**İqtisadi təlim məktəbləri** (*ing.* school of economic thought) — iqtisadiyyatların necə işlədiyinə dair ortaq bir baxışı paylaşan bir qrup iqtisadi mütəfəkkir. İqtisadçılar həmişə müəyyən məktəblərə uyğun gəlməməsinə baxmayaraq, xüsusən günümüzdə iqtisadçıları düşüncə məktəblərinə görə təsnif etmək adi haldır. İqtisadi düşüncəni təxminən üç mərhələyə bölmək olar: müasir (Yunan-Roma, Hindistan, Fars, İslam və Çin), erkən modern (merkantilist, fiziokratik) və müasir (Adam Smit və XVIII əsrin sonunda klassik iqtisadiyyatdan başlayaraq). Sistemli iqtisadi nəzəriyyə əsasən müasir çağ adlanan başlanğıcdan inkişaf etmişdir.

Hal-hazırda, iqtisadçıların böyük əksəriyyəti ümumi iqtisadiyyat ("ortodoksal iqtisadiyyat" da deyilir) adlanan bir yanaşma tətbiq edirlər. İqtisadçılar ümumiyyətlə makroiqtisadiyyat, geniş mənada, bütövlükdə iqtisadiyyatın ümumi həcmi  və ya mikroiqtisadiyyat, xüsusi bazarlarda və ya aktyorlarda ixtisaslaşırlar .

ABŞ-dəki makroiqtisadi cərəyan daxilində "duzlu su iqtisadçıları"  ilə "şirin su iqtisadçıları" nın daha azad fikirləri arasında fərq qoyula bilər. Bununla birlikdə, ümumi tarazlığın əhəmiyyəti, xüsusi məqsədlər üçün istifadə olunan modellərlə əlaqəli metodologiya (məsələn, proqnozlaşdırma üçün statistik modellər, əks-faktik analiz üçün struktur modellər və s.) və xüsusi amillərin təhlili üçün qismən tarazlıq modellərinin əhəmiyyəti barədə geniş bir razılaşma mövcuddur. iqtisadiyyat üçün vacibdir (məsələn, bank işi).

Tarix iqtisadiyyatı məktəbi və institusional iqtisadiyyat kimi keçmişin bəzi təsirli yanaşmaları mövcudluğunu dayandırdı və ya təsirlərini zəiflətdi və indi qeyri-adi yanaşmalar sayılır. Uzun müddət davam edən qeyri-adi iqtisadi düşüncə məktəblərinə Avstriya iqtisadiyyatı və marksist iqtisadiyyat daxildir. İqtisadi düşüncədə feminist iqtisadiyyat və ekoloji iqtisadiyyat kimi bəzi son inkişaflar müstəqil məktəblər kimi inkişaf etmək əvəzinə, konkret məsələlərə yönəldilmiş əsas yanaşmaları uyğunlaşdırır və tənqid edir.

Müasir iqtisadi düşüncə
-----------------------

### İqtisadi əsas

İqtisadi əsas ümumi iqtisadiyyatda qeyri-adi yanaşmalardan və iqtisadiyyat daxilindəki məktəblərdən fərqlənir. Resursların məhdud olduğu və rəqib alternativlər arasında seçim edilməsinə ehtiyac olduğu əsasından başlayır. Yəni iqtisadiyyat mübadilə ilə məşğul olur. Qıtlıq şəraitində bir alternativin seçilməsi digər alternativ maliyyətin rədd edilməsini nəzərdə tutur. Fürsət dəyəri rəqib alternativlər arasındakı gizli əlaqəni ifadə edir. Bazar iqtisadiyyatı qiymətləri kimi qiymətləndirilən bu cür xərclər iqtisadi səmərəliliyin təhlili və ya bazardakı narahatlıqlara reaksiya proqnozlaşdırılması üçün istifadə olunur. Planlı bir iqtisadiyyatda, mənbələrdən səmərəli istifadə üçün ilk dəfə İtalyan iqtisadçısı Enriko Barone tərəfindən göstərilən müqayisə edilə bilən kölgə qiymət münasibətlərinə riayət edilməlidir.

İqtisadçılar, təşviqlərin və xərclərin qərar qəbuletmənin formalaşmasında geniş rol oynadığına inanırlar. Bunun birbaşa nümunəsi qiymətlərin (xərclər kimi) və gəlirin istehlak olunan malların miqdarını necə təsir etdiyini təcrid edən fərdi tələbin istehlak nəzəriyyəsidir. Müasir iqtisadi əsas axın ilk növbədə XIX əsrin sonunda inkişaf etməyə başlayan neoklasik iqtisadiyyata əsaslanır. İqtisadi cərəyan eyni zamanda bazar uğursuzluğunun və Keynsçilik iqtisadiyyatının epifanlığının olduğunu qəbul edir. Milli gəliri təsir edən uzunmüddətli dəyişənləri təhlil etmək üçün iqtisadi böyümə modellərindən istifadə edir. Bazar və ya qeyri-bazar davranışını modelləşdirmək üçün oyun nəzəriyyəsindən istifadə edir. Kollektiv davranışla bağlı bəzi vacib fikirlər (məsələn, təşkilatların yaranması) yeni institusional iqtisadiyyata daxil edilmişdir. Müasir iqtisadiyyatın çox hissəsini ələ keçirən bir tərif Layonel Robbinsin 1932-ci ildə yazdığı bir yazıdakı tərifidir: "insan davranışını məqsədlər və qıtlıqlar arasındakı əlaqə olaraq alternativ tətbiqetmələrə sahib olan vasitə kimi araşdıran elm." Qıtlıq mövcud mənbələrin bütün ehtiyac və tələbləri ödəmək üçün yetərli olmaması deməkdir. Qıtlıq və mövcud mənbələrdən alternativ istifadənin olmaması iqtisadi problem deyil. Beləliklə müəyyən edilmiş mövzu təşviq və mənbələrdən təsirlənmiş seçimlərin öyrənilməsini əhatə edir.

Əsas iqtisadi nəzəriyyə geniş (lakin hüdudsuz deyil) fikirləri əhatə edir. Siyasi baxımdan aparıcı iqtisadçıların əksəriyyəti siyasətə qarışmamaqdan sosial liberalizmə qədər müxtəlif fikirlər söyləyirlər. Keynsçilik makroiqtisadi siyasətlərin effektivliyi və arzuolunanlığı kimi konkret iqtisadi məsələlərdə də fərqli fikirlər mövcuddur. Tarixən az sayda aparıcı iqtisadçı özlərini "məktəb" inin üzvləri kimi göstərsələr də, bir çoxu bir və ya daha çox neoklasik iqtisadiyyat, monetarizm, Keyns iqtisadiyyatı, yeni klassik makroiqtisadiyyat və ya davranış iqtisadiyyatı ilə tanış oldular.

### Əsas iqtisadi nəzəriyyədəki ziddiyyətlər ümumiyyətlə aşağıdakı şəkildə ifadə olunur

* bazarların tamlığı və müqavilə imkanları;
* asimmetrik informasiya problemlərinin mövcudluğu və ya əhəmiyyəti;
* iqtisadi agentlərin optimal davranışlarından kənarlaşmaların əhəmiyyəti;
* xarici təsirlərin və ya ictimai malların rolu.

### Müasir qeyri-adi iqtisadiyyat

Qeyri-adi iqtisadiyyata müasir yeni klassik iqtisadiyyatın mikroiqtisadi əsasları ilə zidd olan bəzi düşüncə məktəbləri daxildir. Qeyri-adi iqtisadçılar bunun əvəzinə tarixin, təbii sistemlərin, qeyri-müəyyənliyin və gücün təsirini vurğulayırlar. Bunlara institusional iqtisadiyyat, marksist iqtisadiyyat, feminist iqtisadiyyat, sosialist iqtisadiyyat, ikili iqtisadiyyat, ekoloji iqtisadiyyat, bioekonomika ve termoekonomika daxildir.
XIX əsrin sonunda bir sıra qeyri-adi məktəblər marjinal inqilabdan sonra meydana gələn neoklassik məktəbə qarşı mübarizə apardı. Onların əksəriyyəti bu günə qədər öz-özünə şüurlu şəkildə fərqli düşünən məktəblər olaraq qalmaqdadır, lakin iqtisadi əsaslarla müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə azalmış ölçüsü və təsiri ilə. Bunlardan ən əhəmiyyətlisi institusional iqtisadiyyat, Marksist məktəbi və Avstriya məktəbidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Mankiw, N. Gregory.* Macroeconomics (7th ed). New York, NY: Worth Publishers. 2009, ©2010. ISBN 978-1-4292-1887-0, 1-4292-1887-8, 1-4292-3812-7, 978-1-4292-3812-0.
2. ↑  *N. Gregory Mankiw, Ricardo Reis.* Imperfect Information and Aggregate Supply. Cambridge, MA: National Bureau of Economic Research. 2010-02.
3. ↑  *Leo P. Ribuffo.* God and Man at Harvard, Yale, Princeton, Berkeley, etc. 23 (Reviews in American History). 1995. 170–175.
4. ↑  *Miguel Godinho de Matos, Pedro Ferreira, David Krackhardt.* Peer Influence in the Diffusion of iPhone 3G over a Large Social Network. 38 (MIS Quarterly). 2014-04-04. 1103–1133.

| ⛭İqtisadiyyat |
| --- |
| 
* İqtisadi nəzəriyyə
* Siyasi iqtisadiyyat
* Tətbiqi iqtisadiyyat

 |
| Metodologiya | 
* İqtisadi model
* İqtisadi sistemlər
* Mikroiqtisadiyyat təməlləri
* Riyazi iqtisadiyyat
* Ekonometrika
* Hesablama iqtisadiyyatı
* Təcrübi iqtisadiyyat
* Nəşrlər

 |
| Mikroiqtisadiyyat | 
* Birləşdirmə problemi
* Büdcə məhdudiyyəti
* İstehlakçının davranış nəzəriyyəsi
* Qabarıqlılıq
* Xərc
	+ Ortalama
	+ Marjinal
	+ Fürsət
	+ Sosial
	+ Batma
	+ Əməliyyat
* Xərc-fayda analizi
* Artıq yük
* Paylanma
* Miqyas iqtisadiyyatları
* İmkan iqtisadiyyatları
* Elastiklik
* Müvazinət
	+ Ümumi
* Xarici təsir
* Firma
* Mallar və xidmətlər
	+ Əmtəə
	+ Xidmət
* Fərqsizlik əyrisi
* Faiz
* Aralıq seçim
* Bazar
* Bazar uğursuzluğu
* Bazar quruluşu
	+ Rəqabət
		- İnhisarçı
		- Mükəmməl rəqabət
	+ İnhisar
		- İkili
	+ Monopsoniya
	+ Oliqopoliya
	+ Oliqopsoniya
* Qeyri-qabarıqlılıq
* Pareto effektivliyi
* Öncəlik
* Qiymət
* İstehsalat fəaliyyəti
* Qazanc
* İctimai mal
* Qazanc dərəcəsi
* Gəlir
* Rasiya
* İcarə
* Miqyasa qayıdışlar
* Riskdən imtina
* Qıtlıq
* Çatışmazlıq
* Artıq
* Sosial seçim
* Tələb və təklif
* Ticarət
* Qeyri-müəyyənlik
* Faydalılıq
	+ Gözlənən
	+ Marjinal
* Dəyər
* Maaş

 |
| Makroiqtisadiyyat | 
* Məcmu tələb
* Tədiyə balansı
* İqtisadi tsikl
* Fayda tutumu
* Kapital uçuşu
* Mərkəzi bank
* İstehlakçı etimadı
* Valyuta
* Deflyasiya
* Tələb şoku
* Böhran
	+ Böyük böhran
* Disinflyasiya
* DSÜT
* Effektiv tələb
* Gözləntilər
	+ Adaptiv
	+ Rasional
* Fiskal siyasət
* Keynsin ümumi nəzəriyyəsi
* Artım
* Göstəricilər
* İnflyasiya
	+ Hiperinflyasiya
* Faiz dərəcəsi
* İnvestisiya
* IS-LM modeli
* Milli giriş çıxışların ölçülməsi
* Modellər
* Pul
	+ Yaratmaq
	+ Tələb
	+ Təklif
* Monetar siyasət
* NAIRU
* Milli hesablar
* Qiymət səviyyəsi
* Alıcılıq qabiliyyəti pariteti
* Resessiya
* Qənaət
* Şrinkflyasiya
* Staqflyasiya
* Təklif şoku
* İşsizlik

 |
| Riyaziiqtisadiyyat | 
* Müqavilə nəzəriyyəsi
* Qərar nəzəriyyəsi
* Ekonometrika
* Oyunlar nəzəriyyəsi
* Giriş-çıxış modeli
* Riyazi maliyyə
* Mexanizm dizayn nəzəriyyəsi
* Əməliyyat araşdırması

 |
| Tətbiq sahələri | 
* Kənd təsərrüfatı
* Biznes
* Əhali
* İnkişfaq
* İqtisadi coğrafiya
* İqtisadi tarix
* Təhsil
* Sənaye mühəndisliyi
* Sivil mühəndislik
* Ətraf mühit
* Maliyyə
* Səhiyyə
* Sənayenin təşkili
* Beynəlxalq
* Bilik
* Əmək
* Hüquq və iqtisadiyyat
* Monetar
* Təbii ehtiyatlar
* İqtisadi planlaşdırma
* İqtisadi siyasət
* İctimai iqtisadiyyat
* İctimai seçim
* Regional
* Xidmət
* Sosioiqtisadiyyat
* İqtisadi sosiologiya
* İqtisadi statistika
* Nəqliyyat
* Şəhər
* Rifah

 |
| İqtisadi təlim məktəbləri (tarix) | 
* Amerika (Milli)
* Qədim dövr
* Anarxist
	+ Qarşılıqlılıq
* Avstriya
* Davranış
* Buddist
* Çartalizm
	+ Müasir Monetar Nəzəriyyə
* Çikaqo
* Klassik
* Qeyri-müvazinət
* Ekoloji
* Təkamül
* Feminist
* Corcizm
* Alternativ
* Tarix
* İnstitusionalizm
* Keynsçilik
	+ Neo- (neoklassik sintez)
	+ Yeni
	+ Post-
		- Sirkuitizm
* Ortodoksal
* Maltusçuluq
* Marjinalizm
* Marksist
	+ Neo
* Merkantilizm
* Neoklasik
	+ Lozan
* Yeni klassik
	+ Yeni iqtisadi-tsikl nəzəriyyəsi
* Yeni institusional
* Fiziokratiya
* Sosialist
* Stokholm
* Təklif iqtisadiyyatı
* Termo iqtisadiyyat

 |
| Əsas iqtisadçılar | 
* Fransua Kene
* Adam Smit
* David Rikardo
* Tomas Maltus
* Yohan fon Tünen
* Fridrix List
* German Henrix Qossen
* Jül Düpüi
* Antuan Ogüsten Kurno
* Con Stüart Mill
* Karl Marks
* Uilyam Stenli Cevons
* Henri Corc
* Leon Valras
* Alfred Marşal
* Qeorq Fridrix Knap
* Fransua Ecuort
* Vilfredo Pareto
* Fridrix fon Vizer
* Con Beyts Klark
* Torsteyn Veblen
* Con Kommons
* İrvinq Fişer
* Vesli Mitçel
* Con Meynard Keyns
* Yozef Şumpeter
* Artur Sesil Piqu
* Frank Nayt
* Con fon Neyman
* Alvin Hansen
* Yakob Vayner
* Eduard Çamberlin
* Raqnar Friş
* Harold Hotelinq
* Mixau Kaletski
* Oskar Lanqe
* Yakob Marsçak
* Qunnar Myurdal
* Abba Lerner
* Roy Harrod
* Piero Sraffa
* Saymon Kuznes
* Coan Robinson
* Ernst Fridrix Şumaxer
* Fridrix fon Hayek
* Con Hikk
* Tyallinq Kupmans
* Nikolas Georgesku
* Vasili Leontyev
* Con Kennet Qalbreit
* Himan Minski
* Herbert Saymon
* Milton Fridmen
* Pol Samuelson
* Kennet Errou
* Uilyam Bomol
* Geri Bekker
* Elinor Ostrom
* Robert Solou
* Amartya Sen
* Robert Lukas
* Cozef Stiqlits
* Riçard Taler
* Pol Kruqman
* Tomas Piketi
* *daha çox*

 |
| Beynəlxalqtəşkilatlar | 
* Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlığı
* İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı
* Avropa Sərbəst Ticarət Birliyi
* Beynəlxalq Valyuta Fondu
* İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı
* Dünya Bankı
* Dünya Ticarət Təşkilatı

 |
| 
* İqtisadiyyat
* İndeks
* Siyahı
* Ümumi
* Nəşrlərİqtisadiyyat portalı

 |