recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Edvard Beneşin villası** və ya **Prezident evi** (çex. Prezidentský domek, Vila Dr. Eduarda Beneše) — Çexoslovakiyanın ikinci prezidenti Edvard Beneşə məxsus olmuş Praqa qəsrinin yaxınlığındakı Kral bağında yerləşən binadır.

Möhtəşəm Kral bağı Praqada XVI əsrdən mövcuddur. Burada Mərkəzi Avropada nadir rast gəlinən ağac və ekzotik bitkilər yetişdirilirdi. 1731-ci ildə parkın qərb hissəsində, Kraliça Annanın intibah dövrünə aid yay sarayının yaxınlığında, tropik floranın inkişaf etdirilməsi üçün oranjereya kompleksi tikilmişdi. Yüksək barokko üslublu bina K.İ.Dintsenhoferin layihəsi əsasında yaradılmışdır.

1938-ci ildə oranjereya Edvard Beneşin iqamətgahının tərkib hissəsinə çevrilmişdi. Prezident binanın yerləşdiyi ərazini və onun pəncərəsindən gözəl bağa açılan mənzərəni çox bəyənmişdi. Mövcud qədim oranjereya binasına üçbucaq frontonlu və eyni üslubda sadə fasadları olan iki mərtəbəli fligel əlavə edilmişdi. Beləliklə, yeni əlavələr zərif görünüşlü barokko korpusunu ahəngdar şəkildə tamamlayır. Villanın tikintisinə Praqa qəsrinin və Hardçanı rayonunun baş memarı Pavel Yanak rəhbərlik edirdi.

Bu ev 1938-89-cu illər ərzində sosialist Çexoslovakiya Prezidentlərinin rəsmi iqamətgahı olmuşdur. Təhlükəsizlik səbəblərindən həmin illərdə Kral bağının böyük bir hissəsi bağlanmışdı - yalnız Yay sarayının qarşısında olan kiçik bir sahə ictimaiyyət üçün açıq qalmışdı.

Dəyişikliklər yalnız Vatslav Havelin prezidentliyi dövründə baş vermişdir - Prezident öz şəxsi evini rekonstruksiya edən zaman, bir neçə ay bu villada yaşamışdır. Vatslav Klaus da bu iqamətgahda yaşamaqdan imtina edir. 1990-cı ildən, Kral bağı mövsümi rejimində ictimaiyyət üçün açılmışdır. İndi hər bir insan Prezident evini görə və onun fonunda şəkil çəkdirə bilər.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Edvard Beneşin villası*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Президентский домик на сайте Прагагид
* Президентский домик: фото, описание (Prezidentsky domek)
* Fotogalerie k článku Kouzlo pražských zahrad - Prezidentský domek Arxivləşdirilib 2016-03-13 at the Wayback Machine

| ⛭Praqa qəsrinin görməli yerləri |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Praqa 1 rayonunun gerbiPraqa 1 rayonunun gerbi | 

| Saraylar, malikanələr və mülklər |
| --- |
| 
Rojmberk sarayı | Köhnə Kral sarayı (və zal) | Lobkovitz sarayı | Kraliça Annanın yay sarayı | Praqa qəsrinin maneji | Köhnə probst evi | Top oyunları üçün zal | Eduard Beneşin villası
 |

| Kilsələr |
| --- |
| 
Müqəddəs Vit kafedralı | Müqəddəs Georgi bazilikası (və monastır) | Bütün Müqəddəslər kilsəsi | Müqəddəs Xaç kapellası
 |

| Qüllə və Qala istehkamları |
| --- |
| 
Daliborka | Qara qüllə | Mihulka | Ağ qüllə
 |

| Küçə və meydanlar |
| --- |
| 
Qızıl küçə | Yirjska | Müqəddəs Georgi meydanı | Barıt körpüsü | Köhnə qəsr pilləkəni
 |

| Bağlar |
| --- |
| 
Kral bağı | Hardikov bağı | Na Valex bağı | Cənnət bağı | Na Opişi | Müqəddəs Vatslav üzümlüyü | Maral xəndəyi | Oranjereya | Əncir bağı
 |

 | Praqa 1 rayonunun bayrağıPraqa 1 rayonunun bayrağı |

 |
**Qırxlar qəbiristanlığı** — Qafqazın ən qədim dəfn yerlərindən biri olan Dərbənd qəbiristanlığı. Qəbiristanlıq Qırxlar-qapı darvazasından bir kilometr şimalda yerləşir.

Qəbiristanlıq yaxşı işlənmiş daşlardan iki metrlik hasarla hasarlanıb. Bu hasar iki pillədən ibarətdir və görünür ki, bir neçə dəfə yenidən qurulmuşdur. Hasarın şimal tərəfində bir giriş portalı qurulmuşdur..

Orta əsr ərəb mənbələrinə və "Dərbəndnamə" yerli tarixi salnaməsinə görə, bu qəbrstanlıq Salman ibn Rəbiə əl-Bahilinin rəhbərliyi altında Dərbəndə edilən ilk ərəb yürüşü ilə əlaqədardır. Əfsanələrdən birinə görə, ərəb fəthçilərinin yerli sakinlərlə 6 günlük döyüşü nəticəsində sırasıyla 40 və 20 min əsgər şəhid olur. Ölən 40 ərəb Qırxlar qəbiristanlığında dəfn olunur. Daha sonra qəbiristanlığda bir sıra məzarlar qurulur.

Qırxlar şəhərin şimal qəbiristanlığının bir hissəsidir. Qəbiristanlıq böyük və kiçik bölmələri olan uzun tərəfləri ilə bir-birinə bitişik iki düzbucaqdan ibarətdir. Böyük bölmədə üç sıra 40 qədim sinə formalı məzar daşından, kiçik bölmə isə bir sıradan ibarətdir. Qəbir daşları uzunluğu 3,2 metrə qədər, hündürlüyü 80 sm, eni 70 sm və qalınlığı 10-12 sm-ə qədər olan sənduqədir. Böyük bölmənin içərisində 185 sm hündürlüyə malik baş daşları vardır.

Qəbiristanlıq şəhidlərin dəfn yeri olaraq müsəlmanlar tərəfindən ziyarət edilir.

Azərbaycanlı memar tarixçisi Şamil Fətullayevin əcdadları, o cümlədən babası Məmməd-Nəbi Fiqarov qəbiristanlıqda dəfn edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Кладбище Кырхляр в Дербенте". sputnik.ru. Спутник-Туризм. 2020-01-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-01-18.
**Gəngiz şorangəsi** (*lat.* Salsola nodulosa) — bitkilər aləminin qərənfilçiçəklilər dəstəsinin pəncərkimilər fəsiləsinin şorangə cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Qafqazda təbii halda bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Geniş şaxələnmiş, xırda kolcuqdur, boyu 15–20 (30) sm, diametri 15–25 sm, dib hissəsi odunlaşmışdır. Cavan zoğları qısa, bizvari, üçtillidir, uzunluğu 4–5 mm-dir. Çiçəkləri sünbülvari çiçək qrupunda yerləşir. Sentyabr ayında çiçəkləyir. Meyvələrin qanadları böyrəkşəkilli və ya enli tərs yumurtavaridir. Narıncı və ya sarı-şabalıdı rənglidir, sonradan solğunlaşır. Vegetasiya əsasən, mart-aprel aylarında başlayır, avqust ayına qədər davam edir. Oktyabr ayında meyvələri yetişir. Toxumla çoxalır, ancaq cücərmə qabiliyyətini tez itirir.

Ekologiyası
-----------

Duza, quraqlıqlaşmış və şorakətləşmiş quru torpaqlarda bitir. Efemerlərin inkişafı və həmçinin torpaüstü mamır və şibyələr substratın duzluluq dərəcəsindən və ilin mövsümi iqlim şəraitindən asılı olaraq böyük dəyişikliklərə məruz qalır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Xəzər, Kür-Araz ovalıqlarında, Abşeron, Qobustan, Naxçıvan düzənliklərində, arandan aşağı dağ qurşağına qədər təpələrin quru şorlaşmış yamaclarında və hündür quru düzənliklərdə cəngəlliklər əmələ gətirir. Abşeronda dənizkənarı ərazilərdə təbii halda bitir.

İstifadəsi
----------

Qış otlaqları üçün yararlıdır. Payız və qışda xırdabuynuzlu mal-qara, atlar və dəvələr gəngizi çox həvəslə yeyir. Bir kolun yaşıl yem kütləsi 50–120 q-dır. Gəngizin tərkibində (mütləq quru maddəyə görə) 8,84 soda və 2,56% potaş vardır. Payızda meyvəvermə dövründə dekorativ görünür. Eroziyaya uğramış, quru şorlaşmış yamacların bərkidilməsində istifadəsi məqsədyönlüdür.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Salsola nodulosa* | 
* Wikidata: Q15554718
* Wikispecies: Caroxylon nodulosum
* APDB: 223631
* EUNIS: 168049
* GBIF: 3757234
* iNaturalist: 1035965
* IPNI: 166967-1
* Plant List: kew-2481314
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:166967-1
* Tropicos: 7201321
* WFO: wfo-0000435909

 |
| *Caroxylon nodulosum* | 
* Wikidata: Q22105715
* GBIF: 3759462
* IPNI: 164644-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:164644-1
* Tropicos: 100306657
* WFO: wfo-0000588232

 |
**Amanzimtoti çayı** (həmçinin Manzimtoti kimi də tanınır), Cənubi Afrikanın KvaZulu-Natal əyalətində Adams Misyon adlı şəhərin şimal-qərbindəki qısa bir çaydır və Cənubi Afrikanın Amanzimtoti şəhərindən keçir.

Etimologiyası
-------------

Zulu Kralı Şaka deyilənə görə bu çayın suyundan içdikdən sonra onu "Kanti amanzi mtoti" ,yəni "Şirin su" adlandırdı və vu ad ingilis dilçiləri bu çayı 
Amanzimtoti adlandırmağa başladılar. Lakin isizulu dilində şirin mənasına gələn söz mnandi Şakanın anasının adına bənzədiyindən o 'toti' kəlməsini istifadə etməyi daha uyğun hesab etdi. Həmçinin çayın adı ilə daha bir etimologiyada var. Bu, isiZulu sözü olan 'udoti'-dən 'toti' yaranmasıdır ki, bu söz də "Kirkli su" mənasını verir.

Tarixi
------

Çay əvvəllər bataqlıqlarla əhatə olunmuşdur, lakin daha sonra şəhərinərazisin genişləndirilmə və zibillərin atılması üçün bu bataqlıqlar dolduruldu.İndi bu zibilliklərin üstü örtülmüş idman meydançalarına çevrilmişdir. Çay indi İlanda Vilds təbiət qorğunun bir hissəsi tərəfindən əhatə olunmuşdur.Çay və əhatə etdiyi ərazi indi bir sıra nəsli tükənməkdə olan heyvanlara ev sahibliyi edir və çayın yerləşdiyi ərazinin kiçikliyi nəzərə alınarsa, həddən artıq bio müxtəlifliyə sahibdir.

Şəkillər
--------

* Amanzimtoti laqunuAmanzimtoti laqunu
* Amanzimtoti çayının  İlanda Vilds qoruğundan görüntüsüAmanzimtoti çayının İlanda Vilds qoruğundan görüntüsü

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  M.Purves, 2010
**Ərvənəq mahalı** — XIV əsr-XIX əsrlər. İnzibati ərazi. Təbriz xanlığına bağlı mahallardan biri.

Qısa bilgi
----------

* Sahəsi -
* Əhalisi - türklər
* Mərkəzi— Şəbüstər qəsəbəsi
* Sərhədləri —

Tarixi
------

Bu mahala tarixi ədəbiyyatda bəzən Güney mahalı da deyilir.

Ərvənəq mahalı Təbrizin qərbində, üç fərsəng (21 kilometr) məsafədə yerləşir. Orada 30 kənd var idi. Onların əksəriyyəti o qədər böyük idi ki, hər biri qəsəbəyə (Sis, Şəbistər, Ayqan , Kuzekonan, Sofiyan) oxşayırdı.

Maraqlıdır ki, Həmdullah Qəzvini qəsəbə adlandırdığı həmin yerləri Rəşidəddin «qəryə» kimi qeyd etmiĢdir. Bundan da belə bir nəticəyə gəlmək olar ki, bəhs etdiyimiz dövrdə «qəryə» müasir qəsəbəni, «deh» isə kəndi xatırladır. Qəryə kənddən xeyli böyük idi. Həmin mahalda Rəşidəddin bir sıra qəryələrin, o cümlədən Şalcan, Nəbəst, Kafir, Məlik, Şindabad, Kuşək,
Radiyan adını çəkmişdir. Bu mahalda Gedənciq kəndinin adını da qeyd etmişdir .

Başqa qaynaqlarda yazılır: "Ərvnəq mahalı şəhərin qərbindədir. Başlanğıcı şəhərin üç fərsəxliyindədir, on beş fərsəxliyində qurtarır. Sahəsi beş fərsəxdir. Məhsuldar mahaldır. Təbrizdə olan dənli bitkilər, üzüm, meyvələrin ən məhsuldar yeri buradır. Otuz kəndi vardır və bunların əksəriyyəti böyük qəsəbəyə bənzəyir. Sis, Nist, Şəbüstər, Kuzəkonan və Dayğan, Sufiyan və qeyri".

1594 Təbriz əyalətinin Təbriz sancağının nahiyəsi

* Dizəc Xəlilli kəndi

İstinadlar
----------

1. ↑  «Vəqfname-ye Rəb-i Rəşidi» də «Vayqan» formasında yazılmışdır. Bax: «Vəqfname-ye Rəb-i Rəşidi», səh. 369, 537.
2. ↑  «Vəqfname-ye Rəb-i RəĢidi», səh. 362-363, 365-368, 374-376, 380; «Nüzhət əl-qülub», səh. 90.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Təbriz xanlığı, Bakı, "Mütərcim", 2012.

Həmçinin bax
------------

* Təbriz xanlığı
* Şəbüstər
**Mantaşov Gəray Sultan oğlu** (1913, İlisu, Qax rayonu, Azərbaycan) — İkinci dünya müharibəsi illərində Almaniyada yaradılmış Azərbaycan legionunun üzvü.

Həyatı
------

Gəray Sultan oğlu Mantaşov 1913-cü ildə Qax rayonunun İlisu kəndində anadan olub. II Dünya savaşı dönəmində – 1941-ci ilin dekabrında müharibəyə yollanıb. Əsasən Ukrayna ərazisində gedən döyüşlərdə, Krımda və Ukraynanın digər cənub ərazilərində aparılan savaşlarda iştirak edib.

Müharibə illərində almanlara əsir düşdükdən sonra Azərbaycan legionuna qəbul olunmuş. Müharibənin sonuna qədər legionun tərkibində olmuş və ober-leytenant rütbəsinə kimi yüksəlmişdir. Müharibənin sonunda sovet ordusu tərəfindən həbs olunaraq hərbi tribunala verilmiş. Möcüzə şəklində güllələnmə qərarı Sibirə sürgünlə əvəzlənmiş. Sibirdə daş kömür şaxtasında işləmiş və burda baş vermiş uçqun nəticəsində uzun müddət hərəkət qabiliyyətini itirmişdir. Möhkəm dözümlülük və əzim nəticəsində yenidən ayağa durmağa bacaran Gəray 1955-ci ildə həbsdən qayıtmışdır. Uzun müddət onun keçmişinə görə bütün ailə üzvlərini, qohumlarını təqib etmişlər. Sonralar isə bacarıq və qabiliyyətinə görə kolxozun mühasibi vəzifəsinə layiq görülmüşdür. 1982-ci ildə vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Unudulmuş legioner:Ober-leytenant Gəray Mantaşov" (az.). strateq.az. 2016-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-09-27.
2. ↑  "AZƏRBAYCAN LEGİONERLƏRİ - GƏRAY MANTAŞOV" (az.). ethnoglobus.az. 2017-12-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-12.

Xarici keçidlər
---------------

* 
* 
*

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan legionu
İsrailin on iki qəbiləsinə bölüşdürülən torpaqlar.
**İsrailin on iki qəbiləsi** (ivr. ‏שִׁבְטֵי־יִשְׂרָאֵל‏‎, Šīḇṭēy Yīsrāʾēl; mənası – "İsrailin qəbilələri") — yəhudi müqəddəs kitablarına görə, Bibliyada adı çəkilən, İsrail kimi də tanınan patriarx Yaqubun nəslinin davamçıları arvadları Ləya və Rəhilədən, kənizləri Bəlhə və Zülfədən olan on iki oğlunun qurduğu, birlikdə İsrail xalqını təşkil edən qəbilələr. Müasir elmdə İsrailin on iki qəbiləsinin tarixən mövcud olub-olmamasına şübhə ilə yanaşılır. Onlara görə, 12 rəqəmindən istifadənin milli yaradılış mifinin bir hissəsi kimi simvolik bir ənənəni ifadə etməsi ehtimalı daha yüksəkdir.

Bibliyada
---------

### Övladlar və qəbilələr

İsrail övladları Bibliya patriarxı Yaqubun on iki oğlunun nəslindən gəlirdilər. Yaqubun ən azı bir qızı var idi – Dinə, lakin onun nəslinin davamçıları qəbilə kimi tanınmırdı. Yaqubun oğulları Fəddan-Aramda müxtəlif analardan dünyaya gəlmişdir. Onlar:

* Ləyanın oğulları; Rubən (Yaqubun ilk oğlu), Şəmun, Lavi, Yəhuda, Yəsakir və Zəbulun
* Rəhilənin oğulları; Yusif və Binyamin (Yaqubun sonuncu oğlu)
* Rəhilənin kənizi Bəlhənin oğulları; Dan və Niftalı
* Ləyanın kənizi Zülfənin oğulları; Cad və Aşir

"Qanunun təkrarı 27:12–13"də on iki qəbilənin adları hallanır:

* Rubən (ivr. ‏רְאוּבֵן‏‎, *Rəʼūḇēn*)
* Şəmun (שִׁמְעוֹן, *Šīməʻōn*)
* Lavi (לֵוִי, *Lēwī*)
* Yəhuda (יְהוּדָה, *Yəhūdā*)
* Yəsakir (יִשָּׂשכָר, *Yīssāšḵār*)
* Zəbulun (זְבוּלֻן, *Zəḇūlun*)
* Dan (דָּן, *Dān*)
* Niftalı (נַפְתָּלִי, *Nap̄tālī*)
* Cad (גָּד, *Gāḏ*)
* Aşir (אָשֵׁר, *’Āšēr*)
* Binyamin (בִּנְיָמִן, *Bīnyāmīn*)
* Yusif (יוֹסֵף, *Yōsēp̄*), later split into two "half-tribes":
	+ Əfraim (אֶפְרַיִם, *’Ep̄rayīm*)
	+ Mənəssə (מְנַשֶּׁה, *Mənašše*)

### Bölüşdürülən torpaq

"Yuşə 13-19"a əsasən, İsrail torpağı İsrailin on iki qəbiləsinə uyğun olaraq on iki hissəyə bölünmüşdü. Bununla belə, torpaq alan qəbilələr Bibliyadakı qəbilələrdən fərqlənirdi. Lavi qəbiləsinin torpaq mülkiyyəti yox idi, lakin onların idarəsi altında altı sığınacaq şəhəri və Yerusəlim məbədi var idi. Yusif qəbiləsi üçün torpaq sahəsi yox idi, lakin Yusifin iki oğlu Əfraim və Mənəssə atalarının torpaq payını almışdılar.

İslamda
-------

Quranda Musanın qövmünün on iki qəbiləyə bölündüyü bildirilir. Əraf surəsinin 160-cı ayəsində yazılmışdır (Əlixan Musayevin tərcüməsi):

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Biz onları on iki nəslə – ümmətə böldük. Qövmü Musadan su istədikdə, Biz ona: "Əsanla daşa vur!" – deyə vəhy etdik. Ondan on iki çeşmə qaynayıb çıxdı. Hər qəbilə özünün su içəcəyi yeri bildi. Biz onların üstünə buludla kölgə saldıq, onlara manna və bildirçin endirdik, (özlərinə də:) "Sizə ruzi kimi verdiyimiz pak şeylər-dən yeyin!" (– dedik.) Onlar Bizə zülm etmədilər, ancaq özləri özlərinə zülm etdilər. | "|

İstinadlar
----------

1. ↑  Genesis 35:23-26
2. ↑  Genesis 48:5
3. ↑  Joshua 14:14
4. ↑  "7. əl-Əraf surəsi, 160-ci ayə, | Öz Kitabını oxu | quran.az". quran.az.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***İsrailin on iki qəbiləsi*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* The Twelve Tribes at *The Jewish Encyclopedia*
* The Twelve Tribes of Israel at the Jewish Virtual Library
**Gənzə qəbristanlığı** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Ordubad rayonunun Gənzə kəndi mərkəzində arxeoloji abidə.

Haqqında
--------

Qəbirlərin əksəriyyətinin yerüstü əlamətləri itmiş və baş daşları torpağın altında qalmışdır. Qəbiristanlıq qərb-şimal istiqamətinə yönəlmiş müsəlman qəbirlərindən ibarətdir. Qəbirlərdən bəzisinin ətrafında dördkünc formalı daş düzümləri, bəzilərinin üzərində isə kiçik oval təpəciklər qalmışdır. Qəbirlərdən bir neçəsinin baş daşları yonulmuş Ordubad rayonu üçün xarakterik olan yaşılımtıl rəngli daşlardan hazırlanmışdır. Onlar dördkünc formalı olub tağşəkilli sonluqla tamamlanmışdır. Baş daşlarının üzərində ərəb əlifbası ilə yazılmış kitabələr vardır. Kitabələr 16–17 əsrlərə aiddir. Yerli əhalinin deyiminə görə qəbristanlığın yerləşdiyi torpaq sahəsi Hacı Hüseynquluya məxsus olmuş və o bu sahəni kənd qəbiristanlığı üçün bağışlamışdır. Axtarışlar zamanı qəbiristanlığın ərazisindən Son Orta əsrlərə aid şirli və şirsiz keramika məmulatı aşkar olunmuşdur. Qəbiristanlıqda 15 əsrdən sonra dəfn mərasimləri keçirilməyə başlanılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Naxçıvan abidələri ensiklopediyası", Naxçıvan, AMEA Naxçıvan bölməsi, 2008, səh. 132–133
**Gəray bəy Vəkilov** (d.1884) - (v.1952, Bakı ş.) — 1918-ci ildə yeni yaranan süvari rotalarının təşkilatçısı, Gəncədə I süvari alayının komandiri, 1920-ci ilin əvvəllərində isə Bakıdakı I kadet korpusunda hərbi təhsil idarəsinin rəisi, polkovnik. Birinci süvari alayının komandiri kimi Gəncə, Tərtər və Bakıda xidmət edib. Abbasqulu bəy Vəkilovun oğludur. "Müqəddəs Georgi" ordeninin üçüncü dərəcəsilə təltif olunub.

Həyatı
------

Polkovnik Gəray bəy 1884-cü ildə Abbasqulu bəy Məmmədhəsən oğlu Vəkilovun ailəsində anadan olub. Tiflisdəki kadet korpusunu bitirib. Rus-Yapon və I Cahan savaşlarında döyüşən orduda iştirak edib. Döyüş xidmətlərinə görə "Müqəddəs Georgi" ordeninin üçüncü dərəcəsilə təltif olunub. Iyirminci ildən sonra Şəkidə yerləşən ikinci qırmızı kadet korpusunda xidmət edib.

Çar və Müsavat zabiti olduğuna görə şübhəli şəxs kimi dəfələrlə həbs edilib.

Tərtər və Bakıda xidmət edib.

Polkovnik Gəray bəy Vəkilovun üç oğlu son illərə kimi sağ idi: Böyükağa (1914-1995), Rüstəm (1916-1998). Fərrux (1921-1998).

1924-cü ildə ordudan tərxis olunan Gəray bəy ömrünün axırınadək Respublika Maliyyə Nazirliyində işləyib. 1952-ci il martın 14 də Bakıda vəfat edib.

Mükafatları
-----------

* Müqəddəs Georgi ordeni

Həmçinin bax
------------

* Cəmil bəy Vəzirov
* Bahadır Vəlibəyov

Mənbə
-----

* Mənbə: Şəmistan Nəzirli "Azərbaycan Generallar"
**Jozef Dion Nqyut** (*ing.* Joseph Dion Ngute; *fr.* Joseph Dion Ngute; 12 mart 1954, Ndian[d], Cənub-qərb bölgəsi[d]) — 2019-cu ilin yanvarında təyin edildikdən sonra hazırda Kamerunun 9-cu Baş naziri olan Kamerunlu siyasətçi. O, 2009-cu ildən bu vəzifədə çalışan Filemon Yanqı əvəz edib.

Həyatı
------

Nqyut Kamerunun ingilis dilində danışılan Cənub-qərb bölgəsində anadan olub və eyni zamanda yerli qəbilə rəisidir.

Nqyut Kamerunun Cənub-qərbində yerləşən Bonqonq Barombidə anadan olub. 1966–1971-ci illərdə Buea İkidilli Liseyində təhsil alıb və burada *"A Advanced"* səviyyəsini Baş Təhsil Sertifikatı alıb. 1973–1977-ci illərdə II Yaunde Universitetində aspirantura təhsili aldı və oranı hüquq diplomu ilə bitirdi. Sonra 1977–1978-ci illərdə Londonda Kraliça Meri Universitetinə qəbul oldu və burada hüquq üzrə magistr dərəcəsi aldı. 1978–1982-ci illərdə İngiltərədə Vorvik Universitetində hüquq üzrə doktorluq proqramını keçdi.

Fəaliyyəti
----------

1980-ci ildən etibarən II Yaunde Universitetinin professorudur. 1991-ci ildə Qabaqcıl İdarəetmə və Magistratura Məktəbinin direktoru vəzifəsində çalışıb. 1997-ci ildə Xarici İşlər Nazirinə nazir nümayəndəsi olaraq kömək etdi və beləcə siyasətlə məşğul olmağa başladı. 2018-ci ilin mart ayında Respublika Məclisində Xüsusi Vəzifələr Naziri təyin edildi. 4 yanvar 2019-cu il tarixində Prezident Pol Biya tərəfindən Baş nazir olaraq təyin olundu.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  "Dion Ngute appointed as Cameroon's new Prime Minister". Journalducameroun.com. 4 January 2019. 11 April 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 January 2019.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-04-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-30.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-02-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-30.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-01-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-30.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Twitter · Twitter |
| Normativ yoxlama | GND: 1214886531 · VIAF: 1309159639278643290004 · WorldCat VIAF: 1309159639278643290004 |
**Gəray Vəlibəyov** — müharibə zamanı üç dəfə ağır yaralanmış, 3 orden və medallarla təltif edilmişdir.

Həyatı
------

Gəray İldırım bəy oğlu Vəlibəyov 1918-ci ildə Ağdam rayonunda anadan olub. Orta təhsilini Ağdam rayonunda alıb. Hərb sənətinə olan marağı onu Gürcüstanda yerləşən Hərbi məktəbdə təhsilini davam etdirməsinə səbəb olub. Məktəbdə fiziki hazırlığı və hərb sənətinə həvəslə yiyələnməsi atası tərəfindən sevinclə qarşılanmışdır. Sonra atası İldırım bəy Vəlibəyovun məsləhəti ilə Gürcüstanda təhsilini leytenant rütbəsində başa vuran Gəray təhsilini davam etdirmək üçün Moskva şəhərinə gedib və orada yerləşən M. V. Frunze adına Moskva Hərbi Akademiyasına daxil olub. 1941-ci ildə Böyük Vətən müharibəsi başlayanda Akademiyanın son kursunda təhsil alan gənc zabit Gəray Vəlibəyov hərbi mütəxəssis kimi müharibəyə göndərilib.

1945-ci il müharibəni qələbə ilə başa vuran podpolkovnik Gəray Vəlibəyov müharibə zamanı üç dəfə ağır yaralanmış, 3 orden və medallarla təltif edilmişdir. Müharibədən sonra Moskvaya, təhsilini davam etdirmək üçün M. V. Frunze adına Moskva Hərbi Akademiyasına qayıdib. 1947-ci ilin iyul ayında Akademiyanı bitirməsi və polkovnik rütbəsi alması ilə əlaqədar tədbirdən sonra, məzunlarla Moskva çayında çimərkən faciəli surətdə həlak olub.

Ön sırada sağdan 1-ci
Moskva Tatar qəbrstanlığı,  
Gəray Vəlibəyovun dəfni

Döyüş yolu
----------

Gəray Vəlibəyovun döyüş yolu Ukrayna cəbhəsindən başlayıb. Qırmızı bayraqlı 28-ci qvardiya atıcı diviziyasının komandiri general Q. İ. Çurmaevin, komandanlığı altında 89-cu qvardiya atıcı polkunda təlim batalyonunun komandiri olub. Sonralar o polk komandiri vəzifəsinə təyin edilib. Şərəfli döyüş yolu keçib, onların nailiyyətləri haqqında Sovet-informasiya bürosu demək olar ki, bütün xəbərlərində polkun döyüş uğurları haqqında məlumatlar verirdi. G. Vəlibəyov Ukrayna, Moldava, Bolqarıstan torpaqlarının faşistlərdən azad olunmasında fəal iştirak edib. Döyüş dostu polkovnik İ. A. Vyazankin 1978-ci ildə Moskvada nəşr etdirdiyi *За Строкой Боевого Донесения* kitabında geniş məlumatlar verib.

Mükafatları
-----------

* Qırmızı ulduz ordeni
* Aleksandr Nevski ordeni
* Boqdan Xmelinski ordeni

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* ВОЕННАЯ ЛИТЕРАТУРА—Мемуары—Вязанкин И. А. За строкой боевого …
*
Culfa rayonunun Gal kəndindən şimal-şərqdə, İlandağın şimal yamacında, sıldırım qayalarla əhatə olunmuş orta əsrlərə aid İlandağ yaşayış yerinin əhalisi arasında yayılmış adı "Nəbi qalası"dır. Bu abidədə 1991–ci ildə kəşfiyyat xarakterli tədqiqat işləri aparılmışdır. 

Qalanın ətrafı möhrədən tikilmiş divarlarla əhatə edilmişdir. Mədəni təbəqənin qalınlığı 0,5 m – dən 1 m - ə çatır. Yerüstü materiallar əsasən gil qab qırıqlarından (çəhrayı rəngli küpə, kasa tipli qablar) ibarətdir. İlandağ yaşayış yerinin XI – XVIII əsrlərə aid olması güman edilir. Tarix üzrə fəlsəfə doktoru Elnur Kəlbizadə bu ərazinin orta əsr mənbələrində, o cümlədən Həmdullah Qəzvininin xatırladığı dörd Naxçıvan qalasından biri olan Tağmar qalası olması fikrini irəli sürmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  İlandağ məqaləsi, Naxçıvan Ensiklopediyası, AMEA, Bakı, 2002, səh 210
2. ↑  "Kəlbizadə E. Naxçıvanın tarixi coğrafiyası (XII-XVIII əsrin I yarısı), Naxçıvan:Əcəmi, 2016, 200 s." (PDF). 2017-07-31 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-13.
**Nəcd sultanlığı** (*ərəb.* سلطنة نجد‎, *Salṭanat Najd*) — 1921-ci ildən 1926-cı ilə qədər mövcud olmuş sultanlıq. Bu, Səud sülaləsinin rəhbərlik etdiyi monarxiya və müasir Səudiyyə Ərəbistanının qanuni sələfi idi. Riyad əmiri Əbdüləziz ibn Səud tərəfindən yaradılmışdır. O, Nəcd və onun tabeliyində olanlar üzərində özünü sultan elan etmişdi. 2 dekabr 1922-ci ildə Nəjd Küveyt ilə bir-birlərinin sərhədlərini müəyyən edən müqavilə imzalamış, sərhəd 29-cu paralel boyunca düz xətt kimi təyin olunmuşdur. 1925-ci ilin dekabrında Hicaz krallığı Əbdüləziz ibn Səudun qüvvələrinə təslim olmuşdur, o isə daha sonra 1926-cı ilin yanvarında Hicaz kralı elan edilmişdir. O, öz mülklərini Hicaz və Nəcd krallığına birləşdirmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Madawi Al Rasheed. (2002). *A History of Saudi Arabia*. Cambridge, England, UK: Cambridge University Press, p. 63.
2. ↑  "No. 1083 SULTANATE OF NEJD and KUWAIT" (PDF). 1922. 2023-05-15 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-06-15.
**Juau Jilbertu** (*port.* João Gilberto Prado Pereira de Oliveira) - braziliyalı musiqiçi, gitarist, bosa nova musiqinin ən məşhur simalarından biri.

Həyatı
------

Juau Jilberu 1931-ci ildə Braziliyanın Baiya bögəsində Juazeyru şəhərində imkanlı iş adamı Jovinianu Dominqos di Oliveyra və Martinya du Pradu Pereyra di Oliveyranın ailəsində dünyaya göz açmışdır. 1942-ci ilə qədər, Arakaju şəhərində təhsil almağa yollanana qədər burada yaşamış, 1946-cı ildə təhsilini başa vuraraq geri qayıtmışdır. Ona ilk gitara da təxminən bu dövrdə, 14 yaşında ikən atası tərəfindən alınmışdır. Juazeyruya qayıtdıqdan sonra o öz qrupunu - "Enamorados du Ritmu" (Ritm aşiqləri) yaratmışdır. 1947-ci ildə Baiyanın Salvador şəhərinə köçmüş və üç il burada yaşamışdır. Lakin, burada o təhsilini davam etdirmir və özünü tamamiylə müsiqiyə həsr edir. 18 yaşı olarkən o artıq yerli Baiya İctimai Radiosunda kruner kimi fəaliyyətə başlayır.

Musiqi karyerası
----------------

Diskoqrafiyası
--------------

Məşhur əsərləri
---------------

İstinadlar
----------

1. ↑  Garcia, Walter (1999). *Bim bom : a contradição sem conflitos de João Gilberto*(in Portuguese). Paz e Terra. ISBN 852190343X. Retrieved 7 July 2019.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Cahangir Rüstəmov.

**Cahangir Mahmud oğlu Rüstəmov** (5 mart 1926, Nuxa – 13 fevral 2007) — Azərbaycan boyakarı, Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı (2002).

Həyat və yaradıcılığı
---------------------

Rüstəmov Cahangir Mahmud oğlu 5 mart 1926-cı ildə Şəki şəhərində anadan olmuşdur. O, 1939-cu ildə 7 illik məktəbi bitirmişdir. 1939–1941-ci illərdə Ə.Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq məktəbində təhsil almışdır. Cahangir Rüstəmov Rəssamlıq məktəbini başa vurduqdan sonra, Surikov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq İnstitutuna daxil olmuş, lakin ailə durumu səbəbindən təhsilini yarımçıq qoyub Bakıya qayıtmışdır.

Rəssamın yaradıcılığı rəngkarlığın bir çox janrını əhatə edərək, milli ruhu və poetikliyi ilə fərqlənir. C.Rüstəmovun yaratdığı tarixi mövzuda çoxfiqurlu lövhələr, həm bayram, zəhmət və istirahət mövzusunda kompozisiyalar, həm də məişət tabloları, epik mənzərələr, portretlər və ifadəli natürmortlar buna nümunədir. Milli koloriti, emosionallığı ilə seçilən "Üzümlük", "Çay becərənlər", "Tarla zəhmətkeşləri", "Kolxozçular", "Balaca köməkçi qız", "Dağlarda", "Şahdağ" və digər tabloları ona şöhrət gətirmişdir. Cahangir Rüstəmov 1945-ci ildə respublika rəssamlıq sərgisində "Axırıncı düşmən əsgəri" adlı əsəri ilə iştirak etmişdir. O, 1955-ci ildə SSRİ Rəssamlar İttifaqı üzvlüyünə qəbul olunmuşdur. Rəssamın 1953-cü ildə Bakıda hesabat sərgisi açılmışdı. Cahangir Rüstəmov 1955-ci ildə "Ən yaxşı uşaq mövzusuna görə" ÜİLKGİ-nin diplom və xüsusi nişanına layiq görülmüşdür. Rəssamın 1962-ci ildə Bakıda "Paris-Tunis", 1973-cü ildə isə Astara rayonundakı Nizami kolxozunda hesabat sərgisi açılmışdır. Onun əsərləri, 1979-cu ildə Azərbaycan rəssamlarının xarici ölkələrdə açılmış sərgilərində iştirak etmişdir.

Azərbaycanın təsviri sənətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə Cahangir Rüstəmov 1982-ci ildə Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı, 2002-ci ildə isə Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı fəxri adlarına layiq görülmüşdür. Rəssamın 2002-ci ildə Bakıda V.Səmədova adına sərgi salonunda fərdi sərgisi açılmışdır. O, 2004-cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü olmuşdur.

Cahangir Rüstəmov 2007-ci ildə vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Cahangir Mahmud oğlu Rüstəmov". 2019-09-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-05.
2. ↑  "Cahangir Rüstəmov". 2018-07-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-05.
3. ↑  "Azərbaycanın Xalq rəssamı Cahangir Rüstəmovun 90 illiyinə həsr edilmiş fərdi yaradıcılıq sərgisi keçiriləcək". 2021-04-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-07.
4. ↑  "Təsviri sənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası fəxri adlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı". 2021-07-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-05.
5. ↑  "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdlərinin verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2020-04-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-05.
**Adam Uolşun qətli** (*ing.* Adam Walsh; d. 14 noyabr 1974-cü il, Florida ştatı, Hollivud — ö. 27 iyul 1981-ci il, Florida ştatı, St. Lucie qraflığı) — 27 iyul 1981-ci ildə Florida ştatı, Hollivudda yerləşən Hollivud ticarət mərkəzindəki "Sears" mağazasından oğurlanan amerikalı uşaq. Onun kəsilmiş başı iki həftə sonra tapıldı. Adamın ölümü dövlət səviyyəsində rezonans doğurdu. Onun atası Con Uolş zorakı cinayət qurbanlarının vəkili oldu və "America’s Most Wanted" televiziya proqramını təşkil etdi.

Qətlin araşdırılması və nəticələri
----------------------------------

Məhkəmə həkimləri Adamın ölümünün boğulma olduğunu və cəsədin tanınmasını çətinləşdirmək məqsədi ilə oğlanın başının kəsildiyini müəyyən etdilər.

Bir müddət Adam Uolşun qətlində Ceffri Damer şübhəli oldu. Sam Damer özü bu ittihamları qəti surətdə inkar etdi.

O, şübhələrə belə cavab verdi:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Hər şeyi etiraf etdim. Viskonsin ştatındakı on altı və Ohayoda bir cinayətin hamısını. Mən tamamilə səmimi idim və əgər digər qətlləri törətmişəmsə onları etiraf edərdim. Mən bunları etməmişəm. Mən sizə hər şeyi danışdım – onları necə öldürdüyümü, necə bişirdiyimi, necə yediyimi. Yaxşı, başqa cinayətləri niyə gizlətməliyəm? | "|

Ottis Tul Adamı öldürdüyünü etiraf etdi, lakin sübut olmadığından bu cinayətə görə heç bir vaxt məhkum edilmədi (sonradan o, ifadəsini geri götürdü). Tul 15 sentyabr 1996-cı ildə qaraciyər çatışmazlığından öldü. Heç bir yeni sübutun olmasına baxmayaraq, polislər 16 dekabr 2008-ci ildə Tulun qatil olduğuna əmin olduqları üçün Uolşın işinin bağlandığını elan etdilər.

Culi Litkott – Heyms kitabında yazır: "Buraxın onları. Uşaqları yetkinliyə necə hazırlamaq olar":

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Adamın atası Con Uolş burada dayanmadı: O, 1984-cü ildə itkin düşmüş və istismar olunan uşaqların Milli mərkəzinin yaradılması üçün Konqressdə lobbiçilik etdi və 1988-ci ildən bəri Fox kanalında "America’s Most Wanted" televiziya verilişinin əsasını qoydu. | "|

Həmçinin bax
------------

* Conbenet Remsi

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ephemera.* "Дамер, Джеффри (Dahmer, Jeffrey)" (rus). www.serial-killers.ru. 2 avqust 2008 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "27 Years Later, Case Is Closed in Slaying of Abducted Child" (ingilis). www.nytimes.com. 18 dekabr 2008 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* В США закрыли нашумевшее дело об убийстве и похищении ребенка
**Zəhər tuluğu** — Ssenari müəllifləri Taleh Yüzbəyov, Orxan Mərdan, Pərviz Həsənov və Cəlil Cavanşir olan, Taleh Yüzbəyovun və Orxan Mərdanın rejissorluğu ilə çəkilən, tammetrajlı bədii Azərbaycan filmi.

Məzmun
------

Bıçaqlandıqdan sonra sağ qalan Adil (Taleh Yüzbəyov), müalicə olunduğu xəstəxanadan çıxıb öz monoton həyatına geri dönməyə hazırlaşır. O hər zamanki kimi, "zəhər tuluğudur" – iş yoldaşlarını, dostlarını, onu müalicə edən həkimi və tibb bacılarını acılamağa, incitməyə, kobudluğa davam edir. Dostu Şakirin və artıq həyat tərzini dəyişdiyini iddia edən tələbə yoldaşı, keçmiş "həyat qadını" Rənanın müşayəti ilə xəstəxanadan çıxıb normal həyatına davam etməyi düşünən Adil inanılmaz bir sınaqla qarşılaşır. Xəstəxananın həyətindən çıxmamış Şakirin maşınına tanımadıqları hamilə qadın əyləşir. Dünyaya gətirəcəyi qız övladını qorumaq üçün ərindən və onun ailəsindən, daha doğrusu abortdan qaçan qadını qorumaq üçün Şakir və Rəna israr edir. Adil bu işə mane olmağa çalışsa da, getdikcə bütün şərtlər onu dünyaya gələcək körpənin xilaskarına çevirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Abbasova, Şahpəri.* ""Zəhər tuluğu" bədii filminin Qala gecəsi keçiriləcək". sputnik.az (az.). 03.12.2015. 2022-01-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27.12.2021.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | IMDb |
**Edvard Hovard Haus** (*ing.* Edward Howard House; 5 oktyabr 1836, Boston – 18 dekabr 1901, Yotsuya[d]) – ABŞ jurnalisti. O, ABŞ mətbuatında Yaponiya və yaponlar haqqında rəyin formalaşmasında vacib rol oynamış, Yaponiyada ingilisdilli *"Tokyo Times"* qəzetini yaratmışdır.

Həyatı
------

Edvard Hovard Haus 1836-cı ildə ABŞ-nin Boston şəhərində doğulmuşdur. Haus müxtəlif peşələrlə məşğul olmuşdur: musiqiçi, teatr meneceri, ABŞ Vətəndaş müharibəsi müxbiri, musiqi və teatr tənqidçisi.

Haus 1871-ci ildə Yaponiyaya gələrək Tokio Universitetinin sələflərindən olan Kaysey Qakkoda müəllim kimi işləməyə başlamışdır. Yaponiyanı dəstəkləyən baxışları səbəbilə Yaponiya hökuməti, xüsusilə də, Okuma Şiqenobu tərəfindən sevilən şəxsə çevrilmişdir. Haus 1873-cü ildə müəllim postunu tərk edərək 1874-cü ildəki Tayvan ekspedisiyasında müharibə müxbiri kimi Yaponiya ordusunu müşayiət etmişdir. 1877-ci ildə hökumətin dəstəyi ilə ingilisdilli *"Tokyo Times"* qəzetini yaratmış və 1880-ci ilə qədər redaktoru olmuşdur. O, bu illərdə eksterritoriallıq, müqavilələrin yenilənməsi və xarici əlaqələr kimi məsələlərdə Yaponiyanın mövqeyini dəstəkləmişdir.

Haus 1880-ci ildə ABŞ-yə qayıtmış, 1881-ci ilin əvvəlində isə Londona köçmüşdür. Londonda teatr meneceri kimi işləməyə başlamışdır. Daha sonra Yaponiyaya qayıtmış, həyatının son illərini Yaponiyada Qərb musiqisini təbliğ etməklə keçirmişdir.

Təltifləri
----------

Haus 1883-cü ildə iflic keçirdikdən sonra Yaponiya hökuməti ona ömürlük pensiya təyin etmiş və Yaponiya qarşısındakı xidmətlərinə görə "Müqəddəs xəzinə" ordeni ilə təltif etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  The New York Times (ing.). / J. Kahn Manhattan, NYC: The New York Times Company, A. G. Sulzberger, 1851. ed. size: 1122400; ed. size: 1132000; ed. size: 1103600; ed. size: 648900; ed. size: 443000 ISSN 0362-4331; 1553-8095; 1542-667X
2. 1 2  .
3. ↑  Find a Grave (ing.). 1996.
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). III cild (G–I). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 240. ISBN 0-87011-623-1. İstifadə tarixi: 6 dekabr 2022.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 10072938 · BNF: 14591030m · CiNii: DA05186405 · GND: 12930039X · ISNI: 0000 0000 8390 8540 · LCCN: n82102577 · NDL: 00766806 · SUDOC: 07671246X · VIAF: 67541818 · WorldCat VIAF: 67541818 |

 |
**Edvard Holit Karr** (28 iyun 1892, London – 3 noyabr 1982, Kembric) — Britaniya siyasət alimi, tarixçisi və jurnalisti

Təhsilini Kembricdə başa vurmuş Edvard Karr 1916-cı ildə Britaniya Xarici İşlər Nazirliyinə qoşulmuş, 1919-cu ildə Paris Sülh Konfransında iştirak etmiş, daha sonra Riqada Britaniya səfirliyində işləmışdir. Riqada olarkən Karr Rusiya ilə maraqlanmağa başlamış və daha sonralar Rusiya haqqında bir çox fundamental əsərlər yazmışdır.

1936-cı ildə diplomatik xidməti tərk edən Karr Aberistvitdə Uels Universitetində Beynəlxalq siyasət üzrə Vudro Vilson professoru işləmiş, 1939-cu ildə özünün məşhur *İyirmi İlin Böhranı* əsərini çap etdirmişdir. 1941-1946-cı illərdə Tayms qəzetində redaktor köməkçisi işləmiş, sonra Oksfordda, daha sonra isə Kembricdə dərs demişdir.

Karr İyirmi İlin Böhranı əsəri ilə beynəlxalq münasibətlər elmində siyasi realizmin əsaslarını qoyanlardan biri olmuş və bu əsərində iki dünya müharibəsi arasındakı dövr üçün hakim olan beynəlxalq münasibətlər nəzəriyyəsini ciddi tənqid etmişdir. Karrın idealistləri və idealizmi tənqidi zamanı üçün elə böyük əks-səda doğurmuşdu ki, idealistlər mənfi təəsssürat yaratmaqdan yaxa qurtarmaq üçün öz adlarını liberalizm və liberalist anlayışlarına dəyişmək qərarına gəlmişdilər

Başlıca əsərləri

* *Dostoyevski: yeni bioqrafiya* (1931)
* *Romantik sürgünlər: XIX əsr portret qalereyası* (1933)
* *Karl Marks: fanatizmin tədqiqi* (1934)
* *Mixail Bakunin* (1937)
* *İyirmi ilin böhranı, 1919-1939: beynəlxalq münasibətlərə giriş* (1939)
* *Sülhün şərtləri* (1942)
* *Millətçilik və sonrası* (1945)
* *Sovet Rusiyasının tarixi* (10 cilddə:1950-1978)
* *Yeni cəmiyyət* (1951)
* *Tarix nədir?* (1961)
* *1917: əvvəl və sonra* (1968)
* *Rus inqilabı: Lenindən Stalinə* (1979)
* *Napoleondan Stalinə* (esselər, 1980)
* *Kominternin alatoranı: 1930-1935* (1982)

Xarici Keçidlər
---------------

Britannikada Edvard Karr haqda məqalə
**Zəhərli heyvanlar** — müxtəlif dəstəyə və növə daxil olan heyvanların orqanizmində daima və ya müəyyən dövr ərzində formalaşan xüsusi maddə, insanların və digər canlıların həyatı üçün təhlükə doğurur. Bu canlılarda əsasən zəhər xüsusi kisəçiklərdə toplanılır. Bu toplanan zəhər həmin canlının müdafiə və hücum orqanı funksiyasını yerinə yetirir. Bəzi canlılarda zəhər onların dərilərində toplanır. Bu isə onlardan qida kimi istifadəsini mümkünsüz edir. Zəhərləri müxtəlif təsir və xüsusiyyətlərə malikdir: zəhər bəzi halda canlını qısa müddətli iflic, bəzi halda isə öldürür.

Elmə məlum olan zəhərli heyvanlar
---------------------------------

Dünyada təxmini 5 min növ heyvan vardır. Heyvanlar arasında əsasən aşağıdakı dəstələrə daxil canlılar zəhərə malikdirlər: Protozoylar, Sürünənlər, Buğumayaqlılar, Suda-quruda yaşayanlar, Balıqlar və Cücülər. Bunula belə dünyada elmə cəmi bir necə növ zəhərli məməli növü məlumdur: Ördəkburun, Yexidna, Yereşənlər. Kök lorilər — yeganə məlum olan zəhərli primat cinsidir.

Azərbaycanda yayılmış zəhərli heyvanlar
---------------------------------------

Azərbaycanda insana təsir göstərə bilən zəhərə malik heyvanlar əsasən ilanlardır. Həmcinin ölkədə hörümçəkkimilərə aid iki növ vardır ki, insan sağlığına zərbə vura bilərlər. Ölkəmizdə üç növ bövə və bir növ hörümçəyə rast gəlinir. Azərbaycanda 8 növ zəhərli ilan vardır. Onlar əsasən gürzələrdir. Arıların (çox sayda sancarsa təhlükə doğurar) və hörümçəklərin demək olar ki, hamısı zəhərə sahib olsalarda insan üçün təhlükəsi yoxdur.

* **İlanlar**
	+ Növ Adi qalxansifət (*Gloydius halys*);
	+ Növ Dinnik gürzəsi (*Vipera (Pelias) dinniki*);
	+ Növ Radde dağ gürzəsi (*Vipera (Montivipera) raddei*);
	+ Növ Kiçik Asiya gürzəsi (*Vipera xanthina*);
	+ Növ Şamaxı gürzəsi (*Vipera shemakhensis*);
	+ Növ Şərq çölgürzəsi (*Vipera (Pelias) renardi*);
	+ Növ Cənubi Qafqaz gürzəsi (*Vipera transcaucasiana*)
	+ Növ Gürzə (*Macrovipera lebetina*);

* Adi qalxansifətAdi qalxansifət
* Radde dağ gürzəsiRadde dağ gürzəsi
* GürzəGürzə

* **Əqrəblər**
	+ Növ Qara əqrəb
	+ Növ Sarı əqrəb
	+ Növ Boz əqrəb

* 
* 
* 

* **Hörümçəkkimilər**
	+ Növ Böv
	+ Növ Qaraqurd

*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Zəhərli heyvanlar". 2013-01-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-13.
2. ↑  "Qaraqurd". 2016-03-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-28.
**Edvard Maletski** (pol. Edward Małecki; *bilinmir* 1941 – 14 yanvar 2018, Varşava, Polşa) — Polşa siyasətçisi, ictimai xadimi, Polşa Xalq Respublikası dövründə demokratik müxalifətin fəalı.

Bioqrafiya
----------

1970-ci və 1980-ci illərdə Maletski Polşa Xalq Respublikasındakı müxalifətlə yaxından maraqlanırdı və bir neçə təşkilatın üzvü idi. Maletski Polşanın kommunist rejimdən demokratik-kapitalist bir cəmiyyətə keçdiyi dövrdə, 1990-cı ilin may ayındakı ilk yerli hökumət seçkilərində öz namizədliyini irəli sürmüş və Varşava şəhərinin Praqa-Poludniye dzelniçasının meri seçilmişdir. O, bu vəzifədə 1990–1992-ci illərdə çalışmışdır. O, siyasi və ictimai fəallığına görə Polşanın Dirçəlişi Ordeninə layiq görülmüşdür. Edvard Maletski 15 yanvar 2019-cu ildə vəfat etmişdir. O, Varşavadakı Brodno qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Z żałobnej karty" (polyak). sws.org.pl. 2019-01-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 yanvar 2019.
2. ↑  "Edward Małecki" (polyak). nekrologi.wyborcza.pl. 2019-04-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 yanvar 2019.
3. ↑  "Bolesna strata" (polyak). pragapld.waw.pl. 2019-01-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 yanvar 2019.
**Edvard Dayvers** (*ing.* Edward Divers; 27 noyabr 1837, London – 8 aprel 1912, London) – Britaniya kimyaçısı. O, Yaponiyada qeyri-üzvi kimyanın qurucularından biri hesab olunur.

Həyatı
------

Edvard Dayvers 1837-ci ildə London şəhərində doğulmuşdur. O, Müqəddəs Varfolomeya xəstəxanasında təhsil almış və Kral Həkimlər Kollecinin diplomunu almışdır. 1854-cü ildə Dublin şəhərinin Kvins kollecinin köməkçi professoru olmuşdur. 1866-cı ildə İngiltərəyə qayıtmışdır. O, 1871-ci ildə H2N2O2 turşusunu kəşf etsə də, Londonun elm dünyasını təsirləndirə bilməmişdir.

Dayvers 1873-cü ildə Yaponiyaya gələrək İmperiya Mühəndislik Kollecinin müəllimi olmuşdur və 1886-cı ilə qədər burada dərs demişdir. Daha sonra Elm Kollecinə transfer olmuş və Sakuray Coci, eləcə də, onun tələbələri ilə kimyəvi tədqiqatlar aparmışdır. Onun əsas tədqiqat sahəsi qeyri-üzvi kimya olmuş, xüsusilə, azot və kükürd tərkibli birləşmələrlə maraqlanmışdır. Onun yapon tələbələri arasında Takamine Cokiçi, Nakamura Sadakiçi və Kavakita Notatsu kimi kimyaçılar olmuşdur.

Təltifləri
----------

Datvers 1899-cu ildə İngiltərəyə qayıtmağa qərar verəndə Yaponiya hökuməti onu "Doğan günəş" və "Müqəddəs xəzinə" ordenləri ilə təltif etmiş, eləcə də, ona professor-emerit titulu vermişdir. Londona qayıtdıqdan sonra Kral Cəmiyyətinin üzvü olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). II cild (Const–F). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 121. ISBN 0-87011-622-3. İstifadə tarixi: 5 dekabr 2022.
Sidney, Ohiodan bir nümunə
**Pilaster**, **pılyastr** və ya **plyastra** – memarlıqda divara yapışdırılmış sütun şəklində istifadə edilən bir tikinti texnikasıdır. Binalarda bəzək elementi kimi istifadə olunur. Dörd künclü bir sütun sütunun yarısı divarın içərisinə yerləşdirilmiş şəkildə olan şaquli bir sütundur. Bəzi hallarda pilaster yarı dairəvi formada da tətbiq oluna bilər.

Ümumiyyətlə, binaların fasadında bir-birinə bağlanmış şaquli sütunlarla harmoniya şəklində görüntü yaratmaq üçün istifadə olunur. Bəzi hallarda, qapı və ya pəncərələrin kənarında bəzək kimi də istifadə edilə bilər.

Qədim Roma və Qədim Yunanıstan memarlığında və İtalyan İntibahı dövründə geniş şəkildə istifadə edilmişdir. New Yorkdakı *Carnegie Hall*da tətbiq olunmuş və Almaniya, İspaniya, İtaliya və Hindistan kimi bir çox fərqli sivilizasiyalarda da izlərinə rast gəlinmişdir. İntibah və ya Yunan oyanışı memarlığı dövrlərində də geniş istifadə edilmişdir.

*Leone Battista Alberti*nin pilaster texnikasının binalarda tətbiq etmə xüsusiyyətlərini öyrənən Rudolf Wittkower, pilaster üçün aşağıdakı tərifi vermişdir:

> 
> 
> "Pilaster, sütundan divara keçid mərhələsi üçün son dərəcə ağıllı bir tətbiq texnikasıdır. Üç ölçülü formasını və daşıyıcılığını itirmiş bir sütun olaraq da təyin edilə bilər."
> 
> 
>

Nümunələr
---------

* Ağac pilaster lentlərindən formalaşan mavi qapıAğac pilaster lentlərindən formalaşan mavi qapı
* Pilaster tətbiqi, Frankfurt, AlmaniyaPilaster tətbiqi, Frankfurt, Almaniya
* Puerta de la colegiata, Lerma, İspaniya*Puerta de la colegiata*, Lerma, İspaniya
* Badami Cave məbədi, HindistanBadami Cave məbədi, Hindistan
Rembrandt: Stefanın daşqalaq olunması, 1625
**Rəcm** və ya **daşqalaq** (*lat.* lapidatio) — hələ qədimlərdə yəhudilərə və yunanların icra etdikləri ölüm hökmü növü.

Quran ayələri daşqalağın əvvəlki qövmllərdə də olmasını təsdiq edir. Məsələn, "*Onlar dedilər: "Ey Şüeyb! Dediklərinin çoxunu başa düşmür və səni aramızda zəif (gücsüz) görürük. Əgər əşirətin (dinimizə tapınan qəbilən) olmasaydı, səni daşqalaq edərdik. Yoxsa sən bizim üçün əziz (hörmətli) bir adam deyilsən!"*", yaxud, *(Gəncləri illərlə yatırtdığımız kimi) beləcə də onları bir-birindən hal-əhval tutsunlar deyə, oyatdıq. Onların biri dedi: "(Mağarada) nə qədər qaldınız?" Onlar: "Bir gün və ya bir gündən az!" - deyə cavab verdilər. Onlardan (bəziləri isə) belə dedi: "Qaldığınız müddəti Rəbbiniz daha yaxşı bilir. İndi içərinizdən birini bu gümüş pulunuzla şəhərə (Tərsusa və ya Əfsusa) göndərin ki, görsün ən təmiz təam hansıdırsa, ondan sizə ruzi (yemək alıb) gətirsin. O, çox ehtiyatlı olsun (ağıllı hərəkət etsin) və sizin barənizdə heç kəsə bir xəbər (nişan) verməsin! Doğrusu, onlar sizi ələ keçirsələr ya sizi daşqalaq edəcək, ya da öz dinlərinə döndərəcəklər. Belə olacağı təqdirdə, siz (nə dünyada, nə də axirətdə) nicat tapa bilməzsiniz!"*

Yuxarıdakı Quran ayələrində daşlamağın inkarçı qövmlərə aid ənənə olduğu bildirilir. Qurani-Kərimin heç bir ayəsində müsəlmanlara hansısa günah edəni daşlayaraq öldürmək kimi bir əmr və ya hökm verilməyib. Rəcm adlanan bu ənənə İslam'a Yəhudilikdən keçmişdir. Tövratda zina edənlərin daşlanaraq öldürülməsi əmr edilir amma Quranın heç bir ayəsində belə əmr və tövsiyə yoxdur. Əksər müsəlmanlar bunu tamamilə əsassız, Hz. Məhəmməd tərəfindən deyildiyi iddia edilən hədislərə söykənərək edirlər. Halbuki Rəcm də daxil olmaqla Yəhudilikdən İslama keçmiş, Quranda olmayan amma Tövratda olan bir çox ənənə, ibadət və tətbiq var. Və bəzi müsəlmanlar bu ibadət və tətbiqlərin Quranda olmamasını və dolayısilə də xurafat olduğunu iddia edənlərə qarşı, bütün bunların hz.Məhəmmədin əmrləri olduğu və özünün də bunları etdiyi kimi heç bir əsası olmayan faktlar ortaya qoyurlar. Nəticə etibarilə bunu söyləmək olar: İslamın qanun kitabı olan Quranda daşlayaraq öldürmək əmri yoxdursa İslamda da yoxdur deməkdir. Digər hədis kitablarında bir çox insanlıqdan kənar və mərhəmətsiz cəza metodları var ki bunları məzhəbə bağlı olanlar qanun hesab etsələr də, Quranda olmadığı üçün İslamda qanun sayılmırlar.

Bir çox müsəlman ölkələrində daşqalaq edam növü kimi tətbiq olunur. Son illər İranda daşqalaq üsulu ilə ölüm hökmlərini dar ağacından asılmaqla - edamla əvəz etməyə başlamışlar

İstinadlar
----------

1. ↑  Hud surəsi, 91
2. ↑  Kəhf surəsi, 19-20
3. ↑  Qanunun Təkrarı, 22/22-24
4. ↑  İran daşqalaq üsulunu edamla əvəz edəcək[*ölü keçid*]
**Ərvah Səbzəvar dərəsi** (*fars.* دره ارواح سبزوار‎) — İranda dərə. Dərə Çah Suxtə kəndindən 3 kilometr (1.9 mil) cənub-qərbdə və Səbzəvardan 55 kilometr (34 mil) cənubda yerləşir. Geoloji cəhətdən bu vadidə Dördüncü dövr çöküntüləri ilə mergel və konqlomeratın növbələşməsi burada müəyyən formasiyaların yaranmasına səbəb olmuşdur. Vadidə mövsümi şəlalələr mövcuddur. Vadinin ucunun bir hissəsində vadi o qədər dar və dəhşətli olur ki, bəzən iki nəfər o hissədən keçə bilmir. Ərvah Səbzəvar dərəsində maral kimi heyvanlar yaşayır. Bundan əlavə, dərədə su eroziyasının nəticəsində daş sütunlar yaranmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "تهیه طرح مطالعاتی دره ارواح ششتمد سبزوار". باشگاه خبرنگاران جوان (fars). 2020-11-05. 2022-04-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 iyul 2022.
2. ↑  "تهیه طرح مطالعاتی درباره دره ارواح ششتمد". خبرگزاری صدا و سیما (fars). 2020-11-05. 2022-04-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 iyul 2022.
3. ↑  "دره ارواح سبزوار در روستای چاه سوخته". اسرارنامه (fars). 2020-04-12. 2022-04-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 iyul 2022.