| Mühasibat uçotu |
| --- |
|  |
| 
Əsas anlayışlar |
| * Mühasib
* Mühasibat
* Əsas mühasibat kitabı
* Cari dövriyyə balansı
* Hesabat dövrü
* Uçot siyasəti
* İkili yazılış
* Debet = Kredit
* Aktiv = Passiv
* Qiymətləndirmə
* Maya dəyəri
* RMUS
* UMUS
* MHBS
* GAAP
 |
| Maliyyə hesabatları |
| * Mühasibat balansı
* Pul vəsaitlərinin dövriyyəsi haqqında hesabat
* Bölüşdürülməmiş mənfəət hesabatı
* Kapitaldakı dəyişikliklər haqqında hesabat
* Konsolidasiya
 |
| 
Mühasibat uçotunun sahələri |
| * Xərclər uçotu
* Maliyyə uçotu
* Məhkəmə mühasibatı
* Fond uçotu
* İdarəetmə uçotu
* Vergi uçotu
* Büdcə uçotu
* Bank uçotu
 |
| Audit |
| Maliyyə nəzarəti |
| * b
* m
* r
 |

**Debet və kredit** — standartlaşdırılmış mühasibat metodik üsulları. İqtisadi və digər proseslərin imkanlarını və istiqamətlərini ortaya qoyurlar və bu imkanlar üçün sərhədləri aşkar edirlər.

İki növ hesab mövcuddur: aktiv və passiv. Passiv borc götürülmüş vəsait deməkdir; aktiv — bir şirkətin, müəssisənin və ya bankın ayrılmış vəsaiti. Aktiv hesablar üçün: debet — qəbz, kredit — xərc. Passiv üçün: kredit — gəlir, debet — xərc.

**Debet** — hesabın sol tərəfi. Aktiv və aktiv-passiv hesablar üçün: debetdəki artım, təşkilatın mülkiyyət və ya mülkiyyət dəyərində artım deməkdir. Passiv hesablar üçün: debetdə artım təşkilatın öz fondlarında (mənbələrində) azalma deməkdir, *lat.* debet — yəni "etməlidir" deməkdir. Bu terminin debitum — "borc" deməkdir.

**Kredit** — hesabın sağ tərəfi. Aktiv və aktiv-passiv hesablar üçün: kreditdəki artım, təşkilatın mülkiyyətinin və ya mülkiyyət dəyərinin azalması deməkdir. Passiv hesablarda: kredit artımı təşkilatın öz fondlarında (mənbələrində) artım deməkdir, *lat.* credit — yəni "inanır" deməkdir.

Debet və kredit mühasibat girişinin hissələridir. Vəsait mənbəyi kreditdə, alıcı debetdə qeyd olunur.

Əsas məlumat
------------

### Debet

Hesaba yazılan faktlar kontekstində müəssisənin əmlakını və ya mülkiyyət hüquqlarını ifadə edən (bir qədər sadələşdirən) hesabın sol tərəfi.

Müəyyən bir tarix üçün debet hesabı qalığı və müəyyən bir müddət üçün bir hesabın **debet dövriyyəsi** anlayışlarını ayırın.

**Debet qalığı** — müəssisənin mülkiyyətinin və ya müəyyən bir zamanda hesaba yazılmış əmlak hüquqlarının pul dəyəri.

Borc dövriyyəsi, müəyyən bir müddət ərzində mülkiyyət / mülkiyyət hüquqlarının artmasına və ya əmlakın formalaşması mənbəyinin azalmasına səbəb olan bütün ticarət əməliyyatlarının, sözügedən hesaba yazılan ümumi pul dəyəridir.

Aktiv hesablarda vəsaitin kreditdən debetə hərəkəti mövcuddur.

Passiv hesablarda vəsaitlər debetdən kreditə keçir.

Bir sözlə, iş əməliyyatları əks olunduqda, aktiv hesablarda debet dövriyyəsi nəzərə alınan məbləğlərin artması deməkdir (aktiv hesablarda, müəssisənin əmlakı və ya əmlak hüquqları və ya xərclər ümumiyyətlə nəzərə alınır).

Passiv hesablardakı debet dövriyyəsi — nəzərə alınan məbləğlərin azalmasını göstərir (passiv hesablarda, ümumiyyətlə müəssisənin gəlirləri və müxtəlif borc növləri nəzərə alınır).

Tez-tez istifadə olunan "əməliyyat debeti" ifadəsinin müstəqil mənası yoxdur; əməliyyat debeti əməliyyata təsir göstərən hesabın debeti deməkdir.

Aşağıdakı cədvəl məqalənin hansı tərəfdə artdığını və ya azaldığını göstərir (hazırda):

| Növ | Debet | Kredit | İzahı |
| --- | --- | --- | --- |
| Aktiv | + | − | Debet dövriyyəsi varsa, əmlak "genişlənir", əgər kredit dövriyyəsi varsa — əksinə. Saldo (balans) yalnız debet ola bilər |
| Öhdəlik | − | + | Kredit dövriyyəsi olarsa, firmanın digər "bazar oyunçuları" (şirkətləri) qarşısında öhdəlikləri artır. Bank kartı əksinədirsə. Saldo (balans) yalnız kredit ola bilər |
| Mənfəət | − | + | Debet dövriyyəsi varsa, bu zərərdir (firma yaranmış öhdəliklərin məbləğindən az aktiv almışdır). Əgər dövriyyə kreditdirsə — əksinə, mənfəətdir. Zərər kapitalı azaldır, mənfəət artır |
| Gəlir | − | + | Firmanın əməliyyatdan gəlir əldə etməsi deməkdir (firmanın yeni aktivlərinin mənbəyi) |
| Xərclər | + | − | Firmanın əməliyyatdan bir xərc çəkdiyi deməkdir (firmanın aktivlərinin xərcləndiyi yerdə) |
| Kapital | − | + | Kapital azalır, bunun zərərlərlə (xərclərin gəlirdən çox olması) səbəb olduğu görülə bilər. |

İstinadlar
----------

1. ↑  "Дебет и Кредит, слова-загадки :: Занимательная бухгалтерия". 2011-11-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-02.
2. ↑  Дебет // Бухгалтерская энциклопедия. 2013.
3. ↑  Кредит // Бухгалтерская энциклопедия. 2013.

Xarici keçidlər
---------------

* Баланс (в экономике) // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | LCCN: sh94003375 · Microsoft: 2776002357 |