**Maçaxeli** ( *gürc.* მაჭახელი , *Maç'axeli* ; *türk.* Maçahel ) Acarıstanda tarixi bir coğrafi bölgədir və Türkiyə ilə Gürcüstan arasındakı Maçaklistskali çayı boyunca uzun bir vadidir. Bu vadidə 23 məskunlaşmış kənd var. Ekologiyası, flora və faunası, mədəni əhəmiyyəti üçün həm vadinin həm türk, həm də gürcü seqmentləri müvafiq hökumətlər tərəfindən qorunur.

Tarix
-----

Əvvələr Miçihiani (მიჭიხიანი) kimi tanınan Maçaxeli, XV əsrin sonlarında parçalanmaya qədər Gürcüstan krallığının bir hissəsi idi. Sonra 1479-cu ildə Osmanlı sultanı II Mehmedə təslim olan Samtsxe'nin (Jakeli ailəsindən atabeglər hakimiyyəti üçün Saatabago (საათაბაგო) olaraq da təsirli olaraq tanınan) yarı müstəqil şahzadələrinə keçdi. 1570-ci illərə qədər Osmanlı rəhbərliyi təsdiq edilmir. 1563-cü ildə Maçaxeli hökmdarı, ehtimal ki, Şalikaşvili qəbiləsindən olan İslamı qəbul etdi və Laqveş Əhməd adı altında Osmanlı sıralarına qoşuldu. Osmanlı tabeliyində Maçahel, Livananın sanjak alt bölgəsi idi..

Bu bölgə 18-ci əsrin sonundan 19-cu əsrin ortalarına qədər Maçaxela ləqəbli müşket istehsalında xüsusi şöhrət qazandı. Maçaxeli Osmanlı İmperiyası ilə çoxsaylı müharibələr zamanı qeyri-adi şəkildə Rusiya İmperiyasının nəzarəti altına keçdi. 1921-ci ildə yeni türk-sovet və türk-gürcü sərhədi həyata keçirildikdən sonra Maçaxeli iki millət arasında bölündü.

Coğrafiya
---------

Vadinin türk hissəsi Yuxarı Maçaxeli kimi tanınır və Artvin vilayətinin Borçka mahalına daxildir. Onun həm rəsmi türk, həm də rəsmi olmayan gürcü adları olan altı kəndi var. Bunlar Camili (Xertvisi), Düzenli (Zedvake), Efeler (Eprati), Kayalar (Kvabistavi), Maralköy (Mindieti) və Uğurköy (Akria). Bütün Maçaxeli'nin mərkəzi olan Xertvisi (ერთვისი) 1925-ci ildə "Camili" olaraq dəyişdirildi və yaxın keçmişdə Camili olaraq tanındı. Ərazi intensiv arıçılıq təcrübəsi və istehsal etdiyi yüksək keyfiyyətli bal üçün Türkiyədə məşhurdur. 2005-ci ildə Camili Türkiyənin yeganə UNESCO tərəfindən tanınan biosfer qoruğuna çevrildi.

Aşağı Maçaxeli olaraq bilinən Gürcüstan seqmenti, Gürcüstanın Acarıstan muxtar respublikasının Çelvaçauri Bələdiyyəsinin bir hissəsidir və Zeda Çxutuneti, Kveda Çxukuneti, Çikuneti, Tskhemlara, Skurdidi, Acharisagmarti, Kedkedi, Sindieti, Çanadri, Çanadri, Çanadeti, Zeda Çxutuneti, Kveda Çxukuneti, Çikuneti, Tsxemlara və Saputkreti daxil olmaqla on iki kəndi var. Ərazi endemik alabalıqı ilə məşhurdur. Ərazidə Maçaxela Silah abidəsi, Gvara qalası, Mirveti şəlaləsi, 12-ci əsr Mirveti daş körpüsü, II Dünya Müharibəsi dövrünə aid artilleriya parçası və Maçaxeli Etnoqrafiya Muzeyi var. 2012-ci ilin iyul ayında Gürcüstan Maçaxeli Milli Parkını qurdu və bölgədəki ekoloji problemlərin həlli üçün Türkiyə ilə ABŞ tərəfindən maliyyələşdirilən Transsərhəd Əməkdaşlıq Fəaliyyət Planını imzaladı.

Həmçinin bax
------------

* Gürcüstan şəhərləri
* Acarıstan Muxtar Respublikası

İstinadlar
----------

1. ↑  *İnalcık, Halil.* "Mehmed Fatih (1432–1481) və Zamanı". İyul 1960.
2. ↑  Aktsoglou, Iakovos Z. (2007), "Trabzon əyalətində əhali (Vilayet-i Trabzon) 1286 / 1869-70-ci illərin İl kitabına (Salnamə)", səh 15, 34. içərisində: Kolovos, Elias et al (ed. 2010), Osmanlı İmperiyası, Balkanlar, Yunan torpaqları: sosial və iqtisadi tarixə doğru: John C. Alexander'ın şərəfinə edilən işlər. Gorgias Press & Isis Press, ISBN 978-1-61719-099-5.
3. ↑  "Biosfer qoruqları: Camili". Davamlı inkişaf üçün ekoloji elmlər. UNESCO. 2022-04-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 Yanvar 2014.