recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mətn** (*lat.* textus "parça; hörülmə, əlaqə, uyğungəlmə") — bir qrup cümlənin uyğun halda və məntiqli əlaqəsi.
"Mətn" anlayışının iki əsas şərhi var: immanent (genişlənmiş, fəlsəfi yüklü) və reprezentativ (daha özəl). İmmanent yanaşma mətnə ​​muxtar reallıq kimi münasibəti, onun daxili strukturunun açılmasına diqqəti nəzərdə tutur. Nümayəndə - mətnin xarici reallığı haqqında məlumatın təqdim edilməsinin xüsusi forması kimi nəzərdən keçirilməsi.
Dilçilikdə "mətn" termini şifahi nitq nümunələri də daxil olmaqla geniş mənada işlənir. Mətn qavrayışı mətn dilçiliyi və psixolinqvistika çərçivəsində öyrənilir. Beləliklə, məsələn, I. R. Qalperin mətni belə müəyyənləşdirir: "Bu, yazılı sənəd şəklində obyektivləşdirilmiş, müxtəlif növ leksik, qrammatik və məntiqi əlaqələrlə birləşən bir sıra ifadələrdən ibarət, müəyyən bir xüsusiyyətə malik olan yazılı bir mesajdır. mənəvi xarakter, praqmatik münasibət və buna uyğun olaraq ədəbi işlənmişdir".
Mətn oxuyan zaman hər bir hərf beyinə ayrıca siqnal vahidi kimi göndərilir. Özü də, tərsinə çevrilmiş şəkildə. Beyin bunları düz üzünə çevirir. Gördüyümüz hər şeydə belədi. Bu proses "invertation" adlanır.
Mətn oxuyan zaman gözlər əksərən fərqli nöqtələrə fokuslanır, yəni sağ göz bir hərflərə, sol göz başqalarına. 

Orta oxuma qabiliyyətli adamın gözləri kitabın hər sətrində 12-16 dəfə fokus dəyişir. Sürətli oxu qabiliyyətli adamda cəmi 2-4 fokus dəyişimi olur. O deməkdir ki, gözlər hər sətri müvafiq sayda (3, 5 və s.) seqmentə bölüb, bunları ayrıca "skan" edir. Yeni oxumağa başlayan adamlarda (yaxud, yeni öyrəndiyi dildə oxuyanda) bu rəqəmlər daha çox olur. 

Bir saatlıq mətn oxunuşunda gözlər maksimum 57 dəqiqə iş rejimində olur. 3 dəqiqəni istirahət edirlər. Biz bunu adətən hiss etmirik.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Mətn oxumaqla bağlı maraqlı məlumatlar". ikisahil.az/post. Archived from the original on 16 May 2023.

Xarici keçidlər
---------------

Mətn nədir?
**Muxtarov İlqar Yusif oğlu** (29 sentyabr 1969, Bakı) — Diplomat, hüquqşünas, Azərbaycan Respublikasının Meksika Respublikasında Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri (2009—2016). Azərbaycan Respublikasının Müqəddəs Taxt-Tacda fövqəladə və səlahiyyətli səfiri.

Həyatı
------

İlqar Yusif oğlu Muxtarov 1969-ci ildə sentyabr ayının 29-da Bakıda anadan olub. O, əvvəlcə  Bakı Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsində ərəb dili və tarixi üzrə təhsil alıb. Daha sonra təhsilini Beynəlxlaq hüquq ixtisası üzrə davam etdirib.

1996—1998-ci illərdə Xarici İşlər Nazirliyinin Avropa, ABŞ və Kanada şöbələrində çalışıb. 1998—2005-ci illərdə Azərbaycanın Amerikadakı səfirliyində işləyib. 2005-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyində birinci katib vəzifəsində çalışıb.

2006-cı ilin iyun ayından Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin Amerika şöbəsinin müdiri olub. 2007-ci ildən Azərbaycanın  Amerikadakı  səfirliyinin  siyasi məsələlər şöbəsində çalışıb. 2007—2009-cu illərdə Azərbaycanın Amerikadakı səfirliyinin müvəqqəti işlər vəkili olub.

İlqar Muxtarov 14 aprel 2009-cu ildə Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə Azərbaycanın Meksikadakı fövqaladə və səlahiyyətli səfir təyin edilib. Həmin vaxt İ. Muxtarova Azərbaycan Respublikasının fövqəladə və səlahiyyətli səfiri diplomatik rütbəsi verilib. İ.Muxtarov Azərbaycan səfiri kimi  eyni zamanda Kosta Rika, Qvatemala, Kolumbiya, Panama və Peruda akkreditə olunub.

2012-ci il iyulun 7-də Prezidenti İlham Əliyev diplomatik xidmət orqanları əməkdaşlarının təltif edilməsi haqqında sərəncam imzalayıb. Həmin sərəncamla İlqar Muxtarov 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif olunub.

Azərbaycan Respublikasının Müqəddəs Taxt-Tacda fövqəladə və səlahiyyətli səfiri.

Rus, ingilis, türk dillərini əla, ərəb və ispan dillərini isə orta səviyyədə bilir.

Ailəsi
------

Ailəlidir, bir oğlu var.

İlqar Muxtarov Azərbaycan teatr və kino sənətinin görkəmli xadimləri Xalq artistləri Amaliya Pənahova və Yusif Muxtarovun övladıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "İ.Y.Muxtarovun Azərbaycan Respublikasının Müqəddəs Taxt-Tacda fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2022-11-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-27.
**Ameraukana** — Amerika cinsi toyuq cinsidir. 1970-ci illərdə ABŞ-də seleksiya yolu ilə hazırlanmışdır. Çilidən gətirilən Araukana toyuqlarından qaynaqlanır. Mavi yumurta genini qorumaq şərti ilə, ana cinsinin ölümcül allellərini aradan qaldırmaq üçün yetişdirilir. Həm standart ölçülü, həm də bantam versiyaları mövcuddur.

Tarixi
------

Ameraukana 1970-ci illərdə ABŞ-də Çilidən gətirilən Araukana toyuqlarından inkişaf etdirilmişdir. Bu cins Amerika Quşçular Birliyinin 1984-cü ildə Mükəmməllik Standartına əlavə edilmişdir. Adı "Amerika" və "Araukana" sözlərininin birləşməsindən ortaya çıxmışdır.

Ameraukana ABŞ-də Araucanadan ayrı bir cins olaraq tanınır. Avstraliya və İngiltərə də daxil olmaqla, bəzi digər ölkələrdə Araukananın həm quyruqlu, həm də hamar lələkli variantları tək cins hesab olunur.

Xüsusiyyətləri
--------------

Səkkiz rəng variantı Amerika Mükəmməllik Standartında tanınır: qara, mavi, mavi buğdayı, qəhvəyi qırmızı, gümüşü, buğdayı və ağ.

İstinadlar
----------

1. ↑  APA Recognized Breeds and Varieties: As of January 1, 2012. American Poultry Association. Archived 4 November 2017.
2. ↑  Carol Ekarius (2007). *Storey's Illustrated Guide to Poultry Breeds*. North Adams, Massachusetts: Storey Publishing. p. 38–39.
3. ↑  *Gail Damerow.* The Chicken Encyclopedia: An Illustrated Reference. North Adams, MA: Storey Publishing. 2012. səh. 11. ISBN 9781603427760. 2022-06-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-27.
Kəski alətinin elementləri
**Kəski** - materialların torna dəzgahında kəsmə ilə emalında tətbiq olunan alətdir. Kəski normal halda üzərində möhkəm və ya hərkətli bərkidilmiş kəsici lövhələr olan tutqacdan ibarətdir. Tutqacın en kəsiyi dördbucaqlı və dairəvi olur.

Kəski ən geniş yayılmış metalkəsən alətdir. O metal qatını əsas tilinin köməyi ilə kəsir. Əsas til düz və ya fasonlu ola bilərlər. Veriş həmişə kəsmə hərəkətinə perpendikulyar aparılır. Kəaskilər torna, yonma dəzgahlarında tətbiq olunurlar.

#### Kəsici materialı

Kəsici material kimi dəyişiləbilən lövhələrdən istifadə edilir. Bu lövhələr üzərinə örtük çəkilmiş bər xəlitədən, keramikadan, almazdan və ya polikristal bornitriddən hazırlanır. Bərk xəlitə adətən əlvan və qara metalların emalında tətbiq olunurlar. Daha bərk materiallar (məsələn, çüqün) isə silisiumnitridlə edmal edilirlər.Bəzi hallarda tezkəsən alət poladından da hazırlanmış kəskilərin tətbiqinə rast gəlinir.

#### Formaları

Kəskinin formaları əsas iki qrupa bölünürlər:

* Kəsmə istiqaməti. Burada əsas tilin tutqaca nisbətən vəziyyəti kəsmə istiqamətini müəyyən edir. Onu da nəzərə almaq lazımdır ki, istiqamət pəstah baxımından verilir. Sağ, sol və neytral kəskilər mövcuddurlar.
* Xarici və daxili kəskilər. Emal vəziyyəniə görə xarici və daxili olaraq kəskilər iki qrupa bölünürlər. Daxili kəskilər nisbətən kiçik başlığa və uzun tutqaca malik olur. Çünki, alət pəstahın daxilinə girməlidir. Tətbiq olunan torna əməliyyatından asılı olaraq xarici kəskilərinmüxtəlif növləri mövcuddur. Məsələn, yivlərin , boğazların, pillələrin açılması üçün tətbiq olunan kəskilər.
Qablar
**Qab-qacaq** — məişətdə, əsasən də mətbəxdə yemək hazırlığı, ərzağın saxlanmsı və emalı üçün işlədilən əşyaların ümumi adı. Qab-qacaq aşağıdakı kateqoriyalara bölünür:

* Stol süfrəsinə düzülməsi üçün: boşqab, dayaz boşqab, dərin boşqab, salat qabı, fincan, nəlbəki, piyalə, stəkan, rumka, bokal, kiçik stəkan, stəkanaltı;
* Yeməyin hazırlanması üçün: qazan, tava
* Köməkçi əşyalar — bıçaq, qaşıq, çəngəl
* Yeməyin saxlanması üçün qablar.

Son əsrlərdə qablar adətən saxsı qablar, daş qablar, çini və ya çini kimi keramika materiallarından hazırlanır. Qab-qacaq, ağac, metallar (məsələn, qalay), temperli şüşə, akril və melamindən də hazırlana bilər. Birdəfəlik qablara kağız və plastik kimi birdəfəlik qablar daxildir. Ətraf mühitlə bağlı narahatlıqlara görə, 2023-cü ilin oktyabrından İngiltərədə birdəfəlik plastik qablar və bıçaqlar qadağan ediləcəkdir. Oxşar qadağa Aİ-də 2021-ci ilin iyul ayından etibarən tətbiq edilir.

Həmçinin bax
------------

* Villeroy & Boch

İstinadlar
----------
**Nigar Camal** (doğum adı: **Nigar Aydın qızı Mütəllimzadə**; 7 sentyabr 1980, Bakı) — Azərbaycanlı müğənni. 2011-ci ildə Eldar Qasımovla birgə Azərbaycanı Almaniyanın Düsseldorf şəhərində baş tutan 56-cı Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etdi və yarışmanın qalibi oldu.

Həyatı
------

Nigar Camal 7 sentyabr 1980-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1985-ci ildən 1986-cı ilə qədər o, uşaq solist ansamblının solisti olub. 1988–1996-cı illərdə musiqi məktəbində təhsil alan zaman isə Nigar Camal bir sıra mahnılar bəstələyib. Daha sonra o, 1995/1996-cı il mövsümündə "Pöhrə" müsabiqəsinə qatılıb və həmin müsabiqənin fəxri diplomuna layiq görülüb. 1997-ci ildə Nizami rayonunda yerləşən 203 saylı tam orta məktəbi bitirən Nigar Camal Xəzər Universitetinin "İqtisadiyyat və menecment" fakultəsinə daxil oldu və 2001-ci ildə həmin təhsil ocağını bitirdi.

4 ildən sonra o, Türkiyəli Haluk Camal ilə ailə həyatı qurdu və Birləşmiş Krallığın London şəhərində yaşamağa başladı. 2014-cü ildə isə Nigar Camal həyat yoldaşından ayrıldı və Azərbaycana qayıtdı. Bu nigahdan Nigar Camalın 2006-cı il doğulmlu Jasmin və 2008-ci il doğumlu Səidə adında iki qız övladı var.

Karyerası
---------

### 56-cı Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

Nigar Camal 2010-cu ildə 56-cı Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Azərbaycanı təmsil etmək üçün milli seçim turlarına qatıldı. O, seçim turunun sonuncu, 7-ci həftəsində səhnəyə çıxdı. Dekabrın 27-dən 31-nə qədər baş tutan həftənin sonunda Nigar Camal 12 ifaçı sırasında İlhamə Qasımova ilə birgə yarım-final şousuna vəsiqə qazandı. Yanvarın 10-dan 14-nə qədər keçirilən yarım-final şousunda isə Nigar Camal finala vəsiqə qazanan 5 ifaçıdan biri oldu.

### Albomları

* "Play With Me"

### Sinqlları

| İl | Mahnı |
| --- | --- |
| 2011 | "Running Scared" (Eldar Qasımov ilə) |
| "Crush on you" |
| 2012 | "Qal" (Miri Yusif ilə) |
| "Universe" (Karen Viuff ilə) |
| "Can't Let You Go" |
| "Priceless" (Eldar Qasımov ilə) |
| "Sevdiyimə nifrət edirəm" |
| 2013 | "Обними меня" (Dima Bilan ilə) |
| "Music Still Alive" (Eldar Qasımov ilə) |
| "Kəpənəklər" |
| 2014 | "Yalan" |
| 2015 |  Herhalde |
| 2016 | "Çağıran da ürəkdi" |
| 2017 | "Sus" |

İstinadlar
----------

* Vikianbar Vikianbarda **Nigar Camal** ilə əlaqəli mediafayllar var.

| ⛭Azərbaycan Azərbaycan Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində |
| --- |
| İştirak | 
* 2008
* 2009
* 2010
* 2011
* 2012
* 2013
* 2014
* 2015
* 2016
* 2017
* 2018
* 2019
* ~~2020~~
* 2021
* 2022
* 2023
* 2024

 |
| İştirakçılar | 
* Elnur və Samir
* Aysel və Araş
* Səfurə Əlizadə
* Eldar və Nigar
* Səbinə Babayeva
* Fərid Məmmədov
* Dilarə Kazımova
* Elnur Hüseynov
* Səmra Rəhimli
* Diana Hacıyeva
* Aysel Məmmədova
* Çingiz Mustafayev
* Samirə Əfəndi
* Nadir Rüstəmli
* TuralTuranX

 |
| Mahnılar | 
* Day After Day
* Always
* Drip Drop
* Running Scared
* When the Music Dies
* Hold Me
* Start a Fire
* Hour Of The Wolf
* Miracle
* Skeletons
* X My Heart
* Truth
* ~~Cleopatra~~
* Mata Hari
* Fade to Black
* Tell Me More

 |
**Qara delfin** (*rus.* Чёрный дельфин) — ömürlük həbs cəzası almış məhkumların saxlanıldığı xüsusi rejimli islahedici koloniya. Rusiyanın Orenburq vilayətinin Sol-İletsk şəhərində yerləşən koloniyada əsasən qatillər, adamyeyənlər, terrorçular və digər təhlükəli canilər saxlanılır. Hazırda cəzaçəkmə müəssisəsində təxminən 863 dustaq saxlanılır.

Haqqında
--------

Qara delfin koloniyasının adına tarixdə ilk dəfə 1745-ci ildə rast gəlinir. Adını binanın girişində məhkumlar tərəfindən inşa edilən qara delfin heykəlindən götürən, Rusiyaya məxsus bu həbsxana Qazaxıstanla sərhəddə yerləşir.

Buradakı məhkumların, təxminən 3500 adamın ölümünə səbəb olduqları bildirilir. Bu da məhbus başına ən az beş cinayət deməkdir.

Həbsxana içərisində təhlükəsizlik o qədər güclü qorunur ki, binada məhkum sayından daha çox gözətçi var. Bu gözətçilər isə illərdir hər 15 dəqiqədən bir kameralara nəzarət edirlər.

Məhkumlar gündə yalnız 1 dəfə kameralarını tərk edirlər və 90 dəqiqəlik gündəlik məşq hərəkətləri üçün bir az daha böyük kameraya aparılırlar. Bu dəyişmə əsnasında isə belləri bükük və əlləri yuxarıdan qandallanmış halda, ən az 3 gözətçinin nəzarətində getmək məcburiyyətində qalırlar.

Bağça gəzintisi də yenə, belləri bükülmüş və başları üzərində ən az 3 gözətçi ilə reallaşır. 24 saat davamlı nəzarət altında olan məhkumların günboyu yataqlarında oturmalarına və ya uzanmalarına icazə yoxdur. Sadəcə yatmaq zamanı buna icazə verilir. Oturmaq istəyənlər yalnız kətildə otura bilərlər. 

Məhkumlar həbsxana bağçasından belə, istifadə edə bilmirlər. Bağça içərisində də kameralar var.

Burada yeməkxana yoxdur. Məhkumlara gündə 4 dəfə müxtəlif şorbalar verilir və bu zaman da kameralarından çölə çıxarılmırlar.

200 ilə yaxın müddətdə bu həbsxanadan kimsə qaça bilməyib. Hətta buna cəhdlər belə olmayıb. Ömürlük həbs cəzası alan bu məhkumlardan, indiyədək azadlığa çıxan olmayıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Богоутдинова Н.*Черный дельфин Arxivləşdirilib 2022-05-13 at the Wayback Machine // Вестник Отрадного. — 2005. — 19 мая.
2. ↑  "Структурные подразделения Arxivləşdirilib 2014-05-29 at the Wayback Machine." () Federal Penitentiary Service Orenburg Region. Retrieved on April 28, 2012. "В исправительной колонии содержатся осужденные к пожизненному лишению свободы."
3. ↑  «Черный дельфин» или Дорога в один конец. Тюрьма для пожизненно лишенных свободы Arxivləşdirilib 2018-02-06 at the Wayback Machine // Украина криминальная, 09.10.2009
4. 1 2 3 4 5 6 7 8  "Burası dünyanın en acımasız hapishanesi". Haber7.com. 17 İyul 2016 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* Исправительная колония ИК № 6 «Черный дельфин» (г. Соль-Илецк), Оренбургская область  (rus.)
* Как живут сегодня в городе убийц  (rus.)
* К. Бессокирный. Черный дельфин. Фельетон[*ölü keçid*]  (rus.)
**Pişik sorucusu** — *lat.* *Opisthorchis felineus* Yastı qurdlar (Plathelminthes) tipinin növüdür.

Xarici quruluşu
---------------

**Pişik sorucusu** 10 mm uzunluğunda olub, ön hissəsinə nisbətən bədənin dal hissəsi genişlənmiş formadadır. Bədənin ön hissəsində ağız sormac, ondan dalda isə qarın sormacı yerləşmişdir. Bədəni yarım şəffafdır və ona görə də daxili orqanlarından bağırsaq, balalıq aydın şəkildə görünür. Pişik ikisormaclısının ən xarakterik cəhətləri bədənlərinin arxa qurtaracağında toxumluqların yerləşmə vəziyyəti və onların nəlbəkişəkilli formaya malik olmasıdır. Cinsiyyət sistemi hermofroditdir. Bunların inkişafı 3 sahibdə gedir. Bu sorucunun birinci aralıq sahibi Bithynia leachi ilbizi, ikinci aralıq sahibi isə balıqlardır: Külmə, enlişaş və b. balıqlar. Pişik insanlarda da təsadüf olunur. Bəzən onlar insanın qaraciyərində külli miqdarda olur və müxtəlif xəstəlik törədirlər. İnsan O.feleneusun sistalaşmış metaserkarisinə malik çiy və ya qaxac edilmiş balığı yeməklə yoluxur. Tam inkişafları 4–4,5 ay müddətində başa çatır. Parazitin törətdiyi xəstəliyə opistorxoz deyilir.

Yayılması
---------

Sibirdə və Avropa ölkələrinin cənub və şərq hissələrində daha çox yayılmışdır. Qərbi Sibirdə daha geniş yayıldığı üçün onlara Sibir sorucusu da deyilir.

Həyat tərzi
-----------

* Parazit həyat tərzi keçirirlər. Yetkin mərhələdə itin, pişiyin, tülkünün və başqa heyvanların qaraciyərində parazitlik edir. İnsanlarda da təsadüf olunur. Hermafroditdir.

Həmçinin bax
------------

* Düzbağırsaqılılar
* Ağciyər sorucusu

Xarici keçidlər
---------------

* Opisthorchis felineus

Ədəbiyyatı
----------

* "Onurğasızlar Zoologiyası". Bakı, "Təhsil", 2008, 568səh;
* V. A. Dogel "Onurğasızlar zoologiyası". Bakı, "Maarif", 1988, 288 səh.
**Ülkər Umudova** (3 noyabr 1985, Bakı) — azərbaycanlı şahmat üzrə beynəlxalq dərəcəli hakim (2009), məşqçi və keçmiş şahmatçı. O, FİDE-nin qadın komissiyasının üzvüdür.

Həyatı
------

Ülkər Umudova 3 noyabr 1985-ci ildə Bakı şəhərində ziyali ailəsində anadan olub.

2003-cü ildə 226 saylı orta məktəbi bitirib. 2003–2007-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetində təhsil alıb.

Məktəb illərindən şahmatla məşğul olub. Azərbaycanda və xarici ölkələrdə yerli və beynəlxalq turnirlərin qalibi olub.

2003-cü ildən məşqçilik fəaliyyəti ilə məşğuldur. Azərbaycan Respublikasının əməkdar məşqçisidir.

2009-cu ildə şahmat üzrə beynəlxalq dərəcəli hakim adına layiq görülmüş və bununla da bu adı almış ilk azərbaycanlı qadın kimi tarixə düşmüşdür. Prezident kuboku, Azərbaycan çempionatları, qadınlar arasında beynəlxalq turnirlər, Avropa çempionatları, gənclər arasında olimpiada və bir sıra digər əhəmiyyətli yarışlarda baş hakim və hakim vəzifəsində Azərbaycanı təmsil etmişdir.

Şəxsi həyatı
------------

Ülkərin atası Məmmədağa Umudov Azərbaycanın tanınmış musiqiçisi və əməkdar incəsənət xadimidir. Bacısı Nərgiz Umudova beynəlxalq dərəcəli qrossmeyster və qadınlardan ibarət Azərbaycan yığmasının keçmiş üzvüdür, digər bacısı Günay Umudova isə hazırda 1 nömrəli Şahmat Məktəbində müəllimədir.

Ülkər Umudova ailəlidir, 1 övladı var.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "FİDE-nin Prezident Şurasının iclasında 4 həmyerlimizə beynəlxalq titulların verilməsi məsələsi müzakirə olunub". Apa.az. 11 iyul 2018 tarixində arxivləşdirilib.
2. 1 2  "AZERBAIJANI CHESS PLAYERS GIVEN FIDE TITLES". Azertag.az. 11 iyul 2018 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "AZERBAIJANI CHESS Commission for Women's Chess (WOM)". Fide.com. 11 iyul 2018 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  Beynəlxalq dərəcəli ilk azərbaycanlı qadın hakim // Apasport.az. 5 fevral 2009.
5. 1 2  ""Ağ atı" ilə zirvəyə tələsən istedad". Kaspi.az.[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbarda əlaqəli media-fayllar

* FIDE Chess profili
* Ulkar Umudova. Chess-DB.com [*ölü keçid*]  (ing.)
* "Yarışlara gedəndə bilmirdilər hakiməm, yoxsa oyunçu"
Bu məqalə **Pifaqorçular məktəbi** məqaləsinə çox yaxındır və hər ikisinin eyni başlıq altında birləşdirilməsi mümkündür.


Hissi obrazlar vasitəsi ilə əldə edilən bilikdən anlayışlardan istifadə edən intellektual biliyə kecidin əsas mərhələlərindən biri Yunanlar ücün Pifaqorçuluq təlimi olmuşdur.
Bu təlimin yaradıcısı b.e.ə 6cı əsrin ikinci yarısında yaşamiş Qədim Yunan filosofu Pifaqor idi. O, hesab edirdi ki, "Ədəd "bütün mövcudatın başlanğıcıdır. O, hesab sırası ilk 4 rəqəmi hesab etmişdir,10 rəqəmi isə idealdır.Pifaqor ədələrin qarşılıqlı münasibətini də tədqiq etmişdir.Pifaqor ilk dəfə əsaslandırmışdır ki, düzbucaqlı üçbucaqda hipotenuzun kvadratı katetlərin kvadratları cəminə bərabərdir.(Pifaqor Teoremi)
Pifaqora Görə Din və Əxlaq cəmiyyəti nizamlamağın əsas atributlarıdır.Pifaqor göstərirdi ki, bədən öləndən sonra Ruh onu tərk edir,başqa bədənə keçir və yenidən yerə qayıdır.O deyirdi ki,ruh ilk dəfə olaraq hədsiz dərəcədə xoşbəxt ölkədə Ali ruhda yaşayır,sonra zindana ,yəni insanın bədəninə keçir və yerə enir.Ruhun bu dünyadakı davranışı onun bədən öləndən sonrakı taleyini müəyyənləşdirir.
**Salamov Akif Salam oğlu (Akif Salamoğlu)** (21 yanvar 1949, Nuxa) — mühəndis-yazıçı, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

Akif Salamoğlu 1949-cu il yanvarın 21-də Şəki şəhərində anadan olmuşdur. 1956-cı ildə Şəki şəhər 10 saylı orta məktəbə getmiş və 1966-cı ildə həmin məktəbi qızıl medalla bitirmişdir. Orta təhsillə yanaşı tar ixtisası üzrə musiqi təhsili də almışdır. 1972-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunu bitirərək "İnşaat-mühəndisi" ixtisasına yiyələnmişdir. 1973-cü ildə əsgəri xidmətdə olarkən böyük mühəndis vəzifəsində işləmişdir. "Azərkommunlayihə" institutunda, "Şəki-qaz" istismar idarəsində , Dövlət qazlaşdırma komitəsi aparatında müxtəlif vəzifələrdə işləməklə bərabər yaradıcılıqla da məşğul olmuş, bir sıra təmsillər, lirik şeirlər, miniatürlər, hekayələr, esselər, pyeslər, romanlar yazmışdır. 1796–1841-ci illərdə ömür sürmüş Şəki şairlərindən olan Molla Qasım Zakir Nuxəvi onun ulu babasıdır.

Yaradıcılığı
------------

İlk dəfə "Bahar" və "Xoruz" adlı şeirlərini ibtidai sinifdə oxuyarkən yazmışdır. Axırıncı siniflərdə oxuduğu zaman məktəb radio qovşağının redaktoru kimi ictimai iş aparmışdır. Şeirləri və felyetonları məktəbin divar qəzetində müntəzəm olaraq çıxmışdır. İlk dəfə dövrü mətbuatda 1975-ci ildə dostu və tam adaşı olan, "Şəki fəhləsi" qəzetinin məsul katibi işləyən Akif Salamın təşəbbüsü ilə çap olunmuşdur. Sonralar "İpəkçi" (Şəki), "Şəki bələdiyyəsi", "Lenin bayrağı" (Oğuz), "İrəli" (Kürdəmir), "Qala" (Masallı) kimi əyalət qəzetlərində dərc olunmaqla yanaşı , respublika mətbuatında –"Kirpi", "Müxbir" jurnallarında , "Sovet kəndi", "Mozalan" qəzetlərində yazıları ilə çıxış etmişdir. 1999-cu ildə "Təmsillər və hekayələr" , 2004-cü ildə "Gülən gözlər", 2008-ci ildə "Ədil xan" 2015-ci ildə isə "Oralar necədir?" kitabları çap olunmuşdur. "Ədil xan" kitabı işıq üzü görməzdən əvvəl Şəki bələdiyyəsi (qəzet)nin baş redaktoru Murad Nəbibəyovun təşəbbüsü ilə "Ədil xan" romanı silsilə şəkildə bu qəzetdə dərs olunmuşdur. Publisistik yazıları ilə də oxuculara tanış olan Akif Salamoğlu 2010-cu ilin yanvar ayından Azərbaycan yazıçılar birliyinin üzvlüyünə qəbul olunmuşdur. "Akif Salamoğlu" təxəllüsü ilə yazıb yaradan şair, yazıçı, dramaturq və publisist Salamov Akif Salam oğlunun adı Azərbaycan Yazıçılar birliyinin eksiklopediyasına da düşmüşdür. 8 sentyabr 2015-ci il tarixdən "Qızıl qələm" mükafatı laureatıdır.

Kitabları
---------

* Təmsillər və hekayələr (1999)
* Gülən gözlər (2004)
* Ədil xan (2008)
* Oralar necədir? (2015)

İstinadlar
----------

* Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin ENSİKLOPEDİYASI.
* Təmsilləri. Arxivləşdirilib 2015-05-22 at the Wayback Machine
* "Şəki bələdiyyəsi" qəzetində məqalələr.

Həmçinin bax
------------

* "Ədil xan" romanı (PDF)
* "Ədil xan" pyes (PDF)
* "Gülən gözlər" (PDF)
* "Oralar necədir?" (PDF)
**Vüqar Əsədli** (*azərb*.  Vüqar Əfqan oğlu Əsədli‎; 9 oktyabr 2001, Bakı) — Azərbaycan şahmatçısı, dördqat respublika çempionu, bir çox beynəlxalq turnirlərin qalibi, Avropa Kubokunun qalibi, qrossmeyster.

Həyatı
------

### Təhsili

Əsədli Vüqar Əfqan oğlu 2001-ci il oktyabr ayının 9-da Bakı şəhərində doğulub. H.Həmzəyev adına 238 saylı orta məktəbi bitirib. Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasının 2-ci kurs tələbəsidir.

Fəaliyyəti
----------

6 yaşından şahmatla məşğuldur. 11 yaşında kişilər arasında Bakı çempionu olmuşdur. Dəfələrlə müxtəlif yaş qruplarında Azərbaycan çempionu olub. 8 yaşında Avropa 2-cisi, 12 yaşında Avropa kubokunun qalibi olub.

2016-ci ildə Bakıda keçirilən 42-ci şahmat olimpiyadasında gənclərdən ibarət Azərbaycan komandasının birinci taxtasında oynamışdır. Birinci löhvələr arasında ən çox xal toplayan 3 nəfərdən biri olub. 13 yaşında şahmatın rapid növü üzrə dünya birincisi, Blits üzrə dünya ikincisi, klassik üzrə dünya 3-cüsü olmuşdur.

2017-ci ildə Beynəlxalq Usta, 2019-cü ildə Qrossmeyster olmuşdur.

Bakı şəhəri 2 nömrəli İxtisaslaşdırılmış Olimpiya Ehtiyatları Uşaq Gənclər Şahmat İdman Məktəbinin yetirməsi olan Vüqar Əsədli turnirdə uğurla iştirak etmişdir. Belə ki, dördqat respublika çempionu, bir çox beynəlxalq turnirlərin qalibi, beynəlxalq reytinqi 2378 olan Vüqar Əsədli "Dubai Open 2016" yarışında 9 turda 5.5 xal toplayaraq reytinqini 2401 - ə çatdırıb və beynəlxalq usta normasını yerinə yetirib.

Xırdalan şəhərində başa çatmış "Zirvə Kuboku 2019" turnirində Vüqar Əsədli qrossmeyster normalarını yerinə yetirməyi bacarmışdır. Keçirdiyi 10 oyunda 6.5 xal toplayan Vüqar, gözlədiyi üçüncü qrossmeyster normativini yerinə yetirə bildi. Bundan əlavə, Vüqar Əsədli yarış boyu göstərdiyi oyunu sayəsində reytinqini 32 punkt qaldırmaqla 2500 ELO reytinq həddini keçməyi də bacardı. Qeyd edək ki, Vüqar Əsədli Azərbaycanın ümumilikdə 24-cü, aktiv oyunçular arasında isə 18-ci qrossmeysteri oldu.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycanda şahmat
* Şəhriyar Məmmədyarov
* Teymur Rəcəbov

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. ↑  "Beynəlxalq şahmat turniri başa çatıb". 2022-08-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-16.
4. ↑  "Azərbaycanın yeni qrossmeysteri - Vüqar Əsədli". 2020-02-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-16.

Xarici keçidlər
---------------

* VÜQAR ƏSƏDLİ VƏ NƏZRİN MƏHƏRRƏMLİ ŞAHMAT ÜZRƏ BAKI ÇEMPİONU OLMUŞLAR

| ⛭Azərbaycan bayrağı Azərbaycan qrossmeysterləri |
| --- |
| Yaşayan şahmatçılar | 
Abdulla Qədimbəyli |
Arkadi Naydiç |
Aydın Süleymanlı |
Azər Mirzəyev |
Cahangir Ağarəhimov |
Elmar Məhərrəmov |
Eltac Səfərli |
Əhməd Əhmədzadə |
Fərhad Tahirov |
Fərid Abbasov |
Qədir Hüseynov |
Namiq Quliyev |
Nicat Abasov |
Nicat Məmmədov |
Rauf Məmmədov |
Rəsul İbrahimov |
Misrətdin İsgəndərov |
Məhəmməd Muradlı |
Rəşad Babayev |
Rıfat Bağırov |
Sərxan Quliyev |
Şəhriyar Məmmədyarov |
Teymur Rəcəbov |
Ülvi Bacarani |
Ülvi Sadıqov |
Ürfan Sevdimalıyev |
Vasif Durarbəyli |
Vüqar Rəsulov |
Vüqar Əsədli |
Zaur Məmmədov
 |
| Əvvəlki təmsilçilər | 
Cəmil Ağamalıyev
 |
| Mərhum şahmatçılar | 
Aydın Hüseynov (1955–2003) | Vüqar Həşimov (1986–2014)
 |
Qaçış xizəkləri
**Xizək** — insanın qar üstündə hərəkət etməsi üçün təkərsiz nəqliyyat vasitəsi.

(150—220 santimetr) uzunluğunda, pəncə hissəi iti və yuxarı əyilimiş iki taxta və ya plastik materialdan düzəldilir. Xizəklər üzərində xüsusi bərkidilmiş çəkmələrlə ayağa geyindirilir. Xizəklərdə qar üzərində sürüşmə vasitəsi ilə hərəkət etmək olar.

Tarixi
------

İsveçdə qədim qaya üstü xizəkçi təsviri, təqribən e.ə. 1050 il əvvəl (Böksta Runestone)
XVI əsr.Moskvalıların xizəklə səfəri S.V.İvanovun rəsmi. 1903.
Xizəkin Bariloche (Argentina)
Mezolit dövründən istifadə olunan xizək Azərbaycanın ayrı-ayrı zonalarında müxtəlif adlarla (kəriskə, kirşə, havza, çəpə və s.) məlumdur. Başqa ölkələrdən fərqli olaraq Azərbaycanda xizəyə öküz və kəl də qoşulmuşdur. 

Rusiya və Skandinaviyadakı qaya üstü təsvirlər göstərir ki, eramızdan hələ min illər əvvəlllər insanlar xizəklərdən istifadə edirlərmiş.Xizəklər şimal xalqları tərifndən onların soyuq təbiətə və uzun qışa uyğunlaşması prosesində ixtira edilibdir. Sərt təbiətdə yaşayan insanların davam gətirməsi üçün dərinliyi böyük olan qar örtüyü üzərində hərəkət etməsi lazım idi. Əvvəlcə qar üstündə yerimək üçün xüsusi konstruksiya icad edilir. Bu konstruksiyalar qar səthi üzərində sahəni artırır və hərəkəti asanlaşdırır. Sonrakı mərhələdə xizəklər meydana gəlir. Şimalda ancaq qar üstündə yerimək üçün konstruksiyaya malik olan , ancaq xizək barədə təsəvvürü olmayan azsaylı xalqlar da tapılırdı.

Xizəklərin meydana gəlməsinin ikinci variantı onların sadələşdirilmiş heyvansız xizək olmasıdır.
|  |
| --- |
| **İslam**

**İslam Tarixi** |
| **İmanın şərtləri** |
| Tövhid • Mələklər  Kitablar • Peyğəmbərlər  Məad • Axirət  Qəza ve Taleh |
| **İslamın beş şərti** |
| Kəlmeyi-şəhadət • Namaz  Oruc • Həcc  Zəkat |
| **Etiqad məzhəbləri** |
| Əşərilər • Matüridilər • Qədərilər *(Mötəzililər)* • Cebrilər • Mürcilər • Müşəbbihilər • Sələfilər  |
| **Fiqh məzhəbləri** |
| **Sünnilər:**  Hənəfilər • Malikilər • Şafiilər • Hənbəlilər • Zahirilər 
**Şiələr:** İmamilər (Cəfərilər *(Əxbarilər • Üsulilər • Şeyxilər)* • Ələvilər • Ənsarilər • Qızılbaşlar) • Zeydilər • İsmaililər *(Qərmətilər • Xaşxaşilər • Fəthilər • Xəttabilər)* • Vaqifiyyə • Rafizilər *(Batinilər)* • Qeysanilər • Xürrəmilər • Baziğiyyə • Qurabiyyə  **Xaricilər:**  Əcrədilər (Meymunilər • Sə'ləbilər) • Əzrəqilər • Bəyhəsilər • İbadilər • Nəcədat • Süfrilər  |
| **Həmçinin bax** |
| Sufilər • Yəsəvilik • Nəqşibəndilik • Sührəvərdilik • Xəlvətilik • Səfəvilik • Bayramilik • Bəktaşilik • Cəlvətilik • Cərrahilik • Çiştiyyə • Ehqaqiyə • Gülşənilik • Hürufilik • Kübravilik • Məlamətilik • Meyvazhi • Mövləvilik • Nemətullahiyyə • Nöqtəvilik • Qələndərilik • Qadiriyyə • Rahmaniyyə • Rifailik • Rövşənilər • Sənusilər • Şaziliyyə • Zahidiyyə • Nüseyrilər • Druzlar • İslam fəlsəfəsi |

**Vaqifiyyə**—Şiəlikin təriqətlərindən biri.

Tarixi
------

Növbəxti «Firəquş-şiə» kitabında deyir: Yeddinci imam Musa ibn Cəfər Kazim vəfat etdikdən sonra şiələr həbs olunaraq bir daha Harun Ər-rəşidin zindanına atıldı və tərəfdarları arasında ixtilaf yarandığı üçün onlar beş dəstəyə bölündülər. Birinci dəstə imam Kazimin (ə) «Sindi be-şahək» zindanında vəfat etdiyini və ondan sonra oğlu imam Əli ibni Musa Rizanın (ə) imamətini qəbul etdi. İkinci dəstə imam Musa ibni Cəfərin ölmədiyini və heç vaxt ölməyəcəyini, yer üzü zülm və ədalətsizliklə dolduqdan sonra zühur edərək haqq-ədaləti bərqərar edəcəyini, üçüncü dəstə isə onun qaim olduğunu və vəfat etdiyini, lakin yenidən qayıdıb gizli olduğunu hesab edirlər. Tərəfdarları məxfi şəkildə onunla görüşür, onlara haram və halala dair hökmlər verir. Dördüncü dəstə imamın vəfat etdiyini qəbul etmiş, lakin yenidən İsa ibni Məryəm kimi qayıdıb qiyam edərək yer üzündə haqq-ədaləti bərqərar edəcəyini bildirmişlər. Beşinci dəstə belə bir əqidədə olmuşdur ki, imam Kazim (ə) vəfat etmişdir, lakin Allah-taala onu göylərə qaldırmış və qiyamət günü yenidən dünyaya qaytaracaqdır. Birinci dəstədən başqa qalan dörd dəstə imam Musa ibni Cə᾿fərin imaməti üzərində dayandıqları və onun qeybə çəkildiyini güman etdikləri üçün «Vaqifiyyə» (dayananlar) və ya«Vaqifə» adlandırılmışlar.

Əbül Həsən Əş᾿əri özünün «Məqalatul-islamiyyin», «Əbdül Qahir Bağdadi» «Əl-fərqu beynəl-firəq» və Şəhristani «Əl-miləl vən-nihəl» adlı kitablarında bu nəzəriyyəni irəli sürmüşlər.
**Aliyə Coşar** (1976, İsparta ili) — hüquqşünas və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırış deputatı.

Həyatı
------

Aliyə Coşar 1976-cı ildə İsparta ilinin Gelendost ilçəsində anadan olub. Şərqi Aralıq dənizi Universitetinin Hüquq bölməsini fərqlənmə ilə bitirib. Şərqi Aralıq dənizi Universitetinin Sosial Elmlər İnstitutunun Özəl hüquq bölməsində magistr dərəcəsi alıb.

Uzun illər Antalya Vəkillər Kollegiyasının Manavgat ilçə nümayəndəliyində Qadın hüquqları və gender bərabərliyi Şurasında çalışıb.

Siyasətə 2012-ci ildə Cümhuriyyət Xalq Partiyasının (CHP) Manavgat ilçə şöbəsində qoşulub. 2012-2015-ci illərdə CHP Manavgat ilçə şöbəsində Hüquq və informasiya texnologiyaları üzrə sədr müavini vəzifəsində çalışıb. 2015-2022-ci illərdə CHP Manavgat ilçə şöbəsinin sədri olub. 2023-cü ildə Antalya ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı seçilib. 28-ci çağırışda Kişi və qadınlar üçün bərabər cəmiyyət Komissiyasının üzvü.

İngiliscə bilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  *TBMM.* "Aliye COŞAR". www.tbmm.gov.tr (türk). 10.01.2024. 2024-01-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10.01.2024.
**Georq Hazai** (mac. György Hazai; 30 aprel 1932, Budapeşt – 7 yanvar 2016, Budapeşt) — Macarıstan alimi, türkoloqu, Macarıstan Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü, Şərq və Asiya Tədqiqləri Beynəlxalq Cəmiyyətinin (*ing.* İnternational Union of Oriental and Asian Studies) prezidenti, professor.

Həyatı
------

Georq Hazai 1932-ci ildə Budapeşt şəhərində anadan olmuşdur. 1950-ci ildə ali təhsilini Budapeşt Lorand Universitetinin Sənət və Bəşər Elmləri fakültəsində aldıqdan sonra 1954-cü ildə məzun oldu. Məzun olduqdan sonra 1954-1955-ci illərdə Bolqarıstanda türk dialektlərini öyrənmişdir. Macar baş naziri Mikloş Nemetin hakimiyyəti dövründə Hazai Türkiyənin Sofiya Universitetinə qonaq kimi dəvət edilmiş və burada 1956-1957-ci illər ərzində türkologiya dərsləri keçmişdir. Bundan başqa Hazai türk dili haqqında olan dissertasiya işini də burada tamamlamışdır .

Fəaliyyəti
----------

1963-cü ildə Georq Hazai elmi tədqiqatlarını davam etdirmək məqsədilə Berlin şəhərinə köçmüşdür. 1966-cı ildə isə Macarıstan Elmlər Akademiyasında doktorantura təhsilini başa vurdu. 1983-cü ildə yenidən Macarıstana qayıdan Hazai 8 il müddətində Macarıstan Elmlər Akademiyası Nəşriyyat Evinin rəhbəri vəzifəsini icra etmişdir. 1992-ci ildə Kipr Univeristetinin Türkologiya fakültəsinin rəhbəri seçilən Hazai 2000-ci ilə qədər Kiprdə yaşamışdır. Həmin il Budapeştə qayıdaraq Andraşi Universitetinin pro-rektoru vəzifəsini 3 il müddətində icra etmişdir.

Elmi araşdırmaları
------------------

Hazai 60 illik fəaliyyəti müddətində 20-ə yaxın kitab, 300 elmi məqalə yayımlamışdır. Alimin türk dili və ədəbiyyatı ilə bağlı türk-macar, macar-alman dillərinə tərcümə etdiyi əsərləri ona beynəlxalq arenada böyük nüfuz qazandırmışdır.

Mükafatları
-----------

2001-ci ildə Türkiyə Elmlər Akademiyasının fəxri üzvü seçilən Georq Hazai 2014-cü ildə dönəmin Türkiyə prezidenti Abdullah Gül tərəfindən "Ləyaqət" nişanı ilə mükafatlandırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  .
3. ↑  *Bibliothèque nationale de France* Record #12164011g // BnF catalogue général (fr.). Paris: BnF.
4. ↑  "Vilayət Quliyev. "Türkologiya elminə ağır itki..."". 2016-03-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-26.
5. ↑  "György Hazai". 2019-10-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-18.
6. ↑  "TÜBA Şeref Üyesi Prof. Dr. György Hazai Son Yolculuğuna Uğurlandı". 2019-06-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-18.
**Avropada vəhşi fauna və floranın və təbii yaşayış yerlərinin mühafizəsi haqqında Konvensiya** (*ing.* Convention on the Conservation of European Wildlife and Natural Habitats), və ya **Bern Konvensiyası** (*The Bern Convention*) — Avropada vəhşi fauna və floranın və təbii yaşayış mühitinin mühafizəsi üzrə beynəlxalq müqavilə. Konvensiya həm yaşayış mühitinin, həm də mühafizə edilməli olan flora və fauna növlərinin mühafizəsi, qadağan edilməli olan ov üsulları və balıq ovu vasitələri ilə bağlı müddəaları ehtiva edir.

Qəbul olunma tarixi
-------------------

Bern Konvensiyası Avropa Şurası tərəfindən hazırlanmışdır. Konsepsiyanın yaradılması haqqında qərar 1976-cı ildə Avropa Şurası Nazirlər Şurasının qərarı ilə qəbul edilib. Konvensiya 1979-cu il sentyabrın 19-da Berndə keçirilən Ətraf Mühit Nazirlərinin 3-cü Avropa Konfransında imzalanmaq üçün açılmışdır. 1982-ci il yanvarın 1-dən qüvvəyə minmişdir. Qərargahı Strasburqda (Fransa) yerləşir.

İndi konvensiyanı Avropa Şurasının üzvü olan 40 dövlət, həmçinin Avropa İttifaqı, Burkina Faso, Mərakeş, Tunis və Seneqal imzalayıb.

Əlcəzair, San Marino, Kabo-Verde, Vatikan və Rusiya konvensiyanı imzalamamış və onun icraiyyə komitəsinin iclaslarında müşahidəçi statusuna malik ölkələrdir.

Proqram həmçinin nəsli kəsilməkdə olan növlərin statusuna nəzarət edir və qanunvericilik və elmi yardım göstərir.

Məqsədlər və vəzifələr
----------------------

* vəhşi fauna və floranın və təbii yaşayış mühitinin mühafizəsinin təmin edilməsi;
* beynəlxalq əməkdaşlığın təşviqi;
* nadir və ən həssas növlərə, o cümlədən köçəri növlərə xüsusi diqqət yetirilməsi;
* təbiətin mühafizəsi sahəsində dövlətlər arasında əməkdaşlığın təşviqi;
* nəsli kəsilməkdə olan növlərin vəziyyətinin monitorinqi və nəzarəti;
* təbiətin mühafizəsi üzrə qanunvericilik aktlarının nəşrinə və elmi tədqiqatların aparılmasına köməklik.

Xarici keçidlər
---------------

* 
* Council of Europe environment and sustainable development Web site
* Текст конвенции Arxivləşdirilib 2022-01-25 at the Wayback Machine
**Fatma Gaye Güler** (*türk.* Fatma Gaye Güler; {{DVTY}} şablonu boşdur ) — Türkiyə Böyük Millət Məclisinin XXV çağırış deputatı; Türkiyənin ən gənc qadın millət vəkili.

Həyatı
------

Fatma Gaye Güler 1988-ci ilin oktyabr ayında Tokatın Niksar mahalında anadan olmuşdur. İbtidai və orta məktəb təhsillərini İstanbulda almışdır. Qazi Universitetinin Ünsiyyət fakültəsini bitirmişdir. Daha sonra İstanbul Universitetinin Tarix fakültəsində ikinci təhsilini davam etdirmişdir.

Siyasi karyerası
----------------

Güler 2009-ci ildə siyasi karyerasına başlayıb.

2012–2014-cü illərdə Ədalət və İnkişaf Partiyası İstanbul Gənclik Qolları İctimaiyyətlə Əlaqələr və Seçki İşləri vahidlərində vəzifədə olmuşdur.

Müxtəlif qeyri-hökumət təşkilatlarının üzvüdür.

2015-ci ildə Ədalət və İnkişaf Partiyası tərəfindən Tokatda 3-cü sırada millət vəkili namizədi olaraq göstərilən 26 yaşındakı Fatma Gaye Güler, Türkiyənin ən gənc qadın millət vəkili seçilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Türkiyənin ən gənc xanım deputatı bu qız oldu Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine. modern.az, 08.06.2015  (az.)
2. 1 2 3 4 5  Türkiyənin ən gənc qadın deputatı — Fotolar Arxivləşdirilib 2015-06-09 at the Wayback Machine. 08.06.2015  (az.)
3. 1 2  Fatma Gaye Güler kimdir? Güler en genç vekil oldu Arxivləşdirilib 2021-10-20 at the Wayback Machine. haberler.com, 08.06.2015  (türk.)

Xarici keçidlər
---------------

* Fatma Gaye Güler Arxivləşdirilib 2015-10-12 at the Wayback Machine. akparti.org.tr  (türk.)
**İradə Həbib qızı İsgəndərova** (7 iyun 1958-ci il, Bakı) - Hüquqşünas, Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Səadət Sarayının - Bakı Nikah evinin müdiri (2020-ci ildən)

Həyatı
------

İradə İsgəndərova 07 iyun 1958-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur.

1965-ci ildə Bül-bül adına musiqi məktəbinə daxil olmuş, 1975-ci ildə 15 N-li orta məktəbi fərqlənmə ilə bitirmişdir. Həmin ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinə daxil olmuş və 1980-ci ildə həmin universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

1980-ci ildə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinə təyinatı üzrə işə məsləhətçi vəzifəsinə qəbul edilmişdir. 1983-cü ildən isə Ali Məhkəmənin Plenum və Prezidium Katibliyinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır.

1985-1990-cı illər Ali Məhkəmənin hakimi.

1990-cı ildə Bakı şəhər Məhkəməsində məsləhətçi, sonradan sədrin köməkçisi vəzifəsində işləmişdir.

1998-ci ildən 2003-cü ilədək Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsində şöbə müdiri vəzifəndə çalışmışdır.

2002-ci ildə isə Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının "Dövlət və bələdiyyə idarəetməsi" fakültəsinə daxil olmuş və 2005-ci ildə həmin Akademiyanı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

2003-cü ildən Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyində çalışır.  2003-cü ildən 2020-ci ilədək Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Bakı şəhəri, Səbail rayon Qeydiyyat şöbəsinin rəisi vəzifəsində çalışmış, 2014-cü ildən 2020-ci ilədək Səadət Sarayının - Bakı Nikah evinin müdiri vəzifəsini icra etmişdir.

2020-ci ildən hal-hazıradək Səadət Sarayının Bakı Nikah evinin müdiri vəzifəsində çalışır.

Rus və alman dillərini bilir.

Ailəlidir, iki övladı var.

Təltif və mükafatları
---------------------

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 noyabr 2006-cı il tarixli Sərəncamı ilə "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 noyabr 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirinin 07 iyun 2018-ci il tarixli əmri ilə Ədliyyə Nazirliyinin "Döş Nişanı" ilə təltif edilmişdir.
**Şueişa Inc.** (yaponca: 株式会社集英社, Hepbörn: *Kabushiki-gaisha Shūeisha*?, hərfi tərcümədə *İntellekt Toplama Nəşriyyatı MMC*) — Çiyoda, Tokyo mərkəzli bir yapon şirkəti. 1925-də yapon naşiri Şoqakukanın əyləncə nəşrləri diviziyası kimi yaranan kompaniya növbəti il müstəqil bir şirkətə çevrilmişdir.

Şueişa tərəfindən nəşr olunan manqa jurnallarına şonen jurnalları Weekly Shōnen Jump, Jump SQ və V Jump, seynen jurnalları Weekly Young Jump, Grand Jump və Ultra Jumpın da nəşr olunduğu Jump xətti daxildir. Bunlardan başqa, həmçinin Non-no kimi bir sıra digər jurnallar da Şueişa tərəfindən çap olunmaqdadır. Şoqakukan ilə birlikdə Şueişa Şimali Amerikada manqalar yayımlayan Viz Medianın sahibidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "会社案内 Arxivləşdirilib 2017-07-22 at the Wayback Machine." Shueisha. Retrieved on October 1, 2009.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şirkət** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Bozqır pisikquyruğu - *lat.* Phleum phleoides L. 30-50 60 sm hündürlüyündə sıx çim əmelə gətirən taxıllar fəsiləsinin çoxillik ot bitkisidir.

Bozqır pisikquyruğu
-------------------

Torpaqların səthində nəmlik kifayət qədər olduqda sıx örtük əmələ gətirirlər. Bioloji- təsərrüfat baxımından bir sıra yüksək göstəricilərə malik olması (ilkin yazda tez boy atması, quraqlığa davamlılığı, torpağa az tələbkar olması) bu bitkinin qiymətli ot bitkisi olduğunu bir daha sübut edir. Bioloji rekultivasiya mərhələsində bundan əvvəlki ot bitkiləri ilə sıx cəngəllik əmələ gətirə bilirlər. Payızda vegetasiyaya başlayaraq ilkin yazda yaşıl kütlə halında yüksək məhsuldarlığa (180 s/ha) malik olurlar.

Xarici keçid
------------

* Neftlə çirklənmiş  ərazilərin  fitоmeliоrasiya üsulu ilə bərpası

Həmçinin bax
------------

* Abşeronun yem bitkiləri

İstinad
-------

1. ↑  Yaqubov Q.Ş. Azərbaycan respublikasının texnogen-pozulmuş torpaqlarının tədqiqi, genetik xüsusiyyətləri və onların rekulvitasiyası Bakı 2003
**Chemistry** (ケ ミ ス ト リ ー Kemisutorī), Yapon pop / R & B qrupu. Yoşikuni Doçin (堂 珍 嘉邦, d. 17 noyabr 1978) və Kaname Kavabata (川 畑 要, d. 28 iyun 1979) tərəfindən qurulub. 2000-ci ildə Sony Music Entertainment Yaponiyada təşkil etdiyi *Asayan* (American Idol bənzər bir yarışma) müsabiqəsinin qalibi oldular.

3 mart 2001-ci ildə ilk sinqli olan "Pieces of a Dream" buraxdılar və o, ilin ən çox satilan mahnısı (təxminən 2 million) oldu. Sinql işlərinin çoxu oricon siyahılarında 1 nömrə oldu və bütün albomları buraxıldlqları gün 1 pillədə yer alırdılar.

### Diskoqrafiya

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| # | Albom | **Yer** |
| 1 | *The Way We Are* | **#1** |
| 2 | *Second to None* | **#1** |
| 3 | *Between the Lines* | **#1** |
| 4 | *One X One* | **#1** |
| 5 | *Hot Chemistry* | **#1** |
| 6 | *Fo(u)r* | #2 |
| 7 | *Re:fo(u)rm* | #25 |
| 8 | *All the Best* | **#1** |
| 9 | *Face to Face* | #3 |
| 10 | *Winter of Love* | #7 |

Həmçinin bax
------------

* Candies

İstinadlar
----------

1. ↑  Oricon siyahılarında.
**Antiimperializm** imperializmə qarşı çıxmaq deməkdir. O, təkcə siyasi və iqtisadi əleyhdarlıq deyil, həm də imperializmin mədəni təzyiqlərinə, ələ keçirmə proseslərinə qarşı bir əleyhdarlıqdır.

Konsepsiyanın məzmunu və tarixi
-------------------------------

Ümumiyyətlə, antiimperializm həm də müxtəlif dillərdə danışan və müxtəlif mədəniyyətlərə malik olan qonşu ölkələrə qarşı işğalçılıq müharibələrinə qarşıdır. Bir sözlə, bir ölkənin öz hüdudlarından kənara genişlənməsinin də əleyhinədir. Anti-imperialistlərə misal olaraq Romadakı Respublikaçı senatorları və 1898-ci ildəki İspaniya-Amerika müharibəsindən sonra yaradılmış *"Antiimperialist*" adlı təşkilatı göstərmək olar.

"İmperializm" termini ingilis dilinə 1870-ci illərdə İngiltərənin baş naziri olmuş Benjamin Disraelinin son dərəcə təcavüzkar və səs-küylü müstəmləkəçilik siyasəti nəticəsində daxil olmuşdur. Bu sözü bu siyasətləri dəstəkləyən Riçard Çemberlen işlətmişdir. Bəziləri üçün imperializm idealist və xeyirxah siyasətdir. Başqa bir baxışa görə, "imperializm" kapitalist hərisliyi və şəxsi mənafeyə müvafiq olaraq yaradılmış siyasətlə xarakterizə olunur. Con Atkinson Hobson və marksist Lenin bu anlayışa daha çox nəzəri və makroiqtisadi mənalar əlavə etmişdirlər. Bir çox solçu nəzəriyyəçilər imperializmin bu struktur və ya sistemli tərəfini vurğulayan fikirləri qəbul etmişdirlər. Bu tip yazıçılar XIX əsrin son bir neçə onilliklərini əhatə edən konsepsiyanı genişləndirmiş və onu Xristofor Kolumba və hətta Səlib yürüşlərinə qədər uzanan və əsrlər boyu davam edən dünya sisteminə verilən ad halına gətirmişdirlər. Konsepsiya müəyyən bir tarixi dövr ərzində yayıldıqca onun əsasən bir-birinə paralel olan beş fərqli qolu meydana çıxmışdır. Mənəvi, iqtisadi, sistemli, mədəni və maddi. Bu konsepsiyanın bu təkamülü gücə və xüsusən də qərb gücünə qarşı artan bir narahatlıq və hətta ikrah yaratmışdır.

Kapitalizm, aristokratiya və imperializm arasındakı əlaqə uzun müddət tarixçilər və politoloqlar tərəfindən müzakirə edilmişdir. J. A. Hobson (1858-1940), Cozef Şumpeter (1883-1950), Torşteyn Veblen (1857-1929) və Norman Angell (1872-1967) və bunlar kimi qeyri-marksist yazıçılar Birinci Dünya Müharibəsi və müharibələrarası dövrdə çox sayda əsərlər yazaraq yüksək məhsuldarlıq göstərmişdirlər. Xüsusilə 1950-ci illərdə imperializmin Avropa və ABŞ-yə hərbi-siyasi təsirləri öyrənilmişdir. Hobsona görə, ediləcək sosial islahatlar nəticəsində imperializmin mənfi təsirləri yaxşılaşdırıla bilər. Hobsona görə, hökumətin vergi siyasəti vasitəsilə müdaxilələri daha geniş istehlakı təmin edəcək, sərvətləri artıracaq və dinc beynəlxalq dünya nizamını bərqərar edəcəkdir. Digər tərəfdən, əgər dövlət bu müdaxilələri etməsə, yəni dövlət icarədarların və faizdən pul qazananların işlərinə qarışmasa, sağlam olmayan ictimai quruluş və imperializm meydana gələcəkdir.
**Xocaev binası**— Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitekur bina. Bina Taqanroq şəhəri İtalyanski xiyabanı ev 22 ünvanında yerləşir.

Tarixi
------

Bir mərtəbəli bina zirzəmiyə belə sahibdir. Bina 1863-cü ildə tacir oğlu şəhər dumasının üzvü Anton Arxipoviç Xocaev tərəsindən inşa edilmişdir. Taqanroq kişi gimnaziyasınfa yaxşı təhsil alan şagirdlərə müəyyən stimendiya verilirdi. Bunlar arasında Poqanatın 250 rus rublu iki stipendiyasi və Xocaevin 150 rubl məbləğində üç stipendiya təsis edilmişdi. 1880-ci ildə onun 55 yaşlı qardaşı özünün canına qəst etmişdir. 
Sonradan binanı yunan həkim Nikolay Divaris satın almışdır. 1900-cü illərdə isə binanın sahibi Aleksandr Serqeeviç Zolotarev olmuşdur. Sovet hakimiyyəti illərdə bina milliləşdirilmişdir. Hazırda isə yaşayış binası kimi istifadə edilir.

Təsviri
-------

Taqanroq şəhəri İtalyanski xiyabanı ev 22 ünvanında yerləşən bina kərpiçdən inşa edilmişdir. Zirzəmiyə sahib olan bina bir mərtəbəlidir. Dekorativ elementlərlə binanın iki fasadı işlənmişdir. Binanın fasadı boyunca səkkiz pəncərəyə sahibdir. Pəncərələr yarımsirkul formasına sahibdir. Pəncərələrin kənarları dekorlarla işlənmişdir.
Aşağı pəncərənin kənsrları isə qəsr daşları ilə işlənmişdir. Sağından binanın həyətinə dəmir darvaza vardır ki, onunda kənarları daş dirəklərdən ibarətdir.

Fasadı assimetrikdir. Çıxış qapısının önündə yarımkolannalar vardır. Bina dəfələrlə fasad rəngini dəyişmişdir. Hazırda bina yaşıl rəngə boyanmışdır. Kiçik arxitektur elementlər isə ağ rəngdədir.

Ədəbiyyat
---------

* Рыбалкин А.А. Итальянский переулок // Таганрог. Энциклопедия. — Таганрог: Антон, 2008. — С. 370. — ISBN 978-5-88040-064-5.
* Волошин В. Вдоль и поперёк Итальянского. — Таганрог: ИП Кравцов В.А. 2012. ISBN 978-5-904585-27-3.
* Давидич Т. Ф. Стиль как язык архитектуры. — Харьков: Изд-во Гуманитарный центр, 2010. — 336 с. — ISBN 978-966-8324-70-3.
* Собрание фасадов Его Императорского Величества, высочайше апробированных для частных строений в городах Российской империи. Ч. 1-4. СПб. 1809–1812.

Mənbə
-----

* Таганрог. Итальянский переулок. д. 22 Arxivləşdirilib 2020-11-01 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Глазычев В. Л. Архитектура. Энциклопедия. — М.: Дизайн. Информация. Картография; Астрель; АСТ, 2002. — 672 с. — ISBN 5-17-005418-1.