recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Aqrokimya** (*yun.* agros – tarla) – bitkilərdə və torpaqda baş verən kimyəvi və biokimyəvi proseslərin təsiri üsullarını öyrənən elm. Aqrokimya bitkilərin qidalanmasından başlamış gübrələrin torpağa təsiri, eləcə də bitkilərin kimyəvi üsullarla qorunmasınadək geniş suallar dairəsini öyrənir. Aqrokimyəvi tədqiqatların əksəriyyətinin son məqsədi kənd təsərrüfatlarında məhsuldarlğıın artırılmasıdır.

Tarixi
------

Qədim zamanlardan insanlar tarladan əksər qida məhsullarını almışlar. XIX əsrdə insanların torpaq üzərində fəaliyyətləri nəticəsində maddələrin dövranı tam öyrənildikdən sonra aqrokimya kimya elminin sərbəst şaxəsi kimi inkişaf etməyə başladı. 1840-cı ildə alman kimyaçısı Y. Libix ilk dəfə olaraq sübut etdi ki, bitkilərin qidalanması üçün tərkibində azot, fosfor, kalium və bir çox digər elementlər olan mineral duzlar lazımdır. O, bitkilərin qidalanmasının yeni nəzəriyyəsini işlədi. Azot və kaliumla yanaşı, fosfor da bitkilər üçün əsas qida elementidir. Aqrokimya sahəsində çalışan alimlər tərkibində mikroelementlər – bor, mis, manqan, molibden, kobalt, sink və s. olan gübrələrin tədqiqatı ilə məşğul olurlar.

İstinadlar
----------

1. 1 2  M. Abbasov, S. Məşədibəyova, R. İbadov. Təbiət elmləri lüğəti, Bakı 2006, səh. 10
**Karı Çor Tigin abidəsi** və ya **Xian abidəsi** — 2010-cu ildə Zhanq Du Yuanlı bir kəndli tərəfindən tapılmış abidədir. Kəndli tapdığı abidəni Xiandakı bazarda satmağa çalışarkən son anda Tanq Vest Market Muzeyi nümayəndələri abidəni görmüş və abidəni alaraq muzey inventarına salmıdşırlar. Karı Çor Tigin abidəsi Çinin Şaanxi əyalətinin mərkəzi, Çinin tarixi paytaxtlarından biri olan Xianda tapılmışdır. Karı Çor Tigin abidəsi və Karı çor Tiginin məzarına aid işləməli daş, bir sıra çincə yazı və arxeoloji materialla birlikdə Çinin ilk özəl muzeyi olan Tanq Vest Market Muzeyində sərgilənməkdədir.

Abidə
-----

Karı Çor Tiginin abidə məzarına aid qranitdən düzəldilmiş kvadrat formasında, üzərində bitki motivləri olan, işləməli qapaq daşı vardır. Abidə Türk-Çin əlaqələrini əks etdirməsi və iki dilli olması yönündən araşdırmaçılar tərəfindən önəmli abidə olaraq göstərilməkdədir.

Mətn
----

Karı Çor Tigin abidəsində Orxon əlifbası ilə yazılmış 17 sətirlik türkcə mətn vardır. Bununla yanaşı, abidədə çincə mətnlər də mövcuddur. Abidə ümumi mənada yaxşı qorunmuş olmasına rəğmən, abidənin I və II sətirlərində olan iki sözdə geridə qalan tarixi müddətdə qırılmalar meydana gəlmişdir. Karı Çor Tigin abidəsinin türkcə hissəsinin oxunma və mənalandırılmasını Çingiz Ayyılmaz reallaşdırarkən, çincə hissəsini oxunub mənalandırılmasını isə Luo Xin etmişdir.

Mətnin mövzusu
--------------

Abidə 794-cü ilin may ayında Çində meydana çıxan üsyanı yatırmaq məqsədiylə Xiana gəlib Çin imperiya ordusuna sol cinah komandanı olaraq qatılan Uyğur tigini olan Karı Çor Tigin adına ucaldılmışdır. Abidənin müasir azərbaycancaya edilmiş tərcüməsi bu formadadır:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Bu məzarda yatan kimdir? Bu məzar tidrədici, qorxuducu, heybətli Yağlakar sülaləsindən birinə aiddir. Onun adı və şəcərəsi belədir: Çabiş Tiginin oğlu, Xaqan Tutukun qardaşı oğlu, Bögü Bilgə Tenqri Xaqanın kiçik qardaşı Karı Çor Tiginin məzarı. Onun yuğ mərasimi Tabğaç imperatoru tərəfindən edilmişdir. Donuz ilinin altıncı ayının yeddisində. | "|

Abidənin ölçüsü
---------------

Abidə 39 x 40 sm ölçüsündə qranitdən hazırlanmış, kvadrat formasındakı daşın sol tərəfinə, yuxarıdan aşağıya doğru 29 sm-lik sahəyə yazılmışdır. Abidənin Orxon əlifbası ilə yazılmış bölümünün eni 4,5-5 sm arasında dəyişməkdədir.

Abidənin müəllifi
-----------------

Karı Çor Tigin abidəsi Çin imperatoru Tai Tsunqun əmri ilə saray ustalarına yazdırılmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Tanq ordusunda türklər

* Yağlakar sülaləsi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Karı Çor Tigin ve Orhon yazıtı". tarihvearkeoloji.blogspot.com. 26 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Karı Çor Tigin abidəsi". yenidenergenekon.com. 26 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Karı Çor Tigin Yazıtı". arastirmax.com. 26 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  "Karı Çor Tigin Yazıtı hakkında" (PDF). tekedergisi.com. 26 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
5. ↑  "Karı Çor Tigin Yazıtının çincesi ve Karı Çor Tiginin seçeresi" (PDF). tekedergisi.com. 26 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
**Xasməmmədovlar** — Azərbaycan xalqının soylarından biri.

Soyun yaranması
---------------

Hacıbaba bəyin ailəsində 4 oğul var idi və onlardan üçü—Xəlil bəy, Ələsgər bəy, Ələkbər bəy məşhur hüquqşunas və içtimai xadim olub.

Gəncə xanlığının məşhur simalarından olan Xasməmməd bəyin övladları rus üsul-idarəsi dönəmində Xasməmmədov soyadını qəbul etdilər.

1922-ci ilin aprelində Ələsgər bəyi yenə həbs etmişdilər. Ələsgər bəy birinci dəfə XI Ordunun xüsusi şöbəsinin və Azərbaycan FK-nın əmri ilə 1920-ci ilin 29 mayından 4 iyununa qədər heç bir səbəb olmadan həbsdə saxlanılır. Ağır işgəncələrdən sonra buraxılır. 1929-cu ilin son ayları Xəlil bəy Xasməmmədovla qohumluq əlaqəsi olan bütün qohumlar həbsə və sürgünə məruz qalır. Ələkbər və Məmməd bəy 19 mart 1931-ci ildə, Nağı bəy isə 27 mart 1931-ci ildə ailələri ilə birlikdə, şəxsi əmlakları müsadirə edilməklə Qazaxıstana sürgün edilirlər.

Soyun tanınmış nümayəndələri
----------------------------

* Xəlil bəy Xasməmmədov — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin görkəmli siyasi və dövlət xadimi. 1918-ci ildə Azərbaycan Demokratik Respublikasının ədliyyə və daxili işlər naziri.
* Ələkbər bəy Xasməmmədov — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrünün ictimai və dövlət xadimi, hüquqşünas. Xəlil bəy Xasməmmədovun qardaşı.
* Ələsgər bəy Xasməmmədov — "Türk Sosialist-Federalist İnqilab Komitəsi" nin qurucularından biri

Xarici keçidlər
---------------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-01-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-27.
Aqronom iş başında
**Aqronomiya** — bitkilərin yetişdirilməsi, ərzaq, yanacaq, lif və meliorasiya üçün istifadə edilməsini nəzərdə tutan texnologiyalar haqqında elmdir. Aqronomiya bitkilərin genetikası, fiziologiyası, meteorologiya və torpaqşünaslıq sahəsində fəaliyyəti əhatə edir. Bu sahə həmçinin biologiya, kimya, ekologiya, Yer haqqında elmin və genetikanın real və praktiki tətbiqidir.

Aqronomiya insan və canlılar üçün sağlam qida yetişdirilməsi istiqamətində praktiki fəaliyyət göstərir, ətraf mühitə ziyansız təsir edir, həmçinin bitkilərdən enerji alınması məsələlərini həll edir.

Həmçinin bax
------------

* Aqrar-sənaye kompleksi
* Kənd təsərrüfatı

Ədəbiyyat
---------

* The Future World of Agriculture by Wendy B. Murphy, Watts, 1984.
* *Storia delle scienze agrarie* by Antonio Saltini, 4 vols, Bologna 1984-89, ISBN 88-206-2412-5, ISBN 88-206-2413-3, ISBN 88-206-2414-1, ISBN 88-206-2414-X

Mənbə
-----

* The American Society of Agronomy (ASA)
* Crop Science Society of America (CSSA)
* Soil Science Society of America (SSSA)
* European Society for Agronomy Arxivləşdirilib 2011-04-14 at the Wayback Machine
* The National Agricultural Library (NAL) – Comprehensive agricultural library.
**Xarəzm** (Ərəbcə: **خوارزم** / Khwārizm, Özbəkcə: **Xarəzm**, Farsca: **خوارزم** / Khwārazm) — Orta Asiyada (Özbəkistan, Qazaxıstan, Türkmənistan) tarixi-coğrafi ərazi və eyni adlı Xarəzmşahlar dövlətinin yerləşdiyi ərazi.

Anlamı
------

Xarəzm sözünün mənası "Günəş ölkəsi" deməkdir. Çinlilər Xarəzmə Huşumi (呼似密) deyirdilər. Bu torpaqların Hu (呼) qəbiləsinə aid olduğunu göstərir. Hu (呼) qəbiləsi hun qəbiləsi olub hun adətinə görə şanyülərin xanımları burdan çıxırdı.

Tarixi
------

İrandilli xalqlar er. əv. II minilliyin ortalarında Cənubi Şərqi Avropadan Şərqdə hərəkət etmiş və Orta Asiyada qədim türklərin ərazisinin bir hissəsini zəbt etmişlər. Böyük mütəfəkkir Biruni yazır ki, er. əv. 1200-cü ildə farslar indiki Xarəzm ərazisinə gəlib məskunlaşmış və Türk çarlığını özünə tabe etmişlər (170,10). Bundan sonra Orta Asiyanın bu hissəsi Ariazem ―Arilərin ərazisi‖ adlanmış və bu ad zaman keçdikcə əvvəlinə ―h‖ səsi əlavə olunmaqla Harəzm (Xarəzm) formasına düşmüşdür. ―Avesta‖da bu ərazi ―Arianvəc‖, yəni ―Arilərin düzənliyi‖ adlanmışdır .

Mənbə
-----

* Буниятов З. *Государство хорезмшахов-ануштегинидов (1097—1231)*, Москва, 1986.
* Веселов

İstinadlar
----------

1. ↑  Толстое С. П. По следам древнехорезминской цивилизации. М. 1948. səh. 11.
**Xasan gölü** — Rusiya Federasiyasının Primorsk diyarı ərazisində elədə böyük olmayan şirinsulu göl. Vladivostokdan 130 km cənub-qərbdə Çinlə sərhəddən bir qədər aralıda, Poset körfəzindən cənub-şərdə yerləşir. Xasan rayonunda olan dörd gölfdən biridir ki, burada şanagüllə bitir.

Gölün sahəsi 2,23 km², su toplayıcı sahəsi isə 6,68 km²dir.

Tarixi əhəmiyyəti
-----------------

Gölün adı dünya tarixinə SSRİ və Yaponiya arasında baş vermiş Xasangöl döyüşü ilə əlaqəli düşmüşdür. Bununla əlaqədar Rusiyada bir çox adlar meydana gəmişdir.

Sankt-Peterburq — Xasanskaya küçəsi.

Omsk — «Xasan gölü» küçəsi.

Perm — «Xasan qəhrəmanları» küçəsi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Хасан — дельта реки Туманная / Том 3 / Водно-болотные угодия России". 2020-11-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-11.

Mənbə
-----

* Xasan gölü
* Озеро Хасан (Государственный водный реестр Российской Федерации)[*ölü keçid*]
* Xasan gölü və onun ətraf ərazilərinin şəkilləri
**Aqraxan siyənəyi** (*lat.* Alosa braschnikowi agrachanica) — siyənək cinsinin nümayəndəsidir.

Yayılması
---------

Orta və Şimali Xəzərin şərq hissəsindən, Volqa deltası qarşısında şirinləşmiş sahədən başqa Aqraxan siyənəyi Xəzərin hər yerində rast gəlinir.

Morfoloji əlamətləri
--------------------

D III-IV 13-15,A III 16-20 şüa olur. Qəlsəmə dişcikləri düzdür.Onların sayı 26-41,orta hsabla 32,2-dir.Bədəni nisbətən hündürdür,açıq rənglidir.Rostrum kütdür.Qəlsəmə qapağı gerisində adətən bir qara ləkə olur.Uzunluğu 29-33 sm-dir. Üzgəcləri ,başı,bel tərəfi az piqmentlənmişdir.Pulcuqları iri,nazik və tez qopandır. Üst çənə göz ortası şaqulinin arxasına keçir,alt çənə ya üst çənəyə bərabərdir,ya da yüngülcə irəli çıxır.Dişləri yaxşı inkişaf etmişdir.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Şortəlimsu balığıdır,çaylara girmir,nisbətən istiliksevəndir.Orta Xəzərdə kütləvi gedişləri 13-14° temperaturda müşahidə edilir.Başlıca olaraq kilkələr və başqa balıqlarla qidalanan yırtıcıdır.Kürütökmədən sonrakı dövrdə daha intensiv qidalanır.Yem obyektləri ardınca hətta qışda da yerdəyişmələr edir.

Çoxalması
---------

3-4 yaşlarında cinsiyyət yetkinliyinə çatır.Kürüsü hissə-hissə yetişir,kürü tökməsi may-iyun aylarında suyun temperaturu 20° olduqda müşahidə edilir.Kürülərin sayı 49 mindən 370 minə qədər olub,orta hesabla 203 mindir.Kürü yarımpelagikdir,suyun dibyanı laylarında üzür.19-21° temperaturda inkişaf müddəti 37 saata yaxındır. Kürü tökdükdən sonra sürətlə qidalanmağa başlayır.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Böyük vətəgə əhəmiyyətinə malikdir.Brajnikov siyənəkləri arasında ikinci yeri tutur.Hazırda ehtiyatları və uyğun olaraq tutulması da aşağı düşmüşdür.Aqraxan siyənəyi ehtiyatlarının artırılması üçün başqa tədbirlərlə yanaşı çoxalma dövründə ovlamanı azaltmaq da vacibdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Əsgerov F.S. Zaytsev Y.Y. Qasımov R.Y. Quliyev Z. «Biomüxtəliflik: Xəzərin əsrarəngiz balıqları» "Bəşər-XXI" nəşriyyatı, Bakı, 2003

Ədəbiyyat
---------

* Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s. 76.
* Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, s. 74.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q98397197
* ITIS: 615831

 |
Ficar döyüşləri, İslam dövründən qabaq (Cahiliyyə dövrü) ərəb qəbilələri arasında haram aylarında çıxan döyüşlərdir.

Haqqında
--------

Ərəb qəbilələri arasında döyüşmənin haram olduğu bəzi aylar var idi. Məkkə, Mədinə və Taifə görə Zilqədə, Zilhiccə, Məhərrəm və Rəcəb ayları haram aylardır. Bu sistemin nə vaxtdan bəri tətbiq edildiyi tam dəqiq bilinmir. Haram ayları qəbilədən-qəbiləyə kiçik fərqlərnən dəyişirdi. Bu aylarda sülh ab-havası olardı. İnsanları öldürmək və onlara zərər vermək böyük günah kimi hesab olunardı. Ancaq buna baxmayaraq ərəb qəbilələri arasında anlaşılmazlıqlar nəticəsində müxtəlif döyüşlər baş tuturdu. Bu döyüşlərə də Ficar döyüşləri deyilirdi və cəmi 4 dəfə baş tutub.

Birinci Ficar döyüşü Ukaz bazarında Gifar qəbiləsindəki bir adamın ayaqlarını uzadaraq oturub ərəblərin ən şərəflisi mənəm deməsi ilə qarşıdakı digər adamın əsəbləşməsi və qılıncını çəkib hücuma keçməsiylə başlayıb. 

İkinci Ficar döyüşü Ukaz bazarında gənc oğlanların bir qadına sataşmaları nəticəsində Qureyşdən olan iki qəbilə arasında baş tutmuşdu.

Üçüncü Ficar döyüşü borc alıb ödəməmək üstündə Kinanəoğulları və Amir oğulları qəbiləsinin arasında baş vermişdir.

Dördüncü Ficar döyüşü ən önəmli savaş sayılır və Qureyş və Kinanə ittifaqı ilə Qays və Aylan qəbilələrinin qurduğu ittifaq arasında, Ukaz bazarında baş vermişdi. Döyüşün səbəbi isə Kinanə qəbiləsindən birsinin digər qəbilənin nüfuzlu şəxsini öldürməsi olmuşdur. Bu döyüşə islam peygəmbəri Məhəmməd hələ 20 yaşında qatılmış (bəzi mənbələrdə 14-15 yaş), əmilərinə ox daşıdığı bəzi mənbələrdə qeyd edilmişdir.

Ficar döyüşləri ilə Məkkədə olan xarici və qorumasız olan adamkarın can və mal güvənliyi itmişdi. Xaricilərdən aldıqları malların qarşılığını ödəməyən yerlilərin sayı artmışdı. Bu vaxtlarda Məkkənin hörməti azalmışdı. Bu hörməti təzədən qazanmaq üçün Hilfü'l-Fudul adında bir cəmiyyət quruldu. Bu cür bir cəmiyyət daha əvvəl Cürhümlülər vaxtında görülmüşdü. Cəmiyyətin məqsədi isə baş tutan haqsızlıqlara mane olmaq idi. Cəmiyyətin qurulmasında böyük pay sahibi Əbu Talibin öz qardaşı olan Zübeyrin idi. Özü axırıncı Ficar döyüşünə qatılmışdı və bəzi mənbələrə görə bu döyüşdən ötrü çox peşman idi. Elə buna görə bu cür bir cəmiyyətin yaradılmasında yaxından iştirak etmişdir. Məhəmməddə bu cəmiyyətin üzvləri arasında yer almışdı.
**Cahangir Bağırov** və ya **Vladimir Bağırov** (6 oktyabr 1919-5 iyun 1943) — Təyyarəçi, "Lenin" ordeni laureatı

Həyatı
------

Mircəfər Bağırovun böyük oğlu olan Cahangir atası ilə Həştərxanda işləyərkən ailə quran zadəgan qız Mariyanın nikahından 6 oktyabr 1919-cu ildə dünyaya gəlmişdir. 1926-cı ildə anası vəfat etmişdir.

Cahangir 1938-ci ildə Bakı aeroklubundan məzun olub. Eysk hərbi-dəniz məktəbində və Taşkənt hərbi məktəbində oxuyub. İkinci dünya müharibəsində Hərbi Hava Qüvvələrində leytenant rütbəsində qırıcı təyyarəçi olaraq iştirak edib. Moskva ətrafı döyüşlərdə iştirak edib. 1942-ci ildə Serpuxov ətrafındakı döyüşdə yaralanıb. 1 il sonra yaralı halda tərxis olunub. Cahangir müharibəyə yararsız olmasına baxmayaraq, yenidən müharibəyə gedib. 40-cı qırıcı hava qüvvələri qvardiyasında (2-ci Hava Qüvvələri Ordusu, 8-ci qırıcı hava diviziyası, Voronej cəbhəsi) döyüşüb.

5 iyun 1943-cü ildə Obayan aerodromu yaxınlığında qeyri-bərabər döyüşdə 7-8 alman təyyarəsini vurub, sonda yanacağı qurtardığı üçün tarana gedib və təyyarəsini alman təyyarəsinə çırpıb. Cahangirə vəfatından sonra "Lenin" ordeni veriblər. Şəhidin cənazəsi Həzi Aslanovun köməkliyi ilə Bakıya gətirilərək Yasamal qəbiristanlığında dəfn edilib. Kalininlə mübahisə edən atası Mircəfər Bağırov oğlunun Sovet İttifaqı qəhrəmanı olmamasının tərəfdarı olub. Hazırda Cahangirin qəbri anası Mariya xanımın qəbrinin yanındadır.

SSRİ Ali Sovetinin 11 iyun 1943-cü il tarixli əmri ilə "Lenin" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

* Mircəfər Bağırovun böyük oğludur
* Cen Bağırovun anadan ögey, atadan doğma qardaşıdır

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Багиров Владимир Джафарович[*ölü keçid*]
2. 1 2  "Məmmədtağı Bağırov: "1937-ci ildə Mircəfər Bağırovun özünü də həbs ediblər"". 2009-12-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-12-16.

Mənbə
-----

* Məmmədtağı Bağırov: "1937-ci ildə Mircəfər Bağırovun özünü də həbs ediblər" Arxivləşdirilib 2009-12-08 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------

* Багиров Владимир Джафарович

Şəkillər
--------

* Cahangir Bağırovun QəbriCahangir Bağırovun Qəbri
* Cahangirun Bağırov QəbriCahangirun Bağırov Qəbri

Həmçinin bax
------------

* Mircəfər Bağırov
* Cen Bağırov
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Romeo və Cülyetta (dəqiqləşdirmə).

**"Romeo və Cülyetta"** (*ing.* Romeo and Juliet) — rejissor Franko Zeffirellinin filmi.

Məzmun
------

Bu məşhur əhvalat orta əsrlər Veronasında baş verir. Düşmən ailələrdən olan iki gənc bir-birilərinə aşiq olurlar. Tale onları birləşdirmir və onların birgə olmasına bir neçə amil öz təsirini göstərir. Təkcə ölüm onları bu acı taleyin əlindən qurtarır. Və beləcə bu məhəbbət əsrlər boyu yaşayır.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Əsərin müəllifi:** Vilyam Şekspir
**Ssenari müəllifləri:** Franko Brusati, Masolino D'Amiko, Franko Zeffirelli
**Rejissor:** Franko Zeffirelli
**Operator:** Paskualino De Santis
**Bəstəkar:** Nino Rota
**Prodüserlər:** Con Braburn, Entoni Heyvlok-Allan
### Rollarda

Leonard Uaytinq — Romeo
Oliviya Hassi — Cülyetta
Con Mak Eneri — Merkusio
Pet Heyvud — Cülyettanın dayəsi
Robert Stivens — Verona knyazı
Maykl York — Tibalt
Brüs Robinson — Benvolio
Pol Hardvik — Kapuletti
Nataşa Perri — Kapulettinin arvadı
Antonio Pyerfederiçi — Montekki
Esmeralda Ruspoli — Montekkinin arvadı
Roberto Bisakko — qraf Paris

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  .
2. 1 2 3  .
3. 1 2 3  .
4. ↑  .
5. ↑  .
**Nağıyev Cahangir Musa** oğlu (31 mart 1903, Gəncə, Rusiya imperiyası - 15 noyabr 1929, Azərbaycan SSR) - azərbaycanlı filosofu və Azərbaycan Kommunist Partiyasının fəal üzvü.

Həyatı
------

1903-cü il martın 31-də Gəncədə anadan olub. Atasını çox tez, 1905-ci ildə itirmişdir.

1929-cu il noyabrın 15-də C.Nağıyev və arvadı Rozaliya Nağıyeva faciəli surətdə həlak olmuşlar.

### Təhsili

1910-cu ildə Cahangir Nağıyev Gəncədə ikisinifli ibtidai rus-tatar məktəbinə daxil olmuş, 1912-ci ildə oranı müvəffəqiyyətlə bitirib, 1919-cu ildə Gəncə Kişi Gimnaziyasına daxil olmuşdur. Orada o, 6-cı sinifdən birbaşa 8-ci sinifə keçirilmiş və 1920-ci ildə həmin Gimnaziyanı əla qiymətlərlə bitirmişdir. 16 yaşlı C.Nağıyev Gimnaziyada oxuduğu illərdə dayısı Məmməd Xəlilovun vasitəsilə Kommunist partiyası sıralarına daxil olmuşdur.

1922-ci lin sonunda C.Nağıyev Azərbaycan KP göstərişi ilə Moskva Dövlət Universitetinin iqtisadiyyat fakültəsinə oxumağa göndərilir. O, 1924-cü ilədək burada oxuyur və fəlsəfəyə xüsusi maraq göstərir. Bunu nəzərə alaraq Azərbaycan KP MK-i, habelə Moskvada nəşr olunan "Kommunist" jurnalının zəmanəti ilə C.Nağıyev universitetin iqtisadiyyat fakültəsindən Qırmızı Professorlar İnstitutunun fəlsəfə fakültəsinə köçürülür. Son kursda C.Nağıyev ağır xəstələnir. Buna baxmayaraq o, Qırmızı Professorlar İnstitutunun fəlsəfə fakültəsini müvəffəqiyyətlə bitirir və işləmək üçün Bakı şəhərinə göndərilir. Bakıya qayıtdıqdan sonra BDU-da fəlsəfədən mühazirə oxumuşdur.

Fəaliyyəti
----------

Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra C.Nağıyev əvvəlcə Gəncədə Quberniya Komitəsinin, sonra isə Gəncə Dairə Komitəsinin məsul katibi işləmişdir. 1922-ci ilin yanvar ayında o, Azərbaycan KP Bakı Komitəsinin təbliğat və təşviqat şöbəsinin müdiri vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Bakıya qayıtdıqdan sonra həkimlərin məsləhəti ilə müalicə almaq üçün Fransa və Almaniyaya göndərilir. Avropa səfərindən qayıtdıqdan sonra "Deşan fəlsəfi sistemi" adlı əsər yazmışdır. Nağıyev alman və fransız dillərini mükəmməl öyrənmiş, fars və ərəb dillərini mənimsəmişdi. Onun "Marksın materializmi", "Adam Smitin dəyər nəzəriyyəsi və ümumi metodoloji nisbət: Smit-Marks" əsərlərinin əlyazması qalmışdır. Bakıya qayıtdıqdan sonra o, yenicə təşkil olunmuş Azərbaycan Elmi-Tədqiqat İnstitutunun fəlsəfə şöbəsinə başçılıq edir və Azərbaycan Dövlət Universitetində dialektik materializmdən dərs deyir, bir qədər sonra isə həmin universitetdə dialektik materializm kafedrasının müdiri olur.

Mənbə
-----

* Fəlsəfə ensiklopedik lüğəti

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Cahangir Musa oğlu Nağıyev". ganca.org. 2021-07-28 tarixində arxivləşdirilib.
Küçəyə açılan mənzərə
**Dionisiya Areopaqita küçəsi** (*yun.* Οδός Διονυσίου Αρεοπαγίτου) — Afinanın Makriyani rayonunda yerləşən və Afina Akropolunun cənub hissəsinə bitişik piyada küçəsi. Afinanın ilk xaç suyuna salınmış sakini və Həvari Pavelin şagirdi olan Dionisiyanın şərəfinə adlandırılmışdır. Şərqdən qərbə doğru uzanır. Amaliya prospekti qovşağında, Hadrian qövsünün yaxınlığında başlayır və Filopappus abidəsində artıq Həvari Pavel prospektinə girən yerdə, Akropol və Afina aqora ətrafındakı piyada zonasının sonunda bitir.

Küçə ilk olaraq 1857-ci ildə indiki yerindən bir az şimalda salınmışdır. 1955-ci ildə Afina Akropolunda yol sistemini inkişaf etdirən memar Dimitris Pikionis küçəni yenidən düzəldərək yerini dəyişdirdi. 2003-cü ildən bu yana küçə sırf piyalar üçündür.

Tikili və abidələri
-------------------

XX əsrin əvvəllərinə aid bina.
Amaliya prospektində, küçənin əvvəlində onun hər iki tərəfində binalar var. Lakin Makriyani küçəsi ilə kəsişmədən sonra şimal tərəfdə demək olar ki, heç bir bina yoxdur. Belə ki, burada Akropolun arxeoloji ərazisi yerləşir. Yaxınlıqda Dionis Teatrının girişi var. Cənub tərəfində Akropol muzeyi, həmçinin çoxmənzilli və ayrı evləri olan bir yaşayış sahəsi var. Küçənin sonunda Odeon Heroda Attikanın bir çıxış və mərkəzində isə Prokl Diadoxun evi yerləşir.

Küçənin məşhur sakinləri
------------------------

* Vangelis (Evanqelos Odisseas Papatanassiu), məşhur yunan bəstəkarı, ifaçısı və prodüseri — Akropol Muzeyinin yaxınlığındakı neoklassik ruhda tikilmiş bir bina. Muzeyin inşası zamanı demək olar ki, bina sökülməkdən güclə qurtulmuşdur.
* Konstantinos Partenis, rəssam — evi 1967-ci ildə ölümündən sonra sökülmüşdür.
* Akis Soxadzopulos, siyasətçi 2010-cu ildə həyat yoldaşı Dionisiya Areopaqita küçəsində ofşor şirkətdən istifadə edərək bir ev alması səbəbiylə qalmaqal mövzusuna çevrildi.
* Ksenofon Zolotas, iqtisadçı və Yunanıstanın müvəqqəti baş nazir vəzifəsinin icra edicisi.

İstinadlar
----------

1. ↑   (yun.)Ελένη Αργυρίου (28 March 2008). "Καθ' οδόν: Στη Διονυσίου Αρεοπαγίτου"[*ölü keçid*]. *Ριζοσπάστης*; Retrieved March 2013
2. ↑   (yun.) Dimitris Diamantopoulos (17 June 2009). "O μεγάλος περίπατος" Arxivləşdirilib 2019-04-30 at the Wayback Machine. *Lifo*; Retrieved June 2014
**Rominten meşəsi, Romniskaya puşça, Qırmızı meşə** (*alm.* Rominter Heide‎, pol. Puszcza Romincka) — Rusiyanın Kalininqrad vilayətində, Nesterov rayonu ərazisində meşə. Meşənin kiçik hissəsi isə Polşa ərazisinə daxildir. Meşə kompleksinin ümumi sahəsi — təxminən 360 km²-dir. Ümumi ərazinin üçdə ikisi Rusiyaya məxsusdur. Polşaya məxsus Pominten meşə ərazisi qorunan ərazi statusuna malikdir. Rusiya ərazisində yerləşən meşə həm də **Qırmızı meşə** adı ilə tanınır. Ərazidə eyni adlı meşə təsərrüfatı və kənd yerləşir. Ərazidən ən böyük yaşayış məntəqəsi məhs — Krasnoles kəndidir. Polşa ərazisində isə meşəyə ən yaxın yaşayış məntəqəsi Qoldap şəhəridir.

Tarixi
------

Tevton ordeni zamanında meşə ov yeri kimi istifadə olunurdu. İldə bir və ya iki-üç dəfə, əsasən yay aylarında Tevton ordeni qrossmeysterləri öz qonaqları ilə birlikdə Rominten meşəsində böyük ova başlayardı. Ov bəzən həftələrcə davam edirdi. Digər vaxtlarda yerli əhaliyə meşədə ov etməyə icazə verilərdi. 1525-ci ildən isə aşağı təbəqənin meşədə ov etməsinə qadağa qoyuldu. 1739-cu ild prussiya kralının fərmanına əsasən meşə qorunmuş və ağac kəsimi qadağan olunmuşdur.

1890-cı ilin 23 sentyabrında Rominten meşəsinə kayzer II Vilhelm səfər etmiş və ərazi onun çox xoşuna gəlmişdir. Tezliklə II Vilhelm meşə ərazisində özünün ov rezidensiyasını inşa etdirmişdir.

Birinci Dünya müharibəsindən sonra Vilhelmin ov evi dövlətin əmlakı elan edildi. 30-cu illərdə ev turistlər üçün açıq elan edildi.

İkinci Dünya müahribəsindın sonra meşə ərazisi Polşa və SSRİ arasında bölüşdürüldü. SSRİ-yə aid ərazidə oduncaq tədarük edən müəssisə yaradılmışdır. Sərhəd zonası olduğundan meşə ərazisində təsərrüfat işlərinə məhdudiyyət qoyulmuşdur.

Xarici keçidlər
---------------

* Информация о истории пущи
* "Историческая справка и фотографии пущи на сайте «Калининградская область: следы прошлого»". 2007-04-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-07-04.
* "Исследование возможностей развития крупной транснациональной особо охраняемой природной территории «Роминтенская Пуща» (Калининградская область/Россия и Польша)" (PDF).[*ölü keçid*]
* "«Охотничий дом императора»". 2014-07-14 tarixində arxivləşdirilib.
* Роминтенская пуща — Красный лес

İstinadlar
----------

1. ↑  "Роминтенская пуща - Красный лес". 2022-09-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-08.
**Romul, Rem və dişi canavar** (*lat.* Romulus et Remus) falamand rəssamı Piter Paul Rubens tərəfindən 1666-ci ildə çəkilib.

Rubensin yaradıcılığı üçün xarakter olan mifoloji süjet: Faustul (sağda) dişi canavarın əmizdirdiyi Romulu və Remi, həm də ağacdələni tapır. Onların anası Reya Silviya və çay allahı Tiberin yaxınlığındadır. Romalıların ilk çarı Romul (Romulus) və onun qardaşı (Remus) barədə salnamədə rəvayət olunur; Vesta kahinəsi Reya Silviya bir dəfə Mars allahına rast gəlir və bunun da nəticəsində onun bir cüt əkiz oğlu doğulur. Bəkarətini itirən vestalkanı (kahinəni) övladları ilə birlikdə suda batırıb öldürmək əmr olunur. Lakin çay allahı Tibrin Reyaya rəhmi gəlir və onu özünə zövcə edir. Uşaqların olduğu çanağı su ağzına alıb aparır və çanaq sahilə yan alır. Bu zaman su içmək üçün çaya yaxınlaşan dişi canavar uşaqların ağladığını eşidir, taleyin ümidinə atılmış uşaqları mağaraya gətirir və onları öz südü ilə əmizdirir. Onların ilk uşaqlıq günləri mağarada keçir: dişi canavar onlara analıq edir, ağacdələn və çökükburun onlar üçün qida gətirir və uşaqları hər cür bəladan hifz edirlər. Günlərin bir günündə buraya çobanlar gəlir: dişi canavar qaçır, uşaqlara isə çarın çobanı Faustul yiyə durur, o da zövcəsi Akka Larentsiya ilə birlikdə onları tərbiyə edir: əkizlərdən birinə Romul, digərinə isə Rem adı verirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2  .
**NuGet** (Nyu Get deyə tələffüz olunur) — Proqramçıların təkrar istifadə edilə bilən kodu paylaşmalarını təmin etmək üçün hazırlanmış bir paket idarəetmə sistemi. Proqram pulsuz və açıq-mənbəlidir. Outercurve Fondu əvvəlcə NuPack adı altında yaratdı. 2010 -cu ildə istifadəyə verildikdən sonra NuGet daha böyük alət və xidmətlər ekosisteminə çevrildi.

Haqqında
--------

NuGet, proqramçılar üçün bir paket meneceridir. Yaradıcılara faydalı kodu paylaşmağa və istehlak etməyə imkan verir. NuGet paketi, .nupack və ya .nupkg fayl adı sonluğuna malik olan və .NET assemblylərini (Birlikdə işləmək və məntiqi bir funksionallıq vahidi yaratmaq üçün qurulmuş növlər və mənbələr toplusu) və onlara lazım olan faylları ehtiva edən tək bir ZIP faylıdır. 

NuGet əvvəlcə bir Microsoft Visual Studioya "əlavə funsiya" olaraq paylandı. Visual Studio 2012 -dən başlayaraq həm Visual Studio, həm də Mac üçün Visual Studio NuGet paketlərini yerli olaraq istehlak edə bilər. NuGet-in əsas işlədiləbilən faylı olan nuget.exe, həm paketlər yarada, həm də istehlak edə bilən pulsuz və açıq mənbəli əmr sətiri tətbiqidir. MSBuild və .NET Core SDK (dotnet.exe) mövcud olduqda istifadə edə bilər. [6] NuGet də SharpDevelop ilə birləşdirilmişdir.

Bir çox proqramlaşdırma dilini dəstəkləyir, o cümlədən:

.\*NET Framework paketləri

* CoApp tərəfindən dəstəklənən paket yaradılması ilə C++, ilə yazılmış yerli paketlər

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  And The Winner Is, NuGet Arxivləşdirilib 2022-04-16 at the Wayback Machine, haacked.com. Retrieved on 24 March, 2020.
3. ↑  *Haack, Phil.* "NuGet". 2018-12-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-08-24.
4. ↑  *Haack, Phil.* "Changing the NuPack Project Name". OuterCurve Foundation. 21 October 2010. 25 October 2010 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 November 2010.
5. ↑  An Overview of the NuGet Ecosystem Arxivləşdirilib 2015-05-12 at the Wayback Machine. CodeProject (18 August 2013). Retrieved on 6 February 2015.
6. ↑  *karann-msft.* "What is NuGet and what does it do?". docs.microsoft.com (ingilis). 2022-09-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-12.
7. ↑  "NuGet for C++". 26 April 2013. 26 December 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 April 2013.
**Noğay xan** (tatar. Nuğay, Нугай, *qaz.* Ноғай; 1235/1240 — 1299) — Qızıl Orda bəylərbəyi.

Həyatı
------

Bərkə xanın sərkərdəsi olan Noğay, Qızıl Ordanın Don ilə Dnepr arasındaki bölgələri idarə edən tümən bəyi idi. İlk dəfa Bərkə xan (1255–1266) dövründə qarsılaşdığımız Noğay, Məngü Teymur xan (1266–1280) zamanında siyasət səhnəsinə çıxdı. 1259-cu ildən 1296-cı ilə qədər Qalitsiya, 1261-ci ildən 1263-cü ilədək də Qafqaz səfərlərində qazandığı üstün zəfərlə çıxmışdır. Qaradənizin şərq və şimalında yaşayan boyları Qızıl Orda mərkəzindən ayıracaq şəkildə öz hakimiyəti altında birləşdirmiştir. Bərkə xanın və sərkərdəsi olan Noğayın müsəlman olmaları, Şaman olan Hülaku ilə olan savaşları qazanmaları, xilafət üçün alınan bir intiqam və İslamiyətin zəfəri olaraq bilindi. Bu münasibətlə qonşu müsəlman ölkələrdən, Xorasandan və Anadoludan İslamiyəti yaymaq üçün qazilər gətirildi. Azərbaycandan Ərdəbil şeyxi Səfiyədddin Ərdəbili, öz müridləri ilə birlikdə Dəşt-i Qıpçaqda və Krımda (Noğay ölkəsində) İslami fəaliyətlərdə oldu. Anadoludan Sarı Saltuk adlı bir türk şeyxi də, 1263-cü ildə 12000 xanə qədər Türkmən ailəsi ilə birlikdə Krım və Doğrucaya yəni Noğayın olduğu yerlərə gedib yerləşdi və İslamiyətin nəşri uğrunda çalışdı. Noğay xan o zaman Trakyada Aynos qalasında əsir olan Rum Səlcuqlu dövləti sultani II İzzəddin Keykavusı qurtardı. 1265-ci ildə rəsmən müsəlman oldu. Trakyada bir çox Bizans şəhər və qalalarını aldı. Macarıstan içlərinə qədər hücumlar etdi. Noğay xanın məiyətinin çoxu bir neçə il içində müsəlman oldu. Sarı Saltuk Noğay xanın əmriylə Krımdan Dobrucaya getdi. Noğay da 1280-ci ildə Yama yaxınlarında iki Bulgar qalasını fəth etdi. Noğay xan ölüncəyə qədər Rumelidə (Balkanlarda) İslamiyətin yayılması uğruna coşqun axınlar etdi. Noğay xan 1280–1299-cu illər arasında Dunay hövzəsində, Rumelində və Krımda şövqətlə səltənət sürdü. Noğay qırx il müddət ilə Qızıl Orda dövlətində o dərəcə böyük və önəmli bir rola sahib olmuşdur ki, bu rolun nəticəsində olmaq üzrə Qızıl Orda ilə münasibət içində olan bəlli-başlı dərhal bütün dövlətlərin hökmdarları ona xan müamiləsi etdilər, hətta ona elçilər göndərmişdilər. Noğay xan, 1299-cu ildə məcusilikdə qalan Qızıl Orda hökmdarı Toxta xanla apardığı savaşda bir sıravi bir rus piyadası tərəfindən öldürülmüşdür. Toxta xan da bu rus piyadasını edam edərək cəzalandırmışdır. Noğay xanın ölümündən sonra Balkan yarımadasında müsəlman hakimiyəti və dərvişlərin fəaliyəti səktəyə uğradı. Bizanslılar birçok yərlərini Tokanın oğullarından geri aldılar. Müsəlmanların çoxu Bizans yoluyla Anadoluya keçdilər. Noğay xana bağlı türk boyları onun ölümündən sonra özlərinə Noğay adını verdilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2011-05-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-02-02.
2. 1 2  Prof. Dr. Zəki Vəlidi TOGAN, Umumi Türk Tarihinə Giriş, İstanbul- 1981 s. 268–270

Həmçinin bax
------------

* Qızıl Orda
* Cuçilər sülaləsi
**Günəş tacı** — Günəşdən 5 mln. km-dək məsafədə yerləşir. O, Günəşdən ətraf aləmə səpələnən yüklü hissəciklərdən, tozlardan, qaz kütlələrindən (onlara koronium deyilir) ibarətdir. Bu plazma axınları Günəş küləyi adlanır. Onların sürəti 300–400 km/san.-yə çatır. Günəşin ətrafa şüalandırdığı ümumi enerjinin miqdarı 4\*10³³ erq/san-dir. Bu enerjinin 1/2.200.000.000 hissəsi Yer səthinə gəlib çatır.

Adi müşahidə zamanı Günəş tacını ancaq tutulma əsnasında görmək olar. 1868-ci ilin 18 avqustunda müxtəlif ölkələrdən bir çox astronomlar tam Günəş tutulmasını müşahidə etmək üçün Hindistana getmişdilər. Bu zaman tacın və protuberansların spektrini öyrənməklə "helium qazı" kəşf edildi. Ancaq Günəş tutulmaları qısamüddətli olurdu. O biri tutulmanı isə çox gözləmək lazım gəlirdi. J. Jansen öz spektroskopunu elə qurdu ki, adi vaxtda da Günəşi müşahidə edə bilsin. Sonra Günəşi müşahidə texnikasını daha da təkmilləşdirdilər. İndi Günəşi müşahidə etmək üçün tutulmanı gözləmirlər. Ancaq yenə də tutulma Günəşi öyrənmək üçün vacib hadisələrdən biri olaraq qalır.

Balaca uşaqların Günəş rəsmlərini görmüsünüzmü? Sarı dairədən hər tərəfə çöp kimi xətlər uzanır. Bunlar şüalardır. Günəş tacının quruluşu, doğrudan da, şüaşəkillidir. Ancaq uşaq rəsimlərində olduğu kimi, bu şüalar bir-birindən belə aralı deyil. Onların hamısı düz deyil, hamısı eyni uzunluqda deyil. Ləkələr və məşəllər üzərindəki şüalar düzdür. Qonşu şüalar isə cəzb olunurmuş kimi, onlara tərəf əyilir. Şüaların başlanğıcında xromosferin parlaqlığı çox güclüdür. Bu sahələr çoşqun sahələr adlanır. Protuberansların da öz kiçik tacları var. Günəşdə ləkələr çox olduqda onun tacı, demək olar ki, dairəvi olur. Ləkələr azaldıqda isə tac dartılmış şəkil alır.

Tac çox parlaqdır. Temperaturu yüksəkdir. Tac maddəsində atomlar böyük sürətlə hərəkət edir və elektronlarını itirirlər. Nüvələr "çılpaq" qalır. Nüvələrdən qopmuş elektronlar daha da sürətlənir. Tacda müxtəlif kimyəvi maddələrin külli miqdarda müsbət yüklü ionları və sərbəst elektronları olur(hidrogen, helium, karbon, ionlaşdırılmış dəmir, azot və oksigen atomları). Bu "tac mərasimi" ndə başlıca rol elektronlara məxsus olur.

Tac maddəsinə "tac qazı" və ya "yüksəkionlaşmış plazma" deyirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Zakir EMİNOV, Qabil SƏMƏDOV, "Coğrafiya ensiklopediyası" I kitab, "Çaşıoğlu Multimedia", Bakı 2012
2. ↑  Ayna Uşaq Ensiklopediyası "Ulduzlar-Elm və Əfsanələr","Ayna Mətbu Evi", Bakı 2004
**ABC Azərbaycan Beynəlxalq Təhsil Mərkəzi** və ya **Azərbaycan Britaniya Kolleci** ( köhnə adı – **Bakı İstedadlar Məktəbi** və ya **Bakı İstedadlar Təhsil Kompleksi** — Bakının Bibiheybət qəsəbəsində yerləşən məktəb. Məktəbin əsas özəlliyi təhsilin ingilis dilində aparılmasıdır.

Haqqında
--------

ABC 2012-ci ildən fəaliyyətə başlayıb, hazırda bağça, məktəbəqədər hazırlıq, ibtidai və orta təhsil imkanları yaradan qabaqcıl təhsil müəssisəsi kimi Azərbaycan da daxil olmaqla, 25 müxtəlif ölkədən olan 760 şagirdə xidmət göstərməkdədir.

7 hektar ərazidə inşa olunan təhsil kompleksi 1200 şagirdin təhsil alması üçün nəzərdə tutulub. Gələcəkdə 120 şagirdlik yataqxananın, tibb məntəqəsinin, robot texnikası və animasiya otaqlarının yaradılması planlaşdırılır. Kompleksdə tədris ingilis dilində aparılacaq. Neft şirkətinin prezidenti Rövnəq Abdullayevin dediyinə görə, neft şirkətinin mühəndislərə olan tələbatını ödəmək üçün belə bir təhsil kompleksi yaradılıb.
Bakı Müasir İstedadlar Məktəbinin yaradılması prosesinə Böyük Britaniyanın bu sahədə zəngin təcrübəyə malik "Gabbitas" məsləhətçi təhsil şirkəti də cəlb edilib. ARDNŞ əməkdaşlarının iştirakı ilə aparılan müsahibələrdə dünyanın müxtəlif ölkələrində ingilis məktəblərinin yaradılması işində böyük təcrübə qazanmış 50-dən çox iddiaçı arasından ən layiqli mütəxəssislər seçilib. Müsahibələrin nəticələrinə görə, məktəbin bütün rəhbərliyi xarici vətəndaşlar olacaq. Belə ki, məktəbin direktoru vəzifəsinə keçirilən beynəlxalq müsabiqənin qalibi Qrem Pollok, Məktəbəqədər təhsil bölməsinin və İbtidai təhsil bölməsinin rəhbəri vəzifələrinə elan olunmuş müsabiqənin qalibləri Alison Kuk və Kiz Cekson olub.

2017-ci ildən məktəbin yeni adı Azərbaycan Britaniya Kolleci (ABC) adlanır. Kembric Beynəlxalq Məktəbi isə məktəbin şüarı olaraq müəyyən edilib.

Məktəbin direktorları
---------------------

Qrem Pollak məktəbin ilk direktorudur.
Hasan Hasanov ikinci direktordur.

İstinad
-------

1. ↑  "Azərbaycan-Britaniya Kollecində yeni tədris ili açıq elan edilib" Arxivləşdirilib 2021-10-27 at the Wayback Machine. Report.az
2. ↑  APA Bakıda xüsusi istedadlı uşaqlar üçün müasir ingilis məktəbi tikilir[*ölü keçid*]
3. ↑  "Bakı İstedadlar Təhsil Kompleksi adını və loqosunu dəyişib" Arxivləşdirilib 2021-10-27 at the Wayback Machine. Report.az

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan Britaniya Kollecinin rəsmi veb saytı Arxivləşdirilib 2021-10-27 at the Wayback Machine
* Azərbaycan Britaniya Kollecinin rəsmi Facebook səhifəsi
* Azərbaycan Britaniya Kollecinin rəsmi Instagram səhifəsi
Çayın bir qolu Afyonun şimal-şərqindəki Bayat Yaylasından, digəri Eskişehir Çiftelerden doğular.
Əvvəl İç Anadoluya doğru axar sonra Qızılarmağın tərsinə bir qıvrımla, şimala dönər, Poladlı yaxınlarında ən böyük qollarından biri olan Porsuq Çayını və Ankara Çayını axar. Gəyvə Boğazından keçər və Qurusudan axaraq Qaradənizə tökülər.
Sakarya Çayının Aladağ və Kirmir sularını acdığı yerdə Türkiyənin ən böyük stansiyalarından biri olan Sarıyar Hidroelektrik Stansiyası ilə Gökçəkaya Hidroelektrik Stansiyası və Yenicə Anbarı qurulmuşdur.
Çay adını Yunan Mifologiyasındakı çay tanrısı Sangariusdan götürməkdədir.
Sakarya çayı ildə 5 milyard m³ su daşımaqdadır. Axının mövsümlərə dağılımı bu şəkildədir: %13 payız, %30 qış, %44 Yaz, %13 yaz

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Sakarya çayı*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Çay** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Vanda Yuknayte** (lit. Vanda Juknaitė; 28 noyabr 1949 və ya 1949) — Litva yazıçısı (nəsr yazıçısı, dramaturq).

Həyatı
------

Vanda Yuknayte 1949-cu ildə Rokişkis rayonunun Papilyay kəndində anadan olub. Vilnüs Universitetində Litva filologiyası üzrə təhsil almışdır, sonra Klaypeda Konservatoriyasında, 1975-ci ildən isə Pedaqoji Elmlər Universitetində müəllimə idi. Sosial pedaqogika ilə də məşğul olurdu, kimsəsiz və əlil uşaqlar ilə işləyirdi.

Yaradıcılığı
------------

Adı "Kürən tülkü" (lit. Ugniaspalvė lapė) olan Yuknaytenin ilk kitabı 1983-cü ildə çap edildi. Onun ən əlamətdar əsərlərindən biri ilk dəfə 2002-ci ildə nəşr olunan "Mən təslim oluram. Səs: esselər, söhbətlər" (lit. Išsiduosi. Balsu: esė, pokalbiai), əsər 2007-ci ildə ingilis dilinə tərcümə edilmiş və "My Voice Betrays Me" (ingilis dilindən "Səsim mənə xəyanət edir") adı ilə nəşr edilmişdir. Memuarlar Litvanın kommunizmdən demokratiyaya keçməsinin sevinclərini və çətinliklərini göstərir. Yuknaytenin daha bir məşhur əsəri, Litva kişilərinin Sibirə sürgün edilməsi və Litvada qalan qadınların həyatı haqda bəhs edən "*Šermenys*" (1990) romanıdır.

2008-ci ildə Yuknayte incəsənət nailiyyətlərinə görə Litva Milli Mükafatına layiq görülmüşdür.

### Əsərlərinin siyahısı

| Orijinal dildə adı | Azərbaycan dilinə tərcümə olunmuş adı | Janr | İl | Tərcümələr |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| lit. Ugniaspalvė lapė | Kürən tülkü | hekayə toplusu | 1983 |  |
| lit. Šermenys | Ehsan | roman | 1990 |  |
| lit. Stiklo šalis | Şüşə ölkəsi | povest | 1995 |  |
| lit. Šermenys | Ehsan | drama | 2000 |  |
| lit. Išsiduosi. Balsu: esė, pokalbiai | Mən təslim oluram. Səs: esselər, söhbətlər | memuarlar | 2002 | *ing.* My Voice Betrays Me, 2007 |
| lit. Saulėlydžio senis: Romualdo Granausko | Qürubdə qoca adam: Romualdas Qranauskas | yaradıcı interpretasiyalar (Yelena Niuole Bukeliyene ilə müştərək müəlliflik) | 2004 |  |
| lit. Tariamas iš tamsos | Sanki qaranlıqdan | uşaqlar ilə müsahibə | 2007 |  |
| lit. Ponios Alisos gimtadienis | Xanım Alisanin ad günü | drama | 2010 |  |

Ekranlaşdırılma
---------------

2004-cü ildə "Şüşə ölkəsi" romanı əsasında eyni adlı film çəkildi, filmin rejissor Yaanina Lapinskayte olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  .
2. ↑  "Vanda Juknaitė". Rašyk (litva). 2020-01-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-15.
3. 1 2 3  *Caroline Paliulis.* "Vanda Juknaite : un regard de sagesse sur une société en mutation". Regard sur l'Est (fransız). 15.01.2010. 2020-07-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-15.
Skott sahili (Antarktida)Skott sahiliSkott sahili Antarktida xəritəsində
**Skott sahili** (*ing.* Scott Coast) — Şərqi Antarktidanın qərb sahillərini əhatə edir. Ross dənizinin suları ilə yuyulur.

Sahilin uzunluğu 400 km təşkil edir. Ərazisinin böyük hissəsini Şahzadə-Albert dağları tutur. Sahilləri ön dağlığı formasında olan buzlaqlarla sərhədlənir. Burada quru vadilər vardır. Onlar vahələr əmələ gətirir. Bu vahələrdə olan göllərin alt təbəqələrində sular 20—25 °С təşkil edir. Bu vahələrdən birində Yeni Zelandiyaya məxsus olan Vanda stansiyası fəaliyyət göstərir. 5 yanvar 1974 ildə burada 14,8 °C temperatur qeydə alınmışdlr. Bu isə Antarktida tarixində ən isti temperaturdur.

Sahil ingilis dənizçisi Robert Skottun şərəfinə adlandırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Arxivləşdirilib 2012-05-25 at Archive.today Global Measured Extremes of Temperature and Precipitation. National Climatic Data Center (ing.)
2. ↑  Antarctica: Highest Temperature — Global Weather & Climate Extremes Arxivləşdirilib 2015-12-08 at the Wayback Machine (ing.)

Mənbə
-----

* Skott sahili
**Berezovaya çayı** — Rostov vilayəti ərazisindən axan çay. Berezovaya çayı Çir çayının sol qolunu təşkil edir. O isə öz növbəsində Don çayına tökülür. Çir çayının mənsəbinə 28 km qalmış ona tökülür. Berezovaya çayının uzunluğu 63 kilometr təşkil edir. Hövzəsinin sahəsi isə 524 km²-dir.
Çay sistemi: **Berezovaya** → Çir → Don → Azov dənizi.

Təsviri
-------

Berezovaya çayı öz başlanğıcını Rostov vilayətinin Oblivsli rayonunun Slepixin xutoru ərazisindən götürür. Aşağı axarı boyunca getdikdə Truxin xutorunun ərazisimdən keçir. Sonradan Krivov xutoru, Çermovski, Samoxin, Nesterkin, Frolov, Senşin və Kovılenski xutorları ərazisindən axır. Kovılenski xutorundan cənubda Çir çayına tökülür.
Burada nərəkimilər, karp, som və digər balıqlara rast gəlmək mümkündür. Burada həvəskar balıqçılıq inkişaf etmişdir.
Çay əsasən yağış, qar və yer altı sularla qidalanır. Bölgəyə xass xüsusiyyətlərdən biri yazda suyunda gur sululuq müşahidə edilir. Bu isə qar sularınln əriməsi ilə əlaqədardır. Yay aylarında suyunda azalma müşahidə edilir. Bu isə bölgə çaylarına xass xüsusiyyətdir.

Çayın axdığı rayonlar:Oblivski yaronu.

Su reyster xidmətinin məlumatı
------------------------------

Dövlət su reyster xidmətinin məlumatına görə çay Don hövzəsi dairəsinə daxildir. Çir çayına daxildir. Aid olduğu hövzə — Don çayı (Rusiyaya aid hövzəsi).

Mənbə
-----

* Притоки Дона
* Непростая речка Чир Arxivləşdirilib 2017-04-03 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  "Государственный водный реестр РФ: Река Березовая (Березовка)".[*ölü keçid*]
**Skrill** (2011-ci ilə qədər - "Moneybookers") - yalnız elektron poçt ünvanından istifadə etməklə pul göndərmək və almaq imkanı verən elektron ödəmə sistemidir. Londonda 18 iyun 2001-ci ildə yaradılmışdır.

İstifadəçilər kredit və debet kartlardan pul göndərə və İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının üzvü olan bir çox ölkələrdəki bank hesabından pul köçürmələri edə bilirlər. Şəxsi hesabı olan iştirakçılar üçün Skrill demək olar pulsuzdur (iştirakçılar arasında pul köçürmələri maksimum 20 avroya başa gəlir). İşgüzar hesablar ixtisaslı iddiaçılar üçün əlyetərdir və qəbul edilən ödəmələrdən komissiya tutulur. Pulun hesabdan çıxarılması VİSA kredit və ya debet kartına bank çekiylə və ya bir çox ölkələrə beynəlxalq SWIFT -pulköçürmələr ilə icra edilə bilər. Təhlükəsizlik tədbiri olaraq Skrill standartı istifadəçinin hesabından pulköçürmələrin maksimal məbləğini məhdudlaşdırır. Bir çox rəqib xidmət sistemindən fərqli olaraq (onlayn ötürmə vasitələri) Skrill servisdən istifadə olunmasından öncə şəxsin yoxlanılmasını tələb edir; bu, fırıldaqçılıq ehtimalını minimuma endirir və çirkli pulların yuyulmasının qarşısını alır. Əlavə yoxlama addımları istifadəçinin hesabından pulköçürmələrin ümumi məbləğini 90 gün ərzində tədricən 50 min avro ekvivalentədək yüksəldir, sonrasında isə, əlavə yoxlamadan sonra, limitlər sistem istifadəçisinin xahişi ilə tam aradan qaldırıla bilər.

2015-ci ildə elan edilmişdi ki, Optimal Payments Plc şirkəti Skrill ödəmə sistemini almaq üçün barədə razılıq əldə etmişdir. Təxmini dəyəri 1.1 mlrd. avroya hesablanmışdı. Sövdələşmə 2015-ci ilin üçüncü rübündə başa çatdırıldı.

Qeydlər
-------

1. ↑  "Skrill rəsmi veb-sayt". 2022-03-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-19.
2. ↑  "Skrill və Neteller nəhayət vahid ödəmə sisteminə çevriləcək". 2018-08-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-19.
**Skrıtaya buxtası** — Berinq dənizinə daxil olan Korf körfəzinin şimal-qərbində yerləşən buxta. İzibati cəhətdən Rusiyanın Kamçatka diyarı ərazisində yerləşir.

Fiziki-Coğrafi xüsüsiyyətləri
-----------------------------

Buxta öz növbəsində dayaz bir laqundur. Onun maksimal dərinliyi 2 təşkil edir. Laqun Korf körfəzindən ensiz *Korf dili* ilə ayrılır. Dil şimal-şərqə doğru 18 km məsafədə uzanır. Eni isə 800 metrdir. Körfəz materik daxilinə 15 km məsafəsə uzanır. Su səthinin uzunluğu 18,2 km²-dir. Eni 400 metrə çatır. Sahilində Tiliçiki və Korf adı yaşayış məntəqələri yerləşir. Şimal hissədən isə kiçik bir boğazla Korf körfəzi ilə əlaqələnir.

Qabarma və çəkilmə olduqca güçlüdür (8–10 km/s), hündürlüyü 2,0 metrə çatır.

1966-cı ilin noyabrında baş vermiş güçlü fırtına zamanı dəniz dalğaları Korf dilində 290 enə malik bərzəxlər əmələ gətirmişdir. Adaya çevrilmiş dilin bir hissəsi 1970-ci illərdə tədricən yuyulmuşdur. Keçmiş dildən demək olar ki ancaq dayazlıq qalır.

Körfəzə Avyavyam çayı tökülür. Onu iki iri qolu qardır. Onlardan biri Şirokiydir. Körfəzin qərb sahilləri alçaqdır və bataqlıqlaşmışdır. Şimalı isə sıldırımlıdır. Burada Tiliçik dağları yerləşir (681 m)

Tarixi məlumat
--------------

1885-ci ildə Korf körfəzinə Fridolf Kirilloviç Qekin ekspedisiyası daxil olmuşdur. Komanda qumlu dilin arxasında olan buxtanı görmədiyindən xəritəyə sala bilmirlər. Buxta 16 il sonra 1909-cu ildə aşkar edilir və xəritəyə salınır.

Əhəmiyyəti
----------

Körfəzin şimal sahilində Tiliçiki kəndi və dilin cənubunda isə Korf qəsəbəsi yerləşir. Yayda yaşayış məntəqələri arasında bərə fəaliyyət göstərir. Qışda isə körfəz donur və avtomobillət üzərindən sərbəst hərəkət edə bilirlər. 
Qəmi ilə əlaqə yalnız maydan sentyabra qədər mümkündür.

Buxtada Sakit okean sümüklüsü və digər balıq növlərini ovlamaq mümkündür. Burada nadir hallarda olsa belə dəniz kirpisinə rast gəlinir. Suyunun buzla örtülməsindən sonra pərayaqlılar əraziyə doluşurlar

Ekologiya
---------

Skrıtaya buxtası ekoloji fəlakət zomnasıdır. 1950-ci illərin sahillərində intensiv heyvandarlıq inkişaf etdirilirdi. Peyin su ilə birlikdə buxtaya axıdılırdı. Bu isə buxtada yosunların geniş sahəyə yayılmasına səbəb olur. Tiliçiki kəndindən buxtaya çirkab suları axıdılır. Bu səbəbdən əraziyə artıq az balıq daxil olur. Üstəlik dayazlaşma sayəsində gələcəkdə buraya gəmilərin daxil olması müqmkünsüz olacaqdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *В. Мягких.* "Горькая судьба Бухты Скрытой". Олюторский вестник. 1. 02. 2016. 2018-05-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-03.
2. ↑  Морские рыбопромысловые участки[*ölü keçid*]
**Otluqbeli Döyüşü Şəhidləri Abidəsi** (türkcə: *Otlukbeli Savaşı Şehitleri Anıtı*) — Türkiyənin Ərzincan bölgəsinin Otluqbeli məntəqəsində yerləşən abidə. 2008-ci ildə açılışı edilən abidə 1473-cü ildə bu bölgədə iki türk-müsəlman dövləti olan Ağqoyunlu və Osmanlı arasında baş vermiş döyüşdə həyatını itirən döyüşçülərin xatirəsinə həsr edilmişdir.

Döyüş
-----

Otluqbeli döyüşü 1473-cü ilin 11 avqustunda Osmanlı hökmdarı II Mehmedlə Ağqoyunlu hökmdarı Sultan Uzun Həsən arasında baş vermişdir. İki dövlətin toqquşan maraqlari nəticəsində meydana çıxmış döyüş 8 saat davam etmiş və minlərlə insanın həyatını itirməsi ilə nəticələnmişdir. Döyüşün nəticəsində odlu silaha malik olan Osmanlı dövləti yalnız ənənəvvi süvari orduya malik Ağqoyunlu dövlətinə qalib gəlmişdir.

Abidə
-----

Otluqbelinin bölgə valisi Şefik Aygöl 2008-ci ildə Kiçik Otluqbeli kəndində, yəni Otluqbelinin 4 km şimalında abidənin ucaldılması barədə əmr vermişdir. Şefik Aygöl bu məsələ barədə demişdir:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| *535 il öncə iki böyük türk hökmdarı Fateh Sultan Mehmed Xan ilə Ağqoyunlu dövləti hökmdarı Uzun Həsən arasında bu torpaqlarda cərəyan edən döyüş Anadolu birliyinin təmin edilməsində önəmli rol oynamışdır. Bu döyüşdə şəhid olanların xatirəsini yaşatmaq üçün belə bir iş başladıldı və qısa müddət sonra da işləri tamamlayacağıq.* | "|

Abidə kiçik göl olan Otluqbeli, digər adı ilə Acıgöl gölünün yaxınlığında yerləşir. Abidənin ərazisi 1.000 m2-dan ibarətdir. Abidənin açılışı 11 avqust 2008-ci ildə, yəni tarixi döyüşün 535-ci ildönümündə edilmişdir.

Abidə komandanlar olan II Mehmed və Uzun Həsənin relyeflərini özündə əks etdirdiyindən diqqət çəkir və hər iki tərəfdən ölən bütün əsgərlərə həsr olunmuşdur.