recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Lotto** — İtaliyanın idman geyimləri istehsalı ilə məşğul olan şirkəti.

1973-cü ildə yaradılan "Lotto" şirkətinin baş ofisi Trevizo şəhərində yerləşir və dünyanın yalnız 4 ölkəsində – Braziliya, Avstraliya, Türkiyə və Ukraynada rəsmi filialı var. Hazırda bu şirkətin 25 peşəkar futbolçu (ən məşhurları – Petr Çex, Xulio Kruz, Marek Yankulovski, Luka Toni, Simone Perrotta, Qoran Pandev, Mirko Vuçiniç, Joan Kapdevilya, Momo Sissoko və b.), 32 peşəkar tennisçi (Xuan Karlos Ferrero, Teymuraz Qabaşvili, Dominik Xrbatı, Qaston Qaudio, Lukas Laçko, Françeska Skiavone və s.) ilə müqaviləsi var. Bundan əlavə, 11 futbol federasiyası (Kolumbiya, Kosta-Rika, Oman, Ukrayna, Panama və s.), Afrikada 3 ("Raca Kasablanka" Mərakeş, "USM Aljir" Əlcəzair və s.), Asiyada 7 ("Ən-Nəsr" Səudiyyə Ərəbistanı, "Əl-Əyn" BƏƏ və s.), Avstraliyada 10 ("Kembltaun Siti" Avstraliya, "Uayteker Yunayted" Yeni Zelandiya və s.), Amerikada 39 ("Atletiko Mineyro" Braziliya, "San Lorenso" Argentina, "Kobreloa" Çili, "UNAM-Pumas" Meksika və s.) və Avropada 71 futbol klubu ("Soşo" Fransa, "Borrusiya" Mönxenqladbax, Almaniya, "Makkabi" Hayfa, İsrail, "Fiorentina", "Udineze", "Palermo" – hamısı İtaliya, "Rapid" Rumıniya, "Gəncləbirliyi" Türkiyə, "Arsenal" Kiyev, Ukrayna və s.) "Lotto" şirkəti ilə əməkdaşlıq və sponsorluq müqaviləsinə malikdir.

Azərbaycanın Simurq klubu bu şirkətlə əməkdaşlıq edir.

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şirkət** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Qriqori Yeqorov** (tam adı: *Qriqori Antonoviç Yeqorov*, erz. Фёдор Маркелович Чесновковонь, *rus.* Фёдор Маркелович Чесноков; 26 noyabr 1891, Kamayevka[d], Penza vilayəti – 24 iyun 1963, Tiraspol) — erzyan əsilli SSRİ yazıçısı, jurnalist, Mordoviya milli nəşriyyat təşkilatçılarından biri.

Biorqrafiyası
-------------

Qriqori Yeqorov 26 noyabr 1889-ci ildə Rusiya imperiyası, Saratov quberniyası, Kamaevka kəndində (indiki Lopatinski rayonu, Pemza vilayəti) anadan olmuşdur. Jurnalist, mordoviya milli nəşriyyatının təşkilatçılarından biri olmuşdur. 1910-cu ildə imtahan verərək müəllim adını almışdır. Bundan sonra kənd məktəbində fəaliyyət göstərir. Birinci dünya və Vətəndaş müharibələrinin iştirakçısıdır. Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasında 1923-27-ci illərdə Petrov və Kuznets qəzalarında çalışmışdır. erzyan dilində qəza qəzetinin təşkilatşılarəından biridir. 1927-ci ildən etibarən «Yakstere Teste» ("Qırmızı ulduz") qəzetində fəaliyyət göstərmişdir. N. V. Qoqol, A. M. Qorskinin əsəsrlərini mordva-erzyan dilinə tərcümə etmişdir. 24 iyun 1963-cü ildə SSRİ, Moldova Sovet Sosialist Respublikası, Traspol rayonu, Traspol şəhərində vəfat etmişdir.

Ədəbiyyat
---------

* История Мордовии в лицах: Биограф. сб. Саранск, 1994.
* Дёмин, Василий Иванович. Эрзянь журналистиканть эрямопингезэ: монография: кавто пельксстэ = История эрзянской журналистики: монография: в 2 ч. / Василий Дёмин. – Саранск: Лит. фонд России, 2013. – Васенце пельксэсъ = Ч. 1. – 404 с. – Мордов.-эрзя яз.
* Савин О.М. Егоров Григорий Антонович / Пензенская энциклопедия. М.: Научное издательство «Большая Российская энциклопедия», 2001, с. 173

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  .
**Rino Harniş** (1949) — ABŞ-nin Azərbaycandakı səfiri (2003–2006).

Həyatı
------

Rino Harniş San-Dieqo Ştat Universitetinin siyasi elmlər fakültəsini bitirib.

1975-ci ildə Amerika Universitetində beynəlxalq münasibətlər üzrə magistr dərəcəsini alıb. R. Harniş iqtisadiyyat elmləri üzrə də magistr dərəcəsinə malikdir. Təhsilini başa vurandan sonra ən əvvəl Amerika Sənaye Universitetində tədqiqatçı köməkçisi vəzifəsində çalışıb. Bundan sonra ABŞ-nin Xəzinədarlıq Departamentində beynəlxalq iqtisadçı vəzifəsini tutub. Daha sonra Nebraska ştatından seçilmiş konqresmen Deyv Martinin köməkçisi olub.

Karyerasının növbəti illərində R. Harniş ABŞ-nin İtaliyadakı səfirliyində ətraf mühit, elm və texnologiya məsələləri üzrə, ABŞ-nin Almaniya Demokratik Respublikasındakı səfirliyində isə iqtisadiyyat və ticarət məsələləri üzrə müşavir vəzifələrində işləyib. Sonrakı dövrdə Dövlət Departametinin İnkişaf Etmiş Ölkələrlə Ticarət üzrə Departamentində çalışıb, ABŞ-nin Avstriyadakı səfirliyində iqtisadi məsələlər üzrə müşavir işləyib. R. Harniş ABŞ-nin Nigeriyadakı səfirliyində də müşavir qismində çalışıb. 1992–1995-ci illərdə ABŞ Dövlət Departamentində ABŞ-nin Mərkəzi Asiya və MDB ölkələri ilə əməkdaşlıq məsələləri üzrə məsul şəxslərdən olub. Daha sonra ABŞ-nin İsveçdəki və Misirdəki səfirliklərində səfir müavini vəzifələrində işləyib.

Bundan sonra R. Harniş ABŞ-nin Kosovadakı missiyasına rəhbərlik edib. 2003–2006-cı illərdə ABŞ-nin Azərbaycandakı səfiri vəzifəsində çalışıb. 2006-cı ildən ABŞ dövlət katibi köməkçisinin baş müavini vəzifəsində çalışır. Bu postda o, quş qripi xəstəliyinə və qlobal istiləşməyə qarşı mübarizə, habelə kosmosun tədqiq olunması ilə məşğuldur.

Alman, italyan, isveç dillərini mükəmməl, ərəb dilini qismən bilir.

İstinadlar
----------



| ⛭**Amerika Birləşmiş Ştatlarının Azərbaycandakı səfirlərinin siyahısı** |
| --- |
| Riçard Mayls (1992–1993) • Riçard Kozlariç (1994–1997) • Stenli Eskudero (1997-2000) • Ross Vilson (2000-2003) • Rino Harniş (2003-2006) • Enn Dörsi (2006-2009) • Metyu Brayza (2010–2012)  • Riçard Morninqstar (2012–2014)  • Robert Sekuta (2015–2018)  • Örl Litzenberger (2019–2022) |  |
**Paranoid** – İngilis heavy metal qrupu Black Sabbath-ın 18 sentyabr 1970-ci ildə çıxardığı ikinci albomudur. Ən çox bilinən və ən böyük yüksəlişi əldə etdikləri albomlardan biridir.

1970-ci ilin Sentyabr ayında İngiltərədə satışa çıxarılan albom, qısa müddət ərzində siyahılarda ilk sıralara yüksəldi. Prodüserlər "Paranoid" mahnısını albomun lokomotivi olaraq qiymətləndirdilər, və həm Vyetnam Döyüşünü tənqid edən, həm nisbi yavaş bir mahnı olan *War Pigs'*in albom adı olmasına qarşı çıxdılar. Lakin albom qapağı isə dəyişmədi; kasklı, əlində qılınc ilə qaçan adam Paranoidin albom üzü olaraq qaldı. Paranoid mahnısı, təkrar birləşən orijinal heyətin, son dövrlərindəki konsertlərində ifa etdikləri son mahnıdır.

Albomun Mahnıları
-----------------

1. "War Pigs" – 7:57
2. "Paranoid" – 2:53
3. "Planet Caravan" – 4:32
4. "Iron Man" – 6:00
5. "Electric Funeral" – 4:53
6. "Hand of Doom" - 7:08
7. "Rat Salad" (instrumental) – 2:30
8. "Fairies Wear Boots" – 6:18
**Hüseyn xan Lələ** (?-1918) — İran Mücəzat Komitəsinin üzvü.

Həyatı
------

Hüseyn Lələ suçu şagirdi kimi Ağabala xan Sərdari-Əfxəmin sarayına işə düzəlmişdi. Məşrutətələblərə qoşulub Gilandan Təbrizə qədər fəaliyyət göstərmişdi.

1916-cı ildə İbrahim xan Münşizadənin təşəbbüsü ilə xainlərindən intiqam almaq üçün "Cəza komitəsi" təşkil olundu. Onun müavini Əsədulla xan Əbülfətzadə idi. Dəstəyə ilk qoşulanlar arasında Kərim Dəvatgər, Rəşidəssultan Xalxali, Seyid Murtuza, Əbdülhüseyn Saatsaz vardı.

Sonralar bu komitəyə Məmmədnəzər xan Mişkətülməmalik, Hüseyn Lələ, Ehsanulla xan Dustdar, yazıçı Mirzə Ələkbər Ərdaği, xəttat İmadülküttab və Hacı Zaman xan Kürdüstani Bahadurüssəltənə də daxil oldular.

Komitə üzvləri əvvəlcə məmləkətə xəyanət edənləri və anqlofilləri aradan götürməyə başladılar. Komitəyə təsadüfi, mənfəətgüdən tamahkarlar daxil olduqda komitənin bütün sirləri açıldı.

Hacı Zaman xan Kürdüstani komitənin bütün sirlərini açdı, onun hiyləsilə komitə uzvləri Kürdustana, Bani şəhərinə sürgün olundular, 9 ay zindanda qaldıqdan sonra azad edildilər.

Komitə üzvlərinin vasitəsilə əhalini soyub-talayan bir neçə nəfər öldürüldü. 17 fevral 1917-ci ildə Tehranda dövlət buğda anbarının rəisi Mirzə İsmayıl xan Şirazi qətlə yetirildi. Onun ingilis səfirliyi, şəxsən Vüsuqəddövlə ilə yaxınlığı vardı.

Bu vaxt Kərim Dəvatgər komitənin sirlərini açmaq fikrinə düşdü. 3 aprel 1917-ci ildə Rəşidəssultan Seyid Murtuza ilə birlikdə satqın Kərim Davətgəri cəzalandırmışdı.

1918-ci ildə Həsən Vüsuq (Vüsuquddövlə) Baş nazir təyin olundu və dərhal "Cəza komitəsi"nin butun üzvvlərini həbs etdi. Hüseyn Lələni və Rəşidüssultanı dar ağacından asdılar.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Məşrutə ensiklopediyası, Bakı, 2011. 624 səh.

Xarici keçidlər
---------------

* Mücəzat təşkilatı və Hüseyn Lələ[*ölü keçid*]
**Arxiyatr**, o cümlədən arxiyator, arxiyater (qədim yunan dilində άρχι «əsas, böyük + ιατρός «həkim» sözlərindən əmələ gəlib) — Hakim şəxslərin, əsasən də Roma imperatorları yanında xidmət edən baş həkim. Bu rütbəni tanınan ictimai vəzifələri yerinə yetirən həkimlər də daşıyırdı.

Tarixi
------

Tarixdə ilk xatırlanan arxiyatr imperator Neronun həkimi Böyük Andirmaxdır. Arxiyatrlar *Archiatri palatini* — saray arxiyatrları və *Archiatri populares* — xalq və ya şəhər üçün arxiyatrlar. Birincilər bəzi hallarda ali dövlət vəzifələri tuta bilirdilər (*Comites et Archiatri Sacri palatini*). İkincilər isə digər öhdəlikləri ilə yanaşı, əhalini də müalicə etməli və onu dərmanla təmin etməli idilər. Arxiyatrlar şəhərlərdə kollegiyalar yaradır və hökumətdən təqaüd alırdılar.

Son Roma imperiyası sarayının arxiyatrları primi medici və ya primi medicorum adlanır, davamlı olaraq elə bir nüfuz qazanırdılar ki, Böyük Feodosi və Qonoriya yanında olduğu kimi komitlər, vikiyariuslara (canişinlərə) və dükslərə (italyancada dojlara) çevrilirdilər.[1]

Rusiya imperiyasında arxiyatrların siyahısı
-------------------------------------------

* Robert Areskin (1716—1718)
* Lavrenti Blyumentrost (1721—1731)
* Riger İohann Xristofor (1732—1734)
* İohann Bernhard Fişer (1734—1741)
* İ.H. Lestok (1741—1748)
* Q.Burqav-Kaau (1748—1752)
* P. Z. Kondoidi (1754—1760)
* Y. Monsi (1762—1763)

Həmçinin bax
------------

* Təbabət və əczaçılıq işi üzrə orta əsr əlyazmaları (AMEA Əlyazmalar İnstitutu)

İstinadlar
----------

1. ↑  Архиятер // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907
İsrail əsgəri
**Tefilin** — yəhudi kişilərin bayram və şənbə günləri istisna olmaqla, sol qol və başlarına taxdıqları, içlərində Tövratdan hissələr olan dəridən hazırlanmış iki kiçik qutuya verilən ad.

Tefilin, şənbə və bayram səhərləri istisna olmaqla, 13 yaşı tamam olmuş hər yəhudi kişi tərəfindən, xüsusi bir dua ilə taxılır.

Sol qolda ürəyin xəttinə və başda iki gözün arasında alına taxılan bu qutucuqların içərisində, dəri üzərinə əl ilə yazılmış Tövratdan hissələr tapılar. (Təsniyə 4–9, Təsniyə 13–21, Çıxış 13: 1–10 və Çıxış 13: 11–16)

Allahın adının çəkildiyi bu tomarlar ürək xəttində qoluna və gözləri arasında alnına bağlayan bir Yəhudi; Ürəyini, əllərini və gözlərini pis düşüncə və hərəkətlərdən qorumuş olur.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Qısa yəhudi · Britannica (onlayn) · Catholic (1997—…) |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2777380843 |

|  |  |
| --- | --- |
| Din | *Din ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qoşatəpə yaşayış yeri.

**Qoşatəpə yaşayış yeri** — Şərur rayonunda Albantəpədən 1 kilometr şimalda, Axuraçayın sağ sahilində son tunc dövrü-dəmir və antik dövrlərinə aid yaşayış yeri.

Ümumi məlumat
-------------

Dağ silsiləsindən ayrılmış iki təpəni və onun ətraf sahəsini (4 hektar) əhatə edir.Təpənin üstünə səpələnmiş yerüstü materiallar içərisində qövsvari dən daşlarına,müxtəlif formalı çaydan tipli qab hissələrinə və s.boyalı qab qırıqlarına təsadüf edilmişdir.Belə tapıntılara təpənin ətəklərində təsərrüfat işləri nəticəsində qazılmış arxın içərisində rast gəlinir.Alt mədəni təbəqələrdən (8-10 metr) toplanmış materiallara əsasən təbəqənin son tunc dövrü-dəmir dövrünə aid olması ehtimal edilir. Qoşatəpənin üst hissəsində eradan əvvəl 4-2-ci əsrlərə aid maddi mədəniyyət nümunələri küp, küpə, qazan tipli qablar və s. də tapılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑   Naxçıvan ensiklopediyası. II cilddə. I cild. Naxçıvan: 2005.

Xarici keçidlər
---------------

* Naxçıvanda Qədim Yaşayış Yerləri Aşkarlanıb
**Zəngilan-Horadiz avtomobil yolu** — Zəngilan rayonundan Horadiz şəhərinə birbaşa avtomobil yolu. Avtomobil yolunun təməli 2021-ci il aprelin 26-da Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, vitse-prezident Mehriban Əliyeva və qızları Leyla Əliyevanın işğaldan azad edilmiş Zəngilan rayonu və Cəbrayıl rayonlarına səfəri zamanı qoyulmuşdur.

Tarixi
------

İkinci Qarabağ müharibəsi bitdikdən dərhal sonra prezident İlham Əliyev işğaldan azad edilmiş ərazilərin sosial-iqtisadi inkişaf planının hazırlanması üçün tapşırıqlar vermişdir. Belə tapşırıqlardan biri də Zəngilan rayonuna yeni avtomobil yolunun çəkilməsi olmuşdur. 2021-ci il aprelin 26-da İlham Əliyev, birinci xanım Mehriban Əliyeva və qızları Leyla Əliyevanın işğaldan azad edilmiş Zəngilan və Cəbrayıl rayonlarına səfəri zamanı Horadiz şəhərinə qədər uzanacaq yeni avtomobil yolunun təməlqoyma mərasimindən dərhal sonra layihənin icrasına start verilmişdir.

İnşaası
-------

Zəngilan-Horadiz avtomobil yolunun tikinti layihəsinin uzunluğu ilkin hesablamalara əsasən 124 km təşkil edir. Yolunun 4–6 hərəkət zolağından ibarət olması nəzərdə tutulur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Prezident İlham Əliyev Zəngilan-Horadiz avtomobil yolunun təməlini qoyub". 2022-04-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-27.
2. ↑  "Zəngilan-Horadiz avtomobil yolunun təməli qoyulub". 2021-04-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-27.
**1866-cı il Abxaziya üsyanı**, həmçinin **"Qəribə" üsyan** — Abxaziyada kəndli üsyanı. Üsyanın səbəbi kəndlilərin Rusiya imperiyası hökumətinin hazırladığı aqrar islahat şərtlərindən narazılığı idi. Üsyan 26 iyulda 1866-cı ildə Lıxnı kəndində (indiki Qudauta rayonu) başlamış və tezliklə demək olar ki, bütün Abxaziyaya yayılmışdır. Üsyanlarda 20 minə qədər insan iştirak etmişdir. 4 min nəfərdən çox döyüşçüdən ibarət üsyançı dəstələr 27 iyulda Suxuminin ətrafına nəzarəti ələ keçirmişdilər. Üsyançıların Suxumi qalasını ələ keçirmək üçün dəfələrlə etdiyi cəhdlər uğursuz olmuşdur. Ardınca üsyana rəhbərlik Rusiya hakimiyyəti ilə razılaşmağa çalışan abxaz zadəganlarının əlinə keçmişdir. Üsyan qoşunlar tərəfindən yatırıldıqdan sonra 15 nəfər səhra məhkəməsinə gətirilmiş, onlardan üçü ictimai şəkildə edam edilmişdir, bir çox üsyançı Abxaziyadan sürgün edilmişdir. Məhkum olan kəndlilərin bir qismi Osmanlı Anadolusuna köçmək əvəzinə, cəzalarını Sibirdə çəkmək üçün könüllü olaraq xristianlığı qəbul etmişdilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Энциклопедический словарь. 2009. АБХАЗСКОЕ ВОССТАНИЕ.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* «Материалы по истории Абхазии (Т.III)».
* «Очерк нравов и разделения податного сословия абхазцев». Сулхан Барятов.
* «Деятельность администрации Абхазии накануне восстания 1866 г».
* «Восстание 1866 года в Абхазии». Георгий Дзидзария.
**Alovlu ada** (火燒 島; İsland of Fire) — film 1990-cı ildə çəkilmişdir. Film döyüş, dedektiv, dram janrındadı. Filmin rejissoru Zhu Yanpinqdir.

Məzmun
------

Polis zabiti Andi (Tony Leung Kafai), Taypeydən gəldikdə, bir hakimin — sevgilisi Sallinin atasının öldürülməsinin şahidi olur. Tapılan dəlillər qatilin Zinq triadasının üzvü Karl Çanq adlı bir məhbus olduğunu göstərir. Qatilin işi barədə məlumat gözlənilməz bir nəticə verir: Çanq iğtişaş cəhdinə görə bir əsgər-əsgəri tərəfindən həbs edilir.Tapılan dəlil nəinki işə kömək etmədi, əksinə onu daha da qarışdırdı, Andi məhkumların etimadını qazanmaq və qatili tapmaq üçün uydurma bir iş üzrə həbsxanaya getməyə qərar verir. Bu zaman vəhşi hadisələr də baş verir:həvəskar bilyard oyunçusu Stiven Park (Jackie Chan) Honq Konqun dəstə patronu Boss Li (Andi Lau) ilə əlaqəli bir adamla matçda qalib gəlir, sevgilisinin hücumuna məruz qalır və o, ağır yaralanır.

Rollarda
--------

* Andi Lau — Polad Top / Boz Li
* Ceki Çan — Steven Park
* Sammo Hun — John
* Toni Lyonq Kafai — Vanq Vei / Andi
* Cimi Vanq — Yu Gui / Lukas
* Ke Junxiong — Həbsxana nəzarətçisi
* Bu Zonghua — Chu / Charlie
* Yang Xiong — dostu Lin
* Jack Kao — Lin
* Jong — kuokhyu sheng
* Yip Chunchan — Ya Fan
* Xu Chengyi Polad — top qardaşı
* Du Fupin — Həbsxana Mühafizəsi

Həmçinin bax
------------

1. Çeki Çan
2. Sammo Hun
3. Polis əhvalatı

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2  .
Topoqrafiyada bucaqölçmədə üç model – dərəcə, qradiyent və Radian standartları tətbiq olunur. Hərb sahəsində milyom adlanan ayrıca standartdan istifadə edilir.

Dərəcə
------

Dərəcə: Çevrə dövrünün **{\displaystyle 1 \over 360}**-i bir dərəcə, bir dərəcənin **{\displaystyle 1 \over 60}**-i bir dəqiqə və dəqiqənin **{\displaystyle 1 \over 60}**-i bir saniyədir və onlar müvafiq olaraq °, ', '' simvolları ilə ifadə olunurlar. Məsələn, 45° 30' 10*.*

Qradiyent
---------

Qrad: Çevrə dövrünün **{\displaystyle 1 \over 400}** bir qrad, bir qradın **{\displaystyle 1 \over 100}** bir qrad dəqiqəsi və bir qrad dəqiqəsinin **{\displaystyle 1 \over 100}** bir qrad saniyəsi adlanır və bu G, ', '', eyni zamanda **g, c, cc** simvolları ilə ifadə olunurlar. Qradiyenti aşağıdakı kimi də yazmaq olar:

**75g, 17c, 39cc..........75.1739g..........75G, 17', 39"**

Radian
------

Radian: Çevrə dövrünü {\displaystyle 2\cdot \pi }-yə böldükdə alınır ki, onun hər bölməsinə bir radian deyilir {\displaystyle 360 \over 2\cdot \pi } ► {\displaystyle 180 \over \pi }

Standartların bir-birinə çevrilməsi
-----------------------------------

{\displaystyle D \over 360} **=** {\displaystyle G \over 400} **=** {\displaystyle R \over 2\cdot \pi }

**Nümunə:**
{\displaystyle 1 \over 2\cdot \pi } **=** {\displaystyle G \over 400}>>> **{\displaystyle G=63.66197^{g}}**

{\displaystyle 1 \over 2\cdot \pi } **=** {\displaystyle D \over 360}>>> **{\displaystyle D=57.295791}°**

Ayrıca bax
----------

* Bucaq
* Bucağın növləri
* Radius
* Triqonometriyanın əsas formulları

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Geodeziya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Arzu Fərzəliyev** (28 mart 1958, Naxçıvan) — Azərbaycanlı müğənni, əməkdar artist

Həyatı
------

Fərzəliyev Arzu İsmayıl oğlu 28 mart 1958-ci ildə Naxçıvan şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. 1980-cı ildə Naxçıvan Dövlət Pedaqoji institutunu bitirmişdir. Ailəlidir, 3 oğlu 5 nəvəsi var.

Fəaliyyəti
----------

1977-ci ildə Qafqaz İnstitutları arasında keçirilən Suxumi 77 festivalının qalibi, 1978-ci ildə Bakıda keçirilən "Qızıl Payız" musiqi festivalının qalibi olmuşdur. Naxçıvanda keçirilən mahnı televiziya müsabiqəsinin 7 dəfə qalibi olmuşdur. 1983-cü ildən Naxçıvan şəhərində mədəniyyət evində fəaliyyətə başlamışdır, 1985-ci ildə SSRİ mədəniyyəti xidmətinə görə əlaç döş nişanı ilə təltif olunmuşdur. 1984-cü ildə mədəniyyət evinin bədii rəhbəri, 1988-ci ildən 2017-ci ilədək Naxçıvan mədəniyyət evinin direktoru vəzifəsində çalışmışdır. 2017-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının əməkdar artisti fəxri adına layiq görülmüşdür. 2018-ci ildən Naxçıvan Dövlət Filarmoniyasında bədii quruluş hissə müdürü vəzifəsində çalışır. Naxçıvanda və Bakıda keçirilən konsert proqramlarında çıxış etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-07-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-28.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-28.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-03-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-28.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-03-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-28.
**Ceyms Cona (Cim) Kamminqs** (*ing.* James Jonah «Jim» Cummings; 3 noyabr 1952) — ABŞ səs aktyoru. Filmoqrafiyasında 500-dən çox layihəsi var. İki Enni mükafatının qalibi, iki dəfə Emmi mükafatına namizəd.

"*Vinni-Puxun Yeni macəraları*"ndan (1988–1991) bəri əksər "Disney" layihələrində Vinni-Pux və Tiggerin səs aktyoru olmuşdur. O, "*Ələddin* ", "*Kral şir*", "*Pokahontas*", "*Balto*", "*Anastasiya*", "*Şrek*", "*Qnomeo və Cülyetta*" kimi tammetrajlı cizgi filmlərinin işində iştirak etmişdir.

Həyatı
------

Kamminqs Nyu-Orleana köçdükdən sonra karnaval kortejlərini boyamış, çay estakadasında işləmiş və yerli rok qrupunda ifa etmişdir. O, evləndikdən sonra Kaliforniyanın Anahaym şəhərinə köçmüş, 1980-ci illərin əvvəllərində burada bir video mağazası işlətmişdir. 1984-cü ilin sonlarında səs aktyoru kimi debüt etmişdir. Kamminqin 2011-ci ildə boşandığı Stefani Kamminqsdən iki qızı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "At work, Jim Cummings is quite the characters" (ingilis). www.vcstar.com. 2016-01-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-01-11.
**Fikrət İsrafil oğlu Sideifzadə** (doğ. 24 aprel 1952, Əmircan, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — azərbaycanlı şahmatçı, beynəlxalq usta. Qadınlardan ibarət şahmat üzrə Azərbaycan yığmasının kapitanı.

Həyatı
------

Fikrət Sideifzadə 24 aprel 1952-ci ildə Bakının Əmircan kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini 97 və 226 sayı məktəblərdə almışdır. Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) mexanika-riyaziyyat fakültəsini bitirmişdir.

Şahmat oynamağa altı yaşından başlamışdır. 1960-cı illərin əvvəllərində şahmatla məşğuliyyətini keçmiş Qaqarin adına Pionerlər Sarayında (indiki Tofiq İsmayılov adına Uşaq Gənclər Yaradıcılıq Sarayı) davam etdirmişdir. Məktəblilərdən ibarət Azərbaycan yığma komandasının heyətində müxtəlif yarışlarda iştirak etmişdir. 14 yaşında Azərbaycanın yeniyetmələrdən ibarət yığma komandasının heyətində oynamışdır. Ardından böyüklər arasında şahmat yarışlarına qatılmış, dəfələrlə Bakı və 5 dəfə Azərbaycan SSR çempionatının (1974, 1976, 1977, 1979, 1984) qalibi olmuş, SSRİ idman ustası, beynəlxalq usta adını almışdır. Müxtəlif Ümumittifaq yarışlarında, SSRİ çempionatlarında Azərbaycanı təmsil etmişdir. "Lokomotiv" klubunun heyətində iki dəfə SSRİ çempionu, "Dinamo"nun tərkibində bürünc mükafatçısı olmuşdur. Bunlardan əlavə, SSRİ-nin "Lokomotiv" klubunun heyətində Sofiyada keçirilmiş dəmiryolçuların yarışında dünya çempionu olmuşdur. 1992-ci ildən isə məşqçilik fəailiyyətinə keçən Fikrət Sideifzadə Azərbaycanın qadınlardan ibarət yığma komandasının, 1996-cı ildən isə bütün yığmaların baş məşqçisi təyin olunmuşdur. 2014-cü ildən FİDE hakimidir.

Azərbaycan Respublikasında idmanın inkişafında xidmətlərinə görə "Əməkdar məşqçi", "Fəxri Bədən Tərbiyəsi və İdman İşçisi" fəxri adlarına layiq görülmüşdür. 2012-ci ildən isə prezident təqaüdçüsüdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Fikret Sideifzade". Chess-db.com. 2016-08-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-05.
2. 1 2  "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdlərinin verilməsi haqqında". e-qanun.az. 2022-06-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-29.
3. 1 2 3  "Шахматисты // Сидеифзаде Фикрет". Azerichess.az. 3 aprel 2018 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  "43rd Olympiad Batumi 2018 Women". Chess-results.com. 2018-10-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-05.

Xarici keçidlər
---------------

* FIDE Chess profili
**Mərmər cürə** (*lat.* Marmaronetta) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin qazkimilər dəstəsinin ördəklər fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

Kateqoriya və statusu
---------------------

(III-VU). Həssas, sayı azalmaqda olan növdür.

Qısa təsviri
------------

Bədəninin ümumi rəngi bozdur, üzərində açıq rəngli dəyirmi ləkələr və naxışlar vardır. Erkəyin başında kəkil var.

Yayılması
---------

Avropa və Asiyada yayılıb. Azərbaycanda Kür-Araz və Lənkəran ovalıqlarının su hövzələrində, Xəzərin sahillərində, Araz dəryaçasında məskunlaşır. Ağgöldə və Sarısuda yuvalayır.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Qamış və qarğılıqlarla zəngin olan subasarlar və göllərdə yaşayır. Alxovka, Cil, Kələdəhnə, Qarasu, Şilyan, Sor-Sor və digər göllərin qurudulması nəticəsində yaşayış yerləri kəskin azalıb. Gündüz fəal olur. Azərbaycanda yuvalayan, ötüb keçən və qeyri–müntəzəm qışlayan populyasiyaları var. Həşərat sürfələri, molyusk, bitki toxumları və vegetativ hissələri ilə qidalanır. Aprelin ortalarında cütlərə ayrılırlar. Xırda adalarda və qarğı topaları arasında, su keçidləri çox olan dayaz yerlərdə yuva tikir. 7-12 yumurta verir.

Sayı
----

Azərbaycanda əsas qışlaq yerləri Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğu, yuvalama yerləri isə Ağgöl Milli Parkıdır. Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğunda qışda 2004-cü ildə 680, 2005-ci ildə 420, 2006-cı ildə 200 fərdi qeyd edilmişdir. Reproduksiya dövründə Ağgöldə 1961-1964-cü illərdə hər il 50-60, 1998-ci ildə 45, 2005-ci ildə 10 cütü qeyd edilib. Digər su hövzələrində həm qışda, həm də reproduksiya dövründə tək-tək hallarda rast gəlinir.

Azərbaycan poçt markası, 2013

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Reproduksiya dövründə yayıldığı hövzələrdə suyun səviyyəsi aşağı düşür və ördəyə zərər verir. Yuva yerlərinə çaqqal, tülkü və s. yırtıcılar asanlıqla daxil olaraq yuvaları dağıdır.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
--------------------------------------

Ovlanması qadağan edilib. Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğu, Şirvan və Ağgöl Milli Parkları, su-bataqlıq sahələrində yasaqlıqlar sayına müsbət təsir edir. Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqının Qırmızı Siyahısına, Azərbaycanın və Naxçıvan Muxtar Respublikasının Qırmızı kitablarına, Bern, Bonn, Ramsar konvensiyalarınavə AEWA sazişinə daxil edilib.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
------------------------------------------

Yenikənd subasarına və Sarısu gölünə qoruq statusunun verilməsi, növün qorunmasının geniş təbliği vacibdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.4. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.4

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q10791583
* Wikispecies: Marmaronetta
* BOLD: 90153
* EoL: 45513545
* Fauna Europaea: 96508
* Fauna Europaea (new): 082a77bf-0fe3-491e-8d63-792efdad8445
* Fossilworks: 369508
* GBIF: 2498389
* iNaturalist: 7138
* IRMNG: 1015734
* ITIS: 553505
* NBN: NHMSYS0000533431
* NCBI: 75874
* WoRMS: 1037317

 |
**Elbəyi Maqsudov** —

Həyatı
------

Elbəyi Sadıq oğlu Maqsudov 16 fevral 1955-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikası Babək rayonunun Gərməçataq kəndində anadan olmuşdur.

1980-ci ildə filologiya fakültəsini bitirmişdir. 25 il orta ümumtəhsil məktəblərində-Gərməçataq kənd orta məktəbində,Naxçıvan şəhərindəki "Xanım qızlar" , "Türk oğlanlar" liseylərində və 3 saylı rus məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi işləmişdir. 

1986-cı ildə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pedaqoji Elmlər İnstitutunun (indiki Təhsil Problemləri İnstitutu) aspiranturasına qəbul olmuş, 1992-ci ildə "Azərbaycan dili dərslərində fənlərarası əlaqədən (rus dili fənni ilə) istifadənin imkanları və səmərəli yolları" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək pedaqoji elmlər namizədi alimlik dərəcəsi, 2000-ci ildə dosent, 2008-ci ildə isə "Azərbaycan və türk dilinin müqayisəli tədrisinin tələbələrin linqvistik təfəkkürünün inkişaf etdirilməsinə təsiri" mözusunda dissertasiya müdafiə edərək pedaqoji elmlər doktoru alimlik dərəcəsi almışdır.

"Ana dili dərslərində dillərarası əlaqədən istifadənin ümumi məsələləri","XXI əsrin öyrənciləri üçün Azərbaycan dili və ədəbiyyatdan testlər","Azərbaycanca -türkcə,türkcə-azərbaycanca qarşılıqlı dilçilik terminləri lüğəti", "Dillərarası əlaqə təliminin metodikası","Dillərin müqayisəli tədrisi: imkanlar və vasitələr","Ürək bir dünyadır","Sözlər də insan kimidir","Azərbaycan dilinin Türkiyə türkcəsi ilə əlaqəli tədrisi üçün çalışmalar","Poetik türkəçarələr","Təmsillər","Azərbaycan dilinin tədqiqi və tədrisi məsələləri"və s.elmi-metodiki,bədii əsərlərin müəllifidir.

Bakı, Naxçıvan, Səmərqənd, Moskva, Ankara,İstanbul,Konya,Trabzon,Mersin, İslamabad,Maku,Təbriz və digər şəhərlərdə keçirilən beynəlxalq konfranslarda və qurultaylarda çıxışlar etmişdir.

1994-2004-cü illərdə NDU-nun Elmi Şurasının katıbı vəzifəsində işləmiş,2004-cü ildən isə Naxçıvan Dövlət Universitetinin "Fənlərin tədrisi metodikası" kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışır.

Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür.

İstinadlar
----------

Əsərləri
--------
**Vermont Respublikası** (*ing.* Vermont Republic) — Tarixşünasların 1777–1791-ci illərdə mövcud olan Vermont hökumətinə verdiyi ad. Şimali Amerika tarixində ilk dəfə rəsmi yazılı konstutsiya məhz 1777-ci ilin 8 iyulunda Vermontda qəbul edilir. Konstutsiyaya görə ilk dəfə dünyada kişilərə seçki hüququnun verilməsi, quldarlığın qadağan edilməsi, və dövlət məktəblərinin dövlət hesabına təmin edilməsini nəzərdə tuturdu. Respublika ərazisində quldarlıq 1777–1791 ci illərdə qadağan edilsədə, ştata çevruldikdən sonra yenidən tətbiq edilir və yalnız 1858-ci ildə qadağa tətbiq olunur. Öz valutasını buraxması, dövlət atributları olması və idarə etmə orqanlarının fəaliyyətinə baxmayaraq, onun müstəqil dövlət olması ilə bağlı bir sənəd yoxdur. 2003-cü ildə Vermont ştatı ərazisinə İkinci Vermont Respublikası hərəkatı başlamışdır. Hədəf isə Vermontun yenidən müstəqil olmasıdır.

Dövlət başçıları
----------------

Dövlət rəhbəri Texas Respublikası və Kaliforniya Respublikası kimi ölkələrdən fərqli olaraq Vermontda Prezident deyil Qubernator adlanırdı. Qubernatorlardan Tomas Cittender 1778–1789 və 1790–1791 illərdə, Mozes Robinson isə 1789–1790 ci illərdə ölkəni idarə etmişdir.

Vermont Respublikasının əskinası *ing.* Vermont coppers.

İstinad
-------

1. ↑  "The Old Constitution House State Historic Site" (ingilis). Vermont State Historic Sites. 2012-03-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-17.
**Hüseyn Örs** (18 oktyabr 1964, Trabzon) — TBMM XXVII çağırış millət vəkili, siyasətçi, akademik.

Həyatı
------

Hüseyn Örs 18 oktyabr 1964 tarixində Trabzonda anadan olmuşdur. 1981-ci ildə Trabzon Liseyini, 1985-ci ildə Qaradəniz Texniki Universiteti Fənn və Ədəbiyyat Fakültəsinin Riyaziyyat ixtisasında təhsilini bitirmişdir. 1992-ci ildə Qaradəniz Texniki Universitetinin İqtisadiyyat üzrə magistr dərəcəsini, 1998-ci ildə isə Qaradəniz Texniki Universitetində İqtisadiyyat üzrə doktorluq təhsilini bitirmişdir.

1986-cı ildə Giresunda müəllim olaraq, 1987-ci ildə isə Qaradəniz Texniki Universitetində kompüter proqramçısı olaraq işə başlamışdır. 1989-cu ildə Qaradəniz Texniki Universitetinin İqtisadi İdari Elmlər fakültəsində asistent olaraq işləməyə başlamışdır. 1999-cu ildə Qaradəniz Texniki Universitetində müəllim olaraq işləməyə başlamışdır. 2001-ci ildə Qazaxıstanda Türk-Qazax Dövlət Universiteti olan Xoca Əhməd Yəsəvi Universitetinin Qiyabi Təhsil fakültəsinin dekan müavini işinə başlamışdır. 2008-ci ildə isə Ekonometriya üzrə köməkçi dosent fəxri adı alaraq Ekonometriya kafedrasının müdiri təyin olunmuşdur. 2012-ci ildə Qaradəniz Texniki Universitetinin Texnoloji İnkişaf Bölgəsi İdarə Heyətinin üzvü olmuşdur.

2009-cu ildə aşağı liqa komandası olan "1461 Trabzon FK"-nın prezidenti seçilmişdir

Siyasi fəaliyyət
----------------

2014-cü il bələdiyyə seçkilərində Milliyyətçi Hərəkat Partiyasından Trabzon Böyükşəhər Bələdiyyə başçısı namizədi olmuşdur. Seçkiləri Ədalət və İnkişaf Partiyası namizədi Orxan Fevzi Gömrükçüoğlu və Cümhuriyyət Xalq Partiyası namizədi Mehmet Volkan Canəlioğlunun ardından 3-cü sırada tamamlamışdır. Ümumi 460 823 səsdən 51 331-ni (11.1%) toplamışdır.

2015-ci il oktyabr və noyabr seçkilərində Milliyətçi Hərəkat Partiyasından millət vəkili namizədi olmuşdur.

2015-ci ildə MHP-dən istefa vermişdir.

2016-cı ildə MHP daxilində baş verən parçalanmada müxalif qanadın lideri Meral Akşenər Növbədənkənar Qurultayda MHP sədri seçilsə də, məhkəmə yolu ilə bu qurultay ləğv olunmuş və çox saylı üzvlər partiyadan ixrac olunmuşdur. İxraclarla bərabər çox saylı MHP üzvü partiya sıralarından istefa vermişdir. Bu üzvlər, Hüseyn Örs də daxil olmaqla, 2017-də Meral Akşenərin rəhbərliyində İYİ Partiyanın quruluşunda yer almışdır.

2018-ci il Türkiyə Parlament seçkilərinə İYİ Partiya sıralarından Trabzon millət vəkili olaraq qatılan Hüseyn Örs millət vəkili seçilmişdir.

Ailəsi
------

Ailəlidir və 1 oğlu var.

Mənbə
-----

* **Hüseyn Örs** Türkiyə Böyük Millət Məclisinin rəsmi veb saytında

### İstinadlar

1. 1 2  Hüseyin ÖRS // .
2. ↑  "Nəticə". 7 dekabr 2015 tarixində arxivləşdirilib  (#archive\_missing\_url).  (#cite\_web\_url)
3. ↑  "Nəticə 2" (PDF). 30 iyun 2014 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
4. ↑  "MHP-də istefalar". 2021-08-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-11.
**Ayla Akat Ata** (16 fevral 1976, Diyarbəkir) — Türkiyə siyasətçisi və hüquqşünası. O, Sülh və Demokratiya Partiyasından Batman vilayətini təmsil edərək Türkiyə Böyük Millət Məclisinin XXIII və XXIV çağırış deputatı olmuşdur.

Həyatı
------

Dəclə Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirmişdir. İnsan Haqları Dərnəyi, Cəmiyyət və Hüquq Araşdırmalar Vəqfi, Göç-Der və Diyarbakır Qadınlar Platformasının üzvü olmuşdur. O, 2007-ci il seçkilərində müstəqil namizəd kimi Batmandan millət vəkili seçilmişdir. Daha sonra parlamentdəki Demokratik Cəmiyyət Partiyası qrupuna daxil olmuşdur. O, 2009-cu ildə partiya buraxıldıqdan sonra Sülh və Demokratiya Partiyasına üzv olmuşdur. 4 fevral 2010-cu ildə Bengi Yıldız ilə birlikdə Türkiyə Böyük Millət Məclisində partiyanın qrup sədr müavini təyin edilmişdir. 2011-ci ildə yenidən müstəqil Batman millət vəkili seçilən Ata parlamentdəki BDP qrupuna daxil edilmişdir. 2013-cü ildə partiyanın qərarı ilə partiyaya çevrilən Xalqların Demokratik Partiyasında üzvlüyünü davam etdirmişdir. 2013-cü ildə PKK ilə sülh prosesinin ilk iclası üçün Əhməd Türk ilə İmralıya getmişdir. O, nümayəndə heyətinin tərkibində iştirak etmişdir. 2015-ci il seçkilərində partiya nizamnaməsinə görə partiyasından deputatlığa namizəd göstərilməyən Ata daha sonra Azad Qadınlar Konqresinin sözçüsü vəzifəsini öz üzərinə götürmüşdür. O, 26 oktyabr 2016-cı ildə Diyarbakır Böyükşəhər Bələdiyyəsinin sədri Gültan Kışanakın saxlanmasından sonra nümayiş zamanı saxlanılmışdır. Ata 30 oktyabrda terror təşkilatına üzv olmaq ittihamı ilə məhkəmə tərəfindən həbs edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "BDP'nin yeni grup başkanvekilleri". 4 fevral 2010. 31 oktyabr 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 yanvar 2023.
2. ↑  "İmralı'ya sürpriz ziyaret".. 3 Ocak 2013. 31 Ekim 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 Ekim 2016.
3. ↑  "Eski vekil Ayla Akat da gözaltında".. 26 Ekim 2016. 31 Ekim 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 Ekim 2016.
4. ↑  "Fırat Anlı ve Ayla Akat tutuklandı".. 30 Ekim 2010. 31 Ekim 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 Ekim 2016.
**Şimali Qafqaz gümüşçəsi** (*lat.* Alburnus charusini charusini) — gümüşçə cinsinin nümayəndəsi.

Yayılması
---------

Abşeron yarımadasından şimaldakı çaylarda — Ata, Vəlvələ, Qusar, Xuray, Nügədi, Tel, Samur çaylarında rast gəlinir. Azərbaycandan kənarda Qamış-Samar göllərində, Uralın deltasında, Kuma, Terek, Sulak və Rubas çayları hövzələrində yaşayır.

Morfoloji əlamətləri
--------------------

Bel üzgəcində 7-8,anal üzgəcində 14-17 şüa var. Yan xətt pulcuqlarının sayı 42-46-dır. Bədəni azacıq hündürdür, yanlardan basıqdır. Pulcuqları nisbətən iridir, tez töküləndir. Başı kiçik, gözləri iridir. Ağzı başın ucundadır, yuxarıya açılır. Uzunluğu 11,5 sm-ə çatır, 2 ilə qədər yaşayır. Yan xəttində bir sıra nöqtələr vardır. Qəlsəmə dişçiklərinin sayı çoxdur.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Şirinsu balığıdır. İti axan çaylarda yaşayır.

Çoxalması
---------

Biologiyası öyrənilməmişdir.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Təsərrüfat əhəmiyyəti yoxdur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------
**Oswestry** - İngiltərənin Şropşir şəhərində, Uels sərhədinə yaxın bir bazar şəhəri, mülki kilsə və tarixi dəmir yolu şəhəridir.
A5, A483 və A495 yollarının qovşağındadır.

Şəhər 2009-cu ildə ləğv edilənə qədər Oswestry Boroughunun inzibati qərargahı idi. Oswestry Telford və Shrewsbury-dən sonra Şropşirdə üçüncü ən böyük şəhərdir. 2011-ci il siyahıyaalınmasında əhalinin sayı 17,105 nəfər idi. Şəhər Uels sərhədindən beş mil (8 km) məsafədədir və qarışıq ingilis və uels mirasına malikdir.

Oswestry Oswestry Dağları daxilində ən böyük yaşayış məntəqəsidir, təyin olunmuş təbii ərazi və milli xarakterli ərazidir.

Toponim
-------

Oswestry adı ilk dəfə 1191-ci ildə Oswaldestroe kimi təsdiq edilmişdir. Bu Orta İngilis adı şəffaf şəkildə köhnə İngilis şəxsi adı Oswald və treow ('ağac') sözündən gəlir. Beləliklə, adın bir dəfə "Osvald adlı bir adamın ağacı" mənasını verdiyi görünür. Bununla belə, şəhər üçün ənənəvi Uels adı olan Croesoswallt (ilk dəfə 1254-cü ildə təsdiqlənmişdir) 'Osvald xaçı' deməkdir və 'xaç' Köhnə İngilis treow'un mümkün mənasıdır. Beləliklə, şəhərin adı həm ingilis, həm də uels dillərində "Osvald xaçı" mənasını verə bilər.

Adı çəkilən Osvaldın 641/642-ci ildə Maserfild döyüşündə ölən Northumbria Osvaldı olduğu geniş şəkildə təsəvvür edilir. Döyüşün yeri alimlər arasında müzakirə olunur, lakin iyirminci əsrin çox hissəsi üçün Oswestrydə olduğu güman edilirdi. Bununla belə, A. D. Mills-in İngilis Yer Adları Lüğəti belə nəticəyə gəlmişdir ki, 'Nortumbriyanın 7-ci əsr kralı St Oswald ilə ənənəvi əlaqə qeyri-müəyyəndir'.

Rəvayətə görə, Osvaldın parçalanmış qollarından birini qarğa bir kül ağacına aparıb. Möcüzələr sonradan ağaca aid edildi və əfsanəyə görə bu, "Osvald ağacı" idi və şəhərə adını verdi. 
"Osvald quyusu" adlı bulaq quşun qolunu ağacdan atdığı yerdən yarandığı güman edilir, baxmayaraq ki, bir tarixçi onun Osvaldın dövründən çox əvvəl müqəddəs birləşmələrə malik olduğunu irəli sürdü. Quyudan çıxan suyun müalicəvi xüsusiyyətlərinə, xüsusən də göz xəstəliklərini müalicə etmək üçün olduğuna inanılırdı.

Alternativ bir fikir də var ki, Oswestry eramızın 655-ci ildə burada Kral Pendaya qarşı döyüşən Osvaldın qardaşı Oswinin şərəfinə adlandırılıb.
642-ci ildə Osvaldın ölümündən sonra Osvi Northumbria kralı oldu. Eramızın 655-ci ildəki döyüş Vyrnvi çayı olduğu güman edilən Winwead adlı çayın yaxınlığında aparılmışdır. Uels folklorunda deyilir ki, bu döyüş Penqvern döyüşü adlanır və bu döyüşdə onların lideri Cynddylan da öldürülür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Oswestry & the Welsh Borders
2. ↑  "NCA Profile: 63 Oswestry Uplands". 2023-03-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-08.
3. ↑  "Oswald film to feature at Cannes". 2023-03-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-30.
4. ↑  book
5. ↑  "the british kingdoms". 2023-04-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-30.
**Şimali Sakit okean cərəyanı (bəzən Şimali Sakit okean dreyfi olaraq adlandırılır)**— Sakit okeanda 30-50° şm. enlikləri arasında qərbdən şərqə doğru yavaş axan isti okean cərəyanıdır.

Xüsusiyyətləri
--------------

Şimali Sakit okean cərəyanı Sakit okeanın subarktik hissəsinin cənubu və subtropik hissəsinin şimal hissələri arasında formalaşır. Cərəyan Yaponiyanın sahillərindən şimala doğru davam edən Kurosio cərəyanının toqquşması və Sakit okeanın şimal-qərbində cənuba axan soyuq subarktik Oyaşio cərəyanından yaranır. Sakit okeanın şimal-şərqində Britaniya Kolumbiyasının cənubunda cənuba doğru axan Kaliforniya cərəyanı və şimala axan Alyaska cərəyanlarına bölünür.

Həmçinin bax
------------

* Sakit okean
* Kamçatka cərəyanı
* Şərqi Avstraliya cərəyanı

Xarici keçid
------------

* Okean suyunun hərəkəti

Ədəbiyyat
---------

* The Great Soviet Encyclopedia, 3rd Edition (1970-1979)
* H. Freeland, What Proportion of the North Pacific Current Finds its Way into the Gulf of Alaska? Atmosphere-Ocean, November 2010 pp.321-330
Bu əsrarəngiz əsər, Livan ədəbiyyatının klassiki Mixail Nüayməyə məxsusdur. O, görkəmli ərəb-amerikan yazıçısı, şairi, rəssamı, filosofu Cibran 
Xəlilin yaxın dostu olub. İyirminci əsrin aydınlarından olan Oşo bu kitab haqqında belə deyir: ""Mirdadın kitabı" mənim ən sevimli kitablarımdandır. Bu əbədiyaşar kitablar sırasına daxildir. Əgər mən ən dəyərli kitabların siyahısı tərtib edəsi olsam, o zaman bu kitabı siyahıda birinci qeyd edərəm". "Mirdadın kitabı" 1948-ci ildə Livanda çap olunub. Kitab Nuh peyğəmbərin gəmisinin seldən sonra gəlib çatdığı quru ərazisində tikib yaratdığı məbəd və bu məbədə qonaq gələn əsrarəngiz ustad haqqındadır. Mahiyyət etibariylə kitab insanın allahla olan ruhi əlaqələrindən bəhs edir. Oşo deyir: "Bu kitaba kim ki həyat bəxş edib, sözlərimə diqqətlə fikir verin, mən demirəm ki, kim ki yazıb, adi insan deyil, heç kimdi. Bunu edən şəxs sadə yazıçı deyil. Bircə bu kitab nəhəng təcrübələrdən ibarətdir. Həmin insanın adı Mikayıl Naymadır."

Mirdadın kitabı insanın ruhi yola başlamasının təsviri ilə başlayır. Mərhələ-mərhələ aşılan cismani maneələrdən sonra müdriklik yolu başlayır. Bu müdriklik yolu Nuh peyğəmbərin məbədə çevrilmiş gəmisinə gətirib çıxarır. Burada rahiblər və bu rahiblərə unudulmuşları xatırlatmağa gəlmiş böyük ustadı görürük. Onların fikirləri və bir-birilərinə olan münasibəti bizə bəşəri problemləri bircə-bircə təqdim edib izah edir.

Faydalı keçidlər
----------------

N.İbrahimin bloqu: Mirdadın Kitabı əsərinin təhlili
Jim Crow qanunları (ing: Jim Crow laws), 19-20-ci əsrlərdə ABŞ-nin cənub əyalətlərində çıxarılan ayrı-seçkilikçi yerli qanunlar idi. Qanunlar, ABŞ-nin yenidən qurulması dövründə zəncilərin əldə etdiyi siyasi və iqtisadi qazanclarına qarşı qəbul edilmişdir. Qanunlar afroamerikalılar və ağların ictimai və siyasi həyatda ayrı qurumlardan istifadə etmələri üçün nəzərdə tutulmuşdu və "ayrı, lakin bərabər" (İngiliscə: separate but equal) hüquq doktirini ilə əsaslandırılmışdı.

Durham, Şimali Karolinadakı bir avtobus dayanacağında bir "Colored Waiting Room" (Rəngli Gözləmə Otağı) yazan bir lövhə, May 1940.
Dəmir yollarında və tramvaylarda irqi-ayrıseçkiliyi qəbul edən ilk qanun 1875-ci ildə Tennesseedə qəbul edildi və daha sonra bütün Cənub əyalətlərində dəmir yollarında irqi ayrı-seçkilik tətbiq olunmuşdur. Bu qanunları qəbul edən regionlarda "sadəcə ağlar üçün" və "qaralar" lövhələri asılmışdı. Bu iş o qədər geniş yayılmışdı ki, otelləri, teatrları, kitabxanaları, liftləri və məktəbləri də əhatə etməyə başlamışdır.

Amerika Birləşmiş Ştatları Ali Məhkəməsi 1954-cü ildə dövlət məktəblərində irqi-ayrıseçkiliyi Brown v. Board of Education davasında konstitusiyaya zidd olduğunu bildirmişdir. Brown v. Tərəfindən dövlət məktəblərində irqi ayrı-seçkilik elan etdi. Təhsil Şurası iddiasında bunun konstitusiyaya zidd olduğunu gördü. Bu qərarın regionlar zəminində icrası illərlə davam etmişdir. Qalan Jim Crow qanunları, 1964-cü il Mülki Hüquqlar Qanunu və 1965-ci il Seçki Hüquqları Qanunu nəticəsində ləğv edilmişdir.

Adın mənşəyi
------------

 *Əsas məqalə: Jim Crow*
Jim Crow, ingilis komediya ustası Thomas Ricein 1828-ci ildə yaratdığı bir obrazdır. Raysın oynadığı xarakter, hər cür alçaldıcılığa məruz qalan zəif intellekli, primitiv, ibtidai bir zənci xarakteridir. Rays, obrazı canlandırarkən üzünü kömürlə qara rəngə boyayırdı. Jim Crow, Ağların Qara insanları alçaltmaq üçün istifadə etdikləri adlardan biri idi.
**Fikrət Həsən oğlu Rzayev** (d.1936 Naxçıvan-v.2013 Bakı) — Görkəmli tədqiqatçı-mühəndis, uzun müddət "AZİNMAŞ"da çalışıb.

Həyatı
------

1995-1996-cı illərdə Fikrət Rzayevin "Adəm dili haqqında", "Fonemlər nəyə işarədirlər" məqalələri N.Tusi adına ADPU-nun tematik toplularında dərc olunmuşdur və onun elmə gətirdiyi bu yeniliklər klassik dilçilik tədqiqatı sahəsinə novatorcasına yanaşmanın təməli hesab olunur.

1998-ci ildə Fikrət Rzayev o dövrəqədərki araşdırmalarını topladığı 600 səhifəlik əlyazmasının üstündə bir daha və yenidən işləyərək, sadə və geniş oxucu kütləsi üçün anlaşıqlı olsun deyə, iki aya "Sözün sirri-səsin sirri" kitabını çapa vermişdir.

1999-2000-ci illərdə qardaşı Vahid Rzayevlə həmmüəllif kimi "Yaranış haqqında söhbət" adlı üç hissədən ibarət elmi-fəlsəfi toplunu ictimaiyyətin müzakirəsinə çatdırmışdır.

2012-ci il müdriklik çağını yaşayan Fikrət Rzayevin həyatında yazdığı "Söz" və "Söz konstruktorluğu" kitablarının nəşr olunması ilə yaddaşlarda əbədi qalacaq.

Fikrət Həsən oğlu Rzayev 28 fevral 2013-cü il tarixində qəflətən dünyasını dəyişmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Fikrət müəllim neft və qaz mədənlərinin maşın və avadanlığı üzrə ali təhsilli ən yüksək səviyyəli mütəxəssis olmaqla bərabər, novator dilçi-tədqiqatçı kimi də çox ciddi araşdırmalar aparmışdır. Onun Azərbaycan dilində (eyni zamanda alman və rus dilləriylə müqayisəli şəkildə) fonemlərin – sait və samit səslərin – məna əmələgətirmə xüsusiyyətlərini açması bu sahənin mütəxəssislərində özünəməxsus rəğbət yaratmışdır.

Fikrət Rzayev yorulmadan Azərbaycan dilçiliyinin zənginliyini, ilkdən ilkinliyini çatdırmaq üçün çalışırdı. Onun üstündə işlədiyi son araşdırmalar da xüsusi təmkin, fenomenal bacarıq və sonsuz çalışqanlıq tələb edirdi. Belə ki, Sözün həqiqi mənasında son nəfəsinə qədər kompüter arxasında bu amala xidmət edən araşdırmalar üzərində işləyən Fikrət Rzayevin növbəti tədqiqatı milli kimliyimizi, dəyərlərimizi nişan verən və bu yaxınlarda işıq üzü görəcək "Adlarımızı qoruyaq" əsəriydi…

İstinadlar
----------

1. ↑  Məşhur neft sənayesi mütəxəssisi vəfat edib. **gunxeber.com** saytı[*ölü keçid*]
**Mərmər oniksi – Ca[CO3] -** Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.

Haqqında
--------

Kalsit və araqonitin sıx, yaxşı pardaxlanan işıqkeçirən, yaxud yarımşəffaf zolaqlı və konsentrik - zonal quruluşlu incə çalarlı sarı, çəhrayı, yaşıl, krem və qəhvəyi rəngli aqreqatları mərmər oniksi adlanır. Parıltısı tutqun parıltıdan şüşə və yağlı parıltıyadək dəyişir. Sərtliyi – 3-4. Sınıqları qeyri-hamardır. Çox vaxt gözəl tekstur rəsmləri olan bütov kütlələri əhəngdaşları, əhəngli qumdaşları və travertinlərdə və s. layabənzər cisimlər və araqatlar, müxtəlif süxurların səthində örtüklər əmələ gətirir. Tez-tez mərmər oniksinin damarcıqlarına da rast gəlinir. Karst mağaralarında əhəngdaşları içərisində stalaktit və stalaqmitləri, bəzən mürəkkəb formalı aqreqatları müşahidə edilir. İri kütlələri isti mineral bulaqların məhsulu kimi kristallaşır. Tapılma yerləri çoxsaylıdır: Maskara (Əlcəzair); Alabastron (Misir); İran; Pakistan; Əfqanıstan; Karlük mağaraları (Türkmənistan); Qırğızıstan; Ağamzalı və Misxana (Ermənistan) və b. Azərbaycanda mərmər oniksi geniş yayılmışdır. Sirab (Naxçıvan MR) və Tərtər (Kəlbəcər rayonu) yataqları ilə yanaşı mərmər oniksinin əhəmiyyətli yığınları həmçinin Naxçıvan MR-nın (Bilav), Kəlbəcər (Konqur, İstisu, Keşdağ, Tutqun, Abdullauşağı) və Laçın (Xansef) rayonlarının təzahürlərində yerləşir. Naxçıvan MR-nın («Seyid mağarası») və Kəlbəcər rayonunun (İstisu-Tutqun sahəsi) bir sıra məntəqələrində mağara oniksinin təzahürləri məlumdur.

Tətbiqi
-------

Yüksək dekorativ keyfiyyətli məmulat daşı kimi istifadə edilir. Nadir hallarda zərgərlikdə də tətbiq olunur.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

* THE GEMSTONE ONYX
**Knin** (xorv. Knin) — Xorvatiyanın Şibenik-Knin qraflığında, Dalmatiya diyarnın iç bölgəsində yerləşən şəhər. Şəhər Krka çayının mənbəyinin yaxınlığında olub Zaqreb ilə Split arasındakı qovşağın və dəmiryol xətləri üzərindədir. Knin şəhərinin əhəmiyyəti tarixdə iki dəfə artmışdır. Həm orta əsrlərin Xorvatiya Krallığının, həm də XX əsrin sonunda Krayina Serb Respublikasının paytaxtı olmuşdur.

Ad
--

Orta əsrlərdə şəhər macarca Tinin, italyanca Tenin, latınca Tinum adlanmışdır. Tinum sözü indi də bir yepiskop titulu adı kimi işlənməkdədir.

Coğrafiya
---------

Knin şəhəri Dalmatiya diyarında yerləşmiş olub sahil şəhəri Şibenikdən 56 km uzaqlıqdadır.

Şəhərin yaxınlığında Knin meşəsi, Krka çayı, Dinar Alp dağları yerləşir.

Milli etnik tərkib
------------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **İl** | 1880 | 1890 | 1900 | 1910 | 1948 | 1953 | 1961 | 1971 | 1981 | 1991 | 2001 | 2011 |
| **Xorvatlar** | 15.1% | 14.5% | 14.3% | 14.4% | 14.6% | 14.5% | 15.3% | 15.2% | 11.3% | 10.3% | 76.5% | 75.4% |
| **Serblər** | 82.3% | 84.5% | 83.5% | 84.2% | 84.7% | 84.1% | 82.1% | 80.7% | 72.8% | 85.5% | 20.8% | 23.0% |
| **Digərləri** | 2.6% | 1% | 2.2% | 1.5% | 0.7% | 1.5% | 2.6% | 4.1% | 15.9% | 4.2% | 2.7% | 1.6% |

İdman
-----

Şəhərin başlıca futbol klubu 1913-cü ildə qurulmuş "Dinara" FK-dır. 2005-ci ilə qədər klubun rəngləri qara-ağ idi, lakin daha sonra qırmızı, ağ və göy etmişdir. Xorvatiyanın 4-cü divizyonunda oynamaqdadır. Klubun loqosu ortada dayanan "D" hərfindən, qırmızı, ağ və göy rənglərdən ibarətdir.

Şəhərin 1998-ci ildə qurulmuş idman assosasiyası da vardır. Basketbol da populyardır. Xorvatiya milli basketbol komandası bir dəfə Knində oyun keçirmişdir. Həmin oyun 1999-cu ildə İsrail milli basketbol komandasına qarşı baş tutmuş və Xorvatiya 78:68 hesabı ilə qələbə çalmışdır. Digər populyar idman növləri taekvondo, reqbi, voleybol, karate, həndbol, tennisdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-01-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-30.

Xarici keçidlər
---------------

knin.hr — Knin rəsmi saytı