Fransa Bretinyi müqaviləsindən sonra: Fransız ərazisi yaşıl, İngilis ərazisi çəhrayı/
**Bretinyi** **müqaviləsi** 8 may 1360-cı ildə tərtib edilmiş və 24 oktyabr 1360-cı ildə İngiltərə kralı III Edvard və Fransa kralı II Con arasında imzalanmış müqavilədir. Geriyə nəzər saldıqda, bu, Yüzillik Müharibənin (1337–1453) birinci mərhələsinin sona çatması, eləcə də Avropa qitəsində ingilis gücünün zirvəsi kimi görünür.

O, Şartr yaxınlığındakı Bretinyi kəndində imzalanmış və daha sonra 24 oktyabr 1360-cı ildə **Kale müqaviləsi** kimi təsdiqlənmişdir.

Arxa plan
---------

Puatye döyüşündə (19 sentyabr 1356) əsir götürülən Fransa kralı II Con London müqaviləsini yazmaq üçün İngiltərə kralı III Edvard ilə birlikdə çalışdı.  Müqavilə Dofin Çarlz-a onu rədd etməyi tövsiyə edən Fransa Baş Ştatları tərəfindən pisləndi. 

Cavab olaraq, bir il əvvəl ləğv edilmiş London Müqaviləsində iddia edilən üstünlüklərdən bir neçəsini əldə etmək istəyən Edvard  Reymsi mühasirəyə aldı.  Mühasirə yanvar ayına qədər davam etdi və təchizat tükəndiyi üçün Edvard Burqundiyaya çəkildi.  İngilis ordusu Parisi əbəs yerə mühasirəyə almağa cəhd etdikdən sonra Edvard Şartra yürüş etdi  və şərtlərin müzakirəsi aprelin əvvəlində başladı.

Şərtlər
-------

 Milli Arxivdə Kale Chest müqaviləsi, Kew .
Bretinyi müqaviləsi 1360-cı il mayın 10-da Hôtel de Sensdə Dofin Çarlz və altı ingilis cəngavəri tərəfindən təsdiqləndi  14 iyun 1360-cı ildə İngiltərədə məhbus qalan II İohann və Puatye döyüşündə əsir olan digər fransız əsgərləri Uels şahzadəsi III Edvardın iştirak etdiyi ziyafətdə müqaviləni təsdiq etdi.  Müqavilənin yekunlaşması 24 oktyabr 1360-cı ildə Kaledə baş tutacaqdı. 

Bu müqaviləyə əsasən III Edvard Quyen və Qaskondan başqa  Poito, Setonc və Aunis, Agenas, Periqord,  Limuzin,  Quercy,  Bigorre, Gauré qraflığı, Ango, Rouergue,  Montreuil-sur-Mer, Ponthieu,  Kale,  Sangatte, Ham və Kont qraflığını ələ keçirdi. İngiltərə kralı onlara sədaqət andı içmədən onları azad və aydın tutmalı idi. Bundan əlavə, İngiltərə kralının indi sahib olduğu bütün adalar artıq Fransa kralının hökmranlığı altında olmayacaqdı. Akvitaniya hersoqu titulu Akvitaniya Lordunun xeyrinə tərk edildi. 

Onun tərəfində İngiltərə kralı Fransa taxtına olan bütün iddialarından imtina etdi.  Bretigny'nin şərtləri bu qədər münaqişəyə səbəb olan feodal məsuliyyətlərini həll etmək üçün nəzərdə tutulmuşdu və ingilislərə gəldikdə, İngilis ərazilərini Aquitaine'nin genişləndirilmiş variantında cəmləşdirəcəkdi. İngiltərə, həmçinin 1228-ci ildə İngiltərə kralı tərəfindən onlardan məhrum edilmiş Koutans yepiskopunun Alderney hüquqlarını bərpa etdi.

II İohann fidyə müqabilində üç milyon ekus ödəməli oldu  və bir milyon ödədikdən sonra sərbəst buraxılacaqdı. Bu hadisə bir livre turnuya (iyirmi sous) bərabər olan frankın ilk zərb edilməsi idi. Fidyəsinin ödənilməsinə zəmanət olaraq, Con iki oğlunu, Anjou hersoqu I Lui və Berri hersoqu İohannı,  bir neçə şahzadə və zadəgan, dörd Paris sakini və hər birindən iki vətəndaşı girov verdi. Fransanın on doqquz əsas şəhəri.

Dağılma
-------

Girovlar saxlanılarkən, Con fidyəni ödəməyə vəsait toplamaq üçün Fransaya qayıtdı. 1362-ci ildə ingilislərin nəzarətində olan Kaledə girov olan Conun oğlu Anjou Lüdovik əsirlikdən qaçdı. Beləliklə, onun girovu getdikdən sonra Con İngiltərədəki əsirliyə qayıtmaqdan şərəf duydu. 1364-cü ildə əsirlikdə öldü və onun yerinə oğlu V Çarlz keçdi. 1369-cu ildə III Edvardın müqavilənin şərtlərinə əməl etmədiyini bəhanə edərək Fransa kralı yenidən müharibə elan etdi.

1376-cı ildə III Edvardın ölümü zamanı ingilis qüvvələri cənub-qərbdə, Bordo ətrafındakı ərazilərinə geri çəkildi.

Nəticə
------

Müqavilə uzunmüddətli sülhə səbəb olmadı, lakin Yüzillik Müharibəyə doqquz illik ara verildi.  Sonrakı illərdə fransız qüvvələri ingilis-navarralılara və Bretonlara qarşı döyüşlərdə iştirak etdi.

Həmçinin bax
------------

* Sülh müqavilələrinin siyahısı
* Troya müqaviləsi

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Sumption, 2001
2. ↑  Tout, 1905
3. 1 2  Prestwich, 1980
4. ↑  Ormrod, 2012. səh. 405
5. ↑  Goodman, 2014
6. ↑  Bombi, 2019
7. ↑  Curry, 2003
8. ↑  Prestwich, 2005
9. ↑  Tuchman, 1979
10. ↑  Guignebert, 1930
11. ↑  Watts, 2009

Qeydlər
-------


1. ↑  Ormrod danışıqların 1360-cı il mayın 1-də başladığını bildirir.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük rus · Britannica (11-th) · Britannica (onlayn) · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | BNF: 14639590q · LCCN: n94037949 · SUDOC: 08789548X |