recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Belarus bayrağı (belarusca: Дзяржаўны флаг Рэспублікі Беларусь (Dzyarjawnı flaq Räspubliki Belarus') )** — Belarus dövlət bayrağı.

Belarus Respublikasının Dövlət bayrağının icazə verilən variantı-ornament yaxınlığında ağ və qırmızı naxışlı qırmızı rəngli qırmızı-yaşıl bayraqdır. Cari dizayn 2012-ci ildə Belarus Respublikasının Standartlaşdırma üzrə Dövlət Komitəsi tərəfindən tətbiq edilib və 1995-ci ilin may ayında keçirilmiş referendumda təsdiq edilmiş ümumi bayraq növünə uyğunlaşdırılıb. 1951-ci il BSSR bayrağının dəyişdirilməsi, ölkənin Sovet İttifaqının respublikalarından biri olduğu dövrdə istifadə edilmişdir. Sovet dövrünün bayrağına edilən dəyişikliklər kommunizm (oraq, çəkic və Qırmızı Ulduz) simvollarının çıxarılması və ornamentin rənglərinin ağdan qırmızıdan ağ rənginə "çevrilməsi" idi. 1995-ci ilin referendumundan hökumət məmurlarının və idarələrinin Dövlət Bayrağı nümunəsi əsasında istifadə etdikləri bir neçə bayraq yarandı.

Bu konstruksiya Belarus Xalq Respublikası tərəfindən 1918-ci ildə istifadə olunan tarixi Ağ-qırmızı-ağ bayrağı əvəz etmişdir, Belarus sovet respublikalarından birinə çevrilməzdən əvvəl və 1991-ci ildə müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra geri qaytarılmışdır. Ağ-qırmızı-ağ bayraq bundan sonra Belarus Cəmiyyətinin Milli istiqamətlənmiş hissəsi, bir sıra ictimai təşkilatlar, o cümlədən hökumətə qarşı etiraz aksiyalarında, həmçinin Belarus diasporu tərəfindən istifadə olunur.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Belarus ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


| ⛭Belarus mövzularda |
| --- |
| 
Gerb • Bayraq • Himn • Dövlət quruluşu • Konstitusiya • Parlament • İnzibati bölgü • Coğrafiya • Şəhərlər • Paytaxt • Əhali • Dillər • Tarix • İqtisadiyyat • Kənd təsərrüfatı • Energetika • Valyuta • Mədəniyyət • Din • Kinematoqraf • Ədəbiyyat • Musiqi • Bayramlar • İdman • Təhsil • Elm • Nəqliyyat • Turizm • Poçt (tarixi və markaları) • İnternet • Silahlı qüvvələr • Xarici siyasət

**Portal "Belarus"**
 | Belarus |


| ⛭Avropa bayraqları |
| --- |
| Suveren dövlətlər | 
* Albaniya
* Almaniya
* Andorra
* Avstriya
* Azərbaycan
* Belarus
* Belçika
* Birləşmiş Krallıq
* Bolqarıstan
* Bosniya və Herseqovina
* Çexiya
* Danimarka
* Ermənistan
* Estoniya
* Finlandiya
* Fransa
* Gürcüstan
* Xorvatiya
* İrlandiya
* İslandiya
* İspaniya
* İsveç
* İsveçrə
* İtaliya
* Kipr
* Latviya
* Lixtenştyen
* Litva
* Lüksemburq
* Macarıstan
* Malta
* Moldova
* Monako
* Monteneqro
* Niderland
* Norveç
* Polşa
* Portuqaliya
* Rumıniya
* Rusiya
* San-Marino
* Serbiya
* Slovakiya
* Sloveniya
* Şimali Makedoniya
* Türkiyə
* Ukrayna
* Vatikan
* Yunanıstan

 |
| Tanınmayan və ya  qismən tanınan dövlətlər | 
* Abxaziya
* Cənubi Osetiya
* Dağlıq Qarabağ
* Dnestryanı
* Kosovo
* Şimali Kipr

 |
| Asılı ərazilər | 
* Aland adaları
* Cersi
* Cəbəllüttariq
* Farer adaları
* Qernzi
* Men adası
* Şpitsbergen

 |
**Dəbbətül-ərz** (*ərəb.* دابة\_الأرض‎) — İslamda Qiyamət gününün əsas əlamətlərindən biridir. Quranın Nəml surəsində, bu canlı günəş qərbdən çıxdığı zaman baş verəcək. Bu vaxt tövbə aradan götürüləcək; heç bir tövbə qəbul edilməyəcək, heç bir əməl qəbul edilməyəcək.

Canlıda Musanın əsası və Süleymanın möhürü olacaq.

Ümumi məlumat
-------------

Qiyamət əlamətlərindən biri hesab edilən əfsanəvi varlıq. Əhdi-ətiqdə əjdahaşəkilli bir varlıqdan müxtəlif adlarla (livyatan, rahav) bəhs edilir (Əyyub 3:8, 9:3, 26:12; Zəbur 74:13, 89:10, Yeşaya 30:7, 51:9-10). Əhdi-cədiddə şeytana bərabər tutulan bu varlığın və tərəfdarlarının Allaha qarşı çıxacağı, sonda isə məğlub olacağı göstərilir (Vəhy 12:13, 13:11-18, 16:13-14, 20:2-3, 7-10). Bu düşüncənin Babil mədəniyyətindən gəlməsi fikri mövcuddur. Dəccal (antixrist) anlayışının yaranmasında Dəbbətül-ərzin təsirinin olması qeyd edilir. Quranda "D.-əDəbbətül-ərz" ifadəsi "ağacqurdu" (34:14) və qiyamət günü yerdən çıxacaq varlıq (27:82) mənasında işlənmişdir. Təfsirlərdə görkəmcə bütün məlum canlılardan fərqlənən, danışa bilən bir varlıq, bəzən də insan obrazında təsvir edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qiyamətin əlamətləri". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-20.
2. ↑  "Evidence of the Hadith". 2021-10-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-20.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İslam** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Aerofobiya** — hər hansı bir hava vasitəsində uçmaqdan yaranan patoloji qorxudur. Bir insan təyyarələrdən qorxursa, başqa bir termin var - "aviafobiya". Amma gündəlik həyatda biz hələ də "aerofobiya" sözünü daha tez-tez istifadə edirik, çünki əksər hallarda biz başqa uçuş vasitələrindən istifadə etmirik, lakin təyyarə ilə ölkənin başqa bölgəsinə, hətta Yer kürəsinə qədər məsafə qət etməli oluruq.

Haqqında
--------

Get-gedə aviosərnişinlər uçmaqdan daha çox qorxurlar. Bu, müxtəlif səbəblərdəndir. Leyden Universitetinin Niderland psixoloqu Lukas Van Qerven təyyarənin bortuna qalxmağa qorxan 5 min insanın davranışını tədqiq edib. Onun nəticələri belədir: Kişilər bu nəqliyyat vasitəsini idarə edə etmədiklərinə görə qorxurlar, deməli nəsə düz olmayanda situasiyaya nəzarət edə bilmirlər. Qadınlar isə gözlənilməz və nəzarət olunmaz emosiyalar yaradan situasiyalar, qəzalardan qorxurlar.

Beləliklə, qadın və kişilər həm də qorxu zonalarına görə fərqlənirlər. Uçuş qorxusunun özü bizim dövrümüzdə kütləvi xarakter daşıyır : Van Qervenin tədqiqatlarının nəticələrini dərc edən La Stampa qəzetinin dəlillərinə görə bu hissi bizim müasirlərimizin 40%-i keçirir.
Müxtəlif mənbələrə görə, adətən aerofobiya 25 ildən sonra ortaya çıxır. 
Aerofoblar uçuşdan qaçmaq üçün əllərindən gələni etməyə çalışırlar ki, bu da onların həyatlarına çoxlu narahatlıq gətirir. Məsələn, tətildə səyahət edərkən, avtomobil və ya qatarla çata biləcəyiniz yerləri seçməlisiniz. Bu, avtomatik olaraq tropik adaları və digər nəqliyyat vasitələri ilə çatmaq çətin olan digər yerləri kurortlar siyahısından çıxarır.

Simptomlar
----------

Aerofobiyanın bütün əlamətlərini vegetativ və zehni olaraq bölmək olar.

***Vegetativ simptomlara aşağıdakılar*** daxildir:

* taxikardiya;
* artıq dərəcədə ayaqların və ovucların tərləməsi;
* tənəffüs hərəkətlərinin tezliyinin artması;
* qarın ağrısı, ürəkbulanma;
* baş ağrıları, əsasən temporal bölgədə;
* bronxospazm pristupları.

***Psixolojı simptomlara aşağıdakılar*** daxildir:

* narahatlıq;
* qıcıqlanma;
* konsentrasiyanın azalması;
* yuxu keyfiyyətinin azalması, kabuslar;
* yorğunluq, iş qabiliyyətinin azalması.

İstinadlar
----------

1. ↑  "КАК НЕ БОЯТЬСЯ ЛЕТАТЬ НА САМОЛЁТЕ". travel.yandex.ru/journal. Archived from the original on 30 May 2023. İstifadə tarixi: 10 May 2023.
2. ↑    (#bare\_url\_missing\_title).  (#archive\_missing\_date) tarixində [prosemenov.ru arxivləşdirilib] (#bad\_url).
3. ↑  "Аэрофобия: Что Это? (Как Победить Страх Авиаперелетов)". psylib.org. 10 may 2023 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  "Аэрофобия - симптомы и лечение". probolezny.ru/aerofobiya. 10 may 2023 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

Aerofobiya
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Oko.

**Morskie Oko** (pol. Morskie Oko; slovak. Morské oko, "Dəniz gözü"; mac. Halas-tó, "Balıqlı göl")) — Polşanın cənubunda, Malopolski voyevodluğunda yerləşən göl. Tatra dağlarında yerləşən dərinliyinə görə dördüncü böyük göl. Morskie Oko gölü Tatra milli park ərazisininin Rıbıy Potok çayı dərəsində yerləşir.

Ümumi məlumat
-------------

Gölü əhatə edən dağların hündürlüyü 1000 metrdən yüksəkdir; Rısı zirvəsi (2499 m) polşa Tarasının ən yüksək zirvəsidir. Bundan başqa ərazidə Menquşoves (2438 m) və Mnix (2068 m) zirvələridə gölü əhatə edir. Gölü avropa şamı ağacları meşəsi əhatə edir.

Keçmişdə göl "Balıqlı göl" adı ilə məşhur idi. Məhs zəngin balıq ehtiyatına malik olması bu adın verilməsinə səbəb olmuş. Gölün şəffaf sularına diqqət yetirsək asanlıqla forel balıqlarını görmək olar. İndiki ad isə mövcud olan əfsanə ilə əlaqədardı: Göl yer altı kanalla dənizlə əlaqəyə malikdir.

Göl kənarında polşa turizm cəmiyyətinin xüsusi daxması yerləşir. Tikili dəniz səviyyəsindən 1405 metr yüksəklikdə tikilmiş və o bu bölgədə ən qədim tikili hesab olunur. Tikili tarixi abidə kimi qorunur.

Morskie Oko bölgənin ən görməli yerlərindən biridir. İl ərzində buranı 50 000 turist ziyarət edir. Gölə çatmaq üçün ən yaxın yoldan piyada 2 saat vaxt lazım. Atlarla səyahətə daha çox üstünlük verilir. Yerli əhali olan Qorallar bələdçilik edir. Qış aylarında gediş gəliş çığ hadisələrinə görə azalır. Göldə çimmək və balıqları yemləmək qadağandır.

Tarixi
------

Morskie Oko haqqında ilk tarixi sənəd 1575-ci ilə aiddir. XIX əsrin sonlarında Qalisiya və Macarıstan arasında gölün kimə məxsus olması ilə bağlı mübahisə yaranmış. Qrats şəhəri məhkəməsi polşa tərəfinin xeyirinə qərar çıxarmışdır. 1933-cü il Polşanın müstəqillik elan etməsindən sonra göl rəsmən polşa dövlətinə məxsusdur.

Şəkillər
--------

* Gölün panoramasıGölün panoraması
* Qərb yamacdan gölün görünüşüQərb yamacdan gölün görünüşü
* Morskie Oko qışdaMorskie Oko qışda
* Morskie Oko aprel ayındaMorskie Oko aprel ayında
* Göl kənarında olan tarixi daxmaGöl kənarında olan tarixi daxma

İstinadlar
----------

1. ↑  "Great Lakes Around the World". 2014-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-13.
2. ↑  "TrekEarth photo with information". 2017-12-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-13.
Təbii yayılması:
----------------

Yaponiyada geniş yayılmışdır.

Botaniki təsviri:
-----------------

Hündürlüyü 10 m-ə və gövdəsinin diametri 30 sm-ə çatan ağacdır. Cavan budaqları əvvəlcə bozumtul-yaşıl, sonradan boz-qonur rəngdə olub, üzəri sıx mərcilərlə örtülüdür. Yarpaqları 30-50 sm uzunluqda olub, ikişər lələkvarıdır. Yarpaqcıqları 3-11 sm uzunluqda olub, kənarları dişli və ya tamdır. M. azedarach növünə çox yaxındır. Çiçəkləri və meyvələri M. azedarach növünün çiçəklərindən və meyvələrindən bir qədər iridir. Meyvələrinin həcmi 25 mm-ə qədərdir. Toxumla çoxaldılır.

Ekologiyası:
------------

Cavan vaxtı İran meliyası növünə nisbətən daha tez böyüməsi ilə fərqlənir.

Azərbaycanda yayılması:
-----------------------

Abşeronda mədəni halda becərilir.

İstifadəsi:
-----------

Abşeronda, Kür-Araz ovalığının yaşıllaşdırilmasında geniş istifadə oluna bilər.

İstinadlar
----------

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine T.S.Məmmədov

Məlumat mənbələri
-----------------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. "Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.

İstinad
-------

* Флoрa Aзeрбaйджaнa. т.5. 1954; Флoрa Kaвkaзa. т.5. 1954;
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
* Azərbaycan flora-sının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008;
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh
Hitrou Beynəlxalq Hava Limanının beşinci aerovağzalı.
**Aerovağzal** və ya **aeroport terminalı** (q.yun. ἀέριος – "hava" + *ing.* vauxhall – "vağzal") — hava limanında sərnişinlərə xidmət göstərmək üçün bina.

Xüsusiyyətlər
-------------

Sərnişin kompleksinin hava limanı zonası mərkəzində yerləşən əsas tikilisidir. Kompleksə, əsasən, bunlar daxil olur: şəhər nəqliyyatı üçün dayanacağı olan vağzalyanı meydança, təyyarə dayanacağı olan perron, perronun texniki xidmət binası, təyyarədəki sərnişinlər üçün yemək hazırlayan sex, mehmanxana, komanda-dispetçer məntəqəsi və s. Aerovağzal daxili və beynəlxalq xətlərə xidmət edə bilər. Aerovağzalda sərnişinlərə göstərilən xidmətlərə bilet satışı və qeydiyyatı, baqaj qəbulu, komplektləşdirilməsi və təhvili, təyyarələrin hərəkəti haqqında məlumat verilməsi, poçt xidməti, məişət xidməti, tibb xidməti və s. daxildir. Beynəlxalq hava xətlərinin aeroportlarında bu proseslərə sərhəd pasport nəzarəti və baqajların gömrük qaydaları ilə yoxlanması da daxildir. Böyük şəhərlərdə əhaliyə xidməti yaxşılaşdırmaq və aeroportların işini yüngülləşdirmək məqsədi ilə şəhər aerovağzalları tikilir. Aerovağzaın memarlıq cəhətdən müasir tələblər səviyyəsində olması üçün onun tikilişində böyükaşırımlı dəmir-beton və metal konstruksiyalardan, müasir divar materillarından, vitraj və s.-dən istifadə edilir. İri aeroportlarda bir neçə aerovağzal olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Korean Air şirkətində "ləbləbi" qalmaqalı". Report İnformasiya Agentliyi (az.). 13 dekabr 2014. 2021-11-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 noyabr 2021.
2. ↑  Аеровағзал // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 125.

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **Aerovağzal** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Dominikan respublikasının bayrağı** — Dominikan Respublikasının Dövlət bayrağı

Dominikan Respublikası bayrağı günümüzdəki halı ilə 1863-cü ildən bu yana istifadə olunur.

Bayraq, mavi, qırmızı və ağ rənglərdən ibarətdir. Üfüqi və şaquli olaraq bayrağı dörd bərabər parçaya bölən ağ xaç, ölkənin müstəqillik mübarizəsi əsnasında həyatını itirən xalqını simvollaşdırma etməkdədir. Qırmızı rəng azadlıq döyüşü əsnasında axan qanı, mavi isə daimi azadlığı ifadə edir.

Ölkənin rəsmi orqanları tərəfindən istifadə edilən bayrağında, ölkənin gerbi tam ortada iştirak etməkdədir.

| ⛭Dominikan Respublikası mövzularda |
| --- |
| 
Gerb • Bayraq • Himn • Dövlət quruluşu • Konstitusiya • Parlament • İnzibati bölgü • Coğrafiya • Şəhərlər • Paytaxt • Əhali • Dillər • Tarix • İqtisadiyyat • Kənd təsərrüfatı • Energetika • Valyuta • Mədəniyyət • Din • Kinematoqraf • Ədəbiyyat • Musiqi • Bayramlar • İdman • Təhsil • Elm • Nəqliyyat • Turizm • Poçt (tarixi və markaları) • İnternet • Silahlı qüvvələr • Xarici siyasət

**Portal "Dominikan Respublikası"**
 | Dominikan Respublikası |
İ. Y. Bilibin ‟Domovoy"
**Domovoy** (rus. *Домово́й*) slavyan xalqları arasında ev ruhu, mifoloji sahibkar olub evi, ailə həyatını, məhsuldarlığı, insanların və heyvanların sağlamlığını təmin edir.

Mənşəyi
-------

Pis ruhların mənşəyi ilə bağlı əfsanələrə əsasən, Allahın cəza olaraq yer üzərinə atdığı mələklər hansı ki evlərə düşürdü domovoy olurdu. Adətən domovoy mərhum ailə üzvü hesab olunurdu. Bəzən onun tanrı tərəfindən yaradıldığı və hər evə göndərildiyinə inanılırdı. Həmçinin Serbiya və Bolqarıstan arxeoloji qazıntılarına əsasən ölən insanları sonradan qurbanlıq heyvanlar əvəz edirdi ki, onlar domovoy adlandırılırdı.

Görünüş
-------

Domovoy əsasən evin sahibi və ya sahibəsi hesab olunurdu. Görünüşündə heyvan xüsusiyyətləri təsvir olunurdu -uzun dik qulaqlar (və ya qulaq), saçla örtülmüş (ev sahibinin saçı rəngində) və uzun dırnaqlar. Onun geyimi evin varlı və ya kasıb olmasını göstərirdi. Geyimi zipun və ya mavi kaftan, ağ və ya qırmızı köynək ilə bir kəmərdən ibarət idi. Kasıb evdə domovoy çılpaq gəzirdi. Əgər o qara rəngdə görünürdüsə bu narahatlıqdan xəbər verirdi. Domovoy ailənin hər hansı bir üzvünün (xüsusən də ölən), bir heyvanın (ən çox ilan, pişik, xoruz, siçovul) şəklini ala bilər.
Serblər arasında Maliç və ya Matziç adlandırılan domovoy, baş barmaq və ya kiçik bir uşağın ölçüsündə bir adam idi; şalvar və qırmızı papaq geyinir, üzündə saqqal uzada bilirdi. Qərbi slavyanlar arasında domovoy cırtdan və ya ilan şəklində təmsil olunurdu.

Məskəni
-------

Domovoy qırmızı künclərdə, baca arxasındakı sobada, qapının ağzında, plitədə, çardaqda, sandığın küncündə, yeraltında yaşayır. Ailədə domovoyun olmamasının bədbəxtlik gətirəcəyinə inanılırdı, buna görə də başqa məkana köçəndə onu da dəvət edirdilər ‟Sahibim, mənimlə gəl".

Müasir dövrdə
-------------

2019-cu ilin mart ayında Kalininqrad və Baltik Serafiminin yepiskopu, Kalininqrad bölgəsinin başçısı Anton Alıxanova ünvanlanmış bir məktubunda, tarixi Bal körpüsünün və Kalininqraddakı Kəhrəba Muzeyinin binasının 2018-ci ildən bəri domovoy ilə bəzədilməsindən narahatlığını bildirdi. Yepiskop qeyd etdi ki, bu cür fiqurların quraşdırılması "insanları bütpərəstliyin və ibtidai slavyan millətçiliyinin qaranlıq çağlarına aparır".

İstinadlar
----------

1. ↑  "Левкиевская, 1999, с. 120" (PDF). 2022-04-23 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-03-13.
2. ↑  "Левкиевская, 1999, с. 120" (PDF). 2022-04-23 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-03-13.
3. ↑  Школарац за трећи разред бр. 120
4. ↑  Жихарько Arxivləşdirilib 2021-03-04 at the Wayback MachineЭнциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона Arxivləşdirilib 2022-08-22 at the Wayback Machine в 86 т. (82 т. и 4 доп.)
5. ↑  "Былички о домовом — Домового забирают в новый дом". 2022-04-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-13.
6. ↑  В Калининграде епископ РПЦ пожаловался властям на фигурки домовых
**Morris Motors Şirkəti** — 1919-cu ildə William Richard Morris tərəfindən Morris Motors Limited kimi təsis edilmiş Britaniya avtomobil istehsalçısıdır.

1913-cü ildə William Richard Morris tərəfindən dizayn edilmiş və istehsal edilmiş ilk avtomobil 8,9 at gücünə malik iki nəfərlik Morris Oksford idi. Daha sonra ABŞ-yə səfəri zamanı aldığı 11,9 at gücündəki mühərriki Britaniya şassilərinə tətbiq edərək Morris Koulini istehsal etmişdir. Ümumiyyətlə, iki nəfərlik kiçik, ucuz avtomobillər istehsal edirdi.

1919-cu ildə Morris Motors Limited, Morris Garage Limited və Morris Commercial Cars Limited şirkətlərini yaradır. 1927-ci ildə Wolseley Motors, 1938-ci ildə isə Riley Limited şirkətlərini satın almışdır.

26 avqust 1952-ci ildə şirkətlərini Austin Motor Company ilə birləşdirdikdən sonra British Motor Corporation meydana çıxmışdır.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | GND: 4209344-2 · VIAF: 312587484 · WorldCat VIAF: 312587484 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qəzvini.

**Məhəmməd Yusif Qəzvini** (1609-?) —Mirzə Hüseyn xan Qəzvininin oğlu, Azərbaycanın XVII-XVIII əsr şair, xəttat və tarixçisi

Həyatı
------

Məhəmməd Yusif Qəzvini «Tarix-i Abbasi» əsərinin müəllifi Məhəmməd Tahir Vəhidin kiçik qardaşıdır. Məhəmməd Yusif h. 1043 (1638-39)-cü ildə I Şah Səfi sarayında toçih dəftərini yazan, 1646-cı ilin mart ayından II Şah Abbasın Məşhəd dəftərxanasının münşisi, h. 1062 (1651-52)-ci ildən ömrünün sonuna kimi Qumda topxana karxanasının vəziri vəzifəsində işləmişdir. H. 1103 (1691-92)-cü ildə həmin vəzifədə işlərkən «Xoldebərin» əsərinin VIII cildinin VII hədiqəsi orijinal hesab oluna bilər. Çüiki müəllif həmin hissədə bəhs olunan tarixi hadisələrin iştirakçısı və ya müşahidəçisi olmuĢdur. Müəllif bir sıra fərman və hökmləri özü yazmışdır.

Məhəmməd Yusif Qəzvini Müvərrix XVII əsrin sonlarında vəfat etmiş saray tarixçisi idi. Məhəmməd Yusif «Xulde-barin» («Əbədi cənnət») adlı ümumtarix əsərinin müəllifidir. 8 hissədən ibarət olan bu əsərin son hissəsi Səfəvilər
hakimiyyəti tarixinə həsr edilmiş, hadisələrin təsviri 1694-cü ilədək aparılmışdır.

Məhəmməd Yusifin hansı ildə vəfat etdiyi il hələlik bizə məlum deyildir. Tarixçi alim və şair olan «Baleh» təxəllüslü Məhəmməd Yusifin «Xolde bərin» əsərində Azərbaycan tarixi haqqında, o cümlədən yerli hakimlər haqqında elə məlumatlar vardır ki, başqa mənbələrdə onlara təsadüf olunmur.

| ⛭İslami xəttatlıq |
| --- |
| Metodlar | Kufi  • Bina  • Nəsx  • Süls  • Muhəqqəq  • Reyhani  • Tuqi  • Divani  • Ruqa  • Ruqə  • Təliq  • Nəstəliq  • Şikəstə Nəstəliq  • Məğribi  • Təfənnüni  • Qubar  • Tuğra  • Rəsmxətt  • Muəlla |  |
| Xəttatlar | İbn Muqlə • İbn Bəvvab • Yaqut Mustəsimi • Mir İmad Qəzvini • Əhməd Neyrizi • Əbdülməcid Taliqani • Mir Əli Təbrizi • Mir Əli Herəvi • Nizaməddin Sultani • Baysunqur Mirzə • Əlirza Təbrizi • Qulamrza İsfahani • Məhəmmədrza Kəlhur • Məhəmmədhüseyn Seyfi Qəzvini |
| Başqa | Azərbaycanlı xəttatlar siyahısı |
|  |

Xəttatlıq çox pis şeydi. Heç vaxt xəttat olmaq fikrinə düşməyin. Düşənlər 3131-ci ilə qədər Əzab çəksinlər.
Bir də ki Bir qız var Adı N ilə başlayır. I love she.
**Yarışlı gölü** — Burdurun Yaşılova vilayətində göl. Sahəsi 16 km2 olan karstik göl Harmanlı, Yarışlı, Kocapınar, Sazaq və Düğer kəndləri arasında yerləşir. Göl içində balaca ada da var. Göl natrium fosfat, natrium xlorid və natrium sulfatla zəngin olduğundan suları şordur. Kümbet, Yarışlı, Kilsə bulaqları, Qadınca suyu, Başquyu çayı və yağıntılarla qidalanır.

Qidalanma mənbələri zəif olan göl xaricə çıxışı olmayan Buldur gölündən alçaq təpələrlə ayrılır. Axarların gölə qarışdığı sahələrdə bitki örtüyü inkişaf etmişdir. Göl bioloji müxtəliflik baxımından kasıbdır. Dərə ağızlarında ancaq dişi sazan balığı yaşayır. Göl suları yayda quruyaraq duzlu bataqlığa çevrilir.

Yarışlı gölünün şərqindəki yarımadada eradan əvvəl 6-cı əsrdən qalma antik şəhər yerləşir.

Yarışlıda təhlükə altındakı dikquyruqlar qışlayır. Bundan başqa, anqutlar qışlamaq üçün, flaminqolar isə köç əsnasında müvəqqəti destinasiya kimi istifadə edir. Təbiət Dərnəyi tərəfində (Doğa Derneği) önəmli təbiət sahəsi kimi elan edilən ərazidə qoruma fəaliyyəti ya yoxdur, ya da istənilən səviyyədə deyil.

İstinadlar
----------

1. ↑  "YARIŞLI GÖLÜ". Göller. burdurkulturturizm.gov.tr.
2. ↑  ACU, Murat. "Genel Tanıtım" (PDF). DSİ MÜDÜRLÜĞÜ FALİYELERİ. sue.sdu.edu.tr/
3. ↑  KESİCİ, Erol; KESİCİ, Cevdan. "Giriş" (PDF). YARIŞLI GÖLÜ (YEŞİLOVA-BURDUR) MAKROHİDROFİTLERİ
4. ↑  "Yarışlı Gölü – BURDUR". turkiyesulakalanlari.com
5. ↑  Antik Kentler". burdur-bld.gov.tr
6. ↑  Yarışlı Gölü" (PDF). dogadernegi.org
**Seliya** (*latış.* Sēlija‎; lit. Sėla) və ya **Auqşzeme** (lit. Augšzeme) — Latviyanın mədəni diyarı. O, Zemqale diyarının tərkibi hissəsi sayılır.

*Seliya* adı bu torpaqlarda yaşamış sellar xalqından gəlir.

Coğrafiya
---------

Seliya Latviyanın cənub-şərqi hissəsində, Dauqava çayının sol sahilində yerləşir (sağ qolunda isə Vidzeme və Latqale yerləşir). Qərbində o, Zemqaledən Taurkalne meşə massivi ilə ayırılır, şərqdə isə Belarusnan yanında olan Karslava şəhərinə qədər uzanır. Onun cənubunda isə Litvadır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2021-08-04 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-04-10.

| ⛭Latviyanın mədəni diyarları |
| --- |
| Vidzeme • Zemqale • Kurzeme • Latqale • Seliya |  |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Coğrafiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Latviya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Qriqor Antipa** (27 noyabr 1867 – 9 mart 1944, Buxarest) — rumıniyalı Darvinist bioloq, zooloq, hidrobioloq, okeanoloq, limnoloq. Rumıniyada hidrobioloji və ixtiologiya məktəbinin qurucusu. Dunay Deltasının və Qara dənizin faunasını araşdırmışdır. Buxarest Təbiət Muzeyinin direktoru (1892-1944) və Rumıniya Akademiyasının üzvü (1910) olmuşdur.

Botoşani'də bir vəkil ailəsində anadan olmuşdur. Valideynlərini Erkən itirmiş və xalası onun tərbiyəsi ilə məşğul olmuşdu.

Böyük qardaşı Nikolasın köməkliyi ilə təqaüd aldı və Almaniyada Yena Universitetində təhsil almağa başladı. Məzuniyyətdən sonra Fransa, İtaliya, Kapri şəhərində tədqiqat aparıb, o, balıq və dəniz anası  quruluşunu öyrənmişdir.
1892-ci ildə zoologiya kafedrasına başçılıq edir və sonra Buxarest Təbiət Tarixi Muzeyinin direktoru vəzifəsinə keçdi.

Bu vəzifədə, həyatının sonuna qədər işləmişdir. O, dioramanı təkmillşdirmiş və üç ölçülü aspekti vurğulamışdır. Dioramanı ilk dəfə muzey şəraitində məhz o tətbiq etmişdir. 
O, Kral I müraciət edərək, Dunay və Qara dənizi araşdırmaq lazım olduğuna inandırdı, 1893-cü ildə NMS Elisabeta gəmisi ilə ekspedisiya üçün yola çıxdı.
118 gün boyunca, Qara dənizi, Rumıniyanın sahilini və Dunay Deltasını araşdırdı. Sinop, İstanbul, Odessa və Sevastopolu ziyarət etdi
1910-cu ildə Rumıniya Akademiyasının üzvü seçildi. 1919-cu ildə Madriddə CIESM (Aralıq dənizi Elmi Tədqiqatları üzrə Beynəlxalq Komissiya) qurucularından biri idi.
1932-ci ildə Konstansa şəhərində Dəniz Araşdırmaları və İnkişaf İnstitutunu qurdu.
1939-cu ildə Leopoldine üzvlüyünə qəbul edildi.
1941-ci ildə "Qara dəniz: okeanoqrafiya, bionomiya və ümumi biologiya" fundamental işinin ilk hissəsini nəşr etdi. İkinci kitabı tamamlamağa isə ölümü mane oldu.
Buxarestdə Milli Təbiət Tarixi Muzeyi onun adını dəyişir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  "GRIGORE ANTIPA BIOGRAFIE". 2020-10-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-27.
3. ↑  Дунай. Река империй
4. ↑  "Activities of Grigore Antipa (1867-1944)". 2019-04-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-27.
5. ↑  "Grigore Antipa National Museum of Natural History". 2022-02-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-27.

Xarici keçidlər
---------------

* Национальный музей естественной истории Григоре Антипа
**Qrinpis** (*ing.* Greenpeace "yaşıl sülh") — Avropa, Amerika, Asiya və Okeaniyadakı 40 ölkədə mövcud olan və gəlir əldə etmək məqsədi olmayan bir təşkilat.

Tarixçə
-------

1971-ci ildən bəri ətraf mühitin qətliamına çıxanlara qarşı "Greenpeace" mübarizə aparır. İrəli getməsi üçün dövlətlərdən, şirkətlərdən və siyasi partiyalardan pul almır və heç bir sponsorluğu da qəbul etmir. Ancaq üzvlərinin maddi və mənəvi yardımları ilə fəaliyyətini sürdürür.

"Greenpeace", ətraf mühitin,planetimizi yaşanmaz hala salanların "qara işlərinə" qarşıdır və buna özünə xas üsullarla qarşılıq verir və bu fəaliyyətlərini medianın köməyi ilə dünya gündəminə gətirir.

Hədəflərə çatmaq adətən uzun zaman kəsiyinə planlanır və ancaq insan kütlələrinin dəstəyi ilə müvəffəqiyyət əldə edilir. Greenpeace üzvlərini öz etirazları ilə arabir ortaya çıxıb ortalığı qarışdıran bir qrup macərasevər kimi də qəbul edənlər vardır. Halbuki hər etiraz aksiyası uzun və ciddi araşdırmalar və çalışmaların nəticəsidir.

Ətraf mühitə qarşı işlənən cinayətlər, cinayətkarlara qarşı edilən etiraz aksiyaları, analizlər, mediyada yer alan məqalələr sadəcə bütün işin görünən tərəfləridir.

Greenpeacein hal hazırda 24 beynəlxalq və 4 regional ofisi və bu ofislərin çalışmalarını həyata keçirən 101 ölkədə 2 milyon 800 min dəstək verəni vardır.

Məqsədləri
----------

* Okeanlar və meşələrin qorunması;
* İqlim dəyişikliklərinə son vermək məqsədilə zəhərləyici enerji mənbələrindən istifadənin azaldılması və tükənməyən enerji mənbələrindən istifadəyə təşviq;
* Nüvə silahlanması və radioaktiv çirklənməyə son qoyulması;
* Zəhərli kimyəvi maddələrin təbiətə buraxılmaması;
* Genlərinə təsir olunmuş canlıların təbiətə buraxılmasının qarşısının alınması;
* Qlobal istiləşmə.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Qrinpis*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* greenpeace.org — Qrinpis rəsmi saytı

1. ↑  .
**Selinus** — Türkiyənin Antalya ilinin ərazisində, Qazipaşa mahalı yaxınlığında qədim şəhər. Alanyanın 45 kilometr şərqində kiçik bir yarımadanın yamacında qurulan qədim dövrə aid şəhərdir.

Tarixi
------

Şəhərin tarixi [[milad]dan əvvəl VI əsrə qədər uzanmaqdadır. Roma imperatoru Trayan, Şərqi Aralıq dənizində Part səfərindən qayıdarkən xəstələnərək gəldiyi bu şəhərdə 9 avqust 117-ci ildə ölmüş və külü Romaya göndərilmişdir.

Şəhər bir müddət Trayanapolis adını almışdır. Yarımadanın bəndlərlə əhatə olunmuş təpəsində şəhərin qalası vardır. Zirvə Aralıq dənizinə baxan bir mənzərəyə sahibdir. Şəhərin aqorası dəniz kənarındadır. Aqoranın dağılmasına baxmayaraq qranit sütunları görünür. Yamacdakı bəndlərin içində kilsə qalığı vardır. Kilsə Əziz Theklaya adanmışdır. 

Şəhərin bir başqa abidəsi də 13-cü əsr Səlcuqlular dövründə qırmızı ziqzaq motivlərlə bəzənmiş bir ov köşküdür. Bu tikilinin də qədim dövrdən qaldığı və imperator Trajanusun xatirəsinə tikilmiş bir məzar olduğu sanılmaqdadır. Aralıq dənizinə axan Selinus çayı ətrafında su kəməri qalıqlarına rast gəlinir. Şəhərik iki hamamından biri qayalıq yamacın dənizə endiyi hissəsidir. Şəhərdəki teatr məhv olmuşdur. Şəhərin qəbirstanlığındakı qəbirlər tarixi abidə olaraq Kilikya bölgəsinin ölü basdırma adətlərini ən gözəl şəkildə ortaya qoymaqdadır. Qədim şəhərdəki arxeoloji işlər hələ ki səthi araşdırmalarla məhduddur.

Girişin ödənişsiz olduğu təpəyə təxminən yarım saatlıq yürümə ilə çıxmaq mümkündür. Düz cığır yoldan təpəyə çıxacaq kəslərin özləri ilə su götürmələri məsləhət görülür.

Mənbə
-----

* Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine - Şəhər trixinə dair mənbə (rus.)
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Emil Əliyev.

**Emil Elman oğlu Əliyev** (25 fevral 1986; Naxçıvan, Azərbaycan — 30 noyabr 2021; Xızı rayonu, Azərbaycan) — Dövlət Sərhəd Xidməti'nin mayoru, Mil Mi-17 helikopterinin pilotu, Qaraheybət şəhidi.

Həyatı
------

Emil Əliyev 1986-cı il 25 fevral tarixində Naxçıvanda anadan olmuşdur. 4-cü sinifə qədər Naxçıvanda, 1996-cı ildən isə Bakıda 36 saylı məktəbdə təhsil alıb.

Hərbi xidməti
-------------

2008-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Sərhəd Xidmətinin aviasiya hərbi qulluğunda xidmətə başlamışdır. Xidmətdə olduğu müddətdə mayor rütbəsinə qədər qalxmışdır. 2-ci Qarabağ müharibəsi və ya Vətən müharibəsi adı ilə yadda qalan müharibədə iştirak etmiş, buna görədə 2 müxtəlif medal ilə təltif edilmişdir. 2021-ci il 30 noyabrda Səngəçaldan qalxan helikopterin Xızı rayonunda yerləşən Qaraheybət aviasiya poliqonuna enişi zamanı helikopterin qəzaya uğraması nəticəsində digər 13 nəfər ekipaj üzvü ilə birlikdə Şəhid olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Oğlum deyirdi ki, ana sənə cənnəti yaşadacağam" - Helikopter qəzasında şəhid olan Emilin anası". 2022-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-10-01.

Xarici keçidlər
---------------

* 
* 
*
**Əhəd Əliəhməddin oğlu Rəhmanzadə** — iqtisad elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

Rəhmanzadə Əhəd 1939-cu ildə Tehranda doğulmuşdur. Bonn Universitetinin iqtisadiyyat fakültəsini bitirmişdir. Rəhmanzadənin ailəsi 30-cu illərdə sovet vətəndaşlığı olmadıqlarına görə Bakıdan İrana deportasiya olunmuşdur. Əhəd burada doğulub təhsil almışdır. 1959-cu ildə Köln şəhərinə gələrək bir il hazırlıq kursunda oxuduqdan sonra ali məktəbə qəbul olunmuşdur. Universiteti fərqlənmə ilə bitirdikdən sonra ona Bonn və Kassel universitetlərinin iqtisad fakültələrində dərs demək təklif olunmuşdur.

1974–1979-cu illərdə Ə.Rəhmanzadə eyni zamanda Almaniya federativ respublikasının iqtisadi inkişaf nazirliyində başekspert olur. O, çoxsaylı elmi əsərlərin, habelə "İnkişaf edən ölkələrin iqtisadiyyatı", "Dünyaərzaq balansı", "Üçüncü dünya ölkələri iqtisadi razılaşmaaxtarışları", "Üçüncü dünya ölkələrinin sosial-iqtisadi inteqrasiyası", "Üçüncü dünya ölkələrinin siyasi razılaşma axtarışları" kimi 10-dan artıq monoqrafiyanın müəllifidir. Əhəd Əliəhməddin oğlu Rəhmanzadənin qardaşlarından biri, Rəhim Əliəhməddin oğlu görkəmli alman alimi, həkim-cərrah, tibb elmləri doktoru, professor, Ümumalman Cərrahlar Cəmiyyətinin prezidenti olmaqla, Berlində yaşayır. İkinci qardaşı Səməd Londonda jurnalistdir. Bi-Bi-Si direktorlar şurasının üzvüdür, üçüncü qardaşı Cümşüd Dallasda yaşayır, mühəndisdir, böyük sənaye korporasiyasının rəhbəridir.

Kitabları
---------

* "İnkişaf edən ölkələrin iqtisadiyyatı",
* "Dünyaərzaq balansı",
* "Üçüncü dünya ölkələri iqtisadi razılaşmaaxtarışları",
* "Üçüncü dünya ölkələrinin sosial-iqtisadi inteqrasiyası",
* "Üçüncü dünya ölkələrinin siyasi razılaşma axtarışları"

İstinadlar
----------

*
**Hişam Əl-Otaibi** (1946 – 4 Yanvar 2017) — Küveytli siyasətçi. Əl-Otaibi 1998-ci ildən 1999-cu ilə qədər Küveytin Maliyyə və Sənaye naziri vəzifəsində çalışmışdır.

Əl-Otaibi 1946-cı ildə anadan olmuşdur. O, *Oklahoma Universiteti*nin mühəndislik elminin bakalavr səviyyəsinə qədər yüksələ bilmişdir.

O, 1990-cı illərdə Küveyt Fond Birjasının Baş Direktoru vəzifəsində çalışmışdır. Sonralar Hişam Əl-Otaibi 1998-ci ildən 1999-cu ilə qədər Küveytin Maliyyə və Sənaye naziri vəzifəsində çalışmışdır. Bundan əlavə, Əl-Otaibi Küveytdə, Böyük Britaniyada bir sıra beynəlxalq firma və təşkilatların bir sıra vəzifələrində çalışmışdır. O cümlədən Küveyt Qazma Şirkətinin və Küveyt Beynəlxalq İnvestisiya Şirkətinin direktoru olmuşdur.

Hişam Əl-Otaibi 4 yanvar 2017-ci ildə 70 yaşında vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  "Former Finance Minister Passes Away". Kuwait News Agency. 4 January 2017. 5 January 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 January 2017.
**Konso** və ya **Karati** — Efiopiyanın cənub-qərbindəki Saaan çayı üzərində bir şəhərdir. Qonşu sakinlərdən bəziləri tərəfindən **Pakavle** adlanır.

Tarix
-----

1897-ci ildə Efiopiya imperatoru II Menelik şəhəri ələ keçirdi.

Konso və onun mədəniyyəti XX əsrdə tədricən avropalılar tərəfindən aşkar edildi. Ata Azais 1931-ci ildə Vaqa (va'kka) heykəllərini təqdim etdi. 1956-cı ildə Murdok şəhərin arxeoloji meqalitlərini çuşti xalqı ilə əlaqələndirdi. 1962-ci ildə nəşr olunan *Markets of Africa-*da müəllif şəhərdəki yüksək səviyyəli qədim iqtisadi inkişafları qeyd edir. 1984-cü ildə Amborn bölgənin tarixi əmək tələb edən kənd təsərrüfatı texnikalarını öyrəndi.

Ərazi, ümumdünya mədəni əhəmiyyətinə görə 30 sentyabr 1997-ci ildə UNESCO-nun Müvəqqəti Ümumdünya irsi siyahısına, 2011-ci ildə isə rəsmi olaraq Ümumdünya irsi siyahısına daxil edildi. Konso, Efiopiyada "mədəni landşaft" olaraq tanınan ilk yerdir.

2007-ci ildə şəhərin şimalında *Strawberry Fields Eco-Lodge* şirkəti qurulmuşdur və qida yetişdirmək, ekoturizmi təbliğ etmək və permkulturalizm təhsili vermək üçün beynəlxalq könüllülər və üç yerli məktəb ilə işləyir.

Təsviri
-------

Konso xalqının adını daşıyan Konso, dini adət-ənənələri, *vaqa* heykəlləri və yaxınlıqdakı fosil yataqları (son erkən hominidlərin arxeoloji məkanı) ilə məşhurdur.

Demoqrafiya
-----------

Efiopiya Mərkəzi Statistika Agentliyinin 2005-ci ildəki rəqəmlərinə əsaslanaraq, Konsonun ümumi əhalisi 4.593 nəfərdir. Bunlardan 2.258 nəfəri kişi, 2.335-i isə qadındır. 1994-cü ildə keçirilən milli siyahıyaalmada isə bu şəhərin ümumi əhalisinin 1250 nəfəri kişi, 1285 nəfəri qadın olmaqla 2535 nəfər olduğu bildirilmişdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Klaus Wedekind, "Sociolinguistic Survey Report of the Languages of the Gawwada (Dullay), Diraasha (Gidole), Muusiye (Bussa) Areas" Arxivləşdirilib 2012-09-01 at the Wayback Machine, *SIL Electronic Survey Reports*, 2002-065, p. 16.
2. ↑  Shako Otto, Traditional Konso culture and the missionary impact Arxivləşdirilib 2022-07-12 at the Wayback Machine, *Persee.fr*, 2005
3. ↑  "Konso-Gardula (paleo-anthropological site) - UNESCO World Heritage Centre". 2021-06-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-22.
4. ↑  Ethiopia: Konso People Celebrate UNESCO World Heritage Support Arxivləşdirilib 2022-07-05 at the Wayback Machine, *Christensenfund.org*, 1 avqust 2012
5. ↑  "Strawberry Fields Eco-Lodge - An Adventure of a Stay" Arxivləşdirilib 2010-09-15 at the Wayback Machine, Make Travel Fair UK website (accessed 15 yanvar 2011)
6. ↑  "CSA 2005 National Statistics". 2007-08-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-22.

| ⛭Efiopiyada yerləşən UNESCO-nun ümumdünya irsi obyektləri |
| --- |
|  | Aksum qədim şəhəri  • Avaş çayının aşağı axarı  • Fasil-Qebbi  • Harar  • Konso mədəni landşaftı  • Lalibela qaya kilsələri  • Omo çayının aşağı axarı  • Simien Milli Parkı  •  Tiya arxeoloji ərazisi |  |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |
**Efes Kelsus Kitabxanası** — Efes antik şəhərində yerləşən antik kitabxana. Roma İmperiyası dövründə 110–135-ci illərdə inşa olunan kitabxana iki mərtəbədən ibarətdir. Efes Kelsus Kitabxanasında 14 minə qədər kitabın saxlanıldığı ehtimal olunur. Kitabxana uzun müddət Efes şəhərində yaşayan əhali üçün fəaliyyət göstərmişdir. Efes Kelsus Kitabxanasında bəzi mühüm kitablar kitabxananın divarında oyulmuş rəflərdə saxlanılırdı. III əsrdə baş vermiş zəlzələ nəticəsində kitabxananın oxuzalı yanmış, lakin daha sonra təmir edilmişdir. Orta əsrlərdə baş vermiş zəlzələ nəticəsində kitabxana dağılmış və yararsız vəziyyətə düşmüşdür.

Efes Kelsus Kitabxanası oğul Kelsus tərəfindən Asiya bölgəsinin rəhbəri olan atası K. Kelsusun şərəfinə 135-ci ildə inşa edilmişdir. Kitabxananın girişinə ədaləti və düzgünlüyü göstərən dörd ədəd heykəl yerləşdirilmişdir. Kitabxananın şimal hissəsində divar yazıları latın, cənub hissəsində ki, divar yazıları isə yunan dilində yazılmışdır və hər iki yazı Kelsus və oğıu Aqulianın həyatları və fəaliyyətləri haqqındadır. Kelsus kitabxananın zirzəmisində dəfn olunmuşdur.


Vikianbarda ***Kelsus Kitabxanası*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  


1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
**Mersario** (***it. Merzario***) 70-ci illərin sonunda, Formula 1 və Formula 2 yarışlarında iştirak edən İtalyan komandası. Komanda 39 Qran pri-də iştirak etsə də heç bir xal qazanmamışdır.

Formul 1
--------

### 1977

Qrup, 1977-ci ildə , Ferrari, Vilyams və March komandalarında iştirak edən Arturo Merzario tərəfindən yaradılmışdır. Növbəti ildə yarışda iştirak etmək üçün heç bir qrupda yer tapa bilmədiyi üçün öz komandasını yaratmaq qərarına gəlir. Çıxış etmək üçün March 761B modeli yaradılır. İspaniyada 21-ci yer, Belçika Qran pri də 14-cü yer tutur. 1977- ci ilin sonunda İtaliya Qran pri də komanda növbəti ilə kimi iştirakı dayandırdı. Mersario şassidə öz dizaynını tətbiq etmək qərarına gəlir.

### 1978

Argentinada ilk mərhələdə qrup A1 şassini təqdim etdi. Komandanın sponsoru Amerikanın siqaret şirkəti Marlboro oldu. 
Bütün mövsüm boyu ən yaxşı yer İsveçdə 8-ci yer olmuşdu.

### 1979

İlk üç mərhələdə komanda eyni şassi (761B) ilə çıxış etdi. Bu model A2 adlandırıldı. Mersario, ilk mərhələdə Argentinada 22-ci yeri tutdu.
Daha sonra A3 modeli təqdim oundu. Qarlı hava olduğundan yarış 1 ay gecikdirildi. Fürsətdən istifadə edən Mersario yeni modeli Fioranoda bir neçə dəfə sınaqdan keçirdi və bir çox problemləri aşkar etdi. A4 modeli də uğur qazandırmadı. Maliyyə problemlərinə görə komanda Formula 2-ə keçid aldı.

Xarici keçidlər
---------------

* Team Merzario website
**Kəmaxın mühasirəsi** — Osmanlı ordusunun Səfəvi dövlətinin əlində olan Kəmax qalasını mühasirəyə alması nəzərdə tutulur.

Arxa plan
---------

Çox önəmli bir mövqeyi olan Kəmax qalası Anadolunun şimal qoluna nəzərat etmək üçün önəmli istehkam idi. Buna görə də, İldırım Bəyazid zamanında bu qala Osmanlı ordusu tərəfindən ələ keçirilmişdi. Teymurun Anadolunu fəth etməsindən sonra isə, bəzi türk bəylikləri bu qalaya hakim olmuşdur. XVI əsrin əvvəlində isə sürətlə böyüyən Səfəvi dövlətinin himayəsinə girən qala Osmanlının Səfəvilər üzərinə etdikləri səfərlərində əsas hədəflərdən biri halına gəldi. Bir çox hücum edilsə də, qalanın ələ keçirilməsi mümkün olmadı. Əksinə, buradan hərəkət edən Səfəvi ordusu davamlı olaraq yaxınlıqdakı Osmanlı mülklərinə yağma yürüşləri təşkil edirdilər. Bu yağma yürüşləri qalanın ələ keçirilməsini Osmanlı üçün daha da vacib hala gətirmişdi.

Çaldıran döyüşündən sonra qışlamaq üçün Amasyaya gələn Osmanlı sultanı bu işi yaza qədər ertələmək qərarına gəldi. Yürüşə komandan kimi isə sevimlisi olan Bıyıklı Mehmed Paşanı təyin etdi.

Mühasirə
--------

Sultan yürüş qərarını verərkən Ərzincan valisi olan Bıyıklı Mehmed paşa əmri alan kimi ordusunu topladı və Kəmax qalasına gələrək onu mühasirəyə aldı. 

Bütün qış mühasirədə olan qalaya nə top atışı edildi, nə də piyada hücumu gerçəkləşdirildi. Ağır hava şəraiti və durmadan yağan qar bütün bunları qeyri-mümkün etmişdi. Mühasirənin iki hədəfi var idi: 1. qaladakı qızılbaş döyüşçülərinin kəndlərə olan hücumlarını dayandırmaq, 2. qaladakıların ərzaq və silah-sursat ehtiyyatlarını tükəndirmək.

Yaz gəldikdən sonra isə, Səlim mühasirə toplaı ilə birlikdə qalanın mühasirəsinə qatıldı. Mülayimləşən hava şəraitinə görə də, artıq qalaya piyada hücumları etmək də mümkünləşmişdi. Sultan və mühasirə toplarının da gəlməsi ilə qalanın köhnə müdafiə divarları artıq dayanması mümkün görünmürdü. 19 may günü divarlarda yaranmış uçuqlara edilən ümumi hücumla qala ələ keçirildi.

Nəticə
------

Qalanın ələ keçirilməsi ilə Səfəvi dövləti Anadoludakı istinaq nöqtələrindən daha birini də itirdilər. Qalanı ələ keçirən Osmanlı qalaya Qaraçinoğlu Əhməd bəyi təyin etdi. Qalanın itirildiyi xəbərini eşidən Şah İsmayıl mühasirə zamanı vilayətdə olmayan Kemah canişini Nurəli Xəlifəni ordusu ilə birlikdə Ərzincana göndərdi.

Həmçinin bax
------------

* Səfəvi-Osmanlı müharibələri

İstinadlar
----------

1. ↑  Hoca Sadeddin Efendi, Tacü't-Tevarih, Cilt IV, s. 231-235

Mənbə
-----

* TDV İslam Ensiklopediyası, Bıyıklı Mehmed Paşa maddəsi.
* TDV İslam Ensiklopediyası, Kemah maddəsi.
**Kemal Monteno** (17 sentyabr 1948 — 21 yanvar 2015) — karyerasını 1960-2010-cu illərdə davam etdirmiş, italyan əsilli bosniyalı müğənni.

Karyerası
---------

O, 1967-ci ildə "Lidiya" adlı ilk mahnısını oxudu və keçmiş Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasında uğurlu karyeraya ilk addımını atdı. Onun bir çox mahnıları digər müğənnilər tərəfindən də oxunub. Məsələn, "Bacila je sve niz rijeku" təkcə onun hit mahnısı deyildi, bu mahnı həm də Toşe Proeski tərəfindən də oxunub. Eynilə "Nekakos proljeca" və "Nije htjela" mahnıları da başqa ifaçılar tərəfindən sevilib və oxunub. İllər ərzində, oxuduğu mahnılara görə o, "Bosniyanın Roy Orbisonu" və "Nil Daymondu" kimi tanınmağa başlamışdı.

Şəxsi həyatı
------------

Monteno öz gələcək həyat yoldaşı Branka ilə ilk dəfə 1967-ci ildə Sarayevoda görüşmüşdü. Monteno Yuqoslaviyadakı vətəndaş müharibəsindən qayıtdıqdan sonra, onlar 1971-ci ilin 26 iyununda ailə qururlar. Onların Adriana adlı bir qızları və Dani adlı bir oğulları olur. O, 1990-cı illərdə baş vermiş Bosniya və Hersoqovina müharibəsində ölkədən çıxmamış, blokadaya alınmış Sarayevoda qalmışdır.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* 
*
**Kelsk platosu-**(*gürc.* ყელის ზეგანი, oset. Хъелы фæз)- Qafqazda vulkanik plato. Sönmüş vulkanların və vulkanik gölləri məskəni.

Coğrafi mövqeyi
---------------

Dəniz səviyyəsindən 2600–3300 m- hündürlükdə Baş Qafqaz silsiləsinin cənub hissəsində, Belaya Araqvi çayının sahilində Cənubi Osetiya ərazisində yerləşir. Qərbdən tranqafqaz magistralı ilə kəsişir. Şərqdən isə Krestov silsiləsi ilə kəsişir, hansı ki, Hərbi Gürcüstan yolunun kənarından keçir. Şimalında Trusovsk dərəsi ilə sərhədlənir ki, onu da Kazbek yaylasından ayırır.

Sönmüş vulkanları
-----------------

* Xorisar 3736 m
* Şadilxox
* Şarxox
* Mepiskalo 3519 m
* Narvanxox 3247 m

Gölləri və çayları
------------------

Platonun qərb hissəsində Keli gölü, mərkəzi hissəsində Arcvebistva gölü, şərqində isə Keliçad gölü yerləşir. Platodan bir çox çaylar başlanğıcını götürür. Bunlardan Ksani və Deskoxirdon çaylarıni söyləyə bilərik. Bu çaylar da Böyük Liaxve çayının hövzəsinə daxildir. Yaylanın səthi dağlıq yürüşlər üçün əlverişlidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Апхазава И. С. Озера Кельского вулканического нагорья. // Физико-географические исследования Грузии. Тбилиси. Мецниереба, 1973.
**Koquryo sərdabələri kompleksi** — Çinin dünya əhəmiyyətli tarixi abidələrindən biri.

Tarixi
------

Koquryo hökmdarlığı e.ə. 37-ci ildə meydana gəlmiş və eramızın 668-ci ilinədək mövcud olmuşdur. Bir vaxtlar Koquryo çarlığı Dunbeyede – yəni Şimal-Şərqi Çində ən nüfuzlu qeyri-xan dövləti olmuşdur və Şimal-Şərqi Asiyanın tarixi inkişafı prosesində mühüm rol oynamışdır. Koquryonun mərkəzi Lyaonin əyalətinin indiki Xuanjen-mancur muxtar mahalının ərazisində yerləşirdi, eramızın 3-cü ilində saray Qoneyçenə (indiki – Tszilin əyalətinin Tszian şəhəri), 427-ci ildə isə Çanana (indiki – Koreya Xalq Demokratik Respublikasının Pxenyan şəhəri) köçmüşdür. Beləliklə, Xuanjen və Tszian 465 il ərzində Koquryonun siyasi mərkəzi olmuşlar. Bu rayonlar Koquryo mədəni irsi abidələrinin cəmləşdiyi yerdir.
XX əsrin 90-cı illərində arxeoloqlar burada bir sıra Koquryo əyanlarının qəbirlərini və tikinti qalıqları aşkar etmişlər. Qəbir konstruksiyalarının bərpasının həyata keçirilməsi nəticəsində bu gün Koquryoda qədim sivilizasiyanın konturları daha aydın üzə çıxmaqdadır.
2002-ci ildən Tszian şəhərində Koquryo nekropolu və saray tiklilərinin mühafizəsi Proqramı həyata keçirilir. Proqram iki paytaxt – Qoneyçen və Vanduşanya dövrünə aid olan 43 abidəni əhatə edir, bu 12 hökmdar məqbərəsi, 27 əyan qəbri və daha bir neçə obyektdir. Koquryo irsinin mühafizəsi – Tszilin əyalətinin Tszian şəhərində mühüm işlərdən biridir.
Ümumdünya irsləri Siyahısına Unyuyşan dağ şəhəri, Qonçeyçen şəhəri, Vandouşan şəhəri, 12 hökmdar məqbərəsi, 26 əyan qəbri, Xaotayvan daş plitəsi və sərkərdənin qəbrindən bəzi predmetlər daxildir. Bütün obyektlər Tszilin əyalətinin Tszian şəhərində və Lyaonin əyalətinin Xuanjen-mancur mahalında yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Elcan Həbibzadə. Salam Çin. B.: "Nurlan", 2007.-174 səh

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* Комплекс гробниц Когурё на сайте ЮНЕСКО (ing.)
* Спорные моменты истории Когурё (ing.)

| ⛭Şimali Koreyada yerləşən UNESCO-nun Ümumdünya irsi |
| --- |
|  | Koquryo sərdabələri kompleksi  • Keson şəhərinin tarixi abidələri |  |
**Tahirov Emil Vahid oğlu** — aktyor.

Həyatı
------

Emil Tahirov 1997-ci ildə Bakı şəhərinin 68 N-li texniki-peşə məktəbini bitirib. 1995-ci ildən S.Vurğun adına Rus Dram teatrında aktyor kimi çalışıb. Teatrda işlədiyi müddətdə bir çox tamaşalarda iştirak edib. Onun yaratdığı: Umbert (E.de Filippo "Filumena Marturano"), Həkim (Q.Qorin "Kin IV"), Dcud (B.Sleyd "Çestvovaniye"), Viktor (A.Qalin "Konkurs"), Topal (S.Vurğun "Fərhad və Şirin") kimi obrazlar aktyorun yaradıcılıq palitrasının nümunələrindəndir. KVN teatrında da çalışan aktyor məşhur telefon şirkətlərinin birinin reklam çarxında da çəkilib.

Çox təəssüf ki, istedadlı aktyorun həyatı faciə olmuşdur. Emil təklik və dərdə dözməyərək həddən artıq alkoqol qəbul edirmiş və bu da onda serroz xəstəliyi yaratmışdır. Həyatda problemlər yaşayan aktyor işindən ayrılmış və tənhalığa çəkilmişdir. Ömrünün son vaxtlarında hamı tərəfindən unudulmuş, itkin düşmüşdür. Mətbuat və tanışları tərəfindən axtarılan aktyor haqqında bir müddət xəbər çıxmamışdır. Nəhayət, 6 sentyabr 2016-cı ildə aktyorun dostları Elman Babayev və Nərminə Sultanova tərəfindən sənəd yayımlandı. Sənəddə aktyorun avqustun 4-də Buzovna Vərəm Dispanserində vərəm xəstəliyindən dünyasını dəyişdiyi bildirilmişdir.

Filmoqrafiya
------------

1. Nə gözəldir bu dünya... (film, 1999)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Alkoqol düşkünü olan azərbaycanlı istedadlı aktyorun DƏHŞƏTLİ SONU". 2016-09-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-09-06.