recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Süleyman Paşa oğlu Nəcəfov** (6 avqust 1948 – 9 may 2012) — aktyor, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2007).

Həyatı
------

Süleyman Paşa oğlu Nəcəfov 1948-ci ildə anadan olub.

S.Nəcəfov 1966-cı ildə Xoreoqrafiya Texnikumunu bitirmişdir. 1972-ci ildən o, Ermənistan Dövlət Rəqs Ansamblında rəqqas (solist) kimi fəaliyyət göstərmişdir.

1976-cı ildən S.Nəcəfov C.Cabbarlı adına İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrında aktyor vəzifəsində işləyir. Onun bu teatrın səhnəsində yaratdığı Çingiz bəy (H.Cavid,"Maral"), Cena (G.Xuqayev, "Mənim qaynanam"), Oğru (M.B.Marinye,"Oğru"), Ziya Çalaqçı (Əziz Nesin, "Toros canavarı"), Ağamehdi (R.İbrahimbəyov, "Qum üstündə ev"), Tamada (Əli Əmirli, "Müqəddəs Valentin günü"), Kərəməli (Hidayət, "Məhəbbət yaşayır hələ"), Məmiş (Hidayət, "Məni qınamayın"), Səlim, (C.Cabbarlı, "Aydın"), Süleyman, Rza bəy (Ü.Hacıbəyov, "Arşın mal alan", "O olmasın, bu olsun"), Dərviş (M.F.Axundov, "Müsyö Jordan və Məstəli şah"), Təlxək (U.Şekspir, "Axırı xeyir olsun") kimi müxtəlif janrlı obrazlar aktyorun geniş yaradıcılıq diapazonuna malik olduğunu bildirir.

2000-ci ildə S.Nəcəfov Əməkdar Artist, daha sonra Xalq artisti fəxri adlarına layiq görülmüşdür. 9 may 2012-ci ildə uzun sürən xəstəlikdən sonra vəfat etmişdir. Novxanı qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

Ailəsi
------

Həyat yoldaşı və iki uşağı İrəvanda ermənilər tərəfindən öldürülən Süleyman Nəcəfov qoca anası ilə tək qalırdı. Evləri olmadığı üçün anası Qocalar evində, özü isə teatrın zirzəmisində yaşamışdır.

Filmoqrafiya
------------

1. Salur Qazanın evi talandığı boy (film, 2001)
2. Oyun (film, 2003)
3. Biz qayıdacağıq (film, 2007)
4. Cavid ömrü (film, 2007)
5. Buta (film, 2011)
6. Mən evə qayıdıram (film, 2014)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Xalq artisti vəfat edib. **gunxeber.com** saytı[*ölü keçid*]
**Karlos Mins** (*port.* Carlos Minc; 12 iyul 1951 Rio-de-Janeyro Braziliya) — braziliyalı coğrafiyaçı və siyasi xadim, Luisa İnasiu da Silvanın kabinetində Ətraf Müit Naziri. İşçilər Partiyasının üzvü və Braziliya Yaşıl Partiyasının təşkil edənlərdən biri.

Karlos Mins Rio-de-Janeyro Dövlət Universitetində təhsil almışdır. Ancaq 1969-cu ildə ölkədə baş vermiş hərbi çevriliş zamanı həbs edilmiş və ölkədən çıxarılmışdır. 1979-cu ildə Lissabon Texniki Universitetini bitirmişdir. 1979 ildə amnistiya almış və ölkəyə gəlməsinə icazə verilmişdir. 1984-cü ildə Paris Universitetində alimlim dərəcəsi almışdır. 
14 may 2008-cü ildə Karlos Mins ölkənin Ətraf Müit Naziri təyin edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Planalto confirma Carlos Minc como novo ministro do Meio Ambiente" (portuqal). 2022-07-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-05-25.
2. ↑  "Amazon 'needs economic chances'". BBC News. May 15, 2008. 2021-02-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-05-25.

Mənbə
-----

* Karlos Mins
**Rotterdam limanı** – Avropada ən böyük limanlardan biridir, Rotterdamda, Cənubi Hollandiya, niderlandlıların şəhərində yerləşir. 1962–ci ildən 2004–cü ilə kimi dünyanın ən çox istifadə edilən limanlarından biri idi. Lakin hazırda bu limanla müqayisədə daha çox Sinqapur və Şanxayın istifadə etdiyi yol işlədilir. 2004–cü ildə Rotterdam dünyada konteynerlərin emal edilməsinə görə yeddinci yer tuturdu.

105 kv.km ərazini əhatə edən Rotterdam limanı hazırda 40 km məsafəyə qədər uzadılmışdır. Bu şəhər limanının mərkəz tarixi hissəsini də təşkil edir. Daxilində Delfshaven, Maashaven, Rijnhaven, Feijnood komplekslərinı də birləşdirir. Limanın ətrafında Nieuw-Mathenesse, Waalhaven, Vondelingenplaat, Eemhaven, Botlek, Europoort, liman boyunca isə Calandkanaal, Nieuwe Waterweg və Scheur (Мааса Nieuwe aid son iki hissədir) yerləşir. Şimal dənizinin kənarında layihələşdirilən və Maasvlakte vilayətində yenidən bərpa edilən yerlər də olduqca çoxdur.

XX yüz illiyin birinci yarısında limanın mərkəzi qərbdən şimala doğru köçülürməyə başlanıldı. Nieuwe Waterweg Rotterdamdan Şimal dənizinə qədər qazıldı, çünki reyn və Mez arasında kanal yaratmaq fikrinə düşdülər. Nieuwe Waterweg 1872–ci ildə tam hazır oldu və kanalın sahilində ediləcək bütün işlər buraya köçülürdü.

Rotterdam limanının ərazisi Europoort – un apardığı tikintinin köməyi ilə tamamilə genişləndirildi.
Bütün bu tikinti işlərinin aparılması üçün siyasi mənada qərar 2004–cü ildə verildi və ikinci Maasvlakte – nin ərzasisi boyunca aparılması gözlənilirdi. Lakin 2005–ci ildə irəli sürülən layihələrin heç biri öz təsdiqini tapmadı, çünki bunların heç birinin ekoloji problemlərin qarşısını ala bilmirdi. Nəhayət 10 oktyabr 2006–cı ildə qərar qəbul edildi və tikinti işlərinin 2008–ci ildə başlanılmasına icazə verildi. İlk lövbərin isə 2013–cü ildə salınması gözlənilir. 
Bunların arasında ən vacibi Rotterdam limanının neft kimyasına aid olan istehsalların daşınmasında iştirak etməsidir. Ümumiyyətlə bu liman dünya ölkələri və xüsusən də Avropa ölkələri arasında malların daşınması baxımdan əvəzedilməz rol oynayır. 2000–ci ildən burdan Almaniyaya müxtəlif malların dəmir yolu ilə daşınmasına icazə verilirdi, 2007–ci ildə isə bu dəmiryolunun Hollandiyaya olan istiqaməti açıldı. Neftin təmizlənməsi üçün nəzərdə tutulmuş zavodların əksəriyyəti şəhərdən qərbdə yerləşir. Mez və Reyn çayları daxili rayonların arasında da çatdırlma üzrə mühüm rol oynayır.

Mənbə
-----

* Rotterdam limanı

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Rotterdam limanı*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Port of Rotterdam
* Rotterdam Limanı Məlumatları Arxivləşdirilib 2009-07-21 at the Wayback Machine
**Roz Kristian Osuka Raponda** (*fr.* Rose Christiane Ossouka Raponda; 1964, Librevil) — 16 iyul 2020-ci ildən etibarən Qabon Baş naziri olaraq çalışan və ölkənin ilk qadın Baş naziri olan qabonlu siyasətçi.

Həyatı
------

Raponda 1964-cü ildə Librevil şəhərində anadan olub. Raponda Mponqe xalqındandır. Raponda Qabon İqtisadiyyat və Maliyyə İnstitutundan iqtisadiyyat və dövlət maliyyəsi dərəcəsi alıb.

Fəaliyyəti
----------

Raponda Qabon İqtisadiyyat baş direktoru və Mənzil Bankının baş direktor müavini olaraq çalışıb. 2012-ci ilin fevral ayından 2014-cü ilin yanvar ayına qədər Büdcə və İctimai Maliyyə Naziri olaraq çalışdı. Raponda hakim Qabon Demokrat Partiyasını təmsil edərək 26 yanvar 2014-cü ildə paytaxt Librevilə bələdiyyə sədri seçildi. 1956-cı ildən bu vəzifəni tutan ilk qadın oldu və 2019-cu ilə qədər bu postda çalışdı. Eyni zamanda Afrika Birləşmiş Şəhərləri və Yerli Hökumətlərinin sədri oldu.

12 fevral 2019-cu ildə 2019-cu ilin yanvar ayında baş verən uğursuz dövlət çevrilişindən sonra Prezident Əli Bonqo Ondimba tərəfindən Qabon Müdafiə Naziri təyin edildi. Raponda 2016-cı ildən bu vəzifəni tutan Bonqo ailəsinin üzvü Etyen Massar Kabinda Makaqanın yerinə keçdi. 16 iyul 2020-ci ildə sələfi Julyen Nkoqe Bekale istefa verdikdən sonra Qabon Baş naziri təyin edildi. Ölkəsində bu vəzifəni tutan ilk qadındır. Onun təyin edilməsi uğursuz çevrilişdən sonra Ondimbanın dördüncü kabinet dəyişikliyidir. Onun təyinatı COVID-19 pandemiyası və ölkənin əsas qaynaqlarından biri olan neft qiymətlərinin düşməsi səbəbindən ikili sağlamlıq və iqtisadi böhranlarla xarakterizə olundu.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-07-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-11.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-07-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-11.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-07-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-11.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-09-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-11.

Xarici keçidlər
---------------
Rus ordusunda rotmistr, 1914
Zirehli donanmada rotmistr, 1886
Polşada rotmistr, 1792
**Rotmistr** — çar ordusunda rütbə

Rusiya
------

XVII əsrdə rus ordusunda rotmistrlər yeni sistemin sipərlərində çıxdı. Rusiya imperiyasında rotmistr - yüksək vəzifəli zabitdir. 1730-1731-ci illərdə alman modeli əsasında ağır süvari yaradıldı, rotmistrin ortaya çıxması ilə yeni sıralar da meydana çıxdı. Rotmistr bəzən don kazakı ordusunun hərbi atamanında idi. 1798-1800-ci illərdə kazak məmurlarının xüsusi adları ordunun zabitlərinə əvvəlki adlarını saxlayaraq ordunun sıralarına bərabər idi. Beləliklə, rotmistr sərkərdə ilə bərabər idi. 1884-cü ildən etibarən rotmistr cədvəldə VIII sinifə yüksəlir.

Polşa ordusu
------------

**Rotmistr** - XV-dən XX əsrə qədər Polşada hərbi rütbə. Ilk növbədə rotmistr piyada və atçılıq birləşmələrinə başçılıq etdi. Sonra rotmistr komandir adlandırıldı və bu forma 1947-ci ilə qədər davam etdi.

Almaniya və Avstriya ordusu
---------------------------

Almaniya və Avstriya-Macarıstanda rotmistr kapitan rütbəsinə uyğun gəldi. Birinci Dünya müharibəsində rotmistr komandaya və bəzən bir alay komandirinə əmr etdi. Rotmistr 1945-1978-ci illərdə Avstriyada kapitan jandarma və polis rütbəsidir.

Digər ordularda
---------------

* Norveç ordusunda rotmistr var.
* Isveç ordusunda rotmistr var.
* Rotmistr çexiya ordusundada var.
* Danimarkada 1951-ci ilə kimi rotmistr olub.

Məşhur rotmistrlər
------------------

* Platon Voyeykov
* Yozef Qabcik
* Roman Zarudniy
* Kernozickiy
* Vladimir Littauer
* İvan Mazepa
* Votold Pilecki
* Yan Sobeskiy
* Manfred Fon Rixtqofen

Həmçinin bax
------------

* Hərbi rütbə

Mənbə
-----

1. 
2. 
3.
*ʾĀyat əl-Kursī*  qiraəti İmamın Əbdül-Rəhman Əl-Sudais

|  |
| --- |
|  |
| İslamda iman |
| 
* Allah
* Allahın varlığı və təkliyi
* Mələklər
* Müqəddəs kitablar
* Məhəmməd peyğəmbər və
* digər peyğəmbərlər
* İmamət
* Axirət
* Kəlimeyi-şəhadət

 |
| Firuiddin |
| 
* Namaz qılmaq
* Zəkat vermək
* Xüms vermək
* Oruc tutmaq
* Həccə getmək

 |
| İslamda xüsusi günlər |
| 
* Besət bayramı
* Ramazan bayramı
* Qurban bayramı
* Qədiri-Xum bayramı

 |
| Quran |
| 
* Sünnə ·  Hədis
* Təsəvvüf ·  Fiqh
* Kəlam ·  Şəriət

 |
| İslam tarixi |
| 
* Əhli-Beyt
* Səhabə
* Şiəlik
* Sünnilik
* Xaricilik
* Dörd xəlifə
* İmamət
* Məhəmməd

 |
| Portal     Kateqoriya     Vikilüğət     Vikisitat     Vikimənbə     Vikixəbər     Commons |

**Ayətul-kursi** - Bəqərə surəsinin 255-ci ayəsi.

Ərəb dilində
------------

 

أَللّٰهُ لَا إِلٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلْحَيُّ ٱلْقَيُّومُ
----
 لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ
----
 لَهُ مَا فِي ٱلسَّمَوَاتِ وَمَا فِي ٱلْأَرْضِ
----
 مَنْ ذَا ٱلَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ
----
 يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ 
----
وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ
----
 وَسِعَ كُرْسِيُهُ ٱلسَّمَوَاتِ وَٱلْأَرْضَ 
----
وَلَا يَؤُدُهُ حِفْظُهُمَا وَهُوَ ٱلْعَلِيُّ ٱلْعَظِيمُ

Tərcüməsi
---------

Allahdan başqa heç bir tanrı yoxdur. (Zatı və kamal sifətləri ilə hər şeyə qadir olub bütün kainatı yaradan və idarə edən, bəndələrini dolandıran və onların işlərini yoluna qoyan) əbədi, əzəli varlıq Odur. O nə mürgü, nə də yuxu bilər. Göylərdə və yerdə nə varsa (hamısı) Onundur. Allahın izni olmadan (qiyamətdə) Onun yanında (hüzurunda) kim şəfaət (bu və ya digər şəxsin günahlarının bağışlanmasını xahiş) edə bilər? O, bütün yaranmışların keçmişini və gələcəyini (bütün olmuş və olacaq şeyləri) bilir. Onlar (yaranmışlar) Allahın elmindən Onun Özünün istədiyindən başqa heç bir şey qavraya bilməzlər. Onun kürsüsü (elmi, qüdrət və səltənəti) göyləri və yeri əhatə etmişdir. Bunları mühafizə etmək Onun üçün heç də çətin deyildir. Ən uca, ən böyük varlıq da Odur!

Ayətul-kursi ilə bağlı tövsiyələr
---------------------------------

Bəzi alimlər Ayətul-kursini oxuyarkən Bəqərə surəsi 256-257-ci ayələrini də onunla birlikdə oxunmasını tövsiyə etmişlər.

Dində məcburiyyət (zorakılıq) yoxdur. Artıq doğruluq (iman) azğınlıqdan (küfrdən) ayırd edildi. Hər kəs Taqutu (Şeytanı və ya bütləri) inkar edib Allaha iman gətirsə, o, artıq (qırılmaq bilməyən) ən möhkəm bir ipdən (dəstəkdən) yapışmış olur. Allah (hər şeyi olduğu kimi) eşidəndir, biləndir! Allah (Ona) iman gətirənlərin dostudur, onları zülmətdən çıxarıb işığa tərəf yönəldər. Kafirlərin dostu isə Tağutdur (şeytanlardır). Onları (kafirləri) nurdan ayırıb zülmətə salarlar. Onlar cəhənnəmlikdirlər və orada həmişəlik qalacaqlar! (Bəqərə surəsi, 256-257)
**Yuxarı Əylis körpüsü** — Ordubad rayonunun Yuxarı Əylis kəndindəki 4 körpü.

Yuxarı Əylis körpüsü I
----------------------

Yuxarı Əylis körpüsü I
Ordubad rayonunun Yuxarı Əylis kəndində tarix-memarlıq abidəsi. Körpünün qalıqları kəndin içərisindən keçən Əylis çayının içərisindədir. Körpünün yalnız bir aşırımının qalıqları qalmışdır. Dayaq sütunu və tağın bir qismi qaya daşlarındandır. Əhəng məhlulu istifadə olunmaqla inşa edilmişdir. Xalq arasında Şah Abbas körpüsü adlanır. 16 əsrə aiddir.

Yuxarı Əylis körpüsü II
-----------------------

Yuxarı Əylis körpüsü II
Ordubad rayonunun Yuxarı Əylis kəndində Əylisçay üzərində tarix-memarlıq abidəsi. Orta əsr Əylis bazarına yaxın olduğu və gələn ticarət karvanları bu körpüdən bazara daxil olduğu üçün bəzən "Bazar körpüsü" də adlandırılır. Körpünün yerləşdiyi Qarabağ məhəlləsi Zəngəzur mahalından qaçıb bura gələnlərin adı ilə adlanıb. Bundan yuxarı Xoşkeçin məhəlləsi yerləşir ki, bu məhəllənin adı da "Körpüdən xoş keçin" arzusundan yaranmışdır. Hazırda təhrif olunaraq "Xoşkeşin" və ya "İşkeşin" şəklində işlədilir. Ağ rəngli dağ daşından inşa olunub. Orta əsrlərdə Ordubad, Əndəmic, Əylis istiqamətində hərəkət edən ticarət karvanları bu körpüdən keçərək Əylis bazarına daxil olurmuş. Burada dincələn və alver edən tacirlər Vənənd istiqamətində irəliləyərək yollarına davam edər, orta əsrlərdə Vənəndçayın üzərində salınan, ancaq indiyədək elmə bəlli olmayan Vələver kəndi ilə Başkəndi birləşdirən körpüdən keçərək qərbə doğru gedərmişlər.

Yuxarı Əylis körpüsü III
------------------------

Yuxarı Əylis körpüsü III
Ordubad rayonunun Yuxarı Əylis kəndində tarix-memarlıq abidəsi. Körpü kəndin içərisindəki dərənin üzərindən keçmək üçün inşa olunmuşdur. Birtağlıdır. Uzunluğu 9 m, eni 3,2 m, hündürlüyü 9 m-dir. Tağın kənarları yonulmuş daşlarla bəzədilmişdir. Memarlıq üslubu 18 əsr abidələri üçün xarakterikdir. Körpü 18-19 əsrlərə aid edilir.

Yuxarı Əylis körpüsü IV
-----------------------

Yuxarı Əylis körpüsü IV
Ordubad rayonunun Yuxarı Əylis kəndində tarix-memarlıq abidəsi. Əylis çayının qollarından birinin üzərində salınmışdır. Birtağlıdır. Memarlıq üslubu 18-19 əsr abidələri üçün xarakterikdir. Körpünün tağı kənarlarda yonulmuş daşlarla inşa edilərək əhəng məhlulu ilə bərkidilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan abidələri ensiklopediyası. Naxçıvan: 2008
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu məqalə **Təbriz küftəsi** haqqındadır. **Digər mənalar** üçün **Təbriz (dəqiqləşdirmə)** səhifəsinə baxın.* |

Təbriz küftəsi

Lazım olan ərzaqlar
-------------------

* 500 qr çəkilmiş ət (qoyun ya mal əti),
* 250 qr baş soğan,
* 125 qr ləpə (yarıya bölünmüş noxud),
* 125 qr düyü,
* 2 ədəd orta ölçülü kartof,
* 5 ədəd yumurta,
* 450 qram pomidor
* Göyərti – cəfəri, keşniş, şüyüd,
* Duz,
* İstiot,
* Sarıkök.

Hazırlanma qaydası
------------------

Təbriz küftəsi hazırlamaq üçün əvvəlcə əti soğanın bir hissəsi ilə birlikdə ətçəkən maşından keçirdib qarışdırın. Bundan sonra düyünü sarıköklə qarışdırın. Tam bişmədən, biraz yumşaldıqdan sonra ocaqdan götürün. Suyunu süzüb qiyməni əlavə edin. Noxudu bişirin. Bundan sonra kartofu da bişirin. Bişmiş kartofu yaxşıca əzib qiyməyə qatın. Üç ədəd yumurtanı da qiyməyə əlavə edərək qarışdırın. Yumurtalı qiyməyə duz, istiot əlavə edib qarışığı yaxşıca qarışdırın. Sonra qiyməli qarışığa kiçik – kiçik doğranmış qöyərtini də əlavə edin. Təbriz küftəsi hazırlanarkən əvvəlcədən qurudulmuş göyərti də istifadə etmək mümkündür. Ancaq qurudulmuş göyərti istifadə edilirsə, onları yumşalması üçün əvvəlcədən suda isladın və bu suyu süzün.

İki ədəd yumurta suda bərk bişirilir. Bu yumurtaların qabıqları soyulur və bunlar 4 hissəyə bölünür.

Qalan soğanı halqa şəklində doğrayın. Böyuk bir qazana bir az yağ əlavə edin və bu doğranmış soğanları bu yağda qızardın. Soğan halqaları bişib qızılı rən alana qədər bişirin. Bu bişmiş soğanların 2/3 hissəsini ayırın. Qalan soğanın içərisinə doğranıb qabığı təmizlənmiş 450 qram doğranmış pomidor töküb bişirməyə davam edin.

Pomidor bişərkən, qiyməni 4 – 5 hissəyə bölün. Yumru hala gətirib küftə hazırlayın. Adətən Təbriz küftəsi iri olmalıdırş Əllırinizdə qiyməyi girdələyib içini açıb dərinləşdirin. Küftələrin içərisində hazırladığınız oyuğa qızardılmış soğanı, bərk bişmiş yumurtanı, quru alçanı əlavə edin və qiyməni küftə halına gətirin. Hazır küftələri qazana düzün. Qalan qiyməni də eyni qaydada küftə hazırlayın. 

Qeyd: Küftənin içərisinə yumurta yerinə quru meyvə və qoz da qoymaq mümkündür. Bunun üçün adətən armud qurusu (armud qaxı), quru albalı qoymaq məqsədəuyğundur.

Soğana pomidor bişib qızarılan kimi, üzərinə qazana qaynar su əlavə edin. İstəyə görə qazana bir az turş təzə alça, kiçik – kiçik doğranmış yaşıl bibər də əlavə etmək mümkündür. Su qaynamağa başladıqdan sonra küftələri qaynayan suolan qazana əlavə edin. Qazanın qapağını örtün. Biraz qaynadıqdan sonra suyun içərisindəki küftə və bişmiş tərəvəzlər suyun üzünə çıxacaq. Bundan sonra da təbriz küftəsi təqribən 45 dəqiqə vam odda bişməlidir.

Süfrəyə veirilmə qaydası
------------------------

Küftə və bulyon süfrəyə ayrılıqda verilir. Xörəyin bulyonu şorba kimi, küftələr isə ikinci xörək kimi yeyilir.

Mənbə
-----

* Təbriz küftəsi

Həmçinin bax
------------

* Küftə
**Suğdak yürüşü** — Anadolu Səlcuqlu qüvvətləri tərəfindən Qara dənizin şimal sahillərinə təşkil edilən dəniz və quru yürüşüdür.

Haqqında
--------

Monqolların Qıpçak ölkəsini işğal etmələrindən (1223) sonra, Qara dəniz ticarət yolunun təhlükəsizliyi sarsıldı. Digər tərəfdən, Trabzon Rum imperiyasının hakimiyyəti altındakı Suğdakın rum hakimləri də cənubdan gələn tacirlərin hücumlara məruz qalmasına göz yumduqlarında, Anadolu ilə Krım arasında ticarətin həcmi xeyli dərəcədə azaldı.

Ticarət əlaqələri baxımından Qara dəniz yolunun açıq tutulmasına önəm verən Anadolu Səlcuqlu hökmdarı I Əlaəddin Keyqubad Sinopda qurdurduğu tərzanədə güclü donanma hazırlatdıqdan sonra Kastamonu uc bəyi əmir Hüsamətdin Çobana Sudak yürüşünə çıxmağı əmr etdi (1224) 20 min əsgər və yeni yaradılmış ilk Səlcuqlu donanması iilə Qara dənizə çıxan Hüsamətdin Çoban Krım sahillərinə çıxaraq, mühasirəyə aldığı Suğdakı rumlardan aldı. Rus-Qıpçaq birləşmiş ordusunun etdiyi hücumları da dəf edib, bütün bölgəni Anadolu Səlcuqlu dövlətinə birləşdirdi. Sudakı bölgənin mərkəzi edən Çoban şəhərə əsgərlər yerləşdirdikdən sonra geri döndü.

Səlcuqluların bölgədəki hakimiyyəti buraların 1239-cu ildə monqollar ətərfindən ələ keçirilməsinə qədər davam etdi. Monqollar, qıpçaqları dilləri və mədəniyyətləri ilə oxşarlıqlarına işarə edərək onları tərk etməyə inandırdıqdan sonra Alanları məğlub etdilər. Buna baxmayaraq, qıpçaqlar sonradan məğlub oldular. Xan Kötenin rəhbərliyi altında qıpçaqlar Kiyevin Böyük Knyazlığına (Ruteniyalılar) qaçdılar, burada qıpçaqların bir neçə evlilik əlaqəsi oldu, bunlardan biri də Qalisiyanın Köten'in kürəkəni Mstislav Mstislaviç idi.Rutenlilər və qıpçaqlar monqollara qarşı ittifaq qurdular və onları tapmaq üçün Dneprdə görüşdülər. Səkkiz günlük təqibdən sonra Kalka çayında görüşdülər (1223). Monqollar kimi at oxatan olan qıpçaqlar avangard və keşikçi kimi xidmət edirdilər. Çevrildiyi görünən monqollar, təpələrin arxasında və ətraflarını qəflətən meydana çıxdıqdan sonra Ruteniyan-Qıpçaq qüvvəsini tələyə saldılar. Qaçan qıpçaqlar yaxından təqib edildi və Rutenya düşərgəsi qətliam edildi. 

Köçəri qıpçaqlar 1236-cı ildə Volqanı keçəndə monqolların əsas hədəfləri idi. Məğlub olan qıpçaqlar əsasən monqol sıralarına girdilər, digərləri qərb tərəfə qaçdılar. Köten 40.000 ailəni Macarıstana apardı və burada King Bela IV xristianlaşma müqabilində onlara sığındı. Qaçqın Qıpçaklar Köten öldürüldükdən sonra Macarıstandan qaçdı.

Həmçinin bax
------------

* Monqollar

* Rum sultanlığı

* Səlcuqlar

* Qıpçaqlar

İstinadlar
----------

1. ↑  *Osman Turan.* Səlcuqlar dövründə Türkiyə. Ötüken Neşriya. səh. 266.
2. ↑  *Aytaç Bozkuyu.* Türk-İslam tarixi. səh. 41.
3. ↑  *Mustafa Tanrıverdi.* Tarih boyunca gümrükler. səh. 34.
**İvan Rutkoviç** (*ukr.* Іван Руткович; təq. 1650, Zoloçevsk rayonu[d], Lvov vilayəti – XVIII əsr) — əsasən Jolkva və Unevdə fəaliyyət göstərmiş ukraynalı ikona rəssamı. O, rəssamlıq və ağacişləmə üzrə Jolkva ikonoqrafiya məktəbinin qurucusu hesab olunur.

Yaradıcılığı
------------

Rutkoviçin bəzi işləri itmişdir, lakin digər ustalarla hazırladığı ikonostaslar da daxil olmaqla, bir çox yaxşı qorunub saxlanılmış ikonası mövcuddur. Volitsa Derevlianska (1680–82) və Voliya Visotskada (1688–89) yerləşən taxta kilsələrin ikonostasları, eləcə də, Jolkvadakı İsanın Doğulması Kilsəsinin böyük ikonostası (10,85 х 11,87 m) bu cür əsərlərinə nümunədir. Sonuncu qeyd olunan ikonostas Nova Skvariava ikonostası kimi tanınır və 1697–99-cu illərə aiddir, hazırda Lvov Milli Muzeyində saxlanılır. Həmin dövr üçün Ukrayna ikonostasları arasında şah əsər hesab olunur. 7 cərgə ikonadan ibarət olan əsər 2009-cu ildə bərpa edilərək ictimaiyyətə təqdim edilmişdir. Lvov Milli Muzeyində ayrı-ayrı ikonları da mühafizə olunur.

İvan Rutkoviçin bədii üslubu dini mövzuları müasir Avropa təsirləri ilə ifadə edən Ukrayna-Bizans ənənəsinə əsaslanır və daha realistik, eləcə də, sekulyar xüsusiyyətə malikdir.

Rutkoviç rəssamlıq və ağacişləmə üzrə Jolkva ikonaqrafiya məktəbinin ən görkəmli nümayəndəsi hesab olunur. İncəsənət tarixçilərinin fikrincə, o dövrdə yaranmış yeni ikonoqrafik qanunlar rəssama fərdi üslubunu ortaya çıxarmağa imkan vermişdir. Sudova Vışniya, Jolkva, Robotiçi, Volınsk regionu və digər yerlərdə çoxlu yerli məktəblər yaranmışdır.

Lvov və Jolkvada İvan Rutkoviçin adını daşıyan küçələr yerləşir.

İkonoqrafik işləri
------------------

* Müqəddəs Mikayıl, Müqəddəs Üçlük kilsəsi.Müqəddəs Mikayıl, Müqəddəs Üçlük kilsəsi.
* "Skvariava Nova" ikonostasları."Skvariava Nova" ikonostasları.
* Müqəddəs Mikayıl, "Skvariava Nova" ikonostasından, Lvov Milli Muzeyi.Müqəddəs Mikayıl, "Skvariava Nova" ikonostasından, Lvov Milli Muzeyi.
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Encyclopedia of Ukraine. Vol. IV Ph-Sr. Ed. Danylo Husar Struk. Toronto University Press, 1984, p. 480
2. ↑  The World Through the Eyes of Folk Artists. Ukrainian Folk Painting of the 13th–19th Centuries. Ed. V. Sventsitska, V. Otkovych. Kyiv: Mystetstvo, 1991, p. 31.

Xarici keçidlər
---------------

* Ukraynanın onlayn ensiklopediyası
* Roman Zilinko. İvan Rutkoviçin Zhovkvadan olan ikonostazı. Ukraynanın Dini İnformasiya Xidməti (ukrayna dilində)
* 2009-cu ildə İvan Rutkoviçin "Jolkva" ikonostasının sərgisi (ukrayna dilində)
**Xanbaba Tacir oğlu Bayramov** — Alim, texnika elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Politexnik İnstitutunun İnformatika və kompüter texnikası fakültəsinin dekanı (1989-1995), İnformatika və kompüter texnikası kafedrasının müdiri (1995-2001), əmək veteranı, 2000-ci ildən Lütvi-Zadə adına Beynəlxalq Müasir Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvüdür.

Həyatı və elmi fəaliyyəti
-------------------------

Xanbaba Bayramov 1928-ci ildə Qazax qəzasının Kəmərli kəndində anadan olmuşdur. 1947-ci ildə Kəmərli orta məktəbini bitirmişdir. 1949-cu ildə Qazax ikiillik müəllimlər institutunun fizika-riyaziyyat fakültəsini bitirmiş və 1949-1959-cu illərdə Tovuz rayonunun orta məktəblərində müəllim işləmişdir. 1951-1955-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunu (indiki Pedaqoji Universitet) bitirərək pedaqoji fəaliyyətini davam etdirmişdir.

1959-1964-cü illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutu nda oxumuş və kompüterlərin sistem və şəbəkələri üzrə mühəndis ixtisasını almışdır.

1965-ci ildən institutun İstehsal proseslərinin avtomatlaşdırılması və hesablama texnikası kafedrasında assistent, 1968-1977-ci illərdə həmin kafedranın baş müəllimi olmuşdur. 1977-1980-ci illərdə Elektron hesablama kafedrasının baş müəllimi, 1980-1990-cı illərdə isə həmin kafedranın dosenti vəzifəsində çalışmışdır.

1975-ci ildə Özbəkistanın Daşkənd şəhərində dissertasiya müdafiə edərək texnika elmləri namizədi elmi dərəcəsi almışdır.

1990-cı ildən Azərbaycan Politexnik İnstitutunun İnformatika və kompüter texnikası kafedrasının professoru olmuşdur. 1970-1989-cu illərdə Avtomatika və hesablama texnikası fakültəsinin dekan müavini, 1989-1995-ci illərdə isə fakültə dekanı olmuşdur. 1995-2001-ci illərdə İnformatika və kompüter texnikası kafedrasının müdiri vəzifəsində işləmişdir.

Hazırda həmin kafedranın professorudur.

Çoxsaylı elmi məqalələrin, üç dərs vəsaitinin müəllifidir.

Əmək veteranıdır. 2000-ci ildən Lütvi-Zadə adına Beynəlxalq Müasir Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvüdür.

2016-cı ildən təqaüddədir.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Salatın Əhmədli, Rövşən Babanlı. "Qazax mahalının alimləri" (ensiklopedik məlumat). "Günəş" nəşriyyatı. Bakı. 2017. 512 səh.
**Ayşə Soysal** (d. 24 iyun 1948, İstanbul, Türkiyə) — Professor, YÖK üzvü (2009-2013), Boğaziçi Universitetinin rektoru (2004-2008), Boğaziçi Universitetinin ilk qadın Ədəbiyyat Fakültəsinin dekanı və rektoru adlarını daşıyır.

Həyatı
------

Ayşə Soysal 24 iyun 1948-ci ildə İstanbulda dünyaya gəlib. 1967-ci ildə Arnavutköy Amerikan Qız Kollecini sinif birincisi olaraq bitirib. 1967-ci ildə Robert Kollecini, sonra isə Robert Kollecinin Ali Məktəbini müvəffəqiyyətlə bitirib. 1971-ci ildə universitetin fizika-riyaziyyat ixtisasından məzun oldu.

Ayşə Soysal 1976-cı ildə Boğaziçi Universitetinin riyaziyyat fakültəsində müəllim olaraq işə başladı. 1981-ci ildə dosent, 1991-ci ildə professor vəzifəsinə yüksəlib.

1992-ci ildə Boğaziçi Universitetinin Ədəbiyyat fakültəsinin ilk qadın dekanı seçilib.

Ayşe Soysal 19.09.2008 - 19.09.2012 tarixləri arasında TÜBİTAK Elm Heyətinin üzvü kimi də çalışmışdır.

Digər vəzifələri arasında 1993-2000-ci illəri arasında YUNESKO Türkiyə Milli Komissiyası İdarə Heyəti üzvlüyü, 2004-2006-cı illəri arasında Açıq Cəmiyyət İnstitutu Türkiyə Nümayəndəliyi Məsləhətləşmə Qurulu üzvlüyü, 2008-2014-cü illəri arasında Duke University Islamic Studies Center Board of Advisors üzvlüyü var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Yeni YÖK üyeleri Soysal ve Söylet Arxivləşdirilib 2009-07-19 at the Wayback Machine — 2009.
2. 1 2  "Prof. Dr. Ayşe Soysal" (az.). khas.edu.tr. 2017-05-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-02.

Xarici keçidlər
---------------

* Ayşe Soysal's Homepage at Boğaziçi University  (türk.) /  (ing.)
**Monqol ceyranı**, və ya **Buxaqlı antilop** (*lat.* Procapra gutturosa, Gazella gutturosa) — Cütdırnaqlılar dəstəsinə, Boşbuynuzlular fsiləsinə aid ceyran növü. Orta ölçülü antilopdur. Onlar əsasən yarımsəhra, quru çöl ərazilərində yaşayırlar.

Erkəklər 24–39 kq, dişilər isə 20–28 kq çəkiyə malik olurlar. Erkəklərin uzunluğu 105–148 sm, dişilərin isə 110–121 sm-dir. Erkəklərin hündürlüyü 62–84 sm, dişilərdə 54–74 sm təşkil edir.

Erkəklərin buynuzları tünd-boz qara olub 18–28 sm-dir. Dişilərin isə buynuzu olmur. Xəzi yuxarı hissəsi sarı-qum, aşağı nahiyələri isə ağ rəngdə olur. Yayda onun kürkü parlaq ton, qış dövründə uzun olmaqla yanaşı rəngi yüngül qəhvəyi olur. Yüksək sürətə malik olmaqla yananaşı yaxşı üzgüçü olurlar. Yayda onlar əsasən günlük, qışda isə qünün çıxan dövrləri fəal olurlar. Onlar çoxlu səyahət edirlər, miqrasiya yaz və payız ayları müşahidə edilir. Məsafə və istiqaməti hava və qida mövcudluğundan asılı olaraq dəyişir. Yay ayları 20–30 baş, qışda isə 100 başdan ibarət qruplara rast gəlinir. Bəzən isə hətta 5000 başdan ibarət olan qrupa rast gəlinmişdir. 2007-ci ildə Monqolustanda bir milyon monqol ceyranının bir yerə toplanması müşahidə edilmişdir. Sayları təxminən 1,5 milyon baş olması ehtimal edilir. Say baxımından bu canlılar dünyanın ən böyük sürüsünə sahib olan canlılarındandır. Hazırda saylarının artıb azalması haqqında dəqiq məlumat yoxdur. Xəstəliklər və ağır qış əhəmiyyətli dəyişikliklərə məruz olduğu bilinir. Çütləşmə payızın sonları və qışın əvvəllərinə təsadüf edir. Dişilərə sahiblənmə məqsədi ilə döyüşlər baş verir. Rəqabət güclü olsada döyüşlərdə nadir hallarda ölüm qeydə alınır. Balaların doğulması iyun və ya iyul aylarında baş verir. Boğazlıq 6 ay davam edir. Balalar doğulduqdan bir necə gün sonra anası ilə yola çıxa bilir.

Yayılması
---------

Monqol ceyranı əsasən Monqolustan və Çinin səhra və yarımsəhra bölgələrində yayılmışlar. Rusiyanın Tuva Respublukası, Altay respublikası və Çita ərazilərində yayılmışdır. Rusiya ərazisində sayları az olduğundan ölkənin Qırmızı kitabına daxil edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.
2. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0
3. ↑  Соколов В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Млекопитающие. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. / под общей редакцией акад. В. Е. Соколова. — М.: Рус. яз. 1984. — С. 134. — 10 000 экз.
4. ↑  "BBC: Largest herd of gazelles sighted". 2021-11-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-15.

Mənbə
-----

* Позвоночные животные России: Дзерен Arxivləşdirilib 2021-01-22 at the Wayback Machine
* Böyük sovet ensiklopediyası [*ölü keçid*]
* Редкие и исчезающие животные России и зарубежья: Дзерен Arxivləşdirilib 2009-04-28 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) |
| Taksonomiya | CMS · EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| --- |
| **Frankenşteynin bədheybəti** |
|  |
| **Ümumi məlumatlar** |
| Adı: Frankenşteynin bədheybəti |
| Orijinal adı: *ing.* Frankenstein |
| Yazıçı: Meri Şelli |
| İlk görünüş: |
| **Xüsusiyyətləri** |
| Ailə: |
| Uşaqları: |
| Cins: Kişi |
| Dostları: |
| Düşmənləri: |
| Görünüş: Bədbeybət şəklində olan insan |
| Dünya: Pis |
| Doğum yeri: |
| Vəfat yeri: |
| Yaşı: |

**Frankenşteynin bədheybəti** - Oslodan olan Şahzadə.

e.ə 200 cü ildə dünyaya gəlib.

Boyu - 286 sm

Çəkisi- 90 kq

Rəngi- Sarı

Elmi bilen,sərkərdə

Azqartda Zefs tərəfindən övladlığa götürülüb.

Frank adını Məşhur sərkərdə Frankı öldürüb adı qazanıb.

2000 dən çox elmi məqalənin sahibidir.

2021 ci il də mifologiyaya görə Yaşıl adam adını alacaqdır.Yaşıl adam Yaş möhtəşəm,ədalətli il isə imperator demekdir.

2017-ci ildən Türmələrə düşməli,2000-ci ildə çıxmalıdır.

2017 ci ildən sevdiyi insan ona zəyanət edəcək və ölümünün səbəbkarı olacaqdır.

2021-ci ilin noyabrın 27 də Zefs tərəfindən öldürülməyə cəhd ediləcək.

Məhz noyabr ayının 27 də onun yazdığı qanunlar qüvvəyə minəcək.

Frank İmperiyasının başçısı olub.

Frankenşteyn
------------

Atasi Tank Anası isə gözəl Qvardelus olan Frank, Müharibədən qaçmaz,döyüşləri uduzmaz insandır. Frank müəllimi Novrdan elm sahibi olub.

E.Ə təqribən 1 əsrdə O, İSİS lə tanış olar.ISİS ona ancaq zülmət və qaranlıq gətirər.Dünyanın 30 dan çox ölkəsində Məhbus həyatı yaşayar.Frank ele bir xəstəlik düzəldəcək ki, bütün dünya onun qarşısında aciz qalacaq.Frank 2021 de Azqardı Quistan adlandıracaq.

İSİS onu sevecek.Lakin İSİS sübut edə bilməyəcək.Bu Paseydonun və 6 Baş Allahın gösyərisi olacaq.Paseydon yer kürəsinin sahibi olmağa hazırlaşır.Zefs ona həvalə edib yeri.

İSİS Azqartın baş şamanı Qılmaniusla əlaqə yaradacaq.Bu əlaqə Franka baha başa gələcək.O,İSİS ə inamın itirəcək.Bütün Midqart Frankın arxasıyca getmeye hazırdır.

Həmçinin bax
------------

* Qorxu filmi

İstinadlar
----------

1. ↑  "С. Бережной. «Отягощенные Злом: История темы „Франкенштейна" в кинематографе XX века»". 2019-02-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-07-04.
**Xanbikə xanım** (1856, Şuşa – 1921, Ağdam) — azərbaycanlı şairə, Xurşidbanu Natəvanın qızı.

Həyatı və yaradıcılığı
----------------------

Xanbikə xanım 1856-cı ildə Şuşada doğulmuşdur. Xurşidbanu Natəvan irsinin görkəmli tədqiqatçısı Bəylər Məmmədov onun əsl adının Fatmabikə xanım olduğunu, hələ kiçik yaşlarından şair-həkim Mirzə Sadıq Sadiqin və şair Mirzə Rəhim Fənanın təsiri ilə şeir yazmağa başladığını, anası Xurşidbanu Natəvanın yolunu davam etdirərək qəzəllər və rübailər qələmə aldığını göstərmişdir.

Xanbikə xanım 1872-ci ildə Xok və Qıvraq kəndinin atamanı Əmanulla xanla ailə qurmuş, ondan bir neçə övladı olmuşdur. Oğlu Əkbər xan Naxçıvanski 1960-cı illərə qədər yaşamışdır. Dümanın Xurşidbanuya bağışladığı fiqurları, fil sümüyündən olan şahmatı da muzeyə o bağışlamışdır.

Polkovnik Əmanulla xan (1845–1891) vəfat etdikdən sonra Xanbikə xanım 1891-ci ildən sonra Gəncədə yaşayan naxçıvanlı tacir, yazıçı Mirzə Cəlilin yaxın dostu Kərbəlayi Cabbar Hacı Ələsgərov ilə ailə qurur.

Ərinin qulluğu ilə əlaqədar olaraq Xanbikə xanım Naxçıvanda, Tiflisdə, Vladiqafqazda yaşasa da, tez-tez anası ilə məktublaşır, bəzən ailəsi ilə bərabər Qarabağa gəlirdi. Xanbikə xanım 1921-ci ildə Ağdamda vəfat etmiş, İmarətdəki silsiləvi qəbiristanlıqda dəfn olunmuşdur.

Xanbikə xanım Azərbaycan və fars dillərində yazdığı şeirlər bir sıra nəzirələrdən, anası Xurşidbanunun və qızı Ənbərbikənin ayrılığına həsr edilmiş mənzum məktublardan ibarətdir. Bu mənzumələrdə Natəvanın təsiri açıq-aydın şəkildə hiss edilir. Bəylər Məmmədov şairənin təkcə bir şeirinin mətbuat üzü gördüyünü, yerdə qalanları isə arxiv, muzey və əlyazmaları fondunun nadir eksponatlarından olduğunu bildirmişdir.

Bəylər Məmmədov Xanbikə xanımın anası kimi nəfis əl işləri, müxtəlif janrda tikmələr hazırlamaq bacarığı olduğunu yazmışdır.

Onun bir-neçə qəzəli Vasif Quliyevin "Dünənə uzanan cığır" kitabında çap olunmuşdur. Bu kitabda göstərilir ki, Xanbikə xanım "məclisi-üns"ün iştirakçılardan biri idi.

Ailəsi
------

* İbrahimxəlil xan Cavanşir nəticəsidir.
* Mehdiqulu xan Cavanşirin nəvəsidir.
* Xurşidbanu Natəvannın qızıdır.
* Mehdiqulu xan Vəfanın bacısıdır.
* Əmanulla xan Naxçıvanskinin həyat yoldaşıdır.
* Bəhram xan Naxçıvanskinin anasıdır.
* Əkbər xan Naxçıvanskinin anasıdır.
	+ Nəvələri: Xanımcan xanım, Nuşerim xanım, Məhmə xanım, Zibəndə xanım, Seymur xan, İzzət xan, Sürəyya xanım, Həbib xan, Əxtər xanım, Reyhanat xanım, Tərlan xanım, Aman xan, İsgəndər xan
		- Nəticələri:
* Xaqan xan Naxçıvanski, Kamran xan Naxçıvanski, Ənvər xanım Naxçıvanskaya, Sənubər xanım Naxçıvanskaya

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan qadın şairləri antologiyası", Bakı: "Avrasiya press", 2005. səh.111.
2. 1 2 3 4 5  Bəylər Məmmədov. Natəvanın şair qohumları. Bakı, 1989

Mənbələr
--------

* Xurşidbanu Natəvanın həyatı
* shexsiyyetler.nakhchivan.az
Stanislav Koniecpolski (9 fevral 1591 – 11 mart 1646, Brodı[d]) Polşa-Litva İttifaqı tarixində ən bacarıqlı və uğurlu biri sayılan Polşa hərbi komandiridir. O, eyni zamanda zadəgan, bir kral məmuru (starosta), bir qala komandiri, Polşa zadəganlarının (szlachta) üzvü və Sandomierz regionunun 1625-ci ildən ölümünə qədər voyvodası (qubernator) idi.

Hərbi həyatı
------------

Koneçpolski, Zaporojiya kazaklarının üsyanlarını və Krım tatarlarının bir çox basqınlarını yatıraraq uğurlu hərbi qələbələr əldə etmişdir. 1618-ci ildən etibarən 1632-ci ildə Kralın yalnız ikinci hərbi komandiri, Böyük Hetman Tacı olmamışdan əvvəl Alan Hetman Tacı rütbəsini aldı. Koneçpolskinin həyatı demək olar ki, davamlı müharibələrdən keçmişdir. 20 yaşına çatmamışdan əvvəl 1605-1618-ci illərdə baş vermiş Polşa-Rusiya müharibəsində və Moldaviya Maqnate müharibələrində iştirak etmişdir. Daha sonra 1620-ci ildə Osmanlı qüvvələri tərəfindən əsir götürüldüyü Çeçora döyüşünə qatılmışdır. 1623-cü ildə sərbəst buraxıldıqdan sonra 1624-1626-cı illər arasında Osmanlı tatar vassallarını bir neçə dəfə məğlub etdi. Koneçpolski, 1626-cı ildə başlayan Polşa-İsveç müharibəsi zamanı II Gustaf Adolfun İsveç qüvvələrinin Altmark müqaviləsi ilə müharibə bitməmişdən əvvəl Krallıq Prussiyası və Pomeraniyanı fəth etməsinin qarşısını almışdır. 1644-cü ildə Ochmatow döyüşündə tatarlar üzərində qələbə ona beynəlxalq şöhrət və məşhurluq gətirdi.

1. 1 2  Stanisław Koniecpolski h. Pobóg // Internetowy Polski Słownik Biograficzny (pol.).
**Valter Çandler** (5 oktyabr 1887, Cekson[d], Tennessi – 1 oktyabr 1967, Memfis, Tennessi) — Tennessi ştatından olan ABŞ siyasətçisi,Nyu-York şəhərindən Amerika Birləşmiş Ştatları (ABŞ) Konqresi nümayəndələr palatasının üzvü.

Valter Çandler və Azərbaycan
----------------------------

Baltik ölkələri, Azərbaycan və Gürcüstanın mənafelərini müdafiə etmək haqqında bu ölkələrin nümayəndələri ilə müqavilələr imzalamışdır. Əlimərdan bəy Topçubaşov bütün nümayəndə heyətinin iştirakı ilə Çandlerlə iki müqavilə imzalamışdı (1919, sentyabr). Birinci müqaviləyə görə, Çandler təbliğat məsələləri ilə bağlı Azərbaycan nümayəndə heyətinə hüquq məsləhətçisi qəbul edilirdi. O, 3 ay müddətonə Azərbaycan respublikasının mənafeyini və müstəqilliyini qorumağı öz öhtəsinə götürürdü. Müqavilədə Çandlerə ödənilməli olan mələğ və müddəti göstərilmişdi. Çandler öz müqavilə öhdəliklərinin icrasına 1919-cu il, oktyabrın 4-də başlamalı idi. Az sonra II müqavilə imzalandı. Müqavilədə göstərilirdi ki, ABŞ Azərbaycanın tam müstəqilliyini tanımaqdan imtina edərsə, Azərbaycan hökuməti tərəfindən Çandlerə heç bir kompensasiya ödənilməyəcəkdir. Əlimərdan bəy Topçubaşovun və Çandlerin imzaladığı müqavilə Azərbaycan Parlamentində təsdiq edildikdən və Azərbaycan hökuməti tərəfindən möhürləndikdən sonra hüquqi cəhətdən qüvvəyə minirdi. Çandler Gürcüstanla da təxminən eyni məzmunda müqavilə imzalamışdı.

Fəaliyyəti
----------

Əlimərdan bəy Topçubaşov, 1919-cu ilin, sentyabrın 26-da Çandler vasitəsilə Vudro Vilsona məktub və Azərbaycanın iqtisadi, maliyyə vəziyyətinə dair material və xəritələr göndərmişdi. Çandler 1919-cu il, oktyabrın 18-də Amerikadan Əlimərdan bəyə birinci məktubunu göndərmişdi. Məktubda o, Amerikada ermənilərin Azərbaycan əlaeyhinə geniş təbliğar aparmasından bəhs edir, noyabrın 1-də yazdığı növbəti məktubda isə ABŞ-də ermənilərə münasibətdə xristian həmrəyliyinin xeyli qüvvətləndiyini qeyd edirdi. Çandlerin 1919-cu il, 10 noyabr tarixli məktubu daha konkret məzmuna malik idi. Çandler yeni respublikaların müstəqilliyinin tanınması ilə bağlı ABŞ Dövlət Departamentinə sorğu ilə müraciət etmiş və aldığı cavabda Departamentdə yeni yaranmış respublikaların xeyrinə rəyin dəyişməkdə olduğunu bildirmişdi. Çandler qeyd edirdi ki, kiçik xalqlar öz müstəqilliklərinin tanınmasını bir necə ay, yəni çar generallarının tam məğlubiyyətinədək gözləməli olacaqlar.

Nəticə
------

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin bolşeviklər tərəfindən işğalından sonra bu məsələ də yarımcıq olaraq qaldı.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin xarici siyasəti
* Əlimərdan bəy Topçubaşov

Mənbə
-----

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, *Valter Çandler maddəsi*.

İstinadlar
----------

1. ↑  [null]CHANDLER, Walter (Clift), Arxivləşdirilib 2012-09-21 at the Wayback Machine (1887 - 1967) Arxivləşdirilib 2012-09-21 at the Wayback Machine
2. ↑  Men of ...
3. ↑  "Rep. Walter "Clift" Chandler". 2019-04-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-05.
4. 1 2  Cəmil Həsənli, *Azərbaycan beynəlxalq münasibətlər sistemində (1918-1920)*.
5. ↑  "Index to Politicians". 2021-05-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-05.
**Yekaterininski adası** — Barens dənizinə daxil olan Kola körfəzində yerləşən yaşayışı olmayan ada. İnzibati cəhətdən Murmansk vilayəti Aleksadrovsk şəhər dairəsinə daxildir.

Yerləşməsi
----------

ada Kola körfəzinin şimal hissəsinin qərb sahillərinə yaxın, Polyarnı şəhərinin qarşı tərəfində yerləşir. Adanın cənub sahili ilə materik arasında Yekaterininski körfəzi yerləşir. Bu donmayan körfəzdə Rusiya Federasiyasının Şimal donanmasına aid hərbi-dəniz limanı yerləşir. Ada qərbndən Olenya və Pala körfəzləri ilə əhatələnir. Ada cənub hissədən materikdən Pereyma körfəzi ilə ayrılır. Bu hissədə materiklə ada arasında məsafə 200 metrdir. Yekaterininski körfıəzi hissədə isə bu 300-700 metr təşkil edir.

Adadan 200 m şimalda Bolşoy Oleniy, bir qədər şərqdə isə elə də böyük olmayan Srednı Oleniy və Malıe Oleniy adaları yerləşir.

Təsviri
-------

Yekaterininski adası şimal-qərbdən cənub-şərqə doğru 2.5 km məsafədə uzanır. Eni isə 1,3 km çatır. Körfəz sahilləri düz və uçurumludur. Digər hissələrdə isə sahillər hamar və quçmsaldır. Sahilə yaxın körfəzin dərinliyi 20-40 metrə çatır.

Ərazisinin böyük hissəsini qayalı təpələr tutur. Burada nadir tundra bitkiləri yayılmışdır. Maksimal hündürlüyü 78,2 metrə çatır. Adada çay və axar yoxdur. İki axarsız göl isə adanın qərbimndədir. Şimal ətəklərində isə bataqlıq yayılmışdır.

Tarixi
------

Ada ətrafında olan donmayan körfəzlər hələ XVI əsrdən məlum idi. Rus gəmi sahibləri burada öz gəmilərini saxlayırdı. Sonradan isə kola balinaovu şirkətinə aid anbarlar, yaşayış binaları yerləşirdi. 
1764-cü ildə buxta Vasili Çiçaqov tərəfindən Yekaterininski adlandırılır. Bu ad sonradan adaya da şamil edilir.

1933-cü ildə İosif Stalin və partiya dövlət komisiyasının ziyarətindən sonra burada SSRİ donanması üçün Polyarnı şəhərinin salınması qərara alınır.

Adada yaşayış binaları və yollar yoxdur. Bununla belə Bolşoy Oleniy adasına istiqamətlənmiş elektrik verilişi xətləri onun ərazisindən keçir. Bolşoy Oleniy adasında olan mayakı elektriklə təmin edir.

Ədəbiyyat
---------

* Екатерининский // Кольская энциклопедия. В 5 т. Т. 2. Е — К / Гл. ред. А. Н. Виноградов. — СПб. : ИС ; Апатиты : КНЦ РАН, 2009. — С. 20.
* Екатерининский // Географический словарь Мурманской области / авт.-сост. В. Г. Мужиков. — Мурманск : Мурман. обл. ин-т развития регион. образования, повышения квалификации пед. кадров, 1996. — С. 42. — ISBN 5-86975-023-7.


| ⛭Rusiya Norveç Barens dənizi adaları |
| --- |
| Adalar | Bel  • Robertson  • Bolşoy Oleniy  • Bolşoy Oleniy  • Vayqaç  • Viktoriya  • Dolqiy • Yekaterininski  • Zelyonı  • Kildin  • Kusov Torpağı  • Lamon • Maqeyoya  • Matveev  • Mejduşarski  • Nortbruk  • Vitte  • Vrangel adası  • Nyukomb • Şimal adası  • Şalim  • Şelbax  • Cənub adası |
| Adalar qrupu | Aynov adaları  • Yokanqskie adaları  • Yeddi adalar  • Kiy adaları (Böyük Kiy • Kiçik Kiy) |
**Muhu** (həmcinin Moon, Muhumaa; est. Muhu) — Estoniyanın sahəsinə görə Saaremaa və Hiyumaa adasından sonra sahəsinə görə üçüncü böyük adası. Adanın ümumi sahəsi 204 km² təşkil edir. Muhu Moonzund arxipelaqının tərkibinə daxil olan, Baltik dənizində yerləşən ada.

Coğrafiyası
-----------

Yaxınlığında yerləşən digər adalar kimi torpaq örtüyü olduqca kasıbdır. Belə ki, qum və çınqıldan təşkil olunmuşdur. Burada Tozağacı meşəsi və sahil xətdində isə qamışlıq yayılmışdır. Ən hündür nöqtəsi 24 metrdir.

Tarixi
------

Adanın dəniz dibindən qalxıb səthə çıxması 8000 min il öncəyə aiddir. Hal-hazırda belə proses davam edir. Adaya ilk insanlar 2500 il öncə gəlmişlər.

1227-ci ildə orden üzvləri adaya hücum etmişlər. Döyük 7 gün davam etmişdir. Xaçlıların adaya hücumu Livon ordeninin hərəkatı cərcivəsində baş vermişdir. Bunun nəticəsində Estoniya tamamən xristianlaşdırılmışdır.

1629—1721-ci illər ərzində ada İsveçlilərin tabeliyində olmuşdur.

1721-ci ildə imzalanmış Niştad sülh müqaviləsinə görə Şimal müharibəsi sona çatır. Ada və digər Rusiya imperiyasının tərkibinə keçir. Ərazi Liflyand quberniyası Ezel qəzası ərazisinə daxil edilir). XIX əsrdə ada əhalisini 70 % provaslavlığı qəbul edir. Bu isə adı digər ərazilərdən seçilməsinə səbəb olur.

Birinci Dünya müharibəsi dönəmində adada Rusiya dəniz və quru qoşunları batreyaları yerləşdirilir. Ancaq matros arasında inqilab əhval-ruhiyyəsi və komandanlıqda yaranan boşluqlar səbəbindən almanlar adanı asanlıqla ələ keçirə bilmişlər.

Bundan sonra isə Müvəqqəti hökumət 30 mart 1917 ildə Estlyandiya muxtariyyatı haqqında anlaşma ilə Liflyand quberniyası Estlyandiya quverinasına birləmdirilir. 24 fevral 1918-ci ildə müstəqil Estoniya Respublikası qurulur.

Əhali və iqtisadiyyat
---------------------

Ada əhalisinin sayı 1697 nəfərdir (2010).
Əsas təsərrüfat sahəsi Balıqçılıq və dəniz məhsullarının emalı, əkinçilik və maldarlıqdır.

Adanın məşhur şəxsləri
----------------------

* Karl Vilhelm Freydlix (1803—1872), eston yazıçısı.
* Yohan Smuul (1922—1971), eston yazıçısı

Şəkillər
--------

* Şimali Muhu 26 iyul 2007 il.Şimali Muhu 26 iyul 2007 il.
* M.Katarin kilsəsi.M.Katarin kilsəsi.
* Muhu qalası.Muhu qalası.
* Muxunun mərkəsində yerləşən qala.Muxunun mərkəsində yerləşən qala.
* Muxu muzeyiMuxu muzeyi
* Köhnə kənd eviKöhnə kənd evi
* Köhnə kəndKöhnə kənd
* QayaQaya

İstinadlar
----------

1. 1 2  Yandex.ru[*ölü keçid*]
2. ↑  «Muhu.» Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica, 2012.
3. 1 2 3 4 5  "History of Muhu Island" (ingilis). Koguva-home.ee. 2013-04-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-04-13.
4. ↑  Моон // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
**Ağçala** — Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında dağ adı.

Toponimkası
-----------

Ağçala- Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında dağ adı. Digər adı Qaranlıq. Azərbaycan dilində ağ və çala "çuxur" "su yığılan çökək yer", "yağış və qar suları yığılan yer" sözlərindən ibarətdir. Qeyd etmək lazımdır ki, Gürcüstanın türk toponimiyasında "çala" sözü bir neçə Çala toponimindən başqa Alaçala, Quluçala, Qaraçala, Yuxarı Avçala, Ovçala, Sarıçala, Ortaçala, Sərtçala və b.yaşayış məntəqə adlarından da əksini tapmışdır. 1447-ci ilə aid gürcücə bir sənəddə Gürcüstanda Avçala kənd adı çəkilmişdir. Çala sözünün türkmənşəli olması Dağ Borçalının (indi Ermənistanda Taşir rayonunda) Cücəkənd (Qızıl Şəfəq) kəndinin ərazisində Xırdaçalalar gölməçə adları ilə də təsdiqlənir. Lakin Gürcüstan toponimiyasında "çala" Azərbaycan dilindəki "çala" sözü "çökək yer" mənasında yox, türk dillərindəki çalı "kol - kosluq", "su kənarı kolluq" sözündəndir. Bu toponimlərdə "çala" XIX əsrdə Azərbaycanda Nuxa və Cavad qəzalarında Ağçala və indi Qaraçala, Neftçala, Biləsuvar rayonunda Mahmudçala, Bağırçala, Şərifçala, Xan qalası, Ağçala, Şorçala və b. toponimlərdə "çala" sözü ilə mənaca eynidir.

Həmçinin bax
------------

* Tiflis quberniyası

İstinadlar
----------

1. ↑  B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. Gürcüstanda Türkmənşəli Toponimlərin İzahlı Lüğəti. Bakı, "Nurlan", 2008
**Ağyurd Qızıl** — Ordubad rayonu ərazisində yerləşən yataq.

Haqqında
--------

Ordubad rayonu ərazisində, Misdağ-şəlalə filiz sahəsinin mərkəzi hissəsində,dəniz səviyyəsindən 2300-2700 *m* yüksəklikdədir. Geoloji quruluşunda adamellit, kvars-siyenit-diorit,qabbrodiorit süxurları,həmçinin diorit-porfirit daykaları iştirak edir. Yataqda kvars-sulfid-qızıl filizləşməsi,əsasən,40-50° şimal-şərq istiqamətli pozulmalarla əlaqədar olaraq damar və damar zonaları tiplidir. Yataq Mehri-Ordubad instruziv kompleksi ilə əlaqədar əmələ gəlmişdir. Filiz cisimlərinin yatım şəraiti,morfofologiyası,filiz əmələ gətirən mineralların müxtəlifliyi yatağın orta temperaturda yarandığı göstərir. Əsas filiz mineralları:pirit, xalkopirit, molibdenit, misin törəmə mineralları, xırda dispersiyalı qızıl. Filizlərdə qızıl 0,4-11,6 *q/t*,mis 0,04-1,4%, molibden 0,03-0,09%-dir. Teksit əlamətlərinə görə filiz brekçiya(süxur) və konsentrik zona tiplidir.

Mənbə
-----

* Naxçıvan Ensiklopediyası. Bakı. 2002. səh. 105-17. ISBN 5-8066-1468-9.
**Anton Hanak** (*alm.* Anton Hanak‎; 22 mart 1875[…], Brno, Sisleytaniya – 7 yanvar 1934[…], Vyana) — XX əsrin əvvəllərində fəaliyyət göstərmiş çex heykəltaraş.

Anton Hanak Avstriya-Macarıstanda ən tanınmış heykəltaraşlardan biri kimi qəbul olunmuşdur. 1875-ci ilin 22 mart tarixində Avstriya-Macarıstan imperiyasının Brno şəhərində anadan olan Hanak 1889–1893-cü illər arasında Vyana şəhərində heykəltaraşlıq üzrə ali təhsil almışdır. Vyanada təhsil aldığı müddətdə Vyana Rəssamlıq Akademiyasında işləyən professor Edmund Hellmer ilə tanış olur. 1908-ci ildə Vyana Mədəniyyət Məktəbində heykəltaraşlıq işlərindən əlavə dərs deməyə başlamışdır. Avropanın bir çox şəhərində yerləşən heykəllərin müəllifi olan Anton Hanak 1934-cü ilin 7 yanvar tarixində ürək tutması nəticəsində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Anton Hanak (nid.).
2. ↑  Anton Hanak (ing.). OUP, 2006. ISBN 978-0-19-977378-7
3. ↑  The Fine Art Archive. 2003.
4. ↑  *Lachnit E.* Anton Hanak // Hanak, Anton (ing.). // *Grove Art Online* / J. Turner [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2017. ISBN 978-1-884446-05-4 doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T036460
5. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118701312 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.