recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Har Dil Jo Pyar Karega (mənası: Hər bir sevən ürək) – 2000-ci ildə Rac Kanvarın rejissorluq etdiyi Bollivud filmidir. Filmin baş rol ifaçıları Salman Xan, Priti Zinta və Rani Mukhercidir. Filmin digər əsas rolunda Şahrux Xan yer alıb. Kifayət qədər kassa gəliri əldə etmiş film Box Office Hindistan tərəfindən Ortamala olaraq elan olundu. Bu film 1998-ci ildə istehsal olunmuş Chandralekha Malayalam filminin yenidən istehsal olunmuş versiyasıdır. Həmçinin filmin süjetində 1995-ci ildə çəkilmiş Sandra Ballokun iştirak etdiyi Sən yatarkən adlı Hollivud filmindən də istifadə olunmuşdur.

Rollarda
--------

* Salman Xan — Raj/Romi
* Priti Zinta — Jahnvi
* Rani Mukherci — Pooja Oberoi
* Kamini Kauşai — Biji
* Raciv Verma — Mr.Oberoi
* Pareş Reval — Goverdhan
* Şakti Kapur — Abdulun dayısı
* Satiş Şah — Mahesh Hirwani
* Şahrux Xan — Rahul (Kameo)

Filmfare Nominasiyaları
-----------------------

* Köməkçi Aktrisa — Rani Mukherci
* Qadın Mahnı Müğənnisi — Preety və Pinky — Piya Piya

Kritik Resepsiyon
-----------------

Film tənqidçilər tərəfindən kifayət qədər müsbət qarşılandı və xüsusilə üç aparıcı oyunçunun performansları qiymətləndirildi. Screen film jurnalı Şahrux Xanın və Priti Zintanın performanslarını tərifləyərək "Filmin rejissoru filmdə bir çox suprizlər edərək bir çox səylər etməklə yanaşı, aparıcı oyunçulardan ən yaxşı performans çıxarmaqla məsləhət görülən bir rejissor olmağa layiq biridir." deyə qeyd etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2012-07-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-07-20.
3. ↑  "Box Office 2000". BoxofficeIndia.com. 20 July 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 June 2010.
**Heymarket Şəhidlər Abidəsi** — İllinoys ştatının Forest Parkdakı Meşə Ev Qəbiristanlığında yerləşən dəfn abidəsi və heykəltaraşlıq abidəsidir.

Haqqında
--------

Heymarket işi, məhkəmə və edamlardan sonra Avqust Spies , Adolf Fişer , George Engel , Louis Linq və Albert Parsons Alman Valdheim qəbiristanlığında dəfn edildi (sonralar Meşə Evi Qəbiristanlığı ilə birləşdirildi). Pionerlərə Yardım və Dəstək Dərnəyi cənazə abidəsinə abunə təşkil etdi. 1893-cü ildə Waldheim-də heykəltaraş Albert Weinert tərəfindən Heymarket Şəhidlər Abidəsi ucaldıldı. Oyulmuş üçbucaqlı daşla örtülmüş 4.8 metr hündürlüyündə qranit şaftdan ibarətdir. Burada iki pilləli altlıq var, o da postamenti və monumental Ədalət fiqurunu dəstəkləyir, hər ikisi həlak olmuş fəhlənin cəsədinin keşiyində dayanan qadın kimi təsvir edilmişdir. Bir əlində dəfnə çələngi tutur. İkinci pillənin zirvəsində dayanmaq, xurma yarpaqlarından bürüncdən hazırlanmış bir tərtibatdır. Postamentin üzərindəki yazıda edam ili olan "1887-ci il" yazılıb. Həmçinin, asılaraq edam edilməzdən əvvəl yazılan Spes-ə aid edilən ilk addımla bağlı bir sitat var: "Gün gələcək ki, bizim susqunluğumuz sizin bu gün boğduğunuz səslərdən daha güclü olacaq".

Xarici keçidlər
---------------

* Haymarket Martyr's Monument (Forest Park, Illinois)  (ing.)
* Archaeologists may have unearthed Haymarket time capsule  (ing.)
* Cemetery cylinder isn’t time capsule after all  (ing.)
**"Biz haradan gəlmişik? Biz kimik? Biz hara gedirik?"** (*fr.* D’où venons nous? Que sommes nous? Où allons nous?) — Pol Qogenin ən məşhur rəsmlərindən biri. 1897-1898-ci illərdə Taitidə yaradılmış bu əsər hal-hazırda ABŞ-ın Massaçusets ştatının Boston şəhərindəki Təsviri sənət muzeyindədir .

Tarixi
------

Pol Qogen 1891-ci ildə Taitiyə doğma Fransadan daha təbii və sadə bir cəmiyyət axtarmaq üçün gəlmişdi. Fərdi mifologiyasını ifadə edən bir neçə başqa rəsm əsəri ilə yanaşı, o, bu rəsmə 1897-ci ildə başlamış və 1898-ci ildə tamamlamışdır. Rəssamın özü bu əsərini fikirlərinin ülvi zirvəsi hesab edirdi. Əsəri bitirdikdən sonra o, arsen qəbul edərək intihara cəhd etmiş, lakin doza çox böyük olduğundan şiddətli qusma rəssamın həyatını xilas etmişdi. 

Rəsmin hazırda yerləşdiyi Boston təsviri sənət muzeyinin kuratorları yeni faktlar aşkar olunduqca rəsmin sahiblik tarixinə dair qeydlərini daim dəyişirlər. 1899-cu ildə Qogen tablonu Parisə Corc Daniel de Monfreydə göndərmişdir. Daha sonra o, 1936-cı ildə Nyu Yorkdakı Mariya Harriman Qalereyası tərəfindən satın alınana qədər bir neçə digər Parisli və Avropalı dilerlərə, kolleksiyaçılara satılmışdı. Boston təsviri sənət muzeyi onu 16 aprel 1936-cı ildə Mariya Harriman Qalereyasından alıb.

Rəsm Sidni və Ester Rabb Qalereyasının bir hissəsi olan Tompkins kolleksiyasında (1870-ci ildən 1900-cü ilə qədər Avropa incəsənətini nümayiş etdirən) Təsviri İncəsənət Muzeyində (36.270 nömrə) nümayiş olunur. Tablonun hündürlüyü 1,5 metr, uzunluğu isə 3,6 metrdir.

Stili və təhlil
---------------

Qogen əvvəllər çəkməyə çalışdığı bu rəsm əsərini bitirdikdən sonra intihar etməyi planlaşdırırdı. O qeyd etmişdir ki, rəsmə sağdan sola baxılmalıdır - sağ tərəfdəki üç əsas fiqur qrupu əsərin adında verilən sualları təsvir edir. Uşağı olan üç qadın həyatın başlanğıcını təmsil edir; orta qrup yetkinliyi - gündəlik mövcudluğu simvolizə edir; son qrupda isə, rəssamın planına görə, "ölümə yaxınlaşan yaşlı qadın var: sanki barışmış və düşüncələrinə təslim olmuş kimi görünür", onun ayağındakı "qəribə bir ağ quş... sözlərin mənasızlığını təmsil edir". Arxa fondakı mavi büt, Qogenin "o biri dünya" kimi təsvir etdiyi ideyanı təmsil edir. Bütövlükdə bu rəsm əsəri haqqında Qogen bunları söyləmişdir: "İnanıram ki, bu rəsm bütün əvvəlki əsərlərimdən üstündür və həm də heç vaxt bundan daha yaxşı və ya buna bənzər bir şey yaratmayacağam" .

Əsər Qogenin innovativ post-impressionist üslubunun göstəricisidir; onun sənəti boya və qalın fırça işləmələrinin dəqiq istifadəsini, impressionizm prinsiplərini vurğulayır və eyni zamanda emosional və ya ekspressionist gücü çatdırmağa çalışırdı. O, XX əsrin digər avanqard cərəyanları, o cümlədən kubizm və fovizmlə birlikdə ortaya çıxmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Həyatın mənası

İstinadlar
----------

1. 1 2  Make Lists, Not War (ing.). 2013.
2. ↑  .
3. ↑  Перрюшо А. Поль Гоген. [Пер. с фр. Ю. Я. Яхниной]. — М.: Искусство, 1979.
4. ↑ . 2008.

Xarici keçidlər
---------------

* Qogenin cavabsız sualları: Biz kimik?
**Braziliya bayrağı** — Braziliyanın Dövlət bayrağı

Braziliya Birləşmiş ştatlarının dövlət bayrağının əksər hissəsi yaşıl rəngə boyanıb. Bu rəng Braziliyada geniş yayılmış qəhvə ağacının rəmzi hesab edilir. Yaşıl rəngin fonundakı sarı romb brilyantı təsvir edir. O da, öz növbəsində, ölkənin zənginliyinin göstəricisidir. Brilyantın mərkəzində mavi rəngdə qlobus yerləşir. Qlobusun üzərində Braziliyadakı ştatların və bir də Braziliya Federal Dairəsinin sayına uyğun olaraq, 27 ulduz şəkli həkk olunub. Qlobusun mavi rəngi Rio-de-Janeyro şəhərinin üzərindəki səmanın rəmzidir. Qlobusun ekvatorundan üzərində "borc və inkişaf" sözü yazılan zolaq keçir. Bayrağın hazırkı forması 1889-cu ildən mövcuddur. Rəsmi olaraq isə 1992-ci ilin may ayının 12-də təsdiqlənib. Bayrağın ölçü nisbəti 7:10-dur.

| ⛭Braziliya mövzularda |
| --- |
| 
Gerb • Bayraq • Himn • Dövlət quruluşu • Konstitusiya • Parlament • İnzibati bölgü • Coğrafiya • Şəhərlər • Paytaxt • Əhali • Dillər • Tarix • İqtisadiyyat • Kənd təsərrüfatı • Energetika • Valyuta • Mədəniyyət • Din • Kinematoqraf • Ədəbiyyat • Musiqi • Bayramlar • İdman • Təhsil • Elm • Nəqliyyat • Turizm • Poçt (tarixi və markaları) • İnternet • Silahlı qüvvələr • Xarici siyasət

**Portal "Braziliya"**
 | Braziliya |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Braziliya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Helford Makkinder** (15 fevral 1861[…], Qeynsboro[d], Linkolnşir qraflığı[d] – 6 mart 1947[…], Bornmut, Dorset[d]) — London Universitetində Coğrafiya professoru və İngilis Kral Coğrafiya Cəmiyyəti İkinci Başçısı.

Həyatı
------

O, vəzifələrini icra edərkən, eyni zamanda dünya müharibəsinə gətirib çıxaran və təxminən 12 milyondan çox insanın ölümünə səbəb olan "Qara Hakimiyyət Nəzəriyyəsi"ni ortaya qoymuşdur. Makkinder öz fikirlərini 1919-cu ildə nəşr etdirdiyi "Demokratik İdeallar və Gerçək" adlı əsərində ifadə etmişdir. Həmin fikirləri bu şəkildə təsnifatlandırmaq olar: "Şərqi Avropa ilə Sibir bölgəsi dünyanın "Heartlandı"nı (Ürək sahəsi) yaradır. Heartlandın ətrafındakı Balkanlardan Çinə qədər uzanan sahə isə "İç və ya Kənar Aypara", ya da "Rimland" qurşağıdır. Bunun xaricində qalan Amerika- Afrika- Avstraliya- Yaponiya xətti isə "Xarici və ya Kənar Aypara", ya da "Dünya Adasının Peykləri" olaraq qəbul edilir". Makkinder dünyanı bu şəkildə təsnifatlandırdıqdan sonra, nəzəriyyə kimi formalaşmış fikrini bu şəkildə inkişaf etdirmişdir: "Şərqi Avropaya hökm edən bir dövlət Heartlanda hakim olar. Heartlanda hökm edən isə əvvəlcə "İç və ya Kənar Aypara", ya da "Rimland"a hökm edər. Sonra da "Xarici və ya Kənar Aypara"ya, yəni bütün dünyaya hakim olar."

"Quru Hakimiyyət Nəzəriyyəsi" kimi tanınan bu fikirdə müsəlman Türk dünyasının yeri "Daxili və ya Kənar Aypara" qurşağı içindədir. Haushofer və Makkinderin fikirləri xüsusilə Hitler tərəfindən qəbul olunmuş və İkinci dünya müharibəsi zamanı tətbiq mərhələsinə qədəm qoymuşdur. Daha sonra Sovet Rusiyası bu fikri reallaşdırmaq üçün 70 il boyunca Avrasiyanı qan gölünə çevirmişdir.

Makkinderin bu fikrinə zidd fikirlər inkişaf etdirilmiş və bu mövzuda Amerika Birləşmiş Ştatları (ABŞ), xüsusilə "Kənar Qurşaq Nəzəriyyəsi", "Dəniz Hakimiyyət Nəzəriyyəsi" və "Hava Hakimiyyət Nəzəriyyəsi"ni ortaya atmışdır. ABŞ-nin Yale Universitetində beynəlxalq münasibətlər üzrə professor Nicholas J. Spykman (1893-1943) Makkinderin fikirlərinə qarşı bir başqa fikir inkişaf etdirmiş və "Kənar Qurşaq Nəzəriyyəsi"ni irəli sürmüşdür. Bu fikirlə hakim güc Heartland deyil, Xarici-Kənar Aypara üzərindəki ölkələrdir. Bunların başında ABŞ gəlir. Ancaq Heartlanda çatmaq üçün Daxili-Kənar Ayparanın, yəni müsəlman Türk dünyasının ələ keçirilməsi şərtdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  *Crone G. R.* Halford Mackinder // Encyclopædia Britannica (ing.).
**Pizza pendiri** — pizzada xüsusi istifadə üçün nəzərdə tutulmuş, hazırlanmış müxtəlif pendirlər və süd məhsulları. Bu pendirlərə mozzarella ilə işlənmiş pendirlər və mozzarella növləri kimi işlənmiş və dəyişdirilmiş pendirlər daxildir. Termin pizzada istifadə üçün uyğun olan istənilən növ pendirə də aid edilə bilər. Mozzarella pizza hazırlamaq üçün istifadə edilən ən məşhur pendirlər (təxminən 30%) provolon, çedar və parmezandır. Immental, Romano və Ricotta tez-tez doldurma kimi istifadə olunur və xüsusi olaraq pizza üçün hazırlanmış emal edilmiş pizza pendirləri kütləvi istehsal olunur. Kütləvi istehsal edilən bəzi pizza pendirləri istehsaldan sonra dondurulur və dondurulmuş halda göndərilir.

Çeşidlər və növlər
------------------

Pendir bloklar şəklində emal edilə bilər, onlardan məhsul sürtgəcdən keçirilə, qranullara çevrilə və ya pizza və ya digər qidalarda istifadə üçün dilimlərə kəsilə bilər.

Tədqiqat və inkişaf
-------------------

Bir növ pizza pendiri
İstehsalçılar və akademiklər pizza pendirinin elastikliyini, ərimə xüsusiyyətlərini, qızartmasını, yağ tərkibini və su tutmasını yaxşılaşdırmaq üçün araşdırmalar və təcrübələr aparıblar. Pizza pendirinin xüsusi sortları və onun emalı üçün bir neçə patent mövcuddur.

İstehsal və biznes
------------------

Bölgəyə görə istifadə edin
--------------------------

Həmçinin bax
------------

* pizza
* Qida emalı
* Novozimlər
* Pendirlərin siyahısı
* Makaron filata
* ABŞ-da pizza

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------
**Trinidad knyazlığı** (*ing.* Principality of Trinidad, *fr.* Principat d'Trinidad), *port.* Principado de Trinidade) — 1893-1895-ci illərdə Trindadi-e-Martin-Vas arxipelaqında mövcud olan tanınmamış dövlət.

Tarixi
------

Trinidad knyazlığı 1893- cü ildə fransız-amerikan avanturisti Ceyms Harden-Hikki tərəfindən təşkil olunmuşdur. O, özünü I Ceyms adı ilə knyaz elan etmişdir. Ceymsin fikirinə görə ölkə hərbi diktatorluq olmalı və özü ölkəni idarə etməli idi.

Trinidad knyazlığının poçt markası
Harden-Hikki ölkənin bayrağını, gerbini və markasını özü tərtib edir. Bir şxun əldə edərək koloniyaçıları adalara daşıyır. O, dövlət katibliyini təsis edərək qraf M. de la Buaseranı bu vəzifəyə təyin edir. Nyu-Yorkda ölkənin konsulluğu açılır. O ölkənin iqtisadi vəziyyətini yaxşılaşdırmaq məqsədi ilə istiqrazlar buraxır


.

1895-ci ilin iyulunda Böyük Britaniya ölkədə hakimiyyəti ələ keçirir. Harden-Hikki afaları tərk etməli olur. Trindadi-e-Martin-Vas adaları işğal edilməklə Böyük Britaniya okeanda böyük strateji mövqe əldə etmişdirlər. Harden-Hikki məsələyə ABŞ dövlətini cəlb etməklə yenidən hakimiyyətə qayıtmaq istəyirdi. Knyazlığın ləğvindən sonra iki Braziliya Böyük Britaniyaya adaları tərk etməyi tələb edir. İngilislər Trindadi-e- Martin-Vas adalarının hələ 170 il öncə ingilis astronom Edmund Qalley tərəfindən ziyarət olunmasınl əsas gətirərək iddiasını irəli sürmüşdür. Bununla belə Braziliya siyasi təzyiqləri dacam etdirmiş və bu məsələdə Portuqaliya krallığı ona yardım göstərmişdir. Üstəlik onlar adaların portuqaliyalı dənizçi tərəfindən 1502-ci ildə kəşf edildiyini isbatladığından adalar Braziliyaya qaytarılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "To Be Prince of Trinidad: He Is Baron Harden-Hickey, "*New York Tribune*, Nov 5, 1893, p 1
2. 1 2  Bryk, William, News & Columns Arxivləşdirilib 2006-04-30 at the Wayback Machine, *New York Press*, v 15 no 50 (Dec 10, 2002)
3. ↑  «Principality of Trinidad: John H. Flagler’s Son-in-Law Is Its Sovereign, Self-Proclaimed as James I,» *New York Times*, June 10, 1894, p 23
4. ↑  "Mr. Hickey’s Trinidad Invaded: Great Britain’s Warship Barracouta Takes Possession of the Land While the Prince Is in California, "*New York Times*, Jun 18, 1895, p 3
5. ↑  "Trinidad’s Prince Awake: An Appeal to Washington Against Brazil and Great Britain, "*New York Times*, Aug 1, 1895, p 1
6. ↑  "Grand Chancellor of Trinidad: Significant Phases in the Ascent of Male Comte de la Boissiere to His Elevated Diplomatic Post, "*New York Times*, Aug 2, 1895, p 9
7. ↑  "Trinidad’s Case in Washington: Courteously, the Chancellor Would Permit Britain’s Cable Station and Use It, but There Is Graver Trouble, "*New York Times*, Aug 7, 1895, p 1
8. ↑  "Trinidad’s Diplomat in Action: M. de la Boissiere Asks that His Sovereign’s Land Be Recognized as a Neutral Principality, "*New York Times*, Aug 9, 1895, p 5
9. ↑  "Trinidad’s Prince at Work: Grand Chancellor de la Boissiere Tells How the War Between Great Britain and Brazil Will Be Averted, "*New York Times*, Jan 24, 1896, p 9
10. ↑  "Flags of the World — Trindade and Martins Vaz Islands (Brazil)". 2021-01-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-16.
**Allah şahiddir** (Rom: **Khuda Gawah**; film, həmçinin də **Allah mənim şahidimdir** adı altında da tərcümə edilmişdir) — Mukul S. Anand tərəfindən ssenarisi yazılmış və rejissorluğu edilmiş 1992-ci ildə çəkilmiş Hind epik dram filmidir. Əsas rollarda Amitabh Bachchan, Nagarjuna, Sridevi, Shilpa Shirodkar, Denni Denzonqpa, Kiran Kumar çəkilmişdirlər. Filmin musiqisini Laxmikant-Pyarelal bəstələnmişdir. Film Şridevi və Baççanın üçüncü müştərək filmi olmuşdur. Filmdə Badşah Xan Bənazirin atasının qatilini tapmaq üçün Əfqanıstandan Hindistana gedir ki, onu heyran etsin və onunla ailə həyatı qursun. O, bu işdə müvəffəqiyyət qazanır, lakin tezliklə özünü bir cinayətdə ittiham olunmuş və Hindistan həbsxanasında tələyə düşmüş vəziyyətdə görür.

Süjet xətti
-----------

Ekran əsəri bir sevgi və şərəf dastanıdır. Kabil şəhərinin qorxmaz Bədşah xanı ilə klan başçılarından birinin qızı Bənazir arasında olan ülvi məhəbbətdən bəhs edir. Bədşahın evlilik təklifinə Bənazir müsbət cavab verir, ancaq bu izdivacın baş tutması üçün bir şərt irəli sürür: əri olmaq istəyirsə mütləq atasının qatili Həbibullanı axtarıb tapıb, onun başını Bənazirə gətirməlidir. Həbibullanın axtarışına çıxan Bədşah yolda qohumları Paşa və Ranbir Sinqhə rast gəlir. Bədşah Həbibullanı taparaq onu qətlə yetirir. İndi ona Hindistan torpağında iş düşür. O polis işləyən Ranbirə söz verir ki, sevgilisi Bənazirlə evləndikdən sonra könüllü şəkildə təslim olacaq və cəzasını çəkəcək. Bədşah kişi kimi sözünün üstündə durur və təslim olur. Onu Hindistanda beş il həbs cəzası və çoxsaylı sınaqlar gözləyir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Holden, Stephen.* "Many Indian Movies in One (Published 1993)". The New York Times. 20 August 1993. ISSN 0362-4331. 2022-11-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-05 – NYTimes.com vasitəsilə.
**Xloritlər -** minerallar, Mg və Fe təbəqəli quruluşlu sulu metaalümosilikatlar, (Mg,Fe2+)3[(OH)2 | AlSi3O10] {(Mg,Fe3)3(OH)6}. Dioktaedrik və trioktaedrik xloritlər məlumdur; çoxunun quruluşu qismən, yaxud tamamilə nizamlanmamış olur. Geniş izomorf əvəzlənmələri məlumdur. Bütün xloritlər aşağıdakı ümümi xassələrə malikdir: monoklinik, ya da triklinik; habitus lövhəvari, lövhəciklər. İkiləşmə mika qanunu üzrə. İkiləşmə tikişi (001) və ikiləşmə oxu [001]; ayrılması {001} üzrə mükəmməl. Aqreqat: pulcuqvari, sferolit, oolit, gizlikristallik; əsasən yaşıl, lakin çəhrayı-qırmızı (Cr), qonuru-qara da (Fe-xlorit) olur. Sərtliyi 2-3-dür. Xüsusi çəki 2,6-3,3; Xloritlər şüasındırma qabiliyyəti Fe, Mg, Cr miqdarının artması ilə yüksəlir və SiO2 miqdarının azalması ilə azalır; ayrılma pulcuqları əyilgəndir, lakin qeyri-elastikdir. Xloritlər əsas etibarilə püskürmə süxurlarının Mg-Fe mineralları hesabına hidrotermal dəyişmə nəticəsində əmələ gəlir; yaşıl şistlərin metamorfizminin aşağı pilləsində. Süxurların aşınma məhsullarında geniş yayılmışdır. Çökmə süxurlarda (şamozit-kaolinitli, oolitli, dəmir və b. gilli süxur) həm klastik, həm də autigen mineral kimi iştirak edə bilər. Dəmirlə zəngin olan xloritlər (şamozit, türingit) dəmir filizləridir.

Mənbə
-----

Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.
**Faiq Paşa** - *Süleyman Faiq* ya *Əhməd Faiq* (1876, Körpülü (Veles) - 30 Avqust 1916, Oğnut, Karlıova) — Osmanlı generalı, Məşriq-i Əzəm-i Osmanı adıyla qurulan böyük mason lojasının ustadı.

Həyatı
------

Qülləli Əsgəri Liseyindən məzun olduqdan sonra Mühendishane-i Berri-i Hüməyüna daxil oldu. 17 yanvar 1900-cü ildə Kapitan rütbəsi ilə məzun oldu və Sisam adasına təyin edildi. 1904-ci ildə Selanik məntəqənin komandiri Fərid Paşanın vəkilliyinə gətirildi. 1908, 17 may tarixində Baş məmur rütbəsinə yüksəlir. 1909-cu il 30 iyul tarixində Üsküdar bayrağı mutasarrıflığına təyin edildi. 9 Fevral 1911-ci ildə isə Erkan-ı Hərbiyə-i Ümumiyə Şöbəsinə təyin olundu.

Balkan döyüşlərində mükəmməl xidmət göstərmiş Fəthi Paşanın döyüşən əsgərləri müdafiə etməsi üçün Koçişte Təpəsində həlak olmasından sonra 1912-ci ildə Faiq Paşa komandir vəzifəsinə yüksəlir.

Osmanlı tarixinin qanlı döyüşlərindən olan Zığındərə Müharibəsində (28 iyun - 3 iyul, 1915-ci il) döyüşdü. 2 iyul tarixində 6-sı zabit olmaq üzrə, 164 əsgər həyatını itirdi. 4-ü zabit olmaq üzrə, 289 əsgər də yaralandı.

Faiq Paşa 30 Avqust 1916-cı il tarixində Çavreş Dağları ətrafında davam edən müharibə zamanı güllə yarası nəticəsində həyatını itirdi.

İstinadlar
----------
Cəsur yeni dünya
**Cəsur yeni dünya** — ingilis yazıçı Oldos Hakslinin antiutopiya janrında yazdığı romanı.

Haqqında
--------

İkinci dünya müharibəsindən öncə çıxan bu romanı Oldos Hakslinin şah əsəri sayıla bilər. Müəllifə görə bu roman gələcək haqqında kəhanətdən ibarətdir. O, roman çap olunduqdan sonra verdiyi bir müsahibədə əsərin utopiya, yoxsa distopiya olduğuna qərar vermədiyini deyirdi. Lakin vəfatından bir neçə il əvvəl yazdığı "Cəsur yeni dünyaya səyahət" adlı kitabında 20 il əvvəl etdiyi səhvləri düzəldirdi. Haksli yazdığı distopiyaya utopiya yazan tək müəllifdir.

Antik yunan mifologiyası, Polineziya antropologiyası, sanskritcə və çincə buddist mətnləri, bitki və dərman haqqında yüzlərlə elmi araşdırma, neyrofiziologiya, psixologiya. Absurd olan qədim və yeni nə kitab varsa, şeir və ədəbiyyat, tənqidlər, politoloji şərhlər və minlərlə müsahibələr… Haksli "Cəsur yeni dünya"nı və "Ada"nı bütün bunlardan topladığını deyir.

Müəllifin əsərin finalı haqqında sonradan etdiyi düzəlişsə diqqətə layiqdir.

> 
> 
> "Şübhəsiz "Cəsur yeni dünya"da da bir çox yanlışlar var. Ancaq bunları düzəltmək üçün yenidən yazmalı olsam (yaşımın verdiyi təcrübə ilə əlaqədar) kitab tamamilə başqa istiqamətdə gedəcək. Lakin bunlardan birini, əsərdəki ən ciddi yanlışı qeyd etməliyəm. Baş qəhramana sadəcə iki şans tanınır, ya Utopiyada hedonist bir həyat, ya da hindu kəndində ibtidai bir həyat. Əsəri yazdığım vaxtlarda bu iki seçim mənə çox əyləncəli gəlirdi. Lakin romanı indi yazmış olsaydım Vəhşiyə üçüncü bir şans verərdim. Utopiyadan qaçaraq hinduların sərhəd bölgələrində yaşayan bir topluma qoşular və onlarla yaşayardı".
> 
> 
> 

Kitab "Başla kitab" layihəsi tərəfindən çıxıb. Kitabın tərcüməçisi Ülviyyə Mütəllimovadır.

Personajlar
-----------

* **Bernard Marks**
* **Fanni**
* **Henri Foster**
* **Helmqolts**
* **Mustafa Mond**
* **Linda**
* **Vəhşi**

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* XX əsrin 100 kitabı (Le Monde)
**Ayakuço döyüşü** (ispanca.: Batalla de Ayacucho, IPA: [baˈtaʎa ðe aʝaˈkutʃo]) — Perunun İspaniya ağalığından xilas olmaq uğrunda apardığı azadlıq mücadiləsindəki döyüşlərdən biri. Döyüş peruluların qələbəsi, İspaniyanın məğlubiyyəti ilə nəticələnmişdir.  

Ayakuço döyüşü — 9 dekabr 1824-cü il

### Döyüşdən əvvəl

1824-cü ilin sonunda royalistlər, yəni İspaniya kralının tərəfdarları hələ də Perunun böyük bir hissəsini və Kalyao limanındakı kral qalasını əlində saxlamaqla, üsyançıları ciddi təhlükə altında saxlayırdı. Royalistlərə vitse-kral Xose de la Serna, azadlıq savaşçılarına isə Simon Bolivar və Antonio Xose Fransisko de Sukre başçılıq edirdi. Perululara bu mübarizədə argentinalı, kolumbiyalı, venesuelalı və çilili üsyançı qonşular da dəstək vermişdi.

### Döyüş

9 dekabr 1824-cü ildə cənubi amerikalılarla İspaniya əsgərləri Ayakuço adlı yerdə qarşı-qarşıya gəldi. 8500 üsyançı 9310 nəfərlik qoşuna qarşı vuruşmalı olmuşdu. Ancaq royalistlərin nisbi üstünlüyünə baxmayaraq, onlardan 1800-ü öldürülmüş, 700-ü yaralanmışdı. Üsyançılar isə 370 nəfər itki vermişdi. Güclü düşmən qarşısında qorxmadan vuruşan cəsur azadlıqsevərlər Ayakuço döyüşündə zəfər çalmışdı. Bu qələbə vitse-kral Xose de la Sernanı Perunun müstəqilliyini tanıyacaq təslimçi müqavilə imzalamağa vadar etmişdi. Qələbənin qazanılmasında döyüşçülərin azadlıq istəyi ilə bərabər Sukre və Bolivarın təbii şəraiti nəzərə almaqla seçdikləri düzgün döyüş taktikası mühüm rol oynadı.

### Nəticə

Ayakuço döyüşü Latın Amerikasının tarixi inkişafına həlledici təsir göstərdi. Royalistlərə vurulan bu ciddi zərbə nəticəsində Amerikadakı ispan koloniyalarının müstəqillik uğrunda mübarizəsi uğurla başa çatdı. Ən əsası o idi ki, artıq İspaniya Cənubi Amerikadakı dayaqlarını itirərək, müstəmləkələrindən məhrum oldu. Hal-hazırda Peru ordusu bu döyüşün ildönümlərini rəsmi şəkildə qeyd etməkdədir.

### İstinad
**Bağır Mirqasım oğlu Seyidzadə** (9 avqust 1912, İrəvan – 24 mart 1968, Bakı) — Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi, diplomat, jurnalist, Azərbaycan SSR əməkdar mədəniyyət işçisi.

Həyatı
------

Bağır Qasım oğlu Seyidzadə 1912-ci ildə İrəvanda anadan olmuşdur. Ermənilərin 1918-ci ildə törətdikləri qırğınlar səbəbindən seyidzadələr ailəsi Tiflisə köçməyə məcbur olmuş və Bağır Seyidzadə burada Əncümən məktəbində təhsil almışdır. O, 1925-ci ildə Bakıya gələrək toxuculuq fabrikində işləmiş və fəhlə fakültəsində oxumuş, sonra Azərbaycan Sənaye İnstitutuna daxil olmuşdur.

Bağır Seyidzadə 1932–1939-cu illərdə "Gənc işçi" qəzetində işləmiş, 1939–1940-cı illərdə həmin qəzetin məsul katibi və redaktoru olmuşdur. 1940–1943-cü illərdə Azərbaycan LKGİ Mərkəzi Komitəsinin katibi seçilmişdir. Moskvada birillik diplomatiya kursunu bitirdikdən sonra 1944–1949-cu illərdə Cənubi Azərbaycanın Maku və Təbriz şəhərlərindəki Sovet konsulluqlarında vitse-konsul və baş konsul vəzifələrində çalışmışdır. Təbrizdən qayıtdıqdan sonra 1950–1952-ci illərdə Azərbaycan SSR kinematoqrafiya naziri, sonralar isə Azərbaycan SSR mədəniyyət nazirinin müavini, Azərbaycan Dövlət Poliqrafiya və Nəşriyyat İdarəsinin rəhbəri olmuşdur.

Bağır Seyidzadə sonralar Azərbaycan Dövlət Radio Verilişləri Komitəsində işləmiş, ömrünün son illərində isə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Teleqraf Agentliyində direktor müavini vəzifəsində çalışmışdır. Rus, fransız və fars dillərini mükəmməl bilirdi.

Bağır Seyidzadə 1968-ci ildə Bakıda vəfat etmiş və Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur. Qızı, tarix elmləri doktoru, professor Dilarə Seyidzadə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Katibliyinin rəisi vəzifəsində işləmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əsrə sığmayan ömür". Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi. 2019-04-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-08.
2. 1 2 3  *Əsgər Zeynalov.* İrəvan ziyalıları. Bakı: Oğuz eli. 1999.

Xarici keçidlər
---------------

* "O, məşhur Seyidovlar nəslindən idi". 2012-08-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-08-10.
**Karlis Ulmanis** (*latış.* Kārlis Augusts Vilhelms Ulmanis‎; d. 4 sentyabr 1877, Berze kəndi, Latviya – ö. 20 sentyabr 1942, Krasnovodsk, Türkmənistan SSR, SSRİ (indiki: Türkmənbaşı, Türkmənistan)) — Latviyalı siyasətçi və dövlət xadimi; Latviya Respublikasının 4-cü prezidenti.

Həyatı
------

Karlis Ulmanis 4 sentyabr 1877-ci ildə Latviyanın Berze kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Ailədə üçüncü oğlan uşağı idi.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

1918-ci ilin noyabrında Latviya istiqlaliyyətini elan edəndən sonra Karlis Ulmanis ölkənin ilk Baş naziri olur.

1886-1889-cu illərdə qəza məktəbində təhsil almışdır.

1940-cı ildə Sovet ordusu bu ölkəni tutarkən Ulmanis ölkənin 4-cü prezidenti idi. 20-22 il əvvəl həm Bolşevik ordusuna, həm Alman ordusuna, həm də ağqrvardiyaçılara qarşı əlində silah istiqlaliyyət uğrunda vuruşmuş, yaralanmış Ulmanis indi müqavimətin mənasız olduğunu görüb, müqavimətdən imtina edib, istefa verməyə razı olur.

Həyatının son illəri və vəfatı
------------------------------

Latviyanı SSRİ işğal etdikdən sonra, Karlis Ulmanis Stalin hökuməti tərəfindən Rusiyaya sürgün olunur. Bir müddət Bakıda Bayıl türməsində yatır, buradan Türkmənistana etap olunmuş və 20 sentyabr 1942-ci ildə həbsxanada vəfat etmişdir.

Onun məzarının dəqiq yeri bilinmir; ancaq Türkmənbaşı məzarlığında Ulmanisin xatirəsinə kiçik bir abidə inşa edilmişdir.

İdeologiya
----------

Ulmanis Latviya millətçisi idi. O, *"Latviya latviyalılar üçün"* şüarını müdafiə edirdi. Hansı ki, ona görə Latviya çoxmillətli dövlət yox, təkmillətli dövlət olmalı idi.

Xatirəsi
--------

Latviya poçt markası, 2001-ci il
2001-ci ildə Latviya poçtu tərəfindən Karlis Ulmanisin xatirəsinə həsr olunmuş poçt markası buraxılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "President visits Turkembashi's Christian Cemetery". 2021-11-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-03.
2. ↑  2001 President Karlis Ulmanis Arxivləşdirilib 2023-07-24 at the Wayback Machine. stampworld.com

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Karlis Ulmanis ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Biography Arxivləşdirilib 2004-01-08 at the Wayback Machine  (latış.)
* Documents obtained and donated by Paul Berkay and transcribed by Sherri Goldberg and Margaret Kannensohn
* Kārlis Ulmanis, Latvian, and Baltic History Collection Arxivləşdirilib 2011-07-20 at the Wayback Machine at the University of Nebraska-Lincoln
* Biography by Edgars Dunsdorfs  (latış.)

| ⛭Latviya Prezidenti |
| --- |
| 1922—1940 | 
* Yanis Çaqste (1922—1927)
* Qustav Zemqals (1927—1930)
* Albert Kviesis (1930—1936)
* Karlis Ulmanis (1936—1940)

 |  |
| 1940—1990 | *Sovet İttifaqının işğalı nəticəsində 1940-cı ildən 1990-cı ilə qədər Latviya dövlət müstəqilliyini itirdi* |
| 1990— | 
* Quntis Ulmanis (1993—1999)
* Vayra Viqe-Freyberqa (1999—2007)
* Valdis Zatlers (2007—2011)
* Andris Berzinş (2011—2015)
* Raymonds Veyonis (2015—2019)
* Eqils Levits (2019—)

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu məqalə **Marağa livası** haqqındadır. **Digər mənalar** üçün **Marağa (dəqiqləşdirmə)** səhifəsinə baxın.* |

**Sulduz sancağı** və ya Sulduz livası — Osmanlı İmperiyasının Təbriz əyalətinin inzibati–ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Sulduz idi.

  

1593-cü ildə Osmanlı İmperiyasının Təbriz əyaləti Marağa livası, Suldus, Dizmar, Saru-kurqan, Səidabad və Əlik livaları ilə birlikdə Təbriz əyalətinə daxil idilər. Suldus livası isə Sulduz nahiyəsindən təşkil olunmuşdur 

Osmanlı üsul-idarə sisteminə uyğun olaraq hər iki əsrdə (XVI və XVIII əsrlərdə) aparılmış təhrirlərə nəzər saldıqda görürük ki, Soyuqbulaq livasına isə Suldus livalıqdan çıxarılaraq nahiyə kimi qatılmış.

Xarici keçidlər
---------------

* "Dəftər-i müffəssəl liva-i Marağa"
* 

1. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2011-11-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-11-29.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-12-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-29.
İngiltərənin Hollandiya ilə Avropa, Cənub-Şərqi Asiya, Aamerika və Afrika bazarlarında olan rəqabəti, eləcə də müstəmləkələrdə, xüsusən Hindistanda, ingilis və holland ost-hind şirkətləri arasında gedən müharibə səbəbindən başladı. 

* Birinci ingilis-holland müharibəsi
* İkinci ingilis - holland müharibəsi
* Üçüncü ingilis - holland müharibəsi

İngilis - holland müharibəsi nəticəsində Hollandiya öz ticari və iqtisadi qüdrətini itirdi. Beynəlxalq ticarətdə və müstəmləkələrin işğalında üstünlük - sənaye baxımından daha çox inkişaf etmiş İngiltərəyə keçdi. Dənizdə baş verən ingilis - holland müharibələri hərbi - dəniz texnikasının və sənətinin inkişafına təkan verdi. Onların əsnasında donanmaların, onların tərkibində öz növbəsində diviziyalara bölünən eskadraların təşkili təkmilləşdi; gəmilərin yeni sinifləri xətt gəmiləri, freqatlar müəyyən olundu. Əgər müharibənin əvvəlində döyüş qaydaları demək olar ki yox idi və döyüş mahiyətçə ayrı gəmilərin( top atəşi və abordaj) qarşıdurması kimi gedirdisə, müharibənin son mərhələsində, döyüşün əsas aparılma qaydası kimi kilvater sütunu ilə yürüyən gəmilərin top atəşi geniş tətbiq olunmağa başladı. Bu dəniz texnikasının sonrakı inkişafına və təkmilləşməsinə təkan verdi. -Dənizdə ağalığı qazanmaq ingilis - holland müharibəsi zamanı dəniz döyüşünün əsas strategiyası oldu.
**Aşıq Musa** (1795–1840. 1830–1912) — XIX əsr Azərbaycan aşıqlarındandır.

Həyatı
------

Aşıq Musa Səfər oğlu XIX əsr Azərbaycan aşıqlarındandır. Bəzi mənbələrdə Göyçənin Ağkilsə, bəzi mənbələrdə isə Qaraqoyunlu kəndində dünyaya gəldiyi güman olunur. Həyat və fəaliyyəti haqqında məlumat azdır. Saf məhəbbətin tərənnümünə aid şeirləri ilə yanaşı fırıldaqçı və yalançı din xadimlərini ifşa edən əsərlər də yazmışdır. Şeirlərindən məlum olur ki, Aşıq Musa yaxşı təhsil görmüş, xüsusilə də divan şeriylə yaxından maraqlanmışdır. Əlimizə gəlib çatan az saylı şeirləri qoşma, gəraylı, müxəmməs və divan janrındadır. XIX əsrin digər aşıqları kimi Aşıq Musa da öz şeirlərində əsasən sosial məsələlərə, xalqın problemlərinə, insanların qarşılaşdıqları çətinliklərə, saz və sözün önəmi kimi məsələlərə toxunmuşdur. Şeirlərindən bəlli olur ki, o, sazlı-sözlü məclislərdə iştirak etmişdir. Onun Dağıstana, Rusiyaya, Gürcüstana, Orta Asiyaya və Türkiyəyə səfərlərə çıxdığı da güman olunur.

Yaradıcılığı
------------

Aşıq Musanın hələlik məlum olan tam yaradıcılığı Hüseyn İsmayılovun "Göyçə aşıqları və el şairləri" (I cild, Səda-2006, səh.442–468.) kitabında bütünlüklə çap olunmuşdur. Belə ki, kitabda Aşıq Musanın 2 gəraylısı, 10 qoşması, 2 təcnisi, 2 divanisi, 2 müxəmməsi və 6 deyişməsi olmaqla cəmi 24 şeiri çap olunub.

Aşıq Musanın 2013-cü ildə ayrıca olaraq "Elm və təhsil" nəşriyyatında Folklor İnstitutu tərəfindən 148 səhifədən ibarət "Əsərləri" adlı kitabı (tərtib edəni:İslam Ələsgər) çap olunmuşdur. Kitabda aşığın 50-dən artıq şeiri vardır. Bunların əksəri qoşma, 8-i gəraylı, 5-i divani, 4-ü təcnis və 4-ü müxəmməsdir.

Şəcərəsi
--------

* Mustafa
	+ Səfər
		- Musa

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Azərbaycan klassik ədəbiyyatında işlədilən adların və terminlərin şərhi". Tərtib edəni A. M. Babayev. Bakı: "Maarif", 1993, səh. 19–20.
2. ↑  *İslam Ələsgər.* "Göyçə soraqlı aşıq". anl.az. 7 may 2014. 7 July 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 aprel 2016.
3. ↑  Ələsgərov, İ. Göyçə soraqlı aşıq: [Aşıq Musanın yaradıcılığı haqqında] //Xalq cəbhəsi.- 2014.- 7 may.- S.14.

Mənbə
-----

* "Aşıqlar" (hazırlayan Hümmət Əlizadə), 2 cilddə, I c. Bakı, 1937. səh.194.
* İslam Ələsgər, "Sazlı-sözlü Göyçə" Bakı, "Azərnəşr", 1999. səh. 14–15.
* Hüseyn İsmayılov, "Göyçə aşıqları və el şairləri", I cild, Səda-2006, səh.442–468.
* Tərlan Göyçəli. "Göyçə aşıq məktəbi". Bakı-1998. səh.59–62.
* "Azərbaycan klassik ədəbiyyatında işlədilən adların və terminlərin şərhi". (Tərtib edəni A. M. Babayev). Bakı: "Maarif", 1993, səh. 19–20.

Xarici keçidlər
---------------


Vikimənbədə ***Müəllif:Aşıq Musa*** ilə əlaqəli məlumatlar var.

* Müzakirə:Aşıq Musa
* "Sazlı-sözlü Göyçə (II kitab)" (PDF) (az.). Elm və təhsil. 2018. 2018-06-01 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-06-01.
* *Azərbaycan Aşıqlar Birliyi.* "Ustad nəfəsli saz-söz ərməğanı" (PDF) (az.). "Zərdabi Nəşr" MMC nəşriyyatı. 2020. 17 iyun 2023 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 17 iyun 2023.
Pakistanda şinalıların yayılma ərazisi. Bölgə yaşıl rənglə göstərilib.
**Şina** — Hindistanın Cammu və Kaşmir ştatında, eləcədə Pakistan ərazisində yaşayan xalq. Hindistanın şinalılar yaşayan ərazinin böyük hissəsi Pakistan tərəfindən nəzarətdə saxlanılır. Əhalinin ümumi sayı 120 min nəfərdir(1998). Şina dili hind-avropa dillərinin hind-iran dilləri qolunun dardı dili qrupuna daxildir.

Tarixi
------

İslamın gəlişinə qədər şınalılar arasında asılı kəndli münasibətləri üstünlük təşkil edirdi. Knyazlıqlar arasında baş verən vətəndaş müharibələri nəticəsində qul bazarlarında sərbəst qul çıxarmaq təcrübəsi genişləndi.

Məşğuliyyəti
------------

Əkinçilik — şinalıların ənənəvi təsərrüfat sahəsidir ( taxılçılıq, bağçılıq); Qilqit vadisində isə üzümçülük geniş yayılıb. Məhsuldar toprpaqların az olması nəticəsində əhali sıx məskunlaşıb. Qurudulmuş meyvə və tərəvəz məhsulları çoxluq təşkil edir.

Yüksək dağlıq ərazilərdə heyvandarlıq, ovçuluq, qızıl axtarışı üstünlük təşkil edir. Şinalıların digər məşğuliyyətlərindən biri - karvanlara xidmətdir. Məhz Qilqit vadisi əsas ticarət yollarının kəsişməsində yerləşir.

Sosial mühit və din
-------------------

Bölgədə kənd icması münasibətləri hələdə qalmaqdadır. Əsas dini inancları: islam (sünnilər, ismaililər, şiələr), buddizm, animizm, hinduizm

İstinadlar
----------

1. ↑  "Tribes of India". 2009-20012. 2010-10-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-12-23.

Ədəbiyyat
---------

* Кочнев В.И. Шина // Народы и религии мира / Глав. ред. В.А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999. С. 643.
* Народы Южной Азии / Под ред. М. Г. Левина. Издательство Академии наук СССР - М.: 1963. - С. 343.
* Пакистан: справочник / Глав. ред. М.И. Штемпель. - 3-е изд. испр. и доп. - М. : Наука, 1991. С. 29.
* Этносы и конфессии на Востоке: конфликты и взаимодействие / Отв. ред. А.Д. Воскресенский. М.: МГИМО (У). М. 2005. С. 434.
* Backstrom, Peter C. and Carla F. Radloff. 1992. Languages of northern areas. P. 412.

Xarici keçidlər
---------------

* Ethnologue: Languages of the World
* 1992 Sociolinguistic Survey of Shina Arxivləşdirilib 2008-06-11 at the Wayback Machine
* Официальный сайт Пакистана Arxivləşdirilib 2016-07-03 at the Wayback Machine
**Haemogregarina sp.**  (*lat.* *Haemogregarina sp.* )-Apicomplexa Levine tipinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

 **Haemogregarina sp.**  Trofozoitlərin ölçüləri 9.27 - 18,6 х 5,15–7,73 mkm (orta 12,2±0,44 х 6,45±0,19 mkm) olur. Nüvənin ölçüləri 5,15–7,81 х 3,09–7,21 (orta 6,35±0,20 х 4,38±0,22 mkm) olur. Trofozoit eritrositin nüvəni deformasiya etmir. Yetkin trofozoitlərdə tədricən örtük-kapsul əmələ gəlir, nüvə kompaktlaşır, bu da cinsi forma – qamonta xasdır, azurofil dənələr sitoplazmada azalır. Qamontlar həmçinin periferik qanın oksifil eritrositlərində də tapılır.

İnkişafı
--------

Qemoqreqarinlərin trofozoitləri periferik qanın eritrosit eritrositlərində (polixromatofil və oksifil) tapılıb. Eritrositlərdə çox vaxt loteral yerləşibrlər, bəzən hüceyrənin qütbünə yaxın olurlar. Trofozoit paxlavaridir, sitoplazma açıq mavidir, mərkəzdə yerləşən nüvə qırmızı, bəzən bənövşəyi olur.

Yayılması
---------

 **Haemogregarina sp.**  Dəvəçi limanında yayılmışdır.

Həyat tərzi
-----------

* Sahib: bataqlıq tısbağasıdır.

Ədəbiyyat
---------

* Mahir Əli oğlu Hüseynov Azərbaycanda balıq, amfibi və su reptililərinin ibtidai qan parazitləri;

Həmçinin bax
------------

Hepatozoon sp.
**"Qazaxıstanın pilot-kosmonavtı"** ( *qaz.* Қазақстанның ғарышкер-ұшқышы ) Qazaxıstan Respublikasının 1 aprel 1993-cü il tarixli "Qazaxıstan Respublikasının dövlət mükafatları haqqında" 2069-XII saylı Qanunu əsasında təsis edilən fəxri addır. Müəyyən bir kosmik uçuş proqramını uğurla başa vurmuş, onlara verilən elmi, texniki, tədqiqat və praktik vəzifələri nümunəvi şəkildə yerinə yetirənlərə verilir.

Fəxri adla ilk təltif olunan kosmonavt Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Toktar Onqarbayeviç Əbubəkirov 15 oktyabr 1994-cü ildə təltif olunmuşdur. 1 dekabr 1995-ci il tarixli Sərəncam əsasında bu fəxri adla daha 2 nəfər - keçmiş kosmonavt, hərbi hava general-leytenantı Talqat Amangəldiyeviç Musabayev və Qazaxıstanın və Rusiya Federasiyasının Milli Qəhrəmanı, Rusiya və Qazaxıstan kosmonavt Yuri İvanoviç Malençenko təltif edildi. 20 il bu fəxri ad ilə hansısa şəxs təltif olunmadı. Lakin, 14 oktyabr 2015-ci il tarixli Sərəncamla bu fəxri ad ilə Qazaxıstanın Milli Qəhrəmanı, kosmonavt Aydın Akanoviç Aimbetov təltif edildi.

Qazaxıstan pilot-kosmonavtları:

1. Toktar Əbubəkirov - 15.10.1994;
2. Talqat Musabayev - 01/12/1995;
3. Yuri Malençenko - 01/12/1995  ;
4. Aydın Aimbetov - 14.10.2015.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Закон Республики Казахстан от 1 апреля 1993 г. № 2069—XII «О Государственных наградах Республики Казахстан» // Online.zakon.kz". 2019-02-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-14.

Xarici keçidlər
---------------

* Qazaxıstanın mükafatları və mükafatları
* В. Григорьев. Qazaxıstan Respublikasının dövlət mükafatları // Peterburq kollektoru : qəzet. - SPb. 2005. - Sayı. 35, yox.5 . - S. 28 .
**Zikri Ərdəbili** (1790, Ərdəbil – XIX əsr) — Azərbaycan şairi.

Həyatı
------

Zikri Ərdəbili Azərbaycanın istedadlı şairlərindəndir. O, hicri tarixinin 1205-ci (miladi 1790-cı) ildə Ərdəbil şəhərində anadan olmuşdur. Zikrinin əsl adı İbrahim, atasının adı Həsəndir.

Yaradıcılığı
------------

O, şairlik sənətini ustadı Fikridən öyrənmişdir. Lirik şair olan Zikrinin şeirlərində ictimai motivlər və vətənpərvərlik, saf məhəbbət hisslərinin tərənnümü qüvvətlidir. Onun bir sıra qəzəlləri vaxtı ilə dillər əzbəri olmuş xanandələr tərəfindən oxunmuşdur. Şeirləri 20 cildlik "Azərbaycan Klassik Ədəbiyyatı Kitabxanası"nın VIII cildində (1988) çap olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Tərtib edəni: Zaman Əsgərli.* "XIX əsr Azərbaycan şeiri antologiyası" (PDF). Milli Kitabxana (az.). "Şərq-Qərb". 2005. 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2016-08-13.

Həmçinin bax
------------


Vikimənbədə ***Müəllif:Zikri Ərdəbili*** ilə əlaqəli məlumatlar var.

* Azərbaycan ədəbiyyatı

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ədəbiyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Dəmgil** — bitkilərdə, əsasən də meyvə və giləmeyvələrdə rast gəlinən xəstəlik. Dəmgil xəstəliyi tumlu meyvə bitkilərinə ən çox zərər verən və Azərbaycan şəraitində çox yayılan göbələk xəstəliklərindən biridir. Onu Fusicladium cinsinə aid göbələklər törədir. Bu xəstəlik zamanı meyvənmin səthində girdə, tutqun boz rəngli ləkələr əmələ gəlir.

Meyvələrin erkən müddətlərdə zədələnməsi daha qorxuludur, çünki dəmgil ləkələrinin altında mantarlaşmış qoruyucu toxuma əmələ gəlir və meyvənin belə yerləri inkişaf etmir. Meyvə birtərəfli böyüyür, onun zədələnmiş yerlərinin toxuması çatlayır. Belə meyvələr əmtəəlik dəyərini, tamını itirir və uzun müddət saxlanıla bilmir. Yetişməsinə az qalmış zədələnən meyvələrin forması dəyişilmir. Bu meyvələr çatlamır, lakin 2-ci sorta aid edilir. Xəstəlik saxlanılma zamanı artmır və sağlam meyvələrə keçmir.

Dəmgil meyvənin xarici görünüşünü korlayır, tənəffüsü sürətləndirdiyindən şəkərin və C vitamininin miqdarı azalır. Standarta görə meyvələrin azacıq dəmgil xəstəliyinə tutulmasına yol verilir.

İstinadlar
----------

1. ↑   Əhmədov Ə-C. İ. Əliyev N. T. Meyvə və tərəvəzin əmtəəşünaslığı. Ali məktəb tələbələri üçün dərslik. Bakı, ADIU-nin nəşriyyatı, 2009. 437 səh.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Botanika** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
| **Latın əlifbası Ğ, ğ** |
| --- |
|  |
| **Latın əlifbası** |
| A | B | C | D | E | F | G |
| H | I | J | K | L | M | N |
| O | P | Q | R | S | T | U |
| V | W | X | Y | Z |
| Əlavəvə digər variant işarələri |
| À | Á | Â | Ã | Ä | Å | Æ |
| Ā | Ă | Ȃ | Ą | Ȧ | Ả | Ɐ |
| Ɑ | Ɓ | Ƀ | Ç | Ć | Ĉ | Ċ |
| Č | Ȼ | Ƈ | Ð,ð | Ď,ď | Đ,đ | Ɗ |
| ᶑ | È | É | Ê | Ë | Ē | Ė |
| Ę | Ě | Ɇ | Ə | Ƒ | Ĝ | Ğ |
| Ġ | Ģ | Ǧ | Ǥ | Ɠ | Ƣ | Ĥ |
| Ħ | Ì | Í | Î | Ï | Ī | Į |
| İ | I | Ĳ | Ĵ | Ɉ | Ķ | Ḱ |
| Ǩ | Ƙ | Ⱪ | Ĺ | Ļ | Ľ | Ŀ |
| Ł | Ɱ | Ñ | Ń | Ņ | Ň | N̈ |
| Ɲ | Ƞ | Ŋ | Ò | Ó | Ô | Õ |
| Ö | Ø | Ő | Œ | Ơ | Ᵽ | Ƥ |
| P̃ | Ɋ | ʠ | Ŕ | Ř | Ɍ | Ɽ |
| ß | ſ | Ś | Ŝ | Ş | Š | Þ |
| Ţ | Ť | Ŧ | Ⱦ | Ƭ | Ʈ | ẗ |
| Ù | Ú | Û | Ü | Ū | Ŭ | Ů |
| Ű | Ų | Ư | Ʉ | Ʋ | Ŵ | Ⱳ |
| Ẋ | Ý | Ŷ | Ÿ | Ɏ | Ƴ | Ź |
| Ẑ | Ẕ | Ż | Ž | Ƶ | Ȥ | Ⱬ |

**Ğğ** (*G-brevis* də adlanır) — latın əlifbasında hərf. Azərbaycan, bərbər, Türk, laz, tatar və krım-tatar dillərində işlənir.

Azərbaycan dilində Ğ
--------------------

Azərbaycan dilində "Ğ" hərfi ilə söz başlanmır.

Türk dilində Ğ
--------------

Türk dilində "Ğ" yumşaq "g"-ni bildirir. Demək olar ki, oxunmur və yalnız özündən əvvəl gələn sait səsin uzun tələffüz olunmasına şərait yaradır. : *sağol* - "saaol" kimi oxunur.

Kodlaşdırma
-----------

Hərf üçün Unicode kodu: U+011E böyük və U+011F kiçik hərf üçün.
**İlqar İbrahimoğlu** — DEVAMM-ın (Dini Etiqad və Vicdan Azadlıqlarının Müdafiə Mərkəzi) sədri, İçərişəhər "Cümə" məscdinin imam-camaatı, həftəlik "Dəyərlər" qəzetinin və Dəyərlər AİN (Azerbaijan Islam News) portalının baş redaktoru.

İbrahimoğlu ABŞ-nin Corctaun Universiteti və mərkəzi İordaniyada yerləşən Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin keçirdiyi müsabiqədə "Dünyanın ən nüfuzlu 500 müsəlmanı" arasında 4 azərbaycanlıdan biri olub.

Həyatı
------

İlqar İbrahim oğlu Allahverdiyev 5 noyabr 1973-cü ildə dünyaya gəlmişdir. Gənclik illərində "Nə? Harada? Nə vaxt?" komandasının kapitanı olmuşdur. Uşaq çağlarından Azərbaycanın əməkdar məşqçisi Oleq İsaakoviç Privorotskinin rəhbərliyi altında şahmatla məşğul olmuşdur. Birinci dərəcəli şahmat ustasıdır.

Fəaliyyəti
----------

İqtisadiyyat, fəlsəfə və ilahiyyat üzrə ali təhsil almışdır. "İslam və Qərb fəlsəfələrinin inteqrasiyası" mövzusunda elmi dissertasiya müdafiə etmişdir. Varşavada yerləşən İnsan Haqları üzrə Beynəlxalq Məktəbin məzunudur. Bununla yanaşı, "Narkomaniya və alkoqolizm üzrə beynəlxalq ekspert" sertifikatına malikdir. "Əsma-ül-Hüsna" (irsi qan xəstəlikli uşaqlara qayğı üzrə ixtisaslaşan), "Yetimsiz Vətən" (valideyn himayəsindən məhrum olmuş uşaqların psixoloji reabilitasiyası və cəmiyyətə inteqrasiyası üzrə ixtisaslaşan) proqramlarının koordinatoru, "Hikmət evi" disput mərkəzinin və "İslam maarifi" proqramının elmi rəhbəridir. Həmçinin tolerantlığın, dözümlülüyün, mədəni inteqrasiyanın inkişafına yönəli "Mədəniyyətlərin dialoqu" proqramına rəhbərlik edir. Teologiya, postmodern fəlsəfə və insan haqlarının fəlsəfəsi kimi sahələrdə interdistiplinar tədqiqatlar aparır. Eyni zamanda, neyrolinqvistikanın şəxsiyyətlərarası ünsiyyətlərdə və paradiqmal təmasda rolu və yeri barədə araşdırmalarla məşğul olur. Göstərilmiş tədqiqatlar çərçivəsində Avstriyaya, Polşaya, ABŞ-yə, Almaniyaya, Türkiyəyə, İrana, Yunanıstana, Rusiyaya, Ukraynaya, İordaniyaya, İsveçrəyə, Fransaya, İtaliyaya səfərlər etmişdir.

### Şəxsi həyatı

Bir neçə xarici dil bilir. Asudə vaxtlarını ekzistensional mövzularda ədəbiyyatın mütaliəsinə, futbol və voleybol oynamağa sərf edir. Evlidir, üç övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "20 Yanvar Azərbaycanın ən ciddi tarixlərindən biridir – İlqar İbrahimoğlu". 2015-01-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-08.
2. ↑  "Alim Qasımovun adı Luis Armstronq və Frank Sinatra ilə bir siyahıda". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-08.

Xarici keçidlər
---------------

* İlqar İbrahimoğlunun bloqu
* Dəyərlər AİN (Azerbaijan Islam News) portalı Arxivləşdirilib 2011-02-01 at the Wayback Machine
Naxçıvan bölgəsində fəaliyyət göstərən xanəgah – türbələrdən biri də Şərur rayonunun Tənənəm kəndindəki Pir-i Süleyman adı ilə məşhur оlan ziyarətgahdır.

##### Memarlıq quruluşu

Pir memarlıq baxımından о qədər də möhtəşəm оlmayan bir binadan ibarətdir (şəkil 59). Binanın günbəzi tacvari formalı olub, dairəvi planlıdır. Vaxtı ilə abidənin giriş qapısı üzərində kitabə olsa da həmin epiqrafik sənəd zaman keçdikcə məhv olaraq sıradan çıxmışdır. Binanın içərisində qəbir vardır. Pirdə əsas ziyarət оbyekti bu qəbirdir. Ancaq qəbirin və binanın üstündə epiqrafik sənəd-kitabə оlmadığı üçün оnların tarixi, mənsubiyyəti və təyinatı haqqında sanballı elmi fikir söyləmək mümkün deyildir.

##### Tarixi və mənşəyi ilə bağlı mülahizələr

Yaşlı əhalinin söylədiyinə görə pirin tarixi Tənənəm kəndinin tarixindən qədimdir. Pirin nə üçün "Piri-i Süleyman" adlanması haqqında dəqiq məlumat yоxdur. Fikrimizcə, ziyarətgahın adındakı "Pir" sözü sufi təriqəti rəhbərlərinə verilən ən yüksək tituldur. Görünür, Süleyman sufilikdə ən yüksək məqam olan "Pir" səviyyəsinə qədər yüksəlmiş bir şəxsiyyət olmuşdur. Sufi təriqəti pirlərinə məxsus bütün keyfiyyətlər Pir Süleymana da aid оlmuş və о, Tənənəm kəndi ərazisində fəaliyyət göstərən xanəgahın rəhbər şeyxi оlmuşdur.
Yerli əhali içərisində bəzi adamlar "Pir Süleyman" ziyarətgahını "Birinci Süleyman" adlandırırlar. "Pir" sözünün mənşəyi haqqında danışarkən t.e.d. M.S.Nemət yazır ki, bu istilahı türk sözü "Bir"lə bağlayırlar. Bəzi kitabələrdə və оrta əsr mənbələrində bu söz "Birə" fоrmasında işlənib. "Pir", "Bir" və yaxud "Birə" sözü güman ki, birinci, yəni öndə gedən, mürşid mənasını bildirir. Alimin sözlərinə əsasən deyə bilərik ki, Pir-i Süleymanla "Birinci Süleyman" sözləri də eyni kökdəndir və ayrı-ayrı adamlar tərəfindən müxtəlif deyiliş fоrmasıdır. Ehtimal ki, burada hansı isə sufi təriqətinə mənsub xanəgah fəaliyyət göstərmiş, Sülyeman isə həmin sufi məskəninin rəhbər şeyxlərindən оlmuşdur. Müridləri və əhali arasında böyük nüfuza, hörmətə malik оlan bu şeyx öldükdən sоnra öz xanəgahında dəfn оlunmuş, qəbri ziyarətgaha çevrilmişdir.
Tənənəm kəndindəki bu xanəgah zəmanəsinin nüfuzlu sufi mərkəzlərindən оlmuşdur. О, nəinki təkcə Tənənəm kəndində, bütövlükdə Şərur bölgəsində böyük nüfuz qazanmış, zəmanəsinin sоsial-siyasi və ideоlоji həyatında mühüm rоl оynamışdır. Xanəgah – türbənin üzərində epiqrafik sənəd qalmadığı üçün onun inşa tarixi haqqında konkret və dəqiq fikir söyləmək mümkün deyildir. Ancaq onun ətrafında orta əsrlər dövrünə, xüsusilə XIV əsrə aid saxsı qab qırıqları və kaşı parçalarına əsasən demək olar ki, bu sufi məskəni XIV-XV əsrlərdən etibarən fəaliyyət göstərmiş, Pir-i Süleyman isə onun rəhbər şeyxlərindən olmuşdur .

Mənbə
-----

* Hacıfəxrəddin Səfərli. Naxçıvanın türk-islam mədəniyyəti abidələri. Naxçıvan: "Əcəmi" Nəşriyyat Poliqrafiya Birliyi, 2017, 115 s.

İstinadlar
----------

1. ↑  Nemət M. Azərbaycanda pirlər. Bakı: Azərnəşr, 1992, 104 s. s. 6
2. ↑  Səfərli F. Naxçıvanda sosial-siaysi və ideoloji mərkəzlər. Bakı: Nurlan, 2003, 392 s. s. 173-176
3. ↑  Naxçıvan abidələri ensiklopediyası. Naxçıvan,2008, 521 s.s. 399