**Kabarda-Balkar Muxtar Sovet Sosialist Respublikası** və ya **Kabarda-Balkar MSSR** — keçmiş Sovet İttifaqında Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının muxtar respublikası idi və əvvəlcə Dağ Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının tərkibində idi. Bölgə 16 yanvar 1922-ci ildə Dağ MSSR və 1 sentyabr 1921-ci ildə Kabarda-Balkar Muxtar Vilayətindən ayrıldı. 5 dekabr 1936-cı ildə muxtar respublika oldu. 30 yanvar 1991-ci ildə Kabarda-Balkar MSSR dövlət suverenliyini elan etdi. İndi Rusiya Federasiyasının federal subyekti olan Kabarda-Balkariya respublikasıdır. Kabarda-Balkar MSSR Sovet İttifaqının mövcud olduğu dövrdə başqa heç bir suveren dövlətlə həmsərhəd deyildi.

Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikası kimi, Kabarda-Balkar MSSR də iki millət tərəfindən bölüşdürüldü. Hər iki muxtar respublika Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının tərkibindədir və ruslar etnik çoxluğu təşkil edir.

Tarix
-----

Rus, Osmanlı və Səfəvi imperiyaları bölgənin Rusiya nəzarətində olduğu 17–19-cu əsrlər arasında bölgə üçün mübarizə aparırdı. Bölgə oktyabr inqilabından sonra, 1921-ci ildə Rusiya Vətəndaş Müharibəsi dövründə Dağ Muxtar Sovet Sosialist Respublikasına qoşuldu. 1922-ci ildə Dağ MSSR-dən Kabarda-Balkar Muxtar Vilayətinə ayrıldı və 5 dekabr 1936-cı ildə Kabarda-Balkar Muxtar Sovet Sosialist Respublikası adlandırıldı.

1944-cü ildə Ali Sovet İosif Stalin balkarları Nasist Almaniyası ilə əməkdaşlıqda günahlandırdı və bütün əhalini Orta Asiyaya sürgün etdi. Stalin Baksan vadisini Gürcüstan SSR-ə verdi. Dövlətin adı Kabarda MSSR olaraq dəyişdirilərək "Balkar" sözü çıxarıldı. Balkar əhalisinə yalnız 1957-ci ildə Xruşşovun rəhbərliyi dövründə qayıtmağa icazə verildi, bu zaman respublikanın müharibədən əvvəlki adı bərpa edildi.

Coğrafiyası
-----------

Kabarda-Balkar Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Şimali Qafqaz dağlarında yerləşirdi. 12.500 km² bir ərazini əhatə etdi.

### Çaylar

Respublikanın əsas çaylarına Terek çayı (623 km), Malka çayı (216 km), Baksan çayı (173 km), Urux çayı (104 km) və Çerek çayı (76 km) daxil idi.

### Göllər

18,740 km² (7,240 kv m) sahə yalnız çay hövzələri ilə əhatə olunmuşdur. 100-dən çox göl sərhədlərdə yerləşir, baxmayaraq ki, bunların heç birində çox böyük səth sahəsi yoxdur. Göllərin çoxu buzlaq mənşəlidir və dağlarda yerləşir. Düzənlikdə yerləşən göllərə Tambukan gölü daxildir.

### Dağlar

Elbrus dağı (5.642 m) vulkanikdir və Qafqazdakı ən yüksək zirvədir.

Digər böyük dağlara Diqtau dağı (5,402 m), Koşxatau dağı (5,151 m) və Şxara dağı (5.068 m) daxildir.

### Ehtiyatlar

Meşə ehtiyatı ilə yanaşı, dəmir, molibden, qızıl, kömür, volfram və qurğuşun kimi mineralların çıxarılması Kabarda-Balkar MSSR-nin əsas sənayesini təşkil edirdi. Bölgədə də çoxlu miqdarda mineral su var.

Əhalisi
-------

### Əhalinin sayı

| İl | Əhali, nəf. |
| --- | --- |
| 1939 | 359 219 |
| 1959 | 420 115 |
| 1970 | 588 203 |
| 1979 | 674 605 |
| 1989 | 759 586 |

### Əhalinin milli tərkibi

| millət/il | 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ruslar | 35,9 % | 38,7 % | 37,2 % | 35,1 % | 31,9 % |
| Kabardinlər | 42,4 % | 45,3 % | 45,0 % | 45,5 % | 48,2 % |
| Balkarlar | 11,3 % | 8,1 % | 8,7 % | 9,0 % | 9,4 % |
| Ukraynalılar | 3,1 % | 2,0 % | 1,8 % | 1,8 % | 1,7 % |
| Almanlar | 1,5 % | … | … | 1,5 % | 1,1 % |
| Osetinlər | 1,3 % | 1,5 % | 1,6 % | 1,5 % | 1,3 % |

İnzibati ərazi bölgüsü
----------------------

17 yanvar 1979-cu ildə respublikaya 3 respublika tabeliyindəki şəhər və 8 rayon daxil idi.

* **Respublika tabeli şəhərlər** :

1. Nalçik
2. Proxladnı
3. Tırnıauz

* **Rayonlar** :

1. Baksan rayonu — mərkəzi; Baksan şəhəri
2. Zolski rayonu — mərkəzi; Zalukokoaje qəsəbəsi
3. Proxladnenski rayonu — mərkəzi; Proxladnı şəhəri
4. Terek rayonu — mərkəzi; Terek şəhəri
5. Urvan rayonu — mərkəzi; Nartkala şəhəri
6. Mayski rayonu — mərkəzi; Mayski şəhəri
7. Çerek rayonu — mərkəzi; Kaşxatau qəsəbəsi
8. Çeqem rayonu — mərkəzi; Çeqem qəsəbəsi

Həmçinin bax
------------

* Şimali Osetiya Muxtar Sovet Sosialist Respublikası

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Russian S.F.S.R. Autonomous Republics". 27 March 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 July 2011.
3. 1 2 3  "BBC News - Kabardinio-Balkaria profile". BBC Online. 19 January 2011. 12 February 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 July 2011.
4. 1 2 3 4 5  "Kommersant - Russia's Daily Online". Kommersant Publishing House. 6 iyun 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 iyul 2011.
5. 1 2  "An article from The Columbia Electronic Encyclopedia". Columbia University Press. 23 July 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 July 2011.
6. ↑  "Всесоюзная перепись населения 1939 г." 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-25.
7. ↑  "Всесоюзная перепись населения 1959 г." 2012-02-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-25.
8. ↑  "Всесоюзная перепись населения 1970 г." 2011-08-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-25.
9. ↑  "Всесоюзная перепись населения 1979 г." 2011-08-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-25.
10. ↑  "Всесоюзная перепись населения 1989 г." 2011-10-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-25.