recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**İqtisadi müdaxilə** (*ing.* economic interventionism və ya *state interventionism* "**dövlət müdaxiləsi**") — bazar iqtisadiyyatı və çoxstrukturlu sosial-bazar və qarışıq iqtisadiyyat şəraitində sahibkarlığa nəzarət, saxtakarlıq və böhran vəziyyətlərinin aradan qaldırılması üçün dövlət və hökumət tərəfindən həyata keçirilən tədbirlər. İqtisadi inkişafın təşviqi, məşğulluğun artırılması, əmək haqqının artırılması, qiymətlərin artırılması və ya aşağı salınması, bərabərliyin təşviqi, pul kütləsinin və faiz dərəcələrinin idarə edilməsi, mənfəətin artırılması və ya bazar uğursuzluqlarının həlli kimi istənilən siyasi və ya iqtisadi məqsədlərə nail olmaq üçün istifadə edilə bilər. Termin dövlətin və mahiyyətcə bir-birindən ayrı olan iqtisadiyyatların iqtisadiyyata müdaxiləsini nəzərdə tutur və buna görə də hökumətin hərəkətlərinin "müdaxilə" təşkil edəcəyi kapitalist bazarına və ya qarışıq iqtisadiyyata aiddir (baxmayaraq ki, bu, dövlət müəssisələrinə şamil edilmir. bazarda fəaliyyət göstərən).

İstinadlar
----------

1. ↑  *Karagiannis, Nikolaos.* "Key Economic and Politico-Institutional Elements of Modern Interventionism". Social and Economic Studies. 50 (3/4). 2001: 17–47. JSTOR 27865245.
2. ↑  *von Mises, Ludwig.* Interventionism: An Economic Analysis (PDF). New York: The Foundation for Economic Education. 1998. 10–12. 2017-08-08 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2024-01-13.
3. ↑  *von Mises, Ludwig.* Interventionism: An Economic Analysis (PDF). New York: The Foundation for Economic Education, Inc. 1998. 10–12. 2017-08-08 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2024-01-13.
4. ↑  *Brown, Douglas.* Towards a Radical Democracy (Routledge Revivals): The Political Economy of the Budapest School. Routledge. 11 November 2011. 10–11. ISBN 978-0415608794.
**Arnold Gelen** (29 yanvar 1904[…], Leypsiq, Saksoniya – 30 yanvar 1976[…], Hamburq) – alman filosofu və sosioloqu, fəlsəfi antropologiyanın əsas nümayəndələrindən biri.

Leypsiq və Kölndə fəlsəfə təhsili almış, Leypsiq, Köniqsberq və Vyana universitetlərinin professoru olmuşdur. İkinci Dünya müharibəsi illərində Vermaxtın zabiti idi. Müharibədən sonrakı illərdə Şpayerdə İdarəetmə elmləri üzrə Ali məktəbdə, Axenin Ali texniki məktəbində sosiologiya professoru kimi çalışmışdır.

Gelen "İnsan. Onun təbiəti və dünyadakı yeri" (*alm.* "Der Mensch. Seine Natur und seine Stellung in der Welt"‎) adlı əsas əsərində M. Şelerin və X. Plesnerin ardınca gedərək, insanın xüsusi təşkil olunmuş canlı varlıq kimi dünyadakı spesifik yerini aşkarlamağa çalışmışdır. O, insanı İ. Q. Herder kimi "qeyri-kafi varlıq" və Fridrix Nitsşe kimi "hələ müəyyənləşməmiş heyvan" adlandırırdı. Onun fikirincə heyvanlardan fərqli olaraq, insan bütöv halda instinktlərdən məhrumdur, müvafiq qıcıqlandırıcılara qarşı sabit reaksiyalar sistemindən kənardır, doğulan andan təbiətlə harmoniya halında deyil, özünün "ətraf mühiti"nə uy ğunlaşmayıb, dünya üçün "açıq"dır.

Gelen praqmatizmin təsiri ilə özünüreallaşdırmanı yeganə üsul hesab edir və insan vəhdətini bu fəaliyyət anlayışı vasitəsilə müəyyənləşdirir. İnsan fəaliyyət göstərərək ikinci təbiət olan mədəniyyəti yaradır, beləliklə, özünü onun vasitəsilə reallaşdırır. Fəaliyyət anlayışı Gelenə institutlar haqqında təlimə keçməyə imkan verdi və fəaliyyət motivinin öz obyektiv məqsədindən ayrılmasını institutların yaranması üçün zəmin hesab edirdi.

1970-ci illərdə Gelen Almaniyada neomühafizəkar ideologiyanın liderlərindən biri olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Arnold Gehlen // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. ↑  Mathematics Genealogy Project (ing.). 1997.
**Riqa SES** (*latış.* Rīgas hidroelektrostacija‎, *Rīgas HES*) — Riqanın cənub sərhədinə yaxın Salaspils şəhərində yerləşən Dauqava çayın üzərində qurulan su elektrik stansiyası.

Əsas məlumatlar
---------------

"Hidroproyekt" institutu stansiyanın layihəçi olmuşdur.

Riqa SES 1974-cü ildə istismara verildi. Bəndin inşası 1970-ci illərin sonlarında tamamlandı. Stansiyanın ümumi quraşdırılmış gücü 402 MVt-dır. Altı generator, transformator və 330 kV-lik iki elektrikötürmə xətti quraşdırılmışdır.

Su elektrik stansiyasının tikintisi üçün Dauqava üzərində Doles adasının ortasına qədər bənd tikildi, hansınınki yarısı sonradan, digər adalar ilə birlikdə Riqa su anbarına görə suyun altında qaldı.

Bəndin yuxarı hissəsi boyunca magistral yol çəkilmişdir, hansıki Riqa halqa yolunun bir hissəsidir. Bundan başqa, tikinti zamanı işlənən dəmir yolları da çəkilmişdir (Salaspils dəmir yolu stansiyasından adanın mərkəzinə qədər). XXI əsrin əvvəllərində onlar lazımsız olduğundan söküldülər (sol sahilin yaxınlıqda dəmir yolu yox idi).

Su anbarının ortasında, Salaspilsdən Yelqavaya və stansiyaya qədər 330 kV-lik iki xətti dəstəkləyən elektrik ötürücü dayaq quruldu. Sahillər arasındakı məsafə təxminən 1 km-dir.

Elektrik stansiyası Latvenerqo tərəfindən idarə olunur.

Əhəmiyyəti
----------

Riqanın inkişafında Riqa SES xüsusi rol oynayır. O, şəhərin vacib elektrik enerjisi mənbəyidir və Riqa su anbarı əksər sakinlər üçün su mənbəyidir. Bundan əlavə, elektrik stansiyası Riqanın CHP-1 və CHP-2 ilə birlikdə Latviya şəbəkələrində gərginlik tənzimləyicisi və qüvvə ehtiyatıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Hydropower plants". Latvenerqo. 2013-05-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-01-09.
Zəhərli bitkidən hazırlanan homeopatik preparat
**Homeopatiya** (*yun.* ὅμοιος — «oxşar, bənzər» və πάθος - xəstəlik) — alternativ tibb növü. 

"Oxşar oxşarı müaliə edir" (lat. Similia similibus curantur) konspepsiyası, homeopatlar tərəfindən rasional farmakoterapiya prinsiplərinə qarşı çıxır. Elm cəmiyyəti homeopatiyanı psevdo-elm, fırıldaqçılıq və dələduzluq hesab edir.

Homeopatik prinsipin nəzəri əsaslandırılması sağlam və xəstə orqanizmlərin fəaliyyəti ilə bağlı elmi fikirlərə uyğun gəlmir və aparılan homeopatik preparatların klinik sınaqları homeopatik dərmanların təsiri ilə plasebonun təsiri arasında heç bir fərq ortaya qoymur. Bu o deməkdir ki, homeopatik müalicədən sonra hər hansı bir müsbət duyğu plasebo effekti və xəstəlikdən təbii sağalma ilə əlaqədardır. Bəzi hesablamalar göstərir ki, homepatik preparatlarda aktiv maddənin ən az bir molekulunun olma ehtimalı sıfıra yaxındır.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı yoluxucu və digər ciddi xəstəliklərin homeopatik müalicəsinə qarşı xəbərdarlıq edir. Təşkilatın mütəxəssislərinə görə, "homeopatiyanın istifadəsinin heç bir sübut əsası yoxdur və əsas müalicəyə alternativ olaraq istifadə edildiyi hallarda insanların sağlamlığı və həyatı üçün real təhlükə yaradır". 

Çox sayda peşəkar tibbi və ümumi elmi təşkilatlar, homeopatiyanın effektivliyinə dair sübut olmadığına görə açıq şəkildə mənfi münasibət bildirir. Hökumət orqanları arasında Britaniya Parlamentinin Elm və Texnologiya Komitəsi, ABŞ Federal Ticarət Komissiyası, Avstraliyanın Sağlamlıq və Tibbi Araşdırmalar üzrə Milli Şurası və digərləri tərəfindən homeopatiyanın effektivliyi ilə bağlı mənfi nəticələr verilmişdir.

2017 -ci ildə Rusiya Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyəti yanında Psevdo-elm və Elmi Tədqiqatların Saxtalaşdırılması Komissiyası homeopatiyanı yalançı elm kimi tanıyan bir memorandum nəşr etdi. Memorandumda homeopatiyanın Rusiya səhiyyə sistemindən xaric edilməsinə yönəlmiş tövsiyələr var. Memorandumun bir hissəsi olaraq, komissiya, Rusiya Federasiyasının Səhiyyə Nazirliyinə, bələdiyyə və dövlət tibb müəssisələrində homeopatiyanın tibbi istifadəsini istisna etməyi təklif etdi və apteklərə homeopatik və dərman məhsulları birlikdə satmamağı tövsiyə etdi. 

2015 -ci ildə homeopatik dərmanların qlobal dövriyyəsi 3,8 milyard dollar təşkil etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Сергеев, А. Г. Синекдоха отвечания, или Защита гомеопатическая // В защиту науки. — 2017. — № 19. — С. 90.
2. ↑  Коган Д. А. Гомеопатия и современная медицина. — М. : Медицина, 1964. — 220 с.
**Robert Mixels** (*alm.* Robert Michels‎; 9 yanvar 1876, Köln, Prussiya – 2 may 1936, Roma)—Almaniya sosioloqu, Verner Zombartın, Qaetano Moskanın və Maks Veberin şagirdi.

Həyatı
------

Robert Mixels 9 yanvar 1876-cı ildə Almaniyanın Köln şəhərində anadan olmuşdu. O, iqtisadiyyat və siyasət elmi professoru idi. Əvvəlki sosialist maraqları səbəbiylə Almaniyada qalmağı rədd etmiş və ömrünün böyük hissəsini İsveçrə və İtaliya universitetlərində dərs verməklə keçirmişdir. O zamanlar gənc bir Alman sosioloqu olan Robert Mixelss, "Siyasi Partiyalar" adlı əsərində, ənənəvi demokratiya və sosializm nəzəriyyəsinə söykənən və Rouseaunun xalq demokratiyası anlayışına qarşı çıxaraq belə bir təməl siyasi fikiri ortaya qoymuş oldu. Mixelssin iddiasına görə mövcud demokratiyaların pis olması və xüsusilə liderlərin cəmiyyət və təşkilatlar üzərində suveren olması, ictimai və iqtisadi inkişafın zəif olması, təhsil səviyyəsinin aşağı olması daha çox qarışıq ictimai sistemlərin təbiətindən qaynaqlanmaqdadır. Oliqarxiya, yəni bir cəmiyyətin, ya da təşkilatın başındakı idarəçilər tərəfindən idarə altında tutulması, bürokratiyaların ya da böyük təşkilatların iç işlərindən doğan (yaranan) bir xüsusiyyətdir. Mixelssə görə müasir insan həlsiz bir sonsuz dövr ilə qarşı-qarşıyadır. Belə ki, insanın siyasi partiyalar ya da kilsə kimi böyük təşkilatların başındakı az sayda idarəçiyə təsirli bir güc təhvil vermədən bu növ təşkilatlara qurub yaşatması mümkün deyil.

Demokratiya ilə böyük ictimai təşkilatların uyğun gələ bilmədiyini göstərmək məqsədiylə Mixelss Almaniyadakı və digər ölkələrdəki Sosialist partiyaların davranışlarını araşdırmışdır. O dövrdə bu partiyalar demokratiyanın yayılması fikirinə ən bağlı təşkilatları təmsil etməkdə idilər. Uzun bir müddət Alman sosialist hərəkətində şəxsən fəaliyyət göstərmiş biri olaraq Mixelss, o zaman dünyadakı ən böyük sosialist partiya olan Alman İctimai Demokrat Partiyasının oliqarxik quruluşuna bağlı detallı bir analiz təqdim etmişdir. Mühafizəkar sağ partiyaların iç strukturlarında demokratik olmadıqlarını göstərməyə istiqamətli bir iddia Mixelssin tezisini sübut etməsi baxımından uyğun deyildi, çünki Almaniyadakı və digər Avropa ölkələrindəki mühafizəkarların çoxu, demokratiyaya yəni əksəriyyətin ictimai siyasəti təyin etmə haqqı ya da gücü olduğuna onsuz da inanmırdılar.

Robert Mixels 3 may 1936-cı ildə İtaliyanın Roma şəhərində vəfat edib.

1. 1 2  Robert Michels // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2  Robert Michels // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2 3 4  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118733737 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
4. 1 2  Biografie Roberto Michels (avs. alm.). Universität Graz.
**Zavotinski tarix muzeyi** — Rostov vilayətinin Zavetinski rayonu, Zavetinski kəndində yerləşən tarix muzeyi. 2003-cü ildə təsis edilmişdir.

Muzeyin adresi: 347430, Rostov vilayəti, Zavetinski rayonu, Zavetnoe k, Lomonosov küçəsi, 28.

Tarixi və təsviri
-----------------

Zavotinski tarix muzeyi Rostov vilayətinin Zavetinski rayonu Zavetnoe kəndi ərazisində yerləşir.

Regional muzey 5 avqust 2003-cü ildə təsis edilmişdir. Muzeydə rayonun tarixi, insanlarının həyatı, silah kolleksiyaları və XVII-XX əsrə aid ekponatlar saxlanılır. Muzey tərəfindən aktiv şəkildə axtarış və araşdırma işləri aparılır. Bu isə rayonun 200 uşaq və yaşlısı qoşulmuşdur. Hər il muzeydə illik nəticələri diskusiya edən görüşlər keçirilir.

Zavotinski tarix muzeyinin eskponat sayı 3240 ədəddir. Üstəlik burada elmi araşdırma ekponatlarının sayı isə 560-dır. Muzey əməkdaşkrı kənd sakinləri, şagirdlər və turistlər üçün ekskursiyalar təşkil edirlər.

Muzey bir necə sərgi zalın malikdir: Tarix və təbiət zalı; diyarmunaslıq zalı; arxiologiya zalı; hərbi şöhrət zalı, arxiv sənədləri ekspozisiyası və hərbi eksponatlar ekspozisiya zalı. Hərbi şöhrət zalında Böyük Vətən müharibəsində zananı çəkilən şəkillər, sərgərdən məktublar, «Qnevnı Don» partizan dəstəsinin fəaliyyətini əks etdirən eksponatlar, «Leninçilər» pioner təşkilatının fəaliyyəti, Zavetinski rayonunun 1942-ci ildə faşist Almaniyası tərəfindən işğalını əks etdirən hadisələr nümayiş etdirir. Böyük Vətən müharibəsinə aid maraqlı eksponatlar: əsgər getimləri, dəbilqə, əldəqayırma silahlar, qaşıq, əsgər alışqanı, İosif stalinin əks olunduğu podsiqar qutusu və s. Duyarşunaslıq zalında isə rayon sakinləri ilə əlaqəli eksponatlar nümayiş etdirilir. Onlar arasında, boşqab, fincan, samovar, köhnə radioqəbuledicilər, plastinkalar və sairlərini görmək mümkündür.

Muzeyin sərgi zalları: «Exo vaynı» sərgisi, Sovet qoşunlarının Böyük Vətən müharibəsi dönəmindəki rolu, yerli rəssamların təsvirləri, Gecə muzeyi aksiyası və digər görüşlər.
Muzeyin direktoru Natalya Aleksandrovna Taqanrovnadır. Bazarertəsi istisna olaraq həftə içi hər gün fəaliyyət göstərir.

Mənbə
-----

* Музей истории Заветинского района Arxivləşdirilib 2017-02-20 at the Wayback Machine
* Экскурсия для пожилых людей в музей истории Заветинского района [*ölü keçid*]

İstinadlar
----------

1. ↑  МБУК «Музей истории Заветинского района»[*ölü keçid*]
**İslamçılıq** və ya **Siyasi İslam** ( **الإسلام السياسي** *Islām siyāsī* və ya **الإسلامية** *al-Islāmīyah* ) şəxsi həyatı ilə yanaşı İslamı ictimai və siyasi sahələrdə də istiqamətləndirməyi hədəfləyən "siyasi-ideoloji cərəyanlar" olaraq ifadə olunur.Müasir dövrdə İslam dininə söykənən ideologiyadır. Siyasi İslam anlayışı ilə sinonim şəkildə istifadə olunsa da, bu həddən artıq olan və mədəni cəhətləri olan bir anlayışdır. Panislamizm, İttihad-ı İslam və İslamlaşma anlayışları ilə sinonim şəkildə istifadə edilmişdir.

Tarixi
------

Köklərinə görə Cəmaləddin Əfqani və Məhəmməd Abduha əsaslanır. Bu mənada anti-imperialist bir çıxış qəbul edən bir ideologiya olaraq ortaya çıxmışdır. Osmanlı coğrafiyası üzərində çiçəklənən islamçılıq, əsasən XIX əsrin ikinci yarısında Namık Kamal və Ali Suavi kimi Gənc Osmanlılara söykənir.  Ancaq bugünkü mənada əsasən II. Bu qanunilik dövründə ortaya çıxmışdı. Sultan II. Abdülhamidin panislamist siyasətinə baxmayaraq, İslam Birliyi anlayışı geniş mənada mədəniyyət, siyasət və cəmiyyət layihəsi olaraq ortaya çıxıb.. Əslində, islamçılıq, qərb güclərinin İslam dünyasına, xüsusən də hərbi və iqtisadi sahələrə meydan oxuduğu bir dövrdə, 19-cu əsrin əvvəlləri və 20-ci əsrin əvvəllərində müsəlman ziyalıların axtardığı qurtuluş vasitələrindən biri kimi ortaya çıxmışdır. 

  

İndiki dünyada müxtəlif üsullara sahib olan, özlərini islamçı adlandıran bir çox qrup var. Sudandakı Əs -Şəbab və digər bölgələrdəki Əl-Qaidə kimi silahlı təşkilatlar, İraq və Şam İslam Dövləti (İŞİD) kimi təşkilatlar bu məzmunda bir çıxışdan istifadə edirlər. Ancaq ümumilikdə islamçılığın bir intellektual çərçivədən qaynaqlandığı və müasir dünyaya və demokratik münasibətə uyğunluq nümayiş etdirdiyi görülür. Türkiyədə, Tunisdəki Ghannouchi kimi siyasi, mədəni olan Milli Fikir, cəmiyyətin iqtisadi təklifləri olaraq islamçı cərəyanlar kimi qəbul edilə bilər. Deyilə bilər ki, hələ razılaşdırılmamış mövcud olan silahlı təşkilatlarla açıq şəkildə əlaqələndirilə bilməz.

Qalereya
--------

* 2014-cü ildə Maldiv adalarında şəriətə çağırış edən bir nümayiş (Pankartlar: "İslam dünyanı idarə edəcək", "Demokratiya ilə cəhənnəmə gedin")2014-cü ildə Maldiv adalarında şəriətə çağırış edən bir nümayiş (Pankartlar: "*İslam dünyanı idarə edəcək*", "*Demokratiya ilə cəhənnəmə gedin*")
* 2012-ci ildə Avstraliyanın paytaxtı Sidneydə islamçıların bir nümayişindən (afişalar: "Ölülərimiz cənnətdədir. Ölüləriniz cəhənnəmdədir!", "Peyğəmbərimizi [Məhəmmədi] təhqir edən hər kəsin boynu vurulmalıdır")2012-ci ildə Avstraliyanın paytaxtı Sidneydə islamçıların bir nümayişindən (afişalar: "*Ölülərimiz cənnətdədir. Ölüləriniz cəhənnəmdədir!*", "*Peyğəmbərimizi [Məhəmmədi] təhqir edən hər kəsin boynu vurulmalıdır*")
* 6 fevral 2006-cı ildə Londonda nümayişdə bir islamçı pankart: "Azadlıq, cəhənnəmə get"6 fevral 2006-cı ildə Londonda nümayişdə bir islamçı pankart: "*Azadlıq, cəhənnəmə get*"

Həmçinin bax
------------

* Şəriət
* Müsəlman Qardaşlar
* Panislamizm

İstinadlar
----------

1. ↑  İsmail Kara:  Arxivləşdirilib 2016-10-30 at the Wayback Machine
**Gennadi Valeryeviç Jidko** (*rus.* Геннадий Валериевич Жидко; 12 sentyabr 1965 – 16 avqust 2023, Moskva) — Rusiya hərbçisi, Rusiya Silahlı Qüvvələrinin general-polkovniki idi. O, 2017-ci ildə Suriyaya göndərilən Rusiya qüvvələrinin qərargah rəisi vəzifəsində xidmətinə görə Rusiya Federasiyasının Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. Bu tapşırıqdan sonra Jidko Şərq Hərbi Dairəsinə komandanlıq etmiş və Rusiya Silahlı Qüvvələrinin Baş Hərbi-Siyasi İdarəsinə rəhbərlik etmişdir.

2022-ci ilin may ayının sonlarında Jidkonun Rusiyanın Ukraynaya hücumu zamanı ordu generalı Aleksandr Dvornikovu əvəz edərək rus qoşunlarına rəhbərlik etdiyi bildirilmişdir. 2022-ci ilin oktyabrında onu Ukraynadakı Rusiya qüvvələrinin yeni komandanı olaraq ordu generalı Sergey Surovikin əvəz etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  .
2. ↑  *CITeam\_en.*  (Tweet)  (#bare\_url\_missing\_title).; Missing or empty `|number=` (help); Missing or empty `|date=` (help)
Kibrit
Yanan kibrit
İlk kibrit qutularından biri
Kibritin alışması
**Kibrit** — açıq od almaq üçün ucunda yanan başlıq olan tez alışan xırda çubuq.

Yanma temperaturu
-----------------

Kibrit yanan zaman odun temperaturu 750-850 °C, bu zaman 300 °C — yanan çubuğun temperaturu, 800 — 1000 °C isə odun temperaturudur.

Kibrit alışma reaksiyası
------------------------

Qırmızı fosfordan kibrit istehsalında istifadə olunur. Belə ki, onun narın əzilmiş şüşə və yapışqanla qarışığını kibrit qutusunun yanına çəkirlər. Tərkibi kalium-xlorat (Bertolle duzu) KClO3 və kükürddən ibarət olan kibrit başlığı qutunun yanına sürtüldükdə alovlanma baş verir.

* *6P + 5KClO3 → 5KCl + 3P2O5*

01.8.2024
Dünyada ilk kibriti 1826-ci ildə ingilis kimyaçı və əczaçı Con Uoker düzəldib. O, 1826-ci ildə çubuq ilə kimyəvi qatıçığı qarışdırırdı. Çubuğun üzərində qatışıqdan bir damcı qurumuşdu. Uoker onu təmizləmək üçün yerə sürtəndə çubuq alovlandı. Beləliklə kibritin tarixçəsi başladı. Lakin, Con Uoker ixtirasını patenetləşdirmədi.Samuel Cons adlı bir şəxs Con Uokerin ixtirasını görüb onları "Lüsifercik"adı ilə satmağa başladı. Pis iyə və qığılcımlara baxmayaraq o, tonlarla kibrit satırdı. 1885-ci ildə İsveç kimyaçısı İohan Edvard Landstrom ilk dəfə ağ fosforu qırmızı fosforla əvəzləyərək kibriti təhlükəsizləşdirdi. 1889-cü ildə Coçua Pyusi kibrit qutusunu ixtira etdi, lakin yandırılan hissə daxildə idi. O, patenti Diamond Match Kompaniyasına verdi. Bu dəfə kompaniya yandırılan hissəni çölə qoymuşdu. 1910-cu ildə kompaniya sağlamlığa zərər verməyən kibritin patentini aldı. İcadın əhəmiyyəti o qədər çox idi ki, ABŞ prezidenti Uilyam Taft insanlar önündə kompaniyadan müəllif hüquqlarından əl çəkməyi xahiş etmişdi. Şirkət bunla razılaşaraq 28 yanvar 1911-ci ildə müəllif hüquqlarından əl çəkdi.

Sonra qutuların üzərinə etiketlər yapışdırılmağa başlandı və yeni kolleksiya növü - Filumeniya düzəl
tdi.
Bu kibrit tamamilə təsadüfən yaranmışdır. Yadınızdan çıxarmayın ki, əvvəllər kibrit necə idisə indi ki, kimi deyildi.

Təhlükəsiz kibrit
-----------------

Kibrit istehsalında ağ fosfor təhlükəsi,etibarlı kibritin istehsalının yaranması üçün zəmin yaratdı. Kibrit istehsalındakı əsas yenilik kibritin uc hissəsində qırmızı fosfordan istifadə olunması idi. Bu fikir 1844-cü ildə İsveçli Qustav Erik Paş(1788–1862) tərəfindən irəli sürülmüş, İohan Edvard Landstrom(1815-1888) tərəfindən təkmilləşdirilmişdir.

İstinadlar
----------
İsrail hərbi ordenləri İsrail Müdafiə Qüvvələrində şücaət və cəsarət nümayiş etdirən əsgərlərə verilən ordendir. Onun ordenləri Şücaət Medalı (IDF-də ən yüksək mükafat), Şücaət medalı və Fərqlənməyə görə medaldan ibarətdir. 

İki əsgər IDF-nin ən yüksək mükafatlı əsgəri titulunu bölüşür: Kapitan **Nechemya Cohen** (1943-1967) və General Ehud Barak (keçmiş Baş Qərargah rəisi, sonradan Baş nazir ).

Vikianbarda İsrail təltifləri, ordenləri və medalları ilə əlaqəli mediafayllar var.

Qeyri-hərbi təltiflər
---------------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | **İsrail Prezidentinin Şərəf Medalı** |
|  | **Millətlər arasında Saleh** |
|

Təltif lentləri
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Şücaət Medalı** (Ən yüksək mükafat lenti) |
|  | **Şücaət medalı** (Mükafat lenti) |
|  | **Fərqlənməyə görə medalı** (Mükafat lenti) |
|  | **İsrail Qəhrəmanı** (Mükafat lenti) (1948) (köhnəlmiş) |

Müharibə şəraitində
-------------------

Müharibə zamanı mükafatlar verilərkən sinədə olan kampaniya lentinə sitatlar taxılır.

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Qərargah rəisi (Ramatkal) Sitat** |
|  | **Regional Komandanlığın rəhbəri - (Aluf) Sitat** |
|  | **Bölmə komandiri - sitat** |
|  | **Briqada komandirinin - sitat** |
|

Hərbi xidmətə görə mükafat lentləri
-----------------------------------

İsrail Müdafiə Nazirliyinin məlumatına görə, "İsrail Dövlətinin qurulmasında hərbi xidmətə görə mükafatlar" və ordenlər, Nasist Döyüşçü lenti istisna olmaqla, hökumətin və simvollar və mərasimlər üzrə nazirlər komitəsinin icazəsi ilə verilir.

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Hashomer lenti** |
|  | **Nili lent** |
|  | **Könüllü lent** |
|  | **Haganah lenti** |
|  | **Mişmar lenti** |
|  | **Etzel lent** |
|  | **Nasistlərə qarşı döyüşçülər medalı lenti** |
|  | **Lehi lenti** |
|

Digər medallar, mükafatlar və lentlər
-------------------------------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Eliyahu Golomb İsrail Təhlükəsizlik Mükafatı**(sağ tərəfdən bəzək (mümkün olan ən yüksək mükafat) |
|  | **IDF - Baş Qərargah rəisi Təşəkkür medalı** |
|  | **İsraildə xidmət medalı** |
|  | **Dövlət Döyüşçülərinin bəzəyi**(lent cihazı) |
|

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ən çox təltif edilmiş İDF əsgərləri". 2019-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 iyun 2015-ci il.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Aslan Hüseynov.

**Aslan Hüseynov** (17 may 1967, Cambul vilayəti, Qazaxıstan SSR – 4 may 2021, Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycan müğənnisi.

Həyatı
------

Aslan Hüseynov 1967-ci il mayın 17-də Qazaxıstanın Cambul vilayətində anadan olub. Ailədə iki bacı, iki qardaş olublar. Orta məktəbi elə orada bitirən Aslan daha sonra Qırğız Dövlət universitetininin hüquq fakültəsinə daxil olub və təhsilini uğurla bitirib. Musiqiyə həvəskar olan Aslan Hüseynov Qazaxıstanda Abay adına Qazax Milli Vokal Studiyasında musiqi təhsili alıb.

Sonralar Azərbaycana köçən Aslan müğənnilik fəliyətini burada davam etdirib. Onun ən məşhur ifaları olan "Reyhan", "İgidlər", "Bulaq suyu, dağ havası" və "Of dədə" Azərbaycan tamaşaçıları tərəfindən sevilib. Müğənni zaman-zaman Qazaxıstan, Qırğızıstan, Türkmənistan, Özbəkistan səhnələrində Azərbaycan mədəniyyətini təmsil etmiş, bir çox uğurlu layihələr həyata keçirmişdir.

Ailəsi
------

Aslan Hüseynov 2001-ci ildə ailə qurub, iki övladı vardır. Böyük oğlu Polad 2003-cildə, qızı Afərim isə 2006-cı ildə anadan olub.

Ölümü
-----

Aslan Hüseynov 4 may 2021-ci ildə yol nəqliyyat qəzasında vəfat etmişdir. Bakı-Qazax yolunun 60 kilometrliyində "BMW" markalı minik avtomobili ilə "KamAZ" markalı yük maşını toqquşmuşdur. 26 apreldə müğənninin anası da dünyasını dəyişmişdir. Aslan Hüseynov Gəncədə anasının məzarının yanında dəfn edilib.

Məşhur ifaları
--------------

* Bulaq suyu, dağ havası
* Reyhan
* İgidlər
* Of dədə

İstinadlar
----------

1. ↑  "Aslan Hüseynovun qəzada vəfat etdi". Qafqazinfo.az.
2. ↑  "Müğənni Aslan Hüseynov faciəvi şəkildə vəfat etdi". Baku.ws.
3. ↑  "Aslan Hüseynov vəfat edib". www.xezerxeber.az.
4. ↑  "Aslan Hüseynov faciəvi şəkildə dünyasını dəyişib". Oxu.az.
5. ↑  "Aslan Hüseynov - Bulağ Suyu Dağ Havası". www.youtube.com.
6. ↑  "Aslan Hüseynov - Reyhan". www.youtube.com.
7. ↑  "Aslan Hüseynov - İgidlər". www.youtube.com.
8. ↑  "Aslan Hüseynov - Of Dədə". www.youtube.com.
Yonqar formaları
Yonqarın yaranmasında temperaturun yayılması
**Yonqar** emal olunan pəstahdan mexaniki emal zamanı ayrılan material hissəciyidir.
Metalların kəsmə ilə emalında yonqarlar müxtəlif mərhələlərdə yaranır. Alət metala daxil olduqda birnci mərhələ də metalın əzilməsi baş verir. Bu zaman material nisbətən bərkiyir. Kəsmə zonasında təzyiq artır və yaranan gərginlik kəsmə zonasındakı toxunma gərginliyindən böyük olduqda sürüşmə baş verir. Sürüşmə müstəvisində metallın kristallik qəfəsi dağıdılır və yonqar alətin qabaq üzü üzrə sürüşür. Nəticədə materialdan fərqli olaraq müxtəlif formalı yonqarlar əmələ gəlir. Yonqar kəsmə zonasından kənarlaşdırıldıqdan sonra alət növbəti dəfə pəstaha girir və növbəti yonqar çıxarılır. Beləliklə səth hissə-hissə yonulur və emal olunur.

Yonqar əmələgəlmədə temperatur ənvacib amillərdəndir. Kəsmədə müəyyən iş görüldüyündən yaran enerjinin bir hissəsi istiliyə çevrilir. Bu istilik kəsmə zonası ətrafında yayılır. İstilik nə qədər yonqara keçsə bu alınan səthin sağlamlığı üçün bir o qədər yaxşıdır. Ona görə də, çalışırlar ki, emal zamanı soyuducu yağlayıcı mayenin köməyi ilə pəstaha və alətə keçən istiliyin həcmi azalsın.

Yonqarın forması alətin kəsmə zonasından çıxdıqdan sonra ayrılan material qatının aldığı formadır. Bu forma çox vaxt material, alətin forması və kəsmə parametrlərindən asılıdır. Yonqarlar onların həndəsi formasına, qalınlığına, alətin yeyilməsinə və pəstahın keyfiyyətinə təsiri ilə səciyyələnir. Ən əlverişsiz yonqar forması burulğanlıdır. Onlar kəsmə zonasından nəql edilmsini çətinləşdirir və səthi korlayır, bəzi hallarda isə prosesin dayandırılmasını tələb edir. Ona görə də, alətlərdə yonqarın müəyyən uzunluqda avtomatik sınmasını təmin edən qurğular qoyulur. Əlverişli yonqar formaları özü sınanlardır. Onlar material, alət və parametrlərin kombinasiyası nəticəsində təmin edilirlər.
**Bekor Aşot** (*erm.* Բեկոր Աշոտ; 6 oktyabr 1959, Bakı – 24 avqust 1992, Ballıqaya, Ağdərə rayonu və ya Drombon, Ağdərə rayonu) — Qarabağ müharibəsində və Şuşanın işğalında iştirak etmiş erməni əsilli terrorçu. Müharibədə çoxlu yaralar aldığı üçün **Bekor** (*Şüşə qırığı*) ləqəbi ilə tanınmışdır. Bekor Aşot öz batalyonu ilə birlikdə Şuşanın işğalında yaxından iştirak etmişdir. Azərbaycan ordusu tərəfindən Ağdərə rayonun Ballıqaya kəndində öldürülmüşdür.

Həyatı
------

Bekor Aşot və ya əsil adı ilə *Aşot Qulyan* 1959-cu ilin 5 oktyabr tarixində Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1975-ci ildə Qulyanlar ailəsi əvvəlcə Ağdam rayonunun Xındırıstan kəndində, daha sonra isə Xankəndi şəhərinə köçmüşdür. Qarabağda yaşadığı dövrdə sürücü, dərzi və bənna kimi müxtəlif işlərdə çalışan Bekor bu yolla ailəsini dolandırmışdır. Hərbi biliklərinin olmasına görə müharibənin başlamasından az əvvəl kustar üsulla hazırlanmış əl qumbaralarınını düzəldilməsində yaxından iştirak etmişdir.

Qarabağ müharibəsinin başladığı 1991-ci ildən etibarən Bekor Aşot əmək fəaliyyətinə son verərək döyüşlərə qatılmışdır. Xankəndi şəhərinin işğal olunmasından fərqlənmiş və bundan sonra Ermənistan rəhbərliyinin diqqətini çəkərək hərbi döyüşlərdə de-fakto *səhra komandiri* olaraq xidmət etmişdir. Aşot Qulyan ölümünə qədər apardığı döyüşlərdə bir necə dəfə yüngül və ağır güllə yaraları aldığı üçün döyüşçü yoldaşları tərəfindən **Bekor** (*şüşə qırığı*) ləqəbi ilə tanınırdı.

Şuşanın işğalı zamanı şəhərə daxil olan erməni batalyonlarından birinə rəhbərlik edən Bekor Aşot Xocalı faciəsinin törədilməsində də yaxından iştirak etmişdir. O, ümumiyyətlə Qarabağ müharibəsi dövründə öz batalyonu ilə birlikdə Əsgəran, Hadrut, Aşağı Ağcakənd, Daşaltı, Xocavənd və Xocalı məntəqələrinin işğal olunması əməliyyatlarında iştirak etmiş və bəzi döyüşlərə də rəhbərlik etmişdir.

Aşot Qulyanın artan nüfuzuna baxmayaraq, **terrorçu** 1992-ci ilin 24 avqust tarixində Ağdərə rayonunun Ballıqaya kəndində Azərbaycan ordusunun snayperi tərəfindən açılan atəşlə öldürülmüşdür. Ölümündən sonra Ermənistanın və Qondarma rejimin bir necə medal və ordenlərinə layiq görülmüşdür. Həmin medallardan *Hərbi Xaçı* qeyd etmək olar.

Xatirəsi
--------

* Xankəndi şəhərində abidəsi mövcud olub. 2024-cü ildə sökülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Erməni cəlladın Xankəndidəki abidəsi söküldü". Oxu.Az (az.). 2024-02-02. İstifadə tarixi: 2024-02-02.
**Pursaklar** — Ankaranın böyük rayonlarından biridir hal-hazırda.

Tarixi
------

Pursaklar Ankara ilə Çubuk arasında yerləşən ən qədim kəndlərdən biridir. Pursaklar adının çəkildiyi ən qədim tarixi sənəd Osmanlı İmperatorluğu tərəfindən 1530-cu ildə hazırlanan qədim yazılardadır və yaşayış yeri "Busaklar" olaraq qeyd edilmişdir.

Məlumdur ki, Busaklar coğrafi baxımdan bu gün "Eskiköy" deyilən yerdə yerləşir. 1966-cı ildə Pursaklar, Eskiköy məhəlləsində baş verən sürüşmə nəticəsində dövlətin köməyi ilə planlı şəkildə inşa edilən Çoraklık adlı indiki yerinə köçürüldü.

1970-ci ilin əvvəlindən ətraf vilayət və rayonlardan gələn vətəndaşlarla Pursaklar əhalisi sürətlə artmış və 16 dekabr 1986-cı ildə bələdiyyə təşkilatını qazanaraq "şəhər bələdiyyəsi" adını almışdır. 2008-ci ildə qəbul edilən bələdiyyə qanunu ilə hal-hazırda bağlı olduğu Keçiörendən ayrılaraq Altındağ və Çubukdan aldığı məhəllələrlə rayon statusu qazanmışdır.

Pursaklar 21 məhəllədən ibarətdir. Bunlar; Abadan, Altınova, Ayyıldız, Fatih, Karaköy, Karşıyaka, Kösrelikkızı, Saray Cumhuriyet, Saray Gümüşüluk, Sirkeli Yeşilova, Sirkeli Yeşilova, Tevfik Yeşilyurt , YEni Karaköy, Yıldırım Beyazıt, Yunus Emre və Yuva

| **Pursaklar** 2021-ci ilin sonu | 2022-ci ilin mart ayında Pursaklar adlı diş xəstəxanasın rəsmi |

Coğrafiya
---------

**Pursaklar rayonu** şimalda Kahramankazan, şərqdə Çubuk, cənubda Altındağ və qərbdə Keçiören ilə qonşudur.

Əhali
-----

Rəsmi insan sayı 162.389 nəfərdir. (2022)

İdarəetmə
---------

### Bələdiyyə başçıları

| il | ad | Partiya |
| --- | --- | --- |
| 1994 | Hacı Şahin | Doğru Yol Partiyası (Türkiyə, 1983) |
| 1999 |
| 2004 | Səlcuq Çetin | Ədalət və İnkişaf Partiyası |
| 2009 |
| 2014 |
| 2019 | Ayhan Yılmaz |

* 2019-cu ildə bələdiyyə başcısı seçilən Ayhan Yılmaz bir ay sonra istefa verib və yerinə Ərtoğrul Çətin gətirilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Pursaklar tarixi haqqında". www.pursaklar.gov.tr (türk). 2021-02-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-10-17.
2. ↑  "Pursaklar rayon bələdiyyəsi tarixi haqqında". www.pursaklar.bel.tr (türk). 2024-02-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-02-02.
**Treçento** (it. trecento - hərfi mənada *üç yüz*, eləcə də *1300-cü* illər) - XIV əsr incəsənətinin İtalyan dilində qəbul edilmiş adı.

İncəsənət və mədəniyyət tarixində "treçento" termini italyan intibah incəsənətinin müəyyən dövrünü - protorenessansı təsvir etmək üçün istifadə edilir. Treçento dövrünün aparıcı bədii incəsənət növü rəssamlıq idi: buna ən tipik nümunə kimi Siena rəssamlıq məktəbini göstərə bilərik. Bu dövrdə görkəmli florensiyalı, realistik cərəyanın banisi Cotto di Bondone də fəaliyyət göstərirdi.

Treçento ədəbiyyatında humanizmə dönüş baş verdi: Dante, Petrarka, Bokkaçço yaşayıb yaradırdılar.

"İntibah" prosesləri həmçinin italyan musiqisində də baş verirdi. Tarixçilər bu dəyişiklikləri həmin dövrdə Fransadakı proseslərlə birləşdirərək "Ars nova" adlandırırlar.

Həmçinin bax
------------

* Duçento
* Kvattroçento
* Çinkveçento
* Seiçento

Ədəbiyyat
---------

* *Жуковский В. И.* Искусство Возрождения: учебное пособие. Красноярск: Краснояр. гос. ун-т. 2006. ISBN 5-7638-0663-8.
**Sənan Şəfizadə** (tam adı: *Sənan Nadir oğlu Şəfizadə*; 14 fevral 1984, Bakı) — Azərbaycan jurnalisti, televiziya aparıcısı və sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru.

Həyat və karyerası
------------------

Sənan Nadir oğlu Şəfizadə 1984-cü il fevralın 14-də Bakıda anadan olub. Orta təhsilini 1990-2000-ci illərdə Bakı şəhəri, Yasamal rayonundakı Paşa Nəzərov adına 60 saylı orta məktəbdə alıb. Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının məzunudur.

2006-cı ildə sənətşünaslıq ixtisası üzrə magistr dərəcəsini bitirib. 2014-cü ildə namizədlik işini uğurla müdafiə edərək sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülüb. 

2000-ci ildən müxtəlif vaxtlarda "Tələbə Press", "168 saat", "Futbol Proqnoz" eləcə də Rusiyanın "Sport Ekspress" qəzetlərində işləyib, "Region Plus", "Nargis" jurnalı və azerisport.com portalıyla əməkdaşlıq edib.

2007 və 2012-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Gənclər və İdman nazirliyi tərəfindən "İlin idman jurnalisti" seçilib. 2013-cü ildə İdman Araşdırmalar Mərkəzinin sorğusuna əsasən "İlin idman jurnalisti" mükafatını qazanıb. 2009 və 2014-cü illərdə "İlin ən yaxşı idman aparıcısı" nominasiyasında "Zəfər" Yüksək İdman Nailiyyətləri mükafatına layiq görülüb. 2016-cı ildə Azərbaycan Jurnalistlər Şəbəkəsinin sorğusuna əsasən "İlin ən yaxşı idman jurnalisti" seçilib.

2015-ci ildə Bakıda təşkil olunan şahmat üzrə Dünya Kuboku, 2016-cı ildə keçirilən Ümumdünya Şahmat Olimpiadasının Təşkilat Komitəsində media şöbəsinin rəhbəri kimi çalışıb. 2014-2019-cu illərdə Şəmkirdə təşkil olunan şahmat üzrə Vüqar Həşimov Memorialının PR işləri üzrə əlaqələndiricisi olub, turnirin mətbuat katibi işləyib. 

Bir sıra dövlət tədbirlərində - o cümlədən futbol, cüdo, şahmat, güləş, gimnastika, MMA və digər idman növləri üzrə 30-dən çox dünya, Avropa çempionatı, Dünya Kuboku yarışlarında aparıcı olub. 2015-ci ildə Ümumdünya Boks Seriyası (WSB) tərəfindən "İlin peşəkar aparıcısı" kimi xüsusi diploma layiq görülüb. 

Futbol üzrə Azərbaycan çempionu "Qarabağ" futbol klubunun avrokuboklar zamanı ev oyunlarında rəsmi aparıcısıdır. Bakıda keçirilən futbol üzrə Çempionlar Liqası, 17 yaşlı oğlanlar arasında futbol üzrə dünya birinciliyi, boks üzrə Ümumdünya Boks Seriyası, MMA üzrə Avropa və dünya çempionatı, cüdo üzrə dünya çempionatı, qadın volleybolçular arasında Avropa çempionatı, gimnastika üzrə Dünya Kuboku, dünya və Avropa çempionatında rəsmi aparıcı kimi çalışıb. 

2003-cü ildən Azad Azərbaycan Müstəqil Teleradio Şirkətində idman xəbərlərinin aparıcısı və müxbir kimi çalışır. Hazırda ATV kanalında idman şöbəsinin redaktorudur.

Azərbaycan futbolçusu İsgəndər Cavadovun həyatından və karyerasından bəhs edən "№11 İsgəndər Cavadov" kitabının müəllifidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sənan Şəfizadə: "Tanınmışların çoxu stadiona şəkil çəkdirməyə gəlir" - VİDEO - FOTOLAR". atv.az. atv.az. İstifadə tarixi: 18 mart 2019.[*ölü keçid*]
**Türkan Əşrəf qızı Əfəndiyeva** (7 mart 1929)— Azərbaycan türkoloqu.

Həyatı
------

Türkan Əşrəf qızı Əfəndiyeva 1929-cu il martın 7-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Şəkidə orta məktəbi başa vurduqdan sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsində təhsil almışdır. Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Dövlət Universitetinin rus dili kafedrasında laborant kimi başlamışdır.

1973-cü il Türkan Əfəndiyevanın həyatında ən unudulmaz illərdən sayılır. O, "Azərbaycan dilinin leksik üslubiyyatı" (bədii üslub) mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etdi və respublikada dilçilik sahəsində üçüncü qadın elmlər doktoru oldu.

1992–1993-cü illərdə İstanbulun Mərmərə Universitetinin dəvəti ilə orada çalışmış, Azərbaycan dili və ədəbiyyatından mühazirələr söyləmiş, rus dilindən dərs demişdir.

Türkan xanım 1989-cu ildən Türkiyədə keçirilən türk dili konqreslərinin daimi iştirakçısıdır.

Professor Türkan Əfəndiyeva öz zəngin və çoxşaxəli elmi yaradıcılığı ilə Azərbaycan dilçiliyində xüsusi yer tutur.

Onun elmi əsərləri, monoqrafiya, dərslik və dərs vəsaitləri, ana dilimizin leksikologiyası, morfologiyası, üslubiyyatı, bədii üslub, məcazlar sistemi, poetika məsələlərini və nitq mədəniyyətini əhatə edir.

Türkan Əfəndiyeva bir çox beynəlxalq, ümumittifaq, respublika simpozium, konfrans, müşavirə və elmi sessiyalarında Azərbaycan dilçiliyini ləyaqətlə təmsil etmiş, elmimizi tanıtmışdır.

İstinadlar
----------
**Qallium nitrat** — mineral, alümoşpinellər qrupu. Qrupun digər mineralları (şpinel, hersinit, qalaksit) ilə izomorf sıralar yaradır. Al qismən Fe3+, Cr, Mn3+ ilə əvəz olunur. Kubik kristalları oktaedrik, yaxud dodekaedrik. İkiləşmə şpinel qanunu {111} üzrə olur. Ayrılma {111} üzrə qeyri-mükəmməl. Aqreqat: tək-tək dənələr. Tünd-yaşıl, bozumtul-yaşıl, göyümtül-qara, bəzən sarı və ya qonur. Cizgisi boz, bozumtul-yaşıl. Parıltı: şüşəli, yağlı. Sərtliyi 7,5–8. Xüsusi çəki 3,6–4,9. Qranat, berill, nigerit və b. ilə qranit peqmatitlərdə, Zn skarn yataqlarında sinkit və franklinit ilə birgə. Həmçinin metamorfik süxurlarda – kristallik, talk, serisit-xlorit və b. şistlərdə, habelə səpintilərdə məlumdur. Növ müxtəlifliyi: kreyttonit, dislüit, automolit, sinkqanit.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | Microsoft: 2781355767 |
Adi kambala
Kamuflyajın effekti. Əfqanıstan müharibəsi zamanı ABŞ Dəniz Piyadaları Korpusunun 3-cü Diviziyasının3-cü Dəniz Piyada Alayının 3-cü Dəniz Piyadaları Batalyonuna məxsus olan əsgər (Methar Lam, Laqman əyaləti, Əfqanıstan, 6 aprel 2005)
**Kamuflyaj** (*fr.* camouflage) — gizlənmə, saxlanma üsullarından biridir. Sözün əsl mənası mühitdən gizlənmək, saxlanmaq deməkdir və normalda asanlıqla görünən orqanizm və ya obyektin ətrafdakı əşyaların rənginə müvafiq rəngə düşərək tapılmasının, müəyyənləşdirilməsinin çətinləşməsi deməkdir. Müharibələrdə və təbii həyatda düşməndən gizlənmək və yaxud da düşməni çaşdırmaq üçün istifadə edilən bir strategiyadır.

Bu söz, **fransızca** *camouflage* sözündən götürülmüş sözdür və mənası "ətraf mühitə müvafiqləşərək gizlənmək və ya gizlədilmək" deməkdir. Fransızca söz olan bu söz *camoufler* "gizlənmək" feilindən və sözün axırına *+age* şəkilçisinin artırılması yolu ilə əmələ gəlmişdir. Bu söz **italyanca** eyni məna verən *camuffare* felindən götürülmüşdür.

Hərbi sahə
----------

*border=none Əsas məqalə: Hərbi kamuflyaj*
*Ghillie Suit* adlı kamuflyajdan istifadə etmiş olan bir snayperçi.
Qədim dövrlərdən XVIII əsrə qədər olan nizami orduların geyimləri rəngarəng olub, hər dəstənin rəngləri müxtəlif olmuşdur. Bu, cəbhədəki düşmənlərin və dostların tanınması üçün mühüm bir element idi. Lakin Sənaye İnqilabı ilə inkişaf edən texnologiya və silah sənayesindəki irəliləyişlər nəticəsində gizlənməyin əhəmiyyəti aydın omuşdur.

Təbiət
------

Təbiətdəki həyatda ovun ovçudan mühafizə olunmaq üçün və ya ovçunun ovunu ələ keçirməsi üçün kamuflyajın təbii refleks kimi istifadə olunması məlumdur (məsələn, buqələmun).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sözün mənşəyi". 4 noyabr 2014 tarixində arxivləşdirilib.
**Taba və Nuveybəyə dron hücumları** — 27 oktyabr 2023-cü ildə "husilər"in İsrailə qarşı PUA-larla həyata keçirdiyi, lakin Misiri hədəf almış hücumlar.

Zəmin
-----

2023-cü ildə Qəzzədə müharibənin başlamasından sonra Yəməndə "husilər" də daxil olmaqla, Yaxın Şərqdə İranın dəstəklədiyi silahlı qruplar fələstinliləri dəstəklədiyini bildirmiş və İsraili hücumla hədələmişdir. "Husilər"in nəzarətində olan Yəmənin Səna şəhərində nümayişçilər Fələstin və Yəmən bayraqlarını dalğalandırmışdılar. "Husi" hərəkatının şüarı "Allah uludur, Amerikaya ölüm, İsrailə ölüm, yəhudilərə lənət, islama qələbə" olmuşdur. "Husilər"in lideri Əbdülmalik əl-Husi ABŞ-yə müdaxilə etməmək barədə xəbərdarlıq etmiş, pilotsuz təyyarələr və raketlərlə qisas almaqla hədələmişdir.

Hücumlar
--------

27 oktyabr 2023-cü ildə Qırmızı dənizin cənubundan şimala doğru iki pilotsuz təyyarə uçuşa keçmişdir. İsrail Silahlı Qüvvələri rəsmilərinin sözlərinə görə, onların hədəfi İsrail olmuşdur, lakin onlar Misirdən sərhədi keçə bilməmişdilər. İki pilotsuz təyyarədən biri Misirin Taba şəhərində xəstəxanaya bitişik binaya dəymiş, altı nəfər yaralanmışdır. Dronlardan digəri Misirin Nuveybə şəhəri yaxınlığındakı səhra regionunda elektrik stansiyasının yaxınlığında vurulmuşdur. "Husi" rəsmisi daha sonra "Twitter"də pilotsuz təyyarənin Tabada qəzaya uğramasından sonra İsrailin yaxınlıqdakı "Eylat" şəhərini xatırladan bir söz yazmışdır.

Reaksiyalar
-----------

Misir Prezidenti Əbdülfəttah Əs-Sisi insidentdən sonra istehsalat sərgisindəki çıxışında 2023-cü il HƏMAS–İsrail müharibəsinin bütün tərəflərini Misirin suverenliyinə hörmət etməyə çağırmış, Misir Ordusunun bundan sonra hər hansı bir hücum vəziyyətində ölkəni qoruya biləcəyini vurğulamışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Copp, Tara.* "US military shoots down missiles and drones as it faces growing threats in volatile Middle East". Associated Press. 19 October 2023. 24 October 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 October 2023.
2. ↑  *Hassan, Ahmed Mohamed; Williams, Dan.* "Drone blasts hit two Egyptian Red Sea towns, Israel points to Houthi". Reuters (ingilis). 27 October 2023. 27 October 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 October 2023.
3. ↑  "Blasts hit two Egyptian Red Sea towns near Israel border, six injured". Al Jazeera English (ingilis). 7 November 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 October 2023.
4. ↑  *Fabian, Emanuel.* "Missile that hit Egypt likely came from Yemen, IDF indicates; 2nd Sinai impact reported". The Times of Israel. 31 October 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 October 2023.
5. ↑  "Yemen's Houthi rebels appear to threaten Israel: 'Eilat'". The Times of Israel. 28 October 2023. 30 October 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 October 2023.
6. ↑  *Moloney, Charlie; Fulton, Adam.* "Israel-Hamas war live: Israel says 150 'underground targets' hit in Gaza during heaviest bombing of the war so far". the Guardian. 28 October 2023. 18 November 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 October 2023.
**Ümumdünya Qəzet və Xəbər Yayımçıları Assosiasiyası** (*ing.* : World Association of Newspapers and News Publishers: WAN-IFRA ) 102 ölkədə 73 milli qəzet birliyi, 11 xəbər agentliyi, 9 regional və ya qlobal mətbuat qrupu və 18000 qəzeti özündə təmsil edən və qazanc məqsədi güdməyən sivil bir toplum qurumudur. 

WAN, iyun 2009-da xəbər sənayesi üçün bir araşdırma və xidmət qurumu olan İFRA ilə birləşərək WAN-IFRA adını aldı. 

Qeyd: Bu rəqəmlərdə təşkilatın öz rəsmi saytında belə kiçik də olsa fərqliliklər var.

Yaradılması
-----------

Təşkilat iyun 1948-ci ildə Parisdə keçirilən mərasim əsnasında, Ümumdünya Qəzet və Xəbər Yayımçıları Assosiasiyası tərəfindən fransızca "Fédération Internationale des Editeurs de Journaux - FIEJ" adıyla quruldu. 1948-ci ildən bu günə qədər assosasiyanın quruluş maddələri ilk dəfəsi iyun 1952-ci ildə Brüsseldə olmaqla 16 dəfə müxtəlif yerlərdə dəyişdirildi. Assosiasiya bugünkü adını iyun 2007-ci ildə almışdır. Assosiasiya 1 iyul 1901- ci il tarixli qazanc məqsədi olmayan assosasiyalara dair Fransız qanunvericiliyinə əsasən idarə olunur.

Məqsədləri
----------

Ümumdünya Qəzetlər Assosiasiyası qarşısına 3 təməl hədəf qoyduğunu bildirir. Bunlar:
Mətbuat azadlığını və mətbuat azadlığının təməl şərtlərindən olan qəzetlərin müstəqilliyini müdafiə və təmin etmək. 
Fərqli ölkələr və bölgələrdəki qəzet redaktorları arasında ünsiyyəti və əlaqəni inkişaf etdirərək, qəzet nəşrinin inkişafını təmin etmək. 
Milli, regional, ya da qlobal olaraq üzv təşkilatlar arasında əməkdaşlığı təmin etmək.

###### Avtomatik Məzmun İstifadə Protokolu

Avtomatik Məzmun İstifadə Protokolu İngiliscəsi "Automated Content Access Protocol" olan və Ümumdünya Qəzet Assosiasiyası tərəfindən olunan bu təşəbbüsün məqsədi, öz ifadələrinə görə, qəzet və dərgi məzunlarının icazəsiz istifadəsinin qarşısını almaqdır. Bu məqsədlə inkişaf etdirilən proqram; qəzet və dərgi məzmunlarının istifadəsinə nəzarət edir, bunun üçün icazə alınmasını asanlaşdırır, icazəsiz istifadə edilən vəsaiti sıradan çıxarır.
Bu tətbiqdə web saytların məzmununu yoxlayıb icazəsiz istifadə olub-olmadığını yoxlayacağına görə, Robot Bloketmə Standartının gələcəkdə ola biləcək əlavəsi olaraq görülür. Bundan əlavə, hələ də birliyin, qəzetlərinin məzmunlarının özlərindən icazəsiz dərc olunduğunu iddia etdiyi və Google tərəfindən verilən xəbərlər xidmətinə görə, şirkət ilə anlaşılmazlıqlar davam edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "About WAN-IFRA" (*türk.* ). 13 noyabr 2019. Archived from the original on 2016-02-11. İstifadə tarixi: 4 avqust 3012.
2. ↑  *medyalens.com.* "Google haber servisinin sonu mu geliyor?" (*türk.* ). 13 noyabr 2019. Archived from the original on 2009-01-11. İstifadə tarixi: 16 mart 2008.
*Flüorkarbon və xlorflüorkarbon yağlar* – son illərdə yüksək temperatura və yeyici kimyəvi maddələrin təsirinə davamlı mayelərə və sürtkü yağlarına tələbat artmışdır. Flüorkarbon və xlorflüorkarbon yağlar üzvi birləşmələr bu cür maddələrdəndir. Flüorkarbon karbohidrogenlərdən hidrogen atomlarını flüorla əvəz etmək yolu ilə alınır. Flüorkarbon yağları təmamilə flüorlaşmış parafin, naften və aromatik karbohidrogenlərdən, yaxud yanzəncirli və qarışıq tipli karbohidrogenlərdən əmələ gəlir. Flüorlu törəmələri ən əlverişli istehsal üsulu karbohidrogenlərin kobalt florid vasitəsilə flüorlaşdırılmasıdır. Bu maddə güclü flüorlaşdırıcı xassəyə malikdir və flüorlaşdırma prosesində karbohidrogenin quruluşunu pozmur:

-CH2+4CoF3 → CF2-+2HF + 4CoF2

Fiziki — kimyəvi xassələri
--------------------------

Flüorkarbonlar şəffaf, rəngsiz və ya aşıq sarı rəngli, müxtəlif özlülüklü iysiz mayelərdir. Onlar petroleyn efirindən, etil efirindən, xlorlaşdırılmış karbohidrogenlərdən yaxşı həll olur, suda , spirtlərdə və benzolda həll olmur. Fiziki – kimyəvi xassələrinə görə bu birləşmələr karbohidrogenlərdən kəskin fərqlənir. Onlar kimyəvi və termiki sabitdir. Belə ki, onlar hətta 1000C-dən yuxarı temperaturlarda qatı nitrat turşusu, tüstülənən sulfat turşusu, nitrolaşdırıcı qarışıq, qatı hidrogen-peroksid, xrom turşusu kimi güclü oksidləşdiricilərlə reaksiyaya girmir. Natrium metalı ilə onlar yalnız 3000C-dən yuxarı temperaturlarda reaksiyaya girir. Flüorkarbonlar ammonyak və digər aminlərin təsirinə davamsızdır. Flüorkarbonların sıxlığı və özlülüyü uyğun karbohidrogenlərin sıxlığından 2–3 dəfə çoxdur. Bu, flüorkarbonların molekullar arası rabitə qüvvələrin kiçikliyi ilə əlaqədardır.

Üstün cəhətləri
---------------

Flüorkarbonlar təcrübi olaraq adi və paslanmayan poladları, alüminiumu və onun ərintiləri, misin, bürüncün, nikkelin karroziyaya uğratmır, rezin hisslərə təsir göstərmir. Flüorkarbonların qabiliyyəti kifayətləndiricidir. Özlülük indeksinin aşağı olması(mənfi-300– 1000) yağların tətbiqini məhdudlaşdırır. Elektrik xassəsinə görə bu yağlar yüksək keyfiyyətli karbohidrogen yağları (transformator yağı) ilə bir sırada durur. Flüorkarbor yağları istismar zamanı çöküntü əmələ gətirmir. Onlar bu cəhətdən karbohidrogen yağlardan üstündür.

Mənbə
-----

1. Əliyeva N. T. Cavadova H. Ə. Qurbanov Ə. Ş. Hüseynova E. Ə. Əcəmov K. Y. Yağlar, sürtkülər və texniki mayelər. Bakı-2018.