Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Əli Bayramov.

**Əli Bayram oğlu Bayramov** (1889, Lahıc, Şamaxı qəzası – 23 mart 1920) — Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulması uğrunda fəal mübarizə aparmış siyasi xadim.

Həyatı
------

Bayramov Əli Bayram oğlu 1889-cu ildə Şamaxı qəzasının Lahıc kəndində anadan olmuşdur. 1912-ci ildə Bakı gəmiçilik məktəbini bitirmişdir. 1920-ci il aprelin 7-də öldürülmüşdür. Birinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

Ailəsi
------

Əli Bayramov Ceyran xanımla ailə həyatı qurur. İki övladı doğulur. Sonralar Əli Bayramovun qətlini əlində bayraq eləyən bolşeviklər az sonra onun yoldaşı Ceyran Bayramovanı Sibirə sürgün edirlər. İki övladı Ukraynaya gedib çıxır. Sürgündən geri dönən Ceyran xanım ailəvi dostluq etdikləri Ağabala Yusifzadənin oğlu Məmmədağanın köməkliyi ilə övladlarının yerini öyrənir və onları Azərbaycana qaytarır.

Fəaliyyəti
----------

Sol eserlərin fəal nümayəndəsi olmuş, Fevral inqilabından (1917) sonra Bakı fəhlə və hərbi deputatları Sovetinin deputatı seçilmiş, 1917–1918-ci illərdə Bakı, Cavad, Lənkəran, Şamaxı və s. qəzalarda sovet hakimiyyəti qurulması uğrunda fəaliyyət göstərmişdi. 1918-ci ildə Bakı XKS silahlı qüvvələri tərkibində gəmi kapitanı vəzifəsində əks-inqilaba qarşı vuruşmuş, 1918-ci il 15 sentyabr tarixində Bakı Qafqaz İslam Ordusu tərəfindən azad edildikdən sonra Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə qarşı Gəncədə gizli inqilabi iş aparmışdır. 1919-cu ilin əvvəllərində Bakıya qayıtmış, mayda Cümhuriyyət Hökumətinə qarşı fəhlə tətillərinin keçirilməsində fəal iştirak etmişdir. 1919-20-ci illərdə "*Hümmət*" təşkilatının rəhbərlərindən biri, RK(b)P Qafqaz Ölkə Komitəsi yanında gizli hərbi inqilab qərargahının və BK (Bakı Bolşevik) tərəfindən yaradılmış hərbi təşkilatın üzvü olmuşdur. BK-nın gizli fəaliyyət göstərən "*Xüsusi dəniz ekspedisiyası*"nın iştirakçısı idi. Ekspedisiya Bakıdan Sovet Rusiyasına neft və neft məhsulları aparır, oradan isə Bakıya pul, döyüş sursatı, siyasi ədəbiyyat və s. gətirirdi. Paris sülh konfransında (1919-20) Ali Şuranın Azərbaycanın istiqlaliyyətini tanımasını Əli Bayramov Azərbaycan xalqına və bütün Şərqin müsəlman xalqlarına qarşı "*böyük xəyanət*" adlandırmışdı. "*Paris cəlladlarının Zaqafqaziyada siyasəti*" adlı məqaləsində o Antanta dövlərinin bu addımını imperialist dövlətlərin qəsbkarlıq planları kimi qiymətləndiriridi. Bayramov 1920-ci ilin fevralında Azərbaycan Kommunist (bolşeviklər) Partiyasının I qurultayında Mərkəzi Komitənin üzvü seçilmişdir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətini silahlı üsyan yolu ilə devirməyə, dövlət çevirilişi etməyə çağıran bəyannaməni Əli Bayramov da imzalamışdı.

Öldürülməsi
-----------

Silahlı üsyana hazırlıq və hakimiyyəti ələ keçirmək məqsədilə yaradılmış hərbi təşkilatın rəhbəri kimi Əli Bayramov 1920-ci il martın 20-də həbs olunmuş, əldə əsaslı dəlil-sübut olmadığından martın 22-də azad edilmiş, martın 23-ə keçən gecə isə qətlə yetirilmişdir. Onun cəsədi aprelin 3-də tapılmış, aprelin 5-də tanınmış və aprelin 7-də dəfn olunmuşdu. Əli Bayramovun şəxsi ədavət zəmnində qoçular tərəfindən qətlə yetirilməsi tarixçəsi də məlumdur. Bununla belə, hakimiyyət çevrilişinə hazırlaşan bolşeviklər onun qətlində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətini ittiham etmiş, Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Əli Bayramovun öldürülməsi ilə əlaqədar məsuliyyətə cəlb edilənlər Azərbaycan SSR Ali İnqilabi Tribunalının 28 may 1920-ci il tarixli hökmü ilə müqəssir sayılmış və onların 15 nəfəri güllələnməklə ölüm cəzasına, digərləri isə uzunmüddətli həbs cəzasına məhkum olunmuşdular. Hökm Azərbaycan İnqilab Komitəsinin sədr müavini Mirzə Davud Hüseynov tərəfindən elə həmin gün təsdiq edilmiş, mayın 29-a keçən gecə saat 2:30-da yerinə yetirilmişdir. Lakin Əli Bayramovun qatilinin kim olması konkret müəyyənləşdirilməmiş, hökm müxtəlif fərziyyələr əsasında çıxarılmışdır. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin 1920-ci il 1 aprel tarixli iclasında Əli Bayramovun öldürülməsində Hökuməti günahkar bilənlərə etiraz etmişdir. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Əli Bayramovun qətlindən Hökumətə qarşı böhtan məqsədilə istifadə olunduğunu bildirmişdir.

Xatirəsi
--------

Azərbaycanda onun adına şəhər (Əli Bayramlı - indiki Şirvan), Bakıda küçə vardı.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Байрамов Али Байрам оглы // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2019-08-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-27.
3. ↑  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, I cild, "Lider nəşriyyat", Bakı-2004, səh. 250-251

Həmçinin bax
------------

* Fevral inqilabı
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti

Xarici keçidlər
---------------

* "Cümhuriyyətin kəşfiyyat orqanlarında Mircəfər Bağırov, Lavrenti Beriya kimi şəxslər də xidmət edib"
* XƏYANƏT YOXSA XİDMƏT? (Əli Bayramov "macəraları") Arxivləşdirilib 2018-11-26 at the Wayback Machine
* Bir qətlin sirri…

| ⛭Azərbaycanda kommunizm |
| --- |
| Siyasi partiyalar və təşkilatlar | 

|  |  |
| --- | --- |
| Tarixən | 
* Azərbaycan Demokrat Firqəsi
* Azərbaycan Kommunist Partiyası
* Ədalət Partiyası
* Hümmət Partiyası

 |
| Hal-hazırda | 
* Azərbaycan Kommunist Partiyası (1993)

 |

 | Azərbaycan SSR-in emblemi |
| Dövlət adamları və inqilabçılar | 
* Abdulla Bayramov
* Nəriman Nərimanov
* Məşədi Əzizbəyov
* Abbasqulu bəy Şadlinski
* Qəzənfər Musabəyov
* Seyid Cəfər Pişəvəri
* Sarvan Salmanov
* Ruhulla Axundov
* Sultanməcid Əfəndiyev
* Ayna Sultanova
* Səməd ağa Ağamalıoğlu
* İbrahim Əbilov
* Qasım bəy Camalbəyov
* Əlirza Rasizadə
* Həmid Sultanov
* Xanlar Səfərəliyev
* Məmməd Məmmədyarov
* Mir Bəşir Qasımov
* Əliheydər Şirvani-Mustafabəyov
* Əliheydər Qarayev
* Mirzə Davud Hüseynov
* Mircəfər Bağırov
* Çingiz İldırım
* Bünyad Sərdarov
* Dadaş Bünyadzadə
* Həbib Cəbiyev
* Rza bəy Qaraşarlı
* Əli Bayramov
* Mir Həsən Mövsümov
* Mir Həsən Vəzirov
* Vəli Axundov
* Əbdürrəhman Vəzirov

 |
| Azərbaycanda olanxarici kommunistlər | 
* Abani Mukerci
* Yelena Stasova
* İosif Stalin
* Georgi Zinovyev
* Sergey Kirov
* Nikolay Gikalo
* Turar Ryskulovich
* Naciyə Xanım
* Mustafa Sübhi
* Serqo Orconikidze
* Sergey Bakınski
* Vladimir Polonski
* Ruben Rubenov
* Vladimir Lenin

 |
| Tarixi və əsasmövzular | 
* Bakı Kommunası
* Muğan Sovet Respublikası
* Azərbaycan Milli Hökuməti
* Bakı döyüşü
* Aprel işğalı
	+ Türkiyənin müdaxiləsi
* Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası
* Qars müqaviləsi
* Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikası
* Azərbaycan SSR-in himni
* Azərbaycan SSR-in bayrağı
* Azərbaycan İkinci Dünya müharibəsində
* Azərbaycanlıların Ermənistandan deportasiyası
* Qara Yanvar

 |
| Mətbuat | 
* Hümmət
* Təkamül
* Dəvət
* Yoldaş
* Bakinski raboçi
* Bakinski proletari
* Pravda
* Bauer und Arbeiter
* Lenins Weg
* Nina mətbəəsi

 |
| Ədəbiyyat | 
* Məmməd Səid Ordubadi
* Səməd Vurğun
* Mikayıl Müşfiq
* İsa Hüseynov
* Mirzə İbrahimov
* Süleyman Rüstəm
* Mehdi Hüseyn
* Məmməd Rahim
* Mirvarid Dilbazi
* Rəsul Rza
* Mir Cəlal Paşayev
* Fərman Kərimzadə

 |
| Film | 
* 26 komissar
* Axırıncı aşırım
* Od içində
* Yeddi Oğul istərəm…
* Səhər
* Ulduzlar sönmür

 |
|  *Kateqoriya:Azərbaycan SSR • Portal:Azərbaycan tarixi • Portal:SSRİ*  |