recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Alman əzgili** (*lat.* Mespilus germanica) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin əzgil cinsinə aid bitki növü.

Əzgil böyük kol və ya kiçik ağacdır. Bu ağacın meyvəsi, digər adıyla muşmula, Roma dövründən bəri becərilir və qışda mövcud olması və yuyulduqda yeyilməsi qeyri-adidir. Çiy halda və müxtəlif bişmiş yeməklərdə yeyilə bilər.

Mənşəyi və əlaqəli növlər
-------------------------

Latın dilində "alman" mənasını verən germanica adına baxmayaraq, əzgilin yayıldığı bölgə İran, cənub-qərb Asiya, həmçinin cənub-şərqi Avropa, xüsusən də Bolqarıstan və Türkiyənin Qara dəniz sahilləridir. Ola bilsin ki, 3000 ildir becərilir. Qədim yunan coğrafiyaşünası Strabon "Coğrafiya" əsərinin 16-cı bölməsinin 4-cü fəslində μέσπιλον (mespilon) adını qeyd edir.

Çiçəklərin beş geniş yumurtavari ağ ləçəkləri var. Çiçəklər yazın sonunda görünür, hermafroditdir, arılar tərəfindən tozlanır və öz-özünə məhsuldardır. Çiçəyin eni 6 santimetrdir (2,4 düym). Qırmızı-qəhvəyi meyvə 2–3 santimetr (0,79–1,18 düym) diametrdə, mərkəzi çuxurun ətrafında geniş yayılmış davamlı sepals ilə meyvəyə "boş" görünüş verir.

Təsvir və ekologiya
-------------------

Mespilus germanica isti yay və mülayim qış tələb edir, günəşli, quru yerlərə və bir qədər turşulu torpağa üstünlük verir. İdeal şəraitdə yarpaqlı bitki 8 metr (26 fut) hündürlüyə qədər böyüyür. Ümumiyyətlə, ağacdan daha qısa və daha çox kol kimidir.

İstehlak
--------

Alman əzgili meyvələri yetişəndə belə sərt və turşdur, lakin yumşaldıldıqdan, "qabıqlanandan", şaxtaya məruz qaldıqdan və ya kifayət qədər vaxt verildikdə təbii olaraq saxlandıqdan sonra yeməli olur. Yumşalma başlayandan sonra dəri sürətlə qırışmış tekstura alır və tünd qəhvəyi rəngə çevrilir, içi isə alma sousunu xatırladan konsistensiyaya və ləzzətə qədər azalır.

Bölündükdən sonra meyvə çiy yeyilə bilər, bəzən şəkər və qaymaq ilə də yeyilir. Ondan jele hazırlamaq üçün də istifadə olunur. Meyvə pulpası, yumurta və kərə yağı ilə hazırlanmış limon kəsmikinə bənzəyən "medlar pendiri"ndə istifadə olunur. "Medlar çayı" adətən M. germanica-dan deyil, bəzən qeyri-dəqiq olaraq "qırmızı medlar" kimi tərcümə olunan canavar və ya qojidən hazırlanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 478.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q146186
* Wikispecies: Crataegus germanica
* BioLib: 39586
* BOLD: 254416
* Ecocrop: 7735
* EoL: 633332
* EPPO: MSPGE
* EUNIS: 180357
* GBIF: 3031774
* GRIN: 24182
* iNaturalist: 56059
* IPNI: 726564-1
* IRMNG: 10965905
* ITIS: 506235
* IUCN: 79920045
* MoBotPF: 286587
* NBN: NBNSYS0000003436
* NCBI: 36616
* NZOR: 1c6a54f1-a4da-4f83-8198-9e5e04845985
* PfaF: Mespilus germanica
* PFI: 2205
* Plant List: rjp-51
* PLANTS: MEGE4
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:726564-1
* Tropicos: 27804454
* uBio: 477009
* WFO: wfo-0001010802

 |
***Aslan Bacanaq*** filmi rejissor Zəki Alasya tərəfindən 1977-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Komediya,
macəra, döyüş, musiqili film "Ərmanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Əsas rolları Zəki Alasya, Mətin Ağpınar, Gölgən Bəngü, Cavad Qurtuluş, Pərran Qutman ifa edirlər.

Məzmun
------

Məhəlləyə təzə köçən avtobus sürücüsü Səlim, yaşadığı yerin qoçusu Həlimin bacısını sevməyə başlayır. Bunun fonunda hadisələr maraqlı şəkildə cərəyan edir.

Film haqqında
-------------

* Film aktyor, rejissor Zəki Alasyanın quruluşçu rejissor kimi filmdə ilk işidir.

Filmin heyəti
-------------

**Ssenari müəllifi:** Ömür Buqay
**Quruluşçu rejissor:** Zəki Alasya
**Quruluşçu operator:** Qaya Ərərəz
**Quruluşçu rəssam:** İsmayıl Qalxan
**Montaj:** Mahmud Köhnəci, Kazım Çaxırman
**Rəng korreksiyası:** Türkər Vətən
**İşıq servisi:** İbrahim Sabuncu
**Rejissor asistenti:** Nurhan Soydaş
**Operator asistenti:** Ərdoğan Ərərəz
**İkinci rejissor:** Yaşar Sərinər
**Səs operatoru:** Nəcib Sarıcıoğlu

Rollarda
--------

Zəki Alasya — Səlim   

Mətin Ağpınar — Həlim   
 Gölgən Bəngü — Zeynəb   

İhsan Yücə — Satıcı Kərim   
 Cavad Qurtuluş — Bərbər Seyfi  
 Sami Həzinsəs — Bərbər köməkçisi Nəcdət   

Atilla Pəkdəmir — Müavin Nəzmi   

Haqqı Qvanç — Məhəllədə qalan   

Tuncər Nəcmioğlu — Çayxana sahibi Davud   

İbrahim Uğurlu — Qumar oynayan   

Kamal İsgəndər — Müavin Öggəş   

Ərəb Cəlal — Məhəllədə qalan   

Nübar Tərziyan — Həkim Hrant   

Bakı Tamər — Polis   

İbrahim Sabuncu — Qumar paylayan   

Abdi Algül — Neylon İsmayıl   

Nərmin Özsəs — Məhəllədə qalan  

Kənan Qaragöz — Topal Hüseyn   

Firuddin Çölgəçən — Məhəllədə qalan   
 Can Qoluqısa — Məhəllədə qalan  
 
Səlçuq Uluərgüvən — Fevzi  

İhsan Bayraqdar — Dolmuşdaki sərnişin  

Əli Gənçli — Rəssam   

Aytən Qoçaq — Dayanacaqdakı sərnişin  

Turgut Boralı — Raib əmi   

Yaşar Güclü — Məhəllədə qalan

Filmi səsləndirənlər
--------------------

Zafər Önən   

Rza Pekkutsal   

Ayşin Atav   

Ərol Kəsgin   

Timuçin Caymaz   

Səid Ərgənç   

Səlim Naşid  

Sacide Kəsgin  

Qəzənfər Özcan  

Ayton Sərd  

Ərxan Abir

İstinadlar
----------

1. ↑  "Aslan Bacanaq SinemaTürk-də". 2013-05-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-26.
2. 1 2  "Aslan Bacanaq Zəki Alasyanın filmi". 2015-11-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-26.

Həmçinin bax
------------

Türkiyə filmlərinin siyahısı  
 1977-ci ilin Türkiyə filmləri  
 1970-ci illərin Türkiyə filmləri
Müasir kilt.
**Kilt** — Şotlandiyanın ənənəvi kişi geyimidir. Kiltlər ənənəvi olaraq tartan naxışları ilə bəzənir.

Şotlandiyada toy və ya xüsusi günlərdə geyilən bu ətəklər əslində milli qürurun və ailə / klan əlaqələrinin əhəmiyyətli bir simvoludur.

Şotland kişilərinin geydiyi kilt 500 illik keçmişində olduqca çox dəyişikliyə məruz qalsa da, hal-hazırda da şotlandların ənənəvi simvollarının başında gəlməkdədir. Kilt geyinmə adəti təxmini 1500-cü illərə söykənir, şotlandlar əvvəllər bu geyimi ov üçün istifadə edirdilər.

İngiltərənin müstəmləkəsi olan Şotlandiyada 1747-ci ildə o dövrdə hökm sürən İngiltərə kralı II Qeorqun (George) əmri ilə kilt geyilməsi qadağan edildi. Ancaq şotlandlar və bütün xalq Kralı etiraz edərək kilt geyməyə və ənənələrini qorumağa davam etdilər. Kilt geyiminə qoyulmuş qadağa 1782-ci ildə ləğv edildi, ancaq kilt Şotlandiya sosializminin əhəmiyyətli bir simvolu vəziyyətinə gəldi. Şotland kişilər zamanımızda da xüsusi günlərdə və mərasimlərdə kilt geyinməyə davam edirlər.

Azens.az saytının məlumatına görə, kilt tərcümədə "vücuda dolanan geyim" deməkdir. Şotlandiya kostyumu: pencək, köynək, qalstuk, kilt, kilt iynəsi, dizə qədər yun corab, lent və yüngül kostyum ayaqqabılarından ibarətdir. Ayrıca kilt şotlandlar üçün gücün, romantikliyin və dramatizmin də ən böyük simvoludur.
**Azzilər** və ya **atsilər** — e.ə. XIV–XIII əsrlərdə het kitabələrində adı çəkilən ölkə-tayfa birliyi, sonralar Hayasanın əsas vilayətinin adı. Çorox və Fərat çaylarının yuxarı axarlarında və sonuncunun orta axarında yayılmışdır. Hayasa ilə birlikdə Hayasa-Azzi qəbilə birliyini yaratmışdır. Bəziləri bunu Hayasa sözünün sinonimi hesab edirlər.

II Mursilinin hakimiyyətinə qədər bir müddət het mənbələrində Hayasa-Azzinin adı çəkilməmişdir. Hetlər ilə kasklar arasında müharibə zamanı haylar yenidən het ərazisindən qaçqınlar saxlamağa başlamışdılar. Azzi sərkərdəsi Mariam oğlu Anian het vilayətlərindən birinə hücum edərək oradan mal-qara və əsirlərin bir qismini oğurlamışdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ermənilər kimdir". sia.az. 2023-07-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-25.
2. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 49 — 992 էջ։
3. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 43 — 992 էջ։
4. ↑  Trevor R. Bryce, *The Kingdom of the Hittites*, Oxford University Press. 1998, p. 160
**Mədinə əz-Zəhra** (*ərəb.* ‎الزارمدينن الالزهران "Madīnat al-Zahrā; isp. La ciudad brillante — "parlayan şəhər") — İspaniyanın Syerra-Morena dağ silsiləsində, Kordova şəhərindən 8 kilometr qərbdə yerləşən, xəlifə III Əbdürrəhmanın əmri ilə X əsrdə inşa edilmiş saray-şəhər.

2018-ci ildə YUNESKO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilmişdir.

1923-cü ildən Mədinə əz-Zəhra arxeoloji ərazisi İspaniyanın milli mədəniyyət abidəsi elan edilib.

Əl-Məqqari kimi tarixçilər şəhərin adının etimologiyası ilə bağlı bildirirlər ki, Mədinə əz-Zəhra sarayı III Əbdürrəhmanın sevimli cariyəsinin adı ilə bağlıdır və girişdə onun heykəli vardır. Şəhərdə heykəllərin olmasına baxmayaraq, Merian Barrukan belə bir heykəlin mövcud olmadığını iddia edir. Digər tərəfdən, Feliks Arnold daha sadə bir izah təqdim edərək, şəhərin adının həm də "parlayan şəhər" və ya "parlaq" mənasında olduğunu deyir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Digital Guide to the Cultural Heritage of Andalusia (isp.).
2. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database. 2017.
3. ↑  "MADINAT-AL-ZAHRA" (36). www.artencordoba.co.uk. 12 May 2023 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  "Caliphate City of Medina Azahara". /whc.unesco.org. Archived from the original on 9 May 2023.
5. ↑  "HISTORIOGRAPHY AND THE REDISCOVERY OF MADĪNAT AL-ZAHRĀ'". www.jstor.org/stable. Archived from the original on 14 May 2023.
6. ↑  architecture in andalusia/31948823/Moorish\_architecture\_in\_andalusia\_1\_ "Moorish architecture in andalusia" (#bad\_url). www.academia.edu. 14 May 2023 tarixində arxivləşdirilib.
7. ↑ . books.google.ca  (#bare\_url\_missing\_title). Archived from the original on 3 August 2023.
**Sarah Hadland** (20 fevral 1971, London)- ildə anadan olub.

Sarah Hadland ingilis aktrisasıdır. O, daha çox BBC BAFTA-ya namizəd komediya televiziya serialı Miranda (2009-2015) filmindəki Stiv Sutton rolu ilə tanınır. Onun digər film rollarına Sehrbazlar (2007), Sıçrayış ili (2010) və Öyrənənlər (2007) daxildir. Hadland komediya-dram televiziya serialında Hərəkətli divar kağızı(2008-2009) senari müəllifi Qiylan kimi göründü və İngilis komediya televiziya şoularında oynadı. O, BBC-nin Ay daşı mini seriyasında (2016) göründü.

Həyatı və təhsili
-----------------

Sarah Hadland 20 fevral 1971-ci ildə anadan olub və üç yaşından rəqslə məşğul olub. Çeşirdəki Vilmslov Liseyində oxuduğu müddətdə o, Vilmslovda Tempo gənclər qrupu ilə həvəskar dramaturgiyalarda iştirak etdi. 
Surrey ştatının Epsom şəhərindəki Laine Teatr İncəsənət Kollecində təhsil aldıqdan sonra o, teatr karyerasına 19 yaşında Pişiklər və Yağlar kimi musiqili filmlərdə görünməyə başladı.

Karyera
-------

Hadlandın televiziya karyerası, "Pis Qızlar" və "Qanun layihəsi" filmlərində köməkçi rollarla başladı. Daha sonra "Yaşıl Qanad" və "Qırılan Xəbər" komediyalarında daha böyük rollara keçdi. O, həmçinin komediyaçılar David Mitkel və Robert Veb ilə birlikdə Konfeti və Sehrbazlar filmlərində rol aldı. 2007-ci ildən, Hadland, həmçinin BBC Radio 4-də Çarlz Dikkensin romanlarının parodiyası olan "Qaranlıq Gözləntilər" komediya serialında və ümumilikdə Viktoriyanın təkrarlanan rolunu oynayıb. 2011-ci ildə Hadland BBC-nin Vaterloo yolu dramında yeni ingilis dili müəllimi Linda Radleq rolunu oynadı. O, həmçinin 2009 və 2015-ci illərdə CBBC kanalında "Dəhşətli Tarixlər" filmində rol aldı. 22 may 2021-ci ildə Hadland Şənbə Mətbəxində göründü və "yemək cəhənnəmi"nin isə badımcan və balqabaq olduğunu açıqladı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Thomson and Sarah Hadland to star in BBC One Daytime’s new adaptation of mystery adventure classic The Moonstone
2. ↑  "big break as star of Confetti". 2008-04-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-04-09.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | IMDb |
| Normativ yoxlama | BIBSYS: 15007386 · ISNI: 0000 0003 7191 9113 · LCCN: no2009056000 · NTA: 377510475 · VIAF: 86352561 · WorldCat VIAF: 86352561 |
**Ağa Xan Fondu** (AXF)- 1967-ci ildə Şiə İsmaili müsəlmanlarının 49-cu irsi imamı Ağa Xan IV Şah Kərim Əl Hüseyni tərəfindən təsis edilmiş özəl, qeyri-kommersiya beynəlxalq inkişaf agentliyidir. AXF Cənubi və Mərkəzi Asiyanın, Şərqi və Qərbi Afrikanın və Yaxın Şərqin ən yoxsul bölgələrində yoxsulluq, aclıq, savadlılıq və sağlamlıq problemlərinin uzunmüddətli həllini təmin etmək məqsədi daşıyır. Bu bölgələrdə dağlıq, sahilyanı və təbii resursları olmayan ərazilərdə yaşayan kənd icmalarının ehtiyaclarına xüsusi diqqət yetirilir. Fondun fəaliyyəti ümumilikdə Ağa Xan İnkişaf Şəbəkəsinin (AXİK) digər qardaş agentliklərinin işini dəstəkləyir.
Bu agentliklər öz ixtisas sahələrinə (ətraf mühit, mədəniyyət, mikromaliyyə, səhiyyə, təhsil, memarlıq, kənd yerlərinin inkişafı) aid olan müxtəlif yurisdiksiyaları rəhbər tutsalar da, onların fəaliyyətləri çox vaxt Şəbəkəyə ümumi təsiri "çoxaltmaq" üçün bir-biri ilə əlaqələndirilir. AXF öz proqramlarını həyata keçirdiyi 14 ölkədə həyat keyfiyyətinin davamlı yaxşılaşmasına nail olmaq üçün yerli, milli və beynəlxalq tərəfdaşlarla əməkdaşlıq edir. Fondun baş ofisi İsveçrənin Cenevrə şəhərində yerləşir.

Fokus sahəsi
------------

Fondun yeddi əsas istiqaməti var: erkən uşaqlıq inkişafı, təhsil, səhiyyə və qidalanma, kənd təsərrüfatı və ərzaq təhlükəsizliyi, vətəndaş cəmiyyəti, biznes və sahibkarlıq və iqlimə davamlılıq. O, mürəkkəb problemlərə innovativ yanaşmalar axtararaq müxtəlif regionlarda uyğunlaşa bilən və təkrarlana bilən həlləri müəyyən etməyə çalışır.
Fondun müraciət etdiyi digər seqmentlərə insan resurslarının inkişafı, icmanın iştirakı, gender və inkişaf daxildir.

Maliyyələşdirmə
---------------

Ağa Xan müntəzəm olaraq Fondun idarə olunması üçün maliyyə vəsaiti ayırır və həmçinin fondun kapitalına öz ianələrini verir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Qlobal Məsələlər Kanada, USAİD, Böyük Britaniyanın FCDO, Almaniya Federal Xarici İşlər Nazirliyi, Française de Developpment Agentliyi və başqalarından hökumət, korporativ və özəl sektor tərəfdaşları tərəfindən verilən qrantlar mühüm maliyyə mənbəyini təşkil edir. İsmaili icması könüllülər, vaxt və peşəkar xidmətlər, eləcə də maliyyə resursları baxımından öz töhfəsini verir.

Mükafatları
-----------

Fondun işinə görə digər mükafatlara Ağa Xan Kənd Dəstəyi Proqramı (AKRSP) üçün Qlobal İnkişaf Şəbəkəsinin 2005-ci ilin Ən İnnovativ İnkişaf Layihəsi Mükafatı daxildir. AKRSP uğurla təkrarlandı və Pakistanda Kənd Dəstəyi Proqramları Şəbəkəsinin yaradılmasına səbəb oldu.

Coğrafi diqqət
--------------

Ağa Xan Fondu dünyanın 17 ölkəsində fəaliyyət göstərir və bu ölkələrdən 14-də öz proqramlarını həyata keçirir. Bu ölkələrə Şərqi Afrika (Keniya, Madaqaskar, Mozambik, Tanzaniya və Uqanda), Mərkəzi və Cənubi Asiya (Əfqanıstan, Hindistan, Qırğızıstan, Pakistan və Tacikistan), Yaxın Şərq (Misir və Suriya) və Avropa (Portuqaliya) daxildir. Fondun Kanada, İsveçrə, Böyük Britaniya və ABŞ-da vəsait toplama və texniki dəstək ofisləri var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Aga Khan Foundation Arxivləşdirilib 2023-07-15 at the Wayback Machine (ing.)
Bakı Kamera Orkestri 2011-ci ildə Üzeyir Hacıbəyov adına Bakı Musiqi Akademiyasının tələbələrinin təşəbbüsü ilə yaradılmışdır. Dirijor isə Kamera Ansamblı Kafedrasının və İfaçılıq Fakültəsinin viola ixtisası üzrə müəllimi Tofiq Aslanov olmuşdur. Orkestrin bədii rəhbəri SSRİ və Azərbaycanın xalq artisti, BMA-nın rektoru, professor Fərhad Bədəlbəyli, dirijor - Respublikanın əməkdar artisti Fuad İbrahimovdur.

Haqqında
--------

Azərbaycanın bir çox tanınmış dirijorları və solistləri ilə paytaxt və respublikanın rayonlarının bir çox konsert məkanlarında  çıxış edən orkestr, həmçinin bir çox beynəlxalq festivallarda, Azərbaycanın müxtəlif səfirliklərinin tədbirlərində, dünya musiqi mədəniyyətinin əsərlərindən ibarət konsert proqramları ilə qastrol səfərində olub. ABŞ, Almaniya, İtaliya, Türkiyə, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Özbəkistan, Yunanıstan, Fransa, Belçika  və digər ölkələrdəki beynəlxalq təşkilatlarda, eləcə də Gidon Kremer, Dmitri Sitkovetski kimi görkəmli musiqiçilərlə çıxış etmişdirlər. Heydər Əliyev Fondunun Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin təbliği layihələri çərçivəsində Bordo şəhərində və Müluz şəhərində keçirilən "İpək və Alov" beynəlxalq festivalında, Neue Philharmonie München (NPhM) beynəlxalq orkestrin tərkibində Wolfratshausen, Münhen, Fürstenfeldbruck (Almaniya) kimi şəhərlərdə konsert proqramı ilə çıxış edib.

Hazırda Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəniyyət Baş İdarəsinin nəzdində fəaliyyət göstərir.

Mükafatlar
----------

* Gənclər və İdman Nazirliyinin uğurlu fəaliyyətinə görə fəxri fərmanla təltif olunmuşdur.
* Mədəniyyət Nazirliyinin mədəni irsin təbliğində fəal iştirakına görə fəxri fərmanla təltif olunmuşdur.
* Humay mükafatı

Dirijorlar
----------

* Tofiq Aslanov (2011 - 2013)
* Azad Əliyev (2013 - 2014)
* Fuad İbrahimov (2014 - h.h)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bakı Musiqi Akademiyası - Kamera Orkestri". www.musicacademy.edu.az (az.). 2023-08-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-14.
2. ↑  "Bakı Kamera Orkestri Milli İncəsənət Muzeyində konsert verib". azertag.az (az.). 2022-01-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-14.
3. ↑  "MUSİQİ AXŞAMI BAKI KAMERA ORKESTRİ - YARAT". www.yarat.az. 2023-08-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-14.
4. ↑  "Bakı Musiqi Akademiyasının kamera orkestri Almaniyada konsert proqramı ilə çıxış edib". azertag.az (az.). 2016-12-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-14.
**IV Eduard** (*ing.* Edward IV of England) (28 aprel 1442, Ruan – 9 aprel 1483, Vestminster[d], Böyük London regionu[d]) — İngiltərə kralı.

York hersoqu olan atası Riçard Plantagenetin 1460-cı ilin dekabrında Veykfild döyüşündə həlak olmasının ardından Eduard York ailəsinin taxt iddialarını miras aldı. 1461-ci ilin əvvəllərində baş tutan ard-arda 2 döyüşdə Lankaster qüvvələrini darmadağın edərək VI Henrini taxtdan endirdi və İngiltərə kralı oldu. Ölkədə sükunəti təmin etmək məqsədilə, Lankaster ailəsindən Elizabet Vudvillə 1464-cü ildə evlənsə də, bu nikah ən yaxın adamı, üstəlik dayısı oğlu olan Vorvik lordu Riçard Nevillə münasibətlərini pisləşdirdi. Belə ki, 1470-ci ildə Vorvik lordu ilə kralın kiçik qardaşı Corc krala qarşı ayaqlandılar və həbs tutulan sabiq kral VI Henrini yenidən taxta çıxardılar.

Flandriyaya qaçan Eduard burada hərbi güc toplayaraq 1471-ci ilin martında İngiltərəni işğal etdi. Barnet və Qlosterşir döyüşlərində qazandığı qələbənin ardından iqtidarı tamamilə ələ aldı. Çox keçmədən VI Henri həbs tutulduğu London qalasında ölü olaraq tapıldı. Lankasterlərin son namizədi olan Henri Tüdorun taxt iddialarını davam etdirməsinə baxmayaraq IV Eduardın bu ikinci səltənəti nisbətən sülh və əmin-amanlıqla keçdi.

IV Eduardın 1483-cü ilin aprelində anidən vəfatının ardından kiçik oğlu Eduard əmisi Riçardın naibliyi ilə kral elan edildi. Ancaq bir neçə ay sonra Riçard qardaşı uşaqlarını qeyri-məşru elan edərək V Eduardın krallığını tanımadı və III Riçard adı ilə İngiltərə taxtını zəbt etdi. Ələ keçirilən 13 yaşlı V Eduard və kiçik qardaşı Riçard London qalasına həbs edildilər və qısa zaman sonra müəmmalı şəkildə yoxa çıxdılar. 1485-ci ildə o, Bosvort döyüşündə Henri Tüdor tərəfindən məğlub edildi və həmin döyüşdə həlak oldu. Taxta çıxan Henri Tüdor IV Eduradın böyük qızı Yorklu Elizabetlə evləndi və beləcə, 2 ailə taxt ətrafında birləşdi.

Həyatı
------

Mənbə
-----

* Cokayne, G.E. (2000). The Complete Peerage of England, Scotland, Ireland, Great Britain and the United Kingdom, Extant, Extinct or Dormant. Alan Sutton.
* Gravett, Christopher (2003). Towton 1461: England's Bloodiest Battle. Osprey Publishing. ISBN 978-1-84176-513-6.
* Hankinson, C.F.J. ed. (1949). DeBretts Peerage, Baronetage, Knightage and Companionage, 147th Year. London: Odhams Press.
* Mount, Toni (2014). Everyday Life in Medieval London: From the Anglo-Saxons to the Tudors. Amberley Publishing Limited. ISBN 978-1-4456-1564-6.
* Mosley, Charles, ed. (2003). Burke's Peerage, Baronetage & Knightage. III (107th ed.). Burke's Peerage.
* Weir, Alison (1999). Britain's Royal Families: The Complete Genealogy. London: The Bodley Head.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Kindred Britain.
**Soqd dili,** əsasə, Mərkəzi Asiya regionun yerləşən və bugünkü Özbəkistan, Tacikistan, Qazaxıstan və Qırğızıstan ərazisində yerləşən Soqdiya vilayətində istifadə edilmiş Şərqi İran dilidir. Soqdi dili Baktriya, Xotan Saka, Orta Fars və Parfiya dilləri ilə birlikdə ən mühüm Orta İran dillərindən biridir. Böyük bir ədəbi özülə malikdir.

Soqd dili adətən İran dillərinin şimal-şərq qrupuna aid edilir. Köhnə fars kitabələrində Soqdiyanın ən azı Əhəmənilər İmperiyası dövründən (e.ə. 559–323) mövcud olduğu bəlli olsa da, Soqd dilinin qədim variantına dair əsaslı dəlil tapılmamışdır.

Xotan dili kimi, soqd dili də orta fars dilindən daha mühafizəkar qrammatika və morfologiyaya malikdir.

Müasir Şərqi İran dili olan Yaqnob, Soqdianın cənubunda yerləşən Usruşana bölgəsində təxminən VIII əsrdə danışılan Soqd dilinin ləhcəsinin nəslindəndir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sogdian Language and Its Scripts | The Sogdians". 2023-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-18.
2. ↑  Barthold, W. "Balāsāg̲h̲ūn or Balāsaḳūn."
3. ↑  Sogdia

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · İranika · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | BNF: 11933287n · LCCN: sh85124307 · LNB: 000277554 · NDL: 00577183 · NKC: ph574966 |
Vitim çayının yuxarıdan görünüşü
**Vitim çayı** (evenk dili Видым)- Şərqi Sibirin ən böyük çaylarından biridir, Vitimkana və Çin çayları ilə birləşərək Lena çayının sağ qolunu əmələ gətirir.

Coğrafiyası
-----------

Vitim hövzəsi
Çyın uzunluğu- 1837 kilometrdir. (Vitimkan çayı ilə birlikdə 1978 km).

Vitim çayı İkatskoqo dağ silsiləsinin şərq yamaclarından öz başlanğıcını gğtürür. Çin çayının Vitimkana birləşməsi vaxtı adı Vitim olaraq qəbul edilir. Qərbdən şərqə doğru böyük qövslə Vitimskanın cənub hissəsində yaylanı əhatə edir, sonra şimalda Cənubi-Muyski və Şimali-Muyski dağ silsilələrini kəsir, Şimalda Baykalı bölür və Patomskoe dağından Lena çayına tökülür.

Əvvəlcə Buryatiyanın (həmçinin Yeravninski rayonunun ərazisinə görə təxminən 150 kilometr) Bauntovski rayonunun ərazisindən axır, sonra Zabaykal diyarı ilə Buryatiyanın Bauntovski və Muyski rayonlarının sərhədi üzrə axır və İrkutsk vilayətindən (Bodaybinski və Mamsko-Çuyskiy rayonlar) keçərək Lena çayına tökülür. Son 50 kilometri və Vitimin deltası — Saxa-Yakutiya Respublikasının ərazisində yerləşmişdir.

Mamakan qəsəbəsi yaxınlığında Vitim çayında, Bodaybodan 17 kilometr məsafədə "Kovrijka" adlı daş dövrünün arxeoloji qazıntıları yerləşmişdir. "Kovrijka-4" qazıntı yerində isə Venera heykəlciyi tapılmışdı.

Hidrologiya
-----------

Əsasən yağış suyu ilə qidalanır. Bodaybo şəhərində orta illik suyun sərf edilməsi 1530 m³/s, başlanğıcında isə — təxminən 2000 m³/s-dir. Vitim üçün 8–10 m-ə qədər suyun qalxmasıyla daşqınların yaranması xarakterikdir (may ayından oktyabra qədər). Ən bolsulu olduğu ay — iyundur (4900-ə qədər m³/s).
Mart ayı üzrə apreldən çayın suyu kəskin azalır (80-ə qədər m³/s). Noyabrın başlanğıcında donur, mayın 2-ci ongünlüyündə isə donu yenidən açılır. Həmin ərazidə Kalakan çayı 100-120 gün donur.

Axar sular
----------

Sağ qolları: Kuanda, Karenqa, Kalakan, Kalar, Bodaybo, Taksima

Sol qolları: Tsipa, Muya, Mamakan, Mama

Qənaətli istifadə
-----------------

Vitim çayının sahilində yerləşən yeganə şəhər Bodaybodur. Yaxın illərdə Vitim SES-in tikintisi planlaşdırılır. Bu SES Moskva SES-in başlanğıc stansiyası olacaq.

Çayın hövzəsində — qızıl yataqları, nefrit və mika mədənləri yerləşmişdir.

Yaşayış məntəqələri
-------------------

Vitim çayının sahilində və çay vadisində, Buryatiyanın, Zabaykal və İrkutsk vilayətlərinin ərazisində aşağıdakı yaşayış məntəqələri yerləşib:Varvarinski (Vitimkanda), Ust-Djilinda, Romanovka, Buqunda, Qırmızı Uçurum, Vitim, Ust-Muya, Muya, Nelyatı, Barqalino, Nerpo, Bodaybo, Böyük Şimali Mamakan, Muskovit, Vitimskiy, Toxmaq, Teterinsk, Ana, Vorontsovka. Vitimin sahilində şəhər tipli qəsəbə yaradılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Большая Советская Энциклопедия. Гл. ред. А. М. Прохоров, 3-е изд. Т. 5. Вешин — Газли. 1971. 640 стр. илл.; 38 л. илл. и карт. 1 карта-вкл.
2. ↑  "Статуэтку, найденную на раскопках в Бодайбинском районе, отнесли к разряду палеолитических «венер»". 2020-11-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-17.

Xarici keçidlər
---------------

* *Витим* в «Словаре современных географических названий»[*ölü keçid*]
* *Фризер Я. Д.* Золотопромышленность в Баргузинском округе и её нужды. М. 1901. — 151 с.
Çox ailəli yaşayış binası
**Çox ailəli yaşayış binası** — bir bina və ya kompleks daxilindəki bir neçə binada sakinlər üçün bir-birindən ayrı yaşayış məntəqələrinin yerləşdiyi mənzillərin təsnifatı. Binalar bir-birinin yanında (yan-yana) və ya bir-birinin üstündə ola bilər (mərtəbəli). Ümumi forma yaşayış binasıdır. Əksər kommunalar çox ailəli yaşayış yerlərini, misal üçün birgə yaşayış binalarını (*ing.* cohousing) birləşdirir. Bəzən çoxmənzilli yaşayış binasındakı mənzillər kondominiumlar olur, buradakı mənzillər binanın sahibindən icarəyə götürülməkdənsə, adətən fərdi mülkiyyətdə olur. 

Sənaye inqilabından əvvəl belə nümunələr nadir idi, yalnız tarixi şəhər mərkəzlərində mövcud idi. Qədim Romada bunlara *insula*, Şibamda göydələnlər, Madriddə *casas a la malicia* və Əlcəzair Kasbahında *kasbah* deyilir.

Həmçinin bax
------------

* Birgə yaşayış evi

İstinadlar
----------

1. ↑  *Zandi, Karl.* "How are single-family and multifamily buildings defined?". Data Buffet. Moody's Analytics. 14 August 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 August 2017.
2. ↑  "What is A Multifamily Real Estate Property - Apartment Syndication Companies". BAM Capital. 25 February 2022. 26 February 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 February 2022.
3. ↑  *García, Tere.* "Shibam: Los rascacielos de adobe". El País (ispan). 2015-08-19. ISSN 1134-6582. 2021-09-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-06.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 4038373-8 · Microsoft: 2778322343 |
**Xain Bizans** — Qani Müjdənin ssenarisini yazdığı və rejissorluğunu üstləndiyi 21 yanvar 2000-ci il çıxış tarixli türk parodiya filmi. Filmdə Mehmet Əli Ərbil, Demet Şener, Cem Davran, Hande Ataizi, Sümer Tilmaç, Ayşəgül Aldinç, Yılmaz Köksal, Nursəli İdiz kimi ustad aktyor və aktrisalar yer alır.

Mövzu
-----

Film kenquru hücumları və quraqlıq üzündən vətənləri Avstraliyadan Fransaya köç edən Nacaroğullarının qabaqlarına çıxan itin bələdçili ilə Anadoluya gəlmələriylə başlayır. Bu dönəmdə Anadolu Şərqi Roma imperatorluğu hakimiyyəti altındadır.

İmperator İlletyus bir yuxu görür və bunu kahinə yozdurur. Kahin imperatora illər sonra bu gün doğulan bir nacar oğlan uşağının əliylə öləcəyini xəbər verir. Buna görə də İlletyus nacarların yeni doğulan bütün oğlan uşaqlarının öldürülməsini əmr edir. Bizans əskərlərinin hücumu əsnasında əşirətin rəisi Süper qazi uşaqların və qadınların gizlənməsini əmr edir. Arvadı həmin gün doğulan üçəm oğullarını çaya buraxır. İllər sonra uşaqlar böyüyür. Biri Şərqi Romanın varisi olur; biri obada, digəri isə çayda yaşayır.

Aktyorlar
---------

* Mətmət Əli Ərbil - İmperator İlletyus
* Demet Şənər - VI Emmanuel
* Dem Davran - Yetiş Bəy, Gavur Bəy (Markus Antonyus), Gedər Bəy
* Sümər Tilmaç - Süper Qazi
* Ayşəgül Aldinç - Teodora
* Nurseli İdiz - Helena
* Hande Ataiz - Mağdurə Xatun
* Yılmaz Köksal - Şəpətçioğlu
* Cengiz Kiçikayvaz - Smitis
* Suad Sunqur - Doşvan Bəy
* Günay Karacaoğlu - Anaç Xatun
* Ümid Oxur - Teodorakis
* Belma Canciyər - Ərəb bacı
* Kərəm Atabəyoğlu - Brut
* Cem Karaca - Saz aşığı
* Baykal Kənd - Mehmanxana sahibi
* Mətin Şəntürk - Saray mühafizəçisi
* Çəncan Gülərüz - Lombelikus
* Cezmi Basqın - Hacı Mataryus Çələbi
* Kərəm Kupaçı - şeypurçu
* Kayhan Yıldızoğlu - Nostradamus (Nosti)
* Fərdi Atunər - Nacar kəndlisi
* Nəcmi Yapıçı - Bizans əskəri
* Şevket Süha Tezəl - Bizans əskəri
* Engin Qoç - Bizans əskəri
* Nur subaçı - spiker, nəql edən, nağılçı

1. ↑  "Boxoffice Türkiye"
2. ↑  "Cem Davran resmi sitesi, Özgeçmiş sayfası"
**Səd ibn Hənzələ ət-Təmimi** (*ərəb.* سعد بن حنظله تمیمی‎) — Hüseyn ibn Əlinin səhabələrinin öndə gələnlərindən biri. Aşura günü Kərbəla döyüşündə şəhid olmuşdur.

Adı
---

Kərbəla şəhidləri arasında tarixi mənbələrdə onun adı cüzi dəyişiklərlə qeyd edilib, başqa bir mənbədə isə onun doğru adının Hənzələ ibn Əsəd əş-Şibami olduğu açıq-aşkar qeyd olunub. Görünür, oğlunun adını atanın adı ilə səhv salmış və Əsəd Səd olaraq təhrif edilmişdir.

Kərbəla döyüşündə
-----------------

Səd böyük döyüşçü və Hüseynin görkəmli səhabələrindən biri idi. Aşura günü döyüş qızışdıqda o, Hüseynin yanına getdi və döyüş meydanına getmək üçün ondan icazə istədi. İcazə alıb Hüseynlə vidalaşdıqdan sonra döyüş meydanına yollandı.

Aşura günü günortadan əvvəl döyüş meydanına getdi. O, Xalid ibn Əmr əl-Əzdi və Umeyr ibn Əbdullah əl-Məzhicidən sonra döyüş meydanına getdi və cəsarətli döyüşdən sonra çoxlu əsgərləri öldürdü və yaraladı və Əli ibn Əbu Talibin ailəsinin müdafiəsi üçün Kərbəla səhrasında şəhid oldu.

Həmçinin bax
------------

* Kərbəla döyüşündə Hüseynin ordusunda həlak olanların siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ibn Shahrāshūb.* al-Manāqib. 4. 110. 2023-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-22.
2. ↑  *Ṣadūq.* ʿUyūn akhbār al-Riḍā. 2. chapter 56, hadith 5. 2022-10-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-22.
3. ↑  *Shūshtarī.* Qāmūs al-rijāl. 4. 76–77. 2021-10-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-22.
4. ↑  *Majlisi.* Biḥār al-anwār. 45. 18. 2021-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-22.
Şərflər
**Şərf** — geyim növü və aksessuarı

Tarixçə
-------

Şərfin yaranma tarixi çox qədimdir. Arxeoloqlar belə hesab edirlər ki, şərfdən ilk dəfə 2.000 il bundan əvvəl bəzək əşyası kimi istifadə edirmişlər. 1974-cü ildə Çində böyük bir qəbiristanlıq aşkar edilmişdir. Bura - hərbçi qəbiristanlığı imiş. Burada dəfn olunanların qəbirlərindən 7.000-dən çox boynuna şarf dolanmış hərbçi fiqurları tapılmışdır. Bu səbəbdən də tarixçilər hesab edirlər ki, şərfın vətəni - Çindir. Neçə əsrlər bundan əvvəl Çin imperatoru Çen döyüşçülərin hansı səviyyəyə aid olduğunu ayırd etmək üçün döyüşçülərin boynuna şərflar bağlatdırırdı. İmperator Çenin yüksək səviyyəyə məxsus döyüşçüləri boyunlarına – ipək şarf, adi döyüşçülər isə boyunlarına – pambıq şərflar dolayırdılar.

Müxtəlif mədəniyyətlərdə
------------------------

Qədim Misirdə ipək şarflar - sosial status və avtoritet əlaməti hesab edilirdi. Qədim şəkillərdən məlum olur ki, çariça Nefertitinin şarfları ipəkdən hazırlanırmış.

Roma imperiyası dövründə bir zamanlar "ipək şərf" dövrü olmuşdur. O zamanlar ipək şərfdan sosial status kimi istifadə olunurmuş və şərfı boyunlarına, ya da bellərinə bağlayırmışlar.

Qədim Roma da isə şarfdan - məşqlər zamanı boyun-boğazlarının, üzlərinin tərini silmək üçün istifadə edirdilər. Qədim romalılar şarfı ya bellərinə bağlayar, ya da çiyinlərindən asarmışlar.

XVII əsrdə Avropaya nifrət edən muzdlu xorvat döyüşçüləri öz məharətlərini nümayiş etdirmək və döyüş zamanı digərlərindən seçilmək üçün boyunlarına şarf dolayırdılar. Tarixi məlumatlara əsasən, elə həmin dövrlərdə - yəni, XVII əsrdə Napoleon Bonapart daim boynuna ipəkdən toxunmuş Hindistan şarfı bağlayarmış. Məşhur alman bəstəkarı Lüdviq van Bethoven də daim boynunda ipək şarf gəzdirərmiş.

2004-cü il futbol üzrə Avropa çempionatında portuqal azərkeşlərin keçirdiyi şərf şousu
XVII əsrin sonlarında xorvat döyüşçüləri Parisə daxil olarkən, öz qələbələrini bildirmək üçün parlaq rəngli şarflardan bir aksessuar kimi istifadə etmişlər. Bunu görən kral XIV Lüdovik həmin an əmr verir ki, sarayında yeni vəzifə yaradılsın. Bu vəzifəyə təyin olunan şəxs isə yalnız kral üçün şərflar almalı və şərflərə qulluq etməli imiş.

Fransa inqilabı zamanı XVIII əsrdə "incroyables" adlı şərflərdan kütləvi surətdə istifadə olunurmuş. Bu şərflar ölçüsünə görə çox iri idi və xüsusi toxunma texnikası vardı.

Qadağalar
---------

Tarixdə şərflərə əks münasibətdə olanlar da olmuşdur. Məsələn: Rus imperatoru I Pavelin, ümumiyyətlə, şərfdən zəhləsi gedirmiş və imperator olduğu illərdə şərfdan istifadəyə qəti qadağalar qoyubmuş. Paradoksal olan bir şey də budur ki, imperator I Pavel bir zabit tərəfindən elə şarfla boğularaq qətlə yetirilmişdir.

Müasir dövrdə
-------------

XIX – XX əsrlərdə ipək şarfların populyarlığı sürətlə artmışdır. Artıq ipək şarflardan tək statuslular deyil, əksəriyyət istifadə edirdi. Hal-hazırda şarflar həm kişi, həm qadınlar tərəfindən istifadə edilir.

Mənbə
-----

* Arxivləşdirilib 2014-08-29 at the Wayback Machine
**Sədaqət Əliyeva** (d. 10 oktyabr 1963, Bakı, Azərbaycan SSR) — Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi (2013), Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Elm və yaradıcılıq işləri üzrə prorektoru, dosent, "Mədəniyyət dünyası" və "Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Elmi Əsərləri" adlı məcmuələrin redaktoru.

Həyatı
------

Sədaqət Ağasəfər qızı Əliyeva 10 oktyabr 1963-cü ildə Bakı şəhərində dünyaya göz açmışdır. Ailəlidir. İki övladı var.

Təhsili
-------

Bakı şəhər 190 saylı orta məktəbdə (1971–1981) təhsil alıb. 1985-ci ildə M. Ə. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunu fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 2006-cı ildə "6219.01 — Kulturologiya və onun ümumi məsələləri" ixtisas şifrində Kulturologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsinə, 2011-ci ildə isə ADMİU-da "dosent" elmi adına layiq görülmüşdür. 2012-ci ildə ADMİU-nun doktoranturasına daxil olmuşdur; "Mədəniyyətdə qadın problemi: tədqiqatların istiqaməti və problematikası" mövzusunda elmi araşdırma üzərində çalışır.

Elmi və pedaqoji fəaliyyəti
---------------------------

1985-ci ildən gənc mütəxəssis kimi M. Ə. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində) Mədəni-maarif işi kafedrasında baş laborant, saathesabı müəllim kimi iş fəaliyyətinə başlayıb. 1997-ci ildən müəllim, 2002-ci ildə baş müəllim, 2007-ci ildən 2021-ci ilədək kafedra müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 2021-ci ildən Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Elm və yaradıcılıq işləri üzrə prorektorudur.

Sədaqət Əliyeva bir monoqrafiya, 3 dərsliyin həmmüəllifi, 4 dərsliyin, bir sıra tədris proqramlarının, 50-dən çox elmi məqalə və tezisin müəllifi, eləcə də respublika, beynəlxalq elmi seminar və konfransların məruzəçisidir.

İstinadlar
----------



1. ↑  ""Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında" AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI, 10 dekabr 2013-cü il". 2017-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-04.
2. ↑  Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin əməkdaşlarına fəxri adlar verildi — SİYAHI
3. ↑  "Nazir prorektoru vəzifəsindən azad etdi — Yeni təyinat". 2023-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-04.
4. ↑  ""Mədəniyyət dünyası" elmi-nəzəri məcmuə". 2022-08-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-04.
5. ↑  "Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Elmi Əsərləri". 2022-08-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-04.
6. 1 2 3  "ELM VƏ YARADICILIQ İŞLƏRİ ÜZRƏ PROREKTOR". 2022-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-04.
7. ↑  "KULTUROLOGİYA" KAFEDRASININ MÜDİRİ

Keçid
-----

* Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçilərinin siyahısı
**Madelayn Montano** (6 yanvar 1983) — voleybolçu.

Həyatı və karyerası
-------------------

Məktəbli vaxtlarında basketbolla maraqlansa da sonradan voleybolla məşğul olur. 1996-cı ilə qədər uşaq yığmasında oynayır. Əvvəlcə 2 il ölkəsinin çempionatında forma geyir. Daha sonra Argentinanın "San Fernando de Katamarka" klubuna transfer olur. Bir il burda oynadıqdan sonra təhsilini davam etdirmək qərarına gəlir. 17 yaşında Mayami kolleclərinin birində hərbi psixologiya üzrə təhsil alır. Kollecdə oxuduğu müddətdə həm də voleybol oynamağa davam edir. Əksər ABŞ voleybolçularının yetişdiyi "Amerika Kolleclər arası Çempionat"ın 2002-ci ildə qalibi olur. Təhsilini başa vurduqdan sonra o, Yunanıstanın "Aris Saloniki" klubundan təklif alır. 2 illik müqavilə bağlayır və oynadığı 1-ci mövsümdə liqanın 3-cüsü olur. Növbəti 2005/2006-cı il mövsümündən sonra Madelayn ana olmaq qərarına gəlir. Və 2 illik voleyboldan uzaqlaşır. 2008-ci ildə karyerasına geri qayıdan voleybolçu bu dəfə Yunanıstanın "İraklis" klubunda oynayır. 
2009-cu ildə Cənubi Koreyadan təklif alır və "KT&G Daejeon" klubuna transfer olunur. Koreyada karyerasının yüksəliş dövrü başlayır. 2011-ci ildə bir oyunda 53 xal yığmaqla dünya rekorduna imza atır. Bundan sonra Kolumbiya Millisinə dəvət alır. Daha sonra öz rekordundan 1 xal artıq 54 xal toplamaqla yenidən diqqət mərkəzinə düşür (Hazırkı dünya rekordu 55 xaldır). Avropanın ən güclü çempionatlarından təklif alan Montano üstünlüyü Rabitə Bakıya verərək 2012-ci ildə 1 illik müqavilə imzalayır. 2013-cü ildə Türkiyənin Qalatasaray Daikin klubuna transfer olunur. Mövsümün ortasında hepatit virusu aşkarlanır və o bir neçə aylıq fasilə verməli olur. Mövsüm sonunda yenidən meydana qayıdan Made növbəti il üçün seçimini Fənərbaxçadan yana edir. 1 oğlu var.

Xüsusiyyətləri
--------------

* Boy: *185 sm*
* Çəki: *68 kq*
* Mövqe: *Hücumçu*
* Blok yüksəkliyi: *310 sm*
* Hücum yüksəkliyi: *338 sm*
* Nömrə: *7*

Oynadığı klublar
----------------

| Tarix | Ölkə | Klub |
| --- | --- | --- |
| 1998-1999 | Argentina | San Fernando de Katamarka |
| 2004-2006 | Yunanıstan | Aris Saloniki |
| 2008-2009 | Yunanıstan | İraklis Saloniki |
| 2009-2012 | Cənubi Koreya | KT&G Daejeon |
| 2012-2013 | Azərbaycan | Rabitə Bakı |
| 2013-2014 | Türkiyə | Qalatasaray Daikin |
| 2014- | Türkiyə | Fənərbaxça |

Uğurları
--------

### Klublar ilə

* NJCAA Milli Çempionatı - 1-ci yer (Mayami Dade Kolleci), 2002
* Yunanıstan Liqası - 3-cü yer (Aris Saloniki), 2004/05
* Cənubi Koreya V-Liqası - 1-ci yer (KT&G Daejeon) 2009/10
* FIVB Dünya Klublararası Çempionat - 2-ci yer (Rabitə Bakı), 2012
* Çempionlar Liqası - 2-ci yer (Rabitə Bakı), 2013
* Azərbaycan Superliqası - 1-ci yer (Rabitə Bakı), 2013

### Şəxsi mükafatları

* MVP (Ən dəyərli oyunçu) - Cənubi Koreya V-Liqa (2009/10)
* Ən məhsuldar - Cənubi Amerika Çempionatı (2011)
* Ən məhsuldar - Cənubi Amerika Olimpiyadaya təsnifat turniri (2012)
* Ən məhsuldar - Çempionlar Liqası (2012/13)
* MVP (Ən dəyərli oyunçu) - Azərbaycan Superliqası (2012/2013)

İstinadlar
----------



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Voleybolçu** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
İkinci Dünya müharibəsi illərində Amerikanın "B-24 Liberator" bombardmançı təyyarələri.
**Sənaye müharibəsi** — hərb tarixində təxminən XIX əsrin əvvəllərindən və sənaye inqilabının başlanğıcından atom əsrinin başlanğıcına qədərki dövr. Bu dövr sənayeləşmə prosesi vasitəsilə böyük ordular, donanmalar və hava qüvvələri yaratmaq və təchiz etmək iqtidarında olan milli dövlətlərin yüksəlişi ilə xarakterizə olunur.

Kral Birləşmiş Xidmətlər İnstitutunun açıqlamasına görə, Rusiya–Ukrayna müharibəsi onu sübut etmişdir ki, sənaye müharibəsi əsri hələ də gündəmdədir. Onların fikrinə görə, avadanlıq, nəqliyyat vasitələri və sursatların kütləvi istehlakı tədarük üçün böyük sənaye bazası tələb edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "p.410, Christon I. Archer, World History of Warfare". 2023-07-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-04.
2. ↑  "The Return of Industrial Warfare". RUSI. RUSI. 23 May 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 May 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* *Modern Tendencies in Strategy and Tactics as shown in Campaigns in the Far East* (1906) by Lieutenant Colonel Yoda, Imperial Japanese Army.
**Sercio Prieto** (11 iyul 1982) 2019-cu ildən Deputatlar Konqresinin üzvü kimi fəaliyyət göstərən İspaniya Sosialist İşçi Partiyasının ispan siyasətçisidir. O, əvvəllər 2010–2019-cu illərdə Avropa Parlamentinin üzvü olub.

Siyasi karyera
==============

2010-cu ildə Qutierrez Prieto Avropa İnvestisiya Bankının vitse-prezidenti olmaq üçün kreslosundan istefa verən Avropa Parlamentində Maqdalena Alvaresi əvəz etdi. Parlamentdə Daxili Bazar və İstehlakçıların Hüquqlarının Müdafiəsi Komitəsinin üzvü və Fələstin Qanunvericilik Şurası ilə əlaqələr üzrə Nümayəndə heyətinin üzvü kimi fəaliyyət göstərib. Komitə tapşırıqlarına əlavə olaraq, o, LGBT Hüquqları üzrə Avropa Parlamentlərarası Qrupunun üzvü olub.

Qutierrez Prieto 20198-ci ildə İspaniya parlamentinin üzvü olub. O, indiyədək Xarici Əlaqələr Komitəsinə sədrlik edir.

Komitə tapşırıqlarına əlavə olaraq, Qutierrez Prieto 2022-ci ildən Avropa Şurası Parlament Assambleyasında Portuqaliya nümayəndə heyətinin üzvüdür. Bu vəzifədə o, Hüquq Məsələləri və İnsan Hüquqları Komitəsində işləyir (2019-cu ildən).

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  .
2. ↑  Moving on, moving back Arxivləşdirilib 2023-01-09 at the Wayback Machine *European Voice*, 21 July 2010.
3. ↑  "Home | MEPs | European Parliament". 2018-10-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-28.
4. ↑  Members Arxivləşdirilib 2019-03-27 at the Wayback Machine European Parliament Intergroup on LGBTI Rights.
5. ↑  Sergio Gutiérrez Prieto Arxivləşdirilib 2023-05-16 at the Wayback Machine Parliamentary Assembly of the Council of Europe (PACE).
**Beş qardaş** – tarixi abidə və mineral su mənbəyi. İranın Şimali Xorasan əyalətinin Bocnurd bölgəsində yerləşir. Bu abidə istirahət və tarixi turizm mərkəzi kimi fəaliyyət göstərir və Əl işləri və Turizm Təşkilatı tərəfindən milli irs siyahısına salınmışdır.

Yeri
----

Beş qardaş abidəsi Bocnurd-İsfərayen yolu üzərində, Bocnurddan 7 km məsafədə yerləşir. Abidə Qeri Canlu, Mehnan və Əsədli kəndlərinə yaxındır.

Tarixi
------

Abidənin adının kökü Xorasan Türklərinin mifologiyası ilə bağlıdır. Əfsanəyə görə zülmkar hökmdara qarşı üsyan edən 5 qardaş abidənin yerləşdiyi dağa sığınmış və sonradan yoxa çıxmışdır. Bndan sonra isə, bu yerdən 5 bulaq peydə olmuşdur.

Qacarlar dövründə Nəsrəddin şah buranı ziyarət etmiş və Yar Məhəmməd xan Şadlıya əmr etmişdir ki, bulaqların üstündə abidə tiksin. Bundan sonra abidənin yanında tac formasında hovuz da tikilmişdir.

Qalereya
--------

* Abidənin Qacarlar dövründəki görünüşüAbidənin Qacarlar dövründəki görünüşü
* bidənin Pəhləvilər dövründəki görünüşübidənin Pəhləvilər dövründəki görünüşü
* Sərdar Mufakhəm abidəsi (kompleksə daxildir0 Sərdar Mufakhəm abidəsi (kompleksə daxildir0
* Sərdar Mufakhəm türbəsinin girişi Sərdar Mufakhəm türbəsinin girişi
* Hovuzun restavrasiyadan əvvəlki görünüşüHovuzun restavrasiyadan əvvəlki görünüşü
* Bulağın görünüşüBulağın görünüşü
* Hovuz Hovuz
* 
* Bağın Qacarlar dövrünə aid giriş qapısı Bağın Qacarlar dövrünə aid giriş qapısı
* Zərdüştün daşa həkk edilmiş sözləri: "Yaxşı fikirlər, yaxşı sözlər və yaxşı işlər".Zərdüştün daşa həkk edilmiş sözləri: "Yaxşı fikirlər, yaxşı sözlər və yaxşı işlər".

İstinadlar
----------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database. 2017.
2. ↑  Iranshahr; Encyclopaedia of the Iranian Architectural History
3. ↑  *Tishineh.* "Besh Qardash Park" (İngiliscə). 2021-08-04 tarixində arxivləşdirilib.
**Aşıq Xanmusa** (*Xanmusa Musaxan oğlu Musayev*; 1922 – 22 yanvar 2018) — Şirvan aşıq mühitinin ən görkəmli nümayəndələrindən olan ustad aşıq. "Əməkdar Mədəniyyət İşçisi" (2016).

Həyatı
------

Aşıq Xanmusa Musaxan oğlu Musayev 1922-ci ildə Şamaxının Şamlı kəndində anadan olub. İbtidai təhsilini bitirdikdən sonra məşhur balaban ustası İzzətalı Zülfüqarovla bərabər sənət aləminə qədəm qoyub. Aşıqlıq sənətini əvvəlcə atası Musaxan və əmisi Cənnətalıdan öyrənib, eyni zamanda aşıq Xanbaladan dərs alıb. Daha sonra isə Cəyirli ustad aşıq Abbasdan sənətin sirlərini daha mükəmməl öyrənib.

Aşıq Xanmusa uzun müddət Qobustan rayon Mədəniyyət evində aşıqlar ansamblına başçılıq edib.

Xanmusa Musayev 2018-ci il yanvarın 22-də vəfat edib.

Təltifləri
----------

O, iki dəfə ümumittifaq müsabiqəsinin laureatı olub, dəfələrlə Mədəniyyət və Turizm nazirliyinin, Bakı şəhər Mədəniyyət və Turizm idarəsinin fəxri fərmanı və diplomlarla təltif olunub. 

2016-cı ilin iyulunda Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə ona "Əməkdar Mədəniyyət işçisi" fəxri adı verilib.

Yaradıcılığı
------------

Aşıq Xanmusa bədii yaradıcılıqla da məşğul olub, aşıq şeirinin müxtəlif şəkillərində şeir qoşub, qəzəllər yazıb, kitabları çap olunub. Onun həyat və sənət yolundan bəhs edən "Şirvanlı aşıq Xanmusa" və

"Mən getsəm də, bu dünyada qalacaqdır aşıqlığım" adlı kitablar nəşr olunub. 

2016-cı ildə isə Azərbaycan Aşıqlar Birliyi ona həsr olunmuş "Günümüzün ustad aşıqları: Xanmusa Musayev" adlı kitab nəşr etdirib. Özünəməxsus bənzərsiz ifa tərzi ilə xalq məhəbbəti, el sevgisi qazanan Aşıq Xanmusa sinəsi sözlə dolu aşıq, dastanlarımızın gözəl bilicisi idi.

Şirvan aşıq mühitinin klassik ənənələrini yaşadaraq sənətin dünəni ilə sabahı arasında mənəvi körpü rolunu oynayan sənətkar ustadlardan öyrəndiklərini böyük həvəslə gənclərə öyrədirdi.

Kitabları
---------

* Şirvanlı Aşıq Xanmusa. Bakı: Nurlan, 2004. (Toplayanı: Seyfəddin Qəniyev)
* "Mən getsəm də, bu dünyada qalacaqdır aşıqlığım"
* "Günümüzün ustad aşıqları: Xanmusa Musayev" Bakı, 2016.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Azərbaycan Aşıqlar Birliyi.* "Ustad nəfəsli saz-söz ərməğanı" (PDF) (az.). "Zərdabi Nəşr" MMC nəşriyyatı. 2020. Archived from the original on 2023-06-16. İstifadə tarixi: 17 iyun 2023.
**Tektoniki fəallaşma sahələri** – zəlzələ, uçqun və sürüşmələr tipli neotektoniki hadisələrlə müşayət olunur. Həmin sahələr üçün aşınma və denudasiya hadisələri də səciyyəvidir. Oksidləşmə şəraiti yaradan kimyəvi elementlər və birləşmələr – sərbəst O ilə yanaşı S, Fe və s. elementlərin kimyəvi fəallığı yüksəlir. Qələvi və qələvi-torpaq metallar, habelə halogenlər aqressivlik göstərir. Tektonik fəallığın yüksəldiyi sahələrdəki geokimyəvi mühitdə yaranan torpaqlar və sularda K, Fe və S elementlərii ilə zənginləşmə baş verir. Tektoniki oreollar öz mahiyyətinə görə həm də diffuziya oreolları hesab oluna bilər. Tektoniki oreollarda Fe, C, S və s. elementlərinin zənginliyi diffuziya qabiliyyətini nümayiş etdirir. Səth və yeraltı sularda orta temperaturdan yüksək göstəricilər müşahidə edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *H.L.Mustafabəyli.* Geokimya terminlərinin izahlı lüğəti (azərb.). Şəki: Kaskad. 2017. səh. 160. ISBN 978-9952-8330-0-3. 2023-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-17.