recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Çovdarlıqda uçurumdan qoruyan** — ABŞ yazıçısı Cerom Selincer tərəfindən 1951-ci ildə yazılmış roman. Əsərdə on altı yaşlı Holden adlı gənc tərəfindən çox açıq şəkildə Amerika həqiqətlərinin kəskin dərk edilməsindən və müasir cəmiyyətin ümumi qayda və əxlaqının qəbul edilməməsindən söhbət açılır. Roman, əsasən, cavanlar arasında böyük populyarlıq qazanıb və XX əsrin ikinci yarısında dünya mədəniyyətinə əhəmiyyətli təsir göstərib.

Selincer "Çovdarlıqda uçurumdan qoruyan" romanı üzərində doqquz il işləyib. Müəllifin 1951-ci ildə yazılmış yeganə romanı "Çovdarlıqda uçurumdan qoruyan" olub. Əsər dünyada qısa müddətdə 60 milyon nüsxə ilə satılıb.

Mövzusu
-------

Romanda əsas qəhrəman yeniyetmə Holdenin dili ilə müəllif öz dövrünün Amerikasında, geniş mənada bütün dünyada gedən proseslərə öz fikrini bildirir. Əsərdə açıq formada XX əsrin ortalarındakı amerikan həqiqətlərinin kəskin tənqidi, insanların ikiüzlülüyü, dinin lazımsız steorotipləri tənqid olunur. Maraqlı olan da budur ki, müəllif bütün bunları 16 yaşlı bir yeniyetmənin dilində mükəmməlliklə ifadə edə bilir. Əsərdə istifadə olunan geniş vulqarizmə, insanlardakı "mənfi" təsirinə görə əsər uzun müddət qadağan edilməsinə baxmayaraq, dünyada ən çox oxunan kitablardan biri ola bilmişdir. Roman nəşr edildiyi gündən əksər amerikan gənclərinin sevimli kitabına çevrilmişdir. Hətta əsərin təsirindən intihar edən bir neçə gəncə belə rast gəlinmişdir. ABŞ Prezidenti Ronald Reyqana sui-qəsd etmiş Con Hinklin sui-qəsddən əvvəl bu romanı oxumuşdur. Con Lennonnun qatili Mark Çepmenin də üzərindən Devid Selincerin bu romanı tapılmışdır.

Əsas obrazlar
-------------

* **Holden Kolfild**: Hekayəni danışan yeniyetmə oğlan. 17 yaşındadır.
* **Fibi Kolfild**: Holdenin kiçik bacısı. Bəzən Fibi də Holdenə hirslənir, ancaq Holden bacısının hələ də məsumiyyətini itirmədiyinə görə onu heç vaxt günahlandırmır və çox sevir.
* **Elli Kolfild**: Holdenin ölən qardaşıdır. Leykamiyadan ölmüşdür. Onun ölümü Holdenin yaşadığı vəhşi yeniyetməlik dövrünə təkan verən önəmli amillərdəndir.
* **Robert Ekli**: Kolfildin dostudur. Sızanaqlı üzü var və xarakter cəhətdən də qıcıqlandırıcı tipə malikdir.
* **Ceyn Gallager**: Kitabda heç yerdə görünmür. Ancaq o, Holdenin həqiqətən varlığını hiss etdiyi tək-tük insanlardandır.
* **Stredleyter**: Holdenin yaraşıqlı otaq yoldaşıdır.
* **Cənab Spenser**: Holdenin Pensi məktəbindəki tarix müəllimidir.

Zaman
-----

Hadisələr 1940-cı illərin sonu-1950-ci illərin əvvəllərində baş verir. Kitab da elə bu ərəfədə yazılmışdır. Holdenin qardaşı Ellinin ölüm tarixi 18 iyul 1946-cı il olaraq göstərilir və həmin vaxt Holdenin 13 yaşı vardır. Kitabın sonunda hadisələr 1950-ci ilin yayında baş verir. Əgər Milad bayramının bazar günü olduğunu ehtimal etsək, hadisələrin böyük qisminin dekabrın 18–19-u olduğu ortaya çıxır.

Mənbə
-----

* Selincerin "Çovdarlıqda uçurumdan qoruyan"ı yeni nəşrdə
* Cerom Devid Selincer "Çovdarlıqda uçurumdan qoruyan". İnsanı inqilaba sürükləyən roman
* pdf
*

Həmçinin bax
------------

* XX əsrin 100 kitabı (Le Monde)
**Dəndənə** – araba təkərinin əsas hissəsidir.

Ümumi məlumat
-------------

Kəndli təsərrüfаtındа arаbаnın nəqliyyаt və dаşımа vаsitəsi kimi əvəzsiz rоlu оlmuşdur. Аrаbаyа qоşqu kimi işlədilən hеyvаn növlərindən аsılı оlаrаq аrаbаnın dа müхtəlif
növləri hаzırlаnırdı: аt аrаbаsı, kəl аrаbаsı, öküz аrаbаsı, еşşək аrаbаsı (daşqa-daşka).

Arabanın hаzırlаnmаsı хüsusi tехniki hаzırlığа mаlik ustаlаr tərəfindən icrа еdilirdi. Аrаbаyа lаzım оlаn hissələr хаrrаtlаr və dəmirçilər tərəfindən hаzırlаnır və sоnrа lаzımi qаydаdа qurаşdırmа işi аpаrılırdı. Аrаbа hissələrinin аdlаrı аşаğıdаkılаrdır: təkər, bаn, pər, kəmər, çərçivə, rеykа, sаmı, bоyunduruq, qоl, lаydır (çəmbər), ох, tоp, dislə, çumаçа. Аrаbа tək аt üçün hаzırlаndıqdа оnа qаrşı tərəfdən аt qоşmаq üçün iki qоl düzəldilir. Bütün hissələr vacib olsa da demək olar ki, təkərsiz arabanı təsəvvür etmək olmaz. Təkər də top və dəndənələrdən ibarətdir - dəndənə təkər çevrəsi ilə topu birləşdirən millərdir.

Qalereya
--------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Dəndənə*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |

| ⛭Nəqliyyat vasitələri |
| --- |
| Quru nəqliyyatı | At  • Ulaq  • Qatır  • Öküz  • Dəvə  • Araba  • Fayton  • Avtomobil  • Şərəban  • Qazalaq  • Prilotkav Dilican  • Kareta  • Kəcavə |  |
| Su nəqliyyatı | Sal  • Bərə  • Qayıq  • Kələk  • Kolaz  • Pələ  • Şxun  • Barja  • Sandal  • Kirjim  • Gəmi |
| Hava nəqliyyatı | Təyyarə  • Helikopter  • Hava şarı |
| Dəmir yolu nəqliyyatı | Konka  • Tramvay  • Qatar  • Lokomotiv |
| Sadə yük nəqliyyatları | Əl sürütməsi  • Sürütmə  • Torba  • Şələ  • Bağlama  • Xurcun  • Heybə  • Səbət  • Xərək |
**Honolulu** — ABŞ-nin Havay ştatında şəhər. Honolulu dünyanın ən böyük şəhəridir. "Hawaii" əyalətində 1907-ci ildə çıxarılmış bir qanuna görə Honolulu şəhəri və Honolulu İnzibati Bölgəsi (County) eyni yeri ifadə edər. Bu inzibati bölgə, Honolulu şəhərinin olduğu Oahu adasının geri qalanının yanında, Böyük Okeanda 2400 km boyunca uzanan Şimal-qərb "Hawaii" adalarının qalanını da əhatə edir. Bu da Honolulunun 5509 km² ilə ən böyük sahəyə sahib şəhər olduğu deməkdir. Amma bu şəhərin əhalisi sayı yalnızca 876.156 nəfərdır. Şəhərin 72 % dəniz suyu ilə örtülüdür.

Honolulu Havay əyalətinin paytaxtıdır, amma Havay adasında deyil. Çox daha kiçik, amma əhali sıxlığı daha çox olan Oahu adasında yerləşir. 
Havay Takımadasındaki adalar dünyanın ən böyük dağ silsiləsinin çıxıntı edən təpələrdir. Havay ABŞ -ın qəhvə yetiçdirən tək əyalətidir. Dünyada yetişən ananasların üçdə birindən çoxu Havaydır gəlir və adam basma ən çox konserv əti Havaylılar istehlak edir: ildə yeddi milyonadək. 
Konserv ətin bu qədər məşhur olmasının səbəbi II Dünya Müharibəsi vaxtında adada çox sayda ABŞ əsgəri olmuş və bunun əsnasında konserv ətindən çox istifadə edilməsi adəti yaranmışdır. Qızarmış konserv ətli plov Havay klassikidir.

Kapitan Cook, Havay adalarını 1778-ci ildə kəşf etdi və sponsoru Qraf Sandwich xatirəsinə buranın adını Sandwich adaları olaraq dəyişdirdi. Cook 1779-cu ildə Havayda öldürüldü.

XIX əsrin başlanğıcında bu adalar Havay Krallığı deyə bilinirdi. Havay 1900-cı ildə də ABŞ torpaqlarına daxil edilməsinə və 1959-cu ildə ABŞ-nin 50 əyaləti olmasına baxmayaraq, bayrağında Birləşmiş Krallığın bayrağını daşıyan tək ABŞ əyalətidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  2020 United States Census. / red. ABŞ əhalinin siyahıya alınması bürosu

Mənbə
-----

* 


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Coğrafiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



| ⛭ABŞ ştatlarının inzibati mərkəzləri |
| --- |
| 
* Aydaho
* Ayova
* Alabama
* Alyaska
* Arizona
* Arkanzas
* Vayominq
* Vaşinqton
* Vermont
* Virciniya
* Viskonsin
* Havay
* Delaver
* Corciya
* Qərbi Virciniya
* İllinoys
* İndiana
* Kaliforniya
* Kanzas
* Kentukki
* Kolorado
* Konnektikut
* Luiziana
* Massaçusets
* Men
* Minnesota
* Missisipi
* Missuri
* Miçiqan
* Montana
* Merilend
* Nebraska
* Nevada
* Nyu-Hempşir
* Nyu-Cersi
* Nyu-York
* Nyu-Meksiko
* Ohayo
* Oklahoma
* Oreqon
* Pensilvaniya
* Rod-Aylend
* Şimali Karolina
* Şimali Dakota
* Tennessi
* Texas
* Florida
* Cənubi Karolina
* Cənubi Dakota
* Yuta

 |
**Qaz-turbin yağları** — Dünya təcrübəsində sintetik qaz-turbin yağları 40-cı illərin sonunda meydana gəlmişdir. Bu yağları bəzən sintetik yağların ilk nəsli adlndırırlar.

Tətbiqi
-------

Qaz turbin yağlarına aviasiya qaz-turbin mühərriklərini yağlamaq üçün tətbiq olunan yağlar aiddir.
Turboreaktiv mühərriklərdə yağlar turbini və kompressorun böyük ölçülü yüksək sürətli diyircəkli və rolikli diyircəkli yastıqlarını, yanacaq və qaz nasoslarının ötürücü qutularının diyircəkli yastıqlarını, dişli, çarxlı və digər köməkçi mexanizmləri yağlamaq üçün nəzərdə tutulub.

Növləri
-------

*MC-8П* – aviasiya və gəmi mühərrikləri üçün perspektiv neft yağı kükürdlü Şərq neftlərindən MS-8 yağ əsasında istehsal olunur. Tərkibində antioksidləşdirici, yeyilməyə qarşı aşqarlar var.
*ИМП-10* — parafinin hidrokrekinq və hidroizomerləşmə məhsullarının sebasin turşusu və ozooktil spirtinin mürəkkəb efiri ilə qarışığından ibarətdir. Tərkibində oksidləşmə və yeyilməyə qarşı aşqarlar metalın deaktivatoru var. Yağın işçi temperaturu 2000C-dək olan təyyarə və zirehli tank texnikasında qurulan istilik gərginlikli turboreaktiv mühərriklərdə tətbiq edilir.
Yağın ən böyük üstünlüyü az korroziya aktivliyinə, qeyri-metal konstruksiya metallarına və özlükləri zəif təsir etməsidir.

*BT-301* – tərkibində oksidləşməyə qarşı olan, silisium üzvi maddədir. 1000C-də kinematik özlülük-8,5mm2, donma-mənfi 600-dir. Yağ yüksək termooksidləşmə sabitliyə və aşağı uçuculuğa malikdir, istilik gərginlikli turboreaktiv mühərriklərdə tətbiq edilir.

*ВНИИНП-50 −14ф* –tərkibində oksidləşmə və yeyilməyə qarşı aşqarlar olan, sevasin turşusunun diizoktil efiri əsaslı sintetik yağdır. Yağın işçi temperaturu 1750C-dək olan istilik gərginlikli turboreaktiv mühərriklərdə işlədilir. ВНИИНП-50 −14ф yağı əsasında hazırlanmış ВНИИНП-50–1-4У yağı aşqarların tərkibi və daha yaxşı termooksidləşdirici sabitliyi ilə fərqlənir.

*Б-3В* – tərkibində oksidləşmə və yeyilməyə qarşı aşqarlar olan C3-C9 aşağı molekul sintetik yağ turşularının pentaeritrit efiri əsasındakı sintetik yağlardır, istilik gərginlikli qazturbin mühərriklərində və helikopterlərin reduktorlarında istifdə edilir. Yağın aşağı temperatur və yağlama xassələri onu yükləmiş dişli ötürücülərdə istifadə etməyə imkan verir.

*Л3–240*- Б-3В kimi, onun əsası eynidir, lakin tərkibində digər çoxfunksiyalı aşqarlar var: bütün növ vertolyotların mühərriklərində və reduktorlarında işlədilir. Yağın işçi tətbiq intervalı mənfi 35-dən müsbət 1750C-dəkdir.
*Əsas istismar xassələri* qaz –turbin yağlarının tətbiq imkanları və dəyişilmə müddətini təyin edən mühüm xassələrdən biri onun oksidləşməyə qarşı sabitliyidir. Bu xassə özünü xüsusilə yağlarda göstərir. Alifitik spirtlərin və dikarbon turşularının diefirləri oksidləşməyə qarşı sabitliyi təmin edən birləşmələrdir.

Mənbə
-----

1. Əliyeva N.T. Cavadova H.Ə. Qurbanov Ə.Ş. Hüseynova E.Ə. Əcəmov K.Y. Yağlar, sürtkülər və texniki mayelər. Bakı-2018.
**Bitlis üsyanı** — Birinci dünya müharibəsi zamanı Türkiyədə Bitlis ilində yaşayan ermənilərin təşkil etdiyi üsyan. Üsyan 1915-ci ilin yanvar ayında başlamış, aprel ayında isə şiddətlənmişdir. I dünya müharibəsində Osmanlı İmperiyasının ağır durumundan istifadə edən, Daşnaksütun təşkilatı, ərazidə yaşayan erməniləri türklərə qarşı birləşdirmək üçün *Vahan Papasyan* adlı radikal milliyətçini Daşnaksütun təşkilatının Bitlis nümayəndəsi təyin etmişdir.

Osmanlı İmperiyası sərhədləri daxilində yaşayan bütün kişiləri səfərbərliyə çağırdı. Bu çağırışa bəzi ermənilər də qoşuldu. Ancaq ermənilərin böyük bir qismi, Osmanlı İmperiyası tərəfindən döyüşmək istəmədiklərini açıq şəkildə söyləyirdilər. Bitlis ilinin Osmanbaşısı Korsu, Akhis, Beygeri, Arşin və Tasu kimi etnik ermənilərin yaşadığı kəndlərə səfərbərliklə bağlı yazılı müraciət etmiş, lakin cavab ala bilməmişdir. 1915-ci ilin yanvar ayında Bitlis ilinin Hizar qəzasının Sekür kəndində ermənilərlə, türk əsgərləri arasında səfərbərlik məsələsində mübahisə yaranmışdır. Ermənilərin Osmanlı əsgərlərinə hücumundan sonra silahlı atışma başlamışdır.

Erməni silahlılarının Bitlis ili ilə Van ilini bir-birinə bağlayan yolu kəsməsi vəziyyəti daha da gərginləşdirir. Erməni silahlıları ərazidə olan hərbi təyinatlı teleqraf xəttlərini kəsirlər. 20 fevral tarixində isə Viyris kəndində yaşayan ermənilər silahlı mübarizəyə başlayırlar.

| ⛭Erməni milli hərəkatı |
| --- |
| Siyasi təşkilatlar | Hnçak  • Armenakan  • Daşnaksütun |  |
| Birinci dünya müharibəsi | 
Zeytun üsyanı • Bitlis üsyanı • Zeytun üsyanı II • Van üsyanı • Şəbinkarahisar üsyanı • Musa dağı üsyanı • Musa dağı üsyanı • Osmanlı Bankına hücum • Nemezis əməliyyatı |
| Kamavorlar | Andranik Ozanyan • Aram Manukyan • Armenak Yekaryan • Drastamat Kanayan • Armen Qaro • Murad Sebastatsi
 |
Avarlı qayıq
**Qayıq** — qədim su nəqliyyatı vasitəsi, su nəqliyyatının ən mükəmməl növü.

Tarixi
------

Qayıq Neolit dövründən məlumdur. İlk qayıqları qalın və uzun ağac gövdəsinin içini daş alətlərlə oyub düzəldirdilər. Qədim zamanlarda heyvan dərisindən, papirusdan və s.-dən də qayıq hazırlanırdı. Qayığın hərəkətini asanlaşdırmaq və sürətini artırmaq məqsədilə ağacın alt hissəsini yonub yastı hala salır, qabaq tərəfini isə nazildib itiləşdirirdilər. Belə qayıqlar ilk dəfə avstraliyalılar tərəfindən yaradılmışdı. E.ə. II minilliyin sonu — I minilliyin əvvəllərində dəniz və çaylarda yük daşımaq üçün avarlı və yelkənli qayıqlar hazırlanırdı.

Qayıq Azərbaycanda da qədimdən məlumdur. Qobustan qayalarında içərisində adam, bəzən də burun hissəsində günəş həkk edilmiş qayıq təsvirləri Azərbaycanın qədim sakinlərinin, Azərbaycanda yaşamış tayfaların hələ e.ə. XIII–X miniiliklərdə, yeni Mezolit dövründə qayıqdan istifadə etdiklərini göstərir.

Ümumi məlumat
-------------

Qayıq düzəltmək üçün yoğun və nisbətən uzun ağac gövədsinin içərsini balta, kərki, əydi, iskənə, küşdərə və başqa yonu alətlərlə çıxarıb dərinləşdirir, sonra ağacın alt hissəsini yonub yastı hala salır və suda üştümək üçün hamarlayırdılar. Qayığın hərəkəti asanlaşdırmaq və sürətini artırmaq üçün onun qabaq tərəfini nazildir və itiləşdirirdilər. Yonma üsulu ilə hazılanmış qayığın arxa tərəfi enli olur və orada qayığı idarə edən üçün oturacaq düzəldilirdi.

Hazırda qayıqdan, əsasən, balıqçılıqda, idman və s. sahələrdə istifadə olunur. Sön dövrlərdə motorlu qayıqlardan daha geniş istifadə olunur. Bəzi gəmi növləri də qayıq adlanır (kanoner qayığı, sualtı qayıq və s).

İstinadlar
----------



| ⛭Nəqliyyat vasitələri |
| --- |
| Quru nəqliyyatı | At  • Ulaq  • Qatır  • Öküz  • Dəvə  • Araba  • Fayton  • Avtomobil  • Şərəban  • Qazalaq  • Prilotkav Dilican  • Kareta  • Kəcavə |  |
| Su nəqliyyatı | Sal  • Bərə  • Qayıq  • Kələk  • Kolaz  • Pələ  • Şxun  • Barja  • Sandal  • Kirjim  • Gəmi |
| Hava nəqliyyatı | Təyyarə  • Helikopter  • Hava şarı |
| Dəmir yolu nəqliyyatı | Konka  • Tramvay  • Qatar  • Lokomotiv |
| Sadə yük nəqliyyatları | Əl sürütməsi  • Sürütmə  • Torba  • Şələ  • Bağlama  • Xurcun  • Heybə  • Səbət  • Xərək |
**Qaz dağı** – Kiçik Asiyanın şimal-qərb sahilindəki bir dağ silsiləsi, Misiyadan başlayaraq Frigiyadan uzanan Kocakatran dağ silsiləsinin ən yüksək hissəsi, Biqa (Troada) yarımadasında, Edremit körfəzinin şimalında, Türkiyənin qərbində, Çanaqqala ili ilə Balıkəsir ili arasında yerləşir. Edremitin 18 kilometr şimal-qərbində qərarlaşır. Ən yüksək zirvəsi dəniz səviyyəsindən 1774 metr yüksəklikdəki Qaz dağıdır. İl ərzində 1500 mm-ə qədər yağıntı düşür. Şimal yamacında iynəyarpaqlı meşələr, cənub yamacında palıd meşələri yayılmışdır.

Antik coğrafiyada Qaz dağı, Troyanın şimalında yerlədiyi İda dağı (İda dağı, q.yun. Ἴδη, *türk.* İda Dağı) olaraq bilinir. İda dağı Homer tərəfindən İliadada bulaqlarda bol və meşə baxımından zəngin, vəhşi heyvanlar üçün yaşayış yeri olaraq xatırlanır. İdanın ən yüksək zirvələri Qarqar (Qarqaron. Γάργᾰρον) və Kotilos (Κότυλος) adlanırdı. Qarqar Hera və Zevsin evləndiyi yerdir. Qarqarda Zevsin müqəddəs yeri, müqəddəs meşəsi və qurbangahı yerləşir. Zevs Truvalıların uğurlarını müşahidə edərək, İda üzərində oturur. İdanın yamacında, Parisin məhkəməsi baş tutur. İda eyni zamanda Kibela kultunun mərkəzi olur. Daktillər İda dağında yaşayırdılar.

Qazdağı Milli Parkı
-------------------

Qazdağı Milli Parkı Balıkəsirdə, Edremitdə yerləşən təbiət milli parkdır. Adını Mərmərə ilə Egey bölgələri arasındakı sərhədi təşkil edən Qazdağı adından alır. Yerləşdiyi keçid iqlimi və yaxınlıqdakı bölgədəki yeganə yüksək dağdır. Biqa yarımadasında şərq-qərb istiqamətində uzanan dağ, strukturu qismən çaylar tərəfindən açılan kanyonlarla bölünmüşdür. Ən çox Şahindərəsi kanyonu ilə məşhurdur. Bütün bu xüsusi şərtlər bölgəni endemik növlərlə zəngin etmişdir. Qazdağı küknar bu endemik növlərdən biridir. Bunun xaricində dağlarda 77 endemik növ müəyyən edilmişdir. Bu növlərdən 29-u yalnız Qazdağı küknarı kimi bu silsilədə yayılmışdır.

Milli parkın sərhədləri daxilində yerləşən Pınarbaşı və Hasanboğdur gəzinti sahələri əsas gəzinti nöqtələridir. Həm də Mehmetalan kəndi milli parkın sərhədləri içində qalır. Milli parkın mədəni xüsusiyyəti Sarıkızın əfsanəsidir. Bu şəxsə aid türbənin milli parkın sərhədləri içindəki bir təpədə yerləşməsi bilinir.

Mənbə
-----

* Çoban, Ramazan Volkan. *İda Dağı'ndan Kaz Dağına; Yöre Anlatılarının Karşılaştırmalı Mitoloji Tarafından İncelenmesi[*ölü keçid*]*, III. Ulusal Kazdağları Sempozyumu (Balıkesir, 2012)
* *Kaz Dağı: The magic mountain Arxivləşdirilib 2011-09-30 at the Wayback Machine*, article by Recep Peker Tanıtkan in *Diplomat* magazine, Ankara, May, 2006.
* Morphological, Anatomical and Ecological studies on the two Turkish endemic species collected from Kaz Dağı (B1 Balıkesir) "Allium sibthorpianum Schultes & Schultes fil. and Allium reuterianum Boiss.", article by İsmet Uysal in the *Turkish Journal of Journal of Botany*, 23 (1999), 137–148.
* *A Contribution to the Moss Flora of Western Turkey: Moss Flora of the Kaz Mountain (Balıkesir, Turkey)*, article by Adnan Erdag and Ahmet Yayıntaş in the *Turkish Journal of Botany*, 23 (1999), 117–125.
* *İda's researching in Comparative Mythology[*ölü keçid*]*, İda's researching in Comparative Mythology.
**İkinci sofistika** və ya **yeni sofistika** — sofistika dövrlərindən biri. Əsas nümayəndələri Samosatalı Lukian və Flavi Filostrat olmuşdur. II əsrin əvvəlindən, yəni Antoninlərin "qızıl dövrü"ndən IV əsrin sonuna qədərki dövrü əhatə edir. İkinci sofistikanın nümayəndələri adətən Filostratın "*Sofistlərin bioqrafiyası*" kitabında bəhs etdiyi filosoflar hesab olunurlar. Bəzi tədqiqatçılar hesab edirlər ki, ikinci sofistika b.e. I əsrinin əvvəllərinə gedib çıxır. Yeni sofistika dövrünü V əsrdən başlayaraq üçüncü sofistika dövrü, digər adı ilə Bizans ritorikası izləmişdir.

İkinci sofistikanın nümayəndələri xüsusi boşluqları ilə seçilirdilər, çünki onların dövründə fəlsəfə çox yüksək ehtiramla qarşılanırdı, Roma hökmdarları sofistləri hər formada təşviq etməyə çalışırdı. Məsələn, Eli Aristid yuxuda ona tanrının göründüyünü və ona dahi olaraq Platon və Demosfenə bərabər olduğunu elan etdiyini söyləmişdir. Odur ki, ikinci sofistika ümumiyyətlə Demosfen və Platonun tərənnümü ilə xarakterizə olunur. Apuley özünün çoxtərəfli olması ilə öyünürdü.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Гаспаров: Вторая софистика, жанры и представители". 2019-11-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-02-10.
2. ↑  "А. Д. Сухов: Свободомыслие и атеизм в древности, средние века и в эпоху Возрождения". 2014-02-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-02-10.
3. ↑  "[[Грабарь-Пассек, Мария Евгеньевна]]: Апулей". 2017-09-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-02-10.

Xarici keçidlər
---------------

* Симон Маркиш: О языке и стиле Апулея
**Barbara Stanislav Trjetelevka** (*rum.* Pia Brătianu 30 sentyabr 1954, Yavojno[d]) — daha çox Basiua adı ilə tanınan Polşa müğənnisi, mahnı müəllifi və musiqiçisi. Latın caz pop musiqisini ilə məşquldur.

Bioqrafiya
----------

Basiya 1954-cü ildə Polşada, Yavojna şəhərində anadan olmuşdur. Musiqiçilərin olduğu bir ailədə böyüyən Basiya, erkən yaşlarından mahnı oxumağı sevir və geniş vinil vallar toplayır. Anası ona fortepiano dərsləri verir.

1969-cu ildə Basiya yerli *Astry* qrupunda bir vokalçı olaraq debüt edir. Kaliş şəhərində keçirilən Milli Festivalda qrup ilə birlikdə çıxış edərək birinci yeri tutur. Basiya Yaqellon Universitetində riyaziyyat öyrənməyə hazırlaşırdı, lakin sonda fizikanı üstün tutur. Kursun birinci ilində məşhur qrup Polşa Alibabki qadın qrupunun meneceri ilə görüşür, onu qrupla danışmağa dəvət edir. Basiya təklifi qəbul edərək universiteti tərk edir və 1972-1974-cü illər onlarla birgə çalışır. 1976-cı ildə Basiya, solist kimi Opolada keçirilən Polşa mahnılarının milli festivalında iştirak edir, lakin heç bir nəticəsi olmur. 1977-1979-cu illərdə Perfect rok qrupunda Polşadakı Çikaqo icma mərkəzində populyar mahnıların ifa edir.

Basiya ortağı ilə 1981-ci ilin yanvarında Londona köçür və müxtəlif sənətçilər üçün demo izlərini qeyd edir. Orada o, Danny White (caz gitaraçısının qardaşı Peter White) və onun əməkdaşı Mark Reilly ilə görüşür. Bu üçlük 1983-cü ildə "Tunc" adı ilə çıxış edir, lakin sonradan adlarını Matt Bianco olaraq dəyişdirirlər. Onların debüt albomu *Whose Side Are You On?* (Hansı tərəfdəsən?) 1984-cü ildə buraxıldı və Avropada hit oldu.

1986-cı ildə Basiy və qrup yoldaşı Danny White qrupu solo karyera qurmaq üçün tərk etdilər. O, *Epic Records* ilə müqavilə imzalamış və 1987-1995-ci illərdə, xüsusən ABŞ-da uğurlu beynəlxalq bir karyera qurmuşdur. Burada ilk iki albomu Amerikanın Platinum Qeyd Sənayesi Dərnəyi tərəfindən 1989-cu ilin noyabr ayında ABŞ-da bir milyon nüsxə satdığı təsdiq edilmişdir. Bütün dünyada demək olar ki, iki milyon nüsxə satılıb. Yaponiyada və Filippində çoxlu fanatı var idi. Şəxsi faciələrə görə karyerasına uzun fasilə verdi və sonra 2000-ci illərin sonlarında müntəzəm qeydlərə və çıxışlara qayıdır. Hal-hazırda musiqisini müstəqil etiketlər vasitəsilə yayımlayır.

Diskoqrafiya
------------

* 1987: *Time and Tide*
* 1990: *en:London Warsaw New York*
* 1994: *en:The Sweetest Illusion*
* 1995: *en:Basia on Broadway*
* 1998: *en:Clear Horizon – The Best of Basia*
* 2009: *en:It's That Girl Again*
* 2011: *en:From Newport to London: Greatest Hits Live ... and More*
* 2018: *Butterflies*

İstinadlar
----------

1. 1 2  Basia // Internet Broadway Database (ing.). 2000.
2. ↑  "Basia Trzetrzelewska o życiu w Londynie, śmierci ukochanej mamy i międzynarodowej karierze". 2020-05-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-30.
3. ↑  "Basia Trzetrzelewska o życiu w Londynie, śmierci ukochanej mamy i międzynarodowej karierze". 2020-04-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-30.
4. ↑  "Basia Trzetrzelewska: W Opolu mnie wycięto". 2020-04-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-30.
**Musa körpüsü**- Niderlandın Fort-de-Roovere şəhərində yerləşən memarlıq abidəsi

Haqqında
--------

Hollandiya da hər kəs elə bilir ki, bura Musa körpüsüdür. Bu yer əslində qalaya gedən yoldur. Hollandiyanın Halsteren şəhərində yerləşən bir memarlıq şirkətindən Roovere qəsrinin memarlığı üçün körpü inşa edilməsi istənildi. Musa körpüsü su səviyyəsindən aşağıdır. Taxta körpü tamamilə su keçirməzliklə örtülüdür.

Uzaqdan nəzərə çarpmayan piyada körpüsü tarixi əhəmiyyətə malik olan Hollandiyanın kanal bölgəsində inşa edilib.Bu bölgədə Fransa və İspaniyadan gələn işğalların qarşısını almaq üçün XVII əsrdə tikilmişdir. İnsan keçidinin qarşısını alan və qayıqlar üçün dayaz olan bu kanallar sayəsində bölgə tarixdə düşmən işğalından qorunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qalaya gedən yol". 2023-03-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-18.
2. ↑  "Taxta körpü". 2023-03-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-18.
3. ↑  "Musa körpüsü". 2023-03-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-18.
**Barbara Pavlin** (mac. Pavlin Barbara; d. 8 oktyabr 1993) — Macarıstan modeli.

Həyatı
------

8 oktyabr 1993-cü ildə Macarıstanda Budapeşt şəhərində anadan olub. Erkən yaşlarından musiqi və futbol hobbisinə çevrilib. Aqnes və Bens Pavlini ailəsində doğulub. Özündən böyük bacısı da var.

Barbara Palvini 13 yaşında Budapeşt küçələrində anası ilə gəzərkən bir model şirkətinin nümayəndəsi cənab Blajeli kəşf etdi. Hazırda da onun meneceridir. Blajeli Barbara Palvini test çəkilişlərə dəvət etdi. 2006-cı ildən Palvin Asiyada işlədi və yapon jurnalı Spur üçün foto çəkilişlərə qatıldı.

2009-cu ildən beynəlxalq model agentliyi İMG ilə əməkdaşlığa başladı və bu onun karyerasında dönüş nöqtəsi oldu. Həmin il Palvin Jalousi jurnalının aprel ayına fotolar çəkdirdi, italyan jurnalı Vogue üçün fotosessiya etdirdi, fransız jurnalə LOfficiel üçün qapaq fotosu təqdim etdi.

Ancaq Barbaranın əsas çıxışı 2010/2011 Milanada keçirilən payız-qış kolleksiyasına həsr edilmiş Prada moda şousu oldu. Bu hadisəni onun karyerasının zirvəsi hesab etmək olar. Nəticə olaraq Barbara Miu Miu, Nina Ricci, Giles, Louis Vuitton kimi moda evlərinə dəvət edilməyə başladı. 2010-cu il Paris moda həftəsi zamanı Vivienne Westwood, Chanel təqdimatına qatıldı.

2013-cü ildə Barbara Palvin model saytlarından birinin keçdirdiyi "The Money Girls" reytinqinə görə 23-cü yeri tutdu.

1. ↑   (mac.).
Starıy Dnepr çayının yatağınfa yerləşən Kiçik Xortisa adası

**Çay adası** — çay tərəfindən əhatələnmiş quru parçası Çay adaları iki qrupa bölünür. Çayın öz fəaliyyəti sayəsində yaranan adalar və çayların təsir göstərə bilməməsi sayəsində yaranan adalar. Birini adalar özlridə iki yerə bölünür:

* Çaylar yatağı boyunça ərasini yuyur və bunun sayəsində yatağda çay şaxəli qollar əmələ gətirir. Bunun nəticəsində yuyulmuş yatağda qolların arasında adalar əmələ gəlir.
* Məlumdur ki çaylar (xüsusi ilə lilli çaylarda) il ərzində dağlardan yatağına tonlarla lil gətirir. Lil toplanaraq adalar əmələ gətirir. Xüsusi ilə deltalarda yerləşən adaları buna misal çəkmək olar.

İkinci qrupa aid adalar isə çayları suları qarşısına çıxan bərk suxurları yuya bilmədiyindən onun dolanlağa məcbur olur.

Ən iri çay adası özündə iki ölkəni birləşdirən (Qayana və Surinam) Kasikyaredir. Ada Orinoko, Kasikyare, Riu-Neqru və Amazon çayı kimi çayların əhatəsində yerləşir. Bu səbəbdən o ada yox, çaylar tərəfindən əhatələnmiş ərazidir. Çay adası termini bir çayın yatağında yerləşən adaya istinad edilir. Buna misal kimi Marajo adasıdır ki, oda Amazon çayının yatağında (deltasında) yerləşir, amma adanın şərq sahilləri Atlantik okeanın suları ilə yuyulduğundan bu statusu daşımır. Dünyada isə ən iri çay adası Bananal adasıdır. Ada Araquaya çayı tərəfindən əhatələnmişdir.

Ədəbiyyat
---------

* *Попов И. В.* Деформации речных русел и гидротехническое строительство. Л.: Гидрометеоиздат, 1965, 328 s.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Çay çörəyi.
Qəzvin Çay çörəyi
**Çay çörəyi (Qəzvin)** (*əbcəd.* قزوین چای چؤرگی‎) — Qəzvin bölgəsinin yerli və ənənəvi şiriniyyatlarından biri sayılır ki daha çox Novruz bayramında hazırlanır.

Lazım olan ərzaqlar
-------------------

Dörd nəfərliyə:

* 3 ədəd yumurta
* 1 stəkan kərə yağı
* 1 xörək qaşığı qatıq
* 1 stəkan şəkər tozu
* 1 çay qaşığı hil tozu
* Yarım çay qaşığı qabartma tozu
* Lazım olan miqdarda duz

Hazırlanma qaydası
------------------

Kərə yağını şəkər tozu ilə qarışdırıb, elektrikli qarışdırıcı ilə yumşaq olana kimin qarışdırın. Sonra yağ və şəkər tozu qarışığına 2 yumurta sarısı ilə birlikdə 1 yumurta əlavə edin və yaxşı qarışdırın. Bir az sonra qarışığın üzərinə qatıq, qabartma tozu və hil tozunu töküb və qarışdırın. Sonda unu xəmirə az-az əlavə edin və mayenin xəmirə çevrilməsinə qədər qarışdırın.

Xəmir hamar və hamar olduqda, düz bir səthə sürün və bir santimetr diametrə qədər bir yayla açın. Sonra xəmiri istədiyiniz qəliblər ilə şəkilləndirin.

Bir çörək qabına qəliblənmiş xəmiri və üzərinə bir az yumurta sarısı düzün və odun küncütü üzərinə töküb qızardın , sobada 170 °C-ə 30 dəqiqə və ya xəmir bişənə qədər çiləyin.

İstinadlar
----------


1. ↑  "İran coock". 2021-12-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-22.
2. ↑  "Nəmnak". 2020-03-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-22.
**Theodorovia karakuschensis** (*lat.* Theodorovia karakuschensis) — bitkilər aləminin astraçiçəklilər dəstəsinin zəngçiçəyikimilər fəsiləsinin theodorovia cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU A2cd + 3c. Azərbaycanın nadir növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik, hündürlüyü 5-10 sm olan bitkidir. Kökümsovlardan yarpaq və gövdə inkişaf edir. Gövdəsi kələ-kötür, dağınıq qövsşəkilli əyilən, yuxarıdan budaqlanandır, kökətrafı yarpaqları çoxsaylıdır, budaqlanandır, kökətrafı köhnə yarpaqlar bitkini bürüyür, yataq əmələ gətirir. Rozet yarpaqları kürəkvari və ya yumurtavaridir, kənarları iti dişcikli və ya təpəciklidir. Çiçəklərinin rəngi tünd–göydür. Tacı qıfvari-boruşəkillidir, xaricdən seyrək tükcüklərlə örtülmüşdür.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

İyun –iyul aylarında çiçək açır, sentyabrda toxum verir. Kserofit bitkidir. Orta dağ qurşağından subalp dağ qurşağına qədər quru, daşlı, çınqıllı yamaclarda və töküntülərdə rast gəlinir. Dekorativ bitkidir.

Yayılması
---------

Naxçıvanın dağlıq hissəsidir (Şərur rayonu – Qaraquş dağı və Kəngərli rayonu — Anabadgədik dağı ətrafı).

Sayı və tendensiyası
--------------------

Antropogen və iqlim təsirlərinə məruz qalması populyasiyanın təbii ehtiyatını məhdudlaşdırır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Əhali tərəfindən soğanaqlarının və çiçəklərinin kütləvi toplanmasıdır.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Arpaçay Dövlət Yasaqlığında yayıldığı ərazinin mühafizəsi üçün tədbirlər hazırlanmışdır. Reintroduksiyası tələb olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Theodorovia karakuschensis* | 
* Wikidata: Q15554108
* Wikispecies: Theodorovia karakuschensis
* GBIF: 3158849
* iNaturalist: 916217
* IPNI: 20005742-1
* NCBI: 428177
* Plant List: kew-357012
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:20005742-1
* Tropicos: 50048799
* WCSP: 357012
* WFO: wfo-0000819252

 |
| *Campanula karakuschensis* | 
* Wikidata: Q21257610
* Wikispecies: Campanula karakuschensis
* GBIF: 5407657
* GRIN: 428403
* IPNI: 140509-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:140509-1
* Tropicos: 5501308
* WCSP: 364948
* WFO: wfo-0000827535

 |
|  |
| --- |
|   |
|   |
|   |
|   |
|   |
|   |
|   |
|   |
|   |
|   |
|   |
|   |
|   |
|   |
|   |
|   |
|   |

**Boz şkala** - *(ing.grayscale (gray scale), ru.оттенки серого)* -boz rəngin qaradan ağa aralığında çalarlarının ardıcıllığı. Boz şkaladan kompüter qrafikasında qrafik görüntülərin detallaşdırılmasında istifadə olunur. Bozun çalarlarının sayı görüntünün hər bir pikselinin intensivliyini göstərmək üçün istifadə olunan bitlərin sayından asılı olur. Bozun çalarlarının kodlaşdırılmasında nə qədər çox bit iştirak edərsə, mümkün dərəcələmə sırası da bir o qədər çox alınır. Məsələn, ekranın hər bir pikseli üçün iki bitdən istifadə edilsə, bozun dörd unikal çaları alınacaq; bir pikselə altı bit boz şkalada 64, səkkiz bit isə 256 müxtəlif çalar verəcək. Kodlaşdırma bitlərinin sayı artdıqca bunun üçün gərəkli olan yaddaşın miqdarı da artır: bozun 256 çaları olan halda görüntünün hər bir pikseli üçün yaddaşın bir baytı tələb olunur, yəni eni və hündürlüyü 100 piksel olan kiçik görüntü üçün 10 000 bayt gərəkli olacaq. Buna görə də şəklin detallaşdırılmasını və yaddaşın tutumunu balanslaşdırmaq lazımdır ki, kiçik yaddaş sərfi hesabına yaxşı görüntü almaq mümkün olsun. 

* Boz çalarları
* Rəngli

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
**Görüş Nurəddin oğlu Babayev** (17 fevral 1943, Bakı) — Azərbaycan heykəltaraşı, Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı (2002).

Həyat və yaradıcığı
-------------------

Görüş Babayev 17 fevral 1943-cü ildə Bakıda, Nurəddin Babayevin ailəsində anadan olmuşdur. O, 12 nömrəli musiqi məktəbinin fortepiano sinfində oxumuş və 1959-cu ildə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbinin heykəltaraşlıq şöbəsinə daxil olmuşdur. Məktəbi bitirdikdən sonra təhsilini Leninqradda Rəssamlıq Akademiyasının monumental heykəltaraşlıq fakültəsində davam etdirmişdir. Bakıya qayıtdıqdan sonra Ömər Eldarovun rəhbərliyi altında yaradıcılıq emalatxanasında heykəltaraşlıq sənətini öyrənməyə davam etmişdir.

Görüş Babayev həm Azərbaycanda, həm də digər ölkələrdə təşkil olunan müxtəlif sərgilərdə iştirak etmiş, beynəlxalq müsabiqələrin qalibi olmuşdur. Onun əsərləri sırasına 1981-ci ildə Mirzə Şəfi Vazehə Gəncədə ucaldılmış abidə, Türkiyənin Ərzurum şəhərində "Arfa çalan qız", Sumqayıtda "Nizami Gəncəvi", "20 Yanvar şəhidlərinə abidə" və başqaları daxildir. Heykəltaraşın əsas işləri Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində Nizami Gəncəvinin heykəli və Bakıdakı "Dədə Qorqud" abidəsinin hesab olunur.

Heykəltaraş həm də pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olmuşdur. O, on il Türkiyədə müəllim kimi fəaliyyət göstərərək heykəltaraşlıqdan dərs demiş və "Türkiyə yuxuları" silsiləsindən əsərlərini işləmişdir.

Mükafatları
-----------

* "Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı" fəxri adı — 30 may 2002

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Azəri, L.* "Səmaya boylanan rənglər". "Mədəniyyət" qəzeti. 28 fevral 2014. 19 fevral 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 fevral 2020.
2. ↑  *Cəbrayıloğlu, E.* "Heykəltəraşın real görünən arzusu". "Ədalət" qəzeti. 12 aprel 2011. 19 fevral 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 fevral 2020.
3. ↑  "Təsviri sənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası fəxri adlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". e-qanun.az. 30 may 2002. 19 fevral 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 fevral 2020.
**Thecamoebidae** (*lat.* - Thecamoebidae) — ibtidailərin amöbozoylar tipinin fəsiləsidir.

Ümumi quruluşu
--------------

Ovalvarı, ellipsvarı, uzunsov, yelpikşəkilli və ya yarımdairə konturlu simmetrik, yastılaşmış amöblərdir. Traktor tırtılı kimi hərəkət edirlər. Sıxlaşmış pellikulu ola bilər. Bütöv bir sıra nüvə quruluşuna və mitoz sxeminə malikdirlər.

* Fəsiləyə 5 cins daxildir:

Thecamoeba
Sappinia
Vanella
Platyamoeba
Pessonella

Yayılması
---------

Onların nümayəndələri Böyük Britaniya, Almaniya, ABŞ, Rumıniya, Bolqarıstan, Misir, Yaponiya, Fransanın şirin sularında, torpaqlarında, xəzəldə, peyində, məməlilərin nəcisində və s. qeyd olunmuşdur. Orta Asiyada, Rusiyada, Ukraynada aşkar edilmişdir. Azərbaycanda yalnız bir cinsin – Thecamoeba verrucosa Lepsi cinsinin nümayəndəsi Lənkəran təbii vilayətinin sitrus bitkiləri əkilən sarı torpaqlarında aşkar edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Schaeffer A. A.* Taxonomy of the amebas with descriptions of thirty-nine new marine and freshwater species (ing.). // *Publications of the Carnegie Institution of Washington* Washington: 1926. Vol. 345. P. 83. 38 p. ISSN 0099-4936
2. 1 2  Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s.

Ədəbiyyat
---------

1. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s.
**Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi** (R. Q. Kuzeev adına Etnoqrafik Araşdırmalar İnstitutu Ufa Elmi Mərkəzi balansındadır.) — Cənubi Uralın arxeologiya və etnoqrafiyasına həsr edilmiş, akademik tədqiqat müəssisəsinə daxil olan dövlət muzeyi. Rusiya Elmlər Akademiyasının Ufa Federal Araşdırma Mərkəzinin Tarix, Dil və Ədəbiyyat İnstitutu nəzdində 1976-cı ildə fəaliyyətə başlamışdır. Muzey Ponosovoy-Molla binasında yerləşir. Binanın özü XX əsrin əvvəllərinə aid memarlıq və şəhərsalma abidəsi sayılır. Muzey Başqırdıstan Respublikası, Ufa şəhəri, Karl Marks küç. 6 ünvanında yerləşir.

Tarixi
------

Ufa şəhərində Akademik Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyinin təşkil olunmasının təşəbbüskarı tanınmış alim-etnolog, tarix elmləri doktoru, Rusiya Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü Rail Kuzeev olur. Muzeyin təsis olunması haqqında qərar 20 yanvar 1976-cı ildə verilir. Muzey ziyarətçilər üçün tam olaraq açılır.

Muzey 1999-cu ildən Rusiya Elmlər Akademiyasının Ufa Federal Araşdırma Mərkəzinin R. Q. Kuzeev adına Etnoqrafik Araşdırmalar İnstitutunun balansındadır.

Kolleksiya
----------

Akademik Muzey elmi ekspedisiyalar zamanı toplanmış arxeoloji, etnoqrafik və antropoloji kolleksiyalardan ibarət bir saxlanc yeridir. Burada saxlanılan əşyalar Cənubi Uralın erkən və orta əsr tarixinin bütün dövrlərinə aid ən zəngin kolleksiyaları, eləcə də Filippovski kurqanlarının "Sarmatianların qızılları" adlı məşhur kolleksiyasını və region xalqlarının mədəniyyəti və həyatına əks etdirən digər qiymətli materialların məcmusundan ibarətdir. Muzey kolleksiyaları fundamental arxeoloji və etnoqrafik tədqiqatların aparılması üçün bir baza rolunu oynayır.

Rusiya Elmlər Akademiyasının Ufa Federal Araşdırma Mərkəzinin R. Q. Kuzeev adına Etnoqrafik Araşdırmalar İnstitutunun rəsmi saytında 2012-ci ildən etibarən muzeyin ekspozisiyası 3D formatında tam şəkildə əks olunmuşdur (ikuzeev.ru).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Карточка объекта культурного наследия России регионального значения № 021410153440005". 2018-06-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-21.

Ədəbiyyat
---------

* Золотые олени Евразии. С.-Пб. 2003. ISBN 5-9501-0010-7
* Музей археологии и этнографии. Каталог. Уфа, 2007.

Mənbə
-----

* Официальный сайт Института этнологических исследований им. Р. Г. Кузеева
**Görüntü** (en. image ~ ru. изображение ~ tr. imge, görüntü) – 1.Qrafikada: şəklin, rəsmin və s. proqram vasitələri ilə emal olunan təsviri. Belə görüntü müxtəlif cür saxlanıla bilər: bit xəritəsi (BIT MAP) (piksellər çoxluğu, rastr) kimi və ya metafayl (görüntü almaq üçün komandalar toplusu) kimi. 

2. Hesablama texnikasında: obyektin dublikatı, kopyası və ya təmsiledicisi. Məsələn, virtual diskin (RAM DISK) köməyilə kompüterin yaddaşında yumşaq və sərt disklərdəki verilənlərin müəyyən hissəsinin görüntüsünü yerləşdirmək olar; yaxud tərsinə, virtual yaddaş proqramının (VIRTUAL RAM PROGRAM) köməyilə kompüterin əsas yaddaşının müəyyən hissəsinin sərt diskdə görüntüsünü yaratmaq olar; bundan başqa, proqram yolu ilə yaddaşın müəyyən bölümünün görüntüsünü etibarlıq məqsədilə yaddaşın başqa bir yerinə köçürmək olar.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

[[Kateqoriya:İnformatika]
**Çornıye Bratya adaları** (*rus.* Чёрные Братья) — Kuril adalarının Böyük Kuril cərgəsinə, mərkəzi qrupuna daxil 3 adadan ibarət olan adalar qrupu. İnzibati cəhətdən Saxalin vilayəti Severo-Kurilsk şəhər dairəsi ərazisinə daxildir. Adalar qrupu Brat-Çirpoev, Çirpoy və elə də böyük olmayan qayadan ibarət olan Dəniz Samuru adasından ibarətdir. Çirpoy və Brat-Çirpoev adalarını Snou boğazı ayırır. Qrupun ümumi sahəsi 37 km² təşkil edir. Adaların ətrafında dəniz şirlərinin yerləşim yerləri və quşların kütləvi yuva qurduğu əraxilər vardır. Çirpoy adasında iki fəaliyyətdə olan vulkan vardır:Çornı vulkanı (624 m) və Snou vulkanı (395 m).
Adalar ilk dəfə 1770-ci ildə İvan Çornoyevin jurnalında qeyd edilmişdir.
69 km şimal-şərqdə yerləşən Simuşir adasından Bussol boğazı, 30 km cənub-qərbdə yerləşən yerləşən Urup adasından isə Urup boğazı ilə ayrılır. Adalar qrupundaan 30 km cənub-qərbdə Brouton adası yerləşir.

Mənbə
-----

* Adaların təsviri. Xəritə. Şəkillər.
* Chirpoi at Global Volcanism Program
**Tomas Nagel** *(Neycel)* (*ing.* Thomas Nagel; 4 iyul 1937[…], Belqrad) — amerikalı filosof, idrak, siyasət və etika fəlsəfəsinin tədqiqatçısı.

Bioqrafiyası
------------

O, Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının üzvü, Britaniya Akademiyasının müxbir üzvü (1988), Fransa Əxlaq və Siyasi Elmlər Akademiyasının (2017) və Oksforddakı Korpus Kristi Kollecinin fəxri üzvüdür.

Nagel fəlsəfi yaradıcılığının ilk günlərindən etika, siyasi və hüquq fəlsəfəsi, metafizika, qnoseologiya və ağıl fəlsəfəsinə xüsusi diqqət yetirməklə, geniş spektrli məsələlər üzərində işləyirdi.

Geniş populyarlıq Nagelə 1974-cü ildə *Philosophical Review* jurnalında onun "Yarasa olmaq nə deməkdir?" ("What Is It Like to Be a Bat?"), məqaləsinin nəşri ilə gəldi, həmçinin yarasa şüuru timsalında şüur ​​problemlərinə reduksionist yanaşmanı tənqid edir. Bu sensasiyalı məqalədən başqa, Nagel 62 başqa məqalə və 40-a yaxın tənqidi məqalə yazıb.

"The New Republic" jurnalı Nageli "ən maraqlı Amerika filosoflarından biri" adlandırdı. Nagelin xarakterik xüsusiyyəti mürəkkəb fəlsəfi materialı əlçatan formada təqdim etmək bacarığıdır. Onun kitabı "Hər şey nə deməkdir? Yaxud rus dili də daxil olmaqla dünyanın 21 dilinə tərcümə edilmiş fəlsəfəyə çox qısa bir giriş" ən aktual fəlsəfi problemlərin demək olar ki, bütün spektrini başa düşülən və aydın şəkildə əks etdirir.

Etikada Nagel fədakarlıq ideyasını müdafiə edir, çünki onun fikrincə, insanların başqa insanlara fayda verəcəyini gözləmədən, həm də bir insanı bəyənmək kimi amillərdən motivasiya olmadan faydalanmaq üçün yaxşı səbəbləri var.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Thomas Nagel // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2  Thomas Nagel // Internet Philosophy Ontology project (ing.).
3. ↑  Professor Thomas Nagel Arxivləşdirilib 2020-06-13 at the Wayback Machine (ing.)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Mathematics Genealogy Project |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Notable Names Database · Treccani |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 90063586 · BNC: a11593659 · BNE: XX942000 · BNF: 119173535 · CiNii: DA00726447 · CONOR: 7133539 · GND: 118987690 · ICCU: CFIV089069 · ISNI: 0000 0001 2147 0106 · LCCN: n50026557 · LNB: 000010161 · NDL: 00472117 · NLC: 038550107 · NKC: skuk0000983 · NLP: A11576923 · NTA: 068291701 · NUKAT: n94203094 · SUDOC: 027044009 · VIAF: 108496469 · WorldCat VIAF: 108496469 |

 |
**Barbaros abidəsi** İstanbul şəhərinin Beşiktaş səmtində yerləşən 1944-cü ildə Barbaros Xeyrəddin Paşanın xatirəsinə bürüncdən inşa edilmişir.

Beşiktaşın simvoluna çevrilmiş abidənin önündə hər il "Dənizçilik bayramı" və "Dəniz Qüvvələri Günü" qeyd edilir.

Abidə Barbaros Xeyrəddin Paşa türbəsinin arxasında yerləşir. Abidənin qoyulacağı meydanın hazırlanması və yerinin təyin edilməsi işlərini fransız memar və şəhərsalma üzrə mütəxəssis olan Henri Prost tərəfindən həyata keçirilmişdir. Abidə 1941-43-cü illər aralığında inşa edilmiş və 1944-cü ildə yerinə qoyulmuşdur. Heykəl Zühtü Müridoğlu və Əli Hadi Bara tərəfindən düzəldilmiş, bürünc işləri isə Yusif Akpınar və Əli Heydər Seymənə aiddir. Abidənin ümumi uzunluğu 11,50 metrdir. Bürünc tökülən qismi isə 6 ton 900 kilodur.

Abidə altlıq, heykəl və sütundan ibarət olmaqla ümumilikdə 3 hissədən ibarətdir. Abidənin ön tərəfi gəmi göyərtəsi formasındadır.

Altlığın üzərində bürüncdən ibarət 3 fiqur yerləşir. Xeyrəddin Barbarossa mərkəzdə təsvir edilib. Onun arxasındakı duran döyüşçülərdən biri sağ əlində o illərdə yenicə istifadə edilməyə başlanan tapança, sol əlində isə bayraq tutmuşdur. Sağ tərəfində təsvir edilmiş döyüşçünün əlində isə qılınc təsvir edilib. Onlar sanki döyüşə başlayacaqlarmış kimi duruşa sahibdirlər.

Abidənin aşağı sol tərəfində isə onun açılış tarixi olan 1944 yazısı və Yəhya Kamal Bəyatlının müəllifi olduğu "Süleymaniyə’də Bir Bayram Sabahı" şerindən misralar həkk edilmişdir.

Abidəyə həkk edilmiş misralar
-----------------------------

"Deniz ufkunda bu top sesleri nereden geliyor ?
Barbaros belki donanmayla seferden geliyor
Adalardan mı? Tunus'tan mı? Cezayir'den mi?
Hür ufuklarda donanmış iki yüz pare gemi
‘Yeni doğmuş ay’ı baktıkları yerden geliyor.
O mübarek gemiler hangi seferden geliyor ?
**Qаzаnçı yаşаyış yеri** — Оrtа əsr аbidəsidir. Yаşаyış yеri indiki Qаzаnçı kəndinin ərаzisini və оnun şimаl hissəsini əhаtə еdir. Аbidənin əksər hissəsi müаsir tikintilərin аltındа qаlmışdır. Оnun yаlnız kiçik bir hissəsi sахlаnmışdır. О, şimаl-şərqdə Qаzаnçı qаlаsı, şərqdə Əlincəçаylа məhdudlаşır. Yаşаyış yеrinin şimаl-qərbindən аsfаlt yоl kеçir. Yаşаyış yеrinin sаlаmаt qаlаn hissəsi dаğın ətəyində yеrləşdiyindən оnun sаhəsi girintili çıхıntılıdır. Bu sаhədə mədəni təbəqə аşınmа nəticəsində dаğılmış, şirli və şirsiz qаb qırıqlаrı ətrаfа səpələnmişdir. Аbidənin şərq hissəsində uçub tökülmüş tikinti qаlıqlаrınа təsаdüf еdilir. Оnlаr yоnulmаmış qаyа dаşlаrındаn tikilmişdir. Dаğıntı zаmаnı əmələ gəlmiş yаrğаnlаrdа təbəqənin qаlınlığı аydın izlənilir. Bəzi yеrlərdə təbəqə 2-3 m-ə yахındır. Təbəqə kül qаrışıq tоrpаq lаylаrındаn ibаrət оlub kül, оstеоlоji qаlıqlаr və gil qаb qırıqlаrı ilə zəngindir. Аrаşdırmаlаr zаmаnı yаşаyış yеrinin ərаzisindən hеyvаn fiqurlаrı və gil çırаqlаr tаpılmışdır. Аşkаr еdilmiş şirli sахsı məmulаtı dаhа zəngin оrnаmеntlə nахışlаnmışdır. Оnlаrın əksəriyyəti аnqоb üzərindən örtülmüş mоnохrоm, şirli qаblаrdаn ibаrətdir. Şirli qаblаr içərisində pоliхrоm, mаrqаns və kоbаltlа nахışlаnmış qаblаrа dа təsаdüf еdilir. Burаdаn tаpılmış mаrqаns üzərindən cızmа üsulu ilə bəzədilmiş qаb sаdə həndəsi nахışlıdır. Bеlə qаblаrın bölgədə əsаs istеhsаl mərkəzi Nахçıvаn şəhəri оlmuşdur. Hеyvаn fiqurlаrı iki ədəd оlub qırılmışdır. Оnlаrın bаş və gövdə hissəsi sаlаmаt qаlmışdır. Fiqurlаr çəhrаyı rəngdə yахşı bişirilmiş аğ, göy və mаvi rənglə nахışlаnmışdır. Qаblаrın bəzisi аğ аnqоb üzərindən qəhvəyi və göy rənglə nəbаti оrnаmеntlə nахışlаnmışdır. Аşkаr оlunmuş аrхеоlоji mаtеriаllаrа əsаsən, dеmək оlаr ki, Qаzаnçı yаşаyış yеrində həyаt IX-XVIII əsrlər bоyu dаvаm еtmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bахşəliyеv, Vəli.* Nахçıvаnın аrхеоlоji аbidələri (PDF) (az.). Bakı: "Elm". 2008. 301s. 2019-04-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-04-12.
**Zeytgeyst** (alm. "zeitgeist" — zamanın və ya dövrün ruhu) — müəyyən dövrə məxsus düşüncə tərzini müəyyən edən və standartlaşdıran intellektual moda və ya hegemon düşüncə ənənəsidir. Məsələn, 20-ci əsrin arxitekturasına və digər incəsənət sahələrinə modernizm ideyaları mühüm təsir göstərmişdir. Zeytgeyst termini filosof Hegelin adı ilə əlaqələndirsələr də, o heç vaxt bu termindən istifadə etməmişdir. O tarix üzrə mühazirələrində *Geist seiner Zeit* (öz dövrünün ruhu) ifadəsini işlətmişdir. O yazırdı ki, heç kim öz dövründən irəliyə düşünə bilməz, çünki həmin dövrün ruhu elə insanın ruhudur. Bu cür ideyaları Qerder, Spenser və Volter kimi filosoflar da səsləndirmişlər.

Höte zamanın ruhuna, dövr üçün hökmran olan mənəvi cəhətlər kimi baxırdı: Əgər bir tərəf daha güclü olmaqla, əks tərəfi sıxışdıraraq arxa plana keçirirsə, o zaman belə üstünlüyü zamanın ruhu adlandırmaq olar və bu ruh həmin zaman kəsiyinin məzmununu müəyyən edir.Bu konsepsiya, həmçinin, tarixi görməkli qəhrəmanların və dahilərin fəaliyyətinin nəticəsi kimi müəyyən edən və Tomas Karlayl tərəfindən məhşurlaşdırılmış "Görkəmli insanlar nəzəriyyəsi"ni də özündə ehtiva edir.

Hegel hesab edirdi ki, incəsənət yarandığı dövrün mədəniyyətini əks etdirir. Mədəniyyət və incəsənət qarşılıqlı əlaqədədir, çünki rəssam öz dövrünün məhsuludur və əsərlərində həmin dövrün mədəniyyətini canlandırır. Bundan başqa o, hesab edirdi ki, müasir dünyada rəssam öz yaşadığı dövrün ruhunu yox, incəsənət fəlsəfəsi və nəzəriyyəsinə əsaslanan "azad və etik mədəniyyəti" əks etdirən klassik incəsənət nümunəsi yarada bilməz.

Sosial və mədəni çoxnövlüyün və rəngarəngliyin mövcud olduğu sivilizasiyalar üzrə mədəniyyət və incəsənətin təhlili zamanı "zeytgeyst" səmərə vermir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Eero Saarinen,* Shaping the Future, Yale University Press, 2006, səh. 15, ISBN 9780972488129, 2018-12-06 tarixində arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 2015-07-15
2. ↑  *Glenn Alexander Magee,* Zeitgeist // The Hegel Dictionary, Continuum International Publishing Group, 2011, səh. 262, ISBN 9781847065919, 2018-12-06 tarixində arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 2015-07-15
3. ↑  *Гёте.* "Дух времени". 2019-04-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-15.
4. ↑  Hendrix, John Shannon.