recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ələsgərov Rəhman Rasim oğlu (Rəhman Rasimoğlu)** — azərbaycanlı zurna və balaban ifaçısı, Əməkdar mədəniyyət işçisi.

Həyatı
------

Rəhman Rasimoğlu 4 may 1971-ci ildə Şamaxı rayonunun Məlhəm kəndində anadan olub. Tanınmış qara zurna, balaban ifacısı, əməkdar mədəniyyət işcisi Rasim Ələsgərovun oğludur. Azərbaycanın xalq musiqi alətlərində — qara zurnada, balabanda, tütəkdə, sazda, qoşanağarada, nağarada, çubuq nağarasında və davulda musiqi ifa edir. 1981-ci ildən atası və müəllimi Rasim Ələsgərovun yaratdığı "Şirvan" folklor ansamblının (1977) üzvü kimi dövlət tədbirlərində, konsertlərdə, eləcə də xarici ölkələrdə - Rusiyada, İranda, Türkiyədə, Rumıniyada, İsveçrədə, Fransada və s. Azərbaycan mədəniyyətini və incəsənətini təmsil edir. "Şirvan" folklor ansamblıyla yanaşı, 2003-2008-ci illərdə əməkdar artist, nağara ifaçısı Natiq Şirinovun rəhbərlik etdiyi "Natiq" ritm qrupunda solo qara zurna-balaban ifacısı olub. "Natiq" ritm qrupuyla Tayvanda, Rusiyada qastrollarla yanaşı, Azərbaycanda bir cox dövlət tədbirlərində çıxışlar edib. Bundan başqa Olimpiya komplekslərinin və 2012-ci ildə Bakıda keçirilən Avroviziya mahnı müsabiqəsinin açılışında çıxış edib. 2014-cü ildə Rasim Ələsgərovun 25 nəfər yetirmələrindən ibarət "Rasimlər" folklor qrupunu yaradıb. Həmin qrupla ilk dəfə Bakı şəhərində keçirilən II Beynəlxalq Aşıq Festivalının açılışında çıxış edib.

Hazırda ailə musiqi ənənələrinin davamçısı, dəfələrlə müsabiqələr laureatı, milli nəfəs alətlərinin ifaçısı oğlu Fəqan Rəhmanoğlu bu xalq sənətinin keşiyində durmaqla yanaşı, xarici ölkələrdə Azərbaycanı təmsil edir.

Ələsgərovlar ailəsinin ifasında Azərbaycan xalq musiqilərindən ibarət 3 CD işıq üzü görüb. Həmin musiqilər radio və televiziyalarda tez-tez tamaşaçılara, dinləyicilərə təqdim edilir.

Rəhman Rasimoğlu 2005-ci ildə qara zurnanın səs oyadıcısını (qamışı plastiklə əvəzləməklə) yenidən ixtira edib. Bu ixtirasına görə 03.12.2007-ci ildə Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma Metrologiya və Patent Üzrə Dövlət Komitəsi ona patent verib. 14 sentyabr 2015-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Rəhman Rasimoğluna "Əməkdar mədəniyyət işcisi" fəxri adı verilib.

Rəsmi saytı
-----------

*
**Ryuzo Torii** (鳥居 龍藏, *Torii Ryuzo*?, 4 may 1870, Şikoku – 14 yanvar 1953, Tokio[d]) – Yaponiya arxeoloqu, antropoloqu, etnoloqu və folklorşünası. Çin, Koreya, Tayvan, Rusiya və digər ölkələrdə apardığı tədqiqatlara görə tanınır.

Həyatı
------

Ryuzo Torii 1870-ci ildə Yaponiyanın Tokuşima şəhərində doğulmuşdur. O, gənc yaşlarından etibarən antropologiya, arxeologiya və tarixə maraq göstərmişdir. 1892-ci ildə antropoloq Şoqoro Tsuboyun tələbəsi olmuş, daha sonra Tokio Universitetinin Elm kollecində nümunə təsnifçisi kimi işləməyə başlamışdır. Torii antropologiya üzrə formal təhsil almasa da, Tokio Universitetinin antropologiya fakültəsinin başçısı təyin olunmuşdur.

Torii 1921-ci ildə Tokio Universitetinin köməkçi professoru, daha sonra isə Kokuqakuin və Sofiya universitetlərinin professoru olmuşdur. 1929-cu ildə Pekinin Yantszin Universitetinə professor kimi dəvət olunmuşdur. 1951-ci ildə Yaponiyaya qayıtmış və 1953-cü ildə Tokioda ölmüşdür.

Elmi töhfələri
--------------

Toriinin tədqiqat sahələri antropologiya, folklor, dilçilik və arxeologiya olmuşdur. O, 1895–1910-cu illərdə Lyaodun yarımadası, Yalu hövzəsi, Tayvan, Kuril adaları, Mancuriya, Okinava, Monqolustan, Koreya və Saxalində tədqiqat ekspedisiyalarına başçılıq etmişdir. Koreyaya 20-dən çox tədqiqat səyahəti etmiş, Pxenyan şəhərinin Nannan rayonundakı qədim tumulusları ətraflı tədqiq etmişdir. Növbəti illərdə Lyao və Çzin sülalələrinin mədəniyyətini araşdırmışdır.

Torii 1917-ci ildə Yaponiyanın Comon və Yayoy dövrlərinin mədəniyyətini araşdırmağa başlamış və bu iki dövr haqqında *"Suvaşi"* (1924, "Suva tarixi") və *"Yişi izen no Nippon"* (1925, "Tarixöncəsi Yaponiya") kimi elmi əsərlər yazmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* Ryūzō Torii // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VIII cild (Temp–Z). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 79. ISBN 0-87011-628-2. İstifadə tarixi: 2 sentyabr 2022.
Gözün retinal təbəqəsinin bölgüsü
 Kolbacıqların (torlu qişanın) quruluşu.  
  
  
  
1 — membranlı yarımdisklər;  
  
  
  
 2 - mitoxondriya ;  
  
  
  
3 - nüvə;  
  
  
  
4 - sinaptik sahə;  
  
  
  
5 - birləşdirici bölmə;  
  
  
  
6 - xarici seqment;  
  
  
  
7 - daxili seqment.
**Kolbacıqlar** (*ing.* cone) — işığa həssas hüceyrələrin retinada periferik prosesləri həyata keçirən iki növ fotoreseptordan biri. Kolbavari formasına görə belə adlandırılır. Bunlar işığın stimullaşdırılmasını sinir stimullaşdırılmasına çevirən və rənglərin görülməsini təmin edən yüksək ixtisaslaşmış hüceyrələrdir. Fotoreseptorların başqa bir növü çöpcüklərdir .

Kolbacıqlar xüsusi bir piqmentin - yodopsinin olması səbəbindən işığa həssasdır. Öz növbəsində, yodopsin də bir neçə vizual piqmentdən ibarətdir. Bu gün iki piqment yaxşı bilinir və öyrənilir: xlorolab (spektrin sarı-yaşıl hissəsinə həssasdır) və eritrolab (spektrin sarı-qırmızı hissəsinə həssasdır).

Elmi ədəbiyyatda müxtəlif təxminlər təqdim edilir, baxmayaraq ki, 100% görmə qabiliyyəti olan yetkinlərdə insan gözünün tor qişasında eyni sayda kolbacıqlar var. Belə ki, altı-yeddi milyon kolbacıqlar sayı göstərilir ki, onların da əksəriyyəti makulada olur. İnsan gözündə ümumi olaraq bildirilən altı milyon kolbacıq sayı 1935-ci ildə Osterberq tərəfindən aşkar edilmişdir. Oyster (1999) dərsliyində Curcio et al. (1990) əsərinə istinadən, insanın torlu qişasında təxminən 4,5 milyon kolbacıq və 90 milyon çöpcük sayı göstərilir.

Kolbacıqların ölçüləri: uzunluğu təxminən 50 mikron, diametri - 1-dən 4 mikrona qədər.

Kolbacıqlar çöpcüklərdən (retina hüceyrəsinin başqa bir növü) işığa təxminən 100 dəfə az həssasdır, lakin sürətli hərəkətləri qavramaqda ondan daha yaxşıdır.


1. ↑  "The Rods and Cones of the Human Eye". 2000-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-29.
2. ↑ . Wiley-Liss.
3. ↑  The human eye: structure and function. Şablon:Нп3.
**Poetika** (yunan dilində: Περὶ ποιητικῆς) — incəsənət haqqında olan baxışlarını bütövlükdə təqdim edən Aristotelin poeziya sənəti haqqında nəzəriyyələrini özündə cəmləşdirən və tarixdəki incəsənət fenomenini tədqiq edən ilk əsər olması ilə bərabər, həm də estetika tarixi baxımından da, çox mühüm bir əsərdir. Estetika anlayışı çərçivəsində; İncəsənətlərin müqayisəsini və faciənin üstünlüyünü vurğuladığı poetika əsərində Aristotel realizmlə yanaşı yaradıcı təxəyyülü də ön plana çıxarmışdır.

Aristotel öz ümumi fəlsəfəsində mövcud olanlardan kənarda olan ideyanın mövcudluğunu qəbul etmədiyi kimi, Platonun incəsənət sahəsində irəli sürdüyü transsendent gözəllik "ideyasını" da qəbul etməmişdir. Aristotetə görə gözəllik anlayışı mövcud olduğuna görə gözəl gördüyümüz əşyalar ilə incəsənət əsərləri öz varlıqlarını əldə etmirlər, əksinə, sənət əsərləri mövcud olduğuna görə biz gözəllik anlayışından danışa bilirik.

Poetika teatr sənəti haqqında yazılmış ən mühüm əsərlərdən biri hesab olunur. Əsərdə müəyyənləşdirilmiş incəsənətin tərifi Qədim Yunan klassik incəsənətinin fərqli xüsusiyyətlərini özündə ehtiva edir.

Aristotel Poetikasına "Epos, Tragediya, Komediya, Ditrambos poeziyası və Fleyta ilə Kifara sənətinin böyük bir hissəsi, bütün bunlar ümumilikdə təqliddir" deyərək başlayır.

Aristotelə görə, poeziya sənətini üzə çıxaran iki təbii səbəb mövcuddur:

1. Təqlid etmək və təqliddən həzz almaq insan təbiətinin xüsusiyyətidir. Bunun səbəbi isə insanın öyrənməkdən aldığı həzzdir. İnsanlar təqlid olunan obyektin biliyini öyrənmək və ya təqlid edənin istedadını qavramaq istəklərinə görə təqliddən həzz alırlar.
2. Harmoniya və ritm instinkti də insanın ekzistensial (anadangəlmə) xüsusiyyətlərindən biridir. Həyatın hər yerində mövcud olan harmoniya və ritm insan yaradıcılığında və yaradıcılığında olduğuna görə də onun yaratdığı hekayələrində də özünə yer tapır.

Aristotelin Poetikadakı fikirləri Bertolt Brextin epik teatr hərəkatı tərəfindən tənqid edilmişdir.

İstinadlar
----------



1. ↑  "Poetics 18". 2021-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-07-09.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-06-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-07-09.
3. ↑  Perseus Digital Library (2006). Aristotle, *Poetics* Arxivləşdirilib 2008-04-22 at the Wayback Machine
4. ↑  Janko (1987, ix).
5. ↑  John Moles, 'Notes on Aristotle, Poetics 13 and 14,' Arxivləşdirilib 2022-07-09 at the Wayback Machine
The Classical Quarterly 1979 Vol. 29, No. 1 1979, pp. 77-94
6. ↑  Sheila Murnaghan, 'Sucking the Juice without Biting the Rind: Aristotle and Tragic Mimēsis,' Arxivləşdirilib 2022-07-09 at the Wayback Machine New Literary History Autumn 1995 ol. 26, No. 4, pp. 755-773.
7. ↑  Aristotle *Poetics* 1447a13 (1987, 1).
8. ↑  *Battin, M. Pabst.* "Aristotle's Definition of Tragedy in the Poetics". The Journal of Aesthetics and Art Criticism. 33 (2). 1974: 155–170. doi:10.2307/429084. ISSN 0021-8529. JSTOR 429084. 2022-04-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-07-09.
9. ↑  Carlson (1993, 16).
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Fərid Əliyev.

**Fərid Fərhad oğlu Əliyev** (29 mart 1975, Bakı) — Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının, Şövkət Məmmədova adına Opera studiyasının və Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrının solisti, Xəzər Universiteti Musiqi və İncəsənət departamentinin müəllimi. Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti.

Həyatı
------

Fərid Əliyev 29 mart 1975-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1994-cü ildə Ə.Əzimzadə adına Rəssamlıq məktəbini bitirmiş və həmin ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin dizayn fakültəsinə daxil olmuşdur.

Bakı Musiqi Akademiyasıda təhsil alıb, lirik-tenor səsə malikdir.

1999-cu ildən Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrının solistidir.

İşlədiyi müddət ərzində "Vesyolaya vdova", "Maritsa", "Tsıqan premyer", "Silva", "Neistovıy Qasqonets", "Talelər qovuşanda", "Volqalı canan", "Aldın payını, çağır dayını", "O olmasın, bu olsun" kimi tamaşalarda yadda qalan obrazlar yaratmışdır.

Eyni zamanda Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında "Natəvan" operasında Hacı Abbas Ağa, "Şah İsmayıl" operasında Vəzir, "Koroğlu" operasında Koroğlunun və Həmzə bəyin partiyalarını ifa edir.

F. Əliyev Bakı Musiqi Akademiyasının Ş. Məmmədova adına Opera studiyasının solistidir. Orada "Boqema" operasında Rudolf, "Traviata" operasında Alferd, "Kənd namusu" operasında Turiddu, "Faust" operasında Faust, "Yevgeni Onegin" operasında Lenski rpartiyalarını ifa etmişdir.

2004-cü ildə Bakı Musiqi Akademiyasının magistr dərəcəsini almışdır. 2008-ci ildən Xəzər Universiteti Musiqi və İncəsənət departamentində vokal müəllimi vəzifəsində çalışır.

Bir neçə dövlət tədbir və konsertlərinin iştirakçısıdır.

Evlidir, iki övladı var.

6 may 2015-ci ildə, 6 may 2016-cı ildə, 1 may 2017-ci ildə və 9 may 2018-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Lider TV.* "Dahi Bülbülün yubileyi "Koroğlu" operası ilə qeyd olundu" (az.). Youtube.com. 19.12.2017. 2023-07-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-19.
2. ↑  "İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2018-12-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-01.
3. ↑  "İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2017-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-06.
4. ↑  *President.Az.* "İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 01.05.2017. 2017-05-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-02.
5. ↑  *President.Az.* "İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 09.05.2018. 2018-06-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-10.

Mənbə
-----

* Fərid Əliyev [*ölü keçid*]
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Dərələyəz.

**Dərələyəz kəndi** — Xocalı rayonunun tabeçiliyində yerləşir. 1992-ci il 14 fevral tarixində Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. İşğal zamanı kənd 4 şəhid vermişdir.

Tarixi
------

Dərələyəz kəndinin ərazisi Xocalıdan 1 km aralıda, Xankəndi aeroportu yaxınlığında yerləşir. Kəndin əsası 1954-cü ildə qoyulub. O zaman Xocalı rayonu mövcud olmadığı üçün kənd 1988-ci ilə qədər Xankəndi şəhərinin tabeçiliyində olub. 1947-1954-cü illərdə ermənilər tərəfindən Qərbi Azərbaycandan on minlərlə soydaşımız öz doğma yurdlarından didərgin olurlar. Onların bir hissəsi yaşamaq üçün Dağlıq Qarabağa pənah gətirmişdilər. Xankəndi Xalq Sovetinin təsdiqindən sonra, onlar üçün hazırkı Dərələyəz kəndinin ərazisində 120 ev inşa edilir. Həmin şəxslərin çox hissəsi Dərələyəz mahalından gəldikləri üçün kəndin də adını Dərələyəz qoyurlar.

Coğrafiyası və iqlimi
---------------------

Kənd Xocalıdan 1 km, Xankəndidən 3 km aralıda yerləşir. Dərələyəzi digər yaşayış məntəqələrindən fərqləndirən cəhət, burada göllərin çox olmasıdır. Kənd dəniz səviyyəsindən 1000-1200 metr hündürlükdədir. Dərələyəz kəndi Xocalı, Təzəbinə və Dəhrəzlə həmsərhəddir.

Əhalisi
-------

Dərələyəzin əsası qoyulan zaman buranın əhalisinin sayı 500 nəfərə yaxın olub. 1988-ci ildə Dağlıq Qarabağda aparılmış statistikaya görə əhalisin sayı 2.780 nəfər olub. Burada 280 məshəti türkü, 6 rus, 15 erməni və 3 fars ailəsi də sonradan məskunlaşıblar. Lakin 2012-ci il 1 yanvar statistikasına görə buranın əhalisinin sayı 3.000 nəfərdir.

İqtisadiyyatı
-------------

SSRİ dönəmində kənddə əkinçilik və maldarlıq daha çox inkişaf etmişdir. Kəndin yaxınlığında 3 böyük istixana, 1 fabrik mövcud olub.

Həmçinin bax
------------

* Xocalı soyqırımı

İstinadlar
----------



| ⛭Xocalı rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Xocalı |  |
| Qəsəbələr | Əsgəran |
| Kəndlər | Ağbulaq • Ağgədik • Almalı • Aranzəmin • Aşağı Qılıçbağ • Aşağı Yemişcan • Badara • Baharlı • Ballıca • Başkənd • Canhəsən • Cavadlar • Cəmilli • Çanaqçı • Dağdağan • Dağyurd • Daşbaşı • Daşbulaq • Daşkənd • Dəhrəz • Dəmirçilər • Fərrux • Harov • Xaçmaç • Xanabad • Xanyeri • Xanyurdu • Kosalar • Qarabulaq • Qarakötük • Qayabaşı • Qışlaq • Qızıloba • Mehdibəyli • Meşəli • Mədətkənd • Muxtar • Naxçıvanlı • Pircamal • Pirlər • Seyidbəyli • Sərdarkənd • Sığnaq • Suncinka • Şəlvə • Şuşikənd • Ulubaba • Yalobakənd • Yuxarı Yemişcan |
| Ləğv olunmuş kəndlər | Bəhlul • Aşağıkənd • Berkadzor • Beşdəllər • Böyük Dəmyə • Dağbulaq • Dağ Qışlaq • Dərələyəz • Ərminavan • Xanbağı • Xanəgah • Xəlilli • Kiçik Dəmyə • Küng • Qaragav • Qızılqaya • Qozludərə • Mikayıllı • Mirzəkəndin • Təzəbinə • Umudlu • Vardacur • Yuxarı Qılıncbağ |

|  |  |
| --- | --- |
| Xocalı rayonu | *Xocalı rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

|  |  |
| --- | --- |
| Kənd | *Kənd ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Muzeyin tarixi
--------------

Kürdəmir rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi ümummilli lider H.Əliyevin təşəbbüsü ilə yaradılıb və cəmi 627 eksponatla fəaliyyətə başlayıb. Muzeyin mövzu-ekspozisiya planı tam şəkildə yenidən işlənib. Hazırda burada 4070 eksponat var.

Muzeyin ekpozisiyası
--------------------

Hazırda muzeydə 4207 eksponat var. Bu mədəniyyət ocağının mövzu ekspozisiyası 4 salonda 17 bölmədə nümayiş etdirilir. Ekspozisiyanın 4 bölməsində Kürdəmir rayonunun tarixinə, mədəniyyətinə, məişətinə aid eksponatlar sərgilənir.

Muzeyin bölmələri
-----------------

Muzeyin 1-ci bölməsi paleolit dövrünün mədəniyyətini və tarixini özündə əks etdirən materiallarla zəngindir. Bölmədə eramızdan əvvəl XI-XII əsrlərə aid əşyalar nümayiş etdirilir. Qədim Kürdəmir haqqında və ərazidə aparılmış arxeoloji qazıntıları əks etdirən materiallar da böyük maraq doğurur. 3-cü bölmədə isə son orta əsrlərə və XX əsrin əvvəlinə aid eksponatlar sərgilənir. Burada erməni teroruna, xüsusi ilə 1918-ci ildə ermənilərin Kürdəmirdə törətdikləri qırğınlara həsr olunan çoxlu sayda foto və sənədlər toplanıb.Kürdəmirin tanınmış ziyalılarına həsr olunan bölmədə isə rayonun yetişdirməsi olan tanınmış insanlar haqqında geniş məlumatlar toplanıb. Rayonda aparılan abadlıq-quruculuq işlərinin tarixi, mühüm layihələrin açılış mərasimləri də xüsusi bölmədə nümayiş etdirilir.

Həmçinin bax
------------

* Kürdəmir
* Kürdəmir rayonu
* Kürdəmir bələdiyyələri

Xarici keçidlər
---------------

* (#bare\_url\_missing\_title). İstifadə tarixi: 22.12.2020.
* "Kürdəmir rayon Tarix-Diyarşünaslıq müzey".. 2021-10-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
* "Yenidən qurma işlərindən sonra muzey".. İstifadə tarixi: 22.12.2020.

İstinadlar
----------

1. ↑    (#bare\_url\_missing\_title). 2020-07-02 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Kürdəmir rayon Tarix -Diyarşünaslıq Muzeyi". =. 2022-02-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22.12.2020.
**Edvard Andrade** (27 dekabr 1887, London – 6 iyun 1971) – İngilis fizik.

Həyatı
------

London Kral Cəmiyyətinin üzvü (1935). London Universitetini bitirmişdir (1907). Vulviç Artilleriya Kollecinin (1920– 28) və London Universitetinin (1928–50) professoru, Kral Universitetinin və Devi-Faradey laboratoriyasının direktoru (1950–52) olmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

Elmi işləri mayelər fizikasına, metallar fizikasına, spektro skopiyaya, atom fizikasına, akustikaya, fizika tarixinə aiddir. Mayenin özlüklüyünün temperaturdan asılılıq düsturunu almış və ərimə nöqtəsində mayenin özlüklüyünün atom çəkisinin, sıxlığın və temperaturun funksiyası olduğunu göstərən düstur vermişdir. Metalların sürüncəkliyini tədqiq edərək sürüncəklik qanununu irəli sürmüşdür. Metalların monokristallarını almaq üsulunu tapmışdır. Metalların səthinin vəziyyətinin onların xassələrinə təsirini sübut etmişdir. 1914-cü ildə E.Rezerfordla birlikdə izotopların rentgen spektrlərinin eyni olduğunu isbat etmiş və bununla da elementin izotoplarının sıra nömrələrinin eyni olduğunu təsdiqləmişdir. Həmin ildə A. və E.Rezerford qamma-şüalarının difraksiyasını aşkar etmiş və bununla onların elektromaqnit təbiəti isbat olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2  Edward Neville da Costa Andrade // Annuaire prosopographique : la France savante.
3. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 491. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Bir zamanlar döyüşçü** (teluquca:అనగనగా ఓ ధీరుడు, ingiliscə:Once Upon a Warrior) — Prakaş Kovelamudi tərəfindən teluqu dilində çəkilən 2011 İngiltərə və Hindistan fantastik macəra filmidir. Film Arka Media və Disney Channel tərəfindən çəkilib. Disneyin teluqu dilində çəkdiyi ilk filmdir. Filmin gəliri 200 milyon rupi dəyərində olub.

Məzmunu
-------

Disney Channel
İrendri xalqa bədbəxtlik gətirən bir cadugərdir.Bir quru onu həbs edir, insanların həyatlarıyla oynamasına icazə vermir. Sonra isə onu yox edir. Yox edilmədən öncə İrendri özünü bir medalyona köçürür. Ölməyinə rəğmən ruhu həmin medalyonla yaşayır. Nəvəsi Priya isə bir çingənə olaraq yaşayır. Priya cadugər ailədə böyüdüyü üçün bütün sehrləri bilir.

Yodha isə romantik qılıncoynadandır. O, Priyanı sevir. Sudiqundum kəndin ağasıdır və bütün çingənələri öldürür. Yodha onu əngəlləyir və onu məğlub edir. Lakin, Sudiqundum bir plan edir və Yodhanın əllərini bağlayaraq bütün kəndə od vurur.

Bu vaxt Priyanın boynundakı medalyon düşür və İrendri medalyondan çıxır. Güclü İlan İrendriyə Priyanın bir damla qanının ona yenidən güc verəcəyini deyir. İrendri buna görə də, Priyanı həbs edir. Sudiqundum Yodhanı kor edir. Yodhanın ilahi gücü baş qaldırar və o, bir qızı-Mokhanı qurtarar. İntiqam üçün İrendri qonşu kəndin bütün uşaqlarını tanınmaz hala salır.

Durki bütün kəndi qurtarmağa çalışır. Güclü İlan İrendriyə deyir ki, Mokhanın qanı ona əsl gücü verər. İrendri adamlarını Mokhanın yanına göndərir. Lakin, Yodha hamısını öldürür. Mokhanın və Priyanın sağ olduğunu görür və onları qurtarır. Mokhanın ilahi gücüylə Yodhanın gözləri görməyə başlayır. Yodha elə edir ki, İrendri tamam yox olur və heç bir yerdə onun əsər-əlaməti qalmır. Kənd bayramını edir.

Mükafatlar
----------

| İl | Mükafat | Nominasiya | Qazanan |
| --- | --- | --- | --- |
| 2011 | Nandi mükafatı | Ən pis rol | Lakşmi Mançu |
| 2011 | Nandi mükafatı | Ən yaxşı vizual effektlər | Disney və Poni Eqqon |
| 2012 | SineMAA mükafatı | Ən yaxşı aktrisa | Şruti Həsən və Lakşmi Mançu |
| 2012 | Filmfare mükafatı | Ən yaxşı aktrisa | Şruti Həsən |

Baş rolda Siddhart Narayan

İstinadlar
----------

1. ↑  .
**Cəlilabad Tarix – Diyarşünaslıq Muzeyi** — 1981-ci ildə yaradılmışdır. Muzey binası bir mərtəbədən ibarətdir. Sahəsi 300 kv.m-dir.Muzeydə 4810 ədəd eksponat vardır.

Muzeyin tarixi
--------------

Cəlilabad Tarix — Diyarşünaslıq Muzeyi 1981-ci ildə yaradılıb və 29 aprel 2010-cu ildə cənab Prezident İlham Əliyevin iştirakı ilə yeni inşa olunmuş Tarix — Diyarşünaslıq Muzeyinin açılışı olmuşdur. Muzeyin ümumi sahəsi 300 kvadratmetrdir.

Muzey ekspozisiyası
-------------------

Muzeyin müxtəlif bölmələrində Cəlilabadın qədim tarixini əks etdirən eksponatlar, o cümlədən rayonda aparılan arxeloji qazıntılar nəticəsində tapılmış əşyalar nümayiş etdirilir. Burada, həmçinin etnoqrafik guşə vardır. Muzeydə 4000 — ə yaxın eksponat saxlanılır, son tunc, erkən dəmir, tunc, antik dəmir dövrləri və orta əsrlərə aid gil qablar, əmək alətləri və bəzək əşyaları, orta əsrlərin silahları və mis qablar nümayiş etdirilir.Muzeyin həyətində Cəlilabadın qədim tarixini əks etdirən daş eksponatlar da toplanmışdır. Muzey ekspozisiyası 5 bölmədən ibarətdir:

1. Təbiət bölməsi
2. Arxeloji bölmə
3. Antik və Orta əsrlər bölməsi
4. Hərbi bölmə
5. Kənd təsərrüfatı bölməsi

Həmçinin bax
------------

* Cəlilabad
* Cəlilabad rayonu
* Cəlilabad bələdiyyələri
* Cəlilabad kadastr rayonu

Xarici keçidlər
---------------

* "Yeni muzeyin açılışı". =. İstifadə tarixi: 26.11.2020.
* "Cəlilabad rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi".. İstifadə tarixi: 26.11.2020.
* "Beynəlxalq muzeylər günü".. İstifadə tarixi: 26.11.2020.
* "Muzey haqqında".. İstifadə tarixi: 26.11.2020.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan muzeyləri".. İstifadə tarixi: 26.11..2020.[*ölü keçid*]
2. ↑  "Yeni binanın açılışı".. 2020-02-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26.11.2020.
3. ↑  "Cəlilabadda Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi fəaliyyətə başlamışdır".. 2020-02-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26.11.2020.
Raşmor dağında ABŞ Milli Memorialı
**Raşmor dağı** (*ing.* Mount Rushmore National Memorial) — ABŞ-nin Cənubi Dakota ştatının Kiston şəhəri yaxınlığında yerləşir. Onun qranitində hündürlüyü 18,6 metr olan barelyef düzəldilib. Barelyefdə ABŞ-nin dörd prezidentinin: Corc Vaşinqton, Tomas Cefferson, Teodor Ruzvelt və Avraam Linkoln təsvir edilib. Amerikanın avropallar tərəfindən məskunlaşdırılmasına qədər dağ yerli hinduların dilində "altı baba" (*ing.* Six Grandfathers) adlanırdı. Ancaq 1935-ci ildə daş 1885-ci ildə bura ekspedisiya təşkil etmiş biznesmen Çarlz Raşmorun adı ilə adlandırılıb. O barelyefin hazırlanmasına o dövr üçün ən böyük məbləğ — $5000 ayırmışdı.

Fiqurun hazırlanmasına 14 il, 1927-dən 1941-ci ilədək vaxt sərf edilib. Onun inşasında 400 fəhlə çalışırdı. Memorial ABŞ-nin milli irsi sayılır. Cənubi Dakotada, Black Hills dağlarında yerləşən memorial illik 3 milyona yaxın insanı qəbul edir. Monumentin yaradılmasının ideyası yerli tarixçi Doan Robinsona məxsusdu. Düzdü, onun fikrinə görə qayada ölkənin inkişafına təsir edən digər şəxslər təsvir olunmalı idi. Məsələn: hind lideri "Qırmızı bulud", və digər Amerikaya ilk ayaqbasanların təsvirləri əks olunmalı idi. Möhtəşəm monumentin yaradıcısı heykəltaraş Qatson Borglum oldu. O, Robinsonun müraciət etdiyi ilk insan deyildi, lakin o bu ideya ilə çox yaxından maraqlandı və qayada hal-hazırda olan Amerika prezidentlərini təsvir etmək ideyasını irəli sürdü.

Təbii ki, xatirəsi əbədiləşdirilən hər bir prezident buna artıqlaması ilə layiq idi: Corc Vaşinqton- ilk prezident, Tomas Cefferson- müstəqillik bəyəmnaməsinin müəlliflərindən biri, Teodor Ruzvelt- ötən əsrin ilk illərində, çox çətin dönəmdə Amerikanı idarə etmiş şəxs, və təbii ki Linkoln- quldarlığı ləğv edərək, öz həyatı bahasına vətəndaş müharibəsinə son qoyan prezident.

1925-ci il 5 mart tarixində işlərin başlanması haqqda qanun layihəsi hazırlandı, lakin layihənin icra edilməsi 2 ilə qədər gecikdi. Təbii ki, səbəb vəsaitin çatışmaması idi.

İlk işlər 1927-ci il 4 oktyabrda başladı. İşlərin çoxu böyük depressiya illərinə təsadüf etdiyindən, Borqlum qaya üzərində işləməklə yanaşı, işlərin dayanmaması üçün vəsait də axtarmağa məcbur olurdu.

Memorial mərhələ-mərhələ hazır olurdu: 1930-cu ilin iyuluna Vaşinqtonun abidəsi hazır idi. 1936 və 37-ci illərdə müvafiq olaraq Cefferson və Linkolnun da abidələri hazırlandı. 1939-cu ildə nəhayət Ruzvelt də qayada təsvir olundu.

Milyon dollar və 14 il bu gözəllikdə olan monumentin hazırlanmasına xərcləndi. Təəssüf ki, Borqlum son tamamlanma işlərinin başa çatmasına bir neçə ay qalmış- 1941-ci ilin martında vəfat etdi. Son işləri heykəltaraşın oğlu Linkoln davam etdirdi.

Prezidentlərin təsviri təbii ki, monumentin ən gözəl və əsas hissəsi olsa da yeganə hissəsi deyil. Bundan başqa kompleksə Bayraqlar Xiyabanı(Avenue of Flags), bütün monumentə gözəl mənzərə açılan müşahidə meydançası Grandview Terrace, və təbii ki heykəltaraşın muzeyi aiddir.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) · Brockhaus |
| Normativ yoxlama | GND: 4285735-1 |
**Qaf dağı** — bir çox xalqların mifologiyasında yer alan əfsanəvi dağ.

Qədim İran əsatirilərində Simurq adlı mövhumi quşun yaşadığı yerdir. Simurq quşu Qaf dağında yaşayan böyük, xeyirxahlıq rəmzi, həyat ağacını yerə gətirən, gözəllik simvolu bir quşdur. Bir versiyaya görə Qaf dağı, Qafqaz dağları hesab olunur. Digər bir versiyaya görə bütün xalqların mifoloji süjetində Simurq quşunun yuvasının Qaf dağında olmasının səbəbi, Nuhun gəmisinin Qaf dağında quruya təmas etməsi ilə bağlıdır. Nuhun gəmisi harada quruya oturmuşdursa həyat, o cümlədən, od da oradan paylanmalıdır. Belə olan halda, Simurq quşunun yuvası da Qaf dağı olmalıdır və dağ Ağrı dağı ilə eyniləşdirilir. Daha bir versiyaya görə isə Qaf dağının Elbrus dağı olması ehtimal olunur.

Azərbaycan mənbələrində
-----------------------

Azərbaycan ərazisində yerləşən Eldənizlər sülaləsinin vəliəhdlərinin böyük müəllimi, Əbubəkr ibn Xosrov əl-Ustadın "Munisnamə" əsərində Qaf dağı haqqında yazılanlar atəşpərəstlərin Alburuz Dünya Dağına aid təsəvvürlərini tamamlayır. Kainatın başlanğıcı, çoxsaylı başqa dünyalara gedən yollar da Qaf dağında göstərilir.Hətta Azərbaycan mifoloji təsəvvürlərindən (xüsusilə də Səməndər quşu) fərqli olaraq "Munisnamə"də dünya qırx qatlı təsvir edilir.

Əbubəkr ibn Xosrov əl-Ustad "Munisnamə"-sində yazır:
{{sitat|Əsatir qoruyucularının bəziləri söyləyirlər ki, Qaf ancaq xrizolitdən ibarətdir və dünya üzərindəki göy ona görə mavidir ki, onda xrizolit-dağ əks olunur. Yer üzünün bütün torpaqları ora bağlanır. Kainatın düz ortasında yerləşdiyi üçün dünya onun zirvəsindən noxud boyda görünür. Qaf dağı mavi zümrüddən yaradılıb. Dünyanın bütün damarları Qaf dağının hamisi - qoruyucusu Hərkayılın əlində cəmləşir. Dünyada elə bir şəhər, kənd, vilayət, ölkə, guşə yoxdur ki, yeraltı damarları ilə Qaf dağlarına bağlanmasın. Allahın hansı ölkəyə qəzəbi tutsa, Hərkayıl onun su damarlarını kəsir, nəmliyin qarşısı alınır, orada quraqlıq və fəlakət baş alıb gedirdi. Bütün bulaqlar, arxlar, çaylar quruyur, bitkilər, otlar susuzluqdan məhv olurdu. Zəlzələnin də baş verməsinə səbəb tanrının insanlara qəzəbidir. Hərkayıl ulu Allahdan əmr alan kimi, adamları qorxutmaq məqsədilə o diyarın Qafdakı damarlarını bərk-bərk silkələyir, nəticədə yerin altı üstünə çevrilir, ya da yer yarılıb, bütün canlıları udur. Hərkayıl deyirdi: «mən herkayılam əsl herkayılam. sizdən güclü olsamda hacıqabul uşaqlarından zəifəm onlardan it kimi qorxuram əsasda abdulabadlılardan və buradakı igid yusifdən unun dostlarından yəni əbülfəzdən riyaddan rövşəndən hüseyndən elcandan əliabbasdan elmardan şamildən.

Qeydlər
-------

1. ↑  XII əsrdə yazılmışdır, kitabın əlyazması 1920-ci ildə Gəncədən Londona aparılıb, hal-hazırda əsərin yeganə nüsxəsi «Britaniya» muzeyində saxlanılır.
2. ↑  Azərbaycan mifoloji təsəvvürlərində; *«Göyün yeddi qatı var. Birinci qat torpaxdı ki, qara camahat yaşayır. Sonrakı qatlarda huri-pərilər, qılmannar, peyğəmbərlər yaşayır. Lap yeddinci qatda isə Allah öz taxtında oturup dünyanı idarə eliyir»*.
3. ↑  Qızılaçalar yaşılımtıl-sarı rəngli qiymətli daş
Avqolemono şorbası
**Avqolemono** (*yun.* Αυγολέμονο və ya *yun.* Αβγολέμονο) — ənənəvi yunan şorbası, ərəb, türk, yəhudi, italyan və Balkan xalqlarının mətbəxində də analoji şorbalara rast gəlmək mümkündür.

Sous
----

Avqolemono şorbası dolma, artişok-dan və digər mümkün tərəvəzlərdən hazırlanmış yeməklərdə sous kimi istifadə olunur. Yunanıstanda Avqolemonodonuz əti qızartmalarında da sous kimi verilir. Tefteli yeməyində bu sousdan daha çox istifadə olunur. Yaxın Şərqdə Avqolemono toyuq və balıqdan hazırlanmış yeməklər zamanı istifadə edilir.

Tarixi
------

Belə hesab edirlər ki, Avqolemono şorbasını ispan yəhudiləri hələ qovulmamışdan əvvəl (yəhudilər İspaniyadan qovulanadək) hazırlayırdılar. Səfərad yəhudiləri bu yeməyi agristada adlandırırdılar və onun hazırlanması zamanı turş komponentlərdən, adətən nar şirəsindən, turş portağal şirəsindən və daha sonralar isə limon şirəsindən istifadə edirdilər.

Mənbə
-----

* Кипр: путеводитель. Jean-Paul Labourdette, Dominique Auzias. ISBN 9785863941790
* Food of Greece: Cooking, Folkways, and Travel in the Mainland and Islands of Greece. Vilma Chantiles. ISBN 9780671750961

Xarici keçidlər
---------------

* Суп авголемоно с орзо
* Рецепт
Xnumhotep və Nianxxnum
**Xnumhotep** (q.misir ẖnm.w-ḥtp(.w)) və **Nianxxnum** (q.misir nj-ꜥnḫ-ẖnm.w) — qədim Misir yüksək rütbəli saray zadəganları. Onların hər ikisi padşah manikürünün baxıcısı tituluna sahib idi, Niuserra Günəş məbədində fironun və Ra peyğəmbərlərinin sirdaşları olmuşdular. Onlar beşinci sülalə dövründə fironlar Niuserra və ya Menkauhorun hakimiyyəti dövründə yaşamışdılar. Bəzi tədqiqatçılar Xnumhotep və Nianxxnumu homoseksual cütlük hesab edirlər (tarixdə məlum olan ən qədimi).

Hal-hazırda, Xnumhotep və Nianxxnum, demək olar ki, yalnız divarlarında intim qucaqlaşmalarda təsvir olunan birgə məzarının aşkarlanması səbəbindən tanınır.

Həm Xnumhotep, həm də Nianxxnum evli idilər (onların məzarındakı arvad və uşaqların təsvirləri adlarla, yəni şərti olaraq yazılmır), lakin dəfələrlə intim qucaqlaşmalarda təsvir edilmişdir. Tədqiqatçılar buna müxtəlif izahatlar verirlər. Bəziləri onları bir cüt əkiz və ya hətta Siam əkizləri hesab edirlər. Digər tədqiqatçılar onları homoseksual cütlük hesab edirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ranke, Hermann.* Die Ägyptischen Personennamen, Bd. 1: Verzeichnis der Namen (PDF). Glückstadt: J.J. Augustin. 1935. səh. 276. İstifadə tarixi: 29 April 2020.
2. ↑  *Ranke, Hermann.* Die Ägyptischen Personennamen, Bd. 1: Verzeichnis der Namen. Glückstadt: J.J. Augustin. 1935. səh. 171.
3. 1 2  *Ahmed M. Moussa*. Das Grab des Nianchchnum und Chnumhotep, Mainz am Rhein: Zabern, 1977.
4. ↑  *Parkinson.* The Journal of Egyptian Archaeology 81 (1995), p. 62 (с литературой); *V. Vasiljevć.* Studien zur Altägyptischen Kultur 37 (2008), S. 363—372.
5. ↑  The Enigmatic Tomb Chapel of Niankh-Khnum and Khnumhotep: A New Interpretation Arxivləşdirilib 2005-11-27 at the Wayback Machine
6. ↑  *Thomas A. Dowson.* Archaeologists, Feminists, and Queers: sexual politics in the construction of the past. P. 96 ff.

Xarici keçidlər
---------------

* Нианххнум и Хнумхотеп: «вместе в жизни, вместе в смерти»
* Тайна вечного объятия
**Art pank (bədii pank)** qaraj rokundan əmələ gələn və həmyaşıdı pank rokun alt janrı olmaqla, ondan daha mürəkkəb mahnı quruluşuna sahib musiqi janrıdır.  Bu janrda ifa edən qruplar pankın sadə, sərt və azad ruhlu estetikasını qoruyur, lakin pab rokunun pərəstişkarları olan qəzəbli, işçi sinifindən başqa tamaşaçılara da çata bilib.

Yaranma Tarixi
--------------

1970-ci illərin rok musiqisində "incəsənət və bədii" sözlərinin anlamı daha çox ya "aqressiv avanqard" və ya "iddialı proqressiv" mənasında başa düşülürdü.  Musiqişünaslar Saymon Frit və Hovard Horne 1970-ci illərin pank qruplarının menecerlərini "art pank hərəkatının ən bəlağətli nəzəriyyəçiləri" kimi təsvir edirlər, misal üçün Bob Lastın "Fast Product" şirkəti marketinqdə incəsənət nəzəriyyəsini ilk tətbiq edənlərdən biri oldu, və Toni Uilsonun "Factory Records" səsyazma şirkəti "bütün istehsal etdikləri mallara "eyni görünüşlü" Bauhaus prinsipini tətbiq edən" kimi təsvir edilmişdir.  "Wire" qrupunun gitaristi Kolin Nyuman 2006-cı ildə art pankı "bütün nəslin seçdiyi dərman" kimi təsvir etdi. 

1. ↑  Gittins, 2004
2. ↑  *Desrosiers, Mark.* "25 Up: Punk's Silver Jubilee: Aesthetic Anesthetic: Liberating the Punk Canon". PopMatters. November 8, 2001. May 10, 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: October 30, 2023.
3. ↑  *Murray, Noel.* "60 minutes of music that sum up art-punk pioneers Wire". The A.V. Club. May 28, 2015. October 31, 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: October 30, 2023.
4. ↑  Frith, Simon & Horne, Howard (1987) *Art into Pop*, Methuen, ISBN 978-0-416-41540-7, p. 129-130
5. ↑  Newman, Colin (2006) "Wire: the art-punk band's journey and legacy", *The Independent*, 17 February 2006
**Futbol müharibəsi** və ya **100 saatlıq müharibə** — 1969-cu ildə Salvador və Honduras arasında baş verib və 5 gün davam edib.

Müharibənin səbəbi iki ölkə arasındakı siyasi konfliktlər və immiqrasiya problemləri ilə bağlı idi. Konflikt 1970-ci ildə FİFA Dünya Kubokunun Şimali Amerika ikinci seçmə mərhələsi zamanı başlamışdı. 1969-cu ildə futbol üzrə dünya çempionatının seçmə mərhələsində pley-off zamanı Hondurasın Salvador tərəfindən məğlub edilməsi iki ölkə arasında 6 günlük müharibəyə səbəb olmuşdu. İki ölkə arasında miqrasiya və siyasi konfliktlərin olması müharibənin əsas səbəbi olsa da, Honduras kimi güclü heyətin tarixində ilk dəfə dünya çempionatına çıxacaq Salvadora uduzması vəziyyəti daha da qızışdırdı. El-Salvador ordusu 1969-cu ilin iyulun 14-də Honduras üzərinə hücuma keçib. Digər Amerika dövlətlərinin - Amerika Dövlətləri Təşkilatının səyi ilə iyulun 20-də iki ölkə arasında sülhün bərqərar olmasına nail olunub.

Xarici keçidlər
---------------

* Salvador-Honduras War, 1969 Arxivləşdirilib 2013-12-24 at the Wayback Machine
* Soccer War 1969 Arxivləşdirilib 2013-10-03 at the Wayback Machine
* El Salvador vs Honduras, 1969: The 100-Hour War


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Salvador ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Honduras ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Beyləqan Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — 1980-ci ildə Heydər Əliyevin regionlarda tarix-diyarşünaslıq muzeylərinin yaradılması haqqında verdiyi tarixi qərardan sonra, 1981-ci ildə yaradılmış muzey.

Muzeyin tarixi
--------------

1981-ci ildə yaradılan muzeyin binası uzun illər istismar olunduğundan fiziki aşınmaya məruz qalmışdı. Bundan başqa, muzeyin ekspozisiyası SSRİ dövrünün tərtibatı əsasında qurulmuşdu.

Muzeyin eksponatları
--------------------

2018-ci ildə muzeyin 1050 kvadratmetrlik yeni binasında ekspozisiya zalı, iki xidməti otaq, bir fond otağı, 60 yerlik konfrans zalı, 12 yerlik dəyirmi masa zalı, bir texniki otaq mövcud idi.

Muzeyin fondunda və kolleksiyasında tunc, dəmir dövrünə aid, erkən orta əsr və orta əsrlərə aid gil və saxsı qablar, şirli və şirsiz qab nümunələri, XIX əsrə aid mis qablar və s. eksponatlar var. Ekspozisiya salonunda Beyləqanın qədim dövrdən bu günə qədər olan siyasi və ictimai tarixi, maddi-mədəniyyət nümunələri, mədəni-iqtisadi həyatı, fotolar və tarixi məlumatlar nümayiş etdirilir. Ən uzunömürlü eksponat e.ə. II–III minilliyə aid güldanlardır. Bardaq və güldanlar olan digər eksponatlar isə e.ə. I minilliyə və eramızın V əsrinə qədər Soltanbud, Paytakaran şəhər xarabalıqlarından tapılıb.

Muzeyin əsas fondunda 6087-dən çox eksponat var. İl ərzində muzeyə təxminən 30 000-dən çox tamaşaçı gəlir.

1. 1 2  "Şərqin qədim şəhərlərindən biri – sirli Beyləqan". sputnik.az. 20 mart 2019. Archived from the original on 2023-07-03.
2. ↑  "Beyləqan Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi". kurdamir.mctgov.az. 2019-12-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
3. ↑  "Beyləqanda əsaslı şəkildə yenidən qurulan tarix-diyarşünaslıq Muzeyinin açılışı". azertag.az. 13 feval 2019. 2020-03-10 tarixində arxivləşdirilib.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Çinar (dəqiqləşdirmə).

**Çinar** — Çinarkimiklər fəsiləsindən olan bitkidir. Latınca "Platanaus",  rus dilində "Платан", "Чинар" adlanır. Yüngül, möhkəm, gözəl cizgili oduncağından faner, parket və s. hazırlanır. Dekorativ ağac kimi yaşıllaşdırmada istifadə edilir. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki kimi Azərbaycanın "Qırmızı Kitab"na daxil edilmişdir. Azərbaycan florasında Barmaqyarpaq çinar növü vardır. Mərkəzi Nəbatat Bağının təcrübə sahəsində əkilib becərilir.

Bir çox növləri şəhər yaşıllaşdırmasında istifadə edilən qiymətli dekorativ bitkilərdir.

Yayılması və ekologiyası
------------------------

Bu bitkiyə Şimal yarımkürəsində, əsasən Aralıq Dənizində, Şimali Amerikada, Orta və Kiçik Asiya, həmçinin cənub-qərbi və Mərkəzi Avropada yayılmış təxminən on xəzan və həmişəyaşıl növ daxildir. Çinar ağaclarına Qafqazda, Krımda və Ukraynada ([[Zakarpa

Botanik təsviri
---------------

Çinar ağacları sıx geniş kronaya malik iriyarpaqlı ağaclardır. Yaşıl-boz laylı qabıqla örtülü, silindrik formalı güclü gövdəyə (50 m-a qədər hündürlük, 18 m-a qədər dairəsi) malikdir.

Maraqlı faktlar
---------------

Çinar ağacları çox uzun müddət yaşayır.Onlardan ən böyük və ən qədimi Türkiyədə Bosforda Böyükdərə vadisində böyüyür. Onun hündürlüyü 50 metr, gövdənin çevrəsi 42 m, gövdənin diametri 13,4 metr və yaşı 2300 ildən çoxdur.

Egey dənizində Kos adasında gövdənin çevrəsi 18 m və hündürlüyü 36 m olan unikal çinar ağacı bitir. Hesab edirlər ki, onun 2 min il yaşı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linney K.* Genera plantarum eorumque characteres naturales, secundum numerum figuram, situm, & proportionem omnium fructificationis partium. 5 Stokholm: 1754. S. 433. doi:10.5962/BHL.TITLE.746
2. ↑  *Linnæi C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 999.
3. ↑  Sunset Western Garden Book. 1995. pp. 606–607.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) |
| Taksonomiya | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
| Normativ yoxlama | BNF: 11972128f · GND: 4260547-7 · LCCN: sh85102642 · Microsoft: 2777911786 |
**Taleh Novruz oğlu Şahsuvarlı** (10 mart 1977, Qazıqurdalı, Bərdə rayonu) — jurnalist, siyasi analitik, ictimai-siyasi xadim

Həyatı
------

Taleh Şahsuvarlı 10 mart 1977-ci ildə Bərdə rayonunun Qazıqurdalı kəndində anadan olub.

Bakı Dövlət Universitetin tarix fakültəsinin və Yasamal rayonundakı 20 saylı orta məktəbin nəzdində təşkil olunmuş Respublika Tarix Litseyini bitirib. Bakı Dövlət Universitetinin sosial elmlər və psixologiya fakültəsində fəlsəfə üzrə bakalavr, fəlsəfə tarixi üzrə magistr pillələrində ali təhsil alıb. 2007-ci ildə ABŞ-nin San Dieqo şəhərində fəaliyyət göstərən Vətəndaş Diplomatiyası Akademiyasında ictimai siyasət üzrə xüsusi təhsil alıb.

1995-ci ildən jurnalistika sahəsində çalışır. Azərbaycan mətbuatı tarixində ən gənc qəzet baş redaktoru olub. "Gündəlik Teleqraf" qəzetin şef-redaktoru vəzifəsində çalışıb. 2009-cu ildən Sosial İnformasiya Agentliyinin direktorudur. Hazırda AzNews.az analitik-informasiya portalının baş redaktorudur.

"Pragma" Sosial İnkişafa və Ekologiyanın Qorunmasına Dəstək İctimai Birliyinin sədri, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Hərbi Ovçuluq İttifaqının üzvüdür. 

İyun 2021- iyun 2023-cü illərdə Daxili İşlər Nazirliyi yanında İctimai Şuranın üzvü olub.

"Seçki mübarizəsi" adlı elmi monoqrafiyanın, Qafqazda ilk tarixi metaroman olan "Canlanma" əsərinin müəllifidir. 

27 sentyabr 2020-ci ildə başlayan 44 günlük Vətən savaşında baş leytenant rütbəsində taqım komandiri vəzifəsi tutaraq iştirak edib. Ali Baş Komandan İlham Əliyev tərəfindən "Ağdamın azadlığına görə", Baş nazir tərəfindən "Vətən müharibəsi iştirakçısı" medalları ilə, Dövlət Səfərbərlik Xidməti tərəfindən xüsusi diplomla, Azərbaycan Mətbuat Şurası tərəfindən "Qələmdən süngüyə" mükafatı ilə təltif olunub.

2010-cu il Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinə seçkilərdə 94 saylı Bərdə kənd seçki dairəsindən deputatlığa namizəd olmuşdur.

2015-ci il Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinə seçkilərdə 16 saylı Yasamal ikinci seçki dairəsindən deputatlığa namizədliyi qeydə alınıb.

2020-ci ildə 23 saylı Nəsimi-Səbail Seçki Dairəsindən Milli Məclis üzvlüyünə namizəd olub.

Həmçinin bax
------------

* "Canlanma" tarixi metaromanı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Canlanma". Goodreads (ingilis). 2023-12-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-12-02.
2. ↑  "Taleh Şahsuvarlı "Gündəlik Teleqraf"dakı vəzifəsindən istefa verdi". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-08.

Xarici keçidlər
---------------

* Açıqlama[*ölü keçid*]
* Müstəqil İnformasiya Agentliyi Arxivləşdirilib 2010-07-30 at the Wayback Machine
**Verilənlər cənnəti** — korporativ cənnət və ya vergi cənnəti kimi, fasiləsiz və ya tənzimlənməyən məlumat üçün sığınacaq. Verilənlər cənnətləri məlumatı sərbəst saxlayan və hətta onun məzmununu və əlaqəli məlumatları qoruyan kompüter şəbəkəsi anlayışına uyğun hüquqi mühitə malik yerlərdir. Onlar üç kateqoriyaya uyğun gəlir: zəif informasiya sistemi tətbiqi və ekstradisiya qanunlarına malik fiziki ərazi, məlumatların qəsdən güclü mühafizəsi olan fiziki ərazi və hər hansı hüquqi qüvvədən asılı olmayaraq texniki vasitələrlə (şifrələmə kimi) məlumatların təhlükəsizliyini təmin etmək üçün nəzərdə tutulmuş virtual domenlər.

Məqsədləri
----------

Məlumat cənnətlərinin yaradılmasının səbəbləri arasında internet senzurasının tətbiq olunduğu ölkələrdə istifadəçilər üçün siyasi ifadə azadlığına çıxış daxildir.

Digər səbəblərə aşağıdakılar aid edilə bilər:

* DMCA kimi qanunları pozan proqram təminatı, verilənlər və ya nitq paylanması
* Müəllif hüquqlarının pozulması
* İnformasiya məxfiliyi qanunlarından yayınma
* Onlayn qumar
* Pornoqrafiya
* Kibercinayətkarlıq

Tarixi
------

Britaniya hökumətinin Verilənlərin Mühafizəsi Komitəsinin 1978-ci il hesabatında müxtəlif ölkələrdəki fərqli məxfilik standartlarının şəxsi məlumatların mühafizəsi zəif olan ölkələrə ötürülməsinə səbəb olacağından narahatlıq ifadə edilmişdir. Odur ki, Britaniyanın "verilənlər cənnətinə" çevriləcəyindən qorxulurdu. Həmçinin, 1978-ci ildə Adrian Norman geniş spektrli məlumat cənnəti xidmətləri göstərən şirkətin yaradılmasının məqsədəuyğunluğu ilə bağlı "Project Goldfish" adlı saxta konsaltinq tədqiqatını nəşr etdi.

Elmi-fantastika yazıçısı Vilyam Gibson bu termini "*Sıfırıncı qraf*" və "*Mona Liza Overdrayv*" romanlarında, Brüs Sterlinq də "*Şəbəkədəki adalar*"da bu termindən istifadə etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Təxəllüs
* WikiLeaks

İstinadlar
----------

1. ↑  "The Switzerland of bits". The Economist. June 17, 2010. February 2, 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: November 1, 2023.
2. ↑  "Gov Spying Boosts Swiss Data Center Revenues". Forbes. April 7, 2013. February 5, 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: November 1, 2023.
3. ↑  "Iceland aims to become an offshore haven for journalists and leakers". 2010-02-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-11-01.
4. ↑  *Michael, James.* "New Report on Computer Data Banks". New Scientist. November 9, 1978. İstifadə tarixi: November 29, 2010.[*ölü keçid*]
5. ↑  *Norman, Adrian.* "Project Goldfish" (PDF). IPC Science and Technology Press. September 1978. 2011-09-03 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib.
**Təhriri-Öqlidis** (*fars.* تحریر اقلیدس‎ ; Evklidin şərhi) — Nəsirəddin Tusinin riyaziyyat (həndəsə) sahəsində yazdığı əsər.

Əsərdə Evklidin "Başlanğıclar" ("Əsaslar") əsərində verilmiş 700-dən artıq teoremin isbatı təhlil edilmiş və bir çoxunun yeni isbatı verilmişdir.

Tərcümə və nəşr
---------------

Mətbəədə yayımlanan ilk Azərbaycan kitabı ilk dəfə 1594-cü ildə Romanın "Mediçi" mətbəəsində ərəbcə nəşr edilən "Təhriri-Öqledis" kitabı olduğu qeyd edilir.

"Təhriri-Öqlidis" 1598-ci ildə ikinci dəfə yenə Romada çap olunur. Kitaba Avropada olan böyük tələbi ödəmək üçün o, latın dilinə tərcümə edilərək, 1657-ci ildə Londonda çap edilir. Bir sıra Şərq ölkələrində ərəb dilində nəşr edilən əsər 1801-ci ildə İstanbulda, 1824-cü ildə Mərakeşdə,1880-ci ildə isə Tehranda nəşr olunur.

Əsər Həsən Zərrinəzadə tərəfindən ərəb dilindən azərbaycan dilinə tərcümə edilmiş və YUNESKO-nun da maliyyə yardımı ilə Nəsirəddin Tusinin 800 illik yubileyi ilə əlaqədar olaraq N.Tusi adına Şamaxı Astrofizika Rəsədxanası tərəfindən nəşrə hazırlanmış və 2001-ci ildə, Bakıda, Ulduz nəşriyyatında çap olunmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Zic-Elxani

İstinadlar
----------

1. ↑  "Naxçıvanın Görkəmli Şəxsiyyətlər". shexsiyyetler.nakhchivan.az. İstifadə tarixi: 2023-12-05.
2. ↑  *Aydın Xəlilov.* "Azərbaycanın ilk çap kitabları" (az.). Şərq-Qərb. 1995.
3. ↑  "Mədəni irsimizin kitab işığı". medeniyyet.az (ingilis). İstifadə tarixi: 2023-12-05.
4. ↑  *Maarifə Hacıyeva.* "İlk kitabımız: Bu 421 il qabaq olub…". www.anl.az. 2016-01-07. İstifadə tarixi: 2023-12-05.
5. ↑  "Azərbaycanda ilk dəfə nəşr olunmuşdur". Azərtac.

Xarici keçidlər
---------------

* "Nəsirəddin Tusinin "Evklidin şərhi" əsərinə dair seminar keçiriləcək". Azərtac.
Məzmunu
-------

Film ilk Azərbaycanlı FİFA futbol referesi Tofiq Bəhramova həsr olunub.

İngilis futbol mütəxəssisi Ramseyin bu fikrini həmişə özünə aid edərdi Tofiq Bəhramov: *"Futbol mənim həyatımdır. Mən isə yaşamaq istəyirəm..."* Adı Azərbaycan futbol hakimləri məktəbinin baniləri sırasında çəkilən, Tofiq Bəhramov özündən sonra gələn futbil hakimlərinin mənəvu ustadıdır... Əlbəttə, ilk Azərbaycanlı FİFA referisinin fəaliyyəti gələcək nəsillər üçün əsl örnək mənbəyidir. Tofiq Bəhramovun adı Müstəqil Azərbaycanın ən iri futbol meydanının ünvan göstəricisidir.

Tofiq Bəhramovun adı zirvədə dayanan mayak kimi həmişə ucalıqlara aparan yolu nişan verir.... 1966-cı il, iyulun 30-u, Londonun "Uembli" stadionunda 100 min tamaşaçının izlədiyi, 7-ci dünya çempionatının İngiltərə — AFR yığma komandaları arasında keçirilən final oyununun 100-cü, əlavə vaxtın 10-cu dəqiqəsi. İngilislər qol deyib əllərini havaya qaldırır... Almanlar heç nə baş verməmiş kimi sakitdirlər.... Stadion sukut içindədir... Məşhur hakim Dinst tərəddüd içindədir... bütün nəzərlər Azərbaycanlı hakim Tofiq Bəhramova yönəlib... Qoldurmu?!!! Qol deyil!!! Qoldurmu?!!! Qol deyil!!! Qoldurmu?!!! Qol deyil!!! Baş hakim Bəhramova tərəf qaçır... Bəhramov qərarında qətidir... O, bayrağı mərkəzə uzadır və qəribə jestlə qolu təsdiq edir... 100 minlik stadion coşur... O vaxt uzun müddət bütün dünya mətbuatı həmin hadisəni sensasiya kimi yazdı... Vəziyyətə təkrar-təkrar baxış, hətta indiki texniki imkanlar daxilində aparılan yoxlama Tofiq Bəhramovun haqlı olduğunu dönə-dönə təsdiqlədi... Bu sözlər məşhur Azərbaycan hakimi Tofiq Bəhrəmov haqqında çəkilən "Hakim mərkəzi göstərir" adlı sənədli televiziya filminin mətnindən götürülüb. Yenicə yaradılmış İdman Azərbaycan telekanalında ilk filmin olan bu ekran əsəri üç ay ərzində tamaşaçıların xahişi ilə 8 dəfə efirə verilib.

Filmin heyəti
-------------

### Filmin üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Eldar İsgəndərzadə
**Quruluşçu rejissor:** Vasif Məmmədzadə
**Quruluşçu operator:** Mahir Cahangirov
**Səs rejissoru:** Ceyhun Ağayev
**Montaj:** Fuad Əliyev, Elmar Vəliyev
**İnzibaçı:** Elşən Qarayev
**Direktor:** Elsevər Dünyamalıyev
### Filmdə iştirak edənlər

Valid Sənani
Çingiz İsmayılov
İskəndər Cavadov
Rüstəm Rəhimov
Abbas Əzimov

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə