**Soyqırım cinayətinin qarşısının alınması və cəzalandırılması haqqında Konvensiya** — 9 dekabr 1948-ci ildə Parisdə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Məclisi tərəfindən 260 (III) saylı qətnamə ilə qəbul edildi. Konvensiya 12 yanvar 1951-ci ildə qüvvəyə minmişdir. İnsanlıq əleyhinə ən ağır cinayət kimi "soyqırım" konsepsiyasının beynəlxalq hüquqi statusunu müəyyənləşdirir və hüquqi tərifini verir. Polşalı yəhudi əsilli vəkil Rafael Lemkinin etnik qrupların məhvinə görə hüquqi məsuliyyət müəyyənləşdirmək və soyqırımı beynəlxalq cəmiyyət tərəfindən insanlığa qarşı cinayət kimi tanıması uzun illər davam edən mübarizənin zirvəsidir. Bütün iştirakçı ölkələrin müharibə və sülh dövründə soyqırım aktlarının qarşısının alınması və cəzalandırılması üçün tədbirlər görmələri tələb olunur. Konvensiyanı təsdiqləyən ölkələrin sayı 2011-ci ilin sentyabr ayı etibarilə 141-ə çatır.

Soyqırımın tərifi
-----------------

 Soyqırım Konvensiyasında iştirak
  İmzalanmış və təsdiq edilmişdir
  Qəbul edildi və ya müvəffəq oldu
  Yalnız imzalanmışdır

Maddə II soyqırımı aşağıdakı kimi müəyyənləşdirir: 

>  ... milli, etnik, irqi və ya dini qrupu aşağıdakı kimi qismən və ya qismən məhv etmək məqsədi ilə edilən hərəkətlər:
> a) belə bir qrup üzvlərinin öldürülməsi;
> b) bu ​​cür qrup üzvlərinə ciddi bədən xəsarəti və ya ruhi zərər vurmaq;
> c) tamamilə və ya qismən fiziki məhv edilməsi üçün nəzərdə tutulmuş bu cür yaşayış şəraitinin hər hansı bir qrupu üçün qəsdən yaradılması;
> d) belə bir qrupun mühitində uşaq doğmağı qarşısını almaq üçün hazırlanmış tədbirlər;
> e) uşaqların bir insan qrupundan digərinə zorla köçürülməsi.
>  — Soyqırım cinayətinin qarşısının alınması və cəzalandırılması haqqında Konvensiya, Maddə II 

Maddə III cəzalandırılan əməlləri müəyyənləşdirir:

> 
> a) soyqırım;
> b) soyqırım törətmək üçün sui-qəsd;
> c) birbaşa və kütləvi şəkildə soyqırımı təşviq etmək;
> d) soyqırım cəhdi;
> f) soyqırımda iştirak
>  —  Soyqırım cinayətinin qarşısının alınması və cəzalandırılması haqqında Konvensiya, Maddə III

Konvensiya, II Dünya Müharibəsi zamanı Üçüncü Reyxin törətdiyi Holokosta bənzər hərəkətlərin qarşısını almaq üçün qəbul edildi. Konvensiyanın ilk nəşrində siyasi qətllər də yer alırdı, lakin SSRİ  və bir sıra digər ölkələr siyasi və ya sosial zəmində müəyyən edilmiş qruplara qarşı yönəlmiş hərəkətləri soyqırım kimi qəbul etməkdən imtina etdilər. Siyasi və diplomatik uzlaşma nəticəsində bu meyarlar istisna edildi.

### Soyqırımın subyektiv tərəfi

Soyqırımın subyektiv tərəfi "bu kimi qrupu ... tamamilə və ya qismən məhv etmək" niyyəti (niyyəti) şəklində günahı əhatə edir. Yəni cinayətin subyekti xəbərdar idisə və əməlləri nəticəsində müəyyən nəticələrin baş verməsini istəsəydi. Qeyd etmək lazımdır ki, nə Rafael Lemkin tərifində, nə də BMT-nin 11 dekabr 1946-cı il tarixli qətnaməsində niyyət kateqoriyası yox idi.

Soyqırım subyekti
-----------------

Soyqırım Konvensiyasının IV maddəsinə görə, bu cinayəti törədənlər "soyqırımı törədən şəxslər və ya III maddədə sadalanan əməllərdən ... konstitusiyaya görə məsuliyyət daşıyan hökmdar, vəzifəli və ya xüsusi şəxs olduqlarından asılı olmayaraq". Yəni fərdlər soyqırım cinayətinin subyektləridir. Dövlətlərin məsuliyyətinə gəldikdə, IX Maddəyə görə, "Bu Konvensiyanın şərhi, tətbiqi və ya icrası ilə əlaqədar olaraq, Razılığa gələn tərəflər arasında, bir dövlətin soyqırım törətdiyinə görə məsuliyyətinə və ya III maddədə göstərilən digərlərindən birinə aid olan mübahisələr, mübahisə tərəflərindən hər hansı birinin tələbi ilə Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinə təqdim edilir. "Beləliklə, soyqırımı törətmək üçün dövlətin məsuliyyəti məsələsinə Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi qərar verir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Статус Конвенции Arxivləşdirilib 2012-10-20 at the Wayback Machine (ing.)
2. 1 2  Текст Конвенции о предупреждении преступления геноцида и наказании за него Arxivləşdirilib 2016-04-26 at the Wayback Machine, Официальный сайт ООН.
3. ↑  *Robert Gellately & Ben Kiernan.* The Specter of Genocide: Mass Murder in Historical Perspective. Cambridge, UK: Cambridge University Press. 2003. 267. ISBN 0521527503.
4. ↑  *Staub, Ervin.* The Roots of Evil: The Origins of Genocide and Other Group Violence. Cambridge, UK: Cambridge University Press. 8. ISBN 0-521-42214-0.]

| ⛭Birləşmiş Millətlər Təşkilatı |
| --- |
| Antoniu Quterreş, Baş katib,  • Əminə Ceyn Məhəmməd, Baş katibin müavini  • Mariya Fernanda Espinosa, Prezident |
| BMT sistemi | 

|  |  |
| --- | --- |
| Nizamnamə | 
* Preambula

 |
| Əsas orqanlar | 
* Katiblik (Baş katib  • Baş katibin müavini)  • Baş Assambleya (Prezident)  • Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi (Statut)  • Təhlükəsizlik Şurası (Üzvlər)  • İqtisadi və Sosial Şura  • Qəyyumluq Şurası

 |
| Katiblik ofislərivədepartamentləri | 
* Baş qərargah  • Baş Katibin Gənclər üzrə Elçisi  • Baş Katibin sözçüsü  • Cenevrə  • Millətlər Sarayı  • Nayrobi  • Vyana  • İqtisadi və Sosial məsələlər  • Siyasi və Sülhməramlı məsələlər (Daq Hammarşeld Kitabxanası)  • Təhlükəsizlik və Mühafizə  • Fələstinlilərin hüquqları bölməsi  • Sülhməramlı Əməliyyatlar  • Daxili Nəzarət  • Hüquq məsələləri  • İnkişaf etməkdə olan ölkələr  • İnkişaf və sülh üçün idman  • Tərksilah məsələləri  • Kosmik məsələlər  • Tərəfdaşlıq  • Humanitar İşlərin Əlaqələndirilməsi  • Ərazilər üzrə BMT qurumları

 |
| Proqramlarvəixtisaslaşmış agentliklər | 
* Sülh mədəniyyəti  • FAO  • İCAO  • İFAD  • İLO  • İMO  • İTC  • İPCC  • İAEA  • MİNURSO  • UNİDO  • İTU  • UNAİDS  • SCSL  • UNCTAD  • UNCİTRAL  • UNCDF  • UNDGC  • UNDP  • UNDPKO (sülhməramlı)  • UNEP  • UNESCO  • UNFİP  • UNFPA  • UN-HABİTAT  • OHCHR  • UNHCR  • UNHRC  • UNİCEF  • UNİCRİ  • UNİDİR  • UNİTAR  • BMT-Okeanlar  • UNODC  • UNOPS  • UNOSAT  • UNRISD  • UNRWA  • UNSDG  • UNSSC  • UNU (UNU-OP  • UNU-CRIS)  • UNV  • BMT Qadınlar  • ÜTT  • ÜPİ

 |

 |
| Üzvlər və müşahidəçilər | Tamhüquqlu üzvlər  • BMT TŞ daimi üzvlər  • Müşahidəçilər |
| Tarixi | Millətlər Liqası  • "Dörd polis" planı  • Birləşmiş Millətlər Bəyannaməsi  • Sülhməramlı missiyalar  • Ümumdünya İnsan hüquqları Bəyannaməsi (İnsan hüquqları günü) |
| Qətnamələr | Baş Assambleya  • Təhlükəsizlik Şurası (Kipr  • İran  • İraq  • İsrail  • Livan  • Dağlıq Qarabağ  • Şimali Koreya  • Fələstin  • Suriya  • Qərbi Saxara) |
| Əlaqəli | Bretton-Vuds sistemi  • Hərtərəfli Nüvə Sınağına Qadağa Müqaviləsi  • Bayraq (Şərəf bayrağı)  • Soyqırım Konvensiyası  • Mülki və siyasi hüquqlar haqqında Beynəlxalq Pakt  • Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi  • Hərbi Heyət Komitəsi  • BMT-nin rəsmi dilləri  • Kimyəvi Silahların Qadağan edilməsi Təşkilatı  • BMT Günü  • BMT Minilliyin Bəyannaməsi  • Minilliyin İnkişaf Məqsədləri  • BMT Təhlükəsizlik Şurasının veto səlahiyyəti |
| Digər | BMT Modeli |

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | GND: 4162049-5 · Microsoft: 2779758792 · VIAF: 183873516 · WorldCat VIAF: 183873516 |