recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Əsgər sinaqoqu** (*rus.* Солдатская синагога) — Rusiyanın Rostov-na-Donu şəhərində yeganə aktiv sinaqoq. 1872-ci ildə tikilib. Sinaqoq 1905-ci il talanı zamanı yandı, lakin 1913–1914-cü illərdə bina bərpa edildi. 1935-ci ildə sinaqoq ibadət üçün bağlandı. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra bina yenidən yerli yəhudi icmasına təhvil verildi. Əsgər Sinaqoqu regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti statusuna malikdir.

Tarixi
------

1862-ci ildə təqaüdçü yəhudi əsgərlər Rostov-na-Donuda Yəhudi Dua Cəmiyyəti qurdular. 31 may 1862-ci ildə Dnepr hökuməti cəmiyyətə ibadət ayinləri üçün ayrıca bir otaq icarəyə verməyə icazə verdi. Sinaqoqunun layihəsi 4 iyun 1872-ci ildə Rosotov səlahiyyətliləri tərəfindən təsdiq edildi və həmin il bina tikildi. Bəzi məlumatlara görə, sinaqoqların inşası üçün pulu Rostov taciri İosif Markoviç Elitser bağışlamışdı. Sinaqoqun memarının Ernest Ernestoviç fon Şulman, tikinti podratçısısının isə Moisey Leontyeviç Qeronimus olduğu ehtimal edilir.

Sinaqoqun binası bir neçə dəfə yenidən qurulmuşdur. 1881-ci ildə, şərq hissəsində üç mərtəbəli bir kərpic bina tikildi. 1891-ci ildə sinaqoqun cənub divarına iki mərtəbəli bir bina da qoşuldu. Bianın birinci mərtəbəsində kasıb əsgər uşaqları üçün məktəb, ikinci mərtəbədə isə dua məktəbi yerləşirdi. Sinaqoq 1905-ci ildə yəhudi əleyhinə poqrom zamanı vurulan atəş nəticəsində ciddi ziyan gördü.Bina yalnız 1913–1914-cü illərdə lazımi vəsait toplananda bərpa edildi. Yenidənqurma layihəsinin müəllifi Peterburq memarı Yakov Germanoviç Gevirts idi. Sinaqoqda ibadət Pasxa günü 29 Mart 1914-cü ildə bərpa edildi.

1935-ci ildə sinaqoq ibadət üçün bağlandı.Binada kimya fabriki yerləşirdi. Müharibə illərində bu müəssisələr şəhərdən təxliyə edildi. 1943-cü ildə, Rostov-na-Donu sinaqoqu azad edildikdən sonra yenidən yəhudi icması tərəfindən alındı. Binanın yəhudi icması tərəfindən istifadəsinə rəsmi icazə 14 aprel 1945-ci ildə icazə verildi.

2005-ci ildə sinaqoqun əsaslı təmiri həyata keçirildi. 1940-cı illərdə dağıdılmış, Davud ulduzları ilə bəzənmiş künc günbəzi bərpa edildi. Yenidənqurma işləri ilin sonunadək başa çatdı və sinaqoq 26 dekabrda açıldı.

Memarlıq
--------

Əsgər Sinaqoqunun memarlığı Modern və Şərq üslubunun elementlərinə malikdir. Binada kompleks konfiqurasiya planı var. Şəbəkənin yuxarı hissəsindəki zəif açıqlıqlar naxışlı, qotik gül ilə bəzədilmişdir. Sinaqoqun girşi tağlarla bəzədilib.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Ростовская синагога". evreirostov.ru. 2012-06-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-24.
2. 1 2 3 4 5  *Малаховский Е. И.* Храмы и культовые сооружения Ростова-на-Дону. Ростов-на-Дону: Издательство «NB». 2006. 165–166. ISBN 5-98155-014-7.
3. ↑  "Ростов-на-Дону (объекты культурного наследия регионального значения)". Официальный портал Правительства Ростовской области. 2018-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-24.
4. 1 2  *Есаулов Г. В. Черницына В. А.* Архитектурная летопись Ростова-на-Дону. Ростов-на-Дону. 1999. 143. ISBN 5-8456-0433-8.
**Kozmodemyansk** — Rusiyanın Mari El Respublikasında, Volqa çayının üstündə qədim şəhər.

Tarixi
------

Şəhərin adı 1553-cü ildən dəyişdirilmişdirsə də marili çuvaşlar öz şəhərlərini Çikmətala adlandırmaqdadırlar. Vaxtilə Çikmətala qəzası (indi Kozmodemyansk) çox geniş əraziləri – Rutka, Kundiş, Arda, Parat, Vetluqa çayları boyu məhsuldar, verimli torpaqları əhatə edirdi.

Şəhərin istilası və adının dəyişdirilməsi Kazan xanlığının zəbt edilib, ləğv olunması ilə bağlıdır. Rus çarı İvan Qroznı 1552-ci ilin oktyabrında Kazanı işğal edib geri dönərkən Çikmətala şəhərində yol üstü dincəlməyə düşərgə saldırır. Həmin gün Pravoslav dini təqviminə görə müqəddəs həvarilər Kozma və Demyanın yad edildiyi günə təsadüf edir. Çarın ələ keçirdiyi qənimətlərdən biri də Kazanın gözəl "Xan məscidi"nin nadir kaşıları idi. Hədiyyənin simvolik mənası var idi; onlardan böyük qələbə münasibətilə Qızıl Meydanda tikilmiş Vasili Blajennı məbədinin bəzənməsində istifadə edildi. Kilsə dağıdılmış Kazan camilərinin rəngbərəng, əlvan qübbələrini andırırdı.

Fəth və zəfər ilə geri dönən çarın Çikmətalada dayandığı düşərgənin yerində onun əmri ilə hərbi qala tikilir və pravoslav dininə sidq ürəklə xidmət edən çar İvan Qroznının təşəbbüsü ilə Çikmətala şəhəri müqəddəs kilsə günü şərəfinə Kosmodemyansk adlandırılır.

Çikmədal adına müasir Ermənistanın tarixi türk adları sırasında da rast gəlinir.

İstinadlar
----------

1. ↑  GEOnet Names Server. 2018.
2. ↑  .
3. ↑  .
4. ↑  Minaxanım Təkləli. Türk kitabı. Unudulan tarix. Dəyişdirilən adlar, Bakı, Nurlar, 2009

|  |  |
| --- | --- |
| Rusiya bayrağı | *Rusiya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Əmir Vəli** (v. 1386) — Astarabad hakimi.

Həyatı
------

Əmir Vəli 1374-cü ildən 1376-cı ilədək Astarabad hakimi olmuşdu.

1386-cı ilin baharında Əmir Teymur İrana yürüş edir. Təbriz hakimi Əmir Vəli Azərbaycan, Fars və İraq qoşunlarını səfərbərliyə alaraq öz ətrafında birləşdirib Teymura qarşı çıxmaq istəsə də, onun cəhdi baş tutmadı. Teymurun qoşunları Sultaniyyəni tutub Təbrizə tərəf irəlilədi və şəhərə daxil oldu. Sultan Əhmədin Bağdaddan Təbrizə göndərdiyi qoşun da məğlub oldu, lakin Əmir Teymur burada çox qalmayaraq Orta Asiyaya – Səmərqəndə qayıdır və özü ilə çoxlu sənətkarları öz paytaxtına aparır.

Tarixçi Zeynəddin Qəzvini yazır: "Əmir Vəli Təbrizə çatan kimi Mahmud Xalxalinin yanına adam göndərib onu özü ilə müttəfiq etdi".

Azərbaycan xalqı Əmir Teymurun hücumundan özünə gəlməmiş 1386-cı ilin qışında Qızıl Orda xanı Toxtamış 90 minlik qoşunla (Bəy Poladın sərkərdərliyi ilə) Dərbəndi keçərək Azərbaycana yürüş etdi. Şirvanşah I İbrahim Şamaxının müdafiəsini təşkil etsə də, heç bir nəticə əldə edə bilmədi. Toxtamış Şirvanı keçərək Təbrizə yaxınıaşdı və orada ciddi müqavimətə rast gəldi. Toxtamış Şənbi Qazanda yerləşərək 8 gün Təbriz qalası ətrafında dövrə vurdular, lakin şəhərə girə bilmədilər. Bunu görən Toxtamış Əmir Vəli ilə danışıqlara girdi və 250 tümən qızıl alaraq, guya geri qayıtmağa başladılar. Arxayın olan şəhər əhalisi silahı yerə qoydular. Bunu görən Toxtamış xəyanət edərək şəhəri ələ keçirdi. Şəhər əhalisi 8 gün ərzində qarət olundular.

İstinadlar
----------

1. ↑  Zeynəddin bin Həmdullah Qəzvini, Zeyle-tarixe-qozide, Bakı, "Elm", 1990, səh.49.

Xarici keçidlər
---------------
**Məlumat mətnləri** — məlumat vermək, düşünmək, istiqamətləndirmək, xəbərdarlıq etmək, fikirləri dəyişdirmək, xəbər vermək və ya nəyisə təbliğ etmək məqsədi ilə yazılmış mətnlərdir. Belə mətnlər məşğul olduqları janrlara görə fərqlənir. Məlumat mətnlərində dil istinad funksiyasına malikdir. Deyilməsi çətin olan və məzmun təkrarları ilə cümlələrin gedişatını pozan sözlər təlimat mətnlərinə daxil edilmir. Verilən məlumatlar müxtəlif səbəblər göstərilməklə qəbul edilməyə çalışılır. Ritorik və məcazi mənalara çox üstünlük verilmir. Məqalələr, lətifələr, esselər, tənqidlər, xatirələr, tərcümeyi-halı, nitq, məktub, deyim, müsahibə, səyahət yazısı və xəbər məqaləsi kimi mətnləri bura aid etmək olar.

Mətn növləri
------------

* Elmi mətnlər - Elmi araşdırmaların obyektiv, mənbəli və aydın bir dillə izah edildiyi mətnlərdir.
* Qəzet ətrafında hazırlanmış mətnlər - Məqalə, anekdot, inşa, tənqid, söhbət, müsahibə, xəbər məqalələri
* Şəxsi həyatla bağlı mətnlər - Memuar, səyahət yazısı, bioqrafiya, avtobioqrafiya, məktub, gündəlik
* Fəlsəfi mətnlər - Fəlsəfi mövzular və varlıq, bilik, əxlaq, gerçəklik kimi mövzular əhatə olunur.
* Tarixi mətnlər - Bunlar tarixi hadisələrin müzakirə edildiyi və izah edildiyi mətnlərdir.

Həmçinin bax
------------

* Məlumat bazası
* Məlumat (qəzet)

Xarici keçidlər
---------------

* Məlumat mətni: xüsusiyyətləri, hissələri, növləri, funksiyası
* Mətn və onun tipləri

İstinadlar
----------

1. ↑  "Öğretici Metinler".  (#archive\_missing\_date) tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 may 2023.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qarabağ müharibəsi memorialı.

**Qarabağ müharibəsi tank memorialı** (*erm.* Արցախյան ազատամարտի տանկ-հուշարձան, *Artsaxyan azatamarti tank-huşardzan*) — Azərbaycanın Xocalı rayonu ərazisində yerləşən Əsgəran qəsəbəsində Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası tərəfindən Birinci Qarabağ müharibəsi (1988–1994) üçün ucaldılan tank memorialı.

Tarixi
------

Tank memorialı erməni separatçı qüvvələri tərəfindən 1992-ci ildə Şuşanın işğalının xatirəsinə ucaldılmışdır. Memorialı Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının (DQR) yüksək vəzifəli şəxsləri və hərbi xadimləri ziyarət etmişdir. Tank memorialı hərbi silahlı qüvvələrin andiçmə mərasimi zamanı ucalmışdır. Mərasimdə Ermənistanın müdafiə naziri Vigen Sarkisyan, Qondarma DQR Müdafiə Ordusu komandiri Levon Mnatsakanyan və digər yüksək vəzifəli şəxslər iştirak etmişdir.

Təsviri
-------

Memorial Əsgəran–Ağdam yolunun sol tərəfindəki kiçik bir təpədə ucaldılmışdır. Memorial üzərində "T-72" tankı olan daş postamentdən və ona bitişik parkdan ibarətdir. Həmin "T-72" tankı Ağdamın işğalında iştirak etmişdir.

Qalereya
--------

* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Տանկից տանկ, դիրքից դիրք. ՀՅԴ ԱԵՄ-ը Արցախի դրոշը տեղակայել է Ասկերանի տանկ-հուշարձանին, *(արխիվացված 09․07․2021թ․)*
2. ↑  ՀՅԴ ԱԵՄ-ը Արցախի դրոշը տեղակայել է Ասկերանի տանկ-հուշարձանին, *(արխիվացված 09․07․2021թ․)*
3. ↑  Մեր հաղթանակների մայիսը, *(արխիվացված 09․07․2021թ․)*
4. 1 2  <<Ես եմ>> ծրագրով ծառայության անցած նորակոչիկները ընդունել են զինվորական երդում, *(արխիվացված 09․07․2021թ․)*
**Şuşanın irsi. Azərbaycan mədəniyyət paytaxtının tarixi və inkişaf yolu** — Almaniyanın Qiesen Universitetinin dosenti, türkoloq alim Mixael Reynhard Hess tərəfindən Şuşa haqqında əcnəbi müəllif tərəfindən xarici dildə ölkədən kənarda çap olunmuş ilk elmi fundamental monoqrafiya (#empty\_citation)

Haqqında
--------

Müəllifin kitabı yazıb çap etdirməkdə məqsədi Qarabağın və Şuşanın Azərbaycanın ədəbiyyat və mədəniyyət tarixindəki zəngin irsini qərbli oxuculara çatdırmaqdır. Avropada Azərbaycan haqqında məlumatların daha geniş yayılmasının vacibliyini qeyd etməkdir. Kitabın bu sahədə növbəti addım, eyni zamanda, ölkəmizlə bağlı elmi araşdırmalar aparmaq istəyən şəxslər üçün etibarlı mənbədir. Müəllif kitabın təqdimatında kitabın yazılma məqsədini barədə bildirmişdir ki, kitabın əsas qayəsi Şuşanın və Qarabağın Azərbaycanın ədəbiyyat və mədəniyyət tarixindəki zəngin irsini qərbli oxuculara çatdırmaqdır. O, kitabda işğalçıların Şuşanın irsini silmək, təhrif və inkar etmək və bununla da, Azərbaycansız Şuşa və Qarabağ tarixi uydurmaq kimi cəfəng cəhdlərinə qarşı elmi əsaslandırılmış dəlillər ortaya qoyulduğunu diqqətə çatdırıb. Qeyd edib ki, kitab almandilli auditoriyaya, həmçinin Avropa oxucularına ünvanlanıb.

*"Şuşanın irsi. Azərbaycan mədəniyyət paytaxtının tarixi və inkişaf yolu"* kitabı alman dilindədir.

Həmçinin bax
------------

* Maykl Reynhard Hess

İstinadlar
----------

1. ↑  "Alman alimin Şuşa haqqında kitabının ADA Universitetində təqdimatı". 2022-07-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-07-06.
2. ↑  "Alman alimin "Şuşanın irsi. Azərbaycan mədəniyyət paytaxtının tarixi və inkişaf yolu" adlı kitabının təqdimatı keçirilib". 2023-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-07-06.
3. 1 2  "BSU-da "Şuşanın irsi. Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtının tarixi və inkişaf yolu" adlı kitabın təqdimatı olub (FOTO)". az.trend.az. 2022-07-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 iyul 2022.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin Mətbuat xidməti idarəsinin Ceyhun Bayramovun alman alim Mixael Reynhard Hess ilə görüşünə dair məlumatı
* Şuşanın irsi haqqında alman dilində yazılmış kitabın təqdimatı keçirilib
Birləşmiş Krallıq və Millətlər Birliyinin ən uzun hökm sürmüş kraliçası olan II Elizabet 8 sentyabr 2022-ci ildə Şotlandiyada yerləşən Balmoral qalasında 96 yaşında öldü. Xəbər BBC tərəfindən canlı yayımda Britaniya Yay Vaxtı ilə 18:31-də ictimaiyyətə bildirildi. Günün səhər saatlarında həkimlər sağlamlığının sürətlə pisləşdiyini və tibbi müayinədə olduğunu bildirdi.

Xronologiya
-----------

8 sentyabr 2022-ci ildə İngiltərə vaxtı ilə 12:30-da Bukinqem sarayı kraliçanın müayinə altında olduğunu və həkimlərin narahat olduğunu açıqladı. Kraliçanın ailəsi Vilyam və Harri ilə birlikdə yanında olmaq üçün qalaya getdilər.

BBC kraliçanın vəziyyətini yaxından izləmək məqsədi ilə saat 14:00 civarında BBC One proqramını 18:00-a qədər dayandırdı. Digər kanallarda kraliçanın vəziyyəti ilə əlaqəli xüsusi yayım proqramları verildi. Saat 15:00-da BBC müxbiri Yelda Hakim Elizabetin öldüyünə dair heç bir rəsmi açıqlama olmamasına baxmayaraq kraliçanın öldüyü haqda tvit paylaşdı. Daha sonra tviti sildi.

16:30-da Baş nazir Liz Trass kraliçanın ölümü barədə məlumatlandırıldı.

Britaniya Kral Ailəsinin rəsmi Twitter hesabı saat 18:30-da (BYV) tvit paylaşaraq kraliçanın ölümünü elan etdi. Kraliçanın ölümünün televiziyadakı ilk xəbəri 18:31-də BBC-də yayımlandı. Ardınca Bukinqem sarayı — "Kraliça bu günortadan sonra Balmoralda öldü. Kral və arvadı bu axşam Balmoralda qalacaq və sabah Londona qayıdacaqlar", — deyə açıqlamasında bildirdi.

Xələfi
------

Ölümündən sonra ən böyük oğlu III Çarlz taxta çıxdı. Tac mərasimi haqda məlumat verilməyib.

Dəfn
----

Dövlət tərəfindən təşkil olunacaq dəfn mərasimi ilə bağlı məlumat verilməyib; amma ölümündən on iki gün keçməsi gözlənilir.

Reaksiyalar
-----------

Bukinqem sarayındakı Birləşmiş Krallıq bayrağı yarıya endirildi.

Xəbərin ardınca Londonda yerləşən Bukinqem sarayının qarşısında yüzlərlə insan toplaşdı.

8 sentyabrda kraliçanın ölümünə görə ABŞ Konqres Binasındakı ABŞ bayrağı yarıya endirildi.

Co Bayden, Cill Bayden, Cimmi Karter, Bill Klinton, Corc V. Buş, Barak Obama, Donald Tramp, Şarl Mişel, Ursula fon der Lyayen, Yens Stoltenberq, Emmanuel Makron, Frank-Valter Ştaynmayer, Pedro Sançes, Serco Mattarella, İnyaçino Kassis, Sauli Niinistö və Narendra Modi II Elizabetin ölümünə başsağlığı mesajlarını paylaşdılar.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  .
3. ↑  .
4. ↑  "Queen Elizabeth II has died, Buckingham Palace announces". BBC News. 8 September 2022. 8 September 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 September 2022.

Xarici keçidlər
---------------
**Tufandağ** — Qusar və Qəbələ rayonu ərazisində dağ.

Haqqında
--------

Baş Qafqaz silsiləsindədir. Hündürlüyü 4191 m. Yerli əhalinin məlumatına görə, bu ad dağda tez-tez şiddətli külək, çovğun, tufan qopması ilə bağlıdır. Dağ Tufan adı ilə də qeydə alınmişdır.

Bu zirvə Böyük Qafqaz suayncı üzərində yerləşib konusu xatırladır. Yura şistlərindən əmələ gəlmiş bu dağın hündürlüyü 4191 metrdir. İl ərzində ən çox tufan və çovğun olduğuna görə ona Tufan adı verilmişdir. Yayılmış dini rəvayətə görə guya Nuhun gəmisindən qopmuş parçalar bu dağdakı göllərə düşmüşdür. Yağış, çovğun vaxtı həmin parçalar göllərin suyunun üzərinə çıxır, hava sakitləşəndə qeyb olur. Təbii ki bu sadəcə bir əfsanədir.

Zirvə yürüşləri
---------------

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. İki cilddə. II cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2007. ISBN 978-9952-34-156-0
2. ↑  Kərimova S. Qusar və Qusarlılar ensiklopedik toplu. Bakı. 2011, s. 87

Xarici keçidlər
---------------
**İlyas xoca**— Moğolustan hakimi, Cığatay xanı, hakimiyyət illəri 1363-1390; Tuğluq Teymur xanın oğlu.

Həyatı
------

Moğolustana qayıdan Tuğluq Teymur xanı Mavəraünnəhrdə onun oğlu İlyas xoca əvəz etdi.

Tuğluq Teymur 1363-cü ildə oğlu İlyas xocanı Cığatay xanlığından asılı olan Şərqi Cığatayın xanı etmişdir.

İki ay Gərmsirdə qalıb yaralarını sağaldan Əmir Teymur Bəlx dağlarına çəkilib silahdaşlarını başına yığdı. Bu dövrdə onun dəstəsində üç yüzdən artıq döyüşçü var idi. Mavəraünnəhr uğrunda İlyas xocaya qarşı mübarizə aparmaq üçün o yenidən qayını Hüseynlə birləşdi.

365-ci ildə indiki Daşkənd yaxınlığında tarixə Cəngi Loy adı ilə daxil olmuş bir döyüş baş verdi. İlyas xocanın qoşunu ilə Teymur və Hüseynin birləşmiş dəstələri qarşı-qarşıya gəldilər, Döyüşdən qabaq leysan yağışı yağmışdı. Atlar zarıyır, süvarilər müvazinətini itirib palçığa yıxılırdılar. ölümün gözünə dik baxmağa alışmış Teymur irəli atılaraq öz dəstəsini düşmənin içərilərinə doğru aparırdı. Lakin Hüseynin hərbi qüvvələri onun hücumunu dəstəkləmədi, yavaş-yavaş geri çəkilməyə başladı. Teymur bu döyüşdə az qala mühasirəyə düşəcəkdi. Yalnız öz şücaətinə və döyüş bacarığına görə o, silahdaşları ilə düşmənin əhatəsindən çıxıb Hüseynin dəstəsi ilə birləşə bildi. Qohumlar cənuba, Amudəryaya tərəf üz tutdular, çayı keçib yenidən Bəlx vilayətində köç saldılar,

Teymur qayını Hüseynin hərəkətindən narazılığını bir kəlmə ilə də büruzə vermədi. Lakin o, artıq başa düşmüşdü ki, dar ayaqda Hüseynə arxa çevirmək olmaz. Bu andan etibarən qohumların münasibətində soyuqluq yarandı.

Artıq İlyas xoca üçün Səmərqəndə yol açıq idi. Lakin bu zaman monqol xanlarının hakimiyyətinə qarşı çıxan sərbadarlar Səmərqənd mədrəsəsinin tələbəsi Mövlanzadənin başçılığı ilə İlyas xocaya qarşı müqavimət göstərməyə qərar verdilər. Səmərqəndə yaxınlaşan monqol xanının ordusu sərbadarların qurduğı tələyə düşdü və böyük itki verərək geri çəkildi,

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Tuğluq Teymur xan
* Moğolustan
* Mavəraünnəhr
* Cığatay xanlığı

Xarici keçidlər
---------------
**Merdeka Binası** (ind. Gedung Merdeka) — İndoneziyanın Bandunq şəhərində "Calan Asiya-Afrika"dakı art-deko binası. Bu gün 1955-ci ildə orada keçirilmiş Asiya-Afrika Konfransının ilk Qoşulmama Hərəkatının kolleksiyaları və fotoşəkillərini əks etdirən bir muzey olaraq xidmət edir.

Memarlıq
--------

2010-cu ildə *Gedung Merdeka*nın konfrans zalı.
Hazırkı bina 1926-cı ildə o dövrün məşhur memarları, həm də Bandunq Texnologiya İnstitutunun (bu gün ITB) iki professoru Van Qalen və Ç. D. Volff Şumaxer tərəfindən 1926-cı ildə hazırlanmışdır. 7500 m²-lik binada İtalyan mərmər mərtəbələr, bəzi salonlar və otaqlar taxta örtüklə işlənib və tavandakı kristal lampaları ilə bəzədilmişdir.

Tarix
-----

1926-cı ildə bərpa edilən 19-cu əsrə aid Sociëteit Concordia .
Braqa Küçəsi və Calan Asiya-Afrikanın kəsişməsindəki ilk bina 1895-ci ildə *Sociëteit Concordia* üçün tikilmişdir. 1926-cı ildə Volff Şumaxer, Albert Aalbers və Van Qallen tərəfindən yenidən qurulmuşdur. *Sociëteit Concordia* Bandunq və ətrafındakı zəngin insanlar üçün rəqs salonu, əyləncəli və sosial toplantı yeri idi. Bura heyvandarlıq sahəsinin sahibləri və ya əməkdaşları, zabitlər, vəzifəli şəxslər və zəngin iş adamı daxildir. Həftə sonlarında bina incəsənət nümayişlərindən, ictimai rəqslərdən və axşam yeməyindən zövq alan insanlar ilə dolu idi.
İndoneziyanın yapon işğalı zamanı binanın adı *Dai Toa Kaman* adlandırılmış və mədəniyyət mərkəzi olmuşdur.

17 avqust 1945-ci ildə İndoneziya İstiqlalının elanından sonra bina yapon qoşunlarına qarşı İndoneziya müstəqillik döyüşçülərinin qərargahı olaraq istifadə edildi.

1949-cu ildə Hollandiyanın İndoneziya Müstəqilliyinin tanınması və *Negara Pasundan* federal hökumətinin formalaşmasından sonra *Concordia* binası incəsənət nümayişləri, partiyalar, rəqslər və *qa'la* yeməyi üçün yenidən ictimai toplantı salonu olaraq istifadə edildi.
1954-cü ildə İndoneziya hökuməti Bandunqu Asiya-Afrika Konfransının ev sahibi olaraq təyin etdi, bu konqres binası bu beynəlxalq konfransın keçirildiyi yer olaraq seçildi. Həmin vaxt *Konkordia* Bandunq şəhərindəki ən böyük və ən böyük zal idi. Şəhərin mərkəzindəki Savoy Homann Hotel və Preanqer Hotel adlı strateji yerlə yaxın idi. 1955-ci ilin əvvəlində bina İr. R. Sriqati Santoso tərəfindən beynəlxalq konfransın tələblərinə cavab vermək üçün yenilənmişdir və *Gedung Merdeka* (müstəqillik binası) adını aldı. Bina həmçinin İndoneziya Nümayəndələr Palatasının (MPR) konqres binası kimi xidmət etmişdir.
1965-ci ildə "Gedung Merdeka"da Asiya-Afrika İslam Konfransı keçirildi. 1971-ci ildə Nümayəndələr Palatasının bütün toplantıları və fəaliyyəti Cakartaya köçürülmüşdür. 1980-ci ilin martında bina Asiya-Afrika Konfransının 25 illiyinə ev sahibliyi etdi və Asiya-Afrika Konfransı Muzeyi prezident Suxarto tərəfindən açıldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Indonesia handbook, Volume 3
2. ↑  Gedung Merdeka Arxivləşdirilib 2011-07-17 at the Wayback Machine

Xarici linklər
--------------

* Vikianbar Vikianbarda **Merdeka Binası** ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Museum of the Asian-African Conference (Rəsmi sayt)
**Batal janrı** — təsviri sənətdə müharibə və hərbi həyat mövzularına həsr olunan janr. Batal janrında döyüş səhnələri təsvir olunur, xalq kütlələrinin , qəhrəmanların , sərkərdələrin və başqa tarixi simaların şücaət və qələbələri tərənnüm edilir. XV–XIX əsrlərdə Qərbi Avropada batal janrının ən yaxşı nümunələri (Uççello, Velaskes, Rubens, Qoyya, Delakrua və başqalarının tabloları) yaradılmışdır.
Bu janrda əsərlər yaradan rəssam batalist adlanır. Batal janrı rəssamdan təkcə müharibə və ya döyüşü təsvir etmək bacarığı deyil, həm də tarixi həqiqətləri, müxtəlif dövrlərə aid hərbi texnikanı, təbiəti və döyüş heyvanlarını təsvir etmək qabiliyyətinə dair ustalıq tələb edir. Qayaüstü rəsmlər, Qədim Şərq relyefləri, qab üzərində qədim yunan təsvirləri, zəfər tağı və sütunlarındakı relyeflər – bu janra aid nümunələrdir. Orta əsrlərdə müharibə və döyüş səhnələrini parça üzərində, xalçalarda, qobelenlərdə, Avropa və Şərq kitab miniatürlərində təsvir edirdilər.

Batal janrı Azərbaycan təsviri sənətində də mühüm yer tutur. Orta əsr Azərbaycan kitab miniatürlərində XVIII əsr Şəki xanları sarayının divar rəsmləri arasında döyüş səhnələrinə təsadüf olunur.
Tahir Salahovun "416-cı diviziya döyüşdə", N. Vidadinin "Böyük Vətən müharibəsi" və s. Batal janrında yaradılmış diqqətəlayiq sənət nümunələridir.

İstinadlar
----------

Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası. Bakı, 1978.
**Şüşə saray**— Elmira Axundovanın siyasi detektiv janrında yazılmış romanı. Kitab iki hissədən ibarətdir. İkinci hissə Baş prokurorun sabiq müavini İsa Nəcəfovla birlikdə yazılıb.

Əsər 90-cı illərin əvvəllərində baş verən prosesləri əks etdirir. Əsərdə eks-prezident Heydər Əliyevin xilaskar obrazı yaradılıb. Romanda iki liderin - Heydər Əliyevin və AXC lideri Əbülfəz Elçibəyin münasibətləri məxsusi diqqət altındadır. Əsər sırf tarixi materiallara söykənir.

Kitabın təqdimatı 2007-ci il martın 15-də Atatürk Mərkəzində keçirilmişdir.

Məzmunu
-------

1993-cü il yanvarın 2-dən 3-nə keçən gecə Bakıda respublika
DİN Banditizmə və Terrorizmə Qarşı Mübarizə İdarəsi rəisinin müavini
Ələkbər Əsgərov qətlə yetirildi. Həmin il aprelin 26-da isə Bakı Ali HərbiDənizçilik Məktəbinin rəisi kontr-admiral Eduard Hüseynov yaşadığı binanın
girişində öldürüldü. Kəskin detektiv süjetli roman-təhqiqatın əsasını bu iki
qətl hadisəsi təşkil edir. Eyni zamanda, kitabda 90-cı illərin əvvəlinə aid bu
vaxta qədər məlum olmayan tarixi təfərrüatlar da özünə yer tapıb. Kitabda
adları çəkilən personajlar arasında prezidentlər Əbülfəz Əliyev (Elçibəy) və
Heydər Əliyev, sabiq daxili işlər naziri İsgəndər Həmidov, sabiq baş nazir
Surət Hüseynov və başqaları da vardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *İ.Əlizadə.* "Elmira Axundovanın siyasi detektiv janrında yazılmış "Şüşə saray" kitabının təqdimat mərasimi keçirilib" (az.). Trend News Agency. 15 Mart 2007. 09.01.2023 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* Qurtuluş günümüz ədəbiyyatda necə varsa - Tehran Əlişanoğlu yazır.
* Elmira Axundova. "Şüşə saray" (siyasi detektiv), "Yurd", Bakı, 2007, 468 səh (Onlayn oxu)
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Reaktiv.

İmpulsun saxlanma qanunu özünün ən mühüm praktik tətbiqini reaktiv hərəkətdə tapmışdır. Cismin bir hissəsi ondan ayrılaraq hər hansı sürətlə hərəkət etdiyi zaman cismin özünün əks istiqamətdə hərəkət alması reaktiv hərəkət adlanır.

Reaktiv hərəkətə tüfəngin təpməsini, raketlərin, reaktiv təyyarələrin hərəkətini misal göstərmək olar.

Yanacaq və oksidləşdirici kameralarında yanma kamerasına daxil olan maddələr reaksiyaya girdiktən sonra yanma nəticəsində yüksək tempraturlu və yüksək təzyiqli qazlar əmələ gəlir. Bu qazlar raketin soplusundan raketə nəzərən U axın sürəti ilə xaricə çıxır. Nəticədə raket əks istiqamətdə v sürəti ilə hərəkət edir. Yerlə bağlı koordinat sistemində startdan əvvəl raket Yerə nəzərən sükunətdə olduğundan impulsu sıfıra bərabərdir. Raket işə salınandan sonra da ümumi impulsu sıfra bərabər olmalıdır. M- raketin örtüyünün kütləsi, m- isə raketin soplosundan çıxan qazın kütləsi olsun. Onda impulsun saxlanma qanununa görə yaza bilərik:

Mv+mU=0 Mvy+mUy=0 Mv – mU=0 v=m/M\*U

Yəni raketin örtüyünün sürəti, qazın sürəti ilə qazın kütləsinin raketin örtüyünün kütləsinə olan nisbəti hasilinə bərabərdir.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Tərif (dəqiqləşdirmə).
**Tərif** — Riyazi anlayışın tərif – onun məzmunu (mənasını) izah edən təklif.

Tərif müxtəlif üsullarla verilə bilər:

1) Təyin olunan anlayışın məzmununun əsas anlayışların və tərifləri əvvəllər verilmiş anlayışların köməyi ilə izahıə;

2) Genetik və ya konstruktiv tərif burada təyin olunan anlayışın (obyektin) əmələ gəlmə qaydası göstərilir.

3) Anlayışın aksiomatik təyin olunması. Bu halda anlayış ilk anlayış kimi daxil edilir və anlayışlar arasında əlaqələr aksiomlarda ifadə olunur. Məsələn, natural ədəd anlayışı Peano aksiomlarında verilir, məsafə anlayışı metrikanın aksiomlarında verilir və s.

Riyaziyyatda qəbul edilmiş aksiomatikaya görə eyni bir anlayışa müxtəlif (lakin eynigüclü) təriflər verilə bilər. Bir aksiomatikada müəyyən anlayışlara tərif verilə bilər, başqa aksiomatikada həmin anlayışlar tərifsiz qəbul edilə bilər.

Ədəbiyyat
---------

1. M. Mərdanov, S. Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, "Radius nəşriyyatı", 296 səh.

2. "Azərbaycan Sovet Ensklopediyası" I–X cild, Bakı 1976–1987.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------
Quş (*rus.* Птичий) — Rusiyanın Saxalin vilayətində, Kunaşir adasında yerləşən şəlalə. **Quş şəlaləsi** Kusirodan 254,5 km şimal-şərqdə yerləşir. Şəlalə Kuril qoruğunun əsas görməli yerlərindən biri hesab olunur. Şəlalə Quş (Ptiçaya) çayının Oxot dənizinə töküldüyü yerdə formalaşmış. Şəlalə Kunaşir adasının ən böyük və ən enli şəlaləsidir: Hündürlüyü 12 metr, eni isə 20 metr olan şəlalə yağışlı mövsümdə ən enli səviyyəsinə çatır. Şəlalədən yuxarıda bir çox mineral bulaqlar yerləşir. Bulaqların suyu çayın rəngini parlaq mavi rəngdən şəffaf rəngə qədər dəyişir.

Ümumi məlumat
-------------

Şəlalə və çay öz adını yaz aylarında ərazidə çoxlu quşların toplanmasına görə almış. Quş çayı yetərincə bol suludur (Kunaşir adasında ikinci böyük çay). Gur suyun töküldüyü yer qızılbalıqlararın kürüləmə yeridir. Kürüləmə zamanı balıqlar suda yetərincə çoxalır və quşların əraziyə toplaşmasına səbəb olur. Kunaşir adasında bu ərazi turistlərin sevimli məkanıdır. Şəlaləyə getmək yetərincə çətindir. Cənubi Kurildən əraziyə avtomobillə və ya su vasitəsilə gəlmək mümkündür. Korsakov şəhərindən (Saxalin) şəlaləyə paroxod üzür.

Kuril qoruğu
------------

Quruq daxilində Kiçik Kuril yasaqlığı yaradılmı. Kuril dövlət təbiət qoruğu nadir heyvanat və bitki növləri ilə diqqəti cəlb edir. Bir çox növlər Qırmızı kitaba düşmüş. Yapon ağcaqayını, Maksimoviç cökəsi və Maksimoviç tozağacı nadir növlərdən hesab olunur. Belə fərqli və zəngin fauna və floraya malik olmasının səbəbi Kamçatka yarımadasının, Saxalin və Hokaydo adalarının təsiridir. Maksimoviç tozağacı əsasən Yaponiya ərazisində üstünlük təşkil edir. Kök sistemi və oduncağı çox mğhkəm olur. Maksimoviç cökəsini dekorativ bitki kimi istifadə edirlər. Yapon inanclarına görə Budda bu ağacın altında peyğımbərliyə yüksəlmiş. Yapon ağcaqayınıda dekorativ bitkidir və çox ləng inkişaf edir. Yaz vaxtı qeyri-adi çiçəkləri ilə maraq doğurur. Kuril qoruğunda məməlilərin 80 növü, quşların 260 növü və balıqların 22 növü məskunlaşıb. Qoruq ərazisində yerləşən Tyatya vulkanı, Stolbçatıy burnu maraqlı təbiət abidələri hesab olunur. Ərazidə altmışa yaxın arxeoloji və etnoqrafik abidələr aşkar olunmuş. Burada xeyli qədim yapon tikililəri və yaşayaş məntəqələri mövcuddur.

Maraqlı faktlar
---------------

Quş şəlaləsi yaxınlığında ayı
Balıqların kürüləmə dövründə şəlalə ətrafına tez-tez ayılar gəlir. Şəlalə Rusiyanın nadir geoloji abidələr sırasına daxildir. Quş şəlaləsi "Rusiya 10" müsabiqəsində iştirak etmiş.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Топокарты ГГЦ". 2018-01-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-25.
2. ↑  "Уникальные геологические объекты России (геологические памятники природы). Сахалинская область. Водопад Птичий". 2020-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-26.
3. ↑  "Водопад птичий". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-26.
4. ↑  "Флора, фауна и лучшие достопримечательности Курильского заповедника". 2018-02-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-26.
5. ↑  "Водопад Птичий — Россия 10". 2020-02-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-26.
**Azərbaycan Dövlət Neft və Sənayə Universitetinin Energetika fakültəsi** (EF) — Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının fakültələrindən biri.

Tarixi
------

Azərbaycanda energetika sahəsində mütəxəssislərin hazırlanmasına 1921-ci ildə Bakı Politexnik İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti) Energetika fakültəsində başlanıb. Fakültənin yaranması və inkişafında, elmi kadrların və ali təhsilli mütəxəssislərin hazırlanmasında təşkilatçılıq, yaradıcılıq, təşəbbüskarlıq göstərmiş görkəmli alim və pedaqoqlardan professorlar A.A. Axundov, S.N. Usatıy, B.P. Albitskiy, A.Ə. Əfəndizadə, Ç.M. Cuvarlı, B.M. Plyuş, A.A. Spirin, Ə.M. Məmmədov, K.V. Pokrovskiy, K.N. Quluzadə, Z.İ. Kazımzadə, P.B. Rüstəmzadə, F.H. Hüseynov, İ.Z. Makinskiy, Ə.C. Orucəliyev, T.S. Axundov və başqalarının adını göstərmək

Təhsil
------

Hazırda fakültədə 3 ixtisas üzrə bakalavr, 3 ixtisas üzrə magistr hazırlığı aparılır. 2009-cu ildən başlayaraq fakültədə bakalavr hazırlığı Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi tərəfindən təsdiq edilmiş yeni "Dövlət Təhsil Standarları" əsasında tərtib olunmuş tədris planlarına uyğun kredit təhsil sistemi ilə aşağıdakı ixtisaslar üzrə həyata keçirilir:

1. Elektroenergetika mühəndisliyi
2. Elektrik mühəndisliyi
3. İstilik energetikası mühəndisliyi

### Magistr

* Elektroenergetika mühəndisliyi
* Elektromexanika mühəndisliyi
* İstilik energetikası mühəndisliyi

Kafedralar
----------

* Elektroenergetika
* Elektromexanika
* Enerji İstehsalı texnologiyaları
* Fizika

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* ADNSU
**Xoşbəxt ailə modeli** — Hacı Şahinin 3-cü və son kitabı.

Kitabda Hacı Şahin son dövrlərdə ailə institutunun dağılmasına səbəb olan faktorlar və onların çarələri barədə bəhs edir. Müəllif hesab edir ki, ailə dəyərlərinin istismarı onların inkarı ilə nəticələnməməlidir. Bunun üçün isə müasir dünyada ailə anlayışına yeni məzmun verilməlidir.

Kitab 2022-ci ildə "Kitabdan ses" YouTube kanalı tərəfindən səsləndirilib.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***

İnsanlararası münasibətlərin ciddi transformasiyaya məruz qaldığı bir dövrdə ailə haqqında yanaşmalar da dəyişir. Bu təsisatın müxtəlif mədəniyyətlərdə yerini, bəşər tarixindəki rolunu, insanın şəxsi inkişafına təsirini nəzərə alanda ailə dəyərlərinin gələcəyi haqda narahat olmalıyıq.

Bu kitabda Hacı Şahin Həsənli son dövrlərdə ailə institutunun dağılmasına səbəb olan faktorları təhlil edib, onlara çarə tapmaqla yanaşı, ictimai münasibətlərin keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçid imkanları haqda da bəhs edir.

Müəllifin fikrincə, ailə dəyərlərinin istismarı onların inkarı ilə nəticələnməməlidir. Əksinə, müxtəlif kritik hadisələrlə formalaşan müasir dünyada ailə təsisatına yeni məzmun verilməlidir. Kişi-qadın, valideyn-övlad münasibətləri üçün yeni formalar deyil, məhz yeni yanaşmalar düşünülməlidir.

Həmçinin bax
------------

* Haradan başlamalı
* Yaradılışın hədəfi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Hacı Şahin Həsənlinin yeni kitabı - ailə haqda". 2023-03-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-21.
2. ↑  "Hacı Şahinin növbəti kitabı işıq üzü görüb". 2022-10-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-21.
3. ↑  "Hacı Şahin Həsənli - Xoşbəxt ailə modeli". 2023-03-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-21.

Xarici keçidlər
---------------

  

* Hacı Şahin Həsənlinin yeni kitabı - ailə haqda
**Dəyişkən kodofil** (*lat.* Codophila varia F.- ) — Buğumayaqlılar tipinin Yarımsərtqanadlılar və ya Taxtabitilər  dəstəsinə aid olan növ.

Biologiyası
-----------

Bu növ bədəninin böyüklüyü və formasına görə adi qalxancığa çox oxşayır. Bədəninin rəngi dəyişkən olub, bozumtul, sarımtıl, tutqun qəhvəyidir. Bədənində olan nöqtələr bozumtul və ya qara rənglidir. Başı qabağa uzanmış və aşağı əyilmiş şəkildədir. Ona əsasən yem otları üzırindı təsadüf edilir. Yem otlarından yoncaya daha çox zərər verir. Azərbaycanda kütləvi çoxalma halı qeydə alınmamışdır. Bu növ yetkin mərhələdə qışlayır. Qışlamadan çıxan fərdlər yazda yumurta qoymağa başlayır. Bunlar öz yumurtalarını əsasən bitkilərin aşağı hissəsinə topa halında qoyur. Hər topada 30–40 yumurta olur. Yumurtada rüşemin inkişafı 10 günə qədər davam edir. Sürfələr 5 dəfə qabıq dəyişdikdən sonra yetkin formaya keçir.

Yayılması
---------

Bədəninin uzunluğu 10–14 mm-dir. Bu növ Azərbaycanda düzən və dağlıq hissədə yayılmışdır.

Ədəbiyyat
---------

* Azərbaycanda Kənd təsərrüfatı bitkilərinə zərər verən Yarımsərtqanadlılar (Taxtabitilər) C. A. Hidayətov, 42

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycanda Kənd təsərrüfatı bitkilərinə zərər verən Yarımsərtqanadlılar (Taxtabitilər) C. A. Hidayətov, 42

Xarici keçidlər
---------------
**İnqilab Kərimov Saleh oğlu**  (4 aprel 1931, Göyçay rayonu – 22 iyul 2011) — teatrşünas, professor (1988).

Həyatı
------

İnqilab Kərimov 1931-ci il aprelin 4-də Göyçay şəhərində anadan olmuşdur. Orada orta məktəbi bitirdikdən sonra 1948-1953-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun Teatrşünaslıq fakültəsində təhsil almışdır. 1957-ci il noyabrın 25-dən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Memarlıq və İncəsənət İnstitutunda çalışan Kərimov burada kiçik elmi işçi, baş elmi işçi (1966-1985) olub. O, as­pi­rant­lıq­dan şöbə mü­diri vəzifəsinədək yük­səlmiş və 1985-ci ildən ömrünün sonu­na­dək institutun Teatr, kino və televiziya şö­bə­sində rəhbər vəzifəsini icra etmişdir.

İnqilab Kərimov 1963-cü ildə "Sovet Azərbaycanının gənclər teatrı" adlı namizədlik, 1988-ci ildə "Azərbaycan teatrının yaranması, təşəkkülü və inkişafı problemləri (XIX əsrin sonu, XX əsrin əvvəlləri)" adlı dissertasiyanı Moskvada müdafiə edərək sənətşünaslıq doktoru alimlik dərəcəsi alıb. 1988-ci ildə professor elmi adına layiq görülən İnqilab Kərimov 2001-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçilmişdir.

İnqilab Kərimov Azərbaycan teatrının tarixinə, teatr sənətinin müxtəlif problemlərinə, tənqidinə və nəzəri məsələlərinə həsr olunmuş yüzlərlə məqalənin, həmçinin 200-ə yaxın elmi əsərin, habelə 25 monoqrafiya və kitabın müəllifidir. Onun "Abdulla Şaiq və teatr", "Ağadadaş Qurbanov", "Azərbaycan və gürcü səhnə ustalarının dostluğu", "Xalq istedadları", "Sovet Azərbaycanının gənclər teatrı", "Azərbaycan Dövlət Dram Teatrı", "Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev və teatr", "Cəfər Cabbarlı adına Kirovabad Dövlət Dram Teatrı", "Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev və teatr", "Gənclik və gözəllik teatrı", "Sənət yolu, dostluq yolu", "Nəriman Nərimanov və teatr", "Azərbaycan teatrının təşəkkülü və inkişafı", "Türkiyə və Azərbaycan teatr əlaqələri", "Şuşa Ağdam teatrı", "Azərbaycan teatrı 125" və s. əsərləri var. Elmi əsərlərindən bir neçəsi rus dilində çap olunub. İnqilab Kərimov mətbuatda "İnqilab" imzası ilə çıxış etmişdir.

Vəfatı
------

İnqilab Kərimov 22 iyul 2011-ci ildə uzun sürən xəstəlikdən sonra 80 yaşında vəfat edib.

Filmoqrafiya
------------

1. Gənclərin 50 yaşlı teatrı (film, 1979)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  "Kərimov İnqilab Saleh oğlu" (Azərbaycan). science.gov.az. 3-6-2021 tarixində arxivləşdirilib.
2. 1 2  *Əliyeva Könül.* "İnqilab Kərimov fenomeni"ni açıqlama cəhdi" (Azərbaycan). anl.az. 3-6-2021 tarixində arxivləşdirilib.
**Firuz-2 düşərgəsi** — Qobustanda Kiçikdaş ərazisində arxeoloji abidə.

Arxeoloji tədqiqi
-----------------

"Firuz-2 düşərgəsi" Qobustanda Kiçikdaş ərazisində "Firuz-1" düşərgəsindən 385 m cənub-qərbdə, Kiçikdaş qayaüstü təsvirlər kolleksiyasının 19 №-li daşı ilə cənub-qərbdən ona söykənmiş 98 №-li daşdan 3 m şimal-şərqdəki 97 №-li daşların arasındakı bir növ qapalı, yaşayış üçün əlverişli sahədə, 19 №-li daşın qədim təsvirlərlə örtülmüş qərb tərəfində aşkar edilmişdir. Düşərgədə 1972 və 1973-cü illərdə 70 kv.m sahədə arxeoloji qazıntı işləri aparılmışdır. Qazıntı nəticəsində yer səviyyəsindən 80-105 sm dərinlik arasında 19 №-li daşın əsas qərb və şimal-qərb dibində 15-20 kv.m sahədə 5-25 sm qalınlığında Mezolit dövrünə aid mədəni təbəqə qeydə alınmışdır. Bu mədəni təbəqə özündən üstdə qeydə alınmış mədəni təbəqədən 5, 10 və bəzən 15 sm qalınlığında lal təbəqə ilə ayrılırdı. Mədəni təbəqənin rəngi şabalıdı, torpağı bərk və qum qarışıqlıdır. Alt təbəqədən 4 yerdə ocaq qalığı aşkar edilmişdir.

Maddi-mədəniyyət tapıntıları
----------------------------

Qobustanda bütün Daş dövrü düşərgələrində olduğu kimi, "Firuz-2" düşərgəsində də aşkar edilmiş materiallar çaxmaqdaşı və çaydaşından hazırlanmışdır. Çaxmaqdaşından 33 ədəd, prizma və konus formalı nukleus, 12 ədəd mikro iti uc, 19 ədəd trapes şəkilli alət, 13 ədəd biz və burğu, 7 ədəd kəsərcik, 7 ədəd iskənə tipli alət, çoxlu bir yanı kütləşdirilmiş və gəzli mikro lövhələr, qaya daşından rəsm döymək üçün alətlər, sürtgəclər, bıçaq və qaşov kimi itiləşdirərək iti ağzında kütləşmə və dişək alınmış ilk qəlpələr və s. tapılmışdır. 19 №-li daşın düşərgəyə baxan 4 m-lik dik səthinin aşağı hissəsində alt səviyyəsi 80 sm dərinliyə qədər enməklə, qismən mədəni təbəqəyə düşən 50-yə qədər qədim təsvir də aşkar edilmişdir. Bunlar döymə kişi və qadın, qayıq, öküz və s. təsvirlərindən ibarətdir. Qədim təsvirlərdən üst mədəni təbəqənin örtdüyü bir cərgədə çəkilmiş üç ədəd qaban təsviri və xüsusən onların qılınc dişlərinin aydın verilməsi diqqəti cəlb edir. Düşərgədə alt təbəqəyə aid dövrün kiçik, oturaq insan sakinləri qonşu "Firuz-1" və "Ana zağa"nın orta təbəqəsinin daş məmulatının oxşarlığına əsasən Mezolitin sonu-Neolitin əvvəlinə aid edilir.

Qobustan qayalıqları|  |  |  |
|  |  |

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Azərbaycan arxeologiyası. İ cild. Bakı,2008.
* Rüstəmov C.N. Qobustan dünyası. Bakı,1994.
* Rüstəmov C.N. Oobustan petroqlifləri. Bakı,2003.
* Rüstəmov C.N. Muradova F.M. Oobustan petroqlifləri. Bakı,2003.

Xarici keçidlər
---------------

* Qobustan qaya rəsmləri
* Səda - Qobustan Dövlət Tarixi Bədii Qoruğuna səyahət
**Rizvan Abış oğlu Mustafayev** (1957, Kirovka, Ağstafa rayonu) — Dövlət Gömrük Komitəsinin işlər idarəsinin rəisi, Gömrük Xidməti polkovniki.

Həyatı
------

1957-ci ildə Ağstafa rayonu Kirovka kəndində ziyalı ailəsində anadan olub.

Qazax rayonu Köhnəqışlaq kənd 8-illik və Tatlı kənd orta məktəbini bitirərək ali təhsil almaq və işləmək üçün 1974-cü ildə Bakı şəhərinə gəlmişdir.

Ali təhsilini Azərbaycan Mühəndis İnşaat İnstitutunda, Ali Komsomol Məktəbində, Marksizm-Leninizm Universitetində, Rusiya Federasiyasının Volqaətrafı Sosial-Siyasi İnstitutunda, Bakı Sosial-Siyasi İdarəetmə və Politologiya İnstitutunda almışdır.

Əmək fəaliyyətinə 1974-cü ildən Sənaye-Tikinti Nazirliyi sistemində fəhlə, çilingər kimi başlamış, 1976–78-ci illərdə hərbi xidmətdə olmuş, 1979–81-ci illərdə Avtomobil Yolları və Tikintisi Nazirliyi sistemində mühəndis, böyük mühəndis vəzifələrində işləmiş, 1981–90-cı illərdə Komsomol və Partiya orqanlarında-Bakı Metropolitenində Komsomol Komitə katibi, Nəsimi rayon Komsomol Komitəsinin təşkilat şöbəsində təlimatçı, şöbə rəisi, II katib və rayon Partiya Komitəsinin təşkilat şöbəsində fəaliyyət göstərmiş, 1992–97-ci illərdə Azəravtoyol Dövlət Şirkətində aparıcı mühəndis vəzifəsində çalışmışdır.

1997-ci ildən Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsində Komitə sədri yanında İnspeksiya şöbəsində baş inspektor, ümumi şöbənin rəisi, Daxili Təhlükəsizlik İdarəsinin (İnspeksiya İdarəsi) rəisi vəzifəsində xidmət etmiş, 2009-cu ildən DGK-nın İşlər İdarəsinin rəisi vəzifəsində xidmət göstərir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 28 yanvar 2005-ci il tarixli sərəncamı ilə "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif olunmuşdur.

Ailəsi
------

Ailəlidir, üç övladı var.

Mükafatları
-----------

"Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı — 28.01.2005

Həmçinin Bax
------------

1. ↑  Mustafayev
2. ↑  "Rizvan Mustafayevin "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı" ilə təltif olunması ilə prezidentin 28 yanvar 2005 ci il sərəncamı". 2019-05-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-27.
**Narsistik şəxsiyyət pozuntusu** — bir insanın digər insanlardan özünəməxsusluğuna, xüsusi statusuna, üstünlüyünə, böyüklüyünə inamı ilə səciyyələnən şəxsiyyət pozğuntusu; istedad və nailiyyətlər haqqında şişirdilmiş fikir; öz uğurları haqqında fantaziyalarla məşğul olmaq; başqalarından qeyd-şərtsiz yaxşı münasibət və şübhəsiz itaət gözləmə; öz unikallığını və əhəmiyyətini təsdiqləmək üçün başqalarının ona heyranlığını axtarmaq; empatiya göstərə bilməmək; başqalarının onlara həsəd apardığı aqqında fikirlər. Narsistik insanlar daima başqalarının onlar haqqında fikirlərini idarə etməyə çalışırlar. Onlar özlərini əlaqələndirdiklərini ideallaşdırarkən, dünyada demək olar ki, ətraflarında olan hər şeyi dəyərsizləşdirməyə meyllidirlər.

Adının mənşəyi
--------------

Bu xəstəliyin adı bir çayın sularında əks olunduğuna heyran olmağı seçən və nimfa Exonun sevgisini rədd edən gözəl və gənc Narsiss haqqında olan qədim yunan mifindən irəli gəlir. Bunun cəzası olaraq o, öz əksini sevməyə məhkum olmuş və sonda onun adını daşıyan çiçəyə çevrilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Disease Ontology (ing.). 2016.
2. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu. 2018-06-29 2018.
3. ↑  "25 высказываний о нарциссизме". psychologies.ru (rus). 2023-08-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-25.
**Parapsixologiya** (q.yun. παρα- "yaxınlıqda, ətrafda") — insanların, heyvanların və bitkilərin fövqəltəbii zehni qabiliyyətlərini, ölümdən sonrakı həyat hadisələrini və oxşar hadisələri elmi metodologiyadan istifadə etməklə aşkar etməyə yönəlmiş psevdoelmi   fənlər kompleksidir. Parapsixoloqlar laboratoriya və sahə tədqiqatlarını məxfi şəkildə aparıldığını və bəzi universitetlər tərəfindən maliyyələşdirildiyini iddia edirlər , lakin nəticələrin yalnız kiçik bir hissəsi elmi jurnallarda dərc edilmişdir.

Keçmişdə parapsixoloji eksperimentlərin böyük əksəriyyəti psixokinezin mövcudluğunu sübut etmək üçün təsadüfi ədədlər generatoruna psixi təsir göstərmək cəhdlərini əhatə edirdi .

Parapsixologiyaya psixologiyanın digər sahələri ilə bağlı tədqiqatlar da daxildir: insan şüurunun transsendental aspektlərini irəli sürən transpersonal psixologiya, eləcə də ənənəvi psixoloji şəraitdə izah olunmayan inancları və subyektiv anomal hadisələri öyrənən anomal psixologiya.

Əksər alimlər parapsixologiyanı psevdoelm hesab edirlər, çünki bu intizam daxilində bir əsrdən artıq araşdırma zamanı iddia edilən "parapsixik" qabiliyyətlərin mövcudluğuna dair heç bir məqbul dəlil təqdim edilməmişdir  .

1. 1 2  *Cordón, Luis A.* Popular psychology: an encyclopedia. Greenwood Press. 2005. ISBN 0-313-32457-3.. — «The essential problem is that a large portion of the scientific community, including most research psychologists, regards parapsychology as a pseudoscience, due largely to its failure to move beyond null results in the way science usually does. Ordinarily, when experimental evidence fails repeatedly to support a hypothesis, that hypothesis is abandoned. Within parapsychology, however, more than a century of experimentation has failed even to conclusively demonstrate the mere existence of paranormal phenomenon, yet parapsychologists continue to pursue that elusive goal.».
2. 1 2  *Bunge, Mario.* A skeptic's beliefs and disbeliefs. (ingilis). 1991.
3. ↑  *Alcock, James E.; Jahn R. G.* Give the Null Hypothesis a Chance. 2003.
4. ↑  "Parapsychological Association FAQ". // Parapsychological Association. 1995. 2011-08-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2007-07-02.
5. ↑
**Toni mükafatı** (*ing.* Tony Award) — Amerika teatrı, o cümlədən müzikl sahəsindəki nailiyyətlərə görə hər il verilən mükafatın məşhur adı (əsasən Nyu-Yorkda, Brodvey teatrında çoxsaylı tamaşalar). Mükafatın tam rəsmi adı **"Antoinette Perry Award for Excellence in Theatre"**. Mükafat öz adını amerikalı aktrisa və rejissor Antuanetta Perrinin (1888—1946) şərəfinə alıb.

Mükafat əyləncə və jurnalistika sənayesində təxminən 700 nəfərdən ibarət icma tərəfindən təltif olunur. Toni mükafatı 1947-ci ildə təsis edilib və kinoda Oskar, musiqidə Qremmi və televiziyada Emmi mükafatlarının teatr ekvivalenti hesab olunur .

Hazırda mükafat 26 əsas və 4 xüsusi kateqoriya üzrə təltof edilir.

73-cü Toni mükafatını 9 iyun 2019-cu ildə baş tutdu. 74-cü mükafatlandırma mərasiminin 7 iyun 2020-ci ildə keçirilməsi planlaşdırılırdı, lakin koronavirus pandemiyası ilə əlaqədar karantin səbəbindən tədbir qeyri-müəyyən müddətə təxirə salındı. Namizədlər oktyabrın 15-də elan edilmişdi, baxmayaraq ki, elan əvvəlcə aprelin 28-nə təyin edilmişdi . Nəhayət, 74-cü mərasim 26 sentyabr 2021-ci ildə Brodveyin Winter Garden Teatrında baş tutdu, burada "Moulin Rouge!" müzikli qalib oldu (10 mükafat).

Bir çox görkəmli aktyor və teatr xadimləri Toni mükafatının qalibi olublar. Məşhur laureatlar arasında müasir kino və televiziya sənayesinin bir çox nümayəndələri də var, məsələn, Al Paçino, Vupi Qoldberq, Denzel Vaşinqton, Kevin Speysi, Viola Devis, Hyu Cekman, Ketrin Zeta-Cons, Skarlett Yohansson, Eddi Redmeyn, Endryu Qarfild və başqaları  .

Mükafatın kateqoriyaları
------------------------

### Pyeslər

* Ən yaxşı pyes
* Pyesdə ən yaxşı rejissorluğa görə
* Pyesdə ən yaxşı aktyor
* Pyesdə ən yaxşı aktrisa
* Pyesdə ən yaxşı ikinci plan aktyoru
* Pyesdə ən yaxşı ikinci plan aktrisası
* Ən yaxşı kostyumlar
* Ən yaxşı işıq
* Ən yaxşı səhnə dizaynı
* Ən yaxşı səs

### Müzikllər

* Ən yaxşı müzikl
* Ən yaxşı müzikl rejissorluğu
* Müzikldə ən yaxşı aktyor
* Müzikldə ən yaxşı aktrisa
* Müzikldə ən yaxşı ikinci plan aktyor
* Müzikldə ən yaxşı ikinci plan aktrisa
* Ən yaxşı libretto
* Ən yaxşı xoreoqrafiya
* Ən yaxşı kostyumlar
* Ən yaxşı işıq
* Ən yaxşı orkestr
* Ən yaxşı musiqi və/yaxud şeir
* Ən yaxşı səhnə dizaynı
* Ən yaxşı səs

Xüsusi mükafat
--------------

Bu illər ərzində müxtəlif teatr nailiyyətlərinə görə xüsusi Toni mükafatı verilmişdir: Cudi Qarlend (1952 - vodevilin dirçəldilməsinə verdiyi mühüm töhfəyə görə), Nyu-York İctimai Kitabxanasının teatr kolleksiyası (1956), Ser Con Gilqud (1959), Franko Zeffirelli (1962), İrvinq Berlin (1963), Odri Hepbern (1968), Mauris Şevalier (1968), Marlen Ditrix (1968), Leonard Bernşteyn (1969), Barbra Streyzand (1970), Yul Brinner (19585) və bir çox başqa tamaşalar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Вручение театральной премии Tony отложили из-за коронавируса" (rus). ТАСС. 2020-03-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-27.
2. ↑  "The Tony Award Nominations". www.tonyawards.com (ingilis). 2020-04-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-16.
3. ↑  "They Won a Tony?! 21 Stars Who Hit It Big on Broadway". Popsugar (ingilis). 2021-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-29.
**Ciddi rejimli tətil** (rus: **Каникулы строгого режима**, Rom: **Kanikuly strogogo rejima**) — rejissor İqor Zaytsev tərəfindən 2009-cu ildə Rusiyada çəkilmiş macəra komediya filmidir.

Süjet xətti
-----------

Film taleyin iradəsi ilə pioner düşərgəsində dəstə başçısı çalışan iki orta yaşlı insandan Koltsov və Sumarokovdan bəhs edir. Onların ora düşməsi təsadüfi deyil. Peşəkar və hörmətli DİN əməkdaşı, iki dəfə Çeçenistanda xidmət keçmiş Koltsov ehtiyatsızlıqdan öz iş yoldaşını qətlə yetirir. Mərhumun qohumlarının təkidi ilə "qara" zonaya düşür. Həbsxanaya düşməsi nə rəhbər elitanın, nə də zeklərin ürəyincədir. Burada məhbus Sumarokovla tanış olur. Koloniya əməkdaşı Qaqarinin köməyilə həbsxanadan qaçan qaçaqlar indi pioner düşərgəsində gizlənmək məcburiyyətindədirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Каникулы строгого режима". Channel One Russia. 2022-11-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-18.
2. ↑  "Безруков сменил имидж и заговорил на фене". Rosbalt. 2022-11-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-18.