recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tarzən Bəylər** (XIX əsrin əvvəli—?) — el sənətkarı, xalq musiqiçisi.

Həyatı
------

Onun həyatı və sənəti haqqında məlumat çox azdır. XIX yüzilliyin başlanğıcında Qarabağın Xankəndi şəhərində doğulub və əsrin sonlarında vəfat edib. 10 il Tehran şəhərində təlim almışdır. Bu səbəbdən farsca yaxşı bilirdi. Musiqi elminə kamil yiyələnmişdir. Sonra Bakı şəhərinə gəlib və ömrünün çox hissəsi bu şəhərdə keçib. Deyilənlərə görə evi Böyük Qala küçəsində idi. 1880-cı ildə Bəylər Kutaisiyə köçür. İki il Bakıdakı dost tanışları ondan xəbər tutmurlar. Daha sonra dostu Məşədi İsmayıl onun dalıyca Gürcüstana gedir. Və görür ki, Bəylərin təbabət savadı da var imiş. Həkimlik edir, hörməti də burada böyükdür. Dostu soruşur ki, bəs tardan ayrılmısan?. O isə cavabında deyir ki, mən tarsız yaşaya bilmərəm və tarı əlinə alıb Rast çalmağa başlayır. Həmin görüşdən il yarım sonra Bəylər vəfat edir. Bəylər vəsiyyətində deyibmiş ki, öləndən sonra tarını Məşədi İsmayıla yadigar kimi versinlər

Mənbə
-----

Rafael Hüseynov "1002-ci gecə", səh 26-27
Utaqava Yoşişiqe tərəfindən çəkilmiş bonkey təsvirləri (1848).
***Bonkey*** (盆景?, *azərb.* podnos mənzərəsi‎) – Yaponiya miniatür mənzərə sənəti. Bonkey 3 ölçülü mənzərələrin müvəqqəti və ya daimi miniatür təsviridir. Bu zaman əsasən daş, qum, sement kimi materiallardan istifadə olunur. Bonsay və saykey kimi digər yapon sənət növlərindən fərqli olaraq bonkeydə canlı element istifadə olunur. Bonsay canlı ağaclar, saykey isə canlı ağac və digər tərəvəzləri özündə ehtiva edir.

Haqqında
--------

Podnos üzərində qumla müstəvi şəkilli mənzərələr yaratmaq sənəti olan bonsekidən fərqli olaraq bonkey mənzərələrin 3 ölçülü təsviridir və bəzən daimi saxlanıla bilər. Bonkeydə çox vaxt quru materiallardan istifadə olunsa da, axan su və dəniz kənarı mənzərələri də təsvir olunur, bunun üçün müxtəlif rəngli çınqıl və qumlardan istifadə olunur. Bəzən bonkeydə insanların, tikililərin, körpüləri və digər elementlərin miniatür fiqurları da öz əksini tapır.

Bonkeyin əsas məqsədi nümayiş üçün estetik görünüşlü miniatür mənzərələr əldə etməkdir. Üç ölçülü mənzərə geniş, kənarları ensiz podnosda təsvir olunur. Çay sahilləri, təpələr, uçurumlar, dağlar, qayalıqlar sement, gil və Yaponiyada *keto* adlandırılan toz halına salınmış torf kimi materiallardan hazırlanır. Bu heykəllərin daha təbii görünməsi üçün rənglənir. Düz sahələrdən ibarət düzənlikləri və açıq su sahələri rəngli qumla örtülür.

Miniatür insan və heyvan fiqurları, tikili və nəqliyyat modelləri bonkeyin əsas mənzərəsinə yerləşdirilir. Ağaclar və digər bitkilər də təsvir olunsa da, canlı ağac bonkeyin tərkib hissəsi deyil. Tamamlanmış bonkeylər evlərdə nümayiş etdirilir.

Bonkey Yaponiyanın saykey, Çinin penzin, Vyetnamın hon non bo sənəti ilə oxşarlıq təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Buller, Lew.* Saikei and Art. Lew Buller. 2005. ISBN 0-9772443-0-X.
2. 1 2  *Hirota, Jozan.* Bonkei: Tray Landscapes. Kodansha International Ltd. 1970. ISBN 0-87011-495-6.
3. ↑  *Behme, Robert Lee.* Bonsai, Saikei and Bonkei: Japanese Dwarf Trees and Tray Landscapes. William Morrow and Co. Inc. New York. 1969. ISBN 978-0-688-05205-8.

Xarici keçidlər
---------------

* Britannica saytında
**Taskiqidə sifilisin tədqiqatı** — Alabama ştatının Taskiqi şəhərində 1932-1972-ci illərdə aparılmış tibbi eksperiment də tarixə ən utandırıcı təcrübələrdən biri kimi daxil olub. Eksperiment ABŞ-nin İctimai sağlamlıq Xidmətinin himayəsi altında keçirilirdi. 1947-ci ildən penisilin sifilisin ən çox yayılmış dərmanı olan vaxtlarda xəstələrə bunu xəbər verməmişdilər ki, xəstəliyin yayılma sürəti, nəticələri və s. səviyyələri barədə daha ətraflı məlumatlar toplansın. Təcrübə 399 zənci üzərində aparılırdı və onları başqa xəstəxanaya müraciət etmk imkanından da məhrum etmişdilər. Onları aldadır və pis qandan müalicə aldıqlarını deyirdilər. Əslində müalicə heç bir formada getmirdi. Təcrübə altında olanların həyatını və xəstəlik simptomlarını müşahidə edib qeydə alırdılar. Təcrübələr 1972-ci ilə, yəni məlumatın mətbuata sızdığı vaxta qədər davam etdi. Nəticədə çoxlu adam zərər çəkərək evdə həyat yoldaşını, uşaqlarını sifilisə yoluxdurdu. Bu təcrübə Amerika tibb tarixində ən murdar ləkə sayılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Tuskegee Study - Timeline". NCHHSTP. CDC. June 25, 2008. May 19, 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: December 4, 2008.
2. ↑  "Code of Federal Regulations Title 45 Part 46 Protections of Human Subjects 46.1.1(i)" (PDF). U.S. Department of Health and Humand Services. January 15, 2009. March 28, 2016 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: February 22, 2010.
3. ↑  "Final Report of the Tuskegee Syphilis Study Legacy Committee". Tuskegee Syphilis Study Legacy Committee. May 20, 1996. September 13, 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: December 4, 2008.

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Taskiqidə sifilisin tədqiqatı*** ilə əlaqəli mediafayllar var.Xəta: şablon boşdur |

* U.S. Public Health Service Syphilis Study at Tuskegee, at the Center for Disease Control
* Review of the TSS
**Əsənlər** (*türk.* Esenler) — İstanbul ilinin ilçəsi. Şimalında Bayrampaşa, cənubda Güngörən, cənub-şərqdə Zeytunburnu, qərbdə Bağçılar rayonları ilə həmsərhəddir. Əsənlər, 18 məhəllədən ibarətdir və ərazisi 5.227 hektardır.

Əsənlər, qonşu ilçələrindən fərqli olaraq, sənaye mərkəzi olmaqdan çox yaşayış mərkəzi xüsusiyyətini daşıyır. Əsənləri Davudpaşa yoluna bağlayan Ayaza yolu üzərindəki su nəzarət quyuları, bələdiyyə avtomobil qarajı kimi istifadə edilən Üç Üz, Ayaza Bulağı, Su Tərəzisi və qaraj daxilində xaraba vəziyyətdə olan kilsə gözəl bir memarlıq nümunəsi kimi qarşımıza çıxır. Əsənlər Mərkəz Məscidinin qarşısındakı kilsə qalığı bərpa edilərək müasir kitabxana olaraq istifadəyə verilmişdir. İstanbul qala divarlarının yıxılmasından sonra bu bölgə torpaqları hərbi baxımdan əhəmiyyət qazanmışdır. Rayon tarixi İstanbulun ümumi tarixində mühüm rol oynamışdır. Rayon tarixi əsər baxımından zəngin sayılmaz. Bizans və Osmanlı dövrünə aid bulaq, su kəməri, su tərəzisi və səbil günümüzə çatan tarixi tikililərdir.

Tarixçə
-------

Bölgə, Bizanslılardan qalma bir yaşayış yeridir. Bu bölgənin ən qədim əhalisi Litros və Avas adları ilə qurulan kəndlərdə yaşayan romalılar olmuşdur. Respublika dövründə Roma mənşəli xalqın Yunanıstana köç etməsi ilə boşalan kəndlərə, Şərq Makedoniyadan gələn miqrantlar tərəfindən doldurulmuşdur. Uzun illər mübadilə kənd mövqeyində qalan Litros və Avas adlarını 1930-cu illərə qədər saxlamışdır. 1937–1940-ci illərdə aparılan dəyişikliklə Litros-Esenler, Avas-Atışalanı olaraq türkçələşdirilmişdir.

1993-cü ilin sonunda rayon olmuşdur. Əsənlərin yerləşdiyi region, əvvəlcədən Bakırköy ilçəsinə daxil olduğu halda, bu ilçə bölünməmişdən qabaq Güngörən ilçəsinin məhəllələrindən biri olmuşdur. Daha sonra da müstəqil bir ilçə olaraq yaradılıb.

Qalereya
--------

### Əsənlər avtovağzalından görüntülər

* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Esenler İlçesi - YerelNet". Yerelnet.org. 22 iyul 2019. 2019-04-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-22.

Həmçinin bax
------------

| ⛭İstanbulun ilçələri |
| --- |
| Avropa tərəfi | 
* Arnavutköy
* Avcılar
* Bağçılar
* Bağçalıevlər
* Bakırköy
* Başakşəhər
* Bayrampaşa
* Beşiktaş
* Bəylikdüzü
* Bəyoğlu
* Böyükçəkməcə
* Çatalca
* Əyyubsultan
* Əsənlər
* Əsənyurd
* Fateh
* Güngörən
* Qaziosmanpaşa
* Kağıthanə
* Kiçikçəkməcə
* Sarıyer
* Silivri
* Sultanqazi
* Şişli
* Zeytunburnu

 |  |
| Asiya tərəfi | 
* Adalar
* Ataşəhər
* Bəykoz
* Çəkməköy
* Kadıköy
* Kartal
* Maltəpə
* Pendik
* Sancaqtəpə
* Sultanbəyli
* Şilə
* Tuzla
* Ümraniyyə
* Üsküdar

 |
Vidzeme gerbi. Latviyanın tarixi diyarlarının gerbləri Latviya Seymi trərfindən rəsmən 2012-ci ilin martın 22-də qəbul olunub.
**Vidzeme** (*latış.* Vidzeme‎ - *orta torpaq*) — Latviyanın mədəni diyarı. Onun əsas hissəsi Dauqava çayının şimalında yerləşir.

Coğrafiya
---------

Vidzeme Latviyanın şimal-şərqi hissəsində yerləşir. O, şimalda Estoniya, şərqdə isə Rusiya ilə həmsərhəddir. Bölənin qərbi sərhədi Riqa körfəzinin sahili boyunca keçir. Vidzeme Latviyanın ərazisinin 30,6%-i təşkil edərək, ölkənin ən böyük mədəni diyarıdır.

Vidzeme Latviyada daşlı plajların olduğu yeganə bölgəsidir. Həmçinin, ölkənin ən yüksək nöqtəsi olan, Qaizinkalns təpəsi də burda yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Vidzemes, Latgales, Kurzemes un Zemgales ģerboņu likums" (latış). LIKUMI.LV. 2019-12-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-26.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-12-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-10.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-06-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-02.

| ⛭Latviyanın mədəni diyarları |
| --- |
| Vidzeme • Zemqale • Kurzeme • Latqale • Seliya |  |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Coğrafiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Latviya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Mənsur Mustafa oğlu Mazinov** (d. 1906, Quzraf, Rusiya imperiyası - ö. 1983 Qazaxıstan SSR, SSRİ) — hərbçi və Krım tatarlarının ilk pilotu.

Haqqında
--------

Sovet İttifaqının alman işğalına məruz qalmasından əvvəl o, uzu müddət uçuş təlimçisi kimi çalışmışdır və Simferopol aeroklubunda gələcəyin bir çox pilotuna təlim keçmişdir. II Dünya müharibəsi zamanı o, döyüş pilotu oldu və Leninqradda mühasirədə olan sovet ordusuna dəstək uçuşlarında iştirak etdi.

Cəbhədə (Kalinin cəbhəsi) 1942-ci ilin fevralından. Qəhrəmanlıqlarına və hərbi uğurlarına görə Cəbhə Silahlı Qüvvələrinin 22 iyun 1942-ci il tarixli 0240 nömrəli əmri ilə Qırmızı Bayraq ordeni ilə təltif edilmişdir.

5 dekabr 1942-ci ildə 31-ci ordunun 885-ci qarışıq aviasiya alayının komandiri podpolkovnik Tyurin gecə bombardmançı dəstəsinin hərbi komandiri, baş leytenant Mazinovu hərbi mükafat üçün təqdim etdi. "Düşmən cəbhə xəttində döyüş nəticəsində çətin vəziyyətə düşən 20-ci Ordunun qruplaşmasını tapmaq, olduğu yerə eniş etmək və bütün lazımi məlumatları çatdırmaq." "Naviqatorla birlikdə diqqətlə hazırlaşaraq marşrutu ətraflı araşdırdıq, yoldaş Mazinov qrupu kəşf etdi və təyyarəni gecə saatlarında son dərəcə çətin hava şəraitində tanımadığı bir yerə endirdi. Lazımi məlumatları əldə edib yoldaş Mazinov götürüb komandanlığa verdi. Bu vacib vəzifəni yerinə yetirərək uçuş bacarığını, cəsarətini və qəhrəmanlığını göstərdi. 1945-ci ildə BKP üzvü (b) baş leytenant M.M. Mazinov artıq 142-ci nəqliyyat aviasiyası Eastenburg alayının hava eskadronu komandirinin müavini idi. 16 aprel 1945-ci ildə hava alayının komandiri mayor Makletsov Mazinovun 2-ci dərəcəli Vətən Müharibəsi ordeni ilə təltif edilməsi üçün təqdimat vərəqəsi imzaladı.

1983-cü ildə vətəninə geri dönməsinə icazənin verilməsinə az müddət qalmış sürgündə vəfat etdi. Vəfat edərkən Qazaxıstan SSR-də yaşamqda idi və öz millətinin bütün nümayəndələri kimi öz ata-baba torpağına getmə hüququna malik deyildi.

Həmçinin bax
------------

* Əhmədxan Sultan
* Əmir Çalbaş
* Əbdürrəhim Rəşidov

İstinadlar
----------

1. ↑ . ana-yurt.com  (#bare\_url\_missing\_title). 2020-06-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
2. ↑  *Nebolsina, Margarita; Khamidullin, Bulat.* Война…Судьбы…Память…Песни… [*War...Destiny...Memory... Songs...*]. Kazan: Idel-Press. 2015. 216. ISBN 9785852477965. OCLC 949268869.
3. ↑  *Veliev, Ablyaziz.* Къараманлар ольмейлер: Къырымтатарлар Экинджи Дюнья дженкинде (rus). Simferopol: Antikva. 2007. 65. OCLC 181138332. 2021-04-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-09.
Mövzu olunan {\displaystyle 2+2=5} tənliyi əslində tam bir riyazi yalandır və heç bir məntiqi əsası yoxdur. Bu misal almaq üçün əvvəlcə iki bir birinə bərabər {\displaystyle x=y} olan dəyişən x, y götürürlər. Sonra bəzi riyazi çevrilmələr edib, müxtəsər vurma düsturundan istifadə edib, tərəflərin yerini dəyişib, vurma, bölmə əməllərindən istifadə edib, sonda hər iki tərəfə 3 əlavə edib alırlar.

Alınması
--------

Əslində {\displaystyle 2+2=5\!} tənliyi ilə əvvəllər daha fərqli və qarışıq idi, bunun zamanla sadələşməsinin ən əsas şeylərdən birincisi dəyişənlərə ({\displaystyle x\!} və {\displaystyle y\!}) 0 qiyməti verildiyində tənliyin bir işə yaramaması. bir digər tərəfdən isə  natural ədəd seçimi. Tənlik ən sadə formada belə başlayır:

{\displaystyle x=y\Rightarrow } {\displaystyle x^{2}=x.y\Rightarrow } {\displaystyle x^{2}-y^{2}=xy-y^{2}\Rightarrow } {\displaystyle (x+y)(x-y)=y(x-y)\Rightarrow }
{\displaystyle x+y=y\cdot {\frac {x-y}{x-y}}\Rightarrow } {\displaystyle (x+y)=y\Rightarrow } {\displaystyle x+x=x\Rightarrow } {\displaystyle 2x=x\Rightarrow } {\displaystyle 2=1\Rightarrow } {\displaystyle 3+2=1+3\Rightarrow } {\displaystyle 5=4\Rightarrow } {\displaystyle 5=2+2\!}

Yanlışlar
---------

Əvvəla, bu tənlik vaxt keçdikcə çoxlu riyaziyyatçı tərəfindən mənası qəbul edilməmişdir və bu tənlik sözsüz doğru deyil. Bu tənlik bəzi riyazi sabitlər ilə də qurula bilər; ancaq doğruluğu isbat edilməmişdir.
Tənlikdə (x-y) ifadəsi hər iki tərəfdə sadələşdirilərkən bu ifadənin sıfıra bərabər olduğu ehtimal edilir. Məsələn, 2\*0=3\*0 bərabərliyində bir yanlışlıq yoxdur. Amma burada 0-ları sadələşdirsək {\displaystyle {\frac {2}{3}}={\frac {0}{0}}\Rightarrow }{\displaystyle 2=3} deyə bilərik ki, bu xətalı olur (məxrəc sıfır ola bilməz). Qısacası, tənlikdə 0 vuruğunu sadələşdirmək olmaz. 

### Məchulun dəyişdirilməsi

Əgər bu tənlikdə {\displaystyle x=y\!}sə bura istənilən tam ədədi qoya bilərik. Əgər {\displaystyle x\!} və {\displaystyle y\!} ə "0" qiymətini qoysaq tənliyin tamamilə pozulacağını sübut etmiş olacayıq.

### Tənliyin həll edilməsində səhvlər

Bir tənlik əgər heçbir şərt olmadan başlayırsa (məsələn: {\displaystyle x=y\!}) tənliyin qiymət almasında riyazi bir yanlışlıq var. Bu tənlikdə isə aralıq şərti olmadan başlayır və 3-cü (aldadıcı hissə) sətirdən sonra pozulur; çünki {\displaystyle x} və {\displaystyle y}
məchullarına "0" (sıfır) qoyulsa bərabərlik həqiqətən alınır.
**Vifiniyalı Avksenti** (*yun.* Αὐξέντιος Βιθυνίας; 400, Suriya – 473) — erkən xristian müqəddəsi, zahidi və himnoqrafı. Anım günü 27 fevraldır.

Həyatı
------

Avksenti Suriyada anadan olmuşdur və fars əsillidir. O, Bizans imperatoru II Feodosinin süvari qvardiyasında xidmət etmiş, lakin oradan ayrılmış və Konstantinopol yaxınlığındakı Oksiya dağında zahidlik həyatına başlamışdır. Onun təcrid olunmuş məkanı qoyunlarını axtaran çobanlar tərəfindən kəşf edilmişdir və çox keçməmiş, yeri barədə məlumat yayıldıqca xəstə insanlar sağalmaq üçün Avksentinin yanına gəlməyə başlamışdılar. O, həmçinin IV Ekumenik Kilsə Məclisinə çağırılmış və orada nestorian inancları rədd etmişdir. Sonralar isə ardıcıllarını yetişdirməyə çalışmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Monks of Ramsgate. "Auxentius". *Book of Saints*, 1921. CatholicSaints.Info. 5 August 2012". 17 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 February 2023.
2. ↑  ""Venerable Auxentius of Bithynia", Orthodox Church in America". 2023-02-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-17.

Xarici keçidlər
---------------

* Patron Saints Index at Catholic Forum

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Pravoslav |
| Normativ yoxlama | GND: 102382794 · LCCN: nb2020001830 · SUDOC: 224847708 · VIAF: 133152380159101762338, 243159474178927661352, 3264183 · WorldCat VIAF: 133152380159101762338, 243159474178927661352, 3264183 |
**Ömər Xalisdəmir** (20 fevral 1974 – 16 iyul 2016, Ankara) — türk hərbçi. 2016-cı ildə Türkiyədə hərbi çevrilişə cəhd zamanı Xüsusi Təyinatlı Qüvvələr komandanlığında vəzifəsini yerinə yetirərkən komandanlığı ələ keçirməyə çalışan briqada generalı Semih Tərzini sinəsindən vuraraq öldürən və ardınca çevriliş tərəfdarı olan digər hərbçilər tərəfindən vurularaq şəhid olan hərbi qulluqçudur. Bu hadisə baş verən zaman ona "vur" əmri Xüsusi Təyinatlı Qüvvələr komandanı Zekai Aksakallı tərəfindən verilmişdir.

Həyatı
------

Yeddi uşaqlı bir ailədə dünyaya göz açan Ömər Xalisdəmir uşaqlığını da Niğdədə keçirmişdir.Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin tərkibində həm ölkə daxilində, həm də xaricdə bir çox əməliyyatlarda uğurla iştirak etmişdir. Atası Həsən Hüseyn Xalisdəmirin dediyinə görə, 2016-cı ildə baş verən hadisələr zamanı öldürdüyü Semih Tərzi ilə birlikdə əvvəllər Əfqanıstanda xidmət edib.

Elifnur və Doğan Ertuğrul adında iki övladı yadigar qalmışdır.

Xatirəsi
--------

Azərbaycanlı rəssam Ülkər Əbülfət tərəfindən portreti çəkilib.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-11-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-25.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-08-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-25.
4. ↑  *Xəzər TV.* "Şəhidlərimizin xatirəsi hər birimiz üçün əzizdir" (az.). Youtube.com. 06.09.2020. İstifadə tarixi: 2020-09-06.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Ömər Xalisdəmir*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Fars zolaqlı arısı** (*lat.* Bombus persicus) — Zərqanadlılar dəstəsinə, Əsl arılar fəsiləsinə aid növ.

Təsviri
-------

Uzunluğu 18 – 22 mm-dir. Döşün və qarıncığın orta hissəsi qar kimi ağ uzun tüklərlə örtülüdür. Döşün arxa hissəsi, qarıncığın ön və arxa hissəsi isə uzun qara tüklərlə örtülmüşdür. Arxa ətraflardakı "səbətciyin" tükləri ağ, qanadları isə tutqundur.

Yayılması
---------

Türkiyə, İran, Gürcüstan, Azərbaycanda Naxçıvan MR (Zəngəzur sıra dağlarının yüksəklikləri) rast gəlinir.

Həyat tərzi
-----------

Zımbırtikan və kəklikotu üstünlük təşkil edən quru yamaclar, bozqır çəmənlərlədə yayılırlar.

Sayı
----

Az saylı növdür

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Yuvalarının dağıdılması, çiçəkləyən bitki sahələrinin biçilməsi və mal-qaranın otarılması nəticəsində azaldılması.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
--------------------------------------

Azərbaycanın Qırmızı Kitabının I nəşrinə daxil edilmişdir.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
------------------------------------------

Bu arıların tutulması və yuvalarının dağıdılmasının qadağan edilməsi. Çiçəkləyən bitki sahələrinin qorunması.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2007.
2. ↑  Azərbaycan SSR, Qırmızı Kitabı. 1989. İl
3. ↑  Azərbaycan Qırmızı Kitabı, II cild, 2013

Ədəbiyyat
---------

1. Azərbaycan SSR, Qırmızı Kitabı. 1989. İl
2. Azərbaycan Qırmızı Kitabı, II cild, 2013
3. Алиев Х.А. К фауне и зоогегографии шмелей (Hymenoptera, Apoidae, Bombus) Малого Кавказа на территории Азербайджана \\ Бюлл.Моск.о-ва испытателей природы. Москва, 1984, отд.биол. т. 89, вып.6, с.36.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | EOL · GBIF · NCBI · ITIS TSN |

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1942346
* Wikispecies: Bombus persicus
* BOLD: 160121
* EoL: 1065206
* GBIF: 1340366
* ITIS: 714979
* NCBI: 395550

 |
**Backstreet Boys** (daha çox qısa şәkildә BSB dә deyilir), 1993-cü ildə Florida,Orlando şəhərində yaradılan Amerikan vokal qrupudur. Qrup üzvlәri Nick Carter, Howie Dorough, AJ McLean, Brian Littrell və Kevin Richardson'dan ibarətdir.

Qrupun tarixi
-------------

### 1993–95: Qrupun yaradılması  və ilk illər

1992-ci ildə Lou Pearlman vokal qrup yaratmaq üçün Orlando  Sentineldə reklam elanı yerləşdirdi.  Elanla bağlı Pearlmanın yanına gәlәn McLean qrupun ilk üzvü oldu.   1992-ci ilin sonu -1993-cü ilin mart ayı arasında Pearlman açıq kastinq keçirdi vә yüzlərlə gənc ifaçı kastinqdә iştirak etdi.   Nәhayәt, 1993-cü ilin martında Carter, Dorough və Richardson, Pearlmanın ümidlərini doğrultduqdan sonra qrupa seçildi. 20 aprel 1993-cü ildә Littrell kuzeni  Richardsonun telefon zəngindәn sonra qrupa rəsmi olaraq qoşulmaq üçün Kentukidən Orlandoya uçdu.   Beləliklə, 20 aprel qrupu  yaranma tarixi oldu.   Pearlman, gәnclәrin tez tez әylәndiyi mәjan olan vә Orlandoda yerlәşәn Backstreet Marketin şәrәfinә qrupu Backstreet Boys adlandırmağa qərar verdi.

Backstreet Boys qrupunun ilk performansları 8 May 1993-cü ildə SeaWorld Orlandoda baş tutdu.   Qrup daha sonra 1993-cü ilin yay aylarında ticarət mərkəzlərində, restoranlarda, Fort Lauderdale, Floridadakı yüksək səviyyəli  xeyriyyə tәdbiri dә daxil olmaqla  müxtəlif yerlərdə çıxışlarını davam etdirdi.  Payızda qrup rəhbərliyindәki dəyişikliklә әlaqәdar qrup artıq ABŞ-də məktəblərdә dә konsertlәr vermәyә  başladı. Artıq qrupun  öz pərəstişkarları vardı.   Mercury Records, 1993-cü ildə az qala onlarla müqavilә bağlamaq istәyirdi, amma studiya ilә  uzun müddətdir ki, әnәkdaşlıq edәn Merkuri  sənətçi John Mellencamp oğlan qrupu yatatdıqları tәqdirdә, şirkәti tərk etməklə hədələdiyi üçün müqavilә son anda alınmadı. Bununla belә, 1994-cü ilin fevralında Jeff Fenster və David Renzer qrupun Klivlenddəki bir liseydə çıxış etdiyini gördülər və ilk müqavilә bağlandı.

1994-cü il dekabr ayının sonunda qrup üzvlәri Martin Martin və Denniz PoP ilə birlikdəilk sinqllәri olan  "We've Got It Goin 'On" da daxil olmaqla bəzi mahnıları yazmaq üçün İsveçə uçdu və 1995-ci ilin yanvarında işlərini tamamladılar.  "We got Got It Goin 'On" 1995-ci ilin avqust ayında radioya göndərildi və 5 sentyabr 1995-ci ildə sinql olaraq satışa buraxıldı. Şimali Amerikada, Montrealdakı Mix 96, proqramçılar Avropada radioda eşitdikdən sonra qrupu pozdu. Mahnı ABŞ-də uğur qazana bilmәdi, musiqi çartlarında 1995-ci ilin dekabrına qədər yalnız 69-cu yerә çatsa da, Almaniya, İsveçrə, Avstriya, Fransa vә Hollandiyada ilk 5-liyə daxil oldu. Avropada qazandıqları uğurun ardınca qrup elә orada bir yay turnesinә çıxdı vә qrupun təbliğatları əsasən Avropada aparılmağa başladı.

İstinadlar
----------
**Fars eyrenisi** (*lat.* Pseudocyclophis persicus) — Suilanıkimilər fəsiləsinə aid ilan növü. *Pseudocyclophis* cinsinə daxil olan yeganə növü

Описание
--------

Kiçik ilanlardır. Eyrenis cinsinə yaxınlığı ilə seçilirlər. Bədəninin nazikliyi ilə seçilirdi. Ümumi uzunluğu 37 sm-dir. Yuxarı hissəsi işiqlı-zeytunu olur və qəhvəyi nöqtəlırlə örtülü olur. Sifət hissəsi parlaq olsada, başı qara olur. Erkəklərdə bədən bir gəngdə olur. Boğazları isə parlaq olaraq ləkəlidir.

Həyat tərzi
-----------

Daşlı dərələri, çınqıllı-gilli ərazilərfə yayılırlar. Onlara hündüürlüyü 1000 m olan ərazilədə belə görmək olar. Daşlar və yerlərdə olan catların arasında gizlənirlər. Aprel ayında qışlamadan qayıdırlar. Onlar Cücülər və kiçik onurğasızlarla qidalanırlar.
Yumurta qoymaqla çoxalır. Dişi iyun ayında 5 yumurta qoyur.

Yayılması
---------

Türkiyənin cənub şərqində. İraqda, Pakistanın qərbində və Hindistanın şimal-qərbində yayılmışdır. Türkmənistanın Kopetdağ ərazilərində və Ermənistanın cənubunda rast gəlinir.

Yarımnövü
* *Pseudocyclophis persicus persicus*
* *Pseudocyclophis persicus nigrofasciatus*

Ədəbiyyat
---------

* Nagy, Z. T.; Schmidtler, J. F. Joger, U. & Wink, M. 2004. Systematik der Zwergnattern (Reptilia: Colubridae: Eirenis) und verwandter Gruppen anhand von DNA-Sequenzen und morphologischen Daten. Salamandra 39 (3/4): 149–168

İstinadlar
----------

1. ↑  *Pyron R. A. Burbrink F. T. Wiens J. J.* A phylogeny and revised classification of Squamata, including 4161 species of lizards and snakes (ing.). // *BMC Evol. Biol.* BMC, Springer Science+Business Media, 2013. Vol. 13, Iss. 1. P. 93. ISSN 1471-2148 doi:10.1186/1471-2148-13-93 PMID:23627680
2. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |
Veret-hekau təsvir edən relyef. II Ramses hakimiyyəti dövründən 
**Veretekay** (Misircə: "böyük sehr, böyük sehrbaz"; növbə ilə**Urthekau**, **Weret Hekau**) — qədim Misir tanrısı idi. O, fövqəltəbii güclərin təcəssümü kimi xidmət edirdi.

Mifdə
-----

Qorunmağa həsr olunmuş bir tanrı olaraq, o, tez-tez cənazə əşyalarında, xüsusən də silahlarda görünürdü ki, mərhumun özlərini yeraltı dünyasının təhlükələrindən qorusun. O, hamilə və əmizdirən anaları qorumaq üçün talisman kimi fil sümüyü bıçaqlarına da qoyulmuşdu.

Onun gücü Misir taclarının vacib keyfiyyətlərindən biri idi. Taclar ilahəsi kimi o, ilan və ya şir başlı qadın idi və dövlət ziyarətgahında yaşayırdı. Ra-Xoraxtanın arvadı başında günəş diski ilə təsvir edilmişdir. Veretekay tez-tez İsis, Sekhmet, Mut, və başqalarına təyin edilmiş bir epitet idi.

Həmçinin bax
------------

* Horun gözü

İstinadlar
----------

1. ↑  Manfred Lurker, *The Routledge Dictionary of Gods and Goddesses, Devils and Demons*, Routledge 2004, ISBN 0-415-34018-7, p.192
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Beretta.

**Beretta silah markası** — öz adını Bartolomeo Berettanın soyadından götürmüşdür. Bartolomeo Beretta (təxminən 1490 – təq. 1565). maestro di canne (master silah lüləsi ustası) kimi tanınan Lombardiyadan olan italyan sənətkarıdır və o, 1526-cı ildə Beretta silah istehsalı müəssisəsini qurmuşdu. Arquebus Beretta Val Trompiadakı Gardone-də, sonra Venesiya Respublikasında işləmiş və kənddə dəmir ustası olmuşdur. O, təfərrüfatla maraqlanırdı və silah lülələrinin məhsuldar istehsalçısı idi. 1526-cı ildə Venesiya Arsenalı ona 185 arquebus barelinə görə 296 dukat ödədi. Dəmir tökmə və silah biznesi Berettanın oğlu Yakopo və nəvəsi Covannino tərəfindən davam və inkişaf etdirilmişdir və Beretta ailəsi 21-ci əsrdə biznesə nəzarət edir. Britannica Ensiklopediyası Berettanı "dünyanın ən qədim sənaye müəssisələrindən biri" adlandırmışdır.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram · YouTube |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | BNF: 13751059q · GND: 4450376-3 · LCCN: n81107435 · VIAF: 147759104 · WorldCat VIAF: 147759104 |
Kiçik qayıq koykenhof bağında, və lalələr önplanında
Keukenhof qalası
**Keukenhof** və ya **Kökenhof** (*azərb.* xir anlamında‎)- həm də **Avropa bağı** kimi də tanınan dünya üzrə ən iri çiçək bağıdır ki Niderlandın Lisse şəhərinin yaxınlığında yerləşir.Kokenhof parkının rəsmi vebsaytının məlumatına görə, təxminən 7,000,000 (yeddi milyon) gül soğanaqları 32 hektar ərazini əhatə edən parkda hər il əkilir. Keukenhof hər il mart ayının ortalarından etibarən may ayının ortalarına qədər açıqdır.

Şəkillər
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Keukenhof website - Facts and figures". 2011-02-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-05-25.

Həmçinin bax
------------

* Niderland
* Dağlaləsi

Xarici keçidlər
---------------

* Keukenhof -Kokenhof parkının rəsmi vebsaytı


Vikianbarda ***Keukenhof*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Dimitrana İvanova** — Bolqarıstanda olan təhsil islahatçısı, seçki hüququ müdafiəçisi və qadın hüquqları müdafiəçisi. O, 1926-1944-cü illərdə Bolqarıstan Qadınlar İttifaqına rəhbərlik edib.

Bioqrafiya
----------

Dimitrana Petrova 1881-ci il fevralın 1-də Bolqarıstanın Ruse şəhərində anadan olub. O, tacir qızı olaraq yerli qızlar məktəbində, sonra isə qızlar liseyində təhsil alıb. Bolqarıstanda qadınlara 1896-cı ildən Sofiya Universitetində mühazirə oxumağa icazə verilirdi, lakin onlar 1901-ci ilə qədər orada daimi tələbə ola bilməzdilər və hətta o zaman bu, çətinliklər yaradırdı, çünki qızların orta məktəblərində universitetə qəbul üçün tələb olunan yeddi orta sinifdən yalnız altısı var idi. Dimitranaya bu əsaslarla Sofiyada hüquq fakültəsində yer verilmir, lakin o, Sürix Universitetində fəlsəfə təhsili alan ilk qadın olur. 1900-cü ildə Bolqarıstana qayıtdıqdan sonra o, qadınlar üçün praktiki olaraq yeganə peşə olan müəllim kimi çalışır (baxmayaraq ki, bu 1904-cü ilə qədər evli qadınlar üçün qadağan idi). 1914-cü ildə Dimitrana müəllim Donço İvanovla evlənir, lakin peşəkar fəaliyyətini davam etdirdi (1904-cü ildə evli qadın müəllimlərə qoyulan qadağa aradan qaldırılır). 1921-ci ildə o, Sofiya Universitetinin Hüquq fakültəsində təhsil almaq üçün ərizə verir və sonda buna icazə verilir. İvanova 1927-ci ildə oranı bitirmişdir.

1926-cı ildə İvanova Yuliya Malinovanı ölkəsinin aparıcı qadın hüquq müdafiə təşkilatı, 1901-ci ildə əsası qoyulmuş Bolqarıstan Qadınlar Birliyinin sədri kimi əvəz edir. 1935-1940-cı illərdə Beynəlxalq Qadınlar Alyansının idarə heyətinin üzvü olub. İvanova ictimai müzakirələrdə mübahisəli bir reputasiya qazanır və tez-tez mətbuatda karikaturaların mövzusu olur. Sədr olduğu müddətdə iki məsələyə çox diqqət yetirilirdi: qadınların vəkillik fəaliyyəti ilə məşğul olmasına icazə verilməsi, qadınların digər oxşar peşələrə sahib olmaq hüququnu ifadə edən mühüm simvolik məsələ kimi qiymətləndirildi və qadınların seçki hüququ. Bolqar qadınları 1937-ci ildə şərti olaraq səsvermə hüququ alırlar, lakin dul, evli və ya boşanmış olsaydılar, özləri seçilə bilməzdilər.

İvanova 1944-cü ildə kommunistlərin Bolqarıstanı ələ keçirməsindən sonra, bütün mülki "burjua" təşkilatları ləğv edildikdən sonra həbs edilir. O, 1945-ci ildə tanışlarından birinin kommunist hərəkatına müdaxiləsindən sonra azadlığa buraxılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Daskalova, Krassimira. The women's movement in Bulgaria in a life story // Women's History Review. — 2004. — 1 March (vol. 13, no. 1). — P. 91—104. — ISSN 0961-2025. — doi:10.1080/09612020400200384.
2. ↑  Ruiz, Blanca Rodriguez; Rubio-Marín, Ruth. The Struggle for Female Suffrage in Europe: Voting to Become Citizens. — BRILL, 2012. — P. 329. — ISBN 9789004224254
3. ↑  Haan, Francisca de; Daskalova, Krasimira; Loutfi, Anna. Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Eastern, and South Eastern Europe: 19th and 20th Centuries. — Central European University Press, 2006. — ISBN 9789637326394.
**Elnarə Dərziyeva** (12 aprel 1980, Tovuz) — Əməkdar jurnalist, Lider TV-nin xəbərlər departamentinin prodüser və redaktoru.

Həyatı
------

1980-ci il mayın 12-də Tovuz rayonunda anadan olmuşdur. 1986-cı ildə A. S. Puşkin adına orta məktəbə gedib. 1997-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinə qəbul olmuşdur. Həmin fakültənin Radio və televiziya jurnalistikası ixtisasını bitirmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Elnarə Dərziyeva 1998-ci ildə jurnalistika fəaliyyətinə başlamışdır. Əsasən sosial və kriminal sahədəki araşdırmaları ilə fərqlənib. 1998-ci ildə mart ayının 5-dən etibarən, "Bu gün" qəzetində jurnalist kimi çalışmışdır. Daha sonra 4 il müxtəlif qazetlərdə: "Elçi", "Faktor", "Bu gün", "Yeni Avrasiya", qəzetlərində öz yazıları ilə tanınıb. 2001-ci ildə "Lider" televiziyasında işə qəbul olur və ilk olaraq "Üç bucaq" verilişi, daha sonra "Kriminform" verilişində müxbir kimi fəaliyyət göstərib. Daha çox "Səda" Xəbərlər Departamentində səs-küylü məhkəmə prosesləri, sosial araşdırmalarla bağlı reportajlar hazırlamaqla məşğul olub. 2002-ci ilin yanvarında teleməkanda ilk olan "Kriminform" verlişi yaradılır və ölkədə baş verən kriminal hadisələr gündəlik tamaşaçılara çatdırırdı. 2011-ci ildən isə həm "Lider Xəbər" departamentində, həm də departamentin "Barkod", "Bizim Səda", "Kriminform" verilişlərinin həm prodüseri, həm də redaktoru kimi fəaliyyət göstərib.2018-ci ilin dekabr ayında öz xahişi ilə Lider Televiziyasındakı fəaıiyyətnə son verib. 22 illik jurnalist təcrübəsinə malik olan Elnarə Dərziyeva hazırda Azad Azərbaycan Televiziasının ATV Səhər proqramında icraçı və yaradıcı prodüser vəzifəsində çalışır. Ailəlidi. Bir qızı var.

Bundan başqa Elnarə Dərziyeva 2003-cü ildən Ədliyyə Naziriyində qeydiyyatdan keçən "Nurlu Sabah Gənclərə Qayğı" İctimai Birliyinin təsisşilərindən biridi. O eyni zamanda 2011-ci ildə yaratdığı "Şəms Studio" adlı özəl çəklilş studiyasının prezidentidi. Studya əsasən, sənədli və bədii filmlər, sosial çərxlər, şəxsi sifarişlər əsasında ad günləri, yubiley mərasimləri, konsert proqramlarının çəkimini, montaj və yayımını təşkil edir. Elnarə Dərziyeva, həmçinin, iqtisadçı Arzu Qafarlının müəllifi olduğu "5İ Uğur düsturu" kitabının redaktorudu.

Mükafatları
-----------

"Lider" televiziyasının rəhbərliyi, müxtəlif orqanlar, nazirlik və komitələr tərəfindən dəfələrlə mükafatlandırılmış, 2016-cı ilə prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Əməkdar jurnalist" fəxri adına layiq görülmüş, 2017-ci ildə Kütləvi İnformasiya Vasitələrində çalışan jurnalistlərin yaşam şəraitinin yaxşılaşdırılması məqsədi ilə prezident İlham Əliyevin növbəti sərəncamına əsasən, mənzil hədiyyə olunmuş və "Zirvə Ziyalılar Təşkilatı" tərəfindən Azerbaijan Best Awards −2017, yəni ilin "Ən yaxşı televiziya jurnalisti" nominasiyasının qalibi seçilmışdir.

Həmçinin bax
------------

* Lider TV
* BDU Jurnalistika

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Bizimkilər" rubrikası". 2019-04-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-28.

Xarici keçidlər
---------------

* Elnarə Dərziyeva mükafatlandırıldı
* Azərbaycan Respublikasının televiziya və radio işçiləri
**Ketoy adası** (*rus.* Остров Кетой) — Kuril adalarının Böyük Kuril cərgəsinə daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Saxalin vilayəti Severo-Kurilsk şəhər dairəsi ərazisinə daxildir. Ada dairəvi formaya malik olaraq paralel istiqamətdə 10 km, meridian istiqamətdə isə 9 km uzunluğa malikdir. Hündürlüyü 1166 m, sahəsi isə 73 km² təşkil edir. Adada Pallas vulkanı fəaliyyət göstərir (990 m). Malaxitov gölü adanın mərkəzində kalderada yerləşir. Gölün eni 1,6 km, dərinliyi 110 metrdir. Buradan isə Stoçnı axarı okeana tökülür. Gölün səthi dəniz səviyyəsindən 667 metr yüksəklikdə yerləşir. Pallas vulkanın daxilində Qlazok adlı göl vardır. Gölün dərinliyi 40 metr, eni isə 300 metr təşkil edir. Gölün suyu turşdur. Adanın şimalında isə Kaskad şəlaləsi yerləşir. Burada tülkü, Şimal dəniz şirinə rast gəlinir.
28 km şiimal-şərqdən Uşişir adalarından Rikord boğazı, 20 km cənub-qətrbdən isə Simuşir adasından Diana boğazı ilə ayrılır.

Mənbə
-----

* Adanın təsviri. Plan. Foto şəkillər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Комплексная экспедиция на Курильские острова в 2006 г. Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine, Вестник ДВО РАН. 2007
**Komenski Universiteti** (slovak. Univerzita Komenského v Bratislave) — Slovakiyanın paytaxtı Bratislava şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi. Universitet XVII əsrin məşhur müəllim və filosofu Jan Amos Comeniusin şərəfinə adlandırılıb.

Tarixi
------

Universitetin əsası 1919-cu ildə Qədim Praqa Universitetinin dəstəyi ilə qoyulmuşdur.

Kontingenti
-----------

2006-cı ildə Komenski Universiteti 30 000-dən çox tələbə və 2000-ə yaxın akademik heyəti ilə fəaliyyət göstərmişdir.

Fakültələri
-----------

Fakültələrinin böyük bir qismi paytaxt Bratislavada yerləşir.

Maliyyələşməsi
--------------

Slovakiyadakı bir çox ali təhsil müəssisələri kimi universitet də əsasən dövlət tərəfindən maliyyələşdirilir.

Slovakiyada fəaliyyət göstərən Universitetlərə tələbələrin illik təhsil haqqı ödəməsi üçün plan tərtib edilsə də, 2005-ci il May ayında Parlamentdə lazımi dəstəyi almadığı üçün qəbul edilməmişdir.

Xarici əlaqələri
----------------

Utrext Şəbəkəsinin üzvüdür.

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
| П: | "Universitet" portalı |

İstinadlar
----------

1. ↑  "uniba.sk" (PDF). 2013-08-23 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-10-30.
2. ↑  Directory of Open Access Journals. 2003.
3. ↑  "Bratislava Comenian Universiteti haqqında məlumat". 2022-01-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-28.
4. ↑  Who are the members Arxivləşdirilib 2009-01-07 at the Wayback Machine. utrecht-network.org  (ing.)

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Komenski Universiteti*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* uniba.sk — Komenski Universitetinin rəsmi saytı
şekerli diabetin esas simptomları
Qaraciyərin piy infilyasiyası zamanı orada triqliseridlərin miqdarı normadan 10 dəfə artıq olur.
Hüceyrələrin sitoplazmasında yağın toplanması qaraciyərin funksiyasını pozur. Bunun əsas səbəbi artıq
triqliseridlərin olması və lipotropların azalmasıdır.
Orqanizmdə keton cisimlərin toplanması ketoz patoloji vəziyyətə gətirib çıxarır. Yağ turşularının və
ketogen aminturşuların intensiv oksidləşməsi ilə lipidlərin metabolizminin patologiyasının yaranmasını
şərtləndirir və keton hisəciklərinin artıq biosintezi baş verir. Parçalanma reaksiyasının gedişində ketogenezdəistifadə olunan asetil-S-K0A və asetoasetil~S-K0A əmələ gəlir. Keton hissəcikləri qanda artır və sidiklə bərabər xaric olunur. Buna ketozun ketonemiya və ketonuriya xəstəliyi deyilr. Ketozun ağır formalarında qanda keton hissəcikləri 10-20 mmol/l çatır. Keton hissəcikləri normal halda gündə azacıq olur. Lakin patoloji hal olduqda sidikdə keton hissəciklərinin miqdarı 1 qr-dan 10 qrama qədər çatır və bəzən ondan da çox olur. Ketonemiya vəketonuriya ən çox şəkərli diabetdə, həmçinin uzun müddət aclıq edənlərdə və steroid diabetində müşahidə olunur.
Karbon turşuların aralıq mübadilə məhsulları olan keton cisimcikləri orqanizm toxumalarında (əzələlərdə,
böyrəklərdə) asanlıqla oksidləşərək karbon qazı və suya çevrilir. Ona görə də sağlam insanların qanında və
sidiyində keton cisimcikləri olur. Lakin qidanın tərkibindən karbohidratların çıxarılması, aclıq və bir sıra xəstəliklər qanda β-oksiyağ, asetosirkə turşuları və asetonun artması ilə nəticələnir (300 – 400 mq%). Buna ketonemiya deyilir. Belə halda sidikdə çoxlu miqdarda keton cisimcikləri olur. Buna ketonuriya deyilir. Şəkərli diabet xəstəliyində patoloji ketonemiya müşahidə olunur. Nəticədə asetosirkə turşusu və aseton əmələ gəlir.

Ədəbiyyat
---------

* A.M. Məhərrəmov, M.Ə.Allahverdiyev. Həyat fəaliyyətinin kimyəvi əsasları, Ali məktəblər üçün

dərslik, Bakı: «Bakı Universiteti» nəşriyyatı, 2009, 288 s.

* A.M.Məhərrəmov, M.Ə.Allahverdiyev, R.Ə.Əliyeva, S.Məmmədov, S.Quliyev, G.M.Mirbağırova, Kiçik

kimya ensiklopediyası, Bakı, 1997, 152 s. 

* С.Роуз. Химия жизни. Пер.с англ. М.: Изд-во «Мир», 1969, 302 с
**Sind topisi** -— Sind milli baş geyimi.

Haqqında
--------

Sind topisi
Sind milli baş geyimi olan Sind topisi əsasən Pakistanın Sind əyalətində yaşayan əhali tərəfindən geyinilən baş geyimidir. Bu geyimdən Saraiki xalqı, Bəluc xalqı və Puştunlar da istifad edir və bütün Pakistan ərazisində rast gəlinir. Əcrək və ya Saraiki Əcrək ilə yanaşı Sind papağı, Sind və Saraiki mədəniyyətinin mühüm bir hissəsi hesab edilir. Bu geyim həm də Sind milliyyətçiliyinin bir nişanəsidir. 

Sind baş geyimi
Sind papağının alın hissəsi açıq olan dairəvi/silindir formalı geyim növüdür. Qarışıq həndəsi naxışlar bu geyim üzərində öz əksini tapıb və əksər vaxt çox kiçik şüşə parçaları da içərisinə işlənir. Sind mədəniyyətində Sind papağı, Əcrək ilə yanaşı hədiyyə və ya hörmət əlaməti olaraq bağışlanır. 2009-cu ilin dekabr ayında Pakistanın Sind əyalətində Sind sərhəddini və bütövlükdə Sind mədəniyyətini qeyd etmək üçün "Sind Topi Günü" keçirildi. 2010-cu ildən bu gün "Sind mədəniyyəti günü" adlandırılmağa başlandı.

Əllə toxunma Sind papağı çox gərgin zəhmət hesabına başa gəlir. Xüsusilə də hər dekabr ayının ilk Bazar günü bu bayram qeyd edilir. Pakistanda Sind mədəniyyətinin ruhunu tərənnüm etmək üçün istifadə edilən rəmzi bir hadisədir. Sind baş geyimi sind topisi Tharparkar, Umerkot, Sanghar, Kandhkot, Larkana, Navabşah ve Sindin bəzi başqa məntəqələrində istehsal edilir.

Həmçinin bax
------------

Sind mədəniyyəti günü

İstinadlar
----------

1. 1 2  ‘Sindhi topi and Ajrak Day’ the culture of Sindh
*Ketonturşular*- tərkibində karbonil və karboksil qrupu olan turşulara deyilir.

Ketonturşular, yuxarıdan aşağıya: piroüzüm, asetsirkə və Levulin turşuları

Tipləri
-------

Karbonil və karboksil qruplarının bir-birindən uzaqlığından asılı olaraq ketonturşular α, β, γ və sairə tiplərə bölünə bilir.

Piroüzüm turşusu
----------------

**Piroüzüm turşusu** -CH3—CO— COOH α-ketonturşuların ən sadə nümayəndəsi asetilqarışqa turşusu və ya piroüzüm turşusudur. Bunu birinci dəfə üzüm turşusu və ya çaxır turşusunu yüksək temperaturda qızdırmaqla almış və buna görə "piroüzüm" adlandırmışlar.

Alınması
--------

Piroüzüm turşusunu aşağıdakı üsullarla almaq olar:

* Süd turşusunu oksidləşdirməklə
* α, α-dihalogenpropion turşusuna suyun təsiri ilə
* asetilxloridə KCN təsiri ilə və alınan nitirilin sabunlaşdırılması ilə

Xassələri
---------

Piroüzüm turşusu 165o-də qaynayan mayedir, suda yaxşı həll olur, kəskin iyi vardır. Piroüzüm turşusu şəkərlərin spirt qıcqırmasından alınan aralıq məhsullardan biridir.

Asetsirkə turşusu
-----------------

**Asetsirkə turşusu** — CH3—CO—CH2—COOH β-ketonturşuların ən sadə nümayəndəsi olub, qızdırdıqda parçalanır, karbon qazı və asetona çevrilir. Diabet xəstəliyinə tutulmuş adamların sidiyində rast gəlinir.

Levulin turşusu
---------------

**Levulin turşusu** — CH3—CO—CH2—CH2—COOH, γ-ketonturşuların ən sadə nümayəndəsi levulin turşusudur. Bunu levulozu (furuktoz) və ya başqa şəkərlərin qüvvətli turşularla qızdırdıqda almaq olur. Bu səbəbdəndə ona levulin adı vermişlər.

Levulin turşusu 37oS-də əriyən 250oS-də qaynayan bərk kristallik maddədir. Levulin turşusu qaynadıqda, başqa ketonturşulardan fərqli olaraq COayrılmır. Levulin turşusu ketonlar və turşulara xas olan reaksiyalara girir.

Mənbə
-----

M. Mövsümzadə, P. Qurbanov "Üzvi kimya", Maarif-1983
**Şəhər Dumasının binası** — Rostov-na-Donu şəhərinin ərazisində, Bolşoy Sadovnaya küçəsi ev 47 yerləşən bina. Bina 1897–1899-cu illərdə inşa edilmişdir. Onun memarı Aleksandr Nokoroviç Pomoransev olmuşdur. Bina Ristov-na-Donu şəhərinin əsas görməli yerlərindən biridir. Burada ilk əvvəllər şəhər duması və icra hakimiyyəti yerləşirdi. Sovet dönəmində burada KP reginal komitəsi yerləşirdi. Hazırda burada şəhər duması və şəhər icra hakimiyyəti yerləşir. Şəhər Dumasının binasının regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxil edilmişdir.

Tarixi
------

Şəhər binası 1902 ilŞəhər binası 1902 il
1890-cı illərdə Rostovda şəhər duması üçün binanın tikintisi planlaşdırılır. Bu məqsədlə məşhur arxitektor Aleksandr Nokoroviç Pomoransev dəvət edilir. O, artıq şəhərdə bir neçə binanı layihələndirmişdi. Şəhər dumasının bina layihəsi 1896-cı ilin sonları təstiqlənir. Binanın tikintisinə 1897-ci ildə başlanılır. Binanıın tikintisi 1899-cu ildə başa çatdırılır və işıqlandırılır. Pomoransev binanın tikinti layihəsi əsasında binaya 586 176 rubl, 16 qəpik xərclənməli idi. Ancaq tikintinin gedişi ilə layihə dəyəri 600 min rubla çatmışdır. Binanın birinci mərtəbəsi ticari catış məntəqələri kimi istifadə edilirdi. İkinci, üçüncü və dördüncü mərtəbələrində şəhər duması və şəhər icra hakimiyyəti orqanları yerləşirdi. 1922-ci ildə binada güçlü yanğın baş vermişdir. Ancaq ən böyük zərəri Böyük Vətən müharibəsi zamanı almışdır. Müharibə bitdikdən sonra bərpa edilmişdir. Sovet dönəmində burada KP reginal komitəsi yerləşirdi.

Arxitektura
-----------

Bina eklektika stilində inşa edilmişdir. Dörd mərtəbədən ibarətdir.

Mənbə
-----

* Здание Городской думы и управы
* Şəhər Dumasının binası Arxivləşdirilib 2013-05-25 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Ростов-на-Дону // Словарь современных географических названий. — Екатеринбург: У-Фактория. Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова. 2006.
2. ↑  "Ростов-на-Дону". km.ru. 2013-09-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-07-25.
3. ↑  "Rostov-na-Donu". Rostov vilayətinin rəsmi saytı. 2013-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-28.
**Din uçilişi binası** — Rostov vilayəti Novoçerkassk şəhəri ərazisində yerləşən bina. Novoçerkassk şəhərində mövcudluğunu qoruyub saxlayan qədim binalardan biridir. Bina Puşkinskaya küçəsi 26 ünvanında yerləşir. Şəhərin görməli yerlərindən biri olaraq, regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. Bina XIX əsrin sonralarında inşa edilmişdir. Bina bu günə qədər mövcudluğunu qoruyub saxlanılmışdır. Binaya regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına 1992-ci ilin 12 dekabr tarixində Rostov vilayət deputatlar sovetlərinin № 325 saylı qərarı ilə elan edilmişdir.

Tarixi
------

1885-ci ildə Novoçerkassk şəhərində bir villa inşa edilir. Sonradan bina Din uçilişinin binasına çevrilir. İlk əvvəllər bina dul kazak qadını olan Anna Nikiforovna Borisovanın olmuşdur. Bir müddət sonra isə bknanın sahibəsi kazak Anna Mixaylovna Poxlebina olur. Bina təhsil ehtiyacları üçün istifadə edilirdi. Bina ilk dəfə olaraq dini təhsil məqsədi ilə istifadə iltizama alınır. Bu şəhərdə ilk uçiliş olur. Şəhərdə digər uçilişlərin meydana gəlməsi ilə bu uçilişində adı dəyişmişdir. Bir zamanlar Yuxarı Novoçerkassk, bir müddət sonra isə Birinci din uçilişi olaraq adlsnmağa başlanır. Burada Nikolayevsk kilsəsinində olan uşaqlar təhsil alırdı. Hər il uçilişdə 150 uşaq təhsil alırdı. Onlar binadan pulsuz istifadə edilirdi. Hər il binanın saxlanmasına 2450 rubl pul xərclənməlidir. XX əsrin əvvəllərində burada İkinci qızlar gimnaziyası yerləşir. Burada riyaziyyat, rus dili, əl işləri, oxu, rəssamlıq və s. fənlər təqdris edilir. 1930-cu ildə burada yeddi illik 15 nömrəli məktəb yerləşir. 1944-cü ildə isə binada 1 nömrəli məktəb yerləşirdi. 1949-cu ildən isə ancaq məktəb üçün istifadə edilir. 2015-ci ildən isə burada Psixo-pefaqoji, tibbi və sosial kömək mərkəzi "Parmoniya" mərkəzi.

Təsviri
-------

Bina kərpiç stilində inşa edilmişdir. İki mərtəbəli binadır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Объект культурного наследия". 2017-02-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-09.
2. 1 2  "На службе у образования". 2017-02-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-09.
**Vicdan**, insanın öz əxlaqi dəyərlərini əsas alaraq öz niyyətləri və ya hərəkətləri ilə bağlı nə etdiyini və ya edəcəyini müəyyənləşdirdiyi şəxsi xüsusiyyətidir. Vicdan anlayışı əksər dinlərdə, bir çox fəlsəfi cərəyanlarda, mistisizmdə böyük ölçüdə əhəmiyyət verilmiş bir anlayışdır. Bu gün bəziləri "ictimai vicdan" anlayışını ortaya atda da nə dini, nə mistik və s. sahələrdə belə bir anlayış mövcud deyil, vicdan anlayışı bu sahələrdə həmişə fərdi vicdan mənasında işlədilib. Fəlsəfəyə görə insanın daxili rahatlığını və ya daxili narahatçılığını yaradaraq insanın hərəkətlərinə istiqamət verən vicdan bir anlayış deyil, insani keyfiyyətdir. Fəlsəfədə metafizik anlayış bu qabiliyyətin anadangəlmə olduğunu, dünyəvi anlayış isə insana ətrafındakı sosial şəraitinin müəyyən etdiyi ədəb və biliyin təsiri nəticəsi olduğunu iddia edir. Fridrix Nitsşeyə görə vicdan borclanmağı bacarmaq əxlaqından asılı olaraq ortaya çıxıb inkişaf etmiş, "söz verə bilən heyvan yetişdirə bilmək" məqsədi ilə uydurulmuş bir anlayışdır.
**Hələbin mühasirəsi** — 637-ci ilin avqust-oktyabr aylarında baş vermişdir. Yərmuq döyüşündə həlledici qələbədən sonra ərəblər Şimali Levantda Bizansın qalan bir neçə qalasından birini mühasirəyə alırlar.

Döyüş öncəsi
------------

Həlledici Yərmuq döyüşündən sonra ərəblər şimala, Suriyanın dərinliklərinə doğru irəliləyirlər. Yolda bir çox kiçik və böyük şəhərləri ələ keçirən sərkərdələr Əbu Übeydə ibn Cərrah və Xalid ibn Vəlid Qinnasrində görüşürlər. Onlar qüvvələrini sonra Hələbə doğru yönəldirlər, burada müdafiəni tutan Yoahim adlı bir Bizans komandirinin komandanlığı altında güclü qarnizon yerləşirdi. Hələb böyük, möhkəm divarlı şəhər və şəhərdən kənarda, eni 400 metrdən bir qədər çox olan, geniş xəndəklə əhatə olunmuş kiçik, lakin demək olar ki, keçilməz təpə qalası idi.

Döyüş
-----

Hələbdəki Bizans sərkərdəsi Yoahim, qalanın kənarında açıq döyüşdə Xalid ibn Vəlid və Əbu Übeydə ibn Cərrahın başçılıq etdiyi ərəb ordusu ilə qarşılaşır. O, məğlub olur və tələsik qalaya çəkilir. Bizanslılar blokadanı yarmaq üçün güclü hücumlar edirlər, lakin hər dəfə uğursuzluğa düçar olurlar. Yoahim İmperator I İraklidan hərbi yardım gözləsədə heç vaxt kömək almır. Nəticədə, təxminən 637-ci ilin oktyabrında bizanslılar qarnizonun əsgərlərinin maneəsiz oranı tərk etmələrinə icazə verilməsi şərtlərinə təslim olurlar. Yoahim 4000 Bizans əsgəri ilə birlikdə İslamı qəbul edir. Sonralar o, müxtəlif müsəlman sərkərdələrinin komandanlığı altında döyüşən son dərəcə bacarıqlı və sadiq bir sərkərdə olduğunu sübut edir.

Nəticəsi
--------

Əbu Übeydə ibn Cərrah Malik ibn Əştərin başçılığı ilə "Roma" yolunda Aazazı götürmək üçün bir ordu göndərir. Müsəlmanların Roma adlandırdıqları bölgə Buğa silsiləsinin şərqində müasir Türkiyənin cənubunu əhatə edirdi. Malik Aazazı ələ keçirdikdən sonra yerlilərlə müqavilə bağlayır, bundan sonra Hələbə qayıdır. Aazazın tutulması və müqavilənin imzalanması Hələbin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün vacib idi. Səbəb isə bizanslılar növbəti böyük hərbi əməliyyatlarının başlanğıcında şimaldan Aazazdan ərəblərin arxasına doğru zərbə endirə bilərdilər. Malik ibn Əştər qayıdan kimi Əbu Übeydə 637-ci il oktyabrın 30-da Dəmir körpü döyüşündən sonra əsir düşdüyü Antakya şəhərini tutmaq üçün qərbə doğru hərəkət edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Muhammad ibn Jarir al-Tabari*. History of the Prophets and Kings, Vol. 3, p. 98.