**Vilyam Vel** (24 may, 1794 – 6 mart, 1866) – ingilis alimi, filosofu, dinşünas, keşiş və tarixçi.

Tərcümeyi-halı
--------------

Vilyam Vel Lankaşir şəhərində, dülgər ailəsində anadan olub. O oxuduğu gimnaziyada riyaziyyatdan yüksək göstəricilər göstərib və xüsusi 1812-ci ildə təqaüdə layiq görülüb.1814-cü ildə isə poeziyaya görə ona  *Qızıl kansler medalı*  verilib. O 1817-ci ildə  *Kembric ittifaqının* prezidenti, 1841-ci ildə kollecin sahibi olur. O 1828-ci ildən 1832-ci ilədək minerologiya , 1838-ci ildə 1855-ci ilədək fəlsəfə professoru olub. Vel 1866-cı ildə Kembricdə atdan yıxılaraq dünyasını dəyişib .

Fəaliyyəti
----------

Vilyam Vel elmin müxtəlif sahələri ilə məşgul olaraq uğur qazanan insan olub. O dünya Okeanındakı qabarıb-çəkilmə üzrə tədqiqat aparıb və buna görə Kral medalı alıb. onun mexanika, fizika, geologiya, astronomiya və iqtisadiyyat üzrə məqalələri çap edilib. Bundan başqa o şeir yazır, traktat hazırlayır, Heteni tərcümə edir və eyni zamanda moizələr yazır və teologiya üzrə materiallar hazırlayırdı.

Vilyam Vel induksiya barədə
---------------------------

Vilyam Vel induktiv təhlili üç mərhələyə bölürdü : \* fundamental ideyaların (məkan, kəmiyyət, və səbəb) \* bu ideyaların konsepsiyalarının hazərlanması \* həcmin müəyyənləşdirilməsi.

Bundan sonra kəmiyyət induksiyasına tətbiq edilən xüsusi metodların müəyyənləşdirilməsi: əyrilik metodu, kğən kiçik kvadratlar metodu, təbii təsnifat metdları və s. Vel *İnduktiv elmlər fəlsəfəsi* kitabında elmdə ilk dəfə "uyğunluq" terminini işlədir. Bu terminlə o elmin müxtəlif sahələri arasında oxşarlıq axtarmağa başlayır.

Kitabları
---------

(1831) Review of J. Herschel's *Preliminary discourse on the study of Natural Philosophy* (1830), *Quarterly Review* **90**: 374-407.

(1833) *Astronomy and general physics considered with reference to Natural Theology* (Bridgewater Treatise). Cambridge.

(1837) *History of the Inductive Sciences, from the Earliest to the Present Times*. 3 vols, London. 2nd ed 1847. 3rd ed 1857. 1st German ed 1840-41.

(1840) *The Philosophy of the Inductive Sciences, founded upon their history*. 2 vols, London. 2nd ed 1847. Volume 1. Volume 2.

(1845) *The Elements of Morality, including polity*. 2 vols, London. Volume 2.

(1846) *Lectures on systematic Morality*. London.

(1849) *Of Induction, with especial reference to Mr. J. Stuart Mill's System of Logic*. London.

(1850) Mathematical exposition of some doctrines of political economy: second memoir. *Transactions of the Cambridge Philosophical Society* **9**:128-49.

(1852) *Lectures on the history of Moral Philosophy*. Cambridge: Cambridge University Press.

(1853) *Of the Plurality of Worlds.* London.

(1857) Spedding's complete edition of the works of Bacon. *Edinburgh Review* **106**:287-322.

(1858a) *The history of scientific ideas*. 2 vols, London.

(1858b) *Novum Organon renovatum*, London.

(1860a) *On the philosophy of discovery: chapters historical and critical*. London.

(1861) *Plato's Republic* (translation). Cambridge.

(1862) *Six Lectures on Political Economy*, Cambridge.

(1862) *Additional Lectures on the History of Moral Philosophy*, Cambridge.

(1866) Comte and Positivism. *Macmillan's Magazine* **13**:353-62.

Adının əbədiləşdirilmıəsi
-------------------------

* Ayda adına krater adlandırılıb
* Adına mineral adlandırılb – whewellite
* Lancaster Kral Qrammatika Məktəbində debat cəmiyyəti Vilyam Velin adını daşıyır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Mathematics Genealogy Project (ing.). 1997.
2. ↑  *University of Cambridge,* A Complete Collection of the English Poems which Have Obtained the Chancellor's Gold Medal in the University of Cambridge (PDF), Cambridge: W. Metcalfe, 1859, İstifadə tarixi: 1 October 2008
3. ↑  GRO Register of Deaths: MAR 1866 3b 353 CAMBRIDGE – William Whewell, aged 71

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Mathematics Genealogy Project · zbMATH Open Database · Maktutor riyaziyyat tarixi arxivi · Qutenberq layihəsi · Internet Speculative Fiction Database · The Peerage |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Britannica (11-ci) · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Dictionary of National Biography · Treccani · Oksford bioqrafik |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave · WikiTree |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BAV: ADV11212545 · BIBSYS: 90332585 · BNC: a12202927 · BNE: XX1773360 · BNF: 12339141m · CiNii: DA02797570 · GND: 118632116 · ICCU: RAVV071895 · ISNI: 0000000120230805 · LCCN: n50019040 · NKC: vse2011640447 · NLA: 35603353 · NLG: 247346 · NLP: a0000002772350 · NTA: 070216770 · NUKAT: n2005142749 · LIBRIS: 299996 · SUDOC: 030628806 · VIAF: 29606152 · ULAN: 500256011 · WorldCat VIAF: 29606152 |

 |