recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Abbasqulu Nadirov** (tam adı:*Nadirov Abbasqulu Allahverdi oğlu*;1904 – 1981)— təsərrüfat rəhbəri, Ordubad Rayon Komitəsinin birinci katibi

Həyatı
------

Nadirov Abbasqulu Allahverdi oğlu 1904-cü ildə Şərur rayonun Cəlilkənd kənddə anadan olmuşdur.

Əlixanlılar tayfasına mənsub Nadir şah nəslindəndir. Abbasqulu bəy Şadlinskinin "Qırmızı tabor" dəstəsində Şərur-Dərələyəzin daşnak quldurlarından təmizlənməsində yaxından iştirak etmişdir.

1919-cu ildə kənddəki rus-tatar məktəbini bitirmiş, əmək fəaliyyətinə Baş Noraşen kəndində əmək komitəsində mücavir kimi başlamış, 1924–30-cu illərdə Ermənistan SSR Dövlət Siyasi İdarəsində (DTK)) ekspeditor, 1930–1932-ci illərdə Dəmirçi kənd Sovetinin sədri, 1932–1936-cı illərdə Naxçıvan MSSR MİK-də təlimatçı, Naxçıvan rayon İK-də şöbə müdiri, Noraşen rayon İK-də sədr müavini, Naxçıvan MSSR Ət tədarükü kontorunun rəisi, Şahbuz rayon Partiya Komitəsində bölmə müdiri, Noraşen rayon Partiya Komitəsində şöbə müdiri, birinci katib (1942–1946), Ordubad rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi (1946–1949), Naxçıvan Vilayət Partiya Komitəsində təlimatçı, Noraşen rayon kənd təsərrüfatü şöbəsinin müdiri, Qarxun kənd kolxozunun sədri, rayon kolxozlararası tikinti idarəsinin rəisi, kommunal təsərrüfat şöbəsinin müdiri, rayon ZDS İK-də plan komissiyasının sədri, evlər idarəsinin müdiri vəzifələrində işləmişdir. 1967-ci ildən Respublika əhəmiyyətli təqaüdçü olmuşdur.

Xidmətlərinə görə Qırmızı Əmək Bayrağı, II dərəcəli Böyük Vətən Müharibəsi" ordenləri, "Qafqazın müdafiəsinə görə", Lenin yubiley, "Almaniya üzərində qələbə", "Rəşadətli əməyə görə" medalları ilə təltif edilmişdir.

ÜİK(b)P-nin üzvü olmuşdur.

1981-ci ildə vəfat etmişdir.

Təltif və mükafatları
---------------------

Xidmətlərinə görə Qırmızı Əmək Bayrağı, II dərəcəli Böyük Vətən Müharibəsi" ordenləri, "Qafqazın müdafiəsinə görə", Lenin yubiley, "Almaniya üzərində qələbə", "Rəşadətli əməyə görə" medalları ilə təltif edilmişdir.

Mənbə
-----

* Naxçıvan Ensiklopediyası. Bakı. 2002. səh. 335. ISBN 5-8066-1468-9.
Koordinat:Sky map 12s 33d 47,6sn; +41º 21' 12″

**NGC 4530**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Tazılar bürcü istiqamətində yerləşir. **\*** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Con Herşel tərəfindən 1828-ci ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  FK5.
2. ↑
3. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
4. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 4530: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 4506 |
NGC 4507 |
NGC 4508 |
NGC 4509 |
NGC 4510 |
NGC 4511 |
NGC 4512 |
NGC 4513 |
NGC 4514 |
NGC 4515 |
NGC 4516 |
NGC 4517 |
NGC 4518 |
NGC 4519 |
NGC 4520 |
NGC 4521 |
NGC 4522 |
NGC 4523 |
NGC 4524 |
NGC 4525 |
NGC 4526 |
NGC 4527 |
NGC 4528 |
NGC 4529 |
**NGC 4530** |
NGC 4531 |
NGC 4532 |
NGC 4533 |
NGC 4534 |
NGC 4535 |
NGC 4536 |
NGC 4537 |
NGC 4538 |
NGC 4539 |
NGC 4540 |
NGC 4541 |
NGC 4542 |
NGC 4543 |
NGC 4544 |
NGC 4545 |
NGC 4546 |
NGC 4547 |
NGC 4548 |
NGC 4549 |
NGC 4550 |
NGC 4551 |
NGC 4552 |
NGC 4553 |
NGC 4554 |
NGC 4555



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Abbasəli QaraGöz oğlu Nəzərəliyev** - 20 yanvar şəhidi.

1962-cu ildə 25 noyabrda Babək rayonunun Əliabad kəndində anadan olub.Tikintidə dülgər işləyib. Şövkət adında bir qızı qaldı. Yanvarın 18—19-da kəndin müdafiəsində iştirak edib. 19-u gecə Qaraburun postunda İdris Məmmədovun qətlə yetirilməsi xəbəri Abbasəlini də sarsıdıb. Onun arxasınca gedib. Yolda ona da güllə dəyib. Dostunun dadına çatmamış Abbasəli də həlak olur.Abbasəli Nəzərəliyevin adı Babək rayonundakı Əliabad kənd məktəbinə verilmiş, "İzmir" kooperativi barelyefini düzəldib məktəbin qarşısına vurmuşdur.Anadan olduğu və yaşadığı Əliabad kəndində dəfn edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

Xarici keçidlər
---------------

* *Qulu Kəngərli.* **20 Yanvar şəhidləri** (PDF). Bakı: Gənclik. 1992. 312 səh. ISBN 4702060204. 2015-07-17 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-18.
Lazkiyədə hükumət tərəfdarlarının nümayişi
Baniyasda hükumət müxaliflərinin nümayişi
**Şabiha** (*ərəb.* الشبيحة‎) (*ərəb.*  شبح‎ kökündən "xəyal", və cəmi "Şabbih" *ərəb.* شبيح‎), ki təqribən "quldur", "başkəsən" tərcümə olunur. Söz, Bəşar Əsəd rejiminə qarşı etirazçılara hücum edən mülki paltarlar içində silahlı adamları təsvir etmək üçün istifadə edildiyinə görə, 2011 Suriya qiyamının başlamasından bu yana beynəlxalq şöhrət qazanmışdır. Müxalifət və insan haqqların müdafiə edən qruplar Şabihanı müxaliflər üzərinə zərbə üçün rejimin bir vasitəsi olduğunu iddia edirlərSuriya İnsan Hüquqları üzrə Milli Təşkilatı bəzi muzdlu əsgərlərin şabiha olduqlarını bəyan edib Onlar, "Bəşar Əsədin rejimini dəstəkləyən mülki milis təriqəti" kimi, Əsədin rejimi üçün qeyri-rəsmi mühafizə orqanları olaraq hərəkət etməklə günahlandırılan bir bədnam Ələviyə yarım-hərbi, və "rejimə yaxın quldurlardan ibarət olan yarı-cinayətkar dəstələr" kimi təsvir edilmişdirlər.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Razzouk, Nayla; Alexander, Caroline (1 June 2011). "Syrian Thugs Are Assad’s Tool in Protest Crackdown, Groups Say". Arxivləşdirilib 2013-10-22 at the Wayback Machine Bloomberg Businessweek.Retrieved 29 May 2012.
2. ↑  "Houla eyewitness: 'They had no mercy'". BBC News. 28 May 2012. 14 June 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 May 2012.
3. ↑  *Holmes, Oliver.* "Assad's Devious, Cruel Plan to Stay in Power By Dividing Syria—And Why It's Working". The New Republic. 2011-08-15. 2012-09-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-05-29.
4. ↑  *Oweis, Khaled Yacoub.* "Analysis: Assad retrenches into Alawite power base". Reuters. 4 May 2011. 29 December 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 May 2012. Arab Centre for Research and Policy Studies
**Abbasqulu Abbaszadə** (tam adı: *Abbasqulu Ağabala oğlu Abbaszadə*; 10 aprel 1906, Təbriz – 18 fevral 1969, Bakı) — Azərbaycan fiziki, fizika-riyaziyyat elmlər doktoru, professor (1953), Rusiya Pedaqoji EA-nın (1957) və SSRİ Pedaqoji EA-nın üzvü (1968).

Həyatı
------

Ev
Abbasqulu Abbaszadə 1906-cı ildə aprel ayının 10-da Cənubi Azərbaycanın Təbriz şəhərində anadan olmuşdur. 1930-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetini bitirmişdir. 1969-cu il fevral ayının 18-də Azərbaycanın Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

1923–33-cü illərdə fizika-riyaziyyat müəllimi kimi pedaqoji fəaliyyət göstərmişdir. 1938–69-cu ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitunda eksperi mental və nəzəri fizika kafedrasının müdiri, 1939–57-ci illərdə fizika-riyaziyyat fakültəsinin dekanı, 1957–62-ci illərdə isə prorektor vəzifələrində çalışmışdır. Eyni zamanda 1932– 49-cu illər SSRİ EA-nın Azərbaycan filialında və Azərbaycan EA-nın fizika və riyaziyyat İn-tunda fəaliyyət göstərmişdir. 1957–62-ci illər "*Politexnik təlim*" və 1962– 69-cu illər "*Fizika və riyaziyyat tədrisi*" jurnallarının redaktoru, 1955–69-cu illər Azərbaycan EA-nın molekulyar fizika problemləri üzrə şurasının sədri, 1957–69-cu illər Azərbaycan SSR Maarif Nazirliyinin fizikanın tədrisi metodikası bölməsinin sədri, 1958–69-cu illər SSRİ Pedaqoji EA-nın proqram metodikası komissiyasının üzvü olmuşdur. 200-dən artıq elmi əsərin, o cümlədən 20 kitabın müəllifidir. Elmi kadrların hazırlanmasında xidməti var.

Tədqiqatları
------------

Tədqiqatları mayelərin istilik keçirmə xassələrinə aiddir. Molekulyar fzika, termodinamika və fizikanın orta və ali məktəblərdə tədrisi metodikasını təkmilləşdirmişdir.

Mükafatları
-----------

* Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni

Həmçinin bax
------------

* Namiq Cəlilov
* Elmira Kərimova
*

Xarici keçidlər
---------------

* ADPU-da professor Abasqulu Abaszadə adına auditoriyanın açılış mərasimi keçirilib
* Şərq qəzeti[*ölü keçid*]

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 10. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Qaraidel** (başq. Ҡариҙел; *rus.* Караиде́ль), **Ufa** (başq. Өфө; *rus.* Уфа́) və ya **Ufimka** (*rus.* Уфи́мка) — Ural və Uralyanıda çay. Ağidelin sağ axını. O, Çelyabinsk, Sverdlovsk vilayətləri və Başqırdıstan Respublikası əraziləri ilə axır.

Etimologiya
-----------

Rus dilində işlənilən *Ufa* adı *Qaraidel* adından gec, Ufa şəhərin əsası qoyulduğdan sonra meydana çıxmışdı. Bundan əvvəl rus dilində də baqırdcada kimi çayın adı *Караидель* (başq. Ҡариҙел) idi.

Qaraidel ilə Ağidel çayları qovuşanda, onların tünd və açıq axınların arasında fərq görünür.

Başqırdıstan Respublikasında bu çaya *Ufimka* deyirlər, Sverdlovsk və Çelyabinsk vilayətlərində isə *Ufa*. Başqırd ilə tatarlar isə onu *Qaraidel* adlandırırlar.

Coğrafiya
---------

Qaraidel Ağidelin ən böyük axınıdır.

Çayın əsas qolları: Ufaleyka, Kukazar, Nadı, Əy, Serqa, Yürüdən, Töy, Esem, Şarovarka, Buqalış, Bisert, Sarana, Ərtə və Şuqurovka.

Yaşayış məntəqələri: Nyazepetrovsk şəhəri, Bilən qəsəbəsi, Şamaxı qəsəbəsi, Arıslan qəsəbəsi, Krasnoufimsk şəhəri, Sarana qəsəbəsi, Mullakay kəndi, Qaraidel qəsəbəsi, Pavlovka qəsəbəsi, Çandar kəndi və Ufa şəhəri.

İqtisadiyyat
------------

### Faydalı qazıntılar

Çayın yuxarı hissələrində nikel, dəmir, mis və kobalt var. Yuxarı axının qollarında isə almaz və qızıl tapılır. Vadisində isə neft, qaz, gil, qum və çınqıl var.

### Enerji

1960-cı ildə çayda Pavlovka su elektrik stansiyası (SES) tikintisi başa çatıb. Pavlovka SES-ın dambası eyni adlı su anbarı yaradır.

Tarix
-----

İnsanlar bu çayın sahillərində paleolit dövründən bəri yaşayırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-04-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-31.
2. 1 2 3  Три путешествия по рекам. Река Уфа Arxivləşdirilib 2019-05-22 at the Wayback Machine, По Тропам Южного Урала.
3. ↑  Река Уфа (Караидель) Arxivləşdirilib 2019-05-14 at the Wayback Machine, Весь Южный Урал.
4. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2022-02-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-17.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2013-09-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-31.
**Nitra diyarı** (slovak. Nitriansky kraj) — Slovakiyada birinci dərəcəli inzibati–ərazi vahidlərindən biri. Diyarın inzibati mərkəzi Nitra şəhəridir. Sahəsi 6343 km², əhalisi isə 713 422 nəfər (2001) təşkil edir.

Nitra diyarı Slovakiyanın cənub-qərbində yerləşir. Diyar cənubda Macarıstan ilə həmsərhəddir.

İnzibati bölünmə
----------------

Nitra diyarı "okres" adlanan 7 rayona bölünür:

* Komarno rayonu
* Levitse rayonu
* Nitra rayonu
* Nove Zamki rayonu
* Şalya rayonu
* Topolçanı rayonu
* Zlate Moravtse rayonu

Coğrafiya
---------

Diyar Slovakiyanın cənub-qərbində, Ortadunay düzənliyinin şərqində yerləşir. Fiziki-coğrafi olaraq, diyarı iki regiona bölünür: Dunay düzənliyi və Jitnı adası cənubda, Dunay yüksəkliyi isə şərqdə və mərkəzdə yerləşir. Diyarın ərazisində həmçinin Povajski İnovets (şimal-qərbdə), Tribeç (Nitra şəhərindən şimalda), Pohronski İnovets (şimal-şərqdə) və Ştyavnitske Vrhi dağ massivləri yerləşir. Diyar ərazisindən axan əsas çaylar - Dunay, Qron, Vaq, Nitra və İpeldir.

Statistik məlumatlar (2001)
---------------------------

**Əhalinin etnik mənsubiyyəti**

* slovaklar 70,1 %
* macarlar 27,6 %
* digərləri 2,3 %

**Əhalinin konfessional mənsubiyyəti**

* katoliklər 77,2 %
* reformatorlar 4,7 %
* lüteranlar 3,4 %
* ateistlər 11 %

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  Počet obyvateľov podľa pohlavia vo všetkých krajoch SR k 1. 1. 2021 (словацк.). Bratislava: ŠÚ SR.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Nitra diyarı*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Nitriansky samosprávny kraj Diyarın rəsmi saytı

Həmçinin bax
------------

| ⛭ **Slovakiya diyarları** |
| --- |
|  •  Banska Bistritsa diyarı  •  Bratislava diyarı  •  Koşitse diyarı  •  Nitra diyarı  •  Preşov diyarı  •  Trençin diyarı  •  Trnava diyarı  •  Jilina diyarı |
**Raymond Klarens Yuri** — səkkiz Olimpiya və iki növbədənkənar Yay Olimpiya Oyunları qızılına malik ABŞ-lı yüngül atletika idmançısıdır. Bu nəticələrlə o, bütün zamanların ən uğurlu olimpiyadaçıları arasında özünəməxsus yer tutur. Ayrı-ayrı növlər üzrə yarışlarda qazandığı səkkiz Olimpiya qızılı ilə yalnız 18 Olimpiya qızılına malik olan Maykl Felps-dən geri qalır.

Həyatı və karyerası
-------------------

Yuri ABŞ-nin İndiana ştatının Lafayette şəhərində qüsurlu uşaq kimi anadan olub. Qısa müddət ərzində, o, əlil arabasından istifadə edib və onun, ömürlük iflic ola biləcəyindən qorxurdular. Lakin Yuri öz fiziki məşqlərini etdi və xəstəliyə qalib gəlməyi bacardı. Yuri Perdyu Universitetinə gedib və Siqma Nu cəmiyyətinin üzvü olub. Perdyuda mühəndislik diplomu aldıqdan sonra o, Nyu-York İdman Klubunun üzvlüyünə yazılıb. Orada Yuri hal-hazırda mövcud olmayan yerindən uzununa, hündürlüyə və üç təkanla tullanma yarışlarında ixtisaslaşmışdı.

Yuri dünyada ən yaxşı yerindən tullanma idmançısı olub. O, birnci dəfə Parisdə təşkil olunmuş Olimpiya Oyunlarında iştirak edib və yerindən tullanmanın üç növü üzrə qızıl medalları qazanıb.

1904 Yay Olimpiya Oyunlarında Yuri yenə də bu üç növ üzrə qızıl medalları qazanıb. Bu Olimpiya Oyunlarından sonra, yerindən üç təkanla tullanma yarışları dayandırılıb, ancaq 1906-cı il Ara Olimpiya Oyunları və 1908-ci il London Olimpiya Oyunlarının hər ikisində yerindən tullanmanın digər iki növü üzrə liderliyi öz əlində saxlayıb. Beləliklə, Ara Olimpiya Oyunlarından qazandığı iki qızıl medal da daxil olmaqla ümumilikdə 10 Olimpiya qızılına malik olan Yurinin nəticəsi 2008-ci ilədək ən yüksək göstərici idi. 1906-cı il Ara Olimpiya Oyunları Beynəlxalq Olimpiya komitəsi tərəfindən Olimpiya yarışları kimi təşkil olunsa da, bu komitə hal-hazırda bu Olimpiyadanı rəsmi Olimpiya Oyunları kimi tanımır. Hətta Ara Olimpiya Oyunlarının nəticələri nəzərə alınmasa belə, yenə də onun nəaliyyətləri 2008-ci ilə kimi bütün dövrlərin 12 ən yüksək göstəricili olimpiyadaçıları arasında idi. Yerindən tullanma yarışları 1912-ci il Olimpiya Oyunlarından sonra Olimpiya proqramından çıxarılıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ray Ewry". 2007-09-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 iyul, 2014.
2. ↑  "Ray C. Ewry". 2012-11-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 iyul, 2014.
3. ↑  Raymond Ewry at the Olympics "Biography and olympic story". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 iyul, 2014.
4. ↑  "Ray Ewry – Athletics – 8 Gold Medals (1900-08)". 2014-06-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 iyul, 2014.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Rey Yuri*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Rey Yurinin qazandığı medallar   (ing.)
* Rey Yuri  Arxivləşdirilib 2014-05-31 at the Wayback Machine (ing.)
Nitsa sazişi və ya Nitsa müqaviləsi — 2001-ci ildə Fransanın Nitsa şəhərində Avropa Parlamentinin sədri Nikol Fontenin iştirakı Avropa İttifaqı Şurasının görüşündə dövlət və hökumət başçıları tərəfindən imzalanıb. İrlandiyalı seçicilər ilk referendumdan sonra müqaviləni imzalamaqdan imtina etsələr, 2002-ci ildə II referendumdan sonra müqaviləyə razılıq verdilər. Nitsa müqaviləsi 2003-cü ildə üzv dövlətlər tərəfindən ratifikasiya olunaraq qüvvəyə mindi.

Müqaviləyə əsasən Aİ-nin vahid valyutası olan avronu və eyni zamanda 3 sütunlu idarə sistemini yaradan Maastrix müqaviləsinə, həmçinin Avropa İqtisadi Cəmiyyətinin və Avropa Atom Birliyinin əsasını qoyan Roma müqavilələrinə dəyişikliklər edildi. Nitsa müqaviləsinin əsas məqsədi Avropa İttifaqı institutlarını genişləmə prosesinə hazırlamaq idi. Nitsa Müqaviləsi ilə Parlamentin qanunvericilik və nəzarət səlahiyyətləri artırılır və ixtisaslı səs çoxluğu Şura daxilində daha çox sahəyə şamil edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Nitsa müqaviləsinin imzalanma seremoniyası".. 2021-10-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-14.
2. ↑  "EU ABC" (ingilis). 2022-05-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-14.
3. ↑  "Nitsa müqaviləsinin ratifikasiya" (). 2021-10-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-14.
4. ↑  "Nitsa müqaviləsi" (türk). 2022-04-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-14.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | GND: 4639198-8 · Microsoft: 2780308236 |
**Alsu Ralifovna Abramova** (Tatar dili: Rälif qızı Alsu Abramova, Rusca: Алсу́ Рали́фовна Абра́мова. Alsou (Rusca: Алсу) olaraq da tanınır) - Rusiyanın tanınmış müğənnisidir. Tatarıstan Respublikasının əməkdar artisti (2000). Tatarıstan Respublikasının xalq artisti (2010). Sülh adına YUNESKO artisti (2011).

Həyatı
------

Alsu 27 iyun 1983-cü ildə Tatarıstanın Bögilme bölgəsində dünyaya gəldi. Atası Ralif Rafilovich Safın zəngin bir iş adamıdır. "Lukoyl" neft şirkətinin keçmiş vitse-prezidenti idi. Rusiyanın siyasi aləmində tanınmış şəxsdir. Anası Raziye Iskhakovna bir memardır. Renard və Marat adında iki qardaşı vardır. Məşhur tennisçi Marat Safın müğənninin əmisi oğludur.

Alsu daha 10 yaşında ikən ailəsi ilə Sibirdə qaldığı dövrdə piano çalmağı öyrənmişdir. Daha sonra Moskvada musiqi məktəbinə davam etdirmişdi.
Daha sonrakı illərdə İngiltərə və Nyu-Yorkda xüsusi məktəblərdə memarlıq dərsləri alan Alsu, hələ də Londonda yaşamaqdadır. Eyni zamanda 2000-ci ildə ölkəsini Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmiş və 2-ci yerə layiq görülmüşdür. 2009-cu ildə Rusiyada keçirilən Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi finalında ekspert heyəti tərkibində olmuşdur.

|
|  |
|
| Əvvəlki:**Alla Puqaçova  (1997)** | **Rusiya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində**2000 | Sonrakı:**Mumiy Troll** |

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Alsu*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Myspace |
| Foto, video və audio | Deezer · Instagram · Last.fm · Spotify · Yandex Music · YouTube |
| Tematik saytlar | Discogs · IMDb · MusicBrainz |
| Normativ yoxlama | BNF: 140546471 · GND: 135228921 · ISNI: 0000 0003 7202 483X · LCCN: no2002047429 · VIAF: 53817587 · WorldCat VIAF: 53817587 |
**Mehmet Sabit Noyan** (30 Mart 1877, İstanbul - 1967), türk əsgəri.

Ömər Faiq Bəyin oğludur. 14 dekabr 1902-ci ildə Hərbi Akademiyaya daxil oldu. Hərbi Akademiyanı leytenant rütbəsi ilə 27 may 1905-ci ildə bitirmişdir. 26 sentyabr 1905-ci ildə baş leytenant oldu. 1 sentyabr 1908-ci ildə Hərbi Akademiyanı Mümtaz Kapitan olaraq bitirdi. Balkan və I. Dünya Müharibələrində iştirak etmişdir. 19 Avqust 1914-də mayor rütbəsinə yüksəlmişdir. 8 yanvar 1914-cü ildə Müstəqil 22. Hicaz Diviziyasının Heyətinə, 8 İyul 1915-ci ildə 22-ci Ordu Korpusuna təyin edildi. Hicaz Diviziyasının Baş Qərargah rəisi vəzifəsində çalışıb. 23 sentyabr 1916-cı ildə Taifdə tutuldu və Misirə aparıldı.. 21 iyul 1919-cu ildə əsirlikdən qayıtdı. 6 Avqust 1919-cu ildə Baş qərargahın İstanbuldakı 4-cü şöbə müdiri oldu.

8 dekabr 1920-ci ildə Türkiyə İstiqlal Müharibəsində iştirak etmişdir. 1 Mart 1921-ci ildə podpolkovnik rütbəsinə yüksəldi. 10 Fevral 1921-ci ildə Ankara Zabit Staj Müdirliyinə Namizədlər, 4 iyun 1921-ci ildə Qərb İstiqlal Müharibəsi Cəbhəsinin komandanlığı altında. 190-cı. Alay komandiri, 19 Oktyabr 1921-də Hərbi Məktəblər Müfəttişinin müavini, 1 Fevral 1922-ci ildə 1-ci Diviziya Piyada Komandiri vəzifəsinə, 9 Avqust 1922-ci ildə 1-ci Ordu Baş qərargah Başçısının müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir.

O, 31 avqust 1922-ci polkovnik rütbəsinə yüksəlmişdir. 4 sentyabr 1922-ci ildə Böyük Hücum zamanı, 57-ci Ordu, vəd edilmiş vaxtda müharibə üçün əhəmiyyətli bir təpəni ala bilmədiyi üçün intihar edən Reşat bəyin yerini aldı. Diviziya komandiri təyin edildi. Müharibədən sonra Qırmızı zolaqlı İstiqlal Medalı ilə təltif edildi. 10 Noyabr 1924-cü ildə Baş Qərargahın Kəşfiyyat İdarəsinin rəisi oldu. 30 Avqust 1927-ci ildə general-mayor rütbəsinə yüksəldi. 5 8 Noyabr 1927. Qafqaz Diviziya Komandiri, 5 oktyabr 1928. Korpus Komandiri vəzifəsini icra edən, 13 Aprel 1931, 3. Ordunun Baş Qərargah rəisi, 1 yanvar 1933-cü ildə Milli Müdafiə Nazirliyinin Müstəşarı, 2 iyun 1934, 20. Diviziya Komandiri, 1935-ci ilin aprelində 2-ci Diviziya. Korpus Komandiri oldu. 30 Avqust 1935-cü ildə general-leytenant rütbəsinə yüksəldi. 27 İyul 1938-ci ildə Baş Qərargah Rəhbərinin Müavini, 13 İyun 1940-da Baş qərargah rəisi, Torpaq Komandiri, 25 Noyabr 1941-ci ildə Döyüş Vəziyyəti Komandiri, 29 Şubat 1944-cü ildə İstanbul Komandiri Döyüş Vəziyyəti Komandirliyinin məsuliyyətində qalmaq üçün, 29 Avqust 1945-ci ildə 3-cü Ordu Komandiri oldu. O, 30 avqust 1945-ci dörd ulduzlu general rütbəsinə yüksəlmişdir. 31 Yanvar 1946-cı ildə Ali Hərbi Şuranın üzvü olmuş, 18 May 1948-ci ildə təqaüdə çıxdı. 1967-ci ildə vəfat etdi. İstanbul Zincirliquyu Qəbiristanlığındakı cəsədi 29 noyabr 1988-ci ildə Türkiyə Dövlət Qəbiristanlığına təhvil verildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  T.R. Baş Qərargah Müharibə Tarixi Başçılığı Nəşriyyatı, *Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsinə qatılan tümən və daha üst mövqelərdəki komandirlərin biyoqrafiyaları*, Baş Qərargah Rəisi Nəşriyyatı, Ankara, 1972, s. 223.
**Asteroid 2008 KV2** – Yer kürəsinə yaxın orbitlərdə hərəkət edən Aton asteroid qrupunun nümayəndəsi. Bu asteroid 28 may 2008-ci ildə kəşf olunmuşdur. Asteroid 2008 KV2-in Günəş ətrafında dolanma periodu 286 Yer gününə və ya 0.78 Yer ilinə bərabərdir. Günəşdən olan məsafəsi orbitinin afeli nöqtəsində 180 milyon kilometr, perihelidə 75 milyon kilometrdir.

Astronomlar asteroid ölçüsünü tam dəqiq müəyyən edə bilməmişlər, lakin hesablamalara əsasən, 146 metrdən 327 metrədək dəyişir.

2008 KV2 asteroidini digər asteroidlərdən fərqləndirən cəhət onun 27. iyun 2019 tarixində Yer yaxınlığından keçməsidir.

2008 KV2 məlum kosmik obyektinin Yerdən 6,7 million kilometr məsafədən keçəcəyi bunun Yer üçün heç bir təhlükə doğurmayacağı astronomlar tərəfinfən əvvəlcədən təyin olunmuşdur. Belə böyük ölçüdə kosmik daşların Yerə yaxınlaşması tez-tez baş vermədiyi üçün bu "kosmik qonağın" bizdən kifayət qədər uzaq məsafədən keçməsinə baxmayaraq, hadisə həddindən artıq diqqətəlayiq olmuşdur.

Obyektlə Yer arasında olan məsafəni daha yaxşı təsəvvür etmək üçün müqayisə edək: 2008 KV2 obyektinə qədər olan məsafə Ayla Yer arasındakı məsafədən (384000 km) 17 dəfə böyükdür.

Alimlər bu asteroidi 2008-ci ildə kəşf etmiş və onun Yer atrafında görünmə tezliyini hesablamışlar: həmin dövrdə olan hesablamalara əsasən asteroid bizim planetin ətrafında 1900-cu il ilə 2199-cu illər arasında görünməli idi. Lakin sonradan məlun olduğu kimi 2008 KV2 asteroidi bizdə - Yer ətrafında  daha tez tez görünməyə başladı. ABŞ, NASA-nın Reaktiv Hərəkət Laboratoriyasının bildirdiyinə görə 2008 KV2 asteroidi bu gün – 27 iyun 2019-cu iltarixindən sonra Yer yaxınlığından 2021-ci ildə və 2022-ci ildə iki dəfə keçəcəkdir.

Nasa Reaktiv Hərəkətlər Laboratoriyasının verdiyi məlumata görə 2008 KV2 asteroidi böyük ölçülərinə və Yerə yaxın olmasına görə "potensial təhlükəli asteroidlər" kateqoriyasına aiddir. O Dünyanın yaxınlığından saatda 40800 kilometr sürətlə keçmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-07-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-03.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-08-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-03.
**BRDM-2** (rusca: Боевая Разведывательная Дозорная Машина; Boyevaya Razvedıvatelnaya Dozornaya Maşina; "Zirehli Kəşfiyyat-Keşik Maşını"), SSRİ istehsalı olan amfibiya tipli zirehli kəşfiyyat-keşik maşınıdır. Texnika özündən əvvəlki BRDM-1 kəşfiyyat-keşik maşınlarının yerini alması məqsədilə yaradılmış və buna görə də, özündən əvvəlki maşınla müqayisədə amfibiya xüsusiyyətləri və silahlanması yaxşılaşdırılmışdır. Bu texnikada, bir çox SSRİ istehsalı olan texnikalar kimi çox geniş bir şəkildə yayılmış və SSRİ ordusundan başqa, 38 ölkənin də, silahlı qüvvələrində silahlanmaya qəbul edilmişdirlər və hal-hazırda da, istifadə edilirlər.

İstehsalçı ölkə: SSRİ

İstehsalçı firma: Qorki Avtomobil Zavodu (GAZ)

Tip: Kəşfiyyat-dozor maşını

İstehsal tarixi: 1962 – 1989

Xidmətə giriş ili: 1962 – günümüzə

Ağırlıq: 7 ton

Ekipaj: 4 nəfər

Ölçülər
-------

Uzunluğu: 5.75 m

Lülənin uzunluğu: 3 m

Eni: 2.35 m

Hündürlüyü: 2.39 m

Klirens: 0.33 m

Konfiqurasiya: 4x4 (8x8)

Şinlərin ölçüsü: 12.00 – 18

Müdafiə
-------

Zireh: 14 mm-lik tökmə polad

Performans
----------

Zəminə təzyiq: 0,5 – 2.7 kq/sm ²

Dalış dərinliyi: 10 km/s sürət ilə üzən

Xəndək keçmə: 1.22 m

Maneə keçmə: 0.54 m

Qalxma dərəcəsi: 30º

Mühərrik: GAZ-41 (ZMZ-41) V8 benzin

Güc: 140 at gücü

Maksimal sürət: 100 km/saat

Yanacaq çəninin tutumu: 290 litr

Mənzili: 750 km

Asqı tipi: hidravlik amartizator və resor

Silahlanma
----------

– 14.5 mm "KPVT" pulemyotu

Kalibr: 14.5 mm

Mərmi: 14.5x114 mm

Atış tezliyi: 600 atış/dəqiqədə

Güllənin başlanğıc sürəti: 1005 m/s
Atəş məsafəsi: 2 km

Maksimal atəş məsafəsi: 8 km

Lülənin qalxma bucağı: –5º... +30º

Üfüqi tuşlama bucağı: 360º

Döyüş komplekti: 500 ədəd

– 1 ədəd 7.62 mm "PKT" pulemyotu

Kalibr: 7.62 mm

Mərmi: 7.62×54mm R

Atış tezliyi: 800 atış/dəqiqədə

Güllənin başlanğıc sürəti: 855 metr/saniyə

Atəş məsafəsi: 1.5 km

Maksimal atəş məsafəsi: 4 km

Mərmi sayı: 2000 ədəd

İstifadə edən ölkələr
---------------------

Hal-hazırkı BRDM-2 istifadəçiləri mavi, keçmiş istifadəçiləri isə qırmızı rəngdə göstərilmişdir
Azərbaycan ordusuda daxil olmaqla, dünyanın 60-dan çox ölkəsinin ordu sıralarında xidmət edir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  .
**Sol qulaqcıq** – (lat. *Atrium sinistrum*) ürəyin ən dal hissəsini işğal edib arxa tərəfdən qida borusuna və öndən aortaya söykənmişdir. Bunun ön hissəsi sol seyvan – (lat. *auricula sinistra*) arxadan ınə doğru gedərək ağciyər kötüyünü sol tərəfdən əhatə edir. Sol qulaqcığa yuxarı tərəfdən ağciyər venalarının dəlikləri (iki cüt) – (lat. *ostia venarum pulmonalis*) açılır;

Embrional dövrdə ağciyər venası tək olur, bu damar həər ağciyərdən bir şaxə qəbul edir. Bunların da hər biri iki şaxədən təşkil olunur. Sonradan ağciyərin ümumi venası yavaş-yavaş genələrək sol qulaqcığın divarını əmələ gətirir, on görə onun kökləri qulaqcığa yaxınlaşır və nəticədə sol qulaqcığa açılan damarların miqdarı çoxalır (dördə çatır).

aşağı tərəfdə o, sol qulaqcıq-mədəcik dəliyi – (lat. *ostium atrioventriculare sinistrum*) vasitəsilə sol mədəciklə birləşir. Bu dəlik ovala bənzəyir və sağ tərəfdəkindən dar olur.

Sol qulaqcığın sağ divarında (qulaqcıqlararası arakəsmədə) oval çuxura uyğun nahiyə embrional dövründə büküş şəklində olur və oval dəlik qapaqcığı – (lat. *valvula foraminis ovalis*) ya arakəsmə orağı – (lat. *falx septi*) adlanır. Döl anadan olandan sonra sol qulaqcıqda təzyiq artdığı üçün bu qapaqcıq – (lat. *limbus fossae ovalis*) ilə bitişir və oval dəliyi qapayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  K.Ə. Balakişiyevin öz ifadəsi

Mənbə
-----

* Prof. Kamil Əbdülsalam oğlu Balakişiyevin, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı – 1979
* Atlas of Human Cardiac Anatomy – Endoscopic views of beating hearts – Cardiac anatomy
* Р. Д. Синельников. Атлас анатомии человека (4 тома)
* Anatomy: Embryologie[*ölü keçid*]

| ⛭İnsan ürəyinin anatomiyası |
| --- |
| Sol ürək | 

|  |  |
| --- | --- |
| Sol qulaqcıq | Ağciyər venaları |
| Sol mədəcik | Aorta • Aorta qapağı • İkitaylı qapaq |

 |  |
| Sağ ürək | 

|  |  |
| --- | --- |
| Sağ qulaqcıq | Yuxarı boş vena • Aşağı boş vena |
| Sağ mədəcik | Ağciyər arteriyası • Ağciyər kötüyü qapağı • Üçtaylı qapaq |

 |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 
Arterial sistem
 | 
Venoz sistemi
 | 
Anadangəlmə ürək qüsurları
 |

 |

 |
**Rapin itburnusu** (*lat.* Rosa rapinii) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

İranda, Türkiyədə, Qafqazda təbii halda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1-2 m, qövsvarı əyilmiş budaqlı koldur. Cavan budaqları tünd qırmızı qabıqlı örtülüdür. Yarpaqları 5-7 sm uzunluqdadır, 7-9 ədəd uzunsov-tərs yumurtavarı formada, üstdən çılpaq, altdan yapışıq tüklə örtülü, kənarı ikiqat dişli, qaidəsi pazvarı, 9-18 mm uzunluqda, 5-10 mm enində yarpaqcıqlardan ibarətdir. May və iyun aylarında çiçək açır. Çiçəkləri tək-təkdir. Çiçək saplağı 3-3,5 sm uzunluqdadır. Ləçəkləri ağımtıl-sarı və ya parlaq sarı rəngdə, bir qədər oyuqlu, tərs yumurtavarıdır. Meyvəsi kürəvi, hamardır.

Ekologiyası
-----------

İstiyə, soyuğa, küləyə davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Müxtəlif xəstəliklərin müalicəsində dərman bitkisi kimi istifadə olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q65276319
* IUCN: 133733320
* Plant List: rjp-15830
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:733952-1
* WFO: wfo-0000987976

 |
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Azər.

**Azər Mütəllim oğlu Talıbov** — Rusiya Federasiyası iqtisadi inkişaf nazirinin 2017-2020-ci illərdə müavini.

Həyatı
------

Azər Talıbov 10 fevral 1979-cu ildə Rusiyanın paytaxtı Moskva şəhərində anadan olub. 2002-ci ildə Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunun magistraturasını bitirib. 2002-ci ilin noyabr ayından 2008-ci ilin iyun ayınadək Rusiya Fedrasiyasının iqtisadi inkişaf və ticarət nazirliyində müxtəlif vəzifələrdə işləyib. 2008-ci ilin iyun ayından 2012-ci ilin iyun ayınadək Rusiya Federasiyası iqtisadi inkişaf nazirinin köməkçisi içləyib. 2012-ci ilin iyun ayından 2013-cü ilin iyul ayınadək Rusiya Federasiyası Prezidenti köməkçisi aparatının rəhbəri işləyib. 2013-cü ilin iyul ayından 2017-ci ilin yanvarınadək Rusiya Bankı Sədri Katibliyinin rəhbəri işləyib. 28 yanvar 2017-ci ildə Rusiya Federasiyası iqtisadi inkişaf nazirinin müavini təyin edilib. 2020-ci il may ayından öz ərizəsi ilə bu vəzifədən çıxaraq Roseksimbankın rəhbəri təyin olunmuşdur.

Mükafatları
-----------

* "Vətən qarşısında xidmətlərə görə" ordeni, II dərəcə.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-07-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-30.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-02-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-30.
3. ↑  "Azər Talıbov "Roseksimbank"a rəhbərlik edəcək". 2023-06-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-20.
**Amir-Kort** *(çeç. Iамир-Корт, Ӏаьмиран корта)* — Dağıstanın Kazbekov rayonu ilə Çeçenistan Respublikasının Nojay-Yurtov rayonu sərhəddində yerləşən dağ zirvəsi. Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 1061 metr; Çeçen dilindən tərcüməsi Amir zirvəsi.

Haqqında
--------

### Adı

Dağın adı mifik narta Amira ilə bağlıdır. Amira Çeçenistanın Prometeyidir. Amira Narta obrazı - Amirani - Gürcüstan mifologiyasına geniş şəkildə nüfuz etmişdir.

### Tarixi

Amir-korta rayonunda monqol-tatar qoşunları ilə çeçenlər-auxovlular arasında gərgin döyüşlər baş vermişdir. Bu döyüşlərin gedişində sonuncunun köməyinə lak döyüş dəstələri gəlmişdir. Bu döyüşlərdə auxovlu rəhbər Yanbek həlak olmuşdur. Döyüşün nəticəsində monqol-tatar qoşunları böyük itkilər verərək döyüş meydanını tərk etmişdilər.

Həmçinin bax
------------

* Tebulosmta

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Сулейманов А. С.* Топонимия Чечни / Ред. Т. И. Бураева. — Грозный: ГУП "Книжное издательство", 2006. — с. 342-362
2. ↑  «Чеченцы: история и современность» / Составление и общая редакция Ю. А. Айдаева. — Москва: Мир дому твоему, 1996. — 352 с. — ISBN 5-87553-005-7.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Azər Süleymanov.

**Azər Mirzə oğlu Süleymanov** (23 iyul 1967, Marneuli) — Gürcüstan Respublikasının ictimai-siyasi xadimi. Gürcüstan parlamentinin deputatı.

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

1967-ci il 23 iyul tarixində Gürcüstan Respublikasının Marneuli rayonunda anadan olub. 1984-cü ildə rus məltəbini bitirib. 1991-ci ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetini bitirib. 1991–1996-cı illərdə biznes sahəsində çalışıb. Aqro firmanın direktoru olub. Marneulidə Aqropolm adlı ticarət şirkətinin iqtisadiyyatçısı kimi fəaliyyət göstərib. 1996–1999-cu illər ərzində Marneuli İcra hakimiyyətinin iqtisadiyyat şöbəsinin müdiri vəzifəsini yerinə yetirib.

1999–2003-cü illərdə majoritar yolla seçilərək millət vəkili olub.

2003–2008-ci illərdə Kvemo-Kartli qubernatorunun müavini kimi çalışıb.

2008–2012-ci illərdə millət vəkili olub. 2012–2016-cı illərdə yenidən millət vəkili olaraq fəaliyyət göstərmişdir. Milli Hərəkat Partiyasının və Siyasi Şuranın üzvü və liderlərindən biridir.

2016-cı fevralın 17-də Gürcüstan parlamentində Xocalı soyqrımı haqqında çıxışı edərək bildirib ki, hələ də Xocalı soyqırımına dünya birliyi tərəfindən siyasi qiymət verilməyib. Gürcüstan parlamentinin üzvlərinə Xocalı soyqırımı haqqında ətraflı məlumat verən deputat qeyd edib ki, 24 il bundan əvvəl Ermənistan silahlı qüvvələri Rusiya ordusunun köməyi ilə Xocalı şəhərində yaşayan azərbaycanlıları işgəncə ilə öldürüblər. Onun sözlərinə görə, bu dəhşətli cinayətləri törədənlər hələ də azadlıqdadır.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Ermənistan tərəfindən işğal olunan Dağlıq Qarabağ Azərbaycan torpağıdır. Dağlıq Qarabağ, eləcə də Azərbaycanın digər əraziləri rus tanklarının və erməni separatçılarının köməyi ilə işğal edilib. Bu işğala oxşar hadisələr Gürcüstanın da başına gəlib. Mən azərbaycanlıyam, Gürcüstan isə vətənimdir. Çaxalyan öz bəyanatında bildirib ki, Gürcüstan hakimiyyəti ölkədə türklərə və azərbaycanlılarına üstünlük verir. Mən bu bəyanatla əlaqədar Gürcüstan prezidentinə, parlament sədrinə müraciət edirəm. Xahiş edirəm ki, Çaxalyanın bu separatçı bəyanatına reaksiya verilsin. Azər Süleymanov | "|

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2  .
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: İbrahim Əzizov.

**İbrahim Əzizov** (*Əzizov İbrahim Vahab oğlu*; 5 avqust 1947, Qarqay, Zaqatala rayonu) — Biologiya elmləri doktoru, Professor, AMEA-nın müxbir üzvü (2001).

Həyatı
------

İbrahim Əzizov 5 avqust 1947-ci ildə Zaqatala rayonunun Qarqay kəndində anadan olub.

Təltifləri
----------

2005-ci ildə Azərbaycan Prezidenti tərəfindən "ŞÖHRƏT" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Elmi əsərləri
-------------

1. Influence newly synthesized manganese complexes with amino asids on morphophysiological characteristics wheat germ.// American International Journal of contemporary research.2014. V.4 No.12. 2014.PP.58-60.

2. New technology of cleaning contaminated soil// Sci-Afric Journal of scientific issues, research and essays.2015. Vol.3, N4. PP. 699-703.

3. Genetic variation and root-shoot traits correlations in drought codition in Sesame by using multivariate statistical methods// Phyton Annales Rey Botanicae. 2014. Vol.54, fasc.1, PP.37-40.

4. Radioprotective effect of the exstract of plant collection on gamma irradiated seeds of wheat// International journal of agriculture innovations and research. 2015. v.4. issue2, PP 339-341.

5. Influence of chloride salinity on germination, water relation parameters and chlorophyll content of wheat genotypes//International journal of current research, 2016,V.8,Issue 02, pp.2975-2978.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əzizov İbrahim Vahab oğlu" (az.). science.gov.az. 2017. 2021-04-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-21.
Kaluraz
**Kadusilərin qalası** — Gilan əyalətindəki Kaluraz-Təpədə arxeoloji tədqiqatlar zamanı aşkar edilmiş antik dövrün qalası.

Tarixi
------

Gilan vilayətindəki Kaluraz təpədə aparılan arxeoloji tədqiqatlar tarixi məkanın bir vaxtlar kadusilərin vacib qalası olduğunu aşkar edib. Sərhədçi kimi istifadə edərək, amardların bölgəni işğal etməsinin qarşısını alırdı. Kaluraz təpədə arxeoloji qazıntıların ilk mövsümü Dəmir dövrünə (e.ə. 800-550) aid ilk memarlıq planının aşkarlanmasına səbəb oldu. Bu tarixi məkanın böyük zalları və bir neçə otağı olan binası var. Rüstəmabadda yerləşən tarixi Kaluraz təpəsi Gilan vilayətinin ən qədim tarixi abidəsidir. Bu tarixi məkan bir vaxtlar 1960-cı illərdə İran arxeoloqları tərəfindən qazılıb, lakin əvvəlki rejimin rəsmi orqanına aid olduğu üçün son vaxtlara qədər arxeoloji qazıntılar aparılmırdı. Nəhayət, bir neçə il sonra bu sahədə qazma və stratiqrafik işlərə başlanıldı. "Kaluraz təpədə qazıntıların ilk mövsümündə tapılan tapıntılar göstərir ki, bu təpə adi insanların, hətta cəmiyyətin aristokratlarının da iqamətgahı ola bilməzdi. Təpəni və dəhlizləri əhatə edən iki metrlik mərmi qala, o cümlədən kərpic döşəməli mürəkkəb otaqlar bu kompleksin cəmiyyətin yüksək təbəqələrinin iqamətgahı olmasından xəbər verir.. Bu dəlilləri və bu tarixi məkanın kadusilərin dövründə sərhəd bölgəsi olduğunu nəzərə alsaq, Kalurazın həm də müdafiə rolunu oynayan hökumət qalası olduğunu sübut edilib". Arxeoloji Tədqiqatlar. və qazıntı qrupunun rəhbəri Kaluraz. Kələtbərinin sözlərinə görə, Səfidrud çayı həmişə Gilan vilayətinin mədəniyyət və sivilizasiyasının formalaşmasında mühüm rol oynayıb. "Orta əsrlərdə Sefidrud çayı Gilan vilayətini iki yerə bölürdü: "*Biapiş[ru]"* və "*Biapəs"*, Lahican və Fuman isə onların paytaxtları idi. Bundan əvvəl və eramızdan əvvəl I minillikdə çay Gilan vilayətini iki yerə bölmüşdür. Şərq hissəsini amardlar, qərb hissəsini isə kadusilər təşkil edirdilər. Arxeoloqlar hesab edirlər ki, çox güman ki, kadusilərin və amardların arasında münaqişələr olub və iki qəbilə arasındakı sərhədləri qorumaq üçün Sefidrud çayının sərhəd zolağında hökumət qalaları tikilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kadusi Governmental Citadel Discovered in Gilan". 2021-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-06-04.
2. ↑  ""**KALURAZ**" in *Encyclopedia Iranica*". 2022-06-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-06-04.
3. ↑  M. R. Ḵalʿatbari,  "Kāvoš dar Kaluraz," in *Yādnāma-ye gerdhama’i-ye bāstānšenāsi-ye šuš*, Tehran, 1376 Š./1997, pp. 89-126.
4. ↑  "Kadusi Governmental Citadel Discovered in Gilan". 2021-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-06-04.
**Yakab-Xed** (**Yakabxed**; mac. Jakab-hegy — «*Yakobun dağı*») — Cənubi Macarıstanda Meçek dağ silsiləsinin qərb hissəsində yerləşən ən hündür dağdır. Dağ 602 metr hündürlüyə malikdir.

Coğrafiya
---------

Dağ Peç şəhərindən şimal-qərbdə yerləşmişdir. Yakab-Xed Ortadunay düzənliyinin yaxınlığında yerləşir. Yakab-Xed dağından yaxşı hava şəraiti zamanı 682 metrlik Zenqyo zirvəsini və Şərq Meçek dağlarını görmək olar.

Geologiya
---------

Babaş Serkyovek
Paulin monastırının xarabalıqları
Jonqorkyo
Dağ paleozoy erasında yaranmışdır. Perm dövründə qumdaşlarının toplanması nəticəsində meydana gəlmişdir. Eroziyanın təsiri nəticəsində bir neçə qayalıqlar əmələ gəlməyə başlamışdır. Bu qayalıqlara "Babaş Serkyovek" ("Bir sıra insanaoxşar daşlar") və "Jonqorkyo" ("Jonqora Daşı") qayalıqlarını misal göstərmək olar.

Yakab-Xed dağında Macarıstanda uranın tək və ən böyük yatağı yerləşir. Uranın çıxarılması 1950-ci illərdə Rusiyanın dəstəyi ilə başlamışdır. Təmizlənmiş uran 1982-ci ildən istifadə olunmağa başlanmışdır. Uran *Pakş atom elektrik stansiyanın* istismarı üçün istifadə olunurdu. Mədənlər və şaxtalar Soyuq müharibə bitdikdən sonra qiymətlərin kəskin şəkildə aşağı düşməsinə görə 1990-cı illərdə bağlanmışdır.

Tarixi
------

Qədim vaxtlardan başlayaraq bu dağda insanlar məskunlaşmışdır. Dəmir dövründə bu dağda böyük istehkam tikilmişdir. Dağda *oppidum* tikilmişdir. Bu tikili keltlərin və qalştatların mədəniyyətlərinin əsas siyasi mərkəzi hesab olunurdu. Roma fəthindən sonra istehkam dağıdılmışdır. Ancaq xarabalıqları hələ də mövcuddur.

Dağıdılmış qalanın mərkəzində orta əsrlərə aid kiçik kənd aşkar edildi. Müqəddəs Yakob kəndin himayəçisi idi. Dağın adı da buradan götürülmüşdür. Dağda 1225-ci ildə paulin ordeninin monastırı yaradılmışdır. Monastır Macarıstanın türk işğallarına qədər əsas istehkamlardan hesab olunurdu. 1736-cı ildə monastır yenidən tikilmişdir. 1828-ci ildə yenidən dağıdılmışdır. Bizim vaxtımıza qədər monastırın yalnız xarabalıqları gəlib çatmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Pécs lexikon I. (A-M). Főszerk. Romváry Ferenc. Pécs: Pécs Lexikon Kulturális Nonprofit Kft. 2010. 343. o. ISBN 978-963-06-7919-0
2. ↑  Pierre Jolivet, Jorge Santiago-Blay, Michael Schmitt: *Research of chrysomelidae.* BRILL 2009. S. 236.
3. ↑  *Babás Szerkövek* Arxivləşdirilib 2018-11-29 at the Wayback Machine (венг.)
4. ↑  PDF Arxivləşdirilib 2021-12-08 at the Wayback Machine (венг.)
5. ↑  Buzás Gergely: A Jakab-hegyi pálos kolostor, Várak, Kastélyok, Templomok, III/4. 2007. augusztus, 8-11.

Ədəbiyyat
---------

* *Pécs lexikon*, Band I. (A-M). Pécs 2010. S. 343. ISBN 978-963-06-7919-0.
* Gergely Buzás: *A Jakab-hegyi pálos kolostor, Várak, Kastélyok, Templomok.* 2007.
**Dürrünəv Qadınəfəndi** (15 mart 1835, Batumi – 4 dekabr 1895, Konstantinopol) — 32-ci Osmanlı sultanı Əbdüləzizin ilk xanımı.

Həyatı
------

Dürrünəv xanım 1835-ci ildə Batumidə əslən abxaz olan Mahmud bəy və Həlimə xanımın ailəsində dünyaya gəldi. Əsl adı Mələk olub, özündən başqa Ayşə və Aliyə adlı 2 bacısı da var idi. Gələcəkdə oğlu Yusif İzzəddin Əfəndini bacısı Ayşə xanımın qızı Cavidanla evləndirəcək, digər bacısı Aliyənin qızı Əminəni isə illər sonra saraya alaraq Şahzadə Mehmedlə (V Muradla) evləndirəcəkdi.

3 yaşlı Mələk və kiçik bacısı Ayşə İstanbula gətirildi və ailəsi tərəfindən Osmanlı sarayına təslim edildilər. Uzun sarı saçları və iri gözləri ilə sarayda çox tez sevilən Mələk bacısıyla birlikdə, Sultan Əbdülməcidin övladı olmayan xanımı Sərvətsəza xanım tərəfindən övladlığa götürüldü. Mələyin adı Dürrünəv, bacısı Ayşənin adı isə Kəmalifər olaraq dəyişdirildi. Sarayda türk-İslam tərbiyəsi alan bacılar eyni zamanda fransız dilini də öyrəndilər. Mükəmməl təhsil alan Dürrünəv xanım gənc yaşlarından rəsm çəkməyə başladı.

Çox keçmədən dövrün vəliəhdi Şahzadə Əbdüləzizin diqqətini cəlb etdi. Ancaq qızın analığı Sərvətsəza xanım bu nigaha qarşı çıxırdı. Nəhayət həm Sərvətsəza xanımın, həm də qızın ailəsinin razılığı alındıqdan sonra cütlük 20 may 1856 tarixində Dolmabağça sarayında evləndi. Dürrünəv xanımın bu nigahdan 2 övladı dünyaya gəldi: 1857-ci ildə oğlu Yusif İzzəddin Əfəndi və 1862-ci ildə Saliha Sultan.

Ərinin taxta çıxmasının ardından baş qadınəfəndi olaraq sarayda nüfuz qazandı. Bu illər ərzində rahat həyat yaşasa da, 1876-cı ildə baş verən çevriliş nəticəsində əri və bütün ailəsiylə birlikdə Fəriyə sarayında gözaltına alındılar. Sultan Əbdüləzizin devrildikdən 3 gün sonra 4 iyun tarixində müəmmalı şəkildə ölməsinin ardından Fəriyə sarayında yaşamalarına icazə verildi. Uzun illər bu sarayda nəzarət altında yaşayan Dürrünəv xanım 4 dekabr 1892-ci ildə burada vəfat etdi. Cənazəsi Sultan Mahmud türbəsinə dəfn edildi.

Övladları
---------

* Yusif İzzəddin Əfəndi (d. 10 oktyabr 1857 — ö. 1 fevral 1916)
* Fatma Saliha Sultan (d. 9 avqust 1862 — ö. 1941)

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Turkey: The Imperial House of Osman. web.archive.org. Проверено 18 февраля 2014. Архивировано 2 мая 2006 года.
* Consorts Of Ottoman Sultans (in Turkish). Ottoman Web Page. Проверено 17 декабря 2010.
* *Günay Günaydın.* Haremin son gülleri. — Mevsimsiz Yayınları, 2006. — ISBN 978-9-944-98703-5.
* Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları. — L & M, 2004. — ISBN 978-9-756-49131-7.
* Genealogy of the Ottoman Royal Family.
* *Christopher Buyers.* The Royal Ark – Royal and Ruling Houses of Africa, Asia, Oceania and the Americas. 4dw.net.
Ev şəraitində hazırlanan pişilər.
**Pişi** və ya **baursaq** – Mərkəzi Asiya, Monqolustan, Orta Şərq, türk mətbəxində qızartma xəmir yeməyi. Qırğız, qazax, türk kimi müxtəlif növləri var.

Hazırlanması
------------

Pişinin hazırlanmasında un, su, duz və mayadan istifadə olunur. Lakin şəkər, bal, mürəbbə, yağdan da istifadə oluna bilər. Bütün ərzaqlarla hazırlanan xəmir mayalanmaya buraxılır və kündələr hazırlanır. Kündələr qızğın yayda qızardıldıqdan sonra servis edilir. Qars vilayətində saçaqlı pendirlə birlikdə süfrəyə verilir.

Rekordlar
---------

Dünyada ən böyük pişi 20 aprel 2014-cü ildə Rusiyanın Ufa şəhərində hazırlanmışdır. Pişinin hazırlanmasında 1006 yumurtadan, 25 kiloqram şəkərdən, 70 kiloqram undan, 50 kiloqram baldan istifadə olunmuşdur, çəkisi isə 179 kiloqram idi.

Qalereya
--------

* Qırğız pişisi.Qırğız pişisi.
* Qazax baursaqları.Qazax baursaqları.
* Türk pişisi.Türk pişisi.

İstinadlar
----------

1. ↑  1001dad Arxivləşdirilib 2015-05-29 at the Wayback Machine
2. ↑  "В Уфе на изготовление самого большого баурсака России потратили 1006 яиц // ОБЩЕСТВО | новости башинформ.рф". www.bashinform.ru. 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-09-08.
**Xo-Ürlük, Xo-Örlük** (kalm. Хо Өрлөг; 1580 – 4 yanvar 1644) — Kalmıkların birinci baş tayşısı, Kereitlərin qolu olan Turqut soyundan, Van xanın törəməsi, Zülzüqan-Örlükün oğlu və Buyqo-Örlükün nəvəsi. Kalmık dövlətinin yaradıcısı.

Həyatı
------

XVI əsrin ikinci yarısında kalmıklar, əsasən Oyrot deyilən tayfa ittifaqı (turqutlar, xoşutlar, dörbətlər) qazax torpaqlarına da yerləşmişlər, ancaq daha sonraları o torpaqlardan ya çıxardılmışlar ya da qazaxların basqısı altında yaşamaq məcburiyyətində qalmışdılar. XVI əsrin sonunda öz sınırlarını aşıb qazax torpaqlarına yerləşen kalmıklar, qazaxlara yenilmişlər və basqı altında qalmışdılar.

1604-cü ildə Xo-Örlük İrtış çayının yuxarı axarında köç-düşlə məşğul olurdu.

1606-cı ildə Barabin çölündə turqutların və rusların toqquşması baş verdi. Tar dairəsi tamam boşaldı. 1608-ci ildə Xo-Örlükün elçiləri Tara şəhərinə gəlib rus hakimiyyəti ilə danışıq apardılar. 

Xo-Örlük 1613-cü ildə öz turqutlarını Yayıkın yuxarı axarına gətirdi.. 1618-ci ildə öz kəşfiyyatçılarını Xəzər dənizinin sahillərinə və Volqanın aşağı axarlarına göndərdi. 

Xo-Örlük 1644-cü ildə kalmıkların Qafqaz səfərində öldürüldü. Noğayların mühasirəsində tayşıdan başqa oğlanları Sünke, Kirsan, nəvələri Tseren, Badma və Tuğul da məhv edildi. 400 nəfərdən çox kalmık döyüşçüsünün nəşi yerdə qalmışdı. 
Xo-Örlük böyük oğlu Şükur-Dayçin taxtın varisi oldu.

Həmçinin bax
------------

* Kalmık xanlığı

İstinadlar
----------

1. ↑  Nebijan Mukametkanulı, Tarihi Zertteuler, s. 44.
2. ↑  "*Шовунов К. П.* Очерки военной истории калмыков (XVII—XIX вв.)". 2008-12-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-07-06.
3. ↑  "Дружба, скрепленная кровью". 2008-05-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-18.
**Əlimurad hamamı** — Abşeron rayonu Görədil qəsəbəsində, Novxanı-Pirşağı yolundan 600 m cənubda, Görədil kəndinin daxilinə gedən yolun sağ tərəfində yerləşir.

Tikili
------

Dörd bucaqlı formaya malik hamamın iki hissədən girişi vardır (cənub və şərq). İki hücrədən ibarət olan hamam müvafiq olaraq 2 günbəzə sahibdir. Hər gümbəzdə iki pəncərə vardır. Girişdə yerləşən hücrənin üzərində olan gümbəzdəki pəncərələrdən biri şərq, digəri isə cənub istiqamətdə yerləşdirilmişdir. İkinci gümbəzdəki pəncərələr isə cənub-qərb və cənub-şərq istiqamətdədir. Görünür bu hamamın daxilinə günəş işığının düşməsi və dəniz istiqamətdən əsən xəzri küləyinin gətirdiyi soyuq havanın və ya dəniz qumunun hamamın daxilinə daxil olmaması məqsədini güdür.

Tarixi
------

Hamamın XIX əsrdə tikilməsi qeyd olunur. Hamam hazırda istifadəsiz və baxımsız vəziyyətdədir. Hamamın adının onu inşa etdirən şəxsin adı ilə bağlı olması ehimal edilir.

Şəkilləri
---------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Həmçinin bax
------------

* Hacı Səfəralı hamamı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əlimurad hamamı". 2019-12-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-12.
2. ↑  Bakı kəndlərində tarixi abidələr biganəliklə üzləşib