recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ko Mak** (tay เกาะหมาก) — elə də böyük olmayan tropik ada. Siam körfəzinın şərqində qərarlaşır. Materiklə arasında məsafə 35 kimlometrdir. İnzibati cəhətdən Taylandın Trat vilayəti ərazisinə daxildir. Adada iki kənd mövcuddur. Kəndlərdə ümumilikdə 403 nəfər yaşayır (2007).

Mak adasının mənası (tay หมาก) tərcümədə Areca nut.palmasının tayca mənasını kəsb edir.

Tarixi
------

Adanın ilk sakini Çao Sıasenq olmuşdur. O, V Ramenin dövründə yeridilən çin siyasətinin nəticəsi olan birliyə daxil idi. İlk adada yaşayanlar Kakos palmalarından təşkil olunan plantasiyalar salmışdır. Bir mqddət sonra adanı öz həmkarı olan Plian Tavetxikuna satır. 1904-cü ildə Siam ərazilərinin bir qismi Fransız Hind-Çininə verildikdən sonra Tavetxikun materikdə özünün bütün imkankarını itirdiyindən bütünlüklə adaya köçür.

Adaya tam köçdükdən sonra onlar burada buddist məbədi inşa etdirirlər. Sonra da işçilər cəlb etməklə yeni ərazilərdə əkin işləri aparılır. Burada Kakos və kauçuk ağacları əkilərək plantasiyalar salınır. Adada ərazilərin hamısı Plian Tavetxikunun törəmələrinə məxsusdur. Onlar günümüzdədə adada yaşayırlar. Ərazilərdən əldə edilən əsas gəlir plantasiyalardan əldə edilir. Turizmə maraq göstərmirlər. Əkinı yararlı ərazilərdı günümüzdə belə kakos palması və kauçuk ağacları əkilir.

Adada turizm 1987-ci ildən zəyifdə olsa inkişaf edir. Bu zaman adada sahil xətti uzadılmış, ilk otel inşa edilmişdir. Hazırda adada beş otel vardır. Daimi olaraq bərələrlə materik arasında əlaqə taradılır.

Coğrafiya
---------

Ko Mak adası.
Mak adası Çan arxipelaqının tərkibinə daxildir. Sahəsinə görə Çanq və Kud adasından sonra üçünçüdür. Elə özüdə bu iki adanın arasında yerləşir. Hamar səthə malik olduğundan piyada və velossipedlə asanlıqla dolaşılmağa imkan verir. Adanın sahəsi 16 km² təşkil edir. Sahil xəttinin uzunluğu 27 metrdir. Adanın mərkızi təpəlikdir. Sahilləri qumlu çimərlikdən ibarətdir.

Ada yaxınlığında elədə böyük olmayan kiçik adalar vardır. Şimal-şərqindən 1 km aralıda Kradat adası, cənub-qərbində yerləşən buxtada Rayanq-Yay və Rayanq-Nok adaları müvafiq olaraq 300, 800 m aralıda yerləşir. Şimal-qərbində yerləşən buxtada isə Phi və Kham adaları müfafiq olaraq 400 və 500 metr məsafədə yerləşir.

Turizm
------

Mak adasında kütləvi turist axınları müşahidə edilmir. Əsasən insanlar bura sakit istirahət üçün gəlirlər.

Burada çimərlik və adada gəzintidən başqa yaxınlıqdakı adalara getmək, balıq tumaq olar. Ümumi xərc 250 Tay batına bərabərdir.

İnfrastruktur
-------------

Burada bazar, xəstəxana, iki internet klub və kiçik mağazalar vardır.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Mənbə
-----

* Ko Mak Arxivləşdirilib 2009-01-22 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Ko Mak: Sonuncu cənnət adası". 2016-11-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-02.
2. 1 2 3  Koh Mak History Arxivləşdirilib 2014-04-13 at the Wayback Machine — Koh Mak Island guide  (ing.)
3. 1 2 3  ประวัติศาสตร์เกาะหมาก(History) Arxivləşdirilib 2022-01-22 at the Wayback Machine — Ilovekohmak.com  (tay.)
**Mak-Qi adaları** — Frans-İosif Torpağı arxipelaqı daxil olan adalar qrupu. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Adaların ən hündür nöqtəsi 52 metrdir.

Yerləşməsi
----------

Mak-Qi adaları arxipelaqın şimalında yerləşir. Adalar italyan boğazında, Cekson adası adası ilə Payer adası arasında yerləşir. Mak-Qi adaları Cekson adasından 1 km cənubda, Payer adasından isə 4 km şimaldadır.

Təsviri
-------

Qrup iki adadan ibarətdir. Cənubda yerləşən adanın uzunluğu 2 km, şimalda yerləşən adanın uzunluğu isə 800 metrdir. Adaların ikisi də buzdan azaddır. iri adanın hündürlüyü 52 metrdir. kiçik adada isə yüksəklik yoxdur. 
Adalar amerikan alimi Uilyam Mak-Qinin (*ing.* William John McGee) şərəfinə adlandırılmışdır. Mak-Qi adalarının ayrılıqda adaları yoxdur.

Xəritə
------

* Xəritə

İstinadlar
----------

1. ↑  "Имена на карте Арктики". 2020-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-24.
Benalar, vabenalar - Tanzaniyanın cənub-şərqində (İrinda vilayəti), Rufici və Böyük Ruaha çaylarının hövzəsində bantular qrupundan xalq. Sayları 693 min nəfərdir (2005). Kinqalar, hehelər, poqololar (poqorolar), sanqular, matumbilər və dendenulelərə yaxındırlar. bantu dillərinin G zonasına aid olan bena (kibena, ekibena) dilində danışırlar. Yazıları latın qrafikası əsasındadır. Suahili və nyamvezi dilləri də yayılmışdır. Dindarların əksəriyyəti ənənəvi dini etiqadlarını saxlayırlar, müsəlman və xristianlar da var.

Benaların Şərqi Afrika xalqları üçün səciyyəvi olan ənənəvi mədəniyyətləri vardır. Ənənəvi məşğuliyyətləri qırılıb-yandırılmış sahələrdə əkinçilik (maniok, qarğıdalı, çəltik, darı, batat, paxlalı bitkilər və s.) köçəbə maldarlıq (davar) və ovçuluqdur. Şəhərlərdə və sizal plantasiyalarında mövsümçülük yayılmışdır. Dulusçuluq, toxuma və ağac üzərində oyma (o cümlədən, əcdadların kultu ilə bağlı olan iri antropomorf heykəltəraşlıq) inkişaf etmişdir.

Ənənəvi geyim kişilərdə ağ kanzu, qadınlarda şux parçalardan hazırlanan kanqa və səndəldir; müasir geyimləri sadə parçalardan tikilir. Əsas yeməkləri düyü, darı, banan, tərəvəz və meyvələrdən hazırlanır.

Ənənəvi evləri düzbucaq formasında, yastı damlıdır, karkasrlı divarları gillə suvanmışdır, daxili həyəti olur. Ata xətti ilə qəbilə təşkilatı və çoxailəli icmalar, əcdadların və təbiət qüvvələrinin kultu, folklor (döyüşçü mahnıları və rəqsləri, bayram rəqsi lipara) qalmaqdadır.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III cild, Bakı,2011, səh.420-421.
**Qarğıdalı gövdə kəpənəyi** (*lat.* Pyrausta nubilalis Hb.)-Dişi kəpənəklər erkəklərdən iri olur.

Quruluşu
--------

Dişi kəpənəklər erkəklərdən iri olur. Dişilərin qanadları açıq- sarımtıl rəngdədir. Üzərində qəhvəyi rəngdə ləkə və dişli zolaq vardır. Qanadları açılmış halda 27–32 mm, bədəninin uzunluğu isə 13–15 mm-dir. Erkək kəpənəyin ön qanadları açıq- qəhvəyi və ya bozumtul rəngdə olur. Tırtıllar 16 ayaqlı olub, sarımtıl bozdur. Tırtılın beli uzunu tutqun zolaq gedir. Baş, peysər buğumu və axırıncı buğumda qonur rəngli qalxancıqlar vardır. Sonrakı buğumların hər birində 4, çox da iri olmayan qara, qılcıq daşıyan qalxancıqlar olur və bunlar bir cərgədə çəpinə düzülmüşdür. Ikinci döş buğumundan başlayaraq hər iki tərəfdə nisbətən kiçik olan 2 qılcıqdaşıyan qalxancıq vardır. Tırtılın uzunluğu 25 mm-ə çatır. Qarğıdalı gövdə kəpənəyinin tırtılları gövdə içərisində yaşayır və orada qidalanır. Belə qidalanma nəticəsində tırtıl gövdə daxilində yollar açır və qarğıdalı kollarının məhv olmasına səbəb olur. Kiçik yaşlı tırtıllar qıçaların və süpürgələrin əsası ilə qidalanır və nəticəsində onlar ya təmamilə məhv olur, yaxud da zəif inkişaf edir. Kəpənəklər gün batandan sonra və gecələr fəaldır. Gündüzlər onlar sıx bitki örtüyü olan sahələrdə yarpaqlar altında gizlənir. Payızda tırtılların qidalanması dayanır. Onlar diapauza halına keçir.

İnkişafı
--------

İri yaşlı tırtıllar mədəni bitkilərin və bəzi alaq otlarının gövdələri daxilində qəşlayır. Azərbaycanda may ayının ikinci ongünlüyündən başlayaraq gündəlik orta temperatur 15-160 olduqda tırtıllar puplaşmağa başlayır. Puplaşmanın normal getməsi üçün hava yüksək dərəcədə rütübətli olmalıdır ki, gövdələr islana bilsin. Tırtıllarin inkişafı 10-15 gün çəkir. Mayın axırlarında birinci nəslin kəpənəkləri uçmağa başlayır ki, bu da iyul ayının əvvəllərinə qədər uzanır. Ikinci nəslin kəpənəkləri avqustun əvvəllərindən sentyabrın əvvəllərinə qədər uçur. Bu zərərverici Azərbaycan şəraitində 2 nəsil verir. Onlar uzağa uçmur və pupdan uçduqları yerdə yumurta qoyur. Yumurta qoyma dövrü 15-25 gün çəkir. Yumurtalar sıx bitki örtüyü olan sahələrdə yarpaqların altında topa halında qoyulur. Hər topada 2-7 yumurta olur. Bir dişi kəpənək 250-350-yə qədər yumurta qoyur. Rüşeymin inkişafı 3-10 gün şəkir və yumurtalardan çıxan kiçik tırtıllar təxminən bir saat sakit halda qaldıqdan sonra mənfi fototaksis və müsbət hiqrotaksis əsasında yarpaqlarının damarları, süpürgələrin və s.orqanların içərisinə girir. Tırtılın inkişafı bitki daxilində gedir. Məhsul yığımı zamanı tırtıllar gövdələrin aşağı hissəsinə toplaşmış olur.

Yayılması
---------

Qarğıdalı gövdə kəpənəyinə Azərbaycanın qarğıdalı əkilən bütün rayonlarında təsadüf edilir. Anca o,Lənkəran, Astara, Masallı, Zaqatala, Şamxor və başqa rayonlarda geniş yayılmışdır.

Ədəbiyyat
---------

1. S.R.Məmmədova, B.B.Xəlilov Kənd təsərrüfatı entomologiyası. 1986
2. S.R.Məmmədova, B.B.Xəlilov Meyvə və subtropik bitkilərin zərərvericiləri 1974
3. N.H.Səmədov Taxıl böcəkləri və onlarla mübarizə tədbirləri, 1964

İstinadlar
----------

1. ↑  N.H.Səmədov Taxıl böcəkləri və onlarla mübarizə tədbirləri, 1964
**Sun Yatinq** (24 fevral 1988) — Çini təmsil edən su poloçusu.

Karyerası
---------

Sun Yatinq, Çin yığmasının heyətində 2008-ci ildə Çinin ev sahibliyində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Beşinci pillə uğrunda görüşdə İtaliya yığmasını 10:8 hesabı ilə məğlub edən Çin yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını beşinci pillədə başa vurdu.

Daha sonra Sun Yatinq, Çin yığmasının heyətində 2012-ci ildə Birləşmiş Krallığın London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Beşinci pillə uğrunda görüşdə Rusiya yığmasını 16:15 hesabı ilə məğlub edən Çin yığması, London Olimpiadasını beşinci pillədə başa vurdu.

Sun Yatinq, Çin yığmasının heyətində 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Yeddinci pillə uğrunda görüşdə Braziliya yığmasını 10:5 hesabı ilə məğlub edən Çin yığması, Rio-de-Janeyro Olimpiadasını yeddinci pillədə başa vurdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sun Yatinqin tərcümeyi-halı". www.olympedia.org ( (ing.)). 24.07.2020. 2022-01-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24.07.2020.

| ⛭Çin yığması — 2008 Yay Olimpiya Oyunları (5-ci yer) |
| --- |
| He Jin • Liu Pinq • Ma Huanhuan • Qao Ao • Qiao Leiyinq • Sun Huizi • Sun Yatinq • Sun Yujun • Tan Yinq • Tenq Fei • Vanq Yi • Vanq Yinq • Yanq Jun |  |

| ⛭Çin yığması — 2012 Yay Olimpiya Oyunları (5-ci yer) |
| --- |
| Canq Ley • He Jin • Liu Pinq • Ma Huanhuan • Qao Ao • Sonq Donqlun • Sun Huizi • Sun Yatinq • Sun Yujun • Tenq Fei • Vanq Yi • Vanq Yinq • Yanq Jun |  |

| ⛭Çin yığması — 2016 Yay Olimpiya Oyunları (7-ci yer) |
| --- |
| Canq Çonq • Canq Linq • Canq Veyvey • Cao Zihan • Ma Huanhuan • Mey Xiaohan • Niu Quannan • Penq Lin • Sonq Donqlun • Sun Yatinq • Vanq Xinyan • Xionq Dunhan • Yanq Jun |  |
**Hicaz və Nəcd krallığı** (*ərəb.* مملكة الحجاز ونجد‎, *Mamlakat al-Ḥijāz wa-Najd*), ilk növbədə **Hicaz krallığı və Nəcd sultanlığı** (مملكة الحجاز وسلطنة نجد, *Mamlakat al-Ḥijāz wa-Salṭanat Najd*) — Ərəbistan yarımadasında Hicaz krallığının 1920-ci illərdə Nəcd tərəfindən fəth edilməsindən sonra yaranmış dövlət. 8 yanvar 1926-cı ildə Nəcd sultanı Əbdüləziz ibn Səud Məkkədə Məscidül-Həramda Hicaz kralı taxtına oturmuşdu. 29 yanvar 1927-ci ildə o, həm də "Nəcd kralı" (keçmiş "sultan" əvəzinə) titulu almışdır. 20 may 1927-ci ildə Ciddədə imzalanan müqaviləyə əsasən Əbdüləzizin dövləti Britaniya tərəfindən tanınaraq "Hicaz və Nəcd krallığı" adını almışdır.

23 sentyabr 1932-ci ildə Nəcd, Hicaz, Əl-Əhsa və Qətif bölgələri Səudiyyə Ərəbistanı adlanan yeni vahid krallıqda birləşdirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Joseph Kostiner. The Making of Saudi Arabia, 1916—1936: From Chieftaincy to Monarchical State (Oxford University Press US, 1993). ISBN 0-19-507440-8. p. 104.

Xarici keçidlər
---------------

* Statoids - Regions of Saudi Arabia
* World Statesmen - Saudi Arabia
**Mak-Merdo şelf buzlağı** — Ross şelf buzlağının tərkib hissəsini təşkil edən, Mak-Merdo boğazı və Ross adasının şimalında yerləşən buzlaq. Aparılan araşdırmalar Ross şelf buzlağının bu hissəsinin tap fərqli xüsusiyyətə malik olduğu göstərmişdir. Bu isə buzlağa müstəqil ad verilməsini mümkün edir. Buzlağı 1962-63-cü illərdə araşdıran A. Heyn buzlağın sərhədləri Ross adasından götürməyi təklif etmişdir. Ancaq *Antarktidanın ad məsələləri üzrə kosultasiya komitəsi*  (US-ACAN) məsələyə baxmış və sərhədin Minndən başlamasını qeydə almışdır.

2010 ildə buzlağın 182 metrliyinə fotokamera edirilmiş və bu zaman burada alimlər Yanüzənlərin nümayyəndəsini aşkarlamışlar

İstinadlar
----------

1. ↑  United States Geological Survey, «McMurdo Ice Shelf» (content from the Geographic Names Information System).
2. ↑  "NASA discovers life hidden 600 feet below Antarctic ice". CNN. 2020-11-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-03-16.

Xarici keçidlər
---------------

* Mak-Merdo şelf buzlağı
**Belqrad dairəsi** (*serb.* Град Београд) — yerli özünüidarətmə sahib Mərkəzi Serbiyada yerləşən ayrıca ərazi vahidi. Belqrad və onun şəhərətrafı qəsəbələrini özündə cəmləşdirir.

Əhalisi
-------

| Etnoslar | İnsan sayı (2011) |
| --- | --- |
| serblər | 1 505 448 |
| yuqoslaviyalılar | 8061 |
| monteneqrolular | 9902 |
| qaraçılar | 27 325 |
| xorvatlar | 7752 |
| makedonlar | 6970 |
| muslimanlar | 3996 |
| qoranilər | 5328 |
| slovaklar | 2104 |
| sloveniyalılar | 1539 |
| macarlar | 1810 |

Dairənin ərazisində 1.659.440 insan yaşayır, bu da Serbiyanın bütöv əhalisinin 23,0% təşkil edir (2011 siyahıyaalma məlumatlarına görə, Kosova ve Metohiyada olan əhalini saymadan). Əksəriyyəti serblər (1 505 448 və ya 91%) təşkil edir. Yuqoslaviyalılar (8061 nəfər), monteneqrolular (9902 nəfər), xorvatlar (7752 nəfər), makedoniyalılar (6970 nəfər), qaraçılar (27 325 nəfər) da burada yaşayır.

Belqradda və dairənin digər şəhərlərində 1281,8 min nəfər yaxud əhalinin 81,3% -i yaşayır (2002-ci ildəki siyahıyaalmaya əsasən).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Serbiya əhalisi(2011)". 2017-03-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-17.
Koordinat:Sky map 1s 42d 22,0sn; +51º 34' 1″

**NGC 651**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Persey bürcü istiqamətində yerləşir. **PN** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Uilyam Herşel tərəfindən 1787-ci ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 651: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 627 |
NGC 628 |
NGC 629 |
NGC 630 |
NGC 631 |
NGC 632 |
NGC 633 |
NGC 634 |
NGC 635 |
NGC 636 |
NGC 637 |
NGC 638 |
NGC 639 |
NGC 640 |
NGC 641 |
NGC 642 |
NGC 643 |
NGC 644 |
NGC 645 |
NGC 646 |
NGC 647 |
NGC 648 |
NGC 649 |
NGC 650 |
**NGC 651** |
NGC 652 |
NGC 653 |
NGC 654 |
NGC 655 |
NGC 656 |
NGC 657 |
NGC 658 |
NGC 659 |
NGC 660 |
NGC 661 |
NGC 662 |
NGC 663 |
NGC 664 |
NGC 665 |
NGC 666 |
NGC 667 |
NGC 668 |
NGC 669 |
NGC 670 |
NGC 671 |
NGC 672 |
NGC 673 |
NGC 674 |
NGC 675 |
NGC 676



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Belosaray dili** (*ukr.* Білосарайська коса) — Ukraynanın Azov dənizi sahillərində yerləşən dil. Taqanroq və Ağsaray körfəzləri ilə əhatələnmişdir. Mariupol şəhərindən 25 km qərbdə yerləşir. Uzunluğu 14 km, eni 10 km təşkil edir. Sahəsi 416 ha-dır. İnzibati cəhətdən Donesk vilayətinin Manquş rayonu ərazisinə daxildir. 

Dil ərazisi də daxil olmaqla 616 ha ərazini əhatə edən landşaft yasaqlığı yaradılmışdır. USSR Nazirlər Sovetinin № 132 25 fevral 1980-ci il qərarı ilə dil dövlət əhəmiyyətli yasaqlıq statusu almışdır. Yasaqlıq Meotida landşaft parkı ərazisinə daxildir.

Dil ərazisində şoranlıqları müşahidə etmək olur. Göl və limanlar qış ayları dolsa da, yay ayları quruyaraq otla örtülü olurlar.

Dil ərazisində 217 növ bitki yayılmışdır. Onlardan bir qismi nadir və yoxa çıxan növlərdir. Burada qamış, Týpha, baqəvər, bekmaniya, cıl, Salicornia, şorangə və s. bitkilər bitir.

Belosaray dili bir çox quşların yumurta qoyduğu yerdir. Burada qağayı, yaşılbaş ördək, Charadrii, qaz, durna və s. yumurta qoyur.

Sahil sularında Sander, Gobiidae, Liza haematocheilus, Kambala yaşayır.

Dil ərazisində şirin su mənbəyi yoxdur. Əhali əsasən texniki qrut suyundan yararlanır.

Əhali və turizm
---------------

Belosaray mayakı
Kənd məbədi
Dil ərazisində eyni adlı kənd, istirahət bazası və mayak vardır. 
Kiyev knyazlığı dönəmində burada Beloqorod adlı şəhər mövcud olmuşdur (IX—XII əslər.).

XIII əsrdə Qızıl Ordalılar şəhəri tutmuş və Ağsaray olaraq adlandırmışlar. Tatarlar burada Genuya və Venesiyalılarla iqtisadi əlaqələr qurmuşlar. Bir müddət sonra şəhər iqtisadi durğunluq dövrü yaşamışdır. 2005 ildən burada aktiv şəkildə katej tikintisi həyata keçirilir. Dil ərazisində ümumulikdə 80 istirahət mərkəzi vardır ki, buda 20 000 insana xidmət etmək imkanlarına malikdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azov dənizi. Sahil və çimərlik". 2007-08-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-24.
2. ↑  "Donesk vilayəti". 2007-12-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2007-12-22.
3. ↑  ["Состояние и перспективы развития заповедного дела в Донецкой области (rus.)". 2007-10-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-24. Состояние и перспективы развития заповедного дела в Донецкой области (rus.)]
4. ↑  "Belosaray dilinin yaşayış məntəqələri". 2011-08-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-24.

Mənbə
-----

* Belosaray dili haqqında sayt
* Mariupldan Belosaray dilinə yol xətti
**Alla Fyodorovna Dudayeva**  (*rus.* А́лла Фёдоровна Дуда́ева; 10 avqust 1947 və ya 24 mart 1947) - 1990-cı illərdə Çeçenistanın Rusiyadan ayrılması üçün yaradılmış hərəkatın lideri Cövhər Dudayevin həyat yoldaşı.

Həyatı
------

Alla Dudayeva 1947-ci ildə Kolomenski rayonundakı sovet zabit ailəsində dünyaya gəlmişdir. O, Smolenskdə rəssamlıq təhsili almışdır. 1967-ci ildə o zaman SSRİ Hava Qüvvələrinin zabiti olan Cövhər Dudayevlə evlənmişdi. Alla 1996-cı ildə Birinci Çeçenistan müharibəsində ərinin ölümündən sonra Türkiyəyə qaçmağa çalışarkən Nalçikdə saxlanılmış və daha sonradan tanıya bildiyi, gənc zabit Aleksandr Litvinenko tərəfindən istintaqa cəlb edilmişdir. Eyni ilin sonlarına yaxın buraxıldıqdan sonra Çeçen İçkeriya Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyində işləyən Alla 1999-cu ildə İkinci Çeçenistan müharibəsinin başlamasıyla Azərbaycana, daha sonra Türkiyəyə və Litvaya qaçmışdır. O, 2010-dan 2012-ci ilə qədər Gürcüstanın Qafqaz TV kanalında mədəniyyət proqramlarının aparıcısı olaraq işləmişdir.

2016-cı il məlumatlarına görə, bir müddət Estoniyada da yaşan Dudayevanın hal-hazırda Stokholmda yaşayır.

Əsərləri
--------

Alla Dudayeva əri Cövhər Dudayevlə bağlı xatirələrini yazdığı kitab da daxil olmaqla, bir neçə kitabın müəllifidir:

* *Milyon birinci* (Milyon birinci) "Şule Yayınları", 448 стр. 2003 ISBN 9756446080 (türk.)
* *Le loup tchétchène: ma vie avec Djokhar Doudaïev* (Çeçen canavar: Cövhər Dudayevlər həyatım) "Maren Sell" 398 səh. 2005 ISBN 2-35004-013-5 (fr.)

İstinadlar
----------

1. ↑  Alla Dudaeva Describes being Interrogated by Litvinenko. North Caucasus Weekly Volume: 7 Issue: 48. 14 December 2006.
2. ↑  Georgian-Vainakh Days in Tbilisi. Arxivləşdirilib 21 iyul 2011 at the Wayback Machine
3. ↑  Georgia’s Caucasus TV Channel Launched Online Arxivləşdirilib 2018-04-12 at the Wayback Machine. *Civil Georgia*. 3 January 2010.
4. ↑  "Пост главы Чечни нужно отменить". 2016-02-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-26.
Qazqolder
**Qazqolderlər** və ya **Qazometrlər** — hava qazı, təbii qaz, mayeləşdirilmiş qaz və bioqaz kimi yanan qazları atmosfer təzyiqində və ətraf mühitin temperaturunda saxlamaq üçün istifadə edilən tikililərdirlər.

XIX əsrdə dünyanın bir çox yerlərində kömür qazı ilə işıqlandırma və isitmə xidmətlərini təmin etmək üçün qazometrlər tikilmişdir. Qazometrlərə yerüstü qaz konteynerləri, yeraltı saxlama çənləri və yeraltı mağaralar daxildir. Onlar ümumiyyətlə poladdan tikilmiş, ətraf mühitə vizual təsir göstərən böyük həcmli tikililərdirlər. Çox istifadə olunanların həcmi ümumiyyətlə bir neçə kubmetrdən başlayır və 350.000 kubmetrə qədər çatır. Böyük qazometrlər diametri təxminən 60 metr və həcmi 50.000 km³-ə qədər olan tikililərdirlər.

Tarixi
------

Grassbrook qazqolderi, Hamburq, Almaniya
İlk dəfə müasir kimyanın banisi Antuan Lavuazye 1789-cu ildə öz təcrübələrində qazı saxlamaq və qaz axını təmin etmək üçün qazometr adlı qab hazırlamışdır. Lavuazye qazometri kimi tanınan ilk istehsal qurğusunda saxlama sistemi yox idi. Qaz işıqlandırmasının ixtiraçısı Şotland mühəndisi Uilyam Merdok bu sistemi işləyib hazırlayıb. 1798-ci ildə ilk qazometr Birmingemdəki Soho fabrikinin kiçik qaz zavodunda quraşdırılmışdır.

1825-ci ildə alman sahibkar Fridrix Avqust Neuman Almaniyada Britaniya qaz şirkəti Imperial Continental Gas Association üçün ilk qazometrləri tikdirmişdir. Eyni şirkət 1863-cü ilə qədər Avropada yetmiş səkkiz qazometr quraşdırmışdır. Vyana qazometri və 200.000 m³ həcmi ilə öz dövrünün Avropasındakı ən böyük qazometri olan Grasbrook qazometri də tikilmiş qazometrlər arasında idi. İstanbulda kömür qazı istehsalı üçün Dolmabahçe, Kuzguncuk, Yedikule və Hasanpaşa Qazxanalarının bir hissəsi olaraq dörd qazometr tikilmişdir.

İşıqlandırma texnologiyasının dəyişməsi və enerji alternativlərinin inkişafı nəticəsində bütün dünyada Kömür Qazı Zavodlarının istehsalı və funksiyaları XX əsrin ikinci yarısından etibarən dayandırılmış; qazometrlərin istifadəsinə son verilmişdir.
Şahzadə Əbülqasim türbəsi (XVII əsr) -(XV-XVI əsrlər)
**Şahzadə Əbülqasim türbəsi** — Azərbaycanın Lerik rayonunun Rvarud kəndində yerləşən türbə.

Şahzadə Əbulqasim "ariflərin sultanı, türbəti müqəddəs, taliblərin ən seçilmişi" kimi ad çıxarmış Nizaməddin Şahsəvar Gülani Kəsgərinin (Seyyid Babagil) sərkərdəsi, qoşun başçısı olmuşdur. Baba Gilani (Babagil) vəfat edəndən sonra yerini və qoşununa başçılığı Şahzadə Əbulqasimə vəsiyyət edir. Şahzadə Əbulqasim bir müddətdən sonra "seyidlər ocağı" kimi tanınan Rvaruda gəlmiş, burada yaşamış, hörmət qazanmış və müqəddəs bir şəxs kimi dünyasını dəyişmişdir. Elə o vaxtdan onun qəbri müqəddəs bir ziyarətgah kimi məşhurlaşmışdır. Türbə Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən qeydiyyata alınaraq dini turizm marşutuna daxil edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Şahzadə Əbülqasim türbəsi". 2015-03-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-04-21.

**Page Şablon:Asbox/styles.css has no content.**

|  |  |
| --- | --- |
| Stub icon | This Lerik rayonu is a stub. You can help Wikipedia by expanding it. |
Boeing 747-400 qalxma zamanı. Yığılan eniş dəsti olan təyyarələrdə, eniş qurğusu müsbət dırmaşma görünənə və etibarlı bir yüksəkliyə qalxana qədər açıq qalır.
**Qalxma**; uçmağı bacaran canlıların və təyyarələrin yer, su və digər səthlərlə təmasının kəsilməsi və uçmağa başlaması. Kosmik gəmilərin və raketlərin yerdən böyük bir bucaq yaradacaq şəkildə rampadan etdiyi qalxmaya əsasən fırlatma deyilir.

Bir cismin qalxması üçün, daşıyıcı qüvvənin cazibə qüvvəsini üstələməsi lazımdır. Təyyarələr şaquli qalxma və üfüqi qalxma edə bilənlər kimi ikiyə bölünür. Bəzi hibrid nəqliyyat vasitələri həm şaquli, həm də üfüqi şəkildə qalxma həyata keçirdə bilirlər. Əksər sabit qanadlı təyyarələr yerdə sürətlənirlər ki, qanadlarda nəqliyyat vasitəsini havaya qaldırmağa yetəcək qədər qüvvə olsun. Helikopterlər kimi fırlanan qanadlı nəqliyyat vasitələri də paletlərdə olan daşıma qüvvəsi ilə qalxmanı həyata keçirirlər. İsti hava balonları isə içərisindəki isti havanın xaricdəki havadan daha yüngül olması səbəbinə görə batmazlıq qüvvəsi sayəsində qalxma həyata keçirirlər.
**Dərman köpəkdili** (*lat.* Cynoglossum officinale) — bitkilər aləminin göyzabançiçəklilər dəstəsinin göyzabankimilər fəsiləsinin köpəkdili cinsinə aid bitki növü.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Hündürlüyü 40-85 sm, gövdəsi sıx yarpaqla örtülmüş, düzduran, şırımlı, yuxarı hissədə süpürgəvari budaqlanmış, bozumtul tüklü, qara mil kökləri torpağın içərisinə vertikal yeriyən ikiillik ot bitkisidir. Yarpaqları yumşaq və basıqtükcüklüdür, uzundur, neştərə oxşar, sivri ucludur, aşağı yarpaqları saplağa daralmışdır və saplaqla birgə uzunluğu 10-21,5 sm, eni 18-30 mm-dir. Ondan sonrakı yarpaqlar oturaqdır, uzunluğu 9-19 sm və eni 12-20 mm-dir; kökətrafı yarpaqları bitki çiçək açana qədər quruyur. Çiçək qrupu süpürgəvaridir və meyvə verəndə budaqları uzanmış halda olur. Çiçək saplağı yumşaq-boz tükcüklüdür və nazikdir, kasacıqla eynidir, meyvə verən zaman 10-13 sm-ə qədər uzanır və aşağıya doğru qövsşəkilli əyilir. Tac çirkli tünd-qırmızı və ya qırmızı-göy rənglidir, qıfa oxşardır. Fındıqcalar 5-7 mm uzunluqdadır, enliyumurtavari, arxa hissədən demək olar ki, yastı, kənarları az qalxmış və qalınlaşmışdır, üzərində seyrək tikanları vardır. Fındıqcanın yan və qarın tərəfi tikanlarla sıx örtülüdür. May-iyun aylarında çiçəkləyir, iyul ayında meyvə verir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, Alazan-Əyriçay, Kür düz. KQ şimal, Nax.-dağ. Talış. Orta dağ qurşağına qədər. Kolluqların arasında, tullantı yerlərdə, çayların çınqıllı yerlərində bitir.

Yaşayış mühiti
--------------

Kolluqlarda, çayların çınqıllı yerlərində, alaqlı yerlərdə rast gəlinir.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Tərkibində zəhərlialkaloid olan bitkidir. Bundan başqa tərkibində efir yağları da vardır və bal verən bitkidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 134.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q381584
* Wikispecies: Cynoglossum officinale
* APA: 1171
* APDB: 132417
* BioLib: 40732
* Calflora: 2575
* Cal-IPC: cynoglossum-officinale
* Ecocrop: 5147
* EoL: 579904
* EPPO: CYWOF
* EUNIS: 162519
* FEIS: cynoff
* GBIF: 2925815
* GISD: 1193
* GRIN: 12866
* iNaturalist: 48152
* IPA: 5502
* IPNI: 115233-1
* IRMNG: 11248348
* ISC: 14550
* ITIS: 31890
* MichiganFlora: 568
* NBN: NBNSYS0000003980
* NCBI: 181189
* NZOR: c0b31e17-095a-49d6-8d70-e6d86a967412
* PalDat: Cynoglossum\_officinale
* PfaF: Cynoglossum officinale
* PFI: 4376
* Plant List: kew-2752089
* PLANTS: CYOF
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:115233-1
* Tropicos: 4000021
* VASCAN: 3760
* WisFlora: 3318
* WFO: wfo-0000634152
* WoRMS: 426035

 |
Qazxan yaşayış yeri və nekropolu.
 **Qazxan nekropolu** — Şərur rayonunun Çərçiboğan kəndindən cənubda, eyniadlı yaşayış yerinin yaxınlığında arxeoloji abidə.

Nekropolun ərazisi xalq arasında Kasxan da adlandırılır. Nekropol təsərrüfat işləri görülərkən təsadüfən dağıdılmışdır. Dağıdılmış qəbirlərdən boz rəngdə, orta dərəcədə bişirilmiş gil qablar aşkar olunmuşdur. Küpə tipli qablardan birinin Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti keramikası üçün xarakterik olan göbələkşəkilli çıxıntısı vardır. Digər küpənin üzəri ağ inkrustasiyalı həndəsi ornamentlə naxışlanmışdır. Aşkar olunan keramika məmulatı Naxçıvan üçün xarakterik olub, Son Tunc və Erkən Dəmir dövrünə aiddir. Nekropoldakı qəbirlər tamamilə dağıldığından onların tiplərini müəyyən etmək mümkün olmamışdır. Arxeoloji materiallara əsasən Qazxan nekropolunu e.ə. 2-1 minilliklərə aid etmək olar..

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan Abidələri Ensiklopediyası. Naxçıvan: 2008
2. ↑  *Bахşəliyеv, Vəli.* Naxçıvanın arxaoloji abidələri (PDF) (az.). Bakı: "Elm". 2008. 301. 2019-04-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-04-12.
Çarlz Stert Universitetinin müəllim və tələbələri Avstraliyanın Uaqqa-Uaqqa şəhərinin küçələrində nümayiş zamanı
**Şəhər və paltar** - universitet yerləşən şəhərdə iki fərqli icmanın mövcudluğunu nəzərdə tutur. Oksford, Kembric, Edinburq və Sent-Endryüs kimi şəhərlərdə akademik universitet icması ilə sadəcə şəhər sakinlərinin mövcudluğuna əhəmiyyət verir. Eyni zamanda termin ədəbiyyatda universitetlər yerləşən müasir şəhərləri xarakterizə etmək üçün istifadə edilir.

Terminin yaranması
------------------

Orta əsrlərdə dinin universitetlərə təsiri güclü olduğuna görə tələbələr din xadimlərinin geyindiyi uzun əbalı qara paltar geyinirdilər. Paltar həmçinin soyuq binalarda dərs keçəndə isinmək üçün də yararlı idi və universitet geyiminə çevrildi. Həmçinin fiziki əməklə məşğul olan əhalidən seçilən təbəqənin sosial statusunun fərqlənmə nişanına çevrildi. Paltarın papağına tələbənin təhsil aldığı kollecin rəngləri də vurulurdu. Beləliklə də həm müxtəlif kolleclərdə təhsil alan tələbələr, həm də yerli əhali geyiminə görə fərqlənməyə başladılar.

Ədəbiyyat
---------

* Kemp, Roger L. "Town & Gown Relations: A Handbook of Best Practices," McFarland and Company, Inc. Publisher, Jefferson, North Carolina, USA, and London, England, UK (2013). (ISBN: 9789-0-7864-6399-2).
* Richard A. Manahan, "Town and Gown: The Relationship between City and Campus", *Vital Speeches of the Day*, Vol. 46: Issue 23, 9/15/1980.
* Robert F. Seybolt. *The Manuale Scholarium: An Original Account of Life in the Medieval University*, Harvard University Press, 1921; *Renaissance Student Life: The Paedologia of Petrus Mosellanus*, University of Illinois Press, 1927; and *The Autobiography of Johannes Butzbach: A Wandering Scholar of the Fifteenth Century*, Ann Arbor, MI: Edwards Bros. 1933.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | BNF: 133191640 · LCCN: sh85029196 · LNB: 000262359 · SUDOC: 027843254 |
**Telman Əsəd oğlu İbadov** (18 sentyabr 1947, Ordubad rayonu) — azərbaycanlı dövlət və siyasi xadim, Naxçıvan Ali Məclisinin V və VI çağırış üzvü, Akademik M. Mirqasımov adına Respublika Klinik Xəstəxanasının hazırkı direktor müavini, keçmiş baş həkimi.

Fəaliyyəti
----------

2016-cı ilin avqust ayının 6-da keçirilən əlavə seçkilərdə 3 792 (%79,6) səs alaraq 45 sayılı Aza seçki dairəsindən Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) namizədi olaraq Naxçıvan Ali Məclisinin V çağırış deputatı seçilmişdir.

2020-ci il fevralın 9-da baş tutan Naxçıvan Ali Məclisinə seçkilərdə 45 saylı Aza dairəsindən Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) namizədi olan Telman İbadov Naxçıvan Ali Məclisinin VI çağırış deputatı seçildi. 2020-ci il fevralın 24-dən səlahiyyətlərinin icrasına başlayan Telman İbadov Ali Məclisi Sosial siyasət, elm, təhsil, idman və mədəniyyət məsələləri komitəsinin üzvü seçilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-01-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-28.
2. ↑  *Naxçıvan MR MSK.* "Naxçıvan Ali Məclisinin deputatları". 22.02.2020. 2021-05-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23.08.2020.
3. ↑  "Naxçıvan Ali Məclisinin komitələrinin sədrlərinin, sədr müavinlərinin və üzvlərinin seçilməsi haqqında Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinin qərarı". 24.02.2020. 2020-08-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22.08.2020.
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Telman.

**Telman Hüseyn** — Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü(1998), şair.

Həyatı
------

Hüseynоv Telman Canbaхış оğlu, 2 fevral 1941-ci ildə Vedi (Qarabağlar) rayоnunun Haхıs kəndində anadan оlub. 1951-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Qərbi Azərbaycandan Bərdə rayоnunun Otuzikilər kəndinə depоrtasiya оlunmuşdur.

1958-ci ildə Bakı şəhərində orta məktəbi bitirmişdir.

1968-ci ildə V.İ.Lenin adına Azərbaycan Dövlət Pedaqоji İnstitutunun filоlоgiya fakültəsinə qəbul оlmuş və 1972-ci ildə həmin iхtisası bitirmişdir.

Telman Hüseynin ilk şeiri 1968-ci ildə "Gənc müəllim" qəzetində çap оlunmuşdur.

1972-1974-cü illərdə təyinatla İmişli rayоnunda müəllim kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır.

1974-cü ildən hal-hazıra qədər Bərdə rayоnunun Оtuzikilər kəndində kənd оrta məktəbinin ədəbiyyat müəllimi işləyir.

1998-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

2006-cı ildən Bərdə "Söz" ədəbi birliyinin sədridir.

Əsərləri
--------

* Təzə tanışlarım. 1982-ci il.
* Məni bağışla. 1987-ci il.
* Üşüyən nəğmə. 1992-ci il.
* Çığırğandan gələn səs. 2008-ci il.
* "Payın çох оlsun",dünya. Mingəçevir-2010. 348 səh. 500 nüsxə

Məqalələri
----------

* "Səsin sehri", Bütöv Azərbaycan qəzeti. № 04. 18 noyabr 2008-cu il.

Mənbə
-----

* Telman Hüseyn, "Şeirlər", Bütöv Azərbaycan qəzeti, № 32(72), 24 avqust 2010-cu il.


Vikimənbədə ***Kateqoriya:Telman Hüseyn*** ilə əlaqəli məlumatlar var.
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Telman.

**Telman Nəsrulla oğlu Quliyev** — Qax rayonu icra hakimiyyətinin başçısı (2009–2010).

Həyatı
------

Telman Nəsirulla oğlu Quliyev 23 fevral 1953-cü ildə Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikası Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. 1980-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirmişdir. 1953-cü ildə anadan olmuşdur. 1972-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetini bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1970-ci ildə "Şərq qapısı" qəzetində başlamış, 1983-cü ilədək orada korrektor, müxbir və tərcüməçi vəzifələrində işləmişdir. 1984-cü ildən 1996-cı ilədək Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Teleradio Verilişləri Komitəsində kiçik redaktor vəzifəsindən baş redaktor vəzifəsinədək yüksəlmişdir.

1996–2005-ci illərdə Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin baş referenti kimi çalışmış, 2005–2008-ci illərdə İctimai Televiziya və Radio Yayımları Şirkətində Radio verilişləri departamentinin direktoru, 2008–2010-cu illərdə Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasında müşavir vəzifələrində işləmiş, 2011-ci ildə Təbii Sərvətlər və Ekologiya İşçiləri Həmkarlar İttifaqı Respublika Komitəsinin sədri seçilmişdir.

1990–1995-ci ilərdə Telman Quliyev Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin 3 nömrəli Naxçıvan şəhər Xətai seçki dairəsindən bitərəf deputatı olmuş, Azərbayca SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı ilə təltif edilmişdir.

2009–2010-cu illərdə Qax Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifələrində çalışmışdır. Hal-hazırda Təbii Sərvətlər və Ekologiya İşçiləri Həmkarlar İttifaqı Respublika Komitəsinin sədridir.

Ailəlidir, 3 övladı var.

Mənbə
-----

* Arxivləşdirilib 2021-04-28 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

| ⛭Qax rayonunun rəhbərləri |
| --- |
| Azərbaycan SSR | 

|  |  |
| --- | --- |
| Rayon Partiya Komitəsininbirinci katibləri | 
* Sirac Dibirov (1954–)
* Hacıməmməd Abdullayev (1957–)
* Asiyət Yusifova (-1963)
* Asiyət Yusifova (1964–1970)
* Səfiyyə Dibirova (1970–1982)

 |
| Rayon Xalq Deputatları Sovetiİcraiyyə Komitəsinin sədrləri | 
* Sirac Dibirov (1949–1954)
* İsa Məmmədov (1967–1970)
* Əhməd Əhmədzadə (1975–1976)
* Vaqif Qocayev (1990–)

 |

 |
| AzərbaycanRespublikası | 

|  |  |
| --- | --- |
| Rayon İcra Hakimiyyətibaşçıları | 
* Vaqif Qocayev (–1992)
* Kamal Muxtarlı (1992–1993)
* Xəyyam Məmmədov (1993–2002)
* Abbas Göyüşov (2002–2007)
* Mübariz Əhmədzadə (2007–2009)
* Telman Quliyev (2009–2010)
* Musa Şəkiliyev (2010–)

 |

 |
| *Qeyd 1: Qax rayonu 8 avqust 1930-cu ildə təşkil olunmuşdur. 4 yanvar 1963-cü ildə Balakən və Qax rayonları ləğv edilərək Zaqatala rayonuna birləşdirilmişdir. 17 iyun 1964-cü ildə yenidən müstəqil Qax rayonu təşkil olunmuşdur.Qeyd 2: Xalq Deputatları Soveti 1977-ci ilədək Zəhmətkeş Deputatları Soveti adlanmışdır.* |
Haqqında
--------

"Dünya uşaq ədəbiyyatından seçmələr" silsiləsindən olan bu kitaba milli Amerika ədəbiyyatının yaranması, inkişafı və təşəkkülündə əvəzsiz rol oynamış Mark Tvenin "Şahzadə və dilənçi" əsəri və görkəmli ingilis yazıçısı Oskar Uayldın nağılları daxil edilmişdir. "Şahzadə və dilənçi" povestində balaca, özündən bədgüman və əsl həyatın nədən ibarət olduğundan xəbəri olmayan bir şahzadənin başına gələn macəralardan bəhs edilir.Uayld nağılları isə özünəməxsus üslubu ilə oxucusunu vəcdə gətirir, oxuduqlarının gerçək olmadığını bilə-bilə onu gözəl sözün sehriylə bu uydurma tarixçələrə inandırır.

Qısa məzmun
-----------

Mark Tvenin "Şahzadə və dilənçi" povesti 200 ilə yaxındır ki, həm böyüklərin, həm də kiçiklərin sevimli əsəridir. Yazıçı əsərin qəhrəmanını kral sarayından İngiltərənin ən ucqar, ən gizli və təhlükəli yerlərinədək aparıb çıxarır, ağlasığmaz hadisələrlə qarşılaşdırır. Şahzadə Eduardın və dilənçi Tomun başına gələn məcəraların köməyi ilə orta əsrlər ingilis cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrinin həyat tərzini, dünyagörüşünü, arzularını açıb göstərir. Şahzadə Eduardın üzləşdiyi vəziyyətlər o qədər gərgindir ki, oxucu onun döyülməsini, istehzaya məruz qalmasını, ölüm, asılmaq təhlükəsini sakitliklə qarşılaya bilmir, bəzən özünü qəhrəmanın yerində hiss edir, çətin vəziyyətdən necə çıxacağını fikirləşir. Sərsərilərin, kəndlilərin əhatəsinə, hətta həbsə düşən şahzadə tacqoyma mərasiminə gəlib çıxır. Bəs şahzadə, əsl kral öz haqqını ala biləcəkmi? Ədalət məhkəməsi qurulacaqmı?

Yazıçı haqqında
---------------

Mark Tven 30 noyabr 1835-ci ildə ABŞ-nin Missuri əyalətinin Florida bölgəsində dünyaya gəldi.Oxuculara daha çox "Şahzadə və dilənçi" və "Tom Soyerin macəraları" adlı romanları ilə tanışdır. Mark Tven bir çox məşhur aforizmlərin müəllifi kimi də tanınır. Klemens dövrünün ən məşhur adamları-prezidentlər, dünya şöhrətli incəsənət xadimləri, sənayeçilər və Avropa kral ailələri ilə dostluq münasibətlərində olmuşdur.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Лаборатория Фантастики |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | BNE: XX2212338 · GND: 4718249-0 · LCCN: no2006032654 · NLA: 35028968 · VIAF: 235238105 · WorldCat VIAF: 235238105 |
**Pinski bataqlığı** və ya **Priyatski bataqlığı**— bataqlıq Pripyat çayı boyunca ərazidə yerləşir. Priyat çayının Ukraynanın şimalından və Belarusun cənubundan keçən hissəsində formalaşır. Bataqlıq Belarusun Brest şəhəri ətrafından başlayır və Luninesə qədər olan ərazini əhatə edir. Onun ümumi sahəsi 98 419,5 km² təşkil edir. İnqilaba qədərki ədəbiyyatda Priyatski olaraq adlandırılır. Ərazi Beynəlxalq Əhəmiyyətli Sulu Bataqlıq Yerləri Siyahısına daxil edilmişdir.

Coğrafiya
---------

Pinski bataqlığı əsasən Poless çökəkliyində yerləşir. Cənubi Belarusun böyük hissəsini, Ukraynanın isə şimal-qərbini əhatə edir. Bataqlıq vadisini Pripyat çayı və onun qolları olan Stır, Qorın, Ubort, Sloveçna (sağ tərəfdən tökülən qollar) və Yaselda, Çna, Sluç, Ptiç (sol tərəfdən tökülən çaylar) çayları tərəfindən kəsilir.

Torf və bitki örtüyünün qalınlığı bəzi yerlərdə 6 metrə çatır. Bu örtüyün altında Kvars qumu, onun altında isə granit təbəqəsi yerləşir. Qumlar da öz növbəsində gil suxurların üzərində yerləşir.

Flora
-----

Pinski bataqlığı üçün qamışla örtülmüş su-bataqlıq kolluqları farakterikdir. Bu qamışlıqlar da yaz gursululuq dönəmində suyun altında qalır. Bu səbəbdən yerli əhali bir yerdən digər yerə hərəkət etmək üçün qayıqlardan istifadə etmək məcburiyyətində qalır

Bataqlığın adacıqlar olan hissəsində enliyarpaqlı sıx meşələr yerləşir.

Pinsk bataqlığının hissələri
----------------------------

İri bataqlıqlar: Xolça, Moroçno, Dedkovo, Qorodişen, Dubnik,Domaşnis, Çernevski-Lednejova.

Tarixi
------

1941-ci ilin iyun-sentyabrı
Konsepsiyalardan birinə görə Pinski bataqlığı Balto-Slavyan dil dillərinin parçalanmasına kömək edən təbii bir maneə rolunu oynamış, nəticədə balik və slavyan dilləri formalaşmışdır.

1874-cü ildə Pinski batraqlığının qurudulmasına təşəbbüs göstərilmişdir. Hətta 1889-cu ilə kimi 2827 verst uzunluğunda kanallar qazılmışdır.

Barbarossa əməliyyatını hazırlayan alman komandanlığı Pripyat bataqlığını təbii maneə kimi nəzərə almışdır: «Mərkəz» qrupu bataqlığın şimalından, «Cənub» qrupu isə onun cənubundan keçmək məcburiyyətində qalmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  GeoNames (ing.). 2005.
2. ↑  "Основные закономерности географического распространения болот". 2004-12-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-03-23.
3. ↑  *Фредерик Кортландт* Baltic, Slavic, Germanic Arxivləşdirilib 2020-11-24 at the Wayback Machine // Baltistica LI(1) 2016. P. 84.
**Uruqvay vətədaş müharibəsi** (*isp.* Guerra Grande) —Hərbi toqquşmalar Uruqvay Kolorado Partiyası və Uruqvay Milli Partiyası arasında baş vermiş 1839-1851 ci illəri əhatə etmişdir.

Hər iki xariçi ölkələr müxtəlif yardım göstərirdilər.Onlar Braziliya imperiyası, Argentina Konfederasiyası,Britaniya imperiyası, Fransa və həmcinin İtaliyalı legionlar hansı ki,onlara Cüzeppe Qaribaldi dururdu.

Müharibədən əvvəlki vəziyyət
----------------------------

Uruqvay prezidenti Manuel Oribe
30-cu illərdə siyasi həyat uruqvayda iki partiya : konservantlar Blankos(Ağlar) və liberallar Kolorados(rənglilər) arasında gərgin mübarizə gedirdi.Koloradosun rəhbəri Furktuoso Rivero idi ,onlar Montevideoda cəmləşmişdir.Blankos isə Manuele Oribe idi.Onlar kənd torpaq sahiblərini dəstəkləyirdilər.

Müharibənin başlaması
---------------------

Uruqvay prezideni Fruktuso Rivera
1838-ci ildə Fransızlar Buenos Ayres limanını mühasirəyə alırlar amma quru qüvvələri olmaması onları müttəfiqlərə müraciət etməsinnə səbəb olur.Bu məqsədlə Fruktuos Rivera Uruqvay prezidenti Manuel Oribeyə qarşı cıxaraq onu hakimiyyətdən uzaqlaşdırır.Oribe Argentinaya qacmalı olur.Rosas Riveranı qanuni prezident kimi tanımır.Rivera və Xuan Lavale Buenos Ayresə hücuma hazırlaşır.Britaniya və Fransada münaqişəyə qoşulur,müharibə beynəlxalq xarakter alır.Blankos Manuel Oribe və Koloradosdan isə Rivera Arroya-Frandedəki toqquşmada Kolorados partiyası qoşunları darmadagın edilir.6 dekabr 1842-ci ildə Oribe Montevideonu muhasirəyə alır.Şəhərin müdafiəsində azad edilmiş qullar ,5000 kontingent,xariçi immiqrantlar ,Britaniya və Fransada iştirak edir.1845-ci ilin dekabrında Britaniya və Fransa Buenos Ayres limanını mühasirəyə alır.Bir müddətdən sonra dəniz donanması Montevideonun dənizdən müdafiəsini təşkil edir.1850-ci ildə Rasosla Britaniyə və Fransa arasında anlaşmaya əsasən donanma müharibədəm cıxarılır.Hamı Rasosun koloradosu məğlub edəcəyi bir anda Entre-Rios,Xusto Xose de Urkiso vilayyətləri üsyan edərək Riveroya yardım edirlər.Bunun nəticəsində 1851-ci ildə Oribe məğlub olur.May ayında isə Braziliya imperiyası Uruqvaya qoşun yeridir.Braziliya müttəfiqləri üsyan qaldıran vilayyətlərlə birlikdə 1852-ci ilin fevralında Koserasda baş vermiş döyüşdə Rosas məğlub olur.

Nəticə
------

Braziliya və Uruqvay arasında imzalanmış anlaşmaya əsasən Braziliya onun daxili işlərinə qarışmaq hüququ alır.Uruqvay kolorados partiyasına edilən maddi yarımın əvəzini ödəməyi öz üzərinə götürür.
Müharibə iqtisadiyyata agır zərbə vurur.Əsas gəlir mənbəyi olan heyvandarlıq demək olar ki tam cökür.Uruqvay Kurari çayı hövzəsinə olan iddiyasınfa imtina edir.Bununlada onun ərazisi 176,000 km² qədər azalır.Hər iki partiya Ölkədə quldarlığı ləğv edərək onları ordunuya cəlb edirlər.Montevideo vəhil ərazilər Koloradosun nəzarətinə verilir.Blankos isə daxili bölgələrə nəzarəti üzərinə götürür.Montevideodakı mövqelərini itirməsinə qarşılıq Blankosa yarım miliyon dollar əvəz verilir.

Sonrakı toqquşmalar
-------------------

Növbəti illərdə qarşıdurmalar olur.Ən güclüsu isə 1870-1872 illər Anario Sarabiinin başçılıq etdiyi inqilab daha kütləvi xarakter alır.

İstinadlar
----------

* [*ölü keçid*]
**Urud qəbiristanlığı** — ermənilər tərəfindən dağıdılmış orta əsrlərə aid Zəngəzurun Urud kəndinin qəbiristanlığı.

Urud (Ermənilər bu kəndin adını dəyişərək Oront adlandırıblar) qəbiristanlığında 1961-ci ildə aşkar edilən XV-XVI əsrə aid sənduqə formalı və qoç heykəlli məzar daşları üzərindəki kitabələr və qədim türk tayfalarına məxsus onqonların (tanrıların) təsvirləri alban tayfalarının islamı qəbul etməsini və ondan çox-çox əvvəl türkləşməsini, azərbaycanlaşmasını sübut edir. Bu tarixi abidələr əvvəllər mövcud olan "Qafqazın xilafətin istilasından sonra alban tayfalarının erməniləşməsi və gürcüləşməsi konsepsiyasını" alt-üst edib. Bu elmi kəşf azərbaycanlıların Qafqazda yerli-köklü xalq olduğunu sübut edir və indiyə kimi ermənilərin "Azərbaycanlılar Qafqaza gəlmə xalqdır" fikrinin əsassız olduğunu təsdiqləyir. Erməni "alimləri" "xəttat savadsız olub, kitabəni səhv yazıb" deyə avlade-avğvanyə avlade-avğv (alban övladları) sözünə hərflər əlavə edərək "avlağum vağudlu" kimi oxuyub, Zəngəzurda heç vaxt azərbaycanlıların yaşamadıqlarını "sübut" etməyə çalışsalar da, istədiklərinə nail ola bilməyiblər. Buna görə də ermənilər orta əsr qəbiristanlığı olan Zəngəzurun Urud kəndinin qəbiristanlığını dağıdıblar.

Qəbiristanda 13 sənduqə, 4 qoç heykəlli məzar daş qeydə alınmışdı. 1988-ci ildə azərbaycanlılar tarixi-etnik torpaqlarından zorla qovulduqdan sonra Urud abidələri də ermənilər tərəfindən tamamilə dağıdılmışdır. Hazırda burada heç bir abidə qalmamışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ermənistanda Azərbaycan mədəni irsinə qarşı vandalizm". 2011-01-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-01-20.
**Pinsqau** (*alm.* Pinzgauer‎) — ətlik-südlük istiqamətli iribuynuzlu heyvan cinsi. Alp dağlarında XVII əsrdə Pinsqau adlı ərazidə yetişdirilmiş cins. Heyvan bir qayda olaraq qırmızı rəngdə olur. Üstəlik bel və qarın nahiyyələrində xətli iri ləkələr vardır. Düz bədən quruluşuna, möhkəm sümüklərə və qalın elastik dəriyə sahibdirlər. Kəllərinin diri çəkisi 750-1000 kq, dişilərindən isə 450—500 kq bəzənsə 650 kq təşkil edir. Erməklər və dişiləri artıq doqquz aylığında və bir ilində çütləşməyə aparılır. Pinsqau dişiləri il ərzində 2000—3000 kq süd verir ki, onunda yağlığ 3,7—3,8 % təşkil edir. Ancaq aralarında yağlığı 3,9—4,2 %, 5000—5800 kq süd verən fərdlərə belə rast gəlinir. Olduqca yaxşı çəki verə bilirlər. Xalis çəkisi ümumi çəkinin 55-57 % təşkil edir.

Pinsqau Avstriya, Almaniya, İtaliya, Rumıniya (burada həmdə «transilvaniya pinsqausu» adlı cins belə vardır) və Ukrayna ərazisində belə yetişdirilir.

Tarixi
------

Genetik və mafoloji araşdırmalar bu cinsin şimali alman dünənliklərində yayılmış iribuynuzlu kəllərdən törəməsi müəyyən edilmişdir. Pinsqau ilk dəfə bu adı 1846-cı ildə almışdır. Onlar ilk əvvəllər «Pinsqauer Fazeli» və ya «Pinsqauer Şlaqı» adlanırdı. XIX əsrlərdə ferma şəraitində bəslənilirdi. Özünün məşhurluq dövründə əsasən Avstriya-Macarıstan imperiyası və Şərqi Avropa ərazilərində yayılmışdı. 1896-cı ildə Bavariya assosasiyası pinsqaunun yetişdirməni təşkil etmişlər. Təkcə Bavariyada 1890-cu ilin dekabrında 101 880 pinsqau vardı. Ancaq Birinci Dünya müharibəsindən sonra industralizm sayəsində sayın və yayılma arelında düşüş müşahidə edilmişdir. 1930-cu ildə Bavariyada 85 000 pinsqau vardı. 2001-ci il məlumatına görə Almaniyada 36 000 pinsqau olduğu halda dünyada onların ümumi sayı 1,3 milyona çatır.

İtaliyada bu cinsə aid heyvanlar əsasən Bolsano vilayətində yetişdirilir. Onların sayı 1980 və 1990-ci illərdə saylarında kəskin azalma müşahidə edilmişdir. 1983-cü ildə sayları 8500 olduğu halda 2000-ci ildə sayları cəmi min baş olmuşdur. Hökumət və yerli fermerlər cinsin populyasiyasınl bərpa etmək üçün tədbirlər görmüşlər.

1969-ci ildən Avstriyada, Qolştin cinsi ilə qarış heyvanlar yetişdirilmişdir. Hədəf süd istehsalını artırmaq olmuşdur. 
Hazırda dünyada 50 başdan az buynuzsuz pinsqau vardır (*alm.* Jochberger Hummel‎). Bu səbəbdən onların nəslinin kəsilmə ehtimalı vardır. 1988-ci ildə təkcə Zalsburqda iki heyvan vardı.

Pinsqau «möhkəm, kənd» cinsi hesab edilir. Onlar asanlıqla sərt iqlimə uyğunlaşa bilirlər. Bu isə onların şimal regionlarında yetişdirilməsini mümkün edir. Onlar hətta yay ayları tam çöl şəraitində yaşaya bilirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Breed data sheet: Pinzgau de transilvania/Romania. Domestic Animal Diversity Information System of the Food and Agriculture Organization of the United Nations. Accessed May 2014.
Prizmatron
**Prizmalar** və ya **prizmatron**, **prizmavijn** (*ing.* prismavision) — bir aparıcı çərçivənin daxilində alüminium prizmaları (lamelləri) birləşdirən (adətən 56 ədəd sayında) reklam qurğusu.

Lamellər sinxron şəkildə müəyyən vaxt intervalı ilə elektrik vasitəsilə hərəkətə gətirilir və beləliklə, bir konstruksiya üzərində 3 müxtəlif dizayn yerləşdirilə bilər. Reklam informasiyası bir qayda olaraq poster kağızının və ya yapışqan plyonkanın üzərində çap olunub lamellərə yapışdırılır. Bilbordun müəyyən mənada təkmilləşdirilmiş forması olan pirzmaların reklam sahəsi adətən 3 x 6 m və ya 3 x 12 m, nadir hallarda 1,8 x 1,2; 3 x 5 və ya 3 x 11 metr təşkil edir. Prizmalar xarici işıqlandırma sistemi ilə təchiz oluna bilər.

Prizmatron açıq hava reklamının ən effektiv vasitələrindən biridir, çünki faktiki olaraq bir prizma 3 biqbordu əvəz edir – bunun sayəsində bu reklam daşıyıcıları şəhərin memari görünüşünü pozmadan onunla qarmonik vəhdət yaradır.

Mənbə
-----

* Prizmalar. **www.adv.az** Arxivləşdirilib 2011-05-06 at the Wayback Machine