recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Motal** — müxtəlif süd məhsullarını uzun müddət saxlamaq üçün xırdabuynuzlu heyvan dərisindən hazırlanmış qab.

Ümumi məlumat
-------------

Pendir, yağ və şor maldar əhali arasında əsasən motallarda saxlanılır. Azərbaycanda bir-birinə oxşar iki motal növü var:

* Qarabağ motalı
* Qazax motalı

Xırdabuynuzlu heyvan dərisinin iyidilərək yunu yonulur və duzlanaraq qurudulur. Sonra dəri yenidən yumşaldılaraq içəri tərəfə çevrilir. Dərinin qolları iplə möhkəm bağlanır. Motala pendir yığılanda onun içərisinə bir qədər üzlü süd, dələmə və ya qaymaq tökülür ki, pendir həm yaxşı qalsın, həm də yağlılığı və dadı artsın. Ağzı bağlanan motalı uzun müddət saxlamaq olur. Xalq arasında buna Qarabağ motalı deyilir.

Qazax motalı adı ilə tanınan digər motal Azərbaycanın qərb zonasında geniş yayılmışdır. Bu növ motalı hazırlamaq üçün yenə də dəri duzlanır və günün altında möhkəm qurudulur. Dəri duzu aldıqdan sonra yenidən yumşaldılıb yunlu tərəfi içəri qatlanır. Duzlanmış yağ, pendir vəya şor motala doldurulur. Möhkəm sığanır və ağacla bərk basılır ki, içəridə hava qalıb motalın içərisindəki məhsulu xarab eləməsin.

Motal pendiri nəinki azərbaycanlılar, hətta Cənubi Qafqazın başqa xalqları arasında da yüksək qiymətləndirilir. Onun alıcısı çox, qiyməti üstün tutulur.

İstinadlar
----------
**Əmək müfəttişliyi (Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti)** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə əməyin mühafizəsi, əmək haqqının dərəcələrini və əmək münaqişələrini tənzimləyən hökumət qurumu.

1919-cu il avqustun 5-də yaradılmışdı. Əmək Nazirliyi bundan əvvəl Ticarət və Sənaye Nazirliyi nəzdindəki fabrik müfəttişliyinin xidmətindən istifadə edirdi. Yeni müfəttişliyin yaradılması ilə əməyin mühafizəsinə nəzarət işi bir idarədə cəmləşdi; onun nəzarət funksiyası Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin bütün ərazisinə şamil olunurdu. 

Ölkənin 8 bölgəsinin hər birində rayon müfəttişi vardı və onlar Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti əmək müfəttişliyinin tabeliyində fəaliyyət göstərirdilər. Mürəkkəb münaqişələr yarandıqda tətilləri dayandırmaq, kollektiv müqavilələr hazırlamaq və əmək haqqının ödənilməsi dərəcələrini müəyyən etmək üçün razılaşdırıcı komissiyalar çağırılması kimi tədbirlər həyata keçirilirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, I cild, "Lider nəşriyyat", Bakı-2004, səh. 361
**Viyoy adası** (far. Viðoy) — Farer adalarına daxil olan ada. 2013-cü il məlumatına görə adada 597 nəfər yaşayır. Sahəsi 41 km²-dır. Ən yüksək nöqtəsi hündürlüyü 841 m-dir. Arxipelaqın şimalında yerləşir. Fuqloy ilə Boroy adası arasında yerləşir. 
Tərcümədə «*meşə adası*» mənasını versə də əslində adada meşə yoxdur.

Coğrafiya
---------

Viyoy adasının xəritəsi
Farer adalarının ən ucqar şimal nöqtəsidir. Şimal-qərbdən cənub-şərqə doğru uzanır. Əsasən dağlıqdır. Ən hündür hissəsi şimalda yerləşir. Burada bütün arxipelaqın 3-cü ən hündür zirvəsi olan Vidlinqadalsfyadl dağı yerləşir. Adada olan 11 zirvənin hündürlüyü 481 - 841 metr arasında dəyişir.

Əhali
-----

Adada iki yaşayış məntəqəsi vardır: Vannsund və Vidareydi. Yaşayış məntəqələri avtomobil yolları ilə birləşdirilmişdir. Adanı Boroy adasına birləşdirən avtomobil yolu ilə Farer adalarının ikinci ən böyük şəhəri olan Klaksvuyokla birləşdirir.

Mənbə
-----

* Adanın şəkilləri Arxivləşdirilib 2006-03-03 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  *Swaney.* Iceland, Greenland & the Faroe Islands (3rd edition). Lonely Planet Publications. 1999 [1991]. ISBN 0864424531.
Vikipediyada bu təxəllüslü müxtəlif şəxslər haqqında məqalələr var, bax: Pəhləvan. 

**Pəhləvan Nabat** (1812, Şuşa – XX əsr) — Qarabağın adlı-sanlı güləşçisi[*mənbə göstərin*]

Həyatı
------

Nabat Məşədi Səfərəli oğlu 1812-ci ildə Şuşa şəhərinin Qurdlar məhəlləsində anadan olmuşdu. Dabbaqlıqla məşğul idi. Pak Xorasan torpağını, Məşhədi-müqəddəsi ziyarət etmişdi.

Məşədi Nabat hündür, qolu zorlu bir adam idi. Cəfərqulu xan Cavanşirin pəhləvanı idi. Xan şərq dünyasından tanınmış pəhlivanları Şuşaya dəvət edər, Məşədi Nabatla güləşdirərdi. Tarixçi Baharlı yazır: "Belə ki, bundan əqdəm Dördlər qurdu məhəlləsində bir pəhləvan var idi. Onun adı pəhləvan Nabat və sənəti dabbağlıq idi. Çox zorlu və güləşkən adam idi.

Baharlı Pəhləvan Nabat haqqında yazır: "Və heç kəs onun arxasın yerə qoymayıbdır. Öz vaxtında olan pəhləvanlar ki, Şəkidən və Təbrizdən və Badkubədən gəliblər, təmamın mərhum Cəfərqulu xanın qulluğunda basıbdır. Bir pəhləvan Sarabdan gəlib, adı pəhləvan Rüstəm idi. Özünə dovtələb olub, gəlib Qarabağa ki, pəhləvan Nabat ilə küşti tutalar. O vaxt qəzadan pəhləvan Nabat bərk naxoş imiş. Özüylə güləşmək mümkün olmayıbdır, amma yanında bir növcəsi var imiş. Adı pəhləvan Seyid Həsən. Həman pəhləvan Rüstəmi bu növə basıbdır, amma sair vaxtlarda bir pəhləvan ki, hər yerdən gələrmişlər, təmamın pəhləvan Nabat basarmış. Və bir nəfər pəhləvan Şəkidən gəlib adı pəhləvan Bağır. Çox adlı və tənumənd adam imiş. Onu basıb və neçə pəhləvan Badkubədən gəliblər, onları təmamən basıbdır. Və yenə Təbrizdən vəliəhd qulluğunda mərhum Məhəmməd şahın pəhləvanı var imiş. Onu basıbdır. Elə ki bu tövr olub: Təbrizin lotuları bu fikrə düşüblər ki, pəhləvan Nabatı öldürələr. Bu əhvaldan qarabağlı camaatları xəbərdar olublar. Gəlib Xanıkov konsula şikayət ediblər. Xanıkov konsul pəhləvan Nabatı gətirdib öz qulluğunda saxlayıb və qarovul ilə Təbrizdən yola salıb və pəhləvan Nabat küşti tutan vaxtda dizlərinin gözünə aya bağlarmış və yaxşı mil oynadarmış. Çox qüvvətli adam imiş. Belə ki, bir gün bir rəs kəl qızıb Xəlfəli qapısından çövdar malından ayrılıb qaçıb bazara, ta gəlib aşağı bazarda pəhləvan Nabata düçar olub və pəhləvan Nabat çiynində bir güni mal gəlirmiş. Bazarda görüb xalq hər biri bir yana qaçırlar. Soruşub bu nədi? Deyiblər: Pəhləvan Nabat, qaç ki, bir qızmış kəl bazar adamın qırdı. Bu halda kəl gəlib yetişir, pəhləvan Nabat olan yerə. Elə ki kəl pəhləvan Nabata soxulur. Pəhləvan mal günin çiynindən atıb bu kəlin buynuzlarından tutub boynun qanurub yıxır yerə və oturur boynun üstə. Xalq gəlib kəlin əl və ayağın bağlayıb, saxlayırlar ta sahibi gəlib bir növ ilə aparır".

Baba bəy Şakir Qasım bəy Zakirə yazırdı:

Birisi var min söz damışır cana, Özünü bərabər tutmuyur xana. Bir tövr çərmənib girib meydana, Guya qarpışmağa gəlibdi Nabat.

Ailəsi
------

Məşədi Nabat Hüsnü ilə ailə qurmuşdu. Abbas, Ələkbər, Ələsgər adlı oğlanları, Xeyrənsə adlı qızı vardı.

Həmçinin bax
------------

* Zorxana

İstinadlar
----------
**Alqı-satqı müqaviləsi** — satıcının məhsulu alıcının mülkiyyətinə verməyi, alıcının isə həmin məhsulu qəbul etməyi və onun müqabilində müəyyən pul məbləğini ödəməyi öhdəyə götürməsi. Müqavilədə satışın predmeti və həcmi, müddəti və yeri, malın keyfiyyətinin müəyyən edilməsi metodları, gələcəkdə satışın qiyməti və dəyəri, daşıma şərtləri, malın təhvil verilməsi və qəbul edilməsi qaydası, ödənişin şərtləri, zəmanətlər və sanksiyalar, arbitraj haqqında şərtlər, müqavilə bağlayan tərəflərin hüquqi ünvanları və imzaları göstərilir.

Məzmunu ömürlük dəyişməyən alqı-satqı müqaviləsi yaşına və ya səhhətinin vəziyyətinə görə əmək qabiliyyəti olmayan şəxs ona mülkiyyət hüququnda məxsus olan daşınmaz əmlakı alıcıya verməsi, alıcının isə satıcının ömrünün sonuna qədər alış qiymətinin ödənilməsi kimi ona mənzil, qida verməyi, ona qulluq etməyi və kömək göstərməyi öhdəyə götürməsidir. Satıcının ömürlük saxlanması şərti ilə daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsi üzrə alıcı hətta daşınmaz əmlak təsadüfən məhv olduqda belə müqavilə üzrə öhdəliklərinə riayət etməyə borcludur. Satıcı sağ ikən alıcı tərəfindən həmin daşınmaz əmlakın özgəninkiləşdirilməsi yolverilməzdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Alqı-satqı müqaviləsi // Böyük İqtisadi Ensiklopediya (az.). I cild: ABCÇD. Bakı: "Şərq-Qərb" nəşriyyat evi. 2012. səh. 56.
**Aday üsyanı** (*qaz.*  **Адай көтерілісі**) — 1929-1932-ci illərdə baş vermiş Mangistauda yaşayan aday tayfasından olan qazax şaruaların üsyanı. Üsyana səbəb həddən artıq olan vergilər, insanların dini inanclarının təhqir olunması, məcburi kollektivləşdirmə nəticəsində mal qaranın kütləvi qırılması, bütün qazax aullarının yoxsullaşması və nəticədə yaranan aclıq idi. 1929-cu ildə ayrı ayrı yerlərdə başlamış üsyan 1930-cu ildə ümumi xarakter daşıyaraq bir mərkəzdən idarə olunmağa başlayırdı. Bokımaş Şolaulı (1931-ci ilin aprel ayında xan seçilib), Mirzəqali Tınımbaevin (1931-ci ilin iyun ayında döyüşdə həlak olub), Yerqali Kutteqenovun, M.Salpıkulının, Jumatay Hüseynovun və digərlərinin başçılığı ilə üsyançılar hökumət qüvvələri ilə şiddətli döyüşlər keçirirdilər. 1931-ci ilin may iyul aylarında üsyançılar 4 dəfə Fort Aleksandrovsk şəhərinə hücum etmişdilər. Silahlı mübarizə 1932-ci ilin ortalarına qədər davam edib. Üsyan yatırıldıqdan sonra üsyançılar, Türkmənistanda, Qaraqalpaqıstanda, Tacikistanda, İran və Əfqanıstanda gizləndilər. Birləşmiş Dövlət Siyasi İdarəsi 800 nəfərdən artıq üsyançı mühakimə olundu.

Həmçinin bax
------------

* Asan üsyanı
* Abıralı üsyanı
* Qazaxıstanda aclıq

İstinadlar
----------

1. ↑  *Burkitbay Ayaqan.* Qazaxıstan. Milli Ensiklopediya (PDF). I. Alma Ata. 2004. səh. 110. ISBN 9965-9389-9-7.
Şəbəkə adapteri
A "enerji kub" tipli AC adapter
**Adapter** (*ing.* adapter,*lat.* adapto — **uyğunlaşdıran,uyğunlaşdırıcı**  ) — hər hansı sonuncu qurğunu və ya detalı, başqa birləşmə yolu olmadığından əvvəlki ilə əlaqələndirmək üçün nəzərdə tutulmuş qurğu. Bəziləri güc və ya siqnal atributlarını dəyişdirir, digərləri isə sadəcə bir konnektorun fiziki formasını digərinə uyğunlaşdırır. Avropa ilə əlaqəli bir çox ölkələr müxtəlif dəyişən cərəyan üçün taxıc yuvalarından 230 volt, 50 Hz AC şəbəkə gərginliyindən istifadə edir.

Ümumi məlumat
-------------

Hesablama texnikasında – kompyuterin kənar qurğularla (çap qurğusu, displey, skaner və s.) əlaqəsini uzlaşdıran qurğu. Məs. displeyin ekranına simvollarla işarələnən və ya qrafik informasiyanı çıxarmaq üçün işlədilən Adapter rəqəmi siqnalı analoq siqnala çevirir. Elektron sxem və ya mikrosxem şəklində düzəldilir, əməli yaddaşa, ixtisaslaşdırılmış prosessora malikdir.

Elektrotexnikada – dəyişən cərəyan (220 V) şəbəkəsinin gərginliyini sabit gərginliyə (1,5–15 V) çevirən qurğu; pleyerlərin, mobil telefonların, rəqəmli ölçmə cihazlarının, daşınan radioqəbuledicilərin və s. akkumulyatorlarının yüklənməsi üçündür.

Fotoaparat üçün əlavə kaset; fotoaparatın konstruksiyasında nəzərdə tutulmamış başqa formatlı və müxtəlif icralı işığahəssas materiallardan istifadəyə imkan verir.

Qeyri-standart sağanaqlı dəyişdirilən obyektivləri fotokameraya birləşdirmək üçün istifadə edilən qurğu (oymaq, halqa və ya bilərzik).

**qrafik adapter** - (ing. *graphics adapter*, ru. *графический адаптер* – ekranda hərf-rəqəm verilənləri ilə yanaşı qrafik görüntüləri də əks etdirə bilən videoadapter. Hazırda geniş tətbiq olunan videoadapterlərin, demək olar ki, hamısı qrafikdir; ən gözəçarpan istisna IBM MDA (MONOCHROME DISPLAY ADAPTER) adapteridir.

**Y adapter** – bir ucunda bir ucluq, ikinci ucunda isə Y hərfinə bənzər iki ucluq olan kabel. Belə quruluş bir porta iki qurğu qoşmağa imkan verir, ancaq Y-adapterlərdən yalnız müəyyən tip qurğular üçün istifadə etmək olur.

Xarici keçidlər
---------------

آداپتور لپ تاپ Arxivləşdirilib 2015-08-10 at the Wayback Machine

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
**Kaviria tomentosa** (*lat.* Kaviria tomentosa) — bitkilər aləminin qərənfilçiçəklilər dəstəsinin pəncərkimilər fəsiləsinin kaviria cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilmək təhlükəsində olanlar" kateqoriyasına aiddir – EN A2c+3c; B2ab (i,ii, iii, iv, v). Azərbaycanın nadir növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Gövdəsi və yarpaqları uzun və bozumtul tüklərlə örtülü olan, əsasından güclü budaqlanan, 20-50 sm hündürlükdə yarımkolcuqdur. Yarpaqları 15 mm uzunluqda, 1-2 mm enində, xətvari, yarımsilindrikdir. Çiçəkyanlığının yarpaqcıqları bitişikdir, düz, uzun tüklərlə örtülüdür. Meyvələmədə çiçəkyanlığı ilə birlikdə 6-8 mm dimaetrində olan narıncı, sonradan qaralan, qanadları böyrəkvari və ya tərs-yumurtavaridir. Tozluğu lansetvari, yumşaq, tezqopan, çıxıntılıdır. Dişicik ağzı demək olar ki, sütuncuğa bərabər, bizvaridir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə - meyvə əmələgətirmə dövrü may-oktyabr aylarına təsadüf edir. Kserofit, işıqsevən, duzlaşmaya davamlıdır. Toxumla çoxalır. Dağətəyində, şorakər torpaqlarda taxıllı-şorangəlik qruplaşmaları əmələ gətirir.

Yayılması
---------

Naxçıvan düzənliyi (Culfa rayonu-Darıdağ ətrafı, Babək rayonu - Böyükdüz kəndi ətrafı).

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyasında növlərin sayı azalır, yaşama ərazisi məhdudlaşır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Antropogen amillər (otarılma, tapdalanma).

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Mühafizə üçün xüsusi tədbirlər aparılmır. Yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq üçün yasaqlıqların təşkili, populyasiya səviyyəsində genetik tədqiqi, toxumlarının toxum bankında saxlanılması, bərpasının təmin edilməsi, yeni yayılma yerlərinin axtarılması təklif olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Akhani H. Edwards G. Roalson E. H. Roalson E. H.* Diversification of the old world Salsoleae s.l. (Chenopodiaceae): Molecular phylogenetic analysis of nuclear and chloroplast data sets and a revised classification (ing.). // *International Journal of Plant Sciences* University of Chicago Press, 2007. Vol. 168, Iss. 6. P. 931–956. ISSN 1058-5893; 1537-5315 doi:10.1086/518263

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Kaviria tomentosa* | 
* Wikidata: Q21980580
* Wikispecies: Kaviria tomentosa
* GBIF: 3758317
* iNaturalist: 929333
* IPNI: 77089204-1
* NCBI: 454539
* Plant List: kew-2607643
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:77089204-1
* WFO: wfo-0000509671

 |
| *Halimocnemis tomentosa* | 
* Wikidata: Q28018800
* GBIF: 3760847
* IPNI: 165716-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:165716-1
* Tropicos: 7201197
* WFO: wfo-0001294922

 |
**Corc Stivensonun** (*ing.* George Stephenson) Dəmir yolunu yaradan ingilis mühəndisi olmuşdur. Düzəltdiyi buxar lokomotivi ona dünya şöhrəti gətirmişdir.

Həyatı
------

Stivenson kasıb ailədə anadan olur. Onun ilk işi kömür mədənində buxar maşınına xidmət etmək olur. Burada o su nasosunu quraşdırmaqla məşğul olur. O sonra rəhbər işə götürülür və Lord Ravensvortun kömür mədədninə rəhbərlik edir.

1814-cü ildə Stiivenson dəmir yolunda hərəkət edəbiləcək buxar lokomotivini düzəldir və bu uzun müddət tətbiq oluna biləcək maşın kimi qalır. Bir müddətt o yeganə olaraq buxar lokomotivinin tatası sayılır, baxmayaraq ki, ilk buxra qatarı texnologiyası Riçard Trevitik tərəfindən artıq bir neçə il öncə işlənmişdir. Trevitikin problemi onun lokomotivini atlar üçün nəzərdə tutulmuş ağır çarxlara malik arabalara qoşmaq idi. Bu onun lokomotivi üçün sadəcə olaraq ağır idi.

Stivensonun rəhbərliyi altında 27 sentyabr 1825-ci ildə Stokton və Dərlinqton arasında dünyada ilk dəfə olaraq dəmir yolu xətti açılır. Onun qatarı 38 vaqondan ibarət idi. Yanacq kimi vaqonlara kömür yüklənir. Bundan əlavə vaqonlarda sərnişinlər üçün 600 ədəd yer nəzərdə tutulur.

Sonralar Stivenson İngiltərədə məşhur dəmir yol şəbəkələrinin tikintisi ilə məşğul olur. O həm də lokomotivlərin hazırlanması ilə də məşğul olur və öz məhsullarını Belçika, Fransa, Almaniya, İtaliya və İspaniya kimi ölkələrə göndərir.1847-1848-ci illərdə Stivenson Mühəndislik İnstitutunun (ingl. *Institution of Mechanical Engineers*) presidenti olur.

Corc Stivenson 12 avqust 1848-ci ildə Çersterfielddə vəfat edir.

Onun yeganə oğlu Robert Stivenson da mühəndis idi.

Həmçinin bax
------------
**Bomarsund döyüşü** — Aland adalarında yerləşən Bomarsund qalasında, müttəfiq Britaniya–Fransa qüvvələri ilə Rusiya və fin qoşunlarından ibarət qarnizon arasında döyüş. Döyüş Krım müharibəsi zamanı, 3–16 avqust 1854-cü ildə baş vermiş, 2 sentyabr 1854 -cü ildə qalanın tutulması və dağıdılması ilə başa çatmışdır.

Nəticəsi
--------

Qala ələ keçirildikdən və Aland adalarının faktiki işğalından sonra müttəfiqlər İsveçə adaları sahiblənməyi təklif etmişdir. Buna baxmayaraq, sonuncular bitərəf qalmış və təklifdən imtina etmişdir. 2 sentyabr 1854-cü ildə qala dağıdılmışdır. Əməliyyatın reallaşdırılması üçün 15 gün və 6 ton barıt lazım gəlmişdi. Bu müddət ərzində qaliblərin düşərgəsində daha 800-ə yaxın insanın həyatına son qoyan vəba epidemiyası başlamışdı. 1856-cı ildə Krım müharibəsi başa çatdıqdan sonra Paris müqaviləsi ilə Aland adalarına silahsızlaşdırılmış zona statusu verilmişdir. Bu, indiki dövrə qədər də qalmaqdadır. Bu müqavilə Aland servitutu kimi tanınır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Бомарзунд // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого … [

Xarici keçidlər
---------------

* Взятие крепости Бомарзунд.
* Русская память скандинавского архипелага.
* Крымская война на Балтике.
* Bomarsund (isveç.).
* Bomarsund Архивная копия от 29 января 2012 на Wayback Machine (ing.).
* Graham Robins *Bomarsund // Imperiets Utpost*, 2004.
**Sancağ-ı Şərif** - İslam peyğəmbəri Məhəmmədin istifadə etdiyi qara rəngli bayraq. XVI əsrdən etibarən İstanbulda mühafizə edilən bayraq hal-hazırda Topqapı Sarayında digər Müqəddəs Əmanətlərlə birlikdə saxlanılır. 

Sancağ-ı Şərifin Osmanlıların əlinə nə vaxt keçdiyi məlum deyil. I. Səlimin Misir səfərinin sonunda Hicaza girməsi nəticəsində 1517-ci ildə bayraq İstanbula göndərildi. XVI əsrin sonlarından etibarən bayraq uğur gətirməsi inancı ilə padşahla birlikdə səfərlərə qatılırdı. İlk dəfə III. Mehmed tərəfindən 1596-cı ildə Əyri Səfərinə aparıldı. Daha sonrakı illərdə Osmanlı padşahlarının səfərlərə qatılmaması ilə bağlı səfərə çıxan sədrəzəm vəya sərdar-i əkrəmlərlə birlikdə səfərə göndərildi. Bundan başqa Sancağ-ı Şərif Osmanlılara qarşı çıxan üsyanlarda xalqı qəlyana gətirmək üçün də istifadə edilmişdir. 3 sentybr 1651 tarixində Kösəm Validə Sultanın qətlə yetirilməsinin ardından qəlyana gələn yeniçəriləri yatırmaq məqsədi ilə Sancağ-ı Şərif çıxarılmışdır. 25 may 1825 tarixində II. Mahmudun yeniçəri ocağını bağlamasının ardından üsyana qalxan əsgərlərə qarşı xalqın dəstəyini almaq məqsədi ilə də Sancağ-ı Şərifin çıxarılması əmr edilmişdir. Sancağ-ı Şərif köhnəldikcə yeniləri hazırlanmış, köhnə bayraqdan parçalar əlavə olaraq yenisinə tikilmişdir.

Həmçinin baxın
--------------

* Müqəddəs Əmanətlər
**Canıbəy xan** — Özbək xanın 3-cü oğlu idi. Anası Taydulanın köməyi ilə taxta çıxmışdı. Tacqoyma mərasimi Saraycıq şəhərində baş tutmuşdu.

Hakimiyyəti
-----------

1345-ci ildə Feodosiya şəhərini mühasirəyə alan xan ordusunda taun xəstəliyinin yayıldığını gördü və bundan istifadə etmək istədi. Ölmüş əsgərləri katapultla şəhərə tullayan xan Genuyalıların xəstələnməyinə səbəb oldu. Genuyalılar gəmilərə minərək İtaliyaya üzdülər və beləliklə Qara ölüm epidemiyası Avropanı ələ keçirməyə başladı. Həmin vaxt Azərbaycanda Məlik Əşrəf Sulduzun zülmündən cana doymuş sənətkarlar, kiçik feodal və ruhanilər Şirvanşahlar dövlətinə gəlirdilər. Belə qaçqınlardan biri də Qazi Məhiyyəddin Bərdən idi. O, Şirvanşah Kavusla razılığa gəldikdən sonra Qızıl Orda dövlətinə gedərək Canıbəylə görüşdü və Azərbaycandakı vəziyyəti ona bildirdi. 1357-ci ildə xan 100 minlik hərbi qüvvə ilə Təbrizə yaxınlaşdı və Məlik Əşrəfin 17-18 minlik hərbi qüvvəsini pərən-pərən saldı. Həmin il Elxanilərin son hökmdarı olan Ənuşirvan xanı da öldürərək iki xanlığı birləşdirdi. Xan gözlənilmədən 1357-ci ildə sui-qəsdə uğradı.
**Kavakavəng** və ya **Müqəddəs Məryəm kilsəsi** — Xocavənd rayonunun Zoğalbulaq kəndi ərazisində yerləşən tarix-memarlıq abidəsi. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən ölkə əhəmiyyətli abidə kimi qeydiyyata alınmışdır.

Kilsə 1742-ci ildə Dizaq hakimi Məlik Yeqanın təşəbbüsü ilə bərpa edilmişdir. Kompleks tikililərindən dövrümüzə yalnız kilsə binası çatmış, dağılmış digər binaların daşları isə təpənin ətəyinə tökülmüşdür.

Üçnefli bazilika formasında olan olan kilsəni analoji tikililərdən fərqləndirən yeganə xüsusiyyəti, onun qərb portalıdır. Portal ağ daşlardan hazırlanmış və qeyri-adi naxışlarla bəzədilmiş kəmərlə çərçivələnmişdir.

Tarixi
------

Kilsə 1742-ci ildə Dizaq hakimi Məlik Yeqanın təşəbbüsü ilə bərpa edilmişdir. Bu haqqda məlumatın qeyd edildiyi kitabə S. Barxudaryan tərəfindən oxunaraq nəşr edilmişdir. Kitabədə qeyd edilir ki, kilsə vaxtilə böyük monastır kompleksinin mərkəzi olmuş və yadellilər tərəfindən qarət edilərək dağıdılmışdır. Kompleks tikililərindən dövrümüzə yalnız kilsə binası çatmış, dağılmış digər binaların daşları isə təpənin ətəyinə tökülmüşdür. Kilsə ətrafında müxtəlif tikililərin qalıqları, memarlıq detalları, naxışlı plitələr, xaçdaşlar və qəbir daşları vardır.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Konusvari təpənin zirvəsində yerləşən və gözəl düzənliklə əhatə olunmuş kilsə ilk baxışdan unudulmaz təəssürat yaradır. Kilsənin həyətindən ətraf ərazilərə, xüsusilə Ziyarət dağı istiqamətinə gözəl mənzərə açılır. Qədim monastır kompleksindən dövrümüzə çatan yeganə tikili olan Müqəddəs Məryəm kilsəsi ətraf ərazi ilə yaxşı harmoniya təşkil edir. İlk baxışdan kilsənin memarlığında yaxşı yonulmuş daşlardan hazırlanmış portal diqqət cəlb edir.

Üçnefli bazilika formasında olan olan kilsə, 12.8 x 9.8 metr ölçülərə malikdir. Kilsəni analoji tikililərdən fərqləndirən yeganə xüsusiyyəti, onun qərb portalıdır. Portal ağ daşlardan hazırlanmış və qeyri-adi naxışlarla bəzədilmiş kəmərlə çərçivələnmişdir. Kilsənin solğun qərb fasadında effektiv şəkildə fərqlənən kəmər, güclü işıq-kölgə kontrastı yaradır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dünya əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısı" (PDF). Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. 2 avqust 2001. 2021-07-07 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 18 iyul 2020.
2. 1 2  Бархударян, 1982. səh. 179
3. 1 2 3  Mkrtçyan, 1989. səh. 95
4. 1 2  Mkrtçyan, 1989. səh. 94

Ədəbiyyat
---------

* *Бархударян, С.* Свод армянских надписей, Ереван, 1982
* *Mkrtçyan, Ş. M.* Историко-Архитектурные Памятники Нагорного Карабаха, İrəvan, 1989

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ⛭Qafqaz Albaniyasının kilsələri |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| Kavakavəng (Qafqaz Albaniyası)Bideyiz
Mingəçevir
M. Yelisey
Qum bazilikası
Gavurqala
Mazımçay
Təzəkənd
Ləkit
Katex
Kilsədağ
Minkənd bazilikası
M. Yelisey
Qabaqtəpə
Mamrux
Çiçərvəng
Beşikdağ
Gədəbəy
Əyrivəng
Qırmızı kilsə
Qədim Pipan
Pipan
Qəbizdərə
Zəyzid
Vaçar
M. Stepanos
Talalar
Harva
Xilaskar
M.Stefan
M.İohann
Kavakavəng
M. Tanrı anası
Ağ xaç
M.Tanrı anası
M.Qriqoris
Bri
M. Tanrı anası
Bakirə Məryəm
M.Tanrı anası |

 |

 |
**Sandra Paoviç** (xorv. Sandra Paović, 15 aprel 1983-cü ildə Vуkоvаr şəhərində anadan olub) — xorvatiyalı tennisçi (stolüstü tennis). 2008-ci il Olimpiya oyunlarının və 2016-cı il Paralimpiya Oyunlarının iştirakçısı. Paralimpiya Oyunlarının (2016) qalibi, paralimpiya dünya çempionu (2014) və paralimpiya Avropa çempionu (2013,2015). 2014-cü ildə ITTF versiyasına görən ən yaxşı paralimpiya tenniçisi (stolüstü tennis).

Bioqrafiyası
------------

Vyakovarda anadan olmuş Sandra uşaqlığını Borovo icmasında keçirmişdir. Müharibə illərində Sandra ailəsi ilə Yuqoslaviya gəlmiş və Zmaevo şəhərində yerləşmişlər. Sandra yerli klubların birində stolüstü tennis karyerasına başlamışdır. Yuqoslaviya komandasına daxil olan Sandra 1996-cı ildə gənclər arasında keçirilən Avropa çempionatının bürünc medalına layiq görülmüşdür. 1997-ci ildə isə Aralıq dənizi oyunlarında Yuqoslaviyanı təmsil etmişdir.

1998-ci ildə ailəsi ilə Xorvatiyaya qayıtdı. 1998-ci ildə Gənclər arasında Avropa çempionatında Xorvatiya adından çıxış edərək komanda və qarışıq kateqoriyalarda qızıl medal qazandı. 2000-ci ildə qarışıq cütlüklər arasında Avropa çempionatının bürünc mükafatçısı, 2003 və 2005-ci illərdə komanda çempionatında gümüş mükafatçı olmuşdur.

30 yanvar 2009-cu ildə Paris yaxınlığında, Mondeville klub komandası qəza keçirdi: klub avtobusu yolda yuvarlandı. Komanda yoldaşlarının çoxu yüngül xəsarətlər alsa da, sağ arxa oturacaqda olan Sandra təhlükəli xəsarət aldı və ölümlə üzbə-üz qaldı. Qolları və ayaqları onurğa beyni xəsarətləri səbəbiylə iflic olmuşdu və həkimlərin proqnozları çox ümüdsiz idi. Ancaq Fransada il boyu intensiv müalicə aldı və apreldən etibarən Sandra bir neçə əməliyyat keçirdi.19 dekabr 2009-cu ildə, reabilitasiyanın ilk mərhələsi başa çatdırdıqdan sonra Sandra Vуkоvаra qayıtdı: demək olar ki, bütün dünya onun müalicəsi üçün pul yığılırdı. 2009-cu ildə Sandra Xorvatiyanın «Ponos Hrvatske» mükafatı ilə mükafatlandırıldı.

Tam sağaldıqdan sonra Sandra Paralimpiya stolüstü tennisinə keçdi və C6 sinifində (onurğa beyni zədəsi olan şəxslər) çıxış etməyə başladı. Paralimpiya idmançısı olaraq 2013-cü ildə Lignano şəhərində keçirilən Avropa çempionatında çıxış edərək, qızıl medal qazandı. Bir il sonra Pekində tək çıxışda qalib gəldi. Bir il sonra Veiladakı Avropa çempionatında qalib gəldi. Rio-de-Janeyroda keçirilən 2016 Paralimpiya yarışlarında Alman Stefanie Grebeyə qalib gəldi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Международная федерация анонсировала дату и место вручения ежегодных звёздных премий ITTF Arxivləşdirilib 2020-03-26 at the Wayback Machine  (rus.)
2. ↑  Стать чемпионом никогда не поздно: путь Раисы Чебаники Arxivləşdirilib 2020-04-20 at the Wayback Machine  (rus.)
3. ↑  "IPTTF Profile - Sandra Paovic". International Para Table Tennis Federation. 2019-04-10. 2019-04-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-06.
**Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə** (Türkcə: Məhəmmədin qalib əsgərləri), Yeniçəri ocağının Vaqiəyi-Xeyriyyə ilə aradan qaldırılmasından sonra, Osmanlı sultanı II Mahmud tərəfindən yaradılmış olan yeni ordunun adıdır. 16 iyun 1826 - 1920-ci illərdə fəaliyyət göstərmişdi. De-fakto 1912-ci ildən fəaliyyətinə son verilmişdir. Mudros sülh müqaviləsindən sonra isə fəaliyyəti tamamilə ləğv edilmişdir. Qərargahı İstanbul və Selanikdə olmuşdur. Bu ordudan Rusiya-Osmanlı müharibəsi (1877-1878), Krım müharibəsi, Osmanlı-Yunan müharibəsi (1897) zamanı istifadə edilmişdir.

Dindar insanların reaksiyasını azaltmaq üçün Məhəmmədiyyə adın əlavə edildi. Keçmiş yeniçəri ağalarından olan Ağa Hüseyn Paşa birinci olaraq "sərəsgər" adı ilə Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyənin rəhbərliyinə gətirildi.

Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə "tərtibat" adlandırılan səkkiz qoşundan ibarət idi. Hər tərtibatın başında "mayor" adlandırılan bir komandir var idi. Bu mayorlar "baş mayora" tabe idi. Hər tərtib 16 sıra (saf) idi. Hər saf bir kapitanın əmri altında idi. Hər kapitanın iki "mülazim" köməkçisi var idi. Hər tərtibatda bir artilleriya var idi.

Artilleriyaya "artilleriya başçısı" adlı bir zabit rəhbərlik edirdi. toplara əmr verdi. 16 cərgədən (saf) ibarət olan tərtibatlar səkkiz sağ və səkkiz sol olaraq ikiyə ayrılmışdı. Bunlara "sağ qolağaları" və "sol qolağaları təyin edilmişdi. İki il sonra bu təşkilat yenidən quruldu və tərtibatlara "alay" komandirlərinə miralay deyildi. "Saf" termini "bölük" olaraq dəyişdirildi. Hər alay mayorun komandanlığı altında üç batalyondan ibarət idi.

Sol və sağ qolağası adını alan iki zabit, bir katib, bir sancaqdar, hər bölüyə "kapitan" və "mülazim"dən başqa "baş çavuş" və "dəstə komandiri" əlavə edilmişdi. Hər alayda "miralay" köməkçisi olan kaymakam var idi. İki alay bir "mirliva" və üç alay bir "ferik"in komandirliyi altında idi. Miralaydan yuxarı zabitlərə "paşa" deyilirdi. Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyənin ən böyük komandiri "müşir" idi.

İstinadlar
----------
2009-cu ildə əsas aviasiya xətləri
**Mülki aviasiya**, həm özəl, həm də kommersiya baxımından bütün qeyri-hərbi aviasiyaları təmsil edən iki əsas uçuş kateqoriyasından biridir. Dünyanın əksər ölkələri Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatının (ICAO) üzvüdür və bu agentlik vasitəsilə mülki aviasiya üçün ümumi standartlar və tövsiyə olunan təcrübələrin yaradılması üçün birlikdə çalışırlar.

Civil aviation includes two major categories:

* Planlaşdırılmış hava nəqliyyatı, müntəzəm marşrutlarda işləyən bütün sərnişin və yük uçuşları daxil olmaqla; və
* Ümumi təyinatlı aviasiya, özəl və ya kommersiya kimi bütün digər mülki uçuşlar da daxil olmaqla

Planlaşdırılmış hava nəqliyyatı sərnişin sayı baxımından daha böyük əməliyyat olsa da, ümumi təyinatlı aviasiya uçuşların sayında daha böyükdür (və uçuş saatlarına görə).

Bəzi ölkələr, təyyarələrin istifadəyə verildiyinə görə tənzimləmə fərqi də göstərir:

* Kommersial aviasiya uçuşların əksəriyyətini və ya hamısını, xüsusən də hava yollarında planlaşdırılan xidmətlər daxildir; və
* Özəl / biznes aviasiya hər hansı bir mükafat almadan öz məqsədləri (istirahət, işgüzar görüşlər və s.)üçün uçan pilotlar daxildir.

Bütün planlaşdırılan hava nəqliyyat kommersiya, lakin ümumi aviasiya həm kommersiya və özəl ola bilər. Normalda, pilot, təyyarə və operatorun hamısı ayrıca kommersiya lisenziyası, qeydiyyatı və istismar sertifikatları vasitəsilə kommersiya əməliyyatları aparmaq səlahiyyətinə sahib olmalıdırlar.

Tarixi
------

İkinci dünya müharibəsindən sonra ticarət aviasiyası sürətlə böyüdü və əsasən hərbi təyyarələrdən istifadə edərək insanları və yükləri daşıdı. Bu böyümə, B-29 və Lancaster kimi ağır və həddindən artıq ağır bombardmançı təyyarələrini kommersiya təyyarələrinə çevrilməsi ilə nəticələndi. DC-3 də daha asan və uzun kommersiya uçuşları üçün düzəldi. Reaktiv təyyarə ilə ilk kommersial uçuş de Havilland Comet təyyarəsi ilə yerinə yetirilib. Texniki bir müvəffəqiyyət əldə edərkən, təyyarə, pəncərələrin forması çatlara səbəb olduğu (metal yorğunluq səbəbiylə) üçün bir çox ictimai uğursuzluqla üzləşdi. Yorğunluq kabinədə təzyiq və depressurizasiya səbəbindən meydana gəldi və nəticədə təyyarənin füzelyajının katastrofik pozulmasına səbəb oldu. Problemlərin aradan qaldırılması hesabına digər reaktiv təyyarələrin dizaynları inkişaf etdirildi.

Həmçinin bax
------------

* Monreal Konvensiyası (1971)

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Kruqosvet · Universalis · Müasir Ukrayna |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 512918668 · NKC: ph270303 |
**Şalkardeniz** (*qaz.* Шалқартеңіз) — Turqay çayının məsəbini təşkil edən şoranlıq ərazi. İnzibati baxımından Aqtöbe vilayətində, Aralsk şəhərindən 160 km şimal-qərbdə yerləşir. Bölgə okean səviyyəsindən 49 metr yüksəklikdə yerləşir. Sahəsi 1800 km² təşkil edir. XVI əsrin sonlarına qədər Turqay çayının suları vadini su ilə doldururdu. Sonradan çay Aral dənizinə yönəlmişdir. Çayın suyu istifadə edildikdən sonra Aral dənizi ilə əlaqə kəsilmişdir. Çökəkliyin cənubu səhra ilə örtülüdür. Yaz ayları Şaltardenizə Turqay çayını qollarından birinin suyu axır. Bu zaman dərinliyi 3 m olan şor göl əmələ gəlir. Turqay və İrgiz çayında su tutarlarının inşası ilə Şalkardeniz tamamən qoruyur. 1960-cı illərdə isə quraq bir düzlü səhraya çevrilir. 1969–1970-ci illərin qışı güçlü qar ilə müşahidə edilir. Yağıntılar 1971 və 1972-ci illərdə də təkrarlanır. Nəticədə vadi su ilə dolur. Əraziyə flaminqo qayıdır. Gölgədə hazırda 8 müxtəlif ölçülü göl vardır:Kurdım, Karakol və Jınıldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Аральское море и причины его гибели. — Мои статьи — Каталог статей — Ўзига беклар макони". 2014-11-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-11.
2. ↑  "Озеро Шалкартениз (Челкар-Тенгиз)". 2015-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-11.
3. ↑  "Turqay — Yandeks. Xəritələr". 2016-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-11.
**Prentslau döyüşü** — 28 oktyabr 1806-cı ildə Fransa və Prussiya qoşunları arasında, Prentslauda baş tutmuş hərbi münaiqşə. İki Fransa süvari diviziyası və marşal Yoahim Muratın rəhbərliyi altında piyadaların bir hissəsi Hohenloe-İngelfingen şahzadəsi Fridrix Luinin başçılığı altındakı geri çəkilən Prussiya korpusunun qarşısını almışdır. Dördüncü Koalisiya müharibəsi zamanı bu döyüşdə Hohenloe bir neçə qarşıdurma və barışıqdan sonra bütün qüvvələrini Murata təslim etmişdir. Prentslau Berlindən təxminən 90 kilometr şimalda, Brandenburqda yerləşir.

Oktyabrın 14-də Yena və Auerştedt döyüşündə fəlakətli məğlubiyyətdən sonra Prussiya qoşunları Fransa imperatoru I Napoleonun qalib ordusu tərəfindən təqib edilərək şimaldan Elba çayına qaçmalı olmuşdur. Prussiyalılar Maqdeburq yaxınlıqlarında Elbanı keçmiş və təhlükəsiz sahəyə çatmaq məqsədilə Odra çayı üzərindən irəliləyərək şimal-şərqə doğru hərəkət etmişdilər. Napoleon ordusunun bir hissəsi Berlini ələ keçirmək üçün şərqə doğru hərəkət etmiş, qalanları isə geri çəkilən prussiyalıların ardınca getmişdir. Murat Berlindən süvariləri ilə birlikdə Hohenloeni təqib etmək üçün şimala doğru hərəkət etmişdir.

Oktyabrın 26 və 27-də baş verən bir neçə toqquşmadan sonra Murat Hohenloenin başçılığı altındakı korpusun ardınca getmiş, Prentslauya çatmışdır. Burada iki tərəf arasında döyüş baş vermiş, bu zaman bir neçə Prussiya bölməsi əsir götürülmüş və ya qaçmışdır. Murat daha sonra ruhdan düşmüş Hohenloeni bütün korpusunu təslim etməyə məcbur etmək üçün prussiyalıların üstün qüvvələr tərəfindən mühasirəyə alındığını açıqlamışdır. Əslində, yaxınlıqlarda mövcud qüvvələrdən başqa yalnız Muratın süvariləri var idi. Sonrakı günlərdə fransızlar daha bir neçə Prussiya qüvvəsini və qalasını təslim olmağa məcbur etmişdir.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. ↑  Chandler, 1966. səh. 467—468
2. ↑  Chandler, 1966. səh. 459

### Ədəbiyyat

* *Chandler, David.* The Campaigns of Napoleon. New York: Macmillan. 1966.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* *Bodart, Gaston.* Militär-historisches Kriegs-Lexikon (1618-1905) (alman). 1908. İstifadə tarixi: 18 June 2021.
* *Chandler, David.* Dictionary of the Napoleonic Wars. New York: Macmillan. 1979. ISBN 0-02-523670-9.
* *Petre, F. Loraine.* Napoleon's Conquest of Prussia 1806. London: Lionel Leventhal Ltd. 1993. ISBN 1-85367-145-2.
* *Smith, Digby.* The Napoleonic Wars Data Book. London: Greenhill. 1998. ISBN 1-85367-276-9.
**Telia Company** İsveçin Telia və Finlandiyanın Sonera adlı 2 GSM operatorlarınun 2002 ci ildə birləşərək qurduqları Skandinaviyanın ən böyük GSM operatoru.
Şirkətin 150 milyona yaxın abonenti vardır.(2009) İşçilərini sayı isə 30.000 dir. Ayrıca Azercellin ortaqlarından biri olmuşdur.

Avropada TeliaSoneranın paylanması (mavi)

Tarixi
------

Şirkət 2002-ci ildə Telia Sonera adı altında Finlandiya və İsveçin Telia və Sonera telekomunikasiya şikətlərinin birləşməsi nəticəsində yaranmışdır. Bu birləşmə Telianın Norveçin Telenor firması ilə birləşməsi zamanı qısa müddətdə iflasından sonra baş verdi.
Özəlləşmədən öncə, Telia dövlət telefon inhisarına malik idi. Sonera isə yalnız magistral şəbəkə çağırışlarında inhisara sahib idi, 75% yerli telekomunikasiyanı telefon korporativləri təmin edirdi.

Birləşmədən sonra
-----------------

2006-cı il seçkilərə qədər İsveç liberal mühafizəkar Alyansı öz siyasətinin bir hissəsi kimi ticari müəssisələrdə hökumətin mülkiyyətini azaltmağı və xüsusilə də TeliaSonera'daki payını satmaq məqsədi var idi.

16 mart 2011-ci ildə bütün müxalifət partiyaları - Sol Partiya, Sosial Demokrat Partiya, Yaşıllar Partiyası və İsveç Demokratlar – Alyansa qarşı birləşdikdən sonra Alyans rəhbərliyi dövlətə məxsus mülkiyyətin satışı və həmçinin TeliaSonera üzərində hüquqlardan məhrum oldu.

TeliaSonera 2008-ci ilin əvvəlində təxminən 500 milyon avro qənaət etmək üçün tədbirlər elan etdi ki, bu da 2900 işdən azad olunmanı nəzərdə tuturdu: 2000 İsveç, 900 Finlandiya.

Fransa Télécom (indi Orange S.A.), 5 İyun 2008-ci ildə TeliaSonera üçün 33 milyard avro satın alma təklifi etdi və şirkətin idarə heyəti tərəfindən dərhal rədd edildi.

2010-cu ildən Azercell ilə iş birliyinə başlasa da, 2018-ci ildə TeliaSonera yaranmış problemlərlə əlaqədar olaraq, Azercell səhmlərinin satıldığını bəyan etdi.

Xarici keçidlər
---------------

* Telia Company web saytı
* Yahoo! - TeliaSonera AB Company Profile
* "TeliaSonera Azercell-dəki payını satır" Arxivləşdirilib 2019-01-22 at the Wayback Machine

1. 1 2 3  Annual report 2019.
**Mülki və siyasi hüquqlar haqqında Beynəlxalq Paktın İkinci Fakultativ Protokolu** — Mülki və siyasi hüquqlar haqqında Beynəlxalq Pakta uyğun olaraq edam cəzasının ləğv edilməsinə yönəlmiş beynəlxalq müqavilədir.

Mülki və siyasi hüquqlar haqqında Beynəlxalq Paktın İkinci Fakultativ Protokolu tərəfləri  İmzalananlar və təsdiqedicilər
  imzalayan, lakin təsdiqlənməyən
  imzalamayan və ya təsdiq etməyən
15 dekabr 1989-cu ildə BMT Baş Məclisi tərəfindən qəbul edilmiş və 11 iyul 1991-ci ildə qüvvəyə minmişdir. 2021-ci il tarixindən Könüllü Protokolda 89 dövlət iştirak etmişdir. Bundan əlavə, Qazaxıstan protokolu imzaladı, lakin təsdiq etmədi. Konvensiyanı ən son təsdiqləyən ölkə 18 mart 2021-ci ildə Ermənistan idi.

Fakultativ Protokol üzvlərini sərhədləri daxilində ölüm cəzasını ləğv etməyə borcludur, baxmayaraq ki, 2.1-ci maddə tərəflərə "müharibə vaxtı" vaxtında törədilmiş hərbi xarakterli ən ağır cinayət hökmünə uyğun olaraq edama icazə verən bir bənd verməyə imkan verir." Braziliya, Çili, El Salvador, Kipr, Malta və İspaniya əvvəlcə bu cür rezervasyonlar etdi və daha sonra onları geri götürdü. Azərbaycan və Yunanıstan hər iki ölkənin ölüm hökmünü hər vəziyyətdə qadağan etməsinə baxmayaraq protokolun icrası ilə bağlı bu qeydini davam etdirirlər (Yunanıstan ölümü ləğv edən Avropa İnsan Haqları Konvensiyasına dair 13 saylı Protokolu da təsdiqlədi) bütün cinayətlərə görə cəza).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Генеральная Ассамблея ООН: Второй Факультативный протокол к Международному пакту о гражданских и политических правах, направленный на отмену смертной казни". United Nations Treaty Collection. 2012-10-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-09-12.
2. ↑  "Армения ратифицировала международный договор о необратимой отмене смертной казни". United Nations Treaty Collection. 2021-05-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-06.
3. ↑  "Второй Факультативный протокол к Международному пакту о гражданских и политических правах, направленный на отмену смертной казни, GA res. 44/128, приложение, 44 UN GAOR Supp. (№ 49) на 207, UN Doc. A / 44/49 (1989), вступила в силу 11 июля 1991 г." United Nations Treaty Collection. 2016-04-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-06.
**Preqradnaya** (*abq.* Преградная, qaraç.-balk. Преградна, noq. Преградный) — Rusiya Federasiyası, Qaraçay-Çerkesiya Respublikası, Urup rayonunun inzibati mərkəzi. 

Tərkibində yeganə yaşayış məntəqəsi olan inzibati ərazi vahidliyinə aiddir.

Abidələri
---------

Partizan Anna Andreyevna Qolokolosovaya qoyulan abidə. Preqradnaya partizan dəstəsinə bağlı tibb bacısı olan A. A. Golokolosova Böyük Vətən müharibəsi illərində Preqradnayada almanlara qarşı mübarizə aparmışdır. Nasistlər tərəfindən tutularaq, 1942-ci il 1 oktyabrda güllələnmişdir.

Böyük Vətən Müharibəsi zamanı həlak olanların kütləvi məzarlığında abidə.

Arxeologiya
-----------

Sutul dərəsində qayaüstü rəsmlər.

Preqradnaya kəndi yaxınlığındakı, Urup çayı sahilində, Triqolnaya mağarası vardır. Burada aşkarlanmış yandırılmış heyvan sümükləri və çaxmaqdaşıdan hazırlanmış alətlər mağarada yaşayan insanların Mustye mədəniyyəti dövründə yaşadığının göstəricisidir. Burada insanlar bəlkə də daha erkən - 600 min il əvvəl yaşamışlar. Bu isə Triqolnaya mağarasını Şərqi Avropada erkən paleolit dövrünün ən qədim yeri hesab etməyə imkan verir.

Tanınmış şəxsləri
-----------------

Maqomed Çomayeviç Qerbekov - Rusiya Federasiyasının Qəhrəmanı, Preqradnayada yaşayırdı.

Andrey Andreeviç Enjiyevski - Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, Preqradnayada yaşayırdı.

Dmitri Qennadiyeviç Medvedev - Rusiya Federasiyasının Qəhrəmanı (ölümündən sonra), Preqradnaya bölgəsində sərhəd qoşunlarında xidmət etmişdir.

Nikolay Mixayloviç Şunin, - Şöhrət Ordeninin sahibi, Preqradnayada doğulmuşdur.

Din
---

Rus Pravoslav Kilsəsi
Müqəddəs həvarilərə bərabər Kiril və Mefodi kilsə. Mövcud məbəd 1988-1992-ci illərdə tikilmişdir. Onun yanında bazar günü məktəbi fəaliyyət göstərir.

Əhali
-----

Milli tərkib
2002-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə rayonun milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:

ruslar — 4 528 nəf. (69 %),

qaraçaylılar — 1 817 nəf. (27,7 %),

ukraynalılar — 36 nəf. (0,5 %),

digər millətlər — 185 nəf. (2,8 %).

2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə rayonun milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:

ruslar — 5 317 nəf. (71,2 %),

qaraçaylılar — 1 897 nəf. (25,4 %),

özbəklər — 77 nəf. (1 %),

digər millətlər — 129 nəf. (1,7 %),

milliyətini bildirməyənlər — 46 nəf. (0,6 %).

İstinadlar
----------

1. ↑  GEOnet Names Server. 2018.
2. ↑  "Партизанские бойцы // Управление КЧР по делам архивов". 2018-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-29.
3. ↑  "Станица Преградная, приход в честь святых равноапостольных Кирилла и Мефодия // Благословенный Кавказ. Официальный сайт Пятигорской и Черкесской епархии". 2018-01-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-29.
4. ↑  "Этнокавказ. Национальный состав Урупского района по переписи 2002 года". 2016-01-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-29.
5. ↑  "База данных Всероссийской переписи населения 2010 года". 2014-06-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-29.
**Mirfaiq Miri oğlu Sücəddinov** (14 iyun 1947, Kirovabad) — Azərbaycan bəstəkarı, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2006), "Şöhrət" ordeni laureatı (2007), Prezident təqaüdçüsü (2015-ci ildən).

Həyatı
------

Faiq (Mirfaiq) Miri oğlu Sücəddinov 14 iyun 1947-ci ildə anadan olub.

1965-ci ildə Faiq Sücəddinov Asəf Zeynallı adına Musiqi Texnikumunun fortepiano şöbəsinə daxil olur.

1969-cu ildə Azərbaycan Dövlət Radio və Televiziya Komitəsinin Estrada Orkestrinin rəhbəri Tofiq Əhmədovun dəvətilə orkestrdə çalışmağa başlayır.

1980-ci illərdə Faiq Sücəddinov Estrada Orkestrində fəaliyyətini dayandırır və Azərbaycan Pedaqoji Dillər İnstitutunda təhsilini davam etdirir.

1977-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Konservatoriya Bəstəkarliq fakültəsinə qəbul olunur.

1981-ci ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriya Bəstəkarliq fakültəsini bitirir.

2000-ci illərdə Faiq Sücəddinov Türkiyədə və Kiprdə yaşayıb — fəaliyyət göstərib.

Əsərləri arasında piano və simfonik orkestr üçün konsert (1990), simli kvartet (1991), piano və kamera orkestri üçün konsert (1992), kamera orkestri üçün skertso (1993), xor və simfonik orkestr üçün "Atatürk" odası (1994), müxtəlif tərkibli ansambllar üçün caz kompozisiyaları (1996) vardır.

2006-cı ildən Azərbaycan Respublikasının xalq artistidir, 2007-ci ildə Azərbaycanın "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib.

14 sentyabr 2015-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülüb.

Filmoqrafiya
------------

* Aşkarsızlıq şəraitində... (film, 1986)
* Bir anın həqiqəti (film, 2003)
* Bahar oğlu (film, 2004)
* Balqabaq (film, 2007)
* Qovğalı kəndinin gecələri (film, 2008)
* Dalan (film, 2012)
* Ömür payı. Səməndər Rzayev (film, 2015)
* Portret... Bəstəkar Faiq Sücəddinov (film, 2017)

İstinadlar
----------

1. ↑  "M.Sücəddinova Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünün verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2017-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-18.

Mənbə
-----

* 
* Sücəddinov, F. "Avropaya nəyə qadir olduğumuzu bir daha göstərdik": Faiq Sücəddinov: "Dünya Azərbaycanda 2015-ci ildə belə möhtəşəm Oyunlar olduğunu yaddan çıxarmayacaq": [bəstəkarla müsahibə] /müsahibəni apardı Xəyalə Rəis //Kaspi.- 2015.- 1 iyul.- S.12.
**Preri** (*fr.* prairie "çəmən" "çəmənlik") — Şimali Amerikada çöl zonası, Orta Qərbdə, Amerika Birləşmiş Ştatlarında və Kanadada vegetasiya zonası. Cənubi Amerikada pampas, Avrasiyada çöl olduğu kimi preri də mülayim çöl bölgələrinə aiddir. Böyük Düzənliklərin şərq hissəsini əhatə edir. Ağacların və kolların qıtlığı burada olan məhdud vegetasiyanın göstəricisidir. Bunun səbəbi qitə daxili yerləşmə və qərbdən yağıntıların qabağını kəsən Qayalı dağlardır.

Hal-hazırda preri böyük, süni şəkildə az sulanmış bir ərazidi, hansıki kənd təsərrüfatının məqsədləri üçün istifadə olunur. Bu torpağlarda buğda, qarğıdalı və digər aqrar mədəniyyətlər becərilir.

Preri ABŞ-nin Şimali Dakota, Cənubi Dakota, Nebraska, Kanzas, Oklahoma, Montana, Vayominq, Nyu Meksiko, Texas, Missuri, Ayova, İllinoys, Ohayo, İndiana, Viskonsin, Minnesota ştatlarında daha çox yayılıb. Kaliforniyada olan Mərkəzi Vadi həmçinin preri sayılır. Kanadanın Manitoba, Saskaçevan və Alberta ştatlarının böyük sahələrini preri tutur.

Fauna
-----

Əvvəllər preridə milyonlarla bizonlar olub. XIX əsrin sonuna qədər ağ sakinlər onları demək olar ki, hamısını məhv edib və beləcə bir çox hindu tayfalarının həyat və mədəni əsaslarını dağıtıblar. Buranın başqa xarakterik heyvanları çəməni itləri və koyotlardı.

Məhsuldarlıq
------------

Uzun və təkrarlanan quraqlıq və bəzən leysanların olmasına baxmayaraq, Böyük Düzənliklərin çəmənləri güclü torpaq eroziyasına uğramıyıblar. Prerinin doğma otlarının kök sistemləri torpaq axıntısının qarşısını almaq üçün zəmini möhkəm saxlayırlar. Bu dərin köklər prerinin hətta ən quru şəraitində bitən bitkilərin su almağa kömək edirlər. Quru şəraitdə buranın doğma bitkiləri kənd təsərrüfatı mədəniyyətlərindən daha az zərər görüb.

Növləri
-------

Preri otları
Şimali Amerikanın preriləri əsasən üç qrupa bölünür: yaş, miziki və quru.

### Yaş

Yaş prerilərdə torpağ veqetasiya sezonunun böyük hissəsində bir qayda olaraq çox nəm və pis su drenajına sahib olur. Belə şəraitdə batağlığlarında yaranması mümkündü. Preriyanın bu növü torpağ təsərrüfatının ən yaxşı növüdü.

### Mizik

Mizik preriası yaxşı drenaja sahibdir. Bu tip kənd təssərüfatında ən çox istifadə ediləndi, buna görədə ən çox bu növün yox olmaq təhlükəsi var.

### Quru

Quru preri susuz torpağ üçün bir az yaşdı, çünki yaxşı drenaja sahibdi. Bu növə tez-tez yüksəkliklərdə və ya ətəklərində rast gəlmək olar. Yağış qıtlığında burada bitkilər azlıq təşkil edirlər.

Həmçinin bax
------------

* Savannalar
* Çöl
* Düzənlik

İstinadlar
----------

1. ↑  "Prairie Frontier: General Information about Prairie Types". 2000-11-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-31.
**Palas-Otel** — Rostov vilayəti Rostov-na-Donu şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Rostov-na-Donu şəhəri Bolşoy Sadovnaya küçəsi ev 62 ünvanında yerləşir. Bina 1893—1896-cı illərdə arxitektor Aleksandr Vikanoroviç Pomeransevin layihəsi əsasında inşa edilmişdir. Binanın inşasında Nikolay Nikitiç Durbaxda iştirak etmişdir. Bina hazlrda təmirə bağlanmışdır. Onun reakanstruksiya edilməsi planlaşdırılır. «Moskva mehmanxanası» regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahəşlsına daxil edilmişdir. Eklektika stilinə sahibdir.

Tarixi
------

XIX əsrin ortalarında erməni əsilli tacir Mares Babacanyan Hindistanda olan əmlakından əldə edilən vəsaitin bir hissəsini Naxçıvan-na-Donu şəhərinə bağışlayır. 1860-cı ildə digər erməni yazıçı və inqilabçı demokrat Mikael Nalbaldyan özünün «Şimal parıltısı» (Hyusisapayl) jurnalında bu vəsaitin şəhər sakinlərinə qaytarılmmasını tələb edir. Əhalini bu işlərə cəlb etmək istəyir. Bu işlərə şəxsən özü rəhbərlik edir. 1861-ci ilin sentyabrında o, məhkəməni qazanır. Nəticədə pul qaytarılır.

Bu pula kasıb ermənilərə yataqxana inşa etməyi qərara alır. Binanın inşası Aleksandr Vikanoroviç Pomeransevə həvalə edilir. O, buna qədər Gənç-Oğlu binası inşa edilmişdir. Binanın inşası 1893—1896-ci illərdə inşa edilmişdir.

Binanın inşasına 400 min rubl sərf edilmişdir.

Arxitektura
-----------

Bina dörd mətəbədən ibarətdir. Eklektika stilində inşa edilmişdir. Fasadı attika stilindədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Анастасия Быченкова.* "В Ростове из разрушающейся гостинцы «Московская» сделают 5-звездочный отель". donnews.ru. 2013-05-14. 2013-09-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-25.
2. ↑  "Ростов-на-Дону (объекты культурного наследия регионального значения)". Официальный портал Правительства Ростовской области. 2013-09-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-24.