**Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyası** və ya **İnsan hüquqları və əsas azadlıqlarının müdafiəsi haqqında Avropa Konvensiyası** — Avropa regionunda insan hüquqlarının müdafiəsini nəzərdə tutan Konvensiya.

Bu Konvensiyanı insan hüquqlarına dair beynəlxalq sənədlər içərisində ən effektiv sənəd kimi dəyərləndirmək olar. Buna səbəb onun əsasında yaradılan və fəaliyyət göstərən səmərəli
hüquq müdafiə mexanizmidir. Bu, Konvensiyanın 19-cu maddəsi əsasında təsis edilən və daimi əsasda fəaliyyət göstərən Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsidir.

Tarixi
------

12 iyul 1949-cu ildə Avropa Şurasının Nazirlər Komitəsinə Avropa İnsan
Hüquqları Konvensiyasının və Avropa Məhkəməsinin Statutunun layihələri
təqdim edildi. Lakin Komitənin 9 avqust 1949-cu il tarixdə
keçirilən birinci sessiyasında yeddi səs lehinə, dörd əleyhinə və bir səs bitərəf
olmaqla «İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqların müəyyən edilməsi, müdafiəsi
və inkişafı» adlı bəndin Şuranın Məşvərətçi Assambleyasının birinci yığıncağının
gündəliyindən çıxarılması qərara alındı. Bəzi nümayəndələr Avropada insan hüquqları sahəsində görülən işin,
bu sahədə BMT çərçivəsində görülən işi təkrarlayacağı haqqında fikirləri
qətiyyətlə inkar edirdilər. Onlar fikirlərini belə əsaslandırırdılar: «İnsan hüquqları
ilə bağlı məsələnin BMT-də uzun müddət müzakirə olunmasına baxmayaraq,
bu sahədə dəqiq bir mexanizm hələ də hazırlanmayıb. Ümumdünya İnsan Hüquqları
Bəyannaməsinin zəif cəhəti onun hüquqi baxımdan qeyri-məcburi olmasıdır.
İnsan hüquqları ilə bağlı məsələnin Avropa müstəvisində müzakirəsi isə, BMT-dən
fərqli olaraq, hüquqi cəhətdən məcburi olan bir sənədin hazırlanmasına imkan
verir».

13 avqust 1949-cu ildə Assambleyanın müzakirəsinə aşağıdakı bəndin daxil
edilməsi təklif edildi: «Assambleya Şuranın üzvlərinə Nizamnamənin I maddəsində
təsbit edilmiş məqsədlərə nail olmaq üçün tövsiyə edir ki, əsas insan hüquq və
azadlıqlarına hörmət edilməsinin təmini üçün kollektiv məsuliyyət prinsipini tanısınlar
və bunun üçün müvafiq konvensiya qəbul edib öz üzərlərinə aşağıdakı
öhdəlikləri götürsünlər:
a) konvensiyanın imzalanmasına qədər müvafiq dövlətlərdə mövcud olan və
konstitusiya və digər normativ-hüquqi aktlarla təmin edilən əsas insan hüquq və
azadlıqlarının toxunulmazlığına təminat verilməsi;
b) konvensiyanın müddəalarına əməl edilməsini təmin etmək üçün Avropa
İnsan Hüquqları Komissiyasının və Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin yaradılması». Beləliklə, uzun müzakirələrdən sonra Avropa İnsan Hüquqları
Konvensiyasının layihəsinin Məşvərətçi Assambleyanın hüquq komitə sinə
göndərilməsi qərara alındı. Sonradan, həmin gün (19 avqust, 1949-cu il) «Avropa
İnsan Hüquqları Konvensiyasının pozitiv hüququn tərkib hissəsinə çevrildiyi gün»
kimi dəyərləndirildi. 27 avqust 1949-cu ildə hüquq komitəsi yekdilliklə
müəyyən etdi ki, «baxmayaraq ki, hər bir dövlətin öz ərazi hüdudlarında insan
hüquqlarının müdafiəsi ilə bağlı müvafiq normalar müəyyən etmək hüququ vardır,
lakin bu hüquqların kollektiv təminatı imkan verir ki, bu normalar və onların
tətbiqi sivil millətlər tərəfindən tanınmış hüququn ümumi prinsiplərinə müvafiq
olsun».

Nəhayət, 1950-ci il noyabrın 4-də Romada Avropa Şurası üzvləri tərəfindən
«İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında» Konvensiya qəbul
olundu və 1953-cü il sentyabrın 3-də Avropa Şurası üzvü olan 8 dövlət (Danimarka, İrlandiya, İslandiya, Lüksemburq, Norveç, Böyük Britaniya, Almaniya və
İsveç) tərəfindən ratifikasiya olunduqdan sonra qüvvəyə mindi.

Ədəbiyyat
---------

* Zaur Əliyev. Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi. Dərs vəsaiti. Bakı, «AZSEA» nəşriyyatı, 2012, 232 səh.

| ⛭Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının maddələri |
| --- |
| Maddə 1  • Maddə 2  • Maddə 3  • Maddə 4  • Maddə 5  • Maddə 6  • Maddə 7  • Maddə 8  • Maddə 9  • Maddə 10  • Maddə 11  • Maddə 12  • Maddə 13  • Maddə 14  • Maddə 15  • Maddə 16  • Maddə 17  • Maddə 18 |
| Protokollar |