recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Darləçək qlobulariya** (*lat.* Globularia trichosantha) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin bağayarpağıkimilər fəsiləsinin qlobulariya cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU A2c + 3c. Azərbaycanın nadir növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik, 3-25 sm hündürlüyündə ot bitkisidir. Kökyanı rozet yarpaqları dərivari, tamkənarlı, tərs yumurtavari və ya uzunsov tərs yumurtavaridir. Üst tərəfədən oyuqlu və ya 3 dişciklidir. Gövdə yarpaqları xırda, oturaq ellipsvari və ya ellipsvari-xətvaridir. Sonuncu başcıqlar 15–20 mm diametrdə, kürəvaridir. Kasacıq 6–7 mm, meyvə verən zamanı 7,5–88 mm-ə qədər uzanır. Tac 10–11 mm uzunluqda, mavi rəngli, nazik borucuqlu və ikidodaqlı, əyri, çıxıntılı, üst dodağın hissəcikləri sapvari, 4-4,5 mm uzunluğunda, alt dodağın hissəcikləri dar, xətvari, 3 damarlıdır. Erkəkciklər sapvari, tacın borusundan çıxırlar. Meyvə bərabər kisəcik, üst tərəfdə tac ilə, kasacığın içərisində uzunsovdur.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə may-iyun, meyvə əmələgəlmə iyul aylarına təsadüf edir. Kserofit bitkidir. Aşağı və yuxarı dağ qurşağında otlu yerlərdə rast gəlinir.

Yayılması
---------

Naxçıvanın dağlıq hissəsi (Şərur rayonu — Axura, Havuş kəndlərinin ətrafı, Qaraquş dağı ərazisi; Culfa rayonu — Ərəfsə kəndi ətrafı, Aracıq dağı ərazisi).

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyanın sayı azdır, mənfi amillər azalmasını sürətləndirir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Antropogen faktorlar (otarılma, tapdalanma) və iqlimdir.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Akademik Həsən Əliyev adına Zəngəzur Milli Parkı və Arpaçay Dövlət Təbiət Yasaqlığı ərazisində yayıldığı sahələr xüsusi nəzarət altına alınmalı və təbii populyasiyaları mühafizə olunmalıdır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q2496111
* Wikispecies: Globularia trichosantha
* EoL: 5680808
* EPPO: GLBTR
* EUNIS: 175207
* GBIF: 7265180
* GRIN: 17653
* iNaturalist: 128583
* IPNI: 813099-1
* NCBI: 285841
* Plant List: kew-2826731
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:813099-1
* Tropicos: 14200015
* WFO: wfo-0000703872

 |
| Misir Tanrıları Aton |
| --- |
| Tanrı Günəş-AtonTanrı Günəş-AtonTanrı Günəş-Aton |
| **Adı** | Aton |
| *Transkripsiyası* | Aton  *Jtn* *Günəş həlqəsi* |
| * bax
* müzakirə
* redaktə
 |

**Aton** Qədim Misirin Qədim dövrünə aid günəş tanrısı. Qədim Misirdə XVIII sülalənin hakimiyyəti dövründə sonradan özünü Exnaton adlandırmış firon IV Amenhotep tərəfindən hər şeyin başlağıcı kimi tək tanrı günəş tanrısı kimi tanılaraq qəbul edilmiş və ona e.ə. XIV əsrdə təxminən 20 il müddətinə Qədim Misirdə sitayiş edilmişdir.

> "Tanrı uludur, birdir, təkdir. Ondan başqası yoxdur. Odur hər varlığı Yaradan. Bir ruhdur Tanrı, görünməyən bir ruh. Ta əzəldən var idi Tanrı. Heç bir şey yox ikən O vardı. Hər şeyi O yaratdı. Əzəldən bəri mövcud olan varlığı əbədiyyətə qədər sürəcək. Gizlidir Tanrı, kimsə görməyib Onu. İnsanlara və yaratdıqlarına hər zaman sirr qalacaqdır".
> 
> 

Bu tərif firon Exnaton tərəfindən Aton üçün şeir olaraq yazılmışdır.

Exnaton (e.ə. 1372 — e.ə.1354) atası III Amenhotepin ölümündən sonra 18-ci sülalənin 9-cu fironu olur. Bu dövrdə Misirdə hakim inanc baş tanrı hesab olunan Amona inam idi və Amon rahibləri hakimiyyətdə iradə sahibi idilər. Fironlar hər hansı bir işə başlarkən mütləq kahinlərin öncəgörmələrini və fikirlərini nəzərə alırdılar. Lakin bütün bunlara baxmayaraq hələ də tam bilinməyən səbəblərdən IV Amenhotep hakimiyyətinin ilk illərində digər yaradıcıları inkar edərək, yalnız Günəş tanrısı Atonu tək yaradıcı kimi qəbul edir və verdiyi qanunla xalqın da buna əməl etməsinin vacibliyini bildirir. Karnak məbədlərini bağlayaraq Amon kahinlərini vəzifədən uzaqlaşdıran Amenhotep e.ə. 1366-cı ildə Amona sitayişin güclü olduğu Fiva şəhərini tərk edir və indiki Tel əl-Amarna şəhərində yeni ibadət mərkəzi yaradır. Yeni inancın şərəfinə həmin mərkəzi Axetaton, yəni "Günəş üfüqü" adlandırır. Öz adı — Amenhotep "Amon məmnundur" mənasını verdiyi üçün onu dəyişdirərək Exnaton — "Günəşə sərfəli" qoyur. Firon Exnatonla yanaşı onun ailə üzvləri və saray əyanları da adlarını dəyişirlər və getdikcə Atona inam genişlənir.

Həmçinin bax
------------

Atonizm

| ⛭Qədim Misir mifologiyası |
| --- |
| **Tanrılar** | Amon • Anubis • Anuket • Apis • Apop • Aton • Atum • Bast • Bes • Geb • Horus • İsida • Kuk • Maat • Mafdet • Menhit • Meritseger • Mesxenet • Min • Mut • Montu • Neyt • Nefertum • Neftida • Nexbet • Nun • Nut • Onuris • Osiris • Paxt • Ptah • Ra • Rat-yaui • Satis • Sobek • Selket • Set • Sexmet • Seşat • Sokar • Sopdu • Sopdet • Tatenen • Taurt • Tefnut • Tot • Uacet • Usret • Xapi • Xatmexit • Hathor • Xeka • Xekat • Xehri • Heh • Xnum • Xonsu • Xoranın dörd oğlu • Şu |  |
| Əlyazmalar | Amduat • Nəfəs kitabı • Mağara kitabəsi • Ölülər kitabı • Yer kitabı  • Qapı kitabəsi • Axirət kitabı • Rozetta daşı • Abidos siyahısı • Turin çar papirusu • Sakkara siyahısı • Torpaq kitabı • Səma inəyi kitabı • Mağara kitabı • Ehram mətnləri • Sarkofaq mətnləri |
| İnanc və mərasimlər | Atonizm • Ka • Duat • Sed bayramı |
|  |
**Atray çayı** (benq. আত্রাই/আত্রেয়ী নদী) Qərbi Benqal və Banqladeşin şimalında çay. Qədim dövrlərdə Atreus adlanırdı və çay Mahabharata dastanında da xatırlanır. Çay Qərbi

Benqaldan başlayır və sonra Dinacpurdan keçdikdən sonra Hindistan ərazisindən yenidən axır. Çay, çox vaxt mussonlar zamanı bir çox ərazidə daşqının səbəbi olsa da, çoxillik balıq ovu mənbəyi kimi xidmət edir.

Çayın ümumi uzunluğu təxminən 240 mil (390 km) , maksimal dərinliyi isə 99 fut (30 m)-dir.

Tarixi
------

Atray çayı
Atray əvvəllər Şimali Benqalın ən böyük çaylarından biri idi, çünki bu çay Tistanın sularının Qanqa axdığı əsas kanal idi. Bununla birlikdə 1787-ci ildə Tista qədim yatağından ayrıldı və Brahmaputra çayına axdı. O vaxtdan bəri Atray əhəmiyyətini itirmişdir. Hal-hazırda onun əvvəlki ölçüsü olduqca kiçilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Atrai River". 2012-03-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-08-02.
2. ↑  "Flood Prevention plan for river Atreyee". District administration. 2009-04-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-08-19.
**Astola adası**, həmcinin **"Cəzirə Xaft Talar"** (urdu جزیرہ ہفت تلار) və ya "**Yeddi təpə adası**" — Ərəbistan dənizində, Pakistana məxsus olan, sahildən 25 km cənubda və Pasni şəhərindən 39 km cənub-şərqdə yerləşən ada. Ada Bəlucistan vilayətinin Pasni şəhəri, Qvadar dairəsi ərazisinə daxildir. Limandan adaya motorlu qayıqlarla 5 saata getmək mümkündür.

Coğrafiyası
-----------

Astola Pakistanın sahilində yerləşən ən böyük adadır. Onun uzunluğu 6,7 km, maksimsl evi isə 2,3 km təşkil edir. Adanın sahəsi 6,7 km²-dir. Ən hündür nöqtəsi 75 metrdir.

Ada ərazisi bir platodur. 7 təpədən ibarətdir. Yerli adı olan "Xaft Talar" elə "yeddi təpə" mənasını verir. Adanın cənubun düzən eniş olduğu halda, şimalı dağlıq və sıldırımlıdır.

Tarixi
------

Ada haqqında ən qədim məlumat Makedoniyalı İsgəndərin Fars körfəzi və Ərəbistan dənizi sahillərini tətqiq etmək məqsədi ilə Nearxı əraziyə göndərmişdir. O, bölgəyə b.e.ə 325-ci ildə gəlmişdir. Arrinan adanı "Nosala" adlandırmışdır

Bəlucistanın XX əsr coğrafi mənbələrində adanın hinduistlər arasında məşhur olması bildirilir və onları adanı "*Satadiı*" kimi tanıdıqlarını bildirilirdi.

Ekologiya
---------

Adanın təcrid vəziyyətdə olması onun ərazisində bir çox canlı növlərinin qorunub saxlanmasına imkan vermişdir. Buranın endemik canlılarından biri Asola gürzəsidir (*lat.* Echis carinatus astolae). Adada nəsli kəsilmiş Yaşıl tısbağa və Biss tısbağalarının qalıqlarını aşkarlamaq mümkündür.

Burada yayılmış bitki növlərinin böyük hissəsi alcaq boylu bitkilərdir ən hündür ağac növləri isə Prosopis juliflora növünə aiddir. Adada şirin su mənbəyi yoxdur bu səbəbdən bitkilər ancaq yağış suları ilə qidalanır. Asola adasının ətrafında mərcan rifləri yayılmışdır.

Əhəmiyyəti
----------

1982-ci ildə Pakistan hökuməti yaxınlıqdan keçən gəmilərin təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədi ilə burada mayak inşa etmişdir. Artıq 1987-ci ildə mayak günəş batareyaları ilə işləyir.

Sentyabrdan maya qədər Astola adası materikdən gələn balıqçılar tərəfindən məskunlaşılır. İyundan avqusta qədər adada yaşayış olmur. Səbəb əlverişsiz hava şəraiti olur.

Adada kiçik məcid vardır. O bura gələn balıqçıların ibadətindən ötrü inşa edilmişdir. Üstəlik burada hindu məbədinin qalıqları vardır.

Ekoturizm
---------

Ada ekoturizm baxımdan məşhur olsada burada minimalda olsa turizmə aid tikinti yoxdur. Turistər bura əsasən balıq tutmaq və dayvinq üçün gəlirlər. Burada üstəlik tısbağa koloniyalarına nəzarət edən məntəqə kimi yararlanılır.

Həmçinin bax
------------

* Zəlzələ adası

İstinadlar
----------

1. ↑  *Jackson, A.V. Williams.* History of India, Volume II. London: The Grolier Society. 1906. 96.
2. 1 2  *Information Sheet on Ramsar Wetlands, Ramsar Convention on Wetlands.* Social and cultural values "Pakistan, Astola (Haft Talar) Island, 2001" (#bad\_url). 2006-01-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2006-04-22.
3. ↑  "Mercantile Marine Department". 2011-08-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-21.
Yunan-Misir tanrısı Serapisə ellinist Misirdə ibadət edilirdi.
**Ellinistik din** — e.ə. 300-cü ildən b.e. 300-cü ilə qədər, ellinizm dövründə və Roma imperiyasında qədim yunan mədəniyyətinin təsiri altında yaşayan Şərqi Aralıq dənizi xalqlarının müxtəlif inanc və təcrübə sistemlərindən hər hansı biri. Ellinistik dində çoxlu davamlılıq var idi. İnsanlar yunan tanrılarına ibadət etməyə və Klassik Yunanıstanda olduğu kimi eyni ayinləri yerinə yetirməyə davam edirdilər.

Dəyişiklik Misir tanrıları İsida və Serapis, Suriya tanrıları Atarqatis və Baal-Hadad da daxil olmaqla, digər ölkələrdən yeni dinlərin əlavə edilməsi nəticəsində baş vermişdir. Bu, həm yaşadıqları həyatda, həm də axirətdə tamamlılıq istəyən insanlar üçün yeni bir çıxış yolu yaratmışdır. İlahiləşdirilmiş ellinist hökmdarlara sitayiş də bu dövrün bir xüsusiyyətinə çevrilmişdir. Misirdə Ptolemeylər əvvəlki Misir təcrübələrini və yunan qəhrəman kultlarını adaptasiya edərək Makedoniyalı İsgəndərin Ptolemey kultu daxilində özlərini firon kimi təqdim etmişdilər. Başqa yerlərdə hökmdarlar tanrı statusunu tam əldə etmədən ilahi status ala bilmişdilər.

Bir çox insanlar magiya məşğul olurdu. Bütün ellinist dünyada insanlar kahinlərlə məsləhətləşir, bədbəxtlikdən çəkindirmək və ya magiya məqsədilə tumar və heykəlciklərdən istifadə edirdilər. Ellinistik astrologiyanın mürəkkəb sistemi bu dövrdə inkişaf etmiş, günəşin, ayın və planetlərin hərəkətləri ilə insanın xarakterini və gələcəyini müəyyən etməyə cəhd göstərilmişdir. Stoaçılıq və epikürçülük kimi ellinizm fəlsəfəsi sistemləri ənənəvi dinə dünyəvi alternativ təklif etmişdir.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. ↑  Mikalson, 2006. səh. 219
2. ↑  Shipley, 1999. səh. 168

### Ədəbiyyat

* *Mikalson, Jon D.* Greek Religion - Continuity and Change in the Hellenistic Period // in Bugh, Glenn Richard (ed.), The Cambridge Companion to the Hellenistic World, Cambridge University Press, 2006, ISBN 0-521-53570-0
* *Shipley, Graham,* Chapter 5 - Religion and Philosophy // The Greek world after Alexander, 323-30 B.C. Routledge, 1999, ISBN 0-415-04618-1

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* *Chamoux, François; Roussel, Michel,* Chapter 9 - The Needs of the Soul // Hellenistic Civilization, Wiley-Blackwell, 2002, ISBN 0-631-22242-1
* *Chaniotis, Angelos,* The Divinity of Hellenistic Rulers // in Erskine, Andrew (ed.), A Companion to the Hellenistic World, Wiley-Blackwell, 2003, ISBN 1-4051-3278-7
* *Evans, James,* The History and Practice of Ancient Astronomy, Oxford University Press, 1998, ISBN 0-19-509539-1

Xarici keçidlər
---------------

* 

* Vikianbar Vikianbarda **Ellinistik din** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Savat** (*fr.* Savate; digər adları: ***boxe française***, ***fransız boksu**, **fransız kikboksu***) — Parisdə küçə döyüşü kimi başlanan və müstəqil idman növünə çevrilmiş fransız döyüş sənəti.

Tarixi
------

Savate XVIII əsrdə yaranmağa və inkişaf etməyə başlamışdır. Əvvəldən yalnız ayaqların istifadə edildiyi və əl zərbələrinin istifadə edildiyi bir idman idi. Əlləri çox az hücum üçün xidmət edərkən, əllər daha çox hücum üçün istifadə edildiyi üçün kapoeiraya bənzəyir. 1845-ci ildə bir Savate döyüşçü, Ouen Svift adlı ingilis boksçusu ilə döyüşməyə getdi, nəticədə Savate döyüşçüsünü tamamilə məğlub etdi. Bu, Fransız boksu adlandırılmağa başlanan döyüşdən sonra yumruqları birləşdirməyə başlayaraq başladı və inkişaf etdi.

Ümumi məlumat
-------------

Bu döyüş idman növündən həm əllər, həm ayaqlar qərb boksu və ayaq zərbəsi ilə birləşdirilmiş şəkildə istifadə olunur. Müasir savatedə (fransız boksu) boks əlcəklərindən istifadə edərək zərbələr vurulur. Təpik zərbəsi (qabırbağaya, buruna, ayağa, dabana) vurulmasına görə müasir avropa (kikboksinq) və asiya (muay tay) analoqlarından fərqlənir.

Savate ilə məşğul olan şəxs savateçi və ya savatist adlanır.

İncəsənətdə
-----------

* 1995-ci ildə Savate filmi (rejissor: Ayzek Florentayn) çəkilmişdir.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Savat*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Official website of the Fédération Internationale de Savate
* Official website of the Fédération Française de Savate boxe Française et DA
* Official website of the Federation Russia de Savate
* Techniques Arxivləşdirilib 2017-07-27 at the Wayback Machine of Savate

İstinadlar
----------

1. ↑  Savate haqqında bütün (Fransız Box) - SportsRegras[*ölü keçid*]/
2. ↑  Тарас А. Е. «Французский бокс сават: история и техника» — Минск, 2001 г. (*fr.* savateuere — саватье)
3. ↑  "Savate film". 2021-08-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-10.
4. ↑  
	* *Savate filmi* — Internet Movie Database saytında.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Vaqif Məmmədov.

**Məmmədov Vaqif Ağaəli oğlu** (d.1946-cı il Bakı şəhəri) — coğrafiya elmlər doktoru.

Həyatı
------

Vaqif Məmmədov Ağaəli oğlu 1946-cı ildə Bakı şəhəridə anadan olmuşdur.1968-ci ildə BDU-nun geoloji-coğrafiya fakültəsini bitirmişdir.1986-cı ildə YUNESKO tərəfindən Moskva Dövlət Universiteti nəzdində təşkil olunmuş Beynəlxalq Ali Hidroloqlar kursunu bitirmişdir.

Elmi fəaliyəti
--------------

1968-1972-ci illərdə «Hidrometeorologiya» idarəsində texnik-okeanoloq və mühəndis-hidroloq vəzifəsində çalışmışdır.
1972-1977-ci illərdə Azərbaycan EA Coğrafiya institutunun «Qurunun hidrologiyası» şöbəsində kiçik elmi işçi vəzifəsində işləmiş, 1974-1978-ci illərdə Coğrafiya institutunun aspirantı olmuşdur.
1977-1993-cü illərdə Hidrometeorologiya komitəsində hidrologiya şöbəsinin rəisi vəzifəsində işləmişdir. Bu illərdə 10-dan çox «Hidroloji illik» və «Hidroloji məlumat» sörğü kitablarının tərtibçisi və redaktorlarından biri olmuşdur. 1980-cı ildə «Ekstexnik» Respublika müsabiqəsində «Kür-Araz ovalığı göllərinin su ehtiyatlarının qorunması və səmərəli istifadə yolları» mövzusunda tədqiqat işinə görə II-ci dərəcəli diplom və pulla mükafatlandırılmışdır.
1985-ci ildə «Kür-Araz ovalığının gölləri və onların su balansı» mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 
1994-cü ildən Geologiya institutunda «Dəniz mühitinin ekologiyası» laboratoriyasında aparıcı elmi işçi vəzifəsində çalışır.
2009-cu ildə "Kür çökəkliyi göllərinin eko hidroloji problemləri, onların mühafizəsinin və tənzimlənməsinin əsas pripsipləri" disertasiyası müdafiə edərək coğrafiya elmləri doktoru elmi dərəcəsi almışdır. 
40-a yaxın elmi məqalənin, hidrometeoroloji cihaz və ölçü üsulları sahəsində şəhadətnaməsi olan 24 səmərələşdirici təklifin müəllifidir. Onun əsas elmi fəaliyyəti müxtəlif landşaftlarda yerləşən göllərin rejimi, su ehtiyatlarının tərəddüdü və onların ekoloji problemlərinə həsr olunmuşdur. «Azərbaycanın təbii şəraiti və təbii ehtiyatları» atlasına daxil olmuş göllər haqqında elmi təhlilin müəllifidir.

Mükafatı
--------

1988-ci ildə «Əla Hidrometeoroloq» döş nişanı ilə təltif olunmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Hadı Əliyev
* Müseyib Müseyibov

İstinadlar
----------

1. ↑  B.Budaqov Azərb.coğrafiyaçı alimləri "Elm" nəşriyyatı Bakı 2013 səh70-71
**Adeli torpağı** (*fr.* Terre Adélie) — Fransanın idarə etdiyi Antarktika sektoru. Ərazinin sərhədləri Antarktidanın sahili boyunca keçir və bu koordinatlarda yerləşir: 66°12′ c.g. 136°11′ ş.u. и 66°48′ c.g. bu nöqtələrdən sərhəd Cənub qütbünə qədər 2600 kilometrliy uzunluğunda qitənin içərinə gedir. Sahil xəttinin ümumi uzunluğu təxminən 350 km təşkil edir. Adeli torpağı 432 min kilometrdən çox sahə tutur, və o, demək olar ki, tamamilə buzla örtülürüb.

Buranın sahilləri 1837-ci ildə franssız dənizçi Jul Dyumon Dyurvill tərəfindən tapılmışdır və arvadının şərəfinə Adeli adını qoymuşdur.

12 yanvar 1956-cı ildən ərazidə Fransanın Dyuomon d'Yurvil adlı daimi illik elmi-tədqiqat qütb stansiyası fəaliyyət göstərir. Stansiya antarktik sahilində bu koordinatlarda yerləşir: 66°40′ c.g. 140°01′ ş.u. Əhalisi qışda 33, yayda 78 olur. Burada ilk franssız stansiya isə Port-Martin idi ( 66°49′04″ c.g. 141°23′39″ ş.u.), amma o, yanvar ayının 23-ündən 24-ünə keçən gecə yanğın nəticəsində dağılmışdı. Port-Martinin qış əhalisi 1950-ci ildə 11, 1951-ci ildə 17 idi.

Fransanın daha bir Şarko adlı qütb bazası var idi ( 69°22′ c.g. 139°01′ ş.u.). Bu baza 2400 m. yüksəklikdə və Dyuomon d'Yurvildən 320 km aralı idi. Stansiya 1957-ci ildə Beynəlxalq geofizika ili ərəfəsində açılıb və 1960-cı ilə qədər istifadə olundu. Stansiyanın işçiləri cəmi üç nəfərdən ibarət idi. Baza əsasən küləkdən qorunmaq üçün qara qazılıb basdırlan otaqlardan ibarət idi.

Adeli torpağı hər iki tərəfdən Avstraliyanın antarktik əraziləri ilə həmsərhəddir (Uilks torpağı ilə qərbdə, V Corc sahili ilə şərqdə)
**Rumıniya Futbol Federasiyası** (*rum.* Federația Română de Fotbal) — Rumıniyada futbolun idarəedici orqanıdır. Mərkəzi ofisi Rumıniyanın paytaxtı Buxarest şəhərində yerləşir. Müvafiq olaraq 1923 və 1955-ci ildən FİFA və UEFA üzvüdur.

Tarixi
------

1909-cu ildə futbolçuların fəaliyyəti üçün ilk rəhbər orqan olan Rumıniyada İdman Klubları Assosiasiyası yaranır. O, sonradan "Futbol Klubları Assosiasiyası"na çevrilir. Assosiasiyası qərargahı Buxarestdə və ilk prezidenti isə Mario Gebauer olur. Həmçinin 1909-cu ildə Rumıniyada ilk milli futbol çempionatı başlayır. Çempionatın qalibi, 1904-cü ildə qurulan və Rumıniyanın ilk komandası olan "Olimpia" Buxarest klubu olur.

1 dekabr 1912-ci ildə "Futbol Klubları Assosiasiyası" 1912-ci ildə də yaradılmış Rumıniya İdman Assosiasiyaları Federasiyasının bir hissəsi olan Mərkəzi Futbol Assosiasiyası Komissiyasına (prezident Mario Gebaur, katib Lazar Breyer) qoşulur.

1910-cu ildə "CA Oradea" və "Çin Timisoara", 1911-ci ildə "AMFA Arad", 1915-ci ildə "Venera Buxarest" və "Prahova Ployeşti" komandaları, 1916-cı ildə "Tələbə İdmanı Buxarest" kimi futbol klubları yaranır.

Rumıniya millisi fəaliyyətə 1922-ci ildə başlayır. Komanda ilk oyununu 1922-ci il iyunun 8-də Belqradda Yuqoslaviyaya qarşı keçirir və həmin oyunda 2:1 hesabı ilə qalib gəlir.

4 may 2009-cu ildə yaradılmasının 100 illiyi münasibətilə Rumıniya Futbol Federasiyası Rumıniya idmanına xidmətindəki bütün fəaliyyətinə görə, 2-ci dərəcəli "İdmanda fərqlənmə" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Təşkil etdiyi yarışlar:

* Birinci Liqa

* İkinci Liqa

* III Liqa

* Rumıniya Kuboku

* Liqa Kuboku

* Rumıniya Superkuboku

* Liqa I (qadın)

* İkinci Liqa (qadınlar)

* Üçüncü Liqa (qadınlar)

* I Liqa (futzal)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rumıniyada Bədən Tərbiyəsi və İdman Ensiklopediyası" Arxivləşdirilib 2023-05-30 at the Wayback Machine
2. ↑  "Yuqoslaviya 1 Rumıniya 2". eu-football. 8 iyun 1922. 1 March 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 may 2023.
3. ↑  "DECRET nr. 760 din 4 mai 2009 privind conferirea Ordinului Meritul Sportiv clasa a II-a". 2023-05-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-30.

| ⛭**Avropanın Milli Futbol Assosiasiyaları** (UEFA) |
| --- |
| Albaniya  • Almaniya  • Andorra  • Avstriya  • Azərbaycan  • Belçika  • Belarus  • Bolqarıstan  • Bosniya və Herseqovina  • Çexiya  • Danimarka  • Ermənistan  • Estoniya  • Farer adaları  • Finlandiya  • Fransa  • Gürcüstan  • Xorvatiya  • İngiltərə  • İrlandiya  • İslandiya  • İspaniya  • İsrail  • İsveç  • İsveçrə  • İtaliya  • Kipr  • Qazaxıstan  • Latviya  • Lixtenşteyn  • Litva  • Lüksemburq  • Macarıstan  • Makedoniya  • Malta  • Moldova  • Monteneqro  • Niderland  • Norveç  • Polşa  • Portuqaliya  • Rumıniya  • Rusiya  • San-Marino  • Serbiya  • Slovakiya  • Sloveniya  • Şimali İrlandiya  • Şotlandiya  • Türkiyə  • Uels  • Ukrayna  • Yunanıstan |  |
| **Keçmiş Milli Futbol Assosiasiyaları:** Almaniya Demokratik Respublikası  • Saar  • Serbiya və Çernoqoriya  • SSRİ  • Yuqoslaviya |
**Əliverdiyev Elman İbnyəmin oğlu** — "Azərelektromaş" Elmi-İstehsalat Birliyinin baş direktoru, Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1988).

Həyatı
------

Elman Əliverdiyev Azərbaycan Dövlət Neft və Kimya İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası) Neft-mexanika fakültəsini bitirmişdir (1965). "Bakelektroştamp" zavodunda baş mühəndis müavini (1976–1982), "Azərelektromaş" istehsalat birliyinin baş mühəndisi (1982–1986) işləmişdir. 1986-cı ildən "Azərelektromaş" Elmi-İstehsalat Birliyinin baş direktorudur. Onun rəhbərliyi və bilavasitə iştirakı ilə elektronika sənayesində yüksək davamlı ştampların və press qəliblərinin hazırlanması, AİR 132, AİR 200, 4AM 280, 4AM 355 tipli elektrik mühərriklərinin, emallı mis məftillərin istehsalı sahəsində diqqətəlayiq uğurlar qazanılmışdır. Üç ixtiranın, səmərələşdirici təklifin müəllifidir. Beş sənaye nümunəsinə, o cümlədən vibrasiya ilə işləyən nasosların konstruksiyasına görə müəlliflik şəhadətnaməsi almışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Elman Əliverdiyev Arxivləşdirilib 2010-09-27 at the Wayback Machine
2. ↑  ""Azərelektromaş"ın keçmiş baş direktoru vəfat etdi" Arxivləşdirilib 2023-07-08 at the Wayback Machine. Qafqazinfo
**Sürix** (*alm.* Zürich‎) — İsveçrənin şimal-şərqində, Sürix gölünün sahilində yerləşən şəhər. İsveçrənin eyniadlı alman kantonunun paytaxtı. Ölkənin ən böyük şəhəri olan Sürixin 1,09 milyon əhalisi vardır. Şəhər ətrafında Kloten beynəlxalq aeroportu yerləşir. Rəsmi dili almancadır. İsveçrənin ən böyük bankları məhz bu şəhərdə yerləşir.Dünyanın ən bahalı şəhərlərindən biridir.

Kilsələr
--------

Sürix şəhəri Qrossmünster, Fraumünster və Müqəddəs Pyotr Kilsəsi ilə seçilir. Protestant-reformasiya kilsəsi olan Qrossmünsterin xarakterik qüllələri Sürixin əsas görməli yerlərindən biridir. Onun tikintisi 1090-cı ildə başlanıb və əsası 853-cü ildə Böyük Karlın nəvəsi tərəfindən qoyulmuş Fraumünster qadın monastırından fərqli olaraq əvvəlcə kişi monastırı olub. Köhnə şəhərdə Sürixin ən qədim kilsəsi - 1000-ci ilə aid Müqəddəs Pyotr Kilsəsi mühafizə olunub. Onun qüllə saatı Avropanın ən böyük qüllə saatıdır. Saatın siferblatının diametri 8,7 metr, dəqiqəni göstərən əqrəbinin uzunluğu 4 metrdən bir qədər qısadır. Maraqlıdır ki, 1911-ci ilə kimi bu qüllədən yanğın siqnalı kimi istifadə olunub. Qırmızı bayraq qüllənin hansı tərəfində asılırmışsa, yanğınsöndürənlər şəhərin həmin hissəsinə yollanırmışlar

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  Statistisches Jahrbuch des Kantons Zürich 2015. 2015.
3. ↑  Arealstatistik Standard - Gemeinden nach 4 Hauptbereichen. İsveçrə Federal Statistika İdarəsi.
4. ↑  .
5. ↑  "Sürix fəvvarələr, muzeylər və şokolad şəhəridir". 2022-09-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-02.

Xarici keçidlər
---------------

* Şəhərin rəsmi saytı
* Şəhərin Kloten aeroportunun rəsmi saytı


|  |  |
| --- | --- |
|  | *İsveçrə ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

Şəhərin ümumi görüntüsü
Sürixin mərkəzi
Sürix çayından şəhərin görüntüsü
**Azərbaycan Sənaye Şurası** (Азәрбајҹан Сәнаје Шурасы) və ya **Azərsənətbirliyi** (Азәрсәнәтбирлији) — Azərbaycan SSR-də sənət kooperasiyasının rəhbər, təşkilat və təsərrüfat mərkəzi.

Tarixi
------

1920-ci ildə "Kustar və Sənətkarlar İttifaqı" adı ilə təşkil olunmuşdur. 1927-ci ildə onun əsasında yaradılan "Qırmızı Kustar İttifaqı" az sonra "Azərsənətbirliyi" adlanmışdır. İkinci beşillikdə respublikanın bir sıra şəhər və rayonlarında sənətkar ittifaqlarının yaradılması nəticəsində "Azərsənətbirliyi" Azərbaycan Sənaye Şurasına çevrilmişdir. 1960-cı ildə Azərbaycan Sənaye Şurası ləğv edilmiş, bütün müəssisələri respublika Məişət Xidməti Nazirliyinə verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Азәрбајҹан Сәнаје Шурасы // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 170.
**Elman Araslı** (2 avqust 1933, Bakı – 22 avqust 2014) — Şərqşünas alim, filologiya elmləri doktoru, professor, diplomat, Azərbaycanın Səudiyyə Ərəbistanı və İordaniyadakı keçmiş səfiri, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatındakı (İƏT) nümayəndəsi.

Həyatı
------

Elman Araslı Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində təhsil alıb.

SSRİ Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq İnstitutunda ərəb filologiyası üzrə aspiranturanı bitirmişdir. 1961-ci ildə Moskva Dövlət Universitetində namizədlik dissertasiyasını müdafiə edir. Misirdə SSRİ Ticarət nümayəndəliyində işləyir, SSRİ-nin Bağdaddakı Mədəniyyət Mərkəzinin Baş direktoru olur, burada səfirliyin birinci katibi kimi ilk dəfə olaraq diplomatik fəaliyyətə başlayır, diplomatik nomenklaturaya daxil olur.

65 ölkədə nümayəndəliyi, filialları olan Sovet Dostluq Cəmiyyəti adlandırılan (SSOD) nüfuzlu qurumda beş il Yaxın və Orta Şərq ölkələri şöbəsinə rəhbərlik edir, "RSFSR-in əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adına layiq görülür. 1980-1984-cü illərdə SSRİ-nin İordaniya, Yəmən səfirliyində çalışır, həm də Sovet Mədəniyyət Mərkəzinin baş direktoru vəzifəsini daşıyır.

Elman Araslı Azərbaycanın Səudiyyə Ərəbistanı və İordaniyada səfiri kimi xidmət edib, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatında daimi nümayəndə olub.

22 avqust 2014-cü ildə vəfat etmiş, 23 avqustda dəfn olunmuşdur.

Ailəsi
------

Elman Araslı filologiya elmləri doktoru, professor, Azərbaycan EA-nın akademiki, ədəbiyyatçı, tənqidçi Həmid Araslının oğludur.

Gəncənin məşhur din xadimi və dövrünün tanınmış maarifçi ziyalılarından olmuş Məmmədtağı Araszadənin nəvəsidir.

1989-cu ildə SSRİ-nin dağılmasından sonra Moskvada yaradılan Rusiya-Azərbaycan Dostluğu Cəmiyyətinin sədr müavini Elvira Araslının həyat yoldaşıdır.

Kitabları
---------

* "Yarım əsr Yaxın Şərqdə", 630 səh..

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Diplomat Elman Araslı vəfat edib (VİDEO)". ANS PRESS (az.). anspress.com. 23.08.2014 20:15. İstifadə tarixi: 2014-08-25.[*ölü keçid*]
2. 1 2 3 4 5 6  *Hacı Nərimanoğlu.* "ELMAN ARASLI-80: Diplomat ömrü". Zəngəzur Cəmiyyətləri Birliyi (az.). zengezur.com. 2013. İstifadə tarixi: 2014-08-25.[*ölü keçid*]

Ədəbiyyat
---------

* Hacı Nərimanoğlu, "ELMAN ARASLI-80: Diplomat ömrü", "Xalq qəzeti", 18.07.2013.

Xarici keçidlər
---------------

* "Скончался известный азербайджанский дипломат". MINVAL.AZ (rus). minval.az. 23-08-2014 - 23:36. 2014-08-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-08-25.
**İçimizdəki şeytanlar** — Hüseyn Nihal Atsızın 1940-cı ildə nəşr etdirdiyi 16 səhifəlik əsəridir.

Haqqında
--------

Atsız, Səbahəddin Əlinin *İçimizdəki şeytan* əsərinə cavab olaraq *İçimizdəki şeytanlar* adındakı bu əsəri hazırlamışdır.
Atsıza görə Səbahəddin Əli, bu romanı ilə vətənpərvərliyi pisləməyə və türkçüləri pis göstərməyə çalışmışdır. Əsərin I və III səhifələri arasında Səbahəddin Əlinin romanının xülasəsi yer almaqdadır. Atsız, kitabın xülasəsindəki bəzi yerlərdə Səbahəddin Əlinin yazıçılıq qabiliyyətini pisləmişdir.

Bundan əlavə Atsız, bu əsərində Səbahəddin Əlinin rum kökənli ailədən gəldiyini iddia etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Nihal Atsız
* Yolların sonu
* Ruh adam
* Dəli qurd

İstinadlar
----------

1. ↑  *Sertkaya, Osman F.* Hüseyn nihal Atsız. İstanbul.
2. 1 2 3  *Mumcu, Uğur.* 40'ların Cadı Kazanı. İstanbul: Tekin Yayınevi. 1990.
3. ↑  *Adatəpə, M. Kamal.* Yalçın Küçükün Sabahattin Ali'nin ölümü ile ilgili "tezleri" üzerine notlar.
Koordinat:Sky map 12s 31d 39,3sn; +3º 56' 12″

**NGC 4505**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. **SBc** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Uilyam Herşel tərəfindən 1784-cü ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 4505: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 4481 |
NGC 4482 |
NGC 4483 |
NGC 4484 |
NGC 4485 |
NGC 4486 |
NGC 4487 |
NGC 4488 |
NGC 4489 |
NGC 4490 |
NGC 4491 |
NGC 4492 |
NGC 4493 |
NGC 4494 |
NGC 4495 |
NGC 4496 |
NGC 4497 |
NGC 4498 |
NGC 4499 |
NGC 4500 |
NGC 4501 |
NGC 4502 |
NGC 4503 |
NGC 4504 |
**NGC 4505** |
NGC 4506 |
NGC 4507 |
NGC 4508 |
NGC 4509 |
NGC 4510 |
NGC 4511 |
NGC 4512 |
NGC 4513 |
NGC 4514 |
NGC 4515 |
NGC 4516 |
NGC 4517 |
NGC 4518 |
NGC 4519 |
NGC 4520 |
NGC 4521 |
NGC 4522 |
NGC 4523 |
NGC 4524 |
NGC 4525 |
NGC 4526 |
NGC 4527 |
NGC 4528 |
NGC 4529 |
NGC 4530



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**"Kürsəngi" neft yatağı** Bakı şəhərindən 100 km aralıda, Azərbaycanın quru ərazisinin Kür çökəkliyində Ələt stansiyasından 30–32 km cənub-qərbdə, Kürsəngi kəndi ərazisində, "Kürovdağ", "Mişovdağ" və "Qalmaz" yataqlarının arasında yerləşir.

Sahədə struktur-axtarış işlərinə 1937-ci ildən başlanılıb. 1947–1948-ci illərdə aparılan seysmik-axtarış işləri nəticəsində burada antiklinal qırışıq müəyyən olunub. 1959-cu ildə sahədə 3 ədəd kəşfiyyat quyusu qazılsa da, layihə dərinliyinə çatdırılmayıb. 1960-cı ildə qazılan 5 saylı quyu 2896 metr dərinlikdən sutkalıq 20–25 ton neft hasilatı ilə işlənməyə cəlb olunub. Bundan sonra, qazılan 8 (55–60 ton/gün) və 6 saylı (150 ton/gün) kəşfiyyat quyuları da sənaye əhəmiyyətli neft verib. "Kürsəngi" yatağı tektonik cəhətdən şimal-qərb istiqamətində uzanan əyilmiş braxiantiklinal quruluşludur. 1961-ci ildə struktur-axtarış qazması zamanı bir sıra quyulardan sənaye əhəmiyyətli neft və qaz alınıb. 1977-ci ildə "Kürsəngi" yatağının "Kürsəngi şimal" və "Kürsəngi cənub" qırışığından ibarət olması və bir neçə neftli-qazlı horizontlar aşkar edilib. Yataqda ümumilikdə 495 quyu qazılıb. 1 yanvar 2022-ci il tarixə olan məlumata görə, "Kürsəngi" neft yatağında 222 quyu istisimar fondundadır ki, bunlardan da 148-i işləkdir. İşlənmənin əvvəlindən – 1962-ci ildən 01.01.2022-ci il tarixinədək yataqdan təxminən 13 milyon ton neft və kondensat, 9,8 milyard m³-dən çox qaz çıxarılıb. Yataq üzrə maksimal neft hasilatı 1970-ci ildə 485 min ton göstəricisi ilə qeydə alınıb.

Hazırda yatağın işlənilməsini "Salyan Oil Ltd." Şirkəti həyata keçirir. "Azərbaycan Respublikasında "Kürsəngi" və "Qarabağlı" neft yataqlarının daxil olduğu blokun reabilitasiyası, kəşfiyyatı, işlənməsi və hasilatın pay bölgüsü haqqında" Saziş 15 dekabr 1998-ci il tarixində Azərbaycan Dövlət Neft Şirkəti (SOCAR), "Frontera Resorces" və "Delta/Hess Ltd." şirkətləri arasında imzalanıb. Saziş 22 aprel 1999-cu il tarixində qüvvəyə minib. noyabr 2021-ci ildə "CNPC International (Kura)" 25% və "FAL" 25% öz paylarını "GL Investment" şirkətinə satıblar. Bununla da, yatağın işlənməsində SOCAR 50% və "GL Investment" 50% paya sahib olublar. Saziş sahəsi, ümumilikdə, 450 km² sahəni əhatə edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *SOCAR.* "Kürsəngi". socar.az (az.). Archived from the original on 2023-03-13. İstifadə tarixi: 2023-03-13.

Həmçinin bax
------------

Kürsəngi

Kürsəngi dağı

Kürsəngi palçıq vulkanı

Kürsəngi küp qəbirləri nekropolu
**Qəzənfər Hüseyn oğlu Mehdiyev** (1910, Xankəndi, Şuşa qəzası – 1982, Bakı) — Azərbaycan tarixçisi, tarix elmləri doktoru.

Həyatı
------

Qəzənfər Hüseyn oğlu 1910-cu ildə Xankəndi şəhərində anadan olmuşdu.1918-ci ildən 1921-ci ilədək Kosalar kəndində qolçomaq Murtuzanın muzduru olmuşdu. 1921-1925-ci illərdə ibtidai təhsil aldıqdan sonra, 1925-ci ildən 1929-cu ilədək Şuşa pedaqoji texnikumunda oxumuşdu. Texnikumu bitirərək, 1929-1931-ci ildə Quba rayonundakı 1-ci Nügədi kəndi orta məktəbinin direktoru, 1931-1932-ci ildə Kirovabadın (Gəncənin) Sərkər kənd onillik məktəbində pedaqoq kimi çalışmışdı.

1932-ci ildə Moskva Dövlət Pedaqoji İnstitutunun pedaqoji fakültəsinə qəbul olunmuş, 1936-cı ildə ali təhsil diplomu ilə Azərbaycan SSR Xalq Maarif Komissarlığının sərəncamına göndərilmişdi. 1936-cı ildən 1938-ci ilədək Bakı şəhərindəki 20-ci məktəbdə pedaqoq, sonra isə Xalq Maarif Komissarlığında təlimatçı işləmişdi. 1938-ci ildə Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinin aspiranturasına daxil olmuş, 1941-ci ilədək burada təhsil almışdı. Aspiranturanı bitirdikdən sonra Azərbaycan SSR Maarif Nazirliyinin sərəncamına göndərilmişdi. Nazirliyin sərəncamı ilə Şuşa Dövlət Müəllimlər İnstitutuna göndərilmiş, institutda dekan vəzifəsində və müəllim işləmişdi. Tarix fakültəsinin bağlanması ilə əlaqədar Maarif Nazirliyinin qərarı ilə Kirovabad Dövlət Müəllimlər İnstitutunun tədris-elmi işlər üzrə direktor müavini təyin olunmuşdu. Beləliklə, 1942-ci il sentyabrın 5-dən 1943-cü il oktyabrın 25-dək Kirovabadda işləmişəm, öz xahişilə işdən azad edilmişdi. 1943-cü il oktyabr ayından Azərbaycan K(b)P Bakı Komitəsinin Kirov adına təbliğat və təşviqat evinin mühazirəçisi, 1951-ci ilin iyun ayının 25-də V.İ.Lenin adına muzeyin direktoru vəzifəsinə təyin olunmuşdu. 1952-ci ilin fevralında Bolqarıstana ezam edilmiş, 1952-ci ilin avqustunadək orada çalışmışdı. Xəstəliyi ilə bağlı Bakıya qayıtmış və 1953-cü il may ayının 1-dən S.M.Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinin dekanı təyin olunmuşdu.

Qəzənfər Mehdiyev Azərbaycan arxivinin direktoru olmuşdu.

Qəzənfər Mehdiyev 1982-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

İstinadlar
----------
**"Borçalı İctimai Cəmiyyəti** - 1993-cü ildən Azərbaycan Respublikasında fəaliyyət göstərən, 1993-cü ildən Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyində dövlət qeydiyyatına alınmış qeyri-hökumət təşkilatıdır. Cəmiyyətin əsas məqsədi Azərbaycanda yaşayan Borçalı əsilli vətəndaşların könüllülük prinsipləri əsasında birləşdirmək, hüquqlarının qorunmasını təmin etmək, Borçalı el-adət ənənələrinin, mədəniyyətin yaşadılmasıdır. Borçalı İctimai Cəmiyyətinin Sədri 25 iyun 2016-cı ildə Kərəm Məmmədov seçilmişdir

Haqqında
--------

Borçalı İctimai Cəmiyyəti

Tarixi
------

"Borçalı" Cəmiyyəti 1993-cü ildə Azərbaycanda, Gürcüstanda və Türk dünyasında tanınmış Borçalı əsilli ziyalılar və dövlət xadimləri Eyvaz Borçalı, Arif Əmrahoğlu, Şərif Kərimli, Şamil Qurbanov, Zahid Qaralov və Hidayət Nuriyev tərəfində Azərbaycanda yaşayan Borçalı əslli vətəndaşların və Gürcüstanın tarixi Borçalı bölgəsinin aborigenləri olan Qarapapaq türklərinin siyasi, sosial, mədəni, dini, etnik və konstitusion hüquqlarının qorunması və təmin edilməsi üçün yardılmışdır. Həmin vaxt Borçalı Cəmiyyətinin yardılmasımda Borçalıdan olan bir çox ziyalı, dövlət xadimi, yüksəkvəzifəli məmurlar və sadə vətənpərvər insanlar yaxında iştirak etmişdirlər.

Borçalı Cəmiyyətinin 1993-cü ildə keçirilən Təsis Yığınçağında Eyvaz Borçalı ilk sədr seçildi.

Təşkilat qurluşu
----------------

Cəmiyyətin Sədrləri
-------------------

* Eyvaz Borçalı (1993-2009)
* Zəlimxan Məmmədli (2009-25 iyun 2016)
* Kərəm Məmmədov (25 iyun 2016-dan)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kərəm Məmmədov Borçalı Cəmiyyətinin yeni sədri seçildi". 2016-07-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-07-02.
Haqqında
--------

Qrup 2010 parlament seçkilərində namizədləri irəli sürdü, parlamentdəki 249 yerdən 90-dan çoxunu qazandı və beləliklə əsas demokratik müxalifət hərəkatına çevrildi.Nəticədə, yeni parlamentin prezident səlahiyyətlərinə bəzi yoxlamalar və tarazlıqlar tətbiq edəcəyi güman edilir.Koalisiya korrupsiyaya qarşı mübarizə və Əfqan seçki sistemində islahatlar da daxil olmaqla bir çox məsələlərə diqqət ayırmaq niyyətindədir. İndiki sözçü Sayeed Ağa Hüseyin Fazel Sangcharaki'dir.

Taliban üsyanları və Kərzayın danışıqlar strategiyası mövzusunda Doktor Abdullah belə dedi:

"Deməliyəm ki, Taliban yerləşdirilmək üçün vuruşmurlar. Dövləti alt-üst etmək üçün döyüşürlər. Deməli, faydasız bir məşqdir və sadəcə yanıldırır. ... Ölümlə mübarizə aparacaq qruplar var. Biz onlarla danışmağı xoşlayırıq ya da onlarla danışmağı sevməsək də, onlar mübarizəni davam etdirəcəklər. Onda biz hərbi yolla mübarizə aparmağa hazır olmalıyıq. Yerdəki Taliban baxımından, ölkənin müxtəlif yerlərindəki insanların köməyi ilə onları cəlb edə biləcəyimiz bir çox imkan və imkan var. sülh prosesi; təmin edilərsə, xəttin bu tərəfində əlverişli bir mühit yaradırıq. "

İstinadlar
----------
**Dəlmə bağları** — İrəvan şəhərində vaxtı ilə yerləşən .Bağ.
Təpəbaşı hissəsinə aid Zənginin o biri tərəfində, Dərəbağla üz-üzə yerləşən Dəlmə məhəlləsi qeyd edilir.  

7 mart 1902-ci ildə Cəlil Məmmədquluzadə "Dəlmə bağları" haqqındakı ilk məqaləsini "Kaspi" qəzetinə göndərmişdir.

Dəlmə-İrəvan şəhərinin kənarında, şəhərin cənub-qərbində Zəngi çayının sahilində yerləşir. Çox münbit torpağı olan bu yerdə Dəlmə arxı ilə suvarılan çoxlu meyvə-üzüm bağları vardır. Sayı 60-a çatan bu bağları xüsusi şəxslər – əməksevər yerli tatarlar (azərbaycanlılar) salmışdır. 

Dəlmə bağları ərazisində XVI-XVII əsrlərin şərab anbarı olmuşdur.

1918-1920
---------

İrəvan sakini, uzun illər məsul vəzifələrdə çalışan, hazırda haqq dünyasına qovuşan Musa Vəlibəyovun dediklərindən:

-Kişiləri yığarkən qaçıb həyətdəki qoz ağacının başına çıxıb gizləndim. Gecə o başdan qaçdım Dəlmə bağlarına ən hündür bir ağaca çıxdım onun başında qaldım. Qadın-uşaqları çılpaqladıqdan sonra ermənilər onları azərbaycanlıların Dəlmə bağlarınadakı damlarına doldurub od vurub yandırdılar. Arvad-uşağın çığırtısı bütün dərəni götürürdü. Damlar yanır yanğın sönənə qədər inilti, sızıltı səsi kəsilmirdi.

Həmçinin bax
------------

* İrəvan xanlığı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-03.
2. ↑  Qarayev E. T. İrəvan xanlığı (1747-1828). Bakı, «Avropa» nəşriyyatı 2010, 342 səh.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-02-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-03.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-03.
5. ↑  [*ölü keçid*]
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-12-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-04.
**Blumfonteyn** (*afrik.* Bloemfontein) — CAR şəhəri, Fri-Steyt vilayətinin mərkəzi, ölkənin məhkəmə paytaxtı.

Tarixi
------

1840-cı ildə geniş düzənlikdə bir fermer məskən salır. Fermanın yeri *Blumfonteyn* "güllər məskəni" adlandırılır. Bu gün də şəhər qızılgül kolları ilə zəngindir.

Şəhərə ad verən yer
Şəhər rəsmi şəkildə 1846-cı ildə salınıb. 1854-1902-ci illər arasında o Oranj Respublikasının paytaxtı olub. 1890-cı ildə dəmiryolu salınıb və şəhər Keyptaunla birləşdirilib.

Əhalisi
-------

Axırıncı 20001-ci il siyahıyaalınmasına görə Blumfonteynin şəhərətrafı yaşayış məntəqələri ilə birlikdə əhalisi 328 773 nəfərdir. Onlardan Neqroid irqi - 72,6%, ağ irq (əsasən afrikanerlər) - 22,2%, mulatlar - 5,2%.

Cənubi Afrika Respublikasında aparteid rejimi hakimiyyətdən getdikdən və qara irq nümayəndələri hakimiyyətə gəldikdən sonra ağ adamların iri şəhərlərdə sayı azalır. qara dərili insanlar böyük şəhərlərə kütləvi şəkildə köçürlər. Ona görə də statistik rəqəmlər təxmini hesab edilir.

İnzibati, biznes və millətlərarası ünsiyyət vasitəsi kimi afrikanes dilidir (əhalinin 1/4 hissəsinin ana dilidir, əsasən ağlar və mulatlar). Qaradərli insanlar məişətdə yerli dillərdən (soto, tsvana, kosa) istifadə edir. hakimiyyət afrnakes dilini sıxışdırmağa çalışır və nəticədə gənclər ingilid dilinə meyl edirlər.

İqtisadiyyatı
-------------

İri nəqliyyat qovşağı dəmiryol, avtomobil yolu, aviaxətlər). Qızıl, uran çıxarılması, metal emalı, şüşə, yeyinti, tütün və dəri emalı müəssisələri. Univesiteti vardır. Boyden observatoriyası fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  South African Post Office.
2. 1 2  .

Mənbə
-----

* Blumfonteyn Arxivləşdirilib 2010-10-18 at the Wayback Machine "CAR haqqında" saytında
**İdris Məmmədov** (23 sentyabr 1959, Naxçıvan – 19 yanvar 1990) — 20 yanvar şəhidi.

Həyatı
------

1958-ci ildə 23 sentyabrda Naxçıvanda anadan olub. Çilingər işləyib. İki övladı qaldı: Günay və Elnur.Yanvarın 19-da İdris Məmmədov Koroğlu bulağının yanındakı Qaraburun postunda növbədə olmuşdur. Bupost sərhəd yaxınlığındadır. İdris növbədə olan zaman posta 10–12 erməni yaxınlaşmış, onu odlu silahla sinəsindən vurmuşlar. İdris Sədərək hadisələrində birinci şəhiddir.Sədərək kəndindən Tofiq Nəsirov növbəni dəyişməyə gələrkən İdrisin həlak olduğunu görüb. Tofiq İdrisi

çiyninə götürüb Koroğlu bulağınadək gətirib. Bu vaxt ermənilər bir neçə istiqamətdən kəndə hücum etmişdilər.Vəziyyət gərgin idi. Buna baxmayaraq onun meyidi evə çatdırılıb.Nehrəm tikinti materialları kooperativi İdris Məmmədovu özlərinin fəxri üzvü qəbul etmiş və hər ay onun ailəsinə 300 manat vəsait keçirir. Şəhidin uşaqlarının istirahəti və oxuması üçün məsuliyyəti də bu kooperativ öz öhdəsinə götürmüşdür.İdris Məmmədov Naxçıvan Şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir.

Ünvan
-----

Bu ünvanda yaşamışdır: Naxçıvan şəhəri, Firdovsi küçəsi, döngə 3, ev. 12.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

Xarici keçidlər
---------------

* *Qulu Kəngərli.* **20 Yanvar şəhidləri** (PDF). Bakı: Gənclik. 1992. 312 səh. ISBN 4702060204. 2015-07-17 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-18.
**Qəşəng alma** (*lat.* Malus spectabilis) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin alma cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Qəşəng alma dekorativ bitki kimi Yaponiya və Çində çox qədimdən becərilir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 8-9 m-ə çatan ağacdır. Budaqları qırmızımtıl-qəhvəyidir. Yarpaqları enli yumurtaşəkilli, oval və ya uzunsov-yumurtaşəkillidir, ucu sivriləşmişdir, göyümtül-yaşıl rəngdədir, əsası enli pazşəkillidir, kənarı xırda mişardişlidir. Yarpağın uzunluğu 8 sm-dir. Vegetasiya dövrü aprelin axırından sentyabrın əvvəllərinə qədər davam edir. May-iyun aylarında çiçəkləyir. Çiçəkləri ağımtıl-çəhrayı və ya açıq-qırmızıdır, 5-8 ədədi çətir çiçək qrupuna yığılmışdır. Meyvələri avqustda yetişir, şarşəkilli, qırmızı və ya sarıdır, diametri 2,5 sm-ə qədərdir. Meyvənin üzərində kasayarpaqlarının qalığı saxlanılır.

Ekologiyası
-----------

Qışa orta dərəcədə davamlıdır, sərt şaxtaları, yazda isə hava şəraitinin kəskin dəyişməsini pis keçirir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Meyvələrinə görə çox dekorativdir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1074153
* Wikispecies: Malus spectabilis
* EoL: 633233
* EPPO: MABSP
* FoC: 200010917
* GBIF: 3001108
* GRIN: 23278
* iNaturalist: 546289
* IPNI: 726406-1
* ITIS: 836662
* IUCN: 50050991
* NBN: NBNSYS0000042136
* NCBI: 709982
* PfaF: Malus spectabilis
* Plant List: rjp-5785
* PLANTS: MASP9
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:726406-1
* Tropicos: 27802351

 |
**Vürtsit** — mineral, b - ZnS. Fe, Ge qatışıqları olur. Qrinokit ilə izomorfdur. Heksaqonal və triqonal. Eyni fiziki xassəli beş polimorf modifikasiyası vardır. Kristalları piramidal və lövhəvari. Ayrılma {100} üz­rə orta, {0001} üzrə qeyri-mükəmməl. Aqreqat: kollomorf, konsentrik-şüalı, laylı, lifli. Rəngsiz, qonur, Fe miqdarından asılı olaraq qara. Parıltı qatrani, şüşəli. Nazik təbəqələri işığı keçirir. Sərtliyi 3,5-4. Xüsusi çəki 3,98. Vürtsit - ZnS qeyri-sabit modifikasiyası olub, keçid temperaturu (~10200C) Fe, Cd, Mn qatışıqlarının miqdarından asılıdır. Polimetal və qalay  yataqlarında rast gəlinir. Mergellərdə, siderit konkresiyalarında autigen vürtsit qeyd edilmişdir. Növ müxtəlifliyi: eritrosinkit.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Britannica (onlayn) |
**Qaragak döyüşü** – İmereti krallığı ilə Osmanlı imperiyasının Meshetinin Qaragak bölgəsində qarşı-qarşıya gəldiyi döyüşdür. 1543-cü ildə reallaşan döyüş İmeretinin qalib gəlməsi ilə nəticələnmişdir. Lakin bu döyüşdən qısa müddət keçdikdən sonra geri dönən Osmanlı ordusu məğlubiyyətin əvəzini çıxmış və gürcü ordusu üzərində qələbə qazanmış, onları özündən vassal asılılığına salmışdır.

Tarixi
------

Samsthe atabəyi III Kvarkvare oğlu Kaihosro Osmanlı imperiyasının İmeretini işğal etməsini istədi. Ərzurumun Osmanlı bəylərbəyinin əmri ilə Qızıl-Əhmədlü olaraq da bilinən Musa Paşa İmeretini fəth etməsi üçün 22.000 adamla Samstheyə göndərildi. Avropadan gələn toplarla təmin edilmiş Osmanlı ordusu gürcülərin əlindəki Oltisi qalasını (hal-hazırda Türkiyədə yerləşən Oltu ilçəsində yerləşir) mühasirəyə aldı. Bundan sonra İmereti kralı olan Baqrat qonşu gürcü dövltələrindən yardım istədi. Bu çağırışlardan yalnız Qurieli hökmdarı çağırışa müsbət cavab verdi, Meqreliya hökmdarı Levan isə çağırışı rədd etdi. Daha sonra isə Levan Osmanlı imperiyasının tərəfinə keçdi və bahalı hədiyələrlə, qorumalarla İstanbula aparıldı. 
Baqrat ordusunun Osmanlı ordusundan say etibarilə çox olmasına baxmayaraq, Osmanlı ordusuna təslim oldu, lakin Osmanlı ordusunun Ərzuruma getməsindən dərhal sonra Oltu (və ya Oltisi) qalasına hücum etdi. Gürcülər heç gözlənilmədiyi halda, qalada qalan Osmanlı ordusunu məhv etdi və əsas Osmanlı ordusunu izləməyə başladı. Qaragahda mütləq qələbə qazanan İmereti ordusu Musa Paşanı da döyüşdə öldürdülər.

Qaragajdakı döyüşdə İmereti ordusunun qalib gəlməsinə baxmayaraq, bu qələbə bölgədəki gürcülərin gec-tez Osmanlı hakimiyyəti altına düşməsinə əngəl ola bilmədi. Bu döyüşdən cəmi iki il sonra Osmanlı ordusu geri döndü və 1545-ci ildə Sohoista döyüşündə mütləq qələbə qazandı. Nəticədə, Samsthe Osmanlı hakimiyyəti altına düşdü və buradakı Osmanlı hakimiyyəti uzun müddət davam etdi.

Nəticə
------

Samsthe Osmanlı imperiyasının vassalı oldu. III Kvarkvarenin soyundan gələnlər Samshe atabəyliyini (1628-ci ilə qədər) vı Çıldır əyalətini (1820-ci ilə qədər) idarə etdilər.

Həmçinin bax
------------

* Osmanlının Quriyanı ələ keçirməsi
* Sohoista döyüşü

İstinadlar
----------

1. ↑  Suny, Ronald Grigor (1994), *The Making of the Georgian Nation: 2nd edition', p. 47. Indiana University Press, ISBN 0-253-20915-3*
2. ↑  Georgian Soviet encyclopedia, volume 10, page 658, Tbilisi, 1986
3. ↑  "Battle of Karagak". frankensaurus.com. 2020-12-10 tarixində arxivləşdirilib.