recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kazım İnanc** (*türk.* Kâzım İnanç; 1880, Diyarbəkir – 21 sentyabr 1938, Ankara) — Türkiyə əsgəri və siyasətçisi.

Həyatı
------

Hakkı bəyin oğlu idi. 17 yanvar 1900-cu ildə Hərbi Məktəbi bitirdi. 6 dekabr 1902-ci ildə Hərbi Akademiyadan məzun oldu. Kürdəsillidir.

Hərbi fəaliyyəti
----------------

20 mart 1911-ci ildə hərbi təlim keçmək üçün Almaniyaya göndərildi. İtaliya-Osmanlı müharibəsində, Balkan müharibələrində və Birinci Dünya müharibəsində iştirak etdi.

27 iyun 1920-ci ildə Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsində iştirak etmək üçün Ankaraya gəldi. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin nəznində Qərb Cəbhəsi Komandirliyində təhlükəsizlik, ictimai asayiş və işə götürmə fəaliyyətlərini həyata keçirmək üçün təyin edildi. Müharibədən sonra "İstiqlaliyyət medalı" ilə təltif edildi.

4 oktyabr 1924-cü ildə general-leytenant rütbəsinə yüksəldi. 7 oktyabr 1924-cü ildə 9-cu korpusun komandiri təyin edildi. 31 oktyabr 1924-cü ildə 3-cü Ordu komandiri vəzifəsinə təyin edildi. 20 iyun 1925-ci ildə vəzifəsindən istefa etdi. 22 Avqust 1926-cı ildə Samsun qubernatoru təyin edildi. 21 oktyabr 1928-ci ildə təqaüdə çıxdı.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin IV və V dövrlərində İzmirin millət vəkili oldu. 21 sentyabr 1938-ci ildə Ankarada vəfat etdi.

Mükafatları
-----------

İştirak etdiyi döyüşlərdə Osmanlı, Almaniya, Rumıniya və Avstriya-Macarıstanın bir sıra mükafatları ilə təltif edilmişdi.

* "Osmaniyyə ordeni"
* Məcidiyyə ordeni
* "Müharibə" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "Ləyaqət" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "İmtiyaz" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)

Mənbə
-----

* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 111.

İstinadlar
----------

1. ↑  Çanakkale cephesinde Kazım İnanç (in Turkish)
**Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Humanitar Məsələlərin Əlaqələndirilməsi Ofisi** (HMƏO; *ing.* United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs, OCHA) — Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) mürəkkəb fövqəladə hallara və təbii fəlakətlərə beynəlxalq reaksiyanı gücləndirmək məqsədilə 1991-ci ilin dekabrında Baş Assambleya tərəfindən yaradılmış orqanı.

**Humanitar Məsələlər Departamenti** (HMD) qısa müddət sonra Baş katib tərəfindən yaradılmışdır, lakin 1998-ci ildə BMT-nin böyük fəlakətlər üzrə əsas mərkəzinə çevrilən HMƏO-ya birləşdirilmişdir. HMƏO-nın mandatı daha sonra humanitar cavab tədbirlərinin əlaqələndirilməsi, siyasətin işlənib hazırlanması və humanitar vəkilliyi əhatə edəcək şəkildə genişləndirilmişdir. Onun fəaliyyətlərinə fövqəladə yardım üçün sürətli cavab verən qrupları asanlaşdırmaq üçün humanitar maliyyələşdirmənin təşkili və monitorinqi, təbliğat, siyasətin hazırlanması və məlumat mübadiləsi daxildir.

HMƏO 2016-cı ildə Türkiyənin İstanbul şəhərində Dünya Humanitar Sammitini təşkil etmişdir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnkişaf Qrupunda daimi müşahidəçidir.

Həmçinin bax
------------

* Mülki müdafiə
* Humanitar yardım

İstinadlar
----------

1. ↑  "BMT Humanitar Məsələlərin Əlaqələndirilməsi Ofisi və Azərbaycan Fövqəladə Hallar Nazirliyinin təşkil etdiyi simulyasiya təlimi başa çatıb | BMT Azərbaycanda". azerbaijan.un.org.
2. ↑  Şablon:UN document
3. ↑  "Who We Are". OCHA (ingilis). 2016-09-27. 2018-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-17.
4. ↑  "OUR WORK". OCHA (ingilis). 2016-09-29. 2019-05-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-17.
5. ↑  UNDG Members.

Xarici keçidlər
---------------

* OCHA official website
* OCHA Common Operational Datasets
* Syria Crisis overview
* Humanitarian Response
* OCHAoPt
* 2021 OCHA annual report (most recent)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Linkedin · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| GND: 10005600-3 · ISNI: 0000 0004 0527 5935 · LCCN: no98078420 · NKC: ko2006359182 · NLA: 49784608 · NLG: 117112 · VIAF: 262911522, 121558581 · WorldCat VIAF: 262911522, 121558581 |

 |
**Bənövşəyi güləbətin** (*lat.* Pulsatilla violacea) — qaymaqçiçəyikimilər fəsiləsinə aid bitki növü.

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və status: "*Nəsli kəsilməyə həssas olanlar*" kateqoriyasına aiddir – VU A2c+3c. Azərbaycanın **nadir** növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Gövdəsi sadədir, 5-20 sm hündürlükdədir, yarpaqlarla birlikdə yumşaq tüklüdür. Kök üzərində olan yarpaqlar çiçəklərlə birlikdə əmələ gəlir, uzunsov, ikiqat lələkvari yarılmış xətvari, qısa, itiləşmiş hissələrə ayrılmışdır. Çiçəklər bənövşəyi, bəzən də ağımtıl rənglidir. Çiçəkyanlığının yarpaqları ellipsivari və ya tərsyumurtavari, uzunsov, 3 sm-ə qədər uzunluqdadır. Meyvələrin saplağı tükcüklü, 2-3 sm uzunluqdadır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləməsi may-iyun aylarına təsadüf edir. Orta dağ qurşağından yuxarı dağ qurşağına qədər meşə talalarında, meşə kənarlarında, kolluqlarda rast gəlinir.

Yayılması
---------

Kiçik Qafqazın şimal, cənub, mərkəzi hissələri və Naxçıvanın dağlıq hissəsi.

### Sayı və tendensiyası

Fraqment şəklində rast gəlinən areallarında saylarının azalması müşahidə olunur. 

### Məhdudlaşdırıcı amillər

Antropogen amillər (əsasən yay otlsaqlarının sistemsiz otarılması və biçənək kimi istifadə edilməsi). 

### Mühafizə tədbirləri

Yayıldığı ərazilərin nəzarətə götürülməsi, axtarış monitorinqlərinin aparılması, toxumla çoxalan bitki olduğundan lazımi miqdarda toxum ehtiyyatının toplanılması təklif olunur.

Sinonimləri
-----------

Pulsatilla georgica Rupr.

İstinadlar
----------

1. 1 2
2. ↑  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı Nadir və nəsli kəsilməkdə olan növlər. 2-ci nəşr. Bakı-2013
3. ↑  Флора Азербайджана, 1953
4. ↑  Əsgərov A.M. 2005
5. ↑  Məmmədov Q. Yusifov E. Xəlilov M. Kərimov V. 2012

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q4381589
* Wikispecies: Pulsatilla violacea
* BOLD: 1110249
* GBIF: 7277815
* iNaturalist: 636044
* IPNI: 712077-1
* NCBI: 1077390
* Plant List: tro-27100132
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:712077-1
* Tropicos: 27100132
* WFO: wfo-0001129249

 |
**Axmaxi kurqanları** — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonu ərazisində Xaçınçayın sahilində Xocalı-Gədəbəy mədəniyyətinə aid arxeoloji abidə.. 

Araçadzor və Ballıqaya arasında yerləşən Axmaxi kurqanları kiçik həcmli olması ilə fərqlənir. Onların kurqanaltı qəbirləri daş qutularla təmsil olunmuşdur. Axmaxidəki 1 №-li kurqanda dörd skelet aşkar olunmuşdur. Onların biri uzanmış, üçü isə oturmuş vəziyyətdə olmuşdur. Axmaxidəki 3 №-li kurqanın qəbir kamerasında 9 insan skeleti aşkar olunmuşdur. Onların biri uzadılmış, səkkizi isə oturmuş vəziyyətdə olmuşdur. Oturmuş vəziyyətdə aşkar olunmuş skeletlərdə zorla öldürmə əlamətlərinə rast gəlinmişdir.

Mənbə
-----

* **Vəli Baxşəli oğlu Baxşəliyev**. *Azərbaycan arxeologiyası (Ali məktəb tələbələri üçün vəsait). I cild.* Bakı: Elm, 2007

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 212. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Filipp Senderos** (*fr.* Philippe Sylvain Senderos; 14 fevral 1985, Cenevrə) — İsveçrə futbolçusu.

Senderos peşəkar karyerasına "Servett" klubunda başlayıb, daha sonra gənc yaşlarında İngiltərənin "Arsenal" klubuna keçdi. O, şimali London klubunda 7 mövsüm ərzində 116 oyuna çıxmış və 2005-ci ildə Federasiya Kubokunu qazanmışdır. "Milan" və "Everton" klublarında icarə əsasında çıxış etdikdən sonra sonra o, 2010-cu ildə o, "Fulhem"ə keçdi və burada dörd mövsüm oynadı. Senderos daha sonra İspaniya, İngiltərə, Şotlandiya, İsveçrə və ABŞ-nin klublarında qısa mövsümlər keçirdi.

2005-2016-cı illərdə İsveçrənin əsas milli komandasında Senderos 57 oyuna 5 qol vurmuşdur. O, üç FİFA Dünya Kuboku və UEFA Avro 2008-də İsveçrəni təmsil etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Philippe Senderos // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. 1 2  .

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Filipp Senderos ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Официальный сайт Arxivləşdirilib 2009-04-29 at the Wayback Machine (fr.) (ing.) (alm.)
* Статистика на Soccerbase Arxivləşdirilib 2008-06-29 at the Wayback Machine
* Профиль Arxivləşdirilib 2008-06-26 at the Wayback Machine на 4thegame.com
* Профиль Arxivləşdirilib 2007-11-13 at the Wayback Machine на arsenal.com
**Harva kilsəsi** — Kəlbəcər rayonunun Dovşanlı kəndində yerləşən tarix-memarlıq abidəsi. Abidə böyük qaya içində yonulmuş və hörgü ilə tamamlanmış iki zallı kilsədən ibarətdir.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Dovşanlı kəndinin cənub hissəsində, böyük qayalığın altında yerləşən Harva kilsəsi bir-biri ilə əlaqəli mağaradan ibarətdir. Uğurlu inşaat işi sayəsində qarşı tərəfdən onlar bir-birindən ayrı iki sovməə kimi görünürlər. Daxildən isə onlar bir-birinə bitişik yarımqaya zal təsiri bağışlayrlar.

Kilsə qarşısında qoyulmuş böyük hamar daş üzərində 1249-cu ilə aid yeddi sətirlik kitabə vardır. Kilsə monumental divar rəsmlərinə malikdir. Kilsənin apsidasında biri dairəvi digəri isə düzbucaqlı plana malik iki kilsə binası təsvir olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Мкртчян, 1989. səh. 29

Ədəbiyyat
---------

* *Мкртчян, Ш.М,* Историко-Архитектурные Памятники Нагорного Карабаха, Ереван, 1989

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ⛭Qafqaz Albaniyasının kilsələri |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| Harva kilsəsi (Qafqaz Albaniyası)Bideyiz
Mingəçevir
M. Yelisey
Qum bazilikası
Gavurqala
Mazımçay
Təzəkənd
Ləkit
Katex
Kilsədağ
Minkənd bazilikası
M. Yelisey
Qabaqtəpə
Mamrux
Çiçərvəng
Beşikdağ
Gədəbəy
Əyrivəng
Qırmızı kilsə
Qədim Pipan
Pipan
Qəbizdərə
Zəyzid
Vaçar
M. Stepanos
Talalar
Harva
Xilaskar
M.Stefan
M.İohann
Kavakavəng
M. Tanrı anası
Ağ xaç
M.Tanrı anası
M.Qriqoris
Bri
M. Tanrı anası
Bakirə Məryəm
M.Tanrı anası |

 |

 |
**Qırmızı daş monastırı** — Kəlbəcər rayonunun Çapar kəndi ərazisində yerləşən tarix-memarlıq abidəsi. Epiqrafik yazılar və ərazidə olan xaçdaşlara əsasən tikililərin XII–XIII əsrlərə aid olduğu güman edilir.

Kompleks, böyük və kiçik kilsə, həmçinin narteks və sovməədən ibarətdir. Monastırın bütün tikililərinin inşasında adi yonulmamış çaydaşlarından istifadə olunmuşdur. Yonulmuş daşlar yalnız pəncərə və qapıların çərçivələrində, künclərdə və digər daşıyıcı hissələrdə istifadə edilmişdir.

Tarixi
------

Epiqrafik yazılar və ərazidə olan xaçdaşlara əsasən tikililərin XII–XIII əsrlərə aid olduğu güman edilir.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Kompleksin ümumi planı
Kompleks Çapar kəndindən 8 km aralıda yerləşməklə böyük və kiçik kilsə, həmçinin narteks və sovməədən ibarətdir. Kompleksin mərkəzində yerləşən böyük kilsə binasından şimalda daha bir kiçik kilsə və sovməə yerləşir.

Böyük kilsə və sovməə arasında yerləşən boşluqda daha bir kiçik tikilinin qalıqları vardır. Kilsə və sovməə düzbucaqlı plana malik sadə birnefli bazilika formasına malikdir. Böyük kilsəyə qərbdən birləşən narteks isə planda kvadrat formasına malik, xaçvari tağtavanla tamamlanan maraqlı tikilidir.

Monastırın bütün tikililərinin inşasında adi yonulmamış çaydaşlarından istifadə olunmuşdur. Yonulmuş daşlar yalnız pəncərə və qapıların çərçivələrində, künclərdə və digər daşıyıcı hissələrdə istifadə edilmişdir.

Kilsə və sovməə eyni memarlıq üslubunda həll edilmişdir. Onlar bir-birindən yalnız ibadət zalının ölçüsü və qapı yerlərinin yerləşməsinə görə fərqlənirlər. Kiçik kilsə və sovməə ümumi həyətə malikdir. Narteks iki girişə malikdir ki, onlardan da biri qərbdə, digəri isə şimalda yerləşir. Narteks, həm də monastır rahiblərinin dəfn edildiyi narteks olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  Мкртчян, 1989. səh. 46
2. 1 2  Мкртчян, 1989. səh. 47

Ədəbiyyat
---------

* *Мкртчян, Ш.М.* Историко-Архитектурные Памятники Нагорного Карабаха. Ереван. 1989.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ⛭Qafqaz Albaniyasının monastırları |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| Qırmızı daş monastırı (Qafqaz Albaniyası)Amaras
Ürəkvəng
M. Yaqub
Sisərnəvəng
M. Yelisey
Xudavəng
Yeddi kilsə
Əskipara
Arılıqbinə
Çarekvəng
M. Dilmanclar
Çiçərəvəng
Həmşivəng 
M. Sərkis
Gəncəsər
Calut
Yeddi qapı
Ktişvəng
Qırmızı
Vaquas
Kiçan
Havaptux
Kolatağ
Xatirəvəng
Qırmızı daş
Çərəkdar
Üç körpə
Çiləbürt
Xutudərə
M.İohann
M. Yelisey
Katarovəng 
Mavas
M. Yelisey
Şoşqavəng
Bovurxanavəng
Badara
Oçkanvəng
Xilaskar
M.Georgi |

 |

 |
**Sake** (yap. 酒 və ya (さけ)) ənənəvi yapon spirtli içkisi. Düyünün qıcqırdılması nəticəsində əldə edilir və əsasən isti halda içilir.

Sakeni bəzən "düyü arağı" da adlandırırlar, lakin bu içkinin tündlüyü təqribən 14–25% təşkil edir. Onun tərkibi daha çox likyoru və ya şərabı xatırladır, ancaq onun istehsalı prosesi pivənin istehsalına bənzəyir.

Tarixi
------

Yaponlar sakeni təxminən 2000 il bundan əvvəl hazırlamağa başlamışlar. Ehtimal olunur ki, onun hazırlanma mexanizmi Çindən gəlib. Uzun zaman **sake** yalnız imperator sarayında və şintoizm məbədlərində hazırlanıb. Yalnız orta əsrlər dövründə sakeni sadə kənd camaatı da hazırlamağa başlayır. O zamanlar sakenin düzəldilməsi texnologiyası indikindən fərqli idi: onlar düyünün ağızda çeynəyir və onu xüsusi qaba tüpürürdülər və sonra həmin qabda qıcqırma prosesi baş verirdi. Sonralar kif göbələyinin xüsusi növü — kodzi (Aspergillus oryzae) tapılması ağızda çeynəmək prosesinin təxirə salınmasına səbəb olur. Artıq XVII əsrdən başlayaraq sake böyük həcmdə satışa buraxılır.

Xarici keçidlər
---------------

* Sake haqqında bir neçə məqalə (rusca)  Arxivləşdirilib 2008-12-03 at the Wayback Machine
* Çəltik dənəsinin yolu
* Sake
**Sayqak** (lat. Saiga tatarica) – Qazaxstan, Özbəkistan, Türkmənistan, Rusiya və Monqolustanda yaşayan cütdırnaqlı bir heyvandır. Hal hazırda iki yarımnövü mövcuddur – **əsl sayqak** (lat. Saiga tatarica tatarica) və **monqol sayqakı** (lat. Saiga tatarica mongolica).

Görünüşü
--------

Məhv olma həddindədir. Bədənin uzunluğu 110–116 sm. Peysərdə hündürlüyü 60–67 sm. Quyruğun uzunluğu 8 sm. Gövdəsi uzunsovdur. Əzaları qısa, incədir. Boynu yoğundur. Başı qeyri mütənasib iridir. Ön tərəfdən üz hissəsi, ağzının üstündə, hərəkətli xortumvari şiş kimidir. Qulaqları qısa və yumruvaridir. Buynuzlar ancaq erkəklərdə olur. Onların uzunluğu 22 sm. qədərdir. Liravari buynuzları demək olar ki şaqulidir. Yayda tük örtüyü alçaqdır, nisbətən seyrəkdir, qumvari-bozdur. Quyruqyanı güzgüsü yoxdur. Qışda tük örtüyü daha hündür və sıxdır, çox açıq, boz-palıdı rəngdədir.

Areal
-----

İki təcrid olunmuş sahədə yayılmışdılar: Monqol Altayından cənubda, Baytaq-Boqdo zirvəsi yanında və Monqol Altayından şimalda Böyük göllər çalasında. Hal-hazırda ancaq ancaq Monqol Altayından şimalda Şarqın Qobi səhrasında qalıb. Areal 4–5 min km².-i keçmir.

Qidalanması
-----------

Düzənlikdə yaşayırlar, səhrada və yarımsəhralarda. Təklikdə yaxud kiçik qruplarda qalırlar. Yayda səhər və axşamlar fəaldırlar, qışda günboyu. Əsasən otla, efemerlərlə, buğdalarla qidalanırlar.

Cütləşmə və laktasiya
---------------------

Cütləşmə vaxtı noyabrın sonlarına -dekabrın sonlarına təsadüf edir. Bu vaxt erkək bir neçə dişi ilə birgə olur. Boğazlıq vaxtı 5 aydır. Dişi 1–2 bala gətirir.

Sayı
----

Sayları 1984-cü ildə 100–150 başı keçmirdi. Monqol sayqakının sayının azalması brakonyerliklə və otlaqlarının ev heyvanlarının sürüləri tərəfindən tutulması ilə əlaqədardır. Qanunla qorunurlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.
2. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0
3. ↑  Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti (az.). Elm nəşriyyatı. 2021. səh. 549. ISBN 978-9952-523-37-9. sayqak *(zool.)*

Mənbə
-----

* В.Е Соколов. Редкие и исчезающие животные. Млекопитающие. Москва "Высшая школа" 1986 səh. 464

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) |
| Taksonomiya | CMS · EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
| Normativ yoxlama | LCCN: sh85116513 · NDL: 00569987 |

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Saiga tatarica* | 
* Wikidata: Q126683
* Wikispecies: Saiga tatarica
* ADW: Saiga\_tatarica
* ARKive: saiga-tatarica
* BOLD: 462623
* CMS: saiga-tatarica
* EoL: 1038782
* EPPO: SAIGTA
* Fauna Europaea: 305251
* Fauna Europaea (new): 6a3f42a1-c760-4f8f-bc0e-3b7dd37891b9
* Fossilworks: 51379
* GBIF: 2441067
* iNaturalist: 42378
* IRMNG: 11113630
* ITIS: 625120
* IUCN: 19832
* MSW: 14200666
* NCBI: 34875
* Species+: 8765

 |
| *Capra tatarica* | 
* Wikidata: Q122271287
* EUNIS: 15901
* GBIF: 4409365
* ZooBank: 83FA53FD-D6BD-403C-9A1D-6EE9B4115055

 |
**Etnik qrup** — müəyyən qrup fərdlərin, adətən dil, əcdad, tarix, cəmiyyət, mədəniyyət, milliyət və ya sosial davranış bənzərliklərinə və ya eyniliyinə əsaslanaraq digər insanlar tərəfindən təsnifləndirilməsidir. Etnik qrup anlayışı tez-tez milliyət, etnik milliyət və bir qrup insanın digərlərindən milli zəmində fərqləndirilməsi üçün istifadə edilir.

Etnik qrup - etnososial təhsil, xüsusi etnik, oxşar etnopsixoloji, etnomədəni, dil və dini əlamətlərə malikdir. Onun başa düşülməsi siyasi-hüquqi terminlərdə "milli azlıq" kimi şərh edilir. Beynəlxalq hüquqi aktlarda, BMT Konvensiyalarında "milli azlıq" və "etnik azlıq" (qrup) çox zaman adekvat kimi işlənilir. Etnik qruplar **etnik ərazidə** yaranır və inkişaf edir. Etnik ərazi dedikdə, müəyyən xalqın yerləşdiyi vilayət başa düşülür. Bu ərazi onu başqa xalqlardan fərqləndirən mühüm əlamətlərdən biridir.

Azərbaycanda etnik qruplar
--------------------------

Azərbaycanda ləzgilər, avarlar, saxurlar, rutullar, udinlər, xınalıqlar, qrızlar, buduqlar, gürcülər, talışlar, tatlar, türklər, ruslar kimi onlarla fərqli etnik qrup yaşayır. Еtnik qruplаr tаtlаr, tаlışlаr, kürdlərin dilləri – Аvrоpа dil аiləsinin İrаn budаğınа аiddir. Qafqaz dilli xalqlar isə ləzgilər, avarlar, saxurlar, udinlər, buduqlar, qrızlar, xınalıqlar, yengiloylardır ki, bunlar da başlıca olaraq Azərbaycanın şimalşərq və şimal-qərb rayonlarında məskunlaşmışlar.

Etnik qrup kimi azərbaycanlılar
-------------------------------

İstinadlar
----------

1. ↑  Azlıq Anlayışı, Cavid, **Xalq Cəbhəsi.- 2016.- 22 aprel.- S.13** Arxivləşdirilib 2022-03-18 at the Wayback Machine

Mənbə
-----

* N.Quliyeva "Etnoqrafiya və etnologiya", Bakı-2009


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Etnik qrup** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Azər Əliramiz oğlu Axundov** (d. 12.9.1959, Bakı) — professor, cərrah, onkoloq, tibb elmləri doktoru, Rusiya Federasiyasının Səhiyyə Nazirliyinin, N.Bloxin adına Onkoloji Elmi və Tədqiqat Mərkəzinin baş və boğaz üzrə bölməsinin baş elmi işçisi.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Azər Axundov 12 sentyabr 1959-cu ildə Bakı şəhərində həkim ailəsində anadan olub.

### Təhsili

Orta məktəbi bitirdikdən sonra ali təhsil almaq üçün 1978-ci ildə Nəriman Nərimanov adına Tibb İnstitutuna daxil olub. Mokvada N.Bloxin adına Ümumittifaq Onkoloji Elmi və Tədqiqat Mərkəzində (hazırda Rusiya Federasiyasının ən böyük Onkoloji Elmi və Tədqiqat Mərkəzi sayılır) onkoloji-cərrahlıq sahəsində təhsilini davam etdirib.

### Fəaliyyəti

1984-ci ildə institutu bitirdikdə sonra öz təşəbbüsü ilə cərrah kimi təcrübəsini artırmaq üçün 1989-ildə Qazaxıstan SSRİ Kokçetansk şəhərinin Mərkəzi Xəstaxanasında, daha sonra Azərbaycan SSR-inin Lənkaran şəhərindəki hərbi hospitalda işləyib.
1994-ci ildə orada təhsilini bitirdikdən sonra "Boğaz xərçəngi xəstəliyinin şua ilə mualicəsi zamanı yaranan fəsadların terapiyasında araşdırmalar" mövzusunda dissertatsiyasıni müdafiə edərək, tibb elmləri namizədi dərəcəsini alıb.
Onun bu elmi işi tibb elmi tarixində yeni müalicə metodu olduğundan Onkoloji Elmi və Tədqiqat Mərkəzin rəhbərliyi kimi işə dəvət edib. Həmin mərkəzdə bir müddət cərrah-həkim işlədikdən sonra 1999-cu ildə baş elmi işçi kimi vəzifəsinə təyin olunub.
2000-ci ildə bəd xassəli şişlərin innovativ müalicə metodları üzərində apardığı tədqiqatlar müdafiə etdiyi tibb elmləri doktorluğu dissertatsiyasında öz əksini tapıb. 
100-dən artiq elmi nəşrin muəllifi və həmmüəllifi, 5 elmi məqalaər üzrə toplunun, 3 tövsiyə toplunun müəllifi və 3 ixtiraya dair patentin həmmüəllifidir. 
Rusiyada nəşr olunan «Опухоли головы и шеи»(Baş və boğaz nahiyəsində şişlər) jurnalının redaksiya kollegiyasının üzvüdür.

### Ailəsi

Atası tibb elmləri doktoru, professor Əliramiz Əhməd oğlu Axundov uzun illər Leninqrad (indiki Sankt-Peterburq ) şəhərində Qenrix Turner adına Uşaq travmatalogiyası və ortopediya insitutunun direktor müavini, eyni zamanda Rusiya Sovet Federativ Respublikasının uşaq travmatalogiya və ortopediya üzrə baş həkimi vəzifəsində çalışıb. Anası Xalidə İsaxzadə farmakalogiya üzrə ali təhsil alıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Азербайджанцы среди ведущих специалистов Российского онкологического научного центра им. Блохина (фотосессия)". 2020-02-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-25.
2. ↑  "Rusiyanın məşhur onkoloqu Azər Axundov kimdir?". 2020-02-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-28.

Xarici keçidlər
---------------

* Правительство Азербайджана одним из первых приняло своевременные меры по борьбе с коронавирусом - российский эксперт  (rus.)
**Əlaəddin Melmasi**, (d.1 yanvar 1952 Təbriz — ö.6 iyun 2011 Şiraz) — fotoqraf, tərcüməçi, elmi işçi, müəllim,dilçi, şair və kimyaçı idi.

Həyatı
------

Əlaəddin Melmasi Mahmud Melmasi ədibin ilk uşağı idi.

O, Təbriz Universitetində, İngilis dil və ədəbiyyatı sahəsində təhsil almışdır.

Əsərləri
--------

### Fotoqrafiya

* 
* Hac Səfərəli məscidi- TəbrizHac Səfərəli məscidi- Təbriz
* 

### Şeir

Melmasi, Azərbaycanca və Farsca şeirlər yazıb:

دئنه پير ميكده یه بو ســـحر، كي بو شـــاعري ايله دعــــــا/Denə pire meykədəyə bu səhər, ki bu şairi eylə dua

ئولوم اولميايدي، گؤريدي بير سوزي عالمه ياييلان زمان/Ölüm olmayaydı, göreydi bir sözü aləmə yayılan zaman

### Rəsm

* 
* 
* 
* 

### Xətt

Melmasi Nəstəliq, Şikəstə nəstəliq, Süls, Nəsx xəttlərində bacarığı varıdı.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Qaynaqlar
---------

* روشن‌ضمیر، مهدی. یاد یاران. چاپ اول. تهران: انتشارات طلاييه، ۱۳۷۱.
* Şərqi Azərbaycan Fotoqrafik Cəmiyyəti Arxivləşdirilib 2011-09-12 at the Wayback Machine
* Azərbaycanın Təbiət Fotoqrafları Arxivləşdirilib 2012-02-22 at the Wayback Machine
* Az-Photo.com Arxivləşdirilib 2012-03-09 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Əlaəddin Melmasi ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Arxivləşdirilib 2012-12-31 at the Wayback Machine
*
**Cəlaləddin Sultan Miranşah mirzə** (1366 – 21 aprel 1408, Təbriz) — Teymurlu sultanı

Həyatı
------

Cəlaləddin Miranşah bir az da dağıdıcı xasiyyətinə görə tarixin yadında qalıb. 1396-cı ildə Sultaniyyə şəhəri Əmir Teymurun oğlu Miranşah tərəfindən viran qoyulmuşdur.

Miranşah və Nəimi
-----------------

Nəimi, Şəhabəddin Fəzlullah Təbrizi Astabadi (təqribən 1339-40-1402-ci illər) - mütəfəkkir, şair. Orta əsrlərdə Yaxın və Orta Şərqdə geniş yayılmış hürufilik təriqətinin əsasını qoymuşdur. Hürufiliyin fəlsəfi əsasını təşkil edən ardıcıl panteizmin başlıca müddəalarını "Cavidani-Səğir", "Məhəbbətnamə", "Ərşnamə" traktatlarında, qismən "Novmnamə" ("Yuxular haqqında") əsərlərində və "Divan"ında şərh etmişdir. Başlıca əsəri "Cavidani-Kəbir"dir ("Cavidannamə")-Hürufilər Allahın Fəzlullahda təcəssüm etdiyinə, onun Allahın timsalı kimi yerdəki ədalətsizliyi aradan qaldıracağına inanırdılar. Mənbələrdəki məlumatlara görə hürufiliyi təbliğ etdiyi və hakim dairələrə qarşı kəskin siyasi mübarizə apardığı üçün Teymurlular Nəimini Əlincə qalasına qədər təqib etmiş, Əmir Teymurun əmri ilə onun oğlu Miranşah tərəfindən tutulmuş və Əlincə qalasında edam edilmişdir.

Əmir Teymurun oğlu Miranşah mirzə Fəzlullah Nəimini Əlincə qalası yaxınlığında öldürtdürəndən sonra hürufilərə qarşı ardıcıl təqiblər həyata keçirilib, ələ keçənlər amansızcasına qətl ediliblər. Sağ qalan Nürufilər təğyiri-libas olaraq müxtəlif Şərq ölkələrinə üz tutublar, əqidələrini yayıblar". Tarixi gedişatın təhlili onu göstərir ki, əgər xalq o zaman sözün əsil mənasında özü olsaydı, Fəzlullah Nəiminin arxasınca gedər, onun Miranşahın atının quyruğunda parça-parça edilməsinə imkan verməzdi.

Miranşah və qaraqoyunlular
--------------------------

21 aprel 1408-ci il Sərdrud döyüşündə Qaraqoyunlular dövlətinin başçısı Qara Yusifin qoşunları Əmir Teymurun oğlu Miranşah mirzənin qoşunlarını məğlub edib, Miranşah özü isə öldürülüb. Azərbaycan üzərində teymurluların hökmranlığına son qoyulub.

Həmçinin bax
------------

* Teymurilər sülaləsi

İstinadlar
----------
**Dulusçu orakulu** — ilk olaraq e.ə. III əsrdə Demotik Misir dilində yazılmış ellinistik Misir peyğəmbərlik mətni. Bununla belə, papirus üzərində sənədin yalnız beş yunan əlyazma nüsxəsi qalmışdır (iki əlyazmanın hissələri, ehtimal olunur ki, e.ə. 132–130-cu illərdə Hersezin uğursuz üsyanından sonra II əsrdə yenidən yazılmışdır) Misirdə Roma hakimiyyəti b.e. II və ya III əsrlərinə aiddir. Dulusçu peyğəmbər və hekayənin baş qəhrəmanıdır, Misir mifologiyasında dünyanı yaradan "dulus çarxının ağası" Xnuma işarədir. Mətn anti-Ptolemey təbliğatı kimi tərtib edilmişdir: dulusçu hər şeyi yazıb bütün insanlara açıqlayan padşah Amenhotepə Tifon/Setə ibadət edən "kəmər taxanlar"ın (yunanlar) ədalətsiz hakimiyyətinin ardınca gələcək xaos və dağıntılardan, çətin vaxtlarda bir-birlərini öldürdükdən sonra şəhərin (İsgəndəriyyə) boş qalmasından danışır. Hefest/Ptah kəmər taxanların şəhərini tərk edən Aqatademon/Şay (İsgəndəriyyənin himayədar tanrısı) ilə birlikdə Memfisə qayıdır.

Hekayə üslub, ton və mövzu baxımından Neferti peyğəmbərliyi kimi Orta Misir padşahlığının peyğəmbərlik mətnləri ilə müqayisə edilir.

Həmçinin bax
------------

* Quzu orakulu

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. 1 2  Gozzoli (2006), pp. 297-298.
2. ↑  Gozzoli (2006), 301-302.

### Ədəbiyyat

* Gozzoli, Roberto B. (2006). The Writings of History in Ancient Egypt during the First Millennium BC (ca. 1070-180 BC): Trends and Perspectives. London: Golden House Publications, printed and bound by T.J. International. ISBN 0-9550256-3-X.

Xarici keçidlər
---------------

* The Potter's Oracle, English translation with notes
**Təşbeh** — əşyanın müəyyən əlamətə görə özündən daha qüvvətli başqa əşyaya oxşadılmasına bənzətmə, yaxud təşbeh deyilir.

İki cür təşbeh olur: Mükəmməl və Müfəssəl

Müfəssəl Təşbehdə 4 ünsür iştirak edir:

1. Bənzəyən tərəf
2. Bənzədilən tərəf
3. Bənzətmə qoşması
4. Bənzətmə əlaməti

Mükəmməl təşbehdə 2 ünsür iştirak edir:

1. Bənzəyən tərəf
2. Bənzədilən tərəf

Məsələn: Qarpız bal kimi şirindir. Ürəyin buztək soyuqdur.

Burada Qarpız bənzəyən tərəf, bal bənzədilən tərəf, kimi bənzətmə qoşması, şirin isə bənzətmə əlamətidir.

Oxşarı, təşbehi, kölgəsi deyil;

Dünyada hər şeyin özü gözəldir. B. Vahabzadə

Bənzətmə qoşması və bənzətmə əlamətinin iştirak etmədiyi, yəni yalnız bənzəyən və bənzədiləndən ibarət olan təşbeh mükəmməl təşbeh nümunəsidir. Bədii əsərdə bir hadisəni, adamı və ya şeyi başqa bir hadisəyə, adama və ya şeyə bənzətməkdən ibarət məcaza da təşbeh deyilir.

Mirzə İbrahimov Molla Pənah Vaqifin yaradıcılığı haqqında qeyd edir ki, "realizm və xəlqilik Vaqifin seçdiyi mövzularda, dil və təşbehlərdə də özünü göstərir." Məsələn:

Ağ günə təşbehdir sənin cəmalün;

Eşqindən salmışam aləmə bir ün.

Osman Sarıvəlli xalq şairi Səməd Vurğunun dili haqqında aşağıdakı fikri qeyd edir:

"Səmədin o dövrdəki ədəbi dili təşbehlər, idiomlarla dolu canlı xalq dilidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ədəbiyyat", Bakı, "Abituriyent", 2012. səh.685–686

| ⛭Məcazlar |
| --- |
| Məcazlar | Epitet • Litota • Metafora • Metonimiya • Sinekdoxa • Təşbeh • İstehza • Simvol • Alleqoriya |
**Ankara zəfəranı** (*lat.* Crocus ancyrensis, *türk.* Ankara çiğdemi) — süsənkimilər fəsiləsinə, Zəfəran cinsinə daxil olan bitki növü. Türkiyənin endemik bitkisidir. Beynəlxalq Təbiətin və Təbii Sərvətlərin Mühafizəsi Birliyi tərəfindən Kiçik təhlükə altında olan növ kimi göstərilir. Öz elmi adını Ankaranın antik adından almışdır — *Ancyra*.

Yayılması
---------

Yabanı halda Türkiyənin şimal-şərqində və Mərkəzi Anadolu ərazisində yayılmışdır. Türkiyənin Amasiya, Ankara, Bolu, Çorum, Kastamonu, Kırşəhər, Kayseri, Qəhrəmanmaraş, Samsun, Sivas və Yozğad illəri ərazisində rastlanılır. Əsasən 1000-1600 metr hündürlükdə, qayalı torpaqlarda, quru meşələr, çəmənliklər, kolluqlar və iynəyarpaqlı meşələrdə rastlanılırlar. Şaxtaya davamlı, isti sevməz, suya tələbkar bitkidir.

Avropada bahalı dibçək bitki kimi yetişdirilir və «Golden Bunch» (qızıl buket) kimi tanınır.

Botanik təsviri
---------------

Soğanaqlı çox illik bitki olan Ankara zəfəranı 10—12 sm hündürlüyə malik olur.

Növ XIX əsrdə alim Naydem Villiam Herbert və Cek Mav tərəfindən aşkar edilərək təsvir edilmişdir. Kyu kral botanika bağlarında aparılan araşdırmadan sonra 1881-ci ildə müstəqil növ kimi qeydə alınmışdır.

Bitkinin soğanağı sərt örtük lifləri ilə örtülmüşdür. İngilis botaniki Cem Mavın təsnifatına əsasən (1886) (*ing.* G. Maw) *Crocus ancyrensis* *Crocus* cinsinə daxildir

Yarpaqları ensizdir. Eni 0.5–1 mm genişliyindədir. Çiçəkləmədən sonra dahada uzanır. Çiçəkləri narıncı-sarı rəngdə olur. Qarların əriməsindən sonra çiçək açır. Çiçəkləmə əsasən fevral-mart aylarına təsadüf edir. Çiçəkləmə müddəti 20 gündür.

Ankara zəfəranı Sarı zəfərana bənzəsə də rənginin daha çox qızılı olması və incə yarpaqları ilə fərqlənir.

Bu bitkinin soğanaqları nişasta və şəkərin yüksək miqdarına görə ya xam şəkildə və ya bişirilərək istifadə edilirdi. Hazırda isə onun Vaxtsızçiçəklərə bənzəməsi səbəbindən istifadəsində azalma müşahidə edilir (Vaxtsızçiçəklərin soğanaqları zəhərli olur)

Təsnifat
--------

**Ankara zəfəranı** Zəfəran (*Crocus*) cinsinə, *Crocoideae* alt fəsiləsinə, Süsənkimilər (*Iridaceae*) fəsiləsinə, Quşqonmazçiçəklilər (*Asparagales*) sırasına daxildir.

Həmçinin bax
------------

* Zəfəran

İstinadlar
----------

1. ↑  The Gardeners' chronicle : a weekly illustrated journal of horticulture and allied subjects (Volume n.s. v.16 1881), 528
2. ↑  "Крокус, или Шафран // Энциклопедия декоративных садовых растений". 2021-06-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-03.

Ədəbiyyat
---------

* The Gardeners' chronicle:  (lat.) a weekly illustrated journal of horticulture and allied subjects. Volume n.s. v.16, 1881: 528
*Heterodermia dactyliza* (Nyl.) Swinsc. et Krog (Physcia speciosa var. dactyliza Nyl. Anaptychia dactyliza (Nyl.) Zahlbr.) 

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Kritik təhlükə həddində olanlar"– CR 2b(ii, iii). Nadir növdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Tallom kül-boz rəngli, hündürlüyü 6 sm-ə çatan kol şəklindədir. Substrata ridzin və ya bütün alt səthilə yapışır. Üst qabıq səthi yaxşı inkişaf etmişdir. Uzunsov, bir –birinə paralel yerləşən hiflərdən ibarətdir. Tallom lövhəcikləri dartılmışdır, dixotomik budaqlanmışdır, eni 0,5-1,5 mm-dir. Soredi və izidiləri yoxdur. Apotesiləri dəyirmi, lekanorin tiplidir. Qısa ayaqcıqlar üzərində durur, diametri 1–3 mm-dir. Apotesi diski tünd –qəhvəyi, hamar, işartısız tallom qırağı ilə əhatə olunmuşdur. Tallom və özək KOH təsirindən saralır. Tərkibində atranorin və zeorin maddələri vardır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Kolvaritalloma malik mezokserofit növdür. Vegetativ çoxalması tallom lövhəcikləri, cinsi çoxalması sporlarla gedir. Bitki örtüyünün genefondu baxımından əhəmiyyətlidir.

Yayılması
---------

Xaçmaz rayonu Yalama qəsəbəsi ətrafında, ağcaqayın gövdəsində, dəniz səviyyəsindən 25 m hündürlükdə olan ərazidir.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Geniş dizyunktiv areala malik olub, bir hissəsi Cənubi Amerikanın tropik rayonlarını (Braziliya, Ekvador), digər hissəsi Şərqi Afrikanı (Tanzaniya, Uqanda) əhatə edir (3). Avropa və Asiya qitələrində yalnız Yalama meşəsində qeydə alınmışdır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Antropogen amillər

Turqay meşələrinin qırılması, iqlim rejminin dəyişilməsi, atmosfern çirklənməsidir.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Xaçmaz rayonu Yalama qəsəbəsi ətrafında tuqay meşəsinin yasaqlığa çevirmək. Populyasiyaları üzərində daimi nəzarət təşkil etmək.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabı  Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri II nəşr, Bakı-2013
2. 1 2 3 4 5 6 7  "Arxivlənmiş surət". 2021-01-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-19.
3. 1 2 3  Kurakawa S. 1962
4. ↑  Новрузов В.С. 1982

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Heterodermia dactyliza* | 
* Wikidata: Q21268924
* Wikispecies: Heterodermia dactyliza
* Fungorum: 342146
* GBIF: 7251042
* iNaturalist: 587441
* MycoBank: 342146

 |
| *Siphula dactyliza* | 
* Wikidata: Q49452781
* Fungorum: 405210
* GBIF: 5473541
* iNaturalist: 231064
* ITIS: 192027
* MycoBank: 405210
* PLANTS: SIDA2

 |
**Şabbir Əxtar** (1960, Pakistan – 2023) — Britaniyalı müsəlman filosof, şair, tədqiqatçı, yazıçı və çoxdilli elm adamıdır. Oksford Universitetinin İlahiyyat və Dinlər fakültəsində fəaliyyət göstərən alimin maraq dairəsinə siyasi İslam, Quran təfsiri, İslamda fəlsəfi diskursun canlanması, islamofobiya, ekstremizm, terrorizm və xristian-müsəlman münasibətləri, həmçinin Əhdi-Cədidin İslami perspektivdən dəyərləndirilməsi kimi məsələlər daxildir. Şabbir Əxtar həm də Sorn Kyerkeqor tədqiqarçısıdır. Məqalələri həm akademik jurnallarda, həm də İngiltərə mətbuatında dərc olunmuş tədqiqatçı alimin bir neçə kitabı əsas islam dillərinə tərcümə edilmişdir.

Erkən həyatı və təhsili
-----------------------

Fəaliyyəti
----------

* 2012-ci ildən indiyədək – Böyük Britaniya, Oksford Universitetinin İlahiyyat və Dinlər Fakültəsinin üzvü
* 2002-2011-ci illər Old Dominion Universitetində fəlsəfə dosenti, ABŞ
* 1994-1997-ci illər Beynəlxalq İslam Universitetində fəlsəfə dosenti, Malayziya

Şabbir Əxtarın dünyəvi cəmiyyətdə imanlı/dindar olmağın mümkünlüyü və mürəkkəbliyi haqqında ilk kitabı, Ağıl və İnamın Radikal Böhranı (1987) antiteist müəllif Keys Parsons tərəfindən "… geniş oxunmalıdır. O, ağıllı və aydın mühakimə edir. Onun arqumentləri, tənqid etdiyi şəxslərlə rəftarında ciddi ədalətli olmasından xüsusi mötəbərlik qazanır".

Həmçinin bax
------------

* Çağdaş İslam fəlsəfəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  *Keith M. Parsons.* "Reason and the Radical Crisis of Faith. Shabbir Akhtar". The Journal of Religion,. 69 (2). Apr. 1989: 273.

Xarici keçidlər
---------------

* ‘The Quran and the Secular Mind’ with Dr. Shabbir Akhtar: A Taseel Conversation
* Shabbir Akhtar
**Françesko Koko** it. Francesco Coco — italyan futbolçu, müdafiəçi.

Bioqrafiyası
------------

"Milan"ın akademiyasının yetirməsinə böyük ümidlər bəslənilirdi. Əvvəlcə o, bu ümidləri doğruldurdu. Gənc yaşlarında Koko iki dəfə "skudetto"ya sahib çıxdı, sonra İtaliya millisində oynamağa başladı. Lakin məntiqi ardıcıllıq gəlmədi. Dönüş nöqtəsi, yəqin ki, 2002-ci ildə "İnter"ə keçidi oldu. Françesko nə qədər çalışsa da, əsas heyətin tamhüquqlu üzvü ola bilmədi. Nəticədə də "skuadra Azzura"da da yerini itirdi. Son aylarda isə "nerazzura"nın baş məşqçisi Roberto Mançini, elə bil, onun adda oyunçunu tanımırdı.

2006/07-ci illər mövsümü
------------------------

Məşqçinin onu inkar etməsinin sonu o oldu ki, müdafiəçi icarə əsasında "Torino"ya yollandı, amma turinlilərin heyətində də işləri qaydasına düşmədi. Cinah müdafiəçisi mövsümün ikinci yarısında cəmi 3 oyun keçirdi.

Yayda "İnter"ə qayıdan Koko əvvəlki kimi Mançininin nəzər dairəsindən kənarda qalırdı. Axırda bir neçə həftə əvvəl futbolçu butslarını mıxdan asdığını və aktyorluq karyerasına başlamağı planlaşdırdığını və Hollivuda gedəcəyini açıqladı.

Nailiyyətləri
-------------

İtaliya çempionu (1996, 1999), ölkə kuboku (2005) və Superkubokunun sahibi (2007).

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Futbolçu** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |

İstinadlar
----------
ABŞ-ın Boston Massaçusets ştatında təcili yardım maşını
**Təcili tibbi yardım maşını** və ya **ambulans**— xəstələri xəstəxanalara nəql edən tibbi cəhətdən təchiz olunmuş nəqliyyat vasitəsi. Bəzi hallarda xəstəyə xəstəxanadan kənar tibbi yardım göstərmək üçün istifadə olunur.

Tarixi
------

Ambulans ilk dəfə təcili nəqliyyat vasitəsi kimi 1487-ci ildə İspaniyada istifadə olunmuşdur. XIX və XX əsrdə müasir variantları yaranmışdır.

Nəqliyyat vasitələri
--------------------

Ambulans kimi əsasən furqonlu maşınlardan istifadə olunsa da, motosiklet, velosiped, vertolyot, qayıq, avtobus, at qoşqusu formasında olan ambulans növləri də mövcuddur. Qayıq ambulanslar ada ərazilərində istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Katherine T. Barkley.* The Ambulance. Exposition Press. 1990.

Xarici keçidlər
---------------

* 

* Vikianbar Vikianbarda **Ambulans** ilə əlaqəli mediafayllar var.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Giant Bomb |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Britannica (11-th) · Treccani |
| Normativ yoxlama | BNF: 119781475 · LCCN: sh85004178 · Microsoft: 2910151231 · NDL: 00567333 |
Категория:Карточка на Геокаре: исправить
Категория:Карточка на Геокаре: Исправить: Множественные параметры
Категория:Горные вершины по алфавиту

Категория:Горные вершины — тысячники
Категория:Природные географические объекты по алфавиту
Категория:ПРО:ГЕО:Последняя правка: в прошлом году

**Oxi** ( *yun.* Όχη ) — Yunanıstanda, Evbeya adasının cənub-şərq hissəsində dağ. Cənub-şərqdə Kafirefs burnu ilə bitir. Evbeya periferik vahidində Karistos icmasında (dim) yerləşir. Ən yüksək zirvəsi dəniz səviyyəsindən 1,397 metr hündürlükdə olan Ayos-İliasdır ( Άγιος Ηλίας ). Digər zirvə İuadasdır ( Ιούδας, 1,370 metr).

İstinadlar
----------

1. ↑  *Страбон*. География. X, 1, 2; с. 445
2. ↑  Греция : Справочная карта : Масштаб 1:1 000 000 / гл. ред. Я. А. Топчиян; ред.: Г. А. Скачкова, Н. Н. Рюмина. — М.: Роскартография, Омская картографическая фабрика, 2001. — (Страны мира «Европа»). — 2000 экз.
**Dismorfofobiya** və ya **Güzgü xəstəliyi** — hər hansı şəxsdə var olan, amma onun düşündüyü qədər gözə batmayan qüsurların həmin şəxs tərəfindən kifayət qədər çox şişirdilməsi. İlk dəfə E.Morselli tərəfindən 1886-cı ildə işlədilmişdir. Yunanca "δυσ" *(dis)* anti, "μορφή" *(morfo)* forma, "φόβος" *(fobos)* qorxu deməkdir. Çox vaxt heç estetiklə əlaqəsi olmayan bu xəstəlik əslində psixoloji xəstəlikdir. Şəxs bu kiçik qüsuruna fikir verir və onunla daimi məşğul olur.

Bu tip insanlarda bu qüsuru düzəltmə meyli ortaya çıxar. Əslində heç gözə batmayan bu qüsurları görən həkimlər xəstəni psixoloqa yönləndirirlər. Amma bu insanlar psixoloji problemləri olduqlarını heç vaxt qəbul etməzlər. Və müalicə olunmağı rədd edirlər. Estetik əməliyyatlar üçün bütün pullarını səfərbər etməyə hazırdırlar.

Səbəbi
------

Dismorfofobiya əsasən içinə qapanan, çox dostu olmayan, çox gözəl olmayan, həmişə qıraqda qalan və ya çox kök olan insanlarda ortaya çıxır. Son zamanlarda məşhur insanların efirlərdə özlərini nümayiş etdirmələri bu cür şəxslərdə özlərini onlara oxşatma hissini oyadır.

Müalicəsi
---------

Dismorfofobiyanın diaqnozunu qoymaq aşağıdakılara əsaslanır: 

* xəstənin öz bədən quruluşuna və xəstəliklərinə qarşı patoloji kompleksləri olur
* bir və ya bir-neçə fiziki problemə qarşı diqqətin çox olur
* xəstə öz qüsurunu faciəyə çevirir
* xəstənin daima öz qüsurları barədə danışaraq ətrafdakıların diqqətini özünə cəlb etmək istəyir
* xəstənin fikrinin yanlız öz çatışmazlığının və ya eybəcərliyinin üstündə olması Dismofofobiyanın əlamətləri müxtəlif cür ola bilir.

Bu cür problemi olan şəxslər mütləq psixoloji dəstək almalıdırlar. Psixoloji dəstəklə yanaşı dərmanlar da qəbul etməlidirlər. Psixoloji xəstəlik olduğundan insanlarda birbaşa ölümə yol açmır, amma bu insanda depresiya və stresə səbəb olaraq həmin şəxsi intahara qədər sürükləyə bilməkdədir.

İlk veriləcək müalicə şəxsə pis görünmədiyini qəbul etdirməkdir. Bu mümkün olduqda insan qalan pis fikirlərdən uzaqlaşa biləcəkdir.

Simptomları
-----------

İlk simptomu şəxsin güzgüyə baxmaqdan imtina etməsidir. Amma özünü bəyənməmə, güzgüyə çox baxmaq da xəstəliyin əlamətləri ola bilər. Əgər özünü bəyənməmə pik nöqtəsinə çatıb həmin şəxsin həyatına təsir göstərirsə mütləq psixoloqa görünməlidir.

Həmçinin bax
------------

* Fobiyaların siyahısı

Xarici keçidlər
---------------

* Bilgi Ustam
**Termin** (*lat.* terminus — sərhəd, son hədd) — müxtəlif ixtisas və peşə sahibləri ilə əlaqədar sözlər (ixtisas sözləri).

Terminlər hansısa sahənin predmetləri, halları, anlayışları üçün ixtisaslaşmış məzmun daşıyır Adi sözlərdən fərqli olaraq terminlər birmənalıdır və ədəbi izah deyildir.

Terminlər, əsasən, elmi üslubda işlədilir. Dilimizdə elə sözlər var ki, onlar yalnız termin kimi işlənir. Məsələn, relyef, qrafient, fiksaj, akvarel, metafor, sinexdoxa və s. Elə sözlər var ki, onlar həm termin, həm də ümumişlək söz kimi işlənir. Məs: aşıq, ada, bənd, isim, güc, bucaq, qüvvə, enerji, zərf və s.

Cəmiyyətin inkişafı ilə əlaqədar olaraq terminlərdən bəziləri ümumişlək sözlərə çevrilir. Məsələn: ekran, solo, aspirin, arayış, protokol, soyuducu, komputer və s.

Terminlər çoxu alınmadır. Amma terminlərdən milli olanlar da var. Məsələn, qoşma, çıxma, vurma, bölmə, qalıq, bölünən, bölən, arayış və s.

Xüsusiyyətləri
--------------

* Yığcamlıq.
* Yeni söz yaratmaq qabiliyyətinə malik olmaq.
* Emosionallığın olmaması.
* 
* Məcaziliyin, sətiraltı mənanın olmaması;
* Çoxmənalığın olmaması;
* Əksər hallarda sinoniminin olmaması;

beli

Ədəbiyyat
---------

* Сложеникина Ю. В. Термин: живой как жизнь (почему термин может и должен иметь варианты).
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
* Ş.Sadıq, E.Nəcəfov, A.Əsədov. Azərbaycan dili. Dərs vəsaiti. Bakı:Çaşıoğlu, 2009–272 s.

Həmçinin bax
------------

* Sillogizm
* Lüğət
**Yaşıl paradoks** (*alm.* Das grüne Paradoxon‎) — alman iqtisadçısı Hans-Verner Zinnin mübahisəli kitabı, zaman keçdikcə yaşıllaşan, lakin qalıq yanacaq sahibləri üçün milliləşdirmə rolunu oynayan, onları resurs hasilatını sürətləndirməyə və buna görə də qlobal istiləşməni sürətləndirməyə təşviq edən ekoloji siyasətlər haqqında müşahidəni təsvir edir.

Əsaslandırma xətti
------------------

Yaşıl Paradoks arqumenti fundamental, qaçılmaz faktın tanınması ilə başlayır: yanan qaz, kömür və ya neftdəki hər bir karbon atomu atmosferə buraxılır (əgər yanma his əmələ gətirməyəcək qədər səmərəli olarsa). Atılan karbonun təxminən dörddə biri atmosferdə demək olar ki, əbədi olaraq qalacaq və qlobal istiləşməyə səbəb olan istixana effektinə töhfə verəcək.

Meşələrin salınmasından başqa, yalnız iki şey atmosferdə karbonun yığılmasını azalda bilər: ya yerdən daha az karbon çıxarmaq, ya da enerjini yığdıqdan sonra onu yeraltına qaytarmaq. 

Ekoloji siyasət səyləri, xüsusən də Avropada, alternativ, CO2-siz enerji mənbələrini və daha səmərəli enerji istifadəsini təşviq etmək məqsədi daşıyan birinci istiqamətdə irəliləyir. Hər iki yanaşma karbohidrogenlərə tələbatı azaltmalıdır. Müəllif, xüsusən də Hans-Verner Zinn, bərpa olunan enerjiyə dəstək sxemlərinin az təsir göstərdiyini iddia etsə də, o, yanacaq istehlakı və istehsalı üçün hökumət dəstəyini nəzərdən qaçırır. OECD hesabatına görə, bu cür dəstək OECD ölkələrində və əsas inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlarda yüksəkdir və ildə 160-200 milyard ABŞ dolları təşkil edir. Bu dəstəyin emissiyaların azaldılması və iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə üzrə qlobal səylərə mane olduğu bildirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Archer, D.* "Fate of Fossil Fuel Şablon:CO2 in Geologic Time". Journal of Geophysical Research. 110. 2005: 5–11. Bibcode:2005JGRC..11009S05A. doi:10.1029/2004jc002625.
2. ↑  *Archer, D.* "Millennial Atmospheric Lifetime of Anthropogenic Şablon:CO2". Climate Change, Mimeo. 2006.
3. ↑  *Hoos, G.* "A Nonlinear Impulse Response Model of the Coupled Carbon Cycle-Climate System (NICCS)". Climate Dynamics. 18 (3–4). 2001: 189–202. Bibcode:2001ClDy...18..189H. doi:10.1007/s003820100170.
4. ↑  "Support to fossil fuels remains high and the time is ripe for change - OECD". www.oecd.org. 2021-03-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-18.
*Elektrodlar-dedikdə, dövrəni bioloji sistemə birləşdirən xüsusi formalı keçiricilər nəzərdə tutulur.*

Biopotensial qeydedicilər
-------------------------

Biopotensialların qeydə alınması texniki prosesdir, diaqnostika üçün çox vacib informasiya daşıyıcısıdır, çünki biopotensial orqanların və toxumaların normal funksional vəziyyətini çox dəqiq əks etdirir. Elektrofizioloji tədqiqatlarda orqanizmdə və ya bioobyektdə baş verən prosesləri xarakterizə edən bioelektrik siqnallarının alınması üçün biotibbi elektrodlardan geniş istifadə olunur. Alınan fizioloji informasiyanın həcmi və dəqiqliyi hiss olunacaq dərəcədə onların düzgün seçilməsi və tətbiqindən asılıdır.
Diaqnotika zamanı elektrodlardan həm elektrik siqnallarını ötürmək məqsədilə, həm də xarici elektromaqnit təsirini bioobyektə çatdırmaq məqsədilə istifadə olunur. Elektrodları qızıl (Au), platin (Pt), civə (Hg), gümüş (Ag), paslanmayan polad, iridium xəlitələri və.s - dən hazırlayırlar.

Növləri
-------

Elektrik prosesləri haqqında məlumat almaq üçün əsasən iki növ elektroddan istifadə edilir:
  

−dəriüstü (səthi)-insan orqanizminə daxil edilməyən elektrodlar (qeyri-invaziv elektrodlar);
  

−dərialtı (iynəli)-insan orqanizminə daxil olan elektrodlar (invaziv üsulda istifadə olunan elektrodlar).

Elektrodların qoşulma sxemləri
------------------------------

Elektrodların yerləşməsi nöqteyi nəzərdən əsasən 2 üsuldan istifadə edilir:
Birqütblü (unipolyar) üsul- bu üsulda birinci elektrod tədqiq olunan aktiv zonada yerləşir, ikinci elektrod isə bioelektrik aktivliyi sıfra bərabər olan zonada yerləşir. Bəzi hallarda bu elektroda indeferent elektrodu deyilir və adətən bu elektrod tədqiq olunan zonadan nisbətən uzaq məsafədə yerləşir. Misal üçün, elektroensofaloqrafiya üsulunda indeferent elektrodu qulaq və ya burun nöqtəsi ilə birləşir.
İkiqütblü (bipolyar) üsul-belə halda elektrodların hər ikisi bioloji toxumanın aktiv hissəsində yerləşir və iki nöqtə arasındakı biopotensiallar fərqini ölçür.

Tətbiq sahələri
---------------

Tətbiq olunma xüsusiyyətlərinə görə elektrodları 4 qrupa bölmək olar:

1. qısa müddətli istifadə üçün (xüsusilə funksional diaqnostika problemlərində);
2. bioelektrik siqnallarının uzun müddətli kəsilmə müşahidəsi üçün (reanimasiya palataları, intensiv terapiya şəraitində, əmək fəaliyyətunun tətbiq olunmasında);
3. dinamik müşahidələr üçün (fiziki yük şəraitində,idman təbabətində və reablitasiya palatalarında);
4. təcili yardım şəraitində təcili tətbiq üçün.

Mənbə
-----

1. F.İ.Cəfərov. İnsan Fiziologiyası. Bakı, Tibb Universitetinin nəşriyyatı, 2001,-482s.
2. A.Н.Ремизов. Медицинская и биологическая физика. М.: РЭОТАР, 2012,-648с.
3. Медицинские приборы (под ред. Камышко И.В.) М.; Медицинская книга, 2004,-720с.
4. Н.А.Кореневский, Е.П.Попечителев, С.П.Серегин. Медицинcкиe приборы, аппараты, системы и комплексы. Курск, Изд-во КГТУ, 2009,-986с.