recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tanasimus formikarus** (*lat.* Thanasimus formicarius) — Buğumayaqlılar tipinin Sərtqanadlılar dəstəsinin Alabəzək böcəklər fəsiləsinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Bu yırtıcı böcək, alaböcək fəsiləsindən olub, Abşeron ərazisində geniş yayılmışdır. Zərərvericilərdən tüklü maralca və qabıqyeyən böcəklərin sayının ağaşağı düşməsində mühüm rol oynayır və böyük təsərrüfat əhəmiyyətinə malikdir.

Bir sıra müəlliflər tərəfindən geniş öyrənilmişdir. Rusiyada ondan bioloji mübarizədə istifadə edilməsi tövsiyə edilmişdir. Azərbaycanda isə ilk dəfə ksilofaqların perspektiv yırtıcısı kimi öyrənilmişdir. Tanasimus formikarus böcəyi 7–10 mm uzunluqdadır. Bədəni qırmızı-qara rəngdədir. Qanadlarının üstündə ağ rəngdə kəmər olur.

Həyat tərzi
-----------

Yırtıcı böcəklər aprelin axırı və mayın əvvəllərində uçmağa başlayırlar. Elektrik işığına yığışmağa çox həssasdırlar. Bu müddət (aprel, may), qışlamadan çıxan zərərvericilərdən tüklü böcəklər və qabıqyeyən böcəklər yumurta qoymağa başladıqları ərəfəyə təsadüf edir. Yırtıcı böcək tanasimus, imaqo mərhələsində ağacların qabığı altında qışlayır. Aprelin axırı və mayın əvvəlində qışlamadan çıxan yırtıcı böcəklər bağ və meşə sahələrinə, park və xiyabanlara yayılırlar. Cütləşmədən 5-6 gün sonra yumurta qoymağa başlayırlar. Yumurtalar adətən sahibin yumurta qoyduğu qabığın altına və çiçəklərin içərisinə qoyulur. Yumurta mərhələsi 8-12 gün çəkir.

Yumurtaların sayı 20-60-dək olur. Ədəbiyyat məlumatlarına əsasən tanasimus böcəyi 11-115-dək yumurta qoya bilir.

Yumurtalardan çıxan sürfələrə mayın axırlarında və iyunun əvvəllərində rast gəlinir. Sürfələrin rəngi sarımtıl-ağ və ya sarımtıl-çəhrayı olur. Onlar dörd yaş dövrü keçirir. Sürfənin inkişafı 55-60 gün çəkir. Payızda (oktyabr-noyabr) alabəzək böcəklər ağacların kök hissəsinə miqrasiya edərək nazik barama içərisində orada da qışlayırlar.

Müəyyən edilmişdir ki, 14 saat ərzində yırtıcı böcək tüklü böcəyin 6-8 yumurtası və qabıqyeyən böcəyin 3-4 sürfəsi ilə qidalanmışdır. 16 saat ərzində isə tüklü maralçanın 8 ədəd yumurtası və 3-4 ədəd sürfəsi ilə qidalanmışdır. Kütləvi uçuş müddətində (15-18 iyun) isə demək olar ki, 30-35 % qabıqyeyən böcəyi və 15-20% tüklü maralçanı məhv edir. Böyük təsərrüfat əhəmiyyəti vardır.

Yayılması
---------

Palearktikanın meşə hissələrində geniş yayılmışdır. Azərbaycanda Abşeronda geniş yayılmışdır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q221792
* Wikispecies: Thanasimus formicarius
* BioLib: 9999
* BOLD: 310206
* BugGuide: 892890
* EoL: 3293391
* EPPO: THANFO
* EUNIS: 231238
* Fauna Europaea: 187258
* Fauna Europaea (new): cd6d6bc9-00fa-48ba-bb02-4d2b133f4916
* GBIF: 4448819
* iNaturalist: 130787
* IRMNG: 11598601
* NBN: NBNSYS0000024374
* NCBI: 295689
* NZOR: 7a291d1d-2881-4701-a83e-e2dc9b5d2e71

 |
**Sergey Anatoleviç Martınov** (*belar.* Сяргей Анатольевіч Мартынаў; doğ. 18 may 1968-ci il. Vereya, Moskva vilayəti) — sovet və belarus güllə atıcısı. 2012-ci ildə Olimpiya çempionu və 50 metrlik məsafədən yataraq tüfəng atışında iki qat olimpiya bürünc mükafatçısı (2000 və 2004), dəfələrlə dünya və Avropa çempionu. Müstəqil Belarus tarixində atıcılıq idman növü üzrə ilk olimpiya çempionu. Belarus Respublikasının əməkdar idman ustası (2000). 15 il ərzində 6 dəfə tüfəngdən 50 metr məsafədən yataraq atışda (1997, 1998, 2000, 2005, 2006, 2012) mütləq dünya rekordunun (600 xal) sahibi.

Qızı - Mariya (1997-ci il təvəllüdlü), Belarusiya milli tüfəng atıcılıq komandasının üzvü, dünya çempionatlarının iştirakçısıdır.

Ümumi məlumat
-------------

Brestdə 12 nömrəli orta məktəbdə oxuyub. 1991-ci ildə Minsk Ali Hərbi-Siyasi Məktəbini bitirib. Komanda hesabında dünya çempionu (Moskva, SSRİ, 1990. VM; Milan, İtaliya, 1994. VP). Komanda hesabında gümüş medalçı (Zaqreb, Yuqoslaviya, 1989. VP).

Komanda hesabında Avropa çempionu (Brno, Çexiya, 1993. VM), fərdi yarışda (Finlandiya, 1990. VM). Fərdi yarışda Avropa çempionu (1997). Fərdi çempionatda Avropa çempionatının gümüş mükafatçısı (1997). Avropa çempionatının bürünc mükafatçısı (2003). Dünya kubokunun qalibi (1989, 2000. VM).

Fərdi yarışda (VP) SSRİ Xalqlarının IX Spartakiadasının (Moskva, 1986) çempionu və fərdi yarışda (VM) bürünc medalın sahibi.

2012-ci il Londonda keçirilən oyunlarda Belarus idmançılarının fərdi çıxışlarda yeganə qızıl medalı Martınov tüfəng atışında əldə etmişdir.

2016 Yay Olimpiya Oyunlarında açılış mərasimində Belarus bayrağını Martınov daşımalı idi, ancaq sonra velosipedçi Vasili Kirienko ilə əvəz olundu, çünki qaydalar əsasən yarışlarda çıxış edən idmançılar bayrağı qaldırmalı idi. Martynov isə artıq məşqçi kimi çıxış edirdi.

Xarici keçidlər
---------------

* Сергей Мартынов
* Сергей Мартынов на сайте ISSF

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Москаленко Г.* Рекорд можно только повторить // 7 дней : газета. — 2005. — 6 октября (№ 40). — С. 27.
**Nazim Kazımov** (4 aprel 1950, Naxçıvan, Naxçıvan MSSR, Azərbaycan SSR) — tarzən, pedaqoq, əməkdar insəsənət xadimi (2006), professor (2008).

Həyatı
------

Nazim Kazımov 1950-ci aprelin 4-də Naxçıvanda anadan olub. 1966-1970 illərdə ADMT-nun "Xalq çalğı alətləri" şöbəsində tar ixtisası üzrə təhsil almışdır. Eyni zamanda, 1967—1973-cü illərdə ADU-nun filologiya fakültəsində oxumuşdur. 1973—1978 illərdə ADK-nın Xalq musiqisi fakültəsində xalq artisti, Dövlət mükafatı laureatı, professor Səid Rüstəmovun sinfində (tar ixtisası üzrə) təhsilini davam etdirmişdir.

1978-ci ildə konservatoriyanı bitirib təyinatla yenidən ilk əmək fəaliyyətinə başladığı Əli Bayramlı musiqi məktəbinə göndərilən Nazim Kazımov 4 il burada müəllim və direktor müavini kimi çalışmış, 1981—1984-cü illərdə Ü.Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının Xalq musiqisi kafedrasında müəllim, 1984-cü ildən 1992-ci ilədək isə Əli Bayramlı musiqi məktəbində direktor vəzifəsində işləmişdir. 1992-ci ildə yenidən Təhsil Nazirliyində inspektor, aparıcı mütəxəssis, baş mütəxəssis və idarə rəisinin müavini vəzifələrində çalışmışdır.

2001-ci ildə onu vaxtilə təhsil aldığı A. Zeynallı adına Musiqi Texnikumuna - həmin ərəfədə artıq Azərbaycan Milli Konservatoriyası nəzdində Musiqi Kollecinə çevrilən musiqi təhsili ocağına direktor təyin olunur.

N. Kazımov geniş erudisiyalı, musiqi təhsilinin müasir problem və inkişaf meyillərini dərindən bilən pedaqoqdur. Təlimi Azərbaycan və rus dillərində aparılan ümumtəhsil məktəblərinin I, V, VII və VIII sinifləri üçün son illərdə nəşr olunan "Musiqi" dərsliklərinin müəlliflərindən biridir.

Nazim Kazımov, eyni zamanda, pedaqoji fəaliyyəti göstərir. O, 1993—2006-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının Xalq çalğı alətləri kafedrasında müəllim işləmiş, 1997-ci ildə həmin kafedranın dosenti seçilmişdir. Hazırda Azərbaycan Milli Konservatoriyasının Xalq çalğı alətləri kafedrasının professorudur.

Nazim Kazımovun əməyi dövlətimiz tərəfindən layiqincə qiymətləndirilmişdir. 2006-cı ildə İlham Əliyevin sərəncamı ilə ona əməkdar incəsənət xadimi fəxri adı  , Təhsil Nazirliyinin "Azərbaycan Respublikası qabaqcıl təhsil işçisi" döş nişanı verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikasının təhsil işçilərinə fəxri adlar verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Sərəncamı". 2021-09-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-14.

Mənbə
-----

* Musiqi təhsilimizin fədakar təşkilatçısı
Kişmişli yulaf sıyığı

**Yulaf sıyığı**-Yulaf yarmasından hazırlanır. Yulaf unundan hazırlanır.

Haqqında
--------

Bu yemək Şotlandiya, Skandinaviya və Rusiyada həmçinin şərq slavyan xalqlarında bu sıyıq bəzən süd bəzən isə suda hazırlanırdı. Xeyirli yemək olduğu üçün son illərdə çox ölkərdə xeyli popilyarlıq qazanmışdır. Yüksək koloriliyi və tutumu ilə əlaqədar səhər yeməyi kimi istifadə edilir və çox gün ərzində adamı tox tut ur.

Hazırlanması
------------

Milli yemək olan bu sıyığın ovulmuş bəzən də çox da xırdalanmamış çeşidindən istifadə edilir. Hazırlanması bir və ya bir saat yarım çəkir. Hazır sıyığın rəngi bozlu-sarımtıl olur. Sıyıq hazırlanan zaman həcmi azı 4 dəfəyə qədər artıq.

İnqridiyentlər
--------------

Yulaf sıyığına şəkər, duz, süd, qatıq, yağ, mürəbbə, quru meyvələr, darçın, çərəzlər və pendir də əlavə edilir. Bəzən ona meyvə dilimləri də əlavə edirlər. Məs, banan, nar, dondurulmuş giləmeyvələr.

Yayılması
---------

ABŞ-də bu sıyıq 1901-ci ildən Quaker Oats şirkəti tərəfindən hazırlanır. 1980-edilməyə başlanıldı.Bu sıyıq qanda xolestirinin miqdarını aşağı salır. Əgər bu ci ildən isə sıyıqların tərkibinə müxtəlif mineral mikroelementlər əlavə sıyıqa duz və şəkər qatılmazsa dietik xəstələr və təzyiq xəstələri üçün başlıca yerləridir. Sovetlər dövründə bu sıyıq Gerkules adı altında buraxılırdı.Uşaqlar üçün də yararlı qida hesab edilirdi.

Həmçinin bax
------------

* Sıyıq
* Manna yarması
* Noxud sıyığı
* Quryevsk sıyığı

İstinadlar
----------

1. ↑  Sybil Kapoor: *How to make perfect porridge.* Arxivləşdirilib 2022-08-24 at the Wayback Machine In: *The Guardian.* 7. Januar 2010.
**Əli Əbdülrəhman** (*rus.* Eliyê Ebdilrehman; 1920, Van vilayəti – 1994) — kürd əsilli SSRİ yazıçısı.

Həyatı
------

Əli Əbdülrəhman 1920-ci ildə Türkiyənin Van ilində anadan olmuşdur. Dövrün Türkiyə hökumətinin təzyiqi ilə ailəsi ilə birlikdə Qafqaza köçmək məcburiyyətində qalmışdır. O, 1933-cü ildə Ermənistana köçmüş və Üçkilsə rayonunun Həsənli kəndində məskunlaşmışdır. Əbdülrəhman Kürd Dili Müəllimləri İnstitutuna daxil olmuş, 1937-ci ildə oranı bitirmişdir. O, İrəvan Universitetində təhsil almışdır. Əbdülrəhman Bakı Pedoqoji İnstitutunda müəllim kimi çalımışdır. O, 1941-ci ildə Böyük Vətən müharibəsinin başlaması ilə cəbhəyə getmişdir. Əbdülrəhman Rumıniya, Polşa, Çexoslovakiya, Ukrayna və Belarus ərazisində nasistlərə qarşı döyüşmüşdür. O, müharibə başa çatdıqdan sonra 1945-ci ilin mayında Ermənistana qayıtmış, ədəbi əsərlər buraxmağa başlamışdır. Əbdülrəhman 1955-ci ildə "*Riya Təzə*" qəzetində işləməyə başlamışdır. O, kürdlər haqqında ədəbi məqalələrlə yanaşı, ictimai mövzularda da məqalələr yazmışdır. Əbdülrəhmanın ilk kitabı 1959-cu ildə nəşr olunmuşdur. O, 1994-cü ildə vəfat etmişdir.

Təltif və mükafatlar
--------------------

* "Vətən müharibəsi partizanına" medalı (birinci dərəcəli)
* "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı
* "Moskvanın müdafiəsinə görə" medalı
* Qafqaz Müdafiə medalı

Seçilmiş əsərləri
-----------------

* Morof
* Gundê mêrxasan
* Şer çiya da
* Dê
* Hesreta min
* Gulistan (çeviri)
* Xatê Xanim

İstinadlar
----------

1. ↑  "Eliyê Ebdilrehman: Jîyan û berhemên wî" (Kürtçe). Riya Təzə. 31 Ocak 2017. 30 Mayıs 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 Mart 2020.
**Testament** — 1983-cü ildə yaradılan ABŞ Thrash metal musiqi qrupu.

Yaranışı və haqqında
--------------------

1983-ci ildə San-fransisko yaradılan qrup, gitara çalan Erik Peterson və və eyni zamanda gitarist əmisioğlu Derrick Ramirez tərəfindən yaradılıb. Onlar ilk olaraq **The Legacy** adında yaraılmışdır. Qısa zaman sonra heyətə basçı Qreq Kristian və zərb alətlərin də çıxış edən Mike Ronchette daxil oldu. Bu illər də qrupda bir çox üzv dəyişikləri baş verdi. İlk olaraq Derrick Ramirez daha sonra yerini Co Satrianinin tələbəsi olan gitaraçı Aleks Skolnicke ilə əvəz etdi. Ramirez qrupdan ayrılaraq və qrup öz adını daşıyan **The Legacy** adlı 4 trekdən ibarət demolarını buraxdılar. Ronchette qısa zaman ərzində qrupdan ayrıldı və yerinə Louie Clemente gəldi. Stiv Souza daha sonra Exodus qrupuna daxil olmaq üçün qrupdan ayrıldı və yerinə Chuck Bill onun əvəzinə qrupa daxil olmağı təklif etdi. Daha sonra onlar ilk albomlarını buraxarkən, adlarını *Testament* olaraq dəyişdirdilər. Çünki, *The Legacy* adını başqa bir jazz qrupu tərəfindən istifadə edilirdi.

Uğurları
--------

1987-ci ildə Testament adında ilk dəfə olaraq onlar, Megaforce Records ilə birgə *The Legacy* ilk studio albomlarını bueaxdılar. Bu Albom onları irəli apararaq, Thrash Metal-ın populyar qruplarından olan Metallica ilə rəqabətdə görüldülər və müqayisə edildilər. Bu albomdan olan «Over the Wall» adlı trekin video klipi Alkatraz-ın həbsxanasında çəkilmişdir. Populyarlaşmağın zirvəsində olan qrup, Nyu-Yorkda keçirilən **Among the Living** konsertlərinə Anthrax qrupu ilə çıxış etdilər. Bu uğurlu çıxışlarından sonra onlar Amerika və Avropada da qostrollara çıxış edərək məşhurlaşdılar və böyük fan kütləsi əldə etdilər. Bu turlar zamanı onlar həmdə yeni EP «Live At Eindhoven» adlı albomları da işıq üzü gördü.

Diskografi
----------

### Albomlar

* 1987 - *The Legacy*
* 1988 - *The New Order*
* 1989 - *Practice What You Preach*
* 1990 - *Souls of Black*
* 1992 - *The Ritual*
* 1994 - *Low*
* 1997 - *Demonic*
* 1999 - *The Gathering*
* 2008 - *The Formation of Damnation*
* 2012 - *Dark Roots of Earth*
* 2016 - *Brotherhood of the Snake*
* 2020 - *Titans of Creation*

### EP və sinqllar

* 1987 - *Live at Eindhoven* (EP)
* 1988 - *Trial by Fire* (EP)
* 1989 - *Greenhouse Effect* (sinql)
* 1992 - *Electric Crown* (sinql)
* 1993 - *Return to Apocalyptic City* (EP)
* 1994 - *Dog Faced Gods* (sinql)
* 1994 - *Low* (sinql)

### Canlı albomlar

* 1995 - *Live at the Fillmore*
* 1996 - *The Best of Testament*
* 1997 - *Signs Of Chaos*
* 2001 - *The Very Best of Testament*
* 2001 - *First Strike Still Deadly*
* 2004 - *Days of Darkness*
* 2005 - *Live in London*
* 2007 - *The Spitfire Collection*
* 2007 - *Live at Eindhoven '87*

### DVD-lər

* *Live At The Omni 1988* - 2004
* *Live in Tilburg, The Netherlands* - 2004
* *Santa Monica Civic 1989* - 2004
* *Live in Osaka Japan 1999* - 2004
* *Live in London* - 2005
* *Live in Tokyo Japan 1999* - 2006
* *Live in Istanbul* - 2006
* *Live at the Warfield* - 2007
* *Live in Paris* - 2007
* *Live at the Independent* - 2007
* *Live in Taiwan* - 2007
**Balaca Ayasofya** Məscidi, İstanbulun Kiçik Ayasofya ərazisində yerləşən məsciddir. Kilsə, Bizans (Şərqi Roma) İmparatoru I Yustinian və xanımı Theodora tərəfindən 527–536-cı illər arasında Aya Sergios və Bachos Kilsəsi (Müasir Yunan dili: Eκκλησία τῶν Άγίων Σεργίου καί Βάκχου ὲν τοῖς Ὸρμίσδου) adı ilə inşa etdirilmişdir. 1497-ci ildə II Bəyazidin Topqapı sarayındakı Darüssaadə Hüseyn Ağa dövründə məscidə çevrilmişdir.

Bünövrədə 3 metrdən 1,8 metrə qədərlik blok daşlar istifadə edilmişdir. 8 guşəli əsas günbəzə malikdir. İstanbulun ən qədim Bizans Dövrü binası olaraq tanınır. Bağın cənub hissəsində 24 otaqlı böyük bir bağı və ortada fəvvarəsi olan Hüseyin Ağa Mədrəsəsi mövcuddur. Mədrəsə Yəsəvi Fondu tərəfindən bərpa edilmiş və türk el sənətinin xidmətinə verilmişdir. Yaxınlığında Kesikbaş Hüseyn Ağa türbəsi var.

Bina 1836 və 1956-cı illərdə iki dəfə təmir edilmiş, müxtəlif qurğuşun və suvaqları yenilənmiş və tək minarəsi əsaslı şəkildə təmir edilmişdir.

Rəvayətlərə görə kilsə adını Anastasiusun Şərqi Roma İmperatoru olduğu zaman baş verən bir hadisədən götürür. I Anastasius dövründə imperatora qarşı bir sosial qiyam baş verdi və I Yustinianın adı da bu üsyanda iştirak edənlərin siyahısına qarışır. Bundan sonra I Yustinian imperator tərəfindən edam cəzasına məhkum edilir, lakin hökmün icrasından bir gün əvvəl müqəddəs Sergius və Müqəddəs Bacchus İmperator I Anastasiusun yuxusuna girərək I Yustinian lehinə ifadə verdilər. Bu yuxu və ya xəyal imperatora elə təsir göstərir ki, hökmün ədalətini yenidən düşünməsinə səbəb olur. I Anastasius qərarından imtina edir və I Yustinianı bağışlayır. Taxt-taca malik olduqdan sonra I Justinian, hazırda Kiçik Ayasofya Məscidi kimi fəaliyyət göstərən kilsəni I Anastasius tərəfindən həyatının bağışlanması qərarına səbəb olmuş Müqəddəs Sergius və *Müqəddəs Bacchus*a minnətdarlıq borcunu ödəmək üçün onların adına bir nəzir kilsə olaraq inşa etdirir.

Qaleriya
--------

* Balaca Ayasofya məscidinin çöldən görünüşü.Balaca Ayasofya məscidinin çöldən görünüşü.
* Məscidin daxili görünüşü, 22 dekabr 2010
* İstanbul Fatehdə Balaca Ayasofya məscidindən detallarİstanbul Fatehdə Balaca Ayasofya məscidindən detallar
* İstanbul Fatehdə Balaca Ayasofya məscidindən detallarİstanbul Fatehdə Balaca Ayasofya məscidindən detallar
* İstanbul Fatehdə Balaca Ayasofya məscidindən detallarİstanbul Fatehdə Balaca Ayasofya məscidindən detallar
* İstanbul Fatehdə Balaca Ayasofya məscidindən detallarİstanbul Fatehdə Balaca Ayasofya məscidindən detallar
**Albert Mustafayev** — tanınmış tişə ustası, əməkdar rəssam. 1956–1960-cı illərdə isə SSRİ Rəssamlıq Akademiyası nəzdində İlya Repin adına Leninqrad Boyakarlıq, Heykəltaraşlıq və Memarlıq İnstitutunda təhsil alıb.

1966-cı ildən Azərbaycan Politexnik İnstitutunun Təsviri sənət kafedrasında assistent, müəllim kimi fəaliyyət göstərib. 1975–2020-ci illərdə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunun Təsviri incəsənət kafedrasında baş müəllim, dosent, daha sonra isə professor vəzifələrində çalışıb. Bakıda "Bəhram Gur əjdahanı öldürür" fontan-kompozisiyasının həmmüəllifidir.

Bioqrafiyası
------------

Albert Zaman oğlu Mustafayev 26 yanvar 1931-ci il tarixdə Nuxada anadan olub. 4-cü sinfə qədər Nuxada rus məktəbində oxuyub. Ailəsinin Bakıya köçməsi ilə əlaqədar olaraq orta təhsilini Bakıda davam etdirib. Sonra Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbində, 1956–1960-cı illərdə isə SSRİ Rəssamlıq Akademiyası nəzdində İlya Repin adına Leninqrad Boyakarlıq, Heykəltaraşlıq və Memarlıq İnstitutunda təhsil alıb.

Albert Mustafayev Bakıda və bölgələrdə bir sıra heykəltaraşlıq nümunələri yaradıb. Bakıda "Bəhram Gur əjdahanı öldürür" fontan-kompozisiyasının həmmüəllifi, Nizami Kino Mərkəzinin baş fasadındakı Nizami Gəncəvi, Şuşada, Molla Pənah Vaqifin məqbərəsində qoyulmuş Vaqifin heykəlinin müəllifidir. O, həmçinin fotoqraf kimi də fəaliyyət göstərib, ötən əsrin 60–70-ci illərində görkəmli şəxsləri fotokameranın yaddaşına köçürüb.

Heykəltaraş 1982-ci ildə Azərbaycan SSR-ın "Əməkdar rəssam"ı fəxri adına layiq görülüb. 2015-ci ildə Azərbaycan Fotoqraflar Birliyi tərəfindən "İlin ən yaxşı fotoqrafı" Fəxri fərmanı ilə təltif edilib. 26 yanvar 2021-ci il tarixdə heykəltaraşlıq sahəsində uzunmüddətli səmərəli fəaliyyətinə görə Albert Mustafayev "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu" ilə təltif edilib.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Məmmədov, Aydın.* "Peşəkar heykəltaraş və həvəskar fotoqraf". medeniyyet.az (az.). 2022-03-17 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  *Sahəd, Aytac.* "Vaqifin məqbərəsindəki büstünün müəllifi vəfat edib". apa.az (az.). 2022-03-14 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Albert Mustafayev Prezidentin fəxri diplomu ilə təltif edildi" (az.). 2021-02-28 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  "Albert Mustafayev "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu" ilə təltif edilib". trend.az (az.). 2021-03-02 tarixində arxivləşdirilib.
**Dikson-Entrans boğazı** (*ing.* Dixon Entrance) -Boğaz Sakit okeanın şimal-şərqində Alyaska və Vaşinqton ştatları arasında yerləşir. Üstəlik boğaz Kanada və ABŞ sərhəddini təşkil edir. İnzibati cəhətdən isə ABŞ tərəfdən Alyaska ştatının və Kanadadan isə Britaniya Kolumbiyası ərazisini təşkil edir.

Coğrafiyası
-----------

Boğaz Hayda-Quain adasını Aleksandr arxipelaqından ayırır. Ondan cənubda Hekate boğazı, şimalda isə Klarens boğazı ilə birləşir. Uzunluğu və eni 80 km təşkil edir. Boğaz əsasən buzlaşmanın nəticəsində əmələ gəlmişdir.

Tarixi
------

Boğaz Kanada və ABŞ arasında ərazi mübahisəsi olaraq qalır. Belə ki, Kanada A-B xətti deyilən anlayışa əsasən boğaz sularını beynəlxalq dəniz suları hesab edərək iki ölkə arasında sərhəd təşkil etdiyini bildirir. ABŞ isə suları ada ərazisinə daxil olduğunu iddia edir. Bununla belə ABŞ bu əraziləri öz dövlət xəritəsinə daxil etmir. Mübahisə əsasən balıqçılıq məsələlələrində ortaya çıxır. Boğaz 1788-ci ildə Cozef Banks tərəfindən Britaniya donanması kapitanı Corc Diksonun şərəfinə adlandırılmışdır. O boğaz ərazilərinin tədqiqi ilə məşğul olmuşdur. Boğazın hər iki sahilində Hayda xalqı yaşayır. Hayda xalqı boğazı "Seegaay" adlandırırlar. Bu da hayda dilində okean deməkdir.

Mənbə
-----

* Dikson-Entrens boğazı  (ing.)
**Azərbaycan Respublikasının Vəkillər Kollegiyası** — Azərbaycan Respublikasının qeyri-dövlət, müstəqil, özünüidarə edən və bütün vəkillərin daxil olduğu təşkilat. Qeyri-kommersiya məqsədilə 2004-cü ilin 3–4 noyabr tarixində Bakı şəhərində yaradılmışdır.

Vəzifə və fəaliyyətləri
-----------------------

Azərbaycan Respublikasının Vəkillər Kollegiyasının əsas vəzifəsi hər bir şəxsin hüquq və azadlıqlarının, qanunla qorunan mənafelərinin müdafiə edilməsindən, onlara peşəkar, yüksək keyfiyyətli, vicdanlı hüquqi yardım göstərilməsini təmin etməkdən, vəkillik peşəsinin nüfuzunu yüksəltməkdən ibarətdir. Azərbaycan Respublikası Vəkillər Kollegiyasının təşkili və fəaliyyəti "Vəkillər və vəkillik fəaliyyəti haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu və ona müvafiq olaraq qəbul edilmiş Vəkillər Kollegiyasının Nizamnaməsi ilə müəyyən edilir.

Üzvləri
-------

Azərbaycan Respublikasında fəaliyyət göstərən Vəkillər Kollegiyası üzvlərinin sayı 2237 nəfərdir (07.10.2022-ci il tarixinədək). Azərbaycan Respublikasının regionlarında fəaliyyət göstərən vəkillərin sayı 470 nəfərdir. Paytaxtda isə fəaliyyət göstərən vəkillərin sayı 1767 nəfərdir. Həmçinin Bakı şəhərində Vəkillər Kollegiyasının 52, regionlarda isə 26 vəkil qurumu fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Müstəqil dövlətin güclü və nüfuzlu hüquqi müdafiə təsisatı". www.azerbaijan-news.az. 2020-09-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
2. 1 2  "Azərbaycan Respublikasının Vəkillər Kollegiyası". barassociation.az. 12 fevral 2023 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* Vəkillər kollegiyasının hazırladığı video materiallar

| ⛭Azərbaycanda məhkəmələr |
| --- |
| Ali konstitusiya | 
* Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi *(Siyahı)*

 |
| Yuxarı | 
* Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi *(Siyahı)*
* Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsi *(Siyahı)*
* Apelyasiya məhkəmələri

 |
| Ümumi | 

|  |
| --- |
| 
* Rayon və şəhər məhkəmələri

 |
| İxtisaslaşdırılmış | 
* Ağır cinayətlər üzrə məhkəmələr
	+ Naxçıvan Ağır Cinayətlər Məhkəməsi
* Hərbi məhkəmələr
	+ Naxçıvan Hərbi Məhkəməsi
* İnzibati məhkəmələr
	+ Naxçıvan İnzibati Məhkəməsi
* Kommersiya məhkəmələri
	+ Naxçıvan Kommersiya Məhkəməsi

 |

 |
| Əlaqəliqurumlar | 

|  |  |
| --- | --- |
| Azərbaycan | 
* Ədliyyə Nazirliyi *(Siyahı)*
* Məhkəmə-Hüquq Şurası
* Baş Prokurorluq *(Siyahı)*
* Hərbi Prokurorluq *(Siyahı)*
* Vəkillər Kollegiyası

 |
| Naxçıvan | 
* Ədliyyə Nazirliyi *(Siyahı)*
* Prokurorluq *(Siyahı)*
* Hərbi Prokurorluq *(Siyahı)*
* Vəkillər Kollegiyası

 |

 |
**Tiyul** — orta əsrlərdə bəzi Şərq ölkələrində, o cümlədən Azərbaycanda, Türkiyədə, İranda və Orta Asiya ölkələrində mövcud olmuş torpaq sahibliyi. XV-XIX əsrlərdə xüsusilə geniş yayılmışdır. Tiyul torpaqlarından toplanan məhsulun 1/5-1/10 hissəsi xəzinəyə ödənilirdi. Azərbaycan Rusiyanın müstəmləkəsinə çevrildikdən sonra, 1846-cı il fərmanı ilə tiyul torpaq sahibliyi irsi elan olunmuşdur.

Səfəvilər dövrü
---------------

Səfəvilər dövründə inzibati-bürokratik aparatın saxlanılması və mükafatlandırılması sistemi çox mürəkkəb idi və bir sıra tərkib hissələri əsasında yaranırdı. Əksər hallarda xidmət adamlarının məvacibinin ödənilməsi müəyyən yerdən vergilərin hamısını, yaxud bir hissəsini almaq üçün verilmiş xüsusi sənədlər (bərat, həvalə) vasitəsilə həyata keçirilirdi. Bu mükafatlandırma forması Səfəvilər dövlətində geniş tətbiq edilirdi və tiyul adlanırdı. XVI əsrin ikinci yarısından etibarən tiyulun iki növünü ayırmağa başladılar: "Tiyul"un özü və "həme sale" (yəni "hər il",
"bütün ili"), İlya Petruşevskiyə görə, "həme sale" dövlət qulluqçusuna "bütün illər üçün", yəni onu əldə edən şəxs qulluqdan getmirsə, əməli olaraq ömürlük verilən "məvacib" idi. "Həme sale" "yek saledən", yəni "birillik məvacibdən" fərqlənirdi.

Həmçinin bax
------------

* İqta
* Mülk
* Soyurqal
* Tiyuldar
**Qoboy** (*alm.* Oboe‎, *fr.* hautbois, hərfi mənası – hündür ağac) — ağac nəfəsli musiqi aləti. Konus formalı alət olub klapanlar sistemi ilə təchiz olunur.

Tarixçə
-------

Qaboy hələ qədim zamanlardan, e.ə. III minillikdə "memet" adı altında mövcud olmuşdur. Qədim ney alətindən törəmişdir. XVIII əsrin I yarısından peşəkar musiqidə istifadə olunur.

Quruluşu
--------

Ağacdan düzəldilir. 17-ci əsrin 2-ci yarısında Fransada yaranmışdır. Müasir qoboy ucu bir qədər genəldilmiş konusşəkilli nazik borudan ibarətdir. Borunun üzərində 25 dəlik olur, bunlardan 22–24-ü qapaqla örtülür. Alətin ensiz hissəsinə dilli müştük taxılır. Ümumi uzunluğu 600–643 mm-dir. Diapazonu kiçik oktavanın si (si bemol) səsindən üçüncü oktavanın lya səsinə qədərdir. Solo və ansambl aləti kimi istifadə olunur.

Muğam ifaçılığında da uğurla tətbiq olunur. Məşhur qoboyçalan Kamil Cəlilovun ifa etdiyi muğamların lent yazıları Teleradionun "Qızıl fondu"na daxil edilmişdir.

Növləri
-------

***İngilis nəfiri*** (ital. corno inglese) – bəm hoboy. Düzgün olan angle (künc, küncə salınmış)– ov hoboyunun formasından yaranan nəfir sözünün yerinə, fransızca anglais (ingilis) sözünün təsadüfən işlədilməsi nəticəsində tarixi adını alıb. Hoboyun quruluşu kimi, lakin böyük ölçüdə, armudşəkilli boru ağızlı və bükük metal borulu, müştüklə əsas korpusu ilə birləşdirilən taxta nəfəs aləti.

Həqiqi səslənməsinin həcmi kiçik oktavanın mi səsindəndən ikinci oktavanın si – bemol səsinə qədərdir.

İngilis nəfiri hoboy ilə eyni cür applikaturada bir kvinta aşağı səslənir, yəni, Fa (in F) düzümündə tonu dəyişdirilmiş alətlər sırasına aiddir; notlar skripka açarında həqiqi səslənmədən bir kvinta yuxarı yazılır.

Hoboyun tembri ilə müqayisədə İ. nəfirinin tembri daha qəliz və yumşaqdır. Simfonik orkestrdə adətən bir İ. nəfiri işlədilir. Partiturada onun partiyası hoboyun partiyasından aşağıda yerləşdirilir. Bəzən hoboyun partiyasını ifa edən musiqiçi İ. nəfirinin də partiyasını çalır; belə olduqda alətlərin dəyişilməsi mula in sözləri ilə bildirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əfrasiyab Bədəlbəylinin İzahlı monoqrafik musiqi lüğəti - Hoboy". 2022-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-05-30.
2. ↑  *Albert R. Rice.* The Baroque Clarinet. Oxford University Press. 1992, p. 1 Arxivləşdirilib 2018-05-18 at the Wayback Machine.
3. ↑  "Muğam Ensiklopediyası - Qoboy". 2021-06-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-05-02.
4. ↑  "Əfrasiyab Bədəlbəylinin İzahlı monoqrafik musiqi lüğəti - İngilis nəfiri". 2021-06-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-05-30.

Ünlü qoboy çalğıçıları
----------------------

* Kamil Cəlilov

Xarici keçidlər
---------------

* Kamil Cəlilov — Qoboy və orkestr üçün konsert
**Jan Lui Andre Teodor Jeriko** (fr. Jean-Louis-André-Théodore Géricault; 26 sentyabr 1791[…], Ruan[…] – 26 yanvar 1824[…], Paris[…]) — fransız rəssamı, Romantizm dövrü Avropa rəssamlığının ən böyük nümayəndəsi. Onun rəsmləri, o cümlədən "Meduza salı" və "Epsomdakı yarışlar" rəssamlıqda yeni stilə çevrildi, baxmayaraq ki, onların təsviri sənətin inkişafındakı əsl əhəmiyyəti çox sonralar dərk edildi. Tədqiqatçılar arasında rəssamın hansı istiqamətin nümayəndəsi olması ilə bağlı vahid fikir yoxdur: o, romantizmin sələfi, dövrünü qabaqlayan realist və ya Davidin davamçılarından biri hesab olunur.

Həyatı
------

Teodor Jeriko 1791-ci ildə Ruanda anadan olub. Atası Georges-Nicolas Gericault varlı bir adam idi: tütün plantasiyalarının sahibi və böyük tütün taciri, anası Luiza-Jeanne-Marie Caruel de Saint-Marten isə Normandiya aristokratiyasına mənsub bir ailədən idi.. Jerikonun ailəsi 1796-cı ildə Parisə köçdü. 1801-ci ildə Teodor Dubois-Loiseau özəl pansionatının internat məktəbinə yerləşdirildi, sonra atası onu Rene Riçard Kastelin internat məktəbinə köçürür. 1804-cü ildə Jeriko İmperator Liseyinə daxil oldu. Anasının ölümündən sonra Teodor atası tərəfindən böyüdü. Uşaq rəsm çəkməyə erkən maraq göstərməyə başladı, buna Flaman və Hollandiya rəssamlarının əsərlərini toplayan əmisi Jean-Baptiste Caruel ilə ünsiyyət kömək etdi. Tanış əmilər, təcrübəsiz rəssamlar və Guerin tələbələri, Adelaide de Montgolfier və Louise Swaton, Teodoru özləri ilə muzeyə apardılar və burada köhnə ustaların əsərlərini köçürdülər. Oğlan tətillərini Normandiyada keçirdi, burada dostlarından birinin dediyinə görə, çoxlu rəsm çəkdi.

1808-ci ilin sonunda Jeriko, əsərində imperiya Parisinin bütün həyatını əks etdirən döyüş və janr səhnələri ustası Karl Vernetlə təhsil almağa getdi. Vernetin emalatxanasında naşı rəssam daha çox at təsviri ilə məşq edir, heyvanın anatomik rəsmləri ilə tanış olur, burada ingilis heyvan rəssamlarının əsərlərindən hazırlanmış izləri görmək imkanı qazanır, Vernetin rəsmlərini köçürür. Géricault həmçinin Luvrda olub, burada qədim sarkofaqları bəzəyən atçılıq səhnələrini öyrənib. Teodor Vernetin evinin üzvü oldu, onunla birlikdə Frankoni sirkinə, Parisin arenalarına və atçılıq fermalarına və onun yaxın ətrafına baş çəkdi. Təhsil illərində Vernet müəllimin oğlu Horace ilə dostluq etməyə başladı, bəlkə də bu dostluqlar Gerikonun Vernetin emalatxanasında bu qədər uzun müddət qalmasına səbəb olub.

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Théodore Géricault (nid.).
3. 1 2 3 4  Жерико Теодор // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
4. 1 2 3 4  .
5. ↑  *Moiroux J.* Le cimetière du Père-Lachaise (fr.). Paris: 1908. P. 174.
6. ↑  artist list of the National Museum of Sweden. 2016.
7. ↑  .
8. ↑  .
**Bakının Açarı** — 2022-ci ildə çəkilmiş Azərbaycan Film Akademiyası filmidir. Quruluşçu rejissor və ssenari müəllifi Zaur Tahirsoydur. Layihə Azərbaycan Film Akademiyası Postmodern Aktyorluq Məktəbinin tədris proqramı çərçivəsində ərəsəyə gətirilib

Məzmunu
-------

Xanlıqlar dövründə Bakının yeraltı şəhərinin açarı rusların əlinə keçir. Açar ruslarda olsa da Bakının yeraltı şəhərinin yerini ancaq Bakının qoruyucuları bilir. Qoruyuculardan sonuncusu günümüzdə tarix müəllimi işləyir. O açarı ələ keçirmək üçün şəhərin ən yaxşı 5 oğrusunu bir araya yığıb açarı rusların Bakıdakı tarix muzeyindən oğurlamaq planı qurur. Ruslar da muzeydə açarın oğurlanmasını gözləyir ki, qoruyucunun izinə düşsünlər. Tanıtım linki

Filmin janrı
------------

Film Macəra janrındadır.

Yaradıcı heyət
--------------

**Quruluşçu rejissor:** Zaur Tahirsoy
**Ssenari müəllifi:** Zaur Tahirsoy
**Quruluşçu operator:** Elvin Mikail
**Montaj:** Azflix Pro

  

### Aktyor heyəti

**Azərbaycan Film Akademiyası aktyor və aktrisa heyəti:**
Urfan Cabbarlı
Nərmin Əhməd
Vüsal Dastan
Anar Əli
İbrahim Əlizadə
Fidan İsmayılova
Maya Hüseynli

Çəkiliş yerləri
---------------

• Filmin çəkilişi Azərbaycan Film Akademiyasında aparılıb.

Həmçinin bax
------------

• Azərbaycan Film Akademiyası, Zaur Tahirsoy, Sayrışan işıqlar, Terapiya Otağı, Postmodern Aktyorluq Məktəbi

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi instagram səhifəsi Rəsmi youtube səhifəsi
**Qo Mojo** (çin. 郭沫若) d.16 noyabr, 1892-ci il, Çin imperiyası, Sıçuan - 12 iyun, 1978, ÇXR, Pekin) - Çin tarixçisi, yazıçı və dövlət xadimi.

Həyatı
------

Pekinin Şiçaxay parkında Qo Mojo abidəsi.
Qo Mojo 1892-ci il noyabr ayının 16-da Sıçuan əyalətində anadan olmuşdur. O, 1912-ci ildə orta məktəbi bitirib. 1923-cü ildə isə Yaponiyanın Kyuso Universitetində ali təhsil alır.

1927-ci ildə dövlət əleyhinə fəaliyyətinə görə Yaponiyaya köçməyə məcbur olmuşdur. 12 iyun, 1978-ci ildə Pekində vəfat edib.

Yaradıcılığı
------------

Qo Mojo 1928-1932-ci illərdə "Çinin qədim tarixinə aid tədqiqatlar" adlı ilk əsərini çap etdirib tarixçi kimi məşhurluq qazanmışdır. Qo Mojo, 30-cu illərdə İn dövrünə aid sümük tapıntıları və tunc əşyaları ilə bağlı İn Çjou dövrünə aid çoxlu yazıların mətnini və onlara şərhlər çap etdirib, Çin tarixinin bir sıra qaranlıq səhifələrini işıqlandırmışdır. Bu əsərlər ona təkcə çində deyil, bütün dünyada şöhrət qazandırmışdır. 

Pekində Qo Mojonun ev muzeyi

Uzun illər Çin Elmlər Akademiyasının prezidenti olan Qo Mojo eyni zamanda çoxlu şeir kitablarının, poema və pyeslərin müəllifidir. Lakin onun adını ölməz edən daha çox "Quldarlıq dövrü" və "Tunc dövrü" adlı əsərləridir. Bu maraqlı tədqiqatlarında o, Çinin eradan əvvəlki XIV əsr Şan və İn sülalələrinin quruluşunu və hakimiyyət illərinin geniş təsvirini verir. Həmin dövrlər isə Qədim Çin sivilizasiyasının geniş vüsət aldığı gözəl saraylar tikildiyi və parlaq maddi mədəniyyət yaradıldığı zamanlardır. Məhz həmin dövlərin maddi mədəniyyət abidələri, xüsusilə tuncdan düzəldilmiş nümunələri qədim yunanların mərmərdən yaratdıqları heykəl və abidələrlə yanaşı qoyulur.

Qo Mojo həmin əsərləri ilə sübut edir ki, bu mədəniyyət bəzilərinin iddia etdikləri kimi Çinə kənardan gətirilməyib, onun öz dühasının məhsuludur. Eyni zamanda bu abidələr qədim çinlilərin tarixlərinin bütün dvlərində yaratdıqları sivilizasiyaların davamı və həm də ən yüksək mərhələidir. Çin xalqının bütün dövrlərdəki ruhi aləmi və mifoloji dünyagörüşü bu əsərlərin başlıca məzmunu təşkil edir. həmin dövrdə də qədim çinlilər təbiət qüvvələrinə sitayiş edir və evlərində yer, göy, su, dağ və sair mifik allahların bütlərini saxlayırdlar. Onlar ölənlərin ruhuna və bu ruhların göylərdə yaşayıb yerdə hər şeyə təsir etməyinə inanırdılar.

Həmçinin bax
------------

* Çin tarixi
*

Xarici keçidlər
---------------

* Биография Го Можо на сайте проекта «Хронос»

İstinadlar
----------


1. ↑  Chinees // NMVW-collection website.
2. ↑  A Selective Guide to Chinese Literature, 1900—1949. — Brill, 1990.
3. 1 2  Əlisa Nicat. Dünya tarixçiləri. Bakı, 1998, s. 45
**San Paulu** (*port.* São Paulo) — Braziliyanın əhali və iqtisadi baxımından ən baxımından böyük ştatı. Ştat ölkənin cənub-şərqində qərarlaşır. İnzibati mərkəzi Sau Paulu şəhəridir. Üstəlik şəhər nəyinki, Braziliyanın həm də Cənubi Amerikanın ən böyük şəhəridir. Portuqalca *Müqəddəs Pavel* adlanır.

Coğrafiya
---------

Braziliyanın cənub-şərqində yerləşir və şimaldan Minas-Jerays, şərqdən Rio-de-Janeyro, cənubdan Parana, qərbdən Matu-Qrosu-du-Sul ştatları sərhədə malikdir. Cənub-şərqdən Atlantik okeana çıxışı vardır. Ən hündür nöqtəsi Jaraqua dağıdır (1135 m).

Əhali
-----

1. iyul 2011 ilə olan olan məlumata görə ştatın əhalisi 41 586 892 nəfər təşkil edir. XIX əsrdən ştata Portuqaliyadan yeni immiqrat dalğası köç etmişdir.

Ştat ərazisinə gələn qeyri portuqal koloniyaçılar almanlar olmuşlar. XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində bura italyan, ispan, portuqal, polyak alman, belçikalı, ərəb və yaponlar bölgəyə köç etmişlər. Avropada vəziyyətin yaxşılaşması ilə əlaqədar daxili miqrasiya güçlənmişdir. Bundan sonra isə ştat ərazisində mulat və qaraların sayı getdikcə artmışdır. Hazırda əhalinin böyük qismi ağ (63,1 %), 29,3 % metis və mulat, 6,4 % qara, 1 % isə asiyalıdır. Ştat ərazisində yeganə rəsmi dil portuqalcadır.

İnzibati bölgü
--------------

İnzibati cəhətdən 15 mezoregiona və 63 mikoregiona bölünürdü.

İqtisadiyyat
------------

Ölkə də istehsal olunan məhzulların ⅓ ştatın payına düşür. ÜDM həcmi 255 milyard dollardır. Burada maşınqayırma, avtomobilqayırma, xidmət sektoru və maliyə inkişaf etmişdir. Üstəlik ştat ərazisində sitrus meyvəçiliyi, şəkər və kofe hasil edilir.

İdman
-----

Ştatda futbol əhali arasında məşhurluq qazanmışdır. Burada 3–4 dünya səvyəli futbol klubu mövcuddur. Məsələn Sau Paulu FK, Palmeyras, Santos, Korintias FK.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  "São Paulo – "A Locomotiva do Brasil"" (Portuguese). 25 March 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 September 2011.
3. ↑  "Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística". 2017-01-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-17.
4. ↑  "Sistema IBGE de Recuperação Automática – SIDRA". IBGE. September 24, 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: January 8, 2015.

| ⛭Braziliya ştatları |
| --- |
| Akri • Alaqoas • Amazonas • Amapa • Baiya • Qoyas • Maranyan • Matu-Qrosu • Matu-Qrosu-du-Sul • Minas-Jerays • Para • Paraiba • Parana • Pernambuku • Piaui • Rio-de-Janeyro • Riu-Qrandi-du-Norti • Riu-Qrandi-du-Sul • Rondoniya • Rorayma • San-Paulu • Santa-Katarina • Seara • Serjipi • Tokantins • Federal dairə • Espiritu-Santu | Braziliya bayrağıBraziliya bayrağı |
**Mauser C96** — 1896-1937-ci illərdə Alman silah istehsalçısı Mauser tərəfindən istehsal edilmiş yarı avtomatik tapança. Silahın lisenziyasız nüsxələri XX əsrin birinci yarısında İspaniya və Çində istehsal edilmişdir.

C96-nın fərqli xüsusiyyətləri tətiyin qarşısındakı ayrılmaz maqazin, uzun lülə, ona qısa lüləli tüfəngin dayanıqlığını təmin edən və qobur və ya daşıma qutusu kimi istifadə olunan taxta stokdur. 

Uzun lüləsi və yüksək sürətli patronu ilə Mauser C96 öz dövrünün digər tapançalarından daha üstün diapazona və daha yaxşı nüfuza malik idi.

Mauser şirkəti təqribən bir milyon C96 tapançası istehsal etmişdi, İspaniya və Çində istehsal edilən tapançaların sayı çox olsa da, dəqiq say yoxdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Spanish Guns". 1896mauser.com. 9 February 2009 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 February 2009.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 7677804-6 · NKC: ph761886 |
GeldKarte çipi ilə smart kartları qəbul edən dayanacaq maşını
**GeldKarte** — "Elektron pul kisəsi" prinsipi əsasında qurulmuş kontakt smart kartlarına əsaslanan kiçik məbləğlər üçün Alman milli ödəniş sistemi, kart sahibinin sərəncamında yalnız əvvəllər çipə daxil edilmiş məbləğ (bankomatlar, terminallar və internet vasitəsilə doldurmaqla) olduqda.).

Sistem 1996-cı ildən tətbiq edilir və əsasən parkinq və bilet aparatlarında ödəniş etmək, həmçinin maşınlarda siqaret alarkən yaş yoxlaması üçün istifadə olunur. Ödəniş zamanı PİN kod tələb olunmur və terminalın özü oflayn rejimdə işləyir (bütün əməliyyatlar kart oxuyucuda quraşdırılmış tacir çipində qeyd olunur).

Xidmətin aşağı qiyməti (satıcı gündəlik gəlirin 0,3%-ni, hər əməliyyat üçün ən azı 1 sent ödəyir), bankdan ödənişin alınması zəmanəti və sistemin geniş yayılması (çip 80% -də quraşdırılıb) ilə fərqlənir. ölkədəki bütün bank kartlarının cəmi 15%-i aktiv olsa da). 2010-cu ildə orta hesabla 3,02 avro ödəmə ilə cəmi 129 milyon avroya 45 milyon ödəniş edildi; ümumilikdə ölkədə kartı qəbul edən 600 min terminal quraşdırılıb. Bir çox nəqliyyat şirkətlərində sistem kartı olan maşında kağız bileti ödəyərkən endirim verilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Nutzung der Geldkarte ist rückläufig [Geldkarte transactions decreasing]". heise.de (German). Heinz Heise. 25 February 2010. 18 February 2010 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 May 2022.
**Bosniya və Herseqovina Mərkəzi Bankı** (bosn. Centralna banka Bosne i Hercegovine; xorv. Središnja banka Bosne i Hercegovine; *serb.* Централна банка Босне и Херцеговине) — Bosniya və Herseqovinanın mərkəzi bankı. Əsas mərkəzi Sarayevo şəhərində yerləşir. Rəhbəri Senad Softiçdir. Bosniya və Herseqovina konvertasiya olunan markasının banknot və metal pullarının yeganə istehsalçısıdır. Hökumətin pul və kredit siyasətindən məsuldur.

Bosniya və Herseqovinada olan bütün banklardan üstündür. Bosniya və Herseqovina hökuməti tərəfindən səlahiyyətləndirilən bu Bank, ölkəsini beynəlxalq maliyyə təşkilatlarında təmsil edir və pul siyasəti ilə bağlı beynəlxalq pul bazarı əməliyyatlarında iştirak edir.

Tarixi
------

Bosniya və Herseqovina Mərkəzi Bankı Bosniya və Herseqovina Parlament Assambleyasında 20 iyun 1997-ci ildə qəbul edilmiş qanuna əsasən yaradılmışdır. 11 avqust 1997-ci ildə isə fəaliyyətə başlamışdır.

Rəhbərləri
----------

* Peter Nikol (20 iyun 1997 – 31 dekabr 2004)
* Kemal Kozariç (1 yanvar 2005 – 11 avqust 2015)
* Senad Softiç (11 avqust 2015-ci ildən)

İstinadlar
----------

1. ↑  Commission to Preserve National Monuments of Bosnia and Herzegovina. 2001.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Bosniya və Herseqovina Mərkəzi Bankı*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* cbbh.ba — Bosniya və Herseqovina Mərkəzi Bankının rəsmi saytı
**Anql-Afrikalılar** – CAR-da xalq.

Ümumi məlumat
-------------

Bir qismi Zimbabve, Namibiya, Yeni Zelandiya, Avstraliya, B.Britaniya, Kanada və ABŞ-də yaşayırlar. Sayı təqribən 2 mln. nəfərdir (1995). Anql-Afrikalılar ingilis dilinin Cənubi Afrika dialektində danışırlar. Afrikaans dili də yayılmışdır. Dindarları xristiandır. Anql-Afrikalılar B.Britaniyalıların nəsilləridir. Onların etnogenezində İrlandiya, Almaniya, Hollandiya və Fransadan, həmçinin Afrikadakı ingilis müstəmləkələrindən köçüb gələnlər də iştirak etmişlər. İlk dəfə 1620-ci ildə bura gələn ingilislər 19-cu əsrin əvvəlinədək hollandlar tərəfindən assimilyasiya edilmişdir. Kap müstəmləkəsinin B.Britaniya tərəfindən ələ keçirilməsindən (1806) sonra burada ingilis-afrikalı etnik birliyi formalaşmağa başlamışdır. 1820-ci ildə İngiltərə və Şotlandiyadan, 19-cu əsrin 60-cı illərində qızıl yataqlarının kəşf edilməsindən sonra isə B.Britaniyadan bu ərazilərə köç daha da gücləndi. Anql-Afrikalılarının bir hissəsi afrikanyorlar tərəfindən assimilyasiya olunmuşdur. Anql-Afrikalıların 95%-i şəhərlərdə yaşayır, əsasən, sənaye, maliyyə və ticarət sahələrində çalışırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 509. ISBN 978-9952-441-02-4.
San-Stefano müqaviləsinin imzalanması.
**San-Stefano (Yaşılköy) sülh müqaviləsi** - 3 mart 1878-ci ildə Rusiya-Türkiyə müharibəsini başa çatdırmış ilkin müqavilədir. Fevralın 19-da İstanbul yaxınlığındakı San-Stefano şəhərində imzalanmışdır. Müqaviləyə görə Çernoqoriya, Serbiya və Rumıniya müstəqil dövlətlər elan edildilər. Osmanlı imperiyası daxilində Bosniya və Herseqovinaya muxtariyyət verildi. Bolqarıstan Türkiyədən vassal asılılığında dövlət elan olundu. Batum, Ərdəhan , Qars, Bayazid və Cənubi Bessarabiya Rusiyanın tabeliyinə keçdi. Türkiyə Epirə, Fessaliya və Albaniyaya daxili özünüidarə hüququ verməyi, Türkiyənin şəhərlərində ermənilər yaşayan ərazilərdə islahatlar keçirməyi və s. öhdəsinə götürdü. Müqavilə Cənubi Qafqazda yeni bir münaqişə ocağının meydana gəlməsinin başlanğıcını qoydu. Türkiyənin heç bir vilayətində əhalinin əksəriyyətini təşkil etməyən ermənilərə muxtariyyət vədlər verilməsi onların arasında terrorçuluq, separatçılıq meyllərinin güclənməsinə, "erməni məsələsi" nin sonralar beynəlxalq səviyyələrdə müzakirə obyektinə çevrilməsinə, dənizdən-dənizə "Böyük Ermənistan" xülyaları əsasında xəritələr cızılmasına, Azərbaycana və Türkiyəyə, xüsusilə keçmiş İrəvan və Naxçıvan xanlıqları ərazilərinəəsassız iddialar irəli sürülməsinə və s. səbəb oldu. Sonralar Avropa dövlətləri və Rusiyanın imzaladığı Berlin konqresi traktatı və Rusiya ilə Türkiyə arasında imzalanmış İstanbul müqaviləsi San-Stefano sülh müqaviləsinin şərtlərində dəyişikliklər etmiş və onda dəqiqləşmələr aparmışsa da, bunlar erməni terrorizminin və separatçılığının təşkilatlandırılmasını aradan qaldırmamışdı.

Mənbə:
------

1. ↑  Naxçıvan Ensiklopediyası. I cild (Təkmilləşdirilmiş və yenidən işlənmiş ikinci nəşr). Naxçıvan: AMEA Naxçıvan bölməsi. V. Y. Talıbov. 2005. səh. 245. ISBN 5-8066-1468-9.
Skiflər indiki Azərbaycanın ərazisində 
**Gellər** — Strabon və Plininin qeyd etdiyi qədim skif tayfası, çox güman ki, etnik tərkibində heterojen olan Qafqaz albanlarının qəbilə birliyinin bir hissəsi idi.

Tarixi
------

Vasili Tatişevə görə Gili, Sarmat xalqı və ya slavyanlar, dəqiq məlum deyil, onlar indi Orel adlanan Uqla çayı boyunca yaşamışlar və çayın onların dilində Gilia adlandırılması diqqətəlayiqdir. ruslar tərcümədə Uql tərcümə etdilər, çünki sarmat dilində Gilia coal və guilio west. Bəzən ruslar onlara gel deyirlər, Melyanın gelon dediyi eyni; Ptolemey Litvada qalindalar, qalyonlar və gitonlar qoyur. Strykovsky, Qalindiya bölgəsinin adını saxladığı Prusslara qaliodalar qoyur. Pliniyə görə gelləri, yunanlar kadusilə kimi radlandırdılar.

 

Lüdmila Borovkova öz əsərlərində yazırdı:

> *Xonların və gellərin, Ammian Marsellinə görə, 356-358-ci illərdə birinci Şahanşah II Şapur ilə birlikdə vuruşmağlarını və ermənicə "xüsusilə döyüşkən tayfalar" adlandırılan xionitlərin və gelonların nəsilləri olduğuna şübhə etmək gərək yoxdur. Onlar 359-cu ildə albanlarla birlikdə Amida şəhəri yaxınlığında farslara romalılarla döyüşməkdə kömək etdilər. Birinci fəsilimizdə o da məlum oldu ki, Xionitlər və Gelonlar IV əsrin ortalarında artıq mövcud olmuş Alan tayfalarıdır.*
> 
>

Varisi
------

Bölgənin Gilyan adı ilə Gels etnonimi arasındakı əlaqə Vasili Bartold tərəfindən ifadə edilmiş və Edvin Qrantovski[ru] əsərlərində işlənmişdir. Bu fərziyyənin bir hissəsi gellər və kadusilərin İran dillərinin əcdadlarından birini danışan bir xalq kimi müəyyən edilməsidir. Eyni fərziyyənin işlənməsində talış dili gel dilinin nəsli kimi qəbul edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Strabo.* The Geography of Strabo. — W. Heinemann, 1988. — С. 233. — 574 с. — ISBN 978-0-674-99233-7.
2. ↑  *William Scott Shelley.* The Origins of the Europeans: Classical Observations in Culture and Personality. — International Scholars Publications, 1998. — С. 183. — 328 с. — ISBN 978-1-57309-221-0.
3. ↑  *Sundeep S. Jhutti.* The Getes. — Department of East Asian Languages and Civilizations, University of Pennsylvania, 2003. — С. 53. — 156 с.
4. ↑  *Simon Janašia.* Šromebi. — Mecʻnierebataʻa, 1900. — С. 468. — 576 с.
5. ↑  *Василий Никитич Татищев.* Избранные произведения Arxivləşdirilib 2023-07-21 at the Wayback Machine. — Nauka, Leningradskoe otd-nie, 1979. — 470 с.
6. ↑  *Боровкова Л. А.* Народы Средней Азии III-VI веков (по древним китайским и западным источникам). — Москва: Рос. акад. наук, Ин-т востоковедения, 2008. — С. 128. — 359 с. — ISBN 978-5-89282-304-3.
7. ↑  *Аликберов А. К.* К источникам и историческим основаниям коранического рассказа о Йл'джудже, Ма'джудже и Зу-л-Карнаине // Ars Islamica: в честь Станислава Михайловича Прозорова. — М.: Наука, 2016. — С. 350. — ISBN 9785020397767.
Anqlosaks salnamələrindən biri olan "*Piterboro salnaməsi*"nin açılış səhifəsi.
"***Anqlosaks salnaməsi***" (*ing.* Anglo-Saxon Chronicle) — İngiltərənin ən qədim salnaməsi. Burada 495-ci ildən 1154-cü ilə qədər erkən saks köçləri dövrünü əhatə edilir. Əsərin tərtibi IX əsrin sonlarında kral Alfredin rəhbərliyi altında, Müqəddəs Bedanın "*Tarix*" əsərinə, eləcə də Mersiya və Uesseks salnamələrinin qalıqlarına, şifahi ənənələrin əsasında başlamışdır. Salnamənin anqlosaks və qismən də latın dilində yazılmış doqquz əlyazması qorunub-saxlanılmışdır.

731-ci ildən əvvəlki salnamənin ilk hissəsi əsasən Müqəddəs Bedanın yazılarına əsaslanır, lakin Cənubi İngiltərənin tarixi ilə bağlı bir çox əlavələri ehtiva edir. 891-ci ilə qədər olan hadisələrin təqdimatında bütün salnamələr bir-biri ilə birləşir. Bu, kral Alfredin dövründə köhnə ingilis dilində tərtib edilmiş vahid mənbədir. Hətta bir nəzəriyyə də var ki, Alfredin özü salnamənin bu hissəsinin müəllifi idi, lakin hal-hazırda bu, əksər alimlər tərəfindən inkar edilir. 891-ci ildən sonra salnamənin müxtəlif versiyaları bir-birindən fərqlənməyə başlayır. Salnamələrin qısa qeydləri getdikcə uzanır və daxil edilmiş qısa hekayələrlə tamamlanır. IX–XI baş verən hadisələr haqqında məlumatlar xüsusi maraq doğurur, bunun üçün salnamələr çox vaxt yeganə mənbədir. Əlyazmalar arasındakı uyğunsuzluqlar kifayət qədər əhəmiyyətlidir, lakin bu, əsasən sonrakı dövrə aiddir. İngilis dilinə tərcümələrin əksəriyyəti konsolidasiya edilmiş versiyaya yönəldilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  «Англосаксонская хроника[*ölü keçid*]» // А — Анкетирование. — М. : Большая российская энциклопедия, 2005. — С. 698. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 1). — ISBN 5-85270-329-X.

Xarici keçidlər
---------------

* "Англо-саксонская хроника по 750 г." Восточная литература. 2014-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-02-18.(перевод В. В. Эрлихмана по изданию *The Saxon Chronicle. Tr. A. Savage. London, 1982, Текст сверен по изданию: Two of the Saxon Chronicles Parallel / Ed. C. Plummer. Oxford, 1892.*) / Беда Достопочтенный. Церковная история народа англов. — М.: Алетейя, 2001
* Оригинальный текст (Manuscript A)
* The Anglo-Saxon Chronicle at Project Gutenberg — Public domain copy.
* Translation to English