recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Vikipediyada bu təxəllüslü müxtəlif şəxslər haqqında məqalələr var, bax: Göyçəli. 

**Niftalı Göyçəli** (*azərb.* Yusifov Niftalı Puta oğlu‎; 21 mart 1951, Basarkeçər rayonu) — Azərbaycan şairi, yazıçı.

Həyatı
------

Niftalı Göyçəli 21 mart 1951-ci ildə Göyçə mahalının Basarkeçər rayonuun Babacan kəndində anadan olmuş, 1 yaşından sonra ailəsi ilə birlikdə Dərə kəndinə köçmüşlər.

Dərə kənd səkkizillik məktəbini bitirdikdən sora IX–X sinifləri Ardanış kənd orta məktəbində oxumuşdur. 1967-ci ildə Bakı şəhərində ali məktəbə daxil ola bilməyib, inşaat fəhləsi kimi işləməyə başlamışdır. Hərbi xidmətə çağırılarkən hərbi göndərişlə avtomobil məktəbində sürücülük kursunu bitirmişdir. İrəvan, Tbilisi, Gəncə şəhərlərində hərbi sürücü kimi inşaat batalyonunda işləməklə xidməti başa vuraraq, Bakı şəhərinə qayıtmışdır.

1974-cü ildə ADU-nun kitabxanaçılıq fakültəsinə (qiyabi) daxil olub, 1981-ci ildə oranı bitirmişdir.

1976-cı ildən Şəki rayonuna köçməklə əvvəlcə kənd mədəniyyət evinin direktoru və iki il də S. Vurğun adına rayon mədəniyyət evinin direktoru işləmişdir. 1990-cı ildə ailəlikcə Bakı şəhərinə köçməklə ARDNŞ "Geofizikakəşfiyyat" idarəsində 1992-ci ilə kimi fond rəisi vəzifəsində işləmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Orta məktəb illərindən şeirin müxtəlif növlərində yazmağa başlamışdır. Üç epos, beş poema müəllifidir.

"Altun saçlı qərəman" (2000), "İbrahim və Lilpar" (2002), "Vətən sizə oğul dedi" (2011) poemaları və iki eposu: "Qədim Turan eposu" (2014), "Bilqamıs — bəşəriyyətin ümumi eposudur" (2015) adlı əsərləri çap olunub.

Niftalı Göyçəli Qədim yunan şairi Hömerdən sonra epos janrında yazan ikinci şairdir. Şairin bir uğurunu da deyək ki, Aşıq Ələsgərin 200 ildən sonra "Ay nədən oldu" qıfılbəndini açaraq deyişmə kimi təqdim etməyi bacarmışdır.

Bir neçə kitabın redaktoru olmaqla "Göyçə ustadları" antologiyasını hazırlayıb nəşr etdirmişdir.

### Kitabları

1. "Altun saçlı qərəman", Bakı: 2000
2. "İbrahim və Lilpar", Bakı: 2002
3. "Vətən sizə oğul dedi", Bakı: 2011
4. "Qədim Turan eposu", Bakı: 2014 **Arxivləşdirilib** — 25.10.2017
5. "Bilqamıs — bəşəriyyətin ümumi eposudur", Bakı: "Elm və təhsil", 2015. 176 səh.
6. "Milli Qəhrəman Pəncəli", Bakı: 2017 (Şəhriyar Seyidoğlu ilə ortaqlı)
7. "Göyçə ustadları" (antologiya), I hissə. Bakı: "Elm və təhsil", 2017. 200 səh. ISBN 978-9952-8176-1-2
8. "Becan Qasımov — Göyçə xatirələri" (Bioqrafik povest). Bakı: "Elm və təhsil", 2018. 184 səh. ISBN 978-9952-8176-6-9
9. "Miskin Abdal və Səfəvilər". Bakı: "Elm və təhsil", 2018. 232 səh. ISBN 978-9952-8176-1-2

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qədim Turan eposu". 2023-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-27.
2. ↑  "Bilqamıs dastanı təqdim olundu". 2017-12-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-27.
3. ↑  "Bilqamıs - bəşəriyyətin ümumi eposudur". 2020-11-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-10-25.

Vikianbarda Niftalı Göyçəli ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Aşağı Kama su anbarı** və ya **Nijnekamsk su anbarı** (*rus.* Нижнекамское водоранилище; tatar. Түбән Кама сусаклагычы) – Kama çayı hidroelektrik kaskadı üzərində yerləşən su anbarı. Rusiya Federasiyasında – Tatarıstan, Başqırdıstan, Udmurtiya respublikalarında, eləcə də, Perm diyarında yerləşir.

Haqqında
--------

Aşağı Kama Hidroelektrik Stansiyasının tikilməsindən sonra 1978-1981-ci illərdə dəniz səviyyəsindən 62 metr yüksəkliyə çatmışdır. Su anbarının su səviyyəsi daha yüksəkdə yerləşən su anbarlarının (Kama su anbarı və Votkinsk su anbarı) su rejimindən asılıdır. Nijnekamsk su anbarının sahəsi 1.084 km², həcmi isə 2,8 km2 təşkil edir. Kama çayı boyunca uzunluğu 185 kilometr, Ağidel çayı boyunca uzunluğu 157 kilometrdir. Su anbarından sulama və balıqçılıq fəaliyyətləri üçün istifadə olunur.

Su anbarının dəniz səviyyəsindən 68 metr yüksəkliyə çatdırılması planlaşdırılır. Tatarıstan hökuməti elektrik stansiyasının tam gücünə çatmağı planlaşdırdığını açıqlayıb. Lakin Tatarıstanın ekologiyadan məsul şəxsləri plana qarşıdır. Çünki bu halda su anbarı Kulyaqaş bataqlığında və digər yerlərdə daşqına səbəb ola bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  (Tatarca) məqalə adı // Tatar Ensiklopediyası. Kazan: Tatarıstan Elmlər Akademiyası. Tatar Ensiklopediyası İnstitutu. 2002.
2. ↑  "Parliament Gives Up On Reviving Kama Alany Nuclear Power Station Project". 2023-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-02.
3. ↑  "Nuclear Project Sparks Criticism". 2023-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-02.

Xarici keçidlər
---------------

* 

* Vikianbar Vikianbarda **Nijnekamsk su anbarı** ilə əlaqəli mediafayllar var.

| ⛭Kama çayı |
| --- |
| Volqa çayının sol qolu |
| Qollar | 
* Kosa
* Vişera
* Mulyanka
* Çusovaya
* Silva
* Ağidel
* İj
* İk
* Toyma
* Şeşma
* Zay
* Vyatka
* Myoşa

 | Volqa və Kama çaylarının su hövzəsi. |
| Su anbarları | 
* Kama
* Votkinsk
* Nijnekamsk
* Kuybışev

 |
| Hidroelektrikstansiyalar | 
* Kama
* Votkinsk
* Nijnekamsk

 |
**Azərbaycan günəş ayinləri** — Azərbaycanın bir çox yerində yayılmış adət. Günəşin çağrılması üçün istifadə olunur.

İcrası
------

Azərbaycanda uzun müddət yağan yağışdan sonra Günəşin çıxması istənilirsə, Baba dağından gətirilən daş ocaqdakı külə basdırılır. Sonra eyni ocaqda xəşil pişirilir. Xəşili ananın ilk uşağı qarışdırar, əfsunçu basdırılan daşın üzərinə közlər yığa-yığa əfşunun sehrli hissəsini oxuyar: Qodu, odu, daşı. Odu kəssin yağışı. Bu ayində Günəş iyəsi ilə əlaqə qurmaq üçün dağ, daş və ocaq kultlarından istifadə olunur. 

Günəş çağırma mərasimində Qodu adlandırılan kukladan istifadəyə də rast gəlinir. Qadın şəklində olan kukla yuvarlaq olur və alnına Günəşi simvolizə edən ayna da yağışdırılır. Qodunun adları Azərbaycan dilinin dialektlərinə görə Dodu və Xodu da ola bilər. Qodunun Günəş ilahəsinin adı olması ehtimal edilir. Novruzun ilk dörd günü yağışlı keçərsə, qodu mərasimi keçirilərək Günəşi çağırarlar.

İstinadlar
----------

* Najafov, A. (2019). Azerbaycan halk inanışları. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı, Konya.

| ⛭Azərbaycan təqvim inancları və mərasimləri |
| --- |
| Yaz | 
* Novruz
* Qarayaz
* Gül bayramı
* Qodu
* Sucəddim
* Qarıborcu

 |
| Yay | 
* Susəpən
* Abrizəgan
* Qoradöyən
* Quyruqdoğdu
* Elqovan
* Sonay

 |
| Payız | 
* Paqtıqan
* Qoçqarışan
* Şanıdər
* Mehrigan
* Nar bayramı
* Kövsəc
* Qırovdüşən ay
* Naxırqovan

 |
| Qış | 
* Böyük Çillə
* Çillə gecəsi
* Kiçik Çillə
* Səddə
* Xızır Nəbi
* Boz ay
* Çərşənbələr
	+ Su çərşənbəsi
	+ Od çərşənbəsi
	+ Yel çərşənbəsi
	+ Torpaq çərşənbəsi
* Aləmin yatdığı vaxt

 |
| Mərasimlər | 
* Adqoyma
* Duz ayini
* Evlilik
* Kos-kosa
* Kürmükoba
* Qurd ağzı bağlama
* Saya
* Təkə
* Ölümdən sonra evlilik
* Vəsfi-hal
* Yağış yağdırma
* Yuğ
* Ziyarətlər

 |
| Həftə günləri | Adına günü |
**Dark Angel** (*azərb.* Qaranlıq mələyi‎) — 1981-1992 və 2002-2005-ci illərdə mövcud olmuş ABŞ musiqi qrupudur. "Dark Angel" musiqi qrupu 2013-cü ildə yenidən formalaşmışdı.

Yaranma
-------

"Dark Angel" musiqi qrupu 1981-ci ildə Kaliforniya ştatının Los Anceles Sahəsinə məxsus Dauni şəhərində formalaşmışdı. Musiqi heyətinin tərkibinə Cim Durkin (*ing.* Jim Durkin), Don Doti (*ing.* Don Doty) və Rob Yan (*ing.* Rob Yahn) daxil idi. Bu qrupun 1985-ci ildə "We Have Arrived" adlı albomu işıq üzü görür. Albomun treklərinin stilləri hevi-metal və spid-metal janrlarına bənzəyirdi. Albomda "Mercilles Death", "Falling From the Sky" və "No Tomorrow" adlı trekləri böyük populyarlıq qazanmışdı. Arınca 1986-cı ildə "Darkness Descends" və 1989-cu ildə "Leave Scars "albomları işıq üzü görür. 1991-ci ildə çıxarılan "Time Does Not Heal" adlı albomu populyarlıq qazanmışdı. Alboma məşhur metal bəstəkarı, "Pantera", "Soundgarden" və "White Zombie" ləqəbləri ilə tanınan Terri Deyt prodüserlik etmişdir. Qrup heyəti bu albomun uğuru haqqında əfsanəvi "KNAC" adlı rok-radioda məlumat vermişlər. Lakin 1992-ci ildə musiqi rupunun "Combat Records" leyblı ilə kontraktı bitdiyinə görə albom çıxara bilmir. Bu səbəbdən musiqi qrupu həmin il "Best Of" və "Decade of Chaos" adlı yığmalar yazdırmağa məcbur olur. Musiqi qrupu 1992-ci ildə dağılır. 2002-ci ildə "Dark Angel" qrupunun heyət üzvləri birləşərək yenidən səhnəyə qayıdırlar. Yeni yaranan qrup 2002-2005-ci illər arası mövcud olur.

Qrup üzvləri
------------

İndiki
* Jim Durkin – gitaralar (1981–1989, 2013–ildən)
* Eric Meyer – gitaralar (1984–1992, 2002–2005, 2013–ildən)
* Gene Hoglan – baraban (1984–1992, 2002–2005, 2013–ildən)
* Mike Gonzalez – bas (1986–1992, 2013–ildən)
* Ron Rinehart – vokal (1987–1992, 2002–2005, 2013–ildən)

Keçmiş üzvlər
* Mike Andrade – baraban (1981–1983)
* Rob Yahn – bas (1981–1986)
* Don Doty – vokallar (1981–1987)
* Jack Schwartz – baraban (1983–1984)
* Bob Gourley – baraban (1984)
* Lee Rausch – baraban (1984)
* Jim Drabos – vokallar (1987)
* Brett Eriksen – gitaralar (1989–1991)
* Cris McCarthy – gitaralar (1991–1992)
* Danyael Williams – bas (2002–2005)

Diskoqrafiya
------------

Albomlar
* *We Have Arrived* (1985)
* *Darkness Descends* (1986)
* *Leave Scars* (1989)
* *Time Does Not Heal* (1991)

Canlı
* *Live Scars* (1990)

Yığmalar
* *Decade of Chaos: The Best of Dark Angel* (1992)

Demo-lar
* *Gonna Burn* (1983)
* *Demo II* (1983)
* *Live Demo* (1984)
* *Live Demo From Berkeley* (1985)
* *Atrocity Exhibition* (1992)

Sinqllar
* "Merciless Death" (1985)
* "Act of Contrition" (1991)

İstinadlar
----------

1. ↑  Dark Angel musiqi qrupu Arxivləşdirilib 2009-07-19 at the Wayback Machine Voicesfromthedarkside.de saytında
2. ↑  Dark Angel musiqi qrupu[*ölü keçid*] Demonovich.ru saytında

Xarici keçidlər
---------------

* Dark Angel tarixi Arxivləşdirilib 2007-03-10 at the Wayback Machine
* Dark Angel Fan-Sayt Manuela
* Allmusic.com saytında Dark Angel
* Time Does Not Heal resenziyası
* Musiqi Otaqlarının Yanında Qara Ləkə
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Ərəfsə.

**Ərəfsə** — Azərbaycan Respublikası, Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunda kənddir.

Kənd rayon mərkəzindən 55 km şimalda, Əlincə çayının sağ sahilində yerləşir.

Kənd Zəngəzur silsiləsinin ətəyindədir. Ermənistanın Sisian rayonunda da əhalisini azərbaycanlıların təşkil etdiyi Ərəfsə kəndi olmuşdur.

Tarix və etimologiyası
----------------------

Kənd ərazisində Son Tunc və İlk Dəmir dövrünə aid yaşayış məskəni aşkar edilmişdir. Buradan e.ə II minilliyə aid monoxrom boyalı gil qablar və digər maddi-mədəniyyət nümunələri tapılmışdır.

1590-cı ilə aid sənədlərdə kəndin adı "Ərəfsax" kimi işlədilmişdir. Bəzi tədqiqatçıların fikrincə bu, "sak ərlərinin eli, yurdu" mənasını verir. Onu da qeyd edək ki, sak tayfaları e.ə II minillikdə Culfanın yerli sakinlərindən olmuşlar.

Kəndin adı ərəfsəli tayfasının adı ilə əlaqədardır. Bu adın həm də ərazisindəki pirlə bağlı olduğu, onun 3 ərəb sözündən yarandığı fikri də irəli sürülür.

Bəzi tədqiqatçılar isə bu toponimin eradan əvvəl XIV əsrdə Kiçik Asiyada Het dövlətinin hökmdarı olmuş II Murşilinin bir qayaüstü yazısında kiçik ölkə və qala kimi adı çəkilən Aripsa ilə əlaqədar olduğunu və Aripsa adının yerli forması olan Ərəfsə adının Culfa bölgəsinə gətirildiyini iddia edirlər.

Əhalisi
-------

Kəndin yerli əhalisini ərəfsəli tayfasının nümayəndələri təşkil edirlər. Tarixən Naxçıvan və Dərələyəz mahallarının bir çox yerlərində yaşayan ərəfsəlilərin əsas məşğuliyyətləri maldarlıq olmuşdur. Ərəfsəli tayfası qədim kəngər tayfasının bir qoludur. Kəngərli tayfasının oymaqlarından biri də Ərəfsəli oymağı olmuşdur.

İqtisadiyyatı
-------------

Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti arıçılıq və heyvandarlıqdır.

Təbii ehtiyatları
-----------------

### Mineral bulaqları

Kənd ərazisində Ərəfsə piri ilə üzbəüz, Əlincə çayının sol sahilindəki təpələrin ətəyində soyuq sulu mineral bulaqlar mövcuddur ki, onlar da elmi şəkildə tam tədqiq olunmamışdır.

Həmçinin bax
------------

* Ərəfsə körpüsü
* Ərəfsə piri



| ⛭Culfa rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Culfa |  |
| Kəndlər | Bənəniyar • Boyəhməd • Camaldın • Dizə • Əbrəqunus • Əlincə • Ərəfsə • Ərəzin • Gal • Göydərə • Gülüstan • Xanəgah • Xoşkeşin • Kırna • Qazançı • Qızılca • Ləkətağ • Milax • Saltaq • Şurud • Teyvaz • Yaycı |
NASA-nın çəkdiyi Nukuoronun kosmosdan görüntüsü
**Nukuoro** — ekvatordan bir qədər şimalda, Mikroneziya Federativ Ştatlarının Ponpei ştatında yerləşən qum atollu. Təxminən 900 nəfər əhalisi var. Atol klassik halqaşəkilli formasındadı, ortasında diametri 6 kilometrə yaxın olan laqun yerləşir.

Adada hava limanı yoxdur, ayda bir dəfə qeyri-müntəzəm olaraq sərnişin gəmisi gəlib gedir. Həmçinin buranın ibtidai məktəbi var.

İnsanların Nukuoroda nə vaxt peyda olması məlum deyil, lakin miqrasiya çox güman ki XII əsrdə başlayıb və qeyri-bərabər yayılıb. Ağlagələn miqrasiya istiqaməti Tuvaludu. Avropalılar atollu 1806-ci ildə tapıblar: ispan dənizçi Xuan Batista Monteverdinin komandanlığı altında olan gəmidən görüblər.

Əhalisi Polineziya dili olan Nukuoro dilində danışırlar, bundan başqa yaşlılar ponapey dilini də bilirlər. Taro və kopra yetişdirilməsi (əsasən atollun cənub-şərq hissəsində), maldarlıq və balıqçılıqla məşğul olurlar  Sahilində qara istridyələrə rast gəlmək mümkündü, onlar mirvari istehsal edirlər.

Nukuoro (Sakit okean)NukuoroNukuoro atollunun Sakit okeanda yeri
Atollda uşaqların ailədən ailəyə keçməsi çox yayılıb, belə ki, 1999-cu ildə edilən tədqiqatda müəyyən edilmişdir ki, uşaqların təxminən üçdə ikisi (61%) ögeydilər. 1965-ci ildə isə yaşlı əhalinin cəmi 2% -ı ömrümdə heç vaxt onlara doğma olmayan ailədə böyümüyüblər.

2011-ci ildə BMT-nin yerli xalqların məsələləri üzrə Daimi forumunda Nukuoro rezidentlərin təmsilçisi Bestina Mencamin bildirdi ki, atol qlobal istiləşmənin səbəb olduğu sunamiyə görə daim təhlükədədi, və o, təkçə sığınacaqların yoxluğunu yox, həm də aclığa aparan münbit torpaqların dağıdılmasını nəzərdə tuturdu.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Nukuoro Atoll, Federated States of Micronesia Arxivləşdirilib 2012-09-07 at the Wayback Machine. *Earth Observatory*. NASA (10 iyul 2006).
2. ↑  Nukuoro Elementary School[*ölü keçid*] (ingiliscə). Micronesian Seminar.
3. 1 2  *Kirch P.V.* On the Road of the Winds: An Archaeological History of the Pacific Islands before European Contact Arxivləşdirilib 2020-09-13 at the Wayback Machine. — University of California Press, 2000. — ISBN 9780520928961.
4. ↑  *Quanchi M. Robson J.* Historical Dictionary of the Discovery and Exploration of the Pacific Islands Arxivləşdirilib 2022-05-21 at the Wayback Machine. — Scarecrow Press, 2005. — С. xviii. — (Historical Dictionaries of Discovery and Exploration). — ISBN 9780810865280.
5. ↑  *Neil Sims, Dale Sarver.* Round pearl seedings in Nukuoro, FSM Arxivləşdirilib 2015-09-24 at the Wayback Machine (англ.). SPC Pearl Oyster Information Bulletin (1996).
6. ↑  *Попов В. А.* Алгебра родства: родство, системы родства, системы терминов родства Arxivləşdirilib 2023-08-05 at the Wayback Machine. — РАН, Музей антропологии и этнографии им. Петра Великого, 1999. — С. 84. — (Алгебра родства: родство, системы родства, системы терминов родства).
7. ↑  With Indigenous Children Facing ‘Lifetime of Exclusion’, UN Children’s Fund Developing Framework Strategy to Address Challenges, Permanent Forum Told Arxivləşdirilib 2023-08-05 at the Wayback Machine (ingiliscə.). BMT (23 May 2011).
**I Manuçar** (*gürc.* მანუჩარ I დადიანი ; XVI əsr – 1611) — Dadianilər sülaləsindən olan Meqreliya knyazı. 1590-1611-ci illərdə hakimiyyətdə olmuşdur. Atası Meqreliya knyazı I Levandır. 1590-cı ildə böyük qardaşı IV Mamianın ölümündən sonra Meqreliya taxtına çıxmışdır.

Meqreliya knyazlığı İmereti çarlığının tərkibindəki inzibati-ərazi vahidlərindən biri olmuşdur. I Manuçarın dövründə Gürcüstanda siyasi olaraq qarışıqlıq hökm sürürdü. Bu dövrdə I Manuçar xələfləri kimi İmereti çarlığı üzərində Dadianilərin təsirini artırmağa çalışırdı. Həmçinin Gürcüstanı bütünlüklə hakimiyyəti altına almaq istəyən Kartli çarı I Simona qarşı mübarizə aparmış və ona qarşı İmereti çarı Rüstəmə dəstək vermişdir.

Həyatı
------

I Manuçarın taxta çıxdığı 1590-cı ildə Şərqi Gürcüstanda hökm sürən Kartli çarı I Simon İmeretidəki hakimiyyət dəyişikliyindən istifadə edərək bölgəni öz hakimiyyəti altına salmağa çalışdı. O, topla təchiz olunmuş ordusu ilə Lixi dağlarını keçərək İmeretiyə daxil oldu. I Simon Kartli çarı Rüstəmi Meqreliyaya qarşı hücuma keçməyə məcbur etdi. I Manuçar Rüstəmə təklif etdi ki, hücumu dayandıracağı təqdirdə onun vassallığını qəbul edəcək və həmçinin I Simona itaət edəcək. Lakin I Simon bu təklifi qəbul etmədi və I Manuçardan təslim olmasını tələb etdi. Həmçinin onu təslim olmayacağı təqdirdə Meqreliyaya hücum etmək ilə təhdid etdi.

I Manuçar buna qarşılıq olaraq ordu yığmağa başladı. Sonradan İmereti çarı Rüstəmin də dəstəyini alan I Manuçar, Opşkvitidə I Simona hücuma keçdi və onu məğlub etdi. Həmçinin I Simonun ordusuna aid olan toplar da I Manuçarın əlinə keçdi. I Simonun Kartliyə doğru geri çəkilməsindən sonra Rüstəm I Manuçarın mühafizəsi altında İmeretiyə geri döndü. Bu dövrdə I Simon və Rüstəm arasında sülh əldə edilməsindən sonra Qərbi Gürcüstanda siyasi sabitlik yarandı. XVIII əsr tarixçisi Vaxuşti Baqrationiyə görə I Manuçar ov zamanı maral sürüsünü təqib edərkən həlak olmuşdur. Onun yerinə taxta oğlu II Levan keçmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bagrationi, Vakhushti.*  Nakashidze, N.T. (ed.). История Царства Грузинского [*History of the Kingdom of Georgia*] (PDF) (Russian). Tbilisi: Metsniereba. 1976. 136–137. 2014-02-22 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-11-29.
2. ↑  *Rayfield, Donald.* Edge of Empires: A History of Georgia. London: Reaktion Books. 2012. səh. 180. ISBN 1780230303.
3. ↑  *Grebelsky, P. Kh.; Dumin, S.V.; Lapin, V.V.*  Дворянские роды Российской империи. Том 4: Князья Царства Грузинского [*Noble families of the Russian Empire. Vol. 4: Princes of the Kingdom of Georgia*] (Russian). Vesti. 1993. 46–47.
**Nəsib Mirsaleh oğlu Muxtarov** — Azərbaycan arxeoloqu.

Həyatı
------

Nəsib Muxtarov 3 oktyabr 1951-ci il tarixdə Nuxa şəhərində anadan olmuşdur. Əsgəri xidmətdən sonra Bakı şəhərindəki 21 saylı tikinti idarəsində fəhlə işləyir, 1974-1979-cü ilərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsində əyani ali təhsil alır. Bundan sonra Şəkidəki R.b.Əfəndiyev adına Diyarşünaslıq muzeyində baş fond mühafizəçisi, daha sonra bu muzeyin direktoru, 1982-ci ildən isə Şəki rayon Mədəniyyət şöbəsində tarixi abidələrin baş mühafizi vəzifəsində işləyir. Şəki rayon Mədəniyyət şöbəsində işləyərkən, "Biz diyarı öyrənirik" adlı könüllülər qrupunu yaradır (Daha sonra bu qrupun bazasında "Ocaq" ədəbi-ictimai birliyi təşkil edilmişdir).

Nəsib Muxtarov 1981-ci ildən Yevlax-Balakən dəmir yolunun çəkilişi ilə əlaqədar rayon ərazisində arxeoloji qazıntı işləri aparan ekspedisiyanın işini yaxından izləmiş və bu iş onun üçün o qədər maraqlı görünmüşdür ki, bundan sonra həyatını arxeologiyaya həsr etməyə qərar vermişdir. O, 1990-cı ildən Azərbaycan MEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun Şəki arxeologiya-folklor qrupunun baş elmi işçisidir. Onun iştirakı, yaxud rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərən arxeoloji ekspedisiyalar Respublikanın şimal-qərb bölgəsində çoxlu sayda arxeoloji qazıntı işləri həyata keçirmiş və keçirməkdədirlər.

2015-ci il 17 apreldə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin dəstəyi ilə Azərbaycan Xalça Muzeyində təşkil olunmuş "Milli irs-2015" mükafatının təqdimat mərasimində Nəsib Muxtarov diplom və pul mükafatı ilə təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ширин Манафов. Музей «Золотого тысячелетия»". 2023-08-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-21.
2. ↑  "Aydın Məmmədov. Nəsib Muxtarovun həyat yoluna bir nəzər". 2015-10-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-21.
3. ↑  "Azertag.az; "Milli irs-2015" mükafatının təqdimat mərasimi olub". 2021-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-24.

Xarici keçidlər
---------------

* Şəkillər: 1, 2, 3.
**Oleq Valerianoviç Basilaşvili** (gür. *ოლეგ ბასილაშვილი*) — Sovet və Gürcüstan aktyoru, SSRİ xalq artisti (1984).

Həyatı
------

Oleq Basilaşvili 26 sentyabr 1934-cü ildə Valerian Noşrevanoviç Basilaşvili (1900-1975) və İrina Sergeyevna İlyinskayanın (1908-1980) ailəsində anadan olmuşdur. Gürcü soyadı olan Basilaşvili yalnız onun atasında rast gəlinir. Belə ki, ona qədərki əcdadlar hamısı Basilov soyadını daşıyırdılar. Oleqin ana babası Sergey Mixayloviç İlyinski (1872-1934) memar, ata babası Noşrevan Keyxosroviç Basilov (1867-1943) isə polis nəzarətçisi olmuşdur. Basilaşvilinin əcdadları Gürcüstana təqribən 400 il əvvəl Basian dağından, hazırkı müasir Türkiyənin ərazisindən gəlmişdilər.

1956-cı ildə MXAT məktəb-studiyasında Pavel Massalskinin kursunu bitirmişdir. Onda Lenin komsomolu adına Leninqrad teatrına göndərilmişdir.

1959-cu ildə Böyük Akademik Dram Teatrının (hazırda Tovstonoqov adına Böyük Akademik Dram Teatrı) truppasına dəvət olunur. Orada Georgi Tovstonoqovun bir neçə quruluşunda ("Okean", "Üç bacı", "Barbarlar" və s.) iştirak etmişdir.

Rejissorlar Eldar Ryazanovun ("İşdə məhəbbət macərası", "İki nəfərlik vağzal") və Georgi Daneliyanın ("Payız marafonu") filmlərindəki rolları isə aktyora məşhurluq gətirdi. Maraqlıdır ki, 1975-ci ildə Oleq Basilaşvili atasının ölümü ilə bağlı Eldar Ryazanovun "Qəribə təsadüf və ya həmişə təmizlikdə" filmindəki İppolit roluna çəkilməkdən imtina etmişdi.

1990-1993-cü illərdə RSFSR-in (Rusiya Federasiyası) millət vəkili olmuşdur.

2006-cı ildə "Əsrin avtoqrafı" kitabının buraxılışında iştirak etmişdir.

2015-ci ilin dekabrında Alisa Freyndlixlə birgə Tovstonoqov adına Rusiya Böyük Teatrının qastrol səfəri çərçivəsində Bakıya gəlmiş və Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrının səhnəsində "Dayının yuxusu" adlı tamaşa ilə çıxış etmişdilər.

Ailəlidir. Birinci evliliyi aktrisa Tatyana Doronina ilə olmuşdu. Bu ailə səkkiz ildən sonra dağıldı. Basilaşvilinin ikinci arvadı Qalina Mşanskaya olmuşdur.

Filmoqrafiya
------------

1. İşdə məhəbbət macərası (film, 1977)
2. İki nəfərlik vağzal (film, 1982)
3. Öncəgörmə (film, 1993)

İstinadlar
----------

1. ↑  "«Ирония судьбы»: о тех, кто не попал в фильм". 2014-03-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-07-10.
2. ↑  "Sankt - Peterburq Teatrı Bakı Səhnəsində - Lider Tv Online". 2023-08-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-27.

Xarici keçidlər
---------------

* Oleq Basilaşvili — IMDb səhifəsi
**Bədii ədəbiyyat üzrə qadın mükafatı** (*ing.* The Women’s Prize for Fiction; 1996-2012 illərində adı **Oranj ədəbiyyat mükafatı** (*ing.* Orange Prize for Fiction) idi; 2013-2017 illərində **"Beylis" bədii ədəbiyyat üzrə qadın mükafatı)** — istənilən millətdən olan qadın tərəfindən ingilis dilində yazılan və mükafatın təqdim edilməsindən bir il əvvəl Böyük Britaniyada nəşr olunan ədəbi əsər (roman) üçün verilən ən nüfuzlu mükafatlardan biri. Mükafat 1996-cı ildən bəri verilir. Mükafat 1996-cı ildən bəri verilir.

Mükafat qazananlara £30.000 funt sterlinq və heykəltaraş Qrizel Nayvanın düzəltdiyi "Bessie" bürünc heykəlciyi verilir.

Mükafatın tarixi
----------------

Mükafat ideyası 1991-ci ildə Buker mükafatının qısa siyahısında qadın müəlliflərinin əsərlərinin olmayacağı elan olunduqdan sonra yaranmışdır. Mükafatın təşkilatçılarının sözlərinə görə, mükafatın təsis olunduğu dövrdə əksər kitablar (60/40) qadınlar tərəfindən yazılsa da, qadınlar Buker mükafatının qısa siyahısında yerlərin yalnız 10% alırlar. 1995-ci ildə təsisçilər Orange şirkətinə sponsorluq üçün müraciət etdilər. 1996-cı ilin yanvar ayında "Oranj" ədəbiyyat mükafatı təsis edildi. 2017-ci ilin iyun ayında mükafatın təşkilatçıları BAILEYS ilə üç illik əməkdaşlığlarını elan etdilər, bundan sonra Deloitte və NatWes sponsorlar siyahısına qatıldılar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "About". Women's Prize for Fiction. 2019-11-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-10.
2. ↑  "History". Women's Prize for Fiction. 2019-11-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-10.
Solario, Andrea (it. Andrea Solario, 1460, Milan – 1524, Milan) – Lombardiya rəssamlıq məktəbini təmsil edən italiyalı rəssam

Bioqrafiya və yaradıclıq
------------------------

Heykəltəraşın oğlu olub. İlk incəsənət dərslərini heykəltaraş və memar olan qardaşı Xristoforo Solariodan alıb. Ciovanni Bellini və Leonardo da Vinçidən də dərs alıb. Venesiya, Milan, Normandiya (1507–1509), Paviya və Romada çalışıb. 1507-ci ildən başlayaraq iki il ərzindən XII Lüdovikin sarayında çalışıb. 
Andrea Solario bir sıra portretin ("Qərənfilli kişi", "Şarl d’Ambuaz" və s.) müəllifidir. Portret yaratdıqda Solario müəyyən kanona arxalanır: qurşağa və ya sinəyədək təsvir, baş 4/3 həcmindədir, baxış tamaşaçıya istiqamətlənib. Adətən model mənzərə fonunda təsvir edilir, bəzən isə mənzərənin fraqmenti pəncərənin alaqapılı ambrazurunda görsənir. Solario ifadəli, dərin obrazlar yaradır.

Andrea Solario dini mövzu ilə bağlı əsərlər də yaradıb ("Çarmıxlama", "Körpəli Madonna"). Rəssamın ən məşhur əsəri "Yaşıl döşəkli Madonna"-dır. Rəssamın əsəri xəttlərin aydınlığı və rənglərin müvazinəti ilə seçilir.

Əsərlər qalereyası
------------------

* Andrea Solario. "Qərənfilli kişi". təx. 1495Andrea Solario. "Qərənfilli kişi". təx. 1495
* Andrea Solario. "Lütnist"Andrea Solario. "Lütnist"
* Andrea Solario. "Şarl d’Ambuaz". təx. 1507Andrea Solario. "Şarl d’Ambuaz". təx. 1507
* Andrea Solario. "Vəftizçi İoannın başı". təx. 1507Andrea Solario. "Vəftizçi İoannın başı". təx. 1507

Qeydlər
-------

* Badt K. Andrea Solario, sein Leben und seine Werke; ein Beitrag zur Kunstgeschichte der Lombardei. Leipzig: Klinkhardt & Biermann, 1914
* Cogliati Arano L. Andrea Solario e Jean Clouet. Milano, La Rete, 1963
* Béguin S. Andrea Solario en France. Paris: Ministère de la culture, 1985
* Brown D.A. Andrea Solario. Milano: Electa, 1987.

Ədəbiyyat
---------

1. 1 2  Andrea Solario // The Nelson-Atkins Museum of Art. 1933.
2. ↑  Andrea Solario // Art UK. 2003.
3. ↑  Solario, Andrea // SIKART. 2006.
**Elxot** (oset. Елхот) — Rusiya Federasiyası, Şimali Osetiyanın Kirov rayonu ərazisində yerləşən kənd. İnzibati cəhətdən Kirov rayonunun və Elxot kənd sovetliyinin mərkəzidir. Elxot kənd inzibati vahidliyinin yeganə yaşayış məntəqəsidir.

Coğrafiya
---------

Kənd Vladikavkazdan 55 km şimal-qərbdə, Terek çayının sağ sahilində yerləşir. Elxot qapısında, Kabarda-Balkariya Respublikası ilə sərhəddə yerləşir.

Ən yaxın yaşayış məntəqələri: şərqdə Komsomolskoye, cənub-şərqdə Karcin, qərbdə Zmeyskaya və şimalda Planovskoye.

Kənd yaşayış məntəqəsinin sahəsi - 33.68 km². Bunun 15,02 km² ərazisi yaşayış məntəqəsinin sahəsi, 18,66 km² ərazisi isə kənd təsərrüfatı və digər torpaqlar üçündür.

Kənddə orta hündürlük dəniz səviyyəsindən 315 metr yüksəkdir. Kəndin cənubundan Kabardino-Sunja silsiləsi yüksəlir.

Tarix
-----

1838-ci ildə Terek çayının sağ sahilində, Elxot qapısının girişində bir osetin kəndi qurulur. Daha sonra Zamankul kəndinin qarşı tərəfində, düzənlikdə Elxot adlı müsəlman kəndi meydana gəlir.

1839-cu ildə Qafqaz korpusunun komandiri general Qolovin hərb nazirinə reaportundan: «Keçən il 1838-ci ildə Terekin sağ sahilində Elxot adlı bir müsəlman ostein kəndi quruldu. Bura Beslan (Tulatovo), Zilqi, Batako, Brut, Zamankul, Kardcin müsəlman kəndlərindən 88 ailə məskunlaşmışdır»*.*
Sonrakı illərdə kəndin məskunlaşılması davam etdi. Sakinlər əsasən kənd təsərrüfatı, heyvandarlıq və ticarətlə məşğul olurdular. XIX əsrin əvvəllərində kənddə 3 məscid var idi.

Əhali
-----

Milli tərkib
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə kəndin milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:

| Xalq | Say,  nəf. | Ümumi əhaliyə olan nisbəti, % |
| --- | --- | --- |
| osetinlər | 11 871 | 94,0 % |
| ruslar | 564 | 4,5 % |
| digərləri | 191 | 1,5 % |
| ümumi | 12 626 | 100 % |

Görməli yerlər
--------------

Hərb Tarixi Muzeyi

Naməlum Əsgərin abidə məzarı

Müqəddəs Qeorqe Pobedonos abidəsi

«Elxotov qapısının müdafiəçilərinə» abidə. Burada 1942-ci ilin dekabrında nasist qoşunlarının hücumu dayandırıldı. 1975-ci ildə qoyulan abidə Elxot kəndinin cənub-şərqində, Qafqaz şossesinin kənarında yerləşir. Müəlliflər: heykəltaraş B. A. Totiev, memar Z. Q. Kazbekov.

Böyük Vətən müharibəsi illərində ölən Elxotov sahinlərinin şərəfinə abidə. İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Elxot kəndindən 614 sakin həlak olmuşdur. Onların xatirəsinə 1970-ci ildə sakinlərin vəsaiti hesabına kəndin mərkəzində kənd kosvetliyinin həyətində abidə ucaldılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Forum FALERISTIKA.info • Просмотр темы — Населенные пункты — Северная Осетия". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-17.
3. ↑  "Том 4. Таблица 4. Национальный состав РСОА по муниципальным образованиям по переписи 2010 года". 2013-08-19 tarixində arxivləşdirilib.
**Karmen Amaya** (*isp.* Carmen Amaya; d. 2 noyabr 1918[…] – 19 noyabr 1963[…]) — İspan rəqqasə, müğənni, film aktrisası, əfsanəvi flamenko rəqqasəsi.

Bioqrafiyası
------------

Əslən qaraçı, gitaraçı Francisko Amayanın qızı (ləqəbi El Çino, Çinli). Altı yaşından bəri rəqs edir; atası ilə Barselonadakı "Yeddi qapı" restoranında çıxış edirdi. Onun istedadını ilk dəfə Kataloniya sənətşünası Sebastiyan Qaş görür. 1923-cü ildə Madriddə çıxış edir. 1929-cu ildə Parisdə debüt edir, Rakel Meler truppasındakı ifası böyük bir uğura səbəb olur.

1936-cı ildən bəri Portuqaliyada, ABŞ-da, Latın Amerikasında, Fransada, Böyük Britaniyada, Cənubi Afrikada yaşamış və ya səyahət etmişdir. O Arturo Toscanini və Leopold Stokovskidən yüksək qiymətləndirmələr almışdır. 1935-ci ildən bu yana "Tarantos ailəsi" filmindəki son film rolu ilə məşhur olan filmlərdə rol alır. 1944-cü ildə Prezident Ruzveltin və 1953-cü ildə Prezident Trumenin dəvəti ilə Ağ Evdə konsert vermişdir.

1947-ci ildə o İspaniyaya qayıdır. Ölkədə uğurla çıxış edir və ölümünə qədər xaricə qastrol səfərləri edir. Aktrisa 19 noyabr 1963-cü ildə vəfat edir. Barselonadakı Monjuik qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

Xatirəsi
--------

1966-cı ildə Monjuic Parkında (indiki Juan Brossa Parkı) Karmen Amaya abidə qoyulmuşdur.

1959-cu ildə Karmen Amayanın şərəfinə məşhur heykəltaraş Rafael Solanikin Karmen Amaya fontanıl quraşdırıldı. Fontan Karmen Amayanın iştirakı ilə açılır. 1988-ci ildə Barselonanın bir İspan kəndində Karmen Amaya şərəfinə Tablao de Carmen abidəsi qoyulur. Abidə rəqqasın hələ gənc olarkən keçirilən Dünya Sərgisi zamanı İspaniya Kralı XIII Alfonso üçün flamenko rəqsini ifa etdiyi yerdə qurulmuşdur.

Ədəbiyyat
---------

* Hidalgo Gómez F. Carmen Amaya. Barcelona: Estudios P. M. 1995
* Sevilla P. Queen of the gypsies: the life and legend of Carmen Amaya: flamenco in the theater age, 1910—1960. San Diego: Sevilla Press, 1999

Mənbə
-----

* Биография, фотографии Arxivləşdirilib 2008-02-02 at the Wayback Machine (isp.)
* Видео на сайте flamenco-world.com
* Кармен Амайя на сайте IMDB
* "Carmen" (ispan). deflamenco.com. 2012-10-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-10-09.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Carmen Amaya // Internet Broadway Database (ing.). 2000.
2. 1 2  datos.bne.es (isp.): El portal de datos bibliográficos de la Biblioteca Nacional de España. 2011.
3. 1 2  Carme Amaya i Amaya // Gran Enciclopèdia Catalana (kat.). Grup Enciclopèdia, 1968.
**Adrian Frutiger** (*Adrian Frutiger*) – XX əsrin ikinci yarısı və XIX əsrin əvvəlində çalışan ən möhtəşəm şrift dizaynerlərindən biridir. Tanınmış və geniş istifadə olunan bir çox şriftlərin müəllifidir. Onun karyerası mətbəəçiliyin metal şrift tökmə, fotoyığım və rəqəmsal səhifələmə dövrlərini əhatə edir. Onun ən tanınmış işlərindən Univers, Frutiger və Avenir şrift ailələridir, hansı ki dırnaqsız (*sans-serif*) şriftlərinin üç əsas janrlarını əhatə edir – neo-qrotesk, humanist və həndəsi.

Həyatı
------

Adrian Frutiger 24 may 1928-ci il tarixində İsveçrənin Bern kantonunda yerləşən Unterzen komunnasında toxucu ailəsində anadan olub. 16 yaşındaykən o heykəltaraş peşəsini öyrənmək istəyirdi, lakin atası buna razı olmadı və Adrian İnterlaken şəhərində yerləşən *Otto Schaeffli* mətbəəsində mürəttib köməkçisi vəzifəsində işləməyə başlayır. 1944–1948 illərində Sürixdə *Kunstgewerbeschule* məktəbində (tətbiqi incəsənət məktəbi) oxuyub və sonralar mürəttib kimi işləyib. 1949-cu ildə *Kunstgewerbeschule* məktəbinə qayıdır və 1951-ci ilə kimi təhsilini davam etdirir. Peşəkar həyatının əsas dövrünü Fransada, Parisdə yaşayıb. Həyatının son illərini isə Bremqarten-Bern komunnasında keçirib. 12 sentyabr 2015-ci il tarixində 87 yaşında Bremqarten-Berndə vəfat edib.

İşləri
------

1952-ci ildə *Deberny&Peingot* adlı məşhur fransız şrift tökən fabrikinin həmsahibi Şarl Penyo (*Charles Peingot*) Frutigerin işlərini (onun *History Of Letters* kitabçasını) görür və onu art-direktor vəzifəsinə işə dəvət edir. Frutigerə Pol Rennerin (*Paul Renner*) Futura şriftinin Lumitype/Photon fotonabor maşınlarında istifadəsi üçün adaptasiya edilməsi həvalə olunur, lakin Frutiger hesab edir ki Futura həddən artıq həndəsidir və az sonra yeni qarnituranın – Universin eskizlərini ərsəyə gətirir.

1975-ci ildə Adrian Frutiger Ruassidə açılan Şarl de Qol adına hava limanının vizual kommunikasiyalar sistemi üçün yeni bir şrift yaradır. Şriftin adını Ruassi (*Roissy*) qoyurlar, lakin sonradan dəyişdirilib şriftə müəllifinin adı verilir – Frutiger.

Yaratdığı şriftlər
------------------

Frutigerin yaratdığı şrift ailələri bunlardır:  

Ondine (1954)  

President (1954)  

Meridien (1955)  

Egyptienne (1956)  

Univers (1957)  

Apollo (1962)  

Serifa (1967)  

OCR-B (1968)  

Iridium (1975)  

Frutiger (1976)  

Glypha (1977)  

Icone (1980)  

Breughel (1982)  

Versailles (1982)  

Linotype Centennial (1986)  

Avenir (1988)  

Westside (1989)  

Herculanum (1990)  

Vectora (1990)  

Linotype Didot (1991)  

Pompeijana (1992)  

Rusticana (1993)  

Frutiger Stones (1998)  

Frutiger Symbols (1998)  

Linotype Univers (1999)  

Frutiger Next (2000)  

Nami (2006)  

Frutiger Arabic (2007)  

Frutiger Serif (2008)  

Neue Frutiger (2009)  

Univers Next (2010)

İstinadlar
----------

* 
*
**Miyna Hyarma** (est. Miina Härma 9 fevral 1864, Livoniya – 16 noyabr 1941, Tartu) — Estoniya bəstəkarı, orqanist, xor dirijoru.

Həyat və yaradıcılığı
---------------------

Miyna Hyarma müəllim və musiqiçi ailəsində anadan olmuşdur. Tartuda məktəbə bitirir. 15 yaşından etibarən Estoniya bəstəkarı və yazıçısı Karl Avqust Hermandan (qohumu deyil) fortepiano və kompozisiya dərsləri alır.

1883 - 1890-cı illərdə Miyna Hyarma Sankt-Peterburq Konservatoriyasında (Lui Qomiliusdan) orqan və kompazisiya üzrə təhsil alır. Konservatoriyanı bitirdikdən sonra Sankt-Peterburqda qalır. Orada musiqi müəllimi və orqanist kimi işləyir. Xaricdə konsertlərdə çıxış edir.

1894-cü ildə Tartuya qayıdır. Bir orqanist kimi çalışır və nüfuzlu qarışıq xoru qurur (1920-ci ildən «Miina Hermanni Lauluseltsi segakoor»).

1903-1915-ci illərdə Kronştadtda yaşayır. Burada əsasən musiqi müəllimi işləyib. Birinci Dünya müharibəsi zamanı yenidən Tartuya köçür. 1917-ci ildən 1929-cu ilə qədər işlədiyi qadın gimnaziyasında musiqi müəllimi kimi çalışır. Eyni zamanda aylıq «Eesti Muusika Kuukirja» jurnalının baş redaktoru və Tartu Musiqi Sənəti Birliyinin (Estoniya Tartu Helikunsti Selts) sədri olur. 1919-cu ildə digər musiqiçilərlə birlikdə Tartuda Ali Musiqi Məktəbini qurur. 1939-cu ildə Tartu Universitetinin fəxri doktoru seçilir və Tallinn Konservatoriyasında fəxri professor olur.

Miyna Hyarma dünyasını dəyişənə qədər Tartuda yaşayır. Raadi qəbiristanlığında dəfn edilir. 1965-ci ildə Estoniyalı heykəltaraş Aleksandr Eller məzarın üstünə qranitdən düzəldilmiş bir qəbir daşını qoyur.

Miyna Hyarma adına Lisey
1917-ci ildən Miyna Hyarmanın dərs dediyi Tartudakı qızlar gimnaziyası (3 Jaana Tynisson küçəsi) 1964-cü ildən bəri onun adını daşıyır. 1984-cü ildə gimnaziyanın qarşısında abidə ucaldılmışdır. 2014-cü ildə Miyna Hyarmanın anadan olmasının 150 illiyinə həsr olunmuş Estoniya Avro xatirə sikkəsi buraxılmışdır.

Musiqi əsərləri
---------------

Miyna Hyarma yalnız Estoniyanın musiqi həyatında bir orqanist və fəal iştirakçı olaraq deyil, ilk növbədə Eston mahnı festivallarında xorun lideri və bəstəkar kimi tanınır. Lirik tonu ilə fərqlənən 200-ə yaxın xor əsəri yazmışdır. Bundan əlavə, xor üçün üç mahnı kitabı, on kavatin, "Kalev və Linda" kantatasını (1895), xalq mahnılarının bir neçə məşhur versiyasını və "Murueide tütar" (1902) mahnı tərtibatını yazmışdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Leida Kalling-Kant, *Miina Härmaga enne ja nüüd*, Tulimuld nr 1, 1964, lk 29
2. ↑  Eesti nõukogude entsüklopeedia, 3. köide, lk 510/511, Tallinn: Valgus, 1988
3. ↑  *Eesti elulood.*
4. ↑  "Miina Härma (1864-1941) haud". 2021-01-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-23.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2010-01-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-23.
6. ↑  Artur Vahter, *Miina Härma*, lk 149 – 153, Tallinn: Eesti Raamat, 1971
**Viktor Ponidelnik abidəsi** və ya **Futbolçu heykəli** — Rostov-na-Donu şəhərində yerləşən monumental abidələrdən biri. Abidə Olimp-2 stadionunun yaxınlııbda qoyulmuşdur. 2015-ci ildə futbolçu Viktor Ponidelnikin şərəfinə adlandırılmışdır. O, 1960-cı il Avropa kubokunun finalında vurulmuş qızıl qolun müəllifidir.

Tarixi
------

2013-cü ildə Rostov-na-Donu ərazisində İdman nazirliyinin rəhbərliyi altında futbolçu Viktor Nonedelnikin şərəfinə abidənin ucaldılması haqqında konkurs təşkil edir. Elə həmin ilin avqustunda Dmitri Vasileviç Lındin konkurda iştirak etmək qərarına qəlir. Sentyabrda o, gildən bir eskiz hazırlamışdı. Onunla yanaşı üç nəfər bu yarışmada iştirak edirdi. Bununla bağlı komisiya təşkil edilir. Bu komisiyaya vitse qubernator Sergey İvnoviç Qorban, futbolçu Viktor Ponidelnik və Rostov vilayətinin idman nazirliyi nümayəndəsi Yuri Balanxin daxil idi. Müsabiqənin nəticəsi olaraq Dmitri Lındin qalib gəlir. Gil heykəldə müəyyən dəyişikliklər gerçəkləşdirilmişdir.

Bürün abidənin hazırlanmasına iki ay tələb olunmuşdur. 2013-cü ilin sentyabr-noyabr ayları heykəltaraşlıq işləri aparılmışdır. Bunun üçün 750 min rubl pul tələb edilmişdir. Ancaq heykəltaraş işi üçün pul tələb etməmişdir. Abidənin hündürlüyü 2 metrdir.
İlk əvvələr abidənin açılışı 2014-cü ilin yazına planlaşdırılırdı. Ancaq maliyyə çatımamazlığı hiss edilirdi. 2014-cü ildə bu işlər üçün veteran futbolçular və don futbol federasiyası 96,5 min rubl pul xərclımişdir.

Nazirlik abidəni 1960-cı il Avropa kubokunun ilk oyunun tarixində açılış edəcəyini bəyan etmişdir. Abidə Olimp-2 stadionunun yaxınlığında qoyulmuşdur. Açılış 28 avqust 2015-ci ildə gerçəkləşmişdir. Açılışda vilayət qubernatorunun müavini İqor Quskov iştirak etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "На памятник легенде футбола Дона нет денег". 2017-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-24.
2. ↑  "Виктор Понедельник назвал ростовский памятник себе «деревенской работой»". 2017-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-24.
3. ↑  "В Ростове-на-Дону открыли скульптурную композицию «Футболист»". 2017-10-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-24.
4. ↑  "В Ростове торжественно открыта скульптура «Футболист»". 2017-03-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-24.
**Oseam** (Hangul: 오세암) — 2003-cü ildə *Sung Baek-Yeop* tərəfindən idarə olunan Cənubi Koreya dram, dini animasiyadır. O, böyüklər üçün nağıl kimi təsvir edən koreyalı yazıçı *Jeong Chae-bong*-un romanına əsaslanır. Oseam "Beş illik məbəd" deməkdir.

Mövzu
-----

Oseam Gami (감이) və onun kiçik qardaşı Gilson (길손) adlı iki yetim uşağı izləyir. Gami mehriban kor qızdır, Gilson isə hiperaktivdir və tez-tez pis davranışlar edən balaca uşaqdır. İkisi Mahayana Buddist məbədinə sığınır, ev işlərinə kömək edir, eyni zamanda Gaminin görmə qabiliyyətini itirməsinin öhdəsindən gəlirlər, çünki bir neçə il əvvəl yanğında anasını və evinlərini itirirlər. Bunu anlamaq üçün çox balaca olan Gilson hələ də bir gün analarını tapacağına inanır, çünki Gami ona heç vaxt yanğında anasının öldüyünü söyləməmişdir. Gilson bir rahib kimi dağlarda meditasiya etməyə və bacısının korluğuna çarə tapmaq üçün bir müddət oraya gedir, lakin sonda Gaminin görmə qabiliyyətinə görə öz həyatını qurban verir.

Film çox yavaş templi, tez-tez öz yanaşması ilə olduqca canlıdır, baxmayaraq ki, flashback anları və qısa gərgin səhnələr var. Personajlara, xüsusən də yetimlərə çox diqqət yetirilir.

Buraxılış
---------

Cənubi Koreya və Fransa ilə məhdudlaşdığı üçün bu film ingilis dilində az tapılır. İngilis altyazılı DVD-lər mövcuddur, lakin yalnız 3 regionda var.

Mükafatlar
----------

O, Amsterdam Fantastik Film Festivalı kimi dünya üzrə film festivallarında çoxsaylı mükafatlar almışdır. 2004-cü ildə Asiya-Sakit Okean Film Festivalında və Annecy Beynəlxalq Animasiya Filmləri Festivalında "Ən Yaxşı Animasiya Filmi" mükafatını qazandı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-05-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-22.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-03-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-22.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-05-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-22.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-08-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-22.
Transkripsiya
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Transkripsiya.**Transkripsiya** — bütün canlı hüceyrələrdə baş verən və DNT-nin bir zəncirindəki nukleotidlərin ardıcılığı şəklində yazılmış genetik məlumatın RNT-yə komplimentar prosesidir.

Gen və ribosom arasında vasitəçi rolunu məlumat RNT-si (m-RNT) yenin bir zəncirinə əsasən baş verir. Məlumat RNT-nin sintezində *RNT-polimeraza* fermenti iştirak edir. *Promator* RNT-polimerazla birləşib və məlumat RNT-nin sintezinə başlayan DNT sahələrindən biridir. RNT-polimerazın sahəyə çatması *terminator* adlanır vı sintez başa çatır. Məlumat RNT sintezi nüvədə olan sərbəst ribonukleotidlərin komplementar prinsipi ilə gen zincirinin birinə əsasən baş verir. Demək olar ki, gendə mövcud olan zülalın quruluşuhaqqında mlumat məlumat RNT-yə yazılacaq. Bunun üçün də məlumat RNT-nin sintezi transkripsiya adlanır (ing. Transcribe - köçürmək) Məumat RNT-ni matris-RNT də (m-RNT) adlandırırlar.

Gendə zülalın quruluşu haqqında məlumatları - eqzonları və qeyri məlumat sahələrini - intronları daşıyan sahələr var. transkripsiya zamanı məlumat RNT-dən öncə gələn Pre-məlumat RNT sintez olunur. Bu zaman həm eqzon, həm də intronlar köçürülürlər. Sonra fermentlərin təsiri ilə intronlar çıxır, və eqzonlar birləşir. bunun nəticəsində də yetişmiş məlumat RNT-si yaranır. Bu proses splaysinq adlanır. Sintez olan məlumat-RNT nüvədən sitoplazmaya, zülalın sintez yerinə - ribosomlara keçir.

RNT-nin DNT-nin üzərində sintez olunmasına nəzarət edən ferment ilk dəfə 1959-cu ildə *S. Vays* tərəfindən siçovulun qaraciyərindən alınmışdır. və bu ferment *RNT-polimeraza* adlanır.

Transkripsiya DNT-asılı RNT-polimeraza fermenti ilə kataliz edir.

### Mənbə

1. ↑  C.Ə.Nəcəfov, R.Ə.Əliyev, Ə.P.Əzizov, Tibbi Biologiya və Genetikanın Əsasları, səh, 327.
2. Gürcüstan Gürcüstan Respublikası 11-ci sinif biologiya dərsliyi, səhifə 30 ("Sakartvelos Matsne" nəşriyyat, kod: 835)
**İsmayıl Marzuki** (ind. Ismail Marzuki; 11 may 1914, Cakarta — 25 may 1958, Cakarta) — indonez bəstəkarı, şair və müğənnisi.

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

İsmayıl Marzuki 1914-cü ildə Cakartada zadəgan ailəsində anadan olmuşdur. O, holland məktəbində və mədrəsədə təhsil almışdır. 1931-ci ildə ilk mahnısı "Sarina"nı yazır. İsmayıl Marzuki 200-dən çox mahnı bəstələmişdir. O, 1944-cü özünün məşhur "Palma adasında təskinlik" (ind. Rayuan Pulau Kelapa) adlı əsərini, 1946-cı ildə "Salam, salam, Bandunq" (ind. Halo, halo Bandung) adlı inqilabi əsər yazmışdır. İsmayıl Marzuki məşhur rus mahnısı "Qara gözlər" in (*rus.* Очи чёрные) sudan dilində («Panon Hideung») mətnini işləməyə də nail olmuşdur.

"Palma adasında təskinlik" mahnısı "Dənizlə yuyunan isti dənizlər" və ya "Doğma İndoneziya ölkəsi" Mayya Qolovina tərəfindən oxunmuş və Sovet İttifaqında çox məşhur olmuşdur. Mahnı həmçinin Andrey Yevplanovun "İndoneziya" hekayəsi üçün hərəkətverici qüvvə oldu. "İndoneziya - mənim məhəbbətim" mahnısının leytmotivi Yuli Kim tərəfindən "D.A. Suxarevin yubileyinə" mahnısında da istifadə olundu.

İsmayıl Marzuki 1958-ci ildə vəfat etmiş, Cakartadakı Karet Bivak qəbristanlığında dəfn olunmuşdur.

Mükafatları
-----------

* "Vicay Kusum" mükafatı (1960, ölümündən sonra)
* Cakarta merinin fəxri fərmanı (1963)
* Bandunq merinin fəxri fərmanı (1972)
* İndoneziya Milli Qəhrəmanı (2004)

Xatirəsi
--------

* 1968-ci ildə Cakartada İsmayıl Marzuki adına mədəniyyət mərkəzi və park yaradılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Споёмте, друзья! Песенник. Второе исправленное издание. М.: Музыка, 1964, 37
2. ↑  Евпланов, Андрей. Чужаки. М.: Современник, 1990
"Mən çox xoşbəxtəm" başlıqlı açıqca,1909-cu il
**Qarpız stereotipi** — ABŞ-də afroamerikalılar haqqında stereotiplərdən biri. Bu stereotip guya afroamerikalıların qarpıza olan qeyri-adi dərəcədə iştahını ifadə edir. Bu stereotip hətta XXI əsr cəmiyyətində də geniş yayılmışdır.

Tarixi
------

Qarpızlara ABŞ-də rasizmin identifikasiyası üçün əsas simvol kimi baxılır. Bu stereotiplərin doğruluğu şübhə altına alındığından 1994–1996-cı illərdə afroamerikalılar arasında keçirilmiş sorğuda ölkə əhalisinin 12,5%-ni təşkil edən afroamerikalılardan yalnız 1,1%-nin qarpıza tələbatı müəyyən edilmişdir. Bu stereotipin mənşəyinin naməlum olmasına baxmayaraq, afroamerikalılarla qarpızın assosiasiyası ABŞ-də quldarlıq dövrünə gedib çıxır. Quldarlıq tərəfdarları qarpız yetişdirən sadəlövh afroamerikalıları bu meyvə ilə təsvir etməyi xoşlayırdılar. XIX əsrin son onilliklərindən XX əsrin ortalarına qədər afroamerikalıların qarpızla təsvir edilməsi karikaturalar, kino və musiqidə əbədiləşmiş və məişət mallarında ümumi dekorativ mövzu kimi məşhurlaşmışdır. Hətta, Barak Obamanın 2008-ci il prezident seçkiləri kompaniyası və ondan sonrakı administrasiya dövründə də onun siyasi rəqibləri tərəfindən irqi ayrı-seçkiliyin simvolu olan qarpızlardan istifadə olunmuşdur.

Populyar mədəniyyətdə
---------------------

1900-cü illərin əvvələrində qarpız yeyən zənci oğlanın təsviri olan açıqca
Afroamerikalılarla qarpız arasında əlaqə afroamerikalı menestrellərin oxuduğu mahnılar sayəsində məşhurlaşmışdır. Onların oxuduğu *"The Watermelon song"* və *"Oh, Dat Watermelon"* kimi mahnılar 1870-ci ildə çap olunmuşdur. 1893-cü ildə Çikaqoda keçirilmiş Kolumbiya sərgisində afroamerikalıları cəlb etmək üçün təşkilatçılar afroamerikalı artistlər və pulsuz şəkildə qarpızlar təşkil etmişdilər.

XIX əsrin sonunda "qarpız şəkillər" qısa janrında afroamerikalıların qarpız yeməsi, toyuq oğurlaması kimi kinematoqrafiya karikaturaları təsvir olunmağa başlamışdır.

1916-cı ildə Harri S. Braun *"Nigger Love Watermelon Ha! Ha! Ha!"* adlı mahnı bəstələmişdir. O dövrdə bu cür mahnıların məşhur olması qarpız stereotipinin əhali arasında möhkəmlənməsinə səbəb olmuşdur. "Küləklə sovrulanlar" filminin senarisində Skarlet O'Haranın Prissi adlı qulluqçusu rolunu oynayan aktrisa Batterflay Makkuin qarpız yemə səhnəsindən imtina etmişdir.
Triniti yarımadasının yerləşməsi.
**Çoçoveni nunatakı** (bolq. *нунатак Чочовени*, ‘Nunatak Chochoveni’ \'nu-na-tak cho-cho-'ve-ni\) — Antarktidanın Qreyam torpağının Triniti yarımadası sahillərindən cənub-qərbdə yerləşən, 650 m hündürlüklü qaya nunatakıdır.

Nunatak cənubi Bolqarıstanda yerləşən Böyük Çoçoveni və Kiçik Çoçoveni şəhərlərinin adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Çoçoveni nunatakı 63°40′21″ c. e. 58°18′16″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Smin zirvəsindən 3.87 km cənub-şərqdə, Kolobar nunatakından 4.29 km şimal-qərbdə, Koburq zirvəsindən 3.34 km şimal-şərqdə, Drenta sıldırımından 5.75 km şərqdə yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* Trinity Peninsula. Arxivləşdirilib 2015-09-23 at the Wayback Machine Scale 1:250000 topographic map No. 5697. Institut für Angewandte Geodäsie and British Antarctic Survey, 1996.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Triniti yarımadası

İstinadlar
----------

1. ↑  L. L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.