recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ziqomikotlar** (*lat.* Zygomycota) — fungi aləminə aid göbələk şöbəsi.

Bu şöbənin nümayəndələrində qamçılı mərhələ yoxdur. Mitseliləri yaxşı inkişaf etmişdir. Mitselinin hüceyrə divarında xitin, xitozan, qlükozaamin və qlükoran turşusu vardır. Arakəsmələr və sellüoza yoxdur. Şöbə 500-dən çox nümayəndəni cəmləyir. Bir neçə növ müstəsna olmaqla, qalan bütün növlər quru mühitində yaşamağa uyğunlaşmışdır. Şöbənin əksər nümayəndələri saprotrof həyat tərzi keçirir. Bitkilər, heyvanlar, həşəratlar və insanlarda parazitlik edən az bir qismi də var. Mitselilər çoxnüvəlidir. Qeyri-cinsi çoxalma sporlar və konidilərlə gedir. Ziqomisetlər quru mühitinə uyğunlaşdıqlarından onlarda zoospor mərhələsi yoxdur. Şöbənin bütün nümayəndələrində cinsi çoxalma ziqoqamiya tiplidir. Cinsi çoxalma çoxhüceyrəli və çoxnüvəli 2 hüceyrə möhtəviyyatının birləşməsi ilə tamamlanır. Bir çox mikoloqlar buna holoqamiya prosesi kimi də baxırlar. Bir qrup alimlər isə bu şöbənin Oomycota şöbəsindən başlanğıc aldıqlarını söyləyirlər. Şöbə 3 sinifi əhatə edir: trixomisetlər, ziqomisetlər və Glomeromycetes.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ruggiero M. A. Gordon D. P. Orrell T. M. Bailly N. Bourgoin T. Brusca R. C. Cavalier-Smith T. Guiry M. D. Kirk P. M.* A Higher Level Classification of All Living Organisms (ing.). // *PLOS ONE* / PLOS ONE Editors PLoS, 2015. Vol. 10, Iss. 4. P. e0119248. ISSN 1932-6203 doi:10.1371/JOURNAL.PONE.0119248 PMID:25923521

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q215384
* Wikispecies: Zygomycota
* BOLD: 23738
* EoL: 5560
* EPPO: 1ZYGOP
* Fossilworks: 212613
* Fungorum: 90405
* GBIF: 96
* iNaturalist: 55113
* ITIS: 936291
* MycoBank: 90405
* NZOR: b558535b-bdc5-4a17-841f-9726373db064
* Tropicos: 100364588
* uBio: 230551

 |
Saturn IB-nin birinci mərhələsi
Saturn IB (bir B kimi oxunur, həmçinin təkmilləşdirilmiş Saturn I olaraq da tanınır), Amerika Kosmik Agentliyi NASA tərəfindən Apollon layihəsi üçün yaradılmış və istifadə edilmiş Saturn raket ailəsinin bir modelidir. Apollon layihəsi, Skylab kosmik stansiyası və ABŞ/SSRİ Apollon Soyuz Test Layihələrində istifadə olunmuşdur.

Əvvəlki Saturn I-dən fərqli olaraq, ikinci raket mərhələsi S-IV daha güclü S-IVB ilə əvəz edilmişdir. Beləliklə, yanacaq çəni qismən doldurula bilən bir Apollon Komanda/Xidmət Modulu (KSM) və ya yanacaq çəni tamamilə doldurula bilən bir Ay Modulu (AM) aşağı yer orbitində ilkin uçuş sınaqlarını həyata keçirmək üçün işə buraxılma imkanları əldə edilmiş, aya uçuş üçün tələb olunan daha böyük Saturn V raketi hazırlanmazdan qabaq ehtiyac təmin edilmişdir.

Eyni S-IVB üst eşelonunu paylaşan Saturn IB və Saturn V Apollon kosmik gəmisi üçün müştərək bir interfeys təqdim etmişdirlər. Yeganə böyük fərq, Saturn IB-dəki S-IVB-nin bütün yanacağını yer orbitinə çıxmaq üçün istifadə etdiyi halda, digər tərəfdən Saturn V-dəki S-IVB-nin yanacağının yalnız bir hissəsini yer orbitinə çıxmaq üçün istifadə etməsi və qalan hissəsini Ay yolçuluğu üçün yenidən işlədərək istifadə etməsidir.

Saturn IB iki ekipajsız KSM suborbital uçuşu, bir ekipajlı LM orbital uçuşu və ilk ekipajlı KSM orbital missiyası (tapşırıq) (əvvəlcə Apollon 1 olaraq planlaşdırılmışdı, daha sonra Apollon 7 olaraq uçdu) həyata keçirmişdir. Həm də bir orbital tapşırıq əsnasında (AS-203) yüklənmədən buraxıldı, buna görə S-IVB-yə dəyişiklik olaraq daha çox maye hidrogen yanacağı yüklənmişdir. Bu missiya, Saturn V-də olduğu kimi S-IVB-nin yenidən başladıla bilən bir versiyasını istifadə etmişdir və beləliklə, çəkisiz bir mühitdə maye hidrogenin davranışı müşahidə edilmişdir.

1973-cü ildə, Apollon ay proqramının bitməsindən sonrakı ildə üç Apollon KSM/Saturn IB Skylab kosmik stansiyasına ekipaj daşımışdır. 1975-ci ildə son Apollon/Saturn IB müştərək ABŞ və SSRİ Apollon Soyuz Test Layihəsinin Apollon ayağını başlatmışdır. Bir Apollo KSM/Saturn IB mümkün Skylab xilasetmə missiyası üçün istehsal edilib hazırlanmış, lakin heç bir zaman uçuşu baş verməmişdir.

Təriflər
--------

NASA, daşıyıcı raketi, raket mərhələləri və kosmik gəmini işə salan idarəetmə sistemlərinin məcmusu olaraq təyin etmişdir.
Fungisidlər *lat.* fungus - göbələk pestisidlər qrupundan olub fıtopatogen göbələklərin törətdiyi xəstəliklərdən bitkiləri qorumaq üçün preparatlar.

Fungisidlər
-----------

Öz kimyəvi təbiətinə görə Fungisidlər qeyri-üzvi və üzvi birləşmələrə, həmçinin antibiotiklərə aid edilir. 200-ə qədər fungisidlər məlumdur, onlardan 1500-dən çox preparat formaları və kombinasiyaları buraxılır: isladıcı tozlar, emulsiya konsentratları, dustlar, tozlar, qarışıq suspenziyalar, pastalar və s. Təsirinə görə Fungisid qoruyucu, müalicə edici olur. Ətraf mühitə mənfi təsirindən çəkinmək üçün Fungisiddən istifadə olunma qaydalarına, xüsusən doza və vaxtına ciddi riayət edilməlidir. Bir çox ölkələrdə, o cümlədən respublikamızda Fungisiddən istifadə olunması qanunla nizama salınır.

Növləri
-------

FUNGİSİDLƏR- əsasən iki yarımqrupa bölünür:

1. Bitkilərin vegetasiyası dövründə istifadə olunan fungisidlər
2. Bitki cücərtilərini xəstəlik törədicilərindən qorumaq məqsədi ilə, səpinqabağı toxumları dərmanlamaq üçün istifadə olunan fungisidlər

Öz növbəsində bitkilərin vegetasiyası dövründə istifadə olunan fungisidlər də profilaktiki və qırıci təsirli fungisidlərə bölünür. Profilaktiki təsirli fungisidlər bitkiləri müxtəlif infeksiyalardan mühafizə edir, qırıcı təsirli fungisidlər isə bitkilərin xəstəliklərdən müalicəsi üçün tətbiq edilir. Fungisidlər eyni zamanda kontakt və sistem təsirli olurlar.

Xarici keçid
------------

* **BİTKİ MÜHAFİZƏ VASİTƏLƏRİNİN KƏND TƏSƏRRÜFATİNDA ROLU Arxivləşdirilib 2017-06-19 at the Wayback Machine**

Həmçinin bax
------------

* Alternariozlar

İstinad
-------

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ensiklopedik ekoloji lüğət Bakı 2008
**Şərafəddin məscidi** (bosn. Šerefudinova Bijela džamija) və ya **Ağ məscid** ― Bosniya və Herseqovinanın Visoko şəhərində yerləşən məscid. Tikilinin şəhər və ərazi üçün böyük memari əhəmiyyəti var. Məscidin memarı Zlatko Uqlyen, ustası İsmət İmamoviç, podratçısı isə Visokolu Zvezda olmuşdur. Orijinal məscid 1477-ci ildə tikilsə də, daha sonralar tamamilə yenidən qurulmuş və bu iş 1980-ci ildə bitirilmişdir. Məscidin layiq görüldüyü ən diqqətəlayiq mükafat 1983-cü ildə verilmiş Ağa Xan Memarlıq mükafatı olmuşdur. Münsiflər heyəti məscidi dayanıqlılığı, yaradıcılığı və parlaqlığı ilə yanaşı özünəməxsusluğu və yeniliyi üçün də yüksək qiymətləndirmişdi. Məscid 2007-ci ildə Macarıstan memarları tərəfindən Avropanın ən yaxşı dizayn edilmiş üç ibadətgahından biri olduğu üçün mükafat almışdır.

Memarlıq
--------

Məscidin mərkəzi sahəsi həm namaz qılmaq, həm də mühazirələr və müzakirələr kimi digər dini fəaliyyətlər üçün nəzərdə tutulmuşdur. Ərazidə namaz qılmaq üçün qapalı sahənin olduğu əlavə bina da mövcuddur. Bina kiçik auditoriya və ofisdən ibarətdir. Ənənəvi olaraq Bosniya məscidlərində qəbiristanlıqlar məscidlə digər binalar arasında sərhəd rolunu oynayır, lakin bu vəziyyətdə qəbiristanlıq təcrid olunur.

Memar Zlatko Uqlyen Bosniya məscidlərinin namaz qılınan sahəyə aparan və üstündə qübbənin ucaldığı həyətdən ibarət ənənəvi tərtibatını istifadə etmişdir. Məsciddəki beş panelli pəncərələr İslamın beş şərti simvolizə edir və eyni zamanda içərini işıqlandırır. Qübbənin cənub-şərq fasadı Kəbəyə tərəf yönəldilmişdir. Məscidin həm daxili, həm də xarici tərəfi ağ rəngə boyanmış, döşəmə üçün krem, çərçivələr və borular kimi bir neçə metal element üçün isə yaşıl rəng istifadə olunmuşdur. Mərtəbələr yaşıl xalça ilə örtülmüşdür.

Həmçinin bax
------------

* İslam memarlığı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Islamic Community of Bosnia and Herzegovina, Visoko". Rijaset. 2012-02-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-03-10.
2. ↑  "Sherefudin's White Mosque | Aga Khan Development Network". www.akdn.org. 2020-11-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-18.
3. ↑  "Aga Khan Award for Architecture: The Second Award Cycle, 1981-1983". Aga Khan Development Network. 2008-01-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-03-08.
4. ↑  "Visoko: Počela obnova jednog od tri najljepša sakralna objekta u Evropi". Avaz.ba (bosniya). 2021-04-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-18.
5. ↑  "Historicism and religious architecture in the late twentieth century". MIT OpenCourseWare. 2007-12-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-03-08.
**Pir Həsən** — Qaraqoyunlu hökmdarı.

Həyatı
------

1389-cu ildə Qara Məhəmmədə qarşı üsyan qaldırdı. Tərəflər arasında baş vermiş döyüşdə Qara Məhəmməd həlak oldu. Qara Məhəmməd üzərində qələbəsinə baxmayaraq Qaraqoyunlu əmirləri onun yox, Qara Məhəmmədin oğlu Misir xocanın ətrafında toplaşdılar. Daha sonra Qara Məhəmmədin digər oğlu Qara Yusif Pir Həsənə qarşı Mardin hökmdarından və digər qonşu hökmdarlardan kömək istədi. Lakin Cəbər hakimi Döyər Salim bəyin müdaxiləsi ilə tərəflər arasındakı münaqişə sona çatdı.

Pir Həsən bəy 1391-ci ildə vəfat etdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *islamansiklopedisi.org.tr.* "Karakoyunlular" (türk). Faruk Sümer. 2001. 2018-08-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 aprel 2021.
2. ↑  *anl.az.* "Azərbaycançılıq və dövlətçilik tarixində Azərbaycan Qaraqoyunlu dövlətinin rolu və yeri" (az.). Vahid Ömərov. 26 sentyabr 2012. 2022-03-28 tarixində arxivləşdirilib.

Həmçinin bax
------------

* Qaraqoyunlu hökmdarlarının siyahısı
**Roma fəvvarələri** (*rus.* Римские фонтаны) — öz konstruksiya və dizaynına görə «Peterhof» saray-park kompleksində yerləşən iki eyni fəvvarə.

Tarixi
------

Fəvvarələrin "Romalı" adlandırılmasının əsas səbəbi, onların xarici görünüşünün Romada, Müqəddəs Pyotr kilsəsinin qarşısındakı meydanda quraşdırılmış iki fəvvarədən götürülmüşdü.

"Roma fəvvarələri" Peterhof parkında 1739-cu ildə, memarlar İvan Blank və İ.Davıdovun rəhbərliyi altında yaradılmışdır. O dövrlərdə fəvvarə taxta materiallardan hazırlanmış və qurğuşunlu kasalarla bəzədilmişdi.

1763-cü ildə o zamanın ən tanınmış memarı Rastrellinin rəhbərliyi altında fəvvarələr yenidən tikilmiş və postamentə quraşdırılmışdır. Taxta hissələrə "mərmər effekti" yaratmaq məqsədilə müxtəlif rənglərlə boyanmışdır.

1798— 80-ci illərdə artıq dağılmaya məruz qalmış Roma fəvvarələri kərpic, qranit və həmçinin mərmər üzlüklərlə yenidənqurma işlərinə məruz qalmışdır. Ağacdan hazırlanmış bütün dekorativ elementlər qurğuşunla əvəz olunmuşdu.

Böyük Vətən müharibəsi zamanı, faşistlər mərmər üzlükləri zədələmiş, hovuzu dağıtmış, boru kəmərlərini isə tamamilə məhv etmişdilər. Hər iki fəvvarə 1949-cu ildə bərpa edilmişdir.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Roma fəvvarələri*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Страница о римских фонтанах на официальном сайте музея-заповедника Петергоф

| Peterhofun fəvvarə və şəlalələri |
| --- |
| Fəvvarə | 
Böyük şəlalə |
Şirli şəlalə |
Qızıl dağ şəlaləsi |
Şahmat dağı şəlaləsi |
Adəm və Həvva fəvvarəsi |
Su yolu fəvvarəsi |
Volkov və Neva fəvvarəsi |
Palıd fəvvarəsi |
Şam ağacları fəvvarəsi |
Çətir fəvvarəsi |
Divanlar fəvvarəsi |
Danaida fəvvarəsi |
Balina fəvvarəsi |
Menajer fəvvarəsi |
Piramida fəvvarəsi |
Roma fəvvarələri |
Samson fəvvarəsi |
Sirenalar fəvvarəsi |
Snop fəvvarəsi |
Günəş fəvvarəsi |
Terras fəvvarəsi |
İstixana fəvvarəsi |
Zınqqırovlu triton fəvvarəsi |
Neptun fəvvarəsi |
Mejeumni fəvvarəsi
 | Kaskad |
**Ubari** Liviyanın cənub-qərbindəki Fəzzan bölgəsində Bərbərcə danışan şəhər və Vadi əl Həya rayonunun inzibati mərkəzidir. Sahara səhrasında yerləşir. Ölkənin cənub-qərbindəki Əvbari adlı keçmiş rayonun paytaxtı idi.

Coğrafiya
---------

Ubari, Tarqa dərəsində, Messak Sattafat yaylası ilə göllər arasında uzanır. Doğma bitkilərə təbii yayla qidalanan göllərin sahillərindəki bataqlıq otları və yerli Sahara Date xurması (*lat*.Phoenix dactylifera) daxildir.

Ubari oasis qəsəbəsi, Kel Acer Tuareq xalqının Qat-dan sonra ikinci mərkəzidir. Qonşu kəndlərə Qerma və Qarran daxildir.

Ubari dünyanın ən günəşli və quraq bölgələrindən birində yerləşir. Qısa, çox isti qış, lakin uzun, son dərəcə isti ilə isti bir səhra iqlimi var. İllik orta yağıntının miqdarı planetdə ən azı 8 mm (0.31 in) olan və ən çox onilliklər heç bir yağış görmədən asanlıqla keçə bilər. Ubari il boyu və bütün fəsillərdə daimi, məhdudiyyətsiz günəş və aydın səmalara malikdir. Bu sümük quru torpaq üzərində buludlar olduqca nadirdir. İyun-sentyabr aylarında orta yüksək temperatur 40 °C-dən (104 °F) yüksəkdir.

Vətəndaş müharibəsində
----------------------

2011-ci il Liviya vətəndaş müharibəsi zamanı şəhər 22 sentyabr 2011-ci ildə Milli Keçid Şurasının qüvvələri tərəfindən ələ keçirildi.

19 Noyabr 2011-ci ildə Seyf ül-İslam Qəddafi və bir neçə silahdaş qonşu Nigerə qaçmaq istəyərkən Ubaridən təxminən 50 kilometr qərbdə tutuldu və həbs olundu. 2-ci vətəndaş müharibəsindən sonra şəhərin müstəqilliyi Tuareq və Toubou qəbilələri tərəfindən iddia edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  *Fahim, Kareem; Gladstone, Rick.* "NATO Extends Libya Bombing Campaign". New York Times. 17 June 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 September 2011.
3. ↑  "Gaddafi's son Saif al-Islam captured in Libya". BBC. 19 November 2011. 7 November 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 November 2011.
Turizm təsərrüfatı ilə məşğul olan subyektlər öz fəaliyyətim da­imi etmək üçün müxtəlif əmək vasitələrinə malik olmalıdır. Turizmdə istifadə olunan əmək vasitələrinin məcmusu onun maddi-texniki bazasının əsasını təşkil edir.

Turizmin maddi-texniki bazasına turizm tikililəri, onun texniki təhcizatı, nəqliyyat vasitələri və digər əsas fondlar daxildir. Maddi-texniki baza mütəşşəkkil turizmin inkişafının əsasını təşkil edir. Belə ki, turistlər tam kompleks xidmət göstərilməsi (yerləşdirilmə, qidalanma, daşınma, müalicə, ekskursiya və s.) üçün bütün zəruri şərait yaradır.

Turizmin maddi-texniki bazasının tərkibi
----------------------------------------

Turizmin maddi-texniki bazasının tərkibinə - turist firmaları (turopedratorlar və turagentlər), mehmanxanalar, turist bazaları, ticarət, avtonəqliyyat müəssisələri, turist ləvazimatı və avadanlığın kirayə məntəqələri, turist yollayırın (putyovka) satış büroları, nə­zarət-xilasetmə xidmətləri, turist klubları və s. daxildir.

Xarici keçid
------------

* TURİZMİN ƏSASLARI

Həmçinin bax
------------

* Turizm
* Turizmin növləri

İstinad
-------

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ekologiya və ətraf mühit Bakı 2003
**Turi yarımadası** — Rusiyanın Murmansk vilayəti ərazisində yerləşən yarımada.

Təsviri
-------

Kola yarımadası, Ağ dənizin Kandalaşski sahilində yerləşən yarımada. Yarımadanın uzunluğu 15 km, eni 10 km təşkil edir. Ərazisində Turi və Nosok burunları vardır. Şimal-qərbdən Sosnovoy körfəzi, şərqdən Karj körfəzi ilə əhatələnmişdir. Ərazisində bir çox göl vardır. Onlar arasında ən iriləri Letneqorskoy, Qolışevo və Kujozerki. Yarımadanı materiklə birləşdirən bərzəxdə Nijnee Vıpçozero gölü yerləşir. Ərazisindən çoxlu çay və axar keçir. Şimalı bataqlıqlaşmışdır. Relyefi təpəlikdir. Maksimal hündürlüyü 172 metrdir (Letnaya dağı). Sahillərinə daxın dənizin dərinliyi 238 metrə çatır. Qərb sahillərindən 200 m aralıda Volostrov adası yerləşir. Aralarında Volostrovnaya Salma boğazı yerləşir. Ərazisinin bir hissəsi Kandalaşski qoruğu ərazisinə daxildir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Topoqrafik xəritə". 2011-08-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-02.
**Məmmədov Süleyman Fərhad oğlu** (1932, Göyçay, Azərbaycan SSR) — Azərbaycanın görkəmli dövlət xadimi, SSRİ Ali Sovetinin deputatı, Gəncə Şəhəri Xalq Deputatları Sovetinin sədri, Gəncə Alüminium zavodunun direktoru.

Həyatı
------

Süleyman Məmmədov 1932-ci ildə Göyçay şəhərində anadan olub. Göyçay şəhər 4 №li orta məktəbi bitirdikdən sonra ali təhsil almaq üçün Bakı şəhərinə gəlir və sənədlərini Azərbaycan Sənaye İnstitutuna verir. 1954-cü ildə həmin İnstitutu bitirərək təyinatla Sumqayıt Alüminium zavoduna işləməyə göndərilir. 1959-cu ildən həmin zavodun baş mexaniki təyin olunur. 1960-cı ildə ona Azərbaycan Ali Sovetinin Fərmanı ilə "Azərbaycan SSR əməkdar səmərələşdiricisi" fəxri adı verilir. Azərbaycan hökumətinin göndərişi ilə 1962-ci ildə Gəncədə tikilən Alüminium zavodu üçün 5,7 milyon rubl dəyərində olan texnoloji avadanlığı qəbul etmək üçün Çexoslovakiyaya ezam olunur. SSRİ Əlvan Metallurgiya Nazirliyinin razılığı ilə 1967-ci ildə Azərbaycanda yaradılan xüsusi Tikinti Quraşdırma idarəsinin müdiri, 1970-ci ildə isə Gəncədəki İttifaq əhəmiyyətli Alüminium zavodunun direktoru vəzifəsinə təyin olunur. 4700 nəfər işçisi olan Kirovabad Alüminium zavoduna 7 il rəhbərlik edir. 1971-1972-ci ildə "Qırmızı Əmək Bayrağı" və "Şərəf Nişanı" ordenləri ilə təltif olunur. 1977-ci ildə ikinci dəfə Mərkəzi Komitəyə Heydər Əliyevin qəbuluna dəvət olunaraq, Kirovabad Şəhər Xalq Deputatları Sovetinin sədri seçilir və üç ilə yaxın bu vəzifədə işləyir. 1980-1988-ci illərdə Əlvan Metalların Emalı zavodunda direktor işləyir. 1988-ci ildə 2-ci dəfə Şəhər Xalq Deputatları Sovetinə sədr seçilir və Azərbaycan Ali Sovetinin deputatı olur. Elə həmin ildən 1990-cı ilin mayına kimi şəhər Partiya Komitəsinin I katibi vəzifəsində çalışır. Bundan sonra SSRİ Ali Sovetinin deputatı kimi Sənaye və Energetika Komitəsində fəaliyyət göstərir.

1995-ci ildən dövlət qulluqçusu təqaüdçüsüdür.

İşlədiyi müddət ərzində yaxşı işinə görə çoxlu sayda fəxri fərmanlara, orden və medallara layiq görülüb.

Mənbə
-----

* Süleyman Məmmədov[*ölü keçid*]
**Süleyman Xələfbəyov** (*azərb.* Süleyman Həsənqulu oğlu Xələfbəyov‎; d.1858, Füzuli r. Dördçinar k. - ö.7 iyul 1930) — Repressiya qurbanı.

Həyatı
------

1858-ci ildə Karyagin (indiki Füzuli) rayonunun Dördçinar kəndində bəy nəslində anadan olmuş, *Xələfbəyov (Hacı) Süleyman Həsənqulu oğlu* (nədənsə, cinayət işində təhrifə yol verilərək "Hacı" dini titulu onun öz adı, özünün əsl adı isə, atasının adı kimi göstrilərək səhvə yol verilmiş və şəxsiyyəti yanlış olaraq *Xələfbəyov Hacı Süleyman oğlu* kimi göstərilmişdir). Ona görə də onun barəsindəki cinayət işini arxivdən tapmaq uzun illər mümkün olmamışdır. Yalnız 2019-cu ilin dekabr ayında belə bir təhrifə yol verildiyini bilməklə,işin Azərbaycan Respublikasının DTX-nın arxivində tapılması mümkün olmuş və onun başına nələrin gəldiyi müəyyən edilmişdir. Bu günə kimi onun nəyə görə həbs olunması və sonrakı taleyhi barədə ailəsinin heç bir xəbəri olmamış, yalnız oradan-buradan eşitmişlər ki, Nargin adasına aparılıb güllələnmişdir. İndiyə kimi dəfn olunduğu yer də məlum deyildir.

### Ailəsi

Həbs olunarkən Süleyman Xələfbəyovun ailə tərkibi aşağıdakı şəxslərdən ibarət olmuşdur: həyat yoldaşı- Nabat, 60 yaşında (1870-ci il); həyat yoldaşı – Səməngül, 35 yaşında (1895-ci il); Oğulları: Kərim-24 yaşında, Rəhim- 12 yaşında, Məmməd-6 yaşında və Əmir-3 yaşında. Qızları: Güllər- 15 yaşında,Firəngiz- 6 yaşında və Diləfruz 5 yaşında.

Repressiya qurbanı
------------------

Süleyman Həsənqulu oğlu Xələfbəyov Azərbaycan SSR Dövlət Siyasi İdarəsinin Qarabağ bölgəsi üzrə bölməsi tərəfindən 5 fevral 1930-cu il tarixində həbs olunmuş və Azərbaycan SSR Dövlət Siyasi İdarəsinin Kollegiyasının Məhkəmə iclasının 7 iyul 1930-cu il tarixli qərarı ilə "İttihad İslam" partiyasının aktiv üzvü, sovet hakimiyyəti əleyhinə silahlı üsyanın təşkilatçısı olmasına və xaricdəki banditlərlə əlaqə saxladığına görə Azərbaycan SSR CM-nin 72 və 73-cü maddələri ilə təqsirli bilinərək güllənməyə məhkum edilmişdir.

Bəraəti
-------

Azərbaycan SSR Prokurorluğunun 6 oktyabr 1989-cu il tarixli rəyində Süleyman Xələfbəyov 30-40-cı illərdə və 50-ci illərin əvvəllərində repressiyaya məruz qalmış şəxslərə qarşı ədalətin bərpa edilməsi üzrə əlavə tədbirlər haqqında SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 16 yanvar 1989-cu il tarixli Fərmanının 1-ci bəndinin təsiri altına düşməsi göstərilmişdir.

Azərbaycan SSR Dövlət Siyasi İdarəsinin 7 iyul 1930-cu il tarixli protokoluna əsasən CM-nin 72 və 73-cü maddəsi ilə təqsirli bilinib, haqsız yerə güllələnmişdir. SSRİ Ali Sovet Rəyasət Heyətinin 16 yanvar 1989-cu il tarixli Fərmanının 1-ci bəndinə uyğun olaraq, Azərbaycan SSR Prokurorluğunun 6 oktyabr 1989-cu il tarixli rəyi və Respublika Baş Prokurorluğunun 10 yanvar 2020-ci il tarixli arayışı ilə ona bəraət verilmiş, o və ailəsi represiya qurbanı kimi tanınmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  SOY Elmi-kütləvi dərgi №1
**İtidişli topulqa** (*lat.* Spiraea × arguta) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin topulqa cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Aralıq dənizyanı ərazilərdə yayılmlşdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 2 metr olan enli, dağınıq çətirli koldur, qışda yarpaqlarını tökür. Yarpaqları ensiz, neştərvari, 4 sm uzunluğunda, tünd yaşıldır. Çiçəkləri ağ, çətirvari çiçək qrupundan toplaşır, diametri 1 sm-ə qədərdir və kütləvi çiçəkləmə dövründə kolu örtür. May ayında çiçəkləyir.

Ekologiyası
-----------

Şəhər şəraitinə dözümlüdür.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda təbii halda rast gəlinir. Bakı Mərkəzi Nəbatət bağına, Mərdəkan dendroloji bağına introduksiya edilmişdir.

İstifadəsi
----------

Bakı və Abşeron yarımadasının park və bağlarında yaşıllıqlarda istifadə edilir. Bəzək bağçılığı üçün perspektivli dekorativ koldur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q3493539
* Wikispecies: Spiraea × arguta
* EoL: 243230
* EPPO: SPVAG
* GBIF: 3027190
* GRIN: 35268
* iNaturalist: 363715
* IPNI: 742106-1
* ITIS: 836438
* NCBI: 1640689
* Plant List: rjp-6338
* PLANTS: SPAR7
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:742106-1
* uBio: 7445474
* WFO: wfo-0001015832

 |
**Piperazin** (heksahidropirazin, dietilendiamin), C4H10N2 – üzvi maddə, alifatik tsiklik aminlərə aiddir.

Alınması
--------

Piperazinin sintezi 175-2000C-də (metal Ni, Co, Cu, Pt) katalizatorların iştirakı ilə etilendiaminin və polietilenpoliaminlərin tsiklləşmə reaksiyası ilə; 150-3000C-də hidrogen ilə ammonyak qarışığının 10-25MПА təzyiqində mono-, di- və trietanolaminin və yaxud onların qarışığının alkilendiaminlərlə dehidrotasiyası ilə yerinə yetirilir. Məsələn:

  

Ondan əlavə piperazin ammonyakla və 1,2-dixloretanın sintezi ilə alınan etilendiaminin əlavə məhsuludur.

Fiziki kimyəvi xassələri
------------------------

Piperazin tipik amin iyli, rəngsiz, bərk hidroskopik kristaldır. Suda qliserində yaxşı, etanolda isə pis həll olur.
Ərimə temperaturu. Tə-(1120C), qaynama temperaturu, Tq (1460C). Su ilə asan 440C-də ərimə temperaturu olan heksahidrat əmələ gətirir. Su məhsulları əsas xassələrə malikdirlər.
Piperazin ikili alifatik aminlərin bütün xassələrinə malikdir; alkilləşmə, nitrozlaşma, 2 azot atomunun NH-rabitəsindən xlorlaşma. Sulu məhlulları turşularla reaksiyaya edərək piperazin duzlarını əmələ gətirir.
Piperazinin dehidridləşməsindən pirazin alınır.

Tətbiq edilməsi
---------------

Sənayedə piperazin korroziya inhibitoru kimi, xlorprenin polimerləşməsində sürətləndirici kimi, həmçinin yüksək temperaturda əriyən poliamidlərin alınmasında sopolimer kimi istifadə edilir. 
Piperazin və onun duzları tibbdə və baytarlıqda helmintlərə qarşı vasitə kimi istifadə olunurlar. Piperazin tsikli bir neçə dərmanların struktur fraqmentindən ibarətdir: analgetiklərin, spazmolitiklərin, psixotrop maddələrin (frenolon, trifrazin) və bəzi şişlərə qarşı preparatların (dipin, prosnidin, spirazidin).

Mənbə
-----

1. Нейланд О.Я. Органическая химия.-М: Высшая школа. 1990.-751с. 35000 экз.-ISBN 5-06-001471-1.
2. Меди-Полимерные // Химическая энциклопедия в 5 томах.-М: Большая Российская Энциклопедия, 1992. – Т3.-639с.
Santiaqo Bernabeu, Real Madridin Stadionu
**Futbol** İspaniyada ən məşhur idman növüdür. Kral İspan Futbol Federasiyası (Real Federación Española de Fútbol) milli idareetmə orqanı olaraq La Liqa, İspaniya Kral Kuboku və İspaniya milli futbol komandası, həmçinin FİFA Dünya Kubokunun cari çempionatını təşkil edir. Müasir futbol İspaniyada 19-cu əsrin sonlarında Britaniyadan gələn ingilis immiqrant işçilər, səfər dənizçiləri və İspan tələbələrinin bir araya gəlməsi ilə tanındı.

İspaniyada ən qədim futbol klubu 1889-cu il dekabrın 23-də Rio Tinto şirkətində çalışan Dr. Mackey və İngilis işçilər tərəfindən qurulan *Recreativo de Huelva* klubudur. Gimnàstic de Tarragona klubunun 1886-ci ildə və Sevilya klubunun 1890-cı ildə qurulmasına baxmayaraq, *Gimnastik* 1914-cü ilə kimi, *Sevilya* isə 1905-ci ilə kimi aktual olaraq futbol komandası təşkil etməyib. İspaniyada ilk rəsmi futbol oyunu 1890-cı ilin martın 8-də Sevilyadakı *Tablada Hippodrome* ərazisində keçirilib. Bu oyunda *Recreativo de Huelva* klubu *Sevilya FK*ya qarşı oynadı. Sevilya klubu həmin vaxtda *Sevilya Su İşləri (Seville Water Works)* işçilərindən təşkil olunmuşdu. Huelva komandasında 2 İspan futbolçu xaricində, hər iki komandanın oyunçuları İngilislərdən ibarət idi. Bunun səbəbi isə komandanın Sevilla CF (İspanca: club de fútbol) şəklində yox, Sevilla FC (football club-futbol klubu) şəklində adlandırılmasıdır. Sevilya bu oyunda 2-0 hesabı ilə qalib gəldi.

1890-cı illərin əvvəllərində Basklar ölkəsində Britaniyalı tərsanə işçiləri və mədənçilər tərəfindən Bilbao futbol klubu quruldu. 1899-cu ildə isə Britaniyadan gələn basklı tələbələr tərəfindən Atletik Bilbao futbol klubu yaradıldı. Hələ erkən vaxtlardan İngilislərin təsiri *Recreation Club*, *Athletic Club* və *Football Club* kimi İngilis adlarından istifadə edən klublarda öz əksini tapdı.

Barselona və Real Madrid klubları həm milli liqada, həm də qitə turnirlərində kifayət qədər uğur qazanan ən məşhur İspan klublarıdır. Onlar birlikdə 13 dəfə Avropa Kuboku/Çempionlar Liqası titulunu qazanmış və hər biri ayrı-ayrılıqda 3 dəfə finalist olmuşdur. Real Madrid 9 dəfə Çempionlar Liqası və 2 dəfə UEFA Kubokunu qazanmış Avropanın ən nüfuzlu klubudur. La Liqanın 80 illik tarixi ərzində (3 sezon liqada vətəndaş müharibəsi səbəbiylə ara verildi) Real Madrid və Barselona klubları arasında 51 adda çempionluq vardır. Bu illər ərzində İspan klubları 7 dəfə UEFA Kuboklar Kuboku, 6 dəfə UEFA Avropa Liqası turnirlərinin qalibi olmuşdur.

İspaniya Kral Kuboku
--------------------

 *Əsas məqalə: İspaniya Kral Kuboku*
Madriddə bir neçə klub yaradıldı, bunlardan ən önəmlisi 1902-ci ildə qurulmuş *Real Madrid* klubu idi. Həmin ildə *Madrid FK-nın* sonrakı prezidenti Karlos Padros XIII Alfonzonun tacqoyma mərasimində yeni bir müsabiqə təklif etdi. Belə ki, 4 komanda *Copa del Ayuntamiento de Madrid*, indiki *Copa del Rey (İspaniya Kral Kuboku)* turnirinə daxil olunmalı idi, məhz onun daxilini inkişaf etdirmək üçün. Bura daxil olan klublar *Barselona*, *RCD Espanyol (Club Español de Fútbol)*, *Bizkaya Klubu (Club Bizcaya)* və *Real Madrid (New Foot-Ball de Madrid)* klubları idi.
**İspaniyada islam** — İslam ərəb əmirləri, o cümlədən slavyan mənşəli əsir muzdlular tərəfindən idarə olunan orta əsr İspaniyası Əl-Əndəlus torpaqlarında aparıcı dinlərdən biri idi. Müasir İspaniya ərazisində İslam dininin çiçəkləndiyi dövrlərdə elm və mədəniyyətin nisbətən yüksək inkişaf səviyyəsi olmuşdur. İslam o qədər nüfuzlu oldu ki, bir çox İbero-Romalılar İslamı qəbul etdilər. Feodal parçalanması və vətəndaş qarşıdurması, ərəblər və bərbərlər arasında Əndəlusun zəifləməsinə səbəb oldu. İspaniyanın cənubundakı sonuncu İslam dövləti Qranada Əmirliyi yalnız 1492-ci ildə süqut etdi. Xristianların fəth etdiyi torpaqlarda xeyli sayda müsəlman qalmışdı. Bir çox müsəlman rəsmi olaraq xristianlığı qəbul edirdi. Müsəlmanlar müasir İspaniya xalqlarının həyatında, məişətində, mədəniyyətində, adət-ənənələrində mühüm izlər qoyublar. 20-ci əsrin sonundan bəri Şimali Afrikadan, xüsusən Mərakeşdən yarım milyondan çox insan da ölkəyə köçüb. Qanuni və qeyri-qanuni immiqrantlar arasında çoxlu aktiv islamçılar var.

keçmiş məscidlərdən biri olan Kordova Böyük Məscidi Rekonkistadan sonra kilsəyə çevrilmişdir.

İslam bu gün
------------

Son dövürlərdə İspaniyaya Mərakeş, Suriya, Livan, İraq, Banqladeş, Hindistan və Pakistandan çoxlu sayda mühacirlər axın edir. Bu prosesin təsiri ilə İslam dini intensiv şəkildə yayılır. Bu gün İspaniyada bir milyondan çox müsəlman yaşayır, onların böyük əksəriyyəti mühacirlər və onların övladlarıdır. Təxminən 20.000 ilə 50.000 ispan İslamı qəbul etdi və onların əksəriyyəti Əndəlüsdə yaşayır. Mavrların 1492-ci ildə İspaniyadan qovulmasından sonra İspaniyada ilk məscid 1982-ci ildə tikilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Dadson, Trevor J. (15 October 2018). "Tolerance and Coexistence in Early Modern Spain: Old Christians and Moriscos in the Campo de Calatrava". Boydell & Brewer Ltd – via Google Books.
2. ↑  Centro de Investigaciones Sociológicas|CIS."Barómetro de Enero de 2022" Arxivləşdirilib 2022-08-12 at the Wayback Machine, 3,777 respondents. The question was "¿Cómo se define Ud. en materia religiosa: católico/a practicante, católico/a no practicante, creyente de otra religión, agnóstico/a, indiferente o no creyente, o ateo/a?".
3. ↑  "BBC – Religions – Islam: Muslim Spain (711–1492)". www.bbc.co.uk (ingilis). 2017-02-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-31.
4. ↑  *O'Shea, Stephen.* Sea of Faith: Islam and Christianity in the Medieval Mediterranean World. New York: Walker & Company. 2006. ISBN 9780802714985.
5. ↑  *Sánchez Alonso, Fernando.* "The quiet devotion of Spain's Sufis". EL PAÍS (ingilis). 2015-01-30. 2023-01-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-17.
**İspaniya metanol zəhərlənməsi** — 1963-cü ildə İspaniyada baş verən kütləvi zəhərlənmə. Zəhərlənmənin əsas səbəbi Qalisiya bölgəsinin Orense şəhərindən olan tacir Rogelio Akviların satdığı təhlükəli miqdarda metanol tərkibli içkilər olmuşdur. Rəsmi məlumata görə 51 nəfər ölmüş və 9 nəfər kor olmuşdur. Amma qeyri-rəsmi mənbələrə görə ölüm sayı 1000–5000 arasında olmuşdur.

Səbəb
-----

Rogelio Akvilar içkilərin tərkibinə ümumilikdə 175.000 litr metanol qatmışdır. Bu onun üçün daha sərfəli və qazanclı idi. Belə ki, metanol etil spirtinə nəzərən daha ucuz idi. Həmçinin Rogelio Akvilar Viqo şəhərində yerləşən *"Lago e Hijos"* adlı şirkətə də metanol satmışdır.

İlk ölüm halları 1963-cü ilin fevralında Lansarotedə müşahidə olunmuşdur. Əczaçılar bu zəhərlənmənin səbəbini fikirləşərkən 4 ölüm halının eyni şənlikdə baş verdiyini müşahidə etdilər. İçkilərin analiz edilməsindən sonra zəhərlənmənin səbəbinin metanol olduğu məlum olmuşdur. Xəbərdarlıqlara baxmayaraq ölüm halları artmağa davam etdi, Lansarote, La Qomera və Tenerife adalarından olan 16 insan öldü. Bu zaman gündəlik şəkildə Qalisiyada da ölüm halları qeydə alınırdı.

İctimai sağlamlığa zərər verdiyinə görə biznesmen 20 illik həbsə məhkum edildi. Zərərçəkənlər təzminat ödəniləcəyini gözləsələr də, heç bir pul ödənməmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Os esquecidos do metílico" (qalisiya). Galicia Hoxe. 2016-03-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 June 2015.
2. 1 2 3  "Vuelve el caso del alcohol adulterado" (ispan). La Voz de Vigo. 5 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 June 2015.

Xarici keçidlər
---------------

* Zəhərlənmə haqqında, Nekitchens
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Piqment (dəqiqləşdirmə).Hindistan bazarında piqment satışı**Piqment** (*lat.* pigmentum — rəng) — plastik kütlə, rezin, kağız və s.-nin boyadılmasında, poliqrafiya və rəngsaz boyaların hazırlanmasında işlədilən müxtəlif rəngli narın tozlar.

Piqmentlər (biologiyada)
------------------------

Orqanizm toxumalarının tərkibinə daxil olan rəngli maddələr. Piqmentlərin mühüm və müxtəlif rolu var. Ən geniş yayılan Piqmentlər-porfirinlər və karotinoidlər və onların oksidləşmiş törəmələri sarı, narıncı, yaxud qırmızı rəngli Piqmentlərdir. Bunlar yaşıl bitkilərin, həmçinin yosunların, göbələklərin, bakteriyaların tərkibində olur. Göyyaşıl və qırmızı yosunlarda köməkçi fotosintez Piqmentləri var. Heyvanların görmə orqanlarında görmə piqmenti var. Piqment sistemi orqanizmdə xarici mühitin işıq şəraitini maddələr mübadiləsi ilə əlaqələndirən bir halqadır. Ən mühüm funksiyası bitkilərdə fotosintez, heyvanlarda isə görmə prosesində iştirak edir. İnsan orqanizmində piqmentin hər hansı pozğunluğu müxtəlif mübadilə məhsullarının toplanmasından və bəzi xəstəliklərdən baş verir.

Xarici keçid
------------

Həmçinin bax
------------

* Yağlı boya rəssamlığı

İstinad
-------

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ensiklopedik ekoloji lüğət Bakı 2008
**Rəsulov Qeybulla İbadulla oğlu** (18 mart 1922 – 11 sentyabr 1988) — dramaturq, Yazıçılar Birliyinin üzvü (1961).

Həyatı
------

1922-ci il martın 18-də Azərbaycanın Qax rayonunun İlisu kəndində anadan olmuşdur. İbtidai təhsili kənddə almış, yeddiillik məktəbi Qaxda bitirmiş, sonra Şəki feldşerlik məktəbində oxumuşdur (1935-1939). Ordu sıralarına çağırılmış, İkinci dünya müharibəsi dövrü bir müddət Sovet Ordusu tərkibində İranda olmuş (1942), sonra 402 və 416-cı atıcı diviziyalarında Hərbi feldşer işləmişdir Mozdok şəhərinin azad edilməsi uğrunda döyüşlərdə yaralanmışdır Ordudan tərxis olunandan sonra Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun teatrşünaslıq fakültəsində təhsil almışdır Sonra M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Dövlət Dram Teatrında ədəbi Hissə müdiri işləmişdir (1953-1955).

Yaradıcılığı
------------

Ədəbi fəaliyyətə "Qatar Bakıdan gəlir" birpərdəli pyeslə başlamış, xalq yaradıcılığı evi həmin pyesi ayrıca kitabça halında çap etmişdir (1955). Azərbaycan Dövlət Radio Verilişləri Komitəsində müxbir, redaktor (1955-1957), "Bakı" axşam qəzeti redaksiyasında ədəbiyyat və incəsənət şöbəsinin müdiri (1958-1965), M Əzizbəyov adına Azərbaycan Dövlət Akademik Dram Teatrında ədəbi Hissə müdiri işləmişdir (1965-ci ildən) Respublikada keçirilən ən yaxşı pyeslər müsabiqəsində dəfələrlə mükafata layiq görülmüşdür. "Əlvida, Hindistan", "Söz yarası", "Nəsillər", "Od parçası", "Gün aydın, əlahəzrət",, "Günəşlə oyananlar", "Şəhərli oğlan", "Molla Nəsrəddin zarafatı", "Dzerjinski koloniyası" pyesləri respublika dövlət dram teatrlarında səhnəyə qoyulmuşdur. Onun birpərdəli pyesləri, Habelə irihəcmli dramları özfəaliyyət dərnəklərində və xalq teatrlarında oynanmışdır. Eyni zamanda "Moskva", "Serebryannı bor", "Üç Gül", "Kranlar səslənir", "Büllur vaz", "Pırpız xanım", "Bir "Volqa" məhəbbət" adlı pyeslərinin televiziya tamaşaları göstərilmiş, "Sınaq", "Çağırış", "Ana və oğul", "Mayakovskinin Gözü ilə" və s. pyesləri isə radiola səslənmişdir. 1-ci dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordeni və medallarla təltif edilmişdir.

Vəfatı
------

1988-ci il sentyabrın 11-də Bakıda vəfat etmişdir.

Ailəsi
------

* Aktyor Eldəniz Rəsulovun atasıdır.

İstinadlar
----------
**Lyperosomum schikhobalovi** (*lat.* Lyperosomum schikhobalovi) — heyvanlar aləminin yastı qurdlar tipinin trematodlar sinfinin plagiorxidlər dəstəsinin dicrocoeliidae fəsiləsinin lyperosomum cinsinə aid heyvan növü.

Xarici quruluşu
---------------

Bədənin uzunluğu 6,9-10 mm, eni 0,5-0,7 mm-dir. Qarın sormacı böyükdür, diametri 0,77х0,90 mm, ağız sormacı isə girdə formadadır, diametrи 0,43-0,51 mm olub, bədənin ön qurtaracağından 1,29-1,67 mm məsafədə yerləşir. Sormaclar arasında məsafə 0,86-1,16 mm-dir. Farinks demək olar ki,girdədir, diametri 0,25 mm-dir. Bağırsaq şaxələri bədənin arxa qurtaracağına çatmır. Toxumluqlar, yumurtalıqlar və qarın sormacları arasında yerləşir. Onlar demək olar ki, dairəvi formadadırlar. Toxumluqların diametri 0,21-0,30, arxa 0,25-0,34 mm-dir. Yumurtalıq bütöv kənarlıdır, diametri 0,34-0,47 mm olub, arxa toxumluğun arxasında yerləşib. Qarın sormacından 0,81-1,59 mm məsafədə yerləşir. Cinsi dəlik bağırsağın şaxələnmiş səviyyəsində yerləşir. Cinsi bursanın uzunluğu 0,45 mm, eni isə 0,30 mm-dir. Balalıq bədənin arxa hissəsini bütövlükdə örtür. Sarılıqlar bərabər əsivyyədə arxa toxumluğun ön kənarlarından başlayıb, müxtəlif səviyyədə qurtarırlar. Yumurtalıqların uzunluğu 0,032 mm, eni isə 0,024 mm-dir.

Həyat tərzi
-----------

Azsaylı növdür, növdaxili müxtəlifliyi politipdir, Parazit orqanizm olub quşların (Alectoriskakelik və Phasianus cachicus) qara ciyərdə yaşayır. Mürəkkəb həyat tərzi keçirir. Nəsillərin növbələşməsi və sahiblərin dəyişilməsi ilə müşayiət edilir. Qara ciyər toxumları ilə qidalanır. Düşmənləri yoxdur. Hermafrodit orqanizmdir. Cinsi çoxalması yumurta qoyma (nəsil dəyişkənliyi) və qeyri-cinsi çoxalma (partenogeniz) formasında olur. Ontogenezi məlum deyil. Reproduktivliyi və Xromosom göstəriciləri öyrənilməmişdir. Üçüncü dərəcəli konsumentdir. İnsan həyatına təsiri məlum deyil. Mühafizəsinə ehtiyac yoxdur.

Yayılması
---------

Dünyada 30, Qafqazda 4, Azərbaycanda 9 növü yayılıb. Əsasən Bolqarıstan, Özbəkistan, Ermənistan мэ Azərbaycanda (Qəbələ rayonu) yayılmışdır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q31300539
* EUNIS: 241868
* Fauna Europaea (new): 0fcd78e4-5c2b-40d8-a0a4-25f34a597460
* GBIF: 4414872
* ZooBank: 3216063E-8402-4C03-B342-B7226AF8CE00

 |
**Özbək xan məscidi** (krımtat. Özbek Han camisi) — Ukraynanın Krım yarımadası, Starıy Krım şəhəri ərazisində yerləşən tarixi tikili. Məscid məqsədli olaraq inşa edilmişdir. Yarımadanın ən qədim günümüzdə belə qalıqları qalmış məscidlərindən biridir.

Tarixi
------

XIII−XIV əsrlərdə *Kırım* və ya *Solxat* Qızıl Ordaya daxil olan yurdlardan birinin inzibati mərkəzi olmuşdur. Bu şəhərin adından irəli gələrək bütün yarımadanı Krım olaraq adlandırmışlar. Bu iri şəhər zəngin ticarət mərkəzi idi. Əhalisinin yarısı müsəlman olan şəhərdə erməni, yunan, italyan və zəngin qaqauzlarda yaşayırdı. Onlar əsasən Feodosiya və Sudak şəhərlərində tacirlik edirdilər. Mallar Rusiyadan tutmuş Avropaya daşınırdı.

1314-cü ildə Qızıl Orda xanı Özbək xanın hakimiyyətinin ilk illərində Solxatda bir məscid inşa edilir. 1332-ci ildə məscidə bir mədrəsə də əlavə edirlər. Bu mədrəsə bir varlı qadın olan İncibəy-Xatunun vəsaiti hesabına işa edilir. Onun özüdə 1371-ci ildə burada dəfn edilir. Mədrəsənin ancaq qalıqları qalmışdır. Ancaq məscid öz görkəmini qoruya bilmişdir. Məscidin bir minarəsi vardır.

Məscidin quruluşu sadədir. Dördbucaqlı formaya malikdir. Damı ikitərəflidir. Minarəsi çıxışda yerləşir. Məscid daxilində dirəklər vardır. Əsas girişin yuxarı hissəsində ərəbcə yazılar vardır. Kitabədə məscidin inşa tarixi qeyd olunmuşdur. Portal və mehrab oymalar və yazılarla bəzədilib. Məscid hazırda da fəaliyyətdədir. Bununla belə turistlərin ziyarətinə icazə verilir.

Dərslərin keçirildiyi mədrəsənin əsas salonu qara mərmərlə işlənmişdir. Sütunlar 15 metr yüksəkliyə çatırdı. Salonda zəngin bir kitabxana var idi. Zəngin bir şəkildə gravürlərlə bəzədilmiş Quran xüsusi əhəmiyyətə malik idi (indi ermitajda saxlanılır.).
Ekspertlər məscidin ən maraqlı elementini mehrabı hesab edirlər. Naxışlı çərçivəyə, daş üzərində oymağın yüksək sənət nümunəsi, Quranı-Kərimin 255 ayəsi və 2 surəsi yazılmışdır.
Tikilidə Anadolu memarlıq məktəbinin elementlərini müşahidə etmək olar.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Старейшей мечети Крыма исполняется 700 лет" (rus). newsru.com. 15 октября 2014 г. 2014-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-10-17.

| ⛭Krım məscidləri |
| --- |
| Akyar məscidi  • Bəybars məscidi  • Böyük Cami  • Böyük Xan məscidi  • Bulqakov məscidi  • Cümə Cami  • Əski-Saray məscidi  • Hacı Seyi Nafə məscidi  • İsmi xan Cami  • Kebir Cami   • Kerç məscidi  • Kökköz məscidi  • Kiçik xan məscidi  • Qurşun Cami  • Molla Mustafa Məscidi  • Müfti Cami  • Orta Cami  • Özbək xan məscidi  • Padşah məscidi  • Seyid Xəlil Çələbi məscidi  • Taxtalı məscidi  • Yuxarı məscid |  |
**İvan Vladimiroviç Yefremov** (doğ. 9 mart 1986-cı il) — Özbəkistanlı ağır atlet. Özbəkistan Respublikasının əməkdar idman ustası (2018). Özbəkistanın Daşkənd şəhərində anadan olub. Milliyətcə rusdur.

İdman karyerası
---------------

2005-ci ildə keçirilən Dünya Gənclər Çempionatında 105 kq çəki dərəcəsində İvan Yefremov 11-ci nəticəni göstərdi (143 kq + 182 kq = 325 kq). 2007-ci ildə Respublika Olimpiya Ehtiyatları Kollecinin ağır atletika bölməsini bitirib. 2007-ci ildə keçirilən Dünya Kubokunda Efremov 94 kq (164 kq + 199 kq = 363 kq) kateqoriyasında 19-cu oldu. 2008 Asiya çempionatında 160 kq + 194 kq = 354 kq nəticə ilə İvan 94 kq çəki dərəcəsində beşinci yerə layiq görüldü.

2009 Asiya Çempionatında birdən qaldırmada 172 kq-lıq nəticə göstərdi. Təkanla qaldırmada öz kateqoriyasının ən yaxşı nəticəsi oldu: 213 kq çəki dərəcəsində ən yaxşısı (105 kq qədər kateqoriya). Yekun olaraq 385 kq nəticə ilə İvanın çempionatın bürünc medalına layiq görüldü. 182 kq + 218 kq = 400 kq nəticə ilə 2010 Asiya Oyunlarında gümüş medal qazandı.

2010-cu ildə keçirilən Dünya Kubokunda İvan Efremov 105 kq (181 kq + 221 kq = 402 kq) kateqoriyasında beşinci ola bildi. 2011 Dünya Kubokunda İvan cəmi 390 kq-lıq nəticə göstərməklə 11-ci oldu.

2012-ci ildə İvan 2012 Yay Olimpia Oyunlarında iştirak etdi. O birdən qaldırmada 183 kq, təkanda 218 kq, cəmi 401 kq nəticə göstərməklə beşinci yerə layiq görüldü.

2014 Asiya Oyunlarında mütləq kateqoriyada çıxış edən İvan, 414 kq nəticə ilə altıncı oldu. 2015 Asiya Çempionatında birdən qaldırmada kiçik qızıl medal (193 kq), təkanla qaldırmada isə (220 kq) üçüncü oldu. Bu göstərici İvana imkan verdi ki, ikinci dəfə qitə birinciliyində, bu dəfə mütləq kateqoriyada bürünc medal qazana bilsin.

2015 Dünya Kubokunda, 105 kq çəki kateqoriyasında birdən qaldırmada 192 kq qaldırdı və kiçik bir "qızıl" aldı. Ancaq 204 kq qaldıran İvan, 215 və 216 kq çəkilərinin öhdəsindən gələ bilmədi. Göstərilən nəticə Efremova yalnız səkkizinci olmağa imkanı verdi.

2016-cı ildə keçirilən Asiya çempionatında gümüş medal qazandı.

İvan Yefremov Özbəkistanın beynəlxalq dərəcəli idman ustasıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *(unspecified title)*. International Weightlifting Federation.
2. ↑  "О награждении в связи с двадцать седьмой годовщиной государственной независимости Республики Узбекистан группы работников науки, образования, здравоохранения, литературы, культуры, искусства, духовности и просветительства и других социальных сфер". УзА. 2018-08-28. 2018-08-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-01.
3. 1 2  "Ivan Efremov". London2012.com. Archived from the original on 2 May 2013. İstifadə tarixi: 6 August 2012.
4. ↑  "EFREMOV Ivan". Rio 2016. 15 August 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 August 2016.
Kerç yaxınlığında (Krım vilayəti) tarixi kənd. Buradakı qədim kurqanlar hələ XIX əsrdə aşkar edilib öyrənilmişdir. Kırım torpağındakı həmin məzarlıqların Skiflərə qədərki mədəni Kırımım əski abidələri olduğu müəyyən edilmişdir. İndi vilayətin Sak rayonuna aid olan öz yaşı qədər adı da qədim olan El Tekin kəndi Geroevek (Qəhramanlı) adlanır. Bu kiçik kənd vaxtilə mövcud olmuş böyük bir şəhərin qalıqları üzərində yerləşir; arxeoloji axtarışlar nəticəsində burada eramızdan əvvəl VIəsrə aid qədim yaşayış məskəninin qalıqları, müdafiə divarları, ev-məişət avadanlıqları nümunələri aşkar edilmişdir. Şübhəsiz, ad dəyişmədəki bu hal təsadüfi qəbul edilməməlidir. Hər halda yeni ad qədim türk adı ilə müəyyən mənada uyğun seçilmiş addır. Kəndin əsil adının tərkibindəki təkin ~ tekin sözü hunlarda və qədim türklərdə yüksək rütbə adı olub "bahadır" mənasında xan ailəsi üzvünün adına qoşulan titul, "şahzadə" deməkdir. Səlcuqlar sülaləsinə aid olan böyük Türk dünyasınca bir çox şahlar, sərkərdələr təkin titulunu daşımışlar. Samanilər sülaləsindən Alp Təkin, Bilgə Təkin; Qaraxanilərdə Səbuk Təkin, Ali Təkin…. Qədim türklərdə şərəf adı və ünvanını tədqiq edən prof. Abdulkadir Donuk "tekin" adı barədə yazır: hökmdar ailəsi mənsublarına "Tekin" deyilirdi. (Kitabelerdən: II Göy Türk xaqanı Bilgenin kiçik qardaşı Kül Tekin və eyni ailədən Orhun kitabələrinin yazarı Yolluğ Tekin). Tekin ünvanı Ak Hun paraları üzərində (630–658) görünməkdə olduğu kimi, Uyğurların mənşə əfsanəsində "Or-Tekin" bir türk ünvanı olaraq keçməkdə və 924–926-cı illərdə Turfan Uyqur Xaqanının ünvanı olaraq görünməkdə, Türk Bulqar kitabələrində "xanın qardaşı və ya oğlu" anlamını daşımaqdadır.1. Tarixçi-filoloq Nikolay Baskakov da "Iqor alayı haqqında dastan"ın türk leksikası" kitabında tekin sözünün "knyaz, prins" mənasında hun və digər qədim türk xalqlarında titul (xan ailəsinin kiçik üzvlərinin adlarına əlavə edilən ad) olduğunu göstərirdi. 2. Görkəmli türkoloq Malov da "qədim türk yazılı abidələrində tigin şahzadə deməkdir," deyə yazırdı. Həmədan yaxınlığında (İran) Kara Tigin cayırı (ovalığı) vardır. Yurdumuzun Şirvan əyalətində (Ağdaş r.) daxil olan Qaradeyin (belə yazılır!) adlı bir yadigar kənd var. Ad tarixən qara və deyin "tekin" şahzadə sözündən yaranmışdır. Türk əsilli Rus soyu Karatiginlər (bu familiyadan məşhur sənətkarlar çıxmışdır) Kara + tekin adından formalaşmışdır.

Mənbə
-----

Minaxanım Təkləli. Türk kitabı. Unudulan tarix. Dəyişdirilən adlarBakı, Nurlar, 2009, səh.91–92
**The Script** — İrlandiyanın məşhur rok qrupu.

Tarixi
------

Qrup 2001-ci ildə İrlandiyanın paytaxtı Dublində yaradılıb. Qrupun əsas üzvləri solist Denni O'Donohyu, zərbçi Qlen Pauer, elektro gitaraçı Mark Şihandır. Qrupun ikinci dərəcəli üzvləri: bass gitarada Ben Sargeant, klavyedə Rodni Alexandro, digər elektro gitarada "Paul İnder"dir.

Qrupun ilk albomu 2008-ci ildə öz adlarını verdiyi "The Script" albomu idi. Bundan sonra daha bir uğurlu albom 2010-ci ildə çıxan "Science & Faith" albomu olub. Artıq bu albom çıxarkən qrup fəaliyyətini ABŞ-də davam etdirirdi. Bu albomun ən gözəl mahnısı ise "For The First Time" adlı romantik mahnı olub. Bu albom çıxdığı vaxt qrupun başçısı Denni O'Donohyu Fransanın məşhur xəbər kanalı olan Euro News kanalına çağırılır və ondan albom haqqında geniş məlumat alınır.

Qrupun tarixi ərzində ən böyük uğuru isə sözsüz ki, 2012-ci ilin fevral ayında Avropanın "ən yaxşı rok qrupu" adına layiq görülməsidir. Qrup bu ada layiq görülərkən maNga , Tokio Hotel kimi Avropa qruplarını arxada qoymuşdur. "The Script" 2012-ci ildə daha bir albomla fanatlarını sevindirir, albomun adı #3 olur. Albomda bir-birindən gözəl trekler vardır. Misal olaraq, treklərdən bir neçəsi bunlardır: "Good Ol Days", "Six Degrees of Separation" , "Glowing", "Hall of Fame", "Give The Love Around", "Broken Arrow", "Kaleidoscope", "No Words", "Millionaires" , "Moon Boots", "Hurricanes", "If You Could See Me Now" və s. Qrup həmçinin bu treklərdən bir neçəsini Billboard səhnəsində səsləndirir. Bununla geniş bir tamaşaçı alqışı qazanırlar.

Qrup artıq dördüncü albomunu buraxmaq ərəfəsindədir. Albomun adı və çıxış tarixi də açıqlanıb, adı No Sound Without Silence , çıxış tarixi isə 15 sentyabr 2014-cü ildir.

Diskoqrafiya
------------

* *The Script* (2008)
* *Science & Faith* (2010)
* *#3* (2012)
* No Sound Without Silence (2014)

Turlar
------

* Science & Faith Tour
* #3 World Tour
* No Sound Without Silence Tour

Əsas üzvlər
-----------

* "Denni O'Donohyu" - Solist və köməkçi klavyeçi
* "Mark Şihan" - Elektro gitaraçı və geri vokal
* "Qlen Pauer" - Zərbçi

İkinci dərəcəli üzvlər
----------------------

* "Ben Sargeant" - Bass gitaraçı (tur/studiya)
* "Rodni Alexandro" - Əsas klavyeçi (tur/studiya)
* "Paul Inder" - Köməkçi elektro gitaraçı (studiya)

Filmlər
-------

* "Homecoming: Live at the Aviva Stadium, Dublin "

Kliplər (sinqllar)
------------------

* "We Cry"
* "The Man Who Can't Be Moved"
* "Breakeven"
* "Talk You Down"
* "Before the Worst"
* "For the First Time"
* "Nothing"
* "If You Ever Come Back"
* "Science & Faith"
* "Hall of Fame"
* "Six Degrees of Separation"
* "If You Could See Me Now"
* "Millionaires"
* "Superheroes"
* "No Good in Goodbye"
* "Man on a Wire"

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* - rəsmi sayt
* Bebo
* Video Channel on MUZU TV Arxivləşdirilib 2012-06-22 at the Wayback Machine
* You Tube
* Break Even - bütün kliplər Arxivləşdirilib 2013-05-17 at the Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Musiqi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |