recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Təvvabin hərəkatı** — (*ərəb.* ثورة التوابين‎) Ərəb dilindən tərcümədə "təvvabin" tövbə edənlər deməkdir. İmam Hüseynə məktub yazaraq Kufəyə dəvət edən, amma ona qoşulmayan və tənha buraxan şəxslər Aşura faciəsindən sonra peşman oldular. Onlar İmam Hüseynin (ə) şəhadətində özlərini günahkar bilərək tövbə etdilər və bu günahı yalnız İmamın intiqamını almaq üçün qiyam qaldırmaqda və bu yolda şəhid olmaqda gördülər. Təvvabin hərəkatının başçısı Kufə şiələrindən olan Süleyman ibn Sürəd Xüzai adlı şəxs idi. Kufəlilər Süleymanın evinə yığışaraq qiyama hazırlaşmağa başladılar. Ətraf şəhərlərə yardım üçün xəbər göndərilsə də, qiyam başlayanda cəmi 4 min nəfər bir araya gəldi. Onlar yolüstü Kərbəlada İmam Hüseynin (ə) məzarını ziyarət etdilər. Əynül-vərdə adlı məntəqədə Übeydullah ibn Ziyadın başçılıq etdiyi Əməvu qoşunu onların qarşısını kəsdi. Dörd gün davam edən döyüşdə təvvabinin əksər hissəsi şəhid oldu, qalanları geri çəkildi. Onların əksəriyyəti sonralar Muxtarın qiyamına qoşuldu. Təvvabin hərəkatı Aşura faciəsindən sonra İmam Hüseynin (ə) qanını almaq şüarı ilə həyata keçirilmiş ilk mütəşəkkil hərəkat sayılır.

Həmçinin bax
------------

* Aşura
* Hüseyn ibn Əli
* Süleyman ibn Sürəd Xüzai

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ərəb və Fars dillərindəki Vikipediya səhifəsindən tərcümə. 12.02.2024". 2023-12-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-02-12.

Xarici keçidlər
---------------
**Kalvinizm** — Jan Kalvinin XVI əsrin əvvəllərində ortaya atdığı ideyalara əsasən yaratdığı xristianlıq cərəyanı. Bu dini inanc sistemi, ilk dəfə Cenevrədə, daha sonra isə Niderland, Şotlandiya, Almaniya və Fransada qurulan yeni kilsələrdə qəbul edilib. Bu məzhəb Fransada Nant fərmanı ilə qəbul edilmişdir.

Kalvinizm ənənəvi dini baxışları deyil, ilk xristian baxışlarını əsas götürür. Protestantlığın kalvinizm məzhəbi dürüstlük və çalışqanlığa üstünlük verir. Bu, o dövrdə, məsələn Niderlandda yüksələn iqtisadiyyatı dəstəkləyən bir inanc şəkli idi. Kalvinə görə çalışqan, dürüst olan, dünya nemətlərindən uzaq dayanaraq ibadət edənlər rahiblər qədər tanrıya yaxındırlar və seçilmişlər qrupu sayıla bilərlər. Bərbəzəkli həyat sürmək, parlaq paltarlardan və ləl-cəvahiratdan istifadə etmək, rəqs etmək, sərxoş olmaq və tənbəllik bu dini inancda günah sayılır. Kalvinizm inancına görə insanlar qurtuluş üçün seçilmiş və seçilməmiş olaraq doğulurdular. İnanca görə, bu vəziyyəti dəyişmək mümkün deyildi. İnsanlar lənətlənmiş və ya sən onu müqəddəsləşdirmiş olurdular və müqəddəsləşdirilmiş və ya lənətlənmiş olduqlarını iş həyatındakı uğurlarına görə anlayırdılar. Yəni insanın İlahi və ruhi vəziyyəti müsbət və davamlı inkişaf halındadırsa o adam müqəddəsləşdirilmiş idi. Əksinə, ruhi həyatı mənfi gedirsə o insan lənətlənmiş sayılırdı. Kalvin, Xristianların yalnız kasıb ola biləcəyinə inanmazdı. Xüsusilə bəzi insanlar yoxsulluğun bir Xristianlıq simvolu olduğunu düşünüb bəhanə edərək işləməkdən çəkinirdilər. Bu səbəblə Kalvin, tənbəl və işləmək istəməyən adamların lənətlənmiş olduqlarını deyirdi. Çünki tənbəllik bir günahdır. Kalvinizm inancı Protestantlığın olduğu kimi, Kapitalizmin də başlanğıcını yaratmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Jan Kalvin


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Xristianlıq** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Astragalus cornutus** (*lat.* Astragalus cornutus) — bitkilər aləminin paxlaçiçəklilər dəstəsinin paxlakimilər fəsiləsinin gəvən cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Böyük Qafqaz sıra dağlarının aşağı və orta dağ qurşaqlarında, Kiçik Qafqazda, Naxçıvanda kolluqlarda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 25–70 sm-ə çatan kolcuqdur. Zoğları ağ, sıx tüklüdür. Yarpaqları 5–6 (8) ədəd, cüt, ensiz-xətvari, ellipsvari, yaxud uzun, neştərvari olub, 2 sm uzunluğunda, 4 mm enində, ağ tüklüdür. Çiçək oxu yarpaqdan azca uzun, xırda, sıx, qara tüklüdür. Paxlası qısa, düz yönəlmiş, neştərvari, uzunsov, 2 sm uzunluqda və 4 mm enində, ağ tüklü, iki yuvalıdır. May-iyun aylarında çiçəkləyir, meyvəsi iyulda yetişir. Təbiətdə toxum vasitəsilə çoxalır.

Ekologiyası
-----------

Gilli, qumsal torpaqlarda, daşlı yamaclarda, quru sahələrdə bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan dağlarının yuxarı dağ qurşağında, Oxçaçay ərazisində, Quba-Şabran rayonunda dağlıq ərazilərdə təsvir edilmişdir. Arealı az olduğu üçün "Qırmızı kitab"a salınması tövsiyə edilir.

İstifadəsi
----------

Yarpaqlarının tərkibində efir yağı vardır. Yaşıllaşdırmada tək əkinlərdə, çiçəkliklərdə istifadəsi məqsədyönlüdür.

Sinonimləri
-----------

### Homotipik sinonimləri

* *Astragalus vimineus* Pall.
* *Tragacantha cornuta* (Pall.) Kuntze

### Heterotipik sinonimləri

* *Astragalus cornutus var. angustifolius* Krylov & Serg.
* *Astragalus cornutus f. prodanii* Guşul.
* *Astragalus cretophilus* Klokov
* *Astragalus fruticosus* Ledeb.
* *Astragalus lussiae* Rzazade
* *Astragalus odessanus* Besser

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15224072
* Wikispecies: Astragalus cornutus
* EoL: 704257
* EUNIS: 171201
* GBIF: 5342975
* GRIN: 5760
* iNaturalist: 557366
* IPNI: 476925-1
* IRMNG: 10177781
* ITIS: 820208
* NCBI: 1264811
* Plant List: ild-38646
* PLANTS: ASCO52
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:476925-1
* Tropicos: 13025668
* WFO: wfo-0000192077

 |
**Hüseynov gəvəni** (*lat.* Astragalus husseinovii) — bitkilər aləminin paxlaçiçəklilər dəstəsinin paxlakimilər fəsiləsinin gəvən cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Qafqazda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Təbiətdə 35–45 sm hündürlüyünə boy verən kolcuqdur. Yarpaqları 4–5 cüt dar-xətvarı yarpaqcıqlardan təşkil olunmuşdur. Paxlasının saplağı 3 mm uzunluqda olub yatıq ağ parlaq tüklüdür. Paxlasının uzunluğu 3,5 sm eni isə 3–4 mm ola bilir. May ayında çiçəkləyir, iyul-avqust ayları arasında meyvə verir.

Ekologiyası
-----------

Daşlı yamaclarda daha çox rast gəlinir. Təbiətdə toxum vasitəsilə çoxalır. Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbi başlıca olaraq insan fəaliyyətinin təsiridir. Becərilməsi haqqında məlumat və qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanın nadir bitkisidir. VU C2a (ı, ıı). Lerik rayonunda (Diabar, Qosmalyan, Həvəri kəndləri) orta dağ qurşağında yayılmışdır. Azərbaycanın "Qırmızı kitab"ına salınması tövsiyə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15516601
* EoL: 675190
* GBIF: 5345186
* IPNI: 477874-1
* IRMNG: 10902284
* NCBI: 1193443
* Plant List: ild-53977
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:477874-1
* Tropicos: 13039520
* WFO: wfo-0000207861

 |
**Düylünçay** — Ordubad rayonu ərazisində çay, Arazın sol qolu.

Haqqında
--------

Uzunluğu 30 km, hövzəsinin sahəsi 124 kv.km-dir. Zəngəzur silsiləsindən (2400 m hündürlükdə) başlanır. Parağaçay və Mesxet çaylarının birləşməsindən əmələ gəlir və 660 m. yüksəklikdə, Dəstə kəndi yaxınlığında Araza tökülür. Qar, yağış suları və yeraltı sularla qidalanır. Martın axırından iyuna qədər gur sulu olur. Güclü yaz-yay daşqınları müşahidə edilir. Aşağı axınında suvarmada istifadə olunur.

Adın etimalogiyası
------------------

Tədqiqatçıların fikrincə, oykonim dü (fars. "iki") və Gilan komponentlərindən ibarət olmalıdır. Ehtimal ki, kəndin əhalisi Gilandan gəlmədir. Ordubadın 20 km.-liyində Xarabagilan (yerli əhali Xarabacilan adlandırır) adlı xarabalıq var. Arazın sol qollarından biri Düylün, digəri Gilan adlanır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Naxçıvan Ensiklopediyası. I cild (Təkmilləşdirilmiş və yenidən işlənmiş ikinci nəşr). Naxçıvan: AMEA Naxçıvan bölməsi. V. Y. Talıbov. 2005. səh. 141. ISBN 5-8066-1468-9.
2. ↑  Düylünçay // Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. I cild. Bakı: Şərq-Qərb. 2007. 304. ISBN 978-9952-34-155-3.
**Ametov İqor Mamedoviç** — texnika elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1970-ci ildə "Neft və qaz yataqlarının işlənilməsinin texnologiyası və kompleks mexanikləşdirilməsi" ixtisası üzrə AzNKİ-nin neft-mədən fakültəsini bitirdikdən sonra bu institutun aspiranturasına qəbul olunub və Azərbaycan EA DNQYPİ-da işləməyə başlamışdır. 1972-ci ildən Uxta Sənaye institutunun "Neft və qaz yataqlarının işlənilməsi və istismarı" kafedrasında assistent, baş müəllim, hidravlik kafedrasının müdiri işləmişdir. 1973-cü ildə "Neft-mədən mexanikasının bəzi məsələlərində ikifazalı sistemlərin hərəkətinə ağırlıq qüvvəsinin təsirinin tədqiqi" mövzusunda namizədlik, 1979-cu ildə isə "Neft və qazın hasilatı zamanı müvazinətsizliyin xüsusiyyətlərinin nəzərə alınması əsasında əsas texnoloji proseslərin, bu proseslərin hesabat üsullarının və keyfiyyətinin artırılması yollarının işlənilməsi məqsədi ilə təhlili" mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. 1984-cü ildən ÜETNSİ (Moskva ş.) laboratoriya müdiri, baş direktorun elmi işlər üzrə müavini kimi vəzifələrdə işləmişdir. Ametov İ.M. Uxta Dövlət texniki universitetinin neft və qaz yataqlarının işlənilməsi və istismarı və yeraltı hidromexanika kafedrasının professoru olmuşdur. Ametov İ.M. Beynəlxalq Şərqi Neft akademiyasının, Rusiya Federasiyası Dağ elmləri Akademiyasının həqiqi üzvü olmuşdur.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Ametov İ.M. - neft yataqlarının işlənilməsi və layların neftveriminin artırılması sahəsində tanınmış alimdir.

Elmi-tədqiqatların sahəsi: neft yataqlarının işlənilməsi, layların neftveriminin artırılması; neft və qaz hasilatının texnika və texnologiyası; neft layının fizikası.

O 150-dən artıq elmi məqalənin və bir sıra monoqrafiyanın müəllifidir. 10 elmlər doktoru və elmlər namizədi hazırlayıb. Ametov İ.M. "SSRİ fəxri neftçisi" adına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------
**Cəfər İslam oğlu Hümbətov** (2 fevral 1959, Naxçıvan) — Naxçıvan Muxtar Respublikasının sabiq gənclər və idman naziri, Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Komitəsinin sabiq sədri, Azərbaycan Respublikasının əməkdar bədən tərbiyəsi və idman xadimi.

Həyatı
------

Cəfər Hümbətov 2 fevral 1959-cu il tarixində Naxçıvan şəhərində anadan olub. 1966–1976-cı ildə Naxçıvan şəhər 2 saylı orta məktəbdə ümumi orta təhsil alıb. 1976-cı ildə Naxçıvan şəhər İdman Komitəsində məşqçi-müəllim vəzifəsinə işə qəbul olunub. 1977–1979-cu illlərdə hərbi xidmət keçib. 1979-cu ildə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman İnstitutunun qiyabi fakültəsinə daxil olub. 1984-cü ildə həmin institutun tam kursunu bitirib.

1979-cu ildə Naxçıvan MSSR Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Komitəsinin Uşaq-Gənclər İdman məktəbinə məşqçi-müəllim vəzifəsinə işə qəbul olunub. 1980-ci ildən 1982-ci ilədək həmin məktəbdə metodist vəzifəsində çalışıb. 1982-ci ildən 1993-cü ilədək həmin məktəbin direktoru vəzifəsində işləyib.

Birinci kateqoriyalı məşqçi-müəllimdir. 1989-cu ildən sərbəst güləş üzrə Milli dərəcəli hakimdir.

İctimai-siyasi fəaliyyəti
-------------------------

Cəfər Hümbətov 1993-cü ildə Naxçıvan MR Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Komitəsinin sədri vəzifəsinə təyin olunub. 1995-ci ildə komitə ləğv olunaraq Naxçıvan MR Gənclər və İdman Nazirliyi yaradılıb. Cəfər Hümbətov isə nazir vəzifəsinə təyin olunmuşdur. 2000-ci ilədək Naxçıvan MR Gənclər və idman naziri vəzifəsini daşımışdır.

2000-ci ildən hal-hazıradək Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi "Təhsil" Respublika İdman Mərkəzinin direktoru vəzifəsində işləyir.

Təltifləri
----------

* Cəfər Hümbətov 1990-cı ildə Azərbaycan Respublikasının "İdman əlaçısı" adına layiq görülüb.
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 3 oktyabr 2006-cı il tarixli sərəncamı ilə Cəfər Hümbətova "Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Bədən Tərbiyəsi və İdman Xadimi" fəxri adı verilib.
* Sərbəst güləş üzrə idman ustalığına namizəddir.

İstinadlar
----------


Vikianbarda Cəfər Hümbətov ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Duyqu Sağ** (d. 1981, İzmir) — türk immunoloq.

Həyata keçirdiyi tədqiqatlar, insan bağışıqlıq sisteminin xərçənglə mübarizəsini anlamağa töhfə vermişdir.

Həyatı
------

1981-ci ildə İzmirdə anadan olub. İbtidai və orta məktəbi İnegöldə, liseyi isə İstanbul Atatürk Fen Liseyində internatda oxuyub. 2003-cü ildə Orta Doğu Texniki Universitetinin Biologiya fakültəsini bitirib.

2014-cü ilə qədər magistratura, doktorantura və postdoktorantura təhsili üçün ABŞ-da yaşamışdır. Ailəsində xərçənglə bağlı ölümlər onun xərçəng tədqiqatçısı olmasına səbəb oldu.

2014-cü ildə həmkarı, alim Gerhard Vingenderlə ailə həyatı qurub və həmin il beyin axını proqramı ilə əri ilə birlikdə Türkiyəyə qayıdıb. Dokuz Eylül Universitetində İzmir Biotibb və Genom Mərkəzində təhsilini davam etdirdi.

Tədqiqatçı immun sistemini gücləndirərək sidik kisəsi xərçənginə qalib gəlməyi hədəfləyən işinə görə 2018-ci il "L'Oreal UNESCO Beynəlxalq Yüksələn İstedad Mükafatı"na layiq görülmüşdür. 2018-ci ildə Türkiyə Elmlər Akademiyasının (TÜBA) Üstün Gənc Alim Mükafatına, 2019-cu ildə isə Mustafa Parlar Təhsil və Araşdırma Vəqfi Araşdırma Təşviq Mükafatına layiq görülüb.

Elmi tədqiqatlar
----------------

Sağın elmi işi immun sisteminin xərçəng əleyhinə potensialını şişlə əlaqəli spesifik makrofaqlara yönəltməyə yönəlmişdir. Onun komandası ilkin klinik tədqiqatlarda xolesterin daşıyıcısı ABCG1 olmayan makrofaqların güclü şişlə mübarizə aparan agentlərə çevrildiyini və sidik kisəsi xərçənginin inkişafının qarşısını aldığını müəyyən edib. Xərçəngin müalicəsində yenilikçi immunoterapevtik yanaşma olaraq, məqsəd bu kritik makrofaq dəyişikliyinin altında yatan molekulyar mexanizmləri aydınlaşdırmaqdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  ORCID Public Data File 2020. 2020. doi:10.23640/07243.13066970.V1
2. ↑  "L'Oréal-UNESCO Kadınlar İçin Bilim Ödülü'yle onurlandırılan Türk bilim insanı". Hürriyet Daily News. 25 Mart 2018. 24 Aralık 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 Aralık 2023.
3. ↑  "Kanseri yenmeye azmetti". Genç Gazete (Türkçe). İstifadə tarixi: 4 Aralık 2023.
4. 1 2  "Ödüllü Bilim Kadını, Kanser İmmünolojisi Çalışmasını Genişletecek". Milliyet (Türkçe). 30 Mart 2018. İstifadə tarixi: 3 Aralık 2023.
5. 1 2  "Devlet okulu mezunuyum ödülümü ülkemdeki bütün kadınlara hediye ediyorum". Sözcü Gazetesi (Türkçe). 25 Mart 2018. İstifadə tarixi: 3 Aralık 2023.
6. ↑  "Doç. Dr. Duygu Sağ 'yükselen yetenek' ödülünün sahibi oldu". Habertürk (Türkçe). 25 Mart 2018. 19 Ocak 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 Aralık 2023.
7. ↑  "İnegöllü Doçent Ödülünü Cumhurbaşkanından Aldı". Inegolonline.com (Türkçe). 28 Aralık 2018. 4 Aralık 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 Aralık 2023.
8. ↑  "Ocsoy Research Group | AVESİS". avesis.erciyes.edu.tr. 19 Ekim 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 Aralık 2023.
9. 1 2 3  "Uluslararası Yükselen Yetenekler". UNESCO. 11 Mayıs 2023. 27 Mart 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 Aralık 2023.

*
Maks Horkheymer (solda), Teodor Adorno (sağda) və Yurgen Habermas (sağ arxada) Heydelberqdə, 1965-ci il
**Frankfurt məktəbi** (*alm.* Frankfurter Schule‎) — müasir (sənaye) cəmiyyətinin tənqidi nəzəriyyəsi, neomarksizmin bir növü. Əsas nümayəndələri: Teodor Adorno, Maks Horkheymer, Herbert Markuze, Erix Fromm, Valter Benyamin, Leo Lövental, Frans Leopold Neumann, Fridrix Pollok, "ikinci nəsil"dən — Yurgen Habermas, Oskar Negt. "Frankfurt məktəbi" termini Frankfurt-Maynda Sosial Tədqiqatlar İnstitutu ilə əlaqəli mütəfəkkirlərə tətbiq edilən ümumi addır; tənqidi nəzəriyyənin nümayəndələri özlərini heç vaxt bu ad altında birləşdirmirdilər.

Bu məktəbin nümayəndələri hesab edirdilər ki, burjua sinfi cəmiyyəti monolit totalitar sistemə çevrilmişdir ki, burada proletariatın olmaması səbəbindən cəmiyyətin dəyişilməsinin inqilabi rolu ziyalılara və kənar şəxslərə keçir. Müasir cəmiyyət texnokratikdir və yalan şüurun media vasitəsilə yayılması, eləcə də populyar mədəniyyət, tətbiq edilən istehlak kultu sayəsində mövcuddur. Totalitarizm fərdi və ictimai varlıqlar arasındakı sərhədi pozmaq təcrübəsidir. Frankfurt məktəbi sol radikalizm ideologiyasının müxtəlif versiyalarına əhəmiyyətli dərəcədə təsir etmişdir.

| ⛭Qitə fəlsəfəsi |
| --- |
| Filosoflar | 
* Adorno
* Altüsser
* Ardent
* Aron
* Bart
* Jorj
* Bodriyar
* Bauman
* Benyamin
* de Bovuar
* Berqson
* Burdye
* Buber
* Batler
* Kamü
* Çoran
* Kroçe
* Delöz
* Derrida
* Eko
* İqlton
* Engels
* Fixte
* Fuko
* Centile
* Qramşi
* Habermas
* Hegel
* Haydegger
* Husserl
* Ceymson
* Yaspers
* Kyerkeqor
* Lakan
* Latur
* Levi-Stross
* Markuze
* Marks
* Neqri
* Nitsşe
* Səid
* Sartr
* Şellinq
* Şmitt
* Şopenhauer
* Şpenqler
* Veber
* Jijek

 |
| Nəzəriyyələr | 
* Absurdizm
* Tənqidi nəzəriyyə
* Ekzistensializm
* Frankfurt məktəbi
* Almaniya klassik fəlsəfəsi
* Hermenevtika
* Marksizm (Qərbi marksizm  • Freydo-Marksizm)
* Fenomenologiya
* Poststrukturalizm
* Psixoanaliz
* Romantizm
* Strukturalizm

 |
| 
* Portal Portal
* Category Kateqoriya

 |


|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Britannica (onlayn) · Universalis |
| Normativ yoxlama | BNF: 119365996 · GND: 4073840-1 · LCCN: sh85051572 · LNB: 000056403 · NKC: ph164212 |
**Cedi Osman**, (d. 8 aprel, 1995, Oxrid, Makedoniya), NBA müntəzəm çempionatının Şərq Konfransında mübarizə aparan Klivlend Kavalers forması geyən türk peşəkar basketbolçu. Boyu 2.03 m olan basketbolçu əsasən yaxın hücumçu mövqeyində oynayır. 2015-ci ildə NBA seçmələrində Minnesota Timbervulvz tərəfindən 2-ci mərhələdə, birinci sırada seçildi. Daha sonra seçmələrin gerçəkləşdiyi 25 iyun günü, eyni gecə baş tutan mübadilə ilə Klivlend Kavalers komandasına keçdi.

Həyatı
------

Atası türk, anası bosniyalı olan Cedi, 1995-ci ildə Makedoniyanın Oxrid şəhərində dünyaya gəldi. 1999-cu ildə ailəsi ilə birlikdə Bosniya və Herseqovinanın Sarayevo şəhərinə köçdü. Hərəkətli və hiperaktiv bir uşaq olan Cedini ailəsi altı yaşındaykən "KK Bosniya" klubuna yazdı. Sarayevoda bir gün klubda basketbol oynarkən, Avroliqa komandası Anadolu Efesinin skoutları tərəfindən seyr edilərək kəşf edildi və 13 yaşındaykən ailəsi ilə birlikdə İstanbula gətirildi. Türkiyəyə köçən və Türkiyə vətəndaşı olan Cedi, 2007-ci ildən etibarən Anadolu Efesin alt yaş qrupunda forma geyməyə başladı. Anadolu Efesin alt yaş qrupunda ilk dəfə kiçik komandada oynamağa başladı və sonda ulduz və gənc komandalarında forma geydi. 2010-cu ildə, Ulduz komandası ilə Kişilər arasında Türkiyə Ulduz Basketbol Çempionatının qalibi oldu. Cedi, 2011-ci ildə "Jordan Brand Classic" beynəlxalq matçında oynaması üçün dəvət edildi və Mario Hezonca ilə Andryu Vigginsin oynadığı Dünya komandasında 27 dəqiqə meydanda olub 14 xal, 5 ribaund, 3 asist və 6 top oğurlama ilə oyunu tamamlandı.

Peşəkar karyerası
-----------------

İstinadlar
----------

1. ↑   (ing.)""Leader of the Pack"". nba.com. Archived from the original on 2017-09-16. İstifadə tarixi: 1 dekabr 2017.
2. ↑   (türk.)""Cedi Osman, NBA'de Minnesota Timberwolves tarafından draft edildi"". nba.com. 26 iyun 2015. Archived from the original on 2015-07-28. İstifadə tarixi: 1 dekabr 2017.
3. 1 2 3 4   (türk.)"Cedi Osman kimdir ?". tr.eurosport.com. 21 iyul 2014. 2015-09-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 dekabr 2017.
4. ↑   (türk.)"Cedi Osman kariyeri". anadoluefessporkulubu.org. 3 yanvar 2015. 2014-12-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 dekabr 2017.
**Əmənulla mirzə Əmənulla mirzə oğlu Qacar** (1890-1974) — Qacar şahzadəsi, briqada generalı.

Həyatı
------

Əmənulla mirzə 1890-cı ildə anadan оlmuşdu. 1907-ci ildə Mixailоvsк Hərbi Aкadеmiyasına daxil оlmuşdu. Оranı bitirəndən sоnra Paris dе Guеrrе Məкtəbinə girmişdi. Bu məкtəbi də tamamladıqdan sоnra 1913-1915-ci illərdə şahın mühafizə qvardiyasının lеytеnant rütbəli zabiti оlmuşdu. 1916-cı ildə Iran оrdusunda кapitan rütbəsində xidmət еtmişdi. 1916-cı ildə gеnеral Starоsеlsкinin briqadasında mayоr rütbəsində qulluqda оlmuşdu. 1921-ci ildən 1922-ci ilədəк İran Kazak diviziyasında hərbi xidmətdən кеçmişdi. 1922-ci ildə Azərbaycan əyalətində gеnеral-mayоr rütbəsində коrpus коmandiri оlmuşdu. 1922-ci ildən 1926-cı ilədəк Məşhəddə briqadaya başçılıq еtmişdi. 1926-cı ildən 1930-cu ilədəк gеnеral-lеytеnant rütbəsində оrduda idi. 1932-ci ildən 1933-cü ilədəк оrduda gеnеral-müfəttiş vəzifəsini tuturdu. 1933-cü ildən 1934-cü ilədəк Hərbi Məкtəbin rəisi idi.

Əmənulla mirzə 1934-cü ildən 1935-ci ilədəк Bəlucistanda hərbi xidmətdə оlmuşdu. Rza şah Pəhləvinin əlеyhinə çıxdığına görə 1937-1941-ci illərdə zindanda yatmışdı. 1941-ci ildə Xarici Işlər naziri, 1941-ci ildən 1942-ci ilədəк Rabitə və Yоllar naziri, 1942-ci ildə Müdafiə naziri оlmuşdu. 1942-ci ildən 1943-cü ilədəк Məhəmmədrza şah Pəhləvinin hərbi müşaviri vəzifəsində çalışmışdı. 1943-cü ildə Şərq Silahlı Qüvvələrinin müfəttişi, 1943-cü ildən 1944-cü ilədəк Cənub Silahlı Qüvvələrinin müfəttişi, 1944-cü ildən 1946-cı ilədəк Hərbi Univеrsitеtin məsul şəxsi, 1947-ci ildə Xоrasan və Кеrman qоşunlarının gеnеral-müfəttiş vəzifəsini tuturdu. Еlə həmin ildə Azərbaycanın valisi оlmuşdu. 
Əmənulla mirzə bir çоx ictimai vəzifələri də yеrinə yеtirirdi. Iran-Sоvеt Dоstluq Cəmiyyətinin sədri, BMT-nin səhiyyə və təhsil şöbələrində təmsil оlmuşdu. 1951-ci ildən 1960-cı ilədəк sеnatоr vəzifəsini yеrinə yеtirmişdi.

Cahanbani və Təbriz
-------------------

Oktbayrın axırlarında İranın Daxili İşlər naziri Cahanbani Təbrizə gəldi. Oktybarın 30-da o, əyalətin bütün vəzifəli və imkanlı adamlarının toplantısını kеçirdi, Öz çıxışında bildirdi ki, hər kəs gərək ayıq olsun,
şahın və hökumətin tapşırıqlarını sözsüz yеrinə yеtirsin. Nazirdən sonra Vəli Fəhimi çıxış еtdi və bildirdi ki, əhali gərək Qızıl Ordu tərəfindən aparılan təbliğata uymasın, öz pullarını havayı yеrə Sovеt kino filmlərinə və tеatr tamaşalarına xərçləməsinlər. Günеy Azərbaycanda oktyabr ab-havası qurtarana qədər, yəni noyabr ayının 10-na qədər Cahanbani Təbrizdə qaldı.

Mükafatları
-----------

Əmənulla mirzə 1 dərəcəli Hümayun оrdеni ilə təltif еdilmişdi.

Ailəsi
------

Əmənulla mirzə öncə bir rus, sоnra iranlı ilə еvlənmişdi. Nadir mirzə, Кеyxоsrоv mirzə adlı оğulları vardı.

Mənbə
-----

* **Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar və Qacar kəndi, Bakı, "Şuşa", 2008, 334 səh.**

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Qacarlar
* İran Kazak diviziyası
**Nekropol** (Nekropolis), arxeoloji şəhərlərdə qəbirlərin və kütləvi qəbir yerlərinin yerləşdiyi əraziyə verilən addır. Yunanca nekros-polis "ölü(lər) şəhəri" deməkdir. Antik dövrdəki şəhərlərdə qəbir yerlərinin günümüz şəhərlərindən fərqi, günümüzdə daha çox yaşayış yerlərindən uzaqda və şəhərin xaricindakı qəbir yerlərinin, o dövrlərdə şəhərlə iç içə olmasıdır.

Qızılqoyun nekropolu, Balıklıgöl, Şanlıurfa
Bu termin, tarixin müxtəlif yerlərində və dövrlərində yayılan şəhərlərdəki qəbir yerlərinin əksinə, ümumilikdə bir şəhərdən uzaqda ayrı bir qəbir ərazisini ifadə edir. Yer üstündə binaları və ya işarələri olmayan qəbir yerlərindən fərqli olurlar. Bu termin əsasən antik məkanlar üçün istifadə olunsa da, XIX əsrin əvvəllərində canlanmış və planlaşdırılmış şəhər qəbir yerlərinə (məsələn, Qlazqo Nekropolu kimi) tətbiq edilmişdir.

Antik Nekropollar
-----------------

### Misir

Qədim Misirdəki Giza Nekropolu dünyanın ən qədim və yəqin ki, ən məşhur nekropollarından biridir, çünki Böyük Giza Piramidası Qədim Dünyanın Yeddi Möcüzəsi siyahısına daxil edilmişdir. Fironların dəfni üçün ayrılmış piramidalarla yanaşı, Misir nekropollarında erkən sülalə dövrünə aid tipik kral məzarı olan mastabalar da var idi.

### Etrusk

Taranto, İtaliyada nekropolda bir qəbir
Etrusklər "ölülər şəhəri" anlayışını hərfi mənada qəbul edirlər. Cerveteridəki Banditaccia nekropolunda tipik məzar bir və ya bir neçə qayadan oyulmuş katakombaları əhatə edən kurqandan ibarətdir. Bu məzarlar bir neçə otaqlı idi və müasir evlər kimi nəfis şəkildə bəzədilmişdir. Kurqanların küçələr kimi şəbəkə şəklində düzülməsi ona canlı şəhərlərə bənzər bir görünüş verirdi.İncəsənət tarixçisi Naycel Spivey qəbiristanlıq adını qeyri-adekvat hesab edir və iddia edir ki, yalnız nekropol termininin bu mürəkkəb məzarlıqlara uyğun termin olduğunu deyir. Etrusk nekropolu ümumiyyətlə təpələr və ya təpələrin yamaclarında yerləşirdi.

### Miken sivilizasiyası

Qədim Yunanıstandan əvvəl Miken Yunan mədəniyyəti dövründə şəhər daxilində dəfnlər edilirdi. Məsələn, Mikenada kral qəbirləri şəhər divarları içərisində olan ərazidə yerləşirdi. Bu adət, qədim yunan mədəniyyəti dövründə dəyişdi və nekropollar şəhərdən kənarda salınmağa başladı.

Həmçinin bax
------------

* Arxeologiya
* piramida
* katakomba

İstinadlar
----------

1. ↑  Şablon:Kitap kaynağı
2. ↑  Şablon:Kitap kaynağı
3. ↑  Şablon:Kitap kaynağı

Xarici keçidlər
---------------

* Plovdag Necropolis II / Plovdağ II. Nekropol
**Ümamə binti Əbu əs bint əl-Rabi** (*ərəb.* أمامة بنت ابو العاص بن الربيع‎) İslam peyğəmbəri Məhəmməd və Xədicə binti Xüveylidin nəvəsi. O da səhabələrdən sayılır.

Həyatı
------

O, Məhəmmədin ən böyük qızı Zeynəbin və Əbu əl-Əs ibn al-Rabinin qızı idi. Ölüm yatağında olan xalası Fatimə övladları Həsənə, Ümmü Gülsümə, Zeynəbə və xüsusilə Hüseynə çox sıx bağlı olduğu və sevdiyi üçün Ümaməyə həyat yoldaşı Əliyə ərə getməyi təklif etdi. Onun bir qardaşı Əli ibn Zeynəb idi. Xalaları arasında Peyğəmbərin qızları Ruqəyyə bint Məhəmməd və Ümmü Gülsüm bint Məhəmməd də var.

Uşaq olanda Məhəmməd ibadət edərkən onu çiynində daşıyırdı. O, səcdəyə gedir və sonra qalxdıqda onu yenidən götürürdü. Məhəmməd bir dəfə kimi çox sevirsə ona aqat boyunbağı verməyi vəd etdi. Həyat yoldaşları onu Aişəyə verməyini gözləyirdilər, amma onu Ümaməyə təqdim etdi. Başqa bir vaxtda Həbəşistan imperatorundan gələn qızıl bir üzük də verdi. Fatimənin 632-ci ildə vəfat edəndən sonra Ümamə Əli ilə evləndi. "Orta Məhəmməd" adlı oğlu oldu, amma erkən vəfat etdi.

Əli 661-ci ildə öldürüldü, I Muaviyə isə Ümaməyə evlilik təklifi etdi. Bu barədə əl-Muğirə ibn Nəvfil ibn əl-Haris ilə məsləhətləşdi. O, "qaraciyər yeyən oğlunun (Hind bint Ütbə) oğlu" ilə evlənməməyi və ona təklif etməyini söylədi. O, razılaşdıqda dedi: "Səninlə özüm evlənəcəyəm". Bu nikahdan Yahya adlı oldu.

Ümamə əl-Muğirə ilə Əl-Səfridə sürgündə oldular. O, 670-ci ildə (Hicri 50-ci il) orada vəfat etdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Muhammad ibn Saad. *Kitab al-Tabaqat al-Kabir* vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). *The Women of Madina*, pp. 27-28, 163-164. London: Ta-Ha Publishers.
2. 1 2  Muhammad ibn Jarir al-Tabari. *Tarikh al-Rusul wa'l-Muluk*. Translated by Landau-Tasseron, E. (1998). *Volume 39: Biographies of the Prophet's Companions and Their Successors*, pp. 13, 162. Albany: State University of New York Press.
3. ↑  Muhammad ibn Saad. *Kitab al-Tabaqat al-Kabir* vol. 3. Translated by Bewley, A. (2013). *The Companions of Badr*, p. 12. London: Ta-Ha Publishers.
4. 1 2 3  Muhammad ibn Jarir al-Tabari. *Tarikh al-Rusul wa'l-Muluk*. Translated by Blankinship, K. Y. (1993). *Volume 11: The Challenge to the Empires*, p. 71 footnote 406. Albany: State University of New York Press.
5. ↑  Lammens, H. (1912). *Fatima et les Filles de Mahomet*, p. 127. Rome: Sumptibus Pontificii Instituti Biblici.

Həmçinin bax
------------

* Həsən ibn Əli
* Hüseyn ibn Əli

Xarici keçidlər
---------------

* The Tribe of Quraish
Turqut Özal.
**Özalçılıq** və ya **özalizm** (*türk.* Özalcılık) — 1983–1989-cu illərdə Türkiyənin Baş naziri və 1989–1993-cü illərdə Türkiyə Prezidenti olmuş Turqut Özalın iqtisadi və sosial baxışlarına və siyasi üslubuna bağlılıq. Özalçılıq Özaldan sonra baş nazir olan və iqtisadi görüşlərini qismən davam etdirən İldırım Ağbulud və Məsud Yılmazın dövrlərini əhatə etmək üçün də istifadə edilir.

Strukturu
---------

### Zəmin

Turqut Özalın hakimiyyətdə olduğu 1980-ci illər Yeni sağ anlayışının bütün dünyaya hakim olmağa başladığı bir dövr idi. Özal bu prosesdən təsirlənərək bu yeni dövrün siyasi mövzusu olmuşdur. Marqaret Tetçerin "Özal siyasətinin sona qədər müdafiəçisiyəm" ifadəsi Özalın liberal mühafizəkar siyasət anlayışının xarici aləmdə təqdir olunduğunu göstərməklə yanaşı, xarizmatik və praqmatist kimliyini vurğulamaq baxımından da əhəmiyyətli bir ifadə kimi qiymətləndirilir.

### İqtisadiyyat

İqtisadiyyatda azad bazar nizamına əsaslanan struktur dəyişikliyi proqramı Turqut Özal hökuməti dövründə tətbiq edilmişdir. 1983–1987-ci illər arasında Baş nazirlik dövrünü əhatə edən Türkiyədə adambaşına düşən gəlir 1980-ci ildə 1,539 dollardan 1987-ci ildə 1,636 dollara yüksəlmişdir. Türkiyəni idxalı əvəz edən modeldən ixraca əsaslanan böyümə modelinə çevirməyi nail olmuş və Türkiyə iqtisadiyyatı rəqabətə açılmışdır. Bu dövrdə bir çox Anadolu vilayət və rayonlarında mütəşəkkil sənaye zonaları yaradılmış, Anadolu istehsal ilə məşğul olaraq məhsulları birbaşa ixrac etmişdir.

### Türk milliyətçiliyi və islam

Fəaliyyət göstərdiyi müddətdə Özal islama qarşı sərt kamalistlərdən qat-qat tolerant olsa da, kamalist sekulyarizm və milliyətçilik ənənəsini davam etdirmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Atatürkçülük
* Ecevitçilik

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kamu Hızmetı Anlayişinda Değışım Ve Yenı Sağ Polıtıkar". 13 March 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 October 2021.
2. ↑  "1983–1987 Türkiye Ekonomisi". 25 March 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 May 2015.
3. ↑  *Yaşar, Süleyman.* "28 Şubat darbesi niye yapıldı?". Sabah. 28 February 2014. 2 June 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 October 2021.
4. ↑  "Turgut Özal's Neo-Ottomanism". academic.oup.com. 2023-08-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-26.
Тёмно-серый шар представляет выжженную Землю вблизи красного шара, представляющего Солнце Günəşə yaxınlaşdıqdan sonra yanmış Yer kürəsi rəssamın təsəvvür etdiyi kimi qırmızı nəhəng fazaya keçir 
**Yerin gələcəyini** bir sıra amillər müəyyən edəcək: Günəşin parlaqlığının artması, Yerin nüvəsində istilik enerjisinin itməsi, Günəş sistemindəki digər cisimlərdən gələn pozulmalar, səthdəki plitələrin tektonikası və biokimyası. Üzərində ağıllı həyat əhəmiyyətli irəliləyiş əldə edərsə, bu, həm də antropogen amillərlə əlaqədar olacaqdır. Milankoviçin nəzəriyyəsinə görə, planet Yerin orbital ekssentrikliyində, oxun əyilməsində və oxun presessiyasında dəyişikliklər səbəbindən buzlaşma dövrlərindən keçməyə davam edəcəkdir. Davam edən superkontinent dövrü nəticəsində plitə tektonikası çox güman ki, 250–350 milyon il ərzində superqitənin yaranmasına gətirib çıxaracaq və növbəti 1,5–4,5 milyard il ərzində Yerin eksenel əyilməsi 90°-ə qədər sapmalarla xaotik dəyişikliklərlə üzləşməyə başlaya bilər.

1–3 milyard ildən sonra Günəşin nüvəsində heliumun yığılması nəticəsində yaranan günəş radiasiyasının davamlı artması okeanların buxarlanmasına və kontinental dreyfin dayanmasına səbəb olacaqdır. 4 milyard ildən sonra Yer səthində artan temperatur sürətlə istixana effektinə səbəb olacaq. O vaxta qədər Yer səthindəki həyatın çoxu (hamısı olmasa da) yox olacaq. Planetin ən çox ehtimal olunan gələcək taleyi, qırmızı nəhəngə çevrildikdən və Yerin orbiti ilə kəsişmək üçün genişləndikdən sonra təxminən 5 milyard il sonra Günəş tərəfindən udulmaqdır.
Şablon:Fıqh üsulu**Məkruh** — əməl yerinə yetirildikdə heç bir günah yazılmayan, lakin bəyənilməyən əməldir.

Dində qəti olaraq qadağan edilməyən,ancaq icrası da xoş qarşılanmayan davranış və hərəkətlərdir. Hər hansı bir işin günah olub-olmamasın onun necə, nə zaman, harada, kim tərəfindən icrasından da asılıdır. Bununla yanaşı, kiçik də olsa, günahlara əhəmiyyətsiz baxmamalıyıq. Nazik iplər birləşib kəndir əmələ gətirdiyi kimi, kiçik günahlar da birləşib böyük günahlara çevrilir.

Xüsusuiyyətləri
---------------

Dəstəmaz alarkən suyu israf etmək, burunu sağ əllə təmizləmək, namazda əsnəmək,ayaqyolu ehtiyacı ola-ola namaz qılmaq məkruhdur.
Dində bu cür halların haram buyurulmaması və Allah-Təalanın bizi daim günah işləməkdən qorumaq istəməsi onun bəndələrinə mərhəmətindən irəli gəlir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Some of the Detestable (Makruh) Conducts in Islam (Shi'a site)". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-02-23.
**Hacı Ömər Əmir oğlu Əfəndi** (Birinci Şıxlı, Qazax qəzası – 1916, Birinci Şıxlı, Qazax qəzası) — dövrünün görkəmli alimi, ilahiyyat nəzəriyyəsinə və təsəvvüf (sufi) fəlsəfəsinə dair əsərlərin müəllifi.

Həyatı
------

Hacı Ömər Əfəndi Qazax mahalının I Şıxlı kəndində anadan olub. Ömər Əfəndi gənc yaşlarından ömrünü elmə həsr edərək böyük bir müctəhid səviyyəsinə qədər yüksələ bilib. 
Qazax şəhərinin Şıxlı kəndində ilk məktəbi məhz Hacı Ömər Əfəndi acıb.Onun fəlsəfəyə, riyaziyyata, həndəsəyə, məntiqə dair əsərləri onu dövrünün tanınmış alimləri sırasına cıxara bilib.

Fəaliyyəti
----------

Hacı Ömər Əfəndiyə daha cox şöhrət gətirən ilahiyyət nəzəriyyəsinə və təsəvvüf fəlsəfəsinə dair əsərləri olub. O zamanln bir cox dini məktəblərində onun ilahiyyatdan yazdığı "Qur`ani Kərimin təfsiri" kitabı dərslik kimi tədris olunurdu.
Yaradıcılığında təsəvvüf elminə önəm verərək "Təsəvvüfün sirləri, "Şah Nəqşbəndinin hikmətləri" əsərləri ilə sufizm fəlsəfəsinə qiymətli tövfələr verib. 
XIX əsrin məşhur sufi şairi Mir Həmzə Əfəndinin şeir məktəbinin nümayəndəsi kimi tanınıb. Mir Həmzə Əfəndi öz yetirmələri Hacı Mahmud Əfəndi və Hacı Ömər Əfəndiyə həmişə etiramla yanaşaraq onların böyük övliyalığından söhbət acardı.Hətta Hacı Mahmud Əfəndi uzaqdan gələn müridləri əvvəlcə Hacı Ömər Əfəndinin ziyarətinə göndərib sonra onları qəbul edərdi.
Hacı Ömər Əfəndi 1916-cı ildə vəfat edib. Qazax rayonu 1-ci Şıxlı qəbristanlığında onun dəfn edildiyi Hacı Ömər türbəsi günü bu gün də ziyarət yeridir.

İstinadlar
----------

*Ş.Cəlilli.* "Ömür Dedikləri…". Bakı: "Nicat" nəşriyyatı. 1996. 17–22. ISBN 5-86110-088-8.
**Likeion** (Yunanca: Λύκειον, Lykeion; Latınca: Lyceum) — Aristotelin öz məktəbini qurduğu qədim Yunanıstanın Afina şəhəri yaxınlığındakı meşəlik stadionun adı idi.

Aristoteldən əvvəl
------------------

Adı çəkilən stadion Apolloseus məbədinin (qurd formasında Apollon) yaxınlığında yerləşdiyindən Aristotel məktəbinin adı da buradan götürülüb. Qədim yazılarda bu yerə istinadlar mövcuddur. Məsələn, Platonun Lucius dialoqunun əvvəlində oxuyuruq ki, Sokrat Akademiyadan Likeiona gedir və hekayənin qalan hissəsi bu yolun ortasında baş verir. Likeion həm də fəlsəfi müzakirələr, mübahisələr yeri idi. İsokrat və bir çox sofistlər bu yerdə ritorika öyrədirdilər.

Aristotel dövrü və sonra
------------------------

Aristotel e. ə. 367-ci ildə Afinaya köçmüş, Platonun Akademiyasında fəaliyyət göstərmişdir. Doğulduğu şəhərdən — Stagiradan Afinaya qayıtdıqdan sonra Aristotel, təqribən eramızdan əvvəl 334/335-ci ildə elə həmin yerdə məktəb açır. O həyatının qalan hissəsini Likeionda dərs deməyə və fəlsəfi traktatlar yazmağa həsr etdi. Məhz burada Aristotel kitabları toplayıb sistematik şəkildə təsnif etməklə ilk Avropa tarix kitabxanasını yaratdı. Daha çox riyaziyyat və nəzəri müzakirələrlə maraqlanan Akademiyadan fərqli olaraq, Likeion eksperimental elmlərə və bioloji tədqiqatlara daha çox meyilli idi. Ömrünün son aylarında Aristotel Afinadan qaçdıqdan sonra Likeion Teofrasta tapşırdı. 322-dən 287-ci ildə ölümünə qədər o bu tapşırığı məsuliyyətlə yerinə yetirirdi.

E.ə. 343-cü ildə Makedoniya kralı Filippin dəvəti ilə Makedoniyaya köçmüş, onun sarayında gənc şahzadə Aleksandrın (Makedonlu İskəndərin) müəllimi olmuşdur. M. ö. 335-ci ildə Afinaya qayıtmış, orada Likeion (yun. Λύκειον) adlanan öz fəlsəfi məktəbini açmışdır. Onu "Peripatetik" (ərəbcə "məşşai") məktəb də adlandırırlar. Yaxınlığında yerləşən yunan tanrısı Likeionlu Apollonun adı ilə adlanmışdır. Latınca "lyceum" (liseum) kimi səslənir. Günümüzdə "liseylər" adlanan məktəblər Aristotelin likeionunun adını daşıyır. Aleksandrın ölümündən sonra Afinada makedoniyalıların tərəfdarlarını təqib etməyə başlamışdırlar. Ona görə Aristotel m. ö. 322-ci Euboia adasında yerləşən Xalkida şəhərinə köçmüş və orada dünyasını dəyişmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Aristotel
* Makedoniyalı İsgəndər

İstinadlar
----------

* Adil Əsədov. Yunan fəlsəfəsiindən etüdlər: yunan fəlsəfəsiində idealin və realliğin münasibətlərinə dair. Ön sözün müəllifi — fəlsəfə elmləri doktioru Tahirə Allahyarova. Bakı: Təknur, 2008.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (11-ci) · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Universalis |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Haram (dəqiqləşdirmə).
**Haram** (*ərəb.* حرام‎) — yerinə yetirildikdə günah yazılan, ondan çəkindikdə isə axirət savabı yazılan əməl, yaxud böyük günah.

Hər dində haramın nə olduğu haqqında fərqli görüşlər var. Bəzən eyni bir dinin məzhəbləri arasında belə bir şeyin haram olub-olmaması mübahisə doğura bilir. Bununla belə, əksər dinlərdə yalan, cinayət, əxlaqsızlıq, paxıllıq, oğruluq, sehr kimi şeylər günah sayılır. Bəzi əməllər isə bir dində savab sayıldığı halda digərində haramdır. Məsələn, bütü sındırmaq islamda böyük savab olduğu halda bütpərəslikdə haramdır.

İslamda haram
-------------

Allahın qəti şəkildə, açıq dəlillərlə bildirdiyi və qəti qadağan etdiyi əməllərdir. Qumar oynamaq, yalan danışmaq, içki içmək, qeybət etmək, başqalarının haqqını tapdalamaq, dedi-qodu etmək kimi, Qadağan olunmuş əməlləri işləmək günahdır, bu günahı tərk etmək (işləməmək) isə savabdır, Haram buyurulmuş bir işi inkar edib halal hesab edən insan dindən çıxmış olur.

Xristianlıqda haram
-------------------

Yəhudilikdən fərqli olaraq Xristianlıqda haram anlayışına o qədər də önəm verilməmişdir. Bununla əlaqədar olaraq, Hz. İsanın həyatı ilə Pavelin təfsiri arasında əsaslı dəyişikliklər var. Hz. İsa, şəriəti ləğv etmək üçün deyil, tamamlamaq üçün gəldiyini, şəriətdən ən kiçik hərfin və ya nöqtənin belə yox olmayacağını bildirmiş, şəriət hökmlərinə uyğun yaşamışdır. Sinaqoqlara və kilsələrə getmiş, həcc bayramlarında iştirak etmiş vergi ödəmiş və sağaltdığı cüzamlını kahinə göndərmişdir. O, dini qadağaların əsl hədəfini göstərmiş və bu çərçivədə öldürmə, zina kimi haramların önəmini vurğulamışdır. Digər tərəfdən, şənbə qadağaları, təmiz və halal yeməklər, ravilərə itaət və boşanma kimi məsələlərdə dəyişikliklər etmişdir.

Yəhudilikdə haram
-----------------

Yəhudi ədəbiyyatında geniş istifadə olunan haram anlayışı Tövratdakı 613 əmrlə əlaqələndirilir. Rabin ənənəsinə görə, Sinada Hz. Musaya nazil olan 613 əmrdən 365-i haram anlayışına daxil olan qadağaları, 248-i isə halaldır. Əhdi-Ətiqdə haram (ayrmaq) felindən törəmə herem sözü olsa da, bu fel əsasən Yehovaya həsr olunmuş hər cür şeyi ifadə etmək üçün istifadə olunurdu Bununla belə, ravvin ənənəsində herem sözü bəzi dini qadağaları əhatə edəcək şəkildə genişləndirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  M. Greenberg, "Herem", a.e. VIII, 344-350.
2. ↑  L. E. Toombs, "Clean and Unclean", IDB, I, 641-648.

Xarici keçidlər
---------------

* Laws of Islam concerning food
**V Harald** (norv. Harold V; 21 fevral 1937[…]) — Qlüksburqlar sülaləsindən Norveç kralı(17 yanvar 1991-ci ildən).

Bioqrafiyası
------------

V Harald 1937-ci ildə şahzadə Olaf və Marta Daqmarın üçüncü övladı kimi dünyaya gəlmişdir. O cütlüyün ilk oğlan övladı idi.

3 yaşında almanların Norveçi işğal etməsi ilə bağlı olaraq ailəsi ilə birgə Vaşinqtona köçməli olurlar.

Müharibə bitdikdən sonra kral ailəsi yenidən Norveçə qayıdır.

Harald əvvəlcə Oslo Universitetindən, daha sonra hərbi akademiyada təhsil alır. 1960-cı ildə Oksford Universitetinə daxil olur.

1968-ci ildə Sonya Haraldsenlə evlənir. Bu izdivacdan şahzadə Hokon və şahzadə Marta Luiza doğulur.

17 yanvar 1991-ci ildə Olafın ölümündən sonra Harald taxta çıxır. O 1342-ci ildən bəri Norveç torpağında doğulan ilk kral olur.

2003–2004 və 2005-ci illərdə xərçəng və ürək-damar xəstəliklərindən əziyyət çəkən V Harald müalicə almaq üçün bir müddət hakimiyyətinə fasilə verməli oldu. Bu arada onun səlahiyhətlərini regent kimi oğlu vəliəhd şahzadə Hokon yerinə yetirirdi. Aparılan uğurlu əməliyatlardan sonra yenidən taxta qayıdır.

2015-ci ildə Antarktidaya səyahət edən ilk monarx kimi tarixə düşdü.

V Harald gəncliyindən yelkənli idmanla məşğul olur və dünya, Avropa və olimpiya yarışlarında iştirak etmişdir.

Ailəsi
------

* **Kral V Olaf** (1903–1991) — atası
* **Kraliça Marta** (1901–1954) -anası
* **Kraliça Sonya** (1937) — həyat yoldaşı
	+ **Şahzadə Marta Luiza** (1971) — qızı
	+ **Şahzadə Hokon** (1973) — oğlu

İstinadlar
----------

1. 1 2  Harald V // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2  *Lundy D. R.* Harald V zu Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg, King of Norway // The Peerage (ing.).
3. ↑  "Crown Princess Märtha (1901–1954)". 2018-06-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-28.
4. ↑  "Norway's King Harald V Has Bladder Cancer". 2019-12-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-28.
5. ↑  "Sun shines for king in Antarctica". 2022-07-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-28.
**Qoşqar İlahi oğlu Təhməzli** (29 may 1970, Vejnəli, Zəngilan rayonu) — Azərbaycan dövlət xadimi, Azərbaycan Respublikasının Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin sədri.

Həyatı
------

Qoşqar İlahi oğlu Təhməzli 29 may 1970-ci ildə Zəngilan rayonu Vejnəli kəndində anadan olub. 1977–1987-ci illərdə Nəsimi rayonu 5 saylı orta məktəbdə təhsil alıb. 1988-ci ildə N. Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun Sanitariya və gigiyena fakültəsinə daxil olub, 1994-cü ildə isə İnstitutu həkim-gigiyenist ixtisası üzrə bitirib. Həmin il Qərb Universitetinin Ümumbəşər Siyasət və İqtisadiyyat fakültəsinə daxil olub, 1996-cı ildə oranı "Siyasi elmlər bakalavrı" dərəcəsi ilə bitirib.

Tibb elmləri üzrə fəlsəfə doktorudur (Elmi iş: "Qida məhsulları üzərində sanitar-parazitoloji monitorinqin təşkilinin və həyata keçirilməsinin epidemioloji effektivliyi").

Fəaliyyəti
----------

1994-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Səhiyyə Nazirliyinin Bakı Şəhər Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzində həkim-interna vəzifəsində əmək fəaliyyətinə başlayıb və 1995–1997-ci illərdə Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzində həkim, 1997–2004-cü illərdə qidalanma şöbəsinin müdiri, 2004–2005-ci illərdə "Nəbz" Tibb mərkəzinin baş direktoru, 2008–2016-cı illərdə isə "Medeks" MMC-də baş direktor vəzifələrində çalışıb.

Müxtəlif tibbi layihələr həyata keçirən Q. Təhməzli ölkə hüdudlarından kənarda da geniş fəaliyyət göstərmişdir. 2012-ci ildə isə Avropa Biznes Assambleyasının Vyana şəhərində keçirilən təqdimat mərasimində tibb, kosmetologiya və laboratoriyalar nominasiyasında "Ən yaxşı top-menecer" adına layiq görülüb.

1992-ci ildə Azərbaycan Respublikasının azadlığı və ərazi bütövlüyünün müdafiəsi uğrunda Qarabağda gedən döyüşlərdə fəal iştirak etmiş, "Müharibə veteranı" statusuna layiq görülmüşdür.

25 dekabr 2017-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin sədri vəzifəsinə təyin edilib.

Təltifləri
----------

* "Tərəqqi" medalı — 16 iyun 2017
* "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918-2018)" yubiley medalı — 27 may 2019

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Sədr — Qoşqar Təhməzli". afsa.gov.az. Azərbaycan Respublikası Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi. 2022-08-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 fevral 2022.
2. ↑  "Azərbaycan Respublikasının səhiyyə işçilərinin "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respubli̇kası Prezi̇denti̇ni̇n Sərəncamı". e-qanun.az. 16 iyun 2017. 2022-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 fevral 2022.
**Birləşdirici toxuma** — Heyvan orqanlarının əsas hissəsini təşkil edir, həmçinin orqanizmdə əsasən müdafiə və dayaq funksiyasını yerinə yetirir. Birləşdirici toxumanın müxtəlif funksiya yerinə yetirən bir neçə növü var. Bu qrupa lifli, sümük, qığırdaq, qan və piy toxumaları aiddir. Birləşdirici toxumada, adətən, hüceyrəarası maddə çox olur. Birləşdirici toxuma və ya başqa adı ilə daxili mühit toxuması orqanizimdə digər toxumalardan daha geniş yayımış toxuma növüdür. Bu toxuma latınca adı ilə isə "textus conjuctivus" adlanır. Əsasən dayaq sistemində yerləşir. TDV-BTI

### Xüsusiyyətləri

Onun əsas xüsusiyyətləri isə aşağıdakı formada göstərilir:

Xarici mühitlə birbaşa əlaqədə deyil.

Ümumilikdə toxuma və onun hüceyrələri polyarlıq xüsusiyyətinə malikdir.

Bu toxumanın hüceyrələrində mübadilə prosesi eyni formada gedir. Buna səbəb bütün hüceyrələrin daxili mühitin içərisində yerləşməsidir.

Bu toxuma orqanların həm daxilində həm də aralarında olmaqla yeganə sistem yaradır.

Bu toxumada hüceyrələrarası maddə güclü inkişaf edir və hüceyrə elementlərindən çoxdur.

Birləşdirici toxuma yüksək plastikliyə və regenerasiya qabiliyyətinə malikdir.

Yüksək adaptasiya (mühitə uyğunlaşma) qabiliyyətinə malikdir.

Hüceyrəarası maddə müxtəlif birləşdirici toxuma növlərinə görə fərqlənir. Belə ki, maye, yarımmaye və sərt formalarda olur. Maye formalı toxuma növünə qan və limfa, yarımmaye mühitinə kövşək birləşdirici toxuma, sərtə isə qığırdaq və sümük toxumaları aid olur.

### Gənc və yaşlı hüceyrə

Birləşdirici toxuma növlərinin hərbirində isə iki tipdə hüceyrə olurki bunlarda aşağıdakı formada gösdərilir.

Bunlardan birinci inkşafı davam edən hüceyrələr və ya başqa formada desək yüksək metabolizmə malik olan "blast" hüceyrələrdir. Digəri isə inkşafını sona çatdırmış "sit" yəni zəif metobolizmə malik olan hüceyrələr. Bu xüsusiyyət hər növə aid edilir.

### Əmələ gətirdiyi qruplar

Birləşdirici toxuma qruplara görədə fərqlənir. Daha dəqiq desək hüceyrələr qruluşuna görə 4 qrup formalaşdırır : Qan və limfa,əsl birləşdirici toxuma, qığırdaq toxuması və sümük toxuması.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Kruqosvet · Britannica (11-ci) · Britannica (onlayn) · Universalis |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 119348626 · GND: 4006725-7 · LCCN: sh85031183 · Microsoft: 518705261 · NDL: 00565679 · NKC: ph169362 |

 |
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Rövşən Rzayev.

**Rzayev Rövşən Şükür oğlu** (20 yanvar 1962, Bakı) — Azərbaycan Respublikasının Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədri; Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin IV çağırış deputatı

Həyatı
------

1962-ci il yanvarın 20-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1986-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini və 1993-cü ildə həmin universitetin hüquq fakültələrini bitirmişdir.

1982-ci ildən Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin sistemində müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. 2004-cü ildən 101 saylı Xanlar Daşkəsən seçki dairəsi üzrə Milli Məclisin deputatı seçildikdən sonra uzun müddət Hüquq siyasəti və dövlət quruculuğu Komitəsinin sədrinin müavini vəzifəsində işləmişdir.

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı olduğu dövrdə AvroNEST Parlament Assambleyasında Azərbaycan nümayəndə heyətinin üzvü qismində bu beynəlxalq qurumun Prosedur Qaydalarının hazırlaması üzərində işləmişdir.

Avropa Şurası Parlament Assambleyasının üzvü kimi həmin qurumun "Miqrasiya, qaçqınlar və əhali üzrə" və "Sosial məsələlər" üzrə komitələrində çalışmışdır.

Azərbaycan-Almaniya parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunu rəhbəri olduğu dövrdə bu ölkələr arasında faydalı əməkdaşlığın artırılması sahəsində çalışmışdır.

"Azərbaycan Respublikası Dağlıq Qarabağ bölgəsinin azərbaycanlı icması" İctimai Birliyi 5 iyun 2009-cu il tarixli qurultayında həmin İctimai Birliyin İdarə Heyətinin üzvü seçilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 21 aprel 2018-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Azərbaycan Respublikasının Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsinin Sədri vəzifəsinə təyin edilib.

Hüquqşünas, dövlət xadimi, ədliyyə general-mayoru Şükür Rzayevin oğludur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Dördüncü çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 2010-cu il 29 noyabr tarixli iclasın stenoqramı. Arxivləşdirilib 2020-10-28 at the Wayback Machine meclis.gov.az (az.)
2. ↑  "Milli Məclis". www.meclis.gov.az. 24 September 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 may 2017.