recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kirovski rayonu** (*rus.* Кировский район) Rostov-na-Donu şəhəri ərazidə yerləşən, 1936-cı ildə təsis edilən rayon. Rayon ərazisində istər Cənub Federal Dairəsinin istərsə Rostov vilayətinin inzibati binaları, iri iqtisadi və ticarəti şirkətlər həmcinin iri iri mədəniyyət mərkəzləri yerləşir.

Tarixi
------

Rayonun tarixi taleyi onunla bağlıdır ki, rayon Rostov-na-Donu şəhərinin əsas hissəsində təşkil edilmişdir. Məhs burada 1749-cu ildə şəhərin əsası qoyulmuşdur. Burada təbii su mənbəyi olmuşdur ki, ondan hətta I Pyotr belə içmişdir. Rayon ərazisində yerləşən Sedov küçəsi Rostov-na-Donu şəhərinin ən böyük və mərkəzi küçələrindən olmuşdur.

Ərazi şəhər tarixinin bir çox mühüm hadisələrinə sahidlik etmişdir. Artıq XVIII əsr Rostov güçlü müdafiə və ticarət şəhəri funksiyasını oynayırdı. Buradan xaricə kənd təsərrüfatı malları, dəmir məmulatları ixrac edilirdi. Rusiyanın cənubunda mühün ticarət limanlarından olmuşdur. 1857-ci ildə şəhərdə ilk sənaye müəssisəsi yaranmışdır.

İqtisadiyyat
------------

Kirovski rayonunda 40 bank təşkilatına aid ofis fəaliyyət göstərir: «Çentr-İnvest», «Yuq-Zapadnı bank», «Stela-Bank» və b. Üstəlik burada 913 ticarət, 263 ictimai qidalanma və 274 ictimai xidmət obyektləri vardır. 
Rayonda fəaliyyət göstərən iri şirkətlərdən «Donski Tabak» bütün Rudiya ərazisinfə uğurlu fəaliyyət göstərən şirkətlərdəndir.

Mədəmiyyət
----------

Zəngin mədəni irsə sahib rayon onu göz bəbəyi kimi qoruyur. Burada Musiqili teatr, Vilayət filormoniyası, Vilayət Diyarşunaslıq muzeyi, Don ictimai kiyabxanası, Buverestnik kinoteatrı, kino evi kimi iri mədəni obyektlər fəaliyyət göstərir. Şəhərdə böyük şöhrət tapmış «Briz» və «Volna» hovuzları vardır. Şəhərin ən görməli yerlərindən biri Qazetnı küçəsindəki ictimai ayaqyoludur.

### Təhsil

Rayon ərazisində çoxlu ali təhsil ocaqları vardır. Misal Rostov Dövlət Universiteti, Novorassiysk Dövlət Dənizçilik Akademiyyası və s. Burada 10 məktəb və 18 məktəbəqədərki müəssisə fəaliyyət göstərir.

### Arxitekturası

Kirovski rayonu özünün unikal arxitektur xüsusiyyətləri ilə seçilir. Burada çoxlu sayda çoxlu sayda mədəni, arxitektur və tarixi abidələr vardır. Onların böyük əksəriyyəti XIX əsrə aiddir. 2003-cü ildən yaşayış mələllələrinin modernləşdirilməsi xətti götürülmüşdür. Bu nəyinki qəzalı binaların aradan qaldırılmasına həmdə infrastrukturun yaxşılaşdırılmasına imkan verəcəkdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года". 2019-05-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-06.
2. ↑  Ростов-на-Дону и окрестности. Тайны степного мегаполиса. / Под ред. О.А. Хорошева. — Ростов-на-Дону: Наш регион, 2009. — 128 с. — ISBN 978-5-904422-01-1.

Mənbə
-----

* Кировский район Ростова-на-Дону
**Minsılu Osmanova** (1 may 1950, Baymak rayonu, Başqırd MSSR) — dilçi, pedaqoq-metodist, filologiya elmləri doktoru, professor, Rusiya Federasiyasının ali təhsil üzrə əməkdar işçi (2010).

Bioqrafiyası
------------

Minsılu Osmanova 1 may 1950-ci ildə Başqırd MSSR, Baymak rayonu İşməhəmməd (Karamalı) kəndində anadan olmuşdur. 1972-ci ildə Başqırdıstan Dövlət Universitetini bitirmişdir (Ufa).

SSRİ Elmlər Akademiyası Ural şöbəsinin Başqırd Elmi Mərkəzinə daxil olan Tarix, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunda işləmişdir.

1991-ci ildən Başqırdıstan Dövlət Universitetində müəllimə kimi fəaliyyət göstərir.

2008-ci ildən M. Akmolla adına Başqırdıstan Dövlət Pedaqoji Universitetinin başqırd filologiyası fakültəsinin müəllimi, başqırd dili kafedrasının professoru və tədris metodisti.

Elmi tədqiqat işləri: başqırd dilinin funksional qrammatikası, onomastika, toponimika, başqır dilinin rus və milli məktəblərdə tədris metodikası. 200-ə yaxın elmi və tədris-metodik əsərin, eləcə də təhsil lüğətlərinin müəllifidir.

Mükafat və təltifləri
---------------------

* "Başqırdılstan Respublikası təhsiol əlaçısı" nişanı ilə təltif edilmişdir (2002).
* Rusiya Federasiyasının ali təhsil üzrə əməkdar işçi (2010).
* Filologiya elmləri doktoru (2003)

Əsas işləri
-----------

* *Усманова М. Г.* Топонимия бассейна реки Сакмары : автореферат дис. … кандидата филологических наук : 10.02.02 / Башк. гос. ун-т им. 40-летия Октября. — Уфа, 1990. — 23 с.
* Усманова М. Г. Имя отчей земли: Историко-лингвистическое исследование топонимии бассейна реки Сакмар. — Уфа: Китап, 1994. — 272 с. — ISBN 5-295-01337-5.
* Усманова М. Г. Функционально-семантическая классификация глаголов башкирского языка. — Уфа, 2002.

Ədəbiyyat
---------

Усманова Минсылу Губайтовна // Баймакская энциклопедия / Научно-ред. коллегия: И. Х. Ситдиков (председ.), К. И. Аглиуллина, А. З. Асфандияров и др. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2013. — С. 547. — 640 с. — 3100 экз. — ISBN 978-5-88185-084-5. (в пер.)

Mənbə
-----

* Baymak Xəbərləri — Bizim həmyerlilərimiz
* День автографа с авторами учебников
**Aşkenazi yəhudilərinin sinaqoqu** — Çeçenistanın paytaxtı Qroznı şəhərində 1902-ci ildə açılmış Aşkenazi yəhudilərinin dini ibadətgahı. 1929-cu ildə sinaqoq bağlanmışdır. Sovet hökuməti tərəfindən sinaqoq binası müxtəlif məqsədləri üçün istifadə edilmişdir. Sinaqoq binası Birinci çeçen müharibəsi zamanı hərbi əməliyyatlar zamanı dağıdılmışdır. Həmin vaxt bina mədəniyyət evi kimi fəaliyyət göstərirdi.

Tarixi
------

XIX əsrin ortalarında, Qroznıda Sunjanın sağ sahilində Dağıstandan köçmüş dağ yəhudilərinin məskunlaşdığı slobada meydana çıxdı.
Tədricən slobada böyüyərək Qroznıda yəhudi məhəlləsinə çevrildi. 1866-cı ildə artıq burada 453 kişi və 475 qadından ibarət yəhudi yaşayırdı. 1875-ci ildə qəsəbədə, demək olar ki, çayın sahilində yəhudilər üçün dua evi tikildi. 1883-cü il məlumatına əsasən Qroznı şəhərində iki sinaqoq fəaliyyət göstərirdi.

1900-cü ildə güclü sel daşqını nəticəsində dua evi məhv oldu. Eyni ildə yeni sinaqoqun tikintisinə başlanıldı. İki il sonra 1902-ci ildə tikintisi tamamlanan sinaqoqun açılşı oldu. Yeni sinaqoqun tikintisi aşkenazi yəhudilərinin həyatında əhəmiyyətli rol oynamışdır. Sinaqoq binası təkcə dua ibadətgahı kimi fəaliyyət göstərmirdi. O, Şimali Qafqazda yaşayan bütün yəhudilərin dini və mədəni mərkəzinə çevrilmişdir.

Bağlanması və dağıdılması
-------------------------

1917-ci ildə qurulan Sovet hakimiyyətinin dinə münasibəti mənfi idi. Yeni hökumət dinsizliyi təbliğ etdiyindən dini abidələrə də ləğv etməyə çalışırdı. Bu münasibət Sovet hökuməti qurulan Qroznı şəhərindən də yan keçmədi. Nəticədə şəhərdə bir çox dini binalar hakimiyyət tərəfindən milliləşdirildi. Şəhərdə olan Aşkenazi Yəhudilərinin sinaqoqu da din xadimlərindən alındı. 1929-cu ildə sinaqoq bağlandı. 1930-cu illərin əvvəllərində sinaqoq başqa məqsədlər üçün istifadəsinə qərar verildi. lahiyyətlilər tərəfindən bağlandı.

Sinaqoq binası yenidən quruldu. Onun içərisində ikinci yeni bir mərtəbə tikildi. 1937-ci ildə binada musiqi məktəbi açıldı. Sonradan bina yenidən rekonstruksiya edildi. Yenidənqurma zamanı sinaqoqun günbəzi söküldü. 1970-90-cı illərdə sinaqoq binasında mədəniyyət evi fəaliyyət göstərirdi.

Bina Birinci çeçen müharibəsi zamanı Qroznıda ən çox zərər görən yerlərdən olmuşdur. Nəticədə qısa müddət sonra bina tamamilə dağıldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Список населенных мест Терской области : По сведениям к 1 янв. 1883 г.. — Владикавказ, 1885". 2017-05-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-11.
2. ↑  "Шалом из Чечни". RFE/RL (rus). 2021-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-23.
3. ↑  "Чечня. Каких храмов безвозвратно лишился Грозный?". ИА Чеченинфо (rus). 2021-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-23.
Havariyyun Kilsəsi (Müasir Yunanca: Άγιοι Απόστολοι; Rom: Agioi Apostoloi, *azərb.* Müqəddəs Həvarilər‎) İstanbulda 550-ci ildə inşa edilmiş bir xristian bazilikasıdır. Həm də imperiya polandriyası olaraq da tanınır. Dördüncü təpənin zirvəsindən Konstantin divarlarına 400 metr məsafədə inşa edilmişdir. Konstantinopol Osmanlı tərəfindən zəbt edildikdən sonra qısa müddət Yunan Ortodoks Patriarxlığı olaraq istifadə edilmişdir. 1461-ci ildə dağıdılmış və sonra onun yerində Fateh məscidi tikilmişdir. Əli Saim Ülgen, Halim Baki Kunter ilə hazırladığı Fatih Məscidi adlı məqaləsində məscidin kilsə üzərində inşa edilmədiyini bildirmişdir. İmperatorlara və müqəddəs şəxslərə məxsus sarkofaqlar İstanbul Arxeologiya Muzeyində saxlanılır.

Antakya və Qarsda da Həvarilər Kilsəsi mövcuddur. Qarsdakı bina bu gün məscid kimi istifadə olunur.

Qaleriya
--------

* 1162-ci ilə aid Vatikan Apostol Kitabxanası şəkili, şəkildəki təsvirin Müqəddəs Həvarilər Kilsəsi olduğu düşünülür.1162-ci ilə aid Vatikan Apostol Kitabxanası şəkili, şəkildəki təsvirin Müqəddəs Həvarilər Kilsəsi olduğu düşünülür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Müller-Wiener (1977) p. 406
2. ↑  "Ülgeni Ali Saim" (PDF). TDVİA. 15 yanvar 2017 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 14 yanvar 2017.
3. ↑  "Vat.gr.1162 - DigiVatLib". 2017-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-12.
**Müqəddəs Georq adası** — Kotor körfəzində, Monteneqro ərazisində, Perast şəhərinin qarşı tərəfində yerləşən ada.

Adada əsrarəngiz Benedik abbatlıq vardır. Bu abatlıq haqqında ilk məlumat 1166-cı ilə aiddir. Kotor şəhər cəmiyyətinə aid olan abbadlığın arxitektuur quruluşunu araşdırarkən tikilinin minimum IX əsrdən mövcud olduğunu demək olar. Ada 1634-cü ildə Venesiya Respublikasının tərkibinə keçənə qədər Kotor şəhərinin tabeçiliyində olmuşdur.
Ada hər zaman hüçüm və zəlzələ təhlükəsi altında olmuşdur. 1535-ci ilə Perastlılar Kotor tərəfindən təyin edilən abbat Paskalı öldürmüşdülər. 1571-ci ildə isə türk dəniz qulduru Karadoz abbadlığı yandırmışdır. 6 aprel 1607-cü ildə Dubrovnik zəlzələsi zamanı isə ada yenidən dağılır.

1812-ci ildə ada Birinci Frasız İmperiyası tərəfindən ələ keçirilir. Sonradan isə Perastlılar tərəfindən azad edilir. 1814-ci ildə isə Avstriya imperiyası tərəfindən yenidən işğal edilir.
Abbadlıqda Lovro Dobrıçeviçə aid XV əsr təsvirləri saxlanılır.

* 
*

Mənbə
-----

* Perast şəhərinin rəsmi saytı, Monteneqro
Fotoqrafiya və onun YUV-komponentləri
**YUV** — rəng modeli. YUV sistemində parlaqlığı göstərən bir komponent (Y – parlaqlıq siqnalı) və rəngi bildirən iki komponent (U, V – rənglilik siqnalları) olur. YUV modelindən televerilişdə və video-verilənlərin saxlanmasında/emalında geniş tətbiq edilir. Komponentin parlaqlığı "ağ-qara" (bozun çalarlarında) görüntüdən ibarətdir, qalan iki komponent isə tələb olunan rəngi bərpa etmək üçün informasiyanı özündə saxlayır. Bu, rəngli TV meydana çıxanda mövcud ağ-qara televizorlarla uyğunluq üçün çox əlverişli idi.

YUV modelindən RGB-yə və əks çevirmə aşağıdakı düsturlarla aparılır:

R = Y + 1.13983 \* V;
G = Y - 0.39465 \* U - 0.58060 \* V;
B = Y + 2.03211 \* U;

Y = 0.299 \* R + 0.587 \* G + 0.114 \* B;
U = -0.14713 \* R - 0.28886 \* G + 0.436 \* B;
V = 0.615 \* R - 0.51499 \* G - 0.10001 \* B;

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Xarici keçidlər
---------------
**Y. S. Polyakovun binası** - Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən qədim bina. Y. S. Polyakovun binası Taqanroq şəhəri Petrovskaya küçəsi, ev 74 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrdə inşa edilmişdir. Bina Petrovskaya küçəsində yerləşən digər binalarla birlikdə mədəni irs siyahısına daxil olmuşdur.

Tarixi
------

 Y. S. Polyakov
1812-ci il Fransa ilə aparılan müharibənin iştirakçısı olmuş Qeorqi Bernardaki özü üçün XIX əsrin əvvəllərində Varvasievski xiyabanında bir mərtəbəli bina inşa etdirmişdir. Onun ailəsi valideynlərin ölümündən sonra, Sankt-Peterburqa köçməsinə qədər yaşamışdır. Petrovski küçəsi, Azov dənizi sahillərində yerləşən bina 5,5 min rubl dəyərində olmuşdur. 1874-cü ildə binanı böyük sahibkar və torpaq sahibi Yskov Solomonoviç Polyakov satın almışdır. Polyakov Taqanroqda dəmir yolu çəkilişinə rəhbərlik edirdi. Üstəlik Taqanroq II stansiyasını maliyyələşdirirdi. Don Torpaq və Sankt-Peterburq-Azov kommersiya banklarının rəhbəri olmuşdur. O, Peterburqdan arxitektor dəvət etmişdir. Nəhayətdə binanın sahəsi böyümüş və ərazisində Don Torpaq Bankı yerləşdirilmişdir. Binanın genişləndirilməsi zamanı Taqanroq Tikinti komitəsinin üzvü E. Aleynikovda iştirak etmişdir. Bir müddət sonra ev qonşu binaya birləşdirilmişdir.

1918-ci ildə bank milliləşdirilmişdir. Bundan sonra bina müxtəlif inzibati məqsədlər üçün istifadə edilmişdir: qəza ispalkomu, şəhər ispalkomu, Leninski rayon ispalkomu; almsn işğalı zamanı şəhər magistratı. 1989-ci ildən binada şəkil qalereyası yerləşmişdi. Ancaq faktiki olaraq burada Uşaq Yaradıcılıq Evi yerləşirdi.

Təsviri
-------

Bina iki mərtəbədən ibarətdir. Eklrktika stilində inşa edilmişdir. Bununla belə klassizm və borokko stillərinin elementləri vardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "г.Таганрог (ОКН регионального значения). Часть 1" (rus). Официальный портал Правительства Ростовской области. 2017-03-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-24.
2. ↑  "Дом 72" (rus). Исторический Таганрог. 2013-10-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-24.
3. ↑  "Эклектика" (rus). Rostov-Region. 2017-06-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-24.
**Tom Qerels** (21 fevral 1925 – 11 iyul 2011, Tuson, Arizona) — alman-amerikan astronomu, Planetariya elminin professoru və Tuksondakı Arizona Üniversitetinin astronomu olmuşdur.

Həyatı
------

Qerels 1925-ci ildə 21 fevral tarixində Hollandiyanın Haarlemmermeer şəhərində anadan olmuşdur. II Dünya Müharibəsi dövründə o yeniyetmə olarkən aktiv şəkildə Alman Dirənişçisi olmuşdur. Daha sonralar İngiltərəyə qaçdıqdan sonra o alman qüvvələrinə qarşı mübarizə aparmaq üçün Xüsusi Əməliyyatlar İdarəsinə təşkilatçı kimi göndərilmişdir.Müharibədən sonra o 1951-ci ildə fizika və astronomiya ixtisasını dərəcə ilə bitirdiyi Leiden Üniversitetində iştirak etmişdir. Tom Qerels daha sonra təhsilinə 1956-cı ildə astrofizika və astronomiya ixtisaslarının doktorontura təhsilini əldə etdiyi Çikaqo Üniversitində davam etmişdir. 1960-cı ildə o Qerald Kyupr ilə birlikdə sonrakı 50 ilini keçirmək istədiyi Alizona Üniversitetinə köçmüşdür.

Qerels 1950-ci illərdə asteroidlərin I fotometrik sisteminə başçılıq etmiş, 1960-cı illərdə dalğaboyu planetlərin ulduzlarının qütbləşməsini tapmışdır. O həmçinin Cornelis Johannes van Houten və Ingrid van Houten-Groeneveld ər-arvad komandası ilə birlikdə 4000-dən çox asteroidi(Appollo və Amor asteroidləri də daxil olmaqla) kəşf etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Tom Gehrels // TracesOfWar.
2. ↑  Mathematics Genealogy Project (ing.). 1997.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Alim ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Mathematics Genealogy Project |
| Şəcərə və nekropolistika | WeRelate |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 90239677 · BNF: 12285058z · CiNii: DA00716294 · GND: 118907476 · ICCU: MILV105030 · ISNI: 0000 0001 1032 1981 · LCCN: n79097311 · NKC: stk2009477126 · NLA: 35162700 · NLP: A37763052 · NTA: 07175234X · NUKAT: n2002018683 · SUDOC: 031681824 · VIAF: 108488997 · WorldCat VIAF: 108488997 |

 |
**Azərbaycan Proletar Yazıçılar Cəmiyyəti** (APYC; Азәрбајҹан Пролетар Јазычылар Ҹәмијјәти) — Azərbaycan SSR-də ədəbi təşkilat.

Tarixi
------

Azərbaycan Proletar Yazıçılar Cəmiyyəti 1928-ci ildə Bakıda "Qızıl qələmlər" cəmiyyəti əsasında yaradılmışdır. 1928 və 1929-cu illərdə iki qurultayı olmuşdur. Azərbaycan Proletar Yazıçılar Cəmiyyətinin fəaliyyətində proletar ədəbiyyatının hegemonluğu uğrunda və burjua ideologiyası əleyhinə mübarizə ilə yanaşı, ədəbi inkişafa maneə olan qrupbazlıq, inzibatçılıq halları nəzərə çarpır, vulqar sosioloji səhvlərə yol verilirdi. Ümumittifaq Kommunist (bolşevik) Partiyasının Mərkəzi Komitəsinin "Ədəbi-bədii təşkilatların yenidən qruplaşması haqqında" 23 aprel 1932-ci il tarixli qərarına əsasən Azərbaycan Proletar Yazıçılar Cəmiyyəti ləğv edilmiş və Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı yaradılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Азәрбајҹан Пролетар Јазычылар Ҹәмијјәти // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 167.
Neptunnun orbitində fırlanan Talassanın simülasyon görünüşü.
Voyacer 2 tərəfindən çəkillmiş şəkil Talassa (1989 N5),Nayada (1989 N6), Despina (1989 N3)
**Talassa** (*yun.* Θάλασσα) və ya **Neptun IV** — Neptunun daxili peyklərindən biri. Bu peykə Yunan mifalogiyasıda dəniz allahı olan Talassanın adı verilib. *Talassa* eyni zamanda yunanca dəniz deməkdir.

Talassa 1989-cu il sentyabrın ortalarında Voyacer 2 zondu tərəfindən çəkilmiş şəkilərdən əvvəl kəşf edilmişdir və müvəqqəti olaraq **S/1989 5** adlandırılmışdır.Kəşf 1989-cu il sentyabrın 29-da elan edilmişdir.Adı isə 16 sentyabr 1991-ci ildə verilmişdir.

Talassa düzənsiz formalaşır və hər hansı geoloji dəyişikliklərin əlamətinin olmadığını göstərir.Çox güman ki, bu peyk, Neptunun orijinal peyklərinin hissələrinin yenidən biləşərək əmələ gətirdikləri dağıntılardan ibarət bir yığndır.Qeyri-adi nizamsız hissələri təxminən disk formasında görünür.

Talassanın radiusu Neptunun sinxron orbital radiusundan aşağıda olduğundan,o nəhəg yavaşlama ilə içəriyə doğru spiralvari dolanır və ola bilsin ki sonda Neptunun atmosferinə təsir göstərsin.Nisbətən daha tez bir vaxta ola bilsin ki,qırıntılar yayaraq Despiranın orbiti ilə toqquşsun.

İstinadlar
----------

1. ↑  ...
2. ↑  .
3. ↑  Green, Daniel W. E. (September 29, 1989). "Neptune" Arxivləşdirilib 2017-09-28 at the Wayback Machine IAU Circular 4867. Retrieved 2011-10-26.
4. ↑  Marsden, Brian G. (September 16, 1991). "Satellites of Saturn and Neptune" Arxivləşdirilib 2012-03-27 at the Wayback Machine IAU Circular 5347. Retrieved 2011-10-26.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Talassa*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Thalassa Profile by NASA's Solar System Exploration Arxivləşdirilib 2015-08-13 at Archive.today
* Neptune's Known Satellites (by Scott S. Sheppard)[*ölü keçid*]

| ⛭**Neptunun peykləri** |
| --- |
| Nayada • Talassa • Despina • Qalateya • Larissa • S/2004 N 1 • Protey • Triton • Nereida • Qalimeda • Sao • Laomedeya • Psamafa • Neso |  |
Bu qanunun qəbul edilməsindən sonra naməlum bir insan tərəfindən çəkilmiş Şimal-şərqi Amerikadakı hökumətlərin coğrafi xəritəsi.
**1791 Ruhanilik Vəqfləri Qanunu** (*ing.* Clergy Endowments (Canada) Act 1791 ) və ya **1791 Konstitusiya Qanunu** (*ing.* Constitutional Act 1791) — Böyük Britaniya parlamentinin qəbul etdiyi qərardan sonra 26 dekabr 1791 tarixində elan edildi. Bu qanuna görə Kvebek əyaləti Aşağı Kanada və Yuxarı Kanada adı altında iki hissəyə ayrılmışdır.

Qalereya
--------

* Related to the Constitutional Act 1791
* 1791-ci il qanununun bir fotoşəkillik səhifəsi1791-ci il qanununun bir fotoşəkillik səhifəsi
* Naməlum şəxs tərəfindən 1791 qanunundan sonra Kanadadakı hakimiyyət iyerarxiyasını göstərən sxemiNaməlum şəxs tərəfindən 1791 qanunundan sonra Kanadadakı hakimiyyət iyerarxiyasını göstərən sxemi

İstinadlar
----------

1. ↑  The citation of this *Act* by this short title was authorised by section 1 of, and Schedule 1 to the *Short Titles Act 1896*. Due to the repeal of those provisions, it is now authorised by section 19(2) of the *Interpretation Act 1978*
**Cəfər Məmməd oğlu İbrahimov** (15 iyun 1904, Gədəbəy, Yelizavetpol qəzası – 2 mart 1977, Bakı) — Azərbaycan tarixçisi, tarix elmləri doktoru, professor.[*mənbə göstərin*]

Həyatı
------

"Qaraqoyunlu dövləti". Bakı, 1948.
Cəfər İbrahimov 15 iyun 1904-cü ildə Gədəbəy rayonunun Kiçik Qaramurad kəndində anadan olmuşdur. O, 1939–1940 illərdə müəllim işləmiş, 1941–1943 illərdə Bakı şəhəri Çaparidze rayon partiya komitəsində şöbə müdiri, partiya komitəsinin katibi vəzifələrində çalışmışdır. Cəfər İbrahimov 1943–1977 illərdə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun Tarix fakültəsinin dekanı, SSRİ tarixi kafedrasının müdiri olmuşdur.

Cəfər İbrahimova 1972-ci ildə Azərbaycan SSR Əməkdar Elm Xadimi fəxri adı verilmişdir.

Cəfər İbrahimov 2 mart 1977-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Cəfər İbrahimov orta əsrlər dövrü tarixinin tədqiqatçılarından idi. O, Şirvanşahlar, Qaraqoyunlular, Ağqoyunlular, Səfəvilər dövləti haqqında bir sıra qiymətli tədqiqat əsərlərinin müəllifidir.

Əsas elmi əsərləri
------------------

* Qaraqoyunlu dövləti. Bakı, 1948.
* Azərbaycanın XV əsr tarixinə dair oçerklər. Bakı, 1958.
* Феодальные государства на территории Азербайджана XV века, Баку, 1962.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası. IV cild, Bakı, 1980
**Cəfər xan Abbasqulu xan oğlu Bayat** (?-?) —Nişapur hakimi.

Həyatı
------

Cəfər xan Bayat 1791-ci ildə Nişapur hakimi təyin olunmuşdu.

1798-ci ildə Fətəli şah Qacar Xorasanı Əfşarlar sülaləsinin əlindən tamamilə almaq üçün yürüşə başladı. Şah Xorasana gedən yol boyu şəhərləri fəth edərək irəliləyirdi. Nişapurda məhəl hakimi Cəfər xan Bayat əbləhanə bir işə əl atdı. O, oğlunu girov kimi şahın yanına göndərdi, amma özü Nişapur qalasını şah qoşunlarına təslim etməkdən imtina etdi. Tarixçi Lisanülmülk Sipehr yazır: "Şəhriyar Cəfər xanın bu yöndəmsiz hərəkətindən əsəbləşdi.Bu səbəbdən qoşun Nişapur nahiyəsində qarətə başladı, sakinlərin binalarını, yemək şeylərini, heç nəyə məhəl qoymadan dağıdıb, xarab etdilər. Şəhriyarın qəzəbi ərşə qalxdı. Əmr etdi ki,Cəfər xanın oğlunu hasar divarının ayağına gətirib, atasının gözləri qarşısında onun boynunu vursunlar. Qəzəblənmiş camaat onun üzünə hələ qara tük gəlməmiş oğlunu divarın ayağına gətirib, torpağa yıxaraq qılıncı boğazına dirədilər və soyundurdular. Bir az gözlədilər və qorxutdular ki, bəlkə Cəfər xan barıdan aşağıya gələ.Bu da fayda vermədikdə qoyun kimi onun başını kəsdilər. Ancaq Cəfər xan qarət və təxribatdan, oğlunun qətlindən sonra qılınc və kəfəni boynuna salıb, dərgaha gəldi, günahını boynuna alıb itaət etdi".

Ailəsi
------

Cəfər xanın Əliqulu xan adlı oğlu vardı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Lisanülmülk Sipehr, Nasexüttəvarix, Tehran, səh.55.

Həmçinin bax
------------

* Abbasqulu xan Bayat

Xarici keçidlər
---------------

* Cəfər xan Bayat  (fars.)
* Cəfər xanın oğlunun qətli
**Patent hüququ** – hüquq sahəsi; bu sahənin normaları ixtiralara patent verməklə onların hüquqi mühafizəsi sistemini müəyyən edir. İxtiralarla əlaqədar hüquq münasibətlərini nizamlayan xüsusi qanunlar patent hüququnun əsas mənbəyidir; Patent hüququ patent sahibinə texniki yeniliyin təcrübədə tətbiqinə sərf etdiyi məsrəfləri ödəmək, habelə qoyulmuş kapitaldan mənfəət götürmək imkanı verir. Patent hüququnun əsas məzmununu patent sahibinin hüquqlarını, onların bütünlükdə və ya bir hissəsinin başqasına verilməsi qaydasını, həmçinin hüquqların pozulması nəticələri-ni müəyyən edən normalar təşkil edir. Patent hüququ həmçinin patent almaq üçün sifariş vermə qaydasını və patent haqqında mübahisələrin həlli qaydasını nizamlayır. Patent hüququnun əsas mənbəyi ali qanunverici orqanın qəbul etdiyi xüsusi qanunlardır.

Ədəbiyyat
---------

R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.

Xarici keçidlər
---------------

Patent hüququ haqqında qanun
Patent Law Treaty
"Patet Lao" binası. Vyentyane, Laos.

**Patet Lao** (Lao dilində: ປະເທດລາວ, "Lao Ölkəsi"), Laosda prens Sufanuvonq tərəfindən 1950-ci ildə qurulan və 1975-ci ildə ölkə idarəsini ələ keçirən solyönlü milliyyətçi təşkilat.

1950-ci ildə qurulduqdan sonra Vyetnamdakı "Vyet Minh" ilə birlikdə Hind-Çindəki fransız idarəsinə qarşı silahlı üsyana başladı. 1956-cı ildən sonra hərəkat "Lao Yurdsevər Cəbhəsi" (Neo Lao Hak Xat) adı ilə Sufhanuvonq rəhbərliyindəki, tamamilə kommunistyönlü bir siyasi partiya olaraq aksiyalarını davam etdirdi. Ortaya çıxan bu siyasi qanad bir çox koalisiya hökumətlərində yer aldı. 1962-ci ildə ABŞ-nin dəstəklədiyi sağyönlü qüvvələrlə vuruşarkən keçici bir milli birlik hökuməti qurma cəhdi göstərsə də, qısa bir müddət sonra yenidən "Suvanna Fuma"nın mərkəz hökumətinə və amerikalı birliklərinə qarşı açıq bir mübarizəyə başladı.

1960-cı illərdə və 70-ci illərin əvvəllərində ABŞ dəstəkli "Vyentyane" rejiminə qarşı davam etdirdiyi vətəndaş müharibəsində ölkənin şimal və şərq bölgələrini idarəsi altına aldı. Bu dövrdə ABŞ qüvvələri "Patet Lao"nun idarəsindəki bölgələrə illər boyunca davam edəcək güclü bombardmana başladı. Ölkənin geri qalan hissələrində getdikcə artan aksiyaları, 1973-cü ildə mərkəzi hökumətlə bir sülh müqaviləsinin imzalanması və milli birliyi təmsil edən keçici bir hökumətin qurulmasıyla nəticələndi. Bu hökumət, sürətli bir şəkildə idarəsinə girən "Patet Lao"nun iqtidarı ələ keçirməsinə şərait yaratdı.

1975-ci ilin yaz fəslində bütün ölkədə hakimiyyətə gəldi. "Vyentyane"nin də süqut etməsi ilə (May, 1975) "Patet Lao" liderləri yeni hökumət qurdular. 1975-ci ilin dekabr ayında Laos Demokratik Xalq Cümhuriyyəti elan edildi və yeni bir sosialist rejimi quruldu. "Patet Lao", "Laos İnqilabçı Kommunist Xalq Partiyası" qarşısında silindi. 1979-cu ildə "Patet Lao", "Milli Yenidənqurulma üçün Lao Cəbhəsi" adını aldı.
**Mark və Markellian** (*lat.* Marcus et Marcellianus) — Romadan olan xristian əzabkeşlər. Müqəddəs əzabkeşlər kimi anılan qarşılanan Mark və Markellianın xatirəsi Ortodoks Kilsəsində xatirəsi Yuli təqviminə görə 18 dekabrda keçirilir.

Müqəddəslər Mark və Markellian əkiz qardaşlar olmuş və diakon idilər. Onlar arvadları və uşaqları ilə birlikdə Romada yaşayırdılar. Onlar Roma tanrılarına qurban kəsməkdən imtina etdikləri üçün əsir götürülmüşdülər. Qaçmağa nail olsalar da, lakin tezliklə yenidən əsir düşmüşdülər. Bundan sonra onlar Romada vəfat etmişdilər. Onların bazilikası 1902-ci ildə Romadakı Müqəddəs Balbina kilsəsinin katakombalarında tapılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Saints, December 18, Justin Popović Arxivləşdirilib 2011-11-28 at the Wayback Machine  (serb.)
2. ↑  "Clugnet, Léon. "Sts. Mark and Marcellian." The Catholic Encyclopedia. Vol. 9. New York: Robert Appleton Company, 1910. 30 Dec. 2014". 2022-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-11.
3. ↑  Ebenezer Cobham Brewer, *A Dictionary of Miracles: Imitative, Realistic, and Dogmatic* Chatto and Windus (1901), 11.
4. ↑  *Calendarium Romanum* Libreria Editrice Vaticana (1969), p. 127.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Abbas Qasımov.

**Abbas Qasımov** (tam adı: *Abbas Şəmməd oğlu Qasımov*; 10 iyun 1966, Balıqlı, Amasiya rayonu, Ermənistan SSR, SSRİ – 20 yanvar 1990, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Qanlı Yanvar şəhidi.

Həyatı
------

Abbas Qasımov 1966-cı il iyunun 10-da Ermənistan SSR, Amasiya rayonunun Balıqlı kəndində anadan olmuşdur. Abbasın 3 yaşı olanda atası vəfat etmişdir.

1988-ci ilin aprelində azərbaycanlıların kütləvi şəkildə Ermənistandan qovulması səbəbindən ailəsi doğma yurd-yuvasından didərgin düşmüş və Bakıya köçmüşdur. Köçmə zamanı evlərinin əşyaları yüklənmiş "Kamaz" maşını Gürcüstan istiqamətilə gedərkən aşmış, həmin maşında olan Abbas təsadüf nəticəsində sağ qalmışdır.

Heç yerə işə düzələ bilmədiyindən müxtəlif yollarla günəmuzd çalışırdı (vaqon boşaltmaq, yük daşımaq, fəhləlik).

2 qardaşı, bir bacısı olmuşdur. Subay idi.

Qanlı Yanvar faciəsi
--------------------

Həmin gün təxminən gecə saat 12-də bibisi oğlu ilə evdən çıxmışdır. XI Qızıl Ordu meydanına çatar-çatmaz işıqlar söndürülmüş və hərbçilər dinc əhalini atəşə tutmuşlar. Abbas yaralanmış, təxminən saat 3-də Respublika xəstəxanasına gətirilmişdir. O vaxt xəstəxananın işıqları söndürüldüyündən, üzərində cərrahiyyə əməliyyatı şam işığında aparılmışdır. Gətirildikdən 4 saatdan sonra vəfat etmişdir.

Şəhidlər xiyabanında dəfn olunmuşdur.

Qeydlər
-------

1. **^**  Rafiq Səməndər öz kitabında Abbasın 2 bibisi oğlu ilə çıxdığını qeyd etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

1. ↑  ""20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2000-ci il tarixli 259 saylı **Fərmanı**". 2022-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-17.
2. ↑  "Şəhidlər" (PDF). 2022-10-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-10-05.
3. ↑  "Qulu Kəngərli, "Qara Yanvar şəhidləri", Bakı, "Gənclik", 1992" (PDF). 2015-07-17 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-07-17.
Daxauda qaz kamerası
**Qaz kamerası** edamın icra üçün istifadə olunan bir üsuldur. Bağlı bir otaqdan və içinə qoyulmuş zəhərli və ya asfiksiyalı (boğucu) qazlardan ibarətdir. Bu otaq üçün ən çox istifadə olunan qaz hidrogen siyaniddir; karbon qazı və karbonmonoksit də istifadə edilə bilər.

Tarixi
------

1789-cu ildə Böyük Fransa inqilabının əvvəlində istifadəyə verilmişdi, lakin təsiri İkinci Dünya Müharibəsi əsnasında artan məhkumların dar otaqlarda zəhərli CO qazı ilə öldürülməsi ilə üzə çıxdı. Qaz kameralarının əsas istifadəsi müharibənin sonunda döyüşdən qaçan əsgərləri cəzalandırmaq və ya müharibədə əsir düşən düşmən qüvvələrini zərərsizləşdirmək olmuşdur. Bununla birlikdə, 1939-1943-cü illərdə yəhudi soyqırımı kimi tanınan qırğınlarda və əsir düşmüş qaraçıların öldürülməsində qanunsuz olaraq istifadə edilmişdir.

Bu zəhərli qazların kəşfi, qaz kameralarının kəşfindən təxminən 122 il sonra, 1911-ci ildə məşhur fizik Albert Eynşteyn tərəfindən universitet tezis mövzusu olaraq hazırlanmışdır. Almaniya və Fransadan başqa, qaz kameraları da Böyük Britaniya Hərbi Akademiyasında verilən əmrə itaətsizlik cinayəti zamanı ciddi olmamaq təqdirində tələbənin huşunu itirməsi üçün istifadə olunurdu. Ancaq onun ləğvi 1982-ci ildə baş tutmuşdur. Nəhayət, sonuncu dəfə 1942-ci ildə İkinci Dünya Müharibəsindən qaçmış Kaly France adlı şəxsin öldürülməsi üçün istifadə edildi, ancaq riskli olduğu üçün yalnız cinayətkarlara tətbiq edilirdi, ancaq sonradan yalnız ağır cinayətlər edən insanlar üçün istifadə edilmişdi. Vətən cinayətini törədənlər üçün qismən istifadə edilmişdir (dövlətin sirrini açmaq, dövləti, milləti, bayrağı təhqir etmək). Bu cəza növü Avropa Senatı tərəfindən 17 noyabr 1982-ci ildə Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi tərəfindən "istifadə məqsədini aşması" səbəbi ilə ləğv edilmişdir.

İstifadə edən ölkələr
---------------------

Qaz kameralarının ABŞ-də istifadəsi  **İkinci** üsul   **Əvvəllər** istifadə edilmişdir, fəqət **indi istifadə edilmir**   **Heç bir zaman** qaz kameralarından istifadə edilməmişdir
1920-ci illərin əvvəllərində ABŞ-də ölüm hökmləri almış məhbuslar üçün qaz kameralarından istifadə edilirdi. Yəhudi qırğınları zamanı almanlar genosid proqramının bir hissəsi olaraq kütləvi edam üçün genişmiqyaslı qaz kameralarından istifadə etmişdirlər. Qaz kameralarının Şimali Koreyada da istifadə edildiyi haqqında söz-söhbətlər dolaşır.

Qaz kameraları heyvan evtanaziyası üçün istifadə olunur, bunun üçün onlara ölümcül bir karbon qazı verilir. Bəzən kiçik heyvanları bunlarla anesteziya edirlər.
**IGES**<ay-ces> (en. Initial Graphics Exchange Specification) – kompüter qrafikası faylının, Amerika Milli Standartlar İnstitutu (ANSI) tərəfindən bəyənilmiş standart formatı; xüsusən, avtomatlaşdırılmış layihələndirmə (CAD) proqramları ilə yaradılmış modellərin təsvir edilməsi üçün münasibdir. IGES, CAD məsələlərinə uyğun olaraq, rəsmlərin təsvir olunması və onlara annotasiya verilməsi, diaqramların işlənib hazırlanması üsullarını təklif edir. Bura əsas həndəsi formaların (primitivlərin) geniş çeşidləri, eləcə də strukturların annotasiya və təyin olunması vasitələri daxildir.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Xarici keçidlər
---------------

* IGES 5.3 (ANSI-1996) Arxivləşdirilib 2012-08-21 at the Wayback Machine in PDF from US Product Data Association (USPRO)
* IGES 5.x Preservation Society Arxivləşdirilib 2017-05-24 at the Wayback Machine has sample IGES files for testing translators
* "A General Description of IGES". National Institute of Standards and Technology. 2015-07-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-25.
**Asta vals** (ing. *Slow Waltz*, alm. *Langsamer Walzer*) - 3/4-taktlı bal və turnir rəqsidir. Asta vals klassik standart rəqs sayılır. Bu rəqs təxminən dəqiqədə 30 takt icra etməklə ifa olunur.

Tarixçəsi
---------

1870-ci ildə ABŞ-də Vyana valsının asta forması kimi Boston adı ilə yaranmışdır. Vyana valsına xarakterik olan hərəkətlərə malik olub lakin asta templə ifası ilə fərqlənir.

1920-ci ildən isə İngiltərədə "Asta vals" adı ilə məşhurlaşmışdır. Onu "İngilis valsı" da adlandırırlar. Bəzi mənbələrdə onun Lender (alm. *Ländler*) avstriya-alman xalq rəqsinin əsasında yarandığı göstərilmişdir.

Asta vals 1963-cü ildən dünya rəqs proqramına aid edilmişdir. Harmonik standart rəqs olduğundan rəqs turnirləri məhz bu rəqslə açılır.

Əsas hərəkətlər
---------------

**Kişi**

* sağ ayaq irəli
* sol ayaq yana
* sağ ayaq addımı bağlamaq üçün solla cütləşir
* sol ayaq arxaya
* sağ ayaq yana
* sol ayaq addımı bağlamaq üçün sağla cütləşir

**Qadın**

* sol ayaq arxaya
* sağ ayaq yana
* sol ayaq addımı bağlamaq üçün sağla cütləşir
* sağ ayaq irəli
* sol ayaq yana
* sağ ayaq addımı bağlamaq üçün solla cütləşir

**Ritmi: 1 2 3 4 5 6**

İki dəfə əsas hərəkətlə irəli və dörd dəfə sağa fırlanma

İstinadlar
----------

1. ↑  Langsamer Walzer, Seit.4, Das Begleitheft für Einsteiger, Broschüre, Rupprecht Die Tanzschule

| ⛭Klassik turnir rəqsləri |
| --- |
| Ball rəqsləri |
| Standart rəqslər | 
Asta vals • Tanqo • Vyana valsı • Sloufoks • Fokstrot • Kvikstep 
 |  |
| Latınamerika rəqsləri | 
Samba • Ça-ça-ça • Rumba • Pasodobl • Cayv
 |
**III Aleksandr körpüsü** (*fr.* Pont Alexandre III) — rus çarı III Aleksandrın adını daşıyan körpü Fransa ilə Rusya arasında razılıq sazişinə xatirə olaraq 1897-1900-cü illərdə inşa edilmişdir.

Tarixi
------

Çörçül xiyabanının qurtaracağında yerləşir. İnvalid kompleksi ilə Yelisey xiyabanını birləşdirir. Onu III Aleksandrın oğlu II Nikolay açmışdır. Körpünün sağ sahildəki naxışlı sütünlarında orta əsrlər və müasir Fransa, sol sahildəki hər iki sütünunda İntibah və XIY Ledovik dövlərindəki Fransa təsvir edilmişdir. Fransa-Rusya ittifaqının simvolu kimi körpü girəcəyindəki sütunlarda Neva və Sena çaylarının alleqorik təsviri verilmişdir. Körpüboyu sütünlar çiçəklərə və amurlu fanarlarla bəzədilmişdir. Onun uzunluğu 160, eni isə 40 metrdir.

Qalereya
--------

  

* III Aleksandr Körpüsü və Eyfel qülləsiIII Aleksandr Körpüsü və Eyfel qülləsi
* III Aleksandr Körpüsündə işıqlarIII Aleksandr Körpüsündə işıqlar
* III Aleksandr körpüsünü bəzəyən  heykəllərindən biriIII Aleksandr körpüsünü bəzəyən heykəllərindən biri
* 
* III Aleksandr körpüsünün görünüşü и İnvalidlər eviIII Aleksandr körpüsünün görünüşü и İnvalidlər evi
* 
* Köprü üzərində küçə keçidinin görünüşüKöprü üzərində küçə keçidinin görünüşü
* III Aleksandr Körpüsü, Paris, FransaIII Aleksandr Körpüsü, Paris, Fransa
* 
* 
*

Həmçinin bax
------------

* Qanuni Sultan Süleyman Körpüsü
* Uzun körpü
* Varda körpüsü

Xarici keçidlər
---------------

* Alexandre III Bridge на сайте *Structurae*
* Pont Alexandre III
* Alexandre III Bridge Arxivləşdirilib 2007-09-28 at the Wayback Machine, current photographs and of the 1900s.


Vikianbarda ***III Aleksandr körpüsü*** ilə əlaqəli mediafayllar var.

İstinadlar
----------


1. ↑  base Mérimée (fr.). ministère de la Culture, 1978.
**Meşəli qətliamı**, həmçinin **Meşəli soyqırımı** və ya **Meşəli faciəsi** — 23 dekabr 1991-ci ildə Azərbaycanda, Xocalı rayonunun Meşəli kəndində erməni hərbi birləşmələri tərəfindən törədilmiş qətliam.

Qətliam
-------

Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyinin məlumatına görə, erməni hərbi birləşmələri 23 dekabr 1991-ci ildə səhər saat 07:00 radələrində Meşəli kəndinə hücum etmişdilər. Kənd sakinləri ermənilərə müqavimət göstərməyə çalışsa da, bir neçə saat davam edən atışmadan sonra kənd erməni qüvvələrinin nəzarətinə altına düşmüşdür. Onlar burada evlərə, tövlələrə, ot tayalarına od vurmuşdu. Hadisələr nəticəsində 28 nəfər öldürülmüşdür, onlardan 8-i qadın, 3-ü isə uşaq idi. Əlavə olaraq, 14 nəfər yaralanmışdır.

"Memorial" Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Meşəli kəndinin azərbaycanlı sakinlərinin məcburi köçürülməsi barədə yazmışdır. Burada xüsusilə Meşəli kəndində mülki azərbaycanlılara qarşı ağır zorakılığın olduğu vurğulanmışdır.

Nəticə
------

Meşəli kəndinə nəzarət həmin gün Şuşa və Xocalıdan köməyə gələn Azərbaycan qüvvələr tərəfindən bərpa edilmişdir. Buna baxmayaraq, bir ay sonra yenidən erməni hərbi birləşmələri tərəfindən işğal edilmişdir. 2020-ci il Qarabağ atəşkəs bəyannaməsindən sonra Meşəli kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarəti altındadır.

Azərbaycan Respublikası Prokrorluğunun apardığı istintaq nəticəsində Meşəli soyqırımı üzrə 9 şəxsin Azərbaycan cinayət məcəlləsinin 103-cü (soyqırımı), 107-ci (deportasiya), 113-cü (işgəncə), 115-ci (müharibə qanunlarını və adətlərini pozma), 116-cı (silahlı münaqişə zamanı beynəlxalq humanitar normaları pozma) maddələrində nəzərdə tutulan cinayətləri səbəbilə onlar barəsində təqsirləndirilən şəxs qismində cinayət məsuliyyətinə cəlb edilmələrinə dair qərarlar qəbul edilmişdir.

Azərbaycan Milli Məclisinin deputatı Azər Badamov digər qətliamların da adını çəkərək Meşəli soyqırımının unudulmadığını qeyd etmişdir. O, əlavə etmişdir ki, "Azərbaycanlıların qanına əli batmış bütün cinayətkarlar həbs olunacaqlar".

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. 1 2
6. ↑  "СОБЫТИЯ, ПРЕДШЕСТВУЮЩИЕ ШТУРМУ ХОДЖАЛЫ". memo.ru (rus). Memorial. 2010-07-31 tarixində arxivləşdirilib.
7. ↑
**Həsən Xəlil oğlu Cəbrayılov (Ahəngi)** (1 may 1949, Tehran – 31 iyul 2019, Bakı) — tanımış parodiyaçı, aktyor, müğənni, yazıçı, jurnalist, publisist və şair-qəzəlxan.

Həyatı
------

Həsən Cəbrayılov, əslən Ərdəbil şəhərindən olsa da, 1949 ilin mayın 1-də İranın paytaxtı olan Tehran şəhərində dünyaya göz açmışdır. 1953-cü ildə ailəsi ilə birgə Bakıya köçüb.

Bakı şəhəri 39 nömrəli tam orta məktəbini (1964), Rabitə Texnikumunu (1968) və Azərbaycan Politexnik İnstitutunu (hazırda AzTU) bitirib. Moskva Teatr İnstitutunun nəzdindəki estrada rejissorları fakültəsində 3 kursu bitirmişdir.

1970-ci illərin əvvəlində Bakı Elektrik Maşınqayırma Zavodunda işləyib. 1977-ci ildən Azərbaycan Televiziyasının elektromexaniki, 1994-cü ildən omrünün sonuna kimi Azərbaycan Televiziyasının videotekasında arxivarius kimi çalışıb. Verilişlərin bərpası ilə məşğul olub, arxivi əzbər bilirdi, fenomenal yaddaşa malik olub və günün istənilən anında tələb olunan materialı tapa bilirdi.

1970-ci illərin əvvəlindən çalışdığı zavodun bədii özfəaliyyət ansamblında müğənni, parodiyaçı və konfransye kimi çalışıb, Şərq xalqlarının populyar mahnı və təranələri ifa edirdi. O vaxtdan da özünəməxsus parodiya ustalığını geniş tamaşaçı kütləsinə təqdim etdi.

Azərbaycanda parodiya sənətini fundamental şəkildə ilk olaraq məhz Həsən Cəbrayılov başladı. İlk dəfə böyük səhnəyə Moskvada 1980 ildə çıxdı. 100-ə yaxın dildə, 300-dən çox aktyor və müğənniləri parodiya etmək bacarırdı. Filmlərə və verilişlərə baxdıqca məşhur aktyor, müğənni və aparıcıların səsləri, ifa və danışıq tərzini mənimsəyirdi. Peşəkar yumorist və müğənni kimi hər dəfə tamaşaçıların qarşısına maraqlı proqramlar ilə çıxır, onların sevgisini və alqışını qazanırdı.

Beş kitabın və 300-dən çox məqalənin, müxtəlif səpkili şeirlərin müəllifidir.

Həsən Cəbrayılov 27 iyul 2019-cu ildə işdən evə qayıdarkən infarkt keçirib və təcili xəstəxanaya çatdırılaraq əməliyyat olunub. Özü də bilmədən daha əvvəl 4 dəfə mikroinfarkt keçirib. 2019-ci il iyulun 31-də vəfat edib.

Mükafatları
-----------

Müxtəlif yarışmaların, o cümlədən Moskva "Beynəlxalq Tələbə baharı-80", İrəvan "Tələbə baharı-81", Kutaisi Ümumittifaq, Bakı Estrada Artistləri, Bolqarıstanın Qabrovo şəhərində keçirilən yumor yarışmasının, Tehran "I Dünya Yumor" və İstanbul festivallarının qalibi və çempionu olub. İki milli ədəbi və musiqi mükafatlarına layiq olunub.

Azərbaycan Respublikasında televiziya və radio sahəsində xidmətlərinə görə Prezident İlham Əliyev tərəfindən, 2016-cı il noyabrın 7-də, "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "HƏSƏN CƏBRAYILOV (AHƏNGİ)-70". 2020-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-05.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-05.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-05.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-05.
**Həsən bəy Rzaqulu bəy oğlu Əlibəyov** (1835, Şuşa – 1900, Qaryagin, Cəbrayıl qəzası) — şair.

Həyatı
------

Həsən bəy Rzaqulu bəy oğlu 1835-ci ildə Şuşa şəhərində dünyaya gəlmişdi. İbtidai təhsilini Mirzə Kərim bəy Hacı Mirzə Məhəmməd bəy oğlundan almışdı. Ticarətlə məşğul idi. Əsasən Qaryagin (indiki Füzuli) şəhərindəki bazarda dükan işlədirdi. 1900-cü ildə Qaryagin (indiki Füzuli) şəhərində vəfat etdi. Bərdə şəhərində İmamzadə gorgahında dəfn edildi.

Həsən bəy şair idi. Hadi təxəllüsü ilə şeir yazırdı. Təzkirəçi Mir Möhsün Nəvvab öz ünlü əsəri "Təzkireyi-Nəvvab"da deyirdi: "Ağa Həsən bəy Rzaqulu bəy oğlu Qarabağın Şuşa əhalisindən, Hacıyusifli məhəlləsındəndir. Şuşada da anadan olub. Özünün dediyinə görə indi 65 yaşi var. Düz əxlaqlı, qarasifət, qaragöz bir kişi idi. Təxəllüsü Hadi, alverlə məşğuldu, həcvlər, satiralar, qəzəllər və pərakəndə şerləri var". Həsən bəy Hadi "Əkinçi" qəzetinin redaktoru Həsən bəy Zərdabi ilə çəkişirdi. Qəzetin aşura sataşmalarına həcvlərlə cavab verirdi. Seyid Əzim Şirvani onu Həsən bəy Zərdabiyə görə tənqid etmişdi.

Yaradıcılığı
------------

### Qəzəllər

* Könül nə zülfünə bel bağlayaydı, xürrəm olaydı

* Şəbi-zülmati-zülfündə fəğanü ahü zarım var

### Həcvləri

* Ey edәn fisqini alәmdә nümayan Hәsәn!

* Ey bizi həcv qılan şairi-dövran Əzim

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Hacılılar. Bakı: "Soy" dərgisinin özəl nəşri, 2004, 238 səh.

Həmçinin bax
------------


Vikimənbədə ***Müəllif:Həsən bəy Hadi*** ilə əlaqəli məlumatlar var.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şair** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |

İstinadlar
----------


1. ↑  "Arxivlənmiş surət". Azərbaycan milli ensiklopediyası. 2023-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24.09.2022.
Kadusiya
Kadus yürüşü fars kralı II Artakserksin eramızdan əvvəl 385-ci ildə kaduslulara qarşı hərbi yürüşü idi. Kampaniyanın mənşəyi tarixi mənbələrdə təsdiqlənmir, lakin bu, yəqin ki, xərac ödəməkdən imtina etdikləri üçün kadusilərin üsyanına cavab idi. Kadusilər (Gellər) Midiya Atropatenasının Xəzər dənizinin cənub-qərb sahilində, 39° və 37° şimal eni paralelləri arasında, Kadusiya və ya Kaduziya (İranın Gilan vilayəti) adlanan dağlıq bölgəsində yaşayırdılar. Bu ərazi, ehtimal ki, şimalda Kir və ya Kuruş çayı (bu gün Azərbaycanda Kür çayı, tarixən Arran və ya Qafqaz Albaniyası kimi tanınır), cənubda isə Amardus çayı (indiki Sefidrud çayı) ilə həmsərhəd olub və müasir İranın Gilan və Ərdəbil əyalətləri.Strabon kadusları əsasən piyada döyüşən və qısa nizə və ya nizə ilə yaxşı istifadə edən döyüşkən dağ skif tayfası kimi təsvir edir. Artakserks, Plutarxa görə, 300.000 piyada və 10.000 süvaridən ibarət hərbi ekspedisiya təşkil etdi. O, ekspedisiyaya şəxsən komandanlıq edirdi və onu müşayiət edən zabitlər arasında Tiribaz və Datam da var idi. Düşmən ərazisinə doğru irəliləyən ordu tezliklə aclıqdan əziyyət çəkməyə başladı. Dağlarda yemək qıt idi, hətta bəzi armudlar, almalar və digər ağac meyvələri bu qədər döyüşçünü qidalandırmaq üçün kifayət etmirdi. Ordu əvvəlcə öz yük heyvanlarını, sonra isə öz atlarını yeməyə məcbur oldu. Tiribaz kampaniyanı həll etmək və ordunu xilas etmək üçün bir çarə tapdı. O bilirdi ki, kadusilər iki rəqib lider arasında bölüşdürür, ona görə də oğlunu biri ilə danışıq aparmağa, özü isə digəri ilə danışıq aparmağa göndərir. Beləliklə, Tiribaz və oğlu kadusların başçılarını inandırdılar ki, o, fars şahının yanına elçilər göndərib və sərfəli sülh axtarır. Rəqibindən üstün olmaq istəməyən iki liderin heç biri Artakşastaya tabe olmadı. Danışıqları uğurla başa vuran ordu kampaniyanı başa vuraraq geri çəkildi.

Mənbələr
--------

1. ↑  Eran Almagor - Plutarch and the Persica Arxivləşdirilib 2023-07-23 at the Wayback Machine. Edinburgh University Press, 2018. - 208 S.
2. ↑  СимпоZий Συμπόσιον - Plutarch, Artaxerxes, 24-25 Arxivləşdirilib 2022-01-23 at the Wayback Machine
**Hermiya və Lisandr** (*ing.* Hermia and Lysander) — Britaniyalı illüstrator və miniatür portret rəssamı Con Simmons tərəfindən akvarel təsvir texnikası ilə 1870-ci ildə çəkilmiş rəsmdir. Uilyam Şekspirin komediya tamaşası olan "Yay gecəsində yuxu"nun ikinci səhnəsinin ikinci hissəsindəki səhnəyə əsaslanır. Uzunluğu 89 santimetr, eni 74 santimetrdir.

IX əsrdə "Yay gecəsində yuxu"nun səhnələrinə əsaslananlar daxil olmaqla pərilərin rəsmlərinin bir çoxunun artan populyarlığı var idi və Simmons bu janrda bir neçə əsərlər yaratmışdı. I Viktoriya dövrü incəsənəti üzrə ekspert Xristofer Vuda görə  Simmonsun pəri rəsmlərinə daxil olan detallar "təəccübləndirici bir dəqiqliklə icra edilmişdir" və şüşə səthində çəkilmiş təəssüratı verir. Simmonsun pəri təsvirlərinin çoxu çılpaq dişilərdir və Vud onları "I Viktoriya dövrünün dovşan qızları" hesab edir.

Quaş istifadə edilən akvarel texnikası ilə çəkilmiş  rəsm Hermiyanı sevgilisi Lisandr ilə itdikləri tilsimlənmiş meşədə göstərir. Cütlük pərilər tərəfindən əhatə edilib; bəziləri öz zərif qanadlarını istifadə edərək uçarkən təsvir edilmişdir, başqaları isə siçanlara bağlanmış arabalarda gedir. Cütlük yorğun və yollarını itirmişdir, onlar ətrafdakı heyvan və pəri kütləsindən xəbərsizdir.  Lisandr oturub və bir əli ilə Hermiyanın barmaqlarına toxunarkən digər əli ilə də yumşaq meşə torfunu yoxlayır. Bu, "Yay gecəsində yuxu"nun nağılında onun qıza bunları deyərək dəvət etdiyi yerdir:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| One turf shall serve as pillow for us both;
One heart, one bed, two bosoms and one troth.
Tərcüməsi:
Bir torf bizim üçün yastıq olacaq;
Bir ürək, bir yataq, iki köks və bir sədaqət.
 | "|

Rəsm 2012-ci ilin mayında Nyu-Yorkda Sotbis tərəfindən auksiona çıxarılanda 42470 funt-sterlinq satış qiyməti əldə etdi və bu, Con Simmons tərəfindən edilən rəsmlər üçün rekord qiymət idi. Rəsm 19 iyun 1984-cü ildə Sotbis tərəfindən Londonda və 10 il sonra - 25 may 1994-cü ildə Nyu-Yorkda auksiona çıxarılmışdı və burda o, səhvən Culius Simmonsa aid rəsm kimi göstərilmişdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  John Simmons, British, Hermia and Lysander, Sotheby's, 30 November 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 30 November 2014  (#invalid\_param\_val)
2. ↑  Lot 52 John Simmons, Bonhams, 10 July 2013, 30 November 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 30 November 2014  (#invalid\_param\_val)
3. ↑  
"Obituary of Christopher Wood", The Daily Telegraph, səh. 29, 27 January 2009
4. 1 2  Wood (2008), p. 124
5. ↑  Wood (2008), p. 126
6. ↑  Hermia and Lysander, Artnet Worldwide, 9 December 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 8 December 2014  (#invalid\_param\_val)
7. ↑  *Houseman, John,* "Painting bought for £25", Bristol Post, 26 June 2013, 30 November 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 30 November 2014  (#invalid\_param\_val)

Ədəbiyyat
---------

* *Wood, Christopher,* Fairies in Victorian art, Antique Collectors Club, 2008, ISBN 978-1-85149-545-0, 2018-11-04 tarixində arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 2014-12-29