recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Nəriman Mehdi oğlu Əhmədov** — alim, biologiya elmləri doktoru, professor. İlk dəfə zəhərli ilanların inkubasiyasını elmi eksperimental yolla kəşf etmiş, inəklərin arasında süni mayalanma üsulunu kəşf etmişdir.

Həyatı və elmi fəaliyyəti
-------------------------

Nəriman Əhmədov 1931-ci il oktyabr ayının 20-də Qazax rayonunun Fərəhli kəndində anadan olmuşdur. 1938–1945-ci illərdə Fərəhli kənd natamam orta məktəbində təhsil almışdır. 1945-ci ildə Qazax kənd təsərrüfatı texnikumuna daxil olmuş və 1948-ci ilə buranı bitirmişdir. Həmin il Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun zootexnika fakültəsində təhsilini davam etdirmişdir.

1953-cü ildə ali təhsilini başa vuraraq təyinatla Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Zoologiya İnstitutuna işə göndərilmişdir. Burada heyvanların müqayisəli morfologiyası laboratoriyasında zootexnik, kiçik elmi işçi, böyük elmi işçi və laboratoriya müdiri vəzifələrində çalışmışdır.

1960-cı ildə namizədlik, 1970-ci ildə isə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

ilk dəfə zəhərli ilanların inkubasiyasını elmi eksperimental yolla kəşf etmiş, inəklərin arasında süni mayalanma üsulunu kəşf etmişdir. Bu ekspermentlər Azərbaycanda geniş yayılmışdır.

1988-ci ildə professor elmi adı verilmişdir. Rəhbərliyi ilə 5 biologiya elmləri namizədi yetişmişdir.

160-dan çox elmi məqalənin, 2 monoqrafiyanın, bir kitab və iki ixtiranın müəllifidir.

1991–2003-cü illərdə Azərbaycan Texnologiya İnstitutunun (indiki Texnologiya Universiteti) İctimai iaşə və ət-süd məhsullarının texnologiyası kafedrasında professor vəzifəsində çalışmışdır.

2003-cü il yanvarın 8-də Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Salatın Əhmədli, Rövşən Babanlı. "Qazax mahalının alimləri" (ensiklopedik məlumat). "Günəş" nəşriyyatı. Bakı. 2017.

Mənbə
-----

* Salatın Əhmədli, Rövşən Babanlı. "Qazax mahalının alimləri" (ensiklopedik məlumat). "Günəş" nəşriyyatı. Bakı. 2017. 512 səh.
**Çuxurdərə** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Babək rayonunun Nehrəm kəndinin cənubunda, eyniadlı dəmiryol stansiyasının yaxınlığında yaşayış yeri.

Haqqında
--------

Quru çay vadisinin hər iki sahilində yerləşən yaşayış yeri beş hektardan artıq sahəni əhatə edir. Sel sularının yuyub açdığı yarğanlarda mədəni təbəqənin qalınlığı 0,5-1,5 m arasındadır. Yaşayış yerində dördkünc formalı evlərin qalıqları saxlanmışdır. Evlərin bünövrəsi daşdan, divarların yuxarı qismi isə möhrədən inşa olunmuşdur. Aşkar olunan arxeoloji materiallar çəhrayı rəngdə bişirilmiş şirli və şirsiz saxsı məmulatından ibarətdir. Yerüstü materiallar arasında xeyli miqdarda saxsı su borularının qalıqlarına rast gəlinməsivaxtilə yaşayış yerinin bol su ilə təmin olunduğunu təsdiq edir. Abidəni XIV-XVIII əsrlərə aid etmək olar

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bахşəliyеv, Vəli.* Nахçıvаnın аrхеоlоji аbidələri (PDF) (az.). Bakı: "Elm". 2008. 301s. 2019-04-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-04-12.
**Vəliyev Nəriman Adil oğlu** — professor.

Həyatı
------

Nəriman Vəliyev 1928-ci ildə Ermənistan SSR Eçmiədzin (indiki Masis) rayonunun Çobankərə kəndində anadan olmuşdur. İbtidai təhsilini rayonun Reyhanlı kənd orta məktəbində almışdır. 

Babası Məmmədəli bəy Cəfər Ağa oğlu bölgənin çox nüfuzlu şəxslərindən olduğundan 1937-ci ildə Qazaxıstana sürgün edilmiş, bundan sonra atası Adil bəy təqiblərdən yaxa qurtarmaq məqsədilə ailəsini götürüb Gəncəyə köçmüşdür. 

Nəriman Vəliyev orta təhsilini 1938-1941-ci illərdə Gəncə şəhərində Dəmiryolu məktəbində davam etdirmişdir. 1941-ci ildə ailəsi Ucar şəhərinə köçdüyündən orta təhsilini 1946-cı ildə burada tamamlamışdır.

1946-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin coğrafiya fakültəsinə daxil olmuş və həmin fakültəni 1951-ci ildə bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə də elə həmin il Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Coğrafiya İnstitutunda elmi işçi kimi başlamışdır. 1959-cu ildə dissertasiya müdafiə edərək coğrafiya elməri namizədi – alimlik dərəcəsi almışdır.

1960-cı ildən başlayaraq elmi və pedaqoji fəaliyyətini Azərbaycan Dövlət Universitetində davam etdirmişdir. 1963-cü ildə "Fiziki coğrafiya" kafedrasınin dosenti olmuşdur. 

Azərbaycanın hidrologiya məktəbinin formalaşmasında N.Vəliyevin böyük xidmətləri var. O, 1973-1990-cu illərdə ADU-nun "Hidrologiya" (sonralar "Hidrometeorologiya") kafedrasinın ilk müdiri olmaqla gənc hidroloqların yetişməsinə böyük əmək sərf etmişdir. 1982-ci ildə SSRİ Nazirlər Soveti Ali Attestasiya Komissiyasının qərarı ilə ona professor elmi dərəcəsi verilmişdir.

N.Vəliyevin 60-dan çox elmi əsəri, o cümlədən, monoqrafiya, dərslik və dərs vəsaitləri keçmiş SSRİ-nin müxtəlif nəşriyyatlarında və elmi jurnallarında çap edilmişdir.

O, 1996-cı ildə Bakı şəhərində vəfat etmuşdir.

Əsas əsərləri
-------------

* 1. Azərbaycanın çayları, gölləri və su anbarları. Bakı, 1973.
* 2. Azərbaycanın fiziki coğrafiyası və hemorfologiyası məsələləri. Bakı, 1981.
* 3. Meteorologiya və iqlimşünaslıq. Bakı, 1982.
* 4. Qurunun hidrologiyası. Bakl, 1984.
* 5.Təbii ehtiyatlar və ekoloji mühit. Bakı, 1987.

İstinadlar
----------
**Amerika Birləşmiş Ştatları Kosmik Qüvvələri** (*ing.* United States Space Force (USSF)) — Amerika Birləşmiş Ştatları Silahlı Qüvvələrinin kosmik qüvvələrindən və altı qolundan biridir. 20 dekabr 2019-cu ildə ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri Kosmik Komandanlığının yerində yaradılmışdır və 1947-ci ildə müstəqil ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin qurulmasından bəri ilk yeni silahlı xidmət şöbəsi olmuşdur. Mərkəzi Pentaqonda yerləşir.

Kosmik Qüvvələrin əsas vəzifələri ABŞ-nin kosmosdakı maraqlarını qorumaq, kosmosdan mümkün ola biləcək təcavüzlərin qarşısını almaq və kosmik əməliyyatların idarə edilməsidir.

Kosmik Qüvvələr ABŞ Müdafiə Nazirliyinin üç hərbi idarəsindən biri olan Hərbi Hava Qüvvələri İdarəsinin tərkibində hərbi xidmət şöbəsi kimi təşkil olunmuşdur və Hərbi Hava Qüvvələrinin Katibinə hesabat verən Kosmik Əməliyyatlar İdarəsinin Rəisi tərəfindən idarə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "What's the Space Force". spaceforce.mil. 20 yanvar 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 yanvar 2020.
3. ↑  "GENERAL JOHN W. "JAY" RAYMOND". United States Space Force. 2019. 21 dekabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 yanvar 2020.
**Sənusilər**-Şimali Afrikada Məhəmməd ibn Əli Sənusi (1791-1859) tərəfindən əsası qoyulmuş islahatçı sufi qardaşlığının ardıcıllarıdırlar.

|  |
| --- |
| **İslam**

**İslam Tarixi** |
| **İmanın şərtləri** |
| Allahın Birliyi (Tövhid) • Mələklər  Kitablar • Peyğəmbərlər  Məad • Axirət  Qəza ve Taleh |
| **İslamın beş şərti** |
| Kəlmeyi-şəhadət • Namaz  Oruc • Həcc  Zəkat |
| **Etiqad məzhəbləri** |
| Əşərilər • Matüridilər • Qədərilər *(Mötəzililər)* • Cebrilər • Mürcilər • Müşəbbihilər • Sələfilər  |
| **Fiqh məzhəbləri** |
| **Sünnilər:**  Hənəfilər • Malikilər • Şafiilər • Hənbəlilər • Zahirilər 
**Şiələr:** İmamilər (Cəfərilər *(Əxbarilər • Üsulilər • Şeyxilər)* • Ələvilər • Ənsarilər • Qızılbaşlar) • Zeydilər • İsmaililər *(Qərmətilər • Xaşxaşilər • Fəthilər • Xəttabilər)* • Vaqifiyyə • Rafizilər *(Batinilər)* • Qeysanilər • Xürrəmilər • Baziğiyyə • Qurabiyyə  **Xaricilər:**  Əcrədilər (Meymunilər • Sə'ləbilər) • Əzrəqilər • Bəyhəsilər • İbadilər • Nəcədat • Süfrilər  |
| **Həmçinin bax** |
| Sufilər • Yəsəvilik • Nəqşibəndilik • Sührəvərdilik • Xəlvətilik • Səfəvilik • Bayramilik • Bəktaşilik • Cəlvətilik • Cərrahilik • Çiştiyyə • Ehqaqiyə • Gülşənilik • Hürufilik • Kübravilik • Məlamətilik • Meyvazhi • Mövləvilik • Nemətullahiyyə • Nöqtəvilik • Qələndərilik • Qadiriyyə • Rahmaniyyə • Rifailik • Rövşənilər • Sənusilər • Şaziliyyə • Zahidiyyə • Nüseyrilər • Druzlar • İslam fəlsəfəsi |

### Yaranması

Məhəmməd ibn Əli Əlcəzairdə anadan olmuş, uzun müddət müxtəlif dini elmləri öyrənmiş və özünü maliki hüquq məktəbinin mənsubu hesab etmişdir.
Ruhani kamilləşmə yolunu o, Hidrilər adlı sufi qardaşlığının rəhbəri Əhməd ibn İdrisin yanında keçmişdir. Bundan başqa ona Ticani sufi təriqətinin yaradıcısı Əhməd Ticaninin ideyaları da böyük təsir etmişdir. Sonralar Sənusi başqa təriqətlərin - Şazililərin, Qadirilərin mənəvi təlimləri ilə səsləşmiş və öz sufi qardaşlığının əsasını qoymuşdur. Məhəmməd ibn Əli öləndən sonra onun oğulları Mehdi və Məhəmməd Şərif qardaşlığa başçılıq etmişlər.

### İnkişafı

Sənusilər ilkin İslamın saflığına qayıdışı təbliğ etmiş, dinə sonradan gətirilmiş yenilik və əlavələrdən uzaq durub, müsəlmanlar arasındakı ziddiyyətləri aradan qaldırmaq istəmişlər. Bu qardaşlıqda xəfi (sakit) zikrlər oxunmuş, ekstaz və trans halına girmək, ibadət zamanı rəqs etmək qadağan olunmuşdur. Onlar müqəddəslərin ziyarət edilməsinə qarşı çıxmamış, Həzrət Məhəmməd peyğəmbərə (s) xüsusi dualar oxumuşlar. Sənusilər dövlət idarəçiliyinin ciddi teokratik prinsiplər əsasında həyata keçirilməsinin tərəfdarı idilər

### Yayılması

Onların ideyaları Liviya, Əlcəzairlə yanaşı, Şimali Afrikanın başqa regionlarında, eləcə də Hicaz və Sudanda yayılmışdır. Sənusilərin mənsubları bu bölgələrin siyasi həyatında baş vermiş hadisələrin gedişatında aktiv rol oynamışlar. Məsələn, XIX-XX əsrlərdə onlar Şimali Afrika xalqlarının Avropa dövlətlərinin, xüsusən də İtaliyanın müstəmləkəçi hakimiyyətinə qarşı apardıqları müqavimət hərəkatında fəal iştirak etmişlər.

Mənbə
-----

* **Müəllif:** *Aydın Əlizadə*- "Cəmiyyət və din" qəzeti
**National Mall**  (*ing.* National Mall) — ABŞ-nin paytaxtı Vaşinqton şəhərində yerləşən milli parkdır. Milli Park Xidməti tərəfindən idarə olunur. Hər il təxminən 24 milyon insan ziyarət edir.

Tarixi
------

Milli Xiyabanın əsasında layihə, XVIII əsrin sonlarında hazırlanmışdır. Pyer Şarl Lanfan, layihənin özü yalnız XX əsrin əvvəllərində həyata keçirildi.

Baxış
-----

Milli Xiyabanın bütün məkanı əsas abidələrin yerləşdiyi zonalara bölünür. Hava mənzərəsindən baxıldığında, xiyabanda mərkəzində Vaşinqtonun bir heykəli, şimalda — Ağ Ev, şərqdə — Kapitol, cənubda — Tomas Cefferson memorialı, qərbdə — Avraam Linkoln heykəli yerləşir. Bu abidələr arasında parklar, muzeylər və ABŞ Nəbatat bağı yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Mall // Geographic Names Information System (ing.).
2. ↑  National Register of Historic Places nomination form.
3. ↑  RAMEAU (fr.). 1987.
4. ↑  *Getty Research Institute* Getty Thesaurus of Geographic Names (ing.). LA: Getty Research Institute, 1997.
5. ↑  "Национальный Молл: во дворе Америки | ShareAmerica". 2022-02-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-02.

Xarici keçidlər
---------------

* National Mall - rəsmi səhifəsi
* Smitson Universitetinin rəsmi səhifəsi
**Nəriman Ağaxan oğlu İsayev** (27 iyul 1930, Bakı – 10 iyun 1988) — Azərbaycan-sovet mühəndisi və dövlət xadimi, Azərbaycan SSR tikinti materialları sənayesi naziri (1976–1981).

Həyatı
------

Nəriman Ağaxan oğlu İsayev 27 iyul 1930-cu ildə Bakıda qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. 1951-ci ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunu bitirdikdən sonra bir sıra mühəndis vəzifələrində işləmişdir. 1953–1960-cı illərdə Dövlət Dəniz Qurğularını Layihələşdirmə İnstitutunun kiçik elmi işçisi, Azərbaycan Dəniz Neft Qurğuları Tikintisi Tresti şöbəsinin böyük mühəndis-elektriki, dəmir-beton məmulatları zavodunun direktoru olmuşdur. 1961–1969-cu illərdə "Azərkommunalenerji", "Azərelektroquraşdırma", "Azərsənayeelektroquraşdırma" trestlərinin müdiri, Baş Qaz Təsərrüfatı İdarəsinin birinci müavini işləmişdir.

1969-cu ildən Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin Quraşdırma və Xüsusi Tikinti İşləri İdarəsinin rəisi, 1976-cı ildən Azərbaycan SSR tikinti materialları sənayesi naziri, 1981-ci ildən 1986-cı ilədək isə Azərbaycan SSR avtomobil yolları tikintisi və istismarı nazirinin müavini, SSRİ Neft və Qaz Sənayesi Müəssisələri Tikintisi Nazirliyi "Azərborukəmərtikinti" trestinin müdiri işləmişdir. 1986-cı ildə o, Bakı şəhər elektrik şəbəkəsinin direktoru təyin edilmiş və ömrünün son günlərinədək burada çalışmışdır.

Nəriman İsayev 1955-ci ildən Sov.İKP üzvü olmuş, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin VIII, IX və X çağırış deputatı, Azərbaycan Kommunist Partiyasının XXVIII və XXIX qurultaylarında Azərbaycan KP Təftiş Komissiyasının üzvü seçilmişdir. O, 10 iyun 1988-ci ildə vəfat etmişdir.

Təltif və mükafatları
---------------------

* "Azərbaycan SSR əməkdar inşaatçısı" fəxri adı
* 2 dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni
* Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanları

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Н. А. Исајев // Коммунист. № 137 (20605). 11 ијун 1988-ҹи ил. С. 3.
2. ↑  Исајев Нәриман Ағахан оғлу // Азәрбајҹан ССР Али Советинин депутатлары. Онунҹу чағырыш. Бакы: Азәрбајҹан Дөвләт Нәшријјаты. 1982. С. 190.
3. ↑  *İbrahimov, B.; Allahverdiyev, Z.* İsayev Nəriman Ağaxan oğlu // Azərbaycan Tikinti Kompleksinin Ensiklopediyası (ATKE). I cild. Bakı: Yeni Poliqrafist. 2011. səh. 177. 400 tiraj.

Xarici keçidlər
---------------

* "Nəriman İsayevin xatirə saytı". 2 noyabr 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 noyabr 2021.
Ümumi yayılması:
----------------

Rusiya və Türkiyə ərazilərində rast gəlinir.

Azrəbaycanda yayılması:
-----------------------

Mərkəzi və Cənubi Kiçik Qafqazda təbii halda yayılmışdır.

Statusu:
--------

Azərbaycanın nadir bitkisidir.VU D2.

Bitdiyi yer:
------------

Enliyarpaq meşəliklərdə açıq sahələrdə aşağı dağ qurşağından orta dağ qurşağına qədər olan ərazilərdə bitir.

Təbii ehtiyatı
--------------

Azərbaycanda arealı geniş deyildir.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Təbiətdə 1 metrə qədər hündürlüyü olan və şaxələnən bir kol bitkisidir. Yarpaqları lansetşəkilli və ya yumurtaşəkillidir. Yarpaqları 3-5 sm uzunluğunda olub, eni isə 0,5-1,5 sm-dir. Çiçəkləri sarı rəngdə olub 3-5 sm uzunluğunda salxımlarda toplanmışdır. Kasacıqları 0,4-0,6 sm uzunluğundadır. Bitkinin paxla meyvəsi uzunsov olub ensiz və tüksüzdür. May-iyun ayında çiçəkləyir, avqust ayının sonlarında meyvəsi yetişir.

Çoxalması
---------

Təbiətdə toxum yolu ilə çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
---------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Becərilməsi
-----------

Azərbaycanda Nəbatat bağlarında becərilir.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri:
--------------------------------

Qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

Zəruri qoruma tədbirləri:
-------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilməsi tövsiyə olunur.

Məlumat mənbələri
-----------------

* Деревья и кустарники СССР т.4. 1958;
* Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970;
* Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996;
* Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.

  

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. "Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.
**Lidiya Skoblikova** (8 mart 1939[…], Zlatoust[d], Çelyabinsk vilayəti) — Rusiyalı konkisürən. Lidiya Skoblikova 1960 və 1964-cü illərdə keçirilən Qış Olimpiya Oyunlarının 6 qat qızıl medalçısıdır. Lidiya Skoblikova 1960 və 1964-cü ildə "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeninə, 1999-cu ildə isə "Vətənə xidmətə görə" 3-cü dərəcli ordeninə layiq görülmüşdür.

Həyatı
------

Lidiya Skoblikova 8 mart 1939-cu ildə Rusiyanın Zlatoust vilayətində anadan olmuşdur. Lidiya Skoblikova 14 yaşında yüngül atletika yarışlarında Zlatost şəhərinin Çempionatında 800 m. qızıl medal qazandı. 1 ildən sonra o qüvvəsini konkisürmədə sınadı. Lidiya Skoblikova 1956-cı ildə doğma şəhərinin çempionu oldu. Həmin il o həmçinin Çelyabinsk Pedaqoji İnstitutuna qəbul oldu və 4 ildən sonra 1960-cı ildə həmin institutu bitirdi.

Karyerası
---------

Lidiya Skoblikova Olimpiya Oyunlarında birinci uğurunu 1960-cı ildə qazandı. Lidiya Skoblikova Amerika Birləşmiş Ştatlarının Skvo-Velli şəhərində keçirilən VIII-ci Qış Olimpiya Oyunlarında iştirak etdi. O 1500 m. və 3000 m. yarışlarda qızıl medal qazandı. Lidiya Skoblikova 1500 m. yarışlarında 2.25.2 nəticə göstərdi. Bu nəticə yeni Dünya rekordu idi. 3000 m. yarışlarda isə Lidiya Skoblikova 5.14.2 nəticə göstərdi. Bu nəticə isə yeni Olimpiya rekordu idi.

Lidiya Skoblikova Olimpiya zirvəsini isə 1964-cü ildə fəth etdi. O Avstriyanın İnsbruk şəhərində keçirilən IX-cu Qış Olimpiya Oyunlarında 4 qızıl medal qazandı. O birinci olaraq 500 m. yarışlarında qızıl medal qazandı. Lidiya Skoblikova 45 saniyə nəticə göstərdi və karyerası ərzində 3-cü dəfə Olimpiya çempionu olud. Həmçinin Lidiya Skoblikova 1960-cı ildən dəyişməyən Olimpiya rekordunu 0.9 saniyə yenilədi. Daha sonra o 1000 m. yarışlarında uğur qazandı. 4 il əvvəldə bu yarışda qızıl medal qazanan Lidiya Skoblikova bu səfərdə qızıl medal qazandı. O 1.33.2 nəticə göstərdi. Lidiya Skoblikova həmçinin 4 il əvvəl yenilədiyi Olimpiya rekordunu daha 0.9 saniyə yenilədi. Lidiya Skoblikova karyerasında 5-ci Olimpiya qızılını 1500 m. yarışlarında qazandı. Lidiya Skoblikova 2.22.6 nəticə ilə qızıl medal qazanmağ ilə yanaşı 1960-cı ildə özünün yenilədiyi Olimpiya rekordunu daha 2.6 saniyə yenilədi. Lidiya Skoblikova 6-cı qızıl medalını isə 3000 m. yarışlarında 5.14.9 nəticə ilə qazandı. Həmin Qış Olimpiya Oyunları onun benefisi ilə yadda qaldı.

Xarici keçidlər
---------------

* Lidiya Skoblikova
* Lidiya Skoblikova BOK saytında  (ing.)

İstinadlar
----------


1. 1 2  Скобликова Лидия Павловна // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
2. ↑  Lidiya Skoblikova // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. ↑  Prezident Boris Yeltsin Lidiya Skoblikovanı təltif edib[*ölü keçid*]
**Səniyə İnşirah xanım** (d. 10 iyul 1887 — ö. 10 iyun 1930) — son Osmanlı sultanı VI Mehmedin ikinci xanımı və gözdəsi.

Həyatı
------

İnşirah xanım 1887-ci ildə Əziz bəy Voçibenin qızı olaraq dünyaya gəlmişdir. Sultan V Mehmedin xanımlarından Dürrüadən xanımın qohumu idi. Çox gənc yaşlarında saraya verildi və burada saray tərbiyəsi aldı. Adı dəyişdirilərək Səniyə oldu. Sultan Əbdülməcidin xanımlarından Şayəstə xanımın nədiməsi oldu. Rəssamlığa meyli olan Səniyə İnşirah xanım bu əsnada Şahzadə Mehmedin nəzərini cəlb etdi.

Şahzadə Mehmedin ilk xanımı Əminə Nazikəda xanım 2 qız uşağı dünyaya gətirmiş, ancaq həkimlər bir daha övladı olmayacağını bildirdikdən sonra Əminə xanım əri Vahidəddinə yenidən evlənməsi üçün icazə vermişdir. Yeni xanım olaraq seçdiyi Səniyə xanım üçün atası Əziz bəyə müraciət edən Şahzadə Vahidəddin uzun müddət qızın atası və qardaşı Zəki bəydən icazə ala bilmədi. Nəhayət, 8 iyul 1905 tarixində cütlük Çəngəlköy sarayında evləndi. Səniyə Qadınəfəndi çox qısqanc idi. Məhz bu qısqanclığı səbəbilə 17 noyabr 1909 tarixində cütlük ayrıldı. Ayrıldıqdan sonra sürgün qərarına qədər Vahidəddinin köşklərindən birində yaşamağa başladı. Sürgün qərarından sonra isə ölkəni tərk etdi və Qahirəyə köçdü. Sultan Vahidəddinlə, taxta çıxmadan öncə evləndiyi üçün heç vaxt sultan ola bilmədi.

Ancaq sürgündə olduqca çətin günlər yaşayırdı. Nəhayət, 10 iyun 1930-cu ildə özünü Nil çayına ataraq intihar etdi və cənazəsi Qahirədə dəfn edildi.

Mənbə
-----

* 
* 
*

İstinadlar
----------



| ⛭VI Mehmed Vahidəddin |
| --- |
| Ailəsi | Gülüstü Qadınəfəndi  • Əminə Nazikəda Qadınəfəndi  • Səniyə İnşirah xanım  • Şadiyə Müvəddət Qadınəfəndi  • Nəvvarə xanım  • Nəvzad xanım  • Mehmed Ərtoğrul Əfəndi  • Fatma Ülviyyə Sultan  • Səbihə Sultan  |  |
| Sədrəzəmlər | Tələt Paşa  • Əhməd İzzət Paşa  • Əhməd Tofiq Paşa  • Kürəkən Fərid Paşa  • Əli Rza Paşa  • Saleh Hulusi Paşa  |
| Şeyxülislamlar | Musa Kazım Əfəndi  ·  Ömər Xülusi Əfəndi  ·  Heydərizadə İbrahim Əfəndi  ·  Mustafa Səbri Əfəndi  ·  Dürrizadə Abdullah Bəyəfəndi  ·  Mədəni Məhmət Nuri  |
Məlumat mübadiləsində istifadə edilən optik liflər və ya fiberoptiklər
**Lif** (digər adları "tekstil lifi", "fiber") — hər cür maddəni təşkil edən nazik və uzun hissələr, filament edilir. İplikdəki pambıq lifləri, izolyasiya üçün istifadə olunan şüşə liflər və canlılarda əzələ əmələ gətirən əzələ lifləri bu cür materiallara nümunə ola bilər.

Təbii və ya süni yolla əldə edilə bilən liflər müxtəlif bağlayıcılarla birlikdə kompozit materialların istehsalında geniş istifadə olunur. Lifləri bir qəlibə və ya müstəvi üzərinə yerləşdirərək üzərinə epoksi əlavə edib bir kompozit material əldə etmək mümkündür. Həm də güllə keçirməyən zireh hazırlanmasında, polada alternativ olan xam maddənin yaradılmasında, təyyarə və kosmik gəmilərin gövdələrinə və bəzi silahların hissələri üçün istifadə edilə bilər.

Pambıq və kətan kimi bitkilərdən alınan liflərə təbii liflər, şüşə lifi və ya şüşə yunu kimi kimyəvi proseslərlə əldə edilən liflərə süni liflər deyilir.

Lifli qidalar insan qidalanmasında vacib yer tutur. Həzm sisteminin düzgün işləməsi üçün bu cür qidalar qəbul edilməlidir. Bundan əlavə, bütün qidalar bir unikal lifli quruluşa malikdirlər.
**Yefim Moiseeviç Fomin** (*rus.* Ефим Моисеевич Фомин) — Sovet siyasi komissarı idi. O, Brest qalasının müdafiəsində göstərdiyi şücaətə görə tanınmış, məhz həmin döyüşün sonunda Vermaxt tərəfindən əsir götürülmüş və dərhal edam edilmişdir.

Fomin, 1909-cu ildə Vitebsk quberniyasının Kolışki şəhərində (indiki Liozna rayonu, Belarus) yəhudi ailəsində anadan olmuşdur. O, valideynlərini uşaq olarkən itirmiş və yetimxanada böyümüşdür. 1924-cü ildə, 15 yaşlı Fomin Komsomola qoşulur. O, Vitebskdə ayaqqabı fabrikində işləyir və sonra Pskova köçür. Orada, o peşəkar partiya işçisi kimi hazırlıq keçmək üçün Kommunist Partiyası məktəbinə göndərilir. Fomin, 1930-cu ildə 21 yaşında olarkən partiya məktəbində rəsmən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü kimi qəbul edildi. O, məktəbdən qayıdanda Kommunist Partiyasının Pskov şəhər komitəsinin təbliğatçısı olmağa təyin edilir.

Hərbçi karyerası
----------------

Yefim Fominin Brest qalasında Xolm qapılarının fasadındakı barelyefi
1932-ci ildə Partiya Fomini Sovet Ordusuna təyin edir, o siyasi komissar olur və hərbçi kimi Pskov, Krım, Xarkov, Moskva və Latviyada xidmət edir.

1938-ci ilin avqustunda, Fomin Xarkovda 23-cü atıcı diviziyasının diviziya komissarı kimi təyin edilmiş, 1940-cı ildə isə Latviyanın Dauqavpils şəhərində xidmət etmişdi. Halbuki, 1941-ci ilin martında, o alay komissarlığına irəli sürülmüş və Belarusun Brest şəhərində dislokasiya edilmiş 6-cı atıcı diviziyasının 84-cü atıcı alayına təyin edilmişdi.

1941-ci ilin 21 iyununda, Fomin Brestə öz ailəsini gətirmək üçün Dauqavpilsə getmək istəyirdi, lakin o dəmiryolu vağzalındakı insanların böyük izdihamına görə qatar bileti əldə edə bilməmişdi. 22 iyunda, Vermaxt Barbarossa əməliyyatı kod adlı müharibəyə başlayanda Fomin Brest qalasında idi. O, Xolm qapılarını müdafiə edən sovet əsgərlərinə rəhbərliyi öz üzərinə götürmüşdü.

Sovet qarnizonu, almanların şiddətli hücumlarına tab gətirdi və bunu 1941-ci ilin 30 iyununa qədər bacardı. Fominin komissar və yəhudi kimi şəxsiyyəti müəyyən edildiyinə görə 1941-ci ilin 26 iyununda Xolm qapıları yaxınlığında dərhal güllələndi.

1957-ci ilin yanvarında, Fomin Brest qalasının müdafiəsində roluna görə Lenin ordeninə layiq görüldü. 1991-ci ilin mayında, 6-cı atıcı diviziyasının veteranlarının görüşündə Fominin rütbəsinin alay komissarlığına kiçildilməsi ləğv edilmiş və onun diviziya komissarı rütbəsi bərpa edilmişdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Surnames starting with the letter F". Russian Jewish Encyclopedia. JewishGen. 2011-05-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-11-24.
2. ↑  *Pleshakov, Constantin.* Stalin's Folly: The Tragic First Ten Days of World War II on the Eastern Front. Houghton Mifflin Books. 2005. səh. 243. ISBN 0-618-36701-2. 2022-05-06 tarixində arxivləşdirilib.
**Eynulla Eynulla oğlu Cəbrayılov** (8 aprel 1935–14 sentyabr 1992) — xanəndə.

Həyatı
------

E.Cəbrayılov 1952-ci ildən ömrünün sonuna kimi Kürdəmir rayonu Mədəniyyət İdarəsində çalışmış, eyni zamanda, respublikanın musiqi həyatında yaxından iştirak etmişdir. 1956 və 1957-ci illərdə Azərbaycan gənclərinin birinci və ikinci festivallarının laureatı olmuşdur.

Yaradıcılığı
------------

Şirvan musiqi mühitində yetişən Eynulla Cəbrayılov bu bölgənin ustad sənətkarlarının ənənələrindən bəhrələnir, muğam və aşıq sənətinin sirlərinə yiyələnir. O, ifaçılığında bu iki sənətin xüsusiyyətlərini qovuşdurmağa nail olur.

Gənc yaşlarından peşəkar xanəndə kimi respublikada tanınan E.Cəbrayılovun Aşıq Şakir və nəfəs alətləri ifaçısı Həsrət Hüseynovla birgə çıxışları xüsusilə əlamətdar olmuşdur. E.Cəbrayılov aşıq havalarını ("Nazlana-nazlana", "Bala nərgiz", "Kimə yalvarım" və s.) böyük şövqlə oxuyan xanəndə kimi məşhurlaşmışdır. Bu havalar bu gün xanəndələrin repertuarında kök salmışdır.

E.Cəbrayılov geniş diapazonlu, rəngarəng tembrli güclü səsə malik xanəndə olmuşdur. Onun ifasında "Rast", "Segah-Zabul", "Mirzə Hüseyn Segahı", "Çahargah" və başqa muğamlar AzRT Fondunda saxlanılır.

İstinadlar
----------
**1994 Nortrid zəlzələsi** ― 17 yanvar 1994 tarixində Sakit standart saatı ilə yerli vaxtla saat 04:31-də Amerika Birləşmiş Ştatları, Kaliforniya, Los Anceles şəhərində meydana gələn zəlzələ. Zəlzələnin San Fernando Vadisində ki Nortrid bölgəsində sıx olmasından dolayı və həmçinin KİV-in bu adı istifadə etməsindən dolayı Nortrid Zəlzələsi olaraq adlandırılır. Zəlzələnin əsas episentri Resedada olub. 10-20 saniyə aralığında davam edən  zəlzələnin moment maqnitudu 6,7 bal gücündə olub.

Zəlzələdə ölçülən 1,7g-lik (16,7 m/s2) güclü yer sarsıntısının dəyəri Şimali Amerikanın yaşayış yerlərində o günə qədər ölçülmüş ən yüksək dəyər olmuşdur. Zəlzələnin episentri 360 km (220 mil) uzaqlıqda olan Las Veqasdada hiss edilib. Rinaldi stansiyasında qeydə alınan 183 sm/s-lik (6.59 km/saat və ya 4.09 mil/saat) o günə qədər qeydə alınan ən sürətli pik yer sürəti (PGV) dəyəridir.

Zəlzələdə 57 nəfər ölmüş, 8700-dən çox insan yaralanmışdır. Təxminən $20 milyard dollar zərərə səbəb olan zəlzələ, o günə qədər ABŞ tarixinin ən çox maddi zərərə səbəb olan təbii fəlakətlərdən biridir.

Zəlzələnin episentri
--------------------

Zəlzələ Los Anceles şəhər mərkəzindən 31 km (20 mil) şimal-qərbdə, Nortrid bölgəsi yaxınlığında San Fernando Vadisində baş verdi. Əsas episentr Resedada, Reseda Bulvarı ilə Strathern küçəsinin kəsişdiyi yerə düşür. Zəlzələnin Nortrid Zəlzələsi adlandırılmasının səbəbi, episentrinin dəqiq yeri müəyyənləşdirməsi uzun müddət çəkdiyindən, zərərin Nortriddə olması və KİV-in Nortrid adını qeyd etməsidir.

ABŞ Milli Geofizik Məlumat Mərkəzi zəlzələnin hiposentrinin coğrafi koordinatlarını 34°12′47″K 118°32′13″B və dərinliyini 17 km (10.56 mil) hesabladı. Bölgənin San Andreas layına yaxın olmasına baxmayaraq zəlzələ bu layın üzərində baş vermədi. Zəlzələyə səbəb olan lay, əvvəllər kəşf edilməmiş, *Nortrid hiss edilməyən zələlə layı*dır (Pico hiss edilməyən lay olaraq da bilinir).

İstinadlar
----------

1. ↑  "USGS Response to an Urban Earthquake -- Northridge '94". 2012-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-19.
2. ↑  Northridge Earthquake Southern California Earthquake Data Center Arxivləşdirilib 2004-09-04 at the Wayback Machine. 6 Oktyabr 2006

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | LCCN: sh2003006456 |

| ⛭1993 ← • 1994-cü ildəki zəlzələlər • → 1995 |
| --- |
| Yanvar | 1994 Nortrid zəlzələsi |
| İyun | Boliviya zəlzələsi |
**Zaqatala Dövlət Təbiət Yasaqlığı** — Azərbaycan Respublikasında yasaqlıq.

Azərbaycan Respublikasının xüsusi mühafizə olunan təbiət əraziləri şəbəkəsinin inkişaf etdirilməsi, Zaqatala dövlət qoruğunun və onunla həmsərhəd yay otlaqlarında bioloji resurslarının zənginliyinin qorunması, həmin ərazidə ekosistemin bütövlüyünün təmin edilməsi məqsədi ilə və Azərbaycan Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi, Azərbaycan Respublikasının Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi, Balakən və Zaqatala rayon icra hakimiyyətləri ilə razılaşdırılmış təqdimatını nəzərə alaraq Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 27 noyabr 2008-ci il tarixli, 263 nömrəli Qərarına əsasən yaradılmışdır.

Balakən rayonunun inzibati ərazisində yerləşən yay otlaq sahəsindən 1609 hektar ( o cümlədən 6 nömrəli — 460,0 ha, 8 nömrəli — 344,0 ha, 9 nömrəli — 228,1 ha, 10 nömrəli — 576,9 ha), Balakən meşə mühafizəsi və bərpası müəssisəsinin meşə fondu torpaqlarından 4068 hektar (o cümlədən 2 kvartal — 193 ha, 3 kvartal — 150 ha, 4 kvartal — 264 ha, 5 kvartal — 186 ha, 9 kvartal — 258 ha, 10 kvartal — 143 ha, 11 kvartal — 221 ha, 14 kvartal — 150 ha, 15 kvartal — 105 ha, 16 kvartal — 126 ha, 17 kvartal — 126 ha, 18 kvartal — 138 ha, 19 kvartal — 154 ha, 24 kvartal — 187 ha, 25 kvartal — 106 ha, 29 kvartal — 225 ha, 30 kvartal — 92 ha, 31 kvartal — 111 ha, 32 kvartal — 130 ha, 33 kvartal — 181 ha, 40 kvartal — 146 ha, 41 kvartal — 214 ha, 42 kvartal — 183 ha, 43 kvartal — 141 ha, 44 kvartal — 138 ha) və Zaqatala rayonunun inzibati ərazisində yerləşən yay otlaq sahəsindən 880 hektar ( o cümlədən 33 nömrəli — 328,5 ha, 39 nömrəli — 332,0 ha, 40 nömrəli — 219,5 ha) olmaqla, cəmi 6557 hektar torpaq sahəsində yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 27 noyabr 2008-ci il tarixli, 263 nömrəli Qərarı[*ölü keçid*]

| ⛭Azərbaycanın qorunan təbiət əraziləri |
| --- |
| Milli parklar | 
* Abşeron
* Ağgöl
* Altıağac
* Göygöl
* Hirkan
* Qızılağac
* Samur-Yalama
* Şahdağ
* Şirvan
* Zəngəzur

 |
| Qoruqlar | 
* Altıağac
* Bəsitçay
* Eldar Şamı
* Göygöl
* İlisu
* İsmayıllı
* Korçay
* Qaragöl
* Qarayazı
* Qızılağac
* Qobustan
* Palçıq vulkanları
* Pirqulu
* Şahbuz
* Şirvan
* Türyançay
* Zaqatala

 |
| Yasaqlıqlar | 
* Arazboyu
* Arpaçay
* Bəndovan
* Bərdə
* Daşaltı
* Gil adası
* Hirkan
* Korçay
* Qax
* Qarayazı-Ağstafa
* Qəbələ
* Qızılca
* Qubadlı
* Qusar
* Laçın
* Ordubad
* Şəki
* Şəmkir
* Rvarud
* Zaqatala
* Zuvand

 |
| Ramsar yerləri | 
* Ağgöl
* Qızılağac

 |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |
**Dubrovnik Respublikası** (xorv. Dubrovačka republika, serb-xorv. Дубровачка Република / Dubrovačka Republika) və ya **Raquza Respublikası** (*lat.* Respublica Ragusina, it. Repubblica di Ragusa) — XIV əsrdən 1808-ci ilə qədər Adriatik dənizinin sahilində mövcud olmuş şəhər-dövlət. Respublikanın paytaxtı Dubrovnik liman şəhəri idi, bundan əlavə dövlətin ərazisinə Neumdan Kotor körfəzinə qədər Dalmasiya sahilləri, Peleşas yarımadası və Lastovo, Mlyet adaları və paytaxtın ətrafındakı bir sıra digər kiçik adalar daxil idi.

Balkanlarda dəniz və quru ticarətinin mərkəzi kimi meydana çıxan Dubrovnik Respublikası XV–XVI əsrlərdə Osmanlı imperiyası və Avropa dövlətlərinin iqtisadi əlaqələrində əsas vasitəçilərdən birinə çevrilmiş, öz gücünün zirvəsinə çatmışdır. Əhalinin böyük əksəriyyətinin slavyanlar olmasına baxmayaraq, respublikanın ictimai-siyasi sistemi və hakim elitası İtaliyanın güclü təsiri altında idi.

Respublika Napoleonun Fransa imperiyası tərəfindən fəth edilmiş və 1808-ci ildə İtaliya krallığı tərəfindən rəsmi olaraq ilhaq olunmuşdur. Bu dövrdə onun 30,000-ə yaxın əhalisi var idi, onlardan 5.000-i şəhər divarları arasında yaşayırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  *David Rheubottom.* Age, Marriage, and Politics in Fifteenth-Century Ragusa. Oxford University Press. 2000. ISBN 0-19-823412-0.

Əlavə ədəbiyyat
---------------
Top Lavel DomainTop Lavel Domain
**Yüksək səviyyəli domenlər** (*ing.* Top-level domain (TLD) — DNS iearxiyasında ən yuxarı səviyyədə olan domenlərdir. Top - level domenlər aşağı səviyyədəki domenlərin tərkib hissəsidir. Məsələn, www.example.com domenində .com top level domendir.

İlk dəfə olaraq ICANN təşkilatı tərəfindən yüksək səviyyəli 250 domen yaradılmışdır. Bunlardan 243-ü ölkələrə məxsus yüksək səviyyəli milli domenlər və 7-si yüksək səviyyəli ümumi istifadəli domenlərdir. Domenlər ingilis hərflərindən, rəqəm və defisdən ibarət ola bilər. Defis adın əvvəlində və axırında gələ bilməz, domen adın minimum uzunluğu zonadan asılı olaraq 2-3-simvol, maksimal uzunluğu isə 63 olmalıdır .

Hazırda milli domenlərin ümumi sayı 250-dir. Onların sayı ISO 3166-1 beynəlxalq standartı kimi qəbul edilən dövlətlərin iki hərfli koduna uyğun gəlir. ccTLD kateqoriyasından olan domenlərə ölkələrin İnternet kodları tətbiq edilir. Hər ölkə öz domen kodu üçün qaydalar təyin edir. AZ domeni ISO 3166-1 beynəlxalq standartına müvafiq olaraq Azərbaycan Respublikasının rəsmi iki hərfli kodudur.

2005-ci ildən sponsorlaşdırılan yüksək səviyyəli 10 domen (sTLD) ICANN tərəfindən razılıq əldə etdi. Bunlara TRAVEL, JOBS, CAT, ASIA, MOBI, TEL, MUSEUM, AERO, COOP aiddir. Zonalar və icazə verilən domen adları haqqında məlumatı www.ICANN.org/tlds/ ünvanından əldə etmək olar. gTLD, sTLD və məhdud istifadəli yüksək səviyyəli domenlərin siyahısı cədvəl 2, 3 və 4-də verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑   Arxivləşdirilib 2022-09-08 at the Wayback Machine Verisign şirkətinin rəsmi saytı
2. ↑  Qasımova R.T. İnternetdə domen problemləri və həlli yolları Bakı: "İnformasiya texnologiyaları" nəşriyyatı, 2012, 165 səh.

Vikianbarda ***Yüksək səviyyəli domenlər*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
Brazil şəhərinin dizaynı Afina xartiyasına daxildir
**Afina xartiyası** (*fr.* Charte d'Athènes) — Le Korbuzye tərəfindən tərtib olunmuş və 1933-cü ildə Afinada keçirilən CİAM-ın növbəti konqressində qəbul olunmuş şəhərsalma manifesti. Sənədin mətni daha əvvəllər dünyanın 33 böyük şəhərində aparılmış planlaşdırma və tikinti işlərində əldə edilən təcrübənin nəticələrinə əsasən öyrənilərək yaradılmışdır. Bunun nəticəsi meqapolislərin fəaliyyətlərinin dəyişdiyi tarixi şəraitdə şəhərsalmanın prinsip və məqsədlərinə əsaslı şəkildə diqqətin yönəlməsinə səbəb olmuşdur.

Afina xartiyasının 111 bəndindən aşağıdakı ikisi daha vacibdir:

* "azad yerləşmiş məkanda çoxmənzilli blok"- bu yaşayış evinin məqsədəuyğun yeganə tipidir;
* şəhər ərazisi aşağıdakı funkional zonalara bölünməlidir:
	+ yaşayış massivləri;
	+ sənaye (işçi) ərazisi;
	+ istirahət zonası;
	+ nəqliyyat infrastrukturası.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Маклакова Т.Г. Функционализм Arxivləşdirilib 2021-06-21 at the Wayback Machine.
2. ↑  Мир архитектуры. Лицо города. Глава 4 Arxivləşdirilib 2009-11-04 at the Wayback Machine — Сайт В.Л. Глазычева.

Xarici keçidlər
---------------

* CIAM и Афинская хартия  (ing.)
* «Новая» Афинская хартия Arxivləşdirilib 2010-03-09 at the Wayback Machine  (ing.)
**Rzaquliyev Cəbrayıl Manaf оğlu** (Ağacəbrayıl Rzaquluzadə, 1910–1974) — Azərbaycan jurnalisti, publisist, ensiklоpedist-lüğətşünas, tərcüməçi, maarifpərvər.

Həyatı
------

Bakının Pirşağı kəndində ruhani və maarifpərvər ailəsində dоğulmuş, dini təhsilini atasından və kəndindəki mоllaxana-mədrəsədə almış, оrta məktəbi Bakıda bitirmişdir. Azərbaycan Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq və Tibb İnstitutunun əczaçılıq fakültələrinin məzunudur. Əmək fəaliyyətinə, əsasən, 20-30-cu illərdə prоvizоr, aptek müdiri kimi başlamış, sоnrakı illərdə mətbuat və nəşriyyat sahələrinə keçmişdir. 1930-cu illərdən 1974-cü ilədək "Gənc işçi", "Azərbaycan piоneri", "Bakinski rabоçi" qəzetlərində, "Göyərçin" jurnalında, Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında, "Uşaqgəncnəşr"də, Tədris-Pedaqоji Ədəbiyyatı Nəşriyyatında (indiki "Maarif"), sabiq marksizm-leninizm institutunun redaksiya-nəşriyyatında, Azərbaycan Infоrmasiya Bürоsunda müxtəlif vəzifələrdə – texniki redaktоr, tərcüməçi, redaktоr, direktоr müavini, baş redaktоr və direktоr işləmişdir. 1966-cı ildən ömrünün sоnlarınadək Azərbaycan Sоvet Ensiklоpediyasının Baş redaksiyasında şöbə və redaksiya müdiri, məsul katib vəzifələrində çalışmış, 10 cildlik "Azərbaycan Sоvet Ensiklоpediyası"nın sözlüklərinin hazırlanması, məqalələrinin yazılışı və nəşri sahəsində əvəzsiz xidmətlər göstərmişdir. Azərbaycanda mətbuat, nəşriyyat, pоliqrafiya, ensiklоpediya və lüğət nəşri sahələri üçün çоxlu sayda kadr hazırlamışdır.

Bir çоx tərcümənin, elmi-bədii və publisistik əsərin müəllifidir.

Mənbə
-----

* **Şahverdiyev A.B.** *Azərbaycan mətbuatı tarixi.* "Təhsil" nəşriyyatı, 2006

Həmçinin bax
------------

* Şahtaxtinskilər
**Yörgen Persson** (22 aprel 1966) — İsveçi təmsil edən stolüstü tennisçi.

Karyerası
---------

Yörgen Persson İsveçi 1988-ci ildə Seul şəhərində baş tutan XXIV Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 5-ci, cüt turnirdə isə 5-ci pillənin sahibi olub.

Daha sonra Yörgen Persson İsveçi 1992-ci ildə Barselona şəhərində baş tutan XXV Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 5-ci, cüt turnirdə isə 9-cu pillənin sahibi olub.

Yörgen Persson İsveçi 1996-cı ildə Atlanta şəhərində baş tutan XXVI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 17-ci, cüt turnirdə isə 5-ci pillənin sahibi olub.

Daha sonra Yörgen Persson İsveçi 2000-ci ildə Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 4-cü, cüt turnirdə isə 9-cu pillənin sahibi olub.

Yörgen Persson İsveçi 2004-cü ildə Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 9-cu, cüt turnirdə isə 5-ci pillənin sahibi olub.

Daha sonra Yörgen Persson İsveçi 2008-ci ildə Pekin şəhərində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 4-cü, Komanda turnirində isə 9-cu pillənin sahibi olub.

Yörgen Persson İsveçi 2012-ci ildə London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 33-cü, Komanda turnirində isə 9-cu pillənin sahibi olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Olympedia.org.* "**Jörgen Persson**". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-08-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Çuxanlı.

**Çuxanlı** — Azərbaycan Respublikasının Qobustan rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Tarixi
------

Çuxanlı Qobustan rayonunun kiçik kəndlərindən biridir. Bu kənd öz zəhmətkeşliyi ilə seçilir. Çuxanlı Qobustan rayonunun Təklə inzibati ərazi vahidində kənd. Acıçayın mənbə hissəsində, dağlıq ərazidədir. Çuxanlı tayfasının adı ilə bağlıdır. Etnotoponimdir.

Toponimikası
------------

Kənd Acıçayın mənbə hissəsində, dağlıq ərazidədir. Çuxanlı tayfasının adı ilə bağlıdır. Etnotoponimdir.

Əhalisi
-------

2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 850 nəfər əhali yaşayır.Azərbaycanlı tərəkəmələrdən (türkmənlərdən) ibarətdir. 1066-cı ildən etibarən Şirvana gəlmiş oğuzların törəmələridir. 24 oğuz tayfasının hansına mənsub olmaları tam araşdırılmayıb. İkinci dünya müharibəsinə qədər köç həyatı sürmüşlər. Bu səbəbdəndir ki, kənd əhaləsi eyni adlı 2 kənddə məskunlaşıb. Salyan Çuxanlısında Qışlaqda qalan Çuxanlılar, Qobustan Çuxanlısında isə yazlaqda qalan çuxanlılar məskunlaşıblar. Müsəlmandırlar. Məşhur Şirvan aşığı Aşıq Bəylər, Azərbaycan ordusunun bir neçə generalı və yüksək rütbəli zabiti bu tayfadan çıxıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti". İki cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2007, səh.204
2. ↑  Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası. Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu. Şərq-qərb Bakı-2007. səh.427
3. ↑  Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı-2010. Səh.629

Həmçinin bax
------------

| ⛭Qobustan rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Qobustan |  |
| Qəsəbələr | Üzümçü |
| Kəndlər | Bədəlli • Bəklə • Ceyrankeçməz • Cəngi • Cəmcəmli • Cəyirli • Çay Qurbançı • Çelov • Çuxanlı • Damlamaca • Dərəkənd • Ərəbqədim • Ərəbşahverdi • Ərəbşalbaş • Göydərə • Xilmilli • İlanlı • Nabur • Nardaran • Nərimankənd • Poladlı • Qaracüzlü • Qədirli • Qurbançı • Sədəfli • Sündü • Şıxlar • Şıxzahırlı • Təklə Mirzəbaba • Təklə • Təsi • Yekəxana |

|  |  |
| --- | --- |
| Qobustan rayonu | *Qobustan rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Miranda Kerr** (d. 20 aprel 1983, Sidney, Avstraliya), Avstraliyalı model.

Həyatı
------

20 aprel 1983-cü ildə Avstraliyanın Sidney şəhərində dünyaya gəlmişdir. Kerr ilk dəfə 13 yaşı olarkən Chaay's Modelling Agency-də modellik etməyə başladı. O Therese and John Kerr-in 2 uşağından biridir. Onun özündən 2 yaş kiçik, Matthew adlı bir qardaşı var. Uşaq vaxtı nənəsinin fermasına gedib, at çapmağı və motosikl sürməyi sevərmiş.

2003-cü ildə Mirandanın maliyyə brokeri Adrian Camilleri ilə münasibətləri yaranmağa başladı. Lakin Adrian Camillerin başına gələn bir hadisə nəticəsində Kerr 2004-cü ildə münasibətlərinə son qoydu.

21 iyun 2010-cu ildə Miranda Kerr ilə Orlando Bloom nişanlandılar, 2010-cu ilin 22 iyul tarixində isə onların toy mərasimi baş tutdu. 2011-ci ildə cütlüyün Flynn Christopher Blanchard Copeland Bloom adlı bir oğlu dünyaya gəldi. Uşağın adındakı Christopher, Mirandanın keçmiş sevgilisi "Christopher Middlebrook"-un adından götürülmüşdür, o şəxs ki, 1998-ci ildə, 15 yaşı olarkən avtomobil qəzasında dünyasını dəyişmişdi.

25 oktyabr 2013-cü il tarixində Miranda Kerr və Orlando Bloom ayrıldıqlarını bəyan etdilər.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Miranda Kerr*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  
Xəta: şablon boşdur

* mirandakerr.net
* Miranda Kerr at Models.com

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Aktyor** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |

1. ↑  .
Cənubi Şetland adalarında İngilis boğazının yerləşməsi.
Livinqston, Qrinviç, Robert, Snou və Smit adalarının topoqrafik xəritəsi.
**Edvards burnu** — Antarktidanın Cənubi Şetland adalarının Kermen yarımadasının Robert adası sahillərindən cənubda yerləşən qayalardan ibarət burundur. Burun İngilis boğazından cənub-şərqdə, Devesil körfəzindən qərbdə, Mikalvi buxtasından cənub-şərqdə yerləşmişdir. Ərazi 19-cu əsrdə ağ sənayeçilər tərəfindən kəşf olunmuşdur.

Burun 1930-cu illər ərzində Britaniya Admiral Hidroqrafiya Ofisinda çertyojçu kimi çalışan Viktor Edvardsın adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Edvards burnu 62°27′46″ c. e. 59°29′57″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Qrinviç adasındakı Santa Kruz burnundan 5.04 km şimal-şərqdə, Robert burnundan 6.14 km cənub-qərbdə, Beron burnundan 4.57 km cənub-şərqdə yerləşmişdir. Britaniya xəritəsinə 1968-ci ildə, Bolqarıstan xəritəsinə 2005 və 2009-cu ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* L.L. Ivanov et al. Antarctica: Livingston Island and Greenwich Island, South Shetland Islands. Scale 1:100000 topographic map. Sofia: Antarctic Place-names Commission of Bulgaria, 2005.
* L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Həmçinin bax
------------

* Robert adası
* Cənubi Şetland adaları

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.
**İssık-Kul çökəkliyi**—Qırğızıstanda Tyan-Şan dağlarının şimalında çökəklik.

Ümumi məlumat
-------------

Isık gölünün cənub sahili
İssık-Kul çökəkliyi ən böyük dağ arası çökəkliklərdəndir. O, Kunqey və Tersk-Alatau dağları arasında yerləşib, qərbdən- şərqə uzunluğu 240 km-ə, eni isə 75 km-ə çatır. İssık-Kul çökəkliyinin mərkəzi alçaq hissəsində eyni adlı göl yerləşir. Onun sahil xəttinin mütləq yüksəkliyi 1623 m- dir.

İssik-Kul çökəkliyinin göldən kənarda qalan sahəsinin sahəsinin relyefi üçün bir sıra çökəklik, daxili yüksəklikləri və maili düzənliklərin olması səciyyəvidir. Kunqey Tersi Alatau dağlarının ən dağ sahələri göl səviyyəsindən 700 m- ə qədər ucalır. İssık- Kul çökəkliyinin qərb davamını Koçkar çökəkliyi, Şərqi davamını Keqen və Tokes çökmə sahələri təşkil edir.

Tyan-Şanda torpağın üst qatında humusun miqdarı 12–15 % təşkil edir. 70 −85 sm dərinlikdə karbonatlı horizontn aydınseçilir. Bu torpaqlar Daxili Tyan-Şanın İssık — Kul çökəkliklərinin meşəli sahələri üçün xarakterikdir.

Öz bitki örtüyünə görə bu zona nisbətən müxtəlifdir, lakin burada daha çox yovşan, Şiyav, Şorangə bitkiləri yayılıb, bilavasitə Şimali və Daxili Tyan-Şan dağətəklərini və dağarası çökəkliklərini əhatə edir. Bu bitkilər Orta Narın və İssık -Kul çökəkliyində 1600 – 2100 m mütləq yüksəklikləri tutur.

Çökəkliyin şərqində kömür mədəni var, cənubi-şərqdə qaynar mineral bulaqlar və Jeti-Oğuz, Ak-Suu kurortları fəaliyyət göstərir.

İssık-Kul çökəkliyi Qırğızıstanın vacib taxıl məhsulları və heyvandarlıq bölgələrindəndir. Burda dərman bitkiləri və lalə yetişir.

Göstərilən sahələrdə həmçinin Qafqaz şiyavı, Tyan — Şan yovşanı; terespen, dovşantopalı və s. yayılmışdır. Səth bitki örtüyü ilə örtülmüşdür.

Həmçinin bax
------------

* İsıkgöl

İstinadlar
----------

1. ↑  Рукавишников Б. И. Озеро Иссык-Куль и хребет Терскей-Алатау. — М.: Физкультура и спорт, 1970. — 120 с.
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
3. ↑   Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine Coğrafi şəraiti
4. ↑  Ранцман Е. Я. Геоморфология Иссык-Кульской котловины и её горного обрамления, М. 1959; Разрез новейших отложений Иссык-Кульской впадины, М. 1971.
**Edvard Bikkerstet** (*ing.* Edward Bickersteth; 27 iyun 1850, Banningem[d], Norfolk qraflığı – 5 avqust 1897, Çiseldon[d], Uiltşir[d]) – Cənubi Tokio yepiskopu olmuş missioner.

Həyatı
------

Edvard Bikkerstet 26 iyun 1850-ci ildə Norfolkun Banningem kəndində doğulmuşdur. Atası Edvard Henri Bikkerstet Ekseter yepiskopu olmuşdur. Anası Roza isə Samuel Biqnoldun qızı idi. Bikkerstet Haygeyt məktəbində təhsil almış, 1869-cu ildə Pembrok kollecində təhsil almaq üçün təqaüd qazanmışdır. 1873-cü ildə bakalavr, 1876-cı ildə magistr dərəcəsi ilə məzun olmuşdur. 1874-cü ildə Şolefild və Evans mükafatlarını qazanmışdır. O, London yepiskopluğundan 1873-cü ildə diakon, 1874-cü ildə isə keşiş titulu almışdır. 1873–1875-ci illərdə Hempsteddə Müqəddəs Üçlüyün kuratoru olmuşdur. 1875-ci ildə kollecinin müxbir üzvü seçilmişdir.

Bikkerstetin səyləri nəticəsində Dehlidə Kembric missiyası qurulmuş və 1877-ci ildə missiyanın birinci başçısı kimi İngiltərəni tərk etmişdir. Səhhətindəki problemlərə görə 1882-ci ildə İngiltərəyə qayıtmış və Fremlingemdə yerləşən Müqəddəs Mikayıl kilsəsinin rektorluğuna təyin olunmuşdur.

### Yaponiya

Bikkerstet Yaponiyada Cənubi Tokio yepiskopu olmaq təklifini qəbul edərək İngiltərəni bir daha tərk etmişdir. 1886-cı ildə təqdis olunaraq yepiskopluğa doğru yola düşmüşdür. Yaponiyada Müqəddəs Katolik Kilsəsinin yaradılmasında iştirak etmiş, Yaponiyada fəaliyyət göstərən aktiv anqlikan olmuşdur. Bikkerstetin digər kilsələrlə ekumenik əlaqələr qurmaq cəhdi 1897-ci ildə uğursuz olmuşdur.

Bikkerset səhhətində yaşadığı problemlərə görə növbəti dəfə İngiltərəyə qayıtmalı olmuşdur. Uzun çəkən xəstəlikdən sonra 5 avqust 1897-ci ildə Uiltşirin Çiseldon kəndində yerləşən evində ölmüşdür.

Əsərləri
--------

* "Bizim kilsədəki irsimiz" (*ing.* Our Heritage in the Church, 1898) – mühazirələr.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18  *Burckland, A.R.* "Bickersteth, Edward". Oxford Dictionary of National Biography (ingiliscə). 23 sentyabr 2004. 2023-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 oktyabr 2022.

| ⛭Cənubi Tokio yepiskopları |
| --- |
| 
* Edvard Bikkerstet
* Villyam Edri
* Sesil Boutflover
* Samuel Heslett
* Todomu Suqay

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Dictionary of National Biography (1st suppl.) · Oksford bioqrafik |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| CiNii: DA06393733 · ISNI: 0000 0000 8257 821X · LCCN: no99005628 · NDL: 00768489 · NLA: 35221454 · VIAF: 68559842 · WorldCat VIAF: 68559842 |

 |