recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Azərbaycanda bələdiyyə** — Azərbaycanda yerli özünüidarəetmə forması. 

Azərbaycanda bələdiyyələr Azərbaycan Respublikası Konstitusiyası ilə və bu qanunla səlahiyyətlərinə aid edilmiş yerli əhəmiyyətli məsələləri müstəqil surətdə həll edir.

Seçkilər
--------

Azərbaycan Respublikasında ilk bələdiyyə seçkiləri 12 dekabr 1999-cu ildə keçirilmişdir. O dövrdə Respublikamızda 2700 bələdiyyə yaradılmış, sonradan isə kiçik bələdiyyələrin birləşdirilməsi nəticəsində bələdiyyələrin sayı 1771-ə endirilmişdir. Müvafiq qanuna uyğun olaraq respublikamızda bələdiyyə seçkiləri hər beş ildən bir keçirilir. İkinci dəfə bələdiyyə seçkiləri 2004-cü ildə, üçüncü dəfə 2009-cu il, dördüncü dəfə 2014-cü ildə keçirilmişdir və beşinci dəfə isə 2019-cu ildə keçirilmişdir.

2006-cı ildə isə bəzi bələdiyyələrin birləşdirilməsi, ləğvi, yenidən təşkili səbəbi ilə yeni, təkrar və əlavə bələdiyyə seçkiləri keçirildi. 

2011-ci ildə nəticələri ləğv olunan bələdiyyələrdə 1901 bələdiyyə üzvü üçün təkrar seçkilər keçirildi.

### Qadınlar

2004-cü ildə Azərbaycanda bələdiyyə üzvlərinin cəmi 4 faizi qadınlar olduğu halda, 2009-cu ildə artıq bu rəqəm 26,5 faizə qalxıb.

Siyahı
------

 *Əsas məqalə: Azərbaycan bələdiyyələrinin siyahısı*

Mənbə
-----

* Bələdiyyə statusu haqqında Azərbaycan Respublikasının qanunu. (2 iyul 1999, N 698-1Q)
* Bələdiyyələrin Statistik Ərazi Təsnifatı
* Bələdiyyə hakimiyyəti. Elektron resurs

### İstinadlar

1. ↑  "Azərbaycanda uğurlu gender siyasəti aparılır". anl.az. anl.az. 2022-08-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 noyabr 2016.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan Bələdiyyələrinin Elektron Portalı
* Azərbaycan Respublikası (Yerli) Bələdiyyə orqanları
* "Bələdiyyələrin fəaliyyətinin təbliği" İctimai Birliyi
* Azərbaycanda Bələdiyyə Seçkiləri – 2019
* Koronavirusun da "qın"ından çıxara bilmədiyi BƏLƏDİYYƏLƏR: "Ən yaxşısı, onları ləğv etməkdir"
* Azərbaycanda böyük şəhər bələdiyyəsi yaradılacaqmı? - AÇIQLAMA
44°32,30′ şm. e. 18°12,40′ ş. u.

 Kilsənin qalıqları

Tarix
-----

 Kilsənin yenidən qurulması
Mil Bosniya zadəganları üçün böyük əhəmiyyət daşıyırdı və orta əsrlər Bosniyadakı zadəganların məclisinə istinad edilən ən məşhur ad olan Stanak üçün nəzərdə tutulan yerlərdən biri idi. 1367–1407-ci illərdə bəzi tarixi mənbələr Mil şəhərində yerləşən Franciscan monastırı üçün pul vermiş Ragusan tacirlərindən bəhs edir. 1380–1390-cı illərdəki mənbələrə görə isə Müqəddəs Nikolas Manastırı olaraq təyin edilmişdir.

Mil ilk dəfə 1244-cü ildə Müqəddəs Kuzma və Damjan kilsələri kimi (yazılı mənbələrdə: Mil, Sv. Nikola, Visoko, Mileševo) xatırlanır. Elə həmin il, Stefen II Kotromanik ilk Saint Nikolas Fransiskan monastırını inşa etdi. Mil Bosniya krallarının və 1377-ci ildə ilk Bosniya kralı Tvrtko I Kotromaniçin tac qoyma yeri idi

1353-cü ildə vəfat edən Bosniya Ban II Stefen, sonrakı arxeoloji qazıntılarda qəbiri təsbit edilə bilmədi. Mavro Orbini və sonrakı müəlliflər, II Stefenin Miledə bir kilsə inşa etdiyini və öz iradəsi ilə orada dəfn olunmasını istədiklərinə istinad edirlər.  Bosniya Kralı I Tvrtko, kilsənin şimal divarında tapılmış və müəyyən edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Orta əsrlərdə Visoko
* Visoki şəhərinin köhnə şəhəri
* Visoko
* Podvisoki

İstinadlar
----------

1. ↑  *Anđelić, Pavao, "Krunidbena i grobna crkva bosanskih vladara u Milima (Arnautovićima) kod Visokog", Glasnik Zemaljskog muzeja XXXIV/1979. Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine, Sarajevo, 1980,183–247.*
2. ↑  Lovrenović, Dubravko, "Proglašenje Bosne kraljevinom 1377", *Forum Bosnae*, 3–4, Sarajevo, 1999, 227–290.
3. 1 2  Anđelić, 1979

Mənbələr
--------

* Lovrenović, Dubravko, "Proglašenje Bosne kraljevinom 1377", *Forum Bosnae*, 3–4, Saraybosna, 1999

Xarici linklər
--------------

* Zenica-Doboj kantonunun turizm agentliyi
**Lənkəran dairəsi** və ya **Lənkəran mahalı** — Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasında 1929–1930-cu illərdə mövcud olmuş inzibati-ərazi vahidi.

Tarixi
------

Lənkəran dairəsi VI Ümum-Azərbaycan Sovetlər Qurultayının 8 aprel 1929-cu il tarixli qərarı ilə Azərbaycan SSR-də qəzaların ləğv edilməsi nəticəsində yaradılmışdır. Lənkəran qəzasını əvəz etmişdir.

SSRİ Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi və Xalq Komissarları Sovetinin "Dairələrin ləğv edilməsi haqqında" 23 iyul 1930-cu il tarixli qərarına uyğun olaraq Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi və Xalq Komissarları Soveti 8 avqust 1930-cu ildə Azərbaycan SSR ərazisində dairələrin ləğv edilməsi haqqında qərar qəbul etmişdir. Bununla Lənkəran dairəsi də daxil olmaqla ölkə ərazisindəki bütün dairələr ləğv olunmuş, onların ərazisində ümumilikdə 63 rayon təşkil edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  История государства и права Азербайджанской ССР (1920–1934 гг.). Баку: Элм. 1973. səh. 410–412.

Xarici keçidlər
---------------

* "İnzibati-ərazi vahidləri" (PDF). Prezident Kitabxanası. 2021-05-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-08-25.
**Milo Goj** — (d. 30 aprel 1959, Milan) — İtalyan sənətşünas, televiziya aparıcısı və universitet professoru.

"Il Giornale" və "Affari Italiani" qəzetlərinin köşə yazarı, Bolonya Universitetinin sənətə tətbiqi sosiologiyasının professoru və "Akme İncəsənət Akademiyasının professoru".

Həyatı
------

Bocconi Universitetində sənət tarixini oxuyub, biznes iqtisadiyyatı, marketinq və kommunikasiya ixtisası üzrə təhsil alıb. Məktəbi bitirdikdən sonra o, Mondadori Qrupuna jurnalist kimi qoşulub. O, bütün karyerasını iqtisadi jurnallarda işıqlandırıb, 1999-cu ildə aylıq Espansione-nin baş redaktoruna qədər, 2007-ci ilə qədər bu vəzifəni tutdu.

O, həftəlik "Il Valore" jurnalının idarəedici direktoru (2007–2008), aylıq "Tempo Economico" jurnalının idarəedici direktoru (2008–2010), "Finarte Journal" qəzetinin idarəedici direktoru (2014), rəqəmsal qəzet "The Map Report" (2019–2021), "L'Incontro" qəzetinin idarəedici və redaktor direktoru.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  ".lincontro.news/biennale-di-venezia-darei-lintera-montedison-per-una-lucciola/ L'Incontro, Biennale di Venezia, "darei l'intera Montedison per una lucciola", 11 avqust 2022" (#bad\_url). 2019-12-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-26.
3. ↑  "Milo Goj, L'Incontro, "Nft e arte visiva, la parola a Patrizia Sandretto Re Rebaudengo", 23 sentyabr 2022-ci il". 2023-02-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-26.
4. ↑  rilancio-della- testata-gli-editori-si-affidano-a-milo-goj-777751.html Affari Italiani, Milo Qoj 1 fevral, 31 yanvar 2022-ci il tarixindən Bruno Seqre tərəfindən təsis edilmiş tarixi qəzetin direktoru vəzifəsində Alessandro Kappai əvəz edir[*ölü keçid*]

Biblioqrafiya
-------------
*Fransız Hərbi Dəniz Qüvvələrinə* məxsus olan *Dixmude Cünye* Livan körfəzində, 2012
 Amerikanın USS Essex gəmisinin arxa tərəfindəki qapıdan çıxarma vasitəsi mindirilərkən
**Helikopter daşıyan dok gəmisi** və ya **LHD gəmisi** (*ing.* Landing Helicopter Dock) daxilində helikopterlər olan və çıxarma vasitələri üçün hovuzlu göyərtəsi olan çoxməqsədli amfibiya hücum gəmisinin bir növüdür.  ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri və NATO bu tip gəmiləri təsvir edərkən bu termindən gövdə təsnifatı simvolu kimi istifadə edirlər.

LHD gəmiləri, təyyarə daşıyıcılarına oxşar formada helikopterlərlə hücum etməyi bacaran tam uçuş göyərtəsinə sahib olacaq formada tikilirlər. Bəzi versiyalarında MV-22 Osprey kimi əyri rotorlu təyyarələr və AV-8 Harrier və F-35B Lightning II kimi VSTOL təyyarələri də yerləşdirilə bilər. ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Wasp sinfi, Fransa Donanmasının Mistral sinfi, İspaniya Hərbi Dəniz Qüvvələrinin I Xuan Karlos sinifi, Avstraliya Kral Donanmasının Kanberra sinfi və Türk Dəniz Qüvvələrinin TCG Anadolu gəmisi buna misal olaraq göstərilə bilər.   Koreya Respublikası Hərbi Dəniz Qüvvələri də bu təsnifatdan Dokdo sinif gəmiləri üçün istifadə edirlər. 

LHD gəmi sinfindən əvvəl ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrində LHA (Landing Helicopter Assault) sinifli gəmilər var idi. Bu gəmilərdən, ilk iki Amerika təsnifatlı gəmi olan, LHA-6 və LHA-7 istisna olmaqla, bütün digərləri LHD tipli gəmilərdə mövcud olan dok eniş göyərtələrinə malikdirlər və təyyarələr üçün böyük göyərtələri olur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Fact File: Amphibious Assault Ships - LHA/LHD/LHA(R)". U.S. Navy. 1 Ocak 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 Ağustos 2015.
2. ↑  "Amphibious Assault Ship (LHD)". Royal Australian Navy. 15 Ağustos 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 Ağustos 2015.
3. ↑  "The Dokdo Class: an LHD for the ROK". Defense Industry Daily. 5 Temmuz 2007. 29 Aralık 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 Ağustos 2015.
**Əd Kavmi** vəya **Əd** (Ərəbcə: عاد) İslam dinin müqəddəs kitabı Quranda keçən və  Nuh Kavmi kimi Allahın qəzabına uğrayaraq yox olan qədim bir Ərəb qəbiləsidir. Kavmin atası olan Əd, Nuhun nəvələrindən Avsın oğludur. Avsın atası İrəm, onun atası Nuhun oğlu Samdır.

İrəm olduğuna inanılan Ubar şəhəri qalıntıları
Tarixi gerçəkliyi haqqında hərhansı hərhansı bir sənəd tapılmayan topluluq, günümüzdə vəya keçmişdə hərhansı bir millət ilə tam bir formada əlaqələndirilməməktədir. Quranda özlərinə öz qəbilələrindən olan Hudun peyğəmbər olaraq göndərildiyindən bəhsedilir. Kavmin yaşadığı yer, qum təpələri anlamına gələn Ahkaf olaraq adlandırılmışdır. Quranda əl-Fussilət surəsi 15. ayətdə keçməkdədir.

Əd Kavmindən Quran təfsirlərində yüksək binalar inşa edən, yüksək abidələr tikən və bu etdikləri işin özlərini ölümsüz qılacağını Zənnedən bir qövm olaraq bəhsedilir. Qurana görə yaradılmış ən gözəl şəhər, Əd Kavminin saldırdığı İrəm şəhəridir. İrəm şəhəri üçün saxta saxta cənnət təbiri də işlədilir. Bəzi müfəssirlər, Yəmən və Umman arasında geniş bir diyarın bu adla anıldığını qeydedirlər.

Ahkaf deyə adlandırılan yerdə bu gün Hadramvet bulunmaqdadır. Ptolemeyin dünya xəritəsində göstərilməkdədir.

Həmçinin bax
------------

* Semud kavmi

İstinadlar
----------

1. ↑  "İslam Ansiklopedisi, Celal Kırca". 2015-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-14.
**III Vamek** (*gürc.* ვამეყ III დადიანი) — Dadianilər sülaləsinin nümayəndəsi. 1658-1661-ci illərdə Meqreliya knyazı, 1661-ci ildə isə qısa müddətlik İmereti çarı kimi hakimiyyətdə olmuşdur.

Həyatı
------

III Vamek Dadianilər sülaləsinin Lipartiani qoluna mənsub idi. Lipartianilər irsi olaraq Meqreliya knyazlığının Salipartiano bölgəsində hakimiyyətdə olublar. III Vamek çox güman ki, Meqreliya knyazı III Georginin qızı Annanın və Lipartianilər sülaləsindən Georgi Lipartianinin oğlu olmuşdur. Onun Salipartiano bölgəsindəki hakimiyəti 1618-ci ildən başlamışdır. O, Meqreliya knyazı II Levan Dadianinin 1657-ci ildə ölümündən sonra III Liparit Dadianinin Meqreliya hakimiyyətinə gəlməsinə qarşı çıxmışdır. III Vamek İmereti çarı III Aleksandrın dəstəyini alaraq 1658-ci ildə Meqreliya taxtını ələ keçirmişdir. Bu dəstəyin qarşılığı olaraq II Levan Dadianinin xəzinəsinin çox hissəsini və İmereti çarlığı ilə sərhəddəki bölgəni III Aleksandra vermişdir.

1660-cı ildə çar III Aleksandrın ölümündən sonra İmeretidə taxta III Aleksandrın həyat yoldaşı çariça Darecan çıxdı. Bir müddət sonra Darecan yeni evləndiyi Vaxtanqı çar elan etdi. Lakin İmeretiyadaki zadəganların bir hissəsi bu qərara qarşı çıxdılar və ölkədə daxili qarşıdurmalar yaşandı. III Vamek qarşıdurmalardan istifadə edərək Darecanı və Vaxtanqı əsir adlı və 1661-ci ildə özünü İmereti çarı elan etdi. Darecan kömək üçün Kartli çarı V Vaxtanqa müraciət etdi və kömək edəcəyi təqdirdə ona İmereti taxtını vəd etdi. V Vaxtanq və III Vamek arasındakı qarşıdurmalardan sonra sülh müqaviləsi bağlandı. Müqaviləyə əsasən İmereti iki yerə bölündü. Bir hissəsi, III Vamekin hakimiyyəti altında qaldı, digər hissəsi isə Kartli çarlığının ərazilərinə birləşdirildi. V Vaxtanq və III Vamek arasındakı siyasi münasibətlər nikah diplomatiyası ilə gücləndirildi. Belə ki, III Vamekin qızının V Vaxtanqın oğlu Arçil ilə evlənməsinə qərar verildi. Lakin Arçilin İmeretidən torpaq tələb edəcəyindən qorxan III Vamek fikrini dəyişdi və qızını knyaz Bezhan Qoqoberidze ilə evləndirdi. Bu tərəflər arasında münasibətlərin korlanmasına gətirib çıxardı. Quriya knyazı Demetre Qurieli ilə ittifaq bağlayan V Vaxtanq İmeretini və Meqreliyanı ələ keçirdi. III Vamek dağlara qaçmağa məcbur oldu və tezliklə V Vaxtanqın əmri ilə sui-qəsd nəticəsində öldürüldü.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Grebelsky, P. Kh.; Dumin, S.V.; Lapin, V.V.* Дворянские роды Российской империи. Том 4: Князья Царства Грузинского [*Noble families of the Russian Empire. Vol. 4: Princes of the Kingdom of Georgia*] (Russian). Vesti. 1993. 46–47.
2. ↑  *Bagrationi, Vakhushti.*  Nakashidze, N.T. (redaktor). История Царства Грузинского [*History of the Kingdom of Georgia*] (PDF) (Russian). Tbilisi: Metsniereba. 1976. 39. 142. 2014-02-22 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-11-29.
3. 1 2  *Rayfield, Donald.* Edge of Empires: A History of Georgia. London: Reaktion Books. 2012. 213–215. ISBN 1780230303.
**Yusif Miroğlu** — Dəli ürək serialının baş qəhrəmanıdır. Obraz Kənan İmirzalıoğlu tərəfindən canlandırılmışdır.

Hələ də hərbi xidmətini davam etdirən Yusuf bir gün məzuniyyət almaq üçün yaşadığı İstanbula gəldiyi zaman hərbi maşına qarşı həyata keçirilən terror hücumunun ortasında qalır. Sağlam düşüncəsi və qəhrəmanlara xas olan instinktiv reflekslə hərəkətə keçərək, hərbi bacarıqlarından və təcrübəsindən istifadə edərək hücumu həyata keçirən terrorçulardan birini tutur və silahını ələ keçirir, digərlərini silahı yerə qoymağa çağırır, lakin bu çağırışa qulaq asmayıb onu nişan alan başqa bir terrorçunu başından vuraraq öldürür. Bu hadisə ölkənin gündəminə çevrilir və onun adı bütün ölkəyə yayılaraq məşhurlaşır. Bundan sonrakı müddətdə baş verən ardıcıl proseslər Yusuf Miroğlunu Birim adlı rəsmi məxfi xidmətin özünəməxsus xüsusi layihəsində işə götürmək üçün axtardığı istedadlı şəxsə və qəddar insanlardan zərər görən məzlumların müraciət etdiyi ümumxalq qəhrəmanına çevirəcəkdir.

Serial ümumilikdə ölkədəki cari problemlərə işıq salmış və bu personaj da həmişə bu problemlərin bir ucunda özünü tapmış və mafiya başçıları, dərin dövlət məmurları, rəsmi dövlət məmurları və hətta müxtəlif məxfi xidmət əməkdaşları ilə mübarizə aparmaq məcburiyyətində qalmışdır.

Yusuf Miroğlu, öz adamları Bozo Sabri və Cihan ilə birlikdə serialın 113-cü final bölümündə Cek adlı düşməni tərəfindən anqarda pusquya salınaraq öldürülmüşdür.

İstinadlar
----------
**Rizvan Abasov** — Azərbaycan Respublikasının Əməkdar mühəndisi.

Həyatı
------

Rizvan Fərman oğlu Abasov 23 noyabr 1958-ci ildə Puşkin rayonunun Təzəkənd kəndində anadan olmuş və 1965-1976-cı illərdə Ağalıkənd orta məktəbində təhsil almışdır. 1977-1979-cu illərdə Sverdlovsk vilayətində daxili qoşun hissəsində hərbi xidmətdə olmuşdur. 1980-ci ildə V.V.Kuybışev adına Moskva İnşaat Mühəndisləri İnstitutuna daxil omuş və oranı 1986-cı ildə mühəndis-hidrotexnik ixtisası ilə bitirmişdir.

1986-cı ildən "Xəzərdənizneftqaztikinti" trestinin 3 saylı tikinti qurşdırma idarəsində işə başlamış və 1997-ci ilədək quraşdırıcı, usta, iş icraçısı, sahə rəisi vəzifələrində işləmişdir. 1997-2003-cü illərdə "Xəzərdənizneftqaztikinti" trestinin istehsalat şöbəsinin rəisi, baş mühəndisin müavini və 2003-cü ildən 2006-cı ilin fevral ayına kimi trestin baş mühəndisi və müdiri vəzifələrində işləmişdir.

2006-cı ilin fevral ayından ömrünün sonunadək "Neftqaztikinti" trestinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Elmi-tədqiqat islərinin yerinə yetirilməsində iştirak edirdi, 2 elmi əsərin müəllifi idi.

Dövlət əhəmiyyətli "Bakı-Supsa" neft kəmərinin, "Çıraq-Səngəçal" sualtı qaz saxlama anbarı, Dübəndi xam neftin yığılması, hazırlanması, nəqli mərkəzi məntəqəsi, kompressor stansiyası "Azərtrans Terminalı və Səngəçal Terminalı arası birləşdirici boru kəmərlərinin və boruların təmizlənməsi stansiyası, "Saquramo-Qırmızı körpü" magistral qaz kəmərinin Qardabani-Navtludi sahəsində bərpa işlərinin aparılmasında və digər obyektlərin tikintisində, fəal iştirak etmişdir. Son zamanlar onun rəhbərliyi ilə Respublikada qeyd olunan obyektlərin dünya standartlarına uyğun yeni texnologiyalar gətirilməsini təmin etmişdir.

Ailəli idi. 3 övladı var. Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndisi idi.

2010-cu il sentyabrın 3-dən 4-nə keçən gecə avtomobil qəzasında dünyasını dəyişib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikasının neft sənayesi işçilərinə "Azərbaycan Respublikasının Əməkdar mühəndisi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı (azertag.az) 18.09.2008". 2021-12-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-31.
2. ↑  "Ölümsüzləşmək, əbədiyyətə qovuşmaq..." ikisahil.az (az.). 2023-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-04.

Xarici keçidlər
---------------

* Bəxtiyar Qaraca. İşıqlı xatirələrdə yaşayır. "Azərbaycan", 18 may 2014, s.7.
* Ильгар Мамедли. Морские строители провели субботник. "Вышка", №15, 18.04.2008
* Azərbaycanın əməkdar mühəndisi, mərhum Rizvan Abasova həsr olunmuş "Həyat hekayələri — Rizvan Abasov" sənədli filminin təqdimat mərasimi keçirildi (bilesuvar-ih.gov.az)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Arxivləşdirilib 2009-11-23 at the Wayback Machine
**Səadət Qabil qızı Cahangir** (8 yanvar 1968, Diləli Müskənli, Qubadlı rayonu) — Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası Rəyasət Heyətinin üzvü, "Azadlıq" qəzetinin köşə yazarı, şairə.

Həyatı
------

Səadət Cahangir 8 yanvar 1968-ci ildə Qubadlı rayonunun Diləli Müskanlı kəndində anadan olub. Orta təhsilini doğulduğu kənddə və Hal kənd orta məktəblərində alıb. 1985-ci ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra Bakı Dövlət Universitetinə daxil olub. 1990-cı ildə BDU-nu bitirərək doğulduğu kəndə qayıdıb. 1993-cü ildə Qubadlı rayonu işğal olunduqdan sonra Bakıya köçüb.

1996-cı ildən etibarən "Azadlıq" qəzetində çalışır. 2001–2007-ci illər arasında BP neft şirkətində informasiya və redaktə işləri üzrə məsul işçi vəzifəsində çalışıb. 2007–2010-cu illərdə "Universe" tərcümə şirkətində redaktor kimi fəaliyyətini davam etdirib.

### Ailəsi

Səadət Cahangirin atası Qabil Cahangirli, anası isə Ulduz xanımdır. Ulduz xanım Cavanşirlər nəslindəndir. Şair Məhəmməd bəy Aşiq və Əbdüssəməd bəy Aşiq Ulduz xanımın ulu babalarıdır. Ulduz xanımın Ağabəyim ağa, Gövhər ağa, Xurşidbanu Natəvan, Qasım bəy Zakir ilə də yaxın qohumluq əlaqələri var.

Səadət Cahangir 1991-ci ildə ailə qurub, bir oğlu var.

İctimai-siyasi fəaliyyəti
-------------------------

Tələbəlik illərində universitetdə yaradılan "Yurd" birliyinin (1987) üzvlərindən, sonralar tələbə hərəkatının fəallarından olub. Azərbaycanda başlanan azadlıq hərəkatında yaxından iştirak edib. 1989-cu ildə Azərbaycan Xalq Cəbhəsi yarandığı gündən təşkilata üzv olub. Hazırda Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası Rəyasət Heyətinin üzvüdür.

1990-cı illərdə Qubadlı rayonunda nəşr olunan "Bərgüşad" qəzetində çalışıb.

Bakıya köçdükdən sonra bir müddət "Demokratiyanın İnkişafı" Fondunda, sonra isə "Azadlıq" qəzetində işləyib. 2011-ci ildə yenidən köşə yazarı olaraq "Azadlıq" qəzetinə qayıdıb. Hazırda qəzetin köşə yazarıdır.

Yaradıcılığı
------------

Səadət Cahangir ilk şeirlərini məktəb illərindən yazmağa başlayıb. Orta məktəb illərində rayon qəzetində şeirləri və məqalələri çıxıb. İlk şeir kitabı "Bu sevdamı, nağılmı?" 2004-cü ildə, ikinci şeir kitabı "Qırov" 2013-cü ildə, üçüncü şeir kitabı "İçimdə bulud səsi" isə 2021-ci ildə çıxıb. Şeirləri Türkiyə və Fransada nəşr olunub. O, şeir kitablarından başqa, 3 tərcümə kitabının müəllifidir. Sözlərinə çox sayda mahnılar bəstələnib. Müğənni Flora Kərimovanın ifasında səslənən "Daha o yerlərdə kimim var mənim" mahnısının, müğənni və bəstəkar Rəşidə Rəşidin bəstələdiyi "Ağlama" mahnısının, bəstəkar, müğənni Hatəm Nəbioğlunun "Kapitan", "Ölkəm qədər qırğınam", "Uzaqlardan əsən yel" mahnılarının sözlərinin müəllifidir.

Mükafatları
-----------

* Həsən bəy Zərdabi mükafatı, 2015-ci il
* "Free Person" təşkilatı tərəfindən "İlin ən yaxşı mədəniyyət və incəsənət" yazarı, 2002-ci il

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-12.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-02-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-14.
Saqano bambuk meşəsi.
**Saqano bambuk meşəsi** (嵯峨野竹林, *Saqano çikurin*?) və ya **Araşiyama bambuk meşəsi** (嵐山竹林, *Araşiyama çikurin*?) – Yaponiyanın Kioto şəhərinin Araşiyama rayonunda yerləşən bambuk meşəsi. Bu meşənin ortasında keçən cığır Kiotonun görməli yerlərindən biri hesab olunur.

Yerləşməsi
----------

Saqano bambuk meşəsi Kioto şəhərinin şimal-qərbində yerləşən Araşiyama rayonuna daxil olan Saqano adlı bölgədə yerləşir. Bu səbəbdən sadəcə Araşiyama bambuk meşəsi adı ilə də tanınır. Meşənin girişində Tenryu məbədi yerləşir. Bambuk yapon mədəniyyətində gücün simvolu olduğu üçün məbəd burada tikilmişdir. Meşədən keçən cığırın sonunda isə səssiz filmlərin ulduzu olmuş Denciro Okoçinin keçmiş evi olan Okoçi-Sanso villası yerləşir.

Xüsusiyyətlər
-------------

Meşənin sahəsi 16 km2 təşkil edir. Külək əsərkən bambuklar bir-birinə dəyir və diqqəti cəlb edən səsə səbəb olur. Yaponiya Ətraf Mühit Nazirliyi meşəni "Yaponiyanın 100 səs landşaftı"ndan biri elan etmişdir.

Meşənin ortasından keçən cığır şəhərin görməli yerlərindən biridir və son illərdə tez-tez turist axınına məruz qalır. 2015-ci ilə qədər meşəyə daxil olmaq ödənişli idi. Meşədəki ağaclar bəzən turistlər tərəfindən vandalizmə məruz qalır, üzərilərinə ingiliscə, çincə və ya koreyaca yazılar yazırlar. Ağacları qorumaq üçün meşədə xəbərdarlıq nişanları quraşdırılmış və hasarların hündürlüyü artırılmışdır.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sagano Bamboo Forest". Atlas Obscura (ingilis). 2023-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-27.
2. 1 2  *Cripps, Karla.* "Kyoto's Sagano Bamboo Forest, one of the world's prettiest groves". CNN (ingilis). 2014-08-12. 2023-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-27.
3. ↑  *Chibber, Kabir.* "Sagano Bamboo Forest- The Kyoto Bamboo Groves". Kabducation (ingilis). 2020-11-14. 2020-12-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-27.
4. ↑  *Correspondent, Walter Sim.* "Bamboo trees in Kyoto's iconic Arashiyama forest defaced by tourists". The Straits Times (ingilis). 2018-05-17. 2021-03-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-27.

Xarici keçidlər
---------------

* 

* Vikianbar Vikianbarda **Saqano bambuk meşəsi** ilə əlaqəli mediafayllar var.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Əli Quliyev.

**Əli Sadatqulu oğlu Quliyev** (1 iyul 1945, Mincivan, Zəngilan rayonu) — Zəngilan Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (1991–1992).

Həyatı
------

Əli Quliyev 1 iyul 1945-ci ildə Zəngilan rayon Mincivan qəsəbəsində anadan olmuşdur. 1971-ci ildə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunu bitirmiş, 1989–93-cü illərdə Azərbaycan İdarəetmə İnstitunun müdavimi, Əhalinin Sosial Müdafiə Nazirliyində və Kosmik Tədqiqatlar İnstitutunda şöbə müdiri olmuşdur.

Əmək fəaliyyətinə N.Nərimanov adına Mincivan qəsəbə orta məktəbində pioner baş dəstə rəhbəri kimi başlamışdır. 1965–1972-ci illərdə müəllim, dərs hissə müdiri, 1972-ci ildə "Kənd həyatı" qəzetində əbədi işçi, 1989–1991-ci ildə politologiya və Sosial idarəetmə institunda müdavim olaraq çalışmışdır.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

1973-cü ildə Rayon Komitəsi II katib, I katib, 1980–1988-ci illərdə Zəngilan Rayon Xalq Deputatları Sovetinin müavini, 1988–1989-cu ildə Mincivan Qovşaq partiya komitəsinin katibi, 1989-cu ildə Zəngilan Rayon Xalq Deputatları Sovetinin sədri, 1991-ci ildə Zəngilan Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı, 1992-ci ildə Nazirlər Kabineti yanında Azərmənzil "Komplekttəmir" respublika birliyində direktor müavini vəzifəsində işləmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Sobulu, Əli.* Rusiya işğalları və Zəngilan. Bakı: Avropa. 2013. səh. 429. ISBN 978-9952-8032-5-9.
**Seyidnəzər Seydi** (1775, Lebap vilayəti – 1836) — Türkmənistan şairi.

Həyatı
------

1768-ci ildə Türkmənistanın Qarabəkirli rayonunun Lebab-Lamma kəndində dünyaya göz açıb. Onun ailəsi o bölgədə geniş tanınan Ensarilər tayfasındandır. S.Seydi Həbib xocanın açdığı molla məktəbində oxuyub, Qurani Kərimi mükəmməl öyrənib. Sədi Şirazinin "Gülüstan", "Büstan" kitablarını mütaliə edib.

Şair Xivə xanlığının qədim Mərv (indiki Marı) bölgəsinə köçür. Dostu şair Zəlilinin yaşadığı Qaraqala kəndində məskunlaşır. Ancaq onun bu kənddə də günü xoş keçmir. Maddi cəhətdən güzəranı gündən-günə ağırlaşır. Ona himayədarlıq edən şair Zəlili Xivə xanı Məhəmmədrəhim tərəfindən 7 illik həbs cəzasına məhkum edilir. Şairin həbsi böyük narazılığa səbəb olur. Bütün bunlar Seydinin yaratdığı bədii nümunələrdə də yer alıb.

Şairin günümüzə gəlib çatan "Qaldın, xoş indi", "Dönməm, bəylər", "Olduğu vardır", "Ensarının igidləri", "Qoçaqlar", "Gəlin", "İgidlər", "Görülsün indi", "Çıxıb gedəlim", "Biçarə olub gəldik", "Qarı səvaba", "Dövranı vardır", "Mübarək olsun", "Dövrandan ayrıldıq" və s. şeirləri bədii dəyərinə, məzmuna görə bu gün də öz əhəmiyyətini saxlamaqdadır.

Şair Qarrıqala türkmənləri ilə birlikdə Qacarlara tabe olmaqdan boyun qaçırır. Qacar sərkərdəsi Əhmədalı Mirzə ilə Qarrıqala türkmənləri arasında döyüş baş verir. 1830-cu ildə döyüşlərin birində şair həlak olur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Seĭdi // Faceted Application of Subject Terminology.
2. 1 2 3 4  Seidi // CERL Thesaurus (ing.). Consortium of European Research Libraries.
3. ↑  *Savalan Fərəcov.* ""Elim üçün şirin candan keçərəm mən..."". anl.az (az.). 2017-04-28. 2023-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 iyul 2023.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus |
| Normativ yoxlama | GND: 133828077 · LCCN: n85086453 · NUKAT: n2019217781 · VIAF: 268795249 · WorldCat VIAF: 268795249 |
**Hipodinamiya** — hərəki aktivliyin məhdudlaşdırılması zamanı əzələ yığılmasının gücünün azalması ilə orqanizmin funksiyalarının pozulması. Əməyin mexanikləşməsi, avtomatlaşması, kommunikasiya vasitələrinin rolunun yüksəlməsi və urbanizasiya ilə əlaqədar olaraq cəmiyyətdə hipodinamiyanın xüsusi çəkisi artır.

Hipodinamiyanın yaratdığı fəsadlar
----------------------------------

İnsan çox vaxtını oturaq və yataq vəziyyətdə keçirir. ETT-nın artması ilə bağlı fiziki yükə ehtiyac olmadığına görə əzələ işləmədiyindən zəifləyir və tədricən atrofiyaya uğrayır. Güc və dözümlülük azalır, sinir-reflektor əlaqələr pozulur, bu da sinir sisteminin fəaliyyətində pozğunluğa gətirib çıxarır (vegetativ damar distoniyası, depressiya, miofasial sindrom inkişaf edir), maddələr mübadiləsi pozulur. Zamanla hipodinamiya nəticəsində dayaq-hərəkət aparatı tərəfindən dəyişikliklər artır: sümük kütləsi proqresiv olaraq azalır (osteoparoz inkişaf edir), periferik oynaqların (osteoartroz) və onurğanın(osteoxondroz) funksiyası əziyyət çəkir. Uzunmüddətli hipodinamiya ürək-damar xəstəliyinə (ürəyin işemik xəstəliyi, arterial hipertoniya), tənəffüsün (ağ ciyərlərin xroniki obstruktiv xəstəliyi) və həzmetmənin pozulmasına gətirib çıxarır.

Hipodinamiya nəticəsində zəncirvari endokrin pozğunluqlar metabolik sindrom (piylənmə, insulinrezistentlik və ateroskleroz riskin artması) şəklində özünü göstərir. Son nəticədə bütün bu dəyişikliklər ömrün qısalmasına gətirib çıxarır. Hipodinamiya ilə şərtlənən xəstəlikləri erkən mərhələdə aşkar etmək üçün laborator və instrumental müayinələrdən keçmək lazımdır.
Hipodinamiyanın baş beynin işləməsinə mənfi təsirini qeyd etmək vacibdir. Nəticədə aşağıdakı simptomlar özünü büruzə verir: ümumi zəiflik, əmək qabiliyyətinin azalması, yuxusuzluq, əqli fəallığın zəifləməsi, həddən artıq yorğunluq və s. Hipodinamiya zamanı ağ ciyərlərin tutumu və ventilyasiyası azalır.

Hipodinamiyanın profilaktikası
------------------------------

Əsas profilaktika hərəkət, fiziki yüklənmə və sağlam həyat tərzidir. Düzgün qidalanma və zərərli asılılıqlardan (siqaret çəkmə, alkoqol qəbulu) imtina etmək ağıllı hərəkət rejimi ilə uyğunlaşmalıdır. Gündəlik 30 dəqiqə fiziki yüklənmə və piyada gəzmək (2 km-dən az olmayaraq) məsləhət görülür. Ən yaxşı idman növü kimi adi qaçışdan istifadə edə bilərsiniz.

Reabilitasiya
-------------

Kəskin və xroniki xəstəliklərin yaratdığı hipodinamiyanı aradan qaldırmaq üçün tibbi yardıma müraciət etmək lazımdır.
Ortopedik və sinir xəstəlikləri klinikalarında hipodinamiya dövründən sonra orqanizmin kompleks bərpası nevroloq, ortoped, dietoloq, masajist və müalicəvi idman instruktoru vasitəsilə həyata keçirilir.

Ədəbiyyat
---------

* Ağayeva E. N. "Oturaq həyat tərzi — sivilizasiyanın xəstəliyidir" probleminə ontogenetik yanaşma
* Ağayeva E. N. Ətraf mühitin ekstremal faktoru olan hipokineziyanın inkişaf edən orqanizmin sağlamlıq göstəricilərinə təsirinin eksperimental tədqiqi

İstinadlar
----------

1. ↑  Коваленко Е.А. Гуровский Н.Н Гипокинезия.Москва,1980.стр.320
**Gürcü süsəni** (*lat.* Iris iberica) — bitkilər aləminin qulançarçiçəklilər dəstəsinin süsənkimilər fəsiləsinin süsən cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir –VU D2. Azərbaycanın nadir, Qafqazın endemik növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Kökümsovu nazik, sürünəndir, gövdə 4—20 sm (30) hündürlükdə, bir iri təpə çiçəyindən ibarətdir. Yarpaqları boz-göyümtül, dar-xətvari, bəzən oraqvari əyilmişdir. Təpə yarpaqları otvari-pərdəlidir, neştərşəkilli, sivridir. Çiçəkyanlığının borucuğu uzun, silindrikdir. 
Çiçəkyanlığının xarici tərəfi 6-7 sm uzunluğunda, ağımtıl-sarı və tünd-qara ləkə və orta hissədə dırnaqcıqda tünd-qara tükcüklər var. Çiçəkyanlığının daxili hissəsi yuxarıya doğru durandır, ağımtıl, ağ və ya mavidir. Sütuncuğun tərəfi bükülmüş, əsas tünd-boz, nisbətən parlaq, tozcuq ağdır. Qutucuq uzadılmış ellipsvari, 3 tilli, sivridir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə dövrü aprle ayına, meyvə əmələgətirmə may ayına təsadüf edir. Kökümsov və toxum vasitəsilə çoxalır. Aşağı dağ qurşağında daşlı, gilli və çınqıllı yamaclarda yayılmışdır. Mezokserofitdir.

Yayılması
---------

Naxçıvanın Sədərək kəndi ətrafında. Azerbaycandan kənarda Ermənistan, İran, Gürcüstanda yayılmışdır. Aşağı və orta dağlıq qurşaqlarının quru, daşlı, cınqıllı yamaclarında bitir. Nəzərə çarpacaq dərəcədə azalmaqdadır. Bozqır yaylasında və Kür düzənliyində.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyalarının sayı azalır. Otarılma və tapdalanma nəticəsində yaşama ərazisi məhdudlaşır, populyasiyada azalma tendensiyası müşahidə olunur.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Antropogen amillər (növün yığılması, otarılma).

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Mühafizə tədbirləri yoxdur. Yasaqlıqların yaradılması vacibdir.

Çoxalması
---------

Toxumla və vegetativ yolla çoxalır.Çiçəkləyən bitkilərin toplanması, kök yumruların gəmirəcilər tərəfindən yeyilməsi bitkinin azalmasına səbəb olmuşdur. Azərbaycan Botanika İnstitutunun Botanika bağında becərilir. Xüsusi mühafizə tədbirlər hazırlanmamışdır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q4203233
* Wikispecies: Iris iberica
* BOLD: 426431
* GBIF: 5297923
* GRIN: 20335
* iNaturalist: 128601
* IPNI: 438723-1
* NCBI: 292538
* Plant List: kew-321969
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:438722-1
* WCSP: 321969
* WFO: wfo-0000783469

 |
**Tektonik fəallaşma zonaları** – tektonik fəallaşma zonalarında aşınma və denudasiya hadisələri səciyyəvi olub, zəlzələ və sürüşmələr daha çox müşahidə olunur. Aşınma hadisəsi zamanı Ca elementi, denudasiya hadisəsi zamanı isə Si elementinin toplanması müşahidə olunur. Tektonik fəalliyyətin yüksəldiyi sahələrdə torpaqlarda Mn və Fe elementlərii ilə, yeraltı sularda isə karbonla zənginləşmə hadisəsi baş verir. Mn elementinin yüksək miqdarı tektonik fəallaşma sahələri üçün tipomorf kimyəvi element hesab olunur. Tektonik fəallaşma zonalarında manqan yataqları, habelə Fe / Na nisbətlərinin yüksək göstəriciləri səciyyəvidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *H.L.Mustafabəyli.* Geokimya terminlərinin izahlı lüğəti (azərbaycan). Şəki: Kaskad. 2017. səh. 160. ISBN 978-9952-8330-0-3. 2023-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-08.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Coğrafiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
"Derəfş Kavyani" bayrağının bədii təsviri.
**Derəfş Kavyani** (*fars.* درفش کاویانی‎) — qədim zamanlardan Sasani imperiyası süqutuna qədər istifadə edilən İran kral derəfşi. Ərəblərin İranı zəbt etməsi prosesində Sasanilərin məğlubiyyətindən sonra bayraq müəyyən bir Zerər bin Xəttab tərəfindən bərpa edilmiş, bunun üçün 30 min dinar almışdır. Xəlifə Ömər bayraqdan bütün qiymətli daşlar çıxarıldıqdan sonra onun yandırılmasını əmr etmişdir. Bayraq həmçinin, "Cəmşid ştandartı" (*Drəfş-i Cəmşid*, درفش جمشید), "Firidun ştandartı" (*Drəfş-i Freydun*, درفش فریدون) və "Kral ştandartı" (*Drəfş-i Kəyi*, درفش کیی) adlandırılmışdır.

İsveç tarixçisi Stiq Vikander bayrağın həm də zərdüştilik dininə mənsub bir qrup "Avesta" döyüşçüləri və rahibləri tərəfindən daşındığını iddia etmişdir. "Derəfş Kavyani"nin Parfiya dövründə İranın dövlət bayrağı olduğunu da sübut etmişdir.

Mənşəyi
-------

Ştandartın şər hökmdarı Zəhhaka qarşı üsyan edən mifik qəhrəman Dəmirçi Kave ilə əlaqəsi də qeyd olunur. "Şahnamə" dastanında Zəhhak qəddar ərəb tiran hökmdarı kimi bəhs edilir, Kave xalqı üsyana çağırır, dəridən hazırlanmış öz dəmirçi önlüyündən bayraq kimi istifadə edir və onu nizəyə bağlayır. Müharibə başa çatdıqdan sonra Zəhhak devrilir və taxt padşah Firiduna keçmişdir. Bayraq qiymətli daşlarla bəzədilmiş, İran milliyətçiliyinin və xarici zülmə müqavimətin simvoluna çevrilmişdir.

Tacikistan Prezidentinin ştandartı
----------------------------------

 Tacikistan Prezidentinin ştandartı.
Tacikistan Prezidentinin ştandartı 2006-cı ildə dövlət başçısı Emoməli Rəhmonun üçüncü müddətinə inauqurasiya mərasimində təqdim edilmişdir. Ştandartın mərkəzində milli dövlətçiliyin uzunömürlülüyünün və davamlılığının rəmzi olan "Derəfş Kavyani" təsvir edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Rəsulzadə, Məhəmməd Əmin.* "Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Yazar: Şirməmməd". Açıq söz (az.) (245). 29 iyul 1916. 2022-08-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 avqust 2022.
2. ↑  *Khaleghi-Motlagh, Djalal.* Derafš-e Kāvīān // Encyclopedia Iranica. 7. Costa Mesa: Mazda. 1996. 2021-01-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-28.
3. ↑  Based on a Russian-language description of the flag posted at president.tj in 2006 (archived version from 2007).
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Balıqçılar (dəqiqləşdirmə).

***Balıqçılar*** qısametrajlı sənədli filmi rejissor Ruslan Şahmalıyev tərəfindən 1961-ci ildə çəkilmişdir. "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Film Azərbaycan balıqçılarına, onların balıq məhsullarını artırmaq sahəsində gördükləri işlərə həsr olunmuşdur.

Məzmun
------

Film Azərbaycan balıqçılarına, onların balıq məhsullarını artırmaq sahəsində gördükləri işlərə həsr olunmuşdur.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenari müəllifi: Ruslan Şahmalıyev  

Rejissor: Ruslan Şahmalıyev  

Operator: Tofiq Sultanov

İstinadlar
----------

1. ↑  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu — 2 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh. 78

Mənbə
-----

Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 170-179.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

1961-ci ilin Azərbaycan filmləri  

1960-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
**Tomas Biçem** (*29.4.1879, Liverpul yaxınlığında Sent-Helens – 8.3.1961, London*) — ingilis dirijoru, impresario.

Həyatı
------

Londonda Ülyahəzrət Teatrı
İri əczaçılıq fabrikinin sahibi və musiqi həvəskarı C. Biçemin oğludur. Sistemli musiqi təhsili almamış, kompozisiyanı Ç. Vud və M. Moşkovskidən öyrənmişdir. Dirijor kimi debütü Şekspir memorial teatrında (*Klapem, 1905*) olmuşdur. 1909-cu ildə öz simfonik orkestrini yaratmışdır. Londondakı "Kovent-Qarden" teatrının dirijoru (*1910-cu ildən, 1932– 39-cu illərdə baş dirijor və bədii rəhbər; sonuncu çıxışı 1951-ci ildə olmuşdur*). Böyük Britaniyada Dyagilevin rus baletinin (*1911, 1913*), çıxışlarını, M.P. Musorqski, N.A. Rimski-Korsakov və A.P. Borodinin operalarının London premyeralarını təşkil etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

London filarmonik (*1932-ci ildən*) və Kralfilarmonik (*1946–60*) orkestrlərinin yaradıcısı, rəhbəri və dirijoru olmuşdur. Ən böyük xarici orkestrlərlə qastrolda olmuşdur (o cümlədən Nyu-York, Boston, Berlin filarmonik orkestrləri ilə), məşhur opera teatrlarında (o cümlədən "Metropoliten-opera", 1942–44) işləmişdir.

Biçemin son çıxışı 1960-cı ildə olmuşdur. Repertuarı klassik və romantik operalardan ibarət idi (*V.A. Mot sartın "Hamı belə edir" operasını səhnə üçün bərpa etmişdir*), Barokko bəstəkarlarından G.F. Hendelə üstünlük verirdi, 20-ci əsr musiqisini özünün seçimi ilə ifa edirdi: R. Ştrausun "Salomeya" və "Elektra" (*1910*), "Qızıl gül kavaleri" və "Ariadna Naksosda" operalarının London premyeralarına (*1913*) dirijorluq etmiş, ömrüboyu dostu F. Diliusun musiqisini (*onun ən gözəl ifaçısı sayılır*) təbliğ etmişdir. Au dioyazıları arasında P.İ. Çaykovskinin 3-cü simfoniyası, M.A. Balakirevin 1-ci sim foniyası, S.S. Prokofyevin 1-ci skripka konserti var.

Həmçinin bax
------------

* Henrix İqnas Frans Biber

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 4-cü cild: Bəzirxana – Brünel (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2013. səh. 22. ISBN 978-9952-441-03-1.

Xarici keçidlər
---------------

* Tomas Biçem
**Dmitri Kusov** (oset. Хъуысаты Димитр; 10 (22) sentyabr 1889, Vladiqafqaz – 9 fevral 1964) — Osetin, Sovet şairi və dramaturqu. Əsərlərini osetin və rus dillərində yazmışdır.

Bioqrafiyası
------------

10 sentyabr 1889-cu ildə Vladiqafqazda anadan olmuşdur. 1889-cu ildə ailəsi iş axtarmaq üçün İrkutska köçür. Uşaqlığı və gəncliyi bu şəhərdə keçirməli olur. 1906-cı ildə atasının ölümündən sonra anası ilə birlikdə Vladiqafqaza qayıdır. 1908-ci ildə Vladiqafqaz şəhər məktəbini bitirir

1915–1917-ci illərdə orduda xidmət etmişdir. Ordudan təıxris edildikdən sonra Tiflisə köçür. Daha sonra Moskvaya gəlir, burada kinofabrikdə etnoqraf-məsləhətçi və rejissor köməkçisi olaraq çalışır. 1923-cü ildə "Abrek Zaur" filmi onun ssenarisinə görə çəkilir. 1927-ci ildən Rostov-na-Donuda yaşayır. Böyük Vətən müharibəsi zamanı Şimali Osetiyaya qayıtdır.

1945-ci ildə Bolşeviklərin Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasına üzv olur.

1964-cü il fevralın 9-da vəfat etmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Osetiya ədəbiyyatında ən çox dramaturq kimi tanınır. Bir neçə pyes yazır. 1912-ci ildə Vladiqafqaz Rus Teatrında səhnələşdirilən "Dağların uşaqları" adlı ilk əsərini yazır. Rejissor E. Vaxtanqov tamaşanın hazırlanmasında iştirak edir. 1914-cü ildə Tiflisdəki Osetiya teatrında səhnələşdirilən "Zaurbəy" dramını və "Uğursuz oğurluq" komediyasını yazır. 1928-ci ildə Vladiqafqaz Rus Teatrında dörd pərdəli "Ağ duman" tamaşası nümayiş etdirilir.

Rostov-na-Donuda yaşayarkən o, rus dilində "Məryəm" pyesini və 1931-ci ildə Şimali Qafqaza səyahətlərindən bəhs edən "Qoryanka" adlı oçerklər toplusunu nəşr etdirir. 1940-cı ildə "Qəhrəman Mişutka" pyesini yazır. Bu pyes əsasında hazırlanan tamaşa Rostov Dram Teatrının səhnəsində 500-ə yaxın səhnəyə qotyulur. Bu pyes 1942-ci ildə Vladiqafqazda ayrıca nəşr kimi dərc edilmişdir.
"Xalqın oğlu" Kusovun Kosta Xetaqurov haqqında ikinci pyesi olur. "Həyat işığı" tamaşası isə kənd yerlərinin elektrikləşdirilməsindən bəhs edir.

1943–1948-ci illərdə Cənubi Osetiyada (Tsxinvali) yaşayan Dmitri Kusov faşist işğalçılarından Qafqazın müdafiəsi mövzusunda "Lənətə gəlmiş" və gürcü xalqının Böyük Vətən mharibəsində iştirakı mövzusunda "Urmuli" pyeslərini yazmışdır. Hər iki pyes Cənubi Osetiya teatrında səhnələşdirilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dmitri Kusov". 2023-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-22.
2. ↑  "Dmitri Kusov". 2020-01-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-22.
3. ↑  Кусов, Дмитрий Ипполитович [*ölü keçid*]

Ədəbiyyat
---------

* Кусов Дмитрий Ипполитович Arxivləşdirilib 2016-03-13 at the Wayback Machine, Большая советская энциклопедия, В 30 т. — 3-е изд. — М. 1969–1978. Том: 14, Стр. 52
* Писатели Советской Осетии. Биобиблиографический справочник, Сталинир, 1957
* Кусов Дмитрий (Касполат) Ипполитович// Бибоева И. Г. Кизиты М. Р. Писатели Осетии, библиографический справочник, Владикавказ, Ир, 2015, стр. 102–103, ISBN 978-5-7534-1499-01

Mənbə
-----

* Биографические сведения и творчество
**Steyli–Teylor planı** (*ing.* Staley–Taylor Plan) — Vyetnam müharibəsi zamanı ABŞ-nin "Xüsusi müharibə" strategiyasını icra etmək planının adı. Plan 1961-ci ilin may ayında nəşr olunmuş və ona iki layihə müəllifinin adı verilmişdir. Bunlar Stenford Tədqiqat İnstitutunun iqtisadçısı Yucin Steyli və Vyetnamda yerləşdirilmiş ABŞ ordusunun komandanı general Maksvell Teylordur. Plana görə, proses 1961–1965-ci illərdə həyata keçirilməli idi. Onun məqsədi 18 ay ərzində "Cənubi Vyetnamı sakitləşdirmək" və bununla da Vyetnam Respublikası Ordusunun cənubda döyüş meydanında fəal mövqe tutmasını təmin etmək idi.

Bununla belə, Apbak döyüşü və 1963-cü il Cənubi Vyetnam çevrilişi hadisələri ilə planın qarşısı alınmış, "strateji kəndlər" əvvəlcə planlaşdırıldığı kimi həyata keçirilə bilməmişdi. 1965-ci ilin martında ABŞ dəniz piyadaları Cənubi Vyetnamda birbaşa döyüşə girmək üçün Dananq şəhərinə enməsi ilə plan sona çatmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2009-05-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-01.
**Türk-İran ənənəsi** (*fars.* فرهنگ ایرانی-ترکی‎ ) və ya **Türk-Fars ənənəsi** — IX–X əsrlərdə Xorasan və Mavəraünnəhrdə (indiki Əfqanıstan, İran, Özbəkistan, Türkmənistan, Tacikistan, Qırğızıstan və Qazaxıstanın kiçik hissələri) yaranmış özünəməxsus mədəniyyət.

Sonrakı əsrlərdə Türk-İran mədəniyyətinə mənsub xalqlar qonşu vilayətləri zəbt etməklə daha da davam etdirilmiş, nəticədə Cənubi Asiya, Orta Asiya və Tarım hövzəsi, həmçinin Qərbi Asiyanın böyük hissələrinin hakim və elit təbəqələrinin üstünlük təşkil edən mədəniyyətinə çevrilmişdir.

Mənşəyi
-------

Türk-İran ənənəsi islam mədəniyyətinin bir variantı idi. İslamın fəzilət, daimilik və mükəmməllik anlayışları ictimai məsələlər, eləcə də başçı elita olan müsəlmanların dini işləri haqqında diskussiyaya səbəb olmuşdur.

Müsəlmanların İranı fəth etməsindən sonra Sasanilərin dili olan Pəhləvi fars dili xilafətin şərq torpaqlarında idarəetmə vasitəsi kimi VIII əsrə qədər geniş şəkildə istifadə edilməyə davam etmişdir.

Siyasi baxımdan Abbasilər tezliklə buraya nəzarəti itirməyə başlamış və bu, iki böyük uzunmüddətli nəticəyə səbəb olmuşdur. Birincisi, Abbasi xəlifəsi Mötəsim xilafətdə türk muzdlularının və məmlük qullarının varlığını xeyli artırmışdır. Nəticədə onlar ərəbləri və farsları ordudan, dolayısıyla siyasi hegemonluqdan sıxışdırıb çıxararaq Türk–İran simbiozu erasını başlatmışdılar.

İkincisi, Xorasandakı Tahirilər faktiki olaraq müstəqil idilər, lakin sonra Sistandan olan Səfərilər şərq torpaqlarını azad etmiş, çox keçməmiş onların yerinə müstəqil Samanilər gəlmişdir. Hər halda, onlar xəlifəyə tam ehtiram göstərmişdilər.

Həmçinin bax
------------

* Türk-monqol ənənəsi
* Farslaşmış cəmiyyət
* Farslaşdırma
* Türkləşdirmə
* Azərbaycanlılaşdırma

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Robert L. Canfield Arxivləşdirilib 2010-06-10 at the Wayback Machine, *Turko-Persia in historical perspective*, Cambridge University Press, 1991
2. 1 2  *Canfield, Robert L.* Turko-Persia in Historical Perspective. Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press. 1991. səh. 1 ("Origins"). ISBN 0-521-52291-9.
3. ↑  Hodgson, Marshall G. S. 1974. The Venture of Islam. 3 vols. Chicago: University of Chicago Press
4. ↑  Bernard Lewis, "The Middle East", 1995, p. 87
**Reduksiya** — sınığı və ya çıxığı düzgün vəziyyətə qaytarmaq üçün cərrahi əməliyyat.

Etimologiyası
-------------

"Reduksiya" termininin mənası hər hansı bir aradan qaldırma və ya kəmiyyət azalması demək deyil, əksinə bərpanı nəzərdə tutur: (re - "geri, başlanğıc vəziyyətə" + ducere – "aparıcı/gətirmək") — yəni "normal vəziyyətə gətirir".

Təsviri
-------

Sümük sındıdan sonra qırıqlar yerdəyişmə nəticəsində hamarlığını itirir. Qırılan sümüyün heç bir deformasiya olmadan sağalması üçün sümük parçaları yenidən öz normal anatomik vəziyyətinə uyğunlaşdırılmalıdır.

Ortopedik cərrahiyyə yerdəyişməni azaltmaqla sınıq sümüyün normal anatomiyasını yenidən yaratmağa çalışır.

Reduksiya prosesi qısa müddət ərzində şiddətli ağrılı ola bildiyindən, adətən qısa təsirli anesteziya, sedativ və ya sinir bloku altında aparılır.

Qiriq hissəcikləri quraşdırıldıqdan sonra, reduksiya, gipslərin tətbiqi, dartma və ya plitələr, vintlər və ya digər implantlar vasitəsilə saxlanılır, bu da öz növbəsində xarici və ya daxili ola bilər.

Növləri
-------

Reduksiya "qapalı" və ya "açıq" cərrahiyyə üsullarla ola bilər:

1. Qapalı reduksiya — sümük parçalarına cərrahi məruz qalmadan yığmaq.
2. Açıq reduksiyada — sınıq hissəcikləri toxumaların parçalanması ilə cərrahi olaraq müəyyən edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-13.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-13.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-05-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-13.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-02-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-13.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-13.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | GND: 4205808-9 · Microsoft: 2910295775 |
**Azərbaycan Dövlət Uşaq Filarmoniyası** — Bakıda fəaliyyət göstərən filarmoniya. Uşaqlar üçün incəsənətin müxtəlif sahələri üzrə təhsil və özfəaliyyət mərkəzidir. Filarmoniya Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin tabeliyindədir.

Tarixi və fəaliyyəti
--------------------

Azərbaycan Dövlət Uşaq Filarmoniyası Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 sentyabr 1991-ci il tarixli 291 saylı qərarı ilə yaradılmış, Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin 18 oktyabr 1991-ci il tarixli 361 saylı əmri ilə rəsmiləşdirilmişdir.

Filarmoniyada iki əsas orkestr — Uşaq Simfonik Orkestri və Uşaq Xalq Çalğı Alətləri Orkestri, 1991-ci ildə təşkil olunmuş rəqs kollektivi, 2013-cü ildən fəaliyyət göstərən uşaq teatr studiyası, 2012-ci ildən "Şəms" uşaq xoru və kamera ansamblı, nəfəsli alətlər ansamblı, rəsm dərnəyi və başqa kollektivlər fəaliyyət göstərir.

İl ərzində filarmoniyada 4–18 yaş aralığında 500-dən artıq uşaq incəsənətin müxtəlif sahələri üzrə təhsil alır, fəaliyyət göstərirlər. Onlar arasında fərqlənənlər dünyanın müxtəlif ölkələrinin konsert salonlarında çıxış etmiş, beynəlxalq festival və müsabiqələrdə laureat adlarını qazanmışlar.

Filarmoniyanın binası 2018–2019-cu illərdə əsaslı şəkildə təmir olunmuş, 21 may 2019-cu ildə açılışı olmuşdur.

2012-ci ildən Azərbaycan Dövlət Uşaq Filarmoniyasının direktoru Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi Dilarə Əliyevadır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Azərbaycan Dövlət Uşaq Filarmoniyası — Tarix və haqqında". aduf.az. Azərbaycan Dövlət Uşaq Filarmoniyası. 19 may 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 may 2021.
2. ↑  "Dövlət Uşaq Filarmoniyasının təmir və yenidənqurma işlərindən sonra açılışı olub". azertag.az. Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi. 21 may 2019. 19 May 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 may 2021.
3. ↑  "Uşaqlara sevgi və sənət aşılayan məkan". "Mədəniyyət" qəzeti. 30 dekabr 2015. səh. 9. 19 May 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 may 2021.
4. ↑  "Azərbaycan Dövlət Uşaq Filarmoniyası binasının əsaslı təmir və yenidənqurmadan sonra açılışı oldu". mct.gov.az. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. 21 may 2019. 19 May 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 may 2021.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan Dövlət Uşaq Filarmoniyası — Facebook səhifəsi
* Azərbaycan Dövlət Uşaq Filarmoniyası — Instagram səhifəsi
* Azərbaycan Dövlət Uşaq Filarmoniyası — YouTube kanalı