recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Əhməd Şair oğlu Şahidov — azərbaycanlı hüquq müdafiəçisi, Azərbaycan Demokratiya və İnsan Haqları İnstitutunun rəhbəri, Azərbaycanlı Əsir və Girovlarla bağlı Məlumat Mərkəzinin Arxivləşdirilib 2021-05-06 at the Wayback Machine koordinatoru.

Həyatı
------

Əhməd Şahidov 1982-ci ildə Qax rayonunda anadan olub. 1999-cu ildə humanitar təmayüllü liseyi bitirib və həmin il Bakı Slavyan Universitetinin pedaqoji fakültəsinə daxil olub. 2003-cü ildə BSU-nun magistratura pilləsində təhsilini davam etdirib. 2005-ci ildə magistraturanı qırmızı diplomla bitirib, aspirant kimi elmi fəaliyyətə başlayıb.

2005-2008-ci illərdə Bakı Slavyan Universitetinin pedaqoji fakültəsinin Müasir rus dili kafedrasında aspirant kimi elmi tədqiqatlar aparıb. Üzərində çalışdığı dissertasiya işi "Rus və Azərbaycan dillərində hecanın fonetik quruluşu və sözün sillabik quruluşu (ikihecalı sözlərin materialları əsasında)" adlanır. Mövzuyla bağlı yerli və xarici elmi jurnallarda xeyli məqalələri dərc olunub.

23 iyun 2009-cu il tarixdə Bakı Slavyan Universitetinin D.02.071 Dissertasiya Şurasının iclasında namizədlik dissertasiyanın rəsmi müdafiəsi keçirilib. Yekdilliklə ona 10.02.03 – Slavyan dilləri (Rus dili) və 10.02.01 – Azərbaycan dili ixtisasları üzrə filologiya elmləri namizədi elmi dərəcəsinin verilməsi qərara alınıb.

Elmi fəaliyyəti ilə bərabər jurnalistika fəaliyyəti ilə də məşğul olub. İndiyə kimi yerli mətbuatda müxtəlif mövzularda məqalələri işıq üzü görüb. O, 2002-ci ildə "Qoroskop" qəzetinin müxbiri olub. Bundan başqa, 2005-2007-ci illərdə Rusiyada dərc olunan beynəlxalq "NRS" ("Novoe Russkoe Slovo") qəzetində 300-ə yaxın məqaləsi dərc olunub.

2009-2014-cü illərdə Rusiya Federasiyası Prezidenti yanında Dövlət İdarəçiliyi Akademiyasının "Hüquq" fakültəsində "Dövlət hüququ" ixtisasında təhsil alıb.

2014-cü ilin İyun ayından Azərbaycan Demokratya və İnsan Haqları İnstitutunun rəhbəridir.

2018-ci ilin Dekabr ayından Azərbaycanlı Əsir və Girovlarla bağlı Məlumat Mərkəzinin koordinatoru vəzifəsində çalışır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qoroskop" qəzeti, 2002-ci il, xüsusi buraxılış, № 25 (59),səh. 16.  (az.)

Mənbə
-----

* Tərcümeyi-hal
**Monarx kəpənək, danaid-monarx** (*lat.* Danaus plexippus) – danaus cinsinə aid həşərat növü.

Subaldırğanı son dərəcə zəhərli bitkidir. Bir çox heyvan üçün öldürücü olmasına baxmayaraq, möcüzəvi bir şəkildə monarx kəpənəklərinin tırtılları zəhərli subaldırğanı bitkisi ilə qidalanırlar. Çünki tırtılların subaldırğanının zəhərinə qarşı immunitetləri var. Bir çox heyvan subaldırğanıdan uzaq durduğu zaman Monarx kəpənəkləri onun yarpaqların hamısını yeyə bilirlər. Bundan başqa, bu zəhərdən müdafiə vasitəsi olaraq da istifadə edirlər. Monarx tırtılları başqa kəpənəklərdən fərqli olaraq çox parlaq rənglərə sahibdirlər. Bu, onların düşmənləri üçün bir xəbərdarlıqdır və onlara tırtılların yeyilməyəcək xüsusiyyətə sahib olduğunu göstərir. Tırtıllar kəpənəklərə çevridikdə də bu zəhər molekulları dəyişmədən və çox güclü bir şəkildə bədənlərində qalır. Bu da monarxlara çox gözəl müdafiə təşkil edir.

Şəkillər
--------

<gallery>
Danaus plexippus MHNT.jpg| ♂
Danaus plexippus MHNT femelle.jpg|♀

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.

Xarici keçidlər
---------------

Monarx kəpənəkləri Arxivləşdirilib 2020-03-03 at the Wayback Machine

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Danaus plexippus* | 
* Wikidata: Q212398
* Wikispecies: Danaus plexippus
* ADW: Danaus\_plexippus
* AFD: Danaus\_plexippus
* ARKive: danaus-plexippus
* BAMONA: Danaus-plexippus
* BioLib: 51809
* BOLD: 16902
* BugGuide: 540
* CMS: danaus-plexippus
* EoL: 2682739
* EPPO: DANAPL
* EUNIS: 90910
* Fauna Europaea: 441572
* Fauna Europaea (new): 5ca620c2-78e2-4c4b-b929-58a479237f3b
* GBIF: 5133088
* iNaturalist: 48662
* IRMNG: 10793022
* ITIS: 117273
* IUCN: 159971
* LepIndex: 147559
* LoB: 5173
* MONA: 4614
* NBN: NHMSYS0000502090
* NCBI: 13037
* NZOR: 1d134b6f-5fe2-4e4d-b957-e784e0593bd3
* uBio: 346503

 |
| *Papilio plexippus* | 
* Wikidata: Q109585191
* GBIF: 4535426

 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Cümə məscidi.

**Sabunçu Cümə məscidi** — Sabunçuda yerləşən və yerli əhəmiyyətli abidə olan məscid.

Cümə məscidi
------------

### Tarixi

Məscid qəsəbənin qədim hissəsindədir. Məscid binası 1897-ci ildə Əli bəy Aşurbəyov tərəfindən tikilmişdir.

### Haqqında

Məscid qəsəbənin qədim hissəsindədir. Məscid binası 1897-ci ildə Əli bəy Aşurbəyov tərəfindən tikilmişdir. Məscidin ibadət zalının iç sahəsi 16x19 metr, yonulmuş sal daşlardan hörülmüş divarların qalınlığı isə 1 metrdir. Məscid 1937-ci ildən 1992-ci ilədək müxtəlif məqsədlərlə (anbar, sex kimi) istifadə olunmuş və habelə, iki dəfə yanğına məruz qalmışdır. 1992-ci ildən başlayaraq məsciddə təmir-bərpa işləri aparılmaqdadır. Sabunçu qəsəbəsi Cümə məscidi iki mərtəbədən ibarət olub, kifayət qədər geniş ibadət zalına malikdir. Birinci mərtəbədəki sütunların qalınlığı 2,5 metr olub, sal daşlardan tikilmişdir. Sütunlar 12 ədəd tağla bir-biri ilə birləşib. Mehrabı isə məscidin mərkəz hissəsindədir və hündürlüyü 5 metrdir. Yerdən günbəzədək hündürlüyü 10 metrdir. Günbəzin diametri 6 metrdir. İbadət zalına xüsusi bəzək verən çilçıraq (çəkisi 450 kq-a yaxındır) dərhal diqqəti cəlb edir Məscidin minbəri usta Abbas tərəfindən düzəldilib. 1992-ci ildən bu günə qədər burada təmir və bərpa işləri aparılır. Tikinti işləri üzrə nəzarətçi İqdam Əlifəhmı oğlu, məscidi təmir və bərpa etdirən isə Məhəmmədkərim Məhəmmədtağı oğludur.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

1. 
2.
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Hans.

**Hans İoaxim Morgentau** (17 fevral 1904, Koburq – 19 iyul 1980, Nyu-York, Nyu-York ştatı) — alman əsilli ABŞ siyasətçisi, diplomatı və tarixçisi.

Həyatı
------

Hans Morgentau təhsilini Berlin, Frankfurt və Münhen Universitetlərində almış və bir müddət Almaniyanın hüquq sistemində çalışmışdır. 1932-ci ildə hüquqdan bir illik mühazirələr oxumaq üçün Cenevrəyə gedən Morgentau Almaniyada Hitlerin hakimiyyətə gəlməsi səbəbindən vətəninə geri qayıda bilməmiş, Cenevrədə qalmağa məcbur olmuşdur. 1935–1936-cı illərdə Madriddə dərs deyən Morgentau 1937-ci ildə Birləşmiş Ştatlara köçmüş və 1943-cü ildə naturalizasiya olmuşdur. Morgentau ABŞ-də Bruklin kollecində, Missuri və Çikaqo Universitetlərində və digər ali təhsil müəssisələrində dərs demişdir.

1948-ci ildə Morgentau indi beynəlxalq münasibətlər nəzəriyyəsində klassika hesab edilən Beynəlxalq Siyasət kitabını çap etdirmişdir. Bu kitab BM nəzəriyyəsində siyasi realizmin əsasını qoymuşdur.

Əsərləri
--------

Morgentaunun digər məşhur əsərləri aşağıdakılardır:

* Elmi insan güc siyasətinə qarşı (1946)
* Milli marağın müdafiəsinə (1951)
* Siyasətin dilemmaları (1958)
* Amerikan siyasətinin məqsədi (1960)
* İyirminci yüzillikdə siyasət (1962)
* Həqiqət və Güc (1970)

İstinadlar
----------

1. 1 2  Hans Joachim Morgenthau // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
**Mahodand gölü** (puşt. د ماهو ډنډ - *"Balıqlar gölü"*) — Pakistanın şimal-qərbində, Hayber-Paxtunxva əyalətinin Svat rayonun Kalam bölgəsindən 40 km uzaqlıqda, Uşo dərəsində yerləşən göl. Gölə hər il minlərlə turist və bayramını yaxşı keçirmək istəyən insan axışır. Göl balıqçılıq və qayıq idmanı üçün əlverişlidir.

Coğrafiya
---------

Mahodand gölündə qayıq idmanı
Mahodand gölü Hindukuş dağlarında — dəniz səviyyəsindən 2865 metr yüksəklikdə yerləşir. Göl sulu və yaşıl çəmənliklərlə, qarlı dağlarla və sıx meşələrlə əhatə olunub. Gölün sahillərində çox hündür şam ağacları bitib, ziyarətçilər sahilindəki otlaqlardan düşərgə yeri kimi istifadə edirlər.

Mahodand gölü Hindukuş dağlarından gələn qar suları və yeraltı sular hesabına qidalanır, Svat çayının əsas sol qolu olan Uşu Xvar çayı başlanğıcını bu göldən götürür. Gölün yaxınlığında Səyfullah və Nasərullah gölləri yerləşir.

Flora və fauna
--------------

Qış dövründə Mahodand gölü buz tutur və üzəri ağır qar təbəqəsi ilə örtülür. Yayda gölün sahillərində çınqılotu, mekonopsis, qaytarma, acıçiçək kimi Alp çiçəkləri bitir. Yaxınlığında bitən hündür şam ağaclarında quşlar yuva qururlar. Göldə qızılxallı kimi balıq növləri yaşayır, bu isə burada balıqçılıq üçün əlverişli şərait yaradır, lakin ancaq lisenziyalı balıqçılar burada ov edə bilərlər.

Balıqçılıq və düşərgə
---------------------

Dağlarda trekinq yürüyüşünə çıxmaq, düşərgə salmaq, balıqçılıqla məşğul olmaq istəyən turistlər gölə axışır.

Həmçinin bax
------------


Vikianbarda Mahodand gölü ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Kundol gölü

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-04.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-08-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-04.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-03-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-04.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-04.
Matryoşka
**"Matryoşka"** — ən geniş yayılmış suvenirlərdən biri, rus istehsalı olan oyuncaq növü.

Yaranma tarixi
--------------

"Matryoşka"nın yaranma tarixi 1890-cı ilə təsadüf edir. Hesab olunur ki, bu oyuncaqlar ilk dəfə həmin il Moskvada uşaq təhsil emalatxanasında düzəldilib. 
Bu oyuncağın adı "Matryona" sözündən götürülüb, mənası "ailənin anası" deməkdir.

Bu oyuncaq taxtadan əl işi olaraq düzəldilir və üzərinə müxtəlif rəngli boyalarla naxışlar vurulur. Xüsusilə ənənəvi rus paltarı olan sarafan geymiş körpələr şəklində boyanır. İç-içə keçən, getdikcə kiçilən, dekorativ bir suvenir olaraq istifadə edilə bilən və ya uşaqların maraqla tək-tək açıb oynadıqları bu oyuncaqların xüsusilə işləmələri göz oxşayır. Naxışların hər biri incə iş tələb edən diqqətlə hazırlanır. Oyuncağın özü 6 və daha çox sayda olur. Hər birinin içərisində özündən balacası yerləşir. Belə ki, oyuncaqların ortasından açdığınızda başqa bir oyuncaq çıxır, başqasını açanda yenə başqa biri çıxır və beləcə davam edir. Ən axırıncı balaca matryoşka isə açılmır.
"Matryoşka"ların üzərinə vurulan xüsusi bəzək növü "xoxloma" adlanır. Başlanğıcını XVII əsrdən götürmüş bu rəngkarlıq nümunəsi, əsasən qızılı fonda qara və qırmızı boyalarla quşüzümü, dağ çiyələyi, müxtəlif çiçək və budaq rəsmləri çəkməkdən ibarətdir. Hərdən quş, heyvan və balıq şəkilləri də çəkilir.

"Matryoşka" oyuncaqları həm oymaçı, həm də şəkil sənəti baxımından bu gün Rusiyanın imici və ruhu sayılır.

Düzəldilməsi
------------

İlk növbədə uyğun ağac növü seçilir. Yumşaqlığı səbəbindən əsasən cökə, daha az isə qızılağac istifadə olunur. Ağaclar ən çox yazın əvvəlində kəsilir. Qabığı soyulur, amma tam yox. Beləliklə, odun quruyanda çatlamır. Sonra odunlar yaxşı havalandırılan yerdə bir neçə il saxlanılır.

Ağac o zaman emal olunur ki, o nə tam nəm, nə də tam quru olsun. Hər bir parça bir neçə mərhələdən keçir. Birinci ən balaca matryoşka düzəldilir. Onun içi dolu olur. Növbəti prosesdə birincinin girə biləcəyi boyda 2-ci matryoşka düzəltmək lazımdır. Alt və üst tərəflər kəsilir, ilk öncə alt tərəf hazırlanır. Alt və üst tərəfin içi yonularaq boşaldılır və kiçik matryoşka daha böyük olanının içərisinə yerləşdirilir. Bu proses bir neçə dəfə daha böyük matryoşkalar üçün təkrarlanır.

* MatryoşkaMatryoşka
* MatryoşkaMatryoşka

Həmçinin bax
------------

* Daruma (kukla)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Rusiyanın simvolu: Matryoşka Arxivləşdirilib 2018-07-22 at the Wayback Machine. libre.az, 20.07.2018  (az.)
2. ↑  "Xalq Oyuncaq-Matryoşka". 2022-02-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-08.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Matryoşka ilə əlaqəli mediafayllar var.

* (az.)
* Матрешку часто дарят в подарок и печатают на майки и футболки

1. ↑   (#empty\_citation)
Linkoln memorialından Vaşinqton abidəsinə baxış, 28 avqust 1963
**İş və azadlıq uğrunda Vaşinqtona yürüş** (*ing.* March on Washington for Jobs and Freedom) — ABŞ-nin paytaxtı Vaşinqton şəhərində, Linkoln memorialının ətrafında 28 avqust 1963-cü ildə 200–300 min insanın iştirakı ilə baş tutan dinc nümayiş.

Nümayişdə Martin Lüter Kinq özünün məşhur "Mənim bir arzum var" nitqini səsləndirmiş, bir sıra digər siyasi və ictimai fəal şəxslər, sənətçilər iştirak və çıxış etmişlər. Yürüş iştirakçılarının 80%-ni qaradərililər, 20%-ni isə ağlar və digər irqlərin nümayəndələri təşkil edirdilər. Yürüş təşkilatçılarından 10 nəfər elə həmin gün ABŞ prezidenti Con Kennedi tərəfindən qəbul edilərək onların tələbləri dinlənilmişdir.

Yürüş hüquq-müdafiə və fəhlə təşkilatları, dini qurumlar tərəfindən təşkil edilmişdi. Yürüşün nəticəsi olaraq ABŞ Konqresi ictimai yerlərdə seqreqasiyanı qadağan edən "Vətəndaş hüquqları haqda qanun" (1964) və qaradərililərə ağlarla eyni seçki hüquqları verən "Seçki hüquqları haqda qanun"u qəbul etdi.

Hər 5 ildən bir Vaşinqtona yürüşün yubileyi münasibətilə yürüşlər təşkil edilir. Onlardan ən məşhuru 1988-ci ildə "Bizim hələ də bir arzumuz var!" şüarı ilə keçirilən 25 illik yubiley yürüşü olmuşdur. 2013-cü ildə yürüşün 50 illik yubileyi münasibətilə prezident Barak Obama 1963-cü ildəki yürüşün 16 nəfər iştirakçısını "Prezident Azadlıq medalı" ilə təltif etmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

* 

* Vikianbar Vikianbarda **Vaşinqtona yürüş** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* The March on Washington Arxivləşdirilib 2009-01-06 at the Wayback Machine
* Original Program for the March on Washington Arxivləşdirilib 2011-08-15 at the Wayback Machine
* Youtube clip of Bob Dylan and Joan Baez performing at the March
* March on Washington August 28, 1963 Civil Rights Movement Veterans
**Tayçi Yamada** (山田 太一, *Yamada Tayçi*?, {{DVTY}} şablonu boşdur ) – Yaponiya ssenaristi və romançısı.

Həyatı
------

1934-cü ildə Tokio şəhərində doğulmuşdur. O, Vaseda Universitetindən məzun olduqdan sonra 1958-ci ildə "Shochiku" studiyasına daxil olmuş və köməkçi rejissor kimi işləməyə başlamışdır. Rejissor Keysuke Kinoşitanın rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərmişdir. Yamada 1965-ci ildə studiyadan ayrılmış və frilanser ssenarist kimi bir çox teleserialın istehsalında iştirak etmişdir.

Yamada "Fuzoroy no Rinqotaçi" və "Kişilərin səyahəti" (男たちの旅路, *Otokotaçi no Tabiçi*?) kimi Yaponiya seriallarının ssenaristliyinə görə tanınır. 1976-cı ildə yayımlanmağa başlayan "Kişilərin səyahəti" Yaponiya ordusunun kamikaze korpusunun keçmiş üzvü haqqındadır. 1983-cü ildə yayımlanmağa başlayan "Fuzoroy no Rinqotaçi" isə kollec tələbələrindən bəhs edir. Yamadanın digər əsas işlərinə bir ailənin dağılmasından və dirçəlməsindən bəhs edən "Kişibenin albomu" (岸辺のアルバム, *Kişibe no arubamu*?) (1977) və 2011-ci ildə baş vermiş Senday zəlzələsindən zərər görmüş ailələrdən bəhs edən "Toki va Taçidomaranay" (2014) daxildir.

Yamada filmlərə və tamaşalara ssenarilər yazmaqla yanaşı romançı da olmuşdur. 1988-ci ildə "Yad insanların yayı" (異人たちとの夏, *İcintaçi tono Natsu*?) romanına görə Yamamoto Şuqoro mükafatını qazanmışdır.

29 noyabr 2023-cü ildə Kanaqava prefekturasının Kavasaki şəhərində ölmüşdür.
**Azurit Cu2[(OH)2 | CO3]** — monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: tez-tez rast gələn.

Xassələri
---------

Rəng – intensiv lacivərdi-göydən tünd-göyədək; torpaqvari kütlələri mavidir; Mineralın cizgisinin rəngi – mavi, göy; Parıltı – şüşə; Şəffaflıq – yarımşəffafdan işıqkeçirənədək; Sıxlıq – 3,77-3,83; Sərtlik – 3,5- 4,0; Kövrəkdir; Ayrılma – {011} üzrə mükəmməl, {100} üzrə orta; Sınıqlar – qeyri-hamar, pilləli; Morfologiya – kristallar: kiçikdir; yaxşı ifadə olunmuş sütun- və lövhəvari həbəoxşar, nisbətən az hallarda qısaprizmatik, bəzən izometrik, çox zaman əyriüzlü; Mineral aqreqatları: torpaqvari (mis göylüyü), böyrək- və salxımvarı, radial-şüalı kütlələr, qabıqlar, qaysaqlar, konkresiyalar, druzalar, fırçalar, malaxit üzrə psevdomorfozalar.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Mis filizi yataqlarının səciyyəvi törəmə mineralı olub, karbonatların iştirak etdiyi şəraitdə ilkin Cu minerallarının oksidləşməsi hesabına əmələ gəlir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: malaxit, xalkozin, digenit, kovellin, kuprit, bornit, Fe hidroksidləri və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Sumeb (Namibiya); Broken-Xill və Burra (Avstraliya); Kelli, Bisbi (ABŞ); Kopiapo (Çili); Kornuoll, Devonşir, Derbişir (Böyük Britaniya); Cezkazqan (Qazaxıstan); və b. Azərbaycanda hər yerdə kəskin üstünlük təşkil edən malaxitlə sıx assosiasiyada rast gələn azuritin kiçik yığınları Gədəbəy rayonunda müşahidə edilir.

Tətbiqi
-------

Bəzən Cu mənbəyi kimi praktik maraq doğurur. Göy boya alınmasında da istifadə edilir. Mineral-indikator kimi mis filizlərinin axtarışında istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Azurite // Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Kruqosvet · Britannica (11-th) · Britannica (onlayn) · Müasir Ukrayna |
| Normativ yoxlama | GND: 4653267-5 · Microsoft: 2780198685 |

* THE MINERAL AZURITE
**Siyam timsahı** (*lat.* *Crocodylus siamensis*) — əsl timsahlar sinfinin bir nümayəndəsi, Cənub-Şərqi Asiyanın bəzi ölkələrində yaşayır.

Görünüşü
--------

Əksər yetkinlərin uzunluğu 3 m-dən, maksimum 4 m-dən çox deyil. Daraqlı timsahlarla hibridlər daha böyük olur. Gənc siyam timsahları açıq rəngli daraqlı timsahlara bənzəyir. Böyüklər daha geniş bir sifətə və boynundakı pulcuqların bir az fərqli bir düzülüşünə sahibdirlər.

Həyat tərzi
-----------

Kamboca, İndoneziya, Malayziya, Laos, Myanma, Vyetnam, Tayland və Kalimantan adasında yaşayır. Bataqlıqlarda, yavaş axan çaylarda və göllərin sahillərində yaşamağı üstün tuturlar. Qidasının əsası balıq, eyni zamanda suda quruda yaşayanlar, sürünənlər və kiçik məməlilər təşkil edir.

Yetkinlinliyə 10 yaşında çatır. Yağışlı mövsümdə (aprel-may) dişi yuva qurur və ora 20–50 yumurta qoyur. Təxminən 80 gündən sonra onlardan timsahlar çıxır. Ana yuvanı açıb balaları suya aparır. Əvvəlcə nəslinə qulluq edir, yırtıcılardan qoruyur.

Sayı
----

Növlərin ümumi sayı 5000 fərd olaraq qiymətləndirilir. Kamboca xaricində demək olar ki, bütün ölkələrdə yox olma təhlükəsi ilə üzləşirlər. Kambocada qoruma və papalı şəraitdə yetişdirmə fəaliyyətləri kifayət qədər uğurlu olmuşdur və bənzər proqramlar Taylandda mövcuddur.

Siyam timsahı nəsli kəsilməkdə olan bir növ olaraq Qırmızı Kitaba daxil edilmişdir. Əsas təhlükə ovçuluq və yaşayış yerlərinin azaldılmasıdır. Daraqlı timsahla hibridləşmə (əsasən papalı şəraitdə) bir növün genetik təmizliyini də təhdid edə bilər.

Mənbə
-----

* crocodilian.com: *Crocodylus siamensis*  (ing.)
* Siyam timsahı zooclub.ru saytında
* Crocodylus siamensis  (ing.)

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.
3. ↑  *Pye, Geoffrey W.; Brown, Daniel R.; Nogueira, Marcia F.; Vliet, Kent A.; Schoeb, Trenton R.; Jacobson, Elliott R.; Bennett, R. Avery.* "Experimental inoculation of broad-nosed caimans (*Caiman latirostris*) and Siamese crocodiles (*Crocodylus siamensis*) with *Mycoplasma alligatoris*". Journal of Zoo and Wildlife Medicine. 32 (2). 2001: 196–201. doi:10.1638/1042-7260(2001)032[0196:eiobnc]2.0.co;2. JSTOR 20096098. PMID 12790420.
4. ↑  "Adjuntament de Barcelona – Crocodile". Zoobarcelona.cat. 2016-04-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-12-15.
5. ↑  Renegade reptiles by Tom Lee [*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç |
| Taksonomiya | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
**Türk-islam sintezi** (*türk.* Türk-İslam sentezi) və ya **türk-islam milliyətçiliyi** (*türk.* Türk-İslam milliyetçiliği) — Türkiyə millətçiliyi ilə islamçılığı birləşdirən dini milliyətçilik növü.

Tənqidi
-------

İdeologiya ilk olaraq Soyuq müharibə dövründə Türkiyədə Amerikanın dəstəklədiyi sağçı ziyalılar tərəfindən ölkədə Sovetin dəstəklədiyi solçu təsirinin artırılması ilə bağlı Gladio əməliyyatının bir hissəsi kimi yaradılmışdır. Türk-islam milliyətçiliyi tez-tez milliyətçiliyi günah hesab edən islamçılar, dini əhəmiyyətsiz hesab edən dünyəvi türk milliyətçiləri, həmçinin Türkiyədəki azlıq hüquqlarını qoruyan müxtəlif təşkilatlar və fəallar tərəfindən tənqid edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Mobilization of political Islam in Turkey (2010), Banu Eligür, s. 65
2. ↑  *Affairs, Berkley Center for Religion, Peace and World.* "AKP's Radicalization of Turkish Islam Among Minorities at Home and the Turkish Diaspora". berkleycenter.georgetown.edu (ingilis). 2022-10-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-11.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Cümə məscidi.

**Came məscidi** — Naxçıvan şəhərində memarlıq abidəsi.

Tarixi
------

Memarlıq konstruktiv quruluşuna görə məscid XVIII əsrə aid edilir. Giriş qapısının baş tərəfində kitabə qoyulmuşdur. Əvvəli dini mətndən ibarət olan gözəl nəstəliq xətti ilə ərəb və fars dillərində mərmər lövhə (87x57 sm) üzərində həkk edilmiş kitabədə deyilir ki, bu Cəfəriyyə məscidi 1311-ci ildə (1894) naxçıvanlı mərhum Hacı Novruzun oğlu Xeyrül-Hac Məhəmməd Cəfər ağanın səyi ilə bərpa edilmişdir. Həmçinin, kitabədə Hacı Məhəmməd Cəfər ağanın məscidin məsrəflərini ödəməkdən və mücavirlərdən ötrü çay yuxarısında 2 dükan ayırdığı da qeyd olunmuşdur. "Çay yuxarısında" – deyərkən vaxtilə şimal-şərqdən axaraq, cənub-qərbdə Araza qovuşan və Naxçıvan şəhərinin ortasından keçən Bazar çayı nəzərdə tutulur. Bu çay 20-ci yüzilliyin 60-cı illərinədək Naxçıvan şəhərinin içərisindən axırdı. 1960-cı illərdə çayın üstü beton plitələrlə örtüldü və görünməz oldu. Kitabədə məscidin memarı zünü "əgər məndən sonra məscidin memarını axtarsalar, səkkizinci imamdan sonrakı adla adlanıram" - deyə təqdim etmişdir. Məlumdur ki, şiələrin səkkizinci imamı Rza, doqquzuncu imamı isə Məhəmməd Təqidir. Deməli məscidin memarının adı Məhəmməd Təqi imiş.

Naxçıvan Came məscidinin kitabəsi
Kitabə vasitəsilə başqa mənbələrdən məlum olmayan iki görkəmli sənətkarın adı elmi dövriyyəyə daxil edilmişdir. Onlardan biri məscidin memarı Məhəmməd Təqi (həmçinin, o, kitabənin mətnini mərmər lövhə üzərində yazmışdır), ikincisi isə kitabəni həkk edən Məhəmməd Salehdir. Məscidin ümumi sahəsi təqribən 1000 m²-dir. Bir minarəlidir. 1918-ci ildə ermənilər Naxçıvanda yerli əhaliyə qarşı soyqırım tətbiq edərkən top atəşi ilə minarəni zədələmişlər. Sonralar minarə bərpa olunmuşdur. Sovet hakimiyyəti illərində Naxçıvan şəhərində, ümumiyyətlə muxtar respublikada fəaliyyət göstərən yeganə məscid olmuşdur. 2007-ci ildə məsciddə əsaslı bərpa işləri aparılmışdır.

Mənbə
-----

* AMEA-ın Naxçıvan bölməsi – "Naxçıvan Abidələri Ensiklopediyası" səh. 51.  (az.)

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan mədəniyyəti
* Azərbaycan memarlığı


|  |  |
| --- | --- |
| П: | "Memarlıq" portalı |
**Feza Günərgun** (1956, İstanbul) — Türk elm tarixçisi.

Həyatı
------

Türk elm tarixinin önəmli botaniklərindən olan Asuman Baytop və Turhan Baytopun qızıdır. Litsey təhsilini "Notre Dame de Sion" Fransız litseyində bitirdikdən sonra, 1980-ci ildə "İstanbul Universiteti"nin Kimya Mühəndisliyi Fakültəsini bitirmişdir. 1984-cü ildə "İstanbul Universiteti", Tibb Fakültəsi, Tibb Tarixi və Deontoloji fakultəsində etdiyi "14–17-ci əsrlərdə qeyri-üzvi kimyəvi dərmanlar" mövzusunda doktorluq işi ilə ilə M.Sc.Dr. adı aldı. 1985-ci ildə "İstanbul Universiteti" Ədəbiyyat Fakültəsi, Fəlsəfə Bölümü, Elm Tarixi Bölməsinə tədqiqatçı köməkçisi olaraq qatıldı. 1987-ci ildə dosent, 1993-cü ildə "elm tarixi dosenti", 1998-ci ildə professor oldu. 1997-ci ildə Kyotodakı Yapon Tədqiqatları İnstitutunda ziyarətçi tədqiqatçı vəzifəsində çalışmışdır.

2001-ci ilin yanvarından Elm Tarixi Bölməsinin müdiridir. 1989–2000 arasında Türk Bilim Tarixi Vəqfinin (TBTK) Baş Katibi, 1994–2001 arasında "Elm və Texnologiya Tarixi Komissiyası" nın sədr müavini , 1994–1998 arasında İstanbul Universiteti Elm Tarixi Muzey və Sənədlər Mərkəzi (BİMDOK) İdarə Heyətinin üzvü olaraq işləmişdir.

Redaktə etdiyi nəşrlər
----------------------

* Osmanlı Elm Tədqiqatları (1995-)
* Türk Elm Tarixi Vəqfi Xəbər Bülleteni (1991–2000)
* Manuskripte zur Chemiegeschichte & TeaComNews (1996-).

Üzvlüklər
---------

* Türkiyə Kimya Dərnəyi
* Türk Tibb Tarixi Təşkilatı və Sağlamlıq haqqında Sosial Elmlər Dərnəyi
* Türk Elm Tarixi Vəqfi (qurucu üzv)

İstinadlar
----------

1. ↑  Asuman Baytopu kaybettik
2. ↑
3. ↑
**Naxçıvan Dövlət Tarix Muzeyi** — Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində aparılmış arxeoloji qazıntılar zamanı aşkara çıxarılmış maddi mədəniyyət, tətbiqi sənət nümunələri, qədim numizmatika materialları, həmçinin milli geyimlər, bədii tikmə nümunələri və xalça məmulatları, qiymətli metallardan hazırlanmış zinət, məişət əşyaları, rəssamlıq əsərləri və s. saxlanılan və nümayiş etdirilən muzey. Həmçinin muzeydə elmi-tədqiqat işləri aparılır, stasionar və səyyar sərgilər təşkil olunur, görüşlər, anım mərasimləri, elmi-nəzəri və tecrübi konfranslar, dəyirmi masa və s. maarifləndirici tədbirlər həyata keçirilir.

Tarixi
------

Naxçıvan Dövlət Tarix Muzeyi 1924-cü ildə təşkil olunmuşdur. Muzeyə 1968-ci ildə dövlət statusu verilmişdir.

Naxçıvan Dövlət Tarix Muzeyinin uğurlu fəaliyyəti 1969-cu ildən sonrakı dövrə təsadüf edir. Dövlət xadimi Heydər Əliyevin hakimiyyətə gəlişindən sonra (1969-cu il) muzeylərin inkişafı və onların nüfuzunun artırılması istiqamətində həyata keçirilən tədbirlərin nəticəsi olaraq Azərbaycan muzeyləri, o cümlədən Naxçıvan Dövlət Tarix Muzeyi nəinki mədəni xidmət ocaqları, həm də elmi-tədqiqat bazaları kimi fəaliyyət göstərməyə başlayır, onların əlaqələri genişləndirilir. Həmin dövrdən etibarən Naxçıvan Dövlət Tarix Muzeyinin də fəaliyyətində bir çox yaddaqalan hadisələr və əlamətdar günlər baş verir. Bunlardan biri 1969-cu ilin oktyabr ayında Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Tarix İnstitutu tərəfindən tariximizin elmi əsaslarla yenidən öyrənilməsi və tədqiq edilməsi ilə bağlı Naxçıvana ezam olunmuş elmi ekspedisiyanın Naxçıvan Dövlət Tarix Muzeyində keçirdiyi elmi-nəzəri konfransdır. Həmin konfransda Naxçıvanın tarixi ilə bağlı maraqlı elmi məruzələr dinlənilmiş və müzakirələr keçirilmişdir.

Ekspozisiya
-----------

Naxçıvanın zəngin, qədim tarixi ilə bağlı 48 mindən çox eksponat Naxçıvan Dövlət Tarix Muzeyində qorunub saxlanılır.

Ekspozisiya, əsasən, 4 – qədim, orta əsrlər, müasir dövr və yeni dövrü əhatə edir. Muzey 10 şöbədən ibarətdir. Burada müxtəlif çeşidli əmək alətləri, Paleolit və Neolit dövrlərinin əşyaları, dən daşları, obsidiandan lövhələr, daş çəkiclər, sümük bizlər, Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində aşkar olunan mis və gümüş pullar, orta əsrlərin məşhur memarlarından olmuş Əcəmi Əbubəkr oğlu Naxçıvaninin inşa etdiyi möhtəşəm Möminə xatın, Yusif Küseyir oğlu türbələrinə və başqa memarlıq abidələrinə dair şəkilli materiallar, dekorativ tətbiqi sənətə aid xalçaçılıq, zərgərlik, misgərlik, dulusçuluq və nəqqaşlıq nümunələri, xalq ustalarının gözəl əl işləri sərgilənir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-10-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-29.
2. ↑  Nəzakət ƏSƏDOVA. Tariximizin öyrənilməsi, təbliği və tanıdılmasında muxtariyyət yaşıdı Naxçıvan Dövlət Tarix Muzeyi xüsusi rol oynayıb. "Şərq qapısı" qəzeti. 28.08.2014[*ölü keçid*]
3. ↑  "Naxçıvan Dövlət Tarix Muzeyi". 2015-04-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-29.

Mənbə
-----

* Naxçıvan Muxtar Respublikası Arxivləşdirilib 2016-04-03 at the Wayback Machine
Honalama aləti
**Honalama** incə mexaniki emal üsullarına id olub geniş materiall spektrinin hazırlanmasnda tətbiq olunan texnoloji əməliyyat növüdür. Əsasən deşiklərin honalama alətlərinin köməyi ilə soyuducu yağlayıcı mayedə incə emal edilməsi zamanı onun səthlərinin triboloji xassələrinin yaxşılaşdırlımasına xidmət edir. Ən çox daxili yanma mühərriklərində silindrlərin incə emalında və hidravlik elementlərin kipləşdirici səthlərinin emalında tətbiq olunur. Honalanmış deşiyin forma dəqiqliyi 5mkm və kələkötürlüyü isə Ra=0.63÷0.04 həddində olur.

Xarici səthlərin honalanması xüsu və ya modifikasiya olunmuş pardaqlama dəzgahlarında aparılır. Tətbiq olunan hona daşlarının sayından asılı olaraq superfiniş əməliyyatı ilə müqayisədə 2-4 dəfə çox məhsuldarlıq əldə etməyə imkan yaradır.

Prosesin əsas kinematikası uzununa irəli-geri hərəkət və honalama daşlarının eninə verişi nəticədinfə formalaşır. Poladların və çüqünların emalında soyucu-yağlayıcı maddə kimi kerosin və ya onun yağla qarışıqından (10 %—20 %) istifadə edilir.

#### Mənbə

* Klaus Jörg Konrad: *Taschenbuch der Werkzeugmaschinen*, Carl Hanser Verlag München Wien, 2002, ISBN 3-446-21859-9, S. 654
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Peyk (dəqiqləşdirmə).

**Peyk** — Azərbaycan Respublikasının Salyan rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Foto məlumatlar
---------------

**Peyk kəndi 2012** Arxivləşdirilib 2016-08-29 at the Wayback Machine

Tədbirlər
---------

**Peyk kəndində Rayon İcra hakimiyyəti başçısının görüş-qəbulu**

Salyan rayon İcra hakimiyyəti başçısının 4 sentyabr 2012-ci il tarixdə Varlı kənd inzibati ərazi dairəsinin Peyk kəndində səyyar görüş-qəbulu keçirilmişdir. Görüş-qəbulda 145 nəfər kənd sakini iştirak etmişdir.
Rayonun hüquq-mühafizə orqanları, xidmət təşkilatı rəhbərlərinin iştirak etdikləri qəbulda vətəndaşlara heç bir məhdudiyyət qoyulmadan sərbəst müraciət etməsinə şərait yaradılmışdır.
Qəbulda kənd sakinlərindən Faiq Sərxan oğlu Zərbalıyev, Meyrənsə Hüseynbaba qızı Əliyeva, Ənvər Məlik oğlu Həsənov, Rəşidov Aydın Babasəli oğlu, Ağamədi Şərəfxan oğlu Əlirzayev, Yədulla İsa oğlu Əliyev və başqaları son vaxtlar rayonda aparılan abadlıq-quruculuq işlərini, ərazidən keçən Kürsəngi-Yolüstü kəndarası yolunun tikintisini böyük məmnunluqla qeyd etmiş, eyni zamanda kollektorların təmizlənməsi, elektrik dirək və naqillərin dəyişdirilməsi, kəndin qazlaşdırılmasının sürətləndirilməsi, qış aylarında kənd məktəbin qızdırılması ilə əlaqədar müraciətlər etmişlər.
Vətəndaşların müraciətləri yerində araşdırılmış və icrası ilə əlaqədar konkret vaxt qoyulmaqla aidiyyəti təşkilat rəhbərlərinə müvafiq tapşırıqlar verilmişdir.
Rayon İcra hakimiyyətinin başçısı T.Kərimov regionların sosial iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramı çərçivəsində rayonda aparılan işlər barədə kənd sakinlərinə məlumat vermişdir.[*mənbə göstərin*]

Bələdiyyə
---------

Peyk kəndi Birinci Varlı, İkinci Varlı kəndləri ilə birlikdə Varlı bələdiyyəsinin daxilindədir.

Din
---

Kənddə Peyk kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  MÜSƏLMAN DİNİ İCMALAR - 2018-ci ildə qeydiyyatdan keçənlər Arxivləşdirilib 2019-12-08 at the Wayback Machine. scwra.gov.az  (az.)

| ⛭Salyan rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Salyan |  |
| Qəsəbələr | Qaraçala • Qırx Çıraq |
| Kəndlər | Abadkənd • Alçalı • Arbatan • Aşağı Kürkəndi • Aşağı Noxudlu • Beştalı • Bəşirbəyli • Bəydili • Birinci Varlı • Boranıkənd • Cəngan • Çadırlı • Çuxanlı • Dayıkənd • Düzənlik • Ərəbqardaşbəyli • Gəncəli • Gomuşçu • Həsənli • Xələc • Xıdırlı • Xocalı • Xurşud • İkinci Varlı • Kərimbəyli • Kolanı • Kür Qaraqaşlı • Kürsəngi • Qarabağlı • Qardili • Qızılağac • Quyçu • Marışlı • Pambıqkənd • Parça Xələc • Peyk • Piratman • Sarvan • Seyidan • Seyidlər • Seyidsadıqlı • Şəkərli • Şorsulu • Təzəkənd • Yenikənd • Yeni Uluxanlı • Yolüstü • Yuxarı Noxudlu |

|  |  |
| --- | --- |
| Salyan rayonu | *Salyan rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

|  |  |
| --- | --- |
| Kənd | *Kənd ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Məhəmməd Rəşid Riza** (*ərəb.* محمد رشيد رضا‎; 23 sentyabr 1865 və ya 18 oktyabr 1865 – 22 avqust 1935, Qahirə) — misirli dini və ictimai xadim.

Həyatı
------

Əsli Liviyadan olmuş Riza 1898-ci ildə Misirə gəlib Qahirədə tanınmış "Əl-Mənar" (Mayak) jurnalında çalışmışdır. Rəşid Rıza, Cəmaləddin Əfqanini və Məhəmməd Əbdunun
fikirlərini inkişaf etdirmiş, Qərb müstəmləkəçiliyinə qarşı çıxmış, Xilafətin bərpa olunmasının tərəfdarı kimi tanınmışdır.

1340/1922-ci ildə Riza "Xilafət və ya böyük imamət" yazınını yayımlamışdır. Orada o, Xilafətin prinsiplərini açıqlamış, xəlifənin seçilməsi ideyasını irəli sürmüşdür. Rizaya görə xəlifə ölkəsini qorumalı, ölkədə şəriət qanunlarının işləməsini təmin etməlidir. Xilafətin krallığa çevrilməməsi üçün xəlifə özəl bir qurum qarşısında sorumlu olmalıdır. Ölkə başçısı şəriət qanunlarını pozarsa, bu qurum onu vəzifəsindən çıxara bilər. 1342/1924-cü ildə Türkiyədə respublikaçılar Osmanlı xilafətinə son qoyduqdan sonra M. R. Riza Xilafətin dirçəldilməsi istəklərinin reallaşmayacağını anlamışdır. Buna görə o, öz fikirlərinə dəyişikliklər etməli oldu. Xilafətin alternativi kimi "İslam ölkəsi" ideyasını səsləndirdi. Bu ideya müasir zamanımızda həyata keçmişdir. Pakistan, İran kimi ölkələrdə İslam dövlətləri yaranmışdır. Bundan başqa bu ideyalar müxtəlif müsəlman icmaları tərəfindən çox bəyənilmişdir. M. R. Riza bir çox kitabların müəllifi olmuşdur. O, təfsirə aid bir kitab yazmışdır. Onun əsərlərinin çoxu məqalələr kimi "Əl-Mənar" jurnalında çap olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Rashid Rida // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2  Biographical Dictionary of Modern Egypt. Lynne Rienner Publishers, 2000. S. 166.
3. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #11888753X // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
**Bakı Müasir İncəsənət Muzeyi** — Bakıda fəaliyyət göstərən muzey.

Muzeyin açılışı 2009-cu il mart ayının 20-də olmuşdur. Muzeydə əsasən avanqard tərzdə işləyən azərbaycanlı rəssam və heykəltəraşların, o cümlədən Səttar Bəhlulzadə, Böyükağa Mirzəzadə, Elmira Şahtaxtinskaya, Tahir Salahov, Ömər Eldarov, Nadir Əbdurrəhmanovun əsərləri toplanmışdır.

Muzeyin dizaynının ideya müəllifi rəssam Altay Sadıqzadədir. Muzeydə uşaq incəsənəti zalı, kitabxana, həmçinin, restoran, videozal və art-kafe vardır.

Muzeyin açılış mərasimində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev, Azərbaycanın birinci xanımı Mehriban Əliyeva və UNESCO-nun Baş katibi Koişiro Matsuura iştirak etmişlər.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan mədəniyyəti
* Bakı muzeylərinin siyahısı

Xarici keçidlər
---------------

* Muzeyin rəsmi saytı


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Muzey** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Hotel Castelar
**Hotel Castelar** — Argentinanın Buenos-Ayres mərkəzinin Montserrat bölgəsinin May prospektinin şimal-qərbi ilə 9 de Julio prospektinin kəsişməsində yerləşən hoteldir.

Exselsior Mehmanxanası kimi 1928-ci ildə açılmışdır. Bina İtalyan memarı Mario Palanti tərəfindən hazırlanıb və yerli mühəndis Yos Pinzone tərəfindən tikilib. İspan şairi və dramaturqu Federiko Qarsa Lorka 1933-cü ilin oktyabrından 1934-cü ilin martına qədər burada qalmışdır. Onun əsəri *Bodas de Sangre* prospektin yaxınlığındakı Avenida Teatrında nümayiş olunmuşdur;Onun keçmiş otağı muzey kimi qorunub saxlanılıb. Bu yaxınlarda — 6 oktybar 2000-ci ildə hotelin vitse-prezidenti Karlos Alvarez istefa verdikdən sonra Argentinanın prezidenti Fernando de la Rua tərəfindən hotelə yardım mərhələsi başlanmışdır.

Xarici keçidlər
---------------

* Hotel Castelar Arxivləşdirilib 2013-12-13 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Luongo, Michael. *Frommer's Buenos Aires*. Hoboken, NJ: Wiley Publishing, 2001.
2. ↑  "*Clarín* (October 7, 2000)  (isp.)". April 10, 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: July 14, 2016.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Argentina ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Banbhore arxeoloji muzeyi və ya Banbhore muzeyi** Pakistanın Sind əyalətinin Banbhore adlı məntəqəsində yerləşən arxeoloji muzeydir. Bu muzey 1960-cı il, 21 avqust tarixində Pakistan hökümətinin Arxeologiya və Muzeylər bölməsi tərəfindən yaradılıb. Muzeyin açılış tarixi 1967-ci il, 14 may tarixinə təsadüf edir. 2010-cu ilin may ayında Banbhore məntəqəsi muzeylə birlikdə Sind Hökümətinin Mədəniyyət bölməsinin sərəncamına verildi.

Tarixi
------

Banbhore muzeyi 2100 ildən çox yaşı olan qədim şəhərin qalıqlarını özündə ehtiva edən qədim yaşayış məntəqəsi və muzeydir. Bu məntəqə Heydərabad dairəsinin Kəraçi şəhərindən 64 km aralıda yerləşir. Bu məntəqə təxminən X əsrdə Bamboo Raca hakimlərinin paytaxtı olub və onların adını daşıyır. Tarixi kitabların əksəriyyətində, eləcə də bəzi tarixçilər, alimlər və arxeoloqlara görə Banbhor Debal tərəfindən tanınıb və adlandırılıb. Bu şəhər islam mədəniyyətinə aid şəhərlərdən biri kimi tanınır, çünki İslam bu subkontinentə məhz Banbhor şəhərindən daxil olub. Bu ərazidə ilkin qazıntılar 1928-ci ildə Macumdar və 1951-ci ildə Alkok tərəfindən aparılıb.

Həmçinin bax
------------

Sind əyaləti

İstinadlar
----------

1. ↑  "Banbhore Museum". sindhculture.gov.pk.
2. ↑  Banbhore Museum". sindhculture.gov.pk.
3. ↑  "Banbhore". www.pktravel.pk.
TACIS proqramının emblemi
**TACIS (Technical Assistance for the Commonwealth of Independent States, Müstəqil Dövlətlər Birliyinə Texniki Yardım)** — Avropa İttifaqının MDB ölkələrində iqtisadi islahatların sürətləndirilməsinə yardım məqsədilə həyata keçirdiyi proqramdır. Proqram nou-hauların MDB ölkələrinə ötürülməsi üçün qrantlar verir.

1991-2007 illər arasında *TACIS* çərçivəsində Aİ tərəfindən 7,3 milliard avro ayırılıb. 2006-ci ildə təftiş komissiyası tərəfindən keçirilən araşdırma göstərib ki, proqram çərçivəsində 5 milliard avro qeyri-effektiv şəkildə xərclənilib. Məsələn, Rusiyadaki 29 layihədən ancaq 5-in nəzərəçarpacaq nəticəsi olmuşdu. Avropa Parlamentinin üzvləri proqramın dayandırılmasını tələb etmişlər. 2007-ci ildə *TACIS* ləğv olunmuşdu. Onu Avropa Qonuşuluq və Tərəfdaşlıq Proqramı (*ing.* European Neighbourhood and Partnership Instrument/ENPI) əvəzləndirib.

İstinadlar
----------

1. ↑  Россию обвинили в растрате 5 млрд евро Arxiv surəti 4 mart 2016 tarixindən Wayback Machine saytında // КП
2. ↑  *Лебедева, Серафима.* "Ничего личного". Приложение к газете «Коммерсантъ» «Business Guide» (rus). Издательский дом «Коммерсантъ». 2010-04-20. 2010-11-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-09-08.
3. ↑
**eMedicine** — açıq tibbi məlumatlar bazası. 1996-cı ildə doktor Skott Plantz və Rixard Laveli tərəfindən əsası qoyulmuşdur. Ekspert qrupları tərəfindən hazırlanmış təxminən 6500 xəstəliyin təsvir edilməsindən ibarətdir.

Strukturu
---------

Tematik bölmədə klinik təbabətin bütün sahələrini əhatə edən 6500 xəstəliyin və patoloji hallar təsvir edilmişdir. Materiallar 59 tibbi ixtisas üzrə nəşr olunur. Bütün nəşrlər 4 səviyyəli resenziyalaşdırmadan və əlavə əczaçılıq - farmoseptik icmallardan keçir.
Təxminən dünyanın hər yerindən 10000 həkim, müəlliflər və redaktorlar sözü gedən bazanın tərtibatında iştirak edirlər. Burada bütün məqalələr dövri olaraq daim təzələnir və təkmilləşdirilir. Hər bir bölmədə məqalələrin sonuncu modifikasiya tarixi qeyd olunur. **eMedicine** - tibbi məlumatlar bazasının auditoriyasına təxminən dünyanın 120 ölkəsindən olan oxucular daxildir.

Korporativ məlumat
------------------

2006-cı ilin yanvarından **eMedicine** WebMD tərəfindən alınmışdır. eMedicine baş ofisi Nebarska ştatının Omaxa şəhərində, korporasiyanın ofisi isə Nyu-Yorkdadır.

Xarici keçidlər
---------------

* eMedicine
**Quru qoşunları** — bir çox ölkələrdə hərbi dəniz qüvvələri və hərbi hava qüvvələri ilə yanaşı silahlı qüvvələrdə mövcud olan qoşun növü. Quru qoşunları çoxsaylı döyüş tərkibinə malik Silahlı Qüvvələr növüdür, böyük atəş və zərbə gücünə, yüksək manevrliliyə və müstəqil fəaliyyət göstərmək imkanına malikdir. 

Bəzi ölkələrdə **quru qüvvələr** və ya **ordu** da adlanırlar. 

Ənənvi olaraq piyada, süvari, mexaniki qoşun növlərindən, hərbi hissə, korpus və qoşun birliklərindən ibarət olur. Həmçinin özünün hərbi hava qüvvələrinə malik ola bilir.

Quru qoşunları istənilən ölkənin sayca ən çoxsaylı qoşun növüdür və hərbi münaqişələr (müharibələr) zamanı əsas yük onların üzərinə düşür.

Motoatıcı qoşunlar
------------------

Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin motoatıcı bölmələri düşmənin istər yerüstü bölmələri, istərsə də alcaqdan uçan hava hədəfləri ilə mübarizə aparmağa qadir müasir silah və döyüş texnikası ilə təchiz edilmişdir.

Tank qoşunları
--------------

Quru Qoşunlarının əsas zərbə gücüdür. Başqa qoşun növləri kimi tank bölmələrinin texniki vasitələrinin idareətmə, naviqasiya cihazları müasirləşdirilmiş, dayanıqlığı artırılmış, silahlanmasına yeni nəsil tanklar daxil edilmişdir.

Raket-Artilleriya qoşunları
---------------------------

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Quru Qoşunları

Ədəbiyyat
---------

* Постановление РВС СССР «Об итогах учебно-тактической подготовки РККА на основе опыта манёвров 1927-28 учебного года и учебные цели на 1928-29 год»
* Военный энциклопедический словарь (ВЭС), Москва (М), Военное издательство (ВИ), 1984 год, стр.;
* Çağırışaqədərki hazırlıq, 10-cu sinif dərsliyi, Şərq-Qərb nəşriyyatı, Bakı-2017
**M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin Bakı filialı** və ya qısaca **MDU Bakı filialı** — Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin tabeliyində olan ali təhsil müəssisəsi.

Tarixi
------

Filialın yaranması haqqında razılaşma Rusiya Federasiyasının təhsil və elm naziri Andrey Fursenkonun 2007-ci ilin martında Azərbaycana səfəri zamanı əldə edilimişdı.

M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universiteti rəhbərliyinin təklifi və Аzərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin yanvar 2009-cu il tarixli sərəncamına əsasən yaradılıb. Filial rəsmi surətdə 27 fevral 2009-cu ildə açılıb.

Filialın açılması ölkə daxilində dünyanın ən nüfuzlu universitetlərinin birində təhsil almağa və Rusiyanın tanınmış almləri ilə Azərbaycan elminin sıx əlaqəsinə şərait yaradır. M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universiteti Bakı filialının rektoru filologiya elmləri doktoru, professor Nərgiz Paşayevadır.

Fakültələr
----------

2022/2023 tədris ilində filialda 7 fakültə fəaliyyət göstərir:

1. Filologiya
2. Fizika
3. Tətbiqi riyaziyyat
4. Kimya
5. Psixologiya
6. İqtisadiyyat
7. Management

Gələcəkdə fakültələrin və tələbələrin sayının artacağı gözlənilir.

Həmçinin bax
------------

* M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universiteti
* İ.M.Seçenov adına Birinci Moskva Dövlət Tibb Universitetinin Bakı filialı

İstinadlar
----------

1. ↑  *""Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin strukturuna daxil olmayan tabeliyindəki qurumların Siyahısı"nın təsdiq edilməsi haqqında"* Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 15 iyul 2011-ci il tarixli, 118 nömrəli **Qərarı**. Arxivləşdirilib 2018-12-29 at the Wayback Machine  (az.)

Xarici keçidlər
---------------

* MDU Bakı filialının rəsmi saytı


Vikianbarda M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin Bakı filialı ilə əlaqəli mediafayllar var.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook |
| Foto, video və audio | Instagram · YouTube |
**Keçəçi ailəsi** — Ağqoyunlu və Səfəvi dövlətinin idarə olunmasında mühüm rol oynamış və müxtəlif dövrlərdə mühüm vəzifələr tutmuş üzvləri olan zadəgan ailəsi.

Tarixi
------

Keçəçi ailəsi Təbriz şəhərində məskunlaşan zadəgan ailəsidir. Ailənni adı həmçinin, bəzi mənbələrdə Kuçəçi və ya Kukaçi deyə də qeyd olunur. Ailənin adı tarixi mənbələrdə XV əsrdən XVIII əsrə qədər qeyd olunur. Ailənin ilk məşhur nümayəndəsi Məhəmməd Zəkəriyyə Keçəçidir. O, Ağqoyunlu dövlətində vəzir vəzifəsində çalışmış, lakin sonradan Səfəvi iperiyasının şahı I İsmayılın (1501-1524) tərəfinə keçmişdir. Şah I ismayıl da onu özünə vəzir təyin etmişdir. Zəkəriyyə Keçəçi 1512-1513-cü ildə vəfat etmişdir. 

Zəkəriyyənin oğlu Cəlaləddin Məhəmməd Təbrizi 1523-cü ildə Şah İsmayıl tərəfindən vəzir təyin edilmiş və I Şah Təhmasibin ilk vəziri olmuşdur. Lakin o, bu vəzifədə çalışarkən Rumlu tayfasına mənsub olan Div Sultan Rumlu tərəfindən qətlə yetirilmişdir. Bu hadisə İsgəndər bəy Münşinin əsərində belə təsvir edilir::

> Süleyman şanlı xaqanın vəfatı və hümayun cənnətməkan şahın cülusundan sonra Xacə Cəlaləddin Məhəmməd Keçəçi o həzrətin əmriylə vəzarət rütbəsi ilə şərəfləndi. Vəzirlik dövründən heç bircə il keçməmişdi ki, iqtidar sahibli vəkil Div Sultan Rumlu onunla yola getmədi, aralarında dava-dalaş tozu yüksəldi, onun tutulub yandırılması haqda fərman verildi. Xacəni kətana büküb yandırdıqları vaxt öz halına münasib bu beyti dedi: 
> 
> 

> *Bəla küncündə əyləşdim və əndamım alovlandı,*  
> *Kim əyləşsə bəla küncündə əyləşsin gərək böylə*
> 
> 

Cəlaləddin Təbrizi qətlə yetirildikdən sonra onun yerinə Cəfər Savcı təyin edilmişdir. Zəkəriyyənin qardaşı oğlu Məhəmməd bəy Keçəçi Səfəvi şahzadəsi Bəhram Mirzənin katibi olmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Məhəmməd Zəkəriyyə Keçəçi
* Cəlaləddin Təbrizi Keçəçi

İstinadlar
----------

1. ↑  Newman, 2008. səh. 16
2. ↑  Newman, 2008. səh. 22
3. ↑  İsgəndər bəy Münşi Türkman. Dünyanı bəzəyən Abbasın tarixi (*Tarixe-aləmaraye-Abbasi*). Bakı, "Şərq-Qərb Nəşriyyat evi, 2010, səh 295
4. ↑  Mitchell, 2009. səh. 89
**Pəsxan Cəlil** (əsl adı: *Cəlil Məşədi Süleyman oğlu*; 1895, Şuşa – 1949, Bərdə) — XIX–XX əsr Azərbaycan müğənni-xanəndəsi, Qarabağ muğam məktəbinin nümayəndəsi.

Həyatı
------

Cəlil Məşədi Süleyman oğlu 1895-ci ildə Şuşa şəhərində musiqiçi anadan olmuşdur. Mədrəsə təhsili alıb oxuyub-yazmağı öyrənsə də 10–12 yaşlarında məktəbi yarımçıq qoymuş, uşaq yaşlarından qardaşı Mürsəllə xanəndə kimi məclislərdə iştirak etmişdir. Malıbəyli Həmid və Zabul Qasımın ifalarından təsirlənmiş, həmin xanəndələr kimi oxumağa çalışmışdır. Onun öyrəndiyi ilk hava "Qarabağda bir dənəsən" mahnısı olmuşdur.

Cəlil 15–16 yaşlarında olarkən atası onu özü ilə teatr tamaşalarına və toy məclislərinə aparmağa başlamışdır. Aşıq yaradıcılığını sevdiyi üçün ona yerli əhali arasında ona "Aşıq Cəlil" deyə də müraciət edilmişdir.

Qeyd etdiyimiz kimi, o şikəstə oxuyanda aşıq qoşmalarına, müxəmməs və təcnislərinə müraciət edərdi. Özü də şerin hər bəndini əzbər, sonra da şikəstə üstündə oxuyardı.

Hələ o vaxtdan onun oxuduğu qəzəl və qoşmalar Qarabağ xalqı arasında dildən-dilə gəzirdi. O, "Bayatı-Qacar"ın əvvəlində təsnif oxuyardı. Təsnifdə bu sözləri deyərdi:

İstinadlar
----------

1. ↑  *Фиридун Шушински.* Пәсхан Ҹәлил // Азәрбајҹан халг мусигичиләри. Бакы: Јазычы. 1985. С. 394–405.