recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Qatay Xan** — türk və altay mifologiyasında zəlzələ ilahı. **Qaday** və ya **Kıtay (Kıday)** olaraq da deyilir. Dəmirçi ilahı olaraq da görünür. 40 buynuzlu buğasını zəlzələ meydana gətirir. Bu öküz qəzəblənib əsəbiləşəndə ayaqlarını yerə sürtməyə başlayır beləcə yüngül sarsıntılar olar. Burnundan soluması isə yüngül səslərə çevrilir. Daha çox əsəbləşəndə isə ayaqlarını yerə vurur. Daha da qızınca buynuzlarını torpağa keçirib yer üzünü yelləyər. Homurtuları isə zəlzələnin gurultusunu meydana gətirir. Qatay Xan, doqquz davulludur. Tanrıların nəslindən gəlir. Özünə qırmızı inək qurban edilir. Dəmirçilər bu inəyin qanını çəkic, örs, körük kimi alətlərinə sürərlər və heyvanın ürəyini də dəmirçi ocağına atardılar. Dəmirçi ocağında yandırılan mas (palıd) ağacı da müqəddəs sayılır. Dəmirçilərin vasitələri də müqəddəsdir. Bu vasitələrin hər birinin qoruyucu ruhu (iyəsi) tapılar. Heç bir üstün gücün suverenliyi altına girməyi qəbul etməz. Yeraltındakı dəmir evində yaşayır. Yeraltında yaşadığı üçün pis bir varlıq olaraq tanındığı halda əslində xeyriyyəçidir. Ergenekondan dəmir qayanı əridən dəmirçiləri o köməkçi olmuşdur. Dəmirçiliye qəbul mərasimində iştirak edən usta köməkçilərinin gücünü sınamaq üçün onlara zərər verər lakin sonra bu verdiyi zərərləri aradan qaldırır.

Etimologiya
-----------

(Qat/Kat) kökündən törəmişdir. Məcaz olaraq yeri göyü bir-birinə qatan mənasını ehtiva edər. Qatılıq və sərtlik məzmununa də malikdir. Monqol Hatah, çətinlik mənası ehtiva edər. Katay Kuman dilində yoldaş, yoldaş deməkdir. Köhnə Türkcə Kat/Kad sözü külək, fırtına, tayfun deməkdir.

Xarici keçidlər
---------------

* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)
**Tamag**, köhnə türklərdə cəhənnəm sözünün sinonimi. Sözün **tamağ, tamuq, tamug** və **tamu** formaları da vardır. Monqollar **Tam** deyirlər. Öldükdən sonra günahkarların cəzalandırılmaq üzrə getdiyi yerdir. İslam inancı ilə birlikdə geniş təsvirlər edilmiş və necə bir yer olduğu haqqında müxtəlif fikirlər irəli sürülmüşdür. Lakin bütün görüşlərdəki ortaq nöqtə atəş ilə əlaqədar olmasıdır. Xakaslarda cəhənnəmi idarə edən "Tamı Xan" adlı bir tanrının varlığından söz edilər. Köhnə türklər Tamuqun yeraltında olduğuna inanardı. Tamuqun əfəndisi Erlik Xandır və günahkar insanları cəzalandırmaq üçün vardır. Əleyhdarı Uçmaqdır.

**Qazırqan** sözü də türk və altay xalq inancında və mifologiyasında cəhənnəm çuxuru mənasında istifadə edilər. Pis ruhların doğruluğa gəlməsi üçün, keçici bir müddət qaldığı atəş çökəkliyidir. Çuxur mənası daşıyır.

Etimologiya
-----------

(Tam/Dam) kökündən törəmişdir. Bağlı yer deməkdir. Qaranlıq mənası vardır. Sanskritcə (Köhnə hind) Tamas (qaranlıq) sözü ilə də əlaqəli olduğu deyilər. Monqolca və tungusca Tama sözü toplanmaq mənaları ehtiva edir. Türkcədə Tam kökü yandırmaq mənası da daşıyır.

Mənbə
-----

* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)

Həmçinin bax
------------

* Cəhənnəm
**Abayın qara sözləri** (*qaz.* Абайдың қара сөздері) — Qazaxıstan akını və pedaqoqu Abay Kunanbayevin 45 qısa məsəl və fəlsəfi traktatdan ibarət fundamental əsəri. Nəsrdə yazılmış bu poemada milli tərbiyə və dünyagörüşü, əxlaq və hüquq problemləri, qazaxların tarixi qaldırılır.

Abay "Qara sözləri"ni ömrünün son illərində yazmışdır. O, bu dövrdə gücün vəsvəsələrini və torpaq işlərinin sıxıntılarını bilirdi, xalqı tanıyırdı və əzizlərini itirmişdi. Bu poemalar hər yeni əlyazma kitabına daxil edilərək paylanmışdır. "Qara sözlər"in bəziləri ilk dəfə akinin ölümündən sonra 1918-ci ildə "Abay" jurnalının səhifələrində çap edilmişdir.

Kitabdan bir çox qənaət və ibrətamiz nəticələr bu gün aktualdır. Əsər xalqın köhnə, köksüz problemlərini dəqiq təsvir edir.

Tərcümələr
----------

Abayın əsərləri dünyanın bir çox dillərinə, o cümlədən rus, Çin, fransız və başqa dillərə tərcümə edilmişdir.

Əksər tərcümələr rus dilinə edilmişdir. Hələ 1945-ci ildə Abayın anadan olmasının 100 illiyi münasibəti ilə "Xudojestvennaya literatura" nəşriyyatı onun seçmə əsərlərinin rus dilinə tərcümələri toplusunu, Viktor Şklovskinin "Nazidaniya" adlı tərcüməsini özündə əks etdirən məcmuə nəşr etmişdir. Bu tərcümə daha sonra 1954-cü və 1979-cu illərdə nəşr edilmişdir.

Bundan əlavə, arximandrit Gennadi tərəfindən hazırlanmış rus dilində aranjiman mövcuddur.

1995-ci ildə Çin dilinə tərcümə edilmiş və Pekində nəşr edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Абай: «Слова назидания» Arxivləşdirilib 2004-11-25 at the Wayback Machine — Татарский мир.
2. ↑  165 лет одиночества Абая Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine — Радио Азаттык.
3. ↑  Кунанбаев А. Избранное. Под ред. Л. Соболева. М.: Государственное издательство художественной литературы, 1945.
4. ↑  Абай на языке Шиллера и Гете Arxivləşdirilib 2011-11-03 at the Wayback Machine
5. ↑  "Епископ Геннадий (Гоголев) Слова Назидания Великого Абая в стихах". 2019-01-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-11.
6. ↑  Слова Назидания Великого Абая в стихах Arxivləşdirilib 2012-02-13 at the Wayback Machine — Митрополичий округ в РК
7. ↑  Абай. «Книга слов», Пекин, 1995.

Xarici keçidlər
---------------

* Книга Слов (Перевод Ролана Сейсенбаева и Клары Серикбаевой)
* Қара сөз / Книга словArxivləşdirilib 2012-02-10 at the Wayback Machine  (qaz.) (rus.)
* Book of Words  (ing.)
* Слова назидания (в стихах): 1, 2, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10  (rus.)
**Stoletiya burnu** (esk. Сивукак) — Çukot yarımadasının şərqində, Anadır körfəzinin sahilində yerləşən burun. İnzibati cəhətdən Çukot muxtar dairəsi, Providenski rayonu ərazisinə daxildir.
Hündürlüyü 600 m olan dayalı bir dağ massividir ( *Dlinnaya* d, 604 m və *Pervaya* d, 584 m).
1828-ci ilin 10 avqustunda Fyodor Litkenin ekspedisyası tərtəfindən tətqiq edilmiş və V. Berinq və A. Çirikovun rəhbərlik etdiyi Birinci Kamçatka ekspedisyasında iştirak erdən «Syatoy Qavrill» gəmisinin ərazidən keçməsinin 100 illiyi münasibəti ilə adlandırılmışdır.

Stoletiya burnunun sahillərində 100 mindən çox quş yuxa qurur: Ağılsızlar, Berinq qarabatdağı, Qütb qağayısı, Sakit okean kütdimdiyi, Fratercula cirrhata.

İstinadlar
----------

1. ↑  Водно-болотные угодья России. Том 4. Водно-болотные угодья Северо-Востока России Arxivləşdirilib 2014-04-16 at the Wayback Machine (сост. А. В. Андреев). М.: Wetlands International, 2001. 296 с. ISBN 90-5882-986-3
Məzmun
------

Film Azərbaycanın xalq artisti, bəstəkar Xəyyam Mirzəzadədən bəhs edir.

Filmin çəkilişləri M. Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında, Ü. Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasında, Üzeyir Hacıbəyovun ev muzeyində, Azərbaycan Musiqi Mədəniyyəti Dövlət Muzeyində və İçərişəhər Dövlət Qoruğunda aparılmışdır.

Filmdə Azərbaycan Respublikası Dövlət kino-foto sənədləri arxivindən və Xəyyam Mirzəzadənin şəxsi arxivindən istifadə edilmişdir.

Filmdə sözləri Bəxtiyar Vahabzadənin olan "Ötən günlər" mahnısı Oqtay Ağayevin ifasında səslənir. Ramiz Rövşənin "Tək əl" şeiri müəllifin öz ifasında səslənir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Tofiq İsmayılov
**Rejissor:** Tofiq İsmayılov
**Baş prodüser:** Əliağa Məmmədov, Böyükağa Məmmədov
**Rejissor assistenti:** Qalib Bağırov, Mahmud Məmmədov
**Operator:** Ziya Babayev
**Operator assistenti:** Fərrux Həsənov
**Xüsusi texnika operatoru:** Əli Əliyev
**Səs rejissoru:** Azad Vəliyev
**Səs operatoru:** Altay Useyinov
**Montaj:** Hüseyn Quliyev, Elmin Seyidli
**Mətnin tərcüməsi:** Rövşən Ramizoğlu
**İnzibatçı:** Vilayət Paşayev
**Fotoqraf:** İlham Kişiyev
**İşıqçı:** Əlizadə Rüstəmov, Rəşad İlyasov
**Rəng korreksiyası:** Hüseyn Quliyev
**Musiqi redaktoru:** Rauf Əliyev
**Redaktor:** Ramiz Rövşən (Ramiz Əliyev kimi)
**Texniki direktor:** Hüseyn Hüseynov
**İcraçı prodüser:** Kamil Məmmədov
### Filmdə iştirak edənlər

Fərəc Qarayev
Sərdar Fərəcov
Vaqif Səmədoğlu
Bəxtiyar Vahabzadə (arxiv kadrlar)
Murad Adıgözəlzadə (piano)
Rasimə Babayeva (orqan)
Könül Əmirova (arfa)
Anar Məmmədov (klarnet)

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
**Təminatlı borc öhdəlikləri** (*ing.* Collateralized debt obligations, CDO) — adətən hüquqi şəxslərin borc öhdəlikləri ilə təmin edilmiş qiymətli kağızları. Bunlara açıq bazarda satılan korporativ istiqrazlar, institusional kreditorlar tərəfindən verilmiş kreditlər və sekuritizasiya əməliyyatlarının bir hissəsi kimi buraxılmış qiymətli kağızların tranşları daxildir. CDO-lara borcalanın kredit riskini daşıyan istənilən alətlər daxil ola bilər: kreditlər, istiqrazlar, kredit defolt svopları və s.

CDO-ya daxil olan aktivlərin ya artıq reytinqi var, ya da reytinqə tabedir. Tipik olaraq, təminatlı borc öhdəlikləri tranşlarla buraxılır, onlar adətən yüksək səviyyəli (emissiyanın 70-80%-i, birinci ödənilməli olan, ən yüksək qiymətləndirilib), orta tranşlar (aşağı reytinq almış) və subordinasiyalı (adətən reytinqli deyil) kimi təsnif edilir.

Girovlaşdırılmış borc öhdəlikləri portfelində defolt ehtimalını azaltmaq üçün o, bir-biri ilə zəif korrelyasiya olunmuş aktivləri əhatə edir. Diversifikasiya edilmiş portfel daha yüksək qiymətləndirilir və CDO borclanmasının dəyəri daha aşağıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Standard & Poor's". 2013-05-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-06-03.
2. 1 2  Оптимизация ресурсов современного банка
3. ↑  "Виталий Гайдаев «Долг в суперобложке», «КоммерсантЪ», приложение «Business Guide» № 175/П (3992), 29.09.2008". 2013-07-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-06-03.
**Səngan (Aşağı Tarım)** yaxudda **Aşağı Səngan** (*fars.* سنگان‌سفلی‎) iranın Qəzvin ostanının Qəzvin şəhristanının Aşağı Tarım bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.

Coğrafiyası
-----------

Map

Kənd Qəzvindən 105 kilometr aralı yerləşir.

Əhalisi
-------

2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 236 nəfər  yaşayır (83 ailə).

### Milli tərkibi

Əhalisi bütünlükdə yerli Azərbaycan türklərindən ibarətdir.

İqtisadiyyat
------------

Səngan narı
Əhalisi əsasən bağçılıqla məşğul olaraq gəlirləri bu yoldandır və bu kənd bölgədə nar meyvəsinin mərkəzi sayılır.Səngan kəndində müxtəlif nar növləri o cümlədən Şahabar,Qaragöz,Ağ nar və Meyxoş narları yetişdirilir. İllik olaraq bu kənddə Oktyabr ayında nar dərimi münasibəti ilə nar festivalı keçirilir.Üzüm, zeytun, alça, əncir, ərik, tut, böyürtkən, moruq, qoz və qara tut kəndin başqa önəmli bağçılıq məhsulları sayılır.

Din
---

Səngan kəndində İmamzadə Əlaəddin türbəsi yerlişir ki onda 2010-cu ildə quruculuq işləri aparılaraq qismən bərpa edilib.

Görüntülər
----------

* Yazın ilkində kəndin bağlarıYazın ilkində kəndin bağları
* KartofKartof
* Üzüm salxımlarıÜzüm salxımları

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qazvin.irib". 2021-06-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-26.
2. ↑  "kənd əhalisi". 2017-11-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-11.
3. 1 2 3  "Qazvin.irib.ir". 2021-06-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-26.
4. ↑  İrna
5. ↑  İmamzadələr[*ölü keçid*]
6. ↑  "Viki Əhli Beyt". 2019-09-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-19.
**Saya** (və ya **Sayaqan**) - türk və altay xalq mədəniyyətində bərəkət mərasimi. Qoruyucu ruhu olan Saya xan adına təşkil edilər. Heyvandarlıqla məşğul olan cəmiyyətlərin bərəkəti artırmaq üçün təşkil etdikləri bir mərasimdir. Oyunu aparan adama "Sayacı" deyilir. Qoyunlar doğmağa başlayanda çobanlar kənd kənd ev ev gəzib saya toplayırlar. Sayacılar keçi dərisinə bürünərlər. Saya adı verilən qoşalar (maniler) oxuyarlar. Saya Xan ilə əlaqəli bir mərasimdir. Bundan başqa otlaq, mera kimi mənaları da vardır.

Qoça, Saya, Payna, Paqta dördlü bir mərasim silsiləsi meydana gətirərlər. Bundan başqa Şumer ənənəsindən yaxın şərq və orta Asiyaya yayılan və bu sıralamaya uyğun düşən Narduqan bayramı tapılar.

Isıyax
------

Baharda təbiətin yenilənməsini, gücünün çoxalmasını göstərən bir bayram. Yakutlar çox köhnə zamanlardan bəri, bahar mərasimləri edərlər. Bu bayram Ulu Göy Tanrısının şərəfinə edilir. Yer üzü yaşıllığa büründüyü vaxt ağac altına toplanılıp qurbanlar kəsilir. Sonra dairə şəklində toplanılıp kımız içilər və meydanda yandırılan odunun üzərindən qalır. "Isıyax" ın bir neçə məqsədi var: Yer ruhlarını məmnun etmək. Ulu Anadan mərhəmət istəmək kimi... Yakutlara görə, bu bayram ilk ata olan "Elley" ilə əlaqəlidir.Yakutlar payız bayramına "Abası Isıyah", bahar bayramı ilə isə "Ayıhı Isıyah" deyərlər. Dairə şəklində edilən bu şənliklər həm yallıyı həm də qazaxlardaki "Qımız Murundux" deyilən ölənləri də ağla gətirər.

Azərbaycanda
------------

Azərbaycanda və İran Azərbaycanlıları arasında bu mərasimlə bağlı sayaçı sözlərinə rast gəlinir. Sayaçı sözlərində çoban, əhliləşdirilmiş heyvanlar və qoruyucu it mədh edilir. Firudin Köçərliyə görə Sayaçı kənd-kənd gəzərək mal-qara sahiblərinin ruhunu sayaçı sözlərlə oxşayır, onlardan un, buğda, arpa, quzu və s. alan bir tərəkəmədir.

Bu mərasimə qoşulanlar birlikdə gəzər, məhsul toplayar və sonra onları aralarında bölərlər. Sayaçını xoş eləyə bilməyib, ona bulqur verənlərin qızı olması və xəstəliyə tutulması arzu edilir.

Etimologiya
-----------

(Say) kökündən törəmişdir. Saymaq, hesablamaq, möhtərəmlik mənaları vardır. Xəbər məzmununa də malikdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Najafov, A. (2019). Azerbaycan halk inanışları. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı, Konya.
2. ↑  AZERBAYCAN’DA HALK İNANÇLARIYLA İLGİLİ DİNİ LİTERATÜR (Sovyet Dönemi). Kemale ŞAKİROVA, 2015.

Mənbə
-----

* Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, 2003, Yurt Yayınevi (türk.).
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)
* İRAN AZERBAYCANI’NDA (URMİYE’DE) "SAYALAR" VE "SAYAÇILAR". Talip DOĞAN\*

Həmçinin baxın
--------------

* Paqtıqan
* Paynaqan
* Qoçaqan
* Narduqan
**Saya Xan** - türk, yakut və altay mifologiyasında sürü ilahı. **Çaya Xan** və ya **Taya Xan** olaraq da bilinər. Moğollar **Zaya Xan** və ya **Yaya Xan** deyərlər. Sürünü hər cür bəladan və pislikdən qoruyar. Mal və heyvanları gözləyib, güdər. Bu tanrıya bağlı **Zayaçılar (Zayaqçılar/Çayaçılar/Çayaxçılar/Tayaçılar)** adlı ruhlar olar və yer üzünə bərəkət aparırlar. Adına Saya mərasimi təşkil edilər. Altaylılar və yakutlar (bu gün belə) qurban olaraq kəsdikləri atın dərisini uzun bir sırığa keçirib eynilə at şəklinə salaraq asarlar. Bu qurban mərasiminə Tayılqa/Xayılqa (Tayıq/Tayığ/Tayalqa/Taylaqan) adı verilər. Mərasimi idarə edən yaşlıya isə Tayığçı deyilir.

Etimologiya
-----------

(Say/Tay/Yay) kökündən törəmişdir. Kölgə, qoruma, yaratma mənalarını daşıyır. Saymaq, hesablamaq, möhtərəmlik mənaları da vardır. Xəbər məzmununa də malikdir. Tibet dilində Saya sözcüyü milyon sayını ifadə etməkdə istifadə edilər. Monqolcada isə dərhal, indi, bu anda deməkdir. Dayı/Tayı (ananın qardaşı) sözü ilə bu məzmunda əlaqəlidir.

Mənbə
-----

* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)
**Azərbaycan-Butan münasibətləri** — İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 7 fevral 2013-cü ildə qurulmuşdur.

Əlaqələr
--------

Dekabr 2015-ci ildə Butanın Baş naziri Lyonçen Tşerinq Tobqay Yeni il münasibəti ilə Azərbaycanın Baş naziri Artur Rasizadəyə təbrik məktubu ünvanlamışdır.

Qarşılıqlı səfərlər
-------------------

Səfir İ.Hacıyev 7 avqust 2014-cü ildə Butan Kralı Ciqme Xesar Namqyel Vanqçuka etimadnaməsini təqdim etmiş, səfər çərçivəsində Parlamentin sədri Ciqme Zanqpo, Baş nazirin vəzifələrini icra edən Damço Dorci, Xarici işlər üzrə Katib Yaşey Dorci, Maliyyə məsələləri üzrə Katib Lam Dorci ilə görüşmüşdür.
Bakıda 2-5 may 2015-ci ildə keçirilmiş AİB Rəhbərlər Şurasının 48-ci illik Toplantısında Butanın Maliyyə naziri Namgay Dorji iştirak etmişdir.

14 iyun 2016-ildə BMT-nin Baş Assambleyasında səsvermədə BMT-nin İqtisadi və Sosial Şurasının (ECOSOC) 2017-2019-cu illərdə üzvü seçilmiş Azərbaycanın namizədliyini dəstəklədiyinə görə Butan hökumətinə minnətdarlıq bildirilmişdir.

"Mən Azərbaycan haqqında nə bilirəm" esse müsabiqəsinin Butandan olan qalibi S.Vangdi Gənclər və idman nazirliyinin dəvəti ilə 10-20 iyul 2016-cı ildə Azərbaycana səfər etmiş, Azərbaycanın mədəniyyəti, tarixi və adət-ənənələri ilə tanış olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  "*Azərbaycan-Butan ikitərəfli münasibətləri*". 2018-11-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-06.
**Məçkəy** - türk, anadolu və altay xalq inancında, qərb dillərindəki qarşılığı ilə birə-bir üst-üstə düşən bir mənala vampir deməkdir. Məçik də deyilir. Türk xalq mədəniyyətində və xalq inancında özünə xas bir vampir növüdür. Bəzi istiqamətləri tamamilə türk mədəniyyətinə xas olsa da qərb cəmiyyətlərinin inanclarına çox bənzəyən bəzi xüsusiyyətləri də mövcuddur. Məsələn eynilə Nosferatu nümunəsində olduğu kimi, "tağun" (yəni vəba) xəstəliyi daşıdığına inanılır. İnsanların qanını əmər, içlərində böyüyər. Ölüm saçan donqar bir yaşlı qadın (və ya bəzən yaşlı bir kişi) şəklində düşünülər. Söz, biçmək (kəsmək) feli ilə əlaqəlidir. Məç monqolcada meymun, Məs isə silah deməkdir.

Anadoluda Məçik anlayışı
------------------------

Məçik, Anadolu xalq inancında məzardan çıxan ölü deməkdir. Ölüb yenidən dirilən varlıqdır. İnanışa görə yaşayarkən pislik edənlərin ölüncə hortlayacağına inanılar. Daha basdırıldığı gecə məzarından qalxar. Məçik sözü eyni zamanda tokmak, çubuq, uzun saqqal, zift kimi mənalar da ehtiva edər və bu aktivin xüsusiyyətləriylə də əlaqəlidir. Mənfi mənaları olan bu söz bəzən təhqir məqsədi ilə (Məçik gəlin, Məçik qaynana, Məçik adam vs.), kimi zamanda qarğış olaraq (Məçik yesin, önünə Məçik çıxsın kimi) istifadə edilir.

Mənbə
-----

* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)
**Bir qadın düşməni** — yazıçı, dramaturq Rəşad Nuri Güntəkinin ən çox oxunan romanlarından biridir.

Romanın mövzusu
---------------

Çox xoş və baxımlı, baxımlı olduğu qədər də gözəl hər istədiyini əldə etməyə vərdiş etmiş bir qızın sevgiyə hər zaman yad olan bir adama yaxınlaşmaq istəyi.

Süjet
-----

Kitab iki hissədən ibarətdir.Birinci hissədə Saranın atasına ve rəfiqəsi Nərminə yazdığı məktublardan,ikinci hissədə isə romanın ikinci baş qəhrəmanı olan Homongolosun ölən dostuna yazmış olduğu məktublardan ibarətdir.
Adnan paşanın qızı Sara cox gözəl baxımlı diqqət mərkəzində olmağı sevən 20 yaşlarında bir qızdır. Atasi Adnan paşa Ərzurum paşasıdır.Sara anası ilə İstanbulda yaşayır ,lakin hər il atasının yanına getmək istəyəndə atası Ərzurumda qışın sərt keçdiyini bildirdiyindən atasının yanına gedə bilmir. Sara dayısı qızının toyunda iştirak etmək üçün atasına bir balaca oyun oynayır. Ve nəhayət o dayısıgilə yola düşür.Sara Mərmərənin kiçik kəndinə dayısıgilə gəmi ilə yola çıxır .O, gəmidə özünü boğulurmuş kimi göstərərək zarafat edən Homongolos ləqəbli Ziya adlı bir idmançını tanıyır .Saranın gəlməyi münasibətilə qəsəbədə şənlik düzəldilir gəmidə olanlar da bu şənlikdə iştirak edir,lakin həmin idmançı şənlikdə olmur bunu bilən Sara özünə söz verirki, o həmin idmançını özünə aşiq edəcək.Sara bunu 
dayısının yoldaşına və qizlarına deyir. Ziya xarakter baxımından kobud olduqca diqqətsiz biri kimi təsvir olunur.Sara çalışır ki, məqsədinə çatmaq üçün əksər vaxtlarda onun yanında olsun ve o artıq anlayırki Homongolos onu istəyir lakin hələ etiraf etməyib. Sonra heç gözlənmədiyi anda Homongolosun ölüm xəbəri gəlir.Homongolos motosiklet qəzasına düşərək dünyasını dəyişir.Sara buna pis olur.
Homongolos haqqında həqiqət ölümündən əvvəl onun dostuna yazdığı məktubda aydın olur.Homongolos müharibə zamanı ailəsi tərəfindən internata atıldıqdan sonra onun ağır günləri başlayır və o burada sevgi hissini itirir lakin məktubda artıq Saranı həqiqətən sevdiyini yazır ama Saranın ona qarşı etdiyi oyundan xəbərdar olduğunu da ve məktubdan 7- 8 saat sonra Sara ilə görüşəcəyini de qeyd edir.

İdeyası
-------

Ən daş qəlbli görünən insanların bele daşdan da olsa bir qelbi vardır.İnsanlar bir-birilərini xarici görkəminə görə dəyər verməməlidir.Onların çirkin olması onların mənəviyyatsız olmağı anlamına gətirməməlidir.Və insanın keçmişini bilmədən onu qiymətləndirmək olmaz.

Romanın qəhrəmanları
--------------------

* Sara: Adnan Paşanın nazlı,baxımlı ve bir o qədər də gözəl qızı. Tam bir İstanbul ve sösyətə tərəfdarı.
* Ziya Bey (Homongolos): İdman qrupunun lideri. Saranın özünə aşiq etməye çalışdığı ciddi təbiətli biri.
* Vəsimə: Saranın dayısının çox yaxşı tərbiye almış evlənməyə hazırlaşan qızı.
* Rəmzi Bəy: Sara ilə ada da dostluq edən hətta bir ara Saraya tutulan dayısı qızının nişanlısı idi.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------
**Sahib Şəmsəddin Məhəmməd Cüveyni** (XIII əsr – 16 oktyabr 1284) — Elxanlılar sülaləsi hökmdarı Abaqa xan zamanında yaşamış zamanının ünlü vəzirlərindən birisi. Bəzı qaynaqlara görə baş vəzir olub. Ayrıca Elxanlılar dövlətinin qurucusu Hülaku xan zamanında da maliyyə vəziri olmuşdu. Zamanının müəlliflərindən olan və onun kimi vəzir olmuş Əlaəddin Ataməlik Cüveyninin qardaşıdır.

Abaqa xan, bəzi qaynaqlara görə Anadoluda əsayişi pozan Pərvanə Muinəddin Süleymanın öldürülməsiylə yəni bir düzən ortamı bərpa etmək üzrə ünlü vəzir Sahib Şəmsəddin Məhəmməd Cüvəynini Rum Səlcuqlu dövləti ölkəsinə göndərdi. Sahib Şəmsəddin Məhəmməd Cüvəyni, Anadoluda ilk olaraq pozulan siyasi istiqrarı düzəltdi və yetişdiyində hələ davam etməkdə olan olan üsyanları yatırdı. İqtisadi sahədə yeniliklər aparmağa çalışdı. Öncə xalqa yük olan bir çok vergini ortadan qaldırdı. Xalqdan gəlişi gözəl pul və mal istənməsini yasaqladı. Ardından Şəmsəddin Tuğrai tərəfindən alınan və heç cür ödənə bilməyən iqrazla, Səlcuqluların ödəyəmədiyi illik xəracların borcunu silərək yerinə Elxanlı hökmdarları divanına Ərzincan yörəsi və başqa yerlərin gəlirlərini incu vergisi (xüsusi gəlir) olaraq təhsis etdi. Bu şəkildə Elxanlılar dövləti, Anadoluda özəl mülklər əldə edilib gəlirlərini doğrudan özlərinə yönəltmişdilər. Sahib Şəmsəddin Məhəmməd Cüvəyninin gətirdiyi bir başqa dəyişiklik eynən incu kimi Elxanlı ölkəsinin başqa bölgələrində uyğulanıb da Anadoluda olmayan tamğa vergisidir.

Tarixi mənbələr şair Hümam Təbrizinin də 1277–1278-ci illərdə Kiçik Asiyada baş verən qarışıqlıq zamanı oradakı hadisələri nizama salmaq üçün Abaqa xanın göstərişi ilə Osmanlı ölkəsinə gedən Sahib Divan Şəmsəddin Cüveyni ilə birlikdə olduğunu xəbər verir. Bu məlumatın həqiqiliyini şairin şeirləri də təsdiq edir. Şair divanındakı şeirlərində həmin səfərdən danışır və Ş. Cüveyniyə müraciətlə belə bir səmimi misra da işlədir: "Lütf edərək, Azərbaycandan Ruma gəldin".

Sahib Şəmsəddin Məhəmməd Cüveyninin Anadoluda qurmuş olduğu iqtisadi vəziyyət 1278-ci ildən Səlcuqlu vəzirinin yerinə İrandan Fəxrəddin Qəzvininin göndərildiyi 1288-ci ilə qədər sürdü.

Ədəbiyyat
---------

* V. Barthold, "Ilhanlılar Dəvrində Mali Vaziyət", Türk Hukuk və Iktisat Tarihi lvhl.:muası, 1(1931), s.ıSO vd.
* Alaaddin Ata Məlik Cüvəyni, Tarix-i Cihan Güşa, Çəvirən, Mürsəl Öztürk, Ankara 1999
* Səlçuklu-İlhanlı İktisadi, Ticari İlişkiləri və Sonuçları — Doç. Dr. İlhan ƏRDƏM

Xarici keçidlər
---------------

* makaleler  (türk.)
* Alaaddin Ata Melik Cüveynî  (türk.)

Həmçinin bax
------------

* Əlaəddin Ataməlik Cüveyni
* Cuveynilər

| ⛭Böyük Monqol imperiyasının vəzir və sərkərdələri |
| --- |
| Böyük Monqolimperiyası |  Mukali qoyon Cəlayır • Yelü Chucai • Cəlmə noyon • Cilaun• Mahmud Yalavac • Sabutay bahadur • Cebe noyon • Məsud bəy • Chinqai • Khadag • Çormoqun • Buğa qoyon Cəlayır • Arqun ağa Oyrot • Baycu noyon |
| Yuan sülaləsi |  Əhməd Fənakəti • Bayan of the Baarin • Aju • Sengga • Bolad |
| Elxanlılar sülaləsi | Əlaəddin Ataməlik Cüveyni • Bolad • Buğa • Qiyasəddin Rəşidi • Novruz ağa Oyrot • Fəzlullah Rəşidəddin • Əmir Çoban Sulduz • Şəmsəddin Cüveyni • Kit Buğa noyon |
**İsa səhrada** (*ing.* **"Christ in the Desert"** yaxud **"Christ in the Wilderness"**, *rus.* **"Христос в пустыне"**) rus rəssam İvan Kramskoy tərəfindən 1872-ci ildə çəkilmişdir və hazırda rəsm Tretyakov qalereyasında sərgilənir. Rəsmin ölçüləri 180×210 sm-dir.

Əsərin təsviri
--------------

Əsərin süjeti Əhdi-cədiddə təsvir olunmuş vəftiz olunduqdan sonra İsanın səhrada qırx günlük oruc tutması və bu oruc zamanı şeytan tərəfindən sınağa çəkilməsi hadisəsindən bəhs edir. Rəssamın sözlərinə görə o hər bir insanın həyatında qaçınılmaz olan dramatik situasiyanın əxlaqi seçim anını əks etdirmək istəmişdir.

Əsər haqqında
-------------

Rəsmdə boz qayalıqlar səhrasında hansısa bir daşın üzərində əyləşmiş İsa təsvir edilmişdir. Kramskoy dan yerinin sökülüb səhərin yeni açıldığını göstərmək üçün soyuq rənglərdən istifadə etmişdir. Üfüq xətti kifayət qədər aşağıda yerləşib və rəsm əsərini ikiyə bölür. Aşağı hissədə soyuq səhra, yuxarı hissədə isə işığın, ümidin, gələcək dəyişikliyin simvolu olan səhər günəşin çıxmasından öncəki səma ilə birgə təsvir edilib.

Nəticədə qara plaş və qırmızı xirqə geymiş İsa fiquru rəsmin məkanı üzərində üstünlük təşkil edir və eyni zamanda onu əhatə edən sərt landşaftla harmoniyadadır. 

İsanın əli (Əsərdən fraqment)
Əsas diqqət İsanın əllərinə və sifətinə verilmişdir, bu da onun obrazının insaniliyinin psixoloji inandırıcılığını təmin edir. Rəsm sükunətdədir, burada hərəkət yoxdur, lakin yaşanmış və hələ yaşanılacaq əzablara baxmayaraq sınmayan güclü ruhun və əqlin fəaliyyəti aydın sezilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ivan Kramskoy" Arxivləşdirilib 2009-12-24 at the Wayback Machine. The American Society of Portrait Artists.  (ing.) 2010–03–29.
2. ↑  "Jesus Christ in the Wilderness by Ivan Kramskoi" Arxivləşdirilib 2016-10-05 at the Wayback Machine. Art Studio.  (ing.) 2010–03–29.
3. ↑  Христос в пустыне (1872) Крамской Arxivləşdirilib 2012-03-04 at the Wayback Machine Kramskoy.info.  (rus.). 2010–03–30.

Xarici keçidlər
---------------

* "İsa səhrada"
* Tretyakov qalereyası
**İqlim Elmi-İstehsalat Müəssisəsi** — Azərbaycan Respublikası Müdafiə Sənayesi Nazirliyinin tabeliyindəki müəssisə.

Tarixi
------

"İqlim" Elmi-İstehsalat Müəssisəsi 1961-ci ilin yanvar ayında Keşlə Maşınqayırma zavodunun kondisionerlər sexinin bazasında "Bakı İqlim Qurğular zavodu" adı altında yaradılmışdır. İlk məhsulu otaq hava kondisionerləri olmuşdur. 1961–ci ildə zavodun adı dəyişdirilib, Bakı Kondisionerlər zavodu olmuş və SSRİ Aviasiya Sənayesi Nazirliyinin tabeliyinə verilmişdir. 1970–ci ildə zavodun adı yenidən dəyişdirilib, Bakı Maşınqayırma zavodu olub. Məhsulu–aerodrom hava kondisionerləri, aviasiya kürəvi və silindrik balonları, hidroakkumulyatorlar və "Azərbaycan-4" məişət kondisionerləri. 1974–cü ildə Bakı maşınqayırma zavodunun, onun filialının və "Nauka" (Moskva) Aqreqat zavodunun Bakı filialının bazasında Bakı Aqreqat İstehsal Konstruktor Birliyi (BAİKB) yaradılıb. 1978–ci ildə BAİKB-in adı dəyişilib, Bakı Aqreqat İstehsal Birliyi (BAİB) olub. 1992–ci ildə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı ilə BAİB-in adı dəyişdirilərək, "İqlim" Bakı Aviasiya İstehsalat Birliyi ("İqlim" BAİB) olub. 1993-cü ildən 2005-cı ilədək Dövlət Xüsusi Maşınqayırma və Konversiya Komitəsinin tərkibində fəaliyyət göstərib. 2006-cı ildən "İqlim" Elmi-İstehsal Müəssisəsi kimi Azərbaycan Respublikası Müdafiə Sənayesi Nazirliyinin tərkibində fəaliyyət göstərir. İSO 9001-2001 standartının tələblərinə uyğunluq sertifikatı vardır.

Fəaliyət sahələri
-----------------

Texnoloji imkanları
-------------------

Mənbə
-----

İstinadlar
----------

1. ↑  "Müəssisə haqqında". 2021-06-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-01-13.

Xarici keçidlər
---------------

Həmçinin bax
------------

| ⛭ Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Azərbaycan |
| --- |
|  Quru Qoşunları *(Siyahı)* Hərbi Hava Qüvvələri *(Siyahı)* Hərbi Dəniz Qüvvələri *(Siyahı)* |
| Rəhbərlər | Ali Baş Komandan  • Müdafiə naziri *(Siyahı)* • Baş qərargah rəisi *(Siyahı)* |  |
| Ümumi | Tarixi  • 1993–2016-cı illər islahatları  • Rütbələr və nişanlar |
| Mərkəzi ordular | 

|  |  |
| --- | --- |
| Quru | 1-ci Ordu Korpusu *(Siyahı)* • 2-ci Ordu Korpusu *(Siyahı)* • 3-cü Ordu Korpusu *(Siyahı)* • 4-cü Ordu Korpusu *(Siyahı)* • 5-ci Ordu Korpusu *(Siyahı)* • Əlahiddə Ümumqoşun Ordu *(Siyahı)* |
| Hərbi Hava | Hava Hücumundan Müdafiə Qoşunları |
| Hərbi Dəniz | Azərbaycan Dəniz Piyadaları |

 |
| Digər | 

|  |  |
| --- | --- |
| Dövlət SərhədXidməti | Sərhəd Qoşunları *(Siyahı)* • Sahil Mühafizəsi • Çevik Hərəkat Qüvvələri |
| Daxili Qoşunlar | Komandanlar |
| Xüsusi TəyinatlıDəstələr | "Bəbir" XTD  • "Əqrəb" XTD  • "Gürzə" XTD  • "Kobra" XTD  • "Pələng" XTD  • "Qartal" XTD  • "Şahin" XTD  • "Vaşaq" XTD  • "Yarasa" XTD |
| Digər | Azərbaycan Sülhməramlı Qüvvələri  • Azərbaycan Milli Qvardiyası |

 |
| Hərbi təhsil | Milli Mudafiə Universiteti |
| Müdafiə sənayesi | Müdafiə Sənayesi Nazirliyi |



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Müəssisə** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Vilayəti-Fəqih** ( ərəb. "vəli"-vali -"fiqh" bilim, anlayış) — İranda Ayətullah Ruhulla Xomeyni tərəfindən yaradılan və indi də hakim siyasi quruluş olan teokratik hakimiyyətin adı.

Daha dəqiq təsviri və tələffüzü ilə **"Vilayəti-Fəqih"**, dini hüquq alimi mənasına gələn fəqihin qəyyumluq və inzibati gücü deməkdir.

Şiə siyasi düşüncəsində dini və siyasi hakimiyyət Məhəmməd peyğəmbərin canişini Əli əleyhissəlamın nəslindən olan "İmamlara" aiddir. Ancaq On iki imam şiələrinə görə 12-ci imam olan İmam Mehdinin qeyri-müəyyən bir müddətdə qədər qeybdə olduğu( o insanların arasında yaşayır amma insanlar onu tanımır )və gələcəkdə zühur edəcək. İmam Mehdinin qeybi dövründə şiə höküməti qurldu və İslami qanunlar əsasında idarə olunmağa başlandı. Vilayəti fəqih həm dini həm siyasi rəhbərdir.
1970-ci illərdə Həzrət Ayətullah Xomeyni, "Vilayəti-Fəqih ya Hökuməti İslami" adlı kitabı ilə sistemləşdirdiyi "Vilayəti-Fəqih" ("Fəqihin qəyyumu") nəzəriyyəsi ilə siyasi hakimiyyətin imamların mənəvi varisləri olan din alimlərinin əlində olması fikrini irəli sürmüşdür. On iki imam Şiələrində imamətə iman gətirmək inanc prinsiplərindən biridir. Bu, imamın nüfuzunun da peyğəmbərlik kimi ilahinin təqdir və qərarı olduğuna inanmaq deməkdir. Vilayeti-Fəqih əsaslı qəyyumluq anlayışı İran konstitusiyasının beşinci maddəsində tənzimlənir. Buna görə, İmam Mehdinin(Məhdi əleyhissəlamın yazdığı məktuba əsasən)qeyb zamanı müddətində(şiələrin müraciət etməli olduğu şəxs) İran İslam Respublikasında iş və ümmətin (dövlətin və xalqın idarəsi) qəyyumulugu, xalqın əksəriyyətinin tanıdığı və etimad etdiyi ədalətli, təqvalı, cəsur, ehtiyatlı və tədbirli bir fəqihə (müctəhid dərəcəsindəki bir fiqh alimi) aiddir.

Ədəbiyyat
---------

* Ayətullah Ruhullah Xomeyni, Vilayəti-fəqih ya hökumtəte İslamiyyə.
* Ayətullah Məhəmmədtəqi Misbah Yəzdi, Vilayəti-fəqih nəzərəyyəsinə ötəri bir baxış.
* Sabahaddin Türkyılmaz, İslam Devlet Modeli Velayet-i Fakıh, RAST yayınları, 2015, ISBN 978-605-65324-0-5

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* *Ayətullah Cavad Amuli.* "Velayeti Fakih Sistemine Yöneltilen Eleştirilere Cevaplar" ( (türk.)). rasthaber.com. 2014-02-04. 2014-05-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-01-28.
**Helsinki Dizayn Muzeyi** (fin Designmuseo, *isv.* Designmuseet) Finlandiya paytaxtında yerləşən, həm Finlandiya həm də xarici sənaye, moda və qrafik dizayn nümunələrinin sərgiləndiyi muzeydir. Muzey Helsinkinin Korkeavurenkatu küçəsində yerləşir və Finlandiyanın Dövlət mülkiyyətinə daxildir. Bina 1873-cü ildə tikilib və 1978-ci ildən bəri muzey kimi fəaliyyətini davam etdirir. Muzey binasında dizayn işləri 1894-cü ildə memar Qustaf Nüström tərəfindən neoqotika üslubunda aparılıb. 2002-ci ildə muzey adını Designmuseo ("Dizayn Muzeyi") kimi dəyişməyinin səbəbi bir əvvəlki adının çox uzun və mürəkkəb olması idi. Həmçinin muzeydə kafe və mağaza fəaliyyət göstərir. 2017-ci ildə Finlandiya Respublika günü münasibəti ilə muzey özünün yenilənmiş kolleksiyalarını qonaqların ixtiyarına vermişdir.

Muzeydə 1870-ci ildən günümüz qədər olan fin dizayn tarixi sərgilənir. Muzeydə sərgilənən nümunələrə 75.000-dən çox əşya və 100.000 rəsm əsəri daxildir. Muzeydə həmçinin beynəlxalq turizm sərgiləri, yeni nəşr edilən kitablar və sərgi kataloqlarıda təşkil edilir.

İstinadlar
----------



1. ↑  NLS Geographic Names Register. National Land Survey of Finland.
2. ↑  .
3. ↑  Finnish Museum Statistics. Finnish Heritage Agency.
4. ↑  *Gimeno-Martinez, Javier; Verlinden, Jasmijn.* "From Museum of Decorative Arts to Design Museum: The Case of the Design museum Gent". Design and Culture. 2 (3). 2010.
**Püstə xanım Süleyman bəy qızı** **Məlik-Aslanova** (1926, Qaryagin, Qaryagin qəzası – 2001) — Tibb elmləri doktoru, professor

Həyatı
------

Püstə xanım Süleyman qızı Məlik-Aslanova 1926-cı ildə Qaryagin (indiki Füzuli) şəhərində anadan olmuşdu. 1949-cu ildə N.Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb institutunu bitirib.

Fəaliyyəti
----------

1956-cı ildə "Bəd xassəli yenitörəmələrə qarşı skelet əzələlərinin morfo-fizioloji reaksiyasına dair materiallar" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını, 1971-ci ildə isə "Gözün yaşla əlaqədar dəyişiklikləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib. 1957-2001-ci illərdə Azərbaycan ET Oftalmologiya İnstitutunun patomorfologiya və elektron mikroskopiya laboratoriyasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır. O, respublikada yeganə yüksəkixtisaslı oftalmopatomorfoloq olaraq, vətən oftalmologiyasına əvəzsiz xidmətlər göstərmişdir və 1984-cü ildə professor elmi adına layiq görülmüşdür.

Prof. Məlik-Aslanovanın fəal iştirakı ilə təşkil olunmuş traxomanın laborator diaqnostikanın xidməti bu ağır göz xəstəliyinin respublikada tam ləğv olunmasını mümkün etmişdir. P.S.Məlik-Aslanovanın səyləri nəticəsində institutda tətbiq edilmiş histokimyəvi üsullar, elektron, lyuminessent və polyarizasiyon mikroskoplarla aparılan müayinələr görmə üzvünün xəstəliklərinin morfoloji diaqnostika prinsiplərinin işləməsinə qiymətli əmanət olmuşdur. 

Məlik-Aslanova görmə üzvünün yenitörəmələrinin morfoloji diaqnostikası işində də böyük xidmətlərə malikdir. Prof. Məlik-Aslanova 150-dən artıq elmi əsər, 2 monoqrafiya çap etdirmişdir. 2 doktorluq və bir çox namizədlik dissertasiyalarının rəhbərliyində iştirak etmişdir.

Ailəsi
------

Püstə xanım Kamal Kərimzadə ilə həyat qurub. Oğlu Sənan Kərimzadə.

İstinadlar
----------

Нурлана А.Джаваншир историко-родословное общество
**Milad markaları** — Milad bayramı ilə əlaqədar olaraq dövriyyəyə buraxılan poçt markaları.

Bəzi ölkələrdə Miladla bağlı xüsusi xatirə markaları da çap olunur və poçtların Milad açıqcalarını göndərərkən istifadə etdikləri həmin açıqcalar filatelistlər arasında kifayət qədər məşhurdur. Milad möhürlərindən fərqli olaraq bu markalar dövrü xarakter daşımaqla, bütün il boyu istifadə olunur. 

Kanada, 1898
1898-ci ildə Kanadada İmperator Penni Poçtunun açılışı münasibəti ilə xüsusi marka nəşr edilmişdir. Markada Yer kürəsinin xəritəsi və "XMAS 1898" yazısı vardı. 1937-ci ildə Avstriyada iki Milad markası çap edilmişdi ki, onların da üzərində qızıl gül və zodiak işarələri təsvir olunmuşdu. 1939-cu ildə Braziliyada çap edilmiş xüsusi Milad markalarında üç kral və Betleyem ulduzu, mələk və körpə, Cənub xaçı və körpə, ana və körpə təsvir edilmişdir.

Həm ABŞ Poçt Xidməti, həm də Kral Poçtu tərəfindən hər il dövrü Milad markaları çap edilir.

Qalereya
--------

* Avstriya, 1957Avstriya, 1957
* ABŞ, 1982ABŞ, 1982
* SSRİ, 1991SSRİ, 1991

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Milad markası ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Xalqların Demokratik Partiyası** (*türk.* Halkların Demokratik Partisi; kürd. Partiya Demokratîk a Gelan) — 15 oktyabr 2012-ci ildə qurulan və Türkiyədə fəaliyyət göstərən siyasi partiyadır. Partiyanın nizamnaməsinə görə, onun rəsmi abbreviaturası "HDP"dir. Onun simvolu gövdə hissəsi iki əldən ibarət olan ağac təsviridir. Partiya həmsədrləri Sultan Özcan və Cahit Kırkazakdır.

Yavuz Önen və Fatma Gök tərəfindən Xalqların Demokratik Qurultayının parlamentdə siyasi partiya ilə təmsil olunması qərarı ilə təsis edilib. 27 oktyabr 2013-cü il tarixində keçirilən 1-ci Fövqəladə Baş Assambleyada İstanbul millət vəkili Səbahat Tuncel və Mersin Millət vəkili Ərtoğrul Kürkçü həmsədr təyin edildi. 22 iyun 2014-cü il tarixində toplanan 2-ci Fövqəladə Qurultayda HDP həmsədrləri Van milləy vəkili Figən Yüksəkdağ və Hakkari millət vəkili Səlahəddin Dəmirtaşın üzərinə götürdü. 3 fevral 2017-ci ildə çağırılan 3-cü Fövqəladə Qurultayda Figən Yüksəkdağın mühakimə olunduğu üçün siyasi hüquqlarından məhrum edilməsindən sonra Sərpil Kemalbay Pekgözegü həmsədrliyi Səlahəddin Dəmirtaşla paylaşdı.

Türkiyədə 2015-ci ilin iyununda keçirilən ümumi seçkilərdən sonra qurulan 63-cü Türkiyə hökumətində Xalqların Demokratik Partiyası iki nazirliklə təmsil olunub, Kocaeli millət vəkili Əli Heydər Konca Avropa Birliyi naziri, İzmir millət vəkili Müslüm Doğan isə inkişaf naziri vəzifələrində çalışıb. Bu nazirlər 2015-ci il sentyabrın 23-də vəzifələrindəb istefa veriblər.

Xalqların Demokratik Partiyasının mərkəzi komitəsi, əyalət və rayon rəhbərləri və onun keçmiş rəhbərlərinin əksəriyyəti həbsdədir. Eyni zamanda, HDP-yə bağlı 15 min nəfər saxlanılıb, onlardan 6 mini indiyədək həbs edilib. Eyni hesabata görə, 2015-ci ilin iyul ayından indiyədək 89 il təşkilatı həmsədri və 193 ilçə təşkilatı həmsədri həbs edilib. Eyni zamanda, HDP-nin 1 noyabr seçkilərində parlamentə daxil olan 59 deputatından 9-u saxlanılıb, 31-i isə saxlanılsa da sərbəst buraxılıb..

İstinadlar
----------

1. ↑  *Serhat KORKMAZ.* "HDP Eş Genel Başkanlığına Tuncel ve Kürkçü Seçildi". bianet.org (türk). Archived from the original on 2014-02-05. İstifadə tarixi: 1 aprel 2023.
2. ↑  *BİA Haber Merkezi.* "HDP'nin Eş Genel Başkanları Yüksekdağ ve Demirtaş". bianet.org (türk). Archived from the original on 2015-02-04. İstifadə tarixi: 1 aprel 2023.
3. ↑  *Deutsche Welle Türkçe.* "HDP'nin yeni eş genel başkanları seçildi". dw.com (türk). 2023-04-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 aprel 2023.
4. ↑  *Yurdagül Şimşek.* "HDP'nin yeni Eş Genel Başkanı Serpil Kemalbay: Mücadeleyi yükselteceğimiz bir döneme giriyoruz". tr.sputniknews.com (türk). Archived from the original on 2019-01-06. İstifadə tarixi: 1 aprel 2023.
5. ↑  *Evrensel.* "HDP'den hak ihlalleri raporu: 15 bin kişi gözaltına alındı, 6 bin kişi tutuklandı". evrensel.net (türk). Archived from the original on 2019-12-10. İstifadə tarixi: 1 aprel 2023.
6. ↑  *140journos.* "hangi hdp milletvekilleri tutuklu?". 140journos.com (türk). 2017-06-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 aprel 2023.
**Ley Zanq** – Çinli qadın voleybolçu. 2013-cü ildən İqtisadçının şərəfini qoruyur.

Karyerası
---------

Zanq voleybol həyatına məktəb səviyyəsində başlamışdır. 2001-ci ildən Şanxay voleybol klubunun A komandasında oynamışdır. Karyerasına uzun müddət doğma vətənində davam edən voleybolçunun legioner həyatı 2013-cü ildə başlayır. Belə ki, o, 2013–14 mövsümündə Bakının İqtisadçı klubuna transfer olunur.

2010-cu ildə isə ilk dəfə milliyə dəvət olunur. Voleybolçu milli komanda da ilk matçını İsveçrə millisinə qarşı oynayır.

O milli komanda ilə birlikdə 2012-ci ildə Londonda keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında da iştirak edir. Həmin il Zanq komandası ilə birlikdə Asiya kubokunun da sahibi olmuşdur.

2013–14 mövsümünü İqtisadçıda keçirən voleybolçu Superliqada oynayan ilk çinli olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Zhang Lei signed with Igtisadchi Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine  (ing.)
2. ↑  International debut Arxivləşdirilib 2021-03-02 at the Wayback Machine  (ing.)

Xarici keçidlər
---------------

* "FİVB" Rəsmi saytında *Ley Zanq*  (ing.)
* Scoresway.com saytında *Ley Zanq* [*ölü keçid*]  (türk.)
"Bütün ölkələrin proletarları birləşin!". Otto Markus tərəfindən hazırlanmış afişa. Almaniya. 1 may 1901-ci il.
**Antimilliyətçilik** (q.yun. ἀντι – "*qarşı*" və "*milliyətçilik*" sözlərindən) — milliyətçiliyə qarşı etiraza verilən ad. Milliyətçiliyin adətən azad şəkildə seçilmiş dini və ya mədəni inam və vərdişlərə əsaslanaraq daha bitişmiş və müstəqil olan kimlik seçimləri ilə münaqişədə olarkən inam və ya kimlik sistemi olaraq qəbul edilməsi əraziyə əsaslanan milliyətçiliyin legitimliyini əsassız çıxara bilər. Beynəlmiləlçiliyin müxtəlif formaları alternativ seçimlər irəli sürür. Onların hamısı ölkələr, dövlətlər, milli sərhədlər, mədəniyyətlərin qorunub saxlanması və kimlik siyasəti konsepsiyalarına qəti surətdə qarşı çıxmırlar. Məsəlüçün, çağdaş multilateralizm bu konsepsiyalara qarşı çıxmır, ancaq proletar beynəlmiləlçilik və kosmopolitizmin müxtəlif növləri bu konsepsiyalara qarşı çıxır.

Bəzi antimilliyətçilər milliyətçiliyin hər bir formasına qarşı çıxırlar. Bu mövzunun variasiyaları daha çox marksist nəzəriyyəsində görünür. Karl Marks və Fridrix Engels "işləyənlərin ölkəsi yoxdur" deyərək milliyətçiliyə tamamilə qarşı çıxırlar. Buna baxmayaraq, Kris Harman kimi trotskiçilərin əksəriyyəti milliyətçiliyi açıq şəkildə tənqid etsə də tərəqqipərvər milli mübarizə adlandırığı hərəkatları dəstəkləmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Hovard Uollmen, Fillip Spenser.* Nationalism: A Critical Introduction (ingilis). SAGE. 2002. 8–9.
2. ↑  *Harman, Kris.* "The Return of the National Question". marxists.org (ingilis). Marxists’ Internet Archive. 5 avqust 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 may 2019.

| ⛭Milliyətçilik |
| --- |
| İnkişaf | 
* Himn
* Rənglər
* Bayraq
* Gül
* Epos
* Tanrı
* Kimlik
* Dil
* Musiqi
* Mif
* İdman
* Simvol
* Xəzinə

 |
| Növünə görə | 
* Anarxist
* Banal
* Biznes
* Burjuaziya
* Bolşevik
* Çoxlu
* Dini
	+ Xristian
	+ Hindu
* Ehtiyat
* Ekoloji
* Ekspansionist
	+ Palingenetik ultramilliyətçilik
* Etnik
* Ərazi
* Faşizm
* Homomilliyətçilik
* İqtisadi
* İnternet
* İrqi
	+ Ağdərili
	+ Ərəb
	+ Qaradərili
* Kiber
* Kollektivist
* Konstitusiyalı
* Kor
* Korporasiya
* Kvir
* Liberal
* Mədəni
* Mistik
* Mühafizəkar
* Mülki
* Nasizm
* Sindikalizm
* Sionizm
* Solçu
	+ Kommunist
* Pan
* Romantik
* Texnoloji
* Transmilliyətçilik
* Ultramilliyətçilik
* Yeni

 |
| Təşkilatlar | 
* Siyahı
* Milliyətçi klublar

 |
| Əlaqəli konsepsiyalar | 
* Antimilliyətçilik
* Beynəlmiləlçilik
* Diaspor siyasəti
* Əks-milliyətçilik
* İrredentizm
* Gender və milliyətçilik
* Milli sual
* Milliyətçi terrorizm
* Postmilliyətçilik
* Revanşizm
* Tarixşünaslıq və milliyətçilik

 |
| Portal |
**Silindrik çarxlı ötürmə. Solda və sağda dişli çarxlar.**
**Avtomobil çarxı.**
**Təkər** (və ya çarx) — çevrəvi formaya malik olub mərkəzində deşik olan oxda bərkidilimiş lövhədir. Təkəri yalnız hər hansı bir oxa keçirdikdən sonra ondan hərəkətli bir hissə alınır. Təkərlərin uzunmüddətliyi onların yağlanması, oxda oturtma dəqiqliyi və sürtünməsindən asılıdır. Maşınlarda təkərlər əsasən nəqliyyat üçün tətbiq olunurlar. Müxtəlif mexanizmlərdə, qurğularda hərəkəti ötürən və nizama salan çarxşəkilli hissə. Dəzgahın çarxı. Dişli çarx. – Çarxlar hərlənir, xam pambığın çiyidini bir tərəfə çıxarır, mahlıcını bir tərəfə qalaqlayırdı. Ə. Vəliyev. 3. Kəsər alətləri itiləmək üçün dairəvi bülöv daşı olan alət. Bıçağı çarxda itiləmək.

Təkər
-----

Yol şinləri yay şəhər yolları üçün idealdır, lakin sürüşkən sürmək üçün ümumiyyətlə uyğunlaşmır, daha da buz. Termometr sütunu +7-dən aşağı düşdükdə, bir avtomobil üçün belə rezin öz xüsusiyyətlərini itirir, bu da rəftara ciddi təsir göstərir.

Qeydlər
-------

1. ↑  "Doğru şinləri necə seçmək olar". 2019-12-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-24.
2. ↑  "Əsas şin dizaynları". 2021-12-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-29.

Maraqlı faktlar
---------------

* 1959-cu ildə amerikalı A. Sfredd kvadrat təkər üçün patent alır. Belə təkərlər qarda, qumda və palçıqda yaxşı gedir və 60 km/saat sürət verir.
**Kristina Bauer** — fransız qadın voleybolçu. Norveçdə yaşayan fransız ailələrindən birində dünyaya göz açmışdır. Mövqeyi orta blokçudur. Hündürboy voleybolçudur (1.96 m). Fransızca, italyanca, ingiliscə və norveçcə bilməsi ilə, həmçinin də çalışqanlığı ilə öz həmkarlarından seçilir. Fənərbaxça komandasının şərəfini qoruyur. 2007-ci ildən bəri stabil olaraq Fransa milli komandasına dəvət alır. Eyni zamanda Fransa voleybolunun yetişdirdiyi ən güclü voleybolçulardan hesab olunur.

Karyerası
---------

Voleybolçunun həvəskar karyerası Fransanın iki fəqli klubunda keçmişdir. 2004-cü ildə (16 yaşında) ASPTT Mulhouse komandası ilə peşəkar karyerasında ilk addımını atan Kristina bu klubda ulduzlaşmağa başlamışdı. Öz şəxsi irəliləyişinə baxmayaraq voleybolçu bu klubda altı il boyunca Fransa çempionatını qazana bilməmişdi. Bunun səbəbkarı isə Kann komandası idi. Belə ki, bu klub Fransa voleybolunda böyük hegomoniyaya sahibdir.

2007-ci ildə Fransa komandası ilə birlikdə Voleybol üzrə qadınlararası Avropa çempionatına aparılan heyətdə yer almışdı. 2010-cu ildə nəhayət Milhauzu tərk edərək İtaliyaya getmişdi. Burada yerli Yamamay Busto Arsizio komandası ilə anlaşaraq karyerasındakı ən güclü liqada iştirak edə bilmişdi. Söhbət İtaliya Qadınlar Voleybol Çempionatından gedir. 2011-ci ildə bu turnirdə qalib olaraq ilk kubokunu qaznamışdı. Həmin il İtaliya Kubokunu da qazanan Yamamayın əsas oyunçularından biri də Kristina Bauer idi. Bauer mövsümün sonunda İtaliya superkubokunda da qızıl medalı boynundan asmışdı.

2013-cü ildə Fənərbaxça ilə razılıq əldə edən voleybolçu burada klubla bir illik müqavilə imzalamışdı. O, İstanbul komandası ilə birlikdə 2013-14 mövsümünün sonunda CEV Kubokunu qaldırmışdı. Bu voleybolçunun ikinci belə uğuru idi. Belə ki, o, daha öncə Yamamayla da bu uğuru qazanmışdı. 2014-cü ildə Fənərbaxça ilə yaşadığı uğurlu mövsümü nəzərə alaraq klub olan müqaviləsini 2015-ci ilə qədər uzatmışdır.

Uğurları
--------

### Klublar ilə

* İtaliya çempionatı: 1

2011-2012
* İtaliya kuboku

2011-2012
* İtaliya superkuboku

2011-2012
* CEV kuboku: 2

2011-12, 2013-14

İstinadlar
----------

1. ↑  SARI MELEKLER’E YENİ TRANSFER Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine  (türk.)
2. ↑  F.BAHÇE'DEN 1 GÜNDE 2 AVRUPA ŞAMPİYONLUĞU! Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine  (türk.)
3. ↑  Christina Bauer 1 yıl daha Fenerbahçe’de Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine  (türk.)
Marksizmdə **burjua millətçiliyi** hakim siniflərin insanları sinif müharibəsi başlatmaqdan yayındırmaq üçün insanları qəsdən milli, irq, etnik və ya dinə görə ayırmaq təcrübəsidir. Hakim siniflərin fəhlə sinfinin onlara qarşı birləşməsinin qarşısını almaq üçün istifadə etdiyi "parçala və qalib gəl" strategiyası kimi qiymətləndirilir (marksist şüarı belədir: "Bütün ölkələrin zəhmətkeşləri, birləşin!").

Ölkələr
-------

### Sovet İttifaqı

 Leonid Brejnev
Oktyabr inqilabından sonra bolşevik hökuməti milli siyasətini (yerliləşdirməni) marksizm prinsipləri əsasında qurdu. Bu prinsiplərə görə, bütün millətlər sonda yox olmalıdır və millətçilik burjua ideologiyası hesab olunurdu.

Leonid Brejnev SSRİ-nin yaranmasının 50 illiyinə həsr olunmuş məruzəsində vurğulamışdı: "Buna görə də kommunistlər və bütün sosializm mübarizləri hesab edirlər ki, milli məsələnin əsas tərəfi milli mənsubiyyətindən asılı olmayaraq zəhmətkeşlərin birləşməsidir. mənşəyi, hər cür zülmə qarşı birgə mübarizədə və işçilərin istismarını istisna edən yeni bir sosial sistem üçün"

İstinadlar
----------

1. ↑  Khiterer, V. (2004) 'Nationalism in the Soviet Union' Arxivləşdirilib 2016-09-18 at the Wayback Machine, in *Encyclopedia of Russian History*, Macmillan Reference USA
2. ↑  L. I. Brezhnev, *The 50th Anniversary of the Union of Soviet Socialist Republics*, Moscow, 1972, p. 10.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | Microsoft: 2777173616 |