recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Con Uilyam Uoterhaus. "Orakula müraciət" (1884)
**Orakul** (lat. oraculum, "danışıram, diləyirəm" mənalarını verən *oro* sözündən əmələ gəlir) — antik dövrdə ən çox yayılmış fal forması. O, inananların istəyi ilə tanrı adından orakul adlandırılan kahin tərəfindən gələcək haqqında xəbər verməkdən ibarət idi. Daha geniş mənada, orakul həm xəbərin elan olunduğu yer və həmin xəbərin mətni demək idi. Müasir dildə orakul gələcəkdən xəbər verən və həmçinin hər fikiri danılmaz həqiqət və vəhy olan insana deyilir.

Mənşəyi
-------

Delfili Pifiya xaricində bütün qədim orakullar kişi cinsinə aid idilər. Tarixçilər orakulların Qədim Yunanıstana Qədim Şərqdən gəldiyini iddia edirlər, çünki oxşar falçılıq yerləri Mari, Assuriya və Qədim Misir şəhəri olan Butoda mövcud idilər.

Herodotun yazdığına görə, Qədim Yunanıstan orakullarından ən qədimi Epir regionunun Dodona şəhərində yerləşirdi. Ora yunanların Elladaya gəlməsindən əvvəl yarandığı güman edilir və ehtimala görə, əvvəl bura yunan ənənəsində yer tanrıçası Geya olaraq təfsir edilən Ana Tanrıçasının müqəddəs yeri idi. Göründüyü kimi, qədim orakkuların hamısı kimi ora da xtonik kultu ilə əlaqəli idi, çünki kahinlər gələcək haqqında xəbərləri müqəddəs palıd yarpaqlarının xışıltısından verirdilər.

Herodot başqa orakullardan də bəhs edir. Onun sözlərinə görə, Lidiya padşahı Krez ən dəqiq orakulu seçməyə qərar verdi və qasidlərini "Delfi, ikinciləri Fokidaki Abı, üçüncüləri Dodona" göndərmişdir; "həmçinin başqaları Amfiari, Trefoni və nəhayət Milet vilayətinin Branxidlər ərazisinə göndərilmişdir". Yalnız delfiyalı pifiya, Krezin bir qazanda tısbağa və quzu bişirəcəyini təxmin edə bildi. Bu hekayə göstərir ki, orakullar yalnız qədim yunanlar tərəfindən deyil, həm də yaxın qonşuları tərəfindən hörmətə layiq görülürdülər.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Broad, William J.* 2007. The Oracle: Ancient Delphi and the Science Behind Its Lost Secrets. New York: Penguin Press. Pages 15, 19.
2. ↑  *Walter Burkert.* Greek Religion. Harvard University Press, 1985. Pp. 116-118.
**Samir Qədir oğlu Əliyev** (9 iyun 1977, Qaracallı, Cəbrayıl rayonu – 15 avqust 1993, Binədərəsi, Xocavənd rayonu) — Tiqana, 16 yaşlı şəhid.

Həyatı
------

Samir Əliyev 1977-ci il 9 iyun Cəbrayıl rayonunun Qaracallı kəndində anadan olub. Samir evin tək oğlu idi. 1984-cü ildə qonşu kənddə yerləşən Balyand kənd orta məktəbinə daxil olub. 6-cı sinifdən sonra təhsilini Doşulu kənd məktəbində davam etdirib. 8-ci sinifə qədər təhsil alıb. Samir atları çox sevirdi. Hətta döyüşlər vaxtı ağ atı da olub.

Ermənilər bizə qarşı ilk təxribatları törədən zaman onun 11 yaşı var idi. Cəbrayılda düşməndən qorunmaq üçün özünü müdafiə batalyonları yaradılan zaman cəsarəti ilə fərqlənən Samir rayonun müdafiəsində dayanan hərbçilərin yanına gedər və onlarla həmsöhbət olar, hərbiçilərə yardım edərdi. Onun cəbhəyə ərzaq, silah daşıması, qorxmazlığı dillər əzbəri olmuşdu. Samiri müharibədən kənarlaşdırmaq üçün aiələsi onu Bakıya aparmışdı. Amma Samir "Vətən məni cağırır, getməliyəm" deyərək cəbhəyə qayıdır.

Samir Əliyev

Tiqana ləqəbi
-------------

Samir Əliyevə Tiqana ləqəbini məşhur fransız futbolçu Jan Tiqanaya bənzədiyi üçün vermişdilər. Samir uşaq yaşlarından futbolu çox sevərdi. Çevikliyinə və zahirən bənzərliyinə görə onu dostları bu adla çağırardılar.

Samir Əliyevin anasının toxuduğu xalça

Qarabağ müharibəsi
------------------

Samir 1992-ci ildə döyüşə girərkən 15 yaşı var idi. Samir öz istəyi ilə ərizə yazıb məktəbdən çıxmış, döyüşlərə getmişdi. Yaşı kiçik olduğundan onu döyüş meydanına buraxmaq istəməsələr də Samirin təkid və israrıyla komandir onu qəbul edir. Samir könüllü olaraq İmişli batalyonuna qoşulur. Nə güllə, nə mərmi səslərinə əhəmiyyət verməzdi. Onu heç nə qorxutmurdu. Hətta mühasirəyə düşmüş əsgərləri mühasirədən çıxarmışdı.

Samir 1993-cü il avqust ayının 15-də Banazur ətrafında gedən döyüşlərdə əlinə avtomat alıb son nəfəsinə kimi düşmənlə vuruşdu. Samir yaralı olmasına baxmayaraq döyüşə davam edirdi. Döyüş zamanı Samir ağır yaralanır. Ürəyindən ağır qəlpə yarası alır və şəhid olur.

Samir şəhid olacağını hiss etmişdi. O, hər kəsə həmkəndlisi, dostu olan Qarabağ müharibəsi şəhidi Mirələmin ili günü şəhid olacağını demişdi. Samir şəhid olandan bir neçə gün sonra Cəbrayıl rayonu işğal edildi.

Samir Əliyev Cəbrayıl rayonunun Şükürbəyli kəndində dəfn olunub.44 günlük Vətən müharibəsi nəticəsində Cəbrayıl rayonu işğaldan azad edildi. Şəhidin anası Aminə Əliyeva oğlunun məzarını ziyarət etdi və Samir şəhid olan zaman ailəsinə təqdim olunan üç rəngli bayrağı oğlunun məzarı üzərinə sərdi.

İstinadlar
----------
**Qrafleks** (ing."flexible graphite ") — çevik qrafit — və ya penoqrafitdir.

Alınması
--------

Bu maddəni almaq üçün qrafit tozuna nitrat turşusu hopduraraq, onu reduksiyaedici mühitdə sürətlə qizdirirlar. Bu zaman nitrat turşusu parçalanır və alınan qazların təzyiqi altında layları bir-birindən ayrılaraq köpüklənir. Alınmış yüksək məsaməli, əyilə bilən materialı yaxıb, ştamplayırlar.

İstifadə sahəsi
---------------

Qrafleks korroziyaya uğramır və yüksək temperatur zonalarında rezin və metal istifadə etmək mümkün olmadıqda, doldurucu kimi istifadə olunur.

Şüşəkarbon
----------

Fenolformaldehid qatranını hava daxil olmadan 800oC-də pirolizə uğratdıqda şüşəkarbon alınır. Bu material turşu və əsaslara qarşı davamlıdır. Ondan hazırlanmış qablar bir çox xassələrinə görə platindən üstündür.

Piroqrafit
----------

Mühüm konstruksiya materiallarından biri də piriqrafitdir. Piroqrafit təbii qrafitin sıxılmasından alınan yüksəkdavamlı materialdır.

Piroqrafitin alınması
---------------------

Bunun üçün təbii qrafit yüksək temperaturda metan atmosferində közərdilir, metanın pirolizindən alınan karbon qrafitin məsamələrini və defektlərini doldurur. Nəticədə, sıxlığı təbii qrafitdən 1,5 dəfə çox olan piroqrafit əmələ gəlir. Piroqrafitdən ürəyin süni klapanlarını hazırlayırlar.

Karbon lifləri
--------------

Polimer sap və parçaların pirolizi yolu ilə karbon lifləri alınır. Bu material doldurucu kimi plastik materiallara daxil edilir, onlara yüksək davamlılıq və elektrikkeçirmə xassələri verir. karbon lifləri, həmçinin istilik pərdələri və elastik elektrik qızdırıcılarının hazırlanmasında istifadə olunur.

Mənbə
-----

* Uşaqlar üçün ensiklopediya. Kimya. Bakı, 2008.
**Near adaları**  (*ing.* Near Islands, *aleut.*  Sasignan tanangin) — Aleut arxipelaqında ən kiçik və ən qərb adalar qrupu. Near adaların ümumi sahəsi 1143,8 km²-dir. 2000-ci ilə qədər əhalisi 47 nəfər olmuşdur. Əhali Attu və Simia adalarında yaşayır.

Coğrafiya
---------

Qrupun ən böyükləri Attu, Aqattu adaları və öz növbəsində Alaid, Nizki və Simiya adalarından ibarət Semiçi adaları qrupunu təşkil edir. Simiyadan 30 km şimal-şərqdə İnqenstrem qayaları kimi tanınan kiçik bir rif yerləşir.

Tarix
-----

İlk rus səyahətçilər tərəfindən bütün Aleut adaları arasında Rusiyaya ən yaxın adalar kimi adlandırılmışdır. Onlar ilk dəfə rəsmi olaraq müasir ad altında adaları 1813-1814-cü illərdə rus tədqiqatçısı Lanqsdorf tərəfindən dəniz hesabatlarında qeyd etmişdir. 1867-ci ildən ABŞ-yə məxsusdur. Alyaska ştatının bir hissəsidir. 1943-cü ildə adalar İkinci Dünya müharibəsi İkinci dünya müharibəsində Sakit okean cəbhəsindəki döyüşlərdən birinə səhnə olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Bergsland, K *Aleut Dictionary* Fairbanks: Alaska Native Language Center, 1994
2. ↑  Near Islands. U.S. Geological Survey Geographic Names Information System.
**Paleoeskimoslar** — Arktikanın qədim əhalisi olmuşlar. Bu cür ad verilməsinə baxmayaraq arxeoloji qazıntılar və dnt analizləri paleoeskimosların Qrenlandiya eskimosları və İnuitlərlə bağlılıqlarının olmaması sübuta yetirmişdir. Onlar əsasən hazırkı Çukçalar və Aleutlarla qohumdurlar. Onlar Qrenlandiya ərazisinə 4500 il öncə gəlmişlər.

Paleoeskimosların əsas məşğuliyyəti əsasən ovçuluq olmuşdur. Onların ovunun əsasını Morj, dəniz quşları, molyusklar, şimal maralları və balıqlarla qidalanırlar. Paleoeskimosların daimi yaşayış məskəni Kekertasussuk 1983-cü ildə aşkarlanmışdır. Burada aşkarlanmış artefaktlar 2800 — 2400 il öncəyə aiddir. İnkişaf etmiş Paleoeskimosların izlərinə bütün arktikanın tirpaq sahələrində rast gəlinir. Rusiya ərazisində 1975-ci ildə Vrangel adasında Şeytan ovrağı adlı qədim paleoeskimos dayanacağı aşkarlanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qrenlandiyada ilk insanlar 4500 il əvvələ aiddir". 2014-09-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-02-27.

Mənbə
-----

* Qədim eskimoslar 700 il öncə yoxa çıxmışlar
**Ələkbər Heydəri** (? — ?) — Əkinçi məktəbinin banilərindən biri, jurnalist.

Əkinçi qəzeti ilə münasibəti
----------------------------

"Əkinçilər" məktəbinin banilərindən olan Ələkbər Heydəri qəzetin nəşri dövründə Mahaç-Qalada yaşayırdı. O, 1879-cu ildə Bakıya köçərək səfarətxanada qulluq etmişdi. Heydərinin qəzetdə dərc olunan kəskin yazısı təhsil müəssisələrində dini elmlərlə yanaşı, dünyəvi elmlərin tədrisi ilə bağlıdır ki, bu da kifayət qədər ciddi polemika doğurdu. Bu məqalə "Əkinçi"nin 10-cu sayında işıq üzü görmüşdü. Qəzetin 11-ci sayında Əhsənül-Qəvaid müəllifin fikri ilə həmrəy olduğunu bildirmiş, dini təhsillə yanaşı, dünyəvi elmlərin tədrisini vacib hesab etmişdi. Qəzetin 12-ci sayında Zaqafqaziyanın şeyxülislamı Axund Əhməd
Hüseynzadə polemikaya qatılmış, öz düşüncələrini bildirmişdi. Ümumən Heydərlinin bu məqaləsinə cavab olaraq "Əkinçi"də 15-dək yazı nəşr olunmuşdu.

Həmçinin bax
------------

* Əkinçi qəzeti
* Azərbaycan mətbuatı

İstinadlar
----------

1. 1 2  Akif Aşırlı, *Azərbaycan mətbuat tarixi (1875–1920)*, Bakı.

Vikimənbədə ***Müəllif:Ələkbər Heydəri*** ilə əlaqəli məlumatlar var.
**Pazırıq xalısı** — Pazırıq kurqanında arxeoloji qazıntı zamanı aşkar edilmiş qədim xalı.

Tarixi
------

Pazırıq xalısı ikinci sıra naxış düşümündən fraqment
Pazırıq kurqanlarından tapılmış toxuculuq nəsnələri içində "Pazırıq xalısı" adı ilə məşhur olan 1,83x2,0m ölçülü qırmızı rəngli keçə üzərində incə yun ipindən toxunan bu xalı Peterburq Ermitajında saxlanır.

E.ə. V-IV əsrlər arasında hazırlandığını irəli sürən alimlər bu xalının Altaya gedib çıxmasını belə izah edirlər ki, guya bir saqa çarının sifarişi ilə yas törənində cəsədin üstünə örtük kimi hazırlanan bu xalı "Armeniyada" toxunmuşdur. Ulrix Şürman bunu *"erməni sənətinin şah əsəri"* adlandırmış, Volkmar Gantzhorn isə öz kitabında onun fikrini doğru saymışdır.

Başqa bir Pazırıq xalısı da divardan asmaq üçün 4,5x6,5 m ölçüsündə rəngli keçədən aplike üsulu ilə hazırlanmış sənət əsəridir. Burada taxtda oturub əlində həyat ağacı tutan qutsal qadın və qarşısında gözəl geyimli bir atlı təsvir edilmişdir. Prof. F. Cəlilov güman edir ki, buradakı qadın obrazı qarşısındakı bəyə uğur diləyən ulu qam katun obrazıdır.

Bu qədim xalının kurqanın altında salamat qalmasının səbəbi vaxtilə yuxarıda açılmış bir oyuqdan məzarın dibinə sızan suyun buz bağlaması və xalının buzun içində qalması idi.

Xüsusiyyətləri
--------------

Pazırıq xalısı iç-içə bir neçə çərçivəyə bölünmüş, birincidə qrifonlar, ikincidə atlılar, üçüncüdə sığırlar (maral), dördüncüdə hun çiçəyi şəklində simvollar verilmişdir. Beşinci çərçivə isə çiçəkli 24 xanaya ayrılmışdır. Buradakı sığırların və orta xana sayının 24 olması məsələsini 24 oğuz boyunun simvolu olduğunu (türk intellekti) türkmən alimi Axmət Bekmıradov qeyd etmişdir. Sonralar E.F. Tekçe və N.G. Qırzıoğlu da eyni fikrə gəlmişlər.

Xalıdakı atların quyruğu əski hun şəkillərindəki kimi düyünlüdür, başlarında yüyən var, yəhərin üzəngisi yoxdur. Çünki həmin xalını toxuyan saqaların törəmələri hunlar dünyada ilk dəfə üzəngini bu xalıdan min il sonra icad etmişdilər.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Volkmar Gantzhorn. Der christlich orientalisch Teppich. Köln, 1990  (alm.)
2. ↑   (ing.).
3. ↑  "Руденко С.И. Искусство Алтая и Передней Азии (середина I тысячелетия до н.э.).// М.: 1961. 68 с." 2012-12-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-12-25.
4. ↑  E.F.Tekçe. Pazırık. Altaylardan bir halının öyküsü. Ankara, 1993, səh 48
5. ↑  F. Cəlilov – Azər xalqı, II nəşri, Bakı, 2006
6. ↑  A.Bekmıradov. Andalıp xem Oquznamaçılık dəbi. Aşqabat, 1987
7. ↑  E.F.Tekçe. Pazırık. Altaylardan bir halının öyküsü. Ankara, 1993, səh 36.

Xarici keçidlər
---------------

* **Firudin Ağasıoğlu (Cəlilov).** *2500 il öncə Qarabağda toxunmuş Bərdə (saqa-oğuz) xalısı*. **mct.gov.az**  (az.)
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Vüqar Məmmədov.

**Vüqar Vaqif oğlu Məmmədov** (6 fevral 1973; Hacıqabul, Azərbaycan – 21 dekabr 1992; Qubadlı, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin çavuşu, Vətən müharibəsi şəhidi.

Həyatı
------

Vüqar Məmmədov 1973-cü il fevralın 6-da Hacıqabul rayonunun Muğan qəsəbəsində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. 1980-cı ildə Muğan qəsəbə məktəbinin 1-ci sinfinə getmişdir. 1990-cı ildə 10-cu sinifi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət dəmir yolunun 3 nömrəli Hacıqabul Elektrik Təchizatı sahəsində mexaniki sexə çilingər vəzifəsinə qəbul olunmuşdur.

Şəhid Vüqar Məmmədovun təhsil aldığı Muğan qəsəbə məktəbi onun adını daşıyır.

Hərbi xidməti
-------------

1991-ci ilin may ayında o həqiqi hərbi xidmətə çağırılmışdır və hərbi xidməti Bakı şəhərində olan 930 nümrəli Artilleriya alayında qulluq etmişdir. 1992-ci ildə may ayının 25-də Vüqar Məmmədov Milli Ordunun tərkibində Qarabağ torpağının müdafiəsinə göndərilmişdir. 3 ay Füzuli, 3 ay Qubadlı uğrunda döyüşlərdə iştirak etmişdir. Yaxşı xidmətinə, çalışqanlığına görə bölmə komandiri vəzifəsinə irəli çəkilmişdir. Vüqar Məmmədov 21.12.1992–ci il tarixində Qubadlı rayonunda Döndərli kəndinin müdafiəsi zamanı həlak olmuşdur.

Təltifləri
----------

* Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Vüqar Məmmədov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.

İstinadlar
----------
Misir tarixindəki İkinci sülaləyə aid məlum hökmdarlar.

Qədim Misirin Birinci və İkinci sülalələri əsasən Misirin Erkən Sülalələr Dönəmi altında qruplanırlar. O tarixlərdə paytaxt Tinisdir.

İkinci Sülalənin hökmdarlarının dönəmləri mübahisəlidir. İlk beşi üçün, mənbələr təxmini olaraq həmfikirdir:

| Ad | Hökm vaxtı (il) |
| --- | --- |
| Hotepsekhemwy | 38 |
| Raneb (Nebra olaraq da oxunur) | 39 |
| Nynetjer | 23 |
| Weneg | 8 |
| Senedj | 20 |

Ancaq sonrakı iki və ya üç hökmdarın şəxsiyyətləri açıq deyildir: Hor-adı və ya *Nebti (iki(dişi))-*adı və doğum adlarını bilirik: tamamilə fərqli insanlar ola bilərlər və ya sadəcə əfsanəvi adlar olma ehtimalları var. Sol tərəfdə bir çox Misir araşdırmaçısının açıqladıqları hökmdar adları, sağda isə Manethonun Aegyptica əsərindən gələn adlar verilmişdir:

| Önərilən hökmdarlar | Manethonun siyahısı |
| --- | --- |
| Peribsen | Kaires |
| Nepherkheres |
| Sekhemib-Perenmaat | Sesokhris |

Son hökmdar ilə təkrar bir ortaq qərara gəlinir:

| Ad | Hökm müddəti (il) |
| --- | --- |
| Khasekhemwy | 30 |

Hər nə qədər Manetho paytaxtı birinci sülalədə olduğu kimi Tinis olaraq bildirsə də, ən azından ilk üç kralın Sakkarada dəfn olunduğu bilinir və bu səbəblə də güc mərkəzinin Memfisə köçürüldüyü düşünülür. Bundan əlavə, bu dönəm haqqında çox az şey deyilə bilər; Palermo daşının illik qeydlərinin ancaq Ranebin hökmünün son illərindən bəhs edən hissələri günümüzə qədər gəlmişdir. Ehtimal ki,Khasekhemwyin hökmündə lazımi bir hadisə olmuşdur, bir çox misir araşdırmaçısı adını "İki Güc Taclandırıldı" şəklində oxumuşdur və bunun Yuxarı və Aşağı Misirin birləşməsini bildirdiyini düşünürlər.

Xarici keçidlər
---------------

* Qədim Misir: İkinci Sülalə
**Şöhrət Usub oğlu Həsənov** (d. 23 dekabr 1944, Xocalı rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ – ö. 25 fevral 1992, Xocalı rayonu, Azərbaycan) — "İgidliyə görə" medalı ilə təltif olunmuş Qarabağ müharibəsi şəhidi.

Həyatı
------

### Erkən illəri

Şöhrət Həsənov uzun müddət müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. Xocalı soyqırımı baş verən zaman rayon icra hakimiyyəti başçısının birinci müavini olub.

### Qarabağ müharibəsi və döyüşlərdə iştirakı

### Ölümü

O, 1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə son nəfəsinə və son gülləsinədək vuruşdu. Avtomat silahının darağında olan 30 güllənin hamısı artıq qurtarmışdı. O, insanların sağ-salamat çayı keçməsinə kömək edib, sonra isə erməni snayperinə tuş gəlib, iki ayağından vuruldu. Onu işgəncə verərək öldürüblər. Əvvəlcə sağ qolunu və sağ qıçını kəsiblər, sonra sağ gözünü çıxarıblar və bu cür işgəncələri davam etdirərək onu qətlə yetiriblər.

Bakının Şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir.

### Şəxsi həyatı

Şöhrət Həsənov Mehriban Əliyeva ilə ailə həyatı qurmuş və ömrünün sonuna qədər onunla evli idi. Aygün, Almaz, Gülnarə, Ruhiyyə və Bəyaz adlı qızları və oğlu Babək yadigar qalıb. Bir neçə xarici dil bilirdi.

Jurnalizmlə məşqul olurdu. O, "Xocalının səsi" qəzetinin nəşr edilməsinə də böyük dəstək göstərirdi və hətta qəzetin adını da seçmişdi.

İrsi
----

Təltif və mükafatları
---------------------

* 19?? — Azərbaycan "İgidliyə görə" medalı

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  ""Xocalıya piyada gedəcəyəm"". www.azerbaijan-news.az. www.azerbaijan-news.az. Archived from the original on 2020-09-19. İstifadə tarixi: 17 fevral 2017.
2. 1 2  "Xocalı şahidi: "Kəsilmiş başları bişirir, əsir saxladıqları insanlara yedizdirirdilər"". publika.az. publika.az. Archived from the original on 2018-06-03. İstifadə tarixi: 17 fevral 2017.
3. 1 2 3 4  *Qənirə Paşayeva, Həvva Məmmədova.* Xocalı soyqırımı: Şahidlərin dilindən. Bakı: Elm və təhsil. 2011. 97–98.  (#accessdate\_missing\_url)
Spirtli içki qadağasına nəzarət edən polis əməkdaşları
**ABŞ-də narkotik siyasəti** — federal hökumətin narkotik maddələrinin və onların istifadəsinin tənzimlənməsi ilə bağlı yeritdiyi siyasət. XX əsrin əvvəllərindən etibarən hökumət bu sahədəki siyasətlərini icbari şəkildə tətbiq eləyir və həyata keçirir. Həyata keçirilən siyasətlər tibbi istifadələr xaricində kokain, tiryək, morfin və heroin kimi maddələrin istifadəsini qadağan eləyir. Qida və Dərman ilə Narkotikə Nəzarət administrasiyaları bu sahədəki islahatları məcburi şəkildə həyata keçirir. Narkotik maddələrin təsnifatı Nəzarət Edilən Maddələr Aktına əsasən tərkib maddələrinə, potensial zərərlərə və potensial tibbi istifadə imkanlarına görə aparılır. Sözügedən təsnifata əsasən narkotik maddələri 4 qrupa bölünür: alkoqol, çətənə, opioidlər və oyadıcılar.

|  |  |
| --- | --- |
| ABŞ bayrağı | *Amerika Birləşmiş Ştatları ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**2 — metilpiridin və ya 2-pikolin** — üzvi maddə.

Fiziki-kimyəvi xassələri
------------------------

2-metilpiridin və ya 2-pikolin ümumi formulu C6H7N olan heterotsiklik birləşmə, üzvi maddədir. Piridin iyinə oxşar xoşagəlməz iyli rəngsiz mayedir, zəhərlidir.
2-metilpiridinin reaksiyalarının böyük hissəsi metil qrupunda gedir. Məsələn 2-metilpiridindən 2-vinilpiridin alırlar. Reaksiya 2-metilpiridinin formaldehidlə qarşılıqlı təsiri zamanı gedir.

Tarixi
------

2-pikolin piridinin təmiz halda alınan ilk törəməsidir. T. Anderson 2-pikolini 1846-cı ildə kömürdən ayırmışdır.

Alınması
--------

Hal-hazırda 2-pikolin 2 əsas üsulla alınır: Sirkə aldehidinin kondensasiyası və ya formaldehidin amonyakla reaksiyasından və nitril və asetilendən iibarət tsiklin əmələ gəlməsilə alınır.

Tətbiqi
-------

2-pikolin vinilpiridin və nitropirin istehsalı üçün istifadə olunur. 2-vinilpiridin, butadien və stirol polimeri avtomobil şinlərinin istehsalında tətbiq olunur. Həmçinin nitropiridinin alınması üçün istifadə olunur ki, o da ammonyakın gübrədən itkisnin qarşısını alır. Kalium permanqanatla oksidləşməsi pikolin turşusunu almağa imkan verir.

Mənbə
-----

1. The EdinbuurqNew Philosofical Journal.-A. and C. Black, 1846.- 510p
2. Shinkichi Shimuzu, Nanao Watanabe, Toshiaki Kataoka, Takayuki Shoji, Nobuyuki Abe Pyridine and Pyridine Derivatives. Ullman`s Encyclopedia of IndustrialChemistry.- Wiley-VCH Verlag Gmbh Co
**Napster** — dünyada ilk mp3 mübadiləsi saytı və şəbəkəsi. Musiqiləri peer-to-peer (P2P) kodlaşmış dildə paylaşan şirkət sonradan fəaliyyətini dayandırmışdır. Şirkətin işinin dayandırmasında musiqilərin müəllif hüquqları məsələlərində çətinliklər yaşaması, tez-tez məhkəmələrdə iştirak etməsi səbəb oldu. Xidmət məhkəmənin qərarı ilə bağlansa da, Napster nəzarət edilməsi çox çətin olan mərkəzləşməmiş "tay-tuşlar" şəbəkələrinin yaranmasına səbəb oldu.

Yardıcıları
-----------

Şirkət Şon Fenninq, Con Fenninq, Şon Parker tərəfindən qurulub. 1999–2001-ci illər aralığında dünyada böyük rəğbət qazanan Napsterdə insanlar musiqi paylaşımı edirdi. Məhkəmə qərarları nəticəsində bağlanan şirkət, sonradan başqa biznsmenlər tərəfindən alındı.

Napster xidməti enişli-yoxuşlu yollardan keçməsinə baxmayaraq 80 milyon istifadəçi toplayıb.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Xarici keçidlər
---------------

* Napster, Inc. Website
* Музыка для всех, даром // TJournal
**Entoni Dauns** (d. 21.11.1930, İllinoys ştatı, Evanston) – Amerika iqtisadçısı və politoloqu, doktorluq dərəcəsini Stanford Universitetində (1956) almışdır.

Həyatı
------

Karlton kollecini (Minnesota ştatı) bitirmişdir. Çikaqo Universitetinin professoru (1959–62) olmuş, 1977-ci ildən Vaşinqtondakı Brukinqs Mərkəzində böyük tədqiqatçı vəzifəsində çalışır.

Fəaliyyəti
----------

Səmərəli seçim nəzəriyyəsinin müəllifidir. İqtisadi model və konsepsiyaları sırf siyasi problemlərin təhlilində, bürokratiyanın tədqiqində istifadə edərək, əsas iştirakçıları məqsədlərinin maksimallaşdırılmasına can atan "səmərə aktorları" (partiyalar, siyasətçilər, seçicilər) olan demokratik siyasət konsepsiyasını işləyib hazırlamış, "hakimiyyət itkisi" tezisini formulə etmişdir. Dauns bürokratik strukturda qeyri-çevikliyin (fəaliyyətsizliyin) artması səbəbini onun mərkəzləşdirmə, daxili ixtisaslaşma və yeni tənzimləmə qaydalarının tətbiqi yolu ilə "hakimiyyət itkisi"ni kompensasiya etmək cəhdində görürdü. Dauns yanaşması siyasi proseslərin modelləşdirilməsində geniş istifadə olunur.

### Əsərləri

* An economic theory of democracy. N. Y. 1957;

* Inside bureaucracy. Boston, 1967;

* Dohousing allowances work (K.L. Bredberi ilə birlikdə). Wash. 1981;

* Energy costs, urban development, and housing (K.L. Bredberi ilə birlikdə). Wash. 1984.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  **Dauns**// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — VI cild. Bakı, 2009. — Səh.: 379.
**Polimle** (*serb.* Полимље / Polimlje) — Balkanlarda yerləşən coğrafi vilayət. Vilayət Lim çayının vadisini əhatə edir. Polimle tarixi vilayətinin ərazisi hazırda Novopazar Sancaq, Stari-Vlax və Raşka vilayətlərinin tərkibini təşkil edir.

Coğrafiyası
-----------

Polimle vilayəti hazırda Bosniya və Herseqovinanın bir parçası olan Serb Respublikası, Serbiya və Monteneqro ərazilərinə daxildir. Əsasən Lim çayımın axdığı vadini əhatə edir. Polimle şimaldan cənuba çay axınının istiqamətində Yuxarı və Aşağı olmaqla iki hissəyə bölünür. Şimal (Aşağı Polimle) ərazisində (Lim çayının hövzəsi) əsasən serb icmaları yaşayır. Bu bölgə Bosniya və Herseqovinanın serb Respublikası ərazisinə daxildir. Rudo icmasıda bu regiona daxildir. Burada Polimle adlı ərazi belə vardır. Cənub (Yuxarı Polimle) ərazisində (Lim çayının hövzəsi) əsasən monteneqro icmaları yaşayır. Bölgənin ən iri şəhərləri:Priboy, Priepole, Brodarevo, Bielo-Pole, Berane, Andreivisa və Plav.

Polimle tarixi vilayəti hazırkı, Novopazar Sancaq vilayətinin cənub, qərb və cənub-şərq ərazilərini əhatə edir. Aşağı Polimle Stari-Vlaxanın cənub bölgəsini əhatə edir. Şimalda Uvats çayını boyunca Zlatibor, şərqdə Raşka bölgəsi, cənubda Çernoqoriya dağları, cənub-qərbdə Köhnə Hersoqovina, qərbdə Rudo, Aşağı Polimle və Podrine ilə sərhədlənir.

Tarixi
------

Pomile serb və Serbiyanın tarixibndə böyük rol oynamışdır. Bölgə orta əsrlər döönəminə aid kilsə və monastrlarla zəngindir. Lim vadisindən çox əhəmiyyətli avtomobil və dəmir yolları (Belqrad-Bar dəmir yolu daxil olmaqla) keçir. Beləliklə Polimle nəqliyyatın böyük əhəmiyyət kəsb etməsi baxımından olsuqca əlverişli ərazidə yerləşir. Bölgədə sənaye və əkinçilik inkişaf etdirilmiş, kənd turizmi isə çiçəklənməkdədir.

Polimledə serblər, monteneqrolular, boşnaqlar və albanlar yaşayır.

Ədəbiyyat
---------

* Историја српског народа (књ. 6, св. 1): Од Берлинског конгреса до Уједињења 1878-1918. Српска књижевна задруга. 1983.
* Јагодић, Милош (2010). Уређење ослобођених области Србије 1912—1914: Правни оквир. Београд: Историјски институт.
* Јагодић, Милош (2013). Нови крајеви Србије (1912-1915). Београд: Филозофски факултет.
* Šabanović, Hazim (1959). Bosanski pašaluk: Postanak i upravna podjela. Sarajevo: Naučno društvo Bosne i Hercegovine.
**Namiq Əbdüləliyev** (tam adı: *Namiq Qasım oğlu Əbdüləliyev*; 16 iyun 1973, Başlıbel, Kəlbəcər rayonu – 23 iyul 1992, Alçalı, Kəlbəcər rayonu) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, şəhid.

Həyatı
------

Erkən illəri
------------

Namiq Əbdüləliyev 1973-cü il iyunun 16-da Kəlbəcər rayonunun Başlıbel kəndində dünyaya göz açmışdır. O, 1989-cu ildə Başlıbel kənd orta məktəbini bitirib, Qılınclı kənd texniki peşə məktəbində sürücülük peşəsinə yiyələnmişdi.

Şəhadəti
--------

1991-ci ilin iyul ayının 14-də hərbi xidmətə çağrılıb. Altı ay Ukraynada xidmət etdikdən sonra Vətənə qayıdıb. Geri dönən gündən etibarən Milli Ordunun tərkibində sərhədlərimizin keşiyində durub. 1992-ci il iyul ayının 23-də Alçalı postunda döyüşərkən 2 əsgər yoldaşı ilə birlikdə qəhrəmancasına şəhid olmuşdur.

Başlıbel kənd qəbiristanlığında dəfn edilmişdir. O, Başlıbel kəndinin ilk şəhidi idi.

Şəxsi həyatı
------------

Subay idi.

İrsi
----

Namiq Əbdüləliyev şəhidlik zirvəsində ucaldıqdan sonra xatirəsinin əbədiləşdirilməsi üçün doğulduğu kəndin ilk şəhidi olaraq kənd məktəbinə onun adı verilmişdir.

Təhsil aldığı Başlıbel kənd orta məktəbində şəhidin xatirə guşəsi yaradılmış, sənədləri və foto şəkillərindən nümunələr burada saxlanılmışdır. 1993-cü il aprelin 2-də Kəlbəcər ermənilər tərəfindən işğalı zamanı məktəb yandırılmış, bu qiymətli sənədlər də məhv edilmişdir.

Qəhrəmanın bədii obrazı Hüseyn Şahbəndəyevin "Üçüncü gəliş" hekayəsində, Məhəmməd Nərimanoğlunun "Nakam talelər" və Musa Əzizin "Başlıbel şəhidləri" kitablarında geniş təsvir olunmuşdur.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

1. 
2.

Həmçinin bax
------------

* Başlıbel faciəsi
* Başlıbel kəndi
**Qadınlar** — Amerikalı şair və nasir Çarlz Bukovskinin çoxsaylı cinsi macəralardan bəhs edən üçüncü romanıdır.

Məzmun
------

Burada, 1 nömrəli fəsildə ilk qadın personaj görünür, Lidiya Vance. Qəhrəman dəqiq vaxtı xatırlaya bilmir, lakin iddia edir ki, onlar təxminən altı il əvvəl, rəvayətçi poçt şöbəsindəki işindən çıxanda tanış olublar. Lidiya ilə tanışlıq Los-Ancelesdəki kitab mağazasında keçirilən ilk şeir oxunuşlarında baş verdi və münasibətlər bir neçə gün davam etdi və sonra yazıçı Vancenin evinə dəvət edir. Henri və Lidiya romanının təsviri — fırtınalı, seks, qalmaqallar, çoxsaylı ayrılıqlar və görüşlərlə doludur, kitabın demək olar ki, üçdə birini (əvvəlindən otuz ikinci fəsil daxil olmaqla) tutur. Onların münasibətlərinin inkişafı zamanı isə baş qəhrəmanın cinsi fəaliyyəti təkcə bir Vansla məhdudlaşmır, onun yatağına daha altı qadın nümayəndə girir. Roman Henrinin Saraya zəngi ilə bitir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qadınlar". 2021-11-27 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Чарльз Буковски: Женщины" (rus). 2022-07-18 tarixində arxivləşdirilib.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | LibraryThing · OCLC |
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Ağayev.

**Cəbrayıl Atamalı oğlu Ağayev** (20 iyul 1964, Şivlə, Lerik rayonu – 1 yanvar 1993, Ərdəşəvi, Laçın rayonu) — Qarabağ müharibəsi zamanı xüsusi fəallıq göstərmiş, Laçın rayonunun Ərdəşəvi kəndi uğrunda gedən döyüşlər zamanı ömrünü qurban verərək şəhidlik zirvəsini fəth etmiş fateh.

Həyatı
------

Cəbrayıl Ağayev 20 iyul 1964-cü ildə Lerik rayonunun Şivlə kəndində anadan olmuşdur. O 1981-ci ildə Biləvər kənd orta məktəbini bitirmişdir. 1983-cü ildə Lerik Rayon Hərbi Komissarlığı tərəfindən Sovet ordusu sıralarına çağırılır. Özbəkstan SSR-in Çirçik şəhərində 6 ay, Əfqanstanda 3 il 6 ay Beynəlmiləl qoşun kontingentinin tərkibində xidmət edir. Hərbi xidmətdən sonra General-leytenant H.C.Rəsulbəyov adına Bakı Rabitə Texnikumunu bitirir. Texnikumu bitirdikdən sonra Cəlilabad rayonunun Göytəpə qəsəbəsində yerləşən 741 saylı batalyonda gizir kimi hərbi xidmətə başlayır. Əfqanstanda Cəbrayıl mahir topçu kim ad çıxarır. Döyüşlərdə göstərdiyi şücaət və qəhrəmanlıqları "Döyüşdə fərqlənməyə görə", "Beynəlmiləl döyüşçü döş nişanı", "Əfqan xalqından təşəkkür", "Mərdliyə görə" və sair medallarla, bir sıra fəxri fərman və təşəkkürnamələrlə qiymətləndirilir.

Döyüşlərdə iştirakı
-------------------

Cəbrayıl Ağayev Qarabağ ordu quruculuğunda fəal iştirak edir. 1992-ci ildən Füzuli, Qubadlı, Zəngilan, və Kəlbəcər istiqamətində gedən döyüşlərdə iştirak edir. Döyüş bacarığı və igidliyi ilə seçilən Cəbrayıl Ağayev döyüşlərin birində Füzuli tank batalyonun komandiri, yaralanmış Səyavuş Babayevi xilas etdikdən sonra döyüşçülər arasında çaşqınlıq düşməsinə yol verməyib, döyüşə özü rəhbərlik edir. Onun bu qəhrəmanlığı döyüşçü yoldaşları arasında ona olan etimadı bir az da artırır.

Cəbrayıl Ağayev taborun təchizat taqımının komandiri olsa da, təkcə bölmələrin silah-sursat və digər döyüş avadanlıqları ilə təchizatı ilə kifayətlənmir. O bütün döyüşlərdə döyüşün ən qaynar nöqtələrinə atılaraq düşmənə qarşı mərdliklə vuruşur. O Laçın rayonunun Səfiyan kəndi uğrunda gedən döyüşlər zamanı xüsusi qəhrəmanlıq göstərir.

Cəbrayıl Ağayev 1 yanvar 1993-ci il tarixdə Laçın rayonunun Ərdəşəvi kəndi uğrunda gedən döyüşlər zamanı şəhid olur. Cəbrayıl Ağayevə Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adı verilməsi üçün 741 nömrəli hərbi hissənin komandiri baş leytenant Güloğlan Bağırov tərəfindən təqdimat yazılsa da, məlum olmayan səbəblərə görə bu məsələnin icrası həllini tapmamış qalır.

Ailəsi
------

Evli idi. Həyat yoldaşı Səbzə Ağayeva 25 oktyabr 1993 ildə vəfat etmişdir. İki oğlu — Teymur — Seymur və Səidə adlı bir qızı var.

Xatirəsi
--------

Doğulduğu Şivlə kəndinin məzarlığında dəfn edilmişdir.

Bitirdiyi orta məktəb onun adını daşıyır.

Mənbə
-----

1. Abbasov H. "Şəhid Cəbrayıl Ağayevin xatirə günü" //"Lerik" qəzeti.-1993.- 13 fevral.
2. Əlizadə Ş. "Yarı qönçə, yarı gül" //"Xalq" qəzeti.-1993.- 09 fevral.
3. Mehdi T. "Vətən uğrunda döyüşə hazır gəlmişdi" //"Cumhuriyyət" qəzeti.-1993.- 28 may.
4. Şükürlü İ. "Gözlər yol çıkir". Ölsəm inanma.-B. 1996.- S.11–12.
5. Mahmud. X. "Danışan şəkillər". "Apastrof-A" nəşr. 158 səh.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Etibar Əhmədov.

**Etibar Əhəmədov** (*azərb*. Əhmədov Etibar Qaragədə oğlu‎; 17 mart 1960, Ağdam rayonu – 1993, Haramı düzü, Beyləqan rayonu) — Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı, şəhid.

Həyatı
------

Etibar Əhəmədov 17 mart 1960-cı ildə Azərbaycan SSR-in Ağdam rayonunun Sarıcalı kəndində anadan olub. 1967-ci ildə ilk orta təhsilini Sarıcalı kənd 8 illik məktəbində (indiki I saylı Sarıcalı kənd tam orta məktəbi) almağa başlamış, 1975-ci ildə buranı bitimişdir.

1975-ci ildə *Respublika Kimya-biologiya təmayüllü 5 nömrəli internat məktəbinə* daxil olmuşdur. 1977-ci ildə həmin məktəbi bitirmişdir.

1977-ci ildə *54 nömrəli texniki-peşə məktəbinə* daxil olub əl qaynaqçısı peşəsinə yiyələnmişdir. 1978-ci ildən BBTİ-nin 3 nömrəli ETK-nda əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 1979–1981-ci illərdə Belarusiyada tikinti batalyonunda hərbi xidmətdə olmuşdur. 1981-ci ilin iyununda yenidən 3 nömrəli ETK-da əmək fəaliyyətinə başlamışdır.

1981-ci ildə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin, Elektrotexnika fakultəsininin axşam şöbəsinin daxil olmuş, 1987-ci ildə institu bitirərək mühəndis-elektrik diplomu almışdır. 1988-ci ilin avqustundan SEİB-in baş direktorunun əmri ilə 4 nömrəli ETK-da işləməyə başlamışdır.

### Döyüş yolu

1993-cü il 16 noyabr tarixində könüllü olaraq Binəqədi batalyonuna qoşularaq cəbhədə döyüşməyə yollanır. 10 dekabr tarixində Beyləqan rayonunun Haramı düzündə baş verən döyüşlərdə şəhid olur.

Yoldaşlarının bildirdiyinə görə qəfil mühasirə zamanı batalyon çıxılmaz bir vəziyyətə düşür, yanında yaralanan bir yoldaşını xilas edir, digər yoldaşına yardım edərkən yanlarında baş verən partlayış zamanı torpaq alta qalırlar, bu ərazidə baş verən döyüş bitdikdən, düşmən geri çəkiləndən düz 10 gün sonra özünün və digər əsgərlərimizin cəsədini torpaq altından çıxara bilmişlər. 1988-ci ildə ailə həyatı quraraq Bakıya köçüb və burada yaşamağa başlamışdır. 3 övladı (1 oğlan, 2 qız) var.
**Fuad Hüseyn oğlu Axundov** (d. 21 aprel 1968) — Azərbaycanlı tarixçi, "Bakının sirləri" televiziya layihəsinin müəllifi və teleaparıcı.

Həyatı
------

1986-1988-ci illərdə SSRİ Silahlı Qüvvələrində, Moskva vilayətinin Reutov şəhərində hərbi tikinti qruplarında xidmət göstərmişdir. 1989-1990-cı illərdə Bakı şəhərində Respublika Narkoloji Dispanserində xəstəxana işçisi kimi çalışıb. 1992-ci ildə Norveçin Oslo şəhərindəki yay məktəbində təhsil alıb.

Fuad Axundov tədris fəaliyyəti ilə də məşğul olmuşdur. 1992-1993-cü illərdə o, Bakıda 189 saylı məktəbdə rus dili və ədəbiyyatı və ingilis dilini tədris etmişdir. 1993-cü ildən 2006-cı ilə qədər İnterpolun Milli Mərkəzi Bürosunun əməkdaşı, polisin baş leytenantı olub.

### Şəxsi həyatı

Atletik gimnastika və uzun məsafəyə üzgüçülüyü sevir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Tarixçi Fuad Axundov Bakının zəngin tarixindən söhbət açıb". azertag.az. azertag.az. 2018-01-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 aprel 2018.
2. ↑  "Зеленый диван с Фуадом Ахундовым". boutique.az. boutique.az. 2017-09-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 aprel 2018.
**Ülfət Ələkbər oğlu Kərimov** (23 fevral 1971, Kəlbəcər – 27 mart 1993, Ağdaban, Kəlbəcər rayonu) — Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, kəşfiyyatçı.

Həyatı
------

Ülfət Kərimov 1971-ci il fevralın 23-də Kəlbəcər şəhərində anadan olmuşdur. Orta təhsilini başa vurduqdan sonra hərbi xidmətə çağırılmış və qayıtdıqdan sonra Azərbaycan Neft-Kimya Akademiyasına daxil olmuşdur.

Birinci Qarabağ müharibəsində iştirakı
--------------------------------------

1992-ci ilin sentyabrında təhsilini yarımcıq qoyaraq Qarabağ müharibəsinə könüllü olaraq yollanmışdır.

### Ağdaban döyüşü

Kəşfiyyatçı kimi xidmət edən Ülfət Kərimov, 1993-cü ilin mart ayının 27-də Kəlbəcər rayonunun Ağdaban kəndi istiqamətində kənd əhalisinin kəndi tərk edə bilməsi üçün ermənilərlə qeyri-bərabər döyüşə girmişdir. Kənd əhalisinin sağ-salamat kəndi tərk etməsinə nail olsa da, özü Aşıq Şəmşirin məzarının yaxınlığında döyüşən zaman şəhid olmuşdur. Təkcə son döyüşündə Erməni Silahlı Qüvvələrinin 2 tank, 1 BMP və 1 Uralını məhv etmişdir.

### Döyüşlərdəki nailiyyətləri

Birinci motoatıcı briqadasının komandirinin verdiyi 287 saylı, 9 oktyabr 1992-ci il tarixli arayışında göstərilir:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| *Böyük serjant* Kərimov Ülfət Ələkbər oğlu *5 sentyabr 1992-ci il tarixdə Ağdərə rayonunun Qozlu kəndi uğrunda gedən döyüşlərdə düşmənə məxsus bir ədəd tank (T-72), bir ədəd PDM-i, bir ədəd «PK» pulemyotunu, üç ədəd «RPQ-7»-ni qənimət kimi ələ keçirmiş və 60 qulduru məhv etmişdir.* | "|

2 oktyabr 1992-ci il tarixində Laçın rayonunun Hoçaz dağında Ülfət Kərimov 2 ədəd tank, 2 ədəd «PDM-2», 2 AQS-17, 2 ədəd minaatan (120 mm.-lik) ələ keçirmiş və 3 ədəd tankı məhv etmişdir.

Təltif və mükafatları
---------------------

* (1993) — "Azərbaycan Bayrağı" ordeni.

### Milli Qəhrəman fəxri adına layiq görülməsi təklifi

Birinci dəfə, 1992-ci ilin 23 noyabrında, hərbi hissə komandirinin, hərbi hissənin zabitlərinin verdikləri təqdimata əsaslanan N saylı hərbi hissəsinin komandiri polkovnik-leytenant R.A.Cəfərov Azərbaycan Respublikasının müdafiəsində göstərdiyi misilsiz qəhrəmanlıq nümunələrini nəzərə alaraq Ülfət Ələkbər oğlu Kərimovun Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı fəxri adı ilə təltif olunmasını təklif edib.

İkinci dəfə ölümündən sonra Ülfət Kərimovun Milli Qəhrəman fəxri adı ilə təltif olunmasını təklif edilsə də, sözügedən mükafatla təltif olunması baş tutmayıb.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  "Dağlarla ÜLFƏT bağladı ÜLFƏT"-Məhəmməd NƏRİMANOĞLU yazır.[*ölü keçid*]
2. 1 2  Yüzlərlə erməni əsgərini gəbərdən ÜLFƏT KƏRİMOV
3. ↑  "Hərbi şəhidlərin siyahısı". 2022-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-14.

Xarici keçidlər
---------------

* Ülfət Kərimov haqqında çəkilmiş film
**Xəzərin mühafizə olunan əraziləri** — Xəzər dənizinin sahilləri Avroasiya regionunda sudaüzən və suətrafı quşların kütləvi şəkildə yaşadığı əsas yerlərdən biridir. Xəzər regionundan Avropa və Asiyanın müxtəlif ölkələrinə ildə 5-6 mln. sudaüzən quş miqrasiya edir. Xəzər dənizi üç qoruğa malikdir.

### Həştərxan qoruğu

Həştərxan qoruğu – o dənizin şimal hissəsində, Volqa kimi böyük çayın deltasının aşağısında yerləşmişdir. Sahəsi 66,8 min ha təşkil edir. Qoruq 1919-сu ildə yaranmışdır, onun həll etdiyi məsələlər Volqanın mənsəbinin təbii resurslarının və genetik fondunun mühafizəsi və toplanması, delta əmələgəlmənin dinamikası və orada yaşayanların həyat tərzini tədqiq etməkdir. Qoruğun fəaliyətinin məqsədi köçəri quşların yuvaladığı yerlərin, nadir bitgilərin mühafizəsi, balıqların kürü tökməsinin təsərrüfat baxımından mənimsəniləmsidir. Burada məməlilərin 30 növü yaşayır: ondatra, qaban, susamuru, çay boru, desman, Amerika norkası; balıqlardan – nərə balıqları, siyənəklər; quşlar – ördəklər, sonalar və s. 1984-сü ildən beynəlxalq biosfer qoruğudur.

### Qızılağaс qoruğu

Qızılağaс qoruğu – Azərbayсanın сənub-şərqində Xəzər dənizinin Qızılağaс körfəzində yerləşmişdir. 1926-сı ildə, ilk dəfə yaradılanda, onun ərazisi 180 min ha idi, indi isə 88360 ha təşkil edir. Qoruğun təbitənin ən səсiyyəvi xüsusiyyəti onun xeyli dinamik olmasıdır və bu da Xəzər dənizinin səviyyəsinin daimi dəyişməsi ilə əlaqədardır. Qoruğun fəaliyətinin əsas istiqaməti sudaüzən quşların qışlamasının mühafizəsidir. Bir çox qiymətli sənaye balıqlarının (nərə balıqları və s.) kürü tökməsi üçün bu qoruq сənub-şərqi Xəzərdə ən böyük həсmdir. Burada balıqartırma təsərrüfatları fəaliyyət göstərir. Xəzrdə yaşayan 74 balıq növündən burada, Böyük və Kiçik Qızılağaс körfəzlərində birgə 54-nə rast gəlinir. Çoxlu sayda sudaüzən və bataqlıq quşları qışlayır: qızıl-qazlar, qazlar, müxtəlif ördəklər, ağ və boz haсıleyləklər və s. Qoruğun diqqətəlayiq quşlarından biri, toyuqlar ailəsindən olan turaсdır.

### Xəzər qoruğu

Xəzər qoruğu – Xəzərin сənub şərq sahillərində yerləşmişdir. Onun sahəsi 262 min ha-dır (1983). Ərazisi iki hissəyə bölünür: şimali hissə – Türkmənbaşı şəhərindən Çələkən yarımadasına qədər, сənubi hissə Okremdən Həsən-Qulu burunu və Atrek çayının mənsəbinə qədər. Qoruq 1933-сü ildə Həsənqulu ornitalogiya qoruğu kimi yaranmışdır. İki hissədən ibarətdir: Həsənqulu (69,7 min ha) və Krasnovodsk (192,3 min ha). Səсiyyəvi nümayəndələri aşağıdakılardır: ördəklər, qızıl-qız, qu-quşu, qaşqaldaq, susamuru, qağayılar.

İstinadlar
----------

1. ↑   R.M.Məmmədov, "Xəzər dənizinin hidrometeorologiyası", 2013:

Xarici keçidlər
---------------

* Xəzər qoruğu

Həmçinin bax
------------

* Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğu
* Həştərxan qoruğu
* Qarayazı Dövlət Təbiət Qoruğu
**Laz Əziz Əhməd Paşa** (*türk.* Laz Aziz Ahmet Paşa; *laz* ლაზი აზიზ აჰმედ-ფაშა, *Lazi Aziz Ahmed-Paşa*; v. mart 1819, Ərzurum) — Osmanlı sədrəzəmi.

Həyatı
------

Laz Əziz Əhməd Paşa dövlətə xidmətinə yeniçərilərdən başlamış, Qapıçıbaşı rütbəsinə yüksəlmişdir. O, daha sonra Breila şəhərinin valisi olmuşdur. Əziz Əhməd Paşa rus-türk müharibəsinin başlanması ilə qoşunları uyğunlaşdırmaq üçün Ədirnə şəhərinə köçmüşdür. Əziz Əhməd Paşa Hacı Mustafa Ağanın ordusunun ilkin qələbələrindən sonra sədrəzəm olmudur. Osmanlı imperiyasının məğlubiyyəti və 28 may 1812-ci il tarixində Buxarest sülh müqaviləsinin imzalanmasından sonra Xurşid Əhməd Paşa onu məharətsiz olmaqla ittiham edir. Əziz Əhməd Paşa çox keçməmiş vəzifəsindən azad edilir.

Laz Əziz Əhməd Paşa 1814-cü ildə Bursa, daha sonra isə Hələb və Ərzurum şəhərlərinə vali təyin edilir. O, 1819-cu ilin mart ayında Ərzurumda vəfat edir.

Mənbə
-----

* Buz, Ayhan (2009) "Osmanlı Sadrazamları", İstanbul: Neden Kitap, ISBN 978-975-254-278-5
* Danişmend, İsmail Hâmi (1971), Osmanlı Devlet Erkânı, İstanbul: Türkiye Yayınevi.
* Tektaş, Nazim (2002), Sadrâzamlar Osmanlı'da İkinci Adam Saltanatı, İstanbul: Çatı Yayınevi.
**Səsindən tanıdılar payızı** — Yapon şeir antologiyası.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***

Kitab klassik yapon poeziyası ilə tanışlıq imkanı verən fərqli bir nəşrdir. Klassik yapon poeziyasının zirvələri sayılan Başo (1644–1694), Buson (1716–1783) və İssanın (1763–1828) ölməz üçlükləri – seçmə haykuları ilə yanaşı, həmin şairlərin özlərinə ustad saydıqları böyük yapon şairi Saygyonun (1118–1190) qələmindən çıxan tankalar – beşliklər də ilk dəfə olaraq oxucularımıza məhz bu toplu ilə təklif edilir.

Siz bu topluda böyük şairlərin şeirləri ilə yanaşı, onların həyat və yaradıcılığına işıq salan, ara-sıra yapon poeziyası tarixinə də toxunan məqalələri oxuya biləcəksiz.

Unutmayın ki, yapon şeirinin özünəxas bir əsas xüsusiyyəti var: anı göstərmək; anı yaxalamaq. Bu xüsusiyyət – anı yaxalamaq cəhdi və bu cəhdi dəqiq qaydalarla hüdudlanmış qısa şeirdə icra etmək yapon poeziyasını vizuallıq baxımından dünya şeirinin baş tacına çevirib.

Səsindən tanıdılar payızı…

Siz də tanıyın…

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* ATV Kitab

Xarici keçidlər
---------------

* parlaqimzalar.az
**Modern insan və Tanrı** — Baqir Sədrin fəlsəfi əsəri.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***

"Modern insan və Tanrı" kitabı iki fundamental tezisi – Allahın varlığını və həzrət Məhəmmədin peyğəmbərliyini yeni bir üslubla isbatlamağa çalışır. Bu üslub müasir elmlərdəki müddəaları isbatlamaq üçün istifadə edilən və ehtimallar nəzəriyyəsinə əsaslanan induktiv modeldir. Müəllif metodun çətinliyinə baxmayaraq, sadə misallarla mövzunun mənimsənilməsini asanlaşdırmışdır.

Oxucu kitabı mütaliə etdikcə "elm" və "iman"ın öz induktiv məntiqi əsaslarında bir-birilə sıx əlaqəli olduğuna və bu baxımdan, onları bir-birindən ayırmağın mümkünsüzlüyünü dərk edir. Beləliklə, nəticə alır ki, əgər elm qəbul ediləndirsə, onda iman da qəbul edilməlidir, yox, əgər iman inkar olunursa, onda elm də inkar olunmalıdır.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* parlaqimzalar.az
**Qrossheym keçiyemliyi** (*lat.* Podospermum grossheimii) — bitkilər aləminin astraçiçəklilər dəstəsinin mürəkkəbçiçəklilər fəsiləsinin keçiyemliyi cinsinə aid bitki növü.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Gövdələri 10-15 sm hündürlükdədir. Köküstü yarpaqlar çoxsaylı, aztükcüklü, darxətli və ya ləçəkbölümlü, bir az dar xətli (1 mm-ə qədər enində) yan seqmentlərə və daha uzun baş seqmentə malikdir. Gövdə yarpaqları 1-2 sayda, xırda, xətlidir. Səbətlər tək, 25 mm uzunluğundadır. Örtücük səbətin əsasında, ağ-keçəli; xaricdə yerləşən yarpaqcıqlar uzunsov-xətli, təpəcikdə kütvaridir. Toxumcası (ayaqcıqla bir yerdə) 12 mm-dək uzunluqda və 1-1,5 mm enində, çılpaq; zəncirotu sarımtıl rəngli, toxumcadan qısadır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəklənmə və meyvəgətirmə dövrü iyun-iyul aylarına təsadüf edir. Toxumla çoxalır, quraqlığa davamlı, işıqsevən, quru, çınqıllı yamaclarda, orta dağ qurşağında rast gəlinir .

Yayılması
---------

Lənkəranın (Lerik rayonu-Orand kənd ətrafı, Sibirdu dağı yaxınlığında) və Naxçıvanın dağlıq hissələri (Ordubad rayonu — Qapıcıq dağı, Şıxyurdu dağı).

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyanın yaşama ərazisi məhdudlaşır, azalma tendensiyası müşahidə olunur.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Məhdud halda yayılması, antropogen və zoogen amillərdir.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Hazırda xüsusi tədbir hazırlanmamışdır. Növün müasir vəziyyətinin öyrəniloməsi, mütəmadi monitorinqlərin aparılması, introduksiyası, toxum bankında saxlanılması təklif olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Podospermum grossheimii* | 
* Wikidata: Q15595021
* GBIF: 5397899
* iNaturalist: 442306
* IPNI: 77075604-1
* IUCN: 200339
* Plant List: gcc-19582
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:77075604-1
* Tropicos: 100375137
* WFO: wfo-0000062583

 |
| *Scorzonera grossheimii* | 
* Wikidata: Q38771795
* GBIF: 3125779
* IPNI: 243200-1
* NCBI: 2604284
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:243200-1
* Tropicos: 2732208
* WFO: wfo-0000135492
* WoRMS: 1192922

 |
**Pegasomums saginatum** (lat. Pegasomums saginatum)-Yastı qurdlar tipinin Trematodlar sinfinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Cinsin ən iri nümayəndələri olub, ölçüləri 11,22-24 х 5-11 mm - ə çatır. Qurdun eni bədən uzunluğunun yarısını təşkil edir. Böyrək şəkilli yaxalıq zəif inkişaf edir,üzərində 27 iri tikan yerləşir.Yaxalığın hər tərəfində 4 cüt tikan yerləşmişdir.Udlaq 0.42-0.66 x 0.25-0.40 mm-dir.Qida borusu düz və ya əyilmiş boru formasında olub,uzunluğu 2.4-5.16 mm-dir.Qarın əmziyi 0.72-1.02x0.90-1.26 mm-ə çatır. Cinsi bursa qarın əmziyinin ön tərəfində yerləşir.Sirrus silndir formasında olub, yaxşı inkişaf etmişdir.Sarılıqlar bağırsaq ayrıcılığının səviyyəsində qarışaraq,bədənin yan tərəflərini boş qoymaqla qida borusuna qədər bədənin ön hissəsinin median zonasını tutur.Sarılıqların arxa qurtaracağı bədənin qurtaracağı hüdudundadır.Yumurtalıq toxumluqların ön tərəfində yerləşir.Ölçüləri 0.48-0.96x0.48-1.04 mm-dir.Toxumluqlar qanadlıvə ya bütöv kənarlıdırlar.Birinci toxumluğun ölçüləri 1.14-3.50x2.24-4.53 mm ikincininki isə 1.50-3.50x2.53-4.58 mm-dir.Yumurtalıqların ölçüləri 0.084-0.144X0.048-0.085 mm-dir..

Həyat tərzi
-----------

Azsaylı- kosmopolit növdür. Parazit orqanizm olub, quşların (Bubulcus ibis) bağırsağında yaşayır. Mürəkkəb həyat tərzi keçirir. Nəsillərin növbələşməsi və sahiblərin dəyişilməsi ilə müşayit edilir. Düşmənlıri yoxdur. Hermofradit orqanizmdir. Cinsi çoxalması yumurta qoyma (nəsil dəyişkənliyi) və qeyri-cinsi çoxalma (partenogeniz) formasında olur. Amerikada aralıq sahib şirin su ilbizləridir - Helisoma antrosum. İnsan həyatına təsiri məlum deyil.

Yayılması
---------

Dünyada 10, Qafqazda 2, Azərbaycanda 2 növlə təmsil olunmuşdur. Macarıstan, Ukrayna, Rusiya, Qazaxıstan, Özbəkistan, Türkmənistan, Tacikistan, Qırğızıstan,Dağıstan, Gürcüstanda, Azərbaycanda isə Lənkəran (Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğu)və Kür-Araz ovalığı ərazilərində yayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  «Зоологический журнал», м.1978 г, том LVII вып. 6, стр: 827-833
2. ↑  Фейзуллайева О.В. Маxмудова Й.А. Работы по гельминтологии к 80-летию акад. К.И. Скрябина, М.1958 г. стр.145-147.
3. ↑  Труды Аз.гос.Пед ин-та, Б. 1955, том II, стр. 197-203.
4. ↑  Ж. «Паразитология», 1978, том. ХII, вып. 5, стр: 413-417

Həmçinin bax
------------
**NGC 2039**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Ovçu bürcü istiqamətində yerləşir. **\*Grp** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Con Herşel tərəfindən 1828-ci ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Proje Veritabanı". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 2039: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 2015 |
NGC 2016 |
NGC 2017 |
NGC 2018 |
NGC 2019 |
NGC 2020 |
NGC 2021 |
NGC 2022 |
NGC 2023 |
NGC 2024 |
NGC 2025 |
NGC 2026 |
NGC 2027 |
NGC 2028 |
NGC 2029 |
NGC 2030 |
NGC 2031 |
NGC 2032 |
NGC 2033 |
NGC 2034 |
NGC 2035 |
NGC 2036 |
NGC 2037 |
NGC 2038 |
**NGC 2039** |
NGC 2040 |
NGC 2041 |
NGC 2042 |
NGC 2043 |
NGC 2044 |
NGC 2045 |
NGC 2046 |
NGC 2047 |
NGC 2048 |
NGC 2049 |
NGC 2050 |
NGC 2051 |
NGC 2052 |
NGC 2053 |
NGC 2054 |
NGC 2055 |
NGC 2056 |
NGC 2057 |
NGC 2058 |
NGC 2059 |
NGC 2060 |
NGC 2061 |
NGC 2062 |
NGC 2063 |
NGC 2064



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |