**Anamın kitabı** — Cəlil Məmmədquluzadənin 4 məclisli dramı.

1920-ci ildə Şuşa şəhərində tamamlanmışdır. Əlyazma nüsxələri AMEA-nın Əlyazmalar İnstitutunun arxivində saxlanılır.

Əsər ilk dəfə 15 yanvar 1923-cü ildə Bakıda, Dadaş Bünyadzadə adına Dram Teatrında tamaşaya (rej. A.Şərifzadə, Səməd Vahid - K.Ziya, Məmmədəli - İ.Talıblı, Gülbahar - Y.Olenskaya) qoyulmuşdur.

Əsərin təhlili
--------------

İyirminci yüzilliyin əvvəllərində Azərbaycanda yaranmış mürəkkəb ictimai-siyasi vəziyyət vətənpərvər yazıçını dərindən düşündürürdü.
"Xalqın və ölkənin qarşılaşdığı problemləri necə həll etmək olar? Çıxış yolu nədədir?" qəbildən suallara Cəlil Məmmədquluzadə həm publisistik, həm də bədii əsərlərində cavab verməyə çalışır, müasirlərinin diqqətini taleyüklü məsələlərə cəlb edirdi. "Anamın kitabı"nda (1920) məhz belə bir ziddiyyətli dövrün problemləri təsvir edilmişdir.İdeyaca zəngin olan "Anamın kitabı" tragikomediyası bədii həlli verilən problemlərin çoxluğu ilə də fərqlənir : xalqa yadlaşmış ziyalıların məslək ayrılığı, soykökündən uzaqlaşmağın acınacaqlı nəticələri, milli müstəqillik və milli birliyin vacib olması və s. Qardaşların yaşadıqları evdə baş verənlər, cəmiyyəti-xeyriyyənin iclasındakı danışıqlar, eləcə də digər təsvirlər əsərdə qaldırılmış problemləri hərtərəfli əks etdirir. Təhsil aldıqları ölkələrin düşüncə,davranış tərzini, dilini mənimsəyən qardaşlar nəinki vətənləri, həm də doğma adamları və bir-biri üçün yad adama çevrilmişlər.

Qardaşların düşüncəsinə hakim kəsilən yad əqidə onlar üçün milli birlik və vətənpərvərlik anlayışının üstündən qələm çəkmişdir.Yüz illər boyu yaşadılan, bütün dövr və zamanlarda qorunub saxlanan bir çox milli-mənəvi dəyərlərə etinasız münasibət əsərdə kəskin tənqid edilmişdir. Məsələn, milli-mənəvi dəyərlərdən üz çevirməyin ailə münasibətlərində doğurduğu acı nəticələr əsərdə daha qabarıq əks etdirilmişdir. Milli-mənəvi dəyərlərə laqeydliyin yaratdığı fəsadları tragikomediyanın bütün epizodlarında ardıcıl müşahidə etmək mümkündür.
"Məsləkayrı qardaş"ların – Rüstəm bəy, Mirzə Məhəmmədəli və Səməd Vahidin obrazlarının yaradılmasına isə yazıçı xüsusi diqqət yetirmişdir. Bu, əsərin ideyasının bütün incəliklərinə qədər aydın başa düşülməsi niyyətindən irəli gəlmişdir. Qardaşlar vətənsevər ataları Əbdüləzim bəyin arzusuna uyğun olaraq, ali təhsil almışlar. Böyük qardaş Rüstəm bəy Rusiyada, ortancıl qardaş Mirzə Məhəmmədəli İranda, kiçik qardaş Səməd Vahid isə Türkiyədə oxumuşdur. Lakin qardaşlar vətənlərinə fayda verə bilən elm-bilik sahibi, kamil mütəxəssis kimi qayıtmamışlar. Onların hər biri doğma yurdlarına təhsil aldıqları ölkənin mənafeyinə uyğun əqidə ilə dönmüşlər. Bu, qardaşlar üçün ortaq cəhətdir.Yad ölkələrin dili və əqidəsinə üstünlük vermələri və həmin istiqamətdə fəaliyyət göstərmələri bir ailənin övladlarını ayrı salmışdır.
Senzor Mirzə Cəfərin müstəqil Azərbaycan hökuməti ideyası ilə bağlı çar hakimiyyətinin narahatlığını ifadə edən sözləri ölkədəki mürəkkəb ictimai-siyasi vəziyyət, həlli vacib olan məsələlər barədə aydın təsəvvür yaradır. Belə bir dövrdə qardaşların çürük əqidə ilə yaşaması, mənasız "fəaliyyəti" acı təəssüf hissi oyadır.

Populyar mədəniyyətdə
---------------------

1994-cü ildə dramının motivləri əsasında Rövşən Almuradlı tərəfindən Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmiş *Anamın kitabı* adlı televiziya tamaşası ekranlaşdırılmışdır. Əsas rolları Lətifə Əliyeva, Hüsniyyə Mürvətova, Cəfər Namiq Kamaloğlu, Kazım Abdullayev və Fikrət Vəliyev ifa edib.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Cəlil, 2004. səh. 653
2. 1 2  "Anamın kitabı" ( (az.)). calilbook.musigi-dunya.az. 2014-12-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-12-17.
3. ↑  *İsa Həbibbəyli.* Ümumtəhsil məktəblərinin 11 ci sinfi üçün ədəbiyyat fənni üzrə dərslik (PDF). Bakı. 2018. səh. 24-25.

Mənbə
-----

* *Cəlil, Məmmədquluzadə.* Əsərləri (PDF). Öndər. 2004. səh. 664. ISBN 9952-416-17-1. İstifadə tarixi: 2014-12-17.
* "Anamın kitabı" ( (az.)). calilbook.musigi-dunya.az. 2014-12-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-12-17.

Həmçinin bax
------------


Vikimənbədə ***Anamın kitabı*** ilə əlaqəli məlumatlar var.

* Cəlil Məmmədquluzadə
* Anamın kitabı (film, 1994)

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭Cəlil Məmmədquluzadə |
| --- |
| Əsərləri | Danabaş kəndinin əhvalatları   • Dəli yığıncağı  • Anamın kitabı  • Danabaş kəndinin müəllimi   • Ölülər  |  |
| Haqqında yazılan kitablar | Cəlil Məmmədquluzadə ensiklopediyası |
| Haqqında çəkilən filmlər | Cəlil Məmmədquluzadə (film, 1966) |
| Əsərləri əsasında çəkilən filmlər | Poçt qutusu (1967)  • Quzu (1967)  • Qəm pəncərəsi (1986)  • Pirverdinin xoruzu (1987)  • Qurbanəli bəy (1989)  • O dünyadan salam (1991)  • Lal (1992)  • Anamın kitabı (1994)  • Lal (2003)  • Oyun (2003)  • Sirkə (2003) |
| Xatirəsi | Cəlil Məmmədquluzadənin ev-muzeyi (Bakı)  • Cəlil Məmmədquluzadənin ev-muzeyi (Naxçıvan)  • Cəlil Məmmədquluzadənin Ev-Muzeyi (Tbilisi)  • Cəlil Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrı   • Cəlil Məmmədquluzadənin büstü (Sumqayıt)  • Cəlilabad  • Cəlilkənd  • Cəlil Məmmədquluzadə metrostansiyası  • Cəlil Məmmədquluzadə küçəsi (Naxçıvan) |