recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Konstantin Nikolayeviç Leontyev** (*rus.* Константи́н Никола́евич Лео́нтьев;(1831-1891) —rus filosofu.

Həyatı
------

### Fəlsəfi baxışları

Pravoslavlığın bu dinə etiqad edənlərin hamısını bütövlükdə əhatə edən bir sivilizasiya dəyəri ola bilməməsinin səbəblərini Bizans imperiyasının parçalanmasında görən rus filosof Konstantin Nikolayeviç Leontyev (1831-1891) yazırdı: "Türk təhlükəsi qarşısında Bizans mədəniyyətinin (vizantizm) qalıqları qərbə və şimala parçalanmaqla iki fərqli əsasa döndü. Qərbdə romano-germanlar onsuz da artıq inkişaf dövrü yaşayırdılar və yaxşı hazırlıqlı idilər. Bizans və onun vasitəsilə antik dünya ilə yenidən yaxınlaşma Avropanı dərhal İntibah (Renessans) adlanan inkişaf mərhələsinə gətirib çıxardı və daha yaxşı olardı ki, bu mərhələ Qərbin mürəkkəb inkişaf dövrü adlandırılsın. Şimala doğru Rusiyaya toxunan vizantizm isə XV əsrdə hələ də davam edən sadəlik, yoxsulluq, yekcinslik və hazırlıqsızlıqla qarşılaşdı. Ona görə də burda Qərbdə olduğu kimi yenidən doğula bilmədi. Rusiya öz intibah dövrünə yalnız XVII əsrdə çatdı. Bizans və ellinizmin XV və XVI əsrlərdə Qərbdə oynadığı rolu, Rusiyada XVII əsrdə Qərbin nümayəndələri (polyaklar, hollandlar, almanlar, fransızlar) oynadı".

İstinadlar
----------

1. ↑  Константин Леонтьев. Византизм и Славянство.
 Arxivləşdirilib 2022-08-06 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Kruqosvet · Pravoslav · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Prabook · Treccani |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BAV: ADV12626168 · BIBSYS: 90741716 · BNE: XX975943 · BNF: 11912497v · GND: 118727613 · ISNI: 0000 0001 0855 6765 · LCCN: n50052093 · NDL: 01098412 · NKC: jo20000082576 · NLA: 36532658 · NLR: 000127375 · NTA: 071517405 · NUKAT: n97066842 · РГБ: 000083520 · LIBRIS: 205496 · SUDOC: 026983818 · VIAF: 19680377 · РГАЛИ: 10456639 · WorldCat VIAF: 19680377 |

 |
**Konstantin Mixaylov Aleksandroviç** ― texni­ka elmləri üzrə elmlər doktoru (1944), Azərbaycan SSR Elmlər Akademiya­sı­nın həqiqi üzvü.

Həyatı
------

Konstantin Mixaylov 20 noyabr 1895-ci ildə Skobelev (indiki Fərqanə) şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Oğlanlar gimnaziyasını Gümüş medalla bitirdikdən sonra ali təhsilini Orta Asiya Universitetinin Meliorasiya mühəndisliyi fakültəsində almış, 1925-ci ilin yanvar ayında həmin fakültəni bitirmişdir. 20 oktyabr 1935-ci il tarixində SSRİ Ali Attestasiya Komisiyasının qərarı ilə Moskva Su Təsərrüfatı Mühəndisliyi İnstitutunun Hidravlika kafedrasının professoru təyin olunmuşdur.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Konstantin Mixaylov 26 avqust 1944-cü ildə AAK-nın qərarı ilə doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək texnika elmləri üzrə elmlər doktoru dərəcəsini almışdır. 18 iyun 1949-cu ildə AAK-nın qərarı əsasında Moskva Avtonəqliyyat İnstitutunun Hidravlika kafedrasında professor vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1925-1927-ci illərdə Orta Asiya Universitetinin Meliorasiya mühəndisliyi fakültəsində assistent, 1928-1930-cu illərdə Tiflis Politexnik İnstitutunda fakültə rəhbəri və müəllim kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1930-1931-ci illərdə Moskva Su Təsərrüfatı Mühəndisliyi İnstitutunun professoru kimi çalışmış, həmçinin Hidrotexnika sektorunun müdiri olmuşdur. 1929-1934-cü illərdə Zaqafqaziya Elmi Tədqiqat İnstitutunda direktor, daha sonra direktor müavini olmuş, eyni zamanda Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda kafedra müdiri vəzifəsini tutmuş, 1934-1937-ci illərdə Moskva Su Təsərrüfatı Mühəndisliyi İnstitutunun Elmi Tədqiqat Sektorunun müdiri olmuşdur. Konstantin Mixaylov 20 sentyabr 1950-ci ildə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü seçilmiş və vitse-prezidenti təyin edilmişdir.

İş fəaliyyəti
-------------

Alim tərəfindən ilk dəfə olaraq 1928-ci ildə hidravlika üzrə xüsusi "Hidravlik və hidrotexniki hesablamalar əsasında irriqasiya qurğularının layihələndirilməsi" kursu tərtib olunmuş və ali təhsil ocaqlarında tətbiq edilmişdir. K.A.Mixaylov tərəfindən həmçinin qruntun kritik durumu nəzərə alınaraq qrunt axınlarının hesablanması metodu tərtib olunmuşdur.

Zaqafqaziya Elmi Tədqiqat İnstitutunun yaradılmasında və fəaliyyətində alimin böyük xidmətləri olmuşdur. 1930-cu ildə həmin institut [Gəncə] şəhərində yerləşən Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun İrriqasiya fakültəsinə çevrilmişdir. K.A.Mixaylov 1932-1935-ci illərdə torpaq layihələri üzrə texniki şuranın üzvü seçilmiş, 1930-1950-ci illərdə həmçinin bir çox dövlət layihələrində, o cümlədən Moskva kanalı, bir sıra hidrostansiyaların qurulması və s. layihələrdə ekspert təyin edilmişdir.

Vəfatı
------

Akademik Konstantin Mixaylov 1953-cü ildə vəfat etmişdir.

Mükafatları
-----------

* 1943-cü ildə zavodların bərpa olunması ilə əlaqədar "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif olunmuşdur.
* "Moskvanın müdafiəsinə görə", "Rəşadətli əməyə görə" və Moskvanın 800 illik yubileyi ilə əlaqədar medallarla təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Mixaylov Konstantin Aleksandroviç" (Azərbaycan). science.gov.az. 2021-09-16 tarixində arxivləşdirilib.
Boj-Əli tamaşasının afişası
Qroznı rus dram teatrı
Çeçen dram teatrı
Qroznı teatr və konsert zalı
**Çeçenistanda** qədim mərasimlərdə (toy, bayram, dəfn və s.) teatr sənəti elementləri olmuşdur. XX əsrin 30-cu illərindən özfəaliyyət, sonra isə professional teatr sənəti inkişaf etmişdir. 1931-ci ildə Qroznıda çeçen teatr studiyası yaradıldı. Studiyanın tədris repertuarına S. Baduyevin pyesləri daxil idi. Teatrın debütü onun "Qırmızı qala" əsəri ilə olmuşdur (1933). Çeçen və inquş teatr studiyaları əsasında 1934-cü ildə Çeçen-İnquş Dram Teatrı yaradılmışdır. Çeçen milli teatrının formalaşmasında Azərb. rej.-larının (A. Tuqanov, M. Əlili) böyük rolu olmuşdur. M. Esembayevin iştirakı ilə "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında "Mən rəqs edəcəyəm" (1963) bədii filmi çəkilmişdir.

*Teatr xadimlər*i:Y. Zubayrayev, T. Əliyeva, A. İsayeva, X. Xakişeva, A. Həmidov, V. Tatayev, X. Mustafayeva və b. Teatra V. Şatov, V. Şanin, T. Nefedov rəhbərlik etmiş, müxtəlif vaxtlarda burada rej.-dan V. Vaynşteyn, N. Desiq, A. Ridal, P. Xrlip, M. Minayev, E. Şmidt və b. işləmişlər. Milli kadrların hazırlanmasında Dövlət Teatr Sənəti İn-tunun böyük rolu olmuşdur.

Teatrın repertuarına dünya klassiklərinin (U. Şekspir, F. Şiller, Q. Lorka, A. Puşkin, A. Ostrovski, N. Qoqol, A. Çexov) və milli dramaturqların əsərləri daxildir. 1960-cı illərdə teatrın səhnəsində "Boj-Əli", "Ölməzlər", "Sovdat və Da ud" (A. Həmidov), "Azadlıq, ya ölüm", "Şeyx Mansur" (M. Solsayev), "Qonşular" (S. Nunuyev), "Qara hörük" (L. Yehyayev), "Taymiyev Beybulat" (M. Musayev), "Beşto" (M. Solsayev, M. Geşayev) və b. əsərlər tamaşaya qoyul muşdur.

 XX əsrin sonu–21 əsrin əvvəllərində hərbi münaqişə illərində də teatr fəaliyyətini davam etdirmiş və Şimali Qafqaz resp.-ların da, Anapa ş.-ndə (Krasnodar vil.) çıxış etmiş, Fransada, Almaniyada qastrolda olmuşdur. Resp.-da Qroznı rus dram teatrı (1904-cü ildən), Çeçen Dövlət Dram Teatrı (1931-ci ildən), Kukla Teatrı (1935 ildən), Çeçen Dövlət Gənc tamaşaçılar Teatrı (1937-ci ildən), Serlo Çeçen Dövlət Gənclər Teatrı (2005 ildən) fəaliyyət göstərir. 2000-ci illərdən Çeçenistanda dram teatrında aktyorlardan D. Omayev, R. Qiçayev, N. Xadiyev, X.B. İsrailov, X. Kutayev, U. Zubayrayev, A. Djamayev çıxış edirlər.

Mənbə
-----

Çeçenistan // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 5-ci cild: Brüssel – Çimli-podzol torpaqlar (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2014. 592 səh. ISBN 978-9952-441-10-9.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-20.
**Axtırka** (*ukr.* Охтирка) - Ukraynanın Sumı vilayətində şəhərdir.

Tarixi
------

Şəhərin tarixi ilə bağlı onu demək mümkündür ki, məntəqə haqqında ilk məlumat
VIII əsrdə "türk yurdu" kimi verilir. Qala qıvrıla-qıvrıla axan Ak Tura çayının bir
həlqə kimi qıvrıldığı yerdə salındığından onun mövqeyi çox əlverişli sayılırdı və
ətrafdakı göllər onun müdafiə qüdrətini artırırdı. 1641-ci ildən Osmanlı
dövlətindən Reç Pospolitaya, 1647-ci ildə isə ruslara keçmişdir. 1707-ci ildə I Pyotr bu diyarın hərbi vəziyyətini öyrənmək üçün Ak Turada olmuşdur.
Kırımıın türk yer adları içərisində də Ak Tura (indiki adı Yemelyanovka)
adlı yaşayış məntəqəsi adı olmuşdur. Kuban diyarında (indiki Krasnodar vilayəti)
eyniadlı qəsəbə vardır. Ak Tura öz adının mənaca izahına görə çox şəffaf bir toponimdir. Türk dillərində Ak Tura "Ağ qala" mənasına müvafiq gəlir. Sibirin türk yer adlarını araşdıran Valeev tarixçi Millerə əsaslanaraq tura sözünün türk
dillərində "möhkəmləndirilmiş yaşayış məntəqəsi, "qala" mənasını göstərir.
Rusiyanın hərb tarixində, ədəbi-bədii əsərlərdə tez-tez rastlanan şanşöhrətli
alaylar içərisində Axtır alayı tarixdə bu türk adını yaşatmaqdadır.
Moskvaaltı ərazilərin türk adları içərisində də bu ada rast gəlinir: Moskva
ətrafı yüksək təbəqəyə mənsub olan malikanələr içərisində məşhur Abramçevodan
azca aralıda yerləşən Axtırka kəndi məşhur boyar soyu olan Trubetskoylara
məxsus olmuşdur. Trubetskoylar bu adı vaxtilə Rus-Türk müharibələrindən, daha
doğrusu, Ak Tura döyüşlərindən bir xatirə olaraq gətirmiş, ata mülklərinə onun
adını vermişlər. Axtırka adlanan malikanə fövqəladə dərəcədə gözəlliklər
qoynunda yerləşirdi. Onun qarşısındakı gölməçə o qədər şairanə və ilhamverici idi
ki, rəssam Vasnetsov özünün məşhur "Alyonuşka" rəsmini - gölcük kənarındakı sıx
qamışlıq arasında, xəlvəti bir guşədəki o hüznlü qızı burada çəkmişdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Памятная книжка Харьковской губернии на 1862 год. S. 20.
2. ↑  .
3. ↑  Советский энциклопедический словарь, М. 1987, с. 94.
4. ↑  Валеев Б.В. О топонимии Сибирских татар – Сов. Тюркология, 1989, № 2, с. 51.
5. ↑  Подмосковье. Памятные места в истории русской культуры 14- 19 веков, М. 1955,
с. 260.

Mənbə
-----

Minaxanım Təkləli. Türk kitabı. Unudulan tarix. Dəyişdirilən adlar, Bakı, Nurlar, 2009

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Axtırka*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Ахтырский Портал
* Электронная карта города
* Телеканал города Ахтырка Arxivləşdirilib 2014-06-04 at the Wayback Machine
**Nikola Simiç** (*serb.* Никола Симић / Nikola Simić; 18 may 1934, Belqrad – 9 noyabr 2014, Belqrad) — Serbiya və Yugoslaviya teatr, kino və televiziya aktyoru.

Həyatı
------

Hələ gimnaziyada təhsil alarkən dram bölməsində oynayırdı. Aktyor diplomunu Belqradda yerləşən Teatr, Kino, Radio və Televiziya Akademiyasında aldı. Aktyor kimi ilk dəfə tələbə olarkən, 1957-ci ildə Yuqoslaviya Dram Teatrında oynadı. 1959-cu ildən 2014-cü ilin yanvar ayına qədər davamlı olaraq buranın səhnəsində oynayırdı. Ona ən çox "Birə qulaqda" pyesindəki baş rolu məşhurluq gətirdi. İlk dəfə bu rolda 7 iyun 1971-ci ildə çıxış etdi və 40 il ərzində 2000 dəfədən çox oynadı.

Nikola Simic bir çox film və televiziya seriallarında da rol almışdır, onlar içərisində ən çox məşhurluq qazandıran "Sıx dəri" (*serb.* Tesna koža) (1982-1991) serialındaki Mita Pantiç rolu oldu. Həmçinin, "Srećni ljudi" (1993, 1995), "Porodično blago" (1998, 2001), "Agencija za SIS" (2006, 2007), "Ljubav, navika, panika" (2006, 2007) seriallarında da çəkilmişdir.

Nikola Simiç bir sıra xarici cizgi filmlərini səsləndirmişdir ("Transformerlər" və "Nindza tısbağalar" xüsusi ilə yadda qalan idi).

2007-ci ildə vəfat edən qardaşı Slava Simiç də aktyor idi.

Seçilmiş filmoqrafiya
---------------------

* 1982 — Sıx dəri — *Dimitriye Mita Pantiç*
* 1984 — Boğan boğucuya qarşı — *polis müfəttişi Straxiniç*
* 1984 — Probelm yoxdur — *Milenko Pantiç*
* 1991 — Hər şeyin günahkarları kosmonavtlardır — *kosmonavt*
* 1998 — Ulduzlara hürmək — *məktəb direktoru*
* 2001 — Bumeranq — *Aprtsoviç*
* 2003 — Supermarketdə cəfəng iş — *Kobaç*

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Nikola Simiç — IMDb səhifəsi
Çeçenistanın xəritəsi
Çeçenistan Respublikasının ərazisi Böyük Qafqazın şimal yamacında yerləşir. Səthi şimalda düzənlik (Çeçen düzənliyi və Terek-Kuma ovalığı), cənubda dağlıqdır (ən yüksək nöqtəsi Tebulosmta dağıdır, 4493 m).

Ümumi məlumat
-------------

Neft, qaz, tikinti materialları (əhəngdaşı, mergel, gips və s.) yataqları, mineral sular var. İqlimi kontinentaldır. Yanvarın orta temperaturu –3°C-dən (Terek-Kuma ovalığında) –12°C-yədək (dağlarda), iyulda müvafiq olaraq 24–25°C və 5–7°C-dir. Yağıntının illik miqdarı 300–600 mm-dir (dağlarda 1200 mm). Böyük çayları Terek, Sunja və onun qolu Arqundur. Çoxlu xırda göl var.

Düzənliklərdə, əsasən, çəmən torpaqları yayılmışdır. Daha yüksək sahələrdə qara torpaqlar, çay dərələrində bataqlıq-çəmən, dağlarda dağ-meşə və dağ-çəmən torpaqları yayılmışdır. Çeçen düzənliyində çöl və meşə-çöl bitkiləri bitir. Dağlarda 2200 m-ədək olan yüksəklikdə enliyarpaqlı meşələr, daha yuxarıda subalp çəmənləri, Terek-Kuma ovalığında yovşan və şoran bitkiliyi yayılmışdır; rütubətli sahələr ceyranotulu və topal-şiyavlı çöldən ibarətdir.

Heyvanlardan daşlıq və meşə dələsi, qonur ayı, qaban, canavar, meşə pişiyi; quşlardan vəhşi ördək, qaz, Qafqaz qırqovulu və tetrası, qarabaş kərkəs, dağ hind toyuğu, çoxlu sayda gəmiricilər, sürünənlər yaşayır.

Həmçinin bax
------------

* Çeçenistan

Mənbə
-----

* "Чечня — общая информация и география". 2011-08-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-12-21.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. ISBN 978-9952-441-00-0.

İstinadlar
----------

1. ↑  Месторождения полезных ископаемых Республика Чеченская Arxivləşdirilib 2012-07-17 at the Wayback Machine.
**CBS Reality** — Bütün Avropa, Yaxın Şərq və Afrikada yayımlanan Amerika telekanalı. CBS Corporation-a daxildir.

14 sentyabr 2009-cu ildə CBS, CBS Studios International, 2009-cu ildə Böyük Britaniyada 6 CBS markalı kanal açmaq üçün Chellomedia ilə birgə müəssisə yaradıldığını elan etdi. Yeni kanallar, Zone Romantica, Zone Thriller, Zone Horror, Zone Reality, Zone Horror +1 və Zone Reality +1-i əvəz etməi idi. 1 oktyabr 2009-cu il tarixində elan edildi ki, CBS Reality, CBS Reality +1, CBS Drama və CBS Action bu kanaları əvəz edəcək: Zone Reality, Zone Reality +1, Zone Romantica və Zone Thriller-i. 5 aprel 2010-cu ildə Zone Horror və Zone Horror + rebrendinq olundu və müvafiq olaraq 1 Horror Channel və Horror Channel +1-ə çevrildi.

1 avqust 2012-ci ildə Chellomedia, Zone Reality-in Avropa versiyasını CBS Reality olaraq adlandırdığını açıqladı. Avropada, CBS Reality 3 dekabr 2012-ci ildə Zone Reality-ni əvəz etmişdir.

2 aprel 2014-cü il tarixindən etibarən, CBS Reality Birləşmiş Krallığın Freeview rəqəmsal televiziya şəbəkəsində mövcuddur. CBS Reality +1, YouView (TalkTalk Plus TV) -də 27 iyul 2014-cü ildə efirə çıxmağa başladı, lakin növbəti ilin 2 iyun tarixində ləğv edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "CBS FINALChello Zone partnership press release". Chello Zone. 2009-09-14. 2011-07-24 tarixində orijinalından (DOC) arxivləşdirilib.  (#apostrophe\_markup)
2. ↑  "CBS to launch UK channels with Chellomedia". Broadcastnow. 2009-09-14. 2011-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-07.  (#apostrophe\_markup)
3. ↑  "Zone Horror rebrands as Horror Channel". Broadband TV News. 2010-03-31. 2010-04-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-07.
4. ↑  "CBS and Chellomedia take entertainment across EMEA". Broadband TV News. 2012-08-01. 2016-04-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-07.  (#apostrophe\_markup)
5. ↑  "Rebranded CBS channels set to launch". Broadband TV News. 2012-10-30. 2016-12-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-07.  (#apostrophe\_markup)

Xarici keçidlər
---------------

* CBS Europe
* Chello Zone
**Samur Gunj** (d. 1380-ci illər – ö. 1455) — Elbəy Nigülesügçi xanın qızı və Kobeguntayın həyat yoldaşı. Həyatı boyunca Börçigin sülaləsinin qorunması üçün mübarizə aparmışdır.

Yaşayışı
--------

Atası oğlanlarından biri öldürdükdən və onun həyat yoldaşını özünə götürdükdən sonra, məsləhətçisi Daiyuunun təcavüz məsələsinə qarışmasından şübhələndiyi üçün onu öldürdü. O, Daiyuunun ailəsinin qisas ala biləcəyindən qorxduğu üçün qızı Samur Gunju Daiyuunun oğluna ərə verdi. Samur Gunjun əri Oyratlar üzərinə hakim edildi və taişi adlandırıldı. Taişi Oyratlarda hakim demək idi.

Samurun sülaləsinin bir çox üzvləri öz hərbçiləri tərəfindən fəxri əsirlikdə saxlanılırdılar. Samur ilk öncə öz ərini, daha sonra isə öz oğlunu onları xilas etmək üçün yürüşlər etməyə inandıra bildi. Oğlu bu yürüşlərdə həyatını itirdikdən sonra nəvəsi Əsənin taişi olmasına nail ola bildi. Əsən Monqol platosunu və bu coğrafiyadan keçən İpək yolunun əksər hisəsini ələ keçirərkən Samur öz nəvəsini dəstəklədi. 

Əsən ilk əvvəllərdə öz tayfası olan Oyratlarla Borçiginləri birləşdirməyə çalışsa da. sonradan Borçiginlərə qarşı mövqe aldı və onlardan bəzi əsilzadələri qətlə yetirdi. O, hətta öz qızı Borçigin sülaləsi ilə olan evliliyindən uşaq dünyaya gətirərkən uşağın oğlan olacağı təqdirdə onun da öldürülməsi əmrini vermişdi. Lakin Samur uşağın qaçmasına və xilas olub, gizlədilməsinə nail ola bildi. Əvvəlcə uşağın qız olduğu bildirildi, lakin sonra bunun yalan olduğu bilindikdən sonra Samur uşağı öz çadırına apardı və uşağı qaçırmaq üçün onu Börçiginlərə hələ də sadiq qalan monqollara əmanət etdi. Onlar uşağı Əsən xanın tapa bilməyəcəyi yerdə gizlətməyə nail oldular. Bu uşaq sonradan monqolların böyük bir hissəsini birləşdirəcək Dayan xanın birbaşa əcdadı Bayan-Münke idi.

Samur Gunj Əsən xanla təxminən eyni vaxtda vəfat etdi.

Həmçinin bax
------------

* Börçigin

Mənbə
-----

* *Weatherford, Jack.* The Secret History of the Mongol Queens: How the Daughters of Genghis Khan Rescued His Empire. Broadway Paperbacks, New York. 2010.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Weatherford.*. səh. 142.
2. ↑  *Weatherford.*. səh. 146.
3. ↑  *Weatherford.*. 149–151.
**İlqar Əbilhəsənov** (tam adı: *Əbilhəsənov İlqar Yusif oğlu*; 19 avqust 1967, Bakı – 20 yanvar 1990, Bakı) — "20 Yanvar" şəhidi. Ölümündən sonra "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adına layiq görülüb.

Həyatı
------

İlqar Əbilhəsənov, 19 avqust 1967-ci il tarixində Bakıda anadan olub. Ailənin 5 uşağından ən kiçiyi idi. 1984-cü ildə Nəsimi rayonu 42 saylı orta məktəbi bitirib. Həmin məktəb bu gün onun adını daşıyır. Məktəbi bitirdikdən sonra hərbi xidmətə yollanır. Atası Yusif Əbilhəsənovun Naxçıvanın daxili işlər naziri olması İlqarı da bu yolla getməyə ilhamlandırıb. Hərbi xidmətdən qayıtdıqdan sonra keçmiş Xalq Təsərrüfatı İnstitutu, indiki Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin Əmtəəşünaslıq fakültəsinə daxil olub. Üç il oxuyandan sonra axşam növbəsinə keçib, milis orqanlarında işə düzəlir, oxuya-oxuya işləyir. İki il Oktyabr rayonu polisində serjant kimi fəaliyyət göstərib. V kursda təhsil alan İlqar, növbəsinin bitməyinə lap az qalmış, gecə 24:00 radələrində "Naxçıvan" mehmanxanasının yanında özünəməxsus YU 24—20 nömrəli QAZ-24 maşınından düşərkən avtomatdan atəşə tutulmuş, sonra xəstəxanaya aparılmışdır. Xəstəxanada cərrahiyyə əməliyyatı 5 saat çəkib. 5 saatlıq cərrahiyyə əməliyyatı, əvvəl şam işığında, sonra isə qəzet yandırmaqla aparılmışdır. İlqar Əbilhəsənov, yanvarın 22-də səhər saat 11-də əbədiyyətə qovuşub. Nişanlı idi. Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

1. ↑  ""20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2000-ci il tarixli 259 saylı **Fərmanı**". 2022-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-17.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-01-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-02-02.
3. ↑  "http://cbc.az". 2016-02-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-02-02.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Şotlanlı.

**Şotlanlı** — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 8 fevral 2000-ci il tarixli, 809-IQ saylı Qərarı ilə Ağcabədi rayonunun Kəhrizli kənd inzibati ərazi vahidinin Şotlanlı kəndi Şərəfxanlı kənd inzibati ərazi vahidinin tərkibinə verilmişdir.

Toponimikası
------------

Şotlanlı oykonimini hunların varisi olan qədim türk mənşəli şot-şatı etnonimi ilə əlaqələndirən tədqiqatçılar vardır. Toponimin tərkibindəki -lan komponenti "məskən", "yurd" mənasındadır, -lı səkilçisi mənsubluq bildirir. Şotlanlı toponimini "dəvəli" yozumu ilə izah edənlər var.

Bəzi tədqiqatçılar isə Şotlanlı oykonimini səhvən kürd mənşəli şotlanlı tayfasının adı ilə bağlayırlar. Onlar bunu 1828-ci ildə imzalanmış "Türkmənçay" müqaviləsindən sonra Zilanlı tayfası ilə birlikdə Cənubi Azərbaycandan gəlmiş şotlanlıların əvvəlcə Zəngəzurda yaşamaları, XIX əsrin ortalarında isə onların bir hissəsinin Cahangir xanın başçılığı ilə Qarabağa (Ağdam və Ağcabədi rayonları ərazilərinə) gələrək burada yaşamaları ilə əsaslandırırlar.

Tarixi
------

Kəndin əsgəruşağı nəsli, bayramuşağılar, davudlular, şirinlilər, əliuşağılar, məcnunuşağılar, misirağlılar və başqa tayfaları vardır.

Coğrafiyası və iqlimi
---------------------

Kənd rayon mərkəzindən 28 km məsafədə, düzənlik ərazidə yerləşir.

Əhalisi
-------

Əhalisinin sayı 286 nəfərdir (01.01.2007-ci il üçün).

İqtisadiyyatı
-------------

Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyətini heyvandarlıq, taxılçılıq və pambıqçılıq təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikasının bəzi rayonlarının inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 8 fevral 2000-ci il tarixli, 809-IQ saylı Qərarı". 2021-09-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-29.
2. 1 2  Nazim Tapdıqoğlu (Vəlişov). Ağcabədi Ensiklopediyası. Bakı-2007.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Ağcabədi rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Ağcabədi |  |
| Qəsəbələr | Hindarx |
| Kəndlər | Ağabəyli • Aran • Arazbar • Aşağı Avşar • Avşar • Bala Kəhrizli • Bilağan • Boyat • Böyük Kəhrizli • Cəfərbəyli • Dəlmətala • Gələbədin • Göyük • Hacıbadəlli • Hacılar • Hüsülü • Xocavənd • İmamqulubəyli • Kəbirli • Kürdlər • Qaradolaq • Qaravəlli • Qaraxanlı • Qiyaməddinli • Mehrablı • Minaxorlu • Mirzəhaqverdili • Muğanlı • Nəcəfqulubəyli • Pərioğlular • Poladlı • Rəncbərlər • Salmanbəyli • Sarvanlar • Şahsevən • Şahsevən Təzəkənd • Sarıcalı • Şənlik • Şərəfxanlı • Şotlanlı • Şahmalılar • Taynaq • Təzəkənd • Yeni Qaradolaq • Yuxarı Qiyaməddinli |

|  |  |
| --- | --- |
| Ağcabədi rayonu | *Ağcabədi rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Şəbəkədə Tək** (pol. «S@motność w Sieci») — məşhur polyak yazıçısı Yanuş Leon Vişnevskinin 2001-ci ildə nəşr edilmiş ilk romanıdır. Roman adsız və "@" işarəsi ilə qeyd edilmiş on fəsil və epiloqdan ibarətdir.

Məzmunu
-------

Romanda hadisələr XX əsrin 90-cı illərinin ortalarında baş verir. Romanın əsas qəhrəmanları qlobal internet şəbəkəsi, elektron poçt və ICQ vasitəsiylə tanış olurlar. Onlar söhbət edirlər, bir-birinə vurulurlar və narahatlıq yaşayırlar. Müəllif həm də onların hər ikisinin "şəbəkədən kənar" həyatını dost, ailə, iş, musiqi zövqlərini təsvir edir. Uzun müddət davam edən virtual münasibətdən sonra qəhrəmanlar Parisdə görüşürlər, bu görüşdən sonra isə onların münasibətlərində və hər birinin həyatında mühüm rol oynayan sınaqlar başlayır.

Romanın əsas hissəsi qəhrəmanların internetdə yazışmalarından ibarətdir. Müəllif yalnız əsas qəhrəmanlardan birinə — oğlana Yakub adını vermişdir. Qadın isə adsızdı.

*"Əbədi olanlar arasında ən qısa ömürlü sevgidir"* – romanın məzmununu dəqiq çatdırmağa çalışanlar onu daha çox bu cümlə ilə ifadə edirlər. Roman oxucular tərəfindən birmənalı qarşılanmayıb və hələ də forumlarda insanlar tərəfindən aktiv müzakirə edilməkdədir.

Romanın yazılma tarixi
----------------------

Romanın yazılması *"uğurdan sonrakı depressiya"* dövrünə təsadüf etmişdir – Yanuş Vişnevski kimya doktoru elmi rütbəsini əldə etdikdən sonra həyat yoldaşı ilə boşanmıışdı. Müəllif qeyd edir: *"Mən sadəcə olaraq kədərli idim…Və qərara gəldim ki, belə bir tarixçəni yazmaq daha ucuz başa gələcək, nəinki psixoterapevtə müraciət etmək."*

Romanın genişləndirilmiş versiyası
----------------------------------

"Şəbəkədə tək. Triptix" — Vişnevskinin "Şəbəkədə tək" romanının uğur qazanmasından sonra yazdığı genişləndirilmiş versiyanın adıdır. Oxucuların məkrublarını nəzərə alan müəllif "Şəbəkədə tək. Triptix"i nəşr etdirmək qərarına gəlir və bu kitaba romanın orijinal versiyası, oxucu məktubları ilə yanaşı, romanın sonunu yeni traktovkada təqdim edən ikinci epiloq – "Postepiloq" da daxildir.

Əlavə faktlar
-------------

* Romanda müxtəlif elmi faktlar qeyd edilir, məsələn Albert Eynşteynin beyninin oğurlanması təsvir olunur.
* Romanın doqquzuncu fəslində (@9) Boeing 747 təyyarəsinin qəzaya uğramasından bəhs edilir, bu hadisə həqiqətən də romanda qeyd edildiyi kimi 17 iyul 1996-cı ildə baş vermişdir.
* Müəllifin sözlərinə görə, romanın mövzu və ideyası hələ 1987-ci ildə onun ağlına gəlmişdi.

Ekranlaşdırılması
-----------------

2006-cı ildə Maqdalena Tseletska və Andjey Xıranın baş rolları ifası və Vitold Adamekin rejissorluğu ilə roman əsasında film çəkilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Обсуждение романа на онлайн-форуме". 2012-02-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-15.
2. ↑  "K-News ответы Януша Леон Вишневского на самые интересные вопросы". 2014-02-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-15.
3. ↑  "Şəbəkədə tək IMDB-də". 2011-09-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-15.

Xarici keçidlər
---------------

* Yanuş Vişnevskinin saytı  (pol.)
Lox-Roq yaxınlığında Vuyya-Mor adasındakı kəndli evlərinin xarabalıqları. Ada 1841-ci ildə sakinlərdən tamamilə təmizləndi və indi yalnız otlaq kimi istifadə olunur.
**Çəpərləmə** İngiltərədən xeyli sonra Şotlandiyada başladı və xüsusilə dramatik idi. 1760-cı illərdən bəri bir əsr boyunca qəbilə rəisləri müştərilərini və icarəçilərini (mahiyyətcə kiçik fermerləri) otlaq vadilərindən sahilə qovdular, burada özləri üçün yeni peşələrə yiyələnmək — dəniz yosunu toplamaq təşviq edildi.

Deportasiyanın nəticəsi feodal düzəninin və ənənəvi klan sisteminin məhv edilməsi, həmçinin dağlıq ərazilərin Kanada və Avstraliyaya kütləvi köçü idi. Bənzər fenomenlər İngiltərədə uzun müddətdir baş versə də, İsveç dağlıqlarında, təsiri gecikmə və tələskənlik, habelə uzunmüddətli torpaq icarəçilərinin hüquqlarını tənzimləyən Şotlandiya qanunlarının olmaması səbəbindən, icarə hüququ ilə yanaşı, tez-tez bütün əmlaklarını itirdi.

Səbəbləri və metodları
----------------------

Şotlandiya orta əsrlərdən bəri himayə quruluşuna və klan üzvləri arasındakı qohumluq uydurmasına əsaslanan klan sistemi miras aldı. Digər ənənəvi cəmiyyətlərdə olduğu kimi, patron-müştəri münasibətləri torpaq sahibinin kəndlilərə himayədarlıq etdiyini və müharibə dövründə ona sədaqətlə xidmət etdiklərini düşünürdü. XVIII əsrin birinci yarısındakı Yakobit qarışıqlığının yatırılması hökumətin Şotlandiyanı silahsızlaşdırmasını tələb etdi və bununla birlikdə havadarların və müştərilərin hərbi əlaqələri mənasını itirdi. Beləliklə, klan sisteminin dağılması üçün şərait yaradıldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Harper, Marjory.* Emigration from Scotland between the wars: opportunity or exile?. Manchester: Manchester University Press. 1998. ISBN 9780-7190-8046-3.
2. ↑  *Devine, T M.* Clearance and Improvement: Land, Power and People in Scotland, 1700–1900. Edinburgh: Birlinn Ltd. 2006. ISBN 978-1-906566-23-4.

Ədəbiyyat
---------

* Devine, Tom. *Clanship to Crofters' War: The social transformation of the Scottish Highlands*. Manchester University Press, 1994. ISBN 978-0-7190-9076-9.
* Devine, Tom. *The Scottish Clearances: A History of the Dispossessed, 1600-1900*. London: Allen Lane, 2018. ISBN 978-0241304105.
* Prebble, John. *The Highland Clearances*. Secker & Warburg, 1963.
* Richards, Eric. *The Highland Clearances*. Birlinn Books, 2000.
* Peter Aitchison, Andrew Cassell. *The Lowland Clearances: Scotland's Silent Revolution, 1760-1830.* Birlinn Books, 2012. ISBN 9781780270692.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qarabulaq.

**Qarabulaq** — Azərbaycan Respublikasının Oğuz rayonunun Böyük Söyüdlü inzibati ərazi vahidində kənd.

Tarixi
------

Kəndin ərazisi qədim yaşayış yeridir və keçmiş adı Xoşkaşen olmuşdur. Xoşken (Koçken, Koşken, Xoşken) V əsrdə Alban xristian ruhanisinin adı olub, türkcə "qartal" sözündəndir. "Şen" isə "oba, yer, kənd" anlamındadır. "Xoşkaşen" — "Xoşkenin" (qartal kimi igidin) kəndi, obası, yeri" deməkdir.

Kəndin indiki adı isə XIX əsrdə Şəki rayonunun Oxud kəndindən çıxmış ailələrin Filfilli kəndi yaxınlığında Qarabulaq adlı yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Keçmiş adı Molla Qarabulaq olmuşdur. Kəndin əsasını bir nəfər molla qoyduğuna görə Molla Qarabulaq adlanmış, sonralar molla sözü düşmüşdür. Sonralar əhali Filfilli kəndinin şimalındakı eyni adlı kənddən köçüb indiki kəndin ərazisində məskunlaşmış, həmin adı da özləri ilə buraya gətirmişlər. "Qarabulaq" sözünün mənası "daim çağlayan, güclü, bol sulu bulaq" kimi yazmaq daha düzgündür.

Coğrafiyası
-----------

Kənd rayon mərkəzindən 36 km cənubda, Türyançayın sağ sahilində, Baş Qafqaz silsiləsinin yamacında, dəniz səviyyəsindən 550 metr yüksəkdə yerləşir.

Mədəniyyəti
-----------

Kənddə orta məktəb, klub, kitabxana, poçt, tibb məntəqəsi, 100 yerlik ATS var. Kəndin ərazisində tarixi müəyyənləşdirilməmiş iki alban-xristian ibadətgahı (kilsə) mövcuddur. Kəndə rayon mərkəzindən avtobus işləyir.

Əhalisi
-------

2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 804 nəfər yaşayır.

Kənd əhalisi heyvandarlıq və əkinçiliklə məşğul olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu. Bakı: Şərq-Qərb, 2007, səh.427
2. ↑  Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı: 2010, səh.629

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan Respublikası Oğuz Rayon İcra Hakimiyyəti

Həmçinin bax
------------

| ⛭Oğuz rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Oğuz |  |
| Qəsəbələr | Bədəldərə |
| Kəndlər | Abdallı • Baş Daşağıl • Bayan • Bucaq • Calut • Çaldaş • Çayqovuşan • Dəymədağlı • Dəymədərə • Ərmənət • Filfilli • Hallavar • Xaçmaz • Xaçmazqışlaq • Xalxal • Xalxalqışlaq • Kərimli • Qarabaldır • Qarabulaq • Qumlaq • Mollalı • Muxas • Padar • Sincan • Şirvanlı • Tayıflı • Tərkeş • Top • Yaqublu • Yemişanlı • Yenikənd • Zərrab |
| Ləğv olunmuş kəndlər | Böyük Söyüdlü • Oğuzqışlaq |
**Georgi Lapiti** (*yun.* Γεώργιος Λαπίθες) — orta əsr Kipr yunan yazıçısı, alimi və mülkədarı. Alimlər Lapiti adının Lapitos şəhərindən götürüldüyünü güman edir. O, mülkədar olduğundan xeyli sərvətə sahib idi, bundan öz intellektual işlərində və xristian əsirlərinin Osmanlı qüvvələrinin əlindən azad edilməsində istifadə edirdi. Lapiti müxtəlif mənşəli ziyalıları öz "gözəl iqamətgahında" qonaq edib, onlarla ideyaları müzakirə edirdi. O, məhsuldar tərcüməçi olmuşdur, lakin onun əsərlərinin sadəcə bir neçəsi bu günə qədər gəlib çatmışdır. Devid Pinqri onu "*Toledo cədvəlləri*"nin latın dilindən yunan dilinə tərcüməçisi olduğunu bildirmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Talbot, Alice-Mary.* Lapithes, George // In Kazhdan, Alexander P. (ed.). The Oxford dictionary of Byzantium. New York: Oxford University Press. 1991. ISBN 9780195187922.
2. ↑  *Grivaud, Gilles.* Literature // In Nicolaou-Konnari, Angel; Schabel, Chris (eds.). Cyprus: Society and Culture 1191-1374. BRILL. 2005. səh. 273.
Ümumi yayılması
---------------

Şimali Amerikada Kvebekdən Nebraska və Virciniyaya qədər yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

8-12 m hündürlükdə yarpağını tökən, çoх iri olmayan ağac, bəzən koldur. Gövdəsinin qabığı açıq boz rəngdə olub, üzəri şişə oхşar çıхıntılarla örtülüdür. Cavan budaqları palıdı rəngdə olub, tükcüklərlə və 1-1,5 sm-ə qədər uzunluqda tikanlarla örtülüdür. Yarpaqları təklələkvari, 12-25 sm uzunluqdadır. Hər yarpaq tamkənarlı və dişli, 3-6 sm uzunluqda, 5-11 ədəd yumurtavarı və ya enli ellips formalı yarpaqcıqdan ibarətdir. Yarpaqcıqlar üstdən tünd yaşıl, altdan bir qədər açıq rəngli, tükcüklüdür. Tükcüklər əksərən damarların üzərindədir. Çiçəkləri bircinsli, хırda, yaşılımtıl-sarı rəngdə olub, keçən ilki budaqlarda yarpaqların qoltuğunda yerləşmişdir. Yarpaqlamadan qabaq çiçəkləyir. Qutucuq qaramtıl rəngdə olub, 5 mm diametrindədir. Toхumları qaradır. Aprel-may aylarında çiçəkləyir, meyvəsi avqust-sentyabrda yetişir.

Ekologiyası
-----------

Azərbaycanın düzən və dağətəyi zonalarında 2-3 m-ə qədər hündürlüyə qalхaraq sıх tikanlı kollar əmələ gətirir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Yaşıllaşdırmada canlı çəpərlərin salınmasında istifadə oluna bilər.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorasi" V cild, Baki, "Elm", 2019, 370 səh.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q3079244
* Wikispecies: Zanthoxylum americanum
* AoFP: 1063
* APA: 3309
* EoL: 484217
* EPPO: ZANAM
* GBIF: 3190089
* GRIN: 42186
* iNaturalist: 54836
* IPA: 3981
* IPNI: 775568-1
* IRMNG: 11084524
* ITIS: 505788
* IUCN: 135956405
* MichiganFlora: 2610
* MoBotPF: 286754
* NCBI: 354526
* PfaF: Zanthoxylum americanum
* Plant List: tro-28100527
* PLANTS: ZAAM
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:775568-1
* Tropicos: 28100527
* uBio: 476564
* VASCAN: 9041
* WisFlora: 5451
* WFO: wfo-0001132898

 |
**Qeorqi Cimiyev** (oset. Владимир Голоты, 31 dekabr 1906, Moskva – 25 sentyabr 1944, Moskva) — osetiyalı sovet dramaturqu, ssenarist, rejissor, aktyor.

Bioqrafiyası
------------

18 dekabr 1906-cı ildə Vladiqafqazda anadan olmuşdur. Bacı-qardaşların ən böyüyü olur. 14 yaşında atasını itirir və ailənin qayğısı tamamilə çiyinlərinə düşür. Odun hazırlamaq üçün arabaçı işləyir, bir mağazada satıcı olur. 1926-cı ildə Moskva Kinematoqrafiya Texnikumunun aktyorluq fakültəsinə daxil olur. Məzun olduqdan sonra Vostok-Film studiyasına göndərilir.

Aşqabadda və Bakıda kinoda aktyor, rejissor köməkçisi və Şimali Osetiyadakı sosialist quruluşundan bəhs edən "İki dövr" filminin ssenarisinin müəllifi olaraq çalışır. Daha sonra eyni zamanda kinorejissor kimi fəaliyyətə başlayır. 1934-cü ildə "İki Dövr" ssenarisi əsasında Cimiyev Orjonikidzedəki Rus Teatrında səhnələşdirilən "Düşmənlərin dostluğu" pyesini yazır.

1932-ci ildə Azərbaycanfilm Studiyası Cimiyevi ssenari şöbəsinin müdiri vəzifəsinə dəvət edir. İki il sonra, Şimali Osetiyaya qayıtdıqdan sonra, Regional Xalq Təhsil Şöbəsi sənət bölməsinin müdiri vəzifəsinə təuin edilir.

Şimali Osetiya Dram Teatrının açılışı Cimiyevin gələcək yaradıcılıq yolunu müəyyənləşdirir. Tezliklə kolxoz mövzusuna həsr olunmuş "Toy" (1936) adlı dörd pərdəli komediyası səhnələşdirilir. Bu ilk Osetiya Sovet komediyası olur. Dörd il sonra Cimiyevin "Gənc gəlin" adlı daha dörd aktlı bir komediyası səhnələşdirilir. İçində yeni bir həyat qurmaq ideyasını tamamilə mənimsəyən müəllif, köhnəlmiş adətlər üzərində yeni bir əxlaqın qələbəsini göstərir.

1941-ci ildə, Böyük Vətən müharibəsinin başlaması ilə Cimiyev cəbhəyə yollanır. Lakin 1942-ci ildə xəstəlik səbəbindən ordudabn tərxis olunur. Elə həmin il vətənpərvərlik mövzusunda bir neçə oçerk, hekayə və iki dram yazır - "Mübarizə günləri" və "Qara duman". Birincisi əsgərlərimizin cəsarətini və qəhrəmanlığını əks etdirir. "Qara duman" pyesinə gəlincə, osetin dramaturgiyasının ən yaxşılarından biri kimi tanınır. Müəllif sovet vətənpərvərinin yüksək mənəvi keyfiyyətlərini ortaya qoyur, sovet əsgərlərinin və partizanların cəsarətli, fədakar insanlar olmasını bildirir.

1944 -cü ilin sentyabrında Cimiyev Moskvaya yola düşür və orada uzun müddətli planını həyata keçirməyi planlaşdırır. Burada Şimali Osetiya haqqında bədii film üçün bir ssenari yazır. Ancaq tale başqa tamam cür olur. Rejisor 25 sentyabr 1944-cü ildə həyatı faciəvi şəkildə bitirir. Osetiya Kilsəsi yaxınlığındakı nekropolda dəfn edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qeorqi Cimiyev". 2021-10-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-17.
2. ↑  Джимиев Георгий Савельевич Arxivləşdirilib 2019-06-30 at the Wayback Machine. Театр.

Mənbə
-----

* 110 лет Георгию Джимиеву
* Джимиевы
* Осетинские писатели Arxivləşdirilib 2020-02-25 at the Wayback Machine
İnsan fiqurlu şahmat. İtaliya.
"İnsan fiqurlu şahmat" şahmatın bir növüdür və burda fiqruları insanlar əvəz edir. İnsan fiqurlu şahmat adətən açıq havada və ya böyük şahmat lövhəsi üzərində oynanılır. İntibah dövrünün sərgilərində tez-tez oynanılırdı. İnsan fiqurlu şahmat səhnə döyüşü təlimi keçmiş aktyorlar tərəfindən xoreoqrafiya səhnələri göstərilir. Həqiqətən fiqurun götürülüb götürülmədiyini fiqur vuranları təmsil edən xoreoqrafiya döyüşçüləri müəyyən edir. Alternativ olaraq fiqurlar "Yaradıcı Anarxizm Cəmiyyəti" tərəfindən istifadə edilən qaydaları izləyərək boks edə bilərlər

Kostyumlu insan fiqurlu şahmat 1923-cü ildən Venesiya yaxınlığında, İtaliyanın Marostika şəhərində hər iki ildən bir sentyabrın 2-ci həftəsində səhnələşdirilir. Oyun 1454-cü ildə iki aşiq gənc cənab arasında qadının kimin olmasına qərar vermək üçün oynanılan əfsanəvi oyun anılır.

Animasiya geyimli insan fiqurlu şahmat
--------------------------------------

2004-cü ildə "Metrocon" şirkəti ilk animasiyalı insan fiqurlu şahmat yaratdı və keçirtdi. Bu ilkin ssenari idi və döyüş xoreoqrafiyasından istifadə edilirdi.

O vaxtdan etibarən, Bostondan tutmuş Manifest animasiyalarina qədər öz miqyasina görə fərqlənən digər animasiyalar ilə bağlı konvensiyalar şahmat fiqurlarında insanların animasiya və ya videooyun qəhrəmanlarını canlandırdığı insan şahmatını əks etdirdilər. Bəzi animasiya geyimli şahmat oyunları mövzulaşdırıldı(good versus evil, Shounen versus Shoujo, occult versus science, angst versus sugar).
**Nüsrət Hüseynov** (?-1921)—İran Məşrutə hərəkatının fəal üzvü.

Həyatı
------

Nüsrət Hüseynov Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. Böyüyüb yaşa dolandan sonra Bakı şəhərinə köçmüş, neft mədənlərində çalışmışdı. Hümmət təşkilatına üzv yazılmışdı. 1906-1911-ci illərdə Təbrizdə məşrutə hərəkatına qoşulmuşdu. "Əbülhəsən bəy" kod adı ilə gizli çalışmışdı.

Haqqında
--------

1906-1911-ci illərdə Təbrizdə məşrutə hərəkatı ilə bağlı hadisələri əks etdirən "Dumanlı Təbriz" romanında Məmməd Səid Ordubadi həmin dövrün tarixi hadisələrini, ictimai-siyasi münasibətlərini göstərməklə yanaşı, dövrün psixologiyasını, insan xarakterlərini də açmışdır. Romanda hadisəçiliyə və macəraçılığa geniş yer verilməsi tənqid edilirdi. Çağdaş ədəbiyyatşünaslıqda isə bu amillərə qüsur kimi baxılmır və düzgün olaraq qeyd edilir ki, "M.S.Ordubadinin üslubunda bir qədər də meydan verilən macəra ünsürləri yalnız köməkçi vasitə rolunu oynayır və zəruri hallarda, şəraitin tələb etdiyi məqamda süjetə daxil edilir".

Əsər Təbrizdə tacir kimi fəaliyyət göstərən Əbülhəsən bəyin (o. inqilabçı Baki fəhləsi Nüsrət Hüseynovun gizli adıır) dilndən təhkiyə edilir. Əbülhəsən bəyin inqilabi fəaliyyətinin, sinfi mövqedən mübarizəsinin fonunda isə milli azadlıq uğrunda döyüşən Təbriz var, mılli varlıqlarını təsdiq edən, milli istiqlaliyyət uğrunda mübarizə aparan azərbaycanlılar var və Əbülhəsən bəyin mücərrəd "inqilabçılığı" sanki müəllifi dövrün hakim ideologiyasının hücumlarından qorunmağa xidmət edir.

Romanın obrazlar qalereyası əlvan və zəngindir: milli azadlıq hərəkatının rəhbərləri Səttar xan və Bağır xan, Əmir Həşmət, Hacı Əli Davafuruş, mücahidlər Tütünçüoğlu, Həsənağa, Cavadağa, maraqlı cizgiləri ilə seçilən azərbaycanlı qadınlar Mahru xanım, Nabat, Təhminə xanım, Zeynəb, Rusiya və ABŞ səfirliklərinin əməkdaşları Nina və Miss Hanna, inandırıcı və yaddaqalan xüsusiyyətləri ilə verilmiş Hacı Səməd xan, Sərdar Rəşid, Şümşad xanım, Məşədi Kazım ağa, rus zabiti Smirnov, Şeyx Əbdüləzəl və b. Obrazlar bitkindir və müəllif onları yalnız ayrı-ayrı epizodların içtirakçısına çevirməklə kifayətlənməyərək talelərini axıra qədər izləyir. Qədim Azərbaycan şəhəri Təbriz əsərdə bütün çalarları, koloriti ilə, daxili həyatı və beynəlxalq aləmdə yeri ilə görünür.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Məşrutə ensiklopediyası, Bakı, 2011. 624 səh.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* İran Məşrutə hərəkatı
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Terek.
**Terek deltası** 4 000 — 6 000 km² ərazini əhatə edən massivdən ibarətdir (bu isə Kuban deltası ilə eyni sahədir). Bu sahənin 500 km² irriqasiya bölgəsidir. Böyük əhəmiyyətə malikdir. Delta Karqalin stanisasından başlayır. Deltada kəskin eniş 56 metrdir. Bölgənin böyük hissəsini göllər, tuqay meşələri və şoranlıqlar təşkil edir.

Deltanın hidroqrafiyası
-----------------------

Terek deltasında yüksək inkişaf dinamizmi müşahidə edilir. Orta Asiya çaylarına xas xüsusiyyətlərindən dağlardan aşağı axarlara doğru çoxlu lil gətirir. Çayın gətirdiyi lil sayəsində Xəzər dənizi sahillərində geniş bir ərazini əhatə etməsinə baxmayaraq hazırda qapalı hövzəyə çevrilmək üzrədir. Deltada mövcud olan qollar: Prorva, Orta, Talovka və Yeni Terek. Əvvəllər hər 60 ildən bir çay öz mənsəbində yerləşən axarını dəyişirdi. XVII əsrdə onun əsas axarı Sulu Çubult çayı idi. XVIII əsrin əvvəllərində çay Köhnə Terekə yönəlir. Elə həmin əsrin sonlarında bu qola paralel yeni qol peyda olur. Yeni qol Yeni Terek və ya Kordonka adlanır. 1812-ci ildə baş vermiş daşqın zamanı Borozdin, 1914-cü ildə isə Karqalin dəhlizi peyda olmuşdur. Sovet dönəmində müəyyən irriqasiya işləri görülmüşdür.

İqlimi
------

Delta özünün yumşaq iqlimi ilə seçilir. İl faktiki olaraq iki mövsümə bölünür:İsti (martdan oktyabra qədər) və soyuq (noyabrdan fevrala qədər). Ysyı isti və quru, qışı isə yumşaqdır. Orta aylıq temperatur ancaq yanvar-fevral ayları stabilləşir. Orta illik temperatur +12°C təşkil edir. Ən isti aylar iyul və avqustdur. Bu ayların orta temperaturu 24°, maksimal temperaturu isə 34 - 40°C-dir. Deltada orta illik yağıntının miqdarı 350 mm təşkil edir. İsti aylarda yağıntının 200 mm, soyuq ayları isə 100 mm yağıntı düşür. Qar örtüyü maksimum 30 gün qalır. Qar örtüyünün qalınlığı 5 sm olur. Minimal temperatur −20°C-dən aşağı düşmür. Buz örtüyü hər il müşahidə edilmir və 70 günü keçmir.

Ekokultur xüsusiyyətləri
------------------------

Təbii xüsusiyyətləri ilə yanaşı ekokultur inkişaf etmişdir. Deltanın düzən reylefinə rus işğalından sonra koloniyalaşdırılmışdır. Bura çixlu rus əhalisi köçürülmüşdür. Gəlmə əhalinin əsas məşğuliyyətu hərbi iş və balıqçılıq (kənd təsərrüfatı) ilə məşğul olurdular. Bura həmdə Cənubi Qafqazdan erməni və gürçülər köç etmişlər. XX əsrin ikinci yarısından sonra bura Dağıstanın müxtəlif xalqları tərəfindən məskunlaşılmışdır. Hazırda region Dağıstanın etnik baxımdan ən qarışıq regionlarından biridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Terek deltası". 2016-10-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-30.
2. ↑  "Terek deltası". 2016-10-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-30.
3. ↑  "Аграханский залив и дельта реки Терек (Северный Аграхан) / Том 6 / Водно-болотные угодия России". 2016-10-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-30.
**Cənubi Afrika Respublikasının Dövlət Gerbi** — CAR dövlətinin müstəqilliyi rəmzidir.

Simvolika
---------

Qalxan milli şəxsiyyət və mənəvi qoruma vasitəsi kimi ikiqat məna daşıyır. Milli üslubda iki insan rəqəmi birliyin simvolu olaraq salam verməkdədir. Bu da bir millətə və buna görə bəşəriyyətə aiddir.

Knobkierie nizə və mace müdafiə və güc simvolu. Qalandan yuxarıdakı rəqəm protea çiçəyi simvollaşdırır. Proteya (lat. Protea cynaroides) Cənubi Afrika Respublikası milli bitkisidir.

İlancıllar quşu artım və sürəti xarakterizə edir. Ayaqları bir nizə və mıx kimi təsvir olunan, əla bir ilan avcısı olan güclü quş paltarın düşmənlərindən qorunması simvollaşdırır. Yüksələn qanadlar - ölkənin yüksəlişinin emblemi və eyni zamanda himayə, qorunma. Rising Sun, parıltı, dirçəliş, iradənin emblemidir.

Qalxan, fillərin kökləri ilə əhatə olunur, hikməti, gücü, mülayimliyi və əbədiyyətini simvollaşdırır. Buğda qulaqları məhsuldarlığın bir emblemi olaraq xidmət edir və cücərmə, böyümə və inkişaf imkanları ilə bağlı fikirlərini simvollaşdırır.

Şüar kohsi dilinin itkin dilində yazılmışdır və tərcümədə "Fərqli insanlar birləş!", Cənubi Afrika sakinlərinin çoxmillətli tərkibində işarə edir.

Həmçinin bax
------------

* CAR bayrağı

| ⛭CAR mövzularda |
| --- |
| 
Gerb • Bayraq • Himn • Dövlət quruluşu • Konstitusiya • Parlament • İnzibati bölgü • Coğrafiya • Şəhərlər • Paytaxt • Əhali • Dillər • Tarix • İqtisadiyyat • Kənd təsərrüfatı • Energetika • Valyuta • Mədəniyyət • Din • Kinematoqraf • Ədəbiyyat • Musiqi • Bayramlar • İdman • Təhsil • Elm • Nəqliyyat • Turizm • Poçt (tarixi və markaları) • İnternet • Silahlı qüvvələr • Xarici siyasət

**Portal "CAR"**
 | Cənubi Afrika Respublikası |

Xarici keçidlər
---------------

* South Africa Heraldry History
* Past and present

İstinadlar
----------

1. ↑  Brownell, F.G. (1993). *National and Provincial Symbols*
**Anar Şuşalı** (Hüseynli Anar Vaqif oğlu 12 iyul 1978, Şuşa, DQMV) — opera-kamera müğənnisi, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti (2008).

Həyatı
------

Anar Şuşalı (Hüseynli) 12 iyul 1978-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. 1984-cü ildə Şuşa şəhər 1 saylı orta məktəbə, 1989-cu ildə isə Şuşa musiqi məktəbinin tar sinfinə daxil olmuşdur. 1992-ci ilin may ayında Şuşa şəhərinin ermənilər tərəfindən işğalı ilə əlaqədar məcburi köçkün kimi Bakı şəhərində məskunlaşmışdır. 1994-cü ildə Bakı şəhərindəki 36 saylı musiqi məktəbinin tar sinfini, 1995-ci ildə isə Bakı şəhərindəki 13 saylı Şuşa orta məktəbini bitirmişdir. Həmin ildə Üzeyir Hacıbəyov adına Bakı Musiqi Akademiyasının solo oxuma fakültəsinə daxil olmuşdur. 1999-cu ildə Bakı Musiqi Akademiyasını solo oxuma ixtisası üzrə bakalavr dərəcəsini, 2001-ci ildə vokal ixtisası üzrə magistr dərəcəsini, 2003-cü ildə isə həmin ixtisas üzrə aspirantura dərəcəsini bitirmişdir. Bu müddət ərzində bir çox incəsənət xadimlərinin yubiley konsertlərində, Heydər Əliyev Fondu və Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən təşkil olunmuş konsertlərdə və müxtəlif dövlət tədbirlərində dəfələrlə çıxışlar etmişdir. Bir sıra xarici ölkədə — Yaponiya, Fransa, Norveç, İtaliya, Almaniya, Özbəkistan, Türkiyə, Rusiya, İran, Ukrayna, Koreya, Çin, Pakistan, Misir, Türkmənistan, Tacikistan, Qırğızıstan və Küveytdə Azərbaycan mədəniyyətini uğurla təmsil etmişdir. 2008-ci ilin sentyabr ayında vokal sahəsində yaradıcılığını və xidmətlərini yüksək qiymətləndirən Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti fəxri adına layiq görülmüşdür. 2009-cu ildə Azərbaycan bəstəkarı, Azərbaycan peşəkar musiqisinin banisi Üzeyir bəy Hacıbəyovun yeni quruluşda səhnələşdirilmiş "Arşın mal alan" operettasında baş rol olan Əsgər rolunu ilk dəfə rus və Azərbaycan dillərində böyük uğurla ifa etmişdir. Tamaşanın rus dilində ilk premyerası 11 oktyabr 2009-cu ildə olmuşdur. 2010-cu ilin may ayında isə Prezident mükafatçısı adına layiq görülmüşdür.

Azərbaycan Milli Konservatoriyasının "milli vokal" kafedrasının baş müəllimi — dosentidir.

Hərbi xidmətdə olub, ailəlidir, 3 övladı var.