recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Əfsər Bayram oğlu Cavanşirov** (8 noyabr 1930, Horadiz – 20 may 2006, Bakı) — Azərbaycan bəstəkarı, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1982).

Həyatı
------

Əfsər Bayram oğlu 8 noyabr 1930-cu ildə Füzuli rayonunun Horadiz kəndində doğulmuşdur. 1948-ci ildə orta məktəbi və 2 saylı uşaq musiqi məktəbini bitirmişdir. Bakı Musiqi Texnikumuna daxil olmuşdur. 1952-ci ildə texnikumu tamamlamışdır. Elə həmin ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının bəstəkarlıq fakültəsinə qəbul olmuşdur. 1958-ci ildə professor Cövdət Hacıyevin sinfini bitirmişdir.

Azərbaycan Respublikası Dövlət Teleradio Verilişləri şirkətinin "Bənövşə" uşaq xorunun və rəqs ansamblının bədii rəhbəri idi. 1982-ci ildə "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adına layiq görülmüşdür.

Əfsər Cavanşirov 2006-cı il mayın 20-də Bakı şəhərində 75 yaşında vəfat edib.

Əfsər Cavanşirovun əsərləri
---------------------------

BSO üçün 7 simfoniya, poemalar, akapella xoru üçün əsərlər, uşaq xoru üçün əsərlər və s.

Mükafatları
-----------

* Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fəxri fərmanı — 18 may 1972
* "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 1 dekabr 1982

İstinadlar
----------

1. ↑  Respublikanın xalq maarifi və mədəniyyət işçilərinin Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fəxri Fərmanı ilə tətif edilməsi haqqında Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 18 may 1972-ci il tarixli **Fərmanı** Arxivləşdirilib 5 dekabr 2010 at the Wayback Machine — **anl.az** saytı
2. ↑  Respublikanın musiqi sənəti xadimlərinə Azərbaycan SSR fəxri adları verilməsi haqqında Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 1 dekabr 1982-ci il tarixli **Fərmanı** Arxivləşdirilib 2010-12-05 at the Wayback Machine — **anl.az** saytı
**Dəvasir** (*ərəb.* الدواسر‎) — Ərəbistan yarımadasının ən böyük ərəb qəbilələrindən biri. Onun özəyi Nəcdin cənubunda yerləşir. Qəbilə Mərib bəndinin sonuncu padşahı Zayıd Məltumun nəslindəndir. Onlar Əzd kimi tanınan daha böyük qəbiləyə aiddirlər. Dəvasir qəbiləsi Ərəbistanın ən güclü və nüfuzlu qəbilələrindən biridir, çünki onlar Səud ailəsinin çox hissəsinin dayılarıdır. Qəbilə sivilizasiya və köçəriliyi özündə birləşdirir. Bir tərəfdən dəvə və mal-qara sahibi olan bədəvilərdən ibarətdir, digər tərəfdən isə xurma ağacları, şəhərlər və təsərrüfatlarla məşğuldurlar və onların torpaqları Ərəbistan yarımadasının ən məhsuldar torpaqlarından biridir.

Etimologiyası
-------------

Dəvasir termininin tərifi və mənşəyi ilə bağlı müxtəlif nəzəriyyələr mövcuddur. Bunlardan ən populyarı odur ki, o, ya qəbilənin sələfi "*Dosser*"in adından, ya da "əsgərlər" kimi tərcümə olunan eyniadlı ərəb sözündən götürülmüşdür. Digər mənbələrə ərəbcə aslan və ya ərəb atının bir növü kimi digər terminlər daxildir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *بن أحمد بن عبد الله الراشدی, عبد الله; عبد الله بن فالح بن راشد السکران, عبد الله.* "المتطلبات التربویة لتوظیف المنصات التعلیمیة الإلکترونیة فی العملیة التعلیمیة فی المرحلة الثانویة من وجهة نظر المشرفین التربویین والمعلمین بتعلیم الخرج". مجلة البحث العلمى فى التربیة. 19 (الجزء الأول). 2018-06-01: 557–594. doi:10.21608/jsre.2018.7955. ISSN 2356-8356.
2. ↑  *al-Zabidi, Murtada.* Taj al-Arus Min Jawahir al-Qamus (6). 1965. səh. 402.
**Ruh adam** — məşhur türk şairi, yazıçısı, tarixçisi və türk millətçiliyinin ideoloji rəhbərlərindən biri olan Hüseyn Nihal Atsızın romanlarındandır. Atsızın digər romanlarının əksinə olaraq simvolizmi mənimsədiyi əsəridir. Qədim türkcə əsərin izahı ilə başlayan hekayə, Türkiyə Cümhuriyyətinin qurulduğu illərdə yaşamış zabitin hekayəsidir. Əsərin qəhrəmanı məhkəmədə sədaqət andını daha əvvəl Sultana edən və indi Cümhuriyyətə bağlanan zabitlərin necə olub da Osmanlını bu qədər tez tərk edə bildiyinə heyrətlənməsindən bəhs edir.

Mövzu
-----

Roman evli olduğu halda başqa qadına aşiq olan kapitan Burkayın acılarını anladaraq başlayır. Romanın qəhrəmanı kapitan Səlim Pusatdır. Səlim Pusat dostu Şərəf ilə birlikdə monarxist olduğunu gizlətmir. Buna görə də dostu Şərəf ilə birlikdə hərbi sahədən qovulurlar. Məhkəmə prosesi zamanı günahsız olduqları bilinsə də, rütbələri əllərindən alınmışdır. Səlim Pusat və dostu Şərəf iki il həbsə məhkum edilirlər. Səlim Pusatın həyat yoldaşı Ayşə Pusat isə bu hadisələr zamanı işdən çıxarılaraq, nazirlik sərəncamına alınmışdır. Bu illərdə ailə çox yoxluqla qarşılaşır. Həbs müddəti bitdikdən sonra Şərəf intihar edir, Ayşə isə işinə bərpa edilir. Girdiyi sinifdə Aydolu, Nurqan və Güntülü adında 3 qızla tanış olur, tərbiyə, çalışqanlıq və mədəni olmaları ilə bu 3 qız Ayşə Pusatın diqqətini çəkir.

Həyatını hərbi sahəyə həsr etmiş Səlim Pusat bir gecə qəribə səslər eşidir və sonda iki nəfər ilə tanış olur. Birincisi Leyla Mütləqdir, digəri isə Yekdir. Leyla Mütləq özünü Osmanlı taxtının varisi olaraq təqdim edir. Səlim Pusat Leyla Mütləqi gecə vaxtı olduğu üçün evə buraxır, lakin bu onu son görüşü olmayacaqdır. Səlim Pusat həyat yoldaşı Ayşə Pusat vasitəsilə Aydolu, Nurqan və Güntülü ilə tanışır. Günlər keçdikcə Güntülüyə qarşı zəifiyyəti yaranır. Qəribəlik başlayır, Səlim Pusat bir unutqanlığın iztirabını yaşamaqdadır. Dostu Şərəf bir gün Səlim Pusat ilə danışır və bu iztirabın səbəbini izah edir. Kitaba görə Səlim Pusat Tanrıqut Metenin ordusunda zabitdir. Mete, ona sevgilisini oxlamasını əmr edər, lakin Səlim Pusat bunu edə bilməz. Oxlanmayan sevgili isə Güntülüdür. Bu hadisələrdən sonra Səlim Pusatda qəribəliklər başlayır. Bir gecə yuxusunda məhkəməyə çıxarılır. Özünə şahid olacaq kimsə yoxdur. Özü ilə talehi oxşayan kapitan Burkay ilə döyüşməsinə qərar verilir. Döyüşün qalibi Burkay olur. Bundan sonra Səlim Pusat divarda olan gənclik şəklindən enərək yox olur. Ayşə Pusata məktub ilə vəda edir.

Həmçinin bax
------------

* Nihal Atsız
* İçimizdəki şeytanlar
* Yolların sonu
* Dəli qurd

İstinadlar
----------

1. ↑  "Nihal Atsız". 2018-01-31 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-04.
2. 1 2  "**Ruh Adam**". 2011-12-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-04.
3. ↑  "**Ruh Adam Romanı Üzerine Bir Tahlil Denemesi**". 2016-04-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-22.
**Böyük Rufabqo çayı şəlalələri** — Adıge Respublikasının Maykop rayonu ərazisində yerləşən kaskad şəlalələr. Şəlalələr Kamennomostki qəsəbəsinin 2 km-də, Belaya çayının yuxarı axarlarında yerləşir.

Ekskursiya marşrutu
-------------------

«Qız hörükləri» şəlaləsinə kimi çay dərəsi boyu ekskursiya marşrutu üçün xüsusi şərait yaradılıb. Böyük Rufabqo çayının mənsəbindən piyadalar üçün dəmir körpü mövcuddur. Onun yaxınlığında avtomobil dayanacağı var. Körpüdən keçid pulludur. Şəlaləni pul ödəmədən görmək istəyənlər Kamennomostski qəsəbəsindən Belaya çayının sol sahili boyu piyada yolla gedə bilər. Bu yolda onlar həm də başqa görməli yerləri də görə bilirlər: Türk bazarı, Qədim çərkəz bağı və Skvoznaya mağarası.

Kaskad şəlalələrin birincisi olan «Üç qardaş» haqqında demək olar ki, çoxlarının məlumatı yoxdur. Şəlalə yol kənarında kənarda yerləşir və əksər turistlər ondan yan keçirlər. Dərə kənarında yerləşən şəlalənin suyu bir başa Belaya çayına tökülür.

İkinci şəlalə «Şəs-küy» adlanır və səsi doğrudan da uzaqdan eşidilir. Təxmini hündürlüyü 6 metrdən çoxdur. Su şəlalənin dibində kasa formalı relyef yaradıb. Şəlaləyə düşmək üçün xüsusi metal pilləkənlər inşa edilib.

Daha sonra «Kaskad», «Rufabqonun ürəyi» və «Qız hörükləri» şəlaləsi gəlir.

Çay yatağı boyu irili xırdalı 16 şəlalə mövcuddur. Şəlalələrdən başqa çoxlu astanalar var. Daha yuxarda olan şəlalələrə turistlərin çoxu xüsusi marşrut yolu olmadığından getmirlər. «Qız hörükləri» şəlaləsindən sonra «Daş tökülən», «Sevgi kasası» və «Lelkin» şəlalələri gəlir.

Adları çəkilən şəlalələr içində ən hündürü «Qız hörükləri»dir. Şəlalənin suyu 15 metr hündürlükdən ensiz şırnaqla yerə tökülür. Suyun töküldüyü yerdə eni 10 metr, dərinliyi 2 metr olan göl yaranıb. Məhs kasa formalı ərazidən su çox zəif axır.

«Quru» və «Möhtəşəm» şəlalələrinin hündürlüyü müvafiq olaraq 20 və 15 metrdir. Marşrutu davam etmək üçün artıq yetərincə peşəkar alpinist alətlərinə ehtiyac var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Водопады Руфабго Arxivləşdirilib 2022-01-20 at the Wayback Machine — Фото и описание.
2. ↑  По водопадам Руфабго Arxivləşdirilib 2014-03-24 at the Wayback Machine — Маршрут по водопадам Руфабго с дополняющими описание фото.
3. ↑  "Смотреть видео «Водопады Руфабго»".[*ölü keçid*]
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Sos.
**SOS** — beynəlxalq fəlakət siqnallarından biri, əsasən Morze kodu ilə verilir, habelə işıq vasitəsilə (üç qısa, üç uzun, üç qısa işıq yanma ilə). CQD siqnalını əvəz etmiş, 1905 il aprelin 1-də Almaniyada qəbul edilmişdir, 1 iyul 1908-ci ildə Berlində keçirilmiş ikinci Beynəlxalq radioteleqraf konfransında, Morze əlifbası ilə ifadə edilən SOS ("Save Our Souls") abbreviaturasının beynəlxalq dəniz fəlakət siqnalı kimi istifadəsi ilə bağlı imzalanmış konvensiya qüvvəyə minmişdir. İngiliscə adətən "save our souls" ("bizim ruhlarımızı xilas edin") kimi şərh edilir.

Çox adam "Save our Ship" gəmimizi qurtar; "Stop Other Signals" digər siqnalları dayandırın sözlərinin qısaldılmışı kimi də başa düşür. Halbuki heç biri deyil. Tamamilə telqraf zamanından qalma mors əlifbasıyla əlaqədardır. İmdad çağırışının çox asan tutula bilməsi üçün 1908-də üç nöqtə, üç xətt, üç nöqtə olan SOS seçildi .

· · · — — — · · · SOS belə ifadə olunur(Morze əlifbası ilə)

SOS vermiş məşhur gəmilər arasında "Titanik", "Britannik", "Luzitaniya" və "Andrea Doria"da var.

Ədəbiyyat
---------

* Əliquliyev R. M. Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

Xarici istinadlar
-----------------

* S5S nədir Arxivləşdirilib 2008-02-12 at the Wayback Machine
'


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***rabitə** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**SDRAM**(synchronous dynamic random access memory,синхронная динамическая память с произвольным доступом,eş zamanlı dinamik rastgele erişimli bellek,ixtiyari erişimli sinxron dinamik yaddaş)– kompüterdə operativ yaddaş kimi istifadə olunan yaddasaxlama qurğusu. Kütləvi istehsalına 1993-cü ildə başlanılıb. Verilənlərin asinxron mübadiləsinin istifadə olunduğu başqa növ DRAM yaddaşlardan fərqli olaraq, SDRAM qurğusuna daxil olan idarəedici siqnala cavab dərhal geri qaytarılmır, yalnız növbəti takt siqnalı alındıqdan sonra qaytarılır.SDRAM sinxron interfeysə malikdir ki, nəzarət girişlərində dəyişikliklər saat girişinin artan kənarından sonra tanınır. JEDEC tərəfindən standartlaşdırılmış SDRAM ailələrində, saat siqnalı gələn əmrlərə cavab verən daxili sonlu dövlət maşınının gücləndirilməsini nəzarət edir.Bu əmrlər, yeni əmrlər alınarkən daha əvvəl başlayan əməliyyatları tamamlayaraq, performansı artırmaq üçün boru şəklində ola bilər. Yaddaş bir neçə eyni ölçülü, lakin müstəqil bölmələrə bölünür.SDRAM geniş şəkildə kompüterlərdə istifadə olunur. Orijinal SDRAM-dan başqa, ikiqat məlumat dərəcəsi RAM-lərinin gələcək nəsilləri 2014-cü ilin ikinci yarısında yayımlanan ən son nəsil (DDR4) ilə - DDR (DDR1), DDR2, DDR3 və DDR4 kimi kütləvi bazarlara daxil olmuşlar.

PC100 DIMM paketində səkkiz SDRAM IC.
Sound Blaster X-Fi Fatality Pro səs kartında 64 MB səs yaddaşı iki Micron 48LC32M8A2 SDRAM fişindən quraşdırılmışdır. Onlar 133 MHz (7.5 ns saat dövrü) ilə işləyirlər və 8 bit geniş məlumat avtobuslarına malikdirlər. [1]

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 755 s.

Xarici keçidlər
---------------

* 
* Arxivləşdirilib 2017-07-04 at the Wayback Machine
**Semit-hamit dil ailəsi** –semit, Misir (hamit), liviyabərbər, kuş və çad budaqları ilə təqdim olunur. Semit budağı şimal və cənub qruplarına ayrılır. Onlardan birincisi akkat
(babil-assur) dilindən ibarət olan şərq yarımqrupuna və xananey, finikiya, uqarit, moavit, qədim yəhudi və aramey dillərindən ibarət olan qərb yarımqruplarına ayrılır. İsraildə hazırda süni sürətdə qədim yəhudi dilini bərpa etməy çalışırlar.

Aramey dili b.e.ə VI əsrdən başlayaraq eramızın VI əsrinə qədər yaxın Şərqdə ən geniş yayılan dil olmuşdur. Onun qalıqlarına hazırda Livanda təsadüf edilir. Arameyin bir hissəsi aysor dili kimi bu günə qədər Rusiya, İraq, İran və Türkiyədə saxlanılır. Semit dillərinin cənub qrupu ərəb və efiopiya dilləri ilə: amxar, tiqre, tiqrinye ilə təmsil olunmuşdur. Köhnə həbəş dili-gez hazırda kilsə dili kimi saxlanılır.

Qədim, orta və yeni Misir dilləri Misir budağına aiddir. Ərəb dili yayılana qədər Misir əhalisi əsasən kopt dilində danışırdılar.

Liviya-bərbər budağına: liviya (ölü), bərbər, numidiya və quanc (Kanar adalarında), tuareq, kabil, rif və zenaq dilləri daxildir.

Kuş dillərində şimal-şərqi Afrikanın əhalisi danışır. Onlardan ən çox yayılanı: qalla, somali, afar və bedauedir.

Çad budağının ən böyük dili hausadır.

Semit-hamit dillərinin hamı tərəfindən qəbul edilən vahid bir təsnifatı yoxdur. Bir çox alimlər bu dil ailəsini beş deyil, iki budağa semit və hamit budaqlarına ayırır və liviya-bərbər, kuş və çad budaqlarını da axırıncıya birləşdirirlər.

Mənbə
-----

Quliyeva N. ETNOQRAFİYA VƏ ETNOLOGİYA. Bakı,2009.
**Zəmanət** və **qarant** — zəmanət verən şəxs; dövlət, təşkilat, müəssisə, fərd ola bilər. Subyekt hər hansı öhdəliklərə və ya bir şeyin keyfiyyət və xüsusiyyətlərinə görə müəyyən məsuliyyət (öhdəlik) elan edir və öz üzərinə götürür. Zamin duran şəxsə **zəmanətçi** və ya **qarantçı** deyilir.

Dövlət vətəndaşlara və ya hüquqi şəxslərə hər hansı öhdəlikləri yerinə yetirmək üçün təminatlar verə bilər. Məsələn, dövlət zəmanəti dövlətin vətəndaşlar və ya hüquqi şəxslər qarşısında maddi və ya qeyri-maddi nemətlərin verilməsini nəzərdə tutan öhdəliyidir. Hüquqi təminatlar isə qaydalar toplusudur ki, onlara əsasən dövlət şəxsə məxsus bütün qanuni hüquqlara hörmət etməlidir.

Zəmanətin subyekti təsərrüfat subyekti ola bilər. Məsələn, bank zəmanəti borclunun (əsas verənin) tələbi ilə bankın, digər kredit təşkilatının, sığorta təşkilatının və ya digər kommersiya təşkilatının (zəmanətçinin) verdiyi öhdəliklərin yerinə yetirilməsini təmin etmək üsullarından biridir. kreditora (faydalanan şəxsə) onun ödənilməsi tələbi ilə onlara pul məbləği ödəmək öhdəliyi.

Marketinq vasitəsi kimi zəmanət məhsulun satışa çıxarılan istehlak xüsusiyyətlərinə uyğunluğunun göstəricisidir. Alıcı malın istehlak xassələrini almaq istəyir, ona görə də o, malın satıcının bəyan etdiyi xassələrə uyğun olacağını gözləyir. Satıcı istehlakçı gözləntilərinə cavab verən müəyyən istehlak xüsusiyyətlərinə malik məhsulu satır. Satıcı və ya istehsalçı zəmanət verməklə istehlakçı xassələrinin keyfiyyətinə və məhsulun müəyyən müddət ərzində işləməsinə görə məsuliyyət daşıyır və məsuliyyət daşıdığı nasazlıqları aradan qaldırmaq öhdəliyini öz üzərinə götürür.Belə ki, avtomobil zəmanəti səlahiyyətli dilerin istehsalçı tərəfindən müəyyən edilmiş zəmanət müddəti ərzində zavod qüsuru olan hissəni təmir etmək və ya dəyişdirmək öhdəliyidir.

Ədəbiyyat
---------

* R. Əliquliyev, S. Şükürlü, S. Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Толковый словарь русского языка Дмитриева. Д. В. Дмитриев. 2003.
2. ↑  *Калужский М. Л.* Маркетинг: учебник для вузов (ОмГТУ). М.; Берлин: Директ-Медиа. 2017. 6–10.
3. ↑  *Калужский М.Л.* "Практический маркетинг: вводный курс - Тема 1.2. Комплекс маркетинга". Stepik. 216. 2021-02-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-12.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Sonaxanım Əliyeva.

**Sonaxanım Raqif qızı Əliyeva** (22 avqust 1975) — Azərbaycan aktrisası.

Həyatı
------

Sonaxanım Əliyeva 22 avqust 1975-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1982-ci ildə Bakıdakı 240 N-li orta məktəbin birinci sinfinə gedib. 1990-1994-cü illər aralığında təhsilini Bakı Məktəbəqədər Pedaqoji Texnikumunda davam etdirib. Sonaxanım Əliyeva 1994-cü ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Dram – kinoaktyor fakültəsinə qəbul olub, 1999-cu ildə həmin təhsil müəssisəsini bitirib.

Əmək fəaliyyətinə 1998-2006-cı illər aralığında İlham Miniatyur Teatrında başlayıb. Bu illər ərzində "Bəxtimin kələyi", "Qulaq", "Yorğan", "Dünyanın axırı", "Müasir toy", "Şifonerdə eşq-məhəbbət" və digər tamaşalarda yaratdığı rollarla yadda qalıb. 2006-cı ildə Gənc Tamaşaçılar Teatrından gəlmiş dəvəti qəbul edib. Bu teatrda səhnələşdirilmiş tamaşalarda ev yiyəsi - "Ana qaz", Qulməmməd – "Cənnətin üç alması", Hafizə xanım – "Pəri cadu", Div – "Çəkməli pişik", çoban "Tıq-tıq xanım", nənə - "Nənənin kələyi", fransız gözəli – "Aydın", ağ Div – "İncəbel qarı", bacı – "Zoluşka" və başqa rolları ifa edib.

Kinoda ilk sınağı 1995-ci ilə təsadüf edir. O zaman universitetin I kurs tələbəsi olan Sonaxanım Əliyeva Rövşən Məmmədovun quruluçşu rejissoru olduğu "Kiçik Leytenant" qısametrajlı filmində spesifik epizodik rolu özünəməxsus gözəlliklə yarada bilib. Bundan sonra Eldar Quliyevin "Nə gözəldir bu dünya" filmində yaratdığı katibə, Məhərrəm Bədirzadənin "Sonuncu şahid" çoxseriyalı filmində cinayətkar banda üzvü, həmin rejissorun "Qu quşunun rəqsi" filmində erməni qızı Qayane, Elçin Məmiyevin "Yanmış körpülər" serialında katibə,Elçin Məmiyevin "Şans" filmində qonşu qadın, "Həyat varsa" serialının "Oğul dərdi" bölümündə Pərvanə obrazını canlandırmışdır.Həmçinin telekanalların birində yayımlanan "Pərvanələrin rəqsi" serialında Afət obrazı ilə ekranlara gəlir.

Filmoqrafiya
------------

1. Kiçik leytenant (film, 1996)
2. Nə gözəldir bu dünya... (film, 1999)
3. Şans (film, 2004)
4. Sonuncu Şahid (film)
5. Yanmış körpülər (film, 2007)
6. Qu rəqsi (film, 2009)
7. Həyat varsa-oğul dərdi (serial, 2012)
8. Pərvanələrin rəqsi (serial, 2012)
9. Bir ailəm var (teleserial, 2013)
10. Axırıncı yol (film, 2016)
11. Vicdan haqqı (teleserial, 2016)
12. Buğlama (teleserial, 2018)
13. Xalxın Evi (teleserial,2018)
14. Bacanaqlar (teleserial, 2018)
15. Atılmışlar (teleserial, 2019)
16. Komedi Xanım (teleserial,2020)

İstinadlar
----------
**Sona Qədir qızı Mirzəyeva** (6 iyul 1950, Bakı – 27 avqust 1985, Bakı) — Azərbaycan teatr aktrisası, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1984).[*mənbə göstərin*]

Həyatı
------

1950-ci il iyul ayının 6-da Bakı şəhərində anadan olmuşdur.

Orta məktəbi bitirdikdən sonra M. A. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun "Dram və kino aktyorluğu" şöbəsinə daxil olmuşdur. İnstitutda oxuyan zaman tələbə aktrisa kimi dolğun, məzmunlu rolları ilə nəzəri cəlb etmişdir. Sonanın kurs rəhbəri, Azərbaycan SSR xalq artisti, Azərbaycan Dövlət Akademik Dram Teatrının rejissoru Tofiq Kazımov onun istedadını görmüş və Azərbaycan Dövlət Akademik Teatrına işə dəvət etmişdir. Sona Mirzəyeva orada Ə. Haqverdiyevin "Pəri cadu" əsərində baş rolu — Pəri obrazını oynamışdır. Sonanın ciddi yaradıcılığ səyi nəticəsində Pərini xarakter səviyyəsinə yüksəldə bilmişdir.

1972-ci ildə Cəfər Cabbarlı adına kinostudiyanın çəkdiyi "Xatirələr sahili" filmində gənc analardan birinin rolunu oynayıb.

Ailəyə bağlılıq hissi sonradan Sonanı C. Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrına çəkib gətirmişdir. Həyat yoldaşı Vəli Babayev Naxçıvan teatrında rejissor işləyirdi. Sonanın Naxçıvana bağlılığı da bundan irəli gəlirdi.

Beləliklə Sona Mirzəyeva 1977-ci ildən öz taleyini Naxçıvan teatrına bağlamışdır. O, bu sənət ocağında kəskin surətdə bir-birindən fərqlənən klassik və müasir səpkili obrazlarla yanaşı, lirik psixoloji obrazları da yaratmış, geniş tamaşaçı kütləsinin rəğbətini qazanmışdır. Bu teatrın səhnəsində Ə. Əylislinin "Quşu uçan budaqlar", Həmid Arzulunun "Əlincə qalası", Orxan Kamalın "Yad qızı", Tufan Oflazoğlunun "Dəli İbrahim",  Cəlil Məmmədquluzadənin "Anamın kitabı", Hüseyn Cavidin "Şeyx Sənan", H. Orucovun "Məni qınamayın" tamaşalarında Səltənət, Gilan ana, Nazan, Kəsəm Sultan, Zəhrabəyim, Zəhra, Nərgiz kimi qəribə taleli, narahat hisslərlə yaşyan psixoloji obrazlar yaratmışdır.

Sona Mirzəyeva 15 noyabr 1984-cü ildə "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adına layiq görülmüşdü. Aktrisa 1985-ci il avqustun 27-də 35 yaşında Bakı şəhərində vəfat edib.

İstinadlar
----------
**Ağanəzər İsrayılov** (tam adı: *Ağanəzər Araz oğlu İsrayılov*; 1 iyul 1960, Şamaxı, Şamaxı rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ – 20 yanvar 1990, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Qanlı Yanvar şəhidi.

Həyatı
------

Ağanəzər İsrayılov 1960-cı il 1 iyul tarixində Şamaxı şəhərində anadan olmuşdur. Milis leytenantı idi.

Subay idi.

Qanlı Yanvar faciəsi
--------------------

Qara Yanvar gecəsi üç polis əməkdaşı — kapitan Oqtay Mirzəyev, leytenant Valeri Boqdanov və leytanant Ağanəzər İsrayılov iş başında aldıqları tapşırıq üzrə hərəkət edirdilər. Səhər saat 7:15 dəqiqədə maşın Tbilisi prospektindən İnqilab küçəsinə — "ximqorodok" kimi tanınan kimya şəhərciyinə dönən zaman hərbçilər tərəfindən arxadan atəşə tutulmuşdur. Güllə birinci Ağanəzərə dəymiş, Ağanəzər arxadan və boyun nahiyəsindən dəyən güllələrdən yerindəcə həlak olmuşdur. Daha sonra onunla bir yerdə olan yoldaşları Valeri və Oqtay da yaralanmışdır. Valeri 4 saatdan sonra xəstəxanada vəfat etmiş, Oqtay isə bir qolunu itirmişdir.

Şamaxıda yerləşən "Yeddi Günbəz" qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

Ünvan
-----

Bakı, Sumqayıt şosesi, 10. (yataqxana)

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

1. ↑  ""20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2000-ci il tarixli 259 saylı **Fərmanı**". 2022-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-17.
2. ↑  "Şəhidlər" (PDF). 2022-10-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-10-05.
3. ↑  "Qara Yanvar şəhidləri" (PDF). 2015-07-17 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-07-17.

Xarici keçidlər
---------------

* Həm peşə, həm də Vətən borcu…
* Nəşi Şamaxıda, geyimi Bakıda dəfn olunan şəhid — Video
**Qazaxıstan Dövlət Qızlar Pedaqoji Universiteti** (QazDövQızPU) (*qaz.* Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті) — Qazaxıstanın Almatı şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

Tarixi
------

Qazaxıstan Dövlət Qadın Pedaqoji İnstitutu 15 Avqust 1944-cü ildə qurulmuşdur. Açılışının əsası Qazaxıstan SSR Xalq Komissarları Sovetinin "Qazaxıstan qadın gəncləri arasından ixtisaslı müəllim kadrlarının hazırlanması haqqında" 457 saylı qərarı idi. Əvvəlcə üç fakültəni əhatə edirdi: fizika və riyaziyyat, tarix, dil və ədəbiyyat. 1945-ci ildə Təbiət Elmləri və Coğrafiya Fakültəsi, 1968-ci ildə Musiqi və Mahnı Fakültəsi açılmışdır. 1971-ci ildə Dil və Ədəbiyyat fakültəsi Filologiya fakültəsinə, Tarix fakültəsi isə Tarix və Pedaqoji fakültəsinə çevrildi. 1984-cü ildə Tarix və Təhsil Fakültəsi Tarix Fakültəsi və Məktəbəqədər Təhsil Fakültəsinə bölündü.

1954-cü ildən sonra institutun bağlanması məsələsi bir neçə dəfə qaldırıldı, çünki guya məqsədini yerinə yetirdi, lakin Qazaxıstan SSR rəhbərliyi universiteti saxlamağa qərar verdi.

2000-ci ildə institutda Tarix, Filologiya və İqtisadiyyat Fakültəsi ilə yanaşı Təbiət Elmləri və Təhsil Xidmətləri Fakültəsi meydana çıxdı. 2003-cü ildən bəri universitet özünün "Aktoty" adlı qəzetini nəşr etdirir .

2004-cü ildən bəri, 2005-2010-cu illər üçün Təhsilin İnkişafı Dövlət Proqramı çərçivəsində institutda orijinal keyfiyyət idarəetmə sistemi tətbiq olundu və kredit təhsil sisteminə, eləcə də iki pilləli mərhələyə keçildi. "bakalavr - magistr" tədris sistemi başladı. Qazaxıstan Respublikası Təhsil və Elm Nazirliyi yanında Milli Akkreditasiya Mərkəzinin reytinqində universitet 2006-cı ildən bəri pedaqoji təhsil müəssisələri arasında ikinci yeri tutur.

Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin 25 dekabr 2018-ci il tarixli 805 nömrəli Fərmanı ilə Qazaxıstan Dövlət Qadınlar Pedaqoji Universitetinə Milli statusu verildi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Казахский государственный женский педагогический институт // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
2. ↑  "История университета". Казахский национальный женский педагогический университет. 2019-05-24 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Казахский государственный женский педагогический университет". Портал «История Казахстана». 2016-10-24.[*ölü keçid*]
4. ↑  "Указ Президента Республики Казахстан от 25 декабря 2018 года № 805 «О внесении дополнений в указы Президента Республики Казахстан от 5 июля 2001 года № 648 «О присвоении особого статуса высшим учебным заведениям» и от 21 апреля 2008 года № 573 «О вопросах государственных высших учебных заведений, первые руководители которых назначаются на должности и освобождаются от должностей Президентом Республики Казахстан»". zakon.kz. 2019-01-06 tarixində arxivləşdirilib.
Ur şəhərinin Zikkuratı. İraq.
Çoğa Zənbil, İran
**Zikkurat** — Mesopotamiyada Şumer memarlığına xas olan 3, 5, 7 mərtəbəli pilləli məbəd. Zikkuratın yuxarı pilləsində kiçik ibadətgah yerləşirdi.

Zikkuratdan səma cisimlərini müşahidə etmək üçün rəsədxana kimi də istifadə edirdilər.

Mesopotamiyada özünəməxsus məbəd memarlığı üslubu var idi. Orada yaşayan müxtəlif xalqlar məbədlərini, bir birinin üstündə qurulan kəsik piramidalardan və ya terraslardan ibarət olan, uca qüllə formasında inşa edirdilər.

Əslində onlar, kvadrat və ya düzbucaq formalı, iri həcmli (hündürlüyü və divarlarının eni 90 metrə çatan), çox möhkəm süni təpəliklər idilər. Məbədin ən uca yeri tanrıların məkanı hesab edilirdi. Bu cür tikililərə "Zikkurat" (müqəddəs dağ) deyirlər və onların ən qədim nümunələri e.ə. IV minillikdə inşa edilmişdir. Sonuncu zikkuratlar e.ə. VI əsrdə Babilistan çarları tərəfindən inşa edilmişdir.

Əvvəl zikkuratlar bir terraslı, e.ə. III minillikdən başlayaraq isə çox terraslı şəkildə inşa edilirdi. Onlar müxtəlif rənglərlə boyanırdılar. Bir terrasdan başqasına pilləkanlar vasitəsi ilə qalxmaq olardı. zikkuratlar gildən və kərpicdən inşa edilirdi. Bəzilərinin üzərində çoxlu pəncərələr, qapılar var idi.

İlk zikkuratlar Mesopotamiyada şumerlər tərəfindən inşa edilmişdir. Onlar tanrılara ibadəti uca yerlərdə edirdilər, çünki Mesopotamiya köçməmişdən öncə, dağlıq ərazilərdə yaşamışlar, tanrılara təpəliklərin və dağların başında ibadət edirdilər, sonralar bu adət samilərə də keçmişdir.

İranda və İraqda bəzi qədim zikkuratların xarabalıqları qalmaqdadır.

Zikkuratlar haqqında Əhdi-Ətiqdə (Yaradılış, 11: 1-9) də yazılmışdır. Orada olan rəvayatə görə, dünya tufanından öncə, insanlan bir dildə danışırdılar. Onlar Babilistanda yığışıb, göylərə qədər ucalan bir qüllə inşa etmək istəmiş və bu işə başlamışdırlar. Lakin Ulu Tanrı, bu planın qarşısını almaq üçün insanların dillərini qarışdırmışdır. Onlar bir-birini başa düşmədilər və qüllə inşasını dayandırıb, yer üzərinə dağıldılar. Yaradılış kitabındaki qüllə Babilistan qülləsi adlanır.

Mənbə
-----

* Aydın Əlizadə. Qədim Şumer-Akkad dini və onun digər dünya dinlərinə təsiri Arxivləşdirilib 2015-03-31 at the Wayback Machine // Dövlət və Din ictimai fikir toplusu. - 2008. - N 4. - S. 81-95.

Həmçinin bax
------------

* Qədim Mesopotamiya dini
**Zibold alması** (*lat.* Malus sieboldii) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin alma cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Alman həkimi Philipp Franz van Ziboldun şərəfinə adlandırılmışdır. O, Yaponiyadan Avropa bağlarına çox miqdarda bitkilər gətirilmişdir. Koreya və Yaponiyada yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 10-15 m-ə çatır. Çiçəklərinin rəngi çəhrayıdan ağadək dəyişilir, ətirlidir, meyvələri sarı-qırmızıdır. Budaqları möhkəmdir. Yarpaqları sadədir. Yarpaq ayasının kənarları dişlidir. Yarpaq iynələrinin uzunluğu 25-60 mm, eni 20-40 mm-dir. İri bitkinin qabığı nazik və hamardır. Budaqları tünd bənövşəyi və ya bənövşəyi-qonur, kəsiyində yumrudur. Qönçələri al qırmızı-qonur, yumurtavari, çılpaqdır. Yalançı zoğları ensiz-lansetvari, 4-6 mm, ucu biz, saplağı 1-2,5 sm, yarpaq ayası yumurtavari, ellipsvari və ya ensiz-ellipsvaridir, bünövrəsi yumru və ya enlidir. Budaqların ucunda qalxanın diametri 4-6 sm, 4-8 çiçəkli, çiçək altlıqları tökülən, xətvari-lansetvari, tükcüklüdür. Gövdəcikləri 2-2,5 sm, tükcüklü və ya təxminən çılpaqdır. Çiçəklərin diametri 2-3 sm-dir. Ləçəkləri çəhrayı, ellipsvari-əks-yumurtavari, 1,5- 1,8 sm-dir. Erkəkcikləri 20-dir. Aprel-mayda çiçəkləyir. Meyvələri ətlidir.

Ekologiyası
-----------

Yaxşı dremajlı torpaqlarda, qarışıq meşələrdə bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR-da, Qubada, Qəbələdə həyatyanı sahələrdə mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Meyvələri yeməlidir. Yazda effektli çiçəklərinə görə dekorativ ağac kimi istifadə edilə bilər.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Malus sieboldii* | 
* Wikidata: Q1144822
* Wikispecies: Malus toringo
* BioLib: 214894
* EoL: 633313
* EPPO: MABSB
* FoC: 200010915
* GBIF: 3001650
* GRIN: 23272
* iNaturalist: 165108
* IPNI: 726399-1
* IRMNG: 10181018
* ITIS: 503677
* MichiganFlora: 2820
* NBN: NBNSYS0000042135
* NCBI: 106566
* Plant List: rjp-5778
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:726399-1
* Tropicos: 27804442
* uBio: 7447004
* VASCAN: 27932
* WFO: wfo-0001013586

 |
| *Pyrus sieboldii* | 
* Wikidata: Q39778274
* GRIN: 30588
* IPNI: 731234-1
* ITIS: 519867
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:731234-1
* Tropicos: 27804753

 |
**Ötkür Hesen** (10 aprel 1993, Külcə, Sincan-Uyğur Muxtar Rayonu) hal-hazırda Çin Birinci Liqasında "Siçuan Ciuniu" komandasında oynayan Uyğur — Çin peşəkar dərnək futbolçusudur .

Klub karyerası
--------------

"Şandonq Lunenq Tayşan"-ın gənclər heyətində oynadıqdan sonra Ötkür 2011-ci ildə peşəkar futbol karyerasına başladı. Çin İkinci Liqasında "Şandonq Lunenq" gəncər komandasında oynadı və mövsümdə 14 oyun keçirdi.2012-ci ildə "Şandonq Lunenq"-in ilk komanda heyətinə yüksəldi. 19 avqust 2012-ci ildə Ötkür Super Liqada ilk oyununu "Quanju RF"-yə qarşı səfərdə 4–2 məğlubiyyətində etdi. Lakin ilk yarıda "Şandong Lunenq" üç qol buraxdıqdan sonra 46-cı dəqiqədə Du Vei tərəfindən əvəz olundu. 2014-cü ilin yanvarında Ötkür 31 dekabr 2014-cü il tarixinədək Çin Birinci Liqasında "Hebey Conqci" komandasında oynadı. 2015-ci ildə "Hebey Conqci" komandasına qalıcı bir transfer etdi. 2016-cı ildə digər komandaya göndərildi.

2017-ci ilin fevral ayında Ötkür, Çin Birinci Liqasında "Dalian Transsedens" komandasına transfer olundu.

Beynəlxalq karyera
------------------

Ötkür, Çin U-20 komandasına ilk çağırışını Su Maojen tərəfindən 2010-cu ilin dekabrında aldı. Komanda kapitanı vəzifəsinə təyin edildi. Veyfanq Kuboku Çempionatında oynamağa davam etdi. 2012 AFC U-19 Çempionatına 6 noyabr 2011-ci ildə vəsiqə qazandı

2011-ci ilin martında Çin-Kosta Rika matçında iştirak üçün ona zəng edildi. Ancaq matçda meydana çıxmadı.

Karyera statistikası
--------------------

*31 dekabr 2020-ci il tarixində oynanan matçın dəqiq statistikası.*

Klubda iştirak və qollar, mövsüm və rəqabət| Klub | Mövsüm | Liqa | Ölkə Kuboku | Qitə | Digər | Ümumi |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Bölmə | İştirak | Qollar | İştirak | Qollar | İştirak | Qollar | İştirak | Qollar | İştirak | Qollar |
| Şendonq Gənclik | 2011 | Çin İkinci Liqası | 14 | 0 | - | - | - | 14 | 0 |
| Şenqdonq Lunenq Tayşan | 2012 | Çin Super Liqası | 1 | 0 | 0 | 0 | - | - | 1 | 0 |
| "Şiciazhuanq Yonqçanq" | 2013 | Çin Birinci Liqası | 5 | 0 | 0 | 0 | - | - | 5 | 0 |
| "Hebey Conqci" | 2014 | Çin Birinci Liqası | 24 | 0 | 0 | 0 | - | - | 24 | 0 |
| "Hebey Conqci" | 2015 | Çin Birinci Liqası | 0 | 0 | 0 | 0 | - | - | 0 | 0 |
| Dalian Transsendens | 2017 | Çin Birinci Liqası | 13 | 0 | 0 | 0 | - | - | 13 | 0 |
| Yinçuan Helanşan | 2018 | Çin İkinci Liqası | 26 | 0 | 3 | 1 | - | - | 29 | 1 |
| Siçuan Ciuniu | 2019 | Çin İkinci Liqası | 31 | 0 | 3 | 0 | - | - | 34 | 0 |
| Xian UKD FK | 2020 | Çin İkinci Liqası | 9 | 0 | - | - | - | 9 | 0 |
| Karyera cəmi | 123 | 0 | 6 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 129 | 1 |

İstinadlar
----------

1. 1 2  Ötkür Hesen // Transfermarkt (çd.). 2000.

Xarici keçidlər
---------------

* Ötkür Hesen Worldfootball.net saytında

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Sina Weibo |
| Tematik saytlar | Transfermarkt (oyunçu) · worldfootball.net (oyunçu) |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Axundova.

**Axundova-Bağırbəyova Sona Əbdül qızı** (23 avqust 1896, Şamaxı – 1982, Bakı) — tibb elmləri doktoru, professor (1952), Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi (1964), Azərbaycan SSR əməkdar həkimi (1960)

Həyatı
------

Sona Axundova 1896-cı ildə Şamaxı şəhərində qulluqçu ailəsində anadan olub. İlk təhsilini Bakıda Hacı Zeynalabdin Tağıyevin təşkil etdiyi qızlar gimnaziyasında alıb, "Müqəddəs Nina" pansionunda qalıb. Bu təhsil ocağını qurtardıqdan sonra Kiyev Universitetinin Tibb fakültəsinə qəbul olunub. Tələbə ikən inqilabı iş aparıb, 1918-ci ildə təhsilini başa vurmamış Bakıya qayıtmaq məcburiyyətu qarşısında qalıb. Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin qurulmasında fəal iştirak edib. Təhsilini Moskva Dövlət Universitetinin Tibb fakültəsində davam etdirib və 1923-cü ildə həkimlik diplomu alıb. Tələbəlik dövründə dəfələrlə Nəriman Nərimanov, Qəzənfər Musabəyov, Sultan Məcid Əfəndiyev ilə görüşüb. Həkimlik fəaliyyətinin ilk illərində Bakı, Gəncə, Yevlax xəstəxanalarında işləyib, Azərbaycanda geniş yayılmış traxoma və qeyri-infeksion göz xəstəliklərinin müalicə və profiliktikasında yaxından iştirak edib. 1940-cı ildə dünyada şöhrət qazanmış göz xəstəlikləri üzrə alim-akademik V.P.Filatovun klinikasına ezam edilib. Sonra Azərbaycanda ilk dəfə Filatov üsulu ilə toxuma terapiyası və geratoplastika cərahiyyə əməliyyatları aparmağa başlayıb. 1938-1946-cı illərdə Azərbaycan Elmi Tədqiqat Oftamologiya İnstitutunda şöbə müdiri işləyib. Böyük Vətən müharibəsində Bakı qospitallarında gözündən zədə almış yaralılara yaxından köməklik edib. 1952-ci ildə professor, 1960-cı ildə Azərbaycyan SSR-in əməkdar həkimi, 1964-cü ildə Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi adlarına layiq görülüb.

Mükafatları
-----------

Sona Axundova 1970-ci ildə Azərbaycan Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun göz xəstəlikləri kafedrasının fəxri elmi məsləhətçisi seçilib, 2-ci çağırış SSRİ Ali Sovetinin deputatı olub, Lenin ordeni, Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni, medallarla təltif edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-08-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-20.

Xarici keçidlər
---------------

* Sona Axundova

Həmçinin bax
------------

* Ağa Axundov
* İsmayıl Axundov
**Xortum** —uzun uzunsov, hərəkətli burun hissəsi. Bəzi sürünənlərdə (yumşaqbədənli tısbağalarda) və məməlilərdə (cücüyeyənlərdə, fillərdə və s.) xortumun uçunda burun dəlikləri olur. Tənəffüs, qoxu və toxunma duyğusu vəzifəsi daşıyır. Xortum fillərdə xüsusilə yaxşı inkişaf etmişdir. Xortum qidanı tutmaq, əşyaları yoxlamaq və saxlamaq üçündür. Fil suyu xortumuna yığır və onu ağzına ötürür. Fillərin xortumu burunun üst dodaqla bitişməsi nəticəsində əmələ gəlmişdir.

Xortumcuq
---------

Onurğasız heyvanlarda bədənin hiss orqanı funksiyasını daşıyan və qida hissəcikləri toplayan xortuma oxşar ən uzun hissəsi xortumcuq adlanır.

Xortumcuğun müxtəlif vəzifələri və formaları var.

Turbellarlar arasında gövdənin ön tərəfdə yerləşdiyi, ehtimal ki, toxunma orqanı olan bütöv bir ailə var. Xarici epitel ilə örtülmüş və əzələ təbəqəsi ilə əhatə olunmuş geri çəkilmiş fossadır. İntequmentə birbaşa bitişik əzələlər var, onların daralması gövdənin geri çəkilməsinə səbəb olur və buna görə də retraktorlar adlanır. Bu təbəqənin xaricində, birincisinə uyğun gələn və büzülməsi ilə gövdənin uzanmasına səbəb olan torba şəklində olan başqa bir əzələ membranı var. Fizioloji olaraq bu təbəqəni gövdəni uzatan aşağıdakı əzələlər tutur və protraktorlar adlanır.
Paqa krujevası
Xorvatiya krujevası (xorv. Čipkarstvo u Hrvatskoj) ― Aralıq dənizi və kontinental Avropada krujeva istehsalı yayılmağa başladığı dövrdə İntibah dövrünə aid ənənə. Neçə illər ərzində Xorvatiya krujevası unikal naxış və dizaynla seçilir. 2009-cu ildə UNESCO Xorvatiya krujevasını "Qeyri-Maddi Mədəni İrsi" siyahısına əlavə etdi.

Müasir zamanda Xorvatiyada, bir çox krujeva tikmə mərkəzləri var, onlar ilk növbədə Paq və Hvar Adriatik adalarında, şimal şəhəri Lepoqlavada və Medjimurska rayonunun Sveta Mariya kəndində yerləşirlər.

Seçmə krujevalar
----------------

Yerli krujevalarla bəzədilmiş Paq soborundan görüntü
### Paq: iynə krujevası

Paq adasının iynə krujevaları çoxsaylı həndəsi motivləri ehtiva edən tor şəklində bəzəklərdən ibarətdir. Hazır məhsul çox möhkəm olur və digər xorvat krujevalarından fərqli olaraq onu yumaq olar.

Bu cür krujevaların tikiş ənənəsi Paq adasında hələ də qorunub saxlanılır və bunun üçün xüsusi krujeva məktəbi açılmışdır.

### Lepoqlava: bobina krujevaları

Lepoqlava şəhərində bobina krujevalarının hazırlama ənənəsi mövcuddur. Onların strukturu üslublaşdırılmış həndəsi və çiçək motivləri və naxışlarından ibarətdir, həmçinin heyvanların təsvirləri də krujevalara əlavə olunur. İstehsal zamanı ağ rəngdə kətan və ya pambıq ipindən istifadə olunur. Krujeva müxtəlif forma və ölçülərdə ola bilər.

Lepoqlavada krujeva istehsalı 19-cu əsrin sonunda fəal inkişaf etməyə başladı və müharibələrarası dövrdə "qızıl çağına" çatdı. Bu dövrdə bağlar bir çox müsabiqə və beynəlxalq sərgilərdə uğur qazanmışdır: 1937-ci ildə Parisdə bir qızıl medalına layiq görüldülər, iki il sonra isə Berlində bürüncə.

Lepoqlava krujevası
Hər il sentyabr ayında Lepoqlava şəhəri beynəlxalq krujeva festivalına ev sahibliyi edir.

### Hvar: aqava krujevaları

Hvar krujevalarının unikallığı ondan ibarətdir ki, onun ipləri adada böyüyən aqava (aloe) yarpaqlarından düzəldilir. Yarpaqlar ilin müəyyən vaxtlarında yığılır və daha sonra incə ağ ipin düzəldilməsi üçün üzərində xüsusi işlər aparılır.

"Aloe krujevaları" kimi də adlanan bu krujevalar yalnız Hvar şəhərindəki Benedikt monastırının rahibələri tərəfindən tikilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Lacemaking in Croatia; DOCUMENTS: Nomination for inscription on the Representative List in 2009". UNESCO. 2009-09-28. 2012-10-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-11-28.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2012-10-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-02.
3. ↑  HGK: Pag lace Arxivləşdirilib 2012-04-26 at the Wayback Machine
4. ↑  Miroslav Gašparović & Marina Bagarić: *Hidden treasure of the Museum of Arts and Crafts, Zagreb: selection from the museum holdings to mark the 125th anniversary of MUO.*
5. ↑  Povijest čipke Arxivləşdirilib 2011-11-08 at the Wayback Machine
6. ↑  15th International Lace Festival, Lepoglava 2011 Arxivləşdirilib 2011-12-05 at the Wayback Machine
7. ↑  United States Institute for Theatre Technology. «TD & T» , Volume 43, Issues 2-4, 2007.
8. ↑  The Lace from Hvar Arxivləşdirilib 2012-04-26 at the Wayback Machine
**İrlandiya Müasir İncəsənət Muzeyi** (irl. Áras Nua-Ealaíne na hÉireann) və ya qısaca **IMMA** — İrlandiyanın paytaxtı Dublində yerləşir.

Tarixi
------

İrlandiya Müasir İncəsənət Muzeyi 1991-ci ildə XVII əsrdə tikilmiş köhnə Kral mehmanxanasının binasında təşkil olunmuşdur. Binanın müasir incəsənət muzeyi üçün yenidən qurulması zamanı müasir tələblər səviyyəsində binanın daxilində eksponatların yerləşdirilməsi zamanı işıqlandırmanın lazımi səviyyədə olması üçün şüşə pillələrdən və arakəsmələrdən istifadə olunmuşdur  .

Muzeydə mövsümi sərgilər, teatr tamaşaları və konsertlər təşkil olunur.

Irlandiya Müasir İncəsənət Muzeyinin daxili həyəti

Xarici keçidlər
---------------

* modernart.ie — İrlandiya Müasir İncəsənət Muzeyinin rəsmi saytı

Istinadlar
----------


1. ↑   Davenport. Ireland 9. Lonely Planet, 1 January 2010, p. 113–. ISBN 978-1-74179-214-0 [Consulta: 14 gener 2013].
2. ↑  January 2013|any=2005|editorial=Irish Museum of Modern Art|isbn=978-1-903811-48-1[*ölü keçid*]
**AzPress Informasiya Agentliyi** — Azərbaycanın 2006-cı ildə yaradılmış informasiya agentliyidir. Agentliyin təsisçi-redaktoru fotojurnalist Rasim Sadıxovdur.

Tarixi
------

AzPress İnformasiya Agentliyi 2006-cı ildə fotojurnalist Rasim Sadıxov tərəfindən təsis edilmişdir. Rasim Sadıxovun 13 il öncə təsis etdiyi "AzPress" İnformasiya Agentliyi qısa vaxtda oxucularda, tamaşaçılarda böyük maraq yaratdı. Bütün bu illərdə bu informasiya agentliyi Azərbaycan Dövləti və dövlətçiliyi üçün çox böyük işlər görüb. Bu illər ərzində agentlik bir çox mükafatlara layiq görülüb. Bu informasiya agentliyi məhz Rasim Sadıxovun böyük zəhmətinin sayəsində Azərbaycan həqiqətlərini tez və operativ formada dünya oxucularına və tamaşaçılarına çatdıran agentliklərdən biridir. Həm də özünün maraqlı informasiyalarına, orijinal videolarına görə ən çox oxunan və baxılan agentliklərdən biridir AzPress İnformasiya Agentliyi. Bütün bunlar da bir daha jurnalist kimi Rasim Sadıxovun əsl peşəkarlığının bir sübutudur.

İstinadlar
----------

1. AzPress Informasiya Agentliyinin Azərbaycan Respublikasının prezidenti, cənab İlham Əliyevin ulu öndər Heydər Əliyevin vəfatının 15-ci ildönümü ilə bağlı fəxri xiyabana ziyarəti barədə reportajı

Xarici keçidlər
---------------
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Kültəpə yaşayış yeri.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Kültəpə.

**Kültəpə yaşayış yeri** - Beyləqan rayonu, Aşağı Çəmənli kəndi yaxınlığında yerləşən arxeoloji abidə.

Ümumi məlumat
-------------

Beyləqan rayonunda orta əsrlərə aid yaşayış yeri. Aşağı Çəmənli kəndi yaxınlığında, kənddən 1,5 km qərbdədir. Araz çayının qədim yatağının sol sahilindəki Çardaxlı abidələrinə (e.ə. III minillik – eramızın IX-XIII əsrləri) daxildir. Hündürlüyü 3-3,5 m sahəsi təqribən 1,5 ha-dır. Axtarışlar zamanı müxtəlif saxsı qab nümunələri (bəsit, şirli), əmək alətləri, bəzək əşyaları, tikinti materialları (orta əsrlər üçün xarakterik olan bina bəzəkləri və bişmiş kərpiclər) və s. tapılmışdır. Yerlı məlumata görə, təbii yüksəkliklər olan təpələrin ətəyi yaşayış və əkin üçün əlverişli olduğu üçün burada yaşayış məskəni olmuşdur. Burada yaşayış monqolların yürüşü zamanı kəsilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Tarixi-arxeoloji abidələr". beyleqanli.az. 2022-05-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-24.
**Monqol Altayı** (monq. Монгол Алтайн нуруу, *Mongol Altaïn nourouou*; çin. ənən. 蒙古阿爾泰山脈, sadə. 蒙古阿尔泰山脉, pinyin: *Ménggǔ Ā'ěrtài Shānmài*) — Altay dağlarının cənub-şərqində yerləşən dağ sistemi. Monqol Altayı Çin və Monqolustanın sərhəddində yerləşir. Monqolustanın ən yüksək dağ silsiləsi. Dərələrlə parçalanmış bir-neçə silsilələrdən ibarət olan Monqol Altayı cənub-şərqdən şimal-qərbə doğru 1000 km məsafədə uzanır. Eni 150 km-dən 300 km arasında dəyişir. Ən yüksək zirvəsi Munx -Xayrxan -Ula dağıdır (4362 m). Əsas dağ sisteminin hündürlüyü 3000-4000 metr arasında dəyişir. Mərkəsi Asiyanın ən sərt və az tədqiq olunmuş ərazisidir.

Dağ silsilələrinin zirvələri yastan formalı olub buzlaqlarla örtülüdür. Buzlaqların ümumi sahəsi 830 km²-dir. Buzlaqların əsas hissəsi Tavan-Boqda-Ula massivində yerləşir. Sistemin ən böyük buzlağı - Potanina da bu ərazidə yerləşir. Digər böyük buzlaqları - Prejevalski və Qranedir. Monqol Altay dağları əsasən kristallik şistlərdən, porfirdən, porfiritlərdən və qranitdən təşkil olunub. Rütubətli cənub-qərb yamaclarında meşə və çəmənliklər formalaşıb. Daha quru şimal-şərq yamaclarında isə çöl və yarımsəhralar üstünlük təşkil edir.

Monqol Altayı dağ sistemi şimaldan Altay Respublikasının yüksək dağları ilə həmsərhəddir. Saylyuqem dağ silsiləsinin davamı kimi formalaşan Monqol Altayının qərb və cənubda isə yarımsəhra və səhra Cunqariya və Qobi yerləşir. Şimal-şərqdən isə dağ sistemini Böyük Göllər Çökəkliyi əhatə edir. Bu ərazidə beş əsas böyük göl yerləşir. Monqol Altayının şərqində Alaq-Nursk çökəkliyi yerləşir. Bu çökəklik dağ sistemini daha alçaq Qobi Altayından (hündürlük 3900 m) ayırır. Şimal-qərb qurtaracağında Kanas gölü yerləşir. Monqol Altayı silsiləsi üzrə böyük suayrıcı xətt keçir. Silsilənin cənub-qərbindən İrtış çayı öz başlanğıcını götürür və Şimal Buzlu Okean hövzəsinə aiddir. Silsilənin əks tərəfindən isə Kobdo çayı formalaşır və öz suyunu Mərkəzi Asiyanın axarsız hövzəsinə aparır.

Monqol Altayının yüksək bölgələrindən orta əsrlərdə karvan yolları keçmiş və yol əsasən Ulan-Daba aşırımından keçərək Altay dağları ərazisinə keçmiş.

Geologiyası
-----------

Monqol Altayının geoloji quruluşunda əsasən mika, porfir və qranitlər üstünlük təşkil edir.

Flora və faunası
----------------

Monqol Altayının cənub-qərb yamacları meşə və çəmənliklərdən ibarətdir. Dağ sisteminin şimal-şərq yamacları daha sərt və quraq iqlimə malikdir. Bu bölgədə nadir çöl bitkiləri üstünlük təşkil edir. Əksər rayonlar yarımsəhralaşmış.

İstinadlar
----------

* *Монгольский Алтай* — статья из Большой советской энциклопедии.
* Монгольский Алтай // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.
* Фотоальбом Монгольского Алтая
* Монгольский Алтай Arxivləşdirilib 2018-11-06 at the Wayback Machine


1. ↑  Монгол Алтајы // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 43.
**Franck** — Qəhvə, çay və müxtəlif atışdırmalar (qəlyanaltılar) istehsal edən Xorvatiya şirkəti. 1883-cü ildə ortaya çıxan alman transmilli şirkəti Heinrich Franck Söhnenin tərkibində 1892-ci ildə qurulur. İkinci Dünya müharibəsindən əvvəl Franck qəhvə əvəzediciləri istehsal edir. Lakin məhsul çeşidi hazırda xeyli genişlənmişdir:çay, qəlyanaltılar, müxtəlif qatqılar, toz şəkər və ədviyyatlar daxildir. Şirkət 1992-ci ildə özəlləşdirilir. 2015-ci ildə Franck Intersnack ilə ortaqlığa girir və Adria Snack Company Ltd adı altında qəlyanaltıların istehsalı və satışı üçün ortaq bir müəssisə qurulur. 2017-ci ildə şirkət 125 illiyini qeyd edir

Ticarət markaları
-----------------

### Franck Cafe

Franck sürətli hazırlıq və müxtəlif ləzzətlərlə xarakterizə olunan bir sıra içkilər (dərhal qəhvə və kapuçino) təklif edir. Bu çeşidə daxildir: kapuçino - Classic, Vanilya, Şokolad, Irish Cream, Coconut və ağ şokolad, Jaffa, Winter az şəkərli və kofeini olmayan, habelə Bananaccino və Jagodaccino - uşaqlar üçün isti içkilər; "klassik", "qızıl" və kafeinsiz versiyalarda dərhal qəhvə. Burada üçü birində və ikisi birində olan qəhvələr, kakao (ikisi birində) və soyuq qəhvə (Ice Coffee)

Adria Snack Company Ltd
-----------------------

Adria Snack Company Lt 2015-ci ildə əldə edilmiş razılığa əsasən qurulan Franck və Intersnack-in birgə müəssisəsidir. Tərəfdaşlığın məqsədi ləzzətli qəlyanaltılar sahəsində biznesin inkişaf etdirilməsinə yönəlmiş uzunmüddətli birgə strategiyanın həyata keçirilməsidir. Brendlərin çeşidinə Čipi čips, Kroki kroket, Tip-top, duzlu fındıq, Chio, Kelly’s, funny’frisch və Pom bar daxildir.

HoReCa
------

HoReCa paylama kanalının bir hissəsi olaraq Franck, pərakəndə satışda mövcud olmayan bəzi məhsulları təqdim edir. Bunlar: Franck Superiore Çay, Stretto və Superiore Espresso və Klassik və Bonus espresso markalarıdır.

Mükafatları
-----------

2014-cü ildə Franck CROmpiri adlı Čipi Čip kampaniyası üçün qida kateqoriyasında «Effie Award» qızıl mükafatını qazandı. İçki kateqoriyasında Franck Café Cappuccino Get Creative kampaniyası «Get creative» gümüş mükafatını qazandı. 2012 və 2013-cü illərdə Franck Cafe ən yaxşı alış mükafatına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  R.J. Clarke, R. Macrae *Coffee: Related Beverages*. Elsevier Applied Science, p. 89
2. ↑  *Times, The Dubrovnik.* "Croatian coffee goes in sale in 150 American stores - The Dubrovnik Times". thedubrovniktimes.com (ingilis). 2017-03-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-17.