recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tabuk**, (*ərəb.* تبوك‎,*Tabūk*) Ərəbistan yarımadasının şimal-qərbində Səudiyyə Ərəbistanıın Tabuk bölgəsinin mərkəzi şəhəridir

Tarix
-----

Başqa məlum olan adları: *Tebuk*, *Tebûk*, *Tabûk*, *Gabûk*. Tebük, İslam peyğəmbəri Məhəmməd peyğəmbərin dövründə Mədinə şəhərinin şimalında, Mədinə şəhəri ilə Şam şəhəri arasındakı yolun üzərində yerləşən bir qəsəbə idi.
Tabuk ətrafında, Hicri təqviminə ilə Rəcəb, Qriqori təqvimi ilə 630-cu ilin Sentyabr ayında Məhəmməd peyğəmbər buraya Tabuk seferi etmişdir. Quranın Tövbə surəsinin ilk 29-cu ayətində bu səfər haqqına məlumat verilmişdir.

### Osmanlı dövrü

Tabuk şəhəri Osmanlı İmperiyası dövründə İstanbuldan Məkkəyə gələn yolun və Hicaz dəmiryolunun üzərində bir dayanacaq rolu oynayırdı. Tabuk (Âsî Hurma) şəhərinə Nürəddin Şəhid tərəfindən kiçik bir qala tikdirilmişdir.. Mehməd Ədip Əfəndi "Nehcet'ül-Menâzil" adında kitabında o dövürdə Tabuk şəhərinin Âsî Hurma adlandırıldığını yazmışdır..

İqlimi
------

Tabuk şəhəri yayları isti, qışları isə mülayim olan bir çöl iqliminə malikdir. İstilik yay aylarında 27-46 °C, qış aylarında isə 4-18 °C arasında dəyişir. Bəzən qış aylarında tempratue 6 °C-dən aşağı düşə bilir və don bağlayır. Tabuk Bölgəsinə yağıntı əsasən qış aylarında düşür. Noyabrdan Marta qədər yağışın miqdarı, 50 – 150 mm arasında dəyişir və hər 3-4 ildə bir nadir hallarda şəhərə qar yağır.

İqtisadiat
----------

Tabuk enni küçələri, ağaçlar ilə çevrilmiş modern bir şəhərdir. Şəhər Həcc ziyarəti üsründə yerləşməsi ilə əlaqəli ticarət mərkəzi olmuşdur. Türkiyə, Suriya, İordaniya, Fələstin Dövləti və Livandan gələn zəvvarlar üçün bir dayanacaq yeridir. Tabuk şəhəri əkinçilik məhsulları ilə xususiylə də çiçəkçilik ilə məşhurlaşmışdır. Bölgədən Avropaya Süsənkimilər ailəsindən çiçək növləri ixrac edilir.

Görməli yerlər
--------------

Tabuk şəhərinin 115 km cənub-qərbində Nebatilər dövrüdə (b.e.ə. 166-167) Roma İmparatorunun şərəfinə tikilən Ravafah məbədi vardır.

Tabuk şəhərində Tövbə məscidi kimidə tanınan Peyğəmbər məscidi ilk illərdə palçıq və palma ağacının yarpaqları ilə tavan tikilmişdir. Sonra bu məscid 1652-ci ildə Qanuni Sultan Süleyman dövründə bərpa edilmiş və ən son Kral Feysəl ibn Əbdüləziz tərəfindən Mədinə şəhərindəki Peyğəmbər məscidi oxşar olaraq tamamilə yenilənmişdir.

Şəkillər
--------

* Tabuk şəhər Ticarət və Sənaye bölməsinin binasıTabuk şəhər Ticarət və Sənaye bölməsinin binası
* Tabuk məscidiTabuk məscidi
* Mədinə və Dəməşq şəhərləri arasında yerləşən dəmiryolu vağzalıMədinə və Dəməşq şəhərləri arasında yerləşən dəmiryolu vağzalı
* Tabuk şəhərində qarTabuk şəhərində qar
* Ravafah məbədiRavafah məbədi
* Ravafah məbədiRavafah məbədi

Həmçinin bax
------------

* Səudiyyə Ərəbistanı
* Səudiyyə Ərəbistanı şəhərləri

İstinadlar
----------

1. ↑  Journal of Ottoman studies Arxivləşdirilib 2011-08-11 at the Wayback Machine, Volumes 19-20, Enderun Kitabevi, 1999.
2. ↑  *Oriental explorations and studies*, Sayı 1, s. 320.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Təbuk*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Tabouk - Saudi Arabia
* Tabuk şəhəri "Saudi Tourism" saytında Arxivləşdirilib 2017-04-05 at the Wayback Machine
**Mirzə Möhsün xan Şeyx Kazım oğlu Təbrizi** (1820-1900) — vali, diplomat.

Həyatı
------

Mirzə Möhsün xan Şeyx Kazım oğlu Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Savadlı olduğundan dolayı mirzə ünvanı daşıyırdı. Ərəb, fars, ingilis, fransız və italyan dillərini bilirdi. Mirzə Tağı xan Əmir Kəbir Təbrizdə iqamət edərkən Mirzə Möhsün onun yanında çalışmağa başlayır. Gəncdəki fitri-istedadı duyan Əmir Kəbir onu Nasirəddin şah Qacara təqdim edir. Şah ona Moinülmülk, sonra Mötəməndülmülk ləqəblərini verir.

Mirzə Möhsün xan Təbrizi Müzəffərəddin mirzənin yanında xidmət etmişdi. Müzəffərülmülk ləqəbini daşıyırdı.

Mirzə Möhsün xan Təbrizi İranın ticarət, ədliyyə, xarici işlər naziri vəzifələrində çalışmışdı.

Mirzə Möhsün xan Təbrizi 1898-ci ildə şahzadə Əbülfəzl mirzə Qovanlı-Qacar tərəfindən Həmədan valisi təyin edildi. 1899-cu ilin sonlarında Savə vilayətinə hakim göndərildi.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar dövrünün diplomatları, Bakı, "Mütərcim", 2012. 334 səh.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
**Rüstəm Kazımov** — Azərbaycan aktyoru, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1931).

Həyatı
------

Rüstəm Kazımov 1879-cu ildə Bakıda kasıb ailədə doğulub. Mollaxanada qısa müddət təhsil alıb. Şirin səsi olduğuna görə məhərrəmlik təziyələrində göstərilən şəbih tamaşalarında iştirak edib. 1890-cı ilin əvvəllərində Bakıda Həbib bəy Mahmudbəyovun və Sultanməcid Qənizadənin təşkil etdikləri tamşalarda epizodik rollar oynayıb. Sonralar "Müsəlman Artistləri Cəmiyyəti" truppasında, Cahangir Zeynalovun "Ev teatrı"nda aktyorluq edib. 1901–1919-cu illərdə Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin yaratdığı truppada, "Həmiyyət" teatr qrupunda, "Nicat", "Səfa" mədəni-maarif cəmiyyətlərinin teatr dəstələrində, "Türk Aktyorları İttifaqı"nda, "Zülfüqar bəy və Üzeyir bəy Hacıbəyov qardaşlarının müdiriyyəti"ndə əsas aktyorlardan olub.

Bugünkü Akademik Milli Dram Teatrı dövlət təsisatına keçəndə onun truppasına daxil olub, 1925-ci ilə qədər bu kollektivdə çalışıb. 1921-ci ilin noyabr ayında Bakı Azad Tənqid və Təbliğ Teatrı (sonralar Türk İşçi Teatrı adlanıb) yaradılanda onun aktyor heyətinə götürülüb. Dörd il hər iki teatrda işləyən aktyor 1925-ci ildən İşçi Teatrında aktyorluq edib. 1931-ci ildə "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adına layiq görülüb. Bu teatr 1933-cü il yanvarın 4-də Gəncəyə köçəndə Rüstəm Kazımov da doğma kollektivdən ayrılmayıb.

1943-cü ildə Gəncədə vəfat edib.

Yaradıcılığı
------------

Rüstəm Kazımov Azərbaycanın ilk peşəkar aktyorlarından sayılır. Faciə və komediyalarda, opera və operettalarda çıxış etsə də, yaradıcılığının əsasını dramatik obrazlar təşkil edir.

O müxtəlif truppalarda və MDT-da Hacı Salman ("Hacı Qəmbər", Nəcəf bəy Vəzirov), Ərəb və quldur ("Əmir Əbül Üla", Hüseyn Bədrəddin və Məhəmməd Rüfət), Zabit və Zöhhak ("Dəmirçi Gavə", Şəmsəddin Sami), döyüşçü ("Otello", Uilyam Şekspir), Roller ("Qaçaqlar", Fridrix Şiller), İrakli, Əbdül ("Ağa Məhəmməd şah Qacar" və "Dağılan tifaq", Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev), Hacı Həsən ağa, Qurban ("Ölülər" və "Anamın kitabı", Cəlil Məmmədquluzadə), Osvald ("Kral Lir", Uilyam Şekspir), Cinner, Kamal paşa ("Ulduz, yaxud Trablis müharibəsi" və "Ədirnə fəthi", Cəfər Cabbarlı), Naçalnik, Xan ("Hacı Qara" və "Lənkəran xanının vəziri", Mirzə Fətəli Axundzadə), Oğuz ("Şeyx Sənan", Hüseyn Cavid) rollarını oynayıb.

Filmoqrafiya
------------

1. Qız qalası əfsanəsi (film, 1923) (tammetrajlı bədii film)
2. Hacı Qara (film, 1929)
3. Sevil (film, 1929) — Rüstəm bəy.
4. Qızıl kol (film, 1930) — Süleyman.
5. Lətif (film, 1930)
6. Səbuhi (film, 1941)

İstinadlar
----------
**Təcavüzə Məruz Qalmış Uşaqların Beynəlxalq Müdafiəsi Günü** hər il iyunun 4-də fiziki, əqli və emosional zorakılığın qurbanı olan uşaqların çəkdiyi ağrıları anmaq üçün qeyd olunan gündür. Bu gün ilk dəfə 1982-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası tərəfindən elan edilib və silahlı münaqişələrin uşaqlara təsiri barədə məlumatlılığı artırmaq üçün yaradılıb. Bu gün xüsusilə müharibə və münaqişələr zamanı uşaq hüquqlarının müdafiəsi, uşaqların istismarı və sui-istifadəsinin qarşısının alınması zərurətini xatırladır. Gün, həm də BMT-nin 1989-cu ildə qəbul edilmiş və uşaq hüquqlarının müdafiəsi üçün hərtərəfli çərçivə təqdim edən Uşaq Hüquqları Konvensiyasının təşviqi üçün də istifadə olunur. UNICEF, Save the Children və Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsi də daxil olmaqla bir çox təşkilatlar günün mesajını təbliğ etmək və təcavüzdən təsirlənən uşaqların vəziyyəti haqqında məlumatlılığı artırmaq üçün tədbirlər və kampaniyalarda iştirak edirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Nations, United.* "International Day of Innocent Children Victims of Aggression". United Nations (ingilis). 2023-02-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-28.
2. ↑  "INTERNATIONAL DAY OF INNOCENT CHILDREN VICTIMS OF AGGRESSION". INTERNATIONAL DAYS (ingilis). 2023-02-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-28.
3. ↑  "UNICRI :: United Nations Interregional Crime and Justice Research Institute". unicri.it. 2023-02-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-28.
4. ↑  "Convention on the Rights of the Child". OHCHR (ingilis). 2023-03-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-28.
**Səməd Səfərov** — aktyor, rejissor assistenti.

Həyatı
------

Səməd Səfərov 1957-ci ildə Salyanda anadan olub. 1980-cu ildə ÜİRT-nun Televiziya texnikası və radiorele rabitəsi fakultəsini bitirib. İstehsal avadanlıglarının programlaşdırılması və elektromexaniki ekspulatsiya mühəndisidir. Elektronika sahəsində 3 işinə müəlliflik şəhadətnaməsi alıb. 1990-ci il 20 yanvarda AZTV-nin enerji bloku partladıldıqdan sonra 22 yanvar tarixindən gizlin televiziya efiri yaradaraq 7 gun 40-50 km radiusda 8-ci kanal ilə hadisələrlə əlaqədar informasiyalar yaydığına görə SSRİ DTK-sının axtarışında olub. Lütfizadə haqqında 1 monoqrafiyası mətbuatda çap olunub.

AZTV-də filmlərin cəklişləri ilə də məşgul olur. Tanınmış rejissor Məhərrəm Bədirzadənin filmlərində prodüser, rejissor assisenti və aktyor kimi fəalliyyət göstərir.

Filmoqrafiya
------------

1. Təlatüm (film, 2006)
2. Sonuncu şahid (film, 2004)
3. Gürzə (2008)
4. Mənim üçün varsan (film, 2005)
5. Sarı gəlin
6. Tahirənin intiqamı
7. Qu rəqsi
**Rüstəm Fərruxzad** — Sasani hərbçisi, dövlət xadimi.

Hakimiyyəti
-----------

Fərrux Hörmüzün 631-ci ildə öldürülməsindən sonra Atropatena və Xorasan sipəhsaları olmuşdu. Atasının intiqamını almaq üçün Ktesifonu ələ keçirmiş, Azarmedoxtu öldürərək yerinə Borandoxtu gətirmişdi. Borandoxtun ölümü, III Yezdəgirdin taxta çıxması ilə yenidən hakimiyyətə tabe olmuşdu. Ərəblərin İranı işğalı dövründə Ktesifonun idarəsi ona tapşırılmış, 634-cü ildə Körpü döyüşündə Sasani ordusu qələbə çalsa da Ktesifonda üsyanı yatırmağa məcbur olmuşdu. 636-cı ildə Yezdəgirdin əmrilə ərəblərə hücum etməyə məcbur olan Rüstəm, strateji olaraq uyğun görmədiyi bu döyüşdə iştirak üçün İraqa getdi. Qardaşı Fərruxzad Bavəndiyə yazdığı məktubda Azərbaycana getməsini əmr edir, Yezdəgirdi qorumasını tapşırırdı.

Əl-Qadisiyyə yaxınlığında Ömər ibn Xəttabın ordusu ilə qarşılaşan Rüstəm havanın qumlu və toz fırtınalı olmasından istifadə edib ordunun içlərinə qədər səssizcə daxil oldu. Lakin Hilal ibn Ülafəyə arxadan yaxınlaşarkən Hilalın dəvəsi qorxdu və üstündəki ağır silahları yerə atdı, Rüstəm silahların altında qalaraq iflic oldu və Hilal sevincək onun başını kəsdi. Sasani ordusu bundan qorxaraq pərən-pərən düşdü.

Mənbə
-----

* Pourshariati, Parvaneh (2008). Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran. London and New York: I.B. Tauris. ISBN 978-1-84511-645-3.
Ümumi yayılması
---------------

Qafqaz, Orta Asiya (Kopetdağ), Yaxın Şərq və İranda təbii arealı vardır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Talış zonasında yayılmışdır.

Statusu
-------

Azərbaycanın nadir bitkisidir.NT.

Bitdiyi yer
-----------

Dağ yamaclarında və çayların kənarlarında bitir.

Təbii ehtiyatı
--------------

Təbiətdə arealı geniş deyildir.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Dairəvi çətirli, 5 m-ə qədər hündürlükdə ağac və ya koldur. Yaşlı budaqları bozumtul-qonur rəngdə olur. Yarpağın hər iki tərəfi xırda tükcüklüdür. Yarpaq saplaqları yarpaq ayasından 5-8 dəfə qısadır. Yarpaqlarının uzunluğu 3,5-9 sm, eni 1,3-4,5 sm olub, nazik, üstü parlaq yaşıl, alt tərəfi daha açıq, hər iki tərəfdən çıxıntılı, uzunsov-ellipsvarı və ya oval-ellipsvarıdır. Bitki işıq və susevəndir. Çiçək qrupları qabarıq və çiçəkləmə vaxtı şaxələnmiş olub, uzunluğu 2,5-3,5 sm, eni 4-7 sm arasındadır. Kasacığın dişcikləri üçküncdən lansetvarıyadək, ləçəkləri isə enli-lansetvarıdır, ucu biz və ya kütdür. İyun ayında çiçəkləyir meyvəsi sentyabr ayında yetişir.

Çoxalması
---------

Toxumları və qələmləri ilə çoxaldılır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
---------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətinin təsiridir.

Becərilməsi
-----------

Məlumat yoxdur.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
-------------------------------

Qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

Zəruri qoruma tədbirləri
------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilməsi labüddür.

Ədəbiyyat
---------

* Флора Kaвказа. т.3.1945;
* Деревья и кустарники СССР. Т.5. 1960.;
* Флора Азербайджана. т.6.1955;
* Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər.2005;2006;2008;

Məlumat mənbəsi
---------------

* Tofiq Məmmədov. Azərbaycan dendroflorası. II cild. Bakı: Səda, 2015.

 Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine
**Ağaoğlu Səməd Əhməd bəy oğlu** (1909, Bakı – 6 avqust 1982, İstanbul) — yazıçı, publisist və Türkiyənin dövlət və siyasi xadimi olmuşdur. Üç dəfə Türkiyə Böyük Millət Məclisinə deputat seçilmiş, baş nazirin müavini, dövlət naziri olmuşdur.

Həyatı və siyasi fəaliyyəti
---------------------------

Səməd Ağaoğlu 1909-cu ildə Bakıda dünyaya gəlmiş, hələ körpə ikən atasının Türkiyəyə mühacirəti ilə ömrünü, taleyini bu ölkəyə bağlamalı olmuşdur. Ankarada hüquq fakultəsini bitirdikdən sonra bir müddət Strasburqda işləmişdir. Bu illərdə yaradıcılığa başlamış, ilk qələm təcrübələrini sınaqdan keçirmişdir. Sonralar Fransada keçən illərini "Strasburq xatirələri" adlı kitabında əks etdirmişdir. Türkiyəyə döndükdən sonra bir sıra mühüm dövlət işlərində çalışmış, millət vəkili] seçilmiş, nazir vəzifəsi tutmuşdur. Siyasi baxışlarına görə bir müddət həbsdə yatmış, azadlığa çıxdıqdan sonra ömrünün sonlarına qədər bədii-publisistik yaradıcılıqla məşğul olmuşdur.

1960-cı ildə Calal Bayar — Adnan Menderes işinə görə, yəni 1960-cı il, 27 may dövlət çevrilişi ilə əlaqədar ömürlük həbs cəzasına məhkum olunmuş, 1964-cü ildə amnistiyaya buraxılmışdır. Ağaoğlu Səməd Əhmədbəy oğlu 1967-ci ildə ulularının vətəni Azərbaycanı ziyarət etmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Səməd Ağaoğlunun bədii irsi əsasən 1944–1965-ci illər arasında nəşr olunmuş "Strasburq xatirələri", "Hürriyyət", "Öyrətmən Qafur", "Böyük ailə", "Hücrədəki adam", "Qatırın ölümü" adlı məcmuələrdə toplanmışdır. Bundan əlavə, onun on beşə qədər kitabi çap olunmuşdur ki, ("Тanış izlər", "Dostum Menderes", "Sovet Rusiya Imperatorluğu", "İki partiya arasında fərqlər", "Demokrat partiyasını doğuluş və yüksəliş səbəbləri", "Qüvveyi-milliyyə ruhu" və s.) bunlar başlıca olaraq ədəbi-tənqid, siyasi-hüquqi araşdırmalar, xatirələr və səyahətnamələrdən ibarətdir.

Səməd Ağaoğlu dəmir pərdənin hökm sürdüyü ən çətin dövrdə — 1967-ci ildə Azərbaycana gəlmiş, "Sovet Rusiya İmperatorluğu" kitabının fəsillərindən birini doğma vətəninə həsr etmişdir.

Səməd Ağaoğlunun yaradıcılığında xüsusi yer tutan və bu gün Azərbaycan ədəbi-nəzəri fikri üçün aкtuallıq kəsb edən əsərləri atası Əhməd bəy Ağaoğlu haqqında xatirələridir. "Atamı xatırlarkən" və "Atamın dostları" adlı iki kitabdan ibarət bu xatirələr Türkiyədə nəşr olunmuşdur.

Ölümü
-----

Səməd Ağaoğlu 1982-ci ilin avqust ayının 6-da, 73 yaşında dünyasını dəyişmişdir.

Ailəsi
------

Əhməd bəy Ağaoğlunun oğludur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* Samet Ağaoğlu // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  "Görkəmli Azərbaycanlılar" (PDF). 2019-03-20 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2013-06-18.
3. ↑  "Səməd Ağaoğlu". 2019-03-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-10.
Ser **Nils Olaf** (norv. Nils Olav) — Şotlandiyanın Edinburq zooparkında yaşayan Kral pinqvini. Nilf Olaf Norveç Kral qvardiyasının fəxri komandiri və talismanı, fəxri polkovnik, 2008-ci ildən cəngavər. 2016-cı ildən briqada generalı.

Hərbi karyerası
---------------

Nils Olafın bürünc heykəli
1961-ci ildə Norveç Kral qvardiyası Edinburq parad hərbi orkestrini ziyarət edir. Leytenant Nils Eqelien (norv. Nils Egelien) Edinburq zooparkında olan pinqvinlərlə maraqlanır. 1972-ci ildə qvardiyaçılar leytinantın rəhbərliyi ilə yenidən Edinburqa qayıdırlar. Bu zamam pinqvinlərdən biri «oğulluğa» götürülür. Pinqvini Nils Olaf adlandırılır (Nils — Nils Eqelien və Olaf — Norveç kralı V Olaf).

Nils Olafa vitse-kapral rütbəsi (norv. visekorporal) verilir. Kral qvardiyasının Edinburqa hər səfəri zamanı Nils Olafın rütbəsi artırdı. 1982-ci ildə kapral, 1987-ci ildə isə çavuş rütbəsi alır. Ancaq ikinci rütbəni aldıqdan bir müddət sonra pinqvin ölür. Onun yerini II Nils Ulaf tutur.
1993-cü ildə pinqvin tabor çavuşu (*ing.* sergeant major). 18 avqust 2005-ci o fəxri komandir (*ing.* Colonel-in-Chief) və 15 avqust 2008-ci ildə cəngavər titulu alır. Nils Olaf Norveç ordusunda ən yüksək rütbəni almış ilk pinqvin olmuşdur. Cəngavər titulu aldıqdan sonra Edinburq zooparkında onun tam ölçüsündə bürünc heykəli qoyulmuşdur. Eyni ölçülü heykəlcik Norveç Kral qvardiyasının qərargahında belə ucaldılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Military penguin becomes a 'Sir'". BBC News Website. 2012-04-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-03-01.
2. ↑  "Программа эдинбургского парада военных оркестров 1961". 2006-10-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-08.
3. ↑  "Norveçin Edinburqdakı konsulluğu". 2006-10-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2006-10-01.
4. ↑  "Penguin power: Norwegian regiment honours pint-sized chief — ABC News (Australian Broadcasting Corporation)". 2009-02-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-08.

Xarici keçidlər
---------------

* BBC News Military penguin becomes a 'Sir'
* BBC News Penguin picks up military honour
* Promote a penguin? Norway to run army
**Səmiz Əli Paşa** (ö. 28 iyun 1565, İstanbul) - I Süleyman dönəmində 1561-1565 illəri arasında sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamıdır.

Həyatı
------

Herseq Sancağı'nda Praca (Brazzo) qəsəbəsində Pracic ailəsindən Hüseyn adında birinin oğludur. 1520-ci illərdə dəvşirmə olaraq İstanbul’a gətirilmiş və Parqalı İbrahim Paşa’nın kəndxudası olan qohumu Çeştə Bâli’nin yardımlarıyla saraya girmişdir. Əndərun’da təhsil aldıqdan sonra 1545'də mir-i aləm, 1546'da yeniçəri ağası və sonrasında Rumeli bəylərbəyi oldu. Aprel 1549 tarixində vəzirlik rütbəsilə Misir bəylərbəyliyi vəzifəsinə gətirildi. Dekabr 1553'də ikinci vəzir ünvanı ilə İran səfərinə qatıldı. Kürəkən Rüstəm Paşa'nın vəfatından sonra sədrəzəm təyin edildi.

Sədrəzəmlik dönəmində Avstriya-Macarıstan imperiyası ilə münasibətləri tənzimlədi. Səmiz Əli Paşa 28 iyun 1565 tarixində sədrəzəm olaraq vəfat etdi. Məzarı Əyyub Sultan Məscidindəki Hacı Bəşir ağa türbəsi yaxınlığındadır. Osmanlı tarixçiləri tərəfindən çox iri, kök və uzunboylu olduğu üçün "Səmiz", yəni Qalın ləqəbi verilmişdir.

Əsərləri
--------

İstanbul’da Cədid Əli Paşa Məscidi və Çömləkçilər küçəsində Sədrəzəm Səmiz Əli Paşa Çeşməsi vardır. Qaragömrük’də Memar Sinan’ın inşa etdiyi Cədid Əli Paşa Mədrəsəsi’ni, Qırxlareli'ndə Memar Sinan'a tikdirdiyi və Cədid Əli Paşa adını daşıyan bir məscid yerləşir. Ədirnə'dəki Memar Sinan’ın inşa etdiyi Əli Paşa Çarşısı ilə yanaşı çarşı qapılarına yaxın bir məscid inşa etdirmişdir. Əbu Suud Əfəndi, Məcmua-i Davət adlı əsərini Səmiz Əli Paşanın adına ərsəyə gətirmişdir.

Mənbə
-----

* Danişmend, İsmail Hâmi, (1961) *Osmanlı Devlet Erkânı*, İstanbul, Türkiye Yayınevi

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-11-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-27.
**Nilotlar** orta və yuxarı Nilin hövzəsində yaşayan qohum xalqların (dinkalar, kalencinlər, luolar, şilluklar, nuerlər, barilər, masailər, samburular, datoqlar, karomoconqlar və s.) qrupu. Onlar həmdə Cənubi Sudanda Mavi Nil və Sobat çayları üzrə, Keniya və Uqandada Viktoriya və Rudolf gölləri arasındaki ərazidə, Tanzaniyada, həmçinin Konqo Demokratik Respublikasının, Efiopiyanın və Misirin sərhəd rayonlarında yaşayırlar.

Ümumi sayı 10 million nəfərə yaxındır. Qabarıq Neqroid irqinə aiddilər. Atletik bədən quruluşu, uca boy və uzanmış başları ilə seçilir.

Nilot dillinin yayıldığı ərazilər
Nillotlar Nil-Saxara dilləri qrupuna aid olan dillərdə danışırlar və maddi və mənəvi mədəniyyətinin bir çox oxşar cəhətləri var.

Nillotlara bəzən dağlı nubiyalaları və nubiyalaları aid edirlər. Nillotların əksəriyyəti yerli ənənəvi din və inancları qoruyub saxlıyırlar, bir qismi isə islamı qəbul ediblər (məsələn luolar). Xalqın bir hissəsi xristian missionerlərin fəaliyyəti nəticəsində, xristianlığı qəbul ediblər.

XX əsrə qədər bu millət qul alverçilərin üzündən çox əzab çəkirdilər.

Nilotlar (Massailər)
Nilotların arasında hələ ibtidai icma quruluşunun qalıqlarını xeyli sayda qoruyub saxlayanlar var. Əsasən balıqçılıq, ovçuluq, əkinçilik, iribuynuzlu mal-qaranın yetişdirilməsi ilə məşğul olurlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "icma quruluşu". 2021-10-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-06.
**Yelizaveta İvanovna Ubryatova** (*rus.* Елизаве́та Ива́новна Убря́това; 27 oktyabr 1907 - 4 mart 1990)— Rusiya türkoloqu.

Həyatı
------

Yelizaveta İvanovna Ubryatova 1907-cı ildə anadan olmuşdur. 1929-cu ildə İrkutsk Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirib Taymır Milli Vilayətində müəllim işləmişdir. Burada o, Norilsk dolqanlarının dilini öyrənir ki, sonralar bunun onun tədqiqatlarında böyük rolu olmuşdur. O, Leninqradda Şimal Xalqlarının İnstitutunda aspiranturada oxumuşdur. Görkəmli alim, SSRİ EA-nın müxbir üzvü S.E. Malovun tələbəsi olmuşdur. 1940-cı ildə namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Yakut dilinin dialektologiyasının ortaya çıxması, daha dəqiq desək, yakut dilinin şivələrinin mövcudluğu haqqında ilk dəfə fikir irəli sürən E. Ubryatova olmuşdur.

E. Ubryatovanın əsərləri türk dillərinin, eləcə də ümumi dialektologiyanın inkişafında prinsipial metodoloji əhəmiyyət kəsb edir. Türk dillərinin dialektoloji atlası onun rəhbərliyi altında tərtib olunmuşdur. O, yakut dilinin sintaktik quruluşu ilə bağlı əhəmiyyətli əsərlərin müəllifidir. E. Ubryatovanın 1950, 1976 və 1977-ci illərdə çap olunmuş monoqrafiyalarında yakut dilinin sintaksisi ilk dəfə hərtərəfli şəkildə tədqiqata cəlb olunmuşdur. Onun çoxsaylı əsərlərində yakut dilinin morfologiyasında tədqiq olunmamış məsələlərə, felisifətlərin xüsusiyyətləri, bağlayıcıların genetik-morfoloji xüsusiyyətləri, hal sistemi, modal sözlərin və nidaların mənşəyi kimi məsələlərin öyrənilməsinə geniş yer verilir. E.Ubryatova yakut dilinin Orxon-Yenisey abidələri qədim türk dili ilə qarşılıqlı əlaqəsi məsələsinə xüsusi diqqət ayırmışdır. Əsərlərində yakut dilinin fonemlər sistemi və morfologiyasının inkişafındakı qanunauyğunluqlarını ortaya çıxarmışdır. Onun tarixi aspektdəki tədqiqatları türk dillərinin öyrənilməsi sahəsində böyük əhəmiyyət daşıyır. Alimin 1945-ci ildə çap olunmuş və bu gün də dilçilik baxımından əhəmiyyətini itirməmiş əsəri «Yakut dilinin tədqiqi haqqında oçerklər»dir. Onun O.Bötlinq, S.Malov, L.Xaritonov, A.Kulakovski kimi görkəmli alimlərin həyat və yaradıcılıqlarına həsr olunmuş onlarca məqaləsi vardır. Rus qrafikası və rus dilinin prinsipləri əsasında yakut dilinin yeni işlənib hazırlanmasında E.Ubryatovanın xüsusi xidməti olmuşdur.

Yelizaveta Ubryatova 1990-cı ildə Novosibirsk şəhərində 82 yaşında vəfat etmişdir.
**Nima Qum Muzeyi** (仁摩サンドミュージアム, *Nima Sando Myuciamu*?) – Yaponiyanın Şimane prefekturasının Oda şəhərində, keçmiş Nima qəsəbəsinin ərazisində yerləşən və quma həsr olunmuş muzey. Burada dünyanın ən böyük qum saatı saxlanılır.

Tarixi
------

Muzeyin açılışı 3 mart 1991-ci ildə yerli bələdiyyə başçısının iştirakı ilə baş tutmuşdur. Muzeyin yaradılmasında məqsəd qəsəbə yaxınlığında yerləşən Kotoqahama çimərliyinin qumunu nümayiş etdirərək turist cəlb etmək olmuşdur. Belə ki, bu çimərliyin qumu "oxumaq" xüsusiyyətinə malikdir.

Muzeyin memarı Nimada doğulmuş Şin Takamatsudur. O, muzeyin ən hündür piramidasını anasının qəbrindən görünə biləcək şəkildə dizayn etmişdir.

Xüsusiyyətlər
-------------

Muzey altı şüşə piramidadan ibarətdir. Ən böyük şüşə piramidasında Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüş dünyanın ən böyük qum saatı saxlanılır. Bu qum saatının yuxarı kürəsinin tam boşalması və aşağı kürəsinin tam dolması düz 1 il çəkir. Hər ilin 31 dekabr tarixində gecəyarısı qum saatı çevrilir.

Qum saatının yerləşdiyi şüşə piramida 21 metr hündürlüyündə və 17 metr enindədir. Qum saatı isə 5 metr hündürlüyündə və 1 metr diametrindədir. İçərisindəki qumun ağırlığı 1 tondur, hər qum dənəsi 0,13 millimetr ölçüsündədir. Qum diametri 0,85 millimetr olan dəlikdən tökülür.

Qum, zaman və ətraf mühit muzeyin üç konsepsiyasını təşkil edir. Muzeydə qum akustikasını nümayiş etdirən sənət əsərləri kolleksiyası mövcuddur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14  "Nima Sand Museum". Atlas Obscura (ingiliscə). 9 yanvar 2010. 8 sentyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 sentyabr 2022.
2. 1 2  "Nima Sand Museum". Shimane Guide (ingiliscə).  (#archive\_missing\_date) tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 sentyabr 2022.

Xarici keçidlər
---------------

* sandmuseum.jp — Nima Qum Muzeyinin rəsmi saytı

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook |
| Foto, video və audio | Instagram · YouTube |
**Ulduz assosiasiyaları** — XX yüzilliyin ortalarında müşahidələr və onların nəzəri interpretasiyası yolu ilə müəyyən etmişlər ki, O və B siniflərinə məxsus böyük işıqlıqlı ulduzlar dinamik bağlı olan müəyyən qruplar təşkil edirlər. Bunlar ulduz assosiasiyaları adlanır.

Növləri
-------

İki növ ulduz assosiasiyası vardır. Böyük işıqlıqlı isti O və B ulduzları toplanır və belə assosiasiya OB tipli isti assosiasiya adlanır; hər belə assosiasiyafa yüzə qədər O və B siniflərinə məxsus işıqlıqları böyük olan isti ulduzlar vardır. İkinci növ assosiasiyalar T Buğa tipli dəyişənlərdən ibarətdir; belə assosiasiyalar T tipli soyuq assosiasiyalar adlanır.

Yerləşməsi
----------

Yerə ən yaxın T assosiasiyalardan biri Orion bürcündədir; bu assosiasiyada 500-dən çox T Buğa tipli ulduz vardır. Ulduz assosiasiyalar da müstəvi altsistemdə yerləşirlər.

Ulduz assosiasiyalarda ulduzlar çox cavan olduğundan və assosiasiyalar həm də dayanaqsız olduğundan iki mühüm nəticə söyləmək olar: ulduzəmələgəlmə prosesi Bizim Qalaktikada indi də davam edir və ulduzlar tək-tək deyil, qruplarda - ulduz assosiasiyalarında əmələ gəlirlər.

İstinadlar
----------

1. 1 2  R.Ə.Hüseynov Astronomiya "Maarif" nəşriyyatı Bakı, 1997

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Astronomiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Üzərində "*Nur für Deutsche*" yazısı olan skamya. Taqanroq, SSRİ, 1942-ci il.

  

"**Yalnız almanlar üçün**" (*alm.* Nur für Deutsche‎) və ya "**Yalnız arilər üçün**" (*Nur für Arien*) — İkinci Dünya müharibəsi zamanı Nasist Almaniyasında və onun işğal etdiyi ölkələrdə istifadə olunmuş milliyətçi şüar. Bu ifadə ictimai nəqliyyat vasitələrində, kafelərdə, parklarda, kinoteatrlarda və s. yerləşdirilmişdi. Bu, ictimai ziyarət yerlərinin yalnız almanəsilli insanlar üçün nəzərdə tutulduğunu göstərirdi. İşğal olunmuş ölkələrin qalan əhalisinə bu yazı ilə ictimai yerlərə getmələri qəti qadağan edilmişdi.

Nasist Almaniyasının irqi siyasətinin elementlərindən biri olan yazı əsasən qeyri-alman əhalisinin çoxluq təşkil etdiyi Şərqi Avropa ölkələrində istifadə olunurdu və yerli əhalini irqi cəhətdən təcrid etmək məqsədi daşıyırdı. Bir qayda olaraq, tramvay və qatarların birinci vaqonları Almaniya işğal və hərbi idarəsinin, Almaniya hərbi qulluqçularının, NSAFP üzvlərinin və almanəsilli mülki əhalinin daşınması üçün ayrılmışdı.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Černý, Jan.* "Filipíny po katastrofě a násilí ruských vojáků v Evropě v roce 1945". Český rozhlas Plus. Český rozhlas. 24 noyabr 2013. 2023-05-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-20.
2. 1 2  *Skalský.* "Soužití Čechů a Němců na Znojemsku". České národní listy. Křesťanskosociální hnutí ve spolupráci s Kruhem občanů ČR vyhnaných v r. 1938 z pohraničí. iyun 2008. 2023-05-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-20.
3. 1 2  *Bór-Komorowski, Tadeusz.* Armia podziemna (polsky). Bellona. 2009. səh. 108. ISBN 978-83-11-11617-7.
4. 1 2  "Nur fur Deutsche!" (polsky). Przewodnik Katolicki. 25 April 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 may 2023.
**Koleoidealar** *(Coleoidea)* **-** ali başıayaqlı molluskaları özündə birləşdirən yarımsinif. Baş hissəsi xüsusiləşmiş, hissiyyat orqanları yaxşı inkişaf etmiş, 8 və ya 10 qollu iki qəlsəməli tənəffüs orqanı olan, qabığı yumşaq bədənin daxilində yerləşən (çox vaxt olmur və ya rudiment şəklində qalır) molyuskalar. Qabıq bədənin daxilində yerləşdiyi üçün bu qrupun adını paleontoloqlar daxiliqabıqlılar (*Endocochlia*), bioloqlar isə qəlsəmələrin sayına görə ikiqəlsəməlilər (*Dibranchiata*) adlandırıblar, Hazırda xarici- və daxiliqabıqlı başıayaqlı molyuskalar arasında bir sıra oxşar əlamətlərin olduğunu nəzərə alaraq daxiliqabıqlıları *Coleoidea* yarımsinifinə ayrılmışdır. Koleoidealar mezozoyun stratiqrafiyası üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən, nəsli kəsilmiş belemnitlər, müasir osminoqlar, karakatisalar aid edilir. Bunların bədəni ikitərəfli-simmetrik müxtəlif formada olub qıf yaxşı inkişaf etmişdir. Aktiv üzənlərdə uzunsov iti bədənin yan tərəflərində üzgəclər inkişaf etmişdir. Bəzi koleoidealar (nəhəng kalmarlar) bədənin uzunluğu (qollarla birlikdə) 8*m*-ə çatır. Bunlar ən böyük onurğasızlar və molyuskalardır. Qabıqları cürbəcür formada olur. Təkcə dişi arqonavtlarda qabıq xarici vəziyyət tutur. Lakin o, mantiya ilə deyil qollarda yerləşən vəzilərlə çökdürülür. Erkən arqonavtların qabığı olmur. Fossil koleoidealar skeletin, müasir koleoidealar isə yumşaq bədənin quruluşuna görə dəstələrə bölünür. Üçdən yeddiyə qədər dəstə mövcuddur, Başlıca olaraq *Belemnitida, Decapoda* və *Octopoda* dəstələri ayrılır. Devon — müasir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1999.

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press. 2006. 679.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q749814
* Wikispecies: Coleoidea
* AFD: Coleoidea
* EoL: 2578966
* Fossilworks: 59785
* iNaturalist: 372759
* ITIS: 82330
* NCBI: 6606
* NZOR: 7c3fa9e2-e947-4460-b2ad-2fd36c7844c5
* WoRMS: 11709

 |
**Lentli pardaqlama dəzgahı** müstəvi, qabarıq və çökük sətlərin üzəri abarziv dənəciklərlə örtülmüş elastiki lentlə emalında tətbiq olunur. Lentli pardaqlama üsullarından asılı olaraq dəzgahlar emal olunan hissələrin növünə uyğun olaraq layihələndirilirlər. Onlar dairəvi, müstəvi və profil dəzgahlarına bölünürlər.

Əlavə yan pardaq dairəsinə malik, stasionar lentli pardaqlama dəzgahı
Müstəvi lentli pardaqlama dəzgahları metal lövhələrin və lövhə şəkilli ağac hissələrin emalına yarayırlar. Pardaq lenti iki və ya üç diyircək arasında tarım çəkilir. Tarım qüvvəsi lentin enindən asılı olaraq 30÷90 N/cm arasında yerləşir. Lentin mərkəzləşməsi diyircəklərin çəlləkformalı hazırlanması ilə əldə edilir. Lent dayaq vasitəsilə emal olunan hissəyə sıxılır. Alət kimi elektrokorund və ya silisiumkarbid dənəcikli lentlərdən istifadə olunur.

Tətbiq sahəsi
-------------

Dairəvi lentli pardaqlama dəzgahlarında boru, çubuq, diyircək və çənlər emal edilir. Dəzgahın növündən asılı olaraq veriş hərəkəti hissə və ya alət bərkidilmiş support arasında bölünür. Legirli poladların emalında korund-dan istifadə edildiyi halda, çuqun və başqa materialların pardaqlanmasında silisumkarbid geniş tətbiq tapır. Bu dəzgahlar adi xarici dairəvi pardaqlama dəzgahına oxşar quruluşa malikdirlər. Pardaq dairəsinin əvəzində dayaqla hissəyə sıxılan, fırlanan pardaqlama lentindən istifadə edilir.

Profil lentli pardaqlama dəzgahı müxtəlif formalı hissələrin kobud və təmiz emalında
tətbiq edilir. Emal çox vaxt dairəvi stollu və ya axın xətli dəzgahlarda aparılır. Alət kimi üzərində müxtəlif ölçülü abraziv dənəciklər bərkidilmiş lentlərdən istifadə olunur.
Lentli pardaqlama dəzgahlarının incə emalda tətbiqi, paslanmayan polad, bürünc və sinkdən hazırlanmış lövhələrin daha incə səthin əldə edilməsinə xidmət edir. Dəzgah, üzərində elektrik mühərriki ilə hərəkətə gətirlilən şpindellər bərkidilmiş əsas lövhədən ibarətdir. Stola veriş hidravlik ötürmədən verilir.
Son zamanlar robot əlinə bərkidilmiş lentli pardaqlama başlıqlarından da istifadə edilir. CNC idarə sisteminə malik robot lenti səth üzrə verilmiş trayektoriyaya əsasən hərəkət etdirir. Bu texnoloji sistem daha çox sərbəst profilə malik hissələrin (turbin pərləri, ştamp hissələri, rotor lövhələri və s.) emalında tətbiq olunur. Proses zamanı robotun tətbiq məqsədi dəyişilə də bilər. Yəni robot alət əvəzinə hissəni pardaqlama lenti boyunca müəyyən trayektoriya üzrə hərəkət etdirə bilir.
Lentli pardaqlama mexanizmləri arasında əl ilə tutulub işlədilən pardaqlama lentləri məlumdur. Bu maşınlar töküklərin üzərində qalan çıxıntıların, qırıntıların təmizlənməsində əlverişli tətbiq oluna bilirlər.

Istinad
-------

* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. II hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.
**Rabitə və informasiya texnologiyaları sahəsi işçilərinin peşə bayramı günü** — 2006-cı il 6 dekabrdan etibarən hər il qeyd olunan peşə bayramı.

Peşə bayramı Azərbaycan Respublikasında telefon rabitəsinin yaradılmasının 125 illiyi ilə əlaqədar olaraq, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 2 dekabr 2006-cı il, 1804 nömrəli sərəncamı ilə təsis edilib.

Hər il peşə bayramı ilə əlaqədar olaraq, bu sahədə çalışanlar müxtəlif fəxri adlar və Azərbaycanın digər dövlət təltifləri ilə təltif edilirlər.

Tarixi
------

İndiki Azərbaycan ərazilərinə aid ilk ciddi rabitə fəaliyyəti Hülakülər dövlətinə təsadüf edir. Tarixə məlum olan ilk yazılı mənbə Qazan xanın 1303-cü ildə dövlətini iqtisadi və siyasi böhrandan qurtarmaq üçün poçt sahəsində islahatlar həyata keçirməsidir. Poçt rabitəsinin dövlət səviyyəsində təşkilinin təməli isə ilk dəfə 1501-ci ildə isə Şah İsmayıl Xətai tərəfindən qoyulub.

Peşə bayramının hər il 6 dekabr tarixində keçirilməsi isə birbaşa 1881-ci il dekabrın 6-da Bakıda "Nobel qardaşları" cəmiyyəti tərəfindən ilk telefon xəttinin çəkilməsi ilə bağlıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "6 dekabr rabitə və informasiya texnologiyaları işçilərinin peşə bayramı günüdür". Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi (Azərbaycan) (az.). 06.12.2020. İstifadə tarixi: 22.10.2022.
2. ↑  "Rabitə və informasiya texnologiyaları sahəsi işçilərinin peşə bayramı gününün təsis edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI". e-qanun.az (az.). 2 dekabr 2006. 2022-03-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22.10.2022.
3. ↑  "Bu gün rabitə və informasiya texnologiyaları sahəsi işçilərinin peşə bayramıdır". azertag.az (az.). 06.12.2021. İstifadə tarixi: 22.10.2022.
**Heydəri** – zərbi muğam olub "Şüştər" lad-məqamı üzərində qurulub. O da 4/2 ölçüsünə əsaslanır. Bu zərbi muğam başqalarına nisbətən həcmcə bir qədər kiçikdir.

Heydəri XIX əsrdə populyar zərbi muğamlardan biri olub. Tarzən Mirzə Fərəcin zərbi muğamlar siyahısı dediklərimizi təsdiq edə bilər. Heydərinin mətn əsasını, adətən, professonal şeriyyət təşkil edir. Maraqlıdır ki, başqa zərbi muğamlardan fərqli olaraq Heydəri ənənəyə görə vokal-instrumental bölmə ilə deyil, məhz sazəndə dəstəsinin ifa etdiyi instrumental bölmə ilə tamamlanır. Deməli bu zəruri muğamda instrumental bölmə daha fəaldır.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan musiqisi
* Muğam
* Zərbi muğamlar

Mənbə
-----

* Zərbi muğamlar[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* Muğam festivalı Arxivləşdirilib 2016-03-13 at the Wayback Machine
* Azərbaycan xalq musiqisi Arxivləşdirilib 2008-08-28 at the Wayback Machine

| ⛭Muğamlar |
| --- |
| Muğamlar | 

|  |  |
| --- | --- |
| Əsas muğamlar | 
* Rast
* Şur
* Segah
* Çahargah
* Bayatı-Şiraz
* Şüştər
* Hümayun

 |
| Zərbi muğamlar | 
* Heyratı
* Arazbarı
* Səmayi-Şəms
* Mənsuriyyə
* Mani
* Ovşarı
* Heydəri
* Qarabağ şikəstəsi
* Kəsmə şikəstə

 |
| Rast muğamları | 
* Mahur-Hindi
* Orta Mahur
* Bayatı-Qacar
* Dügah

 |

 |  |
| Digər | 
* Simfonik muğam
* Azərbaycan cazı
* Muğam üçlüyü
* Muğam Dünyası Beynəlxalq musiqi festivalı
* Beynəlxalq Muğam Mərkəzi

 |
**Uzunluq** riyaziyyatda parça, yol və əyrilərin xassələrini səciyyələndirir. Əyrinin uzunluğu həmçinin "*qövs uzunluğu*" da adlanır.

Parçanın uzunluğu
-----------------

Əgər, uyğun olaraq {\displaystyle (a\_{1},a\_{2},a\_{3})} , {\displaystyle (b\_{1},b\_{2},b\_{3})} koordinatlarına malik {\displaystyle A} və {\displaystyle B} nöqtələri verilmiş {\displaystyle \mathbb {R} ^{3}} fəzaya aiddrsə, onda bu koordinatlar arasındakı {\displaystyle AB} parçasının uzunluğu Pifaqor teoreminə görə hesablanır:

{\displaystyle |AB|={\sqrt {(a\_{1}-b\_{1})^{2}+(a\_{2}-b\_{2})^{2}+(a\_{3}-b\_{3})^{2}}}}

Müstəvidə yolun uzunluğu
------------------------

Müstəvi üzərində və ya fəzada yol iki və ya üç koordinat funksiyası ilə verilir:

{\displaystyle t\mapsto (x(t),y(t))} uyğun olaraq {\displaystyle t\mapsto (x(t),y(t),z(t))}, {\displaystyle a\leq t\leq b} şərti daxilində.
Hissə-hissə kəsilməyən yolun uzunluğu onun vektorunun inteqrallanması ilə əldə edilir: 

{\displaystyle L=\int \_{a}^{b}{\sqrt {{\dot {x}}(t)^{2}+{\dot {y}}(t)^{2}}}\,\mathrm {d} t} uyğun olaraq {\displaystyle \int \_{a}^{b}{\sqrt {{\dot {x}}(t)^{2}+{\dot {y}}(t)^{2}+{\dot {z}}(t)^{2}}}\,\mathrm {d} t.}

Polyar koordinat sistemində yolun uzunluğu
------------------------------------------

Müstəvidə verilmiş yol polyar koordinat sistemnində {\displaystyle r(\varphi )} şəklind təyin olunmuşsa, onda

{\displaystyle \varphi \_{0}\leq \varphi \leq \varphi \_{1}} üçün {\displaystyle \varphi \mapsto (r(\varphi )\cos \varphi ,r(\varphi )\sin \varphi )}
hasil qaydasından alınır

{\displaystyle {\frac {\mathrm {d} x}{\mathrm {d} \varphi }}=r^{\prime }(\varphi )\cos \varphi -r(\varphi )\sin \varphi } və
{\displaystyle {\frac {\mathrm {d} y}{\mathrm {d} \varphi }}=r^{\prime }(\varphi )\sin \varphi +r(\varphi )\cos \varphi }, bununla
{\displaystyle \left({\frac {\mathrm {d} x}{\mathrm {d} \varphi }}\right)^{2}+\left({\frac {\mathrm {d} y}{\mathrm {d} \varphi }}\right)^{2}=\left(r^{\prime }(\varphi )\right)^{2}+r^{2}(\varphi )}.
Buradan polyar koordinat siistemondə yolun uzunluğu belə tapılır:

{\displaystyle L=\int \_{\varphi \_{0}}^{\varphi \_{1}}{\sqrt {\left(r^{\prime }(\varphi )\right)^{2}+r^{2}(\varphi )}}\,\mathrm {d} \varphi }.

Həmçinin bax
------------

Uzunluq (Fizika)

Uzunluq (Cəbr)
**Açıq ulduz topası** və ya sadəcə açıq topa – eyni molekulyar buluddan meydana gəlmiş bir neçə min ulduzdan əmələ gələn bir ulduz qrupuna verilən addır.

Yerləşməsi
----------

Açıq ulduz topaları əsasən Ağ Yolda toplanmışlar. Bu topaların ulduzlarını ümumi qalaktik fondan ayırmaq çox çətindir. Bunun üçün spektral tədqiqatlar aparmaq, çoxlu sayda ulduzların rəng göstərəcilərini və məxsusi hərəkətlərini öyrənmək lazımdır. Hər bir açıq topanın ulduzları eyni şüa sürətinə və məxsusi hərəkətə malikdir.

Quruluşu
--------

Topalar dağınıqdır və bir mərkəz ətrafında deyil. Açıq topalar ancaq aktiv ulduz quruluşunun olduğu spiralvari və nizamsız qalaktikalarda olurlar. Ümumilikdə bir neçə yüz milyon ildən cavandırlar. Açıq ulduz topalarına misal olaraq Ülkər və Buğa ulduz topalarını göstərmək olar. Ülkər ulduz topası baş ardıcılığın ulduzlarından ibarətdir (bu topada nəhəng və ifrat nəhəng ulduzlar çox azdır). Ülkər — Buğa bürcündə və Yerdən 440 işiq ili uzaqlığında yerləşən açıq ulduz topasıdır.

Yaşları
-------

Ulduz toplusunun yaşı təxminən 60–100 milyon ildir. Ulduz topası 250 milyon ildən sonra məhv olacaq. Bu ulduz topasında 1000 — dən çox ulduz olduğu ehtimal olunur. Hər bir topadakı ulduzları eyni məsafədə hesab etmək olar. Odur ki, topanın hər bir ulduzunu Hersşprunq-Ressel diaqramında öz yerində müəyyən etməklə və bu diaqramda baş ardıcıllıqdan kənarda qalan ulduzları topanınkı hesab etməməklə topaya məxsus ulduzları ayırmış olarıq. Əlbəttə, bu zaman ulduzlararası mühitdə udulmanə nəzərə almaq lazımdır. İstinad ulduzları üçün qurulmuş Hersşprunq -Ressel diaqramından istifadə etməklə spektr (effektiv temperatur) və ya B-V-yə uyğun olan M mütləq ulduz ölçüləri tapılır.

Görünməsi
---------

Qeyd edək ki, Ülkər səpilən ulduz topasında adi gözlə yeddi ulduz görünür; güclü teleskopda 200, həmin teleskoplarda müasir fotoemulsiyaların köməyi ilə isə 300-ə qədər ulduz qeydə alınır. Bizim Qalaktikada 1200-ə qədər açıq ulduz topası aşkar edilmişdir. Bunlara qədər məsafə 2ps-dan 20 ps-ə qədərdir. Bu topaların orta diametri 35ps-dir.

İstinadlar
----------

1. ↑  R. Ə. Hüseynov "Astronomiya" , Maarif nəşriyyatı, Bakı,1997
**Eqeskov qəsri** (dan. Egeskov Slot) — Danimarkanın Fin adasının cənubunda yerləşən qəsr. Qəsr Avropa intibah dövrünün ən gözəl abidəsidir. Qəsr 1554-cü ildə Frands Brakenhaus tərəfindən inşa edildi. Danimarka xalqının XVI əsrdə qaldırdığı müharibə üzündən bir çox əsilzadə evlərini qalaya çevirmişdilər Qəsr maksimum dərinliyi 5 metr olan gölün yaxınlığında tikilmişdir və qəsrə yeganə giriş körpüdəndir. Deyilənlərə görə qəsri tikmək üçün xeyli palıd ağacından istifadə etmişdilər. "Egeskov" "Palıd meşəsi" deməkdir.

Memarlıq
--------

Qəsr bir-biri ilə bağlı olan iki tikilidən ibarətdir. Bu isə qəsri qoruyanlar üçün üstünlük idi. Bu cüt divarların qalınlığı 1 metr olub gizli nərdivanı və quyusu vardır. Qəsri müdafiə edənlər qalanın qıraqlarında olan qüllələrdən düşmən cinahlarına hücum edə bilərlər. Qəsrdə qaynar su atma yarıqları, ox atma yarıqları, top atma yerləri var.

Qəsrin içindəkilər
------------------

Qəsrin içində müxtəlif rəsm əsərlər yerləşir. Qəsrin birinci mərtəbəsindəki böyük salonda 1677-ci ildə Koqe körfəzindəki döyüşdə Nils Jülenin İsveç qüvvələrinin məğlubiyyətini əks etdirən rəsmini görmək mümkündür.

Bağça və ərazi
--------------

Labirint
Qəsrin ətrafında geniş ərazi var. 200.000 m²-lik sahəni əhatə edən bu ərazi bir neçə parka ayrılır. Bu parklarda intibah dövrü bağçaları, müxtəlif fiqurlara salınmış bitkilər, fəvvarələr yerləşir Qəsrin Fuçisiya çiçəkli bitki cinsinə ev sahibliyi edən bağı Avropada bu cür bağlar arasında ən böyüyü sayılır. 1538 növ burada saxlanılır

Digər bağçalar qəsrin yanındadır. Bunlar İngilis bağçası, su bağçası, ot bağçası, meyvə-tərəvəz bağçası və s.dir.Burada həmdə dünyanın ən böyük bambuk labirinti yerləşir.

Sərgilənənlər
-------------

Eqeskov qəsrində bu kolleksiyalar sərgilənməkdədir:

* Klassik avtomobillər kolleksiyası
* Klassik motosikletlər kolleksiyası
* Əkinçilik tarixini əks etdirən əşyalar kolleksiyası
* Uçan aparatlar kolleksiyası
* Fövqaladə hal üçün nəzərdə tutulmuş nəqliyyatlar kolleksiyası

Faktlar
-------

| № |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1 | Sahəsi | 1,131 ha |
| 2 | Parklarla birlikdə sahəsi | 20 ha |
| 3 | Otaq sayı | 66 |
| 4 | Pəncərə sayı | 200 |
| 5 | Hamam otaqlarının sayı | 6 |
| 6 | Labirint sayı | 4 |
| 7 | Çəpərlərin yaşı | 270 il |
| 8 | Qapı sayı | 171 |
| 9 | Çəpərlərin maks. hündürlüyü | 8 m |
| 10 | Fuçsiya cinsindən olan növlərin sayı | 1538 |
| 11 | Qəsr işçilərinin sayı | 120 |
| 12 | Muzey sahəsi | 8000 m2 |
|

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*

Mənbə
-----

* "Funen"Encyclopedia Britanica,2006 Encyclopedia Britannica service,30 July 2006
* Verner Rasmussen, Egeskov,prepared for the Egeskov Estate,2003reprinting.
* C.M.Hogan, Design of Egeskov Castle,Lumina Techologies,Santa Rosa July 22 ,2005

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt
**Manolo Blanik** (*isp.* Manolo Blahnik; 27 noyabr 1942) — ispan ayaqqabı dizayneri və eyniadlı şirkətin təsisçisi.

Bioqrafiyası
------------

Blanik ailəsinin banan əkdiyi Kanar adalarında, İspan və Çex ailəsində anadan olmuşdur. 1965-ci ildə Cenevrə Universitetini bitirmişdir, burada hüquq və ədəbiyyat öyrənmiş, dizaynı öyrənmək üçün isə Parisə köçmüşdür.

1970-ci ildə Londona köçmüşdür. Vogue Italia jurnalında bir ayaqqabı sütununa rəhbərlik etdi. Eskizlərini görən Diana Vriland, gəncə vaxt itirməməyi və ayaqqabı dizaynı ilə məşğul olmağı tövsiyə etdi. Üç il sonra, Çelsi şəhərində Zapata mağazasını satın alaraq ilk mağazasını açmışdır. 1979-cu ildə Blanik Nyu-Yorkdakı Medison prospektində bir butik açaraq Perri Ellis və Calvin Klein ilə əməkdaşlıq etməyə başlamışdır. 1990-cı illərdə Con Qalyano və İv Sen Loran ilə birlikdə çalışaraq şöhrət qazanmışdır.

Ayaqqabı
--------

«Manolo Blanik»
Blanik şirkəti tərəfindən hazırlanan ayaqqabıların fərqli bir xüsusiyyəti yüksək topuqlar, orijinal dizayn və müxtəlif materialların istifadə edilir. Onun üslubu zəriflik və rahatlıq arasındakı xaçdır. Heç olmasa yüksək qiymətə (cüt üçün 400 dollardan 4000 dollara) görə, şirkətin daimi müştəriləri Madonna, Naomi Kempbll, Sara Cessika Parker, Kylie Minogue və Winona Ryder kimi məşhurlardır.

Manolo Blanik butikləri ABŞ, Honq Konq, Cənubi Koreya, Sinqapur, İngiltərə, İspaniya, Türkiyə, Küveyt, Dubay, habelə Rusiyada (Moskva və Sankt-Peterburqda) yerləşir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Manolo Blahnik // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2  Manolo Blahnik // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı
* Manolo Blanikin bioqrafiyası Arxivləşdirilib 2008-07-24 at the Wayback Machine  (ing.)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) · Brockhaus · Prabook |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNC: a11284304 · BNE: XX1700772 · BNF: 161378162 · CONOR: 8405347 · GND: 124869149 · ICCU: PALV010357 · ISNI: 0000 0001 1026 0074 · LCCN: n00011806 · NKC: xx0021581 · NTA: 074582585 · NUKAT: n2004095882 · SUDOC: 151776350 · VIAF: 45246684 · WorldCat VIAF: 45246684 |

 |
**Etnos** (*yun.* ἔθνος / éthnos, *azərb.* xalq‎) — sözün dar mənasında, nisbətən sabit xüsusiyyətləri olan mədəniyyət və psixikaya malik, habelə öz vəhdətini insanların başqa qruplarından fərqləndirən, bir dildə danışan insanların tarixən yaranmış məcmusu. Etnos üzvlərinin öz qrup vəhdətini dərk etmələrinə etnik özünü dərketmə deyilir; bunun da zahiri əlaməti özünü adlandırma — etnonimdir. Etnosun sabitliyi bir sıra amillərlə, ilk növbədə endoqamiya ilə bağlıdır. Etnos üçün varislik, fasiləsiz inkişaf, habelə zaman çərçivəsində dəyişmə səçiyyəvidir. Bütün bunlara etnik (etnogenetik) proseslər deyilir. Həmin proseslər nəticəsində yeni etnik hala keçid baş verə bilər. Etnoqrafik tədqiqat obyekti mənasında etnos termini XX əsrin əvvəlində yaranmış və rus alimi S.M.Şirokoqorovun (1887—1939) adı ilə bağlıdır.

Etnik proseslərin içərisində konsolidasiya və assimilyasiya xüsusi yer tutur. Bəzən etnik inkişaf mürəkkəb xarakter daşıyır və bu proseslər eyni vaxtda baş verir. 
Konsolidasiya bir neçə qohum etnosun böyük bir xalqa çevrilməsinə, ya da sosial - iqtisadı, mədəni inkişaf nəticəsində formalaşmış xalqın daha da mürəkkəbləşməsinə deyilir. Birinci halda bu etnoslar arası, ikinci halda isə etnosdaxili konsolidasiya adlanır. 
Assimilyasiyanın mahiyyəti ondan ibarətdir ki, bir xalqın müəyyən qrupları bütöv xalq, başqa bir xalqın içərisində yaşayaraq, uzunmüddətli təmas nəticəsində onun mahiyyətini götürür, dilini öz dili sayır və özünün əvvəlki etnik birliyə mənsubiyyətinə qəbul etmir. Milli özünüdərkin dəyişməsi bu prosesin sonu sayılır.