recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Yabanı halda Cənubi Koreya da və Yaponiya da bitir. Bu "Yapon gözəli" İsveçrə botaniki Karl Peter Thunberg tərəfindən təsvir olunmuşdur və bonsayın, landşaft yaşıllaşdırmasının yaradılması üçün ideal ağac hesab olunur. Hündürlüyü 18 m-ə çatan, tezböyüyən ağacdır. Digər şamlardan tumurcuqlarının açıq rəngli olmasına görə asanlıqla fərqlənir. Soyuğa davamlı hesab olunur. Toxumla çoxaldılır, ilk cücərtilər birinci il yavaş böyüyür, sonrakı dövrlərdə illik boy artımı hər il orta hesabla 50 sm-ə çatır. Yayın quraqlığındam və qış dövründə üzərinə yığılan qar qalığından Tunberq şamı zərər çəkmir. Budaqlarını budamaqla müxtəlif forma vermək olar. Duzlaşmış torpaqlara dözür, günəşli, kölgəli yerdə bitir.
Lənkəran rayonunda təbii halda təsadüf edilir. Abşeron un güclü küləklərinə və şor suyuna davamlıdır, yaşıllaşdırmada az miqdarda rast gəlinir.

Məlumat mənbələri
-----------------

Деревья и кустарники СССР. т.3.1954; Флора Азербайджана. т.5. 1954; Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970; Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Kitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I–III cildlər. 2005; 2006; 2008.

İstinadlar
----------

1. "Azərbaycan dendraflorasi" I cild, Baki, "Elm", 2011, 312 səh.

Mənbə
-----

* Tofiq Məmmədov, Elşad Qurbanov, Tariyel Talıbov.

**Pinus thunbergii** (*lat.* Pinus thunbergii) — şamkimilər fəsiləsinin şam ağacı cinsinə aid bitki növü.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q854884
* Wikispecies: Pinus thunbergii
* Calflora: 9385
* EoL: 1033637
* EPPO: PIUTH
* FoC: 200005368
* GBIF: 5285799
* GRIN: 28563
* iNaturalist: 135655
* IPA: 20413
* IPNI: 263377-1
* IRMNG: 10586134
* ITIS: 183390
* IUCN: 42423
* MoBotPF: 284971
* NBN: NBNSYS0000042163
* NCBI: 3350
* NZOR: f232999c-8a16-4336-8847-b83cbbe561de
* PPE: pinus-thunbergii
* Plant List: kew-2562312
* PLANTS: PITH2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:263377-1
* WFO: wfo-0000481662

 |
**Bar Rafaeli** (ivr. ‏בר רפאלי‏‎; 4 iyun 1985) — israilli model, aktrisa və aparıcı. 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin aparıcısı olub.

İsrail və ABŞ-də Pilpel, Castro və Victoria's Secret kimi məşhur markaların kataloqlarında model kimi yer almışdır. Məşhur aktyor Leonardo DiKaprio ilə olan əlaqələri ilə gündəmə gəlmişdir. 2009-cu ildə Sports Illustrated Swimsuit Issue-də baş səhifədə yer almışdır.

Həyatı
------

Rafaeli, 4 iyun 1985-ci ildə israilli yəhudi ailə olan Rafael və Tzipi cütlüyünün uşağı olaraq dünyaya gəldi. Bar Rafaelinin üç qardaşı var. Anası Tzipi Levini 1970-ci illərdə İsraildə olduqca məşhur model idi. Bar Rafaeli modellik karoyerasına ilk olaraq hələ səkkiz aylıq uşaq olanda reklam kampaniyaları ilə başladı. 15 yaşında isə profesional model olaraq işləməyə başladı.

Kariyerası
----------

Bar Rafaeli Elle, Maxim, Cosmopolitan, Vogue kimi olduqca məşhur jurnallarda yer aldı. Həmçinin Bonita de Mas, Victoria's Secret, Hurley International, Passionata, Pilpel, Agua Bendita kimi məşhur markaların üzü oldu. Həmçinin Rafaeli 2009-cu ildə Sports Illustrated Swimsuit Issue-nin baş səhifə modeli olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Bar Refaeli // Babesdirectory. 2020.
2. ↑  .
3. ↑  .
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2011-01-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-31.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram |
| Tematik saytlar | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · IMDb · Kinopoisk |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Notable Names Database · Prabook |
| Normativ yoxlama | VIAF: 299098871 · WorldCat VIAF: 299098871 |
**Tüleni adası** — Oxot dənizinin cənub-qərbində, Saxalin adasınsa yerləşən Terpeniya burnundan 12 cənub-qərbdə yerləşən ada. Ada kifayət qədər kiçikdir: uzunluğu 636 metr, eni 40-90 metr arasında dəyişir. Sahəsi 0,053 km², maksimal hündürlüyü isə 18 metrdir.
Ada ilk dəfə 1643-cü ildə holland səyyahı Maarten Qerritsen De Friz tərəfindən kəşf edilmişdir. İnzibati cəhətdən Saxalin vilayəti Poronay vilayəti ərazisinə daxildir. Sahilləri terrasvaridir. Ada ərazisində dəniz şirlərinin yerləşim yerləri vardır. 
Ada dəniz şirlərinin yerləşim yerləri olması 1852-ci ildə balina ovçuları tərəfindən müəyyən edilmişdir. Artıq XIX əsrin sonlarına qədər minlələr baş canlı ovlanılırdı. Nəticəfə heyvanların sayında kütləvi azalma müşahidə olunurdu.

Qayaların üzəri quşlarda dolu olur. Fratercula cirrhata, Cerorhinca monocerata, Sakit okean kütdimdiyi, Aethia psittacula, Phalacrocorax pelagicus, Ağılsızlar, Aethia cristatella və Rissa tridactyla kimi quşlar burada yuva qurur.

Ada yaxınlığından keçən gəmilərə adaya 30 mildən az məsafədə yaxınlaşmağa qoyulmur. Helikopterlərin və təyyarələrin ada üzərindən uçması qadağandır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Кузин А. Е. 1999. Северный морской котик. М. 396 с.

Mənbə
-----

Tüleni adası Arxivləşdirilib 2008-11-21 at the Wayback Machine
**Hacıbaba İsmayıl oğluMəmmədov** — Akademik Milli Dram Teatrın direktor müavini, aktyor.

Həyatı
------

Hacıbaba İsmayıl oğlu Məmmədov 1 iyun 1964-cü il tarixində Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunun Xanağa kəndində anadan olmuşdur. 1982-1984-cü illərdə hərbi xidmətdə olub. 1985-ci ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnsitutunun dram və kino aktyoru fakültəsinə daxil olub, 1989-cu ildə institutu bitirib.

1989-2000-ci illərdə "YUĞ" Teatrında aktyor, 2000-2002-ci illərdə Dövlət Pantomim Teatrında aktyor, 2003-2010-cu illərdə "Qanun" MMC-də mətbəə müdüri, 2010-2014-cü illərdə Bakı Uşaq Teatrında direktor müavini işləyib. 2014-cü ildən Akademik Milli Dram Teatrında əvvəlcə inzibatçı, 2016-cı ildən isə direktor müavini vəzifəsində çalışır.

Filmoqrafiya
------------

1. Nekroloq (film, 2001)
2. Dirsə xan oğlu Buğac boyu (film, 2000)
3. Üfüqü ötənlər (film, 2011)
4. 3 bacı (film, 2012-2014) (bədii serial) (rol)
5. Sübhün səfiri (film, 2012)

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------
**Qaya mürdəşəri** (*lat.* Frangula rupestris) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin murdarçakimilər fəsiləsinin mürdəşər cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Dünyanın bir sıra ölkələrində yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1 m-dək olan, nahamar, tünd boz rəngli, çox budaqlanan gövdəli, az mərciməkli, sürünən koldur. Yarpaqları möhkəm yarımdərili, parlaq yaşıl, üstü tutqun, alt tərəfi açıq yaşıl, enli-oval, enli əks-yumurtavaridən uzunsov-ovaladək dəyişir, uzunluğu 1,5-5 sm, eni 1-4 sm, qısa, ucu biz, bünövrəsi yumru, 7-10 cüt çox çıxan damarcıqlıdır. Yarımçətirləri mürəkkəb çiçəkləri, 2-10 ədəd olmaqla uzun çiçək saplağında yerləşir. 1-2 ədəd çiçək altlığı vardır. Çiçəkləri yumru, uzunluğu 0,25-0,3 sm olub, üstü açıq yaşıl və ya sarımtıl, içərisi sarıdır. Meyvələri əvvəlcə qırmızı, sonradan bənövşəyi-qara rəng alır. May-iyunda çiçəkləyir, avqust-sentyabrda meyvə verir

Ekologiyası
-----------

İstisevən bitkidir, rütubətə və küləyə davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Abşeronda, Gəncədə, Qəbələdə mədəni şəraitdə həyatyanı sahələrdə, park və bağlarda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Yaşıllşdırmada canlı çəpərlərin salınmasında, hasaryanı ərazilərdə əkilməsi məqsədəuyğundur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15539199
* Wikispecies: Frangula rupestris
* EPPO: RHARU
* EUNIS: 178038
* GBIF: 3877335
* GRIN: 403170
* iNaturalist: 489092
* IPNI: 717398-1
* IUCN: 83755882
* NCBI: 1532833
* PFI: 3079
* Plant List: kew-2814108
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:717398-1
* Tropicos: 27500967
* WFO: wfo-0000691936

 |
**Qaya şibyəyeyəni** (lat. Paidia conjuncta) — buğumayaqlılar tipinin pulcuqqanadlılar dəstəsinin ayıcalar fəsiləsinə aid olan adi növ.

Xarici quruluşu
---------------

Kəpənəyi murina növünə nisbətən böyükdür. Qanadları açılmış halda 18–20 mm-dir. Ön qanadları sarımtıl-boz rəngdədir. Yzərində qeyri bərabər yerləşməmiş iki cərgə qonur nöqtələr vardır. Arxa qanadlar açıq rəngdə olub, ləkəsizdir. Qarıncığı boz tükcüklərlə örtülmüşdür.

Tırtılları boz-sarı olub, yan tərəfində yerləşən sarı ləkə boz-sarı tüklərlə örtülüdür. Başı açıq qonur rəngdədir.

Həyat tərzi
-----------

Kəpənəkləri iyun-iyul aylarında işığa həvəslə və kütləvi surətdə uçur. İldə bir nəsil verir. Tırtılları yazda daş və qayaların üzərində olan şibyələrlə qidalanır. Yumurta mərhələsində ağacların qabığı və daşların altında qışlıyır.

Yayılması
---------

Azərbaycanda geniş yayılmışdır. Kəpənəkləri Ordubad (3.VII.90) və Lənkəran (6.VI.91) rayonlarından toplanmışdır.

Ədəbiyyat
---------

* S.Ə.Hacıyeva. Azərbaycanın ayıca (Lepidoptera, Arctiidae) kəpənəkləri (dissertasiya). Bakı: 2005.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15679445
* GBIF: 5115526
* iNaturalist: 715499
* IRMNG: 10325878
* LepIndex: 39353
* NCBI: 2480039

 |
**Ser Robert Uilyam "Bobbi" Robson** SVE (*ing.* Sir Robert William "Bobby" Robson; 18 fevral 1933, Sakriston, Darem qraflığı — 31 iyul 2009) — İngiltərə futbolçusu və futbol məşqçisi.

Həyatı
------

Bobbi Robson 20 oyun keçirib 4 qol vurduğu yığmaya 1982–1990-cı illərdə rəhbərlik edib. Futbolçu kimi "Fulhem" və "Vest Bromviç"də forma geyinən ingilis 1968-ci ildə başladığı məşqçi karyerasının birinci klubunda başlayıb. 1969-cu ildə "İpsviç"ə keçən gənc məşqçi ardıcıl 13 il sükanı arxasında olduğu komandaya İngiltərə və UEFA kuboklarını qazandırıb.

Sonrakı 8 ildə milli komandaya rəhbərlik edən Robson dünya və Avropa çempionatlarında fərqli nəticələr qazanıb. DÇ-86-nın 1/4 finalında Dieqo Maradonanın "Tanrı əli"nin qurbanı olan ingilis 4 il sonra üçüncü yer uğrunda matçda İtaliyaya uduzub. Qitə birinciliklərində isə onun yetirmələri uğura həsrət qalıb.

İngiltərə yığmasından sonra klublarda çalışan Robson ümumilikdə 41 il sürən məşqçilik karyerasının sonunadək PSV (Hollandiya), "Sportinq", "Porto" (Portuqaliya), "Barselona" (İspaniya) və "Nyukasl"da (İngiltərə) da işləyib. Hollandiya və Portuqaliyada çempion, İspaniya və Portuqaliyada ölkə kuboku qazanan Robson 12 il əvvəl "Barselona"ya Kuboklar kubokunu qazandırıb. Onun son iş yeri isə İrlandiya yığmasıdır. Robson 2006-07-ci illərdə bu komandada məsləhətçi işləyib.

Dünya futbolunun əfsanələrindən olan Bobbi Robson 2009-cu ildə - 76 yaşında vəfat edib.

Mənbə
-----

* Bobbi Robson vəfat etdi

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Futbolçu** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Junkers Ju 87** digər adıyla Stuka (*Sturzkampfflugzeug*), Junkers firması tərəfindən İkinci dünya müharibəsi zamanı Alman Hava Qüvvələri üçün istehsal edilən yüngül bombardman təyyarəsi.

Əsas xüsusiyyətləri qağayı şəklindəki yuxarıya doğru qalxmış qanadları, sabit eniş təkərləri və şığıdığı zaman düşmən təyyarələrini qorxudan sirenaları. Almanların, İldırım Döyüşü (Blitskriq) taktikasını tərk etdiyi 1943-cü ilə qədər təsirli olaraq istifadə edilmişdir. 1936–1944 arasında 6.000-dən çox Stuka istehsal edilmişdir

Konstruksiya
------------

Junkers Ju 87-lərin hücum tərzi
Stukalar İldırım döyüşü (Blitskriq) zamanı üçün istehsal edilmişdir. Başlıca vəzifəsi Alman zirehli vasitələrinin sürətli irəliləyişini təmin etmək üçün düşmən zirehli vasitələrini və toplarını, tanksavar kimi müqavimət nöqtələrini məhv etməkdir. Stuka təsirli və məqsədəuyğun bir təyyarə olmasına qarşı yavaş, zırehsiz və düşmən qırıcılarına qarşı müdafiəsiz idi. Bunun üçün çox vaxt qırıcı təyyarələrinin qoruması altında uçurdular. Stukalar döyüş boyunca davamlı inkişaf etdirilmişdilər. Ju 87G modelində sirenalar çıxardılmış onun yerinə 37mm'lik toplar qoyularaq bir tanksavar təyyarəsinə çevrilmişdir.

Stukalar hədəfə hücum etmədən əvvəl yüksəkdən uçmaq və hədəf göründükdən sonra 90 dərəcəyə yaxın bir bucaq ilə hədəfə şığıyıb bombalarını buraxmaq üzrə nəzərdə tutulmuşdur. Hücum əsnasında aviators yüksək yer çəkilişi gücünə məruz qaldıqları üçün müqavimətini itirə bilirdi və bu təyyarənin yerə dəyməsinə yol açırdı. Bundan ötəri Stuka'lar hücum əsnasında yerə çox yaxınlaşdıqları zaman özlərini düzəltmə qurğusuna sahib idilər.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | GND: 4285027-7 · LCCN: sh85129335 · NKC: ph331138 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Hərb ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Lobbizm**(*ing.* lobbyism—Lobbizm – ingilis sözü olan «lobbi»-dən yaranmış, «gəzintilər üçün qapalı yer, dəhliz, vestibül, kuluar» deməkdir.

Ümumi məlumat
-------------

Hesab edilir ki, lobbizmin ənənələri, spesifik siyasi hadisə olaraq, Amerikada Vətəndaş müharibəsinin şöhrətli generalı – prezident Uliss Qrantın vaxtına gedib çıxır. Axşamlar bu prezident öz «komandası» ilə Vaşinqtonun otellərindən birinin xollunda dincəlməyə vərdiş etmişdi. Orada onun nazirləri, həmçinin də Senatorları müxtəlif adamlarla görüşür, xahişləri dinləyir və onları yerinə yetirməyə söz verirdilər. XIX əsrin ortalarında ABŞ-də termin xüsusi siyasi çalar aldı.

Lobbizmin mahiyyətinə iki əks yanaşma mövcuddur: bir tərəfdən o, ictimaiyyət və dövlət arasında vasitəçi fəaliyyət mexanizmi kimi; digər tərəfdən, ayrı-ayrı maliyyə-sənaye qruplarının və korporasiyaların maraqlarını irəliçəkmə məqsədilə qanunverici və icra hakimiyyəti üzvlərinin hərəkətləri ilə manipulyasiya etmə mexanizmi kimi nəzərdən keçirilir. Həm bu, həm də digər hallarda lobbizm siyasi həyatın ayrılmaz hissəsi olaraq çıxış edir.
Lobbizm müasir, sivil formalarda dövlət hakimiyyəti apparatına aşağıdan geniş istifadə edilən leqal təsir vasitəsidir. Lobbiçiliyin əsas vəzifəsi cəmiyyətin maraqlarına zidd olmayan ictimaiyyət və təşkilatların müxtəlif qruplarının spesifik maraqlarının qanunverici və normativ aktlarında nəzərə alınmasına nail olmaqdır. Bu, əslində klassik tərifi əks edir: lobbizm qanunverici və icra dövlət hakimiyyəti orqanlarına məqsədyönlü təsiretmə yolu ilə ayrı-ayrı təşkilatların və ictimaiyyətin müxtəlif qruplarının maraqlarının reallaşmasının xüsusi sistemi və praktikasıdır.

ABŞ-də 1946-cı ildən lobbi fəaliyyətinin qanuniləşdirilməsi haqqında federal qanun işləyir. Bu qanunun 308-ci maddəsinə əsasən, mükafat, yaxud digər fikirlə lobbist fəaliyyətini həyata
keçirən istənilən şəxs konqressdə mütləq qeydiyyata düşməli və yazılı surətdə, and içərək özü və maraqlarını lobbiləşdirdiyi şəxs ya da təşkilat haqqında məlumat təqdim etməli, öhdəliklərin yerinə yetirilmə müddətini, maliyyələşmə mənbələrini göstərməli,
hər kvartal maliyyə hesabatlarını verməlidir.

1953-cü ildə ABŞ-nın Ali Məhkəmsi bu qanunun işləməsini dəqiqləşdirdi. Lobbiləşdirməyə, həmçinin KİV-də qanunvericilik aktının bəyənilməsi və yaxud ona qarşı çıxmaq məqsədi ilə
ödənmiş nəşr edilmələri də aid etdilər. Bundan başqa, Ali Məhkəmə təyin etdi ki, maraqlı şəxsin konqress üzvləri ilə görüşməsi də lobbist fəaliyyətidir.

Lobbistlərin statusu daim dəqiqləşdirilir. 1989-cu ildən istefaya çıxmış yüksək vəzifəli məmur və konqressmenlərə bir il ərzində lobbi fəaliyyəti ilə məşğul olmaq qadağandır. 1994-cü ildə
ABŞ-nin Maliyyə Nazirliyi ilə dərc edilmiş sənəddə deyilir ki, federal səviyyədə və ştat səviyyəsində hadisələrin gedişatını «izləmək» üçün məsələn, qəzet və jurnalları gözdən keçirmək üçün tutulmuş adam hələ lobbi fəaliyyəti ilə məşğul olmur. Lakin elə ki,
o, qanunvericiliyə təsir etmək məqsədilə tədqiqat işi üçün məqalələri kəsib ayırır və tikir, o dəqiqə lobbiyə çevrilir.
Hündürlüyü 40 sm-ə qədər, gövdəsi kök hissədən başlayaraq çoxsaylı olub, əyilib qalxandır, yaşıl rəngli, bəzən iki cərgəli qısa qıvrım tüklü olan çoxillik ot bitkisidir.

Yarpaq
------

Yarpaqları qarşı-qarşıya düzülmüşdür, qısa saplaqlıdır, yumurtaşəkilli,nadir halda uzunsovdur, iri dişli və yaxud kəsilmiş şəkildədir, uzunluğu 1,5-3 (4) sm-dir,hər iki tərəfdən, əsasən alt tərəfdən tüklüdür.

Çiçək
-----

Salxımları qoltuqda yerləşmiş,uzuntəhərdir. Tac ağımtıl olub, qırmızımtıl və ya tutqun mavi rəngli damarı vardır.

Meyvə
-----

Qutucuq 4-5 mm uzunluqdadır, qısa tüklü və ya çılpaqdır, köndələn-ovaldır, az yumulmuş, demək olar ki, bitişikdir, kasacığa bərabər və ya ondan qısadır. Toxumları hər yuvada 2-3 ədəd olmaqla yerləşmiş,yumurtaşəkillidir, uzunluğu 1,5 mm-dir.

Çiçəkləməsi
-----------

May-İyul (Avqust)

Meyvə verməsi
-------------

İyun-Avqust

Azərbaycanda yayılması
----------------------

BQ (Quba), BQşərq, BQ qərb, KQ şimal (nadir halda). Orta dağ qurşağında, subalp qurşağına qədər(1800 m-ə qədər d.s.y.)

Yaşayış mühiti
--------------

Meşələrdə və kolluqlarda,subalp çəmənlərində, çaqıl daşlı çay yataqlarında, qayalarda və daşlı töküntülü yerlərdə rast gəlinir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Eldar Şükürov.İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı,Bakı 2016
**Bodbe monastırı** — Gürcüstanın Kaxeti ölkəsindəki Siqnaxi şəhərindən 2 km məsafədə yerləşən provoslav monastırı.

Orada Gürcüstanın din marifçisi, apastol səviyyəli Müqəddəs Nino dəfn olunub. Nino 347-ci ildə – 35 illik apastol fəaliyyətindən sonra ömrünün 67-ci ilində orada dünyasını dəyişmişdir. 

Kilsə bayramı 14 yanvar tarixində keçirilir və ənənəvi olaraq bayrama çoxlu zəvvar gəlir.

#### Monastırın tarixi

Müqəddəs Nina ölümündən bir qədər əvvəl getdiyi və bir müddət fəaliyyət göstərdiyi Bodbe adlanan yerdə dəfn olunmuşdur. Az sonra çar Mirianın göstərişi ilə müqəddəs Ninanın qəbri üzərində gürcülərin özlərinə hami və ən müqəddəs hesab etdikləri müqəddəs Georginin şərəfinə kilsə inşa edildi. Kilsənin yaxınlığında isə monastır tikildi. 

Sonra monastır xalqın mariflənməsi üçün əsil mədəni mərkəzə və Bodbi yeparxiyasının mərkəzinə çevrildi. Amma ki müqəddəs Nina monastırının əsil çiçəklənmə dövrü XV əsrə təsadüf edir. Bu dövrdə Kaxetiya çarları həmişə monastıra hədiyyələr verirdilər və hətta tacqoyma mərasimləri üçün buranı seçmişdilər. 

XVII əsrin əvvəllərində monastır İran şahı I Abbas tərəfindən qarət olundu. XVII əsrin ikinci yarısında ziyarətgahı Kaxeti çarı I Teymuraz bərpa etdi. Bodbedə monastır həyatının yenidən bərpasından sonra ilayiyyat seminariyası açıldı. Bütün Gürcüstan üzrə ən böyük dini kitab kitabxanalarından biri də burada idi. XVIII əsrdən isə monastır kişi monastırına çevrildi.

1811-ci ildə Gürcü Kilsəsinin avtokefallığının ləğv edilməsindən sonra monastır tədricən tənəzzül etməyə başladı. XIX əsrin ikinci yarısında ikona rəssamı Mixail Sabinin monastırın dirçəlməsi istiqamətində xeyli iş gördü. Onun tərəfindən 1880-cı ildə Müqəddəs Ninanın nəşi saxlanılan kilsə yenidən quruldu. 1889-cu ildə isə rus çarı III Aleksandrın ziyarətə gəlməsi zamanı qərara alındı ki, Bodbedə qadın monastırı açılsın. Tezliklə elan olunan qadın monastırına Rusiyadan ilk rahibələr gəldilər, burada əl işləri və rəssamlıq məktəbi açıldı, Bodbedə həyat yenidən dirçəldi.

1924-cü ildə isə Sovet rəhbərliyi monastırı bağlatdırdı, o vaxtdan orada xəstəxana yerləşdi. 1991-ci ildə Sovet İttifaqının dağılmasından sonra müqəddəs monastır yenidən yeni həyata başladı.

#### Monastır bü gün

Müqəddəs Ninanın qəbri üzərində inşa edilmiş ilk kilsə zamanəmizədək gəlib çatmayıb, onun yerində Müqəddəs Qriqori adına kafedral kilsə tikilib. Bu kilsənin cənub tərəfdəki dəhlizində gürcü milli türbəsi – müqəddəs Ninanın qəbri yerləşir. Kilsə həm də Siqnaxi yeparxiyasının mərkəzidir. O üçnefli bazilika şəklibədir, əvvəlcə IX—XI əsrlər arasında inşa olunmuş, sonra zamanəmizədək əhəmiyyətli dərəcədə dəyişikliyə məruz qalmışdır. Aralıda duran üçmərtəbəli zəng qülləsi isə XIX əsrdə ucaldılmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Бодбийский монастырь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.

Ədəbiyyat
---------

* Бодбийский монастырь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
* Паломническая мекка Грузии - Бодбийский монастырь
Koordinat:Sky map 11s 20d 3,6sn; +18º 21' 11″

**NGC 3632**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. **S0-a** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Uilyam Herşel tərəfindən 1784-cü ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 3632: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 3608 |
NGC 3609 |
NGC 3610 |
NGC 3611 |
NGC 3612 |
NGC 3613 |
NGC 3614 |
NGC 3615 |
NGC 3616 |
NGC 3617 |
NGC 3618 |
NGC 3619 |
NGC 3620 |
NGC 3621 |
NGC 3622 |
NGC 3623 |
NGC 3624 |
NGC 3625 |
NGC 3626 |
NGC 3627 |
NGC 3628 |
NGC 3629 |
NGC 3630 |
NGC 3631 |
**NGC 3632** |
NGC 3633 |
NGC 3634 |
NGC 3635 |
NGC 3636 |
NGC 3637 |
NGC 3638 |
NGC 3639 |
NGC 3640 |
NGC 3641 |
NGC 3642 |
NGC 3643 |
NGC 3644 |
NGC 3645 |
NGC 3646 |
NGC 3647 |
NGC 3648 |
NGC 3649 |
NGC 3650 |
NGC 3651 |
NGC 3652 |
NGC 3653 |
NGC 3654 |
NGC 3655 |
NGC 3656 |
NGC 3657



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Şərəfli yukka** (*lat.* Yucca gloriosa) — quşqonmazkimilər fəsiləsinin yukka cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Botaniki təsviri
----------------

Yavaş böyüyür, təbii mühitdə hündürlüyü 2 m-ə çatan, şarşəkilli kol və ya ağac formasını alır. Tək və ya zəif şaxələnmiş, cod və əyri yarpaqlı rozetləri olan ağacşəkilli gövdəsi vardır. Kökümsov gövdəsi yaxşı inkişaf edir, qısadır, torpaşın səthinə yayılır. Yarpaqların uzunluğu 40-50 sm, eni 6-13 mm, ensiz xətvarı, göyümtül-yaşıl kənarları ağ və ya boz rənglidir, liflidir. Cavan yarpaqları düzünə yuxarıya, kənar yarpaqları isə aşağıya əyilir. Bu yarpaqlar bitkinin aşağı hissəsində narın dişli, təpə hissəsində isə bərk sivri uclu olur. Süpürgə çiçək qrupunun hündürlüyü 1-2 m-dir, qol-budaqlıdır, zəngşəkilli çiçəkləri ağ rəngli, qonur və ya yaşılımtıl çalarlı olub, 6-7 sm uzunluqdadır. Aprel-may aylarında çiçək açır. Meyvəsi qutucuqdur, sentyabr-oktyabrda yetışir. Tozlandırıldıqda meyvə əmələ gətirir. Kökdən əmələ gələn pöhrələrlə, toxumlarla, kök zoğları, gövdə və kök qələmləri ilə çoxaldılır.

Ekologiyası
-----------

Soyuğa, istiyə, quraqlığa davamlıdır. Torpağa tələbkar deyil, hətta qumda bitir. Çox güclü şaxtalarda məhv olur və ya onların mərkəzi tumurcuğu donur və bunun nəticəsində bitki yeraltı stolonlarına görə bərpa olunur və iri kollar əvəzinə bir neçə birillik bitki əmələ gəlir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

2003-cü ildə Mərdəkan dendrarisində introduksiya edilmişdir. Azərbaycanda Lənkəran zonasında, Abşeronda, Gəncədə və bəzi başqa yerlərdə mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Xüsusilə çiçəkləmə dövründə çox dekorativ bitkidir.

Məlumat mənbəsi
---------------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q164135
* Wikispecies: Yucca gloriosa
* AoFP: 4033
* APDB: 227164
* APNI: 203319
* Calflora: 12990
* EoL: 1083624
* EPPO: UCCGL
* EUNIS: 185582
* FNA: 242102065
* FoAO2: Yucca gloriosa
* GBIF: 2775619
* GRIN: 42154
* iNaturalist: 170388
* IPNI: 325010-2
* IRMNG: 11129009
* ITIS: 43143
* IUCN: 117427984
* NBN: NBNSYS0200003846
* NCBI: 1087055
* NZOR: 0a770dbc-6cfa-4fb2-bd31-a871b40454ac
* NZPCN: 2654
* PfaF: Yucca gloriosa
* PFI: 6976
* Plant List: kew-291793
* PLANTS: YUGL2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:325010-2
* Tropicos: 18400396
* VicFlora: c3c2ff1e-6815-4f98-ba93-0176184fb816
* WCSP: 291793
* WFO: wfo-0000752281

 |

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 319.
2. ↑  Illustrated Handbook of Succulent Plants: Monocotyledons. / red. U. Eggli, R. Nyffeler 2 2020. S. 391. ISBN 978-3-662-56486-8 doi:10.1007/978-3-662-56486-8
Boeing B-52 aerodromda
Boeing B-52 Stratosfer qalası
**Boinq B-52 Srtatofortress** *(ingil. Boeing B-52 Stratofortress — Stratosfer qalası)* — 1955-ci ildən ABŞ HHQ-nin arsenalında olan, Boeing şirkətinin ikinci nəsil amerikan çoxməqsədli ağır ən-uzaq-məsafəli qitələrarası strateji bombardmançı-raketdaşıyan təyyarə. Bu təyyarə B-36 və B-47 ləri əvəz edib. Səsdən-asta sürətdə 15 km hündürlükdə müxtəlif silah növləri, o cümlədən nüvə başlıqlı bomba daşımağa qadirdir. B-52 -nin əsas hazırlanma məqsədi - yüksək gücə malik iki termonüvə bombasını SSRİ-nin istənilən nöqtəsinə çatdırmaq olub.

B-52, Ту-95 ilə bir sırada, uzaq məsafəli uçuşlara görə hərbi təyyarələrin arasında mütləq rekordçudur. Həmçin o nadir hərbi təyyarələrdəndir ki, yarım əsr müddətində durmadan xidmət edir. Baxmayaraq ki, B-52 50-ci illərdə soyuq müharibənin tələbləri ilə hazırlanıb, o indi də amerikan HHQ-nin uzaq məsafəli bombardmançı aviasiyasının əsas təyyarəsi olaraq qalır və, ən azından 2030-cu ilə qədər belə olaraq qalacaq. Bu təyyarənin modernəlşdirilməsinə 11,9 mlrd dollar xərcləmək planlaşdırılır.

Mənbə
-----

* 

| ⛭Boeing hərbi təyyarələri |
| --- |
| Qırıcı/hücum təyyarəsi: | 
* PW-9/FB
* F2B
* F3B
* F4B
* XF6B
* P-29/XF7B
* XF8B
* P-12
* P-26
* 818
* F-15E
* F-22
* AV-8B
* F-15SE
* F/A-18E/F
* EA-18G

 |
| Bombardmançı | 
* YB-9
* XB-15
* B-17
* Y1B-20
* B-29
* XB-38
* XB-39
* YB-40
* XB-44
* B-47
* B-50
* B-52
* B-54
* XB-55
* XB-56
* XB-59
* B-1

 |
| Porşen mühərrikli nəqliyyat | 
* C-73
* C-75
* C-97
* C-98
* C-108

 |
| Reaktiv nəqliyyat | 
* C-135
* C-137
* CC-137
* YC-14
* C-17
* C-22
* VC-25
* C-32
* C-40

 |
| Tanker təyyarələri | 
* KB-29
* KB-50
* KC-97
* KC-135
* KC-137
* KC-10
* KC-46
* KC-767

 |
| Təlim təyyarələri | 
* PT-13
* PT-17
* PT-18
* PT-27
* XAT-15
* T-43
* T-45
* T-7

 |
| Patrol və müşahidə | 
* XPB
* XPBB
* XP3B
* P-8
* EC-135
* EC-18
* E-3
* E-4
* E-6
* E-8
* E-10
* E-767
* 737 AEW&C

 |
| Kəşfiyyat | 
* NC-135
* OC-135B
* RC-135
* WC-135

 |
| Dron və PUA | 
* CQM-121
* MQ-18
* X-50
* ScanEagle

 |
| Təcrübə/prototip | 
* X-20
* X-32
* X-36
* X-37
* X-40
* X-45/Phantom Ray
* X-50
* X-51
* X-53
* YAL-1
* Phantom Eye
* Bird of Prey

 |

1. ↑  .
2. ↑  .
3. ↑  .
**Gözəllik** — estetikanın ən ümumi, ən geniş əhatəli kateqoriyası, estetik qiymətləndirmənin ən mühüm amilidir. O, istisnasız olaraq bütün həyat və kainat təzahürlərini, təbiət və cəmiyyət hadisələrini, əmək, ictimai münasibət və incəsənət sahələrini əhatə edir.

Platon gözəllik haqqında
------------------------

Qədim Yunanıstanın idealist filosofu, Platon gözəlliyin mənbəyini bu fani hesab etdiyi maddi aləmdə deyil, ideyalar aləmində, əbədiyyətdə görür. O, belə hesab edir ki. "gözəllik hansı bir görkəmdə, hansı bir məxluqda, yaxud ancaq hansı bir predmetdə isə görünə bilməz". Platon gözəlliyi heç bir real mündəricə daşımayan, sabit, metafizik bir ideya kimi qiymətləndirir

Heraklit gözəllik haqqında
--------------------------

Heraklitə görə "dünyanın ən gözəl quruluşu" və "ən gözəl ahəngdarlıq" əksliklərin vəhədəti və mübarizəsinin nəticəsidir.

Aristotel gözəllik haqqında
---------------------------

Aristotelin fikrincə, "gözəllik və gözəlliyin varlığı" vəhdətdə, gerçəkliyin obyektiv xassəsi, onun qanunauyğunluğunun təzahürü olmalıdır.

Ədəbiyyat
---------

* Adil Əsədov. Gözəlliyin fəlsəfəsi. Bakı, Nurlan, 2005, 500 s.

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Gözəllik*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |


|  |  |
| --- | --- |
| П: | "Fəlsəfə" portalı |

* Estetika
* Təbiət
* Cəmiyyət
**Montegu-Çelmsford islahatı** (*ing.* Montagu–Chelmsford Reforms) — 1919-cu ildə Britaniya imperiyası parlamenti tərəfindən qəbul edilmiş, 1935-ci ilədək qüvvədə olan Hindistanın idarə olunmasına dair qanun. Hindistan işləri üzrə nazir Edvin Montegu və Hindistan vitse-kralı Frederik Çelmsford işləyib hazırlamışdılar. Montegu-Çelmsford islahatı bir sıra cüzi güzəştlər verməklə (Hindistan general-qubernatoru yanında iki palatalı qanunvericilik orqanı yaradılması və s.) Hindistanda genişlənməkdə olan milli azadlıq hərəkatının qarşısını almaq məqsədi daşıyır və əslində müstəmləkə hökmranlığının mahiyyətini dəyişmirdi. Montegu-Çelmsford islahatına görə Hindistan əhalisinin çox cüzi hissəsinə (təqribən 1%-i) seçki hüququ verilir, 1909-cu ildə qəbul olunmuş mürtəce dini-icma kuriaları bölgüsü sistemi saxlanılırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 50.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Montagu Millennium entry on Montagu-Chelmsford Report Arxivləşdirilib 2017-11-23 at the Wayback Machine
* One Scholar’s Bibliography
* Britannica Encyclopaedia: Montagu-Chelmsford Report
* Puja Mondal, Montagu-Chelmsford Reforms and the Government of India Act, 1919.
* Self study history: Montagu-Chelmsford Reforms
* Paul Johnson (1991). *A History of the Modern World: from 1917 to the 1990s.* Weidenfeld and Nicolson London.
* *Merriam-Webster's Biographical Dictionary* entry on Edwin Montagu (1995). Merriam-Webster
Müqəddəs Stefan oteli
Kotor buxtası
Perast
**Monteneqroda turizm** — iqtisadiyyatın sürətlə inkişaf edən aparıcı sektorlarından biridir 2009-cu ildə turizm mənfəəti 2007-ci illə müqayisədə 39% artaraq 480 milyon avroya (2007) qarşı 569 milyon avro (2009) təşkil etmişdir. Adriatik sahili 295 km təşkil edir, bunun 72 kilometri çimərliklərdir.

Tarixi
------

2012-ci il üçün turistlər arasında ən populyar şəhərlər:

* Budva (692.000 turist)
* Herseq Novi (229.000)
* Bar (156.000)
* Ulsin (125.000)
* Kotor (56.000)
* Podqoritsa (53.000)

Kotorun köhnə hissəsi və Durmitor Milli Parkı YUNESKO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

Çimərlikləri
------------

Monteneqronun sahil xətti 295 km uzunluqdadır. 73 km çimərliyi vardır. Bu çimərliklərin sayı 120-dən çoxdur. Qumdan tutmuş çınqıllara qədər müxtəlif çimərlik üslubları var.

### Ulsin

Ulsinin sahil xətti 32 km uzunluqdadır. 10-dan çox çimərliyi var. Ada Boyana çay adasıdır. O bir tərəfdən dəniz ilə əhatələnir. Çimərlikləri qumlu və uzundur. Velika Plaza Adriatikdəki ən isti və ən gözəl çimərliklərdən biri olaraq Monteneqronun ən uzun çimərliyidir. 12 km uzunluğundadır və qumla örtülmüşdür. Bu çox dayaz. Kiçik şəhər çimərliyi Velika Plaza ilə eynidır, amma o qədər də uzun deyil. Valdanos bir çınqıl çimərliyidir və ətrafında gözəl florası olan kiçik bir körfəzdə yerləşir.

### Bar

44 km uzunluğunda sahil xəttinə malikdir. 20-dən çox çimərliyə sahibdir var. Bununla belə Barda göldə də 2 çimərlik vardır. Barın əsas çimərliyi Sutomore Beachdir. 1 km uzunluğundadır və qumla örtülmüşdür. Kanj çimərliyi 1 km məsafədədir və turizm yeridir. Çimərlik incə qumla, dəniz dibi isə dəyirmi qayalı çınqıllarla örtülmüşdür. Uzunluğu 1 km-dən çox olan Zukotrlitsa çimərliyi şəhərin yaxınlığında yerləşir. Ağ çınqıllarla örtülmüş, arxa planda isə kiçik bir gözəl şam meşəsinə sahibdir. Utex çimərliyini həm də "Zeytun buxtası" adlandırırlar, çünki arxa planda yüzlərlə zeytun vardır. Şkoder gölündə iki çimərlik vardır: Pesacak və Muriçi. Onlar çınqıllarla örtülmüşdür. Oradan Skodar gölünün mənzərəsi heyrətamizdir.

### Herseq Novi

Herseq Novi Rivieranın uzunluğu 25 km və 20-dən çox çimərliyi vadır. İqalo çimərliyi 1,5 km uzunluğundadır və qumdan ibarətdir. Çox gözəl bir meşə fonu olan qayalı çimərlikdir. Zanjic çimərliyi 300 m uzunluğundadır və ağ çınqıllarla örtülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "World Travel & Tourism Council: Montenegro 3rd Destination By Growth In 2018". Portal Senat.me. World Travel & Tourism Council (WTTC). 14 January 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 November 2019.

Mənbə
-----

* Monteneqroda turizm haqqında rəsmi veb sayt (ing.)
* Monteneqro İnkişaf və Turizm Nazirliyi (ing.)
* Monteneqro Statistika İdarəsi (ing.)
* Monteneqro səyahət bələdçisi (rus.)
***Rəsul Sultanov Hacı oğlu*** (1899, İlisu, Nuxa qəzası – 1970) — coğrafiya elmləri doktoru.

Həyatı
------

R.H.Sultanov Azərbaycan Respublikası Qax rayonunun İlisu kəndində doğulmuşdur. 1924–1929-cu illərdə indiki Neft Akademiyasının tələbəsi olmuşdur. 1939-cu ildə həmin Ali təhsil müəssisəsinin aspiranturasını bitirmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Qafqazın ön dağlıq hissəsinin tufagen-vulkanik süxurlarının yaşı" mövzusunda, namizədlik 1955-ci ildə isə "Böyük Qafqazın Cənub yamacının tektonik və geomorfoloji quruluşu (faydalı qazıntı yataqlarının aşkar edilməsi ilə əlaqədar)" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.
1930–1937-ci illərdə Respublika geoloji kəşfiyyat idarəsində goloji partiya rəisi, 1937–1950-ci illərdə Azərbaycan EA Geologiya institutunun böyük elmi işçisi, 1950–1952-ci illərdə Azərbaycan Pedaqoji institutunda dosent, 1952–1955-ci illərdə kafedra müdiri, 1955–1958-ci illərdə BDU-nun geologiya fakultəsində dosent vəzifəsində işləmişdir.
1958–1970-ci illərdə Azərbaycan EA Coğrafiya institutunda paleocoğrafiya şöbəsinin müdiri olmuşdur.
1946-cı ildə Azərbaycanda fosforit yatağının tapılması münasibətilə "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif edilmişdir. Azərbaycan ərazisində dördüncü dövr paleocoğrafi təkamülün elmi araşdırılması ilə ilk dəfə o məşğul olmuşdur. Bu sahədə bir neçə silsilə elmi əsərlərin müəllifi olmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Arif Salmanov

* Ağa Xəlilov

İstinadlar
----------

1. ↑  B.Budaqov Azərbaycan coğrafiyaçı alimləri "Elm" nəşriyyatı Bakı 2013 səh71
**Monteneqroda futbol** - əvvəllər Yuqoslaviya və Serbiya futbolunun bir parçası olmuşdur. 21 may 2006-cı ildə müstəqillik haqqında referendumdan və 3 iyunda Monteneqronun müstəqilliyini elan etməsindən sonra özlərinin futbol ittifaqını təşkil edirlər. FİFA və UEFA kimi beynəlxalq futbol təşkilatlarına 2007-ci ildə qəbul olunur. Bu səbəbdən futbol yarışmalarında ancaq 2010 FİFA Dünya Kubokunun təsnifat mərhələsi çərçivəsində 2008-ci ildən iştirak edə bilmişdir.

Tarixi
------

Monteneqroda ilk futbol komandaları 1919-cu ildə Yuqoslaviya Futbol İttifaqının meydana gəlməsi ilə ortaya çıxır. Monteneqrodan olan futbolçular Yuqoslaviya millisində oynayırdılar. Yuqoslaviya millisi dünya çempionatında iki dəfə yarımfinala (1930 və 1962), iki dəfə isə avropa çempionatının finalına çıxmışdır (1960 və 1968). 1992-ci ildə Yuqoslaviya parçalandıqdan sonra Serbiya və Monteneqro millisində çıxış etməyə başlayırlar. Monteneqrolular Serbiya və Monteneqro millisində sonuncu dəfə 2006-cı ilin martında dünya çempionatının seçmə mərhələsində iştirak edirlər. 2007-ci ildə Monteneqro FIFA və UEFA-nın üzvü olur, klubları və milli komandası bu təşkilatların himayəsi altında yarışlara qatılır.

Daxili yarışlar
---------------

### Çempionat

Monteneqro milli futbol çempionatı — çempionatın əsas yarışması 12 konmandanın iştirakı ilə baş tutur. Birinci yeri tutan komanda UEFA Çempionlar Liqasının təsnifat mərhələsində, ikinci və üçnücü yeri yeri tutan komandalar isə UEFA Avropa Liqasının təsnifat mərhələsində oynamaq hüququ əldə edir. Çempionatda 12-ci yeri tutan komanda 2-ci liqaya düşür. On və on birinci yeri tutan komanda isə İkinci liqanın iki və üçüncü yeri tutan komandaları ilə görüşmək məcburiyyətində qalırlar. Qaliblər birici liqada oynamaq hüququ əldə edirlər. 

Monteneqro çempionatının ən məşhur klubu Podqoritsanı təmsil edən Buduçnost FK-dur. Əvvəlllər Yuqoslaviya çempionatında iştirak etmişdir.

### Kubok

kubok yarışları 2006/2007-ci ildə mövsümündən başlayır. Kubokun qalibi Avropa liqasında oynamaq hüququ əldə edir.

Milli
-----

 *Əsas məqalə: Monteneqro milli futbol komandası*
Monteneqro ilk rəsmi oyununu 24 mart 2007-ci ildə Macarıstan milli futbol komandası ilə keçirmiş və 2:1 hesabı ilə qalib gəlmişdir. Ev oyunlarını Pod Qoritsom stadionuda keçirir. 11 sentyabr 2012-ci ildə San-Marino milli futbol komandasını 6:0 hesabı ilə udaraq ən böyük qalibiyyətini əldə etmişdir. Əvvəllər monteneqrolu futbolçular Yuqoslaviya və Serbiya və Montenqronu təmsil edirdilər.

Tanınmış milli oyunçuları
-------------------------

* Draqolyub Bırnaviç
* Deyan Saviseviç
* Miloş Zaraviç
* Predraq Miyatoviç

Mənbə
-----

* Monteneqro futbol ittifaqının saytı Arxivləşdirilib 2013-06-02 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  "When Saturday Comes - Montenegro". Wsc.co.uk. 2012-07-09. 2022-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-11.
2. ↑  "Montenegro's Rapid Ascent Stuns England". The New York Times. 2022-02-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-11.
155 mm-lik AS-90 "Braveheart" özüyeriyən artilleriya qurğusunun atəş açması (2008-ci il, İraq, Bəsrə)
Özüyeriyən artilleriya qurğusunun adı (AS-90) ingiliscə **"Artillery System for 1990's"** sözlərindən əmələ gəlib Azərbaycan dilində mənası **"1990-cı illər üçün artilleriya sistemi"** deməkdir. Böyük Britaniya ordusu tərəfindən aktiv şəkildə istifadə edilən özüyeriyən artilleriya qurğusudur.

İstehsalçı: Böyük Britaniya

İstehsalçı firma: Vickers Shipbuilding and Engineering

Tip: Özüyeriyən artilleriya qurğusu

İstehsal tarixi: 1992 – davam edir

Xidmətə giriş ili: 1992 – günümüzə

Ekipaj: 5 nəfər

İstehsal sayı: 185 ədəddən çox

Ölçülər
-------

Ağırlığı: 45 ton

Uzunluğu: 7.2 m

Lülə daxil olmaqla: 9.9 m

Eni: 3.3 m

Hündürlüyü: 3 m

Klirens: 0.41 m

Müdafiə
-------

Zireh: 17 mm-lik polad
Sis bombaları

Performans
----------

Zəminə təzyiq: 0,87 kq/sm ²

Dalış dərinliyi: 1.5 m

Xəndək keçmə: 2.8 m

Divar dağıtmaq: 0.75 m

Qalxma bucağı: 30º

Motor: Cummins VTA-903T660 V8 dizel

At gücü: 660 a.g.

Maksimal sürət: 55 km/s

Mənzili: 370 km

Dayandırılması: hidravlik körpü

Silahlanma
----------

Əsas silahı: 155 mm "L31" yivli top

Kalibr: 155 mm

Lülənin qalxma bucağı: -5º... +70º

Üfüqi tuşlama bucağı: 360º

Mərmi ağırlığı: 43.5 kq

Atış tezliyi: 6 atış/dəqiqədə

Atəş məsafəsi: 24.7 km

Maksimal atəş məsafəsi: 30 km

Mərmi sayı: 48 ədəd

7.62 mm L7 "FN MAG" pulemyotu

Kalibr: 7.62 mm

Mərmi: 7.62x51 mm NATO

Atış tezliyi: 600-1000 atış/dəqiqədə

Güllənin başlanğıc sürəti: 840 metr/saniyə

Atəş məsafəsi: 1.2 km

Maksimal atəş məsafəsi: 1.8 km

İstifadə edən ölkələr
---------------------

* Böyük Britaniya
* Polşa

İstinadlar
----------

1. ↑  Army to get new precision "search and destroy" anti-armour weapon Arxivləşdirilib 11 dekabr 2007 at the Wayback Machine MoD Press release, 20 November 2007
2. ↑  "1st Regiment Royal Horse Artillery". British Army. 23 September 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 August 2015.
3. ↑  "The Scottish Gunners". British Army. 16 July 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 August 2015.
4. ↑  "The West Midland Gunners". British Army. 23 September 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 August 2015.
Yaroslav Çermak. "Montenerqolu qadın". 1865
**Monteneqroda qadınlar** — cəmiyyətin həyatında mühüm rol oynayırlar. Müasir cəmiyyətdə bir əsr əvvəlki vəziyyətlə müqayisədə qadınlara qarşı daha hörmətli bir münasibət var.

tarix
-----

Monteneqro cəmiyyətindəki qadınların rolunun ən erkən təsvirlərindən biri The New York Times tərəfindən 5 noyabr 1880-ci ildə verilmiş və istehza ilə qeyd etmişdir ki, qadınlar və kişilər bu sahədə işlərini bərabər bölüşsələr də, keçişlər zamanı qadın özü ilə ərinin gətirdiyi hər şeyi daşıyır. Üstəlik həmin qəzetin yazdığına görə qadınlar evi idarə edir, parça toxuyur və sap əyirirdilər. Hollandiyalı yazıçı Henri van der Mandere Monteneqro cəmiyyətindəki qadınların rolunu daha da tənqid edir: arvadın praktik olaraq gücsüz olduğunu və ərindən sonra yükü daşımaq məcburiyyətində olduğunu, qızının isə iradəsinə tabe olmaq məcburiyyətində qaldığını iddia edir. Kişilərlə bir masa arxasında oturmasına icazə verilməyən bir qadını kölə və yük heyvanına bənzədir. Monteneqrolu qızların gözəlliyi arvad olduqları zaman əriyirdi. Antropoloq Zorka Miliçə görə bir qadına münasibət onun neçə oğul və qız övladına sahib olmasından da asılı idi: çox oğlu olan qadınlara hörmət edilirdi.

Yuqoslaviya Xalq Qurtuluş müharibəsindən sonra qadınlara orta və ali təhsil almaq, ictimai və siyasi həyatda iştirak etmək və s. hüquqlar verildikdən sonra vəziyyət dəyişir. Lakin eyni zamanda yaşlı nəsil arasında hələ də güclü inam qorunub saxlanılır. Düşüncəyə görə qadın ilk növbədə ev və uşaq məsələlərini həll etməlidir.

Qadınların cəmiyyətdəki rolu
----------------------------

Monteneqro qadınları dünyanın ən uzun qadınlarından biri hesab olunur (orta boy 171 sm). Dünya Bankına görə məhsuldarlıq nisbəti (bir qadına düşən uşaq sayı) 2002–2010-cu illərdə azalmışdır (2002-ci ildə 1.77-dən 2010-cu ildə 1.66-ya). Monteneqronun müasir qanunvericiliyinə görə, kişilər və qadınlar bərabər hüquqlara malikdirlər. Ayrıca yaşından asılı olmayaraq, bütün qadınlar cinsi bərabərliyə nail olmaq üçün Milli Plana uyğun olaraq, həyatın bütün sahələrində eyni hüquq və imkanlara sahib olmalıdırlar. Şiddətdən (cinsi daxil olmaqla) qorunması da təmin edilir.

Bölgəyə görə, qadınlar həm Monteneqro cəmiyyətinin mühafizəkar patriarxal hissəsində, həm də daha müasir, matriarxal bir cəmiyyətdə yaşaya bilərlər. Bir ailədə bir qayda olaraq ailə başçısı kişidir və qadın ona ev təsərrüfatını idarə etməsində kömək edir. Əl-Cəzirə telekanalının verdiyi məlumata görə, Monteneqro cəmiyyətində köhnə günlərdə bir qızın doğulması həmişə xoş qarşılanmırdı, çünki ailənin yalnız oğul tərəfindən davam etdirilməsi mümkün idi. Nəticədə abortlar başlamış və bu davam etməkdədir. Ancaq mühafizəkar dairələr, abortun qadağan edilməsinə çağıran ictimai elanlar təqdim edərək bu cür hərəkətlərə qarşı mübarizə aparırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "THE WOMEN OF MONTENEGRO" (PDF). Correspondence of the London Standard. The New York Times. 2020-08-19 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2013-11-18.
2. ↑  WOMEN OF MONTENEGRO Arxivləşdirilib 2020-04-07 at the Wayback Machine (ing.)
**Məhəmməd Qarabaği** – filosof və ilahiyyatçıdır. 15-ci əsrin ikinci yarısında Qarabağda doğulub. O, hənəfilik məzhəbi üzrə hüqüqşünas olduğundan, "hənəfi" adı ilə tanınıb. Sonradan Rum ölkəsinə (Kiçik Asiya) gedib, orda fəaliyyət göstərdiyindən, mənbələrdə Rumi deyə də yad edilir. İstambulun bir çox mədrəsələrində dərs deyib. İznikdə Süleyman Paşa və Orxan Qazi mədrəsəsində işləyib. 1535-ci ildə İznikdə vəfat edib.

Qarabağinin fəlsəfəyə dair "Elmin və idrakın mahiyyətinin təhqiqinə aid traktat"ı və digər şərhləri 1963-cü ildən Qahirənin "Xədiviyyə" kitabxanasında saxlanılır. Türkiyənin Darül Məsnəvi, Carullah kitabxanalarında saxlanılan əlyazma topluları da məşhurdur. Azərbaycan filosofunun Siracəddin Əli Uşi Fərqaninin (12 əsr) ilahiyyata dair "İmamların başlanğıcı" əsərinə həsr etdiyi şərhlə Mustafa ibn Yusif Müstarinin 1691-ci ildə öz əli ilə yazdığı haşiyə Saltıkov-Şedrin adına Sankt-Peterburq Dövlət Kitabxanasında saxlanılır.

Qarabağinin "Mühazirələr" kitabı onun haqqında sğhbət açan bütün müəllifləri özünə cəlb edib. Əsərdə 23 dini, fəlsəfi, etik, siyasi məsələdən bəhs olunur. Dünyanın müxtəlif şəhərlərində "Mühazirələr" kitabının on beşdən çox əlyazması nüsxəsi saxlanılır. Onlardan ən qədim nüsxə 1571-ci ilə aiddirç əksəriyyəti Türkiyədə saxlanılır. "Filosofların təkzibi" əsəri Əl Qəzali ilə İbn Rüşdün eyni adlı deyişməsinə xitabən yazılıb. Onun mübahisə etmək qaydalarına dair əsəri 1907-ci ildə Temirxan Şurada nəşr edilib.

Fəlsəfəsi
---------

Gah peripatetikləri, gah mütəkəllimləri tənqid etmiş,rdan birinə haqq qazandırmış, nəticə etibarilə, barışdırıcı mövqü tutmuşdur. Qarabağinin ontoloji görüşləri varlığın vacib və mümkün qisimlərə bölünməsi, Vacib Varlığın isbatı kimi məsələlərin şərhində ortaya çıxır. "Filosofların təkzibi" əsərində Fərabi, İbn Sina, Bəhmənyar və s. peripatetiklərin, Ə.Qəzali, Fəxrəddin Razi, Əzüdəddin İci və digər filosofların ideyaları zəminində maraqlı fəlsəfi ümumiləşdirmələr aparıb. Qarabaği peripatetiklərlə mütəkəllimlər arasında fikir yaxınlığı yaratmağa çalışır.O, Allahın fəaliyyətində hikmət, məsləhət, iradə, üstünlük olduğunu geniş izah edib.Peripatetik müddəaları sxolastların əqidəsinə uyğunlaşdırmağa çalışıb.

Filosof aləmin əzəliliyini Yaradıcının öz-özlüyündə vacib etməsinə görə deyil, azad iradə ilə fəaliyyət göstərməsinə görə inkar edir: "Aləmin yaradıcısının aləmin yaradılması ilə əlaqədar bütün şərtləri əzəldə toplamış olması aləmin qədim olmasını lazım bilməz..." İlahiyyatçı mövqe ilə təbiətçi mövqeyi barışdırmağa cəhd edən Qarabaği mütəkəllimlərin fiosoflara qarşı qərəzini də qeyd etməklə ideologiyada belə münasibəti məqbul saymayıb, tədqiqatda obyektivliyi üstün sayıb.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Fəlsəfə** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Ayətullah Seyid Məhəmməd Nəcəfi Badkubeyi** — Azərbaycanlı İslam alimi.

Həyatı
------

Seyyid Hüseynin oğlu Ayətullah Seyyid Məhəmməd Nəcəfi Badkubeyi də din alimi idi. O, ibtidai təhsilini atasından və digər alimlərdən almışdı. Seyyid Məhəmməd 30 yaşında ikən əmisi (Seyyid Hüseyn Badkubeyinin qardaşı) ailəsi ilə birlikdə Bakıdan Nəcəfə, qardaşı ilə görüşməyə gəlir. O özü ilə iki qızını da gətirmişdi. Qızlardan birini Seyyid Məhəmmədə, o birini isə qardaşı Seyyid Həsənə nişanlayırlar. Əmisi öz arvadını və iki qızını Nəcəfdə qoyub Bakıya qayıdır. Seyyid Məhəmməd əmisi qızı ilə evlənir, qardaşı isə o biri bacı ilə ailə qurmağa razı olmur. Seyyid Məhəmmədin əmisi qızı ilə izdivacından bir neçə övladı doğulur, amma hamısı kiçik yaşında ikən tələf olur. Axırda uşaqların anası da xəstələnib dünyasını dəyişir. Seyyid Məhəmmədin əmisi xəbər göndərib xahiş edir ki, arvadını və sağ qalan qızını Bakıya göndərsinlər. Seyyid Məhəmməd əmisinin həyat yoldaşı və qızı ilə Nəcəfi tərk edib, İranla Azərbaycanın sərhəddinə gəlir. Xəzər dənizinin cənubundakı Ənzəli limanına çatanda xəbər tuturlar ki, Azərbaycan hökuməti İranla sərhədləri bağlayıb. Seyyid Məhəmməd qadınlarla birlikdə Ənzəlidə gözləməyə məcbur olur. Bir müddətdən sonra əmisinin o biri qızı ilə evlənir, əmisi arvadı üçün pasport düzəldib, onu Azərbaycana yola salır. Özü isə həyat yoldaşı ilə Ənzəlidə qalır, o vaxtdan ömrünün sonuna kimi bu şəhərdə yaşayır.

Seyyid Məhəmmədin elmi səviyyəsini müasirləri yüksək dəyərləndirirdilər. Hətta Ayətullahül-üzma Milani deyirmiş ki, əgər Seyyid Məhəmməd Qum şəhərinə gəlsəydi, şübhəsiz, mərceyi-təqlidlərdən biri olardı. Seyyid Məhəmmədin bəzi kəramətləri bu gün də Ənzəli əhalisinin xatirəsində yaşayır. Aşura günündə havanın isti ya soyuq olmasına baxmayaraq, ayaqyalın halda təziyə yürüşünə qoşulardı. Bu üzdən ona "ayaqyalın ağa" deyirmişlər.

Seyyid Məhəmməd Nəcəfi Badkubeyi 1979-cu ilin oktyabrında 82 yaşında vəfat etmiş və Ənzəli şəhərində dəfn olunmuşdur.

İstinadlar
----------
**Rəsul Mirzayev** (30 mart 1986, Qızılyar, Dağıstan MSSR) - əslən Dağıstanlı rus MMA döyüşçüsü.

1986-cı ildə Dağıstanın Qızlar şəhərində anadan olmuşdur. Dəfələrlə Pankration və Döyüş Sambosu üzrə Rusiya və beynəlxalq yarışların qalibi həmçinin Qarışıq döyüş sənəti (MMA) üzrə keçirdiyi döyüşlərdə məğlub olmamışdır.

Həbsi
-----

13 avqust 2011-ci ildə "QARAJ" adlanan klubda Rusiya Polis Akademiyasının tələbəsi olan İvan Aqofonov və Rəsul Mirzayev arasında baş vermiş kiçik mübahisə sonradan ikincinin boksda "bakavoya"(yandan zərbə) adlandırılan zərbə ilə İvanın çənə nahiyəsinə xəsarət yetirməsi ilə nəticələnmişdir. Boyu 190 sm olan İvan Aqofonov aldığı zəbədən yerə sərilmiş, nakaulta düşmüş bir qədər sonra isə ətrafdakıların və dostlarının köməyi ilə özünə gəlmiş və yaxınlığdakı 1 nömrəli Şəhər Kliniki Xəstəxanasına çatdırılıb. Həkimlərin ilkin diaqnozuna görə zərərçəkmiş baş-beyin travması almışdır. Bir müddət həkim nəzarətində müalicə alan İvan onların səyinə baxmayaraq 18 avqust gecəsi düşdüyü komadan ayılmamış və vəfat etmişdir.

Bu hadisədən sonra şübhəli qismində saxlanılan Mirzayev məhkəmənin qərarı "Ehtiyatsızlıqdan ölümə səbəb olma (RF CM 109-cu maddəsi)" maddəsinə əsasən 15 il müddətə azadlıqdan məhrum edilir və 100.000 rubl cərimə edilir.

27 noyabr 2012-ci ildə yenidən ekspertiza təşkil edildi və bu həbs qərarına bir daha baxıldı və bəzi qaranlıq məqamlara aydınlıq gəlir və iki il təcdirxana həyatı yaşayan Mirzayev 21 yanvar 2013-cü ildə sərbəst buraxılır.


Vikianbarda ***Rəsul Mirzayev*** ilə əlaqəli mediafayllar var.