recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Domen (dəqiqləşdirmə).
**Domen** – İnternet şəbəkəsində domen adları fəzasının sahəsidir.

Domen adı dedikdə domenin simvolik adı nəzərdə tutulur. Domen adı bir domen daxilində istənilən hərf və rəqəm birləşməsi ola bilər. Domenin tam adı nöqtə ilə ayrılmış bütün domenlərin adlarından təşkil olunur və İnternetdə nəşr edilmış hər hansı veb-saytın ünvanını göstərir.

Məsələn, az.wikipedia.org domen adı üçüncü səviyyəli az domeninə aiddir, o da öz növbəsində ikinci səviyyəli wikipedia domeninə, wikipedia isə birinci səviyyəli org domeninə aiddir.

Saytların rəqəm şəklində verilmiş İP ünvanlarını yadda saxlamaq çox çətin olduğundan DNS sistemi vasitəsi ilə bu ünvanlar domen adları ilə əvəz olunur.

Beləliklə, domen adı – istənilən İnternet istifadəçisinin sayta müraciətinə şərait yaradan ünvandır.

Domen adına qərar verdikdən sonra **domen yoxlamaq** mərhələsinə gələ bilərsiniz. Biznesinizin üçün satın almağı düşündüyünüz domen adlarının boş olub-olmadığını burada yoxlamalısınız. Daha sonra isə satın alma mərhələsinə keçə bilərsiniz.

**Domen yoxlamaq** yeni domen adı alarkən ilk mərhələdir. Adətən domen adları sizin bizesinizi ifadə edən əsas açar söz və ya biznesinizin adı ilə eynilik təşkil edir. Bu da sizin asan yadda qalan olmanız və daim xatırlana biləcək bir ad seçiminiz üçün ən başlıca səbəbdir. Bunları nəzərə aldıqdan sonra onlayn veb adresinizin sonluğu haqqında qərar verə bilərsiniz. Bu zaman da sizə tövsiyə olaraq deyə bilərik ki, əgər biznesinizdə müxtəlif ölkələri hədəfləyirsinizsə .com sonluğuna müraciət edə bilərsiniz, yox əgər təşkilatı bir sahədirsə .org sizin üçün daha faydalıdır. Bu misalları daha da uzada bilərik amma burdan yola çıxaraq qeyd edirik ki, hər domen sonluğu sizin üçün müxəlif məqamlarda faydalı olacaqdır.

Xarici keçidlər
---------------

* IANA
* ICANN

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kimi seçə domen sayt üçün". 2022-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-29.
**İvan Kalinkin** (tam adı: *İvan Alekseyeviç Kalinkin*, *rus.* Иван Алексеевич Калинкин; 23 iyun 1935, Çeldayevo[d], Orta Volqa diyarı – 18 iyun 2012) — erzyan mənşəlli SSRİ şairi və yazıçısı, SSRİ yazıçılar ittifaqının üzvü, Rusiya Federasiyası Əməkdar Mədəniyyət İşçisi (1995).

Bioqrafiyası
------------

### İlkin illəri

Şair Ulyanovsk vilayəti, İnjenski rayonu, Çeldayevo kəndində, bir kəndli ailəsində doğulmuşdur. Atası 1944-cü ildə Böyük Vətən müharibəsində həlak olmuşdur. Atası həlak olduqdan sonra anası ilə birlikdə Mordoviya Muxtar Sovet Soaialist Respublikası, Bolçeiqnatovski rayonu ərazisinə köçmüşdür. O, Semyonovka və Kommunar qəsəbələrində yaşamışdır. Bolşeiqnatski rayonunda orta məktəbi və Ardatovskaya Mədəniyyət məktəbini bitirmişdir. Hərbi xidməti bitirdikdən sonra Staroe Çamzino kənd klubunda rəhbər olmuşdur (1956—1959).

### Jurnalist fəaliyyəti

1959-cu ilin mart ayından Bolçeiqnatovski «Znamiya truda» qəzetinin əməkdaşı olur. Sonradan Ardatovskaya rayonunda «Mayak», Romodomskayada isə «Pobedı» qəzetlərində ədəbi işçi, Bolçeiqnatovskidə buraxılan «Vosxod» qəzetində şöbə müdiri işləmişdir. 1970-ci ildə Qorski Sosial-İqtisad İnstitutunu bitirir və elə həmin ildə «Vosxod» qəzetinin redaktoru olur. 1972-ci ildən Saranskda yaşayır və respublika «Erzyan pravda» çap nəşrlərində şöbə müdiri, «Syatko» ("Qığılcım") jurnalının icraçı katibi işləyir. 1976-cı ildən SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvüdür. 1977—1984-cü illərdə isə «Syatko» jurnalının baş redaktoru işləmişdir. Mordoviya MSSR Yazışılar İttifaqına 1984-cü ildən rəhbərlik edirdi.

### Ədəbi xidmətləri

Kalinkinin ilk şeri olan «Poçtolonka» 1956-cı ildə «Suran Tolt» («Sur ocaqları») jurnalında dərc edilmişdir. Həyatı boyunca 19 şer, roman və hekayə kitabı nəşr olunmuşdur. İlk kitabı olan «Zoryan mizolkst» 1969-cu ildə Saranskda nəşr olunmuşdur. Bu kitab Mordaviyanın təbiətinə və əməkçi insanlarına həsr edilmişdir. Digər kitabları: «Maney pizeme» («Kor yağış»), «Sırnen syulmo» («Qızıl düyün»), «Lemzerks çire» («Çeremuxov sahili»), «Zelenıe kostrı», «Kizen menel» («Yay səması») və «Nadejda». Şerlərdən ibarət olan «Ava dı ley» («Qadın və çay») poeması Çeldayevo kəndinin sakinləri haqqındadır. Əsər rus dilinə 1998-ci ildə tərcümə edilmişdir.

Onun əsərləri rus dilində «Literaturnaya qazeta» və «Literaturnaya Rasiya» qəzetlərində, «Naş Sovremennik», «Drujba Narodov», «Neva», «Volqa» və «Oqonyok» jurnallarında dərc edilmişdir. 

### Mükafatları

İvan Kalinin 1990-cı ildə «Piçe vir», «Çvetı drujbı», «Pesni c bereqov Surı i Moşki» şer tolusu və poemalarına görə Mordoviya MSSR mükafatlarına layiq görülmüşdür. Mordoviya Xalq Yazıçısı, Mordoviya Əməkdar Şairi (1990) və Rusiya Federasiyasının Əməkdar Mədəniyyət İşçisi fəxri adlarını alıb. Mordoviya Ali Sovetinin deputatı və Rusiya Federasiyası Yazıçılar Birliyinin katibi seçilmişdir. «Şərəf nişanı» ordeninə layiq görülmüşdür.

Mənbə
-----

* Mordoviya ədəbiyyat kitabxanası. İvan Kalinkin Arxivləşdirilib 2020-01-23 at the Wayback Machine  (rus.)
* Национальная библиотеки Республики Коми. Иван Алексеевич Калинкин  (rus.)
**İvan İvanoviç Karyagin** — AMEA-nın müxbir üzvü.

Həyatı
------

İvan Karyagin 1894-cü il aprelin 9-da Penza vilayətində anadan olmuşdur. 1927-ci ildə Moskva Unveristetinin fizika-riyaziyyat fakültəsinin təbiət elmləri bölməsini bitirmiş, 1919-1923-cü illərdə Çembera məktəbində təbiətşünaslıq və riyaziyyadan dərs demişdir. 

Məşhur botanik, Azərbaycan Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü İvan İvanoviç Karyaginin həyat və yaradıcılığı 1923-cü ildən etibarən Azərbaycan və onun florasının tədqiqi ilə bağlı olmuşdur. O, 1923-1932-ci illərdə Bakı və Gəncənin ali məktəblərində çalışmış və laborantlıqdan Botanika kafedrasının dosenti vəzifəsinə qədər yüksəlmişdir. 1932-ci ildə İ.İ.Karyagin SSRİ EA-nın Zaqafqaziya filialının Azərbaycan şöbəsinin botanika bölməsinə işə dəvət olunmuşdur. 1946-cı ildə o, herbari laboratoriyasını yaratmış və həmin ildən ömrünün axırına kimi ona rəhbərlik etmişdir. 

İ.İ.Karyagin dərman bitkiləri üzrə geniş tədqiqatlar aparmış və 1946-cı ildə bu sahə üzrə biologiya elmlər namizədi adı almışdır. 1950-1961-ci illərdə İ.İ.Karyagin 8 cildli "Флора Азербайджана" kitabının hazırlanmasına və təşkilinə başlamışdır və o, bütün cildlərin redaktoru, eyni zamanda, "Flora"nın təşkilində iştirak edən ən qabaqcıl müəlliflərdən biri olmuşdur. 1952-ci ildə onun redaktəsi ilə "Abşeron florası" adlı kitab çapdan çıxmışdır. 

İ.İ.Karyagin yeganə elmlər namizədidir ki, botanika sahəsində xidmətlərinə görə 1958-ci ildə Azərbaycan Respublikası EA-nın müxbir üzvü seçilmişdir.

İ.İ.Karyagin Ümumittifaq Botanika Cəmiyyətinin üzvü olmuşdur.

İ.İ.Karyagin Azərbaycan bitki ehtiyatlarının öyrənilməsinə dair geniş tədqi­qatlar aparmış, kauçuklu, kitrəli, dərman və başqa faydalı bitkilər aşkar etmiş­dir. О, "Лекарственные растения Азербайджана" (həmmüəlliflərlə] (1942], "Инструкции по сбору гербария лекарственных растений" (1943]; "Лекар­ственные растения Абшерона" və s. monoqrafiyaların, "Флора Апшерона" (1952] kitabının müəllifidir.

İvan Karyagin 23 aprel 1966-cı ildə vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Bitkilərin Elmi Adının Beynəlxalq Siyahısı (ing.). 1999.
2. 1 2  Ivan Ivanovič Karjagin // author citation.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-10-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-07-27.
4. ↑
İvan Kliun.
**İvan Vasilyeviç Kliun** (*rus.* Иван Васильевич Клюн; 20 avqust (1 sentyabr) 1873 – 13 dekabr 1943, Moskva) — rus rəssam və heykəltəraşı.

Həyatı
------

İvan Kliun 1873-cü ildə Moskva yaxınlığında, Bolşie Qorki kəndində anadan olmuşdur.

1881-ci ildə bütün ailəsi ilə Ukraynaya, 1890-cı ildə isə o zaman Rusiya imperiyasının bir hissəsi olan Polşaya köçmüşdür.

İvan Kliun 1890-cı ildə Kiyev və Varşavada bədii təhsil almış, daha sonra Penza İncəsənət Məktəbində təhsilini dəvam etdirmişdir.

1889-1890-ci illərdə Varşavada İncəsənətə Həvəsləndirilmə Cəmiyyətinin məktəbində oxumuşdur.

1890-1905-ci illərdə o, Moskvada F.Rerberq, İ.İ.Mashkov və V.Fişerin studiyalarında incəsənət üzrə təhsil almışdır.

İvan Kliun 1907-1914-cü illərdə Sankt-Peterburq Rəssamlıq Akademiyasında təhsil aldı.

1910-cu ildən 1914-cü ilə kimi o, David Burlyuk, Vladimir Burlyuk, Kazimir Maleviç, Pavel Filonov, Vladimir Tatlin, Yuri Annenkov və başqa rəssamlar ilə Gənclər Birliyi (Союз Молодежи) qrupunun sərgilərində iştirak etmişdir.

Suprematizm
İvan Kliun 1915-ci ildə Kazimir Maleviçin təsis etdiyi, avanqard rəssamların (Aleksandra Ekster, Liubov Popova, İvan Puni, Kseniya Boguslavskaya, Olqa Rozanova, Nina Genke və başqaları) olduğu, Supremus qrupuna qatıldı elə həmin il qurupun "Tramvay V" sərgisində iştirak etmişdir. 1916-cı ildə digər suprematist rəssamlar ilə Verbovka Xalq Mərkəzində işləyib.

1917-1921-ci illərdə İvan Kliun Narkompros adına Gözəl Sənətlər Mərkəzinin Sərgi Bürosunun rəhbəri idi.

1918-ci ildən 1921-ci ilə kimi Moskvada "VXUTEMAS"da (Высшие художественно-технические мастерские) dərs demişdir.

Ivan Kliun 1943-cü ildə Moskvada vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Ivan Vasilyevich Klyun // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. 1 2  Union List of Artist Names (ing.). 2018.
Avropa qitəsi
**Qitə fəlsəfəsi** — müasir Avropa fəlsəfəsinin iki əsas "ənənəsi"ndən birini bildirmək üçün istifadə olunan termin. Belə adlandırmadan bu ənənəni ingilis-amerikan fəlsəfəsindən və ya analitik fəlsəfədən fərqləndirmək üçün istifadə edirlər. Belə ki, fərq ilk dəfə üzə çıxarılanda (XX əsrin ortalarında) qitə fəlsəfəsi bütün Avropada dominat fəlsəfə idi, analitik fəlsəfə isə ingilisdilli dünyada əsas ənənə sayılırdı.

Fəlsəfi cərəyanlar
------------------

Qitə fəlsəfəsinin aşağıdakı cərəyanları var:

* Həyat fəlsəfəsi;
* Fenomenologiya;
* Ekzistensializm;
* Hermenevtika;
* Strukturalizm;
* Poststrukturalizm və postmodernizm;
* Dekonstruktivizm;
* Fransa feminizmi;
* Frankfurt məktəbi fəlsəfəsi;
* Psixoanaliz;
* Fridrix Nitsşenin əsərləri;
* marksizmin əksər qanadları (qeyd etmək lazımdır ki, özünə analitik ənənənin xüsusiyyətlərini daşıyan analitik marksizm də var).

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Fəlsəfə** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Vitalina Bibliv** (*ukr.* Біблів Віталіна Миколаївна; 15 oktyabr 1980, Vasilkov[d], Kiyev vilayəti) — Ukraynalı teatr, kino və televiziya aktrisası. Qızıl Yula Milli Mükafatının laureatı (2019), Ukraynanın Əməkdar Artisti (2020).

Bioqrafiya
----------

Vitalina Bibliv 15 oktyabr 1980-ci ildə Kiyev vilayətinin Vasilkov şəhərində anadan olub.

Məktəb müəllimi İnna Puşkareva aktyorluq peşəsinin seçimində ona köməklik edir. Doqquzuncu sinifdə Müəllimlər günündə Vitalina Verka Serduçkanın parodiyasını etmək tapşırılır. Şübhə etsə də, müəllim onun xarizmasına inanır.

Məktəbdən sonra Vitalina Mədəniyyət məktəbində oxuyur. Müsahibəsində qeyd edir ki, məktəbdən klon olmaq və sirkdə işləmək arzusunda olub. O vaxta qədər estrada və sirk təhsili yalnız bir məktəbdə əldə edilə bilərdi və Vitalina ali təhsil almağa çalışırdı. 2003-cü ildə o, Kiyev Teatr İnstitutunu bitirir.

2003–2004-cü illərdə Kiyev Azad Səhnə Teatrının aktrisası olur. 2003–2008-ci illərdə Kiyev "Atelye 16" teatrında aktrisa kimi çalışır. 2008-ci ildən — "Qızıl Qapı" Kiyev Akademik Teatrında işləsədə Kiyev Akademik Gənc Teatrı ilə əməkdaşlıq edərir. 2015-ci ildə Stas Jirkovun "Stalkers" tamaşasında Slava rolunu oynayan Vitalina Bibliv teatr kəşfinə çevrilir.

Kinoda debütü 2004-cü ildə baş verir. O, Nikolay Kaftanın "Kor sevgi" serialında kiçik bir rol alır. Tənqidçilər Vitalinanın yəhudi ana rolunu oynadığı Eva Neumanın rejissoru olduğu "Mahnılar mahnısı" filminə xüsusi diqqət yetirirlər. Kino Avropanın ən yaxşı filmi (2012), Odessa Beynəlxalq Film Festivalının beynəlxalq və yerli müsabiqəsinin ən yaxşı filmi (2015) kimi tanınıb.

2009-cu ildə o, Ukraynanın 20 ən yaxşı aktrisasından biri seçilir.

Kiyev Mədəniyyət və İncəsənət Kollecində dərs deyir.

Hazırda Kiyevdə yaşayır və işləyir.

Mükafatları
-----------

* 2016 — "Stalkers" tamaşasındakı roluna görə "İkinci planda aktrisanın ən yaxşı tamaşası" nominasiyasında Kiyev Pektoral Teatr Mükafatına namizəd.
* 2019 — IV "Güzgü divarı" Teatr Mükafatında ("Həftənin Güzgüsü. Ukrayna" qəzeti) "Miss Yuliya" tamaşasında, "Qızıl Qapı" teatrında oynadığı rola görə qələbə.
* 2019 — "Qızıl Dziga Milli Kino Mükafatı". İkinci planda ən yaxşı aktrisa üçün Qızıl Dziga mükafatı
* 2020 — Ukraynanın əməkdar artisti.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Vitalina Bibliv // Česko-Slovenská filmová databáze (çeş.). 2001.
2. ↑  "Актриса Виталина Библив провела 33 дня в бомбоубежище возле Бучи: Выходила только покормить животных" (russian). 2023-03-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-13.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Foto, video və audio | Instagram |
| Tematik saytlar | Česko-Slovenská filmová databáze · IMDb · Kinopoisk |
**Dominika Kroys** (pol. Dominika Anna Krois) — Polşa dövlət xadimi və diplomatı. 2019-cu ilin noyabr ayından Polşanın BMT-nin Vyana ofisində daimi nümayəndəsidir.

Bioqrafiya
----------

Dominika Kroys 1972-ci ildə anadan olub. O, Yagellon Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirmiş, 2006-cı ildə həmin universitetdə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini almışdır, Korrupsiya Probleminə Qarşı Beynəlxalq İctimai Hüquq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. O, həmçinin Vyana Diplomatik Akademiyasında təhsil alıb. Polyak dilindən əlavə ingilis, fransız və alman dillərini mükəmməl bilir. Xorvat, ispan və rus dillərində danışır.

Fəaliyyət
---------

1999-cu ildə Dominika Kroys Polşa Xarici İşlər Nazirliyində işə başlayıb. O, Berlindəki Səfirlikdə Avropa İttifaqı məsələləri üzrə ikinci katib (2001-2005), sonra Polşanın BMT-nin Vyanadakı Bürosu və beynəlxalq təşkilatlar yanında Daimi Nümayəndəliyinin birinci katibi, müşaviri və birinci müşaviri, təhlükəsizlik, nüvə silahı, terrorizm və silahların yayılmaması üzrə inkişaf məqsədlərinə rəsmi yardım (2006-2010) məsul vəzifələrdə çalışıb. Kroys eyni zamanda Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Transmilli Mütəşəkkil Cinayətkarlıqla Mübarizə Konvensiyasının İştirakçı Dövlətlərin Konfransı Rəhbərinin müavini vəzifəsində çalışıb. Xarici İşlər Nazirliyində Avropa İttifaqı, hüquq və müqavilə məsələləri və xarici siyasət strategiyası və planlaşdırma departamentlərində çalışıb. Daha sonra Avropa İttifaqının Vyanada Beynəlxalq Təşkilatlar yanında Nümayəndəliyində Avropa Xarici Fəaliyyət Xidmətində (2011-2015) və Avropa Təhlükəsizlik Siyasəti və Şərqi Avropa ilə Əlaqələr üzrə məsul ATƏT ilə Əlaqələr üzrə Koordinator (2015-2019) işləyib. 10 oktyabr 2019-cu il tarixində Polşanın Vyanadakı BMT Bürosu və Beynəlxalq Təşkilatlar yanında Daimi Nümayəndəsi təyin edilmişdir. O, missiyasına 2019-cu ilin noyabrında başlayıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Poland - Credentials". unido.org (ingilis). 2020-02-04. 2020-02-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-26.
2. ↑  "Krois, Dominika (1972- )". katalogi.bn.org.pl. 2021-04-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-26.
3. ↑  "Nowa Nauka Polska". nauka-polska.pl. 2020-11-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-26.
4. ↑  *Krois Dominika.* Prawo międzynarodowe publiczne wobec problemu korupcji (polyak). Kraków: Uniwersytet Jagielloński. 2005. 2022-04-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-10.
5. ↑  "Zapis przebiegu posiedzenia Komisji Spraw Zagranicznych /nr 160/". www.sejm.gov.pl. 2019-09-12. 2019-10-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-26.
6. ↑  "Dominika Krois becomes the new Permanent Representative of Poland to the UN Office and International Organisations in Vienna - Ministry of Foreign Affairs Republic of Poland". Ministry of Foreign Affairs Republic of Poland (ingilis). 2019-11-06. 2020-02-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-26.
7. ↑  "Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 października 2019 r. nr 110.30.2019 w sprawie mianowania Ambasadora Rzeczypospolitej Polskiej". prawo.sejm.gov.pl (polyak). 2019-10-10. İstifadə tarixi: 2020-02-26.[*ölü keçid*]
**İvan Canayev** — Osetiyalı sovet şairi, ədəbiyyatşünas, publisist və tərcüməçi.

Bioqrafiyası
------------

İvanın atası uşaqlarına təhsil verməyə çalışmışdır.

1909-cu ildə İvan Canayev Narsk kilsə məktəbini bitirmişdir, sonra Vladiqafkaz dini məktəbində oxuyur.

1913-cü ildə Ardon İlahiyyat Seminariyasına daxil olur.

Cənubi Osetiya Respublikasında hələ də osetin dilində nəşr olunan "Fidiuaq" əlyazma şəkilli jurnalının nəşrində iştirak etmişdir. Bu jurnaldakı kəskin publisistik məqalələrinin altına Niger adı ilə imza atır. Bu təxəllüsü o ömürlük onunla daşınır.

1917-ci ildə Saratov Universitetinin Tarix və Filologiya fakültəsinə daxil olur.

Bir il oxuduqdan sonra 1918-ci ilin yayında evə, Şincicara tətilə gəlir. Bu ərəfədə Rusiyada Vətəndaş müharibəsi başlayır. Bu hasisədən sonra Saratova qayıtmır.

Yalnız 9 il sonra, 1927-ci ildə Şimali Osetiya Dövlət Pedaqoji İnstitutunun ədəbiyyat fakültəsinə daxil olur. 1930-cu ildə İnstitutunu bitirir. Sonra Şimali Osetiya Araşdırma İnstitutunun aspiranturasına qəbul olur.

1936-cı ildən Şimali Osetiya Araşdırma İnstitutunda Osetiya ədəbiyyatı tarixi şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır.

Ədəbiyyat nəzəriyyəsi, qədim yunan və qədim Roma ədəbiyyatı, folklor, Osetiya ədəbiyyatı tarixi haqqında mühazirələr oxumuşdur. Osetiya dastanlarını sistemləşdirmək və öyrənmək üçün böyük bir iş görür.

3 may 1947-ci ildə Ordjonikidzede dünyasını dəyişir.

Yaradıcılığı
------------

İvan Canayev 1914-cü ildən ilk yaradıcılığına başlayır. Əsərlərini əsasən osetin dilində yazır. Fars şairləri, Yohann Volfqanq Göte, Aleksandr Puşkin, Taras Şevçenko, İvan Turgenev, Fyodor Tyutçev, Akaki Sereteli, Maksim Qorki, Lu Sinin tərcümələri ilə məşğul olmuşdur. O, böyük Kosta Xetaqurov haqqında (Tatari Yepxievlə birgə) bir dram və uşaqlar üçün "Kasıb və Aldarın oğulları" nağılını yazır. Canayevin şagirdləri — Xazbi Kaloyev və Muxarbek Koçisovo.

Əsas əsərləri
-------------

Qissi — poema;

Terekdə — poema;

Uahataqın oğlu, cəsarətli Quyman — poema;

Simd badelyat — poema;

Satayxan — poema.

Xatirəsi
--------

Müqəddəs Məryəmin Doğuş Kilsəsinin nekropolunda dəfn edilir. Onun məzarı federal mədəni irs sahəsidir.

Vladiqafkazda bir küçə onun adını daşıyır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Faceted Application of Subject Terminology.
2. 1 2  National Library of Israel Names and Subjects Authority File.
3. ↑  "Нигер (Джанаев Иван)". 2021-12-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-23.
4. ↑  Нигер (Джанаев И. В.). Думы Осетии: Стихи и поэмы. — Сов. Россия, 1981. — 192 с.

Ədəbiyyat
---------

* Большая Советская энциклопедия, в 30 т. 3-е изд. М. 1969–1978, том 17, стр. 559.
* Бибоева И. Г. Казиты М. Р. Джанаев Иван Васильевич // Писатели Осетии: библиографический справочник. — Владикавказ: Ир, 2015. — С. 126–130. — ISBN 978-5-7534-1499-1.
* Ларина В. И. Нигер (Джанаев И. В.) // Их именами названы улицы. — Орджоникидзе: Ир, 1979. — С. 231–233.
* Сатцаев Э. Б. Осетинские писатели. — Владикавказ, 2008. — С. 64–67. — (Моя Осетия). — ISBN 978-5-91139-098-3.
**"İvan Honçar" Muzeyi** (*ukr.* Музей Івана Гончара) və ya **Milli Xalq Mədəniyyəti Mərkəzi** (*ukr.* Національний центр народної культури) — Ukraynanın paytaxtı Kiyev şəhərində yerləşən və Ukrayna mədəniyyətinə həsr olunmuş muzey.

Mərkəz etnologik tədqiqatlar, sahə ekspedisiyaları, elmi konfranslar, mədəni və bədii tədbirlər təşkil edir. Muzey Ukraynanın bütövlüyünün və identikliyinin qorunub saxlanılması, ölkədə milli şüurun canlanması, Ukrayna xalq incəsənətinin ən yaxşı nümunələrinin qorunub saxlanılması və İvan Makaroviç Honçarın xatirəsini əbədiləşdirilməsi niyyəti ilə 1993-cü ilin sentyabr ayında açılıb.

Tarix
-----

Muzey 1993-cü ildə Ukrayna heykəltəraşı və rəssamı İvan Honçarın şəxsi kolleksiyasının əsasında qurulub. İvan Honçar kolleksiyasını yığmağa 1950-ci illərin axırlarında başlamışdır. Ukraynada etdiyi səyahətlərdən Ukraynanın xalq incəsənət nümunələrini yığmışdır.

O dövrün dövlət muzeyləri SSRİ dövrünün nailiyyətlərini qeyd etməsinə baxmayaraq, İvan Honçar yaradıcılığın ideoloji nüanslarına diqqət yetirmirdi. Onun maraqları Ukraynanın ənənəvi xalq incəsənitinin ictimaiyyətə nümayiş etdirilməsi idi. Nəticədə, ictimai muzey sadəcə Ukrayna SSR-də yox, bütün SSRİ respublikalarında diqqət əldə etmişdir. Muzey 1960-cı illərdəki milliyətçi hərəkatların mərkəzi olmuşdur.

Kolleksiya
----------

Muzey kolleksiyasında 2,700 parça (dəsmallar, köynəklər, xalçalar və s.), 700 keramika nümunəsi (dulusçu qablar, kafellər və s.) və bir sıra Pasxa yumurtaları, taxta məmulatları, dəmir əşyalar, şüşə qablar və yerli musiqi alətləri olmaqla 15 mindən çox etnoqrafik və bədii əşyalar var. Muzeydə çoxlu sənət əsərləri var. Muzeyin içərisində 2,750 kitab olan kitabxanası da var. Muzeydə İvan Honçarın çoxlu şəkilləri var.

Qalereya
--------

* Çobanlara ibadəti təsvir edən rəsm əsəri. 1650–1700.Çobanlara ibadəti təsvir edən rəsm əsəri. 1650–1700.
* Müqəddəs Barbara. 1810–1838.Müqəddəs Barbara. 1810–1838.
* Tanrının Anası. 1840–1860.Tanrının Anası. 1840–1860.
* Qalib Qeorqi. 1700–1740.Qalib Qeorqi. 1700–1740.
* Müqəddəs Məryəmin anadan olması. 1690–1710.Müqəddəs Məryəmin anadan olması. 1690–1710.
* Vışivanka.Vışivanka.

İstinadlar
----------

1. ↑  *V. A. Smoli.* // Енциклопедія історії України. Гончара Івана музей. Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının Ukrayna Tarix İnstitutu. 2004. 2022-03-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-09. ISBN 966-00-0405-2
2. ↑  "Oasis of Ukrainian culture — Ivan Honchar Museum". Welcome to Ukraine Magazine. 1 aprel 2011.
3. ↑  *К. А. Mişenko.* // Енциклопедія сучасної України. 2003–2016. 2022-05-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-31.

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **İvan Honçar Muzeyi** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* honchar.org.ua — Muzeyin rəsmi saytı

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 10003779-3 · LCCN: n2003098066 · NKC: ko2015894591 · VIAF: 143268187 · WorldCat VIAF: 143268187 |
**İvan Daniloviç Kalita** (*rus.* Ива́н Дани́лович Калита́; 1288, 1304 və ya 1 noyabr 1288, Moskva – 31 mart 1340, 31 mart 1341, 13 mart 1341 və ya 31 mart 1340, Moskva) — Böyük Moskva knyazlığının knyazı (1325-1340), Daniil Aleksandroviçin oğlu.

İvan Daniloviç özünün "Kalita" (yəni pul kisəsi) ləqəbini müxtəlif versiyalara görə yoxsullara qarşı səxavətinə və ya qənaətcilliyinə görə almışdır. Gəncliyində Yurinin Tver ilə böyük hökmranlıq uğrunda mübarizəsində iştirak etmiş, qardaşının ölümündən sonra o, Kolomna və Mojaysk ilə Moskva çayı hövzəsini daxil edən Moskva knyazlığını miras almışdı. İvan Kalita 1327-ci il anti-Orda Tver üsyanından istifadə etdi: Qızıl Orda xanı Özbək, əvvəllər Tverli Aleksandr Mixayloviçə həvalə edilmiş böyük hökmranlığa nəzarəti ona verdi. Sonrakı illərdə Özbəyin dəstəyinə arxalanan İvan Daniloviç hakimiyyətini xeyli gücləndirə bildi. Böyük knyazlığın müvəqqəti olaraq iki yerə bölünmüş ərazisi 1331-ci ildə yenidən birləşdirildi; Kalita digər rus knyazlıqlarında Orda üçün xərac toplamaq fürsəti əldə etdi və bundan təsirini genişləndirmək və xəzinəsini doldurmaq üçün istifadə etdi. Eyni məqsədlə o, xanədan nikahlarına girdi, volostları və kəndləri aktiv şəkildə satın aldı. Mənbələrdə "Kalitanın aldığı" ərazilər kimi Uqlitskoye, Qaliç-Merskoye və Belozerskoye knyazlıqları qeyd edilir, lakin onların Moskvadan asılılığının nədən ibarət olduğu aydın deyil. 1339-cu ildə Kalita əsas düşməni Tver knyazı Aleksandr Mixayloviçin Ordada edam edilməsinə nail oldu ki, bu da Moskvanın Tver üzərində son qələbəsi demək idi. İvan Daniloviçin hakimiyyəti Moskvanın əhəmiyyətli dərəcədə gücləndiyi bir dövr idi. İndi Moskva knyazları Vladimirə davamlı olaraq nəzarət edir və "Bütün Rusun böyük knyazı" («Князь великия всея Руси») titulunu daşıyırdı.

Salnaməçilər 40 illik dinc dövrün başlanğıcını, Qızıl Ordanın rus ərazilərinə basqın etməməsini Kalitanın hakimiyyəti ilə əlaqələndirirlər. Kalita ən yüksək kilsə hakimiyyəti ilə ittifaq bağlamağı bacardı. Mitrpolit Pyotr Moskvanı öz iqamətgahına çevirdi (təxminən 1322-ci ildən), şəhəri daş məbədlər bəzədi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2 3 4  Военная энциклопедия (rus.). СПб: Иван Дмитриевич Сытин, 1913. Т. 11.
3. 1 2 3 4 5  *А. Э.* Иоанн Данилович Калита I (rus.). // *Русский биографический словарь* СПб: 1897. Т. 8. С. 190–192.
4. ↑  *Lundy D. R.* Ivan I Kalita, Grand Duke of Novgorod and Moscow // The Peerage (ing.).
5. ↑  Michael Maclagan.
**Sivrimeyvəli vələs**

Təbii yayılması
---------------

İlk dəfə 1904-cü ildə Şuşada yayıldığı müəyyən edilmişdir.

Botaniki təsviri
----------------

Yarpaqlarını tökən ağac və ya iri koldur.Hündürlüyü 15 m-ə çatır.Qabığının rəngi boz və hamardır,yaşlı gövdələrinin qabığı isə dayaz-çatlıdır.Tumurcuqları saplaqsız,pulcuqvari və sivridir.Yarpaqları dartılmış ovalvaridir,enindən iki dəfə uzundur.yarpaqlarının qaidə hissəsi ürəkvari,kənarları bərabər mişardişlidir,orta damarı tüklüdür;yan damarları 9-11 cütdür.Yarpaqların saplaqlarının qaidə hissəsində kirpikvari tükləri bərabəryanlı deyildir,oraqvarı əyilmişdir.Çiçəkləri müxtəlifcinsli,birevli olub,sırğalarda toplanmışdır.Erkəkcik çiçəkləri ensiz slindrik yan sırğalardadır və çiçəkyanlığı yoxdur;yumurtavari örtücü pulcuğun qoltuğunda 4-12 erkəkcik yerləşmişdir,onların telləri üst tərəfdən ikiyə ayrılmışdır və təpəsində tüklü tozluqlar vardır.Dişicik çiçəkləri-yarpaqlı zoğlarda əmələ gələn azçiçəkli təpə sırğalarındadır; xırda və teztökülən pulcuqların qoltuqlarında cüt-cüt yerləşmişdir;hər çiçək ikiyuvalı yumurtalıqdan ibarətdir.sütuncuğu qısa olub,iki dişicik ağzı vardır.Ləpələri lətlidir.Meyvəsi qəhvəyi rənglidir,təpə hissədə tükcüklərdən ibarət tac vardır,tilləri kəskin irəli çıxmış və sərtdir,fındıqcıqlarının uzunluğu 6-7 mm,eni 3,5-4 mm-dir.

Ekologiyası
-----------

Torpağa tələbkardır,münbit torpaqlarda yaxşı bitib,quraqlığa,şaxtaya,kölgəyədavamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Kiçik və Böyük Qafqaz,Lənkəran,Şuşa meşələrində yayılmışdır.Nadir növdür,qorunması və artırılması vacibdir.

İstifadəsi
----------

Meşəsalmada istifadəsi məqsədyönlüdür.

Məlumat mənbəsi
---------------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q4147185
* Wikispecies: Carpinus × schuschaensis
* EoL: 1148559
* GBIF: 2875904
* IPNI: 295280-1
* IRMNG: 10709057
* Plant List: kew-34436
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:295280-1
* Tropicos: 50271922
* WCSP: 34436
* WFO: wfo-0000806089

 |
**Antuan de Monkretyen** (*fr.* Antoine Monchrestien de Watteville; 1576 – 1621) — fransız iqtisadçısı, merkantilist

Həyatı
------

Antuan de Monkretyen hesab edirdi ki, *"insanların xoşbəxtliyi sərvətdədir, sərvət isə əməkdədir"*, bolluq yalnız yerli məhsulların istehlakı, onun istehsalçılarının işi olduğundan və mənfəətin ölkə daxilində qaldığı halda qanunidir. Əcnəbiləri Fransadan sərvəti çıxaran nasosla müqayisə edir və onların qovulmasını, sənayenin inkişafını və onun məhsulunun təkmilləşdirilməsini təklif edir və iqtisadi həyata dövlətin müdaxilə etməsinin, vergilərin alınmasının və ticarət mənfəətinin tərəfdarı olmuşdur. Monkretyen xarici ticarəti genişləndrməyə kömək etməyi təklif etməmiş və əsərlərində monotarizmin izləri qalsa da o, merkantilizmin əksinə olaraq təbii sərvətə (Taxıla, duza, çaxıra və. s) birinci dərəcəli əhəmiyyət verir. O, hesab edirdi ki, dövləti qızılın və gümüşün miqdarı yox, "həyat və geyim üçün lazım olan predmetlərin olması varlı edir.

Əsərləri
--------

* Siyasi iqtisadın traktatı.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  Antoine Montchrestien // Gran Enciclopèdia Catalana (kat.). Grup Enciclopèdia, 1968.
3. ↑  Antoine Montchrétien // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. ↑  "Antuan Monkretyen". 2018-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-28.
**Braqun dövlət bioloji yasaqlığı** — Çeçenistan Respublikasında, Sunja çayının Terek çayına birləşdiyi yerdə yaradılan yasaqlıq. Yasaqlıq Qroznı, Qudermes və Şelkov rayonları ərazisinə daxildir. Yasaqlıq 1971-ci ildə yaradılıb. Yaradılmasında məqsəd qiymətli, nadir və nəsli kəsilməkdə olan heyvan növlərinin qorunub saxlanılması, bərpası və çoxaldılması, onların yaşayış mühitinin, miqrasiya yollarının, yuva yerlərinin qorunması və ekoloji tarazlığın qorunmasıdır. Regional (respublika) əhəmiyyətli xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazisi statusuna malikdir.

Coğrafi mövqeyi
---------------

Üç rayon ərazisində formalaşdırılmış yasaqlığın ümumi sahəsi — 17000 hektardır. Ərazinin 10,2 min hektarı meşə fonduna aiddir. Yasaqlıq ərazisində Braqun və Darbanx kəndləri yerləşir.

Barqun yasaqlığının şimal sərhəddi Vinoqradnoe kəndindən 3 km aşağıdan keçir. Terek çayı boyu davam edir və Çervlennaya-Uzlovaya meşəsi ərazisinə daxil olur. Sonra meşənin qərb sərhədi boyunca, kanalın dəmir yolu ilə kəsişməsinə qədər uzanır. Meşə sərhəddindən sonra yenidən Terek çayına çatır. Daha sonra çaydan aşağı Qudermes meşə təsərrüfatının 23-cü məhəlləsinin şərq sərhədinə qədər uzanır.

Cənub-şərq sərhədi 23-cü məhəllədən Xanqış-Yurt-Qudermes avtomobil yolu ilə 25-ci məhəlləyə qədər gəlir. Meşənin sərhədi boyunca Qudermes meşə təsərrüfatının 15-ci kvartalının cənub tərəfinə yaxınlaşır. Daha sonra — Sunja çayı üzərindəki dəmir yol körpüsündən Goryaçeistoçnenskoe meşə təsərrüfatının 37-ci məhəlləsinin cənub tərəfində keçir. Qərb sərhədi 14-cü kvartalın qərb tərəfi ilə keçir.

Fauna və florası
----------------

Yasaqlıq ərazisində nəcib maral, meşə pişiyi, susamuru, qamışlıq pişiyi, adi şimal sərçəsi, şərq çöl gürzəsi və s.qorunur. Bitki aləmi də yetərincə zəngindir.: alça, meşə üzümü, uca andız, keçi doqquzdonu, bənövşə və s.

Xarici keçidlər
---------------

* "Брагунский заказник". zapoved.net. 2017-01-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-24.
* "Брагунский заказник". oopt.aari.ru. İstifadə tarixi: 2017-01-24.
* "Кадастровый отчёт по ООПТ Государственный биологический заказник «Брагунский»". oopt.aari.ru. İstifadə tarixi: 2017-01-24.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Постановление Правительства Чеченской Республики от 22 июля 2003 г. № 30 "О государственных биологических заказниках республиканского значения"". 2021-10-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-26.
2. ↑
3. ↑  "Брагунский заказник". oopt.aari.ru. 2017-01-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-24.
**İvan Fyodoroviç Dıçko** (d. 11 avqust 1990, Rudnıy, Qostanay vilayəti, Qazaxıstan SSR, SSRİ) - ağır çəkidə çıxış edən Qazaxıstanın peşəkar boksçusu. Qazaxıstan Respublikasının əməkdar idman ustası (2012), Olimpiya oyunlarının ikiqat bürünc mükafatçısı (2012; 2016), Dünya çempionatının üçqat medalçısı (2011, 2013, 2015), Asiya çempionu (2013), Asiya Oyunlarının çempionu (2014), həvəskarlar arasında Asiya vitse-çempionu (2010).

2019-cu ilin sentyabr ayına olan vəziyyətə görə BoxRec reytinqində 70-ci yeri tutur və Qazaxıstanın ağır çəkili boksçuları arasında 1-ci yerdədir. Böyük beynəlxalq boks təşkilatlarının WBA reytinqində 13-cü yeri tutur - dünyanın ən yaxşı ağır TOP-70-lərinə daxildir.

Bioqrafiyası
------------

İvan Diçko məşqçisi Vladimir İvanoviç Şairer sayəsində boksla məşğul olmağa başladı. İvanın iki böyük qardaşı boksla məşğul idilər - İlya və Vladimir. İvan Dychko mütəmadi olaraq məşqlərə getməyə başladı. Məşqlərə başlayandan iki il yarım sonra Quadalaxara şəhərində keçirilən Dünya Kubokunun gümüş mükafatçısı oldu. 2008 Dünya Gənclər Çempionatında gümüş medalçı, 2009, 2010, 2011-ci illərdə Qazaxıstanın boks üzrə çempionu oldu.

2011-ci ildə Bakıda (Azərbaycan) keçirilən Dünya Çempionatının bürünc mükafatçısı oldu və Londonda keçiriləcək 2012 Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etmək üçün lisenziya qazandı. 2012 Yay Olimpiadasında bürünc medal qazandı. 2015-ci ildə Respublika Boks Federasiyası tərəfindən Qazaxıstanın ən yaxşı boksçusu seçildi. 2016-cı ildə Rio-de-Janeyro şəhərində keçirilən Yay Olimpia oyunlarında bürünc medal qazandı.

2017-ci ildə İvan digər bir qazax, Musa Tursingaliev ilə iş aparan «Heavyweight Factory» promouter şirkəti ilə müqavilə imzaladı. Peşəkar karyerasına 29 sentyabr 2017 tarixində başlayan Diçko, ilk raundda amerikalı Obura Raytanı məğlub etdi.

J. Nurmambetbetova adına 6 nömrəli məktəbi bitirib. 10 nömrəli məktəb-gimnaziyanı və Bədən Tərbiyəsi və İdman ixtisası üzrə Rudnı Sosial və Humanitar Kollecinin eləcə də Rudnenski Sənaye İnstitutunun tələbəsi olmuşdur.

Xarici keçidlər
---------------

* "Проспекты. Иван Дычко. Факты о боксёре". Boxanalitika.Ru. 23 февраля 2018. 2019-01-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-31.
* "Топ-проспекты хэвивейта: призёры ОИ-2016" (rus). Wrestlingua.com. 5 марта 2019. İstifadə tarixi: 6.3.2019.
* Иван Дычко — страница на сайте vRINGe.com
* Иван Дычко на сайте Федерации бокса Костанайской области.

İstinadlar
----------

1. ↑  Владимир Шайрер: «Мне тогда постоянно снился ринг». Arxivləşdirilib 2017-09-15 at the Wayback Machine // Костанайские новости.
2. ↑  "Иван Дычко признан лучшим боксером 2015 года в Казахстане". 2018-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-04.
**Beylli-Hamilton adası** (*ing.* Baillie-Hamilton Island) — Kanada Arktik arxipelaqına daxildir. Adada hazırda yaşayış yoxdur (2012).

Coğrafiya
---------

Beylli-Hamilton adası üç böyük ada ilə əhatə olunmuşdur — Baterst, Kornuollis və Devon. Beylli-Hamilton adasının qərbində, Kuins boyunca, Baterst adası; şimala və şərqə, Vellinqton boğazı boyunca Devon adası; cənubda, Mairi boğazı boyunca Kornuollis adası yerləşir. Adanın sahəsi 290 km², sahil xəttinin uzunluğu 74 km-dir.

Adanın demək olar ki, düzbucaqlı forması vardır. Uzunluğu 26 km, maksimum eni isə 12 km-dir. Sahil hündürlüyü 20 metrdən 100 metrə qədər olan qayalıqlardan ibarətdir. Adanın səthi əsasən düzdür, şimalda hündürlüyü 200 metrə qədər olan təpələr yayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The Atlas of Canada. Sea Islands". 2013-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-06-16.
2. ↑  "Oceandots.com — The Island Encyclopedia. Baillie-Hamilton Island". 2010-12-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-06-16.
**Anuriya** (yunanca *an* — inkar bildirir, *uron* — sidik) — sidiyin ayrılmaması xəstəliyi, sidikliyə sutka ərzində 50 ml-dən az sidik daxil olması vəziyyəti. Anuriya çox vaxt kəskin böyrək çatışmazlığı nəticəsində baş verir.

Mexanizm
--------

İnkişaf mexanizminə görə: 

* prerenal (böyrəkdənkənar)
* renal (böyrək)
* postrenal (ekskretor, o cümlədən sidik yollarının mexaniki tutulması ilə əlaqədar obturasion) anuriya olur.

Yeni doğulmuşlarda böyrək inkişaf etmədikdə və ya tək olan böyrəyi cərrahi yolla kənar etdikdə arenal (böyrəyin olmaması ilə əlaqədar) anuriya baş verir.

**Prerenal anuriya** böyrəklər qanla yaxşı və ya tam təchiz olunmadıqda, çoxlu qan itirdikdə inkişaf edir.

**Renal anuriya** böyrəklərin müxtəlif toksinlərlə zədələnməsində, yaxud kəskin nefritdə baş verir.

**Postrenal anuriya** sidik axarları şişlə sıxışdırıldıqda, yaxud onlar iki tərəfdən daşla tutulduqda olur; bəzən güclü qıcıqlandırıcı (soyuq su və s.) reflektor anuriya yaradır.

Anuriya zamanı təcili tədbirlər görülməsi tələb olunur, çünki əks halda 3–4 gün keçdikdən sonra uremiya inkişaf edə bilər. Anuriya diaqnozu sidiklikdə sidiyin olmamasına və uremik intoksikasiya əlamətlərinə görə qoyulur. Müalicəsi: prerenal və renal anuriyada hemodializin aparılması, postrenal anuriyada sidiyin hərəkətinə mane olan səbəbin aradan qaldırılması.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 566. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Appa Janibekov** (*Janıbeklanı Kıala-Ceriyni jaşı Zeke-riya*; 1864–1934) — gəncliyindən cəmiyyətdəki nöqsanları, ayrı-ayrı adamların, xüsusən vəzifə və imtiyaz sahiblərinin yaramazlıqlarını, kasıblara əziyyət vermələrini tənqid edən həcvlərilə məşhurlaşmışdır. O dəvrişvari bir həyat sürmüş, nə malı-mülkü, nə var-dövləti, nə də evi-eşiyi, ailəsi olmüşdur. Yəni Safarali Urusbiyevin yuxarıda qeyd etdiyi kimi, əsil xalq jırçısı olmuşdur. Appanın əsərlərinin bir çoxunun uzun zaman çapı və oxunması qadağan edilir. Sovetlər Birliyi çökdükdən sonra Appa Qalay oğlunun əsərlərinin toplanıb nəşr edilməsinə şərait yaranır.

1995-ci ildə Rimma Ortabay ilə Ahiya Biciri hazırladığı "Kalay ulu Appanın izin izlay" (Kalay oğlu Appanın izi ilə) adlı kitabı Çerkassı şəhərində çap olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Həşimi, Afət.* Aşıq Şəmşirin anadan olmasının 120 illiyinə həsr olunmuş "Aşıq sənətinin tarixi inkişaf yolları və Aşıq Şəmşir mərhələsi" mövzusunda Beynəlxalq Elmi Konfransın materialları (PDF) (az.). "Nurlan". 2013. 40–41. 2017-05-08 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-05-08.
**Balkariya** - Balkarların Mərkəzi Qafqaz dağları və vadilərində yaşadığı tarixi əyaələt və müasir dövrdə Rusiya Federasiyasının tərkibində olan Kabardin-Balkar Muxtar Respublikasının cənubi və qərbi hissələrini əhatə edən ərazidir. Şimali Qafqazın Terek çayının mənsəbinə aid olan Baksan, Malka, Çexem və Çerek çayları Balkariyadan keçir. Şimali Qafqazın bütün beşminlikləri (yüksəkliyi 5000 metrdən yüksək olan zirvələr) Balkariyada yerləşir. Bunlar sırası ilə Elbrus (balkarlar bu dağa Mingi-Tau deyirlər), Dıx-tau, Koşan-tau, Cəngi-tau və digər zirvələrdir. Qafqazın ən böyük buzlaqları Azau, Teraskol, İtkolŞ Çeget və 12 kilometr uzunluğunda olan Bezengi divarı (Qafqaz silsiləsinin ən yüksək hissəsi) də Balkariyada yerləşir.

Xarici keçidlər
---------------

* Balkariya. Tarixi məqalə.
* Balkariya və Kabarda arasında olan torpaq mübahisələrinin tarixinə dair məqalə Arxivləşdirilib 2008-06-28 at the Wayback Machine
* Tarix. Kabardin-Balkar Respublikası Arxivləşdirilib 2008-10-13 at the Wayback Machine
* Tarix Arxivləşdirilib 2011-03-18 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Balkarlar
* Kabardin Balkar Respublikası

İstinadlar
----------
**Ballıca mağarası** və ya digər adıyla **İndərə** — Qara dəniz bölgəsində, Tokatın adını daşıyan Ballıca, Pazar kəndində yerləşən bir mağara.

Təxminən 3,4 milyon il əvvəl başladığı təxmin edilən Ballıca mağarası 680 metr uzunluğunda və 90-94 metr yüksəkliyindədir. Cəmi 5 mərtəbədən və 9 zaldan ibarət olan, bəzi hissələrdə hələ də formalaşmaqda davam edən mağarada yay və qışda orta temperatur 17-24 dərəcə arasında, orta rütubət isə 55% -dən çoxdur.

Makaron formalı stalaktitlər, sütunlar, təbii hovuzlar, mağara gülləri və soğan formalı stalaktitlər dünya üçün ən yaxşı nümunələrdir. Türkiyədə soğan formalı stalaktitlərin olduğu tək mağaradır. Mağaraya girdikdən sonra 19 metr qalxdıqdan sonra, 75 metr enilir.

Dünyanın ən böyük mağaralarından biri olan Ballıca, 1995-ci ildən bəri ziyarətçilər üçün açıqdır. Tokat şəhər mərkəzindən 33 km və Pazar ilçəsindən 8 km məsafədədir. Mağaradan 70 metr aralıda avtodayanacağı var. Ziyarətçilərin sayı 2000-ci ildə 55 min, 2006-cı ildə 60 min, 2017-ci ildə 110 min nəfər olmuşdur.

Mağara YUNESKO tərəfindən 2019-cu ildə Dünya İrsi Müvəqqəti Siyahısına əlavə edildi. Türkiyədəki 28 geoloji sahələrdən biridir. 2007-ci ildə 483 hektar ərazisi olan Təbiət Parkı elan edilmişdir. Mağarada qrup halında Pipistrellus pipistrellus yarasalarına rast gəlmək mümkündür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Tokat Mağaraları". yigm.ktb.gov. 2017-03-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 mart 2020.
2. ↑  "Büyüleyici Ballıca Mağarası-Sabah - 26 Şubat 2014". Sabah Gazetesi. 30 aprel 2014. Archived from the original on 2014-04-30. İstifadə tarixi: 23 mart 2020.
3. ↑  "Jeolojik Miras Alanlarının Alternatif Turizm Kapsamında Değerlendirilmesi:Ballıca Mağarası Örneği". Bilgiustam. 2015-03-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 mart 2020.
4. ↑  "Ballıca Mağarası'nı ziyaret edenlerin sayısı 100 bini geçti! - En Son Haber". Sabah Gazetesi. 17 dekabr 2019. Archived from the original on 2019-12-17. İstifadə tarixi: 23 mart 2020.
5. ↑  "Birleşmiş Milletler, Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) Dünya Mirası Listesi Yolunda Ballıca". Sabah Gazetesi. 17 dekabr 2019. Archived from the original on 2019-12-17. İstifadə tarixi: 23 mart 2020.
**Stara Zaqora** (bolq. Стара Загора) Bolqarıstan ərazisində yerləşən altıncı ən böyük şəhər və Stara Zaqora vilayətinin inzibati mərkəzidir.

Şəhər mərkəzində yerləşən və dövlət tərəfindən mühafizə olunan qədim Roma abidələri bu şəhərin şanlı tarixini əks etdirir.

Tarixi
------

Şəhərin əsası bizim eramızdan əvvəl 342-ci ildə makedoniyalı II Filipp tərəfindən qoyulmuşdur.

Roma İmperiyasının mövcudluğu ərzində imperator Trayanın şərəfinə şəhər Ulpiya Avqusta Trayana adlandırılmışdır. Mark Avrelinin hakimiyyəti illərində (161-180) şəhər inkişaf dövrünü keçirmiş və öz yerləşdiyi bölgədə Trakiya və Filippopolis şəhərlərindən sonra üçüncü ən böyük yaşayış məntəqəsi olmuşdur. Bu şəhər öz statusunu və vacibliyini Septimi Sever, Karakalla və Diokletianın hakimiyyəti dövründə də qoruyub saxlamışdır.

Eramızın 250-ci ilində şəhər yaxınlığında baş vermiş Beroye döyüşü qotların qələbəsi ilə nəticələnmişdi. Çox güman ki, məhz bu hadisədən sonra regionda yerləşən digər şəhərlər kimi bu şəhərin də qala divarları iki qat artırıldı.

377-ci ildə qotlar şəhərə hücuma keçmiş və buranı talan etmişdir. Buna baxmayaraq, imperator I Yustinianın hakimiyyəti dövründə şəhər yenidən bərpa olunmuşdur.

1208-ci ildə şəhər yaxınlığında baş vermiş Boruy döyüşü nəticəsində bulqarlar Latın İmperiyası qoşunlarını məğlub etmişdir.

Stara Zaqora şəhəri 1371-ci ildə Osmanlı İmperiyası tərəfindən ələ keçirilmişdir. 1854-cü ildə şəhərin adı *Jeleznik* olaraq dəyişdirilsə də, 1870-ci ildə yenidən Stara Zaqora adını almışdır. 1878-ci ilə qədər şəhər *Eskizağra* adı ilə Ədirnə vilayətinin inzibati mərkəzi hesab olunurdu. 1878-ci ildə Bolqarıstanın Osmanlı idarəçiliyindən azad olmasından sonra şəhər 1886-cı ildə iki bolqar dövlətinin vahid halda birləşməsinə qədər Şərqi Rumeli muxtar vilayətinin mərkəzi olmuşdur.

Qardaşlaşmış şəhərlər
---------------------

Stara Zaqora hal-hazırda aşağıdakı şəhərlərlə qardaşlaşmış şəhər əlaqələrinə sahibdir:

* Polşa Radom, Polşa
* Yunanıstan Larisa, Yunanıstan
* Rusiya Samara, Rusiya
* Böyük Britaniya Daunpatrik, Böyük Britaniya
* Böyük Britaniya Şeffild, Böyük Britaniya
* Serbiya Kruşevaç, Serbiya
* Portuqaliya Barreyru, Portuqaliya
* Çin Yueyan, Çin

Həmçinin bax
------------

* Bolqarıstan
* Bolqarıstan şəhərləri

İstinadlar
----------

1. ↑  The History of Zonaras: From Alexander Severus to the Death of Theodosius, Thomas Banchich, Eugene Lane, ISBN 1134424736, 9781134424733 p 94
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-05-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-01.
3. ↑  "Radom - Miasta partnerskie" [Radom - Partnership cities]. Miasto Radom [City of Radom] (Polish). 3 aprel 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-07.
4. ↑  "Radom - miasta partnerskie" (Polish). radom.naszestrony.pl. 26 tarixində iyul 2007aszestrony.pl/?info=miasta\_partnerskie orijinalından (#bad\_url) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 yanvar 2019.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Stara Zaqora*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Stara Zaqora Regional Tarix Muzeyi
* Stara Zaqora İqtisadi İnkişaf Agentliyi
*
**Balleni adaları** (*ing.* Balleny Islands) — Üç böyük adadan və çoxlu sayda kiçik adalardan ibarət, insan yaşamayan arxipelaqdır. Vulkan mənşəli Cənub okeanı (Somov dənizi) və cənubdan Yeni Zelandiya ilə əhatələnmişdir.

Coğrafiyası
-----------

Arxipelaqa üç böyük ada daxil olur — Yanq, Bakl və Sterj adaları. Həmçinin bir çox xırda adacıqlardan və qayalardan ibarətdir.

| Ada/Qaya | Sahəsi,km² | Hündür nöqtəsi,m |
| --- | --- | --- |
| Yanq qrupu |
| Seal Rocks | 0,0 | 15 |
| Pillar | 0,0 | 51 |
| Yanq | 225,4 | Friman Zirvəsi 1340 |
| Rou | 1,7 | 183 |
| Bоrrаdeil | 3,5 | 381 |
| Beale Pinnacle | 0,0 | 61 |
| Bakl qrupu |
| Bakl | 123,6 | 1238 |
| Scott Cone | 0,0 | 31 |
| Eliza Cone | 0,0 | 67 |
| Chinstrap Islet | 0,0 |  |
| Sabrina adaları | 0,2 | 90 |
| The Monolith | 0,1 | 79 |
| Sterj qrupu |
| Sterj | 437,4 | Braun zirvəsi 1524 |
|
| Bütün | 791,9 | 1524 |
|

Bak adaları xəritədə (ortada)
Adaların hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 1524 m yüksəkliyə qədər çatır. Ərazinin çox hissəsi buzlaqlarla örtülmüşdür. Arxipelaqın uzunluğu təxminən 160 kilometrə qədər uzanır.

Adalarda Adeli pinqvini və Antarktika pinqvininlərinin böyük koloniyaları yerləşir.

Adalar Antarktika haqqında konvensiyaya görə Yeni Zelandiyaya yaxın olan Antarktika ərazisinə (Rossa ərazisi) daxil edilmişdir.

Tarixi
------

Adalar 1839-cu ildə ingilis dəniz səyyahı Con Balleni tərəfindən aşkar edilmişdir. Səyyahın şərəfinə adalar bu cür adlandırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Balleni adaları". 2014-08-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-01.
**macOS DVD Oynatıcı** Apple Inc. tərəfindən hazırlanmışdır, defolt MacOS-da DVD player-dir. O, çoxsaylı audio, video və altyazı treklərini, üstəlik Dolby Digital 5.1 keçidi, DVD giriş URL-ləri və subtitrlər kimi bütün standart DVD xüsusiyyətlərini dəstəkləyir. Bəzi hallarda istifadəçilər açmaq üçün VOB faylı seçə bilərlər. DVD Pleyer həmçinin DVD Studio Pro və iDVD-nin yandırılmış DVD-ləri ilə tam uyğundur; bunlara DVD Studio Pro-nun HD DVDləri daxildir. 2016-cı ilə qədər bu, macOS defolt tətbiqləri arasında qalan yeganə 32 bitlik proqramdır.

Məhdudiyyətlər
--------------

DVD Pleyeri əksər müəllif hüquqları qanunlarına uyğundur və buna görə də DVD region kodu məhdudlaşdırıcı kodlaşdırmalar və istifadəçi tərəfindən bloklanmış əməliyyatlar ("əlil edilmiş hərəkətlər") kimi DVD texnologiyasının ən məhdudlaşdırıcı tədbirlərini tətbiq edir. Bütün regionun DVD sürücüsündən istifadə edərkən belə, bu, istifadəçilərin müəllif hüquqları qanunlarını pozmaq istədikləri təqdirdə alternativ proqram təminatından istifadə etmələrinə səbəb olur. Apple-ın Grab (ekran tutma) proqramı DVD Player tətbiqi dayanana qədər Finder interfeysi vasitəsilə işləməyi dayandıracaq və istifadəçinin vizual DVD məzmununun skrinşotlarını çəkməsinə effektiv mane olacaq.

Proqrama DTS dekoderi daxil deyil, ona görə də DTS trekləri Mac-ın daxili dinamikləri və ya analoq çıxışı vasitəsilə səsləndirilə bilməz. Bununla belə, DTS izləri öz dekoderinə malik olan cihazlara çıxarıla bilər; beləliklə, oxutma S / PDIF, DisplayPort və HDMI kimi çıxışlar tərəfindən dəstəklənir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* DVD Pleyeri 4.6
**Balkan vaşaqı** (*lat.* Lynx lynx balcanicus) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin məməlilər sinfinin yırtıcılar dəstəsinin pişiklər fəsiləsinin vaşaq cinsinin adi vaşaq növünə aid heyvan yarımnövü. Yoxa çıxma təhlükəsi ilə əlaqədar Qırmızı kitaba daxil edilmişdir.

Onlara Şərqi Albaniya və Qərbi Makedoniya ərazilərində müşahidə etmək mümkündür. Üstəlik Kosovo və Monteneqro ərazilərində kiçik bir arela sahibdirlər. Balkan vaşaqları Makedoniyanın milli rəmzi hesab edilir. Vaşaq Makedon dinarının üzərində təsvir edilmişdir. Belə ehtimal edilir ki, Makedoniya ərazisində 35–40 baş Balkan vaşaqı vardır. Onlar əsasən Mavrovo Milli Parkı ərazisində cəmləşmişdir. Balkanların ən iri pişikləri hesab edilir. 2011–2012-ci illərdə Albaniyanın şimal dağlıq ərazilərində müşahidə edilmişdir. Albaniyada Şebenik-Yablanisa milli parkında belə müşahidə edilirlər. Yarımnöv olaraq təsdiqlənmişdir. 1969-cu ildən mühafizə altına alınmışdır. Lakin bu qanunsuz brakonyerliyin qarşısını ala bilməmişdir. Bu səbəbdən Albaniya və Makedoniyada sayları azalmışdır. Balkan vaşaqını həmdə əhali qorxudur. Qiymətləndirməyə əsasən Albaniyada 15–20 baş Balkan vaşaqı yaşayır. Balkan vaşaqı uzun əsrlər boyu nəsli kəsilmək təhlükəsi qarşısında olmuşdur. Onların ümumi sayı 50 baş arasında dəyişmişdir. Balkan vaşaqlarının çütləşmə dövrü yanvar-fevral aylarına təsadüf edir. Balavermə aprel ayında baş tutur.

Balkan vaşaqı ilk dəfə 1941-ci ildə bolqar zooloqu İvan Yosifov Bureş tərəfindən qeydə alınmışdır. 1978-ci ildə Miriç (Belqrad Universiteti) Balkan vaşaqının morfologiyasını təsbit etmişdir. Bununlada Balkan vaşaqının digər vaşaqlardan fərqləndirən xüsusiyyətləri göstərmişdir. Balkan vaşaqı yarımnöv kimi təstiqlənməsinə baxmayaraq bir çox alimlər onları yarımnöv kimi qəbul etmir. Vaşaqların populyasiyasını bərpa etmək üçün proqram hazırlanmışdır. Bu məqsədlə məktəblərdə belə marifləndirici tədbirlər görülmüşdür. Makedoniya və Albaniya layihəyələrin genişləndirilməsi üzrə birgə işləri davam etdirirlər.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q2164570
* GBIF: 10773846
* iNaturalist: 482115
* IUCN: 68986842

 |