recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ulduz Səttar oğlu Kəngərli (Kəngərlinski)** (d. 28 sentyabr 1924, İrəvan, Ermənistan SSR) — texnika elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

Ulduz Səttar oğlu Kəngərli (Kəngərlinski) 1924-cü il sentyabr ayının 28-də İrəvanda anadan olmuşdur. 

1941-ci ildə 9-cu sinfi bitirdikdən sonra, artilleriya hərbi məktəbinə daxil olmuş, sonra zabit rütbəsində Ukrayna cəbhəsinə göndərilmişdir. 

1947-ci ildə ordu sıralarından qayıtdıqdan sonra, Azərbaycan Sənaye İnstitutuna daxil olmuş, 1952-ci ildə (indiki Neft Akademiyası) Energetika fakültəsini, 1958-ci ildə isə Azərbaycan EA-nın aspiranturanı bitirmiş, namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmiş və texnika elmləri namizədi alimlik dərəcəsini almışdır. 

1958-1961-ci illərdə Sumqayıt şəhərindəki Elmi-Tədqiqat "Neftkimyaavtomat" Layihə İnstitutunda şöbə müdiri və Elmi-Tədqiqat Neft İnstitutunda laboratoriya rəhbəri işləmişdir. 

1961-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunda (indiki Texniki Universitet) onun rəhbərliyi ilə radiotexnika, elektronika və rabitə kafedrası təşkil edilmişdir. Bu sahədə onun ilkin yaratdığı kafedra əsasında 7 yeni kafedra təşkil edilmiş və universitetdə iki radiotexnika və telekommunikasiya və rabitə fakültələri fəaliyyət göstərmişdir. 

Alim radioelektronika sahəsində tədqiqatlar aparmış, 17 dərslik və dərs vəsaitinin 218 elmi əsərin, 12 ixtiranın müəllifidir. 1983-cü ildə çap olunmuş "Rusca-azərbaycanca-ingiliscə radioelektronika terminləri lüğəti"nin (Cəmilə Kəngərli ilə birlikdə) müəllifidir. Ulduz Kəngərlinin yerinə yetirdiyi elmi-tədqiqat işlərinin nəticələri respublikanın müxtəlif sənaye müəssisələrində geniş tətbiq edilmişdir. 

Ulduz müəllim respublikada elmipedaqoji kadrların hazırlanmasına xüsusi diqqət yetirmiş, kafedranın əməkdaşlarının elmi səviyyələrinin artmasına şərait yaratmışdır. Azərbaycan Respublikasında rabitə və informasiya texnologiyaları sahəsində böyük xidmətlərinə görə Böyük Vətən müharibəsi veteranı (bir sıra orden və medallarla təltif edilmişdir), əmək veteranı, texnika elmləri doktoru (1969), professor (1970). Ulduz Səttar oğlu Kəngərli 2008-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ulduz Kəngərli[*ölü keçid*]
**Zyarvinos** (lit. Zervynos) — Litvanın cənubunda yerləşən kənd. İnzibati baxımından Varen rayonu, Alitus qəzası ərazisinə daxildir. Marsinkonisdən 8 km şimal-şərqdə, Varenadan isə 16 cənub-qərbdə qərarlaşır.

Ümumi xüsusiyyətləri
--------------------

Zyarvinos
Zyarvinos kəndi Ula və onun qolu olan Povilnisa çayının sahilində yerləşir. Hər tərəfdən Daynav meşəliyi ilə örtülmüşdür. Ərazisi Cuki Milli paarkı ərazisinə daxildir.

Zyarvinos kəndi dövlət əhəmiyyətli arxitektur abidədir. Burada 48 ev vardır ki, onunda 8-i etnoqrafik əhəmiyyət daşıyır. Hazırda 11 yaşayış sahəsi qorunur və bura 35 tikili daxildir. Tarixi abidə olaraq XVIII əsrin sonu — XX əvvəllərindən qorunur.

Hələ XVIII əsrdə formalaşmış ənənəvi kənd arxitekturası və ümumi plan qorunub saxlanmışdır. Burada Həm də böyük taxta xaçlar, (arıçılıq ləvazimatları), qəbiristanlıq, Neolitik dövrünə aid düşərgə belə vardır.

Kənd ərazisindən Sankt-Peterburq-Varşava dəmiryolu keçir. Bu yol hazırda Bilnyus-Marcinkonis şəhər ətrafı dəmiryolu nəqliyyatına çevrilmişdir.

Tarixi
------

Kəndin adı ilk dəfə 1742-ci il tarixi mənbələrində şəkilir. 1869-cu ildə kənddə cəmi 17 ev vardı. Birinci və İkinci dünya müharibələri aralığında kəndin yerləşdiyi ərazi əvvəl Orta Litva (1920–1922), sonradan isə Polşanın tərkibinə qatılmışdır. Sovetlər dönəmində kənddə ibtidai kəktəb fəaliyyət göstərirdi. Burada yazıçı Juozas Aputis yaşamış və işləmişdir. Kənd ərazisində "Hec kəs ölmək istəmirdi" (1965) və "Fakt" (1981) knoları çəkilmişdir.

Əhali
-----

Kəddə 1798-ci ildə 104, 1858-ci ildə — 133, 1921-ci ildə — 235 nəfər yaşayırdı. 1959-cu il siyahıya almasına görə, kənddə 190, 1970-ci ildə 186, 1989-cu ildə 103, 2011-ci ildə 47, 2013-cü ildə isə 50 nəfər yaşayırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Zervynos. Tarybų Lietuvos enciklopedija, T. 4 (Simno-Žvorūnė). — Vilnius: Vyriausioji enciklopedijų redakcija, 1988. 619 psl.

Mənbə
-----

* "Zervýnos". Visuotinė lietuvių enciklopedija (litva). Mokslo ir enciklopedijų leidybos centras. 2014-06-26. 2018-01-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-13.
**Fedçenko kəklikotusu** (*lat.* Thymus fedtschenkoi) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin dalamazkimilər fəsiləsinin kəklikotu cinsinə aid bitki növü. Azərbaycanın nadir bitkisidir. CR B1ab(i,ii,iii,iv,v).

Arealı
------

Kiçik Qafqazın mərkəzində geniş yayılmışdır. Azərbaycanda arealı dardır. Azərbaycan daxilində Kiçik Qafqazda bitir. Yuхarı dağ zоlaqlarında, daşlıq yamaclarda rast gəlinir.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Qısa, sürünən zoğları olan, çox alçaq yarımkolcuq-dur. Çiçək saplaqlı budaqları nazik, hündürlüyü 3-7 sm, sıx və çox qısa tükcüklüdür. Yarpaqları saplaqlarda, qalıntəhər, təxminən eyni ölçülü, yumurtavari, uzunluğu 4-5 mm, eni 2,5-3 mm, çılpaq, sıx nöqtəli-vəzicikli, kənarları uzun tükcüklüdür; yan damarcıqları iki cüt, qalındır. Çiçək qrupu başcıqlıdır. Çiçək saplaqları qısa tükcüklüdür. Kasacığın uzunluğu 3,5-4 mm, zəngvari, üstü çılpaqdır; yuxarı dişcikləri çox qısa, üçküncdür. Çiçək tacı ağ, üstdən tükcüklü və sıx, nöqtəli-vəziciklidir. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir, iyul-avqust aylarında meyvə verir. Təbiətdə əsasən toxum vasitəsi ilə çoxalır.

İstifаdəsi
----------

Efir yağlı, fitonsid xüsusiyyətə malik bitkidir. Yarpaqlarında yeyinti sənayesində ədviyyat kimi istifadə edilir.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
---------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Becərilməsi
-----------

Becərilməsi haqda məlumat yoxdur.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
-------------------------------

Qəbul edilmiş mühafizə tədbiri yoxdur.

Zəruri qoruma tədbirləri
------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitab"ına daxil edilməsi tövsiyə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15373029
* Wikispecies: Thymus fedtschenkoi
* GBIF: 7307424
* iNaturalist: 346779
* IPNI: 461162-1
* NCBI: 2019953
* Plant List: kew-204752
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:461162-1
* Tropicos: 100267176
* WCSP: 204752
* WFO: wfo-0000324025

 |
**Mehdi Xəzəli** naşir, həkim, bloqçudur və öndə gələn sağçı ruhani və keçmiş Gözətçilər Şurasının üzvü, Ayətullah Xəzəlinin, oğludur.O, həmçinin İslam alimi və Tehranda Həyyan Mədəniyyət İnstitutunun direktorudur. Atasının miras əksinə-ki İran Prezidenti Əhmədinejadın güclü tərəfdarıdır o, din və hökumətin artıq qarışdırılması əleyhinədir və müasir cəmiyyətdə zərərli ola biləməyinə inanır.O, İran hökumətinin ən güclü tənqidçilərindən biridir.

Həbsxana
--------

2009-cu seçkilərdə Doktor Xəzəli Prezident Mahmud Əhmədinejadı kəskin tənqid edib. Onun bloqunda bir mübahisəli məqalə nəşr olmasından sonra ki,o İran Prezidenti Mahmud Əhmədinejadın yəhudi kökləri olduğunu iddia etdi, dini məhkəmədə hazır olmağa məcbur olmuşdur.Doktor Mehdi Xəzəlinin məhkəmədə hazır olmasından sonra o, 27 iyun 2009 həbs olunmuş və gizli bir yerə götürülmüşdür.Onun həbs zamanı polis onun evinə hücum etmiş və veb səhifəsini silmişdir.Xəzəli $ 20,000 kəfalətlə(zaminliklə) 20 iyul 2009-cu il azad edilmişdir.13 oktyabr 2010-cu il Doktor Mehdi Xəzəli məlumatlara görə İran təhlükəsizlik məmurları tərəfindən yenidən həbs edilmişdir.Dövlət tabeliyindəki Fars Xəbərlər Agentliyi,raport vermişdir ki Doktor Xəzəli, "sistem əleyhinə təbliğat", "yalan nəşriyyat" və ictimai rəyi narahatetmək" ittihamlara görə həbs edilib.İran hökuməti, zahirən müxalifət üzvlərin cinayətlərə təqsirləndirilməyini,rejimin tənqid etmə cəzası kimi adət etmişdir.İnqilab Məhkəməsinin hakimi $ 180,000 kəfalətlə Doktor Xəzəlini azad buraxmışdır.18 iyul 2011-ci il, Xəzəli buraxılmışdır.

Xarici keçidlər
---------------

* The Violent Arrest Of Outspoken Regime Critique Blogger Dr. Mehdi Khazali
* Blogger Mehdi Khazali Arrested, Again

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-04-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-12-24.
2. ↑
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2012-06-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-12-24.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-09-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-12-24.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2012-12-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-12-24.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2012-04-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-12-24.
7. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2011-09-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-12-24.
8. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-01-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-12-24.
**Vuliaqmeni** (*yun.* λίμνη Βουλιαγμένης) — Yunanıstanda duzlu göl. Gölün kənarında eyni adlı kiçik Vuliaqmeni şəhəri yerləşir. Göl Attika əyalətinin Şərqi Attika bölgəsindəki, *Vari-Vula-Vuliaqmeni* icmasına aiddir. Temperaturu 22 - 29 °C olan mineral sular gölə 50-100 metr dərinlikdən daxil olur. Bundan başqa gölə 17 metr dərinlikdən şirin su daxil olur. Göl yeraltı mağara ilə dənizlə əlaqəlidir. Vuliaqmeni gölü İmitos dağının cənub hissəsində yerləşir və dənizdən çox qısa məsafədə yerləşir. Göl oval formaya malikdir, uzunluğu 260 metr, eni 145 metr, sahəsi isə 1,59 hektardır. Gölün su səthi dəniz səviyyəyindən yarım metr yüksəklikdə yerləşir. Ərazi "Natura 2000"nin qorunan ərazilər şəbəkəsinə daxil edilib.

Göl təxminən 2000 il əvvəl tektonik və eroziya prosesləri nəticəsində yeraltı mağaranın uçması nəticəsində meydana gəlib. Yaşının çox qədim olmaması nəticəsində göl haqqında Pavsaniyə qədərki, antik mənbələrdə məlumat yoxdur. Mağara bu ərazilər üçün xarakterik olan əhəng daşı süxurlarından təşkil olunub. Mağaranın göllə əlaqəli hissəsinin 3123 metri tədqiq olunub. Mağarada 14 tunel və onlarda sualtı stalaqmitlər yerləşir. Gölün dibi gilli çöküntülərdən və kükürdlü birləşmələrlə zəngindir. Suyun tərkibi yüksək minerallaşmaya malikdir və kalium, natrium, litiyum, ammoniyum, kalsium, dəmir, xlor və yod kimi elemntlər üstünlük təşkil edir. Gölün suyu revmatik xətəliklərə, idman zədələnmələrinə, sinir sistemi xəstəliklərinə, dermatik və ginekoloji xətəliklərdə müalicəvi əhəmiyyət daşıyır. Göldə çimmək pulludur.

1980-cı illərdə göldən aktiniyaların yeni növü: *Paranemonia vouliagmeniensis* yerli endemik aşkar edilmişdir. Göldə həmçinin iki onurğasızların növü: *Abra segmentum* və *Cerastoderma glaucum var.* Sonuncu növ göldə suyun mikroblardan təmizlənməsi funksiyasını həyata keçirir. Bundan başqa göldə *Garra rufa* növü mövcuddur.

Xarici keçidlər
---------------

* "Limni Vouliagmenis". TripAdvisor.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Χιντήρογλου Χ.* "Λίμνη Βουλιαγμένης" (yunan). Το Βήμα. 2002-08-04. İstifadə tarixi: 2018-01-23.
2. ↑  "Τοπία (ΤΙΦΚ). Λίμνη Βουλιαγμένης Αττικής". Φιλότης: Βιότοπος Natura (yunan). Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. 2018-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-23.
3. ↑  "Η επιφανειακή και η υπόγεια λίμνη της Βουλιαγμένης" (yunan). Greekscapes. 2013-10-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-23.
4. ↑  "Υμηττός, Αισθητικό Δάσος Καισαριανής, Λίμνη Βουλιαγμένης". Φιλότης: Βιότοπος Natura (yunan). Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. 2018-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-23.
5. ↑  *Γεωργία – Ελένη Κόρρου.* "Τα ιαματικά νερά της λίμνης Βουλιαγμένης" (yunan). VIMA Online. 2012-08-09. 2018-05-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-23.
6. ↑  *Abra segmentum* Вид Ümümdünya registrində dəniz növü (*World Register of Marine Species*) (ing.) (Yoxlanılıb 23 yanvar 2018)
7. ↑  "Λίμνη Βουλιαγμένης. Το "διαμάντι" της Αττικής". VIMA Online (yunan). www.vimaonline.gr. 2012-07-28. 2018-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-23.
**Betula alleghaniensis** (*lat.* Betula alleghaniensis) — bitkilər aləminin fıstıqçiçəklilər dəstəsinin tozağacıkimilər fəsiləsinin tozağacı cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Şimali amerikada yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

İri gövdələrinin hündürlüyü 30 m-ə çatır, rəngi gümüşü-boz və ya açıq-narıncı, qoca gövdələrdəqırmızı-qonur qabıqları vələsin yarpaqlarına oxşayır. Cavan ağacların qabığı sıx, piramidal, yaşlandıqda yumru, çox vaxt əyri formalı olur. Yarpaqların uzunluğu 12 sm-ə çatıb, növbəli, bütöv, kənarları dişli, oval, açıq-yaşıl, payızda intensiv sarı rəngli olur. Sarı tozağacı toxumlarla çoxaldılır.

Ekologiyası
-----------

Torpağa tələbkar deyil, kölgəyə davamlıdır; zərərvericilərə gec yoluxur, uzun ömürlüdür. Quraqlığa dözmür.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

300 ilə qədər yaşayır. Mədəni şəraitdə becərilməsi 1767-ci ildən məlumdur. Abşeronda, Gəncədə, Qəbələdə əkilir.

İstifadəsi
----------

Dekorativ bitkidir. Tək, qrup və alleya əkinləri üçün yararlıdır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1499241
* Wikispecies: Betula alleghaniensis
* BioLib: 3441
* EoL: 1149474
* EPPO: BETAL
* FEIS: betall
* FNA: 233500246
* GBIF: 5331779
* GRIN: 7068
* iNaturalist: 49882
* IPNI: 32106-2
* IRMNG: 10426306
* ITIS: 19481
* IUCN: 194255
* MichiganFlora: 550
* NCBI: 21017
* NZOR: 35dddc39-cd53-4294-8442-883230c0a824
* Plant List: kew-21135
* PLANTS: BEAL2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:32106-2
* Tropicos: 3600062
* VASCAN: 3685
* WCSP: 21135
* WisFlora: 2735
* WFO: wfo-0000330900

 |
**Riçard Tomas Noulz** (*ing.* Richard Thomas Knowles; 8 fevral 1916, Çikaqo, İllinoys – 18 sentyabr 2013) — ABŞ hərbi xadimi, ABŞ ordusunun general-leytenantı. O, Vyetnam müharibəsi zamanı 1-ci Süvari Diviziyasının komandir köməkçisi, 196-cı Yüngül Piyada Briqadasının və Oreqon İşçi Qrupunun komandiri kimi xidmət etmişdir

Erkən həyatı
------------

Noulz 20 dekabr 1916-cı ildə Çikaqoda anadan olmuşdur. O, İllinoys Universitetində təhsil almışdır. Noulz 1942-ci ildə Birləşmiş Ştatlar Ordusuna qoşulmuş və Normandiya desant əməliyyatında iştirak etmişdir.

Hərbi karyerası
---------------

Koreya müharibəsində iştirak etmişdir. 10 fevral 1964-cü ildə Noulz 11-ci Hava Hücum Diviziyasının diviziya komandirinin köməkçisi təyin edilmiş və briqada generalı vəzifəsinə namizəd olmuşdur.

Noulz Vyetnam müharibəsində 1965-ci ildə 1-ci Süvari Diviziyasının diviziya komandirinin köməkçisi vəzifəsində çalışmış və bu müddət ərzində Pley-Menin mühasirəsinin dəstəkçi qüvvəyə komandanlıq etmişdir.

Noulz 196-cı Yüngül Piyada Briqadasının komandiri vəzifəsində çalışmışdır. 1967-ci ilin iyulunda general-mayor Noulz 196-cı Yüngül Piyada Briqadasının daxil olduğu Oreqon İşçi Qrupu komandanlığını öz üzərinə götürmüşdür.

Noulz 1 avqust 1972-ci ildən 17 iyul 1973-cü ilə qədər I Korpusun komandiri vəzifəsində çalışmışdır. 1974-cü ildə ordudan təqaüdə çıxmışdır.

Sonrakı illər
-------------

Noulz 1983-cü ildən 1998-ci ilə qədər 16 il Nyu-Meksiko ştatının qanunverici orqanında Respublikaçıların nümayəndəsi kimi fəaliyyət göstərmişdir. O, 18 sentyabr 2013-cü ildə Nyu-Meksiko ştatının Rosvel şəhərindəki evində vəfat etmişdir. Arlinqton milli qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Lt. Gen. Richard T. Knowles dies at 96". Roswell Daily News. 18 September 2013. 1 November 2018 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 November 2018.
2. ↑  "Vietnam: A Television History; Brigadier General Richard T. Knowles, assistant commander of the First Air Cavalry". Vietnam: A Television History. 10 November 1965. 1 November 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 November 2018.
3. ↑  "Vietnam: A Television History; Brigadier General Richard T. Knowles, assistant commander of the First Air Cavalry". Vietnam: A Television History. 10 November 1965. 1 November 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 November 2018.
4. ↑  "Combat Operations After Action Report Pleiku Campaign 23 October – 26 November 1965". 1st Cavalry Division. 4 March 1966. səh. 28. 3 July 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 November 2018.
5. ↑  *Warren, James.* American Spartans: The U.S. Marines : a Combat History from Iwo Jima to Iraq. Simon & Schuster. 2005. səh. 234. ISBN 9780684872841.
6. 1 2  *Telfer, Gary.* U.S. Marines in Vietnam: Fighting the North Vietnamese 1967 (Marine Corps Vietnam Operational Historical Series). History & Museums Division, United States Marine Corps. 1984. səh. 79. ISBN 9781787200845.
7. ↑  "I Corps Commanders". I Corps. 12 December 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 November 2018.
**İndoneziya–Özbəkistan münasibətləri** — Özbəkistan Respublikası ilə İndoneziya Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.
İkitərfli əlaqələr rəsmi olaraq 23 iyun 1992-ci ildə qurulmuşdur. Bu ölkələrin hər biri digərinin potensialının vacibliyini dərk edir. Beləliklə Özbəkistan dünyanın ən böyük müsəlman dövləti və Cənub-Şərqi Asiyanın ən böyük iqtisadiyyatı olan İndoneziyanın strateji əhəmiyyətini tanıyır. İndoneziya isə Özbəkistanı Orta Asiya və potensial bazar üçün bir qapı hesab edir. Hər iki ölkənin əhalisi əsasən müsəlmandır; həm Özbəkistan, həm də İndoneziya İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının üzvüdür. Ölkələr Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Ümumdünya poçt ittifaqı, UNESCO və Beynəlxalq Yenidənqurma və İnkişaf Bankının üzvüdür. Hər iki ölkə beynəlxalq təşklatlar səviyyəsində bir-biri ilə əməkdaşlıq edir.

Tarix
-----

Cümhuriyyətlər arasında tarixi əlaqələr Özbəkistanın müstəqilliyindən çox əvvəl başlamışdır. 1961-ci ildə İndoneziya lideri Sukarno Sovet İttifaqına səfəri zamanı Səmərqənddə İmam Məhəmməd əl-Buxarinin məqbərəsini ziyarət edir.

28 dekabr 1991-ci ildə İndoneziya Özbəkistanın SSRİ-dən müstəqilliyini tanıyır. Diplomatik münasibətlər Özbəkistan Prezidenti İslam Kərimovun İndoneziyaya rəsmi səfəri zamanı qurulur. İndoneziya Daşkənddə 1994-cü ilin mayında, Özbəkistan isə 1996-cı ildə Cakartada səfirliyi açır.

Ticarət və investisiya
----------------------

İki ölkə arasındakı ticarət 10-30 milyon ABŞ dollar arasındadır. 2007-ci ildə 28,27 milyon dollar, 2008-ci ildə 13,75 milyon dollar olmuşdur. Özbəkistan İndoneziyaya elektrik avadanlığı, yun, pambıq və keçə ixrac edir. İndoneziya isə kakao, çay, tütün, bitki və heyvan yağları, təkər, tikmə və müxtəlif xırda məhsullar ixrac edir.

Mədəniyyət
----------

2001-ci ildə Səmərqənddə hər il iyirmidən çox tələbənin təhsil aldığı İndoneziya dilini öyrədən bir mərkəz açılır. İndoneziya dili Səmərqənd Dövlət Dünya Dilləri İnstitutu və Daşkənd Dövlət Şərqşünaslıq İnstitutunda da tədris olunur. Ölkələr arasındakı mədəni mübadilə çox vaxt münasibətləri yaxşılaşdırır. 1 may 2013-cü il tarixində Daşkənd Konservatoriyasının zalında Özbək rəqqaslarının ifasında İndoneziya rəqsləri göstərilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Uzbekistan wants to reshape relations with Indonesia". Veeramalla Anjaiah and Kanupriya Kapoor. 2015-12-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-10.
2. ↑  "Indonesia-Uzbekistan Sepakat Tingkatkan Kerjasama Perdagangan". 2015-12-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-10.
3. ↑  "Mesranya Indonesia dan Uzbekistan". Budi Hermana. 2014-04-27 tarixində arxivləşdirilib.
4. 1 2  "Indonesia–Uzbekistan Cooperation". Uzbekistan Embassy in Jakarta. 2016-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-11.
5. ↑  "Indonesia-Uzbekistan Cultural Performance Mempererat Persahabatan Masyarakat Kedua Negara". KBRI Tashkent. 2014-04-27 tarixində arxivləşdirilib.

Mənbə
-----

* Özbəkistanın Cakartadakı səfirliyi
**Əmin Xınalıqlı** — XVIII-XIX əsrlərdə yaşamış Xınalıq əsilli Azərbaycan şairi.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Dədə Əmin Xınalıqlı Abbasqulu ağa Bakıxanovun "Gülüstan" ədəbi dərnəyində iştirak etmişdir. Şair qoşma janrında şeirlər yazıb. Şeirlərində zəmanədən şikayət, ədalətsizliyə, varlanmaq ehtirasına qarşı tənqid çox güclüdür. Xınalıqlı Dədə Əmin xalq həyatı ilə sıx bağlı olduğundan şeirlərində ictimai motivlər güclüdür. Onun "Getdi" qoşmasında fəlsəfi düşüncələr fonunda sosial motivləri önə çıxır.

> 
>  *Təkəbbür dağların həmrahi olan*
>  *Vədə tamam oldu, qarıdı getdi,*
>  *Çəkildi zimistan, yaz bəhərləndi.*
>  *İsti havasında əridi, getdi.*
> 
> 
>  *Ustadın dinləyən nəsihət aldı,*
>  *Heyif, günüm keçdi, ömrüm azaldı,*
>  *Bülbül qönçə üçün zarıncı qaldı,*
>  *Bağçalar dolusu bar idi getdi.*
> 
> 
>  *Haqqın tərəfdarı danışmaz yalan,*
>  *Eyləməz özgənin malını talan,*
>  *Hər kəsə dünyada son nəsib olan*
>  *Beş arşın ağ idi, sarıdı getdi.*
> 
> 
>  *Biyarı cənnətdə iqrar imansız,*
>  *Doğrusun dəyirək, şəksiz-gümansız,*
>  *Neçələri gördüm ac dil, amansız,*
>  *Çoxları dövləti varıdı getdi.*
> 
> 
>  *Haqqı özü yaratdı əriş-zəmini,*
>  *Bu anlaşılmaz fitnə fellər damını,*
>  *Soruşsalar Xınalıqlı Əmini,*
>  *Deyin: bu dünyada var idi, getdi.*
> 
> 
> 

Dədə Əminin başqa bir şeirində *("Döndü)* əsas yeri yenə də sosial motivlər tutur.

> 
>  *Cahillər ahilin qədrini bilməz,*
>  *Ay ağalar, yaman zamana döndü,*
>  *Gördüyünü xalqa söyləyə bilməz,*
>  *Bu könlümün qəmi dumana döndü.*
> 
> 
>  *Alıcı alıcı tərlanım uçdu əlimdən,*
>  *Qurtara bilmədim fitnə-fəlindən,*
>  *Dad eylərəm çərxi-fələk əlindən,*
>  *Yandı kabab bağrım büryana döndü.*
> 
> 
>  *Müqəddəs sandığın doğru yol getməz,*
>  *Kasıbı dinləməz, bir kömək etməz,*
>  *Cahillər yanında sağ sözün ötməz,*
>  *Dağdan ağır başım samana döndü.*
> 
> 
>  *Haqqı sevən yola dost doğru gəlir,*
>  *Bir kamil ustaddan nəsihət alır,*
>  *Özünü bilməyən səni nə bilir?!*
>  *Heyif, elif qəddim kalsana döndü.*
> 
> 
>  *Bülbül avazlar, qönçəli bağlar,*
>  *Düşmənin tənəsi sinəmi dağlar,*
>  *Xınalıqlı Əminə ah çəkib ağlar,*
>  *Heyif ola, halım yamana döndü.*
> 
> 
> 

O, tanınmış şair-aşıq Xaltanlı Xağının müasiri olmuş, onunla deyişmələr aparmışdır.

Ədəbiyyat
---------

* *С. А. Бедирханов.* Азербайджаноязычная поэзия народов Южного Дагестана (XVII-XVIII вв.). Махачкала. 2007.
* Hacıbala Mollabəyli (Bədəlov) "Daş yaddaşlı Xınalıq". Bakı: "Müəllim" nəşriyyatı, 2020 – 168 səh.
**İkinci Hindistan-Pakistan müharibəsi** - 1965-ci ilin avqust-sentyabr aylarında Hindistanla Pakistan arasında baş vermiş silahlı münaqişə.

1965-ci ilin avqust-sentyabr aylarında Hindistanla Pakistan arasında münaqişənin başlanmasına əsas səbəb Pakistan tərəfindən mübahisəli Kəşmir ştatının Hindistan hissəsində üsyan qaldırmağa cəhd göstərilməsi olmuşdur. Tezliklə bu münaqişə iki dövlət arasında sərhəd müharibəsinə çevrilmişdir. Hərbi əməliyyatlar nəticəsində Pakistan tərəfindən 3800 nəfər , Hindistan tərəfindən 3000 nəfər  həlak olmuş, 8623 nəfər  yaralanmışdır. BMT-nin işə qarışması nəticəsində hərbi əməliyyatların qalibi müəyyənləşdirilmədən başa çatdırıldı.

Kaç Pannı
---------

1965-ci ilin yazında Hindistanla Pakistan arasında Böyük Kaç Pannı adlanan səhraya görə sərhəd münaqişəsi baş verdi. 1962-ci ilin mart-aprel aylarında hər iki ölkənin sərhədçiləri arasında silahlı toqquşmalar kəskinləşdi. Hindistan və Pakistan sərhəd bölgəsinə əlavə qoşun hissələri yeritdilər. Münaqişə Böyük Britaniyanın müdaxiləsi nəticəsində tam gücü ilə alovlanmağa imkan tapmadı. İngiltərənin vasitəçiliyi ilə tərəflər 30 iyunda atəşin kəsilməsi haqqında müqavilə imzaladılar. 4 iyul 1969-cu ildə İslamabadda imzalanan müqaviləyə əsasən Kaş Pannı ətrafında yaranmış mübahisə tamamilə nizama salındı. Pakistan daha çox əraziyə iddia etsə də, müqavilənin şərtlərinə görə ona səhranın 900 km²-lik ərazisi verildi.

Xarici keçid
------------

* Official 1965 War History, History Division, Ministry of Defence, Government of India Arxivləşdirilib 2005-12-17 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------



1. ↑  Indo-Pakistan Wars Arxivləşdirilib 2009-05-08 at the Wayback MachineThe Tribune June 2, 2005 "Arxivlənmiş surət". 2009-05-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-07-30.
2. ↑  Opinion: The Way it was 4: extracts from Brig (Retd) ZA Khan's book Arxivləşdirilib 2010-11-13 at the Wayback Machine May 1998, Defence Journal
3. ↑  Ayub misled nation in ’65 war: Nur Khan8 September, 2005 Khaleej Times Arxivləşdirilib 2013-05-21 at the Wayback Machine
4. ↑  "Library of Congress Country Studies". 2012-07-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-12.
5. ↑  "Indo-Pakistan Wars". 2009-11-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-12.
6. ↑  "Official Government of India Statement giving numbers of KIA - Parliament of India Website". 2007-09-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-12.
**Yetim Eyvaz** (tam adı **Eyvaz Qurbanov**; 26 fevral 1952, Qərəh, Siyəzən rayonu – 23 iyul 2017, Qərəh, Siyəzən rayonu) — Azərbaycanlı şair.

Həyatı
------

Eyvaz Qurbanov 26 fevral 1952-ci ildə Siyəzən rayonunda anadan olmuşdur. Siyəzən şəhər Cəfər Cabbarlı adına 1 nömrəli məktəbdə oxuyub. 10 ildən sonra hərbi xidmətə gedib. 21 il sürücü işləyib.

1996-cı ilə kimi çox yaxşı yaşayıb, amma 1996–2006-cı illərdə pul qazanmaq üçün hər əziyyətə qatlaşıb. Odun doğrayıb satıb, sürücülük edirdi. 2006-cı ildə Youtube-da "Yaz yağışı" şeiri ilə populyarlıq qazanıb. Şeir yazmağa 15 yaşında başlamışdır. Öz dediyinə görə, bu günə qədər 2423 şeir yazmışdı, Ümumiyyətlə, onun yazdığı və toylarda söylədiyi musiqili şeirlər böyük şöhrət qazanmış və onu xalqa sevdirmişdi. Eyvaz Qurbanovun 2 qızı və 2 oğlu var idi.

Tromb xəstəliyindən əziyyət çəkən şair 23 iyul 2017-ci ildə 65 yaşında vəfat etmişdir. Doğma kəndində dəfn olunub.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Yetim Eyvaz: "Sağıcısı deputat, mollası alkaş…"
2. ↑  "Yetim Eyvaz: "Məni inək doğmayıb"- MÜSAHİBƏ"". 2011-07-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-06-12.
3. ↑  "Yetim Eyvaz vəfat etdi". 2018-08-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-23.

Xarici keçidlər
---------------

* Yetim Eyvaz — AzNews.az saytına müsahibə
* Oğlu cinsini dəyişdi, səsi batdı, övladı yasına gəlmədi – Həyat yoldaşı ondan niyə ayrıldı?
|  |
| --- |
|  |
| Şəki xan sarayı, Yuxarı Karvansara, şəbəkə, piti, ipək və Şəki paxlavası |

Şəkinin əsası VIII əsrdə qoyulmuşdur. Zəngin mədəni irsə məxsus olan Şəki şəhəri qırmızı damları, sakinlərinin yumor hissi və Hacı dayı lətifələri ilə məşhurdur. Şəkinin ən məşhur memarlıq abidələri Nuxa qalası, Şəki xan sarayı, Şəkixanovların evi, Dairəvi məbəddir. Şəki memarlığının spesifik xüsusiyyəti Azərbaycan ustalarının yapışqan və ya mismarsız kiçik odun parçalarını rəngli şüşələrlə tamamlayaraq, hazırladığı pəncərə — şəbəkədir. Şəkinin məşhur yeməkləri Şəki halvası və pitidir.

Şəkidə Azərbaycan dilinin xüsusi bir dialekti danışılır. Oleq Mudrak(ru) tərəfindən həyata keçirilən dillər arasındakı uyğunluq analizinə və morfologiya və tarixi fonetikaya əsaslanan qlottoxronologiya metodlarına əsasən Nuxa dialektinin ümumazərbaycan dilindən ayrılması Əmir Teymurun (~1360-cı il) dövrünə gedib çıxır.

Şəki şəhərində "Şəki" (əvvəlki adı "Şəki fəhləsi"), "Şəkinin səsi", "İpəkçi", "Şəki bələdiyyəsi", "Region Şəki", "Şəki təhsili", "Şəffaf Biznes" qəzetləri nəşr olunur. Həmçinin peyk vasitəsilə dünyaya yayımlanan ARB televiziya kanalı "ARB ŞƏKİ "də Şəki şəhərində fəaliyyət göstərir.

Şəki şəhəri 2016-cı il üçün "Türk dünyasının mədəniyyət paytaxtı" seçilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Təhsilimizin Hacı dayısı". Gunbaki. 11 July 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 December 2010.
2. ↑  *Ismayilli, Sevda.* "Novella Cəfəroğlu: Referendumdan sonra elə gülürəm". azadlig.org. 3 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 December 2010.
3. ↑  К. М. Мамед-заде. Строительное искусство Азербайджана. — Баку: Элм, 1983.
4. ↑  Мудрак О. А. Об уточнении классификации тюркских языков с помощью морфологической лингвостатистики // Сравнительно-историческая грамматика тюркских языков. Региональные реконструкции / Отв. ред. Э. Р. Тенишев. — М.: Наука, 2002. — С. 5-6, 729-730, 735. — ISBN 5-02-022638-6.
5. ↑  "Şəki paytaxt elan edildi". 2017-12-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-02.
6. ↑  *europeanyouthcapital.org.* "Ganja 2016". JUNE 12, 2014. 2017-05-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-20.
**Əli Bin Nasser** (2 mart 1944, Tunis) — tunisli keçmiş futbol hakimi. 1986-cı ildə keçirilmiş futbol üzrə dünya çempionatında məşhurlaşmışdır.

1986-cı il dünya çempionatı
---------------------------

Əli Bin Nasser 1986-cı il futbol üzrə dünya çempionatında tarixin ən maraqlı və ziddiyyətli matçlarından sayılan Argentina-İngiltərə oyununda referilik etmişdir. Həmin matçda argentinalı Dieqo Maradona "Tanrının əli" və "Əsrin qolu" adlanan 2 qolla komandasına 2–1 hesablı qələbə qazandırmışdır. Qolların birincisini Maradona əli ilə tora daxil etsə də, Bin Nasser qolu hesaba almış, sonralar bu epizodda əllə oyunu görmədiyini iddia etmişdir.

Həmin mundialda tunisli hakim həmçinin Polşa-Portuqaliya matçında da baş hakimlik etmiş, daha 3 oyunda laynsmen olmuşdur. 1986-cı il turnirindən sonra Bin Nasser dünya çempionatlarında daha iştirak etməmişdir.

Dünya çempionatından sonra
--------------------------

2015-ci ilin avqustunda Tunisdə Əli Ben Nasseri ziyarət edən Dieqo Maradona üzərində öz imzası və "Əbədi dostum Əliyə" sözləri olan Argentina formasını ona bağışlamışdır. Öz növbəsində tunisli hakim oyun öncəsi Maradona və Şiltonla olan şəklini argentinalıya hədiyyə etmişdir. Maradona öz Feysbuk səhifəsində "Ben Nasserlə duyğusal görüş keçirdiyini" yazmışdır.

Əli Ben Nasser müsahibələrinin birində yan hakim bolqarıstanlı Boqdan Dotçevi əllə oyun anını görməməkdə ittiham etmiş, "Əsrin qolu" epizodunda isə ingilis müdafiəçilərin kobudluğuna rəğmən , topun Maradonada olmasına görə oyunu davam etdirərək argentinalıya tarixin ən gözəl qollarından birini vurmasında assistentlik etdiyini bildirmişdir.

Həmçinin bax
------------

* 1986 FİFA Dünya Kuboku

İstinadlar
----------

1. ↑  "'My eternal friend': Diego Maradona meets infamous ref who gave 'Hand of God' goal". 2018-06-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-24.
2. ↑  "Maradona "tanrının əli" ilə qol vurduğu oyunun hakimindən üzr istədi". 2021-01-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-24.
3. ↑  "Maradona visits Tunisian referee who awarded him 1986 "Hand of God" goal". 2019-10-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-24.
4. ↑  "Maradona meets infamous 'hand of God' referee in Tunisia". 2020-09-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-24.

Xarici keçidlər
---------------

* Maradona 'Hand of God' Goal 1986 World Cup
* Maradona 'Goal of the Century'1986 World Cup

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Soccerway · playmarkerstats.com (hakim) · Transfermarkt (hakim) · worldfootball.net (hakim) · WorldReferee.com |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
**Frankfurt Kitab Sərgisi** (*alm.* Frankfurter Buchmesse‎) — hər il Almaniyanın Frankfurt şəhərində təşkil olunan kitab sərgisi. İştirakçı nəşriyyat şirkətlərinin və sərgiyə gələnlərin sayına görə dünyanın ən böyük kitab sərgisi hesab olunur. Bu sərgi beynəlxalq sazişlərin bağlanması və ticarət əlaqələrinin yaranması sahəsində də liderdir. Beş günlük sərgi oktyabr ayının ortalarında keçirilir. Sərginin ilk üç günü məhz qonaqlar üçün nəzərdə tutulur, ictimaiyyət nümayəndələri isə adətən həftəsonu sərgiyə gəlirlər.

Haqqında
--------

Frankfurt Kitab Sərgisi 600 ildən çox tarixə malikdir. Alman ixtiraçı Yohan Qutenberq tarixdə ilk dəfə metal lövhələrin köməyi ilə kitab çapı üsulunu tətbiq edib. 1440-cı il kitab çapının ixtirası ili hesab olunur. Bu ixtiradan təxminən on beş il sonra, 1454-cü ildə yerli kitab satıcıları Frankfurtda ilk kitab sərgisi təşkil etdilər. Bu dövrə qədər Frankfurt əlyazmaların satış məkanı hesab edilirdi. İlk sərgidə isə artıq çap kitabları diqqət mərkəzində idi. XVII əsrin sonuna qədər Frankfurt Kitab Sərgisi Avropanın ən mühüm kitab sərgisi hesab edilib. Siyasi və mədəni inkişafı əks etdirən Maarifçilik dövründə 1632-ci ildən Leypsiqdə keçirilməyə başlayan Leypsiq Kitab Sərgisi Frankfurt Kitab Sərgisinin rolunu bir qədər azaltdı.

İkinci dünya müharibəsindən sonra Frankfurt sərgisi yenidən keçirilməyə başladı və 1949-cu ildə yenidən əvvəlki özəlliyini bərpa etdi. Sərgi Almaniya Naşirləri və Kitab Satıcıları Assosiasiyasının nəzdində olan Frankfurt Kitab Sərgisi MMC (Frankfurter Buchmesse GmbH) tərəfindən təşkil edilir. 2017-ci ildə 100-dən çox ölkənin 7.000 iştirakçısının eksponatları nümayiş olunan sərgini 280.000-dən çox insan seyr edib.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Dünyanın 7 məşhur kitab sərgisi". Aydın Yol (az.). 30 iyul 2018. 2018-11-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 avqust 2018.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Frankfurt Kitab Sərgisi ilə əlaqəli mediafayllar var.

* book-fair.com — Frankfurt Kitab Sərgisinin rəsmi saytı
**Akif Alış oğlu Məmmədov** (17 aprel 1928, Şuşa, DQMV – 1 oktyabr 1985, Bakı) — azərbaycanlı həkim, tibb elmləri doktoru (1968), professor (1970).

Həyatı
------

1928-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuş və Azərbaycan Dövlət Tibb İnistitutunun müalicə-profilaktika fakültəsini 1952-ci ildə bitirmişdir. Əmək fəaliyyətinə elə məzun olduğu il Xəzər Dəniz Hərbi Donanmasında həkim kimi başlamışdır. 1954–1964-cü illərdə Azərbaycan Virusologiya, Mikrobiologiya və Gigiyena İnistitutunda elmi işçi kimi çalışmış, 1964-cü ildən 1969-cu ilə kimi virusların biokimyası laboratoriyasının müdiri olmuşdur. Tibb elmləri namizədliyi üzrə dissertasiya işini 1963-cü ildə Professor Luryenin rəhbərliyində bioloji kimya üzrə tamamlamışdır. 1967-ci ildə tibb elmləri üzrə doktorluq dərəcəsini virusologiya üzrə etmişdir. Elmi rəhbəri Moskvada yerləşən Bax adına Bioloji Kimya İnistitutundan professor Gostev olmuşdur. 1969-cu ildən 1973-cü ilə qədər Azərbaycan Dövlət Tibb İnistitutunun bioloji kimya kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 1973–1975-ci illərdə Azərbaycan Parazitologiya və Epidemologiya İnstitutunun şöbə müdiri, 1975–1985-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunda bioloji kimya kafedrasının müdiri vəzifələrində çalışmışdır. 1970-ci ildə Akif Məmmədova Moskvada yerləşən Ali Attestasiya Komitəsi tərəfindən bioloji kimya üzrə professor adı verilmişdir. Onun rəhbərliyi altında 16 elmlər namizədi hazırlanmışdır. 90-dan çox elmi əsərin müəllifi və 1985-ci ildə çap edilmiş "Biloji Kimya" dərsliyinin tərtibçisi olmuşdur.

Mükafatları
-----------

* "Əmək Veteranı" medalı
* "Sovet Səhiyyəsinin Əlaçısı" medalı

İstinadlar
----------

1. ↑  Şuşa qəzeti, Şuşalı alimlər, 31 dekabr 2014-cü il
**Con Edvard Lennard Cons** (d. 27 oktyabr 1894 – 11 yanvar 1954) – ingilis fiziki və nəzəri kimyaçı, kvant kimyasının əsasını qoyanlardan biri.

Həyatı
------

Con Edvard Cons 1894-cü il oktyabrın 27-də Lankaşir qraflığının Lea əyalətində anadan olmuşdur. Lennard-Cons soyadını 1925-ci ildə Ketlin Lennardla evləndikdən sonra qəbul etmişdi. O, 1912–1915-ci illərdə Mançester Universitetində riyaziyyat üzrə təhsil almış, sonra 1915–1919-cu illərdə Kral Hərbi-Hava Qüvvələrində xidmət etmişdir. 1919-cu ildən Mançester və Kembric Universitetlərində, 1925–1932-ci illərdə Bristol Universitetində (1927-ci ildən professor kimi) dərs demişdi. 1929-cu ildə Göttingen Universitetində kvant mexanikasını öyrənmişdi. 1932–1953-cü illərdə Kembric Universitetində, 1953-cü ildən isə Şimali Staffordşir Universitetinin Kollecində işləmişdi.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Lennard-Consun elmi əsərləri, əsasən, kvant kimyasına aidddir. O, kvant kimyasının üsullarından biri olan molekulyar orbitallar üsulunun (1928–1932) yaradıcılarından (F. Hund və P. S. Mallikenlə birlikdə) biri olmuşdur. Üsul belə bir fərziyyəyə əsaslanır ki, molekulun bir çox əhəmiyyətli xüsusiyyətlərini müəyyən edən xarici elektronları fərdi atomların orbitallarında deyil, bütövlükdə molekula məxsus orbitallarda yerləşir. Müvafiq atom səviyyəsi olan molekulların bir elektronlu səviyyəsini əlaqələndirən diaqramlardan ilk dəfə Lennard-Cons istifadə edmişdi. O, MO ЛКAO (molekulyar orbital-atom orbitallarının xətti kombinasiyası) üsulunu konyuqə olunmuş birləşmələrin (1937) və sigma-rabitəli sistemlərin (1949) hesablamalarına geniş tətbiqin başlanğıcını qoymuş; qeyri-üzvi birləşmələrlə əlaqədar kvant-kimyəvi üsulları inkişaf etdirmişdi.
1932-ci ildə Lennard-Cons ilk dəfə olaraq adsorbentin səthi ilə adsorbat atomu arasında kimyəvi rabitənin yaranması ehtimalını nəzəri cəhətdən əsaslandırmışdı. O göstərmişdi ki, belə bir rabitənin yaranmasının aktivləşmə enerjisi adsorbsiya (kimyəvi və ya fiziki) növünün meyarıdır.
Lennard-Cons 1933-cü ildən London Kral Cəmiyyətinin üzvü və 1948–1950-ci illərdə Faradey Cəmiyyətinin prezidenti olmuşdu.

Mənbələr
--------

* Volkov VA, Vonsky EV, Kuznetsova GI Dünyanın görkəmli kimyaçıları. — Moskva: VŞ, 1991. 656 p.
* Böyük Sovet Ensiklopediyası. 30 cilddə.
**Edvard Harrison Norton** (18 avqust 1969, Boston) — ABŞ aktyoru.

Həyatı
------

Edvard Harrisln Norton 18 avquat 1969-cu ildə ABŞ-nin Massaçusets ştatının Boston şəhərində anadan olub. O, Merilend ştatının Kolumbiya şəhərində böyüyüb. Edvard 5 yaşından teatrla maraqlanır və tezliklə Kolumbiyanın Orensteynov adlı teatr məktəbində təhsil almağa başlayır. 8 yaşında onun ilk səhnə debütü yerli bir tamaşada baş tutur. 1985-ci ildə Vayld Leyk adlı ali məktəbi bitirən Norton 1991-ci ildə Yel Kollecinin tarix fakültəsindən bakalavr dərəcəsi ilə məzun olur. O, Yeldə də həmişə olduğu kimi teatrla məşğul olur. Aktyor bir çox fakültələrə baş çəksə də, dram fakültəsi heç vaxt onun profili olmayıb. 

Aktyor Ron Livinqston onun qrup yoldaşı və onun kimi müstəqil aktyor olub. Edvard eyni zamanda yapon dilini öyrənir və NOVA Group adlı məşhur ingilis dili məktəbində təhsil alır. Diplom aldıqdan sonra o, Yaponiyaya gedir və babasının "Enterprise Foundation" adlı şirkətində işləməyə başlayır. Bir neçə il sonra, 1994-cü ildə Nyu-Yorka qayıdan Norton, əvvəlki işlərdən tam imtina etmək və özünü sırf aktyorluq karyerasına həsr etmək qərarına gəlir. Ofisiant işləyən Norton Nyu-Yorkun bir neçə teatr səhnəsində çıxış edir və nəticədə "New York Signature Theater Company" şirkətinə qəbul edilir. Hal-hazırda o, bu şirkətin direktorlar şurasının üzvüdür. 

Kinoda Edvardın ilk debütü 1996-cı ildə lentə alınmış "İbtidai qorxu" filmidir. Bu filmdəki roluna görə o, "Qızıl Qlobus" mükafatına layiq görülür və "Ən yaxşı ikinci plan aktyoru" kimi "Oskar"a namizəd göstərilir. Norton sonralarda namizədlər siyahısında olur. Məsələn, "Amerika tarixi iks" Çak Palanikin motivləri əsasında ekranlaşdırılmış "Döyüş klubu" filmlərindəki rollarına görə də namizədlər siyahısına düşüb. 2000-ci ildə Edvard "İnamı saxlayarkən" filmi ilə ilk rejissorluq debütünü həyata keçirib. 2006-cı ildə lentə alınmış "Sehrbaz" filmi ilə yenə də tənqidçilərin müsbət rəyinə nail olur.

Filmoqrafiya
------------

* İlk qorxu (1996)
* Amerika əhvalatı İks (1998)
* Döyüş klubu (1999)
* 25-ci saat (2002)
* İtalyansayağı oğurluq (2003)
* Cənnətin krallığı (2005)
* İllüziyaçı (2006)
* İnanılmaz Halk (2008)
* Diktator (2012)
* Bornun mirası (2012)
* Bördmen (2016)

İstinadlar
----------

1. 1 2  Edward Norton // filmportal.de. 2005.
2. 1 2  .
3. 1 2  .

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram |
| Tematik saytlar | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Discogs · Filmportal · IMDb · Kinopoisk · MusicBrainz · Rotten Tomatoes |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) · Notable Names Database |
| Şəcərə və nekropolistika | WikiTree |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNE: XX4579935 · BNF: 140242417 · CONOR: 20036707 · GND: 122143353 · ISNI: 0000 0001 1681 3952 · LCCN: no97043381 · NKC: xx0034493 · NLP: a0000001685444 · NTA: 186368666 · NUKAT: n2008092922 · SUDOC: 07659582X · VIAF: 85514067 · WorldCat VIAF: 85514067 |

 |
**Yeni Əsr** — Türkiyədə 19 avqust 1895-ci ildə nəşr olunmağa başlanan gündəlik qəzet. Şüarı "Türkiyənin ən soylu qəzeti" dir. Qəzet 1998-ci ilin dekabrında İnternetdə nəşr olunmağa başlamışdır. 1 mart 2017-ci ildə milli mətbuata köçürülmüşdür.

Tarix
-----

Qəzet 19 Avqust 1894-ci ildə Arif Bilgin tərəfindən Əsr adı ilə qurulmuş  və 22 iyul 1908-ci ildə Yeni Əsr adı nəşr olunmaya başlanmışdır. Arif Bilginin ölümündən sonra redaktorluğu öz üzərinə götürən oğlu Şövkət Bilginin idarəçiliyi dövründə qəzet eyni yolla irəliləmişdir. Şövkət Bilgin vəfatından sonra, qəzetin idarə etməsi tamamilə Dinç Bilginin heyəti yerinə yetirdi. 1998-ci ildən bəri onlayn olaraq yayımlanmağa başlayan qəzet, hələ də Turkuvaz Qrupuna aid olan gündəlik qəzetdir. Gündəlik 20-30 min tirajla (bu nömrələr google qəzetinin dövriyyəsi ilə nümayiş olunan siyahılardan alınır) Türk mətbuatının ən nüfuzlu milli qəzetlərindən biridir. 1980-ci illərdə 200 min tirajı nəşr olunmuş və eyni illərdə orta hesabla 120 min tirajı olmuşdur. 2004-2012-ci illərdə qəzetlərin dövriyyəsi yarıya-yarı azalıb. 1 mart 2017-ci il tarixində bəri bütün Türkiyədə qəzet köşklərində satılmaqdadır.

Rəngli şəkil çap etmə, ilk ardıcıl elanlar nəşr etmə kimi fərq yaradan tətbiqlərlə oxuyucunun diqqətnii cəlb edən "Yeni Əsr" Türkiyədə yüksək tirajlı xalq qəzeti anlamını tam şəkildə doğruldur.

Köşe yazarları
--------------

* Şəbnəm Bursalı
* Erkin Usman
* Səda Kaya Gülər
* Aydın Menderes
* Əhməd Yazıcıoğlu
* Ertan Satın
* Hüseyn Kocabıyık
* Fatih Şendil
* Cəlal Kapan
* Səlaməddin Bayındır
* Cahit Sönməz
* Güləngül Uslu
* Zəkəriyyə Mutlu
* Zəfər Şahin
* Bilal Doğan
* Özkan Binol
* Besim Kazado
* Filiz Özkol
* Hürol Dağdələn
* Yücəl Öziçər
* Tevfik Tortamış
* Məral Simson
* Canan Düzdol
* Bülənt Gürlük
* Bigən Molay
* Hakan Urqancı
* Əli Kocatepe
* Filiz İçkə Önal
* Özgün Öztürk
* Besim Kazado
* Gökmən Küçüktaşdəmir
* Kutlu Dayıoğlu
* Qəhrəman Durak

İstinadlar
----------

1. ↑  *Devrim, Cemil.* "The Oldest Turkish Newspaper - Yeni Asir". International Communication Gazette. 10 (1). 1964: 11–15, S.&nbsp, 11.[*ölü keçid*]
2. ↑  Yeni-asir-erimeye-devam-ediyor.html
3. ↑  *Devrim, Cemil.* "The Oldest Turkish Newspaper - Yeni Asir". International Communication Gazette. 10 (1). 1964: 11–15, S.&nbsp, 12.[*ölü keçid*]
**Nağdəli bəy** (v. 1627) — Səfəvilərin İngiltərəyə göndərilmiş səfiri.

Fəaliyyəti
----------

1626-cı ildə I Abbas tərəfindən İngiltərə kralı I Çarlza səfir göndərilmişdi. Nağdəli bəyin səfir kimi tələb edilməsi əslində Ost-Hind şirkəti və Robert Şirli arasında çıxan bir anlaşmazlığa görə olmuşdu. Robert Şirli İran ipəyinin monopoliyasını İspaniyaya verməyi təklif etməsi şirkətin maraqlarına əks idi və buna görə də şirkət Şirliyə şər ataraq I Abbasdan yeni səfir tələb etmişdi. Yeni səfir Nağdəli bəy kralın hüzuruna çıxanda Robert Şirli onu saxtakar olmaqla günahlandırmış, əsl səfirin özü olduğunu demişdi. Çarlz isə hər iki səfirə öz ölkələrinə qayıtmağı və problemlərini şahın yanında həll etmələrini tapşırır.

Ailəsi
------

İbrahim xan adlı oğlu vardı.

Ölümü
-----

Nağdəli bəy 1627-ci ildə Qərbi Hindistan sahillərinə çatanda intihar edir. Belə ki, şahın yanına əliboş qayıtmaqdan utanan səfir 4 gün dayanmadan tiryək qəbul edərək intihar edir. Məzarı Suratdadır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Gerald MacLean, Nabil Matar - Britain and the Islamic World, 1558-1713". 2023-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-20.

Mənbə
-----

* Archer, Mildred. *The India Office Collection of Paintings and Sculpture*. London: Britaniya Kitabxanası, 1986, səh. 28–29
* Leapman, Michael. *Book of the British Library*. London: Britaniya Kitabxanası, 2012, səh. 178
* Uilyam Fosterin qeydləri, 7 noyabr 1903 (IOR/L/R/6/248)
**Avstriya Milli Bankı** (*alm.* Österreichische Nationalbank (OeNB)‎) — Avstriyanın mərkəzi bankı.

Heyəti
------

Peşə sirrinin üçüncü şəxslərə verilməsinə görə istənilən səviyyəli bank işçiləri üçün ağır cəza nəzərdə tutulmuşdur. Vergidən yayınma bank sirrinin açıqlanması üçün əsas deyil.

Qalmaqal
--------

Avstriya Daxili İşlər Nazirliyində keçirilən brifinqdə 2002-ci ilin martında Avstriya Milli Bankının mətbəəsində avro əskinasları səhvlə çap edilmişdir. Bu əskinaslar Almaniyanın Regensburq şəhərinin banklarından birində tapılmış, seriya və nömrələrə görə mütəxəssislər onların harada istehsal olunduğunu müəyyən etmişdilər. Beş avroluq əskinasın arxa tərəfində heç bir dizayn yox idi. Avstriya Milli Bankının mətbəəsi bir neçə belə əskinas çap etməyə müvəffəq olmuş, ona görə də onlar dərhal kollektorlar üçün "ov" obyektinə çevrilmişdilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database. 2017.
2. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
3. ↑  ROR Data. v1.19 2023. doi:10.5281/ZENODO.7644942
4. ↑  "РИА «Новости» Напечатанные с ошибкой в Австрии купюры евро". 2008-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2007-12-29.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* АВСТРИЙСКИЙ НАЦИОНАЛЬНЫЙ БАНК // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] (3-е изд.). М.: Советская энциклопедия. гл. ред.: А. М. Прохоров. 1969–1978.

Xarici keçidlər
---------------

* Bankın rəsmi saytı (alm.) ) (ing.) )
**Qara Bağ: Ermənistan və Azərbaycan sülh və savaş yollarında** (*ing.* Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War) — britaniyalı jurnalist və yazar Tomas de Vaalın 2003-cü ildə çap olunmuş kitabı.

ABŞ səfirliyinin maliyyə dəstəyi ilə 2008-ci ildə Azərbaycan, 2014-cü ildə isə erməni dilinə tərcümə olunub.

Haqqında
--------

Kitabda Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin kökləri, son müharibə zamanı Qarabağda və ümumilikdə regionda baş verən olaylar, danışıqlar və vasitəçilik prosesi bitərəf müşahidəçi prizmasından araşdırılır. Kitabın əksər hissəsi müəllifin Cənubi Qafqaza 6 aylıq səfəri vaxtı bölgədə apardığı 120 orijinal müsahibənin materiallarına əsaslanır. Əsərdə Moskva və ABŞ-nin Siyasi Büroya dair arxivinin ilkin mənbələrinə də müraciət edilmişdir. Əsərin fəsilləri münaqişənin sovet dövründə Ermənistan və Azərbaycan rəhbərləri tərəfindən həll edilməyərək necə dərinləşdirildiyini, Siyasi Büronun münaqişəni həll etməkdə səriştəsizliyini, müharibənin necə başlayıb necə başa çatmasını, beynəlxalq ictimaiyyətin bu münaqişəni niyə həll edə bilməməsini ətraflı şəkildə təsvir edir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  ""Qara bağ: Ermənistan və Azərbaycan sülh və savaş yollarında"". anl.az. 2020-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-15.
2. ↑  "Qarabağ: Ermənistan və Azərbaycan sülh və savaş yollarında". ebooks.az. 2022-04-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-15.
3. ↑  "Թոմաս դե Վաալի «Սեւ այգի» գիրքը հասանելի է նաեւ հայերեն". armenpress.am. 2018-11-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-18.
**Hacıyeva Züleyxa Hacıbaba qızı** (d. 25.8.1923, Bakı) - Azərbaycan diktoru, XX əsrdə Azərbaycanın 10 ən görkəmli idmançılarından biri. Azərbaycan Respublikası əməkdar artisti (1979). SSRİ idman ustası (1941). Gimnastika üzrə 7 dəfə Azərbaycan çempionu (1941-48). Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü(2002)

Həyatı
------

Azərbaycan Sənaye İnstitutunu bitirmişdir (1948). Bakı Şəhər Bədən Tərbiyəsi və İdman Komitəsində sədr müavini (1952-1955) işləmiş, 1942-1992-ci illərdə Azərbaycan radiosunun diktoru olmuşdur. Azərbaycan radiosunda bir çox verilişlərin (Səhər gimnastikası, "Poeziya dəqiqələri", "Axşamınız xeyir" və s.), aparıcısı olmuşdur.

Mükafatları
-----------

* Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası "Əməkdar Artist" fəxri adı (1979)
* Azərbaycan Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü (11 iyun 2002)

İstinadlar
----------

1. ↑  "HACIYEVA Züleyxa Hacıbaba qızı". 2021-07-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-02.
2. ↑  *E-qanun.az.* "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdlərinin verilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI" (az.). E-qanun.az. 2002-05-11. 2021-10-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2002-05-11.
**Müəllif** (*lat.* auctor) — yaradıcılığı nəticəsində əsər yaranan fiziki şəxs .

İstedad, ağıl və zəhməti ilə əsər yaradan şəxs və ya şəxslər qrupu. Müəllif müəssisə və ya təşkilat da ola bilər, bu halda materiallar
həmin təşkilatın adından dərc edilir.

Tarixi
------

Müəlliflik hüququ və ondan irəli gələrək *müəllif* anlayışı Avropada XIX əsrdə özünə tərəfdarlar tapmağa başladı. Almaniya İmperatorun 11 iyun 1870-ci il tarixli fərmanı ilə müəlliflik hüququna *Urheberrecht* adı verildi. Rusiyada XX əsrin əvvəlində müəlliflik hüququ dedikdə ədəbi yaradıcllıq nəzərdə tutulurdu.

XX əsrdə bu anlayış daha geniş başa düşülərək intellektual mülkiyyət anlayışına çevrildi.

Həmçinin bax
------------

* Əsər
* Müəlliflik hüququ

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Universalis · Müasir Ukrayna |
| Normativ yoxlama | BNE: XX526944 · BNF: 11936327s · GND: 4003982-1, 4258697-5 · LCCN: sh85009793 · LNB: 000050246 |