recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**"Küləklə sovrulanlar"** — amerikan yazıçısı Marqaret Mitçellin məşhur romanı. 1936-cı ildə dərc olunmuşdur. Pulitser mükafatı almışdır.

Yazıçı haqqında
---------------

1900-cü ildə Atlanta şəhərində anadan olan Marqaret Mitçell həyatı boyu Cənub ideyalarını dəstəkləyən yazıçı kimi fəaliyyət göstərmişdir. O, Amerika Vətəndaş müharibəsi və Yenidənqurma zamanı çətinliklərlə qarşı-qarşıya qalan İrlandiya və Amerika əsilli nənəsinin hekayələrinə qulaq asaraq böyümüşdür. Onun güclü və intellektual anası qadınların səs vermək hüququ üçün mübarizə edən bir suffqarist idi.

Yazılma tarixi və nəşri
-----------------------

Əsərdəki hadisələr Amerika Vətəndaş Müharibəsi və Amerika Birləşmiş Ştatlarının yenidən qurulduğu bir dövrdə Corciya ştatının Kleyton əyalətində və Atlanta şəhərində cərəyan edir. Bitki plantasiyası sahibinin qızı olan gənc Skarlet Oharanın Şermanın dağıdıcı "Dənizə yürüşündən" sonra səfalətdən çıxmaq üçün hər cür vasitədən istifadə etməli olan mübarizələrindən bəhs edilir. Bu tarixi roman bildunqsroman janrında yazılmışdır və adı Ernest Dausonun bir şeirindən götürülmüşdür.

"Küləklə sovrulanlar" əsəri Amerika oxucuları arasında ilk nəşr olunduğu zamanda məşhur oldu və 1936 və 1937-ci illərdə Amerikanın ən yaxşı bədii bestselleriydi. 2014-ci ildəaparılan bir Harris sorğusunda onu, İncildən sonra Amerikanın oxucularının ikinci sevilən kitabı olaraq seçildi. Dünyada 30 milyondan çox nüsxəsi çap edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* XX əsrin 100 kitabı (Le Monde)

İstinadlar
----------

1. ↑  *Edwards, Anne.* Road to Tara: The Life of Margaret Mitchell. New Haven, Connecticut: Ticknor & Fields. 1983. 17-18. ISBN 9780899191690.
2. ↑  Margaret Mitchell, touched by the "far away, faintly sad sound I wanted" of the third stanza's first line, chose that line as the title of her novel *Gone with the Wind*.  Arxivləşdirilib 2020-02-27 at the Wayback Machine
**Təkəoğulları bəyliyi** — Rum Səlcuqlu dövlətinin süqutundan sonra Antalyada və ona yaxın bölgələrdə yaranmış Anadolu bəyliyi

Təkəoğulları bəyliyinin bayrağı

Tarixi
------

Antalyanın adı Türkiyə Respublikasına qədər Təkə olaraq qalmıştır. Şimalda olan Həmidoğulları bəyliyi ilə qonşu idilər. Antalyada yerləşən Təkə yarımadası öz adını Təkəoğullarından götürmüşdür. .

Fələküddin Dündar bəy, atası İlyas və babası Həmid, Səlcuqlar dövründə bir uc bəyi idilər. Dündar bəyin qardaşı Yunus bəy Antalya və Korkuteli mərkəzli Təkəoğulları bəyliyini qurdu. Bəyliyin şimalında Həmidoğulları bəyliyi yerləşirdi.

İranda hakimiyyət sürən Hülakü hökmdarı Bahadur xanın sərkərdələrindən olan Əmir Çobana Anadoluda tabe olmayanlar içində Dündar bəy də vardı. Əmir Çoban, Hülakülər imperiyasında hakimiyyəti tam ələ keçirdikdən sonra oğlu Dəmirdaşı Anadoluya vali göndərdi. Dəmirdaş Anadoluya gəldikdən sonra kəndliləri özünə tabe etməyə çalışdı. Həmid bəy fürsətdən istifadə edərək Dündar bəyin tutulmasını təşkil etdi və Dündar bəy öldürüldü. Həmid bəyə köməklik göstərən Yunus bəyin oğlu Mahmud bəy Təkəoğulları bəyliyinə hakim təyin edildi.

Təkəoğullarının kökü bilinməsə də, Əbülqazi, Təkə ilə birlikdə Sarık və Yomut oymaqlarını "Dış Salur" (taşki Salur) adı altında təsvir etmiş və onların 10-cu əsrdə indiki Türkmənistan ərazisindəki Kürən-Dağ və Balkan bölgəsində yaşadıqlarından bəhs etmişdir.

### Bəylər

İkinci Anadolu bəylikləri

| Tarix | Türkcə adı | Oğlu | Qeydlər  |
| --- | --- | --- | --- |
| 1321 — ? | Yunus | İlyas |  |
|  ? −1327 | Mahmud | Yunus |  |
| 1327–1372 | Sinânüddin Hızır | Yunus |  |
| 1372 — ? | Mübârizüddin Mehmet | Mahmud |  |
|  ? −1391 | Osman Çələbi | Mehmet | İlk dönəm. |
| 1391–1402 | Osmanlı imperiyasına ilhaqı |
| 1402–1423 | Osman Çələbi | Mehmet | İkinci dönəm. |
| 1423 | Osmanlı imperiyasına tam ilhaq |

İstinadlar
----------

1. ↑  Clifford Ədmund Bosworth [*ölü keçid*] Ə. J. Brills Əncyclopaədia of Islam: 1913–1936 hərausgəgəbən von M. Th Houtsma, sayfa 720.  (ing.)
2. 1 2  Clifford Ədmund Bosworth [*ölü keçid*] Ə. J. Brills encyclopaədia of Islam: 1913–1936  (ing.)

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭Anadolu bəylikləri |
| --- |
| I dönəm | Artuqlu bəyliyi  • Çaka bəyliyi  • Çubukoğulları bəyliyi  • Danişməndlilər bəyliyi  • Dilmaçoğulları bəyliyi  • Ərmənşahlar bəyliyi  • İnaloğulları bəyliyi  • Mengücəklü bəyliyi  • Saltuklu bəyliyi  • Tanrıbermiş bəyliyi |  |
| II dönəm | Alanya bəyliyi  • Aydınoğulları bəyliyi  • Candaroğulları bəyliyi  • Canik bəyliyi  • Çobanoğulları bəyliyi  • Dulqədiroğulları bəyliyi  • Ərətna bəyliyi  • Ərzincan bəyliyi  • Əşrəfoğulları bəyliyi  • Gərmiyanoğulları bəyliyi  • Həmidoğulları bəyliyi  • İnancoğulları bəyliyi  • Qazi Bürhanəddin bəyliyi  • Qaramanoğulları bəyliyi  • Karəsi bəyliyi  • Menteşə bəyliyi  • Osmanoğulları bəyliyi  • Pərvanəoğulları bəyliyi  • Ramazanoğulları bəyliyi  • Sahibataoğulları bəyliyi  • Sarıxanoğulları bəyliyi  • Tacəddinoğulları bəyliyi  • Təkəoğulları bəyliyi |
**Düşünən Adam** — Ogüst Roden tərəfindən yaradılan bədii əsər, heykəl. Parisdə yerləşən Rodin Muzeyində sərgilənən "Düşünən Adam" heykəli bürünc və mərmər qarışığından hazırlanmış və fəlsəfi düşüncəni izah edən bir simvol olaraq istifadə edilməkdədir. Orijinal əsər 1,85 metr ölçüsündə çılpaq kişi modelidir, fəlsəfi yanaşmalara görə, oturan və dərin düşüncə halında görünən fiqurun eyni zamanda ruhi bir dinclik içində olduğu da qəbul edilir.

Kiçik ölçüdə ilk dəfə gips forması 1880-ci hazırlandı. Böyük ölçüdəki ilk halına bürünc tökmə olaraq, 1902-ci ildə başlayan Rodin bunu 1904-ci ildə tamamladı. İndiki halını 1906-cı ildə tapan "Düşünən Adam" heykəli 1922-ci ildə o dövrün Hoteli olan Rodin Muzeyinə köçürülüb.

Heykəlin yaradılma fikri isə bir komissiya tərəfindən Parisə yeni bir qapı təsvirinin hazırlanması istəyiylə doğulmuşdur. Rodin müasir Avropanın fikir atalarından sayılan Dantenin İlahi Komediya adlı əsərindəki Cəhənnəm və Cənnət hissələrindən xüsusilə, Cəhənnəm təsvirinin təsirində qalaraq və onlardan ilham alaraq işlərə başlamışdır. İlk olaraq, Cəhənnəm qapıları təsvirini ön planda tutan Rodin bu mərhələdə əvvəllər çox-çox daha kiçik və fərqli heykəl fiqurları yaratmağı planlamışdır. Rodinin yaratdığı heykəlin çılpaq olması ciddi mənada müstəqillik göstərməsi, bəzi reaksiyalara səbəb olsa belə, heykəltəraşa olduqca məşhurluq qazandırmışdır.

İstinadlar
----------



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İncəsənət** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**İdris Débi İtno**(*fr.* Idriss Déby Itno; (18 iyun 1952 – 20 aprel 2021, Ncamena)— Çadın prezidenti və Vətənpərvər Qurtuluş Hərəkatının rəhbəridir. Debi Zaghawa etnik qrupunun Bidyat klanından biridir. Yanvar 2006-cı ildə soyadına "İtno" əlavə olunmuşdur.

Həyatı
------

Debi bir çobanın oğlu olaraq Fadada doğuldu. Məktəbi bitirdikdən sonra N'Djamena Hərbi məktəbə daxil oldu. Oradan bir peşəkar Pilot sertifikatı ilə 1976-cı ildə Çada döndü və ali təhsil üçün Fransaya göndərildi.

Keçici hökumət 28 fevral 1991-ci il tarixində Çad dövlət başçısı olaraq Debini vəzifələndirdi. İyun ayında prezident seçiminin ardından mart 1996-cı ildə yeni bir konstutsiya ilə referendium qəbul edildi. Debi ilk turda ilk sırada yer aldı ancaq əksəriyyəti qazana bilmədi. İyul ayında aparılan ikinci turda % 69 səs ilə dövlət başçısı seçildi. Millətlərarası müşahidəçilərin seçim müddətinde usulsüzlük təsbit etməsinə rəğmən rəsmi nəticələrə görə səslərin %63,17 sini alaraq ilk turda qazanaraq may 2001-ci il prezident seçimlərində təkrar seçildi. Bir müxalifət boykotu ile qarşılaşaraq 3 may 2006-cı il prezident seçimlərində təkrar namizəd oldu. Rəsmi nəticələrə görə % 64,67 ilə Debi seçimi qazandı.

2016-cı ildə İdris Debi 5-ci dəfə Çadın prezidenti seçildi.

Idris Debi, Parade jurnalının 2009-cu il Dünyanın ən pis Diktator siyahısında 16-cı sırada yer alır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  تشاد تعلن مقتل رئيسها إدريس ديبي الذي فاز أمس بولاية رئاسية سادسة. RT Arabic, 2021.
2. 1 2  Chad President Idriss Deby dies on frontlines, army spokesman says. Reuters, 2021.
3. ↑  .
**Lisenziyalaşdırma sub-indeksi** - Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası İqtisadiyyat İnstitutunun 2014-cü ildən başlayaraq dərc etdiyi İqtisadiyyatın solluğu (sağlığı) indeksinin (İS(S)İ) daxil etdiyi sub-indekslərdən biridir.

Metodologiya
------------

Lisenziyalaşdırma sub-indeksinin hesablanması zamanı dörd parametri nəzərə almaq lazımdır:
a) lisenziyalaşdırılan fəaliyyət növlərinin sayı; 
b) lisenziyalaşdırılan fəaliyyət növlərinin çeşidi; 
c) lisenziyaların keçərlilik müddəti; 
ç) lisenziyaların verilmə qaydaları. 
Bu göstəricilər iş sahibləri üçün nə qədər əlverişlidirsə (yəni say azdırsa, çeşid məhduddursa, müddət uzundursa və qaydalar sadədirsə), iqtisadiyyat bir o qədər daha sağdadır. Lakin bu göstəricilərin heç biri üzrə elmi tutarlılığı şübhə doğurmayan dövlətlərarası müqayisə aparmaq mümkün deyil.
Ona görə də Lisenziyalaşdırma sub-indeksi Dünya Bankının metodologiyası əsasında – modelləşdirilmiş müəssisənin hipotetik bir tikinti üçün aldığı lisenziyalara sərf etdiyi vaxt və xərc göstəricilərinin indeksləşdirilməsi əsasında (Doing Business 2015: Dealing with Construction Permits),\* bu alt-indekslərin hesabi ortası kimi hesablanmışdır. Dünya Bankının istifadə etdiyi üçüncü göstərici – prosedurların sayı ümumi mənzərəni təhrif etdiyi üçün nəzərə alınmamışdır.
Vaxt alt-indeksi üçün Vmin = 0, Vmax = 1000, Xərc alt-indeksi üçün isə Vmin =0, Vmax =100 götürülmüşdür.

 Lisenziyalaşdırma sub-indeksi ölkələr üzrə – 2015

Sub-indeks üzrə nəticələr
-------------------------

Sinqapur bu sub-indeks üzrə də 62 dövlət arasında ən sağçı iqtisadiyyata malik ölkədir (0,015), ən solçu iqtisadiyyat isə Kiprin iqtisadiyyatıdır (0,345). Azərbaycan iqtisadiyyatı (0,096) 29 ölkəninkindən sağda, 32 ölkəninkindənsə solda yerləşir və nisbi mərkəzdən sağa düşməsi onunla əlaqədardır ki, sağ qütbdəki iqtisadiyyatlarla müqayisədə sol qütbdəki iqtisadiyyatlar nisbi mərkəzdən daha aralıdır (2014-cü il üçün 37 ölkə üzrə hazırlanmış Hesabatda Azərbaycan iqtisadiyyatı nisbi mərkəzdən solda yer alırdı).

Sağlıq-solluq göstəricisi

Həmçinin bax
------------

* İqtisadiyyatın solluğu (sağlığı) indeksi – İS(S)İ
* Sosial xərclər sub-indeksi
* Xarici ticarət sub-indeksi
* MƏH sub-indeksi

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi, İqtisadiyyatın solluğu (sağlığı) indeksi ilə bağlı müzakirələr aparılıb
* AMEA, AMEA İqtisadiyyat İnstitutunda görüş keçirilib
* AMEA, Mərkəzi Elmi Kitabxana, MEK-də "İS(S)İ - 2015: İQTİSADİYYATIN LİBERALLIQ POTENSİALI" ADLI MONOQRAFİYANIN TƏQDİMAT MƏRASİMİ KEÇİRİLİB Arxivləşdirilib 2017-07-06 at the Wayback Machine
* MAYİS GULALİYEV, İQTİSADİ LİBERALLAŞMA VƏ İQTİSADİYYATIN SOLLUQ (SAĞLIQ) İNDEKSİ, AMEA İqtisadiyyat İnstitutu «ELM İ ƏSƏ RL Ə R» - № 3- 2015

İstinadlar
----------


1. ↑  The World Bank, Doing Business 2015,  Arxivləşdirilib 2015-12-07 at the Wayback Machine
2. ↑  AMEA, İqtisadiyyat İnstitutu, Lisenziyalaşdırma sub-indeksi üzrə nəticələr – 2015,  Arxivləşdirilib 2022-01-17 at the Wayback Machine
**Qumluqdakı qadın** (砂の女, *Suna no onna*?, *azərb.* Qum qadını‎) – Yaponiya yazıçısı Kobo Abe tərəfindən 1962-ci ildə nəşr olunmuş roman. Avanqard alleqoriya üslubunda olan bu roman İkinci dünya müharibəsindən sonra ən yaxşı Yaponiya romanlarından biri hesab olunur. Abenin ingilis dilinə tərcümə olunan ilk romanlarından biridir. 2021-ci ildə Nəriman Əbdülrəhmanlı tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilmişdir.

Roman əsasında 1964-cü ildə rejissor Teşiqahara Hiroşi tərəfindən çəkilmiş film adaptasiyası Yaponiya kinematoqrafiyasının klassiklərindən hesab olunur. Filmin uğuru romanı və Yaponiya ədəbiyyatını ABŞ və İngiltərədə populyarlaşdırmışdır.

Məzmun
------

Romanın baş qəhrəmanı Niki Cumpey adlı həvəskar entomoloqdur. Araşdırması üçün bir səhraya səyahət edən Niki sakinlərinin yaşamaq üçün daim qum çuxuru qazdığı qəribə kəndlə qarşılaşır. Kəndlilər tərəfindən qum çuxurlarının birində həbs edilən Niki bir dul qadınla kəndi təhdid edən qumları qazmağa məcbur edilir. Roman Nikinin qum çuxurundan qaçmaq cəhdlərindən və qadınla münasibətindən bəhs edir. Baş qəhrəman əvvəlcə müqavimət göstərsə də, şəhər həyatında yaşamadığı azadlığı qum çuxurunda əldə etdiyini kəşf edir və vaxt keçdikcə yeni şəxsiyyətini qəbul etməyə başlayır.

Analiz
------

Əsər Frans Kafkanın əsərləri ilə müqayisə olunur. Əsər qeyri-adi süjet xəttinə, qumun ətraflı təsvirinə və insan mövcudluğunun araşdırmasına görə qeyd olunur.

Müəllifin iki böyük marağı olan riyaziyyat və böcək toplama bu romanda geniş əksini tapmışdır. Kobo Abenin əsərlərində istifadə etdiyi "ovçunun ova çevrilməsi" konsepsiyası bu əsərdə də müşahidə olunur; Nikki böcək tutmaq üçün səyahətə çıxsa da, özü kəndlilər tərəfindən tutulur. Kobo Abenin əsərlərində yer verdiyi digər mövzu isə şəhər həyatının insan mövcudluğuna təsiri, "şəhər labirinti"ndə insanın itməsidir və bu əsərin axırında da baş qəhrəman şəhər həyatında əl çəkmək qərarına gəlir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Qumluqdakı qadın *Encyclopædia Britannica Online* ensiklopediyasında
2. ↑  "Qumluqdakı qadın". Ali and Nino. 28 July 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 may 2022.
3. 1 2 3  Lewell. səh. 14
4. 1 2 3 4  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* *Lewell, John.* Modern Japanese Novelists (ingiliscə). Kodansha America. 1993. 14. ISBN 4-7700-1649-2. İstifadə tarixi: 25 may 2022.
* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). Nyu-York: Kodansha. 1983. səh. 3. ISBN 0-87011-620-7. İstifadə tarixi: 24 may 2022.

Xarici keçidlər
---------------

* *Qumluqdakı qadın* Internet Archive-də.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | LibraryThing · OCLC · Лаборатория Фантастики |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | LCCN: n85292763 |
**Ekoloji faktorlar** — canlıya təsir edən mühit komponentlərinin cəmi. Ətraf mühitin ekoloji faktorları orqanizimdə gedən biokimyəvi və fizioloji proseslərə-qidalanma, tənəffüs, fotosintez və s. proseslərə, elə cə də onun yayılmasına, inkişafına, məhsuldarlığına, ömrünə, sutkalıq və illik fəaliyyətinə təsir edir. Faktorların orqanizmə təsiri müxanizminə görə xüsusi hallar ilə yanaşı müəyyən ümumilik də mövcuddur. Hansı faktor olursa olsun, onun canlıya təsiri optimal (ən əlverişli) hissədən kənarlaşdıqca zəiflədici, lap kənarda isə öldürücü olur.

Ekoloji faktorlar 3 böyük qrupa ayrılırlar:

**Abiotik faktorlar-**Ətraf mühitdən canlılara təsir edən cansız komponentlər- işıq, temperatur, hava, rütubət, təzyiq, sıxlıq, kimyəvi tərkib və s.

**Biotik faktorlar-**ətraf mühitdən canlıya təsir edən digər canlılar. Canlıların bir-birinə təsiri növdaxili və növlərarası olur. Biotik faktorlar 3 əsas istiqamətdə inkişaf edir və ya 3 əsas səbəbdən əmələ gəlir: 1.qida əlaqəsi, 2. sahə əlaqəsi, 3. reproduktiv (nəsil vermək) əlaqə. Qida əlaqəsi növlər arasında, sahə və reproduktiv əlaqələr isə növ daxilində, yəni növün fərdləri arasında olur.

**Antropogen faktorlar**-insanın başqa canlılara təsiri deməkdir. Antropogen faktorlar öz növbəsində 2 qrupa ayrılırlar:

1. İnsanın digər canlılara birbaşa təsiri. Məsələn, ov etmək, balıq tutmaq və s.
2. İnsanın başqa canlılara dolayı təsiri-onların yaşama şəraitini dəyişdirməklə etdiyi təsir. Canlılnın yaşama şəraitini dəyişdirmək ona ətraf mühitdən təsir edən faktorları dəyişdirmək deməkdir. Deməli insan faktorların faktorudur. Unutmaq olmaz ki, orqanizimlərin mühitə uyğunlaşması nisbi xarakter daşıyır. İnsan ətraf mühiti dəyişdirməklə, orqanizimləri yeni-yeni uyğunlaşmalar qazanmağa məcbur edir. Hər bir yeni uyğunlaşma orqanizmin davranışında görünən dəyişikliklərlə başlayır(etoloji uyğunlaşma), sonra onun həyat tərzinə keçir (ekoloji uyğunlaşma), ən axırda morfoloji əlamətlər dəyişir. Budur təkamülün ümumi yolu.

Mənbə
-----

* Mustafayev Q. T. Ekologiyadan konspekt. Bakı, Şərq-Qərb,1993, 184 s
Daxili modem
Xarici modem
**Modem**  (ing. modem (modulator/demodulator), ru. модем) — informasiyanı kompüterdən adi telefon xətti ilə ötürməyə imkan verən rabitə qurğusu. Kompüter diskret elektrik siqnalları (yəni ikilik 1 və 0) ilə işlədiyindən, telefon xətləri ilə isə analoq informasiya (gərginlik səviyyələrinin geniş diapazonuna malik olan siqnal) ötürüldüyündən, modemlər, mahiyətcə, rəqəm-analoq və əksinə çevirmələri yerinə yetirir. Verilişdə modemlər kompüterin rəqəmsal siqnallarını telefon xəttinin kəsilməz daşıyıcı tezliyinə toplayır (modulyasiya edir), qəbuletmədə isə informasiyanı daşıyıcıdan "çıxardır" (demodulyasiya edir) və onu rəqəmsal formada kompüterə ötürür. Modemlər verilənləri adi telefon kanalları ilə 300 bod’dan 56000 bod’adək sürətlə, ayrılmış kanallarda isə 19200 bod sürətilə ötürür. Daha yüksək sürətli verilişlər də mümkündür, ancaq bu telefon xətlərinin xarakteristikası ilə məhdudlaşır. Mürəkkəb modemlərin veriliş və qəbuletmədən əlavə funksiyaları da olur, məsələn, avtomatik nömrə yığımı, cavab və təkrar yığım; lakin uyğun kommunikasiya proqram təminatı olmadan modemlər hər hansı faydalı iş görə bilmir.
**Modem** (**Mod**ulator **Dem**odulator sözlərindən əmələ gəlib) yaxud çevirgə, kabel və ya telefon xətti vasitəsi ilə iki kompüteri birləşdirmək üçün qurğudur. Modemlər həm kompüterin daxili həm də xarici qurğuları sırasına daxil edilə bilər. Modemlərin aşağıdakı növləri vardır:

Daxili modem
Kompüterin ana platasına İSA və ya PCİ slotu vasitəsi ilə qoşulur. Xüsusi drayver tələb edir. Deyərdim ki, proqramı təminat olmadan yararsız bir hissədir.

Xarici modem
Kompüterə COM port və ya USB port vasitəsi ilə qoşulur. Ayrıca cərəyan mənbəyinə də qoşmaq tələb olunur.

Apparat modem
Bütün əməliyyatlar apparatın özündə Digital Signal Processor vasitəsi ilə həyata keçirilir.

Proqram modem
Bütün əməliyyatlar proqram təminatı vasitəsi ilə həyata keçirilir. Telefon xəttinin qoşulması üçün oyuq və cərəyanı şiddətini tənzimləmək üçün kiçik qurğusu olur.

Modemlərin sürəti
-----------------

Modemin sürəti bir saniyədəki kilobitlərlə ölçülür. Bu gün ənənəvi modemlərin ən yavaşının sürəti 56 Kbit/san-dir. Belə modem bir saniyədə təqribən 14 səhifəlik çap olunmuş mətn göndərir. Son bir neçə onillikdə modemlərin sürəti önəmli dərəcədə yüksəlib. İlk modemlər verilənləri saniyədə təxminən 300 bit sürətlə ötürə bilirdi Bu gün verilənləri telefon xətti ilə saniyədə 8 Mbit/san sürətlə ötürə bilən xüsusi modemlər vardır. Bu da gerçək zamanda səsli videonu çevirib-ötürmək üçün tam yetərlidir.

Yaranma tarixi
--------------

1979-cu ildə "Hayes Microcomputer Products" şirkəti tərəfindən fərdi komputerlər üçün ilk modem yaradılmışdır. "Micromodem II" adlı bu modem Apple II kompüterləri nəzərdə tutulmuşdur. Onun qiyməti 380$ idi və o, 110/300 bit/s sürəti ilə işləyirdi.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
**Afro-Argentinalılar** Afrikada, daha dəqiq desək, Saharada olan argentinalılardır. 2010-cu ildə Argentinanın milli siyahıyaalınmasında ümumi əhali 40,117,096 nəfər olub, 149,493 özünü müəyyən edən qaradərililər əhalinin 0,37%-nə uyğundur.

Tarix
-----

Argentinalıların Argentina əhalisinin Argentina tarixində böyük rolu var, çünki əsrlər boyu Rio de la Plata qul ticarəti səbəbindən İspan hakimiyyətinə bağlı qalmışdır. XVIII-XIX əsrlərdə bəzi əyalətlərdə əhalinin 50 faizini təşkil etmiş və milli mədəniyyətə böyük təsir göstərmişlər. Bəzi nəzəriyyələr Argentinanın əhalisinin 19-cu əsrdə bir sıra amillər, o cümlədən Argentinanın Müstəqillik Müharibəsi (təxminən 1810-1818), yüksək uşaq ölümləri və yüksək uşaq ölümləri səbəbindən kəskin şəkildə azaldığını göstərir. doğuş, Paraqvay müharibəsi, 1861 və 1864-cü il vəba epidemiyaları və 1871-ci il sarı qızdırma epidemiyaları. 19-cu əsrin sonlarında Argentina əhalisi əsasən çoxlu sayda avropalı mühacirlərlə qarışmış qadınlardan ibarət idi.

1960-cı illərdə Argentinanın əhalisinin üçdə ikisinin avropalı mühacirlərə borcu olduğu hesablansa da, Argentina xalqının 5%-dən çoxunun ən azı bir qaradərili əcdadı var və onların 20%-dən çoxunun olub-olmadığını bilmirlər. Onun qara atı var. 2005-ci ildə aparılan genetik tədqiqatlar göstərdi ki, Buenos-Ayres əhalisinin orta hesabla Afrika genetik töhfəsi 2,2% təşkil edirdi, lakin bu kompozisiya bu səviyyədə əhalinin 10%-də cəmləşib və əcdadların Afrikada əhəmiyyətli dərəcədə yüksək olub. Bu gün Buenos Ayresin San Telmo və La Boka rayonlarında hələ də əhəmiyyətli bir Afrika-Argentin icması var. Buenos-Ayresin paytaxtı Merlo və Ciudad Evita şəhərlərində də bir neçə Afrika argentinalı var.

Paraqvay əhalisinin yalnız 2%-i, Çilinin 3.8%-i, Perunun 3.1%-i və Boliviya əhalisinin 0.35%-i orijinal insanlar olduğundan bu nisbət bir çox ətraf ölkələrdə bildiriləndən yüksəkdir.. Cənubi Braziliya da qonşu Braziliyadan daha yüksəkdir, çünki bu, əcnəbilərin yalnız 3%-dən 5%-ə qədərini təşkil edir. Afro-Argentinalıların ümumi əhalisi Uruqvay əhalisindən 4-5 dəfə çoxdur, çünki Uruqvayın 3,5 milyon əhalisi nəsillərin 12%-ni təşkil edir.

8 noyabr 2013-cü ildən bu gün Afrika Argentinalılarının və Afrika Mədəniyyətlərinin Milli Günü kimi qeyd olunur. Bu tarix Argentinanın Müstəqillik Müharibəsi zamanı Şimal Ordusunda xidmət etmiş rabona döyüşçüsü və partizan Maria Remedios del Vallenin ölümünün müəyyən edilmiş tarixini qeyd etmək üçün seçilib.

Həmçinin bax
------------

* Argentinalılar

İstinadlar
----------

1. ↑  Josefina Stubbs et Hiska N. Reyes (éds.) *Más allá de los promedios: Afrodescendientes en América Latina*: *Resultados de la Prueba Piloto de Captación en la Argentina*. Buenos Aires: Universidad Nacional de Tres de Febrero. 2006.
2. ↑  Francisco R. Carnese, Sergio A. Avena, Alicia S. Goicoechea et al. *Análisis antropogenético de los aportes indígena y africano en muestras hospi-talarias de la Ciudad de Buenos Aires*, dans *Revista Argentina de Antropología Biológica*, Şablon:N°, Şablon:P. Asociación de Antropología Biológica de la República Argentina, Buenos Aires 2001.
*ing.* HMS Victory gəmisinin top göyərtəsi.
Top göyərtəsindəki top portu əməliyyat zamanı.
**Top göyərtəsi** və ya **Batareya göyərtəsi** - çoxgöyərtəli xətt gəmisi və freqatlarda orta kalibrli döyüş toplarının yerləşdiyi göyərtə.
Top göyərtəsi və ya Batareya göyərtəsi ilk olaraq 1500-cü ildə fransız gəmisi - de Şarj qapalı top portları ilə təkmilləşdirilməsindən meydana çıxmışdır.

1637 ci ildə ingilis gəmi mühəndisi, Fineas Pett ilk olaraq üçqatlı; kiçik kalibrli toplar üçün III qat, orta kalibrli toplar üçün II qat, iri kalibrli toplar üçün I qat nəzərdə tutulan gəmi inşa etmişdir.

Top göyərtələrinin sayına görə gəmilərin təsnifatı
--------------------------------------------------

Yelkənli döyüş gəmilər batareya göyərtələrinə görə gəmi ranqlarına bölünürlər.

* Xətt gəmisi: 2-3 top göyərtəli - batareyalı.
* Freqat: bir bağlı top göyərtəsinə - batareyaya malikdir. Bəzən açıq göyərtəyə də döyüş topları qoyulur.
* Briq, briqantina, korvet, kliper, Şlyup: üst göyərtədə bir açıq batareyaya malikdir.

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Silah | *Silahlarla əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Sforçesko qəsrinin görnüşü
**Sforçesko qəsri** (it. Castello Sforzesco) — Milanın köhnə hissəsinin şimalında Qəsr meydanında (it. Piazza Castello) yerləşmiş Sforça sülaləsindən olan Milan hersoqlarının malikanəsi olmuşdur.

Yaranma tarixi
--------------

Qəsr ilk dəfə XIV əsrdə 1360-1370 ci illərdə Viskonti tərəfindən binası qoyulmuşdur, sonradan Ambroze Respublikası ilə nəticələnən xalq üsyanı zamanı dağıdılmışdır. XV əsrin ortalarında 1447 ci ildə hersoq Françesko Sforça tərəfindən yenidən tikilmişdir. XVI əsrdə qəsrin dizaynı Leanardo da Vinçiyə həvalə olunmuşdur. Qəsrin (it. pergola) talvar hissəsi(bağın tac konkstruksiyası) məhz ona məxsusdur.

Bərpası haqqında
----------------

1833-1905 ci ildə ətraflı bərpa edilmişdir. 1943-cü ildə bomba nəticəsində zədə almış hissələri sonradan bərpa edilmişdir.
İtalyan müharibəsinin əvvəlində Sforça Milanı tərk etmiş olur və fransız kralı XII Lüdovik malikanəyə sahib olur. 1521-ci ildə ildrım vurması nəticəsində Filaret qülləsindəki barıt anbarının partlaması böyük dağıntıza səbəb olmuşdur. İspan zadəganı Ferrante Qonzaqa şəhər istehkamını möhkəmlətmək məqsədilə qəsri yenidən bərpa edərək əlavə 2000 əskərlik kazarma tikdirmişdir.

Hal hazırda it. *d'Arte Antica* və arxeloji muzey (it. *Museo della Preistoria*) burada yerləşmişdir.

Şəkil qalereyası
----------------

* 
* ''
* 
* ''
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Mənbə
-----

1. ↑  dati.beniculturali.it. 2014.
2. ↑  SIRBeC (it.).
**Elina Mixailovna Svitolina** (*ukr.* Еліна Світоліна; 12 sentyabr 1994, Odessa, Ukrayna) - Ukraynalı peşəkar tennisçi; 16 WTA turnirinin qalibi (bunlardan 14-ü təkdir); təklikdə WTA-2018 Tour Finalın qalibi; keçmiş dünyanın üçüncü raketkası. Bütün Böyük Dəbilqə turnirlərində ən azı dörddə bir finalda oynamış tennisçi.

Yeniyetmələrdə Böyük Dəbilqə tək turnirinin qalibi (French Open 2010); təklərdə Böyük Dəbilqə turnirinin finalçısı (Uimbledon 2012); cütlüklərdə Böyük Dəbilqə turnirinin finalçısı (Uimbledon 2010); gənclər sıralamasında dünyanın keçmiş birinci raketkası.

Ümumi məlumat
-------------

Elina Yelena və Mixail Svitolinaların ailəsində anadan olub; valideynləri onun böyük qardaşı Yulianı bir müddət peşəkar bir tennisçi kimi yetişdirmək istəyirdilər. Paralel olaraq Elinanı da bu idman növünə cəlb etmişdilər. Beş yaşından bəri ukraynalı tennislə məşğul olmağa başlamışdır. Sevimli örtük - torpaqdır. 2019-cu ilin sentyabr ayından etibarən fransız tennisçi Qael Monfils ilə görüşür.

2010-cu ildə, karyerasının yeniyetməlik çağında, Svitolina qızlar arasında Fransa Açıq Çempionatını qazana bildi. Elə həmin il cütlüklərdə rusiyalı İrina Xromaçova ilə birlikdə yeniyetmələrin Uimbldon turnirinin finalına çıxdı. 2011-ci ilin avqustunda, Türkiyədə Elina, ilk karyera titulunu: ITF dövr turnirini qazandı. Oktyabr ayında Nigeriyada mükafat fondu 25.000 dollar olan ITF turnirində qalib gəlir.

2012-ci ilin aprel ayında Federasiya Kubokunun seçmə mərhələsində Ukrayna millisi ilə ilk oyuna çıxdı. ABŞ komandasına qarşı Svitolina məşhur Serena Vilyams da daxil olmaqla iki tək oyun oynadı, lakin hər iki görüşdə də məğlub olduqdan sonra komandasına köməklik edə bilmədi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  WTA website.
2. ↑  "Монфис: теперь я буду болеть за свою девушку". //www.championat.com. 5 сентября 2019. 2019-09-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-14.
İstilik mühərriki istilik mənbəyindən istiliyin bir hissəsini işə çevirir, qalan hissəsini isə soyuq mənbəyə ötürür.
**İstilik mühərriki** — xarici mənbələrdəki (xarici yanma mühərriki) istilikdən istifadə edən və ya onu mexaniki enerjiyə çevirmək üçün mühərrikin daxilində (yanma kamerasında və ya daxili yanma mühərrikinin silindrlərində) yanacağın yanmasından əldə edilən istilik mühərriki.

Termodinamikanın qanunlarına uyğun olaraq, belə mühərriklərin səmərəlilik əmsalı birdən azdır, bu da istiliyin mexaniki enerjiyə tam çevrilməməsi deməkdir. Mühərrikin dizaynından asılı olaraq 40%-dən daxil olan (və ya buraxılan) enerjinin 80%-ə qədəri avtomobili aşağı temperaturlu istilik şəklində tərk edir ki, bu da bəzi hallarda salonun (yerüstü nəqliyyatın), yaşayış binalarının və tikililərinin (stasionar mühərriklər üçün) qızdırılması üçün istifadə olunur və ya sadəcə atmosferə buraxılır (təyyarə mühərrikləri, əl alətlərinin aşağı güclü mühərrikləri, qayıq mühərrikləri və s.). Belə hallarda yanacaq istiliyindən istifadə əmsalı haqqında danışırlar ki, bu da mühərrikin özünün səmərəliliyindən daha yüksəkdir  .

Hər hansı bir istilik mühərrikinin əsas cəhəti onun istehlak etdiyi yanacağın növü və miqdarı və bunun nəticəsində ətraf mühitin çirklənməsidir. Buxar elektrik stansiyaları ( Renkine tsikli ilə işləyən istilik mühərrikləri), nüvə reaktorunun istiliyini çevirən (və ya geotermal enerjidən istifadə etməklə), termodinamik radioizotop generatorları ( Stirlinq mühərriki və ya həmçinin Rankine tsiklindən istifadə etməklə və radioaktiv mənbədən çox istiliyi qəbul edən) yüksək aktivlik) və günəş elektrik stansiyaları termodinamik yanacaq növü yandırılmır, qalan hissəsi isə bir çox hallarda uzaqdan daşınan mövcud enerji resurslarından asılıdır. Dövlətdə mövcud olan istilik mühərriklərinin (ikinci dərəcəli mühərriklər üçün enerjiyə çevrilən, adətən elektrik), yanacaq istehsalı yerlərinin və onun daşınması üçün nəqliyyat infrastrukturunun məcmusuna yanacaq-energetika kompleksi deyilir. *İstilik mühərrikləri ikinci dərəcəli mühərriklərdən (elektrik, hidravlik mühərriklər və əsaslardan enerji alan başqalarından) fərqli olaraq birinci dərəcəlidir*  .

1. ↑  "ТЕПЛОВЫЕ ЭЛЕКТРОСТАНЦИИ (ТЭС)". helpiks.org. 2018-04-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-05.
2. ↑  "Тип - первичный двигатель - Большая Энциклопедия Нефти и Газа, статья, страница 1". www.ngpedia.ru. 2019-01-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-05.
**"Sehrin rəngi"** (ing. The Colour of Magic ) – ingilis yazıçısı Terri Pratçettin 1983-cü ildə yazılmış yumoristik fentezi janrında romanı. 

"Yastı dünya" (ing."Discworld") seriyasından ilk roman.

Romanda barəsində söhbət gedən sehrin rəngi Yastı dünyanın göy qurşağının səkkizinci rəngi olan oktarindir. Romanda həm də sehrli metal oktiron (Aqat imperiyasında kəşf edilmiş ehtiyatları var) və sehrli qaz oktaqon xatırlanır.

Romanın yazılma tarixi
----------------------

Müəllif bildirirdi ki, o sadəcə pis fentezini və bir az da yaxşı fentezini təqlid etmək istəyirdi. Romanda bu janrın ən populyar nümayəndələri olan C.R.R.Tolkin, Lavkraft, Enn Makkefri, Fritz Leyber kimi müəlliflərə allüziyalar var.

Romanın süjeti
--------------

Aqat imperiyasının təbəəsi olan İkiçiçək Yastı Dünyanın ən iri şəhəri olan Ank-Morporkla tanış olmaq üçün bura gəlir və Yastı Dünyanın ilk turistinə çevrilir. Öz inkişafında Aqat imperiyasından geri qalan şəhər sakinlərini o öz eynəkləri, danışıq kitabı və ikonoqrafı (fotoaparatın analoqu) ilə təəccübləndirir. İçi qızılla dolu olan ağıllı armuda ağacından hazırlanmış canlı Sandıq da İkiçiçəyi müşayiət edir. 
Tavernada İkiçiçək yarımçıq sehrbaz Rinsvindlə tanış olur və ondan şəhəri göstərməyi xahiş edir.
Bundan sonra, personajların başına qeyri-adi macəralar gəlir: şəhərdə yanğın, şər ilahı Bel-Şamqarotun məbədindəki hadisələr, İlandağda (Wyrmberg) təsəvvür etdikləri əjdahalarla yaşayan xalqla qarşılaşmaları, Krull adasında macəralar və s.

Romanda Yastı Dünya haqqında bəzi məlumatlar verilir. Belə ki, Dünya sakinləri inanırlar ki, Yastı Dünya üzərində dörd filin durduğu tısbağanın: Böyük Atuinin üzərində yerləşir. Krull adasının sakinləri isə hətta Böyük Atuinin erkək yoxsa dişi olmasını müəyyənləşdirmək üçün kosmik layihə həyata keçirməyə çalışırlar.

Romanın personajları
--------------------

* Rinsvind — Ank-Morpork sakini, yarımçıq-sehrbaz.
* İkiçiçək — Aqat imperiyasından olan turist.
* Ölüm— Yastı Dünyada ölümü təmsil edən antropomorfik canlı.
* Barbar Hrun — qəhrəman-barbar.
* Əjdahalar hökmdarı Lyessa — İlandağ şahzadəsi.
* Lyo!rt — Lyessanın qardaşı.
* K!sdra— əjdaha süvarisi.
* Skroful demonu.
* Tetis — Yastı Dünyanın kənarında adada yaşayan troll.

Ekranlaşdırılması
-----------------

2008-ci ilin martında Londonda "Sehrin rəngi" və "Ağılsız ulduz" romanları əsasında çəkilmiş televiziya filminin premyerası olmuşdu. Britaniyanın Skü One teleşirkəti tərəfindən çəkilmiş bu filmdə Şon Astin (İkiçiçək), Kristofer Li (Ölümün səsi), Tim Karri (Traymon), Ceremi Ayrons (Patrisi), Terri Pratçett (astrozooloq) çəkilmişlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "TERRY PRATCHETT: Discworld & Beyond". 2012-07-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-11-29.
Kategori:Türkçe Vikipedi ve Vikiveride resmi olmayan maddeler
**Kənan Yavuz Etnoqrafiya Muzeyi** — Bayburtun Dəmirözü rayonuna bağlı Beşpınar kəndində yerləşən etnoqrafiya muzeyi.

Dəmirözü vadisində, Bayburtdan 40 kilometr aralıda, Dəmirözü Anbar gölünün yaxınlığında yerləşir. Bölgənin qeyri-maddi və konkret mədəni irsini qorumaq üçün yaradılmışdır. 15 min kvadratmetr sahədə 26 müxtəlif məkandan ibarətdir ki, bunun da 5,000 kvadrat metri qapalı sahədir.

2013-cü ildə iş adamı Kənan Yavuz tərəfindən "mədəniyyət evi" kimi təsis edilmiş, 2019-cu ildə "rəsmi özəl muzey" statusu almışdır. Muzey 2021-ci ildə Avropa Muzey Forumu tərəfindən "*Silletto*" mükafatına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Müze tanıtım sunumu" (PDF). 19 Ağustos 2021 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 19 Ağustos 2021.
2. ↑  "Hayalle başlayıp Avrupa'nın en iyisi oldular: Kenan Yavuz Etnografya Müzesi". www.ntv.com.tr (Türkçe). 10 Mayıs 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 Ağustos 2021.
3. ↑  *Kelleci, Beşir.* "Doğup büyüdüğü köye müze yaptırdı, Avrupa'nın en prestijli ödüllerinden birini aldı". www.aa.com.tr. 7 Mayıs 2021. 7 Mayıs 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 Ağustos 2021.
**Milli maraqlar** — bütövlükdə milli dövlətin obyektiv əhəmiyyətli məqsəd və vəzifələri.

*Milli maraqlar* siyasi maraqların bir növüdür.

Tarixi
------

Ayrı-ayrı dövlətlərin maraqları haqqında doktrina ilk dəfə Makiavelli tərəfindən əsaslandırılmış, 16-17-ci əsrlərdə Covanni Botero və Jan Boden tərəfindən hərtərəfli işlənib hazırlanmış və 18-ci əsrə qədər hər bir fəal siyasətçiyə yaxşı tanış olmuşdur. Bu təlimin mahiyyəti Rohan hersoqu tərəfindən tapılan düstur idi: "Knyazlar xalqlara əmr verir, knyazlara isə maraqlar əmr edir". Əsrlər boyu bu sırf praktiki təlim fəlsəfə və tarixşünaslıqda hakim olan təbii hüquq təlimi ilə bağlı olmadan, mənəvi cəhətdən təcrid olunmuş bir varlığa səbəb olmuşdur. Pufendorf 17-ci əsrin sonlarında sərt və birtərəfli əzəmətin köməyi ilə müasir dövrün tarixinə dair böyük əsərlərində **dövlət maraqları** doktrinasını siyasi fəaliyyəti dərk etmək prinsipinə çevirə bildi. Henri Bolinqbrokun bir qədər səthi "Tarixin öyrənilməsi və istifadəsi üzrə məktubları" ( 1735 ) haqqında ən yaxşı cəhət onun müasir siyasi tarixə maraqlar doktrinasının ruhunda baxışları idi. Maraqlar doktrinasına həsr olunmuş son böyük ümumiləşdirici iş Jan Russenin "Avropa hökmdarlarının həyati maraqları və iddiaları" ( *Les intérêts présents et les prétentions des puissances de l'Europe*, birinci nəşr - 1733, 341-17 ) arayış kitabı idi. 18-ci əsrin ortalarında o, Maarifçilik fəlsəfəsinə mexaniki şəkildə daxil edildi: "Dövlət marağı kralların suveren müdrikliyidir "( Volter ).

Tarixi aspektdə milli maraqlar kateqoriyası Fridrix Meyneke tərəfindən dərindən və hərtərəfli öyrənilmişdir.
**İrpen çayı** (*ukr.* Ірпінь) — Ukraynadakı çay, Dneprin sağ qolu. İrpen drenaj və nəmləndirmə sisteminin bir hissəsidir və onun əsas kanalıdır.

Təsvir
------

İrpinin uzunluğu 162 km-dir və İrpin şəhərindən axır. Su toplama hövzəsinin sahəsi 3340 km²-dir. Mənbəyini Jitomir vilayətinin Yaropoviçi kəndindən götürür. Mənbənin hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 195,6 m-dən yuxarıdır. Çayda iki su anbarı qurulmuşdur: Lesnoye və Kornino şəhər tipli Kornina qəsəbəsinin yaxınlığında yerləşir. Suyun nasoslarının Dnepr çayındakı Kiyev su anbarının səviyyəsinə qalxdığı Kozaroviçi kəndi yaxınlığında bitir. Mənsəbinin hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 97 m hündürlükdədir.

İrpin çayının suyunun minerallaşması orta hesabla: yaz seli - 295 mq/dm³; yay-payız aşağı su axını - 450 mq / dm³; qış aşağı su axını - 459 mq / dm³.

Ən böyük qolları Krivyanka, Belka, Kalinovka, Veprik, Zherko, Svinariyka, Kudelya, Lyubka, Mostovaya, Nivka, Rokaç, Unava, Buçadır.

İrpen çayında XX əsrin 60-cı illərinin sonlarında qurulmuş drenaj və nəmləndirmə sistemi şəbəkəsinin bir hissəsi olan çoxlu sayda müxtəlif şlüz tənzimləyiciləri var. Bu qərar sayəsində çayın bataqlıq selini münbit torpağa çevirmək mümkün olmuşdur.

Tarixi məlumat
--------------

İrpen çayının keçdiyi torpaqlar Kiyev Rus dövlətinin mərkəzi idi və salnamələrdə müəyyən tarixi hadisələrlə bağlı dəfələrlə bu çayın adı çəkilir. İrpen çayı üzərində Belqorod-Kiyev - Rusiyanın paytaxtının qərb müdafiə forpostu yerləşirdi.

Çayla əlaqəli əlamətdar hadisələrdən biri 1321 və ya 1324-cü illərdə İrpen çayı üzərində döyüşün olmasıdır. Bunun nəticəsində Kiyev və qonşu torpaqlar Böyük Litva knyazlığının hökmranlığına keçir.

1654-1667-ci illər Rusiya-Polşa müharibəsindən sonrakı dövrdə və Birliyin ilk parçalanmasına qədər (1772) Rusiya və Birliyin sərhədi İrpin çayı boyunca keçir, bu da bir sıra əyalətlərin olmasına səbəb olur.

1941-ci ildə İrpin çayı boyunca Qırmızı Ordu alman qoşunlarından Kiyev şəhərini qorumaq üçün ilk müdafiə xəttini qurur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Горев Л. Н. Пелешенко В. И. Хильчевский В. К. Гидрохимия Украины (укр.). — К.: Вища школа, 1995. — 307 с. — ISBN 5-11-004522-4.
2. ↑  "Шлюз-регулятор". www.youtube.com (rus). 2016-04-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-19. — Видео на Youtube
3. ↑  "Река Ирпень" (rus). 2011-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-10-31. — Города и области Украины
**Sperma** — kişilərə xas qamet.

Xayada olan bu hüceyrələrin yaranması yetkinlik dövründə başlayır. Üst hissəsində və döllənmə əsnasında yumurtaya irsi məlumat (DNT) köçürür. Quyruqlu və hərəkətlidir. İnsanlarda cütləşmə əsnasında təxminən 150-200 milyon sperma atılır. Lakin yumurtanı təkcə bir sperma hüceyrəsi dölləyə bilər. Bir sperma bir yumurta hüceyrəsinə çatanda, yumurtaya girmək üçün quyruğunu çöldə qoyub, yumurta zərindən keçərək irsi məlumatları yumurtaya çatdırmış olur. Spermalar sıx konsistensiyada bir mayenin içində olurlar. Bu mayenin adına meni və ya daha geniş yayılmış adı ilə sperma deyilir.

Spermanın içində irsi məlumatlar olur. Baş hissəsinin içində spermanın, yumurta hüceyrə pərdəsinin keçməsi üçün lazımlı fermentləri ehtiva edən akrozom adlı mayə olur. Sperma hüceyrəsi yumurtaya çatdığında akrozom membranının içində olan fermentlər atılaraq spermanın yumurta içinə daxil olması mümkün olur. İçəri girən N sayda kişi DNT materialı N sayda dişi DNT materialı ilə birləşərək 2N sayda DNT materialı yaradır (yaranan bu hüceyrəyə ziqot adı verilir). Sonra ziqotun içindəki hüceyrələr bölünərək çoxalmağa başlayır. Cinsiyyətin yaranmasında spermaların daşıdığı X və Y xromosomları təyin edici olur. Dişi çoxalma hüceyrəsi X xromosomun daşıyarkən, kişi çoxalma hüceyrələrinin yarısı X digər yarısı isə Y xromosomunu daşıyır. Əgər dişi çoxalma hüceyrəsini X xromosomu daşıyan sperma döllənmişsə xromosomlar XX formasında olur və fərdin cinsiyyəti dişi olur. Əgər Y daşıyan sperma döllənmişsə fərdin cinsiyyəti kişi olur. Lakin bəzi istisnalar var. Məsələn XXY, X0 kimi qalıcı xəstəliyə tutulmuş şəxslərdə ola bilər.

* Sperma yumurtanı dölləyir.Sperma yumurtanı dölləyir.
* 45 yaşlı prostat hiperplazisi diaqnozu ilə izlənilən xəstənin sidik nümunəsində, çox miqdarda sperma hüceyrəsi.45 yaşlı prostat hiperplazisi diaqnozu ilə izlənilən xəstənin sidik nümunəsində, çox miqdarda sperma hüceyrəsi.
* Soldakı şəklin alındığı sidik nümunəsində, başqa bir sahəsinin görünüşü.Soldakı şəklin alındığı sidik nümunəsində, başqa bir sahəsinin görünüşü.

Həmçinin bax
------------

* Spermalar
* Nəsil artırma
* Yumurta
* Spermatozoid

İstinadlar
----------

[*mənbə göstərin*]
MBDA Meteor raketi, çoxmillətli "MBDA" şirkəti tərəfindən hazırlanan, 320 km məsafəli, radarla idarə olunan hava-hava tipli döyüş raketidir. Yüksək intensivlikdə olan elektron müharibə mühitində işləyən və qabaqcıl ramjet mühərrik texnologiyasından istifadə edən raket 2016-cı ildə Avropa ölkələrində istehsal olunmağa başlanmışdır.

Meteor raketi AIM-120 AMRAAM raketinin əvəzinə yeni nəsil, çox uzaq mənzilli, görüş dairəsindən kənarda fəaliyyəti təmin edəcək bir önləmə raketinin axtarışı ilə ortaya çıxmışdır. Raket üzərində həyata keçirilən işlər, layihədə bir sıra digər Avropa ölkələrinin iştirakı və qısa müddət ərzində Boeing-in dəstəyini bu layihəyə verməsi ilə MBDA şirkətinin rəhbərliyi çərçivəsində beynəlxalq bir proqrama çevrildi. Aktiv idarə olunan radar, yüksək sürətlərdə hərəkətinə imkan verən ramjet mühərriki və uzun mənzili sayəsində qısa və orta mənzildə effektiv MICA ilə işləyən meteor raketi; Eurofighter Typhoon, Dassault Rafale, Saab JAS 39 Gripen, Lockheed Martin F-35 Lightning II kimi döyüş təyyarələrində istifadə olunur.

İstifadəçilər
-------------

Meteor raketi, İngiltərə Kral Hərbi Hava Qüvvələri, Səudiyyə Ərəbistanı Kral Hərbi Hava Qüvvələri, Alman Hərbi Hava Qüvvələri, İspaniya Hərbi Hava Qüvvələri, İtaliya Hərbi Hava Qüvvələri, Fransa Hərbi Hava Qüvvələri, İsveç Hərbi Hava Qüvvələri, Çex Respublikası Hərbi Hava Qüvvələri, Misir Hərbi Hava Qüvvələri, Hindistan Hərbi Hava Qüvvələri, Qətər Hərbi Hava Qüvvələri kimi bir çox dövlətin hərbi hava qüvvələri tərəfindən istifadə olunur.
**İspaniya Sosial İşçi Partiyası**, qısa adı **İSİP** — İspaniyanın iki əsas siyasi partiyasından biri.

Haqqında
--------

İspaniya Sosial İşçi Partiyasının əsası 1879-cu il 2 mayda Pablo İqlesias tərəfindən qoyulmuşdur. Bu partiya Beynəlxalq Sosialist və Avropa Sosialist partiyalarının üzvüdür. Partiyanın siyasi və ideoloji sahədə əsas dönüş nöqtəsi 1982 və 2004-cü illərdə keçirilən seçkilər olmuşdur ki, həmin illərdə partiya hakimiyyətə gəlmiş və İspaniya hökumətini formalaşdırmışdır. 1999-2004-cü illərdə müxalifətdə olmuşdur. 2011-ci il Parlament seçkilərində məğlubiyyətə uğradıqdan sonra müxalifətdədir.

İdeologiyası
------------

İSİP-in yaradılmasında əsas məqsəd fəhlə sinfinin maraqlarını güdərək hakimiyyətə gəlmək və Marksist sosializm modelini qurmaq idi. 1979-cu ildə partiya Marksizm ideyalarından imtina etdi. İndiki dövrdə partiya Avropa Sosial Demokrat partiyaları arasında siyasi yer tutur.

2004-cü il seçkiləri
--------------------

2004-cü ilin 14 mart Parlament seçkiləri İSİP-in inamlı qələbəsi ilə nəticələndi. Partiya 42,6% (11 milyon) seçici səsi topladı, bu 2000-ci ildəkindən 3 milyon çox idi. Deputatlar Konqresində 350 yerdən 164-nü, hazırkı iqtidarda olan Xalq Partiyası isə 148 yer qazanmışdı. Seçkilər nəticəsində Xose Luiz Sapatero təkpartiyalı hakimiyyət formalaşdırdı. O Frank dövründən sonra 5-ci hökumət başçısı seçildi və yeganə şəxs idi ki, 1-ci cəhddə bu posta yiyələndi.

Struktur və idarəetmə
---------------------

İSİP bütün İspaniya ərazisində fəaliyyət göstərir. Hazırkı dövrdə partiyanın 460 000 üzvü vardır. Onlar müxtəlif federasiya və birləşmiş partiyaların tərkibindədir. Onların içərisində ən nüfuzlu və ən çoxsaylısı Əndəlüs, Kataloniya və Valensiyadır.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2011-04-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-12-05.
**Samux mahalı** — Gəncə xanlığının mahallarından biri. Samux mahalı Qazanı dağlarının ətəyində Qanlı Qobu və Qabırrı vadiləri arasında Kür çayının sahilindəki ərazini əhatə edirdi.

Mahal haqqında qısa bilgi
-------------------------

* Sahəsi -
* Əhalisi -
* Yaranması — 1747-ci il
* Paytaxtı— Samux kəndi
* Sərhədləri —

Etimologiyası
-------------

Bir sıra tədqiqatçıların mülahizələrinə görə "Samux" sözü qədim alban dilində "ov üçün meşəlik yer" kimi tərcümə edilir. Tarix elmləri namizədi Arif Məmmədovun "Samux mahalının tarixi-arxeoloci tədqiqinə dair" kitabında qeyd edildiyi kimi, Samux mahalının adı xarabalıqları qalın Samux meşələrində qalmaqda olan Samux şəhərinin adındandır. R.Yüzbaşov "Samux" sözünü yayda ərazidən keçən isti küləklə əlaqələndirir. "Azərbaycan dilinin onomastikası" adlı əsərdə Samux adının-zoonim mənşəli söz olub, at adı ilə əlaqədar olduğu bildirilir. Bəzi məlumatlarda isə adın birinci hissəsinin "Sam"-öküzün boyunduruğuna keçirmək üçün düzəldilən ağac mənasını, Samux sözünün isə belə ağacların çox bitdiyi ərazi kimi işlədildiyi haqqında nəticəyə gəlinir.

Mahalın tarixi
--------------

Gəncə xanlığının alınması rus qoşunlarının Azərbaycanın içərilərinə doğru irəliləməsi üçün böyük əhəmiyyət kəsb edirdi.Gəncə xanlığının vassal asılılığında olan Samux hakimi Şirin bəy Gəncənin süqutundan sonra Rusiya təəbəliyini qəbul etməyə məcbur oldu. O, hər il Rusiyaya 1000 çervon (3 min manat) bac verməyi öhdəsinə götürdü.

Samux mahalının nаibləri
------------------------

| Titul | Adı | Başlanığıcı | Sonu |
| --- | --- | --- | --- |
| Naib |  | 1747 | 1762 |
| Naib |  | 1762 | 1775 |
| Naib |  | 1775 | 1783 |
| Naib |  | 1783 | 1810 |
| Naib | Şirin bəy Samuxi | 1810 | 1822 |

Mənbə
-----

Həmçinin bax
------------

* Gəncə xanlığı

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭Gəncə xanlığının mahalları |
| --- |
| Mahallar | Samux mahalı  • Kürəkbasan mahalı  • Dağlıq mahalı  • Şamxor mahalı  • Ayrım mahalı  • Şəmşəddil mahalı  • Qazax mahalı  • Borçalı mahalı |
**İnfokommunikasiya** — cəmiyyətin inkişafının texniki-iqtisadi qanunlarına uyğun olaraq inkişaf edən informasiya və telekommunikasiya infrastrukturudur. Müasir telekommunikasiya sistemləri və şəbəkələri müəyyən keyfiyyət parametrləri ilə istənilən məsafəyə müxtəlif mesajların ötürülməsini təmin edən müxtəlif texniki vasitələrin mürəkkəb kompleksini təmsil edir. Telekommunikasiya sistemlərinin əsasını tipik kanallar və yollar yaratmaq üçün nəzərdə tutulmuş elektrik, fiber-optik kabellər və radio xətləri üzərindən çoxkanallı ötürmə sistemləri təşkil edir.
"İnfokommunikasiya texnologiyaları" anlayışına aşağıdakılar daxildir:

* informasiya texnologiyaları (avadanlıq və proqram təminatı)
* telekommunikasiya avadanlıqları (istifadəçi avadanlığı, şəbəkə avadanlığı)
* telekommunikasiya xidmətləri (ümumi telefon şəbəkələrində xidmətlər, İnternetdə xidmətlər, mobil telefon xidmətləri və s.)

İnfokommunikasiya texnologiyaları infokommunikasiya şəbəkələrinin köməyi ilə həyata keçirilir. İnformasiya haqqında…" Qanununa əsasən, infokommunikasiya şəbəkəsi informasiyanın rabitə xətləri üzərindən ötürülməsi üçün nəzərdə tutulmuş texnoloji sistemdir, ona çıxış kompüter texnologiyasından istifadə etməklə həyata keçirilir.

İnkişaf prosesləri
------------------

* telefonlaşdırma (T) — əhalinin stasionar telefonla təmin edilməsi. Bu proses XIX əsrin sonu — XX əsrin əvvəllərində başlamış və bu günə qədər davam edir, çünki inkişaf etməkdə olan ölkələrin əksəriyyətində telefon sıxlığı son dərəcə aşağıdır və bu, telefonlaşdırmanın inkişafı üçün iqtisadi əsasları müəyyən edir
* televiziya yayımı (TV), eləcə də telefonlaşdırma, televiziyanın inkişafı prosesi çoxdan başlamış və davamlı olaraq təkmilləşməkdə davam edir
* kompüterləşdirmə (K) — əhalinin fərdi kompüterlər və kompüter texnologiyasının digər vasitələri ilə təmin edilməsi
* mobil telefon qurğusu (MT) — əhalinin mobil telefon rabitəsi ilə təmin edilməsi
* telekompüterləşdirmə (TC) — kompüterlərin Ümumdünya Şəbəkəyə daxil olması (qoşulması) prosesi. Telekompüterin təzahürlərindən biri internetdir
* mobil telecomputing (MTC) — mobil kompüterlərin Ümumdünya İnternet Şəbəkəsinə inteqrasiyası

Dünyada infokommunikasiya sektorunun inkişafı eyni vaxtda bir neçə istiqamətdə baş verir:

* sistemli
* texnoloji
* struktur
* iqtisadi

İnfokommunikasiyada kommunikasiya texnologiyaları müxtəlif xarakterli məlumatların ixtiyari məsafələrə ötürülməsi vasitəsi kimi istifadə olunur. Keçmişdə telekommunikasiya və informasiya texnologiyaları ayrı-ayrılıqda və əslində bir-birindən asılı olmayaraq inkişaf etmişdir. Növbəti illərdə infokommunikasiya termini daha geniş yayılacaq, belə ki, telekommunikasiya və informasiya texnologiyaları biznesin əsasını təşkil edəcək və istənilən miqyaslı əraziləri əhatə edə bilən şəbəkə xidmətlərinin göstərilməsinə yönəlmiş şirkətlərin sayı artacaq.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Понятие «инфокоммуникации»". studfile.net. 2022-07-06 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

"İnformasiya-Kommunikasiya Texnologiyalarının Tətbiqi və Tədrisi Mərkəzi" MMC
**Tərtər Ərazi Özünü Müdafiə Batalyonu** — Qarabağ müharibəsi başlayanda Ermənistanla qonşu olan rayonlarda olduğu kimi Tərtər rayonunda da rayonun müdafiəsini təşkil etmək məqsədi ilə Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, mayor Elman Süleyman oğlu Hüseynovun təşkilatçılığı altında 12.11.1991-ci ildə MN-nin 813 sayli əmri ilə ilk hərbi hissələrindən biri olan Tərtər Ərazi Özünü Müdafiə Batalyonu yaradıldı.

Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirinin 12.11.1991-ci il tarixli əmri ilə Hüseynov Elman Süleyman oğlu Batalyonun komandiri , Pənah Ağamalı oğlu Məmmədov Batalyonun qərərgah rəisi təyin olunurlar.

Qısa zaman ərzində 1992-ci ildə Ağdərənin 20 yaxın yaşayış məntəqəsi və Ağdərə şəhəri Tərtər Batalyonun apardığı uğurlu əməliyyatlar nəticəsində düşməndən təmizləndi. Düşmənin xeyli canlı qüvvəsi və texnikası məhv edildi. Batalyonun 200 yaxın döyüşçüsü qəhrəmancasına şəhid oldu,yüzlərlə döyüşçüsü əlil oldu. Batalyon hazırda Tərtərdə yerləşən MN-nin N saylı Hərbi hissəsi dislokasiya olduqdan sonra 1993-cü ildə əlahiddə h/h olaraq ləğv olundu.

Batalyon iki döyüşçüsü : Batalyon komandiri Elman Hüseynov və Vəzir Orucov ölümlərindən sonra Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adına, onlarla döyüşçüsü Azərbaycanın Respublikasının müxtəlif orden medal və ali fəxri adlarına layiq görülmüşdür.

Batalyonun keçdiyi rəşadətli döyüş yolu haqqında 2017-ci ildə rejissor Nizami Abbasın rejissorluğu ilə "Batalyon" sənədli filmi çəkilmişdir.