recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi** (Azərbaycan SSR MİK) — 1921–1938-ci illərdə Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının ali qanunverici, sərəncamverici və nəzarətedici orqanı.

Tarixi
------

Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin ilk tərkibi 1921-ci ilin may ayında Birinci Ümum-Azərbaycan Sovetlər qurultayında seçilmişdir. İlk sədri Muxtar Hacıyev olmuşdur.

Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi respublikada fəhlə-kəndli hökuməti və bütün dövlət orqanlarının fəaliyyətinə ümumi rəhbərlik edir, dekret və qərarlar verir, respublika hökumətinin verdiyi qanun layihələrinə baxaraq təsdiq edirdi. Respublikanın siyasi və ictimai həyatının ümumi normaları, respublika büdcəsi mütləq Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsində müzakirə və təsdiq olunurdu. Komitə sovetlər qurultayları qarşısında məsul idi və ona hesabat verirdi.

Komitənin sessiyaları iki ayda bir dəfə çağırılırdı və sessiyalararası dövrdə onun funksiyalarını Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin Rəyasət Heyəti həyata keçirirdi.

1937-ci il Azərbaycan SSR Konstitusiyasının qəbul edilməsi və onun əsasında Azərbaycan SSR Ali Sovetinin seçilməsi ilə əlaqədar olaraq Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi fəaliyyətini dayandırmışdır.

Sədrlər
-------

| Sədr | Başlama tarixi | Bitmə tarixi |
| --- | --- | --- |
| Adı | Yaşadığı illər |
| Muxtar Hacıyev | 1876–1938 | 1921 | 1922 |
| Səməd ağa Ağamalıoğlu | 1867–1930 | 1922 | 1929 |
| *Sultanməcid Əfəndiyev (i. e.)* | 1887–1938 | *1929* | *1930* |
| Qəzənfər Musabəyov | 1888–1938 | 1930 | 13 dekabr 1931 |
| Sultanməcid Əfəndiyev | 1887–1938 | 13 dekabr 1931 | 1937 |
| *Mir Bəşir Qasımov (i. e.)* | 1879–1949 | *1937* | *1938* |

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Азәрбајҹан ССР Мәркәзи Иҹраијјә Комитәси // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 174.
Sulduz Qətliamı — 20 aprel, 1979-cu ildə İranın Sulduz şəhərində baş vermiş terror.

#### Şəhərin əhalisi

Sulduzun 75 min əhalisinin böyük hissəsi Azərbaycan türküdür, lakin burada az miqdarda kürdlər də yaşayır. Kürdlərin sayının az olmasına baxmayaraq İran hökuməti şəhərin adını kürtcə Nəqədə olaraq dəyişdirib. Kürdlər əhalisinin əsası Azərbaycan türkü olan bu şəhərə tarixdən iddialıdırlar.

#### Qətliama yaradılan şərait

Bu qırğın 1979-cu il İran İslam İnqilabı dövrünə təsadüf edir. İranda Şah hakimiyyətnin devrildiyi bir vaxtda ölkədə vəziyyətin gərginləşməsi kürd separatçı terrorçularının Sulduzda qətliam törədərək şəhəri azərbaycanlı əhalidən təmizləmək cəhdinə səbəb oldu.

#### Qətliam və səbəb

Kürd terrorçuları siyasi partiya adı altında İran adlanan ölkədə çevrilişdən istifadə edərək, hərbi bazaları qarət edib və ağır-yüngül silahlarla Sulduz (Nəqədə) şəhərində toplanmağa başladılar. Onların məqsədi Azərbaycan torpaqlarının içinə daha çox nüfuz etmək, habelə xuliyavi böyük Kürdüstan üçün işləm olmuşdur. Azərbaycanlıların silahsız olaraq hücuma məruz qalması çox böyük itkiyə səbəb olmuşdu. Kürd terroristlərinin cinayətkarlığı inanılmaz faciələrə səbəb olmuşdur. Kürdlər uşaq-qadın-qoca demədən hamını öldürüblər və cənazələrini doğrayıblar. Təxminən 10 gün çəkən hüculara, Urmiya şəhərinin daha sonra imam cüməsi olan Molla Həsəni vasitəsilə, hərbi qurumların Sulduza daxil olması son qoymuşdur. Qeyd etmək lazımdır ki, Sulduz şəhəri ilə birlikdə ətraf kəndlərdə Kürd terrorizmindən ağır zərbə almışdır və çox böyük itki vermişdir. Qətliam nəticəsində 2000-dən çox insan qətl edilmiş, yüzlərlə insan yaralanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Genocide in Sulduz[*ölü keçid*]
2. ↑  "Sulduz Qətliamı". 2012-09-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-07-19.
3. ↑  "Sulduz qətliamı ilə bağlı kitabçalar nəşr edildi". 2016-04-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-22.

Xarici keçidlər
---------------

* Sulduz şəhidləri anıldı Arxivləşdirilib 2012-05-10 at the Wayback Machine

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Ethnic Feud Divides Warring Turks and Kurds in Iran
* Iranian Kurds Say Army Has Joined Drive Against Them
* IRAN'S TROOPS CRUSH KURDISH REBEL SIEGE; NEW FIGHT EXPECTED
* *Mohséni, Chirine,*  Dorronsoro, Gilles; Grojean, Olivier (eds.), The Instrumentalization of Ethnic Conflict by the State The Azeri-Kurdish Conflict in Iran, Oxford University Press, 2018, səh. 219–224, 230–231, doi:10.1093/oso/9780190845780.001.0001, ISBN 9780190845780
**Sesil Ellen Florett La Qreneyd** (*ing.* Cécile Ellen Fleurette La Grenade; 30 dekabr 1952, La Bori[d], Sent-Corc səmti[d]) — 7 may 2013-cü ildən etibarən Qrenada general-qubernatoru olaraq çalışan qrenadalı alim.

Həyatı
------

Məmur La Qreneyd Ellen La Qreneyd və Sivilla Silvestr La Qreneydin ailəsində dünyaya gələn 5 qızdan üçüncüsüdür. Ana nənəsi Meri Luiza "Yeva" Olivyer-Silvestr 1952-ci ildə ümumxalq səsverməsindən bir ildən az bir müddət sonra seçildikdən sonra Britaniyanın Küləkaltı adalarında ölkəsinin qanunverici şurasında xidmət edən ilk qadın idi.

La Qreneyd ABŞ-da təhsil almış qida alimidir. Qərbi Hind Universitetində kimya üzrə bakalavr, Merilend Universitetində isə qida elmləri üzrə magistr və doktorluq dərəcələri aldı. Onun general-qubernator təyin edilməsi Qrenadanın ilk qadın qubernatoru Hilda Baynounun ölümü ilə eyni həftədə elan edildi. Baynou La Qreneydın ana babası, pedaqoq və ictimai xadim doktor Kirill Senbernar Silvestrin xanımı idi.

Nişanları
---------

### Xarici nişanları

* İtaliya "Müqəddəs Corc" ordeni
* Böyük Britaniya "Müqəddəs Maykl və Müqəddəs Corc" ordeni
* Böyük Britaniya "Britaniya İmperiyası" ordeni
* Böyük Britaniya "Müqəddəs İohann" ordeni

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-11-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-21.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-04-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-21.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-11-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-21.

Xarici keçidlər
---------------
Qrand Turk freqatının dorağacı
**Dorağacı** ya **dor** (nid. mast) — yelkənli gəmi konstruksiyasında şaquli bərkidilmiş dirək. Dorağacına adətən yelkən bərkidilir. Yelkənli gəmilər təkmilləşdikcə, yelkənlərin sayı artdıqca dorağacının sayı 2-yə, 3-ə bəzən 4-ə qədər atmışdır. Buxar mühərikli gəmilərdə dorağacı funksiyasını itirərək, metal qülləyə çevrilmiş olur. İlk yelkənli gəmilərin dorağacları bütöv bir ağac gövdəsindən hazırlanırdı. Dorağacının aşağı nisbətən qalın hissəsi bilavasitə qayığa ya gəmiyə bərkidilirdi. Dorağacı adətən yüngül oduncaqlı və şirəli şam ağacından: küknar, kedr ağaclarından hazırlanırdı. XVIII əsrdə dorağacı bir və iki dirəyin birləşdirici dəmir üzüklərlə bir-birinə pərçinlənməsi üsulu ilə hazırlanırdı.
Yelkənli gəmlərin təkmilləşməsi ilə əlaqədar dorağacının sayı artıqca müxtəlifliyinə görə adlandırılmağa başlanılır.

Dorağacının növləri
-------------------

* **Fok dorağacı** ya qısa olaraq **Fok doru** (*ing.* Foremast) — iki və üçdorlu gəmilərdə gəminin burnundan başlayaraq birinci dorağacına deyilir.
* **Baş dorağacı** ya qısa olaraq **Baş dor** (*ing.* Mainmast) — iki və üçdorlu gəmilərdə gəminin burnundan başlayaraq ikinci dorağacına deyilir.
* **Bizan dorağacı** ya qısa olaraq **Bizan doru**, **Sarğı doru**(nid. bezaansmast, *ing.* Mizzenmast) — Gəmi sarğısına yaxın yerləşən, iki və üçdorlu gəmilərdə gəminin burnundan başlayaraq üçüncü, çoxdorlu gəmilərdə isə sonuncu dorağacına deyilir. İkidorlu gəmilərdə əgər birinci dorağacı daha böyük və gəminin tam mərkəzində yerləşmişsə, onda ikinci dorağacı bizan doru, birinci isə baş dor adlanır.
**Müizəddin Sultan Cahangir bəy Bayandur** (?-1468) – Ağqoyunlu sultanı, hökmranlıq illəri (1444–1468).

Həyatı
------

Cəlaləddin Əli bəyin oğludur. Qara Yuluq Osman bəyin ölümündən sonra düyərlilər Misir məmluk sultanın əmri ilə Amid yörəsinə hücum etdilər. Bu hücumundan xəbər tutan Əli bəyin oğlu Cahangir bəy Amiddən çıxaraq düyərlilərin üstünə yürüdü. Gənc şahzadə təcrübəli adamlardan düşmən üstünə "Hazırlıqsız getmək olmaz" şəklində tövsiyələrinə qulaq asmadı. Buna görə də ağır bir vuruşmada ağqoyunlulardan çox adam qırıldı. Cahangir bəy isə bəzi yaxınları ilə birgə əsir düşdü. Göycə Musa bəy Düyərli Cahangir bəyi qandalladıb, Qahirəyə göndərdi. Cahangir bəy 840-cı ilin 17 məhərrəmində (1 avqust, 1436-cı il) Qahirəyə gətirildi. Ancaq sultan Bars bəy ağqoyunlu şahzadəsinə şəfqət göstərdi və atası tərəfindən sədaqətinin təminatı olaraq daha əvvəl göndərilmiş qardaşı Hüseyn bəylə birlikdə oturmalarına icazə verdi.

Cahangir bəy Bayandur əsirlikdən azad olandan sonra Nurəddin Həmzə bəyə qarşı vuruşmağa başladı.

Atası Əli bəydən sonra (H. 848; m. 1444) Ağqoyunlu tayfa ittifaqının başçısı olan Cahangir bəy Bayandur II Sultan Muradla əlaqə saxlayırdı. Atası kimi o da özünü Osmanlı sultanın "mülazimi" olduğunu bildirir, "Bizim məmləkətimiz də (elə) sizindir və bu ev ilə birdir" kimi cümlələr yazmaqla ona öz səmimi münasibətlərini bildirmişdi. Çox geçmədən onunla qardaşı Həsən bəy arasında nifaq yarandı. Nəticədə Diyarbəkr qalası və Mardin Cahangir bəyin əlindən çıxdı. Tarixi bilgilərə görə, anaları Sara xatunun işə qarışması sayəsində qardaşlar arasında barışıq yarandı.

Cahangir bəy sonralar qardaşı Həsən bəyə kömək edərək Osmanlılara qarşı vuruşdu. 1451-ci ildə Qaraqoyunlulara sərkərdəsi Rüstəm bəy Tərxan oğlu Mardinə hücum edəndə mardinlilər üsyan edib, şəhəri qarqoyunlulara təhvil verdilər. Buna baxmayaraq qaraqoyunlular şəhər əhlini qılıncdan keçirib, yağmaladılar.

1453–1454-cü illərdə Sultan Cahanşah bəy Sultan Cahangir bəylə razılığa gəlib, Mardini qaytardı və ona taxt tac uğrunda mübarizəyə başlanmasında köməklik göstərdi. Lakin Həsən bəy onu məğlub etdi.

Ailəsi
------

Sultan Cahangir bəy əmisi Sultan Həmzə bəyin qızı Şahsultan bəyimlə evlənmişdi. Murad mirzə, Əlican mirzə (Əlixan mirzə), Ibrahim bəy, Osman bəy, Qasım bəy, Həmzə mirzə adlı oğulları vardı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Faruq Sumer. Oğuzlar. Bakı. 1992. səh. 251.
2. ↑  Şahin Fazil Fərzəlibəyli, Azərbaycan və Osmanlı imperiyası, Bakı. 1995. səh. 29.

Həmçinin bax
------------

* Bayandur eli
* Ağqoyunlular
**Başqırdıstan mətbəxi** (Başq: башҡорт аш-һыуы) — başqırdların ənənəvi mətbəxi. Xalqın həyat tərzi onun mədəniyyətinin, ənənələrinin və başqırd mətbəxinin formalaşmasına imkan yaradırdı: kəndlərdə qışlama və isti yerlərdə yaşama rasiona və qidanın hazırlanmasının imkanında yeməklər daxil edirdi.

Ənənəvi yeməklər və məhsullar
-----------------------------

Başqırd yeməkləri klassik ədviyyatların az miqdarıyla fərqlənir: yalnız qara və qırmızı istiotu istifadə olunur. Bütün isti yeməklərdə və qəlyanaltılarda ətin bolluğu başqırd yeməklərinin xüsusiyyətidir. "kazının" və at piyinə at kolbasasına başqırdların sevgisi ayrı diqqətə layiqdir: başqırdlar piyin qalın tikələriylə at ətini çox sevirlər.

Köçəri həyat tərzi geniş bir sıra uzun müddətli saxlamanın məhsullarının formalaşmasına gətirib çıxardı. Qaynadılmış, qurudulmuş at əti əksəriyyət başqırd milli yeməyini təşkil edirdi. Qoyun əti, süd məhsulları, qurudulmuş giləmeyvələr, qurudulmuş dənlər, bal. Kazı (at kolbasası) kimi belə yeməklər nümunədir.

### Üçparmaq

Beşbarmağın ənənəvi başqırd yeməyi qaynadılmış ətdən və salmı-dan (böyük doğranmış əriştənin növlərindən) hazırlanır, soğanla göyərtiylə bol-bol tökülür və gözəl dad verilir. Bu başqırd mətbəxinin başqa gözə çarpan xüsusiyyətidir: yeməklərə süd məhsulları tez-tez verilir — nadir hallarda qonaqlıqda bu yemək xamasız keçinir. Başqırd yeməklərinin əksəriyyəti hazırlığın sadəliyiylə və qidalılıqla fərqlənirlər.

### Başqırd balı

Başqırd balı dadverən keyfiyyətləri ilə məşhurdur və başqırdlar üçün qürurun predmetidir. Başqırd balı olmadan heç bir çay içmə süfrəsi keçinmir, təzə kənd xamasıyla buterbrod — başqırd milli mətbəxinin nümunələrindən biridir. Başqırdlar üçün malik olma şərəf məsələsi qohum-arıçılar tərəfindən edilmiş başqırd balıdır (Burzyanski arısı).

### Yeməkdə qadağalar

Yeməkdə mövcud olmuş qadağalar dini ənənələrlə bağlıdır. İstifadəyə qadağan edilmiş məhsullara heyvanlardan və quşlardan (şahinin, çalağanın və ya hop-hopun əti), donuz, yırtıcı əti, ilanların və qurbağaların əti. Həmçinin qu quşlarının və durnaların ətini istifadə etmək olmaz.

İstinadlar
----------
**Fransa Vest-Hind şirkəti** (*fr.* Compagnie française des Indes occidentales) — 1664-1674-cü illərdə mövcud olan Fransız ticarət şirkəti.

Şirkət, 1664-cü ildə Yeni Fransa müstəmləkə edən Kardinal Richelieu'nun kurduğu, Yüz Səhmdarın Şirkəti olaraq da bilinen Yeni Fransa Şirkətinin yerinə kral niyyətli Jan-Batist Kolber tərəfindən yaradıldı. Şirkət mərkəzi 6 milyon livr sərmayə ilə yeni qurulan Normandiya Le Havre-də yerləşirdi. Şirkət, Afrika və Amerikanın Atlantik sahillərində yerləşən bütün Fransız mülklərinə 40 il müddətində sahiblik etdi və Amerika ilə ticarətdə inhisara sahib oldu. Şirkətin Kanadada Qvadeluapa başlayan şəkər istehsalından əldə etdiyi gəlir hesabına məskunlaşacağı düşünülürdü.

Antil adalarında şirkətin fəaliyyəti
------------------------------------

Antillərdəki Fransız köçkünlər, şirkəti Afrikadan yetərincə kölə tədarük etməməkdə ittiham etdilər, nəticədə Fransız şəkər istehsalının İngilislərə itkisi oldu (İngilislər 1670-ci illərdə Yamaykada kölə idxal etməyə başladı).

Şirkətin Afrikadakı fəaliyyəti
------------------------------

Firmanın Afrikadan az kölə gətirməsinin səbəbi, Hollandiyalıların Amerikaya qul tədarükü üçün İspanlardan aldığı inhisardır (Asiento). Kolbert 1660-cı illərdə Hollandiyanı Fransız iqtisadiyyatının inkişafına cəlb etdiyindən, kölə bazarında qiymətlərin enməsinə və Hollandiyalı tacirlərin qəzəbinə səbəb olmamaq üçün Afrika sahillərindəki Fransız fəaliyyətlərini məhdudlaşdırdı.

Bununla birlikdə, 1669-cu ildə Kolbert, Hollandiyada Afrikadakı möhkəmləndirilmiş postları ələ keçirmək üçün gizli bir plan hazırladı. Sonrakı illərdə, Holland məskənlərinin mövqeyini aydınlaşdırmaq üçün Afrika sahilləri boyunca bir neçə kəşfiyyat missiyası həyata keçirildi. Lakin plan heç vaxt qüvvəyə minmədi

Şirkətin ləğvi
--------------

1672-ci ildə Holland müharibəsinin başlaması Fransız Qərbi Hindistan Şirkətinin fəaliyyətini pozdu. 1674-cü ilin dekabrında ticarət şirkəti ləğv edildi və xaricdəki koloniyaların idarəsi birbaşa kralın nəzarətinə keçdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Публикация на сайте исторического общества Квебека
2. ↑  St. Croix: island, United States Virgin Islands – Britannica // Encyclopædia Britannica. September 22, 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: April 20, 2021.
3. ↑  *Westergaard, Waldemar.* The Danish West Indies Under Company Rule (1671–1754). New York: The Macmillan Company. 1917. 206–209, 222–225, 235, 243.
4. ↑  *MIQUELON, DALE.* "Compagnie des Indes occidentales". thecanadianencyclopedia.com. Historica Foundation of Canada. 2006. 2006-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-27.

Xarici keçidlər
---------------

* *CONNORS, MICHAEL.* "French colonial West Indian armoires. - HighBeam Encyclopedia". HighBeam Encyclopedia. Brant Publications, Inc. 2006. 2007-03-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-27.
* Another account in ghcaraibe.org

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Kanada |
**Sanada Yukimura** (真田 幸村?, 1567, Yaponiya – 3 iyun 1615, Yasui Şrine[d], Osaka) və ya **Sanada Nobuşiqe** (真田 信繁?) – Senqoku dövründə yaşamış Yaponiya samurayı.

Həyatı
------

O, Ueda hakimi Sanada Masayukinin ikinci oğlu olmuşdur. 1585-ci ildə atasının Tokuqava İeyasu ilə münaqişəsindən sonra o, Eçiqo daymyosu Uesuqi Kaqekatsu ilə müttəfiq olmuş, ondan torpaq almışdır. Lakin 1587-ci ildə sədaqətini dəyişdirərək Toyotomi Hideyoşinin tərəfinə keçmiş, onun üçün 1590-cı ildə Odavara hərəkatına qatılmış, 1592-ci ildə Koreyanın işğalı hərəkatı zamanı Kyuşu qərargahında xidmət göstərmişdir.

1600-cü ildə baş verən Sekiqahara döyüşünə gətirib çıxaran böyük konflik zamanı əvvəlcə İeyasunun Uesuqi Kaqekatsuya qarşı olan ekspedisiyasına qoşulmuş, lakin daha sonra İşida Mitsunarinin Qərb ordusuna keçmişdir. Qardaşı Nobuyuki Sanada ailəsinin mənafeyini hər vəziyyətdə qorumaq üçün Tokuqavanın tərəfində qalmışdır. Masayuki və Yukimuranın Şinanoda başlatdıqları döyüş İeyasunun oğlu olan Tokuqava Hidetadanın döyüşdə iştirakını gecikdirmişdir. Tokuqava döyüşdə qalib gəlmiş, lakin Yukimuranın həyatını bağışlayaraq Koya dağında yaşamasına icazə vermişdir.

1614-cü ildə Toyotomi Hideyorinin xahişi ilə Osakaya gəlmiş və müdafiə qurğusu tikdirmişdir. 1614–1615-ci illərdə baş verən Osaka hərəkatında iştirak etməyə çağırılmış, Sumiyoşidə Tokuqava ordusuna qarşı döyüşmüşdür. 3 iyun 1615-ci ildə məbəddə dincələrkən Nişio Kyusaku tərəfindən öldürülmüşdür.

Qeydlər
-------

1. ↑  Müasir Naqano prefekturası.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Kodansha Encyclopedia of Japan
2. 1 2 3 4  The Japan Biographical Encyclopedia & Who's Who

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild (Sake–Temm). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 9. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 19 dekabr 2022.
* The Japan Biographical Encyclopedia & Who's Who (ingiliscə) (II). Tokio: Rengo Press. 1961. səh. 1307. İstifadə tarixi: 19 dekabr 2022.
**Kaliforniya** (Aşağı Kaliforniya və ya Kaliforniya yarımadası; *isp.* Baja California) — Şimali Amerikanın qərbində (Meksikanın ərazisində) yerləşən uzun və dar yarımada. Şərqdə Sakit okeanan və Kaliforniya körfəzi ilə əhatə olunub. Uzunluğu 1200 km, maksimal eni isə 240 km. Burada Meksikanın iki ştatı yerləşir: Aşağı Kaliforniya və Cənubi Aşağı Kaliforniya. Sahəsi Appenin yarımadası qədərdi (təxminən 149 min km²) və Florida yarımadasından iki dəfə daha böyükdür.

Şimalda yarımada Kaliforniya ştatının (ABŞ) və Sonor ştatının (Meksika) qərb hissəsi ilə yanaşıdı, qərbdə Sakit okeanla, şərqdə isə Kaliforniya körfəzi ilə əhatə olunur. Körfəzin hər iki sahil bir birinə bənzəmir. Sahilin qərb hissəsində Sakit okeanın dərinliklərindən gələn söyuq Kaliforniya dəniz cərəyanları axır. Həmdə bu hissədə tropik genişliklərə köçən və qayıdan balinalara rast gəlmək olar. Yarımadanın qərb sahillərində mühüm balıqçılıq məkanları vardır. Körfəzin şimalında qabarma və çəkilmələrin amplitudalarısı yüksək olduğundan dəyaz yerlərdə güclü cərəyanlar mövcuddur. Cənubda isə körfəz daha sakitdir.

Sakit okeanın sahillərində səma çox vaxt buludlu olur. Yayda duman günortadan sonrada qalır.

Yarımadanın şimalından cənubuna gedən yeganə Transpeninsular magistralı var. Bu yol ABŞ-la sərhəddən başlıyır və ən ucqar cənub yaşayış məntəqəsinə (Kabo San Lukas) qədər uzanır.

Yanvarda cənubda temperatur +16 °C, şimalda +8 °C və daha yüksək dərəcələrdə. İyulda +24 °С cənubda, şimalda +16 °С və daha yüksək dərəcələrdədir.

Turizm
------

Yarımada təbii gözəlliyi ilə və toxunulmamış ətraf mühit ilə məşhurdur. Həmdə burada eyniadlı körfəzdə köçkünlük edən balinaları izləmək üçün gələn ekoturistlərin sayıda çoxdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Söyuq dəniz cərəyanı". 2021-10-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-14.
**San Siro,** həmçinin rəsmi adı olan **Cüzeppe Meattsa** adı ilədə tanınır — İtaliyanın Milan şəhərində yerləşən futbol stadionu.

Milan və İnter klublarının ev stadionudur.

Stadion öncə San Siro adlandırılıb, sonradan stadiona, hər iki Milan klubunun formasını geyinmiş hücumçu Cüzeppe Meattsanın adı verilib.

Tarixi
------

İlk əvvəllər "San Siro" Milan klubunun stadionun yerləşdiyi ərazinin adı idi. Buna görə də azarkeşlər stadionu San Siro olaraq adlandırırdılar.

Ancaq 1920-ci illərin ortalarında "rossonerilər"in azarkeşləri üçün Milanın ilk stadionu kiçik sayılmağa başlayır. O zaman Milanın prezidenti, varlı bir iş adamı olan Pyero Pirelli, yeni arenanın tikintisi üçün torpaq sahəsi alır. 1926-cı ilin sentyabrında, 35 mindən çox tamaşaçı tutumu olan yeni San Siro Futbol Stadionun açılışı olur.

İllər sonra yerli bələdiyyə stadionu Milan klubundan alır. Şəhər və klub tədricən stadionu genişləndirir və artıq 1940-cı ildə İtaliyanın Almaniyaya qarşı oyununda stadionun tutumu 65.000 tamaşaçıya çatdırılır.

1947-ci ildə İnter klubu öz stadionunun kiçik olması səbəbindən oyunlarını San Siro stadionunda keçirtmək istədiyini təklif edir. Milan bu təklifi qəbul edir. Hər iki klubun azarkeşlərinin stadiona yerləşməsi üçun stadionun tamaşaçı tutumunun artırılması qərara alınır. San Siro təmir üçün bağlanır və təmir 1955-ci ildə bitir. Artıq stadionun tamaşaçı tutumu 82.000 nəfər olur.

1979-cu ildə San Siro, İtaliya futbol tarixində 1934 və 1938-ci illərdə Dünya Kubokunu qazanan və hər iki komandada çıxış etmiş Cüzeppe Meatsanın şərəfinə *Cüzeppe Meatsa* adlandırılmağa başlayır. İndi İtaliyada stadionun hər iki adı danışıq dilində istifadə olunur. Ancaq San Siro tarixi adı dünyada daha məşhurdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-05-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-23.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-02-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-23.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı  (ing.)
* Rəsmi facebook səhifəsi


**Vikianbarda** **San Siro** ilə əlaqəli mediafayllar var.
Sen-Bartelmi adası XVIII əsrin sonu — XIX əsrin əvvələri
**İsveçrə Vest-Hind şirkəti** (*isv.* Svenska Västindiska kompaniet) — 1786-cı ildə Qərbi Hindistanla ticarət etmək üçün İsveçdə qurulan ticarət şirkəti.

XVIII əsrdə İsveç hökuməti zaman zaman Qərbi Hindistanla birbaşa ticarət açmağı düşünürdü, lakin müstəmləkə dövlətləri xarici gəmilərin öz koloniyalarının limanlarına girməsinə icazə vermədiyi üçün bu planlar yalnız kağız üzərində qaldı.

1745-ci ilin dekabrında "Abraham & Yakob Arvedson və şirkət" ticarət evi bu cür ticarəti həyata keçirmək imtiyazını qazandı, lakin Stokholmdakı İspan elçisi o qədər sərt etiraz etdi ki, şirkət onu tərk etmək məcburiyyətində qaldı. Ticarət heyəti imtiyazı digər tacirlərə vermək niyyətində idi, lakin bunun üçün heç bir istək göstərmədilər.

ABŞ İstiqlal müharibəsi dövründə dörd Qərbi Hindistan limanında ticarətə icazə verildi və kral oradan gələn bütün İsveç gəmilərinə bəzi gömrük rahatlığı verdi.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Comité de Liaison et d’Application des Sources Historiques (Saint-Barthélemy)
* Om Svenska Västindiska Kompaniet
* Svenska Sankt Barthsällskapet om Svenska Västindiska Kompaniet
**Europa-Center** — Berlinin Çarlottenburq-Vilmersdorf bölgəsində yerləşən ticarət mərkəzidir. 1963-1965-ci illərdə tikilmiş, bu gün tarixən qorunan bir binadır. Kompleksdən
əlavə üzərində Mersedes emblemi olan bir göydələn yerləşir. Kurfürstendam və Kaiser Vilhelm yaxınlığındakı bu bina mühafizə altına alınmışdır.

Qərbi Berlinin simvolu kimi görünən bu kompleks ticarət dükanları və kafeləri ilə çox sayda turisti özünə cəlb edir. İçində yerləşən su saatı və su hovuzu bir çox insanın diqqət mərkəzindədir.

Kompleksdən əvvəl
-----------------

Bu gün Europa-Center-in yerləşdiyi ərazidə əvvəllər 1916-cı ildən bəri yazıçıların, rəssamların və teatr aktyorlarının görüşdüyü "Romanische" adlı kafe var idi. İkinci Dünya Müharibəsi illərində bir bombardman zamanı 21 noyabr 1943-cü ildə bina dağıntıya çevrildi. O zamandan sonra ərazidə çox vacib binalar tikilmədi.

Bina haqqında məlumat
---------------------

1961-ci ildə Berlin divarı tikilməsindən və şəhərin parçalanmasından sonra Qərbi Berlinin görünüşü dəyişməyə başladı. Yeni binalar siyasət tərəfindən axtarılırdı və dəstəklənirdi, çünki bunun səbəbi Qərbin gücünü və həyatda qaldığını göstərmək idi. Breitesçedeplatz bu proses üçün ideal bir yer olaraq təyin olundu, çünki yeni Kaiser-Vilhelm-Gedachtniskirche-nin (türk.) inşası başa çatmışdı. Binanın inşasını Karl Heinz Peppe öz üzərinə götürdü və professor Helmut Heinrich və mühəndis Hubert Petsçniq-dən Amerika nümunəsində bir ofis və ticarət mərkəzi qurmağı istədi. Eqon Eyerman Gedachtniskirche-nin memarı olaraq bu layihədə iştirak etdi. Binanın tikintisi 1963-cü ildə başlamış və 2 aprel 1965-ci ildə Berlin bələdiyyə başçısı Villy Brandt tərəfindən açıldı. 

Ümumi dəyəri 80,000 m² olan kompleks iki mərtəbəli bir alt hissədən, bir kinoteatrdan, oteldən və göydələndən ibarət idi. Göydələn 86 metr hündürlükdə, 26 mərtəbəli və 13,000 m² ofis otaqlarından ibarət idi. Hazırda kompleksin gün ərzində 20,000 ilə 40,000 arasında ziyarətçi var, içərisində 100 mağaza və ticarət mərkəzi yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Europa-Center". 2022-08-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-27.
2. ↑  "BerlinOnline". 2023-07-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-27.
**Rəvan Vaqif oğlu Həsənov** (2 iyun 1989, Ağdam) — Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzinin icraçı direktoru.

Həyatı
------

**Həsənov Rəvan Vaqif oğlu** 2 iyul 1989-cu il tarixində Ağdam şəhərində dünyaya göz açmışdır. 1996-2007-ci illərdə orta təhsilini Tahir Həsənov adına 23 nömrəli məktəbdə almışdır. 2007-2011-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakultəsində bakalavr dərəcəsi üzrə təhsil almış və təhsilini fərqlənmə diplomu ilə başa vurmuşdur. 2010-cu ildə Yasamal Rayon İcra Hakimiyyəti, Yasamal Rayon Prokurorluğu və Nəsimi Rayon Məhkəməsində istehsalat təcrübəsində olan Rəvan Həsənov 2011-2012-ci illərdə Daxili Qoşunların "N" saylı hərbi hissəsində əsgər kimi hərbi xidmətdə olmuşdur. 2013-2014-cü illərdə Almaniyanın Potsdam Universitetinin hüquq fakultəsində magistr (LL.M) təhsili almış və Cinayət hüququ, Cinayət prosesi, Kriminalistika bölməsini uğurla başa vurmuşdur. 16 fevral 2018-ci il tarixində "Cinayət hüquq və kriminologiya; cəza-icra hüququ" ixtisası üzrə AMEA Hüquq və İnsan Haqları İnstitutunun fəlsəfə doktoru hazırlığı üzrə dissertanturasına qəbul edilib. Rəvan Həsənov 1 yanvar 2018-ci ildə ABŞ-nin İllinois Texnologiyalar Universitetinin "Kent Hüquq Kolleci" tərəfindən qonaq elmi araşdırmaçı olaraq dəvət olunsa da, əmək fəaliyyəti ilə əlaqədar olaraq proqramda iştirak edə bilməyib.

Fəaliyyəti
----------

Rəvan Həsənov 13 noyabr 2014-cü ildən 2 mart 2016-cı il tarixinə qədər Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzinin Analitika şöbəsində baş məsləhətçi vəzifəsində çalışıb. 2 mart 2016- 11 aprel 2017-ci il tarixlərində isə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin millətlərarası, multikulturalizm və dini məsələlər üzrə Dövlət müşavirlik xidmətinin baş mütəxəssisi, 11 aprel 2017- 8 iyul 2017-ci il tarixlərində isə məsləhətçi vəzifəsində işləmişdir. O, 19 iyun 2017 il tarixindən 12 fevral 2019-cu il tarixinə qədər Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzinin icraçı direktor vəzifəsini müvəqqəti icra edib. 
Rəvan Həsənov Prezident İlham Əliyevin 12 fevral 2019-cu il tarixli sərəncamı ilə Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzinin icraçı direktoru vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Əsərləri
--------

Bu zamana qədər onun Almaniya Federativ Respublikasında "Məktəblərdə narkotik və alkoqolun yayılmasının cinayət hüquqi aspektləri" və "Azərbaycan və Almaniyada mütəşəkkil cinayətkarlıq" başlıqlı elmi araşdırmaları Almaniyada kitab şəklində nəşr edilmişdir.

Ailəsi
------

Ailəlidir. Bir övladı var.

Həmçinin bax
------------

* Multikulturalizm

İstinadlar
----------

1. ↑  Rəvan Həsənov
2. ↑  "BBMM-İN İCRAÇI DİREKTOR ƏVƏZİ RƏVAN HƏSƏNOV". 2020-08-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-14.
3. ↑  "R.V.HƏSƏNOVUN BAKI BEYNƏLXALQ MULTİKULTURALİZM MƏRKƏZİNİN İCRAÇI DİREKTORU TƏYİN EDİLMƏSİ HAQQINDA AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI". 2019-02-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-14.

Xarici keçidlər
---------------

* BBMM- in İcraçı Direktor əvəzi Rəvan Həsənov
* "Din və Cəmiyyət"
*
**Ağ Drin kanyonu** və ya **Ağ drin dərəsi** (alb. Gryka e Drinit të Bardhë; *serb.* Кањон Белог Дрима) — Qismən tanınmış Kosovo Respublikasının cənub-qərbində yerləşən kiçik kanyon. Kanyon ərazisindən Ağ Drin çayı axır. Kanyon elə də böyük deyildir. Onun uzunluğu 900 metr, hündürlüyü isə 45 metr təşkil edir. Kanyonun girəcəyində Osmanlı imperiyası dönəmindən qalma Şvan körpüsü yerləşir. Bu isə Balkan yarımadasından dalğıcları əraziyə cəlb edir. Kanyonun hidroloji və geomorfoloji əhəmiyyəti nəzərə alınaraq 1986-cı ildə dövlət tərəfindən təbiət abidəsi kimi qoruma altına alınmışdır.

Coğrafiyası
-----------

Ağ Drin kanyon Şvan körpüsünün qarşısında Zrze kəndinin yaxınlığında, Cakovis — Prizren yolunun üzərində yerləşir. Neogen dövründə formalaşmışdır. Onun formalaşması müxtəlif tektonik proseslərin təsiri ilə baş vermişdir. Dərəsi kanyonvari quruluşa malikdir.

Turizm
------

Ağ Drin üzərində olan körpü
Ağ Drinin uzun dövr ərzində hidroloji fəaliyyəti nəticəsində kanyon formalaşmışdır. Hazırda məkan turistlər və tətqiqatçıların marağına səbəb olur. Kanyon Cyakovis ilə Prizren arasında yerləşən yolun kənarındadır. Bu kanyonu istər yerli istərsə xarici turistlər ziyarət edir. Bir aşırımlı Şvan körpüsü bölgənin türistik əhəmiyyətini daha da artırır. Bu körpüdə suya atışlar üzrə yarışlar keçirilir. Bu yarışlarda region idmançıları iştirak edir. Körpü və kanyonun ərazisi 1986-cı ildən qoruma altındadır. Ümumi qoruq zonasının ərazisi 199 ha-dır. Onun 124,96 ha ərazisi Oraxovas, 73,86 ha ərazisi isə Cyakovis rayonu ərazisinə daxildir. Kanyonun qutaracağında Ağ Drin çayından tutulan balıqların bişirildiyi restoran fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2015-01-05 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-22.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2016-04-15 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-22.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-05-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-22.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2016-03-03 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-22.
**Rəvənd** (*lat.* Rheum) — qırxbuğumkimilər fəsiləsinə aid çoxillik bitki cinsi.

Növləri
-------

### Azərbaycanın dərman bitkiləri

* Tanqut rəvəndi (*Rheum tanguticum* Maxim.) (=Rheum palmatum L. var.)
* Qarağat rəvəndi (*Rheum ribes* L.)
* Qaya rəvəndi (*Rheum rupestre* Litv. ex Losinsk.) (=R.turcestanicum Janisch.)
* Türkmənistan rəvəndi (*Rheum turcestanicum* Janisch.)

### Digər növləri

* *Rheum nobile*
* *Rheum officinale*
* *Rheum palaestinum*
* *Rheum rhabarbarum*
* *Rheum rhaponticum*

Tibbi faydaları
---------------

Rəvənd haqqında ilk məlumatlar eramızdan əvvəl 2700-cü ilə gedib çıxır. Rəvəndi Rusiyaya 1873-cü ildə məşhur səyyah Nikolay Prjevalski gətirib. Soyuğadavamlı bitki olan rəvəndin vətəni Tibet və Çin hesab edilir. XIX əsrin axırlarında qurmanlar onu yetişdirməyin yeni texnologiyasını işləyib hazırlayıblar. Onlar bitkini istixanada yetişdirərək məhsulunu şam işığında toplayırdılar. Həmin şəraitdə rəvənd yarım metrdən artıq boy atır, özünəməxsus dadını isə qoruyub saxlayırdı. İndiyə qədər hər ilin fevral ayında İngiltərənin Yorkşir qraflığında rəvənd festivalı keçirilir.

Qurudulmuş rəvənddən qızdırmasalıcı vasitə kimi istifadə edilirdi. Britaniyalıların müxtəlif desert və piroq hazırladığı rəvənd alman, Danimarka, eston mətbəxlərində bir sıra xörəklərin tərkibinə daxildir.

Rəvəndin kökləri yaxşı ödqovucu və işlədici keyfiyyətə malikdir. Bitkidən işlədici kimi istifadə etdikdə onun yarpaqları 100 qramdan çox olmamaq şərtilə çiy şəkildə yeyilməlidir. Bitkidən, həmçinin bağırsaqların fəaliyyətini normalaşdırmaq, büzücü effekt əldə etmək üçün istifadə edildikdə sutkalıq miqdarı 2,5 qramdan çox olmamalıdır. Rəvənddən hazırlanan kompot həzmi yaxşılaşdırır, orqanizmi tonuslandırır. Rəvəndin spirtli çıxarışı daha çox işlədici təsirə malikdir. Bununla yanaşı antiseptik, iştahaartırıcı, köp və iltihab əleyhinə təsir göstərir, qızdırmasalıcı təsirə malikdir.

Bitkinin təsiri qəbul ediləndən 8-10 saat sonra başlayır. Yaşlıların ondan istifadə etməsi məsləhət görülmür. Uzun müddət istifadə etdikdə onun işlədici effekti azalır və alışqanlıq yaranır. Tərkibində külli miqdarda turşəng turşusu olduğuna görə rəvənd 12 yaşına qədər uşaqlarda zəhərlənməyə səbəb ola bilər. Ona görə də pediatriyada rəvənddən ehtiyatla istifadə etmək lazımdır. Hamilə qadınların da ondan istifadəsinə icazə verilmir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linney K.* Genera plantarum eorumque characteres naturales, secundum numerum figuram, situm, & proportionem omnium fructificationis partium. 5 Stokholm: 1754. S. 174. doi:10.5962/BHL.TITLE.746
2. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 371.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q7217716
* Wikispecies: Rheum
* EoL: 61521
* EPPO: 1RHEG
* FNA: 128294
* FoC: 128294
* GBIF: 2888863
* GRIN: 10379
* iNaturalist: 51250
* IPNI: 32581-1
* IRMNG: 1043374
* ITIS: 21318
* NBN: NHMSYS0000462345
* NCBI: 3620
* NZOR: 483fd43a-16bc-4fa2-801c-ce784b26526d
* PLANTS: RHEUM
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:32581-1
* Tropicos: 40024549
* VASCAN: 1616
* WFO: wfo-4000032935

 |
Cənubi Şetland adalarında İngilis boğazının yerləşməsi.
Livinqston, Qrinviç, Robert, Snou və Smit adalarının topoqrafik xəritəsi.
**Misnomer burnu** — Antarktidanın Cənubi Şetland adalarının Alfatar yarımadasının Robert adası sahillərindən 400 m qərbdə yerləşən qayalardan ibarət burundur. Burun bulaqlardan azaddır. Burun Karlota buxtasından şərqdə yerləşmişdir. Ərazi 19-cu əsrdə ağ sənayeçilər tərəfindən kəşf olunmuşdur.

Buruna əvvəlcə Kornvoll adası yaxınlığında yerləşdiyi üçün *Kornvoll burnu* adı vermişdilər, lakin sonralar səhvlər meydana çıxdığından burnun adı dəyişdirilərək Misnomer olmuşdur.

Yerləşməsi
----------

Fort Vilyam burnundan 1.9 km şimal-şərqdə, Hammer burnundan 3.55 km cənub-qərbdə, Debelyanov burnundan 3.23 km şimal-şərqdə, Onoqur adalarından 900 m cənubda, Kornvoll adasından 2.7 km cənub-şərqdə yerləşmişdir. Britaniya xəritəsinə 1968-ci ildə, Çili xəritəsinə 1971-ci ildə Argentina xəritəsinə 1980-ci ildə, Bolqarıstan xəritəsinə 2005 və 2009-cu ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* L. L. Ivanov et al. Antarctica: Livingston Island and Greenwich Island, South Shetland Islands. Scale 1:100000 topographic map. Sofia: Antarctic Place-names Commission of Bulgaria, 2005.
* L. L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Həmçinin bax
------------

* Robert adası
* Cənubi Şetland adaları

İstinadlar
----------

1. ↑  L. L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.
Şəlalənin altında misoqi ayini yerinə yetirən bir şəxs.
**Misoqi** (禊?) – şintoizmdə bədəni yumaqla həyata keçirilən paklanma ayini. *"Misoqi"* sözü "bədənə su tökmək" mənasına gələn *"misosoqi"* sözündən yaranmışdır.

Mənşəyi
-------

Şintoizmdə paklanma və təmizlənməyə böyük əhəmiyyət verildiyi üçün istənilən tədbirin əvvəlində bədəni təmizləmək mütləqdir. 712-ci ildə yazılmış *"Kociki"* salnaməsinə görə misoqi ayininin mənşəyi İzanaqi ilə bağlıdır. Mifologiyaya görə həyat yoldaşı İzanaminin ölümündən sonra İzanaqi onu axtarmaq üçün Yomotsukuniyə enmişdir. Burada ölüm və çürümə kimi natəmizliklərlə əhatə olunmuşdur. Mağara vasitəsilə bu dünyaya qayıtdıqdan sonra o, Kyuşunun şimalında yerləşən Taçibanaya səyahət edərək çaya girmiş və bütün natəmizliklərini yumuşdur. Bu yuyunma ayini zamanı üç şinto ilahı doğulmuşdur: Susanoo, Ameterasu və Tsukuyomi.

Növləri
-------

Misoqinin bir çox forması mövcuddur. Ən geniş yayılmış forması məbəddə dua etməmişdən qabaq əlləri və ağzı yaxalamaqdır. Şintoist məbədlərində torii ilə hayden arasındakı hissədə çozuya adlı taxta struktur yerləşir. Məbədin ziyarətçiləri özlərini təmizləmək üçün əvvəlcə buraya gəlirlər. Festivallardan qabaq keşişlərin hamam qəbul etməsi praktikası isə kessay adlanır. Bu praktika çayda yerinə yetirilsə də, hazırda keşişin purifikasiyası ictimai hamamda aparılır.

Misoqinin yayılmış formalarından biri mizuqoridir. Mizuqori zamanı şəxs şəlalənin altında çılpaq dayanır və ya onun üzərinə soyuq su ilə dolu vedrə boşaldılır. Bu praktika şəxsin təmizürəkliliyini nümayiş etdirmək üçün yerinə yetirilir. Mikoşini çaya və dənizə aparıb batırmaq adəti isə hamaori adlanır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). V cild (Libr–Nijo). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 202. ISBN 0-87011-625-8. İstifadə tarixi: 29 oktyabr 2022.
**Misirşünaslıq** — Qədim Misir və Misirin tarixi məsələlərini tədqiq edib öyrənən elm. Qədim tarix və arxeologiya elmlərinin alt bölməsidir. Misirşünaslıqla məşğul olan insanlara "misirşünas" deyilir.

Yaranması
---------

Elmin sahəsinin yaranmasına səbəb olan ən əhəmiyyətli hadisə, Fransız alimi François Champollionun Misir Kampaniyası dövründə 3 dilli (Qədim yunan dili, Demotik, Heroqlif) Rozetta daşının köməyi ilə heroqliflərin şifrəsini açmasıdır. Napoleonun bu səfərdə 35000 adamı arasında 167 mühüm elm adamı götürdüyü və bu alimlərin qarşılaşdıqları zəngin qədim mədəniyyəti tədqiq etdikləri məlumdur. 1809-cu ildən 1829-cu ilə qədər seriyalarla nəşr olunan Description de l'Égypte (Misirin təsviri) adlı əsər Misirlə elmi olaraq maraqlanan qərb alimlərinin ilk vacib əsəridir.[*mənbə göstərin*]

Tarixi
------

### XIX əsr

XIX əsrdə kolleksiyalar, sərgilər və muzeylərlə artan Misir tarixinə olan maraq, 1831-ci ildə Parisdə yaradılan və Şampollionun rəhbərlik etdiyi Misirşünaslıq kafedrası, daha sonra 1846-cı ildə Berlində yaradılan və Karl Richard'a verilmiş Misirşünaslıq kafedrası ilə elmi zəmin əldə edir. Lepsiusun 1842-1845-ci illərdə reallaşdırdığı Misirə elmi səyahətləri 67 yeni piramidanın kəşfi ilə nəticələnmişdir. Tapıntıların çoxalması ilə eyni dərəcədə artan Misir marağı, 1867-ci ildə Göttingendə Misirşünaslığın yeni bir kafedrasının yaradılması ilə nəticələnmişdir. Brugş Paşa adı ilə tanınan Heinrich Brugsch bu şöbənin müdiri olaraq təyin edilir və bu şöbə Misirşünaslığın Almaniyada qurulan ikinci qolu olur.[*mənbə göstərin*]

### XX əsr

XX əsrdə artıq Qədim Misir dilinə aid lüğətlər və Qədim Misir haqqında ensiklopediyalar nəşr olunur ki, bu da indi Misirşünaslığın başucu kitabları adlandırıla bilər. Bu vaxta qədər filoloji məsələlərə diqqət ayıran şöbə, eyni zamanda arxeoloji tədqiqatlara da diqqət ayırmağa başlayır. Bunun xaricində Jsesh, WinGlyph və Visual Glyph kimi heroqliflərlə işləməyi asanlaşdıran proqramlar yaradılır.[*mənbə göstərin*]

İstinadlar
----------

1. ↑  Мисиршүнаслыг // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 5.
Əxlaqi-didaktik mövzuda yazılmış "Risalətun-nushiyyə" ("Nəsihətnamə") 1307-ci ildə yazılmışdır. Əsər 563 beytdən və "Ağlın tərifi" ("Fi tərifil əql") adlı kiçik bir nəsrlə yazılmış hissədən ibarətdir. Bu əsərin ilk 13 beyti bir (Fa’ilatün, failatün, fa’ilün), 550 beyti isə başqa (Məfa’ilün, məfa’ilün, fa’ilün) bəhrdə yazılmışdır. "Risalətun-nushiyyə" əsərinin ilk 13 beytində od, su, torpaq və küləkdən bəhs açılır. Kiçik parçada dörd ünsürdən hazırlanan insan, Tanrı (Padişah) tərəfindən can verilən ilk məxluqun - Adəmin torpaqdan, sudan, oddan, yeldən və candan əxz etdiyi sifətlər (xarakter) haqqında məlumatlar verilir:
Padişahın hikməti gör neylədi,
Od, su, torpaq və suya söylədi.
Bismillah deyib, gətirdi torpağı,
Ol arada hazır oldu ol dəği.
Torpaq ilə suyu bünyad eylədi Ona Adəm deməgi ad elədi.
Yel gəlib ardınca dəbitdi onu Ondan oldu cismi-Adəm, bil bunu.
Od dəxi dəldikdə qızdırdı onu Çünki qızdı, cismə 
birləşdi cam.
Əsərin kiçik nəsr hissəsində ağlın tərifi cənnət və cəhənnəm, o cümlədən 4 ünsür - torpaq, su, yel, od haqqında sufiyanə fikirlər özünə yer tapır. Y.İmrənin bu hissədə insan xarakterləri, kimlərin cənnət və cəhənnəm sakini olacaqları barəsində fikirləri də maraqlıdır. Əsərdə qeyd olunur ki, torpaqla su cənnətin, od ilə yel cəhənnəmin əlamətidir. Ona görə də torpaq və su ilə gələnlər cənnət, od və yel ilə gələnlər cəhənnəm sakini olacaqlar. Əsərin 550 beytlik əsas hissəsi isə "Ruh, ağıl və onlara bağlı əhvalın dastanı", "Qənaətin dastanı", "Qəzəbin dastanı" və "Ağlın dastanı" adı altında 4 yerə bölünür, alleqorik ifadə tərzində əxlaqi-didaktik mövzu aparıcılıq təşkil edir. Burada ruh, iman, nəfs, qəzəb və s. cəhətlərdən, onların xüsusiyyətlərindən danışılır, yaxşılıq-lara yiyələnməyin, pisliklərdən qurtarmağın yolları göstərilir:
Nəyi sevər isən, umamn oldur,
Necə sevməyəsən, sultanın oldur.
və ya
Qədimdən nəfsdir sultana asi Bir örnəkdir indi onun bəhasi.
"Qənaətin dastanı" hissəsi maraqlı məzmuna malikdir. Qənaətin hakimliyi dövründə yolkəsənlərin, quldurların baş alıb getməsi Ağlı narahat edir. Ağlın məsləhətləri hər şeyə aydınlıq gətirir. Bu hissədə taxt-tacın, idarəçiliyin timsalında insanlara diqqətli olmaq, xeyirxahlıq etmək, iman göstərmək, haqq yolunu itirməmək və s. cəhətlərin faydasından danışılır. O cümlədən, təkəbbürün, nəfsin insanın, bütövlükdə cəmiyyətin bəlası, pisliklərin mayası olması haqqında da Ağlın dedikləri ən təsirli öyüd kimi diqqəti cəlb edir.
Təkəbbürlü kişinin faydası yox,
Qoymazsa lovğalığı, peşman olur çox.
"Risalətun-nushiyyə" əsərindəki ideyalar bir irfan sahibinin simasında Yunus İmrənin insanları təmizliyə, saflığa, haqq yoluna səsləyən səsi, qaranlıqlarda yandırdığı işıqdır.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ədəbiyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Frenk Vilyam Ebiqneyl Cunior** (27 aprel 1948) — əvvəllər amerikalı fırıldaqçı və dələduz olmuşdur, saxta çeklər düzəltməkdə və saxta kimliklər altında müxtəlif yerlərdə çalışmışdır. Hal-hazırda isə o təhlükəsizlik üzrə məsləhətçi mütəxəsisdir. Frenk dünyanın ən fırıldaqçılarından biri hesab olunur, belə ki, o saxta kimliklə həkim, pilot, hüquqsünas kimi sahələr daxil olmaqla səkkiz müxtəlif sahədə heç bir anlayışı olmadan çalışmışdır. Bunların hamısını o 21 yaşına çatmamış etmişdir və həmçinin bu zaman ərzində o iki dəfə polisdən də qaçmağa nail olmuşdur. Həbs ediləndən sonra isə heç beş il tamam olmamış polisə işləməyə başlamışdır.

Onu həyatı haqqında "Bacarırsansa məni tut" filmi çəkilmişdir. Filmdə Leonardo DiKaprio onu canlandırıb.

Həyatı
------

Frenk Vilyam Ebiqneyl Cunior 27 aprel 1948-ci ildə dünyaya gəlib. Ailənin dörd uşağından biri idi və həyatının ilk 16 ilini Nyu Yorkda, Bronksvildə keçirib. 12 yaşı olarkən atası ilə anası ayrılıblar. 14 yaşı olarkən isə onlar rəsmi olaraq boşanıblar. Onun atasının maliyyə vəziyyəti yaxşı olub və hər zaman teatrla siyasətə maraq göstərib. Frenk Ebiqneyl Senior oğlu üçün vacib təsir mənbəyi olub.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Frank W. Abagnale // Babelio (fr.). 2007.
2. ↑  .
**İohann Yakob Frederik von Parat** (*Johann Jacob Friedrich Vilhelm Parrot*; 14 oktyabr 1791, Karlsrue – 15 (27) yanvar 1841 və ya 15 yanvar 1841, Tartu, Liflyand quberniyası[d]) — Rusiya İmperiyasının Livoniya bölgəsində ömrünü keçirən alman təbiətşünas və səyyahı. Parrot 1829-cu ildə Xaçatur Abovyanla Ararat dağının zirvəsinə qalxan ilk şəxs olmuşdur.

Həyatı
------

Parrot 1791-ci ildə Karlsrue şəhərində anadan olmuşdur. Bu gün Estoniyanın ərazisində yerləşən Dorpat Universitetində tibb və təbiət elmləri üzrə təhsil almışdır. 1811-ci ildə Moritz von Engelhardt ilə Krıma və Qafqaza səyahət etdi. Bu səfər zamanı bir barometrdən istifadə edərək Xəzər dənizi ilə Qara dəniz arasındakı dəniz səviyyəsi fərqini ölçdü.

Qayıdandan sonra Rusiya ordusunda cərrah oldu. 1816 və 1817-ci illərdə Alp və Pireneyə getdi. 1821-ci ildə Dorpat Universitetində fiziologiya və patologiya sahələrində professor adını almış və 1826-cı ildə fizika sahəsində professor olmuşdur. 1826–1829 illəri arasındakı Fars-Rus və Osmanlı-Rus müharibələri nəticəsində ruslar Qafqazı ələ keçirəndən sonra Ermənistana səyahət etmişdir.

İki uğursuz cəhddən sonra, Fridrix Parrot, erməni yazıçısı Xaçatur Abovyan, üç erməni tələbəsi və iki rus əsgəri ilə birlikdə 5.137 metr yüksəklikdəki Ararat dağının zirvəsinə qalxdı. Bu dırmaşma ilə Parrot Ararat dağına çıxan birinci şəxs oldu və eyni zamanda Estoniya alpinizm ənənəsinin əsasını qoymuşdur. Parrot dağa çıxanda dostu olmuş Abovyanın elmə olan aclığından təsirlənmiş və Abovyana növbəti il ​​Dorpat Universitetində təqaüd verdi.

Ararat dağına qalxdıqdan sonra Parrot elmi işlərini davam etdirdi. 1830–1834-cü illər arasında Dorpat Universitetinin rektoru olmuşdur. 1841-ci ildə 49 yaşında Dorpatda vəfat etdi. Məzarı Tartudakı Raadi qəbiristanlığındadır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  National Library of Israel Names and Subjects Authority File.
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
**Beynek Nadir Kitablar və Əlyazmalar Kitabxanası** (*ing.* Beinecke Rare Book and Manuscript Library və ya qısaca: *BRBL*) Yel Universitetinde yerləşən və dünyanın nadir kitapları və əlyazmaları saxlanmış ən büyük kitabxanadır.

Bu kitabxananın inşaası Beynek ailəsinin maddi dəstəyi vasitəsilə mümkün olmuşdur. ABŞ-lı memar Qordon Banşaft tərəfindən dizayn edilən kitabxana Yel Universitetinin "Heuit Quadrenql" bölgəsində və ya digər adı ilə Beynek Meydanında yerləşir.

Altı mərtəbəli rəflərdən ibarət, kvadrat şəkilli və pəncərəsiz kitabxananın fasadı günəş işıqlarını əks etdirən şəffaf Dani mərməri ilə örtülmüşdür. Tikiliyə yer altında tikilmiş 3 mərtəbə də daxildir.

Beynek Nadir Kitablar və Əlyazmalar Kitabxanasında yerləşən və İsamu Noquçi tərəfindən dizayn edilən heykəllər zamanı (piramida), günəşi (dairə) və inkişafı (kub) əks etdirir. Kitabxanada ən əhəmiyyətli yer dünyada sadəcə 48 nüsxəsi olan Quttenberq İncilinin saxlandığı zaldır. Bundan əlavə kitabxanada iş otaqları, oxu zalları, kataloq otağı, mikrofilm otağı, ofislər, kitab anbarı yerləşir.

Tarixi
------

XIX əsrin sonlarında Yel Universitetindəki nadir kitablar əvvəllər Qədim Kitabxana kimi tanınan, indiki Dvayt Zalı rəflərində qorunurdu. 1930-cu ildə Sterlinq Memorial Kitabxanası açıldıqda kitablar da ora köçürüldü. 14 oktyabr 1963-cü ildə Beynek kitabxanası açıldı və kitablarda bu yerə daşındı. Həmin il kitabxanaya 3 yeni kolleksiya gətirildi: Amerika Ədəbiyyat kolleksiyası, Qərbi Amerika kolleksiyası və Alman Ədəbiyyat kolleksiyası. Daha sonra kitabxanaya Ceyms Marşal və Mari-Luiz Osborn kolleksiyaları gətirilib.

Qorunan kitablar
----------------

Beynek Nadir Kitablar və Əlyazmalar kitabxanasında Yeyl Universitetinin toplamış olduğu 1601-ci ildən əvvəl nəşr olunmuş bütün kitablar qorunur. Universitetin topladığı kitablar arasında Latın Amerikasında 1751-ci ildən əvvəl nəşr olunmuş bütün kitablar, Şimali Amerikada 1821-ci ildən əvvəl nəşr olunmuş kitablar, ABŞ-də 1851-ci ildən əvvəl nəşr olunmuş kitablar, Avropada 1801-ci ildən əvvələ aid nəşrlər də aiddir. Həmçinin Slavyan, Uzaq və Yaxın Şərq mədəniyyətlərinə aid XVIII əsr kitabları da burada mühafizə olunur.

Qalereya
--------

* Kitabxananın iç görünüşü Kitabxananın iç görünüşü
* Kitab rəfləri Kitab rəfləri
* Qutenberq İncili Qutenberq İncili
* Kitabxanadan gözəl mənzərə Kitabxanadan gözəl mənzərə
* Voyniç əlyazması bu kitabxanada qorunur Voyniç əlyazması bu kitabxanada qorunur


1. ↑  Google Maps. 2005.
2. ↑  WorldCat (çd.). 1971.