**Avropa 51** (it. Europa '51, oxunuşu: *euˈrɔpa tʃinkwanˈtuno*) — 1952-ci ildə İtalyan rejissoru Roberto Rossellini tərəfindən İtaliyada çəkilən ağır psixoloji dramatik janrında olan filmdir. Bu film digər xarici ölkələrdə müxtəlif adlarla tanınır.

İtalyan neorealizmi kino axınının başladıcısı və ən əhəmiyyətli xarakterlərdən biri olan Roberto Rossellininin idarə etdiyi filmin ssenarisini də yenə Rosselini öz hekayəsindən bir neçə insanla birlikdə uyğunlaşdırıb yazmışdır. Film heyətlərinin 10-nun içində Federiko Fellini də vardır. Rosselini ayrıca Karlo Ponti və Dino de Laurentislə birlikdə filmin prodüserliyini də öz öhdəliyinə götürmüşdür.

Filmdə çəkilən İnqrid Berqman, Aleksander Noks, Ettore Cannini, Cülyetta Mazina (Federiko Fellininin arvadı) və Tereza Pellatininin oynadıqları ağ-qara filmin görünüşlərini məşhur italyan rejissoru Aldo Tonti çəkmişdir. Filmin xüsusi musiqisi isə bəstəkar, eyni zamanda rejissorun qardaşı olan Renzo Rosselliniyə aiddir (Roberto Rossellininin oğlunun adı da qardaşınınkı kimi Renzodur və kinoda prodüser olaraq çalışır).

Filmin çəkilişi zamanı İnqrid Berqman və Roberto Rossellini evli idilər. Hər ikisi də öz başlarına kino dünyasının bir nəhəng sənətçisi olmalarına baxmayaraq birlikdə etdikləri filmlər tamaşaçı tərəfindən çox aydın olmadı və maraqsızlıqla qarşılandı. Rossellininin karyerasında "Berqman Dövrü" olaraq adlandırılan bu talesiz ikinci dövrünə aid çox az film diqqətə dəyər tapmışdır. "Avropa 51" filmi də bu qaranlıq dövrün diqqət çəkən əhəmiyyətli filmlərindən biridir.

Filmdə, oğlunun intihar edərək ölməsindən sonra həyatı alt-üst olan Roma kübar cəmiyyətindən bir qadının (İrenin) həyatına məna qazandırma səyi nəticəsində solçu bir yaxınının təklifiylə Romanın kasıb səmtlərindəki sağlamlıqsız insanlarla yaxından maraqlanmağa başlaması, bunun nəticəsində Burjuaziya tərəfdarları tərəfindən təzyiqə məruz qalması və nəhayət, daş ürəkli anlayışsız əri tərəfindən psixiatrik xəstəxanaya bağlatdırılmaq istənməsi izah edilməkdədir.

28 avqust 1952-ci ildə ilk nümayişiminin edildiyi İtaliyanın ən qədim festivalı olan Venesiya Kino Festivalında Qızıl Şir mükafatına namizəd göstərilən "Avropa 51" filmi, bu festivalda "Beynəlxalq Mükafat"a layiq görülmüşdür. "Avropa 51" filmi Roberto Rossellininin ən yaxşı dramatik filmlərindən biridir.

Seçilmiş sitatlar
-----------------

* Geri dön, Berqman! Kinofilm hərəkəti dünyada hadisəni və icrasını uzun dörd ildir ki, gözləmişdir! (it. Torna Berqman! L'evento e le prestazioni nel mondo del cinema ha aspettato per quattro lunghi anni!)
* Bəlkə o ərini, öz evini itirib? — Onun cavabı heyrətləndirəcəkdir! (it. Avrebbe perso il marito, la sua casa? — La sua risposta vi stordire!)

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***

1951-ci il, Roma şəhəri. Artıq İkinci dünya müharibəsi başa çatmışdır. Bu müharibənin fəlakətlərini qucaqlamağa çalışan, iqtisadi və ictimai cəhətdən dərin problemlərlə boğuşan İtaliyanın paytaxtı Romada yaşayan Amerikalı əsilli bir qadın olan İren Qirard (İnqrid Berqman) və iş adamı əri Corc (Aleksander Noks) Roma kübar cəmiyyətindən dostlarına və yoldaşlarına evlərində yeməkli bir dəvət verməkdədirlər.

Eqaist bir qadın olan İren bu cür ictimai fəaliyyətlərdən vaxt tapıb yeniyetmə uşaqları Mişel (Sandro Françina) ilə çox maraqlana bilməz, hətta onu çoxca laqeydlik edər. Əri Corc isə ondan daha da maraqsızdır. Özüylə maraqlanılmasını təmin etmək üçün davamlı səy göstərən kiçik Mişel heç cür axtardığı şəfqəti tapa bilməz. Həmin gecə dəvət əsnasında otağına göndərildiyində bir az da maraq üzərinə çəkə bilmək üçün özünü nərdivan boşluğundan aşağıya təyin atır və ağır yaralanır.

Qaldırıldığı xəstəxanada narkozun təsiriylə həkimlərə özünü öldürmək istədiyini söyləmişdir. Bunun bir qəza deyil də intihar cəhdi olduğunu öyrənməsi İreneni dərindən yaralayır və həyat tərzini dəyişdirməyə vadar edir. Ancaq o gecə yeganə uşaqları Mişel xəstəxanada ölür.

Bir müddət heç bir nahar etməyən İren, sol fikirli bir aydın olan jurnalist əmi oğlunu Andreanın (Ettore Giannini) təklifiylə Romanın kənar səmtlərində yaşayan ictimai haqqlarından məhrum qalmış kasıb insanların problemləriylə yaxından maraqlanmağa başlayır. Zamanının böyük qisimini bu köməyə möhtac insanlarla keçirir. Həyatına bir məna qazandırmaq səyi ilə və yaxşı niyyətlə başladığı bu xeyr işləri həm soyuq, həm də maddiyyətçi bir insan olan əri tərəfindən xoş qarşılanmır. Hətta Corc arvadı və Andrea arasında bir əlaqə olduğunu düşünərək qısqanclıq böhranına tutulur.

Yeganə uşağının ölümündən özünü məsul tutan və özünü əsla bağışlamayan İrenin isə dünyagörüşü dəyişmişdir. Çox uşaqlı kasıb Puqlisi ailəsinin xəstəxanadakı uşaqlarının dərman pullarını ödəyərək onun sağlamlığına qovuşmasına köməkçi olur. Ardından da gecəqonduda oturan 6 uşaqlı subay ana Passerotto (Cülyetta Mazina), sonra vərəmli bir fahişə (Tereza Pellati) və bir bank oğrusuyla dost our.

İren Bank oğrusunun qaçmasına yardım göstərir. Buna görə İren, az qala bu müqəddəs missiyasını yerinə yetirərkən həm əri, həm də köhnə Burjuaziya tərəfdarları tərəfindən təzyiqə məruz qalır. Burjuaziya tərəfdarları İrenin dinə inanmadığını və kommunist olmadığını bildirir. Onun havalandığına qərara gələn vicdansız əri onu psixiatrik xəstəxanaya göndərməyə qərar verir. Heç bir günahı olmayan, uşağını itirən və kasıblara yardım göstərən İren psixiatrik xəstəxanaya göndərilir. İren psixiatrik xəstəxanaya göndərildikdən sonra əri Corc onu görməyə gəlir. Görüşdükdən sonra İrendən ayrılır. İren psixiatrik xəstəxanadan küçəyə baxdıqda görür ki, kömək göstərdiyi insanlar onun dəli olmadığını söyləyərək, ağlamağa başlayırlar.Onların arasında az yaşlı uşaqlarda var idi. İren, onlara xoş bir təbəssümlə gülümsənməyə başlayır.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

Rollarda
--------

| **Aktyor/aktrisa** | **Personaj** | **Qeydlər** |
| --- | --- | --- |
| İnqrid Berqman | İren | Filmin əsas personajıdır |
| Aleksander Noks | Corc | İrenin əridir |
| Cülyetta Mazina | Passerotto | İrenin yardım göstərdiyi qadınlardan biridir |
| Ettore Cannini | Andrea Kasatti |  |
| Tereza Pellati | İnes |  |
| Marsella Rovena | Cənab Puqlisi |  |
| Tina Perna | Kesira |  |
| Sandro Françina | Mişel Qirard | İrenin oğludur |
| Qiansarlo Viqorelli | Hakim |  |
| Mariya Zanoli | Xanım Qalli |  |
| Silvana Veronese | Xanım Puqlisi |  |
| Alfred Braun | Cənab Qalli |  |
| Antonio Pietranceli | Psixoloq |  |

Filmin ssenarisi
----------------

"Avropa 51" filminin ssenarisi Roberto Rossellini tərəfindən 1950-ci ildə Müqəddəs Fransiskonun gülləri filminin çəkilişi bitdikdən sonra hazırlanmışdır. Rejissor filmin ssenariyasını İnqrid Berqmana Yeni ildə bir hədiyyə kimi təqdim etmişdir. İnqrid Berqman bu hadisəni belə xatırlayırdı: "Roberto Rossellini mənə deyir: Görəsən Müqəddəs Assizli Fransisko bu gün geri qayıtsaydı, biz nə edərdik?" Bu cümlədən sonra biz gülməyə başladıq. Roberto Rossellini deyir: "Mən Müqəddəs Assizli Fransisko haqqında danışmağa hazırlaşıram. Yəni, bir qadın varlı kişidən, varlı həyatından, bütün dostlarından imtina edir ki, kasıblara yardım göstərsin."

RollardaAleksander Noks (Rol:Corc)

Maraqlı faktlar
---------------

* "Avropa 51" filminin bəstəkarı Roberto Rossellininin qardaşı Renzo Rossellinidir.
* İnqrid Berqman "Avropa 51" filminin çəkilişi zamanı Roberto Rossellinidən hamilə olmuşdur. Aktrisa bu haqda "Mənim həyatım" avtobioqrafiyasında dərc etmişdir.
* "Avropa 51" filmi satışa çıxan zaman İnqrid Berqman və Roberto Rossellininin arasındakı münasibət pisləşməyə başlayır. İnqrid Berqman qızını həyat yoldaşına verərək, Rossellininin həyatını tərk edir.

Digər dillərdə
--------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Ölkə** | **Dil** | **Adı** |
| Azərbaycan Azərbaycan | Azərbaycan dili | Avropa 51 |
| ABŞ ABŞ | İngilis dili | Greatest Love |
| Almaniya Almaniya | Alman dili | Europa 51 |
| Avstriya Avstriya | Alman dili | Mutterschicksal (alternativ ad) |
| Argentina Argentina | İspan dili | Su gran amor — Europa '51 |
| Böyük Britaniya Böyük Britaniya | İngilis dili | No Greater Love |
| Fransa Fransa | Fransız dili | Europe 51 |
| Niderland Niderland | Holland dili | Europa '51 |
| İtaliya İtaliya | İtalyan dili | Europa '51 |
| İsveç İsveç | İsveç dili | Den stora kärleken |
| Belçika Almaniya | Holland dili | Europa 51 |
| Rusiya Rusiya | Rus dili | Европа 51 |
| Türkiyə Türkiyə | Türk dili | Avrupa '51 |
| Portuqaliya Portuqaliya | Portuqal dili | Europe 51 |
| İspaniya İspaniya | İspan dili | Europa '51 |
| Yunanıstan Yunanıstan | Yunan dili | Europe 51 |
| Macarıstan Macarıstan | Macar dili | Európa '51 |

Ölkələrdə çıxış tarixi
----------------------

|  |  |
| --- | --- |
| **Ölkə** | **Çıxış tarixi** |
| ABŞ ABŞ | 11 yanvar 1954 (Nyu-York) |
| ABŞ ABŞ | 3 noyabr 1954 |
| Fransa Fransa | 15 aprel 1953 |
| Fransa Fransa | 19 iyun 1953 (Paris) |
| Almaniya AFR | 2 oktyabr 1953 |
| İtaliya İtaliya | 28 avqust 1952 (Venesiya Kino Festivalı) |
| İtaliya İtaliya | 4 dekabr 1952 |
| Türkiyə Türkiyə | mart 1954 |
| Danimarka Danimarka | 1 noyabr 1954 |
| İsveç İsveç | 4 yanvar 1954 |
| Portuqaliya Portuqaliya | 22 dekabr 1953 |

Mükafatlar və Nominasiyalar
---------------------------

| İl | Nominasiya | Layiq görülüb |
| --- | --- | --- |
| 1952 | Qızıl Şir | Roberto Rossellini |

| İl | Mükafat | Layiq görülüb |
| --- | --- | --- |
| 1953 | Gümüş Lenti (Milli mükafat) | İnqrid Berqman (Ən yaxşı xarici aktrisa) |
| 1952 | Gümüş Lenti (Milli mükafat) | Roberto Rossellini |

İstinadlar
----------

1. ↑  Avropa 51 filminin yazıçısı Roberto Rossellini Arxivləşdirilib 2022-08-17 at the Wayback Machine Yoxlanılıb: 17 sentyabr 2014
2. ↑  Avropa 51 filminin iştirakçıları Arxivləşdirilib 2016-06-01 at the Wayback Machine Yoxlanılıb: 17 sentyabr 2014
3. ↑  Avropa 51 filminin xarici ölkələrdə çıxış tarixi Arxivləşdirilib 2015-02-12 at the Wayback Machine Yoxlanılıb: 17 sentyabr 2014
4. ↑  Avropa 51 filminin ssenaristləri Arxivləşdirilib 2015-02-12 at the Wayback Machine Yoxlanılıb: 17 sentyabr 2014
5. ↑  Avropa 51 filmi Allmovie.com saytında Arxivləşdirilib 2022-06-04 at the Wayback Machine Yoxlanılıb: 17 sentyabr 2014
6. ↑  Dorsay, Atilla (1995). 100 Yılın 100 Yönetmeni. Remzi Kitabevi. ss. sayfa 219. Türkçe isim için referans
7. ↑  Avropa 51 filminin mükafatları Arxivləşdirilib 2015-02-12 at the Wayback Machine Yoxlanılıb: 17 sentyabr 2014

Xarici keçidlər
---------------


Vikisitatda ***Avropa 51 (film, 1952)*** ilə əlaqədar sitatlar var.

* *Avropa 51* — Internet Movie Database saytında.

* Avropa 51 Allmovie.com
* Avropa 51 Allrovi.com[*ölü keçid*]
* Avropa 51 TCM Movie Database
* Avropa 51 Afisha.ru
* Avropa 51 Kinopoisk.ru

| ⛭Roberto Rossellininin filmləri |
| --- |
| 1930-cu illər | Dafne (1936) • Canlı Tereza (1939) |
| 1940-cı illər | Roma - açıq şəhər (1945) • Payza (1946) • Məhəbbət (1948) • Almaniya - sıfır ili (1948) |
| 1950-ci illər | Stromboli (1950) • Müqəddəs Fransiskonun gülləri (1950) • Avropa 51 (1952) • Azadlıq haradadır? (1954) • Hindistan (1959) • General Della Rovere (1959) |
| 1960-cı illər | Qaribaldi (1961) • Vanina Vanini (1961) • Benito Mussolini (1962) |
| 1970-ci illər | Mikelancelonun konserti (1974) • Dünya əhalisi (1974) |