recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Berutuk rəqsi** - İndoneziyada subay kişilər tərəfindən məbəddə icra olunan sakral ayin xarakteri daşıyan rəqs növü.

Haqqında
--------

Berutuk rəqsini ifa edən nəfərlər tamaşaya qədər bir növ qüsl prosesindən keçirlər: onlar məbəddə gecələyir, rahibin köməyi ilə tamaşa üçün müəyyən dualar öyrənirlər. Tamaşa zamanı bu dualar Bethara Berutukun çağrılmasını təmin etməlidir. Burada hələ aşkar hind təsiri görünmür: rəqs mahiyyətcə daha çox əcdadlara sitayişə yönəlikdir. Belə ki, Berutuk rəqsi Bali Aqanın, yəni "dağ əhli" adlandırılan yerli sakinlərin (adaya böyük axınla sonradan gəlmiş hindliləri (Bali Hindu) yerlilərdən fərqləndirmək məqsədi güdür) Balinin digər bölgələrindən Şərqi Baliyə köç edərək burada məskunlaşması haqqında əfsanəni canlandırır. Bu rəqs musiqisiz rəqsdir. İştirakçılar üzlərinə maska taxırlar, boyun və bel ətrafına isə quru banan yarpaqlarının liflərini elə sancırlar ki, ağac-kol formasında gombul bədheybətə oxşayırlar. Maskalardan biri Noh teatrının ağ qadın maskasını xatırladır: amma qalın qaşlıdır, kifir ağızlıdır, eybəcərdir. Digər maskalar isə bir növ Afrika maskalarına bənzəyir: qara-qəhvəyi rəngdədirlər, gözləri pırtlaşıqdır. Tamaşa gedə-gedə seyrçilər banan liflərindən qoparmağa cəhd göstərirlər: çünki sonra onlardan qoruyucu həmayil kimi də yararlanmaq mümkündür. Tamaşa Berutuk kral və kraliçasının Trunyan quşlarının "rəqsindən" ilhamlanaraq ifa etdikləri nikah rəqsinin nümayişindən ibarətdir: kral kraliçanı ələ keçirənədək rəqs davam edir, kraliçanın təslim olması isə həm ayrılıqda kralın nəsil artımını, həm də bütövlükdə Trunyanın məhsuldarlığını təmin edəcək məqam kimi dəyərləndirilir. Yalnız bundan sonra həmin gənc iştirsakçılar evlənə bilərdilər. Tamaşa rəqqasların müqəddəs Batur gölündə çimməsi ilə sona yetir. Tamaşanın davametmə müddəti hər dəfə müxtəlifdir. Bundan əlavə, tamaşa iştirakçıları məxsusi şəkildə rəqslə məşğul olmurlar. Burada əsas dualardır; məşq prosesi də elə duaların mənimsənilməsi prosesidir. Belə ki, iştirakçıların bədəni Bethara Berutuk üçün müvəqqəti "sığınacaq" rolunu oynamalıdır: Ratu Panserinq Caqat. Yəni tamaşa əsas diqqəti rəqqasların texniki hazırlığına deyil, ayini icra edə bilmək bacarığına, ayinin cazibəsinə yönəldir. Berutuk rəqsinin icrasında məqsəd həqiqi və real olmayan dünyalar arasında balansın, harmoniyanın yaradılmasıdır; əfsanəvi keçmişin tarixiləşdirilməsidir; məhsuldarlıq ayininin icrasıdır; ruhla insan arasındakı təmasın tənzimlənməsidir.

Həmçinin bax
------------

* Çalon Aranq
* Qəmbuh

İstinadlar
----------

1. ↑  Talıbzadə Aydın. Şərq teatrı tarixi. Bakı: ADMİU, 2016, s. 212-213
**Erzsebet Nad** (13 aprel 1927 – 29 yanvar 2008) — macar tərcüməçi və yazıçı, Macarıstanın baş naziri olmuş və Macar inqilabından sonra güllələnən İmre Nadın yeganə övladı.

Həyatı
------

Erzsebet Nad, 1927-ci ilin 13 aprelində Macarıstanın cənubunda yerləşən Kopaşvar şəhərində anadan olmuşdur. O, İmre Nad və Mariya Egetonun yeganə övladı olmuşdur.

Erzsebet Nad, Ferens Yanoşi ilə evlənmişdir. Onların nikah mərasimi protestant kilsəsində və protestant rahibin rəhbərliyi ilə keçirilsə də atası buna etiraz etməmiş və özü də Siyasi Bürodan icazə almadan bu nikahda iştirak etmişdir. Lakin, o dövrün qaydalarına görə Kommunist partiyasının yüksək vəzifəli şəxsi üçün bu gözlənilməz hadisə idi.

Erzsebet Nad, 1982-ci ildə Yanoş Veszi ilə ailə həyatı qurmuşdur.

Bir qızı və oğlu olmuşdur.

Macar inqilabı
--------------

Nadın atası, baş nazir İmre Nad, Macar inqilabının rəhbər şəxsi idi. İnqilabın yatırılmasından sonra o, Sovet qoşunları tərəfindən aldadılaraq həbs edilmişdir. Macarların sovet işğalına qarşı üsyanı yatırıldıqdan sonra Erzsebet Nad, onun anası və həyat yoldaşının da daxil olduğu bir qrup şəxs Rumıniyaya qaçmışdı. İmre Nad, 1958-ci ildə edam edilmiş və onun edamına qədər qızı Erzsebet Nad Macarıstana dönə bilmədi.

İnqilabdab sonra
----------------

Macarıstana geri döndükdən sonra Erzsebet Nad, Macarıstan Kommunist Partiyasının rəhbərliyi tərəfindən 15 il boyunca ev həbsinə alındı. Bu illər ərzində öz tərcüməçi və yazıçılıq işlərini evdə görmüşdür.

1980-ci illərdə Erzsebet Nad Macar inqilabı zamanı günahkar hesab edilərək öldürülən şəxslərin haqqlarının bərpası və bəraət alması üçün yaradılan Tarixi Ədalət Komitəsinin yaradıcılarından biri olmuşdur. 1980-ci illərin sonlarında Macarıstanda kommunizm əleyhinə artan etirazlar zamanı inqilab qurbanlarını anmaq üçün böyük mərasimlər təşkil etmiş və bütün öldürülənlərin qətlinin baiskarı kimi Kommunist partiyasını göstərmişdir. Onun bəzi çıxışları anti-kommunistlər tərəfindən belə qəbul edilməmişdir.

Üzvü olduğu qurumlar
--------------------

* Macar Jurnalistlər Dərnəyi
* Tarixi Ədalət Komitəsi (qurucu üzvü)
* İmre Nad Fondunun yaradıcısı

Ölümü
-----

2008-ci ilin yanvar ayının 29-da bilinməyən xəstəlikdən vəfat etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* İmre Nad
* Macar inqilabı

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2 3 4 5  "Erzsebet Nagy, only child of Hungary's 1956 revolution prime minister Imre Nagy, dies". Associated Press. PR-inside.com. 2008-01-29. 2008-02-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-02-14.
3. 1 2  "A NAGY IMRE ALAPÍTVÁNY". 2022-03-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-07.
Avstriyada bütün universitetlər federal Elm və Nəqliyyat Nazirliyinin tabelindədir. Universitet müəllimləri və əməkdaşları dövlət qulluqçularısayılırlar. Bütün dövlət universitetləri dövlət büdcəsindən maliyyələşirlər və ölkə vətəndaşları üçün ali təhsil pulsuzdur.

"Der Spiegel" jurnalının tədqiqatının nəticəsinə görə Avstriya universitetləri Avropa məkanında orta yerlərdədir. Vyana, Zalsburq və Qrats universitetlərinin dörd fakültəsi qitədə ən yaxşı reytinqdədir. Zalsburqda hüquq, Vyanada iqtisadiyyat, Qratsda texniki elmlər yüksək səviyyədə keçilir.

Avstriya universitetlərində ümumilikdə 210 min tələbə təhsil alır, onun yarısı — 80 min nəfəri Vyana universitetinin tələbələridir. Tələbələrin 12% xarici tələbələrdir. Almaniya və İtaliyadan olan tələbələr kifayət qədər çoxdur. Universitetlərdə 18 min nəfər müəllim dərs deyir.

Əsas universitetlər
-------------------

Vyana Universiteti

Vienna University of Technology
 Arxivləşdirilib 2008-09-03 at the Wayback Machine

University of Innsbruck

University of Linz Johannes Kepler

Vienna University of Economics and Business Administration
 Arxivləşdirilib 2007-10-22 at the Wayback Machine

Qrats Universiteti
 Arxivləşdirilib 2010-10-20 at the Wayback Machine

University of Technology, Graz

University of Agricultural Sciences of Vienna

University of Klagenfurt

Vienna University of Veterinary Medicine

University of Leoben

Technical College Joanneum
 Arxivləşdirilib 2013-05-28 at the Wayback Machine

Danube University Krems

Graz Medical University
 Arxivləşdirilib 2011-06-28 at the Wayback Machine

University of Music and Performing arts Vienna
 /

Salzburg University

Medical University of Vienna

University Mozarteum Salzburg

Innsbruck Medical University

Hagenberg Institute of Technology

University of Art and Industrial Design

Academy of Fine Arts Vienna

University of Applied Arts Vienna

Salzburg Institute of Technology

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
| П: | "Universitet" portalı |

* Avstriyada təhsil
* Ölkələr üzrə universitetlərin siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2011-08-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-06-19.
**Alunit** — Rast gəlmə tezliyi şkalası: tez-tez rast gələn.

Xassələri
---------

Rəng – sarımtıl, qırmızımtıl çalarlı ağ, boz, qəhvəyi, qonur, yaşılımtıl; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə, ayrılma müstəvilərində sədəfi; Şəffaflıq – yarımşəffaf, şəffaf; Sıxlıq – 2,7-2,8; Sərtlik – 3,5-4,0; Kövrəkdir; Ayrılma – {0001} üzrə mükəmməl; Sınıqlar – qabıqlı, tikanlı ; Başqa xassələr: kəskin ifadə olunmuş piroelektrik xassələri; Morfologiya – kristallar: nadir rast gələn kiçik ölçülü psevdokubik, lövhəvari, romboedrik; Mineral aqreqatları: sıx xırda dənəli, ovuntulu giləoxşar torpaqvari kütlələr, badamvari əmələgəlmələr.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Turş və orta tərkibli vulkanitlərin sulfat turşusunun təsiri ilə metasomatik dəyişilməsi prosesində əmələ gəlir. Solfatarların təsirinə məruz qalmış süxurlarda daha intensiv təzahür edir. Mineralın iri kütlələri törəmə kvarsitlər içərisində yerləşir. Hidrotermal — metasomatik dəyişilmiş damaryanı süxurlarda da rast gəlir. Sulfid yataqlarının oksidləşmə zonasında və H2SO4 ilə zəngin olan aşınma qabıqlarında da müşahidə olunur. Alunitin çökmə süxurlarda — gillərdə, əhəngdaşlarında və s. əmələ gəlməsi onlarda olan piritin oksidləşməsi ilə bağlıdır. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kvars, kaolinit, halluazit, hidrargillit, gips və s. 

Əsas yataqları:

* Fanşan — Çin
* Buladela və Leyk-Kempion — Avstraliya
* La-Talfa və Solfatara — İtaliya
* Bereqovo — Ukrayna
* Bereqşaş — Macarıstan
* Almeyra — İspaniya
* Sulfur və Qoldfild — ABŞ

Azərbaycanda dünyanın ən iri alunit yataqlarından biri olan Zəylik yatağı Daşkəsən rayonunda yerləşir. Ölkədə alunitin bir sıra başqa yataq və təzahürləri (Qırvakar, Alunitdağ, Qotul, Seyfəli, Çovdar, Duqlun-Vənənd, Vəlidağ, Daşsalahlı, Şamaxı-Mərəzə və s.) də məlumdur.

Tətbiqi
-------

Sənayenin müxtəlif sahələrində geniş istifadə edilən alüminium oksidləri, zəy, kalium duzları, sulfat turşusunun və s. alınması üçün kompleks xammaldır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bayliss P. Kolitsch U. Nickel E. H. Pring A.* Alunite supergroup: recommended nomenclature (ing.). // *Mineralogical Magazine* Cambridge University Press, 2010. Vol. 74, Iss. 5. P. 919–927. ISSN 0026-461X; 1471-8022 doi:10.1180/MINMAG.2010.074.5.919
2. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Alunite // Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.
3. ↑  Alunite: Alunite mineral information and data (ing.).

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (11-th) · Britannica (onlayn) · Müasir Ukrayna |
| Normativ yoxlama | LCCN: sh85004051 · Microsoft: 2776222295 · NDL: 00567957 |

* General Alunite Information
**Qimnamöblər yarımsinfi** (*lat.* Gymnamoebia) — İbtidailərin *Lobosa* sinfinə daxil olan yarımsinifdir.

Haqqında
--------

Hüceyrənin forması dəyişkəndir, sərt pellikulası yoxdur. Formaca və ölçücə müxtəlif psevdopodiyalar əmələ gətirit. Ektoplazma yaxşı diferensasiya olunur, endoplazmada çoxlu dənəciklər və müxtəlif törəmələr var. Nüvəsi birdir, ancaq bir neçə nüvəli fərdlərdə mövcuddur. Sadə bölünmə yolu ilə çoxalır. Bəzi qruplarda cinsi proses məlumdur. Əlverişsiz mühit şəraitində sista mərhələsinə keçir. Əsasən bakteriyalarla qidalanır, ancaq qida kimi yosunlardan, xırda ibtidailərdən və.s istifadə edə bilər. Yarımsinfin əksər nümayəndələri şirinsu və dəniz hövzələrində yaşayır. Su formaları ilə yanaşı, az miqdarda torpaq və parazit formaları da vardır. Müasir növlərin ümumi sayı 10000-ə yaxındır. Bədəni çılpaqdır, skeleti yoxdur. Hüceyrənin forması dəyişkəndir. Bəzi nümayəndələrdə nazik pellikula aşkar edilir. Sitoplazma az-çox aydın surətdə endo- və ektoplazmaya ayrılır. Ektoplazma homogen, şəffafdır. Endoplazma dənəvər və ya zəif vakuollaşmışdır. Çoxsaylı qida törəmələrinə malikdir. *Amoebida* dəstəsinə müxtəlif psevdopodiya formalarına malik olan həm monopodial , həm də polipodial amöblər daxildir. Adətən bir, nadir hallarda çoxnüvəlidir. Hərəkət halında ikiyə bölünmək yolu ilə çoxalır. Dəstə 5 yarımdəstədən ibarətdir: *Tubilina, Thecina, Frabellina, Acanthopodina, Conopodina.*

Mənbə
-----

**Azərbaycanın heyvanlar aləmi**. I cild. Birhüceyrəlilər və çoxhüceyrəlilər (buğumayaqlılar və xordalılardan başqa). – Bakı, Elm. 2002. – 268 s.

Həmçinin bax
------------

* Sarkodinlər
* Polimastiqinlər

Xarici keçidlər
---------------

* Korotnevella

İstinadlar
----------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q2670163
* Wikispecies: Gymnamoebia
* WoRMS: 1313

 |

1. ↑  Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s.
**Fizuli Salahov** (28 aprel 1978, Dəvəçi rayonu – 13 dekabr 2017, Füzuli rayonu) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçusu. 2017-ci il dekabrın 13-də cəbhənin Füzuli bölgəsində erməni silahlı qüvvələrinin təxribatının qarşısını alarkən şəhid olub. Ölümündən sonra "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" II dərəcəli medal ilə təltif edilib.

Həyatı və döyüş yolu
--------------------

Fizuli Süleyman oğlu Salahov 1978-ci ildə indiki Şabran rayonunun Gəndov kəndində dünyaya gəlib. 2003-cü ildən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində xidmət edib. Hərbi xidmətdə fərqləndiyinə görə dəfələrlə təltif olunub. Prezident İlham Əliyevin cəbhə bölgəsinə səfəri zamanı Fizuli Salahova "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" 3-cü dərəcəli medal təqdim edilib. 2016-cı ilin aprel döyüşlərində iştirak edib. 13 dekabr 2017-ci ildə cəbhənin Füzuli bölgəsində erməni silahlı qüvvələrinin təxribatının qarşısını alarkən şəhid olub. 2018-ci ilin fevralın 23-də ölümündən sonra "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" 2-ci dərəcəli medalla təltif edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Elxan Yusifli.* "Şəhid Fizuli Salahovun təltif edildiyi medal övladlarına təqdim olunub". azertag.az. 23 fevral 2018. 6 May 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
2. ↑  "Şəhid gizir Salahov Fizuli Süleyman oğlu Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin sərəncamı ilə "2-ci dərəcəli Vətənə Xidmətə görə" medalı ilə təltif olunub". shabran-ih.gov.az. 24 fevral 2018. 6 may 2019 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  *Leyla Abdullayeva.* "Şəhidimiz son mənzilinə belə yola salındı". sputnik.az. 15 dekabr 2017. 6 may 2019 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* Şəhid Salahov Fizuli Süleyman oğlu 17.12.2017 (Sputnik Azərbaycan)
* Şəhid Fizuli Salahov doğulduğu kənddə dəfn edilib (Səs Tv)
Minbər və mehrab
**Minbər** (*ərəb.* منبر‎) — məscidlərdə vaizin, xətibin çıxıb vəz, xütbə oxuduğu pilləli kürsü.

Memarlıq cəhətdən məscidin içərisində mehrabın sağ tərəfinədə inşa edilir. İmamın camaata yüksək bir yerdən xitab etməsi üçün pilləli şəkildə hazırlanmış məscid daxili tamamlama işini görən quruluşdur. Minbər- taxta, mərmər, kərpic kimi materiallardan düzəldilə bilər.

İmam xütbəni pilləkənin pillələri üzərində oxuyur. Pilləkənli quruluşu imamın səsini camaata çatdırmaq üçün nəzərdə tutulub. İmamın minbərdən camaata o günə dair olaraq xitab etməsinə xütbə deyilir. Xütbə (ərəbcə: خطبة), İslam dinində cuma və bayram namazlarında minbərdə imam tərəfinfən oxunan dua və verilən nəsihətdir.

Bəzi məscidlərdə minbərin qarşısında bərabər gələcək şəkildə və ya pəncərənin sol hissəsində yerləşəcək şəkildə müəzzin mahfili (məscid içindəki müəzzinlərə aid məkan) var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti. III cild. Bakı, Şərq-Qərb, 2006
**Dəftərdar Üveys Paşa** (ö. sentyabr 1591) — II Səlim və III Murad səltənətlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi, Misir bəylərbəyi.

Həyatı
------

Doğum tarixi haqqında məlumat yoxdur. Atası Aydının köklü ailələrindən olan Qazı Mehmed Əfəndidir. Bu səbəblə atasından aldığı dini təhsilin ardından Tirə qazısı olaraq dövlət xidmətinə başladı. Bu vəzifəsi əsnasında Şahzadə Muradla tanış oldu və onun xidmətinə alınaraq şahzadənin dəftərdarı oldu. Şahzadənin 1574-cü ildə taxta çıxmasıyla o da İstanbula gəldi və Sokollu Mehmed Paşa ilə rəqabət aparmasına baxmayaraq Sultan Murad tərəfindən baş dəftərdar təyin edildi. 1578-ci ildə edam edilən Budin bəylərbəyi Sokollu Mustafa Paşanın yerinə Budinə yollandı. 1579-cu ildə bölgəyə gələn Üveys Paşa o əsnada Avstriya ilə davam edən sülh müzakirələrində iştirak etdi. Bundan başqa əyalət gəlirlərini də artıran Üveys Paşa, düşmən basqını nəticəsində yaranan itkilərdən məsul tutuldu və 3 iyun 1580-ci ildə vəzifədən alındı.

1585-ci ilin aprelində yenidən baş dəftərdar olan Üveys Paşa 1587-ci ilin aprelində Misir bəylərbəyliyi ilə yenidən paytaxtdan uzaqlaşdı. Bu vəzifədə ikən illik 500 min florin olan Misir xəzinəsi gəlirini 600 min florinə qədər artırmış, bu səbəblə mükafat olaraq 1590-cı ildə vəzir rütbəsi almışdır. Ancaq həmin ilin sentyabrında vəfat etmişdir.

Mənbə
-----

* Sicill-i Osmani V, səh. 273
Anal qarmaq - anal cinsi əlaqə və ya digər cinsi fəaliyyətlər üçün istifadə olunan, görünüşcə balıq qarmağına bənzəyən seks oyuncağı. Anal qarmaqlar daha çox paslanmaz poladdan hazırlansa da, müxtəlif materiallardan hazırlana bilər. Anal qarmağın dizaynı adətən bir ucunda metal top, digər tərəfində halqa olan əyri çubuqdur. Dildolar və anal muncuqlar kimi penetrasiya üçün nəzərdə tutulmuş digər oyuncaqlardan fərqli olaraq anal qarmaqlar daha sərt materiallardan hazırlandıqları üçün doğru istifadə olunmadıqları təqdirdə ciddi yaralanmalara səbəb ola bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""The Ten Most Beautiful Sex Toys - For Men And Women". Lifehacker Australia". 2020-11-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-31.
2. ↑  ""39 Sex Toys Every Gay Man Should Try". www.advocate.com". 2022-05-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-31.
3. ↑  ""How to Use an Anal Hook | Uberkinky". www.uberkinky.com". 2021-12-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-31.
**Kanat yolu** — bir-birindən uzaq iki yer arasında, havada gərilmiş olan bir və ya bir neçə polad kəndir üzərində bağlanaraq yol alan asılı nəqliyyat vasitəsinə verilən ümumi addır. Kanat yolu lift prinsipiylə işləyib, xüsusilə vadi keçişlərində eynilə bir helikopter kimi yer səthindən olduqca yüksək nöqtələrə qalxa bilir.

Kanat yolu nəqliyyat üçün çətin olan yüksəkliklər arasında qurulur. Bir dəniz ya da boğaz üzərində mövcud olanları da vardır. Kanat yolunun qurulduğu yerlər — quru, dəmir və dəniz yolu ilə nəqliyyatı çox çətin ya da çox bahalı olan bölgələrdir. Bu cür bölgələrdə müəyyən iki nöqtə arasında qurulan kanat yolu, insanların daşınması üçün istifadə olunur. İnsanların daşındığı kanat yollar polad kəmərlərlə asılı sərnişin kabinlərindən ibarətdir.

Ümumiyyətlə tək istiqamətə və tək kəndir dolaşımlı olan kanat yolu sistemləri iki və daha çox polad kəndir ilə də hazırlanmaqdadır. Burada bir kəndir çəkici digər kəndir daşıyıcı kəndir vəzifəsini yerinə yetirir. Kanat yolu sistemləri polad kəndirə bağlama aparatı olan KLEM (Grip) vasitəsilə bir-birindən ayrılır.

İstinadlar
----------
NASA-ya görə Böyük partlayışın genişlənməsinin diaqramı
**Böyük tarix** — Böyük partlayışın tarixini öyrənən elm.

Bu elm bir çox fənlərin birləşməsi əsasında çoxistiqamətli yanaşmadan istifadə edərək tarixin müddətini və insan varlığını araşdırır. Buna kosmosun öyrənilməsi kimi fəaliyyətlər də daxildir. Yer kürəsi və həyat arasında olan qarşılıqlı münasibətləri araşdırmaq üçün bir çox yollardan istifadə edir. Və bu elm bir sıra orta məktəb və universitetlərdə tədris olunur.

Bu termini ilk dəfə Avstraliyanın Makkuori Universitetinin tarixçisi David Kristian kəşf etmişdir.

Böyük tarixin tədrisinin ən yeni nümunəsini Rays Universitetinin məşhur natiqi Con Kennedi tapmışdır. O,50000 illik insan tarixinin nümunəsini vermişdir. Bəzi tarixçilər isə bu fikirlə razılaşmırlar və bunun gerçək olmadığını iddia edirlər.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Elm** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
İtalyan Katolik bir rahibin cənazəsi. Bəzi Xristian məzhəblərində cənazədən əvvəl ölünün nümayiş etdirilməsi və ölü ilə vidalaşma ənənəsi mövcuddur.
**Meyit**, **cəsəd** və ya **nəş** ― ölən insanın bədəni. Eyni mənaya malik olan kadavra sözü ümumiyyətlə tibbi mənada işlənir. Cənazə mərasimi üçün hazırlanan meyitə cənazə deyilir.

"Heyvan ölümü" mənasını verən leş sözü bəzən xüsusən mənfi konotasiya (uyğunlaşma) — insan cəsədi mənasında da istifadə edilir. Bundan əlavə, kadavra sözü tibbi məqsədlər üçün istifadə olunan heyvan ölüləri üçün də istifadə edilə bilər. Mərasimlərdə "Nəş" sözü xüsusilə seçilir.

İslami cənazə mərasimlərində nəş sözünə əlavə olaraq mərhum sözü istifadə olunur. Ərəb mənşəli "rəhmətlik" sözü "Allahın rəhmətinə qovuşmuş, bağışlanmış" deməkdir. Bu mənada mərhum kəlməsi təkcə ölülərin cəsədini deyil, həm də axirətə gedəcəyinə inanılan ruh deməkdir və dəfn olunduqdan illər sonra da istifadə olunur.

Etimologiyası
-------------

Kadavra sözü türkcəyə italyanca cadavere sözündən keçmişdir; cəsəd və nəş sözləri isə ərəb dili mənşəlidir.
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu məqalə **Rusiya İslam Universiteti (Ufa)** haqqındadır. **Digər mənalar** üçün **Rusiya İslam Universiteti** səhifəsinə baxın.* |

**Rusiya İslam Universiteti** (Başqırdca: Рәсәй ислам университеты / *Resey İslam Universitetı*) — Rusiya Federasiyasında Başqırdıstan Respublikasının Ufa şəhərində fəaliyyət göstərən universitet.

Tarixi
------

İlk fəaliyyətinə *Rizaitdin Fəxrəddin Mədrəsəsi* olaraq 1989-cu ildə universitet olaraq yox, mədrəsə kimi başladı.

1999-cu ildən *Rizaitdin Fəxrəddin adına İslam İnsitutu* adıyla fəaliyyət göstərməyə başlandı. Həmin il universitetin daxilində *"Lalə Tülpan"* adlı məscidin inşasına başlanıldı. Məscidin inşası 2005-ci ildə sona çatdı..

2001-ci ildə Başqırdıstan hökuməti və Ufa bələdiyyəsinin əmri ilə Müsləmanların Mənəvi Mərkəzi Məclisinin, yəni *"Galiya"*nın tabeliyinə keçdi.

2003-cü ildən Rusiya Müsəlmanları Məclisinin əmri ilə *Rusiya İslam Universiteti* adını aldı.

İdarəetmə
---------

* Qasım-hazrat Salimov;
* Ravil Utabay-Karimi;
* Rinat Rayev.
* Artur Süleymanov

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-04-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-31.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-01.

Xarici keçidlər
---------------

* *Aleksey Starostin.* R. İ. U : Yeni Rusiyada ilk müsəslman məktəbi
* Ufaya ziyarət Arxivləşdirilib 2015-03-24 at the Wayback Machine
* Təhsil sistemi [*ölü keçid*]
İnsan və sürünən xüsusiyyətləri olan Qədim Misir tanrısı olan Sobekin təsviri.
Sürünən humanoidlər və ya antropomorfik sürünənlər folklor, bədii ədəbiyyat və sui-qəsd nəzəriyyələrində görünür.

Mifologiyada
------------

Bir çox mədəniyyətdə bir hissəsi insan və bir hissəsi sürünən olan canlılar haqqında əfsanələr vardır. Sürünən humanoidinin insan formasında ilk tarixi təsvirlərindən biri başı timsah başı formasında olan Qədim Misir tanrısı Sobek idi. Təcavüzkarlıq və heyvansevərlik kimi oxşar xüsusiyyətlərlə təsvir edilmişdir.

Cənubi Asiya və Cənub-Şərqi Asiya mifologiyasında mövcud olan Naqalar yarı insan və yarı ilan olan yarı ilahi məxluqlardırlar.

Folklorda
---------

İnsani sürünən kriptidlərin görünməsi bataqlıqların çox olduğu Amerika Birləşmiş Ştatlarının cənub hissəsində çoxdur. 1980-ci illərin sonunda Cənubi Karolina əyalətinin Bishopville şəhərində yüzlərlə "Kərtənkələ adamı" görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Naga | Hindu mythology". Encyclopedia Britannica (ingilis). 2022-09-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-11.
2. ↑  *Moran, Mark.* Weird U.S. : your travel guide to America's local legends and best kept secrets. Sceurman, Mark. New York: Sterling Pub. 2009. 112. ISBN 9781402766886. OCLC 244064142.
**Mstislav Dobujinski** (1875-1957)—rus rəssamı.

Həyatı
------

M.Dobujunski 1875-ci il də Novqorodda məmur ailəsindən anadan olmuşdur. 1957-ci ildə Nyu-Yorkda vəfat etmişdir.O, bir sıra xarici ölkələrdə çalışmışdır.Onun Avstriya-Macarısatanda olduğu dövrdə yaradıcılığında yeni-yeni işlər görmuşdur.

Mir-iskusstvanın üzvu kimi Dobujinski çalışdığı bədii birlikdə bir sıra əsərlər yaratmışdir ki, onlardan biri də "Eynəkli İnsan" porteri əsəridir. Bu əsərdə pəncərə önundə eynəkili bir insan təsvir olunmuşdur.Bu insan Mir-iskusstvanın üzvu olan tənqidçi K.Syunenberqin obrazıdır. Əsərə biz diqqətlə nəzər yetirdikdə arxa planda şəhər, zavod fabirklər təsvir olunmuşdur. Eynəkli insan pəncərə önundə sağ əli sol əlinin üstunə qoymuş halda təsvir olunmuşdur. Eynəkili insanla arxa planda təsvir olunmuş zavod, fabrik turbaları bir təzadlıq təşkil edir.Rəssam bu əsərində müxtəlif dövrun incəsənətin bəhrələnərək daha doğrusu Egey incəsənətindən, Qədim Yunan incəsənətindən həmdə öz dövrun rəssamarlında təsirlənərək yeni bir sənət əsəri yaratmışdır. Umumiyyətlə Dobujunski yuxarda qeyd etdiyimiz kimi dünyanın bir sıra ölkələtində olaraq bədii təhsilini davam etdirmişdir. Dobjunski Munhendə olarkən burdan yerli rəssamların yaradıcılığında yeni özunə lazım dəst-xət seçmişdir. Onuda qeyd edərək O, "Eynəkili Adam" portretini çəkərkən A.Bakstın da ənənələrindən bəhrələnmişdir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Mstislav Dobujinski ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Добужинский Мстислав Валерианович. Биография и творчество художника на Artonline.ru Arxivləşdirilib 2011-10-21 at the Wayback Machine
* Биография Arxivləşdirilib 2007-09-28 at the Wayback Machine
* Биография и тексты Arxivləşdirilib 2005-11-08 at the Wayback Machine
* Три толстяка, М.—Л.: "Земля и фабрика", 1928, на сайте "Руниверс" с иллюстрациями М. Добужинского
**Çemes buxtası** (və ya *Novorossiysk buxtası*) — Rusiyanın Qara dəniz sahilinin şimal hissəsində donmayan körfəz. Rusiyanın Qara dəniz hövzəsində Sevastopol körfəzindən sonra ikinci ən əhəmiyyətli körfəz.

Buxta 1829-cu ildə, rus-türk müharibəsindən sonra Rusiya imperiyasının tərkibinə daxil oldu. O vaxtdan bəri bölgənin və ilk növbədə Novorossiysk şəhərinin hərbi, ticarət və sərnişin ehtiyacları üçün fəal şəkildə istifadə olunur.

Yaxşı havalarda (martdan noyabra qədər) bütün gəmilərinin lövbərlənməsi üçün əlverişlidir. Qışda buxtada güclü küləklər müşahidə olunur. Gücünə görə küləklər VI dərəcəyə daxildir.

Tarixi
------

XIX əsrin ən böyük rus arxeoloqu, qrafinya P. S. Uvarova 1886-cı ildə Novorossiysk yaxınlığında arxeoloji araşdırmalar aparmış və "Səyahət qeydləri"ndə Çemes körfəzi və onun ətrafı haqqında bir çox qeydlər yazmışdır.

Coğrafiyası
-----------

Körfəz öz adını ona tökülən Çemes çayından almışdır. Körfəzin qərb hissəsini alçaq dağlıq ərazidən ibarət olan Abrau yarımadası təşkil edir. Sağda daha yüksək Markotx silsiləsi var. Sahil xəttinin uzunluğu 15 km, quruya 7 km uzanır, girişdə eni 9 km, orta hissədə 4,6 km, farvarter xətti boyu dərinlik —11,0–12,4 m, maksimum dərinlik — 27 m-dir. Bu da istənilən okean gəmilərinin buxtaya daxil olmasına imkan verir. Cənub-qərbdə sahillər alçaq, şimal-şərqdə hündür, az girintilidir. Körfəzin girişi şimal-qərbdən Sujuk adası, cənub-şərqdən isə Doob burnu ilə məhdudlaşır. Körfəzin ortasında, Penay burnu ilə üzbəüz, minimum dərinliyi 5–6 m olan Penay bankası var. Körfəzin şimal-qərb hissəsində Novorossiysk və dəniz limanı; şərqdə — Gelencik şəhər rəhbərliyinə tabe olan Kabardinka kəndi var. Payız və qışda qasırğalı külək — nord-ost (bora) — gəmiçilik üçün böyük təhlükə yaradır.

İqlimi
------

Aralıq dənizində olduğu kimi soyuq mövsümdə körfəz üzərində yağıntıların miqdarı isti mövsümdəki yağıntıların miqdarını üstələyir. Körfəzin yamaclarında yayda quraqlıq olur və kserofit bitki örtüyü ilə örtülüdür.

Körfəzi üzərində günəşli günlərin müddəti ildə 2300 saata çatır və suyun temperaturu, hətta ən soyuq ayda — fevralda — ümumiyyətlə +6 ° C-dən aşağı düşmür. Dəniz suyunun yayda isinməsi nəticəsində hətta qış aylarında da buxtada havanın temperaturu gün ərzində +5 °C və daha yüksək olur, gecələr isə 0 °C ətrafında dəyişir. Qış aylarında buxtada su demək olar ki donmur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Карта давления ветра". sniprf.ru (rus). 2022-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-16.
2. ↑  *Уварова, П. С.* Кавказ : Путевые заметки / [Соч.] Гр. Уваровой.. — Москва: тип. А.И. Мамонтова и К°, 1887. — Т. 1.
3. ↑  "Севастополь или Новороссийск? № 38 (67) сентябрь 2007 г. Газета, Севастополь, новости, политика. Городская общественно-политическая газета «Колесо», Севастополь, Украина". koleco.info (rus). İstifadə tarixi: 2019-04-16.[*ölü keçid*]
**"Ağ corablı qadın"** (*fr.* Les Bas Blancs) — 1861-ci ildə fransız rəssam Qüstav Kurbenin yağlı boya texnikası ilə nü janrında çəkdiyi rəsm əsəri. Filadelfiya Barns fondunda sərgilənən bu tablonun ölçüləri 65×84 sm-dir.

Tablo Q. Kurbe tərəfindən rəssam dostu Fajona verilmişdir. Sonralar əsər Albert Kums Barns tərəfindən 1922-ci ildə alınmışdır.

Tablonu görməkçün əvvəlcədən növbə siyahısına yazılmaq və orta hesabla 6 həftə gözləmək lazımdır.

Süjeti
------

Tabloda akrobatik duruşlu qadın Qüstav tərəfindən ehtiras doğurucu təsvir olunmuşdur. Ağ rəngli corabı sağ ayağına geyinməyə çalışan bu qadının təhrikedici baxışları geyim prosesinə deyil, məhz qarşısındakına doğru yönəlmişdir. Əvvəlki rəssamlar çılpaq bədən əks etdirərkən müvafiq əndazədən kənara çıxmırdılar. Bu da əsərin əsas ideyası fonunda bir o qədər də diqqət obyektinə çevrilmirdi. Ancaq ara-sıra rəssamlar, xüsusən, Qüstav Kurbe riskə gedərək, açıq-saçıqlığı daha qabarıq şəkildə təsvir edirdilər.

**"Ağ corablı qadın "**Təhrikedici baxışlar

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2  "Gustave Courbet, Peintre francais, Ornans 1819 - La tour de Peilz (Suisse) 1877  (fr.)". 2017-03-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-08.

| ⛭Qüstav Kurbenin əsərləri |
| --- |
|  | "Ağ corablı qadın" (1861)  • "Yuxu" (1866) • "Dünyanın mənşəyi" (1866) • "Dalğalarda qadın" • "Ələkçilər" (1853) • "Co, gözəl irland qadını" (1866) • "Tutuquşu ilə qadın" (1866) • "Ornanda dəfn" (1849-50) • "Yaxınlaşan fırtına" (1865) • "Rəssam emalatxanası" |  |

Mənbələr
--------

* 
*
**Havpa** (sor. هاوپا, Hāwpā, hərf. *eynitipli şəxs*), həmçinin **Kürd Milli Sosialist Partiyası** (kurm. Partiya Sosyalîst a Neteweyî ya Kurdî, qısaca forma "**PSNK**") — İraq Kürdüstanında kürd neonasist və hökumət əleyhinə yeraltı hərəkat.

Havpa 21 mart 2020-ci ildə Ərbildə gənc tələbələr tərəfindən Novruzun ilk günündə qurulmuşdur. Onların tez-tez vurğuladıqları təşkilatın əsas məqsədi Kürdüstanda yalnız etnik kürdlərin yaşaya bilməsidir. Havpa sionist işğal hökuməti konspirasiya nəzəriyyəsinə inanır, Kürdüstan Regional Hökumətinin hakim Bərzani və Təlabani ailələri kürd hökumətinin yəhudi işğalçıları olduğunu bildirir. "Instagram" və "Telegram" kimi müxtəlif onlayn platformalar vasitəsilə Havpa ərəblərin Kürdüstan bölgəsindən qovmaq, türkmanlar və aysorlara qarşı soyqırımı keçirmək ideyasını təbliğ etmək üçün kampaniya həyata keçirdi.

Bundan əlavə, Havpa İraq Kürdüstanının hər yerində plakatlar nümayiş etdirərək fəallıq göstərir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Karanlık bir fikrin temelleri açığa çıktı: 'Kurden Nasyonalist'in kökeni kime dayanıyor?". Demokrat Haber - Bağımsız, Alternatif, Özgür Haberler (türk). 2023-07-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-03.
2. ↑  *ئەندام.* "هاوپا و نازییەت". Hawpa. 2023-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-02.
3. ↑  "Hawpa". Hawpa. 2023-07-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-02.
4. ↑  "Dengên Hawpa". Telegram. 2023-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-02.
5. ↑  "هاوپا". Telegram. 2023-07-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-02.
6. ↑  *ئەندام.* "ئاشوورییەكان". Hawpa. 2023-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-23.
Slovakiya avtomobil yolları
**Slovakiya avtomobil yolları** standart avtomagistrallar (slovak. Diaľnica, uzunluğu — 432 km) və yüksək sürətli məhdud istifadədə olan şoselərdən (slovak. Rýchlostné cesty uzunluğu 288 km) ibarətdir. İdarəedici orqan — Slovakiya Milli Avtomobil yolları və ya **NDS** şirkəti. Şirkət 2005-ci ildə qurulmuşdur. Slovakiyada ilk müasir formalı yolların inşasına 2 may 1939-ci ildə başlanmışdır. 2008-ci ilə olan məlumata görə ölkədə 43761 km avtomobil yolu vardır. Bunun 432 kilometri avtomagistralların payına düşür. Yüksək sürətli yolların uzunluğu, 288 kilometrdir.

Qaydalar və hərəkət məhdudiyyətlər
----------------------------------

### Sürət

Avtomagistrallarda və şoselərdə maksimal sürət adi avtomobil və motosikletlər üçün 130 km/saat təşkil edir. Yük maşınları və yüngül avtomobillər üçün 90 km/s, avtobuslar üçün isə sürət həddi 100 km/s təşkil edir. Qəsəbələr daxilində avtobusların hərəkət sürəti 90 km/saatdan çox ola bilməz. İkitərəfli tunellərdə sürət məhdudiyyətləri 80-dən 100 km /s-ə, bir yollu tunellərdə isə 80 km/s-ə qədərdir. Bratislava-Vaynora-Trnava avtomobil yolunun D1 hissəsində 5 ilə 19 saat arasında 110 km/saat məhdudlaşdırılır. Birtərəfli yollarda bu göstərici 100 km/saatdır.

Avtomagistrallar
----------------

D1 Avtomagistralı
D1 Avtomagistralı
Slovakiyada avtomagistrallar iki zolaqlıdır. Sürət həddi 130 km/s təşkil edir. Aşağıdakı avtomobil yolları fəaliyyət göstərir:

Avtomagistrallar
* Avtomagistral D1 (Slovakiya): Bratislava — Trnava — Trençin — Povajska-Bıstrisa — Jilina, Liptovski-Mikulaş — Yanovse, Preşov — Koşise — Zaxor (Ukrayna sərhədinə qədər)
* Avtomagistral D2 (Slovakiya): Kuti (Çexiya sərhədinə qədər) — Malaski — Bratislava — Yakovisa (Macarıstan sərhədinə qədər))
* Avtomagistral D3 (Slovakiya): Dolni-Xriçov — Jilina — Çadçq — Skalite (Polşa sərhədinə qədər)
* Avtomagistral D4 (Slovakiya): Yarovse — Avstriya sərhədinə qədər

Yüksək sürətli şoselər
----------------------

Şosse R1
Şosse R1
Məhdud istifadəyə aid şoselər iki zolaqlıdır, avtomobillərin keçməsi üçün tələblər daha yumşaqdır. Lakin sürət həddi eynidir - 130 km/s. aşağıdakı şoselər fəaliyyətdədir:

* Şosse R1: Trnava — Nitra — Zvolen — Banska-Bistrisa
* Şosse R2: Çexiya sərhədinə qədər — Trençin — Previdza — Zvolen — Rimavska-Sobota — Koşise
* Şosse R3: Macarıstan sərhədinə qədər — Zvolen — Martin — Polşa sərhədinə qədər
* Şosse R4: Macarıstan sərhədinə qədər — Koşise — Preşov — Svidnik — Polşa sərhədinə qədər
* Şosse R5: Svrçinoveç — Çexiya sərhədinə qədər
* Şosse R6: Beluşa — Puxov — Çexiya sərhədinə qədər
* Şosse R7: Bratislavq — Nove-Zamki — Krupina — LuçenesR1
* Şosse R8
* Şosse R9

Həmçinin bax
------------

* Slovakiyada nəqliyyat

İstinadlar
----------

1. ↑  "Slovak highway network according to National Highway Company" (slovak). 2019. 2019-09-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 September 2019.

Mənbə
-----


Vikianbarda Slovakiya avtomobil yolları ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Milli Avtomobil yolları şirkətinin rəsmi saytı
* Diaľničné nálepky na rok 2013 v Slovenskej republike  (slovak.)
Zulkifl məscidi (Xillə, İraq)
**Zulkifl** (*ərəb.* ذو الكفل‎; e.ə. təxm. 1600?–1400?) — Quranda adı çəkilən İslam peyğəmbərlərindən biri. Yəhudi-xristian mənbələrində İezekil adı ilə tanınır. Misir fironunun sarayında yaşadığı, Musa peyğəmbərə yardım etdiyi, 75 il yaşadığı və müasir İraq ərazisində vaizlik etdiyinə inanılır. Onun indiki Suriya ərazisində vəfat etdiyi və Türkiyənin Diyarbəkir bölgəsində dəfn edildiyi güman edilir.

Zulkiflin peyğəmbər olmadığına dair bəzi iddialar olsa da, İslam alimləri arasında ümumi qəbul olunmuş fikir onun peyğəmbər olmasıdır. Hazırda İraqın Xillə şəhərində Cəlairilər dövrünə aid Zulkifl məscidi fəaliyyət göstərir.

Zulkifl Quranda
---------------

Zulkiflin adı Quranın iki surəsində çəkilir — Ənbiya surəsinin 85-ci ayəsində və Sad surəsinin 48-ci ayəsində.

> 
> 
> — (Ya Rəsulum!) İsmaili, İdrisi və Zülkifli də (yad et)! Onların hər biri səbir edən kimsələrdən idi.
> 
> 
> 
> — Biz onları mərhəmətimizə qovuşdurduq (peyğəmbər etdik). Onlar, doğrudan da, saleh bəndələrdən idilər.
> 
> — Ənbiya surəsi, 85-86-cı ayələr

> 
> — (Ya Peyğəmbər!) İsmaili, (İlyasın əmisi oğlu) əl-Yəsəi və Zülkifli də xatırla! Onların hamısı seçilmiş, ən yaxşı kimsələrdəndir!
> 
> — Sad surəsi, 48-ci ayə

Adın etimologiyası
------------------

Onun Zulkifl adlanması barədə müxtəlif fərziyyələr vardır. Ərəb dilində "Zu" sözü "sahib olan şəxs" mənasındadır, belə ki, Quranda bəzi digər şəxslərin də adında bu söz işlənir. Məsələn, "Zülqərneyn" sözü "2 buynuzu olan şəxs", Yunis peyğəmbərə aid edilən "Zünnun" sözü isə "balığı olan şəxs" mənasını verir. "Qifl" sözü ərəbcə "qoşa" və ya "surət" mənalarına malikdir.

Bu adın "iki taleyi olan adam" mənasını verdiyi fikri daha çox qəbul olunsa da, bəzi din alimləri bu adı "əvəzini ikiqat görən şəxs" şəklində izah edirlər.

Xarici keçidlər
---------------

* Zulkiflin həyatı  (ing.)
* İraqda Zulkifl məscidi Arxivləşdirilib 2012-07-28 at the Wayback Machine  (ing.)


|  |
| --- |
| **Qurandakı peyğəmbərlər** |
| Adəm  • Şeys  • İdris  • Nuh  • Hud  • Saleh  • İbrahim  • İsmail  • İshaq  • Lut  • Yaqub  • Yusif  • Əyyub  • Şüeyb  • Musa  • Harun  • Davud  • Süleyman  • Yunis  • Zəkəriyya  • Yəhya  • İsa  • Məhəmməd |
| *Ayrıca bax:* **Allah** , **Din** , **İslam** , **Quran** |
Bağlanmış bir qadın
**Bondaj** (Azərbaycan dilində Əsarət) cinsi partnyorun razılığına əsasən estetik, erotik və/yaxud duyğusal məqsədlər üçün bağlanmasından və/və yaxud da məhdudlaşdırılmasından ibarət olan BDSM növüdür. Bir partnyor digərini simlər, qandallar, göz bağları, yaxalıqlar, yapışqan lentlər, tıxaclar, pranqalar və digər fiziki məhdudlaşdırıcılardan istifadə edərək bağlayır.

Əsarət əsasən, lakin hər zaman yox, cinsi tətbiqdir. Bu, sadomazoxizm və ya dominantlıq və tabelik kimi digər BDSM tətbiqləri ilə əlaqəli ola və ya olmaya bilər.

Aktiv partnyorun öz partnyorunu bağlamasının müştərək səbəbi hərəkətləri məhdudlaşdırılmış partnyorun tabe olma vəziyyətindən asılı olaraq nəzarət hissinin və gücün müvəqqəti ötürülməsi yolu ilə həzz almağa çalışmasıdır. Sadomazoxist insanlar üçün bondaj əsasən bağlanan tərəfdaşın digər sadomazoxist davranışlar üçün daha əlçatan olan bir məqsəd üçün bir vasitə kimi istifadə olunur. Bununla belə, bondaj təkbaşına da istifadə edilə bilər, burada hərəkətləri məhdudlaşdırılmış partnyor özünü çarəsiz və hərəkətsiz hiss edərək bundan Cinsi həzz alır, aktiv partnyor isə bağlı partnyorunu qarşısında görməkdən məmnunluq və vizual həzz alır.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 4779145-7 · LCCN: sh85015498 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Seksuallıq** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Soqdianalılar** və ya **soqdlular** — Soqdiana əhalisi, Zərəfşan vadisində yaşayırdılar. Müasir Buxaradan Xocəndə qədər yayılmışdılar.

Tarixi
------

Miladdan öncə ikinci əsrdən Çində Tanq sülaləsinin sona çatdığı miladdan sonra X əsrə qədər İpək yolu ticarəti böyük faizlə Soğdluların əlindəydi .

Bu çox geniş və vəhşi coğrafiyadakı yolçuluqların başarılmasında karvansara sisteminin çox önəmli bir rolu vardı. İpək yolu, miladın ilk minilliyində uyqarlıqların bir-biriylə tanışmasında və bir-birini zənginləşdirmədə oynadığı rolu və işləvi, ikinci minillikdə itirmişdir. VIII əsrin əvvələrində İrandan daha şərqə irəliləyən Ərəb-İslam ordularının Soqdiananı ələ keçirməsinin ardından miladdan sonra 1000-ci illərdə Təkləməkan çölünün qərbindəki şəhərlər İslam dinini qəbul etmişdi. Əski Çin qaynaqlarına görə İpək yolunun rotası öncə ikiyə, ardından Sui və Tanq sülalələri dönəmində şimal, orta və cənub olmaq üzrə üçə çıxmışdı .

Soğdluların İpək yolu güzərgahındakı yüksəlişləri, miladdan sonra IV əsrdən etibarən Soqdianadan şərqə, öncə Çaç (bugünkü Daşkənd) və Səmireçeyə (bugünkü Şərqi Özbəkistan) və daha sonra Çinə doğru yayılmaları ilə başlamış, Avrasyanın önəmli bir yer alan vahələrdəki yerləşim mərkəzlərinə karvanlarla ticari mallarI daşıyan sarvanlar fenotip, dil və mədəniyyat baxımından şübhəsiz bir-birlərindən olduqca fərqliydilər.

Səid ibn Əmr əl-Həraşinin Xorasan valiliyinə təyin edilməsi, öncəki vali zamanında cizyə və xərac vergilərini ödəməyən və valiyə qarşı türklərlə iş birliyi quran Soğdluları əndişəyə saldı. Soğdlular, məlikləri Gurəkin qəbul etməməsinə rəğmən yurrlarını tərk edərək Fərqanə hökmdarından sığınma istəyində oldular. Ancaq Həraşi, hələ Fərqanə məlikinin himayəsi altına girmədən Xocənd yolunda onları yaxalayıb bir çoxunu qılıncdan keçirdi; bir qismini də əsir alaraq mallarını müsadirə etdi. Bu arada Xocənd güzərgahında olan Uşruşananı ələ keçirib əhalisi ilə bir anlaşma bağladı.

|  |  |  |  |
| Soqdiyalı hərbçi Əhəməni relyeflərinə görə.
  | Soqdiyalı kişi libası Əfrasiyab (Səmərqənd).
  | Soqdiyalı qadın libası Əfrasiyab (Səmərqənd).
  | Soqdiyalı kişi libası Pəncikənd (Tacikistan).
  |

İstinadlar
----------

1. ↑  Qədim türk tayfalarının köçü. Anar İsayev, Ramil Rəhimov.
2. ↑  Azərbaycan dili və tarixi Arxivləşdirilib 2022-03-23 at the Wayback Machine. Mirkənan Cəfərli.
3. ↑  Hansen 2003: 149; Wood 2002: 65
4. ↑  Wu 2006: 14
**Xalkozin – Cu2S** — *Psevdorombik sinqoniya – aşağıtemperaturlu (103°C-dən aşağı) modifikasiya – a-Cu2S; heksaqonal sinqoniya – yüksəktemperaturlu (103°C-dən yuxarı) modifikasiya – b-Cu2S.* Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.

Xassələri
---------

Rəng – təzə, dəyişilməmiş səthdə qurğuşunu-boz, köhnə səthdə – qara; Mineralın cizgisinin rəngi – tünd-boz; Parıltı – metal, tutqun; Şəffaflıq – qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 5,5–5,8; Sərtlik – 2,5–3; zəif döyüləndir; Ayrılma – {110} üzrə qeyri-mükəmməl; Bölünmə – qabıqvari; Başqa xassələr – yaxşı elektrik keçiricisidir; Morfologiya – kristallar: nadir rast gəlir; lövhəvari, qısasütunvari; İkiləşmə: tez-tez müşahidə olunur; bitişmə və qarşılıqlı nüfuzetmə; Mineral aqreqatları: sıx kütlələr, püruzlar, qabıqlar, qaysaqlar, torpaqvari əmələgəlmələr, bornit, xalkopirit, hərdənbir sfalerit, kovellin, həmçinin bitki qalıqları üzrə psevdomorfozalar.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Həm hipogen, həm də hipergen şəraitdə əmələ gəlir. Hidrotermal yataqlarda rast gəlir. Misli qumdaşları və misli gil şistləri içərisində yerləşən stratiform tipli yataqların əsas filiz əmələ gətirən minerallarından biridir. Xalkopiritin, bornitin və başqa missaxlayan mineralların oksidləşməsi ilə əlaqədar olaraq yaranan xalkozinin əhəmiyyətli yığınları mis filizi yataqlarının sementləşmə zonasında qeyd olunur. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: xalkopirit, bornit, tetraedrit, enargit, lyutssonit, kovellin, digenit, malaxit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Kennikot, Byutt, Bisbi, Bristol (ABŞ); Çukikamata (Çili); Redrut (İngiltərə); Mansfeld (Almaniya); Kounrad, Cezkazqan (Qazaxıstan); Almalıq (Özbəkistan) və b. Azərbaycanda xalkozinin əsas hissəsi kolçedan, mis- və molibden-porfir, qızıl yataqlarının (Gədəbəy, Bittibulaq, Qızılbulaq, Qoşa, Paraqaçay, Urumıs, Misdağ, Katsdağ, Cixix-Saqator və b.) törəmə sulfidlərlə zənginləşmə zonasında yerləşir.

Tətbiqi
-------

Sənayenin müxtəlif sahələrində geniş istifadə edilən misin ən zəngin filizidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Chalcocite // Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: "Nafta-Press" nəşriyyatı, 2004

Xarici keçidlər
---------------

* Chalcosine
**Bəqli (Beqli)** — Arsakda məntəqə adı.

Toponim
-------

Kutaisi quberniyasının Şorapan qəzasında (indiki Zestafoni rayonunda) Beqlevi kənd adı. Cənub-şərqi Avropada yaşamış qıpçaqların Burcabo tayfa üç qoldan ibarət idi. Aklan, Osoluk və Beqlik. Bu kənd Beqlik qolunun adını əks etdirir. Gürcüstanda Beqlevi, Beqleti və Beqli. Ermənistanda Biqli kənd adlarında da əksini tapmışdır. Albaniyada erkən orta əsrlərdə Tatev monastırının (Zəngəzurda) adında da *eb* sözü iştirak edir. Qafqazın toponimiyasında Beqle, Beqli formalarındadır. XIX əsrdə İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında Beqludağ, Şimali Qafqazda Dağıstan əyalətinin Dargin dairəsində Beqala-Moxi (*Beqlidağ* deməkdir), Batumi dairəsində Beqleti, Borcalı qəzasında Böyük Beqler və Kicik Beqler, Azərbaycanda Şamaxı rayonunda Bəklə. Ərəş qəzasında Bəklər, Şəki qəzasında Beklə kənd adları da buraya aiddir. Toponimin iki izahı vardır. Türk dillərində bekl- *möhkəmləndirilmiş yer*, *qala*, *qüvvətləndirilmiş*sözündəndir. Bu etnonimik toponimlərdə təhrifə uğramış həm də *Bıqlı* kimidir. İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında Bıqlı kəndi barədə bax: Bıqlı kəndi. XIX əsrdə Qars əyalətində Beqli Əhməd və Beqlu Saraclu kənd adları da vardır. Anadoluda bir qala Biqa adlanır. Qıpcaqların Beqlik qolunun adıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Albaniya tarixi*, I kitab, 18-ci fəsil.
2. ↑  Пагирев Д.Д.1913,34
3. ↑   Budaqov B.Ə.Qeybullayev Q.Ə. "Gürcüstanda türk mənşəli toponimlərin izahlı lüğəti,2008,48
4. ↑  Qeybullayev Q. Ə. Azərbaycanlıların etnik tarixinə dair. Bakı, 1994
**Təbiət Tarix muzeyi** (*alm.* Naturhistorisches Museum‎) - Vyananın ən böyük və dünyanın ən əhəmiyyətli muzeylərindən biridir. Muzeyin açılışı 1889-ci ilə təsadüf edir. Müzeyin yaradılmasında hədəf iri eksponatların yerləşdirilməsi olmuşdur.

39 zaldan ibarət muzeydə tarixən mövcud olan bitki və heyvan qalıqları saxlanılır. Bunlara misal kimi Dəniz inəyinin qalıqlarını göstərmək olar.

Tarixi
------

1750-ci ildə imperator I Fransin həyat yoldaşı Mariya Tereziya 30000 təbiət eksponatından ibarət kolleksiyanı satın alır. Bu kolleksiyaya mərcanlar, balıqqulağı, qiymətli daşlar və nadir minerallar daxil idi. 
Tədricən eksponatların sayı o qədər atırki, hətta saraya belə yerləşmir. 1857-ci ildə Rinqştrasda yeni iki muzeyin tikintisi planlaşdırılır. Muzeylər mühəndis Qotfrid Zemper və baron Karl fon Hazenauerin layihəsi əsasında tikilmişdur. Muzeyin tikintisi 1871 - 1889 ci illəri əhatə edir.

Mənbə
-----

* Muzeyin rəsmi saytı (ing.)
* Annals Arxivləşdirilib 2008-04-09 at the Wayback Machine
* Eksponatların foto şəkilləri

1. ↑  .
2. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database. 2017.
3. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
4. ↑  .
**Bastiya** — Korsika regionunda əsas ticarət şəhəridir. Yuxarı Korsika departamentinində yerləşir. Əhalisi 42,9 min nəfərdir (2005). Bastiya adanın ən ucqar nöqtəsi Kors burnunun sahillərində yerləşməklə, Korsikanın əsas iqtisadi mərkəzi hesab edilir. Aralıq dənizi iqlim tipinə malik olub, qışda temperatur-8°С , yayda isə 23°С olur (bəzən illik orta temperatur 15°С). İllik yağıntıların miqdarı isə illik-700 mm-dir.

Bastiyanın ətrafı
-----------------

Ənənəvi olaraq yay fəslində şəhər əhalisi-şəhərdən 16 km aralıda Bastiyanın cənubuna La-Manş sahillərinə gəlirlər. Sahillər şam meşələri ilə əhatə olunub. Bura plajlarda restoranlar çoxluq təşkil edir. Ancaq demək olar ki, dəniz sahilləri çirklənmişdir. Sahilyanı ərazilər şəhər əhalisinin yaşayış yerləri ilə pulsuz plajlar arasında bölünür. Biquliya laqunu Korsikanın ən böyük köçəri quşların məskunlaşdığı yer olub, Bevinka və Holo çaylarının suları ilə qidalanır. Yay aylarında qamışlıqlarda müxtəlif növ quşlar yuva salırlar.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*

Xarici keçidlər
---------------

* Bastia (Liman)

Həmçinin bax
------------

* Korsika boğazı
* La-Manş boğazı

Mənbə
-----

* *Городецкая И. Л. Левашов Е. А.* Бастия // Русские названия жителей: Словарь-справочник. — М.: АСТ, 2003. — С. 42. — 363 с. — 5000 экз. — ISBN 5-17-016914-0.
* Бастия // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915.