Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Nizami Cəfərov (dəqiqləşdirmə).

**Nizami Qulu oğlu Cəfərov** (21 sentyabr 1959, Zəlimxan, Ağstafa rayonu) — Azərbaycanda Atatürk Mərkəzinin direktoru, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı, filologiya elmləri doktoru (1991), professor (1993), əməkdar elm xadimi (2000), AMEA-nın həqiqi üzvü (2017), Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Dünya Alpaqut Federasiyasının Prezidenti
(2015–2022)
2019-cu ildən BDU-nun Ümumi dilçilik kafedrasının müdiridir. 2022-ci ildən "ADA" Universitetində "Azərbaycançılıq" kursunu tədris edir.

Həyatı
------

Nizami Cəfərov 1959-cu 21 sentyabrda Ağstafa rayonunun Zəlimxan kəndində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

1985-ci ildən Azərbaycan EA-nın Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun elmi işçisi olmuşdur. 1987-ci ildən "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetinin şöbə müdiri, 1991-ci ildən Bakı Dövlət Universitetinin Türkologiya kafedrasının müəllimi, professoru, Filologiya fakültəsinin dekanı(1994–2001) vəzifələrində çalışmışdır. Bakı Dövlət Universitetinin Ümumi dilçilik kafedrasının müdiri (2001–2015)olub. 2019-cu ildən yenidən Bakı Dövlət Universitetinin Ümumi dilçilik kafedrasının müdiridir. 2022-ci ildən ADA
Universitetində "Azərbaycançılıq" kursunu tədris edir. 
Nizami Cəfərov Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi Elmi-Metodik Şurası "Azərbaycan dili və ədəbiyyatı" bölməsinin üzvü kimi orta ümumtəhsil məktəbləri üçün Azərbaycan dili proqramlarının, dərsliklərinin hazırlanmasında iştirak etmişdir.

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü seçilmişdir.

1995–1996-cı illərdə Azərbaycan Respublikası Ali Attestasiya Komisiyasının (AAK) filologiya elmləri üzrə Ekspert Şurasının üzvü, 1997-ci ildə isə AAK Dilçilik üzrə ixtisaslaşmış Doktorluq Şurasının üzvü olmuşdur. Elə bu il Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi Elmi-Metodik Şurası "Azərbaycan dili və ədəbiyyatı" bölməsinin sədri təyin olunmuşdur.

1998-ci ildə AAK Dilçilik üzrə ixtisaslaşmış Doktorluq Şurasının sədri seçilmişdir.

Nizami Cəfərov 1999-cu ildə Filologiya fakültəsində "Dədə Qorqud" elmi-tədqiqat laborotoriyasını yaradaraq onun müdiri təyin olunmuşdur.

2003-cü ildə AAK-ın filologiya elmləri üzrə Ekspert Şurasının sədri təyin edilmişdir.

2004-cü ildə Azərbaycan "Bilik" Maarifçilik Cəmiyyətinin qərarı ilə "Yusif Məmmədəliyev adına medal"la təltif edilmişdir.

Cəfərov Nizami Qulu oğlu elmi nəticələrinə və təhsil quruculuğuna görə 11 fevral 2000-ci ildə Azərbaycan Respublikasının "Əməkdar elm xadimi" fəxri adına layiq görülmüşdür..

20 sentyabr 2019-cu ildə Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında fəal iştirakına və elmin inkişafında xidmətlərinə görə ölkə başçısı tərəfindən "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib.

O, 1993-cü ilədək Müsavat Partiyasının üzvü olmuşdur, hakimiyyət dəyişikliyindən sonra isə Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü olmuşdur.

Azərbaycan Respublikası (II (2000-ci il), III (2005-ci il), IV çağırış (2010-cu il), V çağırış (2015-ci il) və VI çağırış (2020-ci il) Milli Məclisinin deputatıdır. Parlamentin Mədəniyyət Komitəsinin sədri (2005–2015)olub. Azərbaycan-Türkiyə parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri olub. Azərbaycan-Qazaxıstan, Azərbaycan-Qırğızıstan, Azərbaycan-Küveyt parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qruplarının üzvüdür.

Evlidir, 2 övladı var.

Yaradıcılığı
------------

Tədqiqatları Azərbaycan dili tarixi, ümumi türkologiya, Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi, Azərbaycan türkcəsinin milliləşməsi və Azərbaycanşünaslığın əsasları və inkişafı tarixinə, qədim türk və türk xalqları ədəbiyyatı tarixi və müasir ədəbi proseslə bağlı problemlərə həsr olunmuşdur.

Akademik Nizami Cəfərov üçün türkologiya geniş anlayış olub, yalnız dilçilik sahəsi ilə məhdudlaşmayaraq, eyni dərəcədə də ümumtürk ədəbiyyatı və mədəniyyəti anlayışlarını da özündə cəmləşdirir. Nizami Cəfərovun simasında dilçi-türkoloqla ədəbiyyatçı-türkoloq və kulturoloq vahid bir sistemdə birləşir. Nizami Cəfərovun hazırlayıb çap etdirdiyi dördcildlik "Türk xalqları ədəbiyyatı" geniş mənada türkologiya elminə sanballı xidmətdir. O, ilk dəfə olaraq Azərbaycanda türk xalqları ədəbiyyatının çoxcildlik elmi salnaməsini yaratmışdır.

Ümumi dilçilik istiqamətində Nizami Cəfərov yeni bir masştab müəyyənləşdirir. İlk növbədə klassik ümumi dilçilik modeli N. Cəfərov tərəfindən modernləşdirilir. Onun "Ümumi dilçilik" dərsliyində (Bakı, 2020,"Təhsil"nəş. səh. 144 ;ikinci nəşr, Bakı, 2023,"Təhsil nəş. səh. 216)bilavasitə ilk mənbələr-dilçilik klassiklərinin əsərləri əsasında dil haqqındakı elmin predmeti, tarixi, tədqiqat metodları, dilin mahiyyəti, eləcə də daxili, yaxud sinxron, xarici, yaxud diaxron və multidissiplinar dilçilik məsələləri şərh olunur. "Multidissiplinar dilçilik" dərs vəsaitində isə multidissiplinar dilçiliyin ən populyar sahə və ya istiqamətlərindən bəhs edən beş oçerk (etnolinqvistika, sosiolinqvistika, psixolinqvistika, praqmalinqvistika, linqvokulturologiya) verilir. Müasir dilçiliyin banisi, məşhur İsveçrə dilçisi Ferdinand de Sössürün "Ümumi dilçilik kursu" N. Cəfərov tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilib nəşr olunur(2003,2018). Bir sıra dilçilik klassiklərinin, eləcə də ümumi dilçiyin banisi Vilhelm fon Humboldtun irsinin müəyyən hissəsi N. Cəfərov tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilib nəşr edilir (Vilhelm fon Humboldt :məqalələr və fraqmentlər, 2019).

Məşhur Danimarka dilçisi Lui Yelmslevin "Linqvistik nəzəriyyənin əsasları" kitabı N. Cəfərovun Azərbaycan dilinə tərcüməsi və ön sözü ilə nəşr olunur (Azərbaycan Tərcümə Mərkəzi, Bakı, 2024).

Nizami Cəfərovun müxtəlif illərdə Nizami Gəncəvi, İmadəddin Nəsimi, Məhəmməd Füzuli, Molla Pənah Vaqif, Aşıq Ələsgər, Səməd Vurğun, Bəxtiyar Vahabzadə, İsmayıl Şıxlı, Anar, Elçin Əfəndiyev, İsa Muğanna, Nəriman Həsənzadə, Gülhüseyn Hüseynoğlu, Vaqif Səmədoğlu, Zəlimxan Yaqub, Afaq Məsud və başqaları haqqında yazdığı çoxsaylı kitablar və məqalələr yüksək səviyyəli professional ədəbiyyatşünaslıq əsərləridir. O, eyni zamanda, orta ümumtəhsil məktəbləri üçün Azərbaycan dili ilə yanaşı, ədəbiyyat üzrə də uzunömürlü dərsliklərin müəllifidir. Ədəbiyyatın mahiyyəti — ədəbiyyat tarixinin dövrləşdirilməsi, klassik şeirin poetikası, aşıq poeziyasının inkişafı, ədəbi tənqidin imkanları və iddiaları, "altmışıncıların" ədəbi simaları və problemləri haqqındakı tədqiqatları, yaxud ayrı-ayrı yazıçılarla əlaqədar portret-oçerk səviyyəsində təqdimatları Nizami Cəfərovun ədəbiyyat məsələlərinə, ədəbi prosesə dərindən bələd olduğunu, bir çox hallarda istiqamət verdiyini əyani surətdə göstərir. Nizami Cəfərov Azərbaycan ədəbiyyatşünaslıq elmində "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanlarındakı "eposdan kitaba" doğru ədəbi proseslərin əsasında bu möhtəşəm oğuznamədən həm də ortaq ümumtürk və daha çox Azərbaycan yazılı ədəbiyyatının başlanğıc dövrünün ədəbi abidəsi qismində söz açmaq təşəbbüsünü irəli sürmüşdür.

Akademik Nizami Cəfərov ölkəmizdə "Azərbaycanşünaslığın əsasları"nın yaradılmasına öz töhfələrini vermiş mütəfəkkir elm xadimidir. Müxtəlif illərdə çap edilmiş "Azərbaycan mədəniyyəti məsələləri" (2000), "Azərbaycanşünaslığa giriş" (2001), "Azərbaycanlılar: etnokulturoloji birliyin siyasi-kulturoloji əsasları" (2001), "Azərbaycan: Dil, Ədəbiyyat və Mədəniyyət" (2001), "Azərbaycanşünaslıq məsələləri" (2001), "Heydər Əliyev və Azərbaycan" (2004), "Azərbaycanşünaslığın əsasları" (2005; 2013), "Atatürkün Azərbaycan siyasəti" (2008), "Azərbaycan xalqının tarixi və tərcümeyi-halı" (2012) və sair kitabları Azərbaycanşünaslığın ədəbi-mədəni və elmi-nəzəri əsaslarını müəyyən edən və dəyərləndirən əhəmiyyətli tədqiqatlardır. Nizami Cəfərov elmi fikirdə ümumtürk mənşəli Azərbaycançılıq ideologiyasının və nəzəri əsaslara malik Azərbaycanşünaslıq təliminin əsas tədqiqatçılarından biridir.

"METAFİZİKA" beynəlxalq fəlsəfi və fənlərarası araşdırmalar jurnalının 14-cü sayından jurnalın "Filologiya və Pedaqogika" üzrə redaksiya heyətinin üzvüdür.

Sayı 500-dən çox olan elmi əsərlərin, o cümlədən monoqrafiyanın müəllifidir.

Rus, ingilis və fars dillərini bilir.

Filmoqrafiya
------------

1. Susmuş vicdan (film, 2010)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Çex Milli Hakimiyyət Məlumat bazası.
2. ↑  "AMEA-nın həqiqi və müxbir üzvlüyünə keçirilən seçkilərin nəticələri açıqlanıb". 2020-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-02.
3. ↑  VƏZİFƏLİ KAFEDRA MÜDİRLƏRİ Arxivləşdirilib 2016-08-26 at the Wayback Machine  (az.)
4. ↑  "Məhəmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universiteti müəllimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI".  (azərb.). 11 fevral 2000. 27 fevral 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 fevral 2016.
5. ↑  "N. Q. Cəfərovun "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2020-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-24.
6. ↑  "İsa Qəmbəri tərk edən tanınmışlar - Araşdırma". 2023-04-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-10.
7. ↑  ""Metafizika" jurnalının redaksiya heyətinin üzvləri". 2022-03-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-01.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| GND: 133366537 · ISNI: 000000008097856X · LCCN: n2003106975 · NKC: jo2018995318 · SUDOC: 147593573 · VIAF: 18411288 · WorldCat VIAF: 18411288 |

 |

| ⛭ Azərbaycan Milli Məclisinin V çağırış deputatları (2015–2020) |
| --- |
| Majoritar yolla seçilənlər | 
1. Vasif Talıbov
2. İsa Həbibbəyli
3. Səttar Möhbalıyev
4. Eldar İbrahimov
5. Siyavuş Novruzov
6. Ülviyyə Həmzəyeva
7. Qüdrət Həsənquliyev
8. Azay Quliyev
9. Kamaləddin Qafarov
10. Madər Musayev
11. Aydın Hüseynov
12. Mixail Zabelin
13. Rauf Əliyev
14. Mehriban Əliyeva
15. Ülvi Quliyev
16. Aytən Mustafazadə
17. Elşad Həsənov
18. Rasim Musabəyov
19. Hikmət Məmmədov
20. Adil Əliyev
21. Məlahət Həsənova
22. Asim Mollazadə
23. Ziyad Səmədzadə
24. Rövnəq Abdullayev
25. Sədaqət Vəliyeva
26. Fazil Mustafa
27. Dilarə Cəbrayılova
28. Eldar Quliyev
29. Şəmsəddin Hacıyev
30. Sevinc Fətəliyeva
31. Fərəc Quliyev
32. Ağacan Abıyev
33. Hüseynbala Mirələmov
34. Fuad Muradov
35. Araz Əlizadə
36. Səməd Seyidov
37. Pərvin Kərimzadə
38. Naqif Həmzəyev
39. Xanlar Fətiyev
40. Musa Urud
41. Mirzəcan Xəlilov
42. Tahir Mirkişili
43. Muxtar Babayev
44. Hacı Salayev
45. Oqtay Əsədov
46. Rafael Cəbrayılov
47. Aydın Mirzəzadə
48. İlham Məmmədov
49. Əli Hüseynli
50. Zeynəb Xanlarova
51. Azər Badamov
52. Vahid Əhmədov
53. Yevda Abramov
54. Tahir Süleymanov
55. Eldəniz Səlimov
56. İlham Əliyev
57. Müslüm Məmmədov
58. Rafael Hüseynov
59. Əliağa Hüseynov
60. Fəzail Ağamalı
61. Arif Rəhimzadə
62. Əflatun Amaşov
63. Elçin Quliyev
64. Rüstəm Xəlilov
65. Əhliman Əmiraslanov
66. Xanhüseyn Kazımlı
67. Malik Həsənov
68. Mirkazım Kazımov
69. Fəzail İbrahimli
70. Nəriman Əliyev
71. Elmira Axundova
72. Musa Qasımlı
73. Rüfət Quliyev
74. Hadi Rəcəbli
75. Cavanşir Paşazadə
76. Ziyafət Əsgərov
77. Rəşad Mahmudov
78. İqbal Məmmədov
79. Əsabil Qasımov
80. Çingiz Qənizadə
81. Şahin İsmayilov
82. Tahir Rzayev
83. Aqil Abbas
84. Bahar Muradova
85. Elxan Süleymanov
86. Novruzəli Aslanov
87. Tahir Kərimli
88. Sabir Hacıyev
89. Elman Nəsirov
90. Cavid Osmanov
91. Vüsal Hüseynov
92. Jalə Əliyeva
93. Gövhər Baxşəliyeva
94. Zahid Oruc
95. Sahib Alıyev
96. Mahir Aslanov
97. Ağalar Vəliyev
98. Sahibə Qafarova
99. Sona Əliyeva
100. Kamran Bayramov
101. Rövşən Rzayev
102. Valeh Ələsgərov
103. Sevinc Hüseynova
104. Rafiq Məmmədhəsənov
105. Qənirə Paşayeva
106. Ülviyyə Ağayeva
107. Kamran Nəbizadə
108. Nizami Cəfərov
109. Nəsib Məhəməliyev
110. Elşən Musayev
111. Kamilə Əliyeva
112. Azər Kərimli
113. Yaqub Mahmudov
114. Əli Məsimli
115. Cavanşir Feyziyev
116. Fəttah Heydərov
117. Aqiyə Naxçıvanlı
118. Bəxtiyar Əliyev
119. Bəxtiyar Sadıqov
120. Astan Şahverdiyev
121. Mahir Abbaszadə
122. Flora Qasımova
123. Cavid Qurbanov
124. Elman Məmmədov
125. İmamverdi İsmayılov

 |  |