recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Boşboğaz** (*rus.* Баламут) — rejissor Vladimir Roqovoyun filmi.

Məzmun
------

Kənd məktəbinin məzunu Pyotr Qoroxov yaşadığı Dyadkovo kəndindən Moskvaya – nüfuzlu iqtisadiyyat universitetinə daxil olmağa gəlir. Ali məktəbə daxil olmaq ona bir möcüzə sayəsində nəsib olur. Petyanı həmişə həyatda təsadüflər xilas edir. Əyalətdən olan oğlan digər tələbələrdən kəskin fərqlənir. Lakin buna baxmayaraq Pyotr digər tələbələrin əhatəsində qəbul olunur və qabaqcıllardan birinə çevrilir. Onun iki problemi olmasaydı, hər şey daha da yaxşı olardı – Nyu-Yorkdan olan gözələ olan cavabsız sevgisi və ingilis dilini bilməməsi...

Film haqqında
-------------

* Bu ekran əsərində Maqsud adlı bir azərbaycanlı tələbə obrazı yaradılmışdır. Filmdə həmin obrazı tanınmış Azərbaycan aktyoru Ötkəm İsgəndərov ifa etmişdir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Sergey Bodrov
**Quruluşçu rejissor:** Vladimir Roqovoy
**Operator:** Vyaçeslav Yeqorov
**Rəssam:** Mixail Fişqoyt
**Bəstəkar:** David Aşkenazi
### Rollarda

Vadim Andreyev — Pyotr Qoroxov
Nataliya Kaznaçeyeva — Anya
Nikolay Denisov — Sanya
Vladimir Şixov — Oqorodnikov
Valentina Klyagina — Katya
Ötkəm İsgəndərov — Maqsud
Noris Polastre — Noris
Yevgeni Karelski — Serebryakov
Larisa Blinova — Sinyakina
Yevgeniya Simonova — Romaşova
Vadim Zaxarçenko

Mənbə
-----

* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 355.
Azot bütün canlıların toxumalarında mövcud olan ən əsas elementlərdən biridir. Atmosferin 78%-ni təşkil etdiyi halda havadakı azot insanlar və heyvanlar tərəfindən birbaşa qəbul edilmir. Azot ehtiyacının təmin edilməsində ən mühüm vəzifəni bakteriyalar həyata keçirir.

Azot dövranı havadakı azot qazı (N2) ilə başlayır. Bəzi bitkilərdə yaşayan bakteriyalar havadakı azotu ammonyaka (NH3) çevirirlər. Başqa növdən olan bakteriyalar isə ammonyakı nitrata (NO3) çevirirlər (havadakı azotun ammonyaka çevrilməsində ildırımlar da mühüm rol oynayır).Sonrakı mərhələdə nitrat yaşıl bitkilər kimi qidasını özü hazırlayan canlılar tərəfindən udulur. Öz qidalarını özləri hazırlaya bilməyən insan və heyvanlar ancaq bu bitkiləri yeyərək azot ehtiyaclarını təmin edirlər.

İnsanlar və heyvanlardakı azotun yenidən təbiətə qayıtması isə bu canlıların tullantıları və ölülərinin bakteriyalar tərəfindən parçalanması nəticəsində həyata keçir. Bakteriyalar bu işi görərkən sadəcə təmizlik etmir, eyni zamanda azotun əsas mənbəyi olan ammonyakı da yenidən üzə çıxarırlar. Ammonyakın bir qismi başqa bakteriyalar tərəfindən karbona çevrilərək yenidən havaya qarışır, digər qismi isə başqa növ bakteriyalar tərəfindən nitrata çevrilir. Bunlardan bitkilər faydalanır və dövran beləcə davam edir.

Diqqət etdikdə bu dövranda sadəcə bakteriyaların olmamasında belə həyatın sonunu gətirəcəyini başa düşmək olur. Çünki bakteriyalar olmadan bitkilər karbon ehtiyaclarını təmin edə bilməyəcək və məhv olacaqlar. Bitkilərin olmadığı bir mühitdə isə, əlbəttə, həyatdan bəhs etmək olmaz.
**Brahma** — qədim hindlilərdə baş tanrı. Yaradıcı tanrı, kainatın yaradıcısı. 

Adətən ququşu üstündə oturmuş halda, qırmızı, şanagülləyi gözlü, saqqallı təsvir olunur, dörd üzü, dörd bədəni, səkkiz əli var və bu əllərdə Vedanın dörd kitabı, hakimiyyət bildirən əsa, Qanq çayının suyu ilə doldurulmuş qab, qurban qaşığı, bəzən şanagüllə çiçəyi, mirvari dəsti və ox var. Brahma əqlin gücü ilə qızıl yumurtanı iki yerə böldü: birindən Yeri yaratdı, digərindən isə səmanı; onların arasında hava qatı əmələ gəldi. Sonra beş ünsür (su, od, torpaq, hava, efir) əmələ gəldi, bundan sonra şüur, daha sonra isə tanrılar, qurbanvermə, Vedanın üç kitabı, ulduzlar, zaman, dağlar, düzənlər, dənizlər, çaylar, nəhayət, insanlar, danışıq, qəzəb, sevinc, ehtiras, etiraf, ziddiyyetlər (isti - soyuq, quru - nəm, kədər - sevinc 81 və s.) meydana gəldi. Bundan sonra bitkilər, heyvanlar, quşlar, böcəklər, iblislər yaradılır. Bütün canlı aləm, dünyanın bütün nizamı Brahma tərəfindən idarə olunur, istiqamətləndirilir və nəzarətdə saxlanılır.

Həmçinin bax
------------

Hinduizm
**Pitsunda körfəzi**— Abxaziya, Pitsunda yaxınlığındakı Qara dənizdəki körfəz. Suxum körfəzi və Batumi körfəzi ilə birlikdə Şərqi Qara dəniz bölgəsinin ən böyük üç körfəzindən biri.

Coğrafiyası
-----------

Qərb hissəsinin girişindəki körfəzin dərinliyi 50 m -dən çox, şimal -şərq hissəsində 20 m -ə qədərdir. Körfəzin dibi çamurdur, körfəzin şərq hissəsində tələlər vardır. Adzıdu və Ryapşi çayları körfəzə axır. Qərbdən körfəz Pitsunda burnu tərəfindən yuyulur.

Tarixi
------

Körfəzdəki ilk yaşayış yerləri eramızdan əvvəl 4-cü əsrdə ortaya çıxdı, daha sonra yunanlar qədim şəhər və Pitiunt limanını (qədim yunan Πιτυοῦς, "şam") qurdular. Pitsunda şamı burun üzərində böyüyür. Qalan şam meşəsinin yeri mühafizə altına alınıb.

20-ci əsrin əvvəllərində körfəz yunus ovu üçün regional bir mərkəz idi. Delfin ovu 1966-cı ildən bəri qadağan edilmişdir.

Pitsunda şəhəri, Lidzavsko-Gagra bölgəsinin kəndləri və Gudauta bölgəsinin Amzhikukhua [ru] körfəzinin sahilində yerləşir. Pitsunda bir körpü təşkil edilir, körfəzin özündə gəmilər üçün basqın olur. 1960-cı illərdə körfəzin qərb sahilində bir neçə pansionat inşa edilmişdir: Apsnı, Bzıb, Qızıl yer, Kolxeti (indiki Kolxida), Amra, İveriya(indiki Amzara) və Mayak. Körfəzin sahilində bir şam meşəsində Xruşşevin evi və Abxaziya Prezidentinin dövlət evi var idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Топографическая карта K-37-033". 2021-10-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-07.
2. ↑  ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, გვ. 424, თბ. 1977 წელი.
3. ↑   Beradze T. N. Sailing and sea trade in medieval Georgia. — Tbilisi: Metsniereba, 1989 288 p.
4. ↑   Notes of the Caucasian Department of the Imperial Russian Geographical Society. T. 29, — Tiflis, 1911
5. ↑  Maan O. V. History of trade and economic relations of ancient and medieval Abkhazia Arxivləşdirilib 2021-10-08 at the Wayback Machine Sukhum, 2011 P. 284
6. ↑  Andrey Artamonov Khrushchev State House in Pitsunda: truth and speculation Arxivləşdirilib 2015-04-02 at the Wayback Machine
**Hacıməmməd Ələkbər oğlu Quliyev (Qafqazlı)** (24 mart 1898, Lənkəran, Lənkəran qəzası – 21 sentyabr 1982, Bakı) — Azərbaycan teatr və kino aktyoru, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1943).

Həyatı
------

1898-ci ildə Lənkəranda şair ailəsində doğulan Hacıməmməd Qafqazlı əvvəlcə mollaxanada oxuyub, 9 yaşından isə 7-ci rus-müsəlman məktəbində təhsilini davam etdirib. 14 yaşından Orucov qardaşlarının mətbəəsində mürəttib kimi əmək fəaliyyətinə başlayıb. Sənətə, teatra olan hədsiz marağı həmin dövrdə Seyid Hüseyn, Nəriman Nərimanov və bir sıra tanınmış maarifçilərlə, ziyalılarla yaxından tanışlığına səbəb olub. Məhz bu maraqla 1920-ci ildə Maştağada ilk fəhlə-kəndli klubu yaradıb və klubun nəzdində dram dərnəyi təşkil edib. Burada Azərbaycan dramaturqlarının əsərlərini tamaşaya qoyaraq, rejissor kimi fəaliyyət göstərib. İstedadını görən Abbas Mirzə Şərifzadə təkidlə onu Milli Dram Teatrına dəvət edib. Dəvəti qəbul edən aktyor o vaxtdan ömrünün sonuna qədər bu teatrda çalışıb. İlk rolu isə Hüseyn Cavidin "Uçurum" pyesində olub. Bundan sonra teatrın səhnəsində 200-dən artıq müxtəlif səpkili obrazlar yaradıb, teatr sahəsindəki xidmətlərinə görə "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" (1943) fəxri adına layiq görülüb.

H.Qafqazlı teatrda çalışmaqla bərabər "Fətəli xan", "Bir məhəllədən iki nəfər", "Yeddi oğul istərəm…", "Şərikli çörək" və s. filmlərdə çəkilib. Aktyorun son ekran işi "Mosfilm"in istehsal etdiyi "Tehran-43" filmi olub. Teatr aləminə gəldiyi gündən H.Qafqazlı dramaturq Cəfər Cabbarlı ilə yaxın dost olub.

Hacıməmməd Qafqazlı 1982-ci ilin sentyabrında 84 yaşında dünyasını dəyişib.

Mükafatları
-----------

* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 17 iyun 1943
* "Əmək igidliyinə görə" medalı — 22 iyul 1949

Filmoqrafiya
------------

* Arşın mal alan (film, 1965)
* Bir məhəllədən iki nəfər (film, 1957)
* Bir nömrəli… (film, 1980)
* Biri vardı, biri yoxdu... (film, 1967)
* Bismillah (film, 1925)
* Fətəli xan (film, 1947)
* Xoşbəxtlik qayğıları (film, 1976)
* Kölgələr sürünür (film, 1958)
* Qanun naminə (film, 1968)
* Qəribə adam (film, 1979)
* Qız qalası əfsanəsi (film, 1923) (tammetrajlı bədii film)
* Qızmar günəş altında (film, 1957)
* Səbuhi (film, 1941)
* Şərikli çörək (film, 1969)
* Torpaq. Dəniz. Od. Səma (film, 1967)
* Yeddi oğul istərəm... (film, 1970)

Mənbə
-----

* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 51.
**Buasye itburnusu** (*lat.* Rosa boissieri) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

İlk dəfə İrandan (Lazistandan) təsvir edilmişdir.

Botaniki təsviri
----------------

Çılpaq, dik duran, darçını rəngdə zoğlara və budaqlara malik, hündürboy koldur. Qopartikan düz və ya bir qədər əyilmişdir, qaidə hissəsi yastılaşmışdır. Yarpaqları 5-7 ədəd, bir qədər qalın ellipsvari və ya enli yumurtavari, bir və ya ikiqat mişardişli, üst tərəfdən keçətüklü, altdan vəzisiz, ağamtıl, tüklü yarpaqcıqlardan ibarətdir. Ləçəkləri iri, ağ və ya çəhrayıdır. Meyvəsi çılpaq, dəyirmi yumurtavaridir. İyul ayında çiçək açır, setyabrda meyvə verir.

Ekologiyası
-----------

İstiyə, soyuğa davamlıdır. Münbit torpaqlarda daha yaxşı bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqaz (Şəki, Zaqatala) və Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Dekorativ bitkidir. Tək və qrup əkinlərində istifadə edilir. Tərkibində efir yağı vardır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15545485
* Wikispecies: Rosa boissieri
* EoL: 631630
* GBIF: 3007955
* IPNI: 731812-1
* IRMNG: 11160675
* Plant List: rjp-2177
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:731812-1
* Tropicos: 27804799
* WFO: wfo-0000992645

 |
**Sərkay Tütüncü** (7 fevral 1991, İzmir) — Türkiyə TV serial aktyoru və idmançı.

Həyatı
------

Serkay Tütüncü 7 fevral 1991-ci ildə İzmir ilinin Tirə ilçəsində anadan olub. Təhsilini Egey Universitetində başa vurub. Serkay Tütüncü, İzmirspor, Balçovaspor, İzmir Safety və Alaçatıspor komandalarında çıxış edib. 2018-ci ildə yayımlanan "İnsanlığa qarşı cinayət" serialı ilə aktyorluğa başlayıb. Daha sonra 2019–2020-ci illər arasında Kanal D-də yayımlanan "Afili Ask" serialında Volkan obrazına həyat verən Serkay Tütüncü "Mr. Nəhayət, 2022-ci ilin fevral ayından beIN CONNECT platformasında yayıma başlayan "Hayaller ve Hayatlar" serialında Alaz rolunu oynayır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  .

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram · TikTok |
| Tematik saytlar | IMDb · Rotten Tomatoes |

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İdmançı** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Aktyor** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Hyu Qrant** (*ing.* Hugh Grant; 9 sentyabr 1960[…]) — britaniyalı aktyor. Qrant, kino karyerası boyu ömürlük müvəfəqiyyətli karyerasına görə Fəxri Sezar mükafatı, Stenli Kubrik mükafatı və Piter Sellers adına mükafata layiq görülüb. Qrantın rol aldığı filmlər 2 milyarddan artıq gəlir əldə edib.

Karyerası
---------

Qrant, kinoya ilk dəfə diqqətə *Moris* filmiylə gəlib. Filmdə canlandırdığı obraz ilə Venesiya Film Festivalında mükafata layiq görülüb. Dünyaca məşhurlaşması isə *4 Toy, 1 Dəfn* filminin ardından oldu. Filmdəki roluna görə Qızıl Qlobus, BAFTA mükafatlarına layiq görüldü, həmçinin David di Donatello mükafatına namizəd göstərildi. Sonrakı il *Hissiyyat və həssaslıq* (1995) filmində rol aldı. Ən yaxşı filmə görə Oskar mükafatına namizəd göstərilən film bu mükafata namizəd göstərilən sayca üçüncü Hyu Qrant film idi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Hugh Grant // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2  Hugh Grant // filmportal.de. 2005.

Xarici keçidlər
---------------

* Hyu Qrant — IMDb səhifəsi
**Béla Kun** (20 fevral 1886 – 29 avqust 1938, Moskva) — Macar kommunist siyasətçisi.

Béla Kun Yəhudi əsilli bir ailədə dünyaya gəlmişdir. 1906-cı ildə soyadını Macarca formaya salaraq "Kun" şəklinə saldı. Klausenburg Universitetində oxumuşdur və universitetdə sosialistlər ilə tanış olaraq onlar ilə münasibətlər yaratmışdır. 1914-cü ildə Budapeştə getdi və burda Sosializmin ideyalarını təbliğ edən bir qəzet buraxdı. Birinci Dünya müharibəsi dövründə Avstriya-Macarıstan İmperiyası ordusunda xidmət etmişdir və 1916-cı ildə ruslar tərəfindən əsir götürülmüşdür. Əsir olduğu müddətdə Rusiyada Bolşeviklərin tərəfdarı olmuşdur.

Oktyabr İnqilabından sonra azad edilmişdir. 1918-ci ilin dekabr ayında Macarıstanda baş vermiş olan kommunist inqilabına qoşulmaq üçün Macarıstana gəlmişdir. Mihály Károlyi hökuməti tərəfindən həbs olundu, ancaq müharibənin gedişatını müşahidə edən fəhlə üsyanlarından sonra 21 mart 1919-cu ildə azadlığa buraxıldı. Macarıstan Sovet Respublikasına qatıldı və sosialist və kommunistlərdən təşkil edilmiş olan hökumətdə nazir vəzifəsi almışdır. Bu hökumətin bankları, böyük kənd təsərrüfatı və sənaye müəssisələrini milliləşdirdiyini bildirmişdir. İnqilabı Slovakiyaya yaymaq yolunda cəhdlərində olan Macar Qızıl Ordusunun qarşısını Müttəfiq dövlətlər kəsmişdir və sonra çex və rumın ordusu müdaxilə edərək inqilabı devirdi və Kunun rəhbərliyindəki hökumət 1 avqust 1919-cu ildə devrildi.

Kun bundan sonra əvvəlcə Avstriyaya, daha sonra isə SSRİ-yə sığındı. Orada Beynəlxalq Kommunizm və ya Komintern istiqamətində işlərdə aktiv şəkildə iştirak etmişdir. 1921-ci ildə Almaniya dakı uğursuz mart üsyanlarında iştirak etmişdir. 1928-ci ildə təkrar Vyanaya qayıtdı və Macarıstanda yeni inqilabçı təşkilat yaratmağa çalışmışdır.

SSRİ-yə qayıtdıqdan sonra Trotskist olmaqda günahlandırılaraq 1939-cu ildə edam edilmişdir.

Macarıstan Sovet Respublikasının liderlərini göstərən qabartma; Tibor Szamuely, **Béla Kun** və Jenő Landler

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118778218 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
**Taxılçılıq** — taxılların becərilməsindən, taxılın daha qısa müddətdə daha çox səmərə verməsini təmin etməyə istiqamətli, əhəmiyyətli bir fəaliyyət növüdür.

Azərbaycanda Eneolit dövrü təxminən e.ə. VI-IV minillikləri əhatə edir. Bu dövrdə ilk dəfə olaraq misdən istifadə edilsə də, əkinçilikdə yenə də daş alətlər əsas mövqeyə malik olmuşlar. Əkinçilik və heyvandarlıq aparıcı sahə olmaqla yerli əhalinin başlıca məşğuliyyəti sayılmış və onun iqtisadi həyatının əsasını təşkil etmişdir. Bu dövrdə taxılın əkilib-becərilməsi, döyülüb yığılmasında ağac, daş və qismən də sümük alətlərdən istifadə edilmişdir.

Azərbaycanın dağ və dağətəyi ərazisində dəmyə əkinçiliyin təşəkkül tapması və inkişafı üçün hər cür münasib coğrafi şərait olmuşdur.

Taxılçılıq təsərrüfatında yerli taxıl növləri və ənənəvi əkinçilik üsulları üstünlük təşkil edirdi. Azərbaycanda sarıbuğda, gurgəni, qaraqılçıq, xırdabuğda, gülüsər, kərə, Qarabağ buğdası, ağ buğda, səkiləbuğda, qaragiləbuğda topbaşbuğda, ağ arpa, qara arpa, şeşəri arpa, qılıcı arpa növləri əkilib becərilirdi. Səpilmə və yetişmə vaxtına görə buğda və arpa payızlıq və yazlıq olurdu. Payızlıq buğda və arpa əkinləri Azərbaycanın taxılçılıq təsərrüfatında daha üstün yer tutmuşdur.

Taxılçılıqda qoşqu qüvvəsi ilə istifadəsi mümkün olan bir sıra şum alətləri mövcud olmuşdur. Azərbaycanda bir-birini tamamlayan xış, ulamalı xış və qara kotan kimi şum alətləri daha geniş yayılmışdır.

Mənbə
-----

Xarici keçidlər
---------------

Həmçinin bax
------------

* Taxıl
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Şahtaxtı.

**Şahtaxtı-Poldəşt körpüsü** — Araz çayı üzərində körpü və keçid məntəqəsi.

Haqqında
--------

İran İslam Respublikası ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında yük və sərnişin daşınmasını, ticarət əlaqələrini genişləndirmək, vətəndaşların gediş-gəlişi üçün qapı açmaq vasitəsidir. İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Poldəşt və Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahtaxtı kəndi yaxınlığında salınmışdır. 1990-cı illərin əvvəlində Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinin sədri işləyən Heydər Əliyevin İran hökümətinin dəvəti ilə 1992-ci il 22-25 avqustda İran İslam Respublikasına rəsmi səfəri zamanı 24 avqustun Tehranda İran İslam Respublikası ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığa dair imzalanmış protokola əsasən inşa edilmişdir. 1993-cü il 3 dekabr Naxçıvan Muxtar Respublikası İran İslam Respublikası ilə birləşdirən üzən körpünün və Şahxtatı-Poldəşt keçid məntəqəsinin təntənəli açılış olmuşdur. Mərasimdə Heydər Əliyev çıxış etmiş, körüpünün və keçid məntəqəsənin blokada şəraitində yaşayan Naxçıvan Muxtar Respublikasında iqtisadi həyatın dirçəldilməsində, İran-Azərbaycan əlaqələrinin genişləndirilməsində mühüm rol oynacağına əmin olduğunu bildirmiş və bunu Azərbaycan xalqının həyatında unuldumaz hadisə adlandırmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan Ensiklopediyası. Bakı. 2002. səh. 530. ISBN 5-8066-1468-9.
İki çubuqlu taxıc
**Taxıc** — naqillərin şəbəkəyə birləşdirilməsi ilə elektrik enerjisi, texniki informasiyalar və optik şüalarının ötürülməsinə xidmət edir. Adətən o taxıc yuvası ilə birlikdə ayrılabilən birləşməni təşkil edir. Taxıc gövdə və ondan kənara çıxan çəngəl formalı kontakt çubuqlardan ibarətdir. Taxıc adətən naqilin uc hissəsinə bərkidilir və çevik olur.

Taxıcdan məişətdə elektrik cihazlarının şəbəkəyə qoşulmasında geniş istifadə olunur. İlk dəfə yaranması da elə evlərdə elektrik lampalarının şəbəkəyə qoşulması ilə bağlı olub. 1904-cü ildə Harvi Hubbel (Harvey Hubbell) ilk dəfə taxıc və taxıc yuvasını patentləşdirmişdir. Bundan sonra o geniş yayılır.

Taxıcların başqa bir tətbiq sahəsi kompüter texnikası ilə bağlıdır. Burada müxtəlif periferiya qurğularının (monitor, printer, tastatur, siçan, skayner və s.) kompyüterin əsas gövdəsi ilə birləşdirlməsi öndə durur. Ağır kabelin birləşdirlməsi lazım gəldikdə taxıcın çubuqları ağırlığa tab gətirmədiyindən o əlavə olaraq vintlərlə bərkidilir və əlavə mexaniki birləşmə yaradılır.

Kompüter üçün VGA-taxıcı
**İnfant Con** (*port.* Infante Don João) (13 yanvar 1400 – 18 oktyabr 1442) — Portuqaliya infantı. Atası Aviz sülaləsindən Portuqaliya kralı I Con, anası isə Gentli Conun qızı Lankasterli Filipadır. 11 il boyunca Portuqaliyanın ən ali hərbi rütbəsi olan Portuqaliyanın Baş Məmuru (*port.* Condestável de Portugal) ünvanını daşımışdır.

Həyatı
------

İnfant Con 1400-cü ildə dünyaya gəldi. Uşaqlıq illəri kral sarayında qardaşlarıyla keçdi. Qardaşlarıyla birlikdə o dönəmdə çox az rast gəlinən şəkildə mükəmməl təhsil almışdır. 18 yaşı tamam olduqdan sonra atasının istəyi və Papa V Martinin təsidqi ilə Müqəddəs Ceyms Orderinin ustadı elan olundu. Həmin il (1418) qardaşı İnfant Henriylə birlikdə Seutaya əlavə donanma apardılar və bölgəni mühasirədən azad etdilər.

1431-ci ildə nuno Alvares Pereranın vəfatıyla, Portuqaliyanın 3-cü Baş Məmuru təyin edildi. Çox keçmədən atasının vəfatıyla böyük qardaşı Eduard taxta çıxdı. Ancaq onun qısa səltənəti ailəsi üçün fəlakətlə nəticələndi. 1437-ci ildə çıxılan səfərdə kiçik qardaşı İnfant Ferdinand mavrlara əsir düşmüş, əsirin geri qaytarılması qarşılığında Seuta qalası tələb edilmişdi. Ancaq İnfant Conun və ögey qardaşı Don Alfonsonun səylərinə baxmayaraq, korteslər birliyi bu təklifi qəbul etmədi və əsir infant ölümə tərk edildi.

İnfant Conun qardaşı I Eduardın ani ölümünün ardından onun 6 yaşlı oğlu V Afonso kral, anası Araqonlu Elyanora isə naibə elan olundu. Ancaq kralın anasının Araqonlu olması bir çox saray əyanının və əsilzadənin narazılığına səbəb olmuşdu. Nəhayət, kralın əmisi Don Pyotr bir çox saray əyanı və ögey qardaşı Don Alfonso və Conun da dəstəyiylə taxt naibliyinə gətirildi.

Ancaq çox keçmədən 1442-ci ildə İnfant Con vəfat etdi. Kral naibi olan qardaşı Don Pyotr onun bütün ünvan və mülklərini böyük oğlu Dieqoya verdi.

Ailəsi
------

1424-cü ildə İnfant Con ögey qardaşı Don Alfonsonun qızı İzabellayla evləndi və bu nikahdan 4 övladı dünyaya gəldi:

* İnfant Dieqo (d. 1425 — ö. 1443)
* İnfanta İzabella
* İnfanta Beatris
* İnfanta Filipa (d. 1432 — ö. 1444)

Həmçinin baxın
--------------

* Aviz sülaləsi

Mənbə
-----

* Mosley, Charles, ed. (1999). *Burke's Peerage and Baronetage*. Vol. 1 (106th ed.). Crans, Switzerland: Burke's Peerage (Genealogical Books) Ltd. pp. 227–228
* von Redlich, Marcellus Donald R. *Pedigrees of Some of the Emperor Charlemagne's Descendants*. Vol. I. p. 64
* Armitage-Smith, Sydney (1905). *John of Gaunt: King of Castile and Leon, Duke of Aquitaine and Lancaster, Earl of Derby, Lincoln, and Leicester, Seneschal of England*. Charles Scribner's Sons. p. 21

İstinadlar
----------

1. ↑  *Zurara G. E.* Crónica da Tomada de Ceuta (порт.). 1600.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | The Peerage |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave · WikiTree · WeRelate |
| Normativ yoxlama | GND: 104364092 · SUDOC: 168111306 · VIAF: 15205735 · WorldCat VIAF: 15205735 |
XIX əsrə aid tapança Azərbaycan poçt markasında
**Tapança** — qısa lüləli bir atəşli silahdır. Tapançalar, iş prinsiplərinə və güllə mühafizə hissələrinin şəklinə görə, daraqlı (pistol) və ya toplu (revolver) olaraq adlandırılır və istifadə edilən güllələrin çaplarına görə təsnif edilirlər.

 *'Üstdən soldan sağa: **Glock G22, Glock G21, Kimber Stainless Raptor II, Dan Wesson Commander Classic Bobtail,*** **'Altdan soldan sağa:** Smith & Wesson .357, Ruger Blackhawk .357, Ruger SP -101, Sig Sauer P220 Combat.

Məşhur tapança modelləri
------------------------

1. Colt Double Eagle
2. Glock 17
3. Desert Eagle
4. M1911
5. SIG-Sauer P226
6. SIG-Sauer Pro
7. Walther P88
8. Walther P99

Tapançaların siyahısı

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Tapança*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Beretta rəsmi saytı (tapançalar) Arxivləşdirilib 2009-02-25 at the Wayback Machine
* Smith & Wesson rəsmi saytı
* Browning rəsmi saytı Arxivləşdirilib 2009-07-27 at the Wayback Machine
* Interactive Illustrated Pistol
* Handgun Database
* Handgun Database Video and Review Arxivləşdirilib 2010-05-05 at the Wayback Machine
* Ballistics By The Inch - Relationship between barrel length and bullet vel
**Abbas Tapdıq Əlikişi oğlu** (4 sentyabr 1952, Əlinəzərli, Jdanov rayonu) — Qarabağ müharibəsinin veteranıdır, 1991–1993-cü illərdə 849 saylı özünümüdafiə batalionunda döyüşüb, Prezident tərəfindən "Əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adı verilib, Pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, 2008–2018-ci illərdə Azərbaycan Mətbuat Şurası İdarə Heyətinin üzvü olub.

Həyatı
------

1952-ci il 4 sentyabrda Beyləqan rayonunun Əlinəzərli kəndində kolxozçu ailəsində anadan olub. 1971-ci ildə orta məktəbi, 1975-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunu bitirib. 1975–1983-cü illərdə Beyləqan rayonun orta məktəblərində müəllim, məktəb direktoru və inspektor vəzifələrində işləyib.

1983–1985-ci illərdə Beyləqan rayon təhsil şöbəsində inspektor-metodkabinet müdiri vəzifəsində işləyib. 1985–1991-ci illərdə Partiys Komitə Katibi, şöbə müdiri kimi partiya işində çalışıb. 1991-ci ildə Azərbaycan SSR Dövlət İdarələri İşçiləri Həmkarlar İttifaqı Beyləqan Rayon Komitəsinin sədri seçilib. 1990-cı ildə Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin üzvü, AXC Beyləqan rayon şöbəsi İdarə heyətinin üzvü, mətbuat xidmətinin rəhbəri olub.

1991–1993-cü illərdə Xocavənd ərazisində gedən döyüşlərdə könüllü kimi Qarabağ müharibəsində fəal iştirak edib, 1993-cü ilin dekabr ayında erməni quldurlarının Beyləqan ətrafında məğlub edilməsində iştirak edib.

1992–1993-cü illərdə Beyləqan rayon İcra Hakimiyyəti başçısının müavini vəzifəsində işləyib. 1993–1998-ci illər ərzində Dövlət İdarələri və Xidmət İdarələri İşçiləri təşkilatları Həmkarlar İttifaqı Beyləqan RK-nın sədri vəzifəsində çalışıb.

1999-cu ilin dekabrında keçirilmiş ilk bələdiyyə seçkilərində Beyləqan şəhər bələdiyyəsinin üzvü seçilib. 2001-ci ilin yanvarından 2004-cü ilin sonunadək Beyləqan şəhər bələdiyyəsində Sosial Məsələlər üzrə komissiyasının sədri vəzifəsində işləyib.

2010-cu ilədək Müsavat Partiyasının üzvü olmuşdur.

1990-cı ildən jurnalist fəaliyyəti ilə məşğuldur. 1993–2002 illərdə "Müxalifət", "Müsavat", "Proqnoz" qəzetlərində müxbir və redaktor kimi işləyib. 2002-ci ildən "Paralel" qəzetinin təsisçisi və baş redaktorudur. 2008-ci və 2013-cü illərdə Jurnalistlərin Qurultayında dalbadal iki dəfə Mətbuat Şurasının İdarə Heyətinin üzvü seçilib. "Əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri ad alıb. 2013-cü ildə "Ali Media Mükafatı"na layiq görülüb.

2005-ci ildən ADPU-da pedaqogika kafedrasında müəllim işləyir, Pedaqogika üzrə fəlsəfə doktorudur.

Ailəlidir, 5 övladı, 9 nəvəsi var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-22.
Caterpillar D9 buldozeri
**Buldozer** tikinti işləri zamanı materialı: torpaq, qum, qar, dağıntı və ya qaya və s. itələmək üçün ön tərəfində metal kəsici alətlə (böyük bıçaq) təchiz edilmiş böyük, motorlu maşındır. O, ən çox vaxt davamlı yollarda hərəkət edir, baxmayaraq ki, böyük yolsuzluq şinləri üzərində işləyən xüsusi modellər də istehsal olunur. Onun ən məşhur aksessuarı sıx materialları boşaltmaq üçün tək və ya çoxlu şəkildə arxa tərəfə quraşdırılmış iri qarmaq kimi qurğu olan sökücüdür.

Buldozerlər böyük və kiçik miqyaslı tikintidə, yol tikintisində, mədən və karxanalarda, təsərrüfatlarda, ağır sənaye fabriklərində və həm sülh, həm də müharibə dövründə hərbi məqsədlər üçün istifadə olunur.

"Buldozer" sözü yalnız itələmək üçün hazırlanmış bıçaqla təchiz edilmiş motorlu qurğuya aiddir. Bu söz bəzən materialı itələmək əvəzinə daşımaq üçün nəzərdə tutulmuş ön yükləyici kimi digər ağır avadanlıqlar üçün qeyri-dəqiq istifadə olunur.

Qalereya
--------

* Caterpillar D11 N, ikiqat qollu sökücü iləCaterpillar D11 N, ikiqat qollu sökücü ilə
* Bərk tullantıların idarə olunması üçün buldozerBərk tullantıların idarə olunması üçün buldozer
* Dozer bıçağı ilə təchiz edilmiş British Challenger 2 tankı, 2020Dozer bıçağı ilə təchiz edilmiş British Challenger 2 tankı, 2020
* Caterpillar D8 kabinsiz buldozerCaterpillar D8 kabinsiz buldozer
* İlk Traktor Şirkətinin buldozeri 2012-ci ildə Xinbu adasında, Hainan, Çində hələ də işləyir.İlk Traktor Şirkətinin buldozeri 2012-ci ildə Xinbu adasında, Hainan, Çində hələ də işləyir.
* Zettelmeyer ZD 3001 təkərli buldozerZettelmeyer ZD 3001 təkərli buldozer
**Selenium** veb proqramlarını sınamaq üçün istifadə edilən proqramdır.Selenium vasitəsi ilə yeni bir skript dili öyrənmədən asanlıqla veb proqramlar yazılır və test edilir.C#, Groovy,Java, Perl, PHP, Python, Ruby və Scala da daxil olmaqla bir sıra populyar proqramlaşdırma dillərində testlər yazmaq üçün bir test domeni ilə (Selenese) təmin edilib. Selenium Windows, Linux və macOS-da işləyir. Apache Lisenziyası 2.0 altında yayımlanan açıq mənbəli bir proqramdır.

Haqqında
--------

Selenium, əvvəlcə Ceyson Huqins tərəfindən 2004-cü ildə ThoughtWorks-a daxili bir vasitə olaraq hazırlanmışdır. Paul Hammant komandaya qoşulub daha sonra "Selenium Remote Control" (RC) halına gələcək ikinci iş rejiminin inkişafına rəhbərlik etmədən əvvəl Huqins-ə ThoughtWorks-də digər proqramçılar və testçilər qatıldı. Alət həmin il açıq idi.

2005-ci ildə Dan Fabuliç və Nelson Sproul (Pat Laytbodinin köməyi ilə) Selenium-RC-ni ən yaxşı şeyə çevirəcək bir sıra təklifləri qəbul etdi.

Seleniumda Vikipediyaya giriş
-----------------------------

```
from selenium import webdriver
from selenium.webdriver.common.by import By
from selenium.webdriver.common.keys import Keys
import time
browser = webdriver.Firefox() //brauzerə görə dəyişir
browser.get("https://en.wikipedia.org/")
login\_button = browser.find\_element\_by\_xpath("/html/body/div[5]/div[1]/nav/div/ul/li[5]/a")
login\_button.click()
time.sleep(2)
username = browser.find\_element\_by\_name("wpName")
username.send\_keys("İstifadəçi adı")
password = browser.find\_element\_by\_name("wpPassword")
password.send\_keys("İstifadəçi şifrəsi")
buttonforlogin = browser.find\_element\_by\_id("wpLoginAttempt")
buttonforlogin.click()

```

İstinadlar
----------

1. ↑  Release 4.10.0. 2023.
2. ↑  .

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
**Ərəb üsyanı bayrağı** (*ərəb.* علم الثورة العربية‎) — Ərəb üsyanı zamanı ərəb milliyətçilərinin istifadə etdiyi bayraq.

 Bayraq nisbəti: 2:3

Tarixi
------

Ərəb üsyanı bayrağı (Əqəbə, 2006)
1916–1918-ci illərdə baş vermiş ərəb üsyanı zamanı ərəb ordusunun əsgərləri. Əsgərlər şəkildə təsvir edildiyi kimi Ərəbistan səhrasında ərəb Üsyanı bayrağını daşıyırlar.
Bayraq üsyanın ancaq ərəblər tərəfindən təşkil olunduğunu göstərməyə çalışan bir Britaniya diplomatı olan Ser Mark Sayks tərəfindən hazırlanmışdı. Ərəb üsyanının kiçik bir ərazidə mövcud olmasına və Britaniya ilə birgə təşkil edildiyinə baxmayaraq, Birinci Dünya müharibəsindən sonra formalaşmış ərəb dövlətlərinin bayraqları kimi qəbul edilmişdi. İordaniya, İraq, Küveyt, Sudan, Suriya, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Yəmən, Fələstin, Somalilend, Səhrə Demokratik Ərəb Respublikası və Liviya kimi ölkələrin bayraqları "Ərəbçiliyi" bildirən bayraqdan ilhamlanmışdırlar.

Bayraqdakı 3 üfüqi rəng, Abbasilər (qara) , Əməvilər (ağ) və Fatimilər (yaşıl) xilafətlərini, solda yerləşən qırmızı rəngli üçbucaq isə, Haşimilər sülaləsini təcəssüm etdirir.

Britaniya, Osmanlı İmperiyası ilə vuruşan Haşimilər sülaləsinin müttəfiqi idi. Müharibə başa çatdıqdan sonra, Haşimilər qısa müddətə Ərəbistanın İordaniya hissəsində yerləşən Hicaz bölgəsinə, Böyük Suriyaya və İraqa hökmranlıq etmişdir.

Böyük Suriya 1920-ci ildə, yalnız bir neçə ay dəvam edən ömründən sonra süqut etdi. Haşimilər 1925-ci ildə Hicazda baş verən Səudlar sülaləsi tərəfindən tışkil edilmiş çevrilişdən, 1958-ci ildə isə İraqda baş verən çevrilişdən sonra bu ərazilərdə hökmranlıqlarını itirmiişdilər. Haşimilər sülaləsi İraqda və indiki Səudiyyə Ərəbistanındakı hökmranlığını itirsədə, İordaniyada indiyə kimi hakimiyyəti qalıblar.

Bayrağın 60 m x 30 m versiyası, Əqəbə bayraq dirəyində dalğalanır. Əqəbə bayraq dirəyi İordaniyanın Əqəbə şəhərində yerləşir və dünyanın ən uzun 6-cı bayraq dirəyidir.

Bayrağın təsviri
----------------

Bayraq, ərəb milliyətçiliyinin dörd rəngini ehtiva edir: qara, ağ, yaşıl və qırmızı. Yuxarıdan aşağıya, qara, yaşıl və ağ rəngli 3 üfüqi zolaq var. Bayrağın sol hissəsində qırmızı rəngli bir üçbucaq yerləşir.

Həmçinin bax
------------

* Səudiyyə Ərəbistanı bayrağı
* Fələstin bayrağı
* Hicaz Krallığı

İstinadlar
----------

1. ↑  Uilyam İsterli, *The White Man's Burden* (*azərb.* Ağ Kişinin Yükü‎, 2006), səh. 295
2. ↑  Edmund Midura, "Ərəb Dünyasının Bayraqları" Arxivləşdirilib 2014-12-05 at the Wayback Machine, *Saudi Aramco World*-da, Mart/Aprek 1978, səhifələr 4–9
3. ↑  Mahdi Əbdul-Hadi, "Palestine Facts: The Meaning of the Flag" Arxivləşdirilib 2013-12-22 at the Wayback Machine (*azərb.* Fələstin Faktları: Bayrağın Mənası‎), passia.org
4. ↑  "The Flag of the Arab Revolt". andrewcusack.com. 2016-11-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-20.

Xarici keçidlər
---------------

* britannica.com, Arab Revolt Flag (*azərb.* Ərəb Üsyanı Bayrağı‎)
Melandrium boissieri Schischk. = M. latifolium (Poir.) Maire

Hündürlüyü (15) 35-60 (70) sm, gövdəsi düz, çəngəlvari budaqlanmış, əsasən aşağı hissədə qismən tüklü, çox vaxt çox xovlu-tüklü olan ikiillik və yaxud çoxillik ot bitkisidir.

Yarpaq
------

Yarpaqları hər iki tərəfdən adətən sıx tüklüdür, kökətrafı və aşağı gövdə yarpaqları elliptik və ya uzunsov-əksinə neştərvaridir, qısa saplağa daralmışdır, qalanları isə oturaqdır, uzunsov və yaxud yumurtaşəkilli-neştərvari, bəzən yumurtaşəkillidir, sivri və ya az sivriləşmiş, nadir halda kütdür, yuxarıdakılar çox vaxt neştərvaridir.

Çiçək
-----

Çiçək qrupu boşdur, çəngəlvari budaqlanmışdır, erkəkcikli çiçəkləri daha budaqlanmış və çoxçiçəklidir.

Meyvə
-----

Qutucuğun uzunluğu (15) 17-18 (20) mm-dir, uzunsov-yumurtaşəkilli və ya əksinə armudşəkillidir, 10 ədəd dişlərlə açılandır, xariçə doğru qatlanmışdır. Toxumlarının uzunluğu 1 mm-ə qədərdir, böyrəkşəkillidir, qonur və az qabarıqdır.

Çiçəkləməsi
-----------

Aprel-İyul (Avqust)

Meyvə verməsi
-------------

May-Avqust

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanın bütün rayonlarında. Ovalıqdan subalp qurşağına qədər.

Yaşayış mühiti
--------------

Kolluqlarda, bağlarda, talalarda, otlu yamaclarda, qaya və daşların kölgəsində, çayın quru yataqlarında, alaqlı yerlərdə, bağ və bostanlarda, əkinlərdə alaq kimi rast gəlinir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Eldar Şükürov.İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı,Bakı 2016

Həmçinin bax
------------
**Portu FK muzeyi**, sponsorluq səbəblərindən rəsmi olaraq **BMG tərəfindən Portu Muzeyi** (*port.* Museu do Futebol Clube do Porto by BMG) — Portu şəhərində yerləşir və Portuqaliya liqasında çıxış edən "Portu"nun tarixini özündə əks etdirir. Muzeyin girişində nəhəng mavi ulduz yerləşir. Muzeyin rəsmi açılışı klubun 120 illik tarixi ilə əlaqədar 2013-cü ilin 28 sentyabr tarixində baş tutmuş və 26 oktyabr tarixində isə muzeyin qapıları ictimaiyyətin üzünə açılmışdır.

Muzeyin yaradılması və tikintisi Sibina Partners (Barselona) və MUSE (London)  şirkətləri tərəfindən həyata keçirilmişdir. Muzey Draqao stadionunun şərq hissəsində yerləşən sektorun altında yerləşir. Burada 27 müxtəlif mövzunu əhatə edən; klubun tarixi tədbirlərini, oyunlarını, uğurlarını, məşqçi və oyunçularını xatırladan görüntülü elektron məlumatlar göstərilməkdədir. Bundan başqa "Portu" klubunun yalnız futbol sahəsində deyil həmçinin həndbol, basketbol və digər idman növlərində qazandığı uğurlar nəticəsində əldə etdiyi mükafatlar ziyarətçilərə nümayiş etdirilir. Muzeyin mərkəzi bölməsində klubun daxili çempionatda qazandığı kuboklar və Avropa miqyaslı turnirlərdə əldə etdiyi mükafatlar sərgilənir. Bundan başqa burada keçmiş zamanlarda futbolçuların geyindiyi orjinal formalar, foto şəkillər, sənədlər və medallar nümayiş olunur.

Muzeydə həmçinin auditoriya, klubun mağazası, kofe bölməsi və müvəqqəti sərgilər üçün ayrılmış məkan fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Pinto da Costa cumpre promessa e sonho com inauguração do Museu do FC Porto" (Portuguese). Público. 28 September 2013. 4 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 December 2013.
2. ↑  "Museo do Porto FC – Concept". Sibina – Partners. 28 November 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 December 2013.
3. 1 2  "FC Porto Museum by BMG". MUSE – museums & expos. 22 January 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 December 2013.
4. ↑  "Mather & Co collaborates to open FC Porto museum in Portugal". SME club Manchester. pro·manchester SME club Limited. 5 November 2013. 29 November 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 December 2013.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt
**Sərilən əzgən**

Təbii yayılması
---------------

Avropa,Aralıq dənizi,Kiçik Asiya,İran,Monqolustan və Rusiyada yayılmışdır.Şimali Amerikadan təsvir edilmişdir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 30-75 sm olan qıvrım tüklü yarımkoldur.Yarpaqları xətvari,yastı,tüklü,növbəli düzülüşlüdür.Çiçəkyanlığı tüklü,meyvələrdəki çiçəkyanlıqları isə uzunsov qanadcıqlar üzərində çıxıntılıdır.Çiçəklərin 3-4-ü bir yerdə yerləşməklə,sünbülvari və ya süpürgəvari çiçək qrupu əmələ gətirir.May ayında çiçəkləyir.Oktyabr ayında meyvə verir.Meyvəsi yumrudur.Toxumları hamar,dəyirmi olub,diametri 2 mm-dir.

Ekologiyası
-----------

Yarımsəhra və səhra zonalarında,düzənliklərdə yuxarı dağ zonalarında (dəniz səviyyəsindən 3800 m hündürlükdə),qumluqlarda bitir.Quraqlığa və duzluluğa davamlı,torpağa az tələbkar,işıqsevən və küləklə tozlanan bitkidir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Samur-Dəvəçi,Xəzər,Kür-Araz ovalıqlarında,Naxçıvanda,Lənkəran və Abşeronda yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Zülallarla zəngin yem bitkisidir.Yüksək qida xüsusiyyətləri,məhsuldarlığı ilə fərqlənir.Ekstremal şəraitində mədəni otlaqların yaradılmasında çoxillik komponent kimi istifadə edilə bilər.

Məlumat mənbəsi
---------------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Bassia prostrata* | 
* Wikidata: Q1570607
* Wikispecies: Bassia prostrata
* APDB: 228268
* EoL: 487244
* EPPO: BAFPR
* EUNIS: 194828
* GBIF: 5568099
* GRIN: 409953
* iNaturalist: 486304
* IPNI: 60447623-2
* ISC: 112669
* ITIS: 822851
* NBN: NBNSYS0200001895
* NCBI: 151232
* PFI: 499
* Plant List: kew-2670844
* PLANTS: BAPR5
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:60447623-2
* Tropicos: 50152386
* uBio: 5888409
* WFO: wfo-0000561191

 |
| *Salsola prostrata* | 
* Wikidata: Q21877273
* APDB: 185352
* GBIF: 3756807
* GRIN: 32812
* IPNI: 30046620-2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:30046620-2
* Tropicos: 7202764
* WFO: wfo-0000436037

 |
**Əbdüləziz Təbrizi** — XIV əsr Azərbaycan misgəri. Metaldan müxtəlif əşyalar hazırlamışdır. Əbdüləziz Təbrizinin 1399-cu ildə düzəltdiyi məşhur tunc tiyanın (ağırlığı 2 ton, diametri 2,5 metr) üzərindəki naxışlar arasında nəsx xətti ilə yazılmış kitabədən aydın olur ki, bu sənət əsəri Teymurun sifarişi ilə indiki Qazaxıstanın Türküstan şəhərində yerləşən Xoca Əhməd Yəsəvi məscidi üçün Təbrizdə düzəldilmişdir. Gül formasında hazırlanmış 10 qulplu bu nadir tiyan orta əsrlərdə Azərbaycanda metaltökmə sənətinin yüksək səviyyədə inkişaf etdiyini göstərir. Bu unikal sənət əsəri 1930-cu illərdə sərgidə nümayiş etdirilmək adı ilə Sankt-Peterburqa aparılmış, sərgi bitdikdən sonra isə "Ermitaj"da saxlanmışdır. Qazaxıstan Respublikasının tələbi ilə tiyan 1989-cu ildə Xoca Əhməd Yəsəvi məscidinə qaytarılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Əbdüləziz Təbrizi // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 8-ci cild: Enollar – Fedin. Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2018. 598 səh.
2. ↑  Әбдүләзиз Тәбризи // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VI ҹилд: Куба—Мисир. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1982. С. 126.
**Sərkənd** (*qaz.* Сарқан) — Qazaxıstanda şəhər, Almatı vilayətinin Sərkənd rayonunun mərkəzi. Sərkənd şəhər rəhbərliyinin inzibati mərkəzi. KATO kodu — 196020100 .

Mulalı dəmir yolu stansiyasından 135 km şərqdə (Türksib xəttində) və Taldıkorqandan 155 km şimal-şərqdə, Cungarskiy Alatau'nun qollarında yerləşir.

Şəhər mərkəzi Taldıkorqandan təxminən 155 km şimal-şərqdə yerləşir.

Tarixi
------

Sərkənd haqqında ilk bəhs 1857-ci ilə aiddir.

Rusiyadan gələn ilk məskunlaşma yerləri 1858-ci ildə Kopalsky və Lepsinsky bölgələrindən 22 kazak ailəsinin köçürülməsi ilə Sərkənd çayının sahillərində meydana gəldi.

İlk məktəb 1872-ci ildə açıldı. 1928-ci ildə Sərkənd bölgəsi quruldu. Cherkasy volostunu və Lepsinski rayonunu əhatə edirdi. 1930-cu ildə mahal dağıldı və Aksu və Lepsinski bölgələrinə verildi. 1935-ci ildə Sərkənd bölgəsi bərpa edildi.

1943-cü ildə Müqəddəs Kazan Kilsəsi quruldu .

19 fevral 1964-cü ildən bəri Sərkənd şəhər tipli bir qəsəbədir. 31 oktyabr 1968-ci ildə şəhər statusu aldı.

İqtisadiyyatı
-------------

Şəhər kənd təsərrüfatına əsaslanır. Sovet dövründə şəhərdə kərə yağı və pendir, şəkər, pivə istehsalı, şərab, çörək istehsalı və asfalt zavodları var idi.

2012-ci ildə Sərkənd şəhəri və Sərkənd vilayəti Jonqar-Alatau Dövlət Milli Təbiət Parkının bir hissəsi oldu .

1999-cu ildə əhali 15347 nəfər (7230 kişi və 8117 qadın), 2009-cu ildə 14305 nəfər (6915 kişi və 7390 qadın) idi.

1928-ci ildə Orta Rusiyadan gələn mühacirlər tərəfindən qurulmuşdur.
Şəhərdə regional rabitə mərkəzi, enerji sistemi və s.
Böyük müəssisələr, mənzil-kommunal xidmətlər mövcuddur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Census in Kazakhstan 2009.
2. ↑  "База КАТО". Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан. 2016-08-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-09-17.
3. ↑  "Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов, районных центров и поселков на начало 2019 года". Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан. 2020-06-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-17.
4. ↑  "Свято-Казанский храм". 2015-01-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-01-16.
5. ↑  "Саркандский район войдет в состав нового национального парка". 2015-01-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-01-16.
**Əbdürrəhman Nafiz Gürman** (*türk.* Abdurrahman Nafiz Gürman; 1882, Bodrum, Muğla ili – 6 fevral 1966, İstanbul) — Türk əsgər və siyasətçi. Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin 5-ci Qərargahının rəisi idi.

Hərbi fəaliyyəti
----------------

1903-cü ildə Hərbi məktəbi leytenant rütbəsi ilə bitirdi. Eyni ildə daxil olduğu Hərbi Akademiyanı 1906-cı ildə bitirərək Qərargah komandiri oldu. Müxtəlif bölüylərdə Birlik komandiri, Tabur komandiri və Qərargah komandiri kimi vəzifələri yerinə yetirdi. Afrika Qruplarının Qərargah komandiri olduğu vaxtlarda 8 mart 1919-cu il — 8 oktyabr 1919-cu illər arasında fransız və italyanlar tərəfindən əsir alındı. Əsirlikdən azad olduqdan sonra Əskişəhər Cəbhə Komandirliyi və 1-ci korpusun qərargah rəisi vəzifələrinin ardından 8 fevral 1921-ci ildə Anadoluya döndü. Müxtəlif qərargahlarda və bölüklərdə xidmət etmişdir.

1926-cı ildə general-mayor rütbəsinə yüksəldi. 1930-cu ildə general-leytenant rütbəsinə yüksəldi. 1937-ci ildə Tkarya Manevrlərinə qoşuldu. 1940-cı ildə ordu generalı təyin edildi. General-mayor rütbəsi ilə 6-cı korpusun komandiri, general-leytenant rütbəsi ilə 9-cu korpusun komandiri, 4-cü korpusun komandiri və 2-ci ordu komandir köməkçisi, ordu generalı rütbəsi ilə 2-ci ordu komandiri Ali Hərbi Şuranın üzvü olmuşdur. 8 iyun 1949-cu ildə Baş qərargah rəhbəri vəzifəsinə təyin edildi, lakin daha sonra isə, o dövrdə baş nazir vəzifəsini icra edən Adnan Menderes tərəfindən 1950-ci il iyunun 6-da 15 general və 150 polkovnik ilə dövlət çevrilişinə cəhd iddiası ilə vəzifədən uzaqlaşdırıldı və Ali Hərbi Şuranın üzvü təyin edildi. 6 iyul 1950-ci ildə Ali Hərbi Şuranın üzvlüyündən təqaüdə çıxdı.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

6 yanvar 1961 və 15 oktyabr 1961 tarixləri arasında Qurucu Məclisin sədrinin nümayəndəsi idi. Hal-hazırda Samatya, İstanbulun Fatih Güngörən və İzmirin Bayraqlı qəsəbələrində bir məhəllə və Bodrum Cümhuriyyət Məhəlləsində bir küçə onun adını daşıyır. İstanbuldakı məhəllə xalq arasında daha çox Mərtər adıyla tanınır.

Həmçinin bax
------------

* İtaliya-Osmanlı müharibəsi
* Balkan müharibələri
* Birinci Dünya müharibəsi
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Orgeneral Nafiz Gürman". Türk Silahlı Kuvvetleri. 8 Şubat 2012. 2011-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-02.
**Bektaş xan Türkman** və ya **Kaxetiyalı Bektaş xan** (? - ö. 1615) — Səfəvi dövlətinin hərbi xadimi və Kaxetiyanı idarə etmək üçün təyin olunmuş ilk Qızılbaş.

Həyatı
------

Bektaş xannı atası nüfuzlu Qızılbaş əmirlərindən olan Məhəmməd xan Türkman, anası isə Kaxetiyanın hakimi olan II Aleksandrın qızıdır. II Aleksandr eyni zamanda Konstantinin atasıdır və Konstantin də Bektaşın bacısı ilə evlənmişdir. Beləliklə, Konstantin və Bektaş həm qayın-kürəkən olmaqla yanaşı, həm də dayı-bacı oğlu olmuşdurlar. Professor Hirotake Maedaya görə, bu cür evliliklər Şah I Abbasın siyasəti nəticəsində meydana gəlmişdir. Belə ki, şahın siyasətinin məqsədi gürcü və Qızılbaş elit ailələri arasında evliliklər meydana çıxarmaqla, qan qohumluğu yaratmaq idi. Ənənəvi olaraq Təbriz hakimliyi edən Türkman tayfası mənsubu olan Bektaş Şah I Abbasın əmri ilə Kaxetiyaya göndərildi. Onu bu təyinat zamanı Şahzadə Konstantın və Türkamn tayfasından olan döyüşçülər müşayiət edirdi. Bu hadisə 1604-1605-ci illərdə baş vermişdir.   

Kaxetiyadakı cərəyan edən sonrakı hadisələr fonunda Konstantin öz atası olan Kral II Aleksandrı və Şahzadə Georgini öldürdü. Bundan sonra qısa müddətli də olsa, krallıq etdi. Lakin tezliklə gürcülər ona qarşı üsyan qaldırdılar və üsyan nəticəsində Konstantin öldürüldü. On il sonra Şah I Abbas özünün komandanlığı ilə gürcülər üzərinə cəza yürüşlərinə başladı. Kartli və Kaxetiyaya olan bu yürüşlərdən sonra Bektaş xan Kaxetiyanın Qızılbaş olan ilk hakimi təyin edildi.   

1615-ci ildə Səfəvilər əleyhinə yeni bir üsyan baş verdi. Üsyan nəticəsində Bektaş xan üsyançılar tərəfindən qətlə yetirildi.

Həmçinin bax
------------

* Peykər xan İyirmi Dörd

Ədəbiyyat
---------

* Floor, Willem; Herzig, Edmund, eds.Iran and the World in the Safavid Age. I.B.Tauris. 2012. ISBN 978-1850439301.

İstinadlar
----------

1. ↑  Floor, Herzig, 2012. səh. 479
2. ↑  Floor, Herzig, 2012. səh. 474, 478
3. 1 2 3 4  Floor, Herzig, 2012. səh. 478
4. ↑  Floor, Herzig, 2012. səh. 481
Müxtəlif formalı bellər
Qazma beli
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Bel (dəqiqləşdirmə).
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Kürək (dəqiqləşdirmə).
**Bel** — dünyada geniş yayılmış kənd təsərrüfatı aləti.
Bel aləti tətbiq sahəsindən və coğrafi yerdən, torpağın keyfiyyətindən asılı olaraq müxtəlif forma və quruluşa malik əmək alətlərindəndir.

Ən’ənəvi qalaqlı bellər bir qayda olaraq, təpkəncli (bir saplı) düzəldilirdi. Forma etibarilə onlar xış gavahınını xatırladırdı. Bu tip bellər, əsasən, Azərbaycanın düzənlik rayonlarında, xüsusilə bağ-bostan kimi kiçik torpaq sahələrinin bellənməsində və çəltik zəmilərinin əkilib becərilməsində daha çox tətbiq olunurdu.

Torpaq layının dərin qatlarını qazıb çevirə bildiyindən yumşaq torpaq sahələrini əkmək üçün «qalaqlı bel» bir növ xış və ya kotanı əvəz edirdi. Belin bu növü «şum beli» adlanır. Şumlama əməliyyatını yaxşı yerinə yetirə bilmək üçün onun qalağının sağ və ya sol küncləri «təpkən» adlanan qulaqcıqla tamamlanırdı.
Bellərin zavodda kütləvi istehsal olunduğundan «zavod», yaxud «rus» beli XX əsrdə geniş yayıldı.

Azərbaycan ərazisində bel alətinin növləri
------------------------------------------

Quba-Xaçmaz bölgəsi əhalisi arasında bel «qazqır bel», «Quba beli», «Dərbənd beli», «ləzgi beli», Şirvanda «Navahı beli», Şəki-Zaqatala bölgəsində «Gülüstan beli», «Qarabağ beli», Naxçıvanda «Şərur beli», «Naxçıvan beli», Lənkəran-Astara bölgəsində «şuxm (şum) beli», «əyri bel», «xiling» və b. adlarla məlum idi.

Bunların hamısı tipoloji cəhətdən qalaqlı bel qrupuna aid edilir. XIX əsrin ikinci yarısından etibarən Azərbaycanın bir sıra bölgələrində «təpkəncli» dəmir
bellər istifadə olmağa başlamışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əkinçilik alətləri". 2021-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-21.

Vikianbarda ***Bel*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

| ⛭Kənd təsərrüfatı alətləri |
| --- |
| Bağban qayçısı  • Bel  • Dəryaz  • Dırmıq  • Kotan  • Oraq  • Toxa  • Yaba  • Vəl  • Cüt  • Xış  • Ding  • Şana  • Kürək  • Xəlbir  • Şadara  • Hövsər |