recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Avstraliyanın məşhur St.Kilda futbol komandası məşq əsnasında
**Məşq** (*ing.* Training) — Bilik, bacarıq və sosial münasibətləri inkişaf etdirməyə yönəlmiş fəal təlim metodu.

Məşq, ünsiyyətdə şəxsiyyət və peşə davranışının səriştəsini inkişaf etdirmək məqsədi daşıyan interaktiv bir təhsil formasıdır.

Təlimə müxtəlif baxımından təhlil edilə bilər:

* Müsbət möhkəmləndirmənin köməyi ilə lazımi davranış nümunələri formalaşan və mənfi möhkəmləndirmənin köməyi ilə "arzuolunmazlar" "silinən" xüsusi bir təlim forması kimi;
* Məqsədi biliklərin ötürülməsi, müəyyən bacarıqların inkişafı olan fəal təlim forması kimi;
* İştirakçıların özünün zəif yanlarını ifşa etməsinə şərait yaratmaq və öz psixoloji problemlərini həll etmək üçün müstəqil axtarış metodu kimi.

Tarixçəsi
---------

Məşqin inkişaf tarixi, təhsilin inkişaf tarixi kimi, min illərə malikdir. Təlimdən ilk istifadə edənlərdən biri 1912-ci ildə Deyl Karnegi Treninq şirkətini quran Deyl Karnegi idi. Bu mərkəzdə ictimai nitq bacarıqlarının inkişafı, özünə inam, insanlar arasında qarşılıqlı əlaqə və s. mövzusunda təlimlər keçirildi və hələ də davam edir.

Məşhur sosial psixoloq Kurt Levin də təlim forması olaraq təlimə mühüm töhfə verdi.

1946-cı ildə K. Levin və həmkarları ünsiyyət bacarıqlarını artırmaq məqsədi ilə təlim qrupları qurdular. Qrup üzvlərinin qrupdakı öz təcrübələrini təhlil etməkdən böyük fayda əldə etdiklərini qeyd etdilər.

K. Levinin tələbələrinin uğurlu işi ABŞ-da Milli Tədqiqat Laboratoriyasının qurulmasına səbəb oldu. Bu laboratoriyada əsas bacarıq təlim qrupu yaradıldı. T-qrupları idarəetmə işçiləri, menecerlər, siyasi liderlər arasında təsirli kişilərarası qarşılıqlı əlaqə, idarəetmə, təşkilatlardakı münaqişələri həll etmək və qrup birliyini gücləndirmək mövzusunda təlim keçdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Job Training - Alaska Department of worker and Workforce Development". Jobs State. İstifadə tarixi: 11 aprel 2020.[*ölü keçid*]
2. ↑  "Relaxation training may cut hypertension medication among elderly". Thaindian News. 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 aprel 2020.

Həmçinin bax
------------

* 

Vikianbarda Məşq ilə əlaqəli mediafayllar var.
Ağ neftin 720 ml-i
**Kerosin** və ya **ağ neft** — neftin qovulmasından alınan şəffaf neft məhsulu. Onun qaynama temperaturu 110 °C-dən 320 °C-ə qədər intervalda ola bilir.

Tərkib və xüsusiyyəti
---------------------

Sıxlıq 0.78-0.85 g / cm³ (+20 °C-də), özlülük 1.2-4.5 mm² / s (+20 °C-də), parlama nöqtəsi + 28… + 72 °C, avtomatik yanma temperaturu 200-400 °C (asılı olaraq mühitin təzyiqi), yanma istiliyi təxminən 43 MJ / kq-dır.
Doymuş alifatik karbohidrogenlər – 20-60 %

Neftin kimyəvi tərkibindən və emal üsulundan asılı olaraq onun tərkibinə aşağıdakılar daxildir:

* doymuş alifatik karbohidrogenlər — 20—60 %,
* Naften karbohidrogenləri – 20-50 %,
* Bitsiklik aromatik karbohidrogenlər – 5-25 %;
* Doymamış karbohidrogenlər – 2 %-ə qədər.

Kerosinin aşağıdakı növləri fərqləndirilir: aviasiya, lampa (əlavə olaraq qətranın, naften turşusunun və aromatik karbohidrogenlərin miqdarını azaltmaq üçün sulfat turşusu ilə təmizlənir), texniki, həlledici (əlavə olaraq aromatiksizləşdirilir). Xalq təbabəti aviasiya və lampa kerosinini istifadə edir.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. ↑  Ағ нефт // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 93.

### Ədəbiyyat

* V.M.Abbasov və b. Təbiət kimyasının möcüzələri və ondan istifadə qaydaları. "Elm" nəşriyyatı, Bakı-2014. 266 səh.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Yekaterina.

**II Yekaterina abidəsi** — Rostov-na-Donu şəhərində vaxtı ilə yerləşən monumental abidələrdən biri. Abidə rus çariçası II Yekaterinanın şərəfinə ucaldılmışdır. Abidənin müəllifi Matvey Afanaseviç Çijov və Matvey Matveeviç Çijov olmuşdur. Abidə 1894-cü ildə quraşdırılmışdır. Abidə Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra dağıdılmışdır. Bu abidənin altlığı üzərində isə Karl Marksa heykəl ucaldılmışdır.

Tarixi
------

Şəhərdə II Yekaterina abidənin ucaldılması şəhər dumasının rəhbəri tərəfindən irəli sürülmüşdür. Abidənin ucaldılması 1879-cu ilə planlaşdırılırdı. Bu şəhərin salınmasının yüz illiyi münasibətinə düşünülürdü. Bununla belə vısait çatışmazlıı səbəbindən işlər dayanmışdı. Bu abidənin ucaldılması məsələsinə 1883-cü ildə şəhər rəhbəri Minas İliç Balabanov yenidən qayıtmışdır. 1890-cı ildə abidənin ucaldılması məqsədilə vəsaittoplanmağa başlanılır. Sankt-Peterburqda 15 arxitekturun işindən Matvey Afanasieviç Çijov və Matvey Matveeviç Çijovun hazırladığı abidə seçilmişdir. 1892-ci ildə abidənin bütün detalları işlənmişdi. Abidə bürüncdən hazırlanmışdı. Abidənin isə təntənəli açılışı 18 sentyabr 1894-cü ildə baş tutmuşdur. Onun yerləşdirilməsi və hazırlanmasına ümumilikdə 30 min rubl pul tələb olunmuşdu. 1917-ci ildə abidənin yeri dəyişdirilmişdir. Səbəb alman qoşunlarının şəhəri ələ keçirməsi olmuşdur. Ağ qvardiyaçılar abidəni yerinə qaytardılar. 1920-ci ildə isə abidə sökülmüşdür.

Təsviri
-------

Bürünc II Yekaterina abidəsi qranit altlıq üzərində yerləşirdi. Abidənin üzü qərbə istiqamətlınmişdi. Onun sağ əlində bir yarlıq, digər əli isə məhəllələri göstərirdi. Bu yarlıqda "*İpmeratritsa II Yelizavetanın ermənilərə minnətdarlığı*" əks olunur. II Yekaterinanın abidəsini Matvey Afanaseviç Mixail Opisoviç Mikeşinin eskizi əsasında hazırlamışdır. Bəzi detallar italyan firması tərəfindən hazlrlanmışdı.

* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Смирнов В. Летопись Ростова-на-Дону — Ростов-на-Дону: ЗАО "Книга", 1912. — С. 145.
2. ↑  *Илона Кувалдина.* "Война бронзовых немцев". Официальный портал городской Думы и Администрации города. 2015-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-13.
Seykan tunelinin xəritədə yeri
**Seykan tuneli** — Yaponiyanın Honşu və Hokkaydo adalarını birləşdirən dünyanın ən uzun dəmir yolu tuneli. Uzunluğu 53,85 km olan tunelin 23,3 kilometrlik hissəsi dənizin altından keçir.

Tunel ən dərin yerində dəniz səviyyəsindən 240 metr aşağıda, dəniz yatağından isə 100 metr dərinlikdə yerləşir.

Hazırda dünyanın ən böyük və ən dərin dəmir yol keçidi olan Seykan liderliyi İsveçrənin Qotard baza tunelinin 2016-2017-ci illərə nəzərdə tutulan açılışına qədər qoruya biləcək.

Tunelin dənizin altından keçən hissəsinin diaqramı
Tunelin tikintisinə 1955-ci ildə 5 sərnişin bərəsinin tufanlı havada batması və 1430 sərnişinin həlak olmasından sonra qərar verilib. 9 il davam edən layihələndirmə işlərindən sonra, tunelin tikintisi 1964-cü ildə başlayaraq 1988-ci ildə başa çatmış və o dövrün qiymətləri ilə 538,4 milyard yenə (3,6 milyard ABŞ dolları) başa gəlmişdir. Tunelin açılışı 13 mart 1988-ci ildə baş tutmuş və həmin il tunel 3,1 milyon sərnişinə xidmət etsə də, 1999-cu ildə sərnişinlərin sayı 1,7 milyon olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-10-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-05-07.
2. ↑  *Matsuo, S.* "An overview of the Seikan Tunnel Project Under the Ocean". Tunnelling and Underground Space Technology. 1 (3/4). 1986: 323–331. doi:10.1016/0886-7798(86)90015-5.
3. ↑  *Morse, D.* "Japan Tunnels Under the Ocean". Civil Engineering. 58 (5). May 1988: 50–53.

Xarici keçidlər
---------------

* *The Seikan Tunnel* — Aomori Prefekturasının Rəhbərliyi. Saytın 3 may 2006-cı il versiyası Internet Archive saytında  (ing.)


Vikianbarda Seykan tuneli ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Meyvəli salat** - müxtəlif meyvələrdən hazırlanan salat növü.

Məlumat
-------

Meyvə salatı-kiçik bir parçalara (hissələrə) kəsilmiş, təzə müxtəlif meyvələr qarışığından hazırlanmış yeməkdir. Meyvəli salat reseptinə alma, armud, portağal, dessert banan daxildir. Hərdən tumsuz üzüm, ananas və narıncı əlavə edilir. Neyvə salatın üstünə adi və ya qəhvəyi şəkər tozu, bal və şokalad tökürlər. Dadı gücləndirmək üçün hətta kişmiş ( quru üzüm), döyülmüş badam və ya fındıqdan istifadə edirlər. Meyvə salatlarına hərdən onların təzə qalmağı üçün və xarici görüşünün saxlanması üçün lumu turşusunu əlavə edirlər. Azacıq rom, konyak və ya likyor meyvə salatına xüsusi dad verir. Ənənəvi salatın qatması (sousu), lakin yoğurt və ya bərk çalınmış qaymaqdan istifadə etmək olar. Adətən meyvə salatını desert kimi verirlər. Salatı soyudulmuş halda vermək tövsiyə olunur. Meyvə salatının saxlama müddəti çox olmammalıdır, hətta soyuducuda belə.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan mətbəxi

Xarici keçidlər
---------------

* Post Tagged with: *salat reseptləri*

İstinadlar
----------

1. ↑   кулинарные рецепты
2. ↑   Arxivləşdirilib 2023-07-28 at the Wayback Machine салат
**Palmer Torpağı** (*ing.* Palmer Land) — Antarktik yarımadasının cənubunda, Qreyam Torpağı ilə Elsuort Torpağı arasında yerləşir. 1964-cü ilə qədər Antarktik yarımadası adlanırdı.

Adı
---

Torpağın adası amerikalı kapitan Nataniel Palmerin şərəfinə adlandırılmışdır. O, 1820−1821-ci illərdə Antarktik yarımadasını tətqiq etmişdir.

Yerləşməsi və sərhədləri
------------------------

Palmer Torpağı Antarktik yarımadasınln cənubunda yerləşir.

* Şimal sərhədi — Qreyam Torpağı ilə sərhəd qərbdən Ceremi burnu, şərqdən isə Agassiz burnuna uzanır.
* Qərb sərhədi — I Aleksandr Torpağı ilə VI Georq boğazı ilə ayrılır. Boğazda VI Georq şelf buzlağı yerləşir.
* Şərq sərhədi — Ueddell dənizi və Ronn şelf buzlağı.
* Cənub sərhədi — Elsuort Torpağı. Bu iki torpaq arasında müxtəlif təzahür edir.

Relyef
------

Regionun relyefi yüksək dağlıqdır. Yüksək zirvələr istisna olaraq ərazi bütünlüklə buzla örtülüdür. Ueddell dənizi sahillərində yayda buzdan azad olmuş bölgələrə rast gəlinir. Torpağın şimalında Dayer platosu yerləşir. 

Cekson dağı
Əsas silsilələri: Əbədilik, Syuard, Qutenko, Peqanov, Latadi. 
Ən hündür yüksəklikləri: Cekson, Ümid, Miloserdiya. 
Sahilləri: Uilkin, Orvillya, Lassiter, Blek, İnqliş. 
Şelf buzlağı: Larsen şelf buzlağı, Ronn şelf buzlağı, VI Georq şelf buzlağı

Geologiya
---------

Palmer Torpağında maqnetit, qematit, limonit, pirit, halkopirit, azurit, qızıl и gümüş aşkarlanmışdır.

Ərazi mübahisəsi
----------------

Antarktida haqqında konvensiyaya görə 60 paralelə qədər ərazilərə iddialar zondurulmuşdur. Bununla belə əraziyə Böyük Britaniya (Böyük Britaniyanın Antarktika əraziləri, Çili (Çilinin Antarktika Bölgəsi), Argentina Agrentina Antarktikası.

İstinadlar
----------

1. ↑  Земля Палмера в информационной системе географических названий США Arxivləşdirilib 2023-08-08 at the Wayback Machine (rus.)
2. ↑  Encyclopedia of the Antarctic / edit. Beau Riffenburgh. — Taylor & Francis Group, LLC, 2007
3. ↑  John Stewart. Antarctica: an encyclopedia / by John Stewart. 2nd ed. — McFarland & Company, Inc. 2011. Vol. 2, p. 1173.
4. ↑  "Palmer Torpağı". 2014-11-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-10.
**Ernst Moro** (8 dekabr 1874–1951)— Avstriya pediatrı, psixoloqu.

Həyatı
------

Ernst Moro 8 dekabr 1874-cü ildə müasir Sloveniyanın paytaxtı Lyublyanada anadan olub. Həmin illərdə isə Lyublyana Avstriya-Macarıstan imperiyasının şəhərlərindən biri sayılırdı. Və şəhər Laybax adlandırılırdı.

Moro Qratsda (Avstriyada Ştiriyanın inzibati mərkəzi olan Qrats Avstriya imperiyasının Türk sərhədlərində ən qədim postlarından biri və ölkənin ən orijinal şəhərlərindən biri olub) oxuyub. 1899-ci ildə o, tibb doktoru alimlik dərəcəsi alıb, 1901-1902-ci ildə o, bağırsaq basili bakteriyasını kəşf edən Teodor Yeşerixlə çalışıb, 1906-ci ildə Münhendə pediatr ixtisasına yiyələnib, iki il sonra isə Heydelberq Universitetində professor olub.

Həkim 1908-ci ildə tibb dünyasında elə bir yenilik etmişdi ki, onun izahı düz bir əsr sonra açılmışdı. Birinci Dünya müharibəsi illərində uşaqların çoxu ishaldan ölürdü. Moro uşaq ölümlərinin sayını azaltmaq üçün sadə resept yaradır. Bu reseptin əsas inqrediyenti kök şorbası imiş. 1 litr suda yarım kiloqram kökü püre halına gətirib, üzərinə 3 qr duz əlavə edin və ümumi həcmi buxarlaşıb 1 litr olana qədər bişirin.

Yalnız 2002-ci ildə məlum oldu ki, yürkökü şorbasındakı turş oliqosaxaridlər bakteriyaların bağırsaq mukozasına yapışmasına maneə törədir. Digər araşdırma göstərib ki, bu xassələrinə görə şorba hətta ishalı müalicə edir və bakteriyaların səbəb olduğu antibiotiklərə qarşı davamlıdır.
Məhz Moro uşağın həyatının ilk illərində olan refleksini araşdırıb. Məsələn, əgər körpə uşağın başının yanında kəskin səs-küy salsanız, o, əvvəlcə barmaqlarını aralayaraq qollarını yana açacaq, sonra isə əllərini birləşdirib sıxacaq. Əgər belə refleksi yoxdursa, bu, mərkəzi sinir sisteminin zədələnməsi və ya təzyiqin əlamətidir. Refleks olmadıqda uşağın serebral iflici diaqnozunu təyin etmək mümkün olur.

Uşaq butulkalarının sterilizasiya edilməsi və ana südü ilə qidalanan uşaqların immunitetinin xəstəliklərə qarşı daha çox davamlı olması məşhur pediatrın sayəsində öyrənilib.

Qaymaq, yağ, un və şəkərdən ibarət olan süni ana südünü Moro fikirləşib. Həmçinin Moro fermentasiya edilmiş süd məhsulları içərisində olan laktobakteriyanı aşkar edib və onun faydalarını göstərib.

Təəssüf ki, Ernst Moro tibb sahəsində göstərdiyi xidmətlərinə görə heç bir mükafat almayıb. Amma o, ömrünün sonuna qədər sevdiyi işlə məşğul olub və minlərlə körpənin həyatını xilas edib.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Drüll D.* Heidelberger Gelehrtenlexikon 1803–1932. Springer Science+Business Media, 1986. S. 184–185. doi:10.1007/978-3-642-70760-5
**«Çernobıl» Ukrayna Milli Muzeyi** (*ukr.* Український національний музей «Чорнобиль», translit. *Ukrayinskiy natsionalnıy muzey «Çornobıl»*) — Ukraynanın paytaxtı Kiyev şəhərində yerləşən və 1986-cı ildə baş verən Çernobıl faciəsinə həsr olunmuş muzey. İctimaiyyəti faciənin aspektləri ilə məlumatlandırmaq üçün muzeydə çoxlu şəkillər, videolar, eksponatlar, modellər və digər təsviri əşyalar var. Muzeydə qəzada həyatını itirənlərə və mədəni budaqlanmaya həsr olunan müxtəlif sərgilər keçirilib.

Muzey binası 1980-ci illərdə tikilmişdir. Binanın köhnə sahibi bir yanğınsöndürmə briqadası idi. Bina 1992-ci ildə Ukrayna Dövlət Fövqəladə Hallar Xidməti tərəfindən bağışlanmışdır.

Tarix
-----

Muzey Ukrayna Daxili İşlər Nazirliyinin təşəbbüsü ilə *«Çernobıl» Muzeyi* adı altında 25 aprel 1992-ci ildə açılmışdır. 1996-cı ildə muzeyin adı *«Çernobıl» Ukrayna Milli Muzeyi* olmuşdur.

Maliyyələşdirmə
---------------

Muzey Ukrayna hökuməti və Kiyev bələdiyyəsi tərəfindən maliyyələşdirilir və dəstəklənir. Muzeyə çoxlu özəl və xarici ianələr gəlir. Muzey Yaponiya hökuməti tərəfindən çoxlu ianələr alıb.

Qalereya
--------

* Muzeyin giriş nişanı.Muzeyin giriş nişanı.
* Muzeyin interyeri.Muzeyin interyeri.
* Muzeyin binası.Muzeyin binası.

Həmçinin bax
------------

* Çernobıl AES
* Çernobıl faciəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Національний музей "Чорнобиль"". Фінансово-правовий коледж. 1 may 2017. 27 May 2018 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 iyun 2018.
2. ↑  "Japan extends grant for Chornobyl museum". Ukrinform. 23 sentyabr 2009. 2011-07-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 iyun 2018.

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **«Çernobıl» Ukrayna Milli Muzeyi** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* chornobylmuseum.kiev.ua — Muzeyin rəsmi saytı
Skinner qutusunun quruluşu.
**Skinner qutusu** (*ing.* Skinner box) və ya **operant tənzimləmə otağı** (*ing.* operant conditioning chamber) – içərisindəki heyvanın (əsasən siçanın) qida və su əldə edə bilmək üçün basa biləcəyi bir düymənin olduğu aparat. Heyvanın tələb olunan hərəkəti etməsi və qarşılığında mükafatlandırılması prinsibi ilə işləyir.

Təcrübənin əvvəlində qutunun içinə bir siçan qoyulur. Siçanın qutudakı hərəkətlərinə məhdudiyyət qoyulmur və rahatca dolaşmasına icazə verilir. Qutunun içində dolaşarkən qida əldə etməsini təmin edən düyməyə təsadüfən basan siçan sonrakı cəhdləri boyunca sürət qazanır və düyməyə basdıqca mükafatlandırıldığını öyrənir. Beləcə, operant tənzimləmə uğurla həyata keçirilmiş olur.

Berres Frederik Skinner tərəfindən ixtira olunan bu qutuda bir heyvanın hər reaksiyasını qeydə alan cihaz var.

Skinner qutusunun quruluşu heyvandan və təcrübənin formasından asılı olaraq dəyişdirilə bilər. Qutuda heyvanın reaksiya verəcəyi azı bir qol, düymə və qida olmalıdır.

Bunlardan əlavə, qutuya xəbərdarlıqedicilər – işıqlar, səslər, videolar daxil edilə bilər. Bu zaman qutu elektriklə işləyir.

Skinner qutusu ilə aparılmış təcrübələrdə heyvanın düyməyə basma sayına, basma müddətinə, basma sürətinə, basma aralığına baxılaraq təcrübələr sinifləndirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Skinner Kutusu Nedir?". Bilim Treni (türkcə). 15 dekabr 2015. 2017-07-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 fevral 2018.
2. 1 2  "Skinner Kutusu Nedir? Ne İşe Yarar?". Fenomen Psikoloji (türkcə). 2022-01-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 fevral 2018.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Skinner qutusu ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Pavlovdan Skinner qutusuna - arxa plan və təcrübə.
**Piraqallol** — (pirogallol turşusu, 1,2,3-trihidroksibenzol) – üzvi birləşmə, kimyəvi formulası C6H6O3 olan üç atomlu fenoldur.

Tarixi
------

Piraqallol ilk dəfə 1850-ci ildə Frederik Skor Arçer tərəfindən istifdə edilmişdir

Fiziki xassələri
----------------

Piraqallol rəngsiz, havada saxlandıqda isə rəngi get-gedə qonurlaşan, iynəvarı parlaq kristal maddədir.
Maddə sıx bağlanan qaranlıq bir şüşə qabda saxlanılmalıdır.

Sənaye sintezi gall turşusunun pirolizi(dekarboksilləşdirmə) yolu ilə həyata keçirilir.

Piroliz nəticəsində əldə edilən pirogallol əriməsi, əlavə təmizlənmədən texniki məqsədlər üçün uyğundur. Digər fenollarla birlikdə daş kömürün çevrilmə məhsullarından alına bilər.

Kimyəvi xassələri
-----------------

Piraqallol efirlərdə, suda, etanolda, qələvidə yaxşı, xloroformda və benzolda pis həl olunur. Fenolların xüsusiyyətlərini göstərir, yüngül oksidləşməyə malikdir.

Piroqallol və qələvi məhlulu oksigeni kəmiyyətcə və tez udur, bu da analitik kimyada qaz analizi üçün istifadə olunur. Güclü bir bərpa edici maddə olduğundan gümüş və qızıl duzlarını aktiv şəkildə bərpa edir. Hidrogen peroksid, natrium yodat, dəmir duzları və digər oksidləşdirici maddələrlə oksidləşdikdə, piroqallol purpurogallin əmələ gətirir.
Hallogenləşmə, sulfolaşma və s. elektrofil əvəzetmə reaksiyalarına daxil olur. Məsələn, bromlaşdırma reaksiyası zamanı bromla karbon dörd xloriddə piroqallol 4,5,6-tribromopiroqallol əmələ gətirir; bromun miqdarı çox olarsa, reaksiya zamanı 1,2,6,6-tetrabromin-1-sikloheksen-3,4,5-trion alınacaq.

Tətbiqi
-------

Xəz və saç boyamaq üçün istifadə olunan boyaların sintezi üçün istifadə olunur.

Toksikliyi
----------

Siçanlar üçün, yarım ölümcül doza ağızdan tətbiq olunduqda 0,57 q / kq-dır. Dəri ilə təmasda dermatoza səbəb olur.

Mənbə
-----

1. Большая Российская энциклопедия, 1998. — Т. 5
2. Общая органическая химия, пер. с англ.. т. 2, M. 1982, с. 276

1. ↑  pyrogallol (ing.).
**Musa sultan Mosullu-Türkman** —Mosullu türk tayfasından olan qızılbaş əmiri. O, I Təhmasibin dövründə Təbriz və ya Azərbaycan bəylərbəyiliyinin bəylərbəyi olmuşdur.

Həyatı
------

Musa Soltanın aid olduğu Mosullu tayfası Ağqoyunlu dövlətinin əsas tayfalarından biri olmuşdur. Musa Soltanın babası Bəkr bəy Mosullu (ö. 1491) Ağqoyunlu hökmdarı Sultan Yaqubun dövründə Astarabad hakimi və hökmdarın sadiq sərkərdələrindən biri olmuşdur. Musanın atasının adı İsa bəy idi. Bəzi mənbələrin bildirdiyinə görə, I Təhmasibin arvadı Sultanım Bəyim Musa Sultanın qızı olmuşdur. Bu məlumatlara görə, Musa Səfəvi şahları II İsmayıl ilə Məhəmməd Xudabəndənin babasıdır. Hər bir halda, Kəyumərs Ğerağluya görə, o, Sultanım Bəyimin atası yox, qardaşı idi. O, qızılbaş əmirlərindən biri olan Üləma Soltan Təkəlinin Osmanlı imperiyasına sığınmasından sonra I Təhmasib tərəfindən Azərbaycan bəylərbəyi təyin edilmişdir. O, burada 3 illik bəylərbiylik etdikdən sonra Sultan Süleymanın yürüşünə görə Təbrizi tərk etmiş və geri çəkilmişdir. Hazırlıqsız yaxalanan Musal Sultanın geri çəkilmə səbəblərindən biri də ordusunda vəba xəstəliyinin yayılması idi. O, dövrün qaynaqlarında "şənlik, oyun, söhbət və şərab" ilə maraqlanan məmur kimi təsvir edilirdi.

Həmçinin bax
------------

* Təbriz bəylərbəyliyi
* Təkəli eli

İstinadlar
----------

1. ↑  Woods, 1999. səh. 193
2. ↑  Gündüz, 2007. səh. 157
3. ↑  Parsadoost, 2002
4. ↑  Heintz və Jahandari, 1992
5. ↑  Ghereghlou, 2016
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-09-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-24.
7. ↑  Əfəndiyev, 2007. səh. 79-80
8. ↑  Matthee, 2009. səh. 79

Mənbə
-----

* *Kioumars Ghereghlou.* ESMĀʿIL II. Encyclopædia Iranica. 2016.
* *Manuchehr Parsadoost.* Ismail II, the wasted brave. Tehran: Enteshar. 2002. ISBN 9643251063.
* *Walter Heintz; Keykavos Jahandari.* Ismail II (in Persian). Tehran: Elmi va farhangi publications. 1992. ISBN 9644453476.
* *John E. Woods.* The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire (Revised and Expanded Edition). University of Utah Press. 1999. ISBN 978-0874805659.
* *Rudi Matthee(2009-07-26).. Princeton University Press. p. 79. ISBN 978-0-691-14444-3.* The Pursuit of Pleasure: Drugs and Stimulants in Iranian History, 1500-1900. Princeton University Press. 2009. ISBN 978-0-691-14444-3.

Xarici keçidlər
---------------
***Qərb Şərq divanı*** (*alm.*  West–östlicher Divan‎) alman şairi Yohann Volfqanq Göte tərəfindən qələmə alınmış bir divan, lirik şeirlər toplusudur. Fars şairi Hafiz dən ilham alaraq yazılmışdır.

Məzmun və quruluşu
------------------

Qərb Şərq Divanı 1814-1819cu illərdə yazılmışdır. Götenin Marianne von Willemer ilə yazışması və Hafizin şeirlərinin şərqşünas Joseph von Hammer tərəfindən tərcümə olunması əsərin yaradılmasına şərait yaratmışdı. Genişləndirilmiş versiya 1827-ci ildə çap olunub və bu Götenin son böyük yaradıcılıq dönəminin bir parçasıdır.

İlk nəşr aşağıdakı 12 kitabdan ibarət idi:

* Moganni Nameh – Buch des Sängers
* Hafis Nameh – Buch Hafis
* Usch Nameh – Buch der Liebe
* Tefkir Nameh – Buch der Betrachtungen
* Rendsch Nameh – Buch des Unmuths
* Hikmet – Nameh – Buch der Sprüche
* Timur Nameh – Buch des Timur
* Suleika Nameh – Buch Suleika
* Saki Nameh – Das Schenkenbuch
* Mathal Nameh – Buch der Parabeln
* Parsi Nameh – Buch des Parsen
* Chuld Nameh – Buch des Paradieses

Divan Şərq ilə Qərb arasında mübadilə və birgəliyin simvolu kimi qəbul edilə bilər. "Qərb-şərq" sözü yalnız Almaniya və Yaxın Şərq arasındakı mübadilə deyil, Latın və İran mədəniyyətləri, habelə xristian və müsəlman mədəniyyəti arasındakı mübadiləni bildirir. On iki kitab müxtəlif növ şeirlərdən ibarətdir: məsəlli, tarixi, Şərq və Qərbi bir araya gətirmək cəhdini əks etdirən siyasi və dini şeirlər.

Divandan parçalar
-----------------

*Das alles drängt uns ahndevoll*,  

*Wo Lock´ an Locke kräuselt*.  

*In brauner Fülle ringelnd schwoll*  

*So dann im Winde säuselt.*  

  

*Nun öffnet sich die Stirne klar*,  

*Dein Herz damit zu glätten*,  

*Vernimmst ein Lied so froh und wahr*,  

*Den Geist darin zu betten.*

  

*Mehlə dalğalanır qəhvəyi saçlar*,  

*Yel əsir düşüncə bazarımızda*.  

*Məni nə eşidən, nə də duyan var*  

*Dərdləşim təkliklə öz aramızda.*  

  

*Sənin də üzün ağ, alnın açıqdı*,  

*Bu halın ruhumu fərəhləndirər*.  

*Könlümü haçan ki, dərd-sər sıxdı*,  

*Nəşəli bir şeir, söz dilləndirir.*

.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Y. V. QÖTE, H.HAYNE LİRİKASI VƏ "QƏRB – ŞƏRQ DİVANI"NDAN NÜMUNƏLƏR" (PDF). 2022-03-19 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-05-30.

Xarici keçidlər
---------------

* "Goethe, Johann Wolfgang von"
* *West–östlicher Divan* text website
* ingilis dilində versiya
Qadın döşüNormal bir qadının döşü
Uşaq əmizdirən qadınUşaq əmizdirən qadın
**Qadın döşü** (*lat.* Mamma) – qadında olan vacib artım bölgəsidir. Qadınların döşlərinə bir çox tarixi mənbələrdə və rəssamların əsərlərində rast gəlinir. Qadındakı döşlər kişilərə nisbətən daha erogen zonalardır. Onun görünüşü kişi və qadında seksuallığın artımına səbəb olur. Bəzi ölkələrdə qadın döşlərinin çılpaq olması adi hal kimi qəbul edildiyi halda, bəzi ölkələrdə isə bunu mədəniyyətsizlik kimi qiymətləndirirlər. Kanadanın "Tоpfree Equal Rights Assоciatiоn" adlı təşkilatı qadınların kəmərə kimi çılpaq olmasının kişilərdən fərqlənmədiyini bildirərək, bunu normal hal kimi qəbul edir və bunun uğrunda mübarizə aparır. Qadın döşlərinin artımı "Tanner miqyasında" 5 dövrə bölünür.

Süd vəzilərinin inkişafı Tanner şkalası üzrə

Süd istehsalı
-------------

Döşlər doğum edən qadınlarda süd istehsal edirlər, bu funksiya kişi sinələrində yoxdur. Hormonal təsiri olan bəzi dərmanlar həm kişilərdə, həm də hamilə olmayan qadınlarda bəzən süd istehsalına səbəb olur.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Qadın döşü ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Normal olmayan döşlər(İngiliscə)
**Xorvatiya mətbəxi**- heterojendir və regionların mətbəxi kimi tanınır, çünki Xorvatiyanın hər bir bölgəsi özünün xüsusi kulinariya ənənəsinə malikdir. Onun kökləri qədim dövrlərə aiddir.  

Ərzaq məhsullarının seçilməsi və bişirilmə qaydaları daxili və sahilyanı bölgələr arasında fərqlidir.
Mərkəz bölgələrin mətbəxi Slavyan, daha çox Macarıstan və Türk mətbəxi ilə əlaqəli olmağı, iç yağından( lard), qara bibər, bibər və sarımsaqdan istifadə etməsi ilə xarakterizə olunur.
Sahil bölgəsi, Yunan və Roma, daha sonralar Aralıq dənizi, xüsusən İtaliya (Venesiya) mətbəxi ilə səciyyələnir. Sahilyanı mətbəxlərdə zeytun yağı, həmçinin rozmarin, adaçayı, dəfnə yarpağı, qara yarpız, mərzə, darçın, mixək, muskat qozu, limon və portağal qabığı kimi ot və ədviyyatlardan istifadə edilir. Digər köhnə Yuqoslaviya ölkələrinin qida və reseptləri Xorvatiyada məşhurdur.

**Crni rizot**

Xorvatiyada hər bir dəniz məhsulu restoranının menyusunda ʻʻqara plovʼʼ (xorv.Crni rizot, ing. black risotto) mövcuddur. Bu plov əslində Kalmar plovudur. Kalmarla yanaşı bu yemək həmçinin digər dəniz məhsulları il də bişirilir, xüsusilə midiya və s. 

Zagorski štrukli
**Strukli**
Sloveniya yeməyi olmasına baxmayaraq, kəsmik və xama ilə hazırlanan Strukli Xorvatiyada tanınmışdır. İki üsulla bişirilə bilir: suda qaynadılır və ya sobada bişirilir.

**Pasticada**
Dalmaçiya bölgəsinin mətbəxinə məxsusdur. Mal əti filesi şərab sirkəsi ilə marinadlanır, bir neçə gün saxlanılır və sonra öz şirəsi içərisində, daha sonra qırmızı şərabda saatlarla bişirilir və evdə hazırlanmış gnocchi ilə servis olunur.

**Kotlovina**
Kotlovina ət yeməyi olub Zaqreb və şimal-qərbi Xorvatiyaya məxsusdur. Ət və tərəvəzlər qızardılır daha sonra aşağı temperaturda öz sousunda yavaş-yavaş bişirilir. Əsasən donuz əti və toyuğun döş ətindən istifadə olunur. Adətən açıq havada hazırlanır.  

**Narancini**

Xorvatiyanın cənub bölgəsinə məxsus şəkərlənmiş portağal qabığıdır.Croatian Recipes: Narancini 

Rozata
**Rozata**
Kremli pudinq, piroqa bənzər olub Xorvatiyanın Dubrovnik bölgəsinin şirniyyat növüdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  национальная кухня хорватского народа.[*ölü keçid*]
2. ↑  "Хорватская кухня Общая информация". 2022-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-08.
3. ↑  "Croatian Recipes: Crni Rižot". 2021-11-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-29.
4. ↑  "Traditional Croatian Baked Strukli". 2021-11-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-29.
5. ↑  "Croatian Recipes: Dalmatinska Pašticada". 2021-12-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-29.
6. ↑  "Kotlovina — Taste of Croatia". 2021-05-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-29.
7. ↑  "Croatian Recipes: Rožata". 2021-11-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-29.

Xarici keçidlər
---------------

1. Хорватская кухня
2. Рецепты хорватской кухни
**Yojef Fişer** (mac. Fischer József; 12 aprel 1901[…], Budapeşt – 23 fevral 1995[…], Budapeşt) — Macarıstan modernist memarı və sosial-demokratik siyasətçi, İmre Nadın üçüncü kabinetində nazir olmuşdur.

Həyatı
------

1918—1919-cu illərdə baş verən inqilabi hadisələrdə iştirak etmişdir, Macarıstan Sovet Respublikası dövründə Macarıstan Qırmızı Ordusunun tərkibində idi. 1921-ci ildə Macarıstanın ilk diplomlu qadın mühəndisi Ester Peçe ilə evləndi. Profilli təhsil almışdır; ən çox kubizm, Layoş Kaşşak, Le Korbuzye, Valter Qropius və Bauhauzdan təsirlənmişdir, Farkaş Molnar və Marsel Bröyer kimi memarlar ilə işləmişdir.

1932-ci ildə Macarıstan Sosial Demokrat Partiyası ilə əlaqələr qurdu. Karoy Peyer ilə tanışlığına görə "sinif nifrətini qızışdırdığı üçün" bir ay həbs cəzasına məhkum edildi. Onun sosial demokratik münasibətləri hələ də davam edirdi. 1939-cu il parlament seçkilərində Sosial Demokratlardan deputatlığa namizəd oldu.

1940-cı ildə hərbi xidmətə çağırıldı, 1943-cü ildə infrastruktur obyektlərini qorumağa göndərildi. 1944-cü ildə, təqib olunan bir çox şəxs onun evinə sığındı, onlar içərisində aktyor Tamaş Mayor və heykəltəraşlar Erjebet Şaar və Tibor Vilt var idilər. 1944-cü ilin noyabr ayında o, fərarilik edib ailəsi ilə birlikdə gizləndi.

1945—1948-ci illərdə paytaxtın müharibədən sonrakı yenidən qurulmasına cavabdeh olan Budapeşt İctimai Tikinti İşləri Şurasının sədri idi. Həmçinin 1945—1947-ci illərdə hökumətin tikinti işləri üzrə müvəkkil olmuşdur. 1945-ci il seçkilərində MSDP-dən ehtiyat millət vəkili seçildi, 1946-cı ildə Bela Lanyanı əvəz etdi və 1947-ci il seçkilərində daimi olaraq yer aldı və 1949-cu ilə qədər onu qoruyub saxladı. 1953-cü ildən Budapeşt şəhər planlaşdırma bürosunda Budapeştin on iki rayonunda bərpa işlərin aparılmasını planlaşdırırdı.

1956-cı il Macar inqilabı dövründə Sosial Demokrat Partiyasının bərpa iclası onun mənzilində keçirilirdi. 1956-cı il noyabrının 2-4 tarixlərində İmre Nadın üçüncü hökumətində dövlət naziri olmuşdur. Macarıstan qiyamının yatırılmasından sonra gizlənməyə başladı və sonra əvvəlki işinə geri qayıtdı, lakin 1958-ci ilin sentyabr ayında siyasi səbəblərə görə işdən qovuldu.

O ana qədər oğullarından biri (1948-ci ildə) və həyat yoldaşı (1957-ci ildə) artıq ABŞ-yə köçmüşdülər. Fişer immiqrasiya üçün 19 dəfə müraciət etmişdir və 1964-cü ildə ölkədən çıxmağa icazə alınana qədər yeddi il pasportunu gözləmişdir. 1965-ci ildə ABŞ-yə köçdü və 1968-ci ildə vətəndaşlıq aldı. Burada müxtəlif dizayn idarələrində işləmiş və Beynəlxalq Müasir Memarlıq Konqresinin (CIAM) macar qrupunun üzvü olmuşdur.

Həyat yoldaşının ölümündən üç il sonra 1978-ci ildə vətəninə qayıtdı. 1993-cü ildə Budapeştin fəxri vətəndaşı seçildi. 25 fevral 1995-ci ildə Budapeştdə vəfat etdi, külü həyat yoldaşının yanında Farkaşreti qəbiristanlığında basdırıldı.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  .
2. 1 2 3 4  József Fischer (nid.).
3. ↑  .
4. ↑  .
Web 3.0 (Web3 ilə qarışdırılmamalıdır) kimi tanınan Semantik Veb, W3C tərəfindən müəyyən edilmiş standartlar[1] vasitəsilə Ümumdünya hörümçək toru tərəfindən genişləndirilməkdədir. Semantik Veb-in məqsədi İnternet məlumatlarını maşın tərəfindən oxuna bilən etməkdir.

Semantikanın verilənlərlə kodlaşdırılmasını təmin etmək üçün Resurs Təsviri Çərçivəsi (Resource Description Framework)[2] və Veb Ontologiya Dili (Web Ontology Language)[3] kimi texnologiyalardan istifadə olunur. Bu texnologiyalar metaməlumatı formal şəkildə təmsil etmək üçün istifadə olunur. Məsələn, ontologiya anlayışları, varlıqlar arasındakı əlaqələri və əşyaların kateqoriyalarını təsvir edir. Bu daxil edilmiş semantika verilənlər üzərində əsaslandırma və müxtəlifnövlü məlumat mənbələri ilə işləmək kimi əhəmiyyətli üstünlüklər təklif edir.[4]

Bu standartlar İnternetdə, əsasən RDF-də ümumi məlumat formatlarını və mübadilə protokollarını təşviq edir. W3C-yə görə, "Semantik Veb verilənlərin tətbiqi, müəssisə və icma sərhədləri arasında paylaşılmasına və təkrar istifadə edilməsinə imkan verən ümumi çərçivə təmin edir."[5] Buna görə də Semantik Veb müxtəlif məzmun və məlumat tətbiqləri arasında inteqrator kimi qəbul edilir.

Termin Tim Berners-Lee tərəfindən istifadə edilib. Maşınlar tərəfindən emal oluna bilən məlumat şəbəkəsi[6][7], yəni mənasının çoxunun maşın tərəfindən oxuna biləcəyi bir şəbəkə üçün istifadə edilmişdir. Tənqidçiləri onun məqsədəuyğunluğundan şübhələnsələr də, tərəfdarları iddia edirlər ki, kitabxana və informasiya elmləri, sənaye, biologiya və insan elmləri sahəsindəki tətbiqlər artıq orijinal konsepsiyanın etibarlılığını sübut edib.[8]

Berners-Li ilk olaraq 1999-cu ildə Semantik Veb haqqında fikirlərini belə ifadə etdi:

İnternetdəki [kompüterdəki] bütün məlumatları — məzmunu, əlaqələri və insanlar və kompüterlər arasındakı əməliyyatları təhlil edə bilmək xəyalım var. Bunu mümkün edən "Semantik Veb" hələ ortaya çıxmayıb, lakin bu yarandıqda, ticarətin, bürokratiyanın və gündəlik həyatımızın gündəlik mexanizmləri maşınlarla danışan maşınlar tərəfindən idarə olunacaq. İnsanların əsrlər boyu təriflədiyi "ağıllı agentlər" nəhayət reallaşacaq. [9]

Berners-Li, Hendler və Lassila tərəfindən 2001-ci ildə Scientific American məqaləsində mövcud İnternetin Semantik Vebə çevrilməsi gözlənilən təkamülü təsvir edilmişdir.[10] 2006-cı ildə Berners-Li və həmkarları bildirdilər ki: "Bu sadə ideya… böyük ölçüdə həyata keçirilməmiş qalır".[11] 2013-cü ildə dörd milyondan çox Veb domenində (təxminən 250 milyondan) Semantik Veb işarələməsi var idi.[12]

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Britannica (onlayn) |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNE: XX553987 · BNF: 14521343b · GND: 4688372-1 · LCCN: sh2002000569 · LNB: 000076707 · Microsoft: 2129575 · NDL: 01017771 · NKC: ph222863 |

 |
**İvan Qriqpreviç Tixon** (*belar.* Іва́н Рыго́равіч Ці́хан; doğulub. 24 iyun 1976-cı ildə, Qlovseviç kəndi, Slonimski rayonu, Qrodno vilayəti, BSSR, SSRİ) — Belarusiyalı çəkic atma üzrə iki qat dünya çempionu, 2008-2016-cı il Yay Olimpiya Oyunlarının mükafatçısı. Belarus Respublikasının əməkdar idman ustası. Qrodno şəhərində yaşayır.

Bioqrafiyası
------------

İvan Tixon ilk dəfə 2003-cü ilin avqustunda Parisdə keçirilən dünya çempionatında 83 metr 3 santimetr məsafəyə çəkic ataraq dünya çempionu oldu. 2000 Yay Olimpiya Oyunlarında 4-cü yeri tutdu.

2005-ci ildə Helsinkidə İvan Tixon qızıl medal qazandı. İvan Tixon 83,89 metr məsafəyə çəkic ataraq dünya çempionatının yeni rekordunu müəyyənləşdirdi. İvan Tixon 2005-ci ildə Belarus çempionu oldu. O, 86,73 m məsafəyə çəkic atararaq milli rekordu müəyyən etdi. Bu da sovet atleti Yuri Sedyxin (1986) dünya rekordundan cəmi bir santimetr azdır. İvan Tixon Afina Olimpiadasında gümüş medala layiq görüldü.

2006-cı ildə Göteborqda keçirilən Avropa çempionatının qalibi oldu. 2007-ci ildə isə 83.63 m nəticə ilə Osakada keçirilən Dünya Çempionatında üçüncü dəfə dünya çempionu oldu. 2008-ci ilə qədər rusiyalı məşqçi Sergey Litvinovla birlikdə məşq edirdi.

Pekin-2008 Olimpiadasında 81 m 51 sm nəticə ilə üçüncü yeri tutdu. Lakin 2008-ci ilin dekabrında testosteron tərkibinin artması səbəbindən mükafatdan məhrum edildi və Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin qərarı ilə diskvalifikasiya edildi.

2010-cu ilin iyun ayında Arbitraj Məhkəməsi tərəfindən dopinq-nəzarətində pozuntuların olması müəyyən edildi. 5 Avqust 2010-cu ildə İvan Tixona Pekin Olimpiadasının bürünc mükafatını təntənəli şəkildə geri qaytarıldı.

2016-cı ildə Rio-de-Janeyroda 77,79 m nəticə ilə gümüş medal qazandı.

Xarici keçidlər
---------------

* Иван Тихон profile at IAAF
* Интервью с Иваном Тихоном в газете «Народная воля» от 24 ноября 2006 года

İstinadlar
----------

1. ↑  Ivan Tsikhan // World Athletics Database.
2. ↑  "Девятовскому и Тихону возвращены медали Пекина-2008". «Спорт-Экспресс». 5 августа 2010. 2010-08-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-08-05.
|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Riyaziyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |

Riyaziyyatda, **Fibonaççi ədədləri** aşağıdakı kimi təyin olunur:

> 0; 1; 1; 2; 3; 5; 8; 13; 21; 34; 55; 89...
> 
> 

Tərifə əsasən, ilk iki Fibonaççi ədədləri 0 və 1-dir. Sonra gələn ədəd özündən əvvəlki ilk iki ədədin cəminə bərabərdir. Bəzi mənbələrdə sıranın ilk ədədi 0 yox, 1 götürülür.

Riyazi dildə, Fibonaççi sırası *F**n* aşağıdakı rekurrent düsturla verilir

{\displaystyle F\_{n}=F\_{n-1}+F\_{n-2},\!\,}
harda ki,

{\displaystyle F\_{0}=0} və {\displaystyle F\_{1}=1.}
Fibonaççi sırası Pizalı Leonardonun adı ilə bağlıdır.

Fibonaççi ədədləri arasında nisbət 1,618-
dir.
O, qədim misirlilər tərəfindən tapılmış və Pifaqor ondan riyaziyyatda istifadə etmişdir. Bu, tamın iki qeyri-bərabər, lakin mütənasib hissələrə bölmənin nəticəsidir. Vaxtı ilə bunu "ilahi nisbət", "qızıl nisbət", adlandırmışlar, sonra isə Leonardo da Vinçi mütənasibliyi ifadə etmək üçün ümumi qəbul edilmiş termin – "qızıl kəsik"dən istifadə etmişdir.
O vaxtdan bu mütənasiblik bir çox təbii hadisələrdə tapılmışdır: bədənimizin quruluşunda, botanikada, kvant mexanikası proseslərində və s. bizim zəmanədə qızıl kəsik olmaz praktiki fəaliyyətdə istifadə olunur, riyaziyyatda, texnikada, musiqidə, estetikada və s. geniş elmi tətbiqini tapmışdır.

Mənbələr
--------

1. ↑  Parmanand Singh. "Acharya Hemachandra and the (so called) Fibonacci Numbers". Math. Ed. Siwan, 20(1):28-30, 1986. ISSN 0047-6269]
2. ↑  Parmanand Singh,"The So-called Fibonacci numbers in ancient and medieval India." Historia Mathematica 12(3), 229–44, 1985.
**Fars bəylərbəyliyi** — Səfəvilər dövlətinə bağlı bölgələrdən biri.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Səfəvilər dövlətinin bayrağıvə gerbi |

Tarixi
------

XVI əsrin əvvəlindən I Şah İsmayıl Səfəvi Fars ostanının ağqoyunluların əllərindən alıb orda Zülqədər elini yerləşdirdi. Bəylərbəyiliyinin paytaxtı Şiraz şəhəri idi.

Şah İsmayıl hicri 909-cu ildə (1503 = Sıçğan ili) Farsı fəth etdikdə, bu geniş bölgənin valiliyini İlyas bəy Hacılar-Zülqədərə vermişdi. Fəqət ertəsi il bir səhvi üzündən onu öldürtdüyü kimi, yerinə təyin etdiyi Süleyman bəyi də eyni aqibətə uğratdı. Bunun üzərinə Şiraz valiliyinə Avşar Mənsur bəy gətirildi. Mənsur bəy, Ağqoyunlu Uzun Həsən bəyin hələ Diyarbəkirdə ikən yaxın əmirlərindən biri olub İranın fəthi üzərinə ona Kuhgiluyə valiliyi verilmişdi. Şah İsmayılın Farsı ələ keçirdiyini görən Mənsur bəy başına Qızılbaş tacını geyərək dirliyini mühafizə edə bildi. Ancaq Mənsur bəyin Şiraz valiliyi çox az sürmüş və bura yenə Zülqədər elindən Əmət bəyə (Sarı Şeyxlü obasından) verilmiş və Əmət bəy bu təyinatdan sonra Xəlil sultan ləqəbi ilə anılmışdır. Ancaq Çaldıran savaşında boşluq göstərdiyi ittihamı ilə Xəlil Sultan da öldürülərək yerinə Zülqədərin Çiçəkli obasından Qorucu Başı İzzəddin təyin edildi. Bunun ləqəbi də Əli Sultan idi. Zülqədərlilər Şah Abbasın zamanınadək Fars bölgəsini əllərində tutdular. Öncə vurğulandığı kimi, Diyarbəkirdə öldürülən Dülqədirli Əlaüddövlənin oğlu Şah Ruh Bəyin oğulları Məhəmməd və Əli, İsmayılın yanında olduqları kimi, Dülqədir bəyliyinin 1515-də Şahsuvar Oğlu Əli Bəyə verilməsi üzərinə Zülqədərlilərin bir qismi Şah İsmayılın xidmətinə keçdilər.

Vilayətləri
-----------

* Şiraz
* Abadə
* Darab
* Çəhrom
* Fəsa
* Kazerun
* Neyriz
* Lar

Mahalları
---------

* Firuzabad

Nahiyələri
----------

Hakimləri
---------

* İlyas bəy Hacılar-Zülqədər, (1503-1505)
* İbrahim xan Zülqədər
* Əli sultan Zülqədər
* Şahrux xan Tatılı-Zülqədər
* Yaqub xan Zülqədər
* Bünyad xan Zülqədər
* Hüseyn xan Qacar
* Fərhad xan Qaramanlı
* Allahverdi xan
* İmamqulu xan
* Lütfəli xan Dağıstani (1717-1720)

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Zülqədər eli, Bakı: Şərq-Qərb, 2011,-156 səh.

Həmçinin bax
------------

* Fars ostanı

| ⛭Səfəvilər dövründə inzibati-ərazi vahidləri |
| --- |
| Bəylərbəyliklər | Azərbaycan  • Qarabağ  • Çuxursəəd  • Şirvan  • Həmədan  • Xorasan  • Herat • Kirman  • Fars  • Kirmanşah  • Astrabad  • Kuhgiluyə |
**Mir Mövsüm Ağa** (Seyidəli Mir Abutalıb oğlu Mirmövsümzadə; 1883, Bakı – 17 noyabr 1950, Bakı) — Bakı və ətraf kəndlərin sakinləri tərəfindən möcüzəli qüvvələrə malik olduğuna inanılan fiziki qüsurlu şəxs. Seyidəli Mirmövsümzadənin sümükləri zəif inkişaf etmişdi, özü hərəkət edə, düz otura bilmirdi.

Həyatı
------

1883-cü ildə dünyaya gələn Seyid Mir Talıb Ağanın oğlu Seyidəli fiziki qüsurlu olsa da, hələ kiçik yaşlarından həm ailə üzvləri, həm də qohumları onda qeyri-adilik olduğunu iddia edirdilər; məsələn, onlar iddia edirdlər ki, Seyidəli başı ağrıyan adama əlini çəkən kimi həmin şəxsin bütün ağrıları keçir. Seyidəlinin bu xüsusiyyətlərinə görə ona Mir Mövsüm Ağa deyə müraciət edirdilər.

40 yaşına qədər Seyidəli Mirmövsümzadə yeriyə və otura bilirdi, amma kalsium çatışmazlığına görə çətinlik çəkirdi. Seyid uzun illər İçərişəhərdə Firdovsi küçəsi – 3-dəki mənzildə yaşayıb. Sağlığında bu ünvan Mir Mövsüm Ağa ziyarətgahı kimi tanınıb. 1950-ci ildə Mir Mövsüm Ağa vəfat etdi. Hazırda dəfn edildiyi qəbiristanlıq ziyarətgaha çevrilib.

Mir Mövsüm Ağa ziyarətgahı
--------------------------

Mir Mövsüm Ağa ziyarətgahı
Ziyərətgah Bakının Şüvəlan qəsəbəsindəki "qədim qəbiristanlıq
" deyilən ərazidə yerləşir. Ziyarətgah — kompleksin mərkəzində xalq arasında böyük inam sahibi olan Ağa Seyid Əli Mir Abutalıb oğlu Mir Mövsümzadənin türbəsi ucalıb. Sovet hakimiyyəti illərində onun məzarı üzərində məqbərə tikilməsinə icazə verməmişdir.

1992-ci ildə məzarın üzərində əvvəlcə kiçik məqbərə, daha sonra abidə ucaldılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Mir Mövsüm Ağa haqda nadir faktlar". 2016-12-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-08.
2. ↑  "Rəhimzadə M. Müqəddəs nurun cazibəsi". 2021-09-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-08.

Xarici keçidlər
---------------

* Zamanın Sorağında — Mir Mövsüm Ağa — 01.10.2017
* Tanı-t Azərbaycanı: Mirmövsüm ağa ziyarətgahı
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Alxanlı.

**Alxanlı** — Siyəzən rayonunda yerləşən qədim kənd. Yaranma tarixi XVIII əsrin sonu-XIX əsrin əvvəllərinə təsadüf edir. Kənd haqqında qısaca olaraq Abbasqulu ağa Bakıxanovun "Gülüstani-İrəm" əsərində məlumat verilib.

Toponimikası
------------

"Alxanlı" adının mənası haqqında müxtəlif fikirlər var. Azərbaycanın digər rayonlarında eyni adlı kəndlər vardır.Mənşəyinin eyni olduğu düşünülür.Kəngərli tayfasının bir qolu olduğu və XVIII əsrdə Pənahəli xanın Naxçıvandan köçürdüyü camaat olması barədə fikirlər vardır.

Tarixi
------

XX əsrin 50-ci illərinə qədər Alxanlı kəndi böyük yaşayış məskəni kimi qalıb. Lakin həmin dövrdə SSRİ rəhbərliyi tərəfindən "xam torpaqlara hücum" elan edilməsi nəticəsində kəndin əhalisi 6–7 km şərqdə, Xəzər dənizinə doğru düzən ərazidə salınmış Yenikənd kəndinə köçürülmüşdür. Hazırda kənddə əsasən maldarlıqla məşğul olan bir-neçə ailə yaşayır. Kəndin ərazisində qədim məscid, istifadə olunmayan kəhriz qalıqları, qədim qəbiristanlıq və evlərin xarabalıqları qalmaqdadır.

Coğrafiyası və iqlimi
---------------------

Kənd Bakı-Quba avtomobil yolunun üzərində, Gilgilçayın sol sahilindəki dağ yamacında yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının inzibati - ərazi bölgüsü. Məlumat toplusu. Bakı - 2013. 488 səh.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Siyəzən rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Siyəzən |  |
| Qəsəbələr | Gilgilçay |
| Kəndlər | Alxanlı • Balaca Həmyə • Beşdam • Böyük Həmyə • Cəndəhar • Çarxana • Dağ Quşçu • Daşlı Çalğan • Dərə Zarat • Eynibulaq • Əlməkolu • Ərziküş • Hacışəkər • Kolanı • Köhnə Quşçu • Künövşə • Qaragöz • Qalaaltı • Qalaşıxı • Qərəh • Qozağacı • Məşrif • Müşkülqazma • Nardaran • Orta Çalğan • Sağolcan • Sədan • Siyəzən • Tuğay • Yanıq Ələz • Yenikənd • Yuxarı Ələz • Zarat |
| Ləğv olunmuş kəndlər | Allahyarlı • Xandək |

|  |  |
| --- | --- |
| Siyəzən rayonu | *Siyəzən rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Antimonit** (son lat. antimonium – sürmə) — stibnit – sulfidlər sinfindən mineral.

Xüsusiyyətləri
--------------

Kimyəvi tərkibi – Sb2S3. Sinqoniyası rombikdir. Kristalları iynəvarı, prizmatik, aqreqatları radial şüalı və iynəvarıdır. Rəngi qurğuşunu-boz. Metal parıltılıdır. Sərtliyi – 2, sıxlığı – 4630 kq/m³-dir. Hidrotermal damarlarda qalenit, sfalerit, sinnabarit, xalkopirit və s. minerallarla birlikdə tapılır. Tərkibində 71,4% stibium və 28,6% kükürd var. Stibium filizlərinin əsas komponentidir.

Xassələri
---------

Rəng – göyümtül çalarlı oksidləşmə rəngli qurğuşunu-boz; Mineralın cizgisinin rəngi – qurğuşunu-boz; Parıltı – güclü metal; Şəffaflıq – qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 4,61-4,65; Sərtlik – 2; Kövrəkdir; Ayrılma – {010} üzrə mükəmməl, {110} üzrə qeyri - mükəmməl; Sınıqlar – yarımqabıqvari, pilləli; Başqa xassələr – yarımkeçiricidir; Morfologiya – kristallar: uzunprizmatik, sütun - və iynəvarı, c oxuna paralel cizgil;. Uzunluğu 0,6 m-ə, qalınlığı 5 sm-ə çatan çox vaxt əyilmiş və burulmuş nəhəng kristalları məlumdur; İkiləşmə: tez-tez {110} və ya {010} üzrə polisintetik; Mineral aqreqatları: radial-şüalı, kol şəkilli, iynə - və yelpikvarı, bəzən sıx dənəvər kütlələr, sferolitlər, druzalar, püruzlar.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Tipik orta - və aşağı temperaturlu hidrotermal mineraldır. Sürmə - civə, az hallarda qurğuşun-sink, bəzən qızıl filizi yataqlarında rast gəlir. Habelə isti bulaq çöküntülərində və vulkanik sublimatlarda qeyd edilir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kinovar, kvars, flüorit, sfalerit, qalenit, realqar, auripiqment, barit, kalsit. Mineralın tapıldığı yerlər: Hsi-Kuanq-Şan (Çin); İşinokava (Yaponiya); Saravak (Malayziya); Razdol (Rusiya); Nikitovka (Ukrayna); Luxumi (Gürcüstan) və b. Azərbaycanda Levçay sürmə-civə, Əylis sürmə və Darrıdağ (Culfa) mərgümüş yataqlarında yayılmışdır. Qızılitən və Ağzıbir (Kəlbəcər rayonu) qızıl təzahürlərində, Dəvəboynu (Laçın rayonu) mərğümüş təzahüründə və göstərilən rayonların bəzi başqa məntəqələrində də qeyd olunur.

Tətbiqi
-------

Birləşmələri rezin, toxuculuq, şüşə sənayesində və b. geniş tətbiq olunan demək olar ki, yeganə sürmə filizidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *International Mineralogical Association - Commission on new minerals, nomenclature and classification* The IMA List of Minerals (February 2013) (ing.). 2013.
2. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Stibnite // Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.
3. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 546. ISBN 978-9952-441-02-4.

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004

Xarici keçidlər
---------------

* ANTIMONITE

Şəkil qalereyası
----------------

* 
* 
* 
* 
* 
*