recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Dr. Martin Cooper 1973-cü ildə ilk fərdi əl mobil telefonu. Bu, 2007-ci ildə yenilənmişdir.
Motorola vakuum boru kartonu
**Motorola** - kompüterlər və rabitə vasitələri istehsalı sahəsində dünya liderlərindən olmuş şirkət. Mənzil-qərargahı Çikaqo yaxınlığındakı Şaumburq şəhərində (İllinoys ştatı, ABŞ) yerləşirdi. Şirkət 1928-ci ildə qurulmuş və 1930-cu illərdə Motorola ticarət markası qeydiyyatdan keçmişdir. 
Motorola çağdaş mobil rabitə sistemlərinin əsasını qoyanlardan biridir: dünyada ilk daşınabilir hücrəsəl telefon (CELLULAR PHONE) 1983-cü ilin 6 mart tarixində buraxılmış Motorola DynaTAC 8000X telefonu olmuşdur. Motorola bir sıra mikroprosessorların, o cümlədən Apple Macintosh, PowerPC kompüterlərində istifadə olunmuş 68000 seriyasından olan mikroprosessorların, eləcə də 1970-ci illərdə bəzi mikrokompüterlərdə istifadə olunmuş 6800 mikroprosessorunun istehsalçısıdır. 2011-ci ildə Google şirkəti tərəfindən alınan Motorola, 2014-cü ildə Çinin Lenovo şirkətinə satılıb. 
**Motorola** - ABŞ-də 1928-ci ildə qurulan mobil şəbəkə firması. Əlaqə sektorunda olan ayrıca ilk mobil telefonunu Motorola DynaTAC-ı istehsal edir.

25 sentyabr 1928-ci ildə telekommunikasiya avadanlıqlarının istehsalı ilə məşğul olan "Galvin Manufacturing Corporation" şirkətinin əsası qoyulmuşdur. Sonradan bu ad şirkətin yaradıcısı Pol Vinsent Qalvin (Paul Vincent Galvin) tərəfindən dəyişdirilərək "Motorola" ilə əvəz edilmişdir. Bu şirkət əvvəllər avtomobillər üçün radio istehsal edirdi və o vaxtkı audio-qurğu istehsalçılarının adları "ola" ifadəsi ilə bitirdi. Rabitə sektorunda olan Motorola DynaTAC adlı ilk mobil telefonu da bu şirkət istehsal etmişdir.

2011-ci ildə Google tərəfindən alınıb. 29 yanvar 2014-cü ildə Lenovo şirkətinə 2,9 milyard dollara satılıb.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
* Əliquliyev R.M. Salmanova P.M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şirkət** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


1. ↑  ROR Data. v1.19 2023. doi:10.5281/ZENODO.7644942
2. ↑  .
**Martvili monastırı** (*gürc.* მარტვილის მონასტერი) - Gürcüstanın Sameqrelo-Zemo Svaneti inzibati ərazisində yerləşən Martvili bələdiyyəsinin mərkəzindəki gürcü monastır kompleksidir. Ərazidəki ən hündür təpədə yerləşir və stratejik cəhətdən böyük önəm daşıyır.
Konvensiya binalar kompleksinə Gücləndirmə Kafedralı, Siqvani kilsəsi, zəng qülləsi, istehkam divarı, bir məbəd və digər tikililər daxildir. VII əsrə aiddir və X əsr əsrdə yenidən qurulmuşdur. Gürcüstan Mədəni İrsinin daşınmaz abidəsi olaraq tanınır.

Tarixi
------

Monastırda qorunan freska
Bu gün monastırın olduğu ərazidəki təpəlik ərazi qədim zamanlarda "paqan mədəni mərkəzi" olaraq istifadə edilən müqəddəs bir ərazi idi. Bölgədə əvvəllər məhsuldarlıq və rifah məbədi olaraq ibadət edilən çox böyük və qoca bir şam ağacı var idi. Bu ərazidə yeni doğulan və ya azyaşlı uşaqların qurban edildiyi düşünülür. Əhalinin xristianlaşmasından sonra ağac əhalinin ibadət etməməsi üçün kəsildi. Ağacın kökünün üzərinə 7-ci əsrdə kilsə tikildi. Kilsəyə xristianlığı təbliğ edən və Sameqrelo bölgəsindəki bütpərəstləri xristianlaşdıran Müqəddəs Andryunun adı verildi.

Əsas Martvili-Çqondidi kafedralı (meqrel və laz dilində *Çqoni* "Meşə" mənasını verir. *Didi* isə "böyük" deməkdir) 10-cu əsrdə, əvvəlki kilsəni dağıdan talanlardan sonra yenidən tikildi.
Kilsədə qorunan freskalar 14 və 17.əsrdən qalıb.

Monastır
--------

Orta əsrlərdə monastır mühim dini mərkəzə çevrilmişdi: orada dini təhsil verilir, gürcü dilini tərcümə edən rahiblər vasitəsiylə mədəniyyət ötürülmələri baş tuturdu. Monastır Gürcüstan Sovet İttifaqına daxil olana qədər aktivliyini dəvam etdirmişdir. 1998-ci ildə, monastırın uzun illər dəvam edən passivliyindən sonra patriarx II İlya monastırı yenidən xidmətə açmırdı. 2007-də Pierre de Tçkondidi monastıra əvvəlki görkəmini geri qazandırdı: kafedralın yaxınlığına patriarxa aid yaşayış yeri, kişilər üçün Müqəddəs Andryu monastırı və qadınlar və rahibələr üçün Müqəddəs Nino monastırı açıldı. Monastır kompleksinin bəzi hissələri və qədim binalarının bərpası hələ dəvam etməkdədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "მარტვილის სამონასტრო ანსამბლი". www.dzeglebi.ge. 2020-09-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-22.
2. ↑  "† orthodoxy.ge † ეკლესიები და მონასტრები - მარტვილის მონასტერი". www.orthodoxy.ge. 2022-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-22.
3. ↑  "მარტვილის მონასტერი". saunje.ge. 2022-04-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-22.
4. ↑  "Le monastère de Martvili". 2019-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-22.

### Məbbə

* Old Georgian Architecture, Tiflis, Gürcüstan, 1974
* C. Çubinaşvili "Georgian Art History" Tiflis, Gürcüstan, 1936
* H. Beradze, L. Menabbe "Xor" s. 458 Tiflis, Gürcüstan, 1983

Xarici keçidlər
---------------

* Martvili monastırı
Qoltuq nağara
Nağaranın bu növü, adətən, zurna, balaban və başqa alətlər qrupunda istifadə edilir (şəkil). Əvvəllər onun üzünə qurd dərisi çəkilərmiş. Nizami Gəncəvi nağaranı belə təsvir etmişdir: 

Coşdu qurd gönündən olan nağara,  

Dünyanın beynini gətirdi zara.

Hazırda ansambl və orkestrlərin tərkibində aparıcı alət kimi çalınan qoltuq nağaranın rolu böyükdür.

Nağara ərəb sözü olub, "döyəcləmək", "taqqıldatmaq" mənasını verir. Alət hər iki əllə və barmaqlarla ifa edilir. Bəzi folklor nümunələrində iki yüngül çubuqla da çalınır. Çalğı zamanı qoşa şapalaq, tremolo, trel və çırtma ifa üsullarından istifadə edilir. Çox güclü səs dinamikasına malik olan nağarada müxtəlif tembr çalarlarını almaq mümkündür.

Açıq havada sərbəst çalınır. Folklor ənənələrində, xalq oyunu tamaşalarında, eləcə də "Cəngi", "Yallı" və bu növ rəqslərdə qoltuq nağaradan istifadə edilir. Sağanağı qoz, ərik və müxtəlif növ ağac materiallarından hazırlanan silindrik formalı qoltuq nağaranın hündürlüyü 350–360 mm, diametri 300–310 mm-dir.

Mənbə
-----

* Aserbaidschan - Land des Feuers, Broschiert: 294 Seiten, Verlag: Reimer; Auflage: 1. Aufl. (August 2008), Sprache: Englisch, Deutsch, ISBN 3496028203, ISBN 978-3496028208
* Qoltuq nağara
**Salavat Fatxetdinov** (tatar. Салават Зәки улы Фәтхетдинов; 10 yanvar 1960, Aksayet[d], Başqırd MSSR) — müğənni, Tatarıstanın xalq artisti, Rusiyanın əməkdar artisti, Başqırdıstan Respublikasının xalq artisti, avtoidmanında beynəlxalq idman ustası, Tatarıstan Respublikası ağırlıq qaldırma federasiyasının prezidenti, Rusiya uşaq fondunun Tatarıstan filialının direktoru, Ulyanovsk vilayətinin əməkdar mədəniyyət işçisi (2010), Kazan Dövlət Mədəniyyət İnstitutunun professoru.

Bioqrafiyası
------------

Salavat Fatxetdinov 10 yanvar 1960-cı ildə SSRİ, Başqırdıstan MSSR-nın Təteşle rayonunun Aksayet kəndində anadan olmuşdur. Milliyyətcə - tatardır. Orta təhsil aldıqdan sonra Sterlitamak mədəni maarif məktəbində oxuur.
1977-1979-cu illərdə Təleşe rayonunun İlmetovo kəndindəki kənd Mədəniyyət Evinin direktoru vəzifəsində çalışmışdır. 1979-1981-ci illərdə Sovet Ordusunda xidmət etmişdir. 1981-1989-cu illərdə Aksayet Musiqi Klubları Sisteminin direktoru vəzifəsində çalışıb.
Klubda bir neçə il çalışdıqdan sonra Salavat 1989-cu ildə məzun olduğu Kazan Mədəniyyət İnstitutunun rejissorluq şöbəsinə daxil olur. 1989-2000-ci illərdə Yar Çallı şəhərində yaşayır. 1989-cu ildən bəri Yar Çallı Eksperimental Konsert Dərnəyinin lideri və solisti olur.
1989-cu ildə keçirilən Tatar jırı müsabiqəsində laureat olur. 1991-ci ildə "Tatarıstan Respublikasının əməkdar artisti" fəxri adına layiq görülür və 1995-ci ildə "Tatarıstan Respublikasının Xalq artisti" adını alır. 2005-ci ildə "Rusiya Federasiyasının əməkdar artisti" olur.
2008-ci ildə Tatarstan Respublikasının Qabdulla Tukay adına Dövlət Mükafatı laureatı olur. Salavat Fatxetdinov eyni zamanda M. Cəlil Mükafatı laureatıdır. 
Alavat Fatxetdinov teatrın yaradıcı direktorudur. İdeyaları Tatar səhnə sənətini təchiz etmək üçün yeni texniki elementlər təqdim edir.

Salavat Fatxetdinov özünü yalnız istedadlı bir sənətkar və təşkilatçı kimi göstərməmiş, eyni zamanda bir atlet və bacarıqlı bir yarış maşını sürücüsüdür. Gənc yaşlarından milli güləş, ağır atletika və ağırlıq qaldırma yarışlarında iştirak etmişdir. 1997-ci ildən bəri yarış avtomobili sürücüsü kimi fəaliyyət göstərir. 1998-ci ildən etibarən Yar Çallı şəhərində qış atletika yarışlarında ənənəvi xeyriyyə yarışı "Salavat Cup"ın təşkilatçısıdır. Yarışda toplanan bütün vəsait yerli uşaqlar evinə köçürülür. Bundan əlavə, Salavat Fatxetdinov avtoidmanında beynəlxalq idman ustası adına sahibdir.

1988-ci ildən bu günə qədər konsertlər ilə səhnədə çıxış edir. Yeni illik albomlarını buraxılır.

Ailəsi
------

* Qızları: Liana, Alina
* Oğlu: Rüstəm.
	+ Yeznələri: Ferdinant və Marsel.
		- Nəvələri: Xayat, Rayxan, Jannet.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Национальный вопрос: певец Салават Фатхетдинов заявил, что он «татарин конченый»". 2017-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-10.
2. ↑  "Биография". 2016-11-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-10.
3. ↑  *Андрей Клещев.* "Зимние трековые гонки в России: от Волги – до Енисея!". autoreview.ru. 26 марта 2016. 2019-04-04 tarixində arxivləşdirilib.
**İctimai Təşkilatların İcraiyyə Komitəsi** — Rusiyada Fevral inqilabından (1917) sonra təşkil olunmuş Müvəqqəti hökumətin yerli idarəetmə orqanları.

Haqqında
--------

Cənubi Qafqazın idarəsi üçün Xüsusi Zaqafqaziya Komitəsi (*XZK; rus dilində OZAKOM-Osobıy Zakavkazskiy Komitet adlanır*) təsis edilmişdi. Quberniya və qəzalarda ictimai təşkilatların icraiyyə komitələri yerli idarəetmə orqanları oldu.

İcraiyyə komitələri ictimai təhlükəsizliyi təmin etməli və yeni dövlət qanunlarını həyata keçirməli idi. Onlar quberniya və qəza komissarlarını təyin edirdilər. Xüsusi Zaqafqaziya Komitəsi əldə edilmiş təcrübəni nəzərə almaqla, aprelin 27-də "*Zaqafqaziyada yerli idarəetmənin təşkili haqqında*" qərar qəbul etdi. Qərara uyğun olaraq, İcraiyyə Komitələrinə yeni seçkilər keçirilməli idi. Lakin bu seçkilər də yaşamağa qadir yerli idarəçilik sistemi yarada bilmədi.

İcraiyyə komitələri azərbaycanlıların dövlət idarə orqanlarına cəlb edilməsində müəyyən rol oynadı.

Bakı
----

 *Əsas məqalə: Bakı İctimai Təşkilatlar Şurası*
Martın 3-də Bakı Şəhər Duması İctimai Təşkilatların Müvəqqəti Komitəsini yaratmağı qərara aldı, martın 5-də Bakı İctimai Təşkilatlar Şurası yaradıldı, 17-də isə onun İcraiyyə Komitəsi seçildi. İcraiyyə komitəsinin tərkibinə Luka Bıç (*sədr, sonra onu V.İ.Frolov əvəz etmişdi*), Məmmədhəsən Hacınski, İbrahim bəy Heydərov və b. daxil idi.

Bakı Soveti 1917-ci ilin Oktyabr çevrilişindən sonra Bakıda hakimiyyəti ələ almağa cəhd göstərdi. Sovet oktyabrın 27-də keçirilən yığıncağında ali hakimiyyət orqanı kimi Bakı Soveti İctimai Təhlükəsizlik Komitəsi yaratmağa nail oldu. Lakin Sovetdə mövqelərini möhkəmləndirən bolşeviklər Bakıda ali hakimiyyət orqanı kimi Bakı Soveti İcraiyyə Komitəsini yaratdılar. İcraiyyə Komitəsi noyabrın 12-də Bakı Soveti İctimai Təhlükəsizlik Komitəsinin ləğvi haqqında qərar qəbul etdi, noyabrın 22-də Bakı İctimai Təşkilatlar Şurası buraxıldı.

Gəncə
-----

Yelizavetpolda (Gəncə) İctimai Təşkilatlar İcraiyyə Komitəsinin sədri Xəlil bəy Xasməmmədov seçilmişdi.

Daha sonra siyasi şəraitin mürəkkəbləşməsi ilə əlaqədar, Yelizavetpol quberniyasında hərbi vəziyyət elan olundu, 16 nəfərdən ibarət Yelizavetpol Soveti İctimai Təhlükəsizlik Komitəsi yaradıldı.

Həmçinin bax
------------

* Bakı Şəhər Duması
* Bakı Soveti

İstinadlar
----------

1. ↑  İctimai Təşkilatların İcraiyyə Komitəsi // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II. Bakı: "Lider". 2005. səh. 35. ISBN 9952-417-44-4.
**Qucarat sultanlığı** — Hindistanın qərbindəki Qucaratda XV-XVI əsrlər arasında hökm sürən müsəlman dövlət.

Tarixi
------

1298-ci ildə Əlaəddin Xələcin ələ keçirdiyi Qucarat bu tarixdən sonra Dehli sultanlarının təyin etdiyi valilərin idarəsinə daxil oldu. 1391-ci ildə III Məhəmməd tərəfindən Qucarat valiliyinə təyin olunan Zəfər xan, Tuğluqoğulları sülaləsinin çöküşündən yararlanaraq 1407-ci ildə Müzəffər şah (I Müzəffər) adıyla müstəqilliyini elan etdi. Nəvəsi I Əhməd (hökmdarlığı 1411-1442) sultanlığın gücünü ve nüfuzunu artırarak Qucarattaki Hindu racələrinin yanı sıra Malva, Xandeş və Dekkanın müsəlman sultanlarıyla savaşlar apardı. Paytaxtı, Anahilvaradan 1411-ci ildə qurdurduğu Əhmədabada daşıdı. Dövlətin ən uzun səltənət sürən hökmdarı Mahmud Begra (hökmdarlığı 1458-1511), Hindulara qarşı hazırladığı səfərlərlə Çampaneri alaraq buranı Məhəmmədabad adıyla paytaxt etdi. Mahmud Begranın hökmdarlığının sonuna doğru, Qərb və Cənubi Hindistanda Portuqallar yeni bir güc olaraq ortaya çıxdı. Portuqalların Hind ticaretini neredeyse tümüyle ələ keçirmələri, Misirli və Qucaratlı tüccarları çətin durumda bıraxdı. Mahmud Begra, Portekizlilere qarşı 1508-ci ildə Memlük sultanı Kansu Qavri ilə ittifaq qurduysa da, ardından Portuqallarla sülh bağlamaq məcburiyyətində qaldı.

1535-ci ildə Malvanı ələ keçirən Bahadır şahın (hökmdarlığı 1526-1537) Portuqallar tərəfindən öldürülməsindən sonra Qucarat sultanlığı parçalanmağa başladı. Sultanlığın idarəsi 1537-ci ildə qısa bir müddət Xandeş hökmdarı Miran I Məhəmmədin əlinə keçdi. III Mahmud (hökmdarlığı 1537-54), III Əhməd (hökmdarlığı 1554-1561) və III Müzəffər (hökmdarlığı 1561-1573) dönəmləri soylular arasındaki iqtidar mücadələləriylə keçdi. 1573-cü ildə Türk-Hind hükümdarı Böyük Əkbər, Qucaratı alarak sultanlığın varlığına son verdi. III Müzəffər 1583-1593-cü illər arasında Qucarata yeniden hakim olmaq üçün çaba-çalışma göstərdiysə də, uğur qazana bilmədi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Hindistan Türk Devleti (Delhi Türk Sultanlığı) (1206-1413)[*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

* Bahadır şah Qucarati

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭Hindistan sultanlıqları |
| --- |
| Şimali Hindistan | Dehli sultanlığı (1206—1526, 1539—1555) • Kəşmir sultanlığı (1339—1589) • Kalpi sultanlığı (1400—1443) • Caunpur sultanlığı (1399—1479) • Malva sultanlığı (1401—1531, 1537—1542, 1555—1562) |  |
| Şərqi Hindistan | Benqal sultanlığı (1352—1576) |
| Qərbi Hindistan | Handəş sultanlığı (1399—1601) • Qucarat sultanlığı (1407—1573, 1583—1583) • Berar sultanlığı (1490—1574) • Əhmədnaqar sultanlığı (1490—1636) |
| Cənubi Hindistan | Maduray sultanlığı (1334—1378) • Bəhməni sultanlığı (1347—1527) • Bidər sultanlığı (1527—1619) • Bicapur sultanlığı (1490—1686) • Qolkonda sultanlığı (1512—1687) |
**İbtidailər** və ya **birhüceyrəlilər** (q.yun. πρώτιστος "ən birinci, ilkin" və ya **ən sadə**) — nüvəlilərin heyvanlara aid olan heterogen qrupu.

Birhüceyrəli heyvanların va ya ibtidailərin bədəni bir hüceyrədən ibarətdir. Bu heyvanlar bütün həyat proseslərinə – qidalanma, ifrazat, tənəffüs, qıcıqlanma, çoxalma, hərəkət, mühitə uyğunlaşma və s. malikdir, qeyri-cinsiyyətli və cinsiyyətli yolla çoxalırlar. Əksəriyyətı sista əmələ gətirir. Birhüceyrəlilər şirin sularda dəniz və okeanlarda, rütubətli torpaqda, insan və heyvan orqanizmində yaşayır.

Qidalanma tərzinə görə ibtidailərin böyük əksəriyyəti heterotrofdur. Onlar əsasən torpaqda yaşayan mikroorqanizmlərlə (bakteriyalar, yosunlar, göbələklərin sporları) qidalanır. Onlar arasında bitki qalıqlarının həll olmuş üzvi maddələri ilə qidalanan saprofitlər də (qamçılılar) vardır. Yaşıl avtotrof ibtidailər məhdud yayılma arealına malikdirlər. Onlara nadir hallarda təsadüf etmək olur.

Tipindən və coğrafi yerləşməsindən asılı olmayaraq ibtidailər bütün torpaqlarda aşkar edilmişdir. Aerob orqanizmlər olduqları üçün ibtidailər torpağın əsasən üst qatlarında daha geniş təmsil olunmuşlar. Quraq dövrdə, həmçinin qışda onların torpaqda miqdarı kəskin şəkildə azalır. Bu zaman onlar inert hala düşürlər. İbtidai orqanizmlərin torpaqəmələgəlmədə rolu kifayət qədər öyrənilməmişdir. Bəzi tədqiqatçılar hesab edir ki, ibtidailər torpaq bakteriyalarını məhv etməklə torpaq münbitliyinə mənfi təsir göstərir, başqalarının fikrincə ibtidailərin torpaqda olması əksinə onda mikrobioloji prosesləri gücləndirir və bununla da münbitliyin yüksəlməsinə xidmət edir. Ola bilsin ki, ibtidailər qoca bakterial hüceyrələri yeməklə qalanlarının çoxalmasını asanlaşdırır və çoxlu sayda cavan və biokimyəvi baxımdan fəal fərdlərin törəməsinə şərait yaradır.

Mənbə
-----

1. ↑  Q. Məmmədov. Torpaqşünasliq və torpaq coğrafiyasinin əsaslari. Bakı, Elm, 2007

| ⛭Təbiətin elementləri |
| --- |
| Kainat | 
* Fəza
* Zaman
* Enerji
* Maddə
	+ zərrəciklər
	+ kimyəvi elementlər

 |
| Yer | 
* Yer haqqında elmlər
* Tarixi (geoloji)
* Strukturu
* Geologiya
* Tektonik plitələr
* Okeanlar
* Qaia hipotezi
* Yerin gələcəyi

 |
| Hava (meteorologiya) | 
* Meteorologiya
* Yerin atmosferi
* İqlim
* Buludlar
* Yağış
* Qar
* Günəş işığı
* Qabarma və çəkilmələr
* Külək
	+ tornado
	+ Tropik siklon

 |
| Ətraf mühit | 
* Ekologiya
* Ekosistem
* Sahə
* Şüalanma
* Vəhşi təbiət
* Meşə yanğınları

 |
| Həyat | 

|  |
| --- |
| 
* Abiogenez
* Təkamül tarixi
* Biosfer
* İyerarxiya
* Biologiya (astrobiologiya)

 |
| 
* Bioloji müxtəliflik
* Orqanizm
* Eukariotlar
	+ flora
		- bitkilər
	+ fauna
		- heyvanlar
	+ göbələklər
	+ ibtidailər
* Prokariotlar
	+ arxeyalar
	+ bakteriyalar
* *Viruslar*

 |

 |
| 
* Category Kateqoriya

 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Ağörən.

**Ağörən**, **Ağverən** — İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında, indiki Axta (Razdan) rayonunda kənd, türk mənşəli toponim.

Haqqında
--------

Ağörən kəndi İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indiki Axta (Razdan) rayonunda Dəllər çayının sahilində, Zəngi çayının sağ sahilində, Zəncirli dağının ətəyində, Ərzəkənd kəndindən 10 km şimal-qərbdə yerləşirdi. «İrəvan əyalətinin icmal dəftər»ində qeyd edilmişdir. Erməni mənbələrində Ağverən kimi qeyd edilir.

Əhalisi yalnız azərbaycanlılardan ibarət bu kənddə 1831-ci ildə 22 nəfər, 1873-cü ildə 243 nəfər, 1886-cı ildə 302 nəfər, 1897-ci ildə 307 nəfər, 1908-ci ildə 416 nəfər, 1914-cü ildə 762 nəfər, 1916-cı ildə 390 nəfər yaşamışdır. 1918-ci ildə azərbaycanlılar ermənilər tərafindən qovulmuşlar. İndiki Ermənistanda Sovet hakimiyyəti qurulandan sonra azərbaycanlılar öz doğma kəndlərinə qayıda bilmişlər. Kənddə 1922-ci ildə 64 nəfər, 1926-cı ildə 93 nəfər, 1931-ci ildə 129 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1926-cı ildə bu kənddə ermənilər yerləşdirilmişdir. 1966-cı ildə azərbaycanlılar bu kənddən zorla Azərbaycana köçürülmüş, kənd ləğv edilərək istirahət zonasına çevrilmişdir.

Toponim türk dilində «rəng» mənasında işlənən ağ sözü ilə (torpağın süxurunun rəngini bildirir) qədim türk dilində «uçulmuş, dağılmış, xaraba» mənasında işlənən örən sözünün birləşməsindən əmələ gəlib, «kiçik xarabalıq yanında olan kənd» mənasını verir.

«Türklər sahib olduqları ölkələrin adlarını dəyişdirmədikləri kimi, qədim zamanlardan qalma kənd və ya şəhər xarabalıqlarının yaxınlarında yerləşdikləri zaman bu xarabalara örən və ya viran adlarını vermişlər. Bu adlara ya mənsub olduqları əşirətlərin (tayfaların), oymaq və ya obanın adını, ya da torpağın rənginə görə ağ, qara, qızıl kimi sifətlər əlavə edərək yeni adlar yaratmışlar». Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.

Mənbə
-----

* İbrahim Bayramov. Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri.Bakı,2002
* İrəvan əyalətinin icmal dəftəri (araşdırma, tərcümə, qeyd və əlavələrin müəllifləri: Z.Bünyatov və H.Məmmədov (Qaramanlı), Bakı, «Elm», 1996, 184 səh.
* Радлов В.В. Опыт словарья тюркских наречий, т.l, ч. 1-2, СПб, 1893, 1914 стр.; т ll, ч.1-2, СПб, 1899, 1814 стр. т lll, ч.1-2, СПб, 1905, 2204 стр.; т.lV, ч. 1-2, СПб, 1911, 2230 стр.
* Necdet Sevinç. Gaziantep'te yer adları ve türk boylan, aşiretleri, türk oymakları. - Türk dünyası araştırmaları, 1983,№ 26,s.1-38.

| ⛭Dərəçiçək mahalı |
| --- |
| **Axta rayonu** | Ağörən • Alabars • Allahverdi • Axta (rus) • Aşağı Axta • Babakişi • Bığlı Hüseyn Saraclı • Bjni • Dədəqışlaq • Dəllər • Dərəçiçək • Ərzəkənd • Çopur Əli • Gümüş • Fantan • Fərrux • Qabaxlı • Qaxsu • Qaraqala • Qarnıyarıq • Qorçulu • Qurufontan • Lusavan • Lusakert • Misxana • Paşakənd • Ozanlar • Solak • Soyuqbulaq • Tayçarıq • Tezxaraba • Təkəli • Yuxarı Axta • Ulaşıq • Zeynal Ağaəli |
**12711 saylı İcra Sərəncamı** — Amerika prezidenti Corc HV Buş tərəfindən 11 aprel 1990-cı ildə tərtib edilmişdir. O 5 iyun 1989-cu il və 11 aprel 1990-cı il tarixləri arasında ABŞ-də olmuş Çin vətəndaşlarının və onların birbaşa himayəsində olan şəxslərin deportasiyasını təxirə saldı, 2 illik vətənində yaşamaq tələbindən imtina etdi və 1 yanvar 1994-cü ilə qədər onlara iş icazəsi verdi.

O, 1989-cu ildə Tiananmen Meydanı etirazlarını yatırtmasına və həmin ilin 4 iyununda baş vermiş qırğına cavab olaraq Çin Xalq Respublikasına (ÇXR) qarşı beynəlxalq reaksiyanın bir hissəsi kimi verilib. 1992-ci ildə Çin Tələbə Mühafizəsi Qanunu qəbul edildikdən sonra bu, daimi hala gətirildi.

Xarici keçdlər
--------------

* İcra Sərəncamı 12711 - Çin Xalq Respublikasının vətəndaşlarına münasibətdə siyasətin həyata keçirilməsi, *Amerika Prezidentliyi Layihəsi*, 11 aprel 1990-cı il

İstinadlar
----------

1. ↑  "U.S. Office of Personnel Management, Chinese Student Protection Act". 2012-02-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-27.
**Saldo** (it. saldo - hesablaşma, əvəzini çıxma) — müəyyən dövrdə pul daxilolmaları (gəlirləri) ilə xərcləri arasında fərqdir.

Növləri
-------

### Mühasibat Uçotunda

Mühasibat Uçotunda - mühasibat hesabları (sintetik və analitik) üzrə hər ayın sonunda müəyyən edilən debet dövriyyəsi ilə kredit dövriyyəsi arasındakı fərqdir.

### Tədiyə Balansında

Tədiyə Balansında - müəyyən ölkənin rezidentlərinin ixracının və İdxalının dəyər qiymətləndirilməsi (ticarət balansının saldosu) və ya onların xarici tədiyələri ilə daxilolmalan arasında fərqdir (tədiyə balansı saldosu).

### Demoqrafiyada

Demoqrafiyada miqrasiya saldosu - müəyyən dövr ərzində ölkənin ərazisinə gələn (yerləşən) və ölkənin ərazisindən gedən insanların sayı arasında fərqdir.

### Milli hesablar statistikasında

Milli hesablar statistikasında - yenidən bölgü saldosu hər hansı bir şəxs (iqtisadiyyatın sahə və ya sferası) üçün milli gəlirin yenidən bölgüsünün nəticəsi, bu prosesin gedişində onların əldə 
etdiyi gəlirlərlə sərf olunmuş xərclər arasında fərqdir.

Həmçinin Bax
------------

* İxracat
* Kvota
* İdxal
* Ticarət balansı

Xarici Keçidlər
---------------

* Saldo termininin mühasibatlıqda işlənməsi
* Сальдо

İstinadlar
----------

1. ↑  "Akademik, Ziyad Səmədzadə, Böyük İqtisadi Ensiklopedia 4-cü cild" (PDF). 2016-12-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-06-19.
**Usmi Əmir Həmzə** (d. 1751 – ö. 1788) — XVIII əsrdə Qaytağın (cənub qumuqlarının) ən siyasi fəal usmisi, Ulu Əhməd xan usminin oğlu Əmir Həmzə idi. Onu haqlı olaraq Qaytağın, sonuncu nüfuzlu usmisi hesab etmək olar.

"Qaytaq usmiləri şəcərəsinə" görə Əhmədxanın ölümündən sonra onun oğlu Xan Məhəmməd yox, nəvəsi, Xan Məhəmmədin oğlu Əmir Həmzə usmi oldu.

A.A. Bakıxanov Gülüstani-İrəm əsərində yazırdı: "…Usmi Əhməd xan tezliklə öldü. Onun nəvəsi, Xan Məhəmmədin oğlu , tədbirli və cəsur adam Əmir Həmzə oldu.

Əmir Həmzə haqqında ən erkən məlumat, Osmanlı sultanının, Dərbənd xanı, Qumuq Şamxalı Xaspoladın, Quba xanı Hüseyn Əlinin və usmi Əmir Həmzənin, onun təbəəliyinə hansı şərtlərlə daxil olmalarını aydınlaşdırmaq üçün, onlar "xeyli hədiyyə" göndərdiyi 1751-ci ilə aiddir.

Əmir Həmzənin dönəmində Qaytaqın xarici siyasəti xeyli fəallaşdı.

Mənbə
-----

* Бакиханов. А.К. Гюлистан-и Ирам Издательство Елм Баку -1991
**Əmir Nizam evi** və ya **Qacar muzeyi** — Qacar sülaləsi dövründə Təbrizin Şeşgilan məhəlləsində tikilmiş tarixi binalardan biri. Bina Nəsirəddin şah Qacarın dövründə və Əmir Nizam Gərusinin xidməti zamanı tikilmişdir. Binada hazırda Qacar muzeyi fəaliyyət göstərir.

Haqqında
--------

Bina Nəsirəddin şah Qacarın hakimiyyəti dövründə Əmir Nizam Gərusinin xidməti zamanı tikilmişdir. Tarixi mənbələrə əsasən bina tikildiyi dövrdən Qacarlar dövrünün sonunadək Azərbaycan əyalətinin valilik binası kimi istifadə edilmişdir. Uzun müddət təmir olunan bina təmirdən sonra Qacar muzeyi kimi fəaliyyət göstərməyə başlayıb. Qacar muzeyinin Təbrizdə açılmasına səbəb Təbriz şəhərinin Darolsəltənə (sultanlıq divanı) olması və Tehrandan sonra ən önəmli şəhəri olmasıdır. Qacar sülaləsinin başlanğıcından və Abbas Mirza vəliəhd olan zamandan bəri Təbriz şəhəri vəliəhdlərin iqamətgahı idi. Binanın ərazisi 1500 m.²-dir və iki mərtəbələdiri. İçərisində hovuzlar və fəvvarələr olan iki iç və xarici həyətə malikdir. Binanın eyvanını 16 sütun saxlayır.

Muzey qalereyaları
------------------

* *Birinci mərtəbənin qalereyaları;* pul, tikiş, çini, şüşə, metallar və musiqi qalereyaları.
* *Yeraltı mərtəbənin qalereyaları;* daş, silah, sərkərdələr və paşalar və memarlıq və şəhərsalma qalereyaları.

Şəkillər
--------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Həmçinin bax
------------

* Məşrutə Evi
* Behnam evi
* Həriri evi

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Əmir Nizam evi" (*ing.* ). 2018tabriz.org. 27 iyun 2019 tarixində arxivləşdirilib.
2. 1 2  "Amir Nizam Garusi House" (*ing.* ). rasekhoon.net. 27 iyun 2019 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* Qacarlar muzeyi haqqında

| ⛭Təbrizin abidələri |
| --- |
| Məşrutə Evi  • Əmir Nizam evi  • Ərk qalası  • Azərbaycan muzeyi  • Təbriz bazarı  • Göy məscid  • Eynəli dağı  • Qarı Körpüsü  • Cümə məscidi  • Kənduvan  • Şüəra məqbərəsi  • Ustad Bohtuni muzeyi  • Nobar hamamı  • Seyid Həmzə türbəsi  • Elgölü  • Təbriz Yanğın Qülləsi  • Təbriz Dəmiryol stansiyası  • 2-Kamal məzarı  • Məhəmmədhüseyn Şəhriyarın ev muzeyi  • Səhənd  • Pərvin Etisaminin evi  • Xaqani parkı   • Behnam evi  • Acı çay körpüsü |  |
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli Ordusunun zabitləri.
**Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin İstehkamçılar məktəbi** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti milli ordusu üçün hərbi kadrlar hazırlayan təhsil müəssisəsi.

Yaradılması
-----------

Hərbi nazirin 1919-cu il, 28 yanvar tarixli əmrinə əsasən, Gəncədə yaradılmışdı. Statusuna görə kiçik komandirlər və mütəxəsislər hazırlayırdı. Təminat və təchizatın, müəllim-zabit kadrlarının və dərs vəsaitlərinin çatışmazlığı tədrisin təşkilinə əlavə çətinliklər yaradırdı. 1919-cu ilin, iyulunda İstehkamçılar məktəbi Praporşiklər məktəbi Bakıya köçürülməsi qərara alındı. 1919-cu ilin avqustun axırlarında məktəb əvvəlcə Gəncəyə, sonra isə (sentyabrın 5-i) Bakıya köçürüldü. Məktəbin rəisi polkovnik B.K.Bekov idi.

Ləğvi
-----

İstehkamçılar məktəbi , Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutundan sonra, 1920-ci ilin iyulun 14-də ləğv olunmuşdur.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, *Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti İstehkam idarəsi maddəsi*.

### İstinadlar

1. 1 2 3  Manaf Süleymanov, *Azərbaycan Ordusu(1918–1920)*, Bakı, 1998

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti İstehkam idarəsi
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli Ordusu
Koordinat:Sky map 7s 25d 33,9sn; +29º 29' 7″

**NGC 2372**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Əkizlər bürcü istiqamətində yerləşir. **PN** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Uilyam Herşel tərəfindən 1785-ci ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 2372: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 2348 |
NGC 2349 |
NGC 2350 |
NGC 2351 |
NGC 2352 |
NGC 2353 |
NGC 2354 |
NGC 2355 |
NGC 2356 |
NGC 2357 |
NGC 2358 |
NGC 2359 |
NGC 2360 |
NGC 2361 |
NGC 2362 |
NGC 2363 |
NGC 2364 |
NGC 2365 |
NGC 2366 |
NGC 2367 |
NGC 2368 |
NGC 2369 |
NGC 2370 |
NGC 2371 |
**NGC 2372** |
NGC 2373 |
NGC 2374 |
NGC 2375 |
NGC 2376 |
NGC 2377 |
NGC 2378 |
NGC 2379 |
NGC 2380 |
NGC 2381 |
NGC 2382 |
NGC 2383 |
NGC 2384 |
NGC 2385 |
NGC 2386 |
NGC 2387 |
NGC 2388 |
NGC 2389 |
NGC 2390 |
NGC 2391 |
NGC 2392 |
NGC 2393 |
NGC 2394 |
NGC 2395 |
NGC 2396 |
NGC 2397



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Qomati çayı** (*ing.* Gomti, *ing.* Gomati, hind गोमती) — Qanq çayının qolu olub. Hindistan çayıdır.

Coğrafiyası
-----------

İnduizmin ən müqəddəs çaylarından hesab edilir. İnduizmə görə çay müdrik Vasiştxinin qızının özəlləşdirilmiş formasıdır. Belə ki, Qomati çayının suları ilə yuyunmaq bütün günahlardan təmizlənmək kimi izah edilir. Belə ki, Bxaqavata-puranedə bu çayın adı Hindistanın müqəddəs çay kimi çəkilir. Çayın mənbəyi Hindistanın Pilibxite bölgəsində Himalay dağlarındadır. Uzunluğu-900 km-dir.

Əsas xüsusiyyətləri
-------------------

Qanq çayına isə Saidpurada Qxazipur yaxınlığında tökülür. Mənbədən 20 km məsafədə Qomatiyə balaca Qayxai çayı tökülür. Mənbədən 100 km məsafədə isə Moxanmadi yaxınlığında ən iri qollarından olan Sarayu ona tökülür ki, bundan sonra çay daha çox gücə malik olur. Djaunpur yaxınlığında isə Qamatiyə onu digər iri qolu olan Sai tökülür. Daha sonra isə Qxazipur şəhəri yaxınlığında Uttar-Pradeşdə Qomati özü Qanq çayına tökülür. Mənbədən 240 km məsafədə çayın sahilində iri Lakxnau şəhəri yerləşir. Hansı ki, burada çayın suyundan şəhərin əhalisinin su təchizatı ödənilir. Ümumiyyətlə Qomati sahillərində 15 şəhər yerləşir. Lakxnaudan başqa Lakşmipur-Kxeri, Sulanpur və Djaunpuru söyləyə bilərik. Çay özü ekoloji cəhətdən çirkli çay hesab edilir. Əsas çirklləndirici mənbələr kanalizasiya suları və sənaye müəssisələrinin tullantılarıdır. Yağışlı dövrlərdə suyun səviyyəsi xeyli qalxır ki, buda subasmalara səbəb olur.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*

Həmçinin bax
------------

* Qandak çayı
* Bxaqiratxi çayı

Mənbə
-----

* Bhaktivedanta VedaBase: Srimad Bhagavatam 5.19.17-18 (4 января 2010). Проверено 4 января 2010.  Arxivləşdirilib 2012-02-29 at the Wayback Machine 21 апреля 2012 года.
* Foundation laid for country's largest STP to clean Gomti in UP (25 июля 2008). Проверено 21 декабря 2008.
* Архивировано 21 апреля 2012 года.
Ümumi yayılması:
----------------

Rusiya (Dağıstan), Gürcüstan və Kiçik Asiyada təbii аrеаlı vаrdır.

Azərbaycanda yаyılmаsı:
-----------------------

Təbii hаldа Göyçаy rаyоnundа rаst gəlinir.

Stаtusu:
--------

Azərbaycanın nadir bitkisidir.VU D2.

Bitdiyi yеr:
------------

Tək-tək və ya qrup şəklində palıd-vələs meşələrində müşahidə edilir.

Təbii еhtiyаtı:
---------------

Azərbaycanda arealı geniş deyildir.

Bioloji xüsusiyyətləri:
-----------------------

Təbiətdə qısaboylu, budaqlı kol bitkisidir. Budaqlarının rəngi bozumtul rəngdə olur. Canavargiləsinin yarpaqları ellipsşəkilli və ya uzunsuv neştərşəkilli olur. Yarpaqlarının uzunluğu 0,5-2 sm, eni isə 0,3-0,6 sm arasında ola bilir. Yarpaqlaqrının üst hissəsi seyrək tüklü, alt hissəsi isə uzunsov ağ tüklüdür. Ləçəklər ağ və ya çəhrayı rəngdə ola bilir. Bitkidə çiçəklərin sayı 3-4 arasında olmaqla zoğların uc hissəsində yerləşir. Yumurtalıqlar tükcüklü olub, uzunsovdur çəhrayı və ya qırmızı rəngdə olur. Bitki may-iyun ayları arasında çiçək açır və avqust ayında meyvə verir.

Çохаlmаsı:
----------

Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.
Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri: Bаşlıcа оlаrаq insаn fəаliyyə¬tidir.
Bеcərilməsi: Mədəni şəraitdə Nəbatat bağlarında becərilir.
Qəbul еdilmiş qоrumа tədbirləri: Xüsusi qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.
Zəruri qоrumа tədbirləri: Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilməsi zəruridir.
Məlumat mənbələri: Деревья и кустарники СССР. т.4.1958; Флора Азербайджана. т.6. 1955; Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961; Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.

İstinadlar
----------

1."Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.

2. "Azərbaycan dendraflorasi" I cild, Baki, "Elm", 2011, 312 səh.

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov.
**Yurdçu kurqanları** — Kəngərli rayonuun Yurdçu kəndinin qərbində yerləşən son antik dövrə aid olan arxeoloji abidə. 

Abidə bir qədər hündürdə olan uzunsov təpənin üstündə yerləşir. 1985-ci ildə ərazidə su anbarının tikintisi zamanı kurqanların çoxu dağıdılmışdır.

Tədqiqatlar zamanı 17 qəbir abidəsi öyrənilmişdir. Kurqanların diametri 3- 5 metrdir. Qəbirlər quyu formasında olub dairəvi formadadır. Üzəri qalın kül təbəqəsi ilə örtülmüşdür. Qəbirlərdən çəhrayı, boz, sarı rəngli gil qab qırıqları, çay daşları, heyvan sümükləri, bıçaq, daş qəlib, qırmızı əqiqdən hazırlanmış muncuq, iki çıraq və daş mehrab, həmçinin çoxlu digər maddi mədəniyyət nümunələri aşkar olunmuşdur.

Gil qablar və bəzək əşyaları dəfn prosesində müəyyən ayinlərin icra edildiyini göstərir. Dəfn başa çatdıqdan sonra qəbrin üzərində od yandırılır, çox güman ki, qurban da kəsilirmiş. Bundan sonra qəbir daşla örtülür, üzərinə daş və torpaq tökülərək təpə halına salınırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ə. İ. Novruzlu, V. B. Baxşəliyev – Şərurun arxeoloji abidələri, Bakı, 1993
**Yurdçu sərdabəsi** — Kəngərli rayonunun Yurdçu kəndinin şimal-qərbində yerləşən Dəmir dövrünə aid arxeoloji abidə.

Abidə dördkünc formalı olub, şimal-cənub istiqamətində yönəlmişdir. Divarlar boyunca gil məhlul istifadə olunmadan altı cərgə üst-üstə iri sal daşlar hörülmüşdür. Sərdabənin uzunluğu 3 metr, eni 1,6 metr, hündürlüyü 1,8 metrdir. Şərq və qərb divarlarının hərəsində iki, şimal divarında isə 40x40x40 ölçüdə bir taxça vardır.

Giriş yolu xaricdən bütöv daş pilitə ilə qapadılmışdır. Sərdabənin içərisindəki skelet sağ böyrü üstə, yarı bükülü, sağ əli başının altına doğru qatlanmış vəziyyətdə idi. Skeletin arxasında boz, qırmızı, qonur rəngli 4 ədəd küp yerləşdirilmişdir. Qablardan arxada heyvan sümükləri var. Sərdabədən tunc və gümüşdən yüksək sənətkarlıqla hazırlanmış bəzək əşyaları (üzük, sırğa, bilərzik, sancaq, pilək, asma, müxtəlif minerallardan düzəldilmiş muncuqlar), silahlar (nizə ucluqları, dəmir xəncər) və sair tapılmışdır. Tədqiqatçılar sərdabənin tayfa başçıına adi olduğunu güman edirlər. Tapıntılara əsasən abidənin e.ə. VIII-VII əsrlərə aid olduğu ehtimal edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ə. İ. Novruzlu, V. B. Baxşəliyev – Şərurun arxeoloji abidələri, Bakı, 1993
**Qubadlı Dövlət Təbiət Yasaqlığı** — dəniz səviyyəsindən 1600 m yüksəklikdə yerləşən, sahəsi 20 min hektar olan və zəngin flora və faunaya malik yasaqlıq.

Tarixi
------

1969-cu ilin iyulunda Qubadlı və Laçın rayonlarının ərazisində yaradılmışdır. Qubadlı rayonunun şimal və Laçın rayonunun cənub hissəsində dağ- bozqır sahələrini əhatə edir. Bu yasaqlığın yaradılmasının məqsədi həmin ərazilərin heyvanlar aləmini, xüsusilə burada məskunlaşmış məməli heyvan növlərini (cüyür, çöl donuzu) və quşları (qırqovul) qorumaqdır. Sahəsi 20 000 hektardır.

Ərazidə yayılmış seyrək meşəliklər və kolluqlar palıd, vələs, ardıc, yemişan, itburnu, böyürtkəndən ibarətdir.
Ərazinin ekoloji amilləri burada heyvanların normal məskunlaşmasına tam şərait yaratmışdır. Ərazidə çöl donuzu, qonur ayı, canavar, çaqqal, tülkü, cüyür, dovşan, porsuq, kəklik, qırqovul, turac, bildirçin yayılmışdır.

Hal-hazırda yasaqlıq işğal altındadır və onun fəaliyyəti tamamilə dayandırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *CBC TV.* "Qədim Azərbaycan torpağı - Qubadlı" (az.). Youtube.com. 26.10.2020. 2020-11-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-28.
2. ↑  "Dövlət Təbiət Yasaqlığı". 2010-05-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-06-02.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycanın Dövlət Təbiət Yasaqlıqları[*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

* Dövlət Təbiət Yasaqlığı
* Azərbaycan qoruqları

| ⛭Azərbaycanın qorunan təbiət əraziləri |
| --- |
| Milli parklar | 
* Abşeron
* Ağgöl
* Altıağac
* Göygöl
* Hirkan
* Qızılağac
* Samur-Yalama
* Şahdağ
* Şirvan
* Zəngəzur

 |
| Qoruqlar | 
* Altıağac
* Bəsitçay
* Eldar Şamı
* Göygöl
* İlisu
* İsmayıllı
* Korçay
* Qaragöl
* Qarayazı
* Qızılağac
* Qobustan
* Palçıq vulkanları
* Pirqulu
* Şahbuz
* Şirvan
* Türyançay
* Zaqatala

 |
| Yasaqlıqlar | 
* Arazboyu
* Arpaçay
* Bəndovan
* Bərdə
* Daşaltı
* Gil adası
* Hirkan
* Korçay
* Qax
* Qarayazı-Ağstafa
* Qəbələ
* Qızılca
* Qubadlı
* Qusar
* Laçın
* Ordubad
* Şəki
* Şəmkir
* Rvarud
* Zaqatala
* Zuvand

 |
| Ramsar yerləri | 
* Ağgöl
* Qızılağac

 |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |
**Televisión Nacional de Chile (TVN)** Çili bir ictimai xidmət televiziya yayımçısıdır. Prezident Eduardo Frei Montalva'nın əmri ilə quruldu və 18 Sentyabr 1969-cu ildə ölkə miqyasında başladıldı. O vaxtdan bəri şirkət bir neçə dəfə yenidən təşkil edildi və fəaliyyət sahələri bu illər ərzində artaraq Çilinin aparıcı televiziya yayımçılarından biri halına gəldi. və Cənubi Amerika. 1970-ci il tarixli 17 377 saylı qanun, TVN-nin ictimai, muxtar, plüralist və təmsilçi bir ictimai xidmət olması lazım olduğunu təsbit etdi. TVN-in ictimai missiyası milli mədəni kimliyi, demokratiya dəyərlərini, insan haqlarını, ətraf mühitə qayğı və müxtəlifliyə hörməti təşviq etmək vəzifəsini müəyyənləşdirir. Bundan əlavə, Televisión Nacional, xidmətlərinin proqramlaşdırılmasını Milli Televiziya Şurası (CNTV) tərəfindən müəyyən edilmiş meyarlara uyğun olaraq idarə edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ley N° 19.132" (PDF) (Spanish). TVN.cl. 15 May 2021 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 4 November 2016.
2. ↑  "Ley-21085 03-ABR-2018 Ministerio Secretaria General de Gobierno – Modifica la ley N° 19.132, de Televisión Nacional de Chile" (Spanish). Biblioteca del Congreso Nacional. 3 April 2018. 6 September 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 September 2018.
3. ↑  "Consejo Nacional de Televisión: Normas generales sobre contenidos de las emisiones de televisión" (PDF) (Spanish). CNTV. 21 April 2016. 20 December 2016 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 December 2016.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt  (isp.)
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qubernator evi.

|  |
| --- |
| Qubernator evi |
|  |
| Ölkə | Azərbaycan Azərbaycan |
| Şəhər | Bakı |
| Koordinatları | 40°21′48″N 49°50′6″E |
| Memarı | Karl Hippius |
| Banisi | Hacı Neymət Seyidov |
| İnşası | 1895—1897 illər |
| Ləğv olunma tarixi | 2006 |

**Qubernator Evi** — Azərbaycanın paytaxtı Bakıda, Neftçilər prospektində sökülmüş bir bina.

Tarixi
------

Ehtimal olunur ki, bina 1865-1867-ci illərdə inşa edilmişdir. Sonra bu binanı milyoner Seyid Mirbabayev alıb onu Rusiya imperiyasının Bakı quberniyasının qubernatorlarına icarəyə verdi və öz yaşayış yeri olmadı. Qubernator Şamaxıdan Bakıya köçdükdə onun üçün şəhərdə heç bir bina yox idi. Bir neçə ildən sonra, 1868-ci ildə bu məqsədlər üçün "lazımi xidmətlər, bir həyət, bağ və mebel olan üç mərtəbəli bir ev" işə götürüldü və bu ev "qubernator evi" kimi şöhrət qazanmışdı. Bir müddət sonra, şəhərdə monumental və nümayəndəlik fasadları olan binalar ortaya çıxdıqdan sonra, bu ev Bakı qubernatorlarının estetik ehtiyaclarını ödəməyi dayandırdı. Nişanlanmayan qubernatorun evinin yanında olan zəngin binaların məhəlləsi "formanın şərəfinə" təsir edərdi və onlar xüsusi binanın tikintisi məsələsini qaldırdılar.

1928-ci ildə Səhiyyə Təhsil Evi
1906-cı ilin oktyabrında Bakı şəhəri quberniyasının yaradılmasına dair fərman imzalandı və bu ev Bakının bələdiyyə başçılarının iqamətgahı oldu. Bu müddətdə Bakı qubernatoru Nikolayevskaya 7 ünvanında (hazırda İstiqlaliyyət) başqa bir bina icarəyə götürdü.

Sovet dövründə bina respublika tibbi işçiləri evini yerləşdirdi. 1920-ci və 1930-cu illərdə Səhiyyə Təhsili Palatası adlandırıldı və sosial gigiyena muzeyini yerləşdirdi. Bina yenidən inşa edilmiş və üç mərtəbəli bir bina olmuşdur.

2006-cı ildə bina söküldü. Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin məlumatına görə, bina tamamilə məhv edilib.

Daha sonra bu binanın ərazisində yeni beşulduzlu otel Four Seasons Hotel Baku inşa edilmişdir. 3 sentyabr 2012-ci il tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin və xanımı Mehriban Əliyevanın iştirakı ilə otelin açılış mərasimi olmuşdur.

1876-cı ildə Bakıda Aleksandrovskaya göyərtisi. Sol - Qubernator evi
2012-ci ildə Bakıda Neftçilər prospekti. Four Seasons beş ulduzlu otel - Qubernator Evinin yerində solda

Mənbə
-----

1. Бакинская набережная Arxivləşdirilib 2019-07-12 at the Wayback Machine
2. Градостроительство Баку XIX—начала XX веков
3. Будет воссоздана точная копия одного из снесенных архитектурных зданий по проспекту Нефтяников
4. Ильхам Алиев принял участие в открытии в Баку пятизвездочного отеля Four Seasons Arxivləşdirilib 2016-04-06 at the Wayback Machine
**Telest** (q.yun. Τελέστης) — yunan mifologiyasında personaj. O, Korinf çarı Aristomedin oğlu və davamçısıdır.

Korinf çarı Telest Heraklın övladlarından idi, Aletin nəslindən gəlirdi. Onlar dorilərlə birlikdə Korinfi fəth etmiş, Korinf padşahlarını devirmiş və kral taxtına oturmuşdur.

Korinf çarı Aristomed vəfat etdikdən sonra onun kiçik oğlu Telest hələ də azyaşlı idi, bu səbəbdən Agemon onun regenti olmuşdur. Buna baxmayaraq, Agemon bu vəzifədən sui-istifadə edərək taxtı ələ keçirmişdi. Agemonun ölümündən sonra onun oğlu Aleksandr taxtın varisi olmuşdur.

Antik müəllif Yevsevi bildirir ki, Aleksandr iyirmi beş il hakimiyyətdə olduqdan sonra Telest tərəfindən öldürülmüşdür. Telest özü on iki il hakimiyyətdə olmuşdur. Pavsaninin məlumatına görə, Telest öz qohumları Aris və Perant tərəfindən öldürülmüşdür. Bundan sonra artıq hakimiyyətdə monarxlar olmamış, burada aristokratik hökumət qurulmuşdur. Buna baxmayaraq, digər antik müəlliflər hakimiyyətin yalnız onun varisi Avtomendən sonra dəyişdiyini bildirirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Hieronymus, *Chronicon*, 143-146.
2. ↑  Diodoros, *Bibliotheca historia*, 7, frag. 9.
3. ↑  Pausanias, *Periégésis tés Hellados*, 2,4,3.
4. ↑  Pausanias, *Periégésis tés Hellados*, 2,4,4.
5. ↑  Eusebios, *Kronika* 2,221.
6. ↑  Hieronymus, *Chronicon*, 141-143.
7. ↑  Diodoros, *Bibliotheca historia*, 7, frag. 9.
8. 1 2  Hieronymus, *Chronicon*, 146-147.
9. ↑  Pausanias, *Periégésis tés Hellados*, 2,4,4.
10. ↑  Eusebios, *Kronika* 2,221.
11. ↑  Diodoros, *Bibliotheca historia*, 7, frag. 9.
| **Latın hərfi G, g** |
| --- |
| Latin_alphabet_Gg.png |
| **Latın əlifbası** |
| A | B | C | D | E | F | G |
| H | I | J | K | L | M | N |
| O | P | Q | R | S | T | U |
| V | W | X | Y | Z |
| Əlavəvə digər variant işarələri |
| À | Á | Â | Ã | Ä | Å | Æ |
| Ā | Ă | Ȃ | Ą | Ȧ | Ả | Ɐ |
| Ɑ | Ɓ | Ƀ | Ç | Ć | Ĉ | Ċ |
| Č | Ȼ | Ƈ | Ð,ð | Ď,ď | Đ,đ | Ɗ |
| ᶑ | È | É | Ê | Ë | Ē | Ė |
| Ę | Ě | Ɇ | Ə | Ƒ | Ĝ | Ğ |
| Ġ | Ģ | Ǧ | Ǥ | Ɠ | Ƣ | Ĥ |
| Ħ | Ì | Í | Î | Ï | Ī | Į |
| İ,i | I,ı | Ĳ | Ĵ | Ɉ | Ķ | Ḱ |
| Ǩ | Ƙ | Ⱪ | Ĺ | Ļ | Ľ | Ŀ |
| Ł | Ɱ | Ñ | Ń | Ņ | Ň | N̈ |
| Ɲ | Ƞ | Ŋ | Ò | Ó | Ô | Õ |
| Ö | Ø | Ő | Œ | Ơ | Ᵽ | Ƥ |
| P̃ | Ɋ | ʠ | Ŕ | Ř | Ɍ | Ɽ |
| ß | ſ | Ś | Ŝ | Ş | Š | Þ |
| Ţ | Ť | Ŧ | Ⱦ | Ƭ | Ʈ | ẗ |
| Ù | Ú | Û | Ü | Ū | Ŭ | Ů |
| Ű | Ų | Ư | Ʉ | Ʋ | Ŵ | Ⱳ |
| Ẋ | Ý | Ŷ | Ÿ | Ɏ | Ƴ | Ź |
| Ẑ | Ẕ | Ż | Ž | Ƶ | Ȥ | Ⱬ |

Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: G (dəqiqləşdirmə).
**G** — Latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasında 9-cu hərf, 23 samitdən biri. Cingiltili samitdir.

**G** – "giqa"nın qısaltması; 1 milyard və ya 109 deməkdir. 

**<g>** – e-poçtda "green" ("yaşıl") sözünün abreviaturası.

G hərfi ilə adlar
-----------------

### qızlar

Günel; Gülsənəm, Gülbikə, Gülnarə, Günay, Güləbatan; Güllər; Gül; Gülay; Gözdə; Gözəl; Göyçək; Göyərçin; Günəş; Güney; Gülyanaq və s.

### oğlanlar

Gəncəbəy; Gəray;Gəzmiş; Gürşəl;Gürşad; Gülağa; Gülabala; Gülbuta; Güldər; Güloğlan; Gülpaşa; Günəl; Gükxan və s.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Maneələrlə qaçışda mükəmməl form: Zenit təlim mərkəzinin bu əsgərləri 5 futluq relsli hasar üstündən tullanırlar. Bir dövrə üç dəqiqə yarım davam edir. (Camp Edwards, Massachusetts, 1942)
G.I. ABŞ Silahlı Qüvvələrinin üzvləri və ya onların avadanlıqları üçün nəzərdə tutulmuş termindir. Sifət və ya isim kimi istifadə edilə bilər. Bu gün "Government Issue" ("Dövlət Əmlakı") sözünün abreviaturası kimi, bəzən isə səhv olaraq "General Infantry" ("Ümumi Piyada") sözünün abreviaturası kimi istifadə olunsa da, ilkin olaraq "galvanized iron" ("qalvanizli dəmir", yəni qalvaniz örtüklü dəmir polad) sözündən gəlir.

"G.I." hərflərindən ABŞ Ordusunun inventar və təchizat qeydlərində metal zibil qutuları kimi sinklənmiş poladdan hazırlanmış avadanlıqları göstərmək üçün istifadə edilmişdir.

Birinci Dünya Müharibəsi zamanı Amerika əsgərləri alman artilleriyasının mərmilərini istehza ilə "G.I. cans" (G.I. qutuları) adlandırırdılar. Eyni müharibədə bu abbreviatura "Govenment Issue" kimi şərh edilməyə başlanmış və hərbçilər ilə orduya aid edilən hər şeyə G.I. deyilməyə başlanmışdır.

Həmçinin bax
------------

G.I. Joe: Kobranın Yüksəlişi
**Klinoptilolit** — təbii seolitlərdən ibarət olub, silisium və alüminium tetraedrnin mikroskopik düzülüşündən ibarətdir. Bu kompleksin formulu (Na, K, Ca)2-3Al3(Al,Si)2Si13O36· 12H2O-dur. Adı Yunan dilindəki *klino* (κλίνω; "maili"), *ptylon* (φτερών; "lələk") və *lithos* (λίθος; "daş") sözlərindən götürülmüşdür.

Tərkibi
-------

Mousun sərtlik şkalası üzrə 3.5–4 və xüsusi kütləsi 2.1–2.2-dir. Molekulyar kütləsi 2,703.72 qm-dır.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Kalium | 1.89 %   K   | 2.28 %  K2O |
| Barium | 0.46 %   Ba | 0.51 %  BaO |
| Natrium | 3.21 %   Na | 4.33 %  Na2O |
| Kalsium | 0.90 %   Ca | 1.27 %  CaO |
| Maqnezium | 0.02 %   Mn | 0.03 %  MnO |
| Alüminium | 6.60 %   Al | 12.46 %  Al2O3 |
| Dəmir | 0.39 %   Fe  | 0.08 %  FeO / 0.47 %  Fe2O3 |
| Silisium | 30.32 %  Si | 64.87 %  SiO2 |
| Hidrogen | 1.52 %   H  | 13.59 %  H2O |
| Oksigen | 54.68 %   O |  |
|  | 100% | 99.89% (Oksidlərin ümumi cəmi) |

Klinoptilolit əsasən tuflarda vulkanik şüşələrin devitrifikation məhsulu kimi və bazalt, andezit, riolitlərdə qabarcıq şəklində əmələ gəlir. O 1969-cu ildə müəyyən olunub.

O heylanditlə seriyalar əmələ gətirir:

Klinoptilolit-Ca – heylandit-Ca bərk məhlul sırası;

Klinoptilolit-K – heylandit-Ca bərk məhlul sırası;

Klinoptilolit-Na – heylandit-Ca bərk məhlul sırası;

İstifadəsi
----------

Klinoptilolitdən sənayedə və ion dəyişkənliyi xüsusiyyətindən elmi işlərdə istifadə olunur. Onun bu yüksək dəyişkənlik xüsusiyyəti  ammoniuma (NH4+) görədir. Bunun tipik nümunəsi onun enzim əsaslı karabamid sensorunda istifadəsidir. O həmçinin gübrə və tor çantalarda xırda çay daşı ölçüsündə olan deodorizer (iyi aradan qaldıran) kimi istifadə olunur.

Yataqları
---------

Təbii klonoptilolitin zənginliyi sayəsində Egey dənizinin sahilləri ətrafında Yer səthinə ən yaxın olan yataqları formalaşıb.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

*