recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Beynəlxalq Sülh Bürosu** (*ing.* International Peace Bureau) — dünyanın ən qədim barışıq təşkilatı, 1891-ci ildə təsis edilmişdir.

Tarixi
------

Təşkilat 1891-ci ildə Romada keçirilmiş Beynəlxalq Sülh Konqresinin yekunlarına əsasən yaradılmışdır. Büronun təsisçilərindən biri, həmçinin onun ilk sədri danimarkalı siyasətçi Fredrik Bayer 1908-ci ildə Nobel Sülh Mükafatını aldı. Eli Dyukommen təşkilatın birinci baş katibi idi və 1902-ci ildə Nobel Sülh Mükafatına layiq görülmüşdü. 1906-cı ildə Dyukommen ölümünə qədər qurumun katibi olaraq işi davam etdirdi və yerinə İsveçrə hüquqşünası olan və Nobel Sülh Mükafatçısı Alber Qoba gəldi.

### BSB-nun əsas vəzifələri

Beynəlxalq Sülh Bürosunun əsas vəzifələri beynəlxalq konfransların təşkili və keçirilməsi, sülhün təbliği, həmçinin pasifist qrup və müəssisələrin arasında əlaqələrin saxlanması idi. Büro, beynəlxalq hüquq çərçivəsində 7 əsas prinsip tərtib etmişdir.

* Xalqların/ölkələrin vəzifələri və mənəvi dəyərləri eyni insanların vəzifələri və mənəviyyatları olaraq qəbul edilir.
* Bir insanın başqalarını öz üzərində mühakimə etmək və icra etmək hüququ olmadığı kimi, bir dövlət də digərinə hökm edə və müharibə elan edə bilməz.
* Xalqlar arasında fikir ayrılıqları qanunlar çərçivəsində izah edilməlidir.
* Fərdlərin qanuni müdafiə hüququ olduğu kimi, xalqların da öz əmlaklarını başqalarından qorumaq hüququna malikdirlər.
* İşğal vasitəsilə hüquq elan edilə bilməz.
* Hər bir xalqın idarəetmə və azad olmaq üçün ayrılmaz və əvəzedilməz hüquqları vardır.
* Hər bir xalqın öz müqəddəratını təyinetmə hüququ toxunulmazdır.

İsveçrənin paytaxtı olan Bern şəhəri, qurumun qərargahı seçildi və ən yüksək səviyyəli qərar qəbuletmə konqresi illik iclaslarını orada keçirdi.

1899-cu ildə Beynəlxalq Sülh Bürosunun Berndə keçirdiyi iclasından
Tərksilaha dair konfranslar təşkil etdiyinə görə hərəkat 1910-cu ildə Nobel Sülh Mükafatına layiq görülmüşdür.

Birinci Dünya müharibəsi zamanı fəaliyyətini dayandıran təşkilat öz işini yenidən davam etdirək, qeyri-hökumət təşkilatlarının humanitar fəaliyyətinə diqqət yetirmişdir. Müharibədən sonra qurum sülh siyasətində həlledici rol oynaya bilmədi.

1924-cü ildə təşkilatın katibliyi Cenevrəyə köçdü, konfranslarda iştirak azaldı. İkinci Dünya müharibəsinin başlaması ilə Beynəlxalq Sülh Bürosu yenidən fəaliyyətini dayandırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Internationales Friedensbureau // 20th Century Press Archives. 1908.
2. 1 2  "Over a Century of Peace-Making". International Peace Bureau. 2013-04-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-02-14.
3. 1 2  *Lundestad, Geir.* "The Nobel Peace Prize, 1901–2000". Nobel Foundation. 2001-03-15. 2008-12-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-10-06.
4. ↑  "Award Ceremony Speech (1910)". Nobel Foundation. 2011-10-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-10-06.
5. ↑  "The Nobel Peace Prize 1910". Nobel Foundation. 2008-10-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-10-06.
6. ↑  "The Nobel Peace Prize 1913". Nobel Foundation. 2008-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-10-06.
**Reut** (*rum.* Răut [рэ́ут], idiş רעװעט‎ [рэ́вэт]) — Moldova ərazisində olan çay, Dnestrın sağ qolu.

Ümumi məlumat
-------------

* Uzunluğu — 286 км.
* Su toplayıcı sahəsi — 7760 км².
* Yatağın orta eni — 30 м.
* Çay dərəsinin orta eni — 7 км.
* Su sərfi — 8-15 м³/s.

Çayın hidroloji rejimi sabit deyil. Yaz və yay su səviyyəsinin dəyişmə rejimi mövcuddur.

Çay öz başlanğıcını Redyu-Mare kəndi yaxınlığından götürərək cənub-şərq istiqamətində axır. Axım boyu çay öz istiqamətinin iki dəfə dəyişir: Beles və Floreşt yaxınlığında. Çayın mənsəbi Dinestr çayıdır. Beles yaxınlığında çay yatağının eni 3 km, Orqevdə isə 9 km-dək genişlənir. Reut çayında bir çox yerdə bitki mənşəli astanalar var. Floreşt və Kazaneş kəndləri arasında çay əhəng daşı süxurlarından təşkil edilmiş ərazidən axır və dəri, dar dərə əmələ gətirir.

Çay dərəsi əkinçilik məqsədi ilə əkilir və çayın suyu suvarmada istifadə olunur. Çay boyu Beles, Markuleşt, Floreşt və Orqev şəhərləri yerləşib.

Çayın əsas qolları: sağ - Kopaçanka, Reusel, Solones, Uliqaç, Böyük Çulak, Vatiç, İvança, Rışka; sol - Kubolta, Kaynar, Kamenka, Dobruşa, Saqla, İvanos, Draqiniç.

Reut çayı təsərrüfat və məişət tullantıları ilə çox çirklənib.

Şəkillər
--------

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Реут – древняя река Молдовы". 2015-07-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-31.

Xarici keçidlər
---------------

* Реут


Vikianbarda Reut çayı ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Barozavr** (*lat.*  Barosaurus) — Diplodocidae fəsiləsinə aid nəhəng dinozavrlardandır. Onlar Yura dövründə 150 milyon il önçə yaşanışlar.

Onların qalıqları Afrikada (Tanzaniya) və ABŞ-də aşkarlanmışdır.

Qısa məlumatlar
---------------

### Xariçi görünüşü

Bu canlı böyük ölçülərə malik olmuşdur. Uzunluqları 20 m, çəkiləri isə 30 ton olmuşdur. Hündürlükləri 12 metr təşkil edirmiş. Onlar nisbətən qısa quyruğa və uzun quyruğa malik imişlər.

### Həyat tərzi

Barozavr otlarla qidalanırdılar. Günün böyük hissəsini qidalanmağa sərf edirmiş. Xüsusi ilə ağacların yarpaqları və kolluqlarla qidalanırdı. Gün ərzində 500 kq-dan 1000 kq qədər qida yeyə bilirlər. Digər ot yeyən dinozavrlar kimi onlar da sürü halında yaşayırlar. Öz törəmələrinə qarşı qayğıkeşliyi ilə seçilir. Düşmənlərini quyruğu ilə vururdular.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* www.dinosaurfact.net
* Dinozavrlar
* Barozavr
* Barozavr

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | GBIF |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2779645238 |

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q309390
* Wikispecies: Barosaurus
* Fossilworks: 38666
* GBIF: 4822564

 |
**Lusenoq Popovun villası** — Rostov-na-Donu şəhərində, Karl Marks meydanı ev 8 ünvanında yerləşən bina. Bina 1890–1891-ci illərdə inşa edilmişdir. Bina iri torpaq sahibi və maldar Luseqen Popova mənsub olmuşdur. 1928-ci ildən Popovun villasında doğum evi yerləşir. 2012-ci ildə bina rekonstruksiya edilmək üçün bağlanmışdır. Popovun villası regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti elan edilmişdir.

Tarixi
------

İki mərtəbəli villa 1890–1891-ci illərdə Naxçıvan-na-Donu (hazırda Proletarski rayonu adlanan ərazi) mərkəzi meydanında yerləşirdi. Bina iri torpaq sahibi və maldar Luseqen Popova mənsub olmuşdur. Bina layihəsinin müəllifi isə Nikolay Nikitiç Durbax olmuşdur. Binanın birinci məryəbəsində kontorlar və dükanlar yerləşirdi. Apartamentlər ninanın ikinci mərtəbəsində yerləşir.

1907 və 1916-cı ildə bina Manuk Mixayloviç Popova mənsub olmuşdur. O, binanın ilk sahibinin vərəsəsi olmuşdur. Manuk Mixayloviç ticarət və kommersiya ilə məşğul olurdu. Üstəlik o şəhərdə xeyriyəçi kimi tanınırdı.

1920-ci ildə binada hərbi-inqilabi komitə yerləşirdi. 1928-ci ildə isə binada doğum evi açılmışdır. Böyük Vətən müharibəsi zamanı binada üç qadın həkim qalmışdı. Zirzəmidə xüsusi zalda həkimlər doğuşları qəbul edirdilər. Müharibədən sonra binada təmir işi aparılmış və yenidən açılmışdır. 2012-ci ildə doğum evi təmirə bağlanmışdır.

Arxitekturası
-------------

Lusenoq Popovun villası eklektika stilində inşa edilmişdir. Üstəlik burada borokko və klassizm elementləri belə vardır. Fasadı dekorlarla bəzədilmişdir. Böyür pəncərələrin kənarları yarım sirkul kormasına malikdir. Üstəlik qəsr daşları firmasında bəzədilmişdir. Parad girişinin önünda talvar mövcud idi. Ancaq 1930-cu illərdə sökülmüşdür.

Bina dəhliz sisteminə malikdir. Dəhlizin hər iki hissəsində otaqlar vardır. Daxili dizayneri bu günümüzə qədər qalmışdır. Mərkəzi hissədən ikinci mərtəbəyə mərmərdən olan pilləkən qalxır

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ростовский роддом №2 откроется через год после ремонта на сумму в 115 млн рублей". Южный регион. 2012-09-26. 2013-12-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-11-20.
2. ↑  "Ростов-на-Дону (объекты культурного наследия регионального значения)". Официальный портал Правительства Ростовской области. 2013-10-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-11-09.
**"Heydər dühası"** — Mirkazım Seyidovun 2013-cü ildə Heydər Əliyevin 90 illiyi münasibətilə qələmə aldığı yeddi fəsildən ibarət poema.

Poema Abşeron rayon İcra Hakimiyyətinin Başçısı Zakir Fərəc oğlu Fərəcovun maddi dəstəyi ilə çap olunmuşdur. Təqdimat mərasimi 2013-cü il 8 may tarixində Rusiyada fəaliyyət göstərən "Heydər Əliyev adına Beynəlxalq Forumu" tərəfindən "Azərbaycan Atatürk Mərkəzi"ndə keçirilib. Tədbirdə müəllif kitabın üç illik əməyin məhsulu olduğunu bildirib. 

Kitabda poema azərbaycan, rus və ingilis dillərində verilmişdir.

Mövzusu
-------

Poema Heydər Əliyevin doğulduğu Naxçıvan torpağının tərənnümündən – Moskva fəalliyətinə, hakimiyyətinin birinci mərhələsinə, habelə 1990-cı illərdə, Bakıya dönüşünə, gördüyü işlərin təsvirinə həsr olunub. 
Əsərdə 1990-cı illərdə Azərbaycanda baş verən ictimai-siyasi proseslərə geniş yer verilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ƏDƏBİYYATDA HEYDƏR ƏLİYEV OBRAZI TARİXİ GERÇƏKLİKDƏN İDEALA" (PDF) (az.). "Elm və təhsil". 2018. 11.01.2023 tarixində arxivləşdirilib (PDF).

Xarici keçidlər
---------------

Heydər dühası [Mətn] /M. Seyidov ; red. Ə. Əsgəroğlu, V. Əskərov (Onlayn oxu)
**Urho Kaleva Kekkonen** (doğum 3 sentyabr 1900 Pielavesi — ölüm 31 avqust 1986 Helsinki) 1950–1953 və 1954–1956-cı illər arasında iki müddət Finlandiyanın baş naziri və 1956–1981-ci illərdə Finlandiyanın prezidenti vəzifələrində çalışıb. O, 25 illik hakimiyyətdə olduğu müddətdə həm Finlandiyada, həm də demokratik seçkilər təşkil edən Respublika rejimini həyata keçirən ölkələr arasında ən uzunömürlü dövlət başçısı olub. Sələfi Yuho Kusti Paasikivinin "aktiv neytrallıq" siyasətini davam etdirməklə o, Soyuq Müharibə illərində Sovet İttifaqının qonşusu və keçmiş hissəsi olmasına baxmayaraq, ölkəsini şərq və qərb bloklarından bərabər məsafədə saxlamağa nail oldu. .

Onun səlahiyyət müddətinin son dövründə səhhətində yaranan problemlərə görə vəzifəsini icra edə bilməyəcəyi müəyyən edilib və onun yerinə Mauno Koivisto seçilib. Bu hadisədən beş il sonra, 31 avqust 1986-cı ildə Helsinkidə vəfat etdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Urho Kaleva Kekkonen // Encyclopædia Britannica (ing.).
**Boyalı səhləb** (*lat.* Orchis picta) — bitkilər aləminin qulançarçiçəklilər dəstəsinin səhləbkimilər fəsiləsinin səhləb cinsinə aid bitki növü.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Hündürlüyü 15-35 sm olan çoxillik bitkidir. Kök yumruları yumurtaşəkilli və ya ellipsoidaldır, eni 0,8-1,3 sm-dir. Gövdəsi əsasında qısa ayalı 3-6 ədəd qın ilə sarınmışdır. Gövdə yarpaqları 3-6 sayda olub, qın yarpaqlarıdır. Çiçək qrupu boş, silindrik və çoxçiçəklidir, uzunluğu 9 sm-dir. Çiçəkləri parlaq fırfır-bənövşəyi rənglidir, uzunluğu 6–8 mm-dir; dodaq orta hissədə ağımtıl, tünd-fırfır ləkəli, daha enli kənar bölümləri olan dayazbölümlüdür və bəzən demək olar ki,bütövdür. Mahmızı küt və əyilmişdir, demək olar ki, 1,5 dəfə dodaqdan uzundur. Aprel ayında çiçəkləyir, aprel-may aylarında meyvə verir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Samur-Şabran oval. BQ (Quba), Kür-Araz oval. Kür düz. Lənk. dağ. Lənk. oval. Orta dağ qurşağına qədər.

Yaşayış mühiti
--------------

Kolluqlarda və meşə kənarında rast gəlinir.

Sinonimləri
-----------

* *Orchis morio subsp. picta* Asch. & Graebn.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15433876
* APDB: 161382
* ARKive: orchis-picta
* EUNIS: 189764
* GBIF: 2796223
* IPNI: 648993-1
* Plant List: tro-23513897
* Tropicos: 100234364
* WFO: wfo-0001088553

 |
**Qumlu yovşan** (*lat.* Artemisia arenaria) — bitkilər aləminin astraçiçəklilər dəstəsinin mürəkkəbçiçəklilər fəsiləsinin yovşan cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Balkan yarımadasında, Azov və Qara dəniz sahillərində, Qərbi Qafqazda çöllərdə, qumluqlarda bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 20-100 sm-ə çatan yarımkoldur. Gövdələri bünövrəsində oduncaqlı, vegetativ zoğları qısadır. Yarpaqları yaşıl, bir az ətli, təxminən çılpaq, uc hissələrdə ensiz seqmentlərə bölünmüşdür. Alt yarpaqları uzun saplaqlı, digərləri oturaqdır. Səbətləri yumurtavari oturaq olub, şaxələnmiş süpürgəyə yığılmışdır. Yarpaqların uc hissələri lansetvari-xətvari və ya xətvari formalı bölünmüş, uzunluğu 10-15 mm, eni 1 mm-dir. Səbətləri xırda, uzunluğu 3 mm, eni 2 mm-dir. İyul-avqustda çiçəkləyir.

Ekologiyası
-----------

İstiyə, soyuğa, küləyə davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqaz və Kiçik Qafqazda, Lənkəranda orta dağ qurşaqlarında, quru torpaqlarda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Təbabətdə yovşanın cavan yarpaqlarından alınan həlimdən qaşınmada və dərinin irinli xəstəliklərində istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q11140683
* EUNIS: 155377
* GBIF: 3121476
* GRIN: 318246
* iNaturalist: 861008
* IPNI: 179218-1
* NCBI: 333949
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:179218-1
* WFO: wfo-0000002594

 |
**Orşa** — müasir Belarusun Vitebsk vilayətində şəhər.

Tarixi
------

Vaxtilə Orşa (indiki Orşitsa) çayının Dnepr çayına töküldüyü yerdə möhkəm türk qalası olmuşdur. Türk hərbi məntəqəsi Ada Kalanın adı rus yazılı mənbələrində ilk dəfə 1067-ci ilə aid "Povesti vremennıx let" səhifələrində çəkilir1. (Qeyd: "Povesti vremennıx let" ümumrus əlyazmaları toplusudur; Kiyevdə 12-ci əsrin ilk onilliyində tərtib olunmuşdur. Onun əsas canını Lavrenti və İpatov salnamələri təşkil edir).

Şəhərin adı həqiqətən onun təbii istehkam-qala görünüşü ilə bağlı idi. Belə ki, qalanın yeri hərbi – strateji baxımdan çox əlverişli sayılırdı. Orşa ilə Dneprin qovuşduğu yerdə – bu çayların hər iki tərəfdən qucduğu çayarası sahədə yerləşən və xilqətən alınmaz olan bu qalanı çaylar hər tərəfdən mühafizə edir, ona gələn yolları təbii şəkildə bağlayırdı. Arxadan – qurudan açıq qalan, sanki qorunmayan, lakin insan əlinə tapşırılan bu səmtdən isə qazılmış və su ilə doldurulmuş dərin kanal qalanı göz bəbəyi kimi qoruyurdu. Beləliklə, Ada Kala təbii, ilahi qüdrətiylə yaranmış belə bir adada qərar tuturdu. Adı da buradandır. Ada Kala öz zamanına görə möhkəm qala sayılır və təbii qala şöhrətini daşıyırdı. Dneprin (Uzu çayının) sahillərində belə bir qala mühüm əhəmiyyətə malik idi; ondan su yolu ilə Kiyevə və yuxarıya Smolenskə getmək mümkün olurdu. Orşa çayı ilə isə (onu sonradan Orşitsa adlandırdılar) Qərbi Dvinə, Vitebskə, Baltik dənizinə, Novqoroda çıxmaq olardı. 1768–1774-cü illər Rus-Türk müharibəsinin gedişində 1772-ci ildə Ada Kala istila olunmuş və Rusiyanın idarəsinə keçmişdir. Həmin zamandan o üzərində yerləşdiyi çayın adı ilə Orşa adını daşıyır. Bu adın da qədim türk sözü Or "xəndək, kanal" sözündən yarandığı ehtimalı güclüdür. Osmanlılara məxsus daha bir Ada Kala (müasir Rumınya ərazisində) vardır. 1691-ci ildə yenidən inşa olub möhkəmlənən Dunay sahillərindəki bu qala Dəmir Qapı boğazını nəzarətdə saxlayırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Райисполком | Оршанский район | Орша | Новости Орши | Новости Оршанского района | Оршанский райисполком". 2022-09-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-25.
2. ↑  "«Государственный земельный кадастр Республики Беларусь»". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-25.
3. ↑  2009-cu ildə Orşa şəhərinin milli tərkibi
4. ↑  Энциклопедический словарь Брокгауз и Ефрона, т. I, "А", с.384; Большая Советская Энциклопедия, т.18, с.544
5. ↑  İslam Ansiklopedisi, I c, İstanbul, 1988, s. 340

Mənbə
-----

Minaxanım Təkləli, Türk kitabı. Unudulan tarix. Dəyişdirilən adlar, Bakı, Nurlar, 2009

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Belarus ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Salyan Dövlət Kukla Teatrı** – 1973-cü ildə Salyanda yaradılmışdır.

Tarixi
------

Salyan Dövlət Kukla Teatrı 1973-cü ildə yaradılıb. İlk illərdə bədii özfəaliyyət dərnəyi kimi fəaliyyət göstərən, sonralar hər yerdə tanınacaq bu kollektiv yaradıcılıq birliyi əslən Salyandan olan, Bakı Dövlət Kukla Teatrında aktyor işləmiş, mədəniyyət işçisi Cahangir Qaraşovun təşəbbüs və dəstəyi ilə yaradılıb. O, tez bir zamanda ətrafına istedadlı həvəskarları toplayaraq Əli Səmədlinin "Artıq tamah baş yarar" əsərini tamaşaya qoyub. İlk addımın uğurları davamlı olduğundan dərnək 1975-ci ildə "Xalq kollektivi "adına layiq görülüb. Teatrın kollektivi tezliklə festivallarda, müsabiqələrdə, şəhər və rayonlarda tamaşaçılar qarşısında layiqincə çıxış edərək müxtəlif mükafatlarla yanaşı geniş tamaşaçı auditoriyasının sevgisini də qazanıblar. Sənət aləmində özlərini kifayət qədər doğruldan kollektivə 1994-cü il iyulun 4 –də Dövlət Teatrı statusu verilib. Bu illər ərzində teatrın kollektivi Əli Səmədlinin "Artıq tamah baş yarar ", Mirmehdi Seyidzadənin "Ata məhəbbəti ", Rəhman Əlizadənin "Keçəlin toyu", Rafiq Savalanın "Qayğıkeş Nigar", "Tələ quran özü düşər ", Abdulla Şaiqin "Danışan Kukla", İsgəndər Coşqunun "Tülkü həccə gedir", Tofiq Kərimin "Quyruqlu ulağın sərgüzəştləri", Əli Əlizadənin "Keçəl Həmzənin hiyləsi", Həsənağa Hüseynovun "Ulamaqdan mələməyə", Firudin Ağayevin "Cırtdan və Sehrbaz", Rafiq Mirzənin "Yetim fatma", R. Kipinqin "Başlı başına gəzən pişik" və başqa 60 qədər əsərləri səhnələşdirərək tamaşaçıların zövqünü oxşayıblar. Bu tamaşalar təkcə Salyanda deyil, ətraf bütün rayonlarda nümayiş etdirilib. Teatr kollektivi rayonda keçirilən mədəni – kütləvi tədbirlərdə hər zaman yaxından iştirak edir. Teatrın kollektivi öz tamaşaları ilə uşaqların mənəvi tərbiyəsində, onların mədəni səviyyəsinin, dünya görüşlərini formalaşmasında böyük rol oynayırlar.

Ümumiyyətlə, Salyanda teatr ənənələri daha qədimdir. 1944–1949-cu illərdə Salyanda Dövlət Dram teatrı fəaliyyət göstərib. Müharibə dövründə açılan bu teatr dövrünün nümunəvi teatrlarından olub. Dram teatrı olmasına baxmayaraq yaradıcı heyətin güclü olması ilə əlaqədar səhnəyə opera və musiqili komediya tamaşaları da qoyulub. Bu gün hamının tanıdığı şəxsiyyətlərin bir qismi bu teatrın yetirmələridir. Onlardan Rübabə Muradova, Qulu Əsgərov, Sənan Ağabəyli, Muğbil Dadaşov, Əliağa Kürçaylı, Əflatun Ağayev, Rza Şıxov və başqalarını göstərmək olar. 1949-cu ildə bir sıra əyalət teatrları ilə yanaşı Salyan teatrı da öz fəaliyyətini dayandırmağa məcbur olub. Hazırda Salyan Dövlət Kukla teatrına Laləzar Hüseynova rəhbərlik edir. Teatrın baş rejissoru isə Rafiq Mirzədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Baku TV.* "Salyan Dövlət Kukla Teatrının iki problemi" (az.). Youtube.com. 02.07.2022. 2022-07-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-07-02.
**Adi məryəmnoxudu** (*lat.* Teucrium chamaedrys) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin dalamazkimilər fəsiləsinin məryəmnoxudu cinsinə aid bitki növü.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillikdir. Gövdəsi düz və ya qalxan, hündürlüyü 10-45 sm, aşağısı oduncaqlı, sadə və ya az budaqlanan, yumşaqtüklü, cox vaxt qırmızımtıl olan bitkidir. Yarpaqları qısa saplaqlı, uzunsov yumurtavari və ya elliptik, qıraqları yarımdairəvari dişlidişli, üstdən əlvan yaşıl, altdan solğun, hər iki tərəfdən aztüklüdür. Köbələri 2-6 çiçəklidir, gövdənin və budaqların təpəsində birləşərək salxımvari çiçəkqrupu əmələ gətirir. Kasacığı zınqırovvari, qırmızımtıl, bəzən al qırmızı, bir qədər tüklüdür. Tacı 10–15 mm uzunluqda, fırfır rəngli, xaricdən sıx tüklüdür. Fındıqcaları 1,5 mm uzunluqda, hamar və ya azacıq qırışlıdır.

Yayılması
---------

BQ qərbi, BQ şərqi, BQ Quba sahəsi, Samur-Dəvəçi ovalığının rayonlarında aşağı dağ qurşağından subalp qurşağına kimi yayılmışdır. Qayalı, daşlı, gilli yamaclarda, meşələrdə, kolluqlarda, dağ çəmənlərində, bağlarda bitir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnæi C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 565.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q161937
* Wikispecies: Teucrium chamaedrys
* APDB: 145020
* BioLib: 41013
* EoL: 5365638
* EPPO: TEUCH
* EUNIS: 174813
* GBIF: 6411747
* GRIN: 314460
* iNaturalist: 55717
* IPNI: 460310-1
* ISC: 117477
* ITIS: 832931
* MoBotPF: 281440
* NBN: NBNSYS0000004264
* NCBI: 53176
* PalDat: Teucrium\_chamaedrys
* PFI: 4435
* Plant List: kew-202772
* PLANTS: TECH4
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:460310-1
* Tropicos: 17600394
* WCSP: 202772
* WFO: wfo-0000321975

 |
Qar kürəyi
**Qar kürəyi** qar təmizləmək üçün istifadə edilən kürəkdir. Qar kürəkləri müxtəlif dizaynlardadır və hər biri qarı müxtəlif istiqamətdə aparmaq üçün düzəldilib. Qarı kürəklə təmizləmək sağlamlıq üçün təhlükəlidir, ancaq düzgün istifadə ediləndə insan sağlamlığına xeyirli ola bilər.

Tarixi
------

İlk qar kürəyi Rusiyadakı çeyllikdə tapılıb, 6000 yaşı olduğu fikirləşilir, ağzı yonulmuş Cervus canadensis buynuzundan düzəldilib. Arxeoloqlara görə buynuz hissəsi odun və ya sümük tutacağına birləşdirilib.

Xüsusiyyətləri
--------------

Bütün qar kürəkləri tutacaqdan və çömçədən ibarətdir. Bəzən onları əlaqələndirən sap ola bilər, ancaq başqa qar kürəklərində tutacaq birbaşa çömçəyə bağlıdır.

Bir çox qar kürəkləri qarı itələmək və ya qaldırmaq üçün dizayn edilib, ancaq bəziləri hər ikisin edə bilər. Bəzi qar kürəyi çömçələrinin itilənmiş ağızları var və bu, buz parçalarını parçalamağa və qaldırmağa kömək edir.

Tutacaqlar düz və ya əyri ola bilər. Əyri kürəyə nisbətən düz kürək itələmə bucağını dəyişməyi asanlaşdırır və qar daha rahat tullanır. Uzun tutacaqlar istifadəçiyə qarı tullamaq üçün öz çəkisini istifadə etməyə kömək edir, qısa tutacaqlar isə qarı tullamağı asanlaşdırır. Plastik və şüşə-lif tutacaqlar yüngül çəkilidir, odundan tutacaqlar is ağır çəkilidir. Metal tutacaqlar əlin istisini azaldır və soyuq hiss etdirir.

* Maşın yolun təmizləmək üçün qar tullayır.Maşın yolun təmizləmək üçün qar tullayır.
* Qış geyimindəki uşaq qar kürəyini işlədir.Qış geyimindəki uşaq qar kürəyini işlədir.
* Təmizlənmiş səki.Təmizlənmiş səki.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Mark, Lisbeth; Lefrak, Babs.* Snow. New York: Penguin Group USA. 1995. səh. 24. ISBN 978-0-39952-166-9.
2. 1 2 3 4 5 6  *Consumer Reports.* "Best Snow Shovels - How to Shovel Safely". consumerreports.org. 14 February 2014. 4 December 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 March 2014.
3. ↑  *Scott, Cameron.* "What to look for when Buying a Snow Shovel". Living Space 360. Helium, Inc. 28 December 2010. 14 March 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 March 2014.

İstinadlar
----------

* How to get the most out of your snow blower and snow shovel, a guide for consumers
1990-cı ildən bəri hər il minlərlə insan Tiananmen meydan qətliamında ölənlərin ruhunu yad eləmək üçün Honq Konqun Viktoriya parkında yığışıraq Şam işığı ayıqlığında iştirak edir
**Şam işığı ayıqlığı** — insanların xüsusi səbəb üçün dəstək göstərmək məqsədi ilə günbatımından sonra şamlarla çöldə yığışmasıdır.

Belə hadisələr daha çox cəmiyyətdəki müxtəlif qrupların çəkdiyi əzablara etiraz etmək üçün və ya xəstəlik, fəlakət, qırğın və ya başqa tragediyalarda həyatını itirənlərini xatirəsini yad etmək üçün həyata keçirilir. Həyatını itirənlərini xatirəsini yad etmək üçün həyata keçirilən mərasimlər **şam işığı memorialı** da adlandırılır. Şam işığı ayıqlığının adətən dəvətli spikerləri olur və mərasim yerli medya tərəfindən işıqlandırılır. Spiker mərasimin başlığında mərasimin niyə keçirildiyini və nəyi təmsil etdiyini izah edən nitq söyləyir.

Bu mərasimlərin dini mənası da ola bilər. Milad bayramında bir çıx kilsələr Şam işığı ayıqlığı keçirirlər

Bu mərasimlər iştirak edənləri birləşdirmək və dəstəkləməklə bərabər zor göstərmədən məlumatlandırmağı və dəyişikliyə motivasiya etməyi də mümkün edir.

İstinad
-------

1. ↑  "love to know: Organise a candlelight vigil". 5 December 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 December 2012.
2. ↑  "Do Something: how to organise a vigil". 4 January 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 December 2012.

Xarici keçidlər
---------------

* "Kiçik Səfir üçün Şam işığı ayıqlığı nümunəsi" Arxivləşdirilib 2013-01-26 at Archive.today
**Ağ suzanbağı** (*lat.* Nymphaea alba) — bitkilər aləminin suzanbağıçiçəklilər dəstəsinin suzanbağıkimilər fəsiləsinin suzanbağı cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Azərbaycanda nadir növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Güclü kökə malik olan çoxillik su bitkisidir. Yarpaqları çox iri, tək-tək, uzun, yoğun saplaqlarda; yarpaq ayası ürəkvari-ovalvari, bəzən dairəvi, 10-25 sm enindədir. Kasayarpağı uzunsov və ya oval-uzunsov, uzunluğu 7 sm-ə qədər, itivari və ya kütvari, aşağıdan yaşıl, yuxarıdan yaşılvari-ağdır. Çiçəkləri tək-tək, iri, 10-15 (25) sm diametrindədir; ləçəkləri çoxsaylı, ağ oval-uzunsov. Dişicik ağzının şüaları 8-24 saydadır. Meyvəsi kürəvi, yaşıl rəngdə, çoxyuvalıdır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə və meyvə əmələgətirmə dövrü may—avqust—sentyabr aylarına təsadüf edir. Su və rütubəti sevən (hidrofil), işıqsevən bitkidir. Toxumla və vegetativ üsulla çoxalır. Müxtəlif şirin su qruplaşmalarında və yaxud tək bitir, durğun və yavaş axan s sahələrində rast gəlinir. Bəzi su hövzələrində tamamilə yox olub. Qida, dərman və dekorativ bitkidir.

Yayılması
---------

Kür-Araz ovalığı (Zərdab rayonu — Qarasuçayın sahəsində), Lənkəran ovalığı (Lənkəran rayonu — Liman qəsəbəsi, Mortso gölünün şimal hissəsində).

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyasının təbii bərpası azalır, ətraf mühitin mənfi təsirlərinə həssaslıq müşahidə olunur.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Qlobal istiləşmə ilə əlaqədar baş verən quraqlıqlar nətiicəsində körfəz və göllərin suyunun azalması, qida və dərman bitkisi kimi əhali tərəfindən istifadə edilməsi.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Qızılağac qoruğunda mühafizə olunur. Bitdiyi yerlərin tam mühafizəsi, Kür sututarlarının şirin su ilə doldurulması məqsədəuyğundur.

Sinonimləri
-----------

* Nymphaea minoriflora (Simonk.) Wissjul.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 510.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q147030
* Wikispecies: Nymphaea alba
* APDB: 149164
* APNI: 98545
* ARKive: nymphaea-alba
* BioLib: 3417
* BOLD: 345185
* Calflora: 8654
* Ecocrop: 8005
* EoL: 486305
* EPPO: NYMAL
* FoC: 200007085
* FoIO: NYMALB
* GBIF: 2882437
* GRIN: 25429
* iNaturalist: 62009
* IPNI: 171158-2
* IRMNG: 11159047
* ITIS: 503972
* IUCN: 164237
* NBN: NBNSYS0000002757
* NCBI: 34301
* NSWFlora: Nymphaea~alba
* NZOR: 1b0259e3-3724-415b-a36c-48d6c49a478c
* NZPCN: 3242
* PalDat: Nymphaea\_alba
* PfaF: Nymphaea alba
* PFI: 981
* PPE: nymphaea-alba
* Plant List: kew-2383355
* PLANTS: NYAL
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:171158-2
* Tropicos: 22600017
* VASCAN: 6717
* VicFlora: 82074df0-b24f-49f6-a703-b8fc63f32e42
* WoI: 244
* WFO: wfo-0000381440
* WoRMS: 1416197

 |
**Teksel** (nid. Texel, [ˈtɛsəl]) və ya **Tessel** — Niderlandın Şimali Hollandiya vilayəti ərazisində yerləşən şəhər. Qərbi-Friz adaları arasında əhali baxımından ən iri adasıdır. Adada eyni adlı ərazi inzibati vahidliyi fəaliyyət göstərir. Hələ 1415-ci ildə adada yerləşən yaşayış məntəqəsi müstəqil şəhər statusu almışdır.. Bölgənin sahəsi 585,96 km² təşkil etsə də, onun 416,14 km² ada ərazisinə daxildir. Teksel şəhəri adadan kənar sahəsi ilə birlikdə Niderlandın sahəsi ən böyük şəhəridir.

Coğrafi məlumat
---------------

Adada yerləşən əsas yaşayış məntəqələri
Adanın sahəsi 169,82 km² təşkil edir. Onun ərazisində 13,711 nəfər (2008) yaşayır. 
Adada 7 şəhərcik vardır: 

* De Koksdorp
* De Kooq
* De Vaal
* Den Burq
* Den-Hoorn
* Oosterend
* Audeşild

Adada onlarla kiçik qəsəbə yerləşir. Ada Şimal dənizi ilə Vadden dənizi (körfəz) arasında təbii sədd rolunu oynayır. Ada quşların əsas miqrasiya yerlərindəndir. Əsasən qazların miqrasiyası yolu ada üzərində yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Niderlandın yaşayış məntəqələri". 2012-05-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-06.
**Teleütlər** (özlərini *tadar*, *bayat-paçat* adlandırırlar) — Rusiyanın Kemerova vilayətində, Qərbi Sibirdə yaşayan türk xalqı.

Sayları və yayılması
--------------------

Rusiya federasiyasında sayları 2650 nəfərdir.Kemerova vilayətində isə 2 534 nəfər yaşayır.

Teleütlər əsasən kəndddə yaşayırlar. 2 min nəfərə yaxın əhali Bekova, Çeluxoeva, Verxovskaya, Şanda, Novi-Baçatı kəndlərində qərar tutub.

Dilləri
-------

Teleut dili Altay ailəsinin türk dilləri qrupunun qırğız-qıpçaq dilinə bağlıdır.

Tarixi
------

391-ci ildə Teleutlar tabğaçlar tərəfindən tabe edildi. 403-cü ildə jujanlara tabe oldular.

Teleüt və Telengitlər, Çin qaynaqlarında T’ieh-le olaraq bilinən Tölöslərin
törəmələri kimi qəbul edilir.
Bir mülahizəyə göre: Teleut və Telengit etnonimləri eyni kökdən gəlir.
Teleut etnonimi "Tele" kökünə Monqolca "+ut" çoxluq, cəm şəkilçisinin gətirilməsi nəticəsində yaranmışdır.
Telelər anlamına gəlir. Əsas xarakter özəllikleri, yaşam biçimləri və dil etibariylə də bu iki topluluk bir-biriyle eyni sayıla biləcək ölçüdə bənzerlikləri var.

Teleutlar özlərini Teleut etnonimi xaricində Teleŋet, Payat və Tadar
etnonimləriylə də adlandırırlar.
Bunlardan Teleŋet: Teleut və Telengitlərin özləri üçün danışdığları ortaq
etnonimdir.
Payat; Teleut Türklərinin çox saylı olaraq yaşadıqları Kemerovo bölgəsində
olan Baçat çayının Teleut Türkcəsindəki qarşılığı.
Sovetlər və öncəsində bu bölgədə yaşayan Türk xalqları üçün yayğın
olaraq Tatar etnonimi deyilir.Söz qonusu Tadar etnonimi isə Teleut
Türkcəsinin yapısı gərəyi iki addım arasındaki sərt səssizin yumuşaması ilə ibarət olan bir etnonimdir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* Сервер Совета Федерации: телеуты Arxivləşdirilib 2020-10-20 at the Wayback Machine
* Сайт Российской ассоциации коренных народов Севера :телеуты Arxivləşdirilib 2017-03-26 at the Wayback Machine
* Телеуты Кемеровской области Arxivləşdirilib 2006-05-14 at the Wayback Machine
* Информация из Полярной энциклопедии школьника «Арктика — мой дом: Народы Севера Земли» :телеуты
* Сайт «Заполярье» :телеуты Arxivləşdirilib 2010-02-18 at the Wayback Machine
* сайт «Народы России»:телеуты
* Телеуты надеются на Бога и духов
* Телеутское население Нижнего и СреднегоПричумышья Алтайского края по устнымисторическим источникам 1996—2002 гг.:идентификация и интерпретация
* Колесникова С. С. Особенности Я-Концепции подростков с аддиктивным поведением в Телеутском этносе

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Etnik qrup** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Arif Fuad oğlu Muradov** (ləqəbi: **Qazaxlı Alik**; 12 fevral 1958, Dağ Kəsəmən, Ağstafa rayonu) — Birinci Qarabağ müharibəsinin Azərbaycan tərəfindən iştirakçısı, ehtiyatda olan polkovnik.

Həyatı
------

Arif Fuad oğlu Muradov (Qazaxlı Alik) 1958-ci ildə Ağstafa rayonunun Dağkəsəmən kəndində anadan olmuşdur.

### Döyüş yolu

1987-ci il noyabrın 25-dən ermənilərə qarşı fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. İlk dövrlərdə 15–20 nəfərlik dəstəyə rəhbərlik etmişdir. İlk hərbi əməliyyatlarını isə düşmən arxasına təşkil etmişdir. 1991-ci ilin noyabr ayında hərbi hissə yaradılmış və Qazaxlı Alikin hərbi dəstəsi rəsmi qaydada vuruşmağa başlamışdır. Mayor rütbəsi alan Qazaxlı Alikin döyüşdüyü hərbi hissədə hərbi qulluqçuların sayı 930 nəfər çatmışdı.

Onun komandanlıq etdiyi dəstə ilk şəhidini Xocalı soyqırımından sonra vermişdir. 1992-ci il martın 14-də ermənilərin daha böyük dəstə ilə Qazax tərəfdən, Aşağı Əskipara Xeyrimli kəndinin üstündən baş tutan hücumunun qarşısını alarkən Qazaxlı Alik özü yaralanmış, onun dəstəsindən olan Rasim Bayramov isə yaralı halda ermənilər tərəfindən ələ keçirilmiş, sonradan da şəhid edilmişdir.

Ağstafa, Tovuz, Qazax, Kəlbəcər, Laçın, Goranboy, Gədəbəy və Qarabağın bir çox bölgələrindəki hərbi əməliyyatlarda iştirak etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Birinci Qarabağ müharibəsi

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Cümşüd Məmmədov.* ""Başıma pul qoyan erməni generalını elə başından vurmaq nəsibim oldu"". ordu.az. 2019-08-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
**Vüqar Abdullayev** — Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, şəhid.

Həyatı
------

Vüqar Sədrəddin oğlu Abdullayev 1969-cu ildə Laçın rayonunun Hacıxanlı kəndində anadan olub. 1976-1986-cı illərdə Hacıxanlı kənd orta məktəbində təhsil alıb. 1987-1989-cu illərdə keçmiş sovet ordusu sıralarında 2-illik həqiqi hərbi xidmət çəkib.

Hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra Laçın rayonuna qayıdır.

1990-cı il iyun ayında rayon Polis Şöbəsinə sıravi heyətə polis xidmətinə işə qəbul olunur.
Vüqar hərbi xidmətini, müharibə şəraitində çətin və məsuliyyətli polis xidməti ilə əvəz edir.
Laçın rayonunun Qorçu, Ərikli, Narınclar, Alxaslı, Qoşasu, Fərəcan, Suarası kəndləri uğrunda gedən qanlı döyüşlərdə qəhrəmanlıqla vuruşur.

Komandirlərin ona verdiyi döyüş tapşırıqlrını məharətlə və vaxtında yerinə yetirir.
Sonra Vüqarın döyüş yolu Murov dağının ətrafında Xanlar rayonunun kəndlərinin müdfiəsi uğrunda gedən mübarizələrdən keçir.

O, Füzuli rayonunun Horadiz qəsəbəsi uğrunda gedən döyüşlərdə 10 fevral 1994-cü ildə qəhrəmanlıq nümunəsi göstərərək şəhid olur.

Subay idi.

Ağcəbədi şəhərindəki Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.

Mənbə
-----
**Kotirovka** (*fr.* coter, "sitat") — maliyyə aktivinin satıcı və ya alıcı tərəfindən elan edilən və alqı-satqı etməyə hazır olduğu cari qiyməti (təklif olunur). Adətən mübadilə qiyməti kimi nisbətən sürətlə dəyişən qiymətə aiddir.

Maliyyə aktivinin növündən asılı olaraq kotirovka valyuta məzənnəsi, qiymətli kağızın dəyəri, kreditin faiz dərəcəsi, mal və ya xammalın qiyməti adlandırıla bilər. Bəzən kotirovka almaq və ya satmaq təklifinin qiyməti deyil, yalnız bağlanmış əqdin qiyməti hesab olunur.

Birjalarda qiymətlər xüsusi kotirovka komissiyası (komitə) tərəfindən qeydə alınır və onları malların topdansatış qiymətləri, qiymətli kağızların və xarici valyutaların məzənnələri haqqında xüsusi birja bülletenlərində dərc etdirir. Adətən birja sessiyasının açılış və bağlanış qiymətləri, günün maksimum və minimum qiyməti dərc olunur. Belə nəşrlər "rəsmi sitatlar" adlanır. Kotirovkalar hərracda yaranan bazar şərtlərini, tələb və təklifin nisbətini əks etdirir. Kotirovkalar qiymətli kağızlara və valyutalara sahib olan müxtəlif şirkətlər tərəfindən maliyyə əməliyyatları apararkən, habelə xammal və ya mal ehtiyatlarının balanslaşdırılması üçün istifadə olunur. Birjalarda ölkənin ən iri şirkətlərinin qiymətli kağızlarının yalnız kiçik bir hissəsinin kotirovkasına icazə verilir.

Sözün mənşəyi
-------------

"Sitat" termini çox güman ki, fransızca "coter" felindən gəlir — işarələmək / nömrə.

Növləri
-------

Valyuta bazarlarında kotirovkalar birbaşa və əks (dolayı) bölünür:

* ***Birbaşa kotirovka*** — ticarət obyektinin vahid qiymətini ifadə edir, əksər hallarda baş verir. Məsələn, 1 litr benzinin qiyməti 1,20 dollardır. Sitatlar tez-tez fraksiya şəklində qeyd olunur: 1,20 dollar / litr benzin. Numerator ödənişin qiymətini və valyutasını, məxrəc - malın ölçüsünü və adını göstərir.
* ***Əks (dolayı) kotirovka*** — pul vahidi üçün nə qədər mal alına biləcəyini göstərir. Məsələn, 1 dollar 0,8333 litr benzin ala bilər. Belə bir sitatın qısaldılmış rekordu: 0,8333 litr benzin/dollar. Numerator malın həcmini, ölçüsünü və adını, məxrəc - ödəniş valyutasını göstərir. Çox vaxt tərs kotirovka valyuta əməliyyatlarında baş verir. Ənənəvi olaraq dünyanın əksər ölkələrində valyutadəyişmə məntəqələri 1 dolları almaq üçün nə qədər milli valyuta lazım olduğunu göstərir. Bu, əmtəənin dollar olduğu yerli bazar nöqteyi-nəzərindən birbaşa kotirovkadır. Lakin dolları olan əcnəbilər üçün bu eyni giriş, 1 dollara nə qədər yerli mal (yerli valyuta) ala biləcəklərini göstərən əks qiymət olacaq.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Kotirovka // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
2. 1 2  Котировка биржевая // Экономическая энциклопедия. Политическая экономия. 2. М.: Советская энциклопедия. 1975. 274.
| Qiymətli kağızlar |
| --- |
|  |
| Səhm |
| adi • xüsusi • sahibi |
| İstiqrazlar |
| Avroistiqraz • FKİ |
| 
Digər |
| Emitent seçimi
Əmanət sertifikatı
Qəbz
Depozit sertifikatı
Səyahət yoxlaması
Yerləşdirmə
İnvestisiya payı
Veksel
sadə • ötürülə bilən
Qəbul edilmiş veksel
Faiz vekseli
İndossament • Konosament
Veksel uçotu
Depozitar qəbz
Amerika • Qlobal
İstiqrazlar
Avroistiqraz • FKİ
Anbar sertifikatı
Sadə • İkiqat |
| Emissiya
Yerləşdirmə
Dövriyyə
Ticarət
Satınalma |
| * b
* m
* r
 |

**İnvestisiya payı** — investisiya fondunu təşkil edən əmlakın mülkiyyətində onun sahibinin payını, idarəedici şirkətdən pay investisiya fondunun düzgün idarə edilməsini tələb etmək hüququnu, etibarlı idarəetmə müqaviləsinə xitam verildikdə pul kompensasiyası almaq hüququnu təsdiq edən adlı qiymətli kağız pay investisiya fondunun bu pay investisiya fondunun investisiya paylarının bütün sahibləri ilə (pay investisiya fondunun fəaliyyətinə xitam verilməsi).

Açıq paylı investisiya fondunun investisiya payı həm də bu pay sahibinin idarəedici şirkətdən investisiya payının geri alınmasını və bununla əlaqədar onun payına uyğun pul kompensasiyasının ödənilməsini tələb etmək hüququnu təsdiq edir. bu paylı investisiya fondunu təşkil edən əmlaka ümumi mülkiyyət hüququ, istənilən iş günü.

İnvestisiya payı səhm qiymətli kağızı deyil.
İnvestisiya payı ilə təsdiq edilmiş hüquqlar sənədsiz formada qeydə alınır.
Açıq və interval vahid investisiya fondlarının idarəetmə şirkətləri tərəfindən buraxılan investisiya paylarının sayı məhdudlaşdırılmır. Qapalı paylı investisiya fondunun idarəedici şirkəti tərəfindən buraxılmış investisiya paylarının sayı bu pay investisiya fondunun etibarlı idarə edilməsi qaydalarında göstərilir.

İnvestisiya payının nominal dəyəri yoxdur.
Bir mülkiyyətçiyə məxsus olan investisiya vahidlərinin sayı kəsr sayı kimi ifadə edilə bilər.

Qiymətli kağızların investisiya vahidlərindən törəmə alətlərin buraxılmasına yol verilmir.

Xarici keçidlər
---------------

* Федеральная служба по финансовым рынкам
* Формирование инвестиционного портфеля ПИФов on-line
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Məhəmmədiyyə (dəqiqləşdirmə).

**Məhəmmədiyyə**, (*ərəb.* المحمدية‎, *Al-Muhammadia*) keçmişdə Fedala (*ərəb.* فضالة‎; *fədl-ül Allah / Fəzlullah adından*), Mərakeşin şimal-qərb hissəsində liman şəhəri.

Atlantik okeanı sahilində, Kasablanka şəhərinin 24 km şimal-şərqində. 14-cü və 15-ci əsrlərdə taxıl və qurudulmuş meyvə satın alan Avropalı ticarət gəmilərinin diqqət nöqtəsi olan şəhər, 18-ci və 19-cu əsrlərdə zaman-zaman xristian tüccarlarca taxıl ixrac antreposu olaraq istifadə edildi.Şəhərdə 1913-cü ildən sonra fransızlar tərəfindən müasir liman təsisləri quruldu.Şəhər, 1959-cu ildə Mərakeş sultanı V. Məhəmmədin (hd 1927–1961) adını aldı. Ölkə xaricindən limana gələn xam neft şəhərin dərhal cənub-qərbində iştirak edən, ölkənin ən böyük neft rafinerisində işlənir.

Qardaş şəhərlər
---------------

* Belçika Gent, Belçika
* Liviya Zaviyə, Liviya
* Fransa Perpiniya, Fransa
* Fransa Belfor, Fransa
* Fransa Drö, Fransa
* Rusiya Noqinsk, Rusiya.
* Çin Ciyanqyin, Çin.

İstinadlar
----------

1. ↑  2014 Moroccan census. / red. High Commission for Planning
2. ↑  .
3. ↑   Arxivləşdirilib 2011-09-29 at the Wayback Machine (french)
4. ↑   Arxivləşdirilib 2011-07-22 at Archive.today (french)

Xarici keçidlər
---------------

* History of Mohammédia (french)
**İqtisad və Sahibkarlıq Universiteti** — Qırğızıstan Respublikasıda olan ali təhsil müəssisəsi.

Tarixi
------

İqtisad və Sahibkarlıq Universiteti 1 aprel 1993-ci il tarixli Qırğızıstan Prezidentinin №VII-100 qərarı ilə yaradılmışdır. Bu kararnameye görə universitetə ​​başlanğıcda Cəlal-Abad Ticarət İnstitutu adı verilmişdir. (2005-ci ildə İqtisad və Sahibkarlıq Universitetinə çevrilmişdir). 1993-ci ildə Cəlal-Abad Ticarət İnstitutu, Cəlal-Abad Oblast Dövlət İdarəsi, Qırğızıstan Təhsil Nazirliyi və Türk Dünyası Araşdırmaları Vəqfi arasında imzalanan müqavilə əsasında Qırğız-Türk İşletme Fakültesi quruldu. 2008-ci ildən etibarən Türk Dünyası Qırğız-Türk İctimai Elmlər İnstitutu adını daşıyır. Bu institutun açılmasında Türk Dünyası Araşdırmaları Vəqfi başçısı Prof. Dr. Turan Yazqan'ın fəaliyyətləri böyükdür. Bu institutda Qırğızıstan vətəndaşları daxil Türkiyə, Rusiya, Qazaxıstan, Azərbaycan, Makedoniya, Gürcüstan, Suriya, Özbəkistan, Əfqanıstan vətəndaşları təhsil görməkdədirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Образование.kg". 2015-09-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-12.
2. ↑  "İktisat ve Girişimcilik Üniversitesi hakkında". 2015-12-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-12.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Məmmədov.

**Muxtar Məmməd oğlu Məmmədov** (1983, Bakı) — ictimai xadim, Azərbaycan Respublikasının İsrail Dövlətində fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2023-cü ildən).

Həyatı
------

Muxtar Məmmədov 1983-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. 2000–2004-cü illərdə Bakı Dövlət Universitetində Beynəlxalq münasibətlər ixtisası üzrə bakalavriat, 2006–2007-ci illərdə Belçikanın Avropa Kollecində Avropaşünaslıq ixtisası üzrə magistratura, 2015–2018-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının Rəhbər kadrların yenidən hazırlanması fakültəsində "Dövlət qulluğunun təşkili və idarəedilməsi" ixtisası üzrə magistratura təhsili alıb.

2007–2008-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələrində həqiqi hərbi xidmət keçib.

2005–2013-cü illərdə Xarici İşlər Nazirliyində, o cümlədən 2009–2013-cü illərdə Azərbaycan Respublikasının Belçika Krallığındakı Səfirliyində müxtəlif diplomatik vəzifələrdə çalışıb.

2013–2021-ci illərdə Təhsil Nazirliyində sektor müdiri, Beynəlxalq əməkdaşlıq şöbəsinin müdiri və aparatın rəhbəri vəzifələrində çalışıb.

2021-ci il Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2021-ci il 29 aprel tarixli Sərəncamı ilə təhsil nazirinin müavini vəzifəsinə təyin edilib.

2022-ci ildə elm və təhsil nazirinin müavini vəzifəsinə təyin olunub.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2020-ci il 23 iyun tarixli Sərəncamına əsasən "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif olunub.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2023-cü il 11 yanvar tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının İsrail Dövlətində fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilib

İngilis, rus və türk dillərini bilir.

Evlidir, iki övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "M. M. Məmmədovun Azərbaycan Respublikasının İsrail Dövlətində fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2023-08-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-11.

Xarici keçidlər
---------------
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Differensial.
Differensial ötürmə

**Differensial** — ötürmə xüsusi planetar ilişmə olub, ötürmə ədədi i0 = − 1 olan dişli çarx ilişməsidir. Avtomobillərdə mühərrikdən təkərlərə verilən ötürmə sisteminin – transmissiyanın tərkib hissəsidir. Avtomobil əyrixətli yol üzrə hərəkət etdikdə onun arxa təkərləri müxtəlif yol qət edirlər. Bununla onların fırlanma tezliyi də müxtəlif olur. Ona görə də, onların bir-biri ilə sərt birləşdirilməsi mümkün deyil. Avtomobillərin arxa təkərlərinin müxtəlif dövrlər sayında hərəkətini, yəni qeyri sinxronluğunu təmin etmək üçün differensial ötürmədən istifadə edilir. Avtomobilin dönməsi zamanı bu ötürmə arxa təkərlərin sərbəst fırlanmasına imkan verir. Nəticədə təkərlərin lazım olmayan yüklənməsi aradan qaldırılır.
Differnsial ötürmə hələ b.e.ə. təxminən 100-cü ildən məlum olmuşdur. 

 *Əsas məqalə: Cənubu göstərən araba* 
Orta əsrlərə qədər geniş tətbiq olunan cənubu göstərən araba dövrünün ən mürəkkəb mexanizmlərindən sayılırdı. Əfsanəyə görə cənubu göstərən araba e.ə. 2600 il bundan qabaq sarı mperator, Huan-di zamanında icad edilmişdir. Həqiətə uyğun ola biləcək digər bir fərziyəyə əsasən cənubu göstərən araba Ma Tszyun tərəfindən 200-265 ci illərdə Üç çarlıq dövründə icad edilmiş və Vey çarlığının hökmdarı Min-di üçün Hazırlamışır.
Ancaq sonralar bu ötürmə az tətbiq olunduğundan yaddan çıxır və renessans dövründə Leonardo da Vinçi tərəfindən yenidən ixtira olunur. İndi avtomobillərdə tətbiq olunan diffrensial ötürmə isə 1827-ci ildə fransız mühəndisi Onésiphore Pecqueur tərəfindən ixtira edilmişdir.

Quruluşu
--------

Hərəkəti valdan bir başa ötürən differensial ötürmə
Valı bloklayan differnsial ötürmə
Differnsial ötürmə prinsip etibarı ilə bir fırlanan çərçivədən (gövdədən) ibarətdir. Bu çərçivənin daxilində iki, dörd, dönəbilən konusformalı dişli çarx yerləşdirilir. Bu tənzimləyici dişli çarxlar eyni zamanda iki böyük böyük konus dişli çarxı ilə əlaqələndirilirlər. Differnsial çərçivəsi konus, silindrik və ya hipoid dişli çarxları ilə hərəkətə gətirililər.

  

Sağ tərəfdə silindrik dişli çarxla təmin olunmuş differnsial ötürmədə bu ilişmənin sadə izahə verilmişdir. Avtomobil düzxətli hərkət etdikdə val və çərçiivə eyni sürətlə fırlanır. Sağa və ya sola dönmə zamanı isə tənzimləyici dişli çarxlar işə düşürlər. Normal halda avtomobilin mühərrikindən gələn dönmə momenti differnsialın çərçivəsi və val arasında bərabər bölünür. Əgər təkərin birinə düşən yük artarsa (dönmədə) onda tənzimləyici dişli çarxlar təkərin oxunun sürətini azaldır və bu zamna ümumi momentin böyük hissəsi digər təkərə ötürlür. Beləliklə təkərlərin dönmə zamanı müxtəlif, faydalı sürətləri təmin edilir.

Ancaq diffrensial ötürmənin çatışmayan cəhətləri də vardır. Məsələn əgər arxa təkərin biri havada olarsa, və ya da sürüşkən bir mühitə (buz, qar, yağış) düşərsə onda həmin təkər daha sürətlə fırlanmağa başlayır. Çünki, bu zaman digər tərəfdə yük çox olduğundan diffrensial ötürmə "səhv" reaksiya verir. Bunu ötürməyə sərhəd dövrlər sayının verilməsi ilə nisbətən aradan qaldırmaq olur.

Həmçinin bax
------------

Transmissiya
**Diler** (*ing.* dealer) — birja əqdlərinin müəyyənləşdirilmiş qaydada öz adından, öz hesabına bağlanmasını həyata keçirən və sonradan onu birjada satmaqla məşğul olan birja vasitəçisidir.

**Diler** — hər hansı bir şirkətin məhsullarını topdan alıb, sonradan pərakəndə və kiçik topdan satılması ilə məşğul olan hüquqi və ya fiziki şəxsdir (məsələn: avtomobil dileri).

Dilerlər sırf vasitəçilikdən başqa öz adından (özü üçün) və öz hesabına sonradan satmaq məqsədilə qiymətli kağız almaq hüququna malikdirlər. Onlar həm öz aralarında, həm də brokerlərlə əqdlər bağlaya bilər. Dilerlərin gəliri qiymətli kağızı sərfəli qiymətlə sonradan satmaq hesabına əmələ gəlir, yəni məzənnə fərqi kimi çıxış edir. Demək olar ki, dilerlər birjada möhtəkirliklə məşğuldur. Müasir fond birjası indi də əksər hallarda zahirən hələ keçən əsrlərdə inşa edilmiş, lakin daxilən ən yeni avadanlıqla, xüsusilə də tele- kommunikasiya avadanlığı ilə təchiz edilmiş böyük bir binadır. Birjalar hər iş günü bunun üçün ayrılmış saatlarda işləyir. Fond birjasında mühüm yeri tiker adlanan elektron tablo tutur. Tablo fond birjasının məcburi atributlarındandır. Tabloda birjada gün ərzində bağlanmış hər bir əqdin həcmi və qiyməti, emitent şirkətlərin adları və səhm məzənnələrinin dəyişməsi göstərilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "NASAA Broker-Dealer Resources". nasaa.org. 2005-02-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 April 2018.
2. ↑  General Accounting Office, Major Rule Report: Alternative Net Capital Requirements for Broker-Dealers That Are Part of Consolidated Supervised Entities Arxivləşdirilib 2020-09-24 at the Wayback Machine (B-294184), June 25, 2004. ("GAO Major Rule Report")
3. ↑  Lemke and Lins, *Regulation of Investment Advisers*, §§1:19 - 1:21 (Thomson West, 2013).
4. ↑  Guide to Broker-Dealer Registration Arxivləşdirilib 2017-03-02 at the Wayback Machine, Division of Trading and Markets, U.S. Securities and Exchange Commission, April 2008.

Xarici keçidlər
---------------

* Əmtəə birjası haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu[*ölü keçid*]