recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Cabir III əl-Əhməd əl-Cabir əs-Sabah** (*ərəb.* **جابر الأحمد الجابر الصباح**‎; 29 iyun 1926, Küveyt – 15 yanvar 2006[…], Küveyt) — Küveytin 3-cü əmiri (1977-ci ildən).

Bioqrafiya
----------

Küveyt şəhərində anadan olub. Küveyti 18-ci əsrdən idarə edən Əl Sabah sülaləsinə, 1921-1950-ci illərdə Küveyti idarə edən Şeyx Əhməd əl-Cabir əs-Sabahın üçüncü oğlu  .

O, ilk təhsilini əl-Mübaryakiyyə, əl-Əhmedia və əl-Şərqiyyə məktəblərində alıb, daha sonra din, ingilis, ərəb və elmlər üzrə özəl təhsil alıb.

* 1949-1959-cu illərdə Əhmədi rayonunda ictimai xidmətlər üzrə direktor vəzifəsində çalışıb.
* 1959-1961-ci illərdə - hökumətdə maliyyə və sənaye şöbəsinin müdiri olub.
* 1961-1965-ci illərdə müstəqil Küveytin ilk maliyyə və sənaye naziri olub. Onun rəhbərliyi altında neft gəlirləri ilə qidalanan kiçik qəbilə dövləti dünyanın ən böyük kapital qazanmalarından birinə malik müasir, şəhər dövlətinə çevrildi. İlk milli valyuta dövriyyəyə buraxıldı - Küveyt dinarı .
* 1963-1965-ci illərdə o, həm də baş nazirin müavini olub.
* 1965-1977-ci illərdə Küveytin baş naziri olub.

1966-cı ilin mayında əmirin fərmanı ilə taxt-tacın varisi təyin edildi. 31 dekabr 1977-ci ildə əmisi oğlu Küveytin 12-ci əmiri III Sabahın xərçəng xəstəliyindən vəfat etməsindən sonra taxta çıxdı  .

1990-cı il avqustun 2-də İraq qoşunları ölkəni işğal etdikdə o, Dahrandakı lüks oteldə iqamətgahı ilə sürgündə olan hökumətə rəhbərlik etdiyi Səudiyyə Ərəbistanına qaçdı. 1991-ci il martın 15-də BMT-nin himayəsi altında beynəlxalq hərbi koalisiya tərəfindən ölkəni azad etdikdən sonra qayıdıb və yenidən taxt-taca oturub.

1999-cu ildə onun təklifi ilə qadınlara səs vermək və dövlət vəzifələrində işləmək imkanı verən seçki qanununa dəyişiklik təşəbbüsü irəli sürülüb. Qanun layihəsi Milli Assambleya tərəfindən rədd edilmiş və parlament qadınlara siyasi hüquqlar verən 2005-ci ilə qədər bir daha təqdim edilməmişdir.

O , Körfəz Əməkdaşlıq Şurasının, Gələcək Nəsillər Fondunun yaradılmasına, Şimali və Cənubi Yəmənin birləşməsinə töhfə verib.

2000-ci ilin sentyabrında insult keçirdikdən sonra müalicə üçün 4 ay Böyük Britaniyaya getdi və 15 yanvar 2001-ci ildə oradan qayıtdı. Qayıdandan düz 5 il sonra, 15 yanvar 2006-cı ildə beyin qanamasından vəfat etdi. Onun yerinə vəliəhd şahzadə Saad əl-Abdullah əl-Salem əs-Sabah keçdi. Hökumət fəaliyyətləri 3 saatlıq dayandırdı və 40 günlük matəm elan etdi .

Şeyxin 40-a yaxın arvadı və 70 uşağı olmuşdur. Uşaqlarının (eləcə də arvadlarının) dəqiq sayı məlum deyil.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Sheikh Jabir al-Ahmad al-Jabir al-Sabah // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. ↑  Jabir al-Ahmad al-Jabir al- Sabah // Munzinger Personen (alm.).
3. ↑  Sheik Jaber al-Ahmad al-Sabah, the Leader of Kuwait for 28 Years, Is Dead at 79 (ing.). // *The New York Times* / J. Kahn Manhattan, NYC: New York Times Company, A. G. Sulzberger, 2006. ed. size: 443000 ISSN 0362-4331; 1553-8095; 1542-667X
4. 1 2 3  "The Royal Ark". 2018-01-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-06-17.
5. ↑  Ibrahim, Youssef M. "After the War: Kuwait; Kuwaiti Emir, Tired and Tearful, Returns to His Devastated Land", *The New York Times*, 15 March 1997
**Kürsəngi küp qəbirləri nekropolu** — Salyan rayonu, Kürsəngi kəndi ərazisində yerləşən arxeoloji abidə.

Ümumi məlumat
-------------

Salyan şəhərindən 30 km şimal-şərqdə yerləşən, "Kürün səngidiyi yer" mənasını verən və hündürlüyü 77 metrə çatan Kürsəngi palçıq vulkanı Cənub-Şərqi Şirvan düzündə ən iri palçıq vulkanıdır. Vaxtı ilə Kür çayının bu təpənin yaxınlığından keçməsi burada insanların məskunlaşmasına səbəb olub. Vulkanın şərqində və cənubunda torpağın üzərində çox sayda qalaqlanmış kərpic qırıqları və müxtəlif ölçülü qırmızı və açıq sarı rəngli bişmiş kərpicdən tikilən diametri 5–6 metrə çatan tikililərin qalıqları mövcuddur. Ərazidə şirli və şirsiz qab parçalarına da rast gəlinir.

Kürsəngi nekropolunda e.ə. II–III əsrlərə aid küp qəbirləri aşkar edilmişdir. Əhəng daşından hazırlanan qəbir daşlarının parçaları günümüzə qədər gəlib çıxıb. Daş parçalarının üzərində süls xətti ilə ərəbcə yazılar və nəbati ornamentlər həkk olunub. Hazırda təpənin üstündə kənd qəbiristanlığı yerləşir. Qəbiristanlıqda XVIII, XIX, XX əsrlərə aid olan qəbirlərin başdaşı və sənduqələri üzərindəki kitabələr kənd əhalisinin tarixi keçmişini, adət-ənənəsini özündə əks etdirir. Kənd əhalisinin bildirdiyinə görə bu ərazidə qəbir qazılarkən qədim məzarlar üzə çıxır. Nəticə olaraq məlum olub ki, həmən dövrdə ölənlər tuncdan hazırlanan bəzək əşyaları ilə birgə dəfn olunublar. Aşkarlanan tapıntılar onu göstərir ki, bu ərazidə eramızdan əvvəl də yaşayış olub. Ümumilikdə Kürsəngi abidəsində bir neçə dövrün tarixi artefaktları cəmləşmişdir.

Həmçinin bax
------------

Kürsəngi

Kürsəngi dağı

Kürsəngi palçıq vulkanı

Kürsəngi yatağı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Tarixi abidələr". salyan-ih.gov.az. 2022-01-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-23.
**Halofitlər** — duzlu bitmə şəraitinə, xlorlu və kükürdlü duzlarla doymuş torpaq məhlulundan istifadə etməyə uyğunlaşmış bitkilər. Bunlardan bir hissəsi ətli-şirəli zoğları olan sukkulentlər (duzlaq çoğanı, qaraşoran, bir sıra şorangələr və s.) olub səhra və yarımsəhralarda qrunt
suyu səthə yaxın yerləşən şoran torpaqlarda bitir. Digər hissəsi sukkulent olmayan bir qədər kseromorfluq əlaməti olan, qrunt suyu bir qədər dərində yerləşən sahələrdə bitən bitkilərdir (məs. sirkən bitkisinin bəzi növləri), bunlar hüceyrə şirəsində karbohidratlar toplayır.

Bəzi halofitlər xüsusi uducu vəziciklərin köməyi ilə artıq duzları ayıraraq hüceyrə
şirəsinin osmotik qatılığını tənzim edir (Yulğun, dəvəayağı). Bütün halofitlər torpaq duzluluğunun dərəcəsini göstərən indiqatorlar hesab edilir. Bir çox halofitlər (sirkən növləri, şorangələr, yulğun) yarımsəhra otlaqlarının quraqlığa və duzadavamlı yem bitkiləridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm"
nəşriyyatı. Bakı: 2003. 516 s.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Botanika** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Seyid Abdullah Fatiminiya** (*fars.* سید عبدالله فاطمی‌نیا‎; 1946, Təbriz – 16 may 2022, Tehran) — İslam alimi, irfan ustadı, müctəhid.

Həyatı
------

Ayətullah Abdullah Fatiminiya din xadimi, natiq, əxlaq alimi, İslam tarixçisi və biblioqrafıdır. O, əxlaq və irfan, hədis, ərəb ədəbiyyatı poeziyasını araşdırır.

Seyid Abdullah Fatiminiya 1946-ci ildə İranın Təbriz şəhərində anadan olur. O, gənc yaşlarından irfan alimlərindən olan atası Mir İsmayıl tərəfindən ibtidai dini və elmi təhsilə yiyələnir.

Sonrakı 30 ilə yaxın müddətdə Fatiminiya Seyid Əli Qazinin tələbələrindən olan Həsən Müstəfəvidən təhsil alır və eyni zamanda hövzə təhsilini də bu müddətdə davam etdirir.

Müstəfəvidən sonra o, Əllamə Təbatəbai, Seyid Məhəmməd Həsən İlahi Təbatəbai (Əllamə Təbatəbainin kiçik qardaşı), Məhəmməd Təqi Amuli, Seyid Rza Bəhauddin, Məhəmməd Təqi Behcət, Əllamə Cəfəri kimi alimlərdən istifadə edir.

Bütün bu sadalanan fəqihlərin əksəriyyəti böyük düha Seyid Əli Qazinin tələbələridir. Elə buna görə də ustadı dolayısı ilə Qazinin tələbəsi hesab etmək olar.

Fəaliyyəti
----------

Seyid Abdullah Fatiminiya İslam elmləri üzrə mütəxəssisdir və bu sahədə tədqiqatlarla məşğuldur. Onun digər fəaliyyətlərinə hövzədə tədris, ekspert kimi radio və televiziyada dini proqramlara qatılmaq, hövzə və universitetlərdə mühazirələr oxumaq daxildir.

Onun dini moizələri tez-tez İran televiziyasında yayımlanır və bu səbəbdən İranda tanınmış din xadimləri sırasında yer alır. Onun böyük oğlu Həsən Fatiminiya Şəhid Behiştinin kürəkənidir.

Ustad ictimai minbərlərdə təbliğatçı, eyni halda Səhifəyi Səccadiyə və Nəhcül-Bəlağənin məşhur, parlaq təfsirçilərindən sayılır. O, müxtəlif məclislərdə bir neçə dəfə bu dəyərli əsərlərdən silsiləvi məruzələrlə çıxış etmişdir.

Seyid Abdullah Fatiminiya bütün bu fəaliyyəti daxilində çox qiymətli əsərlər də qələmə almışdır. Onun kitabları çox vaxt İslam şüuru və əhlibeyt anlayışlarının izahını özündə ehtiva edir.

Bunlardan bəzilərini qeyd edirik: "Parçalardan nöqtələr" (mühazirələrindən parçalar, üç cilddə), "İntizar mədəniyyəti", "Eşqin sonu", "Minlərdən bir nöqtə" (Seyid Fatiminiyanın mühazirələrinin yenidən nəşri, iki cilddə), "Ərməğani Qədir" (Qədir-Xum hadisəsi haqqında şiə və sünni mənbələrindən qırx hədis), "Camieyi Kəbir ziyarətinin şərhi və təfsiri" (Fatiminiyanın on məruzəsinin mətni), "Ziyarətlər".

Seyid Abdullah Fatiminiyanın müxtəlif jurnallarda dərc olunan çoxsaylı məqalələri də var.

1997-ci ilin fevralında ustad Fatiminiyanın xəstəlik səbəbindən xəstəxanaya yerləşdirilməsi çox acı bir hadisəni üzə çıxardı. Ustad xərçəng xəstəliyindən əziyyət çəkirmiş. Zamanla xərçəngin acı təsirindən müalicə alan ustadın bəzən vəziyyəti yetərincə ağırlaşırdı. Onun kimyaterapiya seanslarından istifadə edildiyi də bildirilir. Bu səbəblə o 16 may 2022-ci ildə vəfat etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Tanınmış alim, irfan ustadı, Ayətullah Fatiminiya vəfat edib". 2022-05-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-17.
2. ↑  Ustad Fatiminiya kimdir?[*ölü keçid*]
3. ↑  Ayətullah Fatiminiya vəfat edib

Xarici keçidlər
---------------

Həmçinin bax
------------

İslam
**Əhməd Ümid Yəzdani** — azərbaycanlı sosioloq, tarixçi, dilçi alim. Azərbaycan-Almaniya Akademiklər Cəmiyyətinin sədri və Almanca-Azərbaycan türkcəsində iki cildlik lüğətin müəllifi.

Həyatı
------

Əhməd Ümid Yəzdani 1947-ci ilin sentyabr ayının 3-də Təbriz şəhərinin Əmirəqız məhəlləsində anadan olmuşdur. İbtidai məktəb və gimnaziyanı Təbriz şəhərində bitirəndən sonra, 18 ay Bocnurd şəhərinin kəndlərində müəllimliklə məşğul olmuşdur. 1969-ci ilin sonunda ali təhsil almaq üçün Almaniyaya getmişdir. Haydelberq, Mainz, Triyer və Berlin şəhərlərində yaşamışdır. Mainz şəhərində universitetə giriş imtahanı qazanandan sonra burada iqtisadiyyat bölməsində təhsil alır. 1972-ci ildə Triyer Universitetində siyasi elmlər, sosiologiya və istisadiyyat sahələrində təhsilini davam etdirir. 1979-cu ildə magistr dərəcəsini alandan sonra Azad Berlin Universitetində doktorantura üzrə təhsilini davam etdirir. 1984-ci ildən Sosial-Pedaqoji İnstitutda və sonralar Əcnəbi ailələrin və gənclərin peşə və sosial inteqrasiya məsələləri təşkilatında layihə rəhbəri olmuşdur.
1990–1991-ci illərdə Berlin şəhərində nəşr edilən "Azər" jurnalının baş redaktoru olmuşdur.
2010-cü ildən təqaüdə çıxmışdır.
Əhməd Ümid Yəzdani uzun müddət Berlin şəhərində Azərbaycan mədəniyyət təşkilatlarının üzvü və sədri kimi fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan-Almaniya Akademiklər Cəmiyyətinin sədridir.
1996-ci ildə Azərbaycanın Qərbi Kaspi Universitetinin fəxri professoru seçilmişdir.
Berlin şəhərində yaşayır, bir oğlu və bir qızı var.

Kitabları
---------

* XVII–XX əsrlər bayatıları, Bakı, 1985 (ərəb əlifbasında)
* İranda parlamentar sistemin tarixi, Berlin, 1991 (ərəb əlifbasında)
* Geteiltes Aserbaidschan: Blick auf ein bedrohtes Volk, Berlin, Das Arabische Buch, 1993
* Deutsch-Aserbaidschanisches Wörterbuch /Almanca-Azərbaycanca sözlük, Berlin, Pro Literatur Verlag, 2004
* Deutsch-Aserbaidschan-Türkisches Wörterbuch/Almanca-Azərbaycan türkcəsində sözlük, Berlin, 2012
* Deutsch-Aserbaidschan-Türkisches Wörterbuch/Almanca-Azərbaycan türkcəsində sözlük, İki cilddə, Berlin, Amazon Verlag, 2018

İstinadlar
----------

1. 1 2  "PROF. H.C. AHMAD OMID YAZDANI" (*alm.* ‎). profyazdani.wordpress.com. 28 iyun 2019 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* Əhməd Ümid Yəzdani Ana dili və onun vacibliyi haqqında
**Əvəz Şiri oğlu Sadıxov** (18 avqust 1942, Blaband, Lerik rayonu – 9 noyabr 1999, Bakı) — talış əsilli Azərbaycan dilçi-alimi, professor, "Tolışi sədo" qəzetinin ilk redaktoru. Əvəz Sadıxov talış xalqına verdiyi ciddi töhfələrlə tanınır.

Həyatı
------

Talış dilçi-alimi, professor Əvəz Sadıxov 1942-ci ildə Lerik rayonunun Bilaband kəndində anadan olub. 

Əvəz Sadıxov uzun müddət Elmlər Akademiyasının Dilçilik İnstitutunda çalışıb. Talış və Azərbaycan dillərindən əlavə olaraq ərəb və fars dillərini bilib. Müasir dövrdə talış dilinin qrammatikasını tərtib edən ilk şəxs olan Əvəz Sadıxov, eyni zamanda "Tolışi sədo" qəzetinin ilk redaktoru olub.

Universitetə imtahan verərkən onun bildiyi talış dili haqqında qrammatika kitabı olmadığından dil biliyi kimi qəbul olunmayıb. Əvəz Sadıxov bu dilin qrammatikasının olduğunu və bu qrammatikanı beynində daşığıdığını söyləsə də, Talış dilində qrammatika kitabı olmadığı təkrar xatırlanaraq onun istəyi qəbul olunmayıb. O, uzun müddət bu haqsızlığı aradan qaldırmaq üçün çalışmış, tələbəlik illərində tərtib etdiyi talış dilinin qrammatikasını çap etməyə çalışsa da, bəzən siyasi, bəzən isə maddi səbəblərdən bu baş tutmayıb, onun yazıları uzun zaman əlyazma şəklində qalıb. Əvəz Sadıxov rəhmətə getdikdən sonra onun əlyazmaları kitab şəklinə salınaraq çap edilib. Bir qədər sonra bu kitab Lənkəran Dövlət Universitetində dərslik kimi istifadə edilsə də, daha sonra yenidən siyasi müdaxilələr nəticəsində keçirilməsi qadağan olunub.

Əvəz Sadıxov 1999-cu ildə dünyasını dəyişib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-08-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-25.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-09-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-25.
3. ↑
4. ↑
**Ramazan Əkbər oğlu İsmayılov** — Naxçıvan MSSR Nazirlər Sovetinin sədri (1964–1970), SSRİ Ali Sovetinin VII çağırış deputatı.

Haqqında
--------

1928-ci ildə anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Yerevandakı Zoobaytarlıq İnstitutunu bitirmiş, əmək fəaliyyətinə 1951-ci ildə Naxçıvan MSSR-nin Şahbuz rayonunda Kənd Təsərrüfatı İdarəsinin baş zootexniki kimi başlamış, sonra Naxçıvan MTS-nin baş zootexniki, Naxçıvan rayon Kənd Təsərrüfatı Müfəttişliyinin və Naxçıvan MSSR Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin baş zootexniki işləmiş, 1960-cı ildə Moskvada Sov. İKP MK yanında Ali Partiya Məktəbini bitirdikdən sonra Naxçıvan rayon ZDS İK-nin sədri seçilmiş, Azərbaycan KP İliç rayon Komitəsinin birinci katibi, 1964-cü ildən isə Naxçıvan MSSR Nazirlər Sovetinin sədri, Qazax rayon ZDS İK-nin sədri, Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Xalq Təsərrüfatının İdarə Edilməsi İnsititutunda kafedra" müdiri vəzifələrində çalışmışdır. Haliyədə Azərbaycan Respublikası Ovçular Cəmiyyətinin sədr müavinidir.

Xidmətləri yüksək qiymətləndirilmiş, Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni və bir sıra medalla təltif edilmişdir.

VII çağırış SSRi Ali Sovetinin və Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir.

İstinadlar
----------
**Muzaffər Şəkər** (1961, İzmir) — türk akademik. Türkiyə Elmlər Akademiyasının prezidenti.

Həyatı
------

1961-ci ildə İzmirdə anadan olub. Konyada qeydiyyatda olan Muzaffər Şəkər 1986-cı ildə Bursa Uludağ Universitetində baytarlıq fakültəsini bitirib.  
1995-ci ildə İngiltərənin Leicester Tibb Universitetində İnsan Anatomiyası üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsini almışdır.

### Ailəsi

Ailəlidir, üç övladı var.

Fəaliyyəti
----------

Səlcuq Universiteti Məram Tibb Fakültəsinin Anatomiya kafedrasının müdiri idi. Eksperimental Təbabət Tədqiqat və Tətbiq Mərkəzinin direktor müavini vəzifəsində çalışıb. 2000-ci il Səlcuq Universitetində dosent oldu. Həmin universitetdə 2006-cı ildə professor elmi adını almışdır.  

Türkiyə Anatomiya və Klinik Anatomiya Dərnəyinin İdarə Heyətinin sədri vəzifəsində çalışıb.  

O, Əsas Tibb Elmləri Platformasının qurucu baş katibi vəzifəsində çalışıb.  

2010-cu ildə Meram Tibb Fakültəsinin Tibb Təhsili və İnformatika kafedrasının müdiri olarkən Konya Universitetinin qurucu rektoru vəzifəsinə təyin edildi. İkinci dəfə Konya Necmettin Erbakan Universitetinin rektoru seçilən Muzaffər Şəkər 10 dekabr 2018-ci ildə səlahiyyət müddəti başa çatdıqdan sonra vəzifəsindən istefa verib.

Prezidentin 15 may 2019-cu il tarixli sərəncamı ilə Türkiyə Elmlər Akademiyasının prezidenti vəzifəsinə təyin edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "PROF. DR. MUZAFFER ŞEKER NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ MERAM TIP FAKÜLTESİ" (türk). www.erbakan.edu.tr. 27 Yanvar 2023 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Prof. Dr. Muzaffer Şeker TÜBA Başkanlığına Atandı" (türk). tuba.gov.tr. 27 Yanvar 2023 tarixində arxivləşdirilib.
Kategori:Aile rengi kodu olmayan dil sayfaları
Kategori:Konuşan sayısı belirtilmemiş dil sayfaları
Kategori:ISO 639-3 kodu olmayan ancak Linguasphere kodu bulunan dil sayfaları
**Çəpni dili** — əsasən Qərbi Asiyada danışılmış, türk dil ailəsinin oğuz dil qrupuna aid olan, çəpni tayfasına mənsub ölü dil. Çəpni dili eyni dil birliyi daxilində özünəməxsus sözləri ilə onu bilənlərin bir-birini başa düşməsinə imkan verən xüsusi bir dildir. Bu dildə danışanların əksəriyyəti Giresun, Ordu, Beşikdüzü, Şalbazarı və Kürtün ərazilərindəndir.

Çəpni dili bir çox başqa türk dilləri ilə paylaşdığı ahəng qanunu kimi qrammatik xüsusiyyətlərə malikdir. Dil cümlə quruluşuna görə ümumiyyətlə subyekt-obyekt-predikat sırasına malikdir. Alman və ərəb kimi dillərdən fərqli olaraq çəpni dilinin qrammatik cinsi (kişi, qadın, cins ayrı-seçkiliyi) yoxdur. Lüğətinin bir hissəsi qədim türkcə və Osmanlı türkcəsi ilə eynidir. Bu, özünəməxsus bir dildir. Bundan əlavə, çəpni dili Azərbaycan, türk və türkmən kimi digər oğuz dilləri ilə aşağı qarşılıqlı anlaşılmazlıq göstərə bilər. Bu dil 1242–1906-cı illər arasında çəpnilər tərəfindən istifadə edilmişdir.

Türkiyədə indiki dövrdə "gizli dil"lərdən biri hesab olunur. Türk dilində mövcud olan çəpni ləhcəsi və ya Giresun ləhcəsi çəpni dilinin türkcə versiyasıdır. Çəpni ləhcəsi ilə çəpni dili bir-birindən fərqlidir və eyni zamanda, bir-birinə yaxın ifadələr də mövcuddur. Çəpni ləhcəsinin İstanbul türkcəsi ilə bir neçə fonetik fərqi var.

Nümunə cümlələr| Çəpni dili | Anadolu türkcəsi |
| --- | --- |
| Yalazı tunataza özgüidiş. | Silahı karıma verdim. |
| Silik manışla halanıyo, ziade gevikleşmen. | Jandarma -bir- yabancıyla geliyor fazla konuşmayın. |
| Hontayı paylıhlikmi? | Buğdayı çalalım mı? |
| Tunataz velekledi. | Kadın doğum yaptı. |
| Elegüne malamat yettik. | Millete rezil kepaze olduk. |
| Gücükleme Mehmedou gırana salıkla. | -Sen- oturma, Mehmet'i köy meydanına gönder. |
| Narlık velekledi zeele uura. | Güneş doğdu, akşam üstü -buraya- gel. |
| İdriso gonuş çiylen gili gili biter? | İdris söyler misin, -bu- verimsiz toprakta mısır yetişir mi? |

İstinadlar
----------

1. ↑  Philippson, Dr. Alfred, 1910,1911, Reisen und Forschungen im westlichen Kleinasien I-V.
2. ↑  Akpınar, T. 2003, Türk Kültür Tarihinden Esintiler, Istanbul, Kitabevi Yayınları.
3. ↑  Cahit Çepnioğlu. Oğuz Çepni Boyu.s.594,595
4. ↑  Aksan, D. 1975, "Anadili", Ankara, Türk Dili Dergisi, sayı: 285, ss.423-434.
5. ↑  Aksan, Doğan 1977, Her Yönüyle Dil, c. I, Ankara, T.D.K. Yay. .
6. ↑  Bakış", Türkoloji Araştırmaları, sayı : 2, ss. 328-350. Kadıoğlu, İsmail Hakkı, 1935, Çepniler Balıkesir’de, Balıkesir, Vilâyet Matbaası.
7. ↑  Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi,, c. IV, Mayıs, ss. 334-344. Caferoğlu, Ahmet (Prof.Dr.), 1953, "Anadolu Abdallarının Gizli Dillerinden Bir İki
8. ↑  Derleme Sözlüğü-I-XII-,1963-1982, Ankara, TDK Yayınları.
**İtaliya himni** — bayrağı və gerbi ilə birlikdə İtaliyanın əsas dövlət rəmzlərindən biridir. İtalyanca adı "Inno di Mameli" olaraq adlanır. Müəllifin adına görə himnin adı belə adlandırılmışdır. Himnin mətnini 1847-ci ilin payızında Qoffredo Mameli, musiqisini isə bir qədər sonra Mişel Novaro yazıb. "İtalyanların mahnısı" de-yure şəklində yalnız 15 noyabr 2017-ci ildə dövlət himni oldu.

Himnin digər variantları
------------------------

1861-ci ildən 1946-cı ilə qədər İtaliya Krallığının himni Kral Yürüşü idi (İtalyanca: Marcia Reale d'Ordinanza). Lakin İtaliyada monarxiyanın ləğvi, həmçinin ölkənin faşist keçmişi ilə bağlı olması səbəbindən ləğv edildi. "İtaliya Qardaşları" 1946-cı ildən faktiki olaraq dövlət himninə çevrilib. 1990-cı illərdə bu himnin başqa, daha uyğun olanı ilə əvəz edilməsi ilə bağlı müzakirələr gedirdi. Bu himn, bir qrup insanların fikrincə, Cüzeppe Verdinin musiqisinə verilmiş Va pensiero himni idi. Himni dəstəkləyənlər altmış illik tarixi olan himni dəyişdirməyin mənasız olduğunu müdafiə etdilər.Referendumun nəticələrinə görə, Fratelli d’İtalia de-fakto İtaliyanın dövlət himni olaraq qalıb.
2006-cı ildə İtaliya Senatının konstitusiya komissiyası Fratelli d'Italia-nın mətninin və musiqisinin dövlət himni kimi qəbul edilməsini nəzərdə tutan qanun layihəsini müzakirə etdi və elə həmin ildə İtaliya Konstitusiyasının 12-ci maddəsinə yeni bənd əlavə edilsin: "Respublikanın himni "İtaliya qardaşlarıdır". 
2012-ci ilin iyununda məktəblərdə "İtaliya Qardaşları" mətninin dövlət himni kimi tədris olunmasını tələb edən qanun layihəsi təsdiq edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "У Италии впервые за 60 лет появился официальный гимн" (rus). Ведомости. 2017-11-16. 2017-11-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-16.
2. ↑  "Italy – Il Canto degli Italiani/Fratelli d'Italia". NationalAnthems.me. 19 May 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 November 2011.
3. ↑  "L'Inno nazionale" [The National Hymn]. Presidenza Della Republica [Presidency of the Republic]. Government of Italy. 2016-05-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 November 2013.
4. ↑  "Mameli, l'inno e il tricolore" (italyan). 1 May 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 November 2014.
5. ↑  "Inno di Mameli – Il canto degli Italiani: testo, analisi e storia". labandadeisei.it. İstifadə tarixi: 17 November 2013.

​
**Viyvi Luyk** (est. Viivi Luik 6 noyabr 1946) — Eston yazıçısı və şairəsi. Estoniya SSR-nin əməkdar yazıçısı (1986).

Bioqrafiyası
------------

Viyvi Luyk 6 noyabr 1946-cı ildə Tyanassilma kəndində bir işçi ailəsində anadan olmuşdur. Tyanassilma kəndindəki ibtidai məktəbdə, Kalma şəhərindəki orta məktəbdə (Rınqu volostu) və Tallinn qiyabi orta məktəbində oxumuşdur. 1965-1967-ci illərdə Tallində kitabxanaçı və arxivçi kimi çalışmışdır. 1967-ci ildən bəri orada yaşayır və xarici ölkələrdə (Finlandiya, Almaniya, Latviya, İsveç) uzun müddət olma müddətini saymadan peşəkar bir yazıçı olaraq çalışır. 1990-cı illərdə ədəbi fəaliyyətinə görə müxtəlif təqaüdlər alır.

Yuhan Smuul adına Estoniya SSR Ədəbi Mükafatının qalibi (1976, 1977, 1983, 1986).

Poeziyası
---------

Artıq 1962-ci ildə Viyvi Luykin ilk şeirləri rayon qəzetində çap olunur. 1965-ci ildə "Gənc müəlliflər 1964" kasetində ilk "Pilvede püha" şeirlər toplusu işıq üzü görür. Ardından bir çox digər şeirlər toplusu nəşr edilir. 1970-ci ildən Estoniya Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Qırx yaşında 400-ə yaxın şeir yazmışdır.

1988-ci ildə Yuhan Liyva Poetik Mükafatına layiq görülür. 1992-ci ildə mədəniyyət sahəsində Estoniya Dövlət Mükafatını alır.

Şəxsi həyatı
------------

1974-cü ildən Viyvi Luyk eston yazıçısı və siyasətçisi Yaak Yıeryuyut (1947-ci il təvəllüdlü) ilə evlidir.

Yaradıcılığı
------------

Viyvi Luyk 10 şeirlər toplusu, 3 roman nəşr etdirib, radio şouları və uşaq kitablarının müəllifidir.

* «Pilvede püha» (şeirlər toplusu, 1965)
* «Taevaste tuul» (şeirlər toplusu, 1966)
* «Hääl» (şeirlər toplusu, 1968)
* «Lauludemüüja» (şeirlər toplusu, 1968)
* «Ole kus sa oled» (şeirlər toplusu, 1971)
* «Pildi sisse minek» (şeirlər toplusu, 1973)
* «Leopold» (uşaq kitabı, 1974)

«Leopold» (rus dilində, 1978)
* «Salamaja piir» (nağıl, 1974)
* «Vaatame mis Leopold veel räägib» (uşaq kitabı, 1974)
* «Põliskevad» (şeirlər toplusu, 1975)
* «Leopold aitab linnameest» (uşaq kitabı, 1976)
* «Luulet 1962—1974» (antologiya, 1977)
* «Maapäälsed asjad» (şeirlər toplusu, 1978)
* «Tubased lapsed» (uşaq kitabı, 1979)

«Ev uşaqları» (rus dilində, 1985)
* «Rängast rõõmust» (şeirlər toplusu, 1982)
* «Kõik lood Leopoldist» (uşaq kitabı, 1984)

«Leopold haqqında hekayələr» (rus dilində, 1984)
* «Seitsmes rahukevad» (roman, 1985)

«Yeddinci sakit yaz» (1988)
* «Kolmed tähed» (uşaq kitabı, 1987)
* «Ajaloo ilu» (roman, 1991)

«Tarixin gözəlliyi» (rus dilində, 1992)
* «Inimese kapike» (esse, 1998)
* «Maa taevas: luulet 1962—1990» (antologiya, 1998)
* «Elujoon: valitud luuletused 1962—1997» (antologiya, 2005)
* «Kõne koolimaja haual. Artiklid ja esseed 1998—2006» (esse, 2006)
* «Varjuteater» (roman, 2010)
* «Ma olen raamat» (esse, 2010); Hedi Rosma ilə birlikdə

İstinadlar
----------

1. 1 2  Viivi Luik // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. ↑  Merilai, A. Of Hard Joy: Half a Century of Viivi Luik's Creations. Poetry (англ.) // Interlitteraria : journal. — 2013. — Vol. 18. — P. 211—225. — doi:10.12697/IL.2013.18.1.15.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qatar (dəqiqləşdirmə).

Qatar
Elektrik sərnişin qatarı, Avstriya
**Qatar** — ən azı bir lokomotiv tərəfindən dartılan, bir-birinin ardınca qoşulmuş sərnişin və ya yük vaqonlarından ibarət texniki avadanlıqdır. Burada insanlar rahat və təhlükəsiz səyahət edə bilərlər.

Qatar növləri
-------------

Qatarların aşağıdakı növləri vardır;

* Yük,
* Sərnişin. Turizmdə dəmiryolu nəqliyyatının əhəmiyyəti böyükdür. Sürət və təhlükəsizlik baxımından avtomobil nəqliyyatından daha yaxşıdır.
* Post,
* Qartəmizləyən,
* Hərbi,
* Təsərrüfat.

Stockton və Darlington xüsusi açılış qatarı 1825-ci il altı vaqon kömür, direktorlar, məşqçilər,və vaqonlardakı insanlar

Azərbaycanda qatardan istifadə
------------------------------

Azərbaycan və MDB məkanında komfortu artırılmış sərnişin qatarlarından da istifadə olunur. Azərbaycan dəmir yolu xəttində maksimal sürət 100 km/saat-a çatır. Bu həm yük, həm də sərnişin qatarlarına aiddir.

Qatarların uzunluğu onun tərkibindən və lokomotivin gücündən asılı olaraq təyin olunur.
Məsələn, sərnişin qatarlarının uzunluğu 20 vaqona qədər ola bilər.

Qatara xidmət etmək üçün qatar briqadasından istifadə olunur. Sərnişin qatarlarında bu briqadaya maşinist, onun köməkçisi, elektromexanik və bələdçilər daxildirlər. Yük qatarlarında isə daha az işçi, yalnız maşinist və onun köməkçisi çalışır.

Rekord sürətlər
---------------

Yaponiyanın "Şinkansen" sürət qatarı
Qatarlarda rekord sürət fransız qatarı TJV-ə (fransıca TGV) məxsusdur. İlk dəfə bu qatarla 28 fevral 1981-ci ildə 380 km/saat əldə olunmuş və sonralar yaxşılaşdırılmışdır: 1989-cu ildə 513 km/saat, 1990-cı ildə 515,5 km/saat, 3 aprel 2007-ci ildə isə 574 km/saat olmuşdur.

2 dekabr 2003-cü ildə yaponiyanın Yamanasi şəhərində "Maqlev" qatarı dünya rekordunu vurur o 518 km/saat sürəti əldə edir. Bu qatarda xüsusi yollardan istifadə edilmişdir. Qatar adi halda olduğu kimi dəmir yolda düyürcəklərin üzərində yox, maqnit yastığında oturdulur. Buna görə də hərəkət zamanı qatar dəmir yolda diyirlənməyərək, "havada üzür".

Qatar tarixində ən yüksək gündəlik sürət Yaponiyada əldə edilir: qatar "Nadzomi" hər gün orta sürətlə 261,8 km/saat qət edir. Fransada isə TJV orta hesabla 259,4 km/saat sürətə malik olur.

Yük qatarı
----------

Toplu yüklərin daşınması dəmir yolu nəqliyyatının üstünlüklərindən biridir. Yükləmə və boşaltma zamanı aşağı və ya praktiki olaraq sıfır xərclər, həmçinin aşağı enerji xərcləri qatarlara bu cür malları yol ilə müqayisədə daha ucuz nəql etməyə imkan verir.

Qeydlər
-------

1. ↑  "İkimərtəbəli qatarın xüsusiyyətləri". 2021-10-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-02.
2. ↑  "Beynəlxalq dəmir yolu nəqliyyatı". 2020-02-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-21.

Həmçinin bax
------------

Lokomotiv
**Zeytun ballıcası** (lat. Euphyllura olivina) — buğumayaqlılar tipinin bərabərqanadlılar dəstəsinin ballıcalar fəsiləsinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Yetkin fərdin bədəni tünd sarı, sürfəninki narıncı, nimfanınkı isə yaşıldır. Yetkin dişi fərdin uzunluğu 2–2,5 mm-dir. Yumurtası uzunsov ovaldır, əvvəlcə ağ, sürfənin çıxma ərəfəsində isə narıncı rəngdə olur. Qışlama noyabrın sonu, dekabrın əvvəllərində, havanın orta gündəlik temperaturu 100C-dən aşağı olduqda başlayır. Qışlamadan çıxma aprelin ortalarında temperatur 10,5–110C-dən yuxarı olduqda başlayır.

Həyat tərzi
-----------

Qışlamadan çıxdıqdan təxminən iki həftə sonra dişilərin daxilində yumurtalar yetişir. Yumurtalarını budaqlar üzərinbə qoyurlar. Hər bir dişi fərd orta hesabla 350 yumurta qoyur. Sürfələrin yumurtadan çıxması may ayının sonuna qədər uzanır və onlar bütün iyun ayı ərzində inkişaf edir. Qanadlı fərdlərə isə bütün iyul ayı ərzində təsadüf edilir. Zərərverici il ərzində bir nəsil verir.

Yayılması
---------

Azərbaycan ərazisində ən çox Abşeronda yayılmışdır.

Ədəbiyyat
---------

* S. R. Məmmədova, B. B. Xəlilov. Kənd təsərrüfatı entomologiyası. Bakı: 1986, −206 s.
* N. H. Səmədov taxıl böcəkləri və onlarla mübarizə tədbirləri. Bakı: 1964.

Həmçinin bax
------------

* Alma ballıcası
* Psillidlər

Xarici keçidlər
---------------

* Euphyllura olivina (Costa, 1839)
* Euphyllura olivina (Costa 1839) (Hemiptera: Psyllidae)

İstinadlar
----------

1. ↑  N. H. Səmədov taxıl böcəkləri və onlarla mübarizə tədbirləri. Bakı: 1964.
2. ↑  S. R. Məmmədova, B. B. Xəlilov. Kənd təsərrüfatı entomologiyası. Bakı: 1986, −206 s.
**Yaqut Babakişi qızı Abdullayeva** — muğam və Azərbaycan xalq mahnılarının ifaçısı, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2006), Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin dosenti.

Həyatı
------

Yaqut Abdullayeva 1953-cü ildə Cəbrayıl şəhərinin Yarəhmədli məhəlləsində anadan olmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

Yaqut Abdullayeva 1978-ci ildən, yəni Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunu bitirən vaxtdan həmin təhsil müəssisəinin Vokal kafedrasında çalışır. Tələbələrə muğam və xalq mahnıları fənnindən dərs deyir.

Yaqut Abdullayevanın televiziyadakı ilk çıxışından sonra Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı onu dəvət etmiş və 1982-ci ildə o Opera və Balet Teatrında fəaliyyətə başlamışdır. Burada o uğurlu fəaliyyət göstərmiş, "Leyli və Məcnun"da Leyli obrazını yaratmış, "Şah İsmayıl"da Ərəbzənginin, "Gəlin qayası"nda Sənəmin partiyalarını böyük məharətlə ifa etmişdir.

Azərbaycan Televiziyasının "Qızıl fondu"nda bir neçə solo-konsertinin, radio fondunda isə yüzlərlə xalq mahnısının, təsnif və muğamın lent yazıları var.

Yaqut Abdullayeva bir sıra xarici ölkələrdə — Almaniya, Polşa, Macarıstan, Bolqarıstan, Türkiyədə çıxışlar edib.

Yaqut Abdullayeva haqqında fikirlər
-----------------------------------

* Tofiq Hacıyev:

> "Yaqut xanımın "Qaragilə"sini dinlədikcə mən bir tərəfdən Təbrizi, böyük Şəhriyarı xatırıma gətirirəm, Təbrizin dolanbac küçələrini yadıma salıram, bir tərəfdən də sovet dövründə Araz boyu uzanıb bizi cənubumuzdan ayıran tikanlı məftillər, bu gün cəhənnəm uçurumuna düşmüş Xudafərin yadıma düşür. Axı Cəbrayıldan Təbrizə gedən yol Xudafərindən, Diridağından, Aşıq Qurbaninin məzarına baxa-baxa keçir."
> 
> 

* Xalq şairi Xəlil Rza Ulutürk:

> "Gözəl müğənnimiz Yaqutun səsində, nəfəsində, zənguləsində Azərbaycan yanğıları alovlanır. Mən bu pak, ülvi, hər iki mənada ucaboy müğənni gözəlimizi dinləyəndə kövrəlirəm. Bəzən göz yaşımı güclə saxlayıram. Məncə, yalnız dərdli, qüdrətli sənətkar bu cür yanıqlı, bunca təsirli oxuya bilər".
> 
>

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-07-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-16.
2. ↑  Adın da Yaqut, səsin də.[*ölü keçid*]
3. ↑  Xalq nəğməkarı - xalq sənətçisi Arxivləşdirilib 2019-09-23 at the Wayback Machine — ANL.az
**Napoleon məcəlləsi** (*fr.* Code Napoléon), həmçinin **Mülki məcəllə** (*fr.* Code civil) — mülki hüququn genişmiqyaslı sistemə salınmasını təmsil edən və dünyanın bir çox ölkələrində sonrakı kodifikasiya prosesinə güclü təkan verən Fransanın fundamental qanunvericilik aktı.

XIX əsrin əvvəllərində Fransa Respublikasının ilk konsulu Napoleon Bonapartın təşəbbüsü ilə işlənib hazırlanmış və qəbul edilmişdir. Bu günə qədər də dəyişikliklər və əlavələrlə qüvvədədir. Məcəllənin hazırlanmasında məqsəd Fransada qüvvədə olan, həm hüquqi adətləri, həm də müxtəlif tənzimləmələri özündə birləşdirən xaotik və müxtəlif mülki hüquq mənbələrini əvəzləmək idi. Yeni məcəllə fiziki şəxslərin statusu, nikah və ailə münasibətləri, mülkiyyət hüquqları, vərəsəlik və öhdəliklər haqqında institusional sistemə uyğun qurulmuş hüquq normalarını özündə əks etdirən üç (hazırda beş) kitabdan ibarət idi.

Böyük Fransa inqilabından dərhal sonra qəbul edilmiş Napoleon kodeksi Fransa hüququnun müxtəlif mənbələri - Roma hüququ, adət-ənənələr, kral fərmanları, habelə inqilabi qanunvericilik arasında bir növ kompromis idi; əlavə olaraq onun tərtibində hüquq elminin nailiyyətlərindən geniş istifadə edilmişdir. Məcəllə mövcud sinfi fərqləri və imtiyazları rədd edərək, yeni burjua cəmiyyətinin formalaşmasının əsaslarından biri kimi öz normalarında ailə münasibətlərinin dünyəviləşdirilməsini, mülki əməliyyatlarda iştirakçıların bərabərliyini, xüsusi mülkiyyətin toxunulmazlığını, mülki müqavilələr bağlamaq azadlığı və eyni zamanda nikah və ailə haqqında XVIII-XIX əsrlərin başlanğıcı üçün xarakterik olan patriarxal baxışları təsbit etdi. Hüquq texnologiyası nöqteyi-nəzərindən məcəllə özünün ahəngdar təqdimatı, çevikliyi, tərtibat və təriflərin aydınlığı ilə seçilir ki, bu da mütərəqqi normalarla yanaşı, Avropa, Amerika və dünyanın digər ərazilərində onlarla ölkənin hüquq sistemləri tərəfindən mənimsənilməsinin əsas səbəblərindən biri olmuşdur .
**Mütalib Mitaroviç Mitarov** (23 fevral 1920 - 11 mart 2011) - Tabasaran şairi və yazıçısı, Dağıstanın xalq şairi. 2005-ci ildə "Sətirlərdə ömür" kitabına görə ədəbiyyat sahəsində Dağıstan Respublikasının Dövlət Mükafatı laureatı.

Həyatı
------

Mütalib Mitarov 1920-ci ildə Dağıstan Respublikasının Xiv rayonunun Kondik kəndində anadan olub. Baqautdin Mitarov Mütalib Mitarovun kiçik qardaşıdır.

Mitarov Böyük Vətən müharibəsində iştirak edib, Şimal cəbhəsində vuruşub. Müharibədə əlil olaraq vətəninə qayıdır.

Mütalib Mitarov Pedaqoji Texnikumu və Ali Partiya Məktəbini bitirmiş, daha sonra o, müxtəlif partiya və sovet vəzifələrində çalışmışdır. O, "Bilik" cəmiyyətində Xiv rayon komsomol komitəsinin birinci katibi, Sov.İKP Tabasaran rayon komitəsinin birinci katibi, respublikanın məişət xidməti naziri, Dağucpəqızın direktoru, o cümlədən Respublika Ədəbiyyat Muzeyinin direktoru vəzifələrində çalışmışdır.

Mütalib Mitarovun ilk nəşri 1937-ci ildə "Qırmızı Tabasaran" qəzetində çap olunub. Mitarovun ilk şeirlər kitabı "Xoşbəxtlik" adlanır. Onun bu kitabı 1954-cü ildə tabasaran dilində nəşr edilmişdir. Mütalib Mitarov 1953-cü ildən SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvüdür.

1960-cı ildə Moskvada, eləcə də Volqoqrad, Ulyanovsk və ölkənin digər şəhərlərində keçirilən Dağıstan incəsənət və ədəbiyyat ongünlüyünün iştirakçısı olmuşdur. 

Mitarov onlarla şeir kitabının, o cümlədən rus dilinə tərcümə olunan kitabların müəllifidir. Mütalib Mitarov həmçinin Aleksandr Puşkinin, Mixail Lermontovun, Qafqaz xalqlarının müxtəlif şairlərinin əsərlərini tabasaran dilinə tərcümə etmişdir.

2002-ci ildə Dağıstan Kitab Nəşriyyatı şairin seçilmiş əsərlərindən ibarət "Sətirlərdə olan ömür" kitabını nəşr etdirib.

2005-ci ildə Mütalib Mitarov "Sətirlərdə ömür" kitabına görə ədəbiyyat sahəsində Dağıstan Respublikasının Dövlət Mükafatı laureatı olub.

Mütalib Mitarov 2011-ci ildə vəfat edib.

Mükafatları
-----------

Şair bir çox mükafatlara layiq görülmüşdür. O, mükafatlar aşağıdakılardır:

* "Vətən müharibəsi" ordeni
* "Sətirlərdə həyat" kitabına görə ədəbiyyat sahəsində Dağıstan Respublikasının Dövlət Mükafatı (2005)

Fəxri adları
------------

Mütalib Mitarovun aldığı fəxri adlar sırasında qeyd olunanlar vardır:

* Dağıstanın xalq şairi (1990)
* Dağıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi.

Xatirəsi
--------

Dagestanskiye Oqni şəhərində, eləcə də Dərbənd rayonunun Rubas və bir çox kəndlərində küçələr Mütalib Mitarovun adını daşıyır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Улица Муталиба Митарова на карте Дагестанских огней с номерами домов — MapData.ru" (rus). mapdata.ru. 2017-08-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-19.
2. ↑  "Яндекс.Карты — подробная карта России и мира" (rus). yandex.ru. 2017-08-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-19.

Xarici keçidlər
---------------

* Митаров Муталиб Митарович
* Гасанов, Магомед Раджабович, «Поэт-воин, общественный деятель и наставник» (к 90-летию Муталиба Митарова)[*ölü keçid*], Махачкалинские Известия, № 7 (911), 26 февраля 2012.
* «Скончался известный табасаранский поэт Муталиб Митаров», РИА Дагестан, 15 марта 2011.
20-ci illərin sonuna aid dördqapılı sedan"Sedan" banında müasir avtomobil
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Sedan (dəqiqləşdirmə).
**Sedan** — minik maşının baqaj hissəsi salonundan ayrılmış, adətən iki və ya üç tamölçülü oturacaqlar sırası olan və avtomobillərdə ən geniş istifadə olunan ban növü.

Xüsusiyyətlər
-------------

Bu günə kimi klassik sayılan üçhəcmli sedan XX-ci əsrin 30–40-cı illərində tam olaraq formalaşdı
1930-cu illərin dördqapılı, iki vizual həcmli və şaquli arxa hissəsiylə. Kofr baqaj hissəsi görünüt..
Sedanlarda arxa şüşə demək olar ki bütün hallarda arxa çərçivədə sıx yerləşir, qalxıb/düşmür, baxmayaraq, ki arxa oturacağın arxasında lyuk ola bilər, hətta o, uzun əşyaları daşımaq üçün özü də yığıla bilər.

1963-cü ilin qalxıb/düşən arxa şüşəli Mercury Monterey hardtop sedanı.
Opel Rekord A. 1960-cı illərin Avropasında ikiqapılı sedanlar dördqapılılar qədər populyarıydılar.
Opel Ascona C — Avropanın son ikiqapılı sedan modellərindən biri.
Peugeot 206 sedanı — inkişaf edən ölkələr üçün Avropa hetçbeki bazasında qurulmuşdu.
Keçmiş SSRİ və inkişaf edən ölkələr kimi ərazidə avtomobilizasiya yeni başladığından dördqapılı sedanlar hələ çox populyar olacaqlar. Hətta SSRİ-də 80-ci illərdə hetçbeklərin kütləvi istehsalına keçmək eksperimenti alınmadı və 90-cı illərdə sedanlar yenə öz yerlərini möhkəmləndirdilər. İnkişaf edən ölkələrdə Peugeot 206 və Volkswagen Polo kimi avtomobillərini sedan banında istehsal edirlər.

İstinadlar
----------
**XNXX** — pornoqrafik videolar, şəkillər, mətnlər və oyunlar üçün video portal. 2000-ci ildə işıq üzü görüb və ofis Parisdə fəaliyyət göstərir. Monreal, Tokio və Nyuarkda serverləri mövcuddur. Xnxx müxtəlif pornoqrafik videolar və şəkillər (gif faylları daxil olmaqla), erotik hekayələr, həştəq və etiketlərə görə sıralanmış, axtarış filtrləri vasitəsilə tapıla bilən bir çox seçimləri mövcuddur. Saytda həmçinin internet forum təklif olunur və bir neçə yetkin brauzer oyunları var. 2004-cü ildə XNXX XHamster ilə birlikdə "iki ən məşhur porno videohostinq platforması"ndan biri adını almışdır. Sayt 2018-ci ildə Alexa-da ən çox baxılan saytlar arasında 74-cü yerdə qərarlaşmışdır. Öz məlumatlarına görə, saytda 8,5 milyondan çox porno var.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Woods, Ben.* "The (almost) invisible men and women behind the world's largest porn sites". TNW | Insider. 3 mar 2016. 20 July 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 July 2023.
2. ↑  "White House partners with Amazon, Google, Best Buy to secure devices from cyberattacks". 18 iyl 2023. 2023-07-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-23 – www.reuters.com vasitəsilə.
**Stiq Halvard Daqerman** (isv. *Stig Halvard Dagerman*, 5 oktyabr, 1923 - 4 noyabr, 1954) - isveçli jurnalist və yazıçı. İkinci Dünya müharibəsindən sonra yazan ən görkəmli İsveç müəlliflərindən biri idi.

Həyatı
------

Stiq Daqerman 1923-cü ildə İsveçrənin Uppsala şəhərinin kiçik bir bölgəsində anadan olmuşdu. Anası o doğulduqdan qısa müddət sonra evi tərk etmişdi, atası isə işinə görə daim gəzməli olduğundan Stiq uşaqlığını öz baba və nənəsi ilə birgə keçirtmişdi. Gənc yaşlarından işçi qəzetində siyasi mövzularda şeirlər və məqalələr yazmağa başlayır. 1943-cü ildə Almaniya qaçqını olan Annemarie Götze ilə evlənir və bundan sonra Hitler Almaniyasına və militarizmə qarşı nifrətini bildirən əsərlər yazır. İkinci Dünya müharibəsindən sonra 1945-ci ildə müharibənin faciəvi təsirindən bəhs edən 
"*İlan*" adlı ilk romanını yazır. Tənqidçilər tərəfindən müsbət rəy alan Stiq növbəti il "*Lənətlənmiş ada*" adlı ikinci əsərini də yayımlayır. Frans Kafka, Alber Kamü, Vilyam Folkner kimi yazıçılardan olduqca təsirlənən ekzistensialist yazıçı əsərlərində qorxu, günahkarlıq, yalnızlıq hislərinə xüsusi yer verir, insan varlığının əzablı həqiqətlərini araşdırırdı. Qısa hekayələri ilə də tanınan yazıçının "*Uşaq öldürən adam*" hekayəsi dünya miqyasında məşhurluq qazanır. Uzun bir müddət depressiya ilə mübarizə aparan yazıçı 1952-ci ildə həyatının son illərindəki öz ağrı dolu mübarizəsi və həyatda qalmağın yollarını axtarması ilə bağlı *"Təsəlli ehtiyacımız doymur"* adlı avtobioqrafik roman yazır. Yaşadığı ağır depressiya ilə mübarizəyə dözməyən Stiq Daqerman 1954-cü ilin payızında maşınının mühərrikini açıq qoyaraq özünü qaraja kilidləyir və intihar edir.

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  Stig Dagerman // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. ↑  Дагерман Стиг // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
4. ↑  19231005-101 Dagerman, Stig Halvard // Swedish death index.
5. ↑  LIBRIS. 2014.
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Nərgiz (ad).

**Nərgiz** (*ing.* Nargis Dutt, hind नर्गिस , əsl adı — Fatimə Rəşid, 1 iyun 1929, Kəlkətə, Britaniya Hindistanı – 3 may 1981, Bombey) — Hind aktrisası, rejissor və prodüseri.

Həyatı
------

Məşhur hind aktrisası Nərgiz (əsl adı Fatimə Rəşid; 1929–1981) anadan olub. "Avara", "Cənab 420" və s. filmlərdə yaddaqalan obrazlar yaradıb.

Rac Kapur bir filmdə, özünün rejissoru olduğu – "Od"da çəkildi. Bu filmdə ilk dəfə Nərgiz də (Fatimə Rəşid) iştirak edirdi. O, Nərgizlə bir neçə il qabaq bir təsadüf nəticəsində tanış olmuşdu. Hansı bir iş dalıncasa tanınmış aktrisa Cadda-bainin yanına gedəndə qapını gözəl bir qız açmışdı. Rac onda dərhal qərara almışdı ki, gələcək filmlərində bu qız hökmən çəkilməlidi. Doğrudan da sonralar onlar bir çox filmlərdə ayrılmaz tərəfdaş oldular.

Rac Nərgizlə tanış olanda yaxın qohumu 16 yaşlı Krişna ilə evləndiyinə görə ürəyindən yəqin ki, bir təəssüf hissi keçmişdi…

Bir çox filmlərdə onlar qoşa çəkilmişdilər, ayrı təsəvvür olunmurdular, haqlarında müəyyən şayiələr dolaşırdı. Amma yəqin ki, belə deyildi. Bir kərə Rac girəvə tapı bonu öpmək istərkən Nərgiz ona elə bir təpik ilişdirmişdi ki, Rac bir xeyli müddət özünə gələ bilməmişdi. Sonralar şayiələrə son qoymaq üçün Rac belə söyləmişdi: "Yox, Nərgiz mənim sevgilim deyil, hərçənd ki, mən bunun belə olmağını istərdim. Həqiqətsə belədi: Krişna – mənim arvadım və övladlarımın anası, Nərgiz isə filmlərimin anası". O vaxtlar Racın artıq Randhir və Rişi adlı oğlanları, Rita və Rima adlı qızları vardı. Raciv adlı oğlu isə lap sonralar doğulmuşdu.

Nərgiz bütün dedi-qodu və şayiələrə biryolluq son vermək aktyor Sunil Datta ərə getmiş, bir az sonrasa daha filmlərə çəkilməyəcəyini elan eləmişdi: "Bizim duet artıq tamaşaçıları bezdirib, nəfəs dərmək zamanıdır." Rac onu fikrindən döndərmək, çox yalvarıb-yaxarsa da Nərgiz sözünün üstdə durmuşdu. Onun gedişilə Rac Kapurun oyununda nələrsə itdi, layiqli tərəfdaşı olmadığından daha az səmimi göründü.

Filmoqrafiya
------------

1. Avara (film, 1951)
2. Cənab 420 (film, 1955)
3. Ana Hindistan (film, 1957)

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · IMDb · Kinopoisk |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Prabook |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 15026122 · BNF: 14210311r · GND: 13567493X · ISNI: 0000 0000 6311 3679 · LCCN: n89292262 · NKC: xx0182439 · NLG: 66709 · NTA: 180917978 · SUDOC: 084038411 · VIAF: 76526193 · WorldCat VIAF: 76526193 |

 |
**Küveyt** (həmçinin **Əl- Küveyt** — *ərəb.*  الكويت ‎) — Küveyt dövlətinin paytaxtı.

Tarixi
------

Küveyt körfəzi sahilində yerləşmiş şəhərin bünövrəsi 1680-ci ildə qoyulmuşdur.

Əhalisi
-------

Şəhərin əhalisi — 151.060 (2008), şəhərətrafı qəsəbələrlə birlikdə — 2,380,000 nəfərdən çoxdur.

Coğrafiyası
-----------

Şəhər Küveyt körfəzinin sahilində yerləşir. Şəhər üç zonaya bölünür: sənaye zonası (Şüveyx şəhərətrafı qəsəbəsində), təhsil zonası (orada universitet, məktəblər və elmi-tədqiqat müəssisələri yerləşir) və istirahət zonası (sahilboyu Əl-Cahar şəhərinə qədər uzanır.

Sənayesi
--------

Müasir Küveyt ənənəvi ərəb-müsəlman şəhərlərinə bənzəmir. Xarici görünüşünə görə o, Avropa şəhərlərinə daha çox oxşayır. Yeni tikililər hesabına şəhər sürətlə böyüyür. Paytaxtın ən böyük sənaye müəssisələrində neft-kimya, yeyinti məhsulları, sement istehsal olunur, avtomobil, televizor və soyuducular quraşdırılır. Küveytin Şüveyx adlanan rayonunda gəmiqayırma və gəmi təmiri müəssisələri, istilik-elektrik stansiyası yerləşir. Şəhərdə dəniz suyunu içməli suya çevirən müəssisə var.

Nəqliyyat
---------

Küveyt mühüm dəniz limanı, ölkənin böyük nəqliyyat qovşağıdır. Şəhərdə Beynəlxalq Küveyt aeroportu yerləşir.

İctimai və mədəni həyat
-----------------------

Küveytdə universitet, milli muzey fəaliyyət göstərir. Paytaxtda onlarca qəzet, jurnal nəşr edilir. Milli televiziya və radio mərkəzi, KUNA adlanan hökumət informasiya agentliyi fəaliyyət göstərir.

Həmçinin bax
------------

* Küveyt iqtisadiyyatı
* Küveytdə təhsil
* Küveyt coğrafiyası
* Küveytdə nəqliyyat

Xarici keçidlər
---------------

* Водонапорные башни Эль-Кувейта Arxivləşdirilib 2012-11-05 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  .
3. ↑  "NationMaster – Kuwaiti Geography statistics". NationMaster. 18 December 2008. 18 February 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 August 2011.
4. 1 2 3  Soltanova H. B. Məmmədov C. A. "Yaxın və Orta Şərq ölkələrinin iqtisadi və sosial coğrafiyası" (dərslik). Bakı: "Bakı Universiteti" nəşriyyatı, 2008, s. 121–122

| Ərəb ölkələrinin paytaxtları |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Afrika | Asiya |
| 
* **Əlcəzair**, Əlcəzair
* **Qahirə**, Misir
* **Cibuti**, Cibuti
* **Əl-Əyun** (elan edilmiş), Qərbi Saxara
* **Xartum**, Sudan
* **Moqadişo**, Somali

 | 
* **Moroni**, Komor adaları
* **Nuakşot**, Mavritaniya
* **Rabat**, Mərakeş
* **Tripoli**, Liviya
* **Tunis**, Tunis

 | 
* **Əbu-Dabi**, BƏƏ
* **Amman**, İordaniya
* **Bağdad**, İraq
* **Beyrut**, Livan
* **Dəməşq**, Suriya
* **Doha**, Qətər

 | 
* **Ramallah**, Fələstin
* **Küveyt**, Küveyt
* **Manama**, Bəhreyn
* **Maskat**, Oman
* **Ər-Riyad**, Səudiyyə Ərəbistanı
* **Sana**, Yəmən

 |

 |
Категория:Горные хребты по алфавиту
Категория:Природные географические объекты по алфавиту
Категория:ПРО:ГЕО:Размер статьи: менее 1000 символов
Категория:ПРО:ГЕО:Последняя правка: более года назад
**Baldza** ( *yun.* Μπάλτζα) və ya **Sivri Təpə** — Yunanıstanda Qalikosun sol sahilində, Oreokastron və Salonikidən şimalda, Pikrolimni gölünün cənub-şərqində alçaq silsilələr. Ən yüksək zirvəsi Baldzadır, dəniz səviyyəsindən 561 m hündürlükdədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Лист карты K-34-118-Г.

Xarici keçidlər
---------------

* "εργασία: Νεοχωρούδα Θεσσαλονίκης". 2012-01-11 tarixində arxivləşdirilib.
* Το σύγχρονο Ωραιόκαστρο, Δρ. Ευάγγελος Χεκίμογλου, ιστορικός της οικονομίας
* Αθλητικά Νέα Ωραιοκάστρου, Ανάβαση στο Σιβρί Ωραιοκάστρου, Σοφία Κυριακίδου
**Simiya adası** (*ing.* Shemya; *aleut.* Самияҳ) — Aleut adaları qrupuna daxil olan ada. Semiçi adaları, Near adaları qrupuna daxildir. 2000-ci il məlumatına görə adada 27 nəfər yaşayır.

Coğrafiya
---------

Adanın sahəsi 15,289 km²-dir. Ada Ankoricdən 1900 km aralıda yerləşir. Ada 4,49 km uzunluğa və 6,95 km enə malikdir.

Tarixi
------

Vitus Berinq tərəfindən 1741-ci ildə xristian tarixində müqədəs sayılan günə əsasən adlandırılır. 1762-ci ildə ada sahillərinə yaxın ərazidə ruslara aid gəmi qəzaya uğrayır. Gəmidəkilərin böyük əksəriyyəti sağ qalır.

1943-cü ildə ada sahillərində ABŞ HHQ aid radar, meteostansiya, tərrayələr üçün yanacaqdoldurma məntəqəsi, 3 km uzunluğa malik uçuş-eniş inşa edilir. 1960-cı illərə qədər burada 1500 işçi fəaliyyət göstərirdi. Soyuq müharibə zamanı ABŞ üçün mühüm strateji əhəmiyyətə malik idi. Stansiya 1994-cü ildə bağlanılır. Amma hava limanı fəaliyyətini davam etdirir.

Qalereya
--------

* Adanın kosmosdan təsviriAdanın kosmosdan təsviri
* Adanın sahiliAdanın sahili

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bergsland, K.* Aleut Dictionary. Fairbanks: Alaska Native Language Center. 1994.

Mənbə
-----

* Bedding Down the X-Band Radar: A New Mission Proposed for Eareckson Air Station  (ing.)