recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Quliyev Yusif Murad oğlu**  - texnika elmləri doktoru, professor

Həyatı
------

Quliyev Yusif Murad oğlu 1950-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Ağsu şəhərində anadan olmuşdur. 1972-ci ildə "Neft və qaz quyularının qazılması" ixtisası üzrə AzNKİ-nun neft-mədən fakültəsini bitirərək, Manqışlaqda yerin təkinin mənimsənilməsində iştirak üçün gənc mütəxəssis kimi Qazaxıstana göndərilmişdir. Əmək fəaliyyətinə Uzen Qazıma işlərinə idarəsində qazmaçı köməkçisi kimi başlamışdır. 1986-cı ildə "Qazıma dəstəsinin alt hissəsinin (dibinin) rasional profilinin, səmərəli tərtibatlarının işlənilməsi və tətbiqi yolu ilə maili quyuların salınması texnologiyasının təkmilləşdirilməsi". 1988-ci ildə yüksək ixtisaslı kadrların - qazmaçı mühəndislərin hazırlanmasında iştirak etmək üçün Qazaxıstan Politexnik İnstitutunun filialının rəhbərliyi tərəfindən işə dəvət edilmişdi və burada o böyük mühəndis, dosent vəzifəsində çalışmışdır. 1993-cü ildən "Neft və qaz quyularının qazılması" kafedrasının rəhbəri işləmişdir. 1999-2001-ci illərdə Aktaus Dövlət Universitetinin neft-kimya fakultəsinin dekanı, 2001-2003-cü illərdə isə "Neft və qaz quyularının qazılması və neft və qazın geologiyası" kafedrasının rəhbəri olub. 2004-cü ildən bu günə qədər Quliyev Y.M. "Bolaşak" İnstitutunun (Manqistaus ş.) birinci prorektorudur. 1999-cu ildə "Qərbi Qazaxıstan şəraitində maimli quyuların əyriliklərinin idarə edilməsi üçün istiqamətləndirilməyən Qazıma kəmərinin aşağısının bərkidilməsinin (QKAB) optimal parametrlərinin seçilməsi üzrə qərarların qəbul edilməsinin elmi və praktiki əsasları" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Quliyev Y.M. neft və qaz quyularının qazılması sahəsində tanınmış alimdir. 

Onun elmi tədqiqatları neft və qaz quyularının qazılmasının texnologiyası məsələlərinə həsr edilmişdir. 

Quliyev Y.M. 65 elmi məqalənin, 15 metodik rəhbərliyin müəllifidir. O, Qazaxıstanda yaşayan xalqların Kiçik Assambleyasının üzvü, Azərbaycanın "Dostluq" Vilayət milli-mədəniyyət mərkəzinin (Aktau) sədridir.

O, Qazaxıstanda yaşayan xalqların Kiçik Assambleyasının Fəxri fərmanı, yubiley medalı ilə mükafatlanıb.
**Arqau** (*alm.* Aargau‎, *fr.* Argovie, it. Argovia, romanş Argovia) — İsveçrənin şimalında kanton. Kantonun əvvəllər istifadə olunan adı - Aarqau, indi köhnəlmiş transkripsiyadır. Adını ərazisindən axan eyniadlı çaydan almışdır. Qərb tərəfində Bern, Zoloturn və Bazel torpaqlarının kantonları, Sürixin şərq tərəfində və Cənubi Lütsern və Suq yerləşir. İnzibati mərkəz Aarau şəhəridir. Sahəsi - 1403.8 km², əhalisi 627.340 nəfərdir (2012).

Tarixi
------

Qədim dövrlərdə Roma şəhəri Vindonissa kantonun ərazisində yerləşirdi. III əsrdə alemanların kanton ərazisinə köçürülməsi başlandı və V əsrin sonlarında burada Frankların hakimiyyəti gəldi. 843-cü il Verden müqaviləsinə əsasən, Argau'nın qərbindəki bir hissəsi I Lotara, digəri Alman Lüdovikə keçdi. Orta əsrlərdə kantonun ərazisi Burqundiya ilə Almaniya arasındakı sərhəd bölgəsi və ərazi mübahisələrinin mövzusu idi. 1415-ci ilə qədər Lenzburg və Cyburg sayları, sonra da Habsburqlar tərəfindən idarə edildi. 1415-ci ildə kantonun bir hissəsi Bern kantonunun bir hissəsi olaraq İsveçrə Konfederasiyasının tərkibinə daxil oldu.

Coğrafiyası
-----------

Kantonun çox hissəsi dağlıq bir ölkədir. Arqau, ən düzən İsveçrə kantonlarından biridir. Əsas çay Arqau - Are - kantonu iki hissəyə bölür; şimal-qərbdə Yura dağları (ən yüksək nöqtəsi Vasserflou dağı, 869 m), cənub-şərqdə (Mittelland) Linden dağları yerləşir (hündürlüyü 897 m-ə qədər). Arqau ərazisi Are və Reyn hövzələrinin çayları ilə suvarılır (şimal-qərb hissəsində); kanton, mənzərəli və bərəkətli Arsk vadisinə axan bir çox geniş vadilər tərəfindən girilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Bilanz der ständigen Wohnbevölkerung nach Kanton, definitive Jahresergebnisse, 2018. İsveçrə Federal Statistika İdarəsi.
**Yusif Ziya Ortaç** (23 aprel 1895 – 11 mart 1967, İstanbul)— türk şair, yazıçı, ədəbiyyat müəllimi və siyasətçi.

Türk şeirində Beş Hecaçılar olaraq adlandırılan qrupdan olan, Türk Ədəbiyyatının görkəmli yumor yazıçılarındandır. Beş Hecaçılar qrupunun üzvlərindən olan Orxan Seyfi Orxon ilə birlikdə Türk dərgiçiliyi sahəsində əsas yeri olan siyasi-yumoristik dərgisi "Ağbaba"nı yaratmış, bu dərgidəki yazıları ilə böyük kütlələri heyran etmişdir.

VIII və IX Dövr Ordu Millətvəkili kimi Türkiyə Böyük Millət Məclisində yer almışdır.

Yaradıcılığı
------------

Yusuf Ziya daha çox "qadın şairi" kimi tanınmışdır. Şeiri dərin deyildir. Onun ən qüvvətli yönü satirik şair olmasıdır. Heca vəzninə və türkcəyə xidmətlərini bu şəkildə dilə gətirir: "Biz şeirdə inqilab edən nəsilik. Düşünün, böyük şair Əhməd Haшиmиn "Zцcacи-sяnяtц fиkrяtlя yцksяlиrlяr hяp" deyə yazdığı bir zamanda bir neçə gənc çıxır, ərəb və əcəm notunu bir yana atıb heca vəznilə və danışılan İstanbul türkcəsiylə şeir sınaqlarına başlayır. Bu örnəksiz işi asan sanmayın. Deyəsən, bacardığımız ən gözəl və ən çətin iş elə budur: şeirin sözünü və səsini dəyişdirmək. O zamanlar bir ay əvvəl yazdığımız hər mənzumənin dilini bir ay sonra кöhnə sayırdıq. Bizim nəsil heç bir şey etməmiş olsa bеlə, böyük əsərləri yazacaq böyük sənətkarlara şeirin ana materialını, türk dilini ələkdən keçirdi, yoğurdu, hazırladı".

### Kitabları

* "Yanardağ" (1928)
* "Quş civiltiləri" (1938)
* "Bir sərv kölgəsi" (1938)

İstinadlar
----------

1. ↑  (Mustafa Baydar. Edebiyatçılarımız Ne Diyorlar, İst. 1960, s. 160)

Həmçinin bax
------------

* Türkiyə ədəbiyyatı
Jan-Kristof Buve (24 mart 1947, Paris) Parisdə dünyaya gəlmiş Fransız aktyor, kinorejissor və yazıçısıdır.

Bioqrafiyası
------------

24 mart 1947-ci ildə Parisdə anadan olub.

Jan-Kristof Buve VII Eduard teatrında *Jean-Laurent Cochet*dən dram dərsləri almışdır. Parisin VIII Region Universitetində kino, dilçilik və psixoanaliz üzrə təhsil alıb. Andre Techine və Claude Chabrol ilə görüşdükdən sonra onların köməkçisi olur. Eyni zamanda aktyor, müəllif və rejissor assistenti kimi fəaliyyətə başlayıb.

1969-cu ildə Jan-Kristof Buve filmlərdə rol almağa başlayır, onun debütü Jak Skandelarinin rejissoru olduğu "Buduarda fəlsəfə" (Fransızca "La Philosophie dans le boudoir") filmindəki epizodik rolu idi.

15 iyul 1976-cı ildə Marseldə 20 yaşlı Kristian Ranyuşanın gilyotinində edam edilməsindən şoka düşən Buve ölüm hökmünə qarşı mübarizəyə başlayır və 1977-ci ildə Pol Vekkialini "Maşın" (fransızca "La Machine") filminin ssenarisini yazmağa dəvət etmişdir və burada özü baş rolu canlandırmışdır. Bu, onun uşaq öldürdüyünə görə ölümə məhkum edilmiş yetkinlik yaşına çatmayanlar üçün cəlbedici görünən Pyer Lanti rolunu oynadığı ilk böyük film rolu idi. Həmçinin bu filmin ssenarisini yazanlar içərisində Buve də iştirak etmişdir.

Jean-Kristophe Bouvet bir sıra mənfi personajları da canlandırmışdır: Moris Pialanın (yazıçı Georges Bernanosun romanı əsasında) rejissoru olduğu "Şeytanın günəşi altında" filmində Şeytan, Jerar Depardye ilə birlikdə (film 1987-ci ildə Kannda "Qızıl Palma" mükafatını almışdır.) oynadığı "Maşın" filmində Pierre Lanti; rejissor Alen Berberianın çəkdiyi "Qorxu şəhəri" (Fransızca "La Cité de la peur") filmində Jan-Pol Martoni.

Bouvet, Jan-Klod Biettenin radikal kino janrından tutmuş, Luk Bessonun komediya kino janrına qədər müxtəlif janrlı filmlərdə oynamışdır.

2000-ci ildə Taksi 2 və onun davamı olan Taksi 3 və Taksi 4 filmlərində ekssentrik və narahat diviziya generalı Edmond Bertino rolunu canlandırmışdır. Bu rol Buveyə böyük populyarlıq gətirmişdir.

2016-cı ildə Jan-Kristof Pyer Leonun çəkdiyi "İki Remi, iki" (Fransızca "Deux Rémi, deux") filmində sosial satıcı Qolye rolunu oynamışdır. 2017-ci ildə Jerom Rebaudun ilk bədii filmi olan "Fransa günləri" (fransızca: "Jours de France") adlı filmində Savoyadan olan kişi rolunu oynamışdır. 2018-ci ildə rejissor Jan-Klod Brisso tərəfindən çəkilmiş "İblis bizi aparsın" (Fransızca "Que le diable nous emporte") filmində qoca və müdrik Tauntonu rolunu canlandırmışdır.

İstinadlar
----------
Həyatı
------

**Cabir Xəlilov Zahid oğlu** 1958-ci il martın 24-də Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. 1975-ci ildə Nəsimi rayonu 42 saylı məktəbi, 1980-ci ildə isə M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirmişdir.
1980- 2001-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetində müəllim və baş müəllim vəzifələrində çalışmışdır. 1999-cu ildə hüquq elmləri namizədi adını almışdır. 2001-ci ildən hal-hazıra qədər Bakı Dövlət Universitetinin dosentidir. 1997-2007 illərdə Xəzər Universitetində müəllim, Hüquq departamentinin müdiri və dekanı vəzifələrində işləmişdir. 2007-cil ildən hal-hazira qədər isə Xəzər Universitetinin Xəzər Universitetinin Humanitar, Təhsil və Sosial elmlər fakültəsinin dekanıdır.

Elmi Fəaliyyəti
---------------

C.Xəlilovun tədqiqat sahəsi andlı iclasçılar institutunun müqayisəli təhlili və Azərbaycan məhkəmə sistemində tətbiqinə həsr olunmuşdur. 
C.Xəlilov 1999-cu ildə, Qafqаz regiоnundа yaradılmış və ixtisаslаşdırılmış təhsil qurumu kimi Xəzər Universitetində Hüquq klinikаsının yaradılmasında aparıcı rola malik olmuşdur. O, həmçinin, Amerika Hüquqşünaslar Assosiasiyasının Mərkəzi Avropa və Asiya üzrə Hüquq təşəbbüsünün (ABA CEELI) dəstəyi ilə 2004-cü ildə ilk dəfə Xəzər Universitetində yaradılmış Məhkəmə zalı layihəsinə rəhbərlik etmişdir. 
Bununla yanaşı, Azərbaycan Respublikası Bakı Dövlət Universitetinin 90 illik yubileyi münasibətilə Universitetin və fakültənin ictimai həyatındakı fəal mövqeyinə və gənc nəslin yetişdirilməsindəki xidmətlərinə görə Fəxri Fərmanla təltif edilmişdir.

C.Xəlilov 40 yaxın elmi məqalələrin müəllifidir.

Beynəlxalq Proqramlar və Qrantlar
---------------------------------

* "Azərbaycanda təhsil mühitinin inkişafi "- İcma əlaqələri proqramı 2006, Sentyabr 13- Oktyabr 4, 2006, Cakson, Mississippi, ABŞ
* "Beynəlxalq təhsilin idarə olunması", ABŞ Dövlət Proqramı, Yanvar 26-Fevral 13, 2004.
* "Avropa Hüquqi Təhsili və Boloniya prosesi" konsfransı, Utrext Universiteti, Niderland, Noyabr 19-20, 2004.
* "Kliniki Hüquqi təhsil üzrə III illik konfrans", Sofiya, Varna, Bolqarıstan, İyun 20-30, 2000

İstinadlar
----------


Vikianbarda ***Cabir Xəlilov*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Yusif İbrahimoviç Tlusten** (*rus.* Юсуф Ибрагимович Тлюстен; 25 aprel 1913, Kuban vilayəti[d] – 1998) — adıge yazıçı. O, Rusiyanın Əməkdar Mədəniyyət Xadimi və Adıgey Xalq Yazıçısı adlarına layiq görülmüşdür.

Həyatı
------

Yusif İbrahimoviç Tlusten 25 aprel 1913-cü ildə Şahançerixabl (indiki Adıgeya) kəndində anadan olmuşdur. O, Moskva Poliqrafiya İnstitutunda təhsil almış, məzun olduqdan sonra, 1935–1938-ci illərdə "*Sosialistiçeske Adıgey*" qəzetində çalışmışdır. Bunun ardınca Tlusten Adıgey Elmi-Tədqiqat Dil, Ədəbiyyat və Tarix İnstitutunda işləmişdir. O, 1939-cu ildən SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvüdür. Tlusten 1941-ci ildə İkinci Dünya müharibəsində iştirak etmiş, fəal ordu sıralarında döyüşmüş, mühəndis-tikinti batalyonunun komissarı, sonra "*Stalinin zərbəsi*" qəzetinin müxbiri olmuşdur. O, mətbuatda əsgər və zabitlərin hərbi şücaətlərindən bəhs edən oçerkləri, məqalələri, hekayələri ilə çıxış etmişdir. 1946-cı ildə kapitan rütbəsində Adıgeyə qayıdan Tlusten burada müxtəlif qurumlarda çalışmışdır. O, Adıgey Elmi Tədqiqat Dil, Ədəbiyyat və Tarix İnstitutunun ədəbiyyat və folklor sektorunun müdiri olmuş, on ildən çox Adıgey Yazıçılar Təşkilatının məsul katibi kimi xidmət etmişdir. Tlusten ömrünün son illərində Adıge Respublikasının Prezidenti yanında Ağsaqqallar Şurasının sədri olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Адыҝе Мухтар Вилајәти. Мәдәнијјәт // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 121–122.

Xarici keçidlər
---------------

* Краткая литературная энциклопедия
**Ma Huanhuan** (13 yanvar 1990) — Çini təmsil edən su poloçusu.

Karyerası
---------

Ma Huanhuan, Çin yığmasının heyətində 2008-ci ildə Çinin ev sahibliyində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Beşinci pillə uğrunda görüşdə İtaliya yığmasını 10:8 hesabı ilə məğlub edən Çin yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını beşinci pillədə başa vurdu.

Daha sonra Ma Huanhuan, Çin yığmasının heyətində 2012-ci ildə Birləşmiş Krallığın London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Beşinci pillə uğrunda görüşdə Rusiya yığmasını 16:15 hesabı ilə məğlub edən Çin yığması, London Olimpiadasını beşinci pillədə başa vurdu.

Ma Huanhuan, Çin yığmasının heyətində 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Yeddinci pillə uğrunda görüşdə Braziliya yığmasını 10:5 hesabı ilə məğlub edən Çin yığması, Rio-de-Janeyro Olimpiadasını yeddinci pillədə başa vurdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ma Huanhuanın tərcümeyi-halı". www.olympedia.org ( (ing.)). 24.07.2020. 2022-01-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24.07.2020.

| ⛭Çin yığması — 2008 Yay Olimpiya Oyunları (5-ci yer) |
| --- |
| He Jin • Liu Pinq • Ma Huanhuan • Qao Ao • Qiao Leiyinq • Sun Huizi • Sun Yatinq • Sun Yujun • Tan Yinq • Tenq Fei • Vanq Yi • Vanq Yinq • Yanq Jun |  |

| ⛭Çin yığması — 2012 Yay Olimpiya Oyunları (5-ci yer) |
| --- |
| Canq Ley • He Jin • Liu Pinq • Ma Huanhuan • Qao Ao • Sonq Donqlun • Sun Huizi • Sun Yatinq • Sun Yujun • Tenq Fei • Vanq Yi • Vanq Yinq • Yanq Jun |  |

| ⛭Çin yığması — 2016 Yay Olimpiya Oyunları (7-ci yer) |
| --- |
| Canq Çonq • Canq Linq • Canq Veyvey • Cao Zihan • Ma Huanhuan • Mey Xiaohan • Niu Quannan • Penq Lin • Sonq Donqlun • Sun Yatinq • Vanq Xinyan • Xionq Dunhan • Yanq Jun |  |
**SoundCloud** (*azərb.* səs buludu‎) — rəqəmsallaşdırılmış səsli informasiyanın yayımı üçün nəzərdə tutulmuş online-platforma və saytdır. Bu layihə bir növ sosial şəbəkə xarakteri daşıyır və eyni adlı şirkət tərəfindən 2008-ci ildə istifadəyə verilmişdir.

Tarixi
------

Əsası səs rejissoru Aleks Lyunq və musiqiçi Erik Valfors tərəfindən 2007-ci ildə qoyulan SoundCloud layihəsi qısa zaman ərzində populyarlıq qazandı. SoundCloud-a həm adi istifadəçilər, həm də musiqiçilər böyük maraq göstərməyə başladılar. Nəticədə geniş əhatə dairəsinə malik olan bu online-platforma müxtəlif səsli informasiyanın paylaşılması üçün ideal bir vasitə oldu. SoundCloud əvvəllər sadəcə musiqiçilərin öz aralarında musiqi treklərini paylaşmaları üçün nəzərdə tutulmuşdu, lakin qısa zaman kəsiyində bütün istifadəçilərə açıq musiqi distribusiya kanalına çevrildi. 2009-cu ilin aprelində Doufti Hanson & Ko fondu bu layihəyə 2,5 mln avro həcmində vençur maliyyəsi ayırdı. Daha da inkişaf edən SoundCloud-un 2010-cu ilin may ayı üçün abunəçilərinin sayı artıq 1 milyon nəfər idi.

2011-ci ilin yanvarında isə Union Square Ventures və Index Ventures bu layihə üçün 10 mln ABŞ dolları ayırdı. 2011-ci ilin 1-ci yarısında abunəçilərin sayı 5 mln, 2012-ci ilin əvvəlində isə artıq 10 mln nəfərə çatmışdı.

Xüsusiyyətlər
-------------

SoundCloud-un önə çıxan xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, burada hər bir səs yazısını unikal URL vasitəsilə paylaşmaq mümkündür. Bundan başqa SoundCloud əlavə vidcetlər də təqdim edir ki, onları da müxtəlif sayt və bloqlarda yerləşdirmək mümkündür.

SoundCloud həmçinin kənar proqramlar üçün API təqdim edir. Bu da öz növbəsində iOS və Android platformalı planşet və mobil telefonlar üçün səs fayllarını yükləyib-endirməyə imkan verir. SoundCloud-un daha bir imkanı da səs fayllarının istənilən yerində rəy yazıla bilməsidir. SoundCloud Facebook, Twitter, Songkick və FourSquare kimi sosial şəbəkələrlə inteqrasiya olunmuşdur.

SoundCloud həmçinin ödənişli abunəlik xidmətini də təqdim edir. Abunəçilər adi istifadəçilərdən fərqli olaraq daha iri həcmli səs fayllarını yükləyə bilər, trekləri qruplar və istifadəçilərə görə təsnif edə bilər, və eləcə də özləri trek-siyahılar tərtib edə bilər. Bundan başqa abunəçilər üçün treklərlə bağlı daha ətraflı statistika təqdim edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  Alexa Internet (ing.). 1996.
3. 1 2 3 4 5 6  "SoundCloud". 2013-10-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-10-30.

Xarici keçidlər
---------------

* SoundCloud
**Eyxler dağlaləsi** (*lat.* Tulipa eichleri) — bitkilər aləminin zanbaqçiçəklilər dəstəsinin zanbaqkimilər fəsiləsinin dağlaləsi cinsinə aid bitki növü.

Şərqi Zaqafqaziyanın nadir endemik növüdür. Qazax (Ceyrançöl, Molladağ ətrafında), Şamaxı (Xilmilli, Təklə, Bəklə, Mirzəbaba kəndləri ətrafında) rayonları, bozqır yaylası, Samur-Dəvəçi ovalığı və Alazan-Əyriçay ovalığında yayılmış, Azərbaycandan kənarda isə İranda yayılması güman edilir. Quru, otlu yamaclarda bitir. Seyrək rast gəlir. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU A2c+3c.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Soğanağı 2-3 sm diametrdə, dərivari, qara, qonur qınla örtülmüşdür. Gövdə 30-40 sm-ə qədər hündürlükdədir. Yarpaqlar çox və ya az dərəcədə əyilmiş, göyümtül, tədricən yuxarıdan quruyan, uzunsov-neştərşəkilli, aşağıdakı adi, xətvari, enli-neştərvari, yuxarısı dar-neştərvaridir. Çiçəkləri təkdir, çiçəkyanlıqlarının yarpaqcıqları parlaq-qırmızı, 2,5-5 sm uzunluğundadır. Erkəkciyi nəzərəçarpacaq dərəcədə çiçəkyanlığından qısadır; tozcuğu sarı və ya bənövşəyi, sapa bərabər və ya uzundur. Qutucuq 1,5-3 sm uzunluğundadır.

Bioloji, ekoloji, fitosenoloji xüsusiyyətləri
---------------------------------------------

Ovalıqdan aşağı dağ qurşağına qədər, daşlı-çınqıllı, quru-otlu yamaclarda və əkinlərdə bitir. Çiçəkləməsi aprel, meyvələməsi may ayına təsadüf edir. Çoxalması soğanaq və toxumladır. Mezokserofitdir. Dərman və bəzək bitkisidir.

Ehtiyatının dəyişilmə səbəbləri
-------------------------------

Ot çalınması və mal-qara otarılması.

Becərilməsi
-----------

Azərbaycanın Botanika İnstitutunun Botanika bağında becərilir.

Qəbul edilmiş qorunma tədbirləri
--------------------------------

Mühafizəsi üşün xüsusı tədbirlər hazırlanmamışdır.Ceyrançöl və Qazangöl ərazilərində mütəmadi  monitorinqlərin aparılması təklif olunur.

Yayılması
---------

Samur-Dəvəçi ovalığl, Qobustan, Kür-Araz ovalığı, Bozqır yaylası, Böyük Qafqazın Şərq hissəsi (Şamaxı rayonu), Naxçıvan (Ordubad rayonu, Nüsnüs kəndi)

İstinadlar
----------

Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı, 1989

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15546835
* GBIF: 5299385
* GRIN: 40730
* IPNI: 542905-1
* Plant List: kew-289767
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:542905-1
* Tropicos: 18400360
* WCSP: 289767
* WFO: wfo-0000744938

 |
**Stolbovoy adası** — Yeni Sibir adalarının cənub-qərbində yerləşir. Sahillərini Laptevlər dənizi yuyur. İnzibati cəhətdən Yakutiya ərazisində yerləşir. Ada Ust-Lenski qoruğu ərazisinə daxil edilmişdir.

Sahəsi 170 km²-dir. Skalistiy burnunundan Povorotnıy burnuna qədər məsafə 46 km-dir. Ən minimal eni 10 km təşkil edir. Ada əsasən qranitdən təşkil olunmiuşdur. Ən hündür nöqtəsi 222 metr təşkil edir. Bəzi yerlərdə hündürlüyü bəzi yerlərdə 100 metri keçir. Tundra geniş sahə tutur. Adanın ən böyük gölü Melkoye, ən uzun çayı Stolbovoy çayıdır (13 km)
1690-ci ildə adaya boyar oğlu olan Maksim Muxoplyov ayaq basır. O, adada olarkən burada çoxlu sayda xaçlar aşkarlayır. Ehtimal ki, ruslar adaya hələ 1690-ci ildən dəfələcə öncə gəlmişlər. S.Remezov adanı "Krestovoy" olaraq qeydə alır.

Adanın şimal-qərbində sovet meteoroloji stansiyası fəaliyyət göstərirdi. 2012-ci ildə stansiyanın nəzdində QLONASS/GPS stansiyası qurulmuşdur.

Şəkillər
--------

* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Stolbovoy çayı". Dövlət su reystr xidməti. 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-12-05.
2. ↑  Магидович В. И. Магидович И. П. Очерки по истории географических открытий. т. 3. М. 1984. С. 215
3. ↑  "Mimal dəniz yolu müasir naviqasiya ilə təmin edilmişdir". 2015-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-03-03.
**Coel Çentler Harris** (*ing.* Joel Chandler Harris; 9 dekabr 1848[…] – 3 iyul 1908[…] və ya 1908, Atlanta) — ABŞ yazıçısı və folklorçusu.

Həyatı
------

Coel Çentler Harris 1848-ci ildə Amerikada, Corciya ştatında anadan olmuşdur.

Amerikada qaradərililər haqqında nağılı ilk dəfə o, yazmışdır. 1881-ci ildən o, qaradərililər haqqında yazmağa başlamışdır. 1958-ci ildə Nyu-Yorkda antologiya çıxmış, burada qaradərili insanlardan bəhs olunmuşdur. Kitabın adı "Qaradərililərin folklor kitabı"dır. Bu folkloru toplayanlar qaradərili şair Lenqston Xyus və publisist Arna Bonton olmuşdur. Kitabın birinci hissəsi yuxarı sinif şagirdləri üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Harrisin uşaq ədəbiyyatında tanınan əsəri "Rimus dayının nağılları"dır. Burada təsvir olunmuş hadisələr qaradərili qul Rumis dayının dilindən danışılır. O, plantasiya sahibinin oğluna nağıllar danışır. Oğlan da öz növbəsində qocaya qulaq asır və hərdən ona suallar verir. Rumis dayı daxilən gözəl bir insandır. "Rumis dayının nağılları"nda həmisə şadlıq və sevinc qalib gəlmir. Qaradərili oğlana bunları böyük sarsıntı ilə danışır.

"Məndən əl çəkin"in I hissəsinə yuxarı sinif şagidləri üçün nəzərdə tutulmuş əsərlər daxil olmuşdur. Buradan "Ağ qulp" şerini göstərmək olar. Bu topluda yerləşən nağıllar qəmgin nağıllar altında çap olunur.

Coel Çendler 1908-ci ildə vəfat etmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

* "Сказки дядюшки Римуса" в русском пересказе
* Библиография советских и российских изданий Arxivləşdirilib 2010-01-20 at the Wayback Machine
* "Дядя Римусан суарнат" (Сказки дядюшки Римуса) в карельском пересказе


Vikianbarda ***Coel Çentler Harris*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

1. 1 2  Joel Chandler Harris // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. ↑  Joel Chandler Harris // Internet Speculative Fiction Database (ing.). 1995.
3. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
4. ↑  Library of the World's Best Literature. / red. C. D. Warner 1897.
**Odlu Torpaq**, və ya **İsla-Qrande** (*isp.* Isla Grande de Tierra del Fuego — Cənubi Amerikanın cənub qutaracağında yerləşir. Materikdən Magellan boğazı vastəsi ilə ayrılır. Odlu Torpaq arxipelaqına daxil adadır.

Coğrafiya
---------

1881-ci ildə ada iki ölkə arasında bölünmüş adalar siyahısına daxildir. Beləki adanın qərb hissəsi, 29,485 km² ərazi (61,43 %) 150 826 insan (2002 год), inzibati cəhətdən Çilinin Maqalyanes-i-la-Antarktika-Çilena bölgəsinə daxildir). Şərqi isə 18,507 km² ərazi (38,57 %) 100,900 nəfər əhali ilə (2001 il) Argentinanın Odlu Torpaq, Argentika və Cənub Atlantik adaları vilayətinə aiddir.

Adanın sahəsi 47 992 km² təşkil edir və Adaların dünyada sahəsinə görə sıralamasında 29-cu yeri tutur. Adanın iri şəhərləri olan Uşuaya və Rio-Qrande şəhərləri Argentinana məxsusdur. Ən hündür zirvəsi Darvin zirvəsidir (2488 m, Çili). Bundan əlavə burada Toluin (Argentina) və Porvenir (Çili) kimi şəhərlərdə vardır.

Tarix
-----

Qədim insan məskənləri 10 min il önçə meydana gəlmişdir. Yqanlar Odlu Torpaq adasında məskən salan ilk insanlar olmuşlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Instituto Nacional de Estadística de Chile". 2014-12-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-27.
**II Bist körpüsü** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Bist kəndinin şərq tərəfindən keçən Nəsirvazçayın üstündə körpü.

Yuxarıdan çatma tağla tamamlanan formada inşa olunmuş körpünün tikilməsində əsasən dağ daşından istifadə olunmuşdur. Çatma hissəsi yonulmuş dağ daşı ilə işlənib. Cənub tərəfdəki həmin daşlardan birinin üzərində "1869"-cu il tarixi yazılmışdır. Fikrimizcə, Rusiyaya birləşdirildikdən sonra, qeyd olunan ildə körpü təmir edilmişdir.

Yuxarıdan çatma bağla tamamlanan və "Qozbel körpü"lər qrupuna daxil olan II Bist körpüsü tikinti texnikasına və materialına görə birinci körpü ilə müəyyən oxşar cəhətlərə malikdir.

Körpünün uzunluğu 23 metr, eni 10 metr, hündürlüyü 4 metrdir. Bu körpünün salınmasında məqsəd Böyük İpək yolunun bu ərazidən keçən yardımçı qolu ilə hərəkət edən ticarət karvanlarına xidmət etmək və kəndə gediş-gəlişi asanlaşdırmaq olmuşdur. Əlincə mahalı kəndlərindən gələn adamlar bu körpüdən yararlanır, Tiviyə, Parağaçaya, Ordubada və şərqdəki yaşayış məskənlərinə gedir və qayıdır, şərq tərəfdə yaşayanlar da eyni qayda ilə bu körpüdən istifadə edərək qərbə gedirdilər.

Körpünün inşa tarixi XVII-XVIII yüzilliyə aid edilir.

Mənbə
-----

* Hacıfəxrəddin Səfərli. Naxçıvanın türk-islam mədəniyyəti abidələri. Naxçıvan: "Əcəmi" Nəşriyyat Poliqrafiya Birliyi, 2017, 115 s.
Duport Stradivari, 1711-ci ildə İtaliyanın Kremona şəhərində Antonio Stradivari tərəfindən hazırlanmış violonçeldir.Alət adını 1800-cü illər ərəfəsində yaşamış bəstəkar Jan Lui Duporta görə alıb.

Mstislav Rostropoviç Stradivari Duportda ifa edərkən

Tarixi
------

Violençelin 1711-ci ildə Kral XIV Lüdovikin şəxsi həkimi François Chicoyneau-nun istəyi ilə inşa edilməsi güman edilir.Chicoyneau 1752-ci ildə öldükdə, violonçel satılması üçün Parisə göndərildi və açıq hərraca çıxarıldı.Xərrac zamanı Duport violençeli ala bilməsə də,Duport qardaşları daha sonra daha ucuz qiymətə violençeli ala bildilər.

1812-ci ildə Jan Lui Duport Tüiliri sarayında konsert verdiyi zaman Napolyon da alətdə ifa etmişdir.Violençeldə hələ də görünə bilən çuxurun Napolyonun diqqətsizliyi səbəbindən meydana gəldiyi deyilir.

  

1974-cü ildə violençel Mstislav Rostropoviç tərəfindən alınmışdır.Rostropoviçin ölümündən sonra, violonçelin əvvəlcə Nippon Musiqi Fondu tərəfindən 20 milyon ABŞ dollarına satın alındığı mətbuatda bildirilsə də, lakin Mstislav Rostropoviçin varisləri sonradan ailənin qanuni nümayəndəsi olduqlarına görə məşhur violonçelin sahibinin özləri olacaqlarını bildirdilər

İstinadlar
----------




1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-08-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-21.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-08-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-21.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-08-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-21.
**Foça** (bosn. Foča, *serb.* Фоча / Foča, xorv. Foča) — Srbine (Srbinje/Србиње) — Bosniya və Herseqovinanın cənub-şərqində, Drina çayı üzərində yerləşən bir şəhər. Serb Respublikasına daxil olan Foça bələdiyyəsinin və Foça regionunun inzibati mərkəzidir.

Coğrafiyası
-----------

Foçenin köhnə şəhər saatı qülləsi
Foca Monteneqro və Serbiyanın sərhəddinə yaxın, qayalı Herseqovina və meşəli Bosniyanın kəsişməsində, Drina çayına tökülən Çexotin çayının mənbəyində yerləşir. Bosniya və Herseqovinanın ən yüksək nöqtəsi olan Maqliç dağı (2386 m) inzibati vadid ərazisində yerləşir. Bosniya və Herseqovinada yeganə və Avropadakı ən böyük toxunmamış meşə olan Peruçisa burada yerləşir. Suteska Milli Parkında ölkənin ən gözəl şəlaləsi və Tara çayının kanyonu vardır. Dərinliyinə görə Avropada ən böyük və dünyada ikincidir. Gözəlliyinə görə demək olar ki, ABŞ-dakı məşhur Böyük Kanyondan heç də geri qalmır.

Adı
---

Orta əsrlərdə şəhər müxtəlif adlarla xatırlanır: Choçe, Coçça, Choza, Coçe, Chozza, Coza, Chotza, Hoča, Hotča, məsələn, 1444-cü ilin iyul ayında Hotçe, 1467-ci ilin avqustunda Hotça kimi yazılmışdır. Hoça və Hotça adının Hotko adından gəldiyi, onunda öz növbəsində qədim slavyan hotjeti sözündən törədiyi ehtimal edilir. 1992-ci ilin aprelində şəhər Bosniya serbləri tərəfindən ələ keçirildikdən sonra boşnaklara qarşı etnik təmizləmə başladılmışdır. 1994-cü ilin yanvarında şəhərin və bələdiyyənin adının Srbine olaraq dəyişdirilməsi ilə başa çatdı, lakin Bosniya və Herseqovinanın Konstitusiya Məhkəməsi adın dəyişdirilməsini konstitusiyaya zid olduğunu elan etdi. 2004-cü ilin fevralında şəhər köhnə adına qaytarıldı.

Əhali
-----

### 1971

* Ümumi — 9257 (100 %)
* Boşnaklar — 4309 (46,54 %)
* Serblər — 4148 (44,80 %)
* Xorvatlar — 152 (1,64 %)
* Yuqoslavlar — 50 (0,54 %)
* Digərləri — 598 (6,45 %)

### 1991

* Ümumi— 14 335 (100 %)
* Serblər — 7901 (55,11 %)
* Boşnaklar — 5526 (38,54 %)
* Yuqoslavlr — 312 (2,17 %)
* Xorvatlar — 74 (0,51 %)
* Digərləri — 522 (3,64 %)

### 2013

Şəhər əhalisinin sayı 2013-ci il məlumatına görə 12 334 nəfər, Foça icmasının isə 19 811 nəfər təşkil etmişdir.

Təhsil
------

Şəhərdə Şərqi Sarayevo Universitetinin Tibb Fakültəsi fəaliyyət göstərir.

Görməli yerlər
--------------

1956-cı ildə şəhərdə Köhnə Hersoqovina Muzeyi açılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Попис становништва, домаћинстава и станова у Босни и Херцеговини 2013 на територији Републике Српске — Прелиминарни резултати, Републички завод за статистику, Бања Лука, 2013" (PDF). 2014-01-24 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-03.
3. ↑  Univerzitet u Istočnom Sarajevu. Fakulteti. Arxivləşdirilib 2014-02-27 at the Wayback Machine (bosn.)
**Modal analiz** — ölçmə texnologiyasında maşın sistemlərinin məxsusi tezlik halını təyin etmək üçün tətbiq olunan sınaq-analitik üsuldur. Bu üsul məcburi mexaniki yırğalanmaların ölçülməsi və analizi əsasında sınaq yolu ilə maşınların dinamiki xassələrinin araşdırılmasında geniş tətbiq edilir.

Mahiyyəti
---------

Avtomobil qapısında titrəmələrin modal analizi ilə tədqiqi.
Hesabi modal analizi, strukturu və model parametrləri əvvəlcədən məlum xətti əvəzləyici modelə əsaslanır. Modelin yaradılmasında həndəsəsi sadə olan cismlərdən: tir, dairəvi lövhə, dördbücaqlı lövhənin məxsusi tezliyi və yırğalanma forması əsas götürülür. Kompleks maşın sistemi bu sadə elementlərdən istifadə olunaraq modelləşdirilir və sistemin kütlə, sərtlik və titrəməsöndürmə matrisaları yaradılır. Məxsusi çevrəvi tezliklər, modal titrəməsöndürmə və məxsusi vektorlar kimi modal parametrlər analitik və ya ədədi üsulla həll olunaraq təyin edilir. Modal sözü də məxsusi vektorun ingilis dilində mənasını ifadə edir. 
Sınaq yolu ilə aparılan modal analizində modal kəmiyyətlər maşının yırğalanması zamanı ölçülən kəmiyyətlər əsasında tapılır. Bu halda xətti sistemin bütün xassələrinin ötürmə funksiyasında nəzərə alındığı hesab olunur. Belə ki, bu üsul iki hissəyə bölünür:

* Ötürücü funksiyanın ölçülməsi,
* Ötürücü funksiyanı qiymətləndirilməsi.

Ötürücü funksiyanın təyin edilməsi üçün maşının seçilmiş yerinə impuls çəkici ilə zərbə endirilərək sistem məcburi həyacanlandırılır. Həyacanlanmanın tezliyi və amplitudası istənilən nöqtədə təcil senzorlarının köməyi ilə təyin edilir. Giriş və çıxış siqnalları tezliklərə görə sıralanır. Onların Furye çevrilmələrinin nisbəti ötürücü funksiyanı yaradır. Maşının lazım olan nöqtələrində ölçmələr apardıqdan sonra onun dinamiki göstəricilərini qiymətləndirmək olur. 
Belə təsvir olunmuş ötürmə funksiyası rezonans və titrəməsöndürmə yerlərini tapmağa şərait yaradır. Prinsipial olaraq bu hər iki modal parametr bir funskiyanın tərkibində öz ifadələrini tapırlar. Əgər sistemin həyacanlandırılması təsadüfən bir məxsusi tezlik düyümündə baş verərsə onda məxsusi tezliyi təyin etmək mümkün olmur, çünki bu halda yalançı rezonanslar baş verir. 
Məxsusi vektorlar xarakterik struktur nöqtələrində yırğalanmanın qiymətləri əsasında təyin edilir. Maşın strukturunun həndəsi forması əsasında məxsusi yırğalanmanın forması tapılır. Onlar maşın strukturunun dinamik halını sxematik təsvir etməyə imkan yaradır. Modal analizin nəticəsindən maşın konstruksiyasının optimallaşdırılmasında geniş istifadə edilir.
Ölçmə nəticəsində alınmış məlumatlar həmçinin maşın konstruksiyalarının monitorinqi üçün də istifadə oluna bilir. Çox vaxt konstruksiyada yaranmış çatlar, yorğunluq halları onun həndəsi formasında nəzərə çatmasa da dinamik xassələrinin dəyişməsinə səbəb olur. Modal analiz ilə ölçmə apardıqda konstruksiyada olan bu dəyişiklikləri aşkarlamaq mümkündür.

Mənbə
-----

* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. II hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 423 s.
**Altınbek Mamayusupov** (qırğ. Алтынбек Мамаюсупов; 1981, Qırğızıstan) — Türkdilli Dövlətlərin Parlament Assambleyası (TÜRKPA) Baş Katibi və Qırğızıstan Respublikası parlament nümayəndəsi.

Həyatı
------

Altınbek Mamayusupov 1981-ci ildə Qırğızıstanda anadan olmuşdur. Qırğızıstan Beynəlxalq Universitetində oxumuşdur. Buradan 2008 ildə məzun olmuşdur. Daha sonra Qırğız Respublikası Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasını 2012-ci ildə bitirmişdir. Eyni zamanda 2004-ci ildə Londonda yerləşən Aspekt Kaplan və 2005-ci ildə də Vestfild Biznes Məktəbini bitirmişdir.

Mamayusupov 2009-2013 illəri arasında Qırğız Respublikası Jogorku Keneşinin Protokol və işlər şöbəsində baş məsləhətçi, Protokol, Pasport və Viza xidmətinin müdiri, Beynəlxalq Əlaqələr və diplomatik Protokol şöbəsinin müdiri, Beynəlxalq Əməkdaşlıq şöbəsinin müdir müavini, Beynəlxalq əlaqələr şöbəsinin müdiri, Beynəlxalq Əlaqələr sektoru və Protokol bölməsinin müdiri vəzifələrində işləmişdir.

O, 1-ci dərəcə dövlət müşaviridir.

Mamayusupov qırğız, rus, ingilis və türk dillərini bilir.

Diplomatik karyerası
--------------------

Altınbek Mamayusupov diplomatik xidmətə 2013-cü ildə başlamışdır.

2013-ci ildən 2017-ci ilə qədər Türkdilli Ölkələrin Parlament Assambleyası Baş Katibinin Müavini vəzifəsini davam etdirmişdir.

8 dekabr 2017-ci il tarixində Qırğızıstanın paytaxtı Bişkekdə keçirilən TÜRKPA yeddinci Plenar Sessiyasında 4 illik müddətə Baş Katib olaraq seçilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-01-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-02.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-01-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-02.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-01-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-02.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-02.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-11-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-02.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-11-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-02.
7. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-01-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-02.
8. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-01-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-02.
9. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-07-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-02.
10. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-05-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-02.
**İzmit saat qülləsi** (*türk.* İzmit Saat Kulesi*) ―* Türkiyənin İzmit şəhərində yerləşən, sultan II Əbdülhəmidin Osmanlı taxtına yüksəlməsinin 25-ci ildönümünü qeyd etmək üçün vilayət valilərinə göndərilən fərman nəticəsində Osmanlı imperiyasında inşa edilən çoxsaylı saat qüllələrindən biri. Qüllə İzmit valisi Musa Kazım bəyin əmri ilə memar Vedat Tek tərəfindən dizayn edilmiş və 1902-ci ildə inşa edilmişdir. Digər mənbələr qüllənin memarının İzmitdə yaşayan erməni-osmanlı mənşəli Mihran Azaryan olduğunu iddia edir.

Memarlıq
--------

Sultan Əbdüləzizə məxsus Hünkar köşkünün tam qarşısında dayanan neoklasik üslublu saat qülləsi 3,65m x 3,65 m ölçülərindədidr və dörd mərtəbəlidir. Birinci mərtəbədə fəvvarələr, sonuncu mərtəbədə isə saat yerləşir. İkinci mərtəbəsində balkonu olan tikilinin gövdəsində pəncərələr var. Orta mərtəbələrin dörd tərəfinin dördünün də fasadı sultan II Əbdülhəmidin möhürü ilə bəzədilmişdir. Tikilinin damı dördbucaqlı piramida formasındadır. Qüllənin təpəsindəki sivri konus qurğuşunla örtülmüşdür.Neoklasik Osmanlı memarlığı üslubunda inşa edilmiş İzmit saat qülləsində neoklasik üslub və İslam memarlığı detalları istifadə edilmişdir

Saat qülləsi 20-ci əsr boyunca İzmit tarixinin ayrılmaz bir hissəsi olmuş və şəhərin simvoluna çevrilmişdir.

Osmanlı imperiyasının keçmiş Balkan vilayətlərində, xüsusilə Belqrad, Priepole, Sarayevo, Banya Luka, Qradaçats və Stara Varoş kimi müasir Serbiya, Bosniya və Monteneqro şəhərlərində Osmanlı dövrünə aid oxşar saat qüllələri hələ də *Sahat Kula* (*türk.* Saat Kulesi — "saat qülləsi") adlanır.

İzmit saat qülləsi 2006-cı ildə bərpa edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Böyük saat, Antalya
* Dolmabağça saat qülləsi, İstanbul
* İzmir saat qülləsi, İzmir
* Topxana saat qülləsi, İstanbul
* Ulduz saat qülləsi, İstanbul

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ali Kemal Bey'in sonu". Taraf (türk). 2014-04-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-24. (#empty\_citation)
2. ↑  "İzmit Saat Kulesi". 41 Saat Haber (türk). 2022-01-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-24. (#empty\_citation)
**İslam Dünyasının Elmi İstinad Mərkəzi** (az. İDEİM - ing. ISC) — İslam dünyası ölkələrinin akademik, elmi təsisatlarının nəşrlərini, elmi əsər, elmi jurnal və dərgilərini etibarlı elmmetrik meyarlara əsaslanaraq təhlil edən mərkəzdir. 2008-ci ildə professor Cəfər Mehradın rəhbərliyi ilə formalaşmışdır. Bu elmi mərkəzin baş ofisi İranın Şiraz şəhərində yerləşir. Mərkəz sitat araşdırmaları sahəsində 60 illik təcrübəyə malik olan ABŞ-dən, həmçinin Hollandiyadan sonra üçüncü dünya istinad sistemini qurmuşdur.

Tarixi
------

İslam Ölkələri Təhsil Nazirlərinin 2008-ci ilin oktyabrında Azərbaycan Respublikasının paytaxtı Bakıda keçirilən IV iclasında İDEİM təsdiq edildi.

İdarə Heyətinin üzvləri
-----------------------

* Təhsil Naziri (İdarə heyətinin sədri)
* Təhsil Nazirinin tədqiqat məsələləri üzrə müavini
* İslam Konfransı Təşkilatının nümayəndəsi
* ISISCO-nun Tehrandakı regional ofisinin rəhbəri
* İki elmi tədqiqat jurnalının baş redaktoru
* İslam Dünyasının Elmi İstinad Mərkəzinin icraçı rəhbəri

İstinadlar
----------

1. ↑  "Professor Cəfər Mehrad". 2022-07-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-07-17.
2. ↑  "Islamic World Science Citation Center". 2022-08-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-07-17.
**Modal dialoq boksu**  ( ing. modal dialog box, ru. модальное диалоговое окно) - qrafik istifadəçi interfeysində (GUI): bu dialoq boksunu (pəncərəsini) qapadanadək istifadəçinin ana proqramla işini bloklayan dialoq boksu (DIALOG BOX). Modal dialoq bokslarından, adətən, aşağıdakı hallarda istifadə olunur:

• İstifadəçinin hansısa informasiyanı daxil etməsi tələb olunduqda; bu, sadəcə, "hə/yox" cavabı da ola bilər, ana proqramın işini davam etdirməsi üçün çoxlu sayda verilənlər də.

• İstifadəçinin diqqətini mühüm bir şeyə cəlb etdikdə; erqonomika mütəxəssisləri bu variantı tez-tez tənqid edirlər, çünki proqramın bütövlükdə işini bloklamaq üçün nadir hallarda tam əsas olur. Ancaq bu variantdan yenə də istifadə olunur, çünki proqramlaşdırma baxımından onun reallaşdırılması daha asandır.

• İstifadəçiyə, onun yerinə yetirdiyi əməliyyatın ləğv edilməsinin mümkünsüzlüyünü göstərmək və həmin əməliyyatı təsdiqləmək tələb olunduqda.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
**İzmail mühasirəsi** 1790-cı ildə Qara dənizdə Rusiya-Osmanlı müharibəsi (1787-1792) dönəmində baş vermiş hərbi mühasirədir. Ruslara Aleksandr Suvorov başçılıq edirdiki məhz onun başçılığı altında onlar Osmanlı ordusunu Kinburn, Oçakov və Fokşani döyüşlərində məğlub etməyi bacarmışdırlar. Qara dənizdə yerləşən gəmilərə ispan admiral Xose de Ribas başçılıq edirdi.

1790-cı ilin martında ruslar 40.000 əsgərin olduğu qarnizon ilə Budayk regionunda (indiki Ukrayna) İzmailin mühasirəsinə başladı. Suvorovun əmrində 31,000 əsgərdən ibarət qoşun var idi və 22 dekabr 1790-cı ilin səhərində ruslar şəhərə hücum etməyə başladı. Onlar səhər saat 3:00 radələrdindən etibarən İzmaili bombalamağa başladılar 5:30-dan etibarən şiddətli hücuma keçdilər. Ruslar şimaldan, şərqdən və qərbdən irəliləyirdilər. Qala divarları digər bölgələrdəkinə nisbətən daha zəif idi. 8:00-dan etibarən ruslar şəhərə daxil oldular. Nəticədə Osmanlı qüvvələrinin 26,000-dən çox əsgəri qətlə yetirildi və beləcə qarnizonda olan əsgərlərin hamısı həlak, oldu yaralandı və ya əsir düşdü. Ruslar isə sadəcə 4,330 nəfər itki verdi ki, bunlardanda yalnız 1,815 nəfəri həlak olmuşdur.

Qələbənin şərəfinə "Qrom pobedı, razdavaysya!" adlı himn həsr olundu ki bu himn 18-ci əsrdən 19-cu əsrin əvvəllərinədək Rusiyanın qeyri-rəsmi himni sayılırdı. İndi bu mahnı Rusiyada hərbi bayramlarda ifa edilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  Duffy C. Russia's Military Way to the West: Origins and Nature of Russian Military Power 1700-1800. Routledge & Kegan Paul Books Ltd. 1985. P. 188
**İslam Maqometoviç Datıyev** (1884 – 1965, Bakı) — Azərbaycan iqtisadçısı, professor. Azərbaycan SSR Əkinçilik Xalq Komissarının müavini.

Həyatı
------

1929-1932-ci illərdə Gəncədəki Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun rektoru vəzifəsində çalışmış və onun ilk təşkilatçılarından olmuşdur. Aqronomluq fakültəsinin tərkibində bitkiçilik kafedrasının ilk müdiri olmuşdur. Onun rəhbərliyi dövründə bitkiçilik fakültəsinin nəzdində 3 şöbə: meyvəçilik, subtropik və texniki bitkilər, üzümçülük və şərabçılıq və meşəçilik və tərəvəzçilik şöbələri, heyvandarlıq fakültəsinin nəzdində isə ipəkçilik, qoyunçuluq və südçülük şöbələri yaradılmışdır.

Onun təşəbbüsü ilə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutu 1931-ci ildə Bakıdan Gəncəyə köçürülmüşdür. Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun "İqtisadiyyatın planlaşdırılması" kafedrasının müdiri vəzifəsində işləmişdir.

Mənbə
-----

* Böyük İqtisadi Ensiklopediya. I hissə.

Xarici keçidlər
---------------

* Rektorlarımız
**Yazır boyu** — Oğuz Xaqan Dastanına görə Oğuz Türklərinin 24 boyundan biri.

Bu boyların Boz oxlar qolundan (sağ qolundan) Oğuz Xanın oğlu Ay xanın soyundan gəldikləri qabul edilir.

Yazır Əskişəhər, Dənizli vilayətinin Acıpayam rayonunun bir qəsəbəsi və Çal rayonunun kəndi, Yozqat və Çorum bu boyun mənsubları ilə əlaqaləndirəcək şəkildə Yazır kəndi, Çal adını daşımaqdadır. Təkə sancağı (Antalya) Yazır obası sarı və qara olmaqla iki qola ayrılmışdır. Bu bölgələrdə olduqca mühüm yazır topluluqları yerləşmişdir. Antalya-Korkuteli-Yazır Kumluca-Yazır Kayseri-Yazır Finike-Yazır.

"Yazır" kəliməsi yurdu geniş mənasında istifadə edilmişdir.
Türkmənistanın Ahal vilayətində Yazır boyundan olan türkmənlərin yaşadığı orta əsrlər sənətkarlığına aid Tak-Yazır şəhərinin xarabalıqları qorunmuşdur.
Yaşayış məskəni kimi ilk dəfə XI əsrdə Mahmud Kaşğarinin *Divanü Lüğat-it-Türk* əsərində qeyd edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Так-Языр – сокровище Ахалского велаята". Gundogar-news. 13.07.2016. 2020-06-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-11.
2. ↑  "Шехрислам открывает новые страницы истории Туркменистана". Туркменпортал. 23.08.2018. 2022-05-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-11.
**İskəndərun**, qədimdə **Aleksandretta** ((q.yun. Αλεξανδρέττα), Türkcə mənası "*Kiçik İskəndəriyyə"*; Ərəbcə: *لواء اسكندرون, Lue İskəndərun, mənası İskəndərun Taboru*) — Türkiyənin Hatay vilayətində 15 şəhərdən biridir.

E.ə. 333-cü ildə Böyük İsgəndərin İssos şəhəri yaxınlığlnda qazandığı zəfərdən sonra Alexandreya adı ilə qurulmuşdur. Bu şəhər qurulmazdan qabaq burada Miriandos adında bir Finikiya şəhəri mövcud idi. Makedoniya çarı Böyük İsgəndərin, İran şahı III Daraya qarşı İsos vadisində üstünlük yaratması ilə əsası qoyulan bu şəhər sahib olduğu coğrafi önəmin səbəbi ilə tarixdə bir çox dəfə işğala uğramışdır.

Selevkilərdən romalılara, ardından 395-ci ildə Şərqi Romanın bir hissəsi olmuş, VIII ortalarında xilafətin, 1516-cı ildə Məmlük imperiyasının tərkibinə keçmiş, 1517-ci ildə Yavuz Sultan Səlimin Misir səfəri zamanında baş verən Mərcidabık döyüşü ilə də Osmanlı imperiyasının bir hissəsi olan İskəndəruna Birinci Dünya müharibəsində Birləşmiş Krallıq və ardınca Fransa nəzarət etmişdir. 1938-ci ilə qədər Fransız himayəsində Suriyanın bir sancağı olaraq qalmışdır.

5 iyul 1939-cu ildə Türk Ordusunun İskəndəruna girməsi ilə, İstiqlaliyyət hərəkatının təməl daşı atılmışdır.

İskəndərun, Türkiyənin tərkib hissəsi olduqdan 1974-cü ilə qədər olan dövrdə olduqca kiçik bir qəsəbə olmuşdur. 1974-cü ildə istehsalata başlayan Türkiyənin üçüncü Dəmir-polad Fabriki, şəhər yaşayışına böyük canlılıq gətirmişdir. Həmçinin, şəhərdə superfosfat fabriki, bitki yağı, yem, un, konserv məhsulları, tomat, toxunma məmulatları, çəltik, avto-ehtiyat hissələri və s. üzrə fabrika və zavodlar vardır. Boru xətti ilə Batmandan gələn benzin, İskəndərun Limanında dəniz yolu ilə Mersinə göndərilir. Limanda Dəmir-Polad və Superfosfat fabriklərinin gəmiləri, NATO-ya bağlı bir gəmi və dəmiryolu stansiyası mövcuddur. Türkiyənin dördüncü böyük limanı İskəndərun Limanının illik yükgötürmə qabiliyyəti 8,7 milyon tondur.

Şəhər ərazisində təbii plyajlar və yaylaqlar mövcuddur. Bu gün İskəndərun Türkiyənin qabaqcıl şəhərlərindən biri olub, xüsusilə sənaye, dəniz ticarəti və turizm işlərində sürətlə güclənən bir şəhərdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  GEOnet Names Server. 2018.
2. ↑  Александретта // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 225.
Şazda Bağı Təbriz**Bağ-i Şimal** və ya **Şazda Bağı** (Farsça: باغشمال), bu şəhərin cənub-şərqində yerləşən Təbrizin tarixi və məşhur bağ və xiyabanlarından biridir. Bu bağ Yaqub Ağqoyunlunun əmri ilə tikilmiş və Səfəvi və Qacar ​​dövründə şahzadələr məclislərini orada keçirmişlər. Abbas Mirzə və digər Qacar ​​şahzadələri hakimiyyəti dövründə Bağ-i Şimalda müxtəlif binalar və saraylar tikərək ona ən çox firavanlıq və inkişaf bəxş etdilər ki, bu bağ Abbas Mirzədən sonra "Şazda bağı" kimi tanındı. 

Qacaq sülaləsinin devrilməsindən sonra Rza Pəhləvi dövründə Bağ-i Şimal Tehran hökuməti tərəfindən ələ keçirildi ​​və nəhayət zamanla bütün binalar və saraylar məhv edildi...

İstinadlar
----------

1. ↑  *Hamid Məlikoğlu.* "Məcid Araz: Təbrizdə tarixi binaların təxribi sistemli xarakter daşıyır" (az.). Amerikanın səsi. 22 Sentyabr 2021. 2022-05-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 Sentyabr 2021.
2. ↑  *Məcid Araz.* "Təbrizdə yox edilən tarixi yaddaşımız – FOTOLAR" (az.). Ovqat.com. 05 Sentyabr 2020. 2022-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 05 Sentyabr 2020.
**İskəndərun körfəzi** (*türk.* İskenderun Körfez) — Aralıq dənizinin şimal-şərqində, Türkiyənin cənub sahillərində, Hatay ilinin sahillərini yuyan körfəz.
Körfəzin girişdəki dərinlik 99 m-ə qədərdir. Körfəzə Ceyhan çayı tökülür. Körfəzin əsas limanı - İskəndərun. Türkiyənin Aralıq dənizi sahilindəki üçüncü ən böyük limanıdır. Keçmişdə Yaxın Şərqdəki böhranlar səbəbiylə Beyrutun əvvəlki əhəmiyyətini itirməsi buxtaya və ətrafına dəyər qazandırmışdır.

Tarixi
------

Qədim dövrlərdə İskəndərun körfəzi İss (q.yun. Ἰσσικὸς κόλπος, *lat.* Issicus Sinus, körfəzin şimal-şərq sahilindəki yunan şəhəri olan İss şəhərinin adı ilə adlandırılmışdır) və ya Miriandin olaraq adlandırılırdı. Körfəzin başqa bir adı Kilikiya olmuşdur. Makedoniyalı İskəndərin kampaniyaları zamanı körfəzin cənub-şərq ucunda Alexandretta şəhəri qurulur. Körfəz də Alexandretta adlanmağa başlanılır. Lakin Böyük Tiqranın bu sahildəki əraziləri fəth etməsindən bəri, Şərqi Kilikiyanın ermənilərin əlinə keçməsindən sonra bölgədə ermənilər də məskunlaşmağa başladılar. Bu səbəbdən körfəz bir müddət Erməni körfəzi kimi də tanınırdı.
Körfəzin şimal sahilində bir vaxtlar Kilikiyanın əsas dəniz qapısı olan Ayas (indi Yumurtalıq adlanır) qala şəhəri var. Şərq sahil xəttində yunanların İss şəhərinin xarabalıqları və ermənilərin Çork-Marzpan (indiki Dörtyol adlandırılmışdır) şəhəri var. Sahil zolağının cənuba çevrildiyi yerdə eyni adlı şəhər yerləşir. Şəhər makedoniyalı İsgəndərin adı ilə bağlıdır. 
Daha cənubda, sahil xəttinə yaxın Amanus dağları uzanır. Burada bu günə qədər Sapiran, Şuqr və Karmir-vankdakı erməni monastırlarının xarabalıqları görmık mümkündür. Dağ silsiləsi cənubda, körfəzə girişin yaxınlığında alçalır. Məşhur yazıçı Frans Verfelin kitabında təsvir olunan hadisələrdən dünyaya yaxşı tanıdılan möhtəşəm Musa Dağdakı qırx gün romanı burada baş vermiş olayların əsnasında yazılması deyilir. Romanı yazan yahudi asıllı avstriyalı yazıçı Franz Verfelin 1933 yılında yayımladığı Musa Dağında 40 Gün əsərini ermənilər içərisində ən radikal və terorist eyləmlərin başıçıları olan Suriya ve Livan ermenilerini dinləyərək yazmışdır. Hazırda körfəz və onun nsahilində yerləşən şəhər Makedoniyalı İsgəndərin adı ilıə bağlı olaraq İsgəndərum adlanır.

Çirklənmə
---------

İskəndərun körfəzi ətrafında bir çox ağır sənaye, o cümlədən beş sement fabriki, on poladəritmə fabriki və üç kömürlə işləyən elektrik stansiyası var. Havanın çirklənməsi açıq-aydın məlumdur. Su həm qurudan, həm gəmiçilikdən, həm də balıqçılıqdan çirklənir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "«Kilikiya» yelkənlisi". www.relga.ru (rus). 2007-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-26.
2. ↑  *Yilmaz, Hilal KARGIN; Sönmez, Hatice.* "Environmental problems and precautions of Iskenderun Gulf in Eastern Mediterranean region". Acta Biologica Turcica (ingilis). 31 (3). 2018-05-11: 69–81. ISSN 2458-7893. 2022-03-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-01.