Yerli amerikalılar Frederik Reminqtonun tablosunda
**Tüstü siqnalı** uzun məsafəli rabitənin ən qədim formalarından biridir. Bu, uzaq məsafədə istifadə olunan vizual ünsiyyət formasıdır. Ümumiyyətlə, tüstü siqnalları xəbərləri ötürmək, təhlükə siqnalı vermək və ya insanları ümumi əraziyə toplamaq üçün istifadə olunur.

Tarixi və istifadəsi
--------------------

Qədim Çində Böyük sədd boyunca əsgərlər bir-birlərini düşmən basqını barədə xəbərdar etmək üçün onun mayak qüllələrinə tüstü siqnalları göndərirdilər. Tüstünün rəngi hücum edən düşmən tərəfinin ölçüsünü bildirirdi. Mayak qüllələrini müntəzəm olaraq yerləşdirməklə və hər qüllədə bir əsgər yerləşdirməklə ismarıclar səddin bütün 7300 kilometrinə ötürülə bilərdi. Tüstü siqnalları həmçinin hücum barədə daxili qalaları xəbərdar edərək, müdafiə və qarnizonu dəstəkləyən qoşunları əlaqələndirməyə imkan verirdi.

Qədim Şri-Lankada dağ zirvələrində yerləşən əsgərlər zirvədən zirvəyə işarə edərək bir-birlərini yaxınlaşan düşmən hücumu (ingilislər, hollandlar və ya portuqallar) barədə xəbərdar edirdilər. Bu yolla onlar bir neçə saat ərzində Krala mesaj ötürə bildilər.

Tüstü siqnalından sui-istifadənin eramızdan əvvəl 8-ci əsrdə Qərbi Çjou sülaləsinin süqutuna səbəb olduğu məlumdur. Belə ki, Çjou kralı Yu, cariyəsi Bao Sini əyləndirmək üçün sərkərdələrini yalançı xəbərdarlıq siqnalları ilə aldatmaq vərdişi var idi. 

Yunan tarixçisi Polibi eramızdan əvvəl 150-ci ildə yunan əlifbası simvollarını ədədi simvollara çevirən daha mürəkkəb əlifba tüstü siqnalları sistemi hazırladı. O, məşəl dəstlərini cüt-cüt tutaraq mesajların asanlıqla işarələnməsini təmin etdi. "Polibi kvadratı" kimi tanınan bu ideya kriptoqrafiya və steqanoqrafiyaya da aiddir. Bu kriptoqrafik konsepsiya Birinci Dünya müharibəsinin sonrakı illərində Yapon Hiraqanası və almanlar tərəfindən istifadə edilmişdir.

Şimali Amerikanın yerli xalqları da tüstü siqnalı ilə əlaqə saxlayırdılar. Hər qəbilənin öz siqnal sistemi və anlayışı var idi. Siqnalçı adətən nəm otdan istifadə edərək yüksəklikdə odun qalayırdı və bu da tüstü sütununun yüksəlməsinə səbəb olurdu. Ot quruyan kimi götürülür və alovun üstünə başqa bir bağlama qoyulardı. Deyilənə görə, tüstünün yamac boyunca yerləşməsi müəyyən bir məna daşıyırdı. Tüstü təpənin ortasından gəlsəydi, bu, hər şeyin yaxşı olduğunu, təpənin başından gəlsəydisə təhlükəni ifadə edərdi.

Tüstü siqnalları bu gün də istifadə olunur. Kardinallar Kolleci papa toplantısı zamanı yeni Papanın seçilməsini göstərmək üçün tüstü siqnallarından istifadə edir. Kimsə üçdə iki üstəgəl bir səs alana qədər uyğun kardinallar gizli səsvermə keçirir. Hər səsvermədən sonra bülletenlər yandırılır. Qara tüstü səsvermənin uğursuz olduğunu, ağ tüstü isə yeni Papanın seçildiyini bildirir.

Rəngli tüstü bombaları, xüsusilə artilleriya və ya hava dəstəyi çağırışları zamanı, mövqeləri qeyd etmək üçün hərbi qüvvələr tərəfindən adətən istifadə olunur.

Tüstü siqnalları həm də təhlükə siqnalları göndərmək üçün istifadə edilən tüstü yaradan cihazlara aid ola bilər.

Nümunələr
---------

### Yerli amerikalılar

Lyuis və Klarkın jurnalları, partiyalarının varlığını və ya yerli qəbilələrlə görüşmək istəklərini bildirmək üçün yerli amerikalıların düzənlikləri yandırmaq üsulunu qəbul etdikləri zaman bir neçə dəfə istinad edirlər. 

#### Yamana

Cənubi Amerikalı yamanalar, məsələn, bir balina sahilə çıxdıqda, tüstü siqnalları ilə mesaj göndərmək üçün alovdan istifadə etmişdi. Ətin çox olması, çürüməməsi üçün bir çox insanın xəbərdarlığını tələb edirdi. Onlar başqa hallarda da tüstü siqnallarından istifadə etmiş ola bilərdilər, buna görə də Magellan belə yanğınları görmüş ola bilər (bu mənzərə onu Tierra del Fueqo adlandırmağa ilham verdi), lakin o, təbii hadisələrin tüstünü və ya işıqlarını görmüş ola bilər.  

### Aborigen avstraliyalılar

Avstraliyadakı aborigen avstraliyalılar müxtəlif məqsədlər üçün tüstü siqnalları göndərirdilər.   Bəzən başqalarına onların mövcudluğu barədə məlumat vermək, xüsusən də özlərinə məxsus olmayan torpaqlara girərkən.  Bəzən ağları ziyarət edənləri təsvir etmək üçün istifadə edilən tüstü siqnalları mesaj göndərməyin ən sürətli yolu idi.  Duman siqnalları bəzən düşmən qəbilələrin hücumları barədə xəbərdar etmək və ya eyni qəbilənin ovçuları arasında görüşlər təşkil etmək idi. Bu siqnal dağ silsiləsindəki sabit baxışdan və ya qəbilə üzvlərinin mobil dəstəsindən ola bilər.  "Siqaret çəkmək" çox vaxt yaxınlıqdakı fərdlərin və ya qrupların öz siqnalları ilə cavab verməsi ilə nəticələnir.   Məlumat daşımaq üçün tüstünün rəngi müxtəlif idi, bəzən qara, ağ və ya mavi, yandırılan materialın yaş ot, quru ot, qamış və ya başqa olmasından asılı olaraq, tüstünün forması isə sütun, top və ya üzükvari ola bilərdi. Bu mesaj ayrı-ayrı qəbilələrin adlarını ehtiva edirdi.  Digər rabitə vasitələri kimi, siqnallar da səhv şərh edilə bilər. Qeydə alınmış bir nümunədə, "biz gəlirik" kimi tərcümə olunan tüstü siqnalı cavabı, uğurlu bir ovdan sonra bir araya gələn ovçu tərəflərin əslində qəbilənin qorunması üçün döyüş partiyasına qoşulması kimi təfsir edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ivan, Djordjevic.* Coding for Optical Channels. Springer US. 2010. 2. ISBN 978-1-4419-5569-2. OCLC 699999686.
2. ↑  *Du, Yumin; Chen, Wenwu; Cui, Kai; Guo, Zhiqian; Wu, Guopeng; Ren, Xiaofeng.* "An exploration of the military defense system of the Ming Great Wall in Qinghai Province from the perspective of castle-based military settlements". Archaeological and Anthropological Sciences. 13 (3). 2021-02-16. doi:10.1007/s12520-021-01283-7. ISSN 1866-9557.
3. ↑   (#empty\_citation)
4. ↑   (#empty\_citation)
5. ↑  *Knox, Robert.* Historical Relation of Ceylon. 1911.
6. ↑  Sima Qian (ed.).
7. ↑  "Smoke Signal". addpmp.slamjam.com (ingilis). 2022-11-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-13.
8. ↑  Pyrotechnic device, Feb 4, 1964, İstifadə tarixi: 2017-02-01
9. ↑  Smoke signal, Nov 28, 1967, 2020-02-12 tarixində arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 2017-02-01
10. ↑  "Lewis and Clark Journals, July 20, 1805". 2014-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-22.
11. ↑  Gusinde 1966:137–139, 186
12. ↑  Itsz 1979:109
13. ↑  "The Patagonian Canoe". Pages.interlog.com. 2018-03-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-02-19.
14. ↑  Extracts from the following book. E. Lucas Bridges: *Uttermost Part of the Earth. Indians of Tierra del Fuego.* 1949, reprinted by Dover Publications, Inc (New York, 1988).
15. 1 2  Myers, 1986: 100
16. 1 2  "Report on Patrol to Lake Mackay Area June/July 1957". National Archives of Australia. 2018-09-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-01-31.
17. ↑  *Idriess, Ion L.* The Red Chief. ettimprint. 1953.
18. ↑  *Idriess, Ion L.* Over the Range. ettimprint. 1937.
19. ↑   (#empty\_citation)
20. 1 2 3 4   (#empty\_citation)

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭Telekommunikasiyalar |
| --- |
| Tarixi | 
* Baken
* Yayım tarixi
* Kabel mühafizə sistemi
* Kabel televiziyası
* Xəbərləşmə peyki
* Kompüter şəbəkəsi
* Verilənlərin sıxlaşdırılması
	+ audio
	+ DCT
	+ şəkil
	+ video
* Rəqəmsal media
	+ İnternet videosu
	+ onlayn video platforması
	+ sosial media
	+ yayım mediası
* Kommunikasiyada nağara
* Edholm qanunu
* Elektrikli teleqraf
* Faks
* Helioqraf
* Hidravlik teleqraf
* İnformasiya Çağı
* Elmi-texniki inqilab
* İnternetin tarixi
* Kütləvi informasiya vasitələri
* Mobil telefonların tarixi
	+ Smartfon
* Optik kommunikasiya
* Optik teleqraf
* Peycer
* Fotofon
* Öncədən ödəməli mobil telefonların tarixi
* Radio
* Radiotelefon
* Xəbərləşmə peyki
* Semafor
* Yarımkeçirici
	+ cihaz
	+ MOSFET
	+ tranzistor
* Tüstü siqnalı
* Telekommunikasiya tarixi
* Teleavtoqraf
* Teleqrafiya
* Teletayp
* Telefon
* *Telefon İşləri*
* Televiziya
	+ rəqəmsal
	+ yayım
* Sualtı rabitə kabeli
* Videotelefon tarixi
* Fısıltı dili
* Simsiz rabitə

 |  |
| Şəxslər | 
* Nəsir Əhməd
* Edvin Hovard Armstronq
* Məhəmməd Atalla
* Con Berd
* Pol Beran
* Con Bardin
* Aleksandr Bell
* Emil Berliner
* Tim Berners-Li
* Frensis Bleyk
* Caqdiş Bos
* Çarlz Borlsol
* Ualter Houzer Bratteyn
* Vint Serf
* Klod Şapp
* Yoqen Dalal
* Daniel Davis (oğul)
* Donald Davis
* Eymos Dolbear
* Tomas Edison
* Li de Forest
* Filo Farnsuort
* Recinald Fessenden
* Elişa Qrey
* Oliver Xevisayd
* Robert Huk
* Erna Huver
* Harold Hopkins
* Qardiner Habbard
* İnternet pionerləri
* Robert Elliot Kan
* Kan Devon
* Çarlz Kao
* Narinder Kapani
* Hedi Lamarr
* İnnosenzo Manzetti
* Qulyelmo Markoni
* Robert Metkalf
* Antonio Meuççi
* Samuel Morze
* Cunici Nisidzava
* Çarlz Peyc
* Radya Perlman
* Aleksandr Popov
* Tivadar Puşkaş
* Filip Reys
* Klod Şennon
* Elmon Braun Stroucer
* Henri Sutton
* Çarlz Teynter
* Nikola Tesla
* Kamil Tissot
* Alfred Vail
* Tomas Vatson
* Çarlz Uitston
* Vladimir Zvorkin

 |
| Transmissiyamühiti | 
* Koaksial kabel
* Fiber-optik kommunikasiya
	+ Fiber-optik
* Sərbəst məkan optik rabitəsi
* Molekulyar rabitə
* Radiodalğalar
	+ naqilsiz
* Ötürmə xətti
	+ telekommunikasiya dövrəsi

 |
| Şəbəkə topologiyasıkommutasiyası | 
* Buraxılış zolağının eni
* Bağlantılar
* Şəbəkə qovşağı (node)
	+ terminal
* şəbəkə kommutatoru
	+ dövrə
	+ paket
* Avtomatik telefon stansiyası

 |
| Multipleksləşdirmə | 
* Kosmik
* Tezlik
* Zaman
* Qütbləşmə
* Orbital bucaq momentumu
* Kod

 |
| Konsepsiyalar | 
* Verilənlərin ötürülməsi protokolları
* Kompüter şəbəkəsi
* Verilənlərin ötürülməsi
* Saxla və irəlilə
* Telekommunikasiya avadanlığı

 |
| Şəbəkənin növləri | 
* Mobil şəbəkə
* Ethernet
* ISDN
* LAN
* Mobil
* NGN
* İctimai telefon şəbəkəsi
* Radio
* Televiziya
* Telex
* UUCP
* WAN
* Simsiz şəbəkə

 |
| Məşhur şəbəkələr | 
* ARPANET
* BITNET
* CYCLADES
* FidoNet
* Internet
* Internet2
* JANET
* NPL şəbəkəsi
* Toasternet
* Usenet

 |
| Yerlər | 
* Afrika
* Amerika
	+ Şimali
	+ Cənubi
* Antarktika
* Asiya
* Avropa
* Okeaniya
* (Telekommunikasiyanı tənzimləyən orqanların siyahısı)

 |
| 
* П:  **Telekommunikasiya portalı**

* Category Kateqoriya
* List-Class article Konturlar
* Commons page Vikianbar

 |

| ⛭Optik telekommunikasiya |
| --- |
| Əsas | 
* Tüstü siqnalı
* Baken
* Hidravlik teleqraf
* Dəniz işarə bayraqları
* Optik teleqraf
* Helioqraf
* Siqnal lampası
* Fotofon

 |
| İnkişaf etmiş | 
* Fiber-optik
	+ Fiber-optik
		- Kabel
		- Konnektor
* Optik simsiz
	+ Azad-məkan
	+ VLC
	+ Li-Fi
	+ Kosmosda
	+ Consumer IR
* OTN

 |
| Texnologiyalar | 
* OC dərəcələri
* İntensivlik modulyasiyası
* Modulyasiya edən retro-reflektor

 |
| 
* Category Kateqoriya
* Portal Portal

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | Microsoft: 199561500 |