recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Qəribə geyimləri ilə bərabər modernizmi və texnologiyanı rədd edən Amişlər əcnəbilər üçün maraq obyekti olmaqla yanaşı istər Amerikada, istərsə də dünyada bir çox insan onların varlığından xəbərsizdir. Amişlərin əcdadları 1500-cü illərdə ən başda İsveçrə olmaqla, bir çox Avropa ölkələrində yaşamışdır. Amişlər adlarını "Jacob Amman"-dan (topluluğun banisi) almışdır. Amişlərin dini Xristian dini olmaqla bərabər Protestanlıq məzhəbinə daha yaxındır və Anavaptist (revaptister-təkrar xaç suyuna salınma) qoluna mənsubdurlar. Anavaptistlər dövlət və kilsə bağlantısını rədd edərək ayrıca bir qol müəyyənləşmişdirlər.

İlk Amişlər 1700-cü illərdə Pensilvaniya ştatında məskunlaşmışdılar. Daha sonra buradan bütün Amerikada məskən salıblar. Amişlər dini düşüncələrdən irəli gələn "Sadə həyat" anlayışı ilə yaşamlarını davam etdirirlər.

Bu gün Amişlərin sayı Amerikada 150.000 və ya 200.000 arasındadır və əksəriyyəti Ohio, Pensilvaniya , İndiana və Lowa ştatlarında yaşayırlar.

Amişlər daha çox əkinçiliklə məşğul olur lakin dülgər, faytonçu və açarçılıq kimi peşə nüvləri ilə məşğul olanlarda var. 

Evlərində isə qaz lampası və XIX əsrdə istifadə edilən ev alətləri istifadə edilir.Həmçinin Amişlər İncil tərs olacağına inandıqları üçün foto çəkdirmirlər. Ev xanımları isə ailənin ehtiyacı olan geyimləri əllərində tikirlər.

Amiş topluluğundan olan uşaqlar sadəcə 8-ci sinifə qədər məktəbə gedirlər, bundan sonra onlar ənənəvi sənətlərə (əkinçilik, maldarlıq, dülgərlik) yiyələnir və o istiqamətdə təhsil alırlar. 1972-ci ilə qədər Amerikada Amişlərin təhsili yarıda qoyması qadağan idi, lakin elə həmin ildə Amerikan Konstitusiya məhkəməsi icbari təhsilin insan haqqları və konstitusiyaya zidd olduğuna dair qanun qəbul olunması ilə Amişlərə bu məsələdə heç bir maneə qalmadı.

XVIII əsrin şərtlərində yaşamaqlarına baxmayaraq Amişlərin uzunömürlülük əmsalı bir xeyli çoxdur, bu əmsal kişilər üçün 74.3, qadınlar üçün 79.9. Bu ortalama uzunluq Amerikanın ortalama həyat uzunluğu ilə eynilik təşkil edir. Amiş topluluğunda infarkt öndə gələn ölüm səbəbləri arasındadır.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | GND: 4001720-5 · LCCN: sh85004511 · Microsoft: 2780747901 · NKC: ph191881, ph191883 |
**Səfiyyə binti Əbdülmüttalib** (*ərəb.* صفية بنت عبدالمطلب‎, 570, Məkkə – 640, Mədinə) — Müsəlmanların sonuncu peyğəmbəri Məhəmməd peyğəmbərin bibisi, Zübeyr ibn Əvvamın anası. İslamda bütpərəst (İslam ədəbiyyatında müşrik) kişini öldürən ilk qadın səhabə kimi tanınır.

Bioqrafiya
----------

567-ci ildə Məkkədə anadan olmuşdur. Müsəlman olmadan əvvəl iki dəfə ərə gedir. Zübeyr ibn Əvvam ikinci evliliyindən idi. Məhəmmədin İslama dəvətini eşidən o, oğlu Zübeyrlə birlikdə İslamı qəbul etmişdir. İslamın yayılmasında peyğəmbərə dəstək verməsi ilə bilinir. O, oğlu Zübeyrlə birlikdə Məkkədən Mədinəyə hicrət etmişdir.

O, müxtəlif müharibələrdə iştirak edib və müharibəyə gedən ilk müsəlman qadın kimi tanınıb. Döyüşlərdə yaralıların müalicəsində iştirak edir. Qardaşı Həmzənin Uhud döyüşündə öldüyünü eşidəndə hər iki əlinə aldığı silahlarla Qureyş bütpərəstləri ilə vuruşur. Xəndək döyüşündə ailələrin sığındığı qüllələrə yəhudilərin hücumunu dəf etdiyi üçün ona qənimətdən bir pay verilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Safiyyah bint Abdul Muttalib". October 27, 2009. 2009-10-27 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Imamate: The Vicegerency of the Prophet". 2013-06-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-16.
**Ticarət balansı** (*ing.* Trade balance) ― Tədiyyə balansında bir ölkənin mal alqı-satqısının, başqa sözlə idxal-ixracının balansı.

İxracat miqdarı, xaricə satılan malların dəyərlərinin toplamına, İdxal miqdarı isə xaricdən ölkəyə girən malların dəyərləri toplamına bərabərdir. Buna əsaslanaraq, Ticarət balansı (Xarici ticarət balansı) ixrac ilə idxal arasındakı münasibətdir.

Ölkənin ixracı, idxalından böyükdürsə, təmiz (net) ixracat 0-dan böyük olar və bu halda ölkənin xarici ticarət balansı artmış olar (müsbət balans). Bir sözlə Ticarət balansı müsbət olar. Əks halda isə, ölkə ixracı, idxaldan kiçik olarsa, təmiz (net) ixrac 0-dan kiçik olar. Bu halda ölkənin xarici ticarət açığı olar. Yəni ticarət balansi mənfi olar.

Müsbət ticari balans ölkənin istehsal etdiyi məhsulların dunya bazarında tələbinin yüksək olmasının göstəricisidir. Mənfi ticari balans isə ondan xəbər verir ki, ölkə özu istehsal etdiyi məhsuldan əlavə xarici məhsullara da ehtiyac duyur. 
ABŞ, Böyük Britaniya kimi ölkələrdə mənfi ticari balans, inflyasiyanı saxlamağa kömıklik edir.

Ölkənin ixrac və idxal dəyərlərinin bir-birinə bərabər olması halında, ticarət balansı yaranır və xarici ticarət balansda olmuş sayılır.

Məlumat: Amerika Birləşmiş Ştatlarında ticarət balansı 2006ci ildə (məlumat: Bureau of Economic Analysis) 835 966 milyon dollar həcmində olmuşdur (əsasən ucuz Asiya və Meksikan mallarından eləcə də xammalından istifadə hesabına).

| ⛭Ticarət |
| --- |
| Təriflər | 
* Tədiyə balansı
* Cari əməliyyatlar balansı (ölkələr üzrə balans)
* Ticarət balansı (ölkələr üzrə balans)
* Kapital axınının hesabı
* Kapital axınının nəzarəti
* Qızıl ehtiyatları
* Mütləq üstünlük
* Beynəlxalq əmək bölgüsü
* Beynəlxalq ticarət (ixracat üzrə ölkələr
* idxal üzrə ölkələr)
* İqtisadi inteqrasiya
* Ticarət maneələri
* İdxal kvotası
* Tarif

 |
| Ticarətdə  təşkilatlar və siyasət | 
* Ümumdünya Ticarət Təşkilatı
* Beynəlxalq Valyuta Fondu
* Asiya İnfrastruktur İnvestisiya Bankı
* Dünya Bankı
* Yeni İnkişaf Bankı BRICS
* Afrika İnkişaf Bankı
* Qara Dəniz Ticarət və İnkişaf Bankı
* Beynəlxalq Hesablaşmalar Bankı
* Beynəlxalq Ticarət Mərkəzi
* Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Beynəlxalq Ticarət Qanunu Komissiyası
* Beynəlxalq Kredit Sığortası və Zəmanət Birliyi
* Ticarət bloku
* Azad ticarət sahəsi
* Gömrük ittifaqı

 |
| İqtisadi məktəblər | 
* Azad ticarət
* Netto-balans
* Salamanka
* Merkantilizm
* Proteksionizm

 |
| Əlaqəli mövzular | 
* Satış
* Qloballaşma
* Autsorsinq
* Ticarət ədaləti və Ədalətli ticarət

 |
A depiction of the fire burning through the city. "*Romada yanğın*". Müəllif: Hubert Robert, 1785-ci il.
**Böyük Roma yanğını** (*lat.* incendium magnum Romae) — b.e. 64-cü ilin iyul ayında Roma imperiyasının paytaxtı olan Roma şəhərində baş vermiş yanğın. Yanğın 19 iyulda, gecə saatlarında keçən gecə Romanın Böyük sirk cəng arabası stadionunun ətrafındakı tacir dükanlarında başlamışdır. Altı gündən sonra yanğın nəzarət altına alınmışdır, lakin dəyən zərər qiymətləndirilənə qədər yanğın yenidən başlamış və daha üç gün davam etmişdir. Yanğından sonra Romanın üçdə ikisi məhv olmuşdur.

Korneli Tasit və sonrakı dövrlərə aid xristian ənənəsinə görə, imperator Neron şəhərdəki xristian icmasını yanğına səbəb olmaqda günahlandırmış və bu əsasla imperiyada xristianlara qarşı ilk təqibi başlatmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Great Fire of Rome". National Geographic Society. 18 June 2014. 30 March 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 April 2019.
2. ↑  "The Great Fire of Rome | Background". Secrets of the Dead. PBS. 29 May 2014. 7 February 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 April 2019.
3. ↑  *Dando-Collins, Stephen.* The Great Fire of Rome. Da Capo Press. 2010. ISBN 978-0-306-81890-5.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Cassius Dio, *Roman History*, Books 62 (*c.* 229)
* Suetonius, *The Lives of Twelve Caesars*, the Life of Nero, 38 (*c.* 121)
* Tacitus, *Annals*, XV (*c.* 117)
* James Romm, "Who started it?" (review of Anthony Barrett, *Rome Is Burning*, Princeton, December 2020, 447 pp. ISBN 978 0 691 17231 6), *London Review of Books*, vol. 43, no. 12 (17 June 2021), pp. 21–22.

Xarici keçidlər
---------------

* Tacitus describes the great Fire (in English)

| ⛭
* Yanğınlar (64 (64))

 |
| --- |
| 
* ? iyul → Böyük Roma yanğını

 |
***Desmodium gyranis*** və ya **Kodaryocalyx motorius** –teleqraf bitkisi, rəqs bitkisi və ya semafor bitkisi kimi tanınan tropik Asiya koludur, sürətli hərəkət edə bilən bir neçə bitkidən biridir; digərlərinə Mimoza pudica, veneranın milçək tələsi və Utricularia daxildir. Banqladeş, Butan, Kamboca, Çin, Hindistan, İndoneziya, Laos, Malayziya, Myanma, Nepal, Pakistan, Şri Lanka, Tayvan, Tayland və Vyetnamda geniş yayılmışdır. Hətta Cənubi Sakit Okeandakı uzaq adalar silsiləsi olan Cəmiyyət Adalarında da tapıla bilər. Kiçik, bənövşəyi çiçəklər yaradır. Bu bitkinin çılpaq gözlə görünəcək qədər sürətlə hərəkət edən kiçik, yan yarpaqları var. Bu, ehtimal ki, günəşi izləyərək işığı maksimuma çatdırmaq üçün bir strategiyadır. Hər bir yarpaq daha çox günəş işığı almaq üçün hərəkət etdirilməsini təmin edən bir menteşə ilə təchiz edilmişdir, lakin bu yarpaqların çəkisi bitkinin onu daşımaq üçün çox enerji sərf etməsi deməkdir. Hərəkətini optimallaşdırmaq üçün hər bir böyük yarpağın altında iki kiçik vərəq var. Bunlar daim elliptik bir yol boyunca hərəkət edir, günəş işığının intensivliyini seçir və böyük yarpağı ən intensivlik sahəsinə yönəldir. Sürətli hərəkətlərin potensial yırtıcıların qarşısını almaq məqsədi daşıdığına dair başqa bir fərziyyə irəli sürülüb. Bitkinin yarpaqlarına kəpənək yumurtalarının qoyulmasının qarşısını almaq üçün bu hərəkətlərin bir növ kəpənək təqlidi ola biləcəyi də irəli sürülüb.

Haqqında
--------

Bu zərif bitkinin vətəni Asiyadır və kol kimi böyüyür. Onlar müntəzəm olaraq suvarılmalı və birbaşa günəş işığından qorunmalıdırlar. Bu bitkinin vərəqləri toxunma, istilik və s. kimi ən kiçik stimullara belə cavab olaraq öz oxu ətrafında fırlanma hərəkəti nümayiş etdirir və gecələr aşağı düşür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Desmodium gyranis". 2021-09-18 tarixində arxivləşdirilib.
Mühasirə altındakı bir şəhərin divarlarına qoçbaşı ilə edilən hücumu göstərən, 1845-ci ilə aid ingilis rəsmi.
**Qoçbaşı** - ümumilikdə bir neçə insan tərəfindən daşınan; vuraraq qapı qırmağa, aralamağa ya da divar dağıtmaq üçün istifadə edilən silah.. Keçmişdə düşmən atəşindən qorunmaq üçün daxmaya oxşayan taxta sığınacaqların içərisində daşınabilən versiyaları da mövcud olmuş qurğudur. Hal-hazırda əksəriyyəti metaldan düzəldilmiş qoçbaşları mühafizə və yanğınsöndürmə xidmətləri tərəfindən aktiv şəkildə istifadə edilir.

Etimologiyası
-------------

Keçmişdə qoçbaşları ağac gövdələrindən düzəldilirdi və hədəfə vurulan ucları ümumilikdə qoç başları şəklində düzəldilirdi. Qədim müharibələrdə qalaların divarlarını dəlmək üçün bir tərəfinə qoyun başı kimi dəmir taxılmış tirdən ibarət hərb alətidir. Gecə-gündüz divarları qoçbaşı adlanan alətlərlə dağıdırdılar.

Qaleriya
--------

* Hal-hazırda polislər və digər hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən istifadə edilən müasir bir qoçbaşı.Hal-hazırda polislər və digər hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən istifadə edilən müasir bir qoçbaşı.
* Fransadakı Château des Baux'da olan replika bir sığınacaqlı qoçbaşı.Fransadakı Château des Baux'da olan replika bir sığınacaqlı qoçbaşı.
* Qoçbaşı şəklini özündə göstərən Aşşur qabartması.Qoçbaşı şəklini özündə göstərən Aşşur qabartması.

İstinadlar
----------

1. ↑  koçbaşı Arxivləşdirilib 2014-03-16 at the Wayback Machine DilDernegi.org.tr. Erişim: 9 Ağustos 2011
**Qoçüstü**- Naxçıvan şəhərinin şərqində, Naxçıvançayın sağ sahilində 11-18-ci əsrlərə aid yaşayış yeri.

Ümumi məlumat
-------------

Hаzırdа yаşаyış yеrinin ərаzisi "Yеni Nахçıvаn"ın müаsir tikintiləri ilə örtülmüşdür. Yаşаyış yеrində mədəni təbəqə tikinti işləri görülərkən dаğıdılmışdır. 1994-cü ildə yаşаyış yеrinin ərаzisində V.B.Bахşəliyеv və Ə.İ.Nоvruzlu tərəfindən аpаrılаn kəşfiyyаt işləri nəticəsində оrtа əsrlərə аid gil qаblаr аşkаr еdilmişdir. Tikinti zаmаnı əmələ gəlmiş kəsiklərdə mədəni təbəqə 0,5-1 m qаlınlığındа sахlаnmışdı. Mədəni təbəqə kül qаrışıq tоrpаq lаylаrdаn ibаrət idi. Təbəqədə çiy və bişmiş kərpic qırıqlаrınа təsаdüf еdilirdi. Əldə еdilmiş tаpıntılаrа əsаsən Qоçüstü yаşаyış yеrini ХI-ХVIII əsrlərə аid еtmək оlаr.

İstinadlar
----------

1. ↑  Vəli Bахşəli оğlu Bахşəliyеv. Nахçıvаnın аrхеоlоji аbidələri. – Bаkı: Еlm, 2008, 301 s. Arxivləşdirilib 2019-04-12 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Qoçüstü nekropolu
**Yaşar Babayev** (21 aprel 1941, Kirovabad – 12 sentyabr 2021) — sovet futbolçusu; uzun müddət "Neftçi"də oynamışdır

Həyatı
------

Yaşar Babayev 21 aprel 1941-ci ildə Gəncədə, dəmiryolçu ailəsində doğulub. Ailəsi dəmiryolçular olduğuna görə o, "Lokomotiv" komandasında oynamağa başlayıb. Sonra Babayevi "Toxucu"nun məşqçisi Valentin Xlıstova məsləhət görüblər və müdafiəçi 1960-cı ildə peşəkar karyerasına start verib.

Yaşar Babayev 1963-1971-ci illərdə "Neftçi PFK"nın heyətində çıxış edib. 

O, 1966-cı ildə SSRİ çempionatının bürünc medalını qazanmış 12 futbolçudan biridir. 

Müdafiəçi SSRİ çempionatlarında 200, kuboklarında isə 19 görüşdə meydana çıxıb.

Yaşar Babayev 12 sentyabr 2021-ci ildə 80 yaşında dünyasını dəyişmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Veteran futbolçu Yaşar Babayev dünyasını dəyişdi". 2021-10-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-12.

Xarici keçidlər
---------------

* "Kiyev "Dinamo"sunun təklifindən imtina etdim"
* İmza: Yaşar Babayev

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Futbolçu** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Bayramov.

**Rusvat Mikayıl oğlu Bayramov (Rusvat Mikayılzadə)** (1 fevral 1955, Düyərli, Şamxor rayonu) — jurnalist.

Həyatı
------

Rusvat Bayramov (Rusvat Mikayılzadə) 1955-ci il fevralın 1-də Şəmkir rayonunun Düyərli kəndində anadan olub. İndiki Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib. 
1980-ci illərdən başlayaraq "Azərbaycan gəncləri", "Kommunist" (indiki "Xalq qəzeti"), "Həyat", "Azərbaycan", "Respublika", "Hürriyyət", "Gündəlik Azərbaycan", "Unikal", "Geopolitika" və s. qəzetlərdə müxtəlif vəzifələrdə işləyib.
"Azərbaycan" qəzetinin baş redaktor müavini, "Respublika" qəzetinin baş redaktoru olub.
Bundan başqa, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti Mətbuat Xidmətinin rəhbəri və Ədalət Partiyası sədrinin mətbuat və informasiya məsələləri üzrə müavini-mətbuat katibi vəzifələrində çalışıb.

1000-dən çox publisistik məqalənin, ən müxtəlif problemlərə aid yüzlərlə araşdırma materiallarının müəllifi, bir neçə kitabın isə həmmüəllifi, müəllifi və redaktorudur.

R.Bayramovun gənc jurnalist kadrlarının yetişdirilməsində xeyli rolu və xidməti olub. Onun yetirmələri neçə illərdir ki, müxtəlif yazılı və elektron KİV-də çalışır, bəziləri hətta aparıcı, rəhbər vəzifələr tuturlar. 

R.Bayramov Azərbaycan jurnalistikasının inkişafındakı xidmətlərimə görə "Dan ulduzu" (1992), "Qızıl qələm" (1993) mükafatları, "Kamil sənətkar" diplomu və Fəxri fərmanlarla təltif olunub. 2013-cü ilin iyunundan 2021-ci il iyulun 6-dək Virtualaz.org portalının informasiya redaktoru olub. 

Hazırda Senzor.az saytının təsisçisi və baş redaktorudur. 

Ailəlidir, dörd övladı, dörd nəvəsi var.

İstinadlar
----------

* Prezidentin adı ilə "mənzil məzhəkəsi": bu idi ədalətli bölgü?
* Rusvat Bayramov ucalığı - 65
**Benjamin Yudah** (*ing.* Judah Philip Benjamin; 6 avqust 1811 – 6 may 1884, Paris) — Hüquqşunas, vəkil. Yudah yəhudi olduğunu açıq şəkildə etiraf etmiş ilk senatordur. Amerika Konfederativ Ştatları elan olunandan sonra, bu dövlətdə bir sıra yüksək vəzifələrdə çalışmışdır. Benjamin Yudah XIX əsrdə ABŞ-də yaşayan və fəaliyyət göstərən ən məşhur vəkillərdən biri olmuşdur.

Həyatı
------

1832-ci ildə Luiziana kübar cəmiyyətinə daxil olmuşdur. Şəkər plantasiylarında və mərkəzi dəmir yolu şirkətində bir müddət fəaliyyət göstərmişdir. 1842-ci ildə Luiziana ştatının əyalət məclisinə daxil olur. Öz çıxışlarında quldarlığı daim dəstəkləmiş və Abolisionistlərə qarşı sərt tədbirlərin görülməsini təklif etmişdir. Luiziana ştatının ABŞ-dən ayrılmasından sonra ABŞ Vətəndaş müharibəsinə qatılmışdır. Müharibənin sonuna qədər Amerika Konfederativ Ştatlarında müxtəlif vəzifələrdə çalışan Benjamin Yudah Ku Kluks Klan təşkilatının maliyyələşməsində və fəaliyyət göstərməsində böyük rol oynamışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* Judah Philip Benjamin // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  *Gabrielli D.* Dictionnaire historique du Père-Lachaise (fr.). 2002. P. 56. ISBN 978-2-85917-346-3
**Fərəcov Əli Abbas oğlu** — filoloq, dilçi, filologiya elmləri doktoru (1972), professor (1973).

Həyatı
------

Əli Fərəcov 1927-ci il iyunun 7-də Qərbi Azərbaycanda İrəvan şəhərinin Dəmirbulaq məhəlləsində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Burada orta məktəbin yeddinci sinfini bitirəndən sonra İrəvan Pedaqoji Texnikumunda təhsil almışdır. Əmək fəaliyyətinə Zəngibasar rayonu kənd orta məktəbində müəllim kimi başlamışdır. Azərbaycan Dövlət Universitetinin fılologiya fakültəsində təhsil almışdır (1946-1951). Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında kiçik redaktor, redaktor, böyük redaktor, "Tədrisnəşr"də böyük redaktor vəzifələrində çalışmışdır (1951-1960). Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun aspiranturasında təhsilini davam etdirmişdir (1960-1964). "Şagirdlərdə morfoloji məfhumların mənimsənilməsinin metodik əsasları" müvzusunda doktorluq dissertasiyası (1972) müdafiə etmişdir. Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun ibtidai təhsil metodikası və pedaqogikası fakültəsində dekan müavini, filologiya fakültəsinin dekanı, eyni zamanda institutun "Elmi əsərləri"nin məsul katibi olmuşdur. Elmi-pedaqoji və metodik əsərləri və tərcüməçilik fəaliyyəti ilə tanınmışdır. Şərikli yazdığı Azərbaycan və rus məktəblərinin III-V və VI sinifləri üçün "Azərbaycan dili" dərslikləri təkrar-təkrar nəşr edilmişdir. "Müxtəsər dilçilik lüğəti" (1960), "İzahlı dilçilik lüğəti" (1969), "Qrammatik məfhumların mənimsənilməsinin bəzi məsələləri" (1970) və "Azərbaycan dili" (III, VI siniflər üçün) dərslikləri kütləvi tirajla nəşr olunmuşdur. Xidmətlərinə görə, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı, medallar və maarif əlaçısı nişanı ilə təltif edilmişdir.

1977-ci il mayın 11-də vəfat etmişdir.

Haqqında yazılanlar
-------------------

* Ziyəddin Məhərrəmov, "Xatirələrdə yaşayan Əli müəllim", Bakı, "Günəş" nəşriyyatı 2006, 124 səh.

İstinadlar
----------
**Nataşa Andonova** (mak. Наташа Андонова; 4 dekabr 1993) ― Makedoniya milli futbol komandasının kapitanı olmuş futbolçu. O, başqa Makedoniya oyunçusu Siyçe Andonovanın kiçik bacısıdır. O, Makedoniya yığması tarixinin ən yaxşı bombardiridir.

Karyerası
---------

Andonova karyerasına Makedoniyanın "ZFK Tikveşanka" klubunda başladı. O, ilk dəfə beynəxalq diqqəti özünə 2010-cu ildə 19-yaşlılar arasında Makedoniyada keçirilən Avropa çempionatında çəkdi. Yarışmada ən zəif komandada çıxış etməsinə baxmayaraq, Andonova turnirin ən yaxşı oyunçusu seçildi. O vaxta qədər futbolçu artıq Makedoniya millisinin əsas komandasının heyətində çıxış etmişdir.

2010-cu ilin yayında Andonova 2010–11 Çempionlar Liqasının ilkin mərhələsində oynayan "ZFK Borets" klubuna transfer oldu və qış transfer bazarında bacısı Siyçe ilə birlikdə Avropa çempionu olan "Turbine Potsdam" klubu ilə müqavilə imzaladı. Fevral ayında əsas komandanın üzvü oldu və ilk Bundesliga matçına elə həmin ay çıxdı.

"Turbine"nin heyətində ilk qolunu "Bayern Münhen" klubuna qarşı keçirilən Almaniya kuboku turnirinin yarımfinalında vurmuşdur.

7 qolla 2011 Bundesliqa kubokunun ikinci bombardiri olmuşdur.

2015-ci ilin may ayında Andonova "Turbine" klubundan ayrıldı və İsveç çempionu "Rusenqord" klubuna transfer olundu, hansı ki Anya Mittaqın "Paris Sen-Jermen" klubuna keçidindən sonra hücumçu axtarışında idi.

31 yanvar 2017-ci il tarixində "Paris Sen-Jermen" klubu bəyan etdi ki, mövsümün sonuna qədər Andonova ilə 2017-ci ilin iyun ayına qədər davamlı müqavilə bağladığını açıqladı. "PSJ"də Andanova 15 nömrəli formanı geyidi.

Oyunçu "PSJ" ilə müqaviləsini yeniləmədi və 2017-ci ilin iyununda "Barselona" heyətinə qatıldı. "Barselona"daki nömrəsi 21 oldu.

Makedoniyanın QMF heyətində vurduğu qolları| Yarış | Mərhələ | Tarix | Yer | Rəqib | Qol | Nəticə | Cəmi |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2011 FIFA Dünya Kuboku | Seçmə mərhələsi | 2010–06–23 | Prilep | Slovakiya Slovakiya | **1** | 1–6 | **1** |
| 2013 UEFA Avro | Seçmə mərhələsi | 2011–03–03 | Strumitsa | Litva Litva | **1** | 1–1 | **4** |
| 2011–03–05 | Strumitsa | Lüksemburq Lüksemburq | **2** | 5–1 |
| 2011–10–26 | Prilep | Yunanıstan Yunanıstan | **1** | 1–1 |
| 2015 FIFA Dünya Kuboku | Seçmə mərhələsi | 2013–09–20 | Strumitsa | Rumıniya Rumıniya | **1** | 1–9 | **4** |
| 2014–06–15 | Haapsalu | Estoniya Estoniya | **1** | 1–1 |
| 2014–06–18 | Praqa | Çexiya Çexiya | **2** | 2–5 |
|

İstinadlar
----------

1. 1 2  Natasa Andonova // Soccerdonna (alm.). 2010.
2. ↑  "2010: Natasa Andonova". UEFA. 9 August 2010. 4 July 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 June 2011.
3. ↑  "Natasa Andonova scored her first goal for Turbine Potsdam". macedonianfootball.com. 27 February 2011. 23 April 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 June 2011.
4. ↑  [*ölü keçid*] Soccerway
5. ↑  *Hardenberger, Martin.* "Här skriver stjärnan på för mästarklubben" (Swedish). Expressen. 18 May 2015. 4 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 September 2015.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-06-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-26.
**Hacı Mirzə Hüseyn bəy Mirzə Kərim bəy oğlu Münşizadə** (1863-1932) — şair.

Həyatı
------

Hacı Mirzə Hüseyn bəy Mirzə Kərim bəy oğlu 1863-cü ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Əslən Cavanşir-Dizaq mahalının Hacılı camaatındandır. İbtidai təhsilini atasından almışdı. Sonra mədrəsə də təhsilini davam etdirmişdi. Şərq dillərini bilirdi.

Hacı Mirzə Hüseyn bəy Şuşada yaranan "Qarabağ məclisi"nin üzvü idi. Bu təşkilatın üzvləri erməni slahlılarına qarşı mübarizə aparırdilar. 1908-ci ilin mart ayının 23-də Hacı Mirzə Hüseyn bəy Münşizadə polis tərəfindən saxlanıldı. Məhkəmədən sonra Həştərxan quberniyasına sürgün edildi.

Hacı Mirzə Hüseyn bəy Münşizadə şair idi. Çakər təxəllüsü ilə ürəkaçan şeirlər yazırdı. Təzkirəçi Mir Möhsün Nəvvab öz ünlü əsəri "Təzkireyi-Nəvvab"da yazir: "Mirzə Hüseyn bəy Çakər ibn Mirzə Kərim bəy ibn Hacı Məhəmməd Qarabağin Şuşa əhlindən, Qurdlar məhəlləsindəndir. Şuşada anadan olub. 30 yaşı var. Farsca savadı var. Peşəsi tacirlikdir. Təxəllüsü Çakərdir".

Hacı Mirzə Hüseyn bəy Münşizadə şair kimi tanınsa da, daha çox vətənpərvər kimi tarixin yaddaşında yaşayır.

Yaradıcılığı
------------


***Vikimənbədə*** **Mirzə Hüseyn bəy Çakər** ilə əlaqəli məlumatlar var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Mir Möhsün Nəvvab, Təzkireyi-Nəvvab, Bakı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Hacılılar. Bakı: "Soy" dərgisinin özəl nəşri, 2004, 238 səh.

Həmçinin bax
------------

* Münşizadələr
* Hacılı camaatı

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şair** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Əli Mahir Başarır** (1975, Tarsus, Mersin ili) — TBMM 27-ci çağırış millət vəkili, türk siyasətçi, hüquqşünas.

Həyatı
------

Əli Mahir Başarır 3 sentyabr 1975-ci il tarixində Mersinin Tarsus ilçəsində anadan olub. İbtidai, orta və tam orta təhsilini Tarsusda bitirmişdir. Əli Mahir Başarır Mərmərə Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirib və həmin universitetdə Mülki Hüquq sahəsində magistr təhsilini tamamlayıb. O, İstanbulda vəkil olaraq işləməyə başlamış, Maltepe İdman Klubu və Kartal İdman Klubunda menecer vəzifəsində çalışmışdır.

### Ailəsi

Əli Mahir Başarir evlidir və iki övladı var.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

12 sentyabr çevrilişindən sonra bağlanan Cümhuriyyət Xalq Partiyası 1992-ci ildə yenidən fəaliyyətə başladıqdan sonra Əli Mahir Başarır Cümhuriyyət Xalq Partiyasının Tarsusda təşkilatlanmasında fəal iştirak edərək aktif siyasətə qatılmışdlr. 2011-ci il tarixli Türkiyə parlament seçkilərində ilk dəfə Cümhuriyyət Xalq Partiyasından Mersin millət vəkili namizədi olan Əli Mahir Başarır 24 iyun 2018-ci il tarixli Türkiyə parlament seçkilərində Cümhuriyyət Xalq Partiyası sıralarından Mersin millət vəkili seçilərək parlamentə daxil olub. Əli Mahir Başarır hal-hazırda TBMM Konstitusiya Komitəsinin üzvüdür.

### Partiya fəaliyyəti

Əli Mahir Başarır 25 – 26 iyul 2020-ci il tarixlərində keçirilmiş Cümhuriyyət Xalq Partiyası 27-ci Qurultayında Partiya Məclisinin üzvü seçilmişdir.

İstinadlar
----------
**Ramsar Konvensiyası** — xüsusilə su quşlarının yaşayış yeri olduğu üçün beynəlxalq əhəmiyyətə malik bataqlıq ərazilərin qorunması və davamlı istifadəsi üçün beynəlxalq müqavilədir. **Su-bataqlıq əraziləri haqqında Konvensiya** kimi də tanınır. 1971-ci ildə Konvensiyanın imzalandığı İranın Ramsər şəhərinin adını daşıyır. 

Hər üç ildən bir konvensiyanı imzalamış tərəflərin nümayəndələri konvensiyanın işinə rəhbərlik etmək və onun işini yaxşılaşdırmaq barədə qərar (qətnamələr və tövsiyələr) qəbul edən və konvensiyanın siyasət aparan orqanı olan "Razılığa gələn Tərəflərin Konfransı" (*ing.* Conference of the Contracting Parties) (COP) olaraq toplaşırlar. Tərəflər öz məqsədlərini həyata keçirə bilirlər. COP12 2015-ci ildə Uruqvayın Punta del Este şəhərində, COP13 isə 2018-ci ilin oktyabr ayında Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Dubay şəhərində keçirilmişdir.

Beynəlxalq əhəmiyyətə malik bataqlıq ərazilərin siyahısı ("Ramsar siyahısı")
----------------------------------------------------------------------------

2,331 ərazinin daxili olduğu və 2.1 milyon km2 ərazini əhatə edən "Beynəlxalq Əhəmiyyətli Bataqlıqlar siyahısı" 2018-ci ilin may ayında hazırlandı. Siyahıda ən çox əraziyə malik olan ölkələrə 175 ərazi ilə Birləşmiş Krallıq və 142 ərazi ilə Meksika daxildir. Siyahıya salınmış bataqlıq ərazilərin ən geniş olduğu ölkə təxminən 148,000 km2 ərazi ilə Boliviyadır.

Ramsar Əraziləri Məlumat Xidməti (*ing.* Ramsar Sites Information Service) (RSIS), Ramsar konvensiyasına daxil olan ərazilər gaqqında məlumat verən verilənlər bazasıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The Ramsar Convention and its Mission". 9 April 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 October 2016.
2. ↑  "The Conference of the Contracting Parties". RAMSAR. 6 February 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 March 2019.
3. ↑  "RAMSAR SITES AROUND THE WORLD". 2022-05-29 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  "Using the Ramsar Sites Information Service" (PDF). 2021-07-07 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-05-15.

Xarici keçidlər
---------------
**Mirzə Hüseyn bəy Qayıbov** — Qarabağ bəyi, həkim, Mirzə Məhəmmədəli bəy Qayıbovun oğlu.

Həyatı
------

Mirzə Hüseyn bəy 1852-ci ildə Şuşada anadan olmuşdur. Orxan Zakiroğlunun (Baharlı) tədqiqatına görə ilk təhsilini Mirzə Məhəmmədəli bəydən alan Mirzə Hüseyn bəy şəriət elmlərini, ərəb, fars dillərini atasından öyrənmişdir. Mirzə Hüseyn bəy uşaq yaşlarından istedadı, qabiliyyəti ilə yaşıdları arasında seçilmişdir. Orxan Zakiroğlu (Baharlı) qeyd edir ki, Mirzə Hüseyn bəy yeniyetməlik yaşlarında daha çox dünyəvi elmlərə maraq göstərirdi. Qeyri-adi istedadı sayəsində artıq o, bir neçə dil bilirdi. Mirzə Hüseyn bəy Peterburqa oxumağa getməmişdən əvvəl rus dilində danışmağı bacarırdı. O, beş il Peterburq Tibb-Cərrahlıq Akademiyasında təhsil almışdır.

Orxan Zakiroğlunun (Baharlı) araşdırmasına əsasən Mirzə Hüseyn bəy Qayıbov görkəmcə qarabəniz, ortaboy adam idi. Şuşada doktor Mirzə Hüseyn bəy kimi tanınırdı. Orxan Zakiroğlu (Baharlı) yazır ki, Mirzə Hüseyn bəy Qayıbov xalq təbabətinin gözəl bilicisi olduğu üçün onun müalicə üsulu isə əsasən xalq təbabəti idi.

Orxan Zakiroğlu (Baharlı) bildirir ki, Mirzə Hüseyn bəy Qayıbov həyatının sonuna kimi Şuşada həkimlik fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. Mirzə Hüseyn bəy Qayıbov təxminən 78 il ömür sürmüşdür. O, təxminən 1930-cu ildə Şuşada vəfat etmiş, orada dəfn olunmuşdur.

Tanınmış maarif xadimi, müdrik el ağsaqqalı Məmməd Murtuza bəy oğlu Məmmədov ata tərəfdən Mirzə Hüseyn bəy Qayıbovun bacısı Pəri xanım Qayıbovanın nəvəsidir.

AMEA-nın müxbir üzvü, fəlsəfə elmləri doktoru, professor Zakir Məmmədov ana tərəfdən Mirzə Hüseyn bəy Qayıbovun bacısı Pəri xanım Qayıbovanın nəticəsidir.

Tədqiqatçı-jurnalist Orxan Zakiroğlu (Baharlı) Mirzə Hüseyn bəy Qayıbovun bacısı Pəri xanım Qayıbovanın kötücəsidir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Orxan Zakiroğlu (Baharlı).Qayıbovlar nəslinin tanınmış həkim övladı. "Bütöv Azərbaycan" qəzeti, 5-11 sentyabr 2012-ci il. №30 (162)

Mənbə
-----

* Orxan Zakiroğlu (Baharlı).Veysəlli oymağı və Məhəmmədxan ağa nəsli. I kitab. Bakı, 2016
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Məhəmmədxan ağa nəslinin tarixi şəxsiyyətləri. Bakı, 2015
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Qayıbovlar nəslinin tanınmış həkim övladı. "Bütöv Azərbaycan" qəzeti, 5-11 sentyabr 2012-ci il. № 30 (162)
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Qarabağlı Qayıbovlar. "Yeniləşən Azərbaycan" qəzeti, 17-25 may 2013, № 17 (127)

Həmçinin bax
------------

* Qayıbovlar
* Mirzə Məhəmmədəli bəy Qayıbov
* Mirzə Məmmədqulu bəy Qayıbov
* Mirzə Məhəmməd bəy Qayıbov
* Mirzə Əli bəy Qayıbov
* Mirzə Cəfər bəy Qayıbov
* Mirzə Cavad bəy Qayıbov
* Məsum bəy Qayıbov
* Qayıb Qayıbov
**Cəzirət-Havar adası** (*ərəb.* جزيرة المحرق‎) — Fars körfəzindəki Havar arxipelaqının ən böyük adası. İnzibati cəhətdən Bəhreynin Cənub muxafazasına aiddir.

Ada meridional istiqamətdə uzanır. Adanın uzunluğu 18 km, eni isə 0,9-5,2 km arasında dəyişir. Sahəsi 40 km²-dir. Qrupun digər adalarından dar boğaz (3–4 km) ilə ayrılır. Cəzirət-Havar adası düzən relyefə malikdir (maksimum hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 19 m-dir). Qumlu və susuz adadır. Onun şimal-qərb və cənub-şərq ucqarlarını şoranlıqlar tutur. Sahil xətti girintilidir. Hər tərəfdən dayazlıqlarla əhatə olunub, yerlərdə mərcan rifləri də var. Belə qayaların ən çoxu onun şimal hissədə cəmləşmişdir.

Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi 16 mart 2001-ci il tarixli qərarında Qətər və Bəhreyn arasında dəniz sərhədlərinin müəyyən edilməsi və ərazi məsələləri ilə bağlı işin mahiyyəti ilə bağlı qərar verib. O, Bəhreyn Dövlətinin Havar adaları üzərində suverenliyə malik olduğuna hökm verir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Бодянский В. Л. Восточная Аравия : история, география, население, экономика / АН СССР, Ин-т востоковедения. — Москва: Наука, 1986. — С. 100. — 341 с.
**Batankənd yaşayış yeri** — AR NMR Kəngərli rayonunun Xıncab kəndindən cənubda, düzənlik sahədə arxeoloji abidə.

Yaşayış yerinin ərazisi ətraf yerlərə nisbətən bir qədər çökəkdədir. Yaşayış yerində dördkünc formalı evlərin qalıqlarına rast gəlinir. Bəzi evlərin bünövrəsi daşdan, divarları isə çiy kərpicdən hörülmüşdür. Uzunsov möhrə bloklardan tikilən divar qalıqlarına da rast gəlinir. Lakin tikintilər təbii eroziya nəticəsində dağıntıya məruz qalmışdır. Yaşayış yerinin ərazisində inşaat işlərinin aparılması onun daha da dağılmasına səbəb olmuşdur. Aşkar olunan tapıntıların əksəriyyəti Antik və Orta əsrlər dövrünə aiddir. Keramika nümunələri başlıca olaraq çəhrayı rəngdə yaxşı bişirilmiş, xaricdən cilalanmışdır. Keramika nümunələri içərisində Orta Tunc dövrünə aid bir neçə boyalı qab parçalarına da rastlanmışdır. Onlar qırmızı rəng üzərindən qara rənglə naxışlanmışdır. Arxeoloji materiallara əsasən demək olar ki, yaşayış yerində həyat e.ə.2-ci minillikdən 14-17 əsrlərədək davam etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan abidələləri ensiklopediyası. Naxçıvan: 2008
**Ramiz Qəni oğlu Yediyarov** (31 may 1966, Vedi rayonu, Ermənistan SSR) — Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (2012–2018).

Həyatı
------

Ramiz Yediyarov 1966-cı il mayın 31-də Ermənistan SSR-nin Vedi rayonunda anadan olub. 1983-cü ildə Şəki şəhər orta məktəbini bitirib.

1984-cü ildə D.Bünyadzadə adına Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun Maliyyə-kredit fakültəsinə daxil olub, təhsilini davam etdirmək üçün Ukrayna SSR Poltava Kooperativ İnstitutuna göndərilmişdir. 1984–1986-cı illərdə Kuybuşev şəhərində hərbi xidmətdə olub. 1990-cı ildə Poltava Kooperativ İnstitutunu bitirərək iqtisadçı ixtisasına yiyələnmişdir.

Ailəlidir, 3 övladı vardır.

Fəaliyyəti
----------

Əmək fəaliyyətinə 1990-cı ildə Şəki şəhəri 77 nömrəli Təsərrüfatlararası Mexanikləşdirilmiş Səyyar Dəstə üzrə iqtisadçı kimi başlamış, 1995–1997-ci illərdə Şəki rayonu C.Cabbarlı adına kolxozda mühasib işləmişdir.

Ramiz Yediyarov 1997-ci ildən vergi orqanlarında bir sıra vəzifələrdə çalışmış, habelə 2008–2012-ci illərdə Bakı şəhəri Vergilər Departamentinin 2 saylı filialının rəisi, Bakı şəhəri Vergilər Departamentinin rəis müavini və 14 saylı Ərazi Vergilər İdarəsinin rəisi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

2012–2018-ci illərdə Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsində işləmişdir.

Təltifləri
----------

* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 11 fevral 2010-cu il tarixli 738 nömrəli Sərəncamı ilə "Azərbaycan Respublikası Vergilər Nazirliyinin 10 illiyi (2000–2010)" yubiley medalı ilə təltif edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "R.Q.Yediyarovun Gədəbəy rayonu İcra hakimiyyətinin başçısı təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". president.az (az.). 18 aprel 2012. 2022-02-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 fev 2022.
2. ↑  "R.Q.Yediyarovun Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsindən azad edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". president.az (az.). 1 iyun 2018. 2022-02-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 fev 2022.
3. ↑  "Azərbaycan Respublikası Vergilər Nazirliyinin 10 illiyi (2000 - 2010)» Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı ilə təltif haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". taxes.gov.az (az.). 11 fevral 2010. 2022-08-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 fev 2022.
**Kuropalat** (*yun.* κουροπαλάτης, lat. cura palatii; «saray baxıcısı») — Bizans sarayında titul. Əvvəlcə imperator sarayının ən yüksək qvardiyası ilə əlaqələndirildi, lakin sonra yalnız fəxri titula çevrilmişdir. İlkin olaraq, kuropalat birbaşa imperatordan sonra ən mühüm vəzifə sayılırdı. O dövrdə kuropalat titulunu çox vaxt imperator ailəsinin üzvləri, bəzən də taxt varisi alırdı. Komninlər dövründə kuropalatın mövqeyi əhəmiyyətini itirməyə başlamışdır. XII əsrdə protokuropalat kuropalatdan daha yüksək vəzifə olmuşdur. Özü də kuropalat olan Kodinin dövründə kuropalat artıq 15-ci dərəcəli vəzifəyə çevrilmişdi. Saray kuropalatı ilə yanaşı, Qafqaz knyazlarından biri, İberiya sülaləsinin başçısı da bu titula malik idi. VI Levin hakimiyyəti dövründən bəri İberiya suverenləri irsi kuropalat olmuşdur. Kuropalatın arvadı kuropalatissa adlanırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Куропалат // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* *Bury John B.* (1911). The Imperial Administrative System of the Ninth Century. Oxford University Publishing.
* *Holmes Catherine.* (2005). Basil II and the Governance of Empire (976—1025). Oxford University Press. ISBN 0199279683.
**Moira Orfey** (d. 21 dekabr 1931 – 15 noyabr 2015, Breşiya, Lombardiya) — məşhur İtaliya sirk sənətçisi, aktrisa və televiziya aparıcısı. Moira İtalya sirkinin kraliçası hesab olunur.

Bioqrafiyası
------------

"Sirk Orfey" sirk şirkətinə sahib olan Rikardo Orfey və Violetta Aqata ailəsində anadan olmuşdur. İtaliyada sirkin simvolu olmuş və beynəlxalq bir şöhrət qazanmışdır. Moira Orfey Sirki 1960-cı ildə qurulmuşdur. O dövrün fotoşəkillərində, onu müxtəlif sirk rollarında görmək olur: çapar xanım, hava gimnasti, akrobat, fil və göyərçin məşqçisi.

Sənətçinin təəccüblü görünüşü, onun ekssentrik və hətta coşğun şəxsiyyətinin əks olunması kimi idi. Dino De Laurentis ona adını dəyişdirməsini təklif etmişdir. O vaxtdan bəri həmişə qədim yunan taleyinin ilahələrini xatırladan yeni adıyla zahirən uyğunlaşmağa çalışmışdır: ağır makiyaj, qalın göz layneri, parlaq dodaq boyası, dodağının üstündə kəskin bir xətt, saçından hörülmüş çalma. Sirkin dayandığı hər şəhərdə bütün reklam lövhələri onun portreti yazılmış plakatlarla dolu olardı. Beləliklə Moira İtaliyada ən tanınmış qadınlardan biri olmuşdur.

Moira demək olar ki, təsadüfən bir film aktrisasına çevrilir. Karyerası boyunca komediyadan tutmuş digər janrlarda qırxdan çox filmdə rol alır. Tənqidçilər Moiranın drama ilə ciddi məşğul olsaydı, Sofiya Lorenlə bir səviyyədə olacağını qeyd edirdilər.

Volter Nones ilə evli olmuşdur. Onların Stefano Orfey və Lara Orfey adlı iki övladı olmuşdur.

4 avqust 2006-cı ildə Coyoza-Yonikadakı bir nümayiş zamanı iskemik insult keçirmişdir. O vaxtdan aktrisa həkim nəzarətində olmuşdur. 15 noyabr 2015 tarixində Breşiada dünyasını dəyişmişdir.

Çəkildiyi filmlər
-----------------

* *The Loves of Hercules*  1960
* *On bayraq altında* 1960
* *Dəniz quldurlarının kraliçası* 1960
* *Ti aspetterò all’inferno* 1960
* *Ursus*  1961
* *Mole Men Against the Son of Hercules* 1961
* *Rocco e le sorelle* 1961
* *Il figlio dello sceicco* 1962
* *I tromboni di Fra' Diavolo* 1962
* *Ursus in the Valley of the Lions* 1962
* *I due mafiosi* 1963
* *Totò contro i quattro* 1963
* *Totò e Cleopatra* 1963
* *Samson and the Slave Queen* 1963
* *Divorzio alla siciliana* 1963
* *Monzalı monax* 1963
* *I due gladiatori* 1963
* *Praetorların qiyamı*  1964
* *Samson və onun böyük meydan oxuması*  1964
* *Il trionfo di Ercole* 1964
* *Çöl terroru*  1964
* *Kazanova-70* 1965
* *Ordu ilə problemimiz necə yarandı*  1965
* *General Kasterin iki çavuşu*  1965
* *Roma üzərində od*  1965
* *Due mafiosi contro Al Capone*  1966
* *Xanımlar və bəylər* 1966
* *Mənə işgəncə ver, amma öpüşlərlə öldür* 1968
* *Paolo il freddo* 1974
* *Qadın ətiri* 1974
* *Əyalətdə Drakula*  1975
* *Arrivano i bersaglieri* 1980
* *Mövlud tətilləri-90* 1990
* *Natali Hindistanda* 2003

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* Moira Orfei // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  .
3. ↑  "Una biografia online". 2015-10-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-23.
**Seyidyurd dağı** — Şəki rayonunda dağ. Yüksəkliyi 3889.8 m. Böyük Qafqaz dağlarının cənub ətəklərində yerləşir. Salavat aşırımının cənub-şərqindədir.

Etimologiyası
-------------

Şəki rayonunda yerləşən Seyidyurd dağı. Şəki rayonu Şin kəndindən axan Şinçay öz başlanğıcını Seyidyurd və Qaraqaya dağlarından götürür.
Güman edilir ki, Seyidyurd dağının adının mənası Azərbaycanda mövcud olmuş Şavsevən tayfa qrupuna daxil olan Seyidlilər ilə bağlıdır. Belə ki, Azərbaycanın bir çox rayonlarında "Seyidli", "Seyidlər", "Seyidçay" və s. kimi adlara rast gəlmək olar. Seyidlilər Cənubi Azərbaycanın Meşkin və Muğan ərazilərində yaşamaqla maldarlıq və əkinçiliklə məşğuldurlar. Toponim *Seyidin yurdu* mənasındadır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azadlıq.info - Qədim türklərin oylağı Xanqərvənd
2. ↑  Исмајыл Вәлијев - Азәрбајҹан топонимләри енсиклопедик лүғәти, "Азәрбајҹан Енсиклопедијасы" Нәшријјат-Полиграфија Бирлији, 1999

Həmçinin bax
------------

* Şin
* Şinçay
**Qusman Moisey Timofeyeviç**  - texnika elmləri doktoru, professor

Həyatı
------

Qusman Moisey Timofeyeviç Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Erkən əmək fəaliyyətinə başlayaraq, 1931-1034-cü illərdə o "AzİNMAŞ"da texnik, mühəndis-konstruktor işləyib. 1934-1942-ci illərdə eksperimental turbin qazıması kontorunda mühəndis, baş mühəndisin müavini işləmişdir. 1937-ci ildə "Neft və qaz quyularının qazılması" ixtisası üzrə AzSİ-nun neft-mədən fakültəsini bitirmişdir. 1942-1948-ci illərdə Narkomneftin turbin qazıması şöbəsinin müdiri təyin edilib. 1949-1953-cü illərdə SSRİ Neft sənayesi nazirliyi XKB-2-də baş konstruktor, rəis müavini işləyib. 1953-1983-cü illərdə Ümumittifaq qazıma texnikası elmi-tədqiqat institutunda "Turbin qazıması" şöbəsinin rəhbəri olub. 1963-cü ildə "Neft və qaz quyularının turbin üsulu ilə qazılması" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. 1983-1992-ci illərdə Ümumittifaq qazıma texnikası elmi tədqiqat institutunda böyük elmi işçi işləyib.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Qusman M.T. tanınmış alim, turbin qazıması sahəsində mütəxəssisdir.

Elmi tədqiqatların sahəsi: neft və qaz quyularının turbin üsulu ilə qazılması; turboruların layihələndirilməsi və istismarı, vintli mühərriklər.

Qusman M.T. 150-dən artıq elmi məqalənin, 12 monoqrafiyanın müəllifidir. İxtiralara görə 200-dən artıq müəlliflik şəhadətnaməsinin və 14 xarici patentin müəllifidir. 8 elmlər namizədi hazırlayıb.

Qusman M.T. SSRİ Dövlət Mükafatı laureatı olmuş, "RSFSR əməkdar elm və texnika xadimi", "SSRİ fəxri neftçisi" adlarına layiq görülmüşdür. O üç dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, iki dəfə Şərəf Nişanı və bir çox medallarla təltif olunub.
**Modullu layihələndirmə** (ing. modular design, ru. модульное проектирование) - aparat və ya proqram təminatının layihələndirilməsində: layihənin, hər biri ayrıca olaraq işlənib hazırlana, yoxlanıla, başa çatdırıla və son məhsul (proqram) halında birləşdirilə bilən kiçik bloklara və ya modullara ayrılması üsulu. Hər bir blok xüsusi məsələnin yerinə yetirilməsi, yaxud xüsusi fəaliyyət üçün hazırlanır və beləliklə başqa proqramlarda istifadə oluna biləcək modullar "kitabxana"sının bir hissəsi ola bilər. Məsələn, modullardan biri ekranda pəncərənin içərisində kursorun yerini dəyişən komandalardan ibarət ola bilər və bu modul əvvəlcədən proqramın başqa bölmələri ilə də işləyə bilən avtonom blok kimi hazırlandığından, həmin moduldan başqa proqramlarda da istifadə etməklə proqramların işlənib hazırlanma və testlənmə vaxtına qənaət etmək olar. Baxmayaraq ki, layihəçi hər bir modula, proqramın digər hissələri ilə işləmək üçün gərəkli vasitələr qoymalıdır, modullu layihələşdirmənin bir neçə dəyərli üstünlükləri vardır: bir böyük blokla işləməkdənsə, kiçik blokların sınaqdan keçirilməsi və sazlanması daha asandır; layihənin ayrı-ayrı hissələri eyni zamanda işlənib hazırlana bilər; modullar aydın və dəqiq sənədləşmənin olmasını nəzərdə tutur (daha doğrusu, tələb edir); bir mürəkkəb proqrama yerləşdirilmiş və ya səpələnmiş komponentlərdənsə, modullar daha asanca genişləndirilə və ya dəyişdirilə bilər.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
**Kurort** və ya **Dördüncü göl** — Kabara-Balkariya Respublikasında, Nalçik şəhərində süni göl. XX əsrin ortalarında Nalçik şəhər parkında süni olaraq yaradılan dört göldən dördüncüsü..

Coğrafi mövqeyi
---------------

Kurort gölü Nalçik şəhərinin cənub hissəsində, Dolinsk kurort rayonu ərazisində yerləşir. Gölün dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 577 metrdir. Göl cənubdan və şərqdən Meşəli silsiləsi ilə əhatələnib.

Xarakteriskası
--------------

Kurort gölü 1960-cı ildə süni şəkildə yaradılıb. Göl ümumən Böyük Kizilovka dağının şimal ətəklərində yerləşir. Göl Nalçik dağ çayının suyu ilə doldurulur. Çayın gölün cənub-şərqindən axır. Gölün maksimal dərinliyi ilin fəsillərindən asılı olaraq dəyişilir. Yayda maksimal dərinlik 7 metr olur. Gölün orta dərinliyi 3 metrdir. Yazda və payızda maksimal dərinlik 4-5 metr arasında dəyişir. Qış aylarında göl suyu axıdılaraq təmizlik işləri aparılır. Son illər maliyə çatışmamazlığı və mövcud digər layihələrə görə göl suyunun təmizlənməsi müntəzəm aparılmır. Şəhərdə olan digər göllər artıq tam qurumuş haldadır. Kurort gölünün ərazisində isə xüsusi otellər tikilmək planlaşdırılır. Nəticədə göl sahəsi kiçilməli və qurumaq təhlükəsi yaranacaq. 

Şəhər parkında olan dörd göldən ancaq Kurort gölündə çimməyə icazə verilir. Çimərlik mövsümü mayın sonundan oktyabrın əvvəlinə kimi davam edir. Gölün şimal və şərq sahillərində uşaq çimərliyi üçün nəzərdə tutulub və xüsusi qurğular mövcuddur. Çimərlik mövsümündə xüsusi xilas edici xidmət fəaliyyət göstərir. Göl ətrafında ağlar söyüdü ağacları əkilib. 

Göldə müxtəlif əyləncə formalarından istifadə edərək istirahət etmək mümkündür. Göl suyunda katamaran, qayıq və su velosipedi fəaliyyət göstərir.

1990-cı illərin ortalarından göl üzərindən kanat yolu fəaliyyət göstərməyə başlamış. Kanat xətti Böyük Kizilovka zirvəsinə gedirdi. 2014-ci ildə kanat yolu təmir edilərək yeniləndi.

Göl ətrafının iqlimi dağlıq iqlimdir. İyul ayının orta aylıq temperaturu +25°…+28° olur. Qış ayları sərt keçir. Yanvar ayının orta temperaturu −3°…-5°С arasında dəyişir. Orta illik yağıntının miqdarı 600 mm-dir.

Şəkillər
--------

* Gölün cənub sahilinin görünüşüGölün cənub sahilinin görünüşü
* Şimal sahiliŞimal sahili
* Gözətçi qülləsinin göldən görünüşüGözətçi qülləsinin göldən görünüşü
* Payız aylarında gölün görünüşüPayız aylarında gölün görünüşü

İstinadlar
----------

1. ↑  "Курортное озеро в парке". 2021-10-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-09.
2. ↑  "Кому и зачем надо было губить Нальчикские озёра". 2018-05-31 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-09.
3. ↑  "Купаться в Нальчике можно только на «Курортном»". 2018-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-09.
**Ceyms Krilman** (*ing.* James Creelman; 12 noyabr 1859, Monreal, Kvebek – 12 fevral 1915, Berlin) – ABŞ–Kanada müxbiri. Sarı jurnalistikanın nümayəndələrindən biri olmuşdur.

Həyatı
------

Ceyms Krilman 1859-cu ildə Monreal şəhərində doğulmuş, 1872-ci ildə Nyu-York şəhərinə köçmüşdür. Burada *"Brooklyn Eagle"* və *"New York Herald"* kimi bir neçə qəzetdə işləmişdir. Krilman sarı jurnalist hesab olunurdu, müsahibələrinə və məqalələrinə öz şərhlərini əlavə edirdi. 1894-cü ildə Yaponiya ordusunu müşayiət edərək *"New York World"* qəzetində Yaponiya-Çin müharibəsini işıqlandırmışdır.

1898-ci ildə Vilyam Rendolf Herst Kuba müstəqillik müharibəsini *"New York Journal"* qəzetində işıqlandırması üçün onu müxbir kimi tutmuşdur. Krilman Kubanın tərəfini dəstəkləmiş, İspaniyaya məxsus bir blokhauzu ələ keçirmək üçün ABŞ əsgərlərinə kömək etmişdir. Krilman döyüş zamanı yaralanmışdır.

Krilman *"New York Journal"* üçün yazmağa davam etmiş, 1906-cı ildə dövlət qulluqçusu olmuşdur. Birinci dünya müharibəsini işıqlandırmaq üçün *"New York Journal"* qəzetinə qayıtmışdır. 1915-ci ildəki ölümünə qədər müxbirlik etməyə davam etmişdir.

Əsərləri
--------

* *"On the Great Highway: The Wanderings and Adventures of a Special Correspondent"* (1901, "Böyük yol üzərində: Xüsusi müxbirin səyahətləri və macəraları")

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  The Encyclopedia of New York City

Ədəbiyyat
---------

* *Kenneth, Jackson.* The Encyclopedia of New York City (II). Nyu-York: Yale University Press. 2010. 328. ISBN 978-0300114652. İstifadə tarixi: 14 sentyabr 2022.
Dəmir paqoda qışda.
**Dəmir paqoda** - 1049-ci ildə Çinin Kayfın Şəhərinin, Henan əyalətində Çinin Song sülaləsi (960-1279) zamanında tikilmişdir.Bu tikili dəmir filizindən hazırlandığına görə,həmdə dəmiri xatırlatdığına Dəmir paqoda adlandırılır.Bu abidə 1044-ci ildə ildrım çaxması nəticəsində yanmışdır buna görədə taxtadan tikilmiş paqoda kərpicdən tikilən paqoda ilə əvəz olunmuşdur.Liuhe, Lingxiao, Liaodi, Pizhi və Beisi paqodaları ilə yanaşı, bu Song sülaləsi memarlığının şah əsəri kimi qiymətləndirilir.

Memarlıq
--------

Bu səkkizguşəli-baza qurumun hazırkı hündürlüyü 56.88 metr (186.56 fut) təşkil edir.Bu tikili bərk özəyi olan kərpiclə, daxildən dolama daş pilləkənlərlə və işıq və hava axını üçün kənar gözlərlə əhatə olununmuşdur.Xarici daha əlli müxtəlif növ və 1600 mürəkkəb, zəngin oymalardan o cümlədən Budda oturan yer,daimi rahiblər, müğənnilər və rəqqaslar, uçan çiçəklər, şir, əjdahalar və digər əfsanəvi heyvanlar eləcə də bir çox gözəl rəsmlərə malikdir.Abisənin təməli Xuanxe çayının sahilində yerləşir.Dəmir Paqodanın daxilində Çin nağılları, Qərbə belə Yol klassik freskaları var.

Tarixi
------

Şimali Song sülaləsi (960-1127) mərkəz Kayfın şəhərində, məşhur memar Yu Xao tərəfindən Youguo Məbədinin (965-995) bir hissəsi kimi möhtəşəm taxta paqoda inşa edilmişdir. Təəssüf ki,ümumi heyranlıq strukturu 1044-cü ildə ildrım çaxması nəticəsində yanmışdır. İmperator Renzong-un (1022-1063) sərəncamı ilə 1049-cu ildə onun yerində yeni paqoda inşa edilmişdir.Yeni qüllə alışmayan kərpic və daşdan tikilmişdi və onun metal rəngi rənginə görə "Dəmir Paqoda" adlandırırlar.1847-ci ildə Xuanxe çayı öz məcarasından çıxaraq Youguo Məbədini dağıtmışdı,amma Dəmir Paqoda dağılmamışdır.Tarixən, paqoda 38 zəlzələ, altı daşqın və digər fəlakətlər yaşayıb, ancaq 1000 ildən çoxdur ki,heç bir zərər görmədən bu günümüzə qədər qalmışdır.

1994-cü ildə Dəmir Paqoda iki-yuan Çin poçt markası olmuşdur

Şəkillər
--------

* 
* 
*

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Dəmir paqoda*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Iron Pagoda at Ctrip Arxivləşdirilib 2007-09-28 at the Wayback Machine
* Iron Pagoda at CRIENGLISH

1. ↑  Chinadaily.com.cn (2003). Iron Pagoda Arxivləşdirilib 2007-08-06 at the Wayback Machine Mədəniyyət nazirliyi Retrieved on 2007-03-29.