recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Multimedia** — Kompüterlərdə mətnin, səsin, şəklin və görüntülərin birgə emal edilməsini təmin edən qurğu. Bu qurğu özündə mikrofonu, veb-kameranı, səs kolonkasını və səs kartını birləşdirir. Səs kartından audio-video informasiyanı (analoq formasında olan) ikilik-rəqəm koduna çevirmək və əksinə ikilik kodu audio-video informasiyaya çevirmək üçün istifadə edirlər. Multimedia – informasiyanın səs, qrafika, animasiya (multiplikasiya) və videonun kombinasiyası şəklində təqdim olunmasıdır.Hesablama texnikasında: multimedia, sistemdəki informasiya ilə bağlı olan və onu təsvir edən hipermətn ilə multimedia elementlərini birləşdirən hipermedianın altçoxluğudur.

Multimedia qurğusunun köməyi ilə kompüter şəbəkələri üzərində audio-video konfransların təşkil olunmasını həyata keçirirlər. Bir neçə növ informasiyadan eyni zamanda istifadə edən informasiya texnologiyalarına **Multimedia** deyilir. Başqa sözlə, multimedia dedikdə qrafika, mətn, video, fotoqrafiya, animasiya, səs effektləri kimi informasiyaların bir neçəsinin kombinasiyası nəzərdə tutulur.

Multimedia qurğuları
--------------------

  

  

  

  

  

  

  

**Multimedia** — kompüterlərdə mətnin, səsin, şəklin və görüntülərin birgə emal edilməsini təmin edən qurğudur. Bu gün işlədilən multimedia 1990-cı ildən yaranmışdır. 1993-cü ildə isə kompüterlərdə mətnin, səsin, şəklin və görüntülərin birgə emal edilməsini təmin edən qurğu elan edildi. Bu qurğu özündə mikrofonu, veb-kameranı, səs kolonkasını və səs kartını birləşdirir. Səs kartından audio-video informasiyanı ikilik-rəqəm koduna çevirmək və əksinə ikilik kodu audio-video informasiyaya çevirmək üçün istifadə edirlər.
  

Multimedia qurğusunun köməyi ilə kompüter şəbəkələri üzərində audio-video konfransların təşkil olunmasını həyata keçirirlər.
  

1. İnteraktiv proqram təminatı vasitəsilə vizual və audio effektlərin qarşılıqlı əlaqəsidir. Adətən mətn, səs və qrafiklərin, son zamanlar isə daha çox animasiya və videonun qarşılıqlı uzlaşmasını ifadə edir. Multimedia veb-qovşaqlarının xarakterik, hətta əsas xüsusiyyəti hiperlinkidir.
  

2. Mətn, səs və rəqəmli siqnalların, eləcə də hərəkətli və hərəkətsiz təsvirlərin uzlaşmasını bildirən anlayışdır. Multimedia məlumatlar bazası mətn və təsvir tipli informasiyaları, video klipləri özündə birləşdirir. Multimedia telekommunikasiya xidməti istifadəçiyə istənilən tip informasiyanı göndərmək və qəbul etmək imkanı verir.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Həmçinin bax
------------

* Kompüter

Ədəbiyyat
---------

* R.Q. ƏLƏKBƏROV, "HESABLAMA MAŞINLARI VƏ KOMPÜTERLƏR HAQQINDA", AMEA, İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
**Mehrablı** — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun Mehrablı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 8 fevral 2000-ci il tarixli, 809-IQ saylı Qərarı ilə Ağcabədi rayonunun Mehrablı kəndi Qaradolaq kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Mehrablı kənd inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır.

Toponimikası
------------

Meyrablı yaşayış məntəqəsini əfşar tayfasının mehrablı tirəsinə mənsub olan ailələr burada məskən saldığına görə kənd belə adlandırılmışdır. Qaradolaq tayfalarının da mehrablı adlı qolu vardır. Mehrab sözünü şəxs adı kimi də əlaqələndirənlər vardır. Mehrab sözü ərəbcə "ibadətgah" anlamı daşıyır. Adətən məscidlərdə qiblə cəhətdəki (Məkkə istiqamətində) divarda düzəldilən və qarşısında namaz qılınan oyuq və ya taxçaya mehrab deyirlər. Yarımdairəvi, bəzən isə düzbucaqlı formada olan mehrab yarımkümbəzlə tamamlanır, mərmər, yaş suvaq, gəc, ağac üzərində oyma ornamentlərlə inkrustasiya, divar rəsmi, dekorativ yarımsütunlar və kiçik tağlar qurşağı ilə bəzədilir. Bir yerdən başqa yerə aparıla bilən oyma ornamentli ağacdan mehrablar da var. Mehrab sözünün məcazi mənada "üz çevriləcək yer" anlamı da var.

Əhalisi
-------

Mehrablı kəndinin əhalisinin sayı 1395 (2007-ci il üçün)nəfərdir.

İqtisadiyyatı
-------------

Əhali əsasən pambıqçılıq, heyvandarlıq, taxılçılıq və baramaçılıqla məşğul olur. Kənddə ticarət-iaşə obyektləri və s.var.

Mədəniyyəti
-----------

Kənddə klub mövcuddur.

Təhsil
------

Kənddə orta məktəb fəaliyyət göstərir.

Səhiyyə
-------

Kənddə tibb məntəqəsi var.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi.* "İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024" (PDF) (az.). stat.gov.az. 2024-02-28. 2024-03-14 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2024-04-05.
2. ↑  "Azərbaycan Respublikasının bəzi rayonlarının inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 8 fevral 2000-ci il tarixli, 809-IQ saylı Qərarı". 2021-09-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-29.
3. ↑  Nazim Tapdıqoğlu. Ağcabədi Ensiklopediyası. Bakı.2007

Həmçinin bax
------------

| ⛭Ağcabədi rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Ağcabədi |  |
| Qəsəbələr | Hindarx |
| Kəndlər | Ağabəyli • Aran • Arazbar • Aşağı Avşar • Avşar • Bala Kəhrizli • Bilağan • Boyat • Böyük Kəhrizli • Cəfərbəyli • Dəlmətala • Gələbədin • Göyük • Hacıbadəlli • Hacılar • Hüsülü • Xocavənd • İmamqulubəyli • Kəbirli • Kürdlər • Qaradolaq • Qaravəlli • Qaraxanlı • Qiyaməddinli • Mehrablı • Minaxorlu • Mirzəhaqverdili • Muğanlı • Nəcəfqulubəyli • Pərioğlular • Poladlı • Rəncbərlər • Salmanbəyli • Sarvanlar • Şahsevən • Şahsevən Təzəkənd • Sarıcalı • Şənlik • Şərəfxanlı • Şotlanlı • Şahmalılar • Taynaq • Təzəkənd • Yeni Qaradolaq • Yuxarı Qiyaməddinli |

|  |  |
| --- | --- |
| Ağcabədi rayonu | *Ağcabədi rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Monpeliya ağcaqayını** (*lat.* Acer monspessulanum) — bitkilər aləminin sabunağacıçiçəklilər dəstəsinin sabunağacıkimilər fəsiləsinin ağcaqayın cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Aralıq dənizindən Qafqaza və Şimali İrana qədər geniş ərazidə yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 5–10 m-ə, çətirinin еni 4–9 m-ə çatan, yarpağını tökən, assimmеtrik, еnli yumurtavari və ya şarşəkilli kiçik ağac və ya iri kоldur. Bitkinin zоğları əvvəlcə bоz-qоnur, sоnradan tünd-qоnur оlub, qabığı uzun yarıqlıdır. Yarpaqlar qarşılıqlı yеrləşib, parlaq tünd-yaşıl rəngli, uzunluğu 3-6 sm-dir. Aprеl-may aylarında yarpaqları açıldığı dövrdə çiçəkləyir. Çiçək qrupu sarı-yaşıl rəngli çətirdir. Mеyvələri bir-birnə paralеl yеrləşən qanadlara malikdir.

Ekologiyası
-----------

İsti, quru yamaclarda, sеyrək kоlluqlarda bitir. İşıq və istisеvən, sоyuğa və küləyə davamlı bitkidir. Yarımkölgəyə dözür.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Abşеrоnda bağ və parklarda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Hündür boyuna görə şose ətrafı yolların yaşıllaş-dırılmasında istifadəsi məqsədyönlüdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnæi C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 1056.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q161388
* Wikispecies: Acer monspessulanum
* APDB: 131215
* BOLD: 102182
* EoL: 5612940
* EPPO: ACRMS
* EUNIS: 150783
* FoIO: ACEMON
* GBIF: 7262958
* GRIN: 1167
* iNaturalist: 82598
* IPNI: 781402-1
* IUCN: 193835
* MoBotPF: 275367
* NBN: NBNSYS0000042052
* NCBI: 168566
* Plant List: kew-2615976
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:781402-1
* Tropicos: 200007
* uBio: 5820362
* WoI: 931
* WFO: wfo-0000514593

 |
**Kizel (Viaşer)** (*rus.* Кизеловская пещера) — Rusiyanın Perm diyarında mağaralar sisteminin ümumi adı. Mağara Kizel şəhər dairəsinin ərazisində yerləşir.

Xarakteriskası
--------------

Kizel mağaraları Qərbi Ural qırışıqlıq zonasının Kizel karst rayonuna aiddir. Bölgədə 2020-ci ilin məlumatına görə irili-xırdalı 319 mağara mövcuddur. Bunlardan Kizel mağaraları Perm diyarının ən uzunu, Qaranlıq mağara isə ən dərinidir.

Viaşer mağarası dörd yaruslu olub dəhlizlərdən və zallardan ibarət labirint şəkillidir. Mağaranın iki girişi var — Köhnə və Yeni. Girişlər arasında olan məsafə on metrə yaxındır və hər ikisi Viaşer çayının sağ sahilindədir.

Birinci yarus girişdən bir neçə metr aşağıda yerləşir. İkinci yarus 8–10, üçüncü yarus 12–20, dördüncü yarus girişdən 30 metr aşağıda yerləşir. Mağaralar sisteminin ümumi uzunluğu 7,6 km-dir. Maksimal dərinlik — 43 metrdir. Mağara daxilində 90-dan çox zallar var. Ən böyükləri İspolin, Amfiteatr, Drujba, Speleloq, İliç, Raduqa adlanır. Ən böyük zal — İspolindir. Onun uzunluğu 17 metr, eni isə 20 metrdir. Mağara daxilində dərinliyi 3 metr olan kiçik göl var. Kizel mağarası regional əhəmiyyətli təbiət abidəsi hesab olunur.

Mağara daxilində böyük miqdarda heyvan sümüklərinə rast gəlinir. Sümüklər iki qatda cəmlənib: yuxarı layda müxtəlif yırtıcı heyvanların həyat fəaliyyətinin, aşağı layda isə qış yuxusu zamanı məhf olan mağara ayısının sümükləri toplanıb. Yuxarı layda əsasən at, maral, bizon sümükləri üstünlük təşkil edir. Mağara ayısının sümüklərinin yaşı təxminən 48 min ildən çoxdur.

Tarixi
------

Kizel (Viaşer) mağarası 1873-cü ildə, Kizel-Aleksandrovsk yolu çəkilən zaman aşkarlanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Пещеры Кизеловского карстового района - Геологические памятники Пермского края". web.archive.org. 2010-06-13. Archived from the original on 2010-06-13. İstifadə tarixi: 2024-04-06.
2. ↑  "Пещера Виашерская (Кизеловская)". 2011-11-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-01-23.
3. ↑  "Особо охраняемые природные территории Пермского края" (rus).
4. ↑  "Пещеры Кизеловского карстового района". 2010-06-13 tarixində arxivləşdirilib.
5. ↑  "Кизеловская пещера". 2012-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-01-23.
**Xətayi Kamal oğlu Əzizov** (12 mart 1963, Qalınçaq, İsmayıllı rayonu) – Azərbaycanlı jurnalist, Gürcüstanın əməkdar jurnalisti, Tərəqqi medalı və "Qızıl qələm" mükafatı laureatı.

Bioqrafiyası
------------

1963-cü il martın 12-də İsmayıllı rayonunun Qalınçaq kəndində anadan olub. 1970–1980-ci illərdə Qalınçaq kənd orta məktəbində oxuyub. 1981–83-cü illərdə Sovet ordu sıralarında hərbi xidmətdə olub. 1983-cü ildə Bakı Yeyinti Sənayesi Texnikumuna qəbul olub və 1986-cı ildə həmin məktəbi texnik-texnoloq ixtisası üzrə bitirib. 1986–87-ci illərdə Rusiyanın Kuybışev şəhərində Yağ-Piy Kombinatında müxtəlif vəzifələrdə işləyib. 1987-ci ilin sonlarından 1989-cu ilin avqust ayına qədər İsmayıllı rayonunda Yağ-Pendir Zavodunda çalışıb. 1989-cu ildə seçki yolu ilə Qalınçaq kənd azad komsomol komitə katibi seçilib və 1991-ci ilədək azad komsomol katibi işləyib.

1991-ci ildə Bakı Sosial İdarətemə və Politologiya İnstitutuna daxil olub və 1996-cı ildə institutu "Politoloq, ali və orta ixtisas məktəblərində humanitar fənlər müəllimi" ixtisası üzrə bitirib. Eyni zamanda, 1992-ci ildə könüllü olaraq Birinci Qarabağ döyüşlərində iştirak edib. Elə həmin ildə də paralel olaraq dövri mətbuatda çalışıb. Azərbaycan-Türk Agentliyində (ATA), AssA İrada İnformasiya Agentliyində, Midiya Press İnformasiya Agentliyində, 2003-cü ildən Azərbaycan Dövlət İnformasiya Ahentliyində (AZƏRTAC) müxbir, xüsusi müxbiri, redaktor, baş redaktor vəzifələrində çalışıb. Eyni zamanda 1996-cı ildən 2007-ci ilədək Heydər Əliyev adına Ali hərbi Məktəbdə politologiya, psixologiya, sosiologiya və kulturologiya fənlərindən dərs deyib.

Hazırda AZƏRTAC-ın Gürcüstan üzrə xüsusi müxbiri vəzifəsində çalışır. "Hərbi və Ümumi Sosiologiya" dərs vəsaitinin həmmmüəlifidir.
2015-ci ildə Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı ilə Tərəqqi medalı ilə təltif olunub. Gürcüstanın Əməkdar Jurnalistidir. "Qızıl Qələm" və digər mükafatlara layiq görülüb.

Ailəlidir, üç övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Azad İfadə" verilişində Xətai Əzizov gündəmdə olan sualları cavablandırdı". 2024-01-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-13.
2. ↑  "Azərbaycanın iki jurnalisti Gürcüstanın "Əməkdar Jurnalisti" fəxri adına layiq görülüb". 2024-01-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-13.
3. ↑  "Azərbaycan Respublikasının kütləvi informasiya vasitələri nümayəndələrinin təltif edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI". 2024-01-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-13.
4. ↑  "Jurnalist Xətai Əzizov yubiley yaşına çatdı - FOTOLAR". 2024-01-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-13.
5. ↑  "Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin 25-ci ildönümü Gürcüstanda qeyd olunub". 2024-01-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-13.
6. ↑  "Marneulidə AZƏRTAC-ın təşəbbüsü ilə "Heydər Əliyev və müasir Gürcüstan" mövzusunda konfrans və fotosərgi keçirilib – FOTO". 2024-01-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-13.
7. ↑  "Ümumi Və Hərbi Sosiologiya N.R Rzayev X.K Əzizov". 2024-01-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-13.
**Zəngəzur Mis-Molibden Kombinatı** (*erm.* Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատ) — Ermənistanın ən böyük mədən şirkəti və dünyanın 10 ən böyük molibden istehsalçısından biridir. ZMMK-nin fəaliyyəti SSRİ dövründə başlamışdır. 1952-ci ilin yazında zavod kütləvi istehsala start vermişdir. Əvvəlcə mədən yeraltı və açıq mədən üsullarının kombinasiyası ilə, 1957–1959-cu illərdə isə yalnız açıq mədən üsulları ilə istismar edilmişdir.

Zəngəzur Mis-Molibden Kombinatı Ermənistan Respublikasının şimal-şərqində, Sünik mərzinin Qacaran şəhərində, Qafan rayon mərkəzindən 30 kilometr qərbdə və paytaxt İrəvandan təxminən 350 km məsafədə yerləşir. İllik hasilatı ildə 22,0 milyon ton filizdir.

2000-ci illərdən başlayaraq ZMMK Ermənistanda ilk ən böyük vergi ödəyicisi, Sünik mərzində ən böyük işəgötürən olmuşdur. 2023-cü ilin məlumatına görə, onun 4,500-ə yaxın işçisi var.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Zangezur Copper Molybdenum Combine". zcmc.am. 2023-05-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-10.
Vikilüğətdə ***buşnak*** mövzusuna dair məlumatlar var.

**Buşnak** (Ərəb: بشناق, "bosniyalı" mənasını verir, həmçinin Buşnak, Boşnak, Buşenak və Buşnak kimi tərcümə olunur) — Bosniya müsəlman əsilli Levantin və Səudiyyə (Hecazi) xalqları arasında yayılmış soyaddır. Bu soyadı daşıyanlar 1878-ci ildə Avstriya-Macarıstan Bosniya və Herseqovinanı işğal etdikdən sonra xristian hakimiyyəti altında yaşamaqdan qorxan, Osmanlı Suriyasına köçən Bosniya müsəlmanlarının nəslindəndir.
Levanta köçən bosniyalı müsəlmanların əksəriyyəti eyni ailəyə mənsub olmasalar da, mənşəyini göstərən ümumi soyad olaraq Buşnakı qəbul etmişlər.

Tarixi
------

Bosniyalıların Fələstinə bəzi hərəkətləri, 1800-cü illərin sonlarında Osmanlı ordusuna əlavə qüvvələr təmin etmək üçün Bosniyalı müsəlman əsgərlərin Fələstinə gətirildiyi zaman baş verdi.
Daha əhəmiyyətli bir hərəkat 1878-ci ildən, Habsburqlar Evi tərəfindən idarə olunan Avstriya-Macarıstan İmperiyasının Bosniyanı işğal etməsindən sonra baş verdi. Bosniyalı müsəlmanların mühacirəti 1908-ci ildə Avstriya-Macarıstan tərəfindən Bosniyanın ilhaqından sonra intensivləşərək bu müddət ərzində davam etdi. Çoxları müasir Türkiyənin bəzi hissələrinə köç etdi, daha az sayda isə Osmanlı Suriyasında (indiki Suriya, İsrail, Fələstin, Livan və İordaniya) məskunlaşdı.
Bosniyalı mühacirlər əsasən indiki İordan çayının qərb sahilində və İsraildə yerləşən kəndlərdə məskunlaşıblar: Qeysəriyyə, Yanun, Nablus və Tulkərm. Onların nəsilləri hələ də bu kəndlərdə yaşayır və onların Bosniyalı irsi ərəb soyadı Buşnakda öz əksini tapmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Ibrahim al-Marashi.* "The Arab Bosnians?: The Middle East and the Security of the Balkans" (PDF). səh. 4. 2020-05-18 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2008-11-12.
2. ↑  *Amira Hass.* "It's the pits". Original in Haaretz, reprinted by Ta'ayush. 25 October 2002. 2008-11-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-11-12.
**Türk hamamı** (トルコぶろ, *toruko-buro*?) – Yaponiyada seks xidməti göstərən xüsusi hamamları bildirmək üçün istifadə olunmuş seks termini. Hazırda bu cür hamamları bildirmək üçün "soaplend" terminindən istifadə olunur.

Tarixi
------

1953-cü ildə Yaponiyada kişilər üçün seks xidmətləri təqdim edən özəl hamamlar ortaya çıxmışdır. Bu növ hamamlar 1984-cü ilə qədər "türk hamamı" (toruko-buro) və ya qısaca "türk" (toruko) adı ilə tanınmışdır. Yaponiyada adi türk hamamları ilə yanaşı "mantoru" (mənzillərdə fəaliyyət göstərən) və "hotetoru" (hotellərə masajist göndərən) kimi türk hamamı növləri mövcud olmuşdur.

1980-ci illərdə Yaponiyada 1700-dən çox türk hamamı fəaliyyət göstərirdi və bu hamamlarda 18.000-dən çox şəxs işləyirdi. Onlar əsasən Tokio, Yokohama və Osaka kimi şəhərlərin əyləncə bölgələrində fəaliyyət göstərirdi.

Türklərin etirazı
-----------------

Yaponiyada yaşayan və Yaponiyaya qonaq gələn türklər seks xidməti ilə məşğul olan belə məkanların "türk hamamı" adlandırılmasından narazı olmuş və buna etiraz bildirmişdirlər. Məsələn, Yaponiya türkləri Türkiyə səfirliyinin yerini öyrənmək istəyəndə səhv başa düşülürdülər. Bundan əlavə, Türkiyədən olduqlarını bildirdiklərində yaponların cinsi zarafatlarına məruz qalırdılar.

1984-cü ilin sentyabrında Yaponiyada yaşayan seysmoloq Nusret Sancaklı yapon dilində çıxış edərək "türk hamamı" termininin Türkiyəyə qarşı təhqir olduğunu bildirmişdir. Çıxışına görə mükafata layiq görülən Sancaklı Yaponiya Sağlamlıq və Rifah Nazirliyinə petisiya ünvanlayaraq "türk" sözünün hamam fahişəliyi ilə əlaqələndirməyi dayandırmağı tələb etmişdir. Türkiyənin Tokiodakı səfiri Nurver Nures də etiraza qoşulmuş, səfirliyin informasiya ateşesi İlhan Oğuz gündəlik nəşrlərə həm yapon, həm türk dilində məktublar yazmışdır.

Etirazlardan sonra Sağlamlıq və Rifah Nazirliyi prefekura və bələdiyyələrə göstəriş verərək belə hamamlardan "türk" sözünün yığışdırılmasını tələb etmişdir. Tokio Metropolitan Polis İdarəsi öz sənədlərində "türk hamamı" ifadəsindən istifadə etməyi dayandırmış, Yaponiya Telefon və Teleqraf Təşkilatı telefon kitabçalarında "türk hamamı" terminindən istifadə etməyəcəyini açıqlamışdır.

570 hamamı birləşdirən Ümum-Yaponiya Xüsusi Hamam Assosiasiyaları Konfederasiyası bu etirazlardan sonra "türk" sözündən istifadə etməməyə qərar vermişdir. Yeni ad üçün başladılmış müsabiqəyə 2400-dən çox versiya təqdim olunmuşdur. Qalibi seçmək üçün üç günlüyünə Hokkaydoya səfər etmiş Sancaklı ingiliscə "soap" (sabun) və "land" (yer) sözlərinin birləşməsindən ibarət olan "soaplend" adını qalib seçmişdir. O, əvvəlcə ingiliscə "bubble" (köpük) mənasına gələn "babl" sözünü seçmək istəsə də, "soaplend" sözünün səslənişini daha çox bəyənmişdir. 110 hamamı birləşdirən Tokio Xüsusi Hamam Assosiasiyası 1984-cü ilin dekabrında "soaplend" sözünü "türk hamamı"nın əvəzinə qəbul etmişdir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------
Kilo və kiloqram ilə səhv salmayın.

**Çəki** — cismin dayağa və ya asqıya göstərdiyi təsir qüvvəsi. Ədədi qiymətcə cismin ağırlıq qüvvəsinə bərabərdir: *P=mg* (*m* — cismin kütləsi, *g* — sərbəstdüşmə təcilidir). Cismin çəkisi qütblərdə ən böyük, ekvatorda isə ən kiçikdir, qütblərdən ekvatora getdikcə və Yer səthindən uzaqlaşdıqca cismin çəkisi azalır. Cəki dayağa və ya asqıya təsir edən qüvvə olduğündan onu yaylı tərəzi (dinamometr) vasitəsilə ölçmək olar. Çəki N, kQ və s. qüvvə vahidləri ilə ölçülür.

Cisim şaquli yuxarı yönəlmiş a təcili ilə hərəkət edərsə onun çəkisi artar və P=m(g+a) olar.

Əlavə yüklənmə – cismin çəkisinin onun ağırlıq qüvvəsinə olan nisbətinə deyilir, n=P\mg=m(g+a)\mg=1+a\g. Məsələn, kosmik uçuşa start götürdükdə kosmanavtlar əlavə yüklənməyə məruz qalırlar. Cisim aşağı yönəlmiş a təcili ilə hərəkət etdikdə isə çəki P=m(g-a) düsturu ilə hesablanar və azalar. Əgər g=a olarsa P=0 olar.

Çəkisizlik – cismin çəkisinin sıfıra bərabər olan halına deyilir. Məsələn, sərbəst düşən liftdəki cisimlər, Yer ətrafında fırlana peykin içindəki cisimlər və kosmanavt çəkisizlik halında olur. Ağırlıq qüvvəsi cismin təcillə hərəkət etməsindən və ya sükunətdə olmasından asılı deyil, cismin kütlə mərkəzinə tətbiq olunur və Yerin mərkəzinə doğru yönəlir. Cismin çəkisi asqıya və dayağa tətbiq olunur, dayağa perpendikulyardır.

Ədəbiyyat
---------

* M.Murquzov.Fizika.VII sinif üçün dərslik.
**Lepra** (yun. *lepra*) – insanda xroniki infeksion xəstəlik.

Cüzam və ya lepra-Hansen basili (Mycobacterium leprae) adı verilən bir mikroorganizmanın ortaya çıxardığı, periferik sinir sistemi və dəri başda olmaq üzrə bir çox sistem və orqana təsir edən yoluxucu bir xəstəlikdir.Xəstəlik səbəbi olan basil 1873-cü ildə Norveç həkimi Gerhard Armauer Hansen tərəfindən tapılmışdır. Hansen basili bəzi xüsusiyyətləri baxımından vərəm xəstəliyinin səbəbi olan Koch basilinə oxşayır. Təbiətdə yalnız insan bədənində olan Hansen basilinin süni mühitlərdə çoxalması mümkün olmayıb. Basil, insandan əlavə yalnız Cənubi Amerikada yaşayan Armadillo və bəzi siçan növlərində xəstəliyə yol aça bilməkdədir.Bu xəstəliyin yaranmasına,pis qidalanma, avitaminoz, antisanitariya şərait yaradır.

Güman edilir ki, cüzam törədiciləri orqanizmə zədələnmiş dəridən və yuxarı tənəffüs yollarının selikli qişasından düşür.İnsanlar arasında yoluxmanın necə olduğu qəti olaraq bilinməməklə bərabər tez-tez və uzun müddət davam edən təmas nəticəsində baş verə biləcəyi düşünülür. Xəstəlik uşaqlara ana südü ilə keçə bilir. Xəstəliyə həssaslıq 3-5 yaşları arasında daha çoxdur. 
Xəstəlik gedişinə görə 3 tipə - lepratomaq, tuborkuloid, diferensləşməyən tipə ayrılır. 
Cüzam sağalmayan xətəlikdir. Bu xəstəliyə tutulanlar ömürlərinin axırına qədər insanlardan uzaqda yaşayaraq hər kəsdən gizlənməyə çalışırlar. 
Xəstəliyin inkubasiya dövrü 5 ildən 55 ilə qədərdir.Xəstəliyin əlamətləri bunlardır: sümükdə ərimə, aperatsiya, əzələ qrupunun tədricən nazikləşib yox olması, görmə qabiliyyətinin itməsi, daxili orqanlarda müəyyən dəyişikliklərin əmələ gəlməsi. İnsan öz normal görkəmini get-gedə itirərək, qorxunc forma alır. Cüzamlı xəstələrdə qaşlar tökülür, üzdə, qulaq dibində şişkinliklər olur.

Bu gün cüzam artıq qorxulacaq bir xəstəlik deyil.  Diaqnoz qoyulduqdan sonra müalicə qəti şəkildə edilə bilər.  Bir çox xəstəlikdə olduğu kimi, erkən diaqnoz vacibdir.  Erkən diaqnoz qoyulan hallarda heç bir daimi əlillik olmadan müalicə mümkündür.

Müalicə bakteriyaların həssas olduğu antibiotiklərlə aparılır.  Dapson (diaminodifeynsulfon, DSS), sulfonlar, rifampisin və etionamid kimi dərmanlar istifadə edilə bilər. Xəstəlik böyüklərə ötürülmür.  Bununla belə, xəstələrə yaxın olan uşaqları xəstəlikdən qorumaq hesab edilə bilər.  Bunun üçün BCG(vərəm əleyhinə) peyvəndləri və 2 yaşdan kiçiklərə həftədə 5 mq, 2 yaşdan yuxarılara isə həftədə 10 mq Dapson adlı dərman verilə bilər.  Uşaqların xəstə olduqları mühitdən uzaqlaşdırılması ən uyğun tədbirdir. Cüzam bildirilən xəstəlikdir və müalicəsi dövlət tərəfindən və pulsuz həyata keçirilir.  Cüzamın cərrahi müalicəsi, fiziki və psixiatrik müalicəsi tibbi müalicə qədər vacibdir.

Vaxtilə Qədim Misirdə, Yaxın Şərqdə, Yaponiyada, Hindistanda geniş yayılmışdır.Adıçəkilən xəstəliyin 3000 illik tarixi var. Cüzam kifayət qədər qorxulu xəstəlikdir. Hətta vaxtilə bu xəstəliyə tutulan şəxslər seçilmək üçün xüsusi geyimlər geyinib, boğazlarında zınqırov gəzdirməli olublar.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Disease Ontology (ing.). 2016.
***Atillanın atlıları*** tammetrajlı film-tamaşası rejissor Sevil İbrahim tərəfindən 2002-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir. Əsərdə olduğu kimi filmdə də əvvəldən axıradək türklərdə adət ənənələr, türklərin mərdliyi və qorxmazlığı tərənnüm edilmişdir. Əsas rolları Ramiz Məlik, Qönçə Ağabəyli, Rafiq Əzimov və Abbas Qəhrəmanov ifa edirlər.

Məzmun
------

Filmdə Atillanın (Ramiz Məlik) Şaman baba (Rafiq Əzimov) ilə söhbəti, Şaman babanın məsləhətləri, Atillanın kralın qızı Qrimildaya (Qönçə Ağabəyli) aşiq olması, onunla evliliyi, toy günündə qızın atası (Abbas Qəhrəmanov) tərəfindən onun zəhərlənməsi və Qrimildanın könüllü ölümə getməsi əks etdirilir.

Əsərdə olduğu kimi filmdə də əvvəldən axıradək türklərdə adət ənənələr, türklərin mərdliyi və qorxmazlığı tərənnüm edilmişdir.

Film haqqında
-------------

Film Nəbi Xəzrinin eyniadlı poeması əsasında ekranlaşdırılıb.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Əsərin müəllifi: Nəbi Xəzri  

Rejissor: Sevil İbrahim  

Operator: Əlövsət Cəlilov  

Rəssam: Oqtay Quliyev

Rollarda
--------

Ramiz Məlik — Atilla  

Qönçə Ağabəyli — Qrimilda  

Rafiq Əzimov — Şaman  

Abbas Qəhrəmanov — kral  

Azad Şükürov — Varyaq  

Samir Qulamov — əsgər

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

2002-ci ilin Azərbaycan filmləri  

2000-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
**"Atikva" ümid deməkdir** — qısametrajlı sənədli televiziya film.

Rejissor Rahim Sadıqbəyli tərəfindən 1994-cü ildə çəkilmişdir. Azərbaycan Televiziyasında istehsal edilmişdir. Film Azərbaycanın Quba ərazisində yaşayan yəhudi əhalisindən bəhs edir.

Məzmun
------

Film Azərbaycanın Quba ərazisində yaşayan yəhudi əhalisindən bəhs edir. 1730-cu ildə Pirğat deyilən dağlıq hissədən bir qrup yəhudi əhalisi Quba xanı Fətəli xanın yanına gedərək, ona mürəciət edirlər ki, onlara Quba ərazisində məskunlaşmağa icazə versin. Elə o vaxtdan bu günlərə kimi yəhudilər Quba rayonunda kompakt şəklində yerləşiblər. Onlar Azərbaycanda öz icmasını qurub, Azərbaycan və İsrail dövlətlərində baş verən hadisələrdən məlumat verən "Aziz" qəzeti, yəhudi mədəniyyəti və dilini öyrədən gənclərdən ibarət təşkilat yaradıblar. Öz adət-ənənələrini öyrənməklə yanaşı, Azərbaycan yəhudiləri Azərbaycan dilini, mədəniyyətini, Azərbaycanda baş verən hadisələri böyük məmnuniyətlə öyrənirlər.

Azərbaycan torpağında dünyaya gəlib fəaliyyət göstərən akademik Landau, Fizika Institutunun direktoru Esmanov, Azərbaycan xalq artisti Rahilə Ginzburqun, Toksikologiya mərkəzinin direktoru professor Eldar Qorinin adları bir çox azərbaycanlı üçün tanış və doğmadır. Erməni təcavüzkarlara qarşı döyüşlərdə böyük şücaət göstərən Azərbaycanın Milli qəhrəmanı, tankçı Albert Aqarunov azərbaycanlıların qəlbinə əbədi həkk olunub.

Yəhudi icmasının dinə münasibəti, Azərbaycan Dövlətinin inkişafı naminə fəaliyyəti, yəhudilərin asudə günlərində məşğuliyyəti də filmdə öz əksini tapmışdır.

Film üzərində işləyənlər
------------------------

Ssenari müəllifi: Aydın Kazımzadə, Rahim Sadıqbəyli
Rejissor: Rahim Sadıqbəyli
Operator: Adil Abbasov

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bizim filmlərimiz". AzTv (az.). Aztv. Archived from the original on 2005-12-10. İstifadə tarixi: Arxivləşdirilib.
**Ağacəbrayıl Ağa Saleh oğlu Abasəliyev** (26 iyul 1955, Bakı) — məşhur kamança ifaçısı, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti

Həyatı
------

Abasəliyev Ağa Cəbrayıl Ağa Saleh oğlu, 26.07.1955 tarixində Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1962-ci ildə 6 nömrəli musiqi məktəbinə, Əməkdar artist Elman Bədəlovun sinfinə daxil olmuşdur. 3-cü sinifdə (1965) məktəblilər arasında Respublika Festivalının laureatı olmuşdur. 1970-ci ildə Asəf Zeynallı adına musiqi kollecinə daxil olub. 2-ci kursda olarkən (1972), Almaniyanin Rudolfstat şəhərində Tələbə və Gənclərin festivalının laureatı olmuşdur. Həmin ildə (1972) Opera və Balet teatrına Milli Üçlükdə iştirak etməyə dəvət olunmuş, 1975-ci ildə isə həmin teatrda ilk dəfə olaraq Azərbaycan Xalq Çalğı Alətləri ansamblnı yaratmışdır.

Bu ansamblla Rübabə Muradova, Qulu Əsgərov, Arif Babayev, Nəzakət Məmmədova və s. tanınmış müğənnilər bir çox ölkələrdə qastrollarda müvəffəqiyyətlə çıxış etmişlər.

1974-cü ildə Ü. Hacıbəyov adına Dövlət Konservatoriyasına qəbul olunmuş, 1979-cu ildə Konservatoriyanın iki fakültəsini — Dirijorluq və Xalq Musiqisi İfaçısı-Solist bitirmişdir.

30 dekabr 2015-ci ildə Azərbaycanın xalq artisti fəxri adına layiq görülmüşdür.

6 may 2016-cı ildə Azərbaycanın Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.

Ağa Cəbrayıl Abasəliyev 1992-1994-cü illərdə Müsavat Partiyası üzvü olmuşdur.

Filmoqrafiya
------------

1. Dərviş Parisi partladır (film, 1976) — Kamança ifaçısı

İstinadlar
----------

1. ↑  *President.* "Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 30 dekabr 2015. 2017-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-30.
2. ↑  *President.* "Azərbaycan mədəniyyət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdlərinin verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 6 may 2016. 2016-05-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-06.
3. ↑  "Əli Mirəliyev: "Mən müsavatçı olmuşam"". musavat.com (az.). İstifadə tarixi: 2024-04-11.
**Deva Kassel** (*fr.* Deva Cassel) — Fransa-İtaliya modeli, media şəxsiyyəti və aktrisası. *"Cartier"* və *"Dior"* şirkətlərinin səfiridir.

İlk illəri
----------

Deva Kassel Monika Beluççi və Vensan Kasselin qızıdır. Kassel 12 sentyabr 2004-cü ildə Romada doğuldu, lakin Paris və Rio-de-Janeyro şəhərlərində böyüdü. Səlis şəkildə fransız və italyan dillərinində danışa bilən Kasselin Leonie adında balaca bacısı var. Kassel 5 dildə danışa bilir.

Karyera
-------

### Model

Cassel modellik debütünü 2021-ci ildə *"Dolce & Gabbana"*da etmişdir. Həmçinin 2021-ci ildə anası Monika Belluççi ilə birlikdə *"Vogue Italia"* jurnalının iyul ayı buraxılışının üz qabığında yer aldı. 2020-ci ildə *"Dolce & Gabbana"*nın qoxu kampaniyasında, 2022-ci ildə isə gözəllik kampaniyasında yer almışdır. 2023-cü ildə *"Dolce & Gabbana"*nın qoxu əlavəsində və gözəllik kampaniyasında rol almışdır. 2024-cü ildə isə *"Dior Beauty"* görünüş kampaniyasında rol aldı.

### Aktrisa

Kassel aktrisalıq debütünü müstəqil film *"Gözəl yay"*da (*ing.* The Beautiful Summer) etmişdir və *"Netflix"* serialı *"Leopard"*da (*ing.* The Leopard) yer alacaq.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. ↑  "Who Is Deva Cassel, The Italian It-Girl On The Rise?". British Vogue (ingilis). 2024-03-18. İstifadə tarixi: 2024-04-12.
4. ↑  "Deva Cassel". thesquadmanagement.com.
5. ↑  "All About Monica Bellucci's Daughter Deva Cassel". Peoplemag (ingilis). İstifadə tarixi: 2024-04-12.
6. ↑  "Monica Bellucci: Wie aus dem Gesicht geschnitten: Das ist ihre Tochter Deva Cassel". BUNTE.de (alman). 2023-06-11. İstifadə tarixi: 2024-04-12.
7. ↑  "Deva Cassel - Model - detail by year". models.com.
8. ↑  "Vogue Italia July 2021 Cover (Vogue Italia)". models.com.
9. ↑  "Dolce & Gabbana- Dolce Shine Fragrance 2020 (Dolce & Gabbana)". models.com.
10. 1 2  "Deva Cassel - Model - detail by year". models.com.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Foto, video və audio | Instagram |
| Tematik saytlar | IMDb |
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Ernst.

**Ernst Ştayniq** (*alm.* Ernst Steinig‎; 2 yanvar 1900 – XX əsr) — Almaniya güləşçisi, Avropa Çempionatları mükafatçısı.

Həyatı
------

1900-cü ildə Klyayn-Lasovis (müasir Polşanın ərazisi) kəndində anadan olmuşdur, amma Dortmundda böyümüşdür və orada da güləş ilə məşğul olmağa başladı və 1920-ci ildə ən görkəmli alman pəhləvanlarından biri oldu. 1924-cü ildə Almaniya çempionatında 2-ci yeri tutdu və Avropa çempionatında 7-ci oldu. 1925-ci ildə Almaniyan çempionu və Avropa Çempionatının gümüş mükafatçısı oldu. 1926-cı ildə yenə Almaniya çempionu ola bildi və Avropa Çempionatında bürünc medalı qazandı. 1927-ci ildə keçirilən Avropa çempionatında 9-cu yeri tutdu. 1928-ci ildə Amsterdam Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etdi və orada 5-ci yeri tutdu. 1929-cu ildə keçirilən Avropa çempionatında 4-cü oldu.

Xarici keçidlər
---------------

* Ernst Ştayniq Arxivləşdirilib 2020-04-17 at the Wayback Machine — Sports-Reference.com saytında Olimpiya statistikası (ing.)
* Ernst Ştayniq — International Wrestling Database saytında profili (ing.)
***Alov*** tammetrajlı televiziya tamaşası rejissor Lütfi Məmmədbəyli tərəfindən 1979-cu ildə ekranlaşdırılmışdır. Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir. Filmdə hadisələr baş vermiş yanğın hadisəsi ətrafında cərəyan edir. Əsas rolları Həsənağa Turabov, Sadıq Hüseynov, Vəfa Fətullayeva, Kamal Xudaverdiyev və Fuad Poladov ifa edirlər.

Məzmun
------

Fabrikdə yanğın baş verir, cinayət isə təmiz və namuslu, yenilikçi mühəndis Cəlal Qaşqayın (Kamal Xudaverdiyev) boynuna atılır. Əsl cani, dövlətin "cibinə girmiş" istehsalat fırıldaqçısı Əmin Bəxtiyarov (Fuad Poladov) isə azadlıqda gəzir. Belə bir şəraitdə müstəntiq Fərhad Kamalovun (Həsənağa Turabov) vəzifəsi müqəssiri aşkarlamaq, haqqı, ədaləti bərpa etməkdir.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Əsər müəllifi: Mehdi Hüseyn  

Rejissor: Lütfi Məmmədbəyli  

Operator: Eldar Məmmədov  

Rəssam: Rəfael Əsədov

Rollarda
--------

Həsənağa Turabov — Fərhad Kamalov  

Sadıq Hüseynov — Kərim Kərimli  

Vəfa Fətullayeva — Rəfiqə Rəhimli  

Kamal Xudaverdiyev — Cəlal Qaşqay  

Rəcibə Heybətova — Əsmər Ziyadqızı  

Fuad Poladov — Əmin Bəxtiyarov  

Yaşar Nuri — Bədəl Sadayev  

Hacı İsmayılov — Fərman  

Məcnun Hacıbəyov — usta Əliş

Yasəmən Ramazanova- Səriyyə

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

1979-cu ilin Azərbaycan filmləri  

1970-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  *Aydın Talıbzadə.* ""Budur, əsəri-məhəbbəti-pak, Xoş mərtəbədir bu, qılsan idrak."" (az.). Azkurs.org. İstifadə tarixi: 2018-01-05.
***416-nın yolu ilə*** filmi rejissor Miri Rzayev tərəfindən 2012-ci ildə çəkilmişdir. Film Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir. Film azərbaycanlı əsgərlərin təşkil etdiyi 416-cı Taqanroq diviziyasının yaradılmasının 70 illiyi münasibətilə çəkilmişdir. 416-cı Taqanroq diviziyası İkinci Dünya müharibəsində faşizmə qarşı qəhrəmanlıq salnaməsi yazan 8 milli diviziyamızdan biridir. Məhz bu diviziyanın qəhrəmanları 3 min kilometrdən çox məsafəni qət edərək Qafqazdan Berlinə qədər irəliləmişlər. Filmin çəkilişləri Rusiya və Ukraynada aparılmışdır.

Məzmun
------

Film azərbaycanlı əsgərlərin təşkil etdiyi 416-cı Taqanroq diviziyasının yaradılmasının 70 illiyi münasibətilə çəkilmişdir. 416-cı Taqanroq diviziyası İkinci Dünya müharibəsində faşizmə qarşı qəhrəmanlıq salnaməsi yazan 8 milli diviziyamızdan biridir. Məhz bu diviziyanın qəhrəmanları 3 min kilometrdən çox məsafəni qət edərək Qafqazdan Berlinə qədər irəliləmişlər.

416-cı milli diviziyanın döyüş yolu Qafqazdan başlanmışdır. Diviziya 1942-ci ilin sentyabrın əvvəllərində 44-cü ordunun tərkibinə daxil edilərək Şimali Qafqazda Xasavyurt rayonuna göndərilmişdi. Diviziyanın cəbhəyə getdiyi vaxt Qafqaz uğrunda döyüşlərin ən şiddətli dövrü idi. Almaniyanın "Cənub" ordu qrupu komandanlığına 1942-ci ilin 25 sentyabrında Bakını zəbt etmək əmri verilmişdi. 1942-ci ilin oktyabrında 416-cı diviziya 58-ci ordunun tərkibinə daxil edilərək, Sulak çayının şərq sahilində düşmənin Mahaçqala istiqamətindəki hücumlarına qarşı mövqedə yerləşdirildi. Həmin ilin noyabrında diviziya yenidən 44-cü ordunun tərkibinə daxil edildi və təcili olaraq Terek stansiyası zonasında yeni döyüş xəttinə göndərildi. 1942-ci ilin 30 noyabrında diviziya hücuma keçdi.

1943-cü ilin 17 avqustunda Taqanroq istiqamətində başlanmış hücumlarda iştirak edirdi və avqustun 30-da diviziya 28-ci ordunun tərkibində Taqanroq şəhərinin düşməndən azad edilməsində böyük qəhrəmanlıq göstərdi və bu qələbəyə görə ona "Taqanroq diviziyası" fəxri adı verildi.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenarist: Amal Alışarlı  

Rejissor : Miri Rzayev  

Operator: Cavid Əliyev

İstinadlar
----------

1. 1 2  Hərb Tarixi Muzeyində veteranlarla görüş olmuşdur
2. ↑  "416-cı milli atıcı diviziya". 2021-07-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-09.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

2012-ci ilin Azərbaycan filmləri  

2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
**II Qazi Gəray** (1551 – mart 1608, Temrük) — Krım xanlığının hakimi, şair, bəstəkar.

Həyatı
------

II Qazi Gəray I Dövlət Gərayın (1551–1577) oğludur. Birinci dəfə 1588-ci ildən 1596-cı ilədək, ikinci dəfə 1596-cı ildən 1607-ci ilədək Krım xanlığının hakimi olmuşdi. 1596-cı ildə I Fateh Gəray taxtı ələ keçirmişdi.

Böyük qardaşı Məhəmməd Gərayın hakimiyyəti (1577–1584) dönəmində tatarların başında Səfəvilər dövlətinə yürüş etmişdi.

1579-cu ildə Krım tatarları yenidən Şirvan üzərinə yürüş edirlər. Bu dəfə buranı viran etdikdən sonra geri qayıdırlar. 1580/81-ci ildə üçüncü yürüşə gəlirlər. Lakin bu dəfə qızılbaş döyüşçüləri nisbətən asanlıqla tatarları Şirvandan sıxışdırıb çıxarırlar. Ancaq tezliklə Azərbaycanda tüğyan edən aclıq və qıtlıq üzündən Şirvanın müdafiə gücü zəifləyir və osmanlılar onu yenidən ələ keçirirlər. Səfəvi rəhbərliyi Şirvanın azad edilməsi üçün bir sıra ciddi tədbirlər görür. İmamqulu xan Yıva-Qacarın xahişi ilə Pеykər sultan Ziyadоğlu-Qacara xan rütbəsi verilərək, Şirvan bəylərbəyisi təyin olunur. Qərara alınır ki, Imamqulu xanın başçılığı altında Şirvanın müdafiəsi üçün qacar, otuziki və s. tayfaların ən sayseçmə döyüşçüləri göndərilsin.

1581-ci ilin baharında Krım tatarları II Qazi Gəray və Səfi Gərayın rəhbərliyi altında Şirvana dördüncü yürüşə çıxırlar. Döyüş Qazi Gəray və Səfi Gərayın rəhbərliyi altında Şirvana və Şabran arasında gedir. Peykər xanın başçılıq etdiyi qacar, cəyirli, qaramanlı və bu kimi tayfalardan ibərət qızılbaşlar tam qələbə qazanırlar. Qazi Gəray qacarlara əsir düşür. Səadət Gəray isə çətinliklə də olsa, əsirlikdən qaça bilir. Lakin yenə fələk işləri pozur: Peykər xanın həmin il ölümü türkləri Şirvanda hakimiyyətlərini bərpa etmək imkanı verir.

II Qazi Gəray 1607-ci ildə Bağçasarayda vəba xəstəliyindən vəfat etdi.

Yaradıcılığı
------------

II Qazi Gəray şair idi. Qəzai təxəllüsü ilə türkcə, farsca incə təbli şeirlər yazırdı.

II Qazi Gəray bəstəkar idi. Bir çox musiqilər bəstələmişdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar və Qacar kəndi, Bakı, "Şuşa", 2008, 334 səh.

| ⛭Krım xanları |
| --- |
| XV əsr | I Hacı Gəray  • Heydər Gəray  • Nurdövlət Gəray  • I Məngli Gəray |  |
| XVI əsr | I Mehmed Gəray  • I Qazi Gəray  • I Səadət Gəray  • I İslam Gəray  • I Sahib Gəray  • I Dövlət Gəray  • II Mehmed Gəray  • II Səadət Gəray  • II İslam Gəray  • II Qazi Gəray  • I Fateh Gəray |
| XVII əsr | Toxtamış Gəray  • I Səlamət Gəray  • Canıbəy Gəray  • III Mehmed Gəray  • İnayət Gəray  • I Bahadır Gəray  • IV Mehmed Gəray  • III İslam Gəray  • Adil Gəray   • I Səlim Gəray  • Murad Gəray  • II Hacı Gəray  • III Səadət Gəray  • Səfa Gəray  • II Dövlət Gəray |
| XVIII əsr | III Qazi Gəray  • I Qaplan Gəray  • III Dövlət Gəray  • IV Səadət Gəray  • II Məngli Gəray  • II Fateh Gəray  • II Səlamət Gəray  • II Səlim Gəray  • Arslan Gəray  • Həlim Gəray  • Krım Gəray  • III Səlim Gəray  • Maqsud Gəray  • IV Dövlət Gəray  • II Qaplan Gəray  • II Sahib Gəray  • Şahin Gəray  • II Bahadır Gəray |
**Burada başlanmışdır** qısametrajlı sənədli filmi rejissor Yalçın Əfəndiyev tərəfindən 1974-cü ildə çəkilmişdir. "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Filmdə Azərbaycanda neft və qaz sənayesinin təşəkkül tapması və inkişafının ən mühüm mərhələlərindən söhbət açılır.

Məzmun
------

Filmdə Azərbaycanda neft və qaz sənayesinin təşəkkül tapması və inkişafının ən mühüm mərhələlərindən, Bakının SSRİ-də birinci neft bazası kimi rolundan, neftçi kadrları hazırlayan əsas tədris ocağı olmasından, qəhrəman neftçilərimizin işindən, neftçi alimlərimizdən, neftçilərimizin Bolqarıstanda, İraqda, Əlcəzairdə, Hindistanda, Əfqanıstanda, Kubada, Suriyada və digər xarici ölkələrdə neft sənayesinin inkişafı sahəsindəki xidmətlərindən söhbət açılır.

Filmdə biz əfsanəvi neft ustası Piri kişi və öz işinin professoru Gülbala Əliyev, məşhur neftçilərdən Ağa Nemətulla, Mixail Kaveroçkin və Qurban Abbasov, Sibir bahadırı, geoloq Fərman Salmanov, dəniz buruq ustası Məmməd Qəmbərov, professor Əyyub Tağıyev, akademik Məmmədpaşa Quluzadə və başqaları ilə tanış oluruq.

Festival və mükafat
-------------------

1975-ci ildə Kişinyovda VIII Ümumittifaq kinofestivalında film böyük sovet neft tarixinin obrazlı bərpasına görə münsiflər heyətinin xüsusi diplomuna layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu — 2 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh. 168

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə (rus dilində, yarımçıq)
* Filmin musiqisi (video)
* Filmin musiqisi (audio)
***Böyük tamaşa*** qısametrajlı sənədli filmi rejissor Ruslan Şahmalıyev tərəfindən 1974-cü ildə çəkilmişdir. "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Film Azərbaycan Dram Teatrının 100 illiyinə həsr edilmişdir.

Məzmun
------

Film Azərbaycan Dram Teatrının 100 illiyinə həsr edilmişdir. Burada teatrın keçdiyi şərəfli yaradıcılıq yolu və görkəmli səhnə ustaları barədə söhbət gedir. Filmdə inqilabdan sonrakı ilk illərdə Azərbaycan teatrının təşəkkül tapması dövrünə xüsusi yer ayrılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu — 2 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh. 162-163

Mənbə
-----

Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 246.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

1974-cü ilin Azərbaycan filmləri  

1970-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı

Xarici keçid
------------

Filmi izlə
**Art-rok** (*ing.* Art Rock) — 1960-cı illərdə Böyük Britaniyada yaranmış rok musiqi janrıdır. Art Rok roka avanqard yanaşmanı əks etdirən, modernist, eksperimental və qeyri-ənənəvi elementlərdən istifadə edən rok musiqisinin alt janrıdır. Bu janr rok musiqisini incəsənətlə əlaqələndirməyə çalışaraq musiqiyə daha eksperimental və konseptual baxış sərgiləyir. Klassik musiqi, avanqard musiqi, folk musiqi, psixodelik rok, caz kimi musiqi janrlarından təsirlənir. Art-rok janrında musiqi rəqs etməkdən daha çox dinləmək və düşünmək niyəti ilə bəstələnir. Janrın populyarlığı, əsasən, Britaniyalı sənətçilər vasitəsilə 1970-ci illərin əvvəllərində idi. Musiqi və bu musiqi ilə uyğunlaşmış tamaşalar öz teatral xarakteri və lirik mürəkkəbliyi ilə bədii təmayüllü gəncləri və incəsənət sevərləri cəlb edə bilirdi. Art rok 1966–1967-ci illərdə başlayan və 1970-ci illərin ortalarında pank rokun yaranması ilə bitən müəyyən rok musiqi dövrü ilə əlaqələndirilir. Daha sonralar isə art-rok 1970–90-cı illərdə populyar olan musiqi janrları ilə birləşərək təkamülünü və varlığını davam etdirir.

Xüsusiyyətlər
-------------

Tənqidçi Con Rokvell deyirdi ki, art rok özünün açıq yaradıcılıq hissi, klassik musiqi iddiaları, eksperimental/avanqard meylləri ilə rokun ən eklektik növlərindən biridir.
Art-rok art-popun təcəssüm etdirdiyi birdəfəlik estetikadan fərqli olaraq romantik və avtonom ənənələri vurğulayır. Larri Starr və Kristofer Uoterman ingilis rok qrupları King Crimson, Emerson, Lake & Palmer və Pink Floydu misal gətirərək art-roku "rok və Avropa klassik musiqisinin elementlərini birləşdirən rok musiqi forması" kimi adlandırır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Pop/Rock "Art-Rock/Experimental "Prog-Rock" Arxivləşdirilib 2020-04-01 at the Wayback Machine.*AllMusic*
2. ↑  "Art Rock" Arxivləşdirilib 2015-05-04 at the Wayback Machine.
3. ↑  "Key Terms and Definitions". *American Popular Music*

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) · Universalis |
**Zəkiyyə Güləmi qızı Mahmudova** (7 noyabr 1949, Bakı) — geyim rəssamı, Cəfər Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" Kinostudiyasının üzvü (1996), Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü (2005), Balaxanı qəsəbəsinin ilk qadın rəssamı, Azərbaycanın əməkdar mədəniyyət işçisi (2019).

Həyatı
------

Zəkiyyə Mahmudova 1949-cu il noyabr ayının 7-də Bakı şəhərində dünyaya gəlib. O, 40-a yaxın cizgi filminin rəssam assistenti, bir neçə bədii filmin geyim rəssamı olub.

Təhsili
-------

Zəkiyyə Mahmudova 1966-cı ildə Əzim Əzimzadə adına Bakı Rəssamlıq Məktəbinə daxil olub. O, 1970-ci ildə rəssamlıq məktəbini bitirdikdən sonra taleyini kino sənətinə bağlayaraq, C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" Kinostudiyasının cizgi filmləri şöbəsində çalışmağa başlayıb.

Yaradıcılığı
------------

Zəkiyyə Mahmudovanın "Bulud niyə ağlayır?", "Kirpi balası və alma", "Meşəyə insan gəlir", "Şah və xidmətçi", "Daş", "Balaca çoban", "Qaya" və s. animasiya filmlərinin, "Nar ağacının nağılı", "Qərib cinlər diyarında", "Hökm", "Qorxma, mən səninləyəm" kimi bədii filmlərin yaranmasında əlbəsə ustası, rəssam assistenti, geyim rəssamı qismində böyük əməyi olub.

1996-cı ildən Cəfər Cabbarlı adına kinematoqrafiya ittifaqının, 2005-ci ildən Azərbaycan rəssamlar birliyinin üzvüdür.

Mükafatları
-----------

31 iyul 2019-cu ildə Azərbaycan kinematoqrafiyasının inkişafında xidmətlərinə görə Azərbaycanın əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adına layiq görülmüşdür.

Filmoqrafiya
------------

| Sıra | Film posteri | Filmin adı | İli |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 |  | Balaca çoban | 1985 |
| 2 | Fayl:Bulud niyə ağlayır? (film, 1973).jpg | Bulud niyə ağlayır? | 1973 |
|

İstinadlar
----------

1. ↑  *President.az.* "Azərbaycanın kino xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 2019-07-31. 2021-10-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-31.

Mənbə
-----

Xarici keçidlər
---------------

Zəkiyyə Mahmudovanın 65 illik yubileyi qeyd olunub[*ölü keçid*]
**Arseni Cioyev** (9 iyul 2002, Tsxinvali) — Azərbaycanı təmsil edən sərbəst güləşçi.

Karyerası
---------

Arseni Cioyev 2023-cü ildə Azərbaycan Güləş Federasiyası (AGF) tərəfindən sərbəst güləş üzrə Azərbaycan yığmasının heyətinə dəvət edildi.

Arseni Cioyev həmin avqustunda Belarusda II MDB Oyunlarının bürünc medalına sahib oldu. Həmin il Albaniyada U-23 Dünya Çempionatını 11-ci pillədə başa vuran Arseni Cioyev ilin sonunda Azərbaycan Çempionatının gümüş medalına da sahib oldu 2024-cü ildə Arseni Cioyev sərbəst güləş üzrə Azərbaycan yığmasının əsas heyətinə cəlb edildi. Yanvarda Xorvatiyanın Zaqreb şəhərində baş tutan Zagreb Open beynəlxalq turnirini beşinci pillədə başa vuran Arseni Cioyev fevralda Rumıniyanın Buxarest şəhərində baş tutan Avropa Çempionatının bürünc medalına sahib oldu.

Nəticələri
----------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Sıra** | **İl** | **Yarış** | **Ev sahibi** | **Nəticə** |
| Azərbaycan **Azərbaycan** |
| 1 | 2023 | U23 Dünya Çempionatı | Albaniya Albaniya | 11. |
| 2 | 2024 | Zagreb Open | Xorvatiya Xorvatiya | 5. |
| 3 | Avropa Çempionatı | Rumıniya Rumıniya | **3.** |

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *International Wrestling Database.* "**ARSENI DZHIOEV**". www.iat.uni-leipzig.de (ingilis). 2022-08-04. 2024-02-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 04.08.2022.
**Əzizim Fellini** — Cavid Təvəkkülün rejissoru və ssenari müəllifi olduğu, 2010-cu ildə "Carçı Film" studiyasında çəkilmiş tammetrajlı bədii televiziya filmi.

Məzmun
------

Film rejissor olmaq üçün kənddən paytaxta gələn ədəbiyyat müəllimi Rasimin (Rasim Cəfərov) başına gələn hadisələr üzərində qurulub. Paytaxtda o öz dostunun (Elnur Kərimov) köməkliyi ilə qalmağa ev tapır və imtahanlara hazırlaşır. Şəhərdəki kafelərdən birində o Leyla adlı gözəl qadınla tanış olur və ona vurulur. Leyla Rasimin rejissorluq həvəsinə görə onu italyan kinorejissoru Federiko Fellininin şərəfinə Fellini deyə çağırır. Amma Leyla varlı bir iş adamı olan Camalın (Abbas Qəhrəmanov) məşuqəsidir və Rasimlə münasibətlərini ondan gizlətmək mümkün olmur. Leyla Rasimi sevir, eynilə Rasim də Leylanı, amma Camal bu münasibətin əleyhinədir və Rasimi öz adamlarına döydürür. Döyüldükdən sonra uzun müddət xəstəxanada yatan Rasim, buradan çıxdıqdan sonra yenidən Leylanın axtarışına çıxır və elə ilk tanış olduqları kafedə onu tapır. Amma Leyla burada Camalla birlikdədir və görüş zamanı Leyla çantasından tapança çıxararaq əvvəlcə Camalı, sonra isə özünü öldürür. Bu səhnədə Leylanın Rasimə yazdığı vida məktubundan məlum olur ki, Leylanın uşaq evində 5 yaşında oğlu var və Rasimdən ona qayğı göstərməyi xahiş edir.

İmtahandan da kəsilən Rasim Leylanın oğlunu uşaq evindən götürərək kəndə qayıdır.

Filmdə müəyyən aralıqlarla gənc bir rejissorun (Amid Qasımov) televiziyada öz çəkdiyi film barədə müsahibəsi göstərilir və yalnız filmin sonundakı sözlərindən onun Rasimin oğlu olduğu anlaşılır.

Filmin heyəti
-------------

Film aktrisa Tunay Əliyevanın kinoda ilk işidir.

### Film üzərində işləyənlər

Ssenari müəllifi və quruluşçu rejissor — Cavid Təvəkkül
Quruluşçu operator — Emin Rəhimov
Quruluşçu rəssam — Rövşən Mehdiyev
Bəstəkar — Firudin Allahverdi
Montaj rejissoru — Elşad Rasimoğlu
Rejissor — Asif Rəhimov
İcraçı prodüser — Kamil Muradov
### Baş rollarda

Rasim Cəfərov — Rasim
Tunay Əliyeva — Leyla
Abbas Qəhrəmanov — Camal
Elnur Kərimov — Rasimin dostu (filmdə adı çəkilmir)

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
* Filmin saundtreki

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycanlı teleaparıcı: Məni fahişə roluna çəkin — oxu.az