recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sinta Nuriya Vahid** (həmçinin **Sinta Vahid**, 8 mart 1948) keçmiş İndoneziya prezidenti Abdurrahman Vahidin dul qadınıdır. 1999-cu ildən 2001-ci ilədək İndoneziyanın birinci xanımı idi.

Sinta 1948-ci ildə Combanq inzibati ərazisində 18 uşağın ən böyük qızı olaraq dünyaya gəldi. 13 yaşındaykən İslam internat məktəbinə daxil olan Sinta orada müəllim olan Vəhidə aşiq olur. Peşəkar xəttat olan atası evlilik təklifini rədd etdi,atası Nəhdlətul Uləmanın lideri olan Vahid xaricə təhsil almaq üçün getdi.
Vahidə Bağdaddan təklif edilərkən Sinta Vahidin babasının vəkil olaraq olduğu bir mərasimdə İndoneziyaya onun qayıdışından üç il əvvəl onları evləndirdi..

1992-ci ildə Sinta beldən aşağısını şikəst edən qəza keçirdi. O qollarını hərəkət etdirmədən əvvəl bir il fiziki müalicə aldı. İndoneziya Universitetində universitet işçiləri tərəfindən binanin dördüncü mərtəbəsinə qədər qaldırılan Sinta qadın kurslarını bitirdi.

Ərinin impiçmentindən sonra Sinta orta İslamın açıq bir müdafiəçisi idi. Ramazan ayında dinlərarası yeməklərin keçirilməsi ənənəsini davam etdirdi. Vali Basuki Tahaca Purnamanın cəsarətini təriflədi və poliqamiyi (çoxarvadlılıq) ədalətsiz hesab etdi. Ekstremistlər tərəfindən təhdid edildikdən sonra, Banser milisləri tədbirlərini qorumaq üçün hərəkətə keçdi. 2018-ci ildə ən təsirli insanlardan biri olaraq *TIME 100* siyahısına daxil oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Robinson, Kathryn May.* Gender, Islam, and democracy in Indonesia. Taylor & Francis]. 2009. səh. 76. ISBN 978-0-415-41583-5.
2. 1 2 3 4 5 6  *Emont, Jon.* "A Former First Lady Presses On for a Tolerant, Feminist Islam". The New York Times. 8 April 2017. səh. A6. 2 April 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 April 2017.
3. ↑  "Ex-first lady holds 'sahur' with marginalized people for RI unity". The Jakarta Post. 29 June 2015. 11 April 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 May 2019.
4. ↑  "Sinta Nuriyah is on the 2018 TIME 100 list". Time (magazine). 1 April 2018. 18 July 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 May 2019.
**Qulam Əzimli** — Azərbaycanda elmi psixologiyanın inkişafında böyük xidmətləri olan elm xadimi

Professor Q.E.Əzimli 1931-ci ildə İmişli rayonunun Bəcirəvan kəndində anadan olmuşdur. O, 1954-cü ildə indiki BDU-nun filologiya fakultəsinin məntiq-psixologiya şöbəsini bitirmişdir. 1954-cü ildən 1955-ci ilə kimi, İmişli rayonun 1 saylı orta məktəbində müəllim, 1955-ci ildən 1962-ci ilin avqust ayına kimi İmişli rayonunda komsomol, partiya və hökumət orqanlarında rəhbər vəzifələrdə işləmişdir.

Q.E.Əzimli 1970-ci ildə psixologiya ixtisası üzrə nəmizədlik dissertasiyası müdafiə etmiş, alimlik dərəcəsi almışdır. 1990-cı ildə professor elmi adına layiq görülmüşdür. 1987-ci ildən 1992-ci ilə kimi ADPU-nun yaş və pedaqoji psixologiya kafedrasının müdiri, 1991-ci ildən 1997-ci ilə kimi pedaqoi fakültənin (qiyabi şöbə üzrə) dekanı vəzifəsində işləmişdir. O, 75-dən çox dərs vəsaiti, proqram, jurnal məqalələri və tezislərin müəllifi, 12-dən artıq monoqrafiya, kitab, kitabça və proqramların elmi redaktoru olmuşdur. Onun elmi yaradıcılığı təkcə respublikamızda deyil, onun hüdudlarından kənarda da görkəmli psixoloqların diqqətini cəlb etmişdir.

Q.E.Əzimli keçmiş SSRİ məkanında (Moskva, Tbilisi, Yerevan və s.) keçirilən qurultay, konfrans və simpoziumlardakı məruzələri ilə respublikamızı layiqincə təmsil etmişdir. 20 ildən artıq bir vaxtda folklor materiallarında və klassik irsimizdə milli etnik hissləri tədqiq etmiş, nəzəri və praktik əhəmiyyətli nəticələr əldə etmişdir. Yüksək ixtisaslı elmi kadrların hazırlanmasında da onun xidmətləri az olmamışdır.

SSRİ Ali Soveti Rəyasət heyətinin "Əmək igidliyinə görə" medalı, "Fəaliyyətində əla xidmətlərinə görə" döş nişanı, SSRİ Ali və Orta İxtisas Təhsili Nazirliyinin "Fəaliyyətində əla müvəffəqiyyətinə görə" döş nişanı, "VI Ümumittifaq festivalının hazırlanmasında və keçirilməsində fəal iştirakına görə" xatirə nişanı ilə təltif edilmişdir.

1991-ci ildən hazırkı vaxta qədər BDU-nun nəzdindəki Dessertasiya Şurasının üzvüdür.

Mənbə
-----

* Qulam Əzimli
Sarbonna meydanı (Place de la Sorbonne).
**Sarbonna** (*fr.* la Sorbonne) — tarixi memarlıq abidəsi, Paris Universitetinin mərkəzi. Parisin Latın məhəlləsində yerləşir, şəhərin mülkiyyəti hesab edilir.

Sarbonna adı kral IX Lüdovikin keşişi olan ilahiyyatçı Rober de Sorbonun adından götürülüb. O, XIII əsrdə Kollej Sarbonna adlı ilahiyyat kollecinin əsasını qoydu, sonradan bu təhsil ocağı Paris universitetinə daxil edildi. Sonradan Sarbonna termini universitetə də aid edilməyə başlandı.

Sent-Ursulanın kappelası

Tarixi
------

Sarbonna tarixi XII əsrdən əvvəl başlayır, lakin məhz 1215-ci ildə bir neçə kilsə məktəbləri birləşib Avropada ilk universitetlərdən biri olan Paris Universitetini formalaşdırdılar. Öncəliklə burada 4 fakültə üzrə dərslər deyilirdi: incəsənət, kilsə hüququ, tibb və ilahiyyat. XIII əsrdə universitet artıq Avropada ən iri universitetlərdən biri sayılırdı. 1229—1231-ci illərdə tələbələrin etdiyi etirazlar sayəsində universitet yerli muxtariyyət hüququnu qazandı və bilavasitə papanın tabesi altına keçdi.

1257-ci ildə IX Lüdovikin keşişi olan ilahiyyatçı Rober de Sorbon Parisdə kasıb ailələrdən olan uşaqlar üçün ilahiyyat kollecini açdı, 50 ildən sonra kollecin məşhurluğu Avropanın bir çox ilahiyyat məktəblərini kölgədə qoydu.

XIV əsrdə Sarbonna məktəbinin nüfuzu və əzəmətinin artırılması üçün əlverişli hadisələr baş verdi, belə ki Qərb kilsəsinin böyük parçalanması Romanın əhəmiyyətini tamamilə nüfuzdan saldı və beləcə ehkamların mühafizəsini öz üzərinə götürəcək ali və mötəbər təşkilata ehtiyac yarandı, bu təşkilat isə Sarbonna oldu. 1393-cü ildə Sarbonnanın 54 doktoru krala kilsə parçalanmasını dayandıracaq ideyalar verməli idilər. Onlar da Sarbonnanı dini və dünyəvi şəxslərin bir-biri ilə olduğu problemləri həll edəcək bir qurum kimi təqdim etdilər və bu təklif yerinə yetirildi.

1554-cü ildə kollej Sarbonna adını aldı və tədricən Paris universitetinin ilahiyyat fakültəsi ilə birləşdirildi.

XVII əsrdə Sarbonna adı bütün Paris universitetinə aid edilməyə başlandı.

1790-cı ildə kollej Sarbonna ilahiyyat məktəbi fəaliyyətini dayandırdı. 1808-ci ildə Napoleonun dekreti ilə Sarbonnanın binaları Paris şəhərinin universitetinin ixtiyarına verildi.

### Yeni tarixdə

1968-ci ildə Sarbonna "yeni solcular"ın ideyaları altında "Qırmızı may" kimi məhşurlaşan tələbə çıxışlarının əsas mərkəzlərindən biri olmuşdur.

1970-ci ildə Sarbonna və ya Paris Universiteti tədris istiqamətləri üzrə fərqlənən və Parisin 3 akademiyasına aid 13 universitetə bölündü. Bu universitetlərin dördü əsasən Sarbonnanın tarixi binalarında yerləşir, qalanları isə Paris və onun ətrafında olan digər məhəllələrdə.

Ədəbiyyat
---------

* *Тарле Е. В.* Сорбонна // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
* Ср. Franklin, «La Sorbonne» (1875);
* Méric, «La Sorbonne et son fondateur» (1888);
* Rashdall, «A history of the universities in the middle ages» (Л.1895, т. 2: «Paris»).


Vikianbarda ***Sarbonna*** ilə əlaqəli mediafayllar var.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı (fransızca)
* Google Maps-da peyk görüntüsü
**Ağacvari hortenziya** (*lat.* Hydrangea arborescens) — hortenziyakimilər fəsiləsinin hortenziya cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Şimali Amerikada təbii yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 2m, gövdəsi düz iri yarpaqlı koldur. Yumru çətirnin diametri 2 m-ə qədərdir. Yarpaqları yumurtaşəkilli və ya ellipsvari, diametri 8-15 sm, üstdən tünd yaşıl, altdan bozumtul rəngdədir. Zoğları bir az tüklü, alt tərəfi çılpaq, kənarları dişli, bünövrəsində ürəkşəkilli çöküntüsü vardır. 4 yaşından bol çiçəkləyir. Çiçəkləri qalxanvari çiçək qrupunda yerləşir, tacı ağdır. Uzun müddət iyundan sentyabr ayına kimi fasiləsiz çiçəkləyir. Çiçəklərin diametri 2 sm, çiçək qrupunun diametri 15 sm-ə qədərdir. Meyvəsi qutucuq, ölçüsü 3 mm-dir. Meyvələri oktyabrda yetişir. Vegetasiyası mayın ortasından oktyabra qədərdir. Toxumları xırda, qanadsızdır. Bitki qələmlərlə asanlıqla çoxalır. Qələmlər 100% kök atır. Həyat müddəti 50 ildir.

Ekologiyası
-----------

Soyuğa az davamlıdır. Quraqlığı sevmir. Torpaqda əhəngin olmasını digər növlərə nisbətən daha yaxşı keçirir. Torpaq yumşaq və rütubətli saxlanılmalıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda, Lənkəranda, Astarada rütubətli bölgələrdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Tək və qrup əkinlərində çox effektli bitkidir.

Ədəbiyyat
---------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q278173
* Wikispecies: Hydrangea arborescens
* AoFP: 3493
* APA: 2324
* BioLib: 39415
* EoL: 583369
* EPPO: HYEAR
* FNA: 242416667
* GBIF: 2985986
* GRIN: 312129
* iNaturalist: 130554
* IPNI: 30010549-2
* IRMNG: 11000219
* ITIS: 24195
* MoBotPF: 286861
* NCBI: 96933
* Plant List: tro-29100027
* PLANTS: HYAR
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:30010549-2
* Tropicos: 29100027
* VASCAN: 6111
* WFO: wfo-0001135369

 |

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 397.
Serbiyada bolqar icmasının bayrağı
**Serbiyada bolqarlar** — rəsmi olaraq tanınan milli azlıq statusuna malikdirlər. 2011-ci ildə ölkədəki bolqarların sayı 18 543 nəfərə çatırdı. Əksəriyyəti Bosileqrad və Dimitrovqrad şəhərlərində yaşayır.

Demoqrafik məlumatlar
---------------------

Bolqarlar 1948-ci ildən bəri Yuqoslaviyada və Serbiyada siyahıyaalmada qeyd olunur.

* 1948: 59 472
* 1953: 60 146 (bolqar dilini ana dili hesab edənlər: 59 166)
* 1961: 58 494
* 1971: 53 800 (bolqar dilini ana dili hesab edənlər: 49 942)
* 1981: 33,455 (bolqar dilini ana dili hesab edənlər: 35,269)
* 1991: 26,698 (bolqar dilini ana dili hesab edənlər: 25 408)
* 2002: 20,497 (bolqar dilini ana dili hesab edənlər: 16 459)
* 2011: 18 543 (bolqar dilini ana dili hesab edənlər: 13 337)

2011-ci il siyahıyaalınmasına əsasən Serbiyada bolqarlar ölkənin cənub-şərqindəki Bosileqrad və Dimitrovqrad şəhərlərində məskunlaşmışlar. Burada 18.543 etnik bolqar yaşayırdı: 5.839 Bosileqradda (ümumi əhalinin 71,9%), 5 413 bolqar isə Dimitrovqradda yaşayır (əhalinin 53,5%). Bolqarlar pravoslavlığı məzhəbində ediqad edir. Bosileqrad və Dimitrovqradın yerləşdiyi dağlıq bölgələrdə demək olar ki, müsəlman yoxdur. Bolqar keşişlərinin sayının az olması səbəbindən bolqarların bəziləri Serb Pravoslav Kilsəsinə gedir. Həm Bosileqrad və Dimitrovqrad şəhərlərində kilsələr var. Onlardan ən qədimi XI əsrə aiddir. Yerli xalq Serbo-Xorvat dilinin "Torlak ləhcəsi" ilə xarakterizə olunur. Müasir Serbiya, Bolqarıstan və Şimali Makedoniya ərazilərinin qovşağında yaşayan bu qrup özlərini torlaklar adlandırır və torlak ləhcəsində danışırlar.

Tarixi
------

Osmanlıların Balkanları fəth etməsindən əvvəl Bizans İmperiyası, Bolqarıstan Krallığı və Orta əsrlər Serbiyasının qarşıdurması nəticəsində bölgənin sərhədləri daim dəyişirdi. Torlaklar yerli sakinlərdən ayrı bir xalq olaraq fərqlənmədilər. Torlak ləhcəsindəki ilk yazılı mənbə, Pirotdan olan rahib Kirill Yivkoviçin müəllifi olduğu və 1762-ci ilə aid edilən Temskiy monastırından olan bir əlyazmadır. O, bu yazını öz sözləri ilə adi bolqar dilində yazılmışdır.

Tanınmış şəxsləri
-----------------

* Elena Bolqarskaya — Serbiya kralı və çar Stefan Duşanın həyat yoldaşı (1355–1356)
* Qriqori Çamblak (1365–1420) – orta əsr yazıçısı, Kiyev və bütün Rusiyanın metropoliti

İstinadlar
----------

1. ↑  "Serbian 2011 census". 2020-05-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-07.
2. ↑  "Serbian 2002 census" (PDF). 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2008-04-18.
3. ↑  "Ethno-confessional and language mosaic of Serbia" (PDF). Statistical Office of the Republic of Serbia. 2014. 2019-04-06 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-04-07.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2022-01-04 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-04-07.
**Pseudochazara alpina** (*lat.* Pseudochazara alpina) — heyvanlar aləminin buğumayaqlılar tipinin həşəratlar sinfinin pulcuqluqanadlılar dəstəsinin nimfalidlər fəsiləsinin pseudochazara cinsinə aid heyvan növü.

Təsviri
-------

Qanadları açıq halda 50-60 mm-dir. Qanadların üst tərəfi bozumtul-qəhvəyi rəngdə olub, kənarlarından enli, kərpici rəngli zolaq keçir. Ön qanadlar üzərində 1-2 qara gözcük vardır. Arxa qanadların alt tərəfi bozumtul qum rəngdədir, üzəri tünd rəngli qeyri-dəqiq ştrixlərlə örtülmüşdür (tez-tez qonduğu daşlara, torpağa mimikriya edir).

Yayılması
---------

Şahdağ və Babadağ ərazilərində, Qafqazın cənub yamaclarında yayılmışdır.

Həyat hərzi
-----------

Qaya bitkiləri yetişən sıldırım daşlı qayalarda yaşayır. Kəpənəklər iyulun ikinci yarısında və avqustda uçurlar. Tırtılları yazda və yayın əvvəllərində yabanı dənli bitkilərlə qidalanır. Yumurtalar qışlayır. İldə bir nəsil verirlər. Təbii düşməni və xəstəlikləri məlum deyil.

Sayı
----

R.Əffəndi tərəfindən Şahdağ ərazisində 5 kəpənək qeydə alınmışdır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Yaşadığı biotopların güclü yağıntıların əmələ gətirdiyi sürüşmələr nəticəsində dağılması, mal-qaranın otarılması, həvəskar kolleksiyaçılar tərəfindən kommersiya məqsədilə tutulması məhdudlaşdırıcı amillərdəndir.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
--------------------------------------

Azərbaycanın Qırmızı kitabının I nəşrinə daxil edilmişdir.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
------------------------------------------

Azərbaycanda kəpənəyin biologiyasının ətraflı öyrənilməsi, onun yaşadığı ərazilərə monitorinqlərin təşkil edilməsi qorunması üçün məsləhət görülən tədbirlərdəndir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q7254609
* BioLib: 700176
* EoL: 135984
* GBIF: 1911681
* iNaturalist: 882817
* IRMNG: 10267839
* LepIndex: 144333

 |
Silviya parkının girişində yerləşən 3 yol
 **Silviya** — Qatçina da (Leninqrad vilayəti ) yerləşən Qatçina muzey-qoruğu nun tərkibinə daxil olan park .

"Silviya" adı öz mənşəyini latıncadan meşə mənasını verən "silvia" sözündən götürmüşdür. Həmçinin bu parkın adını knyaz I Pavel in öz xanımı Mariya Fyodorovna ilə birgə səyahətə çıxaraq 1782 -ci ilin 10-12 iyun tarixlərində Fransanın məşhur aristokrat iqamətgahlarından biri olan Şantiyi də eyniadlı parkın adından götürməsi ilə əlaqələndirirlər. 

Silviya parkının planı 1939-cu il
Qatçinada yerləşən Silviya parkı 1792 -1800 -cü illərdə memar Vinçenso Brenn və bağban C. Hekket tərəfindən yaradılmışdır.

"Silviya" parkına girişində yerləşən darvaza
Parkın ərazisi 17,5 hektara yaxındır. O Saray parkının sol sahilində, Böyük Qatçina sarayının şimal-qərbində yerləşir. Şəhər tərəfdən parkın sərhədləri Qırmızı Ordu prospektinin içərisindən keçir. Bu sərhəddə XIX əsrin sonlarında qarovulxana üçün Qara darvazalarla birlikdə kərpicdən hasar çəkilmişdir. Analoji olaraq digər qarovulxanalar parkın digər iki girişində - Silviya və Kaskad darvazalarında qoyulmuşdur. Saray parkı tərəfdən Silviya parkını Silviya darvazaları ilə birlikdə boş daş divar ayırır. Hasarlar boyunca içəriyə doğru onların uzunluğu üzrə yollar keçir. 2012 -ci ildə park hər tərəfdən - şimal tərəfdən Kolpanka çayının sahili və yollardan biri boyunca metal hasar barmaqlıqlarla çərçivəyə alınmışdır.

Parkın ərazisi Kolpanka çayı sahilində tikilmiş keçmiş Süd fermasının yerini tutur. Bu çay Silviya parkı ilə Zverineç parkını bir-birindən ayırır. Kolpanka çayının digər sahilində isə 1983 -cü ildə baş vermiş yanğından xeyli ziyan dəyən "Ptiçnik "adlanan bina yerləşir. Ptiçnik binasının pavilyonunun yaxınlığında müvəqqəti piyada keçidini və Naumaxiya hovuzunu görmək olar.

Silviya darvazalarının yaxınlığında yerləşən divarda isə 1942 -ci il 30 iyun tarixində güllələnmiş Qatçina qəhrəman-komsomollar abidəsi yerləşir.

Silviya darvazalarında qəhrəman-komsommollar abidəsi

Keçidlər
--------

* Qatçina parkında fransız Silviyası Arxivləşdirilib 2013-05-08 at the Wayback Machine

| ⛭"Qatçina" Saray-Park Kompleksi Dövlət Muzey-Qoruğu |
| --- |
| Saraylar | Böyük (interyer) • Priorat |
| Parklar | Saray • Silviya |
| Darvazalar | Admirallıq • Ağcaqayın • Zverinski • Silviya • Qara • Kaskad • Sağır |
| Körpülər | Admirallıq • Qozbel • Karpin • Üçaşırımlı • Xaraba körpü • Yastı • Böyük daş • Kiçik daş • Çuqun |
| Pavilyonlar | Aqcaqayın evcik və Maska portalı • Orla pavilyonu • Venera pavilyonu • Türk çadırı • Meşə oranjereyası • Ferma • Quşxana • Qaravulxana |
| Parklar | Amfiteatr • Exo mağarası • Naumaxiya • 25 oktyabr prospekti terrası |
| Bağlar | Şəxsi • Botanika • Holland • Cökə • Saray oranjereyası |
| Heykəllər | I Pavel • Çesme obeliski • Qartal sütunu • Qəhrəman-komsomollar abidəsi |
| Su qurğuları | Su labirinti • Admirallıq • Terras-marina • Səkkizbucaqlı quyu • Kaskad • Soyuq vanna |
**Klaudia Faniello** (*ing.* Claudia Faniello; d. 25 fevral 1988, Kaura, Malta) — Malta müğənnisi. O, Maltanı 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

Həyatı
------

Klaudia Faniello 25 fevral 1988-ci ildə Maltanın Kaura şəhərində anadan olmuş və orada qardaşı Fabritsio və bacısı Miriana lə birlikdə böyümüşdür. Onun atası italyandır.

Musiqi karyerası
----------------

Klaudia Faniello 12 yaşından bir çox televiziya şoularında çıxış etmiş və müxtəlif festivallarda iştirak edərək, yüksək nəticələr əldə etmişdir. O 2001-ci ildə Maltada keçirilən *Talentissimi Juniors* yarışmasında qələbə qazanmışdır. Bir il sonra Klaudia Malta milli orkestrinin müşaiyəti ilə Malta universitetində kimsəsiz uşaqlar üçün keçirilən konsertdə çıxış etmişdir. 2003-cü ildə müğənni qardaşı Fabritsio Faniello ilə birlikdə Aralıq dənizi festivalında çıxış etmişdir. Klaudia 2006-cı ildə "Ma Nafx" mahnısı ilə Maltanın *Kanzunetta Indipendenza* festivalında qələbə qazanmışdır. Müğənni daha sonra 2006-cı ildən 2014-cü ilədək hər il Maltanın PBS telekanalının Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi üçün təşkil etdiyi milli seçim turunda iştirak etmiş, lakin Klaudianın heç bir cəhdi ona həvəsində olduğu uğuru qazandıra bilməmişdir. Müğənni müxtəlif illərdə seçim turuna hətta iki mahnı ilə də qatılmışdır. Ən yaxşı nəticəsi 2008 və 2012-ci illərdə qazandığı 2-ci yer olmuşdur.

Üç illik fasilədən sonra Klaudia Faniello 2017-ci ildə yenidən Maltanın Avroviziya üçün milli seçim turuna qatılmışdır. Müğənni seçim turunda ifa etdiyi "Breathlessly" mahnısı ilə qalibiyyət əldə edərək, həmin mahnı ilə ölkəsini Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən Avroviziya 2017-də təmsil etmək hüququ qazanmışdır. Klaudia 11 may tarixində baş tutan müsabiqənin ikinci yarımfinal mərhələsində 4-cü səhnə almışdır. Nəticədə isə o yarımfinalda 55 xalla 16-cı yeri tutaraq, finala adlaya bilməmişdir.

Klaudia Faniellonun Maltanın Avroviziya üçün Milli seçim turundakı iştirakı

| İl | Mahnı | Yer |
| --- | --- | --- |
| 2006 | "High Alert" | 12-ci |
| 2007 | "L-Imħabba Għamja" | 7-ci |
| 2008 | "Caravaggio" | 2-ci |
| 2008 | "Sunrise" | 3-cü |
| 2009 | "Midas Touch" | - |
| 2009 | "Blue Sonata" | 4-cü |
| 2010 | "Samsara" | 8-ci |
| 2011 | "Movie in my Mind" | 9-cu |
| 2012 | "Pure" | 2-ci |
| 2013 | "When it's Time" | 7-ci |
| 2017 | "Breathlessly" | 1-ci |
|

İstinadlar
----------

1. ↑  "Breathless Claudia Faniello heads for Eurovision". Times of Malta. 2017-05-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 fevral 2017.

|
|  |
|
| Əvvəlki:**İra Losko  "Walk on Water"** | **Malta Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində** **2017** | Sonrakı:**Kristabel  "Taboo"** |

Xarici keçidlər
---------------
**Emil Fuks** (tam adı: *Emil Yulius Klaus Fuks*, *alm.* Emil Julius Klaus Fuchs‎; 29 dekabr 1911[…], Rüsselhaym[d], Almaniya imperiyası – 28 yanvar 1988[…], Şərqi Berlin, ADR) — Almaniya fiziki və nəzəriyyəçisi.

Həyatı
------

Alman teoloqu Emil Fuks və Elza Fuksun ailəsində anadan olmuşdur.

1932-ci ildə Almaniya Kommunist Partiyasına üzv olmuşdur. 1933-cü ildə Fransaya və sonradan İngiltərəyə köçmüşdür.1937-ci ildə Bristol universitetində fizika üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsinə yiyələnmişdir. İkinci dünya müharibəsi başladıqdan sonra, düşmən ölkə vətəndaşı kimi bir il yarım təcridxana düşərgəsində keçirmiş, həmin müddət ərzində digər təcrid edilmiş şəxslərə fikizi üzrə mühazirələr oxumuşdur.

1941-ci ildə uranın böhran kütləsinin müəyyən edilməsi və izotopların parçalanması problemləri ilə məşğul olan Rudolf Payerlsin qrupuna qoşulmuşdur. Elə həmin il Almaniyanın SSRİ-yə qarşı hücuma keçməsindən sonra, Fuks sovet kəşfiyyatçıları ilə əlaqə yaratmış və Britaniya alimlərinin nüvə silahı sahəsindəki məlumatlarını onlara ötürmüşdür. 1943-cü ildə Payerlsin tövsiyəsi əsasında Manhetton layihəsinə üzv olmuşdur.

Payerls Fuks haqqında demişdi: "Mən bilirəm ki Fuks öz mülahizələri əsasında hərəkət edirdi. O bunu nə pul üçün, nə də məcburiyyətdən etmirdi. O, sadəcə olaraq hesab edirdi ki, kommunistlər bu məlumatları əldə etməlidirlər."

Viktor Vayskopf: O, əsl kommunit idi. O, hesab edirdi ki, nüvə silahı yalnız Qərb ölkələrinə məxsus olmamalıdır... Tarazlıq mövcud olmalıdır."

1950-ci ildə Fuks ingilis kəşfiyyatı tərəfindən həbs edilmiş və 14 illik həbs cəzasına məhkum edilmişdir. ABŞ-nin onun deportasiyası ilə bağlı göndərdiyi sorğuya ingilislər rədd cavabı vermiş və bununla da onu ölüm cəzasından xilas etmişdilər.Sovet ittifaqi isə onu öz casusu kimi tanımamışdır.

1959-cu ildə Fuks vaxtından əvvəl azadlığa buraxılmış və ingilis vətəndaşılığından məhrum edilmişdir. Almaniya qayıtmış və evlənmişdir. Drezdendə Nüvə araşdırmaları mərkəzində çalışmış və Drezden texniki universitetində mahizələr oxumuşdur.

28 yanvar 1988-ci ildə Drezdendə vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Maktutor riyaziyyat tarixi arxivi.
2. 1 2 3 4  Klaus Fuchs // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. ↑  .
4. ↑  Mathematics Genealogy Project (ing.). 1997.
Mağara vəya bu tipli qapalı məkanlarda hava çatışmamazlığının və boğulmaq təhlükəsinin olduğunu düşünən şəxs klaustrofobikdir
**Klaustrofobiya**, qapalı yerlərdən qorxmaq fobiyasıdır. Klaustrofobiyası olan insanlar, lift və ya tunel kimi qapalı və qaranlıq yerlərdən panika vəziyyətinə düşürlər vəya lift kimi qapalı və dar məkanlarda, nəfəs ala bilməməkdən, boğumaqdan və orada ömürlük qalabilməkdən qorxurlar. Əsasən uşaqlıq dövründə hər hansı bir travma verici hadisə yaşamış insanlarda klaustrofobiya görmək olar. Bu səbəbdən klaustrofobik insanların bu cür qapalı məkanlarda qalmamalıdırlar.

Həmçinin bax
------------

* Fobiya
* Fobiyaların siyahısı

Ədəbiyyat
---------

Carlson, Neil R. et al. *Psychology: the Science of Behavior,* 7th ed. Allyn & Bacon, Pearson. 2010.

Cheng, Dominic T. et al. *Human Amygdala Activity During the Expression of Fear Responses. Behavioral Neuroscience.* Vol. 120. *Harold B. Lee Library.* American Psychological Association. University of Wisconsin. 14 Sept. 2006. Web. 18 Sept. 2010. [*ölü keçid*]

Fritscher, Lisa. *Claustrophobia: Fear of Enclosed Spaces. About.com.* New York Times Company. 21 Sept. 2009. Web. 9 Sept. 2010. 

Gersley, Erin. *Phobias: Causes and Treatments. AllPsych Journal.* AllPsych Online. 17 Nov. 2001. Web. 18 Sept. 2010. 

Hayano, Fumi PhD. et al. *Smaller Amygdala Is Associated With Anxiety in Patients With Panic Disorder. Psychiatry and Clinical Neurosciences.* Vol. 63, Issue 3. *Wiley Online Library.* Japanese Society of Psychiatry and Neurology 14 May 2009. Web. 18 Sept. 2010. 

Öst, Lars-Göran. *The Claustrophobia Scale: A Psychometric Evaluation. Harold B. Lee Library.* Stockholm University. 15 Feb. 2007. Web. 9 Sept. 2010. 

Rachman, S.J. Claustrophobia. *Phobias: A Handbook of Theory, Research, and Treatment.* John Wiley and Sons, Ltd. Baffins Lane, Chichester, West Sussex, England. 1997.

Rachman, S.J. *Phobias. Education.com.* The Gale Group. 2009. Web. 19 Sept. 2010. 

Speyrer, John A. *Claustrophobia and the Fear of Death and Dying. The Primal Psychotherapy Page.* N.p. 3 Oct. 1995. Web. 9 Sept. 2010. 

Thorpe, Susan, Salkovis, Paul M. & Dittner, Antonia. *Claustrophobia in MRI: the Role of Cognitions. Magnetic Resonance Imaging.* Vol. 26, Issue 8. *Harold B. Lee Library.* 3 June 2008. Web. 18 Sept. 2010. 

Walding, Aureau. *Causes of Claustrophobia. Livestrong.com.* Livestrong Foundation. 11 June 2010. Web. 18 Sept. 2010. 

*What Causes Claustrophobia? Neuroscience Blog.* NorthShore University HealthSystem. 11 June 2009. Web. 9 Sept. 2010.  Arxivləşdirilib 2011-07-27 at the Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Psixologiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Nüvə parçalanmasının mümkün zəncirvari reaskiyası. 1. uran-235 atomu bir neytron udur və iki yeni atoma parçalanar, nəticədə böyük əlaqə enerji ayrılır.2. Bu neytronlardan biri uran-238 atomu tərəfindən udulur və reaksianı dayandırır. Digər neytronlar udulmadan sistemi tərk edirlər. Bir neytron uran-235 atomu ilə toqquşur və onun parçalanması sayəsində iki neytron və çoxlu enerji ayrılır. 3. Hər iki neytron uran-235 atomu ilə toqquşur, hər biri parçalanır və nəticədə yeni neytronlar ayrılır, onlar reaksiyanı davam etdirirlər.
**Zəncirvari reaksiya** – hər birində əvvəlki addımın məhsulu kimi zərrəcik yaranan, ayrı-ayrı reaksiyalar ardıcıllığıdır. Zəncirvari reaksiyaya misal kimi ağır elementlərin nüvələrinin parçalanmasını göstərmək olar. Burada parçalanma aktlarının sayı əvvəlki mərhələdə nüvənin parçalanmasından yaranan neytronlarla şərtlənir.

Zəncirvari reaksiyalar, istifadə olunmamış əlaqəyə malik zərrəcik rolunu sərbəst atomlar və ya radikallar oynayan kimyəvi reaksiyalar arasında geniş yayılmışdır. Zəncivari reaksiyanın mexanizmi nüvə parçalanmasında kulon səddi olmayan və udan zaman nüvəni həyacanlandıran neytronlar tərəfindən təmin olunur. Meydana gələn hər yeni zərrəcik növbəti, bir-birinin ardınca gələn reaksiyanı yaradır. Reaksiya daşıyıcı zərrəcik itirildikdə dayanır. İtkinin iki səbəbi olur: zərrəcik yenisini yaratmadan udulur və ya zərrəcik aktiv mühiti tərk edir. Əgər hər bir reaksiya aktında bir daşıyıcı zərrəcik yaranarsa, onda zəncirvari reaksiya şaxələnməmiş olur. Şaxələnməmiş zəncirvari reaksiyada çox enerji ayrıla bilmir. Əgər reaksiya aktında və ya zəncirin müəyyən bəndində bir neçə zərrəcik yaranırsa, onda şaxələnmiş zəncirvari reaksiya alınır. Onlar da öz növbələrində yeni qolların əmələ gəlməsinə şərait yaradırlar.

Həmçinin bax
------------

* Nüvə reaktoru
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Firudin Ağayev.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Ağayev.

**Ağayev Firudin Balakişı oğlu** (22 noyabr 1933, Lənkəran – 16 oktyabr 1995) — nasir, dramaturq, Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvü (1962).

Həyatı
------

Firudin Ağayev 1933-cü il noyabrın 22-də Lənkəran şəhərində fəhlə ailəsində doğulmuşdur. Burada orta məktəbi bitirdikdən sonra ADU-nun fılologiya fakültəsində təhsil almışdır (1953–1958). Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Televiziya və Radıo Verilişləri Komitəsində redaktor kimi başlamış (1958), sonra radio uşaq verilişləri redaksiyasında baş redaktor (1960–1963), televiziya uşaq verilişləri redaksiyasında baş redaktorun müavini (1963–1966), bədii verilişlər redaksiyasında baş redaktorun müavini (1966–1968), uşaq və gənclər verilişləri redaksiyasında baş redaktor (1968), səhnə verilişləri redaksiyasının redaktoru (1968–1969), "İncəsənət" redaksiyasının baş redaktoru (1969–1970), "Ekran" yaradıcılıq birliyi redaksiya heyətinin üzvü (1970–1971), baş redaktoru (1971–1973), musiqili verilişlər baş redaksiyasının redaktoru (1973–1976), əyləncəli proqram redaksiyasının böyük redaktoru (1976), "Gənclik" redaksiya proqramını hazırlayan qrupun redaktoru (1976–1978) olmuşdur. Ədəbiyyat verilişləri redaksiyasında şöbə müdiri (1978–1991), kinoverilişləri baş redaksiyasının böyük redaktoru (1991–1995) vəzifələrində çalışmışdır.

Ədəbi yaradıcılığa 1953-cü ildə universitetin "Lenin tərbiyəsi uğrunda" qəzetində çıxan oçerk və hekayələri ilə başlamışdır. Onun "Ananın məktubu" hekayəsi 1956-cı ildə "Azərbaycan gəncləri" qəzetində dərc edilmişdir. Bundan sonra oçerk, hekayə, roman, pyes və ssenari sahəsində fəaliyyət göstərmişdir.

Onun "Skripkanın qayıtması", "Həyat, söylə sən kiminsən?", "Leyla və onun dostları" ssenarilərınə telefılm çəkilmiş, "Qayğı", "Səməndər quşu", "Cırtdanın sərgüzəştləri", "Xoruz" pyesləri səhnəyə qoyulmuşdur. Medalla təltif olunmuşdur (1970). 1995-ci il oktyabrın 16-da Bakıda vəfat etmişdir.

Əsərləri
--------

1. Qayıq dənizə çıxır. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1961, 84 səh.
2. Qardaşlar. Bakı: Gənclik, 1967, 89 səh.
3. Səni düşünürəm. Bakı: Azərnəşr, 1970, 100 səh.
4. İldırım dənizə çaxır. Bakı: Gənclik, 1975, 325 səh.
5. İldırım ömrü. Bakı: Gənclik, 1981, 303 səh.
6. Mən uşaq olmamışam. Bakı: Gənclik, 1985, 324 səh.
7. Skripkanın sərgüzəşti. Bakı: Gənclik, 1988, 176 səh.

Filmoqrafiya
------------

1. Həyat, sən kiminsən? (film, 1972)
2. İşarəni dənizdən gözləyin (film, 1986)
3. Quzu (film, 1967)
4. Leyla və onun dostları (film, 1971)
5. Skripkanın sərgüzəşti (film, 1972)
6. Ülviyyənin mahnıları (film, 1973)

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Yazıçı** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |


Vikikitabda ***Firudin Ağayev/Biblioqrafiya*** mövzusuna dair mətn var.
**Sarı bülbül** — Azərbaycan xalq mahnısı.

Tarixi
------

Azərbaycanın məşhur xalq mahnısı "Sarı bülbül"- ün maraqlı yaranma tarixçəsi var. Ağa Məhəmməd şah Qacar Şuşada qətlə yetiriləndən sonra Qarabağ hökmdarı İbrahim Xəlil xan Cavanşir İranla münasibətlərini yoluna qoymaq üçün öz sevimli qızı Ağabəyim ağanı Fətəli şaha ərə verdi. Ağabəyim ağa da ömrü boyu vətən həsrəti ilə yaşadı. Könül dərdlərini bayatı, qoşma və qəzəllərlə dilə gətirdi. Şah Ağabəyim ağanın qəlbi şad olsun deyə Qarabağdan torpaq, müxtəlif gül-çiçək kolları, meyvə ağacları gətirərək bağ saldırıb. Hətta bağban da şuşalı olub. Bağın da adını "Vətən bağı" qoyublar. Ağabəyim ağa bu gözəl bağçanı gəzərkən bütün gülləri, çiçəkləri özünəməxsus sevgi ilə oxşayıb, ürəyi atlanıb. Amma Şuşadan uzaqda xarıbülbülün bitməməsindən məyus olaraq dərdini belə dilə gətirib:

"Vətən bağı" al-əlvandır,  

Yox içində xarıbülbül.  

Nədən hər yerin əlvandır,  

Köksün altı sarı, bülbül?!

Mahnı sözləri
-------------

Vətən bağı al-əlvandır,  

Yox içində xarı bülbül,  

Ömür sürməli dövrandır,  

Səsin gəlsin sarı, bülbül.  

  

Oxu, quşlar dilə gəlsin,  

Xoş nəfəsin elə gəlsin,  

Yarım gülə-gülə gəlsin,  

Mən çalanda sazı, bülbül.  

  

Bülbül, sənin işin qandı,  

Aşiqlər oduna yandı,  

Nədən hər yerin əlvandı,  

Köksün altı sarı, bülbül…

Mahnının ifaçıları
------------------

Ən məşhur ifaçısı Səxavət Məmmədovdur.

Mənbə
-----

* Mahnı və rəqslərin beşiyi
* Könlümüzü oxşayan şərqilər
* Azerbaycan Xalq Mahnilarinin Sozleri
**Sarvan** - 2008-ci ilin mart ayında Gürcüstanın Marneuli şəhərində Azərbaycanlıların Mədəniyyət Mərkəzinin nəzdində yaradılmış folklor rəqs qrupudur. Azərbaycan milli rəqslərilə yanaşı qrupun repertuarında gürcü rəqsləri də mühüm yer tutur.

### Kollektiv

Qrupun bədii rəhbəri Cəmilə Məmmədovadır, xoreoqraflar isə Nino Lomidze.

### Nailiyyətlər

Gürcüstanda yaşayan etnik azlıqlar (Gürcüstan, Ukrayna, Estoniya, Ermənistan və s) arasında keçirilən "Global Peace Festival"da qrupun solisti Aygün Həsənova milli rəqs "Sarı gəlin"i ifa edərək I yer qazanmışdır, həmin uğur "Friendship Force Festival"ında da təkrarlandı, solo nominasiyasında "Sarı gəlin" rəqsi 1-lik qazanmışdır, qrup nominasiyasında isə "Nazilə" rəqsini ifa edərək 2 yer sahibi olmuşlar. Çox güman ki, rəqs qrupunun fəaliyyəti uğurla da davam edəcək. Qrupun yaranmasına və milli geyimlərlə təmin edilməsinə Heydər Əliyev adına Fond, Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsi və Gürcüstanın Mədəniyyət Nazirliyi dəstək göstərib.

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2010-09-06 at the Wayback Machine
Maqlia Rosa
**"Ciro D İtalia"** ("İl Giro d, İtalia" — "İtaliya Turu") – mövsümün üç ən böyük velosiped yarışından. Ümumiyyətlə may ayında başlayıb üç həftə davam etməkdədir. Etaplar hər il dəyişir. Daha əvvəl Sardiniya və Siciliya Adalarında da yarışılmıştır. Etaplar sprint etap, dağ etap, zamana qarşı etabı olmaqla üç növdür. Ortalama 21 mərhələdən ibarətdir.

Tarixi
------

1909-cu ildən "La Gazzetta dello Sport" qəzetinin təşəbbüsü ilə keçirilir. İtaliya yolları ilə (mərhələləri Fransa, Avstriya və b. ölkələrdə ümumi məsafəsi təqribən 3500 *km*-dir (21 mərhələ), finişi Milan şimaldadir. İlk qalib – L. Qanna (İtaliya). Ən çox qələbə qazananlar: A.Binda, F. Koppi (hər ikisi – İtaliya), E. Merks (Belçika) (hamısında 5 qələbə). M. Çipollini 42 dəfə mərhələ yarışlarının qalibi olmuşdur. Velosiped yarışı zamanı ən fəal idmançılar üçün bir neçə nominasiya nəzərdə tutulmuşdur: lider üçün (çəhrayı mayka), ən yaxşı sprinter (tünd qırmızı) və "dağ kralı" üçün (yaşıl).

Həmçinin bax
------------

* Velosiped idmanı

İstinadlar
----------

1. 1 2  **Ciro D İtalia**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M.K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V  cild. — Səhifələrin sayı:  592. — Səh.: 365. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.

Xarici keçidlər
---------------

* Turun rəsmi internet səhifəsi Arxivləşdirilib 2016-12-19 at the Wayback Machine
* İtaliya velosiped turu haqqında
**Statira** (*yun.* Στάτειρα; e. ə. IV əsr – e.ə. 331) — Əhəmənilər sülaləsindən olan Persiyalı III Daranın arvadı olan Persiya kraliçası.

*İskəndərin qarşısında Daranın ailəsi*, Yustus Sustermans tərəfindən çəkilib və Viktor Balaqer Biblioteka Muzeyində qorunur, Vilanova-i-la-Jeltru.
O, ehtimal ki, ərinin bacısı idi. O, əri müharibəyə gedəndə onu müşayiət edirdi. Məhz buna görə o, İss döyüşündən sonra Makedoniyalı İskəndər tərəfindən eramızdan əvvəl 333-cü ildə İss şəhərində əsir düşmüşdür. Onun əri, anası Sisiqambis və qızları II Statira və Dripetida də daxil olmaqla, İskəndərdən qaçarkən bütün ailəsini ərazidə tərk etdi. İskəndərin onlara böyük hörmətlə yanaşdığı bildirilir.

Statira eramızdan əvvəl 332-ci ilin əvvəllərində Oxus adlı oğlunu dünyaya gətirərkən öldü. O, İskəndər tərəfindən Böyük Fars Kralının həyat yoldaşı statusuna uyğun olaraq dəfn edildi. Daranın anası Sisiqambis İskəndərə ömürlük hörmət və həqiqi dostluq bəsləyirdi.

Eramızdan əvvəl 324-cü ildə qızı Statira İskəndərlə, digər qızı Dripetida isə onun döyüş yoldaşlarından biri olan Hefestionla evləndi. İskəndər bir il sonra vəfat etdikdə, bu kral fars qadınları onun ölümünə yas tutdular, bu da sadəcə diplomatik münasibətlərdən daha çox şəxsi münasibətləri göstərirdi. Plutarxın dediyinə görə, onun hər iki qızı İskəndərin başqa arvadı Roksana və İsgəndərin generallarından olan Perdikka tərəfindən öldürülüb. İskəndərin ölüm xəbərini eşidən Sisiqambis ailəsi ilə vidalaşaraq divara tərəf dönüb və ölümünə qədər oruc tutub.

Tarixi romanlar və filmlər
--------------------------

* Statira Stefani Tornton tərəfindən yazılmış "Fathin arvadı" romanındakı kiçik personajdır, 2015, yumşaq cild, ISBN 978-0-451-47200-7
* Oliver Stounun 2004-cü ildə çəkdiyi "İskəndər" filmində Statira rolunu Anneliz Hezm canlandırır.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-12-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-08.

Xarici keçidlər
---------------
**Şahin Sinaria** - yazıçı, tərcüməçi.

Həyatı
------

Şahin Ərşad oğlu Əliyev 1965-ci ildə Laçın rayonunda anadan olub. Bakıda Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin aktyorluq fakultəsini bitirib, sonra isə Tiflis Kino Akademiyasını bitirib.

1990-cı ildə Sankt-Peterburqa "Lenfilm"də işləməyə dəvət alıb və bir film çəkibdir, lakin filmin nümayişinə icazə verilməyərək qadağa qoyulub.

1995-ci ildən Fransada yaşayan Şahin Sinarianın fransız dilində bir neçə kitabı dərc olunub. 10-dək əsəri teatrlarda səhnələşdirilib.

2005-ci ildə pyeslərinə görə Avropa ssenaristləri müsabiqəsinin qalibi olub. Azərbaycan yazıçılarından Cəlil Məmmədquluzadənin, Elçin Əfəndiyevin, Ramiz Rövşənnin, Rəşad Məcidin kitablarını fransız dilinə tərcümə etmiş. Fransada Ayaz Salayevin, Bəxtiyar Xanızadənin, Mehriban Zəkinin gecələrini təşkil etmiş, Fransada Azərbaycan mədəniyyətinin, teatrının, kinosunun, ədəbiyyatının təbliğində çox böyük işlər görmüşdür.

Şahin Sinaria aktyor kimi fəaliyyət göstərməsə də öz əsərlərini bir çox teatrlarda səhnələşdirmişdir. Hal-hazırda Paris Eksperimental Teatrında çalışır.

İstinadlar
----------

* 
* Arxivləşdirilib 2015-12-11 at the Wayback Machine
**Sabir Abdullayev** (15 aprel 1957, Zəngişalı, Ağdam rayonu) — Azərbaycan xanəndəsi.

Həyat və yaradıcılığı
---------------------

Sabir Abdullayev 1957-ci ildə Ağdam rayonunun Zəngişalı-Məhrızlı kəndində anadan olmuşdur.

Qarabağ muğam məktəbinin tanınmış davamçılarındandır. Öz repertuarına bütün mövcud muğamları daxil etmişdir. "Zabul segahı", "Mirzə Hüseyn segahı"nı xüsusi zövqlə ifa edir. Bu muğamların lent yazıları Azərbaycan Dövlət Radio və Televiziyasının qızıl fonduna daxil edilib. S. Abdullayev muğam dəstgahlarını Qarabağ musiqi məktəbinin klassik ənənələrinə sadiq şəkildə ifa edir.

Gözəl vokal qabiliyyətli və musiqisevər bir ailədə böyümüşdür. Onun evindəki qrammofon yazılarından ustad sənətkarların — Cabbar Qaryağdı oğlunun, Seyid Şuşinskinin, Xan Şuşinskinin səsləri eşidilərdi.

Sabir Abdullayev gənc yaşlarından oxumağa başlamış, peşəkar musiqi təhsilini Asəf Zeynallı adına musiqi məktəbində almışdır. Gələcək xanəndənin yaradıcılıq yolu 1980-ci ildə ilk səhnə çıxışlarından sonbra başlanmışdır. Görkəmli xanəndə Yaqub Məmmədovun ifa üslubu onun ifa tərzinə çox yaxındır. S. Abdullayev bu məşhur xanəndədən muğamların interpretasiyasında kompozisiya həllinin incəliklərini əxz etmişdir.

Onun rəhbərliyi altında gənc muğam ifaçıları dünyanın bir çox ölkəsində – Amerika, Kanada, Braziliya, Böyük Britaniya və başqa ölkələrdə beynəlxalq müsabiqə və festivallarda çıxış edərək, Azərbaycanı layiqincə təmsil etmişlər.

Hazırda, Azərbaycan Milli Konservatoriyası nəzdindəki Musiqi Kollecində, uşaq musiqi məktəblərində xanəndələr nəslinin davamçılarına muğamları tədris edir.

İstinadlar
----------
**2016 Türkviziya Mahnı Müsabiqəsi** — (*türk.* 2016 Türkvizyon Şarkı Yarışması) 2016-ci ilin noyabr ayında keçiriləcək. Müsabiqə Türkiyənin ən böyük şəhəri Istanbul'da keçiriləcək. Müsabiqə ilk dəfə 2013'cü ildə Türkiyə'nin Əskişəhər şəhərində keçirilib. Müsabiqə hər il növbəli şəkildə TÜRKSOY tərəfindən seçilən Türk Dünyası Mədəniyyət Paytaxtı'nda keçirilir.

Keçiriləcəyi yer
----------------

Müsabiqə Türkiyənin ən böyük şəhəri olan İstanbulda baş tutması planlaşdırılır. Müsabiqə, Dekabr ayında baş tutacaq.

Format
------

Müsabiqə 1 yarımfinal və 1 finaldan ibarətdir. Bütün ölkələrin yarım finalda yarışması məcburidir. Yarım final'dan finala tam 15 ölkə yüksəlir. Yarışmaya qatılan ölkələrin hər biri ölkə adından yarışmaya 1 münsif göndərməlidirlər. Peşəkar Münsiflər heyətinin qərarı ilə yarışma birincisi müəyyənləşir.

İştirakçılar
------------

Müsabiqəyə hələlik 6 ölkə iştirak edəcəyini təsdiqləyib.

* Azərbaycan Azərbaycan
* Almaniya Almaniya
* Qazaxıstan Qazaxıstan
* Türkiyə Türkiyə
* Ukrayna Ukrayna
* Belarus Belarus

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt ingilis dilində Arxivləşdirilib 2015-09-21 at the Wayback Machine
* Rəsmi sayt türk dilində
* Rəsmi sayt qazax dilində Arxivləşdirilib 2015-10-28 at the Wayback Machine
Topqapı Sarayında Osmanlı sultanlarının istifadə etdiyi fərqli qılınclar.
**Osman qılıncı** — (digər adı Taklide-Seif və ya Qılınc Alayı), Osmanlı İmperiyasının sultanlarının taxta çıxma mərasimi zamanı istifadə edilən mühüm dövlət qılıncı. Qılınca Osmanlı İmperatorluğunun qurucusu Osman Qazinin adı verilmişdir. Tətbiqi ilk olaraq Osman Qazinin qayınatası Şeyx Edebalinin Osman Qaziyə qılınc bağışlaması ilə başladı. Bu qılıncın istifadəsi padşahın taxta çıxmasından 2 həftə içərisində edilməsi məcburi idi. Bunun üçün İstanbulda Körfəz üzərindəki Əyyub məzar külliyyəsində keçirilib. Yeni padşah Topqapı Sarayından Səltənət Qayığına minərək Körfəzdən Əyyuba gəldi. Əyyub qəbiristanlığı, Səhabə Əbu Əyyub el-ensarinin VII əsrdəki İstanbulun ilk Müsəlman mühasirəsi zamanı şəhid olması səbəbiylə Fatih Sultan Mehmet tərəfindən tikdirilmişdir.

Bu mərasim çox rəmzidi: Əvvəlcə yeni padşahın qılınca əl ataraq bir döyüşçü olduğunu göstərməsi baxımından vacib idi. Konyadan bir mövləvi dərviş bu qılıncın taxılma prosesində iştirak edirdi.

XIX əsrin sonlarına qədər Müsəlman olmayan nümayəndələrin Əyyub Məscidindəki mərasimi izləməsi qadağan idi. Xarici nümayəndələr ilk dəfə V Mehmed Rəşadın qılınc götürməsi mərasimini izləmişdir. 10 may 1909-cu il tarixində keçirilən mərasimə imperiya daxilindəki mövcud bütün dini icmaların, xüsusən Rum Patriarxı, Baş Ravvin və Erməni Kilsəsinin nümayəndələri iştirak edib. Qeyri-müsəlmanların mərasimi görməsi üçün icazə verilməsi bu mərasimi New York Times qəzetinin son dərəcə detallı bir şəkildə yazmasına səbəb olmuşdur. V Mehmedin qardaşı və xələfi VI Mehmed Vahdeddin, mərasimin filmə çəkilməsinə icazə verərək, daha da irəli getdi. VI Mehmedin son Osmanlı padşahı olması ilə son qılınc götürməsi mərasimi keçirilmişdir.

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Osman qılıncı*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |

1. Kılıç Kuşanma Merasimi

1. ↑  Bagley 1969, s. 2
2. ↑  "Girding on the Sword of Osman" (PDF). The New York Times: 2. 1876-09-18. ISSN 0362-4331. 2020-03-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-04-19.
3. ↑  "New Sultan Breaks Moslem Traditions" (PDF). The New York Times: 4. 1909-05-11. ISSN 0362-4331. 2012-11-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-04-19.
4. ↑  *Abdullah Kirbaçoglu (cinematographer).* Crowning of Mehmed VI as last Sultan of the Ottoman Empire in 1918 (Documentary). Amsterdam: MokumTV. 1918-07-04. 2011-06-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-04-19.
**Osman Səlahəddin Əfəndi** (d. 7 iyul 1940, İsgəndəriyyə) — Osmanlı şahzadəsi və varisi.

Həyatı
------

Şahzadə Osman Səlahəddin Əfəndi 1940-cı ildə İsgəndəriyyədə dünyaya gəlmişdir. Atası Sultan Muradın nəvəsi Əhməd Nihad Əfəndi, anası isə Sultan Rəşadın nəvəsi Əminə Mukbilə Sultandır. Gənclik illəri doğulduğu İsgəndəriyyə şəhərində keçmiş, İngiltərədə ali təhsil aldıqdan sonra maliyyə müşaviri olaraq illərcə çalışmışdır. İngilis, ərəb və fransız dillərini mükəmməl şəkildə öyrənmişdir.

1983-cü ildə Qahirədə vəfat edən və İsgəndəriyyədə dəfn olunan atası Əli Vasib Əfəndinin məzarı 2007-ci ilin mayında oğlu Osman Səlahəddin Əfəndinin təşəbbüsü ilə Türkiyəyə gətirildi və Sultan Rəşad türbəsinə dəfn olundu. 10-cu Osmanlı ailə rəisi Dündar Əli Əfəndinin 18 yanvar 2021-ci ildə vəfatının ardından kiçik qardaşı Harun Əfəndi ailə rəisi olmuş, ailənin ikinci yaşlı üzvü olan Osman Səlahəddin Əfəndi isə ailə rəisliyinin varisi elan edilmişdir.

Ailəsi
------

27 avqust 1966-cı ildə Athena Christoforides ilə (d. 9 mart 1944) evlənsə də, 6 may 1991-ci ildə boşandı. Bu evlilikdən 4 övladı oldu.

* **Ayşə Gülnev Osmanoğlu** (d. 17 yanvar 1971) — 27 avqust 1994-cü ildə Nicolos Sutton ilə (d. 18 avqust 1969) evləndi. Bu evlilikdən 3 övladı oldu.
	+ Max Ali Sutton (d. 15 yanvar 2000)
	+ Cosmo Tarik Sutton (d. 10 sentyabr 2001)
	+ Sandy Çingiz Sutton (d. 12 aprel 2003)
* **Orxan Murad Osmanoğlu** (d. 26 dekabr 1972) — 18 fevral 2001-ci ildə Patricia Emine İotti ilə (d. 30 yanvar 1971) evləndi.
	+ Turan Cem Osmanoğlu (d. 7 yanvar 2004)
* **Nihad Rəşad Osmanoğlu** (d. 17 sentyabr 1978 — ö. 19 dekabr 1978)
* **Səlim Süleyman Osmanoğlu** (d. 15 dekabr 1979) — 22 iyun 2003-cü ildə Alev Öcalla (d. 6 noyabr 1979) evləndi.

İkinci evliliyi isə 22 aprel 2012-ci ildə fəlsəfə müəllimi Hənifə Candan Günənlə baş tutdu. Cütlüyün nigahı Osman Əfəndinin atasının doğulduğu Çırağan sarayında baş tutdu. Bu evliliyindən övladı yoxdur.

Mənbə
-----

* 
* 
* Arxivləşdirilib 2011-09-16 at the Wayback Machine
* *Osmanoğlu, Osman Selaheddin.* Bir Şehzadenin Hâtırâtı — Yapı Kredi Yayınları, 2003. — ISBN 975-08-0878-9.
**Firudin Eynulla oğlu Davudov** (21 mart 1926, Astara, Lənkəran qəzası – 8 avqust 1983, Bakı) — Görkəmli alim, kriminalist, hüquq elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Məhkəmə Ekspertizası İnstitutunun (indiki Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzi) banisi və fasiləsiz rəhbəri.

Həyatı
------

**Firudin Davudov** 1926-cı il mart ayının 21-də Astara şəhərində anadan olmuşdur.

1944-cü ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra S.M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Hüquq fakültəsinə daxil olmuş və II kursdan təhsilini Leninqrad Dövlət Universitetində (indiki Sankt-Peterburq Dövlət Universiteti) davam etdirərək oranı müvəffəqiyyətlə bitirmişdir.

Moskvada SSRİ Elmlər Akademiyasının Dövlət və Hüquq İnstitutunun aspiranturasında təhsilini davam etdirmiş və 1955-ci ildə hüquq elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. Bakı Elmi-Tədqiqat Kriminalistika Laboratoriyasının yaradıcısı olan F.E. Davudovun gərgin əməyi sayəsində bu laboratoriya sonralar İnstituta, mükəmməl bir elm ocağına çevrilmişdir.

O, uzun illər Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Məhkəmə Ekspertizası İnstitutunun direktoru olmuş, Azərbaycan üçün böyük mütəxəssis qrupu yaratmış, kriminalistika elminin inkişafına dəyərli töhfələr vermişdir.

F.E. Davudov 1983-cü ildə 57 yaşında ikən avtomobil qəzası nəticəsində vəfat etmişdir.

Əsas elmi əsərləri
------------------

* Актуальные задачи судебной экспертизы в деле совершенствования борьбы с преступностью. Баку, 1972
* Процессуальные и организационно методические формы использования возможностей науки и техники в целях расследования и профилактики преступлений. Тбилиси, 1972

Mənbə
-----

* Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzi

‏
Süd yolu Yerdəki müşahidəçilər üçün Qaçınma Zonası yaradır.
**Qaçınma zonası** səmanın Bizim Qalaktika tərəfindən gizlənmiş hissəsidir. Qaçınma zonası Süd yolunun Qalaktika mütəvisindən hər iki tərəfdə təxminən 10°-dir. 1878-ci ildə İngilis astronomu Riçard Proktor öz məqaləsində Con Hersşelin Dumanlıqların Ümumi Kataloqundakı "dumanlıq" ifadəsinə əsaslanaraq Qaçınma zonasını Bir neçə Dumanlığın Zonası olaraq qeyd etmişdi.

Arxa fon
--------

Yerdən müşahidə zamanı Süd Yolunun müstəvisindəki( qalaktika müstəvisi) sönən rəqslər, kosmik toz və ulduzlar vizual oblastda ekstraqalaktik səmanın təxminən 20%-inin görünməsinə mane olur. Nəticədə optik qalaktik kataloqlar adətən qalaktika müstəvisi ətrafında əskikdir.

Müasir inkişaflar
-----------------

Son illərdə bir çox layihələr Qaçınma zonasının yaratdığı bilik boşluğunu doldurmağa yönəlmişdir. Qalaktikamızdakı qaz və toz optik dalğa uzunluğunda udulmaya səbəb olur və buda ön plandakı ulduzların arxa fondakı qalaktikalarla qarışdırılmasına gətirib çıxarır. Eyni zamanda, dalğaların sönməsi effekti infraqırmızı oblast kimi uzun dalğa uzunluqlarında xarakterikdir və Süd yolu radiodalğa oblastında effektiv şəkildə şəffafdır. İRAS və 2MASS kimi infraqırmızı oblastda müşahidlər ekstraqalaktik səmanın daha tam təsvirini verdi. İki böyük qonşu qalaktikada Maffei 1 və Maffei 2 qalaktikalarında Qaçınma zonası Paolo Maffei tərəfindən 1968-ci ildə infraqırmızı oblasta müşahidələr zamanı aşkar edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Robinson, L. J.; Tirion, W.; Moore, P. (2002). *Astronomy encyclopedia*. London, UK: Philip's – via Credo Reference.
2. ↑  Kraan-Korteweg & Lahav 2000, p. 2
**Novqorod məktəbi** (*rus.* Новгородская школа) — XII əsrin ikinci yarısından XVI əsrin əvvəllərinə qədər Novqorodda, onun tabeliyindəki ərazilərdə formalaşmış qədim rus memarlıq və boyakarlıq məktəbi. Novqorod məktəbnin boyakarlıq əsərlərində xəlqilik və obrazların emosional ifadəliyi, kolorit zənginliyi güclüdür. Snas-Nereditsa kilsəsinin (1199) və Volotovo çölündəki Uspeniye kilsəsinin (1352) freskaları (1363–1390-cı illər arasında), Feofan Qrekin divar rəsmləri (XIV əsr), ikona və miniatürlər bu məktəbədə aiddir. Novqorod məktəbinin daş memarlığı abidələr üçün monumentallıq, forma lakonikliyi, xarici bəzəklərin nizamlılığı səciyyəvidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Новгород мәктәби // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 279.