**Əmənulla Mirzə Bəhmən mirzə oğlu Qovanlı-Qacar** (d. 8 yanvar 1857, Şuşa, Yelizavetpol quberniyası, Rusiya imperiyası — ö. 1937, Tehran, İran)- Bəhmən mirzə Qovanlı-Qacarın oğlu, Çar ordusunun və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Ordusunun general-mayoru, İran Milli Məclisinin üzvü, İran-Sovet İttifaqı Dostluq Cəmiyyətinin rəhbəri.

Qacarlar sülaləsinə mənsub şahzadə olmuşdur.

Həyatının erkən dövrü
---------------------

Əmənulla mirzə Bəhmən mirzə oğlu 8 yanvar 1862-ci ilin yelizavetpol quberniyasının Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. O, Cənubi Azərbaycanın hakimi olan Abbas Mirzə oğlu Bəhmən Mirzə ilə Çiçək xanımın evliliyindən dünyaya gəlmiş və ailənin XVII oğlan övladı olmuşdur.

General-mayor Əmənulla Mirzə Qacar 1937-ci ildə Tehranda vəfat etmişdir.

Hərbi fəaliyyəti
----------------

### Rusiya imperator Ordusunda

Sankt-Peterburqdakı hərbi kadet korpusunu bitirmişdi. On yeddi yaşında poruçik rütbəsi alan Əmənulla mirzə 1879-cu il iyulun 19-da Zaqatalada yerləşən 164-cü piyada alayında xidmətə başlamış, 1883-cü ildə baş leytenant rütbəsinə yüksəlmişdir. 20 noyabr 1886-cı ildə o, Kuban Kazaklarının II taboruna transfer edilmiş və sonradan həmin taborun komandiri olmuşdur. 1900-cü il mayın 6-da nizami kazak batalyonundakı nümunəvi xidmətinə görə Əmənulla Mirzə Bəhmən mirzə oğluna yesaul (mayor) rütbəsi verilmişdir. 1909-cu ildə isə IX Kuban plastun taborunda ordu yesaulu rütbəsinə yüksəlmişdir. 1915-ci ildə üçüncü Kuban kazak-piyada divizionuna komandirlik edən Əmənulla mirzəyə həmin il aprelin 25-də polkovnik rütbəsi verilmişdir. Güclü döyüşlər zamanı ayağından ağır yaralanan Əmənulla mirzə arxa cəbhəyə göndərilsə də hərbi fəaliyyətini dayandırmamışdı. Kuban kazak nizami hissələrindəki nümunəvi xidmətlərinə görə Əmənulla mirzə Qacar 1917-ci ildə general-mayor rütbəsi almışdır.

#### Birinci Dünya müharibəsində iştirakı

Birinci Dünya müharibəsi zamanı Əmənulla xan Avstriya-Macarıstana qarşı olan cənub-qərb cəbhəsində döyüşmüşdür. 25 aprel 1915-ci ildə o, polkovnik rütbəsinə yüksəlmiş, bir qədər sonra ayağından ağır şəkildə yaralandığına görə müalicə almaq üçün arxa cəbhəyə göndərilmişdir. 1916-cı ildə bu yaralardan sağalmış və yenidən cəbhəyə geri dönmüşdür. Özünün komandanlıq etdiyi taboru ilə birlikdə Avstriya-Macarıstan ordusu ilə savaşarkən Marhonovka kəndi yaxınlığında düşmən səngərlərini ələ keçirmiş və düşmən ordusunun atəş gücünə ağır zərbələr vurmuşdur. 1916-cı ilin 5 noyabr əməliyyatı zamanı göstərdiyi igidliyə görə Müqəddəs Georgi Qılıncı ilə mükafatlandırılmışdır. Kuban kazak nizami hissələrindəki nümunəvi xidmətlərinə görə Əmənulla mirzə Qacar 1917-ci ildə general-mayor rütbəsi almışdır. Fevral inqilabından sonra vətəninə geri dönmüş, Tiflis və Şuşada yaşamışdır.

### Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Ordusunda

1918-ci ilin 28 may tarixində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradıldığı elan edildi. Bu zaman Şuşada yaşayan Əmənulla xan 1 dekabr 1918-ci ildə yeni yaradılmış dövlətin müdafiə nazirliyinə rəsmi şəkildə müraciət edərək onun ordu sıralarına qəbul edilməsini istədi. Ordu sıralarında xidmətdən başqa, AXC ondan diplomatik məqsədlər üçün də istifadə etmişdir. Beləki Əmənullah xan İsmayıl xan Ziyadxanovun rəhbərliyində Qacar imperiyasına göndərilmiş rəsmi nümayəndəliyin bir parçası olmuşdur. O, bu diplomatik nümayəndə heyətində hərbi qrupun rəhbəri hesab edilirdi. Azərbaycana geri döndükdən sonra o, Azərbaycan Xalq Cüumhuriyyətinin Milli Ordusunun I Piyada Diviziyasının komandanının müavini təyin edildi. Bu diviziyanın qərərgahı Xankəndi və Şuşada yerləşirdi. O, 22 – 23 mart tarixlərində erməni silahlı dəstələrinin Azərbaycan ordusuna qarşı təşkil etdiyi hücuma qarşı vuruşmuş və erməni üsyanının yatırılmasında iştirak etmişdir.

### Pəhləvi İranının ordusunda

1920-ci ilin 28 aprelində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti bolşevik qüvvələri tərəfindən işğal edildi. Bolşevik təzyiqinə dözməyən və bolşevik təhlükəsini əvvəlcədən hiss edən Əmənulla mirzə 1929-cu ildə İrana mühacirət etmişdir. Tehranda yaşayan general-mayor Əmənulla mirzə Qacar hərbi məktəbdə işləmiş, İran nizami ordusunun yaradılmasında yaxından iştirak etmişdir. Bundan başqa, siyasi fəaliyyətlə də məşğul olan Əmənulla xan İran parlamentində vəkil də olmuşdur. Bu çərçivədə İran-Sovet dostluq cəmiyyətinin rəhbəri vəzifəsində çalışmışdır.

Ailəsi
------

Əmənulla mirzə Nəvvab bəyim Hacı Hüseynəli bəy qızı ilə yaşam qurmuşdu. Səyəvuş mirzə, Xosrov Mirzə adlı oğulları, Səfiyyə xanım adlı qızı vardı.

Mükafatları
-----------

* 2nd Class Order of Saint Anne — III dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni
* 3rd Class Order of Saint Vladimir — III dərəcəli "Müqəddəs Vladimir" ordeni
* 3rd Class Ode of Saint Stanislaus — III dərəcəli "Müqəddəs Stanislav" ordeni
* İgidliyə görə Georgi Qılıncı

Həmçinin bax
------------

| ⛭Azərbaycanlı generallar |
| --- |
| Rusiya İmperiyası | Abdulla ağa Bakıxanov • Ağası bəy Avşarov • Balakişi bəy Ərəblinski • Cavad xan Şirvanski • Cəfərqulu ağa Bakıxanov • Cəfərqulu xan Xoyski • Cəmşid Naxçıvanski • Daniyal sultan • Ehsan xan Kəngərli • Əliağa Şıxlinski • Əliyar bəy Haşımbəyov • Əmənulla mirzə Qovanlı-Qacar • Əmir Kazım mirzə Qovanlı-Qacar • Əsəd bəy Talışxanov • Fərəc bəy Ağayev • Feyzulla mirzə Qovanlı-Qacar • Firudin bəy Vəzirov • Həsən ağa Bakıxanov • Həsən bəy Ağalarov • Hüseyn xan Naxçıvanski • İbrahim ağa Usubov • İbrahimxəlil xan • İskəndər xan Xoyski • İsmayıl bəy Qutqaşınlı • İsmayıl xan Naxçıvanski • İsrafil bəy Yadigarov • Kəlbəli xan Xoyski • Mehdiqulu xan Cavanşir • Məhəmmədhəsən ağa Sarıcalı-Cavanşir • Məmməd bəy Sulkeviç • Mir İbrahim bəy Talışinski • Mir Mustafa xan • Mirkazım bəy Talışxanov • Qalib bəy Vəkilov • Rzaqulu mirzə Qovanlı-Qacar • Sadıq bəy Ağabəyzadə • Səməd bəy Mehmandarov • Xəlil bəy Talışxanov |
| Azərbaycan XalqCümhuriyyəti | Cavad bəy Məlik-Yeqanov • Cavad bəy Şıxlinski • Davud bəy Yadigarov • Əbdülhəmid bəy Qaytabaşı • Əhməd bəy Dibirov • Əmir Kazım mirzə Qovanlı-Qacar • Əmiraslan xan Xoyski • Həbib bəy Səlimov • Xosrov bəy Sultanov • İbrahim ağa Vəkilov • Kəlbəli xan Naxçıvanski • Mirkazım bəy Talışxanov • Murad Gəray bəy Tlexas • Süleyman bəy Əfəndiyev • Teymur bəy Novruzov |
| Sovet İttifaqı | Abbas Zamanov • Tərlan Əliyarbəyov • Akim Abbasov • Arif Heydərov • Bahadur Hüseynov • Bəşir İmanov • Cəfər Vəliyev • Hacıbaba Zeynalov • Heybət Heybətov • Həzi Aslanov • Hüseyn Rəsulbəyov • Mahmud Əbilov • Teymur bəy Novruzov • Yaqub Quliyev |
| Türkiyə Respublikası | Cahangir bəy Novruzov • Firudin bəy Daryalı • Məhəmməd Sarıkərimli • Səməd bəy Rəfibəyli • Hüseyn xan Turqut |
| İran | Abbas Qarabaği • Abdulla xan Qaragözlü • Cavad Fakuri • Cəfər Şəfqət • Əhməd xan Naxçıvani • Əmənulla mirzə Cahanbani • Əsədulla xan Əbülfətzadə • Həsən Pakrəvan • Həsən xan Ərfə • Mahmud xan Poladen • Məhəmmədhüseyn xan Ayrım • Məhəmməd xan Naxçıvani • Paşa xan Ayrım • Nadir mirzə Cahanbani |
| AzərbaycanRespublikası | Abbasəli Novruzov • Arif Salahov • Aydın Əliyev • Cavanşir Məmmədov • Ceyhun Həsənov |
| Digər | Cəfər Kavian |
| *Qruplaşdırma general rütbələrinin verildiyi ölkələrə/dövlətlərə görə icra olunmuşdur.* |

Mənbə
-----

* *Ənvər Çingizoğlu.* Qacarlar və Qacar kəndi. Bakı: Şuşa. 2008.
* Азербайджанская Демократическая Республика (1918—1920). Внешняя политика. (Документы и материалы). Bakı. 1998.
* *Şəmistan Nəzirli.* Güllələnmiş Azərbaycan Generalları. Bakı. 2006.
* *Mehman Süleymanov.* Qafqaz İslam ordusu və Azərbaycan. Bakı. 1999.




1. ↑  Çingizoğlu, 2008. səh. 334
2. 1 2  Nəzirli, 2006. səh. 79-80
3. ↑  Адрес-календарь Азербайджанской Республики на 1920-й г. — Bakı, 1920, s. 303
4. ↑  Азербайджанская Демократическая Республика, 1998. səh. 185
5. ↑  Süleymanov, 1999. səh. 154-155
6. ↑  "Каспий" 26 fevral 1916-cı il, № 45