recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Yemişanlı.

**Yemişanlı** və ya **Yemişənli** — Azərbaycan Respublikasının Oğuz rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Tarixi
------

Rayon mərkəzindən 18 km cənubda, Padar kəndinin şərqində, Oğuz–Qəbələ şose yolunun solunda yerləşir. Padar İnzibati Ərazi Dairəsinə daxildir. Qəbələ rayonunda eyni adlı, Gədəbəydə isə Təkyemişan adlı kəndlər var. Tədqiqatçılar bu sözü yemişan bitkisinin adı ilə əlaqələndirirlər. Bizim fikrimizcə bu söz etnik mənşəli, yaxud mifik təfəkkürlə bağlı toponimdir, "yum" və "qam" (qam-şaman) sözlərinin təhrif olunmuş formasıdır. "Yum"-əski türk-oğuzlarda "xeyir-dua" anlamındadır. Onıarda xeyir-dua verən, söz söyləyən, yol göstərən müdriklərə, ağsaqqallara yumçu da deyilirdi. "Kitabi - Dədə Qorqud" dastanında boyların sonunda el ozanı Dədə Qorqud gəlib boy boylayır, söy (söz) söyləyir, yum (xeyir dua) verirdi. "Şam" (qam-şaman) isə "h ə k i m", "y o z u c u", "qabaqcadan xəbər verən" mənalarını daşıyır. Belədə, "Yemişənli"ni "xeyir-dua verən, müdrik, b i l i c i şamanın olduğu yer" kimi qəbul etmək olar. Kəndin əhalisi (517 nəfər) taxılçılıq, heyvandarlıq, bağçılıq və tərəvəzçiliklə məşğul olur. Kənddə əsas məktəb, klub, kitabxana, tibb məntəqəsi, 1 telefon var.

Etimologiyası
-------------

Yaşayış məntəqəsi XIX əsrin ortalarında keçmiş Qoruqlar kəndindən çıxmış ailələrin Yemişanlı adlı ərazidə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Həmin ərazi isə vaxtilə burada yemişan ağaclarının çox olması ilə bağlı adlandırılmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Oğuz rayonu

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan Respublikası Oğuz Rayon İcra Hakimiyyəti

İstinadlar
----------

1. ↑  E.Nuriyev, adı çəkilən əsəri, səh 65
2. ↑  "Kitabi - Dədə Qorqud", Bakı, "Gənclik", 1977
3. ↑  Q.Qeybullayev, adı çəkilən əsəri, səh.107
4. ↑  Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası. Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu. Şərq-qərb Bakı-2007. səh.427

| ⛭Oğuz rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Oğuz |  |
| Qəsəbələr | Bədəldərə |
| Kəndlər | Abdallı • Baş Daşağıl • Bayan • Bucaq • Calut • Çaldaş • Çayqovuşan • Dəymədağlı • Dəymədərə • Ərmənət • Filfilli • Hallavar • Xaçmaz • Xaçmazqışlaq • Xalxal • Xalxalqışlaq • Kərimli • Qarabaldır • Qarabulaq • Qumlaq • Mollalı • Muxas • Padar • Sincan • Şirvanlı • Tayıflı • Tərkeş • Top • Yaqublu • Yemişanlı • Yenikənd • Zərrab |
| Ləğv olunmuş kəndlər | Böyük Söyüdlü • Oğuzqışlaq |

|  |  |
| --- | --- |
| Oğuz rayonu | *Oğuz rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

|  |  |
| --- | --- |
| Kənd | *Kənd ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Sərxoşluğa görə medalı** — Pyotrun qərarı ilə sərxoşluqla mübarizə çərçivəsində hazırlanmış xüsusi medal

Rusiya dövlət başçılarının arağa münasibəti zamanla dəyişsə də, Rusiya spirtli içki istehlakında daimi "liderliyini" qoruyub. Yekaterina "sərxoş xalqı idarə etmək daha asandır" deyərək araq çəkməni (samoqon) tam sərbəst buraxmışdısa, I Pyotr tam əksini edib.

Pyotrun qərarı ilə 1714-cü ildə sərxoşluqla mübarizə çərçivəsində xüsusi medal hazırlanır. Çuqundan tökülən "Sərxoşluğa görə" medalının kütləsi zəncir və boyuna taxma tərtibatı ilə birgə 1 pud (təqribən 16 kq) idi. Qorodovoylar küçədə sərxoş vəziyyətdə gördüyü şəxsləri polis idarəsinə gətirir, burada onun boynuna medal asılırdı. İndiki boyunbağılardan fərqli olaraq bu medal sərxoş şəxsin boynuna elə bərkidilirdi ki, açmaq mümkün olmasın. Günahkar bu medalı 1 həftə gecə-gündüz üzərində daşımalı idi.

Mənbə
-----

* Sərxoşluğa görə mükafat Arxivləşdirilib 2010-02-25 at the Wayback Machine
Afrika mədəniyyətin təmsil edən və Afrika rəqslərində geniş istifadə olunmuş Qabon maskası.
**Afrika mədəniyyəti** — XIX əsrin sonunadək Afrika xalqlarının incəsənəti lazımınca öyrənilməmişdir. Benin İngiltərə tərəfindən 1897-ci ildə zəbt edildik dən sonra xeyli miqdarda tunc və fil sümüyündən ibarət kolleksiya əldə edilmişdi. XX əsrin əvvəllərində Fro Benius *Afrika incəsənətini* elmi cəhətdən öyrənməyə başladı. Dövrümüzədək çatmış *petro-qliflər* və *qayaüstü rəngkarlıq* Cənubi Afrikada *Əjdaha drında* *Ukhalambada* Lesotoda, Namibiyada Brandberq və Tvifelfonteyn, Botsvanada Teodilo, Zimbabvedə Matopos, Malavidə Dedza-Çonqoni, Zambiyada Kasama; Tanzaniyada Kondoa-İranqi, Mozambikdə Manika əyaləti; Əlcəzairdə *Böyük Səhra Atlası*, *Tell-Atlas*, *Tassilin-Adcer*, Malidə Adrar-İforas ən qədim incəsənət nümunələridir.

Cənubi Afrikanın ən qədim qayaüstü təsvirləri 27,5 min il əvvələ, sonuncuları isə 20 əsrin əvvəllərinə aiddir. Təsvirlər, əsasən, Cənubi Afrikanın cənub-şərqində, cənubunda və cənub-qərbində, petro-təsvirlər yaranmış, kompozisiya mürəkkəbləşmiş, nəqlilik inkişaf etmişdir. İnsan və heyvan fiqurları *düzxətli* və *əyrixətli* üslubda işlənmişdir. Bəzi fiqurlar şərti işarə səciyyəsi daşıyır. Təsvirlər Liviya və ərəb yazıları ilə müşayiət olunmuşdur. Ən qədim heyvan təsvir ləri birrənglidir, sonradan iki və çoxrəngli, sxematikləşən Səyyar ovçuluq və yığıcılıqla məşğul olan xalqlarda, Şərqi və Cənubi Afrikanın maldarlıq və əkinçiliklə məşğul olan xalqları ara sında kiçik əşyalar (dəvəquşu yumurtaları və s.), fiqurlu keramika, dəri maskalar və qalxanlar üzərində naxışvurma sənəti geniş yayılmışdır. Tropik Afrikada kalebasların düzəldilməsi, hörmə və toxuma sənətləri inkişaf etmişdir.


Vikianbarda ***Afrika mədəniyyəti*** ilə əlaqəli mediafayllar var.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 137. ISBN 978-9952-441-02-4.

Həmçinin bax
------------

* Afrika musiqisi
* Afrika rəqsləri
* Afrikada heykəltəraşlıq
**Nemti** — Misir mifologiyasında Nemti (Yunan dilində Antaeus, lakin yəqin ki, Yunan mifologiyasında Antaeus ilə əlaqəli deyil) ibadət mərkəzi Yuxarı Misirin şimalındakı Anteopolisdə olan bir tanrı idi.

Nemtinin ibadəti kifayət qədər qədimdir, ən azı 2-ci sülalədən, onun artıq öz kultuna həsr olunmuş keşişləri olduğu zamana gedib çıxır. Əvvəlcə Nemti, Horus kultunun mərkəzi olan Badari ətrafındakı qədim bölgənin himayədarı olduğu görünür. Sağ qalan məlumatların olmaması səbəbindən Nemtinin orijinal funksiyasının nə olduğu və ya onun hər hansı bir xüsusi funksiyaya istinad edən Horus titulundan başqa bir şey olub olmadığı yaxşı bilinmir.
Zaman keçdikcə Nemti sadəcə bərəçilərin tanrısı hesab olunmağa başladı və buna görə də qayıqda dayanan şahin kimi təsvir olundu, bu, əvvəlcə şahin olduğu düşünülən Horusa işarə idi. Daşıyıcıların tanrısı olaraq, (səyahət edən) mənasını verən Nemti titulunu aldı. Onun sonrakı kult mərkəzi Anteopolisdə və həmçinin Yuxarı Misirin 12-ci nomunda Per Nemtidə (Nemti evi) olmuşdur.

Nemti, Osirisin mirasının həllini təsvir edən "Horus və Setin mübahisələri" nağılında görünür. Köhnə Krallıq. Bu nağılda Setin güc əldə etmək cəhdlərindən biri də tanrıları bir yerə toplayıb güclü arqumentlər irəli sürərək, onların hamısını inandırmasıdır (sonrakı ənənələrdə Totdan başqa hamısı). Set Horusun arvadı İsisin (erkən Misir mifologiyasında) sehrli müdaxiləsindən qorxur və buna görə də adada yığıncaq keçirərək Nemtiyə göstəriş verir ki, İsisə bənzəyənlərin oraya aparılmasına icazə verməsin. Bununla belə, İsis özünü yaşlı qadın qiyafəsində gizlədir və Nemti qızıl üzüklə pul aldıqdan sonra bilmədən onu qaçaqmalçılıq yolu ilə qaçıraraq Kaşanın ilk təklifini rədd edir və bu, sehrdən istifadə etdiyi üçün şuranın çökməsinə səbəb olur. Nemti etdiyi səhvin cəzasını, göründüyündən daha ciddi olan ayaq barmaqlarını kəsərək, şahin olduğu üçün daha otura bilməyəcək və buna görə də qayıqda yaşaya bilməyəcək.
Köhnə Krallığın sonunda Misirin Altıncı Sülaləsi dövründə, Merenre Nemtemsaf I və Merenre Nemtemsaf II də daxil olmaqla, Nemti də daxil olmaqla iki fironun teoforik adı var idi. Burada "Nemtemsaf" "Nemti onun mühafizəsidir" deməkdir.

Köhnə ədəbiyyatda tanrının heroqlifləri Anti və ya Anti kimi oxunurdu. Bir neçə tədqiqat bu oxunuşun yanlış olduğunu təsdiqlədi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Toby A. H. Wilkinson, *Early Dynastic Egypt*, Routledge 1999, ISBN 0-415-26011-6, p.315
2. ↑  "The Contendings of Horus and Seth" in William Kelly Simpson (ed.), *The Literature of Ancient Egypt*, 1972
3. ↑  Оле́г Д. Бе́рлев: *"Сокол, плывущий в ладье". Иероглиф и бог.* In: *Вестник древней истории.* 1, 1969, ISSN 0321-0391, pp. 3–30, online (PDF; 548 KB) Arxivləşdirilib 2011-02-01 at the Wayback Machine. Oleg D. Berlev: *Der Falke im Boot.*
4. ↑  "Nemty Ransomware: learning by doing". McAfee. 2022-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-21.
**Douglas DC-3** sabit qanad quruluşlu, pərvanəli, 1930 və 1940-cı illərə damğasını vurmuş təyyarə modelidir.

Təyyarə baş mühəndis Arthur E. Raymond tərəfindən inkişaf etdirilmiş və ilk uçuşunu 17 Dekabr 1935-də etmişdir. Təyyarə American Airlines CEO-i Cyrus Smith və Donald Douglasın etdikləri telefon marafonu nəticəsində DC-2-nin inkişaf etdirilməsi fikirləri nəticəsində doğulmuşdur. Kabin içi mətbəx və yataraq səyahət kimi fürsətlər təqdim edən DC-3 sayəsində xüsusilə Amerikada hava nəqliyyatı məşhur hala gəlmişdir.

Erkən dövr aviasiya şirkətləri *United, Amerika, TWA* və *Eastern* 400-ü üzərində DC-3 sifarişi vermişlər. İkinci Dünya müharibəsi illərində isə DC-3ün 10.000 ətrafı hərbi məqsədli versiyası istehsal edilmişdir (C-47, C-53, R4D və Dakota). Istehsalın pik nöqtəsinə çatdığı 1944-də tam 4853 ədədi təslim edilmişdir. Lisenziyalı kopyaları isə Yaponiyada çıxarılan **SHOWA L2D** və Rus istehsalı **Lisunov Li-2** dir.

Döyüş sonrasında bir çox C-47 sivil nəqliyyatı məqsədi ilə yenidən əldən keçirilmişdir. Douglas bu vaxt DC-3-ü inkişaf etdirməyə davam etmiş və yük tutumunu böyüdərək və qanad quruluşunu dəyişdirərək  *Super DC-3*  modelini yaratmışdır. Ancaq bu model ticarət satış üçün təqdim edilməmiş və hərbi məqsədli istifadə edilmişdir. 

Douglas Super DC-3, Pangnirtung Aerodrom (Nunavut, Canada) 'dan qalxarkən
Bu gün hələ də bəzi şirkətlərdə bəzi daşımalarda DC-3lər istifadə edilməkdədir.

İstehsalat
----------

Santa Monica, Kaliforniya və Long Beach, Kaliforniyada 10655 ədəd DC-3 çıxarılmışdır. 2000 in üzərində Lisunov Li-2 Rusiyada, 485 ədəd Yaponiyada çıxarılmışdır. 1998-ci ildə 400 ətrafı DC-3 ticarət uçuşlarında vəzifə yerinə yetirməkdə idi.

Modellərdə çox müxtəlif mühərriklər istifadə edilmişdir. Pratt & Whitney R-1830 ən çox üstünlük verilənlərdir.

Xüsusiyyətləri
--------------

| DC-3  |
| --- |
| Sərnişin | 21-32 |
| Uzunluq | 64 ft 5 in (19.7 m) |
| Qanad uzunluğu | 95 ft 0 in (29.0 m) |
| Quyruq yüksəkliyi | 16 ft 11 in (5.16 m) |
| Kabinet genişliyi, çöldən |  |
| Kabinet genişliyi, içəriden |  |
| Maks. qalxma ağırlığı | 28,000 lb (12,700 kg) |
| Maks. mənzil | 1,025 mil (890 nm, 1,650 km) |
| Tipik yer sürəti | 170 mph (147 knot, 274 km/h) |
| Güc qaynaqları (2x) | 2× Pratt & Whitney Twin Wasp S1C3G 14-silindirli radyal motor, her motorda 1.200 hp (895 kW) |
| Pərvanə | 3 Qanadlı Hamilton Standard 7149-A ardıcıllığı |  |

Qalereya
--------

* Türk Hava Qüvvələrinə aid bir hərbi təyyarəTürk Hava Qüvvələrinə aid bir hərbi təyyarə
* Bir hərbi təyyarə pilot kabinəsiBir hərbi təyyarə pilot kabinəsi

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Douglas DC-3*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Şərbət** – içki

Hazırlanması
------------

Şərbətlərin hazırlanmasında şəkər, ətirli-ədviyyəli bitkilər, meyvə-giləmeyvə, qaynadılıb soyudulmuş və ya buzdan istifadə edilir.Bəzi şərbətlərə boymadərən, bədmüşk və qızılgüldən çəkilmiş gülab əlavə edilir.

Azərbaycanın müxtəlif rayonlarında qəndab, xoşab, səhləb, iskəncəbi, ovşala (oşara), xoşab, kimi sərinləşdirici içkilərdən də istifadə edilir. Əgər şərbət süfrəyə ağzı enli su qrafinlərdə və bardaqlarda verilirsə, onda şərbətə buz tikələri salmaq olar, butulka və ağzı dar qrafinlərdə verildikdə isə şərbəti əvvəlcədən soyuducuda saxlayıb soyudurlar. Şərbətlərin dadını yaxşılaşdırmaq üçün onlara limon turşusu və ya limon şirəsi əlavə edilir.

Şərbətlərin tərkibində 60 %dən az olmayaraq şəkər olur. Meyvə-giləmeyvə şərbətləri təbii və süni olur. Şərbətləri hazırlamaq üçün meyvə-giləmeyvə ekstraktlarından da istifadə edilir.

Şərbətlərdən albalı şərbəti, qızılgül şərbəti, ərik şərbəti, innab şərbəti, yubiley şərbəti, gül-nar şərbəti, limon şərbəti, meyvə şərbəti, nar şərbəti, nanəli şərbət, heyva şərbəti, reyhan şərbəti, sumaq şərbəti, turşəng şərbəti, çuğundur şərbəti, şəkər şərbəti və s.-ni göstərmək olar.
Milli komanda Avropa çempionluğunu qeyd edərkən (2022).
**Azərbaycan milli minifutbol komandası** – Azərbaycanı təmsil edən minifutbol komandası. Komandanın ən böyük uğuru 2022-ci ildə keçirilmiş Avropa çempionatında əldə etdiyi çempionluqdur. Davud Kərimi minifutbol üzrə Avropa çempionatının ən yaxşı qapıçısı, Bəxtiyar Soltanov isə qitə çempionatının ən yaxşı oyunçusu seçilmişdi.

Heyət
-----

Minifutbol komandasının heyəti Anar Məmmədov, Tanrıverdi Məhərrəmli, Tural Nərimanov, Vitali Borisov, Seymur Məmmədov, Asif Zeynalov, Elvin Əlizadə, Samir Həmzəyev, Vüsal İsayev, Taleh Babayev, Mirmehdi Rzayev, Ramil Həsənzadə, Orxan Əliyev, İlkin Hacıyev, Təmraz Əmircanov, Rəvan Kərimov, Bəxtiyar Soltanov, Mehdi Rəsulov, Davud Kərimi və Elmar Qasımovdan ibarətdir. Baş məşqçi Elşad Quliyevdir.

Üzvlüklər
---------

Milli komanda Azərbaycan Minifutbol Federasiyası tərəfindən idarə olunur və Avropa Minifutbol Federasiyasının üzvüdür.

Uğurları
--------

**Minifutbol üzrə Avropa çempionatı**

* **Çempion:** 2022

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Minifutbol üzrə Azərbaycan milli komandası tarixində ilk dəfə Avropa çempionu olub". Azerag (az.). 2022-06-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 iyun 2022.
2. ↑  "Avropa çempionatı: Mini-futbol üzrə Azərbaycan millisi Bakıda son məşqə çıxıb". Report.az. 2022-06-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 iyun 2022.
3. ↑  "Members". EMF. 2021-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 iyun 2022.
**Şərif Mehmed Paşa** — III Murad, III Mehmed və I Əhməd səltənətlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi, Misir bəylərbəyi.

Həyatı
------

Doğum tarixi haqqında məlumat yoxdur. Əslən fars olub, Osmanlı tabeliyinə necə girdiyi məlum deyil. Saray dəftərxanasına alınaraq burada xidmət etmiş, 1591-ci ildə baş dəftərdar olmuşdur. 1593-cü ildə vəzifədən alınsa da, 1595-ci ilin iyulunda ikinci dəfə bu vəzifəyə gətirildi. Ancaq həmin il yenidən vəzifədən alındı və Misir bəylərbəyi oldu. 1598-ci ilin iyulunda vəzifədən alındı. 1600-cü ildə vəzir rütbəsilə divana daxil oldu. 1601-ci ildə İrəvan bəylərbəyi olsa da, ertəsi il qala Səfəvilər tərəfindən mühasirəyə alındı. Bir il boyunca mühasirədə qalsa da, qalanı təslim etməyərək məşhurlaşdı. 1604-cü ildə baş verən çatışmaların birində əsir düşdü. Bəzi mənbələrdə şəhid düşdüyü göstərilsə də, bəzi mənbələrdə də İran əhalisi tərəfindən seyidliyi səbəbilə hörmət qazandığı və burada öz əcəliylə vəfat etdiyi qeyd edilir. Ölüm tarixi məlum deyil.

Mənbə
-----

* Sicill-i Osmani IV, səh. 24
**Şərif Mürsəl oğlu Əfəndiyev** — alim, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor, qeyri-xətti kristallar və seqnetoelektriklər sahəsində elmi məktəbin yaradıcısı, Azərbaycan Respublikasının Elm və Texnika üzrə Dövlət Mükafatı laureatı. 1993-cü ildə Beynəlxalq Soros Fondunun (ABŞ) mükafatını almış, 1995-ci ildə isə Nyu-York Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü seçilmişdir.

Həyatı və elmi fəaliyyəti
-------------------------

Şərif Əfəndiyev 1940-cı ildə Gürcüstan Respublikasının Qarayazı rayonunun (Borçalının Qardabani bələdiyyəsi) Qaratəpə kəndində anadan olmuşdur. Əslən Qazax rayonunun Birinci Şıxlı kəndindəndir.

1964-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) Fizika fakültəsini bitirmiş, 1965-ci ildə məqsədli aspiranturaya qəbul edilmişdir. A.F.İoffe adına Leninqrad Fizika İnstitutuna ezamiyyətə göndərilmiş və orada 1970-ci ildə iki dəfə SSRİ Dövlət Mükafatı laureatı professor Kolomiyesin rəhbərliyi altında "Amorf keçiricilərdə mo-dulyasiya spektroskopiyası" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək elmlər namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.

1968-ci ildən Azərbaycan Dövlət Universitetinin Fizika fakültəsində kiçik elmi işçi, baş elmi işçi, şöbə müdiri, aparıcı elmi işçi vəzifələrində işləmişdir.

Şərif Əfəndiyevin elmi marağı bərk cisimlər fizikası, qeyri-xətti kristalların optikası, kristalların spektroskopiyası, lazer texnikası və texnologiyası sahələrinə aiddir. Təqiqatları xarici alimlərin geniş marağına səbəb olmuş, 1973-1974 və 1984-1985-ci illərdə İtaliyada elmi ezamiyyətdə olmuşdur.

1989-cu ildə Azərbaycan Texniki Universitetinin Fizika kafedrasına keçmiş və ömrünün sonuna qədər həmin kafedranın professoru olmuşdur. 1992-ci ildə dissertasiya müdafiə edərək fizika riyaziyyat elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almışdır. 1995-ci ildə professor elmi rütbəsi verilmişdir. 
150-dən çox elmi məqalənin, bir neçə ixtiranın və metodiki vəsaitin müəllifidir. 33 beynəlxalq konfransın iştirakçısıdır. Onun rəhbərliyi ilə 10 elmlər namizədi yetişmiş, qeyri-xətti kristallar və seqnetoelektriklər sahəsində elmi məktəb yaratmışdır.

2013-cü ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

Təltif və mükafatları
---------------------

1988-ci ildə "Halogenid və oksid yarımkeçiricilərin elektron rəqs hallarının elektroskopiya. Elektrik və deformasiya sahələrinin təsiri" işlər silsiləsinə görə Azərbaycan Respublikasının Elm və Texnika üzrə Dövlət Mükafatı laureatı adına layiq görülmüşdür. 1993-cü ildə Beynəlxalq Soros Fondunun (ABŞ) mükafatını almış, 1995-ci ildə isə Nyu-York Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü seçilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Salatın Əhmədli, Rövşən Babanlı. "Qazax mahalının alimləri" (ensiklopedik məlumat). "Günəş" nəşriyyatı. Bakı. 2017.

Mənbə
-----

* Salatın Əhmədli, Rövşən Babanlı. "Qazax mahalının alimləri" (ensiklopedik məlumat). "Günəş" nəşriyyatı. Bakı. 2017. 512 səh.
**Dostum Hitler** (*yap.* わが友ヒットラー Waga Tomo Hittorā) — Yukio Mişimanın 1968-ci ildə dostluq və siyasət haqqında yazdığı pyes. Həmin ildə də səhnəyə qoyulmuşdur və 1969-cu ilin yanvar ayının axırına qədər səhnədə qalmışdır. 1968-ci ilin oktyabr ayının 13-də kitab şəklində çap edilmişdir.

Pyes haqqında
-------------

Pyesin süjeti 1934-cü ilin yayında Berlin kanslerliyində baş verir və Adolf Hitler, Qustav Krupp, Qreqor Ştrazer və Ernst Römün əhvalatlarından bəhs edir.

Süjet
-----

Pyes Hitlerin Almaniya xalqı qarşısında çıxışı ilə başlayır, onun iki dostu Krupp və Röm çıxışı izləmək üçün içəri daxil olurlar. Onlar bir-biri ilə danışır və Krupp bəşər tarixinin irəliləyişlərini, o cümlədən Hitleri daha yaxşı liderə çevirmək üçün metaforik mənada istifadə etdiyi "dəmir buket"i müzakirə edirlər. 

Sonradan Ştrazer səhnəyə daxil olur. Onun Römlə arası olmur, Krupp onların münasibətini "it və pişik" kimi təsvir edir. Ştrazer daha sonra müharibədən əldə edilən gəlirləri ölkəyə qaytarılmasının lazım olduğunu iddia edir. Röm qəzəblənir, və onu sosialist adlandırır. Hitler çıxışını bitirdikdən sonra onu gözləyən qrupa qayıdır və onlardan xalqın çıxışı ilə bağlı hesabatlarını alır, hamısı ona çıxışın mükəmməl olduğunu, hətta Hitlerə sənətkar belə adlandırırlar.

Hitler daha sonra Römlə təklikdə söhbət edir, və onların əvvəlləri necə yaxın olduqlarından danışır, lakin indi o ölkəni idarə etməklə çox məşğul olduğundan, ən çox güvəndiyi dostlarından biriylə "köhnə günlərdən" danışmağa artıq vaxtı yoxdur. Bundan sonra Hitler bir günlük siyasi həyatından uzaqlaşmağa qərar verir, buna görədə Röm Hitlerə hərbi lider olmaq haqqında bilməli olduğu hər şeyi öyrətməyə qərar verir.

İlham
-----

Mişima "Uzun bıçaqlar gecəsi"ndə Ernst Römün öldürülməsindən ilham alaraq və Hitlerə qarşı bəslədiyi heyranlığı bu pyesdə əks etdirmişdir. Həmçinin bu pyesdən əvvəl Markiz de Sadın həyat yoldaşı haqqında səhnəyə buraxdığı tam qadın aktyor heyətinə sahib olan "Madam de Sad" adlı pyesinə davamçı olaraq tam kişi aktyor heyətinə sahib olan bu əsərini yazmaq qərarına gəldi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Mishima, Yukio.* My Friend Hitler and Other Plays by Yukio Mishima. New York: Columbia University Press. 2011. 112–113pp pages. ISBN 9780231126335.
*o- Fenilendiamin* – formulası C6H8N2 olan üzvi birləşmə, aromatik diamin.

Fiziki xassələri
----------------

o-Fenilendiamin - ağ, açıq çəhrayı və ya sarımtıl rəngli kristallardır.

Alınması
--------

Sənayedə o-fenilendiamin 2-nitroanilinin bərpası nəticəsində alınır, hansı ki 2-nitroxlorobenzolun aminləşmə reaksiyası zamanı sintez olunur.
Bərpa müxtəlif reagentlərin, məsələn, dəmir tozu, hidrazin və ya hidrogen sulfidin təsirindən həyata keçirilə bilər. Sənaye üsulu palladium katalizatorunun istifadəsi ilə keçirilir. Həmçinin, o-fenilendiamin 1,2-dixlorobenzolun və anilinin aminləşmə reaksiyası nəticəsində alınır.
Laboratoriyada o-fenilendiamin natrium hidrogen sulfitin 1% sulu məhlulundan kristallaşma yolu ilə təmizlənir, sonra maddə buzlu su ilə yuyulur, vakuumda qurudulur və və sublimasiya olunur.

Kimyəvi xassələri
-----------------

o-Fenilendiamin isti suda, etil spirtində, dietil efirdə, xloroformda həll olunur. İşıqda və havada kristallar tez qaralır.
o-Fenilendiamin, reaksiyalarda gələvi kimi özünü görsədərək duzlar əmələ gətirir, tipik aromatik aminlərə bənzər. Aromatik halqa hidrogen- ləşərək, ikili sikloheksan alınır.
Qarışqa turşusu ilə reaksiya zamanı siklləşmə baş verir və benzimidazol əmələ gəlir. Nitrillərlə və aldehidlərlə reaksiya zamanı mis(II) asetatın iştirakı ilə alkil əvəzləyici benzimidazol alınır.
o-Fenilendiamin bir sıra oksidləşmə reaksiyalara girir. Beləliklə, sulu dəmir (III) xlorid ilə oksidləşmə zamanı 2,3-diaminofenazin əmələ gəlir. Gümüş oksidi ilə oksidləşərək o-benzoxinondiimin alınır. Mis (I) xloridin iştiraki ilə havada oksidləşərək 1,4-disiano-1,3-butadien alınır.
Reactions of 1,2-diaminobenzene

Toksikliyi
----------

o-Fenilendiamin – toksiki maddədir. Konserogen deyil, amma hüceyrələrin genetik dəyişikliyinə gətirə bilər. Dəri, gözlər, tənəffüs sistemi ilə təmasda olduqda, allergik reaksiyalara, ekzema və digər dəri xəstəliklərinə, allergik rinit və astmaya səbəb olur. Böyrəklərə və qaraciyərə mənfi təsir göstərir.

Tətbiqi
-------

o-Fenilendiaminin çox hissəsi funqisidlərin sintezində istifadə olunur hansının ki, tərkibi benzimidazol təşkil edir.Həmçinin baytarlığda istifadə olunur helminitlərə qarşı dərmanlarda. Saç boyaları istehsalında (saçdakı rəngin möhkəmliyini artırır). Polimerlərin, sintetik liflərin istehsalında köməkçi məhsul kimi istifadə olunur.

Mənbə
-----

1. Реутов О. А. Курц А. Л. Бутин К. П. Органическая химия : в 4 т.. — 2-е изд.

1. ↑  *Bradley J. Williams A. J. Andrew S.I.D. Lang* Jean-Claude Bradley Open Melting Point Dataset. // *Figshare* 2014. doi:10.6084/M9.FIGSHARE.1031637.V2
**Koton** — məşhur polis itlərindən biridir. Alman itidir.

Polis karyerası
---------------

Sahibi Patterson adlı polis işçisi olan Koton polis iti olub. Missuri ştatının Kanzas-Siti şəhərində polis itlərdən biri kimi çalışmışdır. Koton 24-dən artıq cinayətin üstünü açmışdır. 1991-ci ilin noyabr ayının əvvəllərində təqribən 1,2 milyon qiyməti olan 10 kq-lıq kokain aşkar etmişdir. 18 noyabr 1991-ci ildə Kanzas-Siti şəhərində sahibi polis Pattersonla birlikdə cinayətkar tərəfindən açılan atəş nəticəsində ölmüşdür.

Film karyerası
--------------

Koton yalnız bir filmdə iştirak etmişdir. Bu film 1989-cu ildə çəkilmiş "K-9" filmidir. Filmdə "Cerri Li" (Jerry Lee) rolunda polis it kimi çıxış etmişdir. Koton 1991-ci ildə öldüyünə görə filmin ardı kimi çəkilmiş filmlərdə artıq "Cerri Li" rolunu digər alman itləri ifa edir.

Xarici keçidlər
---------------

* Koton — IMDb səhifəsi
* Ceyms Beluşi itin intellektində uduzub Arxivləşdirilib 2008-10-29 at the Wayback Machine
Grunewald qalası
**Grunewald qalası** — Karlsberq təpəsi üzərində yerləşən mənzərəli bir qaladır. Şarlottenburq-Wilmersdorfun Grunewald məhəlləsi sərhədlərində yerləşən qala, Berlinin görməli yerlərindən biri hesab olunur. Hündürlüyü 36 metrdir.

Qala 1899-cu ildə Prussiya kralı və Almaniyanın ilk imperatoru I Vilhelmin adına abidə olaraq inşa edilmişdir. Qotik üslubunda tikilən binada I Vilhelmin heykəli də var. Həmçinin Albrext fon Run, Helmut von Moltke, Otto fon Bismark və Şahzadə Friedrich Karlın portretləri qalanın dörd küncündə yerləşir.

Tarixi
------

I Vilhelmin heykəli
1897-ci ildə Landkreis Teltovun parlamenti Ernst von Stubenrauchun fikri ilə 1888-ci ildə vəfat edən Prussiya Kralı I Vilhelmin 100-cü doğum günü şərəfinə bir abidə tikmək qərarı verildi. Beləliklə, Grunewald meşələrində yerləşən Karls dağında bir mənzərə qalası tikmək qərara alındı. Binanın memarı Frans Şvechten oldu. 10 mart 1897-ci ildə Şvechtenin layihəsi imperator II Vilhelm tərəfindən təsdiq edildi və inşaatın icazəsi verildi. Qalanın inşasına 1897-ci ilin oktyabrında başlandı və bir il yarım sonra qala 22 mart 1899-cu ildə tamamlandı və 9 iyun 1899-cu ildə ziyarətçilər üçün açıldı. 

Qala 1953-cü ildə təmir edildi, lakin 12 oktyabr 2007-ci ildə ikinci dəfə əsaslı şəkildə təmir edildi və 2009-cu ildə tamamlandı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Grunewaldturm". 2021-12-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-13.
2. ↑  "Grunewald". 2020-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-13.
**Kots Torpağı** (*ing.* Coats Land) — Şərqi Antarktidada 20° və 36° qərb uzunluqları arasında yerləşir. Şərqdən Kraliça Mod Torpağı, qərbdən isə Filhnera şelf buzlağı əhatələnir. Dəniz kənarı bölgədə Luitpold və Kerd sahilləri ərazisi daxildir.

Coğrafiyası
-----------

Kots Torpağının böyük hissəsi materik buzlağından ibarətdir. Buzlağın qalınlığı 500—1000 metr təşkil edir. Buzlaq şelfə doğru uzanır. Sahillərini Ueddell dənizi yuyur. Qərb hissədə Teron dağı buzlağın üzərinə çıxır.

Tarixi
------

Torpaq 1904-ci ildə Şotlandiya Milli Antarktika ekspedisiyasının rəhbəri Vilyam Bryus tərəfindən Ceyms və Endryu Kots qardaşlarının şərəfinə adlandlrılmımdır. Onlar ekspedisiyanı maliyyələşdirənlər olmuşlar.

Əraziyə Argentina və Böyük Britaniya iddia edir. 1961-ci ildən bütün mübahisələr dondurulmuşdur. Kots Topağı sahilində Böyük Britaniyaya məxsus Halli və Argentinaya məxsus olan Belqrano adlı qütb stansiyası fəaliyyət göstərur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Geographic Names Information System. United States Geological Survey". 2018-06-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-06.
2. ↑  "Dronning Maud Land. Store norske leksikon". 2022-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-09.
3. ↑  "SCAR Gazetteer Ref. No 2792". 2022-01-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-09.

Mənbə
-----

* Kots Yorpağı
**The Fading** — 2000-ci ildə vokalçı İlya Badrov və gitaraçı Boris Aranoviç tərəfindən Tel-Əvivdə yaradılan İsrail metal musiqi qrupu.

Haqqında
--------

Qrupun ilk konserti 2003-cü ildə Tel-Əvivdə Asylum klubunda baş tutmuşdur.2005-ci ildə qrup öz debüt EP "Instruction for Self Destruction" adlı albomunu çıxartmışdır.2007-ci ildə qrup özünün ikinci EP "Chaos in Flesh" adlı albomu çıxartdıqdan sonra, The Fading İsraildə bütün konsertlərdə və festivallarda Eternal Gray və Whorecore Betzefer kimi qruplarla birgə çıxış edir.

2008-ci il avqustun 1-də qrup Almaniyada *Metal Battle Wacken* müsabiqəsində İsraili təmsil edir, dünyanın hər yerindən digər 15 qrupla ilə yarışaraq, festivalda The Fading müsabiqənin qalibi elan edilib.2009-cu ildə qrup özünün ilk debüt studio "In Sin We'll Find Salvation" adlı albomu buraxdıqdan sonra,Open Air Wacken festivalında albomunu təqdim edib. Rəsmi relizi avqustun 3-cü Avropa ölkələrində keçirilib.2010-cu ildə qrup "In Sin We'll Find Salvation" albomun "The Sin Collector" mahnısına ilk kliplərini çəkdirmişdir.

2011-ci ildə qrup Kiyevdə In Flames ilə və Tel-Əvivdə Children Of Bodom,2012-ci ildə isə Arch Enemy ilə Moskva və Sankt-Peterburqda konsertlərdə çıxış etmişdir.

Qrup üzvləri
------------

### İndiki üzvləri

* Ilia Badrov — vokal (2000-indiyədək)
* Paul Mitiyanine — ritm gitara (2007-indiyədək)
* Alex Zvulun — ritm gitara (2012-indiyədək)
* Eyal Ben Shushan — bas gitara (2012-indiyədək)
* Ran Shenkerman — zərb alətləri (2013-indiyədək)

### Keçmiş üzvləri

* Nir "Niro-San" Leberstein — zərb alətləri (2013)
* Shaked Furman — zərb alətləri (2003–2013)
* Arie Aranovich — ritm gitara (2000–2012)
* Elad Manor — bas gitara (2003–2012)
* Jonathan Bar-Ilan — gitaralar (2006–2007)
* Leon Notik — gitalar (2002–2006)
* Nadav Luzia — zərb alətləri (2003)
* Itamar Cohen — zərb alətləri (2000–2002)
* Maor Bitton — bas gitara (2000–2003)
* Boris Aranovich — gitalar (2000–2002)

Diskoqrafiya
------------

### Studiya albomları

* In Sin We'll Find Salvation (2009)
* Til Life Do Us Part (2013)

### EP-lər

* Instruction for Self Destruction (2005)
* Chaos in Flesh (2007)
**Grumpy Cat** (*azərb.* «Deyingən pişik»‎, əsl adı — **Tardar Sauce** (*ing.* Tardar Sousu) — qeyri-adi görünüşü nəticəsinə internet-memə çevrilmiş pişik. 2012-ci ilin sentyabr ayında pişiyin sahibəsinin qardaşı onun fotosunu Reddit saytında paylaşır. Sahibə Tabata Bundesenin dediyinə görə, belə görünüş anadangəlmə cırtdanlıq və dişlərlə bağlıdır.

Pişiyin adı Tartar sousundan götürülmüşdür. Bu onunla bağlıdır ki, pişiyin tükü əvvəldən qara ləkələrlə örtülü idi. Tabatanın qızı Kristal bunu tartar sousuna bənzətdi. Tardar Sousu sözü səhv şəkildə yazılmışdı ("tartar" sözündə səhv), buna baxmayaraq onu dəyişməməyi qərara aldılar.

Məşhurluq
---------

Pişiyin məşhurlaşmasından sonra onun sahibi Facebookda səhifə yaratdı. 2013-cü ilin may ayında "Deyingən pişik" "İlin memi" nominasiyasında Webby Award mükafatını aldı.

KİV-də
------

* 2013-cü ilin mart ayında YouTubeda Friskies pişik yeməyinin 2 video reklamı yayıldı. Bu reklamlarda Grumpy Cat iştirak etmişdi.
* 30 may tarixində məlum oldu ki, Broken Road kompaniyası Tardın iştirakı ilə Qarfild filmlərinə bənzər tammetrajlı film çəkmək istəyir.

Kommersiya
----------

2013-cü ilin iyulunda "Grumpy Cat: A Grumpy Book" adlı kitab işıq üzü gördü.

Elə bu aydaca məlum oldu ki, Grumppuccino adlı qəhvə içkisinin istehsalı planlaşdırılıb. Bu içki üç dadda — mokko, adi qəhvə və vanil nəzərdə tutulmuşdu.

2014-cü ildə ikinci kitab — "The Grumpy Guide to Life: Observations by Grumpy Cat" adlı kitab işıq üzü gördü.

Bəzi KİV-lərin məlumatına görə, 2014-cü ilin sonuna pişik sahibəsi Tabata Bandsenə 100 milyon dollara yaxın gəlir gətirib. Buna baxmayaraq onun özü bu qiyməti şişirdilmiş adlandırır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Qəzəbli pişiyin sahibəsi onun sayəsində 100 milyon dollar qazandı". Oxu.az. 2014-12-08. İstifadə tarixi: 2017-08-03.
2. ↑  "The Official Grumpy Cat Facebook: Məlumat". 2014-07-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-03.
3. ↑ . Movqe.az. 2013-06-03  (#bare\_url\_missing\_title). 2019-06-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-03.

Xarici keçidlər
---------------

* grumpycats.com — Grumpy Cat rəsmi saytı

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram · YouTube |
| Tematik saytlar | Česko-Slovenská filmová databáze · IMDb · Giant Bomb |
| Normativ yoxlama | CONOR: 251774051 · GND: 1060076918 · LCCN: n2013036964 · VIAF: 304830071 · WorldCat VIAF: 304830071 |
1. Kolumbiyalı Pedro Alonso Lopez "Andlı əcaib" ləqəbini daşıyırdı. O, 1980-ci ildə Kolumbiyada, Ekvadorda və Peruda 300 insanı qətlə yetirməkdə günahlandırılıb. Lakin onun törətdiyi ölüm hadisəsindən yalnız 57-ni sübut etmək mümkün olub.

2. Böyük Britaniyadan olan həkim Harold Şipman 25 illik həkimlik praktikası dövründə ən azı 215 insanın həyatına bais olub. Məhkəmədə qurbanların sayının 494 nəfər olduğu bildirilsə də, onları sübut etmək olmayıb.

3. Kolumbiyalı Luis Alfredo Qavarito 1999-cu ildə 140 nəfəri qətlə yetirdiyini etiraf edib. Onun işi ilə bağlı təhqiqatlar hələ də davam edir.

4. Donald Henri Qaskins ABŞ vətəndaşıdır. Cinayətkar silsilə qətllər törətdiyinə görə 1991-ci ildə edam olunub. Xəfiyyələr onun 100-dən artıq adamı qətlə yetirdiyini güman edirlər.

5. Pakistanlı Cavid İqbal 100 uşağı qətlə yetirməklə bağlı günahı sübuta yerilib və o, 2000-ci ilin martında edam olunub.

6. Henрi Li Lukas Birləşmiş Ştatlardandır. 1979-cu ildə o, naməlum turisti qətlə yetirdiyinə görə ölüm cəzasına məhkum edilib. 1980-ci illərdə o, yüzlərlə qətllər törətdiyni etiraf etsə də sonradan öz ifadələrindən imtina edir. Onun barəsində çıxarılan ölüm hökmü ömürlük həbs cəzası ilə əvəz edilib.

7. Delfina və Mariya de Ezus Qanzaleslər. Bu meksikalı bacılar və yeməkxana sahibələri 1964-cü ildə 80 qadını və ən azı 11 kişini qətlə yetirdiklərinə görə 40 il həbs cəzasına məhkum ediliblər.

8. Rusiyalı Andrey Çikatilo 1992-ci ildə 52 insanın öldürdüyünə görə mühakimə olunub. Halbuki, o özü 55 və daha artıq insanı qətlə yetirdiyini boynuna alıb.

9. Ukraynadan olan Anatoli Onoprienko beş il müddətində Ukrayna kəndlərindəki əhalini dəhşətə salıb. Bu müddət ərzində o, 52 günahsız insanı qətlə yetirib. 1999-cu ildə Onoprienko edam olunub.

Mənbə
-----

* Siyahı[*ölü keçid*]
**İncəsənət Universiteti** (alb. Universiteti i Arteve) — Albaniyada yerləşən Universitet, (əvvəllər "İncəsənət Akademiyası" alb. Akademiae Arteve kimi tanınırdı); incəsənət sahəsində ali təhsil verən ölkənin əsas təhsil müəssisəsidir.

Tarixi
------

Təhsil müəssisəsi 1966-cı ildə Ali İncəsənət İnstitutu kimi təşkil edilmişdir (alb. Instituti i Lartë i Arteve). Universitet 3 ali təhsil müəsisəsinin birləşdirilməsindən meydana gəlmişdir:Tirana Dövlət Konservatoriyası (alb. Konservatorin Shtetëror të Tiranës), Ali incəsənt məktəbi (alb. Shkollën e Arteve të Bukura) və «Aleksandr Mosis» aktyorluq məktəbi (alb. Shkollën e Lartë të Aktorëve "Aleksandër Moisiu"). Albaniya ilə SSRİ arasında kommunist əməkdaşlıq dövründə universitet rus musiqisinin ənənələrini klassik musiqi və baletdə tədris prosesində istifadə etmək imkanı qazanmışdı. 1991-ci ildə İncəsənət İnstitutu İncəsənət Akademiyasına çevrilir. 12 oktyabr 2009-cu ildə "Böyük magistr" ordeni ilə mükafatlandırılmışdır. 23 mart 2011-ci ildə Albaniyası Nazirlər Sovetinin qərarı ilə Akademiya Uuniversitetə çevrilir. 2011-2012-ci tədris ilində öz işinə başlamışdır. Universitet hələ də Rusiyanın balet və klassik musiqi məktəbi ilə əlaqələr saxlayır.

Fəaliyyətlər
------------

Universitetə 3 fakultəyə sahibdir:

* **Musiqi fakultəsi:**
	+ Musiqişunaslıq, dirijorluq və bəstəkarlıq kafedrası
	+ Nəğmə kafedrası
* **Vizual Sənətlər fakültəsi:**
	+ Rəsm kafedrası
	+ Heykəltaraşlıq kafedrası
* **Səhnə Sənətləri Fakültəsi:**
	+ Aktyorluq kafedrası
	+ Rejisorluq, estrada, xoreoqrafiya və dizayn kafedrası

### Rektorlar

* 1966—1969 illər − *Vilson Kilica*
* 1969—1973 illər − *Tefik Çaushi*
* 1973—1978 illər − *Lili Zhamo*
* 1978—1981 illər − *Ibrahim Madhi*
* 1981—1988 illər − *Kristo Jorgji*
* 1988—1991 illər − *Jakup Mato*
* 1991—1992 illər − *Fatmir Hysi*
* 1992—1995 illər − *Bujar Kapexhiu*
* 1995—1997 illər − *Gjergj Zheji*
* 1997—2008 illər − *Kastriot Çaushi*
* 2008 − *Petrit Malaj*

### Məzunları

Universitet məzunları yalnız Albaniyada deyil, xaricdə də tanınırlar. Onlar arasında:

* Kledi Kadiu — rəqassə
* Venera Kastrati — rəssam
* İnva Mula — opera müğənnisi
* Edi Rama — ictimai və siyasi xadim
* Anri Sala — rəssam
* Ernomela Yaxo — opera müğənnisi

İstinadlar
----------

1. ↑  Rektori Arxivləşdirilib 2016-04-07 at the Wayback Machine  (alb.)
2. ↑  "Kledi Kadiu". 2016-04-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-05.
3. ↑  "Vénera Kastrati". 2016-04-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-05.

Mənbə
-----

* Rəsmi sayt  (alb.)
* Rəsmi sayt  (alb.)
* Albania |Ranking Web of Universities  (ing.)
**Töyrətəpə**-Ağcabədi rayonunun Boyat kəndi ərazisində qeydə alınıb.

Tarixi
------

Bu tarixi abidə miladdan öncə III-II minillikləri-Eniolit dövrünü əhatə edir. Ağcabədi rayonunun Şənlik və Cəfərbəyli kəndləri ərazisində Tövrətəpə oronimi qeydə alınıb.Qax,Qazax, Bərdə, Göyçay, Xanlar, Şəki rayonları ərazisində də Tövrətəpə coğrafi adına rast gəlinir.

Toponimi
--------

Toponim töyrə (tövrə) və təpə sözlərindən ibarətdir. Tavr sözü ərab dilində "hərəkət, hal, tərz, surət" deməkdir. Qədim türk dillərində tavur sözü (arabalardan düzəldilmiş düşərgə, möhkəmləndirilmiş yer, "köçün düşərgə yeri" mənasındadır.Əski türklərdə törə sözü "qanun" anlamı bildirərək dövlət, el ilə bağlı işlənmişdir. 
Töyrətəpə (Tövrətəpə) toponimi davar (mal-qara, qoyun)sözü ilə də əlaqələndirirlər. Görünür, bəzi coğrafi adlarda işlənilən bu termin müəyyən fonetik dəyişikliyə uğramışdır.

Həmçinin bax
------------

Kültəpə (Ağcabədi)

Üçtəpə (Ağcabədi)

İstinadlar
----------

1. ↑  Nazim Tapdıqoğlu (Vəlişov) Ağcabədi Ensiklopediyası."Təhsil" NPM, Bakı-2007
**Törəmə müəssisə** — başqa bir şirkətə məxsus və ya başqa bir şirkətin idarə etdiyi bir şirkət və ya təşkilatdır.

Filiallar iş həyatının ümumi bir xüsusiyyətidir və bütün transmilli şirkətlər öz fəaliyyətlərini bu şəkildə idarə edirlər.

Haqqında
--------

Başqa bir (əsas) iş ortaqlığı və ya bir şirkət, nizamnamə kapitalında üstün iştirak səbəbi ilə və ya onlar arasında bağlanmış müqaviləyə uyğun olaraq və ya başqa bir şirkətin qəbul etdiyi qərarları müəyyən etmək imkanına malik olduqda hüquqi mövqedə olan bir iş şirkəti (Maddə 67.3) Rusiya Federasiyasının Mülki Məcəlləsi).

İqtisadi baxımdan törəmə müəssisə, əmlakının bir hissəsini tam iqtisadi yurisdiksiyaya verərək başqa bir müəssisə (təsisçi) tərəfindən hüquqi şəxs kimi yaradılan bir müəssisədir. Törəmə müəssisənin təsisçisi cəmiyyətin nizamnaməsini təsdiq edir, rəhbərini təyin edir və şirkət haqqında qanunvericilik aktlarında nəzərdə tutulmuş törəmə müəssisəyə münasibətdə digər sahibkar hüquqlarını həyata keçirir.

Nəzarət
-------

### Ümumi

"Nəzarət" sözü və onun törəmələri fərqli məzmunlarda fərqli mənalara sahib ola bilərlər. Bu anlayışlar qanunun müxtəlif sahələrində (məsələn, korporativ hüquq, rəqabət hüququ, kapital bazarları haqqında qanun) və ya mühasibatlıqda fərqli mənalara sahib ola bilər. Məsələn, A şirkəti B şirkətinin səhmlərini satın alırsa, əməliyyatın birləşmə nəzarətinə məruz qalmaması olduqca mümkündür (çünki şirkətin B şirkətinin rəqabət qanunlarına uyğun olaraq səhmlərin satın alınmasından əvvəl idarə olunduğuna inanılırdı), lakin eyni zamanda A şirkətindən Müvafiq mühasibat qaydalarına uyğun olaraq B Müəssisəsini maliyyə hesabatlarına birləşdirməyə başlamağınız lazım ola bilər (satın alınmadan əvvəl mühasibat uçotu məqsədləri üçün ortaq müəssisə kimi istifadə edildiyi üçün).

Nəzarət birbaşa ola bilər (məsələn, əsas ana müəssisə birbaşa birinci dərəcəli törəmə müəssisəni idarə edir) və ya dolayı (məsələn, son ana ikinci və aşağı səviyyəli törəmə şirkətləri dolayı yolla birinci səviyyəli törəmə şirkətlər vasitəsilə idarə edir).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-12-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-25.
2. ↑  "Subsidiary - Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary". Merriam-webster.com. 20 avqust 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 yanvar 2017.
3. ↑  *Drucker, Peter F.* "The Global Economy and the Nation-State". Foreign Affairs. Council on Foreign Relations. sentyabr-oktyabr 1997. 2019-10-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-25.
4. ↑  Новый экономический словарь / Под редакцией *А. Н. Азрилияна* — М. : Институт новой экономики, 2006.

Ədəbiyyat
---------

rus dilində
* *Борисов А. Б.* Большой экономический словарь. — М. : Книжный мир, 2003. — 895 с.
* *Райзберг Б. А. Лозовский Л. Ш. Стародубцева Е. Б.* Современный экономический словарь. 5-е изд. перераб. и доп. — М. : ИНФРА-М, 2007. — 495 с. — (Б-ка словарей «ИНФРА-М»).
**Kərim xan Muxtarəssəltənə** — Qacarlar dövlətinin daxili işlər naziri.

Həyatı
------

Kərim xan əvvəlcə İran Kazak diviziyasında xidmət etmişdi. Polkovnik Aleksey Domontoviçin komondirliyi dövründə (1879–1882) bu hərbi birləşməyə qatılmışdı.

Kərim xan 1894-cü ildə Nizəssəltənə ləqəbini almışdı. Elə həmin ilin payızında Əmir xan Sərdari-Əzəmlə Rusiyaya yollanmışdı. Çar III Aleksandrın təziyyəsində, yeni çar II Nikolayın tacgüzarlığında iştirak etmişdi.

Kərim xan Astrabad və Damğanın hakimi olmuşdu.

Kərim xan 1895-ci ildə Münəzzəməssəltənə ləqəbinə layiq görülmüşdü. 1897-ci ildə İngiltərəyə yollanmışdı. Bir sıra təşrifatlarda iştirak etmişdi. İrana dönəndən sonra Nəzmiyyə idarəsində çalışmışdı. Bu idarədə işləyərkən Muxtarəssəltənə ləqəbini almışdı.

Kərim xan Muxtarəssəltənə 1903-cü ildə vəfat edib.

Ailəsi
------

Kərim xan Muxtarəssəltənə Rüknəddin adlı oğlu vardı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar dövrünün diplomatları, Bakı, "Mütərcim", 2012. 334 səh.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* İran Kazak diviziyası

Xarici keçidlər
---------------

* Muxtarəssəltənə  (fars.)
* Muxtarəssəltənə  (fars.)
**Hündür podokarpus** — Avstraliyada Cənubi Uelsin şərqində və Kvinslenddə bitən bitki. Hündürliyi 30–36 m-ə qədər və gövdəsinin qalınlığı 1,5m-ə qədər olan, qonur və ya tünd-qonur qabıqlı, orta ölçülü və ya iri, həmişəyaşıl ağacdır. Yarpaqları neştərvaridir, uzunluğu 5-15 sm və eni 6–18 mm- dir. Mikrostrobilləri xırdadır , spiral şəklində yerləşmiş çoxsaylı xırda mikrosporofillərdən ibarətdir və hərəsində 2 mikrosporangi vardır. Meqastrobil reduksiyaya uğramışdır və toxum qabığı ilə əhatə olunmuş bir toxum rüşeymindən ibarətdir. Bəzən toxum qabığı tamamilə olmur. Mayda iyulda çiçəkləyir. Erkək strobilləri ensiz-silindirik, sırğavari, uzunluğu 3 sm olub, təxminən oturaqdır. Dişi qozaları saplaqlı, tək, azsaylı qabıqlıdır, yarpaq qoltuğunda yerləşir. Meyvələri al-qırmızıdır, göy mum çöküntüsü ilə örtülmüş, ətlidir. Diametri 2-2,5 sm-dir. Hər meyvədə diametri təxminən 1 ədəd oval və ya kürəşəkilli toxum yerləşir, ətli meyvələri yeməlidir. Oduncağından mebel istehsalında istifadə edilir. Azərbaycanda Abşeronda, Lənkəranda yaşıllıqlarda rast gəlinir.

Məlumat mənbələri:
------------------

Деревья и кустарники СССР. т.3.1954; Флора Азербайджана. т.5. 1954; Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970; Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.

İstinadlar
----------

1. ↑  Australian Plant Name Index (ing.).
2. ↑  "Azərbaycan dendraflorasi" I cild, Baki, "Elm", 2011, 312 səh.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov, Elşad Qurbanov, Tariyel Talıbov.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q2504953
* Wikispecies: Podocarpus elatus
* APNI: 91577
* ATRF: Podocarpus\_elatus
* Conifers.org: Podocarpus\_elatus
* Ecocrop: 8785
* EoL: 1033639
* EPPO: PODET
* FoAO2: Podocarpus elatus
* GBIF: 5286128
* GRIN: 29109
* iNaturalist: 135618
* IPNI: 120790-3
* IUCN: 42500
* NCBI: 75982
* NZOR: 9ff83532-d8a2-461e-a2a4-0808ee50b063
* NZPCN: 4195
* Plant List: kew-2567455
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:120790-3
* Tropicos: 25600127
* WCSP: 380830
* WFO: wfo-0000485093

 |
**Krasnoflotskie** — Şimal Torpağının cənubinda yerləşən, yeddi adadan ibarət olan adalar qrupu. Sahillərini Şimal Buzlu okeana daxil olan Kara dənizinin suları yuyur. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə dazildir (Rusiya).

Coğrafiyası
-----------

Adalar qrupu dörd iri və üç kiçik adadan ibarətdir. Arxipelaüın şimaldan cənuba 18 km məsasəni əhatə edir. Adaların şimal nöqtəsi ilə Şimal Torpağı arasında yerləşən Sverdlov burnu arasında məsafə 18 km təşkil edir. Krasnoflotskie adaları Bolşevik adasından 33 km şərqdə yerləşir. Faktiki olaraq adalarda demək olar ki, bitki örtüyü yoxdur. Sahil ərazilərində iri morj yerləşim yerləri mövcuddur.

Tərkibi (şimaldan cənuba):

Bolşoy adasından şimalda yerləşən adsız ada.

Bolşoy adası — adalar qrupunun ən böyük adası. Öz adınıda böyük olmasına görə almışdır. Şimaldan cənuba 5,1 km, şərqdən qərbə isə 1,4 km təşkil edir.

Bolşoy adasının cənubunda kiçik adsız ada vardır.

Sredniy adası — qrupun daxilində yerləşən ada. Şərqdən qərbə uzanmış formadadır. Uzunluğu 2,55 km, eni isə 1,4 km təşkil edir.

Ploskiy adası — ovalvari formaya malik olan, elə də böyük olmayan ada. Adanın uzunluğu 1,5 km, eni isə 800 metr təşkil edir.

Polskiy adasından cənub-qərbdə yerləşın kiçik adsız ada.

Qreben adası — qrupun ən şimal adasıdır. Cənub-qərbdən şimal-şərqə uzanır. Adanın uzunluğu 2,2 km, eni isə 1,1 km təşkil edir. Hazırda axipelaqın ən hündür nöqtədi adada yerləşir( 39 m).

Tarixi
------

Adalar ilk dəfə 17 avqust 1932-ci ildə Arktika və Antarktika elmi-araşdırma institutu tərəfindən «V. Rusanov» gəmisində kəşf edilmişdir. Burada olan qütb ekspedisiyası «Taymır» buzqıran gəmosində А. М. Lavrovun rəhbərliyi ilə adalar araşdırılmış və daha ətraflı xəritə tərtib edilmişdir. Sovet qütb araşdırmaçısı Rudoıf Lazareviç Samoyloviç öz xatirələrindı yazırdı:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| «... Qərb keçidi ilə Şokalski biğazından keçərkən biz elə də böyük və hündür olamayan adaları kəşf etdik, adalar sonrada Krasnoflotskie adını almışdır...» | "|

Bolşoy adasının şərq sahilində Krasnoflotskie qütb stansiyası 1953-cü ildən fəaliyyət göstərir.

Valeriya Klarkın (qütbçü, Rus coğrafiya cəmiyyətinin üzvü) «Narıncı Qağayı» kitabında описываются Krasnoflotskie adalarını təsvir edir:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| «Şokalski boğazının cənubunda, Şimal Torpağına daxil iki adanının arasında dörd daş və buzlaqdan ibarət olaraq üzə çıxır. Onlar Krasnoflotskie adını daşıyır. Bunlardan ancaq Bolşoy adasında qütb stansiyası vardır ... | "|

İstinadlar
----------

1. ↑  "ООПТ России. Большой Арктический заповедник". 2010-03-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-07.
2. ↑  "Qütb poçtu bu gün. Buzlu yollarla. А. Q. Nikolayev, М. S. Xromsov redaktəsi altında. L. L. Balakşin. Lelinqrad, Hidrometeoizdat, 1980". 2013-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-07.
3. ↑  Самойлович Р. Л. Моя 18 экспедиция. Изд. ВАИ, 1934.
4. ↑  Филителия Арктики и Антарктики[*ölü keçid*]
5. ↑  "В. Е. Кравец «Розовая Чайка» Студия «Полярная звезда» (г. Москва) 2005 г." 2009-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-07.
**Hündür araliya** (*lat.* Aralia elata) — bitkilər aləminin çətirçiçəklilər dəstəsinin araliyakimilər fəsiləsinin araliya cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Yaponiyada, Koreyada, Uzaq Şərqdə, Saxalində və Kuril adalarında yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1,5-12 m-dək, düz gövdəsinin diametri 20 sm-dək alçaqboylu, budaqlı və gövdəli kiçik ağacdır. Yarpaqları növbəli, tökülən, iri, uzunluğu 1 m-dək, mürəkkəb, lələkvari, birinci dərəcəli 2-4 hissədən və 5-9 cüt yarpaqcıqdan ibarətdir. Çətirləri çoxsaylıdır, iri, mürəkkəb, süpürgəvari çiçək qruplarına, bəzən şaxələnmiş salxıma yığılmışdır. İyul-avqustda çiçəkləyir. Çiçəkləri xırda, ikicinsli və erkəkcikləri, inkişaf etməmiş yumurtalıqlı, əsasən beşhissəli, bəzən 4 və ya 6 hissəlidir. Kasacığı xırda dişlidir. Erkəkcikləri uzunsov tozluqludur: sütuncuğun altı hamst və ya zəif qabarıqdır; yumurtalığı iki-altı yuvalıdır. Meyvəsi göy-qara, giləmeyvəli, beş çəyirdəkli, diametri 3-5 mm-dir. Sentyabr-oktyabrda meyvəsi yetişir. Meyvəsi tünd-bənövşəyi, giləmeyvəşəkilli, şarşəkilli, beş, bəzən altı hissəli, ətli ekzokarpdır. Toxumları hamar endospermlidir. Toxumlarla və zoğları ilə çoxalır.

Ekologiyası
-----------

Meşələrdə, daşlı-qayalı yerlərdə dəniz səviyyəsindən 2700 m-dən hündürlükdə bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Mərdəkan dendrarisində 1992-ci ildə introduksiya edilmişdir.

İstifadəsi
----------

Tərkibində müxtəlif toksik qlikozidlər və alkaloidlər vardır. İri yarpaqları, enli çiçək qrupları ilə çox gözəldir və landşafta özünəməxsus ekzotik görünüş verir. Araliyanın yarpaqları, qabığı və kökləri (Rasix Araliae) dərman xammalıdır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Aralia elata* | 
* Wikidata: Q284736
* Wikispecies: Aralia elata
* EoL: 1153801
* EPPO: ARLEL
* FoC: 200015160
* GBIF: 3036892
* GRIN: 464501
* iNaturalist: 158549
* IPA: 11536
* IPNI: 89629-1
* IRMNG: 11425922
* ITIS: 184745
* IUCN: 135795730
* MichiganFlora: 184
* MoBotPF: 276610
* NBN: NHMSYS0000456020
* NCBI: 82095
* NZOR: fb6eace3-20c6-4f87-8350-d2b422a53738
* PfaF: Aralia elata
* Plant List: kew-14042
* PLANTS: AREL8
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:89629-1
* Tropicos: 2200806
* VASCAN: 2682
* WCSP: 14042
* WisFlora: 2578
* WFO: wfo-0000257053

 |
| *Dimorphanthus elatus* | 
* Wikidata: Q87611075
* GBIF: 3036924
* GRIN: 14142
* IPNI: 90384-1
* IRMNG: 10896293
* ITIS: 512301
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:90384-1
* Tropicos: 2201353
* WCSP: 61888
* WFO: wfo-0000943470

 |