recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Suriyada "Müsəlman Qardaşlığı"** (*ərəb.* الإخوان المسلمون في سوريا‎) — "Müsəlman Qardaşlığı" təşkilatının Suriya qolu. "Müsəlman Qardaşlığı"nın Suriya qolu təşkilatın Misirdən kənarda qurulan ilk qoludur.

Fəaliyyəti
----------

1950-ci illərdə hərəkatın nümayəndələri Suriya hakimiyyətinə müxalifət olaraq qalaraq parlamentdə yer də qazanmışdılar. "Müsəlman Qardaşlığı"nın Suriya qolu 1970-ci illərin ortalarından əhəmiyyətli dərəcədə radikallaşmışdır. Hərəkatın 1970-ci illərin sonu və 1980-ci illərin əvvəllərində hökumət qüvvələrinə və təşkilatlarına qarşı bir sıra hücumlara görə məsuliyyət daşıdığı qeyd edilmişdir.

Həmada qiyam
------------

1982-ci ilin fevralında "Müsəlman Qardaşlığı" Həmada böyük qiyam təşkil etmişdir. Üsyan prezident Əsədin qardaşı Rifatın komandanlığı altında 8 minlik ordu tərəfindən hava qüvvələri və tank bölmələrinin dəstəyi ilə yatırılmışdır. Bu hadisə Həma qırğını olaraq bilinir. Müxtəlif mənbələrə görə silahlı toqquşmalar zamanı 3 mindən 20 minə qədər insan həlak olmuşdur.

Qiyamın hökumət qoşunları tərəfindən yatırılmasından sonra terrorçuların fəaliyyəti puça çıxmışdır. 1985-ci ildə Adnan Okla və dəstəsinin qalıqları hakimiyyətə təslim olmuşdur. Hərəkatın əsas simaları ölkədən qaçmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Muslim Brothers: Getting stronger? // The Economist. 02.06.2005.
2. ↑  *Samir Aita (translated by Donald Hounam).* Syria: a monopoly on democracy // Le Monde diplomatique. 11.07.2005.
3. ↑  "Information on Muslim Brotherhood of Syria, other than that found in Revolutionary and Dissident Movements". Immigration and Refugee Board of Canada. 01.06.1989.  (#accessdate\_missing\_url)
4. ↑  *Eric Rouleau (translated by Gulliver Cragg).* "Syria: nobody wants democracy". Le Monde diplomatique. 03.05.2006.  (#accessdate\_missing\_url)
5. ↑  "Syria profile. Timeline". BBC News. 22.03.2012.  (#accessdate\_missing\_url)
6. ↑  *Neil MacFarquhar.* "Trying to Mold a Post-Assad Syria From Abroad". The New York Times. 05.05.2012.  (#accessdate\_missing\_url)
**Billboard Hot 100** — ABŞ-də ən məşhur və nüfuzlu musiqi hit-paraddır. Həftəlik hazırlanan hit parad "Billboard" jurnalı tərəfindən tərtib edilir. Qrafik reytinqləri ABŞ-dakı satışlara (fiziki və rəqəmsal), onlayn və radio dinlənmə sayına əsaslanır.

Hazırki loqosu
Cədvəl çərşənbə axşamı Billboard veb-saytı tərəfindən onlayn olaraq ictimaiyyətə təqdim edilir, amma tarix olaraq jurnalın yayımlandığı növbəti şənbə günü qeyd edilir. Satışlar üçün həftəlik izləmə aralığı 2015-ci ilin iyulunda dəyişdirildikdən sonra hal-hazırda cümə-cümə axşamıdır.

Billboard Hot 100-ün ilk bir nömrəli mahnısı 4 avqust 1958-ci ildə Ricky Nelsonun "Poor Little Fool" mahnısı olmuşdur. 16 mart 2024-cü ildə bitən həftənin buraxılışına görə qrafikdə hal-hazırda bir nömrəli mahnı Kanye Westin Ty Dolla Sign və Rich the Kid ilə əməkdaşlıq etdiyi "Carnival"dır.

Xarici keçidlər
---------------

* Vebsayt


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Musiqi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Adnan Okla** (*ərəb.* عدنان عقلة‎) ({{DVTY}} şablonu boşdur ) — Suriya radikal islamçısı, Mübariz avanqardın lideri. Təşkilat Suriyada uğursuz islamçı qiyamda iştirak edən Müsəlman qardaşlığına bağlı sünni silahlı qruplaşma idi. O, xüsusilə də Mübarizə avanqardının ən xarizmatik və nüfuzlu siması kimi tanınır.

Erkən həyatı
------------

Atası çörəkçi olan Adnan Okla 5 yanvar 1951-ci ildə Suriyada, Qüneytirə mühafəzəsində orta təbəqə bir ailədə anadan olmuşdur. əyalətində orta səviyyəli ailədə anadan olmuşdur. Okla inşaat mühəndisliyi üzrə təhsil almış, həmçinin Suriya Silahlı Qüvvələrində zabit kimi xidmət etmişdir.

Suriyada islamçı qiyamı
-----------------------

Adnan Okla 1979-cu ildə Hələb Artilleriya Məktəbi qırğınının planlaşdırılmasında əsas rol oynamışdır.

Okla 1981-ci ilin yanvarında Mübariz avanqardın Müsəlman qardaşlığından ayrı bir təşkilat olduğu elan etmiş və Suriya hökumətinə qarşı mübarizəni davam etdirdiyini iddia etmişdir.

Okla Suriya hökumətinə qarşı ümumi üsyanın başlanacağını gözləyərək Həmaya getmişdir.

Müsəlman qardaşlığı ilə əlaqələrini kəsməsinə baxmayaraq, Okla yalnız 1982-ci ilin aprelində Həma qırğınından sonra Mübariz avanqardın lideri vəzifəsindən rəsmi olaraq uzaqlaşdırılmışdır. Müsəlman qardaşlığının siyasi qanadının bir çox liderləri İraqa qaçmışdır. İraq hökuməti bu siyasi liderləri müsbət qarşılasa da, Mübariz avanqardın liderlərinə sığınacaq verməkdən imtina etmişdir. Bəzi məlumatlara görə, Okla 1983-cü və ya 1984-cü illərdə İraqa sığınacaq verilmədikdən sonra gizli şəkildə Suriyaya qayıtmaq istəyərkən həbs edilmişdir. Digər mənbələr onun 1982-ci ildə öldürüldüyünü və ya 1982-ci ilin axırlarında Suriya təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən tutulduğunu göstərir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Raphaël Lefèvre.* "The Syrian Brotherhood's Armed Struggle". Carnegie Middle East Center. 14 December 2012. 29 September 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 July 2013.
2. 1 2 3  *Seale, Patrick; McConville, Maureen.* Asad of Syria: The Struggle for the Middle East. University of California Press. 1988. səh. 325. ISBN 9780520066670. 2022-07-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-07-22.
3. 1 2 3  *Dekmejian, R. Hrair.* Islam in Revolution: Fundamentalism in the Arab World. Syracuse University Press. 1996. səh. 115. ISBN 0-8156-2635-5. Uqla.
4. 1 2  *Embassy Damascus.* "The Syrian Muslim Brotherhood". WikiLeaks. 26 February 1985. Şablon:WikiLeaks cable. 19 September 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 July 2013.
5. 1 2  *Khatib, Line.* Islamic Revivalism in Syria: The Rise and Fall of Ba'thist Secularism. Routledge. 2012. ISBN 9781136661778. 2022-07-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-07-22.
**Bolşevizm** — "əksəriyyətdən yana" mənasını verən rusca siyasi termini ifadə edən siyasi ideologiya.

1903-cü ildə təşkil edilən Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasının İkinci Konqresində Vladimir Lenin və Yuli Martov arasında yeni qurulmaqda olan partiyanın üzvlük tərifi üzərində başlayan fikir ayrılığı nəticəsində fraksiyalara bölünmədən sonra tərəflərdən Lenin tərəfdarı qrup. Qurultayda Lenin tərəfdarları çox olduğu üçün rusca əksəriyyət mənasını verən "Bolşevik" olaraq, azlıqdakı Martov tərəfdarları isə "Menşevik" olaraq adlandırıldı. Qurultaydan sonra iki fraksya arasında birləşmə cəhdləri olsa da birləşmə reallaşmadı və 1912-ci ildə qəti ayrı-seçkilik yaşandı. Bolşeviklər Oktyabr inqilabı ilə iqtidarı ələ aldılar və SSRİ-ni təsis etdilər.

Haqqında
--------

Bolşeviklər, kütləvi fəhlə inqilabında çar rejimini devirəcək mərkəzləşmiş və intizamlı bir partiya təşkil etməyə çalışdılar. Bolşeviklər, rus fəhlələrini üsyana apara biləcək kütləvi və sinfi öncüllü mübariz fəhlələr partiyası yaratmağa çalışdılar. Bolşevik partiyası lider partiya olmasa da, demokratik mərkəzçilik çərçivəsində mərkəzi komitədə təcəssüm olunan partiya rəhbərliyi ilə sıx əlaqədə idi.

Menşeviklər tərəfindən tətbiq olunan partiya üzvlüyü daha çevik idi və digər siyasi partiyalarla daha asan əməkdaşlıq edirdilər. Bolşeviklər isə liberal partiyalarla əməkdaşlıq etmir, əksinə digər sosialist partiyalarla müəyyən ittifaqlara girdi.

Bununla birlikdə, Lenin Beynəlxalq Qadınlar Şurasındakı çıxışında Bolşevizmi "burjua demokratiyasının yalançılığını və riyakarlığını üzə çıxaran və torpaq, fabrik və obyektlərin xüsusi mülkiyyətini ləğv etmək üçün bütün dövlət gücünü məzlum və istismarçı kütlələrin əlinə toplayan bir ideologiya" olaraq təyin etdi.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Kommunizm
* Sosializm

| ⛭Sosializm |
| --- |
| Düşüncə məktəbləri | 
* Kommunist
* Demokratik
* Yaşıl
* Leyborist
* Marksist
* Milliyyətçi
* Reformist
* Sosial-demokratiya
* Texnokratiya

|  |  |
| --- | --- |
| Libertar | 
* Anarxizm
	+ Kommunist
	+ Fərdiyyətçi
	+ Üsyançı
	+ Platformizm
	+ Sindikalist
* Sol libertarianizm
* Libertar marksizm
	+ Trotskiçilik

 |
| Avtoritar | 
* Neçayevizm
* Blankizm
* Bolşevizm
	+ Leninizm
	+ Marksizm–leninizm
		- Gevarizm
		- Xocaçılıq
		- Çuçxe
		- Xruşşovçuluq
		- Maoçuluq
	+ Stalinizm
* Dövlət sosializmi

 |

 |


|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Universalis |
| Normativ yoxlama | NKC: ph118961 |
İngilis dilində olan **Pneumonoultramicroscopicsilicovolcanoconiosis** "daha çox vulkanlarda olan çox nazik silisium oksid tozunun nəfəs alınması ilə yaranan xəstəlik" mənasına gələn və əslində, Everett M. Smit tərəfindən yalnız ən uzun İngilis dilində söz olması üçün yaradılan və tam olaraq (**pneumonoultramicroscopicsilicovolcanoconiosis**) eyni dərəcədə uzun olan bir sözdür. Yaradıldıqdan sonra bəzi müxtəlif mənbələrdə ilk tərifinə yaxın mənalarda istifadə edilmişdir.

Etimologiya
-----------

* *pneumono* = ağciyərlərlə bağlıdır (Latıncadan, Yunancaya keçmişdir)
* *ultra* = sonrası (Latınca, "ultraviolet" kimi (ultrabənövşəyi şüalanma))
* *microscopic* = olduqca kiçik (Latınca/köhnə ingiliscə, Yunancadan mikron, kiçik, və skopos, görünüş)
* silico = silis (Latınca)
* volcano = yanardağ (Latınca)
* coni = toz ilə əlaqəli (Yunanca: konis, toz)
* osis = xəstəlik / hal (Yunanca)

Tarixçə
-------

İngilis dilində bir lüğətdə yer almış ən uzun sözdür. Söz politoloqları tərəfindən "P45" deyə anılan bu söz ilk olaraq 1936 tarixli çapda İngilis dilinin Oksford lüğətində qeyd edilib. Daha sonra Websters Third New İnternational Dictionary, Random House Dictionary of the English Language, Unabridged, və Merriam-Websters Collegiate Dictionary ilə Merriam Webster Medical Dictionaryde da qeyd edilmişdir.

Ən uzun söz olmasına görə edilən iradlar bu sözün texniki (yəni tibbi) bir termin olduğunu, bu səbəbdən də "ümumi istifadədəki ən uzun söz" olmayacağını açıqlamışlar.

Bundan daha da önəmlisi bu sözün əslində bir yalan olaraq ortaya çıxarılmasıdır: *Word Ways: The Journal of Recreational Linguistics* jurnalındakı, müxtəlif məqalələrdə (May 1985, səh. 95-96; Noyabr 1986, səh. 205-206; May 1987, səh. 82; Noyabr 1989, səh. 205) tədqiqatçılar bu sözün "National Puzzlers' League"-in sədri olan Everett M. Smit tərəfindən 1935-ci ildə bir iclas zamanı uydurulduğunu tapmışdır. Bu söz, bu iclas haqqındakı bir qəzet yazısının başlığında istifadə edilmişdir və buradan da bir tapmaca kitabları müəllifi tərəfindən alınmışdır. "National Puzzlers' League" üzvləri bu sözün əsas lüğətlərə daxil olması üçün kampaniya keçirmiş və İngilis dilinin Oksford lüğəti ilə Webster's Third-ə daxil olmasını təmin etmişlər. 1935 tarixindən öncəsi tibb ədəbiyyatlarında aparılan araşdırmalar nəticəsiz qalmış, amma o tarixdən bəri, olduqca az olsa belə tibb sahəsində də istifadə edilmişdir.

Bu sözü xarakterizə edən ad, daha qısa olanı "pneumoconiosis"dir.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Oqtay Kərimov (dəqiqləşdirmə).

**Oqtay Əsgər oğlu Kərimov** (6 iyun 1967, Bakı) — Azərbaycan Respublikası daxili işlər nazirinin müavini (2022-ci ildən), polis general-leytenantı (2023).

Həyatı
------

Oqtay Əsgər oğlu Kərimov 6 iyun 1967-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1988-ci ildə Simferopol Ali Hərbi-Siyasi İnşaat Məktəbini, 1997-ci ildə isə Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Polis Akademiyasını bitirmişdir.

Oqtay Kərimov 1988–1990-cı illərdə SSRİ Silahlı Qüvvələrində bölük komandirinin müavini, 1991–1992-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin tabeliyindəki nizami polis hissəsində bölük komandirinin müavini və bölük komandiri olmuşdur. 1992-ci ildən 2015-ci ilədək DİN-in Baş İctimai Təhlükəsizlik İdarəsində inspektor, baş inspektor, şöbə rəisi, Baş idarə rəisinin müavini, 2015–2016-cı illərdə DİN-in Daxili Qoşunlarında Qərargah rəisinin birinci müavini, 2016–2022-ci illərdə isə Baş İctimai Təhlükəsizlik İdarəsinin rəisi vəzifələrində xidmət etmişdir. 16 dekabr 2022-ci ildə Azərbaycan Respublikası daxili işlər nazirinin müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Oqtay Kərimova 29 iyun 2017-ci ildə polis general-mayoru, 25 iyun 2023-cü ildə polis general-leytenantı isə ali xüsusi rütbələri verilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq sərəncamları ilə 30 iyun 2004-cü ildə "İgidliyə görə" medalı, 1 iyul 2015-ci ildə 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni, 29 iyun 2018-ci ildə "Vətən uğrunda" medalı, 2 iyul 2021-ci ildə isə 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Ailəlidir, üç övladı var.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Azərbaycan Respublikasının daxili işlər nazirinin müavini, polis general-leytenantı Kərimov Oqtay Əsgər oğlu". mia.gov.az. 2023-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-08.
2. ↑  "Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin bir qrup əməkdaşının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Sərəncamı". e-qanun.az. 2024-01-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-08.
3. ↑  "Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin bir qrup əməkdaşının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Sərəncamı". e-qanun.az. 2023-03-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-08.
4. ↑  "Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin əməkdaşlarının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Sərəncamı". e-qanun.az. 2023-01-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-08.
5. ↑  "Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin bir qrup əməkdaşının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Sərəncamı". e-qanun.az. 2023-03-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-08.
**Qaraciyər transplantasiyası** və ya **qaraciyər köçürülməsi** — donordan götürülmüş tam qaraciyər və ya onun bir hissəsinin respiyentə – qaraciyər patologiyalı (bura uşaqlarda əsasən öd yollarının qüsurlu inkişafı, yeniyetmələrdə maddələr mübadiləsi pozğunluqlu patalogiyalar, böyüklərdə qaraciyər serrozunun son həddi daxildir.) xəstəyə cərrahi yolla köçürülməsi əməliyyatı.

Əməliyyatın gedişi
------------------

Əməliyyatı şərti olaraq iki azad edilmə və köçürülmə mərhələlərə bölmək olar.

### Orqanın götürülməsi

Qaraciyər köçürülməsi əməliyyatı ilk olaraq respientin (yəni orqan köçürülənin) qarın boşluğunun yarılması, xəstə qaraciyər ətraf birləşdirici toxuma və strukturlardan, aparıcı və gətirici damarlar, sinirlərdən azad edilir. Daha sonra ümumi öd axacağını (*lat.* ductus choledochus) mumkün qədər qaraciyərə yaxın hissədən kəsərək azad edilir. Növbəti addım qaraciyər arteriyasının (*lat.* a. hepatica propria) sıxaca alınması, və aşağı boş vena və qapı venasının qaraciyər səviyyəsindən kəsilib azad edilməsindən ibarətdir. Beləliklə xəstə qaraciyər tamamilə azad edilərək bədəndən xaric edilərək köcürüləcək qaraciyər üçün azad edilmiş olur.

### Orqanın köçürülməsi

Bu andan etibarən donor üzvün nəqlinə başlanılmış olunur. İlk olaraq aşağı boş venaya, sonra isə nəql olunan qaraciyərin qapı venası və arteriyası respientin eyni adlı damarlarına tikilərək calaşdırılır. İlkin mərhələdə sıxaca götürülmüş damarlar azad edildikdən sonra qaraciyərin qan təchizatı bərpa edilmiş olunur. Sonra isə hemostaz aparılır yəni damar tikişləri və toxumalar səviyyəsində üzə çıxan mümkün qanaxmalar durdululur.
Bundan sonra respientin öd axacağı donor qaraciyərin öd axacağı ilə tikilərək calaaşdırılır. Əməliyyat tikiş qoyulmuş damarlar nahiyyəsinə drinajların qoyulması və qarın boşluğunun qat-qat tikilərək bağlanması ilə yekunlaşmış olur.

Mənbə
-----

* Bechstein WO, Wullstein C et al.: Transplantation abdomineller Organe – was gibt es Neues? Unimed Verlag, Bremen 2005

İstinadlar
----------

1. ↑  *N. Y. Bayramov.* Qaraciyərin cərrahi xəstəlikləri (PDF). Bakı: Print-Qismət. 2012. 327. ISBN 978-9952-460-27-8.
2. ↑  Siewert, Chirurgie 8. Auflage
3. ↑  Bechstein WO, Wullstein C et al.: Transplantation abdomineller Organe – was gibt es Neues? Unimed Verlag, Bremen 2005

Xarici keçidlər
---------------

* Selbsthilfe Lebertransplantierter Deutschland e. V.
* Transplantationsergebnisse: In einer kollektiven Studie (Collaborative Transplant Study) werden die Ergebnisse aus 400 Transplantationszentren in 45 Ländern zur Transplantation von Niere, Herz, Lunge, Leber und Bauchspeicheldrüse zusammengefasst und aktualisiert.
* 
* Bundesamt für Gesundheit, Schweiz: Die Lebertransplantation Arxivləşdirilib 2011-01-22 at the Wayback Machine
* Azərbaycan Qaraciyər Transplantasiyası Mərkəzi Neftçilər Xəstəxanası
**İkinci ingilis-maratha müharibəsi** (1802-1805) - Böyük Britaniyanın Ost-Hind kompaniyası ilə Maratha Konfederasiyası arasında baş vermiş ikinci müharibə.

Müharibənin arxaplanı
---------------------

1799-1800-cü ildə maysurların devrilməsindən sonra marathalar ingilislərin nəzarətindən kənarda qalan yeganə güc idi. Hindistanda vətəndaş həmrəyliyini pozan Ost-Hind kompaniyası marathalar arasında nifaq salır, milli qırğınlar törədirdi. Nəhayət, Peşvə ilə bağlanan müqaviləyə əsasən Kompaniya marathaların xarici siyasətini öz nəzarətinə aldı. Bu müqaviləyə əsasən ingilislərin böyük bir hərbi dəstəsi Peşvənin ərazisinin keşiyini çəkməli idi. Bunun müqabilində ümumi vergi məbləği 2 milyon 600 min rupi təşkil edir və mahallar Kompaniyanın ixtiyarına keçirdi. Eyni zamanda marathaların hərəkat birliyini zəiflətməyə çalışan müstəmləkəçilər həmin müqaviləyə konfederasiyanın ləğv edilməsi haqqında maddə daxil etməyə müvəffəq oldular.

Müharibənin gedişi
------------------

1802-ci ildə bağlanmış müqavilənin qeyri-bərabər xarakterdə olması ən iri maratha knyazlıqlarının, o cümlədən İndorun və Qvaliorun müqavimətinə səbəb oldu. Beləliklə, uzun sürən ingilis-maratha müharibələri başlandı. İngilislərin planına əsasən Velesli Dəkkən yaylasını, Leyk Doab və Dehlini tutmalı, Povel isə Bundelkxanda daxil olmalı idi. Bu əməliyyatlar yerinə yetirilən zaman ingilislərin 53 mindən çox köməkçi piyada dəstələri isə ehtiyatda gözləməli idi. 1803-cü ilin sentyabr ayında Rao Şindenin dəstələri Dehlidə Leykin, Asai döyüşündə isə Veleslinin qoşunları tərəfindən məğlubiyyətə uğradı. 1803-cü ilin noyabr ayında Şindenin başqa bir qoşunu da general Leyk tərəfindən məğlub edildi. 29 noyabrda Velesli Arqaun yaxınlığında Bxonsle üzərində qələbə çaldı. 1802-1805-ci illərdə ikinci ingilis-maratha müharibəsində ingilis qoşunları maratha knyazlarını xalqdan və müttəfiqlərdən təcrid etməklə təkbətək məğlub etməyə müvəffəq oldular.

Müharibənin nəticəsi
--------------------

İngilislərlə marathlar arasında ardıcıl olaraq 3 müqavilə bağlandı:

* 17 dekabr 1803-cü ildə Raquji Bxonsle ilə Deagon sülhü
* 30 dekabr 1903-cü ildə Daulat Rao Şinde ilə Suryi-Anjanqon sülhü
* 24 dekabr 1805-ci ildə Rayqxat sülhü

Bağlanmış müqavilələrə əsasən Qərbi, Mərkəzi və Şimali Hindistanda bir çox yerlər Kompaniyanın ixtiyarına keçdi. Moğol imperiyasının paytaxtı Dehli şəhəri də işğal edildi. Kompaniyanın ağalığını qanuniləşdirmək üçün ingilislər Böyük Moğol sülaləsini qeyri-səmimim bərpa edib bildirdilər ki, Ost-Hind kompaniyası ölkəni bu sülalənin tapşırığı ilə idarə edir. Bununla da ingilislər işğala bəraət qazandırırdılar.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Naravane, M.S.* Battles of the Honorourable East India Company. A.P.H. Publishing Corporation. 2014. 65–66. ISBN 9788131300343.
2. ↑  *Cooper, Randolf G. S.* The Anglo-Maratha Campaigns and the Contest for India: The Struggle for Control of the South Asian Military Economy. Cambridge, UK: Cambridge University Press. 2003. ISBN 0-521-82444-3. 2018-12-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 sentyabr 2011.
Bu məqalə xeyriyyə konserti haqqındadır.  Musiqi albomu üçün baxın: The Concert for Bangladesh (albom).

**Banqladeş üçün konsert** (*ing.* The Concert For Bangladesh) — Corc Harrison və Ravi Şankar tərəfindən 1 avqust 1971-ci ildə Nyu-Yorkun Medison-skver-qarden idman kompleksində təşkil edilən iki xeyriyyə konsertinin adı.

Dağıdıcı Bhola siklonundan və Banqladeş istiqlal müharibəsində Pakistan ordusunun hərəkətlərindən zərər çəkən Şərqi Pakistandan (indi Banqladeş) olan qaçqınlara yardım etmək üçün vəsait toplamaq məqsədilə təşkil edilən konsertlərə təxminən 40 min adam qatıldı. "Banqladeş üçün konsert" tarixdə ilk böyük xeyriyyə konserti sayılır. Konsertdə bir çox tanınmış ifaçı çıxış etdi: Bob Dilan, Erik Klepton, Corc Harrison, Billi Preston, Leon Rassell, Rinqo Star və britaniyalı Badfinger qrupu.

1971-ci ilin ekabrında *The Concert for Bangladesh* musiqi albomu, 1972-ci ildə isə konsert filmi çıxdı. 2005-ci ildə yeni çəkilmiş sənədli filmin də daxil edildiyi DVD buraxıldı.

Konsertdən 243 418 ABŞ dolları vəsait toplandı və BMT Uşaq Fonduna verildi. Albom və DVD-nin satışlarından daxilolmalar BMT Uşaq Fondu nəzdindəki Corc Harrison fonduna daxil olmaqda davam edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Concert for Bangladesh Revisited with George Harrison and Friends (Interviews) (#format\_missing\_url). Apple Corps. 2005.
**Hüseynağa Sultan oğlu Hacıbababəyov** (7 (19) may 1898, Şamaxı – 10 noyabr 1972, Bakı) — opera müğənnisi (lirik tenor). Azərbaycanın xalq artisti (1938).

Həyatı
------

Hüseynağa Hacıbababəyov 1898-ci il may ayının 19-da Şamaxıda anadan olmuşdur. Ailəsi ilə birlikdə 1902-ci ildə Bakıya köçmüşdür.

Hüseynağa burada əvvəlcə "Alekseyski" məktəbində, sonra məşhur teatr xadimi Həbib bəy Mahmudbəyovun təşkil etdiyi təhsil ocağında təhsil almışdır. 1910-cu ildə "Nicat" mədəni-maarif cəmiyyəti teatr truppasının xoruna qəbul olunmuş, 1913-cü ildən başlayaraq "Səfa" mədəni-maarif cəmiyyətinin teatr truppasında, Hüseynqulu Sarabskinin rəhbərlik etdiyi "Müsəlman opera artistləri" dəstəsində, "Zülfüqar bəy və Üzeyir bəy Hacıbəyov qardaşlarının müdiriyyəti"ndə dramatik və musiqili teatr aktyoru kimi çalışmışdır.

1919-cu ildən 1925-ci ilin avqustuna qədər Milli Dram Teatrının truppasında çalışmış, 1925-ci ilin payız mövsümündən Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında solist işləmişdir.

Müxtəlif truppalarda çoxlu dramatik obrazlarla yanaşı, opera və operettalarda qadın obrazlarından Leylinin, Əslinin, Xurşidbanunun, Gülçöhrə və Cahan xalanın, Gülnazın ("Leyli və Məcnun", "Əsli və Kərəm", "Şah Abbas və Xurşid banu", "Arşın mal alan" və "O olmasın, bu olsun", Üzeyir bəy Hacıbəyov), Qəribin anasının ("Aşıq Qərib", Zülfüqar bəy Hacıbəyov), Gülzarın ("Şah İsmayıl", Müslüm Maqomayev) partiyalarını ifa etmişdir.

1925-ci ildən 1972-ci ilə qədər çıxış etdiyi əsas tamaşalar onun sənətkarlığını açıqca göstərmişdir: Çar Brendey, Hindli qonaq ("Qar qız" və "Sadko", Nikolay Rimski-Korsakov), Qərib ("Aşıq Qərib", Zülfüqar bəy Hacıbəyov), Sərvər, Əsgər, Məcnun, Kərəm ("Məşədi İbad", "Arşın mal alan", "Leyli və Məcnun" və "Əsli və Kərəm", Üzeyir bəy Hacıbəyli), Lenski ("Yevgeni Onegin", Pyotr Çaykovski), Əlyar, Şah İsmayıl ("Nərgiz" və "Şah İsmayıl", Müslüm Maqomayev), Qraf Almavivo ("Sevilya bərbəri", Coakkino Rossini).

Milli opera sənətinin nümayəndəsi, müğənni Hüseynağa Hacıbababəyov 1972-ci il noyabr ayının 10-da Bakıda vəfat etmiş, II Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

Mükafatları
-----------

* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 25 may 1934
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 4 dekabr 1938
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni — 17 aprel 1938
* "Şərəf nişanı" ordeni — 9 iyun 1959

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan diskoqrafiyası — Hüseynağa Hacıbababəyov". 2018-09-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-04-07.
2. ↑  "Əfrasiyab Bədəlbəyli Hüseynağa Hacıbababəyov haqqda — Milli ənənələrlə qidalanan müğənni". 2015-06-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-04-02.
3. ↑  Dadaşov, S. Azərbaycan SSR Xalq artisti Hüseynağa Hacıbababəyov: 60 illiyi /Soltan Dadaşov; red.M.Davudova. Bakı: Azərb. Teatr Cəmiyyəti, 1958.- 31, [2] s.
4. ↑  Təhmirazqızı, S. Mayda xatırlananlar: [Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının solistləri olmuş Hüseynağa Hacıbababəyov və Şirzad Hüseynov haqqında] /Səadət Təhmirazqızı //Mədəniyyət.- 2010.- 19 may. — S.5.
5. ↑  Təranə. "Eşidənlərin ruhunu təsvir edə biləcək bir qüvvə" /Təranə //Kaspi.- 2010.- 11 noyabr.- S.15.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan musiqisi
**Bell yarımadası** (*ing.* Bell Peninsula), əvvəllər **Bell adası** (*ing.* Bell Island) — Kanada Arktik arxipelaqına daxil olan Sauthempton adasının cənub-şərqində yerləşir. inzibati nbaxımından Kanadanın Nunavut vilayəti, Kivallik regionuna daxildir.

Yerləşməsi
----------

Yarımada inuitlərə məxsus olan Koral-Harbor yaşayış məntəqəsinə yaxın ərazidə yerləşir. Cənubdan Hudzon körfəzi, şərqdən Foks körfəzi ilə əhatələnir. Burada tez-tez Qrenlandiya balinalarına rast gəlinir. Yarımadanın ən hündür nöqtəsi 213 metr hündürlüyə malik Minto dağıdır. Bir neçə iri körfəzə sahibdir.

Tarixi
------

Yarımada Huidzon körfəzi şirkətinin rəhbəri və araşdırmaçı Con Bellin şərəfinəı adlandırılmışdır.

Burada 5 arxioloji abidə vardır. Sadlermiut kəndi 1902–1903-cü illərdə avropalılar tərəfindən bura gətirilmiş infeksiya nəticəsində yoxa çıxmışdır.
1910-cu ildə qütb araşdırmaçısı Corc Komer Sauthempton adasını adlandırır və kartoqrafik xəritələrdəki səhvi düzəldərək Bell adasını yarımada olaraq göstərir.

Mənbə
-----

* "Bell Pensula". Canadian Topographic Maps (ingilis). Canada map sales. İstifadə tarixi: 2018-01-25.

İstinadlar
----------

1. ↑  Comer G. Additions to Captain Comer's Map of Southampton Island (англ.) // Bulletin of the American Geographical Society. — American Geographical Society, 1913. — Vol. 45, no. 7. — P. 516–518. — DOI:10.2307/200062.
**Münəvvər Qarabulud cinayəti** — Lisey şagirdi Münəvvər Qarabuludun 3 mart 2009-cu il tarixində Cem Qəriboğlu tərəfindən öldürülməsi. Cinayət eşidildikdən sonra Türkiyə ictimaiyyətdə diqqət çəkmiş və böyük reaksiya meydana gəlmişdir. Qatil şübhəlisi Cem Qəriboğlu cinayətdən 197 gün sonra təslim olmuşdur. Mühakimə etmə müddəti 18 noyabr 2011 tarixində məhkumiyyət qərarının verilməsiylə sona çatmışdır.

Həyatı
------

Münəvvər Qarabulud, İstanbulda 7 mart 1991 tarixində, əslən Bolu Məngənli bir ailənin ilk uşağı olaraq doğuldu. Atası Sürəyya Qarabulud aşpaz, anası Nagihan Qarabulud ev xanımı idi. Beşiktaş Bingül Ərdəm Liseyi son sinif şagirdi olan Qarabulud, eyni zamanda universitet hazırlıq dərsxanasına da gedirdi. Dərsxana dövründə Cem Garipoğlu ilə tanış oldu və yoldaşlıqları başladı.

Cinayət
-------

3 mart 2009 axşamı Münəvvər Karabulutun cansız bədəni zibil yığıcı bir adam tərəfindən zibil konteynerində parçalanmış halda tapıldı. Ədli tibb araşdırması nəticəsində başı gövdəsindən ayrılmadan əvvəl bıçaq zərbələriylə yaralandığı daha sonra öldüyü təsbit edildi.

Məhkəmənin nəticəsi
-------------------

İddia nəticəsində Cem Garipoglu 24 il həbs cəzası ilə cəzalandırıldı. Anası və əmisinə də 3 il həbs cəzası verildi. Atası isə bəraət etdi. Ədli tibb təşkilatında yaşanan laqeydlik səbəbiylə açılan iddia daxilində; ikisi həkim, biri yarılma texniki olmaq üzrə üç ədli tibb vəzifəlisi mühakimə olundu və mühakimə etmə nəticəsi həkimlər bəraət edərkən "vəzifəsi laqeydlik" səbəbiylə yarılma texniki 5 ay həbs cəzası ilə cəzalandırıldı.

Təzminat
--------

İddianın nəticələnməsinin ardından Qarabulud ailəsinin Cem Garipoğlunun ailəsinə qarşı açdığı maddi və mənəvi təzminat iddiası 8 oktyabr 2013 tarixində nəticələndi. İddia sonunda Garipoğlu ailəsinin Qarabulud ailəsinə 37.500 lirə maddi, 1 milyon 250 min lirə mənəvi təzminat ödəməsinə qərar verildi.

Xarici keçidlər
---------------

* Qəhvə içərək başlayan, ölüm ilə bitən aşk hikayəsi Arxivləşdirilib 2015-06-09 at the Wayback Machine
* M. Qarabulud cinayəti işlənən evin qapısı 4.5 il sonra açıldı. Arxivləşdirilib 2014-05-22 at the Wayback Machine
* Etilar dəhşəti
**Elvin Əhmədov** (3 fevral 1990, Salyan, Salyan rayonu) — Azərbaycan kino rejissoru və aktyoru.

Həyatı
------

Elvin Əhmədov 1990-cı il fevralın 3-də Salyanda anadan olub. Bakı şəhəri nizami Rayonundaki 10 saylı məktəbdə təhsil alıb. 2007-ci ildə Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin kütləvi tamaşalar və tədbirlər rejissoru fakültəsinə qəbul olub. 2008–2009-cu illərdə Dövlət Sərhəd qoşunlarında xidmət edib. 10-larla film və seriallarda fərqli obrazlar yaradıb. Baş rolda iştirak etdiyi "Dolu" bədii filmi 2013-cü ildə "Zirvə" mükafatına layiq görülüb.

24 iyul 2023-cü ildə Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının üzvlüyünə qəbul edilmişdir.

Yaradıcılığı
------------

"Tufanlı səma", "Sənin deyil", "İkinci bahar", "Qanun naminə", "Son hədd", "Sənə inanıram", "Sübhün səfiri", "Tərsinə çevrilən dünya", "Durnalar Qayıdanda", "Biznesmen", "Həyatımın rolu" kimi ekran işlərində aktyor və rejissor (və rej.assist.) kimi çalışıb. Elvin Əhmədovun quruluşçu rejissor kimi ilk lentə aldığı film "Sara" filmidir."Sara" filmi detektiv, triller janrinda çəkilib. Filmdə Elvin Əhmədov Xalq artisti Rasim Balayevlə tərəf müqabili olub.

Filmoqrafiya
------------

1. Tərsinə çevrilən dünya (film, 2011)
2. Dolu (film, 2012)
3. Sübhün səfiri (film, 2012)
4. Son hədd (film, 2013)
5. İkinci bahar (serial, 2014) — Zeynal
6. 28 iyun (film, 2016)
7. Sənin deyil (serial, 2016) — Cavid
8. Sara (film,2017)
9. Həyatımın rolu (film,2016)
10. Ata ocağı (film, 2017) — Emin.
11. Savaşçı (türk teleserial) — Məmmədəmin

İstinadlar
----------

1. ↑  "AZƏRBAYCAN KİNEMATOQRAFÇILAR İTTİFAQINA YENİ ÜZVLƏR QƏBUL OLUNUB". aki.az (az.). aki.az. 24 iyul 2023. 2023-07-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 iyul 2023.
**Təcili cavab batalyonu** (benq. র‌্যাপিড অ্যাকশন ব্যাটেলিয়ান, *ing.* Rapid Action Battalion) — 26 mart 2004-cü ildə qurulan və ölkənin polis, silahlı qüvvələr, eləcə də sərhəd qoşunlarından ibarət Banqladeşin xüsusi elit birliyi. RAB rəhbəri (direktoru) hal-hazırda General Benazir Əhməddir (əvvəllər, Dəkkə Polis Komissarı olub).

Fəaliyyət sahələri
------------------

RAB-in fəaliyyət sahəsi çox genişdir, lakin bir neçə əsas məqamdan ibarətdir:

— Terrorizmlə mübarizə (Banqladeşdə və qonşu ölkələrdə terror şübhəlilərinin saxlanılması)

— Narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsi ilə mübarizədə (güclü təsirli narkotik maddələrin kütləvi ticarətinin dayandırılması və qadağan olunmuş bitkilərin Banqladeş ərazisində yetişdirilməsi)

— Banditizmə qarşı mübarizə (zorakılıq, soyğun qurbanı, qaçırma və soyğunçuluqda vətəndaşlara fövqəladə təcili yardım göstərilməsi)

— Turistlərin mühafizəsi (Banqladeşin istirahət sahələrində və ətraf ərazilərində təhlükəsizliyin təmin edilməsi)

— Xüsusi tapşırıqlar (kütləvi tədbirlər zamanı təhlükəsizliyin təmin edilməsi)

Təcili cavab batalyonu silahlanması
-----------------------------------

* 7.62-mm Kalaşnikov AK-47 avtomatı
* Smith-Wesson altı vuruşlu revolver Model-10 kalibralı cüt hərəkətli .38
* 9 mm Makarov tapançası (PM)
* HK G3 hücum tüfəngi 20 güllə tutumluq darağı ilə
* Gözyaşardıcı qaz
* Bibər spreyi
* Qaz tapancası
**Böyük depressiyanın sorğu vərəqəsi (BDSV)** (*ing.* *Major Depression Inventory*) – Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) işçi qrupu tərəfindən işlənib hazırlanmış depressiyanın özünüqiymətləndirə skrininq testidir. Bu sorğu vərəqəsi ÜST-in Beynəlxalq Xəstəliklər Təsnifatında, 10-cu baxış (BXT-10) qeyd olunmuş depressiv pozuntunun diaqnostik kriteriləri əsasında yaradılmışdır. Keçirilmiş tədqiqatlar BDSV-nın depressiyanın ilkin diaqnostikasında yüksək etibarlığını göstərmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Bech P, Rasmussen N-A, Olsen LR, Noerholm V, Abildgaard W. The sensitivity and specificity of the Major Depression Inventory, using the Present State Examination as the index of diagnostic validity. J Affect Disord 2001; 66: 159–164 PMID 11578668
2. ↑  Olsen LR, Jensen DV, Noerholm V, Martiny K, Bech P. The internal and external validity of the Major Depression Inventory in measuring severity of depressive states. Psychol Med 2003; 33, 351–356 PMID 12622314

Xarici keçidlər
---------------
*Akrilnitril*(siyanid vinil, vinilsianid, prop-2-enonitril)
CH2 = CH-C≡N - akril turşusunun nitrili.

Fiziki xassələri
----------------

Akrilnitril - badam və ya albalı tumlarının xarakterik qoxusuna bənzər olan rəngsiz bir mayedir. 
Kanserogen maddədir.

Alınması
--------

Akrilonitril sənayedə poliakrilamidin, poliektrolitlərin geniş miqdarda istehsalını təmin edir. Sintetik liflər akrilonitrilin polimeri (sintetik yun) yüksək möhkəmliyə, termiki davamlılığa, möhkəmliyə, elastikliyə, yaxşı boyanma qabiliyyətinə malikdir. Bu xassələrinə görə ondan geyim materialları üçün parçaların, süni mexlərin, xalçaların hazırlanmasında istifadə edilir. O həmçinin, pambıq və yun məhsullarla qarışıq halda da istifadə olunur.
Akrilonitril əsas etibarı ilə butadien-nitril kauçukunun istehsalında istifadə olunur. Hazırda istehsal olunan perbutan kauçuku 72% butadiendən və 28% akrilonitrildən ibarətdir, perbutan eksta isə 60% butadiendən və 40% akrilonitril tərkiblidir. Axırıncı tətbiq kauçuka görə yağda 30-100 dəfə, benzində isə 10-20 dəfə az şişmək qabiliyyətinə malikdir.

* Akrilnitril ilk dəfə 1893 ildə ilk dəfə fransız alimi More tərəfindən etilensianohidridin fosfor oksigeninin dehidratasiya reaksiyası zamanı alınıb.

{\displaystyle {\mathsf {HOCH\_{2}CH\_{2}CN\rightarrow CH\_{2}{\text{=}}CH{\text{-}}CN}}}
* Akrilnitril sənayaedə birinci dəfə etilen oksidin sian turşusu ilə birgə gedən reaksiyası zamanı alınıb

```
{\displaystyle {\mathsf {C\_{2}H\_{4}O+HCN\rightarrow HOCH\_{2}CH\_{2}CN\rightarrow CH\_{2}{\text{=}}CH{\text{-}}CN+H\_{2}O}}}
```

* 40-cı illərdə asitelenlə sian turşusunun sitezi zamanı alınıb

{\displaystyle {\mathsf {HC\equiv CH+HCN\rightarrow CH\_{2}{\text{=}}CH{\text{-}}CN}}}
* 60-cı illərdən başlıyaraq yuxarıda göstərilən metoda alternativ olaraq Sohio adlanan proses zamanı (katalizator vismut fosfomolibdatdır)alınıb

{\displaystyle {\mathsf {CH\_{2}{\text{=}}CH{\text{-}}CH\_{3}+NH\_{3}+1,5O\_{2}\rightarrow CH\_{2}{\text{=}}CH{\text{-}}CN+3H\_{2}O}}}

Toksikliyi
----------

Akrilnitril 2-ci dərəcəli təhlükəsizlik sinfinə aiddir (yüksək təhlükəlidir). Nəfəs borusuna düşən zaman insan ölümünə gətirə bilər. Buxarları selikli qişanın və dərinin qıcıqlanmasına səbəb olur.Yanan zaman zəhərli qazlar əmələ gəlir. Akrilnitrillə zəhərləndikdə baş ağrısı, başgicəllənmə, halsızlıq, ürək bulanması, qusma, nəfəs darlığı, tərləmə, ürəkbulanma, bədən istiliyinin aşağı düşməsi, ürək döyüntüsünün zəiflədilməsi, qıcolma, huşun itirilməsi, qızartı və dərinin yanması baş verir. Bu səbəbdəndə akrilnitrillə işlədikdə əlekqaz, qoruyucu geyim, rezin əlcək istifadə etmək lazımdır. Zəhərləndiyi zaman təmiz havaya çıxarıb oksigen və 15 -30 s ərzində amilnitrit vermək lazımdır.

Tətbiqi
-------

Akrilnitril poliakrilnitrilin, sintetik liflərin, sianetilsellülozanın, akrilamidin, metakrilatın istehsalında, dərman preparatların, boyaların, qlutamin turşusunun sintezində istifadə olunur.

Mənbə
-----

* Далин М. А. Колчин И. К. Серебряков Б. Р. Нитрил акриловой кислоты, Баку, 1968
* Теддер Дж. Нехватал А. Джубб А. Промышленная органическая химия, пер. с англ. М. 1977

1. ↑  ACRYLONITRILE (ing.).
2. ↑  .
3. ↑  .
**İlotlar** q.yun. εἱλώτης) — Qədim Spartanın dorilər tərəfindən tabe edilmiş yerli əhalisi.

Tarixi
------

İlotlar dövlətin əmlakı sayılır və ayrı-ayrı spartalıların sahibi olduqları
torpaq sahələrinə təhkim edilirdilər. İlotlar qullardan onunla fərqlənirdilər ki,
onların torpağı becərmək üçün əmək alətləri, mal-qaraları, eləcə də öz təsərrüfatları
var idi. Torpaq sahibləri ilotları öldürə və sata bilməzdilər. İlotlar əldə etdikləri
məhsulun təxminən yarısını ağalarına verirdilər; yerdə qalan hissəsi isə özlərinə
qalırdı. İlotlar Sparta icmasına daxil olmurdular və heç bir hüquqa malik deyildilər.
İlotların hədsiz istismarı onların üsyanlarına səbəb olurdu. Ən böyük üsyan e.ə. VII
əsrdə və e.ə. 464–459-cu illərdə olmuşdur. İlotların üsyanlarının qarşısını almaq
məqsədilə spartalılar kriptilər — vaxtaşırı daha cəsarətli və qüvvətli ilotların
döyülməsi və öldürülməsi sistemini tətbiq etməyə başladılar.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

Məktəblinin tarix lüğəti. Bakı,2011, səh.147.

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
**NGC 5069**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. **Sa** tipli  qalaktikadır. Amerika astronomu Ormond Stone tərəfindən 1886-cı ildə 66.04 sm (26 düymə) ölçülü refraktor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 5069: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 5045 |
NGC 5046 |
NGC 5047 |
NGC 5048 |
NGC 5049 |
NGC 5050 |
NGC 5051 |
NGC 5052 |
NGC 5053 |
NGC 5054 |
NGC 5055 |
NGC 5056 |
NGC 5057 |
NGC 5058 |
NGC 5059 |
NGC 5060 |
NGC 5061 |
NGC 5062 |
NGC 5063 |
NGC 5064 |
NGC 5065 |
NGC 5066 |
NGC 5067 |
NGC 5068 |
**NGC 5069** |
NGC 5070 |
NGC 5071 |
NGC 5072 |
NGC 5073 |
NGC 5074 |
NGC 5075 |
NGC 5076 |
NGC 5077 |
NGC 5078 |
NGC 5079 |
NGC 5080 |
NGC 5081 |
NGC 5082 |
NGC 5083 |
NGC 5084 |
NGC 5085 |
NGC 5086 |
NGC 5087 |
NGC 5088 |
NGC 5089 |
NGC 5090 |
NGC 5091 |
NGC 5092 |
NGC 5093 |
NGC 5094



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**İdeokratiya** (yun. idea-ideya, kratos hakimiyyət) — 1. konsolidasiya, müəyyən hakim prinsip, ideal və ya dünyagörüşü əsasında həyata keçirən avtoritar hakimiyyət sistemi. İdeokratiya konsolidasiya, müəyyən hakim prinsip, ideal və ya dünyagörüşü əsasında həyata keçirən avtoritar hakimiyyət sistemidir.

İdeokratiya konsepsiyaaı rus siyasi fikrində geniş yayılmışdır və o, diqqətini, dini mənəviyyatın rolu üzərində cəmləyir. XX əsrin əvvəllərində yaşamış rus mütəfəkkirlərinin fikirlərinə görə muxtar mənəviyyatın və demokratik siyasətin yolu insan qəlbində əbədi əlaqələrin və çoxəsrlik qüdsiyyətin məhvinə gətirib çıxarmışdır. Məsələn, P. İ. Novgorodsev "qüdsiyyətin bərpası" üçün "avtonom" mənəviyyatı teonom mənəviyyatla, demokratiyanı isə aqiokratiya (qüdsiyyətin hakimiyyəti) ilə əvəzləməyi təklif edirdi.

Bəzən ideokratiya dedikdə monist ideologiyaya və ya inanclar sisteminə əsaslanan dövlət nəzərdə tutulur. Belə dövlətdə ideologiya total təsirə, hər cür özünəməxsusluğun və qeyri-standartlığın zorakılıqla boğulmasına istiqamətlənir. Hakimiyyət əzmi ilə yüklənmiş ideokratiya hərtərəfli mənəvi ağalığa, şəxsiyyətin mənəvi suverenliyini, müstəqil özünü təyinetməyə olan təbii hüququnu onun əlindən almağa can atır. Sərbəst intellektual və mənəvi seçim imkanını məhv etməyə çalışan ideokratiya mənəvi cəhətdən yekrəng olan və öz real vəziyyətini dərk etməyən insan tipi yaratmaq məqsədini güdür. İ. şəraitində ideologiya hakim siyasi kontekstin norma, dəyər və mahiyyət ahənginə uyğunlaşmış miflər, rəmzlər, obrazlar kimi müxtəlif qeyri-rasional mənəvi formaları özündə cəmləşdirir. Nəticədə arxa plana sıxışdırılmış bədiiliyə əsaslanan ideologiyalaşdırılmış incəsənət, həqiqət axtarışlarına heç bir dəxli olmayan adaptasiya olunmuş fəlsəfə, uyğunlaşmış etika, pedaqogika, universal mənəviyyat və təbii hüquq prinsiplərindən son dərəcə uzaq olan hüquqşünaslıq meydana çıxır. Beləliklə avtoritar rejimin mənəvi atmosferində xeyir və şər, ədalət və ədalətsizlik arasında sərhədlərin silindiyi, hadisələrin əsil mahiyyətinin tanınmayacaq dərəcədə təhrif olunduğu ideokratik bir dünya yaranır ki, burada kütlə həqiqətdə nə baş verdiyini ayırd etmir. İdeokratiyanın praktik təzahürü kimi kommunizmi və faşizmi göstərmək olar.

Ədəbiyyat
---------

* Politologiya. İzahli lüğət. Bakı, "Şərq-Qərb", 2007, 352 səh.

İstinadlar
----------
**Kozı Körpeş və Bayan Sulu dastanı** — Türk epik ənənəsinin önəmli örnəklərindən sayılan **"Kozı Körpeş və Bayan Sulu" dastanı**nın Altay, başqırd, qazax, tatar (Krım-Dobruca, Kazan, Baraba-Sibir) və uyğur türklərinə aid bir çox variantları mövcuddur ki, onlar "Kuzıy Körpeş ilə Bayan Sulu", "Kuzıy Körpes minen Mayanhılıv", "Kuzı Körpe", "Kuzı Körpe bilen Bayansılu", "Kozın Erkeş", "Közüyke", "Boz Körpeş-Qara Göz Ayım" və s. kimi müxtəlif adlarla adlandırılmışdır. Bu mətnlər nəzm, nəzm-nəsr və ya nəsr şəklindədir.

Dastanın ən qədim variantı hesab olunan Altay variantını V. V. Radlov XII–XIII əsrlərə aid edir.
"Kozı Körpeş və Bayan Sulu" bir çox zəngin motivləri ehtiva edir. Məsələn, sonsuzluq, hamilə maral (qurd), beşik kərtməsi, ad qoyma, qərhəmanın silahlarını alması, yaxşı və pis heyvanlar, formul sayları, cilddəyişmə, müxtəlif mükafatlar və cəzalar, köməkçi insanlar, hiylə, at, silah və geyim almaq, müxtəlif heyvanlarla söyləşmək, sehrbaz, yuxu, ölüb-dirilmə və s.

"Türk dünyasının Romeo və Cülyettası" adlandırılan "Kozı Körpeş və Bayan Sulu" böyük bir məhəbbət dastanıdır. Bu dastana görə uşaqları olmayan iki bəy (xan) övladları dünyaya gələndə onları beşikkərtməsi edirlər. Uşaqlara Kozı və Bayan adını verirlər. Bir müddət keçəndən sonra Kozının atası ölür, Bayanın atası da verdiyi sözdən dönüb başqa bir yerə köçür. Kozı böyüyəndə nişanlısı Bayanı tapmaq üçün yola çıxır və onu tapır.

Variantlardan birində Tanrının yaratdığı yeddi aşiqdən biri olaraq adllandırılan Kozı və Bayan bir-birinə qovuşmaq üçün Bayanın atası və digər rəqiblərə qarşı mübarizə aparırlar, lakin təəssüf ki, bu mübarizə variantların çoxunda xoşbəxt sonluqla bitmir.
UEFA Çempionlar Liqasının finalında Lahm 11 metrlik cərimə zərbəsini vurur (2012)
Penalti 11 metrlik nöqtədən, ingilislərin ölçü vahidi ilə 12 yardlıq məsafədən vurulur. Bu isə 10,97 metr deməkdir və cərimə meydançasının eninin (16,5 metr) 2/3 hissəsinə bərabərdir. Penalti vurulan zaman cərimə meydançasında hakimdən, qapıçıdan və zərbəni vuracaq futbolçudan başqa heç kim olmamalıdır. Digər futbolçular topdan 9,15 m aralı dayanmalıdırlar və yeri gəlmişkən, bu tələbə riayət məsələsində problem hələ də tam həllini tapmayıb.

Tarixi
------

Penaltinin yaranma tarixi 1891-ci il yanvarın ilk günləri hesab olunur. İngiltərə Kuboku uğrunda Notts Kaunti ilə görüşün başa çatmasına bir neçə dəqiqə qalanadək 0:1 hesabı ilə geridə olan Stok Siti hücumlarına ara vermir və epizodların birində Stok Siti futbolçusunun qapıya endirdiyi zərbədən sonra rəqib oyunçu boş qapıya istiqamətlənən topun qarşısını əllə kəsir. O vaxtkı qaydaya uyğun olaraq hakim cərimə zərbəsi təyin edir və"Notts Kaunti komandasının bütün oyunçuları qapı qarşısında canlı sədd quraraq təhlükənin qarşısını alıb qələbə hesabını qoruyurlar. Bu isə böyük narazılığa səbəb olur.

Şimali İrlandiyadan olan Vilyam Makkram bildirdi ki, cərimə meydançasında qayda pozuntusuna görə təyin olunmuş zərbə cərimə meydançası daxilində xüsusi müəyyənləşmiş nöqtədən vurulsun. Müəyyən bürokratik maneələrə baxmayaraq, təklif böyük əksəriyyət tərəfindən bəyənildi, müdafiə olundu və 1891/92-ci il mövsümündən Britaniyada tətbiq edilməyə başladı.

Amma ilk vaxtlar penalti təyin olunur və zərbə qayda harda pozulubsa oradan vurulurdu. Bundan başqa, oyunda penaltinin tətbiq olunub-olunmaması komandaların razılığı ilə həyata keçirilirdi. Ancaq zaman-zaman penalti oyun qaydalarına daxil edildi və qərara alındı ki, zərbələr 12 yardlıq məsafədən, yəni 11 metrlik nöqtədən (lap dəqiqi 10,97 m) vurulsun.

Burada da Stok Siti ilə bağlı tarixi hadisə baş verdi. Aston Villa ilə görüşün başa çatmasına 30 saniyə qalmış komanda penalti vurmaq hüququ qazanır, lakin Aston Villanın məşqçisi oyunçularına tapşırır ki, mümkün qədər zərbənin vurulmasına mane olsunlar. Nəticədə oyunun vaxtı bitir və Stok Siti məğlubiyyətlə barışmalı olur. Yenə də narazılıqlar, mübahisələr və şikayətlər başlayır ki, buna da 1903-cü ildə nöqtə qoyulur: qərara alınır ki, penatli təyin olunubsa, mütləq vurulmalıdır, hətta vaxt başa çatsa belə.

İlk vaxtlar penalti zamanı qapıçılara 6 yard, yəni 5,5 metr irəli çıxmağa icazə verilirdi, ancaq 1905-ci ildən onların bu sərbəstliyi əllərindən alındı – hazırda qapıçılar zərbə anında yalnız qapı xətti üzərində sağa-sola hərəkət edə bilər.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  11 metrlik cərimə zərbəsi, yaxud, sadəcə, penalti![*ölü keçid*]

|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***11 metrlik cərimə zərbəsi*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |

| ⛭Futbol mövqeləri |
| --- |
| Qapıçı  • Müdafiəçi  • Yarımmüdafiəçi  • Hücumçu |
**Aki** (yapon dilində 安芸国 Aki no Kuni) və yaxud Qeysyu (yap.芸州) — Yaponiyanın Honşu adasının qərbində yerləşən tarixi vilayət. Müasir dövrdə Hiroşima prefekturasının qərb hissəsini təşkil edir.

Öncəki dövrlər vilayətin adı başqa iyeroqliflərlə 阿岐 yazılırdı. Müasir - 安芸 iyeroqliflərin qəbulu VII əsrdə baş vermişdir.

Heyan dövrünün sonundan etibarən, Aki vilayətinin şöhrətini artıran amil, İsukusima məbədinin yerləşməsi olmuşdur. Məşhur sərkərdə Tayra no Kiyomori bu məbədə yeni binalar və dini mətn əlyazmaları hədiyyə etmişdir. İsukusima məbədi limana malik idi və vacib strateji əhəmiyyətli yer hesab olunurdu.

Senqoku dönəmində Akidə Mori klanı hakim idi. 1555-ci ildə Mori Motonari İsukusima döyüşündə Sue Xaratukanı məğlub edərək, Honşu adasının bütün qərb hissəsini tamamilə əlinə keçirmişdir.

Totoyami Xideyesinin öz oğlu üçün təyin etdiyi beş qəyyumdan biri olan Mori Terimoto, Sekiqahara döyüşündən öncə, İsida Misunarinin tərəfinə keçmiş və bununla da torpaqlarından çoxunu, o cümlədən də Aki vilayətini itirmişdir.

Aki vilayətini bir müddət Fukusima Masanori idarə etmişdir. 1619-cu ildə Hiroşima daymyosu vəzifəsinə 420 000 koku qarşılığında Asano Naqakira gətirildi. Meydzi islahatınadək, Aki vilayəti Asano klanının hakimiyyəti altında idi.
1871-ci ildə Aki vilayəti ləğv edilmiş və onun ərazisi Hiroşima prefekturasının tərkibinə daxil edilmişdir. Bir neçə inzibati islahatlardan sonra Xirrosima prefekturası müasir sərhədinə qovuşmuşdur.

Qəzaları
--------

* Aki
* Kamo
* Masuda
* Numata
* Saeki
* Takamiya
* Takata
* Yamaqata


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Yaponiya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Ağaqçi** — Eçmiədzin qəzasında kənd adı.

Toponimik izah
--------------

**Ağaqçi** - İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında kənd adı. Digər adı Ağa-Kiçik. 1886-cı ilə aid məlumata görə kəndin əhalisi azərbaycanlılar və ermənilər idi. 1918-ci ildə azərbaycanlılar qovulmuşdur. 1920-ci ildə kənddə ermənilər yerləşdirilmişdir. 1967-ci ildə kənd ermənicə Tsovasar adlandırılmışdır. XIX əsrdə İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında Aqay-oğlu məzrə, Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında Aqay, Şimali Qafqazda Ter əyalətinin Qızıl-Yar dairəsində Aqay-Biqan, Aqay-Buruk kənd adları, Ter əyalətinin Xasavyurt dairəsində Aqay-Qol çay adı və toponimlərlə sıra təşkil edir. Mənası məlum deyil.

Həmçinin bax
------------

* Zəngəzur
* Qərbi Azərbaycan

Ədəbiyyat
---------

* Azərbaycanın izahlı coğrafi adlar lüğəti. Bakı, 1960.
* Azərbaycan tarixi sənədlər və nəşrlər üzrə. Bakı, 1990.

İstinadlar
----------

1. ↑  B.Ə.Budaqov,Q.Qeybullayev "Ermənistanda Azərbaycan mənşəli toponimlərin izahlı lüğəti" Bakı,1998, Nafta Press.