recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mais Kazım oğlu Süleymanov** - Azərbaycanlı alim, Bakı Dövlət Universitetinin Elmi fəaliyyətin təşkili və innovasiyalar Mərkəzinin direktoru, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

1953-cü il may ayının ikisində Azərbaycan Respublikasının Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Ali təhsilini Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Fizika fakültəsində almışdır. Hal-hazırda Bakı şəhərində yaşayır. Uzun müddət Pakistanın paytaxtı olan İslamabad şəhərində *COMSATS* İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunun Fiziki fakültəsində fəaliyyət göstərmişdir.

Fəaliyyəti
----------

1975-ci ildən Moskva vilayətinin Duna şəhərində yerləşən Birləşmiş Nüvə Tədqiqatları İnstitutunun (BNTİ) Yüksək Enerjilər Laboratoriyasında əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 1980-ci ildə BNTİ-də fizika-riyaziyyat elmləri üzrə namizədlik, 2000-ci ildə isə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 2001-2003-cü illərdə Çex Respublikası Elmlər Akademiyasının Nüvə Fizikası İnstitutunda, 2003-2006-cı illərdə isə yenidən BNTİ-də mütəxəssis alim kimi çalışmışdır. O, beynəlxalq nüfüzlu jurnallarda dərc olunmuş 250-dən çox elmi əsərin müəllifidir. Onun elmi rəhbərliyi ilə 5-dən çox mütəxəssis fəlsəfə doktoru alimik dərəcəsinə layiq görülmüşdür.

### Mükafatları

* Azərbaycan SSR Lenin komsomolu mükafatı (1982)
* Comsats İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunun tədqiqatda məhsuldarlığa görə diplomları
* REA jurnallarında ən yaxşı məqalələrə görə Beynəlxalq Akademik Nəşriyyat şirkətinin   Elm/İnterperiodika mükafatı

İstinadlar
----------

1. ↑  "BDU-da "Üç qardaşın sərvəti" adlı elmi seminar". 2023-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-06-30.
2. ↑  "Mais Süleymanov. Fizika probemləri institutu". 2023-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-06-30.
3. 1 2  Mais Süleymanov (bax səh. 187) // Seyidbəyli, M.H. Azərbaycanın elmi diasporu. - Bakı: Avropa nəşriyyatı, 2017. - 200 s.[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* *COMSATS* İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunun Fiziki fakültəsi
**Bled** (sloven. Bled, *alm.* Veldes‎) — Sloveniyanın şimal-qərb hissəsində yerləşən şəhər. İtaliya və Avstriya sərhəddinə yaxındır. 2002-ci ilin siyahıya alınmasına görə şəhərin əhalisi— 5252 nəfərdir. Şəhər ətrafı yaşayış məntəqələri ilə birlikdə — 10 899 nəfərdir. Bled şəhəri Bled gölü sahilində, Yulian Alpları dağları ətəklərində yerləşir. Şəhər Triqlav Milli Parkından şərqindədir. Ölkənin populyar turizm mərkəzi hesab olunur

Coğrafiyası
-----------

Bled ölkənin paytaxtı Lyublyanadan 45 km şimal-qərbdə və Esenise şəhərindən isə 10 km cənub-şərqdə yerləşir. Şəhərin 8 km şimalından Avstriya sərhəddi, 40 km qərbindən isə italiya sərhəddi keçir. Şəhərin yaxınlığından Lyblyana-Fillah avtomobil maqistralı keçir.

Tarixi
------

Bled qəsri
Bled bölgəsinə slavyanlar VII əsrdə məskunlaşmışdılar. Bled qəsri haqqında ilk dəfə alman Feldes 1004-cü ildə məlumat vermiş. Məlumat əsasən Briksen yepiskopluğundan Müqəddəs II Henriyə olan şikayətdən idi. 1278-ci Bled bütün Krayno ərazisi ili birlikdə Morov vuruşması nəticəsində I Rudolfun tabeliyinə keçdi.

Bled Birinci Dünya müharibəsinə kimi Habsburqların tərkibində olmuş. Bir tək 1509–1816-cı illərdə İllirii əyalətinə daxil edilmişdir.

Avstriya-Macarıstan İmperiyasının parçalanmasından sonra Bled Yuqoslaviya ərazisinə daxil edildi. Şəhər monarx Karaqeorqievlərin evinə çevrildi. Daha sonra isə Yuqoslaviya Kommunistlər İttifaqının Baş katibi İosip Broz Titonun yay rezidensiyası kimi istifadə olunurdu. 1991-ci ildən Bled müstəqil Sloveniyanın təribindədir.

Görməli yerləri
---------------

Bled gölü — təmiz sulu gözəl dağ gölü. Gölün ortasında Uspeniya gözətçi qalası yerləşir. Bled qəsri — hündürlüyü 130 metr olan qaya çıxıntısı üzərində inşa olunub. 1004-cü ildə yada salınır və dəfələrlə genişləndirilmiş, bərpa olunmuşdur.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt
* О Бледе на официальном туристическом портале Словении (ing.)

İstinadlar
----------

1. ↑  Плетерский А. Становление славянской государственности в Восточных Альпах Arxivləşdirilib 2019-05-28 at the Wayback Machine // Studia Slavica et Balcanica Petropolitana 2012. № 2 (12)
**Əli bəy Verdiyev** — ilk azərbaycanlı mühəndis-pilotlardan biri.

Həyatı
------

Əli bəy Verdiyev 1891-ci il yanvarın 1-də Yelizavetpol şəhərində (indiki Gəncə) anadan olub. Verdiyev Yelizavetpol gimnaziyasını bitirdikdən sonra, Qori müəllimlər seminariyasına daxil olub. 1910-cu ildə Əli bəy Verdiyev Parisə yola düşüb. Burada o, Fransa Politexnik Məktəbinin mühəndis-mexanik fakültəsində avia və avtonəqliyyat vasitələrinin təmiri ixtisası üzrə təhsil alıb.

Beynəlxalq Aeronavtika Federasiyasının Paris bölməsi tərəfindən Əli bəy Verdiyevə verilən aviasiya patenti.  
Azərbaycan Tarixi Muzeyi, Bakı.
Verdiyev Fransanın müxtəlif hava nəqliyyatı müəssisələrinin əməkdaşı olduğu zaman aviasiya ilə maraqlanmağa başlayıb. Birinci Dünya Müharibəsi illərində mühəndis-mexanik işləmişdir. Əli bəy Verdiyev 1916-cı ildə Fransanın aviapilotaj məktəbində hazırlıq kursu keçmişdir. Beynəlxalq Aeronavtika Federasiyasının Paris bölməsi tərəfindən verilən aviasiya patentinə əsasən, Əli bəy Verdiyev 1916-cı il iyunun 22-də "pilot-aviator" normativlərini tam yerinə yetirərək bu ada layiq görülmüşdür.

Əli bəy Verdiyev məzunu olduğu məktəbdə qalmış və buradakı rus kursantlarına uçuş dərsləri vermişdir. Verdiyev paralel olaraq təlimçi kimi yeni konstruksiyalı təyyarələrin sınaq uçuşlarında iştirak edir və həmçinin mühəndis-mexanik kimi təyyarələrin sazlığına nəzarət edirdi.

1918-ci ildə Əli bəy Verdiyev öz müstəqilliyini elan etmiş Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə qayıdıb. Verdiyev Bakı şəhərində mühəndis-mexanik kimi əmək fəaliyyətini davam etdirib. 1920-ci ildə ölkədə sovet hakimiyyəti qurulub. Yeni hakimiyyətə təzə mütəxəssislər lazım idi, Verdiyev də bu mütəxəssislərdən biri idi. O, 1923-cü ildə toxuculuq sənayesi üçün dəzgahlar alınması üçün Lion şəhərinə ezam olunub.

Əli bəy Verdiyev Böyük Vətən müharibəsi illərində Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının Dövlət Plan Komitəsində işləyib. Verdiyev 1953-cü ildən 1957-ci ilədək Dövlət Plan Komitəsinin material balanslar şöbəsində böyük mühəndis vəzifəsində çalışıb. 1957-ci ildə təqaüdə çıxıb. Buna baxmayaraq, o, öz köhnə kollektivi ilə işləməyə davam edirdi.

Əli bəy Verdiyevin ölümündən sonra qızı Nuriyyə xanım ona aid olan bəzi materialları Azərbaycan Tarixi Muzeyinə təhvil verib.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Мамедов, 2014. səh. 61
2. ↑  "Azərbaycanın ilk təyyarəçilərindən biri–Əli Verdiyev". Xalq qəzeti. 2016-03-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-30.
3. 1 2 3 4  Мамедов, 2014. səh. 62
4. ↑  Abasov, 2015. səh. 6

Ədəbiyyat
---------

* *Мамедов М.* Авиаторы Азербайджана в годы Первой мировой войны (Журнал "Наследие"). 2014.
* *Abasov C.* Azərbaycan mülki aviasiyası: keçmişi, bugünü və gələcəyi (525-ci qəzet). 2015.

Xarici keçidlər
---------------


**Vikianbarda** **Əli bəy Verdiyev** ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Azərbaycan mülki aviasiyası: keçmişi, bugünü və gələcəyi
* Muzey əməkdaşının "Parisdə aviasiya məktəbində təhsil alan azərbaycanlı pilot" adlı məqaləsi dərc olunub Arxivləşdirilib 2015-02-10 at the Wayback Machine
* AZƏRBAYCAN AVİASİYA TARİXİ
**Maksim Paşayev** (*ukr.* Максим Пашаєв; d. 4 yanvar 1988, Krasnıy Luç, Luqansk vilayəti, Ukrayna SFSR, SSRİ — ö.. 12 dekabr 2008, Qradijsk, Qlobinsk rayonu, Poltava vilayəti, Ukrayna) — Azərbaycan əsilli ukraynalı futbolçu. "Dnepr" və "Krivbas" klublarının heyətində müdafiəçi mövqeyində çıxış edib.

Həyatı
------

### Klub karyerası

Maksim Paşayev futbolçu karyerasını Kremençuk şəhərinin "Atlant" klubunda başlayıb. 2004-cü ildə Paşayev Dnepropetrovskun "Dnepr" komandasının gənclərdən ibarət heyətinə cəlb edilib. Maksim üç il ərzində "Dnepr"in əvəzedici heyətində çıxış edib və bu müddət ərzində 64 oyun keçirib, 1 qol vurub.

2007-ci ildə Paşayev Krivoy Roq şəhərini təmsil edən "Krivbas" klubuna icarəyə verilib. 2007-ci il iyulun 14-də keçmiş komandası "Dnepr"ə qarşı oyunda Ukrayna çempionatında debüt edib. Bu oyun "Krivbas"ın 0:2 hesablı məğlubiyyətilə başa çatıb. 2007-08 mövsümündə Ukrayna çempionatında "Krivbas"ın heyətində 29 oyuna çıxıb və 1 qol vurub.

2008-ci ildə Paşayev "Dnepr"ə qayıdıb və 2008-09 mövsümündə çempionatda 17 görüşdə forma geyinib.

### Yığma karyerası

2006-ci ilin oktyabrında Paşayev Belarusun gənclərdən ibarət yığması ilə keçirilən yoldaşlıq oyununda qardaşı Pavellə birlikdə Ukraynanın gənclərdən ibarət yığmasında debüt edib. Bu görüş Ukrayna yığmasının qələbəsi ilə başa çatıb — 3:0. Maksim sonralar Ukraynanın gənclərdən ibarət yığmasının kapitanı olub.

### Ölümü

Paşayev 2008-ci il dekabrın 11-də "Mitsubishi Outlander" markalı avtomobili ilə Kiyevdən Kremençuka qayıdan zaman, Qradijsk şəhəri yaxınlığında avtomobil qəzasına uğrayıb. Paşayev buz bağlamış yolda idarə etdiyi avtomobillə hərəkət edərkən idarəetməni itirib və maşını dərəyə aşırıb. O, ağır vəziyyətdə Qradijsk şəhər xəstəxanasının reanimasiya şöbəsinə yerləşdirilib. Paşayev ertəsi gün reanimasiya şöbəsində dünyasını dəyişib.

Şəxsi həyatı
------------

Maksimin qardaşı Pavel də peşəkar futbolçudur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Братья Пашаевы дебютировали в «молодёжке» // *fcdnipro.ua*
2. ↑  "Футболист "Днепра" Максим Пашаев умер сегодня в больнице // *[[Komsomolskaya pravda (qəzet, Rusiya)|Komsomolskaya pravda]]*". 2021-07-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-27.
3. ↑  "Игрок «Днепра» после аварии умер в больнице // *[[Komsomolskaya pravda (qəzet, Rusiya)|Komsomolskaya pravda]]*". 2021-07-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-27.
4. ↑  "Защитник «Днепра» попал в аварию // *podrobnosti.ua*". 2023-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-27.
5. ↑  Скончался игрок "Днепра" и молодежной сборной Украины // *Kommersant*

Xarici keçidlər
---------------

* *Soccerway.com* saytında profili (ing.)
* Maksim Paşayev. Ukrayna Futbol Federasiyasının rəsmi saytındakı profili  (ukr.)
**Şəmsəddin Əşrəf oğlu Axundov** ({{DVTY}} şablonu boşdur ) — Milli Aviasiya Akademiyasında ictimaiyyətlə əlaqə üzrə prorektor, mədəniyyət nazirinin sabiq müavini.

Həyatı
------

Şəmsəddin Axundov 1956-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetini jurnalistika ixtisası üzrə bitirib. Mədəniyyət Nazirliyində metodist-inspektor, baş metodist, şöbə müdiri vəzifələrində çalışıb (1956-1965).

İctimai-siyasi fəaliyyəti
-------------------------

Mədəniyyət İşçiləri Həmkarlar İttifaqı Respublika Komitəsində məsul katib, sədr (1965-1969) olmuş, Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Şurasında şöbə müdiri vəzifəsində işləmişdir (1969-1981). 1981-1987-ci illərdə M.F.Axundov adına Respublika Kitabxanasında elmi işlər üzrə direktor müavini vəzifəsində çalışmışdır. 1988-2001-ci illərdə Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyində mədəni-maarif müəssisələri idarəsində rəis, mədəni-maarif, kitabxana və muzey işləri baş idarəsində rəis, 1991-ci ildən nazir müavini vəzifələrində çalışmış, həmçinin Azərbaycan Respublikası Nazirlər Şurasının qərarı ilə Mədəniyyət Nazirliyinin Kollegiya üzvü kimi fəaliyyət göstərmişdir.

0, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin 7 sentyabr 2001-ci il tarixli 802 nömrəli sərəcanmı ilə mədəniyyət nazirinin müavini vəzifəsindən azad edilmişdir.

2005-2011-ci illərdə Milli Aviasiya Akademiyasında yaradılmış "Aviasiya tarixi muzeyi"nin direktoru olmuşdur.

Təltifləri
----------

2001-ci ildən dövlət qulluğu təqaüdünə çıxmışdır. "Şərəf nişanı" və "Qırmızı əmək bayrağı" ordenləri, "Əmək rəşadətinə görə", "Əmək igidliyinə görə", "Uzunmüddətli fədakar əməyə görə" medalları, "SSRİ Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri sərgisi"nin Qızıl medalı, "Əla mədəniyyət işçisi" və Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının "100 illik" medalları ilə təltif olunmuşdr. 1978-ci ildə isə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Həyətinin fərmanı ilə "Əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ş. Ə. Axundovun Azərbaycan Respublikası mədəniyyət nazirinin müavini vəzifəsindən azad edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI". 2022-08-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-11.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-09-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-17.
Məşhur Qədim Roma islahatçıları Tiberi Semproni Qrakxus və Qay Semproni Qrakxus.

Tiberi Semproni Qrakxus
-----------------------

 *Əsas məqalə: Tiberi Semproni Qrakxus*
**Tiberi Semproni Qrakxus** (e.ə.162 - e.ə.133) — məşhur Qədim Roma siyasi xadimi. Qədim Romada torpaq islahatların təşəbbüskarı olan iki qardaşdan biri. Qay Semproniy Qraqxusun böyük qardaşı.

Qay Semproni Qrakxus
--------------------

 *Əsas məqalə: Qay Semproni Qrakxus*

Qrakxus qardaşlarının islahatlarının əhəmiyyəti
-----------------------------------------------

Qrakxların islahatlarının əhəmiyyəti böyük idi. Onların əsas nəticəsi siyasi böhranın və silahlı mübahisənin başlaması idi. Qrakxlar həll edilməsi vacib olan bir sıra qanun layihələri irəli sürdülər: müttəfiqlər məsələsi, aqrar məsələ, əyalətlərin idarəsi, məhkəmələrin yenidən təşkili və s. Qrakxlar hərəkatı demokratik hərəkatın təzahürü idi, ancaq onun zəif yerləri də aşkar olundu. Buna baxmayaraq romalıların və italiklərin geniş təbəqləri bu mübarizəyə cəlb olundular. Qrakxçı hərəkatı yeni siyasi stil yaratdı, xalq yığıncağına arxalanan siyasət. Belə növ siyasilər -populyarlar adlandırılırdı. Onlar çeşidli idi, lakin müəyyən ümumilikləri vardı. Mübahisə yeni mərhələyə qədəm qoydu.

İstinad
-------

* История древнего мира. Упадок древних обществ. Главная редакция восточной литература. Москва 1989 səh. 25-28
**Pirdirəyi** — Şamaxı şəhərindən şimal-qərbdə, Gülüstan qalasının qalıqlarından şərqdə yerləşən dağ. Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 1049,4 m, şəhər səviyyəsindən isə 350 m.

X əsrin birinci rübündə Şamaxının Şirvanşahların paytaxtı və Şirvanın mühüm və vacib şəhərlərindən biri olduğu zaman, Pirdirəyi dağının zirvəsində "pir" ziyarətgahı var idi ki, həmin dövrdə şəhərlərdə və kəndlərdə müasir Azərbaycanın ərazisində onlara tez-tez rast gəlmək olardı.

Arxeoloji tədqiqatlar
---------------------

Dağın dibindəki arxeoloji tədqiqatların materialları bu ərazinin erkən orta əsrlərə qədər olan tarixini əks etdirir. Dağın şərq dibinin yaxınlığında erkən orta əsrlər dövrü üçün səciyyəvi olan keramik qabların çoxsaylı parçaları tapılmışdır. Sara Aşurbəylinin sözlərinə görə, bu tapıntılar vaxtilə Şamaxı yaxınlığında böyük yaşayış məskəninin olduğunu göstərilər.

1967-ci ildə arxeoloqlar dağın dibində yastı qapaqlı və qulpları qabağa çıxan keramik qabların çoxsaylı qırıntılarını yığmışdılar. Taxıl ovma, həvəngdəstəni və üzüm sıxma vannaları şəklində daş alətlər aşkar olunmuşdur. Bu tapıntılar orta əsrlərə xarakterik olan istehsal texnikasının tənəzzülünü göstərir. Arxeoloq Hüseyn Ciddinin sözlərinə görə, bu tənəzzül Bizans, xəzərlilər və sasanilərin arasında olan müharibələr kimi xarici amil və feodal cəmiyyətinin formalaşması kimi daxili amil ilə bağlı idi.

Şamaxı şəhərindən 1 kilometr şimalda yerləşən Piridirəyin geniş yaşayış məskəni Kür-Araz mədəniyyəti materiallarıyla zəngindir. Bu məskən şumlanıb və üzümlüklərlə tutulub. 1970-ci ilin arxeoloji qazıntılar zamanı yaşayış məskəninin ərazisində əkinçilik məhsullarının emalı üçün istifadə olunan daş alətlər, nalşəkilli ocaq altlıqları və keramik qablar aşkar edilmişdir. Yığılmış keramika arasında bəzəkli olanı da var, həmçinin açıq-kremli çalarlı maye gil örtüklü olan saxsı qırıqlar tapılmışdır. Arxeoloq İdeal Nərimanovun sözlərinə görə, Piridirəyi yaşayış yeri Kür-Araz mədəniyyətinin ilkin məskənlər sırasına aiddir.

Qalereya
--------

* Şamaxı şəhərindən görüntüŞamaxı şəhərindən görüntü
* Adam Olearinin kitabındaki rəsmdəAdam Olearinin kitabındaki rəsmdə
* Yan Streysin kitabındaki rəsmdəYan Streysin kitabındaki rəsmdə
* Engelbert Kempferin çəkdiyi rəsmdəEngelbert Kempferin çəkdiyi rəsmdə

İstinadlar
----------

1. 1 2  Топографическая карта К-39-122, Шемаха, 1985. (rus)
2. 1 2 3  Sara Aşurbəyli Государство Ширваншахов. — Б.: Элм, 1983. — səh.. 105. — 341 səh. (rus)
3. ↑  Джидди, 1981, səh. 25 (rus)
4. ↑  *Hüseyn Ciddi* О памятнике Пирдиреки // Доклады Академии наук Азербайджанской ССР. — 1968. — Т. XXIV, № 12. — səh. 54–57.
5. ↑  İdeal Nərimanov*.* Поселения Пирдереки и Девечи // Археологические открытия 1970 года. — М.: Nauka, 1971. — səh. 392.

Ədəbiyyat
---------

* Hüseyn Ciddi О памятнике Пирдиреки // Доклады Академии наук Азербайджанской ССР. — 1968. — Т. XXIV, № 12. — səh. 54–57. (rus)
* Hüseyn Ciddi Средневековый город Шемаха (IX–XVII века). — Б.: Элм, 1981. — 174 səh. (rus)
**1.Uzantı** – faylın adında: faylın adını tamamlamaq və ya faylı təsvir etmək məqsədilə onun adına artırılan simvollar yığını. Məsələn, MS-DOS əməliyyat sistemində faylın adı səkkizədək simvoldan, sonra nöqtədən (.) və uzunluğu üçədək olan uzantıdan ibarət olur. Uzantını istifadəçi də verə bilər, proqram da (məsələn, MYDATA.NEW); ikinci halda bu uzantı həmin proqram üçün xüsusi anlam daşıyır. Məsələn, uzantısı BAS olan fayllar, adətən, BASIC dilinin proqramları olur, uzantıları COM və EXE olan fayllar isə MS-DOS sisteminin yükləyə və başlada bildiyi icra (çalışdırılabilən) proqramlardır.
  

**2. Genişləndirmə** – hesablama texnikasının müxtəlif (çeşidli) sahələrində bu termin fərqli anlamlar daşıya bilər. Məsələn, o, hər hansı konkret yığına əlavə simvollar artırmaq üçün istifadə olunan kodların istifadə olunan kodların genişləndirilmiş yığını ola bilər. Proqramlaşdırmada genişləndirmə, proqramın imkanlarını artıran və ya onun səmərəliliyini yüksəldən proqram və ya proqram modulu ola bilər.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı
**Soldier of Love** – ingilis R&B və soul qrupu Sadenin çıxardığı sinql. Sinqlın dünya təqdimatı 8 dekabr, 2009-cu il tarixində keçirilib.

Mahnı Sadenin on illik fasilədən sonra səbirsizliklə gözlənilən və 8 fevral 2010-cu ildə təqdimatı keçirilən onuncu studio albomu Soldier of Lovedan olan ilk sinqldır. Mahnının Billboard Hot 100-də debütü 54-cü yerdə olub.

Mahnı Sade Adu və qrupun digər üzvləri tərəfindən birgə yazılıb. Sinql Billboard R&B chartsda dekabrın doqquzunda 45-ci yerdə debüt edib. Bir neçə gün sonra isə Şadenin rəsmi web saytında ictimaiyyətə təqdim edilib.

Mahnı həmçinin ABŞ teleserialı Lostun sonuncu, altıncı sezonunda soundtrack kimi istifadə edilib.

Mahnının klipinin rejissoru Britaniya rejissoru Sophie Mullerdir. Klipdə səhrada rəqs edən və hərbi yürüş keçirən əsgərlər təsvir olunub.

Kompozisiyaları
---------------

| 
US Wal-Mart CD single |
| --- |
| № | Başlıq | Musiqi | Müddət |
| 1. | Soldier of Love  | S. Adu, S. Matthewman, P.S. Denman, A. Hale, P.A. Cook | 5:58 |
| 2. | Flow (from the album *Lovers Rock*)  | S. Adu, S. Matthewman, P.S. Denman, A. Hale | 4:34 |

| 
iTunes Edition |
| --- |
| № | Başlıq | Musiqi | Müddət |
| 1. | Soldier of Love (Radio Edit)  | S. Adu, S. Matthewman, P.S. Denman, A. Hale, P.A. Cook | 4:33 |

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* YouTube – da bax
**Natiq Gülməmmədov** (10 iyun 1955, Naxçıvan Muxtar Respublikası – 19 noyabr 2022) — Azərbaycanın tanınmış teatr xadimi. A. Şaiq adına Azərbaycan Kukla Teatrının keçmiş direktor müavini.

Həyatı
------

Gülməmmədov Natiq Məmməd oğlu 1955-ci il iyunun 10-da Naxçıvan MR Şərur rayonunda anadan olmuşdur. 1972-ci ildə Qarabağlar kənd orta məktəbini bitirmişdir. 1984-cü ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun "mədəni maarif" fakültəsinə daxil olub, 1991-ci ildə İnstitutu bitirmişdir.

İş fəaliyyəti
-------------

1973–1979-cu illərdə Naxçivan Dram Teatrında müxtəlif sahələrdə işləmişdir. 1980–1988-ci illərdə Musiqili Komediya Teatrında bədii quruluş hissə müdiri, 1988–1997-ci illərdə Akademik Milli Dram Teatrında baş inzibatçı, 1997–2003-cü illərdə Musiqili Komediya Teatrında baş inzibatçı, 2003–2010-cu illərdə Akademik Milli Dram Teatrında direktor müavini, 2010–2015-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrında direktor müavini, 2015-ci ildən 2016-cı ilədək Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında direktor müavini vəzifələrində çalışmışdır.

2016-cı ilin yanvar ayından Akademik Milli Dram Teatrına sərəncamçı direktor vəzifəsinə təyin olunmuşdur. 2016-cı il dekabr ayında Akademik Milli Dram Teatrının sərəncamçı direktor vəzifəsindən azad edilib və həmin ay Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrında direktor müavini vəzifəsinə təyin edilib. 2022-ci ildən yaşı ilə əlaqədar təqaüdə çıxıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-19.
**Esperanto adası** — Zed adaları arxipelaq qrupunun ən böyük və ən şimal-qərbdəki adasıdır. Ada Antarktidanın Varna yarımadasının Livinqston adasının şimal sahillərində yerləşmişdir. Ada buzlaqlardan azaddır və qayalardan təşkil olunmuşdur. Hündür nöqtəsi 290 m, uzunluğu 950 m, eni 900 m, səthinin sahəsi isə 56 hektardır. Ada qonşu ada olan Fanaqoriya adasından 70 m, Livinqston adasının Vilyams burnundan isə 2.7 km şimal-qərbdə yerləşmişdir. Ada 19-cu əsrdə ağ sənayeçilər tərəfindən kəşf olunmuşdur.

Ada süni dillərdən biri olan Esperanto dilinin adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Esperanto adası 62°25′43″ c. e. 60°10′23″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Britaniya xəritəsinə 1968-ci ildə, Çili xəritəsinə 1971-ci ildə Argentina xəritəsinə 1980-ci ildə, Bolqarıstan xəritəsinə 2005 və 2009-cu ildə daxil edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* 60° S cənub enliyindəki Antarktida adalarının siyahısı
* ATEK

İstinadlar
----------

1. ↑  L. L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* Esperanto Island.
**Kəşmir münaqişəsi** — Pakistan və Hindistan arasında tarixi Kəşmir vilayəti üstündə həll olunmamış problem.

1947-ci ilin avqustunda yaradılan müstəqil Hindistan dövləti Kəşmiri öz ərazisinə qatmağa çalışır. Hal-hazırda Kəşmirin şimal-qərbi Pakistanın, qalan hissəsi isə Hindistanın (1949) nəzarəti altındadır. 1956-cı ildə Kəşmir "Hindistan İttifaqının tərkib hissəsi" elan edildi. Hindistanla Pakistan arasında bir neçə dəfə hərbi münaqişə baş versə də bu problem hələ də öz həllini tapmamışdır.

Azərbaycan bu münaqişədə Pakistanı dəstəkləməkdədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Prezident: "Azərbaycan Kəşmir məsələsində Pakistanı hər zaman dəstəkləyib və bu dəstək davam edəcək"". 2023-07-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-15.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç |




|  |  |
| --- | --- |
|  | *Pakistan ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Hindistan ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Cırtdan.TV 2013-cü ildə fəaliyyətə başlamışdır. Azərbaycanda uşaqlar və gənc analar üçün nəzərdə tutulmuş video arxivli ilk veb saytdır (www.cirtdan.tv). Cırtdan TV veb lahiyəsi Azərbaycan dilində cizgi filmlərinin sayına görə Azərbaycanda ən böyük saytdır. Saytda 100-dən çox Azərbaycan dilində dublyaj olunmuş cizgi filmi var. Həmçinin rus dilində və türk dilində cizgi filmləri və ailəvi filmlər mövcuddur. Saytın Ailəvi Filmlər bölümündə 60-dan çox Azərbaycan dilinə dublyaj olunmuş filmlər yerləşdirilmişdir. Seriallar, Video dərslər və Video/Foto Arxiv kimi bölümləri də vardır. Analar üçün geniş bloggerlə bölümündə 2016-cı ildən etibarən Mərkəzi Gömrük Xəstəxanasının Baş Genekoloqu Uzman Doktor Hakan Tanrıverdi mütəmadı olaraq həftəlik məqalələrini dərc elətdirməyə başlamışdır.

2013-cü Bakutel sərgisinin iştirakçısı olmuşdur.

2014-cü ildə Cırtdan TV-nın sahibi İlkin Haqverdiyev(İlkin Hakhverdiyev) Azərbaycan Respublikasi Mədəniyyət və Turizm naziri Əbülfəz Qarayev ilə görüş nəticəsində təşəkkürnamə almışdır.

2014-cü ildə ANS Şirkətlər Qrupunun prezidenti Vahid Mustafayev ilə görüş nəticəsində ANS-in dublyaj etdiyi cizgi filmləri rəsmən saytda yerləşdirməyə icazə verilib.

2015-ci ildən etibarən Rabitə və İnformasiya Texnoloqiyalari Nazirliyinin nəzdində olan Yüksək Texnologiyalar Parkının (High Tech Park) daimi rezidentidir.

2017-ci ildə Skolkovanın təşkilatçılığı ilə olan "Open İnnovations STARTUP TOUR" Bakunun iştirakçısı və finalçısı olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-01-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-13.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-13.
3. ↑  "Стартап-тур в Баку выявил большой потенциал IT-технологий Азербайджана". 2022-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-16.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan animasiyası
* Animafilm Beynəlxalq Animasiya Festivalı
* Azərbaycan cizgi filmlərinin siyahısı

Xarici keçidlər
---------------

* cirtdan.tv — Cırtdan TV rəsmi saytı
**Natiq Vəli oğlu Qocayev** (d.5 sentyabr 1972, Baki ş.) — jurnalist, "Tərəqqi" medalı mükafatçısı.

Həyatı
------

1972-ci il 5 sentyabrda Baki şəhərində ziyallı ailəsində anadan olub. 
Atası Vəli Qocayev, fizika-riyaziyyat elmləri üzrə professor, Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetide 50 ilə yaxın çalışmışdır. 

Natiq Qocayev Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində təhsil almışdır.

24 fevral 2019-ci il tarixində Bakı şəhərində vəfat edib.

4 fevral Natiq Qocayevin atası Vəli Qocayev vəfat edib.

Əmək fəaliyyəti
---------------

Jurnalist Natiq Vəli oğlu Qocayev 1998-ci ildən bəri fasiləsiz olaraq Azərbaycan mətbuatında çalışır. Bu müddət ərzində o, Natiq Qocaman təxəllüsü ilə "Polis", "Serial" qəzetlərində, həmçinin müstəqil Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatını mətbuat səhifələrində müntəzəm olaraq və obyektiv şəkildə şərh etmişdir. 

2011-ci ildən fəaliyyətə başlayan "Mediainfo" xəbər agentliyi N.V.Qocayevin rəhbərliyi ilə müstəqil Azərbaycanın bugünkü uğurlarını təhlil və təbliğ edir. Ermənistan və Azərbaycan Respublikalarının milli qəhrəmanlarının müqayisəli şəkildətəhlilini əks etdirən yazı isə Türkiyə mətbuatının diqqətini cəlb etdiyindən, CNN Türk, DHA müxbirləri adıçəkilən məqalə barədə xüsusi süjet hazırlamışlar. Müəllifin sosisal məsələləri əks etdirən, tolerantlıq, gender mövzularını əhatə edən yazıları bir neçə dəfə KİVDF-nin mükafatına və diplomuna layiq görülmüşdür. 

Natiq Qocaman uzun müddət ölkənin ən populyar qəzeti olan "Oxu məni" qəzetinin təsisçisi və baş redaktoru vəzifəsində çalışıb. Mediapress İnformasiya Agentliyinin baş redaktoru olub.

Mükafatları
-----------

* Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 2015-ci il 15 iyul tarixli 1322 nömrəli Sərancamı ilə Qocayev Natiq Vəli oğlu "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.
* Bir neçə KİVDF-nin mükafatına və diplomuna layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Tanınmış jurnalist". 2023-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-05.
2. ↑  "Azərbaycan Respublikasının KİV nümayəndələrinin təltif edilməsi". 2021-01-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-05.

Xarici keçidlər
---------------

* Qocayev Natiq Vəli oğlu deputatlığa namizədliyini irəli sürüb.
**Türkmən** şifahi xalq ədəbiyyatının ən geniş yayaılmış janrı dastanlardır. Türkmənlər bu janrı "dessan", "epos", "anonim dessan", "avtorlu dessan" və s. kimi terminlərlə adlandırırlar. Beymuhammet Ataliyeviç Garriyev 1947-ci ildə dastanları belə təsnif etmişdir:

**1. Qəhrəmanlıq dastanları:**

"Goroqlı", "Yusup-Ahmet", "Alı bey Balı bey", "Dövletyar" və s. dastanlarda türkmənlərin tarixi, qəhrəmanlıq keçmişi, yadellilərə qarşı mübarizəsi bədii əksini tapmışdır. Qəhrəmanlıq dastanlarında qəhrəmanın doğumu, ad alması, təlim və tərbiyəsi, ata-silaha yiyələnməsi, yaxınları ilə vidalaşaraq düşmənlərinə qarşı mübarizəyə qalxması və sairədən bəhs edilir.

**2. Məhəbbət dastanları:**

"Şahsenem bile Qarip", "Yusup bile Züleyxa", "Zöhre bile Tahir", "Gül-Senuber", "Necep oğlan", "Aslı bile Kerem", "Xuyrlukqa-Xemra", "Sayatlı Xemra" və s. dastanlarında əsas süjet məhəbbət üzərində qurulmuşdur. Bu əsərlərdə qəhrəmanın aşiq olması, sevgilisinə qovuşmaq üçün yola çıxması və yolçuluğu zamanı qarşısına çıxan maneələrdən bəhs edilir.

**3. Dini dastanlar**

İslamiyyətin qəbulundan sonra türk dastan ənənəsinə bu dinlə bağlı bir çox motivlər daxil olmuşdur. Bu mövzuda yaranan dastanlar əsasən Həzrət Əli və digər böyük insanların adı ilə bağlıdır. "Baba Rövşən", "Zeynelarap ve Muhemmethanapye", "Kırk hedis" və s. dastanlarında türkmənlərə məxsus dini baxışlar üstünlük təşkil edir. Türkmən xalq ədəbiyyatının incisi "Göroğlu" baxşılar tərəfindən ən çox ifa olunan qəhrəmanlıq dastanıdır. Bu eposda real hadisələrlə yanaşı, mifoloji ünsürlər üstünlük təşkil edir və obrazlar türkmən ruhuna uyğunlaşdırılmışdır. "Göroğlu" dastanının qəhrəmanı ətrafına topladığı qırx igidlə vətənini, xalqını bəlalardan qoruyur, bu yolda dəfələrlə ölüm-dirim savaşına girir. Dastan qəhrəmanlarının səfər etdikləri ərazilər içərisində Türkmənistanla yanaşı, Qafqaz, Azərbaycan və Gürcüstan coğrafiyasına aid yerlər də vardır. Epos ənənəvi olaraq nəsr və nəzm hissələrindən ibarətdir.
Türkmən məhəbbət dastanları təxminən XVI–XVII əsrlərdə yaranmışdır. Bu dastanlarda real həyat hadisələrilə mifik elementlər bir-birilə sıx bağlıdır.

Qaynaqlar
---------

1. "Göroğly", Türkmen Dövlet Neşriyat Gulluğu, Aşgabat, 2012

2. "Xuyrlukqa – Xemra", "Sayatlı Xemra" (Türkmen söyqi dessanları), Moskva, 1971

3. Şahin H. Türkmen destanları ve destançılıq geleneği, Konya, 2010

4. Türkmən məhəbbət dastanları. Azərbaycan türkcəsində nəşrə hazırlayanı və ön sözün müəllifi prof.dr. Almaz Həsənqızı, Bakı: Azərnəşr, 2022
**Naxçıvan məhəllələri** — XX əsrin əvvəllərində Naxçıvan şəhəri on əsas məhəllədən ibarət idi: 

1. Zaviyə məhəlləsi
2. Şahab məhəlləsi
3. Pirqamış məhəlləsi
4. Əlixan məhəlləsi
5. Sarvanlar məhəlləsi
6. Gömayıl məhəlləsi
7. Xoşulu məhəlləsi
8. Atabəylər məhəlləsi
9. Qurdlar məhəlləsi
10. Qala məhəlləsi

Qaraağac məhəlləsi
------------------

Naxçıvanda tikinti-quraşdırma idarəsini ətrafında yerləşir. 1918-ci ildə məhəllədə bir neçə yüz gənc silahlanıb,torpaqlarının bir qarışını da xarici düşmənlərə, erməni təcavüzkarlarına verməyəcəklərinə and içmişdilər. 1990-1993-cü illər Sədərək döyüşləri bunu bir daha sübut edib.

Qoçaltı məhəlləsi
-----------------

Adı türk xalqlarının totem, onqon saydıqları qoyunla — ağ və qara qoçla bağlıdır. Burada daşdan düzəldilmiş qədim qoç-qoyun heykəlləri var imiş. Şəhər əhalisi əlamətdar günlərdə, bayramlarda buraya yığışıb şənliklər keçirərmişlər.

Şahab məhəlləsi
---------------

Şahab mələsinin adı 1590 cı il Osmanlı mənbələrində çəkilir. Qədim məhəllə "Qurdlar", Pirqəmiş və Anbar məhəllələri arasında yerləşərək,Bazar çayından axan "Söyüdlü arx"ın qurtaracağındadır. Məhəllədə Şahab məscidi yerləşir. Pir Xamuş xanəgahı bu məhəllədə yerləşir.

Mənbə
-----

* Naxçıvan əyalətinin müfəssəl dəftəri. Bakı, "Şuşa", 2000.

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan Ensiklopediyası. Bakı. 2002. səh. 250. ISBN 5-8066-1468-9.
2. ↑  Naxçıvan Ensiklopediyası. Bakı. 2002. səh. 290. ISBN 5-8066-1468-9.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2021-03-07 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-05-15.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2023-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-15.

| ⛭Naxçıvan məhəllələri |
| --- |
| 
* Anbar məhəlləsi
* Atabəylər məhəlləsi
* Ağabəylər məhəlləsi
* Babək məhəlləsi
* Buzxana məhəlləsi
* Cığatay məhəlləsi
* Gömayıl məhəlləsi
* Pirqəmiş məhəlləsi
* Qala məhəlləsi
* Qurdlar məhəlləsi
* Sarvanlar məhəlləsi
* Xoşulu məhəlləsi
* Şahab məhəlləsi
* Əlincə məhəlləsi
* Əlixan məhəlləsi
* Ərsəni məhəlləsi
* Zaviyə məhəlləsi

 |
**Nağı Axundov** (dekabr 1920, Salyan, Salyan qəzası) — Bərdə Şəhər Partiya Komitəsinin birinci katibi.

Həyatı
------

1920-ci ilin dekabr ayında Salyan şəhərində anadan olmuşdur. O, 1935-ci ildə 1 nömrəli orta məktəbi bitirdikdən sonra Salyan kənd təsərrüfatı texnikumuna daxil olmuş, 1939-cu ildə həmin texnikumu bitirdikdən sonra Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin göndərişi ilə
Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində işə başlamışdır. 1939-cu ilin sentyabr ayında ordu sıralarına çağırılmış, iki orta hərbi
məktəb bitirmiş, leytenant rütbəsində orta tank tağımının komandiri kimi Kursk məntəqəsində vuruşmuş, 1943-cü ilin iyulunda ağır yaralanandan sonra Sovet ordusu sıralarından tərxis olunmuşdur.

1944-1951-ci illərdə Salyan rayonunda sovet və partiya işlərində çalışmışdır. 1951-ci ildən Azərbaycan KP Salyan Rayon Komitəsinin katibi, ikinci katibi olmuşdur. 1958-1962-ci illərdə Salyan Rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri vəzifəsində işləmiş, partiya məktəbində oxumuşdur. 1963-cü ildən Bərdə Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi işləmiş, daha sonralar yenidən Salyan Rayon İcraiyyə Komitəsinin
sədri, Kolxoz-Sovxoz İstehsalat İdarəsinin rəisi və 1965-ci ildən Azərbaycan KP Puşkin PK-nin birinci katibi vəzifələrində çalışmışdır.

Salyan Rayon Partiya Komitəsinin katibi, ikinci katibi, rayon icraiyyə komitəsinin sədri vəzifələrində çalışdı. Sov.İKP MK-nın Ali Partiya Məktəbini bitirdikdən sonra Bərdə Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi seçildi. Sonrakı dövrlərdə Salyan Kolxoz-Sovxoz İstehsalat İdarəsinin rəisi, Puşkin (indiki Biləsuvar) Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi, Tovuz Rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri, Üzümçülük və Şərabçılıq Komitəsində, Pambıqçılıq İdarəsində şöbə müdiri, idarə rəisi və digər vəzifələrdə işlədi. Nağı Axundov 1965-1970-ci illərdə Azərbaycan SSRİ Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2016-03-03 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-09-15.
2. ↑  "Seyran CAVADOV. Cəbhədən cəbhəyə. Azərbaycan.- 2010.- 8 may.- S. 13". 2023-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-12.
**Eliya Kapitolina** (*lat.* COLONIA ÆLIA CAPITOLINA) — 130-325-ci illər arasında İmperator Adrian tərəfindən 70-ci ildən bəri xaraba qalmış Qüds şəhərinin yerində salınmış Roma koloniyası.

Roma dövründə Qüdsün planı.  
**Qırmızı** - Hərbi düşərgə  
**Yaşıl** - Venera məbədi  
**Sarı** - Məbəd dağı

Qurulması
---------

Koloniyanın Roma legionlarının istifadəsi üçün qurulması planlaşdırılmışdı. Bar-Koxba üsyanından sonra Adrian qəzəblənmiş, İudeyanın adını Suriya Fələstin olaraq dəyişərək yəhudilərin şəhərə girişini qadağan etmişdi.

Adı
---

Qüds şəhərinin adı Eliya Kapitolinaya dəyişdirilmişdi. "Eliya" imperator Adrianın mənsub olduğu Eli adlı plebey ailəsini bildirir, "Kapitolina" isə Yupiter Kapitoli şərəfinə idi. Yupiterin yeni məbədi isə Məbəd dağında yerləşirdi. İslamın ilk illərində şəhərin İliya (*ərəb.* إلياء‎) adlanmasının səbəbi də budur.

Şəhər planı
-----------

Şəhər divarsız idi və X legion tərəfindən mühafizə olunurdu. Legion əsasən yəhudilərin şəhərə girişinə mane olmaq vəzifəsi güdürdü. Bu hal IV əsrədək davam etdi. Bütün Roma şəhərləri kimi Eliya Kapitolinanın mərkəzində də bir Forum vardı. Hazırda həmin ərazidə Qüdsün xristian məhəlləsi yerləşir. Adrianın əmri ilə foruma bitişik Venera məbədi ucaldılmış, daha sonra bu məbəd Müqəddəs Qəbir kilsəsinə çevrilmişdir. Küçələr ilk öncə 22 metr genişliyində olub, zamanla daralıb.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Hugh Chisholm, ed. (1911). "Aelia Capitolina". *Encyclopædia Britannica* **1** (11th ed.). Cambridge University Press].
2. ↑  Benjamin Isaac, *The Near East under Roman Rule: Selected Papers* (Leiden: Brill 1998)
Şükriyyə Cavad həbsdə
**Şükriyyə taleyim** — Ülviyyə Tahirin Əhməd Cavadın həyat yoldaşı Şükriyyə Cavad (Axundzadə) barədə tarixi romanı.

Romanın adı Əhməd Cavadın güllələnməsindən sonra Vətən Xainləri Qadınlarının Akmola Düşərgəsinə sürgün edilən həyat yoldaşı Şükriyyə xanıma hələ sağlığında həsr etdiyi şeirindəki *"Şükriyyə taleyim"* sözlərindən götürülüb.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***
Kim ki Vətən-millət dedi, kim ki Azərbaycan dedi, yurdundan-yuvasından didərgin düşdü, güllələndi, sürgün olundu, mühacirətə üz tutdu. Bu şəxslər son nəfəslərinə qədər Azərbaycan naminə, onun istiqlaliyyəti üçün mübarizə apardılar, çalışıb-vuruşdular.

Bir çox Vətən sevdalısını qara kölgəsi altına alan məşum 1937-ci ilin bir gecəsi Əhməd Cavad və Şükriyyənin də qapısı döyüldü. İztirablı günlər başladı... Cavada qarşı ağır ittihamlarla kifayətlənmədilər, onun ömür-gün yoldaşı Şükriyyə də həbs olundu, təzyiqlərə məruz qaldı. Bir gün onun qarşısına sənəd qoyuldu, "imzala, canını qurtar", – dedilər. O isə Azərbaycan qadını adına sədaqət yolunu seçdi. Dörd övladından ayrı və onlardan xəbərsiz, tək-tənha halda dəhşətli ALJİR düşərgəsinə sürgün olundu.

Zərif qadın çiyinləri bu qədər ağır yükə tab gətirəcəkmi? Roman knyaz qızı Şükriyyənin – Əhməd Cavadın vəfalı yoldaşının zəmanəyə, onun iti caynaqlarına qarşı necə mübarizə aparmasından bəhs edir. Şükriyyənin öz sevgisinə sadiq qalması, qadınlıq vüqarını, izzətini qoruyub saxlaması yolunda göstərdiyi misilsiz fədakarlıqlar, çəkdiyi əziyyətlər insanı riqqətə gətirir. Bu əsər, eyni zamanda Əhməd Cavad və Şükriyyənin sevgi dastanıdır.

Yazıçı Ülviyyə Tahir bu dəfə də tarixi faktlar əsasında bir ALJİR qəhrəmanının həyatına işıq salır.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

Həmçinin bax
------------

* ALJİR (roman)
* Azərbaycanda Stalin repressiyaları
* Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937-1938)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ахунд-Заде Шукурия Сулейман Кизы (1902)" (*rus.* ). openlist.wiki. 29 mart 2019 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Dözümün lal sükutu. Kabus illərin salnaməsi. Və ya zəncirlənmiş son ümid". 2020-02-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-09.
3. ↑  "Əhməd Cavad xatirələrin dili ilə - Bir şeirin tarixçəsi... - II Hissə". 2022-03-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-09.

Xarici keçidlər
---------------

* Goodreads-də Şükriyyə taleyim
* Ülviyyə Tahirin "Şükriyyə Taleyim" romanı haqqında müzakirə; YouTube-da izlə
* Dəhşətləri yazmağa gücüm çatmadı - MÜSAHİBƏ
* "Şükriyyə taleyim" tarixi romanının müzakirə və imza günü
Kubik B-splaynı (sarı)və Hermite splaynının müqayisəsi
**Baza splayn əyriləri** (ingl. B-Spline) dayaq nöqtələri poliqonundan keçən, aproksimasiya olunmuş əyridir (şəkil 1). B-splayn əyriləri lokal təyin olunurlar. Ona görə də, polinomun dərəcəsi nöqtələrin sayından asılı deyil. Polinomlar hissə-hissə rekkurent teoreminin köməyi ilə hesablanırlar. Bezye əyrisi Baza–splayn-əyrisinin xüsusi halı kimi baxılır. 
Bir çox üstün cəhətlərinə görə Baza-splayn-əyrisi müasir CAD sistemlərində əyrilərin və səthlərin təsvirində standart üsul kimi tətbiq olunur.Əyrinin riyazi təsviri belədir:

{\displaystyle X(t)=\sum \_{i=0}^{n}\;P\_{i}\,N^{k}{i}(t)}.
Burada i indeksi N(t) funksiyasının başladığı düyün nöqtələrini göstərir. K B-splaynının dərəcəsi və N(t) splaynının yerləşdiyi intervalların sayını ifadə edir. Polinomun dərəcəsi p=k-1 kimi hesablanır. n aparıcı vektorun ən yüksək dərəcəsinə uyğun indeksdir. Buradan alınır ki, n dərəcəli B-splaynı m=n+k -a qədər təyin olunmalıdır. pi vektoru, əyrini i dayaq nöqtəsinə qədər təyin edir.

Istinad
-------

* Carl de Boor: A practical guide to splines. Springer Verlag, New York 1978,
* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.
**Vladimir Dmitrievich Nebilitsin** (*rus.* Владимир Дмитриевич Небылицын; 21 iyul 1930, Troitsk[d] – 1972, Moskva) — bir rus psixoloqu, Boris Teplovun şagirdlərindən biri, professor (1968), Rusiya Pedaqoji Akademiyasının üzvü.

Rusiya, Çelyabinskdəki 121 nömrəli məktəbin divarındakı xatirə lövhəsi. Mətn: Vladimir Dmitrievich Nebylitsin (1930–1972), məşhur psixoloq, diferensial psixofiziologiyanın banisi, SSRİ Pedaqoji Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, 1945–1947-ci illərdə bu məktəbdə oxumuşdur
Teplovun tədqiqatlarına əsaslanaraq, o, eksperimental nevrologiya problemlərini öyrənmişdir. Teplovun sinir sisteminin gücü ilə həssaslıq arasındakı tərs asılılıq fərziyyəsini əsaslandırmağa müvəffəq oldu. Sinir sisteminin dinamizm kimi əvvəlcədən bilinməyən bəzi xüsusiyyətlərini təsvir etmiş, beyin proseslərinin dinamikasının tədqiqinin bir neçə elektro-fizioloji metodunu inkişaf etdirmişdir. Nebilitsin, fəaliyyət və özünütənzimləmə kimi fərdi xüsusiyyətlərin əsasında dayanan sinir sisteminin ümumi xüsusiyyətləri haqqında fərziyyə irəli sürmüşdür. Sovet psixologiyasında faktor analizinin qabaqcıllarından biri idi.

O, həyat yoldaşı ilə birlikdə Aeroflot Flight 1036 qəzasında vəfat etmişdir.

Qardaşı Boris Nebilitsin Çelyabinsk Dövlət Universitetində dərs deyir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Vladimir Dmitrievič Nebylicyn // NUKAT. 2002.
**Kolxidalılar** (*gürc.* კოლხები) və ya **kolxlar** — yunan-Roma müəllifləri tərəfindən qədim Kolxida sakinləri üçün istifadə edilən termin. Qədim kolxidalılar müasir meqrel-lazlar kimi müəyyən edilir. Eradan əvvəl VI–I əsrlərdə mövcud olmuş Kolxida çarlığı ilk erkən gürcü dövləti hesab olunur. Kolxidalı termini Qara dənizin qərb sahillərində məskunlaşmış erkən kartveldilli tayfalar üçün ümumi termin kimi istifadə edilmişdir.

Yunan salnamələrinə görə, qədim zamanlarda Kolxida və Qafqaz İberiyasında gürcü dili danışılırdı. Qafqazşünas alim Kirill Tumanovun fikrinə görə, "Kolxida yeni gələnlərin birləşməsinə nail olan ilk Qafqaz dövləti kimi müşahidə edilir. Kolxidanı haqlı olaraq protogürcü yox, Qərbi Gürcüstan (meqrel-lazlar) çarlığı hesab etmək olar. Gürcüstan ictimai tarixinin başlanğıcını ən erkən gürcü formalaşması olan Kolxidada axtarmaq təbii görünür".

İstinadlar
----------

1. ↑  *The Cambridge Ancient History*, John Anthony Crook, Elizabeth Rawson, p. 255
2. ↑  *The Making of the Georgian Nation*, Ronald Grigor Suny, p. 13
3. ↑  *Readings in the History of the Ancient World*, William Coffman McDermott, Wallace Everett Caldwell, p. 404
4. ↑  Antiquity 1994. Pp. 359
5. ↑  Georgian Nation p. 13
6. 1 2  Modern Hatreds p. 91
7. ↑  Cyril Toumanoff p 69
8. ↑  One Europe p. 282
9. ↑  bse.sci-lib.com
10. ↑  Modern Hatreds, Symbolic Politics of Ethnic War, Stuart J. Kaufman p. 91.
11. ↑  CToumanoff. Cyril Toumanoff, Studies in Christian Caucasian History, p 69,84
**Le Çonq Tan** (vyet. Lê Trọng Tấn; 3 oktyabr 1914, Hoaydık[d] – 5 dekabr 1986, Hanoy) — Vyetnam hərbçisi, 1945–ci ildən Vyetnam Xalq Ordusunun zabiti. Hərbi karyerasının bu dövründə Le Çonq Tan Orduda bir neçə yüksək vəzifələrdə çalışmışdır. Le Çonq Tan 1945-ci ildə Avqust inqilabından əvvəl Vyetmin hərəkatında iştirak etmiş və tədricən İkinci Hind-Çin müharibəsi zamanı Vyetnam Xalq Ordusunun ən mühüm fiqurlarından birinə çevrilmişdir. Vyetnam müharibəsində Şimali Vyetnam silahlı qüvvələrinin əsas fiqurlarından biri olan Le Çonq Tan Vyetkonq komandir müavini olmuşdur. O, 1975-ci il bahar hücumunun ikinci dərəcəli komandiri idi və müharibəni effektiv şəkildə bitirmişdir. Daha sonra 1986-cı ilin dekabrında ölümünə qədər Vyetnamın Baş Qərargah rəisi və müdafiə nazirinin müavini olmuşdur. Le Çonq Tan general Vo Nquyen Zyap da daxil olmaqla Vyetnam Xalq Ordusunun ən yaxşı komandirlərindən biri kimi yoldaşları tərəfindən çox yüksək qiymətləndirilmişdir.

Mükafatlar və mirası
--------------------

Hərbi karyerası ərzində Le Çonq Tan müxtəlif titullara, medallara və ordenlərə, o cümlədən "Ho Şi Min" ordeni, "Qızıl ulduz" ordeni, 1-ci və 3-cü dərəcəli "Hərbi şücaətə görə" ordenə və 1-ci dərəcəli "Qələbə üçün qətiyyət" medalı layiq görülmüşdür. Vyetnamda bir neçə küçə və yer Le Çonq Tanın şərəfinə adlandırılmışdır.

Vyetnam Xalq Ordusundakı yoldaşları arasında Le Çonq Tan komandirlik və hərbi biliklərə görə yüksək qiymətləndirilirmişdir. General Vo Nquyen Zyap Le Çonq Tanı Vyetnamın ən yaxşı hərbi komandirlərindən biri hesab etmişdir. Fidel Kastro bir dəfə onu "Vyetnamın ən yaxşı generalı" adlandırmışdır və Vyetnamda ona "Vyetnam Jukovu" ləqəbi verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Đại tướng Lê Trọng Tấn - Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Tổng Tham mưu trưởng QĐNDVN" (Vietnamese). Vietnam Museum of Military History. 2009-11-25. 2016-03-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-13.
2. ↑  *Pham, Sherisse.* Frommer's Vietnam. Frommer's. 2010. səh. 149. ISBN 978-0-470-52660-6.
3. ↑  "Housing supply forecast to increase significantly". Vietnamnet.vn. 2009-08-13. 2009-08-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
4. 1 2  *Trần Hiếu - Mạnh Việt.* "Kỳ 6: Vị Đại tướng không có nhà riêng" (Vietnamese). Tienphong.vn. 2006-12-02. 2023-07-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-13.
5. 1 2  *Trần Hoàng Tiến.* "Đại tướng Lê Trọng Tấn - "Giu - cốp của Việt Nam"" (Vietnamese). Qdnd.vn. 2009-12-23. 2010-01-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Şəcərə və nekropolistika | WikiTree |
| Normativ yoxlama | GND: 134038614 · ISNI: 0000 0000 6347 3711 · LCCN: n82268401 · SUDOC: 139480773 · VIAF: 21045797 · WorldCat VIAF: 21045797 |
**Al-qırmızı qaramurdarça**

Təbii yayılması
---------------

Cənubi Avropada,Baltikyanı ölkələrdə təbii halda bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 4-6 m-ə çatan,düz gövdəli,şaxələnmiş və ya sallaq budaqlı kol və ya ağacdır.Cavan zoğları çılpaqdır,əvvəlcə yaşıl,sonra qonur-qırmızı rəngli olur.Yaşıl zoğları boz-qırçınlıdır.Yarpaqları yumurtaşəkilli və ya enli ellipsvari olub,ucu bizdir,qarşı-qarşıya düzülür,yaşıl rənglidir,uzunluğu 4-10 sm olub,2 tərəfdən qıvrım tüklüdür.Yan damarcıqlarıqövsvari olub,yarpağın hər iki tərəfində3-5 ədəddir

Ekologiyası
-----------

Şaxtaya,kölgəyədavamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Oduncağı yaşılımtıl-ağ və ya qırmızı rəngli,möhkəm olduğu üçün taxta istehsalında istifadə edilir.dekorativ bitki kimi bağ və parklarda əkilir.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov (botanik), "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine
**Monreal Müasir İncəsənət Muzeyi** (fransız dilində: Musée d'art contemporain de Montréal) — Kanadanın Kvebek vilayətinin ən böyük şəhəri olan Monrealda muzey.

Tarixi
------

1964-cü ildə Kvebek hökuməti tərəfindən əsası qoyulan Monreal Müasir İncəsənət Muzeyi Kanadada müasir incəsənət əsərlərinin nümayişinə əsaslanan ilk muzey olmuşdur. Muzey 1965-ci ildə Fransa ekspressionizminin tanınmış nümayəndəsi, rəssam və qrafik Jorj Ruonun əsərlərindən ibarət sərgi ilə açılmışdır. 1983-cü ildə muzey öz statusunu dəyişərək direktorlar şurası tərəfindən idarə olunan müstəqil korporasiyaya çevrildi. Monreal Müasir İncəsənət Muzeyi müasir binası istifadəyə verilənədək 3 müxtəlif yerdə fəaliyyət göstərmişdir: 1964–1965-ci illərdə Vil-Mari meydanındakı ticarət kompleksində, 1965–1968-ci illərdə Dyufren muzeyində, 1968–1992-ci illərdə Beynəlxalq Ekspo-67 bədii qalareyasında və Site-de-Qavrda.

1992-ci ildə muzey şəhərin mərkəzindəki İncəsənət Sarayına (Place des Arts) köçürülmüşdür. Muzey Kanadada və Kvebekdə təsviri incəsənət, musiqi əsərlərinin, müasir rəqslərin və ekspremental teatrın cəmləşdiyi mədəniyyət kompleksidir.

Kolleksiyası
------------

Muzeyin eksponatları və müvəqqəti sərgilər ümumi sahəsi 2500 kv. metr olan 8 qalereyada yerləşdirilmişdir. Muzeyin kolleksiyasına Kvebekdən olan 1500 müəllifin (onlardan 1 200 nəhəri hazırda yaşayır) 7 000-dən çox əsərləri (Muzeydəki bütün eksponatların 60 faizi), həmçinin Kanadanın digər əyalətlərdən olan və xarici ölkələrdən olan müəlliflərin əsərləri daxildir. Kolleksiyada heykəltaraşlıq, rəsmlər, fotolar, media incəsənət əsərləri də daxildir. Muzeydə Luiza Burjuanın, Viktor Bazarelinin, Ceyms Tarrelin, Alfredo Caarın, Bill Violun və bir çox məşhur müəlliflərin əsərləri də nümayiş olunur.

Muzeyin rəhbərləri
------------------

* Robert Qay 1964–1996,
* Jil Eno 1966–1971,
* Anri Barras 1971–1972,
* Fernando Sen-Marten 1972–1977,
* Letoşa 1977–1982
* Andre Menar 1982–1985
* Marsel Brizbua 1985–2004,
* Mark Mayer 2004–2009,
* Monik Qotye (Müvəqqəti içraçı) 2009
* Polett Qanon 2009 -

Xarici keçid
------------

* Monreal Müasir İncəsənət Muzeyinin rəsmi saytı

İstinadlar
----------


1. ↑ . 2020.
2. ↑  "The Canadian Encyclopedia. Musée d'art contemporain de Montréal". 2013-06-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-09.
3. ↑  Musée d'art contemporain de Montréal: About, ARTINFO, 2008, 2021-08-29 tarixində arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 2008-07-30