**F-16 Döyüşən Şahin** (*ing.* F-16 Fighting Falcon) — Amerika Birləşmiş Ştatları "General Dynamics" şirkəti tərəfindən dizayn və istehsal edilmiş, ABŞ və müttəfiq ölkələrin silahlanmasında olan, çoxməqsədli, dördüncü nəsil hərbi təyyarə. 2-ci dünya müharibəsindən sonra Sovet istehsalı MiQ-21 və ABŞ istehsalı F-4 qırıcı təyyarələrindən sonra ən çox istehsal olunan 3-cü qırıcı təyyarə hesab olunur. 2016-cı ilin iyul ayına qədər 4.573 ədəd istehsal olunmuşdur. Bu qırıcılar B-61 nüvə bombası da daşıya bilir.

İstehsalı
---------

"F-16" təyyarələri 1972-ci ildən bəri ABŞ-nin Lokhid Martin korporasiyası tərəfindən istehsal edilir. Hazırda ABŞ başda olmaqla dünyanın 19 ölkəsinin hərbi hava qüvvələrinin əsasını təşkil edir. İndiyədək 4200-dən çox təyyarə istehsal edilib. F-16 xarici ölkələrdə ən geniş yayılmış dördüncü nəsil qırıcılardır. 80-ci illərin əvvəllərindən başlayaraq təyyarələrin gövdəsi radarlara yaxalanma riskini azaldan xüsusi texnologiya əsasında istehsal edilir. F-16 pilotun yerdən 15 min metr yüksəklikdə, 1100 kilometr saat sürətlə uçarkən katapult etməsinə imkan verən oturacaq ilə təchiz edilib. Yüksək manevr qabiliyyətinə malik olan F-16 təyyarələri təyinatından asılı olaraq müxtəlif tipli silah sistemləri, M61-A-1 markalı, dəqiqədə 511 mərmi ata bilən dördlüləli avtomatik top, yaxın hava döyüşü üçün 6 idarəedilən "hava-hava" raketi, habelə yerüstü hədəflərə zərbə endirmək üçün "hava-yer" raketləri, idarəedilən lazer bombaları, hədəfə elektron sistemlə yönləndirilən idarəedilən raketlərlə təchiz edilib. Beləliklə, təyyarə hava döyüşü ilə yanaşı, yerüstü hədəflərə qarşı da effektiv şəkildə tətbiq edilir. Xüsusən minlərlə kilometr yüksəklikdən və uzaq məsafədən yerüstü hədəflərə dəqiq zərbələr endirir. F-16 təyyarələrinin bir neçə versiyası var və istehsalçı şirkət onu müntəzəm olaraq modernləşdirir. Təyyarələri Lokhid Martin şirkətinin lisenziyası əsasında Türkiyənin TAİ, Belçikanın SABCA və Niderlandın "Fokker" firmaları da istehsal edir. Türkiyə HHQ-nin sərəncamlarında "döyüşən şahin"lərin 200-ə qədər bir neçə tipi var. Habelə Azərbaycana dost ölkələrdən Pakistanın da HHQ-də F-16 təyyarələri yer alır.

Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinə aid olan F-16C hərbi təyyarəsi, hava üstünlüyü və NATO operativ müttəfiq qüvvələrinin təyyarələrini qoruma vəzifələrində uçarkən (4 aprel 1999)

Satış qiymətləri
----------------

"F-16 Fighting Falcon" xarici bazarlarda 75-80 milyona təklif edilir. Lakin bura təyyarələr üçün ehtiyat hissələri və silah sistemləri daxil deyil. Lakin tam təchizatda bu təyyarələrin qiyməti 120 milyon dollara qədər qalxır.

* F-16A/B: US$14.6 milyon (1998)
* F-16C/D: US$18.8 milyon (1998)
* F-16E/F: US$26.9 milyon (1998)
* F-16I: ~US$70 milyon (2006)
* F-16A/B: US$14.6 milyon (1998)
* F-16C/D: US$18.8 milyon (1998)
* F-16E/F: US$26.9 milyon (1998)
* F-16I: ~US$70 milyon (2006)

Texniki göstəriciləri (F-16C Blok 50)
-------------------------------------

### Ümumi göstəriciləri

* Ekipaj: 1 nəfər
* Uzunluğu: 15.06 m
* Hündürlüyü: 4.88 m
* Qanad genişliyi: 9.96 m
* Qanad sahəsi: 27.87 kv.m
* Boş çəki: 8,570 kq
* Maksimum qalxma ağırlığı: 19,200 kq
* Daxili yanacaq çəni: 3,200 kq
* Mühərrik: 1 ədəd General Electric F110-GE-129

### Uçuş keyfiyyətləri

* Maksimum sürət

Dəniz səviyyəsində: Max 1.2 (1,470 km/s)

Yüksəkdə: Max 2 (2,120 km/s)

* Döyüş radiusu: 550 km (4 ədəd 450 kq-lıq bombalarla)
* Uçuş tavanı: 15,240 m
* Dırmanma sürəti: 254 m/s
* Qanadların yüklənməsi: 431 kq/kv.m
* Çəkmə gücünün çəkiyə nisbəti: 1.095 (50% daxili yanacaq və yüklənmiş çəki ilə 1.24)
* Maksimum g-yüklənmə: +9g

İstifadəçilər
-------------

2010-cu il üzrə F-16 istifadəçiləri
ABŞ-dən sonra ən çox F 16 hərbi təyyarələrindən istifadə edən ölkələr İsrail və Türkiyədir. 270-dən artıq F16 hərbi təyyarəsi Türkiyə Respublikasında istismardadır. İndiyə kimi 4,400-dən çox F-16 ABŞ və 25 ayrı ölkəyə satılıb.

* Bəhreyn Bəhreyn
* Belçika Belçika
* Çili Çili
* Danimarka Danimarka
* Misir Misir
* Yunanıstan Yunanıstan
* İordaniya İordaniya
* İndoneziya İndoneziya
* İsrail İsrail
* İtaliya İtaliya
* Mərakeş Mərakeş
* Niderland Niderland
* Norveç Norveç
* Oman Oman
* Pakistan Pakistan
* Polşa Polşa
* Portuqaliya Portuqaliya
* Sinqapur Sinqapur
* Cənubi Koreya Cənubi Koreya
* Çin Respublikası Çin Respublikası
* Tailand Tailand
* Türkiyə Türkiyə
* Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri BƏƏ
* ABŞ ABŞ
* Venesuela Venesuela

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda General Dynamics F-16 Fighting Falcon ilə əlaqəli mediafayllar var.

* F-16 Xəbərləri Arxivləşdirilib 2007-09-26 at the Wayback Machine
* TAI – F-16 İstehsal Programları
* Türk Sanal Hava Quvvətləri
* [*ölü keçid*]  (türk.)

Həmçinin bax
------------

* Ən çox istehsal olunan təyyarələrin siyahısı


|  |  |
| --- | --- |
| Silah | *Silahlarla əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |