recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Azərbaycan mətbəxi: Dadsonrası dad*** filmi rejissor Şamil Nəcəfzadə tərəfindən 2015-ci ildə çəkilmişdir. "Yaddaş" Sənədli Filmlər Studiyasında istehsal edilmişdir. Filmdə qədim mədəniyyətə mailik bir ölkə kimi Azərbaycan mətbəxinin tarixi, çeşidliliyi və zənginliyindən bəhs olunur.

Məzmun
------

Filmdə qədim mədəniyyətə mailik bir ölkə kimi Azərbaycan mətbəxinin tarixi, çeşidliliyi və zənginliyindən bəhs olunur. Eyni zamanda Azərbaycanın oturuşmuş kulinariya ənənələrinin ilkin yaranma və formalaşma ehtimallarına aydınlıq gətirilir.

Orta əsrlər Şərq rəssamlarının miniatürləri, Avropa rəssamlarının qravüraları, tarixçi və səyahətçilərin Azərbaycan haqqında tarixi faktları, vətənimizin flora və faunasının təsviri filmdə estetik və vizual həmahənglik yaradır. Bütün bunlar isə təsdiq edir ki, Azərbaycan mətbəxi dünyada ən zəngin mətbəxlərdən biridir.

Ekran əsərinin əsas ideyası təkcə Azərbaycan mətbəxinin zənginliyi deyil, onun tarixi, hətta fəlsəfəsi barədə məlumat verməkdir. Mətbəximizə aid çoxsaylı tarixi sənət nümunələrinin yer aldığı bu film tamaşaçılara xalqımızın mənəvi irsi ilə yaxından tanış olmaq imkanı yaradır.

Ekran əsəri Azərbaycanın mədəni irsinin, mətbəx mədəniyyətinin, iqtisadi və mədəni potensialının dünyada təbliği və xarici turistlər üçün Azərbaycanın cəlbediciliyini göstərmək baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenarist: Şamil Nəcəfzadə  

Rejissor: Şamil Nəcəfzadə  

Operator: Nizami Abbas  

Prodüser: Cavid İmamverdiyev  

Bəstəkar: Cahangir Zülfüqarov

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Türkan Abdullayeva.* ""Azərbaycan mətbəxi: dadsonrası dad" adlı sənədli filmi nümayiş olunub" (az.). AzərTac. 22 may 2015. 2019-02-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-24.
2. 1 2  ""Azərbaycan mətbəxi: Dadsonrası dad" filminin nümayişi olacaq" (az.). Trend. 21 may 2015. 2023-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-24.
3. ↑  *Kamal Yaşar.* ""Azərbaycan mətbəxi: Dadsonrası dad" sənədli filmi mətbuat nümayəndələrinə təqdim edilib" (az.). Kəpəz ARB. 23 may 2015. İstifadə tarixi: 2017-11-24.[*ölü keçid*]
4. ↑  *Lalə Azəri.* ""Azərbaycan mətbəxi: dadsonrası dad"" (az.). Mədəniyyət. 22 may 2015. 2023-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-24.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

2015-ci ilin Azərbaycan filmləri  

2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
**Hümbət Oruc oğlu Eminov** — Alim, kimya elmləri namizədi, dosent, Azərbaycan Neft-Kimya İnstitutunun (indiki Neft və Sənaye Universiteti) Sumqayıt filialının (indiki Sumqayıt Dövlət Universiteti) kimya-texnologiya fakültəsinin dekanı, daha sonra qiyabi və axşam şöbəsi üzrə prorektoru (1992-1994), "Analitik kimya" kafedrasının müdiri (2004-cü ildən).

Həyatı və elmi fəaliyyəti
-------------------------

Hümbət Eminov 1940-cı ildə Qazax şəhərində anadan olmuşdur. 1948-ci ildə Qazax şəhər 1 saylı orta məktəbinə gedib, 1958-ci ildə həmin məktəbi bitirmişdir.

1958-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) kimya fakültəsinə daxil olmuş və 1963-cü ildə həmin fakültəni müvəffəqiyyətlə başa vurmuşdur.

1963-cü ildə təyinatla Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Neft və Kimya Prosesləri İnstitutunda əmək fəaliyyətinə başlamışdır.

1973-cü ildə dissertasiya müdafiə edərək kimya elmləri namizədi elmi dərəcəsi almışdır.

1977-ci ildə baş elmi işçi vəzifəsinə keçirilmişdir.

1981-ci ildə Azərbaycan Neft-Kimya İnstitutunun (indiki Neft və Sənaye Universiteti) Sumqayıt filialının (indiki Sumqayıt Dövlət Universiteti) "Əsas üzvü və neft-kimya sintezinin texnologiyası" kafedrasına müsabiqə yolu ilə dosent seçilmişdir. 1983-cü ildə kimya-texnologiya fakültəsinə müsabiqə yolu ilə dekan seçilmiş, 1992-1994-cü illərdə isə institutun qiyabi və axşam şöbəsi üzrə prorektoru olmuşdur.

1995-ci ildə yenidən kimya-texnologiya fakültəsinə dekan seçilmiş və 2003-cü ilə qədər həmin vəzifədə çalışmışdır.

2004-cü ildə "Analitik kimya" kafedrasına müsabiqə yolu ilə müdir seçilmişdir.

105 elmi əsərin, 40-dan çox metodik işin, 8 müəlliflik şəhadətnaməsinin və 10 patentin müəllifidir. Dövlət və hökumət mükafatları var.

2016-cı ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 . Salatın Əhmədli, Rövşən Babanlı. "Qazax mahalının alimləri" (ensiklopedik məlumat). "Günəş" nəşriyyatı. Bakı. 2017. 512 səh.  (az.)

Mənbə
-----

* Salatın Əhmədli, Rövşən Babanlı. "Qazax mahalının alimləri" (ensiklopedik məlumat). "Günəş" nəşriyyatı. Bakı. 2017. 512 səh.
**Qal Xan** - türk, monqol və altay mifologiyasında atəş ilahı adlandırılır. Atəşin və ocağın davamlılığını təmin edir. Al/Hal inancı ilə əlaqəlidir. Monqol mənşəli bir anlayışdır. Türklərdəki Al (Hal) Ananın qarşılığı olaraq düşünülə bilər. Təhlükəli və zaman-zaman hirslənib yanğınlar çıxaran bir varlıqdır. Bu sözdən törəyən və ocaq ilahı mənasını verən **Qolomto Xan** adlı bir xarakterə yenə monqol mifologiyasında rast gəlmək mümkündür.

### Qalçan xan

**Qalçan xan** - türk, monqol və altay mifologiyasında atəş tanrısıdır. Kalçan/Galçan xan da deyilir. Bəzən Qal xan ilə ekvivalent olaraq görülər. Bəzən də onun əmrindəki başqa bir tanrı olaraq ifadə edilər. Atəşin qoruyucu ruhu olaraq hörmət göstərilir. Özünə keçi qurban edilir. Qalçan/Kalçan sözü keçəllik ifadə edər. Kal (keçəllik) və monqolca Qal (atəş) ilə əlaqədardır. Ayrıca monqolcada Xalzan sözü keçəl deməkdir.

Qolomto Xan
-----------

Monqol və Buryat mifologiyasında ocaq tanrısıdır. Ocağı və atəşi qoruyar. Qal Xanın əmrindədir.

Etimologiya
-----------

**Qal/Gal,** monqolcada atəş deməkdir. Türkçe "Al/Hal" və keçəllik ifadə edən "Kal" kökləri ilə də əlaqəlidir.

Mənbə
-----

* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)
**İrşi** - türk və altay xalq inancında və xalq mədəniyyətində pəri. Cisimsiz dişi varlıq. Bütün dünya mifologiyalarında fərqli adlarla iştirak edər. Çox vaxt yaxşı varlıqlardır. Çox gözəl qız bir qılığına bürünür. Lakin əslində nə gözü, nə qulağı, nə burnu, nə saçı olmayan bir canlıdır. Nağıl qəhrəmanı igidlərlə evlənərlər. Bəzən də onları görünməz edən sehrli köynəkləridir. Təpəgözün anası bir pəridir. Bəzən iye anlayışı ilə ekvivalent olaraq istifadə edilər. Heyvan qılığına girə bilərlər. Pəri Xan anlayışı pərilərin başçılarını ifadə etdiyi kimi pərilərlə ünsiyyətə keçə bilən şamanlara da deyilir.

Dədə Qorqud Oğuznamələrinə görə Təpəgöz; qanad qanada bağlayıb uçan və pınara qoyulan su ruhlarının, pəri qızıyla olan evliliyindən doğulmuşdur. Noqayların inancında insanlar, "İrşi"ni özləri üçün işə məcbur edə bilər. Onunla yalnız axşamları qarşılaşılar istiqamətindəki xalq inancı isə olduqca məşhurdur. Türk xalqlarının bir çox əfsanə və nağıllarında göyərçin qılığına girə bilən irşinin gözəl bir qıza çevrilərək insan oğlu ilə evliliyi mövzusu geniş bir şəkildə yer tutur. Bəzi mifoloji mətnlərdə "su pəriləri" olaraq təyin olunan İrşi, Su iyəsi xəttlərini də bünyəsində saxlayır.

İris xanım
----------

**İris xanım** - türk mifologiyasında qoruyucu tanrıçadır. Pis ruhları qovar. İrşilərin (pərilərin) kraliçası olaraq da görünür. Söz; qurtuluş, azadlıq deməkdir. Iras (Uras) sözü ilə də əlaqəlidir.

Etimologiya
-----------

(İr/Er) kökündən törəmişdir. Güc, qüvvət mənalarını saxlayar. İrmek (aparmaq və yetkinləşmək) feli ilə əlaqəli olaraq düşünülə bilər.

Mənbə
-----

* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, e-Kitab (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Mərifət.

**Mərifət** — Cavad Amulinin Mərifətşünaslıq (epistemologiya) mövzusunda, onun Quran ayələrində yeri, keçmişdə yaşamış bəzi ümmətlərin mərifətşünaslıq sahəsində buraxdıqları xətalar barədə olan kitabı.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***

Bu kitab Mərifətşünaslıq (epistemologiya) mövzusunda, onun Quran ayələrində yeri, keçmişdə yaşamış bəzi ümmətlərin mərifətşünaslıq sahəsində buraxdıqları xətalar barədə qələmə alınmışdır. Mərifətşünaslıq elminin əsasları barədə bəhs qədim zamanlardan mütəfəkkirlər arasında mövcud olmasına baxmayaraq, bir elm kimi formalaşması bizim əsrimizə təsadüf edir. Mərifətşünaslıq insan düşüncəsinə əsaslı surətdə təsir edərək onun ideologiyasını nizama salıb yanlışlıqlardan qoruyan mühüm bir elm sahəsidir. Hər bir mütəfəkkir ideoloji əsaslarını qurmamışdan əvvəl mərifətşünaslıq barədə araşdırma aparmalıdır. Əks təqdirdə xətaya düşməsi qaçınılmazdır. 

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

Nəşr
----

Kitab 2012-ci ildə Rövşən Abdullaoğlu tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilmiş, Bakıda Qədim Qala nəşriyyatında "Mərifətşünaslıq və hikmət elmləri" silsiləsindən 144 səhifədə 60x90 ölçüsündə çap edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Mərifət" ( (az.)). qedimqala.az. 2016-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-07-24.

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* "Mərifət" ( (az.)). qedimqala.az. 2016-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-07-24.
* Goodreads-də Mərifət

| ⛭Rövşən Abdullaoğlu |
| --- |
| Müəllifi olduğuəsərlər | Abaddon • Arxadakı körpüləri yandırın • Bu şəhərdə kimsə yoxdur • Çətin olsa da, həyat davam edir • Əsarət • Hər bir insan hökmdardır • Həyatın imzası • Koramal • Ləpirçi: Mən yeməli deyiləm • Nəfsi təzkiyyənin elmi əsasları • Qorxular • Relslər üzərinə uzanmış adam • Ölülərin hakimiyyəti • Üsyan • Zamanı necə yeyək? |
| Tərcümə və şərhçisi olduğuəsərlər | Ariflərin irfani məqamları • Bəla və Səbir • Görüntülər • Hikmətin əvvəli • İlk Kitab • Hidayət risaləsi • İnsan dünyadan əvvəl • İnsan dünyadan sonra • İnsan dünyadan sonradan sonra • **O** • Mərifət • Xüsusiyyətlər |
|  |  |
| --- | --- |
| Disambiguation icon | **Plüralizm** sözü bir çox mənada istifadə olunur.Lazımi mənanı dəqiqləşdirmək üçün bu səhifədəki siyahıdan istifadə edin.  |

Plüralizm - bir və ya müxtəlif bir-birindən asılı olmayan varlığın əsası və ya növlərinə, biliklərin forma və əsaslarına, davranış üslubuna və s. əsaslanan mövqelərin bir araya gəlməsi. 

Tarixi nöqteyi-nəzərdən, plüralizm ideyası Avropaya 16-cı və 17-ci əsrlərin dini münaqişələrin nəticəsində tolerantlığın tədricən qəbul edilməsi ilə yanaşı meydana gəldi. Tolerantlıq və plüralizm fərdi anlayışdırlar, lakin onlar bir-birinə çox bağlıdırlar. Tolerantlıq plüralizmin bir şərtidir, yəni tolerant olmayan plüralizm yalançı, saxta plüralizmdir. Bunların arasında fərq ondan ibaratdir ki, tolerantlıq dəyərlərə hörmət edir, plüralizm isə fərqli dəyərlərin mövcudluğunu təsdiq edir. Çünki plüralizm fərqlərin və müxtəlif mövqelərin şəxsləri, siyasətləri və cəmiyyətləri zənginləşdirən dəyərlər kimi qiymətləndirir.

Plüralizm termini aid ola bilər:

* Elmi plüralizm
* Siyasi plüralizm
* Dini plüralizm
* Seksual plüralizm
* Plüralizm (fəlsəfə)
* Mədəni plüralizm
Nadurqan, türklərdə və islama qədər olan türklər ilə şumerlerde də eyni adla xatırlanan yeni il bayramıdır. Her il 22 dekabrdan sonra gələn ilk bütöv ayda qutlanır. Bunun səbəbi isə türklərin qədim inancına görə gecə ilə gündüz davamlı vuruşub və 21 dekabr günü ən uzun gecədir və ardından günlər uzanmağa başlarlar buna görə 22 dekabr günü türklər üçün çox əhəmiyyətlidir və bu günü taxıban (ay ili əsasına söykənən bir təqvim istifadə etdikləri üçün) ilk bütöv ayın çıxdığı ilk gün yeni ilin ilk günüdür. Bu gün içində bütün türklərcə, ölümsüzlüyün simvolu olan və bütün insanların törədiyi ağac olan Ağcaşam ağacları bəzənər və altında cür oyunlar oynanır, qopuz yoldaşlığında mahnılar deyilər və əyləncələr təşkil edilərdi.

Bu ənənənin yenə müxtəlif səbəblərlə mesopotamiyaya köçən şumerlərdən keçdiyi oradan da Anadolu vasitəsilə köhnə Romaya qədər uzandığı və günümüzə qədər gəlib günümüzdəki 1 Yanvar yeni il təməlini meydana gətirdiyi sanılmaqdadır.

Bundan başqa söz forması olaraq türklərdəki paktıqan və qoçaqan bayramlarıyla da uyğundur. Nar sözü günəş (günümüzdə monqolcada Nara) mənasını verər, dugan isə doğulmaq feli ilə əlaqəlidir. Türk xalqları buna Nardoqan, yəni «Gündoğan» bayramı da deyirlər.

Narduqan sözü monqol dilindəki «nar» (günəş), türk dilindəki «tuqan» (doğulan, doğan) sözlərindən meydana gəlmişdir. Tatarlar bu bayrama «Koyaş Tuğa», yəni «Günəş Doğan» günü deyirlər, başkortlar, udmurdlar «Narduqan», və ya «Marduqan», mişar tatarları «Raştua», çuvaşlar «Nartavan», ya da «Nartuken», zrizyalar «Nardava», mokşalar «Nardvan» deyirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Milli Dəyərlərimizi Araşdırarkən Arxivləşdirilib 2012-01-19 at the Wayback Machine, Güllü Yoloğlu

Həmçinin baxın
--------------

* Paqtıqan
* Sayaqan
* Qoçaqan
* Paynaqan

Xarici keçidlər
---------------

* Nardugan Bayramı  (türk.)
* Çam Süsleme  (türk.)
* Nardugan, M. İlmiye Çığ Arxivləşdirilib 2011-10-27 at the Wayback Machine  (türk.)
* Noel ve Nardugan, Haluk Berkmen  (türk.)
Ümumi məlumat
-------------

Roksburq şamı (Uzunyarpaqlı şam) ağacdır, 20–50 m hündürlüyündə, hündür və düz dirək gövdənin diametri 70–100 sm olur. Çətiri böyükdür, simmetrikdir, dəyirmidir və ya işıqlı geniş ehramvarıdır. Gövdə qabığı cavan ağaclarda tünd-boz, yaşlılarında isə bozumtul-tünd-qonuru, dərin şırımlı, 1 sm qalınlığında, lövhəlidir, iri çoxbucaqlı lövhəciklər şəklində tökülürlər, daxili qabıq qırmızımtıl-qonuru rənglidir. Budaqları yoğundur, əyiləndir. Zoğları açıq-qonuru, tək buğumlu, budaqcıqların ucu yuxarıya qalxandır. Tumurcuqları iridir (5–11 mm), pulcuqları qısılandır (yumulandır), uzunsov yumurtavarıdır, qonurudur, uzun saçaqlı pulcuqludur. İynəyarpaqları budaqların ucuna toplanandır, yoğundur, genişdir, uzanandır, at yalına bənzər sallanandır, yumşaqdır, 15–35 sm uzunluğundadır, parıldayandır, açıq-yaşılıdır, üçküncdür, bayırdan dərinləşən və tirlidir, qabarıqdır, borular 2 dəstəli, qatran yolları epidermisdədir, hər bir dəstədə 3 ədəd iynə olur, qını 18 mm-dən uzundur, tökülmür, pulcuqları saçaqlıdır. Qozaları tək-təkdir, çox qısa ayaqcıqlıdır və ya oturaqdır, uzunsov-yumurtavarı və ya konusvarıdır, uzanan və ya əyiləndir, 10–20 sm uzunluqda, 6–7 sm enindədir, sarımtıl-qonuru və ya tünd-qəhvəyi rənglidir, uzun müddət açılmır, qalın sıx oduncaqlı pulcuqludur. Toxum pulcuqları yoğundur, güclü burulmuş şişkindir. Qalxancıq demək olar ki, rombvarıdır, hündür ehramvarı şişkindir, qozanın əsasına doğru qozbelvarı əyiləndir, göbəkciyi kiçikdir, azacıq əyilən, demək olar ki, yastıdır. Toxumları 10–15 mm uzunluğunda, 8–10 mm enindədir, uzun (25–30 mm) tünd-boz qəhvəyi rəngli qanadlıdır, ellipsvarıdır, yastıdır, açıq-boz rənglidir, iti kənarlıdır, qabığı nazikdir, qanadı bitişikdir, əyridir. Cücərtilərinin ləpəaltı hissəsi yaşıldır, kök boğazına yaxın hissədə isə çirkli-qəhvəyi rənglidir, 20–30 mm uzunluqda, 2,0–2,5 mm enindədir. Ləpələr 10–12, bəzi hallarda isə 14 ədəd ola bilir, parlaq-yaşıldırlar, 40–50 mm, bəzən isə 60 mm uzunluqda, 1,0–1,5 mm enində olurlar, ucdan sivridirlər, en kəsiyi yastı-qabarıqlıdır, qabırğaların üzərində ağ rəngli, qısa, seyrək və yuxarıya qalxan tikancıqlar vardır. İlk yarpaqları göyümtül-yaşıl rənglidir, 30–50 mm uzunluqda, 0,5 mm-dən çox enindədir, sıx kiçik tikancıqlıdır. Cücərtilər birinci il 8–10 sm hündürlüyündə olur.

İstinadlar
----------

1. Şamaların taksonomiyası, biomorfoloji və rentgenoloji xüsusiyyətləri M. R. Qurbanov, V. S. Fərzəliyev Bakı 2013

Xarici keçidlər
---------------

 Arxivləşdirilib 2017-05-20 at the Wayback Machine
**Ene Erqma** (est. Ene Ergma 29 fevral 1944, Rаkvеrе) — Estoniyalı astrofizik və siyasətçi, Estoniya Elmlər Akademiyasının üzvü. 2003-2006 və 2007-2014-cü illərdə Riyqikoqunun (Estoniya Parlamenti) sədri olmuşdur. 2007-ci ilin may ayından Vətən Birliyi və Res Publica partiyası sədrinin müavinidir.

Təhsili
-------

Ene Erqma Vilyandi şəhərində yerləşən yerləşən K. R. Yacobson adına (1962) liseyi bitirmişdir. Tartu Universitetinin Fizika şöbəsində (1962-1964) təhsil alır. 1969-cu ildə Moskva Dövlət Universitetinin Fizika fakultəsinin Astronomiya şöbəsini bitirib. Orada fizika-riyaziyyat elmləri namizədi adını alır (1972) və 1984-cü ildə "Ulduz təkamülünün son mərhələlərində termoyadro yanacağının qeyri-sabit yanması" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edir.

Elmi karyerası
--------------

Erqma Estoniya SSR Elmlər Akademiyasının Astronomiya İnstitutunda kiçik elmi işçi (1972-1974), daha sonra böyük elmi işçi, elmi katib, SSRİ Elmlər Akademiyası Astronomiya İnstitutunda elmi məsləhətçi (1974-1988) işləmişdir. 1988-1992-ci illərdə Tartu Universitetinin nəzəri fizika və astrofizika kafedrasının professoru, 1992-1998-ci illərdə nəzəri fizika institutunun müdiri olmuşdur. Ene Erqmanın elmi karyerasının zirvəsi Estoniya Elmlər Akademiyasının vitse-prezidenti postu polmuşdur (1999-2004).

Ene Erqma Estoniya Ensiklopediyası TEA (2008) redaksiyası heyətinin üzvüdür.

Siyasi fəaliyyət
----------------

2002-ci ildə "Res Publica" partiyasına qoşulur. 2003-cü ildə Estoniyanın X çağırış parlamentinə deputat seçilir. 11-ci və 12-ci çağırışlarda da millət vəkili seçilir. Son ikisində parlamentin sədri kimi fəaliyyət göstərir. 2006-cı ildə prezidentliyə namizəd olur. Estoniya parlamentinin səslərinin 2/3 hissəsini qazana bilmədən məğlub olur. 2007-ci ildən Vətən Birliyi və Res Publica Partiyası sədrinin müavinidir.

Mənbə
-----

* Сайт Парламента Эстонии (на русс. языке)
* Эне Эргма в радиопередаче "В рамках приличия" (mp3 из последнего проекта Урмаса Отта)
* Интервью с Эне Эргма, опубликованное в газете "Молодежь Эстонии")
**Musa Qarayev** (başq. Муса Ғaйса улы Гәрәев; 9 iyun 1922, İləkşide[d], Ufa quberniyası – 17 sentyabr 1987, Ufa) — Sovet hərbi pilotu, polkovnik, iki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, Böyük Vətən müharibəsinin iştirakçısı.

Bioqrafiyası
------------

Musa Qarayev 9 iyul 1922-ci ildə Başqırdıstan MSSR-nın Belebeev qəzasının İləkşide kəndində (indiki Başqırdıstanın İleş rayonu) kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Milliyyətçə başqırddır. Atası Qays Əhmədmedeyev İləkşide kəndindən, anası Gülnafisin İmyanlikulevo kəndindəndir. 1929-cu ildə Qarayevlər ailəsi Taşçeşma kəndinə köçür. 1937-ci ildə Bişkuray kəndindəki məktəbdə təhsil alır.

1940-cı ildə Xalq Dəmir Yolları Komissarlığının Ufa Dəmiryol Texnikumunu bitirir. Elə həmin il texniki məktəbdə təhsilini yarımçıq qoymadan Ufa aeroklubundan məzun olur.

15 dekabr 1940-cı ildə Başqırd MSSR-nın Ufa şəhərinin Jdanov rayon hərbi qeydiyyat və komissarı tərəfindən orduya çağırılmışdır.

25 sentyabr 1942-ci ildə Engels Hərbi Aviasiya Məktəbini bitirdikdən sonra cəbhəyə göndərilir.

25 sentyabr 1942-ci ildən çavuş rütbəsi alaraq aktiv ordunun pilotu olur və 944-cü alayda qulluq edir.

1944-cü ildə Qarayev 3-cü Belorus Cəbhəsi 1-ci Hava Ordusunun 1-ci Qvardiya Hücum Aviasiya Diviziyasının, 76-cı Qvardiya Hücum Aviasiya Alayının eskadron komandiri təyin edilir

Ümumilikdə, İkinci Dünya müharibəsi dövründə Musa Qarayev əxminən 250 dəfə döyüş uşuşunda iştirak edir. Mayor rütbəsində alay komandiri olaraq müharibəni bitirir. 1945-ci ildə Moskvada keçirilən Qələbə Paradının iştirakçısı olur.

Müharibə bitdikdən sonra bir aviasiya alayına rəhbərlik edir. 1951-ci ildə Frunze Hərbi Akademiyasını, 1959-cu ildə isə SSRİ Baş Qərargah Hərbi Akademiyasını bitirmişdir. 1956-cı ildə ona "polkovnik" hərbi rütbəsi verilir.
1964-cü ildən sağlıq səbəbi ilə ehtiyata buraxılır. Ufa şəhərində yaşamış və işləmişdir. 1965–1977-ci illərdə Rusiyanın Ordu, Aviasiya və Donanmasına Kömək Könüllü Cəmiyyətinin Başqırd Respublika Komitəsinin sədri olmuşdur.

2–4-cü çağırış SSRİ Ali Sovetinin deputatı (1946–1958), 7 və 9-cu çağırışlar Başqırdıstan MSSR Ali Sovetinin deputatı olur.

1973-cü ildə ilk dəfə Böyük Vətən Müharibəsinə əsaslanan "Qırıcılar hədəfə getir" adlı bioqrafik kitabını nəşr etdirir.

Musa Qarayev 17 sentyabr 1987-ci ildə uzun bir xəstəlikdən sonra 65 yaşında vəfat edir. Ufada Qələbə Parkında dəfn edilmişdir.

Ailə
----

Həyat yoldaşı Qalina Aleksandrovna Qarayeva (Miqunova) (1924–08.19.2016). Oğulları: Valeri (1944-cü il təvəllüdlü) və Yevgeni — Biologiya Elmləri namizədi, Ümumrusiya Göz və Plastik Cərrahiyyə Mərkəzinin baş elmi işçisi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Гареев Муса Гайсинович // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2 3 4  Musa Gaisinovich Gareyev // TracesOfWar.
3. ↑  "Могила Гареева в Парке Победы города Уфы". 2005-03-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-06.
**İlkin İntiqam oğlu Şahbazov** (8 noyabr 1986, Bakı) — Taekvondo üzrə ikiqat Avropa çempionu, Azərbaycan Taekvondo Federasiyasının kiçik yeniyetmələrdən ibarət milli yığma komandanın baş məşqçisi, "*Ümid*" Taekvondo Klubunun rəhbəridir.

Həyat və Fəaliyyəti
-------------------

İlkin Şahbazov 1986-cı il noyabrın 8-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1993–2004-cü illərdə Bakı şəhərindəki 190 saylı orta məktəbdə təhsil almışdır. 1998-ci ildə Taekvondo idman növü ilə məşğul olmağa başlamışdır. 2000-ci ildə Belarusiyada Minsk şəhərində, gənclər arasindı keçirilən Çempionatda qızıl medal qazanmışdır. 2001-ci ildə ilk dəfə respublika çempionu olmuşdur. Ümumilikdə isə 14 dəfə Respublika Çempionu titulu qazanmışdır. 2003-cü ildə Yunanıstanda Afina şəhərində keçirilən Gənclərin Avropa çempionatında qızıl medal qazanmışdır. 2004-cü ildə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasına qəbul olmuşdur. 2006-cı ildə Almaniyada Bonn şəhərində keçirilən Taekvondo üzrə Avropa Çempionatında ən yüksək nəticə olan Qızıl Medalı qazanmışdır. Həmin il Azərbaycanda **"İlin İdmançısı"** adına layiq görülmüş və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən mənzil hədiyyə olunmuşdur. 2008-ci ildə İtaliyada Roma şəhərində keçirilən Avropa Çempionatında gümüş medal qazanmışdır. Həmin il (2008-ci il) ali məktəbi müvəffəqiyyətlə bitirmiş və hərbi xidmətə yola düşmüşdür. 2009-cu ildə Bakıda keçirilən Komandalar üzrə Dünya Kubokunda 2-ci yeri qazanmışdır. 2014-cü ildə
Azərbaycanda Bakı şəhərində keçirilən Avropa Çempionatında bürünc medala sahib olmuşdur. 2015-ci ildən məşqçilik fəaliyyətinə başlamış, 2016-cı ildə isə döyüşçü karyersını bitirmiş və "Ümid" Taekvondo Klubunu təsis etmişdir. 2018-ci ildə Azərbaycan Taekvondo Federasiyasının kiçik yeniyetmələrdən ibarət milli yığma komandanın baş məşqçisi təyin olunmuşdur. 2019-cu ildə uğurlu məşqçi fəaliyyətinin nəticəsi olaraq, tələbələri Avropa çempionatında yüksək nəticələr əldə edərək, qızıl və bürünc medallar qazanmışdırlar. 2023-cü ildə, yetişdirdiyi tələbəsi yeniyetmələr arasında, tarixdə ilk dəfə dünya çempionu olmuşdur. IV dan Qara Kəmər sahibidir.

Ailəlidir, iki övladı var.

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Taekwondo Data · TheSports.org |

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İdmançı** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Davranış** — ən geniş mənasıyla fərdin hər hansı bir situasiya qarşısındakı total reaksiyası.

Müəyyən bir davranış forması mühit və ya fərdlə mühit arasındakı əlaqə üzərində bəzi təsirlər yaradaraq situasiya dəyişdirər. Psixologiya artıq bir davranış elmi olaraq təyin olunmaqdadır. Bu düşüncə Con Votson tərəfindən ortaya atılmışdır. Votson, psixologiyanın obyektiv bir elm ola bilməsi üçün, yalnız birbaşa müşahidə və ölçülə bilən fenomenlərin ələ alınması lazım olduğunu irəli sürmüşdür, Votsona görə davranış, şərtli refleks törəyən və doğuşdan gələn bəzi mühərrik və guddesel reaksiya formalarına görə ibarət olan inteqrasiya xasiyyət sistemlərindən ibarətdir. Danışılan dillə bağlı xasiyyətlər, "emalı" bir xüsusiyyət daşıyabilmələrindən ötəri, xüsusilə vacibdir. Hələ ki, davranışçı ənənə və xüsusilə laboratoriya təcrübələrinin üzərində qurulub; lakin müasir experimenter psixoloqlar davranış daha ümumi təsvirlər meylində olub öyrənmə və motivasiya kimi proseslərlə əlaqədar nəzəri şərhlərini hipotetik, üzəri örtülü dəyişkənlərlə dilə gətirərlər.

Davranış pozğunluğu
-------------------

ABŞ ədəbiyyatında hər hansı tipdə bir funksiya anormallığını təyin ümumi bir termin olaraq istifadə olunur; lakin İngiltərədə psixiatrik istifadəsi daha məhduddur. Çox vaxt, sözü edilən davranış və ya "hərəkətin" ictimai və ya etik baxımlardan bir qiymətləndirilməsi həyata keçirilir. Beləcə "davranış" termini bəzi psikopatik nəfərlik formaları üçün, ümumiyyətlə də uşaqlarda görülən və isyankar təcavüzkar (aqressiv) davranış, oğurluq və məktəbdən qaçma simptomları ilə təzahür edən bir psixiatrik pozuqluq kateqoriyası üçün istifadə edilməkdədir. Daha dar bir mənada , bir xəstənin açıq davranışlarında əks olunan bütün psixiatrik xəstəliklər, istər "tik" kimi spesifik bir xüsusiyyət olsun, istər ağlına gələni etmək kimi ümumi bir xüsusiyyət olsun, çox dəfə diaqnoz baxımından əhəmiyyətlidir.

Mənbə
-----

* Davranış hakkında ansiklopedik bilgi (türk.)
**Uri Rosental** (nid. Uriël (Uri) Rosenthal; 19 iyul, 1945) — Niderlandın xarici işlər naziri.

Həyatı
------

19 iyul 1945-ci il tarixində Montrö (İsveçrə) şəhərində anadan olmuşdur.
1957-1963 - Haaqa şəhərində gimnaziyada təhsil almışdır.
1963-1970 - Amsterdam Universitetində "Siyasi elmlər" üzrə təhsil almışdır.
1978 - Rotterdam, Erasmus Universitetində siyasi və sosial elmlər üzrə doktorluq
dərəcəsini qazanmışdır.
1970 - Erasmus Universitetində mühazirəçi.
1980 - Erasmus Universitetində siyasi elmlər professoru adı qazanmışdır.
1987 - Leyden Universitetində ictimai administrasiya professoru.11
1997-2002 - Niderland Elmi Araşdırmalar Təşkilatının sədrinin müavini (NWO).
1999-dan etibarən - Senatda İnsanların Azadlıqı və Demokratiya Partiyasını (VVD)
təmsil edir.
2005 - Senatda VVD-in lideri olmuşdur.
14 Oktyabr 2010 - Xarici İşlər Naziri vəzifəsinə təyin olunmuşdur.
Evlidir, 2 övladı var.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Siyasətçi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Ber qanunu** — meridian istiqamətində axan böyük çayların Şimal yarımkürəsində sağ, Cənub yarımkürəsində isə sol sahilinin yuyulması səbəblərini izah edən müddəa. 1857-ci ildə eston alimi Karl Ernst fon Ber (1792–1876) həmin hadisənin Yerin öz oxu ətrafında fırlanmasından yaranan Koriolis təcilinin təsiri nəticəsində baş verdiyini göstərmişdir.

Koriolis təcili ekvatorda sıfıra bərabərdir; ən böyük qiymətə qütblərdə çatır. Buna görə də Ber qanunu orta və yüksək enliklərdə daha aydın müşahidə olunur. Çay sahilləri axınların məcradan kənara çıxmasına mane olduğundan Ber qanununa müvafiq yuyulmaya məruz qalır. Nəticədə sağ sahillər adətən dik, sol sahillər isə yastı olur. Cənub yarımkürəsində sahillərin yuyulması prosesi bunun əksinədir. Dnepr, Don, Volqa, Ob, Yenisey, İrtış, Dunay və s. Cənub yarımkürəsində isə Parana, Paraqvay və s. çaylarda Ber qanunu daha yaxşı müşahidə edilir.

Yerin fırlanması hava kütlələrinin, həmçinin dəniz və okean axınlarının hərəkətinə də təsir göstərir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  O. Osmanov. B. Abdullayev. İzahlı coğrafiya lüğəti. Bakı 1966.
2. ↑  Бер гануну // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә]. II ҹилд: Балзам—Гајдар. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1978. С. 109.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Hücum (dəqiqləşdirmə).
 Voleybolda hücumçunun yerdəyişmələri
**Hücumçu** — bir çox komanda idman növlərində olduğu kimi voleybolda da mövcud olan voleybolçu ampluası. Mövqe sahibinin əsas məqsədi komandasını xal ilə təmin etməkdir. Toppaylayıcının ötürmələrinin əksəriyyəti hücumçulara göndərilir. Bu iki mövqe bir-biri ilə çox gözəl tandem təşkil edir. Voleybolda hücumçuların adətən boyu uzun olur, çünki hücumçunun boyu qısa olduqda olduqca uzun olan blokçunun üzərindən topu rəqib meydançasına göndərmək müşkül məsələ olur.

Hücum vuruşu
------------

Voleybolda servis və blokdan başqa topu rəqib meydançaya göndərməklə başa çatan hər bir tandem hücum vuruşu olaraq dəyərləndirilir. Hücum vuruşu zamanı topu ovuc ilə vurmaq və ya tutmaq olmaz, topa dəqiq və ya aydın şəkildə toxunulmalıdır. Top bütünlüklə tor üzərindən rəqib tərəfə keçidikdə və ya rəqib komandanın oyunçularından birinə toxunduqda hücum vuruşu tamamlanmış sayılır.

Bir oyunçu topa öz meydançasında toxunaraq hər hansı bir yüksəklikdən zərbə vuraraq hücum vuruşunu tamamlaya bilər. Arxa zona oyunçusu da ön zonanın gerisindən hər hansı bir yüksəklikdən hücum vuruşunu tamamlaya bilər. Bu zaman oyunçu tullanarkən ayağı ön zona xəttinə dəyməməli və ya o xətti keçməməlidir, ancaq zərbəni vurub qurtardıqdan sonra sıçrayış zamanı xətti keçə bilər. Top ön zonada ikən heç bir oyunçunun rəqibin servisinə qarşı hücum vuruşu tamamlamasına icazə verilmir.

Mənbə
-----

* Voleybolda Hücum Vuruşu Arxivləşdirilib 2014-08-02 at the Wayback Machine  (türk.)

İstinadlar
----------

1. ↑  Voleybol qaydaları: Maddə 13.2.4 istisnadır.

| ⛭Voleybol mövqeləri |
| --- |
| Toppaylayıcı  • Hücumçu  • Blokçu  • Diaqonal  • Libero |
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Ozan.

**Ozan Arif** (əsl adı: **Arif Şirin**, d. 10 mart 1949, Giresun - ö. 13 fevral 2019, Samsun) Ülküçü kimi tanınır Türkiyə xalq poeziyasınin nümayəndələrindən biri.

Həyatı
------

10 mart 1949-cu ildə Giresun'nun Alucra rayonunun Hapu kəndində doğulmuşdur. 1980-ci ildə 12 sentyabr hərbi çevrilişindən sonra Almaniyaya köçmüş və yalnız 1990-cı ildə Türkiyəyə qayıtmışdır.

Yaradıcılıq fəaliyyəti
----------------------

Uşaqlıqdan Azərbaycana məhəbbət bəsləyən şair, 19 yaşında Azərbaycan haqqında Ordu şəhərində bunu yazmışdır:

Madımak toplayıp yesem o anda,   

Yola revan olsam aynı zamanda,  

Bir gece misafir Azerbaycan'da,  

Kalmadan ölürsem ona yanarım.
"Turana Hasrat", Ozan Arif

1960-cı ildən Fransa, Avstriya, Almaniya, ABŞ, Belçika, Hollandiya, İngiltərə, Avstraliya, Kanada, Danimarka, İsveç, İsveçrə və digər ölkələrdə konsert vermişdir. 1976, 1977 və 1978-ci il "Konya Aşıqlar Bayramı"nda hər kateqoriyada qızıl medal qazanmışdır. 1992-ci ildə Ya Qarabağ, Ya Ölüm şeirini yazmışdır.

2009-cu ildə Orxan Pamukun hərəkətləri ilə əlaqədar Türkiyədə bir erməniyə görə "həpimiz erməniyik" kampaniyası keçirilən zaman Ozan Arif bunlara cavab olaraq bir şeri yazıb:

Kiminiz profesör, kiminiz yazarsınız   

Türk ekmeği yersiniz, yedikçe azarsınız  

Arkasından her türlü kuyuyu kazarsınız  

Yeter artık bırakın bu milletin peşini  

Sizin gibi aydının yediden yetmişini...
"Sizin gibi aydının yediden yetmişini...", Ozan Arif

Şəxsi həyatı
------------

2005-ci ildən Dövlət Baxçalını və Rəcəb Tayyib Ərdoğanın siyasətini sərt tənqid etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Ya Qarabağ, Ya Ölüm (mahnı)
* Üç Bela
* Əhməd Şəfəq

İstinadlar
----------

1. ↑  Arif Şirin on World Book Library[*ölü keçid*]
2. ↑  "Turan'a Hasret". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-12.
3. 1 2  Ozan Arif Kimdir?[*ölü keçid*]
4. ↑  "Ozan Arif Şiirleri". 2015-02-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-12.
5. ↑  "Siyavuş Novruzov: Ermənistan yazıçısı Əkrəm Əylislinin əsəri kimi bir şey yazsaydı, onu meydanda odlayardılar". 2016-03-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-12.
6. ↑  "FLASH TV,*SİZİN GİBİ AYDININ YEDİDEN YETMİŞİNİ* ŞİİRİNİ OZAN ARİF'E OKUTMADI". 2023-08-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-12.
7. ↑  "AKP'yi çok sert eleştirdi, adaylığını açıkladı". 2016-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-21.
8. ↑  "Ozan Arif'ten Bahçeli'ye: Evet". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-21.
9. ↑  Kalkınma Bakanı Yılmaz: Büyümemiz Devam Edecek[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------


Vikisitatda ***Ozan Arif*** ilə əlaqədar sitatlar var.

* Rəsmi saytı Arxivləşdirilib 2020-08-11 at the Wayback Machine  (türk.)
**Uzunquyruq xul** (*lat.* Knipowitschia longicaudata) — Knipoviç xulları cinsinin nümayəndəsidir.

Morfoloji əlamətləri
--------------------

D VI (7-9), A I (8-9), Bədəni uzunsovdur. Göz arası məsamələri bir qədər arxada olub "K" şəkilli əlavə qısa kanalcığın ucunda yerləşir. Bu isə gözüstü kanalların birləşmə yerindən arxaya doğru gedir. Quyruq üzgəci simmetrik deyildir. Onun əsasında adətən damcı formalı iri tünd xal olur, bəzən isə olmur. Maksimal uzunluğu 5 sm - ə qədərdir.

Yayılması
---------

Qara və Azov dənizlərinin şortəm sularında, limanlarında, körfəzlərində, çaylarında,eləcə də su anbarlarında, göllərində geniş yayılmışdır.Xəzər dənizində kütləvi növ şimal hissədədir. Samurdan Pirşağıya və Salyan reydindən Astaraya qədər seyrəkdir.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Həm şirin sularda və həm də çox duzlu sularda yaşayır.Suyun temperaturu 4-20 C olduqda onun üçün əlverişli şərait olur.Kiçik bentik onurğasızlarla qidalanırlar.2 ildən az yaşayırlar.

Çoxalması
---------

İlk qışdan sonra çoxalmağa başlayırlar.Dişilər bir mövsüm ərzində bir neçə dəfə kürü verə bilərlər.Kürüsünü hissə-hissə daşların, bitkilərin və ya molyuskaların çanaqlarının altına qoyurlar.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Vətəgə əhəmiyyəti yoxdur, həvəskar balıqçılar tərəfındən ovlanır.

Ədəbiyyat
---------

1. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s 145.
2. Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966,.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-13.
Aİ və onun sələflərinin tarixi genişlənməsi.
***Pax Europaea*** (*Paks Yevropeya*; hərf. Avropa sülhü) — İkinci Dünya müharibəsindən sonra Avropanın yaşadığı nisbi sülh dövrü. Bu dövrdə Avropa dövlətləri arasında xüsusilə az sayda beynəlxalq münaqişələr və ya müharibələr olmuşdur. Bu sülh çox vaxt NATO-nun, Avropa İttifaqının (Aİ) və Aİ-nin sələfi institutlarının, o cümlədən Avropa İqtisadi Birliyinin yaradılması ilə əlaqələndirilirdi. Bu nisbi sülh dövrü Soyuq müharibənin başa çatmasından və Sovet İttifaqının dağılmasından sonra, Yuqoslaviya müharibələri, Şimali İrlandiya münaqişəsi, postsovet münaqişələri, o cümlədən 2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya hücumu kimi əsas istisnalardan kənar geniş şəkildə qorunub saxlanılmışdır.

Avropa İttifaqı diplomatik vasitələrlə öz sərhədləri daxilində, eləcə də beynəlxalq səviyyədə sülhü qorumaq və fəal şəkildə təşviq etmək səylərinə görə 2012-ci ildə sülh üzrə "Nobel" mükafatına layiq görülmüşdür.

Həmçinin bax
------------

* Avropa İttifaqının genişlənməsi
* Avropa İttifaqının gələcəkdə genişlənməsi
* *Pax Americana*
* *Pax Britannica*

İstinadlar
----------

1. ↑  *Tsoukalis, Loukas.* What Kind of Europe?. Oxford: Oxford University Press. 2005. ISBN 978-0-19-927948-7.
2. ↑  *Herman Van Rompuy; José Manuel Durão Barroso.* "From War to Peace: A European Tale". Nobel Lecture by the European Union. 10 December 2012. 4 January 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 January 2014.
**Oqtay Kərimov** (tam adı: *Oqtay Ayvaz oğlu Kərimov*; 21 mart 1964, Ardanış, Çəmbərək rayonu – 19 yanvar 1990, Bakı) — Qanlı Yanvar şəhidi.

Həyatı
------

Oqtay Eyvaz oğlu Kərimov 1964-cü il martın 21-də Ermənistan SSR Göyçə mahalının (Krasnoselo) Ardanış kəndində anadan olub. Arxangelsk vilayətində Ali Partiya məktəbində təhsil alıb. "Novaya zemlya" deyilən ərazidə, keçmiş SSRİ SQ-nin sıralarında xidmət edib.

28 nömrəli təmir-tikinti idarəsində fəhlə işləyib.

Subay idi.

Atası Kərimov Eyvaz Kərim oğlu 1988-ci ilin dekabrında dədə-baba yurdundan, — Göyçədən qovulub.

O gecə Oqtay eşidib ki, «Gənclik» metrosunun yanında əsgərlər günahsız adamları qırır, onlara kömək etmək üçün metronun yanına gəlir. Stadionun şimal qapısının yanında hərbçilər yaralılara kömək edənləri də güllələyib. Onların içində Oqtay da olub. Yaralanandan sonra təxminən 3 saat vurulduğu yerdə qalıb. Çoxlu qan itirib.

Mərhumun meyidini yanvarın 21-də mərkəzi ölüxanadan tapıblar.

Şəhidlər xiyabanında uyuyur.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

* Qulu Kəngərli, Qara Yanvar şəhidləri. [Məlumat kitabı]. B; Gənclik, 1992.
* QARA YANVAR ŞƏHİDLƏRİ Arxivləşdirilib 2012-10-15 at the Wayback Machine


1. ↑  ""20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2000-ci il tarixli 259 saylı **Fərmanı**". 2022-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-17.
**Martunis** (2 may 1997, Banda-Açex[d]) — Portuqaliyanın "Sportinq" (Lissabon) klubunun indoneziyalı futbolçusu;

Həyatı
------

İndoneziyada 2004-cü ildə meydana gələn zəlzələ və sunamidə zərər çəkmişdir. Yaşanan fəlakətlər zamanı anasını və 2 bacısını itirən 7 yaşındakı Martunis, 21 gün boyunca aclıq və susuzluqla mübarizə apardıqdan sonra xilas edilmişdir. Kanadalı xilasedicilər tərəfindən aşkarlanarkən əynində Portuqaliya milli futbol komandasının 10 nömrəli oyunçusu Ruy Koştanın forması var idi. Fəlakətin "möcüzə uşağı" olaraq xatırlanan Martunis necə sağ qalması ilə bağlı suallara,

> 
> 
> *"Heç qorxmadım; çünki ailəmi yenidən görmək və futbolçu olmaq istəyirəm"*
> 
> 
> 

cavabını vermişdi.

Bundan sonra Portuqaliya Futbol Federasiyası onların evinin yenidən inşa edilməsi üçün 40 min avro yardım etmiş və "Real" Madridin portuqaliyalı ulduzu Kriştiano Ronaldo isə 2005-ci ildə təbii fəlakətdən zərər çəkənləri ziyarət edərkən onunla da görüşmüşdür. Martunisun təhsil xərclərini qarşılayan Ronaldo, gənc futbolsevərin "Sportinq" (Lissabon) klubunun bazasına gəlməsini təmin etmişdi.

Karyerası
---------

### Yeniyetməlik dövrü

O, 2015-ci ilə qədər İndoneziyanın PSAP Sigli komandasında oynamışdır.

"Sportinq" (Lissabon)
---------------------

2015-ci ilin iyul ayında Portuqaliyanın "Sportinq" (Lissabon) klubuna keçmişdir. İmza mərasiminin ardından duyğularını dilə gətirən Martunis belə demişdir:

> 
> 
> *"Röyalarım reallaşdı. Mənə verilən bu fürsət səbəbiylə inanılmaz bir həyəcan duyuram."*
> 
> 
> 

Klubun prezidenti onun U-19 komandasında oynayacağını bildirmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  "Mucize çocuk" Martunis, Sporting Lizbon'da Arxivləşdirilib 2015-07-08 at the Wayback Machine. haberturk.com, 02.07.2015  (türk.)
2. ↑  Tsunamiden kurtulan Martunis artık Sporting Lisbon'da Arxivləşdirilib 2015-07-04 at the Wayback Machine. eurosport.com, 02.07.2015  (türk.)
3. 1 2  Bir rüya gerçek oldu! Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine ntvspor.net, 02.07.2015  (türk.)
4. ↑  "Martunis signs for Sporting". 2 July 2015. 26 October 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 July 2015.  (ing.)

Xarici keçidlər
---------------

* "Anak Angkat Ronaldo Asal Indonesia Gabung Sporting Lisbon" *Sindonews.com*.  (indon.)
* "Martunis é o mais recente reforço da Academia" at abola.pt  (por.)
* "Martunis anunciado como atleta da Academia" at Record.pt  (por.)
* "Martunis vai jogar no Sporting" at ojogo.pt  (por.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Futbolçu** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Enes Batur: xəyalmı gerçəkmi?** — Rejissor Kamil Çətinin, Enes Batur, Ənvər Sülük və Büşra Nur Qaraxanın ssenarisi əsasında 2018-ci ildə ekranlaşdırdığı komediya filmi. Film 11 həftə kinoteatrlarda nümayişdə olmuş, 1,4 milyon nəfər tərəfindən izlənilmiş və bu müddət ərzində 17 milyon Türk lirəsi əldə etmişdir. Film bir uşağın özünü inkişaf etdirərək dünya ulduzu olmasından bəhs edir. Bu inkişafda onun xarakter dəyişiklikləri, etdiyi seçimlər və psixologiyası əsas yer tutur. Saf xarakter dünya ulduzu olduqdan sonra bu yaxşı xüsusiyyətlərini itirir.

Məzmun
------

Personajın adı Enes Baturdur. Enesin atası polis, anası tibb bacısı olduğundan o, davamlı tənha qalır. Ailəsi tərəfindən sevgi görmədiyindən özünə qapalı uşaqdır. Atası o, altı yaşında olarkən ona kompüter alır və filmin əsas hissəsi buradan başlayır. Məktəb illərində digər uşaqlarla müqayisədə daha çox sızanağı vardır və uşaqlar onu sevmir. Bu vəziyyətdə o uşaqlıqdan xəyal qurmuşdur. O hər kəs tərəfindən sevilən insan olmaq istəmişdir.

Atası bu işin ona keçici olduğunu deyər və onu universitet imtahanlarına hazırlaşdırır. Ətrafında olan hər kəs ona universitetə qəbul olmağın daha uğurlu olacağını deyər. Enesin böyük seçim etməsi vacibdir. Ya xəyallarına qoşulub Youtuber olacaq ya da universitet imtahanlarına hazırlaşacaq...

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Rejissor: Kamil Çətin  

Ssenarist: Enes Batur, Ənvər Sülük, Büşra Nur Qaraxan  

Operator: Əli Əkiçi, Qədir Qaya  

Prodüser: Ərdəm Qaraxan  
Rəssam: Cenk Erol

Rollarda
--------

Enes Batur  

Uras Bənlioğlu  

Baturay Anar  

Başaq Qaraxan  

Ceyda Düvənçi  

Bəkir Ağsoy  

Kərəm Fırtına   

Reynmen (Yusuf Aktaş)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  "Enes Batur Hayal mi Gerçek mi?" ( (türk.)). sinematurk.com. 2018-01-19. 2022-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-03.
2. ↑  "Enes Batur Hayal mi Gerçek mi?" ( (türk.)). boxofficiturkiye.com. 2023-07-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-03.

Xarici keçidlər
---------------

*Enes Batur: xəyalmı gerçəkmi?* — IMDb səhifəsi
**Uzaqşərq navaqası** (*lat.* Eleginus gracilis) — Treskakimilər dəstəsinə daxil olan dəniz balığı. Uzunluğu 50 sm (adətən 30—35 sm), çəkisi isə 0,5 kq olur. Əsasən Sakit okeannın şimal-qərb sahil ərazilərində yayılmışdır. Kürü tökmə dövrü dekabrdan fevrala qədər çəkir. 25-210 min kürü tökə bilir. Ovu sənaye əhəmiyyətlidir.

Navaqalar soyuq sularda — əsasən Yapon, Oxot, Berinq və Çukot dənizlərində yayılmışlar. Yayda 30-60 metr dərinə enirlər. Bəxi fərdləri hətta çaylarla materik daxilində yerləşən göllərə qədər gələ bilirlər.

Əsasən qurdlar, xərçəbgkimilər, kürü, və kiçik balıqlarla qidalanırlar. Temperaturu 1,4—1,9 °С olan sularda üzürlər. Yetkin fərdin uzunluğu 25—35 sm olur. Ancaq bəzi fərdlərin uzunluğu 54 sm, çəkisi isə 1,3 kq ola bilir. Qış balıqovunda daha tez-tez tutulur.

Saxalin və Kamçatkanın körfəz və buxtalarında daha tez-tez rastlanılır.

Mənbə
-----

* А. М. Tokranov, «Navaqa qışın ortasında buzlu sularda doğulur» Arxivləşdirilib 2016-01-30 at the Wayback Machine  (rus.)

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
**II Abbad əl-Mötədid** (1016, Sevilya – 28 fevral 1069, Sevilya) — Abbadilər sülaləsindən ikinci hökmdar.

Həyatı
------

Abbad ibn Əbulqasim Məhəmməd bin Abbad 1012-ci ildə İspaniyanın Seviliya şəhərində anadan olmuşdu. Saray təlim-tərbiyəsi almışdı.

II Abbad 1042-ci ildə hökmdarlığa yiyələnmişdi.

II Abbad o illərdə qonşularıyla savaşmaqdan da geri qalmırdı. 1053-cü ilə qədər kiçik Bərbəri xanədanlarını hakimiyəti altına almışdı. Buna rəğmən Qranadadakı Zirilər onun qarşısında müvəffəqiyyətlə müqavimət edirdilər. Bu arada Cəzirətülhadranı Hammudilərdən alaraq oğlu İsmaili Kurtuba üzərinə göndərdi. Ancaq İsmail Cəzirətülhadrada bağımsızlığını elan etməyə qərar verdi. Bu səfər də digər oğlu Məhəmməd Zirilərə qarşı Malaqadakı Ərəbləri dəstəkləmək üçün hərəkətə keçdi, fəqət Zirilər bu ordunu məğlubiyyətə uğratdılar, Məhəmməd canını zorla qurtardı. Buna rəğmən Abbadilər müluküt-təvaifin ən qüvvətlilərindən biri idi. Taxta keçdiyi zaman "Hacib", bir sürə sonra da "əl-Mutazıd-Billah" ünvanlarını işlədən, siyasi baxımdan son dərəcə qabiliyətli və bacarıqlı olan Abbad, iyirmi yeddi illik hökmdarlıqdan sonra 28 fevral 1069-cu ildə öldü.

Həmçinin bax
------------

* Abbadilər sülaləsi

İstinadlar
----------

1. 1 2  Koninklijke Bibliotheek. 1798.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | İspan bioqrafik · Britannica (onlayn) |
| Şəcərə və nekropolistika | WikiTree · WeRelate |
| Normativ yoxlama | NTA: 228231809 · VIAF: 281583323 · WorldCat VIAF: 281583323 |
**Urfa adamı** və ya **Balıklıgöl heykəli** — müasir Türkiyənin cənub-şərqində, Yuxarı Mesopotamiyanın coğrafi bölgəsində Urfa yaxınlığındakı Balıklıgöldə aparılan qazıntılarda tapılan qədim insan formalı heykəl.

Haqqında
--------

Heykəlin hündürlüyü təxminən 1,80 metrdir. Gözlər qara obsidianın seqmentləri olan dərin dəliklərdən ibarətdir. Əllər cinsiyyət orqanını örtərək qabağını bağlayır. Heykəlin təxminən eramızdan əvvəl 9.000-ci ilə aid olduğu düşünülür və dünyanın ən qədim heykəli olduğu iddia edilir.

Tarixi
------

Eramızdan əvvəl 9000-ci il neolit dövrünə aiddir və "insanların ən qədim naturalistik canlı ölçülü heykəli" hesab olunur. Bildirilir ki, 1993-cü ildə Balıklıgölün Yeni Yol küçəsində, 1997-ci ildən etibarən dulusçuluqdan əvvəlki neolit ​​dövrünə aid yerin araşdırıldığı yerdə aşkar edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  Urfa Adamı: Urfa Adamı Heykeli Arxivləşdirilib 2022-08-09 at the Wayback Machine  (türk.)
2. ↑  Dünyanın en eski heykeli;Urfa Adamı Arxivləşdirilib 2022-08-09 at the Wayback Machine  (türk.)

Xarici keçidlər
---------------

* bauten die ersten Tempel
* Defining the Sacred: Approaches to the Archaeology of Religion in the Near East  (ing.)
**Gədəbəy Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin tabeçiliyində olan və 1990-cı il martın 22-dən fəliyyət göstərən muzey.

Haqqında
--------

Təbiət, Qədim dövr, Orta əsrlər, Müasir dövr bölmələrini əhatə edən muzeydə hazırda 2000-dən çox eksponat saxlanılır. Ekspozisiya zalında 1100 eksponat nümayiş etdirilir. Təbiət bölməsinə rayonda yetişdirilən ağac, bitki nümunələri , daş-süxur nümunələri, Gədəbəy mənzərələri, müalicə məqsədi ilə işlədilən bitki nümunələri mineral sular daxildir.

Qədim dövr bölməsində b.e.ə dövrlərə məxsus tunc əşyalar, sümükdən və obsidiandan düzəldilmiş əmək alətləri, obsidian qəlpələr, muncuqlar, küpələr, keramik qablar göstərilir. Orta əsrlərə məxsus abidələrin foto şəkilləri, abidələr haqqında məlumatlar öz əksini tapır. Muzeydə müasir dövr daha geniş yer tutur: Təbiət, Arxeologiya, Etnoqrafiya, Numizmatika, XIX əsr Gədəbəy sənaye mərkəzi kimi və s. Muzeyin, sahəsi 222 kv.metrdir və cəmi 7 işçisi var.
AMEA Etnoqrafiya və Arxeologiya İnstitutunun əməkdaşları ilə əlaqələrin nəticəsində son illər rayon muzeyinə xeyli miqdarda elmi cəhətdən araşdırılmış eksponatlar daxil olub. Hər il mayın 17-də "Açıq qapı" günü, ayın 18-də isə burada "Muzeylər günü "geniş qeyd olunur. Eksponatların zənginləşdirilməsi yönündə tədbirlər də davm edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Gədəbəy Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi — **gedebey.info** saytı". 2013-04-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-20.
2. ↑  "Tarix və diyarşünaslıq muzeyləri - yaşayan tariximizin təkrarsız ünvanı..." anl.az. 2022-03-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16.02.2021.

Xarici keçidlər
---------------

* "Gədəbəy Tarix Diyarşünaslıq Muzeyi". kataloq.gomap.az. İstifadə tarixi: 16.02.2021.
* "Tarix-Diyarşünaslıq muzeyləri". www.baki-xeber.com. İstifadə tarixi: 16.02.2021.