recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Yunan.

**Yunan dili** (*yun.* Ελληνικά — Elliniká) — Yunanıstan və Kiprin rəsmi dili. Yunanıstanda ölkə əhalisinin 99,9%-i, Cənubi Kiprdə isə 82%-i bu dildə danışır. 4000 illik tarixi vardır. Hind-Avropa dil ailəsinin Qreko-Qrabar qoluna aiddir. Müasir dünyada 13 milyondan çox insan yunan dilində danışır.

Başlıca ləhcələri
-----------------

### Dimotiki / (Δημοτική)

Müasir yunancadır. Kilsə yazışmaları xaric, müasir dövrdə xalqın istifadə etdiyi ləhcədir.

### Kathareuousa / (Καθαρεύουσα)

1821-ci ildə müstəqilliyini qazandığı dövrdən 1976-cı ilə kimi dövlətin rəsmi dili bu ləhcədə olmuşdur. 19-cu əsrdə Adamantios Koraisin təşəbbüsü ilə bu ləhcə yaradılıb. Yaradılmasında məqsəd müasir yunancanın qədim yunancaya uyğunlaşdırılması və türkcə sözlərdən dili təmizləmək idi. 1976-cı ildə rəsmi dil kimi bu ləhcənin istifadəsi aradan qaldırılır.

### Tsakonika / (Τσακώνικα)

Yunancanın Dor ləhcəsinin davamıdır. Yunanıstanın Mora yarımadasında 3000-dən çox insanın ana dilidir.

### Pontus ləhcəsi / (Pομέικα; Romika, Ποντιακά; Pondiaka)

*Romeika ləhcəsi* də deyilir. 19-cu əsrdən bu ləhcə "Qara Dənizə məxsus" ləhcə olaraq "Pontiaka" adlandırılır. 1923-cü il köçündən sonra Türkiyədən Yunanıstana köçürülənlər, əsasən Şimali Yunanıstanda yaşayanlar, Qara dəniz bölgəsində Trabzon, Rizə və s. illərdə yaşayan rumlar bu ləhcədə danışır.

### Kalabriya ləhcəsi / (Κατωιταλικά; Kato italika)

İtaliyanın Yunanıstana yaxın Apuliya və Kalabriya bölgələrində danışılır. Qədim dövrlərdə buralarda koloniyalar qurmuş yunanlar tərəfindən danışılır.

### Yəhudi yunancası

*Yevanik* (ivritcə: Yevan-Yunan) uzun illər yəhudi yunanlar tərəfindən istifadə olunub. Yazıda ivrit əlifbası ndan istifadə olunub. İndi demək olar ki, bu ləhcədən istifadə edənlər assimilyasiya olunublar. Çox az sayda insan istifadə edir. 1987-ci ildə aparılan araşdırmalara görə 35-i İsraildə olmaqla, dünyada 50 nəfər bu dili bilir.

Həmçinin bax
------------

* Yunan və latın kitabələri
* Yunanca beynəlmiləl sözlər

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ethnologue report for language code: ell". 2010-05-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-01-28.
2. ↑  "Languages by number of speakers" (ingilis). SIL International. 2009. 2011-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-05-08.

| ⛭Avropa İttifaqının rəsmi dilləri |
| --- |
| Alman dili • Bolqar dili • Çex dili • Dan dili • Eston dili • Fin dili • Niderland dili • Fransız dili • İngilis dili • İspan dili • İsveç dili • İrland dili • İtalyan dili • Polyak dili • Latış dili • Litva dili • Macar dili • Malta dili • Portuqal dili • Rumın dili • Slovak dili • Sloven dili • Yunan dili |  |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Dil ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Salix pentandra** (*lat.* Salix pentandra) — söyüdkimilər fəsiləsinin söyüd cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Avrasiyanın meşə və çöl zonalarını əhatə edir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 16 m-dək (bəzən 3- 5 m), gövdəsinin diametri 75 sm olan yumurtavari çətirli ağac və ya şaxələnmiş kiçik koldur. Cavan budaqları yapışqanlıdır, illik budaqları qara-qonur və ya sarımtıl rəngli, çılpaq və parlaqdır. Qoca gövdələrinin qabağı boz və ya tünd qonur, yarıqlı və pulcuqludur. Tumurcuqları yumurtavari, əyilmiş, hər iki tərəfi qonur, parlaqdır. Yalançı zoğları uzunsov və ya enli-yumurtavari, vəzicikli dişli, tez töküləndir. Yarpaqları möhkəm, dərili, üstü tünd yaşıl, parlaq, alt tərəfi açıq, yumurtavari-uzunsovdan enli-lansetvari, uzunluğu 5-13 sm, eni 2-4 sm, bünövrəsi küt, ucu iti, tamam çılpaqdır. Saplağı çılpaq, uzunluğu 0,2-1,4 sm-dir. Erkək sırğaları silindirik, uzunluğu 2-7 sm, diametri 1-1,5 sm, çox sıx çiçəklidir. Dişi çiçəklərin uzunluğu 1-6 sm, diametri 0,8 sm, sallaq, uzun, çılpaq ayaqlarda yerləşir. Erkəkcikləri 5, bəzən 2-4 və ya 12-24, 2 ballıqlı, dişi çiçəklərdə ballıq tək ola bilər. Yumurtalığı yaşıl, çılpaq, yumurtavari-konusvari, qısa ayaqcıqda, qısa, qalın sütuncuqluqdur. Meyvəsi-çılpaq, parlaq, uzunluğu 7 mm-dək olan qutucuqdur. Çiçəklənməsi maydan iyuladək, yarpaqlar açıldıqda baş verir. Meyvə iyulda, oktyabrda yetişir, qışda da ağacın üzərində qalır.

Ekologiyası
-----------

Soyuğa davamlıdır. Torflu və otlu bataqlıqlarda, nəmişli çəmənlik və meşələrdə, vadilərdə bitir. Dağlarda meşənin yuxarı sərhəddində dəniz səviyyəsindən 2000 – 2500 m hündürlüyə qalxır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Kiçik Qafqazda təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Dekorativ görünüşə malikdir. Çay kənarlarında rütubətli ərazilərin yaşıllaşdırılmasında istifadə edilir. Yarpaqlarından ağrı götürücü vasitə kimi və tərləmədə istifadə edilir.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov. "Azərbaycan dendroflorasi", V cild, Bakı: "Elm", 2019, 370 səh.


|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q158912
* Wikispecies: Salix pentandra
* BioLib: 38939
* BOLD: 126333
* EoL: 584237
* EPPO: SAXPE
* EUNIS: 182567
* FNA: 200005957
* FoC: 200005957
* GBIF: 5372647
* GRIN: 104996
* iNaturalist: 168349
* IPA: 11591
* IPNI: 778457-1
* IRMNG: 11130161
* ITIS: 22566
* IUCN: 79927560
* MichiganFlora: 2636
* NBN: NBNSYS0000003858
* NCBI: 75715
* NZOR: ff39bad5-8143-4fa3-b100-c703f43e9fa0
* PFI: 184
* Plant List: kew-5000982
* PLANTS: SAPE4
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:312506-2
* Tropicos: 28300183
* VASCAN: 9139
* WisFlora: 4956
* WFO: wfo-0000928687

 |

1. ↑  *Linnæi C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 1016.
Turistlər, Niaqara şəlaləsi.
**Turizm coğrafiyası** — sənaye, sosial və mədəni fəaliyyət kimi səyahət və turizmin öyrənilməsidir. Turizm coğrafiyası geniş maraq dairəsini əhatə edir, o cümlədən turizmin ətraf mühitə təsiri, turizm və istirahət iqtisadiyyatlarının coğrafiyaları, turizm sənayesi və idarəetmə problemlərinin cavablandırılması, turizm sosiologiyası və turizmin yerləşdiyi yerlər.
Turizm coğrafiyası səyahət və onun yerlərə təsirini öyrənən insan coğrafiyasının bir sahəsidir. Coğrafiya turizmin öyrənilməsi üçün əsasdır, çünki turizm coğrafi xarakter daşıyır. Turizm yerlərdə baş verir, yerlər arasında hərəkət və fəaliyyətləri əhatə edir və yerlər, mənzərələr və insanlar arasında yaranan əlaqələr vasitəsilə həm məkan xüsusiyyətlərinin, həm də şəxsiyyətlərin formalaşdığı bir fəaliyyətdir. Fiziki coğrafiya turizm yerlərinin yaradılmasının əsas fonunu təmin edir və ətraf mühitə təsirlər və narahatlıqlar turizm yerlərinin inkişafının idarə edilməsində nəzərə alınmalı olan əsas məsələlərdir.
Müxtəlif narahatlıqlara görə öyrənməyə yanaşmalar fərqli olacaq. Turizmin idarə edilməsinə dair ədəbiyyatın bir çoxu metodologiyada kəmiyyət olaraq qalır və turizmi turist mənşəli yerlərdən, turistik destinasiyalardan, mənşə və təyinat yerləri arasındakı əlaqədən ibarət hesab edir ki, bura nəqliyyat da daxildir. İnsan coğrafiyasındakı son inkişaflar, turizmə nəzəri cəhətdən daha müxtəlif yanaşmalar, o cümlədən turizm sosiologiyası da daxil olmaqla, təcrid olunmuş, müstəsna fəaliyyət kimi turizmdən kənara çıxan və səyahətin gündəlik həyata necə uyğunlaşdığını nəzərə alan mədəni coğrafiya kimi yanaşmalarla nəticələndi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Franklin, A and Crang, M (2001) 'The trouble with tourism and travel theory?' in *Tourist Studies* 1(5) p.5-22
2. ↑  Larsen, J, Urry, J and Axhausen, K (2006) *Mobilities, Networks, Geographies* Aldershot:Ashgate
**Nitq aparatı** bir-biri ilə sıx qarşılıqlı əlaqədə olan mərkəzi (tənzimləyici və idarəedici) və periferik (icraedici) hissədən ibarətdir.

Mərkəzi nitq aparatı
--------------------

Mərkəzi nitq aparatı baş beyində yerləşir. Mərkəzi nitq aparatı ibarətdir:

* Baş beyin qabığı (daha çox sol yarımkürə)
* Qabıqaltı düyünlər
* Otürücü yollar
* Beyin kökünün (uzunsov beynin) nüvəsi
* Tənəffüs, səs və artikulyasiya əzələlərinə gedən sinirlər

### Baş beyin qabığı

Nitq reflekslər əsasında inkişaf edir. Beynin qabığının müəyyən hissələri nitqin yaranmasında daha böyük rol oynayırlar. Bu sol yarımkürənin gicgah, ənsə və peysər hissələridir. Alın qırışlarının alt hissələri nitqin hərəkət sahəsi olub insanın özünün nitqinin yaranmasında iştirak edir. (Brok mərkəzi). Yuxarı gicgah qırışları nitq-eşitmə sahəsi olub səs qıcıqlandırıcılarını qəbul etməkdə işirak edir. (Vernike mərkəzi). Beyin qabığının ənsə payı nitqin başa düşülməsini təmin edir. Peysər hissədə görmə mərkəzi yerləşir və o, yazılı nitqi qavramağa imkan verir.

### Qabıqaltı düyünlər

Nitqin ritm, temp və ifadəliliyinə təsir göstərir.

### Ötürücü yollar

Baş beyin qabığı danışıq üzvləri ilə iki cür sinir yolları ilə əlaqədardır: mərkəzəqaçan və mərkəzdənqaçan sinirlər. Mərkəzdənqaçan (hərəki) sinir yolları pereferik nitq aparatının

fəaliyyətini tənzimləyən əzələləri baş beyin qabığı ilə əlaqələndirir.

Mərkəzəqaçan yol proproreseptorlardan və baroreseptorlardan başlayır. Proprioreseptorlar əzələlərin, vətərlərin içərisində və hərəkət üzvlərinin oynaq sahələrində yerləşir.

baş verir. Mərkəzəqaçan yollar nitq üzvlərinin bütün fəaliyyətinin ümumi tənzimləyicisi kimi mühüm rol oynayır.

### Beyin kökü

Beyin kökünün nüvəsində kəllə-beyin sinirləri öz başlanğıcını götürür. Bütün pereferik nitq aparatının üzvləri kəllə-beyin sinirləri ilə innervasiya (hər hansı bir üzvün və ya toxumanın sinif hüceyrələri ilə təmin olunması) olunur.

Pereferik nitq aparatı
----------------------

3 Şöbədən ibarətdir:

* Nəfəs (tənəffüs)
* Səs
* Artikulyasiya.

Mənbə
-----

«Loqopediyanın nəzəri əsasları haqqında ümumi məlumat» DƏRS VƏSAİTİ
Z.M. Əzizova, R.Q. Cəfərova, Ş.N. İsmayılov
Nepri, 3 taxılın simvolunu göstərən ad
**Neper (mifologiya)** — Qədim Misir dinində Neper (alt. Nepra və ya Nepri) taxıl tanrısı idi. Onun qadın həmkarı taxıl ilahəsi Nepit idi. Ola bilsin ki, onun yoldaşı toxuculuq ilahəsi Tait olub.

Mifdə
-----

İnsan formasında təsvir edilən Nepri tez-tez Renenutet tərəfindən ana südü ilə qidalanan uşaq kimi təsvir edilir. Neprinin bədənində taxılları təmsil edən nöqtələr var idi. Onun adını yazan heroqliflərə taxıl işarələri də daxildir. Təbii ki, ağzın ağası olaraq, Napierin anası Renenutet kimi tanınırdı, o, insanın əsl adını ren verir və həm də qida mənbəyi kimi müəyyən edilirdi. Xüsusilə, neper xüsusilə ən çox istehlak edilən taxıl növləri, yəni arpa və xırda ilə əlaqəli idi. Onun adı sadəcə olaraq "ağızın ustası" mənasını verir, taxılın qida kimi funksiyasına istinad edir. Osiris və İsis mifi birləşdikdən sonra, Osiris əkinçilik və ölülər tanrısı olduğundan, onun hekayəsi illik məhsul və məhsulda hər hansı görünən həyatın hər il yox olması ilə əlaqələndirilirdi. Beləliklə, bu nöqtədə Napier, ölümdən sonra yaşayan (bir) titulunu nəzərə alaraq, daha əhəmiyyətli bir tanrı olan Osirisin sadəcə bir cəhəti hesab olunurdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Pinch, Geraldine. *Egyptian Mythology* p.171. Oxford University Press, USA (April 8, 2004) ISBN 0-19-517024-5.
2. ↑  "Conceptions of God In Ancient Egypt: The One and the Many", Erik Hornung (translated by John Baines), p. 276, Cornell University Press, 1996, ISBN 0-8014-8384-0
**Dao** (çin.: 道
, hərfi mənası — *yol*) – şeylərin özünün təbii qanunudur. Həmin qanun Tsi (hava, efir) substansiyası ilə dünyanın əsasını təşkil edir. Lao– tszı ("qoca müəllim") belə he-sab edirdi ki, dünyada hər şey hərəkətdə və dəyişmədədir, hər şey mütəmadi olaraq dəyişir. Bu inkişafın necə getməsindən asılı olmayaraq ədalət təntənə çalır. Qanun belədir. İnsan şeylərin təbii gedişinə qarışmamalıdır. İşə qarışmamaq, yaxud "hərəkətsizlik" (uvey– gerçəkliyə seyrçi münasibət) dao– nun insana münasibətdə əsas tələblərindən biridir. Bu, "təbiiliyə əməl edilməsi" deməkdir. Bu, adamların həm sosial, həm də fərdi fəaliyyətinə, həm də onların idraki fəaliyyət sahəsinə də aid edilir.

* Lao– tszının ideyaları təxminən b.er.əv. IV– III əsrə aid edilən "Dao– de tszin" kitabında ifadə olunmuşdur. Kitabda aşağıdakı anlayışlar işlədilir:
* De– daonun insanların davranışının, həmçinin şeylərdə predmetləşmiş konkret təzahürüdür.
* Tsi– daonun predmetləşməsi nəticəsində yaranan xırda maddi hissəciklərdir. Yüngül, işıqlı tsi hissəcikləri kişi başlanğıcı– yan– ı yaradır, ağır, qaranlıq hissəciklər isə qadın başlanğıcı in– i yaradır. Bu iki başlanğıcın çulğalaşması nəticəsində daoistlərin fikrincə dün¬yada olan bütün şeylər yaranır. Öz inkişafında bir sıra tsiklləri ke¬çən "hər bir şey öz kökünə qayıdır, yəni ilkin hissəciklərə bölünür".
* Jen– insansevərlik.
* Li– ritual.

Daoistlərə görə, adamların ilkin təbiətlə vəhdətinə qayıdışı, sənətdə və əkinçilikdə əmək alətlərindən imtina edilməsi, mürəkkəb ictimai təşkilatlardan– dövlətdən, siniflərə bölgüdən, alimlər təbəqəsinin müdrikliyindən imtina onlara sakit, xoşbəxt həyat keçirməyə imkan verər. Lao– tszı sosial gərginliyin səbəbkarı kimi hakimiyyət hərisləri olan eqoist müdrikləri sayırdı. Onları adamların arasında çaxnaşma salan adlandıraraq müdriklərə hörmət olunmasından imtina etməyi məsləhət görürdü. O, müdriklərə hörmət edilməməsini xalqın itaətə gətirilməsinin yeganə şərti hesab edirdi.
Ümumiyyətlə, daosizmdə dialektik ideyalar, idrak təlimi, etik və sosial– siyasi baxışlar mühüm yer tutmuşdur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
**Milli Osmanlı Teatrı** — Milli Həvəskaran Səhnəsi, ya da Səhnə Milliye Osmaniye olaraq da bilinir. II Məşrutə dövründə yaradılan çoxsaylı həvəskar teatr kollektivlərindən biri olan Milli Osmanlı Teatrının qurucusu Rəşad Yaxınlaşdır. Dövrün önəmli oyunçularını özündə toplayan bu teatr əldə etdiyi gəliri xeyriyyə işlərinə xərcləmişdir. Rəhbərləri arasında Benliyan Əfəndi və Vefik Bəy kimi adlar da olmuşdur.
İcmanın ilk oyunu Namiq Kamalın məşhur abidə Vətən Yaxud Silistreydi. Oyunun baş rolunu Rəşid Rza, Zəkiyyə rolunu Pisləyir Xanım, başqa rolları də İbnürrefik Əhməd Nuru ilə Abdürrezzak və Çıracıyan bölüşmüşlər. Bir dəfə Hərbi Nəzarəti (bu gün İstanbul Universiteti Mərkəz Binası) parkında həqiqət əsgərlər və toplarla oynanmış bu oyun ki böyük əks-səda doğurmuşdur, İttihad və Tərəqqi Cəmiyyəti xeyrinə nümayiş etdirilmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

* 
* Arxivləşdirilib 2015-03-24 at the Wayback Machine


  


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Osmanlı imperiyası ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Cəbrayıl Hüseynov.

**Cəbrayıl Muxtar oğlu Hüseynov** (3 (16) yanvar 1913 və ya 16 yanvar 1913, Nuxa – 14 dekabr 1974 və ya 1974, Bakı) — akademik, aqrar elmlər doktoru (1947), professor (1948).

Həyatı
------

Hüseynov Cəbrayıl Muxtar oğlu 1913-cü il yanvarın 16-da Şəki şəhərində doğulmuşdur.
C.Hüseynov Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun Aqronomluq fakültəsini bitirmişdir (1934).
C.Hüseynov aqrar elmlər namizədi (1939) və aqrar elmlər doktoru (1947) dərəcəsini, professor (1948) elmi adını almışdır.

Elmi naliyyətləri
-----------------

AMEA-nın müxbir üzvü (1949), həqiqi üzvü (1961) seçilmişdir. Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda və Azərbaycan ET Pambıqçılıq İnstitutunda baş elmi işçi işləmişdir (1936). Ümumittifaq Elmi Tədqiqat Gübrələmə və Aqrotorpaqşünaslıq İnstitutunun aspirant olmuşdur (1936-1939). SSRİ Elmlər Akademiyasının Azərbaycan Torpaqşünaslıq sektorunda baş elmi işçi (1940), Torpaqşünaslıq və Aqrokimya Bölməsində direktor işləmişdir (1944-1945). Azərbaycan SSR EA Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutunun ilk direktoru olmuş (1945) və bu vəzifədə 1952-ci ilə kimi çalışmışdır. ADU-nun Biologiya fakültəsinin professoru olmuşdur (1969). 1963-cü ildə yenidən İnstitutun direktoru vəzifəsinə seçilmiş və ömrünün axırına kimi (1974) bu vəzifədə çalışmışdır.

İş fəaliyyəti
-------------

Respublikada mineral və üzvi gübrələrin, o cümlədən, fosfor gübrəsinin istehsal sahəsində alimin mühüm tədqiqatları olmuşdur. Onun təklifi ilə Sumqayıt şəhərinin neft sənayesinin tullantısı olan işlənmiş sulfat turşusundan superfosfat istehsal zavod tikilmişdir. C.Hüseynov ilk dəfə neft sənayesinin tullantısı olan turş qudronlu superfosfat istehsal edilməsinin nəzəri əsaslarını vermiş, onun bilavasitə istehsal, tətbiq edilməsinə nail olmuşdur. 1958-1963-cü illərdə akademik C.Hüseynov neft emalı sənayesi tullantılarından alman neft-boy maddəsi (NBM) nəinki respublikamızda, həm də dünya miqyasında geniş marağa səbəb olmuşdur. Bu təsərrüfat əhəmiyyəti nəzərə alınaraq NBM o illərdə respublikamızın əkinçilik sahələrində müxtəlif kənd təsərrüfatı bitkiləri əkinində (127 min hektar) fəal üzvi həlledici maddə kimi istifadə edilmişdir. Son tədqiqatları əsasən neft sənaye tullantılarından alınmış yeni üzvi-mineral gübrələrin, eləcə də respublikada böyük ehtiyatı olan bitumlu süxurun və yanar şistin kənd təsərrüfatında geniş tətbiqinə həsr edilmişdir.

Mükafatları
-----------

C.Hüseynov 200 elmi əsərin, o cümlədən, 6 monoqrafiya və 12 müəlliflik şəhadətnaməsinin müəllifidir. Onun rəhbərliyi altında 50-dən artıq fəlsəfə doktoru elmlər doktoru elm aləminə vəsiqə almışdır.

C.Hüseynov SSRİ Dövlət Mükafatı almış (1950), 2 dəfə «Şərəf nişanı» ordeni (1943,1951), 5 müxtəlif medalla təltif edilmişdir.

Akademik Cəbrayıl Hüseynov 1974-cü ildə Bakıda vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------
**Qafqaz söyüdü** - Qafqazda bitən, söyüdkimilər fəsiləsinə aid olan ağac növü.

Yayılması
---------

### Ümumi yayılması

Böyük və Kiçik Qafqaz, Acariya İmeretiya vadisi, Şafşet vadisi, Dağıstan və Türkiyədə təbii аrеаllаrı vаrdır.

### Azərbaycanda yаyılmаsı

Quba rayonu ərazisində yuxarı meşə və subalp qurşaqda meşə açıqlıqlarında və kənarlarında, çay kənarlarında və rütubətli yerlərdə təbii haldа yаyılmışdır.

Stаtusu
-------

Azərbaycanın nadir bitkisidir. NT.

Bitdiyi yеr
-----------

Təbii halda yuxarı meşə və subalp qurşaqda meşə açıqlıqlarında və kənarlarında, çay kənarlarında və rutubətli yerlərdə rütubətli yerlərdə yayılmışdır.

Təbii еhtiyаtı
--------------

Azərbaycanda arealı geniş deyildir.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Hündürlüyü 1–2 m оlаn və yа kiçik аğаcdır. İllik budаqlаrı tünd-qоnur rəngdə оlub, çılpаqdır. Yаrpаqаltıqlаrı böyrəkvаrıdır, yаnlаrа diş-dişdir, аğаcdа qаlаndır. Yаrpаqlаrının uzunluğu 5-8 sm arasında olub, nаzikdir. Yarpaqlar еllipsvаrı uzunsоv və yа tərsinə yumurtаvаrıdir. Yаnlаrı sivri olub, üst tərəfi tünd yаşıl, аlt tərəfi dаhа аçıq və yа göyümtül, çılpаqdır. Yаnlаrı qеyri bərаbər mişаrdişlidir. Sırğаlаrı yаrpаqlаrındаn əvvəl və yа оnlarla bir zаmаndа аçılır. Еrəkəkcik sırğalаrı dik dаyаnаndır, еnsiz silindrşəkillidir, 2-3 sm uzunluqdаdır. Еrkəkcikləri 2-dir. Dişicik sırğаlаrı sаllаq və yumşаqdır, uzun və yаrpаqlаnmış аyаqcıq üzərindədir, mеyvələrin yаnındаkılаr 5 sm-ə qədər uzunluqdаdır. Yumurtаlığı еnsiz kоnus şəklindədir, çılpаqdır və yа bоz kеçətüklüdür. Mаy аyındа çiçəkləyir. Tохumu İyun аyındа yеtişir.

Çохаlmаsı
---------

Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişməsi səbəbləri
-------------------------------------

Bаşlıcа оlаrаq insаn fəаlliyyətidir.

Bеcərilməsi
-----------

Mədəni şəraitdə Nəbatat bağlarında becərilir.

Qəbul еdilmiş qоrumа tədbirləri
-------------------------------

Xüsusi mühafizə tədbiri görülməmişdir.

Zəruri qоrumа tədbirləri
------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilməsi zəruridir.

İstinadlar
----------

* Деревья и кустарники СССР. т.2. 1951;
* Флора Азербайджана. т.3. 1952;
* Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970;
* Красная Книга СССР. 1984;
* Azərbaycanın Qırmızı Kitabı. 1989;
* Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996;
* Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.
* "Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.
* "Azərbaycan dendraflorasi". I cild, Bakı: "Elm", 2011, 312 səh.

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2015-04-19 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15377051
* Wikispecies: Salix caucasica
* GBIF: 5583025
* IPNI: 777280-1
* NCBI: 1413682
* Plant List: kew-5001808
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:777280-1
* Tropicos: 28300677
* WFO: wfo-0000929281

 |
Perdiqon. 14-cü əsr mahnı kitabından səhifə
**Trubadurlar** (*fr.* troubadour, мн. ч. troubadours, oks. trobador) — əsasən Oksitaniyadan olan orta əsr şair -musiqiçiləri (instrumentalistlər və müğənnilər). Trubadurların yaradıcılığı XI əsrin sonu - XIII əsrləri əhatə edir, onun çiçəklənmə dövrü XII-XIII əsrin əvvəllərinə təsadüf edir. Trubadurlar öz şeirlərini müasir Fransanın bəzi bölgələrində danışılan provans dilində bəstələyirdilər. Trubadurlar o dövrdə cəmiyyətin ictimai, siyasi və dini həyatında fəal iştirak edirdilər. Albi səlib yürüşündən sonra onlar tamamilə yox oldular, lakin zəngin mədəni irs qoydular.

Əsasən trubadurların sayəsində ilk ədəbi roman dili yarandı: Kataloniya və Şimali İtaliya şairləri daha sonra Köhnə Provans dilində yazırdılar. Trouvères poeziyası və Minnesingers poeziyası Provans lirikasının təsiri altında formalaşmışdır; onların yaradıcılığı Dante, *Dolce stil nuovo* və Petrarkanın şeirlərini ilhamlandırmışdır.[⇨]. Müasir dövrdə trubadurların lirikası unudulmuş və onu yalnız romantiklər yenidən kəşf etmiş, sonra isə onun tədqiqinə başlamışdırlar. XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəllərində fransız alimləri trubadur poeziyasının yayılma coğrafiyasını və onun spesifikliyini daha dəqiq ifadə edən *poésie occitane* terminini işlətdilər .

1. ↑  *Шайтанов И. Афанасьева О.* Урок по Средним векам. Куртуазная поэзия. Примечания // Зарубежная литература: 10—11 классы: Элективный курс.
**Şəkilçi** — lüğəvi mənası olmayan, sözün ayrılıqda işlənə bilməyən və kökə qoşulduqdan sonra leksik və ya qrammatik məna yaradan hissəsidir. Azərbaycan dilində, bir qayda olaraq, əvvəl kök, sonra isə şəkilçi gəlir, lakin bəzi şəkilçilər sözün kökündən əvvələ də qoşula bilir.

Məsələn: comərd, nakişi.

Şəkilçilər 2 cür olur: leksik şəkilçilər və qrammatik şəkilçilər.

Leksik şəkilçilər
-----------------

İkinci adı sözdüzəldici şəkilçilərdir. Azərbaycan dili qrammatikasında leksik şəkilçilər ∧ işarəsi ilə göstərilir.

Bu şəkilçilər sözlərin kökünə yaxud başlanğıc formasına qoşularaq yeni mənalı söz yaradır. Yeni yaranan sözlə kök arasında məna yaxınlığı olur.

Leksik şəkilçilər həm milli, həm də alınma ola bilər. Alınma leksik şəkilçilər, əsasən, isim, sifət və zərflərin yaranmasında istifadə olunur.

Azərbaycan dilində leksik şəkilçilər əsasən sözün sonuna artırılır. Sözlərin önünə artırılan şəkilçilər alınma şəkilçilərdir. Məsələn, na- (nakişi), la- (laməkan), ba- (baməzə), bi- (binamus) və s. Söz önünə artırılan şəkilçilər əsasən inkarlıq, əks məna yaratmaq üçün istifadə olunur və əksər hallarda **-sız** mili şəkilçisi ilə əvəzlənə bilir.

Leksik şəkilçilər qrammatik şəkilçilərdən əvvəl işlənir. Ancaq bəzi leksik şəkilçilər var ki, qrammatik şəkilçidən sonra işlənə bilir: -kı, -sız, -gil, -dakı. Bu hal Azərbaycan dilinin iltisaqiliyini pozur. Həmçinin, leksik şəkilçilər ahəng qanununa uyğun olaraq, əsasən, iki və dörd cür yazılır, lakin belə şəkilçilər sırasında bir cür yazılanları da var.  

• -daş, -kar, -keş, -dar  

•Hesabdar,bayraqdar,vətəndaş,zəhmətkeş,sənətkar

• vətən-daş, tələb-kar, zəhmət-keş, anbar-dar

Qrammatik
---------

İkinci adı sözdəyişdirici şəkilçilərdir. Qrammatik şəkilçilər Azərbaycan dili qrammatikasında *∩* işarəsi ilə göstərilir. Ahəng qanununa uyğun olaraq həmişə iki və dörd cür yazılır.

Bu şəkilçilər sözün kökünə qoşularaq yalnız sözün formasını dəyişir, heç bir məna fərqliliyi yaratmır (yeni söz yaratmır). Qrammatik şəkilçilər söz birləşmələri və cümlələrdə sözlər arasında qrammatik əlaqə yaradır. Onlar əsasən lar lər şəkilçiləri ilə bilinir Qramatik şəkilçilər sözün leksik mənasını dəyişmir, Sözlər arasında əlaqə yaratmağa xidmət edir məsələn :Bakının küçələri

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Sözün tərkib hissələri" (az.). kayzen.az. 2022-12-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-03.
2. 1 2  "Leksik və qrammatik şəkilçilər" (az.). language.az. 2021-12-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-03.
3. 1 2 3  "Şəkilçilərin yazılışı" (PDF) (az.). unec.edu.az. 2022-03-03 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2021-05-03.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Cümə məscidi.

**Zəncan cümə məscidi** və ya **Seyyid məscidi**– Azərbaycanın, Qacar dönəmində tikilmiş ən dəyərli və gözəl məscidlərindən biri ki Zəncanın başqa tarixi tikililərinin yaxınlığında yerləşir.

Haqqında
--------

1242-ci ildə Ayətüllah Seyyid Məhəmməd Müctihid-i Sirdanının ardıcıllarından biri Fəthəlişahın oğlu olan Abdullah Mirzə Daranın əmri ilə bu məscid tədris və namaz qılmaq məqsədilə tikilmişdir. Bu məscid keçmişdə yerlilər arasında Dara, Sultanı və Seyyid məscidi kimi də tanınarmış. İndilikdə məscid Zəncan qapalı bazarının girişinə yetişməmiş, Zəncanın Səbzəmeydan (Yaşılmeydan) adlanan hissəsində yerləşir. Habelə bu tikili öz böyüklük və gözəl bəzəkləri ilə seçilir.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Bu tarixi kompleks, dörd eyvanlı məscidlərin dizaynı əsasında tikilmiş dəyərli binalardan biridir. Məscidin dörd yanına simmetrik olaraq yerləşdirilmiş dörd eyvan məscidin həyətindəki hər şeydən daha çox seçilir. Bu məscidin həyəti, dörd eyvanlı ayrı məscidlər kimi, düzbucaqlı formada olaraq, uzunluğu 48 metr, eni isə 36 metrdir. Keçmişdə məscidin həyətinin ortasında çiçək bağları və bitkilərlə çevrəlimiş bir su hovuzu var idi, hüceyrələrin və neflərin ön hissəsi xaricində əsassız səbəblərlə dağıdıldı. Şərq və qərb eyvanlarında 16 otaq simmetrik, quzey cəbhəsində isə dini bilimlər tələbələri üçün 6 otaq tikilmişdir. Quzey və güney eyvanların səthlərində Qacar dönəminin bədii üslubunda və daha çox qara və sarı rənglərdən istifadə edərək hörgü, Moqelli çini və yeddi rəngli çini texnikası ilə bitki təsvirləri kimi bəzəklərə rast gəlinir. Günbəzli nef, birbaşa güney eyvanın arxasında yerləşən və qərbdə və şərqdə hər iki yandakı neflərlə və quzeydəki güney eyvanla birləşdirilmiş, eni 7.90 metr və uzunluğu 8.50 metr olan bir yerdir. Bu nefin üstündə nəhəng bir günbəz, qalınlığı 20–30 metr olan ağır kirişlərə söykənir, qalın bir şəkildə oturur; bu günbəzin üstündə Dəhr surəsi Süls xətlə oyulmuş və gözəlliyinə əlavə olunmuşdur. Günbəzin yuxarı hissəsində sferik bir tunc simvolu var.

Görüntülər
----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Xarici keçidlər
---------------

1. 1 2  .
2. ↑  "Şəbistan xəbər agentliyi: Öz əskiliyi ilə seçilən Zəncanın ən böyük və gözəl məscidlərindən biri olan Cümə məscidi". 2021-05-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-14.
3. ↑  "Mrbilit". 2021-05-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-14.
**Təhsil** öyrənmənin, yaxud başqa sözlə bilik, bacarıqlar, dəyərlər, inanclar və vərdişlər qazanılmasının asanlaşdırılması prosesidir. Təhsil metodlarına hekayə danışma, müzakirə, öyrətmə, təlim vermə və birbaşa araşdırma daxildir. Təhsil əksərən təhsilverənin bələdçiliyi ilə həyata keçirilir, ancaq öyrənənlər özləri özlərinə də təhsil verə bilərlər. Təhsil rəsmi və qeyri-rəsmi üslubda həyata keçirilə bilər və kiminsə düşünməsi. hiss etməsi. yaxud fəaliyyət göstərməsi üsuluna formalaşdırıcı təsiri olan hər hansı təcrübə də təhsilə aid hesab edilə bilər. Öyrətmənin metodologiyasına pedaqogika deyilir.

Ümumilikdə rəsmi təhsil formal olaraq məktəbəqədər və ya bağça, ibtidai məktəb, orta məktəb və daha sonra kollec, universitet, yaxud şəyirdlik kimi mərhələlərə bölünür. 

Təhsil almaq hüququ bəzi dövlətlər və BMT tərəfindən tanınmışdır. Əksər regionlarda müəyyən yaşa qədər təhsil icbaridir.

Bəzi ölkələrdə təhsil illərinin başlama tarixi
----------------------------------------------

| № | Ölkə | Təhsil ilinin başlama tarixi | Təhsil ilinin bitmə tarixi |
| --- | --- | --- | --- |
| 1. | Azərbaycan Azərbaycan | 15 sentyabr | 15 iyun |
| 2. | Yaponiya Yaponiya | 1 aprel | 1 mart |
| 3. | Hindistan Hindistan | 1 iyun | 1 mart |
| 4. | Danimarka Danimarka Finlandiya Finlandiya | 1 avqust | 1 iyun |
| 5. | Türkiyə Türkiyə | 19 sentyabr | 17 iyun |
|

Təhsil geniş anlayışdır.Təhsil tərbiyə işinə xidmət etməklə, müxtəlif istiqamətlərdə bilikalma və ixtisasa yiyələnmə prosesini həyata keçirir. Təhsil bilik, bacarıq və vərdişlərə yiyələnməyin məzmununu, həcmini, səviyyəsini, müddətini və tipini müəyyən edir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* B. Ş. Təhsil Məlumat Mərkəzi Arxivləşdirilib 2009-03-05 at the Wayback Machine
* College Board (Qərbi ali təhsil müəssələrinin axtarışı)
* A Research Guide

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Təhsil** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Məhəmmədqulu şah** - İbrahimqulu şahın oğlu, Qütbşah və Qolkonda hökmdarı, şair.

Həyatı
------

1565-ci ildə dünyaya gəlmişdi. İbrahimqulu şahın üçüncü oğlu idi. Anası Əhmədnaqar sultanı I Hüseyn Nizam şahın qızı idi. 15 yaşında taxta gətirilmişdi. İmam Əli ibn Əbu Talibin şərəfinə adını verdiyi Heydərabad şəhərini İsfahandan ilhamlanaraq salmışdı. Lakin başqa mənbələr həyat yoldaşının şərəfinə olduğunu deyir.

Hakimiyyəti
-----------

Hakimiyyətə gələndə hələ Vicayanaqar imperiyasının qalıqları ilə mübarizə aparmalı idi. Atasının siyasətini davam etdirən Məhəmmədqulu 1586-cı ildə Andranı işğal etdi. Penukondanı özü mühasirəyə almışdı. Qandikota və Qutti torpaqlarının ilhaqını isə türkmən sərkərdə Rüstəm xana tapşırdı. Vicayanaqar hakimi II Venkata əvvəl sülhə razı oldu və mühasirəni bu üsulla ləğv etməyi bacarsa da, yenidən müharibə elan etdi. Qarşıdurmanın qızışdırığını görən Qütbşah bu dəfə Rüstəm xanın başçılığı altında 100.000 əsgəri hücuma göndərdi. Lakin hindliların tələsinə düşən Rüstəm xan artilleriya atəşləri altında əsgərlərinin yarısını itirdi, özü isə öldürüldü. Qütbşah Krişna çayının sahilinə çəkilməli və atasının aldığı torpaqları qaytarmalı oldu.

Ədəbi fəaliyyəti
----------------

Farsca, Teluqu və Urdu dillərində şeirlər müəllifidir. 1800 səhifədən ibarət külliyatın əsas hissəsi divan ədəbiyyatı, 300 səhifədən artığı məsnəvi və mərsiyyə, 100 səhifədən çoxu isə qəzəl və qəsidələrdən ibarət idi. Urdu ədəbiyyatında ilk *sahib-i divan* təxəllüsü almış şəxsdir.

Ailəsi
------

1591-ci ildə indiki Çarminar məscidinin yerində olan Çiçelam kəndində Pakmati adlı bir rəqqasə ilə tanış olub evlənmişdi. Daha sonra Heydər Mahal adını almışdır. Yeganə övladı Həyat Bəxş xanım, qardaşı oğlu Sultan Məhəmməd şah ilə evlənmişdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Quli Qutub Shah remembered on his 400th death anniversary". 2020-07-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-05.
2. 1 2  "Muhammad Quli Qutb Shah". 2013-10-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-05.
3. ↑  Annemarie Schimmel, *Classical Urdu Literature from the Beginning to Iqbāl*, (Otto Harrassowitz, 1975), 143.

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
**Noyemberyan**, **Barana** — Ermənistanda şəhər, Noyemberyan rayonunun mərkəzi. Ayrum dəmiryolu stansiyasından 20 kilometr aralıdadır.
**Barana** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Qazax-Şəmşəddin qəzasında, indi Barana (Noemberyan) rayonunda kənd və Barana rayonunun mərkəzi. Qaraqoyunlu Dərəsinin şimalını əhatə edən Barana mahalının adı Baranlı sülaləsi ilə bağlıdır.
Baranlı sülaləsi Qaraqoyunlular dövlətinin baniləri Qara Mansurun oğlu Bayram Xoca, Qara Yusif (Qaraqoyunlular) və Sultanqulu bəy Baranlı (Qütbşahlar dövlətinin banisi) kimi nümayəndələri ilə tanınır.

Toponimi
--------

Rayonun Barana adı tarixi mənbələrdə kənd və mahal adı kimi qeyd olunur. V. V. Radlovun fikrincə "barana" türk sözüdür və rus dilindəki "baran" sözü də qədim türklərin dilindən keçmişdir. Barana isə qoyunlu yer anlamındadır. Azərbaycan tarixçiləri isə bu toponimi Ağqoyunlu və Qaraqoyunlu tayfaları ilə bağlayır. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 4. I.1938-ci il fərmanı ilə yaşayış məntəqəsinin adı dəyişdirilib Böyük Oktyabr Sosialist inqilabının şərəfinə Noyemberyan qoyulmuşdur.

Tarixi
------

1728-ci ilə aid mənbədə İrəvan əyalətinin Sürməli nahiyəsində Barani kəndi qeyd olunur İncəsu çayının adı ilə əlaqədar olaraq İncəsu da adlanmışdır. 1938-ci ildə ermənicə Noyemberyan adlandırılmışdır. Qaraqoyunluların Barani tayfasının adını əks etdirir. Azərbaycanda Boranikəndin (Salyan rayonu adı ilə mənşəcə eynidir. (Şərqi Anadoluda Barana mahalı)

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, VII cild. Bakı, 1983. səh.287
2. ↑  Пагирев Д.Д. Алфавитный указатель к пятиверстной карте Кавказа. Ти-флис, 1913.
3. ↑   (#empty\_citation)
4. ↑   (#empty\_citation)
5. ↑   (#empty\_citation)
6. ↑  Basbakanlik Arsivi. Qapu tahrir defterleri. № 808. 1728-ye tarihi. Revan eyal-eti Defteri.
7. ↑  Qorqotyan Z. Sovet Ermənistanının əhalisi 1831–931-ci illərdə. Yerevan, 1931 (ermənicə).
8. ↑  Qızılbaşlar tarixi, Bakı, 1995.
9. ↑  Yusifov Y. Kərimov S. Toponimikanın əsasları. Bakı, 1987.

| ⛭Ermənistan şəhərləri |
| --- |
| Abaran  •
Abovyan  •
Axta  •
Alaverdi  •
Ararat  •
Artaşat  •
Aşağı Axtala  •
Berd  •
Çarentsavan  •
Çəmbərək  •
Dvin  •
Ərtik  •
Əştərək  •
Gorus  •
Gümrü  •
İcevan  •
İrəvan  •
Kəvər  •
Qafan  •
Martuni  •
Metsamor  •
Noyemberyan  •
Sevan  •
Sərdarabad  •
Sisian  •
Stepanavan  •
Şamlıq (Loru)  •
Talın  •
Taşir  •
Tumanyan  •
Uluxanlı  •
Üçkilsə  •
Vanadzor  •
Vardenis  •
Vayk  •
Yeğeqnadzor  •
Yeğvard |
**Bahman Qobadi** (Kürd: بەهمەن قوبادی / Bəhmən Qubadî, Fars: بهمن قبادی Bahman Qobadī, 1 fevral 1969, Banə) — İranlı film rejissoru.

Həyatı
------

1969-cu ildə İranın-Kürd Banə şəhərində doğulan Bahman Qobadi, təhsili əsnasında bir radioda çalışdı. Daha sonra Senendec'də gənc bir həvəskar olaraq film rejissorları qrupuna qatıldı və onlarla qısa metrajlı filmlər çəkməyə başladı. Daha sonra kino təhsili almaq üçün paytaxta gedən sənətçi təhsilini yarıda buraxdı.
1995–1999 illəri arasında bir çox milli və beynəlxalq yarışlarda mükafat qazanan, 10 qısa filmə rejissorluq edən sənətçinin istehsalları arasında Clermont-Ferrand Festivalında Jüri Xüsusi Mükafatını qazanan "Yaşam şifrəsi" filmi də var.

1999-cu ildə, Abbas Kiyarüsteminin "Külək bizi aparacaq" filminin çəkilişlərində baş assistent olaraq işləyən rejissor, Samira Makhmalbaf'ın "Qara taxta" adlı filmində baş rollardan birini oynamağı boynuna götürdü.
Qubadi, "Sərxoş atlar zamanı" filmi ilə 2000-ci il Kann Film Festivalında "Qızıl Kamera Mükafatı", "Gənc Film Mükafatı" və "FIPRESCI Mükafatı" na layiq görüldü.

2004-cü ildə Amerika-İraq müharibəsindəki uşaqların həyatlarından təsirlənərək "Turtles Can Fly" adlı filmin ssenarisini yazdı və rejissorluğunu etdi. Çəkdiyi filmi belə şərh etdi:

"Filmimizi diktator və faşistlərin siyasətlərinə qurban edilən bütün günahsız dünya uşaqlarına ithaf etmək istəyirəm."

İstinadlar
----------

1. ↑  Bahman Ghobadi // filmportal.de. 2005.
2. ↑  .
**Lyaxmaerin gəlirli binası** — Rostov-na-Donu şəhərində yerləşən bina. Bina regional əhəmiyyətli tarixi və mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. Bina Voroşilov prospekti, Ulyanovskaya 60/1 ünvanında yerləşir. Rostov vilayəti administrasiyasının 1998-ci il 20 dekabr 488 saylı "Rostov vilayətinin tarixi və mədəni obyektlərinin qoruma altına alınması haqqında qanuna əsasən bina dövlət tərəfindən qorunur.

Tarixi
------

Bina Rostov-na-Donu şəhərinin tarixi mərkəzində yerləşir. Binanın artıq XIX əsrin sonlarında mövcud volması faktdır. 1899-cu ilin yanvarında Yekaterina Petrovna Lyaxmaer binanın sahibi olmuşdur. Bu onun şəhərfə çox saylı mülklərindən biri idi. Binanın ümumi sahəsi 940 m² təşkil edir. Mövcud olan sahədə Yekaterina Petrovna Lyaxmaer dörd mərtəbəli bina inşa edilmişdir. Bu bina Bolşoy xiyabanı, Kankrikskaya xiyabanı, ev 70/9 ünvanı verilnişdir. 1900-cü ilin iyul ayında şəhər sanitar-epidemioloji xidməti Lyaxmer binasının təhlükəsizlik məqsədi bağlanmasına qərar vermişdir. Üstəlik arendatorlara məzilləri tərk etməyi və digər ərazidə kirayə mənzil icarələməyi tələb etmişdir. Bununla belə kirakeşlər bu tələbə əməl etməyərək mənzilləri tərk etməmişdir. Epidemoloji stansiya əməkdaşları binada təmizlik işləri aparılmışdışdır. Bina sahibəsi cərimə olaraq 15 rubl cərimə və təmizlik işləri üçün isə 40 rubl ödəməli olmuşdur. İl ərzində binadan əldə onunan gəlir 1030 rubl təşkil edirdi. 1907-ci ildə binanın daxili əmlakında siyahıya alınma aparılmışdır. Bu işdə Yekaterina Petrovna Lyaxmaerə onun vəkili Çernikov yardım göstərmişdir. Bina elə həmin il bina 30 min rubla Anna Yaşekovnaya satılmışdır. Anna Yaşekovnaya binanı elə həmin vəkilə və tacir Tokarevə əmanət olaraq vermişdir. Bunda məlumdur ki, 1910-cu ildı vəkil Çernikov binanın sahibinə çevrilmişdir.

Təsviri
-------

Bina kərpiçdən inşa efilmişdir. Pasadında mərtələlər arasında zolaq şəkikli xətt gedir. Yuxarı mərtəbələrin fasad pəncərələri yarımdairəvidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Монументальное искусство и памятники истории и архитектуры на региональном уровне". 2017-02-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-31.
2. ↑  "Памятники Дона. Сайт защитников культурно-исторического наследия Ростовской области". 2017-02-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-31.
3. ↑  "Постановление об утверджении границ территории объекта культурного наследия регионального значения «Доходный дом Е. П. Ляхмаер»" (PDF). 2017-02-11 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-03-31.
4. ↑  "Имение, где чистоту наводили городские власти". 2017-02-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-31.
Təbii yayılması
---------------

İlk dəfə Gürcüstanda təsvir edilmişdir. İranda, Çində, Tibet və Hindistanda bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 6-7 m-ə qədər olan kiçik ağac və ya koldur. Budaqları nazik, qonur və ya boz-qonurdur, cavan zoğları boz və tüklüdür. Yarpaqları ensiz хətvari və sivri, saplaqsız, 2-6 sm uzunluqda, 4-8 mm enindədir, təzə yarpaqları parlaq və yumşaqdır, sonralar demək olar ki, tamam çılpaqlaşır, kənarları bütövdür və ya хırda vəzili-mişardişlidir, hər iki tərəfi eyni rəngdədir. Tumurcuqları açıq-qonur rəngli, tüklü, ucu küt, 6 mm-ə qədər uzunluqdadır. Sırğaları qısa, 3 sm-ə qədər uzunluqda ayaqcıqlar üzərində olub, silindrşəkilli, nazikdir. Erkəkcikləri 2, saplaqları bir-birinə bitişmiş, tozluqları sarıdır. Çiçək ballığı 1 və ya 2-dir. Yumurtalığı və dişicik ağızcığı qısadır. May ayında çiçəkləyir.

Ekologiyası
-----------

İşıqsevən bitkidir. Orta dağ qurşağında, çay vadilərində geniş yayılmışdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqaz və Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Abşeronda həyatyanı sahələrdə əkilir. Qabığından toхuculuq sənayesində parçaları sarı, qəhvəyi və qırmızı rəngə boyamaq üçün işlədilir. Oduncağı yumşaq və yüngüldür. Ondan dülgərlik və çilingərlik işində, ev əşyaları, və s. hazırlamaq üçün istifadə edilir. Yaşıllaşdırmada, bağlarda və parklarda göllərin ətrafında, хiyabanların yanlarında əkilir.

Mənbə
-----

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorasi" V cild, Baki, "Elm", 2019, 370 səh.


|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q4195454
* Wikispecies: Salix wilhelmsiana
* EoL: 2872241
* EPPO: SAXWI
* EUNIS: 182490
* FNA: 200006077
* FoC: 200006077
* GBIF: 7266734
* GRIN: 406631
* IPNI: 779201-1
* IUCN: 79927820
* NCBI: 1118009
* Plant List: kew-5001911
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:779201-1
* Tropicos: 28300898
* WFO: wfo-0000929356

 |
**Yalançı-orta söyüd** (*lat.* Salix pseudomedemii) — bitkilər aləminin malpigiyaçiçəklilər dəstəsinin söyüdkimilər fəsiləsinin söyüd cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Qafqazın bir neçə qoruqlarında, yaxın Şərqdə, Gürcüstanda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1,5-6 m olan kol və ya kiçik ağacdır. Budaqları tünd boz-qonur, çox qalın, möhkəm burulmuşdu. Yarpaqları sıx, al qırmızı, ellipsvari-uzunsov, (1,5-) 6-8,5 x (1-) 1,6-2,2 mm, ucu biz, üstü çılpaq, alt tərəfi zəif tükcüklü, saplağının uzunluğu 3-7 mm-dir. Erkək çiçəkləri 2 х 1,5 sm-dək, erkəkcikləri 2, bünövrəsində tükcüklü, tozluqları 0,4-0,5 mm; dişicik çiçəkləri silindvari, saplağı 7-12 mm, çiçək saplağı 2 mm-dir. Aprelin axırlarında çiçəkləyir. Dekorativ oduncağı çıxıntılıdır.

Ekologiyası
-----------

Çay sahillərində, meşədə dəniz səviyyəsindən 400-2350 m hündürlükdə kolluqlar əmələ gətirir. İşıqsevən mezofitdir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük və Kiçik Qafqaz, Talış və Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Çay kənarlarında, parklarda, bağlarda tək və qrup halında, canlı çəpərlərin salınmasında, müxtəlif əşyaların hazırlanmasında istifadə olunur.

Sinonimləri
-----------

### Heterotipik sinonimləri

* *Salix alifera* Goerz
* *Salix fuscata* Goerz
* *Salix neofuscata* Kimura

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15378251
* Wikispecies: Salix pseudomedemii
* BOLD: 388815
* GBIF: 5581960
* iNaturalist: 1019618
* IPNI: 778591-1
* NCBI: 2927810
* Plant List: tro-28300825
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:778591-1
* Tropicos: 28300825
* WFO: wfo-0001133737

 |
**Əbu Abdürrəhman əs-Sulami əl-Kufi** (ən geci 632 – ən tezi 693 və ən geci 695, Kufə, *ərəb.* أبو عبد الرحمن عبد الله بن حبيب السلمي‎) — hədis ravisi, Quran hafizi.

Bioqrafiya
----------

Tam adı Əbu Əbdürrəhman Abdullah ibn Həbib ibn Rəbiə əs-Sulami əl-Kufidir. Məhəmməd (s.a.v) peyğəmbərin sağlığında doğulub. Atası Həbib ibn Rəbiə əl-Sulami Məhəmməd peyğəmbərin səhabəsi olmuşdur. Əbu Əbdürrəhman əl-Sulaminin ya hicri 73 (692/693), ya da hicri 74 (693/694) ildə Kufədə vəfat etdiyi güman edilir.

Əbu Əbdürrəhman əs-Sulami Quran hafizi olaraq Osman ibn Əffan, Əli ibn Əbu Talib, Zeyd ibn Sabit, Abdullah ibn Məsud və Ubeyy ibn Kəbdən Quran oxumağı öyrənmişdir.

Onun tələbələri arasında: Asimə ibn Əbu ən-Nəcudə, Yəhya ibn Vətəba, Ata ibn əl-Saibə, Abdullah ibn İsa ibn Əbdürrəhman ibn Əbu Leyla, Məhəmməd ibn Əbu Əyyub, Əmir əş-Şəbi və İsmayıl ibn Əbu Xalid var idi. Osman ibn Əffanın səltənətindən ölümünə qədər Kufə Böyük Məscidində Quran tilavəti dərsləri keçdiyi bilinir. Əbu Əbdürrəhman əs-Sulami heç vaxt Quran oxumaq üçün ödənc almamışdır.

Əbu Əbdürrəhman əs-Süləmi hədislərin nəqlçisi idi. O, Ömər ibn Xəttab, Osman ibn Affan, Abdullah ibn Məsud, Huzeyfə ibn əl-Yəman, Xalid ibn Valid, Səd ibn Əbu Vəqqas, Əbu Musa əl-Əşəri, Əli ibn Əbu Talib, Əbu əd-Dərda və Əbu Hüreyrədən hədis rəvayət etmişdir. Ondan rəvayət etmişlər: Asim ibn Əbu ən-Nücud, Əbu İshaq əl-Subayi, Əlqamə ibn Mərtəd, Ata ibn əs-Sahib İbrahim ibn Yezid ən-Nahi, İsmayıl ibn Əbdürrəhman əs-Sədi, Səd ibn Ubeydə, Səid ibn Cübeyr , Osman ibn əl-Muğirə əs-Səqəfi, Qeys ibn Vəhb, Müslim əl-Batin, Əbu Hüseyn əl-Əsədi və b.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Ərəbcə Vikipediya (ərəb.). 2003.
2. ↑  تهذيب الكمال للمزي "عَبْد اللَّهِ بن حبيب بن ربيعة نسخة محفوظة 13 مارس 2020 على موقع واي باك مشين
3. ↑  *Mattson, Ingrid.* The Story of the Qur'an: Its History and Place in Muslim Life (ingilis). John Wiley & Sons. 2012-12-07. 103–105. ISBN 978-1-118-25709-8. "Источник". 2022-04-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-10.
4. ↑  *al-Dhahabi, Abu Abdullah Shams al-Din.* Siyar 'Alam al-Nubala' (ərəb). IslamWeb. səh. 268. İstifadə tarixi: 28 May 2021. "Источник". 2016-06-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-10.
5. ↑  سير أعلام النبلاء » بقية الطبقة الأولى من كبراء التابعين » أبو عبد الرحمن السلمي Arxivləşdirilib 2016-06-15 at the Wayback Machine
6. ↑  الطبقات الكبرى لابن سعد - أبو عبد الرحمن السلمي (1) Arxivləşdirilib 2017-12-10 at the Wayback Machine
7. ↑  تهذيب الكمال للمزي » عَبْد اللَّهِ بن حبيب بن ربيعة Arxivləşdirilib 2020-03-13 at the Wayback Machine
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Almaniya Silahlı Qüvvələri (dəqiqləşdirmə).

**Reyxsver** (*alm.* Reichswehr‎: *Reich* "dövlət, imperiya" + *Wehr* "müdafiə") — Almaniyanın 1919-cu ildən 1935-ci ilə qədər mövcud olan və Versal sülh müqaviləsinin icazə verdiyi qədər hüquqlara malik olan silahlı qüvvələri idi.

Versal müqaviləsinə görə, Almaniya ordusu 100.000 nəfər əsgər və 15000 dəniz qüvvəsi ilə məhdudlaşdırıldı və ağır silahlardan (tanklar, bombardmançılar, ağır artilleriya və s.) məhrum edildi. Çünki Birinci Dünya müharibəsində məğlub olan Almaniyanın imzaladığı Versal müqaviləsinin müddəalarına uyğun olaraq təşkil edildi və buna görə də dövrün sadə alman xalqı və həddindən artıq millətçiləri, xüsusən Adolf Hitler tərəfindən rüsvayçılıq simvolu olaraq qəbul edildi.

1935-ci ildə Adolf Hitlerin əmri ilə Reichswehr gizli bir genişlənmə və inkişaf layihəsinə başladı və Birinci Dünya müharibəsinin sonunda imzalanan Versal müqaviləsini ləğv edərək Wehrmacht olaraq dünyaya yeni Alman silahlı qüvvələrinin adını elan etdi.

Reyxswehr iki budağa bölünürdü:

**Reichsheer** (*Quru Qoşunları*)

* 7 piyada diviziyası
* 3 süvari diviziyası (Tanklar və təyyarələr qadağandır + Yalnız ölkə sərhədləri daxilində təhlükəsizliyi təmin etmək üçün kifayət qədər gücə malik idi)

**Reichsmarine** (*Donanma*)

Yalnız məhdud sayda qayıq. (Heç bir sualtı qayığa icazə verilmədi.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Laruss ensiklopediyası · Universalis |
| Normativ yoxlama | GND: 5031652-7 · LCCN: no2010013602 · VIAF: 144652634 · WorldCat VIAF: 144652634 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Almaniya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Hollandiyanın Maas poliqonundan Fau-2 raketinin buraxılışı, 1942-1945-ci illər arası
**"Fau-2"** (*alm.* V-2 — Vergeltungswaffe-2‎, qisas silahı;
digər adı — *alm.* А-4 — Aggregat-4‎, aqreqat) — dünyada uzaq mənzilli ilk ballistik raket. Raket alman konstruktor Verner fon Braun tərəfindən hazırlanmış və İkinci dünya müharibəsinin sonlarına yaxın Vermaxtın silah arsenalına alınmışdır. İlk dəfə Yerin kosmosdan şəklini çəkmişdi. Raket qəzaya məruz qaldı, lakin kamera olan qutunu çıxarmaq mümkün olmuşdu. 

Raketin ilk buraxılışı 1942-ci ilin martında, ilk hərbi məqsədli buraxılışı isə 8 sentyabr 1944-cü ildə baş tutmuşdur. Buraxılan döyüş raketlərinin sayı 3225 olub. O, əsasən mülki əhaliyə (2700-ə yaxın insan həlak olub, əsasən Böyük Britaniya ərazisi, xüsusən də sahəsinin irimiqyaslılığı ilə seçilən London şəhəri) qorxutmaq məqsədilə istifadə edilib. 

Raket birpilləli olub, maye yanacaqla işləyən raket mühərrikinə malik olmuş, şaquli şəkildə buraxılmış və trayektoriyanın aktiv hissəsində proqram mexanizmi və sürəti ölçmək üçün alətlərlə təchiz edilmiş avtonom giroskopik idarəetmə sistemi işə düşüb. Uçuş sürəti - 1,65 km / san (5940 km / saat), uçuşun uzunluq məsafəsi 320 km-ə çatmış, trayektoriya hündürlüyü - 80-90 km olmuşdur. Orta qiymət 119.600 reyxsmark olmuşdur. 

Müharibədən sonra ABŞ, SSRİ və digər ölkələrdə ilk ballistik raketlərin hazırlanması üçün "Fau-2"-dən nümunə kimi istifadə olunmuşdur.
**Reichsmarine** (Azərbaycan dilində mənası: İmperatorluq Donanması) — bütün Weimar Respublikası boyu və Nasist Almaniyasının ilk iki ilində Almaniya Hərbi Dəniz Qüvvələrinin adı idi. 1919-1935-ci illər arasında Reichswehr ilə bir sub şöbə olaraq işləmişdir. Adolf Hitler tərəfindən dəyişiklik həyata keçirilərək 1935-ci ildə *Wehrmacht**ın bir qolu olan Kriegsmarineyə çevrildi.*

Qurulması
---------

16 yanvar 1919-cu ildə Kaiserliche Marinenin yerində Vorläufige Reyxsmarine (Müvəqqəti İmperiya Donanması) yaradıldı. 1 yanvar 1921-ci ildə Reichsmarine adı ilə yeni Alman donanması rəsmi olaraq quruldu.

Versal müqaviləsinin şərtləri ilə Alman Hərbi Dəniz Qüvvələrinin sualtı qayıqlardan ibarət donanması olmayacaqdı. Yalnız 6 döyüş gəmisi, 6 kreyser və 12 destroyer ilə məhdudlaşırdı. Köhnəlmiş döyüş gəmilərinin dəyişdirilməsinin maksimum ölçüsü 10.000 ton ilə məhdudlaşdırıldı.

Sahə və avadanlıqları
---------------------

Versal sülh müqaviləsi Reichsmarineyə yeni silahlar əldə etməyi məhdudlaşdırdı və eyni zamanda onun yeni texnologiyalarla tanış olmasına mane oldu. Bu məhdudiyyətlər Alman Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Müttəfiq qüvvələr> üçün gələcəkdə təhlükə halına gəlməməsini hədəfləmişdi.

1. ↑  *Pipes J.* feldgrau.com.