recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bernhard Klodt** (26 oktyabr 1926, Helzenkirxen, Almaniya Reyxi[d] – 23 may 1996, Qarmiş-Partenkirhen, Bavariya) ― hücumçu mövqeyində oynamış Almaniya futbolçusu.

Futbolçu karyerası
------------------

Klub karyerası boyunca Klodt əsasən "Şalke 04"-də oynamışdır. 17 yanvar 1943-cü ildə 16 yaşında 6–2 qələbə hesabı ilə bitən "Vestfaliya Herne" klubu ilə oyunda əsas heyətdə debüt etdi və qol müəllifi oldu.

Klodt karyerasını 1963-cü ildə Bundesliqanın başlaması ilə 36 yaşında başa vurdu. Son oyununda, "Şalke"nin 18 iyun 1963-cü ildə Bolqarıstan millisinə 1-0 hesabı ilə qalib gəldiyi tək qolu vurdu. O, Oberliqa Vest çempionatında 330 oyuna 129 qol vurmağı bacarmışdır.

1950-1959-cu illər arasında Klodt 19 dəfə Almaniya milli futbol komandasının formasıyla meydana çıxdı və üç qol vurdu. O, 1954 FİFA Dünya Kubokunu qazana heyətin üzvü idi və 1958 FİFA Dünya Kubokunda da iştirak etmişdir.

1954 Dünya Kuboku zamanı Klodt Helmut Ran əvəzinə sağ kənar mövqede oynayırdı. O, Türkiyəyə qarşı hər iki oyunda iştirak etdi. Hər iki oyunda da kifayət qədər yaxşı oynasa da, Zepp Herberger Yuqoslaviya ilə dörddəbir finalda onu Ranla əvəzləməyə qərar verdi. Herbergerin qərarı əvvəlcə mətbuat tərəfindən birmənalı qarşılanmadı, ancaq Ran Yuqoslaviyaya qol vurduqdan sonra Klodt komandandan xeyli kənarda qaldı. Herbergerin qərarının əsasını Ranın qeyri-ənənəvi oyun üslubu və zərbə texnikası ilə oyunda geridönüşüm etmək üçün digər oyunçulardan daha çox inandırıcı olması təşkil edirdi. Randan fərqli olaraq Klod daha çox komanda oyunçusu sayılırdı və fərdiq keyfiyyətləri o qədər də təsiredici deyil idi.

Futboldan sonra
---------------

Futbol karyerası bitəndən sonra Klodt "Şalke"nin gənclər komandasını çalışdırdı və pivə zavodunda satıcı kimi işləyirdi. 1990-cı ildə infarkt və insult keçirəndən sonra sağ tərəfi iflic oldu.

Nailiyyətləri
-------------

### **Klub**

**Şalke 04**

* Almaniya çempionatı: 1958

### Milli

**Qərbi Almaniya**

* FİFA Dünya Kuboku: 1954

İstinadlar
----------

1. ↑  Bernhard Klodt // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. 1 2  "Berni Klodt » Club matches". worldfootball.net. 2020-04-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-11.
3. ↑  *FC Schalke 04.* Königsblau: Die Geschichte des FC Schalke 04. Die Werkstatt. 2015. ISBN 978-3-7307-0204-8.
4. 1 2 3  *Bitter, Jürgen.* Deutschlands Fußball Nationalspieler (German). Sportverlag. 1997. səh. 241f.
5. ↑  *Arnhold, Matthias.* "Bernhard 'Berni' Klodt - International Appearances". RSSSF.com. 25 February 2021. 24 October 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 February 2021.
**Dubrovnik Universiteti** (xorv. Sveučilište u Dubrovniku, *lat.* Universitas Studiorum Ragusina) — Xorvatiyanın Dubrovnik şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi. Universitetin rektoru Vesna Vrtiprahdır.

Tarixi
------

Universitetin binası
Xorvatiyanın ən gənc universiteti olan Dubrovnik Universitetinin əsası 2003-cü ildə qoyulmuşdur. Belə ki, həmin ilin 1 oktyabr tarixində Xorvatiya Təhsil və Texnologiya Nazirliyinin təklifi ilə Xorvatiya Respublikasının Hökuməti yekdil qərarına əsasən Dubrovnik Universitetinin yaradılması ilə bağlı Akt qəbul edildi. Beləliklə Dubrovnik Universiteti hüquqi status əldə edir və bundan sonra 16 noyabr 2003-cü il tarixində Dubrovnik Ticarət Məhkəməsinin Qeydiyyatına daxil edilmişdir.

Tədris
------

Bütün Xorvatiya universitetlərində olduğu kimi bu ali məktəb də 2005/2006 tədris ilindən etibarən Bolonya prosesinə qoşulmuşdur.

Departamentləri
---------------

Universitetin 7 departamenti var:

* Balıqçılıq Departamenti
* Elektrik Mühəndisliyi və İnformasiya Texnologiyaları Departamenti
* İqtisadiyyat və Biznes Departamenti
* Mühəndislik Departamenti
* Dəniz Departamenti
* Kütləvi Kommunikasiya Departamenti
* İncəsənət və Bərpa Departamenti

Kitabxanası
-----------

Universitetin zəngin kitabxana fondu var. Əsas kitabxanaları bunlardır:

* Texniki və Bio-texniki Elmlər Kitabxanası
* Sosial Elmlər Kitabxanası
* Turizm Sənədləri və İnformasiya Mərkəzi

Kontingent
----------

2010/2011 tədris ilində universitetdə 1,975 tələbə təhsil almışdır; müəllimlərin, peşə və elmi fəaliyyətdə məşğul olanların sayı isə 151 nəfər idi.

Rəhbərlik
---------

Universitetə rəhbərliyi rektor edir. İndiyə kimi cəmi iki rektoru olub:

* Mateo Milkoviç (2003-2012)
* Vesna Vrtiprah (2012-ci ildən bəri)

Xarici əlaqələri
----------------

Universitet fəaliyyəti dövründə bir çox universitetlərlə əməkdaşlıq etmişdir.

Universitet beynəlxalq fəaliyyəti dəstəkləməkdə və gündəlik fəaliyyətində bunu təşviq etməkdədir. Universitetin strateji inkişafında beynəlxalq əməkdaşlıq, xüsusilə də EHEA (Avropa Ali Təhsil Sahəsi) və ERA (Avropa Araşdırma Sahəsi) ilə əməkdaşlıq böyük əhəmiyyətə malikdir.

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
| П: | "Universitet" portalı |

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Broj studenata na javnim sveučilištima". azvo.hr (Croatian). Agency for Science and Higher Education Croatia. 2022-05-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-08-13.
2. ↑  Directory of Open Access Journals. 2003.
3. ↑  Maritime & Yacht Programs Arxivləşdirilib 2013-06-03 at the Wayback Machine. edumaritime.com  (ing.)
4. ↑  Libraries Arxivləşdirilib 2017-02-23 at the Wayback Machine. unidu.hr
5. ↑  "O sveučilištu". unidu.hr (Croatian). University of Dubrovnik. 2016-09-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-08-13.
6. 1 2  International Relations Arxivləşdirilib 2017-02-23 at the Wayback Machine. unidu.hr

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Dubrovnik Universiteti*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* unidu.hr — Dubrovnik Universitetinin rəsmi saytı
**Bala Məmməd oğlu Ağayev** (1910, Şuşa – 1989, Azərbaycan SSR) — 1944–1953-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetinin sayca 8-ci direktoru (rektoru), kənd təsərrüfatı elmləri doktoru və professor.

Həyatı
------

1910-cu ildə Şuşada anadan olmuşdur. 1989-cu ildə vəfat etmişdir.

### Təhsili

Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetində (o dövrki adı ilə AKTİ) ali təhsil almışdır.

Fəaliyyəti
----------

Bala Ağayev kənd təsərrüfatı elmləri doktoru, professor, torpaqşünaslıq və meliorasiya üzrə görkəmli alim, Macarıstan Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, Təbriz Universitetinin fəxri professoru seçilmişdir. Onun Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetinə rəhbərlik etdiyi dövrdə meşə təsərrüfatı fakültəsi yaradılmış, tələbə qəbulu planı və məzunların sayı əhəmiyyətli dərəcədə artmış, əvvəlki illərdən fərqli olaraq 1950–1953-cü illərdə kənd təsərrüfatına xeyli ali təhsilli mütəxəssis göndərilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Məmməd Mehdiyev
* Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Bala Ağayev". adau.edu.az. 2019-10-23 tarixində arxivləşdirilib.
**İnzibati orqan** — inzibati fəaliyyət həyata keçirən təsisat. Dövlət orqanı olması şərt deyildir: bələdiyyələr, vəkillər kollegiyası, Təhsil Nazirliyindən müstəqil olan univesitetlər, özəl universitetlər, ictimai xidməti inhisarçı qaydada həyata keçirən birliklər də inzibati orqan sayılır.

Burada əsas meyarlardan birincisi həmin orqanın ictimai idarəetmə sahəsində fəaliyyət göstərməsi, ikincisi isə hakimiyyət səlahiyyətlərindən istifadə etməsidir. İstisna hallarda, fiziki şəxslər də inzibati orqan sayıla bilər: məsələn, müharibə zamanında kənddə bütün icra strukturları dağıdılıbsa, hərbi komandanlıq hansısa kənd sakininə müvəqqəti olaraq həmin kəndə idarəçilik səlahiyyətləri verə bilər. Həmin şəxs inzibati orqan sayılacaq və onun vəzifəsi ilə bağlı verdiyi qərar və hərəkətlərinə PUBLİK (ictimai) hüquq qaydaları tətbiq olunacaq.

Əgər bir orqan inzibati orqandırsa, onun inzibati fəaliyyət ilə aldığı qərarlara və etdiyi hərəkətlərə inzibati hüquq qaydaları, ya da daha geniş mənada publik hüquq qaydaları tətbiq olunacaq.

İstinadlar
----------

1. ↑  Fərhad Mehdiyev. İnzibati Hüquq. Adiloğlu Nəşriyyatı, Bakı 2010, s.6-13.
**Edvard Smit** (*ing.* Edward John Smith, 27 yanvar 1850 – 15 aprel 1912[…]) — "Titanik" gəmisinin kapitanı.

Həyatı
------

Edvard Smit İngiltərənin Stok-on-Trent şəhərində 1853-cü il 27 yanvar tarixində, Edvard Con Smit və Katerina Hankokun ailəsində dünyaya gəlmişdir. 13 yaşına qədər Etruria ingilis məktəbində təhsil almışdır. Daha sonra isə təhsilini Liverpul şəhərində yerləşən dənizçilik akademiyasında davam etdirmişdir. Edvard Smitin ilk gəmiçilik təcrübəsi A Qibson şirkətinə məxsus olan Senator Veberdə başlamışdır.

Karyerası
---------

Edvard Smit 1880-cı ilin mart ayında Vayt Star Layn şirkətinin Seltik gəmisində dördüncü zabiti olaraq işə başladı. O, Avstraliya və Nyu-York arasında fəaliyyət göstərən gəmidə uzun müddət işləmişdir. 1887-ci ildə Edvard Smit Vayt Star Layn şirkətinə məxsus gəmilərin birinə ilk dəfə olaraq kapitan təyin olundu. *SS Resbulika* adlanan gəmidə bir müddət işləmişdir.

Edvard Smit Vayt Star Layn şirkətinə məxsus 17 gəmidə kapitanlıq etdikdən sonra Titanik gəmisinə kapitan təyin olundu. Vayt Star Layn ən böyük gəmisinə kapitan təyin edərkən, geniş seçim aparmamışdır. Edvard Smit həmin dövrdə təkcə Vayt Star Layn şirkətinin deyil, həm də bütün İngiltərədə ən məşhur kapitanlardan biri hesab olunurdu.

Titanik
-------

Titanikin batmasında kapitanın hansısa günahının olub-olmaması bu gündə tam məlum deyil. Müxtəlif iddialara əsasən gəminin aysberqlə toqquşması və toqquşmadan sonra sürətlə batmasında Smit tərəfindən qəbul olunan bəzi yanlış qərarlarında rolu olmuşdur. Bəzi mənbələrdə isə Titanikin batmasına səbəb kimi göstərilir ki, "Gəminin içində olan yüksək vəzifəli sərnişinlərdən birinə qarşı olan hər hansısa siyasi səbəbdən dolayı gəmi səfərə çıxmazdan əvvəl içəridən biri texniki nasazlıq yaratmızdır, çünki "batmaz gəmi" adlanan xüsusi meteriallardan hazırlanan bu gəmi necə oldu ki, bir buz parçasına qurban getdi".

Ölümü
-----

Edvard Smit Titanik batan zaman ölmüşdür. Onun hansı şəraitdə ölməsi barədə müxtəlif fikirlər vardır. Robert Balardın fikrinə görə Smit Titanik filmində olduğu kimi, körpü istiqamətində irəliləmiş və burada son əmrlərini vermək üçün gözləmişdir. Gəminin batmasından sonra isə Atlantik okeanının buzlu sularında itkin düşmüşdür.

Digər bir iddia da isə kapitanın şəxsi silahı ilə intihar etdiyi göstərilir. Gəminin batmasından xilas olan şəxslər, sonralar danışdıqları xatirələrində Edvard Smitin valideynlərindən ayrı düşmüş kiçik yaşlı bir qızı qayığa qədər ötürdüyünü görmüşlərdir. Bir çox hadisə şahidləri Smitin son anlarında belə özünü təmkinli və soyuqqanlı apardığını bildirmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Edward J. Smith // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2  Encyclopedia Titanica (ing.). 1996.
3. 1 2  Edward Smith // GeneaStar.

| ⛭Titanik |
| --- |
| Kapitan | Edvard Smit |  |
| Şəxsi heyət | Henri Uayld  • Uilyam Merdok  • Çarlz Laytoller  • Herbert Pitman  • Cozef Boksholl  • Harold Lou  • Ceyms Mudi |
| Məşhur sərnişinlər | Tomas Andreu  • Yakob Astor  • Madlen Astor  • Daff Qordon  • Marqaret Broun  • Uolles Hartli  • Brüs İsmey  • İsidor Ştraus  • Uilyam Tomas Stid |
| Şirkət | Uayt Star Layn |
| Film | Titanik
 |
**Çurquy-ool Xomuşku** (tıva Хомушку, Чүргүй-оол Намгай-оглу 10 may 1918, Hondelen[d], Hemçik kojuunu[d] – 10 iyul 1978, Bert-Dağ[d], Tuva MSSR) — Tıva və sovet zabiti, tankçı, Böyük Vətən Müharibəsinin iştirakçısı, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

Bioqrafiyası
------------

Çurquy-ool Xomuşku 10 may 1918-ci ildə Hondelen kəndində anadan olmuşdur. 20 may 1943-cü ildə Tuva Xalq Respublikasının ilk könüllülər qrupu olaraq Çurquy-ool Xomuşk cəbhəyə yollanır. Bir müddət Tıva könüllüləri Qorki şəhərində hərbi təlim keçir. 1944-cü ilin fevral ayında Tıva könüllüləri 25-ci ayrı tank alayına qoşulur.

25 fevral 1944-cü ildə Çurquy-ool Xomuşkunun xidmət etdiyi alay 2-ci Ukrayna Cəbhəsinin 52-ci Ordusuna daxil olur. 1944-cü ilin martında alay Buq-Dnestrə hücum əməliyyatında iştirak edir.

5 mart 1944-cü ildə Rızanovka və Kobılyaki (Kiyev, indi Çerkası vilayət) kəndləri yaxınlığında düşmənin müdafiəsi sıçrayışı zamanı Çurquy-ool Xomuşkunun sürdüyü tank ən yüksək sürətlə düşmən mövqeyinə atılır. Tank atəş nöqtələrini və düşmənin çanlı qüvvəsini məhv edir. İki saat ərzində Xomuşku və qrupu 35 düşmən əsgərini, üç tank əleyhinə silahı, yeddi pulemyot və iki minaatan qurğunu məhv edir. Tank komandiri yaralananda sürücü döyüş maşınının idarəsini öz üzərinə götürür.
Bir neçə gün sonra, Uman yaxınlığında üç tank, o cümlədən Çurquy-ool Xomuşkunun idarə etdiyi maşın 24 təyyarəni, 80 nəqliyyat vasitəsini ələ keçirir, yüzlərlə düşmən əsgər və zabitini əsir götürlür. Daha bir hücum üçün yol açılır.

SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 24 mart 1945-ci il tarixli fərmanı ilə kiçik leytenant Çurquy-ool Xomuşku Lenin ordeni və Qızıl Ulduz medalı (№ 7008) ilə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülür.

1948-ci ildən leytenant Xomuşku ehtiyata buraxılır. Doğma Tıvaya qayıdan veteran Tes-Xem rayonunun Bert-Dağ kəndində yaşayırdı və işləyir. 10 iyul 1978-ci ildə vəfat edir.

Medal və ordenləri
------------------

Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (24 mart 1945);

Lenin ordeni (24 mart 1945);

II dərəcəli Böyük Vətən Müharibəsi ordeni;

Digər medallar.

Xatirəsi
--------

Kızıl şəhərinin küçələrindən birinə Çurquy-ool Xomuşkunun adı verilir. Qəhrəmanın büstü meydanda, şəhər parkının girişində qoyulmuşdur.

2005-ci ildə İkinci Dünya müharibəsindəki Qələbənin 60-cı ildönümünü qeyd etmək üçün, RA 42429 nömrəli İnter-Avia Yak-42D təyyarəsinə Çurquy-ool Xomuşkunun adı verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Çurquy-ool Xomuşku". 2021-11-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-04.

Mənbə
-----

* НАЦИОНАЛЬНАЯ БИБЛИОТЕКА РЕСПУБЛИКИ ТЫВА ИМ. АЛЕКСАНДРА СЕРГЕЕВИЧА ПУШКИНА — Чургуй-оол Намгаевич Хомушку Arxivləşdirilib 2021-07-15 at the Wayback Machine
**Balkan dağları** (bolq. Ста́ра планина́, *serb.* Стара планина / Stara planina) — Bolqarıstanın qərbindən şərqinə doğru uzanaraq ölkəni iki yerə bölən dağ. Dağın uzunluğu 600 km-dir.

Balkan dağları Dəmirqapı boyunca Dunay çayının keçdiyi cənubi Karpat dağlarının təbii davamıdır. Bu dağlar "Balkan yarımadası" və "Balkanlar" coğrafi adlarının əsasını təşkil etmişdir. Bu dağ ölkəsinin ərazisi XX əsrin 70-ci illərinin sonlarından sovet və Bolqarıstan coğrafiyaşünasları tərəfindən etibarən tədqiq olunmağa başlanmışdır. Elmi işlər Stara Planina və Qafqazın ərazilərinin müqayisəli tədqiqatı proyektinin bir hissəsi idi və ona SSRİ EA Coğrafiya İnstitutunun direktoru İ. P. Gerasimov və Bolqarıstan EA Coğrafiya İnstitutunun direktoru J. S. Qlıbov rəhbərlik edirdi.

Qədim dövrlərdə dağ silsiləsi Hem, Em (q.yun. Αἶμος, *lat.* Haemus, İordan buranı Hemus и Emus adlandırmışdır), bəzən **Hemmimont** (Haemimontium, İordanın əsərlərində Emimontium) deyilirdi. Ovidə görə, Trakyanın mifoloji kralı Hem tanrıların cəzası olaraq bu dağlara çevrilmişdir.

Zirvəsi
-------

Ən hündür nöqtəsi Botevdir (2376 m). Bu dağda çoxlu müharibələr olmuşdur.
Balkan dağları balkan yarımadasında yerləşdiyi üçün Balkan dağı adlanır.

Milli parkları
--------------

Balkan dağlarında 4 milli park vardır.

* Sinite Kamani
* Balgarka
* Vrancanski Balkan
* Stranina Planina

Bu milli parklarda dağın fauna və florası qorunur.
Antik dövlərdə Balkan dağları Hemus (bolqar dilində Xemus), yunanca aimos, latınca Haemus adlandırılmışdır.

Relyefi
-------

balkan sıra dağları 600 km uzanaraq Tuma gölünə qədər davam edir. Sıradağ Trakya ərazisinin təbii sərhəddinin təşkil edir. Dağın bəzi hissələrinin hündürlüyünün az olması burada keçidlərin yaranmasına şərait yaratmışdır. bu keçidlərdə ən vacibi Şipka dövlət keçididir. Burada bir çox vadilər vardır. Onlardan ən məşhuru İskar vadisidir. Ən yüksək nöqtəsi 2376 m-dir. Dağ 3 hissəyə bölünür: Qərbi Balkan, Orta Balkan və Şərqi Balkan

İskar Nehri ve Vadisi

Karst mağaraları
----------------

Balkan dağlarında karst, xüsusilə də qərb hissəsində inkişaf edib. Aşağıda ən böyük və ən məşhur mağaralar göstərilib:

* Divar yazıları olan Maqura
* Sıyeva dupka
* Ledenika və s.

### Faydalı qazıntıları

Burada mis, qurğuşun-sink və dəmir filizləri, kömür və qəhvəyi kömür yataqları yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Снытко В. А. Собисевич А. В. Международные эколого-географические проекты «Альпы — Кавказ» и «Кавказ — Стара-Планина» Arxivləşdirilib 2017-10-07 at the Wayback Machine // География и экология: научное творчество, междисциплинарность, образовательные технологии. Материалы Международной научно-практической конференции (г. Мытищи, 16-17 февраля 2017 г.). — М. 2017. — С. 141—146.
2. ↑  *Fukidid*. Tarix. II. 96
3. ↑  *Herodot*. Tarix. IV, 49
4. ↑  Haemus Arxivləşdirilib 2022-03-25 at the Wayback Machine // Реальный словарь классических древностей / авт.-сост. Ф. Любкер ; Под редакцией членов Общества классической филологии и педагогики Ф. Гельбке, Л. Георгиевского, Ф. Зелинского, В. Канского, М. Куторги и П. Никитина. — СПб. 1885. — С. 586—587.
5. ↑  İordan. О происхождении и деяниях гетов. 101—108
6. ↑  *Ovid*. Metamarfozlar. VI, 87—89
Edvard Cennerın portreti
**Edward Jenner** (17 may 1749 – 26 dekabr 1823) — İngilis alimi, həkim.

Fəaliyyəti
----------

1796-cı ildə Edvard Cenner inək çiçəyinə tutulanların qovuqcuğundan çiçək əleyhinə vaksin kimi istifadə edilməsinin effektli olması haqqında məlumat verilmişdir. İlk dəfə 1779-cu ildə Edvard Cenner çiçəklə xəstə inəyin süd vəzisinin qovuqcuğundan maye götürüb, 8 yaşlı oğlanın əlinə dəri altına yeritmişdir. Peyvənd edildikdən 7 gün sonra oğlanda qoltuq altında ağrılar, yüngül qızdırma və baş ağrısı müşahidə edilmişdi. Sonrakı gün oğlanın şikayətləri olmamışdır. İki həftədən sonra həmin uşağa təbii çiçək yarasından möhtəviyyat heç bir xəstəlik əlamətləri müşahidə edilmədi. Beləlikə, ilk dəfə Cenner tərəfindən yüksək effektə malik vaksin yaradılmışdı. Həmin ildə Londonda çiçək peyvəndi məntəqələri açıldı. Edvard Cenner Londonun fəxri vətəndaşı adı aldı. Rusiyada İmperator I Aleksandrın arvadı II Elizabet bu üsulun əhali arasında geniş tətbiq edilməsi barədə göstəriş vermişdir. Həmin ildə İmperator Napoleon Fransa ordusunda əsgərlər arasından təbii çiçək əleyhinə peyvənd aparılmasını məcbur etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Lundy D. R.* Edward Anthony Jenner // The Peerage (ing.).
2. 1 2  Edward Jenner // Who Named It? (ing.).
3. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
**Qurbağa çoxağızlısı** (*lat.* *Polystoma integerrimum*)-Yastı qurdlar tipinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Qurbağa çoxağızlısının uzunluğu 6-8mm, eni isə 2-4mm-dir. Bədəni uzunsov formada olub, orta hissədə bir qədər daralır və dal tərəfdən enliləşmişdir. Dal tərəfdə sahibin bədənindən yapışmağa xidmət edən və sormaclardan təşkil olunmuş disk vardır. Sormaclar 6 ədəddir və iki cərgədə simmetrik yerləşmişdir. Sormaclar disk şəkillidir və daxili orqanlarla əlaqəsi yoxdur. Hər iki dal sormacların arasında iki iri kutikulyar qarmaqcıq vardır. Bununla yanaşı, sormaclı diskdə 16 ədəd kiçik qarmaqcıqlar da vardır.

İnkişafı
--------

Qurbağa çoxağızlısı yetkin mərhələdə qurbağanın sidik kisəsində parazitlik edir. Parazitin inkişafı qurbağanın çoxalması ilə bağlı olur və eyni vaxtda baş verir. Qurbağa çoxağızlısı yazda yumurtalarını qurbağanın kloakasından suya tökür. Yumurtadan üzəri kirpiklərlə örtülü olan sürfələr çıxır. Sürfədə gözcük və yapışmağa xidmət edən diskin qarmaqları (16 ədəd) olur. Sürfə suda müəyyən müdət üzdükdən sonra qurbağanın sürfəsi olan çömçəquyruğa rast gələrək onun qəlsəməsinə yapışır. Burada o qidalanır, tez böyüyür və əlverişli şərait olarsa, 20-25 gün müddətində cinsi yetişkənliyə çatır və yumurta qoymağa başlayır.

Həyat tərzi
-----------

Parazit həyat tərzi keçirir. Parazitin cinsi yetişkənliyə çatması çömçəquyruq inkişaf mərhələsindən asılı olaraq dəyişir. Çömçəquyruğun inkişaf mərhələsindən asılı olaraq, xarici qəlsəmələr daxilə keçir və sonra atrofiya olunaraq ağciyərlə əvəz olunur. Yaşayış mühiti pozulduğuna görə qəlsəmədə ektoparazitlik edən sürfə əvvəlcə daxili qəlsəməyə, sonra isə bağırsağa keçərək qurbağann sidik kisəsinə gəlir və burada yaşayır.

Çoxalması
---------

* Hermafroditdir.

Həmçinin bax
------------

* Yastı qurdlar
* Diplozoon paradoxum

Xarici keçidlər
---------------

* Polystoma Integerrimum: Habitat, Structure and Life Cycle

Mənbə
-----

* Bəhlul Ağayev, Zülfiyyə Zeynalova Onurğasızlar Zoologiyası Bakı 2008

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
**Juan Bernardu Vieyra** — Qvineya-Bisaunun baş naziri (28 sentyabr 1978 - 14 noyabr 1980), prezidenti (14 noyabr 1980 - 14 may 1984; 16 may 1984-7 may 1999; 1 oktyabr 2005-2 mart 2009).

1939-cu ildə anadan olmuş Vieyra 1978-1980-ci illərdə ölkənin baş naziri, 1980-1999-cu illərdə prezidenti olub. 2005-ci ildə yenidən prezident vəzifəsinə seçilib.

Peşəcə elektrik olan Vieyra 1960-cı ildə Portuqaliya müstəmləkəçiləriylə partizan mübarizəsi aparan Qvineya Afrika Azadlıq Partiyasına qoşulur. Tezliklə hərəkatın əsas liderlərindən olur və "Nino" ləqəbi qazanır. Dövlət müstəqilliyi elan ediləndən (1973) sonra Milli Xalq Assambleyasının sədri, daha sonra baş nazir vəzifələrini tutur.

1980-ci ildə qansız hərbi çevriliş edərək ölkənin ilk prezidenti Luiş Kabralı devirir. Uzun müddət avtoritar idarəçilikdən sonra Vieyra 1994-cü ildə keçirilən çoxpartiyalı seçkidə hakimiyyəti əldə saxlayır. 1998-ci ildə vəzifədən çıxarılmış ordu komandanı Ansumane Mane ilə münaqişə vətəndaş müharibəsinə gətirir. 1999-cu ildə Vieyra ölkədən qaçır.

2003-cü ildə Vieyranın xələfi prezident Kumba Yala devrilir və Portuqaliya mühacirətindən qayıdan "Nino" 2005-ci il seçkisinə müstəqil namizəd kimi qatılaraq ikinci turda qalib gəlir.

Qvineya-Bisau prezidenti qətlə yetirilib. Onu qiyam qaldırmış hərbçilər rezidensiyasının qarşısında güllələyiblər. Hərbçilərin hadisədən bir neçə saat əvvəl bomba partlayışı ilə öldürülmüş Silahlı Qüvvələrin Baş Qərargah rəisi Taqme Na Vayenin qisasını aldıqları bildirilir. Qiyamçıların fikrincə, qərargah rəisinin qətlini prezident sifariş edib.

Mənbə
-----

* Qvineya-Bisau prezidentini öldürdülər[*ölü keçid*]
**Simfoniya No.40** Sol minor, K.550 — bəstəkar Volfqanq Amadey Motsartın ən məşhur əsərlərindən biri. Əsər 39-cu simfoniyadan üç həftəö sonra, 1788-cü ilin 31 iyulunda tamamlanmışdır.

Simfonik orkestrə fleyta, iki qoboy, iki klarnet, iki faqot, iki valtorna, birinci və ikinci skripka, alt, violonçel və kontrabas daxildir.

Simfoniya klassik sonata-simfonik dövrdür. Dörd hissədən ibarətdir:

1. Allegro
2. Andante
3. Menuetto ― Trio
4. Allegro assai

Birinci, ikinci və dördüncü hissələr sonata şəklində, üçüncü - üçlü bir kompleks üç hissəli formada yazılmışdır. Birinci hissə, 4/4 miqdarında, bənövşələrin harmonik rəqəmləri ilə başlayır, alt və kontrabas tərəfindən dəstəklənir, sonra skripkaların əsas hissəsi:

Birinci hissənin musiqisi folklorun təsiri ilə qeyd olunur. Xüsusilə, Serbiya xalqı arasında məşhur olan kiçik rəqsdə əsas partiyaya çox yaxın bir mövzu səslənir. Y.A.Kremlev, "Slavyan folkloru Vyana intonasiyalarının musiqi fondunda ciddi rol oynadığı üçün bu faktın özü, ümumiyyətlə, təəccüblü heç nə yoxdur" deyə yazır "

Mi-bemol major və 6/8 nisbətində yavaş ikinci hissə.

Üçüncü hissə (minuet), G minor açarında, 3/4 ölçüsü var. Mürəkkəb ritmik yazı ilə hərəkətli bir sürətlə, orta hissədən (trio) fərqli olaraq, G Major-da eyni düymədə yazılmış, daha rahat bir templə, sətir və külək qrupları (klarnet olmadan) mübadilə olunur.

Simfoniyanın finalı tonal, kiçik ölçülü, 4/4 ölçülüdür.

Molto allegro
Andante
Menuetto, Allegretto-Trio
Allegro assai

Orkestrin tərkibi
-----------------

Orkestr Motsartın digər simfoniyalarından bir qədər fərqlidir. 1788-ci ildə yazılmış orijinalda klarnetlər qoboylarla əvəz olundu, trubalar və litavr isə ümumiyyətlə istifadə edilmədi.

* Nəfəs musiqi alətləri
	+ Fleyta
	+ 2 qoboy
	+ 2 klarnet
	+ 2 faqot
	+ 2 valtorn
* Simli musiqi alətləri
	+ I, II skripkalar
	+ Alt
	+ Violonçel
	+ Kontrabas

Ədəbiyyat
---------

* Аберт Г. В. А. Моцарт / Пер. с нем. вступ. статья, коммент. К. К. Саквы. — 2-е изд.. — М.: Музыка, 1990. — Т. II, ч. 2. — 560 с. — ISBN 5-7140-0215-6.
* Эйнштейн А. Моцарт: Личность. Творчество / Научн. ред. перевода Е. С. Черной. — М.: Музыка, 1977. — 455 с. — 12 000 экз.

Xarici keçidlər
---------------

* *Sinfonie in g minor K. 550 (1st version)*: Score and critical report (in German) in the *Neue Mozart-Ausgabe*
* *Sinfonie in g minor K. 550 (2nd version)*: Score in the *Neue Mozart-Ausgabe*
* Symphony No. 40: Scores at the International Music Score Library Project (IMSLP)
* Kalmus miniature editions, from the William and Gayle Cook Music Library at the Indiana University Jacobs School of Music
* A public domain version by the Columbia University Orchestra at TEOC Classical Music Radio: Symphony No. 40
* The apartment where Mozart wrote his last three Symphonies: Michael Lorenz, "Mozart's Apartment on the Alsergrund"

İstinadlar
----------

1. ↑  Grove Music Online (ing.). OUP. ISBN 978-1-56159-263-0 doi:10.1093/GMO/9781561592630.ARTICLE.6002278233
2. ↑  Heartz, Daniel (2009). Mozart, Haydn and Early Beethoven, 1781–1802. New York: W. W. Norton.
3. ↑  "Статья Ю. А. Кремлёва". 2022-07-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-04.
**Murad Yusupoviç Osmanov** ( *rus.* Мурад Юсупович Османов; 15 may 1985, Kaspiysk, Dağıstan MSSR) — peşəkar olaraq **Murad Osmann** kimi tanınan, Moskvada yaşayan bir rus fotoqrafdır. Həyat yoldaşı Natalia Zakharova ilə onun "Follow Me To"seriyası var.

Həyatı
------

Osmann 1985-ci ildə Rusiyanın Dağıstan dağlarında anadan olub. 1990-cı ildə, beş yaşında olanda ailəsi Moskvaya köçdü. 2001-ci ildə London İmperial Kollecində mülki mühəndislik təhsili almaq üçün İngiltərəyə getdi. 

Osmann ən çox Məni izlə layihəsi ilə məşhurdur.O buna 2011-ci ildə Barselona şəhərində sevgilisi Nataliya Zakarova ilə başlayıb.Osmannın hazırda instagram hesabında 4 milyondan çox izləyicisi var. 

2015-ci il 6 İyunda Osmann və Zakarova evləndilər.Onların iki toyu keçirildi biri Moskvada digəri isə Muradın doğulduğu Dağıstanda0

Kitablar
--------

2015-ci ildə Skyhorse Nəşriyyatı *Follow Me To: A Journey (a life)Around the World Through the Eyes of Two Ordinary Travelers by Murad Osmann and Nataly Zakharova* kitabını nəşr etdi. 

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-05-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-18.

İstinadlar
----------
**Qurban Yusif oğlu Yusifzadə** (1913, Naxçıvan – 4 iyun 1982) — Azərbaycan jurnalisti və dövlət xadimi, professor (1967), Azərbaycan SSR Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsinin sədri (1970–1982), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 8–10-cu çağırış deputatı.

Həyatı
------

Qurban Yusif oğlu Yusifzadə 1913-cü ildə Naxçıvan şəhərində fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. 1931-ci ildə Naxçıvan Pedaqoji Texnikumunu bitirdikdən sonra kənd məktəbində müəllimlik etmiş, jurnalistika ilə məşğul olmuş, 1932-ci ildə "Şərq qapısı" qəzetinin şöbə müdiri təyin edilmişdir.

1941-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetini bitirən Qurban Yusifzadə uşaq-gənclər nəşriyyatının direktoru, sonra isə baş redaktoru vəzifələrində işləmişdir. 1942–1944-cü illərdə o, SSRİ Xalq Müdafiə Komissarlığı hərbi nəşriyyatının Zaqafqaziya cəbhəsi yanında nəşriyyat redaktoru olmuşdur. 1947–1950-ci illərdə "Təbliğatçı", "Azərbaycan" jurnallarının məsul katibi, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin təlimatçısı vəzifələrini tutmuşdur.

1953-cü ildə Qurban Yusifzadə Sov.İKP MK yanında İctimai Elmlər Akademiyasını bitirərək fəlsəfə elmləri namizədi alimlik dərəcəsini almaq üçün dissertasiya müdafiə etmişdir. 1953–1954-cü illərdə isə Bakı Ali Partiya Məktəbində işləmiş, bir çox illər ərzində burada marksizm-leninizm fəlsəfəsi kafedrasına başçılıq etmişdir. 1967-ci ildə ona professor adı verilmişdir. Filosof alim və jurnalist kimi o, 60-dan artıq əsərin müəllifi olmuşdur. 1970-ci ildən ömrünün axırınadək Azərbaycan SSR Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsinin sədri vəzifəsində işləmişdir.

Qurban Yusifzadə 1944-cü ildən Sov.İKP üzvü olmuş, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü və KP Təftiş Komissiyasının üzvü seçilmiş, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin VIII, IX, X çağırış deputatı olmuşdur. "Qırmızı əmək bayrağı" və "Şərəf nişanı" ordenləri, eləcə də SSRİ medalları ilə təltif edilmişdir.

Qurban Yusifzadə uzun sürət ağır xəstəlikdən sonra 4 iyun 1982-ci ildə vəfat etmişdir. İyunun 7-də Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Гурбан Јусиф оғлу Јусифзадә // Коммунист. № 133 (18067). 6 ијун 1982-ҹи ил. С. 3.
2. ↑  Јусифзадә Гурбан Јусиф оғлу // Азәрбајҹан ССР Али Советинин депутатлары. Доггузунҹу чағырыш. Бакы: Азәрбајҹан Дөвләт Нәшријјаты. 1976. С. 175.
3. ↑  Г. Ј. Јусифзадәнин дәфни // Коммунист. № 134 (18068). 8 ијун 1982-ҹи ил. С. 2.

Xarici keçidlər
---------------

* "AzTV-yə kimlər sədrlik edib... - Dövlət Televiziyasına gəlib-getmiş 12 RƏHBƏR". modern.az. 5 sentyabr 2019. 2022-06-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 iyun 2022.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan SSR hökuməti (1971–1975)
* Azərbaycan SSR hökuməti (1975–1980)
* Azərbaycan SSR hökuməti (1980–1985)
**Sumba** (ind. Pulau Sumba) — İndoneziyaya məxsus olan və Kiçik Zond adaları qrupunda daxil olan adadır. Ada Hind okeanınında, Flores adasından cənubda Sumbava və Timor adaları arasında yerləşir.

Coğrafiyası
-----------

Kiçik Zond adaları: Sumba onların mərkəzində yerləşir
Adanın uzunluğu 300 km, eni isə 75 km təşkil edir. İqlimi ekvatorial-mussondur. Bu səbəbdə iki fəsilə bölünür: Quru mövsüm (iyun - oktyabr) və rütubətli yağışlar mövsümü (noyabr-mart). Yağıntının böyük miqdarı yanvar-fevral aylarında düşür.

Tarixi
------

Tarixi boyu ada sandal ağacı tədarükü ilə ixtisaslamışdı. Bu səbəbdən adanı sandal adası adlandırırdılar. Adaya ilk avropalılar 1522-ci ildə ayaq basmışlar. 1866-cı ildən ada hollandiyanın Ost-hind şirkətinə məxsus olmuşdur. İezuitlər 1866-cı ildə Lauredə misiya açırlar.
Qərb sivilizasiyası ilə əlaqələrin qurulmasına baxmayaraq yerlilər öz köklərindən tam ayrılmamışlar. Belə ki, onlar ölülərini xüsusi qaydalarla dəfn edirlər. Onlar Kurqan qəbirlərdə bastırrılırlar. Bu üsul dəfn Eneolit və brünc dövrlərində müşahidə edilirdi. Hazırda bu üsula ancaq Sumba adasında müşahidə edilir. Digər yerli ənənələrdən biri də əsrlərdən bəri qorunub saxlanılan *Posalo* oyunudur. Bu oyunda minlərlə insan iştirak edir.

Əhalisi
-------

2010-ci ildə adada aparılan siyahıya alınmaya əsasən burada 685 186 insan yaşayır.
Sumba adasında insanlar xüsusi icmalar şəklində yaşayırlar. Kastalara bənzər quruluşa malik olurlar. Bu quruluş əsasən adanın şərqində müşahidə edilir. Sumbanın qərbi etnik baxımdan rəngarəngdir. Adanın əhalisi Avstroneziya dillərinə yaxın danışırlar. Adada ən çox danışılan dil Kambera dilidir. Bu dildə təqribən adanın 250 min insan danışır. Onlar əsasən adanın şərqində yaşayırlar.

Əhalinin 25% - 30% animistik inanç olan Marapuya etiqad edir. Yerdə qalan böyük hissəsi xristiandırlar. Az bir qismi isə İslam dininə (Sunni mənsəbi) etiqat edirlər.

İnzibati bölğü
--------------

Ətrafındakı adalar ilə birlikdə İndoneziyanın Bali vilayəti ərazisinə daxildir. Balidə öz növbəsində Kiçik Zond adaları inzibati regionuna daxildir. 

Şərqi Kiçik Zond adaları inzibati regionu

Turizm
------

Adada əsasən turizmin Sörfinq, dayvinq, ekoloji turizm və təbii ki, çimərlik turimzi adanın əsas gəlir sahələridir. Xidmət sahəsi yaxşı inkişaf etmişdir. Adaya əsasən gəmi və təyyarə vastəsi ilə gediş-gəliş təmin olunur.

Adada iki aeroport fəaliyyət göstərir.

Həmçinin bax
------------

* Bali

Mənbə
-----

* Sumba adası[*ölü keçid*]
* Sumba tourist and social information private website
* Sumba on 01islands.org Arxivləşdirilib 2014-04-29 at the Wayback Machine
* Sumba on 01islands.com
**Monqolustan əməliyyatı** — 5-ci sovet ordusu, Uzaq Şərq Respublikaları Xalq İnqilab Ordusu və Monqolustan Xalq İnqilab Ordusunun general Ungernik ağqvardiyaçı bandalarını darmadağın etmək məqsədilə keçirdiyi müdafiə (may–iyun) və hücum (iyun–avqust) əməliyyatları.

Tarixi
------

1920-ci ildə Ungernin qoşunları Monqolustanı tutmuş və orada hərbi diktatura qurmuşdu. Monqolustanın Müvəqqəti Xalq Hökuməti ağqvardiyaçılara qarşı birgə mübarizə üçün köçək göndərməyi SSRİ hökumətindən xahiş etmişdir. Monqolustana 5-ci Ordunun 35-ci atıcı diviziyası, 35-ci süvari alayı və s. hissələr göndərilmişdir. Ümumi rəhbərlik 5-ci ordunun komandanı Mixail Matiyaseviçə həvalə edilmişdir. Sovet və monqol qoşunlarının birgə hücum əməliyyatları nəticəsində Ungernin qoşunları məğlub edilmiş, özü isə əsir alınmış və Sibir inqilabi tribunalının hökmü ilə 15 sentyabr 1921-ci il tarixində güllələnmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 40.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Böyük Sovet Ensiklopediyası. III cild.
* *Кузьмин С. Л.* История барона Унгерна. Опыт реконструкции. М. изд. КМК, 2011.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus |
**Xektor Junior Firpo Adames** (*isp.* Héctor Junior Firpo Adames; 22 avqust 1996, Santo-Dominqo, Dominikan Respublikası — La Liqa təmsilçilərindən olan "Barselona" klubunda müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar İspaniya futbolçusudur.

Klub karyerası
--------------

### Real Betis

Santo-Dominqoda anadan olan Junior, altı yaşında Malaqaya köçdü və 2014-cü ilin iyun ayında Puerto Malagueñodan Real Betis'in gənclər qatıldığında 18 yaşında oldu. Ehtiyat komandada debütü 15 fevral 2015-ci ildə Segunda División B-də evdə 1-1 bərabərə qaldıqları Granada B-yə qarşı keçirdi.

1 Avqust 2017-ci ildə bütün mövsümü əsas heyətdə keçirtdikdən sonra Junior 2021-ci ilə qədər müqaviləsini uzatdı. İlk komandası ilə ilk çıxışı 12 fevralda La Liqada səfərdə 1-0 məğlub etdikləri Deportivo La-Korunya qarşı etdi və Dominikan Respublikasından olan və La Liqada oynayan ilk oyunçu oldu.

Junior ilk peşəkar qolunu 17 Mart 2018-ci ildə Espanyol evdə 3-0 məğlub etdikləri qol vurdu. 19 Avqustda daimi olaraq əsas heyətə yüksəldildikdən sonra müqaviləsini 2023-cü ilə qədər uzatdı.
**1971-ci il Monreal Konvensiyası** — (tam adı "23 sentyabr 1971-ci il tarixli Mülki Aviasiya Təhlükəsizliyinə qarşı qanunsuz hərəkətlərin qarşısının alınması haqqında Konvensiya") mülki aviasiyanın təhlükəsizliyinə təhdid yarada biləcək cinayət və davranışların qarşısını almağa yönəlmiş beynəlxalq bir konvensiyadır.

Tərkibi
-------

Konvensiyaya görə, istənilən şəxs cinayət törətmiş sayılır, əgər:

* Uçuşda bir təyyarədə olan bir şəxsə qarşı zorakılıq aktı törədir
* Təyyarənin uçması və ya uçuş zamanı təhlükəsizliyinə təhlükə yarada biləcək bir şəkildə hava gəmisinin dağıdılması və ya zədələnməsi
* Təyyarəni məhv edə və ya zədələyə biləcək bir cihazın və ya maddənin təyyarəsinə yerləşdirilməsi və ya üst-üstə düşməsi
* Hava naviqasiya vasitələrinin məhv edilməsi və ya zədələnməsi və ya hava gəmisinin təhlükəsizliyinə təhlükə yarada bilərsə onların işinə müdaxilə
* Uçuş zamanı təyyarənin təhlükəsizliyini təhlükə altına alan yalan məlumatların ötürülməsi
* Yuxarıda göstərilən hərəkətlərdən birini etməyə cəhd
* Yuxarıda göstərilən hərəkətlərdən birində iştirak edən

Qeyd etmək lazımdır - Konvensiya gömrük, hüquq-mühafizə və hərbi təyyarələrə şamil edilmir. Yalnız mülki təyyarələrə.

Konvensiya, aut dedere aut judicare prinsipini müəyyənləşdirir, buna görə müqavilə tərəfi ya cinayətlərdən birini törədən şəxsi mühakimə etməli, ya da cinayətin mühakimə olunması üçün ekstradisiyasını tələb edən şəxsi başqa bir dövlətə göndərməlidir.

Yaradılması və qüvvəyə minməsi
------------------------------

Konvensiya 23 sentyabr 1971-ci ildə Monrealda Beynəlxalq Hava Hüququ Konfransı tərəfindən qəbul edilmişdir. Lakin bu, 10 dövlət tərəfindən ratifikasiya olunduqdan sonra 26 yanvar 1973-cü ildə qüvvəyə minmişdir.

2013-cü ilədək Konvensiyada 186 iştirakçı dövlət var, o cümlədən BMT-nin 186 üzvü, həmçinin Kuk adaları və Niue.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Razılaşmanın konvensiyaları". 2022-05-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-24.
**İnformasiya boşalması** (ing. underflowing) – iki qurğu, yaxud proses arasında informasiya mübadiləsi zamanı buferə verilənlərin daxilolma sürətinin, onların oradan oxunma sürətindən az olması nəticəsində yaranan hal. Məsələn, CD-R və ya DVD-R diskinə informasiyanın yazılışı zamanı qurğu bütün yazma prosesi boyunca eyni bir sürətlə fırlanmalıdır. Əgər kompüter hər hansı səbəbdən (şəbəkədə olan problem, yaxud verilənlərin götürüldüyü qurğunun yavaş sürətli olması səbəbindən) verilənləri qurğuya tələb olunan sürətlə çatdıra bilmirsə, onda buferin boşalması baş verir və nəticədə diskin yazılışı uğurlu olmur. Bunun aradan qaldırılması üçün müxtəlif vasitələrdən istifadə etmək olar: hazırda çalışan başqa proqramlar olub-olmamasına əmin olmaq, yazılışı aşağı sürətlə aparmaq, kompüteri müvəqqəti olaraq şəbəkədən ayırmaq.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
**Sumbiarstaynur** və ya **Sumbiarsteynur** (dan. və far. Sumbiarsteinur) — Farer adalarının ucqar cənub nöqtəsi. Kiçik qayalıqlardan ibarət arxipelqdır. Suvuroy adasının cənub qutaracağından 5–6 km vənub-şərqdə yerləşir.

Coğrafiya
---------

Sumbiarstaynur qayası Farer adalarının ən cənub nöqtəsini təşkil edir. Bazalt təbəqədən təşkil olunmuşdur. Qaya 1885-ci ildə dənizə qərq olmuş adanın qalığıdır. bu qayalar arasdından güçlü dəniz cərəyanları keçir.

* Sumbiarfles, Ən hündür nöqtəsi — 4 m
* Miðjufles, Ən hündür nöqtəsi — 4 m
* Bøllufles, Ən hündür nöqtəsi — 6 m
* Stórafles, Ən hündür nöqtəsi — 7 m
* Sumbiarsteinur, Ən hündür nöqtəsi — 11 m

Tarix
-----

Sumbiarstaynur adası.
Rəsmi məlumatlara görə Sumbiarstaynur adası arxipelaqın bu hissəsinin ən hündür hissəsi idi. Onun hündürlüyü 21 metr olmuşdur. ada uzaqdan rahibi xadırladırdı. Bu səbəbdəndə bu çür adlandırılmışdır. Mühüm naviqasiya obyekti idi. Min il bu məqsədə xidmət etmişdir.

Ada ətrafında olan dayazlıqlarda olan axınlar o zamanki, dənizçilər üçün böyük çətinliklər törədirdi. 1673-ci ildə *Lukas Cekobson Debes* ada ətrafında olan cərəyanın coğrafi təsvirini vermişdir. O təkidlə burada kompasın düzgün istiqaməti göstərmədiyini bildirirdi.

1800-ci ldə isə *Ciirqen Landt* cərəynın və adanın təsvirini yazıya almışdır.

28 may 1885-ci ildə Danimarka Dəniz işləri üzrə Naziri Министр Sumbiarstaynur adasının uçulduğunu bildirmişdir.
Hazırda təhlükəli rif suyun dibinə gömülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Coğrafi koosrdinatlar

Mənbə
-----

* Disappearance of an Island
* "ONE ISLAND LOST. ANOTHER FOUND" (PDF). The New York Times (ingilis). 1885-12-30. İstifadə tarixi: 2013-01-09.
**Astragalus jucunda** (*lat.* Astragalus jucunda)

Ümumi yayılması
---------------

Azərbaycan.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR (Qaraquş dağları) ərazisində yayılmışdır.

Statusu
-------

Azərbaycanın nadir bitkisidir. VU C2a(i).

Bitdiyi yer
-----------

Orta dağ qurşağında açıq sahələrdə təbii halda yayılmışdır.

Təbii ehtiyatı
--------------

Geniş yayılma arealı yoxdur.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Təbiətdə yarpağını tökən, 5–15 sm-ə qədər hündürlükdə kolcuqdur. Nazik budaqları 5–15 mm-ədək qədər diametrdə olub, tikanlarla örtülüdür. Yerə yatıq, yarpaqcıqları 7–8 cüt olub, uzunsov, dağınıq, kirpikvarı tüklüdür. Çiçəkləri sarı, şarvarı başcıq çiçək qrupunda toplanmışdır. Paxlası uzunsov-yumurtavarı, bir qədər yumşaq tüklüdür. Iyul ayında çiçəkləyir.

Çoxalması
---------

Təbii şəraitdə toxum vasitəsilə çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
---------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Becərilməsi
-----------

Məlumat yoxdur.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
-------------------------------

Qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

Zəruri qoruma tədbirləri
------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı kitab"ına daxil edilməsi tövsiyə olunur.

Məlumat mənbələri
-----------------

Флора Азербайджана. т.5. 1954;
Флора Kaвkaзa. т.5. 1954; Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
Azərbaycan florasının konspekti. I–III cildlər. 2005; 2006; 2008;
Naxçıvan Muxtar Respublikası florasının taksonomik spektri. 2008;
Naxçıvan MR-nın flora müxtəlifliyi və onun nadir növlərinin qorunması. 2011.

İstinadlar
----------

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine T. S. Məmmədov
**İnformasiya magistralı** (*ing.* Infobahn (information bahn), *rus.* информационная магистраль, *türk.* bilgi yolu) – "information superhighway" üçün qısaltma. Alman dilindəki sürətli avtomagistralların adından (autobahn) götürülüb.

1990-cı illərdə populyar olan termin. Kompüter texnologiyaları və siqnalları mövcud modemli onlayn sistemlərdən dəfələrlə çox sürətlə buraxa bilən optik-lif rabitə xətləri bazasında olan rəqəmsal ikitərəfli rabitə vasitəsini bildirir. İnformasiyanın belə rabitə magistralı ilə ötürülməsi tamamilə yeni imkanlar açır. Məsələn, interaktiv televiziyanın yaradılmasında: tamaşaçı minlərlə hazır proqramın, filmin və verilişin arasından seçim edə bilər, yeni verilişlərin hazırlanmasında və translyasiya olunmasında aktiv iştirak edə bilər – sərbəst olaraq bir videokameradan başqasına keçə bilər, yaxud kameranı lazım olan istiqamətə dönməyə məcbur edə bilər. Hesab edilir ki, bu sistem televiziyanı əvəz edəcək, həm də eyni zamanda videotelefon və telestudiya olacaq.

İnformasiya magistralı çağdaş kompüter sənayesində ən vacib yeni ideyalardan biridir. Microsoft şirkətinin rəhbəri Bill Geyts layihədə çox yaxından iştirak edir və Microsoft bu layihənin həyata keçirilməsi üçün hər il yüz milyonlarla dollar xərcləyir.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2013-08-13 at the Wayback Machine
* 
* Arxivləşdirilib 2013-07-22 at the Wayback Machine
**Hoçkeynig** (*alm.* Hochkönig‎) — Avstriyanın Berxetesqaden Aplpları silsiləsində olan ən yüksək zirvə. Zirvə ölkənin Zaltsburq vilayəti ərazisindədir. Silsilə Şimali Əhəngdaşlı Aplarının bir hissəsi hesab olunur.

Mövqeyi
-------

Hoçkeynig dağı Bişofsxofen şəhərindən qərbdə yerləşir. Zaltsburq şəhərindən isə 42 km cənubda yerləşir. Dağı Berxetesqaden Aplplarından 2246 metr hündürlükdən keçən «Torscharte» dağ aşırımı ayırır. Zirvə böyük əhəng daşı yaylasının cənub ətəyində yerləşir və yayla «Übergossene Alm» adlı buzlaqla örtülüdür. Bu buzlaq müasir dövrdə ildə 6,2 % olmaqla kiçilir. Ehtimal olunur ki, yaxın gələcəkdə tamamilə itəcək.

Geologiyası
-----------

Zirvənin əsasən yüksək hissələri bərk daxştayn tipli əhəng daşılarından ibarətdir.

Fəthi
-----

Yerli ovçular qədimdən zirvəyə qalxmış, ancaq zirvəyə ilk "turistik" səfər 5 sentyabr 1826-cı ildə həyata keçirilmiş. Petr Karl Turvizer müasir dövrdə *alm.* Ochsenkar‎ və *alm.* Arthurhaus‎ adlanan marşrutla zirvəyə qalxmış. Onu iki nəfər müşayət etmiş: Ernsta fon İoanelli və Fon Saks. Bundan başqa on yük daşıyanda onlarla dağa qalxmış. Ernst İoanelli ilk dəfə zirvənin hündürlüyün hesablamış. Daha çətin və təhlükəli Birgkarhaus (großer Parkplatz) marşrutudur. Bunun üçün xüsusi fiziki hazırlıq tələb edir. Qışda Kogeldən keçən marşrut hissəsində Şərqi Alpların ən uzun xizək sürmə yamacı fəaliyyət göstərir. 2941 metr yüksəklikdə avstriyanın Matrashaus turist klubunun evi yerləşir. Bu ərazidə həmçinin deltaplanerzm və paraplanerizm üçün meydança yerləşir.

Faydalı qazıntıları
-------------------

Dağ ətəklərində neolit dövründən 1977-ci illərə qədər mis çıxarılmış. Bundan başqa ərazidə keçən əsrin 60-cı illərinə qədər dəmir filizi yataqları fəaliyyət göstərmiş.

İstinadlar
----------

1. ↑  Precht, 1989
2. ↑  Fisher et al. 2015
3. ↑  *Eduard Richter.* Die Erschliessung der Ostalpen Band 1. Verlag des Deutschen und Oesterreichischen Alpenvereins. 1893. 269. 2014-07-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-04.

Ədəbiyyat
---------

* Albert Precht. Alpenvereinsführer Hochkönig. — München: Bergverlag Rother, 1989. — ISBN 3-7633-1259-5.
* Fisher, A.; Seiser, B.; Stocker-Waldhuber, M.; Mitterer, C.; Abermann, J.Tracing glacier changes in Austria from the Little Ice Age to the present using a lidar-based high-resolution glacier inventory in Austria. The Cryosphere. — 2015. — № 9. — С. 753–766. — DOI:10.5194/tc-9-753-2015
**Zəhra Mustafa qızı Şahtaxtinskaya** və ya **Zəhra xanım Mustafa bəy qızı Ağayeva** (17 noyabr 1895, Xankəndi, Şuşa qəzası – 16 sentyabr 1977, Bakı) — Azərbaycan zooloq, helmintoloqu. Biologiya elmləri doktoru (1953), professor (1954). Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi (1960). "Lenin Ordeni" laureatı.

Həyatı
------

Zəhra Şahtaxtinskaya 17 noyabr 1895-ci ildə Xankəndində anadan olub. Əmək fəaliyyətinə 1916-cı ildə qadın gimnaziyasında müəllimliklə başlamışdır. 1922-ci ildən Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda işləmiş, biologiya fakültəsinin dekanı olmuşdur. 1937-ci ildən zoologiya kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Tədqiqat sahəsi əsasən, Azərbaycanda yaşayan su və bataqlıq quşlarında parazitlik edən qurdlar olmuşdur.

Bir çox elmi əsərin, dərsliyin müəllifidir. 1977-ci ildə Bakıda vəfat edib.

Elmi əsərləri
-------------

* Onurğasızlar zoologiyası

* Təbiət tarixinin əsasları (1975)

* Zoologiya (1974)

Mükafatları
-----------

* Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi (1960)
* Lenin ordeni

Ailəsi
------

Onun həyatyoldaşı Nemət Şahtaxtınski Sankt Peterburqda təhsil almış və uzun müddət Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetində təhsil almışdır. Onların övladları olan Prof. Dr. Toğrul Şahtaxtinski də alim olmuş və neft kimyası sahəsində araşdırmalar aparmışdır.

Zəhra Şahtaxtinski Qarabağın məşhur bəy ailələrindən olan Ağayevlər nəslinin nümayəndəsi və Fərəc bəy Ağayevin qohumudur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Shahtakhti Charity Society.* "ŞAHTAXTİNSKAYA Zəhra". www.shahtaxti.com. 2014. 25 April 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 June 2022.
2. ↑  "ŞAHTAXTİNSKAYA Zəhra Mustafa qızı". 2017-04-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-06-19.
3. ↑  Zəhra Şahtaxtinskaya Mustafa qızı/[[Azerbaycan Sovet Ensiklopediyası], 1987, s. 489
4. ↑  *Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası.* "Toğrul Şahtaxtinski". science.gov.az. 2020. 16 January 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 June 2022.
5. ↑  "Görkəmli kimyaçılar". 2013-07-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-28.
6. ↑  *Çingizoğlu, Ənvər.* "Aghayevs". Soy. 9 (29). 2009: 17–24.
**Zəki Ruhulla oğlu Şükürov** (1 yanvar 1905, Ərdəbil – 1987, Bakı) — neftayıran, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1959).

Həyatı
------

Zəki Ruhulla oğlu Şükürov 1 yanvar 1905-ci ildə Cənubi Azərbaycanın Ərdəbil mahalının Mərəlli kəndində anadan olub.

Əmək fəaliyyətinə 1920-ci ildə başlamışdır. 1930-cu ildən Vanno Sturua ad. Neftayırma zavodunda operator köməkçisi, 1933-cü ildən operator, 1936-cı ildən baş operator, 1941-ci ildən qurğu rəisi, 1982-ci ildən operator vəzifəsində çalışmışdır. 1986-cı ildən pensiyadadır.

Azərbaycan Kommunist Partiyası 28 və 29-cu qurultaylarının nümayəndəsi olmuşdur. İki dəfə Lenin ordeni, Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni və medallarla təltif edilmişdir.

Şükürov haqqında sənədli film çəkilmişdir (1974).

Filmoqrafiya
------------

* Mənim həyatım (film, 1971)

İstinadlar
----------

1. ↑  "ŞÜKÜROV ZƏKİ RUHULLA OĞLU". 2021-06-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-10.

| ⛭SSRİ Sosialist Əməyi Qəhrəmanı |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • V  • Y  • Z **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** |  |