recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**"Mavi balina"** (*rus.* Синий кит) — Rusiya şəhər əfsanəsi. Bir çox ölkələrdə oynanıldığı iddia olunan internet oyunu. İddialara görə, oyun 50 təlimatdan ibarətdir və son təlimatda oyunçudan intihar etməsi istənilir. Oyunun xarakteri gəncləri cəlb edərək onlara yüngül işlər tapşırıb, sonda intihara sövq olunmasıdır..

Tarixi
------

Oyun ilk dəfə 2013-cü ildə "VKontakte" sosial şəbəkəsində "ölüm qrupu" adlı bir qrup vasitəsilə yayılmağa başlamışdır. Bu oyunun səbəbindən ilk intihar 2015-ci ildə qeydə alınmışdır.

Oyunu universitetdən qovulmuş psixologiya fakültəsinin keçmiş tələbəsi Filip Budeykinin yazdığı məlumdur. Oyun səbəbindən *"ən azı 16 uşağı intihara təşviq etmək"* günahından həbs olunan Budeykin, *"cəmiyyəti bioloji zibillərdən təmizləmək"* məqsədilə bu oyunu yaratdığını bildirmişdir. O, intihara meyilli şəxslərdən ibarət 8 müxtəlif qrup yaratmaqda ittiham edilmişdir.

Rusiyanın "Novaya" qəzetinin xəbərinə görə, təkcə 2015-ci ilin noyabr ayından 2016-cı ilin aprelinə qədər 130 gənc bu oyunun təsirindən intihar etmişdir.

Bənzər şantajlar
----------------

İstifadə edilən şantaj sistemindən "Qara ayna" (*ing.* "Black Mirror") teleserialının "Sus və rəqs et" (*ing.* "Shut Up and Dance") adlı bölümündə istifadə olunduğu ortaya çıxıb. Həmin filmdə veb kameradan çəkilən gizli gönüntülərin yayımlama təhdidi edən hakerlər qurbanları müxtəlif cinayətlər törətməyə məcbur edirdilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Городская легенда. Что стоит за игрой «Синий кит» и всплеском интереса к «суицидальным пабликам»". 2020-07-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-22.
2. 1 2 3  BU OYUNA BAXIB İNTİHAR EDİRLƏR Arxivləşdirilib 2018-05-17 at the Wayback Machine. cbc.az, 26.04.2017  (az.)
3. ↑  Mavi Balina oyunu nedir, çocukları intihara mı sürüklüyor? sozcu.com.tr, 11.09.2017  (türk.)
4. ↑  "Mavi balina" uşaqlarımızı uda bilər! – Ləman Ələşrəfqızıdan SOS siqnalı [*ölü keçid*]. azvision.az, 04.04.2017  (az.)
5. ↑  Администратор "групп смерти". Чистосердечное признание (АУДИОЗАПИСЬ). saint-petersburg.ru, 15.11.2016  (rus.)
6. ↑  Baleia Azul, o jogo suicida que preocupa o Brasil e o mundo. jb.com.br  (por.)
7. 1 2 3  Rus 'intihar oyunu' organizatörü Philipp Budeikin suçunu kabul etti. bbc.com, 12.05.2017  (türk.)
8. 1 2 3  Uşaqları intihara məcbur edən MAVİ BALİNA oyunu Azərbaycanda da yayılır Arxivləşdirilib 2020-01-30 at the Wayback Machine. xeberle.com, 22.09.2017  (az.)
**Hindistanda orta təhsil** — Hindistan Federativ Respublikasında mövcud olan orta təhsil sistemi.

Hindistanda məktəb
Mizoramda hind məktəbli uşaqlar
Hindistanda 4 illik orta ümumi təhsil pilləsi IX-XII sinifləri (14-18 yaş) əhatə edir. Bu təhsil pilləsi iki yerə bölünür:

* orta məktəb pilləsi — əsasən IX-X sinifləri (14-16 yaş), bəzi ştatlarda isə VIII-X sinifləri əhatə edir.
* yuxarı orta məktəb pilləsi — XI-XII sinifləri əhatə edir.

Bu təhsil pilləsinin əsas məqsədi gəncləri gələcək iş həyatına və ali təhsil müəssisələrinə hazırlamaqdır. X və XII sinifləri bitirmiş bütün orta məktəb şagirdləri dövlət imtahanlarına cəlb olunur.

Tədris ili bütün ştatlarda 200 gündən çox davam edir. Müxtəlif ştatlarda tədris ili ayrı-ayrı vaxtlarda başlayır. Bəzi ştatlarda yay tətili, bəzi ştatlarda isə qış tətili üçün uzun istirahət müddəti verilir.

Ölkənin Təhsil üzrə Milli Strategiyasında müəyyənləşdirilmiş ənənəvi fənlər bütün orta təhsil müəssisələrində tədris olunur. Statistikaya görə, Hindistanda 90 milyona yaxın 14-18 yaşlı uşaq var ki, onların da yalnız 31 milyonu orta təhsilə cəlb olunub. Bu isə orta təhsil yaşlı uşaqların üçdə iki hissəsinin təhsildən yayınması deməkdir.

Hindistan orta təhsil sisteminin qarşısında duran başlıca məsələlərdən biri də cəmiyyətin kasıb təbəqəsinin orta təhsilə cəlb olunmasını təmin etməkdən ibarətdir. Bu baxımdan İnsan Resurslarının İnkişafı Nazirliyinin tabeliyində olan bir çox qurumlar orta təhsil pilləsinin əhatə dairəsinin genişləndirilməsi üçün səylərini artırırlar.

Bu qurumların sırasına Təhsil Tədqiqatı və Təlimi üzrə Milli Şura, Orta Təhsil üzrə Mərkəzi Şura, Açıq Təhsil üzrə Milli İnstitut, Təhsil Texnologiyaları Mərkəzi İnstitutu və digərləri daxildir.

Hindistan orta təhsil sisteminin əsas cəhətlərindən biri də ondan ibarətdir ki, bu təhsil pilləsində şagirdlər öz seçimlərinə uyğun iş tapmaq üçün peşəyönümlü ixtisaslara yiyələnə bilərlər. Təhsil Tədqiqatı və Təlimi üzrə Milli Şuranın dəstəyi ilə yaradılmış Peşə Təhsili Mərkəzi İnstitutu orta təhsilin peşə baxımından ixtisaslaşdırılmasına cavabdeh olan yüksək səviyyəli tədqiqat və inkişaf təşkilatıdır. Bu institut peşə proqramlarına birbaşa və akademik dəstək verir, istehsal müəssisələrində işləyən mütəxəssisləri təhsil ocaqlarına dəvət edir.

Həmçinin bax
------------

* Hindistanda təhsil
* Hindistanda ali təhsil

Mənbə
-----

* Bəşarət Məmmədov, Ramil Hüseynov, *Dünya təhsili: Hindistan Federativ Respublikasının təhsil sistemi* Arxivləşdirilib 2014-09-09 at the Wayback Machine (Yazının hazırlanmasında Hindistan Federativ Respublikası İnsan Resurslarının İnkişafı Nazirliyinin rəsmi materiallarından istifadə olunub.), "Azərbaycan müəllimi" qəzeti, 01.07.2011, № 25.  (az.)
**Sumqayıt kanyonu** və ya **Sumqayıtçay kanyonu** — Sumqayıtçayın aşağı axarlarında, çayın Qaraboğaz düzənliyindən keçən hissəsində yerləşən təbiət abidəsi. Kanyonun başlanğıcı şəhərin məişət tullantıları poliqonunun arxasında yerləşir. Bu kanyon Sumqayıtda turizm üçün potensial məkan hesab olunur.

Şamaxı, Abşeron və Sumqayıt şəhər inzibati ərazi vahidlərinin ərazisindən axan Sumqayıtçay Sumqayıt kanyonundan keçərək Xəzər dənizinə tökülür. Çayın axdığı bu ərazidə suxurların olduqca kövrək, əsasən gil və qum materialından təşkil olunması onun dağıdıcı gücünü artırır. Bu da çayın asanlıqla yatağını dərinləşdirməsinə imkan verir. Kanyonda suyun eroziya fəaliyyəti olduqca yüksəkdir. İstər atmosfer yağıntıları, istər günəş radiasiyası, istərsə küləyin fəaliyyəti sayəsində kanyon əsrarəngiz görkəm alır. Bu proses daima davam etdiyindən aşınmanın miqyası davamlı olaraq artır.

Ölçüsü
------

Kanyonun hündürlüyü və eni axdığı ərazidən asılı olaraq dəyişir. Orta hündürlüyü 10-15 metr (33-49 fut), eni isə ərazidən asılı olaraq 30-50 metr arasında dəyişir.

Fauna və flora
--------------

Kanyonun yerləşdiyi ərazi yarımsəhra-quru çöl iqliminə sahib olduğundan istiyə və şoranlığa davamlı kol və ot bitkiləri bitir. Burada əsasən efemerli, kserofit ot bitkiləri yayılmışdır. Kol bitkilərindən burada ən sıx rast gəlinəni yovşan və yulğundur. Yulğunlar lokalda olsa sıx keçilməzliklər əmələ gətirə bilir. 

Kanyon ətrafı ərazilərdə çöl heyvanlarına rastlamaq mümkündür. Burada canavar, tülkü, çaqqal, dovşan kimi iri məməlilər yaşayır. Quşlardan qağayılar (Xəzər qağayısı, göl qağayısı) göyərçinlər (çöl göyərçini), sığırçınlar (sığırçın), qarğalar (boz qarğa, qara qarğa), sərçəkimilər (ev sərçəsi), qaratoyuqlar (qara qaratoyuq), vağlar (boz vağ), sağsağanlar (sağsağan) kimi quşlar yayılmışdır. Sürünənlərdən isə bataqlıq tısbağası, xəzər gekkonunu müşahidə etmək olar.

Şəkilləri
---------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Həmçinin bax
------------

* Sumqayıtçay

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Sumqayıtda turizm üçün potensial məkan: Sumqayıt kanyonu - FOTOLAR (arxiv linki var). xeberle.com, 25.09.2017  (az.)[*etibarsız mənbə?*]
2. 1 2 3  Sumqayıtda turizm üçün potensial məkan: Sumqayıt kanyonu - VİDEOREPORTAJ (arxiv linki var) xeberle.com 23.03.2018  (az.)
3. ↑  Sumqayıt kanyonu

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **Sumqayıt kanyonu** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Azərbaycan Yaradıcılıq Fondu** — Azərbaycan Respublikasında fəaliyyət göstərən fondlardan biri. Rəhbəri Kamal Abdulladır.

Tarixi
------

Azərbaycan Yaradıcılıq Fondu 1987-ci ildə **Sovet Mədəniyyət Fondunun filialı** kimi təsis edilmişdir. Fondun ilk fəxri sədri akademik Bəkir Nəbiyev, professor Kamal Abdulla isə sədrin birinci müavini olmuşdur.

1991-ci ildə keçirilmiş Fondun 2-ci Konfransında fondun 1987-1991-ci illər arasındakı fəaliyyəti bağlı məruzə ilə çıxış edən professor Kamal Abdulla yeni sədr seçilmişdir. Həmin konfransda yeni sədr belə bir fikir səsləndirir ki,

> 
> 
> *"Sovet Mədəniyyət Fondunun adı dəyişərək Rusiya Beynəlxalq Mədəniyyət Fondu kimi təsdiq olunub, bizim Fondumuz həmin təşkilata üzvlük təklifini qəbul etməmiş, müstəqil qurum kimi fəaliyyət göstərmək qərarına gəlmişdir."*
> 
> 
> 

Beləliklə, SSRİ-nin dağılmasından sonra bu qurum 2008-ci ilə qədər **Azərbaycan Mədəniyyət Fondu** adı altında fəaliyyətini davam etdirmişdir.

2008-ci ildən bəri **Azərbaycan Yaradıcılıq Fondu** adlanır.

Təsisçiləri
-----------

Fondun bir sıra təsisçiləri var ki, onlardan bəziləri bunlardır:

* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi
* Azərbaycan Rəssamlar İttifaqı
* Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı
* Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqı
* Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı
* Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqı
* Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi
* Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası
* M.F.Axundov adına Azərbaycan Milli Kitabxanası
* Müəllif Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti

Fəaliyyəti
----------

Fondun beynəlxalq əlaqələr üzrə gördüyü işlər, həm çətin, qarışıq, həm də sabitlik illərində çox ciddi və əhəmiyyətli əməkdaşlıqlara vəsilə olub. Məsələn, Fondda Almaniyadakı "Avropa Türk-İslam Kültür Birliyinin" nümayəndəliyi açılıb və həmin birliklə əməkdaşlıq qısa zamanda səmərəli nəticələr verib. 1992-ci ildə həmin kültür birliyi Fonda 25 min alman markı məbləğində tibb preparatları və islam tarixi haqqında kitablar bağışlamışdır. Kitabların əsasında Fondun kitabxanası yaradılmış, dərmanlar isə Fondun sədri Kamal Abdulla və fondun əməkdaşlarının iştirakı birbaşa cəbhə məntəqələrinə – Ağdama, Ağstafaya, Şuşaya, Goranboya, Tərtərə, Ağdərəyə və başqa məntəqələrə aparılmışdır.

2015-ci il sentyabr ayının 9-dan Fondunun "sim-sim.az" adlı saytı fəaliyyət göstərir.

2016-cı ilin iyun ayından Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzi, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası və Azərbaycan Yaradıcılıq Fondunun birgə nəşri olan "Multikulturalizm" Beynəlxalq jurnalı nəşr olunur.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Mədəniyyət Fondu

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Azərbaycan Yaradıcılıq Fondu Arxivləşdirilib 2018-08-30 at the Wayback Machine. sim-sim.az  (az.)
2. ↑  Haqqımızda Arxivləşdirilib 2018-06-21 at the Wayback Machine. sim-sim.az
3. 1 2  Kamal Abdulla: "Azərbaycanda radikal və ekstremist cərəyanların fəaliyyəti xeyli məhdudlaşıb" Arxivləşdirilib 2021-09-24 at the Wayback Machine. scwra.gov.az, 20.09.2016  (az.)
**Xanağa piri** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Xanağa kəndində ziyarətgah.

Kəndin şərq tərəfində iki otaqlı binadan ibarətdir. Böyük otağın mərkəzində üstünə qara örtük çəkilmiş bir qəbir var. Qəbrin üstü daşla təqribən 20 sm hündürlüyündə hörülmüşdür. Üzərində kitabə olmadığından kimin qəbri olduğu müəyyənləşdirilməmişdir. Pirin cənub divarındakı pəncərənin sağ və sol tərəfində, yerdən təqribən 1 metr hündürlüyündəki iki tax çada Ordubad ərazisi üçün səciyyəvi olan yaşılımtıl daşdan baş daşıları qoyulmuşdur. Sağ tərəfdəki başdaşı (70 x 40 sm) üzərindəki ərəbcə kitabə də Quran ayəsi, mərhumun adı və vəfat tarixi həkk olunmuşdur:

> 
> 
> "Bu qəbir Seyyid Həmidin oğlu mərhum Seyyid Tahirindir. Yeddi yüz yeddi tarix də" (1308).
> 
> 
> 

Sol tərəfdəki baş daşının (59 x 37 sm) üzərindəki 7 sətirlik ərəbcə kitabədə onun Şeyx Nurəddinin oğlu Şeyx İslamın qəbri olduğu göstərilir. Baş daşılardan məlum olur ki, üstü hörülüb suvanaraq tək şəklə salınmış qəbir əslində vaxtilə iki qəbirdən ibarət olmuşdur. Bunu rus alimi V.M. Sısoyevin 1926-cı ildə pirin böyük otağın da bir-birindən 20 sm aralı 3,25 x 1,25 metr ölçüdə iki qəbir olduğu barədə məlumatı təsdiqləyir. Bu, pirin yerində vaxtilə hansısa sufi təriqətinə məxsus xanəgah olduğunu ehtimal etməyə imkan verir.

Ədəbiyyat
---------

* Səfərli F. Cəfərov H. Naxçıvan ziyarətgahları. Bakı: 1998.

Mənbə
-----

* Naxçıvan abidələri ensiklopediyası. Naxçıvan: 2008, səh.182-183  (az.)
**2018-ci il Azərbaycanda kütləvi elektrik kəsilməsi** — iyulun 2-dən 3-nə keçən gecə Mingəçevir şəhərində fəaliyyət göstərən Azərbaycanın ən böyük elektrik stansiyası olan Azərbaycan İstilik Elektrik Stansiyasının 6-cı enerji blokunda partlayış nəticəsində baş verib. Ərazidə baş vermiş qəza yanğınla nəticələnib. Dərhal hadisə yerinə Fövqaladə Hallar Nazirliyinin yanğınsöndürmə texnikası və canlı qüvvə cəlb edilib, yanğın 20 dəqiqə ərzində söndürülüb. Hava şəraitinin kəskin dərəcədə dəyişməsi, temperaturun yüksək həddə çatması nəticəsində əhalinin elektrik enerjisindən həddən artıq istifadə etməsi ilə əlaqədar Mingəçevir İES-in yarımstansiyasında cərəyan transformatoru sıradan çıxıb.

Hadisə Azərbaycanda Sovet İttifaqının 1991-ci ilin dağılmasından bəri ən kütləvi elektrik kəsilməsidir.

Bakıda elektrik enerjisinin verilişinin yenidən kəsilməsi Bakı metropoliteninin işinə mənfi təsir edib, qatarlar tuneldə qalıb, sərnişinlər təxliyə olunub.

Reaksiyalar
-----------

Gecə saat 02:22-də president.az saytında Prezidentin Mətbuat Xidmətinin bu məzmunda məlumatı dərc edilmişdir:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| İyulun 2-dən 3-nə keçən gecə hava şəraitinin kəskin dərəcədə dəyişməsi, temperaturun yüksək həddə çatması nəticəsində əhalinin elektrik enerjisindən həddən artıq istifadə etməsi ilə əlaqədar Mingəçevir İES-in yarımstansiyasında cərəyan transformatoru sıradan çıxmışdır. Yarımstansiyada dərhal təmir bərpa işlərinə başlanmışdır.
Vəziyyət Azərbaycan Respublikası Prezidentinin daim nəzarətindədir. | "|

Prezident İlham Əliyev hadisədən dərhal sonra "Azərbaycan İstilik Elektrik Stansiyası" MMC-nin yarımstansiyalarından birində baş vermiş qəzanın araşdırılması ilə əlaqədar nazir və hökumət adamlarından ibarət Dövlət Komissiyasının yaradılması haqqında sərəncam imzalayıb.

İqtisadçı Natiq Cəfərli deyir ki, bütün ölkədə elektrik təchizatının kəsilməsi hər şeydən əvvəl, təhlükəsizlik məsələsidir. Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şabana görə, Azərbaycan üzrə elektrik gücün 46 faizi Abşeronda toplansa da, Mingəçevirdə qəza olanda Bakıda işıq sönür və bu enerji düzgün paylanmaması ilə əlaqədardır.

Sosial şəbəkələrdə ən çox verilən suallardan biri də ölkəyə elektrik enerjisinin verilməsinin bir əldən asılı olmaması, bir qəza ilə ölkənin tam olaraq işıqsız qalmaması üçün hansı tədbirlərin görülməsinin vacibliyi barədə olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azerbaijan Hit by Massive Blackout, Worst in Decades". www.nytimes.com. www.nytimes.com. 2018-07-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 iyul 2018.
2. ↑  Prezidentin Mətbuat Xidmətinin məlumatı Arxivləşdirilib 2020-11-25 at the Wayback Machine. president.az, 03.07.2018  (az.)
3. ↑  "Azərbaycan İstilik Elektrik Stansiyası" MMC-nin yarımstansiyalarından birində baş vermiş qəza ilə əlaqədar Dövlət Komissiyasının yaradılması haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı Arxivləşdirilib 2023-06-29 at the Wayback Machine. president.az, 03.07.2018  (az.)
4. 1 2  "Ölkəni zülmətə bürüyən problemin qaranlıq tərəfləri". www.azadliq.org. www.azadliq.org. 2021-12-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 iyul 2018.
**İydəli piri** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Kəngərli rayonunun Şahtaxtı kəndindən şərqində ziyarətgah.

Pirin ətrafı Orta əsrlər dövründə yaşayış məskəni kimi istifadə edilmişdir. Pirin yaxınlığından keçən kəhriz indi də fəaliyyət göstərir. Pir qayanın təbii oyuğunda yerləşir. Onun ətrafı dördkünc formada bir sıra qaya parçaları ilə hörülmüşdür. Divarlar bəzi yerlərdə 50-60 sm hündürlükdədir. Bəzi yerlərdə iri qaya parçalarından divar qalıqları mövcuddur. Tədqiqat göstərir ki, pirin ətrafındakı divar dəfələrlə bərpa edilmişdir. Pirə aid olan qayanın oyuğunda dilək tutularaq şam yandırılır. Burada daşla niyyət etmə adəti geniş yayılmışdır. Pirin yaxınlığında bulaq da vardır. Pirin ətrafında iri daşlardan hörülmüş divar qalıqlarına rastlanır. Ehtimal ki, ətraf ərazilərin bir qismi vaxtilə pirə məxsus olmuşdur. Araşdırmalar zamanı pirin ətrafından Antik və Orta əsrlərə aid keramika nümunələri aşkar edilmişdir. Pir Azərbaycan xalqı içərisində yayılan qaya və su inancı ilə bağlıdır. Piri e.ə. II-I minilliklərə aid etmək olar.

Mənbə
-----

* Naxçıvan abidələri ensiklopediyası. Naxçıvan: 2008, səh.213-214  (az.)
Şahzadə Filip
**Şahzadə Filip hərəkatı** (*ing.* Prince Philip Movement) — qeyri-ənənəvi inanclardan biri.

Sakit okeandakı Yeni Hibrid arxipelaqına daxil olan Tanna adasının sakinləri şahzadə Filipin (Filip Mauntbetten - Edinburq hersoqu, Kraliça II Elizabetin həyat yoldaşı) qonşu dağda yaşayan qədim ruhun oğlu olduğuna inanır və tanrı kimi ona sitayiş edirlər. Tayfanın inancına görə, dağdakı ruh – şahzadənin atası uzaq dənizlərə səyahətə çıxıb və gec-tez öz vətəninə qayıdacaq.

Bu kult İkinci dünya müharibəsi başa çatdıqdan sonra ortaya çıxıb. Hərbçilərin ərazini tərk etməsi nəticəsində zəif inkişaf etmiş dövlətlər hərbi bazaların özləri ilə birlikdə gətirdikləri bütün maraqlı və ecazkar əşyalardan məhrum qalmışdılar. 1974-cü ildə Britaniya Krallığı ailəsi tərkibinə Tanna adasının da daxil olduğu Vanuatu Respublikasına səfər zamanı bahalı hədiyyələr gətirmişdi. Bunun nəticəsində respublikanın 83 adasının hər birində şahzadə Filipin şəkilləri olan məbədlər tikilmişdi. Deyilənə görə, yerli əhalinin onu ilahi varlıq kimi qəbul etməsini əyləncəli sayan şahzadə buna etiraz etməmişdir.

Yeri gəlmişkən, qəribə dini təlimləri araşdıran bir rus bloger Okeaniyadakı bəzi tayfaların hətta adi konservlənmiş ətə sitayiş etdiklərini deyir. Burada şahzadə Filip hərəkatı ilə ortaq cəhətlər nəzərə çarpır. Müharibə illərində bu adalarda özləriylə azuqə gətirən amerikalı əsgərlər məskunlaşmışdı. Konservlənmiş ət yerli əhalinin o qədər xoşuna gəlmişdi ki, onu ilahiləşdirmişdilər. Bu gün yerlilər konserv qablarına dualar edir və inanırlar ki, bu duaların müqabilində səmadan onlara dadlı yeməklər enəcək.

Mənbə
-----

* **Güney Namazova**. *Ən qəribə inanclar*. "Cəmiyyət və Din" qəzeti. 15-21 may 2014, № 17 (250). səh. 12.  (az.)
2012-ci ildə Oksfordda nümayiş olunmuş bataqlıq kərə yağı
**Bataqlıq kərə yağı** (*ing.* Bog butter) — İrlandiyada bir çox nümunəsi olan tarixi kərə yağları.

Soyuducunun icadından əvvəl insanlar qida məhsullarını uzun müddət saxlaya bilmək üçün müxtəlif üsullardan istifadə edirdilər. Bu üsullardan biri də qidanın bataqlıqda saxlanılması idi. İrlandiya sakinləri də əvvəllər kərə yağlarını qoruya bilmək üçün bataqlıqda basdıraraq, sonrakı illərdə ehtiyac olduqca, onları həmin ərazilərdən çıxarmağı planlaşdırırdı. Ancaq bataqlıq kərə yağlarının qədim zamanlarda bolluq olsun deyə tanrılara, ya da ruhlara əhd olaraq verildiyi də iddia edilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  2000 illik tarixi olan, yeyilə bilən kərə yağı tapıldı Arxivləşdirilib 2019-12-30 at the Wayback Machine. xeberle.com, 19.10.2017  (az.)

Xarici keçidlər
---------------

* Peatlands: Occasional finds Arxivləşdirilib 2010-01-18 at the Wayback Machine from the Department of the Environment (Northern Ireland)
* Bog Butter and other items found preserved in bogs from *Wired*
* Bog butter from 3000 BC found in ancient underground store from IrishCentral.com
**İlan ocağı** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Zeyvə kəndində ziyarətgah.

Pirin yerində əvvəllər möhrədən tikilmiş bina olmuşdur. Hazırda yenidən bərpa olunmuş və onun yerində səkkizguşəli bina inşa edilmişdir. Hər guşənin bir pəncərəsi var. Binanın tavanı konusvarı günbəzlə örtülmüşdür. Qapı və pəncərə başlıqları yarım dairəvi formadadır. Girişi şərqdəndir. Pirin mərkəzi hissəsində müsəl man dəfn adətlərinə uyğun olan qəbir vardır. Burada kimin dəfn olunduğu bilinmir. Qəbir daşlarında kitabə yoxdur. Xalq arasında söyləndiyinə görə keçmişdə müəyyən günlərdə ilanlar toplu şəkildə piri ziyarət edərmişlər.

Aparılan araşdırmalar göstərir ki, ilanla bağlı inanclar Azərbaycanda, o cümlədən Naxçıvanda qədim tarixə malikdir. Eneolit, "Kür-Araz" və "Boyalı qablar" mədəniyyətinə aid gil qablar üzərində ilan təsvirlərinə rastlanır. Gil qablar üzərindəki təsvirlər ilanın qoruyucu funksiyası ilə bağlıdır. Azərbaycan mifologiyasında ilan həm mənfi, həm də müsbət obrazda verilmiş, yeraltı sərvətlərin sahibi kimi göstərilmişdir. Xalq arasında ocaq ilanı müqəddəs hesab olunur və öldürülmür. İlana sitayiş Azərbaycan xalqının əski inancları ilə bağlıdır. Araş dırmalar pirin qədim tarixə malik olduğunu göstərir. Burada olan qəbirlər ehtimal ki, cəmiyyətin imtiyazlı üzvlərinə aiddir.

Mənbə
-----

* Naxçıvan abidələri ensiklopediyası. Naxçıvan: 2008, səh.199  (az.)
Məbədin həyətindəki göl
**Ədəbiyyat Məbədi** — Vyetnamın Hanoy şəhərində məbəd.

Tarixi
------

Məbədin əsası 1070-ci ildə imperator Li Than Tonq tərəfindən qoyulmuşdur. Məbəd Çin alimi Konfutsiyə həsr edilmişdir.

İmperial Akademiya
------------------

1076-cı ildə Ədəbiyyat Məbədinin ərazisində Kral, dövlət qulluqçuları, zadəgan və digər elit təbəqəyə məxsus ailələrin övladlarının təhsil alması məqsədilə universitet - İmperial Akademiya yaradılmışdır. Bu, Vyetnamın ilk milli universiteti hesab olunur. Dövlət imtahanlarında yüksək nəticələr əldə etmiş şəxslərin adları məbədin həyətindəki xüsusi daş lövhələrin üzərində qeyd olunurdu. Həmin daş lövhələrdən 82-si hazırda məbədin həyətində nümayiş etdirilir.

Ərazisi
-------

Ümumi sahəsi 54 min kvadratmetr olan kompleksin ərazisində Ədəbiyyat gölü, park və s. vardır.

Yenidənqurma işləri
-------------------

Tran sülaləsinin hakimiyyəti dövründə (1225-1400-cü illər) məbəddə yenidənqurma işləri aparılmışdır. Təmir işləri digər sülalələrin hakimiyyətləri dövründə də ardıcıllıqla davam etdirilmişdir. Təqribən iki əsr ərzində müharibələrə və fəlakətlərə baxmayaraq, binanın orijinal memarlıq üslubu qorunub saxlanmışdır.

Ədəbiyyat Məbədində əsaslı təmir işləri 1920-ci, 1954-cü və 2000-ci illərdə aparılmışdır.

Tarixi abidə
------------

Ədəbiyyat Məbədi 1906-cı ildə - Fransa müstəmləkəçiliyi dövründə tarixi abidə kimi qeydiyyata alınmışdır. Kompleks 2010-cu ildə UNESCO-nun dünya mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  **(not translated to lzh)** 大越史記全書 (классич. кит.). 1479.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Azərbaycanın birinci xanımı Mehriban Əliyeva Vyetnamda Ədəbiyyat Məbədi ilə tanış olub. Arxivləşdirilib 2014-05-24 at the Wayback Machine trend.az  (az.)

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Van-Myeu ilə əlaqəli mediafayllar var.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Vyetnam ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Qayola adası** (it. Isola la Gaiola) — İtaliyanın cənub-qərbində — Kampaniya regionunda olan Neapol şəhərinə aid ərazidə — Tirren dənizinin bir hissəsi olan Neapol körfəzində yerləşən kiçik ada. Lənətlənmiş ada kimi tanınır.

Lənət
-----

Əslində Qayola körpü ilə birləşmiş iki balaca adadan ibarətdir. Adalardan birində böyük villa var. Uzun illərdir ki, adada heç kim yaşamır. Hesab olunur ki, o lənətlənib və bu səbəbdən adada çoxlu ölüm halları baş verib.

1920-ci ildə adanın ilk sahibi olan isveçrəli Hans Braun burada müəmmalı şəkildə ölüb: o, xalçaya bükülmüş şəkildə tapılıb. Bir müddət sonra isə onun həyat yoldaşı naməlum şəraitdə boğulub. Adanın yeni sahibi Otto Qrubnak anidən infakt nəticəsində ölüb. Ondan sonra adanı satın almış Baron Karl Paul Langhaym bir müddət sonra müflis olub. Növbəti sahib Moris Sandoz isə özünə qəsd edib.

Canni Agnelli adanın özündən əvvəlki sahiblərinin başına gəlmiş olaylara rəğmən buranı satın alıb. Bu addımı atdıqdan sonra isə qohumları bir-birinin ardınca ölməyə başlayıb. Ardınca isə oğlu qaçırılıb. Oğrular ondan oğlunun azadlığı üçün külli miqdarda pul tələb edib.

Adanın son sahibi Canpaskal Qrappone isə cinayətdə ittiham olunur. Onun öldürdüyü deyilən iki nəfər isə adanın qarşı sahilindəki qonşularıdır.

Adanı almaq istəyən insanlar da ölüm, bədbəxtlik və səfalətlə qarşılaşıb. Buna görə də Qayola adası pis şöhrət qazanıb və heç kəs bu adanı almaq istəməyib.

Bu cür mistik tarixlər çox sayda turistin diqqətini cəlb edib. Buraya gələnlər nəinki ada ətrafında gəzə bilər, hətta sahibsiz villanın içərisinə girə və buraya baxa bilərlər.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  "Lənətlənmiş Qayola adası - FOTO". Oxu.az (az.). 2018-07-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 iyul 2018.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  "Avropanın "lənətlənmiş cənnəti" (FOTOLAR)". Asiya (az.). 2018-07-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 iyul 2018.

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **Qayola adası** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* Mistika ilə dolu ada - Lənətlənmiş Qayola — YouTube  (az.)
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Aran.

**Aran** — Azərbaycanda tarixi - coğrafi məfhumdur. Yayla və dağlıq ərazilərin əksinə olaraq, respublikanın ərazisində isti və quru iqlimə malik olan bütün düzənlik sahələrinə aran deyilir.

Əhatə etdiyi rayonlar və ərazisi
--------------------------------

Aran bölgəsi Aran iqtisadi rayonunu əhatə edir. Bu iqtisadi rayon Ağcabədi, Ağdaş, Beyləqan, Bərdə, Biləsuvar, Göyçay, Hacıqabul, İmişli, Kürdəmir, Neftçala, Saatlı, Sabirabad, Salyan, Ucar, Zərdab inzibatı rayonlarını və Şirvan, Mingəçevir, Yevlax şəhərlərini əhatə edir. Aran iqtisadi rayonu əlverişli iqtisadi-coğrafi mövqeyə malikdir. İqtisadi rayonun ümumi sahəsi 21,43 min kv. km olmaqla ölkə ərazisinin 24,7 %-ni, əhatə edir. Aran iqtisadi rayonun ərazisinin yarıdan çoxu dəniz səviyyəsindən aşağıda yerləşən düzənliklərdən ibarətdir. İqtisadi rayonun yalnız ətraf dağlara yaxın hissələrinin səthi mailidir. Region üçün əsasən,quru subtropik iqlim xarakterikdir.
İqtisadi rayonun yaşayış üçün əlverişli təbii şəraiti və əlverişli iqtisadi-coğrafi mövqeyi əhalinin məskunlaşmasında mühüm rol oynamışdır. İqtisadi rayonun ümumi əhalisinin sayı 1667,1 min olmaqla ölkə əhalisinin 20,5 %-ni təşkil edir.
Aran iqtisadi rayonu ölkə əhəmiyyətli magistral nəqliyyat xətləri (dəmir və şose yolları) üzərində yerləşir. Bakı şəhərini ölkənin əsas iqtisadi rayonları, Gürcüstan, İran və Türkiyə ilə birləşdirən nəqliyyat yolları bu rayonun ərazisindən keçir. Son vaxtlar beynəlxalq yükdaşımaların çoxalması bu yolların əhəmiyyətini artırmışdır. Yevlax-Bakı hava yolu fəaliyyət göstərir.

Bölgə özəllikləri
-----------------

Azərbaycanda taxıl, pambıq, qarpız (Sabirabad daha məşhurdur), yemiş (xüsusilə Kürdəmirdə), heyva (xüsusilə Ağdaşda), çəltik və digər tərəvəzlər bu bölgədə yetişdirilir. İmişli bölgəsində şəkər çuğunduru də əkilir.
Bu yerlərdə müxtəlif peşələrin: toxuculuq, ipəkçilik, xalçaçılıq, keramik məmulatlar istehsalı, ağac və metal üzərində oyma sənətlərinin hələ qədim dövrlərdə geniş inkişaf etməsini göstərən əlamətlər çoxdur.
Bundan əlavə, Bərdə, Yevlax və Tərtərdə gözəl, əlvan parçalar toxunur, xalçalar, silahlar, əmək alətləri, gözəl keramik qablar, müxtəlif metallardan bəzək əşyaları, qəşəng şüşə badələri, kuzələr, piyalələr və başqa məmulatlar hazırlanır.
Azərbaycanın milli mətbəxinin əksər yeməkləri bu bölgədə də bişirilir. Xüsusən ət və quş əti məhsullarından istifadə olunur. Çayətrafı rayonlarda balıq xörəkləri geniş yayılıb. Xüsusilə balıq şorbası və balıq kotleti bişirilir.
Bu bölgədə Azərbaycana məxsus ümumi toy adətləri var. Lakin bəzi fərqli xüsusiyyətlər də mövcuddur. Məsələn, Ağdaş rayonunda gəlinin cehizini də oğlan evi hazırlayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  G.Həsənov, S.B. Məmmədov, Y.Q. Əliyev. İzahlı Ensiklopedik Coğrafiya Terminləri Lüğəti «Təhsil» Bakı-2005.
İçərişəhərdə, Qız qalasının yanında turistlərə üçün nəzərdə tutulmuş dəvə
**Azərbaycanda dəvəçilik** — Azərbaycan Respublikası ərazisində dəvələrin saxlanılıb, yetişdirilməsi ilə bağlı heyvandarlıq sahəsi.

Azərbaycanda XX əsrin əvvəllərinə qədər geniş yayılmış sahələrdən biri olmuşdur. Əsasən dəmiryolu və avtomobil nəqliyyatının inkişafı ilə əlaqədar bu sahə unudulmuşdur. Azərbaycanda hazırda ətlik istiqamətdə yetişdirilir. Südünün geniş satış bazarı yoxdur.

Azərbaycanda hazırda Şabran, Salyan, Goranboy ərazilərində dəvəçilik təsərrüfatı mövcuddur. Əsasən fərdi təsərrüfatlarda saxlanılır. Gələcəkdə bu sahənin inkişafı planlaşdırılır. Ölkədə dəvələrin ümumi sayının 0.2-0.3 min baş arası olması qeyd edilir.

Sumayıtın Corat qəsəbəsində dəvə ətindən hazırlanmış Corat qutabı hazırlanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  İçərişəhərdə, Qız qalasının yanında turistlərə üçün nəzərdə tutulmuş dəvə var Arxivləşdirilib 2018-08-03 at the Wayback Machine.  (az.)
2. ↑  "Azərbaycanda dəvəçilik". 2016-04-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-03.
**Salaxana** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonu ərazisində təbiət abidəsi.

Salaxana ilə bağlı toponimlər xalq arasında *"salaxan"* adlandırılır. Salaxana dərəsi və ətraflı mürəkkəb tektonik quruluşa və relyefə malikdir. 4 km-ə qədər uzanan kanvoyları, çətin keçilən struktur terraslı S. dərəsi və onu əhatə edən bölgə, əsasən, sahəvi, pelitomorf, nazik təbəqəli və gilli-qumlu əhəngdaşılarından, gildən və konqlomeratlardan ibarətdir. Ərazisi zəngin subalp bitkiləri ilə örtülmüşdür. Yemişan, itburnu, qaraca (gərməşov), alça, armud, ardıc və s. bitir. dərənin sol sahili uca, sıldırımlı, sanki saldaşlarla hörül müş divarı xatırladan 25–30 metr hündürlükdə dik qayalıqdır. Vahimə doğu ran dərənin sonunda, sağ tərəfdə, qayaların arasında iki mağara var. Dərənin dibindən bir neçə metr hündürlükdəki böyük mağara min başdan artıq davar tutar. Mağaraya ancaq dağ yamacından daxil olmaq mümkündür. Birin cidən kiçik olan aşağıdakı mağaranın girişi qismən dolmuşdur. Bəzi tədqiqatçılar (O. Ş. Gökyay, F. Zeynalov, S. Əlizadə) S. toponiminin ərəbcə "salx", "sallax" (soymaq, dərisoyan) və farsca xana sözlərindən ibarət olub "dəri soyulan yer" mənasını bildirməsi, bəziləri (S. Babayev) isə xalis Azərbaycanca "sal" və "axan" söz birləşməsindən yaranması ehti malını irəli sürmüşlər. "Kitabi-Dədə Qorqud"da təkcə qoyunları deyil, adamları da yeyən təpəgözün (kəlləgözün) olduğu yer kimi bir neçə dəfə adı çəkilən "Salaxan qayası" ilə əlaqədar birinci ehtimal inandırıcı görünür.

Salaxana mağarası "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanlarındakı "Basatın Təpəgözü öldürdüyü boy"dadır. Tədqiqatçılar bu boyu və həmin boydakı mağaranı Antik yunan eposu olan Homerin məşhur "Odisseya" dastanındakı oxşar motivlərlə müqayisə edirlər. Azərbaycanın xalq yazıçısı Anarın ssenarisi əsasında 1975-ci ildə çəkilmiş "Dədə Qorqud" filmində Naxçıvan görüntülərindən istifadə olunmuşdur. İlk dəfə AMEA-nın müxbir üzvü S. Babayev "Naxçıvanda "Kitabi-Dədə Qorqud" toponimləri" adlı monoqrafiyasında Babək rayonu ərazisindəki Salaxana mağarasının "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanındakı məlum süjetlərlə əlaqədar olduğunu elmi şəkildə əsaslandır mışdır. Digər toponimlərlə birlikdə Sallaxana mağarası yer adı da Naxçıvan diyarının qədim oğuz tayfalarına məxsus olduğunu bir daha təsdiq edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan abidələri ensiklopediyası Arxivləşdirilib 2019-02-09 at the Wayback Machine. Naxçıvan: 2008, səh.412  (az.)
2. ↑  Naxçıvan abidələri ensiklopediyası Arxivləşdirilib 2019-02-09 at the Wayback Machine. Naxçıvan: 2008, səh.413  (az.)
**Şahingirey arxı** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunda orta əsrlərə aid tarixi abidə.

Şəngiley və ya Şahingirey adlanan arx - Azərbaycanın Rusiya tərəfindən işğalından sonra Naxçıvanda qəza rəisi olmuş Arim Pavloviç Şahingireyin (Şəngiley) çəkdirdiyi arxdır. Şahingirey 1870-ci ildə indiki Şərur rayonu ərazisində, Arpaçayın sol sahilindəki Böyük qır adlanan sahədə dövlətdən 24 il müddətinə 2 min desyatin torpaq icarəyə götürüb Arpaçaydan (30 km) oraya arx çəkdirmişdi. O, köhnə qəbiristanlıqları uçurmamış, arxın suyunu yeraltı tunellə axıtmışdır. Həmin tunellər indiyədək Dizə kəndində qalmaqdadır. Bu arxın tikintisi 1896-cı ildə başa çatmışdır. Arxın çəkilişinə o vaxtın pulu ilə 65 min manat sərf edilmişdir. Şahingirey (1819-1883) Bazarçayın suyunu Batabatdan tunel vasitəsilə Naxçıvana çatdırmaq üçün bir milyon manat dəyərində layihə də hazırlamışdı. Amma erməni rəqiblərinin mane olması üzündən banklardan kredit ala bilməmişdir. Ona görə də bu iş baş tutmamışdır. O, general-mayor II Kalbalı xan Naxçıvanskinin tapşırığı ilə Şahbuz rayonunun Kükü kəndi yaxınlığında sututar layihəsini də hazırlamışdı.

Sututar 1865-ci ildə istifadəyə verilmişdi. Krım xanlarının məcburən xristianlaşdırılmış varislərindən olan A.P.Şahingirey hərbi təhsil alsa da, Naxçıvanda irriqasiya işləri ilə məşğul olmuş və Qafqazda çox varlı mülkədar kimi tanınmışdır. O, hərbi təhsil almış, ordudan tərxis edildikdən sonra, Pya tiqorskda və Tiflisdə, həmçinin Naxçıvanda yaşamışdır. Onun malikanəsi Şərur mahalındakı Şahingirey (sovet illərində Sovxozkənd) kəndində yerləşirdi. A.P.Şahingireyin həyat yoldaşı Emiliya Aleksandrovna Klinqenberq (1815-1891) ilə nikahından 1 oğlu və 1 qızı olmuşdur. Arim (bəzi mənbələrdə Akim) və Yevgeniya. Yevgeniyanın ər familiyası Kazminadır. O, 1943-cü ildə vəfat etmişdir. Akim Pavloviç Şahingirey 1883-cü ildə Tiflisdə vəfat etmiş və Pyatiqorskda dəfn olunmuşdur. Oğlu Arim Şahingirey Şərur mahalında su mühəndisi olmaqla bərabər, bağçılıqla da məşğul olmuşdur. O, 1901-ci ildə Peterburqda çap etdirdiyi *"Şərur-Dərələyəz mahalında bağçılıq, üzümçülük, bostançılıq və kənd təsərrüfatının digər sahələri haqqında"* adlı geniş məqaləsində bu torpaqda bitən meyvələr - ərik və şaftalı ağaclarının növlərindən söhbət açır. Arim Şahingirey 1913-cü ildə erməni icarədarı, milliyətcə assuri olan Mixail Cahanpoladovun (Canpoladov) adamları tərəfindən qətlə yetirilmişdir. Şahingireyin Şərur mahalındakı malikanəsi 1920-ci ilədək arvadı tərəfindən idarə edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Naxçıvan abidələri ensiklopediyası Arxivləşdirilib 2019-02-09 at the Wayback Machine. Naxçıvan: 2008, səh.433  (az.)

Ədəbiyyat
---------

* Əliyev Ə. Əlincə yaddaşı. Bakı: 1997.
**Nikolay Arsentyeviç Statsyuk** (15 may 1917, Letiçev rayonu[d] – 23 mart 1976, Bakı) — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (24 mart 1945)

Həyatı
------

Nikolay Statsyuk 1917-ci ildə Ukraynanın Xmelnitski vilayətinin Letiçev rayonunun Zavolk kəndində ukraynalı ailəsində anadan olub.

Nikolay Statsyuk 1936-cı ildə Bakıya gəlmiş və neft mədənində traktorçu işləmişdir. 12 iyun 1941-ci ildə Bakı Şəhər Hərbi Kommisarlığından orduya çağırılmışdır. Müharibə başlandığı günlərdə Nikolay Statsyuk SSRİ-nin qərbində orduda xidmət edirdi. Tank hissəsində starşina rütbəsilə xidmət etmişdir. Sovet ordusu ilə faşist ordusu arasında 1943-cü ildə baş vermiş ağır tarixi Kursk döyüşündə N.Statsyuk da iştirak etmiş və qəhrəmancasına vuruşmuşdur. Faşist ordusunun məğlub olaraq geriyə çəkilməsi dövründə tank bölməsi komandiri N.Statsyuk Visla və Oder çaylarını dəstənin başında hərəkət edən öz tankında keçərək qəhrəmancasına vuruşmuşdur. Son döyüşlərin birində o, öz tankı ilə düşmənin 8 tankını sıradan çıxartmışdır.

24 mart 1945-ci ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. "Lenin" ordeni və Qırmızı Ulduz medalı ilə təltif edilmişdir.

Müharibə qurtardıqdan sonra N.Statsyuk Bakıya qayıtmışdır. 1948-ci ildə Bakı Neft texnikumunu bitirmiş və neft mədənləri idarəsində rəis müavini vəzifəsində işləmişdir.

23 mart 1976-cı ildə vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Azərbaycan Respublikası Xatirə Kitabı, XIII cild. Bakı: Respublika Xatirə Kitabı redaksiyası. 2013. səh. 410. ISBN A-49.

Ədəbiyyat
---------

* İ.Z.İsmayılov, Azərbaycanlıların II Dünya müharibəsində iştirakı, Bakı: 2000.  (az.)
* Герои Советского Союза сыны Азербайджана, Баку, 1965  (rus.)

Xarici keçidlər
---------------

* Стацюк Николай Арсентьевич  (rus.)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Ölkənin qəhrəmanları |
Zavodun binası
**"Badamlı" mineral bulaqları** — dəniz səthindən hündürlükdə, Dərələyəz dağ silsiləsi zirvəsinin arasından axıb keçən Salasuzçayın vadisində, Naxçıvan MR-nin Badamlı qəsəbəsindən cənubda mineral bulaqlar. Bulaqlar üst təbaşirin argillitləri və mergellərindən təşkil olunmuş və kiçik qırış və faylarla mürəkkəbləşdirilmiş antiklinal qalxımın tağında qərar tutmuşlar. Əsasən bu kiçik dislokasiyalarla əlaqədə üzə çıxan mineral sular qazlıdırlar (CO2 −1,4 q/l), minerallaşma dərəcəsiləri 3,3–7,2 q/l təşkil edir, kimyəvi tərkibi isə hidrokarbonat-sulfat-natrium-kalsiumlu olaraq "Narzan" tiplidir. Suyun ümumi debiti sutkada milyon litrdən çoxdur. Suyun tərkibində yod, brom, mis və borat turşusu var. Həm süfrə suyu kimi, həm də həzm sistemi xəstəliklərinin müalicəsində istifadə olunur. İstismar edilən bulaqların əsasında Qafqazda ən böyük "Badamlı" sudoldurma zavodu, eyni zamanda, həzm pozğunluğu problemləri olan pasiyentlər üçün müalicəxana fəaliyyət göstərir.

Həmçinin bax
------------

* Darrıdağ karbonatlı-mərgümüşlü su yatağı
* Xaltan qrupu mineral bulaqları
* "Yanarsu" mineral bulağı

Mənbə
-----

* *"Azərbaycan Respublikasının Geoloji İrsi" // Bakı, "Nafta-Press" nəşriyyatı, 2013 ''*
**Altıağac olistoliti** Cənub-Şərqi Qafqazın şimal döşünün alt təbaşir (barrem) çöküntülərinin kəsilişində üzə çıxan üst yura əhəngdaşılarının nəhəng qaymasıdır. Şahdağ-Beşbarmaq sədd rifinin ön hissəsinin uçma məhsulu olan bu qayma təbaşir dövrü hövzəsinin qitə yamaçı ilə sürüşərək onun dərinsulu hissəsinə nəql olunmuşdur. Altıağac kəndinin şimal kənarında yerləşir və ölçüsü təxminən 15 x 20 x 10 m-ə bərabərdir. Geologiya elminə aid ədəbiyyatda belə iri olistolitlər "dübrar qayaları" adını almışdır. Cənub-Şərqi Qafqazın alt təbaşir kəsilişinin tərkibində Altıağac olistolitindən savayı, üst yura əhəngdaşılarından təşkil olunmuş Pirqamqam, Zeyzit, Sərdaxar, Axoxçay, Vəndam, Şabian, Sarıdaş, Qaynar, Upa, Germian, Tuğçay, Sitalçay qaymaları da məlumdur. Bu da alt təbaşir dövründə fəal tektonik proseslərin cərəyan etməsindən xəbər verir.

Həmçinin bax
------------

* Beşbarmaq qayası
* Qaraçay olistrostromu
* Gilgilçay olistoplakı
* Şahdağ tektonik lövhəsi
* Dərəköhnəbinə kəsilişi
* Qaraməryəm-Padar neotektonik qalxımı
* Yanardağ təpəsi

Mənbə
-----

"Azərbaycan Respublikasının Geoloji İrsi" // Bakı, "Nafta-Press" nəşriyyatı, 2013
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Rauf.

**Rauf Vəliyev** — "Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin sədri

Həyatı
------

Vəliyev Rauf Göyüş oğlu 1965-ci ildə Cəbrayıl rayonunun Çərəkən kəndində anadan olmuşdur. 1990-cı ildə Leninqrad Su Nəqliyyatı İstitutunu, 2004-cü ildə isə Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasını bitirmişdir.

1990–1997-ci illərdə "Xəzər Dəniz Neft Donanması" İdarəsinin idarəetmə aparatında mühəndis-konstruktor, gəmi tikintisi üzrə nəzarət qrupunun mühəndisi, qrup rəhbəri, İdarənin xarici əlaqələr şöbəsinin rəisi, 1997-ci ildən isə İdarə rəisinin xarici əlaqələr üzrə müavini vəzifələrində işləmişdir. 2006–2007-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin aparatında Donanma ilə iş üzrə şöbə rəisi, 2007–2013-cü illərdə ARDNŞ-nin Baş ofisində Nəqliyyat İdarəsinin rəisi vəzifəsində çalışmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 oktyabr 2013-cü il tarixli Sərəncamı ilə Rauf Göyüş oğlu Vəliyev "Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin sədri təyin edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 19 sentyabr 2011-ci il tarixli Sərəncamı ilə "Əməkdar mühəndis" fəxri adına layiq görülmüşdür.

Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür. Ailəlidir, iki övladı var.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Vəliyev Rauf Göyüş oğlu — Sədr Arxivləşdirilib 2016-07-04 at the Wayback Machine. acsc.az  (az.)
**Dəuren Əskerbek oğlu Abayev** (*qaz.* Дәурен Әскербекұлы Абаев; d. 18 aprel 1979, Almatı, Qazaxıstan SSR, SSRİ) — Qazax diplomat, bürokrat və siyasətçi. Qazaxıstan Respublikasının informasiya və kommunikasiya naziri (2016–2019), Qazaxıstan Respublikasının İnformasiya və Sosial İnkişaf Naziri (2019–2022) və Mədəniyyət və İdman Naziri (2022–2023).

Həyatı
------

Dauren Abayev 18 aprel 1979-cu ildə Qazaxıstan SSR-in Almatı şəhərində dünyaya gəlmişdir.

Dauren Abayev Əl-Fərabi adına Qazax Dövlət Milli Universitetində baklavr, Niderland Krallığının Leyden Universitetində magistr təhsili almışdır.

2001-2003-cü illərdə Qazaxıstan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyində fəaliyyət göstərmişdir.

2003-2007-ci illərdə Qazaxıstan Respublikasının Azərbaycan Respublikasındakı və Hollandiya Krallığındakı Səfirliklərində diplomatik xidmətdə çalışmışdır.

Dauren Abayev 2013-cü ildə Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin müşaviri və mətbuat katibi təyin edilmişdir.

O, 2016-cı ildə Qazaxıstan Respublikasının informasiya və kommunikasiya naziri vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  caspianinnovation.az Arxivləşdirilib 2020-02-07 at the Wayback Machine  (az.)
**Rauf Mirqədirov** (15 iyun 1961, Bakı) — Azərbaycan jurnalisti, redaktoru, "Əməkdar jurnalist" (2005), "Demokratik Azərbaycan" qəzetinin keçmiş baş redaktoru, Ermənistana casusluq etməklə ittiham olunan şəxs.

Həyatı
------

Rauf Mirqədirov 1961-ci il iyunun 15-də Bakıda anadan olub.

1987-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib. Bir müddət həmin universitetdə baş laborant vəzifəsində çalışıb, sonra "Azərnəşr"də kiçik redaktor, redaktor işləyib.

### Fəaliyyəti

1991-ci ildə "Zerkalo" qəzetinin müxbiri təyin edilib. 1992-ci ildə həmin qəzetdə daxili informasiya şöbəsinin müdiri, 1992–1995-ci illərdə Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının mətbuat mərkəzinə rəhbərlik edib.

1996-cı ildən "Zerkalo" qəzetində şöbə müdiri işləyib. 1998–1999-cu illərdə "Demokratik Azərbaycan" qəzetinin baş redaktoru olub. 1999–2000-ci illərdə "Bu gün" qəzetinin baş redaktor müavini vəzifəsində çalışıb.

2000–2001-ci illərdə "Millət" qəzetinin baş redaktor müavini vəzifəsini tutub. 2001-ci ildən "Zerkalo" qəzetinin siyasi icmalçısıdır. 2010-cu ildən həm də qəzetin Türkiyədə xüsusi müxbiridir.

### Casusluq

Rauf Mirqədirov 2014-cü il aprelin 19-da Ankaradan deportasiya edilib. Həmin gün təyyarə ilə Bakıya göndərilən jurnalisti MTN əməkdaşları saxlayıb.

Aprelin 21-də Baş Prokurorluğun mətbuat xidməti Rauf Mirqədirovla bağlı yaydığı məlumatda deyilir: Jurnalist 2008-ci ilin aprelindən etibarən Ermənistanın xüsusi xidmət orqanlarının tapşırıqları əsasında Azərbaycana qarşı düşmənçilik fəaliyyəti aparılmasında istifadə üçün ölkədəki ictimai-siyasi, hərbi sahədəki vəziyyət, həmçinin dövlət sirri təşkil edən digər məlumatları onlara verib. Cinayət Məcəlləsinin 274-cü (dövlətə xəyanət) maddəsi ilə Rauf Mirqədirov barəsində 3 ay müddətində həbs qətimkan tədbiri seçilib.
Daha sonra Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin hökmü ilə jurnalist 6 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib.

### Şəxsi həyatı

Evlidir, 3 övladı var.

Mükafatları
-----------

Rauf Mirqədirov 2005-ci ildə Azərbaycan prezidentinin sərəncamı ilə "Əməkdar jurnalist" fəxri adına layiq görülüb.

2008-ci ildə Norveçin "Söz azadlığı" Fondu ilə Almaniyanın Tsayt-Ştiftunq Fondunun təsis etdiyi "Söz azadlığı" beynəlxalq mükafatını alıb.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  "Rauf Mirqədirovun bioqrafiyası". "Media forum" (az.). mediaforum.az. 2014-04-23 - 14:54:00. 2014-04-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-07-22.
2. ↑  "Prokurorluq Rauf Mirqədirovla bağlı təqdimat verib". "Media forum" (az.). mediaforum.az. 2014-07-15 - 12:54:00. İstifadə tarixi: 2014-07-22.[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* Azadlığa buraxılan Rauf Mirqədirov "Nəzər Nöqtəsi"nin qonağı olub  (az.)
**Məhəmməd Cavad Azəri Cəhromi** (*fars.* محمدجواد آذری جهرمی‎; d. 13 oktyabr 1982, Cəhrom, İran) — İranlı bürokrat və siyasətçi. İran İslam Respublikasının rabitə və informasiya texnologiyaları naziri (2017-cı 2021).

Həyatı
------

Məhəmməd Cavad Azəri Cəhromi 13 oktyabr 1982-ci ildə İranın Cəhrom şəhərində dünyaya gəlmişdir.

Su və Enerji Sənayesi Universitetində elektrik mühəndisliyi üzrə ali təhsil almışdır.

Cəhromi 2002-ci ildən 2009-cu ilədək İran İslam Respublikasının Kəşfiyyat Nazirliyində müxtəlif rəhbər vəzifələrdə çalışmışdır.

2009-2014-cü illərdə İranın Rabitə Tənzimləmə Qurumunda Təhlükəsizlik sistemləri şöbəsinin baş direktoru kimi fəaliyyət göstərmişdir.

O, 2016-cı ildə İran İslam Respublikasının rabitə və informasiya texnologiyaları nazirinin müavini və Telekommunikasiya İnfrastrukturu Şirkətinin İdarə Heyətinin sədri vəzifəsinə təyin edilmişdir.

20 avqust 2016-cı ildə İran İslam Respublikasının rabitə və informasiya texnologiyaları naziri təyin olunmuşdur. İran İslam Respublikası tarixində ən gənc nazirdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  caspianinnovation.az Arxivləşdirilib 2020-02-07 at the Wayback Machine  (az.)
**Məhəbbət Qarabağlı** (tam adı: **Məhəbbət İsmayıl oğlu Qarabağlı**; 5 may 1941, Kəpənəkçi, Lüksemburq rayonu – 25 dekabr 2017) — Mingəçevir Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı (1999-2005)

Həyatı
------

Məhəbbət Qarabağlı 5 may 1941-ci ildə Gürcüstanın Bolnisi rayonunun Kvemo-Bolnisi kəndində anadan olmuşdur.

1956-cı ildə kənd 8 illik, 1958-ci ildə isə Bolnisi rayon orta məktəbini bitirmiş və elə həmin il Bolnisi Rayon Xalq Maarifi Şöbəsinin əmri ilə doğma kənd 8 illik məktəbinə ibtidai sinif müəllimi təyin edilmişdir. Orada uğurla işləyərək iki il pedaqoji iş stajı topladıqdan sonra Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun tarix-filologiya fakültəsinə qəbul olunmuşdur. Çalışqanlığı və ictimai fəallığı ilə başqalarından seçilərək hələ birinci kursda ikən institutun Tələbə Elmi Cəmiyyətinə sədr seçilmişdir. Bir neçə dəfə qonşu ölkələrdə keçirilən tələbə elmi konfranslar çıxış edərək təhsil aldığı ali məktəbi təmsil etmişdir.

Məhəbbət Qarabağlı 1966-cı ildə ali təhsilini başa vuraraq, təyinatla Mingəçevir şəhər 11 nömrəli orta məktəbə ixtisası üzrə müəllim göndərilmişdir. 1970-ci ildə şəhər 7 nömrəli 8 illik məktəbə, 1976-cı ildə isə şəhər 14 nömrəli orta məktəbə direktor təyin edilmişdir.

1976-1978-ci illərdə Azərbaycan KP MK yanında Marksizm-Leninizm Universitetinin qiyabi şöbəsində təhsil almış və oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

1977-ci ildən Mingəçevir Şəhər Xalq Maarif Şöbəsinə rəhbərlik etmişdir.

1982-ci ildə Mingəçevir şəhər XDS İcraiyyə Komitəsi sədrinin I müavini, 1990-cı ildə isə alternativ səsvermə yolu ilə Mingəçevir Şəhər Sovetinə sədr seçilmişdir. 1995-ci ilin sonuna qədər həmin vəzifədə çalışmışdır.

1999-cu ilin iyun ayının 28-də Azərbaycan Respublikası Prezidenti Heydər Əliyevin sərəncamı ilə Mingəçevir Şəhər İcra Hakimiyyətinə başçı təyin edilmiş və 30 aprel 2005-ci ilə qədər bu vəzifədə işləmişdir.

2005-ci ildə Bakı Şəhər Baş Təhsil İdarəsinə rəis, 2006-cı ildə isə yeni yaradılmış Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinə müdir müavini təyin edilmişdir.

25 dekabr 2017-ci ildə vəfat etmişdir.

Mükafatları
-----------

* "Şərəf nişanı" ordeni
* "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı
* SSRİ-nin "Maarif əlaçısı"
* Azərbaycan Respublikası Maarif Nazirliyinin "Qabaqcıl maarif xadimi" döş nişanı
* "Qızıl qələm" media mükafatı

Ailəsi
------

İki oğlu, bir qızı və altı nəvəsi var.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Mingəçevirin sabiq icra başçısı vəfat edib Arxivləşdirilib 2021-04-19 at the Wayback Machine. report.az, 25.12.2017  (az.)
2. ↑  M. İ. Qarabağlının Mingəçevir Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilməsi haqqında Arxivləşdirilib 2023-08-03 at the Wayback Machine Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 28 iyun 1999-cu il tarixli, 177 nömrəli Sərəncamı. e-qanun.az  (az.)
3. ↑  M.İ.Qarabağlının Mingəçevir Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsindən azad edilməsi haqqında Arxivləşdirilib 2023-08-03 at the Wayback Machine Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 aprel 2005-ci il tarixli, 791 nömrəli Sərəncamı. e-qanun.az  (az.)
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14  "Ən böyük arzum məktəbə getmək idi" Arxivləşdirilib 2021-12-04 at the Wayback Machine. muallim.edu.az, 05.05.2011  (az.)
**Hindistanda çayçılıq** — Hindistan Respublikasında çay plantasiyalarının salınması, çay əkini materiallarının yetişdirilməsi, yaşıl çay yarpağının istehsalı və emalı ilə məşğul olan kənd təsərrüfatı və yeyinti sənayesi sahəsi.

Hindistan dünyada çay istehsalının həcminə görə ikinci yerdədir.

Yerli əhali çay içkisindən geniş istifadə etdiyi üçün istehsalın 70 %-i daxili tələbatın ödənilməsinə yönəldilmişdir.

Beynəlxalq bazarlara ildə təxminən 200 min ton çay çıxarılır.

Həmçinin bax
------------

* Çayçılıq
* Darcilinq çayı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Çayçılıq haqqında" Arxivləşdirilib 2022-03-19 at the Wayback Machine Azərbaycan Respublikasının 17 dekabr 2002-ci il tarixli, 402-IIQ nömrəli Qanunu. e-qanun.az  (az.)
2. 1 2 3  ""Azərbaycan Respublikasında çayçılığın inkişafına dair 2018–2027-ci illər üçün Dövlət Proqramı"nın təsdiq edilməsi haqqında" Arxivləşdirilib 2022-03-19 at the Wayback Machine Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 12 fevral 2018-ci il tarixli, 3660 nömrəli Sərəncamı. e-qanun.az  (az.)