**Dark web** (*ing.* Dark web — Qaranlıq şəbəkə) qaranlıq şəbəkələrdə mövcud olan Ümumdünya Veb məzmunudur: İnternetdən istifadə edən, lakin daxil olmaq üçün xüsusi proqram təminatı, konfiqurasiyalar və ya icazə tələb edən üst-üstə düşən şəbəkələr.
Qaranlıq internet vasitəsilə şəxsi kompüter şəbəkələri istifadəçinin yeri kimi şəxsiyyəti müəyyənləşdirən məlumatları açıqlamadan anonim şəkildə əlaqə saxlaya və iş apara bilər. 
Qaranlıq veb dərin internetin kiçik bir hissəsini təşkil edir, İnternetin veb axtarış motorları tərəfindən indeksləşdirilməyən hissəsi, bəzən termindərin veb səhvən qaranlıq internetə istinad etmək üçün istifadə oluna bilər.

Qaranlıq şəbəkəni təşkil edən qaranlıq şəbəkələrə kiçik, dostdan dosta həmyaşıd şəbəkələr, həmçinin ictimai təşkilatlar və şəxslər tərəfindən idarə olunan Tor, Freenet, I2P və Riffle kimi böyük, populyar şəbəkələr daxildir. 
Qaranlıq internet istifadəçiləri adi interneti şifrələnməmiş təbiətinə görə Clearnet adlandırırlar. 
Tor qaranlıq veb və ya onionland şəbəkənin yüksək səviyyəli domen şəkilçisi .onion altında soğan marşrutlaşdırmasının trafik anonimləşdirilməsi texnikasından istifadə edir.

Terminologiya
-------------

### Tərif

 *Əsas məqalə: Darknet*
Qaranlıq veb tez-tez dərin veb ilə qarışdırılır, vebin axtarış motorları tərəfindən indeksləşdirilməyən (axtarıla bilən) hissələri. 
Qaranlıq veb termini ilk dəfə 2009-cu ildə ortaya çıxdı; lakin əsl qaranlıq torun ilk dəfə nə vaxt ortaya çıxdığı məlum deyil. 
Bir çox internet istifadəçiləri yalnız səth şəbəkəsindən, tipik bir veb brauzer tərəfindən əldə edilə bilən məlumatlardan istifadə edirlər. 
Qaranlıq veb dərin internetin kiçik bir hissəsini təşkil edir, lakin onun məzmununa daxil olmaq üçün xüsusi proqram təminatı tələb olunur. 
Bu çaşqınlıq ən azı 2009-cu ilə təsadüf edir. 
O vaxtdan bəri, xüsusilə İpək Yolu (The Silk Road) ilə bağlı reportajlarda bu iki termin tez-tez qarışdırılır, fərqləndirilməli olduğu tövsiyələrinə baxmayaraq.

Tor.   
Proqramın Logosu

Məzmun
------

Torda bir çox məlumat verən saytlar, eləcə də siyasi müzakirə forumları mövcuddur. Bitcoin ilə əlaqəli saytlar, fırıldaqçılıqla əlaqəli xidmətlər və poçt sifarişi xidmətləri ən məhsuldarlardan bəziləridir.

2020-ci ilin dekabr ayına olan məlumata görə, .onion-da aktiv Tor saytlarının sayı 76,300 (çoxlu nüsxələri ehtiva edir) olaraq qiymətləndirilib. 
Bunlardan 18 000-də orijinal məzmun olacaq. 

2017-ci ilin iyul ayında Tor Layihəsinin üç təsisçisindən biri olan Rocer Dingledine Facebook-un ən böyük gizli xidmət olduğunu söylədi. 
Qaranlıq veb Tor şəbəkəsindəki trafikin yalnız 3%-ni təşkil edir.

Həmçinin bax
------------

* Darknet
* Deepweb

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qaranlıq: İnternetin arxasındakı İnternet". npr.org. 2014-05-29. 2015-05-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-29.
2. ↑  *Greenberg, Andy.* "Hacker Lexicon: Qaranlıq İnternet nədir?". Wired. 2014-11-19. 2015-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-06.
3. ↑  "Qarışıqlığın aradan qaldırılması – Dərin Veb və Qaranlıq Veb". BrightPlanet. 2014-03-27. 2015-05-16 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  *Egan, Matt.* "Qaranlıq şəbəkə nədir? Qaranlıq veb-sayta necə daxil olmaq olar – İşıqları söndürmək və qaranlıq internetə necə daxil olmaq olar (və niyə istəyə bilərsiniz)". 2015-01-12. 2015-06-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-18.
5. ↑  *Hatta, Masayuki.* "Dərin veb, qaranlıq veb, qaranlıq şəbəkə: "gizli" İnternet taksonomiyası". Annals of Business Administrative Science. 19 (6). December 2020: 277–292. doi:10.7880/abas.0200908a.
6. ↑  *Lacey, David; Salmon, Paul M.* It's Dark in There: Using Systems Analysis to Investigate Trust and Engagement in Dark Web Forums // In Harris, Don (ed.). Mühəndislik Psixologiyası və Koqnitiv Erqonomika. 9174. Cham: Springer International Publishing. 2015. 117–128. doi:10.1007/978-3-319-20373-7\_12. ISBN 978-3-319-20372-0.
7. ↑  *Beckett, Andy.* "İnternetin qaranlıq tərəfi". 2009-11-26. 8 September 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-09.
8. ↑  "NASA bəşəriyyətə Google-un etməyəcəyini göstərmək üçün "Deep Web"i indeksləşdirir". Fusion. 2015-06-30 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* İnternetin Qaranlıq tərəfindəki mənzərəyə hücum edir

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | NKC: ph1022072 |