|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| 83 | qurğuşun ← bismut → polonium |
| Sb↑Bi↓Uup | 

|  |
| --- |
| dövri cədvəl |

 |

 |
| Ümumi |
| Ad, İşarə, Nömrə | bismut, Bi, 83 |
| Qrup, Dövr, Blok | 15, 6, p |
| Xarici görünüşü |  |
| Atom kütləsi | 208.98040 q/mol |
| Elektron formulu | 4f14 5d10 6s2 6p3 |
| Fiziki xassələr |
| Halı |  |
| Sıxlığı | (0 °C, 101.325 kPa) q/L |
| Ərimə temperaturu | 271.5 °C(544.7 K, 520.7 °F) |
| Qaynama temperaturu | 1564 °C(1837 K, 2847 °F) |
| Elektromənfiliyi |  |
| Oksidləşmə dərəcəsi |  |
| Spektr = |
| İonlaşma enerjisi | kCmol-1 |

**Bismut** (**Bi**) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 83-cü element.

Tarixi
------

XVIII əsrə qədər bu metal Avropa əlkimyaçılarının işlərində tez-tez rast gəlinirdi. Bismut sözünün mənşəyi məlum deyil. Bir fərziyyəyə görə o, təhrif olunmuş alman sözləri "wis" və "mat"dan yaranıb "ağ kütlə" deməkdir.
Bitkilərdə bismut aşkar olunmamışdır. Heyvanlarda bismutun miqdarı külə ilə 0,00002%-dir.

İnsan orqanizmində bismut
-------------------------

Insan orqanizminə bismut qida ilə, həmçinin hava və su vasitəsi ilə daxil olur və bu, sutkada 5-20 mkq-dır. Bismut insan orqanizminə müxtəlif orqanlarda və toxumalarda aşkar olmuşdur: qanda, əzələlərdə, saçlarda, böyrəklərdə, sümüklərdə, baş beyində və s. Bismut qara ciyərdə, dalaqda və sümüklərdə toplanır.

Bismut bəzi zülalların sintezi prosesində iştirak edir, böyrəklərin strukturunu əmələ gətirir.

Bismut birləşmələri zəhərlənməyə səbəb olmur ki, bu da bismut birləşmələrinin sorulmasının çətinliyi ilə izah olunur. Süd turşusunun artıq miqdarı bismutu həll olan hala keçir ki, bu da onun sorulmasına kömək edir. Sorulma zamanı bismutun zəhərli və xüsusi terapevtik təsiri özünü göstərir. Qana daxil edildikdə bismutun zəhərliliyi yüksəkdir – diri çəkiyə görə hər kq-a 1 mq-a yaxın. Bu miqdar qana daxil edilmə tezliyindən və havanın növündən asılı olaraq fərqlənir.

Bismut ilə zəhərlənmə kəskin və xroniki ola bilər.

Bismutun orqanizmə daxil olmasının əsas mənbələri hava, su, heyvan mənşəli qida məhsullarıdır.

Xassələri
---------

Bismut parlaq, kövrək, çətinəriyən metaldır. Bi2O3 amfoter, Bi2O5 isə turşu oksiddir.

Bismutun daha geniş məlum olan və insan tərəfindən daha geniş istifadə olunan birləşmələri aşağıdakılardır:

BiOHNO3 – bismut əsasi nitrat, vikair, vikalin.

Bi[C6H2(OH)3COO](OH)2 – bismut (III) dihidroksid qallat.

Qida məhsulları ilə onun orqanizmə sutka ərzində daxil olan miqdarı 0,02 mq, hava ilə daxil olan miqdarı 0,00001 mq-dır.

Tətbiq sahələri
---------------

Bi2O3 şirələrin (emalların) və çini boyaqların alınmasında tətbiq olunur. Bismutil-nitrat BiONO3·H2O tibdə büzüşdürücü vasitə kimi istifadə olunur.
206Bi izotopu limfatik leykomiyanın müalicəsi üçün istifadə olunur. Bismut dihidroksid qallat yaralara və yanıqlara səpmək üçün toz şəklində istifadə olunur. 206Bi izotopu limfatik leykomiyanın müalicəsi üçün istifadə olunur. Bismut dihidroksid qallat yaralara və yanıqlara səpmək üçün tox şəklində istifadə olunur .

Depozitlər
----------

Bismut yataqları Almaniya, Monqolustan, Boliviya, Avstraliya, Peru, Rusiya və digər ölkələrdədir.

Bismut

Alınması
--------

Bismutun alınması prosesi aşağıdakı reaksiyalarla gedir:

{\displaystyle {\mathsf {Bi\_{2}S\_{3}+3Fe\rightarrow 2Bi+3FeS}}}
{\displaystyle {\mathsf {Bi\_{2}O\_{3}+3C\rightarrow 2Bi+3CO}}}
{\displaystyle {\mathsf {2Bi\_{2}S\_{3}+9O\_{2}\rightarrow 2Bi\_{2}O\_{3}+6SO\_{2}}}}
{\displaystyle {\mathsf {Bi\_{2}O\_{3}+3Na\_{2}SO\_{3}\rightarrow 2Bi+3Na\_{2}SO\_{4}}}}

  

{\displaystyle {\mathsf {4Bi\_{2}S\_{3}+12Na\_{2}CO\_{3}\rightarrow 8Bi+9Na\_{2}S+3Na\_{2}SO\_{4}+12CO\_{2}}}}
{\displaystyle {\mathsf {4Bi\_{2}S\_{3}+24NaOH\rightarrow 8Bi+9Na\_{2}S+3Na\_{2}SO\_{4}+12H\_{2}O}}}

İstinadlar
----------

1. ↑  V.M. Abbasov, A.M. Tağıyeva, Z.Ə. Həsənov, Ş.V. Salmanzadə. Kimya və Həyat. Bakı 2011

Mənbə
-----

* Uşaqlar üçün ensiklopediya. Kimya. Bakı, 2008.
* Висмут на Кристаллов. NET (рус.)
* Висмут на Webelements
* Висмут в Популярной библиотеке химических элементов

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Brockhaus · Treccani · Universalis |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNE: XX544135 · BNF: 12150872q · GND: 4145722-5 · LCCN: sh85014436 · Microsoft: 533668322, 2909491005, 2909925661 · NDL: 00560691 · NKC: ph118931 |

 |

Həmçinin bax
------------

| ⛭**Kimyəvi elementlərin dövri cədvəli** |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **Qrup**  | **1** | **2** | **3** | **4** | **5** | **6** | **7** | **8** | **9** | **10** | **11** | **12** | **13** | **14** | **15** | **16** | **17** | **18** |
| **Dövr** |  |
| **1** | 1H |  | 2He |
| **2** | 3Li | 4Be |  | 5B | 6C | 7N | 8O | 9F | 10Ne |
| **3** | 11Na | 12Mg |  | 13Al | 14Si | 15P | 16S | 17Cl | 18Ar |
| **4** | 19K | 20Ca | 21Sc | 22Ti | 23V | 24Cr | 25Mn | 26Fe | 27Co | 28Ni | 29Cu | 30Zn | 31Ga | 32Ge | 33As | 34Se | 35Br | 36Kr |
| **5** | 37Rb | 38Sr | 39Y | 40Zr | 41Nb | 42Mo | 43Tc | 44Ru | 45Rh | 46Pd | 47Ag | 48Cd | 49In | 50Sn | 51Sb | 52Te | 53I | 54Xe |
| **6** | 55Cs | 56Ba | 57La | 72Hf | 73Ta | 74W | 75Re | 76Os | 77Ir | 78Pt | 79Au | 80Hg | 81Tl | 82Pb | 83Bi | 84Po | 85At | 86Rn |
| **7** | 87 Fr  | 88Ra | 89Ac | 104Rf | 105Db | 106Sg | 107Bh | 108Hs | 109Mt | 110Ds | 111Rg | 112Cn | 113Nh | 114Fl | 115Mc | 116Lv | 117Ts | 118Og |
|  |
|  | 58Ce | 59Pr | 60Nd | 61Pm | 62Sm | 63Eu | 64Gd | 65Tb | 66Dy | 67Ho | 68Er | 69Tm | 70Yb | 71Lu |
|  | 90Th | 91Pa | 92U | 93Np | 94Pu | 95Am | 96Cm | 97Bk | 98Cf | 99Es | 100Fm | 101Md | 102No | 103Lr |

**Açar**| Metallar | Metalloidlər | Qeyri-metallar | Təsirsiz qazlar | Lantanoidlər və Aktinoidlər |

 |