**İllig xaqan** (𐰃𐰞𐰞𐰃𐰏𐰴𐰍𐰣) — Şərqi Göytürk xaqanlığının son müstəqil xaqanı. Yami xaqanın kiçik oğu idi. Anası isə Tuyuhun xalqından Poşi (婆施) idi. Əsl adı Topi idi. Atasının dövründə Külüg Tarxan (胡祿達官) tərbiyəsinə verilmiş, Bağa Çor şad titulu almışdı.

İlk dövrləri
------------

620-ci ildə, qardaşı Çula xaqanın ölümündən sonra taxta çıxmışdı. İlk işi Tan sülaləsinə hücum etmək oldu. Qardaşıoğlu Yuşe şada 10.000 əsgər verib Linçjounu mühasirəyə göndərmişdi. Həmçinin Şibi xaqanın oğlu Tolis xana şərq torpaqlarını verərək özünə müttəfiq yaratdı.

621-624 müharibəsi
------------------

621-622ci illərdə Yanmeni mühasirəyə almış və yağmaları artırmışdı. İmperatorun sülh təklifinə isə məhəl qoymurdu. Uzun sürən qırğınlardan sonra 624-cü ildə sülh bağlanmışdı. Tan sülaləsi isə yeni bir döyüşə hazırlaşırdı.

625-626 müharibəsi
------------------

Xaqan 625-ci ildə yenidən Şanhsiyə hücuma keçdi. Lakin çox keçmədən Li Şimin sayəsində yenidən sülh bağlandı. 3000 at, 10000 qoyun qarşılığında türk əsirlər geriyə qaytarıldı.

Son dövrləri
------------

627-ci ildə xaqanlıq ən zəif dövrünə qədəm qoydu. Seyanto xanlığının İncu xan başçılığı ilə üsyanı onu Tan sülaləsi qarşısında köməksiz qoydu. 628-ci ildə Tolis xan və kidan ordusu üsyana qalxdı. Çinlilər Tolisə dəstək olurdu. Xaqan buna görə də anası Poşinin xalqı olan Tuyuhunlara sığınmağa cəhd etdi. Xaqan 630-cu ildə imperatorun əmisioğlu Li Daoçonq və köməkçisi Çenq Paohsianq (張寶相) tərəfindən həbs edildi. 29 mart 630-cu ildə paytaxt Çanqana gətirildi.

Hakimiyyətdən sonra
-------------------

Onun hakimiyyətinin sonu elə Şərqi Göytürk xaqanlığının da bir müstəqil dövlət kimi sonunu gətirdi. Bundan sonra Jimi sistemi altında muxtar vilayət sisteminə bənzər bir sistemlə xaqanlar hakimiyyətə gəlməyə başladı. Xaqan 632-ci ildən sonra Kuo prefekturasının hərbi qubernatoru təyin olundu. Daha sonra isə ona "Saray Mühafizlərinin Sağ Alay Sərkərdəsi" (右衛大將軍) titulu verilmişdi. Taypada çadırda yaşamağa başlamışdı. Sürətlə arıqlayır və ruhdan düşürdü. 4 il sonra vəfat etdi və bədəni yandırıldı. Külü Ba çayının şərq sahilində dəfn edildi. Məzarı tapılmamışdır.

Ailəsi
------

Qardaşlarının keçmiş xatunu şahzadə Yiçenqlə evlənmişdir. Oğulları:

* Tiluçi (疊羅支) — 630-cu ildə Çinə əsir düşmüşdür. Çin mənbələrinə görə o "düzgün xarakterli və vəfalı" biri idi. Aqibəti haqda məlumat yoxdur.
* Yükük şad — 627-ci ildən öncə Bügüt, Uyğur və Tonqra tayfalarını idarə edirdi.
* Aşina Poluomen (610 - 651) — Saray Mühafizlərinin Tun Alayının bir zabiti idi.
* Aşina Tigin — Aşina Qandenin babası idi.
* İl Etmiş bəy - İltəriş xaqanın atası olduğu güman edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Hsie Tanq Şu, 215a (1975:6029)
2. ↑  Çiu Tanq Şu, 194a (1975:5154)
3. ↑  Çiu Tanq Şu, 3 (1975:39)
4. 1 2  Hsie Tanq Şu, 215a (1976:6036)

| ⛭Göytürk xaqanlığı |
| --- |
| *I Göytürk xaqanlığı* | Bumın xaqan  ·  Qara İssıq xaqan  ·  (Qutluq xaqan)  ·  Muğan xaqan  ·  Taspar xaqan  ·  Amrak xaqan  ·  İşbara xaqan  ·  Bağa xaqan  ·  Tulan xaqan |
| *Şərq Göytürk xaqanlığı* | Yami xaqan  ·  Şibi xaqan  ·  Çula xaqan  ·  İllig xaqan  ·  (Şahzadə Yiçenq) |
| Cimi sistemi altındakı xaqanlar | (Aşina Cieşeşuay)  · Kilibi xaqan  ·  Çebi xaqan  ·  (Aşina Nişufu)  ·  (Aşina Funian) |
| *Qərb Göytürk xaqanlığı* | İstəmi xaqan  ·  Tardu xaqan  ·  Apa xaqan  ·  Nili xaqan  ·  Basıl Tegin  ·  Taman xaqan  ·  Şekuy xaqan  ·  Tonq Yabqu xaqan  ·  Bağatur xaqan  ·  Si Yabqu xaqan  ·  Nişa Tulu xaqan  ·  İşbara Teriş xaqan  ·  İl Külüg şad  ·  Yükük şad  ·  İrbis İşbara Yabqu xaqan  · İrbis Şekuy xaqan  ·  Xallıq İşbara Yabqu xaqan  ·  Cuçi xaqan  ·  Tuçi xaqan |
| *Qərb Göytürk protektoratı* | Aşina Mişe və Aşina Buçjen  ·  Aşina Yuankin və Aşina Kuşrak  ·  Aşina Xuaytao  ·  Aşina Syan  ·  Aşina Çen  ·  Aşina Sin |
| *II Göytürk xaqanlığı* | İltəriş xaqan  ·  Qapağan xaqan  ·  İnel xaqan  ·  Bilgə xaqan  ·  Yollıq xaqan  ·  Bilgə Qutluq xan  ·  Ozmış Teqin xan  ·  Kulun bəy  ·  (Kültigin)  ·  (Tonyukuk) |
| *Göytürk şahzadələri* | Bağa Şad  ·  Böri Şad  ·  Yanqsu Tigin  ·  İmperatriça Aşina  ·  Tamqan şad  ·  Tarduş şad  ·  Tolis xan  ·  İşbara Yabqu  ·  İnan Cençu yabqu)  ·  Aşina Çonq ·  Aşina Şeer ·  Aşina Çi  ·  Aşina Çhiaoho |