recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Xotyutau**— Elbrus dağından cənub-qərbdə, Kabarda-Balkariyanın ərazisində, Mərkəzi Qafqazda buz qatı ilə örtülmüş yayla. Yayla Baş Qafqaz silsiləsi ilə Yan silsilə arasında yerləşir. Hündürlüyü 3500 metrdir.

Coğrafiyası
-----------

Xotyutau Kabarda-Balkariya ilə Qaraçay-Çərkəz Respublikaları sərhədində yerləşir və Kabarda-Balkariyanın ən ucqar qərb nöqtəsi hesab edilir. Yayladan 15 km cənubdan Rusiya və Gürcüstanın dövət sərhədi keçir.

Yayla səthinin yarısı düz buz qatı ilə örtülüdür. Qar örtüyü il boyu yaylada qalır. Ancaq yay aylarında nadir hallarda kənar hissələr qardan azad olur.

Xotyutau yaylasının qərbində Xotyutau silsiləsi, cənub-şərqdən isə Azaubaşi zirvəsinin tirəsi yerləşir. Bu tirədən asanlıqla qarlı Exo Voynı aşırımını görmək mümkündür. Şimaldan eyni adlı Xotyutau aşırımla həmsərhəddir. Yayla və aşırım Ullukama çayının qidalandığı əsas ərazidir. Daha sonra Baksan dərəsi başlayır. Məhs Xotyutau aşırımında Böyük Vətən Müharibəsi illərində faşistlərin kişik bazası yerləşmişdir.

Şərqdən yayla Böyük Azau buzlağından dərin kanyonla ayrılır. Yayladan solda Kiçik Azau buzlağının moren çöküntüləri toplnmış. Yayla və Kiçik Azau buzlağı arasında həm də kiçik moren gölü mövcuddur. İl boyu bu göl buz qalıqları ilə dolu olur.

Marşrutlar
----------

Xotyutau yaylasını tez-tez alpinistlər ziyarət edir və yayla turistlər arasında da böyük populyarlığa malikdir. Alpinistlər üçün daha çox Yan silsilə (şimaldan) və Baş Qafqaz silsiləsi (cənubdan) tərəfdən olan marşrutlar daha populyardır. Ullukama çayından yaylaya və aşırıma qalxan yolun dikliyi 30° çoxdur. Ümumən çay dərəsindən yaylaya qalxma müddət 5- 6 saat çəkir. Xotyutau yaylasına gələn yolda buzlaq örtüyü üzərində dərin və uzun çatlara - *berqşrundlara* rast gəlinir.Turistlər isə daha çox Kubanın yuxarı axarlarında olan Baksan çayı dərəsini seçirlər. Ərazinin düz relyefə malik olmasına görə alpinistlər və turistlər yaylada asanlıqla gecəliyə bilirlər.

Xarici keçidlər
---------------

* Перевал и плато Хотютау
* Ледовое плато Хотютау

İstinadlar
----------

1. ↑  "География республики Кабардино-Балкария". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
2. 1 2  "Северное Приэльбрусье, Баксанская долина, верховья Кубани". 2020-08-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
**Diya Mirzə** (ing: **Dia Mirza**; hind: **दिया मिर्ज़ा**; 9 dekabr 1981, Heydәrabad) və ya doğum adı ilə **Diya Handrik** (ing: **Dia Handrich**) — hind aktrisası və modeldir.

Bioqrafiyası
------------

Dianın atası, milliyətcə alman olan Frank Handrich qrafika rəssamı, memar, rəssam və interyer dizayneridir və 1990-cı ildə vəfat etmişdir; anası - Benqal Dipa, landşaft dizayneri olub hal-hazırda könüllü olaraq narkomanların və alkoqoliklərin reabilitasiyasına kömək edir; ögey atası - Heydərabaddan olan müsəlman Əhməd Mirzədir (2004-cü ildə vəfat etmişdir). Onun 4 yaşı olanda valideynləri boşanmış və Dia anasının yanında qalmışdır.

Məktəbin 10-cu sinfini bitirdikdən sonra yay tətilində yarımştat işə düzəlmiş - kompüter şirkətində model kimi işləmişdir. Bunun ardınca Emami və Lipton şirkətləri üçün reklam çəkilişləri işlərində işləmişdir.

Mükafatları: Miss India 2000 müsabiqəsində vitse-miss, yəni II yer və Miss Asiya və Okeaniya 2000 müsabiqəsinin qalibidir. Diya Mirza Zeenat Aman və Tara Ann Fonsecadan sonra bu müsabiqədə qalib gələn üçüncü hind qadınıdır.

O, 2001-ci ildə "Sən mənim ürəyimdəsən" filmində Madhavan və Saif Ali Khan ilə debütünü etmişdir.

İstinadlar
----------
**Anton Oleoviç Kanibolotski** (d. 16 may 1988, Kiev, Ukrayna)- Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən Qarabağda oynayan Ukraynalı qapıçı.

Klub karyerası
--------------

### Dnepr Dnepropetrovsk

Kanibolotski peşəkar karyerasına 2005-ci ildə ölkəsinin Dnepr klubunda başlayıb.Bu klubdakı debüt oyununa 23.11.2008 tarixində Tavriya Simferopol qarşısında çıxıb.

### Krivbas

Anton Kanibolotski 2010-cu ildə Krivbasa keçib.

### Şaxtyor

30 iyul 2012-ci il tarixində Şaxtyor Donetsk klubu ilə müqavilə imzalayıb. Anton Kanibolotski oynadığı illər ərzində 9 kubok qazanıb.

### Qarabağ

Anton 2017-ci ildə Azərbaycan Premyer Liqası klublarından Qarabağla 2 illik müqavilə imzalayıb.Bu klubdakı debütünü UEFA Çempionlar Liqası II təsnifat mərhələsinin 2-ci oyununda Samtredia qarşısında etdi.Qarabağ bu oyunda 1-0 hesabı ilə qalib gəldi.

Milli Komanda karyerası
-----------------------

Ukrayna millisində debütünü 02.06.2010 tarixində Norveç qarşısında etdi. Kanibolotski Ukrayna (21 yaşlılar) millisinin üzvü olmuşdur.

Uğurları
--------

### Klub

Şaxtyor (9 kubok)
* **Ukrayna Çempionatı** **(3):** 2012/2013, 2013/2014, 2016/2017
* **Ukrayna Kuboku** **(3):** 2012/2013, 2015/2016, 2016/2017
* **Ukrayna Superkuboku** **(3):** 2013, 2014, 2015
**Anton Antonoviç Şifner** (*alm.* Franz Anton Schiefner‎) (18 iyul 1817, Revel — 16 noyabr 1879, Sankt-Peterburq) — filoloq, dilçi.

Həyatı
------

Anton Antonoviç Şifner 1817-cı ildə anadan olmuşdur. Sankt-Peterburq Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmiş Schiefner 1840-cı ildə Berlin Universitetində şərq dilləri (xüsusilə sanskrit), Peterburqda isə yunan və latın dillərini öyrənmişdir. Rus Elmlər Akademiyasında Tibet dilləri üzrə mütəxəssis işləmişdir. 1863-cü ildən ömrünün sonunadək REA Kitabxanasının şöbə müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Schiefner Qafqaz, türk, monqol, fin, Tibet dilləri üzərində çalışmışdır. O, tatar dilinin koybal və kasadas dialektlərini araşdırmışdır. Minusinsk tatarlarının dastanları haqqında bir əsər yazmışdır.

Anton Şifner 16 noyabr 1879-cu ildə Peterburq şəhərində 62 yaşında vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | MusicBrainz · Qutenberq layihəsi |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BAV: ADV12387352 · BNF: 15366437h, 14468349r · CiNii: DA0348103X · GND: 117228427 · ISNI: 0000 0001 0902 9721 · LCCN: n50077552 · NDL: 00549687 · NLA: 35480054 · NTA: 101182481 · NUKAT: n2007095287 · SUDOC: 077476786 · VIAF: 54450437 · WorldCat VIAF: 54450437 |

 |
**Xotın** — Çernovtsı vilayətiində (Ukrayna) şəhər.

Tarixi
------

Müasir Ukraynada şəhər. Vaxtilə Xatın qalası Moldav və Leh (Polşa) kralının idarəsində olmuş, Sultan II Osman onu fəth etmişdi. Övliya Çələbi şəhəri gəzdiyi zaman "Xatın Turla nəhri üzərində kiçik qalacıqdır", – deyə yazırsa da, iftixarla bu kiçik yerin böyük şəhid məzarlığından danışır, Karakaş Paşanın və onunla birlikdə şəhid olmuş yeddi min əsgərin qəbrini ziyarət etdiyini göstərir.

Ruslar tərəfindən ilk dəfə 1738-ci ildə Feldmarşal Minixin komandanlığı altında zəbt edilmişdir. Qalanın komendantı İlyas Kolçak Paşa oğulları ilə birlikdə ruslara əsir düşmüş, sonra xaçlanmışdılar. О Rusiyada Vətəndaş müharibəsi illərində Sibirin hakimi olmuş rus admiralı Aleksandr Kolçakın ulu babasıdır. Rus alimi və şair Mixail Lomonosov Xatının alınması münasibətilə çariçə Anna İoannovnaya həsr etdiyi mədhiyyədə Kolçak paşanın adını çəkmişdi.

Rus-Osmanlı müharibələrində bu qala dönə-dönə; 1739-cu ildən başlayaraq 1769, 1788,1807-ci illərdə istila olunmuşdu. Qalanı ələ keçirən rus əsgərləri Xatın qalasının adını öz bildikləri şəkildə mənalandırırdılar. Xatın adını Xotinə çevirərkən qalib əsgərlər: Xatın ili Xatim"! – deyə şənlənirdilər (xotim rusca "istəyirik" deməkdir).

1787-1791-ci illər Rus-Türk müharibəsi gedişində Dnestr (Turla) və Prut (Burat) çayları arasındakı Ak Kirman, Bəndər, Xatın kimi möhkəm türk qalalarının işğalından sonra Kutuzov Yekaterinaya göndərdiyi raportda Dnestr boyuna köçürülən ermənilər barədə məlumat verir. Türk komandanlığının bu köçürülmədən narahat olduğunu da xəbər verirdi.

Nəhayət, qala 1812-ci ildə birdəfəlik Rusiyaya keçmişdir. Qalanın indi XII-XV əsrlərə aid olan divarları durmaqdadır. Vaxtilə Lopasna çayı üstündə Ryazan knyazlığı ilə Moskva dövlətini ayıran Xatın sərhəd kəndi var idi. XIV əsrdə Moskva dövləti ərazilərinə daxil edilmişdir. İndiki adı Xotundur. Jitomir vilayətindəki (Ukrayna) Xatinovka kəndinin adı da rus dilinə uyğunlaşdırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Evliya Çelebi. Seyahetnamesi, V-VI c, s.508
2. ↑  Памятные записки А.В. Храповицкою, статс-секретаря императрицы Екатерины И, М. 1990. с. 61
3. ↑  М.И.Кутузов. Письмо. Записки. М. Воен. Изд. 1989, с.79

Mənbə
-----

* Minaxanım Təkləli, **Türk kitabı. Unudulan tarix, dəyişdirilən adlar**, Bakı,2009,

Xarici keçidlər
---------------

* «Битва Наций»  Первый международный фестиваль исторической реконструкции средневековья «Битва Наций» в Хотинской крепости


Vikianbarda ***Xotın*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Хотин — исторический обзор Arxivləşdirilib 2011-07-21 at the Wayback Machine
* Хотин в Блоге путешественника


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ukrayna ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Qamişlıgöl** - Ağdərə rayonunda göl adı. Qamış bitən göl mənasındadır.

İnzibati yeri
-------------

Ağdərə rayonu 1930-cu ildə təşkil edilmişdir.Sahəsi 1705 kv.km əhalisi 44.4 min nəfər olmuşdur.İşğaldan əvvəl rayonda 2 şəhər tipli qəsəbə, 57 kənd var idi.Mərkəzi şəhər tipli Ağdərə qəsəbəsidir.
Səthi əsasən dağlıq, şərq hissəsi isə düzənliklərdən ibarətdir. Faydalı qazıntıları – Mehmana polimetal yatağı, əhəngdaşı və gipsdən ibarətdir. Mehmana yatağının filizlərinin tərkibində sink, qurğuşun və digər qiymətli metallar var. (Asan saflaşır, sənaye əhəmiyyətlidir). Əsas çayları Tərtər və Xaçındır. Tərtər çayı üzərində 1997-cı ildə Sərsəng su qovşağı yaradılmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Qamışlıgöl
* Ağdərə rayonu

Ədəbiyyat
---------

* Yüzbaşov R. Azərbaycanın coğrafi terminləri. Bakı, 1966.

İstinad
-------

1. ↑  Qamışlıgöl (Ağdərə) // Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. I cild. Bakı: Şərq-Qərb. 2007. səh. 35. ISBN 978-9952-34-155-3.
**Metonomiya** (*yun.* μετονυμία addəyişmə)- məcaz növlərindən biridir. Bir əşyanın, hadisənin əvəzinə onunla əlaqədar olan başqa əşya və hadisənin adı çəkilir.

Metonimiya və yaxud istiarədə məcazi söz birləşməsindəki iki, üç və s. sözdən ibarət söz sırasının təyin olunan tərəfi ixtisara düşür. Ancaq təyin edən bir, bəzən isə iki söz qalaraq bütün birləşmənin mənasını verir.

Metonomiyada bir anlayış verilsə də, onunla əlaqədar başqa anlayış nəzərdə tutulur. Nəzərdə tutulan anlayışı təsəvvür etmək isə çətin olmur. Çox vaxt neft əvəzinə "qara qızıl", "Azərbaycan" əvəzinə "Odlar yurdu" deyildiyini və yazıldığını bilirik. Eləcə də fikrin "Mən Türkiyəyə baxıram" (Türkiyənin televiziya verilişləri nəzərdə tutulur), "Nizamini başdan-ayağa oxudum" (Nizaminin əsərlərinə işarə edilir) şəklində ifadə olunduğunu eşitmisiniz. Rəsul Rzanın "Salon susub durardı..." misrasında salondakılar, salonda əyləşənlər nəzərdə tutulmuşdur. Aşıq Ələsgərin "Dağlar" şeirindəki "Ağ xələt bürünər, zərnişan geyməz" misrasında metonomiya var: "qar" əvəzinə "ağ xələt" işlədilmiş, bu da əsərin bədii gözəlliyini artırmışdır.

Ağ xələt bürünər, zərnişan geyməz,  

Heç kəsi dindirib keyfinə dəyməz,  

Sərdara söz deməz, şaha baş əyməz,  

Qüdrətdən səngərli, qalalı dağlar.
İstiarə şeir dilində işlənən məcazdır. Burada sözlərin bir hissəsinin ixtisara düşməsi lakonizmə, az sözlə çox fikir ifadəsinə xidmət edir. Şeirdə misraların uzunluğu sabit olduğundan onların içində hər cür fikrin ifadəsinə nail olmaq şeir dili üçün həmişə problemdir. Çox zaman bir söz şəklində qalan istiarə-obraz qısa sətirlərdə həm fikri yığcam ifadə etməyə, həm də qafiyə yaratmağa şərait yaradır. Mirzə Ələkbər Sabirin bir beytinə diqqət edək:

   

Dindirir əsr bizi – dinməyiriz,   

Atılan toplara diksinməyiriz.
Burada iki istiarə işlənib. Birinci "yeni inqilablar əsri" ifadəsinin qısa şəkli olan əsr sözüdür. İkinci isə "atılan inqilab topları" ifadəsinin qısa şəkli olan "Atılan toplar" ifadəsidir. Sabir demək istəyir ki, inqilablar əsri bizi dindirib hərəkət və fəaliyyətə çağırır, lakin biz o dərəcədə cəhalət yuxusundayıq ki, xalqları diksindirən inqilab toplarının gurultusundan heç olmasa diksinmirik də.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əliyev R. Ədəbiyyat nəzəriyyəsi. Bakı: Mütərcim, 2008. s. 232" (PDF). 2021-06-29 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2014-11-14.
2. ↑  "Əliyev R. Ədəbiyyat nəzəriyyəsi. Bakı: Mütərcim, 2008. s. 233" (PDF). 2021-06-29 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2014-11-14.

| ⛭Məcazlar |
| --- |
| Məcazlar | Epitet • Litota • Metafora • Metonimiya • Sinekdoxa • Təşbeh • İstehza • Simvol • Alleqoriya |
"**Telegraph Media Group Limited**" ("**TMG**"; əvvəllər "**Telegraph Group**") — Birləşmiş Krallıq şirkəti. Şirkət "*The Daily Telegraph*" və "*The Sunday Telegraph*" qəzetlərinin sahibidir. Devid və Frederik Barkley aylarla davam edən gərgin tender və məhkəmə çəkişmələrindən sonra şirkəti 30 iyul 2004-cü ildə ABŞ biznesmeni Konrad Blekin nəzarətində olan "Hollinger Inc." şirkətindən satın almışdır.r.

2015-ci ildə "TMG" 51 milyon funt-sterlinq əməliyyat mənfəəti əldə etmişdir. "*The Guardian*"a sızan yoxlanılmamış hesablara görə, vergidən əvvəl mənfəət 47 milyon funt sterlinq, 3 yanvar 2016-cı il tarixinədək 53 həftə ərzində dövriyyə isə 319 milyon funt sterlinq olmmuşdur. Əgər bu rəqəmlər doğrudursa, deməli, hər iki hesab üzrə 2014-cü il göstəricilərinə nisbətdə artım yaşanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Telegraph Media Group Limited". Bloomberg Businessweek. New York City: Bloomberg L.P. 12 September 2016. 30 May 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 September 2016.
2. ↑  *Greenslade, Roy.* "Telegraph Media Group made £51m operating profit in 2015". The Guardian. London: Guardian Media Group. 17 February 2016. 9 August 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 May 2016.

Xarici keçidlər
---------------

* telegraph.co.uk — Telegraph Media Group rəsmi saytı
**Teleavtomatik sistemin strukturu** — Məlumatı yenidən emal edən, ötürən, əks etdirən, yadda saxlayan və müəyyən texnoloji proseslərin idarəsi üçün məlumat əldə edən sistem strukturudu

Haqqında
--------

Məlumat (informasiya) mübadiləsinin təşkili, ötürül¬məsi, paylanması və emalı avtomatika və telemexanika qurğuları, eləcə də elektrik rabitəsi vasitələri ilə yerinə yetirilir. Dəmir yolu nəqliyyatında geniş şəkildə budaqlanmış avtomatlaşdırılmış rabitə qovşağı yaradılmışdır. Bu rabitə qovşağı daşınma proseslərinin idarəsi üçün tələb olunan həcmdə məlumatın ötürülməsini təmin edir.Avtomatika, telemexanika və rabitə sistemində məlumat mübadiləsi və onun yenidən işlənməsi mürəkkəb xarakter daşıyır və bu proses bir neçə mərhələdən keçir. Məlumat şifirlənmə, yenidən kodlaşdırma, yadda saxlama və s. kimi müxtəlif çevirmələrə məruz qalır.

Rabitə qovşaqları
-----------------

Məlumat (informasiya) mübadiləsinin təşkili, ötürülməsi, paylanması və emalı avtomatika və telemexanika qurğuları, eləcə də elektrik rabitəsi vasitələri ilə yerinə yetirilir. Dəmir yolu nəqliyyatında geniş şəkildə budaqlanmış avtomatlaşdırılmış rabitə qovşağı yaradılmışdır. Bu rabitə qovşağı daşınma proseslərinin idarəsi üçün tələb olunan həcmdə məlumatın ötürülməsini təmin edir.Avtomatika, telemexanika və rabitə sistemində məlumat mübadiləsi və onun yenidən işlənməsi mürəkkəb xarakter daşıyır və bu proses bir neçə mərhələdən keçir. Məlumat şifirlənmə, yenidən kodlaşdırma, yadda saxlama və s. kimi müxtəlif çevirmələrə məruz qalır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-03-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-17.
2. ↑
**Pyotr Ucal Həsən oğlu Haqverdiyev** (9 iyun 1960, Bakı – 18 dekabr 2004, Bakı) — Azərbaycanlı rəssam, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü (1997).

Həyatı
------

Ucal Haqverdiyev 9 iyun 1960-cı ildə Bakı şəhərində rəssam Həsən Haqverdiyev və həkim Vera Kalininanın ailəsində doğulmuşdur. O, 1975–1979-cu illərdə Əzim Əzimzadə adına Bakı Rəssamlıq Məktəbində oxumuşdur. 1979-cu ildə Tallində İncəsənət İnstitutuna qəbul olunsa da, təhsilini Azərbaycan Pedoqoji İnstitutunda davam etdirmişdir. 1985-ci ildə Rəssamlar İttifaqının nəzdində gənc rəssamlar birliyinə daxil olur və 1987-ci ildən Ümumittifaq və respublika sərgilərində iştirak etməyə başlayır. Həmin il pravoslav xristian olur, xaç suyuna salınaraq "Pyotr" adını alır. 1988–1991-ci illərdə SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının təqaüdçüsü olmuş, Akademiyanın hesabat sərgilərində iştirak etmişdir.

1990-cı ildə Azərbaycanın gənc rəssamlarının Fransada keçirilən sərgisində iştirak etmiş, bundan əlavə rəssamın Tunisdə (Tunis – 1991), Almaniyada (Köln – 1992), Avstriyada (Vyana – 1993) fərdi sərgiləri olmuş, 1995-ci ildə İstanbulda keçirilən "Azərbaycan və Türk rəssamlarının birgə sərgisi"ndə iştirak etmişdir. Rəssam həmçinin Avstriya, Almaniya və Bakı şəhərində keçirilən simpoziumların iştirakçısı olmuşdur. Ucal Haqverdiyevin əsərləri ABŞ, Almaniya, Avstriya, Fransa, Norveç və Türkiyədə nümayiş olunmuşdur.

1997-ci ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü olmuşdur. 1998–1999-cu illərdə bir qrup rəssamlarla ekologiya üzrə "Land ART" layihəsində iştirak etmiş, 2000-ci ildə "Labirint" qrupu tərkibində "Humay" mükafatına layiq görülmüşdür. 2000–2004-cü illərdə könüllü olaraq Mixail Arxangel kilsəsinin bədii tərtibatı ilə məşğul olmuşdur.

Rəssam 2004-cü il dekabrın 18-də vəfat etmişdir.

Ailəsi
------

* Həsən Haqverdiyevin oğludur
* Əli Haqverdiyev, Hüseyn Haqverdiyev və Zemfira Qafarovanın qardaşıdır
* Yelena Haqverdiyevanın həyat yoldaşıdır

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Rəssamla görüş" layihəsində Ucal Haqverdiyevin xatirəsi anılıb". medeniyyet.az. 2020-08-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-01-30.
2. 1 2  "Ucalsız keçən 15 il…". azlogos.eu. İstifadə tarixi: 2020-01-30.
3. ↑  "Görkəmli rəssam Ucal Haqverdiyevə həsr olunmuş tədbir keçiriləcək". memm.az. İstifadə tarixi: 2020-01-30.[*ölü keçid*]
4. ↑  "Görkəmli rəssam Ucal Haqverdiyevin xatirəsi yad edilib". azertag.az. 2016-10-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-01-30.
5. 1 2  "UCAL HAQVERDIYEV". nar-gallery.com. 2021-05-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-01-30.
**Telanqana** — Hindistanın cənubunda ştat. 114,840 km2 ərazi ilə Hindistanın 12-ci iri ştatıdır.

Ərazisinin böyük hissəsi Heydərabad ştatının tərkibində olmuş (Medak və Varanqal rayonları), Britaniya Racı dönəmində Heydərabad Nizamı tərəfindən idarə olunmuş, 1948-ci ildə Hindistan dominionuna qoşulmuşdur. 1956-cı ildə ştatların linqvistik xüsusiyyətlərə görə yenidən təşkil olunarkən Heydərabad ştatının Teluqu dilində danışan hissəsi – Telanqana Andhra ştatına birləşdirildi, yeni Andhra Pradeş ştatı quruldu. 2014-ci ilin iyunun 2-də Telanqana Andhra Pradeşdən ayrılaraq paytxatı Heydərabad şəhəri olan 29-cu yeni ştat oldu. Heydərabad on ildən çox olmayan müddətdə Andhra Pradeş və Telanqana ştatlarının birləşmiş paytaxtı kimi fəaliyyət göstərməyə davam edəcəkdir.

Telanqana şimaldan Maharaştra, Çhatisqarh; qərbdən Karnataka; cənub, şərq və şimal-şərqdən Andhra Pradeş ştaları ilə qonşudur. Ştatın 35,286,757 nəfər (2011-ci ilin statistikası) əhalisi var. Əsas şəhərləri Heydərabad, Nizamabad, Xarimnaqar, Xammam, Varanqal şəhərləridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
**Ubsu-Nur çökəkliyi** — Ubsu-Nur gölünün hövzəsində, Orta Asiyanın ən şimalda yerləşən, ən böyük qapalı su hövzəsinin sahəsini əhatə edir. Hövzənin ərazisi Monqolustanın (Ubsu-Nur gölü bölgəsi) və Rusiyanın (Ubsunur çökəkliyi qoruğunun) bir hissəsidir. Hər iki ölkədə bir mühafizə sahəsi vardır. Ubsu-Nur çökəkliyində təbiəti mühafizə obyektlərinin ümumi sahəsi 1,068,853 ha-dır.

  

Ubsu-Nur hövzəsi Böyük Göllər çökəkliyinin şimal hissəsini əhatə edir, nisbətən aşağı olan Xan-Xuxiyn-Nuruu silsiləsi (ən yüksək hündürlüyü 2928 m) və onun qərb uzantısı Toğtoxun-Şil silsiləsi (maksimum hündürlüyü 2357 m yuxarı) ilə əhatələnir.

Ubsu-Nur çökəkliyinin uzunluğu şimaldan cənuba 160 km, qərbdən şərqə 600 km-dir.

Əvvəllər Ubsu-Nur hövzəsi tamamilə Monqolustanın bir hissəsi idi. 1932-ci ilə qədər Monqolustan Xalq Respublikası ilə Tuva Xalq Respublikası arasında müqavilə bağlanır. Müqaviləyə əsasən Ubsu-Nur hövzəsinin şimal hissəsi Tıvaya verilir. 1944-cü ildə bölgə Tıva Muxtar Vilayəti olaraq SSRİ-nin tərkibinə daxil olur və 26 mart 1958-ci ildə Monqolustan ilə SSRİ arasındakı sərhədə dair razılaşma əldə edilir. Razılaşmaya görə ümumi sərhədin konturunu qoruyarkən bir sıra hissələrdə sərhəd dəqiqləşdirilir. Ən əhəmiyyətli dəyişikliklər arasında: vadinin şimal hissəsinin ərazisi, əvvəllər Tes-Xem çayının və onun deltasının sərhəd hissəsi Monqolustana verildi; Tore-Xol gölü bölgəsindəki sərhəd dəyişiklikləri nəticəsində su anbarı (1932-ci il sərhədləri qurularkən hələ coğrafi xəritələrdə mövcud deyildi və düz bir dövlət sərhədinə malik idi) iki hissəyə ayrıldı, sahillərin cənub-qərb hissəsi Monqolustana verildi. Sonradan hər iki ölkənin sərhədi "Sovet-Monqolustan sərhədi haqqında" 1976-cı il 19 oktyabr tarixli müqaviləsi ilə təsdiqləndi.

2003-cü ildə Ubsu-Nur çökəkliyinin YUNESKO-nun Ümumdünya irsi kataloquna daxil edilməsi barədə qərar qəbul edilir. Dünya irsi 12 hissədən ibarətdir. Ubsunur Hövzəsi Dövlət Qoruğunun yeddi hissəsi (Rusiya), Ubsu-Nur Təbiət Qoruğunun dörd hissəsi və Tes-Xem Təbiət Qoruğunun 1 hissəsi (Monqolustan). Onun siyahıya daxil edilməsi II və IV meyarlara (beynəlxalq elmi əhəmiyyət, yüksək bioloji və landşaft müxtəlifliyinin qorunması) əsaslanır.

Ədəbiyyat
---------

* *Курбатская С. С.* Динамика экосистем степей и полупустынь Убсунурской котловины // Глобальный мониторинг и Убсунурская котловина: тр. IV междунар. симпоз. — М. 1996. — С. 23-26.
* *Курбатская С. С.* Степные экосистемы Убсунурской котловины — природной биосферной лаборатории. Метод функциональной экологии. — Кызыл: РИО ТувГУ, 2001. — 104 с.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Федеральное агентство по обустройству государственной границы Российской Федерации. Информация о делимитации и демаркации государственной границы Российской Федерации". 2010-05-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-11-26.

Mənbə
-----

* Ubsu-Nur Accepted into World Network of Biosphere Reserves
* Russian Federation Legislative Survey: June 1990-December 1993
* Surveying the Lop Nor
* Uvs Nuur Basin Arxivləşdirilib 2010-04-03 at the Wayback Machine at Natural Heritage Protection Fund website
**Ubort** (*ukr.* Уборть; *belar.* Убарць) ― Ukraynanın Jitomir vilayəti və Belarusun Qomel vilayətindən axan çay. Ubort Dnepr çayı hövzəsinə daxil olan Pripyatın sağ qoludur. Çay 292 kilometr (181 mil) uzunluğuna və 5820 km² drenaj hövzəsinə malikdir.

Su rejimi
---------

Ubort daha çox yazda dağlardakı qarın əriməsi (~70%) və buzlaqlar ilə qidalanır. Buna görə çayın bolsulu dövrü əsasən martın ortalarından mayın əvvələrinə qədərdir. Ubort noyabrın ortalarında və ya yanvarın sonlarında dona bilir və buz fevralın və ya aprelin ortalarında əriyir.

Hövzəsi
-------

Ubort Jitomir vilayətindəki Andreyeviçi kəndinin cənubundakı təpələrdən başlayır. Çay 222 metr yüksəkliyindəki Simoni təpələrindən qərbə və 225 metr yüksəkliyindəki Marinivka təpələrindən şimal-şərqə doğru axan bir neçə kiçik çaydan başlanğıc götürür.

Ubortun əsas qolları ona Ukrayna ərazisində (51°24′00″ şm. e. 027°52′57″ ş. u.) 67 km uzunluğundakı Perqa (*rus.* Перга) və çaya Belarusiyada (51°42′55″ şm. e. 028°17′28″ ş. u.) tökülən 58 km uzunluğundakı Svidovetsdir (*rus.* Свидовець).

292 kilometr uzunluğundakı çayın düşməsi cəmi 87 metrdir. Nəticədə çay menadrlar yaradaraq axır və hövzəsində çox sayda bataqlıq və axmaz göl mövcuddur. Ubortun drenaj hövzəsinin sahəsi 5820 km²-dir. Çayın mənsəbində suyun orta illik axını saniyədə 244 kubmetrdir.

Tarix
-----

Çayın adı latın dilindəki 1412 sorğu sənədində *Hubort* kimi qeyd edilmişdir*.* On yeddinci və on səkkizinci əsrlərə aid bəzi xəritələrdə isə çayın adı *Olevsk* (*Olevskaya*) göstərilir. *Ubort* adının mənşəyi qaranlıqdır, lakin bal arıları üçün süni, içi boş ağacların hazırlanmasında istifadə olunan lövhələrin *(ubort*) istifadəsi ilə əlaqəli olduğu düşünülür.

1941-ci ilin iyulunda Olevsk qəsəbəsindən olan 30–40 yəhudi Ubort çayına gətirilərək alçaldıldı və işgəncə edildi. Bəziləri isə talanda öldürüldü.

Çay Çernobıl faciəsi zamanı çirklənmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. "Uborć" (polyak). XII. 1892. səh. 734. 2021-11-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-29. (#empty\_citation)
2. ↑  Уборть Arxivləşdirilib 2022-09-23 at the Wayback Machine, Böyük Sovet Ensiklopediyası
3. ↑  Andreyevichi (Approved) GEOnet Names Server-də. United States National Geospatial-Intelligence Agency
4. ↑  "Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. "Świdówka (Svidovets of the Dnieper)"" (polyak). 1890. səh. 649. 2021-11-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-29.
5. ↑  *ZHUCHKEVICH, Vadim Andreevich.* Краткий топонимический словарь Белоруссии (rus). 1974. OCLC 749097432.
6. ↑  *McBride, Jared.* "Ukrainian Holocaust Perpetrators Are Being Honored in Place of Their Victims". The Tablet. 20 iyul 2016. 2021-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 iyul 2016.

Ədəbiyyat
---------

* *Khvagina, T. A.* Polesye: from the Bug to the Ubort' (belarus, rus, və ingilis). Minsk: Vysheysha shkola. 2005. ISBN 985-06-1153-7.
* *Gerlach, Thomas.* Ukraine: Zwischen den Karpaten und dem Schwarzen Meer (Ukraine: Between the Carpathians and the Black Sea) (alman). Berlin: Trescher. 2009. ISBN 978-3-89794-152-6.
**Əlirza xan Qovanlı-Qacar** (5 mart 1822, Tehran – 22 sentyabr 1910, Tehran) — Qacarlar dövlətinin ədliyyə naziri.

Həyatı
------

Əlirzа хаn 1825-ci ildə Tehran şəhərində dоğulmuşdu. Mükəmməl аilə təlim-tərbiyəsi, təhsili аlmışdı. 1869-cu ildə Əzdülmülk, Nаibəssəltənə ləqəblərini dаşıyırdı. 1855-ci ildə sаrаydа yаşаyаn qаcаr övlаdlаrının təlim-tərbiyəsi ilə məşğul idi. 1871-ci ildə Mаzаndаrаn əyаlətinin vаlisi оlmuşdu. Həmin vахdаn Qacar еlinin еlхаnı idi.

Əlirzа хаn 1875-ci ildə Qacarlar dövlətinin ədliyyə vəziri vəzifəsinə təyin еdilmişdi. 1905-ci il inqilаbındа ruhаnilərlə sаrаy аrаsındа bаş vеrən diаlоqdа аrаçı idi.

Əlirzа хаn İrаnın böyüк mülkədаrlаrındаn sаyılırdı. 1896-cı ildə оnun sərvəti 730 min tüməndən ibаrət idi. İldə оnun gəliri 45 min 200 tümən təşkil еdirdi.

Əlirzа хаn Əhməd şаh Qоvаnlı-Qаcаrın rеgеnti, hаmisi idi.

Əlirzа хаn 22 sеntyаbr 1910-cu ildə vəfаt еdib.

Ailəsi
------

Əlirzа хаnın Аbbаsqulu хаn, Mustаfаqulu хаn, Məhəmməd хаn, İsа хаn, Sülеymаn хаn аdlı оğullаrı, Tаcəddövlə хаnım, Sururəssəltənə хаnım, Əfkаməddövlə хаnım, Məryəm хаnım, Ərfəəddövlə хаnım аdlı qızlаrı vаrdı.

Mənbə
-----

* **Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar və Qacar kəndi, Bakı, "Şuşa", 2008, 334 səh.**

Həmçinin bax
------------

* Qacarlar
* Mustafaqulu xan Əmirsüleymani

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Cyrus Ghani: Iran and the rise of Reza Shah. I.B.Tauris, 1998, S. 11.
**Əlisoltan Yarəli oğlu Quliyev** - Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin sədri, Azərbaycan Kommunist Partiyası Qusar Rayon Komitəsinin birinci katibi.

Haqqında
--------

12 iyul 1939-cu ildən 16 avqust 1941-ci ilə qədər Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin sədri olmuşdur. 
Əlisoltan Yarəli oğlu Quliyev 1901-ci ildə Quba rayonunun Digah kəndində anadan olmuşdur. 1925-1926-cı illərdə Digah kənd sovetində katib vəzifəsində işləmişdir. 1926-1929-cu illərdə Respublika Partiya Məktəbinin və 1929-1931-ci illərdə Zaqafqaziya Kommunist Universitetinin tələbəsi olmuşdur. Təhsilini başa vurduqdan sonra Bakı Partiya Məktəbinə müəllim təyin olunmuş və 1932-1933-cü illərdə pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. 
1933-1934-cü illərdə Bakı şəhərində Marks-Engels-Lenin İnstitutunun (MELİ) tələbəsi olmuşdur. Quba rayonunun Xalq Təhsili şöbəsinin müdiri vəzifəsinə təyin olunması ilə əlaqədar Əlisoltan Quliyev 1934-cü ildə MELİ-də təhsilini yarımçıq qoymuş və 1934-1935-ci illərdə həmin vəzifədə işləmişdir. 1935-1937-ci illərdə o, Bakı şəhərində MELİ-də təhsilini davam etdirmişdir.
Əlisoltan Quliyev 1937-ci ildə partiya işinə irəli çəkilərək Qusar rayon partiya komitəsinə I katib vəzifəsinə təyin olunmuş və 1937-1938-ci illərdə həmin vəzifədə çalışmışdır. 1940-cı ildə BDU-nun Hüquq fakültəsinə daxil olmuş və 1942-ci ildə ekstern yolu ilə həmin fakültəni bitirmişdir.
Əlisoltan Quliyev 5 iyul 1939-cu ildə Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin sədri vəzifəsinə təyin olunmuş 16 avqust 1941-ci ilədək həmin vəzifədə işləmişdir. Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin sədrliyindən azad olunduqdan sonra, 1941-1942-ci illərdə Azərbaycan SSR Xalq Maarif Komissarlığında idarə rəisi olmuşdur.
Böyük Vətən müharibəsi dövründə – 1942-ci ildə o, yenidən partiya işinə irəli çəkilmiş və Azərbaycan K(b)P Şamxor rayon komitəsinə katib təyin olunmuşdur.
1948-1951-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin aspiranturasında oxumuşdur. Aspiranturada oxuyarkən 1950-ci ildə Respublika «Başqənd» trestinin müdiri təyin olunmuş və 1952-ci ilin əvvəllərinədək həmin vəzifədə işləmişdir. 1952-ci ildən Azərbaycan Dövlət Universitetinin marksizm-leninizm kafedrasında müəllim işləmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "40". 2022-02-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-05.

| ⛭Azərbaycan Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin sədrləri Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası |
| --- |
| 
* İsay Dovlatov (1924–?)
* Seyidcəfər Yaqubov (1931–1932)
* Muxtar Hacıyev (1932–1933)
* Ayna Sultanova (1936)
* Teymur Quliyev (1936–1937)
* Böyükağa Hüseynov (1937–1939)
* Əlisultan Quliyev (1939–1941)
* Hüseyn Ələkbərov (1946–1948)
* Məhərrəm Hüseynov (1951–1957)
* Sənan Musayev (1957–1962)
* Abdulla İbrahimov (1962–1980)
* İbrahim İsmayılov (1980–1986)
* Hüseyn Talıbov (1986–1991)

 |
Ümumi yayılması
---------------

Ukrayna, Əfqanıstan, Şimali, Afrika, Kiçik Asiya, Sicilya adası və Cənubi Balkan ölkələrində təbii arealları vardır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR-ın dağlıq bölgələrdə (İlandağ, Darıdağ) rast gəlinir.

Statusu
-------

Azərbaycanın nadir bitki növüdür. CR A1ab; B1b (i,iii,iv).

Bitdiyi yer
-----------

Əsasən quru, daşlı-qayalı torpaqlarda təbii halda bitir.

Təbii ehtiyatı
--------------

Təbii ehtiyatı Azərbaycanda çox deyildir.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Turnefor dağdağanı təbiətdə 5–10 m hündürlüyü olan ağacdır. Bitkinin cavan budaqları açıq qəhvəyi və ya sarımtıl rəngdə olub, tüklüdür. Yarpaqları 3-7 sm uzunluğunda, ucu sivri və yarpaqlarının qaidə hissəsi ürəkvaridır. Bitkinin yarpağının üst hissəsi tündyaşıl, alt üzü isə mavi ya tündyaşıl rəngdədir. Yarpaqlarının çoxu tüksüz, bəzən isə tüklü olur. Yetişmiş meyvələrinin rəngi sarımtıl-qırmızı olur. Dağdağanın digər növlərinə nisbətən quraqlığa daha davamlıdır. Meyvələri şar formalıdır.

Çoxalması
---------

Əsasən toxumla çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
---------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Becərilməsi
-----------

Park və bağlarda becərilir. Geniş becərilməsi haqda məlumat yoxdur.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
-------------------------------

Qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

Zəruri qoruma tədbirləri
------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilməsi tövsiyə olunur.

Ədəbiyyat
---------

* Деревья и кустарники СССР. Т.4. 1951.;
* Флора Азербайджана. т.6.1955;
* Azəraycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
* Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər.2005;2006;2008;
* Naxçıvan MR florasının taksonomik spektrı.2008;
* Naxçıvan MR-nın flora müxtəlifliyi və onun nadir növlərinin qorunması.2011.
* Azərbaycanın nadir və nəsli kəsilməkdə olan oduncaqlı bitkilərinin in sutu və ex situ şəraitində bioekoloji xüsusiyyətlərinin reproduksiyasının və repatriasiyasının elmi əsasları, b.e.d. alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiya. Bakı. 2011

Məlumat mənbəsi
---------------

* Tofiq Məmmədov. Azərbaycan dendroflorası. II cild. Bakı: Səda, 2015.

 Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine
**Turpəng** (*lat.* Barbarea) — bitkilər aləminin kələmçiçəklilər dəstəsinin kələmkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Əhəmiyyəti
----------

Turpəng toxumlarında 33-42% yarımquruyan yağ (yod ədədi 110-111) vardır. Bu yağ xüsusiyyətlərinə görə raps yağına yaxındır. Amma tərkibindəki eruk turşusu onun qidalılıq dəyərini azaldır. Qida məqsədi ilə saflaşdırılmış yağı və ya tərkibində eruk turşusu az olan sortlardan alınan yağlar istifadə edilir. Belə yağlar yüksək dad keyfiyyətinə malik olurlar. Turpəng yağı sənayenin müxtəlif sahələrində texniki məqsədlər üçün istifadə edilir. Ondan sabunbişirmədə, lak - boyaq sahəsində metallurgiyada və başqa sahələrdə istifadə olunur.

Jmıxın tərkibində 40 % -ə qədər tam keyfiyyətli zülal vardır ki, bu da heyvandarlıqda yaxşı konsentrat yem kimi istifadə olunur. Bujmıxla heyvanları kiçik dozalarda yemləyirlər. Çünki, onun tərkibində heyvan orqanizmi üçün zərərli olan qlükozidlər vardır. Yem məqsədi ilə turpəngin yaşıl kütləsi istifadə edilir. Yaxşı balverən bitkidir. Toxumu asan töküldüyünə görə tarlada çoxlu cücərtilər əmələ gətirir. Ona görə də yaxşı sələf bitkisi hesab olunur. Lakin alaqlara qarşı yüksək və müasir aqrotexniki qaydalarla mübarizə aparılarsa turpəng yazlıq tarla bitkiləri üçün sələf ola bilər.

Tarixi, yayılması, məhsuldarlığı
--------------------------------

Turpəng bütün yer kürəsində yayılmış alaq bitkisi formasından mədəni hala keçirilmişdir. Turpəng Əfqanıstanda, Pakistanda, qərbi Çində, İranda və Türkiyədə qədimdən məlum idi. Rusiyada turpəngi XIX əsrdə səpməyə başlamışlar. Hazırda onu Ukraynada, Zaqafqaziyada və bir neçə başqa regionlarda becərirlər.

Onu Sibirdə,Qazaxıstanda, Belorusda və Rusiyanın Şimal hissəsində də becərmək olar. Turpəngin orta toxum məhsuldarlığı 1,2-1,8 ton/ha, toxumçuluq təsərrüfatlarında isə 2,0-2,5 ton/ha-dır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Al-Shehbaz I. A.* A generic and tribal synopsis of the Brassicaceae (Cruciferae) (ing.). // *Taxon*: *Official News Bulletin of the International Society for Plant Taxonomy* Utrecht: IAPT, Wiley, 2012. Vol. 61, Iss. 5. P. 938. ISSN 0040-0262; 1996-8175 doi:10.1002/(ISSN)1996-8175
2. ↑  *Ayton U. Broun R. Dryander J. C. Eyton U. T.* Hortus Kewensis: or, A catalogue of the plants cultivated in the Royal Botanic Garden at Kew. The second edition / enlarged by William Townsend Aiton. London: Longman, Hurst, Rees, Orme, and Brown. doi:10.5962/BHL.TITLE.105339
3. ↑  H. S. HÜMBƏTOV, V. V. BƏŞİROV V. R. MOHUMAYEV "YAĞLI VƏ EFİR YAĞLI BİTKİLƏR" BAKI 2016

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q157614
* Wikispecies: Barbarea
* APDB: 188540
* APNI: 109442
* eFloraSA: Barbarea
* EoL: 71322
* EPPO: 1BARG
* FNA: 103484
* FoAO2: Barbarea
* FoC: 103484
* GBIF: 8370997
* GRIN: 1277
* iNaturalist: 52977
* IPNI: 12347-1
* ITIS: 22739
* NBN: NHMSYS0000456403
* NCBI: 50457
* NZOR: 4423b538-7b1d-43dc-8b3e-41f88763b136
* PLANTS: BARBA
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:331385-2
* Tropicos: 40024711
* VASCAN: 887
* VicFlora: 418ccca0-acb8-45f5-9af2-74e57e419db1
* WFO: wfo-4000004049
* WoRMS: 993755

 |
**Turnik** bədii gimnastika sahəsində kişi gimnastları tərəfindən istifadə edilən bir aparatdır. Əsasən bədənin üst hissəsidəki əzələ qrupları üçün nəzərdə tutulur. Ənənəvi olaraq silindrik bir metal (adətən polad) ibarətdir ki, bu da möhkəm şəkildə yuxarıda tutulmuş və mərtəbələrə paralel bir kabellər sistemi və sərt şaquli dəstlərdir. Gimnastlar çıxış edərkən adətən dəmir dəri tutacaqlar olur. Hazırkı elit səviyyəsində rəqabət qadınların qeyri-bərabər və kişilərin paralel dəmir aparatında istifadə olunan relslərə bənzər daha elastik fiberglas əsas dəmirdən istifadə edilir.

Horizontal çubuğunda yerinə yetirilən gimnastika elementləri bir Qaydalar Məcəlləsi ilə tənzimlənir. Üfüqi çubuq, gimnastika dövründə gimnastlar tərəfindən nümayiş etdirilən gərginliklər və möhtəşəm hava yayımları və səpilmələri zamanı tez-tez birdən çox sürüşmə və ya bükülməni və bəzi hallarda havada səyahət etmələri səbəbindən ən maraqlı gimnastika tədbirlərindən biri sayılır.

Tarixi
------

Turnikdən ilk dəfə kim tərəfindən nə zaman və harada istifadə olunması məlum olmamaqla bərabər, Qədim Yunanıstanda və Qədim Romada gimnastların turnikdən istifadə etdikləri məlumdur.

Turnikin faydaları
------------------

* Əzələləri gücləndirir;
* Bədən yağlarınını yandırılmasına kömək edir;
* Boyu uzadır;
* Onurğa xəstəliklərinə müsbət təsir göstərir (sallanma).

Çəkilmə zamanı işləyən əzələ qrupları
-------------------------------------

Turnik çəkilmənin növündən asılı olaraq biseps, triseps, sinə və kürək əzələlərini inkişaf etdirir.

Dartınma normativləri
---------------------

Dartınma növləri
----------------
**Ziqen** (*alm.* Siegen‎) — Almaniya şəhəri, Şimali Reyn-Vestfaliya torpağına aid edilir. Arnsberq inzibati dairəsinə aid olan Ziqen-Vittgenştayn rayonunun mərkəzi. Əhalisi 103 555 nəfərdir. Şəhərin ərazisindən Ziq çayı axır. Zigerland filiz rayonunun mərkəzi. Barokko dövrünün məşhur rəssamı Piter Paul Rubensin doğum yeri.

Coğrafiyası
-----------

### Coğrafi mövqeyi

Ziqenə yaxın iri şəhərlər arasında Hagen (65 km), Frankfurt-Mayn (120 km), Koblents (65 km) və Köln (75 km) var.

### İqlimi

Ziqenin hündürlükdə yerləşməsi onun iqliminə çox təsir göstərir. İl ərzində orta hesabla 1160,8 mm yağıntı düşür. Beləliklə, yağıntının miqdarına görə Ziqen Almaniyanın iri şəhərlərinin arasında Vuppertaldan sonra ikinci yeri tutur. Ən nəmli ay dekabr (137,5 mm yağıntı), ən quru isə apreldi (80,3 mm yağıntı).

Orta illik temperatur 8,6 °C təşkil edir. Ən isti ay iyul (17,1 °C), ən soyuq isə yanvardı (0,5 °C).

Siyasət
-------

### Gerbi

Şəhərin gerbində gümüş meydanda olan qapı ilə dişli divar əks olunub, qapının ətrafında alçaq itiuclu qalalar var. Qapının üstündə riza adlanan mavi xələt, mavi mitre və gümüşlü örtükdə yepiskop təsvir olunub, onun sağ əlində gümüşlü əsa, sol əlində isə açıq kitab var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ausgabe der Klimadaten - Mittelwerte bezogen auf den aktuellen Standort Arxivləşdirilib 2013-12-22 at the Wayback Machine(DE). Deutscher Wetterdienst. 19 fevral 2012-ci il

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük rus · Britannica (onlayn) |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 12022471z · GND: 4054883-1 · LCCN: n80079497 · LNB: 000292095 · NKC: ge635344 · SUDOC: 165502274 · VIAF: 152441949 · WorldCat VIAF: 152441949 |

 |
**Turizm məhsulu** - səyahət zamanı turistin tələbatının ödənilməsi üçün lazım olan maddi istehlak malları və qeyri-maddi (xidmət formasında) istehlak dəyərinin toplusudur.

Növləri
-------

**Bütövlük (tamlıq)** - məhsulun tam olması və müştəri tələbatlarını tam ödəməsi

**Effektlilik** - turistin az xərclə, yüksək effekt əldə etməsi

**Etibarlılıq** - məhsulun tərkibinin reklamla uyğunluğu, keyfiyyətin informasiya ilə təsdiq olunması

**Aşkarlıq** - məhsulun istehlakçı və onun yönümü həm turistə, həm də xidmət personalına aydın olmalıdır.

**Çeviklik** - məhsulun və xidmət sisteminin başqa tip istehlakçıya uyğunlaşması

**Qonaqpərvərlik** - insanlarla görüşdən məmnunluq hissini onlara aşılamaq bacarığı, təvazökarlıq, hörmət, personalın gülərüzlüyü, qonaqlara və turistlərə səmimi münasibətindən ibarətdir.

Xidmət tədarükçüləri
--------------------

Turun təşkili zamanı turistlərə göstərilən kompleks xidmətdə iştirak edən bütün müəssisə və təşkilatlar - xidmət tədarükçüləri adlanır. Turizm firması bu tədarükçülərlə öz münasibətlərini müqavilə əsasında qurur.

Xarici keçid
------------

* AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU Arxivləşdirilib 2018-05-03 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Turizmin maddi-texniki bazası
* Turizm

İstinad
-------

1. ↑  Sabir Rəhimov Turizm-ekskursiya işinin təşkili Bakı 2004
Turma - (latın dilində: turma) - Roma ordusunda 30-32 nəfərdən ibarət atlı dəstəsi, Ala (Roma ordusu)nun onda bir hissəsi.

Roma respublikası dövründə süvarilər romalılardan və ya onların müttəfiqlərindən təşkil olunurdu, legionun tərkibinə daxil idi. Hər bir legionda atlıların sayı 300 nəfər idi və onların hər biri 30 nəfərdən ibarət 10 turmaya, hər turma isə 3 dekuriyaya (onluğa) bölünürdü. 

Roma imperatoru Oktavian Avqustun hakimiyyəti dövründə süvarilər köməkçi qoşun hissələrinə daxil idi. Roma qoşunlarında süvari hissələrin əsasını atlılardan və piyadalardan ibarət cohors equitatа adlanan hissələr, həmçinin cohors equitata quingenaria adlanan və 480 nəfər piyadadan, 4 turmadan ibarət hissələr və həmçinin cohors equitata milliaria adlanan, 88 nəfər piyadadan və 8 turmadan ibarət hissələr təşkil edirdi. Sonralar dəvələrdən ibarət turmalar (dromedarii) təşkil olunmuşdur. İlk dəfə olaraq imperator Trayan atların yerinə dəvələrindən istifadə olunan və Ala I Ulpia dromedariorum Palmyrenorum adlanan belə hərbi hissələri təşkil etmişdir.

Imperiya dövründə türmaya dekurion komandanlıq edirdi və ona iki köməkçisi, həmçinin sesquiplicarius (ənənəvi əməkhaqqından 1,5 dəfə çox əməkhaqqı alan əsgər), duplicarius (ikiqat ödənişlə), bayraqdar köməklik göstərirdilər. Prinsipat dövründə hər bir legionun tərkibinə dörd turma daxil idi. Piyadalara nisbətən süvarilərin statusu daha aşağı idi və onlar düşərgədən kənarda yerləşdirilirdi.

Mənbə
-----

* Erdkamp, Paul, ed. (2007). *A Companion to the Roman Army*. Blackwell Publishing Ltd. ISBN 978-1-4051-2153-8
* Goldsworthy, Adrian (2003). *The Complete Roman Army*. Thames & Hudson Ltd. ISBN 0-500-05124-0

İstinad
-------

1. ↑  "БОЛЬШОЙ ЛАТИНСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ turma". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-03.
Üzün pozitiv (solda) və neqativ təsviri
**Turin kəfəni** — İsa çarmıxdan endirildikdən sonra sarıldığı iddia edilən saqqallı adamın ön və arxa siluetləri olan kətan parça.

4-cü əsrə aid bir mənbə bildirir ki, Thaddaeus və ya Addai İsanın şəklini Edessada (Urfa) "seçimli boyalarla" çəkiblər. 6-cı əsrə aid başqa bir mənbə bildirir ki, İsa üzünü dəsmalla siləndə şəklini onun üzərində qoyub. İsa bu dəsmalı padşah V Abqarın elçisinə verdi. İsanın Edessada təsvir edilməsi hekayələri 944-cü ilə, Bizans ordusunun şəkli Konstantinopola (İstanbul) apardığı vaxta qədər davam etdi. Rəsm burada 1204-cü ilə qədər qaldı, həmin il Dördüncü Səlib yürüşünün cəngavərləri şəhəri talan etdilər və bu vaxt rəsm əsərini götürdülər. Kəfənin 14-cü əsrdə Fransada nümayiş etdirilməsinin izahı bu ola bilər.

İlk dəfə 1350-ci illərdə Fransada sərgilənib. 1578-ci ildə İtaliyaya gətirildi və Turində San Giovanni Battista Katedralində saxlanmağa başladı. Çoxları bunun möcüzə olduğuna inansa da, skeptiklər bunun saxta olduğunu düşünürdülər.

1988-ci ildə kəfənin bir hissəsi karbon-14 yaş təyini testinə məruz qalmış və kəfənin 700 illik kətan bitkilərindən hazırlandığı müəyyən edilmişdir.

1260-1390-cı illərə aid olduğu təsbit ediləndə rəğbətini itirsə də, parça hələ də dini dairələrdə öz dəyərini qoruyub saxlayır.

* Vikianbarda Category:Shroud of Turin ilə əlaqədar mediafayllar var
**Feodareylər** (*lat.* Phaeodarea) — İbtidailərin *Foraminiferida* dəstəsinə daxil olan sinifdir.

Ümumi məlumat
-------------

Daxili skeleti var. Əksər hallarda bədəni kürəşəkillidir. Bədəndən çoxsaylı, qismən anastomozlaşan psevdopodiyalar çıxır. Bir sıra əlamətlərinə görə onlar günəşkimiləri xatırladır, ancaq mərkəzi xitinoid kapsulunun olması ilə fərqlənirlər. Şüalıların əksəriyyətinin bir nüvəsi var, ancaq çoxnüvəli formalar da olur. Sitoplazmada çox vaxt simbiotik yaşıl (zooxlorella) və ya sarı (zooksantella) su bitkiləri olur.

Qidalanmada rolu
----------------

Bu simbiontlar şüalıları oksigenlə təmin edir, özləri də qida mənbəyi rolunu oynayırlar.

Çoxalması
---------

Qeyri-cinsi yolla ikiyə bölünməklə çoxalır. Şüalıların əksəriyyəti tək yaşayır, ancaq kürəşəkilli və ya kolbasaşəkilli koloniyalar əmələ gətirən formalar da vardır.

Phaeodorea sinfi aşağıdakı dəstələrə bölünür:

* Phacocestida
* Phacosphaerida
* Phacogromida
* Phacoconchida
* Phacodendrida

Sayı
----

Növlərin ümumi sayı 7–8 minə çatır. İstisnasız olaraq dəniz hövzələrində yaşayır və plankton həyat tərzi keçirirlər. Xəzər dənizinin Bakı buxtasında Cannosphaera haeckelli Grimm növü aşkar edilmişdir.

Ədəbiyyat
---------

1. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s.

Həmçinin bax
------------

Tubulinalar

Leptomiksidlər

Apikompleksa

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s
2. ↑  Grimm, 1876
**Şüvəlan bağları**- Şüvəlan tarixən qalalıların bağ yerləri olmuşdur. Yay fəslində kənd əhalisi bura köçər, dincələr, meyvə yığar doşab bişirər, sirkə tutardılar, mürəbbə hazırlayardılar.

Tarixi
------

Arxeoloji və yazılı ədəbiyyat materialları Şüvəlanda hələ tunc dövründən yaşayış olduğunu sübut edir. 60-cı illərin əvvəllərində Şüvəlan yaxınlığında Bəndüstü adlanan yerdə arxeoloji qzıntı işləri zamanı qara, boz və qırmızı rıngli saxsı qırıntıları, daş alətlər, ocaq, kül, heyvan sümükləri, həmçinin divar qalıqları aşkar edilimşdir. Divar qalıqlarının üzərində müxtəlif insan və heyvan təsvirləri, ov səhnələırini xatırladan döymə və sızma üsulu ilə işlənmiş digər cizgilər çəkilmişdir. Həmin tapıntılar e.ə. I minilliyin əvvəllərində burada yaşayanların əkinçilik, heyvandarlıq, toxuculuq və s. sənət sahələri ilə məşğul olduğunu söyləməyə əsas verir. Minilliklər boyu Şüvəlanda həyat kəsilməmiş, camaat əkin-biçinlə, bağçılıqla, heyvandarlıqla və s. güzəran keçirmişlər.

Səyahətçi, İ.Lerixs yazırdı ki, XIII əsrin birinci yarısında Abşeronun Şüvəlan kəndində xeyli miqdarda pambıq əkilir. L.Lerixs öz səyahətnaməsində Şüvəlanda becərilən zəfəran haqqında da xüsusi olaraq qeyd etmişdir.

Bağçılıq
--------

Şüvəlanda bağçılıq daha çox inkişaf etmişdir.Bağlıq sahələrin çoxluğu, həm də burada becərilən meyvələrinin keyfiyyətinin yüksək olması ilə səciyyələnirdi. Şüvələn bağlarıorta əsrlərə aiddir. Bakı tarixinə dair orta əsr sənədləri adlı kitabın 18 nömrəli sənədində (Əbu-Səid Əbül-Xeyir məqbərəinə aid sənəd) də göstərilir ki, Şibani əkinçili, oradakı neft quyusu ilə birlikdə Şüvəlandakı beş üzüm bağı sahəsi və meçə yeri, həmçinin Bilgəhdəki üzüm bağı Əbu-Səid Əbülxeyir məqbərəsinə vəqf olunur. Həmin vəqfnamə hicri 896-cı il (miladi 1491-ci il) Şirvanşah Əmir Xəlilüllahın oğlu Fərruxyəsar tərəfindən verilmiş və Çah Sultant Hüseynin hakimiyyətinin beçinci ili (1699-cu il) təzələnmişdir.

1891-ci ildə nəşr olunan "Bakı və onun ətraf yerləri" adlı rus dilində olan kitabda Ləş və Şüvəlan sahələri bağçılıq və üzümçülükdə yarımadada öncül yer tutur. Burada elə üzüm bağları var ki, 30-40 xalvar, yaxud 750-1000 pud üzüm verə bilir.

Bağda üzüm doşabı
-----------------

Bağlarda əsas üzüm olduğu üçün əksər ailələrdə üzüm doşabı hazırlanır. Üzüm doşabı bişirmək üçün dəymiş üzümü sıxıb şirəsi çıxarılır. Şirəni keçi qılından toxunan torbaşirə dən süzür. Xəşxuna, Qələdibi adlanan yerlərdən gətirilən şirinhal gildən (şirəxək) azca əlavə edərək mis tava və tiyanlarda bişirərdilər. Doşab köpük etsin deyə, bişirməmişdən əvvəl üstünə bi-iki ədəd yumurta da çalıb vurulur. Bir-iki buğum qaynadıldıqdan sonra yənu sürəyə düşdükdə doşabı ocaqdan düşürürlər. Doşaba müəyyən qədər un, ədvə əlavə edib küşləxari də (zincirfərəc) bişirirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  ,ASE X cild. s.583
2. ↑  L.Lerxx. Səyahətdən çıxarış, SPI, 1970, s.38,73 (rus dilində)
3. ↑  T.Musəvi Bakı tarixinə dair orta əsr sənədləri. Bakı, 1967, s.32, 81
4. ↑  Bakı və onun ətrafı, Tiflis, 1891, s.91 (rus dilində)

Xarici keçidlər
---------------

* Süvəlan Park Ticarət Mərkəzi

Həmçinin bax
------------

* Şüvəlan