recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Çebonenkonun binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində iki mərtəbəli bina. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxildir. Bunun haqqında № 301 qərar 18 noyabr 1992-ci ildə qəbul olunmuşdur. Bina Mixail İliç Jerebsova mənsub olmuşdur.

Adres: Taqanroq ş, Qreçeskaya küçəsi, 70.

Tarixi
------

İki mərtəbəli villa, Çebonenkonun evi 1866-cı ildə inşa edilmişdir. Bina Taqanroq şəhəri Qreçeskaya ev 71 ünvanında yerləşir. Binanın altı pəncərəsi fasad istiqamətdən Qreçeskaya küçəsinə baxır. Bina mariupollu tacir İvan Çebonenkoya məxsus olmuşdur. Çebanenko yağ satışı ilə məşğul olurdu. Üstəlik tacirin makaron fabrikləri belə vardı.

İki mərtəbədən ibarət olan binanın pasadda terləşən altı pəncərə lepka və digər elementlərlə işlənmişdir. Binanın sol hissəsində 1876-cı ildə qapı inşa edilmişdir.

Taqanroqda sovet hakimiyyəti qurulmasından əvvəl bina Saveliyaya məxsus olmuşdur. Ondan sonra varisləri evin sahibinə çevrilmişdir.

Palasovların ailəsi tütün ticarəti ilə məşğul olurdular.

1918-ci ildə binada ordu hissələrinim hərbi qərargahı yerləşirdi. Böyük Vətən müharibəsi zamanı, 1943-cü il 1 noyabr tarixindın binada 100 yerlik xüsusi uşaq evi yerləşirdi. Bu binada Qırmızı ordu döyüşçülərinin uşaqları təhsil alırdı. Tərbiyə və musiqili rəhbər olaraq Pavlin Pavlovna Qavryuşkin çalışırdı. Hazırda binada "Taqanroq" bankı yerləşir.

Arxitekturası
-------------

Binanın fasadı klassizm stilində inşa edilmişdir. Əsas giriş sol isriqamətdə yerləşir. Attika bəzəkləri ilə işlənmişdir. Pəncərələri yarımdairəvi formaya malikdir. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxildir.

Ədəbiyyat
---------

* Гаврюшкин О. П. По старой Греческой… (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — ISBN 5-901565-15-0.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Таганрог ул. Греческая, 71". 2014-03-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-01.
Bu məqalə **Gənc buxaralılar** məqaləsinə çox yaxındır və hər ikisinin eyni başlıq altında birləşdirilməsi mümkündür.


**Gənc Buxaralılar** – 1916-cı ildə Buxara xanlığında burjua-millətçi hərəkatın iştirakçıları. Baxışları cədidizmə uyğun idi.

1918-ci ildə təşkilat dağıldı. 1920-ci ildə Daşkənddə "İnqilabçı gənc buxaralıların Türküstan mərkəzi bürosu" yaradıldı. "Gənc Buxaralılar"ın proqramında Buxarada əmir hakimiyyətini devirib demokratik respublika qurmaq nəzərdə tutulurdu. Buxara Kommunist Partiyası əmirə qarşı mübarizədə demokratik qüvvələri birləşdirmək məqsədilə "Gənc Buxaralılar"la ittifaqa girdi. Buxara Xalq Sovet Respublikası yaradıldıqdan sonra "Gənc Buxaralılar"ın sol qanadının nümayəndələri rəsmən kommunistlərlə birləşib, inqilabi hökumətə daxil oldular. "Gənc Buxaralılar"ın sağ qanadına mənsub olanların xeyli hissəsi basmaçılara qoşulub, Sovet hakimiyyətinə qarşı mübarizə apardılar.

İstinadlar
----------



| ⛭Gənc Avropa |
| --- |
| Gənc Almaniya  • Gənc Buxaralılar  • Gənc Bosniya  • Gənc Çexlər  • Gənc Fransa  • Gənc Finlər Partiyası  • Gənc İrlandiya  • Gənc İtaliya  • Gənc Latışlar  • Gənc Latışlar  • Gənc Osmanlılar  • Gənc Osmanlılar  • Gənc Türklər  • Gənc Polşa  • Gənc Rumınlar  • Gənc Slovenlər  • Gənc İsveçrə  • Gənc Ukrayna  • Gənc Uels |
**Etilenqlikol** - ikiatomlu spirtlərin ən sadə nümayəndəsidir. *CnH2n(OH)2 (n≥2)*.
Etilenqlikol (CH2OH-CH2OH) (etandiol-1,2) — doymuş ikiatomlu spirtlərin ən sadə nümayəndəsidir. Qlikol sırasının ümumi formulu CnH2n(OH)2-dir.
Qlikol adı onlara sıranın bir çox üzvünün şirin olduğu üçün verilmişdir (yunanca *qlikos* — şirin deməkdir).

Alınması
--------

Etilenqlikol etilenin kalium permanqanat və ya digər oksidləşdiricilərlə oksidləşdirilməsindən, yaxud etileni etilenxlorhidrinə çevirib, sonuncunun hidrolizindən alınır. bundan başqa o, doymuş karbohidrogenlərin dihalogenli törəmələrinin qələvi məhlulu ilə qarşılıqlı təsirindən alınır.

Fiziki xassələri
----------------

Şərbətə bənzər, şirin dada malik, rəngsiz, iysiz, zəhərli mayedir. Etilenqlikol 197,6 ºC-də qaynayır, suda, etanolda yaxşı həll olur. İkiatomlu spirtlərdə həm molekullar arası, həm də molekuldaxili hidrogen rabitəsi var. Hiqroskopikdir.

Kimyəvi xassələri
-----------------

Etilenqlikolun kimyəvi xassələri əsas etibarı ilə biratomlu spirtlərin xassələrinə uyğun gəlir. Ancaq reaksiyalar həm bir, həm də iki hidroksil qrupları ilə gedir. belə ki, qələvi metallarla etilenqlikol natamam və tam *qlikolyatlar* əmələ gətirir.

Tətbiqi
-------

Etilenqlikolun suda və spirtdə məhlulları aşağı temperaturda donmadığından qışda avtomobil və aviasiya motorlarının radiatorlarında *antifriz* adı ilə işlədilir. Ondan həmçinin qiymətli sintetik lif — lavsan almaq üçün istifadə olunur.

İstinadlar
----------

Abbasov V.M. Məhərrəmov M.M. Xanlarov T.N.. Kimya qəbul imtahanına hazırlaşan abituriyentlər üçün dərs vəsaiti.
**Maqulonun binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində iki mərtəbəli bina. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxildir. Bunun haqqında № 124 qərar 31 dekabr 2002-ci ildə qəbul olunmuşdur. Bina Dmitri Feodoroviç Kulpinə mənsub olmuşdur.

Adres: Taqanroq ş, Petrovskaya küçəsi, 70.

Tarixi
------

XIХ əsrin əvvəllərində iqtisadi məsləhətçi Mark Spiridonoviç Maqulo qardaşı ilə birlikdə Petrovski küçəsi ev 46 (hazırda 70) ünvanında bina işşa etdirmişlər. Binanın tavanı italiyalı rəssamlar tərəfindən işlənmişdir. 1825-ci ildə binanı imperator I Aleksadr ziyarət etmişdir. Varlı yunanlar onun şərəfinə Maqulonun binasında yığıncaq yeçirmişdir. Gecədə hətta imperator I Aleksadr belə çıxış etmişdir.

1872-ci ildə binanın birinci mərtəbəsində mağaza vardı. Burada müxtəlif mallar satılırdı. Bukaşinoviç qardaşlarının mağazasında xarici içkilər, araqlar və 98 % olan spirtləri belə almaq mümkün idi.

Mark Spiridonoviç Maqulov əsasən xaricə çörək məmulatlarının satışı ilə məşğul olurlar. Maqulonun qohumları binaya 1925-ci ilə qədər sahib olmuşlar. Ancaq onlardan dul qadın olan Virqiniya Spiridonovna (1838-ci il doğumlu) Mülk sahibsizləri cəmiyyətinin üzvü və direktoru olmuşdur. 1912-ci ilin dekabrında Virqiniya Spiridonovna Anna lentinə layiq görülmüşdür. Kasıblara yarım göstərməsi cəmiyyət arasında onun varlı olması təsəvvürü yaratmışdır. Bu isə onun ölümünə səbəb olmuşdur. 27 yanvar 1918-ci ildə oğrular tərəfindən Petrovskaya küçəsi 46 ünvanında boğularaq öldürülmüşdür. Oğrularvondan pul və qiymətli əşyalar istəsələrdə tapmadında sahibəni öldürmüşlər. Bundan sonra evdə axtarışa başlasalarda bir şey tapmamışlar.

Oktyabr inqilabından öncə binanın birinci mərtəbədində mağazalar yerləşirdi. N. Moznaimin universal mağazasında tikiş "Zinger" markalı tikiş maşınları və qrammofonlar satılırdı.

XX əsrin 20-ci illərində bina milliləşdirilmişdir. Burada müəyyən vaxtlarda 8 mart klubu, "Priboy" qəzetinin redaksiyası, "Molot" qəzetinin (1926) idarəsi yerləşirdi. 1930-cu illərdən isə yaşayış binasına çevrilmişdir. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxildir.

Ədəbiyyat
---------

Гаврюшкин О. П. Вдоль по Питерской (хроника обывательской жизни). Таганрог, 2000.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Таганрог ул. Петровская, 70". 2020-11-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-02.
**Kobılin binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində iki mərtəbəli bina. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxildir. Bunun haqqında № 301 qərar 18 noyabr 1992-ci ildə qəbul olunmuşdur.

Adres: Taqanroq ş, Petrovskaya küçəsi, 49.

Tarixi
------

1859-cu ilinavqust ayında Taqanroq tikinti komitəsinə 1-ci gildiya taciri İvan Kobılin tərəfindən Petrovski küçəsində ev inşa etdirməsi məqsədilə ərizə təqdim edilmişdir. Ərizəyə müsbət cavab edildikdən sonra burada yerləşən anbar sökülmüş və yerində iki mərtəbəli bina inşa edilmişdir. Binanın fasadı düzbucaqlı kolonnalarla dörd seksiyaya bölünmüşdür. Hər seksiyada dörd pəncərədə vardır.

Tikintinin bitməsindən sonra birinci mərtəbədə mağazalar yerləşirdi. İkinci mərtəbə isə Vasili Vorovoy tərəfindən "London" mehmanxanası kimi istifadə edilirdi. İkinci mərtəbənin önündə "London mehmanxanası" yazısı yazılmışdır. Mehmanxanaya giriş binanın sağından birmərtəbəli tikilinin üzərindən həyata keçirilirdi. Damda veranda mövcud idi.

Oktyabr inqilabına qədər binanın sağında yerləşən bir mərtəbəli tikilinin inşası ikinci mərtəbənin sonuna qədər artırılmışdır. Bununla da bina bütöv forma almışdır. Çıxışın üzərində dəmir dirəklərlə saxlanılan eyvan vardır. Damda olan dekorativ güldanlar və eyvan sökülmüşdür.

İvan Yekatratieviç Kobılin ilk əvvəllər şəkər alveri ilə məşğul olmuşdur. O, Petrovski küçəsində köhnə bazarda ticarətlə məşğul idi.

1855-ci ildə İ. E. Kobılin şəhər rəhbərliyinə seçilmişdir. Aşağı mərtəbədə mağazalar yerləşir. Birinci seksiyada "Odessa mağazası N. Falkner", ikinci və üçüncü seksiyalarda isə Ppavel Petroviç Stepanov ("Manufaktura") və Jırardovskinin mağazaları yerləşirdi. Dördüncü seksiyada "Tacır Kobılinin çay və şəkər mağazası".

1902-ci ildə burada Erispoxanın əl işləri mağazası və Q. X. Mardirosovun "Tabak və popiroslar" mağazası yerləşirdi.

1902-ci ildə mehmanxananın sahibi dəyişmişdir. Mehmanxana sahibi Nikolay Artemoviç Ter-Arutyunov olur. Ter-Arutyunov 1 fevral 1915-ci ilə vəfat etmişdir. O, ölməmişdən öncə nehmanxananı K. L. Qavrilenkoya satmışdır. 1925-ci ildə mehmanxanada klub-kazino fəaliyyətə başlamışdır. Hər gün saat səkkizdən etibarən burada loto, kart oyunları həyata keçirilirdi. Restoranda spirtli içkilər təklif edən nahar və şam yeməyi verilirdi.

1957-ci ildə binada "Sentralnaya" mehmanxanası açılmışdır. Birinci mərtəbədə "Günün xəbərləri" adlı kinoteatrı açılmışdı. Sonradan isə "Smena" olaraq adlandırılmışdır. 1980-ci ildə kinoteatr bağlanmışdır. Onun yerində mağazalar açılmışdır.

Ədəbiyyat
---------

Гаврюшкин О. П. Вдоль по Питерской (хроника обывательской жизни). Таганрог, 2000.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Таганрог ул. Петровская, 49". 2021-09-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-02.
**V Olaf** (2 iyul 1903 - 30 yanvar 1991) - Norveç kralı. VII Haakonun tək övladı.

Hökmdarlığa qədər
-----------------

1903-cü ildə Norfolk şəhərində anadan olmuşdu. Atası ona **Olaf** adını 1905-ci ildə vermişdi. Əsl adı **Aleksandr Eduard Kristian Frederik** idi. 1924-cü ildə Norveç Hərbi Akademiyasının məzunu oldu. Oksford Universitetində iqtisadiyyat oxuduqdan sonra 1928 Yay Olimpiya Oyunlarında qızıl medal aldı. 1920-ci ildə isə Karl Bernadotun qızı Marta ilə evləndi və ondan üç övladı oldu. 1944-cü ildə Norveçin Alman işğalından azad olmasında xüsusi rolu olmuşdu.

Hakimiyyəti
-----------

1957-ci ildə taxta çıxdı. Xalqla çox əlaqədə olan hökmdar, maşını özü sürür, xalqın içinə tərəddüdsüz çıxırdı. Ona bu barədə sual verildikdə isə "Mənim 4 milyon qoruyucum var" demişdi. Hakimiyyət dövrü Norveçin iqtisadi güclənməsi ilə müşayiət olunmuşdu. 1991-ci ildə vəfat edəndə xalq onun üçün böyük yas tutmuşdu.

Maraqlı faktlar
---------------

Antarktidadakı Şahzadə Olaf sahili onun şərəfinə 1930-cu ildə adlandırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-04-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-12-20.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **SƏLƏF**VII Haakon |  | **Oldenburqlar sülaləsi**1957-1991 |  | **XƏLƏF**V Harald |
**Xalibovun binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində zirzəmidən ibarət olan bir mərtəbəli bina. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxildir. Bunun haqqında № 301 qərar 18 noyabr 1992-ci ildə qəbul olunmuşdur.
Adres: Taqanroq ş, Qreçeskaya küçəsi, ev 58.

Tarixi
------

Zirzəmiyə sahib bir mərtəbədən ibarət olan bina Taqanroq şəhəri Qreçeskaya 58 ünvanında yerləşir. Fasadında səkkiz pəncərə vardır. Bina 1857-ci ildə kollec katibi Artemiya Pavloviç Xalibovun vəsaiti hesabına inşa edilmişdir.
Artemiya Pavloviç Xalibovun milliyyətcə erməni idi. Əslən isə Naxçıvan-na-Donu şəhərindəndir. Kifayət qədər imkanlı adam idi. Onun Naxçıvan-na-Donu şəhırindı belə evi vardı. Üstəlik şəhərdı xeyriyəçi olaraq tanınırdı. 1865-ci ildə Taqanroq şəhər Nikolayevsk yetimlər evinin üzvü seçilmişdir. Xalibovun ölümündən sonra 1870-ci illərin sonu vərəsə olaraq evin mülkiyyət hüququ onun qızına keçmişdir. Bir müddət sonra o, tacir, şəhərin fəxri sakini Aleksandr Eqoroviç Xocaevə ərə getmişdir. ХХ əsrin əvvəllərinə qədər ailə evə sahib olmuşdur.

1925-ci ilə qədər binanın sahibi tanınmış komik aktyor Aleksandr Semenoviç Kuzmenko-Polonski və onun həyatb yoldaşı Mariya Pavlovna İvanova olmuşdur. 1925-ci ildə bina milliləşdirilmkşdir. Sovet hakimiyyəti illərində binada uşaq xəstəxanası fəaliyyət göstərirdi. Hazırda binada Taqanroq şəhəri mülkiyyətin idarə edilməsi komisiyyası yerləşir. Binanın yaxınlığında daş pilləkən vardır ki, oda bir başa dənizə enir.

Arxitektura
-----------

Taqanroq şəhəri Qreçeskaya 58 ünvanında yerləşən bina XIX əsrin ortalarında inşa edilən binalara uyğundur. Bu dövrdə əsasən zirzəmili bir mərtəbəli və iki mərtəbəli binalar inşa edilirdi. Onların əsasən beş və ya səkkiz pəncərəsi olurdu.

Binanın layihəsi bu gündə qorunub saxlanılmışdır. Burada layihənin şəhər arxitektoru Muratov tərəfindən tədtiqlənməsi əks etdirilir.

Binanın fasadı klassizmə uyğundur. Binanın ilkin quruluşu indiyənə qədər olduğu kimi qorunub saxlanılmışdır.

Ədəbiyyat
---------

* Гаврюшкин О. П. По старой Греческой… (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — ISBN 5-901565-15-0.

Mənbə
-----

* Откровения: моя история болезни

İstinadlar
----------

1. ↑  "Таганрог ул. Греческая, 58". 2014-03-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-04.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qəzvini.

**Mirzə Yəhya xan Mirzə Nəbi xan oğlu Qəzvini** (1832-1888) — İranın ictimai xadimi.

Həyatı
------

Mirzə Yəhya xan Mirzə Nəbi xan oğlu 1832-ci ildə Qəzvin şəhərində anadan olmuşdu. İbtidai və orta təhsilini İranda alandan sonra Fransaya, Paris şəhərini yollanmışdı. Fransız dilini mükəmməl öyrənmişdi. 1856-cı ildə Tehrana döndükdən sonra Xarici İşlər nazirliyində işə düzəlmilş, əvvəlcə tərcüməçi işləmişdi. Sonra Sankt-Peterburqda səfir müavini kimi çalıpşmışdı.Orda bir il çalışdıqdan sonra Nasirəddin şah Qacarın baş naziri Mirzə Ağa xan Nurinin adyutantı təyin olunmuşdu. Sədr-Əzəm işdən çıxarıldıqdan sonra şahın şəxsi adyutantı və tərcüməçisi vəzifəsinə dəyişilmişdi.

Mirzə Yəhya xan Qəzvini şahın əmri ilə xarici dövlətlərə gedir, diplomatik missiyanı uğurla yerinə yetirirdi.Gördüyü işlərin müqabilində Nasirəddin şah ona Mötəmədülmülk ləqəbini əta etdi.

Mirzə Yəhya xan Qəzvini Nasirəddin şah Qacarın Avropaya birinci səfəri zamanı qardaşı Mirzə Hüseyn xan ilə nümayəndə heyətinin tərkibində olmuş, qayıtdıqdan sonra əvvəlcə Yəzdin, sonra Fars əyalətinin hakimi olmuşdu. O, daha sonra 1877-ci ildə Mazandaran əyalətinin valisi vəzifəsini icra etmişdi. 
Mirzə Yəhya xan Qəzvini Nasirəddin şah Qacarın Avropaya ikinci səfəri zamanı xarici işlər və hərbi nazir olan qardaşı ilə bərabər şahı müşayiət etmişdi. 

Mirzə Yəhya xan Qəzvini 1882-ci ildə Müşirəddövlə ləqəbini daşıyırdı və İranın Ədliyyə naziri idi.
Mirzə Yəhya xan Qəzvini qardaşı zəhərlənib öldürüldükdən sonra qardaşının tutduğu xarici işlər naziri vəzifəsini əldə etmişdi. Lakin düşmənləri onu həmin vəzifədən uzaqlaşdırmışdılar.

Ailəsi
------

Mirzə Yəhya xan Qəzvini İzzətəddövlə xan Nasirəddin şah qızı Qacarla ailə qurmuşdu.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Qəzvinilər, "Soy" dərgisi, Bakı, 2010, 34-39.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Mirzə Hüseyn xan Sipəhsalar
**Əyyubsultan** (*türk.* Eyüpsultan) — İstanbul ilinin ilçəsi. 1936-cı ildə Fateh, Sarıyer və Çatalca ilçəsinin bir hissəsilə qurulan Eyyübsultan ilçəsinin ərazisi 242 km²-dır. 21 məhəlləsi və 7 kəndi olan Eyyübsultan rayonunun əhalisi 2018-ci il ADNKS məlumatlarına görə 383.909 nəfərdir. İlçənin Haliçin daxili hissəsində qısa bir sahil zolağı vardır. Eyyübsultan rayonunun şərqində Sarıyer, cənub-şərqdə Kağıtxana və Bəyoğlu, cənubda Qaziosmanpaşa, Fateh və Sultanqazi, cənub-qərbdə Başakşəhər və qərbdə Arnavutköy rayonlarına qonşudur.

Etimologiyası
-------------

İlçə adını, sərhədləri içində yerləşən Əbu Eyyub Əl-Ənsari türbəsindən alır. İstanbulun Fəthindən sonra Türklərin sur xaricində qurduğu ilk yaşayış mərkəzi olan Eyyübsultan, başda Əyyub Sultan Məscidi olmaqla Osmanlı dövründən qalma çoxsaylı tarixi əsər mövcuddur. III Səlimin anası və III Mustafanın yoldaşı Mihrişah Validə Sultanın 1795-ci ildə tikdirdiyi imarət 221 ildən bəri fəaliyyətini davam etdirir. İstanbulun fəthindən dərhal sonra inşa edilən və daha sonra Memar Sinan tərəfindən indiki şəkli ilə yenidən qurulmuşdur. Tarixi Eyyübsultan qəbiristanlığında Osmanlı dövrünün mühüm hərb, dövlət xadimi, sənətkar və alimlərinin məzarları yerləşir. 19 oktyabr 2017-ci il tarixində Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən alınan qərarla rayonunun adı Eyyübsultan olmuşdur.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Eyüpsultan İlçesi Bilgiler". www.eyup.gov.tr. 25 iyul 2019. 2016-03-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-25.

Həmçinin bax
------------

| ⛭İstanbulun ilçələri |
| --- |
| Avropa tərəfi | 
* Arnavutköy
* Avcılar
* Bağçılar
* Bağçalıevlər
* Bakırköy
* Başakşəhər
* Bayrampaşa
* Beşiktaş
* Bəylikdüzü
* Bəyoğlu
* Böyükçəkməcə
* Çatalca
* Əyyubsultan
* Əsənlər
* Əsənyurd
* Fateh
* Güngörən
* Qaziosmanpaşa
* Kağıthanə
* Kiçikçəkməcə
* Sarıyer
* Silivri
* Sultanqazi
* Şişli
* Zeytunburnu

 |  |
| Asiya tərəfi | 
* Adalar
* Ataşəhər
* Bəykoz
* Çəkməköy
* Kadıköy
* Kartal
* Maltəpə
* Pendik
* Sancaqtəpə
* Sultanbəyli
* Şilə
* Tuzla
* Ümraniyyə
* Üsküdar

 |
Sovet hərbi nişanı (solda) və likvidatorlara verilən medal.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Likvidator.
**Çernobıl likvidatorları** və ya sadəcə **likvidator** (*ukr.* ліквідатор, *belar.* ліквідатар, *rus.* ликвида́тор) — Çernobıl faciəsinin nəticələrini aradan qaldırmaq üçün çağırılan mülki və hərbi heyət. Bir çox likvidator Sovet hökuməti və mətbuat tərəfindən qəhrəmanlar kimi təriflənsələr də, bəziləri illərdir ki, rəsmi olaraq tanınmırlar.

Termin və iştirakçılar
----------------------

Termin Sovet rəsmiləri tərifindən "учасник ліквідації наслідків аварії на Чорнобильській АЕС" (*azərb.* Çernobıl AES-də qəzanın nəticələrinin aradan qaldırılmasında iştirakçı‎) ifadəsindən yaranmışdır.

Çernobıl faciəsinin idarəetmə heyətində müxtəlif peşə sahibləri iştirak etmişdir:

* Reaktorların heyəti
* Dərhal reaktor qəzasına cavab verən yanğınsöndürənlər
* Sovet Silahlı Qüvvələrinin Mülki Müdafiə Qoşunları
* Daxili Qoşunlar və polislər
* Hərbi, mülki tibbi və sanitariya heyəti
* Fövqəladə halların idarə olunmasının bütün mərhələlərində iştirak edən müxtəlif mülki alimlər, mühəndislər və işçilər
* Media və incəsənət sənətkarları

Həmçinin bax
------------

* Eldar Sultanov

İstinadlar
----------

1. ↑  "Liquidators". www.chernobylgallery.com. www.chernobylgallery.com. 2022-09-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 aprel 2019.
2. ↑  "THE 'LIQUIDATORS' WHO RISKED IT ALL TO CLEAN UP CHERNOBYL". www.wired.com. www.wired.com. 2019-07-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 aprel 2019.
**Sıla** (17 iyun 1980) — Türk pop müğənnisi, musiqiçi və prodüser.

Həyatı
------

17 iyun 1980-ci ildə Türkiyənin Dənizli ilində anadan olub. İbtidai məktəbi Dənizlidə oxuyub. Daha sonra orta təhsilini İzmirdə davam etdirib. İlk musiqi fəaliyyətinə "İzmir Özel Tevfik Fikret Lisesi"də başlayıb və Türk Xalq Musiqisi ilə Türk Sənət Musiqisi xorunda xorçu və solist olaraq fəaliyyət göstərib.

1998-ci ildə ali təhsil almaq üçün İstanbula gəlib. Bir il İstanbul Universitetinin Ədəbiyyat Fakültəsi Fransız Dili və Ədəbiyyatı Bölməsində oxuduqdan sonra İstanbul Bilgi Üniversitetinin Caz Vokal Bölməsinə keçib. Bu dövrdə Afyon Caz Festivalinda Neşet Ruacan, Nedim Ruacan və Nezih Yeşilnildən ibarət caz orkestrində solist olaraq fəaliyyət göstərib.

Kenan Doğulu ilə 2000-ci ildə tanış olduqdan sonra yeddi il ona vokalistlik edib. Ferhat Göçer (Yolun Açık Olsun/ Vur kadehi Ustam), Kenan Doğulu (Demedi Deme/Boğaziçi), Emel Müftüoğlu (Eğlenilecek Kızlar, Evlenilecek Kızlar/Ağla) kimi müğənnilərə musiqi bəstələmiş və yazmışdır. Sezen Aksu ilə yazdığı və "Sıla" serialının musiqisi olan "Sıla/Töre" musiqisi onu daha da məşhurlaşdırmışdır.

Albomları
---------

* 2007: *Sıla*
* 2009: *İmza*
* 2010: *Konuşmadığımız Şeyler Var*
* 2012: *Joker*
* 2012: *Vaveyla*
* 2014: *Yeni Ay*

İstinadlar
----------

1. 1 2  Sıla // Česko-Slovenská filmová databáze (çeş.). 2001.
2. 1 2 3  "Sıla Gençoğlunun rəsmi saytı-Avtobioqrafiya". 2015-04-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-11-08.

Mənbə
-----

* Sıla Gençoğlunun rəsmi saytı-Avtobioqrafiya

Xarici keçidlər
---------------

* Sıla Gençoğlunun rəsmi Facebook səhifəsi

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram · Spotify · Yandex Music · YouTube |
| Tematik saytlar | Česko-Slovenská filmová databáze · Discogs · IMDb · MusicBrainz |
**Bayraqdar fəvvarəsi** (*alm.* Vennerbrunnen‎) İsveçrənin Bern şəhərinin Rathausplats meydanında yerləşir. XVI əsrə aid məşhur Bern fəvvarələrindən biri sayılır və 1983-cü ildə Bern Köhnə şəhərinin tərkib hissəsi olaraq UNESCO-nun Dünya Mədəniyyət Mirasları siyahısına daxil edilmişdi.

Tarix
-----

Fəvvarə Köhnə şəhər Ratuşa binasının önündə yerləşir. Fəvvarənin əsas bəzək elementi sayılan zirehli Bern bayraqdarının layihəsi 1542-ci ildə Hans Ginq tərəfindən tərtib edilmişdir. Bundan öncə, XIV əsrin taxta fəvvarəsi Şvendplats meydanda yerləşirdi. Bern sakinləri arasında "Bayraqdar" çox güclü mənəvi mövqe tutur. Kapitellərin yuxarı hissəsini dörd insan üz maskası bəzəyir.

1844-cü ildə meydanın yaxınlığında Nüdeqqbrükke körpüsünün tikintisi zamanı, fəvvarə müvəqqəti olaraq tikinti ərazisindən yığışdırılmışdır. Daha sonralar, yəni 1880–1913-cü illər arasında fəvvarə kiçik Amthausqasse döngəsində yer alırdı və yalnız 1913-cü ilin sonunda onu hazırkı meydana köçürmək barədə qərar alınmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kantonsliste A-Objekte:Bern" (PDF). KGS Inventar (German). Federal Office of Civil Protection. 2009. 18 July 2011 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 July 2010.
2. ↑  *Flüeler.* Kulturführer Schweiz. Zurich, CH: Ex Libris Verlag AG. 1982. 72–73.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Vennerbrunnen ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Informationen zum Vennerbrunnen auf g26.ch Arxivləşdirilib 2009-04-30 at the Wayback Machine
* Kapitel "Vennerbrunnen" in Band 1 der "Kunstdenkmäler des Kantons Bern" Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Bern fəvvarələri
**Kanti Əbdürəhmanov** — Sovet Ordusunun çavuşu, Böyük Vətən müharibəsinin iştirakçısı, Rusiya Federasiyasının Qəhrəmanı (1996).

Bioqrafiya
----------

1916-cı ildə Şali kəndində (digər mənbələrə görə Arqun şəhərində, indiki Çeçenistan) anadan olmuşdur. Erkən yaşlarında valideynlərini itirir. Əvvəlcə rəncbər, sonra kolxozda işləyir. 1941-ci ilin sentyabrında Abdurəhmanov könüllü olaraq Fəhlə və Kəndli Qırmızı Ordusunda xidmətə gedir. 1942-ci ilin iyununda Daşkənddəki kiçik artilleriya komandirləri məktəbini bitir. Orta Asiya Hərbi Dairəsində xidmət edir, sonra taqım komandirinin köməkçisi olur. 1943-cü ilin oktyabrından Böyük Vətən müharibəsi cəbhələrində: Nevel, Qorodok və Vitebsk şəhərlərinin azad edilməsində, Belarus və Baltikyanı əməliyyatlarda, alman qoşunlarının Kurland qrupunun məğlub edilməsində iştirak etmişdir. Döyüşlərdə dəfələrlə yaralanmışdır.

1943-cü ilin dekabrında Vitebskin qərbindəki hücum döyüşlərindən birində, sovet piyadaları böyük bir alman atəşi altında yatarkən, Əbdürəhmanov hesablanmış şəkildə silahını birbaşa atəş nöqtəsinə tuşlayır və bir neçə dəqiq atışla bunkeri məhv edir. Onun hərəkətləri düşmən xəttini ələ keçirməyə imkan verir. 1944-cü ilin iyununda, Qərbi Dvinanı keçərkən bənzər bir vəziyyətdə, Əbdürəhmanov bu şücaətini təkrarlayır. Eyni zamanda, qərb sahillərinə keçən ilk silahlılardan biri olur. Sovet qoşunlarının keçməsinə mane olan bir neçə düşmən atəş nöqtəsini məhv edir. Müharibə zamanı bir neçə alman tankını da məhv etdiyi məlumdur. 3-cü və 2-ci dərəcəli Şöhrət ordeni ilə təltif edilir. 1-ci dərəcəli Şöhrət Ordeninə namizəd göstərilie, amma mükafatı almır.

1946-cı ildə gizir rütbəsi ilə tərxis edilir və bir çeçen olaraq Orta Asiyaya sürgünə göndərilir. Qırğızıstan SSR-də yaşayır, 1967-ci ildə Çeçenistana qayıdır. Sürücü, sonra kombaynçı, Pişkemaş zavodunda fəhlə, qazma kəşfiyyat partiyasının ustası işləyir. Təqaüdçü olduqdan sonra Arqun şəhərində yaşayır.

28 mart 2000-ci ildə dünyasını dəyişir.

Mükafatlar
----------

Rusiya Federasiyası Prezidentinin 16 may 1996-cı il tarixli fərmanı ilə "1941–1945-ci illər Böyük Vətən Müharibəsində nasist işğalçılarına qarşı mübarizədə göstərdiyi şücaət və qəhrəmanlığa görə" gizir Kanti Əbdürəhmanova Rusiya Federasiyasının Qəhrəmanı adı verilir. O, həmçinin II və III dərəcəli Şöhrət Ordenləri və bir sıra medallarla təltif edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Абдурахманов Канти". www.warheroes.ru. 2012-02-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-08.
2. ↑  "Герой России Абдурахманов Канти". ИА Чеченинфо (rus). 2019-02-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-08.
3. ↑  "Герой из Аргуна Канти Абдурахманов | ИА Чечня Сегодня". chechnyatoday.com. 2019-05-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-08.
**"Vərəsə"** (*ing.* The Heiress) — rejissor Uilyam Uaylerin filmi.

Məzmun
------

Ketrin Sloper sadə və utancaq bir qızdır. Atası onunla bağlı öz ümidsizliyini gizlətmir. Bir gün Ketrin Morris Taunsendlə tanış olur. Qız Morrisin ona olan diqqətini o dəqiqə hiss edir. Sadə Ketrin Morrisə dəlicəsinə vurulur və onlar evlənməyi planlaşdırırlar.

Ketrinin atası elə düşünür ki, Morris Ketrinlə ancaq onun mirasını ələ keçirmək üçün əlaqə qurub. Ata, Morrisə ərə gedəcəyi halda qızını mirasdan məhrum edəcəyini deyir. Ketrin olanlara fikir vermir və Morrislə gizli qaçmağı planlaşdırır. Gecə onlar qaçmalıdırlar. Ketrin evdə oturub səbirsizliklə Morrisin yolunu gözləyir. Lakin o, nədənsə gəlib çıxmır.

Bu hadisədən sonra Ketrinin ürəyi sınır. Bir-iki gün sonra qıza atasının ölüm ayağında olduğu məlum olur. Ketrin hələ də Morrisi sevdiyini atasına deyir. O, son dəfə atasından fikrini dəyişməsini xahiş edir. Atası bunu etmir və bir qədər sonra bütün var-dövlətini qızına qoyaraq vəfat edir.

Bir neçə il sonra Morris Kaliforniyadan qayıdır. O, yenə də Ketrinə öz sevgisini elan edir. O zaman nəyə görə qızı qaçırmadığını Ketrini ehtiyac içərisində saxlamaq istəməməsi ilə izah edir. Ketrin Morrisin bu sözlərinə qulaq asaraq yalandan yenə həmin gecə planlaşdırdıqları kimi qaçmaq istədiyini deyir. Morris qıza elə bu gecə onun ardınca gələcəyini, qız isə o gələnə qədər əşyalarını yığışdıracağını oğlana deyir.

Morris geri qayıdanda Ketrin ondan öz intiqamını alır. O, qulluqçuya qapını bağlamağı tapşırır. Morris gəlib qapını döyə-döyə, qızın adını qışqıra-qışqıra qalır. Xalası qızdan niyə belə qəddar olduğunu soruşur. Ketrin cavab verir: "Bunu mənə sahib öyrədib".

Film Ketrinin pilləkənlərlə ikinci mərtəbəyə qalxması və bu zaman Morrisin qaranlıqda cavabsız qalmış qışqırtılarının əks-səda verməsilə qurtarır.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Əsərin müəllifi :** Anri Ceyms
**Ssenari müəllifləri :** Rut Qetz, Aqastus Qetz
**Rejissor :** Uilyam Uayler
**Operator :** Leo Tover
**Bəstəkar :** Aaron Kopland
**Prodüser :** Uilyam Uayler
### Rollarda

Oliviya de Hevillend – Ketrin Sloper
Montqomeri Klift – Morris Taunsend
Ralf Riçardson – Ostin Sloper
Miryam Hopkins – Laviniya
Mona Friman – Merian Elmond
Vanessa Braun – Mariya
Betti Linli – xanım Montqomeri
Rey Kollins – Cefferson Elmond
Selena Royl – Elizabet Elmond
Pol Lis – Artur Taunsend
Harri Entrim – cənab Ebil
Rass Konvey – Kvintus
Devid Sörzbi

İstinadlar
----------

1. ↑  "*The Heiress* at Turner Classic Movies". 2010-12-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-31.
2. ↑  The Top Box Office Hits of 1950, *Variety*, January 3, 1951.
3. ↑  *Variety Film Reviews*, September 7, 1949, p. 11.

Xarici keçidlər
---------------

* *The Heiress* — Internet Movie Database saytında.

* *The Heiress*  TCM Movie Database saytında
* The Heiress Rotten Tomatoes saytında  (ing.)
* *The Heiress* AllMovie saytında
**Jolanda Kodra** (alb. Jolanda Kodra; 1910 — 1963) — Alban yazıçısı və tərcüməçisi. Alban dilində ilk yazan qadınlardan biri idi (Selfice Çiu, Musine Kokalari). Jolanda Kobra bir çox tanınmış alban yazıçılarının əsərlərini italyan dilinə tərcümə etmişdir.

Bioqrafiyası
------------

Jolanda 1910-cu ildə, Roma şəhərində, italyan ailəsində anadan olub. O, ssenarist və rejissor Enrico Guazzoninin qardaşı idi. Jolanda liseydə oxuduğu zamanı idman müəllimi Malo Kodra ilə tanış oldu. Malo Kodra Girokastrodan (Albaniya) olan tələbə idi. Malo Kodra Jolandanı tezliklə Albaniyaya aparır. O qısa zamanda alban dilini öyrəndi və eyni zamanda məşhur alban jurnallarında (*Hylli i Dritës*, Përpjekja shqiptare, Fryma və s.) şeir və məqalələrini yazmağa başladı.

Daha sonra tanınmış alban yazıçıları Ndre Mieda, Migeni, Petro Marko, Stergo Spasse və s. əsərlərini tərcümə etməyə başladı. Kodra Miqeninin bütün əsərlərini italyan dilinə tərcümə etmişdir. Onun tərcümələri orijinala çox yaxın idi. Bu o dövrün tərcüməçiləri üçün çox vacib şərt idi. Çünki oxucular bütün bu duyğuları hiss edə biləməli idi. Yazıçıların ana dilində yazdıqları əsərləridəki xüsusi məna ilə verilmiş bütün ifadələri oxucular başa düşməli idi.

İkinci Dünya Müharibəsindən sonra italyan dilinə tərcüməçi kimi işləməyə davam etdirmişdir. Eyni zamanda bir çox əsərləri rus dilinə tərcümə etməyə başladı. 1962-ci ilə qədər ona kommunist rejimini öyrənmək və vətəninə getmək qadağan edilmişdir.

Jolanda Kodra 1963-cü ildə, vətəninə qayıtdıqdan bir sonra vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "MIGJENI ITALISHT NGA JOLANDA KODRA - Arkiva Shqiptare e Lajmeve". www.arkivalajmeve.com. 2021-01-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-03-23.
2. ↑  *Shekulli interview.* "Jolanda Guazzoni në shkrime dhe kujtime". Ylli Press, taken from Shekulli. 19 May 2010. 17 November 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 November 2015.
**Əhməd Zəki Vəlidi adına Milli Kitabxana** (başq. Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапхана) — tarixçi, başqırd inqilabı və azadlıq hərəkatının öndəri olan Əhməd Zəki Vəlidi Toğanın adına olan və Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasının paytaxtı Ufa şəhərində yerləşən kitabxana və dövlət kitabsaxlayıcısı. Bu kitabxana Başqırdıstanda kitabxana işi sahəsində dövlət siyasətini həyata keçirir, milli nəşrləri, xarici ölkələrdə Başqırdıstan haqqında nəşr olunmuş çap məhsullarını və Başqırdıstan müəlliflərinin əsərlərini, dünya əhəmiyyətli nəşrləri, o cümlədən xarici dillərdə çap olunmuş məlumat daşıyıcılarını toplayıb mühafizə edir.

Tarixçı, başqırd inqilabı və azadlıq hərəkatının öndəri olmuş Əhməd Zəki Vəlidi Toğanın adını daşıyır.

Həmçinin bax
------------

* Əhməd Zəki Vəlidi Toğan

Ədəbiyyat
---------

* Синенко С. Г. Уфа старая и новая. — Уфа: Государственное республиканское издательство "Башкортостан", 2007. — 272 с. — 3000 экз.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* bashnl.ru — Əhməd Zəki Vəlidi adına Milli Kitabxananın rəsmi saytı
**Samson fəvvarəsi** (*alm.* Simsonbrunnen‎) — İsveçrənin Bern şəhərinin Kramqasse döngəsində yerləşir. XVI əsrə aid məşhur Bern fəvvarələrindən biri sayılır və 1983-cü ildə Bern Köhnə şəhərinin tərkib hissəsi olaraq UNESCO-nun Dünya Mədəniyyət Mirasları siyahısına daxil edilmişdi.

Tarix
-----

1527-ci ildə Hans Ginq tərəfindən inşa olunmuş taxta fəvvarə 1544-cü ildə daşla əvəzlənmişdir. Fəvvarənin hovuzu səkkizbucaqlı formaya malikdir. Fəvvarə şirin ağzını yaran məşhur bibley qəhrəmanı Samsonu ifadə edir. XVI əsrdə Samson güc təcəssümü idi və qədim yunan mifologiyasında qəhrəman Herakl ilə eyniləşdirilirdi.

Yəqin ki, bu fəvvarə qessab gildiyasının ianələri sayəsində inşa edilmişdir. Əvvəllər fəvvarə Şaalbrunnen adlanırdı (Bern ləhcəsində *Schaal* - sallaqxana deməkdir); 1687-ci ildə onun adı dəyişdirilərək "Qəssab" (*alm.* Metzgernbrunnen‎) qoyulmuş və yalnız 1827-ci ildə o özünün hazırkı adını qazanmışdır. 1973-cü ildə fəvvarənin heykəl və sütununun sürəti hazırlanmışdı, orijinal bəzək elementləri isə hal-hazırda Bern şəhərinin Tarix muzeyində saxlanılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kantonsliste A-Objekte:Bern" (PDF). KGS Inventar (German). Federal Office of Civil Protection. 2009. 18 July 2011 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 July 2010.
2. ↑  *Flüeler.* Kulturführer Schweiz. Zurich, CH: Ex Libris Verlag AG. 1982. 72–73.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Simsonbrunnen ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Infos zum Simsonbrunnen auf g26.ch Arxivləşdirilib 2009-05-17 at the Wayback Machine
* Kapitel "Simsonbrunnen" in Band 1 der "Kunstdenkmäler des Kantons Bern"[*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

* Bern fəvvarələri
Müstəqillik rəmzi olan Milli Abidə Merdeka Meydanı, Cakartanın mərkəzində.
**İndoneziya paytaxtı** — İndoneziya Respublikasının paytaxtı Cakartadır , Cənub-Şərqi Asiyanın ən qədim daimi məskunlaşan şəhərlərindən biridir.

Cakarta İndoneziyanın de-yure paytaxtı kimi
-------------------------------------------

Merdeka Meydanının mərkəzində, Cakartanın milli paytaxtının mərkəzində dayanır. Cakartanın görməli yerlərinin və abidələrinin əksəriyyəti Sukarno dövründə tikilmişdir.
Sukarnonun prezidentliyi dövründə Cakarta yeni respublikanın paytaxtı kimi quruldu və inkişaf etdi. 1957-ci ildə Sukarno Mərkəzi Kalimantan əyalətinin yeni planlaşdırılan paytaxtı olaraq Palangkarayın təməlini və küçə şəbəkəsini qoydu. Bununla belə, Sukarno yeni şəhəri gələcəkdə mümkün yeni milli paytaxt kimi təsəvvür edirdi. Böyük əlçatan ərazi və arxipelaqın mərkəzindəki coğrafi mövqe şəhərin əsas üstünlüyü idi. Bununla belə, Sukarno Cakartaya üstünlük verirdi. 1950-ci illərin sonu və 1960-cı illərin əvvəllərində o, Cakartanı abidələr və heykəllərlə doldurdu. Onun hakimiyyəti dövründə Milli Abidə, İstiqlal Məscidi, DXR/MPR binası və Gelora Bung Karno Stadionu da daxil olmaqla bir çox monumental layihələr düşünülmüş, planlaşdırılmış və başlanmışdır. Sukarno həmçinin Cakartanı millətçi abidələr və heykəllərlə, o cümlədən Selamat Datang abidəsi, Pankorandakı Dirqantara abidəsi və Lapanqan Bantenqdəki Qərbi İriyan Azadlıq Abidəsi ilə doldurdu.
1966-cı ildə Cakarta DKI (Daerah Khusus Ibukota) Cakarta və ya Xüsusi Paytaxt Bölgəsinin rəsmi statusunu aldı. Bu, hökumət binalarının və xarici səfirliklərin inkişaf sürətinə kömək etdi. Cakartanın sürətli inkişafı Cakartanın böyüməsini tənzimləmək üçün master plana ehtiyac yaratdı. 1966-cı ildən bəri Cakarta tədricən müasir bir metropolisə çevrildi. Sukarnonun varisi Suhartonun yüksək mərkəzləşdirilmiş yeni nizam rejimi dövründə Cakarta daha da özünü millətin siyasi və iqtisadi mərkəzi kimi təsdiqlədi. Sürətli inkişaf və urbanizasiya ilə Cakarta arxipelaqın hər yerindən çoxlu sayda yeni məskunlaşanları cəlb etdi, onların əksəriyyəti kənd Yava şəhərlərindən gəldi. Xüsusilə Cakartanın Tamrin, Sudirman və Kuningan prospektləri boyunca yerləşən ticarət və maliyyə mərkəzlərində çoxmərtəbəli binalar yaranıb. Nəticədə, 1970-ci illərdən etibarən Cakarta əhalisi kəskin şəkildə artdı və paytaxtı əhatə edən ərazilərə yayıldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Data" (PDF). www.dpr.go.id. 2019-08-18 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-01-02.
2. ↑  *Silver, Christopher.* Planning the Megacity: Jakarta in the Twentieth Century – Planning, History and Environment Series. Routledge. 2007. səh. 101. ISBN 9781135991227.
3. ↑  "History of Jakarta". Jakarta.go.id. 27 June 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 June 2016.
**Maratxlar** (marathi मराठी माणसं və ya marathi महाराष्ट्रीय) — Hindistanda xalq, Maxaraştra ştatının əsas əhalisi,

Haqqında
--------

Maxaraştra ştatına qonşu ştatlarda kiçik qruplar halında yaşayırlar, İsraildə və Mavrikidə disporaları mövcuddur. Maratxların sayı 1997-ci ilin məlumatlarına əsasən 68 milyon nəfər , 2007-ci ilin məlumatına görə isə 80 milyon nəfər olmuşdur. Maratx dilində danışırlar. Əksəriyyəti induizm, qalanları isə caynizm, islam, xristianlıq dinlərinə sitayiş edirlər. Əsas məşğuliyyətləri əkinçilikdir.

Tarixi
------

Hindistanın bir çox xalqlarına nisbətən çoxsahəli kustar istehsalın mövcudluğu və qədim tarixə malik ənənəvi dəniz ticarəti maratxlarda daha əvvəl kapitalizm münasibətlərinin inkişafına, fəhlə sinfinin və milli burjuaziyanın yaranmasına səbəb olmuşdur. XV əsrdə rus taciri və səyyahı Afanasi Nikitin maratxların qonağı olmuşdur. Onun hindlilərin məişəti, adət və ənənələri barədə qeydləri ilk növbədə bu xalqa aid olmuşdur. Bir neçə yüzilliklər ərzində maratxlar Böyük Moğol imperiyasına (məsələn, XVII əsrdə Şivacinin rəhbərliyi altında  ), portuqaliyalılara, daha sonralar isə ingilis müstəmləkəçilərinə qarşı gərgin mübarizə aparmışlar. İngilis-maratx müharibələri nəticəsində maratx əraziləri ingilislər tərəfindən işğal edilmişdir. Hindistan istiqlaliyyət qazandıqdan sonra (1947), 1960-cı ildə Maxaraştra milli ştatı təşkil olunmuşdur.

Mənbə
-----

* Народы Южной Азии, М. 1963;
* Enthoven R. The tribes and castes of Bombay, v. 1—3, Bombay, 1920—22:
* Sardesai G. S. New history of the Marathas, v. 1—3, Bombay, 1946—48;
* Кincaid С. A. Parasnis Rao Bahadur D. B. A history of the Maratha people, Delhi, [a. o.], 1968.

İstinad
-------

1. ↑  "Ethnologue report for language code: mar". 2007-10-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-10.
2. ↑  *Pearson, M. N.* "Shivaji and the Decline of the Mughal Empire". The Journal of Asian Studies. 35 (2). February 1976: 221–235. JSTOR 2053980. (Subscription required (help)).
3. ↑  "Delhi, the Capital of India By Anon, John Capper, p.28. "This source establishes the Maratha control of Delhi before the British"". 2021-11-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-10.
4. ↑  "An Advanced History of Modern India By Sailendra Nath Sen p.Introduction-14. The author says: "*The victory at Bhopal in 1738 established Maratha dominance at the Mughal court*"". 2022-06-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-10.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-06-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-10.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Mustang.

North American P-51 Mustang (Masteng), Böyük Britaniya-ABŞ ortaqlığı əsasında yaradılmış olan İkinci dünya müharibəsi qırıcı təyyarə modelidir.

Yüksək hündürlükdə uçan ağır bombardmançıları müşayiət etmək üçün hazırlanmışdır. İkinci dünya müharibəsinin ən uğurlu təyyarələrindən biridir.

Qısa məlumatlar
---------------

* Növü: Qırıcı təyyarə
* Mənşə: ABŞ
* İstehsalçı: North American Aviation
* İlk uçuş :26 oktyabr 1940
* Xidmətə qəbul ili: 1942
* Xidmətdən kənarlaşdırılması: 1984
* Mövcud vəziyyəti: Xidmətdən kənarlaşdırılmışdır. Akrobatik nümayişlərdə hələ də istifadə olunur.
* Əsas istifadəçi: ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri
* Digər istifadəçilər:

1) Kral Hərbi Hava Qüvvələri

2) Çin Respublikası Hərbi Hava Qüvvələri

* İstehsal sayı :15,000 ədəddən çox
* Vahidinin dəyəri: 50,985 US$ (1945) (2018-ci ildə 570,000 US$-a bərabərdir)
* Baza modelləri:

1) North American F-82 Twin Mustang

2) Piper PA-48 Enforcer

3) Rolls-Royce Mustang Mk.X

* Dəyişdirilmiş versiyaları:

1) North American A-36 Apache

2) Rolls-Royce Mustang Mk.X

3) Cavalier Mustang

Dizayn xüsusiyyətləri
---------------------

Langley Hərbi Hava Qüvvələri bazasında keçirilən uçuş şousunda (Virciniya, ABŞ, 21 may 2004)
İkinci dünya müharibəsindən əvvəl və müharibənin əvvəlində bombardmançı fəlsəfəsi yalnız sürü halında və sıx nizam vəziyyətində bombardmançı basqının təsirli olacağını proqnozlaşdırmışdı. Bu təyyarələrin müdafiə silahları daha sonra inkişaf etdirilsə də, atəş gücünün bu qədər artırılması belə bir müddət sonra kifayət etməyəcəkdir. P-51 bu vəziyyətə bir həll yolu məqsədilə hazırlanmışdır. Yüksək hündürlükdə uçan uzun məsafəli Amerikan bombardmançılarını qorumaq P-51-lərin əsas vəzifəsi olmuşdur. Bu hədəf əsnasında yüksək hündürlükdə uçmaq üçün hazırlanmışdırlar. Güclü bir mühərriyə, möhkəm zireh qorumasına və 12.7 mm-lik (50 kalibrlik) 6 pulemyota sahib idilər.

Avropa cəbhəsində, ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin bombardman reydləri zamanı P-51-lər bombardmançılara yaxın uçurdular. Bunu bilən alman təyyarələri böyük dəstələrlə vur-qaç hücumları edirdilər. Bu yaxın qoruma vəzifəsi P-51-lərin qoruduqları təyyarələrdən uzaqlaşmaq və Alman qırıcılarına qarşı hücum etmək imkanlarını məhdudlaşdırırdı. Daha sonralar P-51-lər daha böyük bir əraziyə yayılaraq müşayiət taktikasını tətbiq etməyə başladılar. Bu taktika sayəsində çox sayda Amerika qırıcı təyyarəsi qısa müddət ərzində Alman Hərbi Hava Qüvvələrinə ağır itkilər verdirdilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
**Ordubad maili düzənliyi** — Zəngəzur silsiləsinin cənub-qərb ətəklərindən Əylis, Ordubad və Gənzə çayları vasitəsi ilə gətirilən allüvial- prollüvial çöküntülərdən əmələ gəlmiş və sonda mürəkkəbləşərək Arazboyu sahəni əhatə edərək, Əylis və Ordubad maili düzənlikləri yaranmışdır. Düzənliyin səthi daşlı, çınqıllı olub allüvial çöküntülərlə örtülmüşdür. Ordubad maili düzənliyi Əylis, Ordubad, Gənzə çaylarının, Dəstə maili düzənliyi isə Vənəndçayın və Düylünçayın gətirmə konuslarından təşkil olunmuşdur. Çayların gətirdikləri sel çöküntüləri şərq hissədə Araz çayına qədər gəlib çatır. Əylis çayının gətirdiyi çöküntülər digər çayların gətirdiyi çöküntülərə nisbətən daha çox və iri daşlıdır. Qeyd etmək lazımdır ki, Arazboyu düzənlik geoloji dövr ərzində çökmə süxurlardan yaranmış, sonrakı dövrlərdə onun səthi bu düzənliyə çıxışı olan çayların gətirdiyi allüvial-prollüvial çöküntülərlə mürəkkəbləşmişdir.

Burada müşahidə edilən sel çöküntülərinin içərisindəki iri daşların sayı və həcmi Əylis çayına nisbətən azdır. Adları çəkilən çaylardan keçən sellər maili düzənliklərdə yerləşən yaşayış məntəqələrinə, kənd təsərrüfatına, şose və dəmiryollarına ciddi zərər vurur. Dəstə və Ordubad maili düzənliklərinin əsas bitkiləri gəvənlərdən, yovşandan, gəngizdən və s. ibarətdir. Ordubad düzünün şimal hissəsində, Ordubad şəhəri ətrafında, həmçinin Yuxarı Əylisdən cənuba doğru becəriiən dağ qəhvəyi torpaqlar, şərq hissəsində dar zolaq şəklində isə dağ açıq şabalıdı torpaqlar yayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Feyruz Bağırov. Naxçıvanın təbii sərvətləri. Naxçıvan: 2008, səh.13.
**Diomid adaları** (*ing.* Diomede Islands) (həmçinin Qvozdev adası) — Berinq boğazının mərkəzində, təxmini olaraq Çukot Muxtar Dairəsi və Alyaskadan 35 km aralıda yerləşir.

Coğrafiyası
-----------

Qərbində Ratmanov adası (Eskimosca **İmaklik** — «su ilə əhatələnmiş») 29 km² əraziyə malikdir və Rusiyaya məxsusdur. Ada Rusiyanın ucqar şərq nöqtəsidir. Ada dənizçi zabit olan Makar Ratnanovun şərəfinə adlandırılmışdır.

Şərqinndə yerləşən (7 km²) Kruzenştern adası (*ing.* Little Diomede — «Kiçik Diomid», Eskimosca «İnqalık» — «Əks tərəfdə». Amerikaya məxsusdur.

Arxipelaqın 4160 metr ərazisindən Rusiya ABŞ sərhədi keçir. Adalar arasında 4 km uzaqlıq olsa da, müəyyən edilmiş vaxt dilimlərinə görə iki ada arasında 21 saat vaxt fərqi var. Buna görə də bəzən bu iki adanı Sabah adası və Dünən adası adlandırırlar.

Arxipelaqın cənub-şərqində Feruey (*ing.* Fairway Rock) adacıqları yerləşir. Onlar ABŞ-yə məxsusdur.

1989-ci ildə ABŞ SSRİ arasında sərhəd anlaşması izmalandıqdan sonra arxipelaqın əhalisi bir-biri ilə sərbəst gəliş-gediş əlaqəsi qura biləcəklərini təstiqlənir. Hazırda isə ruslar öz tərəflərindəki əhalini materikə köçürmüş və burada hərbi hissə qurmuşlar. Kruzenştern adasında 2011-ci ilə olan məlumata görə 135 nəfər yaşayır. Burada Diomid qəsəbəsi vardır ki, ordada mağaza, məktəb və poçt fəaliyyət göstərir.

Tarixi
------

Arxipelaqa mənsub olan adalardan biri 1728-ci ildə Vitus Berinq tərəfindən Müqəddəs Diomid günündə aşkarlanmışdır. Adalar ilk dəfə xəritəyə 1732-ci ildə salınıb. Adaların hazırkı adlarını 1815-ci ildə Otto Kosebu vermişdir. 1867-ci ildı Alyaska Amerikaya satıldıqdan sonra buradan iki ölkə arasında sərhəd keçir.

5 noyabr 1933-cü ildə Çelyuskin gəmisi Berinq boğazında buzlar arasında sıxılıb qalmışdır. Sonra isə Diomid adaları ətrafı ilə dreyf etmişdir.

Şəkillər
--------

* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Two of the world`s largest countries, Russia and the United States, at their closest points are separated by 2.4 miles, but are 21 hours apart! Find out how ... | ePaper | DAWN.COM". epaper.dawn.com (ingilis). 2018-06-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-21.
2. ↑  "Карта новых открытий в Восточном океане". World Digital Library. 2013-02-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 February 2013.

| ⛭Çukot dənizi adaları |
| --- |
| Adalar | Herald adası  • İdlidlya  • Karkarpko  • Kolyoçin  • Vrangel  • Kruzenştern  • Ratmanov  • Sarıçev  • Tupika  • Şamisso  • Yuniy adası  • Paffin adası |
| Adalar qrupu | İki pilot dili  • Diomid adaları  • Kaseqaluk körfəzi adaları  • Dəniz cıdırı adaları  • Boz qaz adaları |
**Krasnodar su anbarı** — Rusiyanın Krasnodar diyarı və Adıge Respublikası ərazisində yerləşən süni su hövzəsi. Su anbarı Şimali Qafqaz ən böyük su anbarıdır.

Tarixi
------

22 iyul 1967-ci ildə SSRİ-nin Nazirlər Soveti Kuban çayı üzərində Krasnodar su anbarının tikilmə layihəsini təsdiq etmişdir. Tikinti öncəsi əhalinin yeni əraziyə köçürülməsi həyata keçirilmişdir. Su anbarının tikintisi zamanı iyirmi aul, xutor ərazisində olan əkin sahələri su altında qalmışdır. Eyni zamanda 5 qardaşlıq məzarı, 28 qəbiristanlıq köçürülmüşdür. 16 min hektar meşə kəsilmişdir. Əhali əsasən yeni tikilən Adıgeysk şəhərinə və Tlyustenxabl qəsəbəsinə köşürülmüşdür.

Su anbarı 1973-1975-ci illərdə su ilə doldurulmuş. Su anbarının istifadəsi 4 dekabr 1975-ci ildə baş vermişdir. Su anbarının şərq hissəsinə 1940-cı ildə inşa edilən Tşikskoe su anbarıda birləşmişdir. Sonuncu su anbarı əsas anbardan yarım batırılmış dama vasitəsi ilə ayrılır. Yerli əhali o hissəni öz köhnə adı ilə adlandırırlar. Bu ərazi balıqçılıq üçün çox əlverişli məkandır.

Ümumi xarakteriskası
--------------------

Krasnodar su anbarının sahəsi — 420 km², həcmi — 2,0 km³ - 3,1 km³-dir. Suyun həcmi nizamlanır və su səviyyəsi 8 metr arasında dəyişir. Su anbarının uzunluğu — 40 km, eni isə — 15 km-dir. Krasnodar su anbarının ən dərin yeri 18 metr, orta dərinlik isə 5 metrdir.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Krasnodar su anbarının tikilməsində əsas məqsəd ərazidə çəltik əkininə dəstək və Kuban çayında olan səviyyə enişinin qarşısını almaq idi. İlk illər su anbarında gəmiçilik nəzərdə tutulmuşdu. Sonrakı illərdə gəmiçilik dayandırıldı. Buna səbəb Kuban və digər kiçik çayların gətirmə məhsulları hesabın su anbarının dayazlaşması idi.

1992-ci ildə Adıge Respublikasının Ali Soveti su anbarının mərhələli şəkildə boşaldılmasını qərara aldı. Sonradan Krasnodar diyarının adminstrasiyası ilə aparılan danışıqlardan sonra qərar su anbarının su səviyyəsinin endirilməsi ilə əvəzləndi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Распоряжение Совмина СССР от 22.07.1967 N 1737р «О проектном задании на строительство Краснодарского водохранилища на реке Кубани»". base.consultant.ru (rus). 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-07.
2. ↑  "Постановление Совмина СССР от 22.10.1969 N 843 «О мероприятиях по переселению населения, переносу на новые места и сносу строений и сооружений в связи со строительством Краснодарского водохранилища на р. Кубани»". base.consultant.ru (rus). 2023-07-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-07.
3. ↑  *Виталий Штыбин.* Утерянное наследие Адыгеи. Какой ценой построили Краснодарское водохранилище // Юга.ру. 2018.
4. ↑  "Постановление Совмина СССР от 04.12.1975 N 987 «О приемке в эксплуатацию Краснодарского водохранилища на реке Кубани»". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-06-29.
5. ↑  ""Краснодарское море": как это было". 2019-09-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-13.