recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mirzəhüseyn bəy Cavanşir** (?-1612) — Cavanşir oymağının və Otuziki elinin başçısı.

Həyatı
------

Mirzəhüseyn bəy Cavanşir oymağının və Otuziki elinin başçısı olmuşdu. Osmanlı ordusu 1588-ci ildə Qarabağı, Arazbarı alanda Mirzəhüseyn bəy qaçmayıb yurdunda qaldı. Fərhad paşa Mirzəhüseyn bəyi Arazbarın hakimi və Otuziki elinin başçısı təyin etdi. Mirzəhüseyn bəy bir müddətdən sonra qaçıb Qızılbaş ordusuna qoşuldu. 

Tarixçi İskəndər bəy Türkman Münşi bu iki qardaşın başına gələn əHvalata öz ünlü əsərində xeyli yer ayırıb. Tarixçi yazır: "İkinci qəziyyə Əlixan bəy Cavanşir və qardaşı Mirzəhüseyn bəyin ölümü ilə bağlıdır. Cavanşir eli Qarabağ tərəkəmələrindəndir. Cavanşir otuz iki oymaqdan ibarət olan Otuziki elinə bağlıdır ki, onların babaları o elin əmirləri olublar. Onların ailəsi, oymaq və elləri rumluların istilası zamanı Qarabağda qalmışdılar. Mirzəhüseyn bəy də rumlulara tabe idi.

Bir neçə il sonra kiçik qardaş olan Əlixan bəy cahanpənah şahın sarayına gələrək yaxınları zümrəsinə girdi və şahanə tərbiyə oldu. Dünyanı bəzəyən şah Azərbaycana Hərəkət edəndə Mirzəhüseyn bəy mülazimləri içində idi, çünki o zaman könüllülər yox idi. Əmirlərin göstərişi ilə el ona tabe oldu. 

El və oymaqlar gəlib, o tərəfdə dayanır. Əlixan bəy müxtəlif vəzifələr alaraq Gəncənin təmir işlərinə başlayır. Günlərin bir günü Gəncə hakimi Məhəmməd xan Ziyadoğlu səfərə çıxır. Onun şəhərdə olmadığından istifadə edib, qardaşını öldürmək fikrinə düşürlər. (Əlixan bəy) Cavanşir bir neçə nəfərlə Ziyadoğlunun evinə yollanır. Həmin vaxt Mirzəhüseyn bəy də orda idi. Ora yaxınlaşanda xanın qardaşı iztirabdan özünü Məhəmməd xanın Hərəmxanasına atır. Əlixan bəy hörmət etməyib, onun ardınca Hərəmxanaya daxil olur və ordaca öldürür. Qacar qazilərindən bir neçə nəfər və Ziyadoğlu soyundan olan mülazimlər bu hörmətsizliyə narazılıqla yanaşırlar. Nəhayət adı çəkilən qazilər və xüsusən Saray bəy hücum edib, ədəbsizlikdə iştirak etmiş altmış-yetmiş nəfərə yaxın cavanşiri qılıncdan keçirirlər. Elə həmin anda Əlixan bəyi də tapıb, qılınclayırlar və həyatına son qoyurlar. O, özündən çox razı, məğrur və iddialı idi. Böyük qardaşının hesabına Hünər göstərirdi və nəhayətdə öz mükafatını aldı.

Məhəmməd xan çöldən gəlib, məsələdən halı oldu. Mirzəhüseyn bəy rumlular dönəmində çox fəsadlar törətdiyindən onu yanında saxlamağı məsləhət bilmir və ölümünə fərman verir".

Mirzəhüseyn bəy Cavanşir 1612-ci ildə Qarabağ bəylərbəyi Məhəmməd xan Ziyadoğlu-Qacar tərəfindən öldürüldü.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Cavanşir eli. "Soy" dərgisi, 10 (18), 2008.
* Ənvər Çingizoğlu, Fazil Baxşəliyev. Qarabağın el və obaları. Bakı: "Şuşa", səh.82.
* Ənvər Çingizoğlu. Hacılılar. Bakı: "Soy" dərgisinin özəl nəşri, 2004, 238 səh.

Həmçinin bax
------------

* Cavanşir eli
* Əlixan bəy Cavanşir
**Remington 700** (Reminqton 700) — ABŞ istehsalı tüfəng.

Fərqli patronlara uyğun fərqli modifikasiyaları mövcuddur. Standart patron 7,62×51 mm Nato (.308 Win)-dir. Texniki olaraq darağlı, sürüşgən çaxmaq mexanizmli tüfənkdir. Patron tutumu modifikasiyadan asılı olaraq 3 və ya 5 ola bilər. Remington Arms şirkətinin ən məşhur məhsuludur.

Tüfənk fərqli istehsalçılardan tərəfindən hazırlanmış nişangahlarla istifadə edilir. Geweht 98 tüfənginə əsasən hazırlanmışdır, istehsala isə 1962cı ildə başlanmışdır. Modelin fərqli modifikasiyaları var və ABŞ-də .177 Rem (4,5 mm), .338 Lapua Magnum (8,6 mm) kalibrli snayper, idman və ya ov tüfənkləri kimi istifadə edilir.
Silah yüksək keyfiyyətə malikdir. Silahın məşhur olma səbəblərindən biri isə fərqli şirkətlər tərəfindən çoxa sayıda istehsal edilən komponentlərdir. Çaxmaq poladdan hazırlanmışdır və silindrik formadadır.

### Model 700 – Məşhur versiyaları

Model 700-ün bir neçə versiyaları mövcuddur:

* Model 700
* Model 700 SPS
* Model 700 ADL
* Model 700 BDL
* Model 700 CDL
* Model 700 Safari.
* Model 700 5-R "Mil-Spec"

İstifadə edən ölkələr
---------------------

* ABŞ: ABŞ sərhəd xidməti
* Türkiyə: Təhlükəsizlik Xüsusi Hərəkat Dairəsi
* Azərbaycan: Azərbaycan Quru Qoşunları
* Kanada: Kanadanın Atlı polisi
* İndoneziya: Komando Pasukan Katak
* Malayziya: Pasukan Gerakan Khas
* Filippin: Filippin dəniz qüvvələri

Həmçinin baxın
--------------

* snayper tüfəngi
***Türkiyə Dəyanət Vəqfi İslam Ensiklopediyası*** (*türk.* Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi), həmçinin qısa olaraq ***TDV İslam Ensiklopediyası*** (*türk.* TDV İslam Ansiklopedisi) və ya sadəcə ***İslam Ensiklopediyası*** (*türk.* İslam Ansiklopedisi) — Türkiyə Dəyanət Vəqfi tərəfindən 1988–2013-cü illərdə, həmçinin 2016-cı ildə iki əlavə cildlə nəşr edilmiş türk dilində çoxcildli elmi ensiklopediya.

Məzmun
------

"*TDV İslam Ensiklopediyası*"nın məzmununda islam dünyasının bir çox sahələrinə, o cümlədən bir elm olaraq islamşünaslığa aid məqalələr, islam mədəniyyəti və sivilizasiyası ilə bağlı terminlər, islam dünyasının mühüm şəxsiyyətləri, müsəlmanların həyatına təsir edən əsərlər yer almışdır. Ensiklopediya 44 əsas və iki əlavə cilddən, o cümlədən müxtəlif bilik sahələrinə aid 16,915 məqalədən ibarətdir. Bütün ensiklopediya məqalələri onun rəsmi saytında tam şəkildə onlayn mövcuddur. "*TDV İslam Ensiklopediyası*"nın transliterasiya sistemi türk-osmanlı mətnlərinin transliterasiyası üçün şərqşünaslıqda faktiki standarta çevrilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "İslâm Ansiklopedisi" (türk). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı. 2015-12-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-08-23.
2. ↑  "İslâm Ansiklopedisi" (türk). Türkiye Diyanet Vakfı. 2019-11-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-08-22.
3. ↑  *Buğday Korkut M.* Osmanisch: Einführung in die Grundlagen der Literatursprache. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag (ing.)az.. 1999. 2. ISBN 3447041544.

Xarici keçidlər
---------------

* islamansiklopedisi.org.tr — TDV İslam Ensiklopediyasının rəsmi saytı

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | VIAF: 265352417 · WorldCat VIAF: 265352417 |
**Ərazinin Yüksək Hündürlükdə Havadan Müdafiəsi** (İngiliscə: *Terminal High Altitude Area Defense*) və ya **THAAD**, qısa və orta mənzilli təhdid ünsürlərinə qarşı təkmilləşdirilərək yaradılmış, ABŞ Quru Qoşunlarına məxsus olan ballistik raketlərdən müdafiə sistemidir. Lockheed Martin şirkəti tərəfindən istehsal edilmiş THAAD sistemi ümumi olaraq Skad və ona oxşayan qısa mənzilli ballistik raketlər üçün müvəqqəti bir həll yolu kimi arsenala qəbul edilsə də, daha təkmilləşdirilmiş və uzun mənzilli qitələrarası ballistik raketlərə qarşı da, qismən müdafiə imkanlarına malikdir.

25 oktyabr 2012-ci ildə ABŞ Hərbi Donanmasının THAAD döyüş raketiini sınaqdan keçirməsi üçün şərti düşmən hədəfinin məhv edilməsi təlimi. Sınaq Marşall Adaları Respublikasının Mek (Meck) adasında keçirilmişdir
THAAD ABŞ istehsalı anti-ballistik raketdən müdafiə sistemidir. 2008-ci ildən silahlanmaya daxil olub.
Qısa və orta mənzilli ballistik raketləri onların terminal fazasında məhv etmək üçün yaradılıb.

THAAD döyüş raketi və buraxıcı qurğusu
Raketləri döyüş başlığı daşımır, kinetik zərbə ilə hədəfini məhv edir. THAAD sistemi AN/TPY-2 radarları istifadə edir. Bu radarlar dünyanın ən geniş mənzilli daşınabilən yer/hava radarlarıdır. AN/TPY-2 radarları 1000 km məsafədə atılan ballistik raketləri atmosferə çatmamış müəyyən edir.
Raketin sürəti 2,8 km/san, lülə çapı 34 sm, ağırlığı 900 kq-dır. 200 km məsafədə, 150 km uzaqlıqda olan hədəfləri vura bilir və 3500 km-ə qədər mənzilli ballistik raketlərə qarşı effektivdir. THAAD sistemi ABŞ ordusu tərəfindən istifadə edilir.

AN/TPY-2 radarı
TPY-2 (Təkmilləşdirilmiş mərkəzə sahib olan radar sistemi)

İstifadəçilər
-------------

* ABŞ ABŞ
* Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri BƏƏ
* Səudiyyə Ərəbistanı Səudiyyə Ərəbistanı

### Potensial istifadəçilər

* Türkiyə Türkiyə - Türkiyə Silahlı Qüvvələri
* İsrail İsrail
Myammi
Myammi şəkər tozu ilə
Myammi (Fin dilində: Mämmi, İsveç dilində: Memma)- Finlərdə Pasxa bayramı münasibətilə bişirilən ənənəvi yemək

Myammi arpa unundan, duz və şəkər tozundan istifadə olunmaqla hazırlanır. Yemək adətən, sobada aşağı temperaturda bir neçə saat ərzində bişirilir. Myammi adətən, soyuq halda, üzərinə şəkər tozu əlavə edilməklə yeyilir.

Tarixi
------

Mənbələrə görə hələ qədim İranda Myamminin hazırlanma texnologiyası məlum idi.. Finlandiyada isə Myammi XVIII əsrin əvvəllərindən məlumdur. İlk vaxtlar myamminin hazırlanması Finlandiyanın cənub-qərb bölgələrini əhatə etmiş, oradan isə ölkənin bütün regionlarına yayılmışdır.
Myammi yeməklərin əksəriyyətinin xüsusi sobalarda hazırlandığı Kareliya Respublikasında da geniş yayılmışdır.

Xarici keçid
------------

* Nutrition of Mämmi (with malt), Sweetened Malt Porridge, Finnish Easter Pudding
* Mämmi Maestro. Ahmed Ladarsi is an expert on a Finnish "delicacy"
* Mämmi at Easter

İstinadlar
----------

1. ↑  The Martha organization "History of Mämmi "Arxivləşdirilib 2014-11-26 at the Wayback Machine, "Homepage" Arxivləşdirilib 2017-02-14 at the Wayback Machine
2. ↑  Nordic Recipe Archive "Origin" Arxivləşdirilib 2015-09-23 at the Wayback Machine
Morj yatağı
Steynqer suitilərinin müvəqqəti baş çəkdikləri yataqlardan biri (Lovuşki qayalıqları, Kuril adaları
**Yataq** — sahil çimərliyi olaraq çoxlu sayda canlının toplaşdığı ərazi nəzərdə tutulur. Bu termin bir qayda olaraq sahildə cəm şəkildə toplanmış dəniz məməliləri üçün işlədilir. Sahil yataqları əsasən qulaqlı suitilər tərəfindən təşkil olunur.

Yataqların tipi
---------------

«Yataq» termini sahildə cəmləşmiş pərayaqlılar üçün işlədilir. Bu yataqları bir necə tipə bölünür: Çoxalma yatağı (rookery) və Subay yatağı (haulout). Birinci tipə daxil olan yataqlarda canlılar çütləşmə və çoxalma dönəmini keçirirlər. İkinci tipə aid yataqlarda isə heyvanlar dincəlirlər.

Öz növbəsində bu yataqların yerləşdiyi ərazinin örtüyündən (suxur və ya buzlaq) və heyvanın növündən asılı olaraq tiplərə bölmək mümkündür. Məsələn: dəniz şirləri Mednı adasında gilli, adi suitilər və morjlar müvəqqəti istirahət yerlərini daşlı, şimal dəniz fili Kaliforniya sahillərində qumlu çimərliklərdə yataqlar təşkil edirlər. Bəzi növlər məsələn: Ueddell suitisi öz yataqlarını buz üzərində qurur.

Şimal dəniz şirlərinin Tüleni adasındakı yatağı

Yataqların heyvanlar üçün əhəmiyyəti
------------------------------------

Pərayaqlılar bir qayda olaraq ənənəvi yataqlarda çoxalırlar. Denək olar ki, onların sayı olduqca məhduddur. Misal olaraq Şimal dəniz şiri Sakit okeanın geniş əraziyə sahib şimal hissəsində yayılsalarda cəmi bir necə adada yataqlar təşkil edirlər. Yataqların həcmi genişmiqyaslı xarakter ala bilər. Suiti adasında hazırda 55 000 dəniz şirini görmək olar. XX əsrin ortalarında say 100 000 başı keçirdi.

Qulaqlı suitilərin yataqları olduqca məhdud olması ilə yanaşı qısa dönəmlər üçündür. Bala verdikdən bir müddətdən sonra körpələr anasının arxasınca açıq dənizə istiqamətlənirlər. Ancaq onlar bu dönəmdə qurudan böyük məsafələrdə uzaqlaşmırlar. Yataqlar əsasən əlçatmaz ərazilərdə, qayalıqlar, iri daş lövhələr üzərində təşkil edilir. Bəzi hallarda yırtıcılar yatağa daxil olurlar. Bu zaman bütün yeni doğulan nəslin məhvi belə müşahidə edilə bilir. Buna bənzər hadisələr Kamçatkanın şərq sahillərində yerləşən Kozlov burnunda yerləşən yataqda müşahidə edilir. Bəzən Ağ ayıların yatağa daxil olması müşahidə edilir. Digər təhlükə isə Osalar tərəfindən törədilir.

Həmçinin bax
------------

* Quş koloniyası

İstinadlar
----------

1. ↑  Morjlara aid yataq
2. ↑  Кузин А. Е. 1999. Северный морской котик. Москва.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Caparidze.

**Uça İlya Malakiyeviç Caparidze** (*gürc.* უჩა ჯაფარიძე; 4 (17) avqust 1906 – 6 iyul 1988, Tbilisi) — gürcü boyakarı və qrafiki, SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının həqiqi üzvü (1958). SSRİ xalq rəssamı (1963), Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1981).

Həyat və yaradıcılığı
---------------------

Uça Caparidze 17 avqust 1906-cı ildə Kutaisi quberniyasının Qari kəndində anadan olub. 1922–1924-cü illərdə Tbilisidə M.Toidzenin Xalq rəssamlıq studiyasında, 1924–1925 və 1928–1931-ci illərdə isə Rəssamlıq Akademiyasında təhsil almışdır. Erkən yaradıcılığa L. Qudiaşvilinin təsiri (rənglərin ifadəliliyi, kompozisiyanın dekorativliyi) olmuşdur. 1932–1936-cı illərdə Moskvada yaşamışdır. Uça Caparidze tarixi tabloların ("1901-ci ildə Tiflisdə 1 may nümayişi", 1939–1941), məişət rəsmlərinin ("Ananın düşüncələri", 1945, "Babanın fəxri" 1954, "Kolxoz bazarı", 1960), portretlərin (bəstəkar Z.P. Paliaşvili, 1940, şair Q.V. Tabidze, 1943, aktrisa V.İ.Ancaparidze, (1956) və b.), mənzərələrin, kitab illüstrasiyalarının (Q.V. Tabidze, İ.Q. Çavçavadze və başqalarının kitablarına) müəllifidir. "Xeyir-dua" (1957) əsərinə görə 1958-ci ildə Ümumdünya sərgisinin gümüş medalını almışdır. 1936-cı ildən Tbilisi Rəssamlıq Akademiyasında dərs demişdir. 1944-cü ildən professor, 1942–1948-ci illərdə direktor olmuşdur. Azərbaycan rəssam kadrlarının hazırlanmasında xidməti olmuşdur. Uça Caparidze 1988-ci ildə Tbilisidə vəfat etmişdir.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 5-ci cild: Brüssel – Çimli-podzol torpaqlar (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2014. səh. 189. ISBN 978-9952-441-10-9.
**Minerva Universiteti** — ABŞ-nin Kaliforniya ştatında yerləşən özəl universitet.

Tarixi
------

2012-ci ilin aprel ayında Minerva Layihəsi KGI-da Minerva Universitetinə çevriləcək bakalavr proqramını yaratmaq üçün Benchmark Capital-dan 25 000 000 ABŞ dolları məbləğində vençur maliyyəsi aldı. Stephen Kosslyn, 2013-cü ilin mart ayında Minerva'ya qurucu rektor olaraq vəzifəyə gəldi.

Minerva, beş proqramı üçün WASC regional akkreditasiyasını aldı: Sosial Elmlər üzrə fakültə, İncəsənət və Humanitar Elmlər fakültəsi, Təbiət Elmləri fakültəsi, Texniki elmlər fakültəsi və Biznes fakültəsi. Minerva Universitinin tərkibində fəaliyyətə başladı.

Minerva Universiti üçün qəbul 2014-cü ildən başladı. Universitet, 69-tələbəni qəbul edəcək yer təklif etdi və 2464 müraciət etdi. 2,8% qəbul dərəcəsi ilə dünyada ən çətin qəbul oluna biləcək universitetlərin siyahısında yer aldı.

2016-cı ildən başlayaraq, Minerva Universitində magistratura və doktorantura şöbəsi yaradılıb və tədris olunur.

2017-ci ildə universitetə müraciət edənlərin 2%-i 2020-ci ildə isə 1%-dən az qəbul olmuşdur.

Elmi strukturu
--------------

İlk akkreditasiya planına əsasən, Minervanın əsas akademik müəssisəsi Sosial Elmlər Kolleci, Təbiət Elmləri Kolleci, Hesablama Elmləri Kolleci və İncəsənət və Humanitar Elmlər Kollecinin daxil olduğu İncəsənət və Elmlər Məktəbi idi. Biznes Elmləri Bakalavr dərəcəsi WASC tərəfindən təsdiq edildikdə, bu, Biznes Fakültəsinin (və Kollecinin) yaradılmasına səbəb oldu. 2018-ci ilin may ayında təhsil ocaqları iki bölməyə ayrıldı, Humanitar elmlər və Texniki elmlər olaraq.

Müəllimlərə Minervanın xüsusi öyrənmə platforması Minerva Forum™ istifadə etmək üçün təlim verilir.

Reytinq və akkreditasiya
------------------------

Minerva Universitetinə 2020-ci ildə bakalavr pilləsinə 180 ölkədən 25 000 müraciət daxil olmuş, onların sırasında yalnız 2%-ni qəbul edilmişdir.

İnfrastrukturu
--------------

Minerva, San Fransiskoda, Kaliforniyada Türk küçəsində, Seulda, Heydərabadda, Berlində, Buenos Ayresdə, Londonda və Tarpeydədə korpusları var.

Minervanın bütün dərslər 19 nəfərlik qruplarla universitetinin öz proqramı vasitəsilə onlayn keçirilir.

Universitet hər semestrı bir şəhərdə olmaqla 7 müxtəlif şəhərlərdə tədris edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The future of education or just hype? The rise of Minerva, the world's most selective university". www.theguardian.com (ingilis). The Guardian. 30 iyul 2020. 2021-04-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 oktyabr 2021.

Xarici keçidlər
---------------

* minerva.kgi.edu — Minerva Universitetinin rəsmi saytı
Mindoro boğazı - Mindoro adası ilə Busuanqa adasını ayıran, Cənubi Çin dənizi ilə Sulu dənizini birləşdirən boğaz. İki ada arasında Filippindəki ən böyük mərcan rifi sistemi olan Apo rifi yerləşir. Rif boğazı Apo Şərq aşırımı və Apo Qərb aşırımını ayırır.

Mindoro boğazı Hind okeanı və Sakit okean arasında keçən gəmilər üçün alternativ marşrutun bir hissəsidir.

Müasir batimetrik zondlamalar göstərdi ki, Mindoro boğazının və Sibuti keçidinin mərkəzləri son buz dövründə mövcud olacaq qədər dərin olduqlarını göstərdi. Bu da H.Otley Beyerin Filippinlərin ilk sakinlərinin torpaq körpülər vasitəsilə bura gəlmələri haqındakı məşhur nəzəriyyəsi ilə ziddiyyət təşkil edir. Təsdiqlənsəydi, ölkənin ən qədim sakinlərinin adalara çatmaq üçün açıq dənizi keçmək məqsədiylə qayıqlara ehtiyacı olacaqdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Mindoro Boğazı: Filippin". Coğrafi adlar. Geographic.org .[*ölü keçid*]
2. ↑  ""Apo Rif Təbiət Parkı". İlkin siyahılar. YUNESKO-nun Ümumdünya İrs Mərkəzi. 28 oktyabr 2013 - cü ildə alındı". 2007-10-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-12.
3. ↑  "ABŞ Mühəndislər Korpusu (1954). "San Xose (topoqrafik xəritə)". Ostin Kitabxanasında Texas Universiteti. 24-09-2014 tarixində alındı". 2022-06-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-12.
**Nideqq körpüsü** (*alm. Nydeggbrücke*) — İsveçrənin Bern şəhərində Aare çayı üzərində tikilmiş körpü. Bern şəhərinin qədim hissəsinin şərqi ilə yeni hissəni birləşdirir. Üç il ərzində tikilmiş körpü İsveçrənin Əhəmiyyətli Milli İrs siyahısındadır.

Tarixi
------

1850-ci ildə Nideqq körpüsü
3 illik planlama mərhələsindən sonra 1840-cı ilin 7 iyununda körpünü tikmək Karl Emanuel Müllerə həvalə olundu. 1840-cı ilin avqustunda başlayan işlərin birinci mərhələsi 1841-ci ilin qışına qədər davam etdi. Daşqınlara və digər gecikmələr baxmayaraq 1841-ci ilin mayından körpünün sütunları su səviyyəsindən yüksəkdə qaldı. Təməl atma mərasimi isə həmin ilin iyun ayının əvvəlində keçirildi. Daha sonra şərq və qərb qövsləri tikildi. 1842-ci ilin qışında isə mərkəz hissənin tikintisinə başlanıldı. 1843-cü ilin yayında başa çatdırılan mərkəz hissənin son daşının qoyulduğu 15 sentyabr 1843-cü ildə bu hadısə nitqlərlə, top atəşləri ilə və bayramla qeyd olundu. Davam edən işlərdən sonra 23 noyabr 1844-cü ildə körpü xüsusi tədbirlə istifadə verildi. Körpünün tikintisinə 1.650.000 frank sərf olunmuşdur.
**Hind bağayarpağı** (*lat.* Plantago indica) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin bağayarpağıkimilər fəsiləsinin bağayarpağı cinsinə aid bitki növü.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Birillik, ot bitkisi olub, hündürlüyü 40 sm, kökü qısa, möhkəm budaqlı iyəbənzər gövdəyə malikdir. Yarpaqları qarşı-qarşıya xətti olmaqla, bütövkənarlıdır. Çiçəkləri burulmuş, yumurtavari-şarşəkilli olur. Uzun başcıqlı çiçəkləri gövdə üzərindəki yarpaqların arasında yerləşir. Tumurcuqları çəhrayı-qəhvəyi, qonur meyvələri isə elliptik kapsul içərisində yerləşir.

Bitkinin yerüstü hissələri şaxələnmiş, yarpaqları gövdə üzərində müxtəlif olmaqla yerləşir. Ölçüsü 0.6–4 sm-ə qədər olur. Yarpaqlarının uzunluğu 7 sm, xətti-bütövkənarlı və ya seyrəkdişlidir. Çiçəkləri kiçik, sıx, yumurtaşəkilli və uzunsov olmaqla, çoxsaylı başcıqlıdır. Çiçəkləri ən çox hallarda gövdənin zirvəsində yuxarı şaxələnmələrdə olur. Bitkinin rəngi çəhrayı-qonur çiçəklərinin rəngi isə qonur-yaşıldır. İyi yoxdur, dadı isə azacıq acıdır. Toxumları uzunsov-oval, qayıq formalı olmaqla, kənarlarının daxili hissəsi əyridir. Bir tərəfi qabarıq, digər tərəfi isə basıqdır. Mərkəzin çökük tərəfində zolaq, ağımtıl xal yerləşir. Toxumu parlaq, sürüşkən, tünd-qəhvəyi, demək olar ki, qara rənglidir. Uzunluğu 1,7–2,3 mm, eni 0,6–1,5 mm-ə bərabərdir. Suda selik əmələ gətirir, iyi və dadı yoxdur.

Quru yamaclarında, eyni zamanda rütublətli yerlərdə bitir.

Bitki çiçəkləyən dövrdə toplanılır. Toxumun toplanılması barvermə ərzində həyata keçirilməlidir. Xammal bir sutqadan gec olmayaraq sərilməlidir. Quruduqdan sonra təmizlənməlidir.

Xammalı hiqroskopik olduğundan rütublətli yerlərdən uzaq tutulmalıdır. Işıqdan qorunan quru, yerlərdə, parça kisələrə yığılmalmaqla saxlanılmalıdır. Saxlama müddəti 3 ildir.

Təsiri və tərkibi
-----------------

Toxumu aukubin qlükozidi, selik, zülal və yağdan ibarətdir.

Tərkibində selik, karotinoidlər, flavonoidlər və tannin vardır. Təzə yığılmış bağayarpağı bitkisi şirə çəkmək üçün dərman xammalı kimi istifadə edilir. Bağayarpağının becərilən kulturası və yetkin toxumu keyfiyyətli dərman kimi istifadə edilir.

Təzə yarpaqlarından *acıbağayarpağı soku* alınır ki, bu da qastrit və xroniki kolitlərin müalicəsində istifadə olunur.

Nəmliyi ən azı 70%, təbii rəngini itirmiş yarpaqları 5%, üzvi maddələri 2%, mineral maddələri isə 1%-dən çox deyildir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q25399593
* APDB: 225232
* EUNIS: 177864
* GBIF: 3189763
* GRIN: 28784
* iNaturalist: 404973
* IPNI: 685262-1
* IRMNG: 10714293
* ITIS: 32885
* NCBI: 197794
* NZOR: f777b9a2-5475-4fa1-ae28-8a8a1c235d6c
* Plant List: kew-2557206
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:685262-1
* Tropicos: 25200019
* VASCAN: 17964
* VicFlora: 7664eb32-8290-485a-9aef-fc9bd86b239e
* WFO: wfo-0000478468

 |
**Uçan ağıl** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonu ərazisində qədim yaşayış yeri. Yaşayış yeri rayonun Sirab kəndindən şimalda yerləşir.

Tədqiqi
-------

Uçan ağıl 2015-2017-ci illərdə Vəli Baxşəliyev və Katrin Marronun rəhbərliyi ilə beynəlxalq Azərbaycan-Fransa arxeoloji ekspedisiyası tərəfindən arxeoloji qazıntılarla öyrənilmişdir.

Uçan ağıl yaşayış yerinin yerüstü materialları boyalı qablar və samanlı keramika nümunələrindən ibarətdir. Tapıntılar arasında Kür-Araz mədəniyyətinə aid keramika parçalarına da rast gəlinmişdir. Tapıntılar arasında Duzdağdan məlum olan daş baltalara bənzər bir ədəd əmək alətinin aşkar olunması da diqqətəlayiqdir. Yaşayış yerində üç yerdə qazıntı aparılmışdır. Birinci sahənin ölçüsü 5x5 m, ikinci sahənin ölçüsü 5x5 m, üçüncü sahənin ölçüsü 5x10 m olmuşdur. Qazıntılar mədəni təbəqənin relyefdən asılı olaraq 0, 20-1, 20 sm arasında qaldığını göstərir. Uçan ağıl yaşayış yerinin tədqiqi zamanı saman qarışığı olan qırmızı rəngli keramika nümunələri, o cümlədən boyalı qabların parçaları aşkar olunmuşdur.

Tarixi
------

Keramika nümunələrinin araşdırılması onların e. ə. V minilliyin birinci yarısına və Ovçular təpəsindən əvvələ aid olduğunu təsdiq edir. Bu, abidələrdən götürülən karbon nümunələrinin analizi ilə də təsdiq olunmuşdur. Uçan ağıl yaşayış yerindən Kültəpə yaşayış yerindən (Culfa, İran) məlum olan Dalmatəpə tipli boyalı keramika parçalarının aşkar olunması bu yaşayış yerləri arasında əlaqələrin olduğunu təsdiq etməkdədir. Qeyd edək ki, Uçan ağıldan aşkar olunan boyalı keramika nümunələrinin biri də Mesopotamiya abidələrində yayılan boyalılarla bənzərdir. Keramika nümunələrinin bir qismi isə qaba qum qarışığı olan gildən hazırlanmışdır. Bu yaşayış yerinin araşdırılması Naxçıvanın erkən və orta eneolit dövrü mədəniyyətinin Urmiya hövzəsi və Şərqi Anadolu ilə əlaqələr şəraitində inkişaf etdiyini göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Бахшалиев В.Б. Исследование энеолитических памятников Сирабчайской и Нахчыванчайской долин. Problems of the Archaeology of theCaucasus and Near East. Neolithic - Late Bronze Age. Baku: Институт археологии и этнографии. 2017, с. 108-121.
Niderland Karibinin Dünya xəritəsindəki yeri
**Niderland Karibi** — Karib dənizində Niderland Krallığına aid olan altı ada ölkələsi və bələdiyyəsi. Bunlar Niderland Krallığını təşkil edən Aruba, Kürasao, Sint-Marten dövlətləri və Karib Niderlandının özəl Boneyr, Sint-Estatius, Saba bələdiyyələridir.

Statistika
----------

Kürasaonun paytaxtı olan Villemştad Niderland Karibində ən böyük şəhərdir.

| Adı | Əhalisi | Ərazisi (km²) |
| --- | --- | --- |
| Aruba | 103,400 | 179 |
| Boneyr | 17,408 | 294 |
| Kürasao | 158,986 | 444 |
| Saba | 1,991 | 13 |
| Sint-Estatius | 4,020 | 32 |
| Sint-Marten | 33,609 | 37 |

Adaların qruplaşdırılması
-------------------------

Niderland Karibindəki adalar üçün istifadə edilən rəsmi olmayan müxtəlif akronimlər mövcuddur. Bunlar:

* ABC adaları: Aruba, Boneyr və Kürasao;
* BES adaları: Boneyr, Sint-Estatius və Saba;
* SSS adaları: Saba, Sint-Estatius və Sint-Marten.

* Niderland Karibi adalarının xəritəsi.Niderland Karibi adalarının xəritəsi.
* Niderland Karibinin ölkələri və özəl bələdiyyələri şəklin Karib (mavi arxaplanlı) bölməsində göstərilmişdir.Niderland Karibinin ölkələri və özəl bələdiyyələri şəklin Karib (mavi arxaplanlı) bölməsində göstərilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Karib Niderlandı

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Niderland Karibi*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Niderland ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Uçuş məsafəsi** — təyyarələrin təkərlərini yerdən kəsmək üçün lazım olan uçuş-enmə zolağının uzunluğuna verilən addır.

Asılı olduğu xüsusiyyətləri
---------------------------

Uçuş məsafəsinin hesablanması təyyarənin mühərrikinin tam gücü ilə işlədiyi və flap səviyyələri uçuş səviyyəsində olduqda hesablanır. Təyyarənin nə qədər müddət yer üzərində hərəkət etdikdən sonra uçmağa başlaması Təyyarənin bütün xüsusiyyətlərindən asılı olan bir dizayn parametridir. Məsələn, eyni çəkidə daha güclü bir mühərrik bir təyyarəyə quraşdırıldıqda, qanadların təyyarəni qaldıra biləcəyi sürət daha qısa məsafədə əldə edilə bilər. Və ya təyyarənin cari çəkisi uçuş məsafəsinə təsir göstərir. Dizayn parametri olduğundan, təyyarənin ağırlığına, sürütlənməsinə və qalxmasına təsir edən hər hansı bir dəyişiklik bu parametri də dəyişdirəcəkdir.

Bundan başqa, uçuş zolağının nə qədər mükəmməlliyi, hava şəraiti, uçuş-enmə zolağının yerləşdiyi yerin hündürlüyü, küləyin istiqaməti kimi xarici amillər uçuş məsafəsinə təsir edir.

Uçuş
----

Təyyarə qanadları təyyarənin ağırlığını tarazlayacaq bir qüvvə meydana gətirən kimi uçuş həyata keçirilir. Pilotun simmetrik olmayan qanad profillərinə müdaxiləsi lazım deyildir. Simmetrik olmayan profillərdə isə daşıyıcı qüvvə hücum bucağı ilə meydana gəldiyindən pilot hündürlük sükanı və ya digər uçuş idarəetmə vasitələrindən istifadə edə bilər. Təyyarəyə uçuş əsnasında vaxtından əvvəl hücum bucağı vermək, ya da vaxtından əvvəl qalxmağa cəhd etmək saxlanma itkisinə səbəb ola bilər.
**Ramil Ramiz oğlu Əhmədov** (2 fevral 1981, İliç) — Azərbaycan rəssamı.

Həyatı
------

Ramil Ramiz oğlu Əhmədov 2 fevral 1981-ci ildə SSRİ respublikalarından olan Azərbaycan SSR-ə bağlı Naxçıvan MSSR-nin Şərur şəhərində (o vaxtkı adı ilə İliç) anadan olmuşdur. O, 1995-ci ildə Nəriman Nərimanov adına Şərur şəhər 1 saylı orta məktəbində təhsilə başlamış, 2006-cı ildə oradan məzun olmuşdur.

Karyerası
---------

17 yaşından rəssamlıqla məşğul olan Əhmədov 21 dekabr 2011-ci ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvüdür. O, mənzərə, portret, natürmort və tematik-çoxfiqurlu janrlarda şəkillər çəkməyə üstünlük verir. Hal-hazırda 550-dən çox əsərin müəllifi olan Əhmədovun əsərləri 12 fərdi, 46 ümumi olmaqla 58 sərgidə nümayiş etdirilmişdir. İlk dəfə 2000-ci ildə onun əsərləri "Əcəmi Seyrangahında" Naxçıvan Muxtar Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin keçirdiyi rəsm müsabiqəsində bir çox rəssamın əsərləri ilə birgə sərgilənmiş və birinci yeri tutmuşdur. Sonrakı illərdə Əhmədovun Naxçıvan, Bakı, Qəbələ və s. bir çox şəhərlərdə dəfələrlə sərgiləri təşkil edilmişdir. O, təsviri incəsənət sahəsində uğurlarına görə 2001-ci ilin "Ən yaxşı gənc rəssamı" adına layiq görülmüşdür. Əhmədov 2002-ci ildə Azərbaycan Gənclərinin III forumu ilə əlaqədar uşaq, yeniyetmə və gənc rəssamların rəsm müsabiqəsində Gənclər üzrə birinci yeri tutduğuna görə diplomla təltif edilmişdir. Onun növbəti fərdi sərgisi Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi və Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının təşkilati dəstəyi ilə 2013-cü ildə Azərbaycan Rəssamlar İttifaqında baş tutmuşdur. Əhmədovun daha sonrakı irihəcmli fərdi yaradıcılıq sərgisi 2017-ci ildə Xətai Sənət Mərkəzində keçirilmişdir. 2018-ci ildə Türkiyənin Antalya, Kappadokiya, Mersin və Ankara şəhərlərində onun yaradıcılıq sərgiləri təşkil edilmişdir. Əhmədovun əsərləri dəfələrlə Azərbaycan və Türkiyə televiziya kanallarında nümayiş etdirilmiş, televiziya proqramları hazırlanmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Günəş, Xəyalə.* "Gənc rəssam Ramil Əhmədovun fərdi sərgisi". Palitra (az.). 10 sentyabr 2013. səh. 15. 2021-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 sentyabr 2021.  (#redundant\_parameters)
2. 1 2  "Bir-birindən möhtəşəm əsərlər müəllifi". Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi (az.). 26 iyul 2021. 2021-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 sentyabr 2021.
3. ↑  "Ramil Əhmədov portretləri - QALEREYA". AzVision (az.). 27 aprel 2013. 2021-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 sentyabr 2021.
4. 1 2 3  "Əlilliyi olan rəssam üçüncü sərgisinə hazırlaşır". BBC Azərbaycanca (az.). 14 fevral 2017. 2021-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 sentyabr 2021.
5. ↑  *Süleymanov, Nəriman.* "Ramil Ahmedov. Rəssam".  (az.). 2012. 2021-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 sentyabr 2021.
6. ↑  "Gənc, istedadlı rəssam Ramil Əhmədovun fərdi-yaradıcılıq sərgisi təşkil olunacaq". Frame.az (az.). 14 aprel 2017. 2021-10-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 sentyabr 2021.
**Sahib İsmayıl oğlu Əkbərov** (27 iyul 1951, Otaqlı, Kəlbəcər rayonu) — Kəlbəcər rayonu İcra hakimiyyətinin başçısı (1991–1992).

Həyatı
------

Əkbərov Sahib İsmayıl oğlu 1951-ci il iyul ayının 27-də Kəlbəcər rayonunun Otaqlı kəndində Kalxozçu ailəsində anadan olmuşdur.1968-ci ildə Kəlbəcər rayonunda 1 №-li orta məktəbi,1978-ci ildə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitunu,1986-cı ildə Bakı Ali Partiya Məktəbini ,2001-ci ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetini bitirməklə inşşat mühəndisi, politoloq, iqtisadçı ixtisaları üzrə ali təhsil almışdır.

Fəaliyyəti
----------

Əmək fəaliyyətinə 1968-ci ilin iyun ayında başlamışdır. Kəlbəcər rayonu "Kalinin" adına kolxozda sahə gözətçisi işləmişdir.1970–1972-ci illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. Ehtiyatda olan zabitdir.193-vcü ildə "Kalinin" adına kolxozda köməkçi mühasib işləmişdir.

1978-ci ilin oktyabr ayından 1979-cu ilin sentyabr ayına kimi Bərdə Kolxozlararası Tikinti İdarəsində quraşdırıcı, iş ustası,1979-cu ilin sentyabr ayından 1980-ci ilin may ayına kimi Azərbaycan SSR Kənd Sənayesi Tikintisi Nazirliyinin 4 №-li trestində mühəndis, texniki şöbənin baş mühəndisi vəzifələrində işləmişdir. 1980-ci ilin may ayından 1982-ci ilin iyul ayına kimi Kəlbəcər rayon XDS baş memarı vəzifələrində işləmişdir, həmin vaxtlar 1984-cü ilin sentyabr ayından 1986-cı ilin iyul ayına kimi Bakı Ali Partiya Məktəbinin Dinləyicisi olmuşdur.

1986-cı ilin iyul ayından 1989-cu ilin aprel ayına kimi Azərbaycan KP Kəlbəcər Rayon Komitəsində təlimatçı, K/T şöbəsinin müdiri, təşkilatı Partiya Şöbəsinin müdir müavini işləmişdir. 1989-cu ilin aprel ayından 1991-ci ilin sentyabr ayına kimi Kəlbəcər Rayon XDS İK sədri, 1991-ci ilin sntyabr ayından 1991-ci ilin oktyabr ayına kimi Kəlbəcər Rayon XDS sədri, həmin vaxtdan may 1992-ci ilə kimi Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı işləmişdir.

Dəfələrlə Kəlbəcər Rayon Xalq Deputatları Sovetinin deputatı,1991-ci ildə isə Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin Deputatı olmuşdur.

1992-ci ilin avqust ayından 1992-ci ilin noyabr ayına kimi "Azərborukəmərtikinti" trestində təhlükəsizlik üzrə mühəndis,1992-ci ilin noyabr ayından 1996-cı ilin fevral ayına kimi "Azəriqaz" DŞ-də işlər idarəsinin rəisi,1996-cı ilin fevralından həmin lin martına kimi Azəriqaz Təhcizatı İşçiləri Həmkarlar İttifaqı Respublika Komitəsinin sədri işləmişdir.1996-cı ilin mart ayından 2006-cı ilin sentyabr ayına kimi Kəlbəcər rayonu İcra hakimiyyətinin başçısı işləmişdir. yanvar 2007-ci ildən fevral 2008-ci ilə kimi Binəqədi Qaz İstismar idarəsində rəis müavini işəmişdir.

Ailəlidir. 2 övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑
**İslandiya Silahlı Qüvvələri** İslandiyaya kənardan gələ biləcək hərbi təhdidlərə qarşı qorumaqla vəzifəli olan qurumdur.

Fəaliyyəti
----------

Silahlı qüvvələr yalnız Sahil Təhlükəsizlik qurumundan ibarətdir.İslandiyanın NATO üzvü olmasına baxmayaraq hərbi gücü yox deyiləcək qədər azdır. Təcili bir vəziyyətdə Milli Komissiyaya tabe olan üzvləri İslandiya müdafiəsidəi iştirak edə bilər.  Arxivləşdirilib 2014-07-06 at the Wayback Machine

Tərkibi
-------

İslandiya Sahil Təhlükəsizliyi, kiçik silah, donanma artilleriya və hava müdafiə silahları ilə silahlanmış üç gəmi və dörd təyyarədən ibarətdir. Bunların başqa , kəşfiyyat əməliyyatları və xüsusi məntəqədən üzrə Vkingasveitin, Milli Polis gücünün bir hissəsi olan bir ali təhsilli və təminatlı terrorla mübarizə bölüyü olan Milli Təhlükəsizlik qüvvəsi vardır.Həmçinin kiçik bir silahlı gücü olan sülhmıəramlı, Xarici İşlər Nazirliyinə bağlı bir Böhran Müdaxilə korpusu (ICRU) vardır.  Arxivləşdirilib 2020-05-18 at the Wayback Machine

Müasir dövrdə Ordu quruculuğu
-----------------------------

Sentyabr 2006 tarixinə qədər ölkədə yerləşən, ABŞ-yə bağlı silahlı qüvvələrin çəkilməsindən sonra bu qüvvələrin istifadə etdiyi Keflavikte yerləşən Donanma Hava Stansiyası bağlanan müqavilə əsasında İslandiyaya təhvil verilib. İslandiyanın, Norveç, Danimarka və digər NATO ölkələri ilə hərbi və digər təhlükəsizlik əməliyyatları haqqında sazişləri də vardır. İslandiya, hər il Şimal Vikinq adlı illik NATO təlimlərinə qatılır. 

(27.10.2011, Reykyavik) sahil mühafizəsi, flaqman patrul gəmisi ICGV "r"

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

1. Arxivləşdirilib 2014-07-06 at the Wayback Machine
2. Arxivləşdirilib 2020-05-18 at the Wayback Machine
3. Vertolyot AS 332l2 "Super Puma" İslandiya

Həmçinin bax
------------

| ⛭İslandiya mövzularda |
| --- |
| 
Gerb • Bayraq • Himn • Dövlət quruluşu • Konstitusiya • Parlament • İnzibati bölgü • Coğrafiya • Şəhərlər • Paytaxt • Əhali • Dillər • Tarix • İqtisadiyyat • Kənd təsərrüfatı • Energetika • Valyuta • Mədəniyyət • Din • Kinematoqraf • Ədəbiyyat • Musiqi • Bayramlar • İdman • Təhsil • Elm • Nəqliyyat • Turizm • Poçt (tarixi və markaları) • İnternet • Silahlı qüvvələr • Xarici siyasət

**Portal "İslandiya"**
 | İslandiya |
**Sukko** — Krasnodar diyarının Qara dəniz sahilində yerləşən kənd. Kənd dəniz kurort ərazisi hesab olunur.

İnzibati cəhətdən Anapa kurort şəhəri ərazisinə daxildir. Supsexski kənd dairəsinin bir hissəsidir.

Coğrafiyası
-----------

Kənd Sukko çayı vadisində yerləşir. Dağlarla əhatə olunub. Anapadan 12 km cənubdadır. Qafqaz dağları buradan başlayır. Lakin kəndin ərazisində onlar hündür deyil, təxminən 300–400 metrdir. Ətrafdakı dağlar əsasən palıd və fıstıq ağaclarından ibarət enliyarpaqlı meşələrlə örtülüdür. Sukko vadisində isti yay günlərində aromatik qatranlar buraxan şam və relikt ardıc bağları da var.

Sukkonun görməli yerlərindən biri Sukko kəndindən 2 km şimalda yerləşən Sukko çayının qolunda yerləşən süni göldür. 1934–1935-ci illərdə gölün yerində adi bataqlıq sərvi (лат. *Taxodium distichum*) və başqa bataqlıq sevən bitkilər əkilmişdir. "Bataqlıq sərv" regional əhəmiyyətli təbiət abidəsi 1983-cü il sentyabrın 14-də Krasnodar vilayətinin Xalq Deputatları Sovetinin İcraiyyə Komitəsinin 488 saylı qərarı ilə yaradılmışdır. Daha sonra bu sərv ağacı bağı "Qırmızı kitab"a daxil edilmişdir. Təbiət abidəsinin sahəsi 0,4 hektardır.

Sukko kəndi infrastrukdur baxımdan yaxşı inkişaf edib. Daha çox xidmət və əyləncə sahəri üstünlük təşdil edir.

Anapa ilə əlaqə çox tez-tez işləyən stasionar taksi və avtobuslardan istifadə etməklə həyata keçirilir. Səyahət təxminən 40 dəqiqə çəkir.

Əhalisi
-------

Sukko kəndində 2010-cu ildə keçirilən siyahıya alınmaya görə 3156 nəfər əhali yaşayır.

Aktiv istirahət
---------------

Kəndin sahilində. Lısaya (qərbdən) və Soldatskaya (cənubdan) dağları arasında yerləşən "Smena" ümumrusiya uşaq mərkəzi yerləşir. Smena uşaq istirahət mərkəzindən başqa bir çox pansionatlar da mövcuddur — *İvuşka*, *Avropa*, *Zolotoy* bere və s.

Kəndin cənubunda *Böyük Utriş* təbiət qoruğu yerləşir. Kənd Qara dəniz sahili ilə Bolşoy Utriş kəndinə gedən yol arasındakı ərazidəki yasaqlığı həmsərhəddir.

Kən ərazisində atla, kvadrasikla gəzinti mərkəzi var. Dağlarında paraplanerzmlə məşğul olmaq mümkündür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Коды ОКАТО — Сукко Анапский район". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-08-18.
2. ↑  "Акция в защиту Утришского леса". 2021-10-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-31.
**Kirenaika Əmirliyi** (*ərəb.* إمارة برقة‎ sonradan Liviya kralı olacaq Əmir İdris tərəfindən 1949-cu il martın 1-də Böyük Britaniyanın dəstəyi ilə birtərəfli şəkildə Kirenaikanı müstəqil Sənusi əmirliyi elan etməsi ilə yaranmışdı. İdris Benqazidə keçirilən "milli konfransda" özünü Kirenaika əmiri elan edərək müstəqil dövlət qurğunu bəyan etdi. Böyük Britaniya tərəfindən tanınması Birləşmiş Millətlər Təşkilatının bu dövlətə müsbət münasibətinə göstərməsinə təsir edə bilmədi. Bununlada İngiltərə və Fransa 21 noyabr 1949-cu ildə qəbul edilmiş qətnamə ilə öz tabaçeliyində olan Tripolitaniya və Fəzzan ərazilərini yeni qurulan krallığa təhvil verməklə vahid Liviya krallığının müstəqilliyini hazırlamağa yönəldilər Nəhayət 24 dekabr 1951-ci ildə Liviya Krallığının müstəqilliyi elan edildi və dekabrın 27-də Əmir İdris bu dəfə də kral I İdris olaraq yeni qurulan dövlətin də taxtına oturdu

Ağ ulduz və aypara simvolu olan qara bayraq İdris tərəfindən 1947-ci ildə əmir elan edildikdən sonra qəbul edilmişdir. Daha sonralar müvafiq olaraq Tripolitaniya və Fezzanı təmsil edən qırmızı və yaşıl zolaq əlavə edilməklə 1951-ci il Liviya bayrağının da əsası bu rənglər oldu.

6 mart 2012-ci ildə Benqazidə keçirilən toplantıda 63 il əvvəlki hadisələri özündə əks etdirən oxşar tipli fikirlər səsləndirib və Kirenaika üçün muxtariyyət və Liviya üçün federalizm sistəmi təklif olunub. Həmin toplantıda Kral I İdrisin qohumu olan Əhməd əl-Senussi özünü Kirenaika Keçid Şurasının lideri elan edib.

İstinadlar
----------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑  Barraclough, *Flags of The World* (1965), p. 215.
4. ↑  "Libyan leader says autonomy call a foreign plot - AlertNet". 2012-06-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-07-21.
**Kiranbek Makan** (27 sentyabr 1992, Sincan-Uyğur Muxtar Rayonu) — Çinin kiçik forvard mövqeyində oynayan və hazırda "Şanxay Şarks" klubunda oynayan qırğız əsilli ətraf müdafiəçisidir. 11 il "Sincan Uçan Pələnglər" klubu ilə oynayan Kiranbek 2009-2011-ci illərdə ardıcıl üç böyük finalın və ilk çempionluqların vacib bir hissəsinə çevrildi. O, Şirelican Muxtar və Xu Quoçonq ilə birlikdə bu klubun ən məşhur oyunçularından biri kimi qəbul edilir. 2019 FİBA Basketbol Dünya Kuboku üçün Çin heyətində oynayırdı.

Karyera
-------

Kiranbek "Sincan Uçan Pələnglər"in ilk komandasına yüksəldi və 2008-2009 mövsümündə Çin Basketbol Birliyində debüt etdi O, komandanın 2008-2011-ci illəri əhatə edən 3 mövsümündə Böyük Finala vəsiqə qazandı. Komandanın elit perimetri müdafiəçisi kimi çıxış edirdi. Mövsümlər boyunca elit üç nöqtə atıcısı oldu.

2016-2017 mövsümündə Kiranbek 24.1 dəqiqə, 8.1 xal və 2.6 ribaund əldə etdi. "Sincan Uçan Pələnglər" üçün ilk CBA çempionatında əhəmiyyətli bir rol oynadı. 

2019-20 mövsümündən sonra "Sincan Uçan Pələnglər" tərəfindən "Şanxay Şarks"-a 8 milyon yuana satılan Kiranbek sonuncu il komanda seçimi ilə sonuncu komanda ilə 3+1 müntəzəm (tip-C) müqavilə imzaladı. Maaşı ildə ortalama 7,5 milyon çin yuanı (1,1 milyon Amerika dolları), qeyri-maks müqavilələr üçün maksimum dəyərdir.

Ad
--

Kiranbek Makan Qırğızıstandan olmasına baxmayaraq, Sincanda yaşamışdır. Onun adıyla bağlı bir neçə alternativ variant var. Kiranbek adı bu adın qırğız dilindən birbaşa köçürülməsidir. Alternativ olaraq, bəzi mənbələr dolandırıcı olaraq onun adını Mandarin Çin dili (可 兰 白克) vasitəsi ilə Kelanbayke olaraq transliterasiya etmişlər. Mandarin (马坎) vasitəsi ilə dolayı transliterasiya Makandır. Buna görə tam adının alternativ versiyalarına aşağıdakılar daxildir:

* Kiranbek Makan
* Kelanbayke Makan

Bəzi mənbələr səhvən bunları Kiranbek Makan və ya Kelanbayke Makan kimi qarışdıra bilər. Qeyd edək ki, bəzi mənbələrdə onun adı Korambek olaraq göstərilmişdir. Bu forma alternativ bir versiya deyil.

Qırğız adı olaraq, Kiranbek Makan ata ad sistemindən istifadə edir və verilmiş (ilk) ad Kiranbek və ata adı (atanın adı) Makandan ibarətdir. Buna görə Makan, Kiranbekin mərhum atasının adıdır. Ümumiyyətlə, adətən soyad tələb edən bir kontekstdə də ona yalnız Makan kimi müraciət etmək qəbuledilməzdir. Hər zaman adından və ya sadəcə Kiranbek adından istifadə edərək ona müraciət etmək lazımdır.

xarici linklər
--------------

* Eurobasket.com-da profil

İstinadlar
----------

 

1. ↑  Ethnic Kyrgyz selected to play in world championship from Chinese men's national basketball team Arxivləşdirilib 2021-07-09 at the Wayback Machine AKIpress, 30 August 2019. Accessed 2 March 2020.
**Sulak** (türk. "bataqlıq"; 20-ci əsrə qədər *Göysu) —* Dağıstanda çay.

Adının etimologiyası
--------------------

Sulak çayı aşağı axarında dəniz səviyəsindən - 28 metr aşağı olduğuna görə bura bataqlıqlar və qamışlıqlardan ibarətdir. Əksər türk dillərində isə bataqlıqla yanaşı sulak sözü də işlənir.

Coğrafiyası
-----------

Uzunluğu 169 km.(336 km Andi Göysu ilə), hövzəsinin sahəsi 15 200 kv.km. Avar Göysu ilə Andi Göysunun qarışmasından yaranır. Əvvəlcə, dərinliyi 700–1500 m. olan, baş Sulak kanyonuyla, sonra Axetli dərəsində, Çirkey genişlənməsində və Kiçik Sulak kanyonunda, sonra gehiş vadiylə axır və Xəzər dənizinə axdığı yerdə delta yaradır.

Hidroqrafiyası
--------------

Qidalanması, buzlaq suyu üstünlüyü ilə, qarışıqdır. Maksimumu iyun -iyulda olmaqla apreldən sentyabra qədər daşqınlar üstünlük təşkil edir. Suyun orta illik məsrəfi mənsəbindən 123 km-ndə 176 kub.m\s. Orta bulanıqlıq 450 q/kub.m, ən çox 45000 q\kub.m

Qolları
-------

Ən böyük qolu Ağ-su, bundan başqa Çavxun bak, Tlar, Kiçik Sulakla da qovuşur. 1963-cü ildən Antakşskiy trakt Ağdaş və Ağsay çaylarının suları kənar edilir.

Yaşayış məntəqələri
-------------------

Sulak çayında Qızılyurd şəhəri, Dubki qəsəbəsi, mənsəbində Sulak qəsəbəsi yerləşir.
Çayın suyundan Mahaçqala və Kaspiysk şəhərlərinin su təchizatı üçün istifadə olunur. Sulakda SES kaskadı terləşir: Miatlinskaya, Çiriyurtskaya, Çirkeysaya, eləcə də kiçik Bavtuqayskaya SES-ları, onların cəmi təsdiq olunmuş gücü - 1345, 6 MVt, əlavə olaraq ümumi gücü 42,2 MVt olmaqla əlavə olaraq kiçik SES tikintisi nəzərdə tutulub, bu SES- lər Sulak SES kaskadına daxildir.

Mənbə
-----

* -Официальный сайт Росводресурсов
Nüvəcik
**Nüvəcik** - nüvə daxilində yerləşən, öz membran örtüyünə malik olmayan, ölçüsü 1-10 mkm olan möhkəm, girdə cisimcik. İşıq və elektron mikroskop altında yaxşı görünür.

Onun miqdarı hüceyrənin həyat fəaliyyətindən asılı olaraq dəyişir. Nüvəciyin tərkibi: zülallar, RNT, Risobomlar, kalium, kalsium, dəmir və bir sıra fosfat birləşmələrindən ibarətdir.

Nüvəciyin membranı yoxdur, nüvə şirəsi ilə həmişə təmasda olur. Hüceyrənin bölünmə ərəfəsində nüvəcik parçalanır, bölünmənin son mərhələsində yenə bərpa oluur. Ona görə nüvəcik yalnız bölünməyən hüceyrələrdə görünür. Nüvəcikdə risobom RNT-si və ribosomun kiçik və böyük hissələri formalaşır.

Mənbə
-----

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Nüvəcik*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |

| ⛭Eukariotik hüceyrələrin orqanoidləri |
| --- |
| Akrosom • Qolci aparatı • Vakuol • Vezikula • Hüceyrə membranı • Hüceyrə qılafı • Lizosom • Melanosom • Miofibrillər • Mitoxondri • Peroksisom • Plastidlər • Kirpikciklər/Qamçılar • Ribosom • Yığıla bilən vakuol • Stiqma • Xloroplastlar • Sentrosom • Sitoplazma • Endoplazmatik şəbəkə • Nüvə • Nüvəcik |  |
**Kirayəçi-fermer mübahisələri** (小作争議, *kosaku soqi*?) – 1917–1941-ci illərdə Yaponiyada kirayəçi-fermerlər ilə mülkədarlar arasında baş vermiş mübahisələr. Bu illər ərzində mülkədarlar ilə kirayəçi-fermerlər arasında 72.696 mübahisə qeydə alınıb. Bu mübahisələr subinzibati kənd və ya kəndcik səviyyəsində baş verib.

Məzmun
------

Edo dövründə və Meyci dövrünün ilk illərində baş vermiş kəndli üsyanlarından fərqli olaraq kirayəçi-fermer mübahisələrinin əsas hədəfi birbaşa mülkədarlar idi. Bu mübahisələr kənddə yaşayan yoxsullar arasındakı sinifləşməni daha kəskin əks etdirmişdir. Kirayəçi-fermerlərin 1920-ci illərdəki tələbləri ondan ibarət idi ki, təbii fəlakətlərə görə azalan məhsuldarlığın əvəzində kirayə haqqı azaldılsın (xüsusilə, 1920-ci illərdə). 1930-cu illərdə mülkədarlar kirayəçiləri dəyişməyə və ya torpaqları özləri becərməyə başlayanda kirayəçi-fermerlər daimi kirayəçilik haqqı tələb etməyə başlamışdırlar.

Kirayəçi-fermerlər tərəfindən işlədilən əsas taktikalar kiçik birliklər təşkil etmək, kirayənin tam və ya bir hissəsini ödəməmək, iqtisadi dəstək üçün torpaqları kollektiv şəkildə becərmək, mülkədarları qeyri-zorakı yollarla narahat etmək və danışıqlara girmək idi. Mülkədarlar buna təşkilatlanaraq cavab vermişdirlər. Mülkədarlar iqtisadi təzyiq tətbiq etmiş, qohumluq münasibətlərindən istifadə etmiş, danışıqlara girmişdirlər. Lakin bu cəhdlər uğursuzluqla nəticələndikdən sonra məhkəməyə müraciət etmişdilər. Mübahisələrin çoxu hökumət tərəfindən 1924-cü ildə qəbul edilmiş "kirayəçilik barışdırma sistemi" vasitəsilə kompromislə həll edilmişdir. Qalan mübahisələrin çoxu isə kirayəçi-fermerin xeyrinə başa çatmışdır.

Səbəblər
--------

Kirayəçi-fermer mübahisələri müxtəlif cür şərh olunur. *Kozaha* iqtisadi məktəbinin baxış bucağına görə uzun müddət davam edən torpaq mülkiyyətçiliyi izlərinin müasir kirayəçi–mülkədar münasibətlərinə mənfi təsir göstərmişdi. *Ronoha* iqtisadi məktəbinin baxış bucağına görə isə feodal azlıqların kapitalist bazar iqtisadiyyatı tərəfindən sıxışdırılması müsbət olmayan nəticələr doğurmuşdu. Hər iki məktəb də kəndlilərin yoxsullaşmasının bu mübahisələrin yaranmasında əsas faktor olması barədə razılaşırlar.

Mübahisələrə səbəb kimi başqa faktorlar da göstərilir. Bu faktorlardan biri müasirləşmənin mülkədarlar və kirayəçi-fermerlər üzərindəki təsiridir. Müasir mülkədarlar daha kapitalist olmuş, qeyri-kənd təsərrüfatı torpaqlarını investisiya üçün satmış və ənənəvi praktikalarını tərk etməyə başlamışdılar. Kirayəçilər isə daha təşəbbüskar olmuşdurlar. Daimi və daha sonra azalan kirayə haqqı sayəsində yeni toxumlar, alətlər və gübrələrdən istifadə olunmağa başlanmış, daha böyük məhsul müxtəlifliyinə maraq oyanmış və kirayəçi-fermerlərin gözləntiləri artmışdır. Sosial aktivizm, kəndlilərin savadlanması, şəhər əməyi də mübahisələrin yaranma faktorları arasındadır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17  Kodansha Encyclopedia of Japan. səh. 3
2. 1 2 3 4 5 6  Kodansha Encyclopedia of Japan. səh. 4

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VIII cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 3-4. ISBN 0-87011-628-2. İstifadə tarixi: 23 iyul 2022.
**Kiranli** — İrəvan quberniyasının Еçmiadzin qəzasında kənd adı.

Toponimi
--------

Mənşəyi məlum olmayan türkmənşəli Kiran tayfasının adındandır. Bu tayfanın adı ilk dəfə "Kitabi Dədə Qorqud"da çəkilir. İranda İndi də Kiran tayfası yaşayır. [146, 134]. Erkən orta əsrlərdə Beyləqan yaxınlığında Kiran qalası vardı. Kiran adlı digər qala Tovuz rayonunun ərazisində idi. Bu qalanın xarabalıqları İndi Ağcaqala adı ilə məlumdur və həmin rayondakı Quşçu-Kirən və Xınna-Kirən kənd adları da bu qalanın adı ilə bağlıdır. 1727-ci ilə aid mənbədə Tovuz rayonun ərazisində Kiran kəndi çəkilmişdir. 1728-ci ilə aid mənbədə İrəvan əyalətinin Sürməli mahalında da Kirən kəndinin adı qeyd olunmuşdur. Naxçıvanda XIII əsrdə Kiran (digər adı Kilan, lakin bu Kiran adının fonetik formasıdır) məntəqəsi vardı. Bu toponim İndi Xaraba-Gilan (əsli Xaraba Kiran) və Azad Qiran adlarında qalmışdır.

Əhalisi
-------

1919-cu ildə əhalisi qovulmuş və Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Пагирев Д.Д.* Алфавитный указатель к пятиверстной карте Кавказа. Тифлис,. 1913.
2. ↑  *Папазян А.Д.* Персидские документы Матенадарана. I (ХV-ХVI вв.). Ереван,. 1956.
3. ↑  Yakut al Xamavi. Mudjam al Buldan. Svedeniə ob Azerbaydjane. Baku, 1983, s. 30
4. ↑  Defteri mufessele eyaleti Gence. Istanbul Basbakanlik Arsivi. Taku-tahrir defterleri. № 103.
5. ↑  *Qеybullayеv Q.Ə.* Azərbaycan türklərinin təşəkkülü tarixindən. Bakı,. 1994.
6. ↑  *Будагов, Б. Ә.; Гејбуллајев, Г. Ә.* Киранлы // Ермәнистанда Азәрбајҹан мәншәли топонимләрин изаһлы лүғәти. Бакы: Оғуз ели. 1998. 452 с.