recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gil** — üzvi maddəsiz bərk lil

Daşvari gillər
--------------

Daşvari gillər suda islanmayan daşabənzər kaolinit gilləridir (argillitlər). Əsasən müxtəlif çalarlı ağ və boz, bəzən zəif çəhrayı və bənövşəyi rəngli, qabığvari sınması olan qeyri-plastik və bəzən zəif plastik sıx süxurdur. Kollomorf quruluş (oolit, porfiroblast, lopavari, şırnaqlı, torlu və b.) və teksturla (məsaməli, bütöv, pulvari və b.) səciyyələnir, əsas kütləsi, demək olar ki, tam izotropdur. Qarışıqları kvars, mika və b. terrigen minerallardır. Daşvari gillər odadavamlı (1750-1790 °C-yə qədər) olub, mərmər və müxtəlif saxsı məmulatı istehsalında işlədilir. Daşvari gillər müxtəlif ölkələrin karbon (bəzən təbaşir və b.) çöküntülərində geniş yayılmışdır. Daşvari gillər həm də elüvial əmələgəlmələrdə rast gəlir.

Çökmə gillər
------------

Çökmə gillər aşınma qabığının gilli və başqa məhsullarının yuyulub, daşınması və su hövzələrində çökdü­rülməsi nəticəsində əmə­lə gəlir. Bu hövzələrdə dəniz suyu elektrolitlərinin və kontinental hövzələrin humin birləşmələrinin təsiri altında gilli hissəciklərin koaqulyasiyası baş verə bilər. Çökmə gillərdə gil maddəsi terrigen və autigen olur. Daşınma, çökdürülmə və diagenezdə terrigen gil mineralları tam və ya qismən  dağılır, eyni zamanda, onların yeni növləri əmələ gəlir. Çökmə gillərə daxil olan materialın tərkibindən asılı olaraq polimineral və monomineral ola bilər. Mənşəyinə görə dəniz, laqun və kontinental gillərə bölünürlər.

Dəniz gilləri
-------------

Dəniz gilləri gilli materialın dənizdə çökməsi nəticəsində əmələ gələn süxurlardır; sahilyanı və dərinsu zona gillərinə ayrılırlar. Sahilyanı gillər içərisində böyük miqdarda qırıntı materialı olan incə dispers hissəciklərin şirin və duzlu suların təmasında koaqulyasion və mexaniki çökməsi nəticəsində əmələ gəlir. Dərinsu zonasının gilləri daha bircins qranulometrik tərkib, mikrotəbəqəlik, istiqəmətlənmiş və massiv teksturla sə­ciy­yələnirlər. Dəniz gilləri incə fraksiyasının tərkibində illit, qlaukonit, montmorillonit, xlorit (autigen və terrigen) və kaolinit (terrigen, nadir hallarda autigen) iştirak edir.

Həmçinin bax
------------

* Argillit
* Süxur

Ədəbiyyat
---------

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press. 2006. 679.
* R.Ə.Əliyeva, Q.T.Mustafayev, S.R.Hacıyeva. "Ekologiyanın əsasları" (Ali məktəblər üçün dərslik). Bakı, "Bakı Universiteti" nəşriyyatı, 2006, s. 478 – 528.
**Moqotoevo** (Maqotoevo) — Saxa Respublikasının şimalında yerləşən laqun mənşəli duzlu göl. Allayxovski ulusunun ərazisinə aiddir. Sahəsinə görə Saxanın ən böyük gölüdür. Kıtalıq qorunan ərazisinə daxildir və Rusiyanın xüsusi qorunan təbii ərazisi kimi qorunur.

Hidroqrafiyası
--------------

Göl Yana və İndigirka çayların yerləşdiyi Yana-İndigirka düzənliyinin şimalında yerləşir. Göl səthinin sahəsi — 323 km²-dir. Ümumi su toplayıcı hövzəsi — 1170 km²-dir. Gölün dərinliyi haqqında rəsmi məlumat yoxdur. Moqotoevo gölünün uzunluğu 34 km, eni isə 15 km-dir. Sahil xəttlərinin uzunluğu 88,5 km-dir. Göl dəniz səviyyəsindən 0 metr yüksəklikdə yerləşir. Sentyabr ayının ikinci yarısından sonra göl donur. Əsasən iyun ayında buz qatından tam azad olur. Daha soyuq mövsümdə göldə buz qatı ərimir.

Göl suyunun qidalanması qarışıqdır. Əsasən qar suyu üstünlük təşkil edir. Su səviyyəsi əsasən yayın əvvələrində yüksək olur və avqust ayına kimi davam edir. Ən aşağı səviyyə yaz aylarına təsadüf olunur.

Moqotoevo gölünə Voronsova, Cənubi Moqotoevo, Böyük Melkaya kimi böyüklər, eləcə də çoxlu kiçik çaylar tökülür. Kiçik axımla Bolşoe duzlu gölü ilə əlaqəlidir. Moqotoevo gölündən Kiçik Melkaya çayı çıxır və Şərqi Sibir dənizinə tökülür. Bəzən su axımı dənizdən əksinə, gölə doğru olur.

Sahilləri
---------

Göl sahilləri düzənlik relyefə malikdir. Düzənlik əsasən mamır və şibyələrdən, eləcə də tundra kolluqlarından ibarətdir. Nadir hallarda ağaclara rast gəlinir. Göl daxilinə bir neçə burun daxil olub: Klık burnu, Kryuçok burnu, Tupoy burnu, Ostrıy burnu. Ətraf ərazilərdə daimi donuşluq relyef formaları üstünlük təşkil edir. Göl ətrafında heç bir yaşayış məntəqəsi yoxdur. Gölün şimal sahillərində bir neçə ovçu daxması mövcuddur.

Faunası
-------

Göl suyunda əsasən siqi, ağ qızılbalıq və Avropa siqisi üstünlük təşkil edir. Göl sahillərində qaqa, ağ qaş qaz və digər su quşları yuva qurur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Моготоево // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
2. ↑  "Озеро Маготоево". 2020-06-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-05.
3. ↑  "Моготоево". 2020-06-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-05.
4. ↑  Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 17. Ленско-Индигирский район. Вып. 7. Яна, Индигирка / под ред. И. В. Осиповой. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — С. 292.
25 yaşlı yarımmüdafiəçi 2002-ci ildən İspaniya çempionatında çıxış etsə də, DÇ-2006-dək Argentina millisində cəmi 13 oyun keçirmişdi və adıçəkilən ölkələrdən kənarda yaxşı tanınmırdı.

Avropadakı karyerasına 2002-ci ildə «Saraqosa»da başlasa da, elə həmin il «Espanyol»a keçib və 2005-ci ilə kimi burada oynayıb. Həmin dövrdə klubda beş məşqçi dəyişsə də, onun əsas heyətdəki yeri toxunulmaz qalıb.

2004/05 mövsümündə «Espanyol»un heyətində İspaniya primerosunda 15 qol vuraraq ölkənin aparıcı klublarının diqqətini cəlb edib və ötən ilin yayında Madrid «Atletiko»suna keçib. Yeni komandasında isə ötən çempionatda 10 dəfə fərqlənib.

O, 2005-ci ildə Argentina yığmasının heyətində Konfederasiyalar kubokunda hücumçu kimi yer alıb (2 oyun keçirib). DÇ-2006-da isə hücuma meylli yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış etməyinə baxmayaraq, məhsuldar oyun nümayiş etdirir. O, ilk 4 oyunda 3 qol vuraraq yarışın bombardirləri arasında qərarlaşıb. Bundan başqa, 1/8 finalda Argentina – Meksika (2:1) matçının ən yaxşı oyunçusu seçilib.

25 yaşlı futbolçu meydanda etibarlı oyunu ilə seçilir və məşqçinin tapşırıqlarını dəqiq yerinə yetirməyə çalışır. Düzdür, əvvəllər onu həddən artıq fərdi oyuna meyl etməkdə günahlandırırdılarsa, indi o, açıq-aşkar komanda oyunçusu kimi tanınır.

2001-ci ildə gənclər arasında dünya çempionu olub. Həmin turnirdə 4 qol vurub, o cümlədən final matçında bir dəfə fərqlənib. 2004-cü ildə Olimpiya çempionu olmuş Argentina yığmasının heyətindən son anda çıxarılmasını karyerasının ən üzücü hadisələrdən biri sayır.

Maraqlıdır ki, anası əslən italiyalı olduğundan, o, 2004-cü ilin avqustunda İtaliya vətəndaşlığını da qəbul edib.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Futbolçu** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Qlobigerinalar** (*Globigerinidea*) –Foraminifer sinifinin dəstələrindən biri. Nümayəndələri spiral-konus, bəzən yastı spiral formalı çoxkameralı seekresion karbonat qabıqla təmsil olunmuşdur. Qabığın divarı məsaməlidir. Kameralar çox vaxt kürəvi olub üzərində çoxsaylı iynələr yerləşir. Plankton həyat tərzi keçirir. Öldükdən sonra qabıqlar dibə çökərək orqanogen-karbonat lilləri əmələ gətirir. Qlobigerinalar müasir dəniz və okeanlarda suyun üst qatlarında yaşayır və onların əmələ gətirdiyi karbonat lillərə 4000–5000 m-dək dərində rast gəlinir. Qabıqlar dibə çökdükcə çox vaxt pozulub həll olunur. Globigerina və ona yaxın olan cinslərin əmələ gətirdiyi çökmə süxurlar qlobigerina əhəngdaşları adlanır. Stratiqrafik əhəmiyyəti vardır. Yura – müasir.

Qlobigerina lili
----------------

Pelagik kalsium-karbonatlı lil; əsasən *Globigerinidae* ailəsinə mənsub plankton foraminifer qabıqları və onların qırıntılarından ibarətdir. Çox vaxt termin "foraminiferli çökmələr" terminin sinonimi kimi daha geniş mənada işlədilir. Bu isə düzgün deyil, çünki sonuncu çökmələrin tərkibində başqa foraminifer ailələləri (məsələn: *Globorotaliidae*) üstünlük təşkil edə bilər. Əvvəllər qranulometrik tərkibinə görə qlobigerina lili kimi ayrılan bir çox çökmələr alevrit və qumlara aiddir.

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.
**Mitropa Kuboku** (*ing.* Mitropa Cup, *fr.* Coupe de l'Europe Centrale ) Avropanın ilk böyük futbol turnirlərindən biridir. Kubokun keçirilməsi fikri ilk dəfə 1927 -ci ildə Venesiyadakı bir görüşdə təklif edilir. Kubokun ilk matçları 14 Avqust 1927-də baş tutur. Turnirdə Mərkəzi Avropanın ən yaxşı klubları iştirak edir.

Tarixi
------

Əvvəlcə kuboka Macarıstan, Avstriya, Çexoslovakiya və Yuqoslaviyadan iki komanda qatılır, ilk qalib Sparta Praqa olur. 1929 -cu ildə Yuqoslaviya komandaları əvəzinə kubokda İtaliyanın nümayəndələri iştirak etməyə başlayır. 1934 -cü ildə iştirakçıların sayı hər ölkədən dörd komandaya qədər artırılır. Daha sonra digər ölkələrdən klublar dəvət edilməyə başlayır. İsveçrə ( 1936-cı ildə ), Rumıniya və Yuqoslaviya ( 1937-ci ildə ). 1938-ci ildə Avstriy komandaları Mitropa Kubokunda iştirakını dayandırdılar. 1940 -cı ildə kubok yarışları II Dünya Müharibəsinin başlaması səbəbiylə dayandırıldı (Macarıstan Ferencvaros və Rumıniya Rapid finala çıxdı, ancaq Macarıstan Rumıniyanın bir hissəsini işğal etdiyi üçün matç baş tutmadı).

1955-ci ildə Mitropa Kuboku yenidən başladı, ancaq digər Avropa Kuboku turnirlərinin, xüsusən Çempionlar Kubokunun meydana çıxması səbəbindən məşhurluğunu itirir. 1980-ci illərdən başlayaraq iştirakçı ölkələrin çempionatlarının ikinci divizionlarının (aşağı liqaların) qalibləri Kubokda iştirak etməyə başlayır. Kubokun son mövsumu 1992-ci ildə baş tutur, qalib Yuqoslaviyanın Banja Luka şəhərinin "Borac" klubu olur.

Mitropa Kubokuna qatılan ölkələr (1927-1940)

Mitropa Super Kuboku
--------------------

1989-cu ildə, 1987/88 və 1988/89-cu illərdə Mitropa Kubokunun qalibləri arasında bir dəfə Mitropa Super Kuboku adlı bir turnir oynanılır. Kubokun qalibi Çexoslovakiyanın "Banik" klubu olur.

Xarici Keçidlər
---------------

Futbol Tarixi və Statistika Birliyinin veb saytında Mitropa Kuboku 1927-1940 haqqında bölüm (ing.) )
**Paramos** — And dağlarında, Ekvador və Kolumbiya ərazisində, Kosta-Rika dağlarında, habelə Afrikada Kilimancaro dağında 3 000-4 500 metr hündürlükdə yerləşən dağ-tundra ekosistemi. Paramosda bütün aylarda orta temperatur +4,+8°-dir, hava seyrəkdir, hər gün günortadan sonra yağış yağır və bərk küləklər olur, insolyasiya isə güclüdür. Bu şəraitə uyğun bitki örtüyü vardır. Paramosdan otlaq kimi istifadə edilir. Davamlı meşə xəttinin üstündə, daimi qar xəttinin isə altında yerləşən ərazilər üçün səciyyəvi ekosistemdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2   O.Osmanov.B.Abdullayev.İzahlı coğrafiya lüğəti.Bakı.1966.
2. ↑  *Baruch, Zdravko.* "Ordination and Classification of Vegetation along an Altitudinal Gradient in the Venezuelan Páramos". Vegetation. 2. 55 (2). 20 March 1984: 115–126. doi:10.1007/BF00037333.

Xarici keçidlər
---------------

* Высокогорные парамос северных Андов (Южная Америка)


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Coğrafiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Meqino-Xanqalas ulusunda yerləşən tipik alas.
**Alas** – Yakutiyada çoxillik donmuş yeraltı süxurların əriməsi və ərazinin enməsi nəticəsində əmələ gələn hamar çökəklikdir.

Arktikanın daimi donmuş ərazilərinin ərimə və təkrar yenidən donma prosesi səbəbi ilə çökməsi nəticəsində əmələ gəlir. Alas ərimiş suyun çökəkliyi doldurması nəticəsində əvvəlcə dayaz bir göl kimi inkişaf edir, daha sonra isə göl quruyur və yerini ot bitkiləri tutur. Alaslar örüş kimi istifadə olunur.

Nümunələr
---------

Alas Arktikanın başqa yerlərində tapılan termokarst çökəkliklərindən ona görə fərqlidir ki, buradakı göl müvəqqəti xarakter daşıyır və Yakutiyanın quraqlığı səbəbindən gölün aşağısındakı buz tükəndikdən sonra quruyur.

Dünyadakı ən böyük Alas Ust-Aldan ulusunda yerləşən Myuryudur.

Alaslar həm də böyük mədəni əhəmiyyətə malikdir. Yakutların ənənəvi Yeni il bayramı olan Ihıax festivalı zamanı yayda 20 000-ə yaxın insan Yakutsk şəhərinin yaxınlığındakı alasa toplaşır. Saxa Respublikasında yerləşən başqa bir alasda digər kiçik bayramlar keçirilir.

İstinad
-------

1. 1 2  O.Osmanov, B.Abdullayev "Məktəblilərin izahlı coğrafiya lüğəti" Bakı - 1979
2. ↑  Evolution of the Alas of Central Yakutia (in Russian)
***Qedim yunan lirikası*** — qədim yunan ədəbiyyatının mühüm bir mərhələsidir. Bu dövrdə lirika deyil, melos sözü işlənirdi. Lirika sözü sonralar musiqi alətinin adından (lira) yaranmışdır. Qədim yunan lirikasını üç qola ayırırlar:

* Elegiya
* Yamb
* Melika

Elegiya
-------

Müəyyən hüznlü bir hadisənin təsiri ilə yazılan elegiyalar, sonralar siyasi fikirlərin ifadəsinə çevrildilər. Siyasi məzmunu ilə seçilən elegiyalara Solonun elegiyalarını da aid edə bilərik.

Yamb
----

Satirik məzmunlu şeirlər olmuşdur. Ən görkəmli nümayəndəsi Arxiloxdur.

Melika
------

Lirik məzmunlu nəğmələrdir və iki növü vardır: monodik və xor nəğmələri.

Monodik melikanın ən görkəmli nümayəndələri Alkey, Sapfo və Anakreont olmuşlar və daha çox məhəbbət mövzulu əsərlər yazmışlar.

Xor nəğmələrinin epiqram, epinikya kimi növləri vardır. Mühüm hadisələr, məsələn olimpiya oyunları zamanı oxunur. Ən görkəmli nümayəndəsi Pindardır.[*mənbə göstərin*]

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ədəbiyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Yellouston Milli Parkında çayın su sərfinin hesablanması (ABŞ)Yellouston Milli Parkında çayın su sərfinin hesablanması (ABŞ)
**Su sərfi** — axının canlı en kəsim sahəsindən bir saniyədə keçən suyun həcminə sərf deyilir.

Hesablanması
------------

Su sərfi aşağıdakı düsturla hesablanır:

{\displaystyle Q=W\cdot V{m}^{3}/san}

*(**Q**-su sərfi, **W**- en kəsiyi , **V**- suyun sürəti)*

Böyük sərflər adətən {\displaystyle {m}^{3}/san}, kiçik sərflər isə {\displaystyle {l}/san} ilə ölçülür. Sərf axının əsas səciyyəvi elementlərindən biri hesab edilir. Müxtəlif hidrotexniki qurğuların, suvarma kanallarının layihələndirilməsində sərf məlumatlarından geniş istifadə olunur. Suvarma sistemləri üzrə su tələbatı qrafikləri, kanallar arasında su bölgüsü, təsərrüfatların suvarma və su dövriyyəsi planlarında sərf əsas göstərici kimi qəbul olunur.

Sərf haqqında olan ölçmə məlumatlarına əsasən onun bir sıra hesabat göstəriciləri təyin edilir. Bu səciyyəvi göstəricilərə orta gündəlik, orta aylıq, orta illik, orta və ekstremal çoxillik sərflər daxildir. Bunlarla yanaşı, çayın daşqın, gursulu, azsulu fazalarına xas olan maksimal və minimal sərf göstəriciləri də təyin olunur.

Axımı səciyyələndirən əsas göstəricilərdən biri də onun həcmidir. İstənilən vaxt üçün axımın həcmini sərf məlumatları əsasında müəyyən edilə bilər.

Maksimal sərf
-------------

Maksimal sərf çayların gursulu və daşqın dövrlərində əmələ gəlməklə ani vaxt və ya qısa müddətdə davam edir. Rusiya ərazisində olan çayların çoxu üçün gursulu dövr yaz fəslində qarın intensiv əriməsi ilə əlaqədardır. Çaylarda daşqının əmələ gəlməsinə yaz-yay və payız fəsillərində şiddətli yağışlar əsas səbəb olur.

Əmələgəlmə xüsusiyytlərinə görə maksimal sərf üç qrupa bölünür.

* Qar suyundan əmələ gələn maksimal sərf
* Yağış suyundan əmələ gələn maksimal sərf
* Qarışıq sular hesabına (qar və yağış suları) əmələ gələn maksimal sərf

Azərbaycan çaylarında maksimal sərf çay hövzələrində qarın intensiv əridiyi, güclü yağışlar düşdüyü yaz aylarında və yayın əvvəllərində təsadüf edilir. Bəzi dağıdıcı qüvvəyə malik maksimal sərfləri qismən tənzimləmək məqsədi ilə sədlər, suaşıran qurğular, dəmir və şose yollarının maneələrlə kəsişmə yerlərində sahilbərkidici işlər və digər qurğular layihə olunur.

Minimal sərf
------------

Minimal sərf çayların azsulu dövründə- qış və yay-payız mövsümlərində təsadüf edilir. Minimal sərfi səciyyələndirən onun gündəlik və orta minimum qiymətləri hesab olunur. Minimal sərf göstəricilərindən suvarma, su təchizatı, gəmiçilik, energetika sahələrində münasib tələbatların ödənilməsini aşkar etmək üçün istifadə edilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ensiklopedik ekoloji lüğət. Bakı-Elm-2008.

Xarici keçid
------------

Sərfin hesablanması

Həmçinin bax
------------

* Çayın sülb axımı
* Su səviyyəsi (çay və göllərdə)
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: İbrahim Səfərov.

**Səfərov İbrahim Səfər oğlu** (28 avqust 1913, Şamaxı qəzası – 22 noyabr 1998, Bakı) — Azərbaycanda meşəçilik elminin banilərindən biri, Azərbaycan Təbiəti Mühafizə Cəmiyyətinin sədri, Azərbaycan Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, kənd təsərrüfatı üzrə elmlər doktoru, professor.

Həyatı
------

İbrahim Səfərov 28 avqust 1913-cü ildə Şamaxı rayonunun Quşçu kəndində anadan olmuşdur. Meşəçilik (Tiflis şəhərində) və hüquqşünaslıq sahələrində iki ali təhsil almışdır.

1939–1940-cı illərdə Azərbaycan Xalq Komissarlığının Baş meşə-sənaye idarəsinə baş mühəndis, daha sonra isə Bakı Kənd Təsərrüfatı Texnikumuna direktor vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1942–1945-ci illərdə zabit rütbəsində İkinci dünya müharibəsində iştirak edərək, Bessarabiyanı azad edənlər sırasında olmuşdur. 1945–1952-ci illərdə Azərbaycan SSR Meşə Təsərrüfatı Nazirinin birinci müavini vəzifəsində çalışmışdır. 1952–1953-cü illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin sədr müavini və eyni zamanda, sovxozlar naziri vəzifəsində çalışmış, 1953–1961-ci illərdə Azərbaycanın ən iri elmi-tədqiqat institutlarından biri olan Əkinçilik İnstitutuna rəhbərlik etmişdir. Onun rəhbərliyi altında institutda əkinçiliklə yanaşı, tərəvəzçilik, yemçilik, mexanizasiya, genetika, seleksiya sahələrinə dair geniş tədqiqat işləri də aparılmışdır.

1961-ci ildən ömrünün sonuna kimi Elmlər Akademiyasının Botanika İnstitutunda çalışmış və yaradıcılıq fəaliyyətini həmin institutun meşəşünaslıq laboratoriyasına bağlamışdır. Onun elmi işinin əsas istiqamətini meşəşünaslıq, biogeosenologiya, ekologiya, bitkilərin sistematikası, yaşıllaşdırma və s. təşkil etmişdir. 1949-cu ildə "Dəmir ağacının bioekoloji xüsusiyyətləri və onun təsərrüfat əhəmiyyəti" mövzusunda namizədlik, 1961-ci ildə isə "Azərbaycanın 3-cü dövr qiymətli relikt ağac bitkiləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyalarını müdafiə etmişdir.

Alimin rəhbərliyi altında terras üsulu ilə eroziyaya uğramış sahələrdə püstə, badam və başqa qozmeyvəlilərin plantasiyası yaradılmışdır. Onun əməyinin elmi axtarışları 200-dən çox elmi məqalə, o cümlədən 10 monoqrafiyada öz əksini tapmışdır. Rəhbərliyi altında 2 elmlər doktoru, 25-ə yaxın elmlər namizədi dissertasiyası müdafiə edilmişdir.

İ. Səfərovun hərbi və əmək xidmətləri dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. O, Sovet İttifaqının və Müstəqil Azərbaycan Respublikasının 20 medal və ordenlərinə layiq görülmüşdür. 1998-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti Heydər Əliyevin fərmanına əsasən "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

Əsərləri
--------

* Леса Кавказа. Владикавказ, 1991.
* Редкие деревья и кустарники лесов Азербайджана. Баку, Маариф, 1985
* Платан Восточный. Баку, Азернешр, 1981
* Субтропические леса Талыша. Баку, Элм, 1979

Mənbələr
--------

* Весенний листопад – журнал Вокруг Света, № 2, 1986
* Сафаров Ибрагим Сафарович
* Сафаров И.С.Субтропические леса Талыша
* Сафаров И.С. Леса Кавказа  Arxivləşdirilib 2020-11-20 at the Wayback Machine
**Albina dü Buaruvrey** (*fr.* Albina du Boisrouvray; d. 1941, Paris, Fransa) — keçmiş jurnalist və film istehsalçısı; QİÇS nəticəsində yetim qalmış uşaqlarla işləyən qlobal xeyriyyəçi və sosial sahibkar

1941-ci ildə Parisdə doğulan Albinanın kino sənətində gözəl karyerası var. Həyat yoldaşı biznes maqnatı idi.

Lakin 1986-cı ildə onun oğlu Fransua-Haviyer Bonyu 24 yaşında ikən vertolyot qəzasında həlak olandan sonra Albinanın həyatı büsbütün dəyişdi. Həyatının ən ağır itkisini verdikdən - yeganə oğlunu itirdikdən sonra nə isə yaxşı bir iş görmək istəyir. Ona görə də oğlunun adını daşıyan, kasıb ölkələrdəki insanlara yardım edəcək xeyriyyə təşkilatını – "Fransua-Haviyer Bonyu Assosiasiyası"nı yaradır.

İstinadlar
----------

1. ↑  How a determined French countess helps Burma's Aids orphans. Arxivləşdirilib 2022-03-22 at the Wayback Machine theguardian.com, 18.03.2012  (az.)
2. 1 2 3 4 5  Yeganə oğlunu itirən ana övladının irsini yaşadır Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine. amerikaninsesi.org, 22.05.2015  (az.)

Xarici keçidlər
---------------

* UN Women’s Newsletter, Vol. 9, No.4, Oct/Nov/Dec 2005
* *One Woman's Wealth Of Care*, Time magazine "Heroes", 2003 Arxivləşdirilib 2011-05-24 at the Wayback Machine
* *Newark Visit Yields Millions For Youngest AIDS Patients*, New York Times, Oct 4, 1990
* Bio details Arxivləşdirilib 2010-05-04 at the Wayback Machine
* FXB website
Cvanenq almaz yatağı
**Cvanenq almaz yatağı** (*ing.* Jwaneng) — Botsvanada, Qaboron şərqdən 110 *km* qərbdə almaz yataqları qrupu. Ehtiyatına və hasil edilən almazın illik dəyərinə görə dünyada ən iri yataqlardan biridir.

Tarixi
------

1970-ci ildə kəşf edilmiş, 1982-ci ildən açıq üsulla istismar olunur. Karxananın dərinliyi 273 *m*-dir (2004); 600 *m* dərinlikdən sonra yatağın yeraltı istismarı nəzərdə tutulur. 720 *m* dərinliyədək yatağın ümumi ehtiyatı 428 mln. kar-dır (1,65 mm-dən böyük almazlar üçün). Yataqlar kimberlit tiplidir; Arxeyin Kalahari kratonunun mərkəzi hissəsinə aid edilir. 12 kimberlit borusu aşkar olunmuşdur, yalnız biri (Erkən Trias yaşlısı) sənaye əhəmiyyətlidir. Yan süxurlar Paleozoy-Trias daykaları ilə yarılmış Proterozoy yaşlı dolomit və gil şistlərindən ibarətdir. Örtük çöküntülərinin qalınlığı 65 *m*-dir.

Quruluşu
--------

Ən böyük borunun sahəsi (Dördüncü dövr çöküntüləri altında) 52 ha-dır. Dərinliyə getdikcə borunun ölçüsü kiçilir və Şimalı, Mərkəzi (almazın maks. Konsentrasiyası buradadır), Cənub və Dördüncü borulara parçalanır. Boruların yan divarları dikdir; 600 *m* dərinliyədək yalnız krater fasiyası süxurları ilə dolmuşdur, hipabbisal və diatremfasiyalar hələ aşkar edilməmişdir. Şimal borusunun mərkəzi hissəsində, digər borulardan fərqli olaraq, piroklastik əmələgəlmələr aşkar olunmuşdur. Süxurlarda almazın orta miqdarı 1,20–1,35 kar/t-dur. Dərinliyə getdikcə almazın miqdarı artır.

2005-ci ilədək 15,6 mln. kar almaz hasil olunmuşdu. 25–35%-i zərgərliyə yararlıdır; 2 və daha çox kar almazın payı yüksəkdir. İndiyədək hasil olunmuş almazlardan ən böyüyünün kütləsi 350 kar-dır. Almazlar əsasən rəngsiz və şəffafdır, nadir hallarda sarı və açıq-yaşıl rənglərinə rast gəlinir.

Həmçinin bax
------------

* Cvanenq

İstinadlar
----------

1. 1 2  **Cvanenq almaz yatağı**// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 418.
**Saira Bleyr** (*ing.* Saira Blair; d. 11 iyul 1996) — ABŞ siyasətçisi. Qərbi Virciniya ştatının Nümayəndələr Palatasının üzvü.

Həyatı
------

11 iyul 1996-cı ildə siyasətçi ailəsində anadan olmuşdur. Atası Kreyq Bleyr Qərbi Virciniya ştatının parlamentində senatordur.

Saira siyasətlə hələ məktəb illərindən maraqlanmağa başlayıb. Uşaq yaşlarından atasının siyasi kampaniyası ilə maraqlanmış və daha sonra özü də siyasətlə məşğul olmağa başlayanda atasından məsləhətlər almışdır.

Qərbi Virciniya Universitetinin İqtisadiyyat fakültəsində təhsil alır.

2014-cü ildə respublikaçıların namizədi olan Saira Bleyr rəqibi - demokrat namizəd Leyn Diel üzərində qələbə çalaraq, seçicilərin səslərinin 62.69 faizini toplamış və Qərbi Virciniya ştatının Nümayəndələr Palatasına ən gənc üzv seçilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Saira Bleyr-Amerikanın ən gənc qanunvericisi Arxivləşdirilib 2021-09-25 at the Wayback Machine. voanews.com, 06.11.2014  (az.)
2. ↑  "This West Virginia candidate has never voted in an election". PBS. November 5, 2014. March 4, 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: November 5, 2014.
3. ↑  "Statewide Results General Election November 4, 2014 Official Results". Charleston, West Virginia: Secretary of State of West Virginia. December 15, 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: December 12, 2014.

Xarici keçidlər
---------------

* Official page at the West Virginia Legislature
**Prenit** — rombik sinqoniya. 

Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.

Xassələri
---------

Rəng – ağ, boz, açıq-sarı, bozumtul- və otu-yaşıl, qırmızımtıl, bəzən rəngsiz; 

Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; 

Parıltı – şüşədən sədəfiyədək; 

Şəffaflıq – yarımşəffaf; 

Sıxlıq – 2,8-3; Sərtlik – 6-6,5; 

Sınıqlar – qeyri-hamar;

Ayrılma – {001} üzrə orta;

Morfologiya – kristallar: nadir hallarda qısasütunvari və nazik lövhə şəkilli;

İkiləşmə: polisintetik;

Mineral aqreqatları: böyrək-, vərəq- və daraqvari, radial-şüalı, dənəvər, kürəvi, qaysaq şəkilli əmələgəlmələr, druzalar.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Tipik hidrotermal mineral olub, tez-tez hidrotermal dəyişilmiş əsasi süxurlarda–qabbro və diabazlarda əsasi plagioklazların parçalanma məhsulu kimi qeyd edilir. Habelə əsasi effuziv süxurların–bazalt və andezitlərin badamvari boşluqlarında rast gəlir. Kontakt-metasomatik əmələgəlmələrdə, adətən, endoskarnlarda rast gələn prenit epidot, piroksen və qranat üzrə inkişaf edir. Mineralın tapıldığı yerlər: Arendal, Kraqeryo (Norveç); Falun (İsveç); Ural, Qafqaz (Rusiya); Zakarpatye (Ukrayna). Azərbaycanda Kiçik Qafqazın ofiolit qurşağının hiperbazitlərində, Daşkəsən və Gədəbəy rayonlarının skarnlarında, Ağcakənd çökəkliyinin vulkanogen əmələgəlmələrində, Talışın subqələvi bazaltoid formasiyasının süxurlarında, Şimali-Daşkəsən kobalt yatağında qeyd edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.
2. ↑  mineralienatlas.de (ing.).

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (11-th) · Britannica (onlayn) · Universalis |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2777242732 |

* THE GEMSTONE PREHNITE
**Qartallar: Yeniden Doğuş** (*ing.* Black Eagle) — 1988-ci ildə ildə istehsal olunmuş ABŞ filmidir. Baş rolda Şö Kosuqi və Jan-Klod Van Dammdır. "Qara qartal" ləqəbi, Sö Kosuqinin canlandırdığı Ken Tami rolunun ləqəbi olur. Ölümcül döyüş filmində Skorpion personajını canlandıran Kris Kasamasa filmin kəsilmiş hissəsində maşındakı qatil rolunu canlandırmışdır.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***

Ağ dəniz üzərində uçarkən dənizə düşən bir F-11 döyüş təyyarəsində olan gizli lazer silahı vardır. Təyyarənin vurulmasında SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin əli vardır. Onun yoxa çıxmasına göz yummayan ABŞ hökuməti bura gizli agentlərini göndərmək niyyətindədir. Bu müddətdə SSRİ-nin Maltada yerləşən gizli ordusu silahı ələ keçirmək istəyir. ABŞ hökuməti bura təcrübəli agentini "Qara qartal" ləqəbli Ken Tan Yini göndərir. Maltaya gizli agentin göndərilməsi haqqında məlumat gizli orduya çatır. Gizli orduda təcrübəli döyüşçü Andrey vardır. "Qara qartal" köməkçiləri kimi ABŞ hökumətinə işləyən həyat yoldaşı Patrisiya Parker və az yaşlı iki oğlunu götürür. "Qara qartal" müxtəlif macəralarla qarşılaşır. "Qara qartal" bir neçə dəfə onu tutmaq istəyən gizli agentlərdən qaçır. Bir neçə müddət keçdikdən sonra "Qara qartal" gizli silahı ələ keçirməyə çalışır. Bu məqsədlə SSRİ-yə məxsus gəmiyə daxil olur. "Qara qartal" burada Andrey ilə rastlaşır. Sonda Andrey suya atılan zaman gəmi onun üzərindən keçərək ölür və "Qara qartal" gizli silahı ABŞ hökumətinə geri təhvil verir.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

Maraqlı faktlar
---------------

* Bəzi afişalarda "Qara qartal" ləqəbi "Qırmızı tülkü" (*ing.* Red Fox) ləqəbi kimi yazılır.
* Van Dam filmdə ağ "ВАЗ 2105" nömrəli maşını sağ dəstəyi ilə sürür.
* Döyüş sənətləri ustası olan Kris Kasamasanın epizodik rolu filmin kəsilmiş hissəsindədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Martial Arts Stars Wasted In `Eagle". 2012-06-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-04-22.
3. ↑  "Black Eagle Soars With Kung Fu Fu". 2012-09-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-04-22.

Xarici keçidlər
---------------

* *Qara qartal* — Internet Movie Database saytında.
Bitki yarpağının **epidermis** təbəqəsi
**Epidermis** — dərini təşkil edən üç qatın ən kənar hissəsi. Daxili təbəqələr dermis və hipodermisdir. Epidermis təbəqəsi ətraf mühit patogenlərinin səbəb ola biləcəyi infeksiyalara qarşı bir maneə yaradır. Transepidermal maye itkisi ilə bədəndən atmosferə atılan su miqdarını da tənzimləyir. Epidermis əsas qatdakı bir sıra hüceyrə qatından ibarətdir.

Bu təbəqələrin ən xarici nüvəli təbəqəsi ölü və yastı hüceyrələrdən ibarətdir. Bunlar kəpək və dırnaqların meydana gəlməsində təsirli olur. Korpus qatını təşkil edən hüceyrələrin içərisində sərt və lifli zülallar (keratin) toplanmışdır. Keratin hüceyrələri dərini əzmə, vurma kimi mexaniki təsirlərdən və mikroorqanizmlər qoruyur. Altda canlı və çox qatlı yastı epitel hüceyrələrindən ibarət malpighi təbəqəsi var. Bu təbəqənin hüceyrələrində melanosit piqmenti yer almaqdadır, hansı ki, dəriyə rəngini verir. Malpighi təbəqəsindəki canlı hüceyrələrin bölünərək yeni hüceyrələr yaratmasıyla nüvə təbəqəsi daim yenilənir. Bədəni istidən və soyuqdan qoruyur.

Aşağı dəri (dermis): hiss hüceyrələri, tər vəziləri, sinir ucları, kapilyar qan damarları, saç kökləri, toxunma cisimcikləri yer almaqdadır. Pacini cisimciyi təzyiq və gərginliyi aşkarlayır. Meissner cisimciyi tüksüz, merkel cisimciyi isə tüklü bölgələrdə toxunma duyğusunu aşkarlayır. Krause cisimciyi soyuğu, ruffini cisimciyi istini aşkarlamaq vəzifəsi daşıyır. Alt dərinin başlıca vəzifələri: bədənin istilik, tər və su tarazlığını təmin etmək, xarici təsirlərdən qorumaq, toxunma, təzyiq və ağrı hisslərini aşkarlamaqdır. Sinirlərlə beynin müvafiq hissələrinə ötürülür. Sevinc, qorxu, həyəcan, soyuq hava təsiri ilə dəri sinirləri tük əzələlərinin daralmasını və tüklərin dikləşməsini təmin edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Young, Barbara.* Wheater's functional histology a text and colour atlas. Elsevier. 2014. 160 & 175. ISBN 9780702047473.
2. ↑  *Marks, James G; Miller, Jeffery.* Lookingbill and Marks' Principles of Dermatology (4th). Elsevier. 2006. 1–7. ISBN 978-1-4160-3185-7.
3. ↑  *Proksch, E.; Brandner, J.; Jensen, J.M.* "The skin: an indispensable barrier". Experimental Dermatology. 17 (12). 2008: 1063–1072. doi:10.1111/j.1600-0625.2008.00786.x. PMID 19043850.
4. ↑  *McGrath, J.A.; Eady, R.A.; Pope, F.M.* Rook's Textbook of Dermatology (7th). Blackwell Publishing. 2004. 3.1–3.6. ISBN 978-0-632-06429-8.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Britannica (onlayn) · Treccani |
| Normativ yoxlama | BNF: 11944119b · GND: 4152498-6 · LCCN: sh85044375 · Microsoft: 2778478263, 2909230083 |
**Kanada Əmək Konqresi** (*ing.* **C**anadian **L**abour **C**ongress – **CLC**; *fr.* le **C**ongrès du **t**ravail du **C**anada – **CTC**) — Kanadanın ən irimiqyaslı və aparıcı həmkarlar ittifaqı təşkilatlarından biri. Konqresin baş qərargahı Ottava şəhərində yerləşir.

Tarixi
------

Kanada Əmək Konqresi 23 aprel 1956-cı ildə xidmət sahəsində fəaliyyət göstərən işçiləri özündə cəmləşdirən **Kanada Həmkarlar İttifaqları və Əmək Konqresi** ilə bütün sahələrin əməkçilərini özündə cəmləşdirən **Kanada Əməkçilərinin Konqresi**nin birləşməsi nəticəsində yaranmışdır. Qeyd olunan hər iki təşkilat o dövrün işçilərinin maraqlarını qoruyan aparıcı qurumlar idi.

Tərkibi
-------

İlk dövrdə Kanada Əmək Konqresinin üzvləri arasında nəqliyyat, mədən və özəl sektorun işçiləri çoxluq təşkil edirdi. 1960-cı illərdən etibarən digər sahələrdə çalışanlar da bu çoxluğa qatılmağa başladı. 1963-cü ildən başlayaraq Kanadada bir neçə azad həmkarlar ittifaqları yarandı. Bunlardan biri Kanada Dövlət Qulluqçularının Birliyi idi. Bu təşkilat da 1970-ci ildə Kanada Əmək Konqresinin tərkibinə keçdi. Daha sonra səhiyyə və təhsil işçiləri birləşərək həmkarlar ittifaqları yaratdılar. 1990-cı ildə onlar da Konqresin sıralarına qəbul olundu.

Hazırda Kanada Əmək Konqresi 3,3 milyondan çox işçinin maraqlarını qoruyur. Konqres ölkədə fəaliyyət göstərən bütün federal və regional əmək birlik və təşkilatların baş qərargahıdır.

Rəhbərləri
----------

1956-cı ildə Konqresin ilk prezidenti Klaud Jodoin seçilmişdir və o, 1968-ci ilədək bu vəzifədə çalışmışdır.

1999-2014-cü illərdə konqresə başçılıq edən Ken Qeorqeti jurnalistlərə verdiyi müsahibələrinin birində bildirmişdir:

> 
> 
> *"Bizə inanan işçilərimizin hüquqlarını müdafiə etmək üçün bütün yollardan istifadə edirik. Bütün yollar dedikdə mən tək təşəbbüskarı olduğumuz mitinq, tətil, nümayişləri nəzərdə tutmuram. İşçilərin iş yerlərində baş qaldıran problemlərini həll etmək üçün yerlərdə komissiyalar yaradılıb. Onlar yazılı şəkildə öz çətinlik və tələblərini o komissiyalara bildirirlər. Komissiyalar isə öz növbələrində İcraiyyə Komitəsinin iclaslarında həmin ərizələrin əsasında qoyulan məsələləri müzakirəyə çıxardırlar və müvafiq qərarlar qəbul olunur. Bununla yanaşı, biz həmkarlar ittifaqlarının konqresi olaraq, Parlamentdə də öz tələblərimizi çatdırırıq. Nəticədə müəyyən qərarlar qəbul olunur. Ehtiyac duyulduğu hallarda ölkənin Əmək Məcəlləsinə əlavə və dəyişikliklər edilir".*
> 
> 
> 

2014-cü ildən bəri təşkilata Hassan Yussuf rəhbərlik edir.

Mənbə
-----

* Afaq. *Kanada Həmkarlar İttifaqları*[*ölü keçid*]. "Ülfət" qəzeti, 12.10.2012.  (az.)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Who We Are". Canadian Labour Congress. 2022-06-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-27.
2. ↑  "Canadian Labour Congress". Encyclopaedia Britannica. 2022-01-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-27.

Xarici keçidlər
---------------

* canadianlabour.ca — Kanada Əmək Konqresinin rəsmi saytı
**Qaranquşlar** (*lat.* Hirundinidae) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin sərçəkimilər dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

Köçəri quşdur. Afrikanın tropik bölgələrində qışlar, yaz aylarında Avropa ərazisində görünür.Qaranquşun 4 növü (kənd, şəhər, sahil və dağ qaranquşu) dağ çaylarının dərələrində, qayalarda, insan məskənlərindən, daş tikililərdə yuvalayırlar. İldə 2–3 dəfə yumurtlaya bilir. 2, ən çoxu 6 yumurta üstündə kürt yatarlar. Kürt yatma (balaçıxarma yatışı) müddəti 13–19 gündür. 19 gün müddətinə tüklənir.Büzdüm və alt tərəfi ağ olan quş yalnız qaranquşdur. Bu xüsusiyyəti ilə o, qırmızı qaranquşa bənzəyir. Üst tərəfi tünd- göydür, qəhvəyisi də vardır. Kiçik, incə quruluşlu, qısaboyludurlar. Çox sürətli uçuş qabiliyyətləri var. Həyatının çoxunu havada keçirir. Quyruqları haçalıdır. Dimdikləri qısa və genişdir. Qanadları uzun və itidir, quyruğu isə iki hissəyə haçalanmış formadadır. Demək olar ki, bütün qaranquşların xarici görünüşü eynidir.Qaranquşları həm də "yazın müjdəçisi" adlandırırlar.

Qidalanması
-----------

Həm şəhər, həm də kənd qaranquşları yalnız həşəratlarla qidalanır. Demək olar ki, ömürlərini havada – uçaraq keçirir. Qaranquş yay fəslində yarım milyondan bir milyona qədər mığmığa, ağcaqanad və mənənə ovlayır.

Yaşayış arealı
--------------

Avropa, Asiya, Afrikanın şimalında və demək olar ki, bütün Şimali Amerikada məskunlaşıb. Avropa qaranquşları Ekvatorial və Cənubi Afrikada, Asiya qaranquşları Hindistandan Filippinə qədər ərazilərdə, Şimali Amerika qaranquşları Cənubi Amerikanın şimalında qışlayır. Avropa qaranquşları mart-aprel aylarında yuva qurmaq üçün geri qayıdır.

Şəkillər
--------

* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1998.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3
3. ↑  "Qaranquşlar" (az.).. 01.06.2017. 2021-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-13.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q39861
* Wikispecies: Hirundinidae
* AFD: Hirundinidae
* BOLD: 1190
* EoL: 7544
* EPPO: 1HIRUF
* Fauna Europaea: 10864
* Fauna Europaea (new): 801fd00b-fa78-40a7-8c9e-86c4a540b3f8
* Fossilworks: 129831
* GBIF: 5248
* iNaturalist: 11853
* IRMNG: 105033
* ITIS: 178423
* NBN: NBNSYS0000037262
* NCBI: 43148
* NZOR: 80d0ed48-72ef-49e1-aec3-059134c8f82f
* WoRMS: 196063

 |
Prezervativ
**Prezervativ** (*fr.* préservatif, *lat.* praeservo — "qorunuram"), bəzən **kondom** (*fr.* condom) — hamiləlik və ya cinsi yolla ötürülən infeksiya ehtimalını azaltmaq üçün cinsi əlaqə zamanı istifadə olunan elastik boru. Dünyada həm erkəklər, həm də qadınlar üçün prezervativlər mövcuddur. Prezervativlər qonoreya, xlamidiya, trixomoniaz, hepatit B və QİÇS-in risklərini xeyli azaldır. Prezervativ az olsa da, genital herpes, insan papilloma virusu və sifilisin risklərini azaldır.

Zöhrəvi xəstəliklərin qarşısını alınması üçün istifadə olan prezervativlər 1564-cü ildən bəri istifadə olunur. Kauçuk prezervativlər 1855-ci ildə, lateks prezervativlər isə 1920-ci illərdən satılır. Hər il dünyada təxminən 9 milyard prezervativ satılır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Hatcher, Robert Anthony; M.D, Anita L. Nelson.* Contraceptive Technology (ingilis). Ardent Media. 2007. 297–311. ISBN 9781597080019. 2017-09-18 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  *World Health Organization.*  Stuart MC, Kouimtzi M, Hill SR (redaktorlar). WHO Model Formulary 2008. World Health Organization. 2009. səh. 372. hdl:10665/44053. ISBN 9789241547659.
3. ↑  *Allen, Michael J.* The Anthem Anthology of Victorian Sonnets (ingilis). Anthem Press. 2011. səh. 51. ISBN 9781843318484.
4. ↑  *McKibbin, Ross.* Classes and Cultures: England 1918–1951 (ingilis). Oxford University Press. 2000. səh. 305. ISBN 9780198208556.
5. ↑  *Hermann, Henry R.* Dominance and Aggression in Humans and Other Animals: The Great Game of Life (ingilis). Academic Press. 2016. ISBN 9780128092958.
6 iyun 2023-cü ildə Ukraynada Kaxovka bəndi yarıldı və geniş daşqınlara səbəb oldu. Xerson vilayətində Dnepr çayı üzərində yerləşən bənd Rusiyanın Ukraynaya hücumunun ilk günlərində onu ələ keçirən rus ordusunun nəzarəti altında idi. Səhər tezdən həm Ukrayna, həm də Rusiya tərəfindən bəndin su elektrik stansiyasından partlayış səsləri eşidildi. The New York Times-ın məsləhətləşdiyi mühəndis və döyüş sursatları ekspertləri bildiriblər ki, ən çox ehtimal olunan səbəb daxildən gələn partlayışdır. Müharibənin Tədqiqi İnstitutu bildirib ki, sübutlar Rusiya qüvvələrinin bəndi partlatdığını göstərir. Rusiya qüvvələri Ukraynanın planlaşdırılan əks-hücum əməliyyatına mane olmaq üçün bəndi partlatmaqda günahlandırılır, lakin Rusiya rəsmiləri bunu təkzib ediblər.

Kaxovka su anbarında suyun səviyyəsi aylardır yüksəlirdi və bənd sıradan çıxanda 30 ilin ən yüksək həddinə çatmışdı. Aşağı axarda minlərlə sakin təxliyə edilib, daşqınlar Ukrayna və Rusiyanın nəzarətində olan ərazilərdə bir neçə kəndi su altında qoyub. 9 iyun 2023-cü il tarixinə kimi 9 nəfərin öldüyü bildirilir. Onlardan üçü Rusiya tərəfindən işğal edilmiş Oleşki şəhərindən, beşi isə Nova Kaxovkadan idi. Nikolayev vilayətində bir nəfərin öldüyü bildirilir Su anbarından su itkisi Rusiyanın nəzarətində olan Krımın və Zaporojjya Atom Elektrik Stansiyasının uzunmüddətli su təchizatını təhdid edə bilər, lakin hər ikisi üçün dərhal risk yox idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "At least 9 dead in Kakhovka dam collapse in Ukraine, officials say". ABC News (ingilis). 9 June 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-09.
2. ↑  Число погибших при наводнении в Херсонской области выросло до 41 (rus.). РБК daily.
**Tarrington**  (*ing.* Tarrington) — Avstraliyada, Viktoriya (ştat)nın cənub-qərbində, Hamilton şəhərindən 9 km və Melburndan 314 km məsafədə yerləşən kənd.

Tarixi
------

Hochkirch qəsəbəsinin şərəfinə poçt markası
Tarrinqton qəsəbəsinin adını alman ərazilərindən (Saksoniyadan) Avstraliyaya köçən sorblar tərəfindən, həmçinin Prussiya və Sakson fermerləri tərəfindən qoyulub. İlk alman köçkünləri 1849-cu ildə Avstraliyanın Varnambuola və 1852-ci ildə Portlendən gəliblər. Onların hamısı din etibarilə əsasən lüteran idi. Sorblar Avstraliyada bir sıra qəsəbələr qurublar: Cənubi Hamilton (*ing.* South Hamilton), Hochkirch (Tarrington) (*ing.* Hochkirch/Tarrington),Gnadenthal (*ing.* Gnadenthal), St. Suite-South Hamilton (*ing.* St Luke’s South Hamilton), Tabor (*ing.* Tabor), Neukirch (Biaduk)(*ing.* Neukirch / Byaduk), Varrayure (*ing.* Warrayure). Əvvəlcə mühacirlərin yaratdığı Tarrington qəsəbəsi sorb dilində "Buketsi" və ya almanca "Hochkirch" adlanırdı qurucuların olduğu eyniadlı kommunanın şərəfinə. 1860-cı illərdə qəsəbə genişlənməyə başladı və 1861-ci il fevralın 15-də Hochkirch poçt şöbəsi yaradıldı (indi bağlıdır, onun yerində poçt anbarı yerləşir). 1 mart 1918-ci ildə qəsəbə Birinci Dünya Müharibəsinin yaratdığı germanofobiyanın hökm sürdüyü şəraitdə Tarrinqton adlandırıldı. Qəsəbənin adının dəyişdirilməsi ilə əlaqədar olaraq məktəblərdə alman dilini öyrənmək və öyrətmək, həmçinin Avstraliyaya və xüsusən də bütün kəndə alman dilində kitabların idxalı qadağan edildi. Nəticədə, sonrakı nəsillər artıq öz ana dilləri kimi nə alman, nə də sorb dillərində danışmırlar və onların çoxu alman və ya sorb mənşəli soyadlarını saxlasalar da, tamamilə Avstraliya cəmiyyətinə assimilyasiya olunurdular. Hazırda kənddə lüteran kilsəsi, məktəb, kafe, kompüter təmiri xidməti, anbar, yanğınsöndürmə məntəqəsi, tibb məntəqəsi fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Tarrington. // *QuickStats* Australian Bureau of Statistics.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-04-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-22.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-04-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-22.
Washingtondakı Kanada səfirliyi, gözləmə məsafəsini artırmaq üçün avtomobil baryerləri kimi istifadə edilmiş əkinlər avtomobil girişi boyunca baryer və keçidlərin istifadə edildiyini göstərir
**Fiziki təhlükəsizlik**, obyektlərə, avadanlıqlara və mənbələrə icazəsiz girişin qarşısını almaq, işçiləri və əmlakı zərər və ziyanlardan (casusluq, oğurluq və ya terror hücumları) qorumaq üçün hazırlanmış təhlükəsizlik tədbirlərini müəyyənləşdirir. Fiziki təhlükəsizlik, qapalı dövrə televiziya nəzarəti, xüsusi təhlükəsizlik işçisi, qoruyucu baryerlər, kilidlər, giriş nəzarəti protokolları və bir çox digər texnika daxil olmaqla bir çox əlaqəli sistem təbəqəsinin istifadəsini əhatə edir.

Ümumi baxış
-----------

Qorunan obyektlər üçün fiziki təhlükəsizlik sistemləri ümumiyyətlə aşağıdakıları nəzərdə tutur:

* potensial müdaxilələrin qarşısını almaq (məs. xəbərdaredici nişanlar və ətraf mühit nişanları);
* müdaxilə edənləri aşkar etmək və onları izləmək/qeyd etmək (məsələn, dəvətsiz qonaqların xəbərdarlığı siqnalları və CCTV sistemləri);
* müvafiq hadisələrə cavabların hazırlanması (məsələn, təhlükəsizlik işçiləri və polis tərəfindən).
**Nadir Sarıbacaq** (d. 14 sentyabr 1977, Ankara), teatr və kinoteatr aktyorudur.

Həyatı
------

2000-ci ildə Çanaqqala On Səkkiz Mart Universitetinin "Türk dili Müəllimliyi" fakultəsindən məzun olan Nadir Sarıbacaq,2000-2002-ci illərdə Ovçular Bələdiyyə Teatrında aktyorluq etmişdir. 2004-cü ildə Akademiya İstanbulun "Teatr" fakultəsini qurtardı. Daha sonra 2004-2006-cı illər ərzində Baxcaşəhər Universitetinin "İrəli Aktyorluq Magistr Proqramı"ndan məzun oldu. 2004-cü ildə qoşulduğu Samovar Kampaniyanın çoxlu teatr oyununda rol aldı.İndi isə Səyyar Səhnədə, Yeraltından Qeydlər adlı oyunu göstərilir. Üstəlik teatr aktyorluğu ilə yanaşı reklam, kinoteatr və televiziya işləri ilə də məşğuldur. 2012-2013-cü illərdə, EfLAtunfilm studiyasının hazırladığı və TRT 1 kanalında yayımlanan 32 seriyalı "Şubat"  yəni Fevral adlı serialda "Duble" yəni Davud yadlı şəxsi oynamışdır.

Rol aldığı seriallar
--------------------

| Serialın adı | Rol aldığı illər | Serialdakı rol adı |
| --- | --- | --- |
| Möhtəşəm Yüz İl - Kösəm | 2015,2016,2017 | Bülbül Ağa |
| Şubat | 2012,2013 | Duble Davut |

  


1. ↑  Nadir Sarıbacak // *(unspecified title)*.
Ankara İstiqlal məhkəməsinin üzvləri; soldan sağa: Əli Qılınc, Əli Çətinqaya, Nəcip Əli Bəy və Rəşit Qalib
**İstiqlal məhkəməsi** (*türk.* İstiklâl Mahkemesi) — 1920-ci ildə Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi dövründə hökumətə qarşı çıxanların mühakimə olunması üçün yaradılan yüksək səlahiyyətə sahib ali məhkəmələr. Ankara, Əskişehir, Konya, Isparta, Sivas, Kastamonu, Pozantı və Diyarbəkir mövcud olmuşdur. Ankara məhkəməsi xaric digər məhkəmələrin fəaliyyəti 1921-ci ildə dayandırılıb.

İstiqlal Məhkəmələrinə səlahiyyət verən qanun qəbul edildikdən sonra, İsmət İnönü 14 İstiqlal məhkəməsinin qurulmasını təklif etdi. Mövcud olan işlər üçün 14 məhkəmə çox olacağından yalnız 7 məhkəmə yaradıldı. Məhkəmələrin qurulmasından bir ay sonra, Diyarbəkirdə başqa bir məhkəmə quruldu və ümumi say səkkizə çatdı.

Müharibə bitdikdən sonra məhkəmələrin artıq ehtiyacsız olduğunu hiss edildi. Hökumət məhkəmələrin ömrünü uzadacağına ümid etsə də, müxalifətin təzyiqi 1921-ci ildə istiqlal məhkəmələrinin yeddisinin bağlanmasına səbəb oldu.

1925-ci ilin martında Asayişi Qoruma Qanunu (*türk.* Takrir-i Sükûn Kanunu) ilə istiqlal məhkəmələrinin Ankara və Diyarbəkirdə bərpa edilməsinə icazə verildi. Böyük Millət Məclisinin icazəsi olmadan edam hökmləri çıxara biləcəklərindən narahat olduqlarını dilə gətirən Proqressiv Respublika Partiyası (PRP) üzvləri bu qanuna qarşı çıxdı. Ankaradakı məhkəmə, PRP üzvlərini Şeyx Səid üsyanı ilə əlaqəli olduqlarına görə mühakimə etdi. Partiya 5 iyun 1925-ci ildə bağlandı, lakin siyasətçilər daha sonra bəraət edildi və sərbəst buraxıldı.

Diyarbəkirdəki məhkəmənin fəaliyyəti Şeyx Səid üsyanının qarşısını almaq üçün bərpa edildi. İstiqlal məhkəmələrinin əmri ilə 7000-dən çox adam həbs olundu və 660 nəfər edam edildi. Ən çox mühakimə edən və cəzalandıran məhkəmə Diyarbəkir məhkəməsi olmuşdur. Diyarbəkir məhkəməsi 5010 nəfəri mühakimə edib. Onlardan 420-si edam cəzasına məhkum edilib. 2779 nəfər isə günahsız olub.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Karpat, Kemal H.* Turkey's Politics: The Transition to a Multi-Party System (ingilis). Princeton University Press. 2015-12-08. 47–48. ISBN 978-1-4008-7942-7.
2. ↑  *Heper, Metin; Landau, Jacob M.* Political Parties and Democracy in Turkey (ingilis). I.B. Tauris. 1991. 78. ISBN 1 85043 300 3.
3. ↑  *Olson, Robert W.* The emergence of Kurdish nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880-1925 (ingilis). University of Texas Press. 1989. 124. ISBN 978-0-292-77619-7.
4. ↑  *Üngör, Umut.* "Young Turk social engineering : mass violence and the nation state in eastern Turkey, 1913- 1950" (PDF). University of Amsterdam. səh. 236. 3 November 2020 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 9 April 2020.
5. ↑  *Howard, Douglas Arthur.* The History of Turkey (ingilis). Greenwood Publishing Group. 2001. 95. ISBN 978-0-313-30708-9.
6. ↑  *Üngör, Umut.* "Young Turk social engineering : mass violence and the nation state in eastern Turkey, 1913- 1950" (PDF). University of Amsterdam. səh. 242. 3 November 2020 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 9 April 2020.