recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Duşara**, Dusares olaraq da tərcümə olunur. İsalamdan öncə ərəblərin ibadət etdiyi tanrı həmçinin Nəbatilərin Petra və Mədain Saleh şəhərlərinin hamisi olan şərab tanrısıdır.

Duşara

Etimologiya
-----------

Duşara, ilk olaraq dwsrʾ şəklində adını yazan epiqrafik Nəbati qaynaqlarından bəllidir , Nəbati yazısı yalnız samitləri ifadə edir. Klassik Yunan qaynaqlarında Δουσάρης ( Dousáres ) və Latın dilində Dusares olaraq qarşımıza çıxır. Əsil mənası mübahisəlidir, ancaq erkən dövr Müsəlman tarixçi İbn əl-Kəlbi , "Bütlər kitabı"ndaki adını Dhūl-Šarā ( *ərəb.* ذو الشرى‎) şəklində açıqlayır,ehtimal ki, "Şara"dan biri mənasını verir; Şara Ölü dənizin cənub-şərqində dağlıq bir ərazidir. Bu şərh doğrudursa Duşara adına uyğun bir çox müvafiq adlar olmalı idi, ancaq həm adın tam şəkli həm də şərhi mübahisəlidir.

İbadət
------

Yunanıstan dövründə Zeus ilə əlaqələndirilirdi, çünki həm Nəbati panteonunun baş tanrısı həm də Dionis idi .

İtaliyanın qədim liman şəhəri olan Pozzuolidə Duşara üçün kilsə aşkar edilmişdir. Şəhər Yaxın Şərqlə ticarət üçün mühüm bir yerdə yerləşirdi və E.Ə. 1-ci əsrin ortalarında bir Nəbati varlığı olduğu bilinir. Kült bir sıra xüsusiyyətlərini saxlayaraq Roma dövrünə qədər davam etdi və bəlkə də erkən İslam dövrünə kimi davam etdi.

Bu tanrı b.e 9-cu əsrində müsəlman tarixçi tərəfindən qeyd edilmişdir. Hişam ibn əl-Kəlbi, *Bütlərin Kitabı*nda ( Kitab əl-Asnām )yazır ki, Əzddən olan Banu əl-Hərət ibn-Yaşkur ibn Mubaşşirin Düşara adlı bir bütü var idi.

Həmçinin bax
------------

* Bütlər kitabı
* Kaabu

Biblioqrafiya
-------------

* Ibn al-Kalbī, The Book of Idols, Being a Translation from the Arabic of the Kitāb al-Asnām. Tr. and comm. Nabih Amin Faris (Princeton, Princeton University Press, 1952).
* Healey, John F. The Religion of the Nabataeans: A Conspectus (Leiden, Brill, 2001) (Religions in the Graeco-Roman World, 136).
* el-Khouri, Lamia; Johnson, David, "A New Nabataean Inscription from Wadi Mataha, Petra," Palestine Exploration Quarterly, 137,2 (2005), 169-174.

İstinadlar
----------

1. ↑  F. Healey, John. The religion of the Nabataeans : a conspectus. Leiden. pp. 85–97. ISBN 9789004301481. OCLC 944920100.
2. ↑  Lewis, B. (1991). The Encyclopaedia of Islam. Vol. II: C–G (New ed.). Leiden: Brill. pp. 246–247. ISBN 9004070265. OCLC 399624.
3. ↑  AA.VV. Museo archeologico dei Campi Flegrei - Catalogo generale (vol. 2) - Pozzuoli, Electa Napoli 2008, pag. 60-63
4. ↑  Peterson, Stephanie Bowers, "The Cult of Dushara and the Roman Annexation of Nabataea" (2006). Open Access Dissertations and Theses. Paper 5352.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Duşara*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Nabataean religion
* Kitab al-Asnam in the original Arabic (description on p. 5)
* Dhushara The Meaning of the Name
* "Solving the Enigma of Petra and the Nabataeans" Biblical Archaeology Review
Soyuq hava kütlələri
--------------------

Bir çox hallarda Cənubi Qafqaz , o cümlədən Azərbaycana soyuq hava kütlələri eyni zamanda həm şərqdən, həm də qərbdən müdaxilə edir. Bu zaman respublikanın bütün rayonlarında bol yağıntılar düşür, dağ çaylarında selyaranma ehtimalı çoxalır.

Soyuq hava kütlələrinin şərqdən müdaxiləsi
------------------------------------------

Soyuq hava kütlələrinin şərqdən müdaxiləsi zamanı orta troposferdə Balkanlardan və Qara dənizdən Rusiyanın Avropa hissəsinin qərb rayonlarından keçməklə şimala və ya şimal-şərqə yönəlmiş, yaxşı inkişaf etmiş yüksək təzyiq yalı, bu yaldan hər iki tərəfə yüksək təzyiq çökəyi yerləşir. Həm təzyiq yalında, həm də təzyiq çökəkliyində çox hallarda təcrid olunmuş barik mərkəzlər (bloklaşmış) yaranır. Cəbhə zonasının yüksək təzyiq yalından şərqdə yerləşən konvergent vilayətində barik qradiyent əvvəlki proseslərdə olduğu kimi böyük kəmiyyətlərlə səciyyələnir. Cəbhə zonasının girişinin altında yaranan soyuq yerüstü antisiklon Xəzər dənizinə doğru –cənuba hərəkət edir və hava kütlələrinin əraziyə şərqdən daxil olmasına şərait yaradır. Soyuqlaşma bütün Azərbaycanı , Şərqi Gürcüstanı , qismən Ermənistanı əhatə edir. Ümumi sirkulyasiya indeksi əvvəlki prosesdə olduğu kimi 1-dən böyük kəmiyyətlərlə səciyyələnir ki, bu da meridional sirkulyasiyanın intensiv inkişaf etdiyini göstərir.

Həmçinin bax
------------

Hava kütlələri

Xarici keçidlər
---------------

İstinadlar
----------
**Əssar Mövlana Şəmsəddin Hacı Məhəmməd Təbrizi** (1325-1390) — azərbaycanlı şair, alimi, astronomu və riyaziyyatçısı.

Haqqında
--------

Əssar Mövlana Şəmsəddin Hacı Məhəmməd Təbrizi Azərbaycan ədəbiyyatı tarixinə məşhur "Mehr və Müştəri" məsnəvisinin müəllifi kimi daxil olmuşdur. O,
farsca yazmış, Sultan Üveysin sarayına dəvət olunmuş, lakin tezliklə saraydan uzaqlaşmışdır. Əssar Təbrizi Nizami ədəbi məktəbinə mənsub olan şairlərdəndir.

Yaradıcılığı
------------

Əssar Təbrizi əruz vəzni və qafiyə haqqında əsər yazmışdır, şairin "Mehr və Müştəri" (1376), "Saqinamə" poemaları, "Qafiyələrin sayı haqqında təfsilat" ("Əl-vafi fi tədəd ül - qəvafi") adlı poetika (tədqiqat) əsərləri vardır.

"Mehr və Müştəri" poeması Azərbaycan poeziyasında dostluğa həsr olunmuş ilk irihəcmli əsərlərdəndir. Bu əsər onu Azərbaycan ədəbiyyatı tarixində Nizamidən sonra ikinci epik poema yazmış şair kimi yüksək mövqeyə qaldırmışdır. Əssarın "Mövlana" ləqəbi onun öz dövründə böyük şöhrət və hörmət qazandığını göstərir. Onun əsas əsəri xalq arasında şöhrət tapmış "Mehr və Mah" dastanının motivləri əsasındadır. "Əssar panteizm təlimindən çıxış edərək, Mehr ilə Müştəri simasında bir əsasdan yaranıb sonra parçalanmış iki varlığın bu dünyada bir-birinə qovuşmaq üçün daima çırpındığı və aləmi-məanidən nəşət edib ikiləşmiş bir vəhdətin yenə bütünləşməsi yolunda qarşıya çıxan maneələrin aradan qaldırılacağını bildirmişdir".

Əsərdə iştirak edən surətlərin təqribən hamısı Günəş sistemini, bürcləri və ulduzları təmsil edirlər. Əssar Təbrizi əsərinin sonunda öz fikrini yekunlaşdıraraq yazır: "Mən mübaliğəli şəkildə böyükləri mədh etməkdən boyun qaçırıb həqiqi pak sevgi aləminə yol axtardım, mən qəsidə mirvarilərini şahların boynuna düzmək istəmədim. Bu sadə güzəranıma qane olaraq, böyük rütbəli adamların qulluğunada durmadım. Mən də Nizami kimi özümü xəlvətə çəkərək xəyalımın qüdrətilə xəzinələr yaratdım".

"Mehr və Müştəri" məsnəvisi nadir əsərdir, 5120 beytdən ibarətdir. Əbdürrəhman Cami bu məsnəvini mütaliə etdikdə onu çox tərifləmiş və aşağıdakı sözləri onun haqqında söyləmişdir: "Bu şəxs Təbriz əhlinin üzünü ağartmışdır. Bu vəzndə belə bir gözəl məsnəvi demək mahaldır (yəni, hər kəsin işi deyildir)".

Gözəl astronom, görkəmli ədəbiyyatşünas və mahir bir şair olan Əssar lirik şerlərində və bütün Yaxın Şərqdə tanınan "Mehr və Müştəri" poemasında irəli sürdüyü hümanist ideyalar və demokratik fikirlər baxımından sələfi Nizamiyə və müasiri Əvhədiyə çox yaxındır.

Xarici keçidlər
---------------

* **Mehr və Müştəri**. Farscadan tərc. edəni M. Sultanov. Bakı: "Şərq-Qərb", 2006.
Triniti yarımadasının yerləşməsi.
**Kolobar nunatakı** (bolq. *Колобърски нунатак*, ‘Kolobarski Nunatak’ \ko-'lo-b&r-ski 'nu-na-tak\) — Antarktidanın Qreyam torpağının Triniti yarımadası sahillərindən cənub-qərbdə yerləşən, 587 m hündürlüklü qaya nunatakıdır.

Nunatak şimal-şərqi Bolqarıstanda yerləşən Kolobar şəhərinin adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Kolobar nunatakı 63°41′31″ c. e. 58°13′46″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Panhard nunatakından 3.59 km şimal-şərqdə, Çoçoveni nunatakından 4.29 km cənub-şərqdə, Levassor nunatakından 5.66 km cənub-qərbdə yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* Trinity Peninsula. Arxivləşdirilib 2015-09-23 at the Wayback Machine Scale 1:250000 topographic map No. 5697. Institut für Angewandte Geodäsie and British Antarctic Survey, 1996.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Triniti yarımadası

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.
**Soyuq şorba** (polşa. *Chłodnik*, beloru. *Халаднік*) - həmçinin soyuq borş (lit. *Šaltibarščiai*, lat. *Aukstā zupa*) - Şərqi Avropa ölkələrinin milli yeməyidir: Belarusiya, Litva, Latviya, Ukrayna, Polşa. Rusiya mətbəxində bu yemək "svekolnik" də adlanır. 
Okroşkadan əsas tərkibində ət məhsullarının olmamasıdır.

Hazırlanması
------------

Soyuq şorba adətən qatıqdan hazırlanır. Həmçinin qaymaq və süddən də hazırlana bilər. Bununla yanaşı turşuya qoyulmuş turp və təzə tərəvəzlərdən də istifadə edilir (doğranmış xiyar, soğan və s.). Bişdikdən sonra soyudulur və süfrəyə soyuq halda serviz edilir.

Xarici keçid
------------

* Litvanın mətbəxi
* Resept

Həmçinin bax
------------

* Dovğa

İstinad
-------

1. ↑  В Литве и Латвии для этих целей продаётся специальный кефир повышенной жирности (5-8 %) с некоторыми необходимыми добавками
2. ↑  "Кулинарный словарь". 2022-04-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-23.
**Qədimqanadlılar** (*lat.* Palaeoptera) bir neçə qədim dəstəni özündə birləşdirən qanadlı həşəratlar yarımsinfinə mənsub heyvan infrasinfidir. Dəstələrin nümayəndələrinin böyük əksəriyyəti palaeozoyun sonuna doğru məhv olub sıradan çıxmışdır. Hazırda yalnız Gündəcələr (Ephemeroptera) və İynəcələr (Odonata) dəstələri mövcuddur.

Ümumi xarakteristikası
----------------------

Palaeoptera infrasinfinə mənsub olan həşəratlarda, Neoptera infrasinfinin nümayəndələrindən fərqli olaraq, qanadların qarıncığın arxasında bükülüb yığılmaması onların başlıca əlamətidir. Məhv olmuş diafanopterodlar (Diaphanopterodea) dəstəsi nümayəndələrində isə bu qabiliyyət mövcud idi. Qanadların bükülüb yığılmasının fərqli mexanizmləri və uçuş zamanı onların işi qədim qanadlı və yeni qanadlı həşəratların təkamül yollarının fərqli olduğunu sübut edir. Gərəkli miqdarda paleontoloji materialın yoxluğu palaeopterlərin müxtəlif qrupları arasında yaxın qohumluq əlaqələrinin müəyyən edilməsində xeyli çətinliklər yaradır. Hazırda 3 dəstəstünü, əsasən onların bədən quruluşunun yeni qanadlılardan olan fərqləri birləşdirir. Müasir zamanda mövcud olan 3 hipotezdən birinə görə, qədim qanadlıların bir dəstəüstlüyü yeni qanadlılarla, digər 2 dəstəüstünə nisbətən daha yaxın qohumluq əlaqəsinə malikdir. Beləliklə, paleopterlər parafiletik qrupu təşkil edirlər. Bu, o deməkdir ki, əgər Diaphanopterodea dəstəsi nümayəndələri qanadlarını qarıncıq ətrafına büküb yığa bilirlərsə, onda Palaeodictyopteroidea-nın bütün dəstəüstləri bütün pteriqotların (qanadlı həşəratların) erkən təməl qrupu hesab edilməlidir.

Təsnifatı
---------

* Dəstəüstü Odonatoptera (Odonatoidea)
	+ Dəstə İynəcələr (Odonata)
* Dəstəüstü Panephemeroptera
	+ Dəstə Gündəcələr (Ephemeroptera)

İstinadlar
----------

1. ↑  Историческое развитие класса насекомых. Труды ПИН, т. 175. Москва. 1980. С. 50—52

Xarici keçidlər
---------------

* BioLib

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q927351
* Wikispecies: Palaeoptera
* BioLib: 16806
* Fossilworks: 174972
* ITIS: 624280
* NCBI: 33339

 |
**Sakicanq Bendera** (malay *Pulau Sakijang Bendera*) — Sinqapur dövlətinin ərazisinə daxil olan, təpəlikdən ibarət olan ada. Sinqapur dasının cənub sahillərinə yaxın yerləşir. ingilislər adanı *Müqəddəs İonna adası* adlandırırlar.

Ətrafında çoxlu riflər vardır və sahillərini maqrov meşələri basmışdır.

Tarixi
------

1819-cu ildə Stamford Raffles Sinqapura bu adadan daxil olmuşdur.. O, burada ilk dəfə sultan Coxorla görüşmüş və Sinqapurun təməlləri qoyulmuşdur.

1874-1950-ci illər arası adada immiqrantlar, vəba , Cüzam, Beri-beri xəstələri karantin şərtaitində saxlanılırdı. Bir müddət sonra isə adada cin mafiyasının üzvləri saxlanılırdı. Adada bir müddət ölkənin 3-cü prezidenti Devan Nair həbsdə saxlanılmışdır. Ada narkomanların sağaldılması üçün bir məkana çvrilmişdir..

1975-ci ildən ada turizm məqsədləri üçün istifadə olnmağa başlanılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "St John Island - Singapore Island Cruise" (ingilis). www.islandcruise.com.sg. 2018-04-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-22.
2. ↑  "Saint John's Island | GuideGecko Travel Magazine". www.guidegecko.com. 2011-07-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-22.
3. 1 2  "Остров Святого Иоанна, Сингапур — МИРОВЕД" (rus). miroved.net. 2018-04-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-22.
Bristol kilsəsinin divarında Meri Karpenterə həsr olunmuş xatirə kompleksi
Xatirə kompleksi kimi istifadə olunmuş laytboks
**Xatirə kompleksi** və ya **memorial kompleks** — vəfat etmiş şəxsin və ya hər hansı hadisənin xatirəsinə ithaf olunan kompleks. Xatirə komplekslərinin ən geniş yayılmış formalarına mühüm obyektlər, eləcə də incəsənət əsərləri, heykəllər, fontanlar və parklar daxildir.

Növləri
-------

Ən çox yayılmış növləri baş daşı və memorial lövhələrdir. Müharibədə ölənlərin xatirəsinə ucaldılan komplekslər də geniş yayılıb. Xristian dövlətlərində xaçşəkilli komplekslərdən istifadə olunur.

Təbii məzarlıqların sayının artması ilə baş daşları, eləcə də xatirə lövhələrinə icazə verilmədiyindən onlayn xatirə komplekslərindən istifadə də artmağa başladı.

Biri öldükdə, ailəsi ondan bir xatirə qalması üçün xeyriyyə məqsədilə hədiyyə (adətən pul) verilməsini və ya həmin şəxsin xatirəsinə bir ağac əkilməsini xahiş edə bilər.

Bəzən yuxarı sinif şagirdi vəfat etdikdə onun adına təhsil təqaüdü yaradılır və növbəti illərdə yüksək nailiyyətlər əldə etmiş şagirdlərə təqdim olunur.

* Heymarket Şəhidləri Abidəsi. Forest Park, İllinoysHeymarket Şəhidləri Abidəsi. Forest Park, İllinoys
* Şəhidlər Xatirə Kompleksi. Əlcəzair şəhəri, ƏlcəzairŞəhidlər Xatirə Kompleksi. Əlcəzair şəhəri, Əlcəzair
* 2010-cu il təyyarə qəzasının qurbanlarına həsr olunmuş xatirə kompleksi. Smolensk, Belostok, Polşa2010-cu il təyyarə qəzasının qurbanlarına həsr olunmuş xatirə kompleksi. Smolensk, Belostok, Polşa
* II Dünya Müharibəsi zamanı şəhərin azad edilməsinə həsr olunmuş muzey. Arnem, NiderlandII Dünya Müharibəsi zamanı şəhərin azad edilməsinə həsr olunmuş muzey. Arnem, Niderland
* 20 yanvar faciəsi qurbanlarının xatirəsinə ucaldılmış 20 Yanvar abidə-kompleksi. Bakı 20 yanvar faciəsi qurbanlarının xatirəsinə ucaldılmış 20 Yanvar abidə-kompleksi. Bakı
* Ağ velosiped. Berlində yolkənarı memorial Ağ velosiped. Berlində yolkənarı memorial
* Qolodomor qurbanlarına həsr olunmuş, 1965-ci ildə tikilmiş Müqəddəs Endrü Memorial Kilsəsi. Saut Baund Bruk, Nyu CersiQolodomor qurbanlarına həsr olunmuş, 1965-ci ildə tikilmiş Müqəddəs Endrü Memorial Kilsəsi. Saut Baund Bruk, Nyu Cersi
* Kəlkətə şəhərindəki Viktoriya Memorialı Hindistanda mühüm abidələrdəndir.Kəlkətə şəhərindəki Viktoriya Memorialı Hindistanda mühüm abidələrdəndir.

Həmçinin bax
------------

* Ağ velosiped
* Memorial skamya
* Abidə
* Yolkənarı memorial

İstinadlar
----------

1. ↑  "What memorials are there?". 2012-01-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-23. By native woodlands.eu.
2. ↑  "Commemorative trees". National Trust. 1 September 1997. 10 December 2010 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 December 2010.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Xatirə kompleksi*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Commemorative Landscapes of North Carolina
**Sakomoto Ryoma** - Edo dövrünün yapon siyasi və ictimai xadimi. Yaponiya milli qəhrəmanların biri. Əsl adı - **Sakomoto Naonari**dir.

Həyatı
------

Sakomoto Ryoma 3 yanvar 1836-cı ildə anadan olub. O, Sakomoto Hatibeyanın ikinci oğlu idi. Bir illik gəliri yüksək idi və ildə 197 koku təşkil edib.

Uşaqlıqda Ryoma pis oxuduğuna görə ona savadsız deyirdilər. Buna baxmayaraq, oğlan Hinzo Benzinin rəhbərliyi altında bu məktəbdə qılıncoynatma sayəsində öz xarakterini tərbiyə edirdi. 1853-cü ildə o, Edo şəhərində təhsilini davam etdirib, "Qılınc qütb ulduzu" qılıncoynatma üslubunu mənimsəyib. Müəllimi Sadakiti Tibı idi. Ryoma neçə ildən sonra vətənə qayıtdı, ancaq qılınc sənətini təkmilləşdirmək məqsədilə 1856-cı ildə səyahətə ikinci dəfə gedib. O, qılıncoynadmağla özünə şöhrət qazanmışdı, bu üslub ustası üzrə diplom alıb və 1858-ci ildə evə qayıdıb.

Həyatının sonunda Ryoma Toca knyazlığının Fukuki Naqasaki və öz funksiyasını yerinə yetirdi. 10 dekabr 1867-ci ildə vəfat edib.

Şəkilləri
---------

* Həyat yoldaşıHəyat yoldaşı
* 
*
**Sinan Kaloğlu** (10 İyul 1981, Tunceli) – Türkiyə futbolçusu. Sinan Kaloğlu hazırda legioner həyatı yaşasa da daha çox öz ölkəsində çıxış edib.

Karyerası
---------

Peşəkar karyerasına 1999-2000 mövsümündə Bolusporda başlayan Sinan qısa zaman kəsiyində Altayın maraq dairəsinə düşüb. Nəticədə bu komandaya üz tutan forvard 2000-2003-cü illər aralığında meydana çıxdığı 63 oyunda 27 qola imza atıb. Bu səbəbdən Türkiyənin aparıcı klublarından Beşiktaşın diqqətini çəkən Kaloğlu növbəti 3 ildə bu komandanın şərəfini qoruyub və "ağ-qaralı" formada keçirdiyi 22 oyunda cəmi 1 qol vurub. Lakin İstanbul təmsilçisində rəqabətin böyük olması üzündən 2004-2005 mövsümündə Diyarbəkirspor (33 oyun, 11 qol), 2005-2006 mövsümündə isə Manisasporda (25 oyun, 7 qol) icarə əsasında çıxış etmək məcburiyyətində qalıb. 2006-cı ildə isə Bursaspor Sinanın transfer hüquqlarına yiyələnib. Nəticədə 2 mövsüm Bursa təmsilçisində çıxış edən hücumçu burdakı çıxışıyla hətta Avropa klublarının da diqqətini çəkməyi bacarıb. Bursasporda 35 oyuna 10 qol vuran Kaloğlu ötən mövsüm Almaniya klublarından Bohumun təklifini müsbət cavablayır. Lakin burda bir mövsüm ərzində keçirdiyi 18 oyunda rəqib qapılarına cəmi 3 dəfə yol tapmağı bacaran forvard Hollandiyaya üz tutmaq məcburiyyətində qalır. Bu ildən Vitessdə top qovan futbolçu keçirdiyi 5 oyunda rəqib qapılarına iki qol vurub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sinan Kaloğlu "Neftçi"nin hədəfində". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-12-18.

Xarici keçidlər
---------------

* Profil – transfermarkt.de Arxivləşdirilib 2008-04-19 at the Wayback Machine
* Profil – tff.org
* Profil – national-football-teams.com

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Futbolçu** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Esseksit** həmçinin **nefelin monzogabbro** da adlandırılır, tutqun boz və ya qara holokristallik maqmatik süxur. Adı ABŞ-nin Massaçusets ştatındakı Esseks kəndindən götürülmüşdür. 

QAPF diaqramına görə esseksit
Streckeisenin (1974) QAPF diaqramına əsasən esseksit nefelinin bolluğundan və ortokolazın plagioklaza nisbətindən asılı olaraq nefelin monzodiorit və ya nefelin monzogabbro kimi bilinir.

Mineralogiyası
--------------

Əsasi, yaxud orta sıralı plaqioklazlar, bir qədər ortoklaz, bənövşəyi (titanlı) və ya yaşılı klinopiroksen (bəzən hər ikisi), qırmızımtıl qonür biotit və barkevigit horn­­­blendi, az miqdarda nefelin, kankrinit, sodalit, törəmə analsim, bəzən olivindən təşkil olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-08-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-24.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-05-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-24.
3. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2017-12-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-24.
4. ↑  Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
**Müfti Cami** — Feodosiya (Krım) şəhərində yerləşən cümə məscidi. Şəhər və onun ətrafında saxlanmış yeganə tarixi dini müsəlman binası.

18-ci əsrin sonundan 20-ci əsrin əvvəllərinə qədər Erməni Katolik Kilsəsi idi.

Tarixi
------

Binanın inşası 1623-1630-cu illərdə Feodosiya türkləri tərəfindən İstanbul orta əsr məscidləri üslubunda aparılmışdır. Binanın qarşısında dövrümüzə qədər çatmayan türbə var idi. Krımın Rusiya İmperiyasına birləşdirilməsindən sonra bina katolik ermənilərin ixtiyarına verildi.

1975-ci ildə bərpa işləri aparıldı, bu müddət ərzində görməli yerlər ilkin görünüşünə qaytarıldı (minarənin itirilmiş hissəsi bərpa edildi, çatlar düzəldildi, pəncərələr, qapılar, döşəmə, dam örtüyü və daxili suvaq dəyişdirildi). Sovet dövrünün sonu ilə məscid müsəlman icmasına verildi və 1998-ci ildən bəri orada cümə namazı qılınmağa başlandı.

Arxitekturası
-------------

Məscidin əsas hissəsi kötürdaş və kərpic hörgüsündən ibarət kub formasındadır. Binanın başında on iki tərəfli günbəz yerləşir.

Məscidin yanında yonulmuş əhəngdaşından tikilmiş səkkizguşəli minarə var. Məscidin yaxınlığında köhnə dördtin daşların parçaları və Türk hamamlarının xarabalıqları qorunub saxlanılmışdır.

Sərgi
-----

* Məscidin giriş hissəsiMəscidin giriş hissəsi
* MinarəsiMinarəsi

Xarici keçidlər
---------------

* Мечеть Муфти-Джами

| ⛭Krım məscidləri |
| --- |
| Akyar məscidi  • Bəybars məscidi  • Böyük Cami  • Böyük Xan məscidi  • Bulqakov məscidi  • Cümə Cami  • Əski-Saray məscidi  • Hacı Seyi Nafə məscidi  • İsmi xan Cami  • Kebir Cami   • Kerç məscidi  • Kökköz məscidi  • Kiçik xan məscidi  • Qurşun Cami  • Molla Mustafa Məscidi  • Müfti Cami  • Orta Cami  • Özbək xan məscidi  • Padşah məscidi  • Seyid Xəlil Çələbi məscidi  • Taxtalı məscidi  • Yuxarı məscid |  |
**Dəyirmanburnu Təbiət Parkı** (*türk.* Değirmenburnu Tabiat Parkı) ― Türkiyənin İstanbul ilində yerləşən təbiət parkı.

Təbiət parkı
------------

Dəyirmanburnu Təbiət Parkı İstanbul ilinin cənub-şərqindəki Adalar səmtindəki Heybəliadanın şimalında yerləşir. Heybəliada böyüklüyünə görə Mərmərə dənizindəki doqquz adadan ibarət Şahzadə adalarının ikincisidir. Adanın şimalındakı bu ərazi 2011-ci ildə Ətraf və Meşə Nazirliyi tərəfindən təbiət parkı elan edilmişdir. Park 12,28 hektarlıq ərazini əhatə edir.

Təbiət parkı açıq havada gəzinti və üzgüçülük fəaliyyətləri ilə birlikdə gündəlik fayton sürmə və velosiped icarəsi də təklif edir. Parkda açıq hava kofe evi fəaliyyət göstərir.

Heybeliada sanatoriyası, Halki Şərqi Pravoslav Kilsəsi və İlahiyyat Məktəbi və dəyirman kimi tarixi binalar parkın ərazisini ziyarət etmək üçün maraqlı yerlərdir.

İqlim
-----

Parkın iqliminə Aralıq dənizi iqlimi təsir göstərir. Bölgənin yayı isti və quru, qışı isə mülayim və yağışlı keçir. Gecə ilə gündüz arasındakı istilik fərqi azdır. Ərazidə hakim külək şimal-qərb küləyidir. Küləklər il ərzində təsirli olur və fevral və iyun aylarında şimal-qərb istiqamətində güclü küləklər əsir. Mövsümi olaraq müşahidə edilən ən aşağı temperatur fevral ayında 4.3 °C (39.7 °F), ən yüksək temperatur isə iyul ayında 31 °C (88 °F)-dir. İyun və ya iyul aylarında belə nisbi rütubət 70%-dən aşağı düşmür.

Ekosisten
---------

### Flora

Təbiət parkının florası əsasən türk şamı (*lat.* Pinus brutia), İtaliya şamı (*lat.* Pinus pinea), sahil şamı (*lat.* Pinus pinaster), adi göyəm (*lat.* Prunus spinosa), nəcib dəfnə (*lat.* Laurus nobilis), həmişəyaşıl sərv (*lat.* Cupressus sempervirens), iriçiçək maqnoliya (*lat.* Magnolia grandiflora), atlas sidri (*lat.* Cedrus atlantica), yapon əzgili (*lat.* Eriobotrya japonica), cənub dağdağanı (*lat.* Celtis australis), Cercis siliquastrum, Sistus creticus, qatırdırnağı (*lat.* Spartium junceum), adi daşsarmaşığı (*lat.* Hedera helix), Çin fotiniyası (*lat.* Photinia serratifolia) və Carpobrotus acinaciformis-dən ibarətdir.

### Fauna

Təbiət parkında müşahidə olunan heyvanlara məməlilərdən dələ, kirpi, dovşan, köstəbək, quş növlərindən isə müxtəlif qarğa növləri daxildir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Tabiat Parkları - Değirmenburnu Tabiat Parkı" (Turkish). Orman ve Su İşleri Bakanlığı-1. Bölge Müdürlüğü-İstanbul Şube Müdürlüğü. 2018-04-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-09.
2. 1 2 3 4  "Değirmenburnu Tabiat Parkı" (Turkish). İstanbul Tabiat Parkları. 2017-04-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-09.
**Telksinoe** (*yun.* Θελξινόη) və ya **Yupiter XLII** Yupiterin təbii peyklərindən biridir.Peyk 2004-cü ildə Havay Universitetindən olan astronomlar komandası tərəfindən Scott Şeppardın başçılığı ilə 2003-cü ildə çəkilmiş şəkillər əsasında kəşf edilmişdir və müvəqqəti olaraq **S/2003 J 22** adlandırılmışdır.

Telksinoenin diametri 2 kilometrdir və Yupiterin ətrafında 20,454 Mm məsafədə 597.607 gün ərzində fırlanır.Orbitinin ekssentrisiteti 0.2685 Yupiterin ekvatoruna nəzərən əyilməsi 153°-dir.

Peyk 2005-ci ildə bəzi yunan yazarlarına görə dörd orjinal Muzadan birinin adı ilə Telksinoe adlandırılmışdır.Telksinoe Ananke qrupuna aiddir.

Bu qrup Yupiterin ətrafında 19.3 və 22.7 milyon kilometr məsafədə fırlanan təxminən 150° əyilməyə malik əks istiqamətdə dönən düzənsiz peyklərdən ibarətdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  IAUC 8276: S/2003 J 22 Arxivləşdirilib 2020-01-10 at the Wayback Machine 2004 January 25 (discovery)
3. ↑  MPEC 2004-B41: S/2003 J 22 Arxivləşdirilib 2020-04-13 at the Wayback Machine 2004 January 24 (discovery and ephemeris)
4. ↑  IAUC 8502: Satellites of Jupiter 2005 March 30 (naming the moon)

Xarici keçidlər
---------------

* Thelxinoe (moon) in www.universeguide.com
**Telkafe** - İraqın Neynəvə mühafəzəsində şəhər.Əhalisi 2010-cu ildə 40000 nəfər idi.

Tarixi
------

1508-ci ildə Tel Keppe monqollar tərəfindən ələ keçirildi.
1743-cü ildə Tel Keppe Fars lideri Nadir Şahın orduları tərəfindən talan edildi və yandırıldı. Bu hadisə, Mosulun mühasirəsi çərçivəsində baş vermiş və orada fars ordusu ağır itki vermiş və qələbə görünmək üçün ətraf şəhərləri talan etməyə əl atmışdı.

1833-cü ildə bu dəfə Rawandiz Kürd Qubernatoru tərəfindən qəsəbə yenidən ələ keçirildi. Yaxınlıqdakı Alqoş şəhərini də ələ keçirdi.

İŞİD Edit tərəfindən işğal
6 Avqust 2014-cü ildə şəhər yaxınlıqdakı Assuriya şəhərləri Bəhdida, Bartella və Karamlish şəhərləri ilə birlikdə İraq və Levant İslam Dövləti (İŞİD) tərəfindən ələ keçirildi.Şəhərə girəndə İŞİD evləri qarət etdi, xaçları və digər dini əşyaları kilsələrdən çıxartdı. Qəsəbədəki xristian qəbiristanlığı da sonradan dağıdıldı.

Mosul Döyüşünün başlamasından bir müddət sonra İraq qoşunları Tel Keppe üzərində irəlilədilər, lakin döyüşlər 2017-ci ildə davam etdi.İraq qüvvələri 19 yanvar 2017-ci ildə şəhəri İŞİD-dən geri aldı.2018-ci ilə qədər bir çox xristian sakinləri geri qayıtdı və kilsələrini yenidən qurdular.

Mədəniyyət
----------

Tel Keppe tarixən İraqın Xaldey katolik icmasının mərkəzi idi. Tel Keppe'de yaşayan hər bir ailənin Tel Keppe'nin kənarında yerləşən bir və ya daha çox əkin sahəsi var. Torpaq arpa və buğda yetişdirdi, orada böyüdülən heyvanlar arasında keçi və qoyun da var idi. Natalie Jill Smith, "Etniklik, qarşılıqlılıq, nüfuz və cəza: Xaldeylər və Detroyt (Miçiqan) Hmong arasında əməkdaşlıq etnosperimental bir araşdırma" müəllifi, kəndin hesabatlarında "hər kəsin əlaqəli olduğunu" və evliliyin meylli olduğunu yazdı. eyni kənddən olan iki nəfər arasında baş verir.

Mənbə
-----

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------
**Çançun** (*çin.* 长春市) — Çin Xalq Respublikasının şimal-şərqində yerləşən Qirin əyalətinin paytaxtı və ən böyük şəhəridir. Mançuriya düzənliyinin mərkəzində yerləşən Çançun 7 rayondan ibarət əyalət altı şəhərdir. 2010-cu il hesablamalarına görə şəhər əhalisinin ümumi sayı 7,674,439 nəfərdir.

Şəhərin adı çin dilindən tərcümədə "uzun payız" deməkdir. 1932 və 1945-ci illər aralığında Yaponiya İmperiyasının "kukla dövlət"i olan Mançuriya tərəfindən işğal altında saxlanılan Çançun şəhərinin adı **Hsinkin** olaraq dəyişdirilmişdir. 1949-cu ildə Çin Xalq Respublikasının əsasının qoyulmasından sonra şəhər Qirin əyalətinin inzibati mərkəzi elan olunmuşdur.

Çində "avtomobillər şəhəri" adı ilə tanınan bu yaşayış məntəqəsi ölkənin vacib sənaye bazalarından biri hesab olunur. Yerli avtomobil sənayesində oynadığı mühüm rola görə Çançun şəhərinə bəzən "Çinin Detroytu" da deyirlər. Bu şəhər Çin Xalq Respublikasının Tikinti Nazirliyi tərəfindən "Milli Bağ Şəhəri" mükafatına layiq görülən dörd şəhərdən biridir.

Həmçinin bax
------------

* Çin iqtisadiyyatı
* Çin şəhərləri

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-12-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-09.
2. ↑  "Changchun (Jilin) City Information". 2015-01-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-09.

Xarici keçidlər
---------------

* Changchun Government website
* Changchun Foreign Affairs Information Portal
**Qayane Armenovna Atayan** (*rus.* Гаянэ́ Арме́новна Атая́н, *erm.* Գայանե Արմենի Աթայան; 23 sentyabr 1959, Kiyev) — erməni əsilli Ukrayna rəssamı. Rəssamlar Tatyana Yablonskaya və Armen Atayanın qızıdır.

Həyatı
------

Qayane Atayan 23 sentyabr 1959-cu ildə Ukrayna SSR-in paytaxtı Kiyev şəhərində, rəssamlar Tatyana Yablonskaya və Armen Atayanın ailəsində anadan olmuşdur. O, 1983-cü ildə Kiyev Dövlət Rəssamlıq İnstitutunu bitirmişdir. Atayan anasını özünün əsas müəllimi hesab etdiyini bildirmişdir. O, 1986-cı ildən Ukrayna Milli Rəssamlar İttifaqının üzvüdür. Atayan 1982-ci ildən bir çox rəsm sərgilərinin iştirakçısı, 1986-cı ildən Ukrayna Rəssamlar İttifaqının üzvüdür. Qayane Atayanın əsərləri Kiyev Milli Rəsm Qalereyasında, Zaporojya, Xmelnitski incəsənət muzeylərində, Tayvandakı Əjdaha muzeyində, Ukraynada və xaricdə şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır. Əsərlərin bəziləri Ukrayna Mədəniyyət Nazirliyinin İncəsənət Sərgiləri Direktorluğunun, Ukrayna və Rusiya Rəssamlar İttifaqının, Ukrayna Milli Bankının, Qradobankın mülkiyyətidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "23 сентября 1959 года в Киеве родилась Гаянэ Арменовна Атаян". Киевский календарь. 2013-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-18.
2. ↑  "Атаян Гаянэ". Продюсерский центр Бойко. 2014-04-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-18.
3. ↑  "Атаян Гаянэ Арменовна". НСПУ. 2013-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-18.

Xarici keçidlər
---------------

* Работы Атаян Гаянэ на сайте Продюсерского центра Бойко (rus.)
**Çaparral meşələri**- Mülayim iqlim şəraitində formalaşır.

Yayılma arealı
--------------

Aralıq dənizi sahili rayonlarında, Avstraliyanın cənub sahilləri boyu, Kaliforniya və Meksikada yayılmışdır.

Yayıldığı şərait
----------------

Yumşaq, mülayim iqlimi olan ərazilərdə yayılmışdır. İllik yağıntıların miqdarı 500-700 mm olub isti qış dövründə düşür.

Bitki növləri
-------------

Çapparal qruplaşmaları ağaclardan dəfnə, həmişəyaşıl palıd növləri və qalın sarı rəngli həmişəyaşıl yarpaqlı kollardan ibarətdir. Avstraliyanın meşələrində evkalipt ağacları və kolluqlar dominantlıq edir.

Heyvanlar aləmi
---------------

Burada qaraquyruqlu maral və bir çox quşlar burada yaşayır. İsti quru yay dövrü başlayan zaman onlar şimala dağ rayonlarına köçürlər. Bu meşelərin daimi sakinləri azdır: Bəhmən kiçik dovşanı, ağac siçovulları, burunduklar, kərtənkələlər, xırda sərçələr daha xarakterikdir. Vegetasiya dövrünün sonunda çoxalan quş və həşərat populyasiyalarının sıxlığı azalır; yayın sonunda bitkilər quruduqda da populyasiyaların sayı azalır.

Ekoloji problemləri
-------------------

Yayın sonunda baş verən yanğınlar yamacları çılpaqlaşdırır. Yanğından sonra ilk yağışlar zamanı kollar tez və sürətlə sahəni tutaraq 15-20 il ərzində maksimum boya çatır.

Həmçinin bax
------------

Təbii zonalar

İstinadlar
----------

1. ↑  "EKOLOGİYA, ƏTRAF MÜHİT VƏ İNSAN (Ali məktəblər üçün dərslik )" (PDF). 2017-07-05 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-01.
**Pallas murdarçası** (*lat.* Rhamnus pallasii) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin murdarçakimilər fəsiləsinin murdarça cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Şimali Qafqazda təbii halda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1-2 m olan alçaq boylu koldur. Gövdəsi çoxlu tikanlı budaqlardan ibarətdir. Yarpaqları ensiz, xətvari, neştərvari, eni 1,5-5 mm, saplaqlı, ucu biz, alt tərəfi ensizdir. Yarpaq saplağı qısadır. Çiçəkləri 4 hissəli, yaşımtıl rənglidir, yarpaqların qoltuğundan çıxan 10-12 ədəd çiçək qrupunda yerləşir. Ləçəkləri xırdadır və ya yoxdur. Sütuncuğu 2-3 bölümlüdür. Meyvəsi 4 mm-ə yaxın olan şarvari və ya tərs yumurtavari çəyirdək meyvədir, şirəli ara və ya quru təhər qəhvəyi rəngdədir. Çəyirdəyi 2-3 olmaqla qara rəngli, uzunluğu 3-mm-ə qədərdir. İyun ayında çiçəkləyir, meyvəsi oktyabr ayında yetişir.

Ekologiyası
-----------

Quraqlığa davamlı, isti və işıqsevən bitkidir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük və Kiçik Qafqaz, Talış və Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Bir çox forma müxtəliflikləri vardır. Yaşıllaşdırmada istifadə oluna bilər.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15545337
* Wikispecies: Rhamnus pallasii
* EPPO: RHAPA
* GBIF: 7273861
* GRIN: 31047
* iNaturalist: 867961
* IPNI: 718540-1
* NCBI: 1813065
* Plant List: tro-27500984
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:718540-1
* Tropicos: 27500984
* WFO: wfo-0001131291

 |
**Xalq təbabəti** (lat. medicina gentilitia) — xalq arasında xəstəliklərin müalicəsi üsulları və vasitələri haqqında bilikləri nəsildən-nəslə keçirilərək yaşadan qeyri-ənənəvi təbabət forması.

Elmi təbabətdən fərqli olaraq xalq təbabətinin müalicə vasitələri nəzəri şərtlərə əsaslanmır. Həmin məlumatlat nəsildən-nəsilə şifahi yolla keçərək xalqın adət-ənənələrində, zərb məsəllərində, rəvayətlərdə öz əksini tapmış, bir sıra yazılı mənbələrdə toplanmışdır. İbtidai insan lar sınıqları müalicə etməyi, çıxmış oynağı yerinə salmağı, sarğı qoymağı bacarırdılar; ağrıkəsici bitkilərin (məs: xaşxaş) xüsusiyyətlərini bilirdilər, günəş şüalarının, suyun şəfaverici əhəmiyyətini başa düşürdülər. Xəstələnmənin qarşısını almaq üçün ildə bir dəfə qan alardılar, nəfəs yolları xəstəliklərində, mədə-bağırsaq spazmasında və meteorizm də razyana çayı, öskürəkdə heyva toxumu dəmləyib içərdilər. Soyuqdəymədə moruqdan, qanazlığında çiyələkdən, mədə-bağırsaq xəstəliklərində baldan və s.-dən istifadə edərdilər.

Mənbə
-----

Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası (1987) 10. cild, səhifə 30

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Tibb ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Britannica (onlayn) · İsveçrə tarixi |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 119324571 · GND: 4078940-8 · LCCN: sh85083164 · Microsoft: 556039675, 2781380062 · NKC: ph115998, ph161689 · SUDOC: 027239047, 040737632 |

 |
**Sakitçilik** *(tur. Huzur)* — Əhməd Hamdi Tanpınar tərəfindən 1949-cu ildə yazılmış sevgi mövzusunda roman.

22 Fevral 1948 — 2 İyun 1948 tarixləri arasında Respublika Qəzeti tərəfindən bölümmüş bu kitab, 1949-cu ildə kitab olaraq tək halında çap edilmişdir. 1949-cu ildən 2004-cü ilə qədər on üç dəfə çap edilən "Sakitçilik" romanı, ən son Dergah Nəşriyyat Evi tərəfindən nəşr olunmuşdur. Türk modernisminin qabaqcıllarındandır.

Dr. Tanpınar, Tarık Temele yönəltdiyi 391 səhifəlik romanını, 1939-cu ildə İstanbulda Mümtaz xarakteri çərçivəsində qurur. Romanda sevgilisi Nurana qovuşma — qovuşa bilməmə qorxusu ilə yaşayan, İkinci Dünya Müharibəsinin hər an başlayacaq olması qorxusuyla tətikdə gözləyən, Respublika sonrası mədəniyyəti qəbul ikiləmələri ilə yaşayan, problemli bir qurşağın nümayəndəsi olan Mümtaz; Varlıq problemini həll etmək istəyən bir İstanbul əsilli oğlandır.

Bir uşaqlı dul Nuran, Mümtazı sevən amma cəmiyyət təzyiqi və dedi-qodulardan bulanmış, Yeni respublikanın həyatına bir də müsbət qatqısı olmadığı aşikar etmiş, nəticədə cəmiyyətə qarşı uduzan və sevgisini yox edib, Mümtaz ilə evlənməkdən imtina edən — kitabın ana qadın qəhrəmanıdır.

Mənbə
-----

* Seltun Alçıkın Top 10 Kitabları **(İngiliscə)**
**Lauri Törni** (28 may 1919, Vıborq – 18 oktyabr 1965) — müxtəlif vaxtlarda 3 ölkənin (Finlandiya, Almaniya, ABŞ) hərbi qulluqçusu olmuş fin hərbçi, Finlandiyanın ali hərbi ordeni sayılan Mannerheym nişanının sahibi.

Lauri Törni Finlandiya SSRİ-nin hücumlarından müdafiə olunmaq üçün almanlar ilə ittifaq qurduqdan sonra, 7 həftəlik waffen-ss təlimləri keçmək üçün Avstriyanın Vyana şəhərinə getmişdir. İyul ayında həm fin zabiti, həm də Alman waffen-ss kiçik leytenantı kimi Finlandiyaya qayıtmışdır.

1941-1944-cü illərdəki Finlandiya Sovet müharibəsində hərbi etimadının böyük bir hissəsini qazandı. Qərb mənbələrində bu müharibəyə Davam müharibəsi deyilir. Öz birliyi ilə düşmən xətlərinin dərinliklərinə girərdi. Ruslara çoxlu itki verdirmişdir. Bu səbəbdəndə Sovetlər başına 3 milyon Fin markası (təxminən 650.000 dollar) mükafat təyin etmişdilər.

Sovetlər və Finlandiya arasında imzalanan sülh sazişindən çox da məmnun qalmamış, sabotaj hazırlığı üçün Almaniyaya getmişdir. Müharibənin gedişatına görə təhsili yarımçıq qalmış və Finlandiyaya etibarlı şəkilə qayıda bilməmişdir. Bu vəziyyətdə sovetlərə qarşı vuruşan Alman qoşunlarına qoşularaq mübarizəsini davam etdirmişdir. Müharibənin sonlarında Amerika və İngilis qoşunlarına təslim olmuşdur. 1945-ci ildə Almaniyadakı Lübek ingilis hərbi əsir düşərgəsindən qaçmış və Finlandiyaya qayıtmışdır.

Finlandiya polisi tərəfindən 1946-cı ilin aprelində dövlətə xəyanət ittihamı ilə tutuldu və 6 il müddətinə azadlıqdan məhrum edildi. İyun ayında həbsxanadan qaçdı.

1949-cu ildə Venesuelaya köçdü. Burada bir yük gəmisində özünə iş tapdı, yük gəmisi Meksika körfəzində olarkən, gəmidən atılaraq Alabamaya, ABŞ-yə kimi üzmüş və Amerikada siyasi mühacir olaraq qalmışdır.

1954-cü ildə Larri Torne (Larry Thorne) adı altında Amerika ordusuna qoşuldu. Amerika ordusundakı fin-amerikalı əsgərlərin dəstəyi ilə xüsusi təyinatlı dəstələrə qoşulmuşdur. Xüsusi qüvvələrdə sağ qalma, alpinizm, xizək və partizan taktikaları üzrə təlim keçmişdir.

1963-cü ildə Vyetnam müharibəsi dövründə Vyetnama göndərildi. 1965-ci ildə gizli bir əməliyyat zamanı onun olduğu helikopter dağa çırpılmışdır.

Sümükləri 1999-cu ildə bir qrup finlandiyalı araştırmaçı tərəfindən aşkarlanmış, 26 iyun 2003-cü ildə Arlinqton Milli Qəbiristanlığında 60-cı bölgə, 8136 nömrəli məzarda dəfn edilmişdir.

Lauri Törninin məzarı

İstinadlar
----------

1. 1 2  Lauri Törni (швед.). SLS.
**Xalq bloku** (və ya Xalq ittifaqı) (malay dilində: Pakatan Rakyat) — Malayziyada 2008-cü il seçkilərində vahid cəbhədə çıxış edən 3 müxalifət partiya - Demokratik Hərəkat Partiyası, Panmalayziya İslam Partiyası və Xalq Ədalət Partiyası tərəfindən yaradılmış təşkilat.
Saravaka Milli Partiyası da Saravak ştatı səviyyəsində bu blokun üzvüdür.

Yaranması və fəaliyyəti
-----------------------

Xalq bloku 2008-ci il seçkilərində parlamentdə olan 222 yerdən 82-ni əldə edərək parlamentdə iqtidarda olan Milli Cəbhəninin mövqelərini əhəmiyyətli surətdə sıxışdırdı. (Əvvəli seçkilərdə müxalifətin cəmi 21 yer var idi) və Kedah, Kelantan, Selanqor və Pinanq ştatlarında yeni hokumətlər təşkil etdilər.

İlk dövrdə blok hökuməti Perakda təşkil olunmuşdur, lakin federal hökumətin və Perak sultanının təzyiqi nəticəsində blok ştat üzərində nəzarəti itirdi. Xalq bloku Kuala-Lumpurda da ustünlük qazansa da, mövcud olan qanunvericiliyə əsasən mer də daxil olmaqla, paytaxtın inzibati orqanlarının rəhbərləri federal hökumət tərəfindən təyin olunurdu. 5 may 2013-cü ildə keçirilən seçkilərdə blok parlamentdə 89 yer aldı və Kelantan, Pinanq və Selanqor ştatları üzərində öz nəzarətini saxladı .

Müxalifətdə olan 3 partiyanın koalisiyasının yaranması Malayziyada ikipartiyalı sistemin meydana çıxmasına səbəb oldu. Bir tərəfdən blok təşkilatı kimi Malayziyanın milli təşkilatlarının aparıcı qüvvələrini təmsil edən və 13 partiyanı əhatə edən Milli Cəbhə, digər tərəfdən Xalq bloku Malayziyada hakimiyyət uğrunda mübarizənin fəal iştirakçılarına cevrilmişlər. Partiyalardan təşkil olunan Milli Cəbhədən fərqli olaraq milli prinsiplər əsasında təşkil olunan Xalq bloku formal olaraq çoxmillətli partiyalar (sol, liberal və islam istiqamətli) və Malayziyanın bütün vətəndaşları üçün açıq idi .

Xalq blokunun seçkilərdə qələbə qazanması əvvəllər onlarının maraqlarının yalnız milli əlamətlərə görə təşkil olunan təşkilatlar tərəfindən müdafiə oluna biləciyinə dair inamlarında ciddi dəyişikliklərin baş verməsinin nəticəsi idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Погадаев, В. Малайский мир (Бруней, Индонезия, Малайзия, Сингапур). Лингвострановедческий словарь. М.:"Восточная книга", 2012, с. 467
2. ↑  "BN menang PRU13 — Malaysiakini". 2021-11-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-14.
3. ↑  В. А. Погадаев. Всеобщие выборы в Малайзии: новый мандат Национального фронта. — «Азия и Африка сегодня», № 7, 2013, с. 26
4. ↑  Погадаев, В. А. «Новые тенденции в политической жизни Малайзии» — Тихоокеанское обозрение 2008—2009. Под редакцией В. М. Мазырина, Н. П. Малетина, О. В. Новаковой. М.: Издательство «Университетская книга», 2010, с. 143
Azərbaycan Demokratik Respublikasının milli ordusu
**Ümumi qərargah** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə qoşun hissələrinin təşkilinə, komplektləşdirilməsinə, həmçinin təchizatı, təlim-tərbiyəsi, döyüş hazırlığı və döyüş vəzifələrinin icrasına rəhbərlik edən hərbi orqan.

Tarixi
------

### Yaradılması

Əsası Səməd bəy Mehmandarovun 1918 il 15 noyabr tarixli əmri ilə qoyulmuşdu. O vaxta qədər Əlahiddə Azərbaycan 424 korpusunun qərargah rəisi olan polkovnik Həbib bəy Səlimov Ümumi qərargahın rəisi təyin edilmişdi. Qərargah ləvazimat, istehkam, növbətçi general, general-kvartirmeyster, topçu, tibb, hərbi təhsil və nəzarət şöbələrindən ibarət idi. Səməd bəy Mehmandarovun göstərilen əmri ilə polkovnik Əbdülhəmid bəy Qaytabaşı növbətçi general, polkovnik Seyfulla Mirzə Qacar ləvazimat, general-mayor Murad Gəray *Tlexas* topçu şöbələrinin, general-mayor İbrahim ağa Usubov hərbi təhsil şöbəsinin rəisi və qoşunlarda atıcılıq işi müfəttişi vəzifələrinə təyin olunmuşdular.

Fəaliyyəti
----------

Tomson missiyasının fəaliyyətə başlaması ilə 1918-ci il noyabrın 22-də Hərbi Nazirliklə bərabər, Ümumi qərargah da Gəncəyə köçdü və fəaliyyətini burada davam etdirdi. Hərbi nazirin 1918-ci il 31 dekabr tarixli əmri ilə topçu şöbəsinin bazasında Baş topçu idarəsi yaradıldı və həmin struktur Ümumi qərargahın tərkibindən çıxarılaraq, birbaşa hərbi nazirə tabe etdirildi. İstehkam şöbəsinin də strukturu və səlahiyyətləri genişləndirilərək, İstehkam idarəsinə çevrildi və o da Ümumi qərargahın tərkibindən çıxarılaraq, hərbi nazirə tabe etdirildi.

1919-cu ilin martında hərbi nazirin əmri ilə Ərkani-hərb (*Baş qərargah*) yaradıldı. Bununla əlaqədar general-kvartirmeyster, topoqrafıya şöbələri Ümumi qərargahın tərkibindən alınaraq, Ərkani-hərbə verildi. Yeni struktur dəyişikliyindən sonra Ümumi qərargahın səlahiyyətində, əsasən, qoşunların və xidmətlərin təminat və təchizat məsələləri qaldı. 1919-cu il avqustun 17-də imzalanmış əmrə əsasən, Ümumi qərargahın tərkibində olan nazirlik dəftərxanası hərbi nazirin özünə, Praporşiklər məktəbi ilə zirehli qatarlar Ərkani-hərb rəisinə, avtomobil hissəsi isə istehkam idarəsinin rəisinə tabe etdirildi. 1920-ci ilin martında ordunun ali idarəetmə strukturlarında aparılan islahatlardan sonra Ümumi qərargahla Ərkani-hərb yenidən birləşdirildi və onların bazasında Azərbaycan ordusunun Qərargahı təsis edildi. Həbib bəy Səlimov qərargah rəisi təyin olundu.

Mənbə
-----

* Süleymanov M. Azərbaycan ordusu (1918–1920), B. 1998

### İstinadlar

1. ↑  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Ümumi Qərargahı // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II. Bakı: "Lider". 2005. səh. 418-419. ISBN 9952-417-44-4.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Baş Ərkani-hərbi
* Qafqaz İslam Ordusu
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin hərb tarixi
**Dəniz sıfı** (*lat.* Sander marinus) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin şüaüzgəclilər sinfinin xanıkimilər dəstəsinin xanılar fəsiləsinin sıf cinsinə aid heyvan növü.

Təsviri
-------

Bədəni uzunsov və yanlardan basıqdır. Çənələrində və damaq sümüklərinin üzərində köpək dişləri yerləşir. Qəlsəmə qapağı pulcuqlarla tam örtülüdür. Rostrumu uzun və enlidir. Bədəninin rəngi açıq bozdur, üzərində tünd rəngli 12-13 köndələn ləkə olur. Birinci bel üzgəcində 12-14 şaxəsiz, ikinci bel üzgəcində 1-3 şaxəsiz, 14-16 şaxəli, anal üzgəcində isə 2 şaxəsiz, 11-12 şaxəli şüa vardır. Yan xətt pulcuqlarının sayı 78-84 arasında dəyişir.

Yayılması
---------

Xəzər dənizinin orta və cənub hissələrində yayılmışdır. Həmişə dənizdə yaşayır, şirin suya girmir. Dənizin qərb hissəsində Azərbaycan sularında yayıldığı sahə Sumqayıtdan Astaraya qədərdir. Ən çox Çilov, Pirallahı, Bakı arxipelaqı, Kür daşı adaları sahillərındə yayılmışdır. Dənizin şərq sahillərində isə ən çox Manqışlaqda, Oğurca adasına qədər olan sahələrdə təsadüf edilir.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Dəniz balığıdır, dənizdə oturaq həyat keçirir, ancaq qışlamaq və çoxalmaq üçün sahildən dərinliyə və əksinə yaxın məsafələrə miqrasiya edir. Qışda dənizin 100 m dərinliyinə qədər hərəkət edir və orada daşlar arasında dolanır. Dəniz sıfı oturaq həyat keçirdiyindən müxtəlif rayonlarda (Sara, Çilov, Manqışlau, Tarta) bir-birindən başının əlamətlərinə və üzgəclərin böyüklüyünə görə fərqlənən yerli populyasiyalar əmələ gətirir. Dəniz sıfı cinsi yetginliyə 2-4 yaşında çatır. Uzunluğu 26-47 sm olan balıqlar 13 mindən 126 minə qədər, orta hesabla 45 min kürü verirlər. Kürüsünü aprel-may aylarında dənizdəki qayaların üzərinə tökür. Kürü tökmənin qızğın vaxtında suyun temperaturu 15-16՞ C olur. Kürü tökmə yerlərinin dərinliyi 3-12 m-ə çatır. Kürülər daşlara yapışır və orada inqubasiya dövrünü keçirirlər. 10 ilə qədər yaşayır.

Sayı
----

Əvvəlki illərdə Azərbaycan sularında ildə 7-10 min sentnerə qədər tutulurdu. Hazırda ehtiyatı son dərəcədə azalmışdır, sənaye ovu aparılmır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Dəniz sıfının yaşayışı dib ilə əlaqədar olduğundan başqa balıqlara nisbətən daha çox xarici təsirlərə məruz qalır. 60-cı illərdə dənizdə neft-seysmik kəşfiyyat işlərinin aparılması və dənizin neft məhsulları ilə çirkləndirilməsi.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Son illərdə Xəzər dənizində geniş miqyasda aparılan neft-kəşfiyyat işləri, istehsalı və nəqli bütün dəniz balıqları kimi sıfın da ehtiyatının tükənməsi üçün potensial təhlükə yaradır. Odur ki, sıfın yaşayış yerlərinin bundan sonra çirkləndirilməsinə yol verilməməli, bu ərazilər ciddi mühafizə olunmalı, süni artırılması istiqamətində tədbirlər həyata keçirilməlidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q687948
* Wikispecies: Sander marinus
* FishBase: 9404
* GBIF: 2382183
* iNaturalist: 112030
* IRMNG: 10142525
* ITIS: 650178
* IUCN: 20861
* NCBI: 417912
* WoRMS: 275310

 |