recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Alisa Qallyamova** (tatar. Ğällämeva Alisä Mixail qızı, Алисә Михаил кызы Галләмева; 18 yanvar 1972[…], Kazan) — sovet, ukraynalı və rusiyalı şaxmatçı, beynəlxalq qrossmeyster, Rusiyanın bir neçə qat çempionu. Rus komandasında 2010-cu il Şahmat Olimpiadasının qalibi.

Bioqrafiyası
------------

Kazanda, tatar ailəsində anadan olmuşdur. O, 10 saylı Uşaq İdman Məktəbində, daha sonra Moskva İdman internatında təhsil almışdır.

İlk məşqçisi Rusiyanın əməkdar məşqçisi Oleq İlyasoviç İqlamovdur. Sonradan isə beynəlxalq qrossmeyster, Rusiyanın əməkdar məşqçisi Aleksandr Nikolaeviç Pançenko onun baş məşqçisi olur.

1983-1984-cü illərdə iki dəfə qadınlar arasında Tatarıstan çempionatının gümüş medalçısı və 1985-1986-cı illərdə isə çempionu olmuşdur.

1987-ci ildə 16 yaşınadək qızlar arasında SSRİ çempionatında gümüş medal qazanır (Çelyabinsk).

1988-ci ildə Rumıniya (Timisoara) çempionatında uğur əldə edir və 20 yaşa qədər (Avstraliya, Adelaida) yaş kateqoriyasında çempion olur.

1997-ci ildə Rusiya çempionu və dünya tacı namizədlərin turnir qalibi olur. Eyni ildə Beynəlxalq Şahmat Mətbuat Dərnəyi tərəfindən ilin ən yaxşı şahmat oyunçularına layiq görülən Şahmat Oskarının sahibi olur.

2003-cü ildə Tatarıstan milli komandası ilə Rusiyanın çempionatının qalibi olur.

1999-cu ildə Dünya şahmat çempionatının finalında Çin şaxmatçısı Se Tszyuna məğlub olur.

2006-cı ildə dünya çempionatında isə çinli Xu Yuhuaya məğlub olmuşdur.

2010-cu ildə Rusiya yığmasının heyətində Dünya Şaxmat olimpiyadasının qalibi olur.

1991-ci ildə Ukrayna şaxmatçısı Vasili İvançuk ilə evlənmişdir. Onların Mişa adlı övladları vardır. Bir neçə ildən sonra ailə dağılmışdır.

Alisa Qallyamova Kazanda yaşayır. Burada ictimai şaxmat məktəbini təşkil etmiş və elə də böyük olmayan biznes qurmuşdur.

2017-ci ilin aprelində Riqada Avropa Qadın Şahmatçılar Çempionatının bürünc medalını qazanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. 1 2  .
4. 1 2  .
5. ↑  "ChessPro. Чемпионат Европы среди женщин, 11-й тур". 2017-04-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-27.
**Ferdinand Bokkoni** (it. Ferdinando Bocconi; 11 noyabr 1836, Milan – 5 fevral 1908, Milan) — məşhur italyan biznesmen və xeyriyyəçi. Bokkoni Universitetinin yaradıcısı.

Təhsilə qayğısı
---------------

 *Əsas məqalə: Bokkoni Universiteti*
Oğlu Luici Bakkoni
Bokkoni Universiteti Ferdinand Bokkoninin maliyyələşdirməsi sayəsində yaradılmışdır. Universitetin adı da oğlu Luici Bakkoninin şərəfinə belə adlandırılmışdır: **Luici Bakkoni adına Kommersiya Universiteti** Belə ki, sahibkar Birinci İtaliya-Həbəşistan müharibəsi zamanı 1 mart 1896-cı ildə Adua döyüşündə həlak olmuş oğlu Luicinin adını şərəfləndirmək və yaşatmaq qərarına gəlmişdi. Həmin döyüşlərdə İtaliya Həbəşistana tam məğlub olaraq 11 mindən çox insan itirmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* Ferdinando Bocconi // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Archivio Storico Ricordi. 1808.
3. 1 2 3 4  Bocconi universiteti Arxivləşdirilib 2018-07-27 at the Wayback Machine. banker.az, 11.06.2015  (az.)

Xarici keçidlər
---------------

* Università commerciale Luigi Bocconi  (ital.)
**Səudiyyə Ərəbistanında orta təhsil** — Səudiyyə Ərəbistanı Krallığında orta təhsil sistemi.

Səudiyyə Ərəbistanında tam orta təhsil mərhələsi 2 pilləyə bölünür. Hər ikisi 3 illik olan natamam orta təhsil və orta təhsil pillələri tədris proqramlarına görə bir-birindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir.

İbtidai təhsil pilləsini uğurla başa vuran şagirdlər təhsillərini natamam orta təhsil pilləsində davam etdirirlər. Həm natamam orta təhsil, həm də orta təhsil pillələrində şagirdlərin biliyi ildə iki dəfə keçirilən imtahanlar vasitəsilə qiymətləndirilir. Bu imtahanlar Təhsil Nazirliyi tərəfindən təşkil edilir.

2009-2010-cu tədris ilində ölkədə 7 min 910 natamam orta məktəb fəaliyyət göstərib. Onların 3 min 780-i qızlar, 4 min 130-u isə oğlanlar üçün təyin olunmuş təhsil müəssisələri olub. Natamam orta təhsil müəssisələrində oxuyan 1 milyon 188 min 342 nəfər şagirddən 553 min 415 nəfərini qızlar təşkil edib. Həmin məktəblərdə çalışan müəllimlərin ümumi sayı 117 min 370, inzibati heyətin sayı isə 6 min 289 nəfər olub.

Orta təhsil ümumi təhsil mərhələsinin sonuncu pilləsi hesab edilir. Natamam orta təhsil pilləsini bitirən şagirdlər təhsillərini ümumi, dini və ya peşəyönümlü orta məktəbdə davam etdirmək imkanı əldə edirlər.

Peşəyönümlü orta məktəblərdə sənaye, kommersiya, kənd təsərrüfatı sahələri üzrə texniki və peşə hazırlığı həyata keçirilir. Bu məktəblərdə də təhsil müddəti 3 ildir.

2009-2010-cu tədris ilinin statistik məlumatlarına görə, ölkədə 2 min 440 qızlar, 2 min 469 oğlanlar üçün məktəb fəaliyyət göstərib. Orta təhsil müəssisələrində oxuyan 1 milyon 096 min 174 şagirdin 490 min 112 nəfərini qızlar təşkil edib. Orta təhsil müəssisələrində 99 min 753 nəfər müəllim, 4 min 756 nəfər inzibati işçi çalışıb.

Təhsilə cəlb olunan qızların sayı qismən azlıq təşkil etdiyi üçün oğlanlar arasında savadlılığın səviyyəsi 89,1 faiz olduğu halda, qızlar arasında bu göstərici təxminən 79,4 faizə bərabərdir. Ancaq aparılan islahatlar nəticəsində təhsil alan qadınların sayı ilbəil artmaqdadır. Orta məktəblərdə hər il oğlanların sayı 6,7, qızların sayı isə 11,2 faiz artır. Səudiyyə Ərəbistanında məzunlara verilən orta təhsil haqqında attestatlar ABŞ, Avropa və bütün ərəb ölkələrində tanınır.

Orta məktəb müəllimlərinin hazırlığı Kral Abduləziz və Kral Səud Universitetlərinin pedaqoji fakültələrində, ali məktəb müəllimlərinin hazırlığı isə Kral Abduləziz Universitetinin Müəllim Hazırlığı və Təlimin İnkişafı Mərkəzində həyata keçirilir.

Həmçinin bax
------------

* Səudiyyə Ərəbistanında ali təhsil

Mənbə
-----

* Bəşarət Məmmədov, Ramil Hüseynov, *Səudiyyə Ərəbistanı Krallığının təhsil sistemi* Arxivləşdirilib 2014-09-09 at the Wayback Machine (Yazının hazırlanmasında Səudiyyə Ərəbistanının Təhsil Nazirliyi, Ali Təhsil Nazirliyi, eləcə də Texniki və Peşə Təhsili Korporasiyasının rəsmi məlumatlarından istifadə olunub.), "Azərbaycan müəllimi" qəzeti, 13.04.2012, № 14.  (az.)
**Cənubi Koreyada ali təhsil** — Koreya Respublikasında mövcud olan ali təhsil sistemi.

Orta təhsili başa vurmuş məzunlar həm ali məktəblərə, həm də yeniyetmə kolleclərinə müraciət edə bilərlər. Yeniyetmə kolleclərinə qəbul akademik nailiyyətlərə, elmi nailiyyət imtahanına və əsas qəbul imtahanı balına görə müəyyənləşir.

Kolleclərdə təhsil əsasən istehsalat sahələri ilə əlaqəli qurulur və orta səviyyəli ixtisaslı mütəxəssislər hazırlanır. Tələbələrin istehsalat təcrübələrinə göndərilməsi, kollec və sənaye sahələri arasında müştərək tədqiqat, təcrübə və məlumat mübadiləsinin aparılması, müəssisələrin tələb etdiyi kurikulumlara əsasən təhsilin təşkili iqtisadiyyatın inkişafına misilsiz töhfələr verir.

Kollec təhsili müvafiq ixtisas üzrə təhsilin heç də son pilləsi deyil. Belə ki, kollec məzunları təhsillərini universitetlərdə də davam etdirə bilərlər. Onlara 4 illik universitetlərdə, açıq universitetlərdə, media universitetlərində və qiyabi universitetlərdə oxumaq imkanı verilir.

Cənubi Koreyanın ali təhsil müəssisələri sırasına kolleclər və universitetlər, sənaye universitetləri, təhsil universitetləri, yeniyetmə kollecləri, media və qiyabi universitetlər, texniki kolleclər daxildir. Ölkədə 400-dən artıq universitet və müxtəlif ali məktəb fəaliyyət göstərir.

Ali təhsilin əsas məqsədi dərin nəzəri təhsil vermək, nəzəri biliklərin tətbiqini təmin etmək, tələbələri məsuliyyətli və məhsuldar mütəxəssis kimi yetişdirməkdən ibarətdir. Ölkədə ali təhsil müddəti 4-6 il davam edir.

Hökumət universitetlərin müstəqilliyinin artırılması, dövlət təhsil sisteminin tənzimlənməsi, özəl tədris xərclərinin azaldılması məsələlərinə nəzarət edir, tələbələrin seçim proseduru ilə bağlı əsas minimum tələbləri müəyyənləşdirir. Universitetlər təlim nəticələrini, qabiliyyət imtahanlarında toplanmış balları, sertifikatları, tövsiyə məktublarını əsas götürərək tələbə qəbulu aparır. Ali məktəbə qəbul üçün qabiliyyət testləri 5 sahə üzrə təyin olunur. Bu sıraya dil (Koreya dili), riyaziyyat, xarici dil (ingilis dili), ictimai-təbiət elmləri (peşə təlimi) və ikinci xarici dil (Çin dili) daxildir. Görmə qüsurları olan tələbələrə səsli qiymətləndirmə vasitələrindən istifadə edərək imtahan vermək imkanı yaradılır.

Həmçinin bax
------------

* Cənubi Koreyada təhsil
* Cənubi Koreyada orta təhsil

Mənbə
-----

* Bəşarət Məmmədov, Ramil Hüseynov, *Dünya təhsili: Koreya Respublikasının təhsil sistemi* Arxivləşdirilib 2014-09-09 at the Wayback Machine (Yazının hazırlanmasında Koreya Respublikası Təhsil, Elm və Texnologiya Nazirliyinin rəsmi materiallarından istifadə olunub.), "Azərbaycan müəllimi" qəzeti, 23.06.2011, № 24.  (az.)
**Mariya de Dominiçi** (it. Maria de Dominici 6 dekabr 1645 – 18 mart 1703, Roma, Papa dövləti) — maltalı rəssam, heykəltaraş və Karmelitlər ordeninin rahibəsi.

Bioqrafiyası
------------

Mariya de Dominiçi Vittoriosa şəhərində (indiki Birqu) bir zərgər ailəsində anadan olub. Ailəsində bir çox sənətçi dünyaya gəlmişdir: qardaşları Raymondo və Fransesko məşhur rəssamlar idi. Raymondonun Bernardo adlı oğlu sənət tarixçisi və Malta sənətindən bəhs edən bir kitab müəllifidir. Covannantonio Çantaranın "Illustrated Malta" salnaməsində (it. Giovannantonio Ciantar) nə edəcəyini bilən bir qadının şəkli var - söhbətimiz Mariya de Dominiçidir. Çantar "tipik qadın vəzifələrindən iyrəndiyini, buna görə valideynlərindən reaksiya gördüyünü və təsvir etmək istədiyi şeyləri göstərməklə məşğul olduğunu" yazırdı. Nəticədə valideynlər qızlarının istəkləri ilə barışdılar və sənət ustasını gələcək təhsilinə dəvət etməsi üçün dəvət etdilər.
Maria Valletta şəhərində Müqəddəs İohann Katedralini dizayn edən rəssam və heykəltaraş Mattiya Preti ilə birlikdə təhsil alır. Güman edilir ki, 1661-1666-cı illərdə Pretiyə kilsənin tağlarında təsvir olunan Vəftizçi İohannın həyatı və şəhidliyi haqqında freskaların təsvirində kömək etmişdir.
Mariya Karmelit ordeninin üzvü idi və buna görə monastırın divarlarından və ailə bağlarından kənarda yaşaya bilərdi. 1682-ci ildə o, Malta ordeninin Böyük qrosmeysterinin qardaşı oğlu və onun həyat yoldaşı İzabella d’Avalos d’Aquino d’Araqon ilə birlikdə Maltanı tərk edir. Romada Mariyanın öz atelyesi var idi. Burada heykəltaraşlıq və rəsm ilə məşğul olurdu. O, şəxsən qrosmeyster tərəfindən dəstəklənirdi. Mariyanın evi San Covanni dey Fiorentini kilsəsinin yaxınlığında idi.

Mariya 1703-cü ildə dünyasını dəyişir. O, Santa-Mariyain-Traspontina kilsəsində dəfn edilir.

İşləri
------

Müqəddəs Yəhya Katedralinin divarlarını və tağlarını boyamaqla yanaşı, Maltada Maria, dini bayramlarda və küçə yürüşləri zamanı quraşdırılmış müqəddəslərin bir neçə heykəllərinin müəllifi kimi məşhur olur. Mariyanın ən məşhur sənət əsərləri: "Ziyarət" (Zebbuc kilsəsi), "Beato Franko" (Vallettadakı Karmelit Kilsəsi) və "Müjdə" (Vallettadakı Kafedral Muzeyi).

İstinadlar
----------

1. 1 2  Suora Maria de Dominici // Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online (alm.). / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. ISSN 2750-6088 doi:10.1515/AKL
2. ↑  Dictionary of Women Artists / Delia Gaze. — Taylor & Francis, 1997. — Vol. 1. — С. 462.
3. ↑  Susanna Hoe. Malta: Women, History, Books and Places. — British Library: HOLO Books, 2015. — С. 3, 116, 117. — ISBN 978-0-9572153-5-1.
4. ↑  Bernardo de Dominici. Vite dei pittori, scultori ed architetti napoletani. — Napoli: Tipografia Trani, 1840.
5. ↑  *Fr Mark Cauchi, OSA Valletta.* "Mattia Preti, a friend of the poor and needy". Times of Malta. 2013-02-16. 2018-06-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-15.
**Vəli Ləzgiyev** - Şair, Partizan

Həyatı
------

Vəli Ləzgiyev 1909-cu ildə Qazax rayonunun Kəmərli kəndində anadan olmuşdur. "Səyyar" təxəllüsü ilə tanınırdı. İbtidai təhsilini Kəmərli kəndində almışdır. Qazax Pedaqoji Texnikumunu bitirərək orta təhsil almışdır.

Qazax Pedaqoji Seminariyasını müvəffəqiyyətlə bitirmişdir.

1938-ci ildə Tiflisdə iki illik Müəllimlər İnstitunu bitirib. Ərəb və fars dillərini bilirdi. Gürcüstanın rayonlarında müəllim, maarif şöbə müdri, inspektor və s.vəzifələrdə çalışmışdır.

1941-ci ildə Vətən müharibəsinə səfərbər olunmuşdur. II Dünya Müharibəsi illərində Almanlara əsr düşmüş, lakin əsirlikdən qaçaraq Şimali İtaliyada partizan Mehdi Hüseynzadənin "Partizan Hərakatı"na qoşulmuşdu.

Vəli Ləzgiyev 1968-ci ildə vəfat etmiş və Kəmərli kəndində dəfn edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑ .  anl.az Məmməd Dəmirçioğlu Ədalət.-2011.-10 dekabr.- S.18.  (az.)
2. ↑ .  Arxivləşdirilib 2016-05-29 at the Wayback Machine Qazax information centre  (az.)
**Ərməmməd piri** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunun Camaldın kəndindən təqribən 4–5 km şərqində yüksək dağın qərb tərəfində ziyarətgah. Ərməmməd (Alməmməd) mağarası yaxınlığındadır.

Ərməmməd mağarası Camaldın kəndi yaxınlığında yerləşən bu qədim mağara 1974-cü ildə qeydə alınmışdır. Təsadüfi tapıntılar nəticəsində daş əmək alətləri, Mustye mədəniyyəti üçün səciyyəvi olan müxtəlif lövhələr aşkar olunmuşdur. Tapıntıların təqribən 50-40 min il əvvəlki dövrə aid olduğu ehtimal edilir. Əhali tərəfindən bəzən Alməmməd piri adlandı rılan pir-ziyarətgah ətrafı böyük ağaclarla əhatə olunmuş bir binadan ibarətdir. Binanın girişi şimal tərəfdəndir. Giriş qapısının sol tərəfində qəbir vardır. Binanın içərisində başqa bir qəbir də vardır. Pirdə əsas ziyarət obyekti həmin qəbirdir. Ziyarətə gələn zəvvarlar hər iki qəbri ziyarət edirlər. Ancaq qəbirlərin üzərində epiqrafik sənəd-kitabə olmadığı üçün onların mənsubiyyəti və dövrü aydınlaşdırılmamışdır. Əhali arasında pir haqda müxtəlif rəvayətlər mövcuddur. Orta əsrlərdə Azərbaycanda geniş yayılan sufi təriqətlərinə mənsub bəzi adamlar insan lardan kənar yerlərdə, xüsusilə dağlarda, mağaralarda məskən salır, orada tərki-dünya həyat sürür, günlərini ibadət və zikrlə keçi rirdilər. Yaşayış məskənindən kənarda, eyni adlı mağaranın yaxınlığında yerləşməsi göstərir ki, burada hansı isə sufi təriqətinə mənsub dərviş, ya xud dərvişlər qrupu yaşamış və fəaliyyət göstər mişdir. Pirin içərisindəki qəbir isə həmin dərvişlərin şeyxlərinin qəbridir. Qəbir sonralar ziya rətgaha çevrilmişdir. Əhalinin fikrincə giriş qapısının qarşı sındakı qəbir pirin mücavirinə aiddir. Ziyarətgah-pir e.ə. III-I minilliklərə və orta əsrlərə aiddir.

Ədəbiyyat
---------

* Səfərli H. Culfa bölgəsinin epiqrafik abidələri. Bakı, 2002; yenə onun, Naxçıvanda sosial-siyasi və ideoloji mərkəzlər. Bakı: 2003.

Mənbə
-----

* Naxçıvan abidələri ensiklopediyası. Naxçıvan: 2008, səh.114-115  (az.)
**Məmməd Abbas oğlu Abdullayev** (1903—1972) — fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor. Riyaziyyat-fizika elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almış ilk Azərbaycan fiziklərindəndir.

Həyatı
------

Məmməd Abdullayev 1903-сü ildə Azərbaycanın Qazax rayonunun Dağ Kəsəmən kəndində mədəni ailədə anadan olmuşdur. İlk təhsilini Qazaxda alaraq, Azərbaycan Pedoqoji İnstitutuna daxil olmuş və onu fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

Məmməd müəllim riyaziyyat-fizika elmləri alimlik dərəcəsi almış ilk Azərbaycan fiziklərindəndir. ADU-nun (indiki BDU) 1940-1960-ci illərdə ən görkəmli müəllimlərdən olmuşdur. O, fizikanın mexanika və molekulyar fizika bəhslərindən çox yüksək səviyyədə mühazirə oxumuş, məharətlə məsələ həllini və laboratoriya işlərini aparmışdır. Dərin biliyə malik olan Məmməd müəllim həm də əsl ziyalı idi. Onun çox sayda tələbələri akademik, müxbir üzv və professordur. Onun tələbələrindən biri olmuş Qriqori Belenki müəllimi haqqında belə demişdir:

> 
> 
> *"...universitetdə bizə çox istedadlı insanlar güclü təhsil verirdilər. Yadımdadır professor Məmməd Abdullayev mexanika və molekulyar fizika üzrə bizə mühazirə oxuyurdu. Həm şəxsi keyfiyyətləri, həm də ensiklopedik biliklərinə görə qeyri-adi bir insan idi."*
> 
> 
> 

1972-ci ildə vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Optika və molekulyar fizika kafedrası". Bakı Dövlət Universiteti. 2022-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 noyabr 2016.
2. 1 2  Qriqori Belenki: "Bakının küləkləri üçün darıxıram" Arxivləşdirilib 2023-08-04 at the Wayback Machine. azertag.az, 12.05.2012  (az.)
**Ziya-ül Mülk körpüsü** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Araz çayı üzərində tarixi-memarlıq abidəsi. Culfa yaxınlığında, Araz çayının dağın ətəyinə toxunaraq, burulğan halda döndüyü yerdə yonulmuş daşdan inşa olunmuşdur.

Körpünün salınması ilə hazırda xarabaları qalmış qədim şəhərin böyük İpək yolu üzərində mühüm mərkəz kimi əhəmiyyəti artmışdır. Olduqca möhkəm, son dərəcə hamar və gözəl görünüşə malik körpünün iki yüksək və geniş tağı olmuşdur.

Onlardan birinin eni 60 arşın (gəz), digərinin eni isə 55 arşın idi. Xeyli hündür olan körpünün hər iki tərəfində daşdan darvaza var idi. Tağlardan birinin altından karvansaray kimi istifadə edilirdi.

Körpünün salınma texnikası mahir mühəndisləri də heyran qoyurdu. Hazırda Ziya-ül Mülk körpüsünün yalnız 5 dayağı qalmışdır. Birinci istisna olmaqla, bütün dayaqlar pis vəziyyətdədir. Bunlar üzlüyü tökülmüş çay daşı hörgüsü qalıqlarıdır. Salamat qalmış sahil dayağının suya baxan səthində 4 sıra dairəvi boşluqları olan körpü tağının dabanı görünür. Güman ki, onlar hörgünün içinə qoyulmuş ağac bağlayıcıların yuvalarıdır. Belə oyuqlar digər dayaqların qalıqlarında da vardır. Körpü dayağının çaya baxan tərəfində nazik və hündür arakəsmələrlə 3 hissəyə bölünmüş geniş qapı yeri qalmışdır. Çayın içindəki ikinci dayaqda da 3 hissəli bölgünün izləri müşahidə olunur. Sahil dayağının dağa uzanan divar qalıqları orta əsr tarixçisi Şərəfəddin Əli Yəzdinin təsvir etdiyi karvansarayın xarabalıqlarıdır.

Körpünün tikintisi üçün əsas inşaat materialı kimi əhəng məhlulundan və qırmızımtıl qumdaşından istifadə edilmişdir. Tikinti massivinin müxtəlif hissələrində bu dövr üçün səciyyəvi olan dördkünc kərpic hörgüsü müşahidə olunur. Əmir Teymur 1386-cı ildə Mərənd və Zər dərəsi istiqamətindən Naxçıvana gələrkən Ziya-ül Mülk körpüsündən keçmişdir. Bu mülki tikili xalq arasında "İsgəndər körpüsü" adı ilə də tanınır. XIV əsr tarixçisi Həmdullah Qəzvininin "Nüzhət əl-qülub" ("Qəl blərin əyləncəsi") əsərində verdiyi məlumata görə, körpünü Ziya-ül Mülk Naxçıvani (həyat və fəaliyyəti haqqında hələlik məlumat yoxdur) tikdirmişdir.

Ədəbiyyat
---------

* Şərəfəddin Əli Yəzdi, Azərbaycan tarixinə dair seçmələr (fars dilindən tərcümə, ön söz və izahlar V. Z. Piriyevindir). Bakı: 1996;
* Salamzadə Ə.V. Məmmədzadə K.M. Araz boyu abidələr. Bakı: 1979;
* Salamzadə Ə.V. Məmmədzadə K.M. Azərbaycan memarlığının Naxçıvan məktəbi abidələri. Bakı: 1985.

Mənbə
-----

* Naxçıvan abidələri ensiklopediyası. Naxçıvan: 2008, səh.489  (az.)
**Üçyüzlər Komitəsi: Dünya hökumətinin sirləri** — Con Koulmanın 300-lər Komitəsindən bəhs edən didaktik kitabı.

Kitabın yazarı, Böyük Britaniya Xüsusi Xidmətinin keçmiş zabiti Con Koulman yazır: 

> 
>  "Həqiqət isə ondan ibarətdir ki, biz müstəqil ölkə və müstəqil xalq deyilik və heç vaxtda müstəqil olmamışıq, çünki bizi həmişə gözəgörünməz hökumət - Komitet 300 idarə edib" 
> 
>

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***

Təxribatın miqyası dəhşətə gətirir: dövlət, maliyyə-iqtisadi, təhsil və digər ictimai institutların hamısı ələ keçirilmiş və sərt nəzarət altındadır. Üstəlik, total nəzarət təkcə ictimai miqyasda həyata keçirilməyib, həm də hər bir şəxsin fərdi şüurun nəzarət səviyyəsinə çatdırılıb.

Kitab, sadaladığı faktlarla oxucunu dəhşətə gətirir, bu gün dünyada baş verən qlobal hadisələri, içində olduğumuz prosesləri anlamaq üçün ona yeni imkanlar yaradır. Çıxış yolu isə sirli və qara niyyətli "Komitet 300" təşkilatının birbaşa öz nəzarəti altına almağa çalışdığı bizlərin hər birimizin öz əlindədir.

**Xəbərdarlığın sonu**

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* "The Committee of 300" ( (ing.)). coleman300.net. 2014-10-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-10-09.
* "John Coleman Komitet 300" ( (az.)). qanun.az. 2015-09-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-10-09.
**Kəndtəpə** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Cəhri kəndinin cənub-qərbində arxeoloji abidə.

Təbii-coğrafi cəhətdən əlverişli mövqeyə, məhsuldar və sulu torpaq sahələrinə malik olduğundan burda əkinçiliyin, həmçinin maldarlığın inkişafı üçün bərəkətli torpaqlar, geniş otlaqlar, xüsusən qış otlaqları olmuşdur. Çöl-tarla işləri zamanı aşkar edilmiş maddi-mədəniyyət nümunələrinə əsaslanaraq, buranın xalq arasında bilinəndən daha geniş sahəyə malik olduğunu söyləmək olar. İlkin araşdırmalara görə abidənin ərazisi 10 ha-dan artıqdır. Yaşayış yeri haqqında heç bir rəvayətin, müəyyən tarixi hadisələrin yaddaşlarda qalmaması onun daha da qədim dövrə aid olduğunu söyləməyə imkan verir. Hazırda təpənin şimal tərəfindən keçən suvarma arxı zaman keçdikcə böyük yarğan əmələ gətirmişdir. Məhz bu yarğan nəticəsində, şərti də olsa, buradakı mədəni təbəqəni izləmək mümkün olmuşdur. Yarğanın bəzi yerlərində yer səthindən 1,2-1,4 metr dərinlikdə qəbirlər müəyyən edilmişdir. Arxeoloji qazıntılar aparmaq mümkün olmasa da, ilkin müşahidələrə görə onlar torpaq tipli olmaqla üstləri daşla örtülmüşdür. 1975-ci ilin yazında çöl-tarla işləri zamanı Kəndtəpənin şimal tərəfində, Xor arxına yaxın ərazidə böyük bir binanın özülü aşkar edilmişdir. Ətrafa tökülmüş çoxlu yonulmuş daş binanın tikintisində onlardan istifadə edildiyini söyləməyə imkan verir. Həmin vaxt binaya saxsı boru xətti ilə içməli su gətirildiyi aşkar edildi. Boruların istiqaməti müəyyənləşdirildi. Onlar 2 istiqamətdə idi:

1. Suluqayaya, İsfəndiyar pirinə doğru.
2. Xor arxından Mürsəltəpəyə doğru.

Bu dövrdə, eyni zamanda 2001 və 2007-ci illərdə aparılmış kəşfiyyat xarakterli araşdırmalar nəticəsində aşkar edilmiş kirəmitlər ərazidə yüksək memarlığa malik binaların və ya tikililərin olduğunu söyləməyə imkan verir. Yerüstü materiallar, yaşayış məskəninin mövqeyi, xüsusən, kirəmitin geniş yayılması, saxsı borularla içməli su çəkilməsi, ərazidə karvansara və digər dini-ictimai tikililərin olduğuna işarədir. Bu, hər şeydən öncə, şəhər mədəniyyətini səciyələndirən şərtlərdəndir. 2007-ci il tədqiqatları zamanı bu ərazidən tapılmış çaynik tipli saxsı qab da yüksək mədəniyyətdən xəbər verir. Kəndtəpə yaşayış yerindən toplanmış keramika məmulatını 2 qrupa bölmək olar: Birinci qrupa Antik dövrə aid gil məmulatı, ikinci qrupa isə orta əsr keramikası aiddir.

2001-ci ildə ərazidə kəşfiyyat xarakterli tədqiqatlar nəticəsində əldə edilmiş ilk orta əsrlərə aid qab qırığının üstündə öküzlə (buğa) kaftarın döyüş səhnəsi təsvir edilmişdir. Bu tip döyüş səhnələrinə Naxçıvan ərazisindən aşkar edilmiş bir sıra qəbirüstü abidələrdə də rast gəlinmişdir. Oxşar döyüş səhnələri Gəmiqaya təsvirlərində də mövcuddur. Buradakı motivlərlə Ön Asiya motivləri arasında oxşarlıq aşkar edilmişdir.

Ədəbiyyat
---------

* Qədirzadə H.Q. Cəhriçay vadisi: m.ö. IV minillikdən günümüzədək. N.: 2007;
* Kərimov V. Seyidov A. Baxşəliyev V. Qədirzadə Q. Babayev N. Naxçıvan bölgəsində 2001-ci ildə aparılmış arxeoloji tədqiqatlar haqqında. NDU-nun "Elmi əsərləri", 2002, № 9.

Mənbə
-----

* Naxçıvan abidələri ensiklopediyası. Naxçıvan: 2008, səh.217-218  (az.)
**Kişi gimnaziyasının binası** — 1911–1913-cü illərdə İmperator III Aleksandr adına Kişi Gimnaziyası üçün tikilmişdir. Binanın memarı Konstantin Borisoqlebskiydir. Bina öz dövründə Bakı real məktəbindən sonra ikinci ən böyük təhsil ocağı olub. Sovet işğalından sonra bina 4 nömrəli şəhər xəstəxanası kimi fəaliyyət göstərib. 2018-ci ildən isə 4 nömrəli şəhər xəstəxanası köçürüldüyündən bina Səhiyyə Nazirliyinin balansından çıxarılıb. Hazırda istifadəsizdir.

Haqqında
--------

Keçmiş Balaxanskaya (indiki Füzuli) küçəsi 61 və Krasnovodskaya (S.Vurğun) 40 küçəsinin tinində yerləşən bina Kişi gimnaziyası üçün tikilib. Bina 1911–1913-cü illərdə mülki mühəndis Konstantin Borisoqlebskiyin layihəsi üzrə inşa edilib. Fasadın detalları ilə birgə özünün əzəmətli həcmi, order sistemində klassik formaları və memarlıq kompozisiyası ilə fəal şəhərsalma mövqeyini tutur. Əsas fasadın irəli çıxardılmış mərkəzi hissəsi, İoniya orderinin iki yuxarı mərtəbəsi boyu əzəmətli portiklə xüsusi olaraq nəzərə çarpdırılmışdır. Aşağı mərtəbənin yonulmamış daşla hörülmüş fonunda olduqca aydın çəkilmiş profillərlə olan üç dörddə bir sütunlar və klassik üslublu prəvaz, müəllifin təmtəraq və dəbdəbəyə can atmasını göstərir. Kişilər üçün gimnaziyanın binası — Bakıda sovet işğalına qədər yaradılmış tədris tikintisinin az nümunələrindən biri və memarlıq abidəsidir.

Şəkilləri
---------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Həmçinin bax
------------

* Gəncə kişi gimnaziyası
* Bakı real məktəbinin binası
* Müqəddəs Nina qız gimnaziyasının binası

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Şamil Fətullayev.* Bakının memarlıq ensiklopediyası (PDF). Bakı: Şərq-Qərb nəşriyyatı. 2013. səh. 188-189. ISBN 978-9952-32-020-6.
2. ↑  *Mərdanov, Misir.* Azərbaycan təhsil tarixi (az.). Bakı: Təhsil nəşriyyatı. 2011. 100. 2020-02-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-11-22.
3. ↑  "Бакинская императора Александра III мужская гимназия \ İmperator III Aleksandr adına Bakı Kişi Gimnaziyası" (*rus.* ). ourbaku.com. 2011. 18 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 sentyabr 2020.
4. ↑  *Aytən Zəhra.* "4 saylı xəstəxana nazirliyin tabeliyindən çıxarılıb". azvision.az. 10 noyabr 2018. 18 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 sentyabr 2020.
**Köhnə Vayxır abidəsi** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Vayxır kəndində orta əsrlərə aid arxeoloji abidə.

Abidə 1961-ci ildə O.H.Həbibullayev (rus.)az. tərəfindən qeydə alınmışdır. Yaşayış yeri yamacda yerləşdiyindən mədəni təbəqə güclü aşınmaya məruz qalaraq dağılmışdır. Bəzi yerlərdə daşdan, yaxud çiy kərpicdən hörülmüş tikinti qalıqları saxlanmışdır. Aşınma zamanı yaşayış yerində əmələ gəlmiş yarğanlarda təbəqənin qalınlığı 1,5 metrdir. Yerüstü materiallar, əsasən, çəhrayı rəngdə bişirilmiş sadə və şirli qabların qırıqlarından ibarətdir. Onların bir qismi iri qum qatılmış gildən, bir qismi isə narın qum qarışığı olan gildən hazırlanaraq yaxşı bişirilmişdir. Qablar hər iki tərəfdən yaxşı sığallanmışdır. Sadə qabların biri hündür ayaqlı olub oturacağı yastı və diskşəkillidir. Gövdəsinin yuxarı hissəsi kasa formalı olub, ağzının kənarı bir yerdə nov şəklində xaricə doğru çıxıntılıdır. Novun üzəri hislə örtülmüşdür. Novun əks tərəfində lentşəkilli qulpun qırığı saxlanmışdır. Şirli qablar, əsa sən, kasa və nimçə tipli qabların ağız və gövdə hissəsinin qırıqları ilə təmsil olunmuşdur. Kasa tipli qabların birinin tərkibinə ələnmiş qum qatılmış, keyfiyyətli bişirilmişdir. Gili çəhrayı rəngdədir. Oturacağı diskşəkilli olub, azacıq içəriyə doğru batıqdır. Həm otura cağında, həm də gövdəsində dulus çarxında fırlanma nəticəsində konsentrik izlər saxlan mışdır. Ağzının kənarı düz, ağzı bir qədər içəriyə doğru yastılanmış və dəyirmilənmişdir. Gövdəsi konusvaridir. İçərisi yarım şəffaf şirlə örtülmüşdür. Şir bəzən ağ, bəzən isə qabın öz rəngindədir. Belə qablar orta əsr şirli qabla rının ilk nümunə lərindən olub, əsasən, IX-X əsrlərdə meydana gəlmişdir. Şirli qablar həndəsi ornamentlə yüksək zövqlə naxışlanmışdır. Naxışlar şüaşəkilli xətlərdən, gül ləçəklərindən və s. ibarətdir. Naxışlar yaşıl, göy, mavi rənglərlə çəkilmişdir. Qabların bəzisinin üzəri tamami lə yaşıl, bəzən isə göy şirlə örtülmüşdür. Köhnə Vayxır yaşayış yerindən aşkar edilmiş tapıntılar Naxçıvanın orta əsr keramikası üçün xarakterikdir. Yaşayış yerindən aşkar edilmiş materialları IX-XVII əsrlərə aid etmək olar.

Mənbə
-----

* Naxçıvan abidələri ensiklopediyası. Naxçıvan: 2008, səh. 229  (az.)
**Bronlaşdırma** — aviabiletlərin, dəmiryol biletlərinin, otellərdə ehtiyat yerlərin saxlanılması, avtomobillərin kirayə verilməsi proseslərinin öncədən həyata keçirilməsidir.

Tarixi
------

XX əsrin 60-cı illərində ABŞ-də iri şirkətlər aviareyslərdə yerlərin bronlaşdırılması üçün rezerv sistemlərin işlənib hazırlanmasına başladılar. ABŞ aviaşirkətləri avtomatik idarəetmə sistemləri verilənlərini satış həcminin artırılması üçün bir vasitə hesab edirdilər.

İlk bronlaşdırma mərkəzlərinin texniki təminatı İBM firması tərəfindən verilmişdir. Kompüter bronlaşdırma sistemlərində məhz İBM firmasının avadanlıqlarından istifadə edilir. Kompüter bronlaşdırma sisteminin inkişafında ilk addım məhz aviaşirkətlərdə terminalların quraşdırılması idi. Bu da aviaşirkət işçilərinin işinin kəmiyyət və keyfiyyət göstəricilərinin artmasına imkan verdi.

1970-ci illərdə ABŞ-də "United Airlines" aviaşirkətində biletlərin bronlaşdırmasını həyata keçirən avtomatlaşdırılmış sistem - "APPOLLO" tətbiq edildi. Bununla yanaşı "American Airlines" aviaşirkətində isə ilk sistem "SABRE" oldu.

Bu sistemlər real vaxt rejimində aviareyslər haqqında informasiya əldə etmək imkanı verdi. Yeni bron sisteminin effektliyini qiymətləndirən turfirmalar təqdim edilən bron sistemlərindəki informasiyanın, həmçinin sistemin funksional imkanlarının daha da genişləndirilməsini tələb etdilər. Bunun nəticəsi olaraq aviakompaniyalardakı əvvəlki sistemlərin yeni sistemlərə birləşdirilməsi baş verdi. Yeni yaradılan sistemlərdə nəinki reyslərdəki yerlər haqqında məlumat, hətta telefon nömrələri, avtomobil kirayəsi, mehmanxanalardakı yerlər, dəmiryol biletlərinin satışı haqqında informasiyaları əldə etmək olardı. Bu cür sistemlər birləşərək kompüter bronlaşdırma sistemlərinin, yəni turist xidmətlərinin bronlaşdırmasının qlobal sisteminin yaradılmasına gətirib çıxardı.

2011-ci il Azərbaycanda "Turizm ili" elan edilməsi ilə əlaqədar, daxili turizmə dəstək olmaq məqsədilə turların onlayn bronlaşdırma sistemi tətbiq edilmişdir.

Bronlaşdırma sistemləri
-----------------------

Hazırda dünyanın ən iri bronlaşdırma sistemi Amadeus hesab edilir. Onun mərkəzi Almaniyanın Erdinq şəhərində yerləşdirilmişdir. Amadeus bronlaşdırma sisteminin əsası Avropanın iri aviaşirkətlərindən olan "Air France", "İberia" və "Lufthansa", həmçinin 25 kiçik aviaşirkətləri tərəfindən 1987-ci ildə qoyulmuşdur.

Bronlaşdırma növləri
--------------------

Bronlaşdırmanın bir neçə növləri mövcuddur:

* İkiqat bronlaşdırma
* Zəmanətli bronlaşdırma
* Zəmanətsiz bronlaşdırma
* Qrup bronlaşması

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasında 2011-ci ilin "Turizm ili" elan edilməsi haqqında Arxivləşdirilib 2014-04-28 at the Wayback Machine Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 15 fevral 2011-ci il tarixli, 1320 nömrəli Sərəncamı. e-qanun.az  (az.)
2. ↑  "Azərbaycanda onlayn bronlaşdırma sistemi istifadəyə verilib". 2014-04-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-10.
3. ↑  M.M.Ağakərimov, Otel/Dərs vəsati. Bakı-2008

Xarici keçidlər
---------------
**Qanlıgöl bəndi** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunun Kükü kəndindən şimalda Keçəldağın ətəyində yerləşən tarixi-memarlıq abidəsi.

Küküçayın hövzə sində Dərələyəz silsiləsinin ətəyində, 2420 metr yüksəklikdə yerləşən və el arasında "Qanlıgöl" adlanan su anbarının qarşısında inşa edilmişdir. XVI əsrdən başlayaraq burada bir neçə dəfə bənd tikilmiş, ancaq möhkəm olmadığı üçün yazda qar-yağış sularından yaranan sellərə davam gətirməyərək dağılmışdır. XIX yüzilliyin ortalarında Naxçıvan da qəza rəisi işləyən A.P.Şahingirey burada bənd tikdirmişdir. Bu haqda məlumat gölün cənub tərəfində olan qaramtıl rəngli iri qaya parçası üzərində ərəb-fars və rus dilində həkk edilən kitabədə öz əksini tapmışdır. Ərəb əlifbası ilə yazılan kitabə çox narın hərflərlə yazıldığı üçün zaman keçdikcə aşınmış və oxunuşu çətinləşmişdir. Kitabədən görünür ki, Qanlı gölün qarşısındakı bənd 1865-ci ildə Naxçıvan mülkədarı 2-ci Kalbalı xanın himayəsi ilə qəza rəisi Şahingirey tərəfindən inşa etdirilmişdir. İri həcmli dağ daşlarından inşa edilmiş bəndin uzunluğu 45 metrdir. Bənddən suyun çıxan hissəsi yonulmuş daşlarla işlənmişdir, çıxış kanalının döşəməsinə daş döşənmişdir. Bəndin divarları iki yarımdairəvi kontrforsla möhkəmləndirilmişdir. Bənd vasitəsi ilə yaradılan gölün sahəsi 10,2 ha, uzunluğu 460 metr, maksimal eni 222 metr, sahil xəttinin uzunluğu 1430 metr, həcmi 1,2 milyon kub metrdir. Gölün suyundan Şahbuz rayonunun kəndlərinin əkin sahələrini və yaylaqlarda otarılan mal-qaranın suvarılması üçün istifadə edilir.

Ədəbiyyat
---------

* Səfərov F.Y. Qanlıgöl su anbarı bəndinin tikdirilməsi haqqında kitabə. Respublika Arxeoloq və Etnoqraflarının 1-ci elmi konfransının materialları. Bakı: 1992.

Mənbə
-----

* Naxçıvan abidələri ensiklopediyası. Naxçıvan: 2008, səh. 244-245  (az.)
**"Təcəddüd"** (*az-əbcəd* تجدد‎, hərfi mənası: **"Yeniləşmə"**) — Cənubi Azərbaycanda Azərbaycan və fars dillərində dərc olunmuş ən mühüm qəzetlərdən biri.

Tarixi
------

Qəzet 1917-ci ildə Əbülqasim Füyuzat və Şeyx Məhəmməd Xiyabaninin rəhbərliyi ilə nəşrə başlamışdır. Həmin il aprelin 9-da "Təcəddüd" qəzetinin ilk sayı nəşr edilmişdir. Qısa fasilələrlə 1921-ci ilə qədər çap olunmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

İranda yeni şeirin təməli "Təcəddüd" qəzetinin ətrafına toplaşan Tağı Rüfət, Cəfər Xamneyi, Şəms Kəsmai kimi Cənubi Azərbaycan şairləri tərəfindən qoyulmuşdur. Bununla da ədəbiyyatın həm forma, həm də məzmununda "təcəddüd" – "yeniləşmə" yaranmış, sərbəst şerin əsası qoyulmuşdur ki, bu da "Təcəddüd" ədəbiyyatı adlanır.

"Təcəddüd" tək Cənubi Azərbaycanda deyil, hətta bütün Qacar İranında ictimai və ədəbi fikirdə yenilik yaratmışdır.

Qəzetin təsisçisi Şeyx Məhəmməd Xiyabani
Şeyx Məhəmməd Xiyabani redaktoru olduğu "Təcəddüd" qəzetindəki yazılarında Azərbaycan xalqının hüquqlarını göstərir, onun istiqlaliyyət məsələsinə toxunurdu. 1917-ci il aprelin 30-da Xiyabaninin bu qəzetdə *"Həqiqət nur saçacaqdır"* başlığı ilə ilk məqaləsi çıxmışdır. Orada o, deyirdi:

> 
> 
> *"Artıq məşrutə qanunlarını icra etmək vaxtı gəlib çatmışdır. Həqiqəti açıq demək lazımdı".*
> 
> 
> 

Ş.M.Xiyabani 2-ci məqaləsində də belə deyilirdi:

> 
> 
> *"Dünyada ən mürtəce və totalitar dövlət olan Çar Rusiyası artıq dağılmışdır. İndi İran xalqları qanı hesabına alınmış məşrutə qanununu qoruyub icra etməlidir".*
> 
> 
> 

1920-ci ildə Şeyx Məhəmməd Xiyabani qəzetin 24-cü sayındakı "Azərbaycan" başlıqlı məqaləsində Azərbaycan xalqının tarixi qəhrəmanlıqlarını xatırladaraq oxucularında vətənsevərlik duyğularını oyatmaqla onları istiqlal mücadiləsinə səsləyirdi:

> 
> 
> *"Ey Azərbaycan, ey demokratik Azərbaycan, başını qaldır!.. Zülm, işgəncə, əzab, müsibət, dar ağacları, zəncir və zindanlar möhkəm olsa da, sənin istiqamət və mətanətinin qarşısında bir-bir əzilib məhv oldu...*
> 
> 
> *...Ey əziz Azərbaycan, sən bir iti gözsən ki, İran səninlə Qərb mədəniyyətinə baxır. Sən bir həssas və mütəəssir olan ürəksən ki, bu vətən dünya işığını səninlə hiss edir..."*
> 
> 
>

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Vahid Ömərov.* "XIX əsrin sonu, XX əsrin əvvəllərində Cənubi Azərbaycanda mədəniyyətin inkişaf xüsusiyyətləri". sia.az. 2017-01-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-10-29.
2. 1 2 3  Ülviyyə Tahirqızı. Güney Azərbaycan mətbuatı Arxivləşdirilib 2022-04-04 at the Wayback Machine. anl.az, 15.05.2014, "Xalq cəbhəsi" qəzeti, səh. 11  (az.)
3. ↑  Şeyx Məhəmməd Xiyabani. *"Həqiqət nur saçacaqdır"* məqaləsi, "Təcəddüd" qəzeti. 30.04.1917  (az.)
**Pir Yaqub xanəgahı** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Naxçıvan şəhərində Möminə xatın türbəsindən şimalda ziyarətgah.

Pir Yaqub xanəgahı uzun müddət tədqiqatçıların diqqətindən kənarda qalmışdır. Haqqında ilkin məlumatları XX yüzilliyin 30-cu illərində rus alimi K.N. Smirnov vermişdir. O, qeyd etmişdir ki, Möminə Xatun türbəsinin yaxınlığında Pir Yaqubun qəbri vardır. Sitayiş yeri olan bu unudulmuş qəbir hansı isə bir dərvişə məxsusdur. Orta əsrlər zamanı Naxçıvan şəhərində fəaliyyət göstərən xanəgahlardan biri də bu xanəgah olmuşdur. Bəktaşiyyə Sufi cəmiyyətinə mənsub olan və rəhbəri Pir Yaqubun adı ilə Pir Yaqub xanəgahı adlanan bu sufi məskəni Naxçıvanın ictimai-siyasi həyatında mühüm rol oynamışdır. Ancaq XIX yüzillikdən başlayaraq əksər sufi məskənləri kimi bu xanəgah da tənəzzül etmiş, zaman keçdikcə unudulmuşdur. Azərbaycan öz müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra xanəgah binası bərpa olunmuşdur.

Binanın içərisində iki qəbir vardır. Qəbirlər səliqəli şəkildə düzəldilsə də, üzərində epiqrafik sənəd-kitabə olmadığı üçün onların mənsubiyyətini aydınlaşdırmaq mümkün olmamışdır. Yerli əhalinin fikrincə bu qəbirlərdə dəfn olunanlar qardaş olmuşlar. Bina bərpa olunarkən onun üzərində Pir Əli və Mir Yaqub sözləri yazılmışdır. Görünür xanəgaha əvvəlcə "Pir" dərəcəsinə qədər yüksəlmiş Pir Əli rəhbərlik etmiş, o vəfat etdikdən sonra rəhbərlik qardaşı Pir Yaquba keçmişdir. Ehtimal ki, Pir Yaqubun döv ründə xanəgah daha da şöhrət qazanmış, bu səbəbdən də onun adı ilə adlanmışdır. Ancaq onun daşıdığı Pir titulu zaman keçdikcə təhrif olunaraq seyidlərə məxsus Mir titulu ilə əvəz olunmuşdur. Orta əsrlər zamanı xanəgah rəhbərləri olan şeyxlərin ailə üzvləri ilə birlikdə öz xanəgahlarında yaşaması və öldükdən sonra orada da dəfn olunması faktını əsas götürərək demək olar ki, binanın içərisindəki qəbirlərdə xanəgaha rəhbərlik etmiş Pir Əli və Pir Yaqub dəfn olunmuşlar. Sağlıqlarında qazandıqları hörmət və nüfuza görə bu sufi şeyxlərinin qəbri müridləri və yerli əhali tərəfindən ziyarətgaha çevrilmişdir. Sovet hakimiyyəti illərində, ateizm təbliğatının tüğyan etdiyi dövrlərdə ziyarətgahlara getmək yasaq olunsa da, xalq bu müqəddəs yeri unutmamış, gizli də olsa oranı ziyarət etmişlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan abidələri ensiklopediyası Arxivləşdirilib 2019-02-09 at the Wayback Machine. Naxçıvan: 2008, səh.398  (az.)
2. ↑  Naxçıvan abidələri ensiklopediyası Arxivləşdirilib 2019-02-09 at the Wayback Machine. Naxçıvan: 2008, səh.399  (az.)

Ədəbiyyat
---------

* Səfərli H.Y. Naxçıvanda sosial-siyasi və ideoloji mərkəzlər. Bakı: 2003.
**Dünyamalı Kərəm** (*azərb*. Dünyamalı Kərəm oğlu Əliyev‎; 1920, Qoçulu, Bolnisi bələdiyyəsi) — şair-jurnalist, Gürcüstan SSR-in Əməkdar jurnalisti (1979), Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü. Azərbaycanlı uzunömürlü.

Həyatı
------

Dünyamalı Kərəm 1920-ci ildə Gürcüstanın Borçalı mahalının Qoçulu kəndində anadan olub.

### Təhsili

İlk təhsilini doğma kəndində, orta təhsilini qonşu kəndin orta məktəbində alıb. 1937-1940-cı illərdə Tiflisdəki Pedaqoji Məktəbdə təhsil alıb və bu maarif ocağını bitirdikdən sonra təyinatla İmirhəsən və Qoçulu kənd orta məktəblərində direktor vəzifəsində çalışıb.

Dünyamalı Kərəm 1954-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib.

Yaradıcılığı
------------

Bir müddət "Kommunist" qəzetində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. Dünyamalı Kərəm "Sovet Gürcüstanı" qəzetində uzun müddət məsul katib işləyib.

1994-cü ildə onun "Borcalım mənim" adlı şeirlər kitabı nəşr olunub. Sonralar onun bir neçə şeirlər kitabı da işıq üzü görüb.

Mükafatları
-----------

Dünyamalı Kərəm 1979-cü ildə Gürcüstan SSR-nin "Əməkdar jurnalisti" fəxri adına görülüb. 2000-ci ildə Gürcüstanın "Şərəf" ordeninə layiq görülüb. İki dəfə Ali sovetin Fəxri Fərmanı ilə təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "100 yaşlı şair öz yubileyinə qatıldı" (Azərbaycan dili). modern.az. 27 yanvar 2020 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Dünyamalı Kərəmin öz ifasında şeirləri" (Azərbaycan dili). 1tv.ge. 1 may 2020 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Bolnisi rayonunun Qoçulu kəndində əməkdar jurnalist 100 yaşını qeyd edir" (Azərbaycan dili). 24news.ge. 1 may 2020 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* DÜNYAMALI KƏRƏM
* Dünyamalı Kərəm - 100
* 100 yaşlı şair öz yubileyinə qatıldı - "Bu yaşıma baxmayaraq idman edirəm"
**"Nəzmiyyeyi Təbriz"** — Cənubi Azərbaycanda Məşrutə dövründə nəşr olunmuş qəzetlərdən biri.

Tarixi
------

Məşrutə fərmanı verildikdən sonra Təbrizdə nəşr edilən qəzetlərdən biri olan "Nəzmiyyeyi Təbriz" şəhərin polis idarəsi tərəfindən təsis olunmuş və bu idarənin orqanı sayılırdı.

Bu nəşrin ən mühüm cəhəti onun xalqa məxsusluğu və xalqla daimi ünsiyyəti idi.

İngilis Edvard Braun "İran mətbuatı və ədəbiyyatı tarixi" kitabında bu qəzet haqqındakı təəssüratlarını belə bölüşür:

> 
> 
> *"Bu təsvirli qəzet həftəlik olaraq 1326 h.q. və ya 1908-1909 tarixində Mahmud İskəndaninin rəhbərliyi ilə Təbrizdə nəşr olunurdu. İlk nömrəsində polis rəisi İclal Əlmülkün şəkli var idi."*
> 
> 
>

İstinadlar
----------

1. 1 2  Pərvanə Məmmədli. Cənubi Azərbaycan mətbuatı tarixi. Arxivləşdirilib 2019-03-27 at the Wayback Machine Bakı: "Elm", 2009, səh. 49.  (az.)
2. 1 2 3  Pərvanə Məmmədli. Cənubi Azərbaycan mətbuatı tarixi. Arxivləşdirilib 2019-03-27 at the Wayback Machine Bakı: "Elm", 2009, səh. 51.  (az.)
**Plovtəpə yaşayış yeri** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonundakı Sabirkənddən 2 km şərqində, Gilan çayın sol sahilində son Tunc və ilk Dəmir dövrlərinə aid yaşayış yeri.

1975-1976-cı illərdə tədqiq edilmişdir. Sahəsi təqribən 5 ha.-dır.

Abidənin bəzi yerlərinin korlanıb dağılmasına baxmayaraq, tikinti qalıqları, daş yığıntıları aydın izlənilir. Daş və çiy kərpicdən tikinti məskənlərinin bünövrələri aşkar olunmuşdur. Yerüstü materiallar gil qab nümunələrindən, daş əmək alətlərindən və s.-dən, mədəni təbəqə kül qarışıq gil laylarından ibarətdir: keramika məmulatı, xırdabuynuzlu heyvan sümükləri, əmək alətləri, həmçinin çaxmaq daşı və obsidian (dəvəgözü) qırıntıları və s. aşkar olunmuşdur. Tapıntılara əsasən Plovtəpənin e.ə. II–I minilliklərə aid olması ehtimal edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan abidələri ensiklopediyası Arxivləşdirilib 2019-02-09 at the Wayback Machine. Naxçıvan: 2008, səh.408  (az.)
2. ↑  Naxçıvan abidələri ensiklopediyası Arxivləşdirilib 2019-02-09 at the Wayback Machine. Naxçıvan: 2008, səh.409  (az.)
**Seyidlər piri** və ya **Seyid Həsən piri** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunun Göynük kəndinin şimalında yerləşən ziyarətgah.

Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində yerli xarakter daşıyan ziyarətgahlardan biri də Göynük piridir. Bu pir Babək rayonunun Göynük kəndində( kənd Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 28 noyabr 2014-cü il tarixli qərarı ilə Culfa raqyonundan alınaraq inzibati cəhətdən babək rayonuna verilmişdir) yerləşir Xalq arasında **Seyid Həsən piri** adlanır. Aparılmış araşdırmalara əsasən Seyid Həsən pirininin yaranma tarixi XIV-XVIII əsrlərə aid etmək olar.

Pir dağın yamacında bir-birinin yaxınlığında yerləşən üç ayrı binadan ibarətdir. Binaların girişi cənub tərəfdəndir. Onların içərisində müsəlman adəti ilə düzəldilmiş qəbirlər vardır. Pirlərin divarları islam dininin müqəddəsləri, dini yazılar, müxtəlif süjetli rəsmlərlə bəzədil mişdir. Ətraf kəndlərin əhalisi pirə qurban deyir, niyyətlərinin qəbul olunması üçün pirləri ziyarət edir, niyyət edərək pirə müxtəlif rəngli parçalar, yaylıqlar bağlayırlar. Pir binalarından şimal-qərb tərəfdə qaya daşlarının üst-üstə yığılması ilə dördkünc formada düzəldilmiş ziyarətgah da vardır. Xalq arasında söyləndiyinə görə Seyid Həsən pirinin ilanı vardır. Əgər pirə natəmiz adam girmək istəsə ilan onun qarşısını kəsir. Araşdırmalar pirlərin müqəddəs şəxslərin qəbirləri üzərində tikilən binalardan ibarət olduğunu göstərir. Aparılmış tədqiqatlar pir binalarının dəfələrlə bərpa olunduğunu göstərir. Pirin yaxınlığındakı orta əsr qəbiristanlığının qalıqları indi də mövcuddur.

Seyidlər piri

İstinadlar
----------

1. ↑  Hacıfəxrəddin Səfərli. Naxçıvanın məscid və ziyarətgahları. Naxçıvan:"Əcəmi" Nəşriyyat Poliqrafiya Birliyi, 2018,216 səh
2. ↑  Naxçıvan abidələri ensiklopediyası Arxivləşdirilib 2019-02-09 at the Wayback Machine. Naxçıvan: 2008, səh.417  (az.)
**Xoşqədəm Hidayətqızı** (*Xoşqədəm Hidayət qızı Baxşəliyeva*; 13 yanvar 1974, Narınclar, Ağdərə rayonu, Azərbaycan SSR) — Azərbaycan jurnalisti, "Üç nöqtə" qəzetinin baş redaktoru, "ARB" telekanalında aparıcı.

Həyatı
------

Xoşqədəm Hidayət qızı Baxşəliyeva 1974-cü ildə Ağdərə rayonunun Narınclar (indi Kəlbəcər rayonuna daxildir) kəndində anadan olub. 1991-ci ildə Naxçıvan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinə daxil olub. 1993-cü ildən ailə vəziyyəti ilə əlaqədar olaraq təhsilini Bakı Dövlət Pedaqoji Universitetində davam etdirib və 1995-ci ildə ali təhsilini başa vurub. Sonradan Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsini bitirib. 1998-ci ildə "Üç nöqtə" qəzetini təsis edib və onun baş redaktoru kimi fəaliyyətə başlayıb. Bir ildən sonra qəzet "Yeni nəsil" Jurnalistlər Birliyi tərəfindən "İlin debütantı" mükafatına layiq görülüb. Bundan sonra qəzet və onun baş redaktoru onlarla mükafat alıb: "İlin jurnalisti", "Peşəkar jurnalist", "Vətənpərvər jurnalist", "Mübariz qəzetçi" və s. O, "Media-2005" seçki blokunun təşəbbüskarlarından biri olub. 2011-ci ildən televiziyada fəaliyyətə başlayıb. "Azad Azərbaycan" telekanalında "Dərdini mənə danış" verilişinin aparıcısı olub, 2012-ci ildən 2015-ci ilə qədər həmin telekanalda populyar ""Səni axtarıram" verilişinin aparıcısı olub. 2015–2016 illərdə ANS tv bağlanana qədər orada çalışıb. 2016-cı ildə XƏZƏR tv-ə gəlib və 2021-ci ilə qədər "Bizə danış" "Səni axtarıram" layihəsinin aparıcısıdır.

2021-cı ildən etibarən "ARB" TV-də yayımlanan "Səni axtarıram" verilişinin aparıcısıdır.

2004-cü ilin fevralında Dünya Azərbaycanlılarının Konqresinin Köln şəhərində keçirilinən yığıncağında qurumun fəxri üzvü seçilib. 2005-ci ildə isə Azərbaycan Prezidentinin sərəncamı ilə mətbuatın inkişafındakı xidmətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunub. 7 noyabr 2016-cı ildə Azərbaycan Prezidentinin sərəncamı ilə *Əməkdar Jurnalist* fəxri adına layiq görülüb.

"Səni axtarıram"
----------------

2021-cı ildən etibarən "ARB" TV-də yayımlanan "Səni axtarıram" verilişinin aparıcısıdır.

Tənqidi
-------

2020-ci il 44 günlük vətən müharibəsində vuruşan cənub zonasından olan azərbaycanlılara qarşı "hətta talışlar da vuruşublar" ifadəsini işlətməsi ictimai qınağa səbəb olmuşdur.

Ailəsi
------

1999-cu ildə Zaur adlı övladı dünyaya gəlib. 2014-cü ildə türk müğənnisi Doğuş ilə evlənmişdir. 6 may 2016-cı ildə onların əkiz övladları — oğlanları dünyaya gəlib. Əkizlərdən biri türk futbolçu Arda Turanın şərəfinə Arda adlandırılıb. Digərinin adı isə Arın-dır. Cütlüyün əkiz oğlanları "Şişli Kolan İnternational Hospital" xəstəxanasında dünyaya gəlib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Doğuş və Xoşqədəm əkizlərini göstərdi". 2017-01-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-22.





|  |  |
| --- | --- |
|  | *Jurnalist ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Çon Men Sok
**İsa Səhər Ulduzu** (kor. 기독교복음선교회) — Cənub-Şərqi Asiyada, xüsusilə də Koreyada qeyri-ənənəvi inanclardan, təhlükəli hesab edilən dini cərəyanlardan biri.

Kultun yaradıcısı Çon Men Sok İsanın xilaskarlıq missiyasını yerinə yetirə bilmədiyini, həqiqi xilaskarın özü olduğunu irəli sürərək 1970-ci ildə təmizlənmə rituallarına əsaslanan İsa Səhər Ulduzu kultunun əsasını qoymuşdur. Onunla intim əlaqə sayəsində bütün günahların silinəcəyini təbliğ edərək Çon yüzlərlə koreyalı qadınla münasibətdə oldu. Cazibədar qızları universitetlərdən seçərək sosial klublar, idman turnirləri və Bibliyanı öyrədən kurslar vasitəsilə aldadıb yığırdılar. 1999-cu ildə kütləvi informasiya vasitələrində zorlamalar haqqında ittihamlar dərc edilməyə başlayanda Çon Koreyadan qaçdı. O, növbəti 8 ili Yaponiyada, Honkonq və Tayvanda gizlənərək öz əməllərinə davam etdi. Lakin 2008-ci ildə Çində ələ keçirildi və Seulda 10 il azadlıqdan məhrumetmə cəzasına məhkum olundu.

Mənbə
-----

* **Gülnar Seyidli**. *Asiyada təhlükəli 10 dini cərəyan*. "Cəmiyyət və Din" qəzeti. Avqust 2015, № 08 (289). səh. 13.  (az.)