Г. Казиты М. Р. Писатели Осетии, библиографический справочник, Владикавказ, Ир, 2015, стр. 76–77, ISBN 978-5-7534-1499-01

Mənbə
-----

* ЦАЛИКОВЫ (ЦАЕЫККАТАЕ).
**II Levon** (24 yanvar 1236 – 6 fevral 1289, Kozan) — Hetumidlər sülaləsindən Kilikiya Erməni Çarlığının IV çarı. Levon, 1236-cı ildə, Çar I Hetum ilə kraliça I İzabella cütünün oğlu olaraq doğuldu. Levonun bacılarından Sibilla, VI Bohemund ilə evlənərək Ermənistan ilə Antakya arasında sülhü təmin etmişdir.

Gəncliyi
--------

1266-cı ildə, atası I Hetum, Monqol sarayını ziyarət etmək üçün gedəndə, Levon və qardaşı Toros Məmlüklərlə döyüşürdülər. Bunun nəticəsində Toros öldürüldü, Levon digər 40.000 erməni əsgərlə tutulub, əsir edildilər. I Hetum geri qayıdanda, oğlunu geri götürmək üçün yüklü miqdar pul və bir çox qalanı verdi.

Hakimiyyəti
-----------

I Hetum, taxtdan oğulu lehinə 1269-cu ildə çəkildi və Fransiskan təriqətinə girdi. Bir il sonra da öldü. Yeni çar II Levon dindar olaraq tanınır və özünü xristianlığa həsr etmişdi. İtalyanlar ilə var olanları yeniliyerek, katalanlar ilə yeni ticarət razılaşmaları edərək Qərb ilə aktiv ticarəti davam etdirdi. Ayrıca Monqol ittifaqını gücləndirmək üçün məşğul oldu, atası I Hetum da 1247də Monqol hegemonluğunu tanımışdı. Marko Polo, 1271-ci ildə Ayas limanını ziyarət etdi. Levonun iqtidarı və ölkənin bolluğunu təriflədi amma Levonun hərbi gücü üzərinə şərhləri eyni şəkildə deyildi:

> 
> "Kral [II Levon], torpaqlarında ədaləti uyğun şəkildə təmin etməkdədir, ayrıca monqolların da vassalıdır. Bir çox şəhər və kənd var və hər şey bərəkət içindədir.(…) Keçmişdə, kişilər döyüşdə cəsarətli idi, lakin bu gün dəyərsizdir və yaxşı içməkdən başqa qabiliyyətləri yoxdur."
> *(Marko Polo "Le Livre des Merveilles)*
> 
> 
> 

Monqollar və ermənilər, Məmlüklər tərəfindən 1281-ci ildə ikinci Humus döyüşündə məğlub edildilər. 1275-ci ildə, Məmlük sultanı Baybars, Kilikiyanı ikinci dəfə zəbt etdi. Sonrakı il, Ermənilər türkmənlərə qarşı döyüşdülər lakin Levonun əmisi Smbat, döyüşdə öldürüldü. Çar özü 1286-cı ildə vəfat etdi.

Ailəsi
------

1262-ci ildə, Levon, Lampron prinsi Hetumun qızı Kraliça Keran ilə evləndi. Ondan bir çox övladı oldu:

1. Adsız övlad
2. Konstantin
3. Evfemiya
4. II Hetum
5. İzabella
6. III Toros
7. Ruben
8. Zabel
9. Smbat
10. İzabella Lüzinyan
11. I Konstantin Hetumid
12. Rita Paleoloq
13. Teofanu
14. Nerses
15. Oşin
16. Alinax

İstinadlar
----------
**Əhməd Zəki Əbu Şadi** (*ərəb.* أحمد زكي أبو شادي, Aḥmad Zakī Abū Shādī‎; 9 fevral 1892[…], Qahirə, Misir xidivliyi – 12 aprel 1955, Vaşinqton) — Misir şairi, yazıçısı, filoloqu və tərcüməçisi. 1946-cı ildən ABŞ-də yaşamışdır.

Həyatı
------

Əhməd Zəki Əbu Şadi 9 fevral 1892-ci ildə Qahirədə anadan olmuşdur. O, 1912–1922-ci illərdə London Universitetində bakterioloq kimi təhsil alıb. Əbu Şadi 1936-cı ildə Qahirədə "Apollon" ədəbi dərnəyini və Misir poeziyasının müxtəlif cərəyanlarının nümayəndələrinin ətrafında toplandığı eyniadlı jurnalı təsis etmişdir. O, 1939-cu ildən İsgəndəriyyədə "*Ədəbi*" jurnalını nəşr etdirir. Əbu Şadi 1946-cı ilin aprelində ABŞ-yə köçmüşdür. O, Nyu-Yorkda ərəb koloniyasının qəzet və jurnallarının redaktoru, Asiya İnstitutunda ərəb ədəbiyyatı professoru idi. Əbu Şadi lirik qəsidələr, hekayələr və mənzum dramlar yazmışdır: "*Sübhdə şeh*" (1910), "*Şüalar və kölgələr*" (1931), "*Bahar görüntüləri*" (1933) topluları; "*İbn Zeydun həbsdə*" (1925), "*İmrul-Qaisin ölümü*" (1925) tarixi romanları və s. O, ərəb poetikası üzrə tədqiqatların, ədəbi-tənqidi məqalələrin müəllifidir. Əbu Şadi Şərqi və Qərbi Avropa şairlərini, o cümlədən Hafiz Şirazinin qəzəllərini, Ömər Xəyyamın rübailərini, Vilyam Şekspirin faciələrini tərcümə etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Dictionary of African Biography (ing.). / E. K. Akyeampong, Henry Louis Gates, Jr. NYC: OUP, 2012. ISBN 978-0-19-538207-5
2. 1 2  Aḥmad Zakī Abū Šādī // AlKindi.
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
4. ↑  Энциклопедический словарь. 2009. Абу Шади Ахмед Заки.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Əhməd Zəki Əbu Şadi*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Bioqrafiya və bəstələrin siyahısı  (ərəb.)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BAV: ADV10159018 · BNF: 11340477b · EGAXA: vtls001006918 · GND: 119185768 · ISNI: 0000 0001 2276 4106 · LCCN: n82247547 · NTA: 073384763 · PTBNP: 1794388 · LIBRIS: 175875 · SUDOC: 13929578X · VIAF: 12302060 · WorldCat VIAF: 12302060 |

 |