recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Kıbrıs Türk devleti 

Qüvvənin əyani təsvirinə dair
**Qüvvə** — cismi hərəkətə gətirən və onu təcilləndirmə təsirinə malik vektorial fiziki kəmiyyət. Ölçü vahidi BS-də 1N (Nyuton) götürülür. Nyuton kütləsi 1 kq olan cismə 1m/san2 təcil verən qüvvəyə deyilir. Qüvvə cismin sürətini dəyişmək üçün yəni, təcil alması üçün lazmdır. Cismin hərəkət təcili ona təsir edən qüvvələrin əvəzləyicisi ilə düz, onun kütləsi ilə tərs mütənasib olub, bu qüvvə istiqamətində yönəlmişdir: a=F/m. Buradan F=ma. Qüvvə vektorial kəmiyyətdir. **Superqüvvə**-dörd fundamental qarşılıqlı təsiri (1.qravitasiya; 2.elektromaqnit; 3.nüvə (güclü); 4.zəif qarşılıqlı təsirlər) özündə birləşdirən,kainatı yaradan ,formalaşdıran qüvvədir.Makroaləmdə bu qüvvələrdən yalnız ikisi- gravitasiya və elektromaqnit qarşılıqlı təsirlər özlərini büruza verirlər. Qüvvələrin hamısı mənşəcə bu qarşılıqlı təsir növlərinə aiddir. 

**At qüvvəsi** — texniki güc vahididir: 1a.q. = 75kQ. 1m/san = 75.9,81N. 1 msan = 736Vt-dır.**Elektrik hərəkət qüvvəsi**- vahid müsbət yükün qapalı cərəyan dövrəsi boyunca hərəkəti zamanı kənar qüvvələrin gördüyü işə deyilir və ölçü vahidi 1 Volt-dur. Bunları nyutonla ölçülən qüvvə ilə qarışdırmaq olmaz.**Dinamometr**-qüvvə ölçən cihazdır.**Bir kiloqram qüvvə**- qüvvənin texniki vahididir, 1 kq qüvvə = 1kQ = 9,8N. 1 kQ – kütləsi 1 kq olan cismə Yer səthində təsir edən ağırlıq qüvvəsi və ya şaquli asılmış sükunətdəki cismin çəkisinə bərabərdir və təqribidir. Cisimlərin çəkisini təyin edən dinamometr və ya əl tərəzisi bu vahidlərlə dərəcələnir və ölçmədə problem yaratmır. 

Qüvvə impulsun dəyişmə sürətinə bərabərdir: F = ma = m·(v-v0)/t=(mv-mv0)/t və ya F·t=p-p0. Qüvvənin təsir müddətinə hasili qüvvə impulsu adlanır. Qüvvə impulsu cismin impulsunun dəyişməsinə bərabərdir.

Aşağıdakı növləri vardır:

Təbiətinə görə:

* *Qravitasiya qüvvəsi*
* *Elektromaqnit qüvvəsi*
* *Sürtünmə qüvvəsi*
* *Kulon qüvvəsi*
* *Amper qüvvəsi*
* *Lorens qüvvəsi*
* *Nüvə qüvvəsi*

İşgörmə qabiliyyətinə görə:

* *Konservativ qüvvəsi*
* *Dissipativ qüvvəsi*
* *Sürtünmə, yırğalanma və diyirlənmə qüvvəsi*
* *Arximed qüvvəsi*
* *Koriolis qüvvəsi*
* *Lorens qüvvəsi*

İstinadlar
----------
**Kray Sveta burnu** — Rusiya, Saxalin vilayəti, Şikotan adasında yerləşən burun. 

Sakit okeanın daxilinə uzanan və 40-50 metr pilləvari şəkildə alçalan bir qayalı ərazidir..

XX əsrin ikini yarısında rəssam və turisrtlər arasında məşhurluq qazanmışdır. 

Burundan digər quru parçasına olan məsafə 5400 km-dir. Aydın havada Kunaşir və İturup adalarında olan vulkan və dağları görmək mümkündür. 

Burunun özünü isə adanın şərq nöqtəsində yerləşən Krab burnundan müşahidə etmək mümkündür.

Burunun pillələri ilə hərəkər etmək üçün 10 km məsafə qət etmək lazım gəlir

buruna bu adı bölgənin RSFSR tərkibinə keçdikdən sonra 1946-cı ildə adanı tətqiq etmiş Yuri Efremov vermişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Опасные прелести Южных Курил | Телеграф | Вокруг Света". 2013-02-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-29.
2. ↑  "Travel Agency «Omega-Plus»". 2013-12-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-29.
3. ↑  "Kuril". 2013-02-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-29.
**Tərə taxtabitisi** (*lat.* Piesma quadrata Fieb. - ) — Buğumayaqlılar tipinin Yarımsərtqanadlılar və ya Taxtabitilər  dəstəsinə aid olan növ.

Biologiyası
-----------

Bədəninin rəngi tutqun boz olub, üzərində nizamsız yayılmış qara ləkələr və nisbətən iri açıq rəngli nöqtələr vardır. Başı üçbucaq şəkilindədir. Gözləri yanlara çox çıxmışdır. Bığcıqları 4 buğumludur. Qalxancığı kiçik olub, qurtaracığı açıq rənglidir. Bədəninin uzunluğu 2,5–3,5 mm –dir. Tərə taxtabitisi imaqo halında otların, tökülmüş yarpaqların altında, çəmənlikdə, meşədə və bağlarda, payızlıq əkin sahələrində qışlayır. Aprelin əvvəllərində bu növ qışlama yerlərindən çıxır, torpaq üzərində hərəkət edərək özü üçün qida axtarır. Taxtabitinin ən çox qidalandığı bitkilər qızıltərə və çuğundurdur. Yumurtaqoyma prosesi may ayında gedir. Bu zaman öz yumurtalarını əsasən yarpağın alt səthinə, bəzən isə bitkinin gövdəsi üzərinə tək-tək və ya topa halında qoyur. 2–3 həftədən sonra yumurtadan çıxan sürfələr həmin yarpağın şirəsi ilə qidalanır. 4–6 həftədən sonra isə inkişaf edib yetkin formaya keçir. Oktyabr ayından başlayaraq bu zərərvericilər qışlama yerlərinə toplaşaraq, orada qalır.bu növün çuğundur bitkisinə verdiyi əsas zərər ondan ibarətdir ki, yarpağı sorması nəticəsində onun alt tərəfində ağımtıl ləkələr əmələ gəlir. Çox zədələnmiş yarpaq büzüşür. Belə zədələnmiş bitki yenidən çoxlu cavan yarpaqlar əmələ gətirir. Bu səbəbdən çuğundurun yumrusu çox kiçik olur. Maraqlı burasıdır ki, taxtabiti bitkinin üzərindən gedəndən sonra da bitki xəstə olur. Bununda başlıca səbəbi qidalanan zaman onların buraxdığı mayenin zəhərli xüsusiyyətə malik olmasıdır.

Yayılması
---------

Bu növ Avropanın hər yerində, habelə Sibirdə, Qafqazda, Orta Asiyada yayılmışdır. Azərbaycanda isə yalnız Lənkəran-Astara zonasında yayıldığı aşkar edilmişdir.

Ədəbiyyat
---------

* Azərbaycanda Kənd təsərrüfatı bitkilərinə zərər verən Yarımsərtqanadlılar (Taxtabitilər) C. A. Hidayətov, 42

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycanda Kənd təsərrüfatı bitkilərinə zərər verən Yarımsərtqanadlılar (Taxtabitilər) C. A. Hidayətov, 42

Xarici keçidlər
---------------
Romanın 2-ci hissəsinin üzü
**Qaçaq Kərəm** — Fərman Eyvazlının Qaçaq Kərəmdən bəhs edən romanı.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***

Romanda XIX əsrin sonlarında Azərbaycanda uzun illər kasıb təbəqənin, əsasən də kəndlilərin haqlarının tapdanmasına qarşı çıxmış xalq qəhrəmanı Kərəmin həyat və mübarizəsindən bəhs olunur. Bu qəhrəman özü kimi cəsur və qoçaq insanları ətrafına toplayaraq qaçaq dəstəsi yaratmış, o zamankı Rusiya imperiyasına qarşı çıxmış, haqq-ədalət uğrunda mübarizəyə qalxmışdı. O torpaqsızlara torpaq, kimsəsizlərə dolanacaq verir, bəylərin, tacirlərin və başqa varlıların var-dövlətini talayıb yoxsullara paylayırdı...

Bütün roman boyu qatı kasıbçılıq, düşmənçilik və xainlik fonunda Azərbaycan kişilərinin necə öz mərdliklərini qoruyub saxlamaqları oxucunu kitabdan ayrılmağa qoymur...

Roman bəy-rəiyyət qarşıdurması kimi saxta Sovet təbliğatından xali deyil, amma Azərbaycanın yaxın tarixi keçmişi və real dövlətçilik həyatından götürülmüş çoxlu zəngin material istifadəsi baxımından indiki dövr üçün də tamamilə aktuallığını saxlayır.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

Nəşr və tərcümə
---------------

Əsər ilk dəfə Bakıda kiril qrafikalı Azərbaycan əlifbası ilə 1986, 1987, 1990-cı illərdə, latın qrafikalı Azərbaycan əlifbası ilə isə 2015-ci ildə Bakı Kitab Klubunda 2 hissədə nəşr edilib. 2-ci kitaba ʺQaçaq Kərəmʺ romanının ikinci hissəsindən parçalar olan ʺDüyünlü günlərʺ və ʺBir kisə qızılʺ povestləri, İsrafil ağanın həyatla vidalaşması səhnəsinə həsr olunmuş ʺAğanın ölümüʺ hekayəsi və ədibin İran səfəri əsasında yazılmış ʺXoy səfəriʺ publisistik yazısı daxil edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qaçaq Kərəm (2‐ci hissə)" ( (az.)). bbclub.az. 2020-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-03.

Xarici keçidlər
---------------

* Goodreads-də Qaçaq Kərəm Series
* "Qaçaq Kərəm (2‐ci hissə)" ( (az.)). bbclub.az. 2020-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-03.
* Xalq ənənələrinə söykənən yaradıcılıq
|  |
| --- |
| Solenoidin maqnit sahəsi |
| Elektromaqnetizm |
| Solenoid |
| ElektrostatikaKulon qanunu • Qaus teoremi • Elektrik dipol anı • Elektrik yükü • Elektrik induksiyası • Elektrik sahəsi • Elektrostatik potensial |
| MaqnitostatikaBio-Savar-Laplas qanunu  • Amper qanunu  • Maqnit momenti  • Maqnit sahəsi  • Maqnit seli |
| ElektrodinamikaVektor potensialı  • Dipol  • Lienar-Vixert potensialı  • Lorens qüvvəsi  • Dəyişən cərəyan  • Unipolyar induksiya  • Maksvel tənliyi  • Elektrik cərəyanı  • Elektrohərəkət qüvvəsi  • Elektromaqnit induksiyası  • Elektromaqnit şüalanması  • Elektromaqnit sahəsi |
| Elektrik dövrəsiOm qanunu  • Kirxhof qanunu  • İnduktivlik  • Radiodalğaötürücü  • Rezonator  • Elektrik tutumu  • Elektrik keçiriciliyi  • Elektrik müqaviməti  • Elektrik impedansı |
| Kovariant formalaşdırılmasıElektromaqnit sahəsinin tenzoru  • Enerji-impulsun tenzoru  • 4-cərəyan · 4-gərginlik |
| Məşhur alimlərHenri Kavendiş • Maykl Faradey • Andre-Mari Amper • Qustav Robert Kirxhof • Ceyms Maksvell • Henri Rudolf Hers • Albert Abraham Maykelson • Robert Milliken |
| * b
* m
* r
 |

**Elektrostatika** — elektrodinamika bölməsi; sükunətdə olan elektrik yüklərinin qarşılıqlı təsirini (elektrostatik qarşılıqlı təsir) öyrənir. Belə qarşılıqlı təsir elektrostatik sahə vasitəsilə həyata keçirilir. Elektrostatikanın əsas qanunu Kulon qanunudur.

Elektrostatik sahənin mənbəyi elektrik yükləridir. Bu fakt Qauss teoremində ifadə edilir. Elektrostatik sahə potensialdır, yəni elektrostatik sahə tərəfindən yükə təsir edən qüvvələrin işi yolun formasından asılı deyil. Elektrostatik sahə aşağıdakı tənlikləri ödəyir:

{\displaystyle div{\vec {D}}=4\pi \rho ,} {\displaystyle rot{\vec {E}}=0}

burada ***D*** – elektrik induksiya vektoru, ***E*** – elektrik sahəsinin intensivliyi, ρ – sәrbәst elektrik yüklәrinin sıxlığıdır. Birinci tənlik Qauss teoreminin diferensial formasını, ikinci isə elektrostatik sahə qüvvələrinin potensial xarakterini göstərir. Bu tənliklərə Maksvell tənliklərinin xüsusi halı kimi baxmaq olar.

Naqillərdəki məlum yüklərə və ya onlardan hər birinin elektrostatik potensialına əsasən bu naqillərin səthlərində yüklərin paylanmasının tapılması və həmçinin naqillərin yüklərinə və potensiallarına əsasən onların enerji sisteminin hesablanması elektrostatikanın səciyyəvi məsələləridir.

Mənbə
-----

Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Fizika** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Qoca qartalın ölümü** — Fərman Kərimzadənin sonuncu tarixi romanı.

Fərman Kərimzadənin Qarabağ xanlığının tarixinə həsr etdiyi "Qoca qartalın ölümü" romanı uzun illər apardığı səmərəli axtarışların məhsuludur. Müəllif romanı 1988-ci ildə Yaltada yazmış, əsər 1991-ci ildə çap olunmuşdur.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***

F.Kərimzadənin bu sonuncu tarixi romanında XVIII əsrdə baş verən hadisələr öz əksini tapır. Bu romanda da tarixi mənbələrin təsiri hiss olunur (xüsusilə "Qarabağnamə"lər), ancaq burada da tarixi həqiqətlə bədii həqiqət bir-birini tamamlayır. Qoca qartal simvolik obrazdır – yazıçı rus imperiyasına işarə edir. O ölürsə də, yeni, cavan qartallar səmaya uçur və beləliklə, rus imperiyasının işğalçılıq siyasəti davam edir. İkiyə bölünmüş Azərbaycandan sonra yeni ölkələr, məmləkətlər fəth edilir, çarı Qırmızı imperiya əvəz edir.

Romandakı hadisələr Qarabağda cərəyan edir, əsərdə Qarabağ xanlığı haqqında tarixi mənbələr əsasında maraqlı məlumatlar verilir. 

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

Nəşr
----

Roman ilk dəfə vəfatından sonra Bakıda Kiril qrafikalı Azərbaycan əlifbası 1991-ci ildə, latın qrafikası ilə isə 2007-ci ildə "Seçilmiş əsərləri"nin 5-ci cildində "Ağrıdağ" nəşriyyatı tərəfindən nəşr edilib. Sonuncu nəşr 2018-ci ildə Bakı Kitab Klubunda təkrar nəşr edilib. Bu son iki nəşrə romandan əlavə ədibin povest və hekayələri də daxil edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qoca qartalın ölümü" ( (az.)). bbclub.az. 2019-12-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-04.

Xarici keçidlər
---------------

* Goodreads-də Qoca qartalın ölümü
* "Qoca qartalın ölümü" ( (az.)). bbclub.az. 2019-12-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-04.
**Xalqların Demokratik Konqresi** (XDK; *türk.* Halkların Demokratik Kongresi, **HDK**) — Türkiyədə çoxlu solçu siyasi hərəkatların, təşkilatların və partiyaların ittifaqı. Məqsədi Türkiyə siyasətini əsaslı şəkildə yenidən yaratmaq və etnik, dini və ya cinsi ayrı-seçkiliklə üzləşən istismar edilmiş şəxsləri təmsil etməkdir. Konqres antikapitalistdir və 15 oktyabr 2011-ci ildə təsis edilmişdir. Çoxsaylı konfranslar təşkil edir və rəsmi konqreslər keçirir. 2012-ci ildə Konqres onun siyasi qanadı kimi fəaliyyət göstərəcək yeni partiya – Xalqların Demokratik Partiyası (HDP) təsis etmişdir. Solçu qrupların oxşar ittifaqı olan "Birləşmiş İyun Hərəkatı" 2014-cü ildə təsis edilmişdir.

Məqsədlər
---------

Konqres dini və ya etnik ayrı-seçkiliklə üzləşən istismar edilən fərdlər, eləcə də azlıqlar üçün platforma təmin etmək məqsədi daşıyır. Konqres qadın hüquqlarının tərəfdarıdır və beləliklə, bir kişi və bir qadın sözçü ilə birgə liderlik sistemi fəaliyyət göstərir. Konqres xüsusilə kürd azlığını təmsil etmək məqsədi daşıyır və azlıqların hüquqlarının konstitusiya ilə təsbit edilməməsini tənqid edir. Konqresin təmsil etmək məqsədi daşıdığı digər azlıqlar ələvilər, ermənilər, aysorlar, azərbaycanlılar, çərkəzlər, lazlar, LGBT icması və romani xalqıdır. Konqres kapitalizmi və işçilərin istismarı kimi gördükləri halları kəskin tənqid edir.

Həmçinin bax
------------

* Birləşmiş İyun Hərəkatı
* Xalqların Birləşmiş İnqilabi Hərəkatı

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "HDK Diyor Ki". 2015-04-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-10.

Xarici keçidlər
---------------

* A full list of the Congress members
**Druzlar** və ya **dürzilər** (*ərəb.* الدُرُوز‎‎, təkdə *ərəb.* دَرْزِيّ‎‎) — ismailliliyin şaxələrindən biri olan müsəlman dini təriqətinə aid ərəblər. Livan və Suriyada, az bir hissəsi isə İsraildə yaşayır. Druz təriqəti XI əsrin əvvəllərində Misir və Cənubi Livan ismailliləri arasında təbliğat aparan batini vaiz Dərazinin (təriqətin adı da buradandır) fəaliyyəti nəticəsində meydana gəlmişdir. Druzlar Fatimi xəlifəsi Hakimdə (996-1021) Allahın təcəssüm olunduğuna və ruhların ölməzliyinə inanırlar. Orta əsrlərdən başlamış son dövrədək druzlar nəsli aristokratiyaya və hakim əmir sülaləsinə malik olmuşlar. Druz əmirlərinin Livanda ən qüdrətli dövrü II Fəxr əd-din Məan (1590-1633) və II Bəşir Şihabın ((1788/89-1840) hakimiyyəti illərinə təsadüf edir. Maruni kəndliləri və onların feodal ağaları olan druz zadəganları arasındakı sinfi ziddiyətlər nəticəsində XIX əsrin 40-60-cı illərində Livanda Druz və xristian Marunilər arasında silahlı toqquşmalar baş verdi. XIX əsrin 2-ci yarısı-XX əsrdə Osmanlı İmperiyası hakim dairələrinin druz "sərbəstliyinə", "imtiyazına" (hərbi mükəlləfiyyətin olmaması, silah gəzdirmək hüququ, druz zadəganlarının sıravi druzlar üzərindəki qeyri məhdud hakimiyyəti və s.) son qoymaq cəhdləri tez-tez türklər əleyhinə çıxışlara səbəb olmuşdu. Fransanın mandatlığı dövründə (1920-1943) Suriya və Livan druzları antiimperialist mübarizədə iştirak etdilər. 1925-1927-ci illər Ümumsuriya milli üsyanının mərkəzi Cəbəl Druz idi. Üzvlərinin əksəriyyəti druzlardan ibarət olan Livan Tərəqqipərvər Sosialist Partiyası (1949-cu ildə təsis olunmuşdur) 1958-ci ilin yayında antiimperialist üsyanda fəal iştirak etmişdir. 70-ci illərdə Livanda baş verən hadisələr zamanı druzlar milli vətənpərvər qüvvələrin tərəfində çıxış edir, ölkənin birliyi və Fələstin qaçqınları probleminin ədalətli həll olunması uğrunda mübarizə aparırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti (az.). Elm nəşriyyatı. 2021. səh. 182. ISBN 978-9952-523-37-9. druz(-lar)
2. ↑  Cumblatlar // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 5-ci cild: Brüssel – Çimli-podzol torpaqlar (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2014. səh. 404. ISBN 978-9952-441-10-9.

Mənbə
-----

* Fəlsəfə Ensklopedik Lüğəti.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Etnik qrup** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
Təbii yayılması
---------------

Pakistan, Kaşmir, Əfqanıstan, Mərkəzi Asiya, Çin, İran, İraq, Türkiyə, Livan, Suriyada yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 30 m-dək olan ağacdır. Cavan budaqları çılpaq və ya seyrək tükcüklü, qonur və ya sarımtıldır. Yarpaqları lansetvari və ya yumurtavari üçkünc, əvvəlcə ağımtıl-gümüşü, sonradan parlaq, uzunluğu 5–8,5 sm, eni 1,3–2 sm, bünövrəsinə tərəf daralmış, kənarları dişlidir. Tumurcuqları əvvəlcə tükcüklü, sonra çılpaq, yumurtavari-lansetvari və ya yumurtavari-üçküncdür. Erkək çiçəyin uzunluğu 3–4,5 sm, eni 4–5 mm-dir. Çiçək yanlığı yumurtavari, erkəkcikləri 2, bünövrəsində tükcüklü, uzunluğu 5–7(9) mm, tozluğu 0,8–0,9 mm, yumurtavari 0,5 sm-dir. Dişi çiçəyin uzunluğu 1,5–3 sm, eni 0,5 sm-dir. Yumurtalığı yumurtavari-konusvari, uzunluğu 3 mm, çılpaqdır.

Ekologiyası
-----------

Quraqlıq və işıqsevən, torpağa tələbkar olmayan bitkidir. Rütubətli yerlərə də rast gəlinir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Tək və qrup əkinlərində istifadəsi məqsədyönlüdür.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorasi" V cild, Baki, "Elm", 2019, 370 səh.
**Soyuq Günəş** — 2020-ci ildə çəkilmiş Ləzgi filmi. Filmdə Yarmət və Yarqunatın inanılmaz sevgi hekayəsindən bəhs olunur. Ssenari və prodüserinin müəllifi olan Sədaqət Kərimova, filmi şəxsi vəsaiti hesabına yaradılıb. Layihə ləzgi xalqının ilk tammetrajlı bədii filmi hesab olunur. Filmdə ləzgi xalqının qədim adət-ənənələri və həyat tərzləri haqqında təsvirlər verilib.

Məzmunu
-------

Filmdə Yarqunat və Yarmətin güclü sevgisindən bəhs olunur. Onların sevgisi o qədər güclü idi ki, heç kim bu sevgiyə mane ola bilməzmiş. Yarqunatın atası və anası qızlarını Osmana ərə vermək istəyirmiş. Ona görə ki, həyatın bütün nemətlərini qızının ayağının altına versin. Talehsiz qız, bir gün Osmana ərə gedərmiş. Və bir anda Yarmət bu evliliyə mane olarmış. Qadının biri həyətə yaxınlaşıb, alman faşistlərinin dava başlatdığını deyir. Sonra kəndin bəzi oğlanları alman faşistlərin Azərbaycana daxil olmaması üçün səfərbər olarmış. Yarqunat Osmanın evində olarkən, Yarmətin əsgər getdiyini bilmir və xəbər almırmış. Aradan 40 il ötür, Yarmət Yarqunatın qarşısına Sadir və Ləzgiyə ilə çıxır. Yarqunat bir anlıq şok keçirdib yerə yıxılır. Yarmət, Sadir, Ləzgiyə və Yarqunat ilə şam yeməyi yedikdən sonra Türkiyədəki ailəsinin yanına qayıdır. Bu hüznlü hekayənin də sonu belə bitir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Quruluşçu rejissor:** Elşən Zeynallı
**Prodüser:** Sədaqət Kərimova
**Ssenari müəllifi:** Sədaqət Kərimova
**Quruluşçu operator:** Elxan Rüstəmov
**Bəstəkar:** Sədaqət Kərimova
**Səs operatoru:** Əliabbas Qasımov
**Səs rejissoru:** Teymur Kərimov
**Montaj:** Nicat Qayıbov
**Rejissor:** Məlahət Əhməd
**Qrim:** Səadət Sadıqova
**İşıq:** Ərşad Mehdiyev, Ramin Rəhimov
**İcraçı prodüser:** Mübariz Əzizov
**Quruluş və geyim üzrə rəssam:** Sevda Məmmədova
**Rejissor asisstenti:** Əli Faiq
**Operator assistenti:** Məmmədağa Sadıqov
**Fokus-puller:** Aqil Məmmədov
**Sinxron səslər:** Əliqulu Səmədov
**Kostyum:** Gülxar Sadıqova
**Dərzi:** Aida İbrahimova
**Rekvizit :** Aynur Novruzbəyova
### Rollarda

İranə Kərimova — Yarqunat
Firəngiz Babayeva — Yarqunatın qoca halı
Mirsənan Kazımov — Yarmət
Füzuli Hüseynov — Yarmətin qoca halı
Qəmər Məmmədova — Eminat
Ədalət Abdulsəməd — Məhəmməd
Dilarə Fərəcullayeva — Avsiyat
Niyaz İlyasoğlu — Həmdulla
Könül Şahbazova — Yengə
İlhamə Əhmədova —Salihat
Elçin Əfəndi — Osman
Məlahət Əhməd — Sona
Şəhla Məmmədova — Tavat
Aygün Fətullayeva — Qatfar
Turəxanım Qasımlı — Suvar
Gövhər Şabanova — Ləzgiyə
Nəzrin Məmmədova — Mədinə
Flora Hüseynova — Mədinənin qocalığı
Araz Pirimov — Sadir
Zeynal Zeynallı — Sadirin uşaqlığı
Qurban Əhmədov — Şahmir
Cabbar Kərimov — Qədir
Cavid Tahirov — Vəlibəy

Çəkiliş yerləri
---------------

• Filmin çəkilişi Qusarın Həzrə kəndində olmuşdur.

Problemlər
----------

2020-ci il martın 16-da filmin ləzgi və Azərbaycan dilində premyerası olacaqdı, lakin pandemiya səbəbindən premyera təxirə salınır. Film yaradıcıları pandemiyanın bitməsini real görmədikləri üçün, filmi YouTube platformasına yerləşdirməyi qərara alırlar.

Həmçinin bax
------------

• Həzrə

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* İzlə
Qalmaqala səbəb ABŞ prezidenti Donald Trampın (sağda) Ukrayna prezidenti Vladimir Zelenskiyə (solda) Co Bayden və oğlu ilə bağlı araşdırma tələb etməsi olub.
**ABŞ prezidenti Donald Tramp və Ukrayna prezidenti Vladimir Zelenski arasında 2019-cu ilin sentyabrında baş verən telefon danışığı ilə bağlı ABŞ-da baş verən siyasi qalmaqal** — prezident Trampın qarşıdan gələn prezident seçkilərində əsas potensial rəqibinə qarşı ittiham materialları əldə etmək üçün səlahiyyətindən sui-istifadə etməsi ilə bağlı ittihamlarla əlaqələndirilir. 2020-ci il prezident seçkiləri, ABŞ-ın keçmiş vitse-prezidenti Co Baydenin Nümayəndə Demokrat Partiyası, Ukraynaya maliyyə və hərbi yardım göstərilməsi müqabilində. Amerika mətbuatında qalmaqal "Ukrainegate" adlandırıldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Trump pressed Ukrainian leader to investigate Biden's son, according to people familiar with the matter". Washington Post. 2019-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-26.
2. ↑  "Ukrainegate: a guide to the US impeachment inquiry // The Financial Times, November 8, 2019". www.ft.com. 2021-12-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-07.
3. ↑  "Отправленная в отставку по требованию Трампа посол выступила в конгрессе". www.bbc.com. 2021-03-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-07.
**Türkiyədə antiərəbizm** — Türkiyədə ərəblərə və ya ərəb mədəniyyətinə qarşı müxalifət, düşmənçilik, nifrət, inamsızlıq, qorxu və onu ümumi olaraq bəyənməmək. Türkiyənin Osmanlı imperiyasından qalma güclü antiərəbizm tarixi var. Bu cərəyan ölkədə son illərdə Suriya qaçqın böhranı səbəbindən əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlir.

İndiki dövrdə
-------------

"*Haaretz*" Türkiyədə antiərəb irqçiliyin əsasən iki qrupa təsir etdiyini bildirmişdir. Bunkar Körfəz ölkələrindən olan, "zəngin və alçaq" olaraq xarakterizə edilən turistlər və Türkiyədəki suriyalı qaçqınlardır. "*Haaretz*" həmçinin bildirmişdir ki, Türkiyədə antisuriya əhval-ruhiyyəsi fələstinlilər də daxil olmaqla bütün ərəblərə qarşı ümumi düşmənçiliyə çevrilmişdir.

"Zəfər Partiyası"nın sədri Ümid Özdağ qaçqın axını səbəbilə Türkiyənin "Yaxın Şərq ölkəsi" olmaq riski ilə üzləşdiyini demişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Palestinians Were Spared Turkey's Rising anti-Arab Hate. Until Now". Haaretz (ingilis). 2019-07-16. 2019-08-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-27.
2. ↑  *Tremblay, Pinar.* "Anti-Arab sentiment on rise in Turkey". Al-Monitor (ingilis). 2014-08-21. 2019-08-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-27.
3. ↑  "Syrian refugees who were welcomed in Turkey now face backlash". NBC News (ingilis). 2021-05-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-27.
**Xose Adolfo Masias Vilyamar** (*isp.* José Adolfo Macías Villamar; 30 sentyabr 1979; ləqəbi: **Fito**) — Ekvador narkotik alverçisi və "Los Choneros" kartelinin hazırkı lideridir. O, sələfi Xorxe Luis Sambranonun öldürülməsindən sonra 2020-ci ildə rəhbərliyi öz üzərinə götürmüşdür. Vilyamar 2011-ci ildən həbsdə olmuşdur. O, əvvəllər həbsxanadan qaçmış və 2013-cü ildə fərarilik həyatı yaşamışdır. Vilyamar 2024-cü ilin yanvarında yenidən həbsxanadan qaçaraq Ekvadorda altmış gün ərzində fövqəladə vəziyyət elan edilməsinə və 2024-cü ildə Ekvadorda münaqişənin başlamasına səbəb olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  Líder de Los Choneros celebró su cumpleaños en la cárce, Expresso. 01.10.2022
3. ↑  "Ecuador's 'Most Wanted' Criminal Has Disappeared From Prison". TIME. 8 January 2024. İstifadə tarixi: 2024-01-10.
4. ↑  "Hooded gunmen burst onto live TV set in Ecuador after drug lord escape triggers state of emergency". Sky News. İstifadə tarixi: 2024-01-10.
**Mövsümov Ağasəf Ağakərim oğlu**  — texnika elmləri doktoru, professor

Həyatı
------

Mövsümov Ağasəf Ağakərim oğlu Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1949-cu ildə "Neft və qaz quyularının qazılması" ixtisası üzrə AzSİ-nun neft-mədən fakültəsini bitirərək, "Azərneft" İB-də turbin qazıması idarəsinin texniki şöbəsində texnik kimi əmək fəaliyyətinə başlayaraq, texniki şöbənin rəisi vəzifəsinə qədər yüksəlmişdir. 1952-1954 və 1956-1960-cı illərdə "Neft Daşları"nda sahə və texniki şöbənin rəisi, böyük mühəndis, qazıma kontorunun direktor müavini işləmişdir. 1959-cu ildə "Böyük meylli maili quyuların qazılması zamanı seksiyalı turboburun tətbiqi" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib. 1960-1973-cü illərdə AzETNÇİ-da "Kəşfiyyat quyularının qazılması" şöbəsinin və "Dərin quyuların qazılması problemləri" laboratoriyasının rəhbəri işləmişdir. 1965-ci ildə "Quyuların salınması prosesində bəzi mürəkkəbləşmələrin hidrodinamiki tədqiqatları" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1973-2001-ci illərdə Dəniz neft-qaz sənayesi DLİ-da qazıma məsələləri üzrə direktor müavini işləmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Mövsumov A.A. neft və qaz quyularının qazılması sahəsində tanınmış alimdir.

Elmi tədqiqatların sahəsi: mayelərin özlü-plastik xassələri.

Mövsümov A.A. 270-dən artıq elmi məqalənin müəllifidir. İxtiralara görə 36 müəlliflik şəhadətnaməsi alıb. O, bir elmlər doktoru və 8 elmlər namizədi hazırlayıb.

Mövsümov A.A. ARDNŞ nəzdində qazıma üzrə Mərkəzi komissiyasının sədri olub, ARDNŞ-nin qazma məsələləri üzrə eksperti kimi ABŞ, Böyük Briyaniya və İsveçrə ezam edilmişdi. Mövsümov A.A. "Şərəf nişanı" ordeni, "Neft sənayesi nazirliyinin əlaçısı" nişanı və akad. İ.M.Qubkin adına mükafatla təltif olunub.

İstinadlar
----------
**Diyap İldırım** (*türk.* Diyap Yıldırım), həmçinin **Diyağ Ağa** və ya **Dərsimli Diyap Ağa** (*türk.* Dersimli Diyap Ağa; 1852, Çemişgezek[d], Tuncəli ili – 1932, Sivas) — Türkiyə siyasətçisi və tayfa lideri, 1-ci Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Tuncelidən deputatı.

Həyatı
------

Diyap Yıldırım 1846-cı ildə Tuncelinin Çemişgəzək rayonunda Hozatlı Seyitxan Ağa və Əlif Xanımın oğlu olaraq anadan olmuşdur. Ovacıq–Hozat tayfalarından olan Fərhaduşağı tayfasına mənsubdur. O, kürdəsilli və ya zazaəsillidir. Ələvi olmuşdur.

Diyap Ağa Birinci Dünya müharibəsində Həmidiyyə milisində milis komandiri olmuşdur. Bitlis və Siirtin Rusiya işğalından azad edilməsi üçün tayfası ilə döyüşə qatılmış və bu müharibələrdə milislərə komandanlıq etmişdir. Bu müddət ərzində ordu komandiri Mustafa Kamal Atatürklə yaxın dostluq əlaqələri qurmuşdur.

1854-cü ildə Qoçgiri bölgəsi qəzaya çevrilərkən qəza və nahiyə müdirlikləri Qoçgiri tayfasına mənsub olanlardan alınaraq Çemişgəzəkdən olan Fərhaduşağı tayfasının başçısı Diyap Ağa Zara qəza müdirliyinə təyin edilmişdir.Ovacıqlı Şamuşaklı Əli Ağa Zara qəzasında yerləşən Abaş və Çat bucaqlarına başçı təyin edilmişdir. 1920-ci ildə Qoçgiri üsyanına qarşı çıxmışdır. Mustafa Kamal Atatürk Diyap Ağa və Dərsimli Minbaşı Həsən Xeyrinin Birinci Dünya müharibəsində və İstiqlaliyyət müharibəsində göstərdikləri mübarizəni yüksək qiymətləndirmiş, Diyap Ağaya millət vəkili olmağı tövsiyə etmişdir. Hozatlı Mustafa Öztürk, Diyap Ağa, Dərsimli Minbaşı Həsən Xeyri bəy və Əhməd Ramiz Tan bu təklifi qəbul etmişdir. Diyap Ağanı məclisə Dərsimli Minbaşı Həsən Xeyri bəy gətirmişdir.

Dərsimli Minbaşı Həsən Xeyri bəy ilə birlikdə Ərzurum konqresində iştirak etmiş və Ərzurum Konqresində Tuncelini təmsil etmişdir. O dövrün Qoçgiri və Şeyx Səid üsyanına qarşı çıxmışdır. Şeyx Səidi bəla kimi təsvir etmişdir. Yunanıstanın işğalı zamanı parlamentin Kayseriyə köçürülməsi ideyasına qarşı çıxmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bir Dersim hikayesi: Diyap Ağa'dan torun Gürsel'e". Ensonhaber. 29 iyl 2012. 2023-05-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-12-05.
2. ↑  Diyap Ağa Kimdir,Gürsel Erol Röportajı
3. ↑  "Nişanyan Yeradları". nisanyanmap.com. 2010-05-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-12-05.
4. ↑  "Gürsel Erol'un dedesi Diyap Ağa kimdir? Meşhur konuşması" (türk). 24 December 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 March 2020.
5. 1 2  Akademik Tarih Ve Düşünce Dergisi,Millî Mücadele Yıllarında Koçgiri Aşireti Reisi Alişan Bey’in Faaliyetleri,Bayram Ayna
6. 1 2  Enver Behnan,İlk Meclisin Yüz Yaşındaki Mebusu,Yeni Gün Gazetesi,1931
**Ali Sami Yen İdman Kompleksi** yada sponsorluq adı ilə **Rams Park** — Rams Park İstanbulun Sarıyer rayonunda yerləşən çox məqsədli stadion, Qalatasaray PFKın daxili sahədəki futbol oyunlarına ev sahibliyi etməkdədir.

Rams Park, Yüzüncü İl Atatürk Stadionu və Beşiktaş Park stadionlarına struktur olaraq ilham qaynağı olmaqla birlikdə Türkiyədəki C90 görüş bucağına sahib ilk stadionu xüsusiyyətini daşımaqdadır. Toplam 52.652 kreslo tutumuna sahib olan stadion, Atatürk Olimpiada Stadionunda sonra tamaşaçı tutumu baxımından Türkiyənin ən böyük ikinci stadionudur.

İlk olaraq 1996-ci ildə gündəmə gələn ancaq müxtəlif problemlər səbəbiylə də tapılmayan və sonrasında yeri dəyişdirilən layihənin təməli 13 dekabr 2007 tarixində atıldı. O dövr Şişli'de bağlı olan indiki vaxtda isə Sarıyer sərhədlərində olan bir-birinin ardınca düzülmüş üç təpədən Şişli Bələdiyyəsin adı Aslantepe olaraq dəyişdirilən 120 dönüşlük təpəyə tikilən Türk Telekom Arena adı ilə 15 yanvar 2011-ci ildə açıldı. Türk Telekom, 2010-11 mövsümünün ikinci yarısından etibarən 10 illiyinə stadiona ad sponsoru olmuşdur.

Rams Park cəmdə 198 loja və 4500'den çox VIP kreslosuna malikdir. Qalatasaray ilə Fənərbaxça arasında 18 Mart 2011 tarixində liqada oynanan və 52.695 tamaşaçının izlədiyi qarşılaşma stadion tarixinin ən yüksək azərkeşli matçı oldu.

Stadion, Qalatasarayın ev oyunlarının yanında bəzi təşkilata da ev sahibliyi etdi. 2013 FIFA 20 Yaş Altı Dünya Kuboku təşkilatının qrup və ikinci tur matçlarının yanında, turnirin final müsabiqəsi bu stadionda oynandı. Türkiyə Milli Futbol Komandası da zaman zaman daxili sahə matçlarını burada reallaşdırdı. Futbol matçları xaricində stadion, konsert təşkilatları ilə müxtəlif bayram və tədbirlərdə ev sahibliyi etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  .

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook |
| Tematik saytlar | StadiumDB · worldfootball.net |
**Xaybax qətliamı** — Çeçenistanın dağlıq bölgələrində olan Xaybax aulunda yaşayan Çeçen əhalinin NKVD-nin polkovnik Mixail Gveşiyani rəhbərliyindəki Sovet qüvvələri tərəfindən toplu olaraq edam edilməsinə verilən addır.

Qətliam
-------

Əldə edilən bilgilərə görə hadisə 27 fevral 1944-cü ildə Mərcimək əməliyyatı (bölgə əhalisinin Qazaxıstana sürgün edilməsi) zamanı reallaşmışdır. Qar fırtınasına görə sürgün olunmalı olan kəndliləri qatara stansiyasına aparmaq münkün olmadığı üçün içində qadın və uşaqların da olduğu 700 kəndli axıra yığıldı, qaçmağa çalışanlar da güllələnərək öldürüldü. Axıra yığılanların hamısı yandırıldı. Deyilənlərə görə Gveşiyanı uğuruna görə özünə medal sözü vermiş Lavrenti Beriya tərəfindən buna görə təbrik edilmişdi.

Hadisənin bilinməsi
-------------------

Ukraynada əldə edilən arxeolojik tapıntılar sayəsində Xaybax aulu təkrar gün üzünə çıxdı. Arxeoloqlar düşmən içində işləyən Qafqazlı kəşfiyyatçıların cəsədlərini tapdılar. Bu cəsədlərin ciblərində olan məktublarda Xaybax auunda olan insanların adları yazılmaqda idi. Arxeoloqlar köhnə Sovet generalının müşayiətində tapılan cəsədlərin qohumlarına xəbər vermək istədilər, lakin araşdırmalarının nəticəsində Çeçenistandakı Xaybax aulunun artıq var olmadığını öyrəndilər. Araşdırmalarına davam edərkən məlum oldu ki, hərbiçilər cəbhədə döyüşərkən, onların qohumları Sovet əsgərləri tərəfindən canlı-canlı yandırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Gammer, Moshe. *Lone Wolf and Bear: Three Centuries of Chechen Defiance of Russian Rule*. London 2006. Page 170.
2. 1 2  Dunlop, John. *Russia Confronts Chechnya: The Roots of a Separatist Conflict*. Page 65.
3. ↑  Игорь Пыхалов: МЕСТЕЧКОВЫЕ СТРАСТИ В ЧЕЧЕНСКИХ ГОРАХ
4. ↑  Дешериев Ю. Жизнь во мгле и борьбе: О трагедии репрессированных народов.

Xarici keçidlər
---------------
Sandallarda qətlə yetirilən türklərin meyitləri.
**Muratağa, Sandallar və Atlılar Soyqırımı** — Kiprdə yunanların türklərə qarşı həyata keçirdiyi vəhşiliklərdən ən dəhşətlisi.

Rumların Kipr türklərinə qarşı həyata keçirdiyi vəhşiliklərdən ən dəhşətlisi Muratağa, Atlılar və Sandallar kəndlərində olmuşdur. Bu soyqırım 1974-cü ilin 14 avqustundan 16 avqustuna kimi EOKA-B tərəfindən həyata keçirilmişdir. Muratağa, Atlılar və Sandallar kəndlərinin əli silah tutan kişilərinin adanın qorunması uğrunda mücadilədə olduğunu bilən rumlar gecəykən müdafiəsiz qalan kəndə hücum edirlər. Hər üç kənddə 5 aylıq körpədən tutmuş 90 yaşlı qocalara qədər hamını qətlə yetirən rumlar öldürdükləri Kipr türklərini kütləvi şəkildə yandıraraq sonradan torpağa basdırırlar. Bu hücum zamanı Atlılar kəndində 36 nəfər, Muratağa və Sandallar da isə 89 nəfər rum vəhşiliklərinin qurbanı olur. Qətlə yetirilən kiprli türklər arasında o zaman adanın müdafiəsinə qalxan Kamal Mericin həyat yoldaşı və 5 övladı da olur. Rumlar 5 aylıq körpəni anasının qucağında süd əmdiyi yerdə qətlə yetirir, ana və övladını türklərə ibrət olsun deyə həmin şəkildə torpağa basdırırlar.

Soyqırımda öldürülənlərdən ən balacası 16 günlük, ən yaşlısı isə 95 yaşında olmaqla ümumilikdə 126 nəfər türk qətlə yetirilmişdir. 1960-cı ildəki siyahıyaalmaya görə üç kəndin cəmi əhalisi 248 nəfər idi. Lakin xalqın bir qismi müxtəlif səbəblərdən həmin kəndləri tərk etmişdi.

Soyqırımla bağlı xatirə günü 14 avqust tarixidir. Muratağa, Sandallar və Atlılarda toplu məzarlıqların aşkar edilməsi prosesində Birləşmiş Millətlər Təşkilatının nümayəndələri də iştirak edib. Adada yaşayan bu insanlıq dramı qarşısında beynəlxalq birlik zaman-zaman hərəkətə gəlmək istəsə də, lakin bir sıra səbəblərdən rum tərəfinin vəhşiliklərinə son qiymətin verilməsi ənəgəlləmiş, insan qətliamına göz yumulmuşdu.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Rumların Kiprda törətdikləri vəhşiliklər[*ölü keçid*]
2. ↑  Paul Sant Cassia, *Bodies of Evidence: Burial, Memory, and the Recovery of Missing Persons in Cyprus*, Berghahn Books, 2007, ISBN 9781845452285, s. 237. Arxivləşdirilib 2014-10-07 at the Wayback Machine
3. ↑  "Muratağa ve Sandallar konusu AİHM'e götürülüyor" (Türk dili). BRT – Kipr Postası. 2018-05-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 Ağustos 2010.

Xarici keçidlər
---------------

* Rumların Kiprda törətdikləri vəhşiliklər[*ölü keçid*]
**Sentrifuqa**—hazırda bioloji tədqiqat işinin aparılmasında geniş tətbiq olunur.O,çox böyük dövretmə surətinə malikdir.Hüceyrələri dəqiqədə 10 minlərlə dəfə dövr etdirən aparatın köməyi ilə müxtəlif xüsusi çəkiyə malik hüceyrə strukturlarına ayırmaq mümkün olur.Sentrifuqanın köməyi ilə müxtəlif hüceyrə orqanoidləri,onların köməyi ilə müxtəlif hüceyrə orqanoidləri,onların kimyəvi tərkibi də tədqiq olunur.
Müasir avadanlıqlar insan orqanizmində gedən bioloji proseslərin gedişinin izlənilməsində əvəzsiz vasitədir.Bu cihazların köməyi ilə orqanizmə zərər vurmadan bioloji prosesləri tədqiq etmək mümkündür.

Sentrifuqa etmə
---------------

Sentrifuqa etmə—mərkəzdənqaçma qüvvəsi sahəsinin təsiri altında qeyri-cinsli sistemlərin ayrılması prosesidir.

Sentrifuqa üçün müxtəlif quruluşlu sentrifuqalar tətbiq olunur.Yüksək ayrılma faktoruna malik,nimçəvari barabanlarla təchiz olunmuş sentrifuqalar-seperatorlar sentrifuqanın ən geniş yayılmış tiplərindəndir.Seperatorlar nəmliyi 60–90%-ə qədər olan çöküntüləri qatılaşdırmağa imkan verir.

Son illərdə seperasiya prosesini avtomatlaşdırılmış rejimdə aparan,konkret kultur məhlulu üçün optimum fərdi şərait seçilməsinə imkan verən xüsusi hermetik seperatorlar meydana gəlmişdir.

### Tətbiq sahələri

Sentrifuqa etmənin tətbiq sahələrinə aiddir:
1.Kultur məhlulundan biokütlənin (mayalar,bakteriyalar,göbələklər) ayrılması;
2.Mikrobioloji sintezin müxtəlif məqsədli məhsulların ayrılması (antibiotiklər,fermentlər, vitaminlər və s),qabaqcadan bərk fazaya keçirilməsi;
3.Ekstraksiyada əmələ gələn emulsiyanın ayrılması.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Nüşabə Məmmədova,Brilyant Həsənova,Könül Mahmudova,Leyla Fətiyeva.* Ümumtəhsil məktəblərinin 11-ci sinif üçün Biologiya fənni üzrə dərslik. Şərq-Qərb. Bakı-2018. səh. 88.
2. ↑  *Hasil Fətəliyev,Şəlalə Əliyeva,Teymur Musayev.* Biotexnologiya dərslik. Bakı-2019. səh. 62.
**Keçi söyüdü** və ya **kolvari söyüd** (*lat.* Salix caprea) — Söyüd fəsiləsindən bitki cinsi.

Botaniki təsviri
----------------

Bu növə Bədmüşk də deyilir. Boyu 18 m-ə və diametri 60 sm çatan ağac və ya koldur. Qabığı yaşılımtıl boz və hamardır. Yaşlı gövdələrinin qabığı qaramtıl və uzununa dərin çatlıdır. Zoğları yoğun, bozumtul yaşıl və tumurcuqları iridir. Yarpaqları qalın, iridir, 11-18 sm uzunluqdadır. Enli-yumurtavari, azacıq qarışıqlıdır, kənarı dalğavari dişlidir. Üstdən tünd-yaşıl, altdan sıx ağımtıl saçaqlı tükcüklüdür, yan damarları 6-9 cüt olub aydın seçilir. Yarpaq açmazdan qabaq çiçəkləyir, ikievlidir. Dişicik çiçəkləri bozumtul-yaşıl və solğundur. Erkəkcik çiçəklərin sırğası iridir, dəyirmi-silindrvaridir, parlaq-sarı rənglidir. Çiçək açarkən keçi söyüdü çox dekorativ görkəm alır. Çiçəkləri nektarlıdır, qabığında 21%-ə qədər aşı maddəsi vardır. Avropa və Asiyanın meşəli rayonlarında geniş arealda yayılmışdır. Azərbaycanın bütün meşəli rayonlarında, yuxarı dağ meşə qurşaqlarında bitir. Bəzən yaşıllaşdırmada isitifadə olunur. Şaxtaya davamlı, torpağa az tələbkar bitkidir. İlk dəfə Avropada təsvir olunub.

Ekologiyası
-----------

İşıqsevən, şaхtaya davamlı, torpağa az tələbkar bitkidir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük və Kiçik Qafqaz, Talış, Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Çiçəkləmə dövrundə çoх dekorativ görünür. Abşeronda yaşıllaşdırmada geniş istifadə olunur.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorasi" V cild, Baki, "Elm", 2019, 370 səh.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q159565
* Wikispecies: Salix caprea
* APNI: 59763
* BioLib: 38927
* BOLD: 254540
* EoL: 584270
* EPPO: SAXCP
* FNA: 200005778
* FoC: 200005778
* GBIF: 5372952
* GRIN: 32695
* iNaturalist: 55846
* IPA: 11588
* IPNI: 777256-1
* IRMNG: 10197859
* ITIS: 22515
* IUCN: 19620273
* MoBotPF: 286792
* NAS: 3246
* NBN: NBNSYS0000003868
* NCBI: 172267
* NZOR: 2678fd43-7c96-4d2b-984b-52081e622cc6
* PalDat: Salix\_caprea
* PFI: 211
* Plant List: kew-5001859
* PLANTS: SACA22
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:303599-2
* SANBI: 3617-5
* Tropicos: 28300146
* VASCAN: 9089
* WFO: wfo-0000929313

 |

1. ↑  *Linnæi C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 1020.
**Qrant düşərgəsi qətliamı** (*ing.* Camp Grant massacre) - 1871-ci ildə Şimali Amerikada yaşayan hindu tayfaları arasında yaşanmış qətliam. Apaçi tayfasının əsas düşmənləri olan Papaqolu tafasının döyüşçüləri 30 aprel 1871-ci ildə gecə yarısı Şimali Arizonada yerləşən Apaçi tayfasının yaşadığı Qrant düşərgəsinə gizli şəkildə daxil olmuşdur. Qətliam nəticəsində 108 qadın, çox sayda uşaq öldürülmüşdür. Öldürülənlərdən səkkizi kişi olmuşdur. Papaqolu döyüşçülər 29 uşağı əsri almış, həmin uşaqlar sonralar Meksikaya aparılaraq satılmışdır. ABŞ dövləti, qətliamı gerçəkləşdirməkdə, günahlanırılan şəxsləri hbəs etsələrdə, soradan sərbəst bıraxılmışdılar. Qətliam nəticəsində 144 nəfər öldürülmüşdür. Papaqolu tayfası Uliss Qrant tərəfindən dəstəklənməsi, həmin dövrdə bütün hindu tayfalarına məlum idi. Burada əsas məqsəd Şimali Amerikada ən döyüşgən tayfa olan Apaçiləri zəiflətmək olmuşdur. Qrant düşərgəsi qətliamı Apaçi müharibəsinin başlanmasına səbəb olmuşdur.

Ədəbiyyat
---------

* Colwell-Chanthaphonh, Chip. 2007. *Massacre at Camp Grant: Forgetting and Remembering Apache History*. University of Arizona Press, Tucson.
* Colwell-Chanthaphonh, Chip. 2003. The Camp Grant Massacre in the Historical Imagination. *Journal of the Southwest* 45(3):249-269.
* Colwell-Chanthaphonh, Chip. 2003. Western Apache Oral Histories and Traditions of the Camp Grant Massacre. *American Indian Quarterly* 27(3&4):639-666.
* Hammond, George P. 1929. *The Camp Grant Massacre: A Chapter in Apache History*. Berkeley: Proceedings of the Pacific Coast Branch of the American Historical Association.
* Hastings, James E. 1959. The Tragedy at Camp Grant in 1871. *Arizona and the West* 1(2):146-160.
* Langellier, J. Phillip. 1979. Camp Grant Affair, 1871: Milestone in Federal Indian Policy? *Military History of Texas and the Southwest* 15(2):17-30.
**Dünyamın mərkəzi** - Yakob M. Ervanın rejissorluğunda 2016-cı il romantik dram filmi.

Məzmun
------

17 yaşındakı Fil yay düşərgəsindən qayıdaraq anası Qras və bacısı Dayan ilə birlikdə yaşadığı Visibleyə qayıdır. Filin ailəsini qəribə olaraq qəbul edən qəsəbənin digər sakinlərinin ailə ilə, demək olar ki, ünsiyyəti yoxdur ( Dayanın heyvanlarla danışdığı iddia olunur). Ancaq Fil üçün həmişə yaxşı tövsiyələri olan Tereza tez-tez onları ziyarətə gəlir. Fil anası ilə bacısı arasında nəyinsə dəyişdiyini və bir-birləri ilə danışmadıqlarını fərq edir. Fil yayın son günlərini yaxın dostu Kat ilə keçirdir. Məktəb başlayanda isə sinfə təzə oğlan - Nikolas gəlir. Tezliklə Fil ilə Nikolas arasında ehtiraslı sevgi başlayır. Amma Fil Nikolasın onun haqqında nə düşündüyünü dəqiqləşdirə bilmir. Sonrasında Katın Nikolasla Filə xəyanəti onu çox sarsıdır. Beləliklə dünyasının mərkəzini tapmaq Filin ən böyük mübarizəsi halına gəlir.

Aktyorlar və rollar
-------------------

* Louis Hofman - Fil
* Sabine Timoteo - Kəm
* Yanik Şuman - Nikolas
* Ada Filine Şappenberk - Dayanğ
* Svenya Yanq - Kat
* Saşa Aleksandr Gerzak - Mikail
* İnka Fedrik - Tereza
* Nina Prol - Paskal
* Klemens Rehbayn - Kayl
**Seringer fəvvarəsi** (*alm.* Zähringerbrunnen‎) — İsveçrənin Bern şəhərinin Kramqasse döngəsində və Sitqlogge saat qülləsinin yaxınlığında yerləşir. XVI əsrə aid məşhur Bern fəvvarələrindən biri sayılır və 1983-cü ildə Bern Köhnə şəhərinin tərkib hissəsi olaraq UNESCO-nun Dünya Mədəniyyət Mirasları siyahısına daxil edilmişdi.

Tarix
-----

Fəvvarənin layihəsi Hans Ginq tərəfindən 1535-ci ildə tərtib edilmişdir. Fəvvarənin indiki adı şəhərin əsasını qoyan Bertold fon Serengenin şərəfinə XIX əsrdə adlandırılmışdır. Buna baxmayaraq, fəvvarə həmçinin "Finstergesslibrunnen" və ya "Berenbrunnen" adları ilə də tanınır.

Fəvvarə qırmızı kəmərinə iki qılınc, başına isə dəbilgə taxan ayını ifadə edir. Ayı sağ pəncəsində bayraq, sol pəncəsində isə qalxan saxlayır. Gerb və qalxanda fon Seringer sülaləsinin rəmzi — qırmızı fon üzərində qızıl aslan təsvir edilib. Böyük ayının ayaqları arasında üzüm yeyən ayı balası oturub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kantonsliste A-Objekte:Bern" (PDF). KGS Inventar (German). Federal Office of Civil Protection. 2009. 18 July 2011 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 July 2010.
2. 1 2  *Hofer, Paul.* Die Kunstdenkmäler des Kantons Bern, Band 1: Die Stadt Bern. Basel: Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte. 1952. 284. 2014-05-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-06-09.
3. ↑  Hofer pg. 286–7
4. ↑  Hofer pg. 285

Xarici keçidlər
---------------

* Infos zum Zähringerbrunnen Arxivləşdirilib 2009-05-17 at the Wayback Machine auf g26.ch
* Kapitel *Zähringerbrunnen* Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine in Band 1 der *Kunstdenkmäler des Kantons Bern*

Həmçinin bax
------------

* Bern fəvvarələri
**Bakı Oksford Məktəbi** (*ing.* Baku Oxford School) — Azərbaycan Respublikasının Bakı şəhərində ümumi təhsil müəssisəsi.

Tarixi
------

1998-ci ildən fəaliyyət göstərir

Fəaliyyəti
----------

Bakı Oksford Məktəbi - Kembric Universitetinin imtahan mərkəzi və BMT yanında QHT-nın üzvüdür. Burada təhsil ingilis dilindədir. Təhsil müddəti 12 ildir. Məktəbi bitirənlərə aşağıdakı sənədlər verilir:

* Oksford Dil Mərkəzinin ingilis dilini bilmə səviyyəsi haqqında sertifikat
* Orta təhsil haqqında beynəlxalq attestat (İB və ya İQCSE)
* Azərbaycan Respublikasının orta təhsil haqqında attestatı

Məktəbin nəzdində Böyük Britaniya və digər ölkələrin universitetelərinə qəbul olunmaq üçün tələbələrin hazırlıq proqramı da fəaliyyət göstərir. Proqram Azərbaycanda təhsil üzrə Britaniya Şurasının dəstəyi ilə keçirilir. Qeyd edək ki, məktəbə qəbul olmaq istəyən şəxs ingilis dilindən test imtahanı verməlidir. Çünki burada təhsil ingilis dilindədəir. Əlavə dil olaraq isə şagirdin seçiminə görə ya fransız, ya da alman dili tədris olunur. İmtahandan keçə bilməyənlərə isə məktəb öz hazırlıq kurslarını təklif edir. "Baku Oksford School" 2002-ci ildə Təhsil Nazirliyi tərəfindən "İnnovasiyalar məktəbi "adına layiq görülüb. Məktəbdə rəssamlıq və rəqs studiyaları, 2 idman zalı, 2 kafeteriya, zəngin kitabxana, geniş futbol və oyun meydançaları fəaliyyət göstərir. Dərs müddəti saat 9:00-dan 16:00-dək davam edir. Bir faktı da qeyd edək ki, bu məktəbin məzunlarının əksəriyyəti təhsillərini xarici universitetlərdə davam etdirirlər.

Həmçinin bax
------------

* Landau School
* Bakı Britaniya Məktəbi
* Bakı Avropa Liseyi

Xarici keçidlər
---------------

* 
* 


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Məktəb** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Uzunburun meymun**, və ya **Kахаu** (*lat.* Nasalis larvatus) — Əntərmeymunlar fəsiləsinin Nazik bədən meymunlar yarımfəsiləsinə aid növ. Kalimantan adası ərazisindəki meşələrdə yaşayırlar.

Xariçi görünüşü
---------------

Uzunburun meymunları digər meymunlardan fərqləndirən əsas xüsusiyyət onların uzun burunlarıdır. Burunları xiyara bənzəyir, bu xüsusiyyət ancaq erkəklərə məxsusdur. Burnun yuxarı hissəsi sarı-qəhvəyi, aşağı hissəsi isə ağ xəzlə örtülü olur. Ayaqları, əlləri və quyruğu boz, tüksüz üzü isə qırmızı olur. Burnuları 66-75 sm olur. Quyruğu uzun olur. Erkəklər 16-22 kq arası çəkiyə malik olurlar.

Xüsusiyyətləri
--------------

Burunlu meymunlar meşələrdə yaşayır. Onlar günlük aktiv həyat sürürlər. Gecələr və səhərlər dinçəlirlər. Günün ikinci yarısından daha da aktivləşirlər.

Onlar əsasən Tropik və Manqrov meşələrində yaşasalarda çox nadir hallarda sudan uzaqda yaşayırlar. 20 metr bir ağacdan digər ağaca atlana bilirlər. Bütün meymunlar arasıında ən yaxşı üzməyi bacarırlar. Manqar meşələrin icərisi ilə ayaq üstündə hərəkət edirlər. Onlar digər meymunlar arasında ən çox ayaq üstə hərəkət etməyi bacarır. 
Burunlu meymunlar 10-30 baş olmaqla qrup halında yaşayırlar. Bəzən bir erkək hərəmxana yarada bilir. Bəzi hallarda erkəklər öz qrupunu tərk edir, bəzən isə dişilər eyni addım ataraq başqa qrupa yerləşir. Qida tapmaq məqsədi ilə bir necə qrup bir necə qrupda birləşirlər.

İri burunları nə əhəmiyyət daşıdığı dəqiq bilinməsədə. Böyük ehtimal ki, bu dişiləri cəlb etmək məqsədi güdür.

Qidalanması
-----------

Uzunburun meymun
Uzunburun meymunların əsas qidasını yarpaqlar və meyvələr təşkil edir. Bəzən isə onlar bitkilərin çiçəkləri ilə qidalanırlar.

Çoxalması
---------

Dişilər erkəkləri cəlb etmək məqsədi ilə ilk jestləri edirlər. Onlar dodaqlarını qabağa çıxarır, başını gah sağa gah sola çevirir. Bu addımlarla dişilər erkəkləri cəlb edir. Çütləşmədən 170 gün sonra bala dünyaya gəlir. Balalar böyükklərdən fərqli olaraq mavi rəngdə olurlar. Dişilər bir bala doğur. Ana öz balasını, 7 ay südlə bəsləyir. Dişi meymunlar yetkinlik yaşına 7 ilində çatır. Erkəklərdə isə bu daha sonraya təsadüf edir.

Təhlükələr
----------

Hal-hazırda Uzunburun meymunlar üçün əsas təhlükə meşələrin qırılmasıdır. Üstəlik bu növ qanunsuz ovlanmadan əziyyət çəkir. Onlar xüsusi qorunma altına alınmasına baxmayaraq, onların bir növ kimi tükənmə təhlükəsi vardır.

Ədəbiyyat
---------

* Ronald M. Nowak: Walker’s Mammals of the World. Johns Hopkins University Press, 1999 ISBN 0-8018-5789-9

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2000.
2. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (11-th) · Britannica (onlayn) · Treccani |
| Taksonomiya | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
| Normativ yoxlama | NKC: ph1150250 |