recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Qara leylək** (*lat.* Ciconia nigra) — leyləklər fəsiləsinin leylək cinsinə aid quş növü. Çox nadir, sayı azalmaqda olan növdür.

Azərbaycan poçt markası, 2013

Təsviri
-------

Ümumi rəngi qara. Dimdiyi və ayaqları qırmızıdır. Qarnı ağdır. Yayılması: Avropa, Asiya və Şimali Afrikada yayılıb. XX əsrin əvvəllərinə qədər Azərbaycanın düzən və dağətəyi ərazilərində geniş yayılıb. Son illərdə Qarayazı Qoruğunda, Talışın, Böyük və Kiçik Qafqaz dağlarının ətəklərində nadir hallarda məskunlaşır. Meşələrin intensiv qırılması nəticəsində Kür-Araz və Lənkəran ovalıqlarında daha yuvalamır.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Göllərə, çaylara, sututarlara və digər su hövzələrinə yaxın meşələr yaşayış yerləridir. Azərbaycana nəsil vermək üçün mart ayının əvvəllərində gəlir, sentyabrda köçüb gedir. Yemini balıqlar, az miqdarda suda-quruda yaşayanlar, ilanlar və quşlar təşkil edir. Martda hündür ağaclarda yuva tikir. Yuvaya 2–5, bəzən isə 6 yumurta qoyur.

Sayı
----

XX əsrin birinci yarısında Kür çayının deltası ilə İran sərhəddi (Lənkəran ovalığı və Salyan düzü) arasında çox olub. 1934-cü ildə buradakı yuvalar arasındakı məsafə təsadüfi hallarda 1 km olub. 1980-ci ildə Qarayazı Qoruğunda 10 cütü, 1996-cı ildə 6, 1997-ci ildə 4, 2000-ci ildə 5, 2006-cı ildə 4 fərdi qeydə alınıb. Böyük və Kiçik Qafqaz dağlarının ətəklərində tək-tək fərdlərin yaşaması güman edilir. Mövcud şəraitdə tək-tək fərdlərinə rast gəlinir.

Azalma səbəbləri
----------------

Su-bataqlıq sahələrinin qurudulması, meşələrin qırılması.

**Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər:** Ovlanması qadağandır. Qızılağac, Qarayazı, Turyançay, Zaqatala, İlisu Dövlət Təbiət Qoruqları, Altıağac, Şahdağ Milli Parklarının meşəkolluq sahələrində yasaqlıqlar təşkil edilmişdir. Azərbaycanın Qırmızı kitabına (1989), Bern, Bonn və Ramsar konvensiyalarına, АЕWА sazişinə daxil edilib.

**Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər:** Yuva sahəsinin toxunulmaz təbii abidə elan edilməsi, televiziya, radio və dövri mətbuat vasitəsilə qorunmasının aktiv təbliği.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3

Mənbə
-----

* AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QIRMIZI KİTABI FAUNA, II NƏŞR. 112səh, *Qara leylək*.
**Aylin Fazelian** — siyasətçi, millət vəkili.

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

Aylin Fazelian 14 yaşından siyasətlə məşğuldur. O, 12 ildir ki, "Sosial-Demokrat Partiyası"da fəaliyyət göstərir. O, bundan əvvəl partiyanın Qadınlar Təşkilatının idarə heyətinin ən gənc üzvü seçilib.
11 bələdiyyə tərəfindən seçki vərəqəsində ikinci namizəd olub. Aylin Fazelian İsveç milli parlamentinə seçilən ilk azərbaycanlıdır.

13 yanvar 1992-ci ildə anadan olan İsveç Sosial Demokrat siyasətçidir. 2018-ci il parlament seçkilərindən sonra Vastra-Qotalandın qərb dairəsində parlamentin üzvü seçildi.

Aylin Fazelian Xarici İşlər Komitəsinin üzvü və Nordic Şurasının üzvüdür. S-women birliyinin idarə heyətindədir və beynəlxalq məsələlər üzrə birliyin nümayəndəsi. Eyni zamanda Göteborq bölgəsində Sosial Demokratlar şurasının üzvüdür.

O, Vestre-Gotaland Regional İnkişaf Şurasında Sosial Demokratlar qrupunun lideri həmçinin SBU rayon şurasının üzvü idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Həmvətənlərimiz İsveç parlamentinə seçildilər[*ölü keçid*]
2. ↑  "Aylin Fazelian". 2022-05-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-18.
3. ↑  "Göteborgsområdet". 2022-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-18.
4. ↑  "Aylin föreslås bli ny gruppledare i Regionutvecklingsnämnden – Göteborgsområdets socialdemokrater". 2021-10-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-18.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycanlı bacılar İsveçdə deputat seçildi
* Azərbaycanlı deputata İsveçdə vəzifə verildi
Raket zondlanması
-----------------

Atmosferin yuxarı təbəqələrinin – 15–20 km-dən 80–120 km-ə kimi (stratosfer və mezosfer) zondlanması üçün istifadə olunur. Bu hündürlükdə ozonosferin çox hissəsi və ionosferin aşağı hissəsi və termosfer və ekzosferin daha hündür təbəqələri yerləşir. Orta atmosferi öyrənmək üçün 80–100 km-ə kimi qaldırılan meteoroloji raketlərdən istifadə olunur. Onlar maye və bərk yanacaqla işləyirlər. Meteoroloji raketlərlə ölçülən əsas parametrlər bunlardır: təzyiq, temperatur, sıxlıq və havanın qaz tərkibi. Tədqiqat proqramından asılı olaraq, digər xarakteristikalar da ölçülə bilər. Yuxarı atmosferi öyrənmək üçün 100–150 km–dən yuxrı qaldırılan güclü geofiziki raketlərdən istifadə edilir. Bu raketlərin köməyi ilə günəş və kosmik şüalanmanın intensivliyi, havanın optik xüsusiyyətləri, onun termodinamik və elektrik xüsusiyyətləri, Yerin maqnit sahəsinin parametləri ölçülür. Düzünə ölçmə metodlarına aid olan raket zondlanmasından əlavə, yuxarı atmosferi öyrənmək üçün radiolokasiya, meteolidar, İYT, optiki texnika və s. istifadə etməklə dolayı metodlar da tətbiq edilir. [Raket zondlama sistemi, ölçü cihazları ilə təhciz olunmuş raketin özündən və yerüstü ölçü kompleksindən ibarətdir. Bu kompleks atmosfer parametrləri haqqında telemetrik informasiyanı qəbul etmək və uçuş vaxtı raketin koordinatlarını ölçmək üçün təyin olunan yerüstü radiotexniki vasitələr yığınından ibarətdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Şahin Əhmədov, Şəkər Məmmədova, Ekoloji monitorinq, Bakı-2012
**Voroşilovski rayonu** (*rus.* Ворошиловский район) Rostov-na-Donu şəhəri ərazidə yerləşən, 1985-ci ilin 28 avqustda təsis edilmiş rayon.

Tarixi
------

Rayon təşkil edilərkən Oktyabrski, Proletarski və Pervomayski rayonu rayonlarından alınan torpaqlardan təşkil edilmişdir. Yeni rayonun cənub sərhədi Nansen küçəsi, qərbdən Poqodin, şimaldan isə "Aksay" kolxozu, Rostov vilayəti bəndi və Temernis kanalı ilə sərhədlənir.

Rayona daxil olan ərazilərin böyük əksəriyyəti Oktyabrski rayonundan alınmışdır. Bu zaman ərazi təqribən 120 min əhali üçün nəzərdə tutulurdu.

280 xp
Pervomaysk rayonundan cəmi bir necə tikili, üstəlik Lenin küçəsində yerləşən 3 nömrəli məktəb belə rayon ərazisinə daxil edilmişdir. Şimal yaşayış massivi təqribən 70-ci illərdə salınmağa başlanılmışdır. Artıq 80-ci illərdə tikinti bumu özünün gur dönəmini yaşayırdı. Bu illərdə təkcə yaşayış binaları deyil həmdə yol, xəstəxana, məktəb və uşaq bağçaları inşa edilmişdir.

İqtisadiyyat
------------

Bu gün Voroşilov rayonu demək olar ki, Rostov-na-Donu şəhərinin demək olar ki beşdə bir və ərazisinin 38 km² təşkil edir. Burada 4 milyon m² təşkil edilir.
Nurada hazırda 625 kiçik şirkət və 80 iri şirkət fəaliyyət göstərir.

Mədəniyyət
----------

Voroşilov ərazisində üç hərbi kompleks, 4 idman məktəbi, bir Uşaq incəsənət məktəbi və iki regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekt yerləşir.
Rayon ərazisində 43 məktəbə qədər müəssisə və 500 dairə, seksiya formalaşmışdır. Ərazisində Şimal bazarı, Komarova bulvarı, Dostluq parkı yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  GEOnet Names Server. 2018.
2. ↑  "Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года". 2019-05-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-05.

Mənbə
-----

* Ворошиловский район Ростова-на-Дону Arxivləşdirilib 2019-02-28 at the Wayback Machine
Antarktik yarımadasında Aristotl dağlarının yerləşməsi.
**Rilets zirvəsi** (bolq. *връх Рилец*, ‘Vrah Rilets’ \'vr&h ri-'lets\) — Antarktidanın Qreyam Torpağının II Oskar sahilindən cənub-şərqdə yerləşən, 1300 m hündürlüklü qaya zirvəsidir. Aristotl dağlarının Stevrek silsiləsinə daxildir. Məppl buzlağından şimalda, Melvill buzlağından cənubda yerləşmişdir. 

Zirvə Bolqarıstandakı Rila dağında yerləşən Rilets zirvəsinin adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Rilets zirvəsi 65°26′28″ c. e. 62°27′31″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. İşirkov qayasından 5.4 km cənub-şərqdə, Radovene burnundan 16.73 km qərbdə, Vrelo zirvəsindən 13.5 km şimal-şərqdə yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* British Antarctic Territory. Scale 1:200000 topographic map. DOS 610 Series, Sheet W 65 62. Directorate of Overseas Surveys, Tolworth, UK, 1976.
* Antarctic Digital Database (ADD). Scale 1:250000 topographic map of Antarctica. Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR). Since 1993, regularly upgraded and updated.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Antarktik yarımadası

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* Rilets Peak.
**Ayjarkın Kanayulı** (1855 – 8 mart 1930) — qazax siyasi və hərbi xadimi, 1916-cı ildə çar Rusiyasına qarşı baş vermiş Turqay üsyanının və 1930-cu ildə Sovet İttifaqına qarşı baş vermiş İrgiz üsyanının təşkilatçısı və lideri.

Həyatı
------

Ayjarkın Kanayulı II Nikolayın Orta Asiya xalqlarının Birinci Dünya Müharibəsində arxa cəbhədə məcburi işə cəlb olunmaları haqqında 1916-cı il iyun göstərişinə qarşı çıxaraq Turqay vilayətinin İrgiz bölgəsində üsyan qaldırmışdır. 1916-cı ilin iyul ayında İrgiz bölgəsində üsyançılar onu özlərinin xanı seçirlər. 1916-cı ilin avqust ayında isə hər kəsin xanı olan Abduqappar Janbosınov tərəfindən özünə müavin seçilmişdir. Üsyançılar onun tabeliyində İrgiz və Torqay bölgələrində aktiv döyüşlər keçirirdilər. Üsyan yatırıldıqdan sonra həbs olunmalı olsa belə Fevral inqilabının başlaması onu həbsdən qurtarır.

1930-cu ilin fevral mart aylarında sovet hökuməti tərəfindən keçirilən məcburi kollektivləşdirməyə qarşı kəndlilərin üsyanına rəhbərlik edir. Üsyan Qazaxıstan SSRnin Aqtöbe, Kostanay, Qızılorda vilayətlərini əhatə edirdi. Üsyançılar tərəfdən yenidən xan seçilən onun tabeliyində 2500 nəfər var idi. Kanayulı ilə birlikdə dəstəyə rəhbərlik edən Mukantay Səmədov da hökumət qüvvələri ilə döyüşlərdə iştirak etmiş İrgiz kəndini düşməndən qorumuşdur. Ayjarkın Kanayulı 20 mart 1930-cu ildə İrgiz kəndi ətrafında Birləşmiş Dövlət Siyasi İdarəsinin dəstəsinə qarşı döyüşdə həlak olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Марат МЫРЗАҒАЛИҰЛЫ.* "Әбдіғапар хан және оның ұрпақтары" (*rus.* ). anatili.kazgazeta.kz. 5 iyul 2009. 25 avqust 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 fevral 2020.
2. ↑  *Burkitbay Ayaqan.* Qazaxıstan. Milli Ensiklopediya. I. Alma Ata. 2004. səh. 123. ISBN 9965-9389-9-7.
**Məşədi İbad** (*fars.* مشهدی عباد‎) — Azərbaycan əsilli İran rejissoru Səməd Sabahi tərəfindən 1953-cü ildə çəkilmiş musiqili komediya filmi. Film Üzeyir Hacıbəyovun "*O olmasın, bu olsun*" adlı operettası əsasında çəkilmişdir.

Süjet
-----

Filmin adını daşıyan baş qəhrəman Məşədi İbad qoca kişidir. O, müflisləşmiş tacir Rüstəm bəyin qızı Gülnara aşiq olub. Rüstəm bəy borclarını ödəməyə bir yol axtarır və buna görə də onların evliliyinə razı olur, ancaq Gülnar Sərvər adlı gənc oğlanı sevir. Məşədi İbad Gülnar ilə evlənməyə hazırlaşır. Evlilik günündə qarışıqlıq baş verir və Sərvər Məşədi İbadı həm biabır edir, həm də ki Rüstəm bəyin borclarını ödəməsinə vadar edir.

Həmçinin bax
------------

* O olmasın, bu olsun (film, 1956)

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. ↑  İssari. səh. 138
2. ↑  "Mashdi Ebad" (ingilis). March 31, 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: June 15, 2020.

### Ədəbiyyat

* *İssari, Məhəmməd Əli.* Cinema in Iran, 1900-1979 (ingilis). Scarecrow Press. 1989. 446. ISBN 0810821427.
Belarusiyanın[*ölü keçid*] qərbindəki Navahrudak qalasının xarabalıqları, həmçinin Vorutanın yerləşdiyi düçünülən yerlərdən biri
**Voruta —** 13-cü əsrdə kral Mindauqasın dövründə Litva Böyük Litva Knyazlığının paytaxtı olduğu düşünülür. Voruta haqqında yazılı mənbələrdə bir dəfə qısaca bəhs olunur və dəqiq yeri məlum deyil. Bütün qeyri-müəyyənliklərə baxmayaraq, Voruta anlayışı Litva təsəvvüründə məşhur və populyardır.

Tarixdə
-------

İlk və yeganə litva kralı olan Mindauqas, doğma bacıları Tautvilas və Edivydasın Jemaytiya şahzadəsi Vykintasa qarşı daxili müharibəsi zamanı Vorutada müdafiə edildi. İpativ salnaməsindən götürülmüş bu məlumat, Voruta haqqında yazılmış yeganə çəlumatdır. Mindauqas qalası ifadəsinə daha iki dəfə rast gəlinmişdir, lakin nə adı, nə də yeri göstərilməmişdir. Bu qısa qeydlərin eyni yerə aid olub-olmadığı məlum deyil.

Buna baxmayaraq, 19 və 20-ci əsrlərdə bəzi tarixçilər onu "Litvanın ilk paytaxtı" adlandırdılar və yerini müəyyənləşdirməyə çalışdılar. Ümumilikdə Vorutanın təklif edilən təxminən on dörd yeri var. Digərləri, Voruta'nın əsl şəhər olmadığını, sadəcə paytaxt mənasını verən bir sözün səhv şərh edildiyini iddia edirlər. Görkəmli Litva filoloqu Kazimieras Buqanın fikrincə *voruta* sözü sadəcə *qala* deməkdir.

Təklif olunan ərazilər
----------------------

Bu ərazilərin müxtəlif tarixçilər tərəfindən müxtəlif dövrlərdə təklif edilmişdir:

1. Petras Tarasenka tərəfindən Ukmerq rayonundakı Berzgainiai
2. Kazimieras Zebris tərəfindən Anikşçyay rayonundakı Buteikiai
3. Teodor Narbutt tərəfindən Novoqrudok yaxınlığında Novoqrudok qalası
4. Halşani (lit. Alšėnai), Aleksandr Kravtseviç tərəfindən
5. Fryderyk Papée tərəfindən Kernave
6. Kareliç (lit. Koreličiai), Mikola Yermaloviç tərəfindən
7. Cons Totoraitis tərəfindən Lişkiava
8. Evaldas Gečiauskas tərəfindən Myadininkay
9. Ludvik Krzyviski tərəfindən Reseyn rayonundakı Rohişke
10. Eduards Volters tərəfindən Ankşhiai rayonundakı Şeiminişkliai (Tomas Baranauskas tərəfindən dəstəklənir)
11. Voyçex Kentşinski tərəfindən Reseyn rayonundakı Üturiai
12. Belarusiyanın Qrodno vilayətindəki Varniani (lit. Varnionys), Juliusz Latkovski tərəfindən
13. Romas Batüra tərəfindən Vilnüs
14. Henrik Lovmianski tərəfindən Dauqay ərazisi
15. Antanas Steponaitis tərəfindən Medveqalis-Varniai sahəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  *Gudavičius, Edvardas.* Mindaugas (litva). Vilnius: Žara. 1998. ISBN 9986-34-020-9. 2019-05-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-03.
2. ↑  *Zabiela, Gintautas.* Lietuvos medinės pilys (litva). Vilnius: Diemedis. 1995. səh. 175. ISBN 9986-23-018-7.
3. ↑  "Pawet: Міндоўг. Пачатак вялікага гаспадарства". pawet.net. 2016-01-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-29.
**Okan Yeşilot** (1971, Giresun) — Tarixçidir.

Həyatı
------

1971, 9 iyulda anadan olan Okan Yeşilot, İbtidai məktəbi Gökcəalıda, orta məktəbi Samsun Ladıq Akpınar Müəllim Liseyində almışdır. Sonradan Mərmərə Universitetinə daxil olmuşdur. Hal-hazırda Mərmərə Universiteti, Tarix fakültəsində çalışır.

Təhsili
-------

Mərmərə Universiteti Atatürk Təhsil Fakültəsi Tarix müəllimliyi ixtisasından 1992-ci ildə məzun olmuşdur. 1999-cu ildə magistr təhsilini Mərmərə Universiteti Türkiyyat Araşdırmaları İnistitutunda "Hacı Zeynalabidin Tağıyevin həyatı və fəaliyyətləri" adlı tezis yazaraq bitirmişdir. Doktarantura pilləsini, İstanbul Universiteti Sosial Elmlər İnistitutu Ümumi Türk Tarixi bölümündə, "Həsən Məlik Zərdabinin həyatı və fəaliyyətləri" mövzusunda müdafiə etmişdir.

Okan Yeşilot və Azərbaycan
--------------------------

1997-1998-ci illərdə Beynəlxalq Türk-Kazak Əhmət Yasəvi Universitetinin Çimkənd bölümündə təhsil sahəsində çalışdı. Bundan əvvəl isə 1995-1996-cı illər müddətində Bakı Dövlət Universitetində tədqiqatçı kimi çalışmışdır. Xüsusən çarlıq dövrü Azərbaycan tarixi ilə məşğul olan Okan Yeşilot, həmçinin 1991-cii il və ondan sonrakı dövr Azərbaycan tarixi ilə də məşğul olmuşdur. Bu mövzularla bağlı məqalələri 2002-ci ildən *Akademik Araşdırmalar jurnalı*nda yayımlanmışdır.

Magistr və doktarantura tezislərini birbaşa Azərbaycanla bağlı mövzular üzərində çalışaraq bitirmişdir. Elmi yaradıcılığının əksər hissəsi Azərbaycanın XIX əsr və daha yeni dövrləri ilə sıx bağlıdır.

Əsərləri
--------

* Ateş Çemberinde Azerbaycan
* İstanbul'daki Türkistan Tekkeleri: Ata Yurt ile Ana Yurt Arasındaki Manevi Köprüler ( Çelik Yüksel və Varol Muharrem ilə birlikdə)
* Türk Dünyasında Sürgün ve Göç
* Türk-Ermeni İlişkilerinin Yarını
* Türk Devletleri Birliği Küresel Entegrasyonun Avrasya Modeli
* İrevan türkleri

Bəyannamələri:

* The Ambassador's reports: "Stateynıy Spisok" in 15-18 centuries, Sankt-Peterburq
* Tarihi ve Uluslararası İlişkiler Açısından Kırım, İstanbul, Türkiyə
* Dünden Bugüne Kırım'ın Stratejik Önemi, Muğla, Türkiyə

Bundan əlavə Okan Yeşilot, bir necə kitabın şapında redaktor da olmuşdur:

* Türk Ermeni İlişkilerinin Yarını
* Türk Ermeni İlişkilerinin Yarını
* Hocalı nın Emanetleri Büyümeyen Çocuklar

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-02.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-02.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-09-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-02.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-09-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-02.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-02.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-02.
7. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-02-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-02.
**Okavanqo çayı** (Anqola ərazisində **Kubanqo**) — Afrikanın cənub-qərbindən axan çay. Cənubi Afrikanın çay sisteminin uzunluğuna görə dördüncüsüdür. 1600 km uzunluğa malikdir. Orta su sərfiyyatı 475 m³/s-dir. Öz başlanğıcını Anqoladan götürür və burada *Kubanqo* adlanır. Cənub hissədə Anqola və Namibiya ilə sərhəddən axır. Sonradan Botsvana ərazisinə axır.

Okavanqo nə dənizə, nə də gölə tökülür. Labirintvari şəkildə hərəkət edərək çayın 95 % Kalaxari səhrasının şimal-qərbində yoxa çıxır. Bu ərazini Okavanqo deltası adlandırırlar. Bu dünyada sahəsinə görə ən böyük deltalardan biridir. Deltanın sahəsi 15 000 km² təşkil edir.

Nadir hallarda çay suyunu Nqami gölünə çatdırır. 15-20 il ərzində çay suyunu Makqandikqadi çökəkliyinə çatdırır. Bura bir neçə min il öncə böyük göl ərazisi olmuşdur.

Okavanqo hövzəsində Moremi qoruğu yerləşir. Bura zəngin təbiəti ilə seçilir.

Mənbə
-----

* Okavango River: the Flow of a Lifeline
* Safari in the Delta Arxivləşdirilib 2007-06-02 at the Wayback Machine
* Map of the Okavango River basin at Water Resources eAtlas
* Map of the Okavango Delta at RhinoAfrica
* OKACOM Homepage
* OKACOM's EPSMO Project Arxivləşdirilib 2015-09-21 at the Wayback Machine
* Botswana destinations
* Okavanqo çayı
**Astek İmperiyası** və ya **Üçlər İttifaqı** — 1428-1521-ci illər aralığında indiki Meksika ərazisində asteklərin üç ən böyük şəhər-dövlətlərinin (Tenoktitlan, Teskoko, Tlakopan) birliyindən yaranmış ittifaq.

İmperiyanın yarandığı 1428-ci ilə kimi bu üç şəhər-dövlət ayrılıqda mövcud olmuşdular. Lakin, 1428-ci ildə Tenoktitlan hökmdarı İskoatl tərəfindən ittifaq quruldu. İttifaq kimi qəbul olunsa da daha çox bu şəhər dövlətlərdən ən böyüyü olan Tenoktitlan dövlətinin başçıları ittifaqı idarə edirdi. İttifaq 1521-ci ilə kimi fəaliyyət göstərdi. İspan Ernan Kortesin rəhbərliyi altındakı 500 nəfərlik silahlı dəstə bu ərazilərə gəldikdə bu imperiya haqqında çox eşitmişdi. Deyilənləri yerindəcə görmək istəyən Ernan Kortes İttifaqın paytaxtı olan Tenoktitlan şəhərinə getmək qərarına gəldi. Tenoktitlana gəldikdə Astek imperatoru Montezuma ilə görüşdülər. Bu vaxt burda olan var dövləti görən Kortes və adamları buranı ələ keçirmək fikrinə gəldilər. Ernan Kortes belə fikirləşirdi ki, imperator Montezumanı əsir götürərsə asteklər ona tabe olacaq. Lakin onun düşündüyü kimi olmadı. Əhali əsir düşmüş imperator Montezumanın Ernan Kortesə şəhəri talan etməsinə icazə verdiyinə görə üsyana qalxdılar. Həyatının təhlükədə olduğunu görən Kortes Montezumanı əhali ilə danışıq aparmağa göndərir. Lakin əhali Montezumanı daş-qalaq edərək öldürür. Bundan sonra asteklərlə Ernan Kortesin ordusu arasında döyüşlər başlayır.Odlu silahlarla silahlanmış ispanlar qarşısında müqavimət göstərə bilməyən Tenoktitlan şəhəri Kortesə təslim olur. Bəzi tarixi mənbələrdə Astek İmperiyasının ən böyük rəqibi olan Tlaskala dövlətinin də bu döyüşlərdə ispanlara yaxından kömək etdiyi qeyd olunur. İspanlar qızılla zəngin Astek şəhərlərini bir neçə gün yağmalayırlar. Bununla da yüz ilə yaxın yaşı olan Astek imperiyası süquta uğrayır.

İstinadlar
----------
**Paranoid şəxsiyyət pozuntusu** — kənar şəxslərin nəzərində, adətən, qapalı, qeyri–səmimi həmişə özündən razı şəxs kimi tanınırlar. Eqoistlik və başqalarının fikri ilə razılaşmamaq meyli də bu xüsusiyyətə aiddir. Onların görüş dairəsi şəxsi keyfiyyətləri çərçivəsindən kənara çıxmır. Şəxsi həyatları mənəvi cəhətdən kasad olur, insanlarla yaxınlığa meyl etmirlər. Tənha yaşamağa çalışırlar. Başqalarının fikirlərini daim inkar edirlər, tənqidləri qəbul etmirlər. Onlar üçün tək həqiqət şəxsi fikirlərinin doğruluğudur. Fikirlərini qəbul etməyən şəxslərə düşmən gözü ilə baxırlar. Qannuşkin (1875-1933) fanatiklər olaraq qəbul etdiyi bir sinifi də paranoidlərə aid edir. Bu sinif öz maddi maraqları uğrunda deyil, qarşıya qoyduğu məqsəd uğrunda mübarizə aparırlar. "Kamikadze" adlandırdığımız insanlar bu tipin cinayət məsuliyyəti daşıyan psixopatlarıdır. Bu tipə dünyanı dəyişməyə çalışan dahiləri, inqilabçıları da aid edirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Disease Ontology (ing.). 2016.
2. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu. 2018-06-29 2018.
**Erik Bana** (9 avqust 1968, Melburn) — avstraliyalı aktyor, komediya aktyoru və aparıcı.

Əsl adı **Eric Banadinović** olan aktyor, karyerasına yerli televiziya kanallarından birində aparacılıq etməklə başlayıb. Daha sonra Avstraliyanın ən məşhur komediya qruplarından biri olan "The Comedy Company"də işləməyə başlayıb və oradakı çıxışları onun karyerasının dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilir.

Bana, daha sonra televizya və filmlərdə göstərdiyi istedadı ilə seçilməyə başlayıb. İlk önəmli filmi "The Castle" (1997) olub və bu film ilə adını dünya film tarixinə yazmağa başlayıb. Ona ən böyük şöhrəti qazandıran "Chopper" (2000) adlı filmdəki performansı olub. Bu filmdə canlandırdığı cinayətkar "Chopper Read" real həyatdan götürülmüş bir xarakter idi. Daha sonra, "Black Hawk Down" (2001), "Troy" (2004), "Munich" (2005) və "Star Trek" (2009) kimi məşhur Hollivud filmlərində əsas rollarda çəkilib.

İngilis, xorvat və alman dillərini bilir. Avstraliyanın bir çox xeyriyyə cəmiyyətlərinə dəstək verməyi ilə də tanınır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Eric Bana // filmportal.de. 2005.
**Müqəddəs Nikolay Möcüzəyaradan** (*rus.* Николай Чудотворец; *yun.* Άγιος Νικόλαος; III əsr – IV əsr, Mira, Likiya, Qədim Roma) — tarixi kilsələrdə müqəddəs şəxs, Likiyada (Bizans) arxiyepiskop. Xristianlıqda o, möcüzəyaradan kimi hörmətlə qarşılanır, Şərqdə səyahətçilərin, məhbusların və yetimlərin himayədarı, Qərbdə - cəmiyyətin demək olar ki, bütün təbəqələrinin, lakin əsasən uşaqların himayədarı kimi tanınır.

O, həm başındakı yepiskopluğunun simvolu olan mitra ilə, həm də onsuz təsvir edilmişdir. Santa-Klaus personajı məhz Müqəddəs Nikolaydan götürülmüşdür. Müqəddəs Nikolayın müflis bir zənginin üç qızına cehiz hədiyyə etməsindən bəhs edən həyatının əsasında Milad hədiyyələri yarandı.

Mirlikiyalı Nikolayın qədim tərcümeyi-hallarında müqəddəslərin tərcümeyi-hallarının oxşar təfərrüatlarına görə onları adətən Nikolay Pinar (Sion) ilə qarışdırırdılar: hər ikisi Likiyadan, arxiyepiskoplardan, hörmətli müqəddəslər və möcüzəyaradanlardır. Bu təsadüflər əsrlər boyu mövcud olan yanlış təsəvvürə səbəb oldu ki, kilsənin tarixində yalnız bir Müqəddəs Nikolay Möcüzəyaradan olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  НИКОЛА́Й МИРЛИКИ́ЙСКИЙ // Böyük Rusiya Ensiklopediyası (rus.). Москва: Большая российская энциклопедия, 2004.
2. ↑  Calendarium Romanum (lat.): Ex decreto Sacrosancti Œcumenici Concilii Vaticani II instauratum auctoritate Pauli PP. VI promulgatum. Editio typica. Civitas Vaticana: 1969. S. 32.
**Arzu Soltan** (tam adı:*Arzu Əli qızı Həsənli*) — Azərbaycanlı jurnalist, ssenari müəllifi.[*mənbə göstərin*]

Həyatı
------

Arzu Soltan 1971-ci il fevralın 2-də Bakıda anadan olub. 1988-ci ildə Bakıdakı 250 saylı orta məktəbi medalla bitirib. 1995-ci ildə isə, Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsinin məzunu olub. 1988-ci ildən Azərbaycan mətbuatında çalışır. "İnşaatçı", "Ordu", "Azadlıq" qəzetlərində və "Olaylar" informasiya agentliyində müxbir, şöbə müdiri, redaktor vəzifələrində işləyib. 1989-cu ildə 18 yaşında ikən SSRİ Jurnalistlər İttifaqının üzvlüyünə qəbul edilib.

2000-ci ildə İsveçdə, 2003-cü ildə ABŞ-də, 2004-cü ildə Polşada jurnalistlər üçün keçirilən kursların iştirakçısı olub. Beynəlxalq Jurnalistlər Federasiyasının (Brüssel) Cənubi Qafqazda gender məsələləri üzrə regional koordinatorudur. Azərbaycanda, Gürcüstanda, Monqolustanda bir sıra təlimlərin aparıcısı olub. "Azərbaycanda qadın mətbuatı" adlı tədqiqat işi, "Cənubi Qafqazda gender situasiyası" mövzusunda çıxışı Azərbaycanda və xaricdə bir sıra mətbuat orqanlarında nəşr olunub.

"Körpəm" Eksperimental Uşaq Teatrında və Bakı Uşaq Teatrında ədəbi hissə müdiri kimi fəaliyyət göstərir. 1990-cı ildən indiyə kimi bu teatrlarda 20-yə yaxın pyesi səhnələşdirilib. Onlardan ikisi 2003-cü ildə Bakıda keçirilmiş Uşaq tamaşaları Festivalının diplomuna layiq görülüb. Bir sıra televiziya verilişlərinin və uşaq filmlərinin ssenari müəllifi , eyni zamanda ABŞ-nin Save the Children təşkilatının layihəsi əsasında hazırlanmış "Quşcuğazın hekayətləri" uşaq verilişinin ssenari müəlliflərindən biridir. Hazırda Bakı Uşaq Teatrının repertuarında olan narkomaniya və QİÇS mövzusuna həsr olunmuş "Xaşxaşın göz yaşı" tamaşası QİÇS-lə mübarizədə ən yaxşı fəaliyyət kimi Sağlamlıq Hüquqları Klinikasının keçirdiyi müsabiqənin qalibi olub.

Bakı Uşaq Teatrının nəzdində fəaliyyət göstərən və əsasən uşaq hüquqları sahəsində layihələr həyata keçirən FORUMCLUBun rəhbəridir. 2005-ci ildə uşaq hüquqlarına həsr olunmuş "Baş rolda hüquqlarımız" kitabı işıq üzü görüb.

2006-cı ildə "Diplomat körpəm" uşaq jurnalını təsis edib. Həmin jurnalın baş redaktorudur. Müstəqil jurnalist kimi müxtəlif mətbuat orqanlarında çıxış edir. Avrasiya Fondu, Avstriyanın Intercultural Centre, Litvanın the Association for non-formal Education təşkilatlarının gənc jurnalistlər üçün nəzərdə tutulan "Cənubi Qafqaz Avropanın bir hissəsidir" (2007-2010) layihəsində təlimçi-ekspert kimi çalışır. EITI Azerbaijan MSŞA İctimai Birliklər Koalisiyasının üzvüdür. 2008-2011-ci illərdə Bakının Səbayel rayonundakı N.Nərimanov adına Kütləvi Kitabxananın direktoru olub.

Ailəlidir. 3 övladı var.

Azərbaycanın tanınmış teatr və kino aktyoru, Bakı Uşaq Teatrının direktoru-bədii rəhbəri olan İntiqam Soltannın həyat yoldaşıdır

Filmoqrafiya
------------

1. Atama deyərəm (film, 2006)
2. Əlamət (film, 2006)
3. Pərvanələrin rəqsi (serial, 2012)

İstinadlar
----------

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Kinobiz
* Sənət.az
* Xəzər Universiteti
* "Üç nöqtə" qəzeti/AMK
* Nizami rayon Mərkəzi Kitabxanası
* T-Network
**Mehdi Məhəmməd oğlu İrəvanski** və ya **Mehdiquluxan Məhəmməd oğlu Erivanski** (1898, İrəvan – 1965, Bakı) — Azərbaycan tarixçisi, professor.

Həyatı
------

1898-ci ildə anadan olmuşdur. 1918-ci ildə İrəvan klassik gimnaziyasını bitirərək həmin ildə erməni-daşnak rejiminin yerli Azərbaycan türklərinə qarşı soyqırım siyasəti ilə əlaqədar ailəsi ilə birlikdə Naxçıvana köçmüşdür. 1922-ci ildə Moskva Şərqşünaslıq İnstitutunun yaxın Şərq fakültəsinin Türk bölməsinə qəbul olmuşdur. 1925-ci ildə iqtisadiyyat və diplomatiya ixtisasları üzrə təhsilini başa vurmuş, yüksək təhsil göstəriciləri və elmi-tədqiqat qabiliyyətinə görə Diplomatik münasibətlər kafedrasında saxlanılmışdır. 1933-cü ilə qədər Arxiv idarəsində şöbə müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Eyni zamanda Bakı Dövlət Universitetində prof. E.İ.Baybakovun rəhbərlik etdiyi Ümumi tarix kafedrasında elmi işlə məşğul olmuşdur. 1933-cü ildən pedaqoji fəaliyyətə başlayaraq bir müddət Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunda işləmiş, 1934-cü ildən ömrünün sonuna qədər həyatını BDU ilə bağlamışdır. 1938-ci ildə namizədlik, 1958-ci ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1938-ci ildə Tarix fakültəsinin Qədim dünya tarixi kafedrasının müdiri vəzifəsinə təyin edilmiş və 1955-ci ilə qədər bu vəzifədə çalışmışdır.

Ailəsi
------

* Kübra xanım Bağırbəyova evlənmişdir
* Qızı Tamella xanım Şamil Mahmudbəyov ilə evlənmişdir.

Mənbə
-----

* Mehdiquluxan Məhəmməd oğlu Erivanski — bsu.az

### İstinadlar
Bunraku
**Bunraku** — 1684-cü ildə Yaponiyanın Osaka şəhərində yaranmış ənənəvi Yapon kukla teatrı növü.*Ningyo coruri* (人形浄瑠璃) olaraq da adlandırırlar

  

Bunraku teatrları 3 cür olur:

* *Ningyōtsukai* ya da *Ningyozukai* — Kuklaçılar
* *Tayu* — oxuyucular
* Şamisen musiqiçiləri

Kuklaların xüsusiyyəti
----------------------

Bunraku oyunlarında istifadə edilən kuklaların uzunluğu 100 ilə 125 santimetr arasında dəyişə bilər. Ölçülərdəki fərqlər yaş, cinsiyyət və kukla truppasının xüsusiyyətləri ilə bağlıdır. Yaponiya teatrları arasında, ənənəvi Osaka teatrında olan kukla rəqəmləri digər yerlərdən daha kiçik idi.

Bunraku kuklalarının baş hissələri və əlləri ustalar tərəfindən , lakin bədən və geyim kuklaçılar tərəfindən hazırlanır. Baş hissəsinin ətraflı işlənməsi həyata keçirilə bilər. Oyunlarda fövqəltəbii gücləri izah edən hissələr varsa, kukla ani anda şeytanın üzünə çevrilən formalarda hazırlana bilər.

Tarixi
------

İlk olaraq, bunraku sözü yalnızca 1872-ci ildə Osakada qurulan özəl bir teatrı adlandırmaq üçün istifadə olunurdu.Daha sonra, Umemura Bunrakkendən adını alan bu kukla növü çox məşhur oldu və çox sayda Yapon,bu ənənəvi Yapon kukla teatrının bütün növlərini təsvir etməyə başladı.Meiji dönəminə qədər xalq arasında sürətli şəkildə yayıldı.
**Müqəddəs Nikita kilsəsi (Banyane)** — Çuçer-Sandevo və Qornyan kəndləri arasında yerləşən Banyane kəndində orta əsrlərə aid pravoslav kilsəsi. Kilsə və bütün kəndlər Şimali Makedoniyanın Çuçer-Sandevo bələdiyyəsinin tərkibinə daxildir. Hazırda kilsə Skopye yeparxiyasına, Ohrid arxiyepiskopluğuna məxsusdur.

Tarixi
------

14-cü əsrin əvvəllərində qurucuların serb dilindən bəhs edən yazısı kral Milutin 1484-cü ildə yeni yazı ilə boyanmışdır
Müqəddəs Nikitaya həsr olunmuş monastır və kilsə 1300-cü ildə Serb kralı kralı Milutin tərəfindən əvvəlki kilsənin xarabalıqları üzərində tikilmişdir. Monastır Milutin tərəfindən tikildikdən qısa müddət sonra Athos dağındakı Serb Hilandar monastırına bağışlandı. Müqəddəs Nikita kilsəsi 1484-cü ildə tamamilə təmir edilmişdir.

Memarlıq
--------

Banyandakı Müqəddəs Nikita kilsəsi dörd sütunlu sadə xaç formalı bazaya malikdir. Xarici bəzək tipik Bizans üslubunda daş və qırmızı kərpicdən hazırlanmışdır. Ən gözəl bəzək apsis divarındadır.
Müqəddəs Teodorun qalxanındakı imza kilsəni kral Milutinin sevimli saray rəssamı Evtixinin oğlu məşhur Mixail tərəfindən çəkildiyini və onun digər kilsələrinin bir çoxunu da çəkdiyini göstərir. Freskalar yaxşı qorunub saxlanılır.
Kilsənin ən aşağı hissəsində müqəddəslərin həyat boyu fiqurları var. Orta hissədə Məsihin möcüzələrini, kilsənin yuxarı hissələrində isə Ehtirasın təsvirlərini görürük. Yazılar serb nəşrinin yunan və kilsə slavyan dillərində hazırlanmışdır.

İsa Tacirləri məbəddən qovdu, Michael və Eutichios tərəfindən freska, 14-cü əsrin əvvəlləri

İstinadlar
----------

1. ↑  В. Кораћ, *Споменици монументалне српске архитектуре XIV века у Повардарју*, Београд 2003, стр. 15
2. ↑  "Грешка". 2015-04-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-28.
3. ↑  ИКОНОПИСНОТО ТВОРЕШТВО НА ДИЧО ЗОГРАФ ВО СКОПЈЕ И СКОПСКИОТ РЕГИОН,  Arxivləşdirilib 2020-11-26 at the Wayback Machine
4. ↑  I. Bentchev, *The restoration of the wall-paintings in the Church of St. Nikita at Čučer/Macedonia in 1483–1484* Arxivləşdirilib 2021-10-21 at the Wayback Machine // 8th Triennial Meeting, P. 533–537
5. ↑  "Грешка". 2015-04-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-28.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | VIAF: 2817148269767405230003 · WorldCat VIAF: 2817148269767405230003 |
**İnşaatçı kadrlar** - Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin rəsmi qəzeti.

Haqqında
--------

Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin "İnşaatçı kadrlar" qəzeti 1983-cü il iyunun 16-dan nəşr olunur. Qəzetin ilk redaktoru bu günədək həmin vəzifədə çalışan Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, filologiya elmləri namizədi Akif Nemət oğlu Hacıyevdir.

Nəşr olunduğu ilk gündən "İnşaatçı kadrlar" qəzeti universitetdə aparılan təlim-tərbiyə işində, gənclərin hərbi-vətənpərvərlik ruhunda böyümələrində rektorluğa, ictimai təşkilatlara və professor-müəllim heyətinə həmişə yaxından köməklik göstərib.

Qəzetin səhifələrində universitetin, eləcə də respublikamızın tədris ocaqlarında çalışan təcrübəli müəllimlərin, elm, sənət adamlarının, ziyalıların maraqlı, aktual yazıları dərc olunur. 
"İnşaatçı kadrlar" qəzeti öz oxucularını yalnız universitetin həyatı ilə deyil, həm də Azərbaycanda və beynəlxalq aləmdə baş verən yeniliklərlə tanış edir.

Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universiteti rektorluğunun, professor-müəllim heyəti və tələbə kollektivinin mübariz tribunası olan "İnşaatçı kadrlar" qəzetinin fəaliyyəti, demək olar ki, bu tədris ocağının qaynar həyatı ilə həmişə sıx bağlı olub.

Universitetin 36 ildə keçdiyi şanlı və şərəfli yol, bu qəzetin nömrələrində dərc olunmuş yazılarda, məktublarda və fotoşəkillərdə yaşayır.

Əlaqə
-----

Az 1073, Bakı şəhəri,
Ayna Sultanova küçəsi, 5, 
I tədris korpusu, IV mərtəbə

Redaktor: Akif Nemət oğlu Hacıyev

Telefon: 539 10 45 (2-43)

* e-mail: info@azmiu.edu.az
* tel: 012 439 10 45
* tel: daxili 1-43

Mənbə
-----

*
**Paraceterach marantae** (*lat.* Paraceterach marantae) — bitkilər aləminin qıjıkimilər şöbəsinin qıjılar sinfinin əsl qıjılar dəstəsinin pteriskimilər fəsiləsinin paraceterach cinsinə aid bitki növü.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Hündürlüyü 6-60 sm olan çoxillik bitkidir. Kökümsovu üfüqi yerləşmişdir, budaqlanmışdır, yumşaq qəhvəyi nazik təbəqə ilə sıx örtülüdür. Yarpaq ayası görünüşünə görə neştərvari, ikiqat-lələkvari kəsilmiş, üst tərəfdən yaşıl, alt tərəfdən ensiz-neştərvari, sivri, qəhvəyi təbəqəlidir; ikinci cərgənin seqmentləri uzunsov, küt, tamkənarlıdır. Yarpaq saplağı uzun, tündqırmızı rəngdədir, qismən sıx qəhvəyiyə çalan nazik dəriciklə örtülmüşdür. Sporları qonur rənglidir, küt iynəlidir. İyul-sentyabr aylarında sporlayır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Qobustan, BQ şərq, Kür düz. KQ mərkəzi, KQ cənub. Aşağı dağ qurşağından orta dağ qurşağına qədər.

Yaşayış mühiti
--------------

Quru daşlı-qayalı yamaclarda, kolluqlarların daşlı yerlərində, qaya yarıqlarında rast gəlinir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Paraceterach marantae* | 
* Wikidata: Q15596099
* APDB: 130850
* EUNIS: 194420
* GBIF: 3749403
* IPNI: 17534930-1
* Plant List: tro-26606055
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:17534930-1
* Tropicos: 26606055
* WFO: wfo-0001111903

 |
| *Acrostichum marantae* | 
* Wikidata: Q21870036
* APDB: 185012
* GBIF: 3914729
* IPNI: 17004600-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:17004600-1
* Tropicos: 26606061
* WFO: wfo-0001111909

 |
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin İstiqlal Bəyannaməsi
**Rusiya və Zaqafqaziya qanunların müvəqqəti saxlanması** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin reallıqla hesablaşaraq, qəbul etdiyi müvəqqəti qərarlardan biri.

Tarixi
------

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin hakimiyyətə başladığı dövrdə dövlət quruluşunun, bütövlükdə, siyasi sistemin dəyişdirilməsi yeni qanunların qəbulunu zəruri edirdi. Lakin bunun üçün müvafiq təşkilati tədbirlər və qanunvericilik prosesi tələb olunurdu. Buna görə də, çıxış yolu kimi müvəqqəti olaraq köhnə qanunvericilik sistemi saxlanıldı. 

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti bu məqsədlə 1918-ci il 23 iyun tarixli qərarı ilə idarəetmə və məhkəmənin bütün sahələri üzrə mövcud olan qanunları, həmin qanunlar hökumət tərəfindən ləğv olunana və ya dəyişdirilənədək qüvvədə saxlanıldı. Eyni zamanda, Milli Şura, Parlament və Hökumət qanunvericilik sahəsində gərgin çalışaraq, bu qanunlann xeyli hissəsini ləğv etməyə və yenilərini qəbul etməyə nail oldu.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti

Ədəbiyyat
---------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (1918-1920). Parlament (stenoqrafik hesabatlar), c.1-2, B. 1998;
* Азербаиджанская Демократическая Республика (1918-1920). 3aкондательные акты (сборник документов), Б. 1998.

İstinadlar
----------

1. ↑  Rusiya və Zaqafqaziya qanunların müvəqqəti saxlanması // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II. Bakı: "Lider". 2005. səh. 316. ISBN 9952-417-44-4.
**Karniol skopoliyası** (*lat.* Scopolia carniolica) - skopoliya cinsinə aid bitki növü.

* 
* 
* 
* 
* 
*

**Botaniki xarakteristikası**
-----------------------------

Çoxillik ot bitkisi olub, horizontal, şişman, lətli, zəif gövdəli kökümsovu vardır. Gövdənin hündürlüyü 80 sm, açıq-yaşıl, demək olar ki, əsası bənövşəyi rənglidir. Yarpaqları yaşıl, saplaqlı, uzunsov-yumurtaşəkilli, zirvəsi itiuclu, bütövkənarlı və ya zirvəsi 1-2 dişlidir. Çiçəkləri başı aşağı əyilmiş, tək, uzunluğu 2-2,5sm, çiçək saplağı uzun, zənğşəkilli, 5 dişli, tacın xarici hissəsi tünd qırmızı-bənövşəyi, daxili isə sarımtıl-qonur rənglidir. Meyvələri dairəvi olub, açılandır.

Kökümsovlarını erkən yazda, yayın sonunda toplamaq lazımdır. Kökümsovlarını kürək və çəngəllə torpaqdan çıxararaq yumaq və qurutmaq lazımdir. Xammal toplandıqdan 10-15 il ərzində biosenoz bərpa edilir. Toplanılan xammal açıq, lakin kölgəli, yaxşı ventiliyasiyalı naveslərdə, çardaxda 1-2 sm qalınlığında sərilməli, qutucuqları günəş altında və ya 40ОС temperaturda quruducu şkafda qurudulmalıdır.

Zəif iyə və məlum olmayan dada malikdir(!).

**Tərkibi və təsiri**
---------------------

Bütün orqanlarında 0,9% (tropan sırası), hiosçiamin və skopolamin alkaloidləritapılmışdır. Kökümsovlarının tərkibində 0,4% hiosçiamin toplanmışdır. Qutucuğun tərkibində 0,55%, toxumlarının tərkibində isə 0,31% skopolamin alkaloidi toplanmışdır.

Yabanı ot bitkisi olan skopolianın kökümsovu keyfiyyətli xammal və dərman hesab edilir. Kökümsovlarının tərkibində çoxlu miqdarda skopolamin vardır.

Kökündən atropin sulfat, hiosçiamin, kamfora, skopolamin hidro-bromid,  skopolamin kamfora      alınır. Skopolamin sinir-psixi praktikada kamfora, hiosçiamin və skopolamin "aeron" həbinin hazırlanmasında istifadə edilir ki, bu da dəniz xəstəliklərində istifadə edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
2. ↑  Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.
3. ↑  **S.C.İbadullayeva, M.C.Qəhrəmanova Bitkilərin Sirli Dünyası (Ot Bitkiləri) Bakı 2016 s.333**
4. ↑  **S.C.İbadullayeva, M.C.Qəhrəmanova Bitkilərin Sirli Dünyası (Ot Bitkiləri) Bakı 2016 s.333**
5. ↑  **S.C.İbadullayeva, M.C.Qəhrəmanova Bitkilərin Sirli Dünyası (Ot Bitkiləri) Bakı 2016 s.333**
6. ↑  **S.C.İbadullayeva, M.C.Qəhrəmanova Bitkilərin Sirli Dünyası (Ot Bitkiləri) Bakı 2016 s.333**
7. ↑  **S.C.İbadullayeva, M.C.Qəhrəmanova Bitkilərin Sirli Dünyası (Ot Bitkiləri) Bakı 2016 s.333**

|  |  |
| --- | --- |
|  | *İkiləpəlilər ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1786332
* Wikispecies: Scopolia carniolica
* BioLib: 40743
* EoL: 485031
* EPPO: SLJCA
* EUNIS: 185027
* GBIF: 5341850
* GRIN: 400328
* iNaturalist: 168691
* IPNI: 817996-1
* IRMNG: 10206609
* ISC: 116995
* ITIS: 505090
* NBN: NBNSYS0000034409
* NCBI: 258457
* PFI: 4698
* Plant List: kew-2579708
* PLANTS: SCCA6
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:817996-1
* Tropicos: 29604569
* VASCAN: 9375
* WFO: wfo-0001025508

 |
Rusiya yaponşünası Yevgeni Polivanov.
**Rusiyada yaponşünaslığın** (*rus.* Японоведение в России) tarixi XVII əsrə qədər gedib çıxır.

Tarix
-----

### XVII–XIX əsrlər

Rusiyada Yaponiyaya maraq ilk dəfə XVII əsrdə yaranmışdır. Həmin dövrdə Sibir ərazisi və Sakit okean sahilləri Rusiya imperiyasının ərazisinə çevrilmiş və Şərqi Asiya ölkələri ilə əlaqələr qurulmağa başlanmışdır. XVIII əsrdə Kamçatka sahillərində qəzaya uğrayan yapon dənizçilər Yaponiya haqqında əsas informasiya mənbəyi idilər. Onlar 1736-cı ildə Sankt-Peterburqda açılan, 1754-cü ildə İrkutska köçürülən yapon məktəbində dil təlimçiləri kimi işləmişdirlər.

XIX əsrdə Rusiyaya Yaponiyaya olan maraq böyüməyə davam etmişdir. Yaponiyaya səyahət edən dənizçi Vasili Qolovnin və romançı İvan Qonçarov Yaponiya haqqında kitablar yazmışdır. 1855-ci ildə Rusiya–Yaponiya münasibətlərinin qurulmasından sonra Rusiya Xarici Ofisində yaponşünaslara tələb yaranmışdır. 1870-ci ildə Sankt-Peterburq Universitetinin Şərq dilləri fakültəsində yapon dili tədris olunmağa başlanmışdır. 1898-ci ildə Sankt-Peterburq Universitetində, 1900-cü ildə isə Vladivostok Şərqşünaslıq İnstitutunda yapon dili filologiyası kafedrası yaradılmışdır.

### XX əsr

XX əsrin əvvəllərində Sankt-Peterburq Universitetində bir çox rus yaponşünas yetişmişdir: Otton Rozenberq, Nikolay İosifoviç Konrad, Yevgeni Polivanov, Sergey Yeliseyev və Nikolay Nevski. Universitetin yaponşünaslarından biri olan Dmitri Pozdneyev Vladivostok Şərqşünaslıq İnstitutunun direktoru olmuşdur. Rusiya inqilabından sonra Petroqrad və Moskva şəhərlərində yeni yaponşünaslıq mərkəzləri yaradılmışdır.

İkinci dünya müharibəsinə qədər Rusiyada yaponşünaslığın mərkəzi Leninqrad şəhəri idi. 1933-cü ildə burada Yaponşünaslıq Assosiasiyası qurulmuşdur. Müharibəyə qədər yaponşünaslıq tədqiqatları dil, ədəbiyyat, iqtisadiyyat, tarix, daxili və xarici siyasət, etnoqrafiya, adətlər və cəmiyyətin problemləri kimi mövzuları əhatə etmişdir.

Müharibədən sonra Rusiyada və SSRİ-də yaponşünaslığın mərkəzi Moskva şəhəri olmuşdur. 1970-ci illərin ortasında Moskvanın 11 institutunda 70 yaponşünas çalışırdı. 1950-ci ildə Moskvada yenidən təşkil edilmiş Şərqşünaslıq üzrə SSRİ Elmlər Akademiyasının 1975-ci ildə 33 yaponşünası var idi.

Yaponşünaslıq mərkəzləri
------------------------

* Dünya Ədəbiyyatı İnstitutu
* REA Dünya İqtisadiyyatı və Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutu
* REA Antropologiya və Etnoqrafiya İnstitutu
* REA Uzaq Şərq İnstitutu
* Asiya və Afrika Ölkələri İnstitutu
* REA Şərqşünaslıq İnstitutu

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). IV cild (J–Libe). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 44. ISBN 0-87011-624-7. İstifadə tarixi: 9 sentyabr 2022.
**Paradəniz** — Göksu deltasında Mersin ili sərhədləri daxilində yerləşən laqun mənşəli göl. Deltadakı dörd göldən biridir.

Coğrafiya
---------

Göksu çayının Akdənizə töküldüyü sahənin qərbində yerləşir. Sahəsi 600 hektardır. Şimal-şərqdə Arkum, şimalda Qurtuluş məhəllələri, qərbdə deltanın digər böyük gölü olan Ağgöl yerləşir. Balıqçıların açdığı kanalla iki göl (Ağgöl və Paradəniz) birləşdirilmişdir. Paradənizin suları az duzludur, 0,2–0,3%-dir. Laqunu Akdənizdən ayıran qum təpəliklərində iki dəniz tısbağası növü yumurta qoyur.

Paradəniz ilə Akdəniz arasında Qu quşu gölü (türkcə: Kuğu gölü), Paradənizin şərqində isə olduqca duzlu olan Arapalanı gölü yerləşir.

Geologiya
---------

Göl şimal-şərq və cənub-qərb istiqamətində uzanır. Şərq sahili Akdəniz sahilinə təqribi 50 km uzaqlıqdadır və paralel yerləşir. Şimal-şərqdə dar kanal vasitəsilə Akdənizə bağlanır. Gölə allüvial daşınması nəticəsində dayazlaşma prosesi gedir.

Ekologiya
---------

Paradənizin yerləşdiyi Göksu deltası su quşları üçün önəmli nəsilartırma və qışlama sahəsidir. Laqun çevrəsində 302 quş növü müəyyən olunmuşdur. Gölün dənizə bağlantısı təmin edən dar kanal kontrol altına alınaraq dalğıc balıqçılıq həyata keçirilir. Ərazidə mavi yencək ovu önəmlidir. Göl içində heç bir bitki yoxdur.

Ağgöl və Paradənizin yerləşdiyi ərazi vəhşi həyatı qoruma sahəsidir. 1994-cü ildə Paradənizi də əhatə edən 15.000 hektarlıq sahə Ramsar sahəsi elan edilmişdir.

Paradənizdə dəniz levreyi, çipura, itiburun qaragöz, sinaqrit, melanurya, zolaqlı mərcan balığı və sarıgöz yaşayır. Əsasən kefal növləri, sazan, levrek, ilan balığı və çipura ovlanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  ZOR, Mehmet. "TÜRKİYE'NİN SULAK ALANLARI"
2. ↑  ERGENE, Serap. "Göksu Deltas'ndaki Akgöl-Paradeniz Lagünlerinde Yaşayan Liza ramada (Risso, 1826)'nin Büyüme Özellikleri" (PDF).
3. ↑  "Göksu Deltası – MERSİN". turkiyesulakalanlari.com.
4. ↑  "Göksu Deltası Ramsar Alanı". milliparklar.gov.tr. s. 52–53.
**Onuçino** (*rus.* Oзеро Онучино) — Ufa şəhərinin Oktyabr rayonunda Ufa çayı yaxınlığında yerləşən göl. Gölün yaxınlığında "Zelenyi tıs" bağçılıq təsərrüfatı birliyi, Kurkov tarlası və 3 saylı kordon yerləşir. Gölün şimal-qərbində bir kanal yerləşir. Göl ətrafında demək olar ki, davamlı meşə traktları var. Onuçino gölü yerli əhəmiyyətli iki avtomobil yoluyla (qərbdən və şərqdən) əhatə olunmuşdur.

Nəqliyyat imkanları gölün ekologiyasına çox pis təsir göstərmişdir..

Etimologiyası
-------------

Onuçino gölü adını yəqin ki, gölün yerləşdiyi ərazisinin başçısı olan Onuçin M.A. (yaz, 1613 — yanvar, 1614) adından götürülmüşdür.

Su qeydiyyatı məlumatları
-------------------------

Rusiya Federasiyasının Su Resursları üzrə Federal Agentliyi tərəfindən hazırlanmış ərazinin su idarə olunması sisteminin coğrafi məlumatlarının məlumatlarına görə:

Su obyekti kodu — 10010201411111100005426
Hidroloji tədqiqat kodu — 211100542
Həcm nömrəsi — GI 11
Buraxılış nömrəsi — 1
Anbarın sahəsi 0,1 km²-dir. Suaşıran sahəsi 0 km².

İstinadlar
----------

1. ↑   Arxivləşdirilib 2017-04-25 at the Wayback Machine gölün xəritəsi
2. ↑  "Ufada dağ velosipedi". 2011-11-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-25.
3. ↑  "Государственный водный реестр РФ:Озеро Онучино ([[Azərbaycan dili|*azərb.*]] Rusiya Federasiyasının Dövlət Suyu Qeydiyyatı: Onuçino gölü‎)". 2012-09-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-25.

Xarici keçidlər
---------------

* gölün xəritəsi
* reki-ozera.ru

*Məqalə Federal Su Resursları Agentliyi tərəfindən təmin edilmiş 29.03.2009-cu il tarixinə dövlət su reyestrində qeydiyyatdan keçmiş su obyektlərinin siyahısındakı məlumatlardan istifadə edir. Siyahı Arxivləşdirilib 2016-07-31 at the Wayback Machine (rar-arxivi, 3,21 Mb).*
**Evbeya** (*yun.* Εύβοια) — Yunanıstanın Egey dənizində adası. Kritdən sonra ən böyük adası. Sahəsi 3,657 km², əhalisi 218,302 nəfərdir. (2005)

Coğrafiyası
-----------

Egey dənizində yerləşir. Şimal-şərqdəki Skiros adası ilə birlikdə mərkəz Halkis olan Evvoia əyalətini meydana gətirir. Yunanıstanın coğrafi bir hissəsi olaraq materikdən, Egriboz boğazı (Euripus) ilə ayrılmışdır. Bu boğaz, antik yunan dövründən bəri elm adamlarını özünə cəlb edən xüsusiyyətlərə malikdir. Aralıq dənizi və Egeydə gündə yeddi dəfə dəyişən qeyri-adi yüksəkliklər və sürətli cərəyanları ilə tanınır. Böyük İsgəndərin ölümündən sonra Eğriboz adasında məskunlaşan qədim yunan filosofu Aristotelin bu çətin başa düşülən təbii hadisələri başa düşmək üçün özünü cərəyanlara atdığı deyilir. Ada dəniz atı şəklində uzun və dardır. Təxminən 150 km uzunluqdadır və eni 50 km-dən 6 km-ə qədərdir. Onun ümumi uzanması şimal-qərbdən cənub-şərqə qədərdir və adanı əhatə edən dağ silsilələri yaxınlıqdakı adalara, Andros, Tinos və Mykonosa qədər davam edir.

Tarixi
------

Adanın türk dilindəki adı, adanı Halkis şəhərinin yerləşdiyi materikdən ayıran dar boğazın əsrlər boyu Yunan adının (Εὔριπος, Evripos) deformasiyaya, yəni dəyişikliyə uğramasının məhsuludur. Boğazın adı orta əsrlərdə bütün adanın adı oldu və zaman keçdikcə Egripos olaraq dəyişdirildi. Adın Venesiya hakimiyyəti altında olduğu 200 illik dövrdə ad müvəqqəti olaraq Egriponte və Negroponte olaraq dəyişdirilsə də, 1463–1478-ci illər müharibəsindən sonra Osmanlı imperatorluğuna keçən adanın adı Egripos, sonralar Eğribos, Eğriboz olaraq dəyişdirildi. Bəzi mənbələrdə Agriboz və Ağrıboz formaları da var. 1830 Yunanıstan İstiqlaliyyət müharibəsi çərçivəsində ada yeni qurulan Yunanıstan Krallığının bir hissəsi oldu (1832)