recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Cenevrə avtosalonu** avtomobil dünyasında ilin əsas hadisəsi sayılır. İlk dəfə 1905-ci ildə keçirilən Cenevrə avtosalonu dünyada ən böyüklərdən biri, Avropada isə yeganə avtomobil sərgisidir. Bura demək olar ki dünyanın bütün aparıcı avtomobil istehsalçıları gəlir və hər il İsveçrə avtosalonu avtomobil sənayesi tarixində əlamətdar hadisəyə çevrilir.

Ənənəyə görə, sərginin rəsmi açılışından əvvəlki iki gündə avtomobillər jurnalistlərə göstərilir. Daha geniş tamaşaçı kütləsi üçün isə avtosalon iki gün sonra açılır. İsveçrədə 2010-cu il 4 mart tarixində rəsmən açılacaq 80-ci Cenevrə avtosalonu milyonlarla avtomobil həvəskarının diqqət mərkəzindədir. Yubiley sərgisi ziyarətçiləri iqtisadi böhrandan əvvəlki bolluqla təəccübləndirəcək. Dünyanın aparıcı avtomobil istehsalçıları 100-dən artıq yeni model nümayiş etdirəcəklər. Yeni modellər Wolkswagen, Citroen, Opel, Peugeot, Nissan, Honda, Skoda və digər şirkətlərə aiddir.

Mənbə
-----

* Avtomobil dünyasının məbədi Arxivləşdirilib 2010-03-06 at the Wayback Machine
**Qərb qara şamı** (*lat.* Larix occidentalis) — bitkilər aləminin çılpaqtoxumlular şöbəsinin i̇ynəyarpaqlılar sinfinin i̇ynəyarpaqlılar dəstəsinin şamkimilər fəsiləsinin qara şam cinsinə aid bitki növü.

Şimali Amerikanın qərb hissəsinin dağlarında 600-2300 m hündürlükdə, meşə zolağnda, kölgəli yamaclarda və çay vadilərində, çox vaxt qarışıq əkinlərdə bitir. Vətənində hündürlüyü 40-80 m-ə çatan ağacdır. Çətiri ensiz, piramidaldır. Budaqları qısa, üfüqi, tüklü olur, sonradan çılpaqlaşır, cavan zoğlarının rəngi sarımtıldan narıncıya dəyişir. Tumurcuqları qatranlı, saçaqlıdır. Uzunluğu 3-4 sm olan iynələri küt uclu, üstü yumru, hər iki tərəfdən 2 ağ kanallıdır. Dəstələrdə 15-40 ədəd yerləşir, qatran yolları yoxdur. Qozaları 6 mm-lik ağ tüklü saplaqda yerləşir, yumurtavarıdır, uzunluğu 2.5-3 və ya 5 sm-dir. Toxum ağımtıl, qonur qanadlı, qabıqları yumru, kənarları bütöv, üstü zərif tükcüklüdür. Şimali Amerikanın ən hündür qara şamıdır.

Tez böyüyür, işıqsevəndir, qışadavamlı, quraqlığa davamsızdır. Yaxşı drenajlı, zəngin və rütubətli tropaqlarda yaxşı inkişaf edir. Uzunömürlüdür, 700 ilə qədər yaşayır. Qərbi Avropada 1880-ci ildən becərilir. Azərbaycanda Bakı şəhərində bu bitki dekorativ əlamətlərinə görə yeni salınan park və bağlarda rast gəlinir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q576585
* Wikispecies: Larix occidentalis
* EoL: 1033612
* EPPO: LAXOC
* FEIS: larocc
* FNA: 233500745
* GBIF: 2686270
* GRIN: 21504
* iNaturalist: 69849
* IPNI: 262444-1
* IRMNG: 10199664
* ITIS: 183417
* IUCN: 42315
* NCBI: 3327
* NZOR: aa4b4cab-1e2f-4eb0-aa2f-61417cbd2dd5
* PfaF: Larix occidentalis
* PPE: larix-occidentalis
* Plant List: kew-2493825
* PLANTS: LAOC
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:262444-1
* Tropicos: 24900161
* VASCAN: 7168
* WCSP: 379096
* WFO: wfo-0000443274

 |
Təbii yayılması
---------------

İlk dəfə Portuqaliyada təsvir edilmişdir.Yabanı halda Aralıq dənizinin qərbində bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Bu növ mantar palıdına çox oxşardır. Hündürlüyü 7–8 m, gövdəsinin diametri 17–20 sm-ə çatan ağac bitkisidir. Gövdə və köhnə yarpaqların üzəri 3–5 mm qalınlıqda mantar qatı ilə örtülmüşdür. Yarpaqları nazik, ayanın alt səthi tüklü, növbəti ilin yazında yarpaqları tökülür. Mantar təbii polimer olub, xırda hüceyrələrdən ibarət, bərk məsaməli quruluşa malikdir. Bu hüceyrələr arı şanına bənzəyir. Hər hüceyrə maksimum miqdarda bərk birləşdirici və minumum miqdarda qaz halında olan maddədən ibarətdir. Beləliklə mantar sukeçirməyən, içi hava ilə dolu şam kapsulasından ibarətdir. Bu da mantar qatına ona qarşı edilən təsirdən sonra özünün ilkin formasını bərpa etməyə imkan verir. Qərb palıdı 170–200 ilə qədər yaşayır, 25 yaşından başlayaraq hər 9–10 ildən bir mantar qabığını dəyişir. 80 yaşlı ağac təxminən 200 kq mantar qabığı verir. Bitki 8–10 yaşa qədər yavaş böyüyür, sonra hündürlüyə ildə orta artım 30–35 sm, bəzən isə 1–1,5 m təşkil edir.Yayın ortalarında ikinci zoğlar böyüməyə başlayır. Hündürlüyə boy artımı 120–200 yaşa qədər davam edir. Tək əkinlərdə ağaclar 40–60 yaşından, sıx əkinlərdə isə daha gec meyvə verməyə başlayır.

Ekologiyası
-----------

Qərb palıdı rütubətsevəndir və əlverişli şəraitdə tez böyüyür. Bu fiziki təsirdən və təzyiqdən sonra ona ilkin formasını bərpa etməyə kömək edir. Qərb palıdının güclü kök sistemi tez inkişaf edərək torpağın böyük sahələrinin bərkidilməsinə və küləyə davamlı olmağına imkan yaradır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Lənkəran, Masallı, Şəki, Zaqatala və Abşeronda mədəni halda becərilir.

İstifadəsi
----------

Bitkinin tərkibində 45% suberin, 27% liqnin, 12% mum və digər maddələr vardır. Oduncağı ağır, bərk, elastik və möhkəmdir, mebel istehsalında istifadə edilir.

Ədəbiyyat
---------

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine T.S.Məmmədov
**Merab Kostava** (gürcü: მერაბ კოსტავა; 26 may 1939 və ya 1939, Tbilisi – 13 oktyabr 1989) — gürcü musiqiçi, dissident və şair, həmçinin Gürcüstanda Milli-Azadlıq hərəkatının liderlərindən biri idi. 1989 -cu ilə qədər Sovet İttifaqına qarşı Gürcüstanda müxalif hərəkata rəhbərlik etdi.

Həyatı
------

Kostava 1939-cu ildə SSRİ -nin Gürcüstan Sovet Sosialist Respublikasının Tbilisi şəhərində anadan olub. 1954 -cü ildə Kostava və Zviad Qamsaxurdiya, paytaxt Tbilisinin əsasını qoymuş orta əsr gürcü kralı Vaxtanq Qorqasalinin xatirəsinə həsr olunmuş gürcü gənclər "Qorqasliani" təşkilatını qurdular. 1956-1958-ci illər arasında Kostava, Qamsaxurdiya və bu təşkilatın bir neçə üzvü ilə birlikdə "anti-sovet fəaliyyətinə" görə DTK tərəfindən həbs edildi. Kostava və Qamsaxurdiaya qarşı irəli sürülən ittihamlara anti-kommunist ədəbiyyatın yayılması və elanlar daxil idi.

Kostava 1962 -ci ildə Tblisi Dövlət Konservatoriyasını bitirdi. 1962–1977 -ci illərdə Tbilisidə yerli musiqi məktəbində müəllim idi.
1973 -cü ildə Kostava və Qamsaxurdiya İnsan Hüquqlarının Müdafiəsi Təşəbbüs Qrupunu yaratdılar. 1976-cı ildə Kostava, Gürcüstan Helsinki Qrupunu (daha sonra 1989-cu ildə Gürcüstan Helsinki Birliyi adlandırıldı) təsis etdi. 1976-1977 və 1987-1989 -cu illərdə Kostava yuxarıda adı çəkilən insan hüquqları təşkilatının İdarə Heyətinin üzvü idi. 1975 -ci ildən sonra Kostava Beynəlxalq Əfv Təşkilatının üzvü idi.

1977-ci ildə Kostava və Qamsaxurdiya kilsə əsərlərinin qarət edilməsinə və Mesxeti türklərinin sonradan deportasiyasına səbəb olan anti-sovet təbliğatı yaymaqda ittiham olunaraq həbs olundu. Kostava cəzasını çəkmək üçün Sibirə göndərildi. Qamsaxurdiya daha yüngül cəza ümidi ilə fikirlərini açıq şəkildə rədd etsə də, Kostava bundan imtina etdi. 1987 -ci ilin avqustunda həbsdən azad edildi. 1978 -ci ildə ABŞ Konqresi tərəfindən iki adam Nobel Sülh Mükafatına namizəd oldu. 1988-ci ildə Kostava Müqəddəs İliya Salehlər Cəmiyyətini qurdu. 1988–1989-cu illərdə Gürcüstan SSR daxilində əksər siyasi aksiyaların təşkilatçılarından və fəal iştirakçılarından biri idi. 9 aprel 1989 -cu ildə Kostava yenidən həbs edildi, ancaq 45 gündən sonra sərbəst buraxıldı.

Ölümü
-----

13 oktyabr 1989 -cu ildə Merab Kostava Boriti yaxınlığında avtomobil qəzasında şübhəli şəraitdə vəfat etdi. 2013 -cü ildə ölümündən sonra Gürcüstanın Milli Qəhrəmanı adına və ordeninə layiq görüldü.

İstinadlar
----------

1. ↑  Rayfield, Donald  Arxivləşdirilib 2022-06-01 at the Wayback MachineEdge of Empires: A History of Georgia. London: Reaktion Books. p. 370. ISBN 978-1-78-023030-6. Arxivləşdirilib 2022-06-04 at the Wayback Machine
2. ↑  Suny, Ronald Grigor  Arxivləşdirilib 2022-06-23 at the Wayback Machine(1994). The Making of the Georgian Nation (Second ed.). Bloomington, Indiana: Indiana University Press. p. 319.ISBN 978-0-25-320915-3. Arxivləşdirilib 2022-09-10 at the Wayback Machine
3. ↑   Suny. The Making of the Georgian Nation. p. 320.
4. ↑  Rayfield. Edge of Empires. p. 379.
5. ↑  Kirtzkhalia, N. (October 27, 2013)."Georgian president awards National Hero title posthumously to Zviad Gamsakhurdia and Merab Kostava"[*ölü keçid*]
**Dinara Talqatovna Alimbekova** (doğulub. 5 yanvar 1996, Abay, Karaqanda vilayəti) — Belarus biatlonçusu. 2018 Qış Olimpiya Oyunlarının çempionu (estafet). Belarus milli komandasının heyətində Dünya Kubokunun iştirakçısı, yeniyetmələr arasında dünya çempionu, 2019 Avropa çempionatının bürünc mükafatçısı (qarışıq esafetdə). Belarus Respublikasının əməkdar idman ustası.

Bioqrafiyası
------------

Atası milliyətçə qazax, anası isə belarusdur. Dinara üç yaşında olanda ailəsi Belarusiyaya köçüb.

2008-ci ildən Çausı şəhərinin Uşaq İdman Məktəbində xizəksürmə, daha sonra biatlonla məşğul olmağa başlamışdır. Uşaqlıq məşqçisi - Maria İvanovna Şipikova idi. Yeniyetməlik dövründən bu günə qədər fərdi məşqçisi - Andrey Oleqoviç İvanovdur. Respublika əhəmiyyətli bir çox turnirlərin, "Qar Snayper" respublika müsabiqəsinin (2008), xizək çempionatının (2009), V. Kirienko və A.Bogaliy-Titovetsin mükafatları uğrunda beynəlxalq yarışın (2010), yay Biatlonu spartakiadasının (2011) iştirakçısı və qalibi olmuşdur.

Belarusiyanın Raubiçi şəhərində keçirilən 2015 Dünya Gənclər Çempionatında Alimbekova Anna Sola və Daria Blaşko ilə bir komandada qadın estafetində qızıl medal qazandılar. Şəxsi yarışlarda Dinara sprintdə dördüncü, təqibdə 12 və fərdi yarışda 27-ci yeri tutdu.

Tümendə keçirilən 2016 Avropa Çempionatında sprintdə 22-ci, təqibdə 30-cu, kütləvi startda 27-ci və super qarışıqda doqquzuncu oldu. IBU Kuboku 2015/16-da ümumi hesabda 111 xal toplayaraq 52-ci oldu.

Olimpiya Oyunlarında 2018-də estafetdə qələbə nəticəsində biatlonda ən gənc olimpiya çempionu oldu.

2017-ci ildə Belarus Dövlət Bədən Tərbiyəsi Universitetini xizək və biatlon kafedrasında bitirib. Rusiyalı biatlonçu Kirill Streltsovla görüşür.

2018-ci ildə, mövsüm arasında keçmiş zədəsi səbəbiylə əməliyyat keçirdi. Tam sağalması üçün 6 ay vaxt lazım gəldi.

İstinadlar
----------

1. ↑  АЛИМБЕКОВА Динара Талгатовна (rus.). Национальный олимпийский комитет Республики Беларусь.
2. ↑   (ing.). 2006.
3. ↑  "ОТ ПИАНИСТКИ ДО БИАТЛОНИСТКИ. ИСТОРИЯ ДИНАРЫ АЛИМБЕКОВОЙ". 2018-08-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-17.
4. ↑  "Динара Алимбекова". 2021-01-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-17.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Xəzri.
**Xəzri** və ya **Bakı nordu** – Abşeron yarımadasında və onun ətraf zonasında əsən güclü şimal küləyi.

Xarakteristikası
----------------

Xəzri küləyinin sürəti 10 m/san-dən çox olur, bəzən 40–42 m/san-yə çatır. Adətən, 1-3 sutka, bəzən bir həftəyədək davam edir. İldə 100 dəfəyədək təkrarlanır.

Qüvvətli xəzri təsərrüfat fəaliyyətini pozur, dənizdə iri dalğalar (hünd. 10–11 m-dək), güclü axınlar yaradır, dəniz nəqliyyatına və hidrotexniki qurğulara zərər verir. Xəzri havanı kəskin dəyişdirir. Qışda havanı soyudur, bəzən çoxlu qar yağmasına, çovğuna səbəb olur, yayda havanı xeyli sərinlədir, hərdənbir yağıntı gətirir. Xəzri zamanı Bakı və Sumqayıt şəhərlərinin havası zərərli qaz və tüstüdən təmizlənir. Xəzri böyük külək enerjisinə malikdir.

Həmçinin bax
------------

* Külək

* Gilavar

Xarici keçid
------------

KÜLƏKLƏR

İstinadlar
----------

1. ↑  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ensiklopedik ekoloji lüğət. Bakı-Elm-2008
2. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm" nəşriyyatı. Bakı: 2003. 516 s.
**Sesson Yubay** (雪村 友梅?, 1290, Eçiqo əyaləti[d] – 22 yanvar 1347) – Yaponiya şairi və buddist keşişi. Zen buddizminin Rinzay sektasına mənsub olmuşdur. Kokan Şiren ilə birlikdə erkən Qozan ədəbiyyatının iki önəmli şəxsiyyətindən biridir.

Həyatı
------

Sesson Yubay 1290-cı ildə Yaponiyanın Eçiqo əyalətində doğulmuşdur. Gənc oğlan olduğu dövrdə İssan İçineyin şagirdi olmuşdur. 1307-ci ildə İssanın tövsiyəsi ilə Çinə getmişdir. Yaponiyanı işğal etmək cəhdi uğursuzluqla nəticələnən Xubilay xanın qisasını almaq istəyən Çin imperatoru Kaysan Külük xan 1310-cu ildə onu həbs etmişdir. Üç il sonra azadlığa çıxan Sesson növbəti 13 ilində Çinin ucqar bölgələrində sürgün həyatı yaşamışdır. Sonda Yuan sarayının rəğbətini qazansa da, 1329-cu ilə qədər Yaponiyaya qayıtmaq icazəsi ala bilməmişdir. 1330-cu ildə Şinano əyalətində yerləşən Ciun məbədinin qurucusu olmuşdur. Bir neçə məbəddə işlədikdən sonra 1341-ci ildə Kiotoda yerləşən Mancu məbədinin, 1345-ci ildə isə Kennin məbədinin abbatı olmuşdur. Akamatsu Norimura və oğlu Norisuke ondan Zen təlimi almışdırlar.

Yaradıcılığı
------------

Sesson tənhalığa üstünlük vermişdir. Poeziyada da öz yolunu izləmiş, daha azad quşih formasını daha populyar luşi formasından üstün tutmuşdur. Çində yaşayarkən yazdığı əsərlər *"Minqaşu"* adlı antologiyada toplanmışdır. Bu kolleksiyaya 242 şeir daxildir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Kodansha Encyclopedia of Japan
2. 1 2  The Japan Biographical Encyclopedia & Who's Who
3. ↑  *Hall, John Whitney.* The Cambridge History of Japan. Cambridge: Cambridge University Press. 1999. səh. 600. ISBN 978-0-521-22354-6.
4. ↑  *Katō, Shūichi.* A History of Japanese Literature: From the Man'yōshū to Modern Times. London: RoutledgeCurzon. 1997. səh. 105. ISBN 978-1-873410-48-6. 2023-01-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-23.

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild (Sake–Temm). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 70. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 22 yanvar 2023.
* The Japan Biographical Encyclopedia & Who's Who (ingiliscə) (II). Tokio: Rengo Press. 1961. səh. 2085. İstifadə tarixi: 23 yanvar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | ISNI: 0000 0000 2351 4822 · LCCN: n83219135 · NDL: 00624743 · NTA: 301848580 · VIAF: 62931715 · WorldCat VIAF: 62931715 |
**"Mən Kubayam"** (*rus.* Я — Куба; *isp.* Soy Cuba) — rejissor Mixail Kalatozovun 2 seriyalı filmi.

Məzmun
------

Film bir neçə novelladan ibarətdir. Hər bir hekayədə Kuba adasındakı inqilabi hadisələr zamanı insanların taleyi haqqında söhbət açılır.

Gülərüz meyvə satıcısı qonşu qız Mariyaya aşiq olur. Lakin sonra öyrənir ki, o, Betti ləqəbli fahişədir. Betti bir tikə çörək üçün bədənini varlı Amerika turistlərinə satır.

Qoca kəndli Pedro sahibkardan öyrənir ki, torpaq "Yunayted Frut" Amerika şirkətinə satılıb. Bundan sonra o, böyük zəhmət hesabına yetişdirdiyi şəkər qamışı sahəsini yandırır.

Havana Universitetinin tələbələri Syerra-Maestra dağlarındakı Fidel Kastronun partizan dəstələri haqqında həqiqi məlumatlar çap edirlər. Bu dağlar Kubanın cənub-şərqində yerləşir. Polis universitetin ərazisinə keçir, nümayişçiləri qovur və fəalları öldürür.

Kəndli Maryano əlinə silah alıb dağlara üz tutmaq istəmir. Lakin hava hücumundan və oğlunun ölümündən sonra ilk döyüşdəcə, tüfəng əldə edir və üsyançılara qoşulur.

Film haqqında
-------------

* Urusevskinin bu filmdəki operator işi kino incəsənətinin inkişafında xüsusi rol oynayır. Çoxsaylı beynəlxalq mükafatların laureatı olmuş operatorlar Şon Bobbitt və Ben Seresin onu nəhəng sənətkar hesab edirlər.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifləri :** Yevgeni Yevtuşenko, Enrike Pineda Barnet
**Quruluşçu rejissor :** Mixail Kalatozov
**Quruluşçu operator :** Sergey Urusevski
**Quruluşçu rəssam :** Yevgeni Svidetelev
**Bəstəkar :** Karlos Farinyas
### Rollarda

Serxio Korriyeri – Alberto
Salvador Vud
Xose Qalyardo – Pedro
Raul Qarsiya – Enrike
Lus Mariya Kolyaso – Mariya-Betti
Jan Buis – Cim
Alberto Morqan
Siliya Rodriges – Qloriya
Fausto Mirabal
Roberto Qarsiya York
Mariya De Las Mersedes Dies
Barbara Dominges
İsis Del Monte
Luisa Mariya Himenes
Mario Qonsales
Toni Lopes
Ektor Kastanyeda
Rosendo Lamadris
Roberto Vilyar
Roberto Kabrera
Alfredo Avila
Xose Espinosa
İsabel Moreno
Manuel Mora

Çəkilişə köməklik edən qurumlar
-------------------------------

Kuba üsyançı ordusu
Kuba xalq polisi
Kuba Daxili İşlər Nazirliyi təşkilatı
Kuba Elmlər Akademiyası

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  IMDb (ing.). 1990.
2. ↑  "TOP CINEMATOGRAPHERS REVEAL THEIR FAVOURITE MOVIE MOMENTS — Sean Bobbitt" (ingilis). Empire. 2015-09-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-16.  (#apostrophe\_markup)
3. ↑  "TOP CINEMATOGRAPHERS REVEAL THEIR FAVOURITE MOVIE MOMENTS — Ben Seresin" (ingilis). Empire. 2015-09-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-16.  (#apostrophe\_markup)

Xarici keçidlər
---------------

* *I Am Cuba* — Internet Movie Database saytında.

* Mən Kubayam (film, 1964) Rotten Tomatoes saytında  (ing.)
* *Mən Kubayam* AllMovie saytında
* *Soy Cuba, O Mamute Siberiano* — Internet Movie Database saytında.

* *From Russia with Love*, an article by Richard Gott from *The Guardian* November 2005
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Hadiqaib.
**Hadiqaib mağarası** — Şərur rayonunda Hadiqaib yaşayış yeri yaxınlığında, Axuraçayın sol sahilində, sıldırım qayaların yanında arxeoloji abidə.

Uzunluğu 10 m-dən artıq, hündürlüyü 2, bəzi yerlərdə 3 m-ə çatır. Ağız hissəsi aşağıdan daşlarla hörülmüşdür. Triasın əhəngdaşıları və dolomitlərindən təşkil olunmuş yüksəkliyin yamacındadır. Ağız hissəsi aşağıdan daşlarla hörülmüşdür. Mağaranın daş dövründə ibtidai insanların yaşayış məskəni olması ehtimal edilir. Tektonik cəhətdən Şərur-Culfa qalxım zonasının Şərur seqmentinin cənub-şərq hissəsində yerləşir. Ağız hissədən 2 m içəriyə doğru qazılmış yerdə iti uclu obsidian (dəvəgözü) qəlpələri səpələnmişdir. Mağarada arxeoloji tədqiqat işi aparılmamışdır. Əldə olunan silah nümunəsinə əsasən mağaranın daş dövründə ibtidai insanların yaşayış məskəni olması ehtimal edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan Ensiklopediyası. I cild (Təkmilləşdirilmiş və yenidən işlənmiş ikinci nəşr). Naxçıvan: AMEA Naxçıvan bölməsi. V. Y. Talıbov. 2005. səh. 596. ISBN 5-8066-1468-9.
2. ↑  .*Bахşəliyеv, Vəli.* Nахçıvаnın аrхеоlоji аbidələri (PDF) (az.). Bakı: "Elm". 2008. 301s. İstifadə tarixi: 2019-04-12.[*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

* Hadiqaib yaşayış yeri
* Hadiqaib piri
**Bistro** (*fr.* bistro, bəzən *bistrot*) - sadə yeməklərin verildiyi Parisin balaca restoran-kafeləri belə adlanır. İlk əvvəl *bistro* sözü bu cür müəssisələrin sahibini də bildirirdi. *Bistro* - istirahət etmək, ünsiyyət üçün vacib yerdir, hətta onun parislilərin həyatında oynadığı sosial rolu barədə xüsusi tədqiqatlar aparılmışdır. Bu gün *bistro* sözü fransız ictimai qida müəssisəsi kimi işlədilir. Bu kafelərin əsas özəlliyi ondadır ki, burada yeməklər standart reseptlərə uyğun olaraq tez bir zamanda hazırlanır.

Adın mənşəyi
------------

Parisin "À la Mère Catherine" restoranındakı xatirə lövhəsi
Populyar etimoloji versiyaya görə, *bistro* sözünü rus dilində işlədilən *"быстро"* (*tez,cəld*) sözü ilə əlaqələndirirlər. Belə ki,1814-cü ildə Parisin Rusiya tərəfindən mühasirəsi zamanı rus zabitləri və ya kazaklar fransız ofisiantlarından onlara tez qulluq etmələrini tələb etmişdir. Beləliklə, sifariş verildikdən dərhal sonra hazırlanan və süfrəyə verilən yeməklərin verildiyi yer belə adlanmağa başlamışdır. Fransız dilində "I" səsi olmadığından, fransızlar rus sözü olan "быстро" *bistro* kimi tələffüz etmişdilər. Bu versiya Monmartrda yerləşən restoranlardan birinin xatirə lövhəsində həkk edilmişdir.

Qeyd
----

Яндекс. Словари›Российский гуманитарный энциклопедический словарь[*ölü keçid*]</ref>.
**Okulokardial refleks** ( *Aşner refleksi*) — göz almasının massajı zamanı xoşagəlməz hal kimi meydana çıxa bilər. Refleks göz almasına barmaq vasitəsilə möhkəm sıxarkən meydana çıxır. Cavab reaksiyası sinir sisteminin simpatik və parasimpatik şöbələrinin fərdi uzlaşmasından asılıdır. Göz almasının sıxılmasına yönəlmiş qüvvə nə qədər artıq və intensiv olarsa, ekzaltasiya fazası bir o qədər aydın təzahür edər, həmçinin növbəti ifrat effekt fazası bir o qədər gec başlayar. İnsanların 62 %-də parasimpatik şöbə funksional daha davamlı olduğundan, adətən refleks zamanı ürək ritminin ləngiməsi (bir dəqiqədə 4-8 döyüntü) və arterial təzyiqin aşağı düşməsi müşahidə edilir. 
Bu refleks yeni doğulan körpələr üçün xarakterikdir. Bunu uşaqların oftalmocərrahiyyəsi zamanı, xüsusən də çəpgözlüyün korreksiyası zamanı nəzərə almaq lazımdır. Bu refleksin nəticəsi bradikariya, qeyri-sinusial ritm, asistologiya və nadir hallarda isə ölüm ola bilər.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Tibb ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

Xarici keçidlər
---------------

1. ↑  əməliyyatdan əvvəl göz daxili təzyiqin aşağı salınması məqsədi ilə həyata keçirilən və ya, antiqlaukomatoz əməliyyatdan sonra qeyri peşəkar səviyyədə həyata keçirilən göz almasının massajı
2. ↑  reseptor aparatın qıcıq qapısından yuxarı həddə qıcıqlandırılması
3. ↑
4. ↑  *Kim H, Kim S, Kim C, Yum M.* "Prediction of the oculocardiac reflex from pre-operative linear and nonlinear heart rate dynamics in children". Anaesthesia. 55 (9). 2000: 847–52. doi:10.1046/j.1365-2044.2000.01158.x. PMID 10947746.
5. ↑  *Smith R.* "Death and the oculocardiac reflex". Can J Anaesth. 41 (8). 1994: 760. doi:10.1007/BF03015643. PMID 7923532.
Koordinat:Sky map 1s 51d 17,5sn; +22º 21' 1″

**NGC 697**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qoç bürcü istiqamətində yerləşir. **SBbc** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Uilyam Herşel tərəfindən 1784-cü ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 697: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 673 |
NGC 674 |
NGC 675 |
NGC 676 |
NGC 677 |
NGC 678 |
NGC 679 |
NGC 680 |
NGC 681 |
NGC 682 |
NGC 683 |
NGC 684 |
NGC 685 |
NGC 686 |
NGC 687 |
NGC 688 |
NGC 689 |
NGC 690 |
NGC 691 |
NGC 692 |
NGC 693 |
NGC 694 |
NGC 695 |
NGC 696 |
**NGC 697** |
NGC 698 |
NGC 699 |
NGC 700 |
NGC 701 |
NGC 702 |
NGC 703 |
NGC 704 |
NGC 705 |
NGC 706 |
NGC 707 |
NGC 708 |
NGC 709 |
NGC 710 |
NGC 711 |
NGC 712 |
NGC 713 |
NGC 714 |
NGC 715 |
NGC 716 |
NGC 717 |
NGC 718 |
NGC 719 |
NGC 720 |
NGC 721 |
NGC 722



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Hadiqaib.
**Hadiqaib yaşayış yeri** — Şərur rayonunda, Axuraçayın sol sahilində hündür dağlarla əhatələnmiş dərədə Orta əsrlərə aid yaşayış yeri.

Sahəsi 150x60 m.-dir. Əksəriyyəti dördbucaqlı formada olan evlərin qalıqları (hündürlüyü 50-80 sm) dövrümüzədək saxlanmışdır. Yaşayış yerində orta əsrlər üçün səciyyəvi olan bir neçə təndir qalığı, əllə, bəziləri isə dulus çarxında səliqə ilə hazırlanmış saxsı məmulatları (küp, qazan, küpə və s.) aşkar olunmuşdur. Qabların bəziləri (kasa və boşqab tipli qablar) ağ anqob üzərindən yaşıl, digərləri mavi, həmçinin göyümtül rəngli şirlə örtülmüşdür. Tapıntılara əsasən, Hadiqaib yaşayış yerinin VIII–XVIII əsrlərə aid olması ehtimal edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası.* Naxçıvan Ensiklopediyası. Bakı. 2002. səh. 321.
2. ↑  .*Bахşəliyеv, Vəli.* Nахçıvаnın аrхеоlоji аbidələri (PDF) (az.). Bakı: "Elm". 2008. 301s. 2019-04-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-04-12.

Xarici keçidlər
---------------

* Bəşər övladının ilk evləri – mağaralar Arxivləşdirilib 2018-07-13 at the Wayback Machine
* Qədim insan məskəni

Həmçinin bax
------------

* Hadiqaib mağarası
* Hadiqaib piri
**Sano Tsunetami** (佐野 常民?, 28 dekabr 1822, Hizen əyaləti[d], Saykaydo[d] – 12 dekabr 1902, Tokio) – Yaponiya siyasətçisi. Yaponiya donanmasının qurulmasında iştirak etmişdir. Yaponiya Qırmızı Aypara Cəmiyyətinin qurucusu kimi tanınır.

Həyatı
------

1822-ci ildə Yaponiyanın Saqa hanında doğulmuşdur. Hirose Mototaka, Oqata Koan, İto Qenboku və başqa şəxslərin nəzarəti altında Qərb elmlərini öyrənmişdir. Tokuqava şoqunluğu tərəfindən Naqasakidə keçirilən ilk donanma təlimi proqramında iştirak etmişdir. Qərb elmlərinin donanma üçün istifadə olunmasında və yaşadığı han üçün donanmanın qurulmasında aktiv iştirak etmişdir.

1867-ci ildə Avropa ölkələrinin hərbi sistemlərini tədqiq etmişdir. 1868-ci ildə Meyci islahatından sonra Yaponiya donanmasının qurulmasında iştirak etmişdir. 1877-ci ildə Satsuma üsyanında yaralanan əsgərlərə tibbi yardım göstərmək üçün Xeyriyyə cəmiyyəti (博愛社, *Hakuayşa*?) adlı təşkilat qurmuşdur. Bu təşkilat 1887-ci ildə Yaponiya Qırmızı Aypara Cəmiyyətinə çevrilmiş, Sano ilk prezidenti olmuşdur.

Qenroin təşkilatında fəaliyyət göstərmiş, eləcə də, maliyyə naziri, gizli məsləhətçi, kənd təsərrüfatı və ticarət naziri kimi vəzifələri tutmuşdur.

Qeydlər
-------

1. ↑  Hazırda Saqa prefekturası.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 16. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 15 iyul 2022.
**Setar** (*fars.* سه‌تار‎, pronounced [seˈt̪ʰɒːɾ]; üç + sim) — mizrabla çalınan qədim simli musiqi aləti. Setar üzü nazik taxta ilə örtülmüş armudabənzər çanaqdan, uzun qol və aypıqlar yerlətən kəllə issədən ibarətdir (ümumi uzunluğu 900–2,000 mm-dir). Qolun üzərinə, adətən bağırsaqdan 12–15 pərdə bağlanır. Simləri metaldandır. Əvvəlcə üç simli alət idi, dördüncü sim isə XIX əsrin ortalarında əlavə olunmuşdur.

Setarın b.e. IX əsrində İranda meydana gəldiyi ehtimal edilir. Daha mühafizəkar hesablamalara görə, "XV əsrdə və ya daha əvvəl yaranmışdır". Orta əsrlərdə Azərbaycanda tənbur adı ilə geniş yayılmış, Nizami, Nəsimi, Füzulinin əsərlərində tərənnüm edilmişdir. Setar bir çox şərq xalqları, o cümlədən hindlilər arasında geniş yayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Сетар // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VIII ҹилд: Прадо—Спринт. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1984. С. 362.
2. 1 2  *Jean During; Alastair Dick.* Setār // In Stanley Sadie (ed.). The New Grove Dictionary of Musical Instruments. London: MacMillan Press Limited. 1984. 353–354. ISBN 0-943818-05-2.
3. ↑  "The Stringed Instrument Database, entry Setar". 2020-11-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-19.
**Sanrılar ensiklopediyası**: *İnanılmaz faktlar, təəccüblü kəşflər və təhlükəli inanclar toplusu* (*ing.* The Skeptic's Dictionary: A Collection of Strange Beliefs, Amusing Deceptions, and Dangerous Delusions) — Robert Todd Kerrollun skeptik esselər toplusu,  saytında dərc edilmiş və kitab şəklində nəşr edilmişdir. Sayt 1994-cü ildə açılıb və bu gün 800-dən çox esse var; Kitab 2003-cü ildə nəşr olunub və 400-ə yaxın essedən ibarətdir.

Yalançı elmi, paranormal və okkult mövzular üzrə skeptik məlumatlar üçün hərtərəfli bircildlik bələdçidir və biblioqrafiyada daha ətraflı məlumat üçün təxminən yeddi yüz istinad var. Kitabın arxa üz qabığına əsasən, onlayn versiya ayda təxminən 500.000 baxış əldə edir.

Sanrılar ensiklopediyasının ön sözünə görə, geniş gizli və paranormal ədəbiyyata kiçik bir əks çəki olmaq üçün nəzərdə tutulmuşdur; gizli subyektlərə balanslaşdırılmış bir baxış təqdim etmir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* The Skeptic’s Dictionary
* Русский перевод «Словаря скептика»
* Еще один русский перевод «Словаря скептика»

| ⛭Marketinq |
| --- |
| Əsas fikirlər | 
* Brend
* Distribusiya
* Rəqabət
* Pərakəndə
* Heyət
* İstifadə dəyəri
* İrəliləyiş
* Məhsul
* Proses
* Bazar
* Qiymət
* UST

 |
| İstiqamətlər | 
* Rəqəmsal marketinq
* Sosial media marketinqi
* Brend idarəçiliyi
* İnternet marketinqi
* Verilənlər Bazası Marketinqi
* Marketinqin idarəolunması
* Marketinq araşdırmaları
* Marketinq əlaqələri (Reklam)
* Marketinq strategiyası
* Ticarət
* İstehlakçı davranışı
* Satışlar
* Hesab əsasında satış
* Məhsul yerləşdirmə
* İrəliləyiş
* İctimaiyyətlə əlaqələr
* Seqmentasiya və hədəfləndirmə
* Sosial marketinq
* Strateji marketinq
* Qiymət və Dəyər İdarəçiliyi
* Mövqeləşdirmə

 |
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Salman xan.
**Salman xan Şahəli mirzə oğlu Təmişli-Ustaclı** (XVI əsr, Məşhəd – 1624) — Qızılbaş əmiri, I Şah Təhmasib Səfəvinin nəvəsi, vali.

Həyatı
------

Salman mirzə Şahəli mirzə oğlu Təmişli-Ustaclı Təbriz şəhərində dünyaya gəlmişdi. 1580-ci ildə Şirvan bəylərbəyi təyin olunmuşdu. Az sonra Gilana hakim göndərilmişdi.

Şahəli mirzə Təmişli-Ustaclı1585-ci ildə sarayda divanbaşı olmuşdu.

Şahəli mirzə Təmişli-Ustaclı 1587-ci ildə Murtuzaqulu xan Pörnək-Türkmandan sonra Məşhəd şəhərinə hakimlik etmişdi. 1612-ci ildə Qəzvinin valisi idi.

Şahəli mirzə Təmişli-Ustaclı 1624-cü ildə vəfat edib.

Ailəsi
------

Salman mirzə Şəhribanu xanım I Təhmasib şah qızı Səfəvi (?-1583) və Gövhər Sultan xanım II İsmayıl şah qızı Səfəvi (1577-1618) ilə dünya evinə girmişdi.

* Abdulla xan Ustaclının nəvəsidir.
* I Şah Təhmasib Səfəvinin nəvəsidir.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Qarşı yatan Qaradağ. Bakı, "Ozan", 1998.– 192 səh.
* Ənvər Çingizoğlu,Qaradağlılar. Bakı, "Şuşa" nəşriyatı, 2008. – 160 səh.
* Ənvər Çingizoğlu, Qaradağ xanlığı, Bakı, "Mütərcim", 2011. – 212 səh.

Həmçinin bax
------------

* Ustaclı eli
* Xorasan bəylərbəyliyi
* Şirvan bəylərbəyliyi
**IV Nikomed Filopatr** (e. ə. II əsr – e.ə. 74, Nikomediya, Vifiniya) – e.ə. 94 - e.ə. 74 illər arasında Vifiniya kralı. III Nikomedin oğlu və varisidir.

Bioqrafiyası
------------

Nikomedin taxta çıxana qədərki həyatı barədə heç bir məlumat yoxdur. Taxta çıxması atasının ölümündən sonra reallaşmışdır. Hakimiyyətinin ilk illərində ölkəsində sülh hakim ikən, qısa müddət sonra ölkənin sərhədləri Roma Respublikasının ən böyük düşmənlərindən olan Pont kralı IV Mitridat tərəfindən hücuma məruz qalmağa başladı.

Nikomedin ordusu e.ə. 90-cı ildə Mitridatın qardaşı Sokrates tərəfindən məğlub edilincə Nikomed İtaliyaya qaçmağa məcbur oldu. Burada Roma senatının da cəsarətləndirməsi ilə yenidən Midridatın üstünə hücum etdi, lakin e.ə. 88-ci ildə yenidən məğlub olaraq Romaya qaçdı.

Roma ilə yaxın olan münasibətlərinə görə yardım tələbi qəbul edildi və güclü konsul Lusius Kornelius Sullanın Kiçik Asiyaya göndərilməsi ilə Birinci Mitridat müharibəsi başlamış oldu. Sulla ilə Mitridat bir necə dəfə döyüşdülər və nəhayət e.ə. 85-ci ildə Mitridat sülh istədi. Pont krallığı böyük müqdarda təzminat ödəyərək məhv olmaqdan qurtula bildi.

Nikomed e.ə. 84-cü ildə Vifiniyada hakimiyyətini yenidən təsis etdi. İrəliləyən illər sülh şəaitində keçsə də, krallıq daha da çox Roma nəzarətinə keçirdi. E.ə. 80-cı ildə gənc Qay Yuli Sezar elçi olaraq Nikomedin sarayında oldu. Bundan sonra onun Nikomed ilə sevgili olduğu şayələri yayılmağa başladı. Bu şayələr gələcəkdə siyasi rəqibləri tərəfindən özünə verilmiş "Vifiniya kraliçası" ləqəbi ilə Sezara xeyli problem yaratdı.

Nikomedin Vifiniya kralı olaraq son böyük işi e.ə. 74-cü ildə krallığını Roma Respublikasına vısiyyət etməsi oldu. Roma Senatı bu fürsəti əldən vermədi və Vifiniya yeni Roma əyaləti olaraq Senatda qəbul edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑   McGing, *The foreign policy of Mithridates VI Eupator, King of Pontus*, s. 143
2. ↑  "Suetonius: JULIUS CAESAR II. XLV-LIII". 2021-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-02.
3. ↑  J. Hind, 'Mithridates', in *Cambridge Ancient History, Volume IX* (1994), səh.143–4
**Qafqaz allankastriyası** (*lat.* Allancastria caucasica) — heyvanlar aləminin buğumayaqlılar tipinin həşəratlar sinfinin pulcuqluqanadlılar dəstəsinin yelkənqanadlılar fəsiləsinin allankastriya cinsinə aid heyvan növü.

Təsviri
-------

Qanadların açılmış halda ölçüləri 50-60 mm-ə çatır. Qanadlar üstdən açıq sarı rəngdə olub, üzərində qara, qırmızı, mavi ləkələrdən ibarət mürəkkəb naxış vardır. Naxışın kənarı qaradır. Pupdan yenicə çıxmış kəpənəklərdə qanadların rəngi ağdan parlaq sarıyadək dəyişir. Arxa qanadlarda kiçik quyruq vardır. Kəpənəyin qarıncığı açıq rəngli tükcüklərlə örtülüdür, yanlarda narıncı rəngli üçbücaq naxışlar vardır.

Yayılması
---------

Bolqarıstan, Türkiyə, Yunanıstan, Suriya, Kiçik Asiya, Qafqazda yayılmışlar. Ölkəmizdə Böyük Qafqazın dağ ətəklərinin cənub yamacları (Balakən, Zaqatala, Qax, Şəki) rast gəlinir.

Həyat tərzi
-----------

Dağətəyi enliyarpaqlı meşələrin qalın, çiçəkli ot bitkilərinin bitdiyi kənarları. Kəpənəklər may və iyunun əvvəllərində uçuşur, əsasən çiçəkləyən pişikotu bitkisi ilə qidalanır, sürətlə uçurlar. İyunun ilk günlərində Qafqazın endemiki olan zəravənd (*lat.* Aristolochia iberica) bitkisi üzərinə yumurta qoyur. Yumurtadan çıxan tırtıllar iyun –iyul aylarında bu bitki ilə qidalanır. İyulun əvvəllərində tırtıllar müxtəlif sığınacaqlarda puplaşır və puplar burdaca qışlayır. İldə bir nəsil verir. Kəpənək və tırtıllar cücüyeyən quşlar tərəfindən tələf edilir.

Sayı
----

Bu növ Türkiyə ərazisində nəsli kəsilmiş hesab olunur. Azərbaycanda çox az rast gəlinir. Qax rayonunda R.Əffəndi tərəfindən 4 kəpənəyi qeydə alınmışdır. Son illərin tədqiqatları zamanı qeydə alınmamışdır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Kəpənəyin yaşadığı biotoplarda ev heyvanlarının otarılması, ot çalımı bu ərazilərin bitki örtüyünün vəziyyətinə mənfi təsir göstərir. Kəpənəyin qida bitkilərinin məhv edilməsi tırtılların və pupların zərər çəkməsinə səbəb olur. Turizm infrastrukturlarının yaradılması, meşələrin qırılması, landşaftların dəyişdirilməsi də yerli populyasiyaların sıxışdırılmasına gətirib çıxarır.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
--------------------------------------

IUCN-nin Qırmızı siyahına, Rusiya Federasiyasının Qırmızı kitabına və Azərbaycanın Qırmızı kitabının I nəşrinə daxil edilmişdir.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
------------------------------------------

Kəpənəyin yaşayış ərazilərində qorunan sahələrin yaradılması vacib şərtlərdəndir. Bu quru otların yandırılmasının, çalınmasının, meşələrin qırılmasının qarşısının alınması üçün ciddi tədbirlərin görülməsi.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1315677
* EoL: 131963
* GBIF: 4691897
* IRMNG: 10620035
* LepIndex: 166190
* NCBI: 330370

 |
**Şeyxülislam** — Qafqaz bölgəsində şiə müsəlmanlarının dini başçısının, Qafqaz Müsəlmanları Ruhani İdarəsi sədrinin dini rütbəsi və vəzifəsi adlanır. Şeyxülislam rütbəsi (vəzifəsi) Rusiya çarının fərmanı ilə "Qafqaz şiələrinə dini başçılıq etmək üçün" təsis edilmişdir. 50 il ərzində Şeyxülislam təkbaşına fəaliyyət göstərmişdir. Sonra Şeyxülislamın nəzdində və onun sədirliyi ilə Qafqaz Müsəlmanları Ruhani idarəsi yaradılmışdır (1872). Həmin idarə və Şeyxülislam 1920-ci ilədək mövcud olmuşdur.

1944-cü ilin mayında Qafqaz Müsəlmanları Ruhani İdarəsi (şiələr və sünnilərin birgə idarəsi) və onun sədri Şeyxülislam yenidən fəaliyyətə başlamışdır. Şeyxülislamların böyük əksəriyyəti yüksək dini savad sahibləri, çoxlu qiymətli elmi-tarixi və bədii əsərlərin müəllifləri olmuşlar.

Şeyxülislamlar
--------------

Struktur yaradıldıqdan bu yana şeyxülislam vəzifəsinə gətirilən şəxslər aşağıdakılardır:

* Axund Məhəmməd Əli Hüseynzadə (1823–1846);
* Axund Fazil İrəvani (1847–1872);
* Axund Əhməd Hüseynzadə (1873–1884);
* Axund Həsən Tahirzadə (1885–1894);
* Axund Əbdüssəlam Axundzadə (1895–1907);
* Məhəmməd Mövlazadə (1908–1908)
* Axund Məhəmməd Pişnamazzadə (1909–1918);
* Axund Ağa Əlizadə (1918–1920);
* *1920–1944-cü illərdə bu vəzifə boş qalmışdır;*
* Axund Ağa Əlizadə (1944–1952);
* Axund Mövsüm Həkimzadə (1952–1956);
* *1966–1967-ci illərdə bu vəzifə boş qalmışdır;*
* Axund Əliağa Süleymanzadə (1968–1976);
* *1976–1977-ci illərdə bu vəzifə boş qalmışdır;*
* Axund Mirzəqəzənfər İbrahimov (1978–1980);
* Hacı Allahşükür Paşazadə (1980 — bu günədək).

Qeyd. 2003-cü ildən bu yana bu titul Hacı Allahşükür Paşazadəyə ömürlük verilmişdir.

Mənbə
-----

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2006-05-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-07.
**Qafqaz ağ şamı** (*lat.* Abies nordmanniana) — bitkilər aləminin çılpaqtoxumlular şöbəsinin i̇ynəyarpaqlılar sinfinin i̇ynəyarpaqlılar dəstəsinin şamkimilər fəsiləsinin ağ şam cinsinə aid bitki növü.

Təbii şəraitdə Qafqazın qərb hissəsində, Kiçik Qafqaz sıra dağlarının, əsasən, şimal istiqamətli yamaclarında, Böyük Qafqazın şimal və cənub yamaclarında, Türkiyədə yayılmışdır. Hündürlüyü 50 m, gövdəsinin diametri 2 m-ə çatan nəhəng gövdəli dekorativ ağacdır. Çətiri sıx ensiz konusvarı formadadır. Budaqları torpağa doğru sallanır, cavan ağacların çətirinin yuxarısı şiş (iti), yaşlı ağaclarınkı isə yumru olur. Gövdəsinin qabığı bozdur. İynəyarpaqları sıx, üstdən tünd-yaşıl, altdan nisbətən açıq-yaşlıdır, alt tərəfdən və kilin hər tərəfindən 8–10 ağ ağızcıq xətlidir, budaq üzərində 10 ilə kimi qalır.

Qozaları 10–20 sm uzunluğundadır, cavan qozalar yaşıldır. Mil və yan kökləri qüvvətli inkişaf edir. Yaxşı boy atması və inkişafı üçün çox rütubətli və çürüntü ilə zəngin gillicə torpaqlar əlverişlidir. Tərkibində əhəng olan torpaqlara dözmür. Havanın rütubətinə davamlıdır. Toxumların uzunluğu 8–12 mm-dir, qatranlıdır, parlaq iri qəhvəyi qanadları toxumdan 2–3 dəfə böyük olur. Toxumları oktyabr-noyabr aylarında tökülür. Olduqca uzunömürlü ağac olub 600–700 il yaşayır. Ağ şamın bu növünün oduncağı yüksək texniki keyfiyyəti ilə fərqlənir. Xüsusilə sellüloz-kağız istehsalında, musiqi alətlərinin hazırlanmasında böyük əhəmiyyət kəsb edir. Qabığında 10 % aşı maddəsi vardır.

Azərbaycanda Abşeron, Quba, Zaqatala və Gəncədə yaşıllaşdırmada istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Abies nordmanniana* | 
* Wikidata: Q148920
* Wikispecies: Abies nordmanniana
* BioLib: 2362
* EoL: 330602
* EPPO: ABINO
* EUNIS: 150639
* GBIF: 2685552
* GRIN: 693
* iNaturalist: 136894
* IPNI: 261599-1
* IUCN: 42293
* MoBotPF: 284975
* NBN: NBNSYS0000034011
* NCBI: 97177
* NZOR: 0bcddc36-430d-4908-8276-67a47a313a8d
* NZPCN: 2398
* PalDat: Abies\_nordmanniana
* PfaF: Abies nordmanniana
* PPE: abies-nordmanniana
* Plant List: kew-2609993
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:261599-1
* Tropicos: 24900054
* uBio: 1867965
* WCSP: 381919
* WFO: wfo-0000511305

 |
| *Pinus nordmanniana* | 
* Wikidata: Q17357312
* GBIF: 5284651
* GRIN: 28510
* IPNI: 263156-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:263156-1
* Tropicos: 50230259
* WCSP: 380157
* WFO: wfo-0000481681

 |
**Salman Yusif oğlu Dadaşov** (20 iyun 1922 – 20 sentyabr 1986) — Azərbaycan aktyoru, rejissor.

Həyatı
------

Salman Dadaşov 20 iyun 1922-ci ildə anadan olmuşdur. 1942-ci ildə Azəf Zeynallı adına Musiqi məktəbini, 1951-ci ildə ADİİ-ni (indiki ADMİU), 1954-cü ildə isə LDTK və Kİ-ni bitirmişdir. Əmək fəaliyyətinə 1939-cu ildə başlayaraq müxtəlif mədəniyyət qurumlarında çalışıb.

Ailədə üç qardaş olublar. Qardaşlardan böyüyü olan Salman Dadaşov əvvəllər aktyor kimi çalışıb. Bəzi filmlərdə çəkilib. "Onun böyük ürəyi" filmində Oqtay rolunu ifa edib. Uzun müddət Sumqayıt teatrının rəhbəri olub.

Aktyor Məlik Dadaşovun qardaşı və Rəfael Dadaşovun əmisidir.

Filmoqrafiya
------------

1. Onun böyük ürəyi (film, 1958)
2. Uzaq sahillərdə (film, 1958)
3. Koroğlu (film, 1960)

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Kinosu — Ensiklopedik lüğət. Elm və Təhsil. Bakı: 2017, s.134
2. ↑  "Südabə Sərvi, "Məlik Dadaşov kimləri dəfnində görmək istəmirdi?", "El" jurnalı". 2021-05-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-11-04.
27 yanvar 1879-cu ildə İstanbul sülh müqaviləsinin imzalanması. Bu rəsm əsəri Bolqarıstanın Pleven şəhərindəki Panorama Hərbi Tarix Muzeyində saxlanılır.
1879-cu il **İstanbul sülh müqaviləsi** (*türk.* İstanbul Antlaşması və ya *İstanbul Barışı*, *rus.* Константинопольский мир) — Rusiya və Osmanlı imperiyaları arasında 8 fevral 1879-cu ildə İstanbul şəhərində imzalanmış müqavilə. Müqaviləni imzalamaqda Rusiyanın Osmanlı sultanı II Əbdülhəmidə səfiri Aleksey Lobanov-Rostovski, Osmanlı Xarici İşlər naziri Aleksandr Karateodori Paşa və Osmanlı İmperiyası Dövlət Şurasına sədrlik edən nazir Əli Paşa müqaviləni imzalayanlardır. Bu, San-Stefano müqaviləsinin birbaşa davamıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Константинопольский мир 1879 // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. red. Ю. С. Осипов. — M. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
2. ↑  Сборник договоров России с другими государствами Arxivləşdirilib 2022-02-03 at the Wayback Machine. 1856-1917, М.. 1952
Qazaxıstandakı insan haqları müstəqil müşahidəçilər tərəfindən eyni dərəcədə zəifdir. "Qazaxıstan sərbəst toplaşma, söz və din azadlığını böyük ölçüdə məhdudlaşdırır. 2014-cü ildə səlahiyyətlilər qəzetləri bağladılar, dinc, lakin icazəsiz etiraz nümayişlərindən sonra onlarla insanı həbs etdilər və ya cərimə etdilər və ibadət edənləri dövlətin nəzarəti xaricində dinə etiqad etdiklərinə görə cəzalandırdılar." Hökumət tənqidçiləri, müxalifət də daxil olmaqla lider Vladimir Kozlov, haqsız mühakimələrdən sonra nəzarətə alındı. Həbs yerlərində işgəncə tətbiq olunmağa davam edilir. "

Qazaxıstanın siyasi quruluşu hakimiyyəti prezidentlikdə cəmləşdirir. Prezident Nursultan Nazarbayev 1989–2019-cu illərdə ölkənin lideri olub. 1989-cu ildə Qazaxıstan Kommunist Partiyasının birinci katibi seçildi və 1991-ci ilin dekabrında Sovet İttifaqından müstəqillik qazanandan sonra ölkənin ilk prezidenti seçildi. Qazaxıstanda keçirilən seçkilərin heç biri beynəlxalq standartlara uyğun deyildi.

2012-ci ildə Qazaxıstan Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan Hüquqları Şurasına üzv seçildi. 2014-cü ildə İnsan Hüquqlarına dair Ümumdünya Periyodik İcmal zamanı, milli nümayəndələr "Qazaxıstanın işgəncə qarşısının alınması mexanizmi və milli insan hüquqları institutu" nu, "azadlığın qanuni məhdudlaşdırılması ilə bağlı narahatlıqlarını bölüşdükləri üçün" yüksək qiymətləndirdilər.

ABŞ hökumətinin 2014-cü ildə yayımlanan hesabatına görə Qazaxıstanda:

> "Qanun müstəqil bir mühakimə üçün kifayət qədər tövsiyə vermir. İcra hakimiyyəti məhkəmənin müstəqilliyini kəskin şəkildə məhdudlaşdırdı. Prokurorlar məhkəmə rolunu oynadılar və məhkəmə qərarlarını təxirə salma gücünə sahib oldular … Korrupsiya məhkəmə prosesinin hər mərhələsində aşkar idi. Hakimlər ən çox maaş alan dövlət işçiləri arasında olsalar da, vəkillər və insan hüquqları nəzarətçiləri hakimlərin, prokurorların və digər vəzifəli şəxslərin cinayət işlərinin əksəriyyətində əlverişli qərar vermək əvəzinə rüşvət istədiklərini iddia etdilər."
> 
>

Mənbə
-----

1. ^ Human Rights Watch, Dünya Hesabatı 2015: Qazaxıstan 28 oktyabr 2016-cı il tarixində Wayback Machine-də Arşivlendi.
2. ^ Chivers, C. J. (6 dekabr 2005). "Qazaxıstan prezidenti yenidən seçildi; səsvermə səhvdir, müşahidəçilər deyirlər". New York Times. 18 dekabr 2019 tarixində orijinaldan arxivləşdirilib. 2 aprel 2014 tarixində əldə edildi. Qazaxıstan heç vaxt beynəlxalq standartlara cavab verən bir seçki keçirməmişdi.
3. ^ Pannier, Bruce (11 mart 2015). "Qazaxıstanın uzunmüddətli prezidenti növbədənkənar seçkilərə qatılacaq — yenidən". Qəyyum. 11 sentyabr 2019 tarixində orijinaldan arxivləşdirilib. 13 mart 2015 tarixində əldə edildi. Nazarbaev Qazaxıstandakı müxalifləri sıxışdırdı və bu ölkədə Qərb tərəfindən azad və ədalətli mühakimə olunan bir seçki olmadı.
4. ^ "2013-cü il üçün İnsan Hüquqları Tətbiqləri üzrə Ölkə Raporları: Qazaxıstan". Demokratiya, İnsan Haqları və Əmək Bürosu. http://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/humanrightsreport/index.htm?year=2013&dlid=220395#wrapper. 15 sentyabr 2014-cü ildə alınıb
**İstanbul qırmızısı** (it. Rosso Istanbul; *türk.* İstanbul Kırmızısı) — Türkiyə–İtaliya rejissoru, ssenaristi və yazıçısı Fərzan Özpətəyin ilk romanı. Roman 29 oktyabr 2013-cü ildə İtaliyanın "Arnoldo Mondadori" nəşriyyatı tərəfindən satışa çıxarılmış, 2014-cü ilin fevralında isə Türkiyədə buraxılmağa başlamışdır.

Kitabın orijinal dili italyancadır və türk dilinə Eren Cendey tərəfindən tərcümə edilmişdir. Kitabın üz qabığında anasının şəklini istifadə edən Fərzan Özpətək kitabın adının "İstanbul qırmızısı" olmasının səbəbini anasının ondan istədiyi qırmızı dırnaq boyasına görədir. O, əlavə etmişdir: "Lakin əslində bunun içində çoxlu qırmızı var. Kitabı oxuyanların orada tapacağı qırmızılar bunlardır. Mən kitabı yazarkən, məsələn, Gəzi hadisələri baş verirdi, orada qırmızı paltarlı bir qadın var idi. Həm də İstanbuldakı evimdən gördüyüm İstanbulun mavi ilə qırmızının qarışdığı bir səması var. Əslində biz İstanbulu həmişə mavi kimi düşünürük. O qırmızının o səmaya qarışması həmişə xoşuma gəlir".

Fərzan Özpətək kitabı uyğunlaşdıraraq "*İstanbul qırmızısı*" adlı film çəkmişdir.

Məzmunu
-------

Romanın iki qəhrəmanı artıq Romadan İstanbula eyni təyyarədə öz həyatı ilə üzləşmiş İstanbul əsilli rejissor və öz reallığı ilə üzləşməkdə çətinlik çəkən Annadır. Romanda anasını ziyarət etmək üçün 3–4 günlük Türkiyəyə gedən, lakin orada bir ay qalan rejissor uşaqlıq və gənclik illərini xatırlayarkən Anna ilə birlikdə Gəzi parkı etirazları zamanı İstanbulda müstəqil yaşadıqları prosesdən bəhs edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ferzan Özpetek'ten 2. roman: "Sen Benim Hayatımsın"". cnnturk.com. 24 Kasım 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 iyul 2022.  (#invalid\_param\_val)
2. ↑  "Ferzan Özpetek'in 'İstanbul Kırmızısı'". aksam.com.tr. 27 sentyabr 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 iyul 2022.
3. ↑  "Özpetek'in 'İstanbul Kırmızısı' raflarda". radikal.com.tr. 27 sentyabr 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 iyul 2022.
4. ↑  "İstanbul Kırmızısı için dev kadro". ntv.com.tr. 18 oktyabr 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 iyul 2022.
**Evrimedon döyüşü** — Afina və onun müttəfiqlərinin daxil olduğu Delos ittifaqı ilə I Kserksin hakimiyyətdə olduğu Əhəməni İmperiyası arasında quruda və dənizdə baş verən ikiqat döyüş. Eramızdan əvvəl 469 və ya 466-cı illərdə Kiçik Asiya (müasir Türkiyə) yarımadasında, Evrimedont çayının (indiki Körpüçay) mənsəbinin yaxınlığındakı Pamfiliyada baş vermişdir. Döyüş Yunan-İran müharibələrinin mühüm tərkib hissəsidir.

Delos ittifaqı Afina və Egey hövzəsinin bir çox şəhər-dövlətləri tərəfindən Yunanıstana birinci və ikinci fars basqınlarından (müvafiq olaraq e.ə. 492-490 və 480-479) sonra Əhəmənilərlə müharibəni davam etdirmək üçün yaradılmışdı. İkinci işğala son verən Plateya və Mikale döyüşlərindən sonra yunan müttəfiqləri hücuma keçərək Sest və Bizans şəhərlərini mühasirəyə aldılar. Daha sonra Delos ittifaqı müharibəni təkbaşına davam etdirdi və onun qüvvələri növbəti on il ərzində Egeydəki fars bazalarına hücumu davam etdirdi.

E.ə. 469 və ya 466-cı illərdə farslar yunanlara qarşı böyük bir hücum üçün nəgəng ordu və donanma yığmağa başladılar. Yığma Evrimedont yaxınlığında aparılmışdır. Ola bilsin ki, farsların məqsədi Kiçik Asiya sahillərindəki yunan şəhərlərini bir-bir ələ keçirmək və orada öz dəniz qüvvələri üçün bazalar təşkil etmək üçün yunanlara tabe olan Asiya bölgələrini geri qaytarmaq üçün Egey dənizinə ekspedisiyalar başlamaq idi. Farsların hazırlıqlarını öyrənən afinalı general Kimon 200 triera topladı və Delos ittifaqına qoşulan Pamfiliyadakı Faselidə getdi. Əslində bu, ilk mərhələdə farsların planlarını alt-üst etdi.

Kimon daha sonra Evrimedonda fars ordusunu təəccübləndirmək üçün hücum təşkil etdi. Çayın mənsəbinə çataraq orada olan fars donanmasını qısa zamanda məğlub etdi. Fars donanmasının çox hissəsi quruya çıxdı və dənizçilər fars ordusunun düşərgəsinə qaçdılar. Bundan sonra Kimon yunan piyadaları ilə birlikdə quruya endi və fars ordusuna hücum etməyə davam etdi, həmin ordu da darmadağın edildi. Yunanlar çoxlu əsir alaraq düşmən düşərgəsini ələ keçirdilər və sahilə çıxan 200 fars triremini məhv edə bildilər. Dağıdıcı ikiqat məğlubiyyət farsları ruhdan saldı və ən azı eramızdan əvvəl 451-ci ilə qədər Egeydə yürüşlər aparmağa mane oldu. Buna baxmayaraq, Delos ittifaqı ehtimal ki, yunan dünyasında vacib olan digər hadisələrə görə hücumları davam etdirmədi.