recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Qalxancıqdaşıyanlar** dəstəsi (*lat.* Glomerida)-Buğumayaqlılar tipinin İkicütayaqlılar sinfinə aid olan dəstə

Xarici quruluşu
---------------

Male *Glomeris punica* from Tunisia. The enlarged rear legs are the telopods
Bu çoxayaqlıların yalnız 12 görünən qalxancığı, erkəklərdə 17, dişilərdə 19 cüt ayağı var. Özü də erkəklərin son 3 cüt ayağı qonopodilərə çevrilmişdir. Bel qalxancıqları dartılmış və çox enlidir, buna görə də yuxarıdan baxdıqda ayaqları nəzərə çarpmır.

Həyat tərzi
-----------

Bu cür çoxayaqlını narahat etdikdə o, kürəcik şəklində yumrulanır, başını altına əyərək, onu etibarlı halda qoruyur. Daha çox yayılmış qlomerislərə (Glomeridae fəsiləsi) Avropa ərazisinin rütubətli yarpaqlı və qarışıq meşələrində, Qafqazın və Orta Asiyanın meşələrində təsadüf etmək olar. Topa-topa yumurtaqoyan əksər çoxayaqlılardan fərqli olaraq, qlomerislər torpağın çatlarına və ağac qabıqlarına bir-bir, iki-iki dağınıq halda yumurta qoyurlar. 3 ildən artıq davam edən inkişaf zamanı 9 qabıqqoyma baş verir: qabıqqoyma yaşlı vəziyyətdə də davam edə bilər.
Qlomerislər döşənəyin fəal parçalayıcılarından biri olmaqla, torpağın humusla zənginləşməsində böyük rol oynayırlar.

Yayılması
---------

Azərbaycanda Glomeridae fəsiləsindən endemik növ olan Hyleoglomeris lencorana Gol. Lənkəran zonasının hirkan enliyarpaqlı meşələrində çürümüş ağac koğuşunda aşkar edilmişdir. Bu cinsin başqa növü Hyleoglomeris sp. Şuşa şəhəri yaxınlığında mağaradan tapılmışdır.

Təsnifatı
---------

* **Glomeridae**
	+ *Hyleoglomeris lencorana Gol.*

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1999.
2. ↑  *Shear W. A.* Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844. // *Animal Biodiversity: An Outline of Higher-level Classification and Survey of Taxonomic Richness* / red. Z. Zhang 2011. C. 3148, burax. 1. S. 159–164. ISBN 978-1-86977-849-1, 978-1-86977-850-7
3. 1 2 3  Azərbayvcanın heyvanlar aləmi, II cild. Bakı, Elm, 2004

Ədəbiyyat
---------

* Azərbayvcanın heyvanlar aləmi, II cild. Bakı, Elm, 2004

Xarici keçidlər
---------------

* Unidentified Glomerida - Onomeris

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1365864
* Wikispecies: Glomerida
* ADW: Glomerida
* BOLD: 251442
* BugGuide: 1194430
* EoL: 6446
* EPPO: 1GLOMO
* Fauna Europaea: 11506
* Fauna Europaea (new): 742fb5ed-6273-44dd-afa4-f5f6cb967df8
* Fossilworks: 304830
* GBIF: 1018
* iNaturalist: 56079
* IRMNG: 12498
* ITIS: 154414
* NBN: NBNSYS0100003267
* NCBI: 62004
* Plazi: B12887FD-FFAD-2B2A-FF73-FCD8FA70FB2C
* WoRMS: 887895

 |
Gürcü skripti
**Gürcü kalliqrafiyası** (*gürc.* ქართული კალიგრაფია) — üç Gürcü yazısını istifadə edən, Gürcü dilinin kalliqrafik və ya bədii yazı şəkli.

Tarix
-----

Gürcüstan əsrlik bir xəttatlıq məktəbi ənənəsinə sahibdir. Erkən əsrlərdən başlayaraq əl ilə yazılmış kitablar Gürcüstanda mədəni və milli bir hadisə oldu. Xristianlıq Gürcüstan ədəbiyyatının həyatında mühüm rol oynayıb, belə ki Gürcü pravoslav kilsəsi və onun keşişləri yazılı əsərləri və Gürcü xalqının tarixinin yazılı bilgilərini yaradaraq, Gürcüstanın yazılı həyatına yardım göstərdilər.

Hər il, aprelin 14-də Gürcüstanda "Gürcüstan dilinin günü" qeyd olunur. Bu gün xəttatlıq müsabiqələri keçirilir, qaliblər bəlirlənir və Gürcüstan Milli Əlyazmalar Mərkəzi ən yaxşı xəttatlara mükafatlar verir.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "ქართველ მხატვარ-კალიგრაფთა კავშირი". 2017-08-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-03-23.
2. ↑  ქართული კალიგრაფია Arxivləşdirilib fevral 12, 2012, at the Wayback Machine
3. ↑  About Georgian calligraphy Arxivləşdirilib may 14, 2012, at the Wayback Machine
4. ↑  Calligraphy fest in Tbilisi Arxivləşdirilib aprel 7, 2014, at the Wayback Machine
**ABŞ və Kanadada Rusiya Zəhmətkeşləri İttifaqı** (*ing.* Union of Russian Workers in the United States and Canada) və ya sadəcə **Rusiya Zəhmətkeşləri İttifaqı** (RZİ; *rus.* Союз Русских Рабочих) — 1908-ci ildə ABŞ-də Rusiyadan olan mühacirlər tərəfindən yaradılmış leyborist təşkilat. İttifaqın üzvlərinin əksəriyyəti siyasi təqiblərdən və iqtisadi sıxıntılardan xilas olmaq üçün Rusiyadan qaçan fabrik işçiləri və kəndlilər idi. RZİ ABŞ və Kanadadakı rusiyalı fəhlələri sosializm bayrağı altında birləşdirməyə, daha yaxşı iş şəraiti və əmək hüquqları uğrunda mübarizə aparmağa çalışırdı. RZİ anarxizm ideyalarından güclü şəkildə təsirlənmişdi. Həmçinin, təşkilatın bir çox liderləri və üzvləri anarxist dairələrdə fəal idilər.

RZİ fəaliyyətinin ilk illərində əməkçilərin hüquqlarını dəstəkləmək məqsədilə, eyni zamanda ABŞ-də rusiyalı mühacirlərin üzləşdiyi təzyiqlərə qarşı tətillər və etiraz aksiyaları təşkil etmişdir. Buna baxmayaraq, qrupun radikal baxışları və anarxizmlə əlaqəsi onu Birinci Dünya müharibəsi zamanı hökumətin repressiya hədəfinə çevirmişdir. 1919-cu ildə ABŞ hökuməti RZİ və digər radikal əmək təşkilatlarına qarşı repressiya həyata keçirmiş və bu, nəticədə qrupun ləğv edilməsinə səbəb olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  KZ, "A Slice of Pittsburgh Anarchist History: The Union of Russian Workers," Arxivləşdirilib iyul 7, 2010, at the Wayback Machine *Steel City Revolt!* Spring 2009. Pittsburgh Organizing Group.
2. ↑  Todd J. Pfannestiel, *Rethinking the Red Scare: The Lusk Committee and New York's Crusade against Radicalism, 1919-1923.* New York: Routledge, 2003; pg. 16.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* George A. Evans, Statement of the Experience of George A. Evans, a Former Teacher at the People’s House, 133 East 15th Street, Telling of the Brutal Treatment of the Police in the Raid Made There November 7, 1919." DoJ/BoI Investigative Files, NARA M-1085, reel 926. Corvallis, OR: 1000 Flowers Publishing, 2011.
* Edgar B. Speer, "The Union of Russian Workers: What It Is and How It Operates, DoJ/BoI Investigative Files, NARA M-1085, reel 926, file 325570, April 8, 1919. Revised edition. Corvallis, OR: 1000 Flowers Publishing, 2018.
* Anatol L. Rodau, *The Bolsheviki Movement in America: Union of Russian Workers-Anarchists-Communists, First Branch of Socialists-Bolsheviki, etc.: Summary Report.* US Department of Justice, Bureau of Investigation, report of Aug. 1-5, 1919.
**Quşarmuduyarpaq sorbariya** (*lat.* Sorbaria sorbifolia) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin sorbariya cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Asiyanın mülayim zolaqlarını, Koreyanı, Yaponıya adalarını, Xokkaydonu, Xonsyunu, Çin əyalətlərini, Orta Asiyanın şimalını, Cənubi Uralı, Sibiri, Uzaq Şərqi və Saxalini əhatə edir. Avropanın və Şimali Amerikanın bir çox yerlərinə introduksiya olunmuşdur.

Botaniki təsviri
----------------

3 metr hündürlüyü olan, budaqları dik duran koldur. Yarpaqları təkləkvari, 25 sm uzunluğunda, 9-13 yarpaqcıqlardan ibarətdir. Yarpaqları erkən yazda açılarkən narıncı, yayda açıq-yaşıl, payızda-oktyabr ayında tökülərkən sarı və yaxud qırmızı rəng alır. İyun və iyul aylarında çiçəkləyir. Çiçəkləri ağ, ətirili, iri pramidal, 25 sm uzunluğu olan süpürgəvari çiçək qrupunda yerləşir. Çiçək qrupları-uzunluğu 25 sm-dək olan, piramidal süpürgələrdir. 30 günədək çiçəkləyir. Çiçəklərin diametri 10-12 mm, çiçək saplaqları 5-8 mm-dir. Ləçəkləri oval və ya əks yumurtavari, 5-7 mm-dir. 40-50 erkəkciyin qalınlığı 1,5-2 mm, uzunluğu ləçəklərdə olduğu kimidir. Meyvəsi silindrik, hamar yarpaqcıqdır.

Ekologiyası
-----------

Şaxtaya davamlı, tez böyüyən koldur. Torpağa az tələbkar, torpaq rütubətinə isə həssasdır. Cavan ikən kölgəyə xeyli davamlı, sonralar işığa və istiliyə tələbkar olur.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda təbii halda rast gəlinir. Mərkəzi Nəbatət bağında becərilir.

İstifadəsi
----------

Tək və qrup əkinlərdə, yamacların bərkidilməsində istifadə edilir. Uzun müddətli çiçəklənməsi və yarpaqların tez açılmasına görə dekorativ bitki hesab olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Sorbaria sorbifolia* | 
* Wikidata: Q158953
* Wikispecies: Sorbaria sorbifolia
* BioLib: 39490
* EoL: 635298
* EPPO: SOISO
* EUNIS: 179158
* FNA: 200011660
* FoC: 200011660
* GBIF: 3012089
* GRIN: 34983
* iNaturalist: 169144
* IPA: 14050
* IPNI: 1034036-2
* IRMNG: 10181225
* ITIS: 25310
* MichiganFlora: 2568
* MoBotPF: 286405
* NBN: NHMSYS0000463791
* NCBI: 141005
* PalDat: Sorbaria\_sorbifolia
* PFI: 1889
* Plant List: rjp-561
* PLANTS: SOSO2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:1034036-2
* Tropicos: 27800364
* VASCAN: 8962
* WisFlora: 5107
* WFO: wfo-0001013016

 |
| *Spiraea sorbifolia* | 
* Wikidata: Q21877520
* EUNIS: 180142
* GBIF: 3012101
* GRIN: 35313
* IPNI: 324832-2
* ITIS: 521900
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:324832-2
* Tropicos: 27800385

 |
Quştəsfi Şirvanın tərkibində
**Quştəsfi** — Şirvan əyalətinin qədim mahalı. Qırxçıraq şəhəri Şirvanşahlar dövlətinin Quştəsfi vilayətinin mərkəzi imiş. Şəhər 40 məhəllədən ibarət olmuşdur. Ərazi vahidi kimi bir çıraq 1000 ev olmuşdur. 40 min evdən ibarət olmuş bu şəhər Kür çayının sahilində yerləşirmiş. Sərhədləri Salyanın indiki Qaraçala qəsəbəsindən Babazanan dağına qədər bir ərazini əhatə edirmiş. Bişmiş kərpic və ağ daşdan tikilmiş evlər, dükanlar, karvansaralar, məktəb-mədrəsələr, məscidlər varmış.

Quştəsfi mahalında hərbi məqsədlər üçün döyüş atları yetişdirilib. Yazılı mənbələrdə burada məhsul bolluğundan, bazarların ucuzluğundan danışılır. Şəhərdə nohurlar varmış, əhali su quşları və balıqdan yaxşı qazanc götürürmüş.

Quştəsfi mahalında Atabəylər dövlətinə ildə 1 milyon dinar, təxminən bir o qədər də Şirvanşahlar sarayına vergi ödəyirmiş.

Vilayətin əhalisi çox yüksək əkinçilik və heyvandarlıq mədəniyyətinə malik olmuşdur. Əkinləri suvarmaq üçün Kür çayından ümumi uzunluğu 30 km olan Şirvan Govur arxı çəkilmişdi. Bu arx Kür çayı axarı boyunca sahildən 7–8 km aralıda Qaraçala qəsəbəsindən və Babazanan dağlarından da keçərək Xəzər dənizinin sahillərinə qədər geniş bir ərazini suvarmağa imkan verirmiş. Su itkisinə yol verməmək üçün arx saxsı, kaşi və ağ daşlarla örtülübmüş. Sara Aşurbəylinin "Şirvanşahlar dövləti" (Bakı. 2006.), Vladimir Minorskinin "Şirvanın tarixi" (1969), Nikolay Xanıkovun "Qafqaz müsəlmanlarının tarixi və etnoqrafiyası" (1864), A.A. Bakıxanovun "Gülüstani-İrəm" (Bakı.1991.) əsərləri əsasında bu məzmunda məlumat çatdırılır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
**Rusiya Xalqlarının Hüquq Bəyannaməsi** — Sovet Rusiyasının ilk hüquqi aktlarından biri.

Tarixi
------

Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası Xalq Komissarları Soveti tərəfindən 1917-ci il noyabrın 2 (15)-də təsdiq edilmişdi. Bəyannamədə "Lenin milli siyasəti"nin aşağıdakı əsas prinsipləri elan olunmuşdu: 

* Rusiya xalqlarının bərabərliyi və suverenliyi;
* Rusiya xalqlarının azad surətdə öz müqəddəratını təyin etməsi (ayrılmaq və müstəqil dövlət yaratmağa qədər);
* bütün milli və milli-dini imtiyaz və məhdudiyyətlərin ləğvi; Rusiyada azlıqda qalan xalq və etnik qruplarının müstəqil inkişafı.

Lakin sovet Rusiyası bu bəyannaməni, demək olar ki, həyata keçirmədi, Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının (SSRİ) yaranmasınadək (1917, noyabr -1922, dekabr) keçmiş Rusiya xalqlarının müstəqil dövlət yaratmaq hüquqlarını açıq-aşkar pozdu. Sovet Rusiyası Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini tanımaqdan imtina etdi. 1920-ci il aprelin 27-dən 28-nə keçən gecə 11-ci Qırmızı ordu onun varlığına son qoydu, ərazisini işğal etdi. Şimali Azərbaycan yenidən Rusiyaya qatıldı. Çox keçmədən keçmiş Rusiya imperiyasının ərazisində yaranmış digər müstəqil dövlətlərin də varlığına son qoyuldu. Sonra isə onlar SSRİ-nin tərkibində birləşdirildi (1922, dekabr). Bu siyasət özünü doğrultmadı, 1991-ci ilin dekabrında SSRİ süquta uğradı. Keçmiş müttəfiq respublikalar dövlət suverenliyini elan etdi.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı

İstinadlar
----------

1. ↑  Rusiya Xalqlarının Hüquq Bəyannaməsi // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II. Bakı: "Lider". 2005. səh. 309. ISBN 9952-417-44-4.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Rəhimbəyli.

**Nailə Rəhimbəyli** (21 iyul 1968, Kirovabad) — AMEA Folklor İnstitutunun "Musiqi Folkloru" şöbəsinin müdürü, sənətşünaslıq üzrə elmlər doktoru, professor.

Həyat və yaradıcılığı
---------------------

Nailə Rəhimbəyli 21 iyul 1968-cı ildə Gəncə şəhərində anadan olub.
1992-ci ildə Ü.Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının «Tarix-nəzəriyyə» fakültəsinin musiqişünaslıq ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Bitirərkən musiqişünas, musiqi fənləri üzrə müəllimə, tədqiqatçı və mühazirəçi ixtisasları verilmişdir.
1987-1999-cu illər ərzində Gəncə Q.Hüsenli ad. orta ixtisas musiqi texnikumunda,
1999-2016-çı illərdə isə Bakı Musiqi Akademiyasında «Azərbaycan xalq musiqisinin tarixi və nəzəriyyəsi» kafedrasında çalışıb.

2004-cü ildən bu günə kimi AMEA Folklor İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, 2014-cü ildən isə "Musiqi folkloru" söbəsinin müdürü vəzifəsində işləyir.
2000-ci ildə «Şəmsi Bədəlbəylinin yaradıcılığı kontekstində Azərbaycanda musiqili teatrın yaranması və inkişafı» mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmiş, sənətşünaslıq elmləri namizədi elmi dərəcəyə layiq görülmüşdür. 2012 – ci ildə "Aşıq Qərib" dastanının melo-poetik xüsusiyyərləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmiş və sənətşünaslıq üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəyəsini alıb.

2007-ci ildə isə Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən dosent, 2017-ci ildə isə professor elmi ada layiq görülüb. ​
2003-cü ildən Azərbaycanda və xarici ölkələrdə keçirilən Beynəlxalq Sempozyumlarda məruzələrlə çıxış edib.

Üç monoqrafiya, iki dərs vəsaiti, bir metodik tövsiyə, 83 elmi məqalələrin müəllifidir. «İncəsənətdə kecən ömür» kitabı 2003-cü ildə Humay Milli mükafata layiq görülüb.
Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının üzvü, "Qızıl qələm" mükafatının laureatıdır.

### Ailəsi

Ailelidir, üç övladı var.

### Əsas elmi nailiyyət

Azərbaycan dastanı ilk dəfə olaraq elmi-nəzəri baxımından təhlil olunub. "Aşıq Qərib" dastanının poetik mətnilə bərabər lad-intonasiya, melodika, ritmika və formayaradıcı amilləri üzərində eəmi araşdırma və nəzəri təhlil aparılıb .

Əsərləri
--------

### Elmi əsərləri

1. «İncəsənətdə keçən ömür» (rus və azərbaycan dillərində),
2. ««Aşıq Qərib» dastanının melo-poetik xüsusiyyətləri»,
3. "Gülnaz Abdullazadə",
4. "Rast ladına əsaslanan aşıq havalarının təhlili" (dərs vəsaiti),
5. "Şur və Segah ladına əsaslanan aşıq havalarının təhlili "(dərs vəsaiti).

Təltiflər
---------

"Humay" Milli mükafatı
"Qızıl qələm" mükafatı

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Rəhimbəyli Nailə Rasim qızı" (az.). science.gov.az. Archived from the original on 2020-02-10. İstifadə tarixi: 2020-01-31.
**Suriya göyrüşü** (*lat.* Fraxinus syriaca) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin zeytunkimilər fəsiləsinin göyrüş cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Vətəni Mərkəzi və Qərbi Asiyadır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 10-15 m-ə çatan ağacdır. Düz, nazik gövdəlidir. Lələkvari yarpaqların uzunluğu 20 sm-dir. Yarpaqcıqları 9-11 ədəd olub, oturaqdır. Iti uclu, yumurtavari formalıdır. Çiçəkləri süpürgəvari çiçək qrupuna toplanmışdır. Dişi çiçəklərin dişicik ağzı tozcuğu götürməyə hazır olduqda erkək çiçəkləri hələ yetişmir. Ona görə mayalanma digər budaqlardan və ya digər ağaclardan olan tozcuqlarla baş verir. Meyvələri sentyabr-oktyabrda yetişir, ancaq qışda və ya erkən yazda torpağa düşür. Aprel-may aylarında çiçəkləyir, toxumları sentyabr ayında yetişir.

Ekologiyası
-----------

Məhsuldar torpaqlarda tez böyüyür, şaxtaya davamlıdır, bəzən yaz soyuqlarından əziyyət çəkir. 25-40 yaşından meyvə verir, 300 il yaşayır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük və Kiçik Qafqazda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Yaşıllaşdırmada, park və bağların salınmasında istifadə olunur. Həşəratları cəlb etmək üçün onun çiçəklərində çiçək tacı vardır. Tərkibində çoxlu miqdarda yağ və zülallar olduğuna görə quşların və gəmiricilərin bir çox növləri tərəfindən qida kimi istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q2776477
* BioLib: 618202
* EPPO: FRXSY
* EUNIS: 176391
* GBIF: 3683947
* GRIN: 317
* iNaturalist: 492853
* IPNI: 609239-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:609239-1
* Tropicos: 23000381
* WCSP: 370161
* WoI: 894
* WFO: wfo-0000832983

 |
**Qalxanvari itburnu** (*lat.* Rosa corymbifera) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Ukraynada, Krımda, Rusiyada, Moldovada, Qafqazda, Orta Asiyada, Avropada, Şimali Afrikada, Ön Asiyada, Pirney yarmadasında yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 3 m-dək olan koldur. İynələri qarmaqvari, xırda, yarpaqları 5-7, iri yumurtavari, alt tərəfi tükcüklü, sadə dişlidir. Çiçəkləri uzun saplaqlarda, ağ və ya əsasən açıq çəhrayı, orta ölçülüdür, çiçəkaltlığı lansetvaridir, kasayarpaqları aşağıya əyilmiş, lələkvaridir. İyun-iyulda çiçəkləyir.

Ekologiyası
-----------

Meşədə açıq yamaclarda, orta dağ qurşağına qədər, kölgəli və rütubətli yerlərdə, dağ çaylarının sahillərində, kolların arasında, dəniz səviyyəsindən 2300 m hündürlükdə tək və ya kiçik qruplarla bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Kiçik və Böyük Qafqaz (Balakən, Zaqatala), Kür-Araz ovalığında, Talış və Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Balverici, dekorativ bitkidir. Müalicəvi məqsədlə kökləri, ləçəkləri, meyvələri və toxumları istifadə edilir. Meyvələri yeməlidir, mürəbbə üçün yararlıdır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q137608
* APDB: 152842
* EoL: 413765
* EPPO: ROSCF
* EUNIS: 180277
* GBIF: 3007783
* GRIN: 104805
* iNaturalist: 491355
* IPNI: 732177-1
* ITIS: 24823
* NCBI: 267235
* PFI: 1981
* Plant List: rjp-971
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:732177-1
* Tropicos: 27800148
* VASCAN: 8894
* WFO: wfo-0001018851

 |
**Çcan Xayçcou** (19 iyun 1962, Çin) — Çin Xalq Respublikasının Azərbaycanda fövqəladə və səlahiyyətli səfiri.

Həyatı
------

Çcan Xayçcou 1962-ci ilin iyununda Çinin Şandun əyalətində anadan olmuşdur. Ali təhsillidir. 1986–1988-ci illərdə Çin Xalq Respublikasının (ÇXR) SSRİ-dəki Səfirliyində köməkçi, attaşe, 1988–1992-ci illərdə ÇXR Xarici İşlər Nazirliyinin Şərqi Avropa və Mərkəzi Asiya ölkələri Departamentində attaşe, üçüncü katib, 1992–1995-ci illərdə Rusiya Federasiyasının Xabarovsk şəhərində ÇXR-in Baş Konsulluğunda vitse-konsul, konsul, 1995–2000-ci illərdə ÇXR Xarici İşlər Nazirliyinin Dəftərxanasında katib, 2000–2001-ci illərdə ÇXR Xarici İşlər Nazirliyinin Şərqi Avropa və Mərkəzi Asiya ölkələri Departamentində birinci katib, 2001–2004-cü illərdə müşavir, 2004-cü ildə departament rəisinin müavini vəzifələrində çalışmışdır.

2005-ci ildən 2009-cu ilədək Çin Xalq Respublikasının Azərbaycanda fövqəladə və səlahiyyətli səfiri olmuşdur.

Ailəlidir, bir övladı var.

İstinadlar
----------
**Snou-Hill adası** (*ing.* Snow Hill Island) — Triniti yarımadasından şimalda yerləşən elə də böyük olmayan. Ada 34 km uzunluğa və 15 km enə malikdir. Adadan şimalda Seymur adası, qərbdə isə Ceyms-Ross adası yerləşir.

Tarixi
------

Ada ilk dəfə 6 yanvar 1843 ildə Ceyms Klark Ross tərəfindən kəşf edilmişdir. Adada buzlaqlar səbəbindən dağlar görünmədiyindən qarlı təpə adlandırılmışdır.

Nordenşeld
Adanın ilk dəfə araşdırılması Otta Qustav Nordenşeld tərəfindən həyata keçirilir. 12 fevral 1902-ci ildən 11 noyabr 1903-ci ilə qədər qışlamışdır. Ceyms Ross adasından Şahzadə Qustav boğazı ilə ayrılır. 1953—1954 illərdə argentinalılar adada bioloji və geoloji tətqiqat aparılmışdır.

Mühüm oriontoloji ərazi
-----------------------

Snou-Hill adasında 4000 baş imperator pinqvini yaşayır.

Əhali
-----

Adada daimi yaşayış yoxdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  William James Mills. Exploring polar frontiers : a historical encyclopedia. — ABC-CLIO, Inc, 2003. — P. 618. — 844 p. — ISBN 1-57607-422-6.
2. ↑  "Snow Hill Island". BirdLife data zone: Important Bird Areas. BirdLife International. 2013. 2021-11-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-19.
**Vüqar Aydın oğlu Qaradağlı** (24 noyabr 1966, Bakı) — müəllim, alim, jurnalist, BDU-nun dosenti, Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalisti (2010).

Həyatı
------

Vüqar Qaradağlı 1966-cı il noyabrın 24-də Bakıda anadan olub. 1983-cü ildə orta məktəbi, 1990-cı ildə Bakı Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsinin ərəb dili şöbəsini bitirib. 1985–1987-ci illərdə hərbi xidmətdə olub.

Əmək fəaliyyətinə Bakı Dövlət Universitetindən başlayıb. Bu universitetin baş laborantı (noyabr, 1990 – may, 1991), tədris hissəsinin böyük inspektoru (1991, may – oktyabr, 1992), Ərəb filologiyası kafedrasının müəllimi (oktyabr, 1992 – mart, 1994), Baş müəllimi (mart, 1994 – dekabr, 2006) vəzifələrində çalışıb. 1994-cü ilin fevralından 1999-cu ilin sentyabr ayınadək BDU-nun İlahiyyat fakültəsinin ilk dekan müavini işləyib. 2006-cı ilin dekabrından Bakı Dövlət Universitetinin Ərəb filologiyası kafedrasının dosentidir. 2012–2017-ci illərdə Azad Azərbaycan MTRK-nın prezidenti olub.  

2022-ci ilin fevral ayından Ərəb filologiyası kafedrasının müdiridir. Filologiya üzrə fəlsəfə doktorudur.

### Ailəsi

Ailəlidir, 2 övladı var.

Aydın Qaradağlı ilə Gültəkin Cabbarlının övladıdır. Həsənəliağa xan Qaradağskinin nəticəsidir.

Fəaliyyəti
----------

1991–2011 Qurani-Kərimin Ziya Bünyadovla Vasim Məmmədəliyevin tərcüməsində Azərbaycan dilində çapdan çıxmış 12 nəşrinin redaktorudur.

2007, 1882 və 1888-ci illərdə A. O. Çernyayevski ilə S. H. Vəlibəyovun müəllifliyi ilə çıxmış "Vətən dili" kitabının əski əlifbadan transfoneliterasiyasının, ön söz, qeyd və cədvəllər, şərhlərin müəllifidir (92,5 çap vərəqi).

2012 "Təcvid" kitabının müəllifidir (22,5 çap vərəqi).

2012 "Qurani-Kərim: latın qrafikası ilə fonetik transkripsiyası (təcvidli, vurğulu)" kitabının müəllifidir (40 çap vərəqi).

Elmi-pedaqoji fəaliyyətlə yanaşı media sahəsində də mühüm işlərdə çalışıb. 1999-cu il mayın 5-dən işıq üzü görən "Bizim əsr" və elə həmin il iyunun 4-dən nəşrə başlayan "Naş vek" qəzetlərinin baş redaktoru olub. 1999-cu ildən efirə çıxan "Radio Lider"in və 2000-ci il sentyabrın 1-dən fəaliyyətə başlayan "Lider" televiziyasının daxil olduqları "Media-Holdinq"in baş direktoru işləyib (2006-cı il sentyabrın 1-dək). "Mərkəz" qəzetinin baş redaktoru olub (2008-ci ilin noyabr ayından 2010-cu ilin oktyabrınadək). 2012-ci il mayın 14-dən 2017-ci il sentyabrın 26-dək Azad Azərbaycan Müstəqil Teleradio Kompaniyasının prezidenti olub. Azərbaycanda ilk klassik musiqi televiziya kanalının (ATV-Vivaçe) yaradıcısıdır.

2018, 1882 və 1888-ci illərdə A. O. Çernyayevski ilə S. H. Vəlibəyovun müəllifliyi ilə çıxmış "Vətən dili" kitabının əski əlifbadan transfoneliterasiyasının, ön söz, qeyd və cədvəllər, şərhlərin müəllifidir (II nəşr. 143,5 çap vərəqi).

2022, 1882 və 1888-ci illərdə A. O. Çernyayevski ilə S. H. Vəlibəyovun müəllifliyi ilə çıxmış "Vətən dili" kitabının əski əlifbadan transfoneliterasiyasının, giriş sözü, şərhlərin müəllifidir (III nəşr. 15,5 çap vərəqi).

Mənbə
-----

* Vüqar Qaradağlının tərcümeyi-halı Arxivləşdirilib 2011-07-17 at the Wayback Machine
* ATV telekanalına yeni rəhbər gətirildi

İstinadlar
----------
**Çaytikanı** (*lat.* Hippophae) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin i̇ydəkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Yayılması və növləri
--------------------

Çaytikanı bitkisinin hündürlüyü 7 m. olur, nadir hallarda 15 metrə çatır. Tikanlı budaqlara malikdir. Çiçəkləri kiçik və bircinslidir. İkievli bitkidir. Çiçəkləri yarpaqların qoltuğunda iki-iki, beş-beş yerləşirlər. Meyvələri çəyirdəkmeyvədir, budaqlara yapışmış vəziyyətdə olurlar. Dünya miqyasında çaytikanının 3 növü yayılmışdır. Dağ çaylarının məcralarında bitir. Çaytikanı toxumla və vegetativ üsulla çoxalır. Meyvələri yeyilir. Yağ almaq üçün becərilir. Çaytikanı qiymətli dərman bitkisidir.

Azərbaycanda Böyük və Kiçik Qafqazın bütün rayonları, Samur-Dəvəçi və Lənkəran ovalıqları, Naxçıvan və Lənkəranın dağlıq hissəsi, Qobustan və Alazan-Əyriçay vadisində yayılmışdır. Arandan yuxarı dağ qurşağına kimi (dəniz səviyyəsindən 2300 m-ə qədər) rast gəlinir. Əsasən çay kənarlarında, çaqıl daşlıqlarda, qayalı yamaclarda, qumsal torpaqlarda və tuqay meşələrində bitir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linney K.* Genera plantarum eorumque characteres naturales, secundum numerum figuram, situm, & proportionem omnium fructificationis partium. 5 Stokholm: 1754. S. 449. doi:10.5962/BHL.TITLE.746

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q5686857
* Wikispecies: Hippophae
* EoL: 61951
* EPPO: 1HIOG
* FoC: 115515
* GBIF: 3039284
* GRIN: 5698
* iNaturalist: 157648
* IPNI: 14480-1
* IRMNG: 1242416
* ITIS: 500326
* NBN: NHMSYS0000459715
* NCBI: 48233
* NZOR: 73bb9902-151a-4a11-99ef-c29b4235f373
* PLANTS: HIPPO4
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:14480-1
* Tropicos: 40026316
* VASCAN: 1250
* WFO: wfo-4000017969
* WoRMS: 425755

 |
**Çeddi Berret Caqan** [22.3.1918, Britaniya Qvianası (indiki Qayana), Port-Murant – 6.3.1997, Vaşinqton] — Qayana dövlət və siyasi xadimi, Qayana prezidenti.

Həyatı
------

ABŞ-dakı Hovard (1936–38), Şimal-Qərbi (1938–42) universitetlərində və Gənc Xristianlar Assosiasiyasının Mərkəzi kollecində (1938–42) təhsil almışdır. 1943–45-ci illərdə Corctaunda stomatoloq işləmiş, zəhmətkeşlərin hüquqları uğrunda hərəkata qoşulmuşdur. Siyasi hərəkət komitəsinin (1946) təsisçilərindən biridir.

Fəaliyyəti
----------

1945–47-ci illərdə Britaniya Qvianasının ağdərili olmayan əhalisinin ittifaqının sədri, 1947–53-cü illərdə Qanunverici şuranın üzvü olmuşdur. 1950-ci ildə arvadı Canet Caqanla birlikdə Mütərəqqi Xalq Partiyasını (MXP) təsis etmişdir; 1970-ci ildən MXP-nin baş katibi idi. 1953-cü ildən Ümumdünya Sülh Şurasının, 1969-cu ildən Şuranın Rəyasət Heyətinin üzvü ol muşdur. 1953 və 1957–64-cü illərdə baş nazir, eyni zamanda 1953-cü ildən kənd təsərrüfatı, sonra isə torpaq sahələri və mineral ehtiyatları naziri, 1957–61-ci illərdə ticarət və sənaye naziri, 1961–64 illərdə inkişaf və planlaşdırma naziri işləmişdir. Sol müxalifətin dəyişilməz lideri, Milli assambleyanın deputatı (1964–73, 1976–92) idi. 1992-ci ilin oktyabrından Qayananın prezidenti olmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Şimal-Qərb Universiteti

İstinadlar
----------

1. 1 2  Caqan// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 171.

Xarici keçidlər
---------------

* Cheddi Jagan Research Centre, an informational site maintained by Jagan's daughter, Nadira Jagan-Brancier.
* Cheddi Jagan Timeline Posted at Center for Cooperative Research
* An Appreciation of Dr. Cheddi Jagan". Indo Caribbean World, 12 March 1997.
**Əqd** — mülki hüquq elminə görə mülki hüquq münasibətlərinin əmələ gəlməsinə, dəyişməsinə və xitam olunmasına yönələn birtərəfli, ikitərəfli və ya çoxtərəfli iradənin ifadəsi.

Əqdlər aşağıdakı əlamətlərlə xarakterizə olunur:

1. əqd həmişə iradəvi akt olub, adamların hərəkətlərini ehtiva edir;
2. əqd hüquqauyğun hərəkətdir;
3. əqd xüsusi olaraq mülki hüquq münasibətlərinin əmələ gəlməsinə, dəyişməsinə və xitamına yönələn hərəkətdir;
4. əqd müəyyən hüquqi nəticələr əmələ gətirən hərəkətdir.

Əqd fiziki və hüquqi şəxslərin mülki hüquqlarının və ya vəzifələrinin əmələ gəlməsinə, dəyişməsinə və ya xitam edilməsinə yönəldilmiş hərəkət kimi çıxış edir. Məsələn, alqı-satqı müqaviləsinə görə, vətəndaş özünə məxsus olan minik avtomobilini qonşuya satır. Bunun nəticəsində vətəndaş minik avtomobili üzərində mülkiyyət hüququnu itirir, qonşu isə həmin avtomobil üzərində mülkiyyət hüququ qazanır. Bundan əlavə, bu müqavilə vətəndaş üçün minik avtomobilini qonşuya vermək kimi, alıcı üçün isə minik avtomobilinin pulunu ödəmək kimi vəzifə əmələ gətirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 324.1-ci maddəsi
2. ↑  "Kayzen.az. Əqdlər". 2022-01-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-02.
**CERT** — kompüter təhlükəsizliyi hadisələrini idarə edən ekspert qrupudur.

Tarixi
------

CERT/CC əlaqələndirmə mərkəzi Karnegi-Mellon Universitetinin Proqram Mühəndisliyi İnstitutunda (PMİ) 1988-ci ildə yaradılmışdı. CERT/CC PMİ-də işlənən Networked Systems Survivability (NSS) proqramının bir hissəsidir.

Məqsədi
-------

Bu proqramın əsas məqsədi müvafiq texnologiyaların və sistemin idarə edilməsi metodlarının qurulmasını elə şəkildə təmin etməkdir ki, hücumların maksimal səmərəli qarşısı alınsın, ziyan minimumlaşdırılsın və hətta hücumların həyata keçirilməsi uğurlu halında da sistemin fasiləsiz işi təmin edilsin.

Vəzifəsi
--------

CERT/CC əlaqələndirmə mərkəzinin vəzifələri aşağıdakı məsələlərin həll edilməsidir:
CERT/CC laboratoriyalarında (tədqiqat) proqram və aparat təminatının aşkarlanmış boşluqları haqqında istifadəçiləri məlumatlandırmaq üçün veb-serverdə (), ftp-serverdə (), Usenet telekonfransında (comp.security.announce) və göndəriş siyahılarında boşluqların təsviri və onların aradan qaldırılması üsulları – Advisories nəşr olunur. Təhlükəsizlik problemləri və onların həlli haqqında istehsalçı firmalardan alınmış məlumatlar xüsusi informasiya bülletenlərində (Vendor-Initiated Bulletins) nəşr olunur, onlar da Advisories kimi həmin kanallarla yayılır.

Ədəbiyyat
---------

* İmamverdiyev Y.N, "İnformasiya təhlükəsizliyi terminlərinin izahlı lüğəti", 2015,"İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı,160 səh.
**İrtış cayı döyüşü** — 657-ci ildə Tang xanədanlığının generalı olan Su Dinkfankın rəhbərlik etdiyi ordu ilə Qərb Türklərinin xanı olan İl-Kullig İşbara xan arasında baş verən bir döyüşdür.

Tarixi
------

Döyüş Türk hücumlarından təngə gəlmiş və Çində yaşayan uyğurların dəstəyi ilə ərsəyə gələn Birləşmiş Çin ordusunun həyata keçirtdiyi yürüyüşün bir hissəsidir. Döyüş Altay dağları ətrafında yerləşən İrtış çayı hövzəsində baş vermişdir. İl-Kulliginin 100.000 nəfərlik ordusu, Su tərəfindən pusquya salınmış və beləliklə, Tang ordusunun qəfil hücumu nəticəsində döyüş Çinlilərin qalibiyyəti ilə bitmişdir. Döyüş zamanı Türk ordusunun çox hissəsi öldürülmüş, İl-Kulliga sadiq olan Türk boyları təslim olmuş və Daşkəndə doğru geri çəkilən İl-Kullıg səhəri gün ələ keçirilmişdir. İrtış çayı döyüşü, 657-ci ildə Tang Xanədanlığının generalı olan Su Dingfangın rəhbərlik etdiyi ordu ilə Qərb Türklərinin xanı olan İl-Kullig İşbara xan arasında baş verən bir döyüşdür.müharibə Türk hücumlarından təngə gəlmiş və Çində yaşayan uyğurların dəstəyi ilə ərsəyə gələn Birləşmiş Çin ordusunun həyata keçirtdiyi yürüyüşün bir hissəsidir. Müharibə Altay dağları ətrafında yerləşən İrtış çayı hövzəsində baş vermişdir. İl-Kulliginin 100.000 nəfərlik ordusu, Su tərəfindən pusquya salınmış və beləliklə, Tang ordusunun qəfil hücumu nəticəsində döyüş Çinlilərin qalibiyyəti ilə bitmişdir. Döyüş zamanı Türk ordusunun çox hissəsi öldürülmüş, İl-Kulliga sadiq olan Türk boyları təslim olmuş və Daşkəndə doğru geri çəkilən İl-Kullıg səhəri gün ələ keçirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Jonathan Karem Skaff.*  Nicola Di Cosmo (ed.). Military Culture in Imperial China. Harvard University Press. 2009. 181–185. ISBN 978-0-674-03109-8.
2. ↑  *James A. Millward.* Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang. Columbia University Press. 2007. səh. 33. ISBN 978-0-231-13924-3.
3. ↑
"İrtış" (qazax dilində:Epтic) — Qazaxıstanın ən nüfuzlu qadın basketbol klubu. Klub 15 dəfə Qazaxıstan çempionu olmuş, 7 mövsümdə Rusiya basketbol çempionatında itirak etmişdir. Rusiya çempionatında ən yüksək nailiyyəti 2000/2001-ci il mövsümündə 6-cı yeri tutmasıdır.

Tarixi
------

"İrtış" qadın basketbol klubunun əsası 1984-cü ildə təşkil olunmuşdur. Komandanın uğurlu çıxışlarının başlanğıcı XX əsrin 90-cı illərində Pavlodar neft-kimya zavodu bu klubu öz himayəsinə götürməsindən sonra başlanmışdır. Qazaxıstan basketbol çempionatının 2013-2014-cü il mövsümündə "İrtış" komandası 15-ci dəfə ölkə çempionatının qalibi olmuşdur. Komanda eyni zamanda 15 dəfə Qazaxıstanın ən yaxşı milli komandası titulunu qazanmışdır..

Pavlodar basketbol komandası Qazaxıstan basketbol çempionatında iştirak etməklə yanaşı, Rusiya çempionatında da iştirak etmişdir. Rusiya Basketbol Federasiyasının razılığı ilə İrtış komandası 1998-1999-cu il mövsümündə Rusiya birinciliyinin yuxarı liqasında iştirak etmiş və ardıcıl olaraq 2 dəfə turnirin qalibi olmuşdur. 2000-ci ildə klub Rusiyanın super liqasında iştirak etmiş və elə birinci mövsümdə 18 komanda arasında 6-cı yeri tutmuşdur.

Məşhur oyunçuları
-----------------

* RusiyaQazaxıstan Solovyov Yelena Sergeyevna
* Ukrayna Nevzorova Nelli Vladimirovna

Xarici keçid
------------

* ""Нефтяные волчицы" большого баскетбола" (rus). Np.kz. 2014-09-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-10.
* "Статистика команды в чемпионате Россииb" (rus). Statbasket.ru. 2014-09-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-10.
* "Профиль команды" (ingilis). Аsia-basket.com. İstifadə tarixi: 2014-9-10.

İstinadlar
----------




1. ↑  "XXII-й чемпионат Казахстана среди женских команд 2013/14" (rus). Vesti.kz. 2014-09-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-10.
2. ↑  "«Иртыш-ПНХЗ» стал 15-кратным чемпионом страны" (rus). 24.kz. İstifadə tarixi: 2014-09-10.
**Albert gölü** (*ing.* Lake Albert) — Şərqi Afrika ərazisində, Uqanda ilə Konqo Demokratik Respublikası arasında sərhəddə yerləşən göl. Uqanda ərazisində gölü Nyanza (*ing.* Nyanza), Konqoda isə 1973–1997 illər arası diktator **Mobutu Sese Seko** şərəfinə adlandırırdılar.

Göl 615 metr yüksəklikdə yerləşir. Sahəsi 5,3 min km²-dir. Maksimal dərinliyi 56 netrdir. Mərkəsi Afrika qırılma xətti üzərində yerləşir. Sahillərinin böyük qismi sıldırımlıdır. Gölə Semliki və Viktoriya-Nil çayı tökülür. Göldən isə Albert-Nil çayı başlayır. Gölə hər il 4,6 km³ yağıntı, 24,9 km³ axın gəlir. İl ərzində isə 7,5 km³ buxarlanmaqla, 22 km³ su gölü tərk edir. Su səthinin ilik temperaturu 30 °C təşkil edir. Göldə çoxlu sayda balıq növü vardır (40 növ). Əsas limanları — Butiaba Uqanda və Kaseni Konqo Demokratik Respublikası.

Göl 1864-cü ildə Böyük Britaniyalı səyahətci Semuyel Bayker tərəfindən kəşf edilmiş və Kraliça Viktoriyanın həyat yoldaşı şərəfinə adlandırılmışdır.

Coğrafiya
---------

Albert gölü Albert rifti üzərində yerləşir. Ağ Nilin qollarından olan Albert-Nil çayı digər su tutarları ilə əlaqələnir.

Gölün cənub hissəsi Semliki çayının tökülməsi ilə əlaqədar bataqlıqlaşmışdır. Cənub sahilləri Ruvenzori, şimal-qərb sahili isə Mavi dağları yerləşir. Sahillərində çoxlu sayda qəsəbələr vardır.

Ədəbiyyat
---------

* Philip’s World Atlas & Encyclopedia. London: George Philip Ltd, 1999. P. 14.

Xarici keçidlər
---------------

* Food and Agriculture Organization of the United Nations Arxivləşdirilib 2008-03-14 at the Wayback Machine
* World Lakes Database entry for Lake Albert Arxivləşdirilib 2016-03-14 at the Wayback Machine
* "East African Railways and Harbours, Marine Services"
**Kamandar Məcidov** (*belar.* Камандар Бафаліевіч (Бафалы аглы) Маджыдаў; 17 oktyabr 1961, Hamamlı, Dmanisi rayonu) — azərbaycanlı və belarusun güləşçi, yunan-roma güləşi üzrə 62 kq çəki dərəcəsində olimpiya oyunları, dünya, Avropa və SSRİ çempionu.

Həyatı
------

1963-cü ildə Gürcüstanın Başkeçid rayonunda anadan olmuşdur. 1973-cü ildən güləş ilə məşğul olmağa başlamışdır. 1975-ci ildə Bakıya köçərək idman internatına qəbul olunmuşdur.

1983-cü ildə Minsk şəhərinə köçərək Belarusiya Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinə daxil olmuşdur. Həmin tarixdən Belarusiyanın adından çıxış etməyə başlamışdır. 1982-ci ildə Minskdə "Gənclərin Ümumittifaq yarışları-82"-nin qalib olmuş, 1983-də İvan Poddubnının xatirəsinə həsr olunmuş turnirinin qalibi olaraq SSRİ yığma komandasına daxil edilmişdir.

1985-ci ildə Avropa çempionatında qızıl medal qazanan K.Məcidov "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalına və "SSRİ-nin əməkdar idman ustası" adına layiq görülmüşdür.

Hal-hazırda Minsk Dövlət Universitetinin fiziki hazırlıq kafedrasının müəllimidir. Güləş üzrə Belarusiya yığma komandasının məşqçisidir.

Uğurları
--------

| Tarix | Turnir | Yer |
| --- | --- | --- |
| 1983 | Gənclər arasında SSRİ çempionatı | 1 |
| 1983 | SSRİ cempionatı | 3 |
| 29.04.1984 | Avropa cempionatı | 1 |
| 1984 | Dostluq-84 | 1 |
| 23.04.1985 | Avropa cempionatı | 1 |
| 08.08.1985 | Dünya cempionatı | 8 |
| 23.10.1986 | Dünya cempionatı | 1 |
| 19.08.1987 | Dünya cempionatı | 2 |
| 31.10.1987 | FİLA Qran-prisi | 3 |
| 01.01.1988 | FİLA Qran-prisi | 1 |
| 18.09.1988 | Olimpiya oyunları | 1 |
| 24.08.1989 | Dünya cempionatı | 1 |
| 24.11.1990 | Dünya kuboku | 1 |
| 26.04.1991 | Avropa cempionatı | 1 |
| 1992 | SSRİ cempionatı | 1 |
| 01.01.1993 | Avropa cempionatı | 3 |
| 16.09.1993 | Dünya cempionatı | 2 |
| 27.03.1996 | Avropa cempionatı | 8 |
| 20.07.1996 | Olimpiya oyunları | 4 |

Mənbə
-----

* Azərbaycanın ilk olimpiya çempionu Borçalıdandır[*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

* Kamandar Olimpiya çempionudur (film, 1989)

İstinadlar
----------
**Vüqar Əhməd oğlu Məmmədəliyev** (23 fevral 1975) — Aktyor.

Həyatı
------

Vüqar Məmmədəliyev 23 fevral 1975-ci ildə Sumqayıtda anadan olmuşdur. 1997-ci ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Dram və kino aktyorluğu fakültəsini bitirib. 1995–1999-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Gənclər Teatrında, 1999–2000-ci illərdə "İlham" Miniatür teatrında aktyor vəzifəsində işləmişdir. 2006-cı ildən Bakı Kamera Teatrının, 2009-cu il oktyabr ayının 1-dən Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar teatrının aktyorudur.

Dram və kino aktyorudur. Bir neçə film, serial, klip və reklamlarda rol almışdır. Evlidir.

Əsas rolları
------------

1. Lizandr – ("Yay gecəsində yuxu", V. Şekspir)  

2. Əsgər — ("Meron", V. Şekspir)   

3. Dəli – ("Ağıllı adam", V. Şekspir)  

4. Şər – ("Xeyir və şər", V.Şekspir)  

5. Radriqo – ("Otello", V. Şekspir)  

6. Oğlu – ("Məndən nigaran qalmayın", İ. Məlikzadə)  

7. Satıcı – ("Karnaval və yaxud şifonerdə eşq məhəbbət", İ. Məlikzadə)  

8. Aydın- ("Mən qartalam", İ. Məlikzadə)  

9. Bilat – ("Arvadımın əri", G. Xudayev)  

10. Rauf – ("Müasir toy", G. Xudayev)  

11. Əyyaş – ("Bəxtimin kələyi", G. Xudayev)  

12. Şeyx Mərvan – ("Şeyx Sənan", H. Cavid)  

13. Petya Terafimov – ("Albalı bağı", A. Çexov)  

14. Ferdinant – ("Məkr və məhəbbət", F. Şiller)  

15. Aparıcı – ("Məkkəyə yol", C. Məmmədquluzadə)  

16. Mirzə Cavad – ("Aydın", C.Cabbarlı)  

17. Şub – ("Ələddinin sehrli çırağı", N.Kazımov)  

18. Zaxarius – ("Şelkunçik" E.T.A.Hofman)  

19. Monks — ("Oliver Tvistin macəraları" Ç.Dikkens)  

20. Paris — ("Romoe və Cülyetta" U.Şekspir)  

21. Şuşara – ("Buratinonun macəraları" A.Tolstoy)  

22. Tomas Hənlon – ("Konnemarada bir kəllə" M.Makdonax)

Filmoqrafiya
------------

1. Yanmış körpülər (film, 2007)
2. Aşiqlər (film, 2008)
3. Qardaşımdan yaxşısı yox idi (film, 2010)
4. Səhərə inan... (film, 2011)
5. Bir ovuc torpaq (2013)
6. Ömür elə qısadır ki... İmran Qasımov (film, 2016)
7. Oğlan evi 2 (film, 2016)

İstinadlar
----------
Qarniyerli pinkel
**Pinkel** (нем. *Pinkel*)-Almaniyanın şimal-qərb zonasının milli yeməyidir. Oldenburq, Bremen, Frislandiya da geniş yayılıb. Qarniyeri kələm olur. Cənubi Almaniyada isə demək olar heç məşhur deyil.

Hazırlanması
------------

Pinkeldə istifadə edilən kolbasa, donuz ətindən, mal ətinin piyindən, yulafdan, soğandan, duz, istiotdan ibarətdir. Pinkelin əsas resepti demək olar ki, gizli saxlanılır. Buna görə də müxtəlif bölgələrdə müxtəlif cür hazırlanır. Əgər pinkelin əti çoxdursa o ətli pinkel və ya oldenburq pinkeli adlanır.

Ənənələri
---------

Kələmli-pinkellər qış aylarında Almaniyanın şimal regionlarındakı kəndlər üçün hazırlanırdı.Oldenburq əyalətinin ətraflarında bu adət ənənə geniş yayılıb. Gəzintidən sonra bütün ailə üzvləri stolun ətrafına toplanır, kələmli pinkel yeməyə otururlar. Yemək çox kalorilidir. Qış gəzintilərindən sonra bu yemək çox tutumludur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Westphal M. Kohl- und Pinkelfahrten: Geschichte und Kultur einer Festzeit in Norddeutschland. — Waxmann Verlag, 1998. — 212 с. — ISBN 9783830955443.

Həmçinin bax
------------

* Ət
* Kolbosa
**Arnqold adası** — Şimal Torpağı arxipelaqı ərazisinə daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.

Yerləşməsi
----------

Arxipelaqın mərkəzi hissəsində, Oktyabr İnqilabı adasından 2,7 km məsafədə yerləşir. Arnold adasından şimalda elədə böyük olmayan Pirojok adası adası yerləşir.

Təsviri
-------

Oktyabr İnqilabı adası boyunca cənubda şimala 5,6 km məsafədə uzanır. Adanın eni 3,35 km təşkil edir. Adanın şimalında elədə böyük olmayan körfəz vardır. Adada üç yüksəklik vardır. Onlardan ən hündürü adanın şimal-şərqində yerləşən 43 metr yüksəkliyi olan zirvədir. Burada geodeziya məntəqəsi yerləşir. Cənubunda yüksəklik yüksəklik 35 metrə çatır. Şimal və şərq sahilləri qumluqdur. Sahil sularınfa dərinlik 10 metr, yarım km məsafədə isə 100 metrə çatır. Oktyabr İnqilabı adası ilə Arnold adasını ayıran boğazın maksimal dərinliyi 74 metrdir.

Tarixi
------

Ada 1913-cü ildə Boris Andreeviç Vilkiskinin rəhbərlik etdiyi ekspedisiya zamanı kəşf edilmişdir. Ancaq ada ilk əvvəllər Oktyabr İnqilabı adasına aid yarımada olaraq zənn edilmişdir. Ada ekspedisiyanın həkimi və Şimal Torpağı adasında L. M. Stradomski ilə birlikdə bioloji növləri toplayan E. Q. Arnqoldun şərəfinə adlandırılmışdır. 1930-cu ildə Nikolay Nikolayeviç Urvansev yarımadanın əslikdə ada olmasını müəyyən edir. Ancaq coğrafi obyektin adı dəyişdirilmir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Урванцев Н. Н. "Таймыр — край мой северный" Москва, "Мысль", 1978

Xəritə
------

* Xəritə
**Kamaləddin Məsud Xocəndi** və ya **Kamal Xocəndi** (*fars.* کمال خجندی‎) (1321, Xücənd – 1400, Təbriz, Qaraqoyunlular) — tacik şair.

Həyatı
------

Kamal Xocəndinin divanı. 1468-ci ilin oktyabrında Şərəfəddin Hüseyn Sultani tərəfindən Şamaxıda üzü köçürülmüşdür.
Kamal Xocəndi 1321-ci ildə Xocənddə anadan olub. 1385-ci ildə Məkkəyə həccə gedib, həmin il Toxtamış tərəfindən əsir götürülüb, Saraya aparılıb. 5 il sonra vəfat edib, Təbrizdə basdırılıb.

Məzarı
------

Şairin məzarı Təbrizdə, Abbasi və Beylankı küçələrində yerləşən 2-Kamal məzarlığında (Kamal parkında) Kəmaləddin Behzadın məzarının yanındadır. Məzarın üstünə 1996-cı ildə Kamal Xocəndinin heykəli də ucaldılıb.

Üslubu
------

14000 beytdən ibarət divanı qalmışdır. Divanın orijinal və köçürmə nüsxələri Bakıda, Daşkənddə, Düşənbədə, Sankt Peterburqda və Londonda saxlanılır. Fars və dari dillərində yazmışdır. Sufi ideyalarından təsirlənmiş, qəzəllər yazmışdır.

Şəkillər
--------

* 2 Kamal məzarı2 Kamal məzarı
* 
* 
* Kamal Xocəndinin heykəliKamal Xocəndinin heykəli

Xarici keçidlər
---------------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şair** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |


1. ↑  Фүзули // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. X ҹилд: Фрост—Шүштәр. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1987. С. 14.
**Linda Co Rizzo** (*ing.* Linda Jo Rizzo) - İtalyan əsilli ABŞ ifaçısı, prodüseri, bəstəkarı və aktrisasıdır.

Həyatı
------

Linda Co Rizzo 1 aprel 1955-ci il tarixində ABŞ-nin Nyu-York ştatında dünyaya gəlmişdir. 18 yaşında Nyu-York şəhərinə fotomodel kimi işləməyə dəvət alır. Bu zaman İspaniyanın Milan və Portuqaliyanın Lissabon şəhərlərində fotomodel kimi fəaliyyət göstərir. Eyni zamanda Linda musiqi karyerasını da davam etdirir. Məşhur İtalyan aktyoru və ifaçısı Adriano Çelentanonun veb-vokalisti olur.

Linda 23 yaşında yenidən Nyu-Yorka geri qayıdır. Bu zaman dietoloqluğu öyrənməyə başlayır. 25 yaşında Bobbi Orlando tərəfindən yaradılan "The Flirts" qrupunda ifaçı kimi çalışır. Bu qrup "Passion" "Danger", "Helpless", "Calling all Boys" kimi mahnıları ilə ABŞ və Avropada populyarlıq qazanmışdır. "The Flirts" qrupunun dağılmasından sonra Linda 1985-ci ildə Almaniyaya gəlir. Burada öz şəxsi qrupu olan "Linda Jo Rizzo" qrupunu yaradır. Həmçinin, Linda Co Rizzo "Key Band" adlı ispan qrupunun yaradıcısıdır.

Diskoqrafiya
------------

### Albomlar

* 1989: Passion
* 1999: Best Of Linda Jo Rizzo
* 2012: Day Of The Light
* 2013: P.A.S.S.I.O.N.

### Sinqllar

* 1985: "Fly Me High / "Welcome To Cairo"
* 1986: "You're My First You're My Last" / "I've Got The Night"
* 1986: "Heartflash (Tonight)" / "Just One Word"
* 1987: "Perfect Love" / "No Lies"
* 1988: "Passion" / "Hey Joe"
* 1989: "Keep Trying" / "Listen To The D.J."
* 1991: "Quando Quando"
* 1993: "Passion" / "Just The Way You Like It"
* 1994: "Meet The Flinstones" Stone-Age feat. Linda Jo
* 2012: "Heartflash, Passion & You're My First, You're My Last 2012"
* 2013: "Day Of The Light"
* 2013: "Out Of The Shadows" TQ & Linda Jo rizzo

Xarici keçidlər
---------------

* PiazzaLinda.de
* Almanca rəsmi saytı
* Linda Jo Rizzo Discopedia.narod.ru saytında
* The Flirts qrupu Allmusic.com saytında
* Interview with Linda Jo Rizzo
**Albin Kurti** (alb. Albin Kurti) — Kosovo siyasətçisi. Öz müqəddəratını təyinetmə partiyasının lideri. 22 mart 2021-ci ildən Kosovonun hazırkı Baş naziridir. Əvvəllər Baş Nazirin səlahiyyətlərini icra edən (2020), 2020-ci il fevralın 3-dən martın 25-dək Kosovonun daha əvvəl baş naziri olub. 1999-cu ildə Kosovo müharibəsindən əvvəl və zamanı o, tələbə lideri və siyasi məhbus olmuşdur. O, 2010-cu ildən ardıcıl üç qanunverici orqanda Kosovo Assambleyasının üzvüdür.

Bioqrafiya
----------

Albin Kurti 24 mart 1975-ci ildə Priştinada anadan olub. Kurtinin atası Monteneqronun Ulsin bələdiyyəsinin Sukobin kəndindən olan alban ailəsindəndir. Kurtinin anası Priştinada doğulub təhsil alan təqaüdçü ibtidai məktəb müəlliməsidir. O, Priştina Universitetində təhsil alıb, Priştina Universitetinin Müstəqil Tələbələr İttifaqının rəhbəri və Yuqoslaviyanın bölünməsini müdafiə edən alban tələbələrin iğtişaşlarının təşkilatçılarından biri olub. 1997-ci ildə Kosovo Azadlıq Ordusuna qoşulub. 1997-1999-cu illərdə Kurti Priştinada və Kosovonun digər böyük şəhərlərində tələbə etirazları təşkil edib. 1999-cu ildə 15 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib; 2001-ci ildə Miloşeviçin süqutundan sonra yeni Yuqoslaviya hökuməti tərəfindən azad edilmişdir.

Bu müddət ərzində o, Kosovo müstəqillik hərəkatının ən məşhur liderlərindən biri statusu qazanıb. Kurti xaricdə Vaşinqton, Nyu-York, Brüssel, Kopenhagen və Strasburqda Avropa Parlamentində geniş siyasi təcrübə və dəstək qazanıb. O, Qərbi Avropa və ABŞ-nin yüksək səviyyəli nümayəndələri ilə də görüşüb.

3 fevral 2020-ci ildə Kosovo Parlamenti Kurti hökumətini təsdiqləyib. Martın 25-də parlament, COVID-19 pandemiyası ilə əlaqədar fövqəladə vəziyyət elan etməkdən imtina etdiyi üçün Kurti birinci kabinetinə etimadsızlıq səsverməsi qəbul edib.

Kurtinin partiyası 2021-ci il parlament seçkilərində qalib gəlir və 22 mart 2021-ci ildə Kosovo parlamenti ikinci Kurti kabinetini təsdiqləyir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Albin Kurti // Munzinger Personen (alm.).
2. ↑  "Парламент непризнанного Косова вынес вотум недоверия правительству Албина Курти". ТАСС. 2020-03-26. 2020-04-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-03.
3. ↑  "Парламент Косово выразил недоверие премьеру из-за мер против COVID-19". РИА Новости. 2020-03-26. 2020-10-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-03.

Mənbə
-----

* Kosova Crisis Center (ing.)