recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Rza Mahmudov Nadir oğlu***-( d.1952-ci il yanvarın 23-də Gürcüstanın Qardabani rayonunun Kosalı kəndi) coğrafiya elmlər doktoru, professor.

Həyatı
------

1952-ci il yanvarın 23 –də Gürcüstanın Qardabani rayonunun Kosalı kəndində anadan olmuşdur. 1956 –cı ildə Kosalı kənd orta məktəbinin birinci sinifinə getmiş və 1968 –ci ildə həmin məktəbi əla qiymətlərlə bitirmişdir. 
1970 –ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Geoloji-Coğrafiya fakultəsinə daxil olmuş, 1975 –ci ildə həmin fakultəni coğraf-hidroloq ixtisası üzrə ilk məzun kimi fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Tələbə dövründə elmə marağı böyük olmuş ictimai işlərdə xüsusi fəallıq göstərmişdir. Ilk elmi məqaləsi tələbə dövründə çıxmışdır. Moskva, Sank –Peterburq, Kiyev, Tbilisi, Düşənbə, Helsinki, Cenevrə, Paris, Varna Tehran, İstanbul, Bakı və s. şəhərlərdə hidrometeorologiyanın müxtəlif sahələri üzrə keçirilən Beynəlxalq konfrans, qurultay və konqreslərdə iştirak etmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

1983 –cü ildə «Lənkəran ərazi çaylarının yağış –daşqın axım itkilərinin tədqiqi» mövzusunda namizədlik, 1997-ci ildə «Azərbaycanın dağ çaylarında axımın formalaşmasının təhlili və proqnozu» mövzusunda doktorluq dissertasiyalarını müdafiə etmişdir. 1991-ci ildə dosent, 2004-cü il yanvarın 23 –də professor elmi adlarını almışdır.Hidrometeorologiyanın müxtəlif sahələrinə dair 154 elmi məqalənin (bunlardan 34–ü beynəlxalq elmi jurnallarda, konfrans materiallarında, 3 məqalə isə Springer nəşriyyatı tərəfindən nəşri qəbul olunan jurnalda dərc edilmişdir) 6 monoqrafiyanın, 2 dərsliyin, 5 metodik vəsaitin, 6 elmi bukletin, 1 patentin (Neftlə çirklənmiş torpaqların təmizlənmə üsulu), 1 xəritənin, 4 publisistik elmi əsərin müəllifidir.

Elmi əsərləri
-------------

1. 2006, Azərbaycanda hidrometeoroloji xidmət və onun inkişaf perspektivləri
2. 2006, Qlobal iqlim dəyişmələri-səbəblər və təbii fəlakətlər
3. 2006, Радиолокационный прогноз селевых явлений на Южном склоне Большого Кавказа
4. 2008, Климатические изменение и их влияние на водные ресурсы Азербайджана

Kitabları
---------

* 2006, Hidrometeorologiya,iqlim dəyişmələri, təbii fəlakətlər və həyat
* 2007, Azərbaycanda hidrometeoroloji xidmət son üç əsrdə
* 2008, Azərbaycanda hidrometeoroloji şərait və təhlükəli hidrometeoroloji hadisələr
* 2008, Azərbaycanın sel təhlükəli çaylarının kataloqu

Həmçinin bax
------------

* Nurəddin Uluxanlı

* Nəriman Paşayev

Xarici keçidlər
---------------

Rza Mahmudov

İstinadlar
----------

1. ↑  B.Budaqov. Azərbaycan coğrafiyaçı alimləri
2. ↑  "Rza Mahmudov". 2022-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-17.
3. ↑  "Rza Mahmudov". 2022-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-17.
**Mardinin mühasirəsi** — 1616-1517-ci illər arasında Süleyman bəy Ustaclı komandanlığı altındakı Səfəvi ordusu ilə Bıyıklı Mehmed Paşa komandanlığındakı Osmanlı ordusu arasında baş tutmuş mühasirə döyüşüdür. Mardinin sonda Osmanlı hakimiyyətinə keçməsinə nəticələnmiş mühasirədə Osmanlı ordusu qələbə qazanmışdır.

Arxa plan
---------

Bıyıklı Mehmed Paşa komandanlığındakı Osmanlı ordusu 1516-cı ilin may ayında baş vermiş Qoçhisar döyüşündə Səfəvi ordusunu məğlub etdi. Bundan sonra da Mardindəki Səfəvi qarnizonu mühasirəyə alındı. Bu zaman Misir səfərinə çıxan Səlim Mardini mühasirəyə alan Osmanlı komandanı Bıyıklı Mehmed Paşanı da özünə qoşulması üçün çağırdı. Dəli Hüsrəv Paşanı mühasirəyə almış ordunun rəhbərliyinə buraxan Mehmed Paşa Səlimə qoşulmaq üçün yola düşdü və 3 avqustda ona qatıldı. 24 avqust 1516-cı ildə baş vermiş Mərcidabık döyüşündə sol qanad komandanı olan Bıyıklı Mehmed Paşa Osmanlı ordusunun Hələbi ələ keçirməsindən sonra Mardindəki mühasirəyə rəhbərlik etmək üçün sultanın ordusundan ayrıldı.

Döyüş
-----

Səfəvi qarnizonu o qədər də çox olmayan Osmanlı ordusuna komandanlıq edən Hüsrəv Paşa tərəfindən iyun ayından etibarən mühasirədə idi. 1516-cı ilin sonunda və ya 1517-ci ilin əvvəlində Mardinə çatan Bıyıklı Mehmed Paşa özü ilə birlikdə xeyli sayda top gətirmişdi. Səfəvi qarnizonunun komandanı olan Süleyman bəy Ustaclının da sonu digər qardaşları kimi oldu. O da, Osmanlı ilə müharibədə həyatını itirən qardaşları Məhəmməd xan Ustaclı və Qara xan Ustaclı kimi öldürüldü. Qətlə yetirilən Süleyman bəyin başı kəsilərək Səlimə göndərildi. Həmçinin qaladakı bütün qızılbaş ordusu sona qədər döyüşdü, sağ qalanların hamısı qətlə yetirildi.

Nəticəsi
--------

Mardin ələ keçirildikdən sonra Osmanlı qüvvələri Rakka, Urfa, Batman və Mosul kimi Dəclə-Fərat hövzəsindəki önəmli şəhərləri ələ keçirməyə başladı. Bundan başqa, Mardinin mühasirəsi Dəclə-Fərat yürüşünün son mühüm döyüşüdür. 

Bu döyüşdə də artilleriya qüvvələri baxımından Osmanlı dövlətindən geri qalan Səfəvi ordusu bu zəifliyinə görə məğlub olmuş və mühüm ərazilər itirmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Kemahın mühasirəsi
* Diyarbəkir mühasirəsi
* Bayburt mühasirəsi
* Çaldıran döyüşü
* Qoçhisar döyüşü
* Ovacıq döyüşü

İstinadlar
----------

1. ↑  *Nejat Göyünç.* Bıyıklı Mehmed Paşa ve Karahan arasındaki nihâî muharebe. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Basımevi. 1969. səh. 29. ISBN 9751604028.
2. ↑  *Nejat Göyünç.* Mardin'in nihai olarak zaptı. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Basımevi. 1969. səh. 32. ISBN 9751604028.
3. ↑  *Joseph von Hammer.* Merci Dâbık Meydan Muharebesi. 9786051804217. səh. 207.
4. ↑  *İsmail Hami Danişmend.* Yavuz'un Halep'e girmesi. İstanbul: Topkapı/İstanbul: Doğu Kütüphanesi. 1971. səh. 29. ISBN 978-9944-397-70-4.
5. ↑  *Mehdi İlhan.* "Bıyıklı Mehmed Paşa TDV İslam Ansiklopedisi. 18 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi". TDV İslam Ansiklopedisi. 1992. 10 fevral 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 iyul 2022.
**Epsilon böyük köpək** (*lat.* ε Canis Majoris) — ikili bir ulduzdur və ε (epsilon), Canis Majorin bürcündəki ən parlaq obyekt və ən parlaq ulduzlardan biri olmasına baxmayaraq, gecə göyü 1,50 ilə müəyyən bir böyüklükdədir. 4.7 milyon il bundan qabaq, göydə ən parlaq ulduz idi. Hipparcos missiyası zamanı əldə edilən parallaks ölçmələrinə əsasən Günəşdən təxminən 430 yüngül illərdir.

Fiziki xüsusiyyətlər
--------------------

Epsilon böyük köpək ikili ulduzdur. Əsas, ε Canis Majoris A, +1.5-lik bir görünüşlü qüvvəyə malikdir və spektral təsnifata aiddir. Onun səthi 22,200K səth temperaturuna görə mavi və ya mavi ağ rəngdir. Günəşin 38,700 dəfə bərabər ümumi radiasiya yayır. Bu ulduz gecə göyündəki ən parlaq ultrabənövşəyi mənbəyidir. Günəşin yaxınlığında yerdəyişmə qazı içərisində hidrogen atomlarının ionlaşdıra bilən fotonların ən güclü qaynağıdır və Yerli Uldızlararası Buludun ionlaşma vəziyyətini təyin etmək üçün çox vacibdir.

Canlı Majoris B, 7.5 bal gücündə (mütləq böyüklüyə +1.9), ulduz Canis Majoris B, əsas ulduzun 161 ° mövqeyi ilə 7.5 "uzaqdır. Nisbətən böyük açılar məsafəsinə baxmayaraq, komponentlər yalnız həll edilə bilər böyük teleskoplarda, çünki ilkin yoldaşından təxminən 250 dəfə daha parlaqdır.

Bir neçə milyon il bundan əvvəl, Canis Majoris, günəşə daha yaxın idi və bu, gecə göyində çox parlaq bir ulduz olmasına səbəb oldu. 4.7 milyon il bundan əvvəl Adar günəşdən 34 işıq ili idi və göydə −3,99 böyüklükdə olan ən parlaq ulduz idi. Heç bir ulduz bu parlaqlığa nail olmayıb və heç bir ulduz bu parlaqlığa ən az beş milyon il çatmaz.

İstinadlar
----------

1. ↑  van Leeuwen, F. (November 2007), "Validation of the new Hipparcos reduction", *Astronomy and Astrophysics*, **474** (2): 653–664,
2. ↑  Perryman, M. A. C.; Lindegren, L.; Kovalevsky, J.; Hoeg, E.; Bastian, U.; Bernacca, P. L.; Crézé, M.; Donati, F.; Grenon, M.; Grewing, M.; Van Leeuwen, F.; Van Der Marel, H.; Mignard, F.; Murray, C. A.; Le Poole, R. S.; Schrijver, H.; Turon, C.; Arenou, F.; Froeschlé, M.; Petersen, C. S.; et al. (1997). "The HIPPARCOS Catalogue". *Astronomy and Astrophysics*. **323**: L49–L52.
3. ↑  Perryman, Michael (2010), "The Making of History's Greatest Star Map", *The Making of History's Greatest Star Map:*, Astronomers’ Universe, Heidelberg:
4. ↑  Wilkinson, E.; Green, J. C.; McLean, R.; Welsh, B. (1996). "Extreme Ultraviolet Spectrum of ɛ Canis Majoris Between 600–920 Å". *Bull. Am. Astron. Soc*. **28**(2): 915
5. ↑  Tomkin, Jocelyn (April 1998). "[ASTRO/S&T/SkyandTelescope 1998 - astronomy/04/199804059063.pdf|Once and Future Celestial Kings]" (PDF). *Sky and Telescope*. **95** (4): 59–63.
**Girne dağları** və ya **Kiriniya** (*yun.* Κερύνεια) — Kipr adasında yerləşən dağ silsiləsi.

Girne dağları adanın şimal sahili boyunca uzanan bir dağ silsiləsidir. Geoloji baxımdan dağlar əhəng daşından, qismən mərmərdən ibarətdir. Ən yüksək nöqtə Kiparisovunon dağıdır (1024 m). Şərq hissəsi daha genişdir (25–30 km), qərb hissəsi daha dardır (təxminən 15 km), lakin daha yüksəkdir. Dağların şərq davamı Karpaz yarımadasında yerləşən Karpaz dağlarıdır. Silsilənin qərb hissəsi "Beşbarmaq" mənasını verən alçaq (740 m) Pentadaktilos dağlarının (Yunan Πενταδάκτυλοδάκτυλ) adından götürülmüşdür. Maraqlıdır ki, türk dilində də silsilə Beşbarmak dağları adlanır. Sahildəki dağların ətəyində Şimali Kiprin turizm paytaxtı sayılan Girne şəhəri yerləşir.

Dağ silsiləsinin ərazisi Şimali Kipr Türk Cümhuriyyəti tərəfindən idarə olunur.

Slsilənin yamaclarında və zirvələrində qədim tikililərin xarabalıqları ilə yanaşı orta əsr qalaları (Müqəddəs Hilarion Qalası, Buffavento, Kantara) vardır.

Geologiya
---------

Bu dağlar Afrika və Avrasiya plitələrinin toqquşması ilə Perm dövründən Orta Miosenədək bir sıra çöküntü formasiyasından ibarətdir. Troodos dağlarının hündürlüyünün yalnız yarısı olsa da, Girne dağları möhkəmdir və Mesaoriya düzənliyindən birdən yüksəlir.

Boyalı bayraq
-------------

Dağ yamacında Şimali Kipr bayrağının təsviri.
Şimali Kipr bayrağı Girne dağlarının cənub yamacında təsvir edilmişdir. 425 metr enində və 250 metr hündürlüyündə olduğu və gecə işıqlandığı bildirilir.
Bayraq mübahisəli sayılır, buna 22 oktyabr 2009-cu il tarixdə Antiqoni Papadopoulounun Avropa Parlamentinə verdiyi sualı sübut edir: "Fəlakətli ekoloji ziyana əlavə olaraq belə bir bayrağın mövcudluğuna necə icazə verə bilər? kimyəvi maddələrin istifadəsi iqtisadi böhran dövründə elektrik enerjisinin absurd israfı da daxil olmaqla maddələr və ətraf mühitin istismarı? Türkiyə qoşulma danışıqlarının müvafiq hissəsini açmaq istəyini doğrultmaq üçün ətraf mühitə kifayət qədər hörmət göstərirmi? "

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  *Panayides, Ioannis.* Cyprus // In Gillespie, Rosemary G.; Clague, D. A. (eds.). Encyclopedia of Islands. University of California Press. 2009. səh. 212. 2022-03-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-26.
2. ↑  "Written question - Turkish flag on Mount Pentadaktylos - E-5074/2009". European Parliament. 24 November 2009. 17 August 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 November 2014.
Alfred Dreyfus

**Dreyfus işi** — 1894–1906-cı illərdə Fransa Ordusu Baş Qərargahının zabiti, əslən yəhudi olan kapitan Alfred Dreyfusa qarşı alman xüsusi xidmət orqanlarının xeyrinə casusluq etməsi ittihamı üzərində qurulan məhkəmə prosesi və bu proses ətrafında baş verən hadisələrə verilən ad.

Bu proses XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində Fransa tarixində çox böyük iz buraxmış, o dövrkü Fransa cəmiyyətini "dreyfusçular"a və "antidreyfusçular"a bölmüşdür.

Emil Zolyanın *L`Aurore* qəzetindəki "Mən ittiham edirəm" başlıqlı məqaləsi, 13 yanvar 1898
Məşhur fransız yazıçısı Emil Zolyanın 1898-ci il yanvar ayının 13-də Parisdə nəşr olunan *"L'Aurore"* qəzetinin baş səhifəsində Fransa prezidenti Feliks Fora ünvanlanmış "Mən ittiham edirəm" (*J'Accuse*) başlıqlı məşhur məktubu dərc edildikdən sonra "Dreyfus işi" yeni mərhələyə qədəm qoymuşdur. Bu məsələ ətrafında hakim partiyalar və ordu rəhbərliyi arasında fikir ayrılıqları yaranmışdır. Dreyfusa qarşı irəli sürülən ittihamların əsassız olduğuna inananlar bu işin antisemitizm nümunəsi olduğunu iddia etmişlər.

Kapitan Dreyfus 1894-cü ilin dekabrında məhkəmə qərarı ilə hərbi xidmətdən uzaqlaşdırılaraq ömürlük həbs cəzasına məhkum edilmiş və 1895-ci ilin yanvarında cəzasını çəkmək üçün Fransa Qvianasına, paytaxt Kayennadan 11 km aralıda yerləşən Şeytan adalarına göndərilmişdir.

1899-cu ilin sentyabrında kassasiya şikayəti əsasında məhkəmə işinə yenidən baxılmış və Alfred Dreyfusun həbs cəzası 10 ilə endirilmişdir, lakin tezliklə o, Fransa prezidenti tərəfindən əfv olunmuşdur. Buna baxmayaraq, Dreyfusun tərəfdarları onun bəraət alması üçün çalışmış və 1903-cü ilin noyabrında yenidən kassasiya şikayəti ilə məhkəməyə müraciət etmişlər. 1906-cı ildə məhkəmənin qərarı ilə Dreyfus bəraət almış, üzərindəki bütün ittihamlar götürülmüş, ordudakı vəzifəsinə geri qaytarılmış və Fəxri Legion ordeni ilə təltif edilmişdir.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Dreyfus işi*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Greatest Newspaper Article of all Time Arxivləşdirilib 2005-11-26 at the Wayback Machine (Journalistic retrospective of Zola's "J'accuse!")
* Temporal and Eternal by Charles Péguy, translated by Alexander Dru Arxivləşdirilib 2008-02-29 at the Wayback Machine
* Anya Rous The Rising Celebrity and Modern Politics—The Dreyfus Affair Arxivləşdirilib 2007-05-13 at the Wayback Machine
* Leslie Derfler, The Dreyfus Affair. A Tragedy of Errors?
* Nicholas Halasz, Captain Dreyfus
* Dreyfus Rehabilitated
* Ephemera and Original Art Documenting the Dreyfus Affair
**Olenok** (saxa Өлөөн) — Rusiya ərazisində Şərqi Sibirdən axan çay. Krasnoyarsk diyarı ərazisindən axaraq Yakutiya ərazisində dənizə tökülür. Rusiyanın ən uzun çaylarından biridir. Cəmi 92 km məsafədə naviqasiya mümkündür

Coğrafiyası
-----------

Çay Orta Sibir öndağlığı ilə Şimali Sibir çökəkliyi ilə axır. Laptevlər dənizinə daxil olan Olenok körfəzinə tökülür. Dənizə töküldüyü yerdə sahəsi 475 km² olan delta əmələ gətirir. Çayın uzunluğu 2292 km, hövzəsinin sahəsi 219 min. km² təşkil edir.

Çayın deltasında bir qrup adalar vardır: Canqılax, Kuqun-Arıta, Ulaxan Arı (iri adalar), Bılıktax-Arıta, Oççuquy-Arı, Oqonner-Arıta, Ot-Arı, Bolder-Arıta, Syuqyulder-Arlta, Olete-Arıta, Okuollax-Arıta, Kersyose-Arıta, Xobuox-Arıta, Kasyan-Arıta, Şved-Mayaktax-Arıta, Eppet-Belkey, Kyiryor-Arı, Tonqolox-Belkee, Xastax-Arı, Tiqyan-Arı, Xaxıs-Belkee, Borid-Arıta, İsay-Belkee (kiçik adaları).

Çayın dənizə töküldüyü yerdə Şaxtalax-Arı adası yerləşir.

### Qolları

Əsas qolları: Arqa-Sala, Bur, Ukukit, Birekte, Kuoyka, Beençime, Buolkalax (sağdan), Siliqir, Alakit (soldan).

### Yaşayış məntəqələri

* Olenok
* Xarıyalax
* Taymılır
* Ust-Olenok

### Deltadakı axınlar

**Ulaxan-Ues** — nərələrin yayıldığı çaydır, burada balıq sənayesi inkişf etmişdir. Burads: Oqonner-Kubata, Oqonner-Arıta, Ulaxan-Arı.

Hidrologiyası
-------------

Əsasən qar və yağış suları ilə qidalanır. Gursululuq dövrü iyundan sentyabra qədər davam edir. Oktyabrdan maya qədər buzla örtülü olur. 

**1965—1984 illər ərzində illik su sərfiyyatı.**

Əhəmiyyəti
----------

Çay balıqlarla zəngindir. Cəmi 95 km naviqasiyaya yararlıdır.

Əlavə məlumat
-------------

Çayın mənsəbində Pronçiş Vasiliya Vasileviç və Tatyana Fedorovnanın qəbrləri vardır. 1936-cı ildə Böyük Şimal ekspedisiyasının üzvləri olmuşlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Оленёк Arxivləşdirilib 2022-01-27 at the Wayback Machine, *География. Современная иллюстрированная энциклопедия. — М.: Росмэн. Под редакцией проф. А. П. Горкина. 2006.*
2. ↑   Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine ПОСТАНОВЛЕНИЕ от 23.04.74 г. N 246 О ДОПОЛНЕНИИ ПЕРЕЧНЯ РЕК, ИХ ПРИТОКОВ И ДРУГИХ ВОДОЕМОВ, ЯВЛЯЮЩИХСЯ МЕСТАМИ НЕРЕСТА ЛОСОСЕВЫХ И ОСЕТРОВЫХ РЫБ
3. ↑  Ov Departamenti[*ölü keçid*]
4. ↑  Департамент охотничьего хозяйства[*ölü keçid*]
5. ↑   (ing.) Olenek Basin Arxivləşdirilib 2016-03-03 at the Wayback Machine, *UNH/GRDC Composite Runoff Fields Arxivləşdirilib 2012-07-01 at the Wayback Machine*

Mənbə
-----

* Дневник экспедиции по реке Оленёк (фотографии, слайды)
* Foto albom «Olenok»
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Hoqqa (dəqiqləşdirmə).
**Hoqqa** — ən qədim çəki ölçü vahid.

Ümumi məlumat
-------------

Xalqımızın məişətində işlədilmiş, adına folklorumuzda və yazılı ədəbiyyatlarda rast gəlinən çəki ölçü vahidlərindən biri də hoqqadır. Koroğlu Qıratı öydüyü bir şeirdə deyir: 

Uzaq-uzaq yollarınan,   

Beli ipək çullarınan,   

Hoqqa yarım nallarınan,   

At igidin qardaşıdı.

Yenə həmin dastanda Giziroğlu Mustafa bəy öz yoldaşlarına deyir:

Səfərimdi şəhri-Bağdad,   

Kimdi, mənnən köçən gəlsin!   

Yeddi hoqqa hazar peşə,   

Məndən artıq içən gəlsin.

Göründüyü kimi, birinci şeirdə hoqqanın nalın çəkisini, ağırlığını, ikinci şeirdə isə içkinin həcmini göstərdiyinin izahına ehtiyac yoxdur. Lakin nalı və içkini eyni ölçü vahidi ilə ölçmək mümkün olmadığından hoqqa sözünün açıqlanmasına ehtiyac duyulur.

Hoqqə - ərəb dilində kiçik mücrü deməkdir. Bu söz oyun, kələk, hiylə mənasında daha çox işlənir.

Hoqqa sözünün ərəb dilindəki mənalarının heç biri ölçü bildirmir. Bu da onu göstərir ki, hoqqa ərəblərdə heç vaxt ölçü vahidi kimi işlənməmişdir. Azərbaycan və Kərkük türklərində isə hoqqa ən qədim ölçü vahidlərindən biri olmuşdur. Buradan belə qənaətə gəlmək olar ki, bir çox türk xalqlarında ən qədim ölçü vahidi kimi işlənmiş hoqqa ərəb dilindən alınmamışdır. Qədim şumer dilində hoqqa sözünə rast gəlinməsi də onun türk sözü olduğunu təsdiqləyir.

Mənbə
-----

**Azərbaycan etnoqrafiyası, Bakı-2007, "Şərq-Qərb" nəşriyyatı. Üç cilddə. III cild. səh. 461. ISBN 978-9952-34-152-2**

Xarici keçidlər
---------------

Həmçinin bax
------------

| ⛭Xalq ölçü vahidləri |
| --- |
| Uzunluq ölçü vahidəri | Addım • Ağac • Arşın • Barmaq • Çərək • Dirsək • Qarış • Qulac • Mənzil • Mil  • Dəniz mili • Fərsəx • Verst |  |
| Çəki ölçü vahidəri | Arpa • Çanaq  • Girvənkə • Karat  • Misqal  • Batman • Təbriz batmanı • Kisə  • Hoqqa • Pud • Dirhəm • Daqqa • Dang  • Tağar • Dinar • Rətl • Xalvar |
| Sahə ölçü vahidəri | Kotan  • Hektar • Ar |
| Həcm ölçü vahidəri | Düymə • Tuluq • Tas |
| Sadə ölçü vahidəri | Baş  • Boyun  • Tüstü  • Top  • Kəllə  • Qol  • Diş  • Qulaq |
| Sürət ölçü vahidəri | Düyün |
**Silah Ticarəti üzrə Beynəlxalq Müqavilə** (STBM, *ing.* Arms Trade Treaty, ATT) — dövriyyəsi xüsusi konvensiyaya uyğun olaraq məhdudlaşdırılmış beynəlxalq silah ticarətini tənzimləyən çoxtərəfli beynəlxalq müqavilə; müqavilə dünyada qanunsuz silah ticarəti qarşısını almaq üçün hazırlanmışdır (bəzi təxminlərə görə, beynəlxalq silah ticarətinin həcmi ildə 70 milyard dollara çatır).

Sənəd, şərti silahların ixracı üçün yeni standartlar, o cümlədən embarqo və sanksiyalara zidd olaraq adi silahların ixracının qadağan edilməsi ilə yanaşı, soyqırımı, insanlığa qarşı cinayətlər, hərbi cinayətlər və terror hücumları.

İmzalanma tarixi
----------------

2 aprel 2013-cü il tarixli BMT Baş Assambleyasında müqavilənin mətni üzrə səsvermənin nəticələri  
  müqavilə layihəsi dəstəkləndi (154 ölkə)  bitərəf (23 ölkə)  qarşı - İran, KXDR və Suriya  səsvermədə iştirak etməyənlər  BMT-yə üzv olmayan dövlətlər
May 1997-ci ildə Kosta Rika Prezidenti Oskar Sançes Arias, Dalay Lama, Lex Valesanın da daxil olduğu bir qrup Nobel Mükafatı laureatı ilk dəfə qlobal silah ticarəti müqaviləsinin qəbul edilməsinə başladı. Nobelistlər, tənzimlənməmiş silah ticarətinin dağıdıcı təsiri ilə bağlı narahatlıqlarını dilə gətirdilər və "Silah Transferlərinə dair Beynəlxalq Davranış Kodeksi" nin qəbul edilməsini təklif etdilər. XX əsrin sonunda bu təşəbbüs lazımi dəstəyi toplaya bilməsə də, məcəllədə BMT Baş Assambleyasının 2013-cü ilin aprelində səs verdiyi çox şey yer alırdı: insan hüquqları və humanitar hüquqla bağlı beynəlxalq normalara uyğunluq; BMT-nin adi silahlar reyestrində məcburi iştirak; regional sülh, təhlükəsizlik və sabitliyin möhkəmləndirilməsi üçün öhdəliklər.

İstinadlar
----------

1. ↑  UN Assembly approves first-ever Arms Trade Treaty Arxivləşdirilib 2013-04-05 at the Wayback Machine // xinhuanet.com
2. ↑  "ООН одобрила первый в истории договор о торговле оружием". warandpeace.ru. 2 апреля 2013 года. 2013-11-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-05.
**Araqon taxt-tacı** (*araq.* Corona d'Aragón; kat. Corona d'Aragó, Katalanca tələffüz: [kuˈɾonə ðəɾəˈɣo]; *isp.* Corona de Aragón, [koˈɾona ðe aɾaˈɣon]; *lat.* Corona Aragonum, [kɔˈroːna araˈɡoːnũː]) — Araqon krallarının hakimiyyəti altında bir neçə dövlət qurumunun birliyi. XIV–XV əsrlərdə, gücünün zirvəsində, Araqon taxt-tacı müasir İspaniyanın şərqinin, Fransanın cənub-şərqinin, eləcə də Balear adalarının, Siciliyanın, Korsikanın, Sardiniyanın, İtaliyanın cənubunun (1442-ci ildən) və Yunanıstanın bir hissəsini (1388-ci ilə qədər) idarə edən ən əhəmiyyətli dəniz gücü idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Fernández Albaladejo, Pablo (2001). *Los Borbones: dinastía y memoria de nación en la España del siglo XVIII...*. Marcial Pons Historia.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* *Bisson, T. N.* The medieval Crown of Aragon. A short history. Oxford: Clarendon Press. 1986. ISBN 0-19-820236-9.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Araqon taxt-tacı*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  
Xəta: şablon boşdur

* Archive of the Crown of Aragon, pl. del Rei, Barcelona.
* Catalan literature in Crown of Aragon



|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan |
**Mustafa Kandıralı** (1930, Kandıra[d], Kocaeli ili – 27 dekabr 2020, Tuzla) — 1960-cı illərdə ABŞ'da konsert turu edən dünya şöhrətli bir klarnetçidir.

Həyatı
------

1930-cu ildə Kocaelinin Kandıra bölgəsində anadan olub. 13 yaşında Kandıra'daki evindən qaçaraq İstanbula piyada gələn Mustafa Kandıralı, 50 illik bir dövrdə sənət həyatına onlarla yazı və 20-dən çox kaset qoydu.

İyirmi ilə yaxındır ki, TRT-dəki proqramları ilə şən bayram səhərlərinin simvoluna çevrilib. Safiyə Ayla, Müzəyyən Senar və Zəki Mürən kimi dəyərli şərhçiləri müşayiət etdi.

İstedadı, çalışqanlığı, yumoristik davranışı, tamaşaçı və həmkarlarına hörməti ilə musiqi aləmində bir məktəb yaratdı. Sadəcə Türkiyədə və xaricdə klarnet oyunçusu olmadığını sübut etmək üçün pərəstişkarları qazandı.

Louis Armstrong ilə oynadı. Dünyadakı konsertlərdə və resitallarda iştirak etdi. Təlim aldığı ən yaxşı klarnet ustalarından biri də qardaşı oğlu Türkan Kandıralıdır.

Ölüm
----

27 dekabr 2020-ci ildə müalicə aldığı Okan Universiteti Tibb Fakültəsi xəstəxanasında yaşlılıq səbəbiylə çoxsaylı orqan çatışmazlığı səbəbiylə 90 yaşında öldü.

Cənazəsi Zəncirliquyu qəbiristanlığında dəfn edildi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Hürriyet (türk.). / red. S. Ergin Doğan Yayın Holding, 1948. ISSN 1304-6632
2. 1 2 3  Orientaru Jipushī: Oto, Odori, Zawameki (2008 edition) (yap.). 東京都: 青土社, 2008. ISBN 978-4-7917-6429-7
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-08-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-10.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-08-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-10.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-08-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-10.

Xarici keçidlər
---------------

* Mustafa Kandıralı Rəsmi Facebook Səhifəsi
**Muxtar Türk Kipr İdarəsi** (*türk.* Otonom Kıbrıs Türk Yönetimi) — 1974-cü ildə Türkiyənin Kiprə müdaxiləsindən dərhal sonra indiki Şimali Kipr ərazisində Kipr türkləri tərəfindən yaradılmış de-fakto idarənin adı.

Cəmiyyət
--------

İdarə tərəfindən hərbi əməliyyatda iştirak edən Türkiyə hərbçilərinə Şimali Kipr vətəndaşlığını alaraq burada məskunlaşmaq icazəsi verilmişdir. Cənubdan didərgin düşmüş Kipr türklərinin köçürülməsinə nəzarət edilmişdir.

Endryu Borovets yazmışdır ki, Türkiyə Kipr yunanlarının tərk edilmiş kənd mülklərini ələ keçirmək üçün adada 5,000 ferma işçisi yerləşdirməyi planlaşdırdığını açıqlamışdı. Bu, yunanıstanlı və Kipr yunanlarının Türkiyənin Kiprin demoqrafik strukturunu məqsədyönlü şəkildə dəyişməsi ilə bağlı ittiham irəli sürməsinə səbəb olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Barış Kuvvetleri mensupları isterlerse Kıbrıs Türk Yönetimi yurttaşı olabilecek". Milliyet. 11 February 1975. səh. 6.
2. ↑  "Müezzinoğlu: "Kıbrıs Türkleri artık bizden yardım almayacak duruma geldi"". Milliyet. 5 November 1974. səh. 7.
3. ↑  *Borowiec, Andrew.* Cyprus: A Troubled Island. Greenwood Publishing Group. 2000. 98–99. ISBN 9780275965334. 2023-08-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-01.
**Paxiosteoskleroz** — sümüklərin qalınlaşması (paxiostoz) və sıxlaşmasının (osteoskleroz) birləşməsi. Sümükləri daha ağır, eyni zamanda daha kövrək edir.

**Paxiosteoskleroz** suda yaşayan onurğalılarda, xüsusən də dayaz suda yaşayanlarda geniş yayılıb. Bu vəziyyət neytral üzmə qabiliyyətini və üfüqi trimi qorumaq üçün uyğunlaşma kimi ballast yaradır. Paxiosteoskleroz heç bir halda patoloji deyil.

Xüsusilə əyilməyə müqavimət göstərmək üçün tez-tez ventral sümüklərdə olur, ağciyərlərin yaxınlığında konsentrasiya isə kəsilməni saxlamağa kömək edir.

Paxiosteosklerozlu heyvanlar
----------------------------

Paxiosteosklerozlu heyvanlara misal olaraq dəniz inəkləri (dyoqonlar və lamantinlər), nəsli kəsilmiş plesiozavrlar və mezozavrlar və nəsli kəsilmiş su tənbəlləri aid ola bilər.

Həmçinin bax
------------

* Paxiostoz
* Osteoskleroz

İstinadlar
----------

1. ↑  Domning, D. P. and V. Debuffrenil (1991). Hydrostasis in the Sirenia - Quantitative Data and Functional Interpretations. Marine Mammal Science 7(4): 331-368.
2. 1 2  Houssaye, A. (2009). "Pachyostosis" in aquatic amniotes: a review. Integrative Zoology 4(4): 325-340.
3. ↑  de Buffrenil, V. A. Canoville, R. D'Anastasio and D. P. Domning (2010). Evolution of Sirenian Pachyosteosclerosis, a Model-case for the Study of Bone Structure in Aquatic Tetrapods. Journal of Mammalian Evolution 17(2): 101-120.
4. ↑  Amson, E. C. de Muizon, M. Laurin, C. Argot and V. de Buffrenil (2014). Gradual adaptation of bone structure to aquatic lifestyle in extinct sloths from Peru. Proceedings of the Royal Society B-Biological Sciences 281.
"Natürmort: Çəhrayı qızılgüllü vaza". 1890-cı ildə Vinsent van Qoq tərəfindən kətan üzərində tamamlanmış yağlı boyakarlıq nümunəsi.
**İmpasto** – rəssamlıqda boya səthinin sahəsində (və ya bütün kətanda) kifayət qədər qalın fırçanın istifadə olunduğu texnika. Rəng kətanın sağ tərəfində qarışıq ola bilər. Quruyandan sonra kətanı çıxardanda onun əsas quruluşu görünür.

İmpasto sözü italyan mənşəlidir. İtalyanca mənası "pasta" (pasta) və ya "qarışıq" kimidir. "İmpastare" felinin tərcüməsi müxtəifdir: "yoğurmaq" və ya "yapışdırmaq" kimi tərcümə olunur. İtalyanların istifadə etdiyi "impasto"ya rəssamlıq sənəti və pottinq texnikasının hər ikisi daxildir. Vebster Yeni Dünya Kolleci Lüğətinə görə, "impasto" sözünün kökü pasta isimidir və əsas mənası "İtalyan yapışqanı" deməkdir.

Yağlı boya impasto rəssamlıq texnikasında daha münasibdir. Buna səbəb onun lazımi qalınlıqda olması və az vaxta qurumasıdır. Akril boyaları da impastoda (rəngin qalın qatlara yaxılması) istifadə oluna bilər. İmpasto rəssamlığında ümumiyyətlə sulu boya ilə mümkün deyil. Rəssam pastel tonları ilə işləyərkən yumşaq boyanı kağıza möhkəm basmaqla məhdud impasto effektləri verə bilər.
Pavoniya Ferrinin Hudzon çayı üzərində marşrutunun xəritəsi
**Pavoniya Ferri** ― Hudzon çayı üzərində Nyu-York və Cersi-Siti arasında sərnişinləri daşıyan keçmiş bərə xidməti. İstifadə üçün 1854-cü ildə təhvil verilmişdir. 1854-cü ilin fevral ayında Nyu-York ratuşasında aşağı qiymət sayılan $9.050-yə Cersi-Sitinin Pavoniya Ferri şirkətinə satıldı.

Vest və Çeymbers küçələrində Pavoniya Ferrinin terminalı
Bərənin adı Pavoniya yaşayış məntəqəsindən götürür, hansı ki 1633-cü ildə ilk öncə Yeni Niderlandın bir hissəsi olaraq Hudzon çayının qərb sahilində salınmışdır və daha sonra Bergen kimi tanınan regionu qədər genişlənmişdir.

1859-cu ilin fevral ayında "Erie Railroad" şirkətini təmsil edən Nataniyel Marş bərəni icarəyə götürdü. Onun başlatdığı bərə marşrutu Manhettenin Çeymbers küçəsindən Hudzon sahilinin digər tərəfindəki Pavoniya prospektinin ətəyinə qədər davam edirdi. Hüquqi problemlər Pavoniya Ferri şirkətinə bu marşrut üzrə bərənin hərəkət etməsinə maneə oldu. "The New York and Erie Railroad" şirkəti sərnişinləri irəli-geri daşımaq üçün illik 9.050 dollar icarə haqqı ödəyirdi. Sonunda dəmir yolu öz terminalını Harsimus adlı keçmiş buxtada qurdu. Şəhərətrafı və uzun məsafəli səyahətçilər çaydan keçmək üçün qatarlardan düşüb qayıqlara keçirdilər. 23-cü küçəyə xidmət 1869-cu ildə başlamışdır.

18 yanvar 1903-cü ildə Nyu-Cersi ştatının Passaik şəhərindən "New York Times" qəzetinə gələn məktubda bir şəxs o vaxt "Erie Railroad" şirkətinə məxsus Pavonia bərə qayıqlarının yararsızlığından bəhs olunurdu. "Onların bütün qayıqları köhnədir, kiçikdir və qızğın saatlarda kütlənin yerləşməsi üçün heç uyğun deyil".

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sale Postponed". The New York Times. February 2, 1854. səh. 6. 2018-07-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-05-15.
2. ↑  "The Pavonia Ferry Lease Sold At Auction". The New York Times. February 16, 1854. səh. 8. 2018-07-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-05-15.
3. ↑  "Corporation Doings". The New York Times. February 24, 1854. səh. 4. 2018-07-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-05-15.
4. ↑  Erie Railroad Terminal Arxivləşdirilib 2012-02-04 at the Wayback Machine
5. ↑  "Aldermen's Committee On Ferries". The New York Times. February 1, 1859. səh. 5. 2018-07-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-05-15.
6. ↑  *Baxter, Raymond J.; Adams. G.* Railroad Ferries of the Hudson: And Stories of a Deckhand, Arcadia Publishing, 1999, ISBN 9780823219544
7. ↑  "Pavonia Ferry Service". The New York Times. January 20, 1903. səh. 8. 2022-04-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-05-15.

Xarici keçidlər
---------------

* *Breakwater* and *Pavonia* collision
* photos of Hudson River ferries and terminals
**Münaqişənin dəyəri** — münaqişənin bəşəriyyətə nə qədər baha başa gəldiyini hesablamağa çalışan bir vasitə. İdeya bu xərci təkcə ölümlər, itkilər və iştirak edən insanların çəkdiyi iqtisadi xərclər baxımından deyil, həm də münaqişənin sosial, inkişaf, ekoloji və strateji xərcləri baxımından araşdırmaqdır. Əksər hallarda təşkilatlar münaqişənin iqtisadi və geniş inkişaf xərclərini ölçür, onları təhlil edirlər. Münaqişənin təsirinin qiymətləndirilməsinin bu ənənəvi metodu kifayət qədər dərin olsa da, o, münaqişəyə qarışmış ölkə və ya regionun hərtərəfli icmalını təmin etmir. Müxtəlif parametrlər üzrə münaqişənin həqiqi dəyərini qiymətləndirən ən erkən tədqiqatlardan biri "Saferworld" tərəfindən sifariş edilmiş və Maykl Kranna tərəfindən tərtib edilmişdir.

"Strateji Uzaqgörmə Qrupu" Asiyada münaqişələrin dəyərinə dair üç hesabat təqdim etmişdir – 2009-cu ildə (Yaxın Şərq), 2006-cı ildə (Şri-Lanka) və 2004-cü ildə (Hindistan/Pakistan). Hesabatlar digərləri arasında hərbi, iqtisadi, sosial-siyasi, ekoloji, psixoloji və diplomatik xərclər də daxil olmaqla müxtəlif sayda parametrləri nəzərə alır. Başqa sözlə, hesabat müharibənin və onun nəticələrinin hərtərəfli perspektivini aşılayır. Sənədlər qərar qəbul edənlər tərəfindən asan və tez başa düşülməsi üçün qrafik formada təqdim olunmuşdur. Keçmişdə baş vermiş xərclərin ölçülməsi ilə yanaşı, hesabatlarda münaqişənin potensial gələcək ssenariləri və onların nəticələri də burada yer almışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Cranna, Michael (1994). The True Cost of Conflict. Earthscan Publication
2. ↑  "Strategic Foresight Group". Strategicforesight.com. 2011-11-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-11-11.
**Cəfər Məmməd Hüseyn oğlu Müciri** (1919-2001) — Azərbaycanın tanınmış xalça rəssamı, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü, sənətşünas alim, pedaqoq, çoxsaylı xalça kompozisiyalarının müəllifi.

Həyatı
------

1919-cu ildə Təbriz şəhərində anadan olmuşdur. 1934-cü ildə "Sənaye-müntəzifə" adlı Təbriz İncəsənət məktəbinin ilk məzunu olmuş C.Müciri sonralar Tehran hərbi məktəbini bitirib. 1946-cı ildən Bakıda siyasi sığınacaq tapıb Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsində təhsil alıb. 2001-ci ildə vəfat etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

İctimai və siyasi fəaliyyəti ilə yanaşı xalça sənətinə olan böyük maraq onu "İncəsənət" xalça artelinə gətirib çıxarır. 1965-ci ildə "XIX-XX əsrlərdə İran Azərbaycanının xalçaçılığında bədii xüsusiyyətlər" adlı namizədlik işini müdafiə edir. C.Mücirinin yaradıcılığında əsas yeri ornamental və qismən süjetli xalçalar tutur. "Saib Təbrizi", "Füzuli", "İki tale", "Güldanlı", "Sütunlu", "Heydər əmioğlu", "Buta", "Leyli və Məcnun", "Ulduzlara doğru", "Ləçək turunc" və s. xalçaların müəllifidir. Azərbaycanla yanaşı Berlin Dövlət İncəsənət muzeyində, Budapeşt "Milli Sənaye" muzeyində və b. ölkələrdə C.Mücrinin müəllifi olduğu xalçalar qorunmaqdadır.

Mənbə
-----

* Cəfər Müciri Arxivləşdirilib 2011-03-16 at the Wayback Machine

Qalereya
--------

* Əsərləri
* Müəllifi Cəfər Müciri olan xalçaMüəllifi Cəfər Müciri olan xalça
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu məqalə **Alman imperator** haqqındadır. **Qədim Roma imperiyası hökmdarı** üçün **Roma imperatoru** səhifəsinə baxın.* |

**Müqəddəs Roma imperatoru** — müasir tarixçilikdə Müqəddəs Roma İmperiyasının hökmdarlarına verilən ad. Titul orta əsrlərdə ilk dəfə və rəsmi olaraq **Romalıların imperatoru** (*lat.* Imperator Romanorum, *alm.* Kaiser der Römer‎) və erkən müasir dövrdən **Roma-Alman İmperatoru** (*lat.* Imperator Germanorum, *alm.* Römisch-deutscher Kaiser‎) kimi də tanınırdı, Müqəddəs Roma İmperiyasının hökmdarı və dövlət başçısı idi. Bu titul VIII-XVI əsrlərdə İtaliya kralı titulu ilə Almanların kralı titulu (*lat.* Rex Teutonicorum) ilə birlikdə işlədilirdi.

Müqəddəs Roma İmperatoru titulu orta əsr Katolik monarxları arasında ən yüksək prestijli olanı idi, çünki Roma Katolik Kilsəsi imperiyanı Orta əsrlər və erkən müasir dövrdə Roma İmperiyasının yeganə varisi hesab edirdi. Beləliklə, nəzəriyyədə və diplomatiyada imperatorlar primus inter pares hesab olunurdu və Avropadakı digər Katolik monarxları arasında bərabər olanlar arasında birinci sayılırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  *The New International Encyclopædia* vol. 10 (1927), p. 675. Carlton J. H. Hayes, *A Political and Cvltvral History of Modern Europe* vol. 1 (1932), p. 225.
2. ↑  *Terry Breverton.* Everything You Ever Wanted to Know About the Tudors but Were Afraid to Ask. Amberley Publishing. 2014. səh. 104. ISBN 9781445638454. 2023-08-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-10-09.
**Cəfər Xakipur** (*Cəfər Xakipur Hüseyn oğlu*; d. 23 avqust 1976, Qaraxanlı, Qaradağ, İran) — Cənubi Azərbaycan aşığı.

Həyatı
------

Aşıq Cəfər Xakipur Hüseyn oğlu 23 avqust 1976-cı ildə Qaradağın Qaraxanlı qışlağında dünyaya gəlib. Onun ustadı Çingiz Mehdipurdu. O, üç il ustaddan dərs alıb, sazın-sözün sirlərinə vaqif olub. Sonra aşıqlığın və oxumağın qaydalarını Aşıq İmran, Aşıq Əkbər və Aşıq Kamandara qulaq asmaqla öyrənmişdir. Aşıq Cəfər Xakipurun özünəməxsus ifa tərzi var.

Aşıq Cəfərin istər səsi, istərsə də çalğısı adamı maqnit kimi çəkir. Aşığın kövrək və yanıqlı səsi, vurduğu xallar adamın könlünü oxşayır.

Aşıq Cəfər Xakipur hazırda Təbriz şəhərində yaşayır. Toylarda və tədbirlərdə fəal iştirak edir. Aşıq 2016-cı ildən musiqi qrupu və solo ifası ilə də fəaliyyət göstərir. Müsabiqədə 1-ci yeri qazanıb.

Aşıq Cəfər bir neçə mahnı da bəstələyib. Saz və ifa qaydalarını tədris edir. Dəfələrlə diplom və təşəkkürnamələrlə təltif olunub.

İstinadlar
----------

1. ↑  Tacir Səmimi. "Qaradağ aşıqları", "Elimiz. Günümüz" qəzeti. 2012-ci il.

Xarici keçidlər
---------------

* Atüstü kərəmi — Cəfər Xakipur — YouTube saytı
* Göyçəgülü — Cəfər Xakipur (söz: Sərraf Şiruyə) — YouTube saytı
Ermənistan Akamedik opera və balet teatrı
**Aleksandr Spendiaryan adına Ermənistan Dövlət Akademik opera və balet teatrı** (*erm.* Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոն) 1933-ci ildən İrəvanda fəalliyət göstərir. Teatrın binasını inşa edən memar Aleksandr Tamanyan olubdur. Opera teatrından savayı kompleks Aram Xaçaturyan adına Konsert zalını da özündə yerləşdirir.

Teatrın binasının təntənəli açılışı 1930-cu ildə baş tutsa də, teatr rəsmi olaraq yalnız 1933-cü ildə açılıbdır. Buna baxmayaraq binanın indiki görünüşü bir sıra təmir işləri nəticəsində yalnız 1953-ci ildə formalaşıbdır.

1935-ci ildə burada balet truppası yaradılmışdır və ilk ifa onunan balet Pyotr Çaykovskinin "Qu gölü" baleti olmuşdur. 1938-ci ildən teatr Aleksandr Spendiaryanın adını daşıyır, 1956-cı ildə işə dövlət akamedik teatrı statusunu əldə edibdir.

Teatrın quruluşu Ermənistanda opera və balet sənətinin inkişafına güclü təkan vermişdir. Məhz burada 1939-cu ildə Aram Xaçaturyanın "Sevinc" adlı ilk erməni baleti ifa olunmuşdur.

Açılışından bəri teatrdan 200-dən çox erməni və xarici bəstəkarlara məxsus müxtəlif opera və baletlər qoyulmuşdur. Teatrın truppası 20-dən artıq ölkədə çıxış etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database. 2017.
**Evangelizm** – marketinqin "qulaqdan qulağa" şəklində genişlənən formasıdır. Bu zaman hər hansı bir şirkətin məhsul və yaxud xidmətinə qarşı böyük inama sahib olan evangelist müştəri digər potensial müştəri qismində olan şəxslərə həmin məhsulu almağı və yaxud xidmətdən yararlanmağı məsləhət görür. Belə müştərilər könüllü şəkildə brendin tanınmasında iştirak etmiş olur.

Bəzən marketinqdə evangelizm və partnyor marketinqi bir-biri ilə səhv salınır. Lakin unutmaq lazım deyil ki, partnyor proqramlar bu tanınmanı pul qarşılığında və yaxud məhsul qismində etməyə razıdırlar. Evangelist müştərilər isə yeni müştərilərə brend ilə bağlı məsləhətləri sırf həmin şirkətə olan inamlarından edirlər, qarşılığında heç bir təmənna olmadan. Müştərilərin evangelist məqsədləri digər insanlara fayda qazandırmaqdır.

Belə müştərilər fərdi şəkildə fəaliyyət göstərdiklərindən potensial müştərilərə daha çox təsir etmək imkanına sahibdirlər. Evangelist müştərilərin məsləhət qarşılığında heç bir gəlir əldə etməmələri və heç bir konkret şirkət ilə bağlı olmamaları onların məsləhətlərini digərləri üçün daha etibarlı edir.

Evangelizm yunan sözündən əmələ gəlib və "xoş xəbərlər vermək" kimi tərcümə edilir. Onun yaradıcısı isə bir çoxlarımızın yaxşı tanıdığı Guy Kawasaki hesab edilir.

Guy Sranford universitetində psixologiya üzrə bakalavr, həmçinin Kaliforniya universtetində MBA magistr dərəcəsinə sahibdir.

Onun otaq yoldaşı ona Apple şirkətində işləməyi təklif edir. Guy isə bu təklifə razılıq verməyinə görə peşman olmadı! 1984-cü ildə Macintosh kompüterinin marketinqinə məhz o cavabdeh idi. O öz işinin vurğunu idi və Apple texnikasının əsl fanatına çevrilir.

Guy Kawasaki yüksək texnologiya sahəsinə evangelizm konsepsiyasını gətirməsi ilə məşhurdur. Guy uzun illər boyunca bu konsepsiya sayəsində IT sənayesinin inkişafına təkan verdi. Hazırda demək olar ki, bütün nəhəng online-şirkətlərdə evangelist vəzifəsinə rast gəlmək mümkündür.

Hazırda o «Garage Technology Ventures» şirkətini idarə edir və məşhur Alltop portalının yaradıcılarından biridir.

Bəzi şirkətlər istehsal etdikləri məhsul və yaxud xidmət haqqında məlumatın yayılması üçün istifadəçi cəmiyyətləri təşkil edirlər. Məsələn, General Motors şirkətinin bir bölməsi olan Saturn hər il Tennessidə min alıcı üçün yay düşərgəsi təşkil edir.

Bütün dünya üzrə məşhur qəhvə şəbəkəsi olan Starbucks Corporation 2008-ci ildə istifadəçiləri üçün online cəmiyyət yaratdı. My Starbucks Idea müştərilərdən təklif və iradların toplanması üçün nəzərdə tutulub. Cəmiyyətin fəaliyyətə başladığı ilk il ərzində sayt vasitəsilə təqribən 70 min ideya təklif edilmişdi. Bu təkliflər nəticəsində isə 50-ə yaxın yenilik edilmişdir.

Mənbə:
------

1. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2020-01-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-03.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-11-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-03.
**Ermənistan Futbol Federasiyası** (*erm.* Հայաստանի Ֆուտբոլի Ֆեդերացիա) — Ermənistan futbolunun əas idarəedici orqanı. Mərkəzi ofisi Yerevan şəhərində yerləşir.

Tarixi
------

Ermənistanın rəsmi futbol tarixi 1990-cı illərin əvvəllərində başlayıb, lakin onun idmanla bağlı ənənələri daha qədimlərə gedib çıxır. Sovet İttifaqının dağılması və 1991-ci ildə Ermənistanın müstəqilliyini elan etməsi ölkənin siyasi tarixində olduğu kimi idmanın inkişafında da əlamətdar məqamlar olur. Futbol baxımından bu hadisələr 18 yanvar 1992-ci ildə Ermənistan Futbol Federasiyasının yaradılmasına təkan verdi.

Federasiya 1992-ci ildə lazımi qaydada sənədləri topladıqdan sonra, dünya və Avropa futbol idarəetmə orqanlarının, FİFA və UEFA-nın üzvü oldu.

Federasiyanın idarə etdiyi Ermənistan Milli komandası 1996-cı il UEFA Avropa Çempionatına vəsiqə uğrunda yarışda debüt etdi. Ermənistan milli komandası rəsmi oyunlara , 1994-cü il sentyabrın 7-də Belçikaya 2:0 hesablı məğlubiyyətlə başlayır. Komanda 6 sentyabr 1995-ci ildə Makedoniyaya 2–1 hesabı ilə qalib gələrək ilk rəsmi qələbəsini qazanır. O vaxtdan bəri Ermənistan AVRO və Dünya Kubokunun seçmə turnirlərində daimi iştirak edir və UEFA Avro 2012-də üçüncü yeri tutmaqla əlamətdar nailiyyət əldə edir.

Fəaliyyəti
----------

Federasiya Ermənistan Premyer Liqası, Ermənistan Birinci Liqası, Ermənistan Superkuboku, Ermənistan Müstəqillik Kuboku və Futzal üzrə Ermənistan Premyer Liqasını təşkil edir. O, Ermənistan milli futbol komandasının və Ermənistanın qadınlardan ibarət milli futbol komandasının rəhbərliyini təyin etmək üçün məsuliyyət daşıyır.

Futzal üzrə Ermənistan milli komandası da bu Federasiya tərəfindən idarə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "About FFA". Football Federation of Armenia. 2022-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 aprel 2023.
2. ↑  "Armenia always a football hotbed" (ingilis). UEFA. 2017-06-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 aprel 2023.

| ⛭**Avropanın Milli Futbol Assosiasiyaları** (UEFA) |
| --- |
| Albaniya  • Almaniya  • Andorra  • Avstriya  • Azərbaycan  • Belçika  • Belarus  • Bolqarıstan  • Bosniya və Herseqovina  • Çexiya  • Danimarka  • Ermənistan  • Estoniya  • Farer adaları  • Finlandiya  • Fransa  • Gürcüstan  • Xorvatiya  • İngiltərə  • İrlandiya  • İslandiya  • İspaniya  • İsrail  • İsveç  • İsveçrə  • İtaliya  • Kipr  • Qazaxıstan  • Latviya  • Lixtenşteyn  • Litva  • Lüksemburq  • Macarıstan  • Makedoniya  • Malta  • Moldova  • Monteneqro  • Niderland  • Norveç  • Polşa  • Portuqaliya  • Rumıniya  • Rusiya  • San-Marino  • Serbiya  • Slovakiya  • Sloveniya  • Şimali İrlandiya  • Şotlandiya  • Türkiyə  • Uels  • Ukrayna  • Yunanıstan |  |
| **Keçmiş Milli Futbol Assosiasiyaları:** Almaniya Demokratik Respublikası  • Saar  • Serbiya və Çernoqoriya  • SSRİ  • Yuqoslaviya |
Məzmun
------

Bu filmdə qohumların müxtəlif partiyaya mənsubluğu onları ayrı salmışdır, hətta düşmənləşdirmişdir. Bitərəf Qafar (*Hacı İsmayılov*) isə artıq bir ildir ki, vəfat edən Feyzulla kişinin ölümünün ildönümünü qeyd etmək istəyir və qohumları yenə bir yerə yığmağa çalışır...

Film haqqında
-------------

* Filmdə "Slavyanka ilə vida" rus marşından istifadə olunmuşdur.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Vaqif Səmədoğlu
**Quruluşçu rejissor:** Ramiz Həsənoğlu
**Quruluşçu operator:** Adil Abbasov
**Bəstəkar:** Cavanşir Quliyev
**Quruluşçu rəssam:** Oqtay Quliyev
**Səs rejissoru:** Firudin Bağıroğlu
**Montaj edən:** Əhməd Məcidov
**Qrim rəssamı:** Elbrus Vahidov
**Operator:** Qafur Sədiyev
**Operator assistenti:** Azad Həmidov
**Rejissor assistenti:** Nurlana Bürhanzadə, Anar Həşimzadə
**Butafor ustası:** Güloğlan Məmmədov, Əliağa Xəlilov, İsfəndiyar İsmayılov
**Fotoqraf:** Xəyyam Piriyev
**Konsertmeyster:** Lətifə Qasımova
**Mahnı ifa etdi:** İlahə Fəda
**Filmin direktoru:** Arif Həkimoğlu
**Prodüser:** Ramiz Həsənoğlu
**Musiqilərindən istifadə edilən bəstəkar:** Lüdviq van Bethoven, Fridrix Şopen
### Rollarda

Afaq Bəşirqızı — Zəhra
Yaşar Nuri — Kazım
Hacı İsmayılov — Qafar
Sənubər İsgəndərli — Jalə
Cahangir Novruzov — Cahangir
Azər Mirzəyev — rəis
Fərhad İsrafilov — kapitan
Məbud Məhərrəmov — Qərib
Ələkbər Hüseynov — bacıoğlu
Larisa Vinoqradova — çətirli qadın
Svetlana Bajenova — rəqqasə
Arif Qasımov — məzarçı
Əzizağa Əzizov — serjant
Qurban Məsimov — rəqs müəllimi
Elman Rəfiyev — köməkçi
Anar Həşimzadə — cangüdən
Nicat Xəlilov — Kazımın oğlu

Çəkilişə köməklik edən qurum
----------------------------

"Həsənoğlu" firması

İstinadlar
----------

1. ↑  "Tanınmış aktyor-rejissor vəfat edib — Fotolar". 2021-04-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-18.
2. ↑  Tanınmış aktyor-rejissor vəfat edib — FOTOLAR[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* Yaşıl eynəkli adamın qohumları — Fotosessiya

Həmçinin bax
------------

* Yaşıl eynəkli adam (film, 1987)
* Yaşıl eynəkli adam-2 (film, 1999)
**Silahdar Ömər Paşa** (ö. 1691) — IV Mehmed və II Süleyman səltənətlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi, Misir bəylərbəyi.

Həyatı
------

Doğum tarixi haqqında məlumat yoxdur. Əndərunda təlim-tərbiyə edildikdən sonra Sultan Mehmedin silahdarlığına təyin edildi. Ardından 1664-cü ilin martında vəzir rütbəsi alaraq Misir bəylərbəyi oldu. Ancaq 28 yanvar 1667-ci ildə vəzifədən alındı. 1669-cu ilin yanvarında Diyarbəkir, 1672-ci ildə Ərzurum, 1675-ci ildə Van, 1677-ci ilin noyabrında isə Bağdad bəylərbəyi təyin olunub, 1681-ci ilin mayında bütün vəzifələrindən azad edildi. 1682-ci ildə yenidən Ərzurum, 1684-cü ilin oktyabrında yenidən Bağdad bəylərbəyi oldu. Ancaq bir il sonra vəzifədən alındı. 1687-ci ilin sentyabrında yenidən Bağdad, 1688-ci ildə yenidən Diyarbəkir, 1689-cu ilin yanvarında yenidən Bağdad, 1690-cı ilin yanvarında yenidən Van, 1691-ci ildə isə yenidən Ərzuruma təyin olundu. Son təyinat yeri olan Ərzuruma çatar-çatmaz səhhəti pisləşdi və Almalı kəndi yaxınlığında vəfat etdi.

Mənbə
-----

* Sicill-i Osmani IV, səh. 301
***Silah Taciri***, Osman Hamdi Bey'in 1908 tarixində çəkdiyi, şərqşünas tablosudur. Ankara Şəkil Heykəl Muzeyində iştirak etməkdədir.

Məlumat
-------

Özünü (iki adam olaraq) və oğlunu, daha köhnə bir dövrün geyimləri içində resmettmiştir. Osman Həmdi'nin özü bir sütun başlığı üstündə oturur. Üzərində oturduğu sütun başlığı ilə muzey quruculuğuna göndərmə etdiyi düşünülmüşdür. El hərəkatı, öz oğluna nəsihət verməkdə olduğu şəklində şərh olunar. Oğlu isə qınından çəkdiyi qılıncı araşdırarkən təsvir edilmişdir və gənclik illərini təmsil edər. Geydikləri fərqli papaqlar və birinin oturarkən digərinin ayaqda, birinin silahları bırakmışken digərinin silahla göstərilməsinin qurşaq fərqini izah etdiyi şəklində şərh olunar. Arxa planda isə bir əlində kitab tutan yaşlı bir adam ilə ona bez parçası uzadan bir bəzirgan görülər.

İstinadlar
----------


1. ↑  Silah Taciri II, 1908, Sanalmuze.org [*ölü keçid*]
2. ↑  Rıza Üsküdar, Osman Hamdi Bey ve Silah Taciri Eseri, 21.05.2008
**Silahdar Yusif Paşa** (d. 1604 - ö. 22 yanvar 1646) — Sultan İbrahim səltənətində müxtəlif vəzifələrdə xidmət göstərən Osmanlı dövlət xadimi.

Həyatı
------

1604-cü ildə indiki Xorvatiyanın Vrana şəhərində dünyaya gəlmişdir. Ancaq valideynlərinin ölümündən sonra bölgədəki Osmanlı sancaqbəyi tərəfindən dəvşirilərək İstanbula göndərilmişdir. Burada bölük ağası olan erməni Mustafa ağanın xidmətinə verildi. Ancaq sahibinin qətlə yetirilməsinin ardından saraya alınaraq Əndərunda təhsil almağa başladı. Burada adı dəyişdirilərək Yusif oldu. 1643-cü ildə silahdar ağası, ardından vəzir-i sani (ikinci vəzir) dərəcəsi ilə padşah müsahibi oldu. 1644-cü ilin martından kaptan-ı dərya təyin edildi və Krit adasına səfərə göndərildi. Krit sərdarı olaraq səfərə çıxan Yusif Paşa adanın mühüm qalalarından olan Hanya qalasını fəth etdi. Fəthin ardından Sultan İbrahimin azyaşlı qızı Fatma Sultanla nişanlandı. Ancaq getdikcə nüfuzunun artması dövrün sədrəzəmi Sultanzadə Mehmed Paşanı narahat etdi və sədrəzəmin təhrikləriylə Yusif Paşa 22 yanvar 1646-cı ilə edam edildi. Məzarı Səlimiyə yolu üzərində dəfn edilmişdir. Əhməd bəy adlı bir oğlunun olduğu və öz yanına dəfn edildiyi bilinir.

Mənbə
-----

* Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, (1954) *Osmanlı Tarihi III. Cilt, 2. Kısım , XVI. Yüzyıl Ortalarından XVİİ. Yüzyıl Sonuna kadar)*, Ankara: Türk Tarih Kurumu (6. Baskı 2011) ISBN 975-16-0014-6) say.391-393

İstinadlar
----------



| ⛭I İbrahim (sultan) |
| --- |
| Ailəsi | Kösəm Sultan  • Turhan Xədicə Sultan  • Saliha Dilaşub Sultan  • Xədicə Müəzzəz Sultan  • Hüma Şah Sultan  • IV Mehmed  • II Süleyman  • II Əhməd  •  Gövhərxan Sultan  • Fatma Sultan  • Beyhan Sultan  • Ümmügülsüm Sultan  • Atikə Sultan  |  |
| Sədrəzəmlər | Kəmankeş Qara Mustafa Paşa  • Civanqapıcıbaşı Sultanzadə Səmiz Mehmed Paşa  • Bosniyalı Saleh Paşa  • Qara Musa Paşa  • Həzərparə Əhməd Paşa  |
| Kaptan-ı dəryalar | Dəli Hüseyn Paşa  • Siyavuş Paşa  • Piyalə Paşa  • Silahdar Yusif Paşa  • Əbubəkr Paşa  • Qoca Musa Paşa  • Qara Musa Paşa  • Əmmarzadə Mehmed Paşa  • Kösə Əli Paşa  |
| Şeyxülislamlar | Zəkəriyazadə Yəhya Əfəndi  ·  Əbu Səid Mehmed Əfəndi  ·  Muid Əhməd Əfəndi  ·  Əbdürrəhim Əfəndi  |