recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kottec** (*ing.* Cottage) — şəhər kənarında, fəhlə qəsəbəsində, və sairədə bir ailəlik kiçik ev. Müasir dövrdə kəndlərdə və istirahət mərkəzlərində rast gəlinir.

Azərbaycan dilinə bu söz rus dilindən "коттедж" sözünün alınası ilə keçmişdir.

Etimologiya
-----------

*Kottec* (orta əsr latın *cotagium*) sözü qədim ingiliscə *çarpayı, cote* "daxma" və köhnə fransız dilində *çarpayısı* "daxma, kottec", qədim norsca *kot* "daxma" sözündəndir və orta aşağı alman dilindəki *kottenin* (kottec, daxma) sözlərinə aiddir. Buna misal olaraq 15-ci əsrə aid malikanə saraylarında rast gəlmək olar. Kottec evinin Latın dilindəki versiyası: "domus", idi. Kottecin anbarı isə "qranjia" adlanırdı.

Britaniya və İrlandiyada müasir dövrdə istifadəsi
-------------------------------------------------

Populyar müasir mədəniyyətdə *kottec* termini daha ümumi və romantik kontekstdə istifadə olunur və istənilən dövrə aid ola bilər, lakin bu termin adətən müasir olmayan yaşayış evlərinə tətbiq olunur. Köhnə, Viktoriyadan əvvəlki kotteclərin hündürlüyü azdır və əksər hallarda karkas taxtaları görünürdə qalır, bəzən yaşayış sahəsi içinə daxil olur. Belə yaşayış evlərinin müasir təmiri, qəbul edilən tarixi orijinallığı mühafizə etmək üçün üzəri örtülmüş taxta karkasları, dirəkləri, dirəkləri və s.-ni yenidən görünür etməyə çalışır.

Köhnə kotteclər adətən təvazökar, əsasən yarı ayrı və ya terraslıdır, yalnız dörd əsas otaqdan ibarətdir ("iki yuxarı, iki aşağı"), baxmayaraq ki, müasir dəyişikliklər daha geniş yaşayış sahəsi yarada bilər. Bir fəhlə və ya balıqçının bir otaqlı evi, çox vaxt daha böyük bir mülkə bağlanır, bu xüsusi bir kottec növüdür və *penti* adlanır. Kottec termini göstərişi deyil, praktikliyi çox olan daha böyük bir ev üçün də istifadə edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  as in *domum dicti cotagii* "the house of the said cottage" (the "-um" being the accusative form)
**Göllərin hidromorf torpaqları** — şoran, şorakət və solod torpaq tipi. Qazaxıstanda, Rusiyanın Aşağı Volqaboyu bölgəsində, Mərkəzi Asiyada, Şimali Amerikada ABŞ və Kanadada, Azərbaycanda Kür-Araz ovalığı ərazilərində yayılmışdır.

Növləri
-------

Şoranlaşmış torpaqların formalaşması duzların qrunt sularında və süxurlarda toplanması və onların torpaqda akkumlyasiyasına təsir göstərən şərait ilə əlaqədardır. Bu duzlar torpaq qatında toplaşanda torpaqlar şorlaşır.

Bir sıra vulkanizm rayonlarında püskürmə məhsullarının səthə çixması şoranlığın yaranmasına səbəb olur.

Aerob şəraitdə bitkilər kök sistemi vasitəsilə alt qatlarda olan duzları su ilə birlikdə səthə çıxır. Küləklər də torpaqların şoranlaşmasına sürətləndirici təsir göstərməklə, şoranlaşmanın arealını genişləndirir. Bu prosesə impulsverizasiya, yəni duzların külək vasitəsilə yayılması deyilir.

Rütubətli iqlim şəraitində torpaqlar profil boyu sularla yuyulur və həll olan duzlar torpaq profilindən çıxarılır. Əksinə, quraq ərazilərdə duzlar dərin qatlardan üst qatlara çıxır.

Şoranlar 2 tipə bölünür: hidromorf və avtomorf

1. Hidromorf şoranlar — tipik hidromorf, çəmən, bataqlıq, şorlu, dənizsahili, donuşlu, törəmə, takırlaşmış səhra.
2. Atvomorf şoranlar — litogen, qalıq, eol-tipli.

İstinadlar
----------

1. ↑  Quliyev İ. Ə. Ümumi torpaqşünaslıq və torpaq coğrafiyası. Bakı: 2014

Xarici keçidlər
---------------

* Torpaq coğrafiyası torpaqşünaslığın əsasları ilə
**Hərbi vəziyyət** — dövlətə və ya onun bir hissəsində, bir qayda olaraq, müharibə dövründə dövlətə qarşı təcavüz və ya bilavasitə təcavüz təhlükəsi yarandıqda ali dövlət hakimiyyəti orqanının qərarı ilə müəyyən edilən xüsusi hüquqi rejim.

Nümunələr
---------

İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan hərbi vəziyyət elan etmişdir.

Türkiyədə müxtəlif hərbi vəziyyət dövrləri fərqli xüsusiyyətlər göstərsə də, onların da bir çox ortaq nöqtələri var. Bunlardan ən əsası hərbi vəziyyət komandanlıqlarının hərbi vəziyyətin elan edilməsinin səbəbləri ilə tamamilə əlaqəsi olmayan ərazilərdə qoyduqları qadağalardır. Məsələn, yığıncaq qadağası bütün hərbi vəziyyət idarələri tərəfindən qəbul edilmişdir. Həmçinin, bu yığıncaqlar sadəcə siyasi olanlarla məhdudlaşmırdı. Bura idman tədbirləri, toylar, kooperativ yığıncaqları və hətta ibtidai sinif tamaşaları da daxil edilirdi. Yol hərəkəti sahəsində qaydaların gətirilməsi də bu ortaq məqamlar arasındadır. Siqnal vermək, sürət həddini aşmaq, yanlış yerdə saxlamaq, tutumundan artıq sərnişin götürmək, piyada səkisini tutmaq və hətta növbə ilə avtobusa minməmək hərbi vəziyyət cinayətləri sırasına aid edilirdi.

24 fevral 2022-ci ildə prezident Vladimir Zelenski Rusiyanın Ukraynaya müdaxiləsindən sonra hərbi vəziyyət elan etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Safi, Michael.* "Armenia imposes martial law after clashes with Azerbaijan". The Guardian (ingilis). 2020-09-27. ISSN 0261-3077. 2023-01-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-27.
2. ↑  Üskül, Zafer. Bildirileriyle 1950-1970 Dönemi Sıkıyönetimleri. Tarih Vakfı Yurt Yayınları. s. 181.
3. ↑  *Singh, Samantha Lock (now); Maanvi; Oladipo, Gloria; Michael, Chris; Jones (earlier), Sam; Harding, Luke; Beaumont, Peter; Beaumont, Peter.* "Russia-Ukraine crisis live news: Putin has launched 'full-scale invasion', says Ukrainian foreign minister – latest updates". The Guardian (ingilis). 2022-02-24. ISSN 0261-3077. 2022-02-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-24.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük katalan · Britannica (11-ci) · Britannica (onlayn) · Müasir Ukrayna |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2777452007 · NDL: 00564546 · NKC: ph165760 |
Cümə Cami məscidi
**Kebir Camí** (krımtat. Kebir Cami, Кебир Джами) — Simferopol şəhərində cümə məscidi. Krımın əsas məscidi hesab edilir. Burada Müftinin rezidensiyası və Krım müsəlmanlarının dini idarəsi yerləşir. Məscid Kurçatov küçəsində yerləşir. Simferopolun ən qədim tikilolərindən biridir

Əsasının qoyulması
------------------

Kebir Cami Simferopolun ən qədim tikililərindənbiridir. Məscid 1508-ci ildə Hacı Əbdürəhim bəy tərəfindən 1508-ci ildə inşa edilişdir. O, məscidi I Məngli Gərayın ona bəxş etdiyi torpaqda inşa edilmişdir. Bunu məscidin bu günə kimi qalmış daş kitabəsi təstiqləyir. Deyilənə görə hazırda Simferopol adlandırılan Ağ məscidin adı bir məscidlə əlaqədardır. Ancaq 1990-cı ildə məsciddə təmir işləri zamanı burada tikilinin daş kitabəsi aşkarlanmışdır. Burada binanın hicri təqvimi 914-cü ildə inşa edilmişdir. Bu isə 1502-ci il deməkdir. Ancaq bu daş kitabədə memarın ismi yazılmamışdır. Ərəb dilində yazılan kitabadə mühərrəm ayı 914-cü il yazılmışdır.

Qayıdış
-------

Bina uzun zaman restovrasiyayara məruz qalmışdır. Üstəlik bu dəfələrlə baş vermişdir. İkinci Dünya müharibədən sonra Kebir Cami tərk edilmiş vəziyyətdə olmuşdur. Uzun zaman məscid elalatxana kimi istifadə edilmişdir. Krım tatarlarının sürgündən geri qaytarılmasından sonra məscid ikinci nəfəsini almışdır. 1989-cu ildə məscid müsəlman icmasına qaytarılmışdır. Məscidin rekonstruksiyası 1991-ci ilin oktyabrından başlanılmışdır

Bugünkü gündə Kebir Cami Krımım əsas cümə məscidi elan edilmişdir. Burada Krım tatarlarınln kitabxanası və mədrəsəsi yerləşir. Üstəlik burada Krım müsəlmanlarının dini idarəsi və Müfti rezidensiyası yerləşir.

Mənbə
-----

* Мечеть Кебир-Джами Arxivləşdirilib 2013-05-09 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  "Мечеть «Кебир-Джами»". 2017-05-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-03.
2. ↑  "Muslim Mosques of Crimea". Russian Emirates. 2012-03-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-03.
3. ↑  "Соборная мечеть Кебир-Джами". 2018-02-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-03.
4. ↑  "Былое и настоящее «Белой мечети» Кебир-Джами". 2013-09-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-03.
5. ↑  "White Mosque on the Night of Decree". Religious Information Service of Ukraine. 2011-08-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-03.

| ⛭Krım məscidləri |
| --- |
| Akyar məscidi  • Bəybars məscidi  • Böyük Cami  • Böyük Xan məscidi  • Bulqakov məscidi  • Cümə Cami  • Əski-Saray məscidi  • Hacı Seyi Nafə məscidi  • İsmi xan Cami  • Kebir Cami   • Kerç məscidi  • Kökköz məscidi  • Kiçik xan məscidi  • Qurşun Cami  • Molla Mustafa Məscidi  • Müfti Cami  • Orta Cami  • Özbək xan məscidi  • Padşah məscidi  • Seyid Xəlil Çələbi məscidi  • Taxtalı məscidi  • Yuxarı məscid |  |
**Angersak** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Aştarak rayonunda kənd, türk mənşəli toponim.

Haqqında
--------

Angersak kəndi İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Aştarak rayonunun mərkəzindən 6–7 km şimal-qərbdə yerləşirdi. 1590-cı il tarixli "İrəvan əyalətinin müfəssəl dəftəri"ndə Ənqurik formasında, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Angersak kimi qeyd edilmişdir. Yerli əhali kəndə Ənirsək deyirdi. Əhalisi yalnız azərbaycanlılardan ibarət olan bu kənddə 1873-cü ildə 133 nəfər, 1886-cı ildə 140 nəfər, 1897-ci ildə 162 nəfər, 1908-ci ildə 209 nəfər, 1914-cü ildə 221 nəfər, 1916-cı ildə 188 nəfər, 1919-cu ildə 202 nəfər yaşamışdır. 1920-ci ildə kəndin sakinləri erməni soyqırımına məruz qalaraq tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuşdur. 1925–1959-cu ilə kimi yezdi-kürdlər yaşamışdır. 1959-cu ildə kənd ləğv edilmişdir. İndi xaraba kənddir

Toponim türk və monqol dillərində "xəndək, səngər", "çatlamış yer", "dərə, dar dərə, vadi", "uzaq sahil" mənalarında işlənən anqar sözündən və türk dilində "dağın ətəyi, dağın dibi", "çay ağzı, mənsəb", "uzunsov əyri, dayaz dərə", "arxın başlanğıcı" mənasında işlənən saqa//saxa sözündən əmələ gəlmişdir. Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.

Mənbə
-----

* İbrahim Bayramov. Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri. Bakı,2002
* İrəvan əyalətinin icmal dəftəri (araşdırma, tərcümə, qeyd və əlavələrin müəllifləri: Z. Bünyatov və H. Məmmədov (Qaramanlı), Bakı, "Elm", 1996, 184 səh.
* Мурзаев Э. М. Словарь народных географических терминов, М. "Мысль", 1984, 653 с.

| ⛭Karbi mahalı |
| --- |
| **Əştərək rayonu** | Ağsu • Angersak • Arpaqavasin • Aşirabad • Avan • Bayraməli qışlağı • Byurakan • Çatqran • Əkərək • Hamamlı • Haxıs • Fətrici • Firəng kəndi • İlançalan • İnəkli • Karbi • Kasax • Kiçik kənd • Kötəkli • Kürd Əli • Qaracalar • Qaracoran • Qaraşamb • Qarğavəng • Qırmızılı • Qızıldəmir • Qızılxaraba • Qoş • Qoşabulaq • Qoytul • Maqda • Mrqaşen • Muğan • Nəzirəvan • Nor Yerznka • Orqov • Oşakan • Patrinc • Persi • Pərpi • Proşyan • Sağmosavan • Sasunik • Şəmirəm • Talış • Təkiyə • Tiğit • Tulnəbi • Ucan • Uşi • Yeğvard |
XVIII əsrin II yarısında Rusiya Sağsahil Ukraynası və Belorusiyanı Polşadan geri almaq, Baltik dənizində yeni ərazilər tutmaqla yanaşı Litva və Latviyanı da işğal etmək və Qara dəniz ətrafındakı torpaqlara yiyələnmək siyasəti aparırdı. Rusiyanın Qara dənizdə möhkəmlənmək siyasəti daha çox Osmanlı dövlətini narahat edirdi. 1768-ci ildə Osmanlı Rusiyaya müharibə elan etdi. 1770-ci il **Larqa** və **Kaqul** döyüşlərində və eyni zamanda 1770-ci il **Çeşmə** dəniz döyüşündə Osmanlı ordusu məğlub oldu. 1774-cü ildə hər iki dövlət arasında **Kiçik Qaynarca** sülh müqaviləsi bağlandı. Müqavilə Rusiyanın müharibə zamanı əldə etdiyi bəzi ərazi uğurlarını təsdiq etdi:

1. Kerç, Yeniqala və Kinburn əraziləri Rusiyaya verildi;
2. Rus gəmilərinə Qara dənizdə sərbəst üzmək hüququ verildi (Beləliklə, Rusiya Qara dəniz dövlətinə çevrildi)
3. Rus ticarət gəmilərinə Bosfor və Dardanel boğazlarından sərbəst keçmək hüququ verildi;
4. Valaxiya və Moldaviya Rusiyanın himayəsinə keçdi;
5. Krım xanlığı Osmanlıdan ayrılaraq müstəqil oldu (1783-cü ildə Rusiya Krım xanlığını ləğv edərək "Tavrida" adı ilə özünə birləşdirdi).6.Dnepr və Buq çayları arasındakı ərazilər Rusiyaya keçdi.
Müqavilə 1700-cü il İstanbul müqaviləsi istisna olmaqla, Osmanlı və Rusiya imperiyaları arasında əvvəlki bütün müqavilələri ləğv etdi. 
Kiçik Qaynarca sülh müqaviləsinin imzalanması və sonrakı digər müqavilələr Osmanlı İmperiyasının Balkanlarda təsirini zəiflətdi və Rusiya-Moldova siyasi əlaqələrinin genişlənməsinə əhəmiyyətli təsir göstərdi. Burada ən mühüm məqam isə, Osmanlı İmperiyasının tədricən zəifləməsi və bununla yanaşı, Rusiyanın Balkan yarımadasında öz təsirini gücləndirməsi ilə bağlı idi.
Müqavilə 1779-cu ildə Kiçik Qaynarca sülh müqaviləsinin davamı olan Aynalı-Kavak Konvensiyası ilə tamamlandı; bu konvensiya Krım xanlığının müstəqilliyini və rus qoşunlarının onun ərazisindən çıxarılmasını təsdiq etdi.
1783-cü ildə müqavilələrin Krımın müstəqilliyini ehtiva edən maddələri ləğv edildi, Krım xanlığı Rusiya imperiyasına birləşdirildi; 28 dekabr 1783-cü ildə Rusiya və Türkiyə arasında Krım xanlığının müstəqilliyinə dair Kiçik Qaynarca sülh müqaviləsinin 3-cü maddəsini ləğv edən "Sülh, ticarət və hər iki dövlətin sərhədləri" haqqında akt imzalandı .


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Tarix** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |



1. ↑  КЮЧУК-КАЙНАРДЖИЙСКИЙ МИР 1774 • Большая российская энциклопедия - электронная версия. bigenc.ru. Дата обращения: 1 августа 2022. Архивировано 13 декабря 2019 года
2. ↑  Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Первое. Том XXI. 1781—1783 гг. Дата обращения: 28 апреля 2016. Архивировано 25 апреля 2016 года.
**Rəşad Dağlı** (*Rəşad Vaqif oğlu Əmirov*; 21 aprel 1984, Oktyabr rayonu) — azərbaycanlı meyxanaçı.

Həyatı
------

### Erkən illəri

Rəşad Dağlı 1984-cü il aprelin 21-də Azərbaycanın Bakı şəhərinin Yasamal rayonunda anadan olub.

### Populyarlıq qazanması

Ustadı Nizami Rəmzi olub. O, 2001-ci və 2011-ci ildə Azərbaycan telekanallarında yayımlanan "De gəlsin" meyxana yarışmasında iştirak edib və populyarlıq qazanıb.

### Şəxsi həyatı

2010-cu ildə Nailə Süleymanzadə ilə ailə qurub. Onun bu cütlükdən Yusif adlı oğlu və Bətül adlı qızı var. 2019-cu ilin avqust ayında Nailə Süleymanzadə Xətai Rayon Məhkəməsinə verdiyi ərizədə Rəşad Dağlıdan ailədaxili münaqişələrdən bezdiyi üçün boşanmaq istədiyini bildirərək, bununla bağlı məhkəməyə müraciət edib.

2015-ci ildə ANS TV-də yayımlanan "Maşın Şou" realiti verilişində iştirak edib.

2016-cı ilin iyun ayında Rəşad Dağlı Bakı-Qaza yolunun Hacıqabul şəhəri ərazisində baş verən yol qəzasında xəsarət alıb. Onun idarə etdiyi, Pərviz Bülbüləyə məxsus olan"Toyota Prado" markalı 10 KC 011 dövlət nömrə nişanlı avtomobil beton dirəyə çırpılaraq aşıb. Qəzada Rəşad Dağlının qolu sınıb, Pərviz Bülbülə isə ayaq nahiyəsindən zədələnib.

### Həbsi

9 noyabr 2022-ci il tarixində Bakının Qaradağ rayonunda İskəndər adlı şəxslə mübahisə nəticəsində həmən şəxsi biri ürək nahiyəsindən olmaqla 14 dəfə bıçaq zərbəsi ilə qətlə yetirmişdir. İskəndərin öldüyünü gördükdən sonra meyitini avtomobildən ataraq hadisə yerindən uzaqlaşıb. Rəşad Dağlı hadisədən dərhal sonra polis bölməsinə özü gələrək təslim olmuş, hadisəni etiraf etmişdir. Rəşad Dağlı hadisəni özünü müdafiə zəminində yerinə yerinə yetirdiyini, hadisənin səbəbi kimi İ. Mehtiyevin onu şantaj etdiyini göstərib. Rəşad Dağlı barəsində Cinayət Məcəlləsinin 120.1-ci (qəsdən adam öldürmə) maddəsi ilə cinayət işi başlanılıb. Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin 28 iyun 2023-cü il tarixli qərarı ilə 9 il 6 ay müddətinə azadlıqdan məhrum edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  Meyxana kralını hönkür-hönkür ağladan nə idi?
2. 1 2 3  "Rəşad Dağlı boşanır - Yenilənib". qafqazinfo.az. qafqazinfo.az. 2019-09-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 aprel 2020.
3. ↑  "Рашад Даглы исключил Малика из «Машын» шоу - ВИДЕО". oxu.az. oxu.az. 2015-05-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 aprel 2020.
4. 1 2 3  "Rəşad Dağlı ağır qəzaya düşdü – Yaralıdır". www.azerbaycan24.com. www.azerbaycan24.com. İstifadə tarixi: 3 aprel 2020.
5. ↑  ""Rəşadın qəzaya düşdüyü avtomobil mənimdir" - Pərviz Bülbülə". 2022-11-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-11.
6. ↑  "- Rəşad Dağlı qətl törədib". 2022-11-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-09.
7. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-28.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Foto, video və audio | Apple Music · Deezer · Instagram · Spotify · YouTube |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
Hersşprunq-Ressel diaqramı-Spektr-işıqlıq diaqramı

XX yüzilliyin əvvələrində artıq yüzlərlə ulduzun illik parallaksı, başqa sözlə bu ulduzlara qədər məsafə məlum idi. Odur ki, həmin ulduzların görünən ulduz ölçülərini bilməklə onların mütləq ulduz ölçüləri, mütləq ulduz ölçüləri bilməklə ulduzların işıqlıqlarını, nəhayət, spektral sinifləri, yaxud effektiv temperaturları təyin edilmişdi.

Şəkil 1. Hersşprunq-Ressel diaqramı
Bütün statistik məlumatlar əsasında XX yüzilliyin 5–13-cü illərində danimarkalı astrofizik Hersşprunq və amerikalı astrofizik Ressel ulduzların işıqlığı ilə onların spektral sinifləri arasında maraqlı əlaqə olduğunu müəyyən etmişlər. Bu aslılıq "spektr-işıqlıq" diaqramı, yaxud Hersşprunq-Ressel (H.-P.) diaqramı adlanır. Hersşprunq diaqramda baş ardıcıllıq və ondan altda cırtdan ulduzları yerləşdirmiş, Ressel isə sonra üstdəki ulduzları diaqrama əlavə etmişdir. Sonralar "spektr-işıqlıq" diaqramı təkmilləşdirilmiş, sol və sağ ordinat oxunda işıqlıq və mütləq ulduz ölçüsü, alt və üst absis oxunda isə spektral siniflər (yaxud əsas rəng göstəricisi) və effektiv temperatur olmaqla diaqramda ulduzların vəziyyəti müəyyən edilmişdir.
**WorldTelecom** — Azərbaycanda elektronika və məişət texnikası satışı üzrə fəaliyyət göstərən mağaza şəbəkələrindən biridir.

Haqqında
--------

1998-ci ildə kiçik bir telefon mağazası kimi fəaliyyətə başlamış WorldTelecom, bu gün tərkibində 20 satış nöqtəsi, 1 onlayn satış mağazası və eyni zamanda 2 xidmət mərkəzini birləşdirən elektronika mağazaları şəbəkəsidir. "WorldTelecom"-un Bakı şəhərinin bir çox yerində, eyni zamanda Sumqayıt və Xırdalan şəhərlərində filialları fəaliyyət göstərir. Öncədən yalnız telefon mağazası kimi fəaliyyət göstərən WorldTelecom, 2019-cu ildən etibarən "WT electronics" adı ilə məişət və digər elektronika məhsullarının satışını həyata keçirir.

Beynəlxalq tərəfdaşlar
----------------------

WorldTelecom Samsung, Xiaomi, Philips, HP, Marshall, JBL, Baseus, Huawei brendlərinin rəsmi tərəfdaşı, Nokia-ın qızıl dileri, ASUS, Lenovo, Acer brendlərinin dileri, Azercell və Nar şirkətlərinin eksluviz dileri, Apple brendinin rəsmi satış nümayəndəsidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Nar" və "World Telecom" yeni kampaniyaya start verir". Apa.az ( (az.)). 14.04.2016. 2022-08-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14.04.2016.
2. ↑  ""Nar" və "World Telecom" mağazalar şəbəkəsi yeni müştərək kampaniyaya start verdilər". Nar Mobile ( (az.)). 29.12.2016. 2021-04-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29.12.2016.
3. ↑  ""Nar" və "World Telecom"dan yeni kampaniya başlanılıb". Salamnews.org ( (az.)). 14.04.2016. İstifadə tarixi: 14.04.2016.[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* w-t.az — WorldTelecom rəsmi saytı

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Linkedin |
| Foto, video və audio | Instagram |
**İndastrial metal** — heavy metal və thrash metal qarlılıqlı təsiri olub; industrial music, electro-industrial və industrial dance musiqisinin infrastrukturuna sahib bir metal musiqi növüdür. Klaviatura istifadəsi sıxdır və gitara riffləri industrial dance musiqisini xatırladarcasına tekdüzədir.

### İnkişafı

Skinny Puppy növün ilklərindəndir. Godflesh, KMFDM və Ministry ilə 1980-ci illərdə alternativ mədəniyyətdə öz varlığını davam etdirə və heç cür layiq olduğu mövqeyi tuta bilməyən industrial metal, 1990-cı illərin ilk yarısında Nine Inch Nails ilə məşhurluq qazanmışdır. Nine Inch Nailsın tək üzvü Trent Reznorun yüksəltdiyi qrup Marilyn Manson və Rammsteinin işləri də bu növün məşhurluğunu yaxşıca artırmışdır. Rammstein industrial metalı atmosferik elementlərlə zənginləşdirmişdir. Laibach bu növə əhəmiyyətli əlavələr etmişdir.

### Tərzi

İndustrial metal qrupları ümumiyyətlə qarışıqdır. Bir çox qrup cüt gitara istifadə edər və gitaralar samplerlər və synthlərlə dəstəkləyər. Gitara tonları çox sərt ola bilər. Melodik elementlər varlığını davam etdirməklə birlikdə əksəriyyətlə arxa planda qalar. Gitara sololarına isə çox sıx rast gəlinməz.

### Nümayəndələri

* Aramazd
* Deathstars
* Dope
* Emigrate
* Fear Factory
* Godflesh
* Hayko Çepkin
* Kara Cephe
* Kidneythieves
* KMFDM
* Marilyn Manson
* Ministry
* Mushroomhead
* Nine Inch Nails
* Nomad
* OOMPH!
* Pain
* Rammstein
* Rob Zombie
* Static-X
* The Kovenant
* Unheilig
* White Zombie

İstinadlar
----------
**Məhəmmədhüseyn xan Qaragözlü** (?-?)—Şamlı elinin Qaragözlü oymağının başçısı, Qacarlar dövlətinin sərkərdəsi.

Həyatı
------

Qacarlar hakimiyyəti dovrundə diqqəti cəlb edən Qaragözlü oymağı Cənubi Azərbaycanın Həmədan əyalətinda yasayan türk mənşəli Azərbaycan tayfalarındandır. Mənbələrdə adları XVI əsrdən etibarən çəkilən bu tayfa XVIII əsrdə İran və Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında nəzərə çarpacaq dərəcədə fəal iştirak etmisdir. Qacarlar sülaləsi yarandığı ilk dövrlərdən ona itaətkarlıq göstərmiş, Ağa Məhəmməd şah Qacarı müdafiə edənlərdən idilər. Bu tayfanın görkəmli, tanınmış başcılarından və xanlarından biri
Məhəmmədhuseyn xan Həmədani Qaragözlüdür.

Məhəmmədhüseyn xan Qaragözlü Şamlı elinin Qaragözlü oymağının Aşıqlı tayfasındandır. Ağaməhəmməd şah Qacarın tapşırığı ilə Əfqanıstana elçi getmişdi. Orda Dürranilər sülaləsindən olan Zaman şah Dürrani ilə görüşmüşdü.

Cəfər xan Zənd 1199-cu ildə (1785) Şirazdan gələrək, İsfahanı isğal etdikdən sonra İranın digər səhərlərini tutmaq fikrinə dusdu. Bu məqsədlə Həmədən istiqamətində irəlilədiyi zaman Məhəmmədhuseyn xan Qaragozlu və Əli xan Avşar Xəmseyi Ağa Məhəmməd sah Qacarın gostərisi ilə doyusə girərək, torpağı mudafiə etdilər. Bu zaman Cəfər xan onları məğlub etdi. Lakin Kurdustan valisi və Gorus xanları onlara koməyə gələrək,
Cəfər xan Zəndi elə məğlubiyyətə uğratdılar ki, əlacsız qalıb, İsfahana, oradan da Siraza qayıtmalı oldu. Bu tarixdən Qaragozlu oymağı Qacarların havadarı hesab olunmus və Qacarlar hakimiyyəti dovrundə İran ordusunun muhum dəstəsini təskil etmisdir. Bu tayfanın rəisləri və xanları cox nufuzlu və zəngin olmuslar.

Ailəsi
------

Məhəmmədhüseyn xanın Rüstəm xan, Nəbi xan, Fəzlulla xan, Əlingi xan adlı oğlanları vardı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Qaragözlülər, "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2010, № 5, səh.66–79.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Qaragözlü oymağı
**Koqorta** — (*lat.* cohors) — Qədim Roma ordusunun taktiki altvahidi. Sayı müxtəlif vaxtlarda 300–600 adam idi. Koqortanı ilk dəfə ordunun milis-yığma sistemindən muzdlu, könüllü-peşəkar sistemə keçidi vaxtı, e.ə 107-ci ildə Qay Mari yaratmışdı. Koqorta üç manipuldan ibarət idi. 10 koqorta legion təşkil edirdi. Koqorta manipul sırasına düzülürdü və 8–10 cərgədən ibarət idi. Manipullar arasındakı intervallar, onların cəbhələrinin eninə bərabər idi. Koqortaya hərbi tribun başçılıq edirdi. Manipulaların koqortada birləşdirilməsi, onların müxtəlif döyüş şəraitlərinə uyğunlaşdırmaq imkanlarını artırdı və onların idarə olunmasını asanlaşdırdı. İndi legion 3–2 və hətta bir cərgədə döyüşə bilirdi və legionun döyüş qaydasının döyüşün gedişində dəyişdirilməsi imkanını yaradırdı. Məsələn, Farsal döyüşündə olduğu kimi. Legionun koqorta təşkilatı II əsrə qədər qaldı.

Mənbə
-----

* Советская военная энциклопедия Москва 1980 Военное издательство министерства обороны СССР T.4 səh. 223
**Whitechapel** — 2006-cı ilin fevral ayında Noksvilldə (Tennessi) yaradılan ABŞ metal musiqi qrupu.

Haqqında
--------

Qrup vokalçı Phil Bozeman, gitaraçı Brandon Cagle, və gitaraçı Ben Savage tərəfindən qurulub. Daha sonra qrupa bas gitara üçün Gabe Crisp, və zərb alətləri üçün Derek Martin qatıldı. Həmən ildə qrup iki Demo 1 (2006) və Demo 2 (2006) demo albomları buraxdı. Onlar öz qrupunun adını London şəhərində Whitechapel rayonunun tanınmış, məşhur qatil İçalatçı Cek cinayətlərinə görə götürüblər.2007-ci ildə qrup Böyük Britaniyada, Candlelight Records ilə müqavilə imzalayıb və az sonra qrupda zərb alətləri üçün Kevin Lane gəldi və həmin ilin iyununda qrup "Defilement The Somatic" ilk studio albomunu buraxıb. Daha sonra qrup 2007-ci ildə Metal Blade Records şirkəti müqavilə imzalayaraq,2008-ci ildə "This Is Exile" adlı albomlarını buraxıb. Həmən ilin avqust ayında qrup (The Summer Slaughter Tour)-a qatılaraq Impending Doom, A Different Breed of Killer, və Through the Eyes of the Dead qrupları ilə konsertlər də çıxış etdi. Həmən ildə qrup digər məşhur metal qrupları ilə konsertlər də çıxış etmişdir. Parkway Drive,Unearth,Cannibal Corpse, Behemoth, Slayer və Marilyn Manson.

8 iyun 2010-cu ildə "A New Era of Corruption" adlı üçüncü studiya albomu çıxdı.

8 noyabr 2011-ci ildə EP "Recorrupted" albomu və 5 trekdən ibarət olmuşdur.

30 aprel 2012-ci ildə isə "Creation Hate" və "I, Dementia" adlı siqnlları çıxıb. 19 iyun 2012-ci ildə isə qrupun dördüncü studiya albomu qrupun adını daşıyan "Whitechapel" adlı albom olmuşdur.

Qrup üzvləri
------------

### İndiki üzvləri

* Phil Bozeman — vokal
* Ben Savage — gitara
* Zach Householder — gitara, köməkçi vokal
* Alex Wade — gitara
* Gabe Crisp — bas gitara
* Ben Harclerode — zərb alətləri

### Keçmiş üzvləri

* Brandon Cagle — gitara
* Derek Martin — zərb alətləri
* Kevin Lane — zərb alətləri

Diskoqrafiya
------------

### Studiya albomları

* The Somatic Defilement (2007)
* This Is Exile (2008)
* A New Era of Corruption (2010)
* Whitechapel (2012)
* TBA (2014)

### EP-lər

* Recorrupted (2011)

### Demolar

* Demo 1 (2006)
* Demo 2 (2006)
**Krasin adası** — Nordenşeld arxipelaqına daxil olan ada. Şimal Buzlu okeanın Kara dənizi suları ilə əhatələnmişdir. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə daxildir.

Yerləşməsi
----------

Nordenşeld arxipelaqının mərkəzi hissəsində qərarlaşır. Həmcinin Şivolki adaları qrupuna daxildir. Öz qrupunun ucqar şərq qutaracağını təşkil edir. Şimaldan, qərbdən və cənub-qərbdən qrupun digər adaları ilə əgatələnmişdir: Ukromnıy adası, Vitte adası, Kovalevski adası, Brandvaxta adası, Savvı Loşkin adası (Melkiy boğazı ilə), Ledokol adası və Oktyabr adası. Şərqində Paxtusov adaları: Dobrınya Nikitin adası, Truvor adası və Silaç adası, cənub-şərqində Vilkis adaları: Novıy adası və Çabak adası (Radzeevski boğazı ilə ayrılır).

Ümumi məlumat
-------------

Qərbdən şərqə uzadılmış formaya malikdir. Mərkəzi və şərq hissələrində şimala uzanan iki yarımadası vardır. Adanın uzunluğu 15 kilometr təşkil edir. Ən enli yerində məsafə 9,5 kilometr təşkil edir. Bu onun şərqində yerləşir.

Adanın böyük hissəsini dik olmayan təpələr tutur. Təpələrin hündürlüyü 20–58 metr arasında dəyişir. Ən hündür nötə 58 metrdir. Adanın qərbində qərarlaşır. Qayaların ətəkləri daşlıqlarka örtülüdür. Ərazisindən elədə uzun olmayan arxlar axır. Arxların hec birinin adı yoxdur. Qış ayları bütünlüklə donur. Sdanın sahil hissəsinə yaxın ərazidə iki göl vardır. Göllərin suyu olduqca şordur. Laqun məşhəllidir. Göllər sahilə yaxın ərazidə yerləşir.

Adanın sahilləri alcaqdır. Bircə şimal hissəsində müətyən hündürküklər vardır. Nadir bitkilər arasında mamır, şibyə, o cümlədən alcaqboylu otlar bitir. Şimal yüksəkliyində geodeziya məntəqəsi vardır. Heyvanlar aləmi ya tamamən yoxdur ya da adada müvəqüəti olurlar. Burada quşlsrın kütləvi yuva qurma əraziləri yoxdur. Ada ərazisinin böyük hissəsi buzdan azaddır. 1993-cü ildə Arktika qurşağının qorunması məqsədilə burada qoruq yaradılmışdır. Ada da həmçinin Böyük Arktik qoruğunun ərazisinə daxildir. Yay ayları ətraf suları tamamən buzdan azad olur. Qışda isə bütün boğazlar tamamən donur. İqlimi Arktik Tunradır. İlin böyük qismi (üç ay istinadlr) tenperatur 0 °C altında olur.

Digər faktlar
-------------

Ada əfsanəvi Krasin buzqıran gəmisinin şərəfinə adlandırılmışdır. Oda öz növbəsində böyük sovet sitasətçisi Leonid Borisoviç Krasinin şərəfinə verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Böyük Arktik qoruğu". 2008-04-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-03.
2. ↑  Əfsanəvi "Krasin" [*ölü keçid*]
**A. P. Volınski** (1689–1740) – Pyotr çağının bacarıqlı gənc siyasi xadimlərindən biridir.

Həyatı
------

O, məşhur Volınskilər nəslindəndir. Atası Pyotr Volınski çar sarayında süfrəçi kimi xidmət etmişdi.

Xəzər dənizi hövzəsində öz hökmranlığını yaratmaq istəyən I Pyotr 1715-ci ildə İsfahana, İran şahının yanına böyük bir elçilik göndərmişdi. Ayrı-ayrı peşə və ixtisasları təmsil edən 71 adam A. P. Volınskinin başçılığı ilə bu elçiliyin tərkibinə qoşulmuşdu. Dərbəndə 1716–cı il avqustun 28-də gəlib çatan elçilik oktyabrın 27-dən dekabrın 4-dəkŞamaxıda qalmış, sonra Muğan və Təbrizdən keçərək İsfahana yollanmışdı. Burada aparılan danışıqlardan sonra (14 mart – 1 sentyabr 1717-ci il) elçilər Lənkərandan keçməklə yenidən Şamaxıya qayıtmış, 1717-ci il dekabrın 12-dən 1718-ci il iyunun 16-a kimi yenidən burada qalmışdılar. Beləliklə,Rusiya elçiləri Səfəvi İranının paytaxtı İsfahanda 5 ay yarım Şamaxıda isə 7 ay yarım olmuşdu. Buradan aydındır ki, Şimali Azərbaycan və bütünlükdə Zaqafqaziya məsələsi elçiliyin və çar Rusiyası hökumətinin qarşıya qoyduğu başlıca məqsədlərdən biri idi. Tarixi ədəbiyyatda A. P. Volınski elçiliyinin yazıları geniş öyrənilmişdir.

Artemi Volınski iki dəfə (birinci dəfə 1717–1725, ikinci dəfə 1732) Həştərxan quberniyasının qubernatoru olmuşdu.

Səfəvilər haqqında məlumatı
---------------------------

Hələ 1716-cı ildə I Pyotrun Azərbaycandakı elçisi Artemi Volınski Peterburqa yazdığı məktubunda şah Sultan Hüseyni nəzərdə tutaraq yazırdı: "Burada elə bir hakim vardır ki, o, təbəələri üzərində deyil, təbəələri onun üzərində hökmranlıq edirlər və yalnız padşahlar arasında deyil, sadə adamların arasında belə bir axmaq az tapılar". Əfqanlar İsfahana daxil olub tacı şah Sultan Hüseynin başından qapdılar, övladlarını qılıncdan keçirdilər. Şah özü öz tacını Mahmud xanın başına qoyaraq şərəfsizcəsinə "Sən məni yendin, Mahmud xan, mən məğlub oldum"- deyərək hakimiyyətdən əl çəkdi.

Ədəbiyyat
---------

* Корсаков, "Арт. Петр. Волынский" (в "Древней и Новой России", 1876, кн. I и 1877, кн. I–II);
* его же статья в "Русской Старине" (1885, № 10).
* ст. Городецкого, "Памятник на общей могиле Волынского, Еропкина и Хрущева" (в "Русской Старине", 1886, № 6).
* Бушев, П. П. Посольство Артемия Волынского в Иран в 1715–1718 гг. М. 1978.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* Артемий Волынский. "Инструкция дворецкому Ивану Немчинову о управлении дому и деревень". "Регула о лошадях"(1825)
* Письма А.Волынского Бирону (1732–1733)
* Батыево (родовая усадьба А.Волынского)
**Külcə hadisəsi** və ya **Külcə qətliamı** (çincə: 伊宁事件) — 1997-ci il tarixində Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonuna tabe olan Külcə şəhərində baş vermiş etiraz nümayişləridir.

Haqqında
--------

Etirazları 30 uyğur müstəqillik tərəfdarının edam edilməsi və ənənəvi Uyğur mədəniyyəti ünsürlərini yenidən canlandırma cəhdlərinə mane olma xəbərləri daha da alovlandırdı. Bu qadağalara məşrəp olaraq da bilinən ənənəvi toplantılar da daxil idi. Etirazçıların dini şüarlar səsləndirdiyi və "Müstəqil Şərqi Türküstan" deyə bağırdığı etirazlar iki gün davam etmiş və ardından 5 fevral 1997-ci ildə yüksək təzyiqli su və gözyaşardıcı qazla dağıdılmışdır. Nümayişlər polis və Çin Xalq Azadlıq Ordusu tərəfindən silahla yatırıldı. Rəsmi hesabatlar ölü sayının 9 olduğunu açıqlasa da, müxaliflərə görə, hadisələr zamanı 100-dən çox insanın həyatını itirdiyi təxmin edilməkdədir.

Həmçinin bax
------------

* 2009-cu il Urumçi iğtişaşları

İstinadlar
----------

1. ↑  "Protest marks Xinjiang 'massacre'". Al Jazeera. 2007-02-06. 2011-02-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-17.
2. 1 2  "Gulja Massacre". Channel 4 (UK). 1997. 2016-12-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-17.
3. ↑  "China: Remember the Gulja massacre? China's crackdown on peaceful protesters". Amnesty International. 2018-11-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-17.
4. 1 2  "China's 'war on terror'". BBC News. 2002-09-10. 2009-02-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-17.
**Teylor teoremi** — riyaziyyatda törəməsi bilinən bir funksiyaya bir nöqtə ətrafında, əmsalları sadəcə funksiyanın o nöqtədəki törəməsinə bağlı olan polinom şəklində ardıcıllıq əmələ gətirən nəticədir. Teorem yaxınlaşdırma hesablamalarındakı xəta payına baxmayaraq, dəqiq nəticələr də verə bilir. Bruk Teylor adlı riyaziyyatçının 1712-ci ildə etdiyi çalışmaları səbəbilə adı bu şəkildə adlanan teoremin həqiqətdə bundan 41 il əvvəl (1671-ci ildə) Ceyms Qreqori (James Gregory) tərəfindən kəşf edildiyi bilinir.

Teorem
------

Əgər {\displaystyle f(x)} hər hansı *a* nöqtəsinin özü və onun müəyyən ətrafında (n+1)-ci tərtibə qədər törəməsi olan funksiyadırsa, *x* isə göstərilən ətrafdan olan {\displaystyle x\not =a} istənilən nöqtədirsə, onda *a* və *x* nöqtələri arasında elə *c* nöqtəsi var ki,

{\displaystyle f(x)=f(a)+{\frac {f'(a)}{1!}}(x-a)+{\frac {f''(a)}{2!}}(x-a)^{2}+........+{\frac {f^{(n)}(a)}{n!}}(x-a)^{n}+{\frac {f^{(n+1)}(c)}{n+1!}}(x-a)^{n}+1}

Mənşə ətrafında {\displaystyle y=e^{x}} eksponent funksiyası (bütöv qırmızı xətt) və qarşılığı olan dördüncü dərəcədən Teylor polinomu (parçalı yaşıl xətt)

Həmçinin bax
------------

* Teylor sırası

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Riyaziyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Kərim Ağa Fateh** (1788, Şəki – 1858) — Kərim ağa Şəkixanov Hacı Çələbinin kötücəsi, qısa müddət Şəki xanı olmuş Fətəli xanın oğlu.

Həyatı
------

Ədəbi təxəllüsü "Fateh"dir. Kərim ağa Fateh "Şəki xanlarının müxtəsər tarixi" əsərini 1829-cu ildə azərbaycanca yazmışdır. Lakin 1858-ci ildə Peterburqda çap edilmiş "Əl-intixabatül-Bəhiyyə" adı topluda B.Dorn bu əsəri yanlış olaraq Hacı Əbdüllətif Əfəndinin adına çıxarmışdır. Bu yalnışlıq əsərin 1929-cu il çapında da getmişdir. Yalnız bu çapdan sonra Azərbaycan alimi Salman Mümtaz əsərin müəllifin Kərim Ağa Fateh olduğunu aydınlaşdıra bilmişdir. 1958-ci il çapında əsərin müəllifi düzgün olaraq artıq Kərim Ağa Fateh göstərilmişdir.

Əsərləri
--------

* Şəki xanlarının müxtəsər tarixi

Xaarici keçidlər
----------------

* Mustafa ağa Şuxu. Kərim ağa Fatehin tərcümeyi-halı (Ədalət Tahirzadə. Şəkinin tarizi qaynaqlarda) səh. 108-114.
* Kərim Ağa Fateh. Şəki xanlarının müxtəsər tarixi. – "Şəki xanlığının tarixindən". Red. F.Babayev. B. 1958, s. 15-17.
* Kərim Ağa Fateh, Şəki xanlarının müxtəsər tarixi, 2-ci, təkrar nəşri. "Azərbaycan Ensiklopediyası" NPB. Bakı. 1993, səh. 3-5. ISBN 89600-007-4

Həmçinin bax
------------
**Köhnə Kotam məscidi** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Köhnə Kotam kəndində yerləşən məscid. Məscidin günümüzə xarabalıqları gəlib çatmışdır.

Memarlıq quruluşu
-----------------

Dördkünc formalı böyük salondan ibarət olan məscid indiyədək qismən salamat qalmışdır. Təpənin yamacında inşa olunan məscidin salonu iki sıra ağac dirəklə üç hissəyə bölünmüşdür. Məscidin mehrabı cənub divarda düzəldilmiş tağşəkilli taxçadan ibarətdir. Ön tərəfdə şəbəkələrlə naxışlanmış dörd pəncərə var. Məscidin girişi şərqdəndir. Girişin sol tərəfində buxarı, divarların içəri tərəfində dördkünc taxçalar düzəldilmişdir.

Kitabələri
----------

Məscidin içərisindən mərmər lövhə üzərində həkk edilmiş bir kitabə aşkar olunmuşdur. Kitabə vaxtilə məscidin giriş qapısının baş tərəfındə qoyulubmuş. Zaman keçdikcə yerindən düşən kitabə məscidin içərisinə qoyulmuş və orada qalmışdır. Kitabənin mətninin tərcüməsindən aydın olur ki, Naxçıvan xanları nəslindən olan, bir müddət Ordubadın hakimi, Rusiyaya birləşdirildikdən sonra isə Ordubadın naibi vəzifəsində çalışmış Hacı Şeyxəli xanın oğlu İbrahim xan hicri 1260-cı ildə (1844-cü ildə) Kotam kəndindəki torpaq sahibliyi mənsəbini Tükəzban xanıma bəxşiş etmişdir.

Bina daşdan və kvadrat formalı çiy kərpiclərdən inşa edilmiş, bir neçə dəfə bərpa olunmuşdur. Hazırda yarımdağılmış vəziyyətdədir.

Tarixi dövr
-----------

Məscidin inşa tarixi XVII–XVIII əsrə aid edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan abidələri ensiklopediyası, 2008, s. 228

Mənbə
-----

1. Hacıfəxrəddin Səfərli. Naxçıvanın türk-islam mədəniyyəti abidələri. Naxçıvan: "Əcəmi" Nəşriyyat Poliqrafiya Birliyi, 2017, 115 s.
**Kuanqçi** (vyet. Quảng Trị, listenⓘ) — Vyetnamın mərkəzi hissəsində, Kuanqçi vilayətində şəhər və liman. Əhalisi 20 min nəfərdən azdır.

Tarixi
------

Şəhərin əsas xüsusiyyəti 1824-cü ildə tikilmiş Kuanqçi qalasıdır.

1950–1970-ci illərdə şəhər Cənubi Vyetnam ərazisində yerləşirdi və eyniadlı vilayətin mərkəzi idi. Vyetnam müharibəsi zamanı üç dəfə döyüş səhnəsinə çevrilmişdir. 1968-ci ilin yanvarında Tet hücumu zamanı kommunist qoşunları ilk dəfə şəhərə basqın etməyə cəhd etmiş, lakin uğursuz olmuşdur. Pasxa hücumu zamanı onlar 1 may 1972-ci ildə Kuanqçini ələ keçirməyi nail olmuş, 16 sentyabrda Cənubi Vyetnam ordusu döyüşlər zamanı böyük ziyan dəymiş şəhərə nəzarəti yenidən bərpa etmişdilər. Şəhər 19 mart 1975-ci ildə Bahar hücumunun zirvəsində Şimali Vyetnam Ordusu tərəfindən birdəfəlik ələ keçirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  GEOnet Names Server. 2018.
2. ↑  "Vyetnamda dəniz limanının yaradılmasına 500 milyon dollar xərclənəcək". Seanews.az. 2023-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-22.
3. ↑  Quang Tri Citadel Arxivləşdirilib 2012-11-05 at the Wayback Machine Vietnam Tourism Information Vietnam Tourism Association

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Куанг-Три // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] (3-е изд.). М.: Советская энциклопедия. гл. ред.: А. М. Прохоров. 1969–1978. 640 ст.

Xarici keçidlər
---------------

* Quang Tri Citadel  (ing.)
**Convolvulus cantabrica** (*lat.* Convolvulus cantabrica) – sarmaşıqkimilər fəsiləsinin sarmaşıq cinsinə aid bitki növü. Hündürlüyü 15–60 sm, gövdəsi düzduran və ya yuxarıya doğru qalxan, bəzən sərilən,
əsasından budaqlanan, sıx və uzun qabarıq və ya qısa basıq tüklü çoxillik ot bitkisidir.

Yarpaq
------

Yarpaqları boz-yaşıl rəngli, üst tərəfdən adətən çılpaqdır, alt tərəfdən basıqtüklüdür, bəzən uzun qabarıq tüklüdür, aşağıdakılar saplaqlıdır, uzunsov, əksinəneştərşəkilli və ya uzunsov-neştərvaridir, küt ucludur, orta və yuxarıdakı yarpaqlar oturaqdır və ya demək olar ki, oturaqdır, uzunsov-xətvaridir, sivri təhərdir.

Çiçək
-----

Çiçəkləri tək və ya 2–4 saydadır, kənar və ya təpə yarımçətirlərdə, uzun çox vaxt qabarıq çiçək oxu üzərindədir. Tac çəhrayıdır və kasacıqdan 2–3 dəfə uzundur.

Meyvə
-----

Qutucuq enli-yumurtaşəkillidir, yuxarı hissədə tüklüdür, kasacıqdan qısadır. Toxumları enli-yumurtaşəkillidir, tünd-qəhvəyi rəngdədir, uzunluğu 2,5–3,5 mm-dir.

Çiçəkləməsi
-----------

May-İyul (Avqust)

Meyvə verməsi
-------------

İyul-Sentyabr

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Samur-Şabran oval. BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, Kür-Araz oval. Kür düz. KQ şimal, KQ cənub, KQ mərkəzi, Lənk. oval. Lənk. dağ. Ovalıqdan orta dağ qurşağına qədər.

Yaşayış mühiti
--------------

Quru qayalı, çınqıllı, daşlı, gilli yamaclarda, çəmənlərdə, meşələrdə, talalarda, kolluqlarda, yolların kənarında, cay yatağında, əkin sahələrində alaq kimi rast gəlinir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Eldar Şükürov. İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı, Bakı 2016

Xarici keçidlər
---------------

* Biolib
* Hlasek
* C, cantabrica
**Liberal institusionalizm**, həmçinin **institusional liberalizm** və ya **neoliberalizm** — dövlətlər arasında beynəlxalq əməkdaşlığın mümkün və davamlı olduğunu, belə əməkdaşlığın münaqişə və rəqabəti azalda biləcəyini müdafiə edən beynəlxalq münasibətlər nəzəriyyəsi. Neoliberalizm liberalizmin yenidən işlənmiş versiyasıdır. Neorealizmlə yanaşı, liberal institusionalizm beynəlxalq münasibətlərə ən təsirli iki müasir yanaşmadan biridir.

Dayanıqlı əməkdaşlıq perspektivlərinə şübhə ilə yanaşan neorealist təqaüddən fərqli olaraq, liberal institusionalizm əməkdaşlığın mümkün və davamlı olduğunu müdafiə edir. Liberal institusionalistlər dövlətlər arasında əməkdaşlığın asanlaşdırılmasında beynəlxalq institutların və rejimlərin rolunu vurğulayırlar. Robert Keoheynin 1984-cü ildə yazdığı "*Hegemonluqdan sonra*" kitabı yeni institusional iqtisadiyyatın fikirlərindən istifadə edərək hegemonun olmadığı təqdirdə beynəlxalq sistemin sabit qala biləcəyini iddia etmiş və beləliklə, hegemon sabitlik nəzəriyyəsini təkzib etmişdir.

Keoheyn göstərmiş ki, beynəlxalq əməkdaşlıq təkrarlanan qarşılıqlı fəaliyyət, şəffaflıq və monitorinq vasitəsilə davam etdirilə bilər.

Həmçinin bax
------------

* Xarici müdaxiləçilik
* Multilateralizm
* Neorealizm

İstinadlar
----------

1. ↑  *Axelrod, Robert; Keohane, Robert O.* "Achieving Cooperation under Anarchy: Strategies and Institutions". World Politics (ingilis). 38 (1). 1985: 226–254. doi:10.2307/2010357. ISSN 1086-3338. JSTOR 2010357. 2021-08-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-08-11.
2. ↑  *Keohane, Robert O.* "Understanding Multilateral Institutions in Easy and Hard Times". Annual Review of Political Science. 23 (1). 2020: 1–18. doi:10.1146/annurev-polisci-050918-042625. ISSN 1094-2939.
3. ↑  *Keohane, Robert O.; Martin, Lisa L.* "The Promise of Institutionalist Theory". International Security. 20 (1). 1995: 39–51. doi:10.2307/2539214. ISSN 0162-2889. JSTOR 2539214. 2021-08-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-08-07.
4. ↑  *Norrlof, Carla.* America's Global Advantage: US Hegemony and International Cooperation. Cambridge University Press. 2010. 30–31. doi:10.1017/cbo9780511676406. ISBN 978-0-521-76543-5. 2021-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-08-11.
**Müzənfər İsrafil oğlu Aliyev** (1943, Hacılar, Gədəbəy rayonu – 30 yanvar 1994, Qaravəlilər, Gədəbəy rayonu) — Azərbaycanlı şəhid.

Həyatı
------

Aliyev Müzənfər İsrafil oğlu 1943-cü ildə Gədəbəy rayonu, Hacılar kəndində anadan olmuşdur. 1961-ci ildə Hacılar kənd orta məktəbinin 10-cu sinifini bitirib.

Hərbi xidməti
-------------

1962-ci ildə hərbi xidmətə gedib. 1965-ci ildə hərbi xidməti başa vurub. 1965-ci ildən 1984-cü ilə qədər Hacılar kolxozunda işləmişdir. 1993-cü ildən 30 yanvar 1994-cü ilə qədər könüllü hərbi xidmətdə olmuşdur. 30 yanvar 1994-cü il tarixdə xidməti vəzifəsini yerinə yetirərkən Qaravəlilər kəndində sərhəddə ermənilər tərəfindən vurulub şəhid olmuşdur. Qabil Müzənfər oğlunun söhəbəti: – Mən hərbi xidməti Mingəçevir şəhərində çəkmişəm. Atam həlak olanda 16 yaşımda idim. Atam düşmənə qarşı sona qədər döyüşdü. Mən də axır qanıma qədər öz doğma torpağımı qoruyacağam. Hal-hazırda mən və mənim ailəm sərhəddə yaşayırıq. Heç vaxt atamın şəhidliyini və atama dövlət tərəfindən verilən yüksək qiyməti unutmayacam.

İrsi
----

Gədəbəy rayon, Hacılar kənd qəbiristanlığında dəfn olunub.

İstinadlar
----------
**Makassarlar** — İndoneziyada, Sulavesi adasının cənub-qərbində yaşayan xalq. Dilləri İndoneziya dillərinə aiddir. Dindarları müsəlmandır. Ehtimal ki, b.e. II minilliyinin əvvəllərində İndoneziyanın qərb adalarından və ya materikdən köçmüşdülər. XV əsrdə makassarların dövləti, Qova sultanlığı yaranmışdı. Əsasən, əkincilik, balıqçılıq və ticarətlə məşğuldurlar.

Makassarların dünya okeanının böyük hissələrini səyahət etdiyi, Cənubi Afrikaya qədər çatdığı məlumdur. Cənubi Afrikada "Makassar" adlanan ərazi var. Orada yaşayan əhalinin yerli və makassar mənşəli olduğu ehtimal edilir. Cənubi Afrikada və qonşu Mozambikdə "Makassar" adını daşıyan bir neçə yer var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Макассарлар // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә]. VI ҹилд: Куба—Мисир. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1982. С. 311.
2. ↑  "Syekh Yusuf, Ulama Makassar yang Jadi Pahlawan di Afrika Selatan". 8 March 2017. 14 November 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 January 2023.
SSRİ lideri Leonid Brejnev və Şərqi Almaniya lideri Erix Honekkerin 1979-cu ildə öpüşünə əsaslanaraq, Dmitri Vrubelin Berlin divarındakı "Allahım, bu ölümcül sevgidən qurtulmağıma kömək et" adlı divar kağızı, 1990-cı il.
**Sosialist qardaşlıq öpüşü** və ya **sosialist qardaşlıq qucaqlaşması** — sosialist ölkələrinin dövlət xadimləri arasında xüsusi salamlaşma forması idi. Bu hərəkat sosialist dövlətləri arasında xüsusi bir əlaqənin mövcudluğunu ifadə edirdi.

Sosialist qardaş öpüşü yanaqlarda üç öpüşdən ibarət idi. Xüsusi günlərdə bir-birini daha yaxından görən iki lider bu yaxınlığı dodaq-dodağa öpərək nümayiş etdirirdilər. Sosialist liderlərin dodaq-dodağa öpüşməsi Qədim Roma və İranda əl öpmə iyerarxiyasından fərqli olaraq bərabərliyi ifadə edirdi.

İosif Stalin Sovet lideri olduqdan sonra 1936-cı ildə hərbi pilot Valeri Çkalov onun dodaqlarından öpməyə cəhd edəndə əvvəlcə tərəddüd etmişdir, lakin o, tanış olmadığı bu ənənəyə öyrəşmiş və 1937-ci ildə hərbi pilot Vasil Molokovu özü öpüşmüşdür. Sosialist liderlər arasında Leonid Brejnev ən çox dodaqdan öpüşmə ilə məşhurdur. 1974-cü ildə Sovet İttifaqına səfər edən Kuba lideri Fidel Kastro Brejnevin öpüşməməsindən yayınmaq üçün puro çəkərək təyyarədən düşdüyü deyilir.

SSRİ poçt markası, 1968.
Ən məşhur sosialist qardaşlıq öpüşü 1979-cu ildə Sovet lideri Leonid Brejnev və Şərqi Almaniya lideri Erix Honekker arasında Şərqi Almaniyanın yaranmasının 30-cu ildönümünü qeyd edən öpüşdür. Məşhur rəssam Dmitri Vrubel bu öpüşü 1990-cı ildə Berlin divarına qraffiti kimi çəkmişdir. Bu qraffiti "Allahım, bu ölümcül sevgidən qurtulmağıma kömək et" kimi tanınır.
**Şirvan məscidi** — 1895-ci ildə Azərbaycanın Qarabağ və Şirvan bölgəsindən Amasyaya köçən azərbaycanlılar tərəfindən toplanan ianələr hesabına Türkiyənin Amasya şəhərində Şeyx Hacı Mahmud Əfəndi tərəfindən təkkə-təsəvvüf ədəbiyyatının tanınmış nümayəndəsi, nəqşibəndi şeyxi Mir Həmzə Nigarinin şərəfinə inşa edilmiş məscid.

Tarixi
------

Şirvan məscidi Azərbaycanın Qarabağ bölgəsindən olan Şeyx Hacı Mahmud Əfəndi tərəfindən Azərbaycanın Qarabağ və Şirvan bölgələrindən Amasiya şəhərində yaşayan Azərbaycan türklərindən toplanan ianələr hesabına 1895-ci ildə inşasına başlanmışdır. Amasyadakı məscidlərin əksəriyyəti dövlət adamları və nüfuzlu şəxslər tərəfindən tikdirilərkən, Şirvanl məscidi bir mürşidin, Mir Həmzə Nigarinin adına, sevənləri və müridləri tərəfindən inşa edilmişdir. 1885-ci ildə Xarputda vəfat edən Mir Həmzə Nigarinin cənazəsi vəsiyyəti üzrə sonradan Amasyaya aparılaraq orada bir evin arxasasına dəfn edilmiş və söyləndiyi kimi Şeyx Hacı Mahmut Əfəndinin başçılığı ilə toplanan yardımlarla məzarın üzəri bir türbəylə örtülərək yanında bir məscid tikilmişdir.

Məscid kare planlı, tək qübbəli və tək minarəlidir. Tikintisində kəsmə daş və moloz daş malzəmlə birlikdə istifadə olunmuşdur. Şimal tərəfində dörd sütunlu, üç gözlü bir camaat yeri yerləşir. Klassik sütun başlıqlarının üzərindəki sivri kəmərlər qırmızı və bəyaz mərmər işlədilərək süslənmiş, bu bölümün üzəri üç kiçik qübbəylə örtülmüşdür. Ağ mərmərdən tikilmiş giriş qapısındaki naxışlar və motivlər türk memarlığı üslubunda qurulmuşdur.

Türbə məscidin şərq tərəfində yer alır və məscidə bitişikdir. Yenə karə planda tikilmiş türbəyə məscidin içindən böyük bir kəmərli qapı açılır. Məscidlə eyni memari xüsusiyyətlərə malikdir. Səkizgən sütunlu bir qübbə ilə örtülüdür. Türbənin yanında üç məzarın yerləşdiyi bir türbə də vardır. Mir Həmzə Nigari türbəsi Şirvan məscidinin şərqindədir və məscidə bitişikdir. Böyük bir qübbəsi olan geniş bir otaqdır. Məscidlə türbə arasında bir dəmir barmaqlıq var. Türbənin içində nəqşibəndi təriqətinin tanınmış şeyxlərindən olan Mir Həmzə Nigarinin məzarından başqa daha iki məzar, oğlu Siracəddin İsmayıl Əfəndi və xəlifələrindən əmisioğlu Mir Həsən Əfəndinin məzarı var. Bəzəməsiz olan lahitlerin birinin mərmər başlığı bitkisəl qabartma üslubundadır.

Məscid şəhərin mərkəzində, ana yol kənarında və İl Kültür və Turizm Müdirlüyü binasının qarşısında yerləşir.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* 
* İnal İ. M. K. Son Asır Türk Şairleri. C. 3. Dergah Yayınları. İstanbul:1988, s. 1210.