recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**İvan Franko adına Lvov Milli Universiteti** (*ukr.* Львівський національний університет імені Івана Франка) — Şərqi Avropanın ən qədim universitetlərindən biridir. Əvvəlcə universitet Yan Kazimirin adını daşıyırdı və Polşaya, sonra Avstriya-Macarıstana məxsus idi və artıq 1939-cu ildən isə Ukraynanın universiteti oldu.

Tarixi
------

1661-ci ilin 20 yanvarı Lvov Universitetinin yaranma tarixi hesab edilir. Bu gündə kral Yan ІІ Kazimir fərmanı dərc etdi, hansına ki uyğun olaraq, 1608-ci ildə yaradılmış yezuit kollegiyasına akademiya və "universitet titulu" statusu verilmişdir. Akademiyanın və universitetin hüquqlarının formal təsdiqi 1758-1759-cu illərdə baş vermişdir.

Lvov universitetinin Universitet küçəsində yerləşən əsas korpusunun indiki binası 1877-1881-ci illərdə memar Yu. Qoxberqerin rəhbərliyi altında tikilmişdir. Əvvəlcə binada Qalitsiyanın və Lodomeriyanın Ölkə seymi yerləşirdi. Əsas korpusun fasadı sütunlu böyük portiklə və lociya ilə bəzənmişdir. Girişdə heykəltaraşlıq alleqorik "İş" və "Təhsil" qrupları, çardağında isə "Qalitsiya, Visla və Dnestr" qrupları yerləşdirilmişdir. İşlər heykəltaraş T. Riqer tərəfindən yerinə yetirilmişdir. 1920-ci ildə bu bina Yan Kazimirin Lvov universitetinə verilmişdir.

2011-ci ilin məlumatına görə Universitetdə gündüz formasında 11 649 tələbə, həmçinin 2980 təhsil xərclərinin tam kompensasiyası şərtlərində, təhsil alırdı. Qiyabi formada 3680 tələbə, onlardan 2543 tələbə pullu əsasda, oxuyurdu.

Fakültələr və ixtisaslar
------------------------

Universitetdə təhsilin tam kursu 5 il təşkil edir. Ümumilikdə universitetdə 112 kafedra işləyir, hansılardan ki, dördü 2001-ci ildə açılmışdır. Aspirantura elmi kadrların hazırlığının əsas formasıdır ki, humanitar və təbii profillərin 89 ixsisası üzrə mütəxəssisləri hazırlayır. Bu gün Lvov Universitetində tələbələrin hazırlığı belə fakültələrdə həyata keçirilir:

* Biologiya
* Coğrafiya
* Geologiya
* İqtisadiyyat
* Elektronika
* Universitetə qədər hazırlıq
* Jurnalistika
* Xarici dillər
* Tarix
* Mədəniyyət və incəsənət
* Beynəlxalq münasibətlər
* Mexaniki-riyaziyyat
* Tətbiqi riyaziyyat və informatika
* Fizika
* Filologiya
* Fəlsəfə
* Kimya
* Hüquq

Reytinq
-------

2008-ci ildə Ukrayna sahibkarlarının qiymətləri üzrə Lvov milli universiteti dördüncü yeri tutdu. 2012-ci ildə "Webometrics" dünya universitetlərinin reytinqində o Ukrayna Milli texniki universitetindən "Kiyev politexnik institutu", Taras Şevçenko adına Kiyev milli universitetindən, Milli aviasiya universitetindən və Draqomanov adına Milli pedaqoji universitindən geri qalaraq 2105-ci yeri tutdu və Ukrayna ali məktəbləri arasında altıncı nəticəni göstərdi.

Xarici keçidlər
---------------

* lnu.edu.ua — İvan Franko adına Lvov Milli Universitetinin rəsmi saytı
**Kruds ailəsi** (*ing.* The Croods) 2013-cü ilin animasiya və macəra filmidir.

Məzmun
------

Kruds adlı mağara ailəsi inadkar ata Qruqun qida taplamaq üçün qısa müddət istisna olmaqla heç kəsin mağaranı tərk etməsinə icazə verməməsi nəticəsində bir neçə təbii fəlakətdən xilas olur. Yeniyetməlik dövründə olan evin qızı Yip ailəsini sevir, amma yenə də qaranlıqda tez-tez mağaranı tərk edir. Bir gecə işıq görən Yip yenə də mağaradan çıxır və məşəl yandıran müasir insan Qay və onun əhlilləşmiş heyvanı ilə tanış olur. Qay Yipi yaxınlaşan fəlakətə görə xəbərdarlıq edir və qaçması üçün ona kömək təklif edir. Ancaq Yip ailəsi ilə birlikdə qalmağı seçir. Qay kömək lazım olanda onu çağırması üçün Yipə dənizqabığı verir. Ancaq Yip evə qayıdanda çılğın ailəsi onu məhv edir. Səbəb onların yeni olan hər şeydən qorxmaları idi.

Daha sonra böyük bir zəlzələ mağaranı və ətrafdakı hər şeyi məhv edir. Kruds ailəsi dağların arasında kəşf etdikləri meşəyə qaçır. Böyük vəhşi pişik tərəfindən qovalanılan krudslar ətyeyən quşlarla rastlaşırlar. Yipin səsini eşidən Qay Yipi və onun ailəsini atəşlə vəhşi quşlardan xilas edir. Ata Qruq Qayı kötüyün içinə salaraq onları təhlükəsiz yerə aparmasını istəyir. Qay təklif edir ki, krudslar uzaqdakı dağlarda yerləşən yeni mağaraya getsinlər. Ancaq hələ ki krudlar Qaya tam inanmırlar.

Səyahət əsnasında Qruq quş yumurtası oğurlamaq istəyir, amma onu bacarmayıb onun yerinə əqrəb tutur. Qay isə Yipə quş ovlamaq üçün necə tələ qurulduğunu öyrədir. Çətin yolda Qay krods ailəsi üçün ayaqqabılar düzəldir və müxtəlif icadları ilə olara kömək edərək özünü sevdirir. Qruq Qayı qısqanmağa başlayır və Qay ilə Yepin bir-birlərini sevdiklərini öyrənəndə Qayın yeniliklərinə qarşı çıxmağa və öz icadlarını yaratmağa başlayır. Ancaq bunlar uğursuz olur. Bunlar Qruq ilə ailəsi arasında münasibətləri pisləşdirir.

Ailə mağara tapır, ancaq kruds ailəsi artıq mağaradan kənarda yaşamağı öyrənmişdir və Qruqdan başqa heç kəs orda yaşamaq istəyir. Əsəbləşən Qruq Qaya hücum edir, ancaq ikisi də uçurumdan axan qatran axıntında ilişib qalırlar. İkili Qayın ideyası sayəsində ordan qurtura bilir.

Daha sonra isə tektonik fəlakət başlayır. Crudslar və Qay qitələrin bir-birindən ayrıldığı uçuruma qədər qaçır. Qruq günəşin istisini hiss edir və qarşı tərəfdə təhlükəsiz torpaq olduğunu düşünür. Qruq tək qalacağını bilsə də, hər kəsi bir-bir qarşı tərəfə tullayır. Tək qalan Qruq mağaraya gedir. Qaranlıqdan qorxan böyük vəhşi pişik isə Qruqa sığınır. Qruqun ağlına möhtəşən ideya gəlir və o, vəhşi pişik ilə birlikdə ailəsinin yanına qayıda bilir. Qruq ailəsi tərəfindən böyük sevgi ilə qarşılanır. Artıq krudslar Qay ilə yeni və təhlükəsiz yerdə yeni həyata başlayırlar.

Səsləndirənlər
--------------

| Səsləndirən | Səsləndirdiyi obraz |
| --- | --- |
| Nikolas Keyc | Qruq |
| Rayan Reynolds | Qay |
| Emma Ston | Yip |
| Katerin Kiner | Uqqa |
| Klark Dyuk | Tank |
| Kloris Liçman | Qran |
| Kris Sanders | Belt |
| Rendi Tom | Sendi |

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* thecroodsmovie.com — Kruds ailəsinin rəsmi saytı
* Croods/ *0481499* — Internet Movie Database saytında.
**Buonmetxuot** — Vyetnamda şəhər. Daklak vilayətinin (Cənubi Dağlıq Mərkəzinin) inzibati mərkəzi.

Əhalisi
-------

Əhalisi 340 min (2009) nəfərdir.

Coğrafiyası
-----------

Ölkənin cənub hissəsində, Daklak platosunun cənub qərbində, Xoşimindən 350 km şimal-şərqdə və Kamboca ilə sərhəddən 50 km məsafədədir. Avtomobil yolları qovşağında yerləşir.

Tarixi
------

1975-ci ilin martında "Vyetnam müharibəsi" sonunun əsas döyüşlərindən biri burada baş vermişdi. 1990-cı illərdə Vyetnam qəhvəsinə tələbatın artması və Daklak əyalətində qəhvə plantasiyalarının genişləndirilməsi Buonmetxuotda əhalinin və iqtisadi fəallığın xeyli artmasına səbəb oldu. Şəhərdə inqilab və etnoqrafiya muzeyləri fəaliyyət göstərir. Buonmetxuotun mərkəzində Cənubi Vyetnamın azad olunması şərəfinə abidə (postamentdə tank) qoyulmuşdur; digər hərbi memoriallar (keçmiş həbsxana, yeraltı yollar) var. Plantasiya bitkiləri (qəhvə, heveya, ananas) becərilən rayonun mərkəzidir. Yeyinti sənayesi müəssisələri var. Buonmetxuot ətrafında bir sıra su anbarı (o cümlədən Kronq çayında) yaradılmışdır. Şəhərdən cənubda Yok-Don milli parkı (tropik meşələr massivi, çay şəlalələri, özünə məxsus mədəniyyətləri olan dağlı tayfaların kəndləri) yerləşir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  **Buonmetxuot** // Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M.K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V  cild. — Səhifələrin sayı:  592. — Səh.: 79. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.

Xarici keçidlər
---------------

* Buonmetxuot şəhərinin yaradılması
* Buonmetxuot Vyetnam
**Atsuta məbədi** (熱田神宮, *Atsuta-cinqu*?) – Yaponiyanın Ayçi prefekturasının Naqoya şəhərinin Atsuta rayonunda yerləşən şintoist məbədi. Deyilənə görə əfsanəvi qılınc Kusanaqi bu məbəddə saxlanılır.

Tarixi
------

Əfsanəyə görə məbəd əfsanəvi döyüşçü Yamato Takerunun həyat yoldaşı tərəfindən IX əsrdən öncə tikilmişdir. Belə ki, Yamato Takeru Şərqi Yaponiyanı imperator hakimiyyətinə tabe etməyə çalışarkən Kusanaqi sayəsində möcüzəvi şəkildə sağ qalmışdır. Yerli əfsanəyə görə isə məbəd VIII əsrdə Çin imperatoru olmuş Syuan-tszunun sevimli məşuqəsi Yan Quyfeyə həsr olunmuşdur. Syuan-tszu Yaponiyanı işğal etmək planı qursa da, vaxtının çoxunu Yan Quyfeyə sərf etdiyi üçün Yaponiya xilas olmuşdur.

808-ci ildə məbəd böyük populyarlıq qazanmağa başlamışdır, belə ki, həmin il ritualist İnbe no Hironari məbədin saraya qarşı olan laqeydliyinə etiraz etmişdir. Bu dövrdən etibarən məbəd ən yüksək dərəcəli məbəd olmuş və böyük ianələr qəbul etmişdir. Atsuta məbədi imperatorluq sarayının, XV əsrdən etibarən isə Muromaçi və Tokuqava şoqunluqlarının hamiliyində olmuşdur.

Məbədin xüsusi statusu İmperator Meycinin 1868-ci ildə taxta çıxdığı vaxtda da tanınmışdır. Belə ki, bu zaman məbədə imperatorun nümayəndələri göndərilmişdir. Bu cür münasibət görən başqa bir məbəd təkcə Böyük İse məbədi olmuşdur.

Mərasimlər
----------

Məbədin illik festivalı 5 iyun tarixində baş tutur. Bundan əlavə, hər ilin may ayında məbəddə Ohoho festivalı keçirilir. Məbəddə qarğaların şərəfinə tədbirlər keçirilir, onlara düyü tortları verilir.

Qalereya
--------

* Məbədin muzeyi.Məbədin muzeyi.
* Torii.Torii.
* Nobunaqa divarı.Nobunaqa divarı.
* Toro.Toro.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Kodansha Encyclopedia of Japan. səh. 115
2. 1 2  Perkins. səh. 17
3. ↑  Picken. səh. 48
4. ↑  Perkins. səh. 229
5. ↑  Perkins. səh. 60

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). I cild (A–Conso). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 115-116. ISBN 0-87011-621-5. İstifadə tarixi: 19 avqust 2022.
* *Perkins, Dorothy.* Encyclopedia of Japan: Japanese History and Culture, from Abacus to Zori. Roundtable Press. 1991. səh. 17. ISBN 0-8160-1934-7. İstifadə tarixi: 18 avqust 2023.
* *Picken, Stuart D.B.* Historical dictionary of Shinto. Scarecrow Press. 2011. səh. 48. ISBN 978-0-8108-7172-4. İstifadə tarixi: 18 avqust 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* atsutajingu.or.jp — Atsuta məbədinin rəsmi saytı

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| CiNii: DA00610690 · GND: 6068820-8 · LCCN: n84067866 · NDL: 00276903 · SUDOC: 152274324 · VIAF: 147795316 · WorldCat VIAF: 147795316 |

 |
**Dəmirçili oymağı** — Zülqədər elinin oymaqlarından biri.

Yayılması və yerləşməsi
-----------------------

Dəmirçili oymağınin yayıldığı yerlər: Qəhrəmanmaraş, Malatya, Tokat və Çorumdakı bir çox kəndlər, Azərbaycan, Gürcüstan və İran əraziləridir. Avşar elinin Salmanlı oymağının bir parçası olduğu da söylənilir. 

Oymaq Diyarbəkir və Şanlıurfadakı bir çox məskənlərə ad vermişdi. Bunlardan başqa Ağqoyunlu tayfa ittifaqına da qatılmışdı. XVI əsrdə Dəmirçili oymağının bir qolunun yurdları Əlbistan, Pınarbaşı, Tarsus və Qanqalda idi. Dəmirçilinin bir bölümü Zülqədər elinin tərkibində Səfəvi dövlətinə qatılmışdı. Günümüzdə bunlar Güney Azərbaycanda Şahseven konfederasiyası içində və Quzey Azərbaycanda Qazax bəlgəsində qərar tutur. 

Səfəvilər də Zülqədər qrupunda yer alan oymaqlardandır. Şah Abbas zamanında Fars bəylərbəyi Bünyad bəy bu oymaqdan idi.

Dəmirçi oymağının Anadoludaki yurdları Dulkadır (Zülqədər) dövləti torpaqlarındadır. Bunlardan ən ünlüsü, Əlbistan ovasındaki Dəmirçilik qəsəbəsidir. Dəmirçilik XVI əsrdə 17 nəfərlik bir kənd idi.  Dəmirçili topluluğu Hurman nahiyəsinə bağlı Öyücek Ördeklü, Kürtünlü (dən Atlixanlı), Kalacık Kaya, Karacaviran kəndlərində, Zamantı qəzasının Hınzıri nahiyəsində yer alan Tərsaxan, Qaynar Pınar, Sarımbəy Viranı (keçmiş adı Əbulxeyr qışlağı) kəndlərində yurd tutmuşdu.  Bundan başqa Karahayıt nahiyəsindəki Geçit Höyüğü kəndində 12 nəfərlik bir Dəmirçili topluluğu vardı. 

Dəmirçi topluluğunun ilk yurdu, Urfa-Viranşəhir kırsalında, Ələvi ərənlərin qışlaq kəndlərinin çox olduğu yörədəydi. Topluluq, burada Dəmirçi Viranı  Dəmirli-i Ülya, Dəmirli-i Süfla,  adlı yerlərə ad vermişdi. Yerləşmələrin ardındakı viran sözü, topluluğun buranı tərk etdiyinin ifadəsidir. 

Dəmirçi, Ağqoyunlu dövlətində vəzifə alan topluluqlardandır. Ağqoyunlu sərkərdələrindən Şeyx Məhəmməd Dəmirçi və Əli bəy Dəmirçi bu oymaqdandı. 

Günümüzdə Dəmirçilərin bir bölümü, Malatyanın Kuluncak ilçəsinin Tərsaxan (yeni adı Qonaqtəpə) kəndindədir. Bunlardan ayrılan bir qrup, Kayserinin Sarıoğlan ilçəsinin Karaözü kəndinə-qəsəbəsinə,  bir başqa qrup isə Malatyanın Həkimxan ilçəsinin Cüzüngüt (yeni adı Gözəlyurd) qəsəbəsinin Çermik məhəlləsinə yerləşmişdir. 

Dəmirçili oymağının ən böyük qollarından biri Tatılı tayfasıdır. Tatılı tayfası Dəmirçili oymağının tərkibindən çıxıb müstəqil oymaq oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Faruk Sümer, SDAKTR, s: 180
2. ↑  R. Yinanç, M. Elibüyük, Maraş Tahrir Defteri s: 573
3. ↑  R. Yinanç, M. Elibüyük, Maraş Tahrir Defteri s: 657, 661, 675, 677, 802, 803
4. ↑  R. Yinanç, M. Elibüyük, Maraş Tahrir Defteri s: 177
5. ↑  M. Salih Erpolat, XVI Yüzyılda Siverek Sancağında İskan ve Nüfus, Tarihte Siverek Sempozyumu Bildirileri, 2001; M. İlhan aynı yazı, ilgili harita
6. ↑  M. Salih Erpolat, XVI Yüzyılda Diyarbekir Beylerbeyliğindeki Yer İsimleri, basılmamış doktora tezi, s: 142
7. ↑  Kiyab-ı Diyarbəkriyyə, s: 117, 124
8. ↑  Ahmet Özerdem, s: 61

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Zülqədər eli. Bakı: Şərq-Qərb, 2011, 156 səh.
**Birlik heykəli** (hind स्टैच्यू ऑफ यूनिटी) — Hindistanın baş naziri vəzifəsini icra etmiş və Hindistanın müstəqillik hərəkatının liderlərindən biri olan Vallabhai Patelin şərəfinə ucaldılmış, Qucaratda yerləşən heykəl. Heykəlin hündürlüyü 182 metr olmaqla Azadlıq heykəlindən 4 dəfə böyükdür. Abidə Larsen & Toubro firması tərəfindən inşa olunmuş, kontraktının ümumi dəyəri isə 2,989₹ kror (420 milyon $) olmuşdur.

Layihə
------

Birlik heykəli Sadhu Bet adlı bir ada üzərində, Narmada bəndindən 3.2 km məsafədə ucaldılmışdır. Bünövrəsinin hündürlüyü 58 metr, heykəlin öz hündürlüyü isə 182 metr olmaqla abidənin ümumi hündürlüyü 240 metrdir. Abidə dəmir çərçivə, armaturlanmış beton və bürünc ötrüklə inşa olunmuşdur. Hazırlanması zamanı 75,000 kub metr betondan, 5,700 ton polad çərçivədən, 18,500 ton armaturlanmış polad çubuqlardan və 22,500 ton bürünc üzlükdən istifadə olunmuşdur.

Bəzi məşhur heykəllərin hündürlüklərinin müqayisəsi: Birlik heykəli — 240 m (bünövrəsi ilə birlikdə), Budda Bahar Məbədi (Luşan) — 153 m (bünövrəsi ilə birlikdə), Azadlıq heykəli (Nyu-York) — 93 m (bünövrəsi ilə birlikdə), Ana Vətən çağırır! (Volqoqrad), İsa Məsihin heykəli (Rio de Joneyro) və David (Florensiya).

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ashwani Sharma.* "14 Things You Did Not Know about Sardar Patel, the Man Who United India". Topyaps. 1 noyabr 2014. 4 yanvar 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 may 2014.
2. ↑  "Gujarat: Statue of Unity expected to attract 10,000 tourists daily". 2019-05-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-02.
3. ↑  "Gujarat: Sardar Patel statue to be twice the size of Statue of Liberty". CNN-IBN. 30 oktyabr 2013. 31 oktyabr 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 oktyabr 2013.
4. ↑  "Gujarat govt issues Rs 2,97-cr work order to L&T for Statue of Unity". Business Standard. 28 oktyabr 2014. 27 oktyabr 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 oktyabr 2014.
5. ↑  "Statue of Unity to be unveiled in Gujarat on Wednesday". The Economic Times. 30 March 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 October 2018.
6. ↑  "Burj Khalifa consultant firm gets Statue of Unity contract". The Times of India. TNN. 22 avqust 2012. 27 iyul 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 mart 2013.
**Toxmaqlı oymağı** — Cənubi Azərbaycanın Qaradağ vilayətində yerləşən Ustaclı elinin oymaqlarından biri və Qaradağ xanlarının mənsub olduğu oymaq.

Tarixi
------

Toxmaqlılar əsas Qızılba tayfalarından biri olan Ustaclıların bir oymağıdırlar. Ustaclılar Bingöl yaylaqlarında İsmayıl Mirzənin ordusuna qatılmış, Cabanı zəfərindən sonra köçərək Diyabəkir və Qaradağda yerləşmişdirlər. Diyarbəkir Osmanlı imperiyası tərəfindən ələ keçirildikdən sonra oradakı Ustaclıların bir hissəsi Qaradağa və Xorasana yerləşdirilmişdir. Qaradağda yerləşən Ustaclılar tayfanın toxmaqlı oymağına mənsub olduqları üçün zamanla toxmaqlı deyə adlandırılmışlar. Nadir şahın ölümündən sonra yaradılan Qaradağ xanlığının xanları bu oymaqdan olmuş, sadəcə *Qaradağlı* nisbəsindən istifadə etmişdirlər. 

Toxmaqlı oymağının əsas qolu Qaradağda, Dizmar mahalında məskunlaşmışdı. Toxmaqlı oymağının başçıları sonralar Toxmaqlı soyadını tərk edib Qaradağlı kimi tanınmağa başladılar. Bu soya tarixi ədəbiyyatda bəzən Xəlifəli də deyilir. Toxmaqlı-Qaradağlı (Xəlifəli) oymağının məşhur simalarından I İlyas xəlifə, I Şəmsəddin xəlifə, II İlyas xəlifə, Bürhanəddin xəlifə, II Şəmsəddin xəlifə, Əhməd xəlifə, Mahmud sultan, Bayandur sultan, Məhəmmədqasım xan, Əbdürrəzzaq xan, Kazım xan (Məhəmmədkazım xan), Mustafaqulu xan, Nəcəfqulu xan, İsmayıl xan, Abbasqulu xan, Məhəmmədqulu xan, Hacı Sara xanım, Həsənəliağa Xanqaradağski (ata), Həsənəli xan Qaradaği, Aydın Qaradağlının adlarını çəkmək olar. Səfəvi imperiyasının məşhur sərkərdəsi və diplomatı Məhəmməd xan Toxmaq bu oymaqdandır.

Həmçinin bax
------------

* Qaradağ xanlığı

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ənvər Çingizoğlu.* "Qaradağ elləri: beloğludan eloğluya qədər". reyting.az. 24 iyul 2021. 3 December 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 may 2023.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Qarşı yatan Qaradağ. Bakı, "Ozan", 1998.– 192 səh.
* Ənvər Çingizoğlu. Qaradağlılar. Bakı, "Şuşa" nəşriyatı, 2008. – 160 səh.
* Ənvər Çingizoğlu. Qaradağ xanlığı. Bakı, "Mütərcim", 2011. – 212 səh.
Şenonso qəsri, arxitektor Fliber Delorm
Fransız Renessansı: Şambor qəsri (1519-1539).
Nevers sarayı
**Fransız İntibah memarlığı** — Fransa Krallığının müxtəlif bölgələrində XV - XVII əsrləri əhatə edən fransız memarlığı.Stilistik olaraq, Renessans arxitekturası, XII əsrdə Fransada yaradılmış Qotik arxitekturasını izlədi. Renessans arxitekturası Barokko ilə əvəz edilmişdir.

Tarixi
------

XVI əsrin ilk illərində Fransa Krallığı Şimali İtaliya müharibələrində iştirak edirdi. Müharibə dövründə təkcə Renessansın bədii dəyərləri deyil, üslub fikirləri də Fransaya köçdü. Bu illər ərzində Fransada bir çox Renessans qalası inşa edilmişdir. Məsələn: Ambuaz qalası (1495).

I Fransiskin dövründə Renessans üslubu hakim oldu. I Fransisk dövründə, italiyalı və yerli memarlar tərəfindən həyata keçirilən genişmiqyaslı tikintilər baş vermişdir.

Bu vaxt tikilmiş Şambor qəsri (1519-1536), Qotik strukturu və Renessansın birləşməsidir.

Renessans üslubu tədricən II Henrinin memarlıq üslubu kimi tanınan Fransız manyerizminə köçdü. Bu tərzdə Fontenblo sarayını inşa edən memar
Sebastyano Serlio işləmişdir. Rosso Forentino, Françesko Primatiçço və Nikkolo del Abbate kimi İtalyan rəssamların iştirakı ilə Fontenbloda ilk Fontenblo incəsənət məktəbi yaradılmışdır. Serlionun qurduğu bir qala daha, Fontenblo məktəbinin Flaman və İtalyan sənətçiləri tərəfindən zəngin bir şəkildə bəzədilmiş Burqon şəhərindəki Château d'Ancy-le-Franc idi. Memarlar Filiber Delorm, Dinastiya Andrue Dyuserso, Cakomo Vinola və Pyer Lesko yeni fikirlərdən ilhamlandı. Parisin Luvr muzeyindəki Cour Carrée fasadının cənub-qərb hissəsi memar Pyer Lesko (Lescot) tərəfindən tərtib edilmiş və heykəltaraş Jan Qujon tərəfindən xarici oymalarla əhatə olunmuşdur. Stilin arxitekturası II Henri və III Henrinin hökmranlığı dövründə inkişaf etməyə davam etmişdir.

Fransız Renessans stilləri
--------------------------

* Şato stilləri (Châteauesque) — binalar mürəkkəb qüllələr, hörgülər, dik damlar ilə bəzədilmişdir. Bu stil Qotik memarlıq və İtaliya Renessans arxitekturasından təsirlənib.
* Napaleon III stili
* II İmperiya üslubu (memarlıq) — Napoleon III dövründə, İkinci İmperiyanın bir hissəsi kimi memarlıq üslubu.

Digər fransız Renessans stilləri
--------------------------------

* Ampir (neoklassika)

Xarici keçidlər
---------------

* Fransa arxitekturası

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-07-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-13.
**Nikolaus Otto** (*alm.* Nicolaus August Otto‎; 10 iyun 1832[…] – 26 yanvar 1891[…], Köln, Almaniya imperiyası) — alman mühəndisi və ixtiraçısı olmuşdur. Öz məşhur ixtirası Otto mühərriki ilə dünyada tanınmışdır. Heç bir ali təhsili olmasına baxmayaraq ona fəxri doktor adı verilmişdir.

Ailəsi
------

Otto kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Atası kəndə poçt xidmətində çalışırdı. O ticarətçi peşəsinə yiyələnir və çörək pulunu Frankfurt am Main və Kölndə yardımçı işi ilə qazanır. Otto Anna Qosi ilə evli olur. Onun oğlu Qustav Otto sonralar təyyarə mühəndisi olur.

İxtiraları
----------

1862-ci ildə Otto ilk dəfə olaraq dördtaktlı mühərrik üzərində sınaqlar aparmağa başlayır. 1876-cı ildə onun bu mühərriki tətbiq olunur. 1863-cü ildə Otto ilk dəfə olaraq qaz mühərrikini yaradır.

1864-cü ildə o mühəndis Eyqen Lanqen ilə birlikdə dünyada ilk mühərrik fabrikini„N.A.Otto Cie" və sonra qaz mühərrikləri fabrikini („Gasmotorenfabrik Deutz" hal-hazırda Deutz AG)təşkil edirlər. 1876-cı ildə Otto və Eyqenə dördtaktlı mühərriki düzəltmək nəsib olur. Bu mühərrik bu gün geniş tətbiq tapmış benzinlə işləyən daxili yanma mühərrikinin əsasını təşkil edir. Ona görə də, ona çox vaxt Otto -mühərriki də deyilir.

1867-ci ildə Parisdə keçirilən Dünya sərgisində Otto özünün qaz mühərrikini nümayiş etdirir. Bu mühərrik porşenlə təchiz olunmuş, öz hərəkətini qol ilə ötürə bilirdi.Yeni mühərrik o dövrə qədər məlum olan mühərriklərin işlədikləri yanacağın yalnız 30%-ni işlədirdi. Bu mühərrik sərgidə qızıl medala layiq görülür.

Otto mühərrikinin tətbiqinə başlayandan sonra 1876-cı ilə qədər artıq 5000 ədəd satılmış idi.
1884-cü ildə Otto qaz mühərriki üçün elektrik alışqanı ixtira edir. Bundan sonra mühərriklərdə maye yanacaqlardan da istifadə olunmasına şərait yaranır.

Qaz mühərriki,1876

Mənbə
-----

* Nicolaus August Otto. *Der Schöpfer des Verbrennungsmotors*.Verlag:Franckh,Stuttgart,1949
* Nicolaus August Otto, *Rudolf Diesel*.Verlag:Teubner,Leipzig,1990.
* Rezo Əliyev. Maşınqayırmanın tarixinə dair. Bakı"Təhsil" NPM, 2008, 542 s.

Həmçinin bax
------------

* Huqo Yunkers
* Rudolf Dizel

Xarici keçidlər
---------------

* essortment dil--en Arxivləşdirilib 2008-12-08 at the Wayback Machine
* Answers(sorular) dil--en


1. 1 2  Nikolaus Otto // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. ↑  *Bibliothèque nationale de France* Nikolaus August Otto // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
3. ↑  Nicolaus August Otto // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
**Verilənlərin şifrələnməsi standartı** (en. Data Encryption Standard — *DES*), (ru. Стандарт цифрования данных), (tr. Veri şifreleme standardı) -
 

verilənlərin şifrlənməsi və şifrlərin açılması üçün nəzərdə tutulmuş mükəmməl alqoritmdir. 

Verilənlərin şifrələnməsi standartı diaqramı
1976-cı ildə IBM şirkəti tərəfindən işlənib hazırlanmış, ABŞ-nin Milli Standartlar Bürosunda ( *National Bureau of Standards*  National Institute of Standards and Technology ) sınaqdan keçirilmiş və 1980-ci ildə ABŞ hökuməti tərəfindən qəbul olunmuş bu standart dövlət və kommersiya qurumlarında mühüm, ancaq məxfi olmayan informasiyanın şifrlənməsi üçün nəzərdə tutulmuşdu. 64-bitlik verilənlər bloklarını 64-bitlik açarın köməyilə şifrləməyə imkan verir. Şəbəkədə eyni zamanda 14 min kompüterin birgə işinin nəticəsində şifrləri açmaq mümkün olmuşdur. Ona görə də 2000-ci ildə rəsmi olaraq AES standartı ilə əvəz olunmuşdur.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Xarici keçidlər
---------------

* Verilənlər bazalarının modelləri və "relational database" termini Arxivləşdirilib 2017-05-23 at the Wayback Machine
* VERİLƏNLƏRİN VƏ BİLİKLƏRİN STRUKTURU VƏ MODELİ

Həmçinin bax
------------

* Verilənlər
* Verilənlər tipi
**Seul Paytaxt Bölgəsi**(**SCA**), **Sudoqvon** (Koreya dili: 수도권; Hança: 首都圈; RR: Sudogwon) və ya **Qyonqqi regionu** (Koreya dili: 경기 지방; Hança: 京畿地方; RR: Gyeonggi Jibang) — Seul, İnçxon və Kyonqido daxil olan, Cənubi Koreyanın şimal-qərbində yerləşən bir metropoliten ərazisidir. 25 milyon əhalisi(2017-ci ilə görə) ilə dünyada 5-ci ən böyük metropoliten ərazisi yerini tutur. Sahəsi 11704km²(4519 kv mi)-dir. Cənubi Koreyanın mədəni, ticarət, maliyyə, sənaye və yaşayış mərkəzini təşkil edir. Ən böyük şəhəri təxminən 10 milyon əhalisi olan Seuldur, 2-ci yerdə isə 3 milyon əhalisi olan İnçxon.

Coğrafiya və iqlim
------------------

Paytaxt Bölgəsi Han çayı vadisində bir düzənliyi tutur. Koreya yarımadasındakı ən məhsuldar torpaqlardan bəzilərini ehtiva edir, halbuki nisbətən az hissəsi kənd təsərrüfatı üçün istifadə olunur. Qimpo beynəlxalq hava limanı, ölkənin daha böyük əkin sahələrindən biri, Qimpo və Buçxon şəhərlərinin çox hissəsini təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
**Şagird abidəsi** — bürüncdən ibarət olan abidə Rostov-na-Donu şəhərində Krasnoarmeysk küçəsində 78 nömrəli məktəbinin qarşı tərəfində ucaldılmışdır. Açılışı 1 sentyabr 2012-ci ildə baş tutmuşdur. Halihənin rəhbəri və heykəltaraş Sergey Oleşnya idi.

Tarixi
------

1 sentyabr 2012-ci ildə bilik günündə 78 saylı məktəbin yaxınlığında, Rostov-na-Donu şəhərində, Krasnoameysk küçəsind birinci sinif şagirdlərinin şərəfinə bürüncdən abidə ucaldılmışdır. Şagird abidəsində bir nəfər deyil bir necə birinci sinif şagirdi təsvir edilmişdir. Oğlanlar və qızlar birinci zəngin vurulması ilə ilk dərsə tələsərkən təsvir edilirlər.

Onların üzərində bir arka təsvir edilir. Bu isə dərin mənamı ifadə edir. Belə ki, pedaqoqlar uşaqları burada qarşılayırlar. Onların çiyinlərinə böyük bir yük düşür. Onlsr bu uşaqları bir şəxsiyyət kimi yetişdirməli və özlərini idarə edə biləcək insan təsbiyə etməlidirlər. Bu isə bu məktəbin divarları daxilində baş verməlidir. Abidənin hazlrlanması isi düz altı ay davam etmişdir. Bu işlərdə Rusiyanın akademik Sergey Oleşnya yaxından iştirak etmişdir.. O Rostov-na-Donu şəhərində bir çox abidələrin hazırlanmasında iştirak etmişdir. Buna misal kimi Su kəməri abidəsi və Yelizaveta Petrovna abidəsini göstərmək olar.

Abidənin hündürlüyü 3,5 metr təşkil edir. Abidənin təntənəli açılışında Rostov vilayətinin vitse qubernatoru Sergey Qorban və şəhər icra başçısı Mixail Çernışebşv iştirak etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Памятник первой учительнице". 2017-03-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-22.
2. ↑  "В День Знаний в Ростове открыли памятник первой учительнице". 2017-03-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-22.
3. ↑  "В Ростове-на-Дону установили памятник «Учительница первая моя», выполненный С. Олешней". 2017-03-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-22.
Qırğızıstanda kütləvi iğtişaşlar başlayıb, bəzi vilayətlərdə hökumət binaları ələ keçirilib. Ölkənin rayonlarında da kütləvi etirazlar baş verib. Narın və Çuy vilayətlərinin, eləcə də Moskva rayon administrasiyasının binaları ələ keçirilib. Talas vilayət mərkəzində də etiraz aksiyasının keçirildiyi təhmin edilir.

Qırğızıstanda yaranan qarşıdurmalarda həlak olanların sayı barədə hələ dəqiq məlumat yoxdur. Bununla bağlı müxtəlif versiyalar səsləndirilir. Müxalifət 100-ə yaxın insanın öldüyünü iddia edir. Yüzlərlə insanın isə yaralandığı bildirilir. Səhiyyə nazirliyin məlumatına görə, həlak olanların əksəriyyətinə odlu silahlardan atəş açılıb. Xatırladaq ki, dünən Qırğızıstanın baş naziri Daniyar Usenov istefaya gedib. Bununla da Qırğızıstan hökuməti fəaliyyətini dayandırıb. Müxalifət qüvvələri vəziyyətə nəzarəti ələ almağa çalışaraq keçmiş xarici işlər naziri Roza Otunbayeva başda olmaqla xalq etimadı hökumətini formalaşdırıb. Qırğızıstan müxalifətinin lideri, keçmiş Müdafiə naziri və ölkənin təhlükəsizlik şurasının katibi İsmayil İsakov nümayişçilərin tələbi ilə azadlığa buraxılıb. Məlumatlara görə ölkə milisi də yeni hökumətin tərəfinə keçdiyini bildirib. Qırğızıstanın "Ak Şumkar" partiyasını lideri Temir Sariyev deyib ki, Qırğızıstan xüsusi xidmət orqanına Keneşbek Duşebayev, DİN-ə isə Bolot Şerniyazov başçılıq edəcəklər. Onun sözlərinə görə, milli etimad hökumətində bütün postlar yaxın saatlarda bölüşdürüləcək. Yayılan məlumatlara görə dövlət başçısı Kurmanbek Bakiyev və müdafiə naziri Oş şəhərinə uçublar. Hazırda onların ölkə prezidentinin cənub iqamətgahında olduğu bildirilir.

Beynəlxalq reaksiyalar
----------------------

 BMT baş katibi Pan Gi Mun Qırğızıstanda müxalifətlə hökumət qüvvələri arasında baş verən toqquşmalarda insanların həlak olmasından dəhşətə gəldiyini bildirib və tərəfləri qan tökülməsinə yol verməmək üçün təcili dialoqa çağırıb.
ABŞ Birləşmiş Ştatlar Qırğızıstanda baş verənlərdən narahatlığını ifadə edib. Amerikanın Qırğızıstanın Manas hava limanındakı hərbi bazası isə müvəqqəti olaraq fəaliyyətini dayandırıb.
Rusiya Rusiya prezidenti Qırğızıstandakı son hadisələri ölkənin daxili işi hesab edir.
Qazaxıstan Qazaxıstan vətəndaşlarına Qırğızıstana getməyi qadağan edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qırğızıstanda kütləvi iğtişaşlar başlayıb, bəzi vilayətlərdə hökumət binaları ələ keçirilib". 2010-04-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-04-08.
2. 1 2  Qırğızıstanda dövlət çevrilişi baş verdi [*ölü keçid*]
**Vinsent Qlojnik** (slovak. Vincent Hložník) — Slovak rəssamı, qrafikaçı, illüstrator, heykəltaraş və müəllim, Ferdinand Qlojnikin qardaşı. O, Slovakiya təsviri sənətinin ən mühüm nümayəndələrindən biri, İkinci Dünya müharibəsi rəssamları nəsli, ekspressionizmin nümayəndəsidir.

O, dünya və milli ədəbiyyatın yüzdən çox əsərini illüstrasiya edib. Əsərlərində əsasən İkinci Dünya müharibəsi hadisələrinə reaksiya verib. O, bu barədə 1994-cü ildə Bratislavada Slovakiya Televiziyası tərəfindən çəkilmiş "Profillər" seriyasından "Vinsent Qloznik" sənədli filmində danışır (ssenarisi Tatyana Sinekova, rejissor Fyodor Bartko).
Vinsent Qlojnik uşaqlığını keçirdiyi sahildə Vah çayı boyunca Zilinadan təxminən on kilometr aşağıda yerləşən Svedernik kəndində anadan olub. Ailədə beş uşaq olan Vinsent Qlojnik, onların arasında ən böyüyü idi. Uşaq ikən rəsm çəkməyi çox sevirdi və on dörd yaşından əsərlərinə imza atmağa başlayır. O, Svedernik bələdiyyə məktəbində oxuyub, burada istedadını rəssamlıq müəllimi Zdenek Balaş kəşf edib.

Peşə təhsilini 1937-1942-ci illərdə Praqada Ali Tətbiqi Sənət Məktəbində (professorlar Frantisek Kisela və İosif Novak) almışdır. 1943-cü ildə Slovakiyaya qayıdıb, Zilinada, daha sonra isə Svedernikdə məskunlaşıb.
1945-1949-cu illərdə Praqa Manes assosiasiyasının üzvü olub. 29 avqust 1945-ci ildə Gözəl Rəssamlar Qrupunun qurucu üzvü olmuşdur. 1948-ci ildə İtaliyaya təhsil səfərini başa vurur. 1952-1972-ci illərdə Bratislava Rəssamlıq Akademiyasında müəllim, 1960-1964-cü illərdə rektor vəzifələrində çalışıb.

1972-ci ildə siyasi səbəblərdən məktəbi tərk etmək məcburiyyətində qalır və sərbəst rəssam kimi fəaliyyətə başlayır. O, Çexoslovakiya poçt markalarının qrafik dizaynlarını işləyib hazırlamışdır.

2009-cu ildə Vinsent Qlojnik ailəsi onun 799 əsərini Zilina özünüidarəetmə bölgəsinə bağışlayır və Povazi İncəsənət Qalereyasında onun əsərlərinin daimi sərgisi açılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Vincent Hloznik // Benezit Dictionary of Artists (ing.). OUP, 2006. ISBN 978-0-19-977378-7
2. 1 2  The Fine Art Archive. 2003.
3. ↑  Информационный бюллетень 2/2008: Винцент Гложник Arxivləşdirilib 2021-04-28 at the Wayback Machine — мастер графики infofila.cz 10.08.2010  (slovak.)
4. ↑  Винцент Гложник Arxivləşdirilib 2021-04-28 at the Wayback Machine artcapital.sk  (slovak.)
5. ↑  Винцент Гложник Arxivləşdirilib 2021-04-28 at the Wayback Machine artcapital.sk  (slovak.)

Mənbə
-----

* Vinsent Qlojnik
Məzmun
------

Burada kövrək hisslər və saf duyğularla zəngin olan gənc bir qadın-Mədinənin (*Həmidə Ömərova*) taleyindən söhbət açılır. Kəndlərinə gümüşü sirk furqonunda gələn mehriban oğlan (Məmməd Məmmədov) uğursuz taleli gənc qadına saf məhəbbət duyğusu bəxş edir.

Film haqqında
-------------

* Film yazıçı Elçinin "Bir Görüşün Tarixçəsi" povesti əsasında ekranlaşdırılmışdır.
* Film Mərkəzi televiziyanın (Moskva) sifarişi ilə çəkilmişdir.
* Film 1-ci kateqoriyaya layiq görülüb.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Elçin
**Quruluşçu rejissor:** Oqtay Mirqasımov
**Quruluşçu operator:** Ələsgər Ələkbərov (II)
**Quruluşçu rəssam:** Firəngiz Qurbanova
**Bəstəkar:** Rafiq Babayev
**Səs operatoru:** Nataliya Nuriyeva
**Rejissor:** Adil İsmayılov
**Operator:** Rəşid Nağıyev
**Geyim rəssamı:** Nailə Cəfərova
**Qrim rəssamı:** L. Kuznetsova
**Quraşdırılmış səhnələrin operatoru:** Ramiz Babayev
**Quraşdırılmış səhnələrin rəssamı:** Eduard Abdullayev
**Montaj edən:** Nelli Mahmudova
**İşıq ustası:** V. Ağacanov
**Çalır:** İnstrumantal Ansambl
**Ansamblın rəhbəri:** Rafiq Babayev
**Redaktor:** Çingiz Qaryağdı
**Filmin direktoru:** Aydın Dadaşov
### Rollarda

Həmidə Ömərova — Mədinə
Məmməd Məmmədov — Rəsul
Ömür Nağıyev — Fərman
Muxtar Maniyev — Səfər
Eldar Əliyev-Ağadadaş
Samir Qədirov — Fərid
Əşrəf Mamayev — yaşlı milis işçisi
Gümrah Rəhimov — qəssab
Kamil Məhərrəmov — Fərmanın dostu
Sədaqət Zülfüqarova — xalçaçı
Fərqanə Quliyeva — qarayanız qız
Naibə Şirinova — xalçaçı qız
Mənsur Məmmədov — Fərmanın tanışı
Hicran Nəsirova (Hicran Qəşəmova kimi) — xalçaçı
F. Hüseynov
Mayak Kərimov
Şəmsi Şəmsizadə
Sədayə Mustafayeva — Mədinənin anası

Sponsor
-------

* Mərkəzi Televiziya (Moskva)

Mənbə
-----

* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 302; 311.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 816.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı

Xarici keçid
------------

Filmi izlə

Filmin musiqisi
---------------

Musiqi-1
Tənzimləmə Şurasının üzvləri.
**Tənzimləmə Şurası** — Birinci dünya müharibəsi illərində bölünmüş Polşanın yarımüstəqil və müvəqqəti təyin olunmuş ən yüksək hakimiyyət səlahiyyətlərinin sahibi olan qurum. Tənzimləmə Şurası Almaniya və Avstriya-Macarıstan tərəfindən Polşa Krallığının yenidən formalaşdırılmasından sonra 1917-ci ilin sentyabrında yarandı. Şuranın yeni hökmdar və ya nümayəndə təyin olunana qədər fəaliyyət göstərməsi nəzərdə tutulmuşdu. 1918-ci ilin 7 oktyabrında Tənzimləmə Şurası Polşanın müstəqilliyini elan etdi. Daha sonra isə Şura tərəfindən Polşa Krallıq Ordusunun komandanlığı təhvil götürüldü.

Tarixi
------

Tənzimləmə Şurasının üzvlərinə Varşava arxiyepiskopu Kardinal Aleksandr Kakovski, Şahzadə Zdislav Lybomirski, Varşava Bələdiyyə başçısı və torpaq mülkədarı Yozef Ostrovski daxil idi. Tənzimləmə Şurası yarımüstəqil fəaliyyət göstərdiyi üçün təhsil və hüquqi məsələlərlə məşğul olmaqla məhdudlaşdırılmışdı. 7 oktyabr 1918-ci ildə Polşa müstəqilliyini elan etdi. Həmin ilin 14 noyabrından etibarən bütün səlahiyyətlər Yozef Pilsudskinin əlinə keçdi. O, 22 noyabr 1918-ci ildən etibarən Dövlət Başçısı olaraq adlandırılmağa başlandı.

Həmçinin bax
------------

* Yozef Pilsudski
* And böhranı
* Polşa Krallıq Ordusu

İstinadlar
----------

1. 1 2  Rada Regencyjna (1918–10–07). "Message of the Regency Council to the Polish Nation" Arxivləşdirilib 2017-10-22 at the Wayback Machine [Orędzie Rady Regencyjnej do Narodu Polskiego]. *Prawo. Sejm.gov.pl* (polyakca).
2. ↑  Rada Regencyjna (1918–11–14). "Orędzie Rady Regencyjnej w przedmiocie rozwiązania Rady Regencyjnej i przekazania Najwyższej Władzy Państwowej naczelnemu dowódcy wojsk polskich Józefowi Piłsuskiemu". *Prawo. Sejm.gov.pl* (in Polish). Rada Regencyjna Królestwa Polskiego.
Fuci dağıŞahinBadımcan*İçi-Fuci, Ni-Taka, San-Nasubi* (一富士、二鷹、三茄子; 1. Fuci, 2. Şahin, 3. Badımcan)
**Hatsuyume** (初夢?) – Yaponiya mədəniyyətində yeni ildə, yəni yanvarın 1-dən 2-nə keçən gün görülən ilk yuxu. İnanca görə bu yuxu insanın həmin il üçün taleyini müəyyənləşdirir. Yaxşı əlamət kimi yuxuda Fuci dağını, şahin və ya badımcan, ən gözəli isə 3-nü də bir arada görmək sayılır. Belə qeyri-adi şeylərin yuxuda görülməsi ilə bağlı inanc həmin sözlərin səslənməsiylə əlaqələndirilir. Belə ki, "fuci" sözü "buci" (firavanlıq), "taka" (şahin) "takai" (yüksək, bahalı) və "nasu" (badımcan və ya həyata keçirmək) mənaları verirlər (İçi-Fuci, Ni-Taka, San-Nasubi (一富士、二鷹、三茄子; 1. Fuci, 2. Şahin, 3. Badımcan)).

Yuxuyla əlaqəli daha inandırıcı versiya isə əsasını general Tokuqava İeyasunun Suruqa əyalətində (indiki Şizuoka prefekturası) olduğu zaman söylədiyi fikirdən götürür. Mövsümdəki ilk badımcanların qiymətini öyrənən general çox təəccüblənir və deyir ki, onun əyalətində badımcandan daha bahalı (yüksək) yalnız Fuci dağı (Yaponiyadakı ən hündür dağ) və Aşitaka dağıdır ("taka" – şahin).

Həmçinin bax
------------

* Yeni il Yaponiyada
* Omisoka

İstinadlar
----------

1. 1 2  "İçi-Fuci, Ni-Taka, San-Nasubi…". Yapon.az (az.). 1 yanvar 2017. 2020-08-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 dekabr 2017.
**Əl-Bab hadisəsi** — 2017-ci ildə Suriyanın Əl-Bab şəhəri yaxınlıqlarında Rusiya Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus Tupolev Tu-22M-nin səhvən Türkiyə qoşunlarına hücumu. Hadisə nəticəsində 3 Türkiyə hərbçisi həlak olmuş, daha 11-i yaralanmışdır.

Hücum
-----

Suriyanın Əl-Bab şəhərində İŞİD döyüşçülərini saxlamaqda şübhəli bilinən bir binaya zərbə endirən Tupolev Tu-22M təyyarəsi Türkiyə ordusunun mövqeyinə bomba atmışdır. Partlayış nəticəsində 3 Türkiyə hərbçisi həlak olmuş, daha 11-i yaralanmışdır. Türkiyə hərbi rəsmiləri zərbəni "təsadüfi" və "dost atəşi" hadisəsi adlandırmışdır. Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov bildirmişdir ki, pilotlar Türkiyə hərbçiləri tərəfindən onlara verilən "koordinatları rəhbər tutmuş" və "bu koordinatlarda Türkiyə hərbçiləri olmamalı idi". Bu ittiham Türkiyə rəsmiləri tərəfindən rədd edilmişdir.

Nəticə
------

Türkiyə Baş Qərargahı Rusiyaya məxsus döyüş təyyarəsinin təsadüfən Türkiyə hərbçilərini hədəf aldığını açıqlamışdır. Rusiya hökuməti hadisəni təsdiqlədikdən sonra Rusiya Prezidenti Vladimir Putin Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğana zəng edərək öz peşmançılıq hissini bildirmişdir.

Milliyyətçi Hərəkat Partiyasının (MHP) sədri Dövlət Baxçalı 12 fevralda hadisə ilə bağlı açıqlama verərək onu pisləmiş, biabırçılıq kimi qiymətləndirmişdir. Cümhuriyyət Xalq Partiyasının (CHP) sədri Kamal Kılıçdaroğlu "Məsələ o qədər önəmlidir ki, başsağlığı mesajı ilə qaçmaq mümkün deyil" ifadələrindən istifadə etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Suleiman Al-Khalidi, Daren Butler.* "Russian bombing mistake kills three Turkish soldiers in Syria". The Sydney Morning Herald. 2017-02-10. 2017-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-09.
2. ↑  "Russian air strike kills Turkish soldiers". BBC News. 2017-02-09. 2019-08-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-23.
3. ↑  "Three Turkish soldiers killed by Russian military jet in Syria air strike". The Independent. 2017-02-09. 2022-05-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-23.
4. ↑  "Turkey denies Syria air strike 'mistake'". BBC News. 2017-02-10. 2018-11-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-23.
5. ↑  *Ellis, Ralph.* "Russian airstrike mistakenly kills 3 Turkish soldiers in Syria". CNN. 2017-02-09. 2019-05-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-23.
6. 1 2  "Kılıçdaroğlu says Russia should do more than extend condolences". turkishminute.com. 2017-02-09. 2017-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-09.
**Dəlibəng** (*lat.* Datura) — bitkilər aləminin quşüzümüçiçəklilər dəstəsinin quşüzümükimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Haqqında
--------

Dəlibəng - Qaragilə fəsiləsinə aid olan birillik bitkidir. Gövdəsinin uzunluğu 1 metrdir. Yarpaqları iri, yumurtavari formadadır. Meyvəsi tikanlı qutu formasında olub şara oxşayır, toxumu qara-qonur qəhvəyi rəngdə olub böyrəyə bənzəyir.

Dəlbəng başlı-başına buraxılmış, çürümüş torpaq və peyinlə zəngin olan torpaqda, bağça və bostanda bitir. Tərkibində atropin, hiostiamin skopalamin alkaloidləri vardır. Bitkinin bütün hissələri, xüsusilə meyvələri daha kəskin zəhərlidir. Körpə heyvanlar üçün təhlükəlidir. Üfunətli iyi olduğuna görə iri heyvanlar dəlibəngi nadir hallarda yeyir.

Azərbaycanda, demək olar ki, hər yerdə rast gəlinir.
Yarpaqlarında 0.3-0.75 faiz zəhərli alkoloiəler:hiosiamin,skopolamin vardir.Eyni zamanda 0.15 faiz kökündə 0.12-0.27 faiz, toxumlarında isə 16- 25 faiz yağ, 0.22 faiz alkaloid vardır.

Toksikodinamikası
-----------------

Dəlibəng, xanımotu və bat-batla zəhərlənmənin təsir mexanizmi, zəhərlənmənin əlamətləri çox oxşardır. Belə ki, bunların əsl təsir göstərən birləşmələri eyni tipli alkoloidlərdən (atropin, hiostiaminmərkəzi sinir sistemini (baş, uzunsov beyin) kəskin qıcıqlandırır. Bu maddələrin təsirindən baş beynin fəaliyyət koordinasiyası pozulur. Xüsusilə ürək və bağırsaqlarda qeyd olunan pozğunluqlar daha səciyyəvidir.

### Zəhərlənmənin əlamətləri

Xəstələrdə ağız boşluğunun quruması, kəskin sinir oyanması, ürəyin tıqqıltılı vurğusu, bədən hərarətinin artması, şiddətli hirsli tutmalar, qıc əlamətləri, bəbəyin genişlənməsi, ümumi vəziyyətin pozulması, bağırsaqların peristaltikasının yavaşıması və timpaniyanın inkişafı kimi əlamətlər müşahidə olunur. Ölüm tənəffüs mərkəzinin iflicindən baş verir.

Növləri
-------

* *Datura × candida* (Pers.) Saff.
* *Datura ceratocaula* Ortega
* *Datura discolor* Bernh.
* *Datura dolichocarpa* (Lagerh.) Saff.
* *Datura ferox* L.
* Zərərsiz dəlibəng (*Datura innoxia* Mill.)
* *Datura kymatocarpa* Barclay
* *Datura leichhardtii* Benth.
* *Datura metel* Hindistan dəlibəngi
* *Datura quercifolia*
* *Datura reburra* Barclay
* Adi dəlibəng (*Datura stramonium* L.)
* *Datura wrightii* Regel

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linney K.* Genera plantarum eorumque characteres naturales, secundum numerum figuram, situm, & proportionem omnium fructificationis partium. 5 Stokholm: 1754. S. 83. doi:10.5962/BHL.TITLE.746
2. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 179.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q192497
* Wikispecies: Datura
* APDB: 189988
* APNI: 81100
* BOLD: 179634
* eFloraSA: Datura
* EoL: 5704465
* EPPO: 1DATG
* FloraBase: 22032
* FoAO2: Datura
* FoC: 109368
* GBIF: 2928734
* GRIN: 3415
* iNaturalist: 48943
* IPNI: 38337-1
* IRMNG: 1059496
* ITIS: 30513
* NBN: NHMSYS0000458007
* NCBI: 4074
* NZOR: 54c34c5c-15de-4592-937e-39ea39ea7052
* PLANTS: DATUR
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:30002853-2
* Tropicos: 40022312
* VASCAN: 1079
* VicFlora: 7fe28e83-0d89-4c45-b6fc-97275a64238f
* WFO: wfo-4000010849

 |
**Qəzənfər Talib** (Qəzənfər Əhməd oğlu Həsənov) — Azərbaycan şairi, tədqiqatçı.

Həyatı
------

Hacı Qəzənfər Əhməd oğlu Həsənov (Talib), 1952-ci il dekabr ayının 14-də Nardaran kəndində anadan olub.

O, 1959-cu ildə Nardarandakı 130 saylı məktəbin birinci sinifinə gedib və 1967-ci ildə səkkiz illik məktəbi bitirib. Təhsilini davam etdirmək üçün həmən il Maştağa kəndində yerləşən 128 saylı məktəbdə iki il oxuyub on illik təhsil alıb. 1990-cı ildə Azərbaycan Pedaqoji Xarici Dillər institunun nəzdində yerləşən iki illik xarici dillər kursunun ərəb dili şöbəsini bitirib.

Yaradıcılıq fəaliyyətinə heç də uşaq çağlarından başlamayan Hacı Qəzənfər, həmən illəri dini elmlərlə məşğul olmağa sərf edib. Bu günün özündə də elmdə və imanda əgər bir qədəm irəli atmasa gözünə yuxu getməz. Elə ona görə də şeirlərində bəzi ayə və hədislərə istinad olunmaq, bəzi fəlsəfi və irfani fikirlər açıq-aydın görünür.

Hacı Qəzənfər Talib xarici dili mənimsəmək baxımından çox istedadlı bir şəsxdir. Ərəb dili kimi zəngin bir dili iki il ərzində öyrənmək, doğrudan da insandan istedad tələb edir. O, bu istedadının sayəsində çox az bir zaman kəsiyində, bir adamdan dərs almamaq şərtilə fars dilini də öyrənməyə müvəffəq olub.Şəhriyarın irfani qəzəllərindən bir neçəsini fars dilindən azərbaycan dilinə tərcümə etmişdir.

Bundan əlavə o, özünə məxsus şirin barmaqları olan tarzəndir. Kifayət qədər tar çalma sənətinə yiyələnən bu şairi, həmçinin bir musiqiçi kimi də qeyd etmək lazımdır.

Adətən əruz vəznində yazan Talibin şeirlərinə diqqət edəndə, bunların peşəkar bir şair tərəfindən yazıldığı hiss olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  [*ölü keçid*] — **nardaranpiri.com** saytı

Xarici keçidlər
---------------

* Şairin feysbuk sosial şəbəkəsindəki profili
* Hacı Qəzənfər Talib


Vikimənbədə ***Müəllif:Qəzənfər Talib*** ilə əlaqəli məlumatlar var.
**Böyük kəkilli pinqvin** (*lat.* Eudyptes sclateri) — Kəkilli pinqvinlər cinsinə daxil olan olan növ. Növün elmi adı britaniya zooloqu Filip Latli Skleyterin şərəfinə alandırılmışdır.

Təsviri
-------

Bu orta ölçülü pinqvin 63–65 sm uzunluğa, 4–5 kq çəkiyə malik olur. Dişilər ölçü baxımından erkəklərdən geri qalırlar. Beli, başı və qanadı qara, sinəsi isə ağ rəngdə olur.

Yayılması
---------

Əsasən Avstraliya və Yeni Zelandiyanın sahillərində yamayırlar. Baumti, Antipodov, Kempbel və Oklend adalarında yuva qururlar. Hazırda ümumi sayı 200 min baş olaraq qiymətləndirilir. Artımı stabildir.

Həyat tərzi
-----------

### Çoxalması

Bu canlılar ictimai növə aiddirlər. Onlar müxtəlif səslər çıxarırlar. Bu çütləşməyə bir növ çağırış rolunu oynanır. Səslər əsasən gündüzlər güçlənir. Çütləşmə dönəmində əcaib aktivlik hiss edilir və hətta davalar baş verir. Yumurtanın qoyulması əsasən 70 m dəniz səviyyəsindən yuxarıda, qayalıqlarda baş verir. Ermək yuvanı daşdan, tör-töküntüdən və ya otdan hazırlayır. Yumurta qoyma oktyabrda baş verir. Yumurtanın inkubasiya dövrü 35 gün çəkir. Adətən bir yumurta qoyurlar. Yumurta qoyma dövrü 3–5 gün sürür. Bu caman dişi heç nə yemir.

Qış dönəmində pinqvinlər subantarktidanın mülayiş sularını tərk etmirlər. Adətən digər kəkilli pinqvin növləri ilə birlikdə kaloniya şəklində yumurta qoyurlar. Onların yaşadığı ərazilərdə ot örtüyü olduqca az olur. Fevral ayında balalar artlq doğulduğu adaları tərk edirlər.

Növün qorunması
---------------

Böyük kəkilli pinqvinlər təhlükə qarşısında olan növ hesab edilirlər. Son 45 il ərzində sayları demək olar ki, yarıya qədər azalmışdır. Quş Beynəlxalq Qırmızı kitaba daxil edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3

Xarici keçidlər
---------------

* Quşun təsviri Arxivləşdirilib 2019-02-06 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) |
| Taksonomiya | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · SeaLifeBase · WoRMS |
**Kanev təbiət qoruğu** (*ukr.* Канівський природний заповідник) — Ukraynada Dnepr çayının sağ sahilinin bir hissəsini və çayda yerləşən iki kiçik adanı əhatə edən təbiət qoruğu. Qorunan təbiət ərazisi Ukraynanın mərkəzində, Dnepr yüksəkliyinin şimal-şərq yamacları boyunca uzanır. Qoruq qiymətli meşə çöl və daşqın yaşayış mühitini qorumaq üçün yaradılmışdır. Ərazi Paleolit dövrünə qədərki mədəniyyətlərin qalıqlarının bolluğu ilə tanınır. Qoruq Kiyevin Taras Şevçenko adına Milli Universitetinin bir hissəsidir və Çerkassi vilayətində yerləşir.

Kanev təbiət qoruğu

Tarixi
------

Qoruq Ukrayna SSR Kənd Təsərrüfatı Xalq Komissarlığının 1923-cü il 30 iyul tarixli qərarı ilə yaradılmışdır. Ukrayna SSR Nazirlər Sovetinin 1986-cı il 22 dekabr tarixli, 717-nömrəli fərmanı ilə qoruq ərazisi 2 027 hektara qədər artırılmışdır.

Flora və fauna
--------------

Qoruğun 85%-i meşə sahəsidir və ən çox yayılmış ağaclar qarağac və palıddır. Ərazidə cüyür və dələ də daxil olmaqla əsasən meşə çölünə xas olan heyvanlar mövcuddur. Qoruqda 233 quş növü qeydə alınmışdır.

İqlim
-----

Ərazinin iqlimi böyük illik amplituda və isti yay ilə xarakterizə olunur. (ən azı dörd ay ortalama 10 °C (50 °F)-dən yuxarı) Lakin heç bir ayda ortalama temperatur 22 °C (72 °F)-dən yuxarı qalxmır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Kaniv Nature Reserve" (ukrayna). Official Reserve Website. 2013-03-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 iyun 2019.
2. ↑  "Kaniv State Nature Reserve" (ukrayna). Encyclopedia of Ukraine. 2012-02-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 iyun 2019.
3. ↑  *Kottek, M. J. Grieser, C. Beck, B. Rudolf, and F. Rubel, 2006.* "World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated" (PDF) (ingilis). Gebrüder Borntraeger 2006. 2010-06-01 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 14 sentyabr 2019.
4. ↑  "Dataset - Koppen climate classifications" (ingilis). World Bank. 2019-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 sentyabr 2019.

Mənbə
-----

* Каневский природный заповедник ННЦ "Институт Биологии" — официальная страница
* Информация на сайте Украина Инкогнита
*