**Ümumdünya Qazaxları Konqresi** - Ümumdünya Qazaxları Birliyinin ən ali orqanı. 

**Ümumdünya Qazaxları Qurultayı** — 28 sentyabr-4 oktyabr 1992-ci il tarixlərində Almatıda dünya qazaxlarının nümayəndələrinin iştirakı ilə keçirilən bir qurultaydır. Qurultay ərəfəsində qazaxların sayı 10 milyon 537 minə çatdı. Ümumdünya Qazaxları Qurultayında MDB-dən 350 nəfər və bir çox xarici nümayəndə iştirak etmişdir. Qurultay iştirakçıları Türkistan, Jezqazğan, Ulıtau kimi ölkənin qədim sosial-siyasi, mədəni mərkəzlərində olmuş, ata-yurdlarına qovuşmuşdular. Qurultayın fəaliyyətinin işıqlandırılmasında 200-dən çox jurnalist və 50-dən çox televiziya və radio şirkəti iştirak etmişdir. Ümumdünya Qazaxları Qurultayının iştirakçıları Qazaxıstan xalqına və digər xalqlara, dövlətlərə və hökumətlərinə bir müraciət qəbul etmişlər. Qurultay zamanı "Qazaxlar: dünən, bu gün və sabah" mövzusunda elmi konfrans keçirildi. Konfransda o dönəm Qazaxıstan Respublikasının Prezidenti Nursultan Nazarbayev "Qollarımız qardaşlara sona qədər açıqdır" mövzusunda çıxış etdi. Qazax xalqının taleyi, əcdad irsi, dil, dünya qazaxlarının vahid bir dövlət ətrafında birləşməsinin hüquqi əsasları, və s. məsələlərə dair hesabatlar dinlənildi. Konfransda Ümumdünya Qazaxlar Birliyi quruldu, onun sədrliyinə N. Nazarbayev seçildi. Birliyə millətin həyatının hərtərəfli öyrənilməsi və qazaxların sosial- iqtisadi, mədəni və mənəvi həyatındakı problemlərin həlli tapşırılmışdır. Qurultay xaricdə yaşayan qazaxlara onlara dayaq olan fundamental bir ölkənin olduğunu göstərdi.

1-ci konqres
------------

1992-ci ildə 1-ci Ümumdünya Qazaxları Konqresi Almatıda keçirildi.

Konqresə Türkiyə, Almaniya, Fransa, Norveç, Monqolustan, Çin, Avstriya daxil olmaqla yaxın və uzaq olmaqla digər 33 ölkədən 800-dən çox nümayəndə qatıldı.

Qurultayın gündəliyindəki məsələlər (Ümumdünya Qazaxlar Birliyinin yaradılması, nizamnaməsinin qəbulu, rəhbər orqanların seçilməsi) müzakirə etdi.

O vaxtki Qazaxıstan Respublikasının Prezidenti Nursultan Nazarbayevin Dünya Qazaxlar Birliyinin sədri seçilməsi təklifi yekdilliklə qəbul edildi. Qazaxıstan Yazıçılar İttifaqının birinci katibi Kaldarbek Naimanbayev sədrin birinci müavini seçildi. Ümumdünya Qazaxları Birliyinin rəhbərliyi aşağıdakı tərkibdə Konqres iştirakçıları tərəfindən seçildi:

* Nursultan Nazarbayev - Rəyasət Heyətinin sədri.
* Kaldarbek Naimanbayev - Sədrin birinci müavini.
* Dalelxan Zhanaltay (Türkiyə), Myrzatay Zholdasbekov, Altınbek Sarsenbaev - Rəyasət Heyətinin üzvləri.
* Birliyin Gerbinin müəllifi rəssam Beisen Serikbaydır.

2-ci konqres
------------

2002-ci ildə növbəti, 2-ci Konqres Türkistanda keçirildi.

Konqresə 32 ölkədən 400-dən çox nümayəndə qatıldı.

2002-ci ilin payızında Türkistanda keçirilmiş Ümumdünya Qazaxlarının İkinci Qurultayında, tarixi vətənlərinə qayıtmaq istəyən həmvətənlərin sayının artmasından bəhs edildi. Türkistan, Türkistan şəhərinin 1500 illiyi öncəsi bir çox tarixi dövrü keçmiş bir şəhər olaraq seçildi. Konqresə 32 ölkədən 400-dən çox nümayəndə qatıldı. Bu Konqresdə soydaşların vətənə geri qaytarılması və bununla bağlı olaraq miqrasiya kvotasının artırılması planları müzakirə edildi. 2003-cü ildə 5.000 ailə, 2004-cü ildə 10.000 ailə, 2005-ci ildə 15.000 ailə ölkəyə köçdü və hər il 50-60 min soydaş geri döndü. 14 dekabr 1992-ci ildə Almatıda Qazaxıstan Xalqlarının ilk forumu keçirildi. Forum əsasən aşağıdakı məsələlərə toxundu: 1. Yeni perspektiv baxımından beynəlmiləlçilik və mehriban qonşuluq şərtləri müzakirə edildi. 2. Prezidentin Sülh və Mənəvi Uyğunluq Mükafatı ilk dəfə Akademik M. Süleymenov, Xalq Yazıçısı D. Snegin, yazıçı, tərcüməçi G. Belgerə təqdim edildi. 17 dekabr 1993-cü ildə Dünya Qazaxlar Birliyinin təqdimat mərasimi keçirildi. Elə həmin il Qazaxıstana Monqolustan, Türkiyə, İran və Müstəqil Dövlətlər Birliyi ölkələrindən 7,5 min qazax ailəsi köçdü.

3-cü konqres
------------

2005 27-28 sentyabr tarixlərində 3-cü Ümumdünya Qazaxları Konqresi ölkənin paytaxtı, Astana şəhərində keçirildi.

Qurultaya Rusiya, Çin, Avstriya, Çex Respublikası, Norveç, İtaliya, Sinqapur və Misir də daxil olmaqla yaxın və uzaq 32 xarici ölkədən, 300-dən çox nümayəndənin eləcə də Qazaxıstanın bütün bölgələri və Almatı və Astana şəhərlərindən də daxil olmaqla 200-dən çox nümayəndə qatıldı. 

Qurultayda xaricdə yaşayan qazax həmvətənlərin Qazaxıstanın ali təhsil müəssisələrində təhsil alması üçün şərait yaradılması, həmçinin tarixi vətənlərinə investisiya yatırmaq imkanları kimi məsələlər müzakirə edildi.

İşgüzar əlaqələrin gücləndirilməsi, əcnəbi Qazaxların respublikanın iqtisadiyyatı haqqında dolğun informasiya əldə etməsinə təsir etmək, biznesin inkişafı vəziyyəti, dövlətlə iş dünyası arasındakı əlaqələr haqqında daha ətraflı məlumat əldə etmələrinə kömək etmək kimi məsələlər müzakirə edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3

Həmçinin bax
------------

* Dünya Qazaxlar Birliyi
* rəsmi veb sayt