recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Nataşa Ninkoviç** (*serb.* Наташа Нинковић / Nataša Ninković 22 iyul 1972, Trebine, Bosniya və Herseqovina Sosialist Respublikası, Yuqoslaviya SFR) — "Xilaskar", "Həyat və Müharibə", "Professional", "Tələbə" filmlərindəki rolları ilə ən yaxşı tanınan bir serb əsilli teatr və kino aktrisası. Bir sıra nüfuzlu mükafatların qalibi, dəfələrlə yerli və xarici film festivallarının ən yaxşı aktrisası seçilmişdir.

Bioqrafiyası
------------

Nataşa Ninkoviç 22 iyul 1972-ci ildə Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasının (indiki Serb Respublikası, Bosniya və Herseqovina) Trebin şəhərində anadan olub. Uşaqlığını orada valideynləri Branko və Milena Ninkoviçlə keçirir. Yerli ibtidai və orta məktəbləri bitirib. Məktəbi bitirdikdən sonra Belqrada gedir və Belqrad Universitetinə daxil olur. Burada professor Vladimir Evtoviçin rəhbərliyi ilə Dram Sənəti fakültəsində oxuyur. Tələbə yoldaşları Voin Çetkoviç, Serqey Trifunoviç və Neboyşa Qloqovats kimi məşhur sənətkarlar idi. 1994-cü ildə universiteti bitirir.
Ninkoviç 1989-cu ildə universitetdə oxuyarkən filmlərdə rol oynamağa başlayır. "Ən yaxşı" və "Hollivuda üç bilet" filmlərində epizodik rollar ifa edir. 1998-ci ildə Bosniya müharibəsinin faciəli hadisələrinə həsr olunmuş "Xilaskar" Amerika filmində baş rollardan birini oynayaraq geniş ictimaiyyətə tanınır. Bu roluna görə bir sıra nüfuzlu film mükafatlarına layiq görülür. Xüsusən də Soçidəki Rus Kinotavr festivalında ən yaxşı aktrisa olur. Nişdə, Serbiya festivalında bir neçə mükafat alır.

2003 və 2004-cü illərdə "Professional" və "Qarışıq evlilik" televiziya seriallarında rol alır. 2006 və 2007-ci illərdə "Dəli, çaşqın, normal" silsiləsində və müxtəlif dərəcələrdə bir çox film mükafatlarını toplayan "Tələbə" filmindəki yaddaqalan rollar ifa edir. 2008-ci ildə "Yaralı qartal" televiziya serialında baş rollardan birini canlandırır.
Belqraddakı Milli Teatrın səhnəsindəki tamaşalarda bir çox rollar ifa etmişdir. Bir neçə teatr mükafatına sahibdir:2002-ci ildə "Yay gecəsinin yuxusu" filmindəki roluna görə "Komediya Günləri" festivalının mükafatına, 2005-ci ildə "Transilvaniya" tamaşasındakı roluna görə Belqrad Dram Teatrında yaxşı aktrisa seçilir, üç dəfə Belqrad Milli Teatrının ən yaxşı aktrisası olur (2001, 2002, 2010).
Belqradda yaşayır. Nenad Şarenatsla evlidir. Çütlüyün iki övladı var - əkizləri Luka və Matiya.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Nataša Ninković // filmportal.de. 2005.
2. ↑  "Nataša Ninković". www.trebinje.info (Bosnian). 2007-04-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 December 2011.
3. ↑  "Nataša Ninković". National Theatre in Belgrade (Serbian). 2008-05-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 December 2011.
4. ↑  *Maksimović, Danijela.* "Gluma je dovoljan razlog za sreću" (Serbian). 23 November 2008. 4 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 December 2011.
**Tofiq Abasquliyev** – dilçi alim, Xəzər Universiteti Lüğət və Ensiklopediya Mərkəzinin direktoru.

Həyatı
------

Abasquliyev Tofiq Əsgər oğlu 1927-ci ildə Füzuli şəhərində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun tarix fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş, orta məktəbdə müəllim və direktor vəzifələrində çalışmışdır. Sonra Azərbaycan Xarici Dillər İnstitutunun İngilis-Azərbaycan fakültəsini də fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq İnstitutunda və İngilis dili kafedrasında çalışmış, Xəzər Universitetinin İngilis dili kafedrasına (departmentinə) başçılıq etmişdir.

Tofiq Abasquliyev 1992-ci ildən başlayaraq pedaqoji və elmi fəaliyyətini əsasən Xəzər Universitetində davam etdirmiş, hal-hazırda Xəzər Universitetinin professoru və "Lüğət və Ensiklopediya Mərkəzi"nin müdiri vəzifələrində elmi-təşkilati işlə məşğuldur.

Elmi-pedaqoji fəaliyyəti
------------------------

Tofiq Abasquliyevin elmi işləri İngilis dilinin qramatikası, Terminologiya və Tərcümə, Frazeologiya və Leksikoqrafiya sahələri üzrədir.

"İngilis Atalar Sözləri və Onların Azərbaycanca, Rusca Qarşılıqları" adlı kitabı ("Elm", Bakı, 1981) 1012 ingilis atalar sözü və zərbi-məsəlin azərbaycanca və rusca tərcüməsinə, uyğun qarşılığının tapılmasına və onların şərhinə həsr olunmuşdur.

Tofiq Abasquliyev bircildli "Azərbaycanca-İngiliscə Lüğət" (redaktoru O. Musayev) müəlliflərindən biridir.

"Khazar English — Azerbaijani Comprehensive Dictionary" in 6 volumes ("Xəzər İngiliscə-Azərbaycanca Böyük Lüğət" (6 cilddə)) adlı sanballı 6 cildli əsər Tofiq Abasquliyevin müdiri olduğu "Lüğət və Ensiklopedia Mərkəzi"ndə yazılmışdır. Azərbaycan dilçiliyinin və ümumiyyətlə Azərbaycan elmi və mədəniyyətinin ən mühüm uğurlarından biri sayılan bu lüğətin müəllifləri Tofiq Abasquliyev, Hamlet İsaxanlı, Kərim Qasımov, Nijad Mikayılzadə və Nabat Məmmədova, redaktorları Tofiq Abasquliyev və Hamlet İsaxanlıdır.

"Əməkdar müəllim" fəxri adına layiq görülüb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "1157 - Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında". e-qanun.az. 2019-03-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-31.
**Çarlinin böyük şüşə lifti** — İngilis yazar Roald Dahl tərəfindən 1972-ci ildə yazılan uşaq romanıdır. "Çarli və şokalad fabriki" adlı kitabın davamıdır. Hekayə şokoladçı Willy Wonka'nın böyük şüşə liftində Charlie Bucket'ın sərgüzəştlərindən bəhs edir. Kitab ilk dəfə 1972-ci ildə Alfred A.Knopf tərəfindən ABŞ-da və 1973-cü ildə George Allen & Unwin tərəfindən İngiltərədə nəşr edilmişdir. 
Əvvəlki kitabdan fərqli olaraq, bu kitabın heç bir filmə uyğunlaşdırılması həyata keçirilməyib. R.Dahl üçüncü kitab yazmağı düşünür, lakin onu bitirə bilmədi.

Məzmunu
-------

Charlie fabrik sahibi Willy Wonka tərəfindən mükafatalandırıldığı üçün böyük ailəsi ilə birlikdə böyük şüşə liftə minərək səyahətə çıxırlar. W.Wonka lifti kifayət qədər yüksəkliyə gətirməyə cəhd edərkən, o, təsadüfən kosmosa çıxır və macəralarla dolu səyahət onları gözləyir.

Personajlar
-----------

* Willy Wonka
* Charlie Bucket
* Joe (baba)
* Josephine (nənə)
* Georgina(nənə)
* George(baba)
* Mr. Bucket
* Miss. Bucket

Həmçinin bax
------------

* Çarli və şokolad fabriki (roman)
* Roald Dal

İstinadlar
----------

1. ↑  "Willy Wonka's everlasting film plot". 29 avqust 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 iyul 2023.
2. ↑  *Martin Chilton.* "The 25 best children's books". Archived from the original on 2012-12-27. İstifadə tarixi: 7 iyul 2023.
**Gözəllik müsabiqələri** ənənəvi olaraq qadınların fiziki xüsusiyyətlərinin qiymətləndirildiyi müsabiqələrdir. Ancaq zamanla bu müsabiqələrin çoxunda müsabiqə iştirakçılarının şəxsi xüsusiyyətləri, zəkaları, bacarıqları və münsiflər heyətinin suallarına verdikləri cavabları da qiymətləndirmə meyarlarına daxil edilmişdir. "Gözəllik müsabiqəsi" termini çox vaxt subay qızların iştirak etdiyi milli və beynəlxalq müsabiqələri təsvir etmək üçün istifadə olunur.

Tarixi
------

### Qədim dövrlər

Homerin "İliada"sına görə, tarixdə məlum olan ilk gözəllik müsabiqəsi eramızdan əvvəl 2000-ci ildə indi Kaz dağları kimi tanınan İda dağında keçirilmişdir. Müsabiqənin iştirakçıları Eris, Hera, Afina və Afrodita olmuşdur. Gözəllərin hər biri Parisə onu seçməsi üçün öz təkliflərini vermişdirlər, lakin sonda Paris əlindəki almanı Afroditaya (Venera) verir. Müsabiqədən sonra Paris aşiq olduğu Heleni Afroditanın köməyi ilə qaçırır və Troya müharibəsinə səbəb olur.

### Müasir dövr

Müasir dünyanın ilk gözəllik müsabiqəsi 1888-ci il sentyabrın 19-da Belçikada *Concours de Beaute* adı altında 350 namizədlə keçirilmiş və axırda 18 yaşlı Berta Soucaret ilk gözəllik kraliçası elan edilmişdir.

İlk rəsmi və beynəlxalq müsabiqə 1908-ci il avqustun 14-də İngiltərənin Folkestone şəhərində, ilk Dünya Gözəllik Kraliçası müsabiqəsi isə 19 aprel 1951-ci ildə London festivalı çərçivəsində keçirilmişdir.

Tənqidlər
---------

Gözəllik müsabiqələrini mənfi nöqteyi-nəzərdən tənqid edənlərin fikrincə, bu müsabiqələr gənc qızların və qadınların fiziki görünüşünə görə qiymətləndirilməli olduğu fikrini müdafiə edir. Bu, qadınların bu gözəllik standartlarına çatmaq üçün moda, kosmetika, saç və hətta plastik əməliyyatlara pul və vaxt sərf etmələrinə səbəb olur ki, bu da öz növbəsində qadınların üzərindəki təzyiqi artırır. Tənqidçilərin fikrincə, bəzi qadınlar fiziki gözəllik adı ilə daxil olduqları pəhrizlərlə öz sağlamlıqlarına da zərər verirlər.
**Çili araukariyası** (*lat.* Araucaria araucana) — bitkilər aləminin çılpaqtoxumlular şöbəsinin i̇ynəyarpaqlılar sinfinin i̇ynəyarpaqlılar dəstəsinin araukariyakimilər fəsiləsinin araukariya cinsinə aid bitki növü.

Hündürlüyü 30–40 m-ə, gövdəsinin diametri 1-1,5 m-ə çatan piramida formalı həmişəyaşıl ağacdır. Cavan ağacların çətiri enlipiramida formalı, yan budaqları üfüqi və ya bir az meyllidir. Ağac yaşlandıqca aşağı budaqları tökülür. Qabığı boz-qonur, qatranlıdır. Tökulməyən yarpaqları oval-nizəşəkilli, məsaməli və hər iki tərəfdə zolaqlıdır, uzunluğu 30–50 mm, eni 8-25 mmdir ikievli və birevli olub, 10-15 il yaşayır. Yumurtacıq toxum pulcuğunda olur və örtücü pulcuqlarla birlikdə inkişaf edir. Dişi qozaları Şarşəkilli, tünd-qonur rəngli olub, uzunluğu 10-18 sm, eni 8-15 sm-ə qədərdir, 2-3 ilə yetişir. Erkək qozaları şaquli yerləşir, sarımtıl-qonurdur, uzunluğu 7-15 sm, eni 5 sm-ə qədərdir, tək və topalarla yerləşir, mikrosporofilləri birdir. Toxumların rəngi açıq-qonur, açıq narıncı, üçbucaq formasındadır. Araucaria aracuana növü işıq və istiliksevəndir, quraqlığa davamlıdır. Münbit və əhəngsiz torpaqları sevir. Azərbaycanda Abşeron, Lənkəran və Astara bölgələrində, Gəncədə park və bağlarda, xiyabanlarda rast gəlinir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Araucaria araucana* | 
* Wikidata: Q158780
* Wikispecies: Araucaria araucana
* ARKive: araucaria-araucana
* Conifers.org: Araucaria\_araucana
* EoL: 1034857
* EPPO: ARUAR
* GBIF: 2684984
* GRIN: 3834
* iNaturalist: 126404
* IPNI: 261681-1
* IRMNG: 10587800
* ITIS: 183482
* IUCN: 31355
* MoBotPF: 276630
* NBN: NHMSYS0000456023
* NCBI: 42754
* NZOR: 5fa5199c-eca8-48d7-9cf6-04f92e49d841
* Plant List: kew-14339
* PLANTS: ARAR23
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:261681-1
* Species+: 25968
* Tropicos: 2300010
* uBio: 4963792
* WCSP: 14339
* WFO: wfo-0000260165

 |
| *Pinus araucana* | 
* Wikidata: Q17275218
* GBIF: 5284393
* GRIN: 28413
* IPNI: 262776-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:262776-1
* Tropicos: 50227301
* WCSP: 156593
* WFO: wfo-0000273879

 |
**Sarıtorpaq məhəlləsi** — Şamaxının böyük məhəllələrindən biri olub. Xəritədə onun ərazisi Ağsunun Qırlar kəndinə qədər gedib çıxdığı göstərilir. Bu məhəllədə ziyalılar, ədiblər yaşayıb. Torpağı sarı rəngli, qumsal torpaq olduğundan məhəllənin adı da Sarıtorpaq olub. Hazırda məhəllələrin adları rəsmən dəyişdirilsə də ancaq 20-si hələ də köhnə adı ilə adlandırılır.

Türk səyyahı E. Çələbinin adını çəkdiyi, Şamaxınn 26 məhəlləsindən biri. 1771 ilin avqustunda şəhəri gəzən alman alimi S. Qmelin Şapuran məhəlləsinin adını şəkir.

Məhəllədə doğulanlar
--------------------

* Seyid Əzim Şirvani
* İmadəddin Nəsimi
* Mirzə Ələkbər Sabir
* Məhəmməd Hadi
* Əliyusif Qənizadə Şirvani – Ustad xanəndə (1911, Şamaxı, Sarıtorpaq məhəlləsi – 1971, Kürdəmir)
* Ayaz Mütəllibov (əslən)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-17.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-08-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-17.
**Tərlan İlqar oğlu Qasımzadə** (1 yanvar 1995, Lənkəran) — Azərbaycanlı futbolçu-qapıçı. Azərbaycan Premyer Liqasının "Kəpəz" komandasında çıxış edir.

Həyatı
------

1995-ci il yanvarın 1-də Lənkəran şəhərində anadan olan Tərlan Qasımzadə 13 yaşında futbol oynamağa başlayıb. Futbolçunun ilk məşqçisi Namiq Qarayev olub. 2013–2014-cü illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində xidmət edib.

Klub karyerası
--------------

Tərlan Qasımzadə 13 yaşından "Xəzər-Lənkəran" futbol klubunun az yaşlı yığmasında çıxış etməyə başlayıb. 2010-cu ildə əsas komandada oynamışdır. 2013–2014-cü illərdə hərbi xidmətdə olarkən ÇSKA-nın sıralarına yazılsa da, icarə əsasında Lənkəran klubunda oynamağa davam edib. 2015-ci ilin iyununda "Xəzər-Lənkəran" futbolçu ilə müqaviləni daha üç il uzadıb.
2016–2017-ci mövsümündə AZAL-da çıxış etsə də, çempionatda cəmi 1 oyun keçirib. 2017-ci ildən "Kəpəz"də çıxış edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Onları tanıyaq" rubrikasında - Tərlan Qasımzadə (Xəzər-Lənkəran) Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine (az.)
2. ↑  Bir sıra futbolçularla müqavilə uzadıldı[*ölü keçid*]
3. ↑  Khazar Lankaran vs Sumqayıt 0–1 Arxivləşdirilib 2015-09-24 at the Wayback Machine (ing.)
**Fuqoppe mağarası** (フゴッペ洞窟, *Fuqoppe-dokustu*?) – Yaponiyanın Hokkaydo prefekturasının Yoiçi qəsəbəsində yerləşən mağara. Burada kəşf edilmiş Fuqoppe petroqliflərinə görə tanınır. Temiya mağarası ilə birlikdə Yaponiyada petroqliflər kəşf edilmiş iki tarixi yerdən biridir.

Tarixi
------

Mağara 1950-ci ildə 15 yaşlı bir oğlan tərəfindən təsadüfən kəşf edilmişdir. Oğlanın Sapporoda yerləşən bir liseyin yerli tarix klubunun üzvü olan böyük qardaşı bunu öyrəndikdən sonra müəllimlərini və dostlarını mağaraya gətirmişdir. Onlar mağarada bir çox qədim dulusçuluq məmulatı kəşf etmişdirlər. Arxeoloqlar 1951–1953-cü illərdə mağarada araşdırma işləri aparmış və mağara divarlarında petroqliflər aşkar etmişdirlər.

Mağara 1953-cü ildə Yaponiyanın Tarixi Yeri statusu almışdır. 1972-ci ildən etibarən Fuqoppe mağarası böyük bir kapsula-tikilinin içərisində mühafizə olunur və muzey kimi fəaliyyət göstərir.

Petroqliflər
------------

Mağarada 800-dən çox petroqlif kəşf edilmişdir. Qayıq, balıq, dəniz, məməli, qanadlı və buynuzlu şəxs təsvirlərindən ibarət olan Fuqoppe petroqlifləri V–VII əsrlərdə Hokkaydo adasında mövcud olmuş Epi-Comon mədəniyyətinə aid edilir. Bu petroqliflərin Yaponiyada itmiş qədim yazı sisteminin – Cinday mocinin bir hissəsi olduğu iddia edilsə də, bir çox arxeoloqa görə əslində bu petroqliflər sadəcə olaraq şamanizm mərasimlərinin təsvirlərindən ibarətdir. Bəziləri bu petroqlifləri Rusiya Uzaq Şərqində aşkarlanmış petroqliflərlə müqayisə edir və qədim Oxot mədəniyyətinə aid edirlər.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "フゴッペ洞窟（読み）フゴッペどうくつ". Kotobank (yaponca). 2021-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 avqust 2023. (Nipponica Ensiklopediyasından)
2. 1 2 3  "Fugoppe Cave Petroglyphs". Atlas Obscura (ingilis). 17 avqust 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 avqust 2023.
3. ↑  "フゴッペ洞窟". Yoiçi qəsəbəsinin saytı (yaponca). 10 iyun 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 avqust 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* Yoiçi qəsəbəsinin rəsmi saytında

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | NDL: 00956946 |
**Karyagin yemliyi** (*lat.* Tragopogon karjaginii) — bitkilər aləminin astraçiçəklilər dəstəsinin mürəkkəbçiçəklilər fəsiləsinin yemlik cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Az öyrənilənlər" kateqoriyasına aiddir – EN B1ab(v). Azərbaycanın nadir, endemik növüdür. Regional IUCN Statusu: EN B1ab (v).

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir, 60 sm hündürlükdədir. Kökətrafı yarpaqlar gövdə yarpaqlarından uzundur. Gövdə yarpaqları əsaslarında enlənir, təpəcikdə isə uzun, nazik, sivriləşir. Çiçəkverənlər səbətaltında qalınlaşmış, oyuq formasında olur. Səbətləri iri olur. Örtüyün yarpaqcıqları 8 sayda, zəncirotu toxumcasından qısadır. Kənar toxumccları buruncuğa çatanda kəskin ensizləşir, dərin əyilmiş, novşəkilli formada olur. İç toxumcalar bozarmış, dayaz novşəkilli, daha düz və az pulcuqlu ya da nisbətən hamar (xüsusən toxumcaların aşağı hissəsində) olur. Buruncuq toxumcadan nisbətən uzun və ya onunla bərabər, təpəcikdə, zəncirotunun altında tiftiklənmiş; zəncirotu butuncuqlu toxumcadan qısa, boz-bulanıq qızılı rənglidir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəklənmə və meyvəgətirmə dövrü iyun –iyul aylarına təsadüf edir. Toxumla çoxalır. Quraqlığa davamlı, işıqsevəndir, aşağı dağ qurşağında çınqıllı, daşlı yerlərdə rast gəlinir.

Yayılması
---------

Bozqır yaylası, Kür-Araz ovalığı, Kiçik Qafqazın cənub hissəsidir. (Cəbrayıl rayonu)

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyanın ehtiyatı azdır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Antropogen təsir (otarılma, tapdalanma) və səhralaşma.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Mühafizəsi üçün hal-hazırda xüsusi tədbirlər aparılmır. Yayıldığı yerin tam mühafizəsi, növün müasir vəziyyətinin öyrənilməsi, yeni yayılma sahələrinin aşkar edilməsi, introduksiyası, toxum bankında saxlanılması təklif olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15559770
* BioLib: 787935
* EoL: 6249249
* GBIF: 5386854
* IPNI: 256032-1
* Plant List: gcc-103062
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:256032-1
* Tropicos: 2732821
* WFO: wfo-0000003171
* WoRMS: 1102267

 |
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Anatoli Aleksandrov.

**Boris Aleksandroviç Aleksandrov** (*rus.* Бори́с Алекса́ндрович Алекса́ндров; {{DVTY}} şablonu boşdur ) — SSRİ və Rusiya bəstəkarı, xor dirijoru, xormeysteri, müəllimi. Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1975), SSRİ Xalq artisti (1958), "Lenin" mükafatı (1978) və 1-ci dərəcəli "Stalin" mükafatı laureatı (1950). Üç "Lenin" ordeni kavaleri (1949, 1967, 1975). General-mayor (1972).

Həyatı
------

1943-cü ildən Sov. İKP üzvü. Bəstəkar Aleksandr Aleksandrovun oğludur. 1929-cu ildə Moskva Konservatoriyasını (R. M. Qlierin kompozisiya sinfi üzrə) bitirmişdir. Sovet Ordusu Mərkəzi Teatrında dirijor və musiqi hissəsinin müdiri işləmişdir. 1937-ci ildən Aleksandrovun fəaliyyəti Sovet Ordusu Qırmızıbayraqlı Mahnı və Rəqs Ansamblı ilə bağlıdır. Əvvəllər dirijor, 1946-cı ildən isə (atasının ölümündən sonra) ansamblın bədii rəhbəridir. "*Barselonalı qız*" (1942) operettasının, "*Levpa*" (1955) baletinin, bir çox mahnının (o cümlədən "*Qələbə nəğməsi*", "*Yaşasın bizim hakimiyyət*") və s. əsərlərin müəllifidir. Xalq mahnılarından, əsasən, Ukrayna xalq mahnı intonasiyalarından istifadə edərək yazdığı "*Malinovkada toy*" operettası (1937, 1968-ci ildə ekranlaşdırılmışdır) məşhurdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Большая Российская энциклопедия: В 30 т. / Председатель науч.-ред. совета Ю. С. Осипов. Отв. ред. С. Л. Кравец. Т. 1. А — Анкетирование. — М.: Большая Российская энциклопедия, 2005. — 766 с.: ил.: карт.
2. ↑  Александров Борис Александрович // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 225.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Boris Aleksandrov ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Биография Б. А. Александрова
* Александров на сайте Министерства Обороны (архивная копия)
**Letea meşəsi** — Rumıniyanın ən qədim təbii qoruğudur. 1938-ci ildə, Ruminiya Nazirlər Şurasının meşənin qoruq elan edilməsi ilə bağlı 645 saylı qərarı ilə quruldu. Meşə Dunay çayının dunay deltasında ayrıldığı qolları olan Sulina və Çiçia arasında yerləşir. Təxminən 2,825 hektar ərazini əhatə edir.

Bu meşə, Ümumdünya irsi elan edilmiş Dunay Deltası Qoruğunun ilkin təməli idi. 1992-ci ildə UNESCO-nun İnsan və Biosfer Proqramı çərçivəsində Təbii sərvət olaraq beynəlxalq səviyyədə tanınıb.

Biomüxtəliflik
--------------

*Periploca graeca* növlü tropik bitkinin varlığına görə subtropik cəhətə malikdir. Bu, Dunay Deltasında ən şimal sığınacağını tapan Aralıq dənizi bitkisidir. Bununla yanaşı, lianlar və yabanı üzüm, mayaotu və daşsarmaşığı kimi dırmaşan bitki növləri ağaclara qalxır.

Letea meşəsi əsasən ağ qovaq, qaraqovaq, qarağac, yay palıdı, tüklü cökə, ensizyarpaq göyrüş və qızılağac kimi ağaclardan ibarətdir. Bunlarla birlikdə meşə həmçinin yarımkollar ilə tamamlanır.

Meşə həmçinin zəngin faunaya malikdir. Meşədəki faunaya kərkincək qızılquş, ağquyruq qartal, rakşi, Şanapipik və Dunay atını misal göstərmək olar. Qoruqda müəyyən edilən təxminən 1600 böcək növü var.

İstinadlar
----------

1. 1 2  UNEP-WCMC Protected Areas Programme - Danube Delta Biosphere Reserve. Retrieved on 2008-07-23.
2. 1 2 3  Danube Delta Biosphere Reserve - General Presentation Arxivləşdirilib 2019-05-23 at the Wayback Machine. Danube Delta Biosphere Reserve Authority. Retrieved on 2008-07-23.
3. ↑  Tulcea: Animalele semi-salbatice ameninta Padurea Letea Arxivləşdirilib 2008-09-27 at the Wayback Machine. greenreport.ro. Retrieved on 2008-07-23.

Xarici keçidlər
---------------

* Dunay Deltası - Letea Meşəsi (en) Arxivləşdirilib 2019-05-23 at the Wayback Machine
* Dunay Deltasının cazibəsi (en)
* Dunay Deltası Qoruğu - UNESCO Dünya İrsi Mərkəzi (en)
**Şəkinski Süleyman xan Səlim xan oğlu**-(1803-?), — Şəki xanzadəsi, Qarabağ bəyi, çar zabiti, polkovnik, İbrahimxəlil xan Cavanşirin və Məhəmmədhüseyn xan Müştaqın nəvəsi, Şəki xanı Səlim xanın oğlu, Hüseyn xanın qardaşı.

Həyatı
------

Süleyman xan Səlim xan oğlu 1803-cü ildə Şəki şəhərində anadan olmuşdu. Saray təhsili almışdı. Atası İrana qaçandan sonra Şuşa şəhərində xalası Gövhərnisə bəyim ağa İbrahimxəlil xan qızı Cavanşirin himayəsində böyümüşdü. Çar ordusunda xidmət etmiş podpolkovnik rütbəsinədək yüksəlmişdi. Polşada üsyanın yatırılmasında iştirak etmişdi. Dostu Rəhim bəy Uğurlubəyovla uzun cəbhə həyatı yaşamışdı.

Gənc xandan öz məqsədləri üçün istifadə etməyə çalışan Rusiya imperiyası ona 600 manat təqaüd təyin etmişdi. 1838-ci ildə Varşavada əla xidmətinə görə polk komandirinin müavini təyin olunmuşdu. 1841-ci ildə isə əlahəzrət imperatora öz təşəkkürünü bildirmək üçün Sankt-Peterburqa gedən deputat qrupunun tərkibinə daxil edilmişdi. Burada ona polkovnik rütbəsi verilmiş və qiymətli hədiyyələr təqdim edilmişdi. 1844-cü ildə Süleyman xan ailə məsələləri ilə əlaqədar İrana getmişdi. Bundan şübhələnən Rusiya onu Qarabağda yaşayan qohumlarını İrana köçürmək və qarışıqlıq yaratmaqda günahlandırmışdı. Süleyman xan hərbi xidmətdən qovulmuş və ona rus imperiyasının sərhədlərinə qayıtmaq qadağan edilmişdi, lakin onun İranda da qalmasından qorxan ruslar Süleyman xanı Təbrizdəki rus konsulluğuna çağıraraq həbs etmiş, əvvəlcə Tiflisə gətirmiş, buradan isə Voronejo sürgün etmişdi. 1846-cı ildə sürgündən geri qayıdan Süleyman xan yenidən vətənə dönmüş, hərbi xidmətə götürülmüş və dağlılara qarşı keçirilən hərbi əməliyyatlarda fərqləndiyi üçün təqaüdü yenidən bərpa edilmişdi.

Ailəsi
------

Süleyman xan Hürcahan bəyim Yusif xan qızı Şəmsəddinli ilə ailə qurmuşdu. Həsən və Həbib ağa adlı oğlu, Sara bəyim və Tuti bəyim adlı qızları vardı.

Oğlu Həsən ağa Şəkinski 1842-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olub. Atası Süleyman xan tutulandan sonra İbrahimxəlil xanın qızı Gövhərbəyim ağa Cavanşirin himayəsində böyümüşdü. Şuşa qəza məktəbində oxumuşdu. Çar ordusunda xidmət etmişdi. Həsən ağa Şəkinski böyük mülkədar olub. Həm atasından, həm də Gövhər ağadan ona xeyli mülk miras qalmışdı. Həsən ağa Ziba bəyim Əbrəxanova ilə ailə qurmuşdu. Süleyman xan, Əziz xan, Yusif xan adlı oğlanları vardı.

Barat Şəkinskayanın ulu babasıdır.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Şəkinskilər, "Soy" dərgisi, 8 (28), Bakı, 2009. səh.13–25.
* Акты, собранные Кавказской археографической комиссией, том V, Тифлис, 1873, стр.: 1120 (Nəsil şəcərəsi Hacı Cəmil tərəfindən tərtib edilmişdir).

Həmçinin bax
------------

* Həbib ağa Şəkinski

Xarici keçidlər
---------------
**Lütf Kapellası** (*alm.* Gnadenkapelle‎) Bavariyada Müqəddəs Məryəmə həsr olunmuş milli ziyarətgahdır.

Məryəmin şəklinin yerləşdiyi səkkizguşəli ibadətgah təxminən 660-cı illərə aiddir və Almaniyadakı ən qədim Məryəmə həsr edilmiş ziyarətgahdır. Məryəmin siması cökə ağacından oyulmuş antik dövrə aid Qara Madonnadır (ehtimal ki, təxminən 1330). Ziyarətgah 1489-cu ildə boğulan gənc bir oğlan uşağının anası cəsədini heykəlin qarşısına qoyub Məryəmdən möcüzə üçün dua etdikdən sonra möcüzəvi şəkildə sağalması ilə məşhurlaşıb.

Əsrlər boyu ziyarətgaha verilmiş adaqların çoxu kilsəni əhatə edən eyvanda nümayiş etdirilir. Burada müxtəlif alman zadəganlarının, həmçinin Bavariya kralı III Lüdviqin ürəkləri kiçik gümüş qablarda saxlanılır.

Kapella əsrlər boyu Kapuçin keşişləri tərəfindən xidmət edilmişdir. Ordenin bir üzvü, Parcamlı Konrad (1818-1894) 40 ildən çox orada xidmət etmişdir. Xidmət etdiyi müddətdə o, müqəddəslik və möcüzəvi şəfaları üçün şöhrət qazanlb və Katolik Kilsəsi tərəfindən müqəddəs elan edilib

Kapella 1980-ci ilin noyabrında Papa II İohann Pavel tərəfindən ziyarət edilib. Onu yaxınlıqdakı şəhərdə anadan olmuş kardinal Jozef Ratzinger müşayiət edirdi. 11 sentyabr 2006-cı ildə yenicə Papa XVI Benedikt seçilən Ratzinger ziyarətgaha qayıtdı və Münhen arxiyepiskopu olarkən taxdığı yepiskop üzüyünü bağışladı. Üzük indi Müqəddəs Məryəmin əlində olan əsanın bir hissəsidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Saint:SQPN "Our Lady of Altötting". 2014-06-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-10-07.
2. ↑  "CatholicVirtualMall.com "Our Lady of Altotting". 2013-01-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-10-07.
3. ↑  "Benoît XVI au sanctuaire d'Altötting". La Croix (fransız). 2006-09-11. ISSN 0242-6056. 2021-09-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-14.
**Uşiku Daibutsu**(*yap.* 牛久大仏) Yaponiyanın İbaraki prefekturasının Uşiku şəhərində yerləşən dünyanın ən hündür heykəllərindən biridir. 1995-ci ildə tamamlanan heykəlin ümumi hündürlüyü 120 metr (394 fut) , o cümlədən 10 metr hündürlüyündə baza və 10 metr yüksəklikdə lotus platforması var. Yerdən 85 metr hündürlükdə müşahidə göyərtəsi var , ona liftlə çıxmaq olar. Bürünc heykəl Amitabhanın fiqurunu təmsil edir .1995–2002-ci illərdə dünyanın ən hündür heykəli idi. O , bu titulunu 2002-ci ildə Çində tikilmiş Budda Bahar Məbədi ilə itirdi .

Xüsusiyyətlər
-------------

Heykəlin xarici qabığı qalınlığı 6 mm olan 6000-dən çox bürünc lövhədən ibarətdir. Əsas heykəlin uzunluğu 100 metr olsa da, 10 metr hündürlüyündə bazası və 10 metr hündürlüyündə lotus platforması ilə ümumi hündürlüyü 120 metrdir. Ziyarətçilər yerdən 85 metr hündürlükdə olan müşahidə platformasına liftlə çata bilərlər.

* Çəkisi: 4000 ton
* Sol əlin uzunluğu: 18 m
* Üz uzunluğu: 20 m
* Bir gözün uzunluğu: 2,5 m
* Ağız uzunluğu: 4 m
* Burun uzunluğu: 1,2 m
* Qulaq uzunluğu: 10 m

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2013-11-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-28.
2. ↑   ən böyük heykəlləri!]

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Foto, video və audio | YouTube |
**Eponim** (q.yun. ἐπώνῠμος sözbəsöz "ad vermiş", *lat.* heros eponimus) — adından ümumi və ya xüsusi isimlər yaradılmış şəxs.

Terminin tarixi
---------------

### İlkin mənası

Eponim ilk öncə şərəfinə hansısa coğrafi obyekt (şəhər, çay, dağ və s.) adlandırılan tanrı, əfsanəvi qəhrəman və ya real şəxsə deyilirdi. Məsələn, rəvayətə görə, Bizantion şəhəri qədim yunan qəhrəmanı Bizas tərəfindən qurulmuşdur, hansı ki miflərdə Poseydon adlı tanrının oğlu idi. Beləliklə, Bizas Bizantionun eponimidir və həmçinin onun vasitəsi ilə Bizans İmperiyasının eponimidir.

Kiyev şəhərinin eponimi əfsanəvi knyaz Kiydir. Kiyin qardaşlarından biri Şek Podol tərəfdə ucalan Şekavitsa dağının eponimidir, onların bacısı Lıbed isə Dneprin sağ qolu olan və indiki Kiyevin ərazisində axan Lıbed çayının eponimidir.

Xalqlar və ya tayfaların adlarının kökləri da tez-tez əfsanəvi əcdadlara-eponimlərə qədər uzanır. Məsələn, latınlar tayfasının eponimi kimi mifik hökmdar Latin hesab olunur, hansının ki müxtəlif miflərə görə müxtəlif qədim tanrılar və qəhrəmanlarla qohumluq əlaqəsi olduğu qeyd olunur. Başqa bir əfsanəyə görə, Çexiya və Polşa (lyaxlar) xalqlarının adları əfsanəvi knyazlar Çex və Lexin adlarından gəlir.

Xüsusi isimlər həmçinin saat aralıqlarına da verilirdi. Belə ki, qədim Afinada "il" sözü doqquz hökmdar-arxontarından birincisinin adlı ilə adlandırılmışdır, hansına ki məhz buna görə "arxont-eponim" deyilirdi. Bu səbəbdən rəsmi salnamələrdə tarix bu cür qeyd olunurdu: "filankəs arxon olduğu ildə". Çin tarixi müxtəlif imperator sülalələrinin (məsələn, Tsin, Han və Min) hökmranlıq etdiyi dövrlərə bölünür.

### Termin mənasının dəyişilməsi

Vaxt keçdikcə, eponimin fenomen və anlayışların adlandırılmasında istifadəsi daha da artdı. Nəticədə eponim əfsanəvi şəxsiyyətlərdən daha çox həqiqi şəxsiyyətlər olmağa başladılar. Belə ki, artıq eramızdan əvvəl 332-ci ildə Misirdə, Aralıq dənizinin sahilində,İsgəndəriyyə şəhəri yarandı ki, o, Böyük İsgəndərin şərəfinə adlandırılmışdır. 330-cu ildə artıq qeyd olunan Bizantionun adı Konstantinopol oldu. Beləliklə, eponim dəyişdirildi, köhnə şəhər İmperator Konstantinin adını daşımağa başladı.

Böyük coğrafi kəşflər dövrünün başlaması ilə ad tələb edən coğrafi obyektlərin sayı kəskin şəkildə artdı.

Yeni əşyalar, fenomenlər və anlayışlar ixtiraçılar, elm adamları, sahibkarlar və ya hökmdarlar kimi həqiqi insanların şərəfinə adlandırılmağa başlandı.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Обнорский Н. П.* Эпоним Arxivləşdirilib 2021-10-19 at the Wayback Machine // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Britannica (11-th) · Britannica (onlayn) · Pauly-Wissowa |
| Normativ yoxlama | GND: 4152557-7 · LCCN: sh85044474 · Microsoft: 2777534962 · NKC: ph314802 |
**Aktiv boyaq maddələri** – molekulunda atom və ya atomlar qrupu saxlayan və boyama zamanı liflərin makromolekullarının funksional qrupları (OH, NH2) ilə möhkəm kovalent rabitə yaradan (məsələn: amid, mürəkkəb efirlər) sintetik boyalar. Aktiv boyaq maddələri rəngin davamlılığını təmin edir. Aktiv boyaq maddələri sellülozlu lif materiallarının, təbii ipək və yunun, az hallarda poliamid liflərin boyanmasında (bəzək vurul masında) geniş istifadə edilir. Aktiv Boyaq Maddələri molekulunda reaksiyaya qabil qruplar (məsələn, 1,3,5 — trixlorazin qalığı, 2,4,6-trixlor və ya 2,4,5,6-tetraxlorpirimidin, 2-bromakrilamid, vinilsulfon qrupu) boyağın rəngini təyin edən xromofor sistemlə əlaqədardır. Reaksiyayaqabil qrupları daxil etməklə rəngi sarıdan qarayadək dəyişən istənilən xromofor sistemli aktiv boyalar almaq olur. Belə ki, aktiv monoazoboyalar sarı, yaşıl və qırmızı, antraxinonlu Aktiv Boyaq Maddələri göy, mis ftalosianın əsasında olan Aktiv Boyaq Maddələri isə füruzəyi rənglərə boyayır. Sellülozlu lifli materiallar üçün xlortriazinli, xlorpirimidinli, vinilsulfonlu Aktiv Boyaq Maddələri daha çox tətbiq edilir. Dixlortriazinli Aktiv Boyaq Maddələri (məsələn, formul I) başlıca olaraq monoazoboyaların və ya onların metallarla komplekslərinin sianurxloridlə emalından (formul II), həmçinin 1-amino-4 — brom-antraxinon 2-sulfoturşunun (formul III) aromatik diaminlərlə arilaminləşmə məhsullarından alınır. Monoxlortriazin Aktiv boyaq maddələri (məsələn, formul IV) dixlortriazinli Aktiv boyaq maddələrində xlor atomlarının amin və ya alkoksi qrupla əvəz edilməsindən alınır. Pirimidinli Aktiv Boyaq Maddələri, məsələn, dixlorpirimidinli Aktiv boyaq maddələri (formul V) triazinlərə analoji olaraq 2,4,6-trixlor və ya 2,4,5,6-tetraxlorpirimidindən istifadə edilərək alınır. Vinilsulfonlu Aktiv Boyaq Maddələri molekulunda 2-sulfoksietilsulfon qruplu SO2CH2CH2OSO3H qələvi mühitdə boyama prosesində liflə qarşılıqlı təsirdə olan vinilsulfona SO2CH=CH2 çevrilir. Məsələn, azoqoşmada vinilsulfonlu azoboyalar almaq üçün tərkibində reaksiyayaqabil qruplar olan diazotlaşmış aromatik aminlərdən istifadə edilir. Yunu boyamaq üçün 2 — brom akrilamidli CH2=C(Br)CONH, monoxlordiflüorpirimidinli, N-metiltauriletilsulfonlu SO2CH2CH2N(CH3)CH2CH2SO3H və digər qruplu aktiv boyalar istifadə edilir. Poliamid və asetat liflərin bərabər boyanmasında davamlı rəng alınması üçün dispers boyaların molekullarına reaksiyayaqabil qruplar (məsələn, 2-xloretilaminsulfonlu SO2NHCH2CH2C1) daxil edilir. Aktiv boyaq maddələrinin qələvi mühitdə liflə qarşılıqlı əlaqəsi boyanın hidrolizi ilə müşayiət olunaraq, boyanın lifdə saxlanmasını xeyli azaldır. Boyanın saxlanmasını artırmaq üçün Aktiv boyaq maddələri molekullarına eyni və ya müxtəlif xromofor sistemlərdə yerləşə bilən iki reaksiyayaqabil (məsələn, xlortriazinli və sulfoksetilsulfonlu) qruplar daxil edilir.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 248. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Feyruz Abdul oğlu İsayev** (1 sentyabr 1952, Göyçay) — tarix elmləri namizədi, 1990–1995-ci ildə Azərbaycan parlamentinin deputatı, "Arch-Petrol" şirkətini təsisçisi, Moldovanın neft məhsulları bazarının lider olan "Lukoyl" şirkətinin rəhbəri.

Həyatı
------

Feyruz İsayev 1952-ci il sentyabrın 1-də Göyçay şəhərində anadan olub. 1977-ci ildə Odessa Dəniz Donanması mühəndisləri institutunu bitirib. Gəmiqayırma zavodunda texnik-konstruktor kimi əmək fəaliyyətinə başlayıb. 1982–1985-ci illərdə Azərbaycan LKGİ MK katibi vəzifəsində işləyib. Sov. İKP MK yanında İctimai Elmlər Akademiyasının məzunu olub. Tarix elmləri namizədidir.

Fəaliyyəti
----------

Feyruz İsayev İsmayıllı rayonunda birinci katib, daha sonra 1990–1992-ci illərdə Göyçay Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsində çalışıb. O, həmçinin, 1990–1995-ci ildə Azərbaycan parlamentinin deputatı olub. Həmçinin, sovetlər dönəmində Mərkəzi Komitədə məsul vəzifədə çalışıb.

1997-ci ildən bəri neft məhsulları bazarında çalışan azərbaycanlı iş adamı Moldovaya 1997-ci ildə 45 yaşı olarkən gəlib. O, "Arch-Petrol" şirkətini təsis etməklə bir il yarım müddətində 16 yanacaqdoldurma məntəqəsi və iki topdansatış bazası quraraq ilk uğuruna imza atıb. 2001-ci ildə qurduğu biznesi "Lukoyl" şirkətinə satır və onun rəhbərlərindən birinə çevrilir. İlkin dövrlərdə "Lukoyl"da baş direktorun birinci müavini vəzifəsində çalışan F. İsayev sonra Moldovanın neft məhsulları bazarında lider olan bu şirkətə rəhbərlik edib.

Mükafatları
-----------

* Moldova Respublikasının Əmək Şöhrəti Ordeni (2007)
* Moldova Respublikasının Fəxri Ordeni (2012)
* Rusiya Federasiyasının dövlət mükafatı olan "Dostluq" ordeni

İstinadlar
----------

1. ↑  "MDB və Avropa məkanında məşhur iş adamı, "LUKOIL-Moldova" şirkətinin baş direktoru". musavat.com. 2023-07-13 tarixində arxivləşdirilib.
**Xəndək döyüşü** — 31 mart 627-ci il tarixində reallaşmışdır. Məkkəli Müşriklərlə Müsəlmanlar arasındakı üçüncü və son müharibədir. Bu müharibə adını, müsəlmanların müdafiə üçün qazdıqları xəndəkdən alıb. Bu müharibədə müsəlmanların 3.000 döyüşçüsü, müşriklərin isə 10.000 döyüşçüsü və 600 atlısı vardı. Nəticədə qazanan müsəlmanlar oldu.

Səbəbləri
---------

Məkkəli müşriklər Uhud döyüşündə qəti bir zəfər qazana bilməmişdi. Ayrıca Uhud müharibəsindən sonra Müsəlmanlar, Mədinənin şərqinə və şimalına bəzi yürüşlər edərək Məkkə karvanlarının Misir, Suriya və İraq yolunu bağlamışdılar.

Hazırlıqlar
-----------

Məkkəli müşriklər öz birliklərinin yanında, Ehabiş, Kinanə, Tihame, Qatafan, Fezare, Bəni Əsəd və Nəcd qəbilələrindən də pullu əsgərlər aldılar.

Məkkəli müşriklər hərəkətə keçdiyini xəbər alan müsəlmanlar, əvvəlcə döyüş üçün strategiya təyin etdi. Buna görə açıq döyüşülməyəcək, müdafiə döyüşü aparılacaqdı. Müdafiə etməyi asanlaşdırmaq məqsədiylə Salman Farsinin təklifiylə şəhərin (Mədinə) bəzi strateji yerlərinə xəndəklər qazılmasına qərar verildi. Ayrıca qadın və uşaqlar da zərər görməmələri üçün şəhərdəki bəzi binalara yerləşdirildilər.

Döyüş
-----

Sal dağında qərargah quran müsəlmanlar, kiçik qruplara ayrılaraq xəndəyi qorumağa və xəndəyi aşma cəhdlərinə maneə törətməyə çalışdılar. Bir iki cəhd xaricində Müşriklərin xəndəyi aşmağı cəhdi yox idi. Döyüş qarşılıqlı ox vurğuları ilə keçdi.

Yemək ehtiyatlarının bitməsi və mühasirənin təsirsiz qalması səbəbiylə Müşriklər, Bəni Kureyze Yəhudilərini döyüşə qatılmaları üçün razı saldılar. Buna görə, Məhəmmədə hücum sözü verən Bəni Kureyzelilar, Müsəlmanları arxadan vuracaqlardı. Ancaq vəziyyətdən xəbər tutann Məhəmməd, bəzi kiçik birlikləri bu istiqamətə sövq etdi. Bunu eşidən Bəni Kureyzelilar əhəmiyyətli bir cəhd göstərə bilmədilər. Yalnız bəzi Yəhudilərin, ailələrin olduqları qüllələrə müvəffəqiyyətsiz hücum cəhdləri oldu. Bunların birində Məhəmmədin bibisi Safiyyə, qülləyə dırmaşan bir Yəhudinin başını kəsərək digər Yəhudilərin önünə atdı.

Müşriklərin mühasirəsi 1 aya qədər sürdü. Soyuqların artması, hətta çıxan bir fırtınanın çadırlarını dağıtması səbəbiylə Müşriklər, mühasirəni qaldırdılar. Beləcə Xəndək müharibəsi Müşriklər üçün bir məğlubiyyət olaraq tarixə keçdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Gil, Moshe.* Ibn Sa'd, 1(1), 147 VII(2), 113f, Baladhuri, Tarikh Tabari, 1 2960, Muqaddasi, Muthir, 25f; Ibn Hisham, 311. Cambridge University press. 1997-02-27. səh. 119. ISBN 0521599849. İstifadə tarixi: 26 January 2020.
2. ↑  Taberi c. 1 s. 1465
3. ↑  Prof. Dr. Muhammad Hamidullah, Hz. Peyğəmbərin Döyüşləri, Yeni Şafak, 1962, s.63-75
4. ↑  age s. 77
Çuqundan hazırlanmış əl ilə işlədilən bağlayıcı armaturu
Əksəlaqə klapanı
**Armatur** boru və boru şəbəkələrini kəsmək, tənzimləmək və qapamaq üçün tətbiq edilən qurğudur. Armaturlar (latınca "silahlanmış") texnikada çox geniş tətbiq sahəsinə malikdir. Burada boru xətlərində tətbiq olunan bütün avadanlıqlar nəzərdə tutulur. Ona qoyulan əsas tələbat material axının tənzimlənməsidir. Bu, müxtəlif armatur növləri ilə yerinə yetirilir.

Təsnifatı
---------

Armaturlar arasında tipik fərq droselin və ya qapayıcı elementin borunun en kəsiyinə və axına görə vəziyyəti ilə müəyyən olunur. Müxtəlif konstruksiyalardan, tətbiq sahələrin-dən, drosselin formasından, kipləşdirmə formasından və axan mayenin növündən asılı olaraq çoxlu sayda armatur növləri yaradılmışdır. Ventil qrupuna bağlayıcı, təhlükəsizlik, əksəlaqə və buraxıcı ventillər aiddirlər.

Konus və kipləşdirici hissələrin formaları mayedəki təzyiq fərqindən və tənzimləmə xassələrindən asılı olaraq təyin olunurlar. Klapanlar bağlayıcı, tənzimləyici və təhlükəsizliyi təmin edən olurlar. Onları quraşdırmaq üçün kiçik yer tələb olunur və 90° dönmə ilə işə salına bilirlər. Klapanı eksentrik hazırlamaqla daha yaxşı kipləşdirmə əldə edilir. Əksəlaqə ventillərində dönmə nöqtəsinin mərkəzdən sürüşdürülməsi açma və bağlama prosesinin səlis aparılmasına imkan verir.

Şiberlər, en kəsiyə paralel olan müstəvidə hərəkət edir və açıq halda axından kənarda qalır. Buna görə də, ventillə müqayisədə az təzyiq itkisi baş verir. Axının istiqaməti rol oynamır. Şiber düyümü şpindel və nazimçarx ilə birlikdə gövdəyə bərkidilir. Şpindel oymaqla kipləşdirilir. 
Kranlar konstruksiyalarına görə dönən şiberlərə oxşayırlar. Onlar az yer tələb edir və kiçik işəsalma vaxtına malikdirlər. Kran tam açıldıqda o borunun en kəsiyinə uyğun 
olaraq tam axına imkan yaradır. Gövdənin və içliyin həndəsi formasını dəyişməklə müxtəlif kran konstruksiyaları əldə olunur. 

Armatur və boru bir-biri ilə flans, qaynaq, lehim, yapışqan və ya boltun köməyi ilə birləşdirilir.

Təbiq sahəsi
------------

* Buxarütürcüsü,
* Qaz xətti,
* Neft kəmərləri,
* Enerji,
* Kimyəvi,
* Gəmilərdə,
* Quyularda.

Mənbə
-----

* Bağırov, İ. Neft emalı zavodlarının avadanlığı: ali texniki məktəblər üçün dərs vəsaiti/Bakı: Azərtədrisnəşr, 1964. 267, s.

1. ↑   (#empty\_citation)
**Lənkəran bozaqgülü** (*lat.* Phlomis herba-venti subsp. lenkoranica) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin dalamazkimilər fəsiləsinin bozaqgülü cinsinin phlomis herba-venti növünə aid bitki yarımnövü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu Populyasiya "Təhlükəli həddə yaxın olanlar" kateqoriyasına aiddir – NT. Azərbaycanın endemik növüdür. Regional IUCN Statusu - NT.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Gövdələri 5-6,5 sm hündürlükdədir. Alt[yarpaqlar saplaqlı, enli-yumurtavari, dişicikli, 11 sm uzunluqda, 3,5 sm enində, gövdə yarpaqları üst yarpaqlara oxşayır, üst tərəfdə yaşıl, alt tərəfdə ağımtıldır, ulduzabənzər tükcüklərlə örtülmüşdür. Üst yarpaqlar tamkənarlıdır. Dəstəciklər 2-3, 6-8 çiçəklidir; çiçəkaltlıqları 7-8 mm uzunluqdadır, bizvari, 3 və 8 mm uzunluqda olan dişciklidir. Tac çəhrayı, üst tərəfdən kəsilmiş dodaqlı, aşağı tərəfdə enli-yumurtavari, qısa-lansetvari yan-dilimlidir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə-meyvəəmələgətirmə dövrü iyul ayına təsadüf edir. Orta dağ qurşağında rast gəlinir.

Yayılması
---------

Lənkəranın dağlıq hissəsidir (Lerik rayonu).

Sayı və tendensiyası
--------------------

Yeganə lokaliteti müşahidə olunur. Populyasiya azalma tendensiyasına meyillidir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Antropogen təsirlər (otarılma və tapdalanma) və iqlimdir.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Populyasiyanın strukturunun öyrənilməsi və yayılma ərazilərində mühafizə tədbirlərinin həyata keçirilməsi vacibdir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Phlomis herba-venti subsp. lenkoranica* | 
* Wikidata: Q28812645
* GBIF: 3887804
* IPNI: 921271-1
* Plant List: kew-152255
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:921271-1
* Tropicos: 100241517
* WCSP: 152255
* WFO: wfo-0000269319

 |
| *Phlomis lenkoranica* | 
* Wikidata: Q31298540
* GBIF: 3887476
* IPNI: 453943-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:453943-1
* Tropicos: 17604212
* WFO: wfo-0000269357

 |
**Sentosa** və ya **Blakanq-Mati** (*ing.* Sentosa, tam. செந்தோசா, *çin.* 圣淘沙) — Hind okeanında yerləşən, Sinqapura məxsus ada. Tropik Sentosa adası Sinqapurdan beş yüz metr cənubda yerləşir. Adanı Sinqapurdan Keppel boğazı ayırır. Sentosa malay dilində «sakitlik» mənası deməkdir. Sentosa asiyanın Disneylendi hesab olunur. Adada dünyanın ən böyük əyləncə mərkəzlərindən biri, eləcədə bir çox görməli yerlər: Siloso fortu, Dəniz həyatı okeanariumu, Merlion heykəli və s. var. Sentosada beş ulduzlu otellər, idman tikililəri və çimərliklər üstünlük təşkil edir.

Görməli yerləri
---------------

### Merlion

Merlion heykəli
37 metrlik nəhəng formalı Merlion heykəli Sentosa adasında yerləşir. Bu heykəl Sinqapur şəhərində olan əsil Merlion heykəlinin təkrarıdır.

### Siloso fortu

Adanın qərb hissəsində Siloso fortu yerləşir. Bu istehkamdan daha çox İkinci dünya müharibəsi zamanı Sinqapura qərbdən edilən müdaxiləyə cavab vermək məqsədi ilə istifadə edilib. Fort 1880-ci ildə Britaniya ordusu tərəfindən qurulub və Keppel boğazına çıxışı qorumaq məqsədi daşıyıb. Sonralar istekam yenidən qurulmuş və 1939-cu ildə 150 millimetirlik Mark2 və on iki funtluq sürrətli sillalarla təmin olunmuş. Müasir dövrdə Siloso fortu İkinci dünya müharibəsindən qalmış yeganə istehkam qurğusudur.

Fortda olan bütün bunkerlər, anbarlar, tunellər hal-hazırda turustlər üçün açıqdır. Burda həmçinin XVII əsr, eləcədə ikinci dünya müahribə dövrünə aid silah sərgisidə mövcuddur. Ərazidə çoxlu britaniya əsgər və zabitlərinin fiqurlar var. Məhz bu fiqurlar mövcud durumu əyani göstərməyə xidmət edir. Fortda şəkil və sənədlərin nümayiş olunduğu bölmədə fəaliyyət göstərir.

Siloso fort 1989-1993-cü illərdə siyası məhbusların saxlanılma yeri kimi istifadə olunub.

Sentosa çimərlikləri
--------------------

Adada üç əsas çimərlik var. Çimərlik büsbütün ağ qumla örtülüdür. Çimərlikdə kanoe kirayə götürmək, eləcədə serfinqlə məşğul olmaq mümkündür.

### Palavan çimərliyi

Çimərlik uşaqlarla dincəlmək üçün əlverişli məkandır. Çimərlik yaxınlığında Palavan amfiteatırı yerləşir (Palawan Amphitheatre). İş rejimi: 12:00-17:30. Giriş pulsuzdur. 

### Siloso çimərliyi

Siloso çimərliyi aktiv çimərlik həvəskarları üçündür. Restoran və barlar çimərlik üstünlük təşkil edir. Çimərlik voleybolu üçün əla şərait mövcuddur.

### Tanjonq çimərliyi

Adanın ən sakit və romantik çimərliyi hesab olunur.

Şəkillər
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Rəsmi sayt
----------

* Sentosa adasının rəsmi saytı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Топографические карты Генштаба". 2015-03-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-18.
2. ↑  "СЕНТОЗА". 2021-10-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-18.
3. ↑  "The "Main Fleet to Singapore" Strategy". National Archives of Singapore. 2006-09-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-18.
İslamda qeybət müsəlman qardaşının haqqında Allahın gizli saxladığı eybini faş etmək hesab olunur, qeybət etmək və müsəlmanların eybini onların ardınca danışmaq böyük günahlardan sayılır.

Qurani-Kərim qeybət etməyi müsəlman qardaşının ətini yeməyə bərabər hesab edir: "Ey iman gətirənlər! Çox zənnə-gümana qapılmaqdan çəkinin. Şübhəsiz ki, zənnin bəzisi (heç bir əsası olmayan zənn) günahdır. (Bir-birinizin eyibini, sirrini) arayıb axtarmayın, bir-birinizin qeybətini qırmayın! Sizdən biriniz ölmüş qardaşının ətini yeməyə razı olarmı?! Bu sizdə ikrah hissi oyadar (qeybət də belədir). Allahdan qorxun."

Qeybət etməyin pislənməsinə aid hədis və rəvayətlər çoxdur. 

Məhəmməd peyğəmbər(s.a.v.)buyurur: "Müsəlmanın dininin məhvində qeybətin təsiri xora xəstəliyinin insan bədənindəki təsirindən çoxdur".

Rəvayət olunur ki, Allah Musa peyğəmbərə belə vəhy etdi:

"Qeybət etməkdən tövbə edib dünyasını dəyişən şəxs hamıdan axırda behiştə daxil olacaq. Qeybətlə məşğul olduğu halda dünyasını dəyişən şəxs isə hamıdan birinci cəhənnəmə daxil olacaq". 

Tənbihul-xəvatir kitabında qeyd olunan hədisdən də aydın olur ki, hətta ölmüş mömin qardaşın qeybətini etmək onun ətini yeməkdən də pisdir: "*Allahın peyğəmbəri (s) bir zinakar kişini daşqalaq etdi. Bir nəfər öz dostuna dedi: "O, it kimi öldü." Allahın Peyğəmbəri (s) həmin bu iki nəfərlə murdar bir leşin yanından keçəndə onlara buyurdu: "Dişlərinizlə bu leşdən bir tikə qoparın." Ərz etdilər: "Ey Allahın Rəsulu! Allahın salamı olsun sənə, leşi dişimizə götürək?" Buyurdu: "Qardaşınızdan qopardığınız tikə bu leşdən daha üfunətlidir.*"

Qeybətin icazə verildiyi yerlər
-------------------------------

Müsəlmanın qeybətini etməkdən məqsəd düzgün və mühüm hədəf olarsa, belə ki, bu mühüm hədəfə qeybətdən savayı heç bir şeylə nail olmaq mümkün olmazsa, bu vaxt qeybət etmək günah deyil. Deməli, qeybətdəki istisnaların sayı qeyri-məhduddur. İstisnalardan bir neçəsi aşağıdakılardır:

1. Aşkarda günah edən şəxsin etdiyi günahlar haqqında qeybətini etmək.
2. Zalım şəxsin qeybətini etmək.
3. Bir kəsə məsləhət verən zaman qeybət etmək.
4. Günahdan çəkindirmək üçün bir şəxsin qeybətini etmək.
5. Mühüm və böyük bir fəsadın qarşısını almaq üçün qeybət etmək. Misal üçün bidət edənin qeybəti.
6. Məhkəmə zamanı şahidlərin qeybətini qazinin hüzurunda etmək.
7. Bir şəxsi ziyandan qorumaq üçün onun qeybətini etmək.
8. Bir şəxsi elə bir eybli adla yad edəsən ki, təkcə o adla tanınır. Misal üçün kar, kor, şil, keçəl və s..
9. Yanlış fikirli bir kitabı və yaxud məqaləni tənqid edərkən qeybət etmək.

Eləcə də bir şəxs ailə həyatı qurmaq məqsədilə gələcək həyat yoldaşı haqqında onu tanıyanlardan soruşduğu təqdirdə həmin adam bildikləri doğruları söyləməlidir. Əgər onun söylədiyi həqiqətlər içərisində normalda qeybət hesab olunan varsa da, bu, günah hesab olunmur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Hucurat, 12
2. ↑  Tənbihul-Xəvatir, c.1, səh. 116
Ay çörəyi
Ay çörəyi yoxsa Ayçörəyi , Türkiyə mətbəxinə aid olaraq, ümumiyyətlə darçın , qoz , fındıq , kakao və kişmiş yerləşdirilərək, aypara şəklində hazırlanan çörək növü. Aypara şəklində olmayan, eyni materiallardan istifadə edərək düzəldilmiş düzbucaqlı pastiç ( İzmir çörəyi kimi də tanınır), çox zamanlar ayçörəyi adı ilə də satılır.

Ərzaqlar:
---------

3 stəkan un
100 qr. marqarin
1 qəhvə fincanı süd
1 ədəd yumurta ağı
bir miqdar yaş maya
1 stəkan döyülmüş fındıq
1/ 2 stəkan şəkər tozu
1 dilim bayat çörək içi
1 yemək qaşığı quru üzüm
1 çay qaşığı da

HAZIRLANMASI
------------

3 su stəkanı un , 100 qr marqarin , 1 qəhvə fincanı süd və 1 ədəd yumurta ağını bir kasada çalın.
Bir çimdik yaş mayanı ilıq suda əridib digər qarışıqların içinə əlavə edin. Yoğuraraq xəmir edin.
Üzərini nəmli bir dəsmalla örtün. 1 saat köpməsi üçün saxlayın.

Ayrı bir qabda 1 su stəkanı döyülmüş fındıq, yarım su stəkanı toz şəkər , 1 dilim bayat çörək içi , 1 xörək qaşığı quru üzüm , 1 çay qaşığı darçın qoyun .

Xəmirdən limon böyüklüyündə parçalar qoparın. Oxlovl ilə açın. Ortasına hazırladığınız qarışıqları qoyun.

Rulet formasında qaltlayıb, yarım ay şəklində bükün .
Üzərinə əzilmiş qoz-fındıq səpin. Əvvəldən isidilmiş 180 dərəcəli sobada üzəri qızarana qədər bişirib süfrəyə verin.