recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Nürnberq salnaməsində Yeddi Müdrik
**Yeddi yunan müdriki** (*yun.* Οἱ ἑπτὰ σοφοί) — miladdan öncə VII — VI əsrdə yaşamış və müdrikliyi ilə tanınmış Qədim Yunan qanunvericiləri, ictimai və dövlət xadimləri. Yunan fəlsəfəöncəsi dövrünün nümayəndələri idilər. 

Yunan fəlsəfəsinin yaranmasında onların çox böyük rolu olmuşdur. Bu insanlar öz müdriklikləri ilə seçilmiş, yunan ictimai fikrində dərin iz qoya bilmişdirlər. Tarixçilər "Yeddi müdrik" kimi *Fales*, *Pittakus*, *Bias*, *Solonun* adını qeyd edirlər. Qalan üç nəfərin adları isə müxtəlif şəkildə verilir. Məsələn, Platona görə ("Protaqoras" dialoqu) onlar *Kleobulos*, *Mison*, *Xilon*’dur. Başqa müəlliflər Misonu deyil, *Perianderi* müdrik kimi göstərmişdirlər. 

Diogenes Laertius isə bir çox müdrik insanların adlarını çəkmişdir ki, onların arasında həmin "Yeddi müdrik" sayılanlar da ola bilərdir. Onların hamısı m. ö. VII – VI yüzilliklərdə yaşamışdılar. 

"Yeddi müdrik" hesab edilən insanlar həyatın təcrübəsindən bəhrələnərək hikmətli sözlər və kəlamlar demişdirlər. Bu da onların müdrikliklərindən irəli gəlirdi. Bu əxlaqi kəlamlar xalqın yaddaşında qalmış, nəsillərin tərbiyə edilməsində böyük rol oynamışdır. Onların fərqləndirici xüsusiyyətlərindən biri də odur ki, bu kəlamlarda dini və mifoloji məzmun olmamışdır. Bu da o zaman ənənəvi yunan dünyagörüşünün böhran keçirməsindən xəbər verir. Burada tanrılar və igidlər aləminə qarşı ***qnome***’lər (yun. *γνώμη* – fikir) adlanan qısa aforizmlər şəklində verilmiş müdrik ifadələr yer almışdır. Bununla da əsatirlər və dini inanclardan asılı olmayan dünyagörüşünün əsasları qoyulurdu ki, bu da fəlsəfənin yaranması üçün çox vacib amil olmuşdur. "Yeddi müdrikin" qnomelərinin nümunələri bunlardır: 

"Görkəminlə deyil, əməlinlə seçil" (*Miletli Fales*); 

"Yeni dostları qazanmağa, köhnələri rədd etməyə tələsmə" (*Solon*); 

"Sözü yalnız yeri gələndə de" (*Bias*); 

"Hər şeyi qədəri ilə et, həddi aşma" (*Pittakus*); 

"Verdiyin sözü pozma" (*Periander*); 

"Bədən və ruhun sağlam olmalıdır" (*Kleobulos*); 

"Dilin ağlının önünə keçməsin" (*Xilon*).

Mənbə
-----

* Aydın Əlizadə. Antik fəlsəfə tarixi. Bakı: 3 saylı Bakı Mətbəəsi ASC, 2016, c. 16-18.

Ədəbiyyat
---------

* Aydın Əlizadə. Antik fəlsəfə tarixi. Bakı: 3 saylı Bakı Mətbəəsi ASC, 2016, c. 16-18.
* Diogenes Laertius. Lives and Opinions of Eminent Philosophers / Translated by C. D. Yonge. London: Georg Bell & Sons, 1915.

İstinadlar
----------

1. ↑  Diogenes Laertius. Lives and Opinions of Eminent Philosophers / Translated by C. D. Yonge. London: Georg Bell & Sons, 1915, p.21-22.
2. ↑  "Мещеряков Б.Г. Мещерякова И. А. Введение в человекознание. М.: Российский гуманитарный университет, 1994, c. 94-96". 2022-03-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-16.
Petra (Nəbatilər dövlətinin paytaxtı)
Şivt milli markı
**Nəbatilər dövləti** və ya **Nəbatiya** (ivr. ‏נַבָּטִים‏‎ — «nabatim», *ərəb.* مملكة الأنباط‎, q.yun. Ναβαταῖοι — «nabatayoy») — İordaniyada iqtidarda olmuş tarixi dövlət.

Tarixi
------

Ərəbistan yarımadasının şimal və şimal-qərb nahiyəsində, Aralıq dənizinin sahilində yağışların yağması və yaxşı ticarət mövqeyi olması baxımından bir sıra dövlətlər təsis edilmişdir. Şimalda Əqəbə körfəzində Əl-Ərbə vadisinə qədər uzanan ərazi Nəbatilərin torpaqları olmuşdur. Deyilənə görə Nəbati tayfası Ərəbistan səhralarından eramızdan 600 il qabaq bu ərazilərə köç etmişlər. Babil dövləti suquta uğradıqdan sonra onlar bir dövlət yaratmışlar. Eramızdan əvvəl dördüncü yüzilliyin sonunda – Makedoniyalı İsgəndərin hücumu nəticəsində Səba dövlətinin dənizdəki qüdrəti aradan getdikdə – Nəbatilərin dövləti qüvvətlənmişdir. Onlar Sərhan vadisindən keçən ticarət yolunu da ələ keçirdilər.

Nəbatilərin paytaxtı Petra olmuşdur. Yunan mənşəli olan bu sözün mənası "daş" deməkdir. Nəbatilər öz evlərini dağın qoynunu oyaraq düzəltdiklərinə görə ora belə adlandırılmışdır. Deyilənə görə ərəbcə o məhəllənin adı "hisni səl’" qaya divar (sıldırm qala) olmuşdur. Onların evlərinin qalıqları hələ də Musa vadisində Harun dağının yüksəkliklərində (İordaniya ərazisindədir) qalmaqdadır. Nəbatilərin hakimiyyəti miladi tarixinin ikinci yüz illiyinə qədər davam etmişdir. 106-cı ildə Roma imperiyası bu ərazini işğal edərək öz torpaqlarına qatmışdır. Petra nəbatilər hakimiyyətinin qüdrətli dövründə mühüm ticarət mövqeyinə malik idi. O Fars körfəzi ilə Aralıq dənizini ticarət baxımından bir-birinə birləşdirən bir nöqtə idi.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Nəbatilər dövləti*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* The Nabatean Kings Arxivləşdirilib 2018-05-19 at the Wayback Machine
* Б. Подольский «Барух Подольский — о жизни, об иврите и многом другом»
* А kingdom of Traders by Philip C. Hammond
**Zaqafqaziya ilişgəni** (*lat.* Cobitis satunini) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin şüaüzgəclilər sinfinin çəkikimilər dəstəsinin çöprələr fəsiləsinin cobitis cinsinə aid heyvan növü.

Yayılması
---------

Adi ilişgən Şərqi Avropa, Sibir, Primorye, Saxalinin çaylarında, Amur hövzəsində yayılmışdır. Zaqafqaziyada bir yarımnöv-Zaqafqaziya ilişgəni yaşayır. O, həmçinin Azərbaycanda Kürün aşağı hissələrində, Alazan, Qarqar, Əkərə, Göndələn, Lənkəran, Astara çaylarında yayılmışdır.

Morfoloji əlamətləri
--------------------

Burnu kəsikdir. Alt dodağı ikipərlidir və hər pər iki hissəyə bölünmüşdür. Rəngi açıq sarıdır. Bədənin yuxarı hissəsində bəzən bütöv zolaq əmələ gətirən, nadir hallarda isə olmayan 9-16, böyürlərində isə 10-19 qonur xal olur. Bu cür xallar quyruq (5-8 sıra) və bel üzgəclərində də olur, qalan üzgəclərdə isə olmur. Bel və qarın üzgəcləri geridə yerləşir. Rostrumu kəsikdir. Uzunluğu 107 mm-ə qədər, çəkisi 8,5 q-a qədər olur.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Dayaz yerlərə, yavaş axan və durğun sulara üstünlük verən əsasən şirinsu balığıdır. Soyuqbulaq çayında ilişgənə çayın dibindəki daşların arasında və lilin içərisində təsadüf edilmişddir. Zaqafqaziya ilişgəninin böyüməsi və yaşı öyrənilməmişdir.

Çoxalması
---------

Şilyan gölündə cinsi yetkinliyə 45 mm uzunluqda çatır. Soyuqbulaq çayında yetkin dişilərin uzunluğu 61-94 mm, erkəklərinki isə 55-68 mm arasında dəyişir. Müxtəlif su hövzələrində kürütökmə müxtəlif vaxtlarda başlayır. Soyuqbulaq çayında mayın ikinci ongünlüyündən, Şilyan gölündə isə iyunun ikinci yarısından. Kürülər iri və xırda olurlar. Hissə ilə yetişir. Kürünün inkişafı, inkubasiya dövrü hələ öyrənilməmişdir.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Təsərrüfat əhəmiyyəti yoxdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2005.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q5817639
* BOLD: 807812
* EoL: 210447
* FishBase: 60793
* GBIF: 2368210
* iNaturalist: 445820
* IRMNG: 10146212
* ITIS: 687868
* IUCN: 19085537
* NCBI: 1567439
* WoRMS: 1015329

 |
**Fərhad Cəfərquliyev** (tam adı: *Fərhad Cəfərqulu oğlu Cəfərquliyev*) — Naxçıvan MSSR Səhiyyə naziri.

2 dekabr 1951-ci ildə anadan olan Fərhad Cəfərqulu oğlu Cəfərquliyev orta təhsilini Mərdəkan qəsəbəsindəki 183 saylı məktəbdə almışdı. 1969-1975-ci illərdə isə N.Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun müalicə-profilaktika fakültəsində təhsilini davam etdirmişdi. O, əvvəlcə qrup nümayəndəsi, sonra fakültə, daha sonra isə institut komsomol komitəsinin birinci katibi seçilmişdi.

1975-ci ilin avqust ayından 1976-cı ilin iyul ayınadək Bakı şəhər təcili tibbi yardım xəstəxanasında cərrahiyyə üzrə internatura keçən F.Cəfərquliyev sonrakı əmək fəaliyyətini Rusiyada davam etdirmişdi. O, 1976-cı ildən 1979-cu ilədək Voronej vilayətinin Xoxolsk rayon xəstəxanasında cərrah onkoloq işləmişdi. 1977-ci ilin avqust-dekabr aylarında M.Qorki adına Zaporojye Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunda onkoloğiya üzrə kursda olmuşdu.

F.Cəfərquliyev 1979-cu ildə Azərbaycan Respublikasına qayıdaraq Bakının "Qaranquş" sanatoriyasında şöbə müdiri, daha sonra Azərbaycan SSR Səhiyyə nazirliyinin Müalicə-profilaktika yardımı baş idarəsində həkim-inspektor vəzifələrində çalışmışdı. 1983-cü il iyulun 14-də Mingəçevir şəhər səhiyyə şöbəsinə müdir təyin edilən Fərhad Cəfərqulu oğlu Cəfərquliyev təşkilatçılıq qabiliyyətinə və bacarığına görə 6 il sonra, yəni 1989-cu il fevralın 9-da Naxçıvan MSSR-nın Səhiyyə naziri vəzifəsinə irəli çəkilmişdi. O, 1992-ci il sentyabr ayının 12-dək bu vəzifədə çalışaraq Muxtar respublikanın səhiyyə sisteminin daha da təkmilləşdirilməsi və inkişafı üçün böyük işlər görmüşdü.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-08-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-03.
**Zaqatala itburnusu** (*lat.* Rosa zakatalensis) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Təhlükəli həddə yaxın olanlar" kateqoriyasına aiddir — NT. Azərbaycanın nadir, prioritet endemik növüdür. Regional IUCN Statusu: NT.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Hündürlüyü 0,8-1,5 m-ə qədər olan bozumtul qonur əyilmiş budaqlara malik xırda kollardır. Qopartikanları xırda olub qaidə hissəsi enliləşəndir. Yarpaqları 1-2 sm uzunluğunda kiçik yarpaq cıqlardan təşkil olunmuşdur. Yarpaqaltıqları dar və çılpaq, yaşılımtıl sarı rənglidir. Çiçəklər ağ və ya çəhrayımtıldır. Çiçəkləri kiçik olub, tək-tək və-ya 2-3 ədədi bir yerdə olur. Meyvəsi armudvarı, çılpaq, narıncı qırmızıdır. Meyvə yoğun qaidəsinə doğru nazikləşən qırmızı saplağa malikdir. May ayında çiçəkləməyə başlayır və iyulda meyvə verir.

Ümumi yayılması
---------------

Qafqazda quru bozqır yamaclarda təbii arealı vardır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazın qərb hissəsi (Zaqatala rayonu — Axoxdərəsi, Car kəndinin ətrafı; Balakən və Zaqatala arasındakı yolda; Şəki rayonu — Baş Zəyzit kəndinin ətrafı.

Bitdiyi yer
-----------

Aşağı və orta dağ qurşaqlarında quru bozqırlaşmış daşlı qayalı yamaclarda yayılmışdır.

Təbii ehtiyatı
--------------

Azərbaycanda dar bir arealı vardır.

Çoxalması
---------

Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
---------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Becərilməsi
-----------

Məlumat yoxdur.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
-------------------------------

Xüsusi mühafizə tədbirləri tərtib edilməmişdir. Yasaqlıqların təşkili vacibdir.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyanın təbii ehtiyatı azalır. Əhali tərəfindən həddindən artıq toplanılması azalma tendensiyasını artırır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Meyvələrin intensiv toplanılması və iqlimdir.

Zəruri qoruma tədbirləri
------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilib.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Xüsusi mühafizə tədbirləri aparılmayıb. Yasaqlıqların təşkili vacibdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q20586206
* GBIF: 3010016
* iNaturalist: 426134
* IPNI: 734762-1
* IRMNG: 11027592
* IUCN: 200428
* Plant List: rjp-15860
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:734762-1
* Tropicos: 27805052
* WFO: wfo-0000988009

 |
**Edvard Norton Lorenz** (*ing.* Edward Norton Lorenz; d. 23 may 1917, Qərbi Hartford, Konnektikut, ABŞ – ö. 16 aprel 2008, Kembric, Massaçusets, ABŞ) — amerika riyaziyyatçısı, Xaos nəzəriyyəsinin banisi.

Həyatı
------

Edvard Lorenz Qərbi Hartford, Konnektikut ştatında anadan olmuşdur. O, riyaziyyatı Dartmut kollecində, daha sonra isə Kembric şəhəri Harvard Universitetində almışdır. İkinci dünya müharibəsi zamanı, Edvard Amerika Birləşmiş Ştatlarının Ordu Hava Korpusu üçün hava proqnozunda işləmişdir. Müharibədən qayıtdıqdan sonra o, meteorologiya öyrənmək qərarına gəlib. Lorenz ömrünün axrına kimi işlədiyi Massaçusets Texlonoji universtitetində iki dərəcə almışdır.

1991-ci ildə Basic elmləri sahəsində Kioto mükafatı almışdır.

Edvard Lorenz zaman ilə ayaqlaşmağı bacarır və həyatının sonuna kimi fəal elm adamı sayılıb. O, öz elmi məqaləsin qutardıqdan bir həftə sonra, 90 yaşında Kembricdə yerləşən evində xərcəng xəstəliyindən vəfat etmişdir.

İş dünyası
----------

1946-ci ildən Masaçusets Texnoloqiya instititunda professor kimi işləmişdir. Edvard Lorenz Amerika Meteorologiya Cəmiyyəti və Amerika Birləşmiş Ştatlarının Milli Elmlər Akademiyası, Amerika Akademiyasının üzvü idi. Rusiya ilə əlaqələr üzrə 27 dekabr 1988-ci ildə Edvard Lorenz Rusiya EA-nın okeanologiya, atmosfer fizikası və coğrafiya bölməsinin xarici üzvü seçilmişdir.

2004-cü ildə Lomonosov adına Böyük Qızıl medalla təltif etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Maktutor riyaziyyat tarixi arxivi.
2. ↑  Edward Lorenz // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. ↑  .
4. 1 2  *Emanuel K.* Edward Norton Lorenz, 1917-2008 (ing.). NAS, 2011.
**Biyar** (Farsca bigar - muzdsuz, müftə) — işləyib - ödəmə rentası. Orta əsrlərdə geniş yayılmış torpaq rentası formalarından biri.

Tarixi
------

Biyar Roma imperiyasının son dövründə kolonat sisteminin inkişafı ilə birlikdə meydana gəlmiş, orta əsrlərdə Qərbi Avropa ölkələrində geniş yayılmışdı. Şərq ölkələrində biyarın renta forması natural və pul rentaları ilə yanaşı mövcud idi. Lakin Şərq ölkələrində dövlət biyarı (müxtəlif dövlət mükəlləfiyyətləri) mühüm yer tuturdu.

Azərbaycanda biyar istilahına VI-VII əsrlərdə təsadüf edilir. Eyni mənanı daşıyan "süxrə" və "kilan" XIII-XIV əsrlərdə daha geniş yayılmışdı. Kəndlilər ilin müəyyən günlərində öz iş heyvanları ilə torpaq sahibləri üçün, divan, xass, xanədan, vəqf və sair torpaqlarında müftə işləyirdilər. Azərbaycanda 14 may 1870-ci il Kəndli islahatından sonra işləyib-ödəmə rentası, əsasən, pulla əvəz edildi. Kəndlilər biyar əvəzinə hər desyatin torpaq sahəsi üçün müəyyən qədər məhsul, bəzi yerlərdə isə mülkədarın razılığı ilə məhsulun əvəzinə pul verirdilər. XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda biyar tamamilə ləğv edildi.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV cild. Bakı,2013, səh.166.
**Zaqatala Dövlət Dram Teatrı** — Azərbaycanda 1944–1949-cu illərdə mövcud olmuş teatr.

Tarixi
------

1944-cü ildə Azərbaycan rayon mərkəzlərində Bərdə, Salyan, Sabirabad, Zaqatala, Ordubad dram teatrları təşkil olundu. Həmin müddətdə Mədəniyyət Nazirliyi mövcud olmadığından teatrlar Xalq Maarif Komissarlığı nəzdindəki İncəsənət İşləri İdarəsinə tabe edilmişdi.

Zaqatala Dövlət Dram Teatrının bədii rəhbəri ayrı-ayrı vaxtlarda Ağası Zeynalov, İbrahim İsfahanlı, İbrahim Azəri olublar. Rəssamlar Ələsgər Zeynalov, Əsgər Abbasov, Maya Osadze müxtəlif tamaşalara səhnə tərtibatı veriblər. Truppaya yerli səhnə həvəskarları, həmçinin paytaxtın müxtəlif teatrlarından gənclər və Mirzə Fətəli Axundov adına Bakı Teatr Məktəbinin məzunları dəvət edilmişdilər.

1948-ci ildə SSRİ-nin qərarı ilə bütün teatrlar özünümaliyyələşdirmə sisteminə keçdilər. Ciddi maliyyə çətinlikləri ilə üzləşən Zaqatala teatrı 1948-ci ilin dekabrından tədricən ləğv olunmağa başladı və 1949-cu ilin mart ayında fəaliyyətini tam dayandırdı. Teatr Şəki Dövlət Dram Teatrına birləşdirildi. Teatrın əmlakının bir hissəsi rayon mədəniyyət evinə verildi.

Truppanın üzvləri
-----------------

Müxtəlif vaxtlarda Zaqatala teatrında Azərbaycan SSR xalq artistləri Məlik Dadaşov, Sofiya Hüseynova, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi, rejissor Niyaz Şərifov, Azərbaycan SSR əməkdar artistləri Əliheydər Həsənzadə və Rüxsarə Ağayeva, Gürcüstan SSR xalq artisti İbrahim İsfahanlı, Gürcüstan SSR əməkdar artisti Reyhan Tağıyeva, eləcə də aktyorlar Məmməd Fərruxov, Əziz Kərimov, Əli Əhmədov, Əli Qurbanov, Hacı Əzizov, Həsən Mahmudov, Məmməd Haşımov, Kamal İbrahimov, Məmməd Haşımlı, Əhəd Həyatov, Əliheydər Həsənov, Ənvər Kərimov, Ənvər Qaraəhmədov, Böyükağa İsmayılov, Mehbalı Rəhimov, Məmmədhəşim Əliməmmədov, Şöyübəli Rəhimov, aktrisalar Firuzə Zahidova, Şərəbanı Şabanova (Cəfərova), Səidə Əliyeva, Xurşid Abbasova, Sara Canıyeva çalışmışlar.

Teatrın repertuarı
------------------

Teatrda musiqili tamaşalardan "Leyli və Məcnun", "Ər və arvad", "Məşədi İbad", "Arşın mal alan" (Üzeyir Hacıbəyov), "Əlli yaşında cavan" (Zülfüqar Hacıbəyov), "Gözün aydın" (Məhərrəm Əlizadə və Fikrət Əmirov), "Toy kimindir" (Məhərrəm Əlizadə və Ağası Məşədibəyov) səhnəyə qoyulmuşdur. Bundan əlavə, "Eşq və intiqam" (Süleyman Sani Axundov), "Sevil", "Aydın" (Cəfər Cabbarlı), "Fərhad və Şirin" (Səməd Vurğun), "İntizar" (Mehdi Hüseyn və İlyas Əfəndiyev), "Qız qalası" (Rza Şahvələd), "Səadət", "Odlar içində" (Əbil Yusifov), "Kür sahilində" (Həsən Qasımov), "Bayram günü" (Səttar Axundov), "Namus" (Aleksandr Şirvanzadə) kimi əsərlər də ifa olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Rəhimli, İ.* Azərbaycan Teatr Tarixi (5 cilddə). 2-ci cild. Bakı: Şərq-Qərb. 2017. səh. 475. ISBN 978-9952-517-86-6.
2. 1 2 3 4  *İlham Rəhimli.* Azərbaycan Teatr Ensiklopediyası (3 cilddə). 3-cü cild. Bakı: Azərnəşr. 2017. səh. 396–397. ISBN 5-86874-179-X.
Hirondo Tomizu.
**Yeddi professor insidenti** (七博士意見書, *Şiçihakase ciken*?) – 1903-cü ildə Tokio Universitetindən olan yeddi professorun Rusiya haqqında yazdıqları bəyanatla əlaqədar baş vermiş insident.

Arxa plan
---------

Rus-yapon müharibəsinin başlamasından 8 ay öncə – 1903-cü ilin iyununda Tokio Universitetinin yeddi professoru yazılı bəyanat yayaraq Yaponiya hökumətinin Rusiyaya qarşı siyasətini qorxaq adlandırmışdır. Bu professorların çoxu universitetin hüquq fakültəsindən idilər. Masaaki Tomii, Hirondo Tomizu və digər beş professor baş nazir Katsuro Taroya xəbərdarlıq edərək Yaponiyanın hərbi cəhətdən güclü olduğu bu dövrdə Rusiyaya müharibə elan etməli olduqlarını bildirmişdirlər.

Yeddi professorun bəyanatı *"Tokyo niçiniçi şinbun"* qəzetində nəşr olunduqdan sonra ictimaiyyətin ümumi fikrinə də təsir etmiş və ölkədəki müharibə tərəfdarların sayı artmışdır.

İnsident
--------

Müharibədən sonra professorlar Portsmut sülh müqaviləsinin şərtlərinə qarşı çıxmış, Yaponiyanın Karafutonu və Sibir sahillərinin bir hissəsini işğal etməli olduğunu müdafiə etmişdirlər.

Yaponiya hökuməti Tomizunu Tokio Universitetindəki vəzifəsindən azad edəndə hüquq fakültəsi buna etiraz edərək Təhsil Nazirliyini akademik azadlığı pozmaqla ittiham etmişdir. Universitetin prezidenti vəzifəsindən istefa etmiş, bütün fakültə universitetdən çıxacağını bildirmişdir. Nəticədə, təhsil naziri Kubota Yuzuru istefa etmiş və Tomizu universitetə qayıtmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Kodansha Encyclopedia of Japan. səh. 87
2. 1 2 3 4 5 6  Kodansha Encyclopedia of Japan. səh. 88

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild (Sake–Temm). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 87-88. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 2022.
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Edvin.

**Edvin Danninq** (*ing.* Squadron Commander Edwin Harris Dunning; 17 iyul 1892, CAR – 7 avqust 1917) — Krallıq donanmasının Hava Qüvvələrində xidmət etmiş ingilis əsilli pilot. Edvin Danninq hərəkət vəziyyətində olan gəmiyə təyyarə endirməyə çalışmış və ilk cəhdən buna nail olmuş ilk pilot kimi tarixə keçmişdir.

Danninq 1917-ci ilin 2 avqust tarixində Krallıq donanmasına məxsus *HMS Furious* aviadaşıyıcısına idarə etdiyi Sopwith Pup tipli kiçik mühərrikli təyyarəsini uğurla endirmişdir. 5 gündən sonra, 7 avqust tarixində oxşar cəhdin təkrarlanması zamanı pilot təyyarənin idarəetməsini itirmiş və Sopwith Pup okeana düşmüşdür. Faciə nəticəsində Edvin Danninq boğularaq ölmüşdür.

Həyatı
------

Edvin Danninq ikinci enmə cəhdi zamanı təyyarənin idarəetməsini itirmiş və suya düşmüşdür. Kabində sıxışıb qalan pilotu xilas etmək mümkün olmamışdır.
Edvin Danninq 1892-ci ilin 17 iyul tarixində Cənubi Afrikada anadan olub.

Hərəkət vəziyyətində olan gəmiyə ilk enmə cəhdi
-----------------------------------------------

Mükafatlar
----------

İstinadlar
----------

1. ↑  ADM 273 - Admiralty: Royal Naval Air Service: Registers of Officers' Services. 2003.
2. ↑  United Kingdom Census 1901 — RG13/880 Folio 34 Page 11 (10, Landsdowne Terrace, Eastbourne)
Tarixi
------

Ölkəmizin idman mediası yaradıcı əməkdaşlarının milli birliyi missiyasını həyata keçirən Azərbaycan İdman Jurnalistləri Assosiasiyası - AİJA 1995-ci ildə yaradılıb.

Məlumat
-------

AİJA idmanımızın və idman mediamızın beynəlxalq əlaqələrinin genişləndirilməsi, Avropaya və dünyaya inteqrasiya, müasir idmanın problemlərinin və ən aktual məsələlərinin ölkənin idman ictimaiyyətinə, idmansevərlərə və peşəkarlara çatdırılması, media əməkdaşlarının peşə ustalıqlarının artırılması istiqamətində məqsədyönlü fəaliyyətini yüksələn xətlə inkişaf etdirir. Bu gün idmanın və idman mediasının ən nüfuzlu dairələrində AİJA üzvləri və tərəfdaşları bu missiyanı şərəflə yerinə yetirməkdədir.

Fəaliyyət
---------

Ölkə idmanımız, olimpiya hərəkatımız kimi, idman mediamızın da beynəlxalq əlaqələri getdikcə genişlənir. Azərbaycan İdman Jurnalistləri Assosiasiyası ölkə daxilindəki uğurlu fəaliyyəti ilə yanaşı beynəlxalq əlaqələrini də möhkəm təməllər üzərində qura bilib. Yaranışından bir il sonra, 1996-cı ildə Beynəlxalq İdman Mətbuatı Assosiasiyasına - AIPS müraciət edərək dünya idman və media aləmində yüksək nüfuza malik bu təşkilata müvəqqəti üzv statusu alıb. 1997-ci ilin mayında isə AİJA dünya idman mediası yaradıcı birliyinin, yəni AIPS-in tam hüquqlu üzvü seçilib, Nizamnaməyə uyğun olaraq AIPS ətrafında birləşən milli assosiasiyalar eyni zamanda təşkilatın qitə bölmələrinə daxil olmalıdırlar. Azərbaycana Asiya seksiyasında yer ayırmışdılar. Təşkilatın rəhbəri Eldar İsmayılov hələ o vaxt, 13 il əvvəl İspaniyada gərgin danışıqlar apararaq AIPS rəhbərliyini ölkəmizin əsasən Avropa dəyərlərinə sadiqliyini və bu istiqamətdə inkişaf perspektivlərini sübut edə bildi. Beləliklə Azərbaycan İdman Jurnalistləri Assosiasiyası qurumun aparıcı qitə təşkilatında - Avropa İdman Mətbuatı İttifaqında (UEPS), hazırda AIPS EUROPE adlanan qurumda özünə layiq yer tuta bildi.

Struktur
--------

Prezident - Eldar İsmayılov

Baş katib - Rövşən Binnətli

1-ci vitse-prezident - Nərgiz Mahmudzadə

Vitse-prezident - Anar İsgəndərov (Şabanoğlu)

Vitse-prezident - Natiq Nəsirov

İcraiyyə Komitəsinin üzvü - Cavid Allahverdiyev

İcraiyyə Komitəsinin üzvü - Həsənağa Əliyev

İcraiyyə Komitəsinin üzvü - Rizvan Cəfərov

İcraiyyə Komitəsinin üzvü - Zahid Teymurov

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

Mənbə
-----
Edward Higgins "Ed" White II (14 noyabr 1930, San Antonio, Texas – 27 yanvar 1967, Kanaveral hərbi hava qüvvələri bazası, Florida) Amerikalı aviasiya mühəndisi, ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin zabiti, test pilotu və NASA astronavtı.

1952-ci ildə *West Point*i bakalavr dərəcəsi ilə bitirdikdən sonra Vayt uçuş təliminə göndərildi və Qərbi Almaniyanın Bitburg Hava Bazasındakı 22-ci Qırıcı Eskadronuna təyin edildi. Orada F-86 Sabre və F-100 Super Sabre donanmalarında uçdu. 1958-ci ildə aviasiya mühəndisliyi ixtisası üzrə Michigan Universitetinə yazıldı. White daha sonra Ohayo ştatının Wright-Patterson Hərbi Hava Qüvvələri Bazasında Aviasiya Sistemləri Bölməsində test pilotu vəzifəsinə təyin edilməzdən əvvəl Kaliforniyadakı Edwards Hərbi Hava Qüvvələri Bazasında test pilotu təhsili almışdır.

White ikinci astronavt qrupundan biri olaraq seçildi. Komanda pilotu James McDivittin yanında Gemini 4 pilotu olaraq təyin edilmişdir. White 3 iyun 1965-ci ildə kosmosda gəzən ilk amerikalı oldu. Daha sonra ilk ekipajlı Apollon missiyası olan Apollon 1-in baş pilotu vəzifəsinə təyin edildi. White, 27 yanvar 1967-ci ildə Floridada Cape Canaveralda Apollon 1 üçün kosmosa uçuşdan əvvəlki test əsnasında Virgin "Gus" Grissom və Roger B. Chaffee ilə birlikdə yanğında öldü. Gemini layihəsindəki uçuşa görə NASA-nın Fərqli Xidmət Medalı və ölümündən sonra Konqresin Şərəf Medalı ilə təltif edilmişdir.

Astronavt Edward White, Gemini 4 layihəsi çərçivəsində kosmosda gəzmiş ilk amerikalı astronavt olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Edward H. White II // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2 3 4  Edward White // Munzinger Personen (alm.).
**Məmməd Abbasqulu oğlu Cəfərov** (1912, Şamaxı – 19 yanvar 1980, Kirovabad) — Azərbaycan aktyoru, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1964).

Həyatı
------

Məmməd Cəfərov 1912-ci ildə Şamaxıda anadan olub. 1921–1927-ci illərdə Şamaxıdakı birinci dərəcəli məktəbdə təhsil alıb. Burada məktəbin dram dərnəyində çıxışlar edib. 1929–1932-ci illərdə Mirzə Fətəli Axundov adına Bakı Teatr Məktəbində təhsilini davam etdirib. 1933–1940-cı illərdə Gəncə Dövlət Dram Teatrında aktyor, 1940–1941-ci illərdə Gəncə Dövlət Filarmoniyasında direktor işləyib.

1942-ci ildə müharibəyə yollanan Məmməd Cəfərov 1943-cü ildə birinci qrup kimi ordudan tərxis olunaraq Gəncəyə qayıdıb. Burada o, aktyorluqla yanaşı, 3 ildən artıq teatrın direktoru işləyib. O, 1949–1951-ci illərdə Gəncə Şəhər Mədəniyyət və İstirahət Parkının direktoru, 1951–1952-ci illərdə Gəncə kinoprokat idarəsinin rəisi, 1952–1955-ci illərdə mədəniyyət şöbəsində inspektor və müdir, 1955–1956-cı illərdə isə şəhər ictimai təminat şöbəsində müdir vəzifələrində işləyib. 1956-cı ilin ikinci yarısından yenidən Gəncə Dövlət Dram Teatrının truppasında fəaliyyət göstərib. Aktyor arada qısa müddət Sumqayıt Dövlət Dram Teatrında aktyorluq etmişdir.

Məmməd Cəfərov realist aktyor məktəbinin nümuyəndəsi olmuşdur. O, məzəli məsxərə elementlərindən, ifadəli satira ünsürlərindən istifadə etmişdir. Xarakterik tiplər yaradan aktyorun imzası bir sıra tamaşaların proqramlarında "Məmməd Cəfər" kimi yazılıb.

Məmməd Cəfərov 19 yanvar 1980-ci ildə Kirovabad (hazırkı Gəncə) şəhərində vəfat edib.

Mükafatları
-----------

* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 29 iyun 1964
* "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı — 9 iyun 1959

İfa etdiyi əsas rollar
----------------------

| Tamaşa | Müəllif | Rol |
| --- | --- | --- |
| Lənkəran xanının vəziri | Mirzə Fətəli Axundov | Ağa Bəşir |
| Şeyx Sənan | Hüseyn Cavid | Serqo |
| Səyavuş | Hüseyn Cavid | Kosa |
| Nəsrəddin şah | Cəfər Cabbarlı | Mirzə Saleh xan |
| Od gəlini | Cəfər Cabbarlı | Dönməz |
| Yaşar | Cəfər Cabbarlı | Əmirqulu |
| Almaz | Cəfər Cabbarlı | Aftil |
| Aydın | Cəfər Cabbarlı | Səlim |
| Solğun çiçəklər | Cəfər Cabbarlı | Əbdül |
| Sevil | Cəfər Cabbarlı | Babakişi |
| Ölülər | Cəlil Məmmədquluzadə | Şeyx Əhməd |
| Eşq və intiqam | Süleyman Sani Axundov | Piri baba |
| Vaqif | Səməd Vurğun | Əli bəy və Vidadi |
| Arşın mal alan | Üzeyir Hacıbəyov | Əsgər |
| Cancur Səməd | Jan Batist Molyer | Qazı |
| Otello | Uilyam Şekspir | Qratsiano |
| Kor padşah | Nazim Hikmət | Kor padşah |
| Kəllə | Nazim Hikmət | Sərsəri |

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Rəhimli, 2017. səh. 281

Ədəbiyyat
---------

* *İlham Rəhimli.* Azərbaycan Teatr Ensiklopediyası (3 cilddə). 2-ci cild. Bakı: Azərnəşr. 2017. 392 səh. ISBN 978-9952-8021-9-1.
**Məmməd Mustafayev** — Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Rəssamı, SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü (1978).

Həyatı
------

Məmməd Mustafayev 1948-ci ildə Bakı səhərində anadan olmuşdur. 1968-ci ildə Ə.Əzimzadə adına rəssamlıq məktəbini bitirdikdən sonra rəssam təhsilini Azərbaycan Politexnik İnstitutundə davam etdirmişdir (1969-1974). 1974-1980 illərdə isə Kiyev İncəsənət Institutunda təhsil almışdır.

Rəssam 1968-ci ildən başlayaraq ümumittifaq, respublika və beynəlxalq sərgilərin fəal iştirakçısıdır. 1978-ci ildən SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvüdür.

Sənətçinin heykəllərində güclü, lakin zərif duyğu hissləri yaratmaq üçün istifadə etdiyi müxtəlif materiallarda, onun memarlıq bacarığı əks olunur. 2001-ci ildə o, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Rəssamı fəxri adına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əsrlərin qovuşağında: Məmməd Mustafayev". 2013-12-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-10-28.
2. ↑  Məmməd Mustafayev (1948)[*ölü keçid*]
**Zaqafqaziya təlxəsi**(*lat.* E.hohenackeri Str) — zəhərli ilan növü.

Görünüşü
--------

Zaqafqaziya təlxəsinin bədəninin uzunluğu 75 sm -ə , quyruğu bundan 4–5 dəfə qısa olan orta ölçülü ilandır. Bir gözünü qalxancığı var. Gözaltı qalxancığı yoxdur. İki gözarxası, adətən 8, seyrək hallarda 7 və ya 9 üstdodaq qalxancığı vardır. Gövdənin ortası ətrafında 23, seyrək hallarda 21 və ya 25 pulcuq olur. Qarın qalxancıqları 195–226, quyruqaltı qalxancıqlar 57–74 cütdür. Üstdən qəhvəyimtil-qonur, qonurumtul-boz və ya açıq qəhvəyi rəngdə olub, bəzi yerlərdə gödək köndələn zolaqlar əmələ gətirən qəhvəyi, qonur və ya az qala qara xallardan ibarət iki uzununa sırası vardır. Əksər hallarda bu xalların sıraları bel tirəsi boyunca gedən ensiz açıq zolaqla bir birindən ayrılır. Bədənin böyürləri boyunca xırda tünd xallardan ibarətbir sıra uzanır. Başı üstdən qara çilli, ənsə qalxancıqlarında isə bir qədər iri çillidir. Peysərindəki iki səciyyəvi tünd xal irəliyə doğru daralan birləşmiş kənarları ilə uzunsov yabanı xatırladır. Qarnı qonurumtul-boz, çoxsaylı tünd xallı və səciyyəvi sədəf çalarlıdır.

Yayılması
---------

Kiçik Asiyada, Şimali –Qərbi İranda, Zaqafqaziyada, Dağıstanda, Şimali Osetiyada və Çeçen –İnquşetiyada yayılmışdır. İki Yarımnövündən Azərbaycanda nominativ növ yaşayır. Başlıca olaraq dağətəyi meşələrdə yaşasa da aran meşələrinə də girir. Meşənin seyrək hissələrində , talalarında, kol bitkiçiliyi ilə zəngin olan dərə və yarğanlarda olur. Daşların altında , gəmirici yuvalarında və torpaqdakı müxtəlif çuxurlarda gizlənir. İnsanla yaxınlıqdan qaçmayaraq üzümlüklərdə və bağlarda məskunlaşır.2500 m-ə qədər dağlara qalxır.

Çoxalması
---------

İyunun ikinci yarısı – iyulda 23–40 mm uzunluğunda 3–7 yumurta qoyur. Körpələr avqustun sonu – sentyabrda üzə çıxır. Siçankimi gəmiricilərlə qidalanaraq çox vaxt onları öz yuvalarında udur. Müxtəlif kərtənkələlərlə qidalanır. Körpələri cücülərlə qidalanır. Çox hərəkətli ilan olub sərt qayalara və ağaclara yaxşı dırmaşır. Təhlükə zamanı başın arxa hissəsini güclü şəkildə enlədərək fışıltı ilə düşmən tərəfə atılır, ancaq nadir hallarda dişləyir. İnsan üçün zərərsizdir. Zahirən gürzəyə çox oxşadığına görə çox vaxt onu öldürürlər. Nadir növ olduğundan Azərbaycan respublikasının Qırmızı kitabına daxil edilmişdir.

Mənbə
-----

**Azərbaycan heyvanlar aləmi**. III cild, Onurğalılar. Bakı "Elm". 2004–620 s.

Həmçinin bax
------------

* Rəngarəng təlxə
* Zeytuni təlxə
* Qırmızıqarın təlxə
* Suilanı
* Suilanıkimilər

İstinadlar
----------

1. ↑  "TƏBİƏTİ QORUYAQ". 2020-02-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-27.
2. ↑  "Azərbaycan Qırmızı Kitabı". 2021-05-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-03.

Xarici keçidlər
---------------

* Coluber constrictor — Video Learning — WizScience.com
«**New Left Review**» («Yeni Sol baxışı») — ingilis solçu nəzəri jurnalı 1960-cı ildə təsis edilmişdir.

Perri Anderson və Stüart Hollun gənc solçu jurnalı olan «Universities and Left Review» jurnalı, Britaniya Kommunist Partiyasından ayrılan Marksist tarixçilər Con Savill və Edvard Tompson «New Reasoner» jurnalı ilə birləşməsindən yaranmışdır. O, Qərb marksizminin müxtəlif versiyalarını populyarlaşdırdı: qramşizm, Frankfurt məktəbinin humanist marksizmi, Lui Altüsserin strukturalist marksizmi və s.

350-dən çox adda kitab nəşr etdirən «Verso Books» nəşriyyatı ilə əlaqəlidir.

Tarixi
------

### Arxa fon

İngilis Yeni Solunda bir sıra yeni jurnallar meydana çıxdı, xüsusən də 1956-cı ilin iyulunda tarixçilər Edvard Tompson və Con Savil tərəfindən yaradılan *Reasoner*. Üç rüblük buraxılış buraxıldı. Jurnal daha sonra *The New Reasoner* adlandırıldı və 1957-ci ildən 1959-cu ilə qədər on nömrəsi nəşr olundu. Dövrün digər radikal jurnalı 1957-ci ildə əsası qoyulmuş və Britaniya kommunist ənənəsinə daha az sadiq qalan *Universities and Left Review* idi. Bu jurnal Soyuq Müharibənin militarist ritorikasına qarşı olduğunu ifadə edən, 1956-cı il Süveyş müharibəsinə kəskin etirazını ifadə edən və Nüvə Silahsızlanması Kampaniyasını dəstəkləyərək daha çox gənclərə istiqamətlənmiş və pasifist idi.

### Yaradılması

*New Left Review* 1960-cı ilin yanvarında *New Reasoner* və *Universities and Left Review* arasında birləşmə nəticəsində yaradılmışdır. Birləşdirilmiş nəşrin ilk baş redaktoru Stüart Holl olmuşdur. İlk nəşrlərin üslubu, üz qabığı illüstrasiyaları və daxili tərtibatı ilə, daha qaranlıq, akademik meylli olan sonrakı nəşrlərdən daha sərbəst idi. Hall redaktor olaraq 1962-ci ildə Perri Anderson tərəfindən əvəz edilmişdir.

### Tənqid

Boris Kaqarlitski "New Left Review İntiharı"  məqaləsində yeni əsrdə jurnalın siyasətində baş vermiş kardinal ideoloji dönüşü tənqid etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  The ISSN portal (ing.). Paris: ISSN International Centre, 2005. ISSN 0028-6060
2. ↑  "Анарх.Ру :: Самоубийство New Left Review". anarh.ru. 2021-10-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-25.

Ədəbiyyat
---------

* *Куренной В. А.* Исследовательская и политическая программа культурных исследований (PDF) (Философско-литературный журнал «Логос»). 2012. 14–79.

Xarici keçidlər
---------------

* New Left Review

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Tematik saytlar | OCLC · OCLC |
| Normativ yoxlama | BIBSYS: 90371386 · GND: 1087079497 · LOC: 63028333 · NLA: 36152893 · VIAF: 144773750 · WorldCat VIAF: 144773750 |
**Mahmudov Murad Piri oğlu** (*Murad Köhnəqala*; 15 oktyabr 1959, Köhnəqala, Tovuz rayonu) — Azərbaycan şairi, publisist.

Həyatı
------

Murad Köhnəqala 1959-cu il oktyabrın 15-də Tovuz rayonunun Köhnəqala kəndində anadan olmuşdur. Burada orta məktəbi bitirmişdir. Tovuz rayonu 1 saylı toxumçuluq sovxozunda fəhlə işləmişdir (1976-1977). Ordu sıralarında xidmət etmişdir (1977-1979). Tərxis ediləndən sonra Şəmkir rayonunun Zəyəm Cırdaxan kəndində zərgər Sərdar Sultanovun şagirdi olmuşdur. Tovuz şəhər təmir-tikinti sahəsində fəhlə (1980-1982), Bakı şəhər metro tikintisində fəhlə (1983-1988) işləmişdir.

Yaradıcılığı
------------

1980-ci illərdən mətbuatda öz şerlərini vaxtaşırı çap etdirir. Moskvada Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunda təhsilini davam etdirmişdir (1985-1990). Respublika Tərcümə və Ədəbi Əlaqələr Mərkəzində elmi redaktor işləmişdir (1991-1992). Bir vaxt "Yol" qəzetinin təsis etdiyi "Altun Ay" mükafatına layiq görülmüşdür (1992). Avrasiya Mətbuat fondunda əlaqəçi jurnalist olmuşdur. Sonra Sibirdə, Uzaq Şərqdə yaşamışdır (1993-1996). Bakı İncəsənət mərkəzinin şeir şöbəsində çalışmışdır. 1994-cü ildə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinə üzv olsa da, sonradan öz ərizəsilə üzvlükdən çıxıb. Azad Yazarlar Ocağı adlı ədəbi təşkilatın yaradıcısı olub. Müstəqil media orqanlarında bədii və publisistik yazılarla çıxış edir.

Kitabları
---------

* "Alma əhvalatı"
* "Bulud pinəçisi"
* Nizami Cəfərovla türk dünyasına səyahət / M. Köhnəqala, Ş. Göytürk.- Bakı: AzAtaM: Elm və Təhsil, 2015.- 120 s.
* "Yuxularım"
* "Amurun hekayələri"

Mükafatları
-----------

* "Altun Ay" mükafatı — 1992

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Babək Göyüş.* ""İntihar etmək fikrinə düşmüşəm" – Murad Köhnəqala" (az.). aznews.az. 2014-11-03. 2019-07-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-09.
2. ↑  "Biblioqrafiya: Azərbaycan kitab abidələri". 2020-02-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-08.
Futbol üzrə ilk Azərbaycan SSR kuboku 1936-ci ildə keçirilib.

1936 Cənub İnşaatçısı (Bakı)

1937 Temp (Bakı)

1938 Temp (Bakı)

1939 Lokomotiv Bakı

1940 Dinamo Bakı

1941 - 1946 keçirilməyib

1947 Pişevik (Bakı)

1948 Pişevik (Bakı)

1949 KKF (Bakı)

1950 Əmək ehtiyatları (Bakı)

1951 S.M.Budennoqo adına Zavod (Bakı)

1952 S.M.Budennoqo adına Zavod (Bakı)

1953 Dinamo Bakı

1954 BODO (Bakı)

1955 S.M.Budennoqo adına Zavod (Bakı)

1956 NPU Orconikidzeneft (Bakı)

1957 Məhsul (Tovuz)

1958 SK BO PVO Bakı

1959 Neftyannik (Quba)

1960 AzTZ (Azərbaycan Boruprokat Zavodu, Sumqayıt)

1961 NPU Orconikidzeneft (Bakı)

1962 OİK Bakı

1963 OİK Bakı

1964 Vostok (Bakı)

1965 Vostok (Bakı)

1966 Vostok (Bakı)

1967 Abşeron (Xırdalan)

1968 Politexnik (Mingəçevir)

1969 OİK Bakı

1970 OİK Bakı

1971 Suraxanılı (Bakı)

1972 İzolit (Mingəçevir)

1973 OİK Bakı

1974 OİK Bakı

1975 Suraxanılı (Bakı)

1976 OİK Bakı

1977 Suraxanılı (Bakı)

1978 OİK Bakı

1979 Suraxanılı (Bakı)

1980 Energetik Əli-Bayramlı

1981 Gənclik (Bakı)

1982 Gənclik (Bakı)

1983 Viləş Masallı

1984 Konditer (Gəncə)

1985 Konditer (Gəncə)

1986 İnşaatçı Sabirabad

1987 Xəzər Lənkəran

1988 Araz (Bakı)

1989 Gənclik (Bakı)

1990 Qarabağ

1991 İnşaatçı Bakı

Mənbə
-----

* Azerbaijan - List of Cup Finals
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Murad Mahmudov.

**Mahmudov Murad Nəbiyeviç** (1930, Bakı) — texnika elmləri doktoru, professor

Həyatı
------

Mahmudov Murad Nəbiyeviç 1930-cu ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1954-1955-ci illərdə "Artyomneft" trestinin neft mədənlərində texnik, sahə rəisi işləmişdir. 1955-ci ildə "Neft yataqlarının işlənilməsi və istismarı" ixtisası üzrə AzSİ-nun qaz-neft-mədən fakültəsini fərqlənmə ilə bitirmişdir. 1957-1970-ci illərdə AzNKİ-da elmi-tədqiqat sektorunun, problemli elmi tədqiqat işləri şöbəsinin rəhbəri, elmi işlər üzrə prorektor olub. 1961-ci ildə "Quyuların sementlənməsi prosesinə bəzi faktorların təsirinin tədqiqi" mövzusunda namizədlik, 1975-ci ildə isə "Quyuların sementlənməsinin bəzi hidravlik problemləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. 1970-1979-cu illərdə - Sumqayıt Ali texniki idarəsinin rektoru, "Mexanika" kafedrasının rəhbəri olub. 1979-1988-ci illərdə "Neftkimya-avtomat" elmi tədqiqat və layihə institutunun "Qazıma müəssisələri", "Riyazi informasiya təminatı" Avtomatik İdarəetmə Sistemləri (AİS) laboratoriyalarının rəhbəri işləmişdir. 1988-2000-ci illərdə ADNA-da "Neft və qaz quyularının qazılması" kafedrasının professoru, "İstehsalatın idarə edilməsinin iqtisadiyyatı və təşkilatı" kafedrasının rəhbəri, "Sənayenin Təşkilatçıları", "Beynəlxalq İqtisadi Münasibətlər" fakültələrinin dekanı, xalq təsərrüfatı işçilərinin hazırlanması, yenidən hazırlanması, ixtisaslarının artırılması üzrə mərkəzin rəhbəri, "Xarici iqtisadi əlaqələrin idarə edilməsi" laboratoriyasının elmi rəhbəri, SSRİ, Azərbaycan Təhsil Nazirliyinin İBM (ABŞ) korporasiyası ilə birgə yaratdığı Biznes Mərkəzinin baş direktoru, ADNA-da "Neft emalı və neft-kimya sahələrində iqtisadiyyat və menecment" kafedrasının professoru olmuşdur. 2002-2003-cü illərdə Rostov Dövlət İqtisad Universitetinin Dağıstan filialının rektoru işləmişdir. 2003-cü ildən bu günə qədər ADNA-da xarici iqtisadi əlaqələr problem laboratoriyasının elmi rəhbəri və eyni zamanda DənizneftqazDETLİ-da baş elmi işçidir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Mahmudov M.N. neft və qaz quyularının qazılması sahəsində tanınmış alimdir. 

Elmi tədqiqatların sahəsi: quyuların bərkidilməsi və sementlənməsi məsələləri; qazımada hidromexanika; beynəlxalq iqtisadi münasibətlər və menecment; idarəetmə sistemlərinin avtomatlaşdırılması; riyazi və informasiya təminatı. 
Mahmudov M.N. 400-dən artıq elmi məqalənin, 12 monoqrafiyanın, bir sıra metodik vəsait və rəhbərliklərin müəllifidir. İxtiralara görə müəlliflik şahədətnamələri alıb. 12 elmlər namizədi hazırlayıb. 

Mahmudov M.N. Beynəlxalq Ekoenergetika Akademiyasının akademikidir. 

"Azərbaycanın əməkdar müəllimi" fəxri adına layiq görülüb.
**Afina dəniz ittifaqı və ya Afina arxesi** - Afinanın başçılığı altında qədim yunan şəhər-dövlətlərinin Delos ittifaqı əsasında e.ə. V əsrin 70-ci illərində yaranmış birlik. Yunan-İran müharibələri dövründə formal olaraq müstəqil və bərabərhüquqlu şəhər-dövlətlərin Əhəmənilər dövləti əleyhinə yaranmış birliyi idi. 

Yunanıstanda ən böyük və döyüş qabiliyyətli donanmaya malik olan Afina e.ə. 478-ci ildə ittifaqda rəhbərliyi ələ keçirdi. Afina strateqləri birgə hərbi əməliyyatlara, ittifaqın təşkilatçılıq və maliyyə funksiyalarına rəhbərliyi də öz əllərində cəmləşdirdilər. Sonralar afinalılar müttəfiq şəhərlərin daxili işlərinə qarışmağa başladılar. E.ə. 454-cü ildə ittifaqın xəzinəsi Delos adasından Afinaya köçürüldü. Ayrı-ayrı müttəfiqlərin Afinanın qəyyumluğundan xilas olmaq cəhdlərinin qarşısı yubadılmadan alınırdı. Afinalılar qarnizonlarını müttəfiqlərin ərazilərində yerləşdirməyə başladılar. Bu qarnizonlara başçılıq edən Afina müvəkkilləri - yepiskopları yerli əhalinin torpaqlarını müsadirə edib orada afinalıları yerləşdirməyə başladılar. Müttəfiqlərdən müsadirə olunmuş torpaqlarda 10 mindən artıq afinalı yerləşdirilmişdi. İlk vaxtlar xəzinəyə ödənilən könüllü üzvlük haqları sonralar Afinaya onun xalq yığıncağı tərəfindən hər müttəfiq üçün müəyyənləşdirilən xəraca çevrildi. Bütün bunlar Peloponnes müharibəsi üçün bəhanə oldu - Sparta və onun müttəfiqləri yunan şəhərlərini Afina despotizmindən xilas etmək üçün müharibəyə başladılar. Afina dəniz ittifaqı şəhərlərinin Spartanın 10 tərəfinə keçməsi Peloponnes müharibəsinin taleyini Spartanın xeyrinə həll etdi. E.ə. 404-cü ildə Afinanın məğlub olması onun möhtəşəm dəniz ittifaqı kimi ləğvinə gətirib çıxardı. Afina dəniz ittifaqının buraxılması qaliblərin məğlub afinalılara qarşı irəli sürülən ilk tələblərindən biri idi.
**Otşəkilli gəndəlaş** (*lat.* Sambucus ebulus) — bitkilər aləminin fırçaotuçiçəklilər dəstəsinin adoksakimilər fəsiləsinin gəndəlaş cinsinə aid bitki növü.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Hündürlüyü 70–200 (250) sm, gövdəsi düzduran, sadə və ya budaqlanan, şırımlı olan çoxillik ot bitkisidir. Yalançı zoğları yarpaqşəkilli, neştərvari və mişarvaridir. Xoşagəlməyən iyi vardır. Yarpaqları saplaq üzərindədir, 6–9 (11) ədəd yarpaqcıqdan; yarpaqcıqlar neştərvari və ya xətvari-neştərvaridir, sivriləşmişdir, qaidə hissəsi köndələndir, kənarları mişarvaridir, çılpaq və ya alt tərəfdən tükcüklüdür. Çiçəkləri təpə hissədə yerləşən iri qalxanvari-süpürgə yastı çiçək qrupunda toplanmış, üç əsas çox şaxəli budaqları vardır. Tac ağ rəngdə, üst tərəfdən bəzən, çəhrayıtəhərdir. Meyvələri şarşəkilli, qara rəndədir, 3 (4) çəyirdəklidir və diametri 3–4 mm-dir. İyun-avqust aylarında çiçəkləyir, (iyul) avqust-oktyabr aylarında meyvə verir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanın bütün rayonlarında, ovalıqdan orta dağ qurşağına qədər yayılmışdır.

Yaşayış mühiti
--------------

Meşəli rayonların kəsilmiş meşələrində, meşə ətrafında, açıq yerlərdə, yarğanlarda, çay və balaca arx boyunca, bağlarda və bostanlarda rast gəlinir. Cəngəlliklər əmələ gətirir.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Meyvələri çaxırın boyanmasında, yetişmiş meyvələrindən mürəkkəb hazırlanmasında istifadə olunur. Tibbdə tətbiq edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 269.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q158515
* Wikispecies: Sambucus ebulus
* APDB: 128963
* BioLib: 40475
* Ecocrop: 49980
* EoL: 488732
* EPPO: SAMEB
* EUNIS: 165361
* FoIO: SAMEBU
* GBIF: 2888722
* GRIN: 32986
* iNaturalist: 59979
* IPNI: 149315-1
* IRMNG: 11260278
* ITIS: 35321
* NBN: NBNSYS0000004323
* NCBI: 28503
* PalDat: Sambucus\_ebulus
* PFI: 5141
* Plant List: kew-2486632
* PLANTS: SAEB
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:149315-1
* Tropicos: 6000021
* VASCAN: 2437
* WoI: 1875
* WFO: wfo-0000439387

 |
Sonokanda qalası
**Sonokanda qalası**- Banqladeşdə, Şitalakşa çayının şərq sahilində, Narayanqang şəhərində yerləşən bir çay qalasıdır. Qurulma vaxtını təyin etmək mümkün olmasa da, tarixçilər qalanın Moğol İmperiyası zamanı Benqal qubernatoru II Mir Gumla tərəfindən qurulduğunu, Dakka və Narayanqangı quldurlardan qoruduğunu düşünürlər.

Tarix
-----

1574-cü ildə Daud xan Karrani Muğal Generalı Münim Xan tərəfindən məğlub olunduqdan sonra Benqaliya Moğol İmperiyasının təsirli bir idarəsinə keçdi. Moğollar Benqaliyada mütərəqqi bir qayda tətbiq etdilər və öz subyektlərini xarici qüvvələrdən qorumağa qərar verdilər.

II Mir Gumla, 1660-cı ildə Benqaliya əyalətinin qubernatoru təyin edildi. O Benqaliyanın vacib şəhərlərində terror kampaniyası aparan quldurlardan xəbərdar idi. Kapitalı qorumaq üçün II Mir Gumla Sonakanda qalasını, o cümlədən Dəkkə ətrafında üç qala tikmək qərarına gəlib.

Arxeoloqlar onun yaranma tarixinə dair heç bir dəlil tapa bilməsələr də, tarixçilərə görə qalanın inşasına 1660–1663 illəri arasında başlanmışdır.

Quruluşu
--------

Qalanın iki əsas hissəsi var. Biri nəhəng ölçülərdə möhkəmləndirilmiş müdafiə divarıdır. Müdafiə divarlarının hündürlüyü 3,05 metrdir. Bir neçə geniş və dar boşluq silah və yüngül topların quldurlara atəş açmasına imkan verirdi.

Qalanın ən əhəmiyyətli quruluşu kütləvi artilleriya platformasıdır. Sferik artilleriya platformalarından birində artilleriya platformasına aparan pilləkən var. Bu platformada Şitalakşya çayına gələn təcavüzkarları hədəfə almaq üçün toplar yerləşdirildi. Bu, Moğol İmperiyası tərəfindən qurulmuş çay qalalarının özünəməxsus xüsusiyyətidir.

Qala ölçüləri 86.56 ilə 57.0 metr olan planlı dördbucaqlıdır. Qalanın dörd küncündə səkkizguşəli zirzəmilər var. Qərb qanadının hər iki tərəfindəki künc zirzəmiləri 4.26 metr olan şərq qanadından daha genişdir, qərbdəki ikisinin isə eni 6.85 metrdir.

Qalanın yeganə qapısı şimaldadır.

Qalereya
--------

* Qalanın girişiQalanın girişi
* Artilleriya üçün istifadə edilən boşluqlarArtilleriya üçün istifadə edilən boşluqlar
* Qalanın qalıqlarıQalanın qalıqları

İstinadlar
----------

1. ↑  নারায়ণগঞ্জের আশপাশে. bdnews24.com (Benqal dilində). 27 March 2014. 29 January 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 January 2015.
2. 1 2  সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য. Daily Jugantor (Benqal dilində). 26 January 2015. Archived from the original on 29 January 2015. İstifadə tarixi: 30 January 2015.
3. ↑  মোগলদুর্গে বৈশাখী মেলা. Prothom Alo (Benqal dilində). 22 April 2010. 29 January 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 January 2015.
4. ↑  "Sonakanda Fort". Banglapedia. 27 March 2014. 4 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 January 2015.
**Miranda Veljaçiç** (d.1976, Zaqreb, Xorvatiya) — memar, tədqiqatçı, mədəniyyət xadimi, "Oris" və "Čovjek i prostor" memarlıq jurnallarının redaktoru.

Həyatı
------

1976-cı ildə Xorvatiyanın mərkəzi Zaqrebdə anadan olan Miranda Veljaçiç hələ tələbəlik illərində — 1999-cu ildə Dinko Peraçiç və Marko Sançaninlə birgə Platform 9,81 memarlıq tədqiqatları üzrə Assosiasiyanın həmtəsisçilərindən biri olub. O hazırda həmin Assosiasiyanın prezidentidir. O, 2002-ci ildə Zaqrebdə memarlıq fakültəsində ali təhsilini başa vurub. 2003-cü ildən o həyat yoldaşı Dinko Peraçiç və 2 övladı ilə birgə Splitdə yaşayır və işləyir.

Fəaliyyəti
----------

O, 2006-cı ildə Splitdə Memarlar Assosiasiyanın idarə heyətinin və Multimedia mədəni mərkəzinin proqram komitəsinin üzvü oldu. Miranda Veljaçiç Krvaviçada Rikard Marasoviç tərəfindən həyata keçirilən Senatoriya modernist memarlığın mirvarisinin müdafiəsi və qorunub saxlanılması ilə bağlı tədqiqat üzərində işləyir.

2015-ci ildə "Mostra di Architettura di Venezia" adı altında 2 ildən bir keçirilən beynəlxalq memarlıq sərgisində Xorvatiya nümayəndə heyətinin üzvü oldu.

Xarici keçidlər
---------------

*

İstinadlar
----------

1. ↑  ""platforma 9,81 : Miranda Veljačić". platforma981.hr". 2020-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-11.
2. ↑  ""HURA — CV Miranda Veljačić". *huraarhitektura.arhitekti-hka.hr*". 2021-03-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-11.
3. ↑  ""The Front Line of Architecture". kulturpunkt". 2016-05-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-11.
4. ↑  ""Slobodna Dalmacija — Splitski Dom mladih bit će predstavljen na 15. venecijanskom bijenalu arhitekture". slobodnadalmacija.hr (in Croatian)". 2020-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-11.
**Süleymanov Cahangir Salman oğlu** -

Həyatı
------

1929-cu ildə anadan olmuşdur. 1946-cı ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun meyvə-tərəvəzçilik və üzümçülük fakultəsinə daxil olmuş, 1948-ci ildə Moskvada Timiryazev adına Kənd Təsərrüfatı Akademiyasına köçürülmüş və 1951-ci ildə üzümçülük ixtisası üzrə oranı bitirmişdir.

Təyinatla 4 il Özbəkistanda işləmiş, 1956-cı ildə Azərbaycan elmi-tədqiqat meyvəçilik, üzümçülük və subtropik bitkilər İnstitutunun Gəncə üzümçülük və şərabçılıq tədqiqat stansiyasında baş elmi işçi işləmiş və 1959-cu ildə üzümçülük üzrə namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1972-ci ilə qədər təcrübə stansiyasının direktoru, sonra Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun üzümçülük kafedrasının dosenti, 1976–1987-ci illərdə isə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat üzümçülük və Şərabçılıq İnstitutunun direktoru işləmişdir.

Bir çox dərs vəsaitinin, elmi məqalələrinin və üzümçülük adlı (birgə) Dərsliyin müəllifidr. Respublikada üzümçülüyün inkişaf etdirilməsində böyük əməyi olmuşdur.

1991–1995-ci illərdə üzümçülük kafedrasının müdiri işləmişdir.

1995-ci ildə vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  TANINMIŞ ÜZÜMÇÜLƏR: Süleymanov Cahangir [*ölü keçid*]