recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Qamov yarımadası** — Rusiya Federasiyasının Primorsk diyarı ərazisində yerləşən yarımada. Yarımada coğrafi baxımdan Primorsk diyarının cənub-qərb sahillərində yerləşir. Sahillərini Yapon dənizinin suları yuyur.

Qamov yarımadası Böyük Pyotr körfəzinin şərq sdahillərində qərarlaşır. Vityaz və Alekseevka buxtalarını Astafeva və Telyakovski buxtalarından ayırır. Yarımadanın şərq sahillərində Spaseniya buxtası yerləşir. Yarımadada Qamov burnu vardır ki, oda yarımadanın ən cənub nöqtəsini təşkil edir. Burunda mayak fəaliyyət göstərir. Yarımadada yerləşən digər burunlar:Babkin, Şuls (yarımadanın qərb nöqtəsi), Telyakovski, Astafev (yarımadanın ucqar qərb nöqtəsi). yarımadada çoxlu sayda elədə uzun olmayan axarlar vardır.

Yarımadanın relyefi əsasən dağlıqdır. Maksimal hündürlük 506 metrdir (Tumannaya dağı). Sahilləri sıldırımlı, qayalı və hündürdür. Yarımada sahillərinə yaxın ərazilərdə sualtı və üstü daşlar vardır.

Yarımada sahillərində dərinlik 60 metrə çatır. Cənub sahillərindən 500 metr aralıda Alekseev adası, 500 metr şərqə isə Astafev və Maksimov adaları yerləşir. Sahillərində yerləşən adalar: Vxodnıe adaları, Astafev adaları, Maksimov adaları, Tomyaşeqosya Serdçe adası, Alekseev adası, Arka qayası, Təhlükə Daşı, Klikov daşları, Taansev adası. Yarımada materikə Vityaz buxtasi ilə Astrafef buxtaları arasında yerləşən bərzəxlə birləşir. Qərbində Şuls Burnu yarımadası yerləşir.

Yarımadada Vityaz və Qamov mayakı adlı yaşayış məntəqələri fəaliyyət göstərir. 

Yarımadanın şərq akvatoriyası özündə Astafev, Spaseniya, Orlinnuy, Telyakovski buxtalarını özündə birləşdirir. 500 metrlik bufer sahil hissəsi isə Uzaq Şərq Dəniz Qoruğu ərazisinə daxildir.

Tarixi
------

Qamov burnu 1854-cü ildə «Pallada» freqatında iştirak etmiş ekspedisiyaçılar tərəfindən kəşf edilmişdir. Burun Dmitri İvanoviç QAmovun şərəfinə adlanmdırılmışdır. Ətraflı şəkildə 1962-ci ildə Vasili Matveyeviç Babkinin təşkil etdiyi ekspedisiya zamanı araşdırılır. 1897-ci ildə yarımada sahillərində «Vladimir» gəmisi batır. Onun qalıqlarını ancaq 1996-cı ildə aşkarlamq mümkün olur. 1982-ci ildə yarımada sahilləeində hərbi-araşdırmaçı gəmi olan «Kvars» batmışdır

Maraqlı fakt
------------

Qamov yarımadasında Dövlət rezidensiyasının inşası üçün Srednaya, Nerpiçya və Astafev buxtalrı ətrafında ərazinin ayrılması barədə akt qəbul edilir. Ancaq bu layihə icra olunmamış olaraq qalır. Rusiya Federasiyası Prezident işləri üzrə idarəsinin məlumatıına görə Dövlət Rezidesiyasi Boyarın buxtasında yerləşən Ruskiy adasına köçürülür. Burada Primorski diyarı qubernatorunun rezidendiyası yerləşirdi.

Mənbə
-----

* Видеоэкскурсия по маяку Гамова - Июнь 2011
* Край земли. Полуостров Гамова. Фоторепортаж

İstinadlar
----------

1. ↑  "Topoqrafik xəritə K-52-47 — 1 : 100 000". 2022-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-08.
2. ↑  "Бухты Приморья >> Полуостров Гамова". 2009-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-08.
3. ↑  "Qamov yarımadası". 2009-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-08.
4. ↑  Управделами президента решило не строить госрезиденцию в Приморье Arxivləşdirilib 2012-01-19 at the Wayback Machine // Газета. Ru
**Ciddu Krişnamurti** (*ing.* Jiddu Krishnamurti) — Hind əsilli filosof, yazıçı.

Həyatı
------

1895-ci il 12 may tarixində Hindistanın cənubunda Madras yaxınlığında Madanapalle şəhərində kasıb bir ailənin 8-ci uşağı kimi dünyaya göz açmışdır. 1904-cü ildə kiçik qardaşı ilə həyətdə oynayarkən "Theosophical Society"nin Hindistandakı liderlərindən birinin diqqətini çəkmişdir və fövqəladə xüsusiyyətə sahib olması, dünyagörüşü etibarı ilə yaşıdlarından fövqəladə səviyyədə seçilməsi onun ən nəhayət "Theosophical Society"nin baş lideri ilə tanış olmasına gətirib çıxardı. 15 yaşında olarkən Krişnamurti, artıq TS`nin yaratdığı "Şərq Ulduzu" təşkilatının lideri seçildi.

1919-cu ildə universitetə daxil olaraq fransız və sanskrit dillərində dərs almağa başladı. Getdikcə daha da özünü dərk edən Krishnamurti lideri olduğu təşkilatın əslində heçbir məna kəsb etmədiyini anladı, çünki hər hansısa bir təşkilat ya da bir dərnək insanı özünə çatdırmağı əngəlləyir. Buna görə 1929-cu ildə təşkilatı ləğv etdi.

Bundan sonra bütün dünyanı dolaşaraq insanlar ilə tanış olaraq onlarla münasibətdə olmağı qərara aldı. Hollandiya, Hindistan, Yeni Zelandiya, Cənubi Amerika, İngiltərə, Fransa, İsveçrənin müxtəlif kənd və ya bölgələrində olaraq minlərlə insanla söhbət etdi.
Keçirdiyi görüşlərdə, insanlarla arasında qurduğu bağlılıqlarda insanları hansısa bir dinə çəkməmişdir. Milliyyətçilik, dindarlıq hisslərindən qurtulmağa, yalnız insan olaraq qalmağa səsləyirdi insanları. ***Məsih*** adı verilsə də bunu heç bir zaman qəbul etməmişdir. Bütün dünyada geniş dinləyici kütləsinə sahib olmasına baxmayaraq ətrafındakı insanlar tərəfindən yaradılmış olan təşkilatı dağıtmışdır, çünki heç bir zaman kiminsə ağası olmaq istəməmiş, hər bir fərdin həqiqətə yalnız özünü dərk etmək ilə çatacağını və bu iş də heç bir kənar şəxsin müdaxiləsi olmaması lazım gəldiyini bildirmişdir.

Ömrünün sonuna kimi insanlar arasında olmuş, onlarla ünsiyyət qurmuşdur. Və ölümünə az qalmış bütün bu keçirdiyi görüşlərdəki fikirlərini kitab halına salmışdır. "Həqiqət keçilməz bir səddir", "Hərəniz bir cürə inanırsız, amma inancınız heç də həqiqəti göstərmir. Həqiqətsizsiz; etdiyiniz, düşündüyünüz, sizin olduğunuz şey həqiqətdir." kimi fikirlərini hər zaman söyləmişdir. 1986-cı il fevralın 17-də Kaliforniya ştatının Ojai şəhərində xərçəng xəstəliyindən dünyasını dəyişmişdir.
**Orphaned Land**  — İsrail Oriental metal qrupu. Musiqi tərzləri Avropa metal və Yaxın Şərq musiqisinin tərzində yazılır.

Haqqında və yaranışı
--------------------

1991-ci ildə yaradılan qrup, ilk olaraq **Resurrection** adında yaradılmışdır. Daha sonra 1992-ci ildə adını dəyişdirilərək  **Orphaned Land**  oldu.
Ad dəyişiliyindən sonra onlar yaxın şərq regionunun mədəniyyəti və müasir dünya mədəniyyətini cəmləşdirərək öz musiqi üslublarını yaratdılar. Onlar əsasən dostluq, qardaşlıq və birlik haqqında musiqilər yazmağa başladılar. 1993-cü ildə onlar ilk demo "The Beloved's Cry" adlı albomlarını nəşr etdilər. Bu demodan sonra onlar Fransa albom şirkəti olan "Holy Records" ilə birgə ilk debüt albomlarını 1994-cü ildə "Sahara" albomlarını nəşr etdilər. Daha sonra 1996-cı ildə "El Norra Alila" adlı ikinci albomlarını nəşr etdilər. Bu iki albomları çıxartdıqdan sonra onlar bir neçə albom şirkətlərindən təkliflər aldılar. 1997-ci ildə onlar "Century Media" albom şirkəti ilə birgə işləməyə başladılar və konsertlər də çıxış etdilər.

Uzun müddətdən sonra onlar 2004-cü ildə «Mabool» adlı üçüncü albomlarını nəşr etdilər. **Nuh Tufanından** bəhs edilən bu albom ilə onlar İsrailin ən məşhur metal musiqi qrupu oldular. Dünya turnelərə qatıldılar və Wacken Open Air, Summer Breeze, Sonisphere və ProgPower kimi festivallar da nümayiş etdilər.

2010-cu il yanvarın 25-də onlar dördüncü "The Neverending Way Of ORwarriOR" adlı albomlarını nəşr etdilər. Bu albomun prodüserliyini Steven Wilson (Porcupine Tree) etmişdir.

Qrup üzvləri
------------

İndiki
* Kobi Farhi – vokal (1991–ildən)
* Uri Zelcha – bas gitara (1991–ildən)
* Matan Shmuely – baraban, zərb alətləri (2007–ildən)
* Chen Balbus – gitara, piano, buzuki, Saz, ud, ksilofon, köməkçi vokal (2012–ildən)
* Idan Amsalem – gitara, bouzouki (2014–ildən)

Keçmiş
* Matti Svatitzki – gitara (1991–2012)
* Sami Bachar – baraban, zərb alətləri(1991–2000)
* Itzik Levy – sintezator, piano (1991–1996)
* Eran Asias – baraban, zərb alətləri (2000–2004)
* Eden Rabin – sintezator, köməkçi vokal (2001–2005)
* Avi Diamond – baraban, zərb alətləri (2004–2007)
* Yatziv Caspi – zərb alətləri (2004–2007)
* Yossi Sassi – gitara, ud, saz, buzuki, köməkçi vokal (1991-2014)

Diskoqrafiya
------------

Albomlar
* Sahara - (1994)
* El Norra Alila (1996)
* Mabool - The Story of the Three Sons of Seven (2004)
* The Never Ending Way of ORwarriOR (2010)
* All Is One (2013)

Ep-lər
* Ararat (2005)
* Sukkot in Berlin (2015)

Demo-lar
* The Beloved's Cry (1993)
**İqlulik adası** (*ing.* Igloolik, inuktitut ᐃᒡᓗᓕᒃ) — Kanadanın şimalındakı Nunavut ərazisinin Kikiktani bölgəsindəki Foxs körfəzi yerləşən kiçik bir ada. Kanada Arktik arxipelaqının bir hissəsidir. Melvill yarımadasının bilavasitə yaxınlığında yerləşdiyi üçün ada çox vaxt onun bir hissəsi hesab olunur.

Adada hazırda yalnız bir yaşayış məntəqəsi vardır — İqlulik Eskimo kəndi.

Tarix
-----

"İqlulik" (inuktik dilində: "indi burada ev yerləşir") sözü "iqloo" sözündəndir, inuktik dilindən tərcümədə "ev", "tikinti" qazıntısı deməkdir. İnuitlər və onların əcdadları eramızdan əvvəl 2000-ci illərdə adada məskunlaşmışlar. Eramızın 1000-ci illərinə aid olan doqquz iqlulik arxeoloji sahəsi 1978-ci ildə Kanadanın Milli Tarixi Abidəsi elan edilmişdir.

1800-cü illərin əvvəllərində ada Atlantik okeanından Sakit okeana Şimal-Qərb keçidini axtaran britaniyalı tədqiqatçı Uilyam Edvard Parrinin ekipajı üçün qışlama yeri kimi xidmət etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Igloolik at the Qikiqtani Inuit Association". 2010-07-06 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Igloolik Island Archaeological Sites National Historic Site of Canada". www.historicplaces.ca (ingilis). 2018-01-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-24.
**Məhəmmədhüseyn xan Şəkili** — Şirvanşahlar nəslindən olan Səfəvi sərkərdəsi.

Həyatı
------

Məhəmmədhüseyn xan Səfəvi dövlətində hərbi və mülki vəzifələrdə xidmət etmiş sərkərdə olmuşdur. O, Şirvan bəylərbəyiliyinin Şəki əyalətinin hakimi kimi çalışmışdır. Bu zaman Səfəvi hökmdarı I Şah Abbas (1587-1629) idi.

Məhəmmədhüseyn xan Şəki hakimi I Şah Abbasın Kartli və Katexiyaya yürüşləri zamanı təyin olunmuşdur. Ata tərəfdə Şirvanşahlar nəslindən gələn Məhəmmədhüseyn xan həmçinin türk tayfalarından olan Zülqədər elinin başçısı kimi də fəaliyyət göstərmişdir. İraqda və Azərbaycanda yaşayan bu tayfanın başçısı olmuş Məhəmmədhüseyn xan ana tərəfdən bu tayfaya mənsub idi.

Məhəmmədhüseyn xan Gürcüstanda 1615-ci ildə Səfəvilər əleyhinə başlamış üsyan nəticəsində öldürülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Floor, Herzig, 2012. səh. 478
2. ↑  Floor, Herzig, 2012. səh. 481

Mənbə
-----

* Floor, Willem; Herzig, Edmund, eds.Iran and the World in the Safavid Age. I.B.Tauris. 2012. ISBN 978-1850439301.
**Yaqubova İqlimə Xurşud qızı** — azərbaycanlı aktrisa.

Həyatı
------

İqlimə Yaqubova 31 may 1967-ci ildə Ermənistan rayonunda anadan olmuşdur. 1992-ci ildə İncəsənət Universitetinin "Musiqi teatr aktyorluq" fakültəsini bitirmişdir.

1 sentyabr 1992-ci il tarixindən Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya teatrında xor artisti vəzifəsində işləyir.

Səs tembri metso-soprano.

Teatrda işlədiyi müddət ərzində "O olmasın, bu olsun", "Hələlik", "Bankir adaxlı", "Səhnədə məhəbbət", "Məhəbbət oyunu", "Qırmızı papaq", "Şən dul qadın", "Əlin cibində olsun", "Məsmə xala dayımdır", "Maritsa", "Talelər qovuşanda", "Volqalı canan", "Silva", "Bəydullanın möhtəşəm toyu", "Çılğın Qasqoniyalı", "Bir günlük siğə", "Aldın payını, çağır dayını", "10 min dollarlıq keyf", "Nəğməli könül", "Dəli dünya", "Gülmək qadağandır", "Hərənin öz ulduzu", "Bir saat xəlifəlik", "Qadınsız yaşamaq olmaz", "Şeytanın yubileyi" kimi tamaşalarında iştirak etmişdir.

Xor artisti kimi öz üzərinə düşən vəzifəni layiqincə yerinə yetirmiş, işinə peşəkarlıqla yanaşmışdır.

İ.Yaqubova hal-hazırda Musiqili Komediya teatrında yaradıcılıq fəaliyyətini davam etdirir.

Filmoqrafiya
------------

1. Özgə vaxt (film, 1996)
**Hacı Məhəmmədhüseyn Hacı Məhəmmədhəsən oğlu Əminüzzərb** (1872, İsfahan) — İran tacirlər şurasının rəisi, "Maarif əncüməni"nin üzvü.

Həyətı
------

Iranda maarifin yayılması və yeni məktəblər açılmasının əsas vasitəsi olan "Maarif əncüməni" 1897-ci il noyabr ayında Mirzə Əli xan Əminüddövlənin yardımı və bir sıra tərəqqipərvər ziyalıların təşəbbüsü ilə Tehranda təşkil edildi. "Maarif əncüməni"nin birinci iclası 1898-ci il yanvar ayında Rüşdiyyə məktəbi binasında Cəfərqulu xan Nəyirülmülk, Mahmud xan Muftahülmülk, Mahmud xan Ehtişamüssəltənə, Əli xan Nazimülülum, Mеhdi xаn Mümtəhənüddövlə, Mirzə Abbas mühəndisbaşı, Mirzə Yəhyа Dövlətаbаdinin iştirakı ilə təşkil edildi. Bir həftədən sonra bu əncümənə "Iran", "Ittila" qəzetlərinin redaktoru Məhəmmədəli xan Mücirüddövlə, sonra Şeyx Mehdi Şəmsülüləma, Məhəmmədhüseyn xan Ədibüddövlə qəbul olundular. Əncümənin beşinci iclasında Məhəmmədbağır xan Etimadüssəltənə, altıncı iclasınla Hacı Məhəmmədhəsən Əminüzzərb və onun oğlu Məhəmmədhüseyn əncümən üzvlüyünə qəbul edildilər.

Əminüzzərb 1905-ci ildə Avropada olmuşdu.

23 noyabr 1906-cı ildə İran Milli bankının əsasnaməsinə görə bu şəxslər puldan istifadə edə bilərdilər: Əminüzzərb, Məhəmmədismayıl ağa Təbrizi, sərraf Hacı Bağır ağa Təbrizi, Ərbab Cəmşid və Tumanyants.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
**İqlim müalicəsi** və ya **klimatoterapiya** — müalicə və profilaktika məqsədi ilə iqlim amillərindən istifadə. Xarici iqlim şəraiti və yerli iqlimin xüsusiyyətləri tibbi klimatologiyada və patoloji fiziologiyada istifadə olunur. Klimatoterapiyada relyefin yeri, hündürlük, havanın temperaturu, atmosfer təzyiqi, küləyin gücü, küləyin istiqaməti, buludluluq, günəş radiasiyasının sıxlığı, landşaft xüsusiyyətləri mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Klimatoterapiya həm xəstə üçün adi iqlim şəraitində (ölkə kurortlarında, istirahət evlərində, yerli klinikalarda), həm də xüsusi iqlim klinikalarında həyata keçirilə bilər. Dağ iqlimi tənəffüs və damar sistemlərinə güclü təsir göstərir, maddələr mübadiləsini stimullaşdırır. Səhra iqlimi vərəm xəstəliyini müalicə etmək üçün istifadə edilə bilər, yarımsəhra iqlimi isə böyrək xəstəliklərinə faydalı təsir göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Аеротерапија // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 129.
2. ↑  "Klimatoterapiya". Gəlin sağlam olaq (5). 2008. 2021-11-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 noyabr 2021.
3. ↑  Կլիմայաբուժություն // Ermənistan Sovet Ensiklopediyası (erməni). 5. səh. 479. 2021-11-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-27.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 12068923r · GND: 4073515-1 · LCCN: sh85027049 · LNB: 000256861 · Microsoft: 2780954655 · NKC: ph440093 |

 |
"Taybey 101" (2005)
**Kütlə və enerjinin ekvivalentliyi** — cismin kütləsi ilə enerjisi arasındakı əlaqəni yaradır. Düsturu:

{\displaystyle \ E=mc^{2},}
Bu düstur hansı formada olursa olsun, enerji ilə kütlə arasında əlaqəni yaradır. Bu düsturda boşluqdakı (vakumlanmış mühit) işıq sürətinin kvadratı, kütlə vahidlərindən enerji vahidlərinə çevrilmə əmsalı üçün istifadə edilir. Düsturun geniş izahı ilk dəfə 1905-ci ildə Albert Eynşteyn tərəfindən açıqlanmışdır.
Formulun hərflərlə simvolizə olunan elementləri araşdırılırsa:

```
E- Cismin enerjisi (coule) m- Cisimin kütləsi (kiloqram) c2- İşıq sürətinin kvadratının ədədi dəyəri (kiloqramla vurulduqda, metr / saniyə dəyərindən istifadə olunmalıdır).
```

```
Oxu: Bir maddə 1 kqsa, enerjisi 89 875 517 873 681 764 C-dir.
```

```
Bərabərliklə bərabərliyin iki tərəfindəki vahidlər bir-birini təmin etməlidir.  c2 kütlənin sahib olduğu nüvə enerjisidir.  Beynəlxalq vahid sisteminə görə;  enerji vahidi coule (J), kütlə vahidi kiloqram (kq) və sürət vahidi saniyədə metrdir (ms 1).  Vahidlər tənlikdə yazılıbsa:
```

```
Coule = kiloqram [89 875 517 873 681 764 (metr saniyə - 1)]
```

Həmçinin bax
------------

* Elementar hissəcik

Xarici keçidlər
---------------

* The Equivalence of Mass and Energy – Entry in the Stanford Encyclopedia of Philosophy
* Living Reviews in Relativity Arxivləşdirilib 2016-12-27 at the Wayback Machine – An open access, peer-referred, solely online physics journal publishing invited reviews covering all areas of relativity research.
* A shortcut to *E*=*mc*2 – An easy to understand, high-school level derivation of the *E*=*mc*2 formula.
* Einstein on the Inertia of Energy
**Parıldaq arılar** *lat.* Chrysididae-Hazırda dünya faunasında 200-ə yaxın növü məlumdur (Tobias, 1978).

Biologiyası
-----------

Chrysidoidea fəsiləüstü İki fəsilədən ibarətdir: Cleptidae və Chrysididae. Birinci fəsilə Azərbaycanda qeydə alınmamışdır.Parıldaq arılar fəsiləsi – Chrysididae. Hazırda dünya faunasında 200-ə yaxın növü məlumdur (Tobias, 1978). Onlar başlıca olaraq isti ölkələrdə yayılmışdır. Dişilərin qarıncığı xaricdən görünən üç seqmentdən ibarətdir, qalan seqmentlər isə nazik hərəki boruya - yumurtaqoyana çevrilmişdir. Bədəni metal rənglərində – mavi, yaşıl, qırmızı, parlaqdır.
Parlaq arılar arıkimilərin sürfələrində parazitlik edir. Onların sahiblik dairəsi genişdir və bəzən bir növ hüdudlarında çox rəngarəngdir. Ancaq Cənubi Amerikada, Afrikanın cənubunda, Hind-Avstraliya sahəsində yayılmış 2 ibtidai yarımfəsilə Amiseginae və Loboscelidiinae çöpçülərdə Phasmatodea parazitlik edir.
Böyük Qafqazda və Zaqafqaziyada 100-ə yaxın növü vardır (Nikolskaya, Popov, 1958).
Azərbaycanın parlaq arıları zəif öyrənilsə də, respublika faunası üçün 60-dan artıq növ müəyyənləşdirilmişdir. Onlar əsas etibarilə Chrysis, Holopyga, Hedychrum, Hedychridium, Chrysidea, Stilbum, Spinola, Pseudochrysis, Parnopes Omalus cinslərinə aiddir (Boqaçov, 1951; Hüseynzadə, 1990).

Yayılması
---------

Ən çox növ (30) Kiçik Qafqazda yaşayır: Chrysis scutellaris calandra Sem. Ch. marginata mosc. Ch. taczanowskyi Rad. Ch. dichroa Dahlb. Holopyga punctatissima Dahlb. Chrysidea pumila Klug. Stibum cyanurum Forster, Pseudochrysis humboldti Dahlb. Hedychrum virens caucasicum Mosc. və b.
Böyük Qafqazdan 18 növ məlumdur: Chrysis sexdentata Chryst. Ch. uljanini Rad. Ch. distincta Mosc. Ch. gloriosa Dahlb, Ch. dichroa Dahlb. Spinola humboldti Dahlb. Omalus auratus virescens Mosc. və b.
Talışda 15 növ qeydə alınmışdır: Ch. uljanini Rad. Hedichrum virens caucasicum Mosc. Stilbum cyanurum Forster, Parnopes grandifer Pall. və b.
Kür-Araz ovalığında yaşayan 27 növdən Chrysis distincta Mosc. Ch. gloriosa Rad. Ch. taczanowskyi Rad. Hedychrum nobile Scop. H. virens caucasicum Mosc və b. göstərmək olar.
Bütün Azərbaycan ərazisi üçün Chrysis sexdentata Christ. Holopyga punctatissima Dahlb. qeyd etmək lazımdır. Əksər növlər aran və dağətəyi qurşaqlarda, yalnız bəziləri dağlarda yaşayır. 1700 m yüksəklikdə tapılmış Parnopes grandior Pall. Talışın Diabar çökəkliyində 1900 m-də tapılmış Hedychrum virens caucasicum Mosc. və Böyük Qafqazda İlisu k. ətrafında 2000 m-də tapılmış Chrysis sexdentata Christ. belə növlərdəndir.

Ədəbiyyat
---------

1. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Buğumayaqlılar II cild. Elm nəşriyyatı, 2004.səh 316-317.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Buğumayaqlılar II cild. Elm nəşriyyatı, 2004.səh 316-317.
**Aleksandr Viktoroviç Fok** (*rus.* Александр Викторович Фок; 25 avqust (6 sentyabr) 1843 – 2 dekabr 1926) – Rusiya İmperator Ordusunun general-leytenantı. Rus-yapon müharibəsində iştirak etmiş, Port-Arturun mühasirəsi zamanı quru müdafiə qüvvələrinin komandanı olmuşdur.

Həyatı və karyerası
-------------------

Aleksandr Fok 1843-cü ildə doğulmuşdur. Hərbi akademiyanı bitirdikdən sonra 1871–1876-cı illərdə jandarmalarda xidmət göstərmiş, 1877–1878-ci illərdə Rusiya-Osmanlı müharibəsində döyüşmüşdür. Sibirdə müxtəlif hərbi vəzifələri tutmuş, 1900-cü ildə 4-cü Şərqi Sibir piyada briqadasının komandanı olaraq Boksçular üsyanına göndərilmiş beynəlxalq briqadada iştirak etmişdir.

Fok 1904-cü ildə general-leytenant rütbəsinə yüksəlmiş və Rus-yapon müharibəsinin əvvəlində Port-Arturda 4-cü Şərqi Sibir Piyada Diviziyasının komandanı olmuşdur. O, Nanşan döyüşündə iştirak etmiş və rusların bu döyüşdəki məğlubiyyətinin ən böyük səbəbkarı hesab olunmuşdur. Ehtiyat qüvvələri Şərqi və Qərbi Panluna göndərmək barədə olan əmrə itaət etməkdən imtina etdiyi üçün 21 avqust 1904-cü ildə Konstantin Smirnov tərəfindən hərbi vəzifəsindən azad edilmişdir. General-leytenant Roman Kondratenkonun 1904-cü ilin dekabrındakı ölümündən sonra general-leytenant Anatoli Stessel tərəfindən Port-Arturun quru müdafiə qüvvələrinin komandanı təyin olunmuşdur. O, Port-Arturun təslimiyyətində iştirak etmiş və 1906-cı ilin qışında Sankt-Peterburqda hərbi məhkəməyə çıxarılmışdır.

Fok 1908-ci ildə həbsdən çıxdıqdan sonra hərbi karyerasına son qoymuşdur, lakin 1912-ci ildə Birinci Balkan müharibəsi başlayanda könüllü əsgər kimi Bolqarıstan ordusuna qatılmışdır. 1926-cı ildə naməlum səbəblərdən ölmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Kowner. səh. 121

Ədəbiyyat
---------

* *Kowner, Rotem.* Historical Dictionary of the Russo–Japanese War (ingiliscə). The Scarecrow Press. 2006. 121. ISBN 978-0-8108-4927-3. İstifadə tarixi: 15 may 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* Aleksandr Fokun şəkilləri

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| Normativ yoxlama | GND: 1069327360 · VIAF: 315119377 · WorldCat VIAF: 315119377 |
Bu torpaqlar - Şərqi Asiyanın subtropik hissəsində (Çin, Yaponiya) və ABŞ-nin cənub-şərqində (Florida və ətraf ştatlarda), Cənubi Qafqazda Gürcüstan respublikasının Qara dəniz sahillərində və Azərbaycan respublikasının Lənkəran vilayətində yayılmışdır. Torpaqlar böyük təsərrüfatı əhəmiyyətinə malikdirlər. Bunlarda rütubətli subtropik bitkilər (çay, sitrus) əkilir.

İqlimi
------

Rütubətli subtropik iqlim şəraiti çoxlu yağıntıları ilə xarakterizə olunur. Qışı yumşaq, mülayim, yayı isti olur. Orta illik temperatur +14 °C, orta yanvar temperaturu +7 °C yaxın, orta iyul temperaturu +22 °C-yə yaxındır.

Bitki örtüyü
------------

Bu torpaqlar üzərində palıd, vələs, fıstıq və şabalıd ağaclar yayılmışdır. Meşələrin biokütləsi 4000s\ha çoxdur. Meşə töküntüsü 210 s\ha yaxındır.

Torpaqəmələgətirən süxurlar
---------------------------

Püskürmə mənşəli dağ süxurlarının aşınma məhsullarıdır: andezit, bazalt, tuf, qumlu-çınqıllı şistlər, aşağı allüvial ərazilərdə allüvial və dellüvial-prolüvial gilli-qumlu və çınqıllı süxurlardır.

Yarımtipləri
------------

Qırmızı torpaqlar iki yarımtipə ayrılır:

1. tipik podzollaşmış
2. podzollaşmış

Xarici keçid
------------

* AZƏRBAYCAN TORPAQLARI

Həmçinin bax
------------

* Torpaq

İstinad
-------

1. ↑  Quliyev İ.Ə. Ümumi torpaqşünaslıq və torpaq coğrafiyası, Bakı 2014
**Qırmızı gəndəlaş** (*lat.* Sambucus racemosa) — bitkilər aləminin fırçaotuçiçəklilər dəstəsinin adoksakimilər fəsiləsinin gəndəlaş cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Yarpağı tökülən kol və ya kiçik ağacdır. Latınca növ epitetini (*lat.* Racemosa) "salxımvari", "budaqlı" (*lat.* Racemus — "üzüm salxımı") kimi tərcümə etmək olar. Ədəbiyyatda növün bir neçə: salxımvari gəndəlaş, qırmızı gəndəlaş, adi gəndəlaş adına rast gəlinir.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Hündürlüyü 1,5-3,5 m olan, düzgövdəli koldur. Cavan bitkilərin qabığı hamar, qocalarda soyulandır. Gövdələrin üzərində ağımtıl rəngli qabarcıqlar olur. Tumurcuqları iri, yumurtavaridir. Yarpaqları üzbəüz, lələkvari, uzunsov-lansetvari, xırda dişli olub, uzunluğu 5-10 sm-dir. Cavan yarpaqları bəzən tünd-qırmızı və ya bənövşəyi rəngli olur — bu çox miqdarda antosianın olması ilə əlaqədardır. Çiçəkləri xırda, ikicinsli, ikilidir, beşhissəli çiçəkyanlığı vardır. Çiçək tacı yaşılımtıl-sarı və ya sarımtıl-ağ, diametri 20 sm-dək olan möhkəm, uzunsov, yumurtavari və ya konusvari formalı, süpürgəvari çiçək qruplarına yığılmışdır. Erkəkcikləri 5-dir. Çiçəkləmə may-iyunda, meyvələri qırmızı rəngli çəyirdəkdir, iyul-avqustda yetişir. Çoxaldılma oduncaqlaşmış qələmlərlə aparılır.

Ekologiyası
-----------

Gilli torpaqlarda, rütubətli şam meşələrində rast gəlinir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda, dağətəyi zonalarda təbii şəraitdə yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Dekorativ məqsədlə bağ və parklarda becərilir. Çiçəklərindən və meyvələrindən soyuqdəymə xəstəliklərinin, bronxial astmanın, baş ağrısının və revmotizmin müalicəsində istifadə edilir. Balverən bitkidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 270.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q157276
* Wikispecies: Sambucus racemosa
* BioLib: 40477
* Calflora: 7321
* Ecocrop: 9531
* EoL: 488729
* EPPO: SAMRA
* EUNIS: 165364
* FEIS: samrac
* GBIF: 2888723
* GRIN: 33001
* iNaturalist: 57824
* IPNI: 30056767-2
* IRMNG: 10590072
* ITIS: 35326
* IUCN: 83773098
* MichiganFlora: 12
* MoBotPF: 278937
* NBN: NBNSYS0000004325
* NCBI: 4203
* NZOR: 10f1f2e8-2b5a-47a0-9af8-e2839318aad6
* Plant List: kew-2486552
* PLANTS: SARA2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:30056767-2
* Tropicos: 6000029
* VASCAN: 9880
* WisFlora: 4969
* WFO: wfo-0000439333

 |
"**Qırmızı yay**" (*ing.* Red Summer) — 1919-cu ilin yayında və payızın əvvəlində ABŞ-da baş vermiş talanlar. Amerikanın otuzdan çox şəhərində baş vermiş talanlarda əksər hallarda ağdərililər afroamerikalılara hücum etmişdir. Bəzi hallarda, qaradərililər özünümüdafiə və cavab xarakterli hücumlar həyata keçirmişdir. Xüsusən də Çikaqoda, Vaşinqtonda və Arkanzas ştatının Eleyn qəsəbəsində çoxlu ölüm halları qeydə alınmışdır.

Adlandırma
----------

"Qırmızı yay" termini ilk dəfə fəal və yazıçı Ceyms Veldon Conson tərəfindən istifadə edilmişdir. O, 1916-cı ildən Rəngli İnsanların İnkişafı üzrə Milli Assosiasiyanın katibi vəzifəsində çalışmış və birliyin bir çox yerli bölmələrinin təşkilində iştirak etmişdir. 1919-cu ilin yayında irqi zorakılığa qarşı dinc etiraz aksiyaları təşkil etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *New York Times*: "For Action on Race Riot Peril, "October 5, 1919 Arxivləşdirilib mart 3, 2016, at the Wayback Machine, accessed January 20, 2010. This newspaper article includes several paragraphs of editorial analysis followed by Dr. George E. Haynes' report, «summarized at several points.»
2. ↑  Alana J. Erickson, «Red Summer» in *Encyclopedia of African-American Culture and History* (NY: Macmillan, 1960), 2293-4
3. ↑  George P. Cunningham, "James Weldon Johnson, "in *Encyclopedia of African-American Culture and History* (NY: Macmillan, 1960), 1459-61
**Cənub dəlizoğalı**

Təbii yayılması
---------------

İlk dəfə Qafqazda təsvir edilmişdir; Krımda, Volqanın aşağı sahillərində təbii halda bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Boyu 4 metrə çatan, geniş çətirli, tutqun yaşıl rəngli koldur. Yarpaqlarının uzunluğu 9 sm-ə qədərdir, saplaqlı, dəyirmi və ya geniş pazvarıdır, damarları 4-5 cüt olmaqla aydın seçilir, üst tərəfdən parlaq-yaşıl, alt tərəfdən nisbətən solğun, tükcüklüdür. Çiçək qrupu 6 sm enində olub, qalxanvarı çətirdə yerləşir. Kasacığı qısa dişlidir, daxildən tükcüklüdür, ləçəkləri neştərvaridir. May-iyun aylarında çiçəkləyir, meyvəsi avqust-sentyabr aylarında yetişir. Meyvəsi kürəvarıdır, qaramtıl, çəyirdəklidir. Toxumunun 1000 ədədi 48-50 qramdır. Kök pöhrələri ilə yaxşı çoxalır.

Ekologiyası
-----------

Çay kənarlarında, qayalarda, rütubətli yerlərdə bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük və Kiçik Qafazda, Kür-Araz ovalığında, Cənub bölgəsinin meşələrində dəniz səviyyəsindən 1400 m yüksəkliklərə qədər olan sahələrdə, meşə və kolluqların tərkibində bitir.

İstifadəsi
----------

Qabığında çoxlu aşı maddəsi vardır. Dekorativ bitkidir, canlı çəpər salınmasında və dərə yarğanlarının bərkidilməsində, yaşıllaşdırmada istifadə olunu.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov (botanik), "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine
**Qırmızı teremdə yuxu** və ya **Daşın hekayəsi** (sadələşdirilmiş çincə: *红楼梦*, ənənəvi çincə: *紅樓夢*; pinyin: *Hóng Lóu Mèng*) Tsao Syuetsin tərəfindən yazılmlş, çincənin dörd böyük klassik romanlarından biri. 18-ci əsrin ortalarında, Tsin sülaləsi dövründə yazılmışdır. Çində xalq dilində yazılmış ən böyük əsərlərdən biri və çincə fantastika ədəbiyyatının şah əsəri qəbul edilir.  İlk 80 bölüm Tsao Syuetsin tərəfindən yazıldı. 1791-92-də birinci və ikinci nəşrləri hazırlayan Qao E, yoldaşı Çenq Ueiyuan ilə birlikdə romana 40 bölüm daha əlavə etdi.

*Qırmızı teremdə yuxu* yarı-avtobioqrafiya növündə yazılmış bir romandır. Tzao Syuetsinin öz ailəsinin və eyni zamanda Tzin sülaləsinin yüksəlişini və çöküşünü anladır. Yazıçının ilk bölümdə anlatdığına görə gəncliyində tanış olduğu qadınlara, qohumlara və xidmətçilərinə həsr edilmiş bir xatirədir. Kitap çox geniş qəhrəman heyəti və buna bağlı psixolojik ölçüsünün yanında 18-ci əsrin Çin atistokratiyasının sosial quruluşunun ətraflı bir analizi olması baxımından da vacibdir.

Adlandırma
----------

Qırmızı *(qızıl)* köşk ya da otaq anlayışının mənşəyi haqqında fərqli nəzəriyyələr vardır. Çində vacib ailələrin qızları başqa otaqlardan keçərək çatılan qorunaqlı özəl bölmələrdə qalırdılar. Həmçinin 5-ci bölümdə Baoyu qırmızı bir yerdə keçən bir yuxu görür. Əsərə adını verən qırmızı yer bu iki məkana verilən bir istinad ola bilər. Çincə "樓" sözü digər dillərə əsasən "otaq" və ya "köşk" olaraq tərcümə olunur. Bəzi mütəxəssislərə orijinal sözün "otaq"dan çox daha geniş bir mənası olduğunu, bu səbəblə otağın yanlış tərcümə olduğunu düşünürlər. Eyni zamanda bəzi digər mütəxəssislər də "köşk" sözünün, orijinal sözün ruhunu tam olaraq əks etdirmədiyini müdafiə edirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Jonathan Spence, The Search for Modern China (New York: Norton, 1990), sf. 106–110.
2. ↑  David Hawkes, "Giriş," The Story of the Stone Volume I (Penguin Books, 1973), sf. 15–19.
3. ↑  ""CliffsNotes, About the Novel: Introduction"". 2012-02-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-26.
**Aleksandr Qottlib Baumqarten** (17 iyul 1714[…], Berlin – 27 may 1762, Frankfurt-na-Oder) — alman filosofu, Leybnits və Volfun davamçısı, "estetika" termininin müəllifi.

Həyatı
------

Berlində Yakob və Rozina Baumqartenin ailəsində anadan olub. Atası ilahiyyatçı və pedaqoq Frankenin köməkçisi idi. Aleksandr Baumqarten ailənin beşinci övladı idi. Qardaşı Ziqmund Yakob tanınmış ilahiyyatçı və kilsə tarixçisi idi. Baumqarten Halledə H.Volfun rəhbərliyi altında fəlsəfə və teologiyanı öyrənmişdir. 1735-ci ildə magistr dərəcəsi aldıqdan sonra Hall Universitetinə müəllim təyin edildi və 1738-ci ildə professor oldu. 1740-cı ildən Frankfurt an der Oder Universitetində professor olub və ölümünə qədər burada çalışıb.

Təlimi
------

Baumqarten ontologiyanı "varlıqların ümumi predikatları haqqında elm" (lat. Scientia praedicatorum entis generaliorum) kimi təyin edir. O hesab edirdi ki, ontologiya kosmologiya, psixologiya və təbii teologiya ilə birlikdə metafizikanın tərkib hissəsidir:

Ontologiyaya, kosmologiyaya, psixologiyaya və təbii teologiyaya müraciət edən metafizika (Prolegomena Metaphysicorum, 2)

1735-ci ildə Baumqarten ilk dəfə "estetika" terminini (lat. Aesthetica; qədim yunan dilindən aisthetikos - hisslə qavranılan) təqdim etdi, onunla gözəlliyi dərk edən və yaradan və hissiyyatlı biliyin fəlsəfi elmini (lat. scientia cognitionis sensitivae) təyin etdi. "Həssaslıq" anlayışına Baumqarten təkcə hissləri deyil, həm də duyğuları, yaddaşı, intuisiyanı, ağıl, təxəyyülü də daxil etmişdir. O, kamilliyi və ya gözəlliyi üç əsas ünsürün uyğunluğunda görürdü: məzmun, nizam və ifadə. Buna görə, estetika Baumqarten tərəfindən üç hissəyə bölündü:

* Evristika - "şeylər və düşüncə obyektləri" doktrinası
* Metodologiya - bədii əsərin təşkili doktrinası
* Semiotika - estetik əlamətlərin öyrənilməsi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Alexander Gottlieb Baumgarten // Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (xorv.). 2009.
2. 1 2  *Brozović D. Ladan T.* Alexander Gottlieb Baumgarten // Hrvatska enciklopedija (xorv.). LZMK, 1999. 9272 s. ISBN 978-953-6036-31-8
3. 1 2 3 4  *Г-чъ А.* Баумгартенъ (rus.). // *Энциклопедический лексикон* СПб: 1836. Т. 5. С. 99–100.
1. Cənub qütbü  
2. Cənub maqnit qütbü (2007)  
3. Cənub geomaqnit sahəsi   
4. Cənub qütb əlçatmazlığı
**Cənub maqnit qütbü** — Maqnitin bir qurtaracağı şimala istiqamətlənir. Digər istiqaməti isə cənubadır. Maqnitlər bir birini itələmə xüsusiyətinə malikdirlər. Bu da o anlama gəlir ki, əslində şimal maqnit qütbü *Cənub* maqnit qütbüdür. Cənub maqnit qütbü isə *Şimal* maqnit qütbüdür.

Yerləşməsi
----------

Cənub maqnit qütbü heçdə Cənub Coğrafi qütbü ilə üst-üstə düşmür. Cənub maqnit qütbü Antarktidanın kənarında yerləşir. 
Cənub maqnit qütbünün əks tərəfində Kanadanın şimalında Şimal maqnit qütbü yerləşir. Maqnit qütbü xəyali olaraq xüsusiyyət daşıyır.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Şimal maqnit qütbü  | (2001) 81°18′ şm. e. 110°48′ q. u. | (2004) 82°18′ şm. e. 113°24′ q. u. | (2005) 82°42′ şm. e. 114°24′ q. u. | (2010) 85°00′00″ şm. e. 132°36′00″ q. u. | (2012) 85°54′00″ şm. e. 147°00′00″ q. u. |
| Cənub maqnit qütbü  | (1998) 64°36′ c. e. 138°30′ ş. u. | (2004) 63°30′ c. e. 138°00′ ş. u. | (2007) 64°29′49″ c. e. 137°41′02″ ş. u. | (2010) 64°24′00″ c. e. 137°18′00″ ş. u. | (2012) 64°24′00″ c. e. 137°06′00″ ş. u. |

Tarixi
------

1831-ci il ingilis qütb araşdırmaçısı Con Ross tərəfindən Kanada Arktik arxipelaqında Şimal maqnit qütbünü aşkarlayır. Belə ki, burada maqnit əqrəbi vertikal vəziyyət alaraq 90° həmdəvərində hərəkət edir. 1841-ci ildə Ceyms Ross (Con Rossun əmisi oğlu) Antarktida ərazisində Yerin cənub maqnit qütbünün yerini aşkarlayır.

Cənub geomaqnit sahəsi
----------------------

Yerin maqnit sahələri
2005-ci ildə o 79°44′ c. e. 108°13′ ş. u. kordinatlarında, Bodtok stansiyası yaxınlığında yerləşirdi.

Həmçinin bax
------------

* Şimal maqnit qütbü
* Cənub qütbü

İstinadlar
----------

1. ↑  Geomagnetism — North Magnetic Pole, Canada Natural Resources website, retrieved May 2007
2. 1 2 3 4  "Data Analysis Center for Geomagnetism and Space Magnetism Graduate School of Science, Kyoto University". 2019-02-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-07.
3. ↑  South Magnetic Pole Arxivləşdirilib 2004-09-05 at the Wayback Machine. Commonwealth of Australia, Australian Antarctic Division, 2002.

Mənbə
-----

* Maqnit qütbünün hərəkət istiqaməti (animasiya), 2010 il
**Qırmızı meşə** (*ukr.* Рудий ліс, Rudyi lis, hərfi tərcümədə "zəncəfil rəngli meşə") – Poleziyada yerləşən İstisna Zonası daxilində Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasını əhatə edən on kvadrat kilometrlik (4 kv mi) ərazi. "Qırmızı meşə" adı 26 aprel 1986-cı ildə Çernobıl qəzası nəticəsində yüksək səviyyəli radiasiyanın udulmasından sonra ölən şam ağaclarının zəncəfil-qəhvəyi rəngindən yaranmışdır. Fəlakətdən sonrakı təmizləmə əməliyyatlarında Qırmızı meşə buldozerlə məhv edilmişdir və "tullantı məzarlıqlarında" dəfn edilmişdir. Qırmızı meşə sahəsi bu gün dünyanın ən çirklənmiş ərazilərindən biri olaraq qalır.

Fəlakət və təmizlik
-------------------

Qırmızı meşə yadlaşma zonasında yerləşir; bu ərazi Çernobıl qəzasından ən yüksək radiasiya dozasını və nəticədə radioaktiv çirklənmə ilə çox çirklənmiş tüstü və toz buludlarını aldı. Ağaclar bu radiasiyadan ölüb. Çernobıl № 4 reaktorunda baş verən partlayış və yanğın nəticəsində torpağı, suyu və atmosferi Hiroşima və Naqasakiyə atılan atom bombalarının 20 qatına bərabər radioaktiv maddə ilə çirkləndirdi.

Fəlakətdən sonra aparılan təmizləmə əməliyyatlarında şam ağaclarının əksəriyyəti "təmizləyicilər" tərəfindən buldozerlərlə sökülərək xəndəklərə basdırılıb. Sonra xəndəklər qalın qum xalçası ilə örtülmüş və şam fidanları əkilmişdir. Çoxları ağaclar çürüdükcə radioaktiv çirkləndiricilərin yeraltı sulara qarışacağından qorxur. İnsanlar Qırmızı meşə ətrafındakı çirklənmiş zonanı təxliyə ediblər.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Mulvey, Stephen.* "Wildlife defies Chernobyl radiation". BBC News. 20 April 2006. 26 December 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 April 2016.

Xarici keçidlər
---------------

* Zona qoruq kimi
**İlqar Bağırov** və ya **Balu** (tam adı: *İlqar Saleh oğlu Bağırov*; d. 12 may 1970, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ — ö. 30 sentyabr 2014, Luqansk, Ukrayna) — Donbass müharibəsi şəhidi.

Həyatı
------

### Erkən illəri

İlqar Bağırov 1970-ci il mayın 12-də Bakıda anadan olmuşdur. O, 1987-ci ildə Xarkov Ali Hərbi Aviasiya məktəbinə daxil olub, 1992-ci ildə bu müəssəni bitirmişdir.

### Donbass müharibəsi və döyüşlərdə iştirakı

Ukrayna Silahlı Qüvvələrində hərbi xidmət keçən İlqar Bağırov, Donbassda döyüşlər başlayan gündən Müdafiə Nazirliyinin nəzdində yaradılan 11-ci "Kiyevskaya Rus" batalyonunda kəşfiyyat qrupunun rəhbəri idi.

### Ölümü

İlqar Bağırovun İrpendə məzarı
2014-cü il sentyabr ayının 30-da Luqansk vilayətinin Debaltsev şəhərində gedən qızğın döyüşlər zamanı onun rəhbərlik etdiyi kəşfiyyat qrupu mühasirəyə düşüb. Qarşı tərəfi xeyli itkiyə uğratdıqdan sonra İlqar Bağırov mühasirədən çıxmayacağını görüb, əl qumabarası ilə özünü partladıb. Onun meyiti naməlum şəxslər tərəfindən tapılaraq elə həmin yerdə dəfn olunub. Bir müddət əvvəl meyitin qalıqları Ukrayna əsgərləri tərəfindən həmin ərazidən çıxarılaraq Kiyevin İrpen bölgəsində aparılıb və orada dəfn olunub.

### Şəxsi həyatı

Ailəli idi, bir qızı yadigar qalıb.

#### Ləqəbi

Ukrayna xalqı arasında "Balu" kimi tanınırdı.

İrsi
----

2015-ci il dekabrın 23-də İrpin İqtisadi Kollecində onun adına şərəf lövhəsi vurulmuşdur.

Təltif və mükafatları
---------------------

İlqar Bağırova ölümündən sonra Ukrayna "İgidliyə görə" ordeni ilə təltif edilib.

* 2015 — Ukrayna "İgidliyə görə" ordeni (III dərəcəli)

Həmçinin bax
------------

* Vladimir Məmmədəliyev
* Yolçu Əliyev

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  "Ukraynada həlak olan azərbaycanlı zabitə Milli Qəhrəman adı verilə bilər". oxu.az. oxu.az. Archived from the original on 2014-12-13. İstifadə tarixi: 30 iyun 2016.
2. ↑  "В ИРПЕНСКОМ ЭКОНОМИЧЕСКОМ КОЛЛЕДЖЕ ОТКРЫЛИ МЕМОРИАЛЬНУЮ ДОСКУ ИЛЬГАРУ БАГИРОВУ Більше читайте тут: http://ru.tsn.ua/video/video-novini/v-irpenskom-ekonomicheskom-kolledzhe-otkryli-memorialnuyu-dosku-ilgaru-bagirovu.html". ru.tsn.ua. ru.tsn.ua. Archived from the original on 2015-12-28. İstifadə tarixi: 30 iyun 2016.
3. ↑  "Azərbaycanlını Ukraynada ruslar öldürdü". news.atv.az. news.atv.az. İstifadə tarixi: 30 iyun 2016.[*ölü keçid*]
4. ↑  "Алієв Йолчу (Руслан) Афі Огли ("Аварець")". memorybook.org.ua. memorybook.org.ua. Archived from the original on 2022-07-24. İstifadə tarixi: 11 fevral 2017.

Xarici keçidlər
---------------

* У Ірпені відбулося прощання з Героєм Arxivləşdirilib 2017-03-01 at the Wayback Machine
**Cənub adası** (*ing.* South Island, mao. Te Wai-pounamu — **Te-Vai-Pounamu**,1840-cı illərdə həmcinin **Yeni Manster**) — Yeni Zelandiyanın sahəsinə görə birinci adasıdır.

Coğrafiyası
-----------

Adanın sahəsi — 150 437 km² təşkil edir, bu isə Adaların dünyada sahəsinə görə sıralamasında 12-ci yerdə gedir.
Kuk boğazı Şimaladadı ilə Cənub adasını bir-birindən ayırır. —

Adanın qərb sahillərinə yaxın Cənubi Alp dağları uzanır. Burada Yeni Zelandiyanın ən hündür zirvəsi olan Kuk dağı (3754 m) yerləşir. Cəbubi Alp dağlarında olan 18 zirənin hündürlüyü 3000 metri keçir. Dağlarda 360 buzlaq vardır. Onlardan ən böyükləri: Tasman buzlağı, Frans-İosif buzlağı və Foks buzlağı. Dağlar arası düzənliklər geniş yayılmışdır. Burada Te-Anau, Manapouri, Uakatipu və Havea kimi gölləri vardır. Ən böyük şəlaləsi Saterlend şəlaləsidir və hündürlüyü 580 m çatır.

Burada bir sıra emdemik canlı növlərinə rast gəlmək olar.

Əhalisi
-------

2010-cu il siyahıya almasına əsasən adada 1 038 600 insan yaşayır, bu isə Yeni Zelandiya əhalisinin 24 % təşkil edir. Ən iri şəhərləri: — Kraystçerç, Danidin.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Quick Facts - Land and Environment : Geography - Physical Features". Statistics New Zealand. 2000. 2012-10-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 August 2012.

Mənbə
-----

* Yeni Zelandiya atlası (ing.)
**Sinif 83 filmi** (*ing.* Class of 83) — Rejissor Atul Sabarval tərəfindən ekranlaşdırılacaq 2020 Netflix internet serialıdır. Serial Unudulmuş ordu serialından sonra Xanın istehsal etdiyi ikinci filmdir.Serial şərəflə və əxlaqla yaşamağa mane olanlarla mübarizə aparan Polis Akademiyası müəllimi Bobbi haqqında danışır. Sinif 83 filmi Qan serialından sonra Şahrux və Qauri Xanın yaratdığı Red Chillies Entertainment ilə Netflix arasında olan ikinci əməkdaşlıq bəhrəsidir. Serialın çəkilişləri 2019-cu ilin mayında başlayıb.

Film heyəti və əlavə məlumatlar
-------------------------------

Ssenari müəllifi:Racat Arora

İstehsalçı:Şahrux Xan,Qauri Xan,Qaurav Verma

Rejissor:Atul Sabarval

Bəstəkar:Roçak Kohli,Amartya Bobo Rahut,Vipin Mişra, V.Anand

Kinematoqrafiya:Mario Polyaçiç

Redaktor:Nirac Voraliya

Şirkət:Red Chillies Entertainment, Netflix

Ölkə:Hindistan

Dil:Hind

#### Rollarda:

Bobbi Deol
Bobbi Deol

Şriya Şaran

Priyanşu Çaterci

Amrita Puri

Pulkit Samrat

Anup Soni

Zakir Hüseyn

Praşant Kumar

Satyadev Kançarana

Harş Çhaya

Pritvik Pratap

Ravi Sinqx

Bupendra Cdavat
Sinklənmiş səth
**Qalvaniz** və ya **Sinklənmə** — 450-455 dərəcədə ərimiş sinkə batırılmış poladın örtülməsi prosesinə verilən addır. Sink dəmirlə güclü bağlar yaradaraq üç fazalı təbəqə əmələ gətirir.

Xüsusilə korroziyaya qarşı həyata keçirilən bu proses hər cür hava şəraitində açıq havada işləyəcək metalların ömrünü uzatmaq üçün istifadə olunur. Sinklənmiş metalın səthi xromla örtülərsə, onun ömrü artacaqdır. Sinklənmə prosesindən sonra sinklənmənin mikron dəyərinə, materiala yapışması müvafiqliyinə, deşiklərdəki buruqlara, yaxud çapıqlara, uclardakı sinklənmiş çöküntülərə, bir-birinə yapışmış materiallara, çöküntü yapışmasına, örtülməmiş yerlərə və kül yapışmasına, həmçinin də ağ paslara diqqət yetirilməlidir. Dəmir materialı istehsal mərhələsində sinklənməyə müvafiq dizayn edilməlidir. İçi boş materiallarda sink giriş dəlikləri və təzyiqli çıxış delikləri xüsusilə vacibdir. Sinklənmə prosesi aşağıdakı kimidir. O, yağdan təmizləmə, durulama, aşındırma, yaxalama, flukslama, qurutma və örtülmə mərhələlərindən ibarətdir. Sinklənə bilən bəzi kiçik hissələr də mövcuddur. Zəncir sinklənməsi, anker sinklənməsi, profil sinklənməsi, təbəqə sinklənməsi, şpil sinklənməsi kimi bir çox material sinklənə bilər. Sinklənmiş torpaqlama dirəklərindən və sinklənmiş torpaqlama zolaqlarından torpaqlama xətlərində istifadə olunur. Ümumiyyətlə, sinklənmiş materialların kimyəvi tərkibi aşağıdakılardır;

* 0,25%-dən az Karbon
* 0,05%-dən az fosfor
* 1,35%-dən az manqan
* 0,05%-dən az silisium

Yüksək silisium və fosfor dəyərləri tez-tez sandelin adlanan tutqun və qalın bir örtüyə səbəb ola bilər.
**Lovis Tovi Yeqoroviç** (d. 25 aprel 1757 - ö. 7 dekabr 1804) — görkəmli rus kimyaçısı, Peterburq Elmlər Akademiyasının akademiki.

Həyatı
------

Göttingendə anadan omuşdur. 1768-ci ildə atası, astronom Q.M.Lovislə Rusiyaya köçmüşdür. Puqaçov üsyanı zamanı atasının faciəli ölümündən sonra riyaziyyatçı Leonard Eylerin himayəsində tərbiyə amışdır. Peterburqda Baş əczaxanada köməkçi olmuşdur. Höttingen universitetində təhsil almışdır (1780-1797-ci illər). 1784-1797ci illərdə yenidən Peterburqda Baş əczaxanada işləmiş vəğz tədqiqatlarının böyük bir hissəsini burda yerinə yetirmişdir. 1797-ci ildən başlayaraq rəsmən Peterburq Elmər Akademiyasının professoru olsa da, özünün ev laboratoriyasında fəaliyyət göstərmişdir.

Elmi işləri
-----------

Tədqiqatları kimyanın müxtəlif problemlərinə həsr edilmişdir. 1784-cü ildə məhlulların ifrat doyması və soyuması hallarını aşkar etmiş, kristalların yetişmə şəraitini müəyyən etmişdir. 1785-ci ildə məhlullarda kömürlə adsorbsiya hadisəsini kəşf edərək, onu ətraflı tədqiq etmişdir. Su, spirt və arağın, əczaçılıq preparatlarının və üzvi birləşmələrin təmizlənməsi üçün ağac kömüründən istifadə edilməsini təklif etmişdir. Duzun məhlullarda kristallaşmasını tədqiq etmişdir. Duzların analiz zamanı individual kristal modifikasiyalarını istifadə etmək məqsədi ilə müxtəlif maddələrin 288 modelini hazırlamış və onları kimyəvi əlamətlərinə görə təsnifatlandırmışdır. Bir neçə soyuducu qarışıq işləyib, hazırlamışdır.

Buzlu sirkə turşusunun alınma üsulunu kəşf etmişdir (1789). İlk dəfə kristal qlükoza (1792), xörək duzu dihidratı (1795) və kristal aşındırıcı qələviləri (1795) almışdır. Susuz (mütləq) dietil efiri və etil spirti haırlamışdır; sonuncunu barium, stronsium və kalsium duzlarını parçalamaq üçün istifadə etmişdir. O, ilk dəfə onun adı ilə Lovis vətəri adlanan, bəzən halonu müşayiət edən optik hadisəni aşkar və təsvir etmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

* *D.N. Trifonov* Lovis Tovi Yeqoroviç

The 1790 St Petersburg Display

İstinadlar
----------

1. ↑  Ловиц Товий Егорович // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
**Əli Əbdikərim oğlu Bektayev** (*qaz.* Әли Әбдікәрімұлы Бектаев; 20 aprel 1962, Kazığurt rayonu, Cənubi Qazaxıstan vilayəti) — Qazaxıstan siyasətçisi. "Auıl" Xalqların Demokratik Vətənpərvərlər Partiyasının sədri (2015-ci ildən). Türküstan Bələdiyyə Başçısı (2006–2008). Türküstan vilayətindən Qazaxıstan Parlamenti Senatının üzvü (2014-cü ildən).

Bioqrafiyası
------------

1984-cü ildə Qazaxıstan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun Kənd Təsərrüfatının Mexanikləşdirmə Fakültəsini "Mühəndis" ixtisası ilə, 1992-ci ildə Qazaxıstan İdarəetmə, İqtisadiyyat və Proqnozlaşdırma İnstitutunun Siyasi Elmlər Fakültəsini Sosial və Siyasi Münasibətlər Nəzəriyyəsi dərəcəsi ilə bitirmişdir. 2000-ci ildə İqtisad elmləri namizədi elmi adını almış, "Bölgələrdə qida bazarının seqmentlərinin formalaşması və işlənməsi (Cənubi Qazaxıstan vilayətinin timsalında)" mövzusunda dissertasiya müdafiə etmişdir.

1984–1985 — sovxozun baş mühəndisi.

1987–1989 — Sairam Rayon Partiya Komitəsinin müdir müavini.

1987–1989 — Sairam Rayon Partiya Komitəsinin təlimatçısı.

1989–1990 — sovxoz partiya komitəsinin katibi.

1990–1991 — Daşkənd Ali Rəssamlıq Məktəbinin tələbəsi.

1991 — Şımkent Regional Partiya Komitəsinin məsləhətçisi.

1991–1992 — PKF "Kazıgurt Ltd." baş direktorunun müavini.

1992–1994 — Kazığurt Rayon İdarəsi Başçısının müavini.

1994–1999 — Cənubi Qazaxıstan vilayətinin gənclər, turizm və idman şöbəsinin müdiri, turizm və idman şöbəsinin müdiri, idman və bədən tərbiyəsi şöbəsinin müdiri.

1999 — Cənubi Qazaxıstan vilayətinin Dövlət Xidməti İdarəsinin rəisi.

1999–2000 — Cənubi Qazaxıstan vilayətinin külək stansiyaları və investisiyalar şöbəsinin müdiri.

iyul 2000 — sentyabr 2002 — Kazığurt rayonunun bələdiyyə başçısı.

sentyabr 2002 — fevral 2006 — Cənubi Qazaxıstan vilayətinin bələdiyyə sədrinin müavini.

fevral 2006 — may 2008 — Türküstan bələdiyyə başçısı.

may 2008 — oktyabr 2014 — Cənubi Qazaxıstan vilayətinin müavinin .

2014-cü ilin noyabrında Cənubi Qazaxıstan vilayətindən (2018-ci ildə Türküstan adlandı) Qazaxıstan Respublikası Parlamenti Senatının millət vəkili seçildi. 2014–2017-ci illərdə — Sosial və Mədəni İnkişaf və Elm Komitəsinin üzvü, 2017–2019-cu illərdə — Maliyyə və Büdcə Komitəsinin üzvü, 2019-cu ilin sentyabrından — Aqrar Məsələlər, Ətraf Mühitin İdarəedilməsi və Kənd İnkişafı Komitəsinin sədri. 2020-ci ildə yenidən seçildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "«Шымкентский снайпер журналистер» неге қисық атады? | Серке - «Еларна» – ең ірі қазақ тілді әмбебап ақпарат арнасы | elarna.net | Еларна дүниедегі ең үлкен қазақ тілді әмбебәб информатся арнасы". 46.165.252.224. İstifadə tarixi: 2021-05-17.[*ölü keçid*]
2. ↑  "Бектаев Али Абдикаримович (персональная справка)". 2020-12-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-10.
3. ↑  "В ЦИКе подвели итоги выборов депутатов сената". Радио Азаттык. 2014-10-02. 2019-07-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-02.
4. ↑  "Кто стал сенатором? Предварительные итоги выборов подвели в ЦИК". Tengri News. 2020-08-12. 2020-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-12.
**Sinmido adası** (Hanqıl: 신미도; hança: 身彌島; YR: *Sinmido*; MR: *Sinmido*) — Sarı dənizdə, Koreya yarımadasının şimal-qərbində, Nampxo, Pxenyan, Xıyçxon şəhərləri yaxınlığında yerləşən ada. İnzibati cəhətdən KXDR ərazisinə daxildir.

Təsviri
-------

Sinmido adası Şimali Koreyanın və yarımadanın şimal hissəsinin ən iri adasıdır. Pansonq arxipelaqına daxil olan və Qərbi Koreya körfəzində yerləşən adadır. Adanın sahəsi km² təşkil edir.

Tarixi
------

7 iyun 2007-ci ildə Sinmido adasında böyük fəlakət baş vermişdir. Belə ki, Pxyonan-Pukto regionuna böyük qabarma dalğası zərbə ilə çırpılmışdır. Nəticədə 2000 nəfər zərər görmüş 100 nəfər isə həlak olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Остров Синмидо - Wikimapia". wikimapia.org. 2015-10-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-05.
2. ↑  "Nəhəng qabarma dalğası Pxyonan-Pukto sahillərinə çırpılmışdır". www.dprk.ru. 2015-10-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-06.