recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Palma-de-Malyorka** — İspaniyada Balear adaları muxtar respublikasının ən böyük şəhəri və paytaxtı. Palma körfəzində Malyorkanın cənub sahillərində yerləşir. 2009-cu il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən Palma şəhərinin şəhər hissəsində yaşayan əhalinin sayı 401,270 nəfər idi və bütün şəhər ərazisində əhalinin sayı 621 min nəfər idi. Malyorka əhalisinin təxminən yarısı Palma şəhərində yaşayır. Kabrera Arxipelaqı Palmadan geniş şəkildə ayrılmış olsa da, inzibati bələdiyyənin bir hissəsi hesab olunur. Palma-de-Malyorka hava limanı hər il 22 milyondan çox sərnişinə xidmət edir.

Tarixi
------

Şəhər Roma dövründə salınmışdır. Qərbi Roma İmperiyasının süqutu dönəmində vandalların bir sıra hücumlarına məruz qalmış, daha sonra Bizans İmperiyası tərəfindən bərpa edilmiş, sonralar isə Mavrlar və 13-cü əsrdə I Araqon tərəfindən müstəmləkəyə çevrilmişdi.

Coğrafiyası
-----------

Beynəlxalq Kosmos Stansiyasından Palma-de-Malyorka şəhərinin görünüşü.
Palma-de-Malyorka Malyorka şəhərinin cənub-qərbində, Balear adaları arxipelaqına məxsus olan adada yerləşən böyük bir şəhər və dəniz limanıdır. Şəhərin ərazisi dəniz səviyyəsindən 13 metr (43 fut) yüksəklikdə yerləşir və sahəsi 21.355 kvadrat kilometr təşkil edir.

Palma-de-Malyorka şəhərinin mərkəzi Palma körfəzinin şimalında yerləşir. Şərqə doğru uzanan sahə əsasən Es Pla kimi tanınan düz məhsuldar sahədir. Şimal və qərbdə şəhər Serra-de-Tramontana ilə sərhəddir, bu hissə adanın əsas dağlıq sahəsidir və UNESCO Ümumdünya İrsinə daxildir.

### İqlimi

Palma-de-Malyorka şəhərinin iqlimi Aralıq dənizi iqlimidir, bu iqlim növü şəhərin ətrafında yerləşən dənizlə əlaqədar adlandırılmışdır. Burada qışın isti keçməsinə təsir göstərən dəniz ahvası var, lakin yay ayları ərtafdakı qitə torpaqları səbəbindən isti keçir.

İdman
-----

Aralıq dənizində şəhər həyatı, Malyorka.
Adada ən çox sevilən idman növü futboldur.

Nəqliyyat
---------

* Palma-de-Malyorka metrosu
* Malyorka dəmiryol xətti
* Palma-de-Malyorka Aeroportu
* Şəhərin avtobus sistemi
*

Qalereya
--------

* İspan kəndiİspan kəndi
* Kolom küçəsiKolom küçəsi
* El Jonquet El Jonquet
* Palma çimərliyiPalma çimərliyi
* Gecə mənzərəsiGecə mənzərəsi
* Palmada festivalPalmada festival
* İberostar stadionuİberostar stadionu
* Palma Şəhər ŞurasıPalma Şəhər Şurası

Qalereya
--------

Həmçinin bax
------------

* Balear adaları

İstinadlar
----------

1. ↑  "Palma de Mallorca?" Arxivləşdirilib 2011-07-23 at the Wayback Machine (in Catalan). Bibiloni.net. Retrieved 2011-04-10.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Universalis |
| Normativ yoxlama | GND: 4115833-7 · LCCN: n79018156 · NKC: ge260685 · VIAF: 241381779 · WorldCat VIAF: 241381779 |

Xarici keçidlər
---------------

* Palma-de-Malyorka Şəhər Şurası
* Palma-de-Malyorka Turizminin rəsmi internet səhifəsi
**Əhməd ibn Tulun** (20 sentyabr 835, Bağdad – 14 may 884) — Misirdə 868-ci illə 884-cü illər arasında hökm sürmüş Tulunilər dövlətinin qurucusu türk əsilli dövlət adamıdır. Eyni zamanda Tulunoğlu Əhməd kimi də tanınır.

Həyatı
------

Əhməd ibn Tulun 835-ci ildə Bağdad şəhərində dünyaya gəlmişdi. Atası Tulun, Buxara valisinin Abbasi xəlifəsi Əl-Məmuna göndərdiyi qulamlardan biriydi. 868-ci ildə Bayık bəy tərəfindən vali olaraq Misirə göndərildi.

Əhməd ibn Tulun iqtisadi cəhətdən apardığı reformalar, düzənləmələr ilə Misir tarixində yer almışdır. Bu dövrdə Fələstin, Benqazi, Suriya, Antakiya və Mərsin alınmışdır.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Abbasilər dövründə türklər, Bakı:Mütərcim, 2015, 408 səh.

Ədəbiyyat
---------

**İbn Khallikan's biographical dictionary**. Translated from the Arabic by Baron William Mac Guckin de Slane, member of the council of the asiatic society of Paris, corresponding member of the academy of sciences of Turin, etc. Volume I. Paris,

Həmçinin bax
------------

* Tulunilər dövləti

Xarici keçidlər
---------------


1. ↑  LIBRIS. 2012.
**Palitra** (*ing.* palette) – 1. Rəsm proqramlarında və ya qrafik redaktorlarda: mümkün rənglər toplusu. Palitranın rənglər toplusu kompüterin aparat təminatının imkanları ilə müəyyən olunur (o, ilk növbədə monitorun və videoadapterin xarakteristikalarından asılı olur). Bəzi rənglər "hazır" verilir, qalanlarını isə özünüz ala bilərsiniz. Bəzi proqramlarda palitrada obyektlərin içərisini doldurmaq üçün naxışlar, müxtəlif növ çərçivələr (qıraqlar), çeşidli rəsm alətləri də olur.

2. Rənglər cədvəlinin konkret anda ekranda əks etdirilə bilən rəngləri müəyyən edən altçoxluğu. Palitradakı rənglərin miqdarı bir pikseli göstərmək üçün istifadə olunan bitlərin miqdarı ilə müyyən olunur. Məsələn, 4 bitlə göstərilən piksel 16 rəngdən biri ola bilər. Deməli, pikseli göstərmək üçün istifadə olunan bitlərin sayı palitranın rənglər diapazonunu müəyyənləşdirir. Həmin misala qayıtsaq, 4-bitli pikselin 16-rəngli palitrası ola bilər.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 628 s.
**İçimdəki dəniz** (*isp.* Mar adentro) — ispan rejissor Alexandro Amenabarın rejissorluğunu etdiyi 2004-cü il istehsalı olan bioqrafik filmdir. Film real hadisələrə əsaslanaraq ssenariləşdərilib. Baş rollarda Xaviyer Bardem, Belen Rueda, Lola Duenas kimi aktyorlar iştirak edirlər.

Film vaxtı ilə gəmidə mexanik kimi işləyən Ramon Sampedro adlı ispan bir vətəndaşın həyatından bəhs edir. Bir gün dənizdə olarkən Ramon qəzayla üzləşir. Dənizə dalmaq istəyən Ramon, bilmədən dənizin dayaz hissəsinə baş vurur. Nəticədə başından ağır zərbə alır. Bədəninin boğazdan aşağı hissəsini idarə edə bilmir. 30 il bu vəziyyətdə tək bir otaqda yaşayan Ramon, sonda ölmək qərarına gəlir. Lakin olduğu vəziyyət bunu özünün reallaşdırmasına mane olur. Çarəsiz qalan Ramon onu öldürməyi yaxınlarından istəmək məcburiyyətində olur. Lakin heç kim onun bu istəyini etməyə razılaşmır. Ramon onu öldürmələri üçün dövlətə müraciət edir. Onun bu qərarı məhkəmədə müzakirə edilir. Lakin məhkəmə də bu qərarın qəti əleyhinə çıxır. Hər kəs onu bu qərarından döndərməyə çalışır. Culia – onun hüquqlarını müdafiə edən vəkili və Rosa – onu həyatın gözəl olduğuna, yaşamağa dəydiyinə inandırmağa çalışan həyatına sonradan daxil olmuş biri – hər iki qadın onun daim yanında olurlar. Nə qədər insan Ramonu fikrindən daşınmağa sövq etsə də o, öz fikrində qalır. Onun yalnız bir istəyi vardı- ölmək!

Sanki ölüm onunçün sonluq kimi gəlmirdi. Ölüm son yox, bəlkə də başqa bir həyatın başlanğıcı idi onunçün. Həmin başqa bir həyat onu özünə çəkirdi. Və o, həmin həyata başlamaqçün ürəkdən can atırdı. O həyatda içindəki 30 illik dəniz həsrəti bitəcəkdi. Hər gün qoxusunu aldığı dənizə qovuşacaqdı. Bir insanın özünü öldürtmək istəməsi. Yox bu adi intahar istəyindən çox fərqlənən bir şeydi. Filmə baxarkən "Kaybedenler Kulübü" filmindən bir sitat gəldi ağlıma- "Ölümün olduğu yerde daha ciddi ne ola bilir?". Bu sualın cavabını axtarmağa çalışın filmdə. Ölümünü gözləyən və həmişə gülən adam... ..."Əgər qaça bilmirsənsə və başqalarından asılısansa gülümsəyərək ağlamağı öyrənirsən."

Filmin sonluğunu adətə uyğun olaraq yazmaq istəmirəm. Yazmaq istəsəm də, inanmıram istədiyim kimi, cümlələrlə təsvir etməyi bacaram. Baxdığım bioqrafik filmlər içərisində ən yaxşı filmlərdən biridi bu film. Ramon obrazını Bardem çox gözəl oynayıb. Bardemi ən sevimli aktyorum edən filmdi "İçimdəki Dəniz" filmi. Elə filmdəki roluna görə Venesiya festivalında "ən yaxşı aktyor" nominasiyasında qalib seçilmişdi. Ümumiyyətlə filmin mükafatları çoxdur. Film 2004-cü ildə "Ən yaxşı xarici film" nominasiyasında Oskarı əldə edib. Həmçinin eyni ildə, elə eyni nominasiya da "Qızıl Qlobus" mükafatına da layiq görülüb. Bunlardan əlavə Venesiya festivalında ən yaxşı film seçilmişdir, "Qızıl Şir"ə namizəd göstərilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  europeanfilmawards.eu.
2. ↑  .
3. ↑  .
4. ↑  .
5. 1 2  Unifrance. 1949.
6. ↑  Lexicon of international films (alm.). Zweitausendeins.

Xarici keçidlər
---------------

* Promotional site for US region  (ing.)
* *«Море внутри»* — Internet Movie Database saytında.
**Əhməd Şmide** (7 dekabr 1935-10 oktyabr 2010)—ədəbiyyatşünas.

Həyatı
------

Əhməd Şmide 1935-ci ilin 7 dekabrında Berlində dünyaya gəlmişdir. 19 yaşında islam dinini qəbul etmiş Əhməd bəy gənc yaşlarından türk xalqlarının, o cümlədən Azərbaycan türklərinin tarixinə, mədəniyyətinə böyük maraq göstərmiş, ömrü boyu ədəbi abidələrimizi tədqiq etmişdir.

Əhməd Şmide uzun illər Azərbaycan ədəbiyyatının incilərini, şifahi xalq ədəbiyyatı nümunələrini alman dilinə tərcümə etmiş, tariximizi, ədəbiyyatımızı, mədəniyyətimizi Almaniyada təbliğ etmişdir. O Almaniyada "Daşa dönmüş şəhər", "Xoruz ilə padşah" adlı Azərbaycan nağılları toplularını, "Kitabi-Dədə Qorqud" boylarını, Bəxtiyar Vahabzadənin "Azərbaycan oğluyam", "Musiqim Qarabağdır", "İkinci səs" adlı kitablarını tərcümə edərək çap etdirmişdir. Xüsusilə onun tərcüməsində Almaniyada nəşr edilmiş "Kitabi-Dədə Qorqud" gözəl bədii tərtibatı ilə diqqəti cəlb edir.

Əhməd Şmide Türkiyədə də ədəbiyyatımızı təbliğ etmiş, Molla Pənah Vaqifin, Aşıq Ələsgərin şeirlərini Türkiyə türkcəsində çapa hazırlamış, Azərbaycan mətbuatında ədəbiyyatımıza, tariximizə dair məqalələri ilə çıxış etmişdir.

Əhməd Şmide son illərdə Qarabağ həqiqətlərinin alman ictimaiyyətinə çatdırılmasında böyük işlər görmüş, ermənilərin torpaq iddialarına, işğalçılıq siyasəitinə qarşı kəsərli cavablar vermişdir. Görkəmli alim AMEA M.füzuli adına Əlyazmalar İnstitutu ilə də əlaqələr saxlayır, araşdırmaları zamanı tapdığı maraqlı əlyazmalar barədə xəbər verirdi. O, Şərq əlyazmaları kitabxanalarından birində tapdığı "Oğuznamə" adlı yazılı abidənin surətini əldə edərək Əlyazmalar İnstitutuna göndərmiş, əsər Bakıda nəşr edilmişdir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
**İçiz şanyü** (e. ə. II əsr – e.ə. 114) — eramızdan əvvəl 126 və 114-cü illərdə hökmdarlıq etmiş hun hökmdarı. Onun hakimiyyət dövrü ən çətin dövrlərdən sayılır.

Ailəsi
------

O Laoşanın ikinci oğlu və Günçenin qardaşı idi. Şərq Luli Şahzadəsi titulu olan İçiz qardaşı oğlu Sol Yükü Müdrik Şahzadə olan Yuybini məğlub edərək hakimiyyəti ələ keçirdi. Yuybi Çinə qaçdı və bir neçə ay sonra öldü. İçiz hakimiyyətə gələn kimi müharibə vəziyyəti ilə üzləşdi. Hun dövlətindəki qarışıqlıqdan istifadə edən İmperator Vudi müharibə elan etdi. Hunlar cavab olaraq Çinin sərhəd bölgələrindən 2000 nəfər əhali qul olaraq götürdü. Hökmdarlığının ikinci ilində üç qrupla hücuma keçən və 30.000 əsgəri hər üç qrupa ayıran İçiz Şofan şəhərini qarət etdi. Cavab olaraq 100.000 əsgərdən ibarət Çin ordusu 15.000 hunu əsir alaraq apardı. Sonrakı il Çin ordusu bütün süvari birliklərini itirdi. Sərkərdə Siu Fan qaçsa da digər sərkərdə Çao Hsin təslim oldu və İçizin bacısı ilə evləndi. Onsuz da əslən hun olan Hsin yenidən tayfasına qayıtmış oldu. Sonrakı illər Hun ordusu daha böyük məğlubiyyətlərlə üzləşdi. Əsəbləşən İçiz məğlub olan iki sərkərdəni, şahzadə Hunye və Syuçunu yanına çağırdı. Cəzalanmaqdan qorxan Hunye Çinə qaçmağı təklif etsə də Syuçu imtina etdi. Buna görə də Hunye Syuçunu öldürdü və qaçdı. 114-cü ildə yeni bir müharibəyə hazırlaşan İçiz öldü. Yerinə oğlu Uvey keçdi.

İstinadlar
----------


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **SƏLƏF**Günçen |  | **İçiz**E.ə. 126 - E.ə. 114 |  | **XƏLƏF**Uvey |
**Seyid Mir Əbdül Əhəd xan** (27 mart 1859, Buxara – 10 dekabr 1910, Nəvai vilayəti) – Buxara əmirliyinin əmiri (1886–1910).

Həyatı
------

Seyid Mir Əbdül Əhəd xan atası Müzəffər xan vəfat etdikdən sonra Buxaraya rəhbərlik etmişdir. Sözün əsl mənasında dövrün tələblərinə uyğun olaraq "Rusiyanın dostu" idi. Rus-yapon müharibəsində milyon rubl yardım göstərən Əbdül Əhəd xan 25 il hakimiyyətdə olmuşdur. Avropa səviyyəsində təhsil almasa da rusca oxuyub-yaza bilirdi. 1910-cu ilə qədər Buxaraya əmirlik edən Əbdül Əhəd xan böyrək xəstəliyindən vəfat etmişdir.

Seyid Mir Əbdül Əhəd xan hər il Qafqaza müaəlicəyə gələrdi. Tez-tez də yolüstü Bakıda olardı. Bu səfərlərdən birini 1898-ci ildə fotoqraf Aleksandr Mişon kinokamera ilə lentə almışdır. Hətta o Hacı Zeynalabdin Tağıyevin qonağı da olmuşdur.

Filmoqrafiya
------------

1. Əlahəzrət Buxara əmirinin "Veliki knyaz Aleksey" paroxodunda yolasalma mərasimi (film, 1898) (qısametrajlı sənədli film)

Həmçinin bax
------------

* Buxara əmirliyi

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Абдул-Ахад-хан Arxivləşdirilib 2007-06-10 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
**Bojidar Prosenyak** (Kuzminats (Rasinya, Koprivnits yaxınlığında, 19 avqust, 1948-ci il) — Xorvat yazıçı və jurnalist.

Haqqında
--------

Uşaqlığını Podravina Kuzminats kəndində keçirən Bojidar ilk təhsilini də orada almış daha sonra Koprivtinsdə, PAris və Zaqrebdə davam etdirmişdir. Fəlsəfə fakültəsində kinesiologiya üzrə təhsil alıb. Velika Qoritsada qəzet və radioda mədəniyyət problemləri üzrə redaktor və jurnalist kimi işə düzəlib.

1980-ci ildə Velika Qoritsada "Albatros" kitabxanasını təsis edib 18 ildən çox redaktoru olur. Velika Qoritsada "Matica hrvatska" jurnalının da redaktor vəzifəsində çalışır. 1984-cü ildən etibarən sərbəst rəssam kimi də işləyir. O Zaqrebdə Xorvat Yazıçıları Cəmiyyətinə və Xorvatiyanın Müstəqil Rəssamlar Respublika Assosiasiyasına üzv olur. Uzun müddət həmin qurumların rəhbər orqanlarının üzvü olur. 

O gündəlik və dövrü mətbuatda nəsr əsərləri, şeirlər, dram əsərləri, tənqidi mətnlər dərc etdirib radio və televiziyada çıxışlar edir. "Modra lasta", "Radost", "Smib", "Zvuk" və b. uşaq jurnalları ilə əməkdaşlıq edir. 

Onun mətnlərinin bir çoxu dünyanın 20-dən çox dilinə tərcümə edilib. O, bir neçə kitab çap edib və əsərlərinə görə bir neçə mühüm mükafata layiq görülüb. Onun əsərlərindən bəziləri 1996-cı ildə Zywe antologiyasında xorvat dilindən polyak dilinə polyak tərcüməçi və yazıçı Lutsey Danileyevski tərəfindən tərcümə edilib. Onun ən məşhur əsərlərindən biri - "Vəhşi at" əsəridir. Bu əsər Xorvatiya mədəniyyəti üçün kifayət qədər mühümdür Bu əsərin ibtidai sinifdə oxu üçün qiraət edilməsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2  Božidar Prosenjak - kratka biografija Arxivləşdirilib 2021-05-17 at the Wayback Machine pri  Arxivləşdirilib 2022-06-05 at the Wayback Machine
**Karuyarv** (est. Karujärv — "*Ayı gölü*") — Estoniyanın Saaremaa adasında yerləşən göl. Göl adanın qərb hissəsində, Lyaene-Saare bölgəsində yerləşir.

Ümumi məlumat
-------------

Karuyarv gölü Kyarla qəsəbəsindən 4,5 km şimalda yerləşir. Şimal sahilində Deevo qəsəbəsi (keçmiş sovet hərbi şəhərciyi), şərq sahilində isə turistlər üçün kempinq yerləşir. Gölün şimal-şərq sahilindən avtomobil yolu keçir və 2304, 2310 və 2314 nömrəli avtobus marşrutları bu istiqamətdə işləyir..

Gölün dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 32 metrdir.. Göl daxilində 5 kiçik ada yerləşir.. Karuyarvın sahəsi 345,6 hektardır (adalarla birgə 349,9 ha). Sahil xəttinin ümumi uzunluğu — 12,276 km-dir. Gölün uzunluğu 2,8 km, eni 2,2 km-dir. Maksimal dərinliyi 6 metrdir. Gölün sahili sıx meşə ilə əhatələnmişdir. Gölün dibi qumludur. Kempinq sahəsində qumlu çimərlik var.

Göldə xərçənglər üstünlük təşkil edir. Balıqlardan daha çox xanı, adi durnabalığı, çəki, qızılüzgəc, lilbalıq, siqi üstünlük təşkil edir.

Meydana gəlməsi
---------------

Karuyarv gölü 8 min il əvvəl dənizin bir hissəsinin ayrılaraq tədric olunması nəticəsində meydana gəlmişdir. Göl ada ərazisində ən qədim su hövzəsi hesab olunur. Göl ətrafında olan kempinqi "Kyarla" kolxozu qurmuşdur. SSRİ dövründə ərazidə hərbi hava qüvvələrinin poliqonu yerləşirdi. Bu səbəbdən göldən bəzən partlamamış aviasiya bombası aşkar edilir. 2009-2017-ci illərdə göldən 50-yə yaxın bomba tapılaraq zərərsizləşdirilib.

Əfsanə
------

"*Karuyarv*" tərcümədə "*Ayılar gölü*" mənasını verir. Mövcud əfsanəyə görə adada yaşayan yeddi ayı mübahisə ediblər. Onları sakitləşdirmək üçün təbiət ayılara yağış yağdırmış və göl meydana gəlmişdir. Ayılar hərəsi bir tərəfə qaçmış və göldə yeddi buxta formalaşmışdır.

Ədəbiyyatda
-----------

Eston yazıçısı Yakoba Myandmetsanın "Göl" hekayəsi Karuyarv gölünə həsr olunub.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Топографическая карта Эстонской ССР
2. 1 2 3  "В озере Каруярв нашли четыре авиабомбы". ru.sputnik-news.ee. 2017-02-11. 2018-06-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
3. ↑  keskkonnainfo.ee (стр. 19) Arxivləşdirilib 2016-03-09 at the Wayback Machine (est.)
4. 1 2 3 4  Проозес Э. Сааремаа, Тал. 1990. С. 87
5. ↑  Миллер В. Сааремаа, Тал. 1973. С. 77
**Duşanka Sifnios** (serb. *Душанка Сифниос*, 15 oktyabr 1933 - 14 oktyabr 2016) ən məşhur və beynəlxalq səviyyədə müvəffəqiyyətli serb balerinalarından biri olaraq qəbul edilən serbiyalı balerina və xoreoqrafdır.

Bioqrafiya
----------

15 oktyabr 1933-cü ildə Skopye şəhərində anadan olmuşdur. 1953-cü ildə Belqrad Balet Liseyini bitirib, Nina Kirsanovanın sinifində oxumuşdur. Gimnaziyada təhsil alarkən, 1951-ci ildə Belqradda Milli Teatr qrupunun üzvü oldu. Gənc balerinanın istedadı fərqləndi və tezliklə solist və sonra Milli Teatrın əsas rəqqasəsinə çevrildi.

Yaradıcılığı
------------

Onun erkən çıxışları Yugoslaviya xoreoqrafı Dimitri Parlik tərəfindən səhnələşdirilmişdir və bura "Orfey"də Evridika, "Romeo və Cülyetta"da Cülyetta daxil idi. Bu dövrdə ən müvəffəqiyyətli iki rolu, Adolf Adan tərəfindən Jizel, Béla Bartók tərəfindən "The Miraculous Mandarin" qız obrazı idi. O Jizel rolunu Belqrad Milli Teatrında 177 dəfə ifa etmişdi və bir çox Avropa şəhərlərini gəzmişdi: Venesiya, Edinburq, Vyana, Wiesbaden, Florensiya, Roma, Zürih, Berlin və Paris.
O, Jizel rolu ilə Moskvanın Böyük Teatrında çıxış edərək böyük bir müvəffəqiyyətə imza atmışdı. 1958-ci ildə, Duşanka Sifnios Parisə köçdü və 1959-cu ildə Milorad Mišković və sonra Leonid Myasin qrupunun üzvü oldu. 1960-cı ildə Roma şəhərində Moris Bejartın diqqətini cəlb etdi və onun *20-ci əsr Baleti* qrupunun üzvü olmuşdur. Béjart, xüsusilə onun üçün, Moris Ravelin Boléro xoreoqrafiyasını hazırladı, hansı ki müasir baletin şah əsərlərindən sayılır. Bejara qrupunun əsas rəqqası kimi, Avropa (Fransa, Almaniya, Polşa, İtaliya, İspaniya, Böyük Britaniya, Belçika), Afrika (Tunis), Asiya (İsrail, Livan) və Latın Amerikası (Meksika, Argentina, Kuba) ölkələrinə qostrollara getmişdir. Duşanka Sifnios 47 yaşında təqaüdə çıxdı. Xoreoqrafiya tədrisi ilə məşğul olub, 2013-cü ildə "Beleške slavne balerine" adlı tərcümeyi-halını nəşr etdi. O, uzun bir xəstəlikdən sonra 2016-cı il oktyabrın 14-də Brüsseldə öldü. Serbiya Madlenianum Opera salonunda onun adı verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2  *Brozović D. Ladan T.* Dušanka Sifnios // Hrvatska enciklopedija (xorv.). LZMK, 1999. 9272 s. ISBN 978-953-6036-31-8
3. 1 2  .
4. ↑  .
5. ↑  ""Rešenje o dodeli posebnih priznanja"". 2017-01-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-23.
6. ↑  Mala Enciklopedija Prosveta, 4th edition. Volume III, page 378. Prosveta. 1986. ISBN 86-07-00001-2.
7. ↑  ""Politika - Odlazak Duške Sifnios"". 2016-10-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-23.
8. ↑  ""Hrvatska enciklopedija – Dušanka Sifnios"". 2017-02-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-23.
9. ↑  "Sifnios Hall". 2019-04-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-23.

Xarici keçidlər
---------------

* Белешке славне балерине
**Diyen**, **Dyan** (*çin.* Hant; vyet. Điền quốc, *Den*, *Ten* və ya *Tien*) - e.ə. IV—e.ə. II əsrlərdə indiki Quyçjou, Sıçuan və Yunnan əyalətlərinin Tunsin, Kunmin, Siçan, Dali qəzalarında, Çin Xalq Respublikası hüdudlarında mövcud olmuş dövləti qurum. Dövlət Diyen və ya Kunmin gölünün yerləşdiyi yaylada mövcud olmuş. Diyenlilər öz ölülərini qəbrlərdə basdırmışdılar. Diyen dili ehtimal olunur ki, tibet-birma dillərindən biri olmuş.

Ümumi məlumat
-------------

Çin mənbələrində sinan-i və mimo kimi məlum olan, bir sıra tədqiqatçı tərəfindən müasir itszuların əcdadı hesab edilən eyniadlı qrup, yaxud tayfa ittifaqı tərəfindən yaradılmışdır. Çin tarixi əsərlərində Diyeni Çu çarlığının hökmdarı Vey-vanın [e.ə. 339-328] qardaşı Çjuanszyaonun adı ilə bağlayırlar. Çjuanszyao hərbi yürüş zamanı işğal olunmuş vilayətdə qalmış və diyenlilərin vanı titulunu qəbul etmişdi. Diyenin maddi mədəniyyət abidələri, əsasən, Şiçjayşan (e.ə. IV əsr - eramızın I əsrinə aid məzarlığın adı ilə adlandırılmışdır) arxeoloji mədəniyyəti ilə təmsil olunur. Diyendə metallurgiya istehsalı inkişaf etmiş, əmək alətləri və silahlar tunc və dəmirdən hazırlanmışdır. Diyendə böyük bürünc barabanlar istehsal olunurdu və bu barabanlardan döyüşlərdə istifadə olunurdu. Bundan başqa xüsusi ritual dəfn mərasimlərində də barabanlar çalınardı.

Əhali əkinçilik və maldarlıqla məşğul olmuşdur. Əyanlara məxsus dəfn yerlərindən Donqşon mədəniyyətinə məxsus tunc məmulatlar, həmçinin Skif-Sibir heyvani üslubunun əlamətlərini özündə əks etdirən heykəllər aşkarlanmışdır. Məmulatların bəziləri Minusa çuxuru, Altay, Kubanboyu və Donboyundan tapılmış məmulatlarla müqayisə edilə bilər. Tunc məmulatlar və heykəlciklər üzərindəki rəsmlərə görə sosial bərabərsizlik etnik diferensiasiya ilə bağlı idi: hakim təbəqələr, ehtimal ki, İran mənşəli işğalçıların, sadə xalq və qullar isə tabe edilmiş xalqların nəsilləri idilər. Diyenlilər öz çarlarını Şiçjayşanda dəfn edirdilər. Qəbrlər xüsusi damğa ilə işarələnirdi: *Diyen çarının möhürü.* Möhür xüsusi şiriftlə yazılır və qızıl olurdu. E.ə. 109 ildə Diyen Çinin Han imperiyasının tərkibinə qatılmışdır. Nəticədə Diyen ərazisində İçjou komandanlığı yaradılmışdır. Diyenlilər isə tədricən çin han mədəniyyətinə assimiliyası olunmuş. Diyenlilər və onların nəsilləri e.ə. 86-cı ildə, eramızın 8, 42 və 176 illərində Çin ağalığına qarşı üsyanlar qaldırmışdılar.

İstinadlar
----------


1. ↑  "Account Suspende" (PDF). Archived from the original on 2013-10-14. İstifadə tarixi: 2019-11-01.
2. ↑  Stark, Miriam T. (ed), *Archaeology of Asia*, ISBN 1-4051-0213-6
3. ↑  Blench, Roger; Sagart, Laurent; Sanchez-Mazas, Alicia (2015). *The Peopling of East Asia: Putting Together Archaeology, Linguistics and Genetics*. Routledge. ISBN 9781138862234.
4. ↑  *Charles Higham.* Encyclopedia of ancient Asian civilizations (illustrated). Infobase Publishing. 2004. səh. 93. ISBN 0-8160-4640-9. 11 July 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 May 2011.
**Sanconişi Sanetaka** (三条西 実隆?, 11 may 1455, Kioto[d] – 5 noyabr 1537) – Senqoku dövründə yaşamış Yaponiya şairi, saray əyanı, xəttatı, yazıçısı, alimi, tarixçisi və polimatı.

Həyatı
------

Sanetaka daxili nazir Sanconişi Kinyasunun oğlu kimi dünyaya gəlmişdir. 1506-cı ildə atası kimi daxili nazir vəzifəsinə yüksəlmişdir. Sanetaka imperatorluq sarayında xidmət versə də, Muromaçi şoqunluğunun əsas fiqurları ilə əlaqələr qursa da, onun reputasiyası mədəniyyət sahəsindəki fəaliyyətləri ilə bağlı olmuşdur. O, yaşadığı dövrü "müharibələr, mübahisələr və zorakılıq dövrü" adlandırmışdı.

Sanetaka dövrün bir çox ədəbi fiquru ilə birlikdə fəaliyyət göstərmişdir. Bunların içərisində renqa janrının ustası Soqi də var idi. O, Soqiyə *"Şinsen Tsukubaşu"* adlı renqa kolleksiyası tərtib etməkdə kömək etmişdir. Sanetaka vaka və renqa janrlarında şeirlər yazan şair, *"Saqoromo"* no tamaşasının müəllifi, *"Gencinin hekayəsi"* kimi klassik əsərlərin mütəxxəsisi, Çin tarixinin tələbəsi, etika və mərasim məsələləri üzrə ekspert, xəttat və şoqi oyunçusu kimi tanınmışdır.

Əsərləri
--------

Sanetakanın ən tanınmış əsərlərinə *"Setsuqyokuşu"* və *"Çosetsuşu"* adlı şeir kolleksiyaları, poetik fəaliyyətləri haqqındakı gündəliyi *"Sayşoso"*, poetik nəzəriyyələrdən bəhs edən *"Eyka tayqayşo"*, *"Gencinin hekayəsi"* əsərinin təhlili olan *"Genci monoqatari sayryuşo"* və mərasim məsələləri haqqındakı traktatı *"Şozokuşo"* aiddir. 1474-1536 illəri əhatə edən *"Sanetaka ko ki"* adlı gündəliyində dövrün mədəni və siyasi vəziyyətini təsvir etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 12. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 14 iyul 2022.
**Kutlu Savaş** (1942, Manisa) - Radio Televiziya Üst Qurumunun sabiq başçısı.

Həyatı
------

1942-ci ildə Manisada doğulmuşdur. 1967-ci ildə Ankara İctimai Xidmətlər Akademiyasından məzun olmuşdur. 1998 və 2000-ci illər arasında Radio Televiziya Üst Qurumunun başçılığı vəzifəsində çalışmışdır. Radio Televiziya Üst Qurumunun başçılığı vəzifəsinə gətirilmiş olan beşinci adamdır. Daha öncə Baş Nazirlik Təftiş Təşkilatına başçılıq (1986-1992/1997-1998) etmişdir. Susurluq qəzası və Milli Kəşfiyyat Təşkilatı hesabatlarını hazırlamışdır. Əvvəlində Türkiyə Kömür İşlətmələri Ümumi Müdirliyi İdarə Heyəti üzvlüyü, İş və İctimai Təhlükəsizlik Nazirliyi katibi (1984-1986), Dövlət Planlama Təşkilatı katib köməkçiliyi vəzifələrində təyin olunmuşdur. 1987-1991 illəri arasında Nazirlər Kabineti kontingentindən Ali Təhsil Şurası üzvlüyü etmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

* Sususrluq raportu 2 Arxivləşdirilib 2013-12-30 at the Wayback Machine
* Sususrluq raportu 2 Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine
Sent-Kits və Nevisdə koronavirus pandemiyası 25 mart 2020-ci ildə başlayıb.

Gedişat
-------

25 martda Nyu-Yorkdan gələn 21 yaşlı oğlan və 57 yaşlı bir qadında COVID-19 aşkarlandı. Onlar tez karantinə alındılar.

28 martda daha 5 nəfərdə də COVID-19 testi müsbət çıxdı. Onlar Antiqua və Barbudadan gəlirdilər.

29 martda daha 1 nəfərdə test müsbət çıxdı.

30 martda yeni bir qərar qəbul edildi. 31 martdan 3 aprelə qədər komendant saatı mövcud oldu. Karantin müddəti 18 aprelə qədər uzadıldı. 18 apreldə isə 25 aprelə qədər karantin müddəti uzadıldı.

14 apreldə 14-cü və 15-ci xəstə müəyyənləşdirildi.

27 apreldə yenidən komendant saatı tətbiq olundu. O vaxtdan məcburi olmadan çölə çıxmaq qadağan olundu.

3 mayda adaya bir neçə ölkələr tərəfindən yardım paketi göndərildi.

8 mayda komendant saatı tətbiq olundu.

O gündəndir ki, daha xəstə müəyyənləşdirilmir.

19 mayda isə tədricən işlərdən bir neçəsi bərpa olundu. İnsanlar maskalarını taxıb, sosial məsafəni qoruduğuna görə daha xəstə müəyyənləşdirilmir. Bu adada həyat çox gözəl davam edir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Dong E. Du H. Gardner L.* An interactive web-based dashboard to track COVID-19 in real time (ing.). // *The Lancet Infectious Diseases* Elsevier BV, 2020. Vol. 20, Iss. 5. P. 533–534. ISSN 1473-3099; 1474-4457 doi:10.1016/S1473-3099(20)30120-1 PMID:32087114
2. ↑  .

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt
* MİLLİ STATİSTİKA
* Sent-Kits və Nevisdə koronavirus pandemiyası barədə ətraflı məlumat Arxivləşdirilib 2020-06-18 at the Wayback Machine
* Sent-Kits və Nevisdə karantin qaydaları sərtləşdirilir
* Sent-Kits və Nevis hökumətinin koronavirus barədə kitabı
**Qəşəm Cəlil oğlu Şahbazov** (1902, Qarahəmzəli, İrəvan qəzası – 1989, Bakı) — Azərbaycan-sovet partiya və dövlət xadimi, Ermənistan Kommunist Partiyası Zəngibasar Rayon Komitəsinin birinci katibi (1947–1950).

Həyatı
------

Qəşəm Cəlil oğlu Şahbazov 1902-ci ildə İrəvan quberniyası İrəvan qəzasının Qarahəmzəli kəndində anadan olmuşdur. Ailənin ən kiçiyi olmuşdur. Orta təhsilini İrəvan şəhərində almış, 1925-ci ilin əvvəllərində Ermənistan LKGİ MK-da işə qəbul edilmişdir. Qısa zaman sonra isə komsomolun Yeni Bəyazid qəzası (sonralar Basarkeçər rayonu) üzrə məsul təşkilatçısı təyin edilmişdir.

Qəşəm Şahbazov 1928-ci ildə Bakıdakı Səməd Ağamalıoğlu adına texnikuma daxil olmuş, ardınca Gəncədəki Azərbaycan Dövlət Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda təhsilini davam etdirmişdir. Basarkeçər rayonuna qayıtdıqdan sonra üç il burada su idarəsinin rəisi işləmişdir.

1938-ci ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasına üzv qəbul edildikdən bir müddət sonra İrəvan şəhərinə köçən Qəşəm Şahbazov "Sovet Ermənistanı" qəzetində redaktor müavini işləmiş, sonra isə Vedi rayonuna MTS direktorunun siyasi işlər üzrə müavini vəzifəsinə göndərilmişdir. 1942-ci ildə Qırmızı Ordu sıralarında hərbi xidmətə aparılmış, lakin bir neçə gün sonra Tiflisdən geri qaytarılaraq Qarabağlar rayonunda qəzet redaktoru vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1944-cü ildə Ermənistan Kommunist Partiyası Qarabağlar Rayon Komitəsinin ikinci katibi seçilmiş, 1946-cı ilin əvvəlində isə Ermənistan KP Mərkəzi Komitəsinin bölmə müdiri təyin edilmişdir.

Qəşəm Şahbazov 1947-ci ildə Ermənistan KP Zəngibasar Rayon Komitəsinin birinci katibi seçilmiş və bu vəzifədə çalışan sonuncu azərbaycanlı olmuşdur. O, 1950-ci ildə Azərbaycanlıların Ermənistandan deportasiyasına etiraz etməsi ilə əlaqədar olaraq rayonun birinci katibi vəzifəsindən uzaqlaşdırılaraq Bakı Ali Partiya Məktəbində oxumağa göndərilmişdir. Təhsilini tamamladıqdan sonra Sumqayıt şəhərində tikinti işlərinə kömək etmək üçün təyinat alaraq burada çalışmış, bir müddət sonra isə Şamxor rayonundakı "Komsomol" kolxozuna sədr təyin edilmişdir. 3 il burada çalışdıqdan sonra yenidən Bakıya qayıtmış və həyatının sonunadək burada yaşamışdır.

Qəşəm Şahbazov 1989-cu ildə 71 yaşında vəfat etmişdir.

Ailəsi
------

Qəşəm Şahbazovun altı övladı olmuşdur: Oqtay, Emin, Sevil, Eldar, Arifə və Afət. Böyük oğlu Oqtay Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər müdiri olmuşdur. Azərbaycan Respublikasının energetika naziri Pərviz Şahbazovun atasıdır. Eldar Şahbazov isə texnika elmləri doktoru, professordur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  *Əsgər Zeynalov.* İrəvan ziyalıları. Bakı: Oğuz eli. 1999. səh. 340–345.
2. 1 2 3  *Talıb Musayev.* XX əsrdə ermənilər tərəfindən xalqımızın başına gətirilmiş faciələr. Bakı: Ağrıdağ. 1999. səh. 242–246.
3. ↑  İrəvan: Ensiklopedik foto-toplu. I cild. Bakı. 2019. səh. 29. ISBN 978-9952-37-151-2.

Xarici keçidlər
---------------

* "Qəşəm Şahbazov". qerbiazerbaycan.com. İstifadə tarixi: 2023-06-20.
**Con Byufort** (*ing.* John Beaufort) (d. 1371 - ö. 16 mart 1410) — İngilis əsilzadəsi və siyasətçisi. O, İngiltərə kralı III Eduardın oğlu Gentli Conun məşuqəsi Ketrin Svinforddan dünyaya gələn və sonradan qanuniləşdirilən 4 övladından ən böyüyü idi. Doğulduğu əsnada qeyri-qanuni övlad olduğu üçün atasının soyadını ala bilməmiş, bu səbəblə atasının Fransadakı mülklərindən olan və özünün də doğulduğu Byufort qalasının adını soyad olaraq aldı.

Özündən sonra doğulan bacı və qardaşları da bu soyadı aldılar və birlikdə Byufort uşaqları olaraq anılmağa başladılar. Byufort uşaqları İngiltərə kralı II Riçardın səltənətində 1390 və 1397-ci illərdə 2 dəfə parlament tərəfindən, 1396-cı ilin sentyabrında isə Papa IX Bonifas tərəfindən qanuni övlad elan edildilər. Buna baxmayaraq ögey qardaşları IV Henri 1399-cu ildə İngiltərə kralı təyin edildikdən dərhal sonra onların taxt hüquqlarını əlindən aldı.

Həyatı
------

Mənbə
-----

* Jones, Michael K, and Malcolm G. Underwood, *The King's Mother: Lady Margaret Beaufort, Countess of Richmond and Derby*. Cambridge University Press, 1992. see especially pp. 17–22
* Weir, Alison (2008). *Britain's Royal Families, The Complete Genealogy*. London: Vintage Books. ISBN 978-0-09-953973-5
* Marshall, Rosalind (2003). *Scottish Queens, 1034-1714*. Tuckwell Press
**Qаrаbulаq nеkrоpоlu** — Erkən Dəmir dövrünün аbidəsidir. Nеkrоpоl Mахtа kəndindən şimаl-şərqdə, Naxçıvan-Sədərək şоsе yоlunun sаğ tərəfində yеrləşir. Nеkrоpоlun ərаzisi 5 hеktаrdаn аrtıq sаhəni əhаtə еdir. О, cənub tərəfdə iri suvаrmа kаnаlı ilə məhdudlаşır. Nеkrоpоl 1988-ci ildə təsərrüfаt işləri görülərkən təsаdüfən аşkаr оlunmuşdur. Bu zаmаn dаğılmış qəbirlərdən gil qаblаr tоplаnmış və Şərur rаyоn tаriх-diyаrşünаslıq muzеyinə vеrilmişdir. Аrхеоlоji tаpıntılаr əsаsən bоz rəngdə bişirilmiş çаynik kаsа və bаnkа tipli gil qаblаrdаn ibаrətdir. Оnlаrın gilinə nаrın qum qаtılmış, yахşı bişirilmişdir. 1988-1989-cu illərdə nеkrоpоlun ərаzisində аpаrılаn kəşfiyyаt хаrаktеrli tədqiqаtlаr zаmаnı müəyyən еdilmişdir ki, Qаrаbulаq nеkrоpоlu kurqаn tipli аbidələrdən ibаrətdir. Kurqаnlаr yеr səthindən 1-1,5 m yüksəklikdədir. Kurqаnlаr kоnusvаri fоrmаdа оlub оturаcаğı düzgün оlmаyаn dаirə şəklindədir. Оnlаrın diаmеtri 3-5 m-dir. Kurqаnlаr bir-birindən хеyli аrаlıdа yеrləşir. 1989-cu ildə Qаrаbulаq nеkrоpоlundаkı kurqаnlаrın biri Аzərbаycаn ЕА Tаriх İnstitutunun аrхеоlоji еkspеdisiyаsı tərəfindən tədqiq еdilmişdir. Tədqiqаt zаmаnı müəyyən еdilmişdir ki, kurqаnlаrın qəbir kаmеrаlаrı dаş qutu tipli оlub, divаrlаrı iri dаşlаrdаn hörülmüşdür. Qаrаbulаq nеkrоpоlundаn аşkаr еdilmiş gil məmulаtı Nахçıvаnın Sоn Tunc və Erkən Dəmir dövrü аbidələri üçün хаrаktеrikdir. Аpаrılmış tədqiqаtlаrа əsаslаnаrаq Qаrаbulаq nеkrоpоlunu е.ə. I minilliyin əvvəllərinə аid еtmək оlаr.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bахşəliyеv, Vəli.* Nахçıvаnın аrхеоlоji аbidələri (PDF) (az.). Bakı: "Elm". 2008. 301s. 2019-04-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-04-12.
**Karotaj -** geoloji kəsilişdə faydalı qazıntıların (neft, qaz, kömür, müxtəlif filiz və b.) müəyyən edilməsi, quyu kəsilişlərinin öyrənilməsi və başqa geoloji məsələlərin həlli üçün aparılan geofiziki quyu tədqiqatları

Haqqında
--------

Kəsilişdə hansı fiziki və ya kimyəvi parametrlərin öyrənilməsindən asılı olaraq elektrik, radioaktiv, akustik, qaz və b. karotaj növlərindən və onların kompleksindən istifadə olunur. Kompleks karotaj isə kəşfiyyatın hansı faydalı qazıntıya aparılmasından, rayonun geoloji quruluşundan, qazımanın texniki şəraitindən və b. asılı olaraq seçilir. Karotaj prosesində alınmış məlumatlar karotaj stansiyası kompleksinə daxil olan aparaturanın köməyi ilə qeydə alınır. Karotaj dioqramı öyrənilən parametrlərin verilmiş miqyasda quyu kəsilişi üzrə fasiləsiz dəyişməsini əks etdirir. Bəzi tədqiqatçılar karotaj termini əvəzinə "üsul", "-metriya" (məsələn: radiometriya, qamma-üsul) və "Quyuların geofiziki tədqiqatları" terminlərindən istifadə olunmasını məqsədəuyğun hesab edirlər.

Elektrik karotajı
-----------------

Elektrik karotajı (elektrokarotaj) quyu tədqiqatlarının geofiziki üsullarından biridir, süxurların və faydalı qazıntıların xüsusi elektrik müqavimətinə (r), polyarizasion potensiala və ya dielektrik keçiriciliyinə əsaslanır. Müqavimət karotajı (MK) və təbii elektrik sahələrinin karotaj üsulları (xüsusi polyarizasion potensial üsulla, SP, PÜ) daha geniş tətbiq olunurlar. Neft quyularında əsasən süxurların xüsusi elektrik müqavimətini təyin etmək üçün yan karotaj zondlaşdırılmasından, kömür və filiz yataqlarına qazılan quyuların tədqiqində isə süni partlayış potensiallarının (PP) karotajı və cərəyan qeydiyyatı üsullarından (TK, TKÜ) istifadə olunur. Sulfid filizlərini ayırmaq üçün sürüşən kontakt üsulundan (SKÜ) və elektrod potensialı üsulundan (EPÜ) istifadə edilir. İnduksion və dielektrik karotaj üsulları dəyişən cərəyana əsaslanır. Elektrik karotajı məlumatları litoloji kəsilişin bölgüsündə, kollektorların ayırılmasında, onların neft-qazla doyma əmsallarının qiymətləndirilməsində və s. istifadə olunur.

Həmçinin bax
------------

* Faydalı qazıntılar

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press. 2006. 679.
Tokio-da "No More Karoshi" etirazı, 2018-ci il
Sözün əsl mənasında "həddindən artıq iş ölümü" kimi tərcümə edilə bilən **Karoşi** (過 労 死, *Karōshi*), peşə ani ölümünə aid bir Yapon terminidir. Karoşi ölümlərinin ən çox görülən tibbi səbəbləri stress və aclıq diyeti səbəbiylə infarkt və ya insultlardır. İş yerindəki zehni stres, işçilərin öz həyatlarını alması səbəbiylə karoşiyə səbəb ola bilər. Çox iş səbəbiylə intihar edənlərə *karōjisatsu* (過 労 自殺) deyilir. Həddindən artıq iş nəticəsində ölüm fenomeni Asiyanın digər bölgələrində də geniş yayılmışdır. ÜST/BƏT məlumatlarına əsasən, 2016 -cı ildə dünyada 745,194 ölüm, uzun iş saatları ilə əlaqədar idi.

Tarix
-----

İlk karoshi hadisəsi 1969-cu ildə Yaponiyanın ən böyük qəzet şirkətinin çatdırılma şöbəsində 29 yaşlı kişi işçinin insultdan ölməsi ilə bildirilmişdi. Bu termin 1978-ci ildə həddindən artıq işləmə ilə əlaqəli ölümcül insult və infarktlardan əziyyət çəkən insanların sayının artmasına istinad etmək üçün istifadə edilmişdir. 1982-ci ildə bu məsələ ilə bağlı bir kitab bu termini ictimai istifadəyə gətirdi.

Yalnız 1980-ci illərin ortalarından sonlarına qədər, Qovuq İqtisadiyyatı dövründə, hələ də ən yaxşı illərində olan bir neçə yüksək vəzifəli biznes menecerinin heç bir əvvəlki xəstəlik əlaməti olmadan qəflətən öldüyü zaman, bu termin Yaponiyanın ictimai həyatında meydana çıxdı. Bu yeni fenomen dərhal işçi qüvvəsində olan insanlar üçün yeni və ciddi bir təhlükə kimi qəbul edildi. 1987-ci ildə ictimai narahatlıq artdıqca Yaponiya Əmək Nazirliyi karoşi ilə bağlı statistik məlumatları dərc etməyə başladı.

1988-ci ildə İşçi Qüvvəsinin Tədqiqi bildirmişdir ki, kişi işləyən işçilərin demək olar ki, dörddə biri həftədə 60 saatdan çox işləyir ki, bu da adi həftəlik 40 saatlıq iş qrafikindən 50% artıqdır. Bu ortaya çıxan problemin ciddiliyini və geniş yayılmasını dərk edən bir qrup hüquqşünas və həkim karoshi ilə bağlı məsələlərdə məsləhət almaq istəyənlərə kömək etməyə həsr olunmuş milli miqyasda mövcud olan "karoşi qaynar xəttləri" yaratdılar.

Yaponiyanın İkinci Dünya Müharibəsinin dağıntılarından iqtisadi şöhrətə yüksəlməsi və müharibədən sonrakı onilliklərdə ödədikləri böyük müharibə təzminatları yeni epidemiya adlandırılan şeyin tətikçisi kimi qəbul edildi. Məlum olub ki, işçilər fiziki və əqli əziyyət çəkmədən ildən-ilə həftədə 6-7 gün, gündə 12 və ya daha çox saat işləyə bilməzlər. Artıq iş vaxtının ödənilməməsi adi haldır.
**Sergey Aleksandroviç Vasilyev** (*rus.* Сергей Александрович Васильев; 17 (30) iyul 1911, Kurqan, Tobolsk quberniyası[d] – 2 iyul 1975, Moskva) – görkəmli rus şairi.

Həyatı
------

Sergey Aleksandroviç Vasilyev 1911-ci il 30 iyul-da Tobol vilayətinin Kurqan şəhərində anadan olmuşdur.

Rus sovet şairi. 1931-ci ildən əsərlərini çap etdirməyə başlamışdır. İki ildən sonra "Vozrast" ("Yaş") adlı ilk şeirlər kitabını nəşr etdirmişdir. Şeir və poemalardan ibarət bir çox kitabların və mahnı mətnlərinin müəllifidir. Satirik janrda da uğur qazanmışdır.

"Simaları izləyəndə" şeirlər toplusu oxucuların böyük marağına səbəb olmuşdur. Bu kitabda müəllif böyük ədiblərin xasiyyətlərində diqqətini cəlb edən məqamları və çatışmazlıqları parodiya və epiqramlarla verməyə çalışmışdır.

"Böyük axınlar üzərində" (1969) şeirlər toplusunda orijinal şeirləri ilə yanaşı, böyük Azərbaycan şairi Mirzə Ələkbər Sabirin əsərlərindən etdiyi tərcümələrdən nümunələri də dərc etdirmişdir.

O, Mirzə Ələkbər Sabirin əsərlərinin təkcə tərcüməçisi deyil, həm də dünya miqyasında böyük təbliğatçısı idi.

Sergey Vasilyev SSRİ Yazıçılar İttifaqının katibi kimi Mirzə Ələkbər Sabirdən etdiyi tərcümələri xarici ölkələrdən Moskvaya gəlmiş qonaq şairlərə hədiyyə edərək, onları öz ölkələrində tərcümə və nəşr etdirməyi xahiş edirdi.

Sergey Vasilyevin bu xeyirxahlığı qarşılığında Azərbaycan şairləri M. Araz, Qabil, C. Novruz, R. Z. Xəndan və başqaları onun əsərlərindən bir hissəsini dilimizə tərcümə etmiş və dərc etdirmişlər. Hətta bu tərcümələrlə bağlı Bakı Dövlət Universitetində dissertasiya da yazılmış və müdafiə olunmuşdur.

Sovet hakimiyyəti illərində Bakıda adına küçə var idi (indiki Xan Şuşinski küçəsi).

İstinadlar
----------

1. ↑  Васильев Сергей Александрович // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
2. ↑  Xudiyeva Mətanət Mirzəxan qızı. Sergey Vasilyev Azərbaycan tərcümələrində: M. Araz, Qabil, C. Novruz, R. Z. Xəndan və başqaları tərəfindən olunmuş tərcümələrin müqayisəli təhlili : filologiya elmləri üzrə fəlsəfə dok. ... dis. avtoreferatı: 10.01.03, 10.01.01 / M. M. Xudiyeva ; elmi rəh. N. T. Məmmədov ; Bakı Dövlət Universiteti. - Bakı : [s. n.], 2012. - 20 s. ; 20.5 sm. - 100 экз. - Б. ц.
**Karpaçço** ( it. Carpaccio) - zeytun yağı və limon əsaslı sousla mövsümlənən və nazik dilimlənmiş çiy mal əti filesi ilə bişirilən yemək.

Ənənəvi olaraq, masaya soyuq yemək və ya məzə kimi verilir.

Tarix
-----

Yemək, 1950-ci ildə Venesiyada yerləşən ikonik "Harrinin barı" restoranın sahibi Cüzeppe Çipriani[it] (Həmçinin "Bellini" kokteylinin ixtirası ilə də tanınır) tərəfindən "kəşf edilmişdi". Yemək, rəsmləri hər cür parıldayan qırmızı və ağ rəng çalarları ilə bol olan Renessans rəssamı Vittore Karpaççonun şərəfinə adlandırılıb. Həmin il Venesiyada rəssamın möhtəşəm sərgisi keçirilirdi. Çipirani də bu resepti həkimlərin istilik emalına məruz qalmış ət yeməsini qadağan etdiyi qrafinya Amaliya Nani Moçeniqo üçün xüsusən hazırlamışdı.:16—17

Resept
------

Ənənəvi karpaçço, iti bıçaq və ya xüsusi mətbəx aparatı (sleyser) vasitəsi ilə nazik doğranmış mal əti filesindən hazırlanır. Ətin daha yaxşı kəsilməsi üçün ət əvvəlcədən dondurucu kameraya qoyulur və ya yandırılır. Karpaççonun masaya verilməsinin ən məşhur üsulları arasında onun parmezan pendiri, rukkola salatı və ya çerri pomidorları ilə təqdim olunması var. Bu inqredientlər yeməyə daha nəcib dad verirlər. Yemək birinci soyuq sıxmadan alınan zeytun yağının sirkə və ya limon suyu ilə qarışığıyla mövsümlənir.

Karpaçço üçün hələ də "Harrinin barında" istifadə edilən original reseptdə ət dilimlənmədən əvvəl dondurulmur. :216 Həmçinin bu reseptdə yemək üçün hazırlanan sous, mayonez, vuster sousu, limon suyu, süd və təzə üyüdülmüş bibərdən ibarətdir. :241 .

Qeydlər
-------

1. 1 2  *Arrigo Cipriani.* The Harry's Bar Cookbook. Italy by AGG Printing: John Blake Publishing Ltd. 2006. ISBN 1-85782-508-X.

Ədəbiyyat
---------

* *Arrigo Cipriani.* Harry's Bar. The Life and Times of the Legendary Venice Landmark (1st). 1996.
* *Arrigo Cipriani.* The Harry's Bar Cookbook. Italy by AGG Printing: John Blake Publishing Ltd. 2006. ISBN 1-85782-508-X.

Linklər
-------

* Gotovim.ru veb saytında karpaçço reseptləri
* Kuking.net saytında karpaçço tarixi və hazırlanması haqqında məqalə
* Mycook.ru saytında karpaçço reseptləri
* Cookster.ru saytında pomidorlardan karpaçço bişirmək üçün reseptlər
**2014 Moskva Metro Qəzası** - 2014-cü il iyulun 15-də Moskva metrosunda baş vermiş qəzadır. Baş vermiş qəza nəticəsində ölənlərin sayı 22-yə çatıb. Rusiya Federasiyası Fövqəladə Hallar Nazirliyi hadisədən sonra 160-dən artıq adamın tibbi yardım üçün müraciət etdiyini bildirib. Bunlardan 118 nəfər artıq xəstəxanaya yerləşdirilib. 42 adamın vəziyyətinin ağır olduğu qeyd olunur. Paytaxt sakinlərindən başqa Rusiyanın 12 regionunun sakini və 5 əcnəbi zərər çəkib, 2 xarici vətəndaşı ölüb. Baş vermiş faciə 79 illik Moskva metropoliteni tarixində ən irimiqyaslısıdır. Rusiya paytaxtının meri Sergey Sobyanin 22 adamın ölümünə səbəb olmuş metro qəzası ilə bağlı 16 iyulu matəm günü elan edib.

Səbəbi
------

Qəza qatarın bir neçə vaqonunun relsdən çıxması nəticəsində baş verib. Rusiya İstintaq Komitəsinin nümayəndəsi terror ehtimalını istisna edib. Komitə sədri Vladimir Markin qəza səbəbi kimi ilk səsləndirilən gərginliyin qəfil düşməsi versiyasının təsdiqlənmədiyini deyib. Stansiyalar arasındakı ("Park Pobedy" - "Slavyanskiy bulvar") elektrik xətlərdə gərginliyin kəskin düşməsi yanlış olaraq siqnalizasiya sistemini işə salıb və buna görə elektroqatarın qəfil dayanması baş verib. Nasazlıqdan sonra qəfil dayanma baş verib. Nəticədə bir neçə vaqon relsdən çıxıb.

İstintaq
--------

Qəzada şübhəli bilinən iki nəfər saxlanılıb. Bunlar "Moskva metropoliteni" yol xidmətinin əməkdaşı Valeri Başkatov və onun köməkçisi Yuri Qordovdur. İstintaqın versiyasına əsasən, həmin şəxslər 2014-cü ilin mayında "Park Pobedı" – "Slavyanski bulvar" stansiyaları arasında qatarları istiqamətləndirən mexanizmin qurulması ilə bağlı aparılan işlər zamanı səhlənkarlığa yol veriblər. Onlar bu işlərə nəzarət ediblər. Rusiya İstintaq Komitəsi icraçılarla yanaşı rəhbər şəxləri də məsuliyyətə cəlb etməyi planlaşdırır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Bu gün Moskvada matəm günüdür Arxivləşdirilib 2014-07-17 at the Wayback Machine apa.az
2. ↑  Moskva: metro qəzası ilə bağlı matəm elan olunub[*ölü keçid*] İstiqamet.com
3. ↑  Moskva metrosunda qəzaya görə iki nəfər tutulub Arxivləşdirilib 2014-07-19 at the Wayback Machine apa.az
**Börqefyell Milli Parkı** (norv. Børgefjell nasjonalpark) — Norveçin Norland və Nur-Trendelaq bölgələrində yerləşən milli park. Şərqdən İsveç ilə sərhəddədir. 1963-cü ildə qurulmuşdur.

Coğrafiya
---------

9 avqust 1963-cü ildə 100 km² sahədə qurulan milli park 1971 və 2003-cü illərdə genişləndirilmişdir. Hazırda sahəsi 1.447 km²-dir.

Milli parın qərb hissəsində dağ silsiləsi uzanır. Simskardvatnet və Orrevatnet gölləri parkdakı ən böyük göllərdir. Bundan əlavə milli parkdan Jengelvassdraqet, Vefsna və Namsen çayları keçməkdədir.

Biologiya
---------

Yayda qütb tülküsü
Parkda 300-ə qədər bitki növü vardır. Parkın böyük hissəsini tozağacılar təşkil edir. Küknar və şam ağaclarını da milli parkda görmək mümkündür. Börqefyelldə ən çox görünən yırtıcılar qırmızı tülkü, gəlincik, dələ və qaqımdır. Susamurunu da görmək mümkündür.

Parkda xeyli miqdarda qütb tülküsü yaşayır, Amma ən geniş yayılmış məməli qütb porsuğudur. Boz ayı və vaşaq da milli parkın daimi sakinlərindəndir. Parkın su bölgələri və bitki örtüsünə sahib torpaqlarla zəngin olması quşların geniş yayılmasına səbəb olmuşdur. Ən geniş yayılmış yırtıcı quş tüklüayaq sardır. Parkda sahil quşları, ördəklər və yağış quşlarını görmək də olar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-17.
**Moskva danışıqları** — SSRİ, Böyük Britaniya və Fransa arasında qarşılıqlı yardım haqqında müqavilə bağlamaq barədə danışıqlar; Münhen sazişindən (1938) sonra dünya müharibəsi təhlükəsinin artması şəraitində aparılmışdır (aprel-avqust).

Sovet hökuməti hələ 1939-cu il martın 18-də — gələcəkdə faşist təcavüzünün qarşısını almaq tədbirlərini nəzərdən keçirmək məqsədi ilə SSRİ, Böyük Britaniya, Fransa, Polşa, Rumıniya və Türkiyə nümayəndələrinin konfransını çağırmaq təklifini irəli sürmüşdü. Lakin İngiltərə bu əməli çağırışı rədd edərək aprelin 14-də Sovet hökumətinə təklif etdi ki, Şərqi Avropanın onunla qonşu dövlətlərinə hücum etməmək barədə birtərəfli qaydada təminat versin. Aprelin 17-də Sovet hökuməti İngiltərə, Fransa və SSRİ arasında qarşılıqlı yardım barədə müqavilə (Sovet hökuməti müqavilənin layihəsini iyunun 2-də təqdim etdi) və hərbi konvensiya bağlanmasını nəzərdə tutan yeni təklif irəli sürdü. Sovet təklifinin həyata keçirilməsi faşist Almaniyasının təcavüzü qarşısında möhkəm sədd yaradılmasına imkan verərdi. İngiltərə-Fransa tərəfinin mövqeyi üzündən uzun sürən siyasi danışıqlar konkret nəticə vermədi. Sovet tərəfi danışıqlara işgüzar xarakter vermək arzusu ilə, iyulun 23-də siyasi danışıqların başa çatmasını gözləmədən hərbi konvensiya bağlamaq məqsədi ilə üç dövlət arasında danışıqlara başlamağı təklif etdi. Lakin İngiltərə və Fransanın avqustun 11-də Moskvaya gəlmiş və ikinci dərəcəli şəxslərdən ibarət hərbi nümayəndəlikləri faşist təcavüzünə qarşı birgə mübarizə tədbirlərinə dair Sovet hökumətinin əməli təkliflərini cavabsız qoydu. Polşa, Latviya, Litva, Estoniya və Finlandiyanın mürtəce hökumətləri də Almaniya ilə hərbi münaqişə baş verəcəyi təqdirdə SSRİ ilə əməkdaşlıq etməkdən imtina etdilər. Moskva danışıqları ilə yanaşı, İngiltərə hakim dairələri xəyanətkar yol tutaraq SSRİ-yə qarşı sazişə gəlmək məqsədi güdərək Hitler Almaniyası ilə gizli danışıqlar aparırdı (bax: London danışıqları (1939)). Belə bir şəraitdə Sovet hökuməti 1939-cu il avqustun 23-də Almaniya ilə hücum etməmək barədə müqavilə imzalamağa məcbur oldu. İngiltərə və Fransanın Moskva danışıqlarını pozması faşist Almaniyasının qəsbkar niyyətlərinə qol-qanad verdi və İkinci Dünya müharibəsinin başlanmasını sürətləndirdi.

Ədəbiyyat
---------

* Овсянный И.Д. Тайна, в которой война рождалась. 2-ое изд. М.: 1975.

Mənbə
-----

* Москва данышыглары (1939) // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 70.
**Pontekorvo knyazlığı** — 1805-ci ildə Napoleon Bonapart tərəfindən öz generalı Jan Baptist Bernadot üçün yaratdığı kiçik dövlət. Paytaxtı İtaliyanın Pontekorvo kommunası idi.

Knyazları
---------

### Jan Baptist

 *Əsas məqalə: XIV Karl İohann*1805-ci ildə Austerlits döyüşündə göstərdiyi şücaətə görə 26 avqust 1806-cı ildə Jan Baptist Bernadot üçün yaradılmışdı. 1810-cu ildə Jan Baptist İsveç vəliəhdi seçiləndən sonra titulundan da imtina etmişdi. Titulun geri verilməsi müqabilində Napoleondan 1 milyon frank əldə etmişdi.
### Lüsien Mürat

 *Əsas məqalə: Lüsien Mürat*5 dekabr 1812-ci ildə atası Yoahim Mürat tərəfindən imperial əmr ilə bu titul verilmişdi. Lakin Müratın edamından sonra bu titul da ləğv olundu.

Ləğvi
-----

1815-ci ildə Vyana konqresinin qərarına əsasən ləğv olundu və ərazisi Papa dövlətinə verildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Supplemento alla Nuova enciclopedia popolare con appendice, volume unico, Torino cugini Pompa e comp. Editori, 1851, səh.59
2. ↑  Guy Stair Sainty, History of the Princes Murat (King of Naples) Arxivləşdirilib 2008-02-07 at the Wayback Machine
3. ↑  Dizionario di erudizione storico-ecclesiastica, Gaetano Moroni, vol.V, In Venezia, dalla tipografia emiliana, 1840, səh. 113