recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Lobanovun binası** həmcinin **Şukin binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən bina tarixi və mədəni bina olaraq yerli əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxildir. Bina Matvey Yakovleviç Lobanovun vəsaiti ilə inşa edilmişdir. Bina 1897-ci ildə inşa edilmişdir. Bina Qreçeskaya 32 ünvanında yerləşir. Bina klassizm stilinə stilinə sahibdir

Tarixi
------

Matvey Yakovleviç Lobanov 1897-ci ildə Taqanroq şəhəri, Qreçeskaya küçəsi 32 ünvanında bir mərtəbəli bina inşa etdirmişdir. 1906-cı il məlumatına görə bina hələdə Matvey Yakovleviç Lobanov mülkiyyəti olaraq qalırdı. Bir fəziyəyə görə 1910-cu il, digər fəziyyəyə görə isə 1915-ci ildən binaya Natali Dmitrievna Şuçkina sahinlənmişdir. Onun həkim əri İvan Pavloviç Şuçkin XX əsrin əvvəllərində Taqanroqda hərbi həkim vəzifəsində çalışmışdır. Onların üç övladı olmuşdur. Yeganə oğlu otuz yaşında Şərqi Prusiyada gedən döyüşlərin birində faciyəli şəkildə həlak olmuşdur. Onun atası İvan Pavloviç 1915-ci ilin fevralında döyüş yerinə,gedərək oğlunun nəşini taparaq Taqanroqa gətirmişdir. 1921-ci ildən binada 10 nömrəli yetimlər evi yerləşirdi. 1992-ci ildən binaya arxitektur abidə statusu verilmiş və qorunması qərara alınmışdır.

Təsviri
-------

Binanın fasadı üç hissəyə bölünmüşdür. Binadan soldan iri darvaza vardır. Binanın həyətində qüllə vardır ki, onunda eyvanı belə vardır. Binanın fasadında dairəvi pəncərələr mövcusdur. Bu bina yarımkolonnalarla bəzədilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Дом Щучкина". 2017-03-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-11.
2. ↑  "Энциклопедия Таганрога". 2023-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-11.
3. ↑  "Жилой дом//Объекты культурного наследия". 2017-03-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-11.
4. ↑  Гаврюшкин О. П. Г12 «По старой Греческой…» (Хроника обывательской жизни) — Т.: ООО «Издательство „Лукоморье"», 2012. — 514 с. — ISBN — 5-901565-15-0
**Sərxoş** - Azərbaycan musiqiçisi Qara Dərvişin Məktub albomuna daxil olan mahnısı.

Mahnı haqqında
--------------

Mahnının sözləri, bəstəsi və aranjemanı Qara Dərvişə aiddir.

Mahnı sözləri
-------------

Mənasız, dağınıq, parça parça səhifələr,  

Yarımçıq bitmədən tükənmiş boş kəlmələr,  

Unudulmuş beynimdəki ən zərif zərrələr,  

Yaşanmış, yaşanmadan bitsəydi o zirvələr,  

Sən yoxsan...  

Titrəyən əllərin o ürkək duyğularla,  

Parçalar daşların qəlbimi dalğalarlara,  

Yalvarır dizin-dizin sürünüb arzularla  

Gülümsə, təbəssümün üsyanım qara torpağa  

Sən yoxsan, Sən yoxsan, Sən yoxsan...  

İtirdim beynimin zülmət qaranlığında  

Əks oldum kirlənmiş köhnə divarlarımda  

Qocaldım, sərxoşdun...  

Düşmədin quruyub qaldın budaqlarımda,  

Pozulmuş sətir kimi ömür varaqlarımdan  

Gecikdin, Mən yoxdum...

Həmçinin bax
------------

* Məktub

İstinadlar
----------



| ⛭Qara Dərviş |
| --- |
| Studiya albomları | 
National Pearls • Məktub
 |
| Sinqlları | 
İncəbellim • Yenilməz Batalyon (Teymurun Mahnısı) • Çıx Yaşıl Düzə • Zibeydə • Sən Ey Uşaqlıq • Sarı Gəlin • Sinyaya veçnost
Sərxoş • Sürgün • Qocalmısan • Keçmiş • Yorğun • Yağmur • Üsyan • Sən günəşsən • Əlvida
 |
| Klipləri | 
 •  •
 |
| Konsertləri | 
Yuxu • Uzaqlardan
 |
| 
 |
**Əlvida** — Azərbaycan musiqiçisi Qara Dərvişin sözləri və musiqisi özünə aid olan mahnısı.

Mahnı haqqında
--------------

Mahnının sözləri, bəstəsi və aranjemanı Qara Dərvişə aiddir.

Mahnı sözləri
-------------

Sən mənim sinəmə bir dağ çəkmisən,  

Elə bil köksümdə od qalanıbdır.  

Qəlbimdə dərdlər var, dağdan bəllidir,  

Sıra dağlar kimi sıralanıbdır.  

Sən (Hər) nə söyləsən, mən nə dinləsəm nəyə yarar ki,  

Fani dünyada mənə etdiklərin de kimə qalar ki?!  

Bu nə ağrıdır, yoxsa gəldi ayrılıq?!  

Gözlərimmi aldadır?!  

Al sabahlarını, geri ver günahlarımı,  

Götür, apar hər nəyin varsa,  

Gözüm görməsin yoxsa xatirən qalar,  

Sən uzaqlara, mən uzaq yalanlara məhkum olmuş dörd divar...  

Toz-tufanlarını, çovğun, boranlarını da apar,  

Günəş doğmadan, gecə boz köynəyini geysin,  

Qaranlıqlar çöksün yerə,  

Və də son sözüm sənə,  

Əlvida...

Həmçinin bax
------------

* Qara Dərviş

İstinadlar
----------



| ⛭Qara Dərviş |
| --- |
| Studiya albomları | 
National Pearls • Məktub
 |
| Sinqlları | 
İncəbellim • Yenilməz Batalyon (Teymurun Mahnısı) • Çıx Yaşıl Düzə • Zibeydə • Sən Ey Uşaqlıq • Sarı Gəlin • Sinyaya veçnost
Sərxoş • Sürgün • Qocalmısan • Keçmiş • Yorğun • Yağmur • Üsyan • Sən günəşsən • Əlvida
 |
| Klipləri | 
 •  •
 |
| Konsertləri | 
Yuxu • Uzaqlardan
 |
| 
 |
**Lukinlərin binası**— Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitekur bina. Bina Taqanroq şəhəri Anton Qluşko küçəsi ev 15 ünvanında yerləşir.

Tarixi
------

Tarixi mənbələr onu göstərirki, Anton Qluşko ev 15 ünvanında yerləşən bina hələ 1827-ci ildən mövcuddur. Bilinməyən səbəblərdən bina tamamən dağıdılmışdır. Onun yerində yeni bina isə 1910-cu illərdə inşa edilmişdir. Bu binanın ilk sahibləri Lukinlər ailəsi olmuşdur. Bina iki mərtəbədən ibarət idi. Statistik məlumatlara görə binanın qiyməti 28 min rulb olaraq göstərilirdi.

Vasili Pavloviç Lukin XIX əsrin sonları Dənizçilik məktəbi binasının sahibi olmuşdur. Üstəlik «Naviqasiya» kitabının müəllifi idi. Bu kitan dənizçilərin stolüstü kitabına çevrilmişdi. XX əsrin əvvəllərində isə Şəhər Dumanın üzvü və Don topaq bankının idarə heyətinin müavini olmuşdur. İşləri ilə əlaqədar olaraq tez-tez Sankt-Peterburqda olurdu. 1919-cu ildə Kiyev şəhərində vəfat etmişdir. Onun həyat yoldaşı Sofya Andreevna Lukin 1908-ci ildə «Kaplya malaka» adlı uşaq mətbəxi cəmiyyətini qurmuşdu. 1914-cü ildə şəhərdə ilk dəfə olaraq uşaq bağçası açmışdır. Onun özü ilə uçilişdə dərs deyirdi. Onların ailəsində bir necə uşaq vardı. Onların qızları Vera Vasilevna 1892-ci ildə anadan olmuşdu. O, Ksintaris ilə evlənmişdi. Oğlanları Konstantin Vasileviç Lukin Sankt-Peterburqda elektrotexnika instutunda oxumuşdu. 1921—ci ildə isə Yevqeniya Nikolayevna Qrekova ilə evlənmişdir. Ailənin son beşiyi isə Boris Nikolayeviç Lukin olmuşdur.

Binanın üçünçü mərtəbəsinin inşası dəqiq nə zaman aparıldığı bilinmir. Bununla belə taqanroq qəzetlərinin birindı 1918-ci ilin noyabr ayında Freydelin emalatxanasınln satıldığı vurğulanır. Bu emalatxana isə binanım üçüncü mərtəbəsində yerləşirdi. Bina bu ailəyə 1925-ci ilə qədər məxsus olmuşdur. 1933-cü ildə binada Şəhər muzeyinin eksponatları yerləşdirilmişdi. 1992-ci ildən isə tarixi abidə kimi qorunur. 

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Жилой дом[*ölü keçid*]
2. ↑  Гаврюшкин О. П. Г12 «По старой Греческой…» (Хроника обывательской жизни) — Т.: ООО «Издательство „Лукоморье"», 2012. — 514 с. — ISBN — 5-901565-15-0
3. ↑  "Энциклопедия Таганрога". 2023-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-13.
| Qədim Şərq Tanrıları İştar |
| --- |
|  |
| **Mifologiya** | Akkad |
| **yun.** | Ἀστάρτῃ |
| **Əri** | Baal |
| * bax
* müzakirə
* redaktə
 |

**İştar** (*ərəb.* عشتار‎ İştar, *fars.* ایشتار‎ İstar, ivr. ‏עשתרת‏‎ Aştoret, q.yun. Ἀστάρτῃ Astarta; Anunit, Nana, İnana) Akkad mifalogisında bir tanrıça, ilahə. Şumer mifalogiyasındakı İnannadan törəmişdir..

İnanna Utu/Şamaşın əkiz bacısıdır, Nanna/Sinin qızıdır. Enlilin dünyasında ilk doğan qadındır. Ona verilen ilk adlar Şumercə ikən, ikincilər Akkadlar tərəfindən bu tanrılara verilən adlardır. Assur panteonunun üçüncü baş tanrısı İştar (şumerlərin İnannasıdır) ilahəsi olmuşdur. O Assurun zövcəsi kimi təsəvvür olunurdu. Onun məbədləri Arbela və Ninovada yerləşirdi. Ona savaş ilahəsi kimi ibadət edilirdi. Eyni zamanda o fahişələrin himayəçisi və qaranlığın çariçası olmuşdur. Hesab olunurdu ki, o qoşunun önündə gedir və döyüşlərin nəticəsini həll edirdi. Assurlular onun düşmən üzərinə od yağdırmasına inanırdılar və hətta onu odlu geyimdə təsvir edirdilər. İştar həm də dan ulduzunun tanrısı kimi tanınmışdı və onu ulduz kimi təsəvvür edirdilər. Geniş mənada onu göyün ilahəsi kimi də qəbul edirdilər.

Assurun, Mesopotamiyanın və ümumiyyətlə qədim dünyanın tədqiqatçıları yazırlar ki, İştar ilahəsinə ibadətlər əxlaqsızlıqla müşayiət edilirdi.

İştarın şərəfinə keçirilən bayramlar zamanı insanlar özlərini döyür, zədələr yetirir, hətta axtalayırdılar. Bu azqınlığı İştar kultunun kahinələri qızışdırırdılar. Onlar erotik rəqslər ifa edərək, bayram şənliklərinə gələn kişi və qadınları yoldan çıxarmağa çalışırdılar və özləri də bu əməlləri edirdilər. Ümumiyyətlə əxlaqsızlıq bütün Mesopotamiyanı bürümüşdü. Qədim yunan tarixçisi Herodot (e. ə. 484–425 illərdə yaşamışdır) yazırdı ki, Babildə doğulan hər bir qadın heç olmasa həyatında bir dəfə Iştar məbədinə gəlməlidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "https://www.worldhistory.org - İnanna. İstifadə tarixi:19.06.2023". 2023-06-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-18.

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭Mesopotamiya tanrıları |
| --- |
| Nabu  • İştar • Asalluhi • Ea • Tiamat • Marduk  • Şamaş • Kinqu • Militta • İşum • Baba • Aşşur |    |

| ⛭Şumer mifologiyası |
| --- |
| Tanrılar | An  • Apsu  • Anşar  • Enki  • Enlil  • İsinu  • Nammu  • Antu  • Ninki  • Zu  • Ninhursag  • Ereshkigal  • Huşbişag  • İştar • Kinqu  • Nanna  • Nebo  • Nabu  • Namtar  • Nergal  • Nidaba  • Ningal  • Ninisinna  • Ninkasi  • Ninlil  • Sin  • Tiamat  • Utu  • Nusku  • Utukku  • Şamaş  • Dumuzi  • Gilqameş  • Qeştinanna  • Qugalanna  • Huwawa  • Enkidu  • İnanna |  |
**Stariçkov adası** — Rusiyanın Kamçatka diyarı ərazisində yerləşən ada. Kamçatka yarımadasının cənub-şərqində, Sarannaya buxtasının şərqində, Berinq dənizinə daxil olan Avaçi körfəzinin cənubunda, Bolşaya Sarannaya çayının mənsəbindən şimal-şərqdə, Petropavlovsk-Kamçatski şəhərindən cənubda, Avaçi buxtasının girəcəyində yerləşir. Ada öz adını Synthliboramphus antiquusun rusca adından almışdır. Adada yuvalayan bu canlılar kamçatka diyarının qırmızı kitabına daxil edilmişdir. Maksimal hündürlüyü 147 metrdir. adadan şimalda Karaulnı daşı və Paleç qayası yerləşir.

1826–1829-cu illərdə Henrix fon Kittlis Fyodr Litkenin dünya ətrafı səyahətində, "Senyavin" şlyupunda iştirak etmişdir. O, adanı ziyarət etmiş və onun təsvirlərini çəkmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Старичков (№ 0259186) / Реестр наименований географических объектов на территорию Камчатского края по состоянию на 6.12.2018 // Государственный каталог географических названий. rosreestr.ru.
**Kvirike məscidi** (*gürc.* კვირიკეს ჯამე) — Gürcüstanın cənub-qərbində yerləşən Acarıstan Muxtar Respublikasındakı camaat məscididir. 1861-ci ilə aid olan bina müasir məscidlər arasında Acarıstanın ən qədim məscidlərindən biridir. Bina çoxlu dekorativ ağac oymaları ilə bəzədilmişdir. Məscid Gürcüstanın Milli Əhəmiyyətli Daşınmaz Mədəniyyət Abidələri siyahısına əlavə edilib.

Kvirike məscidi Qara dənizin Acarıstan sahillərində Kobuleti bələdiyyəsində, adını aldığı Kvirike kəndinin mərkəzində yerləşir. Məscid 1861-ci ildə Arhavidən olan laz ustaları tərəfindən tikilmişdir. Məscidin tikildiyi vaxt ərazi Osmanlı imperiyasının nəzarəti altında idi. Acarıstanda tikilmiş digər köhnə məscidlər kimi, Kvirikenin planı da Osmanlı təsirlərini gürcü kəndlərinin yerli memarlıq elementləri ilə birləşdirir. Məscidin minarəsi və mədrəsəsi olmuş, lakin bu minarə və mədrəsə 1920-ci illərdə Gürcüstanda yaradılmış olan sovet hakimiyyəti tərəfindən dağıdılmışdır. Həm eksteryer, həm də interyer divarlar, eləcə də mehrab, minbər, sütunlar və eyvanlar mükəmməl kəsiklərlə kəsilmiş orijinal ağac işi ilə hazırlanmışdır. Məscidin bütöv günbəzi yoxdur, lakin oyulmuş interyeri medalyon oyuğu formasında oyulmuş olan oyma interyerdən ibarətdir. Məscid 2013-cü ildə təmir olunmuş və müasir dövrümüzdə də fəaliyyət göstərir. Təmir olunmuş məsciddən cümə və bayram günlərində istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Harris-Brandts, Suzanne; Wheeler, Angela; Shioshvili, Vladimer.* The wooden mosques of Adjara: Islamic architectural heritage in Georgia (PDF). 2018. səh. 154. 2023-06-28 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-01-25.
2. ↑  "List of Immovable Cultural Monuments" (PDF) (gürcü). National Agency for Cultural Heritage Preservation of Georgia. 12 May 2019 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 3 July 2019.
**Həzəbani** və ya **həzbani** (kürd. ھەزەبانی ,Hecbanî) —orta əsrlərdə sünni müsəlman kürd tayfası. Mərkəzi Ərbil, Üşnəviyyə və Urmiya olan bir neçə qrupa bölünmüşdü. Onların hökmranlığına şərqdə Marağa və Urmiyanın ətraf əraziləri, şimalda Salmas, qərbdə Ərbil və Mosulun bir hissəsi 906–1080-ci illər arasında hökm sürmüşdü.

Təxminən X əsrdə onlar tədricən şimala doğru, yay paytaxtı Üşnü olan, Urmiya gölünün ətrafındakı ərazilərə köçmüşdülər. Onlar bir müddət bu ərazidə hökmranlıq etmiş, lakin sonradan Azərbaycan və Qafqaza yayılan bir neçə qola ayrılmışdılar. Kürd müsəlman hökmdarı Səlahəddin həzəbani qollarından birinin nəslindən idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Page 23: "Salah ed-Din (Saladin) was the son of Ayûb, and grandson of Shadi, a Rawadiya Kurd of the great Hadâniya Tribe. He was thus of Kurd descent. Several of his bravest warriors and most trusted counsellors were Kurds, and during his reign, and that of his brother el'Adel, Kurds ruled in Armenia, Mesopotamia, Syria, Palestine, Egypt, and Arabia."
2. ↑  *Bosworth, Clifford Edmund.* The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual. Edinburgh: Edinburgh University Press. 1996. səh. 73. ISBN 0-7486-0684-X.

Xarici keçidlər
---------------

* Sample of a Hadhabani coin
**Çilli** — Türkiyənin İğdır ilinin İğdır ilçəsinə daxil olan kənd.

Tarixi
------

Kənd 1901-ci ildəki qaynaqlarda Cilligöl ya da Cilligədik olaraq qeyd edilir. Kənd 1928-ci ilən bəri eyni adı daşımaqdadır. Aprel 1918-ci ildə Çillidə 30 müsləman erməni daşnaq qüvvələrinin qəltyamına məruz qalmışdır. 1920-ci ilin 11 noyabrdan 12-sinə keçən gecə 11-ci briqada komandanlığı ermənilərə qarşı hücuma keçmiş və elə həmin günün səhər saatlarında İğdır bələdiyə binasına Türkiyə bayrağı sancılmışdır. Bu olaylardan sonra 14 noyabr 1920-ci il tarixində 15-ci korpus komandanı Kazım Qarabəkir Paşanın başçılığı altında Türkiyə ordusu erməniləri Araz çayının qüzeyinə qovmuşdur. 3 dekabr 1920-ci ildə imzalanan Gümrü müqaviləsi ilə İğdır və ətrafı Türkiyə torpağı olması təsdiqlənmişdir.

Coğrafiyası
-----------

İğdırdan 27 km uzaqlıqdadır. Kəndə bağlı Vəzirxana ve Köprüköy adında iki oba vardır.

Əhalisi
-------

1886-cı il məlumatına görə kəndə bağlı olan Vəzirxana obasında 35 nəfər kürd yaşayırdı.

| İllərə görə kənd əhalisi |
| --- |
| 2019 | 105 |
| 2018 | 112 |
| 2017 | 122 |
| 2016 | 150 |
| 2015 | 127 |
| 2014 | 139 |
| 2013 | 132 |
| 2012 | 185 |
| 2011 | 207 |
| 2010 | 251 |
| 2009 | 252 |
| 2008 | 285 |
| 2007 | 22 |
| 2000 | 129 |

İstinadlar
----------

1. ↑  *Sevan Nişanyan.* "Index-Anatolicus: Türkiye yerleşim birimleri envanteri" (Türkcə). nisanyanmap.com. 4 iyun 2020. 2020-06-04 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  Çetinkaya, Nihat (1996). Iğdır Tarihi (Tarih, Yer Adları Ve Bazı Oymaklar Üzerine). İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı. s. 116.
3. ↑  Sürmeli, sf. 75
4. 1 2 3 4  "Çilli Köyü" (Türkçe). YerelNet.org.tr. 5 Mart 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
5. ↑  "ИГДЫРСКИЙ УЧАСТОК (1886 г.)" (Rusça). ethno-kavkaz.narod.ru. 5 Mart 2016 tarixində arxivləşdirilib.
6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  "Iğdır Merkez Çalpala Köy Nüfusu". Nufusune.com. Archived from the original on 2021-11-04.

Mənbə
-----

* Yerelnet
Türkiyənin ilk yerli təlim təyyarəsi olan MKE Uğur 44, 1954-cü ildə Maşınqayırma və Kimya Sənayesi Müəssisəsi tərəfindən istehsal olunmağa başlanmışdır. Onun istehsal məqsədi Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri üçün hərbi pilotlar hazırlayan Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri Akademiyasının uçuş məktəbində hərbi təlim təyyarəsi kimi xidmət etmək idi. Bu çərçivədə 1955-1957-ci illərdə kütləvi istehsala başlanılmış və bu müddət ərzində cəmi 57 təyyarə istehsal edilmişdir. İlk missiya uçuşunu 1955-ci ildə edən MKE Uğur 44 təyyarəsi 1962-ci ildə Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrində son missiya uçuşunu həyata keçirmişdir. Lakin 1969-cu ilə qədər Türk Hava Təşkilatının tərkibində uçuşlarını davam etdirmişdir.

Texniki məlumatlar
------------------

Ekipaj Sayı: 2

Mühərrik: Tək mühərrikli - Gipsy

Mühərrik Gücü: 145 HP

Qanad uzunluğu: 9.50 m

Uzunluq: 7.50 m

Hündürlük: 2.16 m

Maksimal yükgötürmə qabiliyyəti: 923 kg

Maksimal sürət: 216 km/h

Maksimal mənzil: 512 km

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Arxivlənmiş surət". 2020-01-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-05.
2. ↑  "Arxivlənmiş kopya". 15 iyun 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
3. ↑  "Arxivlənmiş kopya". 11 sentyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑
5. 1 2    (#bare\_url\_missing\_title). 25 yanvar 2020 tarixində arxivləşdirilib.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-05.
|  |
| --- |
| Mayya incəsənətinə dair nümunə. |
| Mayya sivilizasiyası |
| * Əhali
* Cəmiyyət
* Dillər
* Yazı
* Din
* Mifologiya
* Qurbankəsmə
* Şəhərlər
* Memarlıq
* Astronomiya
* Təqvim
* Heykəltəraşlıq
* İncəsənət
* Parçalar
* Ticarət
* Musiqi
* Rəqs
* Tibb
* Mətbəx
* Müharibə
 |
| Tarix |
| Klassik öncəsi Mayya |
| Klassik Mayya süqutu |
| Mayyanın ispan işğalı |
| * Yukatan
* Çiapas
* Qvatemala
* Peten
 |
| * b
* m
* r
 |

**Klassik Mayya sivilizasiyasının süqutu** – inkişaf etmiş Klassik Mayya sivilizasiyasının VIII-IX əsrlərdə naməlum səbəblərdən süqut etməsi. Mayya xarabalıqlarına oyulmuş rəqəmlər Mayya mədəniyyətinin nə vaxt başa çatdığını göstərir. Kopanda qeyd edilən son tarix 820-ci ilə aiddir və digər Mayya şəhərləri də bunun ardınca tək-tək məhv olmuşdur: Naranxo 849-cu ildə, Karakol 859-cu ildə və Tikal 879-cu ildə.

Süqut Xristofer Kolumbun Amerikaya gəlməsindən 600 il öncə baş verdiyindən və hansısa başqa xalqın onları məhv etməsi barədə izin olmaması Mayya mədəniyyətinin süqut etməsinin səbəbləri haqqında bir çox nəzəriyyələrin yaranmasına səbəb olmuşdur.

Səbəblər
--------

Bir nəzəriyyəyə görə Mayya mədəniyyəti ekoloji problemlərə görə məhv olmuşdur. Məsələn, mayyalıların yerlərini genişləndirmək üçün meşələri məhv etdiyi irəli sürüldü. Bəzi alimlər zəlzələ, qasırğa, quraqlıq kimi təbii fəlakətlərin baş verdiyini irəli sürdülər. Hansısa xəstəliyin də mayyalılar arasında yayıldığı nəzəriyyələrdən biridir. 1995-ci ildə orta Yukatanda Çikankanub gölünün dibində 800-1000-ci illərə aid dövrdən qalan çpküntülərin tərkibində xeyli kalsium sulfat tapmışdırlar. Kalsium sulfat ancaq göldə çox az su varsa, xüsusilə quraqlıq zamanı dibə çökür. Devid Hodel bu cür quraqlığın Mayyanın sonunu gətirdiyini düşünmüşdür.

Arxeoloq Erik Tompsonun versiyasına görə Meksika körfəzindən gəlmiş bir xalq şimaldakı Mayya şəhərlərinə hücum etmişdir. Lakin bu hərbi deyil, mədəni işğal olmuşdur. Bu isə xarici idarəçilərə qarşı mayyalıların üsyan etməsinə səbəb olmuşdur. Tompson buna sübut kimi Orta Meksika üslubu qabların Mayyada tapılmasını və Meksika körfəzi memarlıq üslubunun Mayyada da peyda olmasını göstərmişdir.

Uzun müddət mayyalıların sülhsevər xalq olması düşüncəsinin Mayya yazıların oxunmasından ardından səhv olduğu, əslində onların hərbi xalq olduğu məlum olmuşdur. Mayya ərazisində hərbi istehkamların da tapılması süqut haqqında yeni versiyaların çıxmasına səbəb olmuşdur. Arxeoloqlar Arlen və Diana Çeyz Belizdə bir sahədə silahlar tapmış və Mayya şəhərləri arasında bir müharibənin süquta səbəb olduğu fikrini irəli sürmüşdürlər. Artur Demarest şimali Qvatemalada çox miqdarda kəsilmiş baş tapmış və eyni nəticəyə gəlmişdir. O, 820-ci ildən sonra Mayya əhalisinin 95 %-nin məhv olduğunu təxmin etmişdir.

1970-ci illərdə Mayyanın mədəniyyətinin bir deyil, bir neçə faktorun qarşılıqlı təsiri ilə məhv olması fikri geniş yayılmağa başlamışdır.

Arxeoloq Uillis Endrüs Mayya mədəniyyətinin tam süqut etmədiyini, sadəcə şimala köçdüyü versiyasını irəli sürmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  *Paul Aron.* Tarihin Büyük Sırları (türkcə).
**Mədəni irsin qorunması və bərpası** — Mədəni sərvətlərin qorunub saxlanılması, gələcək nəsillərə ötürülməsi və tarixi binaların xarab olmuş hissələrinin daha çox məhv olmasının qarşısını almaq üçün orijinallarına uyğun olaraq bərpa edilməsi məqsədi ilə aparılan işlərin məcmusudur.

Ümumiyyətlə, dəqiqləşdirmə və sənədləşmə kimi ilkin mərhələlərdən əlavə düzəliş və qoruma kimi prosesləri də əhatə edir. Muzeyşünaslıq sahəsi olan və sənət tarixi ilə işləyən bu peşə, memarlığın magistr və doktorantura proqramlarına daxil olan və mülki və monumental daşınmaz əmlakın təmir metod və üsullarını göstərir.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Britannica (onlayn) · Universalis · Universalis |
| Normativ yoxlama | BNF: 11975851m · GND: 4049600-4 · LCCN: sh99005331 · NKC: ph116044, ph976642, ph114976 |



|  |  |
| --- | --- |
| Mədəniyyət | *Mədəniyyət ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Fərqanə Habil qızı Mehdiyeva** (19 fevral 1964, Ərəbqardaşbəyli, Salyan rayonu – 2 may 2020, Bakı) — Azərbaycan şairi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (–2020), "Ulduz" jurnalının poeziya şöbəsinin rəhbəri (–2020). Prezident təqaüdçüsü.

Həyatı
------

Fərqanə Mehdiyeva 19 fevral 1964-cu ildə Salyan rayonunun Ərəbqardaşbəyli kəndində doğulub. Əvvəlcə Bakı Mədəni-maarif texnikumunun Rejissorluq fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə, daha sonra N.Tusi adına Pedaqoji Universitetin Filologiya fakültəsini bitirib.

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü idi.

Fərqanə Mehdiyeva 2 may 2020-ci ildə Bakıda uzun sürən xərçəng xəstəliyindən dünyasını dəyişmiş, 3 mayda Bakıxanov qəsəbəsində dəfn olunmuşdur.

Yaradıcılığı
------------

Yaradıcılığa erkən yaşlarından başlayıb. 1981-ci ildən respublika mətbuatında, radio, televiziya verilişlərində vaxtaşırı çıxışlar edib. İlk kitabı "Çəkdiklərim mənə bəsdi" 1999-cu ildə işıq üzü görüb. Sonrakı illərdə "Deyirlər dünya şirindi", "Payızın yanında gözlərsən məni", "İkimiz darıxsaq" kitabları ilə şeirsevərlərin ürəyinə yol tapıb.

### Kitabları

* "Çəkdiklərim mənə bəsdi!",
* "Deyirlər şirindi dünya",
* "Payızın yanında gözlərsən məni",
* "İkimiz darıxsaq..."

### Məqalələri

* Şeirlərinə bənzəyən şair (Məmməd Tahir-60), Ədalət. - 2015. - 20 iyun. - S.12

Təltifləri
----------

Azərbaycan Prezdenti Təqaüd Fondunun təqüdçüsü olub. O, həmçinin Rəsul Rza və Mikayıl Müşfiqin adına təsis edilmiş ödüllərə layiq görülüb.

İstinadlar
----------

1. ↑  Afaq Şıxlı. Göylər şairlərindi!. Arxivləşdirilib 2023-07-21 at the Wayback Machine modern.az — 19 fevral 2014
2. ↑  Məmməd Tahir. Bir ağacın əlli yarpağı. Arxivləşdirilib 2023-07-21 at the Wayback Machine Palitra. - 2014. - 4 iyun. - S.13.
3. ↑  ""Hərdən mənə elə gəlir ki, ailə ömürlük cəza koloniyasıdır"". 2019-10-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-02.
4. ↑  "Şair Fərqanə Mehdiyeva vəfat etdi". 2020-05-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-02.
5. ↑  "Nekroloq əvəzi". 2021-01-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-02.
6. ↑  Yeni tatar şeiri antologiyası Arxivləşdirilib 2020-02-20 at the Wayback Machine. Bakı, DGTYB / 2016
Bişke-2 dəmiryolu stansiyası
**Qığızıstanda nəqliyyat**— Bütün əsas nəqliyyat növləri təmsil olunur: hava, dəmir yolu, avtomobil yolu, boru kəməri. İssık-Kul gölündə naviqasiya mövcuddur.

Dəmir yolu nəqliyyatı
---------------------

2006-cı ildə Qırğızıstanın dəmir yollarının uzunluğu 470 km idi. 2012-ci ildə cəmi 424 km qalır. Dəmir yolu nəqliyyatı yük dövriyyəsinin təxminən 3% -ni təşkil edir. 2000-ci illərin əvvəllərinə görə dəmiryolu ehtiyatlarının pisləşmə dərəcəsi yüksək olaraq qalırdı. 2500 yük, 450 sərnişin vaqonu və 50 lokomotivi var idi. Dəmiryolunun istismarı Qırğızıstan Temir Yolu dövlət şirkəti tərəfindən həyata keçirilir.

Ölkənin dəmir yolu şəbəkəsi bir çox dalanlardan barətdir. Ayrı-ayrı xətlər ölkənin şimalını Qazaxıstan və ölkənin cənub bölgələrini Özbəkistanın dəmir yolu şəbəkəsi ilə birləşdirir. Digər dəmir yolu xətləri Qırğızıstanın cənub-qərb bölgələrindən keçir, ölkənin böyük sənaye və insan məskənlərini Fərqanə vadisi ilə birləşdirir.

1996-cı ildən bəri Çin — Qırğızıstan — Özbəkistan dəmir yolunun mümkün tikilməsi planı müzakirə edilir.

Avtomobil nəqliyyatı
--------------------

Qırğızıstanda avtomobil nəqliyyatı böyük rol oynaması ilə seçilir. Sərnişin dövriyyəsinin 99,8% -ni və yük dövriyyəsinin 95% -ni təşkil edir. 2000-ci illərin əvvəllərində yolların ümumi uzunluğu 40 min kilometr idi. Bunun 17 min kilometri asfaltlanmışdırılmışdır.

Oş və Bişkek (Fərqanə və Çuy vadiləri) Tyan-Şan üzərindən keçən 570 km uzunluğunda E700 magistral yolu ilə birləşdirilir. Bu magistralda xüsusi bir tarif qurulmuşdu. Yolda Ço-Aşuu aşırımı (3200 metr yüksəklikdə 2.5 km uzunluğunda bir tunel tikilmişdir), Otmek aşırımı (3330 m), Ala-Bel aşırımı (3391 m) vardır.

Hava nəqliyyatı
---------------

Ölkədə 18 hava limanı vardır. Hamısı dövlət mülkiyyətindədir. Manas Beynəlxalq Hava Limanı paytaxt Bişkeki dünyanın bir çox ölkəsi ilə birləşdirir. İkinci beynəlxalq hava limanı Oşdur.

Ölkədə 30-dan çox aviaşirkətdir. O cümlədən Air Bishkek, Air Kyrgyzstan, Pegasus Asia, Itek-Air, Sky Bishkek, Osh-Avia, Star-Jet şirkətləridə qeydiyyatdadır.

Boru nəqliyyatı
---------------

Ölkədə Buxara — Daşkənd — Bişkek — Alma-Ata və Mailuu-Suu — Cəlal-Abad — Kara-Suu — Oş qaz kəmərləri mövcuddur. Boru kəməri nəqliyyatı yük dövriyyəsinin 1,5% -ni təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Киргизия: проблемы перспективного развития железнодорожной сети" (rus). 2012-05-28. 2014-12-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-12-11.
2. ↑  *Рахимов Кубатбек Калыевич.* "Строительство транскыргызской железной дороги ― Чуй - Фергана‖" (PDF) (rus). 2014-12-24 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2014-12-11.
Padan düzənliyindən keçən Po çayını göstərən xəritə
**Padan ovalığı** ( Digər adları: **Po ovalığı** və ya **Po düzənliyi** (it. Pianura Padana və ya *Val Padana*) - İtaliyanının şimalında yerləşən geniş ovalığ olub onun əsas coğrafi strukturlarından biridir. Alp dağlarından başlayan çayların gətirdiyi allüvial çöküntülərin toplanması və çökdürülməsi nəticəsində yaranmışdır. Ovalıq qərbdən şərqə doğru 650 km məsafədə uzanmışdır. Ovalığın eni müxtəlif yerlərdə 70–200 km arasında dəyişir. Ovalığn ümumi sahəsi Po çayı hövzəsinə daxil olmayan Venedikt ovalığı ilə birlikdə 46000 km² təşkil edir. Ovalıq şimaldan Alp dağları, qərbədn Monferatto təpəlikləri, cənubdan Appenin dağları, şərqədn isə Adriaktik dənizi ilə əhatə olunmuşdur. Ovalğın ərazisindən keçən ən böyük çay olan Po çayı Adriaktik dənizinə töküldüyü yerdə böyük delta əmələ gətirmişdir. Ovalıq İtaliyanın ən məhsuldar ərazilərindən biri olmaqla əhalinin məskunlaşmasının böyük sıxlığı ilə seçilir.

İqlimi
------

Ovalığın iqlimi bəzi yerlərdə mülayim kontinental, əksər yerlərdə isə rütubətli subtropikdir. Qış uzun sürmür, lakin dumanlı, rütubətli və sərin olur. Lakin onun ərazisinə bəzən qəfil Sibir antiksiklonlarının daxil olması şaxtaların olmasına səbəb olur. Lakin şəhər istilik effekti daxil olan antisiklonun daha az dumanlı və soyuq olmasına səbəb olur. Əvvələr qar yağması adi hal olsa da, indi bu azalıb. Artmış qış quraqlıqları getdikcə torpağın daha az nəm almasına səbəb olmuşdur. Yaz və payız fəsilləri mülayim və xoş keçir.

İstinadlar
----------

1. ↑   Arxivləşdirilib 2013-05-09 at the Wayback Machine Voce relativa su enciclopedia Treccani
**Qadir İsmayıl oğlu İsmayılzadə** (5 yanvar 1929, İrəvan – 24 noyabr 1998) — İmişli Rayon Komitəsinin birinci katibi.

Həyatı
------

Qadir İsmayılzadə 1929-cu il yanvar ayının 5-də İrəvan şəhərində anadan olmuş, 1949-cu ildə indiki N.Tusi adına APU-nun filologiya fakültəsini bitirərək təyinatla İmişli rayonuna göndərilmişdir. O, İmişli rayon xalq maarifi şöbəsinin müdiri vəzifəsinədək yüksəlmişdir.

Qadir İsmayılzadə 1971-ci ildən partiya işinə göndərilmiş, İmişli Rayon Partiya Komitəsinin təbliğat və təşviqat şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır.

Q.İsmayılzadə iki dəfə Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni, iki dəfə "Şərəf nişanı" ordeni ilə, respublika Ali Sovetinin Fəxri Fərmanları ilə təltif olunmuşdur.

İki çağırış Ali Sovetin deputatı seçilmişdir. XI çağırış Ali Sovetə 254 nömrəli Qaradonlu seçki dairəsindən deputat seçilmişdir.

Qadir İsmayıl oğlu İsmayılzadə uzun sürən xəstəlikdən sonra 1998-ci il noyabr ayının 24-də vəfat etmişdir.

İmişli rayon icra hakimiyyətinin başçısının 14 mart 2001-ci il tarixli 71 saylı Sərəncamı ilə rayonun mərkəzi küçələrindən birinə Qadir İsmayılzadənin adı verilmişdir.

İstinadlar
----------

* Qadir İsmayilzadə
**Ziqfrid xətti** (Almanca: Siegfriedstellung) birinci dünya müharibəsi zamanı-1916–17-ci illərdə Almanlar tərəfindən şimali Fransada tikilmiş istehkam xəttidir. İngiliscə bu termin dedikdə 1930-cu illərdə Fransanın Maginot xəttinin daha da şərqində inşa edilən ikinci dünya müharibəsi dövründəki "Qərb divarı" nəzərdə tutulur. Ziqfrid xəttini 630 km-dən çox uzanır və 1800 sığınacaq, tunellər və tank tələlələri ilə təchiz edilmişdir. Xətt Niderland sərhəddindəki Klevedən başlayaraq Alman imperiyasının qərb sərhədləri boyu, oradan da İsveçrə ilə sərhəd olan Weil am Rhein şəhərinə qədər davam edirdi.

Ziqfrid xəttinin xərirəsi
1936-da tikilməsinin planlaştırılmasına baxmayaraq 1938–1940-cı illərdə inşa edilmişdir.
1944–1945-ci illərdə Ziqfrid xətti əsasən Amerikanlar olmaqla (100000-dən çox əsgər) müttəfiqlərin güclü hücumlarına məruz qaldı. Yekunda Amerikanlar 140 minə yaxın əsgər itirmişdi, Almanlar isə dəqiq məlum deyildir.
Amerkan əskərlərinin Ziqfrid xəttini keçərək Almaniyaya daxil olması

"Qərb divarı" adının mənşəyi
----------------------------

Almanca "Qərb divarı" , ingiliscə "Ziqfrid xətti" adlandırılan bu istinad divarı 1930-cu illərin sonlarına qədər müxtəlif adlarla hissə hissə inşa edilmişdir.
* Ən qabaqcıl hallar üçün sərhədd nəzarət proqramı (qabaqcıl proqram) (1838)
* "limes" proqramı
* Aaxen-Saarland proqramı (1939)
* "Geldern Emplacement" Brüggen və Kleve arasında (1939–1940)
* "Qərbi hava hücum müdafiə zonası" (1938)

Bu proqramların hamısı bütün mövcud resurslardan istifadə edilərək yüksək texnologiya ilə inşaa edilmişdir. "Qərb divarı" adının kökəni bilnmir, amma 1929-cu ilin ortalarından etibarən çox içlənməyə başlanmışdır. Adolf Hitlerin 20 may 1939-cu ildə buradakı əsgər və işçilərə təlimatlar göndərməsi haqqında bir səsyazma vardır.

İnşası
------

istehkamlar ilkin olaraq özəl firmalar tərəfindən inşa edilirdi, lakin tələb olunan işçilərin armasını bu firmalar təmin edə bilmədiyinə görə Todt təşkilatı bu boşluğu doldurdu. Bu təşkilatın köməyi ilə eyni anda 500000-ə qədər əsir eyni anda Ziqfrid xəttində işləyirdi. Materialların çatdırılması birinci dünya müharibəsi dövründə Almaniyanın qərbində qurulmuş, inkişaf etmiş və strateji əhəmiyyətli Deutsche Reichsbahn dəmiryolu vasitəsilə həyata keçirilirdi.
İş şəraiti çox ağır idi. Ağır tonnajlı parçaların qaldırılması üçün primitiv alətlərdən istifadə edilirdi. İşçilərin həyatları daim təhlükə içində olurdu. Bəzi işçilər inşaat bitdikdən sonra medallarla mükafatlandırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Kaufmann JE, Kaufmann HW: "Fortress third Reich", page 134. DA Capo Press, 2003.
2. ↑  Atkin, Ronald (1990). Pillar of Fire: Dunkirk 1940. Edinburgh: Birlinn Limited. p. 28. ISBN 1 84158 078 3
3. ↑  Kaufmann JE, Kaufmann HW: "Fortress third Reich", page 130–5. DA Capo Press, 2003


1. ↑  en.wikipedia.org/wiki/Siegfried\_Line
**Danaqıran** (*lat.* Merendera) — bitkilər aləminin zanbaqçiçəklilər dəstəsinin vaxtsızçiçəkkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi. Bəzək əhəmiyyətli, efir yağlı, dərman bitkisidir.

Aralıq dənizi sahillərində, Yaxın Şərqdə, Hindistanda bitkinin 10 növü məlumdur. Azərbaycan florasında isə 5 növü bitir.Bunlar Budaqlı, Radde, Üçsütuncuqlu, Ağaran və Eyxler danaqıran növləridir. Ağaran danaqıran növü respublikamızın florası üçün səciyyəvidir.Azərbaycanda ən çox Naxçıvan Muxtar Respublikasında, Quba,Qusar, Ağdam, Şuşa,Laçın, Lənkəran, Lerik rayonlarında, aşağı və yuxarı dağ qurşaqlarında, alp və subalp çəmənliklərində bitir.Umumiyyətlə, bitki dəniz səviyyəsindən 500-3500 metrə qədər yüksəklikdə bitir. Müxtəlif ekoloji şəraitdə, əsasən daşlı-çınqıllı, gilli qayalıqlarda, boz , şabalıdı, qəhvəyi və qumsal torpaqlarda bitir.

Danaqıranın soğanaqlarında, gövdəsində vəyarpaqlarında kolxisin alkaloidi müəyyən edilmişdir. Bu alkoloid isə müxtəlif xəstəliklərin müalicəsində istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q9031745
* APDB: 192550
* EoL: 33205
* EPPO: 1MRDG
* GBIF: 7321355
* GRIN: 15349
* IPNI: 24505-1
* IRMNG: 1309031
* NCBI: 217491
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:24505-1
* Tropicos: 40017277
* WCSP: 281454
* WFO: wfo-4000023777

 |
**Əliyev Məstan Aslan oğlu** (1918, Əsrik Cırdaxan – 23 aprel 1945, Berlin) — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

Həyatı
------

1918-ci ildə Tovuz rayonunun Əsrik Çırdaxan kəndində anadan olmuş və kənd məktəbində müəllim işləyən Məstan Əliyev 1939-cu ildə orduya xidmətə getmişdir. Müharibə başlandığı zamandan 47-ci ordunun tərkibində cəbhələrdə olmuş, Berlin ətrafında döyüşlərdə iştirak etmişdir. 1944-cü ildə 143-cü atıcı diviziyasına göndərilmişdir. Starşina Məstan Əliyevin uğurlu döyüşlərindən biri 1945-ci ilin 16 aprelində Oder çayının sol sahilində oldu. Bu döyüşdə onun bölməsi 72 əsgər və zabitini əsir götürdü, şəxsən özü isə 20 nəfərə qədərə faşist məhv etdi. Məstan Əliyev aprelin 23-də Berlin uğrunda döyüşlərin birində həlak oldu.

Ona Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı 1945-ci il mayın 31-də verildi.

Almaniyada dəfn edilmişdir. Doğma kəndinin məktəbi onun adını daşıyır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Mastan Astan Ogly Aliyev // TracesOfWar.
2. ↑  *CBC TV.* "Победа у нас в крови. Мастан Алиев" (rus). Youtube.com. 23.11.2020. 2023-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-23.
3. ↑  "Алиев Мастан Астан оглы". 2012-05-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-06-15.
**Komnina Nemanyiç** (*serb.* Комнена Немањић; 1195) — Kruyanın alban meqa arxonu Dimiter Proqoni və daha sonra Elbasan arxonu Qriqor Kamonun hersoginyası. Serb Kralı II Stefan Nemaniçin (1196–1228-ci illər) qızı idi.

Həyatı
------

Komnina Kral II Stefan və onun həyat yoldaşı Evkodiya Angelinanın qızı olaraq anadan olub və bu səbəbdən İmperator III Aleksey Angelin nəvəsi olub. Onun üç qardaşı var idi: Stefan Radoslav (1228–1233), I Stefan Vladislav (1233–1243) və Predislav (Savvadan sonra Müqəddəs II Savva kimi üçüncü serb arxiyepiskopu).

1208-ci ildə Dimiter ilə evləndi və Venesiya Respublikası ilə qarşıdurmalar zamanı Serbiya ilə Arbanon arasında qısa ittifaq yarandı. 1215-ci ildə Dimiter öldükdən sonra hakimiyyət Komninaya qaldı, o, qısa müddət sonra yunan-alban lordu Qriqor Kamona ilə evləndi. Serblərin Şkoderə hücumundan sonra zəifləmiş Serbiya ilə əlaqələri gücləndirərək Kruya üzərində nəzarəti öz üzərinə götürdü.

Onun Kruyalı Qolem ilə evlənən Qreqoridən bir qızı var idi.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-13.

Xarici keçidlər
---------------
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Norveç ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


**NAYO** (Norveç dili: *Norges Aserbaidsjanske Ungdomsforening*, Azərbaycan dili: *Norveç Azərbaycanlıları Gənclər Təşkilatı*,
İngilis dili: *Norwegian Azerbaijanis Youth Organization*) — Norveçdəki Azərbaycan cəmiyyətinə, Azərbaycana və Azərbaycanın mədəniyyətinə maraq göstərən gənclər üçün qeyri-siyasi, qeyri-gəlir, qeyri-dini təşkilatdır. Təşkilat bir qrup azərbaycanlı, norveçli və xarici tələbələrin təşəbbüsü ilə, Norveç Tələbə İttifaqının keçmiş vitse-prezidenti olan Ramil Əliyevin başçılığı ilə 2006-ci ildə yaradılmışdır. NAYO Azərbaycana aid prezentasiyalar, mədəni görüşlər, foto sərgilər, informasiya tədbirlər, şənliklər və konsertlər təşkil edir.

Mənbə
-----

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-05-31.
2. ↑

Xarici keçidlər
---------------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Arxivləşdirilib 2009-02-16 at the Wayback Machine
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
**Barbenheymer**, həmçinin **Oppenbarbi**, **Barbiheymer** və **Boppenheymer** — 21 iyul 2023-cü il tarixində ABŞ və bir sıra başqa ölkələrdə iki blokbaster filmi "*Barbi*" və "*Oppenheymer*"in eyni vaxtda kinoteatrlarda nümayiş edilməsindən əvvəl sosial mediada yayılmağa başlayan internet fenomeni. Bu söz iki filmin adlarının portmantosudur. Yaranan dixotomiya — Qreta Gerviqin Barbi moda kuklası haqqında fentezi komediya filmi "*Barbi*" və İkinci Dünya müharibəsi zamanı ilk nüvə silahlarını hazırlayan, Manhetten layihəsinin elmi direktoru, fizik C. Robert Oppenheymer haqqında Kristofer Nolanın epik bioqrafik trilleri "*Oppenheymer*" memlər və merçendayzinq məhsulları da daxil olmaqla internet istifadəçilərinin komediyalı reaksiyasına səbəb olmuşdu. "*Polygon*" bu iki filmi "ifrat əks qütblər" kimi təsvir etmiş və "*Variety*" bu fenomeni "ilin kino hadisəsi" adlandırmışdır.

Hər iki film geniş rəğbət qazanmış və maliyyə gözləntilərini aşmışdır. Bu fenomen iki filmin çoxlu fərqləri haqqında zarafat kimi başlasa da, bəzi media şərhçiləri onlar arasında bəzi oxşarlıqlara diqqət çəkmişdilər. Hər iki film ekzistensializmi və antroposenin nəzəri anlayışını araşdıran kimi təhlil edilmişdir. Hər ikisinin rejissoru və ssenaristi "Oskar" mükafatına namizəd olmuşdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Romano, Aja.* "Barbieheimer: It's black. It's pink. It's more meaningful than you think". Vox (ingilis). July 10, 2023. July 10, 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: July 11, 2023.
2. ↑  *Beckerman, Jim.* "Why are moviegoers so excited to see 'Barbie' and 'Oppenheimer' together?". North Jersey Media Group (ingilis). July 17, 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: July 11, 2023.
3. ↑  *McClintock, Pamela.* "Box Office: 'Barbie' Dances to $775M Globally, Days Away From Joining Billion-Dollar Club". The Hollywood Reporter (ingilis). 2023-07-30. July 31, 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-31.
4. ↑  "'Barbenheimer' Set for Biggest Second Weekend Presales of All Time". Collider. July 28, 2023. July 31, 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: August 1, 2023.
5. ↑  "'Barbenheimer' nets combined $235 million during opening weekend". July 25, 2023. July 25, 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: July 25, 2023.
6. ↑  *Mastrangelo, Dominick.* "'Barbenheimer' nets combined $235 million during opening weekend". The Hill. July 25, 2023. July 25, 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: July 25, 2023.
**Edit Hed** (*ing.* Edith Head; 28 oktyabr 1897, San-Bernardino[d], Kaliforniya – 24 oktyabr 1981, Los-Anceles, Kaliforniya) — XX əsrin ən məşhur kostyum-dizayneri, səkkiz dəfə Oskar mükafatı laureatı.

Həyatı
------

Edit Hed 28 oktyabr 1897-ci ildə Kaliforniya ştatının San-Bernardino şəhərində, yəhudi ailəsində dünyaya göz açıb. Atası Maks Pozner mühəndis idi. O, Prussiyadan Amerikaya köç edib və öz bavariyalı xanımı ilə burda ailə həyatı qurub. Editin uşaqlığı müxtəlif ştatlarda və ölkələrdə keçib – Arizona, Meksika, Nevada, Almaniya və s. Los-Ancelesdə orta təhsilini tamamlayan Edit, bakalavr təhsilini Kaliforniya Berkli Universitetində, magistr təhsilini isə Stenford Universitetində alıb.

Təhsilini başa vurduqdan sonra xanım Edit qısa müddətlik də olsa, müəllimə kimi fəaliyyət göstərib. 1923-cü ildə isə Los-Ancelesdəki "Paramount Studios" şirkəti onu kostyum-dizayner olaraq işə dəvət edib. Bu vəzifə ilk dəfə olaraq bir qadına təklif edilirdi. Bu vaxta qədər bu sahəyə ya o qədər də önəm verilmir, ya da bu sahədə kişilərin fəaliyyətinə üstünlük verilirdi.

Bir neçə müddət sonra isə Edit "Paramount Pictures"də baş dizayner kimi fəaliyyət göstərməyə başlayır.

Editin sonralar "Universal Studios"da göstərdiyi fəaliyyəti çoxlarının diqqətini cəlb edir. Və artıq film rəhbərləri dizaynerin işlərini yaxından tanımaq şansı qazanırlar.

"Universal Studios"dakı fəaliyyətindən sonra o, Hollivudda məşhur olub və müxtəlif təkliflər almağa başlayıb.

Edit Kler Pozner ilk "Oskar" mükafatı nominasiyasını 1949-cu ildə "İmperator valsı" adlı rəngli, musiqili filmdəki fəaliyyətinə görə alıb.

Növbəti "Oskar" mükafatına isə bir il sonra, "Vərəsə" filminə görə layiq görülüb. Bundan sonra isə uğur "Samson və Dalila", "Kerri bacı", "Tatulu qızılgül", "Qandallı aşiq", "Karyera", "Mənim geyşam" filmləri ilə bir-birinin ardınca gəldi.

Edit Kler Pozner düz 28 dəfə "Oskar" mükafatına namizəd göstərilib. Səkkiz dəfə isə bu mükafatın sahibi olub.

Editin əl işləri heç də təmtəraqlı, bahalı kostyumlar deyildi. O, öz dizaynlarını olduqca eleqant, sadə hazırlayırdı.

Hed yaradıcı fəaliyyətiylə qazandığı səkkiz "Oskar" mükafatı ilə rekorda imza atan yeganə qadındır.

Ömrünün son illərində Edit artıq dizayn ikonasına çevrilmiş, bütün dünya tərəfindən onun sənətinin ucalığı qəbul edilmişdi.

24 oktyabr 1981-ci ildə məşhur kostyum-dizayner sümük iliyi xərçəngindən dünyasını dəyişmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Edith Head // Internet Broadway Database (ing.). 2000.
2. 1 2  Edith Head // filmportal.de. 2005.
3. ↑  *Rəfiqə Əlisəfa.* "Ən çox "Oskar" alan qadın" (az.). kult.az. 28 oktyabr. 2014-11-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-01-24.
**Təkqardaş zanbaq** (*lat.* Lilium monadelphum) — bitkilər aləminin zanbaqçiçəklilər dəstəsinin zanbaqkimilər fəsiləsinin zanbaq cinsinə aid bitki növü.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Hündürlüyü 1 m-ə çatan və ondan hündür olan bitkidir. Soğanağı enli-yumurtaşəkilli, xaricdən krem rəngli pulcuqla, qalın, düz, sıx yarpaqla örtülmüşdür. Aşağı yarpaqları enli-neştərşəkilli, yuxarı yarpaqları xətvari-neştərşəkillidir, aşağı tərəfdən kənarları və damarlar kirpikciyə oxşar yumşaq tüklüdür. Çiçəkləri piramidavari salxım çiçək qrupunda toplanmış və (1) 3-6 ədəd əyilmiş çiçəkdən ibarətdir; çiçəkləri iridir, qıfaoxşardır, qızılı-sarı rənglidir, ətirlidir və uzunluğu 8-10 sm-dir. Çiçəkyanlığının yarpaqcıqları neştərvaridir, qaidə hissəsinə doğru az daralmış, çiçəkləmənin sonuna yaxın azacıq geriyə qatlanmışdır. Qutucuq 4 sm-ə yaxın uzunluqdadır. İyun ayında çiçəkləyir, iyun-avqust aylarında meyvə verir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazın şərqində, qərbində, Quba sahəsində yuxarı dağ qurşağında və subalp qurşağında yayılmışdır.

Yaşayış mühiti
--------------

Nəmli dərələrdə, meşənin yuxarı ətrafında, kolluqlarda, talalarda və rütubətli subalp çəmənliklərində rast gəlinir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1425232
* Wikispecies: Lilium monadelphum
* BOLD: 635523
* EoL: 1002638
* EUNIS: 188134
* GBIF: 2753056
* GRIN: 22191
* iNaturalist: 486420
* IPNI: 537678-1
* ISC: 115268
* NCBI: 83805
* Plant List: kew-280007
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:537678-1
* Tropicos: 18405247
* WCSP: 280007
* WFO: wfo-0000678767

 |
**Musine Kokalari** (alb. Musine Kokalari; d. 10 fevral 1917, Adana, Osmanlı İmperiyası – ö. 14 avqust 1983, Rreşen, Albaniya) — Alban yazıçı.

Albaniyada kitabı çap edilən ilk qadın yazardır. Gənclik illərində üç əhvalat kitabı çap olunan Kokalari, İkinci Dünya müharibəsindən sonra *"xalq düşməni"* kimi günahlandırılaraq həbs olunmuşdur. 18 ilini həbsxanada, 19 ilini isə konslagerdə keçirmişdir. Ömrü boyu bir daha yazı yazmasına icazə verilməmişdir.

Həyatı
------

10 fevral 1917-ci ildə Adanada dünyaya gəlmişdir. Əslən Ergirili olan ailəsi ilə birlikdə 1920-ci ildə Albaniyaya köçmüşdür. Ədəbiyyat təhsili almaq üçün 1938-ci ildə Roma Sapienza Universitetinə daxil olmuş və 1941-ci ildə Osmanlı dövründə yaradıb-yaratmış alban şairi və yazıçısı olan Naim Fraşeri barəsində doktorluq dissertasiyası yazaraq təhsilini tamamlamış və ölkəsinə geri dönmüşdür.

Albaniyaya döndükdən sonra xalq mədəniyyətindən ilhamlanan hekayələrini kitab halında çap etdirmişdir. Bu əsər, Albaniyada bir qadının yazarın çap olunan ilk kitabı olaraq qəbul edilir. Bundan sonra 1940-cı illərin əvvəllərində iki qısa hekayələr kitabı çap olunmuşdur.

Məhkəmə prosesi, 1946-cı il
17 yanvar 1946-cı ildə *"xalqın düşməni"* ittihamı ilə günahlandırılaraq həbs olundu. Həbs olunmasından əvvəl Tiranadaki müttəfiq qüvvələrə məktub göndərərək azad seçki və ifadə azadlığı tələbini çatdırmışdı. Buna görə də iyirmi il həbs cəzası aldı. Mat vilayətindəki Burrel həbsxanasında 18 il yatdıqdan sonra 1961-ci ildə azad edildi. Amma bu tam azadlıq deyildi. Belə ki, o, ömrünün qalan 19 ilini Mirdite vilayətindəki Rreşen şəhərində olan bir konslagerdə işlədilərək keçirmişdir.

Ona xərçəng diaqnozu qoyulduğundan xəstəxanada müalicə almaq üçün Tiranaya getmək imkanı tapmışdır.

14 avqust 1983-cü ildə vəfat etmişdir.

Xatirəsi
--------

Ölümündən sonra Albaniya Dövlət Başçısı tərəfindən *"demokratiya şəhidi"* elan edilmişdir. Adı Tiranadakı məktəblərdən birinə verilmişdir. Əsərləri qadağan və ya yox edilmiş olduğundan günümüzə gəlib çatmamışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "**Musine Kokalari – Albania**, *PEN International web sitesi, Erişim tarihi:23.03.2015*". 2015-12-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-15.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Musine Kokalari*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Musine Kokalari: How the Social Democratic Party was created Arxivləşdirilib 2016-04-21 at the Wayback Machine  (ing.)
* Bermude të Gjirokastrës: Musine, Ismail, Enver nga Shpend Sollaku – Noé Arxivləşdirilib 2016-04-24 at the Wayback Machine  (alb.)
* Musine Kokalarit, përkujtohet 30 vjetori i ndarjes nga jeta  (alb.)
**Sadhana Şivdasani** (2 sentyabr 1941, Kəraçi, Britaniya Hindistanı – 25 dekabr 2015, Mumbay) — Sadhana kimi də tanınan, hind aktrisası.

1960–1981-ci illərdə kino sənayesində fəal iştirak etmişdir. Rac Xoslanın rejissoru olduğu filmlərdə sirli qadınları canlandırdığı üçün xalq arasında "Sirli Qız" kimi tanınan Şivdasani 1960-cı illərin ortalarından 1970-ci illərin əvvəllərinə qədər ölkədə ən çox qazanan aktrisalar arasında olmuşdur.

Kəraçidə anadan olan Şivdasani və ailəsi Hindistanın parçalanmasından sonra üsyanlar zamanı 7 yaşında ikən Mumbaya köçmüşdür. O, uşaqlığından aktrisa olmağa can atmışdır və təhsilini Jai Hind Kollecində başa vurmuşdur. Shree 420 (1955) filmində diqqətdən kənarda qaldıqdan sonra Şivdasani rejissor Sashadhar Mukherjee tərəfindən kəşf edilmişdir və onu aktyorluq məktəbinə yazdırmış və sonradan ona "Simlada Sevgi" (1960) romantik komediyasında ilk baş rolunu vermişdir. Simlada Sevgi filminin müvəffəqiyyət qazanmasından sonra Şivdasini bir neçə filmdə, o cümlədən Parax (1960) və Əsli-Nəqli (1962), döyüş filmi Hum Dono (1961) və macəra filmi Ek Musafir Ek Haseena (1962) filmlərində özünü sübut etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Sadhana Shivdasani // Find a Grave (ing.). 1996.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · IMDb · Kinopoisk |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave |
| Normativ yoxlama | GND: 139172602 · ISNI: 0000 0000 7984 8362 · LCCN: n2007201631 · VIAF: 16686509 · WorldCat VIAF: 16686509 |