recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Türk dövlətləri
**Türk birliyi** **(Turan)** — Türk dövlətlərinin bir olması düşünülən qavram.

Mənası
------

**Türk Birliyi**nin qurulması haqqında iki əsas fikir mövcuddur:

1. Müstəqil və qeyri-müstəqil Türk dövlətlərinin bir dövlət altında birləşdirilməsi.
2. Avropa Birliyinə bənzəyən bir Türk birliyinin qurulması.

Türk dövlətlərində Turan düşüncəsi
----------------------------------

Hər keçən gündə Türk birliyi haqqında Türk insanlarının marağı artır, lakin Türk düşmənləri bu fikrin elə də çoxalmaması üçün müəyyən addımlar atırlar. Bunun səbəbi isə Türk dövlətləri bir olacağı halda onların məğlub olma düşüncəsində olmalarıdır.

Atılan addımlar
---------------

Getdikcə Turanın yaranması üçün müəyyən addımlar atılır. Bu addımlara misal olaraq Türk dövlətlərinin prezidentlərinin bir araya gəlməsini, Türk dövlətlərinin ümumi bir telekanal açmasını, təhsil birliyini göstərmək mümkündür. Türkdilli ölkələr arasında olan qarşılıqlı əlaqələrə bunları misal göstərmək mümkündür:

* Türkdilli ölkələrin zirvə sammitinin keçirilməsi.
* Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti Təşkilatının keçirilməsi.
* Ortaq universitetlərin qurulması.
* Ortaq telekanallar açılması.
* Çağdaş Türk dillərinin bir lüğəti yaranması.
* Türk PA-nın yaranması.
* ECO-nun qurulması.

Həmçinin bax
------------

* Türk dilləri
* Türkdilli dövlətləri
* Türkçülük
* Turançılıq
* Turan

Xarici keçidlər
---------------

* www.turkbirligi.net
**Tomas Samuel Kun** (18 İyul 1922 - 17 İyun 1996), Amerikalı, fizik, tarixçi və elm fəlsəfəçisi. Kunun ən əhəmiyyətli əsəri 1962-ci ildə yayımlanan Elmi İnqilabların Stukturu (The Structure of Scientific Revolutions) adlı kitabıdır. Bu kitab həm akademik ictimaiyyət həm də populyar elm dairələrdə böyük təsir buraxmış və "paradiqma dəyişimi" (paradigm shift) konseptini tanıtmışdır ki, o gündən bu yana tez-tez istifadə olunan bir ifadə halına gəlmişdir.

Tomas Kun elmi bilginin inkişafı haqqında əhəmiyyətli töhfələr vermişdir. Kuna görə, elmi sahələr bir istiqamətdə və davamlı bir şəkildə inkişafdan çox mütəmadi olaraq paradiqma sürüşmələrindən təsirlənir və bu paradiqma sürüşmələri elm adamlarının daha öncə keçərli qəbul etmədikləri tezislərə qarşı yeni bir anlayışın ortaya çıxmasına səbəb olur. Bu səbəblə "elmi doğru" anlayışı hər hansı bir zamanda sadəcə tərəfsizlik meyyarı ilə təyin oluna bilməz; elm dairələrində fikir birliyi də elmi cəhətdən doğru fikrin yaranmasında eyni dərəcədə dəyərlidir. Rəqabət edən paradiqmalar çox zaman müqayisə edilməz, çünki paradiqmalar gerçəkliyin rəqabət edən və uzaqlaşdırıla bilməyən şərhləridir. Bu səbəblə elm anlayışımız əsla tamami ilə obyektivliyə dayana bilməz. Bütün obyektiv nəticə çıxarmalar, bu cür nəticə çıxarmaları ortaya qoyan araşdırmacıların və qatılımcıların şəxsi dünya görüşlərindən və istiqamətlərinin nəticəsində təsirləndiyi üçün elm şəxsi baxışları nəzərə almalıdır.

Bibliyoqrafiya
--------------

* Bird, Alexander. Thomas Kuhn. Princeton and London: Princeton University Press and Acumen Press, 2000.
* Fuller, Steve. Thomas Kuhn: A Philosophical History for Our Times. Chicago: University of Chicago Press, 2000.
* Hoyningen-Huene, Paul. Reconstructing Scientific Revolutions: Thomas S. Kuhn's Philosophy of Science. Chicago: University of Chicago Press, 1993.
* Kuhn, T.S. The Copernican Revolution. Cambridge: Harvard University Press, 1957.
* Kuhn, T.S. The Structure of Scientific Revolutions. Chicago: University of Chicago Press, 1962.
* Kuhn, T.S. The Essential Tension: Selected Studies in Scientific Tradition and Change. Chicago: University of Chicago Press, 1977.
* Kuhn, T.S. Black-Body Theory and the Quantum Discontinuity, 1894-1912. Chicago: University of Chicago Press, 1987.
* Kuhn, T.S. The Road Since Structure: Philosophical Essays, 1970-1993. Chicago: University of Chicago Press, 2000.

İstinadlar
----------

Burman, J. T. (2007). "Piaget No 'Remedy' for Kuhn, But the Two Should be Read Together: Comment on Tsou's 'Piaget vs. Kuhn on Scientific Progress'". Theory & Psychology. 17 (5), s. 721–732.

1. ↑  .
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
3. ↑  *Societies A. C. o. L. Press O. U. Boersema D. B.* Thomas S. Kuhn // Kuhn, Thomas S. (18 July 1922–17 June 1996), historian and philosopher of science (ing.). // *American National Biography Online* / S. Ware [New York]: Oxford University Press, 2017. ISSN 1470-6229 doi:10.1093/ANB/9780198606697.ARTICLE.1302606
4. ↑  .
**Samuel Herman Reşevski** - Şahmatçı.

2 yaşı olduqda lövhə üzərində şahmat fiqurları çəkməyə başlamışdır. 4 yaşında əyalətdə şahmat oyunu üzrə özünə rəqibi olmayıb. Əlifbanı belə bilməməsinə baxmayaraq 4 yaşında şahmat ustalarını asanlıqla "mat" etməyi bacarırmış. 8 yaşında 8 qat Amerika çempionu olmuşdur. Heyvanları ayırd edə bilmir, riyaziyyat və digər elmləri bilmirmiş.

Həyatı
------

1911-ci ilin noyabr ayında Rusiya İmperiyasının, Ozorkuv adlı qəsəbəsində dünyaya gəlmişdir. Onun artıq 2 yaşı olduqda lövhə üzərində şahmat fiqurları çəkməyə başlamış, 4 yaşında isə əyalətdə şahmat oyunu üzrə özünə rəqib tanımamışdır. Bir qədər sonra o ailəsi ilə Polşanın Lodz şəhərinə köçmüşdür. Məhz burada onun dahi Salye ilə görüşü baş tutmuş və bu görüş Samuelin şahmat karyerasına böyük təkan vermişdir. Samuel məktəbə getmir, heyvanları ayırd edə bilmir, riyaziyyat və digər elmləri bilmirdi. Lakin o hər hansı bir şəkildə böyüklərin belə həll edə bilmədiyi tapşırıqları həll edirdi. 1920-ci illərdə Samuelin şahmatçı olaraq Avropa turnesi baş tutmuş və kifayət qədər uğurla başa çatmışdı. Samuel Reşevski hələ peşəkar şahmatçı olmadan öncə 1936-cı ildən 1969-cu ilə qədər şahmat üzrə 8 dəfə Amerika çempionu olmuşdur. Bununla yanaşı, çoxsaylı beynəlxalq turnir və oyunların qalibinə çevrilmişdi.

1933-cü ildə Çikaqo Universitetindən mühasib diplomu ilə məzun olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* Samuel Reshevsky // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Samuel Reshevsky // Munzinger Personen (alm.).
**Təbiətdə çoxalma** — Təbiətdə çoxalma müəyyən bir növün təbii yaşayış mühitində baş verən çoxalma prosesidir. Bu terminologiya heyvandarlıqdan və ya növün əsl yetişdirilməsindən fərqlənir. Çox vaxt heyvandarlıq yerləri sığınacaq və qidaya yaxınlıq üçün xüsusi tələblər üçün seçilir; üstəlik, çoxalma mövsümü hər bir növ üçün anatomik, cütləşmə ritualları, iqlim və digər ətraf mühit amillərinə uyğun olaraq inkişaf etmiş xüsusi bir zaman pəncərəsidir. Bir çox növ tələb olunan çoxalma sahələrinə çatmaq üçün xeyli məsafələrə köç edir. Bəzi ümumi xüsusiyyətlər heyvanlar aləmində tez-tez amfibiyalar, sürünənlər, məməlilər, artropodlar və aşağı həyat formaları arasında yayılan müxtəlif taksonlara aiddir.

Amfibiyalar
-----------

Bir çox suda-quruda yaşayanlar, adətən ətraf mühitin temperaturu, yağış, səth sularının mövcudluğu və qida ehtiyatları ilə idarə olunan illik çoxalma dövrünü izləyirlər. Bu çoxalma mövsümü uzun müddət yuxu və ya qış yuxusunun bir çox amfibiya növlərini uzun müddət fəaliyyətsiz hala gətirdiyi mülayim bölgələrdə xüsusilə nəzərə çarpır. Çoxalma yerləri adətən gölməçələr və çaylardır.

Məməlilər
---------

İllik çoxalma dövrləri bəzən temperaturun və qidanın mövcudluğundakı mövsümi dalğalanmalar da daxil olmaqla ətraf mühitin təsirlərinə düzəlişlər etməklə məməlilərə tətbiq edilir. Məməlilərin miqrasiya nümunələri bəzən çoxalmanın vaxtını təyin edə bilər. Təbiətdə məməlilərin çoxalması bəzən balaların doğulması və qorunması üçün analıq yuvalarının istifadəsi ilə əlaqələndirilir. Qütb ayısı doğum yuvasından istifadə edən məməlinin nümunəsidir, onun yeri növlərin mövsümi Arktika paketi buzlarında miqrasiya hərəkətlərindən asılıdır. Xüsusilə, Vapusk Milli Parkında yetişən qütb ayıları Hudson Körfəzinin buz paketinə köçməlidir.

Təbii populyasiyalarda qohumluğun nəticələri
--------------------------------------------

Keller və Valler təbii populyasiyalarda qohumluğun nəticələrini nəzərdən keçirdilər. Məməlilər və quşlar populyasiyalarından əldə edilən məlumatlar göstərdi ki, qohumluq depressiyası tez-tez doğum ağırlığına, çoxalmağa və sağ qalmağa, eləcə də ətraf mühitin streslərinə, xəstəliklərə və yırtıcılığa davamlılığa əhəmiyyətli dərəcədə mənfi təsir göstərir. Bitki tədqiqatları qohumluğun toxum dəstinə, cücərməsinə, stresə dözümlülüyünə və sağ qalmasına əhəmiyyətli mənfi təsirlərini göstərmişdir. İnbreedinq depressiyasının əsasən resessiv zərərli allellərin ifadəsi ilə əlaqəli olduğu düşünülür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Keller LF, Waller DM. Inbreeding effects in wild populations. (2002) Trends in Ecology & Evolution. May 17(5):230-41. doi:10.1016/S0169-5347(02)02489-8
2. ↑  C.M. Hogan, 2008
3. ↑  *Charlesworth D, Willis JH.* "The genetics of inbreeding depression". Nat. Rev. Genet. 10 (11). 2009: 783–96. doi:10.1038/nrg2664. PMID 19834483.
**Tomas Skoloudik** (24 oktyabr 1985, Praqa, Çex Respublikası) — tanınmış çexiyalı Model
Tomas öz karyerasını 19 yaşından başlamışdır. O tezliklə bir çox brendlərdən dəvət alır. O Gucci brendi üçün uçuş-enmə zolağı reklamında, Gap kejual geyim brendinin və **International Jock**-un alt paltarı reklamında çəkilmişdi.

Skoloudik həmçinin "Men’s Health", "Men's Folio", "Style: Men", və "Indigo" kimi bir sıra jurnalların üz qabığında da çəkilmişdi. O həmçinin Honq Konq, Tokio və Sinqapurda düzənlənən çəkilişlərdə iştirak etmişdi.

### Maraqlı faktlar

Tomas Skoloudikin anketi:

* Boyu : 6'1
* Saçlarının rəngi : Şabalıdı
* Gözlərinin rəngi : Yaşıl
* Ayaqqabı ölçüsü : 41
* Paltar ölçüsü : 36 (EU), 4 (US)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Most Beautiful Man - 15-11". Models.com. 2012-08-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-07-06.

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2014-01-06 at the Wayback Machine
* Arxivləşdirilib 2012-03-01 at the Wayback Machine
**Şiqeno Yasutsuqu** (重野安繹?, 24 noyabr 1827, Sakamoto[d] – 6 dekabr 1910) – Yaponiya tarixçisi və Çin klassikləri üzrə alim. **Seysay** təxəllüsündən istifadə etmişdir.

Həyatı
------

Şiqeno Yasutsuqu 1827-ci ildə Satsuma hanında doğulmuşdur. Edo şəhərində yerləşən və Tokuqava şoqunluğunun akademiyası olan Şoheykoda təhsil almışdır. Daha sonra Satsumada yerləşən Zoşikan məktəbində müəllimlik etməyə başlamışdır. 1863-cü ildə Kaqoşimanın Britaniya hərbi gəmiləri tərəfindən bombalanması hadisəsindən sonra sülh danışıqları üçün göndərilmiş nümayəndəliyin üzvü olmuşdur.

1868-ci ildə baş vermiş Meyci islahatından sonra Təhsil Nazirliyinə daxil olmuş, Tarixşünaslıq Ofisində tarixi qeydlərin toplanması və tərtibatı ilə məşğul olmuşdur. Ofis 1888-ci ildə Tokio Universitetinə daxil ediləndə o, universitetin tarix şöbəsini qurmuş və professoru təyin olunmuşdur. Yaponiya Tarix Cəmiyyətinə başçılıq etmiş, Perlər palatasına daxil olaraq siyasətlə də məşğul olmuşdur.

Şiqeno Yaponiyada müasir tarix tədqiqatı metodunun qurucusudur. O, apokrifik məsələlərin tarixi qeydlərdən çıxarılmasını dəstəkləmiş və tarix elminin mənəvi məqsədlər üçün istifadə olunmasına qarşı çıxmışdır. Bir çox tarici insidenti dəlil çatışmazlığı səbəbilə rədd etmiş və buna görə də *"Masatsu Hakase"* (抹殺博士?, *azərb.* Silmə doktoru‎) ləqəbini qazanmışdır. Məsələn, Kusunoki Masaşiqenin oğlu Masatsuradan ayrılması hadisəsini real olmadığını demişdir. Tarix elmindəki bu mövqeyi səbəbilə o və həmkarı Kumi Kunitake şinto millətçiləri tərəfindən tənqid olunmuşdurlar. Nəticədə, Kume 1892-ci ildə, Şiqeno isə 1893-cü ildə universitetdən ayrılmalı olmuşdur.

Qeydlər
-------

1. ↑  Müasir Kaqoşima prefekturası.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  The Japan Biographical Encyclopedia & Who's Who
2. 1 2 3 4 5 6 7  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* The Japan Biographical Encyclopedia & Who's Who (ingiliscə) (II). Tokio: Rengo Press. 1961. səh. 1387. İstifadə tarixi: 5 fevral 2023.
* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild (Sake–Temm). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 92. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 5 fevral 2023.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 16993522t · CiNii: DA03297573 · GND: 17398908X · ISNI: 0000 0001 2209 611X, 0000 0004 4943 9209 · LCCN: n85095730 · NDL: 00271738, 00623909 · NTA: 236279688 · SUDOC: 126059330 · VIAF: 26033549 · WorldCat VIAF: 26033549 |

 |
Şərqi Slovak Muzeyi
**Şərqi Slovak Muzeyi** (slovak. Východoslovenské múzeum) — Slovakiyanın Koşitse şəhərində yerləşən və Slovakiyanın ən qədim muzeylərindən biridir. Muzey 1872-ci ildə təsis olunmuşdur.

Yeni renessans dövrü tikilisi olan bina 20-ci əsrin əvvəlində ucaldılmışdır. Bu muzey Koşitse şəhərində öz ehtiyaclarını ödəyə bilən ilk bina idi. Binanın fasadında Persey və Vulkan heykəltəraşlıq nümunələrini görmək olar.

Muzey 1741-ci ildə inşa edilən və daha sonra dağıdılmış taxta kilsənin üzərində tikilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "East Slovak Museum". Košice / Slovakia. Lonely Planet. 9 April 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 May 2016.

Xarici keçidlər
---------------

* The East Slovak Museum — Cassovia.info
* The East Slovak Museum — Muzeum.sk Arxivləşdirilib 2006-02-12 at the Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Slovakiya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Samuel Leonard Tilli** (*ing.* Samuel Leonard Tilley;8 may 1818[…], Qeyctaun[d], Nyu-Bransuik – 25 iyun 1896) — Nyu-Bransuik və daha sonra Kanada dövlət adamı. 1860-cı illərin ilk yarısında, Kanada Konfederasiyasının qurucu konfranslarının iştirakçısı olan Nyu-Bransuik Baş Naziri və suveren Kanada qurulduqdan sonra Con A. Makdonaldın hökumət idarələrində bir nazir (nazir də daxil olmaqla) 1873 və 1878–1885-ci illərdə maliyyənin). 1873-cü ildə Makdonald hökumətinin istefası ilə 1878-ci il seçkilərindəki yeni qələbə arasındakı dövrdə, ikinci dəfə 1885–1893-cü illərdə Nyu-Bransuik valisi leytenant idi. Qüdrətli Hamam ordeninin şevaliyeri (1867), Maykl və Georgi müqəddəslər ordeni komandiri cəngavəri (1879).

Həyatı
------

1818-ci ilin may ayında Geyctaunda anadan olan Samuel Tilli, Tomas və Susan Ann Petersin böyük oğlu idi. Atası hacı atalardan biri Tomas Tilliydən düz bir xəttlə endi. Samuel Leonardın ulu babası Samuel Tilli, sadiq adamı olaraq, Amerika İnqilabından sonra sərhədin şimalına doğru hərəkət etdi.

Geyctaundaki kilsə məktəbində dörd il sonra Leonard, 1827-ci ildə yerli liseyə girdi və dörd il daha orada keçdi. 1831-ci ildə 13 yaşında Portlanddakı qohumları ilə köçdü, Nyu-Bransuik və yaxınlıqdakı Müqəddəs Condaki aptekdə fəhlə oldu. 1838-ci ildə əczaçı kimi lisenziya almış Tilli, qohumu Tomas Peters ilə birlikdə öz aptekini açdı. 10 il müddətinə səhmlərə sahib oldular, bundan sonra Peters təqaüdə çıxdı və Tilli, yalnız 1860-cı ildə siyasi karyerasına diqqət yetirmək üçün satdığı gəlirli bir müəssisənin yeganə sahibi olaraq qaldı.

1843-cü ildə Tilli Culiya Ann Hanford ilə evləndi. 1862-ci ildə Culiyanın ölümünə qədər davam edən bu evlilikdə səkkiz uşaq dünyaya gəldi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Sir Samuel Leonard Tilley // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2  *University of Toronto, Laval University* SAMUEL LEONARD TILLEY // Dictionary of Canadian Biography, Dictionnaire biographique du Canada (ing.). / G. Brown, D. Hayne, F. Halpenny, R. Cook, J. English, M. Trudel, A. Vachon, J. Hamelin UTP, Presses de l'Université Laval, 1959. ISSN 0420-0446; 0070-4717
3. 1 2  Samuel Leonard Tilley // Library of Parliament. 1876.
4. ↑  *C. M. Wallace.* Tilley, Sir Samuel Leonard // Dictionary of Canadian Biography. 12. University of Toronto/Université Laval. 1990.
5. ↑  *P. B. Waite, Carolyn Harris.* "Sir Samuel Leonard Tilley". The Canadian Encyclopedia (ingilis). 2008-01-20. 2020-04-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-10.
**Saytama Şəhər Komaba stadionu** (さいたま市浦和駒場スタジアム, *Saitama-shi Urawa Komaba Sutajiamu*?) — Yaponiyanın Saytama prefekturasının Saytama şəhərində yerləşən futbol stadionu. Tutumu 21.500 nəfərdir.

Tarixi
------

1967-ci ildə atletika idman növlərinin keçirilməsi məqsədilə tikilmişdir. Şəhərin mərkəzindən sadəcə 1,5 kilometr uzaqlıqda yerləşir. İlkin tamaşaçı tutumu cəmi 5000 nəfər olsa da, 1982-ci ildə bu rəqəm 8000-ə çatdırılmışdır. 1991-ci ildə stadionu "Urava Red Daymonds" klubunun ev stadionuna çevirmək üçün 1,7 milyard yen pul xərclənmiş və tutum 10.000 nəfər çatdırılmışdır. Lakin işlər bununla başa çatmamış, 1 il yarım sonra 4,5 milyard yen qarşılığında yenidən genişləndirmə işlərinə start verilmişdir. İşlər 1995-ci ilin avqustunda tamamlanmış və tamaşaçı tutumu 21.500 nəfər çatmışdır.

İstifadə
--------

Futbol üzrə Yaponiya çempionatının iştirakçı klublarından biri olan "Urava Red Daymonds" 1992-2010-cu illərdə stadionda əsas ev oyunlarını keçirmişdir. 2005-2007-ci illərdə bu klubun əzəli rəqibi "Omiya Ardiya"nın ev oyunları əsas stadionu NAK-5 stadionunun bərpa işləri ilə bağlı olaraq bu stadionda baş tutmuşdur.

Stadion "Urava Red Daymonds" klubunun mənəvi evi hesab olunur.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Urawa Komaba Stadium". Urava Red Daymonds Klubun rəsmi saytı (ingilis). 2022-08-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 iyun 2016.

Xarici keçidlər
---------------

* Klubun rəsmi saytında məlumat

Həmçinin bax
------------

| ⛭Urava Red Daymonds |
| --- |
| Ümumi | 
* Urava Reds
* Leydis
* Statistika
* Fərdi mükafat
* Saytama Şəhər Kuboku

 |
| Ev stadionu | 
* Komaba
* Saytama 2002 stadionu

 |
| Mövsümlər | 
* 1992
* 1993
* 1994
* 1995
* 1996
* 1997
* 1998
* 1999
* 2000
* 2001
* 2002
* 2003
* 2004
* 2005
* 2006
* 2007
* 2008
* 2009
* 2010
* 2011
* 2012
* 2013
* 2014

 |
**Şərqiqafqaz bulaqotu** (*lat.* Veronica albanica) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin bağayarpağıkimilər fəsiləsinin bulaqotu cinsinə aid bitki növü.

Yayılması
---------

Bu növün arealı Cənubi Qafqazın şərq hissəsini təşkil edir. Əsasən Abşeron yarımadası və Xəzər dənizi sahillərində yerləşən düzənliklərdə yayılmışdır. Növ quru eniş sahələrində. 140-300 metr yüksəkliklərdə bitir.

Botanik xüsusiyyətləri
----------------------

Budaqları düzdür və 5-8 sm olur. Gülləri az çiçəklidir. Tumları 1,5 mm uzunluğa, oval, demək olar ki örtüksüz və yumşaq xüsusiyyətə malikdir.

İstinadlar
----------

Ədəbiyyat
---------

Флора СССР. В 30 т. / Начато при руководстве и под главной редакцией акад. В. Л. Комарова; Ред. тома Б. К. Шишкин и Е. Г. Бобров. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1955. — Т. XXII. — С. 397. — 861 с. — 3000 экз.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q4108003
* Wikispecies: Veronica albanica
* GBIF: 3734764
* GRIN: 432871
* IPNI: 811584-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:811584-1
* Tropicos: 29205708
* WFO: wfo-0001138857

 |
**Boqenşperk qəsri** (sloven. Grad Bogenšperk, *alm.* Schloss Wagensperg‎) ― Sloveniyada yerləşən 16-cı əsrə aid qəsr. Tikili, London Kral Cəmiyyətinin əməkdaşı, 17-ci əsr alimi və təbiətşünası Yanez Vaykard Balvazor ilə əlaqəsi səbəbilə daha çox tanınır.

Memarlıq
--------

412 m yüksəkliyindəki alçaq bir təpədə yerləşən intibah dövrünə aid qəsr tamamilə bərpa edilmiş və Sloveniyanın əhəmiyyətli bir mədəniyyət abidəsi olaraq siyahıya alınmışdır. Üç mərtəbəli qəsr dörd qülləni birləşdirən və daxili həyəti əhatə edən bir neçə dövrə aid dörd hissədən ibarətdir. Qəsrin ən qədim hissəsi əvvəllər müstəqil istehkam olmuş şimal qülləsidir.

Tarix
-----

Qəsr ehtimal ki, qəzalı vəziyyətdə olan və 1511-ci ildə baş verən güclü zəlzələ nəticəsində ciddi şəkildə zədələnmiş Lixtenberk qəsrinin əvəzi olaraq Vaqen ailəsi tərəfindən inşa edilmişdir.

1630-cu ildə ailənin son üzvü olan Yuriy Vaqenin öldü. Bundan sonra qəsr 1672-ci ildə Yanez Vaykard Balvazor tərəfindən alınana qədər bir neçə sahib dəyişmişdir. Bu dövrdə hərtərəfli şəkildə təmir edilmiş qəsr, qrafika studiyası, kitabxana və mətbəə ilə təchiz edilmişdir.

Balvazor *"Krayna hersoqluğunun şöhrəti* "kitabının nəşrinin xərclərinin çox olması səbəbilə əvvəlcə qiymətli kitabxanasını, 1692-ci ildə isə əmlaklarını satmaq məcburiyyətində qaldı. O və ailəsnin qəsri tərk etməsi ilə qəsr yenidən bir neçə sahib dəyişdirmiş və bunlardan sonuncusu 1943-cü ildə qəsrdən imtina edən Vindişqrets ailəsi olmuşdur. Daxili əşyaları dağıdısa və ya talan edilsə də qəsr özü müharibədən sağ çıxmış və dərhal sonra hərbi xəstəxanaya çevrilmişdir. Tikili daha sonra 1957-ci ildən bəri burada əsaslı təmir işləri aparan Yezuitlər tərəfindən işğal edilmişdir. 1972-ci ildə qəsrdə ilk başlarda incəsənət tarixçisi Milan Jeleznikin rəhbərlik etdiyi yenidənqurma işləri başlamışdır.

Muzey
-----

Yenilənmiş tikililər indi muzey kimi fəaliyyət göstərir və burada eksponatlar və kolleksiyalar mövcuddur. Qəsrin birinci mərtəbəsində həmçinin şadlıq sarayı və restoran da mövcuddur. Qəsr ətrafındakı ərazilər isə park olaraq fəaliyyət göstərir.

Mənbə
-----

* bogensperk.si — Boqenşperk qəsrinin rəsmi saytı (ing.)
* gremoVEN.com - Bogenšperk (ing.)
**Kaunas Avtobus Zavodu** (lit. Kauno autobusų gamykla, KAG) — Litvanın Kaunas şəhərində mövcud olmuş avtobus zavodu.

Tarixi
------

KAG-3 öndən
Litvanın paytaxtı olmuş Kaunasda 1930-cı illərdə Amerikan şikətlərinə (Ford, Chevrolet, Autocar və s.) aid şassilər üzərinə avtomobil. İlk əvvəllər bu avtobuslar balaca və primitiv idilər ancaq illər ötdükcə təcrübə artırdı. Artıq dövrünün tələblərinə cavab verə biləcək avtomobillər hazırlanırdı. On illiyin sonunda vaqon tipli avtobuslar Mercedes-Benz dizel mühərriki ilə alman şassiləri əsasında hazırlanmışdır. Bütün işlər əsasən iki müəsisədə gedirdi: "Amerika Litvalıları Səhmdar Cəmiyyəti" təmir emalatxansı və Kaunasın Şansi rayonunun Avtobus parkı emalatxanası. Bu müəssisələrin əsasında isə Kaunas Avtobus zavodu meydana gəlmişdi

İkinci dünya müharibəsinin somnlarına yaxın Litvada artıq fəaliyyətdə olan bir dənə də olsun avtobus qalmamışdır. Əhalinin daşınması məqsədi ilə yük maçınlarından istifadə edilir və ya Vermaxtın avtobusları təmir edilərək istifadə edilirdi. Üstəli Şərqi Prussiya ərazisinə reydlər təşkil edilərək burada olan avtobuslar təmir edilərək Litvalıların istifadəsinə verilirdi.

Bir müddət sonra sovet şassiləri ölkəyə gətirilir və Kyastuçyo küçəsindəki emalatxana milliləşdirilərək onun əsasında Kaunas avtobus zavodu təşkil edilir (lit. Kauno autoremonto gamykla). Bundan sonra yenidən avtobus istehsalına başlanılır. İlkin olaraq "L-1" avtobusları buraxılır.

Bir müddət sonra müəssiə üçün yeni yerlər ayrılır.

1950-ci ilin ortalarında QAZ-51 modelinin şassiləri əsasında KAG-3 avtomobili yığılır. Avtobusun daxili hissəsi ağac və digər materillardan istifadə edilməklə hazırlanır. Bu avtobuslar 23 oturacaq və 7 ayaqüstə yerə sahib idi.

Əsas variantlı avtobuslardan başqa furqonlu KAG-31, çörəkdaşıyan furqonlu KAG-32, avtomobillərə texniki yardım maşını KAG-33, mina axtaran xidmətinin bir avtomobili KAG-34, istehlakçı xidməti avtomobili KAG-317. Ağac karkaslı avtobuslara Cənubi Qafqaz regionu ölkələrində daha tələb duyulduğundan əsasən ora satılırdı.

1957-ci ildə mühəndislər KAG-51 şassili avtobuslar hazırlayırlar. İki ildən sonra onlar KAG-4 indeksi ilə istehsala buraxılmışdır. KAG-4 əsaslı sərnişin avtobusu və yük maşını protatiplərindən təşkil edilir.

Modellər
--------

* **KAG-1** — 19 yerlik, QAZ-51 əsasında qurulmuş avtobus.
* *KAG-3* — 23 yerlik (+7 ayaqüstə), QAZ-51 bazasında qurulmuş avtobus.
* *KAG-31* — KAG-3 əsasında yük maşını.
* *KAG-32* — KAG-3 əsasında çörəkdaşıyan furqonlu avtobus.
* *KAG-33* — KAG-3 əsasında avtomobil texniki yardım maşını.
* *KAG-34* — KAG-3 əsaslı minaaxtaran avtomobili.
* *KAG-317* — KAG-3 əsasında məişət xidməti avtomobili.
* *KAG-4* — 24 oturacaqlı eksperimental şəhərətrafı avtobus, 1959-cu ildə 2 nüsxədə buraxılmışdır.
* *KAG-41* — KAG-4 əsasında hazırlanmış yük maşını, 1959-cu ildə bir nüsxədə hazırlanmışdır.

Mənbə
-----

* KAG modelləri (ing.)
* KAG avtobusları (rus.)
* 1000-ci avtobusun hazırlanması haqqında film (1959)
Bonsay
Bonsay
**Bonsay** (盆栽?, *azərb.* "dibçəkdə ağac"‎) — dibçəkdə və kiçik məkanda cırtdan ağac yetişdirmək sənəti. Bonsay sənəti Çində yaranmışdır. Bonsay sözü çinlilərin "pen-çay" kəlməsinin yaponlaşdırılmış variantıdır.

Bonsayın vətəni Yaponiyadır, tərcümədə dayaz qabda bitki deməkdir. Onlar təbii şəraitdə böyüyən ağacın kiçilmiş nümunəsi olub, dibçəkdə becərilir, özünün minatür görünüşü ilə insaları valeh edir. Yaponiyada bonsay incəsənəti hələ bizim eranın VI əsrində yaranmış, becərilmə üsulları inkşaf etdirilərək bütün dünyaya yayılmışdır. Son dövrlərdə alimlər tərəfindən aparılmış tədqiqatlar nəticəsində məlum olunmuşdur ki, bansayın vətəni Yaponiya olmasına baxmayaraq hələ eramızdan iki min əvvəl Qədim Çin incəsənətində də qablarda dekorativ ağaclar becərilirdi. Avropada və digər ölkələrdə isə bonsayın yayılması əsasən XX əsrin əvvəllərinə təsadüf edilir.

Təbii şəraitdə böyüyən bansaylara düzgün aqrotexniki qulluq edildikdə 100 il yaşaya bilər. Onlar insanlarda ədalət, müdriklik, xeyirxahlıq kimi müsbət keyfiyyətləri əks etdirər.

Bonsayların qurulmasında aşağdaki qanunauyğunluqlara riayət olunmalıdır:

* gövdəsi möhkəm olub, kök sistemi yaxşı görünməlidir;
* budaqların xətti dəqiq və aydın olmalıdır;
* gövdə və budaqlar bitkinin əsas elementi olduğu üçün yaxşı görünməlidir;
* təbii şəraitdə böyüyən ağaca oxşar olmalıdır;
* ağac və qab bir-birinə uyğun gəlməlidir;
* ölçüsünə və formasına görə bir-birindən fərqlənməlidirlər.

Üslublar
--------

Bonsayın bir neçə üslubu mövcuddur:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Çokkan** |  |  |
| **Moyoqi** |  |  |
| **Sokan** |  |  |
| **Şakan** |  |  |
| **Kenqay** |  |  |
| **Han-Kenqay** |  |  |
| **Netsunaqari** |  |  |
| **Bucinqi (ədəbi üslub)** |  |  |
| **Sekicocu** |  |  |
| **İşitsuki** |  |  |
| **Hokidaçi** |  |  |
| **Yose-Ue** |  |  |
| **İkadabuki** |  |  |

Həmçinin bax
------------

* İkebana

Xarici keçidlər
---------------

* Bonsay haqqında
* Bonsay haqqında
**Yumşaq deysiya** (*lat.* Deutzia mollis) — hortenziyakimilər fəsiləsinin deysiya cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Çində geniş yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 2 m olan koldur. Cavan zoğları ulduz formalı olub, tüklü, qırmızımtıl-qonur rəngli qabıqla örtülmüşdür. Yarpaqları yumurtavari və ya uzunsov – yumurtavari, uzunluğu 4-8 sm-dir. Uc hissəsi sivri, qaidəsi enli, pazvari və ya zəif ürəkvaridir. Kənarları xırda mişardişli, üstdən tünd yaşıl, alt tərəfdən açıq yaşıl olub, yumşaq tüklüdür. Saplaqları 3-6 mm uzunluqdadır. Çiçək qrupu 6-8 sm diametrində, sıx, qalxanvaridir. Çiçəkləri ağ, 1-1,2 sm enindədir. Kasa yarpaqları sıx tüklü, enli-yumurtavaridir. Erkəkcikləri saplaqlı, telli, çıxıntısız, bizvaridir. Sütuncuqları adətən üçdür. İyun ayında çiçəkləyir, meyvələri oktyabr ayında yetişir. Meyvəsi şarşəkilli qutucuq, arakəsmələri vasitəsilə ayrıca hissələrə bölünür, çoxsaylı toxumlarının uzunluğu 2,5 -2,7 mm, eni 3 mm-dir. Bu növ yazın axırında - yayın əvvəlində bol və uzun müddət çiçəkləyir. Toxumları ellipsvari, qısa, üçkünc qanadlı, qonur rəngli, uzunluğu 1 mm, eni 0,5 mm-dir. Toxumlarla, forma və sortları isə qələmlərlə çoxaldılır. Deysiya hər il budanmalıdır. 25 ilə qədər yaşayır.

Ekologiyası
-----------

Bol çiçəkləməsi üçün rütubətli, yaxşı gübrələnmiş torpaqlara ehtiyacı vardır. Şəhər şəraitini yaxşı keçirir, tüstüyə, qaza, quraqlığa davamlı, işıq, istisevən, zərərverici və xəstəliklərlə az zədələnir. Soyuq qışda çox donduqdan sonra zoğları yenidən çıxır və bitkilər həmin ildə çiçəkləyir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Abşeronda park və bağlarda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Deysiya bağda tək, qruplarla, bordyurda və canlı hasarlarda əkilir. Çox miqdarda sadə və ya çoxləçəkli çiçəkləri olan dekorativ formaları və sortları becərilmişdir.

Ədəbiyyat
---------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15245470
* Wikispecies: Deutzia mollis
* EoL: 2903353
* EPPO: DEZMO
* FoC: 241000479
* GBIF: 3645651
* GRIN: 13747
* IPNI: 790872-1
* NCBI: 1623371
* Plant List: kew-2763294
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:790872-1
* Tropicos: 50077452
* WFO: wfo-0000642626

 |
**Yumurtaqoyanlar yarımdəstəsi**-(lat. Terebrantia) Buğumayaqlılar tipinin Saçaqlıqanadlar dəstəsiə aid olan yarımdəstə.

Xarici quruluşu
---------------

Bığcıqları 7–9 bğumludur. 6-cı buğum o birilərdən uzun olur. Nadir hallarda bığcıq 6 buğumlu olur. Qabaq qanadlarda (əgər inkişaf etmişsə) 1–2 uzununa damar olur. Damarlar qanadın zirvəsindən uzanır. Aeolothripidae fəsiləsində kənar damar, eləcə də köndələn damarlar olur. Arxa qanadlar bir uzununa damarlı və ya damarsız olur. Ayaq pəncələri ikibuğumludur. Dişinin qarıncığında yaxşı inkişaf etmiş yumurtaqoyan vardır, hər iki cinsdə qarıncığın qurtaracağı boru şəklində uzanmamışdır. Yumurtaları paxlavaridir.

Yayılması
---------

MDB-də və Azərbaycanda (Naxçıvan MR) yayılıb. İki fəsiləsi vardır.

Təsnifatı
---------

* *Aolotripidlər (*Aeolothripidae*)* fəsiləsi
* *Tripidlər (*Thripidae*)* fəsiləsi

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q387031
* Wikispecies: Terebrantia
* AFD: Terebrantia
* EoL: 2638068
* Fauna Europaea: 12230
* Fauna Europaea (new): 056162c1-34bd-458c-bf38-c5da9c333156
* Fossilworks: 193620
* iNaturalist: 372872
* ITIS: 103349
* NBN: NHMSYS0020305129
* NCBI: 38130
* NZOR: 900c8232-8095-4d19-96b6-b8c58736adff
* WoRMS: 989563

 |
**Yumurtavari katalpa** (*lat.* Catalpa ovata) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin biqnoniyakimilər fəsiləsinin katalpa cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Mərkəzi Çində yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Təbii şəraitdə hündürlüyü 10 m-ə çatan ağacdır. 10 yaşında hündürlüyü 3,5 m-ə və çətirinin diametri təxminən 2 m-ə çatır. Çiçəklərinin uzunluğu 2,5 sm, iri, zəngvaridir, sarı xallı zolaqlı, üstü ağ, altdan al-qırmızı rəngdə olub, salxımlara yığılmışdır.İyun ayının ortalarında çiçəkləyir. Meyvələri sentyabrda əmələ gəlir, 5 sm uzunluğunda, qutucuqdur, əvvəlki növlərə nisbətən çox qısadır və tam yetişmir. Katalpalar toxumlarla və yay qələmləri ilə çoxalır.

Ekologiyası
-----------

Katalpanın iri və zərif yarpaqları küləkdən zədələndiyi üçün onları küləkdən qorunan günəşli yerdə əkmək məsləhət görülür. Torpaq qarışığı çürüntüdən, torfdan və qumdan (3:2:1:2) hazırlanır. Torpağın turşuluğu neytrala yaxın olmalıdır (pH 6/5-7/5). Yazda hər il şaxtadan zədələnmiş quru budaqlar təmizlənir. Yaşlandıqca qışadavamlılıq artır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Abşeron, Zaqatala, Balakən, Şəki və başqa rayonlarda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Katalpa palıdla, yarpağını tökən maqnoliya ilə birlikdə yaxşı bitir, tək əkinlərdə effektli görünür. Canlı çəpərlərin salınmasında, binaların bəzədilməsində istifadəsi məqsədyönlüdür.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1144805
* Wikispecies: Catalpa ovata
* BioLib: 40939
* EoL: 580330
* EPPO: CTLOV
* FoC: 200021397
* GBIF: 3172613
* GRIN: 9591
* iNaturalist: 160235
* IPA: 11541
* IPNI: 109171-1
* IRMNG: 10589170
* ITIS: 34314
* IUCN: 147620355
* MoBotPF: 277906
* NCBI: 265497
* NZOR: be93b720-8b51-4b53-894b-84e475a8a0e1
* PalDat: Catalpa\_ovata
* PFI: 8426
* Plant List: kew-320398
* PLANTS: CAOV5
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:109171-1
* Tropicos: 3701299
* VASCAN: 3730
* WCSP: 320398
* WisFlora: 3050
* WFO: wfo-0000781916

 |
***Malein turşusu*** - HOOC-CH = CH-COOH formuluna malik ikiəsaslı doymamış üzvi birləşmədir. Beynəlxalq nomenklatura ilə adı sis-butenedio turşusudur. Onun trans izomerinə fumarin turşusu deyilir.Malein turşusunun duzlarına və efirlərinə maleatlar deyilir.Ən çox fumarin turşunun istehsalında istifadə olunur.

Fiziki xassələri
----------------

Malein turşusu molekulu fumarin turşusundan daha az stabildir. Yanma istiliyi arasındakı fərq 22.7 kJ / mol təşkil edir [1].
Malein turşusu suda çox yaxşı həll olur (25 °C -də 78.8 q / l), fumarin turşusu zəif həll olur (25 °C -də 6.3 q / l). Bu xüsusiyyətlər malein turşusu molekulunda molekullararası hidrogen bağının əmələ gəlməsi ilə izah olunur.

Tarıxi və alınma metodları
--------------------------

Malein turşusu ilk dəfə 1819 -cu ildə alma turşunun distillə edilməsi yolu ilə Lassen tərəfindən alınmışdır. Perkinə (1881) görə, onu əldə etmək üçün alma turşusu asetil xloridlə işlənir, sirkə-alma anhidridi əmələ gətirir, onun hidratlaşması nəticəsində malein turşusu əmələ gəlir.
Prosesin ümumi sxemi:
Prosesin ümumi sxemi

Sənayedə istehsalı
------------------

Sənayedə malein turşusunu aşağıdakı sxemə görə benzolun katalitik oksidləşməsindən alınan malein anhidridinin hidrolizindən əldə edilir:

Производство малеиновой кислоты

Sənayedə tətbiqi
----------------

Malein turşusunun ən vacib istifadəsi fumarin turşunun istehsalındatətbiqidir. Fumarin turşunun istehsalı üçün malein turşusu katalitik olaraq (katalizatorlar - tiomoçevina, qeyri -üzvi turşular) izomerləşdirilir. Fumarin turşunun çox aşağı həllolma qabiliyyəti onun reaksiyaya daxil olmayan malein turşusundan ayrılmasını xeyli asanlaşdırır. Bu turşular həndəsi izomerlərdir, kortəbii olaraq digərinə çevrilə bilməzlər. Bunun səbəbi, onların qarşılıqlı çevrilməsi üçün karbon atomları arasındakı π rabitəsinin pozulmasıdır. Malein turşusu ozonolizlə qlikoksil turşusuna çevrilir.
Digər reaksiyalar
Malein turşusu hidratlaşdırma yolu ilə alma turşusuna, hidrogenləşdirmə ilə kəhrəba turşusuna və dehidratlaşma ilə malein anhidrinə çevrilə bilər. Yuxarıda göstərilən reaksiyalar sadalanan maddələrin istehsalı üçün sənayedə istifadə edilmir, çünki iqtisadi cəhətdən əlverişsizdir.

Mənbə
-----

1. Maleic Anhydride, Maleic Acid, and Fumaric Acid Архивная копия от 2 ноября 2013 на Wayback Machine, Huntsman Petrochemical Corporation

1. ↑  maleic acid (ing.).
**Elxan Kərimov** — Azərbaycan fotoqrafı

Elxan Əziz oğlu Kərimov 1948-ci il dekabrın 28-də Bakının Bülbülə kəndində anadan olmuşdur.

1957–1967–ci illərdə 208 saylı orta məktəbi bitirmişdir.

1968-ci ildə əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Əvvəl Bülbülə kəndində yerləşən "Quyuların sınaqdan keçirilməsi və əsaslı təmiri" idarəsində işləmişdir.

1971-ci ildə Azərbaycan Pedaqoji Universitetində (keçmiş V.İ.Lenin adına APİ) çıxan "Gənc müəllim" qəzetində foto müxbir işləmişdir.

1973–1977-ci illərdə Azərbaycan Pedaqoji Universitetini bitirmişdir.

1979-cu ildə Jurnalist Sənətkarlığı İnstitutunu bitirmişdir.

1971-ci ildə çəkdiyi fotolar respublikada çıxan "Azərbaycan müəllimi", "Bakı", "Baku" və s qəzetlərdə çap olunmuşdur.

1997-ci ildə Türk beynəlxalq iş adamları "Dialoq" aylıq jurnalında foto müxbir vəzifəsində çalışmışdır. Daha sonra öz fəaliyyətini "Tüsiab" jurnalında davam etdirmişdir.

1998-ci ildə "Azadlıq" qəzetində baş foto müxbir vəzifəsində işləmişdir.

Elxan Kərimov bir çox sertifikat və diplomlara layiq görülmüşdür.

2004-cü il mayın 28-də "Aзeрбaйджaнcкиe Извecmия" tərəfindən foto sahəsində gördüyü işlərlə əlaqədar Sertifikata layiq görülmüşdür

2006-cı ildə 21 iyulunda "Foto (illürtrasiya)" nominasiya üzrə "Media Açarı 2006" mükafatına layiq görülmüşdür.

2009-cu ildə Elxan Kərimovun 60 illik yubleyi çərçivəsində Media Mərkəzində foto sərgisi keçirilmişdir.

Elxan Kərimovun çəkdiyi foto şəkillər resbublikada çıxan qəzet və jurnallarda yayımlanmaqdadır.

Azərbaycanın "Turan İnformasiya Agentliyi"ndə baş foto müxbir vəzifəsində çalışmış, 21 iyul 2009-cu ildə "Zərdabi" mükafatına layiq görülmüşdür.

Fotojurnalist Elxan Kərimov 19 dekabr 2010-cu ildə vəfat etdi. O, uzun müddət idi ki, ürək ağrılarından əziyyət çəkirdi. Elxan Kərimov anadan olduğu Bülbülə kəndində torpağa tapşırıldı.

Ailəli idi. 3 övladı var.

Mənbə
-----

* Elxan Kərimov Arxivləşdirilib 2012-04-22 at the Wayback Machine
**Bir alçalmanın tarixi** — rejissor Boris Svetlov tərəfindən 1919-cu ildə ekranlaşdırılmış tammetrajlı bədii film. "Filma" Səhmdar Cəmiyyətində istehsal edilmişdir. Müasir həyatdan bəhs edən kəskin dramda belə bir fikir irəli sürülür: insanların başına nə gəlirsə hamısı taleyin hökmüdür. Əsas rolları A. Polonski, Regina Lazareva və Yevgeni Muromski ifa edirlər.

Məzmun
------

Müasir həyatdan bəhs edən kəskin dramda belə bir fikir irəli sürülür: insanların başına nə gəlirsə hamısı taleyin hökmüdür.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Rejissor:** Boris Svetlov
**Ssenari müəllifi:** P.Muravyov
**Operator:** Qriqori Lemberq

Rollarda
--------

A.Polonski
Regina Lazareva
Yevgeni Muromski

İstinadlar
----------

1. ↑  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu - 1 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh. 22

Mənbə
-----

* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 14.
Kumpir Orta Doğu Teknik Universitetində
**Kumpir** — Anadolunun bəzi yerlərində "kartof" sözünün qarşılığı olaraq istifadə edilməklə yanaşı, əslində bişmiş kartofun əzilməsi ilə hazırlanan bir yemək növüdür.

Təməl olaraq kartof xüsusi sobada bişirildikdən sonra qabığı yarılır. Çox vaxt daxili miqdarını artırmaq üçün bir başqa kartof da kəsilərək içinin yarısı və ya hamısı buna əlavə olunur. İçərisinə duz və kərə yağı və ya marqarin əlavə olunub qarışdırılaraq əzilir. Klassik olaraq qabığının içərisində servis edilir. Ümumiyyətlə sadə formasının üzərinə müxtəlif məzələr və souslar qoyurlar.

Ən məşhur servisi zamanı kartofa rəndələnmiş kaşar pendiri də qarışdırılır, qaynadılmış sosiska kartofun içərisinə doğranır və üzərinə rus salatı qoyulur. Bunlardan başqa qarğıdalı, zeytun, noxud, göbələk və ya müxtəlif məzələrlə, ya da ağız dadına görə müxtəlif inqrediyentlərlə də hazırlana bilər. Əksər hallarda daha da ləzzətli olması üçün ketçup və mayonez kimi souslarla təqdim edilir.

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Kumpir*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |

* Kumpir necə hazırlanır?
**Batrakofobiya** — quru və su qurbağası qorxusu kimi qəbul edilən bir fobiya növüdür. Qurbağa fobiyası və ya ranidafobiya kimi də tanınır. Bu həm də bir çox mədəniyyətlərdə xurafatdır. Psixiatriya ədəbiyyatında xüsusi bir termin əvəzinə "qurbağa qorxusu" kimi istifadə olunur. *Batrachophobia* termini 1953-cü il psixiatriya lüğətində də yer alır.

Məşhur inanclar
---------------

Bəzilərinə görə qurbağa görmək pis əlamət sayılır. Ümumi bir mif, qurbağalara və su qurbağalarına toxunmanın ziyillərə səbəb olmasıdır. Qurbağaların yaxşı əlamət hesab edildiyi mədəniyyətlər də var. Yohannesburq zooparkının tədqiqatçıları tərəfindən aparılan araşdırmalar göstərib ki, bu gün qədim mövhumatların təsiri zəifləyib və uşaqlar daha çox qurbağaların zəhərli və ya zərərsiz olması ilə bağlı narahatlıq keçirirlər.

Fobiya kimi
-----------

Qurbağa qorxusu çox vaxt qurbağaların vəhşicəsinə ölümünün şahidi olduqdan sonra yaranır. 1983-cü ildə Journal of Behavioral Therapy and Experimental Psychiatry jurnalında təsvir edilən bir hadisədə, bir qadın qazonbiçən ilə bir qrup qurbağanın üzərinə qaçdığı zaman travmatik hadisədən sonra qurbağalara qarşı həddindən artıq qorxu hissi yaranmişdır.

Həmçinin bax
------------

Fobiyaların siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Psychiatry Specialty Board Review for the DSM-IV" (1996) Psychology Press, ISBN 0-87630-788-8 p. 97 Arxivləşdirilib 2020-09-06 at the Wayback Machine
**Batman** – Şərq metrologiyasında geniş yer tutan qədim çəki vahidi.

Haqqında
--------

Batman Girvənkədən böyük çəki vahididir. Kitabi Dədə Qorqud dastanlarında "Kafər altmış batman kür salardı", "Hər atanda on iki batman taş atardı" və s. şəkildə adı çəkilir. Orta əsr mənbələrində "batman" "man" termini ilə yanaşı işlənmişdir. "Batman" ölçüsü müasir sorğu kitablarında bir qayda olaraq 20 girvənkəyə və ya 8 kiloqrama bərabər tutulur. Əslində isə batman (man) öz real ölçüsünə görə fərqlənir. Bu isə ölçü sisteminin vahid standartı olmadığından irəli gələn qüsur idi. Tədqiqatçılar hələ X əsrdə şərqdə müxtəlif man (batman) ölçüləri olduğunu və lap yaxın dövrlərə qədər geniş istifadə edildiyini qeyd edirlər. Lakin ticarət münasibətlərinin inkişafı ölçülərin islahatını tələb edirdi. Belə islahatlardan biri 1300-cü ildə Hülakü hökmdarı Qazan xan dövründə (1295-1304) aparılmış və Təbrizdə bir batman (man) 260 dirhəmə (832 qr) bərabər tutulmuşdur. Səfəvilər dövründə 832 qramlıq batman artıq işlək deyildi. 

Batmandan da girvənkə kimi çox geniş istifadə olunmuşdur. 

"Ağır otur, batman gəl" deyimi də bununla bağlı yaranmışdır.

Mənbə
-----

* "Kitabi-Dədə Qorqud Ensiklopediyası", II cild. Bakı,2004.
* Хинц В. "Мусульманские меры веса с переводом в метрическую систему". М. 1970.
* **Azərbaycan etnoqrafiyası, Bakı-2007, "Şərq-Qərb" nəşriyyatı. Üç cilddə. III cild. səh. 460. ISBN 978-9952-34-152-2**

Xarici keçidlər
---------------

* Batman

Həmçinin bax
------------

* Təbriz batmanı

| ⛭Xalq ölçü vahidləri |
| --- |
| Uzunluq ölçü vahidəri | Addım • Ağac • Arşın • Barmaq • Çərək • Dirsək • Qarış • Qulac • Mənzil • Mil  • Dəniz mili • Fərsəx • Verst |  |
| Çəki ölçü vahidəri | Arpa • Çanaq  • Girvənkə • Karat  • Misqal  • Batman • Təbriz batmanı • Kisə  • Hoqqa • Pud • Dirhəm • Daqqa • Dang  • Tağar • Dinar • Rətl • Xalvar |
| Sahə ölçü vahidəri | Kotan  • Hektar • Ar |
| Həcm ölçü vahidəri | Düymə • Tuluq • Tas |
| Sadə ölçü vahidəri | Baş  • Boyun  • Tüstü  • Top  • Kəllə  • Qol  • Diş  • Qulaq |
| Sürət ölçü vahidəri | Düyün |
**Həkərə fiziki-coğrafi rayonu**  — eyniadlı çay hövzəsini əhatə edir, relyefin mütləq yüksəkliyi 500 m.-dən (cənubda) 2000-2200 m.-ə qədər ucalır. Şimaldan Qarabağ vulkanik yaylası, qərbdən Ermənistan Respublikası, şərqdən Qarabağ silsiləsi, cənubdan isə Arazboyu fiziki-coğrafi rayonu ilə sərhədlənir. Rayon ərazisi üç tərəfdən dağlarla əhatə olunub, cənuba, Aşağı Araz çökəkliyinə və İran yaylasına tərəf açıldığından arid ərazilərin təsirinə daha çox məruz qalır və bununla əlaqədar olaraq ərazidə 1000-1100 m. mütləq yüksəkliklərə qədər kserofit kollu quru çöl və seyrək arid-meşə və meşə-çöl, 1700-1800 m.-ə qədər palıd vələs meşələri və kollu meşə-çölləri, ondan yuxarıda isə çölləşməyə məruz qalmış dağ kserofit kollu subalp çəmən landşaftları inkişaf emişdir.

Həkərə, Hoçaz və Bazarçay dərələri geniş bir sahədə tuf, konqlomerat, qravelit, gillicələrdən ibarət Həkərə lay dəstəsi çöküntülərlə doldurulduğundan relyefə yüksək yastanvarı maili (2-30- dən 10-150- yə qədər) düzənliklər əmələ gətirir. Bu lay dəstəsinə kəsilən çay dərələrinin yamaclarda dik olub köndələn yarğanlara parçalanmışdır. Fiziki - coğrafi rayonun ərazisində heyvandarlıq, əkinçilik , bağçılıq inkişaf etmişdir. Arıçılığın inkişafı üçün geniş təbii imkanlar vardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikası konstruktiv coğrafiyası. Bakı: Elm, 1996, I cild

Xarici keçidlər
---------------

* Fiziki-coğrafi rayonlaşdırma


| ⛭Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması |
| --- |
| Böyük Qafqaz fiziki-coğrafi vilayəti | Samur-Şabran fiziki-coğrafi rayonu  • Qonaqkənd fiziki-coğrafi rayonu  • Zaqatala-Lahıc fiziki-coğrafi rayonu  • Dağlıq Şirvan (Şamaxı) rayonu  • Qobustan-Abşeron fiziki-coğrafi rayonu |
| Kür çökəkliyi fiziki-coğrafi vilayəti | Acınohur-Ceyrançöl öndağlığı fiziki-coğrafi rayonu  • Alazan-Əyriçay fiziki-coğrafi rayonu  • Qazax-Qarabağ fiziki-coğrafi rayonu  • Küdrü-Şirvan fiziki-coğrafi rayonu  • Arazboyu maili düzənlik fiziki-coğrafi rayonu  • Mərkəzi Aran fiziki-coğrafi rayonu |
| Kiçik Qafqaz fiziki-coğrafi vilayəti | Gəncə fiziki-coğrafi rayonu  • Qarabağ fiziki-coğrafi rayonu  • Qarabağ vulkanik yaylası fiziki-coğrafi rayonu  • Həkərə fiziki-coğrafi rayonu |
| Lənkəran fiziki-coğrafi vilayəti | Lənkəran fiziki-coğrafi rayonu  • Talış fiziki-coğrafi rayonu |
| Orta Araz fiziki-coğrafı vilayəti | Şərur-Ordubad rayonu  • Naxçıvan fiziki-coğrafi rayonu |
| 
* Kateqoriya:Azərbaycanın fiziki-coğrafi rayonları

 |
**Santiqrat**, iki ölçü dəyəri arasının 100-ə bölünməsi ilə əldə edilən dəyərdir. Santiqrat, **°C** simvolu ilə göstərilir. Termin, metr sistemi ilə bərabər XVIII əsrdə Fransada ortaya çıxmışdır.

Mənşəyi
-------

Mənasından başa düşüldüyü kimi santiqrat, qratın (qrad = dərəcə) yüzdə biridir. Latın dilində yüz mənasını verən *centum* və dərəcə mənasını verən *gradus* sözlərinin birləşməsindən yaranıb. Söz müasir dövrdəki istifadə üsulu ilə Azərbaycan dilinə Fransız dilindən daxil olmuşdur.

Santiqrat və Selsi şkalası
--------------------------

1954-cü ildə Kelvin ölçüsündən 273,15-ə qalxaraq təyin edilmiş Selsi şkalası ölçüsü, 1887-ci ildə təyin edilmiş santiqrat ölçüsünə çox yaxındır. Arada günlük istifadə də, nəzərə alınmayacaq fərq olduğundan *selsi dərəcəsi* ilə *santiqrat*, mübadiləli olaraq istifadə edilə bilər. Santiqrat, eyni zamanda bucaq ölçüsündə də istifadə edildiyinə görə bir çox dillərdə öz yerini daha dəqiq ölçü dəyəri olan Selsi şkalasına buraxmışdır. Lakin türk dilində çox geniş istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Çevrimiçi Etimoloji Sözlüğü (İng.)". 2007-12-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-04.
2. ↑  TDK Sözlük[*ölü keçid*]
3. ↑  "Centigrade and Celsius Temperature Scales". 2006-07-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-04.
**Apple Kompüter Siçanı** — Apple tərəfindən əvvəl Apple seriyası üçün, daha sonra Macintosh kompüter seriyası üçün hazırlanan bir siçandır.
İstehlakçılara təqdim olunan ilk kommersiya məqsədli siçanlardan biridir. İllər boyu Apple-n özünəməxsus dizaynını özündə əks etdirən siçanları fərqli bir forma və funksiyaya malik olmuşdur.

Apple tərəfindən istehsal olunan siçanlar, adətən tək bir düymə ilə idarə olunurlar. 2005-ci ildə Apple bir sürüşmə topu və dörd proqramlaşdırılması mümkün "düymə" xüsusiyyətli bir siçan tanıtdı. Apple tərəfindən istehsal olunan bütün siçanlar, Appleın optik LED əsaslı nəzarət mexanizmləri 2000-ci ilə qədər sürüşmə topu mexanizmi ilə işləyirdi. Appleın ən yeni siçanları lazer texnologyasını istifadə edir

Tarixi
------

1979-cu ildə Apple, bir iş kompüteri planlaşdırırdı və eksperimental texnologiyalarının bəzilərini görmək üçün "Xerox Parc" araşdırma mərkəzi ilə birgə layihə hazırlamışdı. Douglas Engelbart "SRI International"da çalışarkən siçanı icad etdilər.
Ən böyük problemlərdən biri, istehlakçı əsaslı bir fərdi kompüter üçün istifadəyə yararlı olamayn siçanın xərcinin 400 ABŞ dollarından yuxarı olması idi.
Əsl siçan təxminən on il boz rəng və profillərdən ibarət düzbucaqlı bir blok formasında qaldı. Çox sonradan, üst hissə ələyatımlı olacaq şəkildə yenidən dizayn olunub. Daha sonralar Apple daha elliptik bir formaya və monokromatik qara və ağ dizayna geri döndü. Texnoloji marağlara uyğunlaşmaqdan ötrü Apple 2003-cü ildə kabelsiz olaraq yeni siçanları dizayn etdi.

Uyğunluq
--------

Appleın ilk siçanları, kvadrat siqnallar daşıyan "DE-9" əlaqəsi istifadə edirdi. Appleın Bluetooth siçanlarının hamısı Bluetooth xüsusiyyətli demək olar ki, bütün kompüterlərlə uyğunluq göstərər, ancaq PC-də istifadəni dəstəklənmir. Appleın USB siçanları da USB ilə təchiz edilmiş bir çox cihaza uyğundur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-12-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-15.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-06-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-15.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-03-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-15.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-05-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-15.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-04-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-15.

Xarici keçidlər
---------------

* Apple aksesuarları