recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tiflis tramvayı** (*gürc.* თბილისის ტრამვაი) — 1883-cü ildə (konka şəklində) meydana çıxan və 2006-cı ildə fəaliyyətini dayandıran nəqliyyat sistemi. Gürcüstanda yeganə tramvay sistemi idi. XX əsrin ikinci yarısında tramvayda ona qədər marşrut var idi. Lakin sonradan sistem sürətlə geriləmə baş verir.

Tarix
-----

Konka 3 aprel 1883-cü ildə Tiflisdə istifadəyə verilir. Orijinal yol göstəricisi 914 mm olur. Konkanın ilk xətti Mixaylovski (indiki David Aqmaşenebeli prospekti) prospekti ilə və Vorontsovskaya meydanı ilə dəmir yolu stansiyasını birləşdirirdi. Tezliklə marşrut İrəvan meydanına (indiki - Azadlıq meydanı) qədər uzanır və vaqonların sayı 556-ya (439 iki atlı və 117 tək atlı) çatır. 1904-cü ildə Kiroçnaya küçəsi (indi - Marcanişvili) boyunca bir xətt çəkilir

Bununla birlikdə XX əsrin əvvəllərində konkanın vaxtının keçdiyi artıq bəlli idi. Buna görə Belçikanın «"Helios" Elektrik Cəmiyyəti» tərəfindən elektrikli tramvayının qurulması üçün qərara alınır (bu şirkət daha əvvəl 1902-ci ildə Vladiqafqazda tramvayın qurulmasında iştirak edir). 25 dekabr 1904-cü ildə ilk elektrik tramvay xətti fəaliyyətə başlayır. Atlı sələfindən fərqli olaraq elektrik tramvayının yol eni 1000 mm olur. 1910-cu ildə 914 mm ölçülü konka fəaliyyətini dayandırır. Tiflis elektrikli tramvayın meydana çıxdığı Rusiya İmperiyasının 26-cı şəhəri olur.

1933-cü ildə tramvayın geniş bir yola (1524 mm) dəyişdirilməsi üzərində iş başlayır, ancaq əvvəlki ölçülü xətlər 1942-ci ilə qədər mövcud olur.

1965-1970-ci illərdə tramvay şəbəkəsinin uzunluğu 105 kilometrə, arsenalı isə 299 vaqona çatır. Bundan sonra şəhərdə tramvayın deqradasiyası başlayır və 2000-ci ilə qədər yalnız səkkiz marşrut qalır (11, 12, 3, 4, 1, 2, 6, 7). 2003-cü ilə qədər 4 marşrut varlığını qoruya bilir (11, 12, 1, 7). 2005-ci ilə qədər 12 tramvay mövcud olur ki, onlarda 2006-cı ilin sonuna qədər işləyir.

30 noyabr 2006-cı ildə Tiflis bələdiyyə başçısının müavini Qeorqi Meladze Tiflisdə elektrik nəqliyyatının ləğvi ilə bağlı yayılan xəbərləri təkzib edir, amma ertəsi gün tramvay və trolleybusun ləğvi qərarı verilir. 4 dekabr 2006-cı ildə Tiflis tramvayı (və trolleybus) fəaliyyətini dayandırır. Tiflisdə tramvay ləğv edildikdən sonra Gürcüstanda tramvay xətti də ləğv edilir.

Hərəkət heyəti
--------------

Tiflisdəki tramvayın bağlanması zamanı hərəkət heyəti Riqa zavodunun (RVZ-6) və Ust-Katavskinin (KTM-5) vaqonlarından ibarət idi.
1960-cı ildə Tiflis tramvay və trolleybus idarəsi tək başına "Tiflis" adlı dörd qatar istehsal edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Доктор географических наук Тархов С. А. Владикавказскому трамваю — 100 лет // Вестник городского электрического транспорта России : ж. — М, 2004. — № № 4 (61). — С. 33.
2. ↑  Сайт «Трамвайные вагоны» Arxivləşdirilib 2010-08-26 at the Wayback Machine
**Tripanasoma Mikayılov** (*lat.* Trypanosoma mikailovi) — Mastigophora tipinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Tripanasoma Mikayılov Bədəni uzun, ilanvari, uclardan itidir. Titrək membran çox enlidir, bədənin demək olar ki, ortasından başlayır və bir neşə qat əmələ gətirir. Bəzən kinetoplast seçilmir. Nüvə ellipsvaridir. Nüvənin kənarında ləkənin olması onun xarakterik əlamətidir. Ləkə rənglənmir. Bədənin uzunluğu 81.0-106.5, eni – 8.0-14.5, Kinetoplast orta ölçülüdür 0.8-1.0, kinetoplastdan arxa qutaracağa qədər olan məsafə 28.3-47.0, kinetoplastdan nüvəyə qədər olan məsafə - 4.5-16.5. Nüvəni uzunluğu 4.0- 5.1, nüvənin eni 3.0-4.0, nüvədən ön qutaracağadək 32.0-50.0, titrək membranın eni 2.0-4.6, qamçının sərbəst ucu orta ölçülüdür, uzunluğu 7.0-9.0 mkm-dir.

Yayılması
---------

Tripanasoma Mikayılov Dəvəçi limanı , Qarayazı gölü, Ağgöldə yayılmışdır.

Həyat tərzi
-----------

Elm üçün yeni növ kimi verilib. Sahibi: göl qurbağası Pelophylax ridibundusdur.

Həmçinin bax
------------

* Trypanosoma ataevi
* Trypanosoma luciopercae

Xarici keçidlər
---------------

* Trypanosoma[*ölü keçid*]
* The life cycle of the tsetse fly (1987) Pt. 1 of 2

Mənbə
-----

* Mahir Əli oğlu Hüseynov Azərbaycanda balıq, amfibi və su reptililərinin ibtidai qan parazitləri;
**Taxıl taxtabitisi** (*lat.* Trigonotylus ruficornis Geoffr.- ) — Buğumayaqlılar tipinin Yarımsərtqanadlılar və ya Taxtabitilər  dəstəsinə aid olan növ.

Biologiyası
-----------

Bu növ korcalar Miridae fəsiləsinə məmsub olub, geniş yayılmışdır. Uzunluğu 5.7–6.3 mm – dir. Yumurta mərhələsində qışlayır. Payızda yarpaqların toxumaları arasında 6 – 10 dənə yumurta qoyur. Erkən yazda yumurtadan çıxan sürfələr payızlıq dənli bitkilər üzərində qidalanır. İyunun əvvəllərində birinci nəsil yetkin formaya keçir. Bunlar yazlıq dənli bitkilər üzərində qidalanır və yumurta qoyur. İkinci nəslin inkişafı da dənli bitkilər üzərində gedir. Azərbaycanda üçüncü nəslin inkişafı yabanı dənli bitkilər, xüsusən suluf və tökülmüş dəndən bitmiş göyərtilər üzərində gedir. Payızda üçüncü nəsil taxtabitiləri payızlıq bitkilər üzərində yumurta qoyur və həmin yumurtalar qışlayır. Bu növ Özbəkistanda dənli bitkilərdən başqa, çəltiyə də ziyan verir. Bu hal Azərbaycanda müşahidə olunmamışdır.

Yayılması
---------

Taxıl taxtabitisi Azərbaycanda əsasən Kiçik Qafqazda və Talışda yayılmışdır.

Ədəbiyyat
---------

* Azərbaycanda Kənd təsərrüfatı bitkilərinə zərər verən Yarımsərtqanadlılar (Taxtabitilər) C. A. Hidayətov, 42

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycanda Kənd təsərrüfatı bitkilərinə zərər verən Yarımsərtqanadlılar (Taxtabitilər) C. A. Hidayətov, 42

Xarici keçidlər
---------------
Otelin həyəti
**"Qafqaz Karvansaray"** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunda yerləşən otel kompleksi.

"Qafqaz Karvansaray" otel kompleksi təkcə Qəbələ rayonu deyil, bütün bölgə üçün də əhəmiyyətli turizm obyekti olan bu kompleks mükəmməl turizm infrastrukturuna malikdir. Kompleksin təchizatı da ən müasir standartlara uyğundur. Otel beş hektar sahədə inşa edilmişdir. Tikinti işlərinə 2012-ci ilin may ayında başlanmış, 2013-cü ilin avqust ayında başa çatdırılmışdır. Yüksək xidmətin göstəriləcəyi bu kompleks, eyni zamanda, nadir memarlıq incilərindən biridir.

Avanqard və modern arxitektura üslublarının sintezi əsasında inşa edilən binanın interyerinin tərtibatında xaricdə hazırlanan mebel və aksessuarlardan istifadə olunmuşdur. Oteldə qonaqların rahat istirahəti üçün hər cür şərait yaradılmışdır.

Dördmərtəbəli kompleks ən müasir standartlar səviyyəsində inşa olunmuşdur. Otelin zirzəmi hissəsində avtomobil qarajı, camaşırxana, hovuz və digər yardımçı otaqlar vardır. "Qafqaz Karvansaray" otel kompleksi 139 super otaq, 12 ailəvi otaq, 6 kral otağı və 2 əlillər üçün otaq olmaqla 159 otaqdan ibarətdir. Oteldə, həmçinin qapalı üzgüçülük hovuzu, kişi və qadınlar üçün bərbərxana və gözəllik salonları, iki türk hamamı, iki buxar hamamı, iki SPA, iki trenajor zalı, bilyard və tennis zalları, iki sauna və massaj otaqları vardır. Kompleksdə 150 nəfərlik restoran, iclas və konfranslar keçirmək üçün zallar və uşaqların istirahət otaqları fəaliyyət göstərir. Kompleksin ərazisi tam abadlaşdırılmış, yaşıllıq sahəsi salınmışdır.

"Qafqaz Karvansaray" oteldə 120 nəfərin daimi işlə təmin edilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Mükəmməl infrastruktura malik kompleks ən müasir avadanlıqla təchiz edilmişdir. Gözəl dizayn və interyeri ilə seçilən otaqlarda son dövrdə böyük turist axını müşahidə edilən Qəbələnin qonaqlarına yüksək səviyyəli xidmət göstərilir. "Qafqaz Karvansaray" otelinin istifadəyə verilməsi bölgəyə gələn turistlərin sayına da müsbət təsirini göstərir, bölgənin turizm potensialını artırır.

Açılışı
-------

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev 14 avqust 2013-cü ildə "Qafqaz Karvansaray" otel kompleksinin açılışında iştirak etmiş, kompleksin rəmzi açılışını bildirən lenti kəsmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Qafqaz Yengicə Termal Hotel və SPA
* Qafqaz Sport Hotel

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  İlham Əliyev Qəbələdə "Qafqaz Karvansaray" otel kompleksinin açılışında iştirak etmişdir Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine. president.az, 14.08.2013  (az.)
**Trypanosoma luciopercae**  (*lat.* Trypanosoma luciopercae ) — Mastigophora tipinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Bədən uzun, ilanvari və orta hissədən yoğunlaşmışdır. Arxa qutaracaq yumurlanıb. Titrək membranı zəif inkişaf edib. Qamçının sərbəst hissəsi bədənin yarı uzunluğunu keçmir. Yumru kiçik nüvə bədənin ön yarısında yerləşir. Kinetoplast arxa qurtaracağa çox yaxın yerləşir. Bədədnin uzunluğu 27.0- 44.7, eni – 2.3-5.1, titrək membranın eni 0.2-1.0, qamçının sərbəst hissəsinin uzunluğu 11.0-15.0, kinetoplastdan arxa qutaracağa qədər olan məsafə 0.6- 1.0, kinetoplastdan nüvəyə - 10.5-18.0, nüvədən ön qutaracağadək – 7.5-15.0, nüvəni uzunluğu 1.7- 4.0, nüvənin eni – 1.0-2.7 mkm-dir.

Yayılması
---------

**Trypanosoma luciopercae**  Şəmkir su anbarı və Kiçik Qızılağaç körfəzində yayılmışdır.

Həyat tərzi
-----------

* Sıf balığının spesifik parazitidir. Sahibi: sıf balığı balığıdır.

Həmçinin bax
------------

* Trypanosoma carassii
* Trypanosoma markewitschi

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Trypanosoma[*ölü keçid*]
* Trypanosoma

Ədəbiyyat
---------

* Mahir Əli oğlu Hüseynov Azərbaycanda balıq, amfibi və su reptililərinin ibtidai qan parazitləri;
**Şeytan** (*rus.* Дьявол) — Lev Tolstoyun povesti. 1889–90-cı illərdə yazılmış, 1909-cu ildə alternativ bir sonluqla verilmiş, 1911-ci ildə müəllifin ölümündən sonra yayımlanmışdır.

Tolstoyun eyni vaxtda yazdığı "Kreyser sonatası" kimi, "Şeytan" əsəri də cinsi duyğuların nəticələrindən bəhs edir.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***

İnsanı yolundan azdıran Şeytan əməlinə Tolstoyun bir çox əsərlərində rast gəlmək olar. Görünür, Tolstoy, öz keçirdiyi hissləri təhlil etmək üçün "Şeytan" əsərini yazmalı olub. Əsər həddən artıq dramatik ruhdadır. Sanki hər an əsərin qəhrəmanının başına qeyri-adi əhvalat gələcəyi gözlənilir. Nəhayət gəlir də… Povestin iki sonluğunun olması isə onu göstərir ki, Tolstoy sonadək də Şeytana qalib gəlmək yolunu seçə bilməmişdi…

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

Nəşr və tərcümə
---------------

Povest Rafiq Ağayev tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilib, ilk dəfə Bakıda kiril qrafikalı Azərbaycan əlifbası ilə Yazıçı nəşriyyatında əvvəlcə 1980-ci ildə, 2-ci dəfə isə 1984-cü ildə, latın qrafikalı Azərbaycan əlifbası ilə 2017-ci ildə Bakı Kitab Klubunda "Ailə səadəti" povesti ilə birlikdə 176 səhifədə nəşr edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Şeytan (povestlər)" ( (az.)). bbclub.az. 2019-12-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-04.

Xarici keçidlər
---------------

* "Şeytan (povestlər)" ( (az.)). bbclub.az. 2019-12-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-04.
**Sev və inan** — Ceylan Mumoğlunun bir sıra psixoloji məsələlər üzərində qurulmuş məsləhətlərinin yer aldığı, ümumilikdə 3-cü kitabı.

Bundan əvvəl yazıçının psixoloji-fəlsəfi elmi-xronika olan "Aydınlanma səyahəti" kitabı və "Qurbağa öpüşü" adlı hekayələr toplusu işıq üzü görüb.

Kitab 2020-ci ildə "Hədəf Nəşrləri" və "XAN" nəşriyyatının elan etdiyi yay oxu marafonunun oxunacaq kitablar siyahısında yer alıb.

Məzmun
------

Kitabda Türkiyədə yaşayan həmyerlimiz, yazıçı-motivator Ceylan Mumoğlunun bir sıra psixoloji məsələlər üzərində qurulmuş məsləhətləri yer alıb. "Sev və inan!" sevgisizliyi yaradan səbəblərə qalib gəlməyi, insanda aktiv qüvvə olan sevgini düzgün istiqamətləndirməyi və bunu həyatın bütün sahələrinə tətbiq etməyi aşılayan kitabdır. Müəllifə görə, bugünkü cəmiyyətimizdə, xüsusilə gənclərin özünəinam və cəsarət mövzularında dəstəyə ehtiyac olduğunu müşahidə etməmək mümkün deyil. Bunun səbəbi ölkəmizdə psixoloji maarifləndirmə işinin zəif olması ilə əlaqəlidir. Ceylan Mumoğlu "sevgi" və "inam" kimi əhəmiyyətli psixoloji ehkamları "xoşbəxtlik" və "uğur" hədəfinə çatmaq üçün əsas vasitə hesab edir. Kitabın bir qismi də beyin və onunla əlaqəli məsələlərə, mütaliə vərdişinin yaradılmasına həsr olunub.

Satış
-----

"Kitabevim.az" kitab mağazaları şəbəkəsində Hədəf Nəşrləri və "XAN" nəşriyyatının 2019-cu ilin may ayı ərzində ən çox satılan 15 yerli müəllifin kitablarının siyahısında 12-ci olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Nəşriyyat oxu marafonu elan etdi: Kitab oxu, 1000 manat qazan". 2020-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-08.
2. ↑  "Ən çox satılan kitabların siyahısı açıqlandı". 2020-09-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-08.

Xarici keçidlər
---------------

* Ceylan Mumoğlunun rəsmi saytında Sev və İnan Arxivləşdirilib 2019-12-17 at the Wayback Machine  (az.)
* Google Books-da Sev və inan
* *Sona.* ""Qurbağa öpüşü"ndə psixoloji mövzulara daha çox toxunmuşam" - Ceylan Mumoğlu ilə müsahibə" ( (az.)). parafr.az. 2018-09-19. 2019-02-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-04.
**Asim ibn Ömər** ({{DVTY}} şablonu boşdur , *ərəb.* عاَصم بن عمر‎) — Tanınmış hədis ravisi, ikinci saleh xəlifə Ömər ibn Xəttabın oğlu və səkkizinci Əməvi xəlifəsi Ömər ibn Əbdüləzizin babası.

Bioqrafiya
----------

Asim Məhəmməd peyğəmbərin (s.a.v) ən yaxın səhabəsi olan Ömər ibn Xəttabın oğlu idi, anası da peyğəmbərin ilk ardıcıllarından olmuşdur.

Atası Ömər Məkkədə tayfalar arasında arbitrajdan məsul olan Bənu Ədi qəbiləsində anadan olmuşdur. Anası Cəmilə Mədinədə Ovs qəbiləsindən Əmr ibn Ovfun qəbiləsindən olan Sabit ibn Əbi əl-Əflax Əl-Şamus bint Əbi Əmirin qızı idi. Onun qardaşı Asim də Bədr döyüşündə iştirak edən müsəlmanlar arasında idi.

Anası Cəmilə Mədinədə İslamı ilk qəbul edənlərdən olmuşdur. O və anası 622-ci ildə Məhəmməd peyğəmbərə beyət edən ilk on qadından biri idi. Adının Asiya ("asi") olduğunu eşidən Məhəmməd peyğəmbər ona "Cəmilə" ("gözəl") adını verir.

O, İslamı qəbul etdikdən təxminən beş il sonra, 627-ci ilin mayından 628-ci ilin mayına qədərki aralıqda Ömərlə evlənir. Onların Asim ibn Ömər adlı bir oğlu dünyaya gəlir.

Peyğəmbərin səhabəsi və Rəşidi xilafətinin ilk xəlifəsi Əbu Bəkrin vəfatından sonra Asimin atası Ömər ikinci xəlifə olur.

Asimin atası Ömərin ölümündən sonra Cəmilə Yezid ibn Cariyə ilə evlənir və onların Əbdürrəhman adlı bir oğlu olur. Beləliklə Asimin anabir ögey qardaşı dünyaya gəlir.

Asim ucaboylu, ciddi xasiyyətli, cəmiyyətdə ədəbli insan kimi tanınırdı. XIII əsrin məşhur İslam alimi və tarixçisi Əz-Zəhəbi Asim ibn Öməri belə təsvir etmişdir:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| "O, alicənab insanlardan, dindar, xeyirxah, saleh, natiq şair idi". | "|

Ailəsi
------

Asim ənsar qadın olan Ümmə Əmmarla evlənir. Bu evlilikdən onun 3 övladı olub: Həfsə binti Asim, Ömər ibn Asim və Leyla binti Asim. Leyla binti Asim daha sonra Əbdüləziz ibn Mərvanla evlənir. Onların uşaqlarından biri sonradan Əməvi xəlifəsi olmuş Ömər ibn Əbdüləziz olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Muḥammad ibn Sa'd. [1]. — Ta-Ha, 1997. — Т. 2. — ISBN 978-1-897940-90-7.
2. ↑  As-Sallabi, Dr. Ali Muhammad. Biography Of Umar Bin Abdul Aziz
3. ↑  Malik ibn Anas. Al-Muwatta 37:6
4. ↑  Ibn Saad/Bewley vol. 8 p. 7
5. ↑  Muhammad ibn Saad. Kitab al-Tabaqat al-Kabir vol. 3. Translated by Bewley, A. 2013. The Companions of Badr, p. 204. London: Ta-Ha Publishers
6. ↑  Muhammad ibn Saad. Kitab al-Tabaqat al-Kabir vol. 8. Translated by Bewley, A. 1995. The Women of Madina, pp. 7, 235, 236. London/Ta-Ha Publishers
7. ↑  Ibn Saad/Bewley vol. 3 p. 362
8. ↑  Muhammad ibn Jarir al-Tabari. Tarik al-Rusul wa’l-Muluk. Translated by Smith, G. R. (1994). Volume 14: The Conquest of Iran, pp. 100—101. Albany: State University of New York Press.
9. ↑  Ibn Saad/Bewley vol. 3 p. 204.
10. ↑  Tabari/Fishbein vol. 8 p. 95
11. ↑  Ibn Saad/Bewley vol. 3 p. 204
12. ↑  Tabari/Fishbein vol. 8 pp. 94-95
13. ↑  Ibn Saad/Bewley vol. 8 p. 236
14. ↑  Биографии пророка. «Кто осознал время пророчества» — Асим бин Умар бин Аль-Хаттаб
**Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Şamaxı filialı** — Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyinin tabeliyində olan ali təhsil müəssisəsi.

Tarixi
------

### AMİ Şamaxı filialı

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 13 iyun 2000-ci il tarixli, 349 nömrəli Fərmanına əsasən Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Şamaxı filialının bazasında Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Şamaxı filialı yaradılmışdır.

ADPU-nun Şamaxı tədris məntəqəsinin fakültələri ilə yanaşı, yenidən "İbtidai təhsilin pedaqogikası və metodikası" ixtisası da fəaliyyətə başlamışdır. 2004-cü ildən institutun fəaliyyətinə 3 ixtisas da əlavə olunmuşdur. 2007-ci ildə "Ümumelmi fənlər" kafedrası yaradılmışdır.

Filialda təhsil üzrə 3 kabinet – "Müasir təlim metodları və dayaq məntəqələri ilə iş", "Əlavə təhsil xidmət" və "Kredit sistemi və tələbə nailiyyətlərinin qiymətləndirilməsi" kabinetləri fəaliyyət göstərmişdir.

### ADPU Şamaxı filialı

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 26 noyabr 2015-ci il tarixli, 1582 nömrəli Sərəncamına əsasən Azərbaycan Müəllimlər İnstitutu Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinə qoşulması nəticəsində Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Şamaxı filialı Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Şamaxı filialı hesab olunmuşdur.

Mənbə
-----

* Filiallar Arxivləşdirilib 2010-02-13 at the Wayback Machine

### İstinadlar

1. ↑  *""Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin strukturuna daxil olmayan tabeliyindəki qurumların Siyahısı"nın təsdiq edilməsi haqqında"* Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 15 iyul 2011-ci il tarixli, 118 nömrəli **Qərarı**. Arxivləşdirilib 2016-07-03 at the Wayback Machine  (az.)
2. ↑  *"Azərbaycan Respublikasında təhsil sisteminin təkmilləşdirilməsi haqqında"* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 13 iyun 2000-ci il tarixli, 349 nömrəli **Fərmanı**. Arxivləşdirilib 2017-04-30 at the Wayback Machine  (az.)
3. ↑  "Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinə qoşulması barədə" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 26 noyabr 2015-ci il tarixli, 1582 nömrəli Sərəncamı. e-qanun.az,  (az.)

| ⛭Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti |
| --- |
| Filialları | **indiki:** Ağcabədi filialı  • Cəlilabad filialı  • Quba filialı  • Şamaxı filialı  • Şəki filialı
**keçmiş:** Qazax filialı  • Şuşa filialı • Zaqatala filialı |
| Digər | Fakültələri‎  • Rektorları‎  • Professorları‎  • Məzunları  • "Gənc müəllim" qəzeti  • Azərbaycan Pedaqoji İnstitutu-50 (film, 1973)  • Ziya ocağı (film, 1991) |
**Yusif Fərəc oğlu Allahverdiyev** (24 dekabr 1949) — Aktyor, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti.

Həyatı
------

Yusif Allahverdiyev 24 dekabr 1949-cu ildə doğulub. 1968-1972-ci illərdə N.Krupskaya adına Bakı mədəni-maarif məktəbində təhsil alıb.

1972-ci ildən Naxçıvan teatrında aktyor işləyir. 

Teatrda işlədiyi müddətdə S.Vurğun "Vaqif"də Vəzir,V.Səmədoğlu "Bəxt üzüyü"ndə Tanrıbəy, A.R.Çexov "Ayı"da Ayı, N.Dumbadze "Mən, nənəm, İliko və İllaroin"da Həkim, Ü.Hacıbəyov "O olmasın, bu olsun"da Rüstəm bəy, C.Məmmədquluzadə "Dəli yığıncağı"nda Cinni Mustafa, N.Nərimanov "Nadir şah"da Cavad, N.Həsənzadə "Atabəylər"də Bağban, "Pompeyin Qafqaza yürüşü"ndə Tiqran, Ə.Əsgərov "Qız atası"da Cavad kişi, Mir Cəlal "Dirilən adam"da Hacı Hüseyn, A.Məmmədov "Həmyerlilər"də Yaqub və s. rollar oynayıb.

1987-ci ildə Naxçıvan MR. Əməkdar artisti, 2008-ci ildə isə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti fəxri adlarına, 2007-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülüb. Hazırda təqaüddədir.

Filmoqrafiya
------------

1. Tale yükü (film, 1997)

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Yusif Allahverdiyev
**Darya Sergeyvna Naumova** (*belar.* Дар'я Сяргееўна Навумава; doğ. 26 avqust 1995-ci il, Potoka, Mogilyev vilayəti, Belarus) — Belarusiyalı ağır atlet. 75 kq çəki dərəcəsində çıxış etmişdir. 2016 Yay Olimpiadasının gümüş mükafatçısı. 2019-cu il Aropa çempionu. 2018-ci il dünya çempionatının mükafatçısı. Belarus Respublikasının beynəlxalq dərəcəli idman ustası.

Bioqrafiyası
------------

Darya Naumova 26 avqust 1995-ci ildə Mogilev vilayətinin Potoka kəndində anadan olmuşdur. Sloboda əsas məktəbində oxumuşdur. Məktəbdə Daria çəkic və disk atmaqla məşğul idi. Sonra ağır atletikaya keçdi. Bobruysk Olimpiya Ehtiyatları Məktəbini bitirmişdir. Hal-hazırda A. A. Kuleshov adına Mogilev Dövlət Universitetinin Bədən tərbiyəsi fakültəsində oxuyur. Bobruyskidə yaşayır.

2012-ci ildə 69 kq çəki dərəcəsində gənclər arasında keçirilən Avropa çempionatında debüt etdi. Sonradan 75 kq çəki dərəcəsində çıxış etməyə başladı.

2018-ci ilin noyabr ayının əvvəlində Aşqabadda keçirilən Dünya Çempionatında Darya 81 kq çəki dərəcəsində 245 kq çəkərək gümüş medal qazandı. Eyni zamanda, təkanla qaldırmaqda 137 kq çəki ilə kiçik qızıl medal qazandı. Bir dəfəyə qaldırmaqda isə 108 kq nəticə ilə kiçik bürünc medal qazandı.

2019-cu ildə Batumidə keçirilən Avropa çempionatında Darya iki hərəkətin cəmi 242 kq qaldırdı. 76 kq çəki dərəcəsində çempion adını qazandı. Bir dəfəyə qaldırmada ikinci nəticə göstərdi (106 kq), təkanla qaldırmada birinci (136 kq) nəticə göstərdi.

Sentyabr ayında isə 81 kq çəki dərəcəsində çıxış edən Naumova Pattayadaki Dünya Çempionatında dördüncü yeri tutdu. Altı yanaşmadan yalnız üçünühəyata keçirərək 244 kq (109 + 135) nəticə göstərdi.

Xarici keçidlər
---------------

* Дарья Наумова Arxivləşdirilib 2016-03-10 at the Wayback Machine на сайте IWF

İstinadlar
----------

1. ↑  Daria Naumava // .
2. ↑  *(unspecified title)*. International Weightlifting Federation.
3. ↑  "Darya Naumava". 2016-08-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-16.
4. ↑  "Леди «железных игр»: кличевлянки на деле доказали, что штанга им по плечу". 2016-08-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-13.
5. ↑  "Первая медалистка Беларуси Дарья Наумова из многодетной деревенской семьи". 2016-08-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-16.
6. ↑  Наумова Дарья Arxivləşdirilib 2016-08-16 at the Wayback Machine чемпионате Европы среди юношей, среди девушек наверно? или она с юношами соревновалась?
**Vivi** — Rusiyanın Krasnoyarsk diyarında, Evenk rayonda yerləşən şirin sulu göl. Vivi gölü özündən çıxan Vivi çayı ilə (Aşağı Tunqus çayının qolu) birlikdə Yenisey çayı hövzəsinə aiddir.

Vivi gölü Puturan platosunun cənub-qərbində yerləşir. Gölün sahilində daima yaşayış məntəqəsi yoxdur. Vivi gölü zəngin balıq ehtiyatına malikdir.

Ümumi məlumat
-------------

Sahəsi 229 км² olan bu göl dartılmış, uzunsov formaya malikdir. Göl ətrafında qara şam meşələri üstünlük təşkil edir. Bu göl müasir dövürdə az öyrənilmiş göllər siyahısına daxildir. Gölün dərinliyini hələdə dəqiq təyin edilməyib. Dərinliyi 80–200 m arasında olması olan bu gölə 33 yaxın yetərincə böyük çay tökülür.

Bu ərazi həmdə seysimik baxımdan aktivdir. Vivi gölü kimi bu ərazidə ki, digər göllərdə (Nyakşinqda, Aqata, Şimal və s) tektonik rif ərazilərində formalaşıb.. Tektonik aktivliyin davam etməsi nəticəsində göl yatağının dərinləşməsi və yeni tektonik çatların meydana gəlməsi müşahidə olunur. Meydana gələn yeni çatlar demək olar ki, əvvəlki çatlara perpendikulyar istiqamətdədir. Göl yatağının enməsi Aqata gölünün yatağında olan qara şam ağaclarıdır olması ilə izah edilir.

Rusiyanın coğrafi mərkəzi
-------------------------

Vivi gölünün əsas özəlliyi, onun cənub-şərq sahilinin Rusiyanın Coğrafi mərkəzi hesab olunmasıdır. SSRİ-nin süqutundan sonra Rusiya ərazisinin mərkəszi (66°25′ şm. e. 94°15′ ş. u.) rəsmən Vivi gölü elan edildi.

21 avqust 1992-ci ildə bu ərazidə hündürlüyü 7 metr olan abidə ucaldılıb. 27 avqustda isə bu abidənin açılışı baş tutub. Abidənin yanında isə 8 m hündürlüyü olan xaç heykəli ucalır.
Kırımın Rusiyaya birləşdirilmısindın sonra bu coğrafi mərkəz bir-neçə on metr cənuba çəkilmış və yeni mərkəzdə 2014-cü ildə yeni xaç abidəsi ucaldılıb. Vivi gölü haqqında sənədli film də çəkilmiş, film 2012-ci ildə Rossiya 1 kanalı vasitəsi ilə yayımlanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  **Географический** энциклопедический словарь: Географические названия /Гл. ред. А. Ф. Трёшников. Ред. кол. Э. Б. Алаев и др. — 2-е изд. доп. — М.: Сов. энциклопедия. 1989. — 592 с. ил. 8 л. карт. ISBN 5-85270-057-6.
2. 1 2 3 4  "Озеро Виви. Эвенкия". 2019-03-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-11.
3. 1 2  "Географический центр России перенесли после воссоединения с Крымом". ТАСС. 2014-08-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-12-01.
4. ↑  "Озеро Виви - природное чудо в центре России". 2021-07-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-11.

Xarici keçidlər
---------------

* Определение географического центра России
* Географический центр России — озеро Виви (Эвенкия)
**Bernulli qanunu** — boruda axan qazın (və ya mayenin) təzyiqi onun axın sürəti kiçik olan kəsiklərdə böyük, axın sürəti böyük olan kəsiklərdə isə kiçik olur.

{\displaystyle {\tfrac {\rho v^{2}}{2}}+\rho gh+p=\mathrm {const} }
Burada

* ρ - sıxlıq
* v - mayenin sürəti
* h - hündürlük
* p - təzyiq
* g - sərbəstdüşmə təcili

İdeal mayenin elementar axını ücün basqı, başqa sözlə, pyezometrik, sürət və həndəsi basqıların cəmi axının bütün kəsikləri ücün sabit bir kəmiyyətdir. Yuxarıdakı tənlik
ilə aydınlaşdırılan teoremə Bernulli teoremi deyilir. Əgər qüvvə və uzunluq vahidi uyğun olaraq kiloqram və metrlər ilə ifadə edilmişsə, onda tənliyin hər bir toplananı uyğun olaraq 1 kq mayenin enerjisini göstərir.

İdeal maye üçün Bernulli tənliyi
--------------------------------

Bernulli tənliyi maye enerjisinin itməməsi qanununun analitik ifadəsidir. Bu da Bernulli tənliyinin fiziki mənasını təşkil edir. Bernulli tənliyi mayenin hərəkət qanunlarını öyrənən һidrodinamikanın əsas tənliyidir. Enerjinin itməməsi qanunundan yazmaq olar ki, kinetik enerji + potensial enerji = const.

Real mayenin elementar şırnaq üçün Bernulli tənliyi
---------------------------------------------------

İdeal mayenin һərəkəti zamanı mayenin tam xüsusi enerjisi, yaxud elementar axının һər һansı bir kəsiyindəki (H) ümumi basqısı dəyişməz qalır. İdeal mayenin hərəkəti zamanı mayenin tam xüsusi enerjisi, yaxud elementar axının hər hansı bir kəsiyindəki (H) ümumi basqısı dəyişməz qalır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Neft və qaz yataqlarının işlənməsi və istismarının nəzəri əsasları" (PDF). 2018-03-24 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-02.
**Məmmədəli Şıxnəbiyev** (tam adı: *Məmmədəli Mədət oğlu Şıxnəbiyev*; 1946, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ – 2004) — "Azadlıq uğrunda mübariz" fəxri adına layiq görülmüş Qanlı Yanvar qurbanı.

Həyatı
------

1946-cı ildə Bakı şəhərində fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. 1963-cü ildə Süleyman Sani Axundov adına 172 nömrəli məktəbi bitirmişdir. 1971-ci ildə isə Xalq təsərrüfatı texnikumunun qiyabi şöbəsinə daxil olmuşdur. Orada təhsilini bitirdikdən sonra, öz fəhlə ixtisası üzrə əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Ayağı zədəli olduğundan, hərbi xidmətdən azad olunmuşdur.

Ailəli olmuş, ailə həyatından 1 qızı və 1 oğlu dünyaya gəlmişdir. Oğlu Aydın avtomobil qəzasında həlak olmuşdur.

Qanlı Yanvar faciəsi
--------------------

Yaralıları xəstəxanaya apararkən tankla rastlaşmışdır. Maşını saxlayıb silahsız olduğunu bildirsə də, rus polkovniki Məmmədəliyə atəş açaraq başından yaralamışdır.

Başından aldığı güllə yarasının törətdiyi fəsadlardan 14 il yataq xəstəsi kimi müalicə almış, 2004-cü ildə həmin fəsadlardan vəfat etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  *"Azərbaycan Respublikasının "Azadlıq uğrunda mübariz" fəxri adının verilməsi haqqında"* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 21 yanvar 1992-ci il tarixli, 557 nömrəli **Fərmanı** Arxivləşdirilib 2016-03-06 at the Wayback Machine  (az.)
2. ↑  *Tacir Qurbanov, Almara Nəbiyeva, Maral Qocaman.* Azadlıq Carçıları (az.). Bakı: "Zərdabi Nəşr" MMC. 2021. səh. 240. ISBN 978-9952-542-97-4.
**Elgün Xanoğlanlı** (d.1992, Füzuli ray. Əhmədbəyli k.) — Amerikanın azərbaycanlı çempionu. Amerika-Azərbaycan Gənclər və İdman Assosiasiyasının sədri

Həyatı
------

Elgün Xanoğlanlı 1992-ci ildə Füzuli rayonunun Əhmədbəyli kəndində dünyaya gəlib. 2009-cu ildə orada orta təhsilini başa vurub. 2010-2012-ci illərdə əsgəri xidmətdə olub. 2012-ci ildə BP-nin Bakıdakı idarələrindən birində əmək fəaliyyətinə başlayıb. 2016-cı ildə ABŞ-yə dəvət alanadək orada çalışıb.

Fəaliyyəti
----------

### İdman fəaliyyəti

Nyu York şəhərində yaşayan Elgün Xanoğlanlı "*Bruklin MMA*" idman klubunun UFC ulduzu olan Diaz qardaşlarının zalında məşq edir. 2001-ci ildən karatenin kyokuşhin növü üzrə idmanla məşğul olub. 2004, 2005-ci illərdə kyokuşhin üzrə Azərbaycan çempionu olub. 2009-cu ildə məşğul olduğu idman növünü dəyişərək MMA- qaydasız döyüşə başlayıb. Hərbi xidmətə çağrılanadək Bakıda Şüa idman klubunda məşqlərini davam etdirib, bu idman növü üzrə də müvəfəqqiyyət əldə edərək Azərbaycan çempionu olub. 2012-ci ildə ordudan tərxis olunduqdan sonra "*Buda döyüş növləri federasiyası*"nın dəvəti ilə orada məşqlərə başlayıb. Tezliklə MMA döyüş növü üzrə Moldovada keçirilən Avropa çempionatında 60 kq çəki üzrə yarışın qalibi olub, Avropa çempionu adına layiq görülüb. 2014-cü ildə Ukraynanın Xarkov şəhərində keçirilən dünya çempionatında MMA üzrə Dünya çempionu tituluna yiyələnib.

Dünyanın bir sıra ölkələrində - İtaliya, İran, Türkiyə, Estoniya, Belarusiya, Gürcüstan, Şimali Kiprdə Azərbaycanı ləyaqətlə təmsil edib. 2015-ci ildə Şimali Kiprdə keçirilən yarışda ən yüksək pilləyə qalxaraq Dünya kubokuna sahib çıxıb. 2018-ci ildə ECF təşkilatının keçirdiyi yarışda qələbə qazanaraq Amerika çempionu titulunu əldə edib.

### Diaspor fəaliyyəti

2023-cü il iyul ayında ABŞ-da yaradılan Amerika-Azərbaycan Gənclər və İdman Assosiasiyasının sədri seçilib.

Həmçinin bax
------------

* İdman
* Karate

Xarici keçidlər
---------------

* Budoçumuz Elgün Xanoğlanlı ilk dəfə Azərbaycanı UFC-də təmsil edəcək: ABŞ-nin Las-Vegas şəhərində döyüş keçiriləcək
* «Rusiyaya bayrağımızı qaldırmaq üçün gedirəm»

İstinadlar
----------

1. ↑  "ABŞ-nin 26 yaşlı azərbaycanlı çempionu – Foto". 2023-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-16.
2. ↑  "Azərbaycanlı dünya çempionu ABŞ-da təşkilat sədri oldu". 2023-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-07.
3. ↑  "ABŞ-yə köçən idmançı:". 2023-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-16.
4. ↑  "ABŞ-da Amerika-Azərbaycan Gənclər və İdman Assosiasiyası yaradılıb". 2023-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-07.
Azərbaycanda Fransız İnstitutu
**Azərbaycanda Fransız İnstitutu** (*fr.* Institut Français d'Azerbaïdjan) — bütün dünyadakı Fransız İnstitututları şəbəkəsinə qoşulmuş mədəniyyət mərkəzidir.

Tarixi
------

Azərbaycanın bir çox nazirlərinin və Fransa parlamenti nümayəndələrinin iştirakı ilə 11 aprel 2005-ci il tarixində rəsmi açılışı olmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

"Le Carrefour" qəzetinin təqdimatı, 5 aprel 2017-ci il
Bakıdakı frankofonların görüş yeri olan bu mərkəz, fransız dilində danışmaq, Fransanı və Fransa mədəniyyətini yaxından tanımaq istəyənlərin üzünə açıqdır.

Bu İnstitutun əsas hissəsi olan Mediatekada, mədəni fəaliyyətlərə həsr olunan tədbirlər – sərgilər, konfranslar, animasiyalar və s. təşkil edilir. Fransız İnstitutu həmçinin şəhərin müxtəlif yerlərində də bədii və mədəni tədbirlər təşkil edir.

İnstitutunda Fransız dili kursları müasir materiallarla təmin olunmuş dərs otaqlarında keçirilir.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan-Fransız Universiteti
* Bakı Fransız Liseyi

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Biz kimik?[*ölü keçid*] ifa.az  (az.)
2. ↑  Azərbaycanda Fransız İnstitutunun təqdimatı Arxivləşdirilib 2021-11-23 at the Wayback Machine. az.ambafrance.org  (az.)
3. ↑  Bakıda Frankofoniya həftələri çərçivəsində "Le Carrefour" qəzetinin təqdimatı keçirilib Arxivləşdirilib 2017-06-16 at the Wayback Machine. azertag.az, 05.04.2017  (az.)

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Azərbaycanda Fransız İnstitutu ilə əlaqəli mediafayllar var.

* ifa.az — Azərbaycanda Fransız İnstitutunun rəsmi saytı
* Rəsmi "Facebook" səhifəsi
**Osman Nəsrəddin oğlu Əfəndiyev** (18 dekabr 1941, Birinci Şıxlı, Qazax rayonu) — Alim, fəlsəfə elmləri doktoru, Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin Fəlsəfə kafedrasının professoru. Fəlsəfi-estetik proseslərin mahiyyətindən doğan səkkiz təzahür formasını ortaya çıxarmış və ilk dəfə olaraq on üç fəlsəfi anlayışa orijinal elmi tərif vermişdir. Bir çox sahələrdə özünə geniş yer almış "duyğu" və "hiss" anlayışlarının elmi səviyyələrini və məna xüsusiyyətlərini qarışdıran elmi-nəzəri duruma fərqli yanaşaraq, ilk dəfə olaraq bu anlayışların sərhəd müəyyənliyini təyin etmişdir.

Həyatı və elmi fəaliyyəti
-------------------------

Osman Əfəndiyev 1941-ci il dekabrın 18-də Qazax rayonu nun Birinci Şıxlı kəndində anadan olmuşdur. Əfəndiyevlər (Qazax) soyundandır. Birinci Şıxlı kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutuna (indiki Pedaqoji Universitet) qəbul olmuş, 1963-cü ildə buranı bitirmişdir.

1963–1970-ci illərdə Respublika Dövlət Texniki Peşə Təhsili Komitəsində məsul vəzifədə işləmişdir.

1970–1973-cü illərdə təhsilini aspiranturada davam etdirmişdir. 1973-cü ildə dissertasiya müdafiə edərək fəlsəfə elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.

1973-cü ildən Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin Fəlsəfə kafedrasında müəllim, baş müəllim, dosent, professor vəzifələrində çalışır.

1978–1980-ci illərdə Moskva Dövlət Universitetinin doktorantı olmuşdur.

1995-ci ildə dissertasiya müdafiə edərək fəlsəfə elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almışdır.

Osman Əfəndiyevin elmi tədqiqatı fəlsəfənin idrak nəzəriyyəsinə həsr olunmuşdur. O, estetik idrak kateqoriyasının sistemli tədqiqinə və bu kateqoriyanın bədii idrak sahəsinə tədbiqinə nail olmuşdur. Altmış üç fəlsəfi-estetik qanunauyğunluğu estetik idrak nəzəriyyəsinə daxil etmişdir. Fəlsəfi-estetik proseslərin mahiyyətindən doğan səkkiz təzahür formasını ortaya çıxarmış və ilk dəfə olaraq on üç fəlsəfi anlayışa orijinal elmi tərif vermişdir.

Bir çox sahələrdə özünə geniş yer almış "duyğu" və "hiss" anlayışlarının elmi səviyyələrini və məna xüsusiyyətlərini qarışdıran elmi-nəzəri duruma fərqli yanaşaraq, ilk dəfə olaraq bu anlayışların sərhəd müəyyənliyini təyin etmişdir.

Elmi idrak sahəsində "qavrayışın" ikinci idrakı pillə kimi "duyğulardan" sonra gəlməsi haqqında elmdə qərarlaşmış elmi idrak metoddan fərqli olaraq, duyğu ilə qavrayış arasında digər anlayışların mövcudluğunu sübuta yetirmişdir. O, həmçinin elmi idrak metodu kimi "münasibətin" "mənimsəmədən" əvvəl gəlməsi barədə elmdə qəbul olunmuş nəzəri bilikdən fərqli olaraq "estetik mənimsəmənin", "estetik münasibətdən" əvvəl mövcud olmasına dair yeni metod ortaya qoymuşdur.

Fəlsəfənin aktual məsələlərinə həsr olunmuş 200-dən çox məqalənin, 12 kitabın müəllifidir.

Hazırda Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin fəlsəfə kafedrasında professor kimi elmi-pedaqoji fəaliyyətini davam etdirir.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Salatın Əhmədli, Rövşən Babanlı. "Qazax mahalının alimləri" (ensiklopedik məlumat). "Günəş" nəşriyyatı. Bakı. 2017. 512 səh.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Fitnə (dəqiqləşdirmə).

**Fitnə** — 2016-cı ildə Azərbaycanda istehsal olunmuş və dini radikalizmə qarşı mübarizədən bəhs edən sənədli film.

Məzmunu
-------

Film gəncləri radikal dini qrupların təsirindən qorumağın təbliğinə yönəlib.

Azərbaycan Respublikası Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sifarişi ilə çəkilən film dini radikalizmə qarşı mübarizənin psixoloji, hüquqi, siyasi və mənəvi aspektlərindən bəhs edir.

Maarifləndirici səciyyə daşıyan film milli-mənəvi dəyərlərin qorunması, ölkədə tolerantlığın gücləndirilməsi baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir. Ekrandan tanınmış din xadimləri, alimlər gənclərin radikal dini hərəkatların təsiri altına düşməməsi, onların məlumatlılığının təmin edilməsi üçün təhsilin əhəmiyyəti haqqında danışırlar.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

Ssenari müəllifi Nadir Bədəlov filmin təqdimatı zamanı
**Ssenari müəllifi:** Nadir Bədəlov
**Quruluşçu rejissor:** Böyükağa Məmmədov
**Quruluşçu operator:** Samir Həsənov
**Rejissor:** Günel Sayılova
**Operator:** Rəşad Qurbanov
**Səs rejissoru:** Azər Əsgərov
**Montaj rejissoru:** Fariz Əliyev
**Kompüter qrafikası:** Elmar Behbudov
**Redaktor:** Zenfira Bədəlova
**İcraçı prodüser:** Ramil Baba
**Prodüser:** Mircabbar Babayev
**Mətni oxuyan:** Məmməd Səfa
**Məsləhətçilər:** Səyavuş Heydərov, Gündüz İsmayılov;
**Ekspert:** Elman Nəsirovdur;

İlk baxış və təqdimatı
----------------------

2016-cı il mayın 18-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında filmə baxış, 19 mayda Bakı Dövlət Universitetinin İlahiyyat fakültəsində filmin nümayişi və 25 mayda isə Nizami Kino Mərkəzində filmin təqdimatı keçirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Nizami Kino Mərkəzində "Fitnə" filminin təqdimatı olub Arxivləşdirilib 2020-11-30 at the Wayback Machine. scwra.gov.az, 26.05.2016  (az.)
2. ↑  "Fitnə" sənədli filminə Dövlət İdarəçilik Akademiyasında baxış keçirilib Arxivləşdirilib 2020-11-30 at the Wayback Machine. scwra.gov.az, 18.05.2016  (az.)
3. ↑  Bakı Dövlət Universitetinin İlahiyyat fakültəsində "Multikulturalizm ili" çərçivəsində tədbir keçirilib Arxivləşdirilib 2020-11-30 at the Wayback Machine. scwra.gov.az, 19.05.2016  (az.)

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə  (az.)
* Filmi izlə  (ing.)
**Abdullah ibn Əmir** (65/684-cü ildə vəfat etmişdir) — Məhəmməd peyğəmbərin tanınmış səhabələrindən biri. Əmr ibn Asın oğlu idi.

Abdullah ibn Əmir Məkkədə doğulmuşdur. Bəzi rəvayətlərə görə o, səmimi şəxsiyyəti və imanı ilə digərlərindən seçilmişdir. Günlərinin çoxunu ibadətlərdə keçirən Abdullah, müşriklərə qarşı döyüşlərdə iştirak etmişdir. Süffeyn döyüşündə öz atası ilə birlikdə Xəlifə Əlinin tərəfdarları ilə döyüşmüşdür. Digər mənbələrdə qeyd edilir ki, Abdullah orada olsa da, döyüşdə iştirak etməmişdir. Rəvayətlərə görə, Abdullah ibn Əmir öz dövrünün ən elmli insanlarından biri olmuşdur. O, Məhəmməd peyğəmbərdən rəvayət edilən hədislərin yaxşı bilicisi kimi tanınmışdır. Bu istiqamətdə o, bir çox kitablar da yazmışdır. Eyni zamanda, müəllimlik fəaliyyəti ilə də məşğul olmuşdur. O, Ərəb dilini gözəl bilməklə bərabər, qədim yəhudi (ibrani), eləcə də süryani dillərini də bilmişdir. Abdullah ibn Əmir 72 yaşında Misirin Fustat şəhərində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Aydın Əlizadə, Elsevər Səmədov. **İslam: Tarix, Fəlsəfə və Hüquq**. *Ensiklopedik Lüğət*. Bakı: "3 saylı Bakı Mətbəəsi" ASC, 2016, səh. 7.  (az.)
2. ↑  Aydın Əlizadə, Elsevər Səmədov. **İslam: Tarix, Fəlsəfə və Hüquq**. *Ensiklopedik Lüğət*. Bakı: "3 saylı Bakı Mətbəəsi" ASC, 2016, səh. 8.  (az.)
**Şuşa İli** — Qarabağ xanı Pənahəli xan tərəfindən Şuşa şəhərinin əsasının qoyulmasının 270 illiyi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı.

Sərəncamın mahiyyəti
--------------------

44 günlük Vətən müharibəsində rəşadətli Azərbaycan Ordusu Şuşa şəhərinin 2020-ci il noyabrın 8-də işğaldan azad edilməsindən sonra sonra şəhərdə infrastrukturun qurulması ilə yanaşı, tarix və mədəniyyət abidələrinin bərpasına başlanılması, quruculuq işlərinin təşkilində çevikliyin, səmərəliliyin təmin olunması üçün burada dövlət idarəetməsinə böyük diqqət yetirilməsi məqsədi ilə tədbirlərin təşkil edilməsi məqsədi ilə verilmiş sərəncam..

Sərəncamın əhəmiyyəti
---------------------

Keçiriləcək tədbirlərlə 270 il öncə inşa edilən Şuşa qalası şəhər mədəniyyəti, tarixi, yerləşdiyi coğrafiyası, bəşər mədəniyyətinə verdiyi töhfəsi ilə dünyada tanınacaq, erməni yalanı və revanşistləri bir daha ifşa ediləcək. Keçiriləcək toplantılar, forumlar, konfranslar dünya ictimaiyyətinə bir daha çatdıracaq ki, Şuşa Azərbaycan xalqı tərəfindən əsası qoyulan məskəndir. Şuşa Qarabağın inzibati, iqtisadi mərkəzi, inkişaf etmiş şəhəri, Azərbaycanın qədim mədəniyyət mərkəzlərindən biridir.

"Şuşa İli" çərçivəsində görülmüş işlər
--------------------------------------

* "Xarıbülbül" Musiqi Festivalı. Şuşa! 12.05.2022
* Şuşada ilk beynəlxalq şahmat turniri 21 – 24 sentyabr 2022.
* "Vikipediya Şuşanı Sevir" layihəsi
* "Şuşaya salam" Beynəlxalq Poeziya layihəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Şuşa İli" ilə bağlı sərəncam". 2022-03-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-24.
2. ↑  ""Şuşa ili" başladı". 2022-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-24.
3. ↑  "Xəzər Media Qrup". 2022-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-24.
4. ↑  ilk beynəlxalq şahmat turniri
5. ↑  ""525-ci qəzet"". 2022-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-24.
6. ↑  ""Şuşaya salam" Beynəlxalq Poeziya layihəsinin təqdimatı olub". 2022-09-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-25.

Xarici keçidlər
---------------
**Müəssisənin rəqabət qabiliyyəti** — verilmiş bazarda təqdim olunan oxşar obyektlərlə müqayisədə konkret ehtiyacın faktiki və ya potensial ödənilmə dərəcəsi ilə xarakterizə olunan onun mülkiyyətidir. Philip Kotler deyir ki, rəqabətqabiliyyətlilik müəyyən bazarda oxşar obyektlərlə müqayisədə rəqabətə tab gətirmək qabiliyyətini müəyyənləşdirir.

Müəssisənin rəqabət qabiliyyəti müəssisəni idarə edən şirkətin tutduğu rəqabət mövqeyi ilə təmin edilir.

Rəqabətliliyin amilləri
-----------------------

İqtisadiyyatın demək olar ki, bütün sahələrində rəqabət qabiliyyətinin aşağıdakı beş amili fəaliyyət göstərir:

* keyfiyyət;
* qiymət;
* reklam;
* tədqiqat və inkişaf;
* xidmət

Müəssisələrin rəqabət qabiliyyətinin qiymətləndirilməsinin əsas üsulları
------------------------------------------------------------------------

* Matris üsulları (şirkətin məhsul portfelinin qiymətləndirilməsi əsasında);
* Məhsul metodları (şirkətin məhsullarının rəqabət qabiliyyətinin qiymətləndirilməsi əsasında);
* Əməliyyat metodları (şirkətin əməliyyat fəaliyyətinin müxtəlif komponentlərinin qiymətləndirilməsi əsasında);
* Biznesin dəyərinin qiymətləndirilməsi üsulları (şirkətin bazar dəyərinin qiymətləndirilməsi əsasında);
* Dinamik üsullar (zaman ərzində şirkətin əsas iqtisadi göstəricilərinin qiymətləndirilməsinə əsaslanaraq).

İstinadlar
----------

1. ↑  Стивен Силбигер, 2014
**Ümumdünya Turizm Günü** (*ing.* World Tourism Day) — Hər il 27 sentyabr tarixində qeyd edilən əlamətdar gün.

Tarixi
------

Ümumdünya Turizm Gününün qeyd olunduğu tarix Ümumdünya Turizm Təşkilatının tarixi ilə bağlıdır. Belə ki, 1925-ci ildən İsveçrənin Cenevrədə müxtəlif adlar altında fəaliyyət göstərən bu beynəlxalq turizm təşkilatı 1970-ci il 27 sentyabr tarixində Ümumdünya Turizm Təşkilatı kimi formalaşıb. 1979-cu ildə Baş Qərargahı İspaniyanın paytaxtı Madrid şəhərinə köçən bu təşkilat 27 sentyabr – Ümumdünya Turizm Gününü təsis edib. Hazırda dünyanın 150-dən çox ölkəsində hər ilin 27 sentyabr tarixi turizm təmsilçilərinin bayramı kimi qeyd edilir.

Ümumi xarakterli ilk təşkilat 1925-ci ildə yaradılmış turizm təbliğinin rəsmi assosiyalarının Beynəlxalq Konqresidir. O, 1927-ci ildə rəsmi Turizm Təşkilatlarının Beynəlxalq Konqresi, 1930-cu ildə isə turizmin təşkili və Təbliğinin Beynəlxalq İttifaqı adını almışdır. 1947-ci ildə ardıcıl olaraq dəyişən sadalanmış turizm strukturlarının bazasında beynəlxalq qeyri-hökumət təşkilatlarının Beynəlxalq İttifaqı (KTTBİ) təsis edilmişdir. 1969-cu ildə BMT Baş Assambleyasının qətnaməsinə əsasən qeyri-hökümət təşkilatı BRTTİ-nin hökumətlərarası Ümumdünya Turizm Təşkilatına çevrilməsinə səbəb oldu. 1970-ci ilin sentyabr ayında KTTBİ-nin fövqalədə Baş Assambleyasının iclasında (Meksika) bu ittifaqın adının dəyişib hökumətlərarası turizm təşkilatı - Ümumdünya Turizm Təşkilatı adı alması məsələsinə baxılmışdır. ÜTT-nin Nizamnaməsi 1970-ci il sentyabr ayının 27-də qəbul edilmişdir.

1975-ci ildə Madrid şəhərində (İspaniya), Ümumdünya Turizm Təşkilatının Birinci Baş Assambleyası keçirildi və Robert Lonati Təşkilatın Baş Katibi seçildi. Həmin il rəsmən BMT-nin beynəlxalq ixtisaslaşmış təşkilatı - ÜTT-nin yaranması ili hesab edilir. 1980-ci ildə ildə keçirilmiş 2-ci Baş Assambleyasında hər il sentyabrın 27-nin "Beynəlxalq Turizm Günü" kimi qeyd olunması qərara alındı.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Bu gün Ümumdünya Turizm Günüdür Arxivləşdirilib 2014-09-27 at the Wayback Machine. publika.az, 27.09.2014  (az.)
2. ↑  "Ümumdünya Turizm Günü". Archived from the original on 2022-03-11.

Xarici keçidlər
---------------

* World Tourism Day Arxivləşdirilib 2017-03-18 at the Wayback Machine
* World Tourism Day and other major events
* World Tourism Day Greetings and Messages, SMS Collection Arxivləşdirilib 2012-09-30 at the Wayback Machine
* Sangam University Bhilwara Rajasthan — World Tourism Day 2012
İlk dəfə F.B.Fişer tərəfindən qeydə alınmışdır. Dəniz səviyyəsindən 400-1200 m hündürlükdə Uzaq Şərqdə dağ yamaclarında, Kamçatka da, Saxalin də, Şimali Amerika da və Balkan dağlarında bitir. Çox vaxt qarışıq əkinlər əmələ gətirir. Ayan küknarı mənşəyinə görə çox qədim növdür. Hündürlüyü 40-50 m olan düz gövdəli, gözəl ağacdır. Çətiri düz, konusvarı, ucu bizdir. Gövdəsi tünd boz, hamar qabıqlıdır, yaşlaşanda yumrular şəklində tökülür. Digər növlərdən uzunluğu 1 sm-ə qədər olan hamar iynəyarpaqlarla fərqlənir. Uzunluğu 2 sm olan iynəyarpaqları hmaar, dişli, bir az əyri, ucu qısa, bizşəkilli, üstü tünd-yaşıl, alt tərəfi göyümtüldür. Zoğlara sıx bitişikdir, açıq sarı-qonur və ya sarı-yaşıldır. Qozaları açıq-qonur, oval-silindrik, uzunluğu 6,5 sm-ə qədərdir. Toxumları sentyabrın ortalarında yetişir. Qışa və kölgəyədavamlıdır. Cavan yaşda yaz günəşi yanıqlarına məruz qalır. Hava rütubətinin dəyişməsinə kəskin reaksiya verir, torpağa tələbkardır, bataqlaşmaya, torpağın tapdanmasına və kökətrafının bərkiməsinə dözmür. Cavanlıqda yavaş, sonradan orta səviyyədə böyüyür. Tuqay meşələrinə daxil olan qədim cinslərdən sayılır. Abşeron da və bir çox bölgələrdə tək və qrup əkinlərində məədni şəraitdə becərilir. Meşə-park əkinləri üçün qiymətli cinsdir. Səsin səviyyəsini effektiv azaldır. Mavi-göyümtül iynəyarpaqları olan bitkilərlə birlikdə qruplarla əkilir. Tozağacı və digər yarpaqlı cinslərin fonunda gözəl görünür.

Məlumat mənbələri:
------------------

Деревья и кустарники СССР. т.3.1954; Флора Азербайджана. т.5. 1954; Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970; Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov, Elşad Qurbanov, Tariyel Talıbov.
* "Azərbaycan dendraflorasi" I cild, Baki, "Elm", 2011, 312 səh.

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Picea jezoensis* | 
* Wikidata: Q1190084
* Wikispecies: Picea jezoensis
* EoL: 1061645
* EPPO: PIEJE
* FNA: 200005301
* FoC: 200005301
* GBIF: 5284798
* GRIN: 28298
* iNaturalist: 135795
* IPNI: 262669-1
* IUCN: 42325
* MoBotPF: 285020
* NBN: NBNSYS0500000401
* NCBI: 67778
* NZOR: 9bbe4079-3752-4ba2-8a7b-7cfbe0d25c99
* PPE: picea-jezoensis
* Plant List: kew-2563370
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:262669-1
* Tropicos: 24900381
* WFO: wfo-0000482440

 |
| *Abies jezoensis* | 
* Wikidata: Q17358672
* GBIF: 2685706
* GRIN: 672
* IPNI: 261552-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:261552-1
* Tropicos: 24900909

 |
**Şah Dili** — dil olaraq Abşeron yarımadasının uzaq cənub şərq qutaracağında yerləşir. Azərbaycan ərazisində yerləşən sahəsinə görə ən böyük dilidir. Üstəlik Şah Dili Azərbaycanın materikdə yerləşən ən ucqar şərq nöqtəsidir. İnzibati cəhətdən Bakı şəhəri Zirə qəsəbəsi ərazisinə daxildir.

Coğrafiyası
-----------

Dil cənuba doğru dənizin içərisinə uzanmışdır. Ensiz və uzun formaya malikdir. Ərasizi əsasən qumsaldır. Dəniz səviyəsindən elə də hündür deyildir. Bu səbəbdən şor qrunt suları səthə yaxındır. Şor gölməçələr və bataqlaşmış ərazilər geniş yer tutur. Dənizdən əsən küləyin təsirinə məruz qalır.

Abşeron Milli parkı
-------------------

Dil ərazisi bütünlüklə Abşeron Milli Parkı ərazisinə daxildir.
Abşeron Milli Parkının yaradılmasında başlıca məqsəd ətraf mühitin mühafizəsi, ondan səmərəli istifadə edilməsi, nəsli kəsilməkdə olan nadir flora və fauna növlərinin qorunması olmuşdur. Burada Xəzər suitisi, ceyran, kəkilli dalğıc, Xəzər qağayısı, yaşılbaş ördək və s. kimi canlılar qorunub saxlanılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Абшерон јасаглығы // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 30.
2. ↑  "Milli parklar". 2013-04-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-17.