recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Tibb ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


**Varikosel** - xayalardakı qanı boşaldan damarların müxtəlif səbəblərlə hədsiz genişlənməsi nəticəsində qanın geri axmasıdır. Nəticədə xayalarda qan dövranının pozulması skrotal temperaturun artması və toksik maddələrin artması səbəbindən spermatogenezin pozulmasına (spermanın sayının, hərəkətliliyinin və morfologiyasının) və sonsuzluğa səbəb olur. Bəzən varikosele olan xaya və xaya ətrafı nahiyədə ağrı olur. 

Varikosel daha çox sol tərəfdəki xayada görülür. Sol tərəfdəki damarın sağdakından 10 cm daha uzun olması, solda daha sıx görülməsinin səbəblərindən biri ola bilər. Nadirən sadəcə sağ tərəfdə vəya hər iki tərəfdə də görülə bilər (%10-15). Xayaların üst hissəsində-yanda, skrotumun içində qıvrımlar şəklində şişlik hiss edilə bilər.

Varikosele xayada istilik artışı başda olmaq üzrə bir çox problem yarada bilər.Tədqiqatlar bunu göstərir ki sonsuzluq şikayəti ilə müraciət edən kişilərin %35-40-da varikosel müşahidə edilmişdir.

Əməliyyat
---------

Varikosel diaqnozu qoyulan xəstələrə mütləq 2 ədəd sperma analizi aparılması lazımdır. Sperma sayı və hərəkəti aşağı və ya limit dəyərlərdədirsə əməliyyat aparılmalıdır. Əgər xəstə sperma vermə bilməyəcək yaşdadırsa varikosel əməliyyatı yenə də aparılmalıdır. Sperma sayı normal olan xəstələrdə 6 ay aralıqla sperma sayı aparılmalıdır, sperma sayı və hərəkəti normal dəyərlərin altına düşərsə əməliyyat aparılmalıdır. Hər varikoseli olan şəxs əməliyyat olmaq məcburiyyətində deyil, sperma sayı normal dəyərlərin altında isə əməliyyat aparılmalıdır.

### Əlamətləri

* Xayalarda ağrı
* Xayalarda balacalaşma
* Xayalarda dolğunluq hissi
* Sonsuzluq
* Gözlə görülə bilən genişlənmiş damarlar
* Ələ gələn genişlənmiş damarlar

Mənbə
-----

* Varikosel xəstəliyi - doktorfuad.com
**Analitik mexanika** — klassik mexanika (nəzəri mexanika) bölməsi; maddi nöqtələr və ya cismlər sisteminin sonlu sayda parametrlərlə dəqiq müəyyən edilə bilən vəziyyətini öyrənir.

Haqqında
--------

Analitik mexanika əsasən, mümkün yerdəyişmələr prinsipi, kanonik çevirmələr (tənliklər), hərəkətin dayanıqlığı, cazibə nəzəriyyəsi və s. məsələləri əhatə edir. Analitik mexanika ayrıca elmi fənn kimi 18-ci əsrdə yaranmışdır. Bu, analitik rabitələr, ümumiləşmiş koordinatlar, sərbəstlik dərəcəsi və s. sahəsində görkəmli alimlərin (L. Eyler, J. D’Alamber, J. Laqranj və başqaları) elmi işlərinin sayəsində olmuşdur. Analitik mexanika sonrakı inkişafına mümkün yer dəyişmələr prinsipi, ümumiləşmiş impuls, Hamilton funksiyası, inteqral invariantları, hərəkətin dayanıqlığı və s. sahəsində mühüm tədqiqatları olan K.Qauss, U.Hamilton, K.Yakobi, M. Ostroqradski, A. Puankare, A. Lyapunov və başqa alimlərin işləri təkan vermişdir. Analitik mexanika metodları nəzəri fizikanın bir çox sahələrinə (klassik sahə nəzəriyyəsi, kvant mexanikası, nisbilik nəzəriyyəsi və s.) də tətbiq edilir.

Mənbə
-----

Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 471. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Hepatorenal sindrom** — ağır qaraciyər xəstələrində böyrək funksiyalarının pozulması və hətta böyrək çatışmazlığı ilə müşayiət olunan patoloji vəziyyət. 

Bərabər zamanlı meydana gələ bilən karbontetraxlorid zəhərlənməsi, bəzi mikotoksinlərə məruz qalma, ya da Vilson xəstəliyində müşahidə edilən mis toksikliyi kimi vəziyyətlər belə bu zaman kənarda qalır. Ayrıca, irəli dərəcədə qaraciyər çatışmazlığı zamanı ortaya çıxan və kəskin tubulyar nekroz və böyrək çatışmazlığına səbəb olan qan dövranı problemləri belə bu sindroma aid deyil. Qaraciyər çatışmazlığı düzələrsə böyrək funksiyaları da sürətlə əvvəlki halına geri dönür.Bu halın ortaya çıxmasının səbəbi tam olaraq bilinməsə de araşdırmalar, daxili orqanlarda vazodilatasiyanın və sistemik vazokonstruksiyanın böyrəkdə, xüsusilə də korteksdə qan axımında irələ dərəcəda azalmaya yol açdığı göstərilməkdədir. Tipik olaraq bu sindromun başlanğıcında, sidik miqdarında azalma və qan azot məhsullarının və kreatinin miqdarında bir artış müşahidə edilir. Sirozlu xəstələrdə hepatorenal sindrom ehtimalı təqribən 1 ildə 20%, 5 ildə 40%-dir.Hiponatremiya və azotemiya hepatorenal sinromun xarakterizə edir. Sidikdə natrium konsentrasiyası 10 mq/l-dən aşağıdır. Sidik sedimenti normaldır. Sidik/plazma kreatinin nisbəti >30, sidik/plazma osmolyarlığı >1-dir. Hepatorenal sindromun müalicəsində, böyrək çatışmazlığının spesifik səbəbləri inkar edilməlidir (yəni kəskin tubulyar nekroz, prerenal azotemiya, dərman nefrotoksikliyi ya da daha öncədən olan böyrək xəstəliyi). Qaraciyər transplantasiyası namizədi olan xəstələr üçün hemodializ düşünülməlidir. Prostaglandin E1, dofamin, peritovenoz şunt və TİPS-dir (transjugular intrahepatik şunt).

İstinadlar
----------

1. ↑  Disease Ontology (ing.). 2016.
2. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29. 2018-06-29 2018.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Tibb ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Natrium sulfid**- mürəkkəb qeyri üzvü maddədir. Kimyəvi formulu- Na2S.

Natrium sulfid-oksigensiz duzdur.

Alınması
--------

Sənayedə-Na2SO4•10H2O mirabilit mineralının közərdilməsindən alınır.

1. Na2SO4+4H2→Na2S+4H2O
2. Na2SO4+4C→Na2S+4CO
3. Na2SO4+4CO→ Na2S+4CO2

Fiziki xassələri
----------------

Adi halda ağ rəngli çox hidroskopik tozdur. Parçalanmadan əriyir, termiki davamlıdır. Texniki natrium sulfid sarımtıl və ya qəhvəyi (qirmizımtıl) rəngdədir, tərkibində 60%-ə qədər natrium sulfid var. Suda yaxşı həll olur, anionundan hidroliz olur, məhlulda yüksək qələvilik yaradır. Havada dayanma müddətində məhlul bulanır (kolloid kükürd) və saralır (polisulfid rəngində). Tipik reduksiyaedicidir. Kükürdü birləşdirir. Ion dəyişmə reaksiyalarına girir.

Kimyəvi xassələri
-----------------

* Durulaşdırılmiş xlor turşusu ilə qarşılıqlı reaksiyaya girir.

Na2S+2HCl→NaCl+H2S

* Qatı sulfat turşusu ilə qarşılıqlı reaksiyaya girir.

Na2S+3H2SO4→SO2+2H2O+2NaHSO4

* Kalium permanqanatın su məhlulu ilə reaksiyaya girir.

3Na2S+2KMnO4+4H2O→2MnO2+6NaOH+2KOH+3S

* Yodla reaksiyada təmiz kükürd çökür.

Na2S+J2→2NaJ+S

Istifadə olunması
-----------------

Natrium sulfid istehsalatda kükürdlü rəngləyicilər və sellülozalar, dərinin tükünün təmizlənməsində, dərinin aşılanmasında, analitik kimyada reagent kimi istifadə olunur.

Mənbə
-----

* Лидин Р.А. "Справочник школьника. Химия"М: Астерель, 2003
**Cavad Nurbəxş** (*fars.* جواد نوربخش‎, ing. *Javad Nurbakhsh*); (10 dekabr 1926 — 10 oktyabr 2008) — 1953-cü ildən 2008-ci ilədək Nemətullahiyyə təriqətinin Qütbü və ya Piri, görkəmli sufi şairi və mütəfəkkiri, təsəvvüf barəsində 30-dan artıq kitabın müəllifi.

Həyatı
------

Cavad Nurbəxş 1926-cı ildə İranın Kirman şəhərində anadan olub. O, Tehran universitetinin tibb fakultəsini bitirərək, 1952-ci ildə həkimlik diplomu almış, 1962-ci ildə Parisin Sorbonna universitetinin aspiranturasına dəvət olunmuşdur. Sonradan o, Tehrana qayıdır və orada öz təhsilini psixiatriya üzrə bitirir. Doktor Cavad Nurbəxş 1977-ci ilədək Tehran universitetinin professoru olmuş və psixiatriya bölməsinə başçılıq etmişdir. 1978-ci ildə o İranı tərk edərək İngiltərəyə köçmüşdür.

Akademik fəaliyyətindən başqa, doktor Cavad Nurbəxş görkəmli sufi Ustadı, şair və mütəfəkkir olmuşdur. O, 16 yaşında Nemətullahi təriqətində müşərrəf olunmuş, 20 yaşında isə şeyx məqamına layiq görülmüşdür. 1953-cü ildə təriqətin piri Munis Əli Şah tərki-xirqə olduqdan sonra, doktor Cavad Nurbəxş Nur Əli Şah II adı ilə Nemətullahi təriqətin piri olmuş və 10 oktyabr 2008-ci ilədək təriqətə rəhbərlik etmişdir. İngiltərəyə köçəndən sonra da, doktor Cavad Nurbəxş Həqiqət axtarışında olanları təriqətə cəlb eləməyə davam etmişdir. Onun ömrü ərzində Nemətullahi təriqəti Qərbdə ən tanınan təriqətlərdən biri olmuş, Amerikada, Avropada, Avstraliyada, Afrikada təriqətin çox sayda xanəgahları açılmışdır.

Doktor Cavad Nurbəxş 10 oktyabr 2008-ci il tarixində İngiltərədə, Oksfordda dünyasını dəyişib və Benberi şəhəri (Oksfordşir) yaxınlığında yerləşən malikanəsində dəfn olunmuşdur. Nemətullahi təriqətində doktor Cavad Nurbəxşin qütbü-varisi, onun böyük oğlu doktor Əlirza Nurbəxş (Rza Əli Şah) olmuşdur.

İstinadlar
----------

 Arxivləşdirilib 2011-02-02 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Nemətullahiyyə

Xarici keçidlər
---------------
Hava
----

Səth örtüyü ilə qarşılıqlı təsir şəraitində, onda baş verən fiziki proseslərlə müəyyən olunan, bu və ya digər ərazi üzərində, həmin vaxtda atmosferin vəziyyətinə **hava** deyilir. Daha sadə şəkildə deyə bilərik ki, yer səthində və aşağı 30–40 km hündürlükdə atmosferin fiziki vəziyyəti baxılan anda hava adlanır.

Çoxillik müşahidələr
--------------------

Hava üzərində aparılmış çoxillik müşahidələr, həmin ərazinin iqlimini müəyyən etməyə imkan verir. Həmin ərazidə günəş radiasiyası, atmosfer dövranı və səth örtüyündə baş verən fiziki hadisələrin qarşılıqlı təsiri nəticəsində yaranan və həmin ərazi üçün xarakterik olan hava rejimini yaradan atmosfer proseslərinin qanunauyğun ardıcıllığına iqlim deyilir.

Həmçinin bax
------------

Hava, İqlim

Xarici keçidlər
---------------

Hava və iqlim

İstinadlar
----------

1. ↑  С.П. Хромов Метеорология и климатология. Ленинград. 1968, стр. 342.
2. ↑  Матвеев Л. Т. Основы общей метеорологии. Физика атмосферы. Л. 1965.
EUMETSAT

EUMETSAT peyk sistemi
---------------------

EUMETSAT peyk sisteminin quraşdırılmasında məqsəd hava proqnozlarının tərtibatı üçün yeni informasiyaların hər beş dəqiqədən bir əldə edilməsidir. EUMETSATın tərkibində quraşdırılmış DAWBEE sputnik stansiyasında məlumatlar on beş dəqiqədən bir təzələnir. Qeyd edək ki, bu sistem yalnız faktiki havanı, hava axınlarının istiqamət traektoriyasına siklon və antisiklonların hərəkət mexanizmi, buludsisttemlərini, yağıntıları, qar örtüyünü,. Tepperatura (torpaq, dəniz, hava) görünüşü, duman. Reflektiv şüalanma, insolyasiya, albedo, atmosferdəki su buxarının, karbonun (CO2), ozonun (O3), paylanmasını, havanın tozlanma dərəcəsini eyni zamanda təhlükəli hidrometeoroloji hadisələri, şimşək və qasırğaların intansivliyini yer səthində quraqlıq ərazilərinin paylanması, yanğınların baş verməsi, divergensiya və s. Meteoroloji amilləri əks etdirir.

Həmçinin bax
------------

Meteorologiya, Peyk

Xarici keçidlər
---------------

PEYK METEOROLOGİYASI

İstinadlar
----------

1. ↑  Матвеев Л. Т. Основы общей метеорологии. Физика атмосферы. Л. 1965.
**Betulinskinin binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən iki mərtəbəli bina. Binanın mövcud olan eyvanın üzərində onun ünvanı yazılmışdır. Bins Lermontov xiyabanı, ev 11 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin ikinci yarısında inşa edilmişdir. Bibanın sahibi və inşa etdirəni Qriqor Yefimoviç Betulinski olmuşdur.

Tarixi
------

İki mərtəbədən ibarət olan Lermontov xiyabanı, ev 11 ünvanında yerləşın bina XIX əsrin ikinci yarısında inşa edilmişdir. Onun tikintisinə 1872-ci ildə başlanmışdır. Binanın Qriqor Yefimoviç Betulinski vəsaiti hesabına inşa edilmişdir. O, qubernatorun müavini olmuşdur. Oda məlumdur onun həyat yoldaşı Mariya Konstantinova olmuşdur. Onların nigahından Natalya adlı bir qızları vardı. Nataliya 1885-ci ilin 10 avqust tarixində doğulmuşdur. Bina sonrada satılmışdır. Bu zaman isə bimanı tacir arvadı olan Mariya Yurdiyə məxdus idi. Onun həyat yoldaşı yunan konsulu vəzifəsini daşıyırdı.

Oda məlumdur ki, binanın sonrakı sahibi general-mayor Krijsnovski Aleksandr İvanoviç olmuşdur. O, binanın 1910-cu illərdə sahibi olmuşdur. Ondan sonra isə binanın sahibi Valentina Vladimirovna Fedorova olmuşdur.

Binanın qonşuluğunda bir mərtəbəli 6 pəncərəli bir bina vardı. Bina kollec asessoru P. M. Rabotinin həyat yoldaşı tərəfindən inşs edilmişdi. 13 nömrəli binanı 1910-cu illərdə inşa etmişdirlər. Onun sahibi isə kollec registratoru Otto Ottoviç German olmuşdur. Daşınmaz əmlak 3200 rubl olaraq qiymətləndirilirdi.

Arxitektur xususiyyətləri
-------------------------

Kərpiçdən inşa edilmiş iki mərtəbəli bina.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Бетулинского дом//Энциклопедия Таганрога, Ростов-на-Дону, Росиздат, 2003". 2023-07-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-26.
2. ↑  "Дом 11. Дом 11. Лермонтовский переулок". 2017-03-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-26.
St quentin hotel de ville. JPGSt quentin hotel de ville
**Sen-Kante** — Fransanın şimalında O-de-Frans regionunda bir şəhərdir. Ena departamentinin ən böyük şəhəridir. Lillyadan 107 km cənubda və Parisdən 150 km şimal-şərqdə yerləşir. Somma çayının sağ sahilindədir. Əhalisi 55878 nəfərdir (2014)

Tarixi
------

Şəhər III əsrdə xristian Kvintinin şərəfinə adlandırılıb. Şəhər o zaman indiki ərazisidən 11 km aralıda yerləşirdir. Kral dövründən sonraa şəhər əsas ipəkçilik mərkəzi oldu. XV vəba xəstəliyi zamanı Fransa kralı və Burdund hersoqaniya burada vəfat edir.

İqtisadiyyatı
-------------

Əhali əsasən aşağıdakı sahələrdə işləyir:

* Kənd təsərrüfatı — 0,3 %
* Sənaye — 10,0 %
* Tikinti — 4,9 %
* Nəqliyyat — 42,9 %
* Dövlət xidməti — 41,9 %

Qaleriya
--------

St Quentin quartier nord
Ruins Cathedral of St. Quentin2
Базилика Сен-Кантен
Театр Жан Вилар

İstinad
-------

* Национальный институт статистики
* Результаты муниципальных выборов 2014 года
Bohemiya şüşəsi.
**Bohemiya şüşəsi** (*ing.* Bohemian glass) — Şimali və Cənubi Çexiyada geniş yayılmış sənətkarlıq məmulatı. XIV–XV əsrlərdən məlumdur. XVI əsrin sonunda İmperator II Rudolfun saray ustası şüşənin oyma texnikasını kəşf etdikdən sonra Bohemiya şüşəsinin istehsalı sürətlə artdı.

XVII əsrin II yarısında, barokko dövründə dərin təraşlama üsulu ilə işlənən Bohemiya şüşəsi Çexiya bülluru adı ilə istehsal olunurdu. XVIII əsrin əvvəllərində Bohemiya ustalarının ornamental və fiqurlu oymalarla naxış vurduğu şüşə məmulatlar Avropanın şüşə istehsalına təsir göstərdi. Müasir Bohemiya şüşəsi üçün, ənənəvi təraşlama və qravürovka üsulları ilə yanaşı, plastik ifadə formaları axtarışı, işıq, rəng və faktura obyektlərindən istifadəetmə səciyyəvidir.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 4-cü cild: Bəzirxana – Brünel (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2013. səh. 222. ISBN 978-9952-441-03-1.
Atmosfer
--------

Atmosfer – Yerin aerozol hissəciklərinin tərkibində olan qaz örtüyüdür. Yerlə birgə fəzada hərəkət edərək, eyni vaxtda Yerin fırlanmasında iştirak edir. Atmosferin dibində əsasən bizim yerdə həyatımız baş verir.
Atmosferin yer kürəsində insanın həyatı və fəaliyyəti üçün əhəmiyyəti çox böyükdür. Əgər yerdə atmosfer olmasa idi, canlı aləm olmazdı. Atmosferin tərkibinə daxil olan qazlardan biri oksigen canlı aləmin nəfəs almasına və yanma prosesinə kömək edir. Karbon qazı isə bitkilərin, yarpaqların qidalanması üçün istifadə olunur və bitkilər tərəfindən atmosferə oksigen buraxılır. Atmosferin əsas qazı azot zülal və azotlu birləşmələrin tərkibinə daxil olub yerdə həyatın inkişafı ilə sıx əlaqədardir. Atmosfer Azotun, Oksigenin, Arqonun, Neonun və başqa qazların sənaye üsulu ilə alınmasında tükənməz rol oynayır. Atmosfer gündüzlər yerin günəş şüaları tərəfindən hədsiz qızmasının, gecələr isə hədsiz soyumasının qarşısını alır, eyni zamanda canlı orqanizmləri günəşin ultrabənövşəyi və kosmik şüalarından qoruyur.

Atmosfer fizikası
-----------------

Atmosfer fizikası – atmosferin dinamik və termodinamik məsələlərini, optikasını və atmosfer cərəyanını öyrənir.

Həmçinin bax
------------

Atmosfer,Atmosfer quruluşu, Atmosferin kütləsi

Xarici keçidlər
---------------

Atmosferin təbəqələrə bölünmə prinsipləri

İstinadlar
----------

1. ↑  Meteorologiya və iqlimşünaslıq. Ağayev T. D. Eldarov N. Ş. Bakı 2015.
2. ↑   Матвеев Л. Т. Основы общей метеорологии. Физика атмосферы. Л. 1965.
**Alaş hərəkatı** — indiki Qazaxıstanda, XX əsrin birinci rübündə Rusiya imperiyasının müstəmləkəçilik siyasətinə qarşı milli azadlıq hərəkatı. XIX əsrdə qazaxların milli ərazisinin çox hissəsi Rusiya dövlətinin mülkiyyətinə keçmiş, qaçqınların sayı kəskin şəkildə artmış, yerli əhali məskunlaşan torpaqlardan zorla sıxışdırılıb çıxarılmışdır. Çarizm siyasətinə qarşı mübarizəyə milli ziyalılar rəhbərlik etmiş, Rusiyada 1905–1907-ci illər inqilabı sonra onlar Alaş hərəkatını yaratmışdılar. Karkaralı petisiyası (1905) Alaş hərəkatının proqramı olmuşdur. Demokrat-maarifçilər Əlixan Bökeyxan, Əhməd Baytursunov və Mustafa Şokay qazax cəmiyyətinin tərəqqisi yollarını axtarır, Dövlət Dumasında müsəlman fraksiyalarının işinə rəhbərlik edirdilər. Onların təşəbbüsü ilə "*Aykan*" jurnalı (1911), "*Birlik mıu*", "*Sarı-Arka*", "*Akjol*" qəzetləri təsis edilmişdir. Bu qəzetlərdə maarifləndirmə işləri aparılırdı. Alaş hərəkatının məqsədi qazax xalqının özünü idarə etməsi, xalqın müstəqil dövlət, dövlət yaratmaq hüququ, Rusiyanın daxili bölgələrindən qazax torpaqlarına əhalinin köçürülməsini məhdudlaşdırmaq idi. Alaş hərəkatının nümayəndələri toalipionik heyvandarlığın qorunub saxlanmasının, kənd təsərrüfatının, sənayenin və ticarətin inkişafının tərəfdarı idilər. Beləliklə, onların proqramında milli mədəniyyətin, təhsilin və qazax dilinin inkişafı yer tuturdu. Rusiyada 1905–1907-ci illər inqilabı illərində yaranan Alaş hərəkatı 1917-ci ildə zirvəyə çatmışdır. Alaş Partiyası, Türkistan muxtariyyəti, Alaş Orda hökuməti yaradılmışdır. Bütün siyasi fəaliyyətə baxmayaraq strukturları bolşeviklər tərəfindən dağıdılmış, lakin Alaş hərəkatı dərhal siyasi mübarizə meydanını tərk etməmişdir. Onun prinsiplərini T. Rıskulov, S. İsfəndiyarov, S.Kojanov, Vakasov və J. Mınbayev xaricdə dəstəkləmişdir. Mühacirətdə "*Yaş Türküstan*" jurnalını (1929–1939) nəşr etdirən Mustafa Şokayın fəaliyyəti ilə Alaş hərəkatının mühacir nümayəndələri Qazaxıstanın milli azadlığını siyasi mübarizənin məqsədi kimi qarşıya qoymuş, qonşu müsəlman ölkələri ilə birləşməyi müdafiə etmişdilər. Alaş hərəkatının xadimləri repressiyaya məruz qalmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Alaşşünaslıq
* Alaş işi

İstinadlar
----------

1. ↑  Алашское движение // Qazaxıstan Milli Ensiklopediyası. — Almatı: Qazax ensiklopediyası, 2004. — Т. I. — ISBN 9965-9389-9-7. (CC BY-SA 3.0)
**Qrum Leyk** — ABŞ, Nevada ştatı, Linkoln dairəsində yerləşir. Burada Nellis bombardımançı aviabazasının poliqonu yerləşir. Sadə şəkildə «51-ci Bölgə» adlanır. Qrum Leyk dəniz səviyyəsindən 1344 m hündürlüyə malikdir. Şoranlıq şimaldan cənuba 6 km, şərqdən qərbə 4,8 km uzunluğa malikdir. Şoranlıq Qrum Leyk Velli vadisinə daxildir (*ing.* Groom Lake Valley). Qurumuş göl Papus Leyk şimal-qərbdə, Reyçel şəhərindəmn isə 40 km cənubda yerləşir.

Tarixi
------

1864-cü ildə Rrum rayonu ərazisində qurğuşun və gümüş yataqları aşkarlanır. 1870-ci illərdə ingilis «Groome Lead Mines Limited» şirkəti hasilatı maliyyələşdirir və üstəlik regiona öz adını verir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Query Form For The United States And Its Territories". U.S. Board on Geographic Names. 2012-07-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-11-09.
2. ↑  DREAMLAND: Fifty Years of Secret Flight Testing in Nevada Arxivləşdirilib 2017-07-01 at the Wayback Machine By Peter W. Merlin
3. ↑  A Guide to the Records of The Groom Mining District Collection No. 99-19 Arxivləşdirilib 2013-03-12 at the Wayback Machine , Mathewson-IGT Knowledge Center, University of Nevada, Reno
**Ayaz Adil oğlu Əfəndiyev** (15 yanvar 1938, Bakı – 19 noyabr 2007, Bakı) — akademik, 1987-ci ildən ömrünün sonunadək Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Polimer Materialları İnstitutunun direktoru olub.

Həyatı
------

Ayaz Adil oğlu Əfəndiyev 1938-ci il yanvarın 15-də Bakı şəhərində anadan olub. Orta məktəbi bitirdikdən sonra o, 1954–1959-cu illərdə ali təhsilini Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunda kimya texnologiyası fakültəsində alıb.

Əmək fəaliyyətinə 1959-cu ildən Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunda kiçik elmi işçi kimi başlayan A. Əfəndiyev 1960–1963-cü illərdə Moskvada Fiziki Kimya İnstitutunun aspiranturasında oxuyub.

Aspiranturanı başa vurduqdan sonra Bakıya qayıdaraq fəaliyyətini 1963–1965-ci illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunda kiçik elmi işçi kimi davam etdirib, 1965–1987-ci illərdə isə Akademiyanın Kimya Texnologiyasının Nəzəri Problemləri İnstitutunda kiçik elmi işçi, böyük elmi işçi, şöbə müdiri, laboratoriya müdiri vəzifələrində çalışıb.

Elmi fəaliyyəti
---------------

A. Əfəndiyev 1987-ci ildən ömrünün sonunadək Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Polimer Materialları İnstitutunun direktoru olub. O, 2001-ci ildən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının kimya elmləri bölməsinin akademik katibi, 2007-ci ildən isə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akademik katibi kimi məsul vəzifələri icra edib.

A. Əfəndiyev 1965-ci ildə L. Y. Karpov adına Fiziki Kimya İnstitutunda namizədlik, 1982-ci ildə Moskva Dövlət Universitetində doktorluq dissertasiyalarını müdafiə edib. O, 1986-cı ildə professor elmi adını alıb, 2001-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, 2007-ci ildə həqiqi üzvü seçilib.

Yüksəkmolekullu birləşmələr kimyası sahəsində fundamental tədqiqatları ilə tanınan A. Əfəndiyev kompleks əmələ gətirən polimer sorbentlər və metal polimer kompleks katalizatorların alınmasının və xassələrinin tənzimlənməsinin yeni prinsiplərini işləyib hazırlayıb. Alimin apardığı elmi araşdırmaların digər istiqaməti reagentsiz ampermetrik biosensorların sintezi və tədqiqindən ibarət olub. Onun həmçinin sənaye polimerlərinin modifikasiyası, yeni kompozisiya materiallarının yaradılması, polikondensasiya polimerlərin sintezi, sənaye tullantılarından səmərəli istifadə olunması və kimyəvi ekologiya sahələrində tədqiqatları da diqqətəlayiqdir.

A. Əfəndiyev 400 adda elmi əsərin, 40-a yaxın kitabın, ixtiranın və patentin müəllifidir. Alimin 200-dən çox əsəri müxtəlif xarici dillərə tərcümə olunub. A. Əfəndiyev Birləşmiş Millətlər Təşkilatının eksperti kimi bir çox xarici ölkələrdə də çalışıb. O, 60-dan artıq mötəbər beynəlxalq forumda çıxış edib.

Azərbaycan elminin inkişafındakı xidmətlərinə görə A. Əfəndiyev bir sıra mükafatlara layiq görülüb, o cümlədən "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib.

Ayaz Əfəndiyev 19 noyabr 2007-ci ildə vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Görkəmli kimyaçılar". 2013-07-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-28.
3. ↑
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2024-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-03-03.
**Hyalospheniidae** (*lat.* Hyalospheniidae) — ibtidailərin amöbozoylar sinfinə daxil olan fəsilədir.

Ümumi xarakterik əlamətləri
---------------------------

Çanağı armudşəkilli və ya tiyəşəkillidir. Ağızcığı – terminal, dairəvi və ya ellipsvarıdır. Fəsilənin nümayəndələri örtük sintez etmirlər. Eugliphidae və ya başqa formaların idiosomlarlndan və ayrı-ayrı mineral dənəciklərdən- ksenosomlardan istifadə edirlər.

Növləri və yayılması
--------------------

Azərbaycanda 3 növü aşkar edilmişdir: Nebela galeata Penard – Lənkəranın düyü tarlalarında; N. Pulcherrima Awerintzef – Lənkəran rayonunun xırda su hövzələrində; N. Caudata Leidy – Lənkəranın kiçik su hövzələrində.

İstinadlar
----------

1. ↑  An illustrated guide to the protozoa: organisms traditionally referred to as protozoa, or newly discovered groups (ing.). / J. J. Lee, G. F. Leedale, P. C. Bradbury 2 Lawrence: Society of Protozoologists, 2000. P. 852.
2. ↑  Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s.
3. ↑  Veysiq, 1939
4. ↑  Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s.

Ədəbiyyat
---------

1. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s.
**Əzizağa Əzizbəyov** (tam adı: *Əzizağa Məşədi oğlu Əzizbəyov*; 14 (27) aprel 1903, Bakı – 24 iyun 1966, Bakı) — Azərbaycan Xalq Komissarları Sovetinin sədr müavini, intendant xidməti general-mayoru. Məşədi Əzizbəyovn oğlu. Püstəxanım Əzizbəyovanın atası.

Həyatı
------

Əzizağa Məşədi oğlu Əzizbəyov 1903-cü il aprelin 3-də Bakı şəhərində inqilabçı Məşədi Əzizbəyovun ailəsində doğulmuşdu. 15 yaşında ikən kommunist gənclər ittifaqı sıralarına daxil olmuş Ə.Əzizbəyov Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulmazdan əvvəl bolşeviklərin Bakı Komitəsinin tapşırığı ilə partiya təşkilatları arasında rabitəni təmin edirdi.

1920-ci il aprelin 28-də Azərbaycan İnqilab Komitəsi Ə.Əzizbəyovu özünün Bakı qəza təşkilatının yerlərdə komsomol özəklərini yaratmaq üçün göndərmişdi. Sonradan o, həmin işi Quba qəzasında davam etdirmişdi. 1921-ci ildə Ə.Əzizbəyov Moskvaya Şərq zəhmətkeşlərinin Kommunist Universitetinə oxumağa ezam edilmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Əzizağa Əzizbəyovun xatirə lövhəsi (Bakı)
1923-cü ildə Bakıya qayıdan Ə.M.Əzizbəyov respublikanın sovet və təsərrüfat orqanlarında məsul vəzifələrdə çalışmışdır. O, vətəgə müdiri, Ümumittifaq Balıq Ticarəti İdarəsi Zaqafqaziya bölməsinin rəisi, Azərbaycan Dövlət Balıqçılıq Trestinin mudiri vəzifələrində işləmişdir. Bir neçə il xalq ticarət komissarı işləmiş Ə.Əzizbəyov, sonradan Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin sədr müavini vəzifəsində çalışmışdır. II Dünya müharibəsi zamanı, 1943-cü ildə, ona intendant xidməti polkovniki, 16 may 1944-cü ildə isə general-mayor hərbi rütbəsi verilmişdr. Bu dövrdə Əzizbəyov Zaqafqaziya arxa cəbhə rəisinin müavini, SSR Xalq Müdafiə Komissarlığı Mərkəzinin Zaqafqaziya bazasının rəisi və Qızıl Ordunun arxa cəbhəsinin rəis köməkçisi kimi məsul vəzifələrdə çalışmışdır.

### Müharibədən sonra

Müharibədən sonrakı illərdə Əzizbəyov Bakı Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədr müavini, Azərbaycan SSR Xalq Təsərrüfatı Şurası sənaye məhsullarının təchizatı və satışı idarəsinin rəisi, "*Azəriitifaq*"ın idarə heyətinin sədri vəzifələrini tutmuşdur. O, bir neçə dəfə SSRİ Ali Soveti, Azərbaycan SSRİ Ali Soveti, Bakı Sovetinin deputatı seçilmişdir.

Mükafatları
-----------

Ə.Əzizbəyovun dinc quruculuq və müharibə illərindəki xidmətləri Lenin, Qırmızı Bayraq, Qırmızı Əmək Bayrağı, Qırmızı Ulduz ordenləri və bir neçə medal kimi yüksək hökumət mükafatları ilə təltif olunmuşdur.

Vəfatı
------

Əzizağa Məşədi oğlu Əzizbəyov 1963-cü ildə Bakı şəhərində vəfat etmiş, Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Əzizbəyovlar
* Tərlan Əliyarbəyov

Ədəbiyyat
---------

* "Azərbaycan generalları" Kataloq. — Bakı, "Elm", 2005, səh. 83–101

İstinadlar
----------

1. ↑  "FƏXRI XİYABANDA DƏFN EDİLƏNLƏR". 2017-11-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-04.
***Oğlan Evi 2*** tammetrajlı bədii film. Filmin rejissoru və həmmüəllifi İlham Qasımov. Kintamani film studiyasında quruluş verilib. Filmin I hissəsi 2015-ci ildə çəkilib. Filmin ssenaristləri İlham Qasımov, DJ Fateh ləqəbi ilə tanınan Məmmədəli Məmmədov və Tural Sevdimalıdır. Filmdə gənc videobloqçu Hüseyn Əzizoğlu rol alıb. Elcan Rəsulov, Nicat Rəhimov, Qurban Məsimov, Elşən Hacıbabayev, Oqtay Mehdiyev rol alıb. Film 1 dekabr 2016-cı ildə Nizami Kino Mərkəzində göstərilib. Kütləvi baxış sayına malik olan filmdir.

Məzmun
------

Cənubi Azərbaycanlı Pərvaz Müstəvi Bakıda toy təşkili ilə məşğul olmaq qərarına gəlir. Atasından yadigar qalan bahalı raritet maşını, kirayə vermək üçün İrandan Bakıya gətirəndə, onu yarıyolda oğurlayırlar. Maşını itirdikdən sonra, müflis olacaqları təhlükəsilə üzləşən Pərvaz və şəriki Yavər ölkənin ən amansız avtomobil fırıldaqçıları ilə tanış olurlar.

Rollarda
--------

Elcan Rəsulov  
Nicat Rəhimov

Hüseyn Azizoğlu  
Qurban Məsimov  
Elşən Hacıbabayev

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı

Xarici keçid
------------

Treyleri izlə

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Oğlan Evi tammetrajlı film". 2023-08-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-20.
2. 1 2 3  "Oğlan Evi tammetrajlı bədii film". 2023-08-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-20.
3. 1 2  "Oğlan Evi". 2023-08-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-20.
4. 1 2 3  ""Oğlan evi 2" yeni ulduzlarla ekrana gəlir". 2017-10-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-20.
5. 1 2 3  Oğlan Evi[*ölü keçid*]
Haarlemmermeerdə holland və ispan gəmiləri arasında döyüş (26 may 1573, rəssam Hendrik Korneliş Vrom)
**Gözlər** (nid. Geuzen, *fr.* Les Gueux) — Hollandiya inqilabının 1566-cı ildən Hollandiyada ispan ağalığına qarşı döyüşən iştirakçıları.

Gözlərin böyük hissəsi dənizdə döyüşürdü və bu səbəbdən **dəniz gözləri** (nid. watergeuzen, *fr.* Gueux de mer) adı ilə tanınırlar. 1572-ci ildə dəniz gözləri tərəfindən Brillenin ələ keçirilməsi onların quruya çıxması üçün əlverişli meydan yaratdı və bunun nəticəsində şimaldakı Niderlandı ələ keçirərək burada Yeddi Birləşmiş Əyalət Respublikasını yaratdılar.

Fəaliyyət göstərdikləri şəraitə və motivlərinə görə dəniz gözlərini kaper və ya dəniz qulduru hesab etmək olar..

İstinadlar
----------

1. ↑  "*Bandits at sea: a pirates reader* C. R. Pennell p.101 Note 28". 2014-07-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-07.
2. ↑  *English/British naval history to 1815: a guide to the literature* Eugene L. Rasor p.247, Google Books Arxivləşdirilib 2014-01-03 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------

* М. Лесников. Гёзы в борьбе за независимость Нидердандов

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (11-ci) · Britannica (onlayn) · Treccani |
| Normativ yoxlama | GND: 4157224-5 |
**Aksiomatika** - Riyaziyyat elminin bu və ya digər sahəsinin aksiomları sistemidir.
Məsələn, Elementar həndəsənin 25-ə yaxın aksiomu, Ədədlər meydanının 9 aksiomu, və s. var. 
Aksiomlar üzərinə üç tələb qoyulur:

* Aksiomlar sisteminin ziddiyyətsizliyi.

Yəni bu sistemdən məntiqi mühakimə ilə bir-birini inkar edən iki təklif alınmasın. 

* Aksiomlar sisteminin asılı olmaması.

Yəni aksiomlar sisteminin heç bir aksiomu məntiqi mühakimələrlə sistemin digər aksiomlarından alınmasın. Başqa sözlə, aksiomlar sisteminin asılı olmaması tələbi bu sistemdəki aksiomların sayını minimuma endirir. 

* Aksiomlar sisteminin tamlığı.

Yəni ziddiyyətsiz aksiomlar sisteminin ixtiyari iki modeli (interpretasiyası) izomorfdur.

Tam aksiomlar sistemi bu və ya digər nəzəriyyənin qurulması üçün kifayətdir. Məsələn, üçölçülü Evklid həndəsəsinin, Lobaçevski həndəsəsinin, üçölçülü Proyektiv həndəsənin aksiomlar sistemi tamdır. 
Lakin qruplar nəzəriyyəsinin aksiomlar sistemi tam deyil, çünki izomorf olmayan qruplar var.

Ədəbiyyat
---------

  

1. M.Mərdanov, S.Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, "Radius nəşriyyatı", 296 səh.

2. "Azərbaycan Sovet Ensklopediyası" I-X cild, Bakı 1976-1987.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
**Anarxo-sindikalizm** — sindikalizmi və ya inqilabi sənaye birliyini işçilərə kapitalist iqtisadiyyatda və beləliklə, daha geniş şəkildə cəmiyyətdə idarəni ələ alma metodu kimi görən anarxist düşüncə məktəbi və siyasi fəlsəfə. Sindikalizmin son hədəfi maaş köləliyi kimi gördükləri maaş sistemini ləğv etməkdir. Buna görə də, anarxo-sindikalist nəzəriyyə ümumi olaraq işçi hərəkatına yönəlir.

Anarxo-sindikalizmin təməl prinsipləri həmrəylik, birbaşa hərəkətə keçmə (siyasətçi, bürokrat və hakim kimi üçüncü tərəfin qarışmadığı hərəkətə keçmə) və birbaşa demokratiya və ya işçilərin özünüidarəetməsidir. Anarxo-sindikalistlər iqtisadi nəzəriyyələrinin proletarınöz fəaliyyətini asanlaşdırmaq və insan ehtiyaclarını ödəməyə yönəlmiş demokratik dəyərlər və istehsal ilə alternativ bir kooperativ iqtisadi sistem yaratmaq üçün bir strategiya təşkil etdiyinə inanırlar. Onlar dövlətin əsas məqsədini kapital malları şəklində özəl mülkiyyətin müdafiəsi və bu səbəbdən iqtisadi, sosial və siyasi imtiyaz kimi qiymətləndirirlər. Dövlət bu status-kvonu qoruyarkən öz vətəndaşlarının əksəriyyətini maddi müstəqillik və ondan qaynaqlanan sosial muxtariyyətdən istifadə etmək qabiliyyətini əllərindən alır.

İlkin ilhamını aldığı anarxist fəlsəfəni əks etdirən anarxo-sindikalizm gücün korlandığı və etik cəhətdən əsaslandırıla bilməyən hər hansı bir iyerarxiyanın ya dağıdılmalı, ya da mərkəzləşdirilməmiş bərabərlik nəzarəti ilə əvəz olunmalı olduğu fikrinə əsaslanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Syndicalism" Arxivləşdirilib 2019-09-02 at the Wayback Machine. "Revolutionary syndicalism" Arxivləşdirilib 2015-05-04 at the Wayback Machine. *Encyclopædia Britannica*. Retrieved 24 December 2019.
2. ↑  Jeremy Jennings, *Syndicalism in France* (St Martin's Press, 1990) ISBN 031204027X
3. 1 2  "1c. Why do anarcho-syndicalists oppose participation in statist politics?". Anarcho-Syndicalism 101. Class Struggle Online. April 2002. 18 June 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 June 2013.

Xarici keçidlər
---------------

* A comprehensive list of Anarcho-syndicalist organisations
* What is revolutionary syndicalism? An ongoing historical series on anarcho-syndicalism and revolutionary syndicalism from a communist perspective
* Anarcho-Syndicalism 101
* Anarcho-Syndicalist Review

| ⛭Sosializm |
| --- |
| Düşüncə məktəbləri | 
* Kommunist
* Demokratik
* Yaşıl
* Leyborist
* Marksist
* Milliyyətçi
* Reformist
* Sosial-demokratiya
* Texnokratiya

|  |  |
| --- | --- |
| Libertar | 
* Anarxizm
	+ Kommunist
	+ Fərdiyyətçi
	+ Üsyançı
	+ Platformizm
	+ Sindikalist
* Sol libertarianizm
* Libertar marksizm
	+ Trotskiçilik

 |

 |


|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük katalan |
| Normativ yoxlama | BNF: 12561391r · GND: 4128073-8 · Microsoft: 2777599825 · NKC: ph590969 · SUDOC: 034912053 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qrammatika (dəqiqləşdirmə).
**Qrammatika** — yunan sözüdür. Dili bütün sahələri ilə ələ alıb, araşdıran elmin adıdır. Ərəb dilində *sərf* və *nəhv* olaraq tanınan bu elm, qərb dillərində qrammatika olaraq adlandırılır. Bir dili səslərdən cümlələrə qədər, ehtiva etdiyi bütün komponentləri ilə, geniş bir şəkildə araşdıran elmə qrammatika deyilir. Qrammatika digər bir çox qaydanın əksinə müəyyən bir qrup tərəfindən hazırlanmayıb, o dili istifadə edən insanların zaman keçdikcə lazımlı qaydaları yaratmalarından və ya mövcud olan qaydaları dilin inkişafına dəyişdirmələrindən meydana gəlib.

Qrammatika sözlərin dəyişməsi və onların cümlədə birləşməsi qaydalarının məcmusudur. Qrammatika bizə nitqimizi düzgün qurmaq, fikrimizi səlis və aydın ifadə edə bilmək, sözləri cümlədə necə dəyişdirmək və işlətmək, onları bir-biri ilə necə əlaqələndirmək, hansı ardıcıllıqla düzmək və s. qayda-qanunlarını öyrədir.

Ədəbiyyat
---------


Vikikitabda ***Qrammatika*** mövzusuna dair mətn var.



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Dilçilik** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Aypara Nəsrəddin oğlu Əliyev** (1958 və ya 1959 – 25 noyabr 1995, Bakı) — Azərbaycan tarixçisi, Azərbaycan Sosial Demokrat Partiyası sədrinin sabiq müavini, qiyamçı Surət Hüseynovun mətbuat katibi və köməkçisi.

Həyatı
------

Aypara Əliyev ixtisasca tarixçi olmuş, Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetində dosent kimi çalışmışdır.

Əliyev 7 oktyabr 1994-cü il tarixində Surət Hüseynovun başçılıq etdiyi oktyabr hadisələrində iştirakına görə həbs edilmişdir. O, qiyamla bağlı dövlətə xəyanətdə, "xüsusən təhlükəli dövlət cinayətlərinin törədilməsinə yönəlmiş təşkilatlanma" fəaliyyətində, o cümlədən qanunsuz silahlı birləşmələr yaratmaqda ittiham olunmuşdur. Əliyevə qarşı mənimsəmə və sənədləri saxtalaşdırma maddələri ilə də, o cümlədən "*Nicat*" xeyriyyə fondunu qeydiyyata almaq üçün saxta sənədlər hazırlamaqda və cəmiyyətdən külli miqdarda pul oğurlamaqda da ittiham olunmuşdur. İddia olunur ki, o, prokurorluğun və Gəncə Şəhər Sovetinin icazəsi olmadan həbs edilmişdir. Əliyev sonda Gəncədən Bakıdakı istintaq təcridxanasına köçürülmüşdür. O, həbsxanada sağlamlıqdakı problemlər səbəbindən 22 oktyabr 1995-ci il tarixində komaya düşmüşdür. Əliyev 25 noyabr 1995-ci tarixində, 36 yaşında Penitensiar xidmətin Müalicə Müəssisəsində vəfat etmişdir. Qeyri-rəsmi mənbələrə görə, o, qaraciyər serrozundan, böyrək çatışmazlığından, ayaq və qarnında şişkinlikdən əziyyət çəkirmiş. Bəzi mənbələrə görə, Əliyev işgəncələr nəticəsində həlak olmuşdur.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

Aypara Əliyev Azərbaycan Sosial Demokrat Partiyası Gəncə Şəhər Təşkilatının sədri, sonra isə partiya sədrinin müavini olmuşdur. O, Gəncə Şəhər Sovetinin deputatı seçilmişdir.

Aypara Əliyev 4 iyun Gəncə qiyamı zamanı Surət Hüseynovun sözçüsü və "sağ əli" kimi çalışmışdır.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. 1 2 3  Amnesty International, 1996
2. ↑  Muradxanlı, 2014
3. ↑  Qasımov, 2015
4. ↑  Zərdüşt Əlizadə, 2006
5. ↑  Qolts, 2015. səh. 394
6. ↑  Şərəfxanlı, 2016

### Ədəbiyyat

* *Ализаде, Зардушт.* Конец второй республики (rus). Граница. 2006. ISBN 5946912070.
* *Qolts, Tomas.* Azerbaijan Diary: A Rogue Reporter's Adventures in an Oil-rich, War-torn, Post-Soviet Republic (ingilis) (1st Edition). Routledge. 1998. ISBN 076560244X.
* *Muradxanlı, Aygün.* "Qiyamçı çətənin son aqibəti". Müsavat (az.). 5 iyun 2014. 2022-01-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 yanvar 2022.
* "AZERBAIJAN: Allegations of ill-treatment in detention" (PDF). Amnesty International (ingilis). yanvar 1996. İstifadə tarixi: iyun 2021.
* *Qasımov, Oqtay.* ""Zərdüştün Elçibəyə münasibətinin kökündə başqa məqamlar durur"". pia.az (az.). 2015. 2022-08-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 avqust 2022.
* *Şərəfxanlı, Nəsimi.* "4 iyun qiyamçılarının sonrakı aqibəti necə oldu? – Araşdırma". Yeni Çağ (az.). 26 yanvar 2022. 2022-01-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 yanvar 2022.
**Göyüşdü** (*Göyüşlü*) — Ağdam rayonunun Qaradağlı kəndinin ərazisində yerləşən küçə.

Tarixi
------

2016-cı il aprelin 3-də axşam saatlarından və aprelin 5-də saat 12:00-dək Göyüşdü küçəsi Dağlıq Qarabağda baş verən toqquşma zamanı ermənilər tərəfindən ağır artilleriya silahları ilə atəşə tutub. Lakin Azərbaycan Ordusu qarşı tərəfi ağır artilleriya silahları ilə susdurub.

2016-cı il aprelin 27-də axşam saatlarında və aprelin 28-nə keçən gecə ərzində Göyüşdü küçəsi yenə də ağır artilleriya silahları ilə atəşə tutulub.Lakin Azərbaycan Ordusu qarşı tərəfi ağır artilleriya silahları ilə susdurub.Küçədə olan dərmanın həyətinə top mərmisi düşmüşdü.

2017-ci il fevralın 24-25-nə keçən gecə Ermənistan silahlı qüvvələri atəşkəsi pozması nəticəsində Göyüşdü küçəsinə mərmi düşməsədə əhali təşvişə düşüb. Lakin, Azərbaycan silahlı qüvvələri qarşı keçirdiyi əməliyyat zamanı onların qarşısın alaraq atəş nöqtələrinə cavab tədbirləri görüblər.

İnfrastruktur
-------------

1. 2008-ci ilin oktyabrın 1-də Göyüşdü küçəsinə ilk dəfə təbii qaz verilməsinə başlanılıb.
2. 2007-ci ilin sentyabrın 1-də Göyüşdü küçəsinə ilk dəfə telefon xətti çəkilib.
3. 2000-ci ildə Göyüşlü küçəsində buğda, arpa və çəltiki üyüdə bilən dərmanın təməli qoyulub.

İstinadlar
----------
**Daqo**, **dacu**, **daqu** — Sudanda (Kordofan əyalətinin cənub qərbində və Darfur regionunun bir hissəsində) yaşayan xalq. Çadda 140 min nəfərdən, Sudanda 100 min nəfərdən artıq daqolu yaşayır. Onlar Nil-Saxara makro dil ailəsinin şərqi Sudan alt dil ailəsinin dacu kir-abbay dil ailəsinə daxil olan daqo (dacu) dilində danışırlar. Daqolar arasında ərəb dili də geniş yayılmışdır. Dini inamlarına görə onlar sünni müsəlmandırlar.

Mənşəyi
-------

Daqo xalqı XVII-XVIII əsrlərdə təşəkkül tapmışdır, məhz bu dövrdə bu xalq ilk dövlətini yaratmış və Darfur sultanlığının tərkibinə daxil olmuşdur.

Təsərrüfat fəaliyyəti və məişət ənənələri
-----------------------------------------

Daqoların əsas məşğuliyyəti heyvandarlıq (xüsusilə iribuynuzlu mal-qara və dəvəçilik), həmçinin dəmyə və suvarma əkinçilikdir. Onların məişətlərində süddən və tərəvəzdən hazırlanan yeməklər əsas yer tutur.

Sosial münasibətlər
-------------------

Daqolar yığcam və böyük ailələr formasında icmalar halında təmsil olunurlar.

Mənbə
-----

* Андрианов Б. В. Даго // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999. С.154.

Xarici keçid
------------
**Afta** – bozumtul rəngli fibrinoz-ekssudativ ərplə örtülmüş və kənardan qırmızı rəngli haşiyə ilə əhatə olunmuş oval formalı eroziya.

Aftanın əmələ gəlməsi ilə müşahidə olunan stomatitlərə aftoz stomatitlər deyilir. Adətən ağrılı xroniki gedişə malik və residivləşməyə meyilli olur. Etiologiyası tam aydın deyil, lakin buna səbəb olaraq stresslərin və psixo-emosional gərginliklərin, autoimmun və yüksək həssaslıq reaksiyalarının, xroniki resdiviləşən septiko-allergik vəziyyətlərin, hamiləliyin, infeksiyaların, xüsusilə də streptokok və stafilakokların böyük rolu göstərilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Disease Ontology (ing.). 2016.
2. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29. 2018-06-29 2018.

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Tibb ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Britannica (onlayn) · Treccani |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2780319030 · NKC: ph135012 |
**Müqəddəs Dmitri Rostovski qalası** — Rusiya imperiyası ərazisində müdafiə təyinatı ilə inşa edilən qala.
Rostov-na-Donu şəhərinin adına bu qalanın adından törəmişdir. Bu qala heç bir hərbi əməliyyatda istifadə edilməmişdir. 1835-ci ildə qalanın bütün mülkü Anapaya köçürülmüşdür. Qalanın qalıqları XIX əsrin sonları tamamən dağıdılmışdır.

Yerləşməsi
----------

Qala ərazisi indiki Çexov və Krepostnı xiyabanları, Qorki və Stanislavski küçələri arasında yerləşir.

Tikintisi
---------

1740-ci illərdə Temernis gömrükxanasının təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədi ilə Müqəddəs Anna qalasındanda güçlü qalanın inşasına ehtiyat qalmışdır. 1744-cü ildə kapitan Sipyaqin əlverişli razi barəfə məruzə etmişdir. Rusiya senatı göndərilən yeddi layihəni üəbul etməmişdir. Bundan sonra iki layihə üzərində (daş və torpaq qalanın inşası) işlər gedir. 20 dekabr 1760-cı ildə Müqəddəs Anna qalasının qarnizonu əraziyə köçürülür. Yelizaveta Petrovna qalanın Müqəddəs Dmitri Rostovski adlandırılması barədə əmr verir. 1761-ci ilin 23 sentyabrda qalanın təməli qoyulur.
Tikinti işlərinə Aleksandr İvanoviç Riqelman rəhbərlik etmişdir. Tikinti işlıri 1763-ci ildə başa çatmışdır.

Təsviri
-------

Qala ulduzvari formaya malik olmuşdur. Qalanın iki qapısı olmuşdur. Qapılar şərqə və qərbə açılırdı.

Qala 238 topla təhciz edilmişdi.

Qalanın ərazisində 28 əsgərlik yataqxanalar, artilleriya və silat otaqları, zabitlər üçün evlər və s tikililər vardı.

В 1768 году население крепости превысило пять тысяч человек.

Abidə
-----

Qalanl inşa edənlərin şərəfinə 15 dekabr 2009-ci ildə abidə qoyulmuşdur. Abidə Rostov-na-Donu məhərinin 260 illiyində Bolşoy Sadovnaya küçəsi və Krepostnı xiyabanının kəsişdiyi ərazidə qoyulmişdur. Abidədə inşaatçı Aleksandr İvanoviç Riqelman, qalanın ilk komendantı Somov, ataman Danila Yefremoviç Yefremov və tacir Xastanovun heykəlləri əks olunmuşdur.

Ədəbiyyat
---------

* Левченко В. С. Страницы донской истории — Ростов-на-Дону: Ростовское книжное издательство, 1974 — с.184
* Стефанов А. Т. Архив крепости св. Димитрия Ростовского и его судьба // Донской временник. Год 2011-й / Донская государственная публичная библиотека. Ростов-на-Дону, 1993–2014

Mənbə
-----

* Темерницкая таможня и крепость Святого Димитрия Ростовского Arxivləşdirilib 2018-09-26 at the Wayback Machine
* Колесов В. Хронология крепости святого Дмитрия Ростовского
* Подземные тайны ростовской крепости[*ölü keçid*]
* Памятник основателям крепости Дмитрия Ростовского установят на Дону

İstinadlar
----------

1. ↑  "Указ Императрицы Елизаветы. Именный, объявленный Военной Коллегiи изъ учрежденной при Высочайшемъ Дворѣ Конференцiи. — Объ именованiи строющагося на Дону укрѣпленiя крѣпостiю Святаго Дмитрiя Ростовскаго". 2021-01-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-19.
2. ↑  "Памятник "Основателям крепости Димитрия Ростовского"". 2017-01-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-19.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Fleş.

 **Fleş**  (*ing.* The Flash) — DC Comics personajlarındandır. Personaj ilk dəfə yazıçı Qardner Foks və rəssam Harri Lempert tərəfindən hazırlanmışdır. İlk Fleş #1 komiksi 1939-cu ildə çıxmışdır. O, super sürətə, super sürətli reflekslərə və sürətli sağalma gücünə malikdi. Cey Qarikdən başqa bütün Fleşlər Spidforsa(elementar sürət gücü ölçüsüdür) malikdilər, onlar güclərini Spidfors deyilən sürət ölçüsündən alırlar. İndiki dövrə kimi 4 Fleş olmuşdur, Bunlardan ilki Cey Qarik (*ing.* Jay Garrick) (1940–1951, 1961–indiki vaxt), ikincisi və əsas Fleş olan Beri Elın (*ing.* Barry Allen) (1956–1985, 2008–indiki vaxt) üçüncüsü ən sürətli Fleşlərdən sayılan Beri Elın olmayan zaman 50 ilə yaxın Fleş kostyumunu öz üzərində layiqli şəkildə daşıyan Voli Vest (*ing.* Wally West) (1986–2011, 2016–indiki vaxt) (yeni 52 dünyası xaric) sonuncusu isə İmpulse yəni Berinin gələcəkdən gələn nəvəsi olan Bart Elındır. (*ing.* Bart Allen) (2006–2007).

Filmlər
-------

| İl | TV Serialı | Studiya |
| --- | --- | --- |
| 1990 | Fleş | Pet Fly Productions, Warner Bros. Television |
| 2014 | Fləş | Berlanti Productions, DC Entertainment, Warner Bros. Television |
**Nikolay Aleksandroviç Dubrovski** — rus tarixçisi, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin təklifi əsasında Bakı Dövlət Universitetinin təsis olunması üçün yaradılmış komissiyanın üzvü.

Komissiyanın 1919-cu il mayın 21də keçirilən ilk iclasında universiteti lazımi avadanlıq və vəsaitlə təmin etmək üçün yaradılan kitabxana yarımkomissiyasının sədri, mənzil yarımkomissiyasının isə üzvü seçilmişdi. Dubrovski Bakı Dövlət Universiteti tarix-filologiya fakültəsinin ilk dekanı olmuş, universitetin yüksək ixtisaslı professor-müəllim kadrları ilə təmin edilməsində fəal çalışmışdır. Bu məqsədlə sentyabrın sonlarında rektor V. İ. Razumovski ilə birlikdə Rusiyanın cənubundakı universitet şəhərlərinə ezam olunmuşdu. 1919 il noyabrın 15-də — universitetin açılış günü ümumi tarixdən ilk mühazirəni Dubrovski oxumuşdu. O, universitetin ümumi tarix kafedrasının professoru idi. Dubrovski 1922 ilin noyabrınadək tarix-filologiya fakültəsinin dekanı olmuş, 1923 ilin yanvarından Moskva Universitetinə keçməsi ilə əlaqədar olaraq Bakı Dövlət Universitetindən ayrılmışdır.

İstinadlar
----------
**. NET Framework** — Microsoft tərəfindən inkişaf etdirilən, açıq İnternet protokolları və standartları üzərinə qurulmuş bütöv bir "tətbiq" inkişaf etdirmə platformasıdır. Daha əvvəl Microsystems tərəfindən inkişaf etdirilmiş olan Java Platformasına əhəmiyyətli bənzərliklər göstərməkdədir.

Buradakı tətbiq anlayışının əhatəsi çox genişdir. Bir masaüstü tətbiqindən bir veb skaner tətbiqinə qədər hər şey bu platforma içində düşünülmüşdür və dəstəklənilmişdir. Bu tətbiqlərin bir-birləriylə və inkişaf etdirildiyi mühit fərqinə varmadan dünyadakı bütün tətbiqlərlə ünsiyyəti üçün asanca veb xidmətləri yaradılmasına imkan verilmişdir. Bu platforma, əməliyyat sistemindən və təchizatdan daha üst səviyyədə daşına bilər olaraq hazırlanmışdır.

. Net arxitekturası, ortaq bir icra etmə mühiti (runtime environment), ortaq bir dəyişən növ sistemi, və portativ əlaqəli kitabxanalardan meydana gələr.. Net kitabxanası köhnə visual basic üçün hazırlanmış API (proqramçılar üçün bir çox funksiya) lərin təsnif edilmiş halıdır. Çünki API təsnif edilməmiş və bu səbəblər proqramçılar üçün bir kabus halını almaqda idi.. Net kitabxanası proqramın əməliyyat sistemi ilə asanca uyğunlaşma içində işini təmin etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .NET Framework 4.8.1 is available on Windows Update and Catalog June 27, 2023. 2023.