recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hüseynov Rüstəm Kərim oğlu** — "Azərbaycan məktəbi" jurnalının baş redaktoru.

Həyatı
------

Hüseynov Rüstəm Kərim oğlu 5 may 1910-cu ildə anadan olmuşdur. Kiçik yaşlarında atasını itirmiş, uşaq evində böyümüşdür. 1925–1926-cı illərdə Baki Darülmüəllimində təhsil almışdır. Hüseyn Cavid müəllimi olmuşdur. R.K.Hüseynov 1926-cı ildə ibtidai məktəbdə müəllimlik fəaliyyətinə başlamışdı. 1931–1936-cı illərdə isə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutun fizika-riyaziyyat fakültəsini bitirdikdən sonra orta məktəblərdə riyaziyyat müəllimi işləmişdir.

İctimai fəaliyyəti
------------------

1937-ci ildə Maarif Komisarlığında ibtidai məktəb idarəsinin rəis müavini vəzifəsində irəli çəkilmiş, bir qədər sonra isə pedaqoji məktəblər şöbəsinin müdiri təyin olunmuşdur. 1940-cı ildə o artıq Azərbaycan Müəllimlərin Təkmilləşdirmə İnstitutunun direktoru vəzifəsində çalışırdı. 1946-cı ildə ordu sıralarından tərxis edildikdən sonra "Azərbaycan Müəllimi" qəzetinin redaktoru kimi fəaliyyətə başladı. 1951-ci ildə "Azərbaycan məktəbi (jurnal)" jurnalının baş redaktoru təyin olundu və 1963-cü ilə kimi, 12 ildən çox bir müddətdə respublikanın yeganə pedaqoji jurnalına uğurla rəhbərlik etdi. 1963-cü ildə artıq pedaqoji mətbuatın görkəmli nümayindələrindən biri kimi ad-san qazanmış Rüstəm Hüseynov "Maarif" nəşriyyatına direktor təyin olunmuşdur. Ali məktəblər üçün bir çox orijinal dərsliklər, o cümlədən "Pedaqogika" və "Psixologiya" dərslikləri, psixologiya və pedaqogika üzrə sanballı monoqrafiyalar nəşr olunması Rüstəm müəllimin rəhbərlik etdiyi vaxtında olmuşdur. 1966–1977-ci illərdə Rüstəm müəllimin yaxın dostu olan xalq şairi Rəsul Rzanın təkidli xahişi ilə o Azərbaycan Ensiklopediyasının baş redaktorunun müavini vəzifəsində çalışmışdır. Rüstəm müəllim respublikada pedaqoji elmlər namizədi alimlik dərəcəsi almış ilk jurnalistlərdən biri idi. 1981-ci ildə "Tofiq Fikrət" monoqrafiyasını yazmışdır.

Vəfatı
------

Rüstəm Hüseynovun doğulduğu gündə, may ayının 5-i 1998-ci ildə 88 yaşında vəfat edir.

* Rüstəm müəllim.Rüstəm müəllim.

Xarici keçidlər
---------------

Təhsil nazirliyinin saytında "Azərbaycan məktəbi" jurnalı haqqında
"Azərbaycan məktəbi" jurnalının rəsmi saytı Arxivləşdirilib 2020-09-23 at the Wayback Machine
**Qara Mustafa Şahin Paşa** (ö. 1565) — Sultan Süleyman Qanuni səltənətində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi, Misir bəylərbəyi.

Həyatı
------

Doğum tarixi və əsli haqqında məlumat yoxdur. Sultan Süleyman Qanuni dönəminin ilk illərində saraya alındığı məlumdur. Əndərunda təlim-tərbiyə aldıqdan sonra 1544-cü ildə Ərzurum, 1548-ci ildə Diyarbəkir bəylərbəyi oldu. Ardından Şahzadə Bəyazidin lələsi təyin edildi və onunla birlikdə təyin olunduğu Konya, Kütahya və Amasya sancaqbəyliklərinə yollandı. Ancaq şahzadənin üsyan edərək Səfəvilərə sığınmasının ardından (1559) o da cəzalandırıldı və Qəzzə sancaqbəyliyi ilə mərkəzdən uzaqlaşdırıldı. Ancaq çox keçmədən günahsız olduğu aşkar oldu və 1560-cı ildə vəfat edən Sofu Əli Paşanın yerinə Misir bəylərbəyliyinə gətirildi. Ancaq 1563-cü ildə vəzifədən alındı və çox keçmədən 1565-ci ildə vəfat etdi.

Övladlarından Rizvan Paşa və Bəhram Paşa özü kimi müxtəlif əyalətlərdə fəaliyyət göstərmişdir.

Mənbə
-----

* Sicill-i Osmani IV, səh. 184

İstinadlar
----------

1. ↑  Watenpaugh, 1999, p. 121.
2. ↑  Ze'evi, 2012, p. 40
Vidadi Tofiq oğlu Rüstəmov 1973-cü il iyulun 6-sı, Bakı şəhərində anadan olub. 1980-1990-cı illərdə 45 saylı orta məktəbdə təhsil alıb. 1990-cı ildə Azərbaycan Kooperasiya texnikumuna daxil olub. 1992-2006-cı illərdə fərdi bizneslə məşgul olub. 2006–cı ildən kino sahəsində prodüser kimi fəaliyyət göstərir. Hazırda "Buta Film" kino şirkətində direktor vəzifəsində çalışır. Ailəlidir, 2 övladı var.

2006 "Günəş şəhəri" – rejissor assistenti (sənədli film. Rej. A.Rüstəmov. Dərviş Prodüser Mərkəzi, Açıq Cəmiyyət İnstitutunun sifarişi ilə)
2007 "AİDS"-İri Planda – İcraçı prodüser (sənədli film. Rej. A.Rüstəmov. AGFİA, BMT İP-nın sifarişi ilə )
2008 "Yalançılar" – İcraçı prodüser (qısametrajli film. Rej. Əbdülqəni Əliyev. AGFİA, Azərbaycan Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin sifarişi ilə)
2009 "Arxası qibləyə" – İcraçı prodüser (qisametrajli film. Rej. A. Rüstəmov. Buta Film, Dərviş, SKM Art Prdakşn)
2009 "Teatral həyat" - İcraçı prodüser (qısametrajli film. Rej. İlqar Nəcəf)
2011 "Buta" – İcraçı prodüser (Tammetrajlı bədii film. Rej. İlqar Nəcəf. Azərbaycanfilm, Buta Film)
2011 "Şəbəkə" – Çəkiliş texnikası üzrə icraçı prodüser (qısametrajlı bədii film. Rej. Kəmalə Rzayeva. Ayan-Z, Buta Film)
2011 "Neftlə çəkilən portret" (film, 2011)-prodüser
2012 Yuva (2012)- İcraçı prodüser
2017 Nar bağı (film, 2017) - Supervayzer
"Nimits" dənizdə (Viktoriya, Britaniya Kolumbiyası yaxınlığında).
**"Nimits"** ABŞ hərbi donanmasının Nimits sinifli aviadaşıyıcısı. Donanma admiralı Çester Nimitsin şərəfinə adlandırılmışdır. Çoxməqsədli atom aviadaşıyıcısı olan, dünyanın ən iri hərbi gəmilərindən biridir. Su basımı 101-104 min ton, uzunluğu 333 metr, eni 76,8 metrdir. Qüvvə qurğusu əsasən iki Vestinqhaus A4W atom reaktoru və 4 buxar turbinindən ibarətdir, təchizinin tərkibində iki hava axtarış radarı, bir hədəf radarı, üç hava hərəkat üzrə nəzarət radarı, eniş yardımı radarları və elektron hərbi cihazları var. Ekipaj 3200 nəfərdir, habelə 2480 nəfər aviasiyasına baxır. Gəminin ana limanı San Diyeqo hərbi-dəniz bazasıdır. Səfər məsafəsi həddsizdir.

Karyerası
---------

1967 il martın 31-də sifariş edilmiş superaviadaşıyıcının tikintisi növbəti il iyunun 22-də Virciniya ştatında başlandı və 1972 il mayın 13-də başa çatdı. 1975 il mayın 3-də gəmi xidmətə qəbul edilmişdir və həmin il iyunun 30-da "Nimitsin" CVAN-68 işarəsi indiki CVN-68-ə dəyişdirmişdir. "Nimits" 11-ci aviadaşıyıcı zərbə qrupunun hissəsidir. Karyeranın ərzində o, "Axşam İşığı" əməliyyatında iştirak etmişdir, lakin onun tapşırığı vertolyotların qəzasına görə ləğv edilmişdir. 1988 il Yay Olimpiya oyunları zamanda "Nimits" Cənubi Koreya sahilboyusunun qarovulunda olmuşdur. "Nimitsin" donanmadan çıxartması 2033 ildə gözlənilir.

Nimits sinifli aviadaşıyıcılar
------------------------------

"Nimits" · "Dvayt D. Eyzenhaver" · "Karl Vinson" · "Teodor Ruzvelt"

### Avraam Linkoln yarımsinfi

"Avraam Linkoln" · "Corc Vaşinqton" · "Con K. Stennis" · "Harri S. Trumen"

Xarici istinadlar
-----------------

* "Nimitsin" rəsmi səhifəsi Arxivləşdirilib 2011-02-22 at the Wayback Machine
* "Nimits" assosiasiyası
**Qiyasəddin Məhəmməd** (v. 1336 və ya 3 may 1336) — Elxanilər dövlətinin vəziri, Fəzlullah Rəşidəddinin oğlu.

Həyatı
------

1327-ci ildə Əbu Səid tərəfindən vəzirliyə gətirilmişdi. Mənbələrdə Bağdadda kilsələri sökməsi və Hənəfiliyi bərpa etməsi ilə xatırlanmışdır. Məmlüklər ilə sülh müqaviləsini imzalamışdır. Aqrar təsərrüfatın inkişafına şərait yaratmış, Xorasanda rüşvətxorluq hallarını aradan qaldırmışdır.

Onun fəaliyyəti əmirlər tərəfindən bəyənilmirdi. 1328-ci ilin iyulunda Əmir Əli Padşah Oyrot ona qarşı Sultaniyə tərəfdən hücuma keçsə də, bu üsyan yatırıldı. 1329-cu ildə Narın Tağayın üsyanı da yatırıldı və sərkərdə edam olundu. 1334-cü ildə Mahmudşah İncunun üsyanının aqibəti də eyni oldu.

Ölümü
-----

1336-cı ildə Əbu Səidin ölümündən sonra Mahmudşah İncu ilə birlikdə hərəkət edərək taxta Arpa xanı çıxardı. Həmdullah Qəzvini yazır ki, "bu dövrdə ölkədə çoxdan gözlənilən fitnə baş qaldırmışdı, dövlət əyanlarının hər birinin iddiası var idi, hər kəs öz nümayəndəsini səltənətə sahib etmək niyyətində idi". Əbu Səidi əvəz etmiş Arpa xanın mərkəzi hakimiyyəti möhkəmləndirmək üçün gördüyü tədbirlər nəticəsiz qaldı. Əmir Əli Padşahın başçılığı ilə mərkəzi hakimiyyətə qarşı çıxmış Oyrat tayfası Arpa xanı hakimiyyətdən məhrum etdi və Musa xan padşah elan olundu. Qiyasəddin Məhəmməd 1336-cı ildə Əli Padşahın xəbəri olmadan edam edildi. Mülkü müsadirə olundu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ṣafadī, *al-Wāfī be’l-wafayāt*, ed. S. Dedering, IV, Damascus and Wiesbaden, 1959; 2nd ed. 1981, p. 329.
2. ↑  "Qiyasəddin Məhəmməd - Iranica". 2022-09-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-03.
**Saman Nəriman Cahan** (*fars.* سامان نریمان جهان‎, d. 18 aprel 1991, Bünab, Şərqi Azərbaycan ostanı, İran) — hazırda Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən Neftçi komandasının keçmiş cənubi azərbaycanlı yarımmüdafiəçisi, 23 yaşadək futbolçulardan ibarət İran millisinin keçmiş üzvü.

Klub karyerası
--------------

Əhalisi azərbaycanlılardan ibarət olan və əsasən Azərbaycan dilində danışılan bölgə olan Şərqi Azərbaycan ostanının Bünab ərazisində anadan olan Saman futbolçu karyerasına Təbrizin İran peşəkar futbol liqasındakı təmsilçisi Traktorda başlamışdır. Həmçinin onun peşəkar futbolçu kimi yetişməsində Təbrizin digər klubu Maşın Sazi və Tehranın Neft Tehran klublarının da böyük rolu olub. Peşəkar olaraq karyerasına 2012-ci ildə məhz Neft Tehran klubunda başlayıb. Həmin ilin ikinci yarısını icarə əsasında Göstəriş Poladda keçirən Saman, özünü yaxşı nümayiş etdirmiş və növbəti mövsüm Göstərişə transfer edildi.

Traktorda icarədə oynayıb yenidən Göstərişə qayıdan Saman 2016-cı ilin yayında Avstriya Bundesliqası təmsilçisi Volfsbergerə baxışa yollansa da, maliyyə problemləri səbəbindən onun transferi baş tutmadı. Saman 2016-17 mövsümündə yenidən qurulmuş Maşın Sazi komandasına qatıldı. Azadi stadionunda İstiqlalla oyunda məhz onun qolu sayəsində komandası Tehran təmsilçisi ilə heç-heçə etdi. Artıq o, tərəfdarlar tərəfindən İstiqlalın killeri kimi tanınırdı, çünki bu qol onun İstiqlala karyerası ərzində vurduğu növbəti qollardan biri idi.

4 yanvar 2017-ci ildə Nəriman Cahan rəsmi olaraq Fars Körfəzi Pro Liqasının liderlərindən biri olan Persepolis ilə 2 il yarımlıq müqavilə imzaladı. 13 yanvar 2017-ci ildə yeni komandası ilə Azadi stadionunda Saypaya qarşı keçirilən matçda debüt etdi.

Persepolisdə oynadıqdan sonra yenidən geri dönmək qərarına gəldi və Göstəriş Polad ilə 1 illik müqavilə bağladı.

Sonrakı mövsümlərdə Peykan və təkrarən Maşın Sazidə oynayan Nəriman Cahan 2020-ci ilin 10 yanvarında Azərbaycan Premyer Liqası klublarından olan Neftçi ilə il yarımlıq müqavilə imzalayaraq karyerasında ilk dəfə legioner həyatı yaşamağa başladı.

İstinadlar
----------
**Salyut 7**| Salam İnsignia |
| Salam 7 |
| Tapşırıq statistikaları |
| **Adı vəzifələri:** | Salam 7 |
| **Zəng kodu:** | Salam 7 |
| **Start:** | 19 aprel 198219:45:00 UTCБайконур, SSRİ |
| **Qaytarılması:** | 7 fevral 1991 |
| **Ekipaj:** | 6 uzun müddəli4 qısa müddətli |
| **Tapşırıq müddəti:** | 816 gün |
| **Orbitdə:** | 3.216 günü |
| **Trayektoriya sayı:** | 51.917 |
| **Period:** | 89,2 |
| **Ən uzaq nöqtə:** | 278 m |
| **Ən yaxın nöqtə:** | 219 m |
| **Əyilmə bucağı** | 51,6° |
| **Qət edilənməsafə:** | ~2,106,297,129 m |
| **Orbitdəki çəkisi:** | 19.000 kq |
|

**Salyut 7** — Sovet İttifaqı tərəfindən 19 aprel 1982-ci ildə orbitə çıxarılan kosmik stansiyasıdır. Salyut seriyası stansiyaların sonuncusudur. Salyut 6 -nın ehtiyat stansiyası olaraq orbitə göndərilmişdir, təchizatı və xaraktesitkaları demək olarki oxşar olub. Orbitdə olarkan müxtəlif nasazlıqlar baş vermişdir, ancaq göndəriliən Soyuz və Progress kosmik gəmiləri ilə orbitə çıxan təcrübəli və bacarıqlı kosmonavtların səyi ilə bu problemlər aradan qaldırıldı. Sentyabr 1983 -cü ildə yanacaq borusunda baş vermiş zədələnmə nəticəsində kosmosa əlavə yürüyüşlərin edilməsi vacib hal aldı. Dörd il iki aylıq tapşırıq müddəti ərzində altı dəfə əsas və dörd dəfə isə əlavə uçuşlarda iştirak edən fransız və hindli kosmonavtlarında daxil olduğu, 10 nəfərlik ekipaj stansiyanı ziyarət etmişdir. Onlar arasında kosmosa çıxan ikinci və kosmik yürüyüş edən ilk qadın Svetlana Savitskaya da vardır.

Salyut 6 -da olduğu kimi, stansiyanın hər iki tərəfində iki birləşmə qapısı var. Bununlada Progress təhcizat gəmisi stansiyaya rahatlıqla birləşirdi. İkisi üfüqi, üçüncü isə şaquli müstəvidə yuaxrı doğru olmaqla üç ədəd günəş paneli təhciz olunmuşdur. Salyut 7, əvvəlki Salyut seriyaları ilə müqayisədə bir az lüks idi: Elektrik sobaları, soyuducu, daim isti su, komanda masasında velosiped oturacağına bənzəyən yeni dizaynlı stullar. Pəncərələrdən ikisi infeksiyanı məhv etmək üçün ultrabənövşəyi şüaları udmaq üçün hazırlanmışdır. Salyut 6-dakı BST-1M teleskopu rentgen sensoru ilə əvəz edildi.

İstinadlar
----------
**İlandağ (Haçadağ) kitabəsi** — Müasir Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində Urartuların iki mixi yazısı, biri yaşayış yerindən 75 km cənub-şərqdə, İlandağda, digəri Fərhad evi adlanan Orta əsr karvansarasının yaxınlığında tapılmışdır. Fərhad evi kitabəsi tamamilə dağılmışdır. İlandağ kitabəsi adlana kitabə Culfa rayonunun Xoşkeşin kəndi yaxınlığında aşkar edilmiş və mixi kitabənin mətni S.Qaşqay tərəfindən tərcümə edilmişdir.

Məzmunu
-------

İlandağ kitabəsi İşpuini və Menuanın adını xatırlayır, e.ə. 820 və 810-cu illərdə onların hərbi hücumları və qələbələrinndən bəhs edir. Bir metr uzunluğunda kitabənin mətnindən ayıdn olur ki, Işpuini və Menua Arsinie ve Ania torpaqlarını tutmuş, Pluadidə İlahə Haldinin şərəfinə kitabə qoymuş və qurban kəsmişlər. AMEA-nın müxbir üzvü, arxeoloq Vəli Baxşəliyevin fikrinəcə kitabənin təntənəli şəkildə yazılmasına baxmayaraq Urartular heç vaxt bu ərazini işğal etməmişlər. Tədqiqatçı fikrini Naxçıvan ərazisində Urartu qalalarının tikilməsi haqqında heç bir epiqrafik və arxeoloji dəlilin tapılmaması ilə izah etmişdir. 
Kitabədən aydın olur ki, Urartu çarları İşpuini və onun oğlu Meniua bu ərazilərə yürüşlər təşkil etmişlər. Kitabədə onların zəbt etdikləri ölkələr arasında üç şəhər dövlətinin adı çəkilmişdir – Arsine, Arsikua, Ayanianu. Urartu çarları tərəfindən ələ keçirilmiş şəhərlər tutulduqdan sonra onlar tərəfindən dağıdılmışdır. Kitabədə adı çəkilən toponimlərdən "Arsine" adının bu gün Naxçıvan ərazisindəki "Ərəzin" toponimi ilə bənzərlik təşkil etməsi diqqətçəkicidir. Bundan əlavə kitabənin mətnindən müəyyən etmək mümkündür ki, urartulular burada çox qalmamış bu ərazidən cənub istiqamətinə - Puluadi ölkəsinə hərəkət etmişlər. Kitabəyə əsasən Puluadi ölkəsində maldarlığın və qoyunçuluğun inkişafını da müəyyən etmək mümkündür. Bu ölkədə urartuluların ilahə Haldinin şərəfinə öküz və qoyun, onun arvadının şərəfinə isə inək qurban kəsmələri təsvir edilmişdir.

Kitabənin tərcüməsi
-------------------

İlahi Haldinin əzəməti ilə İşpuini Sardurinin oğlu (və) Meniua İşpuininin oğlu Arsine şəhərinin ölkəsini zəbt etdilər. İş ölkəsini, Arsikua şəhərinin ölkəsini, Ayanianu şəhərinin ölkəsini zəbt etdilər, dağıtdılar. Pluadi ölkəsində onlar ilahi Haldiyə lövhə ucaltdılar (və) əmr verdilər: Puluadi ölkəsində ilahi Haldiyə öküz və qoyun, Haldinin arvadına inək (qurban) kəsilsin.

Mənbə
-----

1. Naxçıvan tarixi. Üç cilddə I cild, Naxçıvan:Əcəmi, 2013, 452 s.
2. Qaşqay S. Qədim Azərbaycan tarixi mixi yazılı mənbələrdə. Bakı:Təhsil, 2006, 148 s.

İstinadlar
----------

1. ↑  www.oglanqala.net
2. ↑  Baxşəliyev V. Dəmir dövrünün şəhəri. "Naxçıvanda ilkin şəhər mədəniyyəti" saytının materiallarından -  Arxivləşdirilib 2022-06-13 at the Wayback Machine
3. ↑  Qaşqay S. Qədim Azərbaycan tarixi mixi yazılı mənbələrdə. Bakı:Təhsil, 2006, 148 s.
**Ənvər Nəhmədov** (*Nəhmədov Ənvər Pirverdi oğlu*; d. 24.08.1959, Bakı şəhəri, Azərbaycan SSR) — Fizika elmləri doktoru, AMEA-nın müxbir üzvü (2014), AMEA-nın həqiqi üzvü (2017)

Həyatı
------

Ənvər Nəhmədov 24 avqust 1959-cu ildə Bakı şəhərində anadan olub.

Elmi əsərləri
-------------

1. E. Nakhmedov, S. Mammadova, and O. Alekperov, "Topolojical superconductivity and the fractional Josephson effect in quasi-one dimensional üires on a plane", JETP Lett. 103, 18 (2016).

2. V. M. Aliev, O. Alekperov, and E. Nakhmedov, "Superconducting and normal state properties of CdBa 2 Cu 3O 7-δ crystal" , Phys. Rev. B, 89, (2014).

3. E. Nakhmedov and O. Alekperov, "Zero-energy Majorana states in a one-dimensional quantum wire with charge density wave instability", Phys. Rev. B, 89, 195445 (2014).

4. E. P. Nakhmedov , "Effects of correlations and randomness in strongly anisotropic low-dimensional solids", book, Baku Publishing House „Şərq-Qərb" 2013, 216 p; ISBN 978-9952-489-17-0.

5. E. Nakhmedov, O. Alekperov, and R. Oppermann, "Effects of randomness on the critical temperature in quasi-two-dimensional superconductors", Phys. Rev. B 86, 214513 (2012).

6. E. Nakhmedov and O. Alekperov, "Interplay of Rashba- and Dresselhaus spin-orbit interactions in a quasi-two-dimensional electron gas of a finite thickness under in-plane magnetic field", Eur. Phys. J. B 85, 298 (2012).

7. E. Nakhmedov and O. Alekperov, "Out-of-plane equilibrium spin current in a quasi-two-dimensional electron gas under in-plane magnetic field", Phys. Rev. B 85, 153302 (2012).

8. E. P. Nakhmedov, R. Oppermann, and O. Alekperov, "Negative differential resistance in a finite thickness quasi-two-dimensional electron gas mediated by spin-orbit interactions", Phys. Rev. B 83, 153416 (2011).

9. E. P. Nakhmedov, R. Oppermann, and O. Alekperov, "Spin-orbit interactions in a quasi-two-dimensional electron gas with finite thickness", Jpn. J. Appl. Phys. 50, 05FE03 (2011).

10. E. P. Nakhmedov and R. Oppermann, "Critical disorder effects in Josephson-coupled quasi-one-dimensional superconductors", JETP Lett. 91, 639 (2010).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Nəhmədov Ənvər Pirverdi oğlu" (az.). science.gov.az. 2017. 2017-05-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-06.
2. ↑  "AMEA-nın həqiqi və müxbir üzvlüyünə keçirilən seçkilərin nəticələri açıqlanıb". 2020-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-02.
Gecə klubları müştərilərinin məmnuniyyətlərini nəzərdə tutmaq məcburiyyətindədirlər. Foto da, lazer işıqları ilə işıqlandırılmış rəqs meydançası görünür.
İbizada gecə klubu
1912-ci ildə gecə klubu
**Gecə klubu** — hamının üzünə açıq olan musiqili, içkili musiqi məkanı və əyləncə məkanı, insanların əylənmək məqsədi ilə getdikləri, musiqi sədaları altında rəqs edilən, spirtli içkilər qəbul edilən və ümumiyyətlə gecədən səhərə qədər açıq qalan musiqi məkanlarıdırlar. Gecə klubu adətən rəqs meydançası, lazer işıq şousu və disk jokey (DJ) üçün səhnədən ibarət əyləncə məkanıdır. "Gecə klubu"nun adı zamanla dəyişikliklərə məruz qalmışdır. Əvvəlcə disko və ya diskoteka adlandırılan bu yerlər hal-hazırda gecə klubları və ya sadəcə olaraq klub adlandırılırlar.

Gecə klubu işlətmək istəyən, bu sahədə fəaliyyət göstərmək istəyən, tütün məmulatlarının, alkoqollu içkilərin və spirtli içkilərin satışı ilə məşğul olmaq istəyən şəxslər və təşkilatlar müəssisənin yerləşdiyi yerin mərkəzi rəhbərliyindən icazə şəhadətnaməsi almalı və lazımi auditorlar tərəfindən biznesin yoxlanılmasına və bu sahədə fəaliyyət göstərmək üçün icazə alınmasına hüquqi baxımdan əsas verən hüquqi sənədlər əldə etməlidirlər. Bu qanunun tətbiq olunduğu ölkələrdən biri olan Türkiyədə də TAPDK-nın icazəsi olmadan alkoqol və tütün məmulatlarının satıldığı yerlərə fəaliyyət göstərmək hüququ verilmir.

İlk gecə klubları 1840-1850-ci illərdə Nyu Yorkda yaradılmışdır. Onlar canlı musiqi, rəqs və vodevil çıxışları ilə milli şöhrətə malik idilər.
**Aniko Pelle** (28 sentyabr 1978, Budapeşt) — Macarıstanı və İtaliyanı təmsil edən su poloçusu.

Karyerası
---------

Aniko Pelle, Macarıstan yığmasının heyətində 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Beşinci pillə uğrunda görüşdə Rusiya yığmasına 11:12 hesabı ilə məğlub olan Macarıstan yığması, Afina Olimpiadasını altıncı pillədə başa vurdu.

Daha sonra Aniko Pelle, Macarıstan yığmasının heyətində 2008-ci ildə Çinin ev sahibliyində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Bürünc medal uğrunda görüşdə Avstraliya yığmasına 11:12 hesabı ilə məğlub olan Macarıstan yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını dördüncü pillədə başa vurdu.

Aniko Pelle, İtaliya yığmasının heyətində 2012-ci ildə Birləşmiş Krallığın London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Yeddinci pillə uğrunda görüşdə Birləşmiş Krallıq yığmasını 11:8 hesabı ilə məğlub edən İtaliya yığması, London Olimpiadasını yeddinci pillədə başa vurdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Aniko Pellenin tərcümeyi-halı". www.olympedia.org ( (ing.)). 24.07.2020. 2022-06-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24.07.2020.

| ⛭Macarıstan yığması — 2004 Yay Olimpiya Oyunları (6-cı yer) |
| --- |
| A. Tot • A. Dyer • A. Pelle • A. Primas • A. Valhay • D. Kistelehi • E. Valhay • İ. Soos • J. Tiba • K. Şremho • K. Zantlyaytner • M. Ştiber • R. Dravuç |  |

| ⛭Macarıstan yığması — 2008 Yay Olimpiya Oyunları (4-cü yer) |
| --- |
| A. Dyer • A. Pelle • A. Primas • A. Valhay • D. Kistelehi • F. Bravih • İ. Soos • K. Şremho • K. Zantlyaytner • M. Ştiber • O. Tahaç • P. Xorvat • R. Dravuç |  |

| ⛭İtaliya yığması — 2012 Yay Olimpiya Oyunları (7-ci yer) |
| --- |
| A. Kotti • A. Lapi • A. Pelle • C. Emmolo • C. Qorlero • C. Rambaldi • E. Kazanova • F. Radiççi • R. Byanhoni • S. Abbate • T. di Mario • T. Franssinetti • Y. Cilyi |  |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qarqar (dəqiqləşdirmə).
**Qarqarlar** – Azərbaycanlıların təşəkkülündə mühüm rol oynamış qədim tayfalardan biri.

Qarqarlar əsasən Qarabağ ərazisində yaşamışlar. Tarixin müxtəlif dövrlərində bu və ya digər səbəblərdən Qarabağ ərazisi XII–XIII əsrlərə kimi müxtəlif adlar daşımışdır. Bu adlar bəzən paralel olaraq işlənmiş və Qarabağın ayrı-ayrı əyalətlərini əhatə etmişdir. Antik və ilk orta əsrlərdə Qarabağın bir hissəsi Qarqarlar ölkəsi adlanmışdır. Əsasən indiki Qarqar çayı hövzəsində yaşamış qarqar tayfası qədim müəlliflərin verdiyi məlumata görə, Alban tayfa ittifaqına daxil idi. Qarqarlar haqqında məlumat verən müəlliflər, onu Qafqaz Albaniyasının ən qədim və ən iri tayfalarından biri hesab etmiş və ilk orta əsrlərdə onların Mil düzünün bir hissəsinə yayıldığını göstərmişlər. Burada qarqarların özlərinə məxsus eyniadlı şəhər də mövcud olmuşdur.

Etnik mənsubiyyəti
------------------

Qarqarların etnik mənsubiyyəti haqqında elmdə bir neçə fikir mövcuddur. Bir sıra tədqiqatçılar qarqarların türkdilli olduğunu qeyd edirlər. Digər alimlər isə qarqarların İber-Qafqaz etnik qrupuna aid olduğunu iddia edir və albanlarla eyniləşdirirlər. Hətta tədqiqatçı Kamilla Trever qarqarları Qafqaz Albaniyasında ən geniş yayılmış küp qəbirləri mədəniyyətinin sahiblərindən biri hesab edirlər.

Rus tədqiqatçılarının əksəri öz əsərlərində qarqarları Qafqazdilli sayırlar (P.K.Uslar,E.İ.Krupnov,A.Q.Şanidze,N.Q.Volkova və b.).Lakin qarqarların Güney Azərbaycanda və Orta Asiyada yaşaması haqqında mənbələrdə məlumatların verilməsi bu fikirlərin əsassız olduğunu göstərir.

Qafqaz Albaniyasında qarqarlar üç bölgədə yaşayırdılar:

1)Yuxarı Qarabağda.Qarqardağ və Qarqarçay toponimləri,Gədəbəy rayonunda qarqar adının təhrif olunmuş forması olan Gərgər,Herher və Xarxar kənd adları qarqarlarla əlaqədardır.

2)Qafqaz Albaniyasının Şimal-Şərq bölgəsində İbn Xordadbeh (IX əsr) Şabran ilə Dərbənd arasında Karkar adlı şəhər olduğunu qeyd edir.

3) Qafqaz Albaniyasının Şimal-Qərb bölgəsində,Qəbələ rayonu ərazisində Xarxar-xaraba adlı yaşayış yeri tədqiq olunmuşdur.Qarqar etnonimininəks olunduğu çoxlu toponimlər Güney Azərbaycan ərazisində də vardır.

Lakin qarqarlara məxsus arxeoloji abidələr zəif öyrənilmişdir. Tarixi mənbələrdən aydın olmuşdur ki, bu tayfa əvvəlcə dağlarda məskunlaşmış, sonralar isə düzən sahələrə gələrək oturaq təsərrüfatla məşğul olmağa başlamışlar. Qafqaz Albaniyasında xristianlığı ilk dəfə qəbul edən tayfalardan biri də məhz qarqarlar olmuşlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Алиев К.Г. К вопросу о гаргарах и территории их расселения //ДАН АзССР, 1981, № 1

Həmçinin bax
------------

* Qarabağ
* Qafqaz Albaniyası

Xarici keçidlər
---------------

* Qarabağın ilkin adları və ermənilərin tarixi saxtalaşdırma cəhdləri Arxivləşdirilib 2007-08-11 at the Wayback Machine
**ANİMALİSTİK JANR** – heyvanlar aləmini təsvir edən incəsənət növü. Janr kimi Çində yaranmışdır (8 əsr). Heyvanın təsvirində onun vərdişləri və yaşadığı mühit animalist rəssamın diqqət mərkəzində olur. İbtidai incəsənət nümunələrindəki heyvan və quş təsvirləri rəssam ovçuların yüksək müşahidəçilik qabiliyyətini göstərir. "Heyvani üslub"da, o cümlədən skif mədəniyyəti abidələrindəki stilizə edilmiş heyvan fiqurları çox həyatidir; belə nümunələrə Qədim Şərq, Afrika, Okeaniya, qədim Amerika və bir çox dünya xalqlarının incəsənətində – qədim vazalar üzərində, antik heykəltəraşlıqda, mozaikalarda təsadüf edilir. Qobustan qayaları üzərində də heyvan təsvirləri var. Antik dövr, orta əsrlər, həmçinin İntibah dövrü incəsənətində bu janrda əsərlər yaradılmışdır. 16-cı əsrdən müstəqil janra çevrilmiş Animalistik janr 17-ci əsrdə Flandriya və Niderlandda, 18-ci əsrdə Fransada, 19-cu əsrdə isə Almaniya (A. Qaul), Rusiya (P.K. Klodt və Y. Lansere), ABŞ (C. Odübon) və başqa ölkələrdə daha da inkişaf etdirilmişdir. Orta əsr Azərbaycan miniatür rəssamları da bir çox heyvan təsvirinə (at, ceyran, pələng, əjdaha, quş və s.) müraciət etmişlər (Mir Müsəvvir – "Ənuşirəvan və bayquşların söhbəti", Ağamirək İsfahani –"Məcnun vəhşi heyvanlar arasında", Sultan Məhəmməd –"Bəhram-Gurovda" və s.). Azərbaycan sənətkarlarından M.Mirqasımov, Q.Xalıqov, Ə.Kazımov və başqa Animalistik janrda əsərlər yaratmışlar. 20-ci əsrdə bu janrın inkişafında P. Pikasso, S.Dali və F.Markın böyük rolu olmuşdur.

Mənbə:
------

Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 501. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Meydan qalası** — böyük dağ silsilələri tərəfindən dairəvi şəkldə əhatə edilmişdir. Qala bürclərinin biri yarım ay şəklində irəli çıxır. Qala divarların bəzi hissələri xaraba vəziyyətdədir. Qalada 1700-cü illərə qədər yaşayışın olduğu bildirilir. Osmanlı dövləti bu qalaya qulluq etmələri qarşılığında burada yaşayanları vergidən azad etmişdi.

Tarixi
------

Meydan qalası Qızıldağ yaylasına 5 km, Kalkat yaylasına 8 km məsafədə Üçürgə suyu mənbəsi bölgəsindədir. Qərbində tarixi Qızıldağ yaylası yerləşir və Aladağ vadisindəki digər qalalara qonşu mövqedədir.

Meydan qalası böyük dağ silsilələri tərəfindən dairəvi şəkldə əhatə edilmişdir. Qala bürclərinin biriyarımay şəklində irəli çıxır. Qala divarlarının bəzi hissələri dağılmış vəziyyətdədir. Cənub-qərbində iki dənə gizli mağara var. Qalanın ən kənardakı hissəsi dördbucaq daşlardan hörülmüşdür. Sahil tərəfinin bir hissəsi sökülmüşdür. Tikilməsi tarixi təxminən XII-XIII əsrin sonlarına aid edilir.

Meydan qalasının cənub tərəfində yer alan Meydan Yaylası ilə Şimal tərəfində Aladağ rayonuna qədər uzanan geniş meşə sahə və sahib olduğu ağac növləri ilə bərabər gedişi, ziyarətçilərə kef verir.

Qalanın Meydan yaylağına baxan cənub tərəfindən qapı yoxdur. Qalanın baş giriş qapısı xaricində bəzi nöqtələrdən qalaya giriş mümkündürsə də, qala divarlarının viranə olduğu bu yerlərdən qalaya giriş olduqca təhlükəlidir. Qalanın baş giriş qapısı, Aladağ ilçəsinə baxan şimal tərəfindədir.

Xarici keçidlər
---------------

* Doruklarda bir güzel: Meydan Kalesi

1. ↑  Araştırmacı Yazar Yusuf Delikoca, en az 1200 yaşında olan Meydan Kalesi’nin harabeye döndüğünü söyledi.[*ölü keçid*]
2. ↑  "Meydan kalesinin tarihi". 2015-04-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-01-26.
3. ↑  Adana'da Bir Tarihi Miras Daha Bitti![*ölü keçid*]
*Dionisin zəfəri*. Müəllif: Nikola Pussen. 1635–1636-cı illər.
**Vakxanaliya** (*lat.* bacchanalia) — Qədim Romada e.ə. V–II əsrlərdə Yunanıstan və Kiçik Asiyadan mənimsənilmiş Dionisin (Vakx) şərəfinə mistik şənliklər. E.ə. II əsrdən bu şənliklər orgiya xarakteri almışlar. Vakxanaliya əvvəlcə ilin üç günü gizli şəkildə keçirilirdi və burada yalnız qadınlar iştirak edirdilər. Sonralar kişilər də şənliklərə qatılmağa başladı və onlar ayda beş dəfəyə qədər keçirilməyə başlandı. E.ə. 186-cı ildə Roma senatının xüsusi fərmanı ilə vakxanaliya qadağan edilmişdir. Buna baxmayaraq, İtaliyanın cənubunda gizli şəkildə keçirilməyə davam edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "ВАКХАНА́ЛИИ". 2022-12-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-13.
2. ↑  "Bacchanalia". 2022-10-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-13.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Vakxanaliya*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* *Senatus consultum de Bacchanalibus*, in Latin at The Latin Library
* *Decree of the Senate Concerning the Rites of Bacchus* (*Senatus Consultum de Bacchanalibus*), in English at forumromanum.org
* Description of the Bacchanalia and the Senate's ruling, from Fordham

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Kruqosvet · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Pauly-Wissowa · Universalis |
**Qarnakeryanın binası** — Rostov-na-Donu şəhərində yerləşən bina. Bina Rostov vilayəti, Rostov-na-Donu şəhəri, Puşkinski küçəsi, ev 78 ünvanında yerləşir. Binada şair Aşot Qeorqieviç Qarnakeryan, Aleksandr Pavloviç Oleniç-Qnenenko və yazıçı Qeorqieviç Filippoviç Şoloxov-Sinyavski yaşamışdır. Bina 1960-cı ildə konsstuktivizm stilində inşa edilmişdir.

Tarixi
------

Bina Rostov vilayəti, Rostov-na-Donu şəhəri, Puşkinski küçəsi, ev 78 ünvanında yerləşir. Bina 1960-ci ildə inşa edilmişdir. 
Aleksandr Pavloviç Oleniç-Qnenenko binanın ikinci mərtəbəsində 3-cü mənzildə, Aşot Qeorqieviç Qarnakeryan isə 4-cü mənzildə yaşayırdı. Qeorqieviç Filippoviç Şoloxov-Sinyavski dördüncü mərtəbə mənzil altı ünvanında yaşayırdı. Bütün yazıçıların kabinetləri cənub istuqamətdə yerləşir.

Şairlərin kabinetləri öz ilkin görünüşünü itirmişdir. Qeorqieviç Filippoviç Şoloxov-Sinyavski kabineti isə ilkinliyini qorumuşdur.

1967-ci ildə binanın fasadına memorial lövhə vurulmuşdur. Bu lövhədə yazılır: «Bu binada 1960 - 1967-ci illərdə Qeorqieviç Filippoviç Şoloxov-Sinyavski yaşamış və işləmişdir»

1971-ci ildə binanın fasadına ikinci memorial lövhə vurulmuşdur. Bu lövhədə yazılır: «Bu binada 1960 - 1971-ci illərdə Pavloviç Oleniç-Qnenenko yaşamış və işləmişdir».

1978-ci ildə binanın fasadına üçüncü memorial lövhə vurulmuşdur. Bu lövhədə yazılır: «Bu binada 1960 - 1977-ci illərdə Aşot Qeorqieviç Qarnakeryan yaşamış və işləmişdir». Bu memorial lövhənin üzərində Aşot Qeorqieviç Qarnakeryan barelef vardır.

Arxitekturası
-------------

Bina dörd mərtəbədəndir. Kənpiçdən inşa edilmişdir. Hündür zirzəmiyə sahibdir. İkinci mərtəbədən etibarən eyvanlar vardır. Mərtəbələr arasında karniz vardır. Bina dördbucaqlı formaya malikdir.

Ədəbiyyat
---------

* Гегузин И. Страницы ростовской летописи. - Ростов-н/Д. 1983. - С. 151 - 155, 158 - 160.
* Писатели Дона. Библиографический указатель. - Ростов-н/Д, 1986.- С. 77 - 81, 244 - 245, 387

Mənbə
-----

* Ростов-на-Дону
* Гарнакерьян Ашот Георгиевич

İstinadlar
----------

1. ↑  "Памятная доска А.П.Оленичу-Гнененко в г.Ростове-на-Дону". 2017-04-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-20.
Bu məqalə **Baranlı sülaləsi** məqaləsinə çox yaxındır və hər ikisinin eyni başlıq altında birləşdirilməsi mümkündür.

**Baranlı oymağı** — Qaraqoyunlu tayfa ittifaqının aparıcı qolu.

Baranlı oymağının ad açımı hələ tam müəyyənləşməyib. Baranı — qoç kimi yozanlar var. Bəzi tədqiqatçıların fikrincə adın kökü gedib, əski Oğuz bəyləri soyuna çıxır. Fəzlullah Rəşidəddinin "Cami ət-Təvarix" adlı əsərində bu barədə bilgi var. Həmin bilgidə deyilir: "Buran xanın ölümündən sonra oğlu Əli xan padşah oldu… Əli xan oğlu Qılıc Arslana qırx minə yaxın atlı çıxara bilən o yerləri idarə etməyi tapşırdı".

Ağalıq dönəmi bəlli olmayan Qayı soylu Baran bəy Oğuz elini idarə etmişdi. Baran bəydən sonra oğlu Əli xan başçı olmuşdu. Əli xanın Qılıc Arslan adlı oğlu vardı.

Maraqlıdır ki, XI əsrdə yaşamış Şah Məlik Əbülfəvaris Barani ünvanlı, Qılıc Arslan adlı oğuz yabqusunun atasının adı da Əli xan idi. Hər iki yabqu Cənd əyalətini idarə edib. Deməli, tarixlə əfsanə arasında qırılmaz bir ilişki var.

Baranlı oymağının nümayəndələri Qaraqoyunlular dövlətini qurmuşdular. Bu dövlət süquta uğrayandan sonra oymaq nümayəndələrinin bəziləri Azərbaycanda qalmış, bəziləri Babura qoşulub Hindistana getmişdi.

Həmçinin bax
------------

* Baranlılar sülaləsi
* Qaraqoyunlular
* Qaraqoyunlu dövləti
**Açıq sistemlər** — ətraf mühitlə daimi əlaqə ilə xarakterizə olunur. Bu cür sistem özü özünü təmin edən deyil (əslində bu cür sistemlərin mövcudluğu mümkün deyil) və kənardan da-xil olan enerji, material və informasiyadan asılıdır. Bununla belə, açıq sistem ətraf mühitdə baş verən dəyişikliklərə uy-ğunlaşa bilər və bunu öz fəaliyyətini davam etdirmək üçün etməlidir.

Açıq sistemlər istifadəçinin dünyagörüşünə görə dəyişilir. Birlikdə işlənəbilərlik və daşınabilərlik xüsusiyyətləri olan və ya müəllif hüquqlarından asılı olan müstəqil sistemlər mənasını verir.

Sistemlərin iki tipi mövcuddur: qapalı və açıq sistemlər.

Qapalı sistem sərt, müəyyən edilmiş sərhədlərə malikdir və onun fəaliyyəti ətraf mühitdən nisbətən asılı deyil. Qapalı sistemin tipik misalı saatdır.

Termini əsasən, xüsusilə o vaxt istifadə daha bazarda yer edinmiş mainframe'lerinde və minicomputers fərqli olaraq, Unix əsasında sistemi təsvir etmək üçün, erkən 1980-ci illərdə təbliğ edilmişdir. Older mövcud sistemi fərqli olaraq, Unix sistemlərinin, yeni nəsil standart proqramlaşdırma interfeys və periferik qarşılıqlı nümayiş; avadanlıq və proqram təminatı üçüncü tərəf inkişafı təşviq edilmiş, belə Amdahl və Hitachi kimi şirkətlər məhkəmə gedən gördüm ki, vaxt norması, bir əhəmiyyətli gediş sistemləri və IBM mainframe'lerinde uyğun olduğunu periferikler satmaq hüququ.

"Açıq sistem" anlayışı belə Açıq Qrup Subay UNİX Specification kimi müstəqil idarə proqram standartları meydana gəlməsi ilə 1990-cı illərdə rəsmiləşdirilir çevrilib dedi bilər.

Kompüter istifadəçiləri, bu gün 20-ci əsrdə avadanlıq və proqram təminatı əlaqəni də yüksək dərəcəsi, istifadə olunur baxmayaraq açıq sistemlərin konsepsiyasının mühüm farklılaştırıcı kimi Unix satıcılar tərəfindən təşviq oluna bilər. IBM və digər şirkətlərin bir "açıq sistemlərinə kilidli alma haqqında diqqətli" olmalıdır ki, IBM hesab icra hakimiyyəti tərəfindən 1991-ci ildə artıq məşhur xəbərdarlığı ilə exemplified, onilliklər Trend müqavimət göstərmişdi.

Lakin, 21-ci əsrin birinci hissəsində eyni mövcud sistem satıcılar çoxu, xüsusilə IBM və Hewlett-Packard, "açıq sistem" trumping kimi bazara "açıq mənbə" ilə, onların ümumi satış strategiyasının bir hissəsi kimi Linux qəbul etməyə başladı. Nəticədə zSeries Linux ilə IBM mainframe açıq sistemləri irs baxmayaraq, daha açıq sistem bağlıdır mənbə Microsoft Windows-ya hətta Unix istifadə edərək, bu istifadə edərək əmtəə kompüterlər çox olan kimi bazara olunur. Cavab olaraq, daha şirkətləri Sun Microsystems və onların əvvəllər bağlanıb mənbə Star Ofis və Solaris proqram məhsulları əsasında OpenOffice.org və OpenSolaris layihələrin onların yaradılması, olan görkəmli misal ilə, onların məhsulları kodunu açılır.

Xarici keçidlər
---------------

The Open Groupun Rəsmi vebsaytı

Həmçinin bax
------------

* Sistem
* Qapalı sistemlər
**Nalbəndlik** — peşə.

Tarixi
------

Azərbaycan xalqı özünün çoxəsrlik tarixi ərzində zəngin sənət irsi yaradıb. Bu böyük sərvətin xeyli hissəsi nəsildən-nəslə keçərək dövrümüzədək gəlib çatıb. Sənətin və sənətkarlığın yüksək səviyyədə inkişaf etdiyi ərazilərdən biri də qədim Gəncə şəhəridir. Ən qədim dövrlərdən gəlib çatan sənətlərdən biri də dəmirçilikdir. Qarabağın zəngin dəmir filiz yataqları qədim zamanlardan başlayaraq yerli xammal əsasında dəmirçilik sənətinin meydana gəlməsində mühüm rol oynayıb. Bu ərazidəki dəmirçixanalarda ən çox polad qarışıq dəmir işlənirdi. Qarabağlı dəmirçilər qaynaq maddəsi hazırlamaq üçün lazımi ölçüdə kəsilən dəmir parçasını kürədə qızdırıb arasını 1,5–2 sm dərinlikdə yarmaqla "ağız" açırdılar. Sonra həmin yarığa müvafiq ölçüdə polad kəsilirdi. Bu məqsədlə əvvəlcə polad parçası kürədə qızdırılıb "suyu alınır" və yumşaq dəmir həddinə salınırdı. Sərtlik xassəsini itirən polad istidöymə yolu ilə yastılanaraq lazımi formaya salınandan sonra qələm vasitəsilə müvafiq ölçüdə kəsilirdi. Poladın qıt olduğu keçmiş dövrlərdə kəsici alətin tiyəsinin "dodaq şığası" çox vaxt yararsız hala düşən alətlərdən düzəldilirdi. Dəmirçi metalı əridərək formaya tökə bilir. Xüsusi formalı qəliblərin köməyilə də metalların emalı mümkündür. Bundan əlavə, dəmirçilər metalları dartmaq, burmaq, döymək, nəqşləmək kimi işləri də görə bilirlər. Əridilən metalları formaya salmaqla hazırlamaq, metallara əl ilə forma verməkdən asan iş sayılır.

Dəmirçi aşağıdakı alətlərlə işləyir:

Böyük çəkicin çəkisi 2–16 kq, əl çəkicləri isə 0,5–2 kq arasında olur.

Horn — Metalı qızdırmaq üçün açıq sobadır.

Zindanlar buynuzsuz, bir buynuzlu və ya iki buynuzlu olurlar. Kəlbətinlər və başqa alətlərdən istifadə olunur.

Dəmirçilik sənətinə, misgərlik sənətini də əlavə etmək olar. Belə ki, bu sənət də keçmişlərin yadigarıdır. Arxeoloji qazıntılar zamanı tapılan qədimi əşyaları bu sənətlə məşğul olan sənətçilər yenidən bərpa edirlər.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan mədəniyyəti
**Şirayto şəlaləsi** (白糸の滝, *Shiraito-no-taki*?) – Yaponiyanın Şizuoka prefekturasında Fuci dağının yaxınlığında, Fucinomiya şəhəri ətrafında yerləşən şəlalə. Fuci-Hakone-İzu Milli Parkında yerləşir və 1936-cı ildə Yaponiya Milli Abidəsi kimi mühafizə olunur.

Müqəddəs şəlalə hesab olunur. 5 dəqiqəlik məsafədə Otodome şəlaləsi yerləşir.

1990-cı ildə Yaponiya Ətraf Mühit Nazirliyi tərəfindən "Yaponiyanın 100 şəlaləsi" siyahısına salınıb. 1927-ci ildə "Tokyo Nichi Nichi Shimbun" və "Osaka Mainichi Shimbun" qəzetləri tərəfindən "Yaponiyanın 100 görməli yeri"ndən biri seçilib. 2013-cü ildə Fucisan Mədəniyyət Yerinin bir hissəsi kimi YUNESKO-nun Ümumdünya irsi siyahısına salınıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "日本八景(昭和2年)の選定内容" (PDF). Ministry of the Environment. 2017-05-22 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 25 fevral 2018.
2. ↑  "Fujisan, sacred place and source of artistic inspiration: Maps". World Heritage. UNESCO. 2017-06-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 fevral 2018.

* Southerland, Mary and Britton, Dorothy. *The National Parks of Japan*. Kodansha International (1995). ISBN 4-7700-1971-8

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Şirayto şəlaləsi*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Fucinomiya səhifəsi Arxivləşdirilib 2014-07-09 at the Wayback Machine
**Şkosyan mağarası**  (sloven. Škocjanske jame; it. Grotte di San Canziano; *alm.* Höhlen von St. Kanzian‎) — Karst platosunda yerləşən əhəngdaşı mağaralar sistemi. Mağaralar Sloveniyanın cənub-qərbində yerləşir. Adriatik dənizinə tökülən Reka çayı vasitəsi ilə formalaşmışdır. Karst proseslərinin dünyada ən çox öyrənilmə məkanlarından biri hesab olunur.

Şkosyan Yama 1986-cı ildə YUNESKONUN Ümumdünya irsinə daxil edilmişdir. 1996-cı ildən regional park statusunu almışdır(Ramsar konvensiyasın əsasən). 1999-2004-cü illərdə karst-biosfer qoruğu statusu daşımışdır.

Ümumi məlumat
-------------

Reka çayının yeraltı axar hissəsi
Şkosyan mağarasını formalaşdıran Reka çayı Karst yaylasına kimi 55 km yer səti ilə axır. İlk 4 km-lik hissədə çay dərə boyu axır. Daha sonra çay böyük çuxura daxil olaraq gözdən itir. Yaxınlıqda Şkosyan kəndi yerləşir. Bu kənd yaxınlığında mağaraya növbəti – 90 metr hündürlüyündə olan giriş mövcuddur.

Böyük-Vadi adlanan ərazidə Reka çayı Şkosyan mağarasında daxil olur və ancaq 34 km mağara daxilində axdıqdan sonra İtaliya ərazisində yer səthinə çıxır. İtaliyada artıq çay Timovo adlanır. Reka çayının axdığı hissədə mağaranın digər adı Şumeça-Yamadır (*Šumeča jama*). Uzunluğu 3,5 km-dir. 223 metr dərinliyə kimi mağara daxilinin ümumi uzunluğu 6,2 km-dir. Mağara sistemində çoxlu karst çuxurları üstünlük təşkil edir. Çay boyu otuzdan çox şəlalə mövcuddur. Çoxunun hündürlüyü 10 metrə qədərdir. Mağara sistemində Avropanın ən böyük mağara girişi – Martel zalı mövcuddur (Martelova dvorana). Həcmi 2,2 milyon m³, hündürlük 146 м, 300 metr uzunluğa və 120 metr enə malikdir.

Mağara daxilində çay axaraq 2,6 km enində, 10-60 metr enində kanyon yaradır. Mağarada sonuncu daşıqın 1965-ci ildə olmuşdur. Suyun səviyyəsi 108 metr hündürlüyə çatmışdır. Ən yüksək səviyyə 1826-cı ildə 128 metrə çatmışdır.. Mağara daxilində, quru ərazilərdə temperatur 12 °C, çay axımı olan ərazilərdə isə 0 - 20 °C arasında dəyişir. Havanın nisbi rütubətlənməsi 80 — 100 %-dir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Словения: Общегеографическая карта / сост. и подгот. к изд. Омской картогр. ф-кой в 2005 г.; ст. ред. Т. П. Филатова; ред. Н. Н. Чугунова. — 1:300 000, 3 км в 1 см. — М.: Роскартография, 2005. — ISBN 5-95230108-8.
2. 1 2 3 4  "Škocjan Caves ID". 2008-07-24 tarixində arxivləşdirilib. — Škocjan Caves Park
3. ↑  "Description of the Caves". 2008-06-30 tarixində arxivləşdirilib. — Škocjan Caves Park
**Hüseynov Sadıq Cavad oğlu** - görkəmli kimyaçı alim, əməkdar elm xadimi, professor

1 may 1883-cü ildə anadan olmuşdur. 1904-cü ildə orta təhsilini Bakı Realnı Məktəbində aldıqdan sonra, Almaniyanın Darmştad Kimya Texnologiya İnstitutuna qəbul olmuş və oranı 1910-cu ildə bitirərək kimyaçı-mühəndis ixtisasına yiyələnmişdir. 1913-cü ildə Kiyev Tibb İnstitutuna daxil olmuşdur. 1917-ci ildə Bakıya qayıtmış, 1920-ci ildə açılan birillik müəllimlik kurslarının təşkilatçılarından biri olmuş və sonra onun əsasında yaranan Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunda 1927-ci ilədək Kimya kafedrasının müdiri işləmişdir. Eyni zamanda, Azərbaycan Tibb İnstitutu (ATİ) və Azərbaycan Sənaye İnstitutunda kimyadan mühazirələr oxumuşdur.
1927-ci ildən BDU-da işləmişdir. 1936-cı ildə BDU-da, bir az sonra ATİ-də Qeyri-üzvi kimya kafedrasının müdiri təyin edilmişdir. 1921-ci ildən başlayaraq 1952-ci ilə qədər həmin tədris ocaqlarında kimyadan dərs demiş, Qeyri-üzvi kimya kafedrasına rəhbərlik etmişdir.
1939-cu ildə professor, 1943-cü ildə isə Azərbaycanın əməkdar elm xadimi fəxri adı almışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-05-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-02.
2. ↑  [*ölü keçid*]
**Uilkins** (*ing.* *Wilkins Runway*) — Antarktidanın şərqində, Cənub okeanından 65 km aralıda, Mouson dənizinin şərq sahillərindən bir qədər aralıda yerləşən aerodrom. Aerodrom Antarktida üzərindən ilk uçuş təşkil edən Corc Qubert Uilkinsin şərəfinə adlandırılmışdır.

Bir uçuş-eniş zolağına malikdir. Sərt buz qatı üzərində yerləşir. Uzunluğu 4000 metr təşkil edir.

Tikinti
-------

Uçuş-eniş zolağı Avstraliya Antarktika ərazisi hələ 1950-ci illərdə planlaşdırılırdı. Texniki, siyası və ekoloji problemlər səbəbindən imtina edilirdi.

Tikinti ancaq 2005-ci ildə başa çatmışdır. Uçuş-eniş zolağı Yuxarı Peterson buzlağı üzərində qurulmuşdur. Buzlağın qalınlığı 700 metr təşkil edir. Burada buzlaq il ərzində 12 metr hərəkət edir. Bu layihənin qiyməti 46,3 mln $ AUD,təşkil etmişdir.

İstifadəsi
----------

İlk uçuş hələ 2007-ci ilin dekabrında həyata keçirilməli olsada mülki nəqliyyatda tətbiq olunan sərt qanunlar səbəbindən geçikir. Üstəlik dövlət daşıyıcılardan yüklərin və sərnişinlərin "Keysi" qütb stansiyasına daşınmasını tələb etmişdir. Bu stansiya Antarktida sahillərində Yaponiyaya məxsus balina ovunu həyata keçirən gəmilərə nəzarətin təmin olunmasına xidmət edir.

İlk uçuş Hobart-Uilkina xətti üzrə 11 yanvar 2008-ci ildə həyata keçirilmişdir.4,5 saat ərzində qət edilmiş və hədəfə çatılmışdır. Təyyarədə 19 sərnişin olmuşdur.

Hazırda Tasmaniya-Antarktida reysi oktyabrdan marta kimi həyata keçirilir. Bu uçuşlar turistlər üçün nəzərdə tutulmur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Wilkins Ice Runway – Australian Antarctic Territory" (ingilis). Airport Technology. 2012-03-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-05-05.
2. ↑  "Lenta.ru: Mütəmadi Avstraliya-Antarktida xətti açılmışdır". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-16.

Mənbə
-----

* Wilkins Runway Arxivləşdirilib 2015-04-08 at the Wayback Machine, Australian Antarctic Division
**Nakaqava Qoroci** (中川五郎治?, 1768 – 23 oktyabr 1848) – bir müddət Rusiyada yaşamış və Yaponiyaya çiçək xəstəliyi vaksinasiyasını gətirmiş şəxs.

Həyatı
------

Nakaqava Qoroci 1768-ci ildə Yaponiyada doğulmuşdur. 1807-ci ildə Cənubi Kuril adalarında mühafizəçi və tərcüməçi kimi işləyərkən Rusiya basqınçıları tərəfindən qaçırılmış və Sibirə aparılmışdır. O, növbəti beş ilini Rusiyada keçirmişdir. Bu müddət ərzində İrkutsk şəhərində olmuş, Yaponiya haqqında olan xəritələri və sənədləri gizlicə məhv etmişdir. Yakutskda həkim köməkçisi kimi işləyərkən çiçək xəstəliyi vaksininin effektləri ilə tanış olmuşdur.

1812-ci ildə rus səyyah Vasili Qolovnin ilə birlikdə Yaponiyaya səyahət etmişdir. Qolovnin Kunaşir adasında olanda yaponlar tərəfindən əsir götürülmüş və nəticədə, Nakaqava azadlığına qovuşmuşdur. O, Rusiya haqqında hesabat yazmış və 1824, 1835 və 1842-ci illərdə Yaponiyada baş vermiş çiçək xəstəliyi epidemiyaları zamanı Rusiyada əldə etdiyi tibbi biliklərdən istifadə etmişdir. Daha sonra Matsumae hanı tərəfindən işə götürülmüşdür.

Qeydlər
-------

1. ↑  Hazırda Hokkaydo prefekturası.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Kodansha Encyclopedia of Japan. səh. 312
2. 1 2  Kodansha Encyclopedia of Japan. səh. 313

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). V cild (Libr–Nijo). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 312-313. ISBN 0-87011-625-8. İstifadə tarixi: 8 avqust 2022.
**Najmudin Samurski** (1891, Quruş, Dağıstan vilayəti – 1 avqust 1938, Kommunarka poliqonu[d]) — Dağıstanın dövlət və ictimai xadimi, Ümumittifaq Kommunist Partiyası Dağıstan Regional Komitəsinin birinci katibi vəzifəsini tutan ilk məmur. SSRİ NKVD xüsusi üçlüyünün üzvü, Tarix elmləri namizədi (1933). Doktorluq dissertasiyasının mövzusu: "Türkiyə yarı koloniyadan milli müstəqilliyə doğru". Dağıstan MSSR-də ilk elmlər namizədi və DMSSR-də ilk tarix elmləri namizədi olan şəxsdir.

Bioqrafiyası
------------

Najmutdin Əfəndiyev 1891-ci ildə Dağıstan vilayətinin Quruş kəndində bir ləzgi ailəsində anadan olmuşdur. 1913-cü ildə İrkutsk Mədənçilik Məktəbini bitirmişdir. Onun haqqında yeni arxiv sənədlərinin yoxlanılmasınmda sonra əslində İrkutskdakı texniki məktəbi bitirdiyi barədə verilən məlumatların və partiya üzvlüyünə dair məlumatların həqiqətə uyğun olmadığı müəyyən edilir. 1937-ci ildə S. Qabiyevin tələbi ilə onun işini araşdıran Mərkəzi Nəzarət Komissiyasına (Minkov- Scheboldaev) etiraf etdiyi saxtakarlıqdır. 1928-ci ildə Mədəniyyət Sarayının genişləndirilmiş Plenumunun qərarı ilə müxtəlif səbəblərdən əvvəl vəzifəsindən uzaqlaşdırılmışdır. 
1937-ci ildə tutulur və 1 avqust 1938-ci ildə ölük hökmünə məhkum edilir. Eyni gündə güllələnir. 2 iyun 1956-cı ildə ölümündən sonra bütün hüququlqrı bərpa edilir.

Mükafatları
-----------

Qırmızı Bayraq ordeni:

SSRİ İnqilabçı Hərbi Şurasının 335 nömrəli əmri ilə "1920-ci ildə Dağıstanın Krupa kəndi yaxınlığındakı dağlarda və Qunib qalasındakı döyüşdə fərqlənməyə görə, Dağıstanın bütün partizan qüvvələrinin başçısı, Xunzax hərbi qarnizonunun komissarı Najmudin Samurski Qırmızı Bayraq ordeni ilə təltif edilir.

SSRİ İnqilabi Hərbi Şurasının 31 oktyabr 1930-cu il tarixli 865 nömrəli əmri ilə "1921-ci ildə Xunzax qalası ərazisindəki döyüşdə fərqləndiyinə görə, Xunzax qarnizonunun hərbi komissarı Najmudin Samurski ikinci dəfə Döyüş Bayraq ordeni ilə təltif edilir.

Xatirəsi
--------

Samurkənt kəndinin adı dəyişdirilərək Stalskoe kəndi adlandırılmışdır.

Dağıstanın müxtəlif yaşayış məntəqələrindəki Samurski küçəsi adlı onlarla küçə vardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Кем был товарищ Самурский? Исторический факт" (rus). 2021-11-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-08.
2. ↑  "В письме ЦК ВКП (б) Сталину И". www.rusnauka.com. 2021-10-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-08.
3. ↑  "Нажмутдин Самурский - первый кандидат наук в дасср (Али Албанви) / Проза.ру". proza.ru. 2021-10-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-12.
4. ↑  "Народы Дагестана :: Статья "Выдающийся политик, ученый, государственный деятель"". www.narodidagestana.ru. 2021-10-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-08.
5. ↑  "Самурский (Эфендиев) Нажмутдин Панахович" (rus). Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898 - 1991. 2012-08-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-14.
6. ↑  Л. С. Еремина, А. Б. Рогинский. Книга памяти жертв политических репрессий. — Мемориал, 2000. — С. 362. — ISBN 5787000447, 9785787000443.