recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Korf körfəzi** — Berinq dənizində, Kamçatka yarımadasının şimal-şərqində yerləşir. 1885-ci ildə Priamur diyarının birinci general-qubernatoru Andref Korfın şərəfinə adlandlrılmışdır. İlkin adı isə Olyutorski körfəzi idi.

Qoven yarımadası ilə İlpinski yarımadası arasında yerləşir. Körfəz həmçinin Olyotorski və Karaqin körfəzləri ilə sərhədə malikdir. Materikin daxilinə 75 km daxil olur. Eni 70 km, maksimal dərinliyi isə 70 metrdir. Körfəzə tökülən çaylar:Vıvenka, Kultuşkaya. Şimalında buxtalar vardır: Skrıtaya, Sibir və Skobolev.

Körfəzdə morj, balina və sənaye əhəmiyyətli balıq növlərini müşahidə etmək mümkündür (qızılbalıq və Sakit okean siyənəyi).

Sahilində yerləşən yaşayış məntəqələri: Tiliçiki, Vıvenko və Olyutorka. Sahilində yerləşən Korf qəsəbəsi 21 aprel 2006-cı il zəlzələsindən zərər görmüşdür. İnzibati baxımından Rusiyanın Kamçatka diyarı ərazisinə daxildir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Леонтьев В. В. Новикова К. А. Топонимический словарь Северо-Востока СССР / науч. ред. Г. А. Меновщиков ; ДВО АН СССР. Сев.-Вост. комплекс. НИИ. Лаб. археологии, истории и этнографии. — Магадан: Магад. кн. изд-во, 1989. — С. 203. — 456 с. — 15 000 экз. — ISBN 5-7581-0044-7.
**Corc Klinton** (*ing.* George Clinton) — afro-amerikalı bəstəkar, vokalçı, gitaraçı. Ceyms Braun və Slay Stoun ilə birlikdə musiqi cərəyanı olan "fank"ı yaratmışdır. 1997-ci ildə Rok-n-rollun şöhrət zalına daxil edilmişdir.

Corc Klinton 1968-ci ildə "Parliament" musiqi qrupunu yaratmışdır. Bu qrup erkən fankın pionerlərindən sayılır. "Parliament" əsasən nəfəs çalğı alətlərindən istifadə etmişdir. 1970-ci ildə Klinton Funkadelic musiqi qrupunu təşkil etmişdir. Bu qrup psixodelik gitara ifası üzrə ixtisaslaşmışdır. Parliament və Funkadelic fərqli musiqi şirkətləri ilə əməkdaşlıq etmişlər və üslub baxımından bir-birindən fərqlənmişlər. Amma hər iki musiqi qrupunun heyəti demək olar ki, eyni idi.

1990-cı illərdə P-Funk All Stars qrupunun heyətində çıxış edir və mahnılarını lentə yazdırır.

Klintonun üslubunu adətən P-Funk sözü ilə səciyyələndirirlər. Bu üslubda fankla yanaşı psixodelik rok, speys-rok və psixodelik soul elementləri də güclüdür.

Diskoqrafia
-----------

* 1982 — *Computer Games* (Capitol Records)
* 1983 — *You Shouldn’t-Nuf Bit Fish* (Warner Bros.)
* 1985 — *Some of My Best Jokes Are Friends* (Capitol Records)
* 1986 — *R&B Skeletons in the Closet* (Capitol Records)
* 1989 — *The Cinderella Theory* (Paisley Park Records)
* 1993 — *Hey Man, Smell My Finger* (Paisley Park Records)
* 1993 — *Sample Some of Disc — Sample Some of D.A.T.* (A&M Records)
* 1996 — *Testing Positive* (A&M Records)
* 2005 — *How Late Do U Have 2BB4UR Absent?* (The C Kunspyruhzy)

1. ↑  Montreux Jazz Festival Database.
Ağ Evin *Roz Garden* bağında Afrika rəqslərinin nümayiş olunması. (2007)
**Afrika rəqsləri** - Özündə qədim və zəngin tarixi daşıyan, Afrika qitəsində yaşayan xalqları əhatə edən rəqslər.

Afrika rəqsləri haqqında ilk təsəvvürü Böyük Səhranın və Cənubi Afrikanın dağ massivlərindəki qayaüstü rəsmlər yaradır. Heyvan dərisi geymiş, buynuzlu, fil və ya antilop maskalı rəqs edən adamlar və fantastik məxluqlar, çox güman ki, müalicə ayinlərini əks etdirirdi. Müasir Afrika xalqlarının rəqsləri xor ifası, müxtəlif musiqi alətləri, əsasən, zərb alətləri ilə müşayiət olunur. İfaçılar, adətən xüsusi geyimdən, taxta ayaqlardan, zınqırovlardan istifadə edirlər. Ənənəvi rəqslər ovçuluq, əkinçilik, şaman mərasimlərinə daxildir və bunlar əcdadlara hörmət kimi qəbul edilir. Ayinin tipi, bir qayda olaraq, rəqsin xarakterini müəyyənləşdirir. Ovçuluq ayinlərinin iştirakçıları vəhşi heyvanların hərəkətlərini təqlid edir, onlar kimi səslər çıxarır; yağışın yağmasını arzulayan ayin iştirakçıları öz hərəkətləri ilə uçan buludları təsvir edirlər.

Bir çox xalqlarda əkin sahələrini ziyanvericilərdən qorumaq məqsədi ilə keçirilən quşlar rəqsi, *təbiətə şükranlıq* rəqsləri geniş yayılmışdır. Silahla ifa olunan bəzi rəqslər döyüşçü ayinləri ilə bağlıdır. Ən mürəkkəb rəqslər əcdadların kultu ilə əlaqədardır. Rəqslərin hazırlanmasına, adətən, vaxt tələb olunur. Ayrı-ayrı rəqslərdə yüzlərlə rəqqas iştirak edir, aparıcı ifaçı mahnı oxuyaraq rəqsin tempini sürətləndirir və tətdricən ritmi mürəkkəbləşdirir. Rəqslər gender, yaxud peşəkarlıq əlamətləri ilə seçilir. Afrikanın bəzi ölkələrində peşəkar rəqqaslar fəaliyyət göstərir. Ruandada intore adlı peşəkar rəqssalar insitutu mövcuddur. Ənənəvi Afrika rəqsləri müasir Avropa və Amerika xoreoqrafiyasına təsir göstərmişdir.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 137. ISBN 978-9952-441-02-4.

Həmçinin bax
------------

* Afrika musiqisi
* Afrika mədəniyyəti
* Afrikada heykəltəraşlıq
**Mehdiyeva Nisbət Canməmməd qızı** — tarixçi, tarix elmləri doktoru (1991), professor (1994).

Həyatı
------

Nisbət Mehdiyeva 1937-ci il yanvarın 1-də Azərbaycanda Şamaxı rayonunun Göylər kəndində anadan olmuşdur. Burada kənd məktəbini bitirdikdən sonra Azərbaycan Döviət Universitetinin tarix fakültəsində təhsil almışdır (1955—1960). Azərbaycan EA-nın Tarix İnstitutunda baş laborant, elmi işçi, ADU-da aspirant (1963—1967), Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun Sov.İKP tarixi kafedrasında müəllim və baş müəllim (1967—1973), BDU-nun SSRİ tarixi kafedrasında dosent (1973—1991), BDU-nun Türk və Qafqaz xalqları tarixi kafedrasında professor əvəzi (1991—1994) vəzifələrində olmuşdur. Hazırda kafedranın professorudur (1994-cü ildən). "Azərbaycan Həmkarlar İttifaqının partiyanın rəhbərliyi altında neft sənayesinin bərpası uğrunda mübarizəsi (1921—1925-ci illər)" mövzusunda namizədlik dissertasiyası (1968), "Azərbaycan yaradıcılıq ittifaqlarının mədəniyyətin inkişafı sahəsində fəaliyyəti (1960—1980-ci illər)" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir (1991). Bu, keçmiş SSRİ-də yaradıcılıq ittifaqlarının tarixinə həsr olunmuş ilk doktorluq dissertasiyasıdır. Dövri mətbuatda 50-yə yaxın elmi məqaləsi, o cümlədən dərs proqramı, elmi-metodik tövsiyələri dərc olunmuşdur. Ümumtəhsil məktəblərinin 9—10-cu sinif şagirdləri içün "Yeni tarix" kitabının şərikli müəllifı, "Türk xalqlarının tarixi (yeni dövr)" dərsliyinin müəllifidir.

Əsərləri
--------

1. Azərbaycan yaradıcılıq ittifaqlarının kütləvi təbliğat sahəsində fəaliyyəti (1960—1980-ci illər) (dərs vəsaiti). Bakı: BDU nəşriyyatı, 1990, 163 səh.
2. Azərbaycan yaradıcılıq ittifaqlarının mədəniyyətin inkişafında rolu (ixtisas kursu proqramı). Bakı: BDU nəşriyyatı, 1990, 13 səh.
3. Azərbaycan yaradıcılıq ittifaqlarının mədəni əlaqələri. Bakı: Azərnəşr, 1991, 200 səh.
4. Rusiya imperiyası tərkibində türk xalqlarının tarixi (1800—1917-ci illər) (proqram). Bakı: BDU nəşriyyatı, 1993, 14 səh.
5. Türk xalqlarının tarixinə dair. Bakı: BDU nəşriyyatı, 1994, 75 səh.

Xarici keçidlər
---------------

* Nisbət Mehdiyeva
**Corc Miller Bird** (*8.5.1839, Konnektikut ştatı, Montvil – 23.1.1883, Nyu-York*) — Amerika nevropatoloqu.

Fəaliyyəti
----------

Andoverdə (Massaçusets ştatı) Fillips Akademiyasında (1854–58) və Yel Universitetində (1862) təhsil almışdır. 1866-cı ildən Nyu-Yorkda Tibb-Cərrahiyyə kollecində, 1868-ci ildən Nyu-York Universitetində işləmişdi. Əsas əsərləri elektriklə müalicə, sinir və psixi pozuntu məsələlərinə aiddir. 1869-cu ildə gərgin fəaliyyət nəticəsində sinir yorulması vəziyyətini (*Bird xəstəliyi adlandırılan*) təsvir etmiş, onun adlandırılması üçün 1880-ci ildə nevrasteniya terminini irəli sürmüşdü. Dəniz xəstəliyi simptomlarının təsvirini ilk dəfə o vermiş və onun müalicəsini göstərmişdi (1881). Çoxsaylı elmi-kütləvi kitabların, o cümlədən "Spiritizmin psixolo giyası" (1878), "Psixi xəstəliklərin problemləri" (1880), "Amerika əsəbiliyi, onun səbəbləri və nəticələri"nin (1881) müəllifidir.

Həmçinin bax
------------

* Nyu-York Universiteti

İstinadlar
----------

1. 1 2  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 4-cü cild: Bəzirxana – Brünel (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2013. səh. 112. ISBN 978-9952-441-03-1.

Xarici keçidlər
---------------

* Corc Miller Bird
**Corc Makklelan** - (*ing.* George Brinton McClellan ; 3 dekabr 1826 və ya 1826, Filadelfiya, Pensilvaniya – 29 oktyabr 1885[…] və ya 1885) — ABŞ Vətəndaş müharibəsi zamanı Amerika Birləşmiş Ştatlarının ordu generalı.

Həyatı
------

### Hərbi karyerası

1861-ci ildən etibarən potamak ordusunun komandanı təyin edilmişdir. ABŞ Vətəndaş müharibəsi zamanı ölkədə ən yüksək rütbəli 2 şəxsdən biri hesab edilirdi. Müharibənin ilk illərində, tərəfindən aparılan uğurlu hərbi əməliyyatlar, Makklelanın qısa zaman ərzində tanınmasına səbəb olmuşdur. Corc Makklelan Amerikada 1861 və 1865-ci illəri əhatə edən vətəndaş müharibəsi dövründə yalnız bir dəfə 1862-ci ildə Penisula döyüşlərində məğlub olmuşdur. Penisula adlı döyüş Virciniyanı ələ keçirmək uğrunda gedirdi. Döyüş zamanı Şimal ordusu Konfederasiya ordusunun generalı Robert Linin hərbi dəstələri tərəfindən ciddi müqavimətlə qarşılaşmış və geri cəkilməli olmuşdular.

Corc Makklelanin iştirak etdiyi ən önəmli və ən qanlı döyüşü Eynthem müharibəsidir. Eyinthem döyüşündə Şimal ordusu cətinliklə olsa da qalib gəlmişdir. Corc Makklelan eyni zamanda fəal şəkildə siyasətləsə məşğul olmuşdur. 1865-ci ildə ABŞ Demokrat Partiyası tərəfindən vahid namizəd olaraq göstərilmişdir. Ancaq Respublikaçılar partiyasından olan siyasi rəqibi Avraam Linkolnun seçkilərdə qalib gəlməsi, Makklelanın siyasi fəaliyyətinin uğursuzluqla nətiçələnməsinə səbəb olmuşdur. Corc Makklelan həyatının son illərində müxtəlif ölkələrə səyahət etmiş və kitab yazmışdır. Makklelan 1885-ci ilin 29 oktyabr tarixində 58 yaşında Nyu-Cersi ştatının Orenc şəhərindən qəfildən vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------


1. 1 2  George B. McClellan // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2  George B. Mcclellan // GeneaStar.
3. 1 2  .
**On üç il müharibəsi** 1722-1735-illərdə Səfəvilər ilə Hotaki, Rusiya, Osmanlı arasında baş verən müharibədir. Səfəvilər ilə Hotakilər arasındakı müharibə nəticəsində Səfəvilər Qəndəhar, Xorasan əyalətləri itirdi. 1722-ci ildə Hotakilər Gülnabad döyüşündə Səfəviləri məğlub etdikdən sonra paytaxt İsfahanı da ələ keçirdi. Bu vaxt Rusiya və Osmanlı Səfəvilərin kifayət qədər zəiflədiyini görürdü. Nəhayət 1722-ci ildə Rusiya, 1723-cü ildə Osmanlı Səfəvilərə qarşı müharibəyə başladı. Bununla da yüz minlələ insanın ölümünə səbəb olan On üç il müharibəsi başladı. Rusiya 1722-1723-cü illərdə apardığı hərbi əməliyyatlar nəticəsində Dərbənd, Bakı, Lənkəran, Rəşt əsasən Xəzər dənizinin Səfəvilərin nəzarətində olan sahillər ələ keçirildi. 1723-1726-cı illərdə Osmanlıların apardığı hərbi əməliyyatlar nəticəsində Çuxursəəd, Qarabağ, Təbriz, Həmədan bəylərbəylikləri ələ keçirdi. Səfəvilərin nəzarətində yalnız Mazandaranın bir qismi qalmışdı. Artıq Səfəvilərin tam çökdüyünü zənn edən həmin dövlətlər Səfəvilər dövlətinin ərazisini öz aralarında bölüşdürdülər. 1724-cü ildə Osmanlı ilə Rusiya arasında bağlanmış İstanbul müqaviləsi, 1727-ci ildə Osmanlı ilə Hotakilər arasında imzalanmış Həmədan sülhü Səfəvilər imperiyasının bölüşdürülməsini rəsmiləşdirdi.

Bu hadisələr baş verən zaman Səfəvilərdə şah II Təhmasib hakimyyətdə idi. O bu vəziyyətdən çıxmaq üçün Fətəli xan Qacarı qorçubaşı təyin etdi. Fətəli xan Qacarın rəhbərliyi ilə keçirilən hərbi əməliyyatlar nəticəsində müəyyən ərazilər geri alındı. 1726-cı ildə digər qızılbaş sərkərdəsi Nadir xan Əfşar ordunun komandanlarından biri oldu. Onlar birgə çox uğurlu əməliyyatlar keçirdilər. Amma 1726-ci ildə Fətəli xan Qacar ilə Nadr xan Əfşar arasında yaranan ixtilaf nəticəsində Fətəli xan Qacar öldürüldü. Həmin il Nadir xan şah II Təhmasib tərəfindən qorçubaşı təyin edildi.

1728-1729-cu illərdə Nadir xan Hotakiləri məğlub edərək İsfahanı, Kirmanı, Xorasanı geri aldı. 1729-cu ildə Damğan döyüşündə Hotakiləri məğlub etdikdən sonra bütün Xorasanı azad elədi. Hotaki dövlətini məğlub etdikdən sonra Nadir xan 1730-cu ildə Osmanlılara qarşı hərbi əməliyyatlara başladı. Həmin il Həmədan, Marağa, Təbriz və digər ərazilər geri alındı. Amma Hotaki dövlətinin Herata hücum etdiyini eşidən Nadir xan Osmanlılara qarşı apardığı əməliyyatları təxirə salıb, Hotakilərə qarşı yürüş etdi. Öz nüfuzunu qaldırmaq istəyən şah II Təhmasib Nadir xanı gözləmədən Osmanlılara qarşı əməliyyata başladı. Amma məğlub edildi və geri alınmş əraziləri itirdi. 1732-ci ildə şah Osmanlı ilə Kirmanşah sülhünü bağladı. Nadir xan Hotakilərə qarşı yürüşdən qayıdandan sonra şah II Təhmasibi hakimyyətdən saldı və Kirmanşah sülhünü tanımadı. Səfəvilərin əvvəliki qüdrətini bərpa etdiyini görən Rusiya 1732-ci ildə Rəşt sülhü ilə Kür çayından cənubda olan əraziləri Səfəvilərə geri qaytardı. Nadir xanın 1733-1735-ci illərdə apardığı əməliyyatlar nəticəsində Bağdad, Üçmüədzin döyüşlərində Osmanlı məğlub edildi və 1723-cü ildən Osmanlı tərəfindən işğal edilmiş ərazilər geri alındı. Nəhayət 1735-ci ildə Gəncə sülhü Rusiya tərəfindən, Osmanlı ilədə sülh nəticəsində 1722-ci ildən işğal edilmiş bütün torpaqlar Səfəvilərə geri qaytarıldı.
**Medeya Caparidze** (*gürc.* მედეა ვალერიანის ასული ჯაფარიძე; 20 fevral 1923, Tiflis, SSRİ — 31 mart 1994, Tiflis, Gürcüstan) — gürcü əsilli sovet kino və teatr aktrisası. Gürcüstan SSR xalq artisti (1950). Stalin mükafatı laureatı (1950).

Bioqrafiyası
------------

Medeya Caparidze 1923-cü ildə Tiflisdə anadan olmuşdur. № 42 orta məktəbdə təhsil alır. 1939-cu ildə orta məktəbi bitirir.

İki il Nadzaladevi Mədəniyyət Evində Xalq İncəsənət Teatrında çalışmışdır. 1942-ci ildə Tiflis K. Marjanişvili adına Akademik Teatrının aktrisası olur.

Rustaveli teatrının studiyasında Georq Tovstonoqovdan dərs almışdır. Daha sonra Moskvada Nemiroviç-Dançenko studiyasına gedir. Orada rejissor Yuri Zavadski Mossovet Teatrında ona Bernard Şounun "Sezar və Kleopatra" adlı əsərində Kleopatra rolunu təklif edir. Bir müddət sonra o vətəninə qayıdır və ömürünün sonuna qədər burada yaşayır.

Kote Marcanişvili Teatrında Gürcüstan teatrının tarixində bir çox ölməz əsərlərdə rol almışdır. Ən diqqətəlayiqləri: Nina (Mixail Lermantov «Maskarad»), Culyetta, Beatris, ledi Enn (Vilyam Şekspir «Romeo və Culyetta», «III Riçard»), Dragonfly (Barataşvili «Dəniz»), Gulsunda (Vaja Pçaveli «Rəddedilmiş»), Marta-İzabella (Aleksandro Kasona «Ağaclar dik ikən ölür»), Barbara Karpova (Kita Bauçidze «Həyətdə qəzəbli it»), Boyunbağı (Polikarp Kakabadze «Kaxaberin Qılıncı»), İokosta (Sofokl «Çar Edin»), Ana (Laşa Tabukaşvili «Köhnə vals») və b..

1950-ci ildə «Curaqi Şit» filmindəki roluna görə Stalin mükafatı alır. Elə həmin ildəcə Gürcüstan SSR Xalq Artisti adını alır.

6-cı çağırış SSRİ Ali Sovetinin deputatı.

Didube yazıçılar və ictimai xadimlər panteonunda dəfn edilmişdir.

Şəxsi həyatı
------------

Həyat yoldaşı — yazıçı Revaz Tabukaşvili.

Fəxri ad və müşafatları
-----------------------

* Tiflisin fəxri vətəndaşı (1988)
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (22.08.1986)
* "Şərəf nişanı" ordeni (17.04.1958)
* SSRİ dövlət mükafatı (1950)
* Stalin mükafatı (1950) «Curaqi Şit» (1944) filmindəki roluna görə.
* Gürcüstan SSR xalq artisti (1950)

Filmoqrafiya
------------

* 1942 — Georgi Saakadze
* 1944 — «Curaqi Şit»
* 1947 — Şairin beşiyi — *Akasiya bacı*
* 1948 — Keto və Kote — *Keto*
* 1952 — Zirvələrin fatehi (Gürcüstan film) — *Elene*
* 1968 — Narın rəngi — *şairin anası*
* 1983 — Mavi dağlar, və ya həqiqətə uyğun olmayan tarix.
* 1985 — Payız yağışı bitənə qədər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Джапаридзе, Медея Валериановна". Биографический словарь Грузии. 2019-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22.01.2019.
2. ↑  "Джапаридзе, Медея Валериановна". persons-info.com. 2019-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22.01.2019.
**Nəriman Mövsümov** (*Mövsümov Nəriman Tofiq oğlu*) — Azərbaycan Tibb Universitetinin İnsan anatomiyası kafedrasının professoru, Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi Bakı şəhəri 1 №-li Tibb kollecinin direktoru, tibb üzrə elmlər doktoru, professor.

Həyatı
------

Nəriman Mövsümov 1957-ci il avqust ayının 22-də Azərbaycan SSR-nin Qazı-Məmməd (indiki Hacıqabul) şəhərində anadan olub, 1974-cü ildə Bakı şəhərindəki 225 №-li orta məktəbi bitirdikdən sonra N.Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun (indiki Azərbaycan Tibb Universiteti) müalicə-profilaktika fakültəsinə daxil olub.

1980-ci ildə ATİ-nin müalicə-profilaktika fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirən N.Mövsümovun təyinatı Azərbaycan Elmlər Akademiyasının akademik A.Qarayev adına ET Fiziologiya İnstitutuna verilib və orada o, elmi işçi vəzifəsində ilk əmək fəaliyyətinə başlayaraq, 1982-1986-cı illərdə həmin institutun aspirantı olub. Elmi işlərə böyük həvəs göstərən gənc 1987-ci ildə "7-14 yaşlı uşaq və yeniyetmələrdə norma və nevroz zamanı ayıqlıq və yuxu dövrlərində vegetativ sinir sisteminin funksiyası" mövzusu üzrə namizədlik dissertasiyası müdafiə edib. 

O, Fiziologiya İnstitutunda çalışdığı dövrdə Gənc Alimlər Şurasının sədri seçilib, eyni zamanda Bakı şəhərində keçirilən Zaqafqaziya Gənc Alim-Fizioloqlarının Konfransı üzrə Təşkilat Komitəsinin sədri, XIV Ümumittifaq Fizioloqlar Cəmiyyəti Qurultayının Təşkilat Komitəsinin üzvü olub. 

O, 1996-cı ildə kafedranın dosenti vəzifəsinə seçilib, 10 il kafedranın tədris hissə müdiri vəzifəsində çalışıb və 2003-cü ildən indiyə qədər ATU-nun nəzdində fəaliyyət göstərən FD 03.013 Dissertasiya şurasının üzvüdür. Gənc və perspektivli alim 2004-cü ildə "Normada insanda və eksperimentdə bəzi balneoloji təsirlər zamanı qırtlaq vəzilərinin morfogenezi" mövzusunda Tbilisi şəhərində doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək, tibb elmləri doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülüb, 2009-cu ildə kafedranın professoru vəzifəsinə seçilib və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən professor elmi adı təsdiq edilib.

N.Mövsümov 150-dən çox elmi əsərin, o cümlədən çoxsaylı monoqrafiya, dərslik və dərs vəsaitlərinin, metodiki tövsiyələrin, Şərqdə ilk dəfə çap olunan orijinal "Anatomiya atlası" kitabının müəllifi və həmmüəlliflərindəndir. Onun rəhbərliyi altında 3 nəfər tibb üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün dissertasiya müdafiə edib və təsdiqini alıb.

N.Mövsümov 2006-cı ildə Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi Bakı şəhər 1 №-li Tibb kollecinin direktoru vəzifəsinə təyin edilib və ona tapşırılan yüksək etimadı doğruldaraq indiyə qədər həmin vəzifəni müvəffəqiyyətlə yerinə yetirir. 1998-ci ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü olan alim hazırda Yasamal rayonu üzrə Yeni Azərbaycan Partiyası İdarə Heyətinin üzvüdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Vaqif Şadlinski, "FƏDAKAR ANATOM – ALİM, BACARIQLI MÜƏLLİM", "Təbib" qəzeti, 22.08.2017
**Nəriman Allahverdiyev** (tam adı: *Nəriman Əmir oğlu Allahverdiyev*; 11 oktyabr 1939, Narışlar, Laçın rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ – 20 yanvar 1990, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Qanlı Yanvar şəhidi.

Həyatı
------

11 oktyabr 1939-cu ildə Laçın rayonunun Narışlar kəndində anadan olmuşdur. Ailədə olan 5 uşaqdan ən kiçiyi olmuşdur. Atası Əmir Böyük Vətən Müharibəsində həlak olduğu üçün anası Bilqeyis uşaqları özü böyütmüşdür. Sonradan ailə Ağdam rayonunun Şahbulaq kəndinə köçmüş, Nəriman isə qardaşı ilə Bakıya təhsil almağa gəlmişdir. Burada o, Dərnəgül peşə məktəbinə sənəd verərək qəbul olmuş, məktəbi bitirərək bənnalıq sənətinə yiyələnmişdir. Bir çox tikinti obyektlərinin, o cümlədən də Respublika Sarayının tikintisində iştirak etmişdir.

1972-ci ildə ailə qurmuş, ailə həyatından 6 övladı yadigar qalmışdır.

### Qanlı Yanvar faciəsi

1990-cı il 19 yanvardan 20 yanvara keçən gecə Qırmızı Ordunun Bakıya hücumu və təcavüzü zamanı qətlə yetirilmişdir.

Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

1. ↑  ""20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2000-ci il tarixli 259 saylı **Fərmanı**". 2022-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-17.
2. ↑  *Tacir Qurbanov, Almara Nəbiyeva, Maral Qocaman.* Azadlıq Carçıları (az.). Bakı: "Zərdabi Nəşr" MMC. 2021. səh. 240. ISBN 978-9952-542-97-4.
**Halqaşəkilli bulvar** (*erm.* Օղակաձև Զբոսայգի), həmçinin **Cavanlıq Parkı** — Ermənistanın paytaxtı İrəvan şəhərinin Kentron rayonunda yerləşən park.

Tarixi
------

Tikintisi şəhərin inkişafının əsas planında 1924-cü ildə nəzərdə tutulmuşdur. Nəticədə layihə qismən həyata keçirildi. Park şimaldan, şərqdən və cənub-şərqdən şəhərin mərkəzi hissəsini əhatə edir. Bulvar Tiqran Mesa prospekti və Poplavok gölünə, şimaldan Maştots prospektinə qədər, cənubdan isə Müqəddəs Qriqor Lusaroviç Kilsəsinə qədər olan ərazini əhatə edir. Təxminən 2,5 km uzunluğa və 120 metr enə malik oraqşəkilli ərazidir. Moskovyan və Xandjyan küçələri bulvarın daxili sərhədini təşkil edir. Bulvarın xarici sərhədini isə İsaakyan, Alek Manukyan və Yervand Koçar küçələri təşkil edir. Şimaldan cənuba doğru bulvar boyunca Teryan, Abovyan, Nalbandyan, Qeratsi, Vardanyan küçələri və Sayat Nova prospekti uzanır.

Görməli yerləri
---------------

Bulvarda bir çox abidə qurulmuşdur. Onların arasında Avetik İsaakyanın, yazıçı və XIX əsrin inqilabçısı Mikael Nalbandyanın, şairə və XVIII əsrin musiqiçisi, erməni klassiki Sayat Novanın heykəlini görmək olar. Bulvardakı heykəllər arasında İrəvan və İtaliya şəhəri olan Karrara şəhəri arasında olan qardaşlığı simvollaşdıran *Əllər* kompozisiyasını görmək olar. İrəvanın nümayəndə heyəti 1962-ci ildə İtaliyaya səfərindən sonra hədiyyə edilmişdir. Bulvarın yaxınlığında İrəvanın cavab hədiyyəsinin surəti yerləşdirilmişdir. Burada dayağı iki quzu olan fəvvarəni də görmək olar. Fəvvarənin müəllifi Rafo İsraelyandır.

Bulvarda şahmat üzrə dünya çempionu Tiqran Petrosyan adına şahmat evi və Komitas adına kamera musiqisi evi yerləşir. Bulvarın şimal hissəsində Yeritasardakan metro stansiyasının çıxışı var.

Qalereya
--------

* Karrara şəhəri tərəfindən hədiyyə edilmiş ƏllərKarrara şəhəri tərəfindən hədiyyə edilmiş *Əllər*
* Yeqiş Çarensin abidəsiYeqiş Çarensin abidəsi
* Sərkərdə Vardar Mamikonyanın heykəliSərkərdə Vardar Mamikonyanın heykəli

İstinadlar
----------

1. ↑  "Парки Еревана на официальном сайте города". 2015-05-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-18.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-01-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-18.
3. ↑  заглавие=Советская Армения. Справочник-путеводитель|издательство=Издательство ЦК КП Армении|год=1980|тираж=35 000
4. ↑  заглавие=Путеводитель «Армения. НКР»|место=Ереван|издательство=«Тигран-Мец»|год=2012|страниц=700
**Səfərəli bəy Məşədi Hacı bəy oğlu Əbdürrəhmanbəyov** (1878-17 may 1899)—Qarabağ bəylərindən.

Həyatı
------

Hacı bəyin ikinci oğlu Səfərəli bəy 1878-ci ildə Cəbrayıl qəzasının Əbdürrəhmanbəyli obasında dünyaya gəlmişdi. Molla yanında oxumuşdu. Özəl təsərrüfatını idarə etməklə keçinirdi.

Səfərəli bəy 17 may 1899-cu ildə qaçaqlar tərəfindən öldürüldü. Hadisənin təfsilatı: Zəngəzur qəzasının Sisyan nahiyəsinin Pul kəndi yaxınlığında Əbdürrəhmanbəyli köçü qaçaqlarla üzləşdi. Qaçaqlardan Qaragüvəndikli Cabbar Hüseyn oğlu və Əbdülhəsən Bədəl oğlu Səfərəli bəydən qızıl pul tələb etdilər. Səfərəli bəy onlara bir neçə qoç təklif etdi ki, aparın şişlik çəkin. Qızılım yoxdur. Mübahisə edib, çəplşdilər. Qaçaqlar tüfənlərini hərləyib, Səfərəli bəyi atdan aşırdılar. Qardaşı Bala bəy yetirincə qaçaqlar çapıb aradan çıxdılar. Pristav gəlib sorğuya çəkdi. Şahidlər Məhəmməd bəy Ağabəyov, Vəli bəy Məmmədəli bəy oğlu və Pənah Kazım oğlu bir ağızdan bu işdə qaçaqların əllərinin olduğunu təsdiqlədilər…

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Əbdürrəhmanbəylilər, "Soy" еlmi-kütləvi dərgi, 2008, №11, səh.3-14

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Əbdürrəhmanbəyli obası
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Sədəqə.

**Züreyq ibn Əli ibn Sədəqə əl – Əzdi** (?-?) — Abbasi sərkərdəsi.

Həyatı
------

Xürrəmilərin qələbəsi Xəlifə Məmunu məcbur etdi ki, yeni ordu başçısını təyin etsin. 823-cü ildə Züreyq ibn Əli ibn Sədəqə əl-Əzdi ordu başçısı oldu. Ona kömək olaraq Əhməd ibn Cüneyd əl Əskafinin başçılığı ilə qoşun dəstələri göndərildi, lakin Babək əl-Əskafini əsir aldı. Züreyq isə xürrəmilərə heç bir şey edə bilmədi.

Məmun Züreyqi qoşun komandanlığından kənar etdi və onun yerinə 'Məhəmməd ibn Hümeyd əl-Tusini' təyin etdi. O isə xürrəmilərlə müharibəyə girişməzdən əvvəl, Züreyqi əzməli oldu, çünki o, xəlifənin qərarından narazı olub üsyan etmişdi. Məhəmməd ibn Hümeyd Züreyqi və "təhlükəli ola biləcək" adamların hamısını sakitləşdirdikdən sonra, Babəklə müharibəyə ciddi surətdə hazırlaşmağa başladı.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Abbasilər
* Xürrəmilər hərəkatı

| ⛭Xürrəmilər hərəkatı |
| --- |
| Şəxslər | Babək  • Müaviyə  • Səhl ibn Sunbat  • I Vasak  • Stepan Ablasad  • Hovannes  • Atrnerseh  • Feofil  • Yesai Əbu Musa  • Buğa əl-Kəbir  • Afşin  • Cavidan  • Əbu İmran  • ibn Müslim  • Əbu Xalid  • əl-Əzdi  • əl-Tusi  • əl-Fəzl  • ibn Tahir  • ibn Hişam  • ibn Müsəb  • Müaviyə  • Abdullah  • Adin  • Rostam  • Tarxan  • ibn Bəis  • əl-Kurdi  • Xəlifə Mötəsim  • Xəlifə Müaviyə  • Məzyar |  |
| Hərbi münaqişələr | Həştadsər vuruşması  • Pavlikanlar hərəkatı  • I Həmədan döyüşü  • II Həmədan döyüşü  • Bəzz döyüşü |
| Əsərlər | Babək (balet)  • Babək (film, 1979)  • Babək Hürrəmi (film, 2008)  • Bəzz qalası (kitab) |
**Səfərəli bəy Kəbirli** — Qarabağ xanı İbrahimxəlil xanın yaxınlarından biri, Zəngəzur mahalının naibi, poruçik.

Həyatı
------

Səfərəli bəy Əli bəy oğlu Kəbirli elinin Əlibəyli qışlağında dоğulmuşdu. Mədrəsə təhsili almışdı. Mehdiqulu xan Sarıcalı-Cavanşirə xidmət etmişdi.

Səfərəli bəy Cəfərqulu xan Məhəmmədhəsən ağa oglu Sarıcalı-Cavanşirin lələsi idi. Cəfərqulu xan 1809-cu ildə lələsinin əlindən Qaravəlli kəndini almaq istəyirdi. Səfərəli bəy öncə Mehdiqulu xana, sonra Qafqaz canişininə şikayət etdi ki, bu obanı onun atası Əli bəy Muğandan gətirmişdir. Sonda obanı Səfərəli bəyə qaytarılar. 

Səfərəli bəy ruslara qulluq göstərmişdi. Öncə prapоrşik, sоnra 1820-ci il mart ayının 31-də Yermоlоvun əmri ilə pоruçik rütbəsi almışdı. 1826-cı ildə tutulmuş, bir neçə ay ev dustağı оlmuşdu. 

Səfərəli bəy 1826-cı ildən sоnra, rus üsul-idarəsi dönəmində Zəngəzur mahalının naibi оlmuşdu. Hal kəndində əyləşirdi.

Ailəsi
------

Səfərəli bəyin törəmələri Səfərəlibəyоv sоyadını daşıyırlar.

Səfərəli bəyin Məhəmmədqulu bəy, Abbasqulu bəy (?), Əli bəy, Xanlar bəy (?) adlı оğulları, bir neçə qızı vardı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Kəbirli soyu, "Soy" еlmi-kütləvi dərgi, 2007, №2, səh.13-28.
**Pisistrat**, Hippokratın oğlu (q.yun. Πεισίστρατος; e. ə. VI əsr və ya təq. e.ə. 600, Afina – e.ə. 527, Afina) — e.ə. 560—527-ci illərdə (fasilələrlə) Afina tiranı. Pisistrat qədim Afina kralları ilə əlaqəli zadəgan soyuna məxsus idi. Miladdan əvvəl 565 ilə 560 arasında Afina-Meqara müharibəsində Afina qonşularına başçılıq edirdi və meqaralılara bir sıra məğlubiyyətlər yaşatmışdır. Siyasi karyerasına Pisistrat Solonun tərəfdarları sıralarında başladı. Daha sonra diyakriyalılar adlanan özünün regional siyasi dəstəsini yaratdı.

Miladdan əvvəl 560-cı ildə xalqdan cangüdənlər dəstəsi aldıqdan sonra ilk dəfə Akropolu ələ keçirdi və tiran oldu. Lakin aristokratik qruplar birləşərək, ortaq səylərlə tiranı Afinadan qovdular. Çox güman ki, Pisistrata Afina polisi ərazisindəki Bravronda qalmağa icazə verildi. Bir müddət sonra tiranı devirən kübar qruplar arasında münaqişələr başladı və onlardan birinin lideri kömək üçün Pisistrata müraciət etdi. O, yenidən tiran oldu, ancaq hakimiyyətdə uzun müddət qala bilmədi. Özünün devrilməsini gözləmədən sürgünə yollandı. On illik sürgündə iktidara qayıtmaq məqsədini daşıyan aktiv fəaliyyətlər göstərirdi. Eramızdan əvvəl 546-cı ildə Marafon tərəflərə gəldi və qısa müddətdə Afinanı işğal edərək aristokratiya müxalifətini itkisiz aradan qaldırdı. Pisistrat üçüncü dəfə və bütünlüklə Afinada tiran hakimiyyətinə sahib oldu. Pisistrat kəndlilərə maddi cəhətdən kömək edir, şəhər yoxsullarının gəlirini təmin edir, ticarət və sənətkarlıq təbəqələrə qarşı proteksionist siyasət yürüdür və aristokratlarla yaxşı münasibətlər qururdu. Artan Afina zənginliyinə güvənərək, Afina polisinin təsirini bütöv Yunanıstana yaymaq məqsədi ilə fəal xarici siyasətə başladı. Onun dövründə Afinada bir sıra yeni kultlar və bayramlar təqdim edildi. O, Afinanı böyük dini mərkəzə çevirməyə çalışırdı, bu da Delfi ilə düşmənçiliyə səbəb olurdu. MÖ 527-ci ildə vəfat etdi.

Mənbələr
--------

Pisistrat haqqında mənbə sayı azdır. Görünən odur ki, Afina tiranının bioqrafiyası heç vaxt antik dövrdə yazılmamışdır. Herodot onun hakimiyyətə gəlməsini ətraflı şəkildə təsvir etmişdir. Fukidid qısaca Pisistratın adını çəkmişdir, onun oğullarının hakimiyyət dövrlərini daha ətraflı təsvir etmişdir. Pisistratın işləri cüzi fraqmentlərdə dövrümüzə qədər gəlib çatmış attidoqrafların yazılarında təsvir edilmişdir. "Afina siyasəti" əsərində Pisistratın hakimiyyət dövrünü təsvir edən Aristotel bir çox cəhətdən attidoqrafların əsərlərinə əsaslanırdı. Aristotel tiranı obyektiv və qərəzsiz təsvir etməyə çalışırdı. Onun traktatında bir neçə xronoloji səhv var. Sonralarda Pisistratın adına Herodot, attidoqraf və Aristotelin əsərlərində rast gəlmək olar..

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2  *Sanctis G. D.* PISISTRATO // Enciclopedia Treccani (it.). Istituto dell'Enciclopedia Italiana, 1935.
3. ↑  Туманс, 2002. səh. 345
4. ↑  Суриков, 2005. səh. 198
5. 1 2 3  Суриков, 2005. səh. 173
6. ↑  Herodot. I. 59-64
7. ↑  Fukidid. VI. 53—54
8. ↑  Суриков, 2005. səh. 174

Ədəbiyyat
---------

### Mənbələr

* Herodot. Tarix.
* Aristotel. Afina siyasəti.
* Plutarx. Müqayisəli bioqrafiyalar. Solon.
**Eugen Suxon** (25 sentyabr 1908[…], Pеzinоk, Bratislava diyarı – 5 avqust 1993[…], Bratislava) — slovak bəstəkar, Slovakiya professional musiqisinin banilərindən biri, ÇSSR xalq artisti (1959), ÇSSR Dövlət Mükafatı laureatı (1951, 1954, 1959).

Həyatı
------

Eugen Suxon Bratislava konservatoriyasında təhsil almışdır. 1933-cü ildən həmin konservatoriyada pedaqoji fəaliyyətə başlamışdır. İlk əsərləri klassik ənənələrlə bağlıdır (fortepiano üçün "Süita-ballada"). 1920–1930-cu illərdə yaradıcılığına ekspressionizm və klassizmin təsiri olmuşdur.

"Karpat torpaq haqqında psalm" (1938), "Kənd simfoniyettası" (1957) əsərlərində xalq musiqisindən istifadə etmişdir. Suxon ilk slovak milli musiqi dramının — "Burulğan"ın (1949) müəllifidir. Digər əsərləri Sayatonluk (1959) operası, skripka ilə orkestr üçün "Fantaziyavə bürlesk" (1948), "Metamorfozlar" (1953) simfonik süitası, xor silsilələri, bir sıra dram tamaşaları, kinofilmlər üçün musiqilər və uşaq musiqisindən ibarətdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Eugen Suchoň // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2  Сухонь Эуген // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
4. ↑  Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası
**Zülqədər Həsən oğlu Cahangirov** (1 may 1907, Tuğ, Şuşa qəzası – 14 sentyabr 1974, Tuğ) — iqtisad elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

Zülqədər Cahangirov 1 may 1907-ci il Tuğ kəndində anadan olmuşdur. 20-ci illərin əvvəllərində Tuğ orta məktəbini bitirdikdən sonra təhsilini Bakı və Daşkənd şəhərlərində davam etdirərək ali təhsil almışdır.1932-ci ildə Daşkənd şəhərində Orta Asiya Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun plan-iqtisad fakültəsini bitirmişdir.

1944-cü ildə iqtisad elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiya müdafiə etmişdir.

Müxtəlif illərdə Ali Kənd Təsərrüfat məktəbində iqtisad kafedrasının müdiri, keçmiş Lenin adına APİ-un İqtisadiyyat kafedrasının müdiri, Azərbaycan Elmlər Akademiyasının iqtisad bölməsinin rəhbəri və Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsində iqtisadiyyat bölməsinin rəhbəri vəzifələrində calışmışdir.

Görkəmli alim, respublikanın əməkdar iqtisadçısı Z.H Cahangirov 14 sentyabr 1974-cü ildə Tuğda vəfat etmiş və öz vəsiyyəti ilə Tuğ kəndinfə dəfn edilmişdir.

İctimai fəaliyyəti
------------------

Azərbaycan ilk iqtisadçı alimlərindən biri olmuş, 1969-cu ildə respublikanın əməkdar elm xadimi adına layiq görülmüşdür.

Zülqədər Cahangirov xidmətlərinə görə bir sıra orden və medallarla təltif olunmuşdur.

Elmi-pedaqoji fealiyyəti dövründə siyasi iqtisad və kənd təsərrüfatı iqtisadiyyatına dair 60-dan çox elmi işi dərc olunmuşdur. Onun rəhbərliyi altında 15 namizədlik dissertasiyası müdafiə olunmuşdur. Professor Z.H Cahangirov SSRİ-nün müxtəlif ali məktəblərin elmi şuralarında namizədlik və doktorluq dissertasiyaların müdafiəsində opponent kimi çıxış etmişdir.

1948-ci ildən Azərbaycan SSR E.A-nın İqtisadiyyat bölməsinə rəhbərlik etmişdir.

1944-1973-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnistitunun Siyasi iqtisad Kafedrasına rəhbərlik etmişdir.

1964-cü ildə Siyasi İqtidaçı professor adına layiq görülmüşdür
1964-cü ildə Siyasi iqtisadçı professor adına layiq görülmüşdür.

1973-cü ildə müəllim kadrların hazırlanmasında, pedaqoji elmlərin inkişafında xidmətlərinə görə ona əməkdar iqtisadçı fəxri adı verilmişdir.

Daimə öz elindən, doğma kəndindən aralanmayan Zülqədər Cahangirovun həmkəndliləri qarşısında böyük xidmətləri olmuşdur.

Bələ ki, Tuğ kəndindən əlavə olaraq həmçinin bütün Qarabağdan Bakıya müxtəlif məsələlərlə əlaqədər gələn adamlar məhz Zülqədər Cahangirov-un köməyinə əsaslanırdılar.

60-cı illərin sonunda Tuğ kəndinə çəkilən su kəməri məhz professor Zülqədər Cahangirovun təşəbbüsü və köməyi nəticəsində həyata keçmişdir.

Z.H Cahangirovun 3 övladı vardır: Azər, Feyruz və Nazim.

İstinadlar
----------

Xocavəndin 125 yaşlı Tuğ məktəbi

Böyük İqtisadi Ensiklopediya: I cild: ABCÇD(səhifə 429)

1. 1 2   (#empty\_citation)
**İsmayılov Zülfüqar Əli oğlu** ({{DVTY}} şablonu boşdur ) — Azərbaycanlı şəhid.

Həyatı
------

İsmayılov Zülfüqar Əli oğlu 31 avqust 1973-cü ildə Qərbi Azərbaycanın Basarkeçər rayonunun Böyük Məzrə kəndində anadan olmuşdur.O, orta məktəbi bitirdikdən sonra "Emin" kooperativində əmək fəaliyyətinə başlamış, təxminən bir ilə yaxın orada işləmişdir.

Təhsil
------

O, Böyük Məzrə kənd orta məktəbinin birinci sinfinə getsə də,məlum hadisələrlə əlaqədar olaraq ailəsi ilə birlikdə Gəncə şəhərinə pənah gətirmişlər. Zülfüqar İsmayılov təhsilini Gəncə şəhəri 13 saylı orta məktəbdə davam etdirmişdir.

Hərbi xidməti
-------------

 1992-ci ildə Kəpəz Rayon Hərbi Komissarlığı tərəfindən həqiqi hərbi xidmətə çağırılmış,002 saylı hərbi hissənin tərkibində Sırxavənd, Drambon, Vaquas kəndləri həmçinin Qozlu körpü uğrunda gedən döyüşlərdə böyük hünərlə xidmət göstərmişdir. Drambon uğrunda gedən qızğın döyüşlərin birində sol ayağından yaralansa da,geri çəkilməyən həmyerlimiz elə cəbhədəcə ayağını orada xidmət göstərən həkimlərə sarıtdıraraq xidmətini davam etdirmiş,düşmənin silahlı qüvvələrinə ağır zərbələr endirmişdir.
Lakin İsmayılov Zülfüqar Əli oğlu 11 fevral 1993-cü ildə düşmən snayperindən açılan güllənin qurbanı olmuş və şəhid olmuşdur. Meyiti Gəncə şəhərinə gətirilərək Gəncə şəhəri Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunmuşdur.

İrsi
----

Gəncə Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunmuşdur.

İstinadlar
----------

* "GƏNCƏ ŞƏHİDLƏRİ".
Hündürlük sükanı istifadə edərkən təyyarənin hərəkəti
**Hündürlük sükanı** — eninə ox ətrafında fırlanmanı həyata keçirən təyyarənin aerodinamik idarəetmə orqanıdır.

Hündürlük sükanı uçan təyyarənin tanqajının dəyişməsinə səbəb olan hərəkətli idarə olunan səthdir. Aerodinamik sxemdən asılı olaraq hündürlük sükanı təyyarənin müxtəlif yerlərində quraşdırıla bilər.

Normal sxemə görə, hündürlük sükanları stabilizatorların arxa kənarlarında yerləşən quyruq lələki elementləridir. Səsdən surətli təyyarələrin əksəriyyətində yüksəklik hündürlük sükanların funksiyasını tam dövriyyəli stabilizatorlar yerinə yetirir. 

"Ördək" sxemi hündürlük sükanların qabaqda yerləşməsini nəzərdə tutur; "quyruqsuz" sxemi isə, hündürlük sükanlarının elevonlarla dəyişdirilməsini nəzərdə tutur.

Təyyarənin tangajla idarə edilməsi pilot tərəfindən sükan çarxını özünə götürməklə və ya özündən geri qaytarmaqla həyata keçirilir. Hündürlük sükanları bu zaman müvafiq olaraq yuxarı və ya aşağı sapdırılır, kabrirləşdirici və ya şığıyıcı an yaradır, və təyyarənin burnu yuxarı qalxır və ya aşağı düşür.

Həmçinin bax
------------

* İstiqamət sükanı
* Təyyarənin fırlanma oxları
* Təyyarənin konstruksiyası
* Quyruq (aviasiya)
* Elevonlar
**Memento mori** — latın dilində "fani olduğunu xatırla", "öləcəyini xatırla" və ya "ölümünü xatırla" mənasına gələn bir deyimidir.

Memento mori döyməsi.

Mənası
------

Memento mori (lat. öləcəyini xatırla) dünyəvi həyatın müxtəlifliyini və dünya malının müvəqqəti təbiətini xatırlatmaqla ölümlülüyü əks etdirən orta əsrlər Latın nəzəri fikridir. Memento mori diqqəti ruhun ölümsüzlüyünə və ölümdən sonrakı həyata yönəltməklə xarakteri mükəmməlləşdirmək vasitəsi olaraq tərki-dünyalıq qaydalarının mühüm bir hissəsidir.
İncəsənətdə memento mori ölümlülüyün bədii və ya simvolik xatırladıcısıdır.

İslamda
-------

 İslam Peyğəmbərinin zamanından "ölümün xatırlanması" İslam mistisizminin və ya Sufizmin əsas mövzularından biri olmuşdur. Bu, köhnə nəsillərin talelərinə diqqət yetirmək barədə göstərişlər verən Quranda da öz əksini tapmışdır. Ölüm və həyatın mənasızlığı haqqında düşünmək üçün tez-tez məzarlıqlara baş çəkdiklərindən Sufilər bəzən əhli-qəbir, yəni "məzar əhalisi" də adlandırılmışlar.

Həmçinin bax
------------

* Latın ifadələri
* Errare humanum est
* Karpe diem

İstinadlar
----------

 Arxivləşdirilib 2015-04-21 at the Wayback Machine
*Cozef Pulitser*
**Pulitser mükafatı** (*ing.* Pulitzer Prize) — ədəbiyyat, jurnalistika, musiqi və teatr sahəsində xidməti olan şəxslərə verilən mükafat.

Ümumi Məlumat
-------------

Pulitzer ədəbiyyat, jurnalistika, musiqi və teatr sahəsində xidməti olan şəxslərə verilən mükafatdır. Bu mükafat macar əsilli amerikalı naşir Jozef Pulitzer tərəfindən təsis edilib. Hər il aprel ayında qaliblərə mükafatlar 21 kateqoriya üzrə verilir. 20 kateqoriya üzrə hər qalibə sertifikat və 10 min ABŞ dolları verilir. Jurnalistika sahəsində ictimai xidmətinə görə qalib qızıl medalla mükafatlandırılır. Hal hazırda birdən çox Pulitzer alanlar da var. Onların siyahısı isə tamamlanmayıb.

Mükafatın təsis edilmə tarixi 20-ci əsrin əvvəllərinə aiddir. Qəzet naşiri Jozef Pulitzer mükafat təsis etmək və jurnalistika məktəbi açmaq üçün Kolumbiya Universitetinə pul ödəyir. Mükafat və təqaüdlər üçün 250 min dollar pul ayrılır. Bölgü belə aparılmışdı: 4 mükafat jurnalistika üzrə, 4 mükafat teatr üzrə. İlk Pulitzer mükafatı Jozefin ölümündən sonra, 4 iyun 1917-ci ildə sahibinə təqdim edilib. Bu Amerika tarixi haqda ən yaxşı kitabın müəllifi Jin Jules Jusserand idi, o 2 min dollar dəyərində pul mükafatı almışdı. Hebert Bayard Svope isə ən yaxşı reportyor kimi min dollar qazanmışdı. Ən maraqlısı da odur ki, jurnalistlər mükafat əldə etmək üçün rəqabət apardığı bir vaxtda, Mak Kormikin idarəçliyi dövründə Çikaqo Tribun qəzeti bu mükafat uğrunda mübarizəyə qoşulmurdu.

Xəbər fotoqrafiyası üzrə Pulitzer Mükafatı
------------------------------------------

Fotoqrafiya üzrə Pulitzer mükafatı 1942-ci ildə yaradılıb, 1967-ci ildən isə 2 kateqoriya üzrə mükafat təyin edilməyə başladı: hadisəni təfərrüatları ilə çatdıran fotolar və hadisəni baş verdiyi andaca çatdıran fotolar.

Qadın "Pulitzer"çilər
---------------------

1918-ci ildən 2011-ci ilədək 26 qadın şeir, 1921-ci ildən 2011-ci ilədək 29 qadın nəsr əsərləri, 1921-ci ildən 2009-cu ilədək 13 qadın dram əsərləri, 1983-cü ildən 2010-cu ilədək 4 qadın musiqi əsərləri kateqoriyasına görə Pulitzer əldə edib.

Kateqoriyalar
-------------

* İctimai xidmət
* Son dəqiqə xəbərçiliyi
* Araşdırma jurnalistlik
* Açıqlayıcı jurnalistlik
* Yerli xəbərçilik
* Milli xəbərçilik
* Beynəlxalq xəbərçilik
* Yazı
* Şəhr
* Tənqid
* Baş məqalə
* Karikaturaçılıq
* Son dəqiqə xəbər fotosu
* Fotoqrafiyaçılıq
* Dram
* Tarix
* Avtobioqrafiya
* Uydurma
* Şeir
* Uydurma olmayan ümumi əsər
* Musiqi

İstinadlar
----------

1. ↑  *Topping, Seymour.* "Administration". The Pulitzer Prizes. Columbia University. 2008. July 17, 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: January 31, 2013. Updated 2013 by Sig Gissler.
2. ↑  "The Medal". Pulitzer Prizes. October 27, 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: January 31, 2013.
3. ↑  *Topping, Seymour.* "History of The Pulitzer Prizes". The Pulitzer Prizes. Columbia University. 2008. July 11, 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: September 13, 2011. Updated 2013 by Sig Gissler.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Semyonovka.

**Semyonovka çayı** — Rostov vilayəti ərazisindən axan çay. Çyornaya çayı Çyornaya çayının sol qolunu təşkil edir. O isə öz növbəsində Çir çayına tökülür. Bu çaylar Don çayının hövzəsini təşkil edir. Çyornaya çayının mənsənibə 23 km qalmış ona tökülür. Çyornaya çayının uzunluğu 15 kilometr təşkil edir. Hövzəsinin sahəsi isə 184 km²-dir. 
Çay sistemi: Semyonovka → Çyornaya → Çir → Don → Azov dənizi.

Təsviri
-------

Semyonovka çayı öz başlanğıcını Rostov vilayətinin Şoloxov Sinqinovski xutorunun cənub-şərqindən götürür. Sonradan rayon əhəmiyyətli yolu keçdikdən sonra Maksaevski və Krujilinski xutoru ərazisindən axır. Krujilinski xutoru ərazisində Çyornaya çayının mənsəbinə 23 km qalmış ona tökülür. Semyonovkaya nisbətən iri iki qol axır. Onların heç bir adı yoxdur.

Burada nərəkimilər, karp, som və digər balıqlara rast gəlmək mümkündür. Burada həvəskar balıqçılıq inkişaf etmişdir.
Çay əsasən yağış, qar və yer altı sularla qidalanır. Bölgəyə xass xüsusiyyətlərdən biri yazda suyunda gur sululuq müşahidə edilir. Bu isə qar sularınln əriməsi ilə əlaqədardır. Yay ayları suyunda azalma müşahidə edilir. Bu isə region çsylsrına xass xüsusiyyətdir.

Çayın axdığı rayonlar:Şoloxov.

Su reyster xidmətinin məlumatı
------------------------------

Dövlət su reyster xidmətinin məlumatına görə çay Don hövzəsi dairəsinə daxildir. Çir çayına daxildir. Aid olduğu hövzə — Don çayı (Rusiyaya aid hövzəsi)
Dövlət su reyster xidmətinin obyektə verdiyi kod — 05010300812107000009634.

Mənbə
-----

* Непростая речка Чир Arxivləşdirilib 2017-04-03 at the Wayback Machine
* Большая беда малых рек

İstinadlar
----------

1. ↑  "ТИХИЙ Дон - Путеводитель по Шолоховскому району". 2017-04-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-14.
2. ↑  "Государственный водный реестр РФ: Река Семеновка".[*ölü keçid*]
Yantszı çayı
**Yantszı** (*çin.* 長江  listen — **Uzun çay**; çin dilində |揚子江|扬子江|Yángzǐ Jiāng|Yantsızyan)  Listen) — Avrasiyanın ən sulu və uzun çayıdır. Dünya üzrə uzunluğuna görə Nil və Amazon çaylarından sonra 3-cü yeri tutur. Çin ərazisi ilə ilə axır, uzunluğu 5800 km, hövzəsinin sahəsi — 1 808 500 km².

Yantszı çayı Şərqi Çin dənizinə tökülərkən böyük delta yaratmışdır. Böyük məsafədə gəmiçilik üçün yararlıdır, suvarmada geniş istifadə olunur. Çin əhalisinin dörddə bir hissəsi Yantszı çayının hövzəsində yaşayır.

Coğrafi mövqeyi
---------------

Çin Xalq Respublikasının ərazisində Sakit okeana (Şərqi Çin dənizi) tökülən çaylarından biri. Avrasiyada ən uzun çay. Tibet yaylasının mərkəzi hissəsindən, 5500 metr hündürlüyündən başlanır.

Qolları
-------

1. Yalunszyan
2. Yuanszyan
3. Minszyan
4. Qanszyan
5. Szyalinszyan
6. Xanşuy
7. Syanszyan

Xarakteriktikası
----------------

Üç hissəyə bölünür:

1. Yuxarı axın
2. Orta axın
3. Aşağı axın

Y. dərəsində çoxlu iri göllər var. Çay Musson rejimlidir. Səviyyəsi İyul-Avqust aylarında qalxır. İl ərzində orta hesabla 280-300 mln. ton çöküntü gətirir.Orta illik su sərfi 34 min m³/san-dir.İllik axım 1072 km³-dir.Mənsəbindən 2850 km-ə qədər gəmiçiliyə yararlıdır.Balıq ovlanır.Y.hövzəsi mühüm kənd təsərrüfatı rayonudur. Əsasən, çəltik, həmçinin pambıq, buğda, batat, çay, çətənə və s. yetişdirilir.

Yantszı çayı üzərində qurulan Yantszı hidroelektrik stansiyası orta hesabla Çinin yarıya qədərini elektrik enerjisi ilə təmin edir. Onun tikintisi 32 milyard dollara başa gəlib.

Əsas portları
-------------

Şanxay,Nankin,Uxan,Çunsin,Çendu və s.

İstinadlar
----------

1. ↑  Yantszı Arxivləşdirilib 2015-04-30 at the Wayback MachineBritannika Ensiklopediyası

Vikianbarda ***Yangtze River (Chang Jiang)*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası
**Semyon Farada** (rusca :Семён Львович Фердман, Семён Фарада, d. 31 dekabr, 1933, Nikolskoye, Moskva – 20 avqust 2009, Moskva) — rus teatr və kino artisti.

Həyatı
------

Semyon Farda çox filmlərdə çəkilib, onların içində ("Məhəbbətin formulu", "Həmin Minhauzen", "Əjdahanın ölümü" və s.) çəkilən, Taqanka teatrında çalışan 76 yaşlı artistin səhhətində ilk problem 1980-ci ildə yaranıb.

1988-ci ildə Faradanın ürəyində cərrahiyə əməliyyatı aparılıb, ürəyinə süni qapaq yerləşdirilib. Əməliyyat uğurlu keçib, hətta o vaxt aktyor dostlarıyla futbol da oynayıb.

Ancaq 2000-ci ildə Farada infarkt keçirib. Yarım il sonra yıxılıb və omba sümüyü sınıb. Üç dəfə cərrahiyyə əməliyyatına məruz qalıb, sonradan ikinci dəfə infarkt onu yaxalayıb. Son vaxtlar aktyor 9 xəstəxana dəyişib.

Semyon Farada 1999-cu ildə Rusiyanın xalq artisti adına layiq görülüb.

Filmoqrafiya
------------

1. Günlərin bir günü... (film, 1976)

Mənbə
-----

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2009-08-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-08-21.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Aktyor** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Pirə Məhəmməd xan Ustaclı** (?-1581) — qızılbaş sərkərdəsi, Ərdəbil hakimi.

Həyatı
------

Pirə Məhəmməd bəy şahın oğlu İmamqulu mirzənin lələsi idi.

Xalxal vilayətinin Tarum mahalı Səfəvilər dövlətinin ilk illərində ustaclılar tərəfindən məskunlaşdırılmışdı. Sonralar bu mahalı Ustaclı elinin nümayəndələri tərəfindən idarə olunurdu. İskəndər bəy Münşi yazır: "Tarum, Xalxal və bəzi [digər] mahallar Pirə Məhəmməd xana tapşırıldı".

Pirə Məhəmməd bəy I Şah Təhmasibin fərmanı ilə 1571-ci ildə Gilan əyalətinin Biyəpiş vilayətinin hakimi təyin olunmuşdu. İskəndər bəy Münşi yazır: 

> 
>  "Əzəmətli əmirlər [isə belə özbaşına hərəkətə yol verdiklərinə görə] ittiham edildilər. Allahqulu sultan Gilan əyalətindən kənar olundu, o vilayətin var-yoxu cavan şahzadə İmamqulu mirzənin lələsi Pirə Məhəmməd xan Ustaclıya verildi".
> 
> 

II Şah İsmayıl ilk növbədə yerinə keçə biləcək şahzadələri məhv etməyi qərara aldı. O, bu məqsədlə Mustafa mirzəni «himayə etməyi» adlı-sanlı ustaclı əmirlərindən olan Pirə Məhəmməd xana tapşırdı. Ustaclı həmtayfaları başa düşürdülər ki, şah onların «taxt-taca sədaqətini» sınaqdan keçirmək üçün dəhşətli üsul düşünmüşdür. İskəndər bəy Münşinin dediyi kimi, Pirə Məhəmməd öz əlini şah sülaləsi nümayəndəsinin qanına bulamaq istəməsə də qəzəbli şahın əmrindən boyun da qaçıra bilməzdi. Çünki o, öz tayfasının şah qarşısındakı günahını yumaq istəyirdi. Beləliklə, Mustafa mirzə Pirə Məhəmməd xanın evinə çatdırıldı və bir neçə gündən sonra boğulub öldürüldü. İskəndər bəy Münşi yazır:"[Sultan Mustafa] bütün işlərdə Sultan Heydərlə müttəfiq idi. Cənnətməkan şahın vəfatından sonra ustaclı əmirləri Sultan Heydər Mirzəni şah etmək üçün ona birləşib dövlətxanaya hücum etdikləri vaxt cənab [Sultan Mustafa mirzə] də onlarla birlikdə idi.

Sultan Heydər mirzənin öldürülməsindən sonra onun təbəələri arasında təfriqə düşdüyü zaman cənab mirzə Qəzvindən çıxaraq özünə mülazimlik edən bayat elinə doğru üz tutdu. Hacı Üveys Sultan Bayat onu tutub İsmayıl mirzənin yanına gətirdi və mirzəni Pirə Məhəmməd xan Ustaclıya tapşırdılar. Ustaclı əmirləri özlərinin xilasını o şahzadənin edam olunmasında görüb, o cavan şahzadəni Pirə Məhəmməd xanın evində həlak etdilər ki, bu barədə İsmayıl mirzənin padşahlığının təsviri zamanı danışılacaqdır".

Pirə Məhəmməd xan Şah Sultan Məhəmməd Xudabəndənin hakimiyyəti illərinin ilk çağında, 1578-ci ildə xan ünvanı ilə Ərdəbil hakimi təyin edildi. Bir müddətdən sonra, 1580-ci ildə saraya çağrıldı.

Pirə Məhəmməd xan 1581-ci ildə vəfat etdi.

Pirə Məhəmməd xan II Şah İsmayılın qaynatası idi. Başqa qızı Əmir xan Mosullu-Türkmanın oğlu Murad xanın həyat yoldaşı idi.

Pirə Məhəmməd bəyin Əlixan bəy adlı oğlu vardı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Qarşı yatan Qaradağ. Bakı, "Ozan", 1998.– 192 səh.
* Ənvər Çingizoğlu,Qaradağlılar. Bakı, "Şuşa" nəşriyatı, 2008. – 160 səh.
* Ənvər Çingizoğlu, Qaradağ xanlığı, Bakı, "Mütərcim", 2011. – 212 səh.

İstinadlar
----------

1. ↑  İskəndər bəy Münşi, Tarixi-aləm-arayi-Abbasi, Bakı, "Şərq-Qərb", 2010, 999 səh. s.228.
2. ↑  İskəndər bəy Münşi, Tarixi-aləm-arayi-Abbasi, Bakı, "Şərq-Qərb", 2010, 999 səh. s.260.