recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kapron turşusu (heksan turşusu)** СH3(CH2)4СООН — birəsaslı doymuş karbon turşusudur. Kapron turşusunun duz və anionları kapronatlar adlanır.

İzomerləri
----------

Kapron turşusu ilə yanaşı, ümumi formulu С5Н11COOH olan 8 struktur izomeri də mövcuddur: 

* 4-metilpentan turşusu СН3-СН(СН3)-СН2-СН2-COOH
* 3-metilpentan turşusu СН3-СН2-СН(СН3)-СН2-COOH
* 2- metilpentan turşusu СН3-СН2-СН2-СН(СН3)-COOH
* 2-etilbutan turşusu СН3-СН2-СН(СН2-СН3)-COOH
* 3- etilbutan turşusu СН3-СН(СН2-СН3)-СН2-COOH
* 3,3-dimetilbutan turşusu СН3-С(СН3)2-СН2-COOH
* 2,2- dimetilbutan turşusu СН3-СН2-С(СН3)2-COOH
* 2,3- dimetilbutan turşusu СН3-СH(СН3)-СH(СН3)-COOH

və 5 siniflərarası izomerlər:

* Kapron turşusunun metil efiri СН3-СН2-СН2-СН2-СOOH-СН3
* Kapron turşusunun etil efiri СН3-СН2-СН2-СOOH-СН2-СН3
* Kapron turşusunun propil efiri СН3-СН2-СOOH-СН2-СН2-СН3
* Kapron turşusunun butil efiri СН3-СOOH-СН2-СН2-СН2-СН3
* Kapron turşusunun pentil efiri СOOH-СН2-СН2-СН2-СН2-СН3

Fiziki xassələri
----------------

Kapron turşusu – xoşagəlməz iyli, rəngsiz, yağlı mayedir. Suda pis həll olur (9.68 q/l (20°С), 11.71 q/l (60°С ). Metanol, etanol, efirdə yaxşı həll olur.

Kimyəvi xassələri
-----------------

Kimyəvi xassələrinə görə kapron turşusu doymuş alifatik karbon turşularının tipik nümayəndəsidir. Orta qüvvətli turşudur (pKa 4.88). Ondan duzlar və mürəkkəb efirlər, halogenanhidridlər və anhidridlər alınır. Kapron turşularının duz və efirləri heksanatlar adlanır. Bromla fosforun iştirakı ilə α-vəziyyətdə bromlaşır.

Alınması və təbiətdə yeri
-------------------------

Təbiətdə müxtəlif heyvanların piylərində və babassu palmalarının tərkibində mövcuddur (0,2%). Ağacın tərkibində vardır Goupia glabra(=tomentosa); alına bilər: nitrildən — Н3С[СH2]4CN, normal heksanolun oksidləşməsindən, gənəgərcək yağının oksidləşməsindən; çürümüş pendirin iştirakı ilə şəkərin qıcqırmasından, streptokokların təsiri ilə fibrindən. 3.6-7.2% süd yağlarının tərkibinə daxildir.

Tətbiqi
-------

Mürəkkəb efirlərin alınmasında istifadə edilir. Aromatizator olaraq heksilfenolların alınmasında tətbiq edilir.

Təhlükəsizliyi
--------------

Alışma temperaturu – 1020C, öz-özünə alışma temperaturu – 3800C. Partlayış həddi 1.3-9.3%. BBQ 5 mq/m³. ЛД50 - 3000 mq/kq

Mənbə
-----

* Капроновая кислота // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
* Химическая энциклопедия, Т2. Под ред. Кнунянца Л.И. - М.: Советская энциклопедия, 1990. - С.616
**Rubinsteyn-Teybi sindromu** — 1963-cü ildə ilk dəfə Amerika həkimləri Y. Rubinsteyn və N. Teybi təsvir etmişdirlər. Xəstəlik ağıl zəifliyi olan uşaqlar arasında 0 ,15% hallarda rast gəlinir. Başlıca klinik əlamətləri bunlardır: sifətin anomaliyası, əyri, quş dimdiyinə bənzər burun, əks monqoloid tipli göz yarıqları, çəpgözlük, ptoz, başın kiçik olması, müxtəlif dərəcəli ağıl zəifliyi. Belə uşaqlar boyca balaca, alınları kiçik, yarıyadək tüklə örtülür. Ayaq baş barmaqlarının axırıncı falaqansının enli olması da spesifik əlamətlərdən sayılır. Anomaliya bəzən digər barmaqları da əhatə edir. Bir sıra hallarda daxili orqanların (ürəyin, sidik-cinsiyyət, tənəffüs sisteminin) qüsurları aşkar olunur. Əksər xəstələrdə çəpgözlük, qlaukoma, nistaqm, görmə sinirinin atrofiyası qeyd olunur. 20–25% hallarda cəngolma tutmaları, autoaqressiv hərəkətlər və digər affektiv əlamətlər müşahidə olunur. Xəstəliyin autosom-resessiv verilməsi güman edilir.

İstinadlar
----------


1. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu. 2018-06-29 2018.
2. ↑  *N.V.İsmayılov.* Psixiatriya. 2013. səh. 276.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Brockhaus |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2779253643 |
**Yeni Uzen hadisələri** və ya **Yeni Uzen soyqırımı** — 17-28 iyun 1989-cu ildə Qazaxıstan SSR-in Yeni Uzen şəhərində Qazax qrupları ilə Şimali Qafqazdan olan insanlar arasında millətlərarası toqquşmalar.

Üsyan, güclü sosial narazılıq, geniş yayılmış xuliqanlıq, gənclərin üsyanı, anti-sovet təbliğatı və əsasən Qafqazdan olan insanlara qarşı yönəlmiş cəmiyyətlərarası toqquşmaların elementlərini özündə birləşdirdi. Ölənlərin dəqiq sayı məlum deyil (4-dən 200 nəfərə qədər rəqəmlər deyilir). Üsyanın arxivləri qismən məhv edildi, qismən təsnif edildi. Üsyan xüsusi təyinatlılar tərəfindən yatırıldı.

Tarixi
------

1989-cu il iyunun 16-da Yeni Uzen şəhərində rəqs meydançasında bir qrup Qazax gənci ilə Qafqazdan olan insanlar arasında dava düşdü. Üsyan iyunun 17-də başladı.

19 iyun tarixində Qazaxıstan SSR Ali Soveti şəhərdə komendant saatı tətbiq etdi. Toqquşmaları yatırmaq üçün zirehli personal daşıyıcıları, tanklar, döyüş helikopterləri və digər hərbi texnika cəlb edildi. Yalnız dördüncü gün iğtişaşları yatırmaq mümkün oldu. Bu hadisələr nəticəsində bir neçə nəfər vəfat etdi.

Diqqətəlayiq haldır ki, 1989-cu ildə Yeni Uzendəki qazaxların payı ilk dəfə yarıdan çox keçərək 50,6% (24,6 min) təşkil etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Сергей Григорьевич Осьмачко.* Политическое и социально-экономическое развитие СССР, Российской Федерации, 1985—1999 гг: монография. Изд-во ЯГТУ. 2003. 119.

Ədəbiyyat
---------

* Janozen hadisələri // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.

Xarici keçidlər
---------------

* "Nazarbayevin düz 20 illik idarəçiliyində uğurla unudulmuş Janaozendəki qiyam" — Азаттык radiosu
* «Janaozen qiyamının səbəbləri 20 illik sükutdan sonra da aktual olaraq qalır. " — Азаттык radiosu
**Oomycota** şöbəsi özünəməxsus göbələk qrupu olub, bir çox nişanələrə görə fərqlənirlər.Şöbənin nümayəndələri əsasən iki qamçılı olmaları ilə xarakteriza olunur.Bunlarda biri hərəkət zamanı istifadə olunmur ,digəri isə hərəkətdə fəal iştirak edir .Qamçılardan biri lələkvaridir,digəri isə hamardır.Hüceyrələin divarı sellüloza ilə zəngindir.Ehtiyat qida maddələri isə nişastadır.Bu göbələklərdə lizin sintezi bütün avtootroflarda olduğu kimi diamino pimelin turşusunun köməyi ilə başa çatır. Oomkotanın nümayəndələrində nadir hallarda qlükoza aşkar edilir ki,bu da süd turşusunun köməyi ilə parçalanır. Şöbənin 2 sinfi vardır:

1. Oomycetes
2. Hyphochytridiomycetes

Çoxalması
---------

Oomikota şöbəsinə daxil olan göbələklər müvafiq olaraq həm qeyri-cinsi, həm də cinsi yolla çoxalırlar.

### Qeyri-cinsi çoxalması

Qeyri-cinsi çoxalma prosesi iki qamçılı zoospor hüceyrələri vasitəsi ilə həyata keçirilir. Qamçılardan biri zoospor hüceyrəsinin ön hissəsində yerləşib, lələkvari quruluşda, digəri isə hüceyrənin arxa tərəfində yerləşib, hamar səthli və qırmanca oxşayır.Bu şöbənin torpaq üzərində məskunlaşan nümayəndələrində isə qeyri-cinsi çoxalma prosesi əsasən ekzogen sporlarla-yəni, konidilər vasitəsilə ilə gerçəkləşir.

### Cinsi çoxalması

Cinsi çoxalma ooqamiya tiplidir. Bunlarda qametlərə differensiasiya prosesi getmədiyindən,anteridinin möhtəviyyatı mayalanma çıxıntısı və ya körpücüyü vasitəsi ilə ooqonidə yerləşən hərəkətsiz yumurta hüceyrəsinə keçir. Bir qrup oomisetlərdə ooqonidə bir neçə yumurta hüceyrəsi yerləşə bilər.

Mənbə
-----

* İbrahimov A.Ş. İbtidai bitkilər.Bakı Universiteti ,1993.

### İstinadlar

1. ↑  *S.M.Cəbrayılzadə.* Mikologiya. Bakı. 2011. səh. 324-325.

Həmçinin bax
------------
Uday Hüseyn Al-Tikrit (18 iyun 1964, Bağdad — 22 iyul 2003, Mosul), keçmiş İraq lideri Səddam Hüseyn'in böyük oğludur.

Səddam Fədailəri ilə bir çox media quruluşunun başında olmuşdur. Gənclik Televiziyası və Babil qəzetinin sahibi olan Udey ayrıca həftəlik 7 qəzet, televiziya kanalları, bir gecə klubu və aralarında İngilis musiqi parçaları da çalan bir kanalın da olduğu çoxlu sayda radionun sahibi olmuşdur.

Udeyin də qardaşı Qusey kimi ən böyük qazancının neft qaçaqçılığı olduğu deyilirdi. 1998-ci ildə Babil Universitesində "soyuq müharibənin ardından dünya" adlı 400 səhifəlik tezis ilə doktorluq ali dərəcəsi alan Udey 2000-ci ildə də İraq Milli Məclisinin üzvü idi. Olimpiya Komitəsi və Jurnalistlər Birliyinin rəhbərliklərini də məhz Udey etmişdir. 22 İyul 2003-cü il tarixində ABŞ əsgərlərinin keçirdiyi basqınında, qardaşı Qusey ilə birlikdə Mosulda öldürülmüşdür.

İblisin əkizi filmində Udey Hüseynin həyatı əsas mövzu obyektidir.

İstinadlar
----------
**Edison Miranda**(d. 7 Yanvar, 1981,Kolumbiya.) — 2001-2014-cü illərdə fəaliyyət göstərmiş, Kolumbiyalı peşəkar boksçu.

Həyatının ilk illəri
--------------------

Miranda 1981-ci ildə Buenaventura, Kolumbiyada anadan olmuşdur. O, bir aylıq olanda anası tərəfindən tərk edilir. 9 yaşında Kolumbiyada küçə həyatı yaşamaqdan qaçır. O, anasının axtarışına çıxır və sonda anasının qardaşını tapır. Dayısı ona heçnə demir və düşünür ki, əgər o doğurdanda bacısının oğludursa, onun ayağında doğum ləkəsi olmalıdır. Miranda ləkəni göstərərək bunu sübut edir. Adam onu anasının yeni evinə gətirir. Anası onu yenidən tərk edir. 12 yaşına qədər bağayarpağı sahəsində çalışır. Növbəti il tikintidə işləyir. 14 yaşında mal-qara qəssabı olaraq çalışır. 15 yaşında yarım il boks təlimi aldıqdan sonra həvəskar boks karyerasına başlayır. Miranda 132 döyüşdən 128-ni qazanır və Kolumbiyanın dörd milli tituluna sahib olur. Edison 2000-ci ildə Argentinada keçirilən olimpiyada da bürünc medal əldə edir, lakin 2000-ci ildə Kolumbiya milli komandasına vəsiqə qazana bilmir.

Peşəkar karyerası
-----------------

### Orta çəki (Middleweight)

132 döyüşdən sonra Miranda peşəkar boksçu olur. 2002-ci ilin mart ayında Dominika Respublikasına gəlir. 2004-cü ilin 24 Dekabrında Miranda Dominikanı tərk edir və Barrankillaya geri dönür. Dostlarının da köməyi ilə xəyallarını gerçəkləşdirir və ABŞ-da Warrior’s Boxing Promotions ilə müqavilə imzalayır. Beləliklə Hollywood'da ilk Amerikan döyüşü olur. 2005-ci il ,mayın 25-i Floridada baş tutan döyüşdə Miranda Sam Reesi məğlub edir.

IBF eliminator titulu
---------------------

Miranda 2006-cı il, martın 24-də Howard Eastman ilə döyüşür.Hollywoodda "Seminole Hard Rock Hotel and Casino"da baş tutan döyüşə Miranda çox yavaş başlayır. Lakin 5-ci raundda ona güclü zərbələr endirir və onun əlini zədələyir. Gözləmədən sonra o, geri qayıdır və 7-ci raundda Eastmanın çənəsinə çox pis zərbə endirir, hakim oyunu dayandırır və Mirandanı Eastmanı dayandıra bilən ilk insan elan edir.

### Miranda Qibbs və Qrİn'ə qarşı

16 Dekabr, 2006-cı ildə Miranda Villi Qibs ilə Florida da döyüşür. Sağ əli ilə ona güclü zərbələr endirir və ilk raunnda aşağı göndərir.
2 Mart , 2007-ci ildə Miranda Qrin üzərində Puerto Rikoda möhtəşəm qələbə qazanır.

WBC eliminator titulu
---------------------

19 May, 2007-ci ildə təxmini iki raund məğlubiyyətdən sonra, Miranda yeddinci raundda Kelli Pavlik tərərfindən Menfisdə keçirilən döyüşdə vəhşicəsinə dayandırılır. 7 raund davam edən oyunda Edison məğlub olur. Qalib olan Palvik isə orta çəki üzrə çempion olan Cermain Taylor ilə qarşılaşır.

Lusiyan But ilə döyüş
---------------------

17 Aprel 2010-cu ildə EDdison Miranda Lusiyan Bute ilə Montrealda qarşılaşır. Döyüşü təxmini 15000 azarkeş izləyir. İlk iki raundda Miranda məğlub olur.Üçüncü raundda çənəsinə zərbələr almasına baxmayaraq, Miranda ayağa qalxmağa çalışır. Lakin hakim bir neçə saniyə sonra döyüşü dayandırır.

İstinadlar
----------
**Opal** — mineral, yarı-qiymətli daş.

Kimyəvi xassələri və görünüşü
-----------------------------

Kimyəvi formulu SiO2 •nH2O şəklindədir.H2O miqdarı 1–9%, bəzən 34%-dək. Adi qatışıqları: Fe, Al, Mn sulu oksidləri, bəzən MgO, CaO və b. Aqreqatsızma, təbəqəli, məsaməli, torpaqvari, jelvak, plyonka şəklində, radiolariyanın skeletində, diatomeyaların zirehlərində və b. rast gəlinir. Rəngsiz, lakin müxtəlif xromoforlarla boyana bilər.Opal rəng və görünüşünə görə müxtəlif cür adlanır.

**Nəcib opal** şəffaf olub opalessensiya edir.

**Alovu opal** sarıdan qəhvəyi-qırmızı, şəffaf və parlaqdır.

**Donuq opal** — südü-ağ.

**Yəşəmi opal** — qırmızıdan qəhvəyiyədək.

**Mumlu opal** — sarı. Parıltı şüşəli, muma oxşardır.

Sərtliyi 5–6. Xüsusi çəki 1,9–2,5. Zaman keçdikcə opal susuzlaşır, xalsedona və yaxud kvarsa keçir. Bəzi kimyəvi və biogen mənşəli çökmə süxurların, diatomitlərin, trepellərin, radiolyaritlərin, opokanın və b. əsas komponentidir. Termal və səth sularından çökür (silisiumlu tuf, geyzerit). Vulkanik süxurların boşluqlarını doldurur, filiz damarlarında rast gəlir, forma və quruluşunu saxlamaqla ağac oduncağını əvəz edir. Opal süxurların aşınma prosesində silikatların parçalanması nəticəsində də əmələ gəlir. Süzgəclərin hazırlanmasında, keramikada, metalların pardaxlanmasında, termoizolyator kimi, kimya, yeyinti və neft sənayelərində və b. işlədilir. Natropal, sirkopal, bobkovit, hidrofan, prazopal, kaxolonq, forxerit, fiorit və b.kimi növləri vardır.

İxracı
------

Opal zərgərliklə yanaşı sənayedə də istifadə edilir. Hətta opalın bir növü var ki, ondan dinamit istehsalında istifadə edilir. Bütün qitələrdə tapılsada dünya istehsalının 90%-ni Avstraliya yataqları təşkıi edir. Avstraliyanın Kuber-Pedi yaşayış məntəqəsi "Opal paytaxtı" adlandırılır. Bura dünya istehsalının 30%-ni təşkil edir. Opal yarı qiymətli bir daş olsa da qiymətli növləri də az deyil.Ən böyük opal 1956-cı ildə Kuber-Pedi-də tapılmışdır. Onun qiyməti 2.5 mln. Avstraliya dolları idi.

Opal nazik təbəqə şəklində tapılır. Zərgərlikdə istifadə üçün növünün verdiyi imkanlara görə dəyirmi və ya oval formasına salınır. Opalın rəngi onun tərkibindən asılıdır. Opal əsasən şəffad olur. Bu cür opal daha bahalıdır. Lakin opal əsasən qarışıqlar şəklində tapılır. Tərkibinə müxtəlif mineralların qarışmasından fərqli rənglər ala bilir. İşıq şüalarının sınmasından optik yansıtma yaranır ki, biz opalı möhtəşəm rənglərlə görürük.

Qaleriya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.
3. ↑  mineralienatlas.de (ing.).

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Diaqonal oyunçu paralel zərbə ilə blokçunu aşmağa çalışır
**Diaqonal** — (*ing.* opposite, *türk.* pasör çaprazı) voleybolda mövqelərdən biri, voleybolçu ampluası. Bu mövqe voleybolda şərti olaraq hücumçu ampluasına bənzəyir. Hətta ismi diaqonal hücumçu da adlandırılır.

Diaqonal oynayan voleybolçu toppaylayıcı servis atarkən önə gəlir və adətən uzun pasla hücum edir, 2-ci zonada qərarlaşır. Bu oyunçu "4-2" və "6-0" taktikasında istifadə edilmir. Sadəcə "5-1" sxemində yer alır. Çünki "5-1" taktikasında sadəcə 5 hücumçu və 1 toppaylayıcı yer alır. Burada toppaylayıcının da çaprazında bir hücumçuya ehtiyac duyulduğundan diaqonal oyunçudan istifadə edilir. Əksər vaxt 2-ci zonadan hücum edir və 4-cü zonadakı rəqib oyunçularla mübarizə aparır. Bu da rəqibin 4-cü zonadakı hücumlarının qarşısını blokla almağa kömək edir. Bu vəzifəni də diaqonal oyunçu yerinə yetirir. 5-1 taktikasında hər mövqedən (liberodan başqa) iki oyunçu olduğu halda diaqonal mövqedən bir oyunçu olur. Bu da komandaların heyətində daha az diaqonal ampluasına sahib olan voleybolçunun olmasına gətirib çıxarır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Voleybol'da Pasör Çaprazı ve 4 numara oyuncusu(smaçör) mevki" (türk). bahaabrekoglu.blogcu.com. 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-06-08.

| ⛭Voleybol mövqeləri |
| --- |
| Toppaylayıcı  • Hücumçu  • Blokçu  • Diaqonal  • Libero |
**Diarxiya** (Yunan dilində δι-, di-, "ikiqat", və -αρχία, -arkhía, "idarə") və ya duumvirate (Latın dilindən duumvirātus, "iki adamın ofisi") , iki nəfərin bir qanuni və ya faktiki olaraq bir sövdələşmə və güc yolu ilə birlikdə bir hakimiyyəti idarə etməsi ilə xarakterizə olunan bir idarəetmə formasıdır. Belə bir sistemin liderləri ümumiyyətlə hökmdar kimi tanınırlar.

Tarixən, diarxiya, Hindistan Hökuməti tərəfindən 1919 və 1935-ci il tarixli Hökümətlər tərəfindən qurulan İngilis Hindistanındakı müştərək idarəetmə sisteminə istinad edirdi; bəzi səlahiyyətləri Hindistan Şuraları Qanunu 1892-ci il tarixində yerli Hindistan nümayəndəliyini özündə birləşdirən yerli şuralara verdi. Duumvirate əsasən Roma Respublikasının yaratdığı müxtəlif duumviri ofislərinə istinad etmişdir. Hər ikisi də, ikitərəfli və tandemokratiya
 kimi daha az yayılmış sinonimlərlə yanaşı, indi müştərək qayda və ya vəzifə sisteminə istinad etmək üçün daha çox istifadə olunur. Müvəqqəti olaraq iki və ya daha çox adamın idarə etdiyi bir monarxiya, ümumiyyətlə, bir təmayül olaraq seçilir.

Diarxiya ən qədim idarəetmə formalarından biridir. Tarixi nümunələr arasında Tamilandakı Pandyan sülaləsi, Spartanın ortaq krallığı, Roma Respublikasının konsulları, Karfagen hakimləri və bir neçə qədim Polineziya cəmiyyəti yer alır. Tez-tez Alman və Daciya monarxiyalarında korulasiyaya açan miras sistemləri, İnk İmperiyası sıralarında ikili olanlar da daxil edilə bilər. Müasir diarxiya nümunələri şahzadələri Fransa Prezidenti və Kataloniyada Urgell yepiskopu olan Andorradır; və respublikaya iki kapitan Regent rəhbərlik edən San Marino.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-09.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-09.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-08-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-09.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-05-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-09.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-08-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-09.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-07-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-09.
**Bartolomyu Jo-Jo «Bart» Simpson** (*ing.* Bartholomew Jo-Jo «Bart» Simpson) — Simpsonlar cizgi serialının əsas personajlarından biri və Simpsonlar ailəsinin üzvü. Aktrisa Kartrayt Nensi tərəfindən səsləndirilən Bart xarakteri televiziyada ilk dəfə 1987-ci il 19 aprel tarixində "*The Tracey Ullman Show*"da (1987-1990-cı illər arasında həftəlik ekranlara çıxan Amerika televiziya şousu) yayımlanan "*Simpsonlar qısası*"nın birinci bölümü olan "*Good Night*"da göründü. Bart animasiyası cizgi film rəssamı Mett Qreyninq tərəfindən Bruks Ceymsin ofisinin gözləmə salonunda gözləyərkən hazırlandı və yaradıldı. Qreyninq "*Life in Hell*"ə (Qreyninq tərəfindən çəkilən həftəlik karikatura seriyası) əsaslanan animasiya hazırlaması üçün çağırılsa da, bunun əvəzinə yeni bir qrup obraz yaratmağa qərar verdi. Digər obrazlara Qreyninqin ailə üzvlərinin adları verilsə də, Bartın adı brat (yaramaz uşaq) sözünə uyğunlaşdırılmışdır. "*The Tracey Ullman Show*"da üç il yayımlandıqdan sonra Simpson ailəsi 1989-cu ilin 17 dekabr tarixində Fox telekanalında ayrıca serial kimi yayımlanmağa başladı.

Təkrarlanan frazalar
--------------------

* Ay caramba!
* Eat my shorts! (Mənim şortumu ye!)
* Don`t have a cow man! (Kimisə sakitləşdirmək istədikdə)

Maraqlı faktlar
---------------

* Bartın pərəstişkarlarından biri Maykl Cekson idi. O, hətta Simpsonlar üçün «Do the Bartman» mahnısını yazıb.
* 22 sezonun 14 seriyada Bart «Angry Dad» film üçün Qızıl Qlobus və Oskar alır.

| ⛭Simpsonlar |
| --- |
| Personajlar | *Homer* • *Marc* • *Bart* • *Liza* • *Meggi* • *Digər personajlar* |
| Yerlər | *Sprinqfild* •  *Şelbivill* • *Sprinqfild ibtodai məktəbi* • *Mo barı* • *Kwik-E-Mart*
 •
 

 
... |



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Cizgi filmi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Alfa zərrəcik (α — zərrəcik)** — 2 proton və 2 neytrondan ibarət olan 42He nüvəsidir. α zərrəciyin kütləsi mα=4,0027 а.е.м.= 6,644 q, spini və maqnit momenti sıfra bərabərdir. Əlaqə enerjisi 28,11 МеВ (1 nuklona 7,03 МеВ). Maddədən keçərkən α — zərrəcik ionlaşma, atom və molekulaların həyəcanlanması hesabına, həmçinin molekulların dissosiasiyası nəticəsində tormozlanır. Havada α — zərrəciyin uçuş yolunun uzunluğu l=aυ -dur, burada υ -başlanğıc sürət, α=9,7.10−28 s3 sm−2(l~3–7 sm üçün)-dir. Bərk maddə üçün l ~10−3 сsм (şüşədə sм) olur.
Nüvə fizikasında çox fundamental kəşflər, gəlməsinə görə, alfa zərrəciyin öyrənilməsinə borcludurlar. Belə ki, Alfa zərrəciyin səpilməsinin tədqiqi -atom nüvəsinin, yüngül elementlərin α -zərrəcikləri ilə şüalandırılması nüvə reaksiyalarının və süni radioaktivliyin kəşfinə gətirib çıxartdı.

Alfa hissəciyi nüvə reaksiyaların həyata keçirilməsinə səbəb olur. Alfa hissəciyi axımına Alfa şüalanması deyilir. Alfa hissəciyi Alfa dağılması zamanı çoxlu kinetik enerjisini itirir. Həmçinin, Alfa hissəciyi nüvə reaksiyaları əsasında da formalaşa bilir. Məhz 1919-cu ildə ilk nüvə reaksiyasını həyata keçirən Ernest Rezerford reaksiyada Alfa hissəciyindən istifadə etmişdir..

İstinadlar
----------

* О.И. Василенко, Б.С. Ишханов, И.М. Капитонов, Ж.М. Селиверстова, А.В. Шумаков "РАДИАЦИЯ", М. Изд-во Московского университета. 1996.
* В.Соловьев "Альфа-, бета- и гамма-спектроскопия", пер. с англ. в.2, М. 1969;
* М.Кюри "Теория атомного ядра. Ядерные модели", М. 1981.
* С. Г.Кадменский, В. И.Фурман "Альфа-распад и родственные ядерные реакции", М. 1985.
**Alfred Pfaff** (16 iyul 1926 – 27 dekabr 2008) – yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edən keçmiş alman futbolçusu və 1954-cü ildə Qərbi Almaniya ilə Dünya Kubokunun qalibi.

Həyatı
------

Pfaff 1953-1956-cı illər arasında Qərbi Almaniya millisinin heyətində yeddi dəfə meydana çıxmış və iki qol vurmuşdur.

Karyerasının ən böyük uğru 1954-cü ildə İsveçrədə keçirilən Dünya Kubokunu qazanmasıdır. Pfaff ilkin mərhələdə 3-8 qələbə hesabı ilə bitən Macarıstan millisi ilə qarşılaşmada meydana çıxmış və 26-cı dəqiqədə qol vurmuşdur. 

Peşəkar karyerasınən böyük hissəsini "Ayntraxt Frankfurt"da keçirən Pfaff həmin klub ilə 1959-cu ildə alman çempionatını qazanmışdır, 1960-cı ildə isə Çempionlar Kubokunun finalına yüksəlsə də, son oyunda "Real Madrid"ə məğlub olmuşdur. Pfaff əla topa nəzarəti və dəqiq sərbəst vuruşları ilə seçilirdi. "Ayntraxt" klubunda sərgilədiyi uğurlu oyununa baxmayaraq, milli komandada daha çox Frits Valter oynayırdı, buna görə də o, Qərbi Almaniya formasıyla cəmi 7 dəfə meydana çıxmışdır. 1954-cü ildə "Atletiko Madrid" ona 180.000 alman markı dəyərində transfer təklifini etsə də futbolçunun həyat yoldaşı Edit İspaniyaya köçməyə qarşı idi. Ola bilsin ki, Pfaffın ən böyük oyunu "Reyncers"ə qarşı 6-1 hesabı ilə başa çatan Avropa Kubokunun 1959-1960-cı yarımfinalının ilk oyunu olmuşdur, Qlazqoda keçirilən cavab qarşılması isə "Ayntraxt Frankfurt"un 6-3 hesablı qələbəsi ilə başa çatmışdır. O, karyerasını 1962-ci ildə 36 yaşında bitirdi.

İdman karyerası ilə yanaşı, Pfaff otel sahibi idi və Frankfurtda Hauptvaxe yaxınlığında bir barı var idi. 1960-cı illərdən bəri o, Morretal şəhərində otel və bar sahibi kimi fəaliyyət göstərirdi.

Nailiyyətləri
-------------

**Ayntraxt Frankfurt**

* Almaniya çempionu: 1958–59
* Çempionlar Kuboku: finalçı 1959–60
* Oberliqa Süd: 1952–53, 1958–59; finalçı olduğu illər - 1953–54, 1960–61

**Qərbi Almaniya**

* FIFA Dünya Kuboku: 1954

İstinadlar
----------

1. 1 2  Alfred Pfaff // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. 1 2  .
3. ↑  "Pfaff, Alfred" (German). kicker.de. 6 January 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 March 2012.
4. ↑  Bitter, Jürgen. *Deutschlands Fußball Nationalspieler*, Sportverlag, 1997, p. 504.
5. ↑  "Eintracht Frankfurt trauert um Alfred Pfaff". eintracht.de (German). 29 September 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 January 2009.

Xarici keçidlər
---------------

* Alfred Pfaff profil Fussballdatendə
Duyğu ilə səhv salmayın.

**Emosiya** — insanın üzvü tələbatının təmin olunub- olunmaması ilə əlaqədardır. Emosiya canlı varlığın, orqanizmin vəziyyətini və xarici təsirlərinin bioloji əhəmiyyətini müəyyənləşdirmək tələbatı ilə bağlıdır.

Emosiyalar insan təcrübəsinin hissi fundamenti hesab olunur. Onlar ətraf aləmlə, cəmiyyətlə qarşılıqlı münasibətləri zənginləşdirir və xatirələrə dinamiklik verir.

Emosiya 2 cür olur:mənfi emosiyalar və müsbət emosiyalar.

Emosiya anlayışı
----------------

V. Ceyms emosiyanı hiss etməyə "cəhd" kimi müəyyənləşdirir. P. K. Anoxinə görə isə "emosiyalar orqanizmin fizioloji vəziyyəti olaraq parlaq subyektiv ifadəyə malikdirlər və insanın bütün hiss və yaşantılarını əhatə edirlər. S. Z. Rubinşteyn emosiyaları subyektin vəziyyətinin və obyektə münasibətinin təzahürü kimi dəyərləndirir.

Psixoloqların fərqli şərhlərini ümumiləşdirərək belə bir nəticəyə gəlmək olar ki, əksər hallarda emosiyalar insanın indiki anda nəyəsə və ya kiməsə münasibətilə əlaqədar keçirdiyi yaşantılar kimi anlaşılır.

Emosiyalara aid tədqiqatlarda ekspressiv komponentin öyrənilməsinə xüsusi əhəmiyyət verilir. Emosiyaların başlıca ifadə vasitələri nitq, mimika, pantomimika, jestikulyasiya, vokalizasiyadır.

Emosional ifadələr
------------------

Şlosberqin təqdim etdiyi mimik ifadələr şkalası 5 əsas kateqoriyadan ibarətdir:

1. məhəbbət, sevinc, xoşbəxtlik
2. təəccüb
3. iztirab, qorxu
4. qətiyyət, qəzəb
5. ikrah

Emosiya daha sadə hiss olub, əsasən üzvi tələbatların, məsələn, yeməyə, təmiz havaya, suya və s. olan ehtiyacların ödənilməsi ilə əlaqədardır. Bu cəhətdən emosiya heyvanlarda da vardır.

İlkin və ikinci emosiyalar
--------------------------

Emosional sahənin diskret modelinin tərəfdarları emosiyaları ilkin və ikinci emosiyalara ayırırlar. P. Ekman 6 ilkin emosiyanın adını çəkir: qəzəb, qorxu, ikrah, təəccüb, kədər, sevinc. R. Plutçikin təsnifatında dörd cüt emosiyanın hər cütü müəyyən hərəkətlə əlaqədardır:

1. Qəzəb (hücum, dağıdıcılıq) — qorxu (müdafiə)
2. Bəyənmə (təqdir, qəbuletmə) — ikrah (rədd etmə)
3. Sevinc (canlandırma, ərsətmə) — məyusluq (hüzn, məhrum olma)
4. Gözləmə (tədqiq etmə)- təəccüb (istiqamətlənmə)

K. İzardın müəyyən etdiyi təməl emosiyaların sayı 10-dur: qəzəb, ikrah, nifrət, dərd-iztirab, qorxu, günah, maraq, sevinc, utanma, təəccüb.

Emosiyalar yaranma sürətinə, qüvvəsinə və davamlılığına görə müxtəlif şəkildə keçirilə bilər. Bunları insanın emosional haləti də adlandırırlar. Bunların bir neçəsinə nəzər salaq: əhvallar, affektlər, stress, frustrasiya.

Emosiyaların funksiyaları
-------------------------

Emosiyaların funksiyaları məsələləri bir çox müəlliflər tərəfindən əsas tədqiqat obyekti kimi ayrılmışdır. V. K. Vilyunas emosiyaların bioloji məqsədəuyğunluğundan danışarkən aşağıdakı funksiyaları sadalayır.

1. Qiymətləndirmə
2. Təhriketmə (motivləşdirmə)
3. Tənzimətmə (təşkilətmə) və dizorqanizasiya (pozma)
4. Möhkəmləndirmə (tormozlama)
5. Sezmə (qabaqlama, evristik) funksiyalar.

Xarici keçidlər
---------------

Emosiya
**Alfonso Deyvis** (2 noyabr 2000[…]) — Hazırda Kanada milli futbol komandası və Almaniya Bundesliqasında çıxış edən Bayern Münhen FKin futbolçusudur. Gənc yaşından dünyada tanınmağa başlamışdır. 2019/2020-ci il futbol mövsümündə Alfonso Deyvis Almaniyanın ən gənc və ən yaxşı oyunçusu seçilmişdir. 2020-ci ildə komandası ilə UEFA Çempionlar Liqası və Bundesliqa qalibi olmuşdur.

Milli komanda
-------------

Alfonso Deyvis 2017-ci ildə 17 yaşında Kanada milli komandasının heyətində tarix boyu meydana çıxan ən gənc oyunçu olmuşdur. 2017-ci ildə KONKAKAF final matçında 2 qol vuraraq Kanada millisinin heyətində qol vuran ən gənc oyunçu oldu.

Həyatı
------

Deyvisin valideynləri əslən Liberiyadandır. Atası Debeah Deyvis və Viktoria Deyvis doğulduqları paytaxt Monroviada ikinci Liberiya vətəndaş müharibəsi zaman ölkədən qaçıblar. Alfonso Deyvis 5 yaşında olarkən ailəsi ilə birlikdə Kanadaya köçürlər. 6 iyun 2017-ci il tarixində Kanada vətəndaşlığı alır. Bu vaxta qədər isə Liberiya vətəndaşı idi. Alfonsonun özündən əlavə 5 qardaşı da var. O, ailəsinin 4-cü oğludur. O, Edmonton bölgəsində yerləşən Nikolos Katolik lisseyində təhsil alıb. Onun yaxın dostunun dediyinə görə Alfonsonun futbol oynamaq üçün tək problemi dil bilməməsi idi, lakin sonradan o ingilis dilini öyrəndi.

Uşaq futbolu illəri
-------------------

Deyvis, Edmontonda kiçiklər arasında keçirilən "Free Fotie" adlı turnirdə iştirak etmişdir. Yaşadığı ərazidə olan Edmonton Internationals və Edmonton Strikers klublarında oynamışdır. 2015-ci ildə 15 yaşı olarkən Kanadanın "Whitecaps FC Residency" klubuna transfer olunur.

Bayern Münhen karyerası
-----------------------

25 iyul 2018-ci ildə onun komandası bəyan edir ki, Deyvisi Bundesliqa təmsilçisi "Bayern Münhen" tərəfindən transfer təklifi alıb. 2019-cu ilin yanvarında Deyvis, 13.5 milyon avro qarşılığında Bayern Münhen FK ilə müqavilə imzalayır.

2019-cu ildə UEFA Çempionlar Liqası oyunu çərçivəsində Olimpiakos FK ilə keçirilən oyunda ilk dəfə olaraq sol cinahda oynamağa başlayır. Onun oyun ərzində sərgilədiyi texnika həm məşqçilər korpusu həm də azarkeşlər arasında alqışlanır. Həmin tarixdən sonra Deyvis komandasında əsas sol cinah müdafiəçisi kimi oynamağa başlayır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Alphonso Davies // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. 1 2  .
3. ↑  Bayern Münhen FK. 1900.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | AS.com · BDFA · BDFutbol · CanadaSoccer.com · ESPNFC.com · FootballDatabase.eu · Kicker.de · Kooora · L’Équipe · MLS · National Football Teams.com · Soccerbase (oyunçu) · Soccerway · playmarkerstats.com (oyunçu) · Transfermarkt (oyunçu) · worldfootball.net (oyunçu) · Немецкий футбольный союз · УЕФА |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Munzinger |

| ⛭Bayern Münhen FK  – cari heyət |
| --- |
| 
* 1 Noyer (k)
* 2 Upamekano
* 4 De Ligt
* 5 Pavard
* 6 Kimmix
* 7 Qnabri
* 8 Qoretzka
* 9 Levandovski
* 10 Sane
* 11 Koman
* 13 Rafinya
* 14 Bernat
* 17 Boatenq
* 19 Rudi
* 20 Pavard
* 22 Starke
* 23 Lukas Hernandez
* 24 Tolisso
* 25 Müller
* 26 Ulreiç
* 27 Alaba
* 29 Koman
* 30 Dorsch
* 32 Kimmix
* 34 Friedli
* 36 Früçtl
* 40 Benko
* 41 Duqlas Koşta
* Baş məşqçi: Flik

 |
**Almeriya qalası** (*isp.* Alcazaba de Almeria)  - 955-ci ildə Əndəlusun ilk xəlifəsi III Abd ər-Rəhman tərəfindən Almeriya şəhərində müdafiə qalası kimi əsası qoyulmuşdur.. Tikilinin ərazisi 35 000 m²-dir.. 1931-ci ildən İspaniyanın milli abidəsidir.

İspaniyanın cənubunda yerləşən və tarixi liman şəhəri olan Almeriya ticarət cəhətdən vacib strateji obyekt hesab edilirdi. Müxtəlif vaxtlarda şəhəri romalılar, finikiyalılar, karfagenlilər idarə etmişdir. Lakin müsəlmanlar şəhərin qurulmasına çox böyük töhfə vermişdilər..

955-ci ildə Alksaba de Almeriya qalasının tikintisinə başlanılmışdır. İlk əvvəl müşahidə qüllələri və qala divarları ucaldılmış, sonradan isə qala Xəlifəliyin iqamətgahına çevrilmişdi. Bu qala özünün daha çox çiçəklənməsini XI əsrdə yaşamış xəlifə Əl-Cayranın hakimiyyəti dövründə tapmış və bütün Əndəlüsün ticarət mərkəzi olmuşdur.

Qala bir neçə səviyyəyə malikdir.. Aşağı hisə hərbi düşərgə (indi orada bağ salınmışdır), orta hissə xəlifə hökumətinin idi. Hissələr bir-birilə hərbi qüvvələrlə gücləndirilmiş müşahidə pilləkanları ilə birləşirdi.. Qala seysmoloji cəhətdən aktiv zonada yerləşir və bir neçə dəfə zəlzələyə məruz qalmışdır. Bu da infrastrukturun obyektlərinin neqativ hala düşməsinə səbəb olmuşdur. İndi bizə həmin qaladan yaxşı vəziyyətdə ancaq xəlifənin quyuları qalmış, qalan abidələr xarabalığa çevrilmişdir.

1489-cu ildə buranı müsəlmanların əlindən alan katoliklər qalanın yuxarı səviyyəsini ucaltmış, burada hərbi ehtiyaclar üçün artilleriyalarını yerləşdirmişdilər.. 1524-1562-ci illərdə qotik üslubda Kafedral sobor tikilmişdir. Məbədin əsasını tamamilə yenilənmiş islam məscidi təşkil etmişdir. Həmin soborun memarı Dieqo de Siloe olmuşdur..

Müxtəlif vaxtlarda bu qalanın ərazisində "Barbar Konan (film, 1982)", "İndiana Cons və son səlib yürüşü (film, 1989)", "Heç vaxt "heç vaxt" demə" kimi məşhur filmlər çəkilmişdir..

Qalereya
--------

* Divarların oxlu dişləri.Divarların oxlu dişləri.
* Müdafiə qülləsinin divarlarıMüdafiə qülləsinin divarları
* Alkasaba divarıAlkasaba divarı
* İç həyətiİç həyəti
* BağlarBağlar

İstinadlar
----------

1. ↑  "Крепость Алькасаба, Альмерия, Испания". 2015-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-10-10.
2. 1 2  "Замки Европы Руководство путешественнику Замок Алькасаба де Альмерия (Alcazaba de Almeria)". 2014-10-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-10-10.
3. ↑  "Замки Испании". 2014-10-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-10-10.
4. 1 2  "Об Андалусии » Провинция Альмерия » Альмерия » Алькасаба Альмерии — Алькасаба Альмерии". 2014-10-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-10-10.
5. ↑  "\*La Alcazaba de Almería". 2013-06-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-10-10.
6. ↑  "The Triangle of Almeria's Top Movie Filming Locations/ Cleopatra movie, King of Kings, Lawrence of Arabia and many more…". 2014-10-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-10-10.
**Alfred Binet** (8 iyul 1857[…], Nitsa, Sardiniya krallığı – 18 oktyabr 1911[…], Paris) — fransız psixoloqu.

Həyatı
------

Hüquq təhsili almış, nevrologiya, gistologiya və s. elmlərlə məşğul olmuşdur. Fransada ilk eksperimental psixologiya laboratoriyasının (*Sorbonna, 1889*), Fransanın başlıca psixologiya jurnalına çevrilən illik "Ľ Année psychologique" (1894) məcmuəsinin yaradıcılarından biridir (*Bine 1894–1911 illərdə jurnala rəhbərlik etmişdir*). Şüurun patologiyası, beyin yorğunluğu problemləri, təlqin, qrafologiya və s. sahələrdə elmi araşdırmaların müəllifi olan Binet ali psixi funksiyaların öyrənilməsində ilk dəfə eksperimental metodları tətbiq etmiş, təfəkkürün tədqiqi üçün sorğu vərəqəsi, testlər, kliniki söhbətlər kimi bir sıra yeni üsullar işləyib hazırlamış və onları təkmilləşdirmişdir.

Fəaliyyəti
----------

20-ci əsrin əvvəllərində T. Simonla birlikdə Bine uşaqlarda yaddaşı, diqqəti, düşüncəni öyrənmək üçün bir sıra eksperimentlər aparmış və onların əsasında ilk intellekt testləri yaratmışdır; əqli cəhətdən zəif uşaqların xüsusi məktəblərə seçilib göndərilməsi məsələsini həll etməyə çalışaraq, intellekt inkişafı cədvəlini (*Bine – Simon cədvəli*) və müvafiq ölçmələr üçün sadə sınaqlar sistemini işləyib hazırlamışdır; bu proseduranın əsasını xronoloji və əqli yaşın fərqliyi ideyası təşkil edirdi. Cədvəlin yeni variantında (*Stenford – Bine cədvəli, 1911*) əqli inkişafın səviyyəsi intellekt əmsalını hesablamaqla müəyyənləşdirilir. Bine testləşdirmə hərəkatınınbanisi dir; onun testlərindən bir sıra ölkələrdə geniş istifadə edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Jan-Martin Şarko

İstinadlar
----------

1. 1 2  Alfred Binet // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. ↑  Alfred Binet // Who Named It? (ing.).
3. 1 2  Бине Альфред // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
4. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
5. 1 2  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 4-cü cild: Bəzirxana – Brünel (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2013. səh. 49. ISBN 978-9952-441-03-1.

Xarici keçidlər
---------------

* Bioqrafiyası
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Fuad Məmmədov.

**Fuad Faiq oğlu Məmmədov** (14 sentyabr 1981, Bakı) — Texnika elmləri doktoru, dosent.

Həyatı
------

Fuad Məmmədov 14 sentyabr 1981-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 2001-ci ildə Azərbaycan Texniki Universitetini "istilik çeviricisi, qeyri–ənənəvi və bərpa olunan enerji mənbələri və qurğuları" ixtisası üzrə bakalavr, 2003-cü ildə isə oranın "enerjinin çevrilməsində gedən proseslərin istilik fizikası" ixtisası üzrə magistr pilləsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

2003–2006-cı illərdə aspiranturada təhsil almışdır. 2007-ci ildə "Günəş enerjisindən istifadə etməklə xam neftin emala hazırlanması üçün energetik qurğunun işlənməsi" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 2012-ci ildə Dosent elmi adını almışdır. 2016-cı ildə "Alternativ enerji mənbələri əsasında neftçıxarma proseslərində enerji resurslarına qənaət və ekoloji təmiz texnologiyaların işlənməsi" mövzusunda elmlər doktoru dissertasiya işi ilkin müzakirədən keçərək AAK-na müdafiəyə icazə üçün təqdim edilmiş və 2020-ci ildə isə müdafiə etmişdir.

170-ə yaxın elmi əsərin (ABŞ, Böyük Britaniya, Kanada, Cənubi Afrika Respublikası, Rumıniya, Avstriya, Tayvan, Rusiya, Türkiyə, İran), o cümlədən 13 ixtiranın, eləcə də günəş və külək energetikası sahəsində tətbiq olunan bir neçə energetik qurğunun müəllifidir. 2008-ci ildən hal–hazıra kimi Dünya Bərpa Olunan Enerji Şəbəkəsinin (WREN) keçirdiyi Dünya bərpa olunan enerji konqresində (WREC) Beynəlxalq Redaksiya Heyətinin Azərbaycandan üzvüdür. Azərbaycanda ilk dəfə olaraq, 2009-cu ildə nəşr olunan yeddi dilli (Azərbaycan, rus, ingilis, alman, fransız, ispan və italyan) "Günəş energetikası terminləri lüğəti"nin müəllifidir. 2011-ci ildə "Azərbaycanda günəş enerjisindən istifadə və müasir günəş energetik qurğuları" adlı dərs vəsaiti Təhsil Nazirliyinin müvafiq əmri ilə çap edilmişdir.

Fuad Məmmədov ilk dəfə olaraq yüksək temperaturlu və günəş izləyici sistemlərə malik parabolosilindirik və paraboilk konsentratorlu energetik qurğular, müxtəlif formalara malik və fərqli materiallardan hazırlanmış, günəş izləyici sistemlərlə təchiz olunmuş qurğular işləyib hazırlamış və tətbiq etmişdir [*mənbə göstərin*]. Bunlar yastı günəş kollektorları, günəş hava qızdırıcısı, günəş istilik akkumulyatoru, günəş fotoelement gücləndiricisi, kombinə olunmuş yastı günəş kollektor-akkumulyatoru, günəş mətbəxi, ikikonturlu istilikdəyişdirici, Stirlinq mühərriki, buxar turbini, şaquli və üfüqi oxlu külək mühərrikləridir.

İşləyib hazırladığı günəş və külək energetik qurğuları
------------------------------------------------------

1. Parabolosilindirik konsentratorlu günəş energetik qurğular;
2. Paraboilk konsentratorlu günəş energetik qurğusu;
3. Yastı günəş kollektorları;
4. Günəş hava qızdırıcısı;
5. Günəş istilik akkumulyatoru;
6. Günəş fotoelement gücləndiricisi;
7. Kombinə olunmuş yastı günəş kollektor-akkumulyatoru;
8. Günəş mətbəxi;
9. Bir və ikikonturlu istilikdəyişdiricilər;
10. Stirlinq mühərriyi;
11. Buxar turbini;
12. Şaquli və üfüqi oxlu külək mühərrikləri.

### Qurğularla bağlı bəzi istinad mənbələri:

* 
*
**Paralitomastix variecornis** (*lat.* Paralitomastix variecornis) — heyvanlar aləminin buğumayaqlılar tipinin həşəratlar sinfinin pərdəqanadlılar dəstəsinin brakonidlər fəsiləsinin paralitomastix cinsinə aid heyvan növü.

Həyat tərzi
-----------

Paralitomastiks paraziti sürfə mərhələsində zolaqlı meyvə güvəsinin ikinci nəslinin ikinci yaş tırtılının daxilində qışlayır. Yazda aprel ayının sonunda tırtıllar qışlama yerindən çıxır və inkişaf etməyə başlayırlar. Yoluxmuş tırtılların inkişafı may ayının birinci ongünlüyünədək davam edir. May ayının 20-dən sonra yoluxmuş tırtıllardan parazitlər çıxmağa başlayır. Bu müddət (mayın axırı iyulun əvvəli) zolaqlı meyvə güvəsinin yumurta qoyma vaxtına təsadüf edir. Bu müddət ərzində sahib tərəfindən qoyulmuş yumurtalar parazit tərəfindən yoluxdurulur. Laboratoriya şəraitində (22-24oC temperaturda) sahibin birinci yaş tırtılı mikroskop altında yarılmış və tırtılın bədən daxilində parazit sürfələrinin (40-150 ədəd) bir-biri ilə zəncirvari şəkildə birləşməsi müşahidə edilmişdir. Aydın olmuşdur ki, parazitin sahib yumurtası daxilinə qoyduğu yumurta, poliembrional bölünmə yolu ilə çoxalmışdır. Tırtılın axırıncı yaşa yaxın dövründə isə tırtıl bədəni daxilində parazitlər artıq puplaşmağa başlayırlar. 3-5 gündən sonra, yəni axırıncı yaş tırtılların bədən daxilində puplar görünməyə başlayırlar.Parazit Şəki-Zaqatala ərazisinin meyvə bağlarında geniş yayılaraq zolaqlı meyvə güvəsinin yumurtasını yoluxdurur və onun tırtıl mərhələsində inkişaf edir (poliembrional). Zərərvericini 40-45% yoluxdurur. Parazitin dişi fərdləıri çox böyük həvəslə zolaqlı meyvə güvəsinin (Anarsia lineatella) yumurtalarını yoluxdururlar. Onun məxsusi parazitidirlər. Azərbaycanda ilk dəfə Dəvəçi rayonunda ot bitkiləri üzərində, zolaqlı meyvə güvəsinin paraziti kimi isə meyvə bağlarında qeydə alınmışdır.

İstinadlar
----------

Ədəbiyyat
---------

* E.M.Muradova. Şəki-Zaqatala bölgəsində çəyirdəkli meyvə ağaclarının başlıca zərərvericiləri, onların parazit və yırtıcıları. Bakı, 2015.
* Azərbaycan heyvanlar aləmi. II-buğumayaqlılar. Bakı, Elm, 2004, -388s.

Xarici keçidlər
---------------

* ПАРАЗИТЫ И ХИЩНИКИ ОСНОВНЫХ ВРЕДИТЕЛЕЙ КОСТОЧКОВЫХ ПЛОДОВЫХ КУЛЬТУР В ШЕКИ-ЗАКАТАЛЬСКОЙ ЗОНЕ АЗЕРБАЙДЖАНА Arxivləşdirilib 2018-07-12 at the Wayback Machine
* ЭНТОМОФАГИ ОСНОВНЫХ ВРЕДИТЕЛЕЙ ЛЕСНЫХ И ПЛОДОВЫХ КУЛЬТУР В ЛЕНКОРАНСКОЙ ЗОНЕ АЗЕРБАЙДЖАНА
* ŞƏKİ - ZAQATALA BÖİNDƏ ÇƏYİRDƏKLİ MEYVƏ AĞACLARININ BAŞLICA ZƏRƏRVERİCİLƏRİ, ONLARIN PARAZİT VƏ YIRTICILARI[*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------
**Tünzalə Rafiqqızı** (tam adı:*Tünzalə Rafiq qızı Zeynalova* ; d. 29 sentyabr, 1978, Hacallı, Bərdə rayonu, Azərbaycan SSR) — Azərbaycan jurnalisti, ANS TV-nin aparıcısı, şairə

Həyatı
------

Zeynalova Tünzalə Rafiq qızı.29 sentyabr 1978-ci ildə Bərdə rayonunda anadan olub. 1985–1995-ci illərdə Bərdə şəhərində orta məktəbdə oxuyub.

Təhsili
-------

1995–1999-cu illərdə Bakı Dövlət Universiteti Jurnalistika fakültəsində təhsil alıb. 1999–2001-ci illərdə BDU-nun magistraturasını bitirib. İkici ali təhsilini İqtisad Uuniversitetində "maliyyə işi" ixtisası üzrə oxuyub.

Jurnalistlik Fəaliyyəti
-----------------------

Jurnalistlik fəaliyyətinə 1995-ci ildən başlayıb. Müxtəlif media sturukturlarında çalışıb.Bundan başqa Maliyyə Nazirliyi, Tələbə Qəbulu üzrə Dövlət Komissiyasında işləyib. İkinci dərəcəli dövlət qulluqçüsudur.
Buna baxmayaraq, jurnalistikaya marağı onu yenidən 2012-ci ildə mediaya qaytarıb. O vaxtdan ANS-də redaktor, xüsusi müxbir, yerli və xarici bürolarla iş üzrə şöbənin rəhbəri işləyib. Hazırda "Hesab vaxtı" verilişinin aparıcı-müxbiridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Tünzalə Rafiqqızı[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* ANS-in müxbiri[*ölü keçid*]
**Marqaret Wambui Kenyatta** (16 fevral 1928, Nayrobi – 5 aprel 2017, Nayrobi) - Keniyalı siyasətçidir.

Keniyanın ilk prezidenti Jomo Kenyatta və həyat yoldaşı Qreys Vahunun qızıdır. Marqaret 1970-1976-cı illərdə Nayrobinin meri və 1976-cı ildən 1986-cı ilə qədər Keniyanın BMT-dəki daimi nümayəndəsi vəzifələrində çalışmışdır. Daha sonra 1992-2002-ci illərdə Keniya Seçki Komissiyasının komissarı təyin edilmişdir.

Marqaret Keniyanın dördüncü prezidenti Uhuru Kenyatta'nın (Mama Ngina Kenyatta'nın oğlu, Jomo Kenyatta'nın 4'cü arvadı) bir bacısıdır.

Erkən həyat
-----------

Margaret Kenyatta, Keniyanın paytaxtı Nayrobinin Pumwani Doğum Xəstəxanasında, Keniyanın ilk prezidenti olmuş Keniyalı siyasətçi Jomo Kenyatta'nın oğlu və ilk həyat yoldaşı Grace Wahu'da anadan olub. 

Kenyatta'nın Wahu ilə evlənməsindən sonra qardaşı Peter Muigai'den sonra ikinci övladdır.

Marqaret anadan olanda atası siyasi fəallıq göstərdi və müstəmləkəçi işğalçılar tərəfindən zorla alınan Afrika torpaqlarının geri qaytarılması uğrunda mübarizə üçün yaradılan Kikuyu Mərkəzi Birliyinin (KCA) baş katibi oldu. 1929-cu ildə, yalnız bir yaşı olanda, atası siyasi mövzuları müzakirə etmək üçün KCA-nı təmsil etmək üçün İngiltərəyə getdi. Kenyatta növbəti il vətənə qayıtdı, lakin 1931-ci ildə İngiltərəyə və Sovet İttifaqına sonrakı təhsil üçün qayıtdı.

Atası ayrıldıqdan sonra, Marqaret böyüdü və anası və böyük qardaşı Peter ilə birlikdə Nayrobindəki Dagoretti Uşaq Mərkəzinin yaxınlığındakı Gichungo şəhərindəki ailə evində yaşadı. O vaxtlar adət olduğu kimi, Marqaret analarına evlərinin gündəlik işlərində kömək edirdi. İtaətkar, səliqəli və çox maraqlı bir uşaq idi və anasına atası və İngiltərəyə niyə getdiyi haqqında çox şey soruşdu. Hələ məktəbə başlamazdan əvvəl kəskin bir düşüncə inkişaf etdirmiş və o dövrdə baş verən müstəmləkə ədalətsizliyini dərk etməyə başlamışdı.

Ölüm
----

Margaret 5 aprel 2017-ci ildə 89 yaşında Nairobi'nin Lavinqtondakı evində dinc şəkildə öldü.

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Keniya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Tünd rəngli dovşanalması** (*lat.* Cotoneaster morulus) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin dovşanalması cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Zaqafqaziya, Dağıstan, şimali-şərqi Azərbaycan, Gürcüstan, şimali Ermənistan, şimali-şərqi Türkiyədə yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 50-125 sm, şaxələnmiş budaqları olan koldur. Cavan zoğları tünd qırmızı, parlaq çox qısa, yapışqan tükcüklərlə örtülmüşdür. Yarpaqları nazik, dərivari, üstü açıq, sarımtıl-yaşıl, tutqun, çılpaq və ya orta damarcığın ətrafında seyrək tükcüklü, alt tərəfi açıq, yaşılımtıl-bozumtul, nazik tükcüklü, uzunluğu 11,5-20 mm-dək və eni 8,5-16 mm, bünövrəsi qeyri-bərabərdir. Saplaqların uzunluğu (1,5) 2-3 mm, nazik tükcüklərlə örtülmüşdür. Çiçəklərin uzunluğu 18-30 mm-dır. Çiçək qrupu düz dayanan, möhkəm, qısa, uzunluğu 8-16 mm, 3-6 (8) çiçəkli, 1-3 çiçəkli yarımçətirlərdən ibarətdir. Çiçək saplağının uzunluğu 1-1,5 (2) mm, boz tükcüklüdür. Kasacığın dişcikləri eni üçkünc, ucu daralmışdır. Çiçək tacı xırda, eni 6-8 mm, ləçəkləri şaxələnmiş, ağ, əyilmiş, uzunluğu 2-2,5 mm, əks-yumurtavari-yumru, bünövrənin üzərində tükcüklü, kənarları kəsiklidir. Sütuncuqları 2, yumurtalığın ucu tükcüklüdür. Meyvələri əks-yumurtavari, uzunluğu 5-7 mm, eni 4-6 mm, qonurtəhər, al qırmızı-qara rəngdədir. Çəyirdəkləri 2, əks-yumurtavari, uzunluğu təxminən 5 mm, qonurdur.

Ekologiyası
-----------

Meşə zolağının aşağı və orta hissələrində, quru, əsasən açıq, daşlıq və çöl yamaclarında və kolluqlarda bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Zaqafqaziya, şimali-şərqi Azərbaycan, Şəkidən 8 km şimala, çınqıllı yamaclarda yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Tək və qrup əkinlərində istifadəsi məqsəd yönlüdür.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17245373
* Wikispecies: Cotoneaster morulus
* EoL: 792845
* GBIF: 3026110
* iNaturalist: 190947
* IPNI: 722587-1
* IRMNG: 10586673
* IUCN: 34895
* Plant List: rjp-1555
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:722587-1
* Tropicos: 27804217
* WFO: wfo-0000987681

 |
**Tünd şibyəyeyən** (*lat.* Cnophria rubricollis) — buğumayaqlılar tipinin pulcuqqanadlılar dəstəsinin ayıcalar fəsiləsinə aid olan nadir növ.

Xarici quruluşu
---------------

Kəpənəyi kiçikdir. Qanadları açılmış halda 10-13 mm-dir. Ön və arxa qanadları tünd qəhvəyidir. Döş hissəsi açıq qırmızı, qarıncığın yarısı qara, onun qurtaracağı isə sarı rəngdədir. Tırtılı boz-yaşıl rəngdə olub üzərində qara nöqtəli dalğavari naxışlar, kürək hissəsinin hər seqmetində üzərində qara tükləri olan 4 qırmızı-sarı ziyil, yanlarda isə sarımtıl tüklərlə örtülmüş 2 ziyil vardır. Başı qonur rəngdədir. Pupu qonur-qırmızı rəngdə olub, sərbəst baramada yerləşir.

Həyat tərzi
-----------

Meşə biotoplarında yaşayır. Ehtimal ki, ildə iki nəsil verir. Tırtılları payız və yazda ağaclar üzərindəki şibyələrlə qidalanır. Pupu torpaqda şibyə içərisində qışlayır.

Yayılması
---------

Azərbaycanda dağətəyi və dağlıq yerlərdə yayılmışdır. Kəpənəkləri Zaqatalada, İsmayıllıda, Daşkəsəndə tapılmışdır.

Ədəbiyyat
---------

* S.Ə.Hacıyeva. Azərbaycanın ayıca (Lepidoptera, Arctiidae) kəpənəkləri (dissertasiya). Bakı: 2005.
**Təkamül qülləsi** (*ing.* Evolution Tower) — Moskva Beynəlxalq Biznes Mərkəzində yerləşən 255 metr hündürlüyündə, 55 mərtəbəli tikili.

2019-cu ilin siyahıya alınmasına görə Rusiya göydələnləri sırasında 10-cu yeri tutur. Kompleksin ümumi sahəsi 154 min m²-dir. Ofislərə 94 min m² sahə ayrılmış, onlardan 79 min m² hissəsi icarəyə, 14,7 min m² hissəsi isə ticarət payına düşür.

Tarixi
------

Əvəllcə Aleksandr Çiqirinskinin "Sneqiri" və Yelana Batruvanın "İnteko" layihələrinə görə paytaxtda ən böyük Şadlıq sarayı tikilməsi planlaşdırılırdı, lakin 2008-ci ildə baş verən böhran layihəi dayandırdı. 

2010-cu ildə "İnteko" öz payını Viktor Raşnikov və onun tərəfdaşı Naderə satdı. Və bundan sonra Şadlıq sarayı ideyası nəzərən iş komponenti üstün tutularaq ofis qülləsinin layihəsi hazırlandı.

2011-ci ildə göydələnin tikintisi başlanılır və 2014-cü ildin dördüncü rübündə qüllə tam istifadəyə verilir.

Qalereya
--------

* 12 sentyabr 2012, 10-cu mərtəbə12 sentyabr 2012, 10-cu mərtəbə
* 20 oktyabr 2012, 15-ci mərtəbə20 oktyabr 2012, 15-ci mərtəbə
* 18 fevral 2013, 29-cu mərtəbə18 fevral 2013, 29-cu mərtəbə
* 23 mart 2013, 34-cü mərtəbə23 mart 2013, 34-cü mərtəbə
* 26 may 2013, 46-cı mərtəbə26 may 2013, 46-cı mərtəbə

* 28 avqust 2013, 52-ci mərtəbə28 avqust 2013, 52-ci mərtəbə
* 29 dekabr 2013, şüşələri29 dekabr 2013, şüşələri
* 15 fevral 2014, 54-cü mərtəbə tikildi və şüşələr yerləşdirilir15 fevral 2014, 54-cü mərtəbə tikildi və şüşələr yerləşdirilir
* 30 mart 201430 mart 2014
* 7 oktyabr 2014, Fasadda son işlər7 oktyabr 2014, Fasadda son işlər

Həmçinin bax
------------

* Avropanın ən hündür binalarının siyahısı
* İstanbul yaqutu (göydələn)
* Laxta-mərkəz

İstinadlar
----------

1. ↑  "Башня «Эволюция» в Москве". 2017-04-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-01.