recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Beyin qurdu** (*lat.* Multiceps multiceps) Lentşəkilli qurdlar (*lat.* Cestoidea) sinfinin əsas nümayəndələrindən biridir.

Quruluşu
--------

Ev heyvanlarının parazitlərindən söhbət açdıqda ilk növbədə qoyunlara "firlanma" və ya 2 dəlicə" xəstəliyi törədən beyin qurdu (Multiceps multiceps) parazitini yada salmaq lazımdır. Yetkin lentvari mərhələdə beyin qurdu çoban itlərinin bağırsağında rast gəlinir. Bu qurdun senur adlanana finna mərhələsi qoyun və keçilərin, nadir hallarda insanın beynində, yetkin mərhələdə isə it, canavar, tülkü və digər yırtıcı heyvanların bağırsağında parazitlik edir. Lent halı 40-100 sm uzunluğunda olub, 200-250 buğumu vardır. Başcıq hissə xortumla və 22-23 ədəd qarmaqla təchiz olunmuşdur. Balalığında şaxələrin sayı 9-26 ədədə çatır. İt və digər yırtıcı heyvanlar bu parazitə senurlu qoyun və keçi beynini yeməklə keçirlər. Yoluxmuş yırtıcıların bağırsağında cinsi yetişkənliyə çatmış qurd yumurtalarını qoyur. Udulmuş yumurtalardan çıxan sürfələr qan və limfa vasitəsilə heyvanın beyninə gəlir və orada senur adlanan iri qovuğa çevrilir. Qovuğun divarı nazik olub, içərisi maye ilə dolu olur. Qovuğun içərisində çoxlu miqdarda başçıqlar olur. Qoyun beyin qurdu yetkin halda zərər vermir, lakin sürfə halı kənd təsərrüfat heyvanlarına böyük ziyan vurur. Sürfə mərhələsinin törətdiyi xəstəlik senuroz adlanır. Bu xəstəliyə əsasən quzular yoluxur. Yoluxmuş heyvan sürfənin hərəkəti zamanı çox narahat olur, başını yana əyərək çox qorxaq olu, çox vaxt isə bir dairə üzərində fırlanır. Ona görə də bu xəstəliyə "gicəllənc" xəstəliyi deyilir. Xəstəliyin əlamətləriini hiss etdikdən 4-6 həftə sonra ölüm baş verir. Bu məqsədlə sahibsiz itlər və digər yırtıcı heyvanlar tələf edilməli, saxlanılan itlər müalicə olunmalı, xəstəliyə yoluxmuş heyvanın başı yandırılmalı, itlərə verilməməlidir.

Yayılması
---------

Fransada və dağlıq ərazilərdə təsərrüfat sahələrində daha çox yayılmışdır.

Həyat tərzi
-----------

Parazit həyat tərzi keçirirlər.

Ədəbiyyat
---------

1. B.İ.Ağayev, Z.A.Zeynalova "Onurğasızlar Zoologiyası". Bakı, "Təhsil", 2008, 568səh;
2. V.A.Dogel "Onurğasızlar zoologiyası". Bakı, "Maarif", 1988, 288 səh.

Xarici keçidlər
---------------

Multiceps multiceps

İstinadlar
----------

1. ↑  V.A.Dogel "Onurğasızlar zoologiyası". Bakı, "Maarif", 1988, 288 səh.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1269837
* Wikispecies: Taenia multiceps
* BioLib: 82379
* BOLD: 168969
* EUNIS: 229303
* Fauna Europaea (new): 11ed9379-1cc7-4d6c-a33f-ec23465e5ca7
* GBIF: 8478602
* NBN: NHMSYS0000068097
* NCBI: 94034

 |
**Boqovin gölü** (mak. Боговинско Езеро) — Rudako-Planina dağlarında yerləşən göl. Gölün yerləşdiyi ərazi öz növbəsində Şar-Planina dağ massivində qərarlaşır. Buzlaq mənşəlli göldür. Buzlaqların çəkilməsi nəticəsində formalaşmışdır. Makedoniyanın şimal-qərbində Boqovine rayonu Nivi-Selo kəndi ərazisində yerləşir. Yüksək dağ gölüdür. Bu səbəbdən ətrafında əsasən alp çəmənlikləri yayılmışdır.

Xüsusiyyətləri
--------------

Göl uzunsov formaya malikdir. Borislaves və Malaya Smreka dağları arasında yerləşir. Boqovin dəniz səviyyəsindən 1936 metr yüksəklikdə yerləşir. Əsasən yağıntı suları ilə qidalanır. Gölə çoxlu sayda daimi olmayan kiçik axarlar axır. Gölün uzunluğu 245 m, eni isə 210 metrdir. Maksimal dərinliyi 2,2 metrdir. Onun hövzəsi 66 880 m² təşkil edir. Bu göl bütün Şar-Planina dağlarında yerləşən ən iri göldür. Gölün qərb sahilləri əsasən sız qamışlıqla örtülüdür.
Gölə çoxlu sayda kiçik axarın tökülməsinə baxmayaraq onda yalnız bir çay başlayır. Boqovinskaya çayı Radiovse kəndi yaxınlığında Vardar çayına tökülür. Axarlılq gölün şirinsulu olmasını təmin edir. Gölün suyu hətta kənd təsərrüfatında belə istifadə edilir. Bundan əsasən Rakoves kəndinin sakinləri istifadə edir.
Gölün yerləşdiyi ərazi kristalik şist, dolomit və əhəng dağı suxurlarından təşkil olunmuşdur. Gölün sahil xəttinin uzunluğu 1.2 kilometrə bərabərdir. Burada qoyunların tez-tez çimizdirilməsi səbəbindən gölün suları bulanıq olur, amma çox sayda qolu sayəsində su təmizlənir. Göl geniş bir forması olan qayalı bir hovuzda yerləşir və digər bütün göllərdən fərqlənir. Gölün qərb hissəsində eni 170 m genişlikdən şərq hissəsində 10 m-ə qədər azalır.

Qalereya
--------

* Boqovin gölü qışdaBoqovin gölü qışda
* Gölün suyuGölün suyu
* Boqovin gölünə qərb tərəfdən baxışBoqovin gölünə qərb tərəfdən baxış
* Gölün şərq sahiliGölün şərq sahili
* Gölün qərb sahiliGölün qərb sahili
* Gölə girişGölə giriş
* Gölə şimal-şərq hissədən baxışGölə şimal-şərq hissədən baxış

İstinadlar
----------

1. ↑  *Rista Nikolić*. Glacijacija Šar Planine i Koraba, Beograd, 1912 godina.
2. ↑  *Душан Кривокапиќ*. Шар-Планина, издание «Туристичка Штампа», Белград, 1969.
**Hirkan qızçiçəyi**  - (lat. *Bellis hyrcanica* Woronow.). Mürəkkəbçiçəklilər fəsiləsinə aid bitki növü.

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "*Nəsli kəsilməyə həssas olanlar*" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Azərbaycanın *endemik* növüdür.

Regional IUCN Statusu - VU D2

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Birillik ot bitkisidir. Gövdə əsasən 1-3 yarpaqlı, bəzən, 10 sm-ə qədər hündürlüyündə, bir yan budaqlıdır. Yarpaq ayası uzunsov tərs –yumurtavari, ayrılmış dişcikli, demək olar ki, çılpaq, sıxılmış qısa saplaqlıdır. Səbətin ayaqcıqları yuxarıdan meyvə vaxtı yoğunlaşır. Səbətcik 5 mm-ə qədər enindədir. Sarğı yarpaqları tükcüklü, uzunsov-yumurtavari, kütdür. Dilcik sarğıdan 2 dəfə uzundur, ağdır. Toxum 1 mm-ə qədər uzunluğundadır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləməsi aprel-may, meyvələməsi iyul aylarına təsadüf edir. Dənizkənarı çəmənlərdə yayılmışdır. Çoxalması toxumladır.

Yayılması
---------

Lənkəran ovalığıdır.

### Sayı və tendensiyası

Populyasiyanın təbii ehtiyatı azdır, yeganə lokalitetdə mənfi təsirlərə həssaslıq müşahidə edilir.

### Məhdudlaşdırıcı amillər

Antropogen və zoogen məhdudlaşdırıcı amillərdir.

### Mühafizə tədbirləri

Mühafizəsi üçün xüsusi tədbirlər hazırlanmayıb. Antropogen təsirlərin qarşısının alınması, bitdiyi ərazilərin nəzarət altında saxlanılması tələb olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri, II nəşr, Bakı-2013
2. ↑
3. ↑  Schtaz G. Shulkina T. Solomon J. 2013
4. ↑  Флора CCCP, 1959
5. 1 2 3  Флора Азербайджан, 1961
**Cosmopolitan** — beynəlxalq qadınlar üçün jurnal. İlk dəfə jurnal 1886-cı ildə ABŞ-də təsis edilmişdi. Dünyanın 52 ölkəsində buraxılır. Rusiyada jurnal Sanoma Independent Media nəşriyyat evində çap edilir.

Jurnalın əsas rubrikaları
-------------------------

* COSMO SHOPPING
* Sən və O
* Onun haqqında hər şey
* COSMO eksperiment
* Sənin həyatın
* Karyera
* Seks
* Səyahət
* Moda və gözəllik
* Rubrika

Cosmopiltan müasir dövrdə
-------------------------

Jurnalın beynəlxalq çapı: Argentina, Ermənistan, Avstraliya, Azərbaycan, Braziliya, Bolqarıstan, Mərkəzi Amerika, Çili, Çin, Kolumbiya, Xorvatiya, Kipr, Çexiya, Ekvador, Estoniya, Finlandiya, Fransa, Almaniya, Yunanıstan, Honkonq, Macarıstan, Hindistan, İndoneziya, İtaliya, Qazaxıstan, Cənubi Koreya, Latviya, Litva, Malayziya, Meksika, Monqolustan, Niderland, Peru, Filippin, Polşa, Portuqaliya, Puerto-Riko, Rumıniya, Rusiya, Serbiya, Sinqapur, Sloveniya, CAR, İspaniya, Tayvan, Tailand, Türkiyə, Böyük Britaniya, U.S. en Español, Ukrayna, Venesuela, Vyetnam.

Çapı dayandırılmış ölkələr: Danimarka, Gürcüstan, İsrail, Keniya, Norveç və İsveç.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Cosmopolitan ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Kurzbeschreibung von Cosmopolitan auf mvg.de Arxivləşdirilib 2013-01-17 at the Wayback Machine
* Onlineportal Cosmopolitan.de
* Prix de Beauté




1. ↑  .
2. ↑  The ISSN portal (ing.). Paris: ISSN International Centre, 2005. ISSN 0010-9541
**Monteneqro Milli muzeyi** (mont. Narodni muzej Crne Gore) Monteneqronun tarixi paytaxtı Çetinyedə yerləşir və müxtəlif mövzularda bir neçə muzeyi özündə birləşdirir. Ekskursiyalar monteneqro, ingilis, fransız, alman, italyan və rus dillərində təşkil edilir.

Bölmələri
---------

### Monteneqronun tarix muzeyi

İncəsənət Muzeyi ilə birlikdə keçmiş hökumət binasında yerləşir. Monteneqronun slavyanlaşamaya qədərki, orta əsrlər, Monteneqronun təşkili (1796-1878), son dövrlər (1878-1916), Monteneqronun Yuqoslaviyanın tərkibində olduğu (1918-ci ildən) dövrləri əhatə edir.

### Monteneqro etnoqrafiya muzeyi

Muzey 1951-ci ildə təşkil edilmişdir. Serbiyanın keçmiş səfirliyində yerləşir. Onun kolleksiyasına ərzaq, toxuculuq, geyim, silah, musiqi alətləri, eləcə də milli incəsənət nümunələri daxildir.

### Monteneqro İncəsənət Muzeyi

Muzey 1850-ci ildə qurulmuşdur. İlkin olaraq Monteneqro şəkil qaleyası olaraq adlandırılırdı. Monteneqro Tarix Muzeyi ilə birlikdə keçmiş hökumət binasında yerləşir. Muzey beş hissədən ibarətdir: Yuqoslaviya xalqı kolleksiyası, ikona kolleksiyası, Monteneqro rəsmlərinin kolleksiyası, Milisa Sariç-Vukmanoviçin xatirə kolleksiyası, üzəri köçürülmüş divar fresklərinin nüsxəsi. Yuqoslaviyanın müxtəlif istiqamətləri və millətlərinin nümayəndələri tərəfindən XIX-XX əsrlərdə çəkilmiş rəsmlər əks olunur. Milisa Sariç-Vukmanoviçin kolleksiyasına Renar, Şaqal, Dali, Pikasso və digər sənətkarların əsərləri daxildir.

### Kral Nikolas muzeyi

1926-cı ildən kral Nikolasın köhnə iqamətgahının binasında yerləşir. Muzey eksponatlarına şəkil kolleksiyaları, silahlar, kralın ailə üzvələrinin şəxsi əşyaları və digər qiymətli əşyalar daxildir.

### Bilyarda

Saray Pyotr II Petroviç-Neqoşun iqamətgahı kimi inşa edilmişdir. Bilyardın həyətində Monteneqroun bir relyef xəritəsi var.

### Neqoşun evi

Neqoşun böyüdüyü kənddə yerləşir. XIX əsrin əvvəllərinə aid olan kənd evi. Pyotr II Petropviç bu evdə doğulmuşdur.

Mənbə
-----

* Monteneqro Milli muzeyinin rəsmi saytı  (ing.)
* Çetine. Muzey  (ing.)
**Bobbi Andonov** (*ing.* Bobby Andonov, mak. Бобби Андонов; 28 avqust 1994 və ya 18 avqust 1994, Melburn) — Makedon əsilli Avstraliya müğənnisi, bəstəkar və model.

Həyatı
------

Bobbi Andonov 29 avqust 1994-cü ildə Avstraliyanın Viktoriya ştatında yerləşən Melburn şəhərində anadan olmuşdur. Andonovun hər iki valideyni Makedoniya Respublikasının Strumitsa şəhərindəndir. Bobbi altı yaşından bəri oxuyur və eyni zamanda rəqslə məşğul olur. Müğənni müsahibələrindən birində musiqiyə Prins və Corc Maykldan ilhamlandığını bildirmişdir. Bobbi eyni zamanda piano və gitarada ifa etməyi kiçik yaşlarından öyrənmişdir.

Musiqi karyerası
----------------

Bobbi Andonov 14 yaşında ikən ana vətəni olan Makedoniya Respublikasını 2008 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmiş və 15 iştirakçı arasında 5-ci yerdə qərarlaşmışdır. Müsabiqədə özünün bəstələdiyi və ifa etdiyi "Prati mi SMS" mahnısı ilə əsasən Balkan ölkələrində şöhrət qazanan Andonov müsabiqənin ardınca həmin ölkələrdə turlar həyata keçirmişdir. 2010-cu ildə gənc müğənni Avstraliyanın böyük məharət yaraşması olan "Australia's Got Talent"-da iştirak etmişdir. Müsabiqənin final mərhələsinə qədər yüksəlməyə nail olan Andonov müsabiqədə Leonard Koenin "Hallelujah", Kanye Uestin "Heartless" mahnılarını müxtəlif versiyalarda səsləndirmişdir.

2014-cü ildə Bobbi Andonov Robert Kuterin "The Dream Children" filmi üçün iki mahnı bəstələmişdir. O eyni zamanda Afrojack, Avstraliyalı DJ Coel Fletçer və 2015 X Factor Avstraliyanın qalibi Sirus Villanuevaya mahnılar yazmışdır.

Diskoqrafiya
------------

### Sinqllar

| Mahnı adı | İl |
| --- | --- |
| "Apartment" | 2017 |
| "Faithful" | 2018 |
| "Smoke" |
|

İstinadlar
----------

1. 1 2  IMDb (ing.). 1990.
2. 1 2  Jonathon Moran and Elle Halliwell, "Australia's Got Talent star Bobby Andonov has secret past life," *The Daily Telegraph*, 16 may 2010.
3. ↑  David Knox, "Bobby Andonov at Junior Eurovision," Arxivləşdirilib 2019-04-03 at the Wayback Machine TV Tonight, 16 may 2010.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Apple Music · Instagram · Spotify · YouTube |
| Tematik saytlar | Discogs · IMDb · MusicBrainz |

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Bəstəkar** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Santissima-Annunsiata** (it. Santissima Annunziata) — Florensiya şəhərində monastır kompleksi. Bu ərazidə ilk kilsə 1250-ci ildə Servitlər ordeni tərəfindən inşa edilmişdir. 1444—1455-ci illərdə Mikkelosso di Bartolomeo Filippo Brunelleskinin Santa Mariya delyi Anceli kilsəsi üçün hazırladığı kompozisiyanı model olaraq götürərək, köhnə qotik kilsəsinin bazilika planına baş qurbangahlı sentrizm xoru və dairə şəklində düzülmüş doqquz kiçik apsida əlavə etdi. Bu rotondaya son formanı Leon Battista Alberto vermişdir. O, həmçinin şimal-qərb tərəfə kyostrino həyətini tikib əlavə etdi, kilsə nefinin önündə isə atrium qurdu. Nəticədə orta əsr bazilikası, qədim (atrium) və Bizans (rotonda xoru) mənbələrini birüzə verən mürəkkəb və tipik İntibah kompozisiyasına çevrildi.

1601-ci ildə heykəltaraş və memar Covanni Battista Kaçini köhnə bazilikaya sütunlu lociya əlavə etdi. Memar oxşar iki lociyanı təqlid edirdi: Filippo Brunelleskinin "Ospedalye delyi İnnoçenti" və Antonio da Sanqallonun "Lociya dei Servi de Mariya" əsərlərini. Lociya narteks kimi istifadə olunmağa başlandı. Beləliklə, bazilika ilə eyni adlı olan meydanın simmetrik kompozisiyası tamamlandı.

Şüşə damla örtülmüş kluatrın tağlı qalereyasında *"Əhd-peyman monastırı"* adlı kiçik rəsm muzeyi var. Səhnə şəklində tərtib olunmuş bu məkan, Rosso Fiorentino, Pontormo və Andrea del Sartonun freskalları ilə düzəldilmiş lünetlərlə bəzədilib. Girişin sağında Rosso Fiorentinonun *"Madonnanın yüksəlməsi"* freska əsəri yerləşir. Daha sonra ardıcıllıqla Yakopo Pontormonun *"Blaqoveşşeniye"* və Françabiconun *"Məryəmin nişanlanması"* gəlir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Tuscany. London, UK: Michelin TYRE PLC, 1997. P. 188

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | LCCN: n80050114 · VIAF: 127837808 · WorldCat VIAF: 127837808 |
***İnhibitor*** — (lat.inhibere "saxlamaq") fizioloji və fiziki-kimyəvi (əsasən fermentativ) proseslərin gedişini ləngidən və ya saxlayan maddələrin ümumi adıdır. Əks anlayış – katalizator.

Təsviri
-------

İnhibitorların təsiri aktiv mərkəzlər və ya hissəciklər iştirakı ilə gedən katalitik və zəncirvari reaksiyalar üçün xarakterikdir. Reaksiyanın ləngiməsi və ya dayanması inhibitorun katalizatorun aktiv mərkəzlərini təcrid etməsi və ya onlarla qarşılıqlı təsirə girib, az aktiv radikal əmələ gətirməsi ilə əlaqədardır. İnhibitor sistemə reagentlərdən xeyli az miqdarda (qatılıqda) verilir.

İnhibitora aid misallar
-----------------------

Məsələn, hidroxinon benzaldehidin oksidləşməsinə qarşı inhibitordur; texnesium birləşmələri – poladların korroziyasının qarşısını alan inhibitordur: difenilketon – stirolun polimerləşməsinə qarşı inhibitordur; azotüçxlorid – xlorla hidrogenin reaksiyası üçün güclü inhibitordur, rekasiyanın dayanmasından ötrü onun mində bir faiz hissəsi kifayətdir.

Metal korroziyası inhibitorları
-------------------------------

Metal korroziyası inhibitorları xüsusi praktiki əhəmiyyətə malikdir. Müasir təsəvvürlərə əsasən inhibitorların təsir mexanizmi elektrokimyəvi təbiətə malikdir. Metalın korroziyasına gəldikdə inhibitor elə maddələrə deyilir ki, onlar metalın səthində adsorbsiya olunaraq, onun potensialının müsbət yükünü artırsın və bununla da korroziya prosesini ləngitsin. İnhibitorlara çox vaxt korroziya mühitinin aktivliyini azaldan və ya inhibitorun məhlul, metal və ya metalın korroziya məhsulu ilə qarşılıqlı təsiri nəticəsində alınan və metalın səthində qoruyucu pərdə əmələ gətirən maddələri də aid edirlər.

Korroziya inhibitoru kimi istifadə edilə biləcək çoxlu sayda maddələr məlumdur. Aminlər, azotsaxlayan heterotsiklik maddələr, tiollar, karbamid və tiokarbamidlər, sulfidlər, aldehidlər daha yüksək inhibitor xassəsinə malikdir.

Ədəbiyyat
---------

* Ингибиторы // Краткая химическая энциклопедия / Кнунянц И. Л. (гл. редактор). — М.: Советская Энциклопедия, 1961–1967. — Т. 2. — С. 228–229.

Mənbə
-----

1. Ингибиторы // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. II. — ISBN 9965-9746-3-2.
2. Катализ и ингибирование. www.chem.msu.su. Проверено 7 декабря 2018.
3. Ингибиторы // Энциклопедический словарь юного химика. 2-е изд. / Сост. В. А. Крицман, В. В. Станцо. — М.: Педагогика, 1990. — С. 91. — ISBN 5-7155-0292-6.
**Volfqanq Amadey Motsartın heykəli (Vyana)** - 1953-cü ildən Avstriyanın Vyana şəhərindəki İnnere Ştadt *(Daxili Şəhər)* bölgəsindəki Burqqarten qəsəbəsində yerləşən bir abidədir. Bəstəkar Volfqanq Amadey Motsarta (1756–1791) həsr edilmişdir.

7,5 metr hündürlüyündə olan bu heykəl, memar Karl Köniq (1841–1915) və heykəltaraş Viktor Tilqner (1844–1896) tərəfindən hazırlanmış və Albertinaplatz-da (Albertinaplatz Vyananın 1-ci rayonunda, Daxili Şəhərdə *(İnnere Ştadt)* yerləşir.) 21 aprel 1896-da açılış mərasimi keçirilib. Mərasim memar Tilqnerin ölümündən sonra keçirilib.

Təsviri
-------

Heykəl Vinşqaudan, daha doğrusu Cənubi Tiroldan gətirilən Laas mərmərindən, təməl pillələri isə qaranlıq dioritdən hazırlanmışdır. Heykəldə musiqi stendi olan bəstəkar Motsart var. Ətrafı naxışlar, maskalar və çələnglər ilə bəzədilib və heykəəl Stertsinqdən gətirilən kobud mərmərdən hazırlanmış yarım dairəvi ballustrade içərisindədir. 
Ön tərəfdə bir relyef verilib və bu Motsartın "Don Covanni" operasının iki səhnəsinə aiddir. Luis Karmontellenin dizaynı əsasında heykəlin arxa tərəfində barelyef yerləşdirilib və burada altı yaşlı Motsartı atası Leopold və bacısı Nannerl ilə birlikdə musiqi ifa etmdiyi səhnə canlandırılıb.

* Luis Karmontellenin abidənin arxa tərəfi üçün şablonuLuis Karmontellenin abidənin arxa tərəfi üçün şablonu
* Burqqartendəki abidəBurqqartendəki abidə
* Arxa tərəfdəki barelyefArxa tərəfdəki barelyef

Tarixi
------

Heykəlin açılışından 77 il əvvəl Motsart abidəsi üçün vəsait toplanmışdır. Lakin abidənin dizaynını və yerini seçmək problemli idi. Bir neçə təklifə görə abidə üçün yer təklifləri arasında Rathauspark, Ştadtpark və Albertinaplatz daxil edildi. Abidənin dizaynını seçmək üçün iki sənət müsabiqəsi təşkil edildi. Tilqnerin dizaynı peşəkar münsiflər heyətinin seçimində ikinci oldu, lakin Motsart Abidə Komitəsi tərəfindən Edmund fon Hellmerin layihəsi üzərində seçildi.

Abidə 1945-ci il martın 12-də Vyananın bombalanması nəticəsində zədələnmiş, bərpa olunmadan və 5 iyun 1953-cü ildə Burqqatendəki həqiqi yerində yerləşdirilmişdir. Bərpa zamanı abidəyə iki qum-əhəng kərpic sütunu əlavə edildi.

1992-ci ildə Vyana şəhəri abidənin bir nüsxəsini Tokio şəhərinə hədiyyə etdi.

İstinadlar
----------
**Şəki Dövlət Rəsm Qalereyası** — 1982-ci ildə Azərbaycan SSR Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən təsis edilmiş rəsm qalereyasıdır.

Tarixi
------

Bina 1895-ci ildə çar Rusiyasının hərbi hissələri üçün kazarma kimi tikilib. Birmərtəbəlidir, dörd zaldan və dörd otaqdan ibarətdir. Divarları yerli çay daşı və kərpicdən hörülüb. Çardağı taxta konstruksiyalıdır, üstü dəmirlə örtülüb. Bina qərbdən və cənubdan Qala divarları ilə əhatə olunub. 1982-ci ildən Şəki Dövlət Rəsm Qalereyası kimi fəaliyyət göstərir.

Haqqında
--------

1982-ci ildə Azərbaycan SSR Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən təsis edilən Şəki Dövlət Rəsm Qalereyası Şəki şəhərinin Yuxarıbaş məhəlləsində, "Dövlət Tarix Memarlıq Qoruğu"nda qala divarları arasında yerləşən keçmiş Çar Rusiyasının kazarması olmuş binada yerləşir. Binanın tikilmə tarixi 100 ildən çoxdur. Şəki Dövlət Rəsm Qalereyası üç zaldan: Emalatxana zalı, Fond Otağı və İdarəetmə (Direktor və digər köməkçi otaqlar) otaqlarından ibarətdir. Rəsm qalereyasının fondunda 327 əsər vardır. Bu əsərlərdən 244-ü rəngkarlıq, 68-i sulu boya, qrafika, 15-i heykəltaraşlıq işləridir. Fond əsərlərinin əksəriyyəti Azərbaycan SSR-ı tərəfindən 1982, 1984 və 1986-cı illərdə Qalereyaya verilmişdir. Fondun əsərləri içərisində tanınmış heykəltaraş Sapsayın, tannınmış rəssamlardan Toğrul Nərimanbəyovun, Mehdiyevin, Sadıqzadənin, Sakitin və digərlərinin əsərləri vardır.

Xarici keçidlər
---------------

* "Şəki Dövlət Rəsm Qalereyası". kataloq.gomap.az. İstifadə tarixi: 10.03.2021.
* "Şəki və Lahıcdakı muzeylər Dövlət Turizm Agentliyinin tabeliyinə verilib". apa.az. İstifadə tarixi: 10.03.2021.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyaları
* Şəki

İstinadlar
----------

1. ↑  "Şəki Dövlət Rəsm Qalereyasısasa". azgallery.az. 2022-01-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10.03.2021.
2. ↑  "Şəki mədəni irsi". sheki.heritage.org.az. 2021-10-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10.03.2021.
3. ↑  "Şəki Dövlət Rəsm Qalereyası - Şəki Turizm İnformasiya Mərkəzi". 2017-04-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-07-05.
**Cümhuriyyət Ağacı** Türkiyənin İzmir ilinin Konak ilçəsində, Gündoğdu Meydanı içərisində yerləşən abidədir. 2003-cü ildə tamamlanan abidə İstiqlaliyyət müharibəsini təmsil edir. Misdən hazırlanmış heykəlin hündürlüyü 5 metr, mərmərlə örtülü pedestalın hündürlüyü 8,5 metr, abidənin bütöv hündürlüyü 13,5 metrdir.

Tarixi
------

1997-ci ildən etibarən dəniz dolğusu ilə genişləndirilən Kordon üzərində 2000- ci ildə Gündoğdu Meydanı salındı. İzmir Böyükşəhər Bələdiyyəsi meydana abidə qoyulmağı üçün heykəltaraş Fərid Özşen ilə razılaşdı. 2003-cü ildə tamamlanan abidə eyni il Cümhuriyyətin elan edilməsinin 80 illiyi münasibətiylə 29 oktyabrda açıldı. 2014-cü ildə Türkiyə yerli seçkilərindən əvvəl 16 mart tarixində Gündoğdu Meydanında təşkil edilən AKP mitinqində abidə vandalların hücumuna məruz qaldı.

Memarlığı
---------

Cümhuriyyət Ağacı 8,5 m hündürlüyündə mərmərlə örtülü pedestal və bu pedestalın üzərinə yerləşdirilən on atlının təmsil edildiyi mis heykəldən ibarətdir. Ümumi uzunluğu 13,5 metr olan abidənin pedestalında Hitit, Səlcuqlu və Osmanlı mədəniyyətlərini və cümhuriyyətin qurulmasından bəhs edən qabartmalar və yazılar yerləşdirilib. İstiqlaliyyət müharibəsini təmsil edən heykəl daha yaxşı işıq alması üçün üzü qərbə tərəf tikilmişdir. Heykəldə təmsil edilən atlıların üzləri bilinmir və əskər ya da sivil geyimləri yoxdur. Abidənin ətrafına daş və sütunlardan ibarət bir kölgəlik qoyulması təklifi Ətraf-Mühit və Şəhərçilik Nazirliyi tərəfindən qəbul edilmədi

Cənub alt qabartmaCənub alt qabartmaŞərq alt qabartmaŞərq alt qabartmaŞimal alt qabartmaŞimal alt qabartmaQərb alt kabartmaQərb alt kabartma

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dünden Bugüne Kordon'un Geçirdiği Evrimin Hikayesi". izmirmag.net. Nisan 2016. 23 Şubat 2018 tarixində arxivləşdirilib.
2. 1 2 3 4 5  "Gündoğdu'ya Medeniyetler Anıtı Yapılacak". yapı.com.tr. 2020-05-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-15.
3. ↑  "İzmir 'Anıtlar' kenti oluyor". 2020-05-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-15.
4. ↑  "'Cumhuriyet Ağacı Heykeli' temizlenmeye başlandı". 2020-05-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-15.
5. 1 2  "Kamusal Alanda Heykelin Çevreyle İlişkisi ve İzmir". İzmir. 2021-07-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-15.
6. ↑  "Gündoğdu'daki anıtın yaratıcısı Özşen, eserini anlattı". 2015-05-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-15.

Xarici keçidlər
---------------

* 

Vikianbarda Cümhuriyyət Ağacı ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Qabdrəhman Qədirov** (başq. Ҡадиров Ғабдрахман Фәйзрахман улы; 27 yanvar 1941, Şatura, Moskva vilayəti – 31 iyul 1993, Soçi, Krasnodar diyarı) — Sovet atleti (moto idmanı, spidvey), buz üstündə motosiklet yarışında altı qat dünya çempionu (1966, 1968, 1969, 1971-1973), Avropa çempionu (1964).

Bioqrafiya
----------

Qabdrəhman Qədirov 27 yanvar 1941-ci ildə Şatura qəsəbəsində (Moskva vilayəti) anadan olmuşdur. Şaturada atası Fayzurəhman Fayzurəhmanoviç və anası Qasima Məhəmmədovna Başqırdıstandan bir Komsomol inşaat sahəsinə gəlmişlər.

Atsı cəbhədə ölmüş, anası isə bir inşaat trestində bənna olaraq çalışmağa davam etmişdir.

Müharibədən sonra ana və oğul bir neçə il Beloretskdə yaşamışlar. 1947-ci ildən Qədirov Ufa şəhərində yaşayır. 1970-ci ildə Lesqaft adına Universiteti bitirmişdir. SSRİ yığma komandası üçün buz meydanında, motosiklet yarışında yarışır. Beynəlxalq müsabiqələrdə Qədirov Çexoslovakiya, Polşa, İsveç, Finlandiya və digər ölkələrdən ola yarışmaçıları spidfveydə asanlıqla məğlub edir.

Qabdrəhman Qədirov üç dəfə evlənmişdir. Qədirovun üçüncü həyat yoldaşı Nazifə başqırd pop ulduzu, indi Başqırdıstanın Xalq artisti, Başqırdıstan Respublikası Salavat Yulayev adına Dövlət Mükafatı laureatı olmuşdur. Üç evlilikdən üç uşaq qalmışdır - iki oğlu və bir qızı. Böyük oğlu Artur, Ufa Moto Nəqliyyat Kollecinin komandasında motokrosla məşğul idi. Nəvələri: Artur, Artyom, Danila və nəvələri İnna və Liza.

İdman karyerasının sonunda idman şərhçisi, beynəlxalq yarışlarda hakim, Ufadakı Başqırd Dövlət Filarmoniyasında idarəçi (1982-1993) işləmişdir. İki bioqrafiya kitabı yazmışdır - "Buzu seçirəm" və "Çətin spidvey üzüyü". Kitabları 1974 və 1976-cı illərdə Ufa və Moskvada nəşr edilmişdir.

31 iyul 1993-cü ildə Soçidəki bir sanatoriyada insultdan dünyasını dəyişmişdir. Ufa şəhərində müsəlman qəbiristanlığında dəfn edilmişdir. 31 iyul 1997-ci ildə qəbir üzərində heykəltaraş Vladimir Lobanovun hazırladığı abidəsi qoyulmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Başqırdıstan Ensiklopediyası (rus.). Башкирская энциклопедия, 2005. 4344 с. ISBN 978-5-88185-053-1
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2013-12-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-31.
3. ↑  "ru\_ufa: Габдрахман Кадыров". 2017-04-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-31.
4. ↑  "Габдрахман Кадыров — YouTube". 2016-09-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-31.
5. ↑  "Могилы знаменитостей. Кадыров Габдрахман Файзурахманович (1941—1993)". 2012-03-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-31.
6. ↑  "Янчг Усднфмхйнб Пеяосакхйх Аюьйнпрнярюм. Хяйсяярбн Аюьйхпхх. Стю. Фхбнохяэ, Цпютхйю, Яйскэорспю, Дейнпюрхбмн-Опхйкюдмне Хяйсяярбн, Реюрпюкэмн-Дейнпюжхнммне Хяйсяярбн, Хяйсяярб…". 2009-02-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-31.
**Brexovskie adaları** — Kara dənizində yerləşən adalar qrupu. Taymır yarımadasının qərb sahillərində yerləşir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə daxildir (Rusiya). Yenisey çayının estuarisində yerləşirlər. Adalar XVIII əsrdə burada təsərrüfat təşkil etmiş Brexov ailəsinin şərəfinə adlandırılmışdır.

Coğrafiya
---------

Qrupa daxil olan adalar əsasən düzən relyefə malikdirlər. Bataqlıqlaşmışdırlar. Çoxlu sayda müxtəlif ölçüyə malik adalardan ibarətdir. Adalar Yeniseyin adalar arasından keçən qolları ilə ayrılırlar. Arxipelaqda maksumal hündürlük 10 metr dəniz səviyyəsindən yuxarıda yerləşir. Adaların ərazisi ilbəil dəyişir. Sol sahil adalar əsasən pleystosen və qolosen döverlərinə aid suxurlardan təşkil olunmuşdur. Burada olan suxurlar arasında Üst pleystosenin dəniz və dəniz-buzlaq suxurlarından ibarətdir. Yeniseyin hündür terrası əsasən qum suxurlarından ibarətdir. Sağ sahildə isə təbaşir suxurları üstünlük təşkil edir. Adaların dəyişilməyən delta düzənliyində çoxlun sayda kişik göl vardır.
Çoxlu sayda tundragöllərinin dərinliyi 2–3 metr arasında dəyişir. Onların maksimal dərinliyi 15–20 metrdir. Suyun səviyyəsi qalxdığı dönəmlədə bu göllər tamamən dolur.

İqlim
Havanın orta illik temperatur — 11°С, ən isti ayının temperaturu isə (iyul) +11;-13°С təşkil edir. Ən aşağı temperatur yanvar ayında qeydə alınmışdır −56°С. Ən yüksək temperatur +31°С iyulda qeydə alınmışdır. Əraziyə il ərziyə 375 mm yağıntı düşür. Qar örtüyü 7–8 oktyabrdan, 7–8 iyuna qədər ümumi olaraq 244 qalır.

Bitki və heyvanlar aləmi
Adaların cənubu Cənub tundra canlıları ilə zəngindir. Adalarda yerləşən su ayrıcılarında kollar yayılmışdır. Bura əsasən demək olar ki tundra birtkiləri ilə örtülür.
Brexovski adalarında ümumilikdə 100-dən çox quş yaşayır. Nadir və qorunan növlərdən Yenisey deltasında Ağdimdik qaqar, Ağquyruq dəniz qartalı, Şahin, Kiçik qu quşu, Qırmızıdöş qaz, Ağqaş qaz kimi quşlar yayılmışdır. Mənsəbdə bir çox nadir balıq növlərinə rastlanır.

Əhəmiyyəti
----------

Adalar ərazisində və onun ətraf bölgələrində üç etnosun nümayəndələri yaşayır: Dolqanlar, Nenlər və Eneslər. Bölgə əhalisinin əsas məşquliyyəti maralçılıq, balıqçılıq və mövsümü tülkü ovundan ibarətdir. Bununla belə adalarda əsas rolu balıqşılıq oynayır.

1999-cu ildə adaların yerləşdiyi ərazidə "Brexovskie adaları yasaqlığı" təşkil olunmuşdur. Yasaqlığın ərazisinə ümumilikdə Yeniseyin daxili deltasına aid adalar, bataqlıqlar, çay qolları və göllər daxildir. Yasaqlığın ümumi sahəsi 288,5 min. ha-dır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-04-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-10.
2. 1 2 3 4 5  "Бреховские острова (Внутренняя дельта Енисея)". 2017-01-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-10.
3. 1 2 3 4  "Arxivlənmiş surət". 2017-04-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-10.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-03-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-10.
**Düldül** (*ərəb.* دلدل‎) — Məhəmməd peyğəmbərə (s.a.a.v) Misir hakimi Mukaukis tərəfindən Yağfurla birlikdə hədiyyə edilmiş bir qatır. Zil qara və ya ağ rəngdə olması nəql edilən Düldül, İslam xəlifəsi Hz Əliyə (ə.s) Məhəmməd peyğəmbər tərəfindən hədiyyə edilmişdir. Şiə alimlərinin sözlərinə görə Hz Əli Cəməl və Süffeyn döyüşlərinə onunla getmişdir. Düldülün dişi olması rəvayət edilir.
Daha sonralar klasik ədəbiyyatda bir at şəklində təsvir edilmişdir. Hz Əli fars və türk klassik ədəbiyatında, dini dastanlarda əsasən Zülfüqar adlı qılıncı və Hz Məhəmmədin ona hədiyyə etdiyi atı ilə birlikdə anılır. Əslində isə o bir qatırdır.

Xalq arasında Düldül güclü, qüvvətli, çevik, ağıllı kimi anlamlarla işlədilir. Azərbaycanın Şəmkir rayonu ərazisində Düldül dağının adıda buradan götürülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  S. Bashear. Riding beast on divine missions: An examination of the ass and camel traditions Arxivləşdirilib 2014-01-12 at the Wayback Machine. Journal of Semitic Studies 37/1 (1991). pp62
2. ↑  Duldul Arxivləşdirilib 2021-05-03 at the Wayback Machine, Encyclopaedia of Islam Second Edition
Qızılgül dibçəkdə.
**Dekorativ bitki** və ya **bəzək bitkisi** – bəzək və dekorasiya məqsədilə yetişdirilən bitki növü. Dekorativ bitkilərinin əksəriyyəti tropik ölkələrin nümayəndələri olduğundan öz yaşadığı şəraitə uyğun olaraq qulluq edilir.

Tarix
-----

Bitkilərin dekorativ məqsədlərlə yetişdirilməsi qədim sivilizasiyalarda ilk dəfə e.ə. 2000-ci ildə başlayıb. Qədim Misirdə Amon fironları dekorativ bitkilərin yetişdirilməsi üçün böyük ərazilər ayırırdılar.

Xüsusiyyətlər
-------------

Dekorativ bitkilərə bəzən **otaq bitkisi** də deyilir. Belə bitkilərdən müxtəlif məqsədlər üçün istifadə etmək mümkündür. Bu bitkilər dərman kimi də istifadə olunur. Dekorativ bitkilərin 2 növü var: çöldə istifadə olunan və evdə istifadə olunan dekorativ bitki. Çöl dekorativ bitkiləri daha dözümlü olur. Buna görə də çöldə istifadə olunan dekorativ bitkilər daha fərqli xüsusiyyətlərə malikdir. Evdə istifadə olunan dekorativ bitkilərə sansevyera, kaktus, diffenbaxiya, sülh zanbağı, anturium, əsl əzvay, puansettiya, kinkan kimi bitki növləri daxildir.

Qalereya
--------

* KalanxoeKalanxoe
* HibiskusHibiskus
* KallaKalla
* KaktusKaktus
* SansevyeraSansevyera

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ornamental Plants: Home page". www.ndsu.edu. 2022-04-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-06.
2. ↑  "Süs Bitkileri Nelerdir? İsimleri Ve Özellikleri İle İç Mekan Bitki Çeşitleri". Milliyet. 1 aprel 2021. 29 May 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 may 2022.
3. ↑  "İç mekan süs bitkileri nelerdir? İç mekan süs bitkilerinin isimleri ve özellikleri". 12 yanvar 2022. 29 May 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 may 2022.
**Çanaqlı amöblər** (*lat.* Testacealobosia) — fəsilədir.

Xarakterik əlamətləri
---------------------

Hüceyrəyə formasını dəyişməyə imkan verən yarımsərt qılaflı orqanizmlərdir. Lokallaşmış nüvəsi yoxdur. Psevdopodiyalar kökdən enli, apikal itiuclu, qısa və ya uzundur. Ventral şəkildə və ya hüceyrənin başqa yerlərində əmələ gəlir. Ancaq dorzal vəziyyətdə əmələ gəlmir. Su orqanizmləridir. Torpaqlarda nadir hallarda olur və ancaq kultural üsulla aşkar edilir.

Yayılması
---------

Bu fəsilənin aşağıdakı nümayəndələri Azərbaycanda qeydə alınmışdır.: Cochlipodium digitatum Greff – Lənkəran rayonunun Şiləvar düyü tarlasında; Arcella stellaris Piey – Qazax, Ağdam rayonlarının su hövzələrində, Kür balıqçılıq stansyiyasında; A.arenaria Greff – Abşeron yarımadasında şor göldə; A. haemisphaerica Perty – düyü tarlalarında; A. discoides Ehrer- Olxovka gölündə, Aşağı Nügədi nohurunda; A. costata Ehrenberg – Lənkəran kərpic zavodu yaxınlğındakı nohurda, Pirqədir, Alanlar, Cilligöl göllərində, Biçənək və Yevlax rayonu su hövzələrində; A. vulgaris Ehrenberg – Lənkəran düyü tarlalarında; A.artocrea Leidy – Abşeron şorsu hövzəsində; Pyxidicula operculata Ehren – Lənkəranın düyü tarlalarında.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s.
2. ↑  Əlizadə, 1934, 1941; Veysiq, 1939, 1940; Popov, 1951; Qasımov, 1965
3. ↑  Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s.

Ədəbiyyat
---------

1. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s.
**Avtosiqnalizasiya** — oğurluqdan qorunmaq üçün nəzərdə tutulmuş avtomobilə qurulmuş (təyin edilmiş) elektron qurğudur. Avtomobildə olan bu nəqliyyat vasitənin köməyi ilə oğrular avtosiqnalizasiya olan yerlərə yaxın dura bilmirlər. Çünki, oğrular maşına əl vursalar avtosiqnalizasiya avtomatik səs verir. Avtosiqnalizasiya səsinin köməyi ilə maşının sahibi və ya əhatə edən insanlar xəbərdar olurlar.

Oğurluqdan müdafiə
------------------

Avtosiqnalizasiya oğurluqdan 100% zəmanət vermir, ancaq xırda oğrularda cazibədarlıq əhəmiyyətli dərəcədə aşağı salır. Avtosiqnalizasiyanın bəzi modellərinə SMS göndərilməsi yolu ilə mobil telefondan siqnalizasiyanın funksiyaları idarə etməsinin imkanıyla modulun GSM/GPRS-ı qoşulması mümkündür.

### Dialoq kodu

Dialoq kodu — avtosiqnalizasiya qoruyucu kod xüsusi üsuludur. Breloyun eyniləşdirməsi üçün kriptoqrafiyada geniş məlum qorunmamış kanal vasitəsilə müəyyənləşdirilmənin texnologiyasından istifadə edir.

Siqnalizasiya öz məlumatlarıyla alınmış cavabı müqayisə edərək həminki alqoritm üzrə öz bağlamasını emal edir. Əgər, onlar uyğun gəlirlərsə, komanda yerinə yetirilir və breloya təsdiq etmə yola düşür.

Elektron qırmadan əlavə müdafiə dialoq koduyla təmin olunur.
**Arçrun Ovannisyan** və ya **Artsrun Hovhannisyan** (*Erm*: Արծրուն Կարապետի Հովհաննիսյան, 30 yanvar 1980, Cızıxlar, Qızıl Qoç rayonu, Ermənistan SSR) — Ermənistan Müdafiə Nazirliyinin keçmiş mətbuat katibi (2012–2020), Vazgen Sarkisyan adına Hərbi Universitetin Zabitlər Fakültəsinin Dekanı, hərbi ekspert, Ermənistan Mərkəzləşdirilmiş Məlumat Mərkəzində Ermənistan Müdafiə Nazirliyinin təmsilçisi.

Biqorafiya
----------

Arçrun Karapetani Ovannisyan (Bəzən *Artsrun* olaraq transliterasiya edilir, Soyadındakı *Հ* (/h/) səsləri tələffüzdə ixtisar edilə bilər) 30 yanvar 1980-ci ildə Ermənistanın Şirak mərzinin Çoğamarq (Cızıxlar) kəndində anadan olmuşdur.

1997-ci ildə İrəvanda yerləşən Vazgen Sarqsyan adına Hərbi Akademiyanın Artileriya birləşmələri komandirliyi üzrə təhsil almağa başlamış və 2001-ci ildə buradan leytenant rütbəsiylə məzun olmuşdur və Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin tank əleyhinə bölmələrində taqım komandiri olaraq hərbi karyerasına başlamışdır. 2002-ci ildə bölük komandiri, 2004-cü ildə isə alay komandiri təyin edilmişdir.

2010-cu ildən Ermənistan Elmlər Akademiyasının Beynəlxalq Elm və Təhsil Mərkəzind tarix üzrə magistr təhsilinə başlamış, həmçinin həmin ildən etibarən Ermənistan Prezidenti yanında Siyasi Araşdırmalar İnstitutunda hərbi mütəxəssis kimi işləməyə başlamışdır. 2012-ci ildə magistr dərəcəsi almışdır.

Həmin il, Ermənistan Müdafiə Nazirliyinin məktbuat xidmətinin katibi vəzifəsinə təyin edilmişdir.

2013-cü ildə Ermənistan Elmlər Akademiyasının Tarix İnstitunda aspirant təhsilə başlamış və 2014-cü ildə tarix elmləri namizədi dərəcəsini almışdır.

Arçrun Ovannisyan 2013-cü ildən İrəvan Dövlət Universitetinin Beynəlxalq Əlaqələr və Jurnalistika fakültəsində dərs demiş, 2014-cü ildən etibarən akademik fəaliyyətinə Vazgen Sarqsyan adına Hərbi Akademiyada davam etmişdir.

2020-ci ilin mart-iyul aylarında o, Ermənistan Müdafiə Nazirliyinin V. Sarkisyan adına Hərbi Universitetinin marşal Hovhannes Bağramyan adına komandanlıq fakültəsinin rəisi olub. 2020-ci il sentyabrın 27-dən noyabrın 9-na qədər baş vermiş Ermənistan-Azərbaycan müharibəsi zamanı Erməni Vahid İnformasiya Mərkəzinin mətbuat konfranslarına rəhbərlik edib. Sonra Hovhannisyan Müdafiə Nazirliyndə Kadr və Hərbi Təhsil Siyasəti Baş İdarəsinin Təhsil İdarəsinin rəisi vəzifəsini tuturdu. 2021-ci ilin aprel ayında öz müraciətinə əsasən Ermənistan Müdafiə Nazirliyində xidmətdən tərxis olunub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arçrun Ovannisyan MN mətbuat katibi təyin edildi Arxivləşdirilib 2014-11-29 at the Wayback Machine" (ermənicə)
2. ↑  "Ermənistan Müdafiə Nazirliyi - Arçrun Ovannisyan". 2020-06-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-18.
3. ↑  "Hovhannisyan Ermənistan MN-də hansı vəzifəni tuturdu və niyə vəzifədən azad edilib?". 2021-04-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-07.
**His dəstəsi**, yaxud **Qulaqcıq-mədəcik dəstəsi** (*lat.* fasciculus atrioventricularis) — 1893-cü ildə İsveçrə həkim anatomu və kardioloqu Uilyam His tərəfindən aşkar edildiyinə görə onun şrəfinə adlandırıılmış, ürəryin aparıcı sisteminə aid bir hissənin adı. His dəstəsi qulaqcıq-mədəcik düyünündən başlayaraq sağ və sol lifli halqaların arası ilə və mədəcikarası arakəsmənin zarlı hissəsinin arxa kənarı ilə aşağı doğru gedir və iki ayaqcığa bölünür: sağ – (*lat.* crus dextrum) və sol – (*lat.* crus sinistrum). Ümumi kötüyün uzunluğu təxminən 1 *sm*-dir. Sağ ayaqcıq mədəcikarası arakəsmənin sağ tərəfilə gedərək Purkinye lifləri vasitəsilə məməyəbənzər əzələlərdə, ətli atmalarda və mədəcik divarının əzələ liflərində tamam olur. Sol ayaqcıq mədəcikarası arakəsmənin sol tərəfilə gedir və sağ ayaqcıq kimi məməyəbənzər əzələlərdə qurtarır.

İstinadlar
----------

* Prof. Kamil Əbdülsalam oğlu Balakişiyevin, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı – 1979
* Waldeyer: *Anatomie des Menschen*, de Gruyter, Berlin 2003, ISBN 3-11-016561-9 S. 869f.

Həmçinin bax
------------

* His dəstəsinin sağ ayaqcığınıın blokadası
* His dəstəsinin sol ayaqcığınıın blokadası

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | BNF: 12649213c · LCCN: sh85061030 · Microsoft: 2779731873 |
Alişan parkının xəritəsi
**Alişan** (*çin.* 阿里山) — Tayvanda, Yuşan dağından bir qədər aralıda yerləşən dağ sistemi. Dağ sistemi ərazisində Alişan Milli Təbiət Parkı, (*çin.* 阿里山國家風景區), istirahət zonası və təbiət qoruğu yerləşir. Park ümumilikdə 415 km² ərazini əhatə edir (45 ha). Parka qoruq dağları, dörd qəsəbə, şəlalələr və yüksək dağlıq ərazidə çay plantasiyalarıdaxildir. Szyai şəhəri ilə Alişan meşə dəmiryolu xətti, avtomobil yolu vastəsi ilə əlaqələnir. Park gəzinti yolları və çığırların kəsişdiyi ərazidədir
Alişan dağlıq vilayətini çoxlu sayda turist və alpinist ziyarət edir. Bu dağ Tayvanın ən görməli yerlərindən biri hesab edilir və ölkənin milli rəmzlərindən biridir. Burada yerli çay və vassabi xüsusi məşhurluğa sahibdir. İnibati baxımından Tayvan, Chiayi vilayəti, Alişan rayonu
ərazisinə daxildir.

Coğrafiya
---------

### İqlimi

İqlimi yüksəkliklərdən asılı olaraq subrtopik və ya tropik ola bilir.

Orta temperatur:

Alçaq yüksəkliklərdə: 24 °C (yayda), 16 °C (qışda).

Orta yüksəliklərdə: 19 °C (yayda), 12 °C (qışda).

Hündür yüksəkliklərdə: 14 °C (yayda, 5 °C (qışda)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

### Topoqrafiya

Hündürlüyü 2000 metrdən yüksək olan zirvələr: 25

Ən hündür nöqtəsi: Dadaşan(大塔山), 2,663 m.

Silsilənin orta yüksəkliyi: 2,500 m.

Bitki və yabanı həyat
---------------------

*Taiwania cryptomerioides*

*Chamaecyparis formosensis*

*Chamaecyparis taiwanensis*

*Cunninghamia konishii*

*Pinus taiwanensis*

*Picea morrisonicola*

*Pseudotsuga sinensis*

*Abies kawakamii*

*Tsuga chinensis*

Tarixi
------

Alişan aborigenləri
Tayvanın yüksək dağlıq ərazilərində yerli Szou qəbilələri yerləşmişdir. Çinlilər dağ ətəyi zonalara XVII əsrin ortalkarında köçmüşlər. Ancaq XVIII əsrin sonlarına qədər dağların ucqarlarına yayılmamışdılar. Sonradan isə onlar Juyli (瑞里), Juyfun (瑞峰), Sıdim (隙頂) və Fenmsiku (奮起湖) qəsəbələrini salmışlar. Yerlilərlə silahlı toqquşmadan sonra çinlilər dağların ucqarılarına qədər yayıla bildilər.

Yaponlıar adanı ələ keçirdikdən sonra onlar burada həmişə yaşıl sərv ağacını aşkarlayırlar. Meşə sənyesini inkişaf elətdirmək məqsədilə ensiz dəmir yolu çəkilir. Hazırda Alişan meşə dəmiryolu turistlərin istifadəsindədir. Yaponlar ərazini milli park etmək niyyətində idilər.
1970-ci ildən turizm əsas gəlirli sahəyə çevrilıir. Əksinə meşə təsrrüfatı isə geri qalmağa başlayır. 1980-ci ildə buradan şose yolu çəkilir. 2001-ci ildə isə bölgə milli park elan edilir. 2009-cu ildə dəmir yolu böyük zərər görmüşdür. 2014-cü ildə yalnız Chiayi-dən Fenqihuya qədərki hissəsi yenidən açılmışdır.

Görməli yerləri
---------------

* **Fensihu** (奮起湖) — 1400 m yüksəklikdə, Alişan meçə dəmir yonunun mərkəzi hissəsinə yaxın ərazidə ağac materiallarınfdan inşa edilmiş kiçicik. Burada əsrarəngiz mənzərənin içində sintoist bir məbəd vardır. Burada yerli məhsullar və bambuk yetişdirilir. Dəmiryolu vaqomnlarında çinlilərə xas olan Fencihu qida qutularında xörəklər təhlik olunur.

Mənbə
-----

* Alishan Township Office
1894-cü ildə lentə alınmış kadr
**Asqırmaq** - ani, qeyri-iradi, səsli şəkildə ağız və burundan havanın xaric olunmasıdır.

İzahat
------

Asqırma burun dəliyi kanallarındakı sinirlərin (beyin tərəfindən) xəbərdar edilməsi nəticəsində əmələ gələn bir reaksiyadır. Hava burnun dar kanallarından təzyiq əmələ gətirərək keçərkən həm istiliyi nizamlanır, həm də kanallardakı toz burada filtrdən keçirilir. Burun sinirlərinin xəbərdar olunmasının fərqli səbəbləri vardır. Ən çox allergik təsirlər, daha sonra isə toz, tüstü, ətirlər və hətta anidən işığa baxmanın nəticəsində ola bilər. Bu zaman burnumuzda ifrazat əmələ gəlir, beyinə gedən siqnal nəticəsində baş və boynumuzdakı əzələlər də beyin tərəfindən xəbərdar olunaraq ani nəfəs boşalması hadisəsi baş verir. Səs tellərinin olduğu nahiyə əvvəlcə bağlanır və buradakı havanın təzyiqi olduqca qalxır. Sonra anidən açılaraq hava yüksək bir səslə çölə çıxarılır.

Təbii ki, bu zaman burnumuzdakı toz və bir sıra mikroblar da çölə çıxarılır. Ancaq tibb sahəsi asqırma ilə yayılan mikrobların da yoluxucu qabiliyyətdə olduğunu təyin etmişdir. Uzanmış halda, xüsusilə, yuxuda ikən sinir sisteminin bəzi hissələri bağlı (fəaliyyətsiz) olduğuna görə əsasən asqırma hadisəsi olmur. Ancaq çox qüvvətli beyin siqnalları nəticəsində insan oyanır və asqırır.

Asqırdığımız zaman gözlərimizi açıq tuta bilmirik.
**Indigofera heterantha** (*lat.* Indigofera heterantha) — bitkilər aləminin paxlaçiçəklilər dəstəsinin paxlakimilər fəsiləsinin i̇ndiqofera cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Təbii halda Himalayda bitir.

Botaniki təsviri
----------------

1,5 m hündürlükdə olan kol bitkisidir. Zoğları bir qədər tilli, gümüşü-boz rənglidir. Üzəri sıx, yastı tükcüklərlə örtülmüş olur. Yarpaqları təklələkvari, 5-6 sm uzunluğunda bozumtul, 13-21 ədəd qarşılıqlı düzülmüş, yumurtavari və ya enli-neştərşəkilli yarpaqcıqlardan ibarətdir. Yarpaqcıqların uzunluğu 1-1,5 sm, yuxarısı dəyirmi və ya oyuq, azca iti, hər iki tərəfdən sıx tükcüklərlə örtülmüşdür. Iyul-avqust aylarında çiçəkləyir. Çiçəkləri çəhrayı rəngli, 1 sm uzunluğunda olub, düz qalxan, 15 sm uzunluğunda sıx çiçək salxımlarında yerləşir. Kasacığı neştərdişlidir. Tacı nazik tükcüklərlə örtülü yelkən formasındadır. Meyvəsi oktyabr ayında yetişir, paxla formalı, silindrşəkilli, 3-5 sm uzunluqda, 6-10 toxumludur. Toxum vasitəsilə çoxaldılır. Kökündən yeni zoğlar verir və hər il bir neçə dəfə çiçəkləyir.

Ekologiyası
-----------

Şaxtaya davamlıdır. Rütubətli torpaqlarda normal çiçəkləyir və keyfiyyətli toxum verir. Yerüstü hissəsi soyuqda və ya quraqlıqda tələf olur.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Mərkəzi Nəbatat bağında və Dendrologiya İnstitutunun təcrübə sahəsində becərilir. Mədəni şəraitdə isə Qafqazın Qara dəniz sahillərində park və bağlarda becərilir.

İstifadəsi
----------

Kolun ucları kəsildikdə cavan zoğlar yaxşı inkişaf edir və yaxşı çiçəkləyir, dekorativ kol kimi tək-tək qruplarla və canlı çəpər salmaq üçün istifadə oluna bilər.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q11066136
* Wikispecies: Indigofera heterantha
* EoL: 644010
* EPPO: INDHT
* FoC: 242326814
* GBIF: 2972405
* GRIN: 311552
* iNaturalist: 402777
* IPNI: 499444-1
* IRMNG: 10169679
* ISC: 114951
* IUCN: 169273977
* NCBI: 198880
* NZOR: b43b08e1-844c-4574-ac2d-71417a6cbc14
* NZPCN: 4675
* PfaF: Indigofera heterantha
* PFI: 10272
* Plant List: ild-33239
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:60473623-2
* SANBI: 357-210
* Tropicos: 13020810
* WFO: wfo-0000186748

 |
**Xəvaci Məhəmməd-Mirzəyev** — Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı, süvari, pulemyotçu, baş çavuş, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı. Milliyətcə çeçendir.

Bioqrafiya
----------

Xəvaci Məhəmməd-Mirzəyev kasıb bir ailədə anadan olmuşdur. Qroznı Pedaqoji Məktəbini bitirib, doğma kəndində müəllim və məktəb direktoru işləyir.

1930-cu illərdə Uzaq Şərqdə sərhədçi olaraq xidmət edir. Sərhəd pozucusu saxlanılarkən yaralanır və tərxis edilir. 1940-cı ildə Daşkənddəki Yanğından Mühafizə Baş İdarəsinin orta komandanlıq məktəbini bitirib, sonra Leninabadda (Tacikistan) yanğın müfəttişi işləyir.

1941-ci ilin sentyabrında cəbhəyə gedir. Süvari alayında Mərkəzi Cəbhənin 61-ci Ordusunun 7-ci Süvari Korpusunun 16-cı Qvardiya Çernigov Süvari Diviziyasının 3-cü eskadronunun taqım komandirinin köməkçisi olaraq xidmət edir. Stalinqrad döyüşündə iştirak edir.

18 sentyabr 1943-cü ildə Çerniqov vilayətinin Mensky rayonu, Berezna kəndinə pulemyot atəşi ilə hücum edərkən, at quruluşunda bir eskadronun hücumunu təmin edir. Bu döyüşə görə "Qırmızı Ulduz" ordeni ilə təltif edilir.

28 sentyabr 1943-cü ildə Xəvaci Dneprin sağ sahilinə ilk keçənlərdən biri olur. Pulemyot atəşi ilə sahili düşməndən təmizləyib, bölmələri üçün çayın uğurla keçməsini təmin edir. Üç dəfə yaralanır, ancaq 144 faşisti məhv edərək mövqeyi tərk etmir. Oktyabrın 4-də yaralarından dünyasını dəyişir. 15 yanvar 1944-cü ildə bu şücaətinə görə Xəvaci Məhəmməd-Mirzəyevə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı verilir (ölümündən sonra).

Dörd qardaşı da cəbhəyə gedir. Onlardan yalnız ikisi sağ qayıdır.

Xatirəsi
--------

Levkoviçi kəndi yaxınlığında vəfat etdiyi yerə ona abidə qoyulmuşdur.

Başqırdıstan Respublikası Milli Muzeyində və 16-cı Qvardiya Başqırd Süvari Muzeyində quraşdırılmış 16-cı Qvardiya Çernigov Süvari Diviziyasının 78 Sovet İttifaqı Qəhrəmanının adları siyahısında Məhəmməd-Mirzəyevin adı da xatirə lövhəsinə həkk olunmuşdur.

Qroznıdakı Şöhrət Memorialına Xəvaci Məhəmməd-Mirzəyevin təsvir edildiyi bir barelyef qoyulur.

Urus-Martanda bir küçə Məhəmməd-Mirzəyevin adını daşıyır.

1982-ci ildə Qroznı Pedaqoji Məktəbinin binasına (Lyapidevskoqo küçəsi, 9) lövhə qoyulur:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Adları ölməzdir. Sovet İttifaqı Qəhrəmanları İrbayxan Bəybulatov, Xəvaci Məhəmməd-Mirzəyev. Qroznı Pedaqoji Məktəbinin məzunları. | "|

İstinadlar
----------

1. ↑  Адиз Кусаев]]. Отважен и горяч, но рассудка не теряет. Молодёжная смена. 27 апреля 2005 года. № 33 (236).
2. ↑  "Мухамед-Мирзаев Мирзаян Хаваджи 1910г.р." Подвиг народа. 2010-04-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-19.
3. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР "О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии" от 15 января 1944 года Arxivləşdirilib 2021-09-24 at the Wayback Machine // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.
4. ↑  "Улица Хаваджи Магомед-Мирзоева в городе Урус-Мартан". mapdata.ru. 2021-10-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-19.