recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Əmir Ərşad** (tam adı:*Sam xan Rüstəm xan oğlu Hacıəlili*; 1866 – 1922, Salmas, Qərbi Azərbaycan ostanı) — sərkərdə.

Həyatı
------

Sam xan Rüstəm xan oğlu XIX yüzilin sonlarında Qaradağ vilayətinin Üzümdil mahalının Ovxara kəndində anadan olmuşdu. Mükəmməl ailə təlim-tərbiyasi almışdı. Atası Rüstəm xan Qaradağın böyük maliklərindən, Hacıəlili elinin başçısı idi. Onun vəfatından sonra elə böyük oğlu Məhəmmədhüseyn xan Sərdar Əşair rəhbərlik etdi. Əmir Ərşad da onun sərkərdəsi idi. Cənubi Azərbaycan valisi Nizamülmülk qardaşları Təbrizə çağırıb hökumətə xidmət etməyə dəvət edir. Onlara şan-şöhrətli ləqəblər verib Qaradağa yola salır.

Əmir Ərşad Qaradağın dağınıq xanlarını birləşdirməyə çalışırdı. İpə-sapa yatmayan Hacı Rəhim xan Çələbiyanlı ilə dəfələrlə vuruşub, onu Qaradağdan kənarlaşdırmağa müvəffəq olmuşdu.

1920-ci ildə İrana mühacırət edən ünlü yazıçı Cəlil Məmmədquluzadə və onun xanımı Həmidə xanım Məmmədquluzadə bir müddət Əmir Ərşadın qonağı olmuşdu. Əmir Qaradağda "Molla Nəsrəddin" jurnalına mətbəə açacağını boyun olmuşdu. C. Məmmədquluzadə Təbrizə getmək istədiyini bildirib bu təklifdən boyun qaçırmışdı.

Təbriz hadisələri Vüsuqdövlə hökumətinin süqutunu doğurdu. İngilislərin himayəsi ilə təşkil olunmuş Müşirüddövlə hökumətinin başlıca vəzifəsi "Azadıstana" son qoymaq idi. İngilislərin məsləhəti ilə Müxbirüssəltənə Azərbaycana vali təyin еdildi. Bunların hər ikisinə İran cəmiyyətində müəyyən loyal münasibət var idi, hətta Şеyx də onlar haqqında pis fikirdə dеyildi. Lakin o, Müxbirüssəltənəni qarşılamadı və onu Alaqapıya buraxmadı. Təbrizə qoşunla dеyil, pul və siyasətlə gələn Müxbirüssəltənə tədricən narazı qüvvələri, şəhər yaxınlığındakı kazakları, milli hökumətə tabе olmayan Qaradağda həbs olunan Sədrari Əşayirin qardaşı Əmir Ərşadı öz tərəfinə çəkə bilmişdi. Baxmayaraq ki, kazak alayının başçısı və Əmir Ərşad öz hərəkətlərinə görə Şеyxdən üzr istəmişdi və milli hökumətə qarşı olmayacağını bildirmişdilər. Müxbirüssəltənə şəhrivərin 21-də (sеntyabrın 11 -də) gizli şəkildə kazak başçıları ilə görüşüb Təbrizin tutulma planını müzakirə еtdi.

1922-ci ildə Azərbaycan kəndlərinə hücum edən, xalqın ev-eşiyini dağıdan Şəkkak əşirətinin başçısı İsmayıl ağa Simitqoya qarşı müdafiəyə qalxan Əmir Ərşad vurub onu Azərbaycandan bayıra atmışdı. Döyüşlərin birində qəfil güllədən dünyasını dəyişmişdi.

Ailəsi
------

Əmir Ərşad Hacıyə İsmət xanımla ailə qurmuşdu.Nüsrətulla xan adlı oğlu vardı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Qarşı yatan Qaradağ, Bakı, "Ozan", 1998, 192 səh.  (az.)
* Ənvər Çingizoğlu, Məşrutə ensiklopediyası, Bakı, 2011. 624 səh.  (az.)
Afinadakı olimpiya stadionu (1906)
**Stadion** və ya **futbol meydançası** - kompleks idman yarışlarının keçirilməsini təmin edən inşaat qurğusu. Stadionun tərkibinə əsas meydança və tamaşaçılar üçün tribunalar, qaçış yolları, yüngül atletika sahələri, idman oyunları və gimnastika yarışları keçirmək üçün xüsusi meydança və salonlar, yardımçı qurğular daxildir.

İlk stadionlar Qədim Yunanıstanın Olimpiya, Afina və s. şəhərlərində tikilmişdir. Rio-de-Janeyrodakı Marakana stadionu dünyada ən böyük stadiondur. Örtülü stadionlar da tikilir.

2020-ci il Yay Olimpiya Oyunlarına namizədliyini irəli sürmək niyyətində olan Bakı şəhərində 64 min nəfərlik tamaşaçı tutumuna malik stadionun tikintisinə başlanılıb.

Tikintini Türkiyənin TOCA (The OffIce of Contemporary Architecture) şirkəti aparacaq.

Olimpiya stadionunun inşaat işlərinin 2015-ci ildə tamamlanacağı bildirilir. 1 milyard dollara başa gələcək layihə Dövlət Neft Şirkəti (SOCAR) tərəfindən həyata keçirilir.

TOCA -dan bildirilir ki, stadion 36 aya tikiləcək. Stadion bir-birinin içinə dolanan halqa görüntüsü ilə diqqəti çəkəcək. Bu arena Bakının ən görkəmli qurğularından birinə çevriləcək. Böyük Şor gölünün ətrafındakı 50 hektarlıq sahədə tikiləcək stadion FİFA standartlarına uyğun olacaq.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2011-02-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-02-08.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Stadion ilə əlaqəli mediafayllar var.

Həmçinin bax
------------

* Futbol meydançası
**Baykal qoruğu** (*rus.* Байкальский государственный природный биосферный заповедник)— 26 sentyabr, 1969-cu ildə keçmiş RSFSR nazirlər kabinetinin №571 qərarına əsasən Buryatiya MSSR tərkibində təsis edilmiş, 165 724 hektar əraziyə malik, Rusiya Federasiyasının Buryat ərazisində *Baykal Dövlət Təbiət Qoruğu*

Məlumat
-------

Baykal qoruğu BTMİ kateqoriyasına görə çiddi qorunan təbiət qoruğudur. Qoruq Baykal gölünün cənub sahili terraslarında və Hamar-Daban silsiləsinin (hünd. 2316 m-ədək) mərkəzi hissəsindədir. Qoruq Buryatiya Respublikasının üç: Kabanskiy, Cidinskiy və Selenginskiy rayonlarının inzibati ərazilərinə daxildir. Təbii dağ-tayqa kompleksini (küknar, sidr, ağşam, şam, qaraşam və s.) qorumaq və öyrənmək məqsədilə 1969-cu ildə yaradılmışdır. 1986-cı ildən biosfer qoruğudur. Florasında 1700-dən çox bitki növü, o cümlədən borulu bitkilərin təqribən 840 növü; 540-dan çox şibyə növü (təqr. 50-si nadir növlərdir) var. Faunası Cənubi Sibir dağları üçün səciyyəvidir. Əsasən, samur, qonur ayı, Sibir porsuğu, tülkü, maral, dələ, burunduk, vaşaq, şimal maralı, sığın, qaban yayılmışdır; cüyür və Amerika su samuruna rast gəlinir. Baykal qoruğunda 250-dən çox quş növü (Sibir xoruzu, qarabağır, zığ-zığ, kəklik və s. nadir növlərdən çay qaranquşu, dəniz qartalı), 12 balıq növü (xarius, alabalıq, çömçəbalığı, durnabalığı və s.) var. 1996-cı ildən Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Donana Milli Parkı
* Simien Milli Parkı

Xarici keçidlər
---------------

* Official Website, Baikal Zapovednik

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 3-cü cild: Babilistan – Bəzirxana (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2011. səh. 310–311. ISBN 978-9952-441-07-9.
**Nabat Məhərrəm qızı Səmədova** (d. 4 iyul 1950) — Azərbaycan rəssamı, Azərbaycanın əməkdar rəssam (2018).

Həyatı
------

N.Səmədova 1974-cü ildə Ə.Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq məktəbini bitirmişdir. 1980-cı ildə o, Moskvada Ümumittifaq İxtisasartırma kurslarında "Quruluşçu rəssam" ixtisasına yiyələnmiş, 1975-ci ildə isə Lənkəran Dövlət Dram Teatrında quruluşçu rəssam kimi fəaliyyətə başlamışdır. Lənkəran teatrında ilk işləri "Oqtay Eloğlu", "Dağılan tifaq", "Bahalı oğlan" və s. tamaşalar olmuşdur.
1982-ci ildə N.Səmədova Sumqayıt Dövlət Musiqili Dram Teatrına quruluşçu rəssam təyin edilmişdir. Bu teatrda rəssam H.Cavidin "Afət", İ.Karaçalının "İtirilmiş məktub", A.Abdulinin "13-cü sədr" əsərlərinə uğurlu tərtibatlar vermişdir.

Rəssamın son dövr yaradıcılığı Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrı ilə sıx bağlı olmuşdur. N.Səmədova bu teatrda S.Fərəcov, Ə.Əmirlinin "Səhnədə məhəbbət", O.Rəcəbov, A.Babayevin "Əlin cibində olsun", R.Mustafayev, C.Məmmədovun "Məsmə xala dayımdır", R.Əkbərin "Bəydullanın möhtəşəm toyu", S.Fərəcov, R.N.Güntəkinin "Bir günlük siğə" musiqili komediyalarına maraqlı, tamaşaların bütövlüyünə xidmət edən bədii tərtibat vermişdir.

Ümumən 28 illik iş stajına malik rəssam 60-dan artıq teatr tamaşasının, 14 televiziya filminin quruluşçu rəssamı olmuşdur.
N.Səmədov hal-hazırda Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında yaradıcılıq fəaliyyətini davam etdirir.

27 may 2018-ci ildə Azərbaycanın əməkdar rəssam fəxri adına layiq görülmüşdür.

Filmoqrafiya
------------

1. Abbas və Gülgəz (film, 2000) (sənədli serial) (AzTV) - quruluşçu rəssam
2. Koroğlu (film, 2003)
3. QAZ (film, 2005)
4. Hərənin öz payı+tayı (film, 2006)
5. Kişiləri qoruyun (film, 2006)
6. Bəylik dərsi (film, 2007)
7. Qüdsi (film, 2007)
8. Qağayı (film, 2012)
9. Toy gecəsi (teserial, 2013)

İstinadlar
----------

1. ↑  *President.Az.* "Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 27.05.2018. 2020-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-27.

Xarici keçidlər
---------------

* Səda - "999 cu gecə" tamaşasının premyerası olub  (az.)
"Troya" filmi üçün hazırlanmış Troya atı
Təxminən e.ə. II əsrə aid olan Odisseyin başı, Taxta atı Odissey düşünmüşdür
**Troya atı** — müharibədə qalib gəlmək və Troya şəhərinə daxil olmaq üçün yunanlar tərəfindən istifadə edilmiş hiylə haqqında Troya müharibəsi əfsanəsi adlanırdı**.**10 illik nəticəsiz müharibədən sonra yunanlar böyük taxta at düzəldirlər və içərisində seçilmiş əsgərləri gizlədirlər. Yunanlar hiyləgərlik edərək özlərini elə göstərdilər ki, guya Troyalılara qələbə kuboku kimi at hədiyyə edirlər. Həmin gecə yunan qüvvələri atdan çıxıb ordunun daxil olması üçün qapıları açdılar. Yunanlar şəhərə daxil oldular və dağıntılar törətdilər.

Mənası
------

Yunanlar Troyanı ələ keçirmək üçün hiyləgər Odisseyin məsləhəti ilə taxtadan nəhəng at düzəldib, bir dəstə döyüşçünü bu atın içində gizləyir, özləri yaxınlıqdakı adaya gedirlər. Troyalılar atı dartıb şəhərə aparırlar. Gecə yunan döyüşçüləri atın içindən çıxıb yuxulu troyalılara hücum edirlər; yaxından adadan gizlincə qayıdan digər yunan döyüşçüləri də şəhərə soxulurlar. Yunanlar kişiləri qırıb, qadın və uşaqları əsir tutub, şəhəri qarət edərək yandırırlar. Onlar çoxlu qənimət ilə Yunanıstana qayıdırlar. Buradan Troya atı ifadəsi əmələ gəlmişdir; bu ifadənin mənası ele bir hədiyyə deməkdir ki, bu hədiyyə onu qəbul edən üçün təhlükəlidir.

* Təkərləkli Troya atı təsviriTəkərləkli Troya atı təsviri
* Yanan Troya və sağ alt tərəfdə Troya atıYanan Troya və sağ alt tərəfdə Troya atı
* Miken vazasında Troya atıMiken vazasında Troya atı

İstinadlar
----------

1. ↑  Ümumi tarix, I kitab, Bakı-2009, səh. 158–159
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Əhmədov.

**Maşalla Əhmədov** (tam adı:*Maşalla Əhməd oğlu Əhmədov*; 2 iyun 1959, Kirovabad) — SSRİ futbolçusu, SSRİ idman ustası (1986).

Həyatı
------

Azərbaycan futbolunun ən güclü hücumçularından olan Maşalla Əhmədov 1959-cu ildə Gəncədə anadan olub.

1977-ci ildən Neftçi Bakı klubunda oynayıb.

XX əsrin 80-ci illərində "Neftçi"də yeni "üçlük" yarandı. İsgəndər Cavadov, Maşallah Əhmədov və İqor Ponomaryovdan ibarət trio nəinki Azərbaycanda, hətta bütün SSRİ-də məşhur idi. Bu möhtəşəm "üçlük" istənilən oyunun taleyini həll etməyə qadir idi.

1986-cı ildə SSRİ-nin qeyri-rəsmi Olimpiya komandası bir matç oynayıb.. 1995-ci ildən 2008-ci ilədək AFFA-dan kənarda qalıb.

Maşallah Əhmədov 1995-ci ildə əsas milli komandada məşqçi, U-21-də isə baş məşqçi funksiyasını yerinə yetirib. O, 2008-ci ilin dekabrından etibarən İsgəndər Cavadovun rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Regional Futbol Federasiyaları Assosiasiyasının vitse-prezidenti postunu daşıyır.

Əhmədov 2015-ci ilin dekabr ayının 14-də Binəqədi Rayon Polis İdarəsinin əməkdaşları tərəfindən saxlanılıb. Rəsmi məlumata görə, bizneslə məşğul olan "Neftçi"nin keçmiş futbolçusu Bakıda bir neçə nəfərə 150 min manatdan artıq dəyərdə xaricdən daş plitə gətirəcəyini vəd edib. Lakin M.Əhmədov sözünə əməl etməyib, həmin şəxslərin pulunu da qaytarmayıb. Dekabrın 16-da Binəqədi Rayon Məhkəməsində M.Əhmədov barəsində üç ay müddətinə həbs qətimkan tədbiri seçilib. Qərardan narazı qalan veteran futbolçu apelyasiya şikayəti ilə Bakı Apelyasiya Məhkəməsinə müraciət edib. Lakin apelyasiya şikayəti təmin edilməyib. Dekabrın 30-da isə Binəqədi Rayon Məhkəməsi M.Əhmədov barəsində seçilmiş həbs qətimkan tədbirini ləğv edib. Tanınmış futbolçu ev dustaqlığına buraxılıb.

2015-ci il avqust ayında isə M.Əhmədovun işi üzrə ibtidai istintaq yekunlaşaraq Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinə göndərilib. Amma prokurorluq cinayət işini ibtidai istintaqa qaytarılması barədə qərar çıxarıb. İş yenidən ibtidai istintaqda araşdırılıb.

2017-ci il 30 yanvarda məhkəmə heyəti müşavirəyə yollanıb. Müşavirədən sonra M.Əhmədova hökm oxunub. Hökmə əsasən, M.Əhmədov 8 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. O, məhkəmə zalında həbs olunub.

İstinadlar
----------

1. ↑  Futbol Korifeyləri: "Neftçi"nin korifeyləri. **neftchipfk.com** saytı Arxivləşdirilib 2013-09-20 at the Wayback Machine (az.)
2. ↑  Протокол матча СССР (ол.) — Румыния (ол.) Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine (rus.)
3. 1 2  Maşallah Əhmədov: "Varlı kişinin oğlu futbolçu olmur". **ARASPORT.AZ** saytı Arxivləşdirilib 2016-03-06 at the Wayback Machine (az.)
4. 1 2 3 4 5 6 7 8  "Maşallah Əhmədov məhkəmə zalında həbs olundu". fanat.az. fanat.az. Archived from the original on 2017-01-31. İstifadə tarixi: 30 yanvar 2017.

Xarici keçidlər
---------------

* Maşallah (ARB Aranfilm 2019)

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Futbolçu** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**İntiqam Mehdizadə** (14 fevral 1945, İsmayıllı – 8 iyun 2022) — yazıçı-publisist, jurnalist, ssenarist.

Həyatı
------

İntiqam Mehdizadə 1945-ci ildə İsmayıllı şəhərində anadan olub. Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsini bitirib. Üç il "Azərbaycan gəncləri" qəzetində işləyəndən sonra, 1973-cü ildə Azərbaycan SSR Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsində redaktor vəzifəsinə təyin olunub. Burada böyük redaktor, şöbə müdiri, baş redaktor vəzifələrinə qədər yüksəlib. "Gənclik və idman" redaksiyasına rəhbərlik edib.

5 kitab müəllifidir. "Karvanın sarvanı" adlı iri həcmli məqalələr toplusu "Ozan" nəşriyyatında çapa hazırlanır.Respublika Mətbuat Fondunun "Dan Ulduzu", Jurnalistlər Birliyinin H.B.Zərdabi adına və "Qızıl qələm" mükafatları laureatıdır.

Hal-hazırda Azərbaycan Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin mətbuat katibi vəzifəsində çalışmaqla, həm də tələbələrə ssenari yaradıcılığı, ekran dramaturgiyası, ədəbi iş fənlərindən dərs deyir.

Evlidir, iki övladı, dörd nəvəsi var.

Filmoqrafiya
------------

1. Lahıc (film, 2004)

İstinadlar
----------

1. ↑  Tanınmış yazıçı-jurnalist İntiqam Mehdizadə vəfat edib  (az.)
2. 1 2  Yazıçı İntiqam Mehdizadə vəfat edib.
**Pastuxov daşsarmaşığı** (*lat.* Hedera pastuchovii) — bitkilər aləminin çətirçiçəklilər dəstəsinin araliyakimilər fəsiləsinin daşsarmaşığı cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısna görə növün kateqoriyası və statusu "Təhlükəli həddə yaxın olanlar" kateqoriyasına aiddir. Azərbaycanın nadir növüdür.

Təbii yayılması
---------------

Rusiya (Dağıstan) və Şimali İranda təbii arealı vardır. Azərbaycanda ilk dəfə Qusarda təsvir edilib.

Botaniki təsviri
----------------

Boyu 30-35 m-ə çatan, sarmaşan kol bitkisidir. Yarpaqları adətən qalın dəricikli, bəzən isə nazik dəricikli olur, üst tərəfdən tündyaşıl, alt tərəfdən açıq rəngli, hər iki tərəfdən çılpaq və yaxud alt tərəfdə seyrək ulduzabənzər pulcuqları vardır, uzunluğu 13 sm-ə, eni 7 sm-ə qədərdir, iysizdir. Yarpaqların forması dəyişkəndir: yerə sərilən budaqların yarpaqları dairəvi-ürəkşəkilli və tamkənarlıdır. Dırmaşan budaqların yarpaqları isə uzunsov-yumurtaşəkilli və neştərşəkilli formaya qədər, qaidə hissəsi dərin ürəkşəkillidən kəsilmiş və pazşəkilli formaya qədər dəyişir, tamkənarlı və ya bölümlüdür. Çiçək qrupu şarvari çətirdir, 5-20 çiçəklidir, çətirlər uzun, nazik ayaqcıqda, 2-6 sm uzunluqda, tək və ya 3-8 salxımlıdır. Bütün çiçək qrupu və yarpaqcıqların kənar hissəsi sıx, parlaq, sarı-qonur pulcuqlarla örtülüdür. Pulcuqlar çətinliklə seçilir. Meyvələri qara, 6-10 mm diametrindədir.

Ekologiyası
-----------

Rütubətli, gilli torpaqlarda yaxşı bitir, kölgəsevəndir. Əsasən kölgəli meşələrdə yayılmışdır. Antropogen amillərin təsiri və iqlim amillərinə həssaslığı təhlükə yarada bilər. Rütubətli, gilli torpaqlarda yaxşı bitir, kölgəsevəndir. Məhdudlaşdırıcı amillər sırasında meşələrin qırılması nəticəsində yaşayış mühitinin pisləşməsi ilk yerdə durur. Xüsusi qorunan ərazilərdə mühafizəsinin təşkili təklif olunur. Qorunması üçün yeni yasaqlıqların yaradılması zəruridir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanın nadir, relikt bitkisidir. Təbii ehtiyatı Azərbaycanda çox geniş deyildir. Zaqatala, Şəki, Qax, Quba, Xaçmaz, Qusar, Astara rayonları ərazilərində, Lənkəran ovalığında, Lənkəranın dağlıq hissəsində — ovalıqdan orta dağ qurşağına qədər yayılmışdır. Abşeronda mədəni şəraitdə becərilir. Azərbaycan Qırmızı Kitabına daxil edilmişdir.

İstifadəsi
----------

Yüksək dekorativli dırmaşan koldur, yaşıllaşdırmada istifadə olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q2083083
* Wikispecies: Hedera pastuchovii
* GBIF: 3036181
* GRIN: 463596
* iNaturalist: 864528
* IPNI: 90763-1
* IRMNG: 11003247
* NCBI: 85359
* Plant List: kew-96778
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:90764-1
* Tropicos: 2200817
* WCSP: 96778
* WFO: wfo-0000979859

 |
**Sarı adası** — Lənkəranın şərqində yerləşən yarımada.

Tarixi
------

910-cu ildə slavyan(rus) dəstələri bura hücum etmişlər.

1956–cı ildə Sarı adası Liman şəhəri ilə torpaq yolla, bəndlə birləşdirildikdən sonra yarımada şəklini alıb. Torpağı və qumu sarı rəngdə olduğu üçün bu ad verildiyi güman edilir. "Sara" şəxs adı və ya rəng mənalarında da izah edilir. Talışca "Səri" adlanır. "Sə" və "ru" sözlərindən yaranıb. Qırmızı çay, çayın başlanğıcı kimi anlaşılır. Mənası tam açılmayıb.

Ada əsasən iki hissədən ibarətdir: Nərimanabad və Balıqçılar qəsəbəsi. Əhalisi təqribən yeddi minə yaxın olan bu adada yaşayanlar balıqçılıqla məşğuldurlar. Gözəl təbiətə və geniş fanunaya malik bu adanın bir hissəsini Qızılağac Milli Qoruğu təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sarı adası — **discoverazerbaijan.az** saytı". 2014-08-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-08-09.

Həmçinin bax
------------

* Mavi dənizin sahilində (film, 1935)
* Qızıl qaz (film, 1972)

Ədəbiyyat
---------

* Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti, 86 cilddə (82 cild. və 4 əlavə.). — СПб. 1890—1907.

Xarici keçidlər
---------------

* Сары, Шуша, Карабах, Кабала, Гяндж и Байлакан — **Этнография и лингвистика** Arxivləşdirilib 2012-07-10 at Archive.today  (rus.)
**Qiyas Məcidov** (22 mart 1911, Axtı, Dağıstan vilayəti, Rusiya imperiyası – 1974, Mahaçqala) — Ləzgi yazıçı və dramaturqu. Dağıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Xalq yazıçısı. 1957-ci ildən SSRİ Yazıçılar Birliyinin üzvü..

Bioqrafiya
----------

Qiyas Məcidov 22 mart 1911-ci ildə Axtı (indiki Dağıstanın Axtın rayonu) kəndində əməkçi miqrant ailəsində anadan olmuşdur. Kənd məktəbində təhsil almış, 1927-ci ildə komsomola daxil olmuşdur. 1929-cu ildə doqquzuncu sinfi bitirİR, sonra altı aylıq kurs keçir və ibtidai sinif müəllimi ixtisasına yiyələnir. Azərbaycan SSR Şirvan bölgəsinə işləməyə göndərilir. Sonra bir ildən çox müəllim işlədiyi Dağıstanın Gürah kəndinə gedir.

1929–1931-ci illərdə Qiyas Məcidov Mahaçqala Sənaye Texnikumunda təhsil alır. Məzun olduqdan sonra rus və ana dilləri haqqında biliklərini artırmaq üçün tərcüməçi Əlibey Fətahovun tələbəsi olaraq Daqkniqoizdatda işə düzəlir. Sonrakı illərdə Daqradioda diktor, Ləzgi proqramlarının redaktoru, daha sonra isə yarı zamanlı olaraq hərbi prokurorluğun əməkdaşı olur.

1939–1941-ci illərdə Ədəbiyyat İnstitutunda qiyabi təhsil alır. Müharibə başlayanda təhsilini yarımçıq saxlayır. 1942-ci ildə Qiyas Məcidov altı aylıq prokurorluq kursuna oxumağa göndərilir, sonra Qasımkənddə prokuror köməkçisi, sonra Qürah, Xiv və Axtı rayonlarında prokuror olaraq çalışır. 1944-cü ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olur.

1954-cü ildə sağlamlıq səbəbiylə şair təqaüdə çıxır və özünü tamamilə yazmağa həsr edir.

Yaradıcılığı
------------

Məcidov 1929-cu ildə ilk əsərlərini yazmağa başlayır, ancaq ona şöhrət yalnız iyirmi il sonra, "Dağlarda", "Qardaşlar", "Dağlar hərəkət edir" hekayələr toplusu və "Aşıq Səid" dramı gətirir. Mecidovun ən böyük əsərləri, 19-cu əsrin sonu 20-ci əsrin əvvəllərində Dağıstanda işləyən bir rus həkimi haqqında olan "Dağlarda Sol Ürək" və Böyük Vətən müharibəsində prokurororun həyatından əks etdirən "Prokuror Əli Şahovun taleyi" romanı olur.

Əsərlərində dağlıların həyatını düzgün çatdırmaq üçün ləzgi kəndlərinə çox səyahət etmişdir.

Ailəsi
------

Qızı — Siyarə Mecidova (1943), ilk ləzgi əsilli peşəkar rəssam, SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü, Kabarda-Balkariyanın xalq rəssamı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Национальная библиотека Республики Дагестан — страница 4". 2021-10-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-02.
2. ↑  "Автобиография Кияса Меджидова". 2021-11-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-02.
3. ↑  "К 100-летию со дня рождения Кияса Меджидова". 2021-11-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-02.
4. ↑  "Меджидова Сияра Киясовна". 2018-10-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-17.

Xarici keçidlər
---------------
**Hayber-Paxtunxva** (urdu خیبر پختونخوا; puşt. خیبر پښتونخوا; *ing.* Khyber Pakhtunkhwa) — Pakistanda əyalət. Əsas əhali Hindukuş vadisindəki puştunlar, hind xalqları təmsil olunur, onların ən böyüyü Kho xalqıdır. 24 may 2018-ci ildə Pakistan Milli Assambleyası Federal Hökumətin Tribal Ərazisini (XPFU) və Hayber Paxtunxvanı (NWFP) birləşdirməyə razı oldu. Mayın 25-də Senat bu məsələyə baxdı. 31 mayda Federal Hökumət qəbilələrinin ərazisi vilayətə birləşdi.

Əyalət Əfqanıstan (şimal-qərbdə), Qilgit-Baltistan (şimal-şərqdə), Azad Kəşmir (şərqdə), Qəbilə zonası (qərbdə), İslamabad (cənub-şərqdə) ilə həmsərhəddir. Vilayət inzibati mərkəzi Peşəvardır. Əsasən İran yüksəkliklərində, Avrasiya tektonik plitəsinin Hindu Kuş silsiləsinin yamacları indus hövzəsindəki Hindustan plitəsinin təpələrindən daha aşağı olduğu bir yerdə yerləşir.

İstinadlar
----------


| ⛭Pakistan vilayətləri |
| --- |
| *Vilayətlər* | Bəlucistan • Şimali-Qərb Sərhəd əyaləti • Pəncab • Sind • Azad Cammu və Kəşmir |  |
| "Ərazi" | İslamabad |
| "Muxtar bölgələr" | Azad Kəşmir • Gilgit-Baltistan |
**Yarməhəmməd xan Yəzdanqulu xan oğlu Şadlı** (1827-1928) — Şadlı elinin elbəyi, Nasirəddin şah Qacar dövründə vali.

Həyatı
------

Yarməhəmməd xan Yəzdanqulu xan oğlu Şadlı Xorasan əyalətinin Bocnurd vilayətinin Şadlı elinin bir obasında anadan olmuşdu. Səhamüddövlə ləqəbini daşıyırdı.

Atasından sonra elbəyi təyin edilmişdi.

Yarməhəmməd xan Şadlı Nasirəddin şah Qacarın hakimiyyətinin ilk illərində Xorasanın valisi idi.

Yarməhəmməd xan Şadlı 1883-1889-cu illərdə Rusiyanın Aşqabaddakı diplomatik agenti Yəhya bəy Tahirovla əlaqə saxlayırdı. Yəhya bəy bir neçə dəfə Bocnurdda olmuşdu.

Ruslar Yarməhəmməd xan Şadlını 14 may 1896-cı ildə Moskvaya, II Nikolayın tacgüzarlığına dəvət etmək istəyirdilər. Dəvət etdilər də. Səhamüddövlə Sərdari-Müfəxxəm Moskvaya gəldi. Bocnurdun xan və ağaları onu separatizmdə qınayaraq gözdən saldılar.

Yarməhəmməd xanın Əmənulla xan adlı oğlu vardı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Şadlı eli, "Soy" dərgisi, 1 (33), 2010, səh. 51.

Həmçinin bax
------------

* Şadlı eli

Xarici keçidlər
---------------

* Курдские Ханы в России 90-е годы ХIХ-Начало ХХ века  (rus.)[*ölü keçid*]
Üçüncü Betmen Günü münasibəti ilə 2017-ci ildə Midtown Comics mağazasında keçirilən Betmen Günü tədbirində Betmen kostyumu geyinmiş kospleyer yazıçı Frenk Miller və rəssam Qreq Kapullo ilə görüşərkən
***Betmen Günü*** (*ing.* Batman Day) — Betmen irsinin qeyd edilməsi üçün DC Entertainment tərəfindən hər il təşkil olunan beynəlxalq bayram.

İlk Betmen Günü 23 iyul 2014-cü ildə qeyd edilmişdir. Həmin tarix, "Detective Comics" səhifələrində ilk dəfə 1939-cu ildə peyda olan Betmenin 75 illik yubileyinin qeyd edilməsi məqsədi ilə seçilmişdi. Həm də həmin tarix San-Diyeqo Komik-Konu ilə üst-üstə düşürdü. Sonradan Betmen Günü hər il sentyabrın üçüncü həftəsinin şənbə günü qeyd edilir:

2015 – 26 sentyabr
2016 – 17 sentyabr
2017 – 23 sentyabr
2018 – 15 sentyabr
2019 – 21 sentyabr
2020 – 19 sentyabr

İstinadlar
----------

1. ↑  *Leah Asmelash,* Here's where you can see the Bat Signal on Batman Day this Saturday, CNN, 20 September 2019, 16 May 2022 tarixində arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 18 September 2020
2. ↑  *Timothy Donohoo,* What Is Batman Day - and Why Does the Date Keep Moving?, CBR, 19 September 2019, 19 August 2022 tarixində arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 18 September 2020
3. ↑  *DC Comics.* "Batman Day". Twitter. Twitter. 2020-11-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 sentyabr 2020.

Xarici keçidlər
---------------

* Batman Day Global Celebration – DC Comics səhifəsi
**Belqorod knyazlığı** (*rus.* Белгородское княжество; X—XIII əsrlər) — Rusiyanın feodal torpaqlara bölündüyü dövrdə mövcud olmuş qədim rus udel knyazlığı. Knyazlığın paytaxtı Belqorod-Kiyev olmuşdur — o vaxtlar şəhərin adı sadəcə Belqorod idi.

Tarixi
------

991-ci ildə böyük knyaz Vladimir Svyatoslaviç İrpen çayının sahilində bir qalanın əsasını qoydu və onu Belqorod adlandırdı. Belqorod knyazlığı müstəqil deyildi, onun paytaxtı Kiyevə aparan yolda forpost rolunu oynayırdı. Belqorod Kiyev knyazlarının iqamətgahı, daxili çəkişmələr zamanı sığınacaq yeri idi. 1117-ci ildə Vladimir Monomax Belqoroda öz böyük oğlu Mstislavı rəhbər təyin edir.

1240-cı ildə Belqorod-Kiyev Monqolların Rusiyaya hücumu zamanı darmadağın edilir. Bundan sonra tarixi salnamələrdə nə knyazlığın, nə də şəhərin adı çəkilir. Bu gün Beloqorodka kəndinin yaxınlığında tarixi şəhərin xarabalıqları qalmışdır.

Tanınmış knyazları
------------------

| Ad | Hakimiyyət illəri |
| --- | --- |
| Böyük Mstislav Vladimiroviç | 1117—1125 |
| Svyatoslav Olqoviç | 1141—1146 |
| Boris Yuryeviç | 1149 —1150 |
| Cəsur Mstislav Rostislaviç | 1161—1161 |
| Cəsur Mstislav Rostislaviç | 1171—1173 |
| Ryurik Rostislaviç | 1173—1194 |
| Qleb Svyatoslaviç | 1205—1205 |
| Yaşlı Mstislav Romanoviç | 1206—1207 |

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Belqorod knyazlığı. Arxivləşdirilib 2017-10-23 at the Wayback Machine *Dünyanın bütün monarxiyaları* (rus.)

Xarici keçidlər
---------------

* Belqorod knyazlığı. (rus.) *Rus zadəganlarının genealogiyası*
* Arxivləşdirilib 2017-10-23 at the Wayback Machine *Dünyanın bütün monarxiyaları*
**Bəxtiyar Miryusif oğlu Məmmədov** (*təxəllüsü - Batı Yar Tanrı Yar*) —Azərbaycanın Əməkdar jurnalisti (2012).

Həyatı
------

1973-cü il avqust ayının 19-da Ağdaş şəhərində anadan olub. 1980-ci ildə Ağdaş şəhər 2 saylı orta ümumtəhsil məktəbinin 1-ci sinfinə gedib. 1983-cü ildən Bakı şəhəri A.S.Makarenko adına rus dili təmayüllü orta ümumtəhsil internat məktəbində oxuyub. 1990-cı ildə orta məktəbin 11-ci sinif şagirdləri arasında keçirilən Respublika rus dili olimpiadasının qalibi olub və M.F.Axundov adına Azərbaycan Pedaqoji Rus Dili və Ədəbiyyatı İnstitutuna müsabiqədənkənar daxil olub. Həmin institutu 1995-ci ildə fərqlənmə diplomu ilə bitirib.

Əmək fəaliyyətinə 1989-cu ildə oxuduğu A.S.Makarenko adına məktəbdə texnik kimi başlayıb. Mətbuat sahəsində mütəmadi peşəkar fəaliyyətə 1997-ci ildə "Supersport" qəzetində müxbir vəzifəsində başlayıb. Məqalələri azərbaycanca "Batı Yar", "Batı Yar Tanrı Yar", rusca "Баты Яр" və "Танры Яр" təxəllüsləri ilə dərc olunub. Daha sonra qəzetin şöbə müdiri və texniki redaktoru olub. 2000-ci ildə Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin rəsmi orqanı olan "İdman" qəzetində şöbə müdiri vəzifəsində işləməyə başlayıb. Müxtəlif illərdə həmin qəzetin baş redaktor müavini, baş redaktorun əvəzi vəzifələrində çalışıb. Qəzetin həmkarlar ittifaqı təşkilatının sədri olub. 2001-ci ildə "Futbol+Qol" qəzetinin yaradıcı heyətində yer alıb. Peşəkar idman jurnalistikası sahəsində 10-dan artıq kütləvi və elektron informasiya vasitəsi ilə əməkdaşlıq edib. Azərbaycan və rus dillərində məqalələri dərc olunub.

2009-cu ildə Bakı metropolitenində "Metro" qəzetinin redaksiyasına müxbir vəzifəsinə qəbul olunub. 2010-2016-cı illərdə qəzetin redaktor müavini vəzifəsində çalışıb. 2016-cı il dekabrın 12-dən "Bakı Metropoliteni" QSC-nin mətbuat xidməti və ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin rəis müavini vəzifəsində çalışıb. 2018-ci il iyun ayının 12-dən "Bakı Metropoliteni" QSC-nin mətbuat xidməti və ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin rəisidir.
Azərbaycanda bədən tərbiyəsi və idman hərəkatı sahəsində dövlət siyasəti ilə bağlı 2 kitabın əsas müəlliflərindən biri olub. Bir neçə kitabın redaktoru olub.
Hazırda idman mövzusunda məqalələri "İdman" qəzetində və nəşrin internet saytında dərc olunur.

2012-ci il noyabrın 5-də Milli Olimpiya Komitəsinin 20 illiyi münasibəti ilə bədən tərbiyəsi və idman sahəsindəki fəaliyyətinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə "Əməkdar jurnalist" fəxri adına layiq görülüb.

Ailəlidir. 1 övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Metropolitenin yeni mətbuat katibi- "Əməkdar jurnalist", iki kitab müəllifidir". 2021-06-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-04.
2. ↑  ""İdman" qəzetinin internet saytı". 2021-05-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-04.
3. ↑  "Azərbaycanda idmanın inkişafında xidmətləri olan şəxslərin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2023-07-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-04.
**Gülarə Cəfər qızı Cabbarlı** (11 fevral 1930, Bakı – 12 fevral 2018, Bakı) — filoloq, uzun illər Cəfər Cabbarlının ev-muzeyinin direktoru olub. Dramaturq Cəfər Cabbarlının qızıdır. "C. Cabbarlı adına mədəniyyət, elm və təhsilin inkişafına yardım İctimai Birliyi"nin rəhbəri, "Cəfər Cabbarlı Mükafatı" komissiyasının sədri.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Gülarə Cabbarlı 1930-cu ildə Bakıda Cəfər Cabbarlının ailəsində dünyaya gəlib. 1948-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinə daxil olaraq 1953-cü ildə ali təhsilini başa vurub. 1968-ci ildə Cəfər Cabbarlı adına Azərbaycan Dövlət Teatr Muzeyində baş elmi işçi kimi işə başlayıb, 1979-cu ildə C. Cabbarlının ev-muzeyinə direktor vəzifəsinə təyin olunub. Fəaliyyəti dövründə onun muzeydə gerçəkləşdirdiyi layihələr sırasında yazıçının 100 illik yubileyi münasibətilə təsis olunmuş "Cəfər Cabbarlı Mükafatı"nı, yazıçının əsərlərinin toplandığı "Mənim tanrım—gözəllik", "XX əsr Azərbaycan incəsənətinin inkişafında Cəfər Cabbarlının rolu" adlı kitablarını, həmçinin, ədibin öz sözlərinə bəstələdiyi mahnılardan və şeirlərdən ibarət "Azad bir quşdum" adlı musiqi albomunu göstərmək olar. 2001-ci ildən ömrünün sonunadək Gülarə xanım eyni zamanda "C. Cabbarlı adına mədəniyyət, elm və təhsilin inkişafına yardım İctimai Birliyi"nin rəhbəri, "Cəfər Cabbarlı Mükafatı" komissiyasının sədri olmuşdur.

Gülarə Cabbarlı 2018-ci ildə 88 yaşında dünyasını dəyişmişdir.

Mükafatları
-----------

2014-cü ildə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin "Fəxri Mədəniyyət İşçisi" döş nişanı ilə təltif edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Yazıçı Seyfəddin Dağlının vəfatından 41 il ötür - FOTO". Oxu.Az (az.). 2024-01-18. 2024-01-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-18.
2. ↑  "Cəfər Cabbarlının ev muzeyində yubiley tədbiri keçirilib". 2018-02-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-13.
3. ↑  Gülarə Cabbarlının 85 illik yubileyi
4. ↑  "Cəfər Cabbarlının qızı dünyasını dəyişdi". 2019-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-13.
**Azərbaycan Respublikasının Milli Ləl-Cəvahirat Fondu** — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1992-ci il 16 iyul tarixli 50 nömrəli fərmanına əsasən qymətli metalların, daş-qaşların və onlardan hazirlanmış məmulatın və digər əşyaların qəbulu, saxlanılması və uçotu üçün yaradılmışdır.

Azərbaycan Prezidentinin 1992-ci il 21 iyul tarixli sərəncamı ilə İskəndərov İsfəndiyar İskəndər oğlu Milli Ləl-Cəvahirat Fondu direktoru təyin edilib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1992-ci il 2 sentyabr tarixli 159 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş "Azərbaycan Respublikasının Milli Ləl-Cavahirat Fondu haqqıda Əsasnamədə" də Fondun respublika büdcəsi hesabına fəaliyyət göstərməsi, respublika Prezidentinə tabe olması və hesabat verməsi, habelə öz vəsaitinin qorunmasının təmin edilməsi, qiymətli metalların, daş-qaşların və tərkibində bunlar olan məhsulların hasilatına, istehsalına və istifadə olunmasına, uçotuna və saxlanılmasına nəzarət etmə, qiymətli daşların çeşidlənməsi, qiymətləndirilməsi, emal edilməsi, daş-qaşı və qiymətli metalların ekspertizadan keçirilməsi, qiymət qoyulması, o cümlədən əyyarlama və damğalama kimi vəzifələrin həyata keçirilməsi barədə müddəalarla yanaşı Fondun təsərrüfat müqavilələri əsasında xidmətlər göstərməsi kimi müddəa da nəzərdə tutulmuşdur.

Milli Ləl-Cəvahirat Fondu Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 avqust 1998-ci il 759 nömrəli fərmanı ilə ləğv edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikasının Milli Ləl-Cəvahirat Fondunun ləğv edilməsi haqqında" Arxivləşdirilib 2022-03-28 at the Wayback Machine Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 avqust 1998-ci il tarixli, 759 nömrəli Fərmanı  (az.)
**Donetsk tarix-diyarşunaslıq muzeyi** — Rostov vilayətinin Donetsk şəhərində yerləşən diyarşunaslıq muzeyi. 2005-ci illərdə təsis edilmişdir.

Tarixi və təsviri
-----------------

Rostov vilayətinin Donetsk şəhərində yerləşən diyarşunaslıq muzeyi 2005-ci ildə ildə Donstsk şəhərinin 50 illiyi münasibəti ilə təşkil edilmişdir. Yaşayış məntəqəsinin təməli 1681-ci ildə Qundorovskaya kəndi olaraq təsis edilmişdir. 1955-ci ildə isə Donetsk olaraq adlandırılmışdır.

* 
* 
* 
* 
* 

Donetsk şəhərinin bütün tarixi muzeydə əks olunmuşdur. Donetsk tarix-diyarşunaslıq muzeyi 9 eksponat zalından təşkil edilmişdir. Bu zallarda şəkillər, sənədlər, kitablar və kazaklara aid əşyalar saxlanılır.
«Hərbi şöhrət zalında» əsasən Böyük Vətən müharibəsi və Əfqanıstan müharibəsinə aid pretmetlər nümayiş etdirilir.
«Kosmanavtika» zalında isə şəhərin sakini olmuş Yuri Vladimiroviç Usaçevin şəxsi əşyaları saxlanılır. O, kosmosa dörd uçuş təşkil etmişdir. Üstəli Rusiya Federasiyası qəhrəmanıdır.
Şəhərin sənaye potensialı «Maşınqayırma», «Yüngül sənaye», «Kömür sənayesi» kimi zallarda nümayiş etdirilir. 
«"Don diyarının təbiəti"» zalında olan şəhər ətrafında yayılmış canlıların müqəvvaları nüşayiş edilir. Məməlilərdın tülkü, dovşan, yeninotabənzər it, kirpi, quşlardan ördək, ağ qu quşu və digərləri.
Yeni eskponatlar və sərgilər yerli sakinlər və turistlər üçün «Sərgi» zalında nümayiş etdirilir.

«Sərgi zalı» ərazisində əsasən kütləvi görüşlər təşkil edilir.

Əməkdaşları
-----------

* **Direktoru** Qalina Yakovlevna Bondarenko
* **Findun baş qoyucusu** Natalya Qennadevna Mazankina
* **Muzey predmetlərinin qoruyucusu** Natalya Nikolayevna Zolotovskaya
* **Kiçik elmi işçi** Valentina Yeqorovna
* **Мetodist** Oksana Serqeevna Timoşenko
* **Gözətçi** Svetlana Viktorovna Zmeevna

Adres
-----

Muzeyin yerləşdiyi adres: 346330, Rostov vilayəti, Donetsk ş, Mir prospekti, ev 21.

Fotoqalereya
------------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Donetsk tarix-diyarşunaslıq muzeyi". 2016-12-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-10.

Mənbə
-----

* г. Донецк
* Историческая справка города Донецка Ростовской области
* Гундоровская станица
**Haband** — Arsakda mahal adı.

Arsak-toponimi
--------------

**Arsak** və ya **Arsax** – Azərbaycan ərazisində türk tayfalarına məxsus qədim toponimdir. "Arsax" sözü qədim türk tayfası olan sakların adı ilə bağlıdır və "igid sak", "ər sak", "sak kişisi" mənalarını verir. E.ə. II əsrdən etibarən indiki Qarabağ ərazisi və ondan cənubda olan (Cənubi Azərbaycan) bəzi ərazilər Arsak adlanırdı. Sonradan Qarabağ toponiminin işlədilməsi Arsak sözünü sıxışdırmışdır. Lakin, hələ də *Qarabağ* sözü ilə paralel olaraq işlədilməkdədir. Alban dövlətinin süqutundan sonra patriarxlığın mərkəzi Arsaxa keçir. Mənbələrdə Arsax "möhkəmləndirilmiş vilayət", "möhkəm ölkə" adlanırdı. İlk orta əsrlərdə erməni tarixçilərinin əsərlərində bu söz Artsax kimi verilib. Türkcə izah olunduğu halda, bu söz nə qədim, nə də müasir erməni dilində heç bir məna vermir.

Tarixi
------

Abant adının ermənicə yazılışıdır. Albaniyanın şimal-qərb bölgəsində (yəni Şəki-Zaqatala bölgəsində) e.ə. 65-ci ildə Qney Pompeyin Albaniyaya hərbi səfəri ilə əlaqədar Avant çayının adı çəkilir (Plutarx, pompey, XXXV). Musa Kalankatlı Albaniyada Abant adlı üç mahal qeyd edir: Arsakda (Yuxari Qarabagda), (1 kitab, 14-cü fəsil), Albaniyanın şimal-qərbində, yəni Şəki-Zaqatala bölgəsində və Sisakanda-qərbində, yəni Şəki-Zaqatala bölgəsində və Sisakanda. Deməli, antik müəllifin qeyd etdiyi Abant çayı alban tarixçisinin Albaniyanın şimal-qərbində çəkdiyi Abant nahiyə adı ilə eynidir. Yuxari Qarabagdakı Abant axırıncı dəfə 1727-ci ildə bir mənbədə çəkilir, lakin Evan formasında. Strabonun "Coğrafiya" əsərində deyilir ki, (Strabon, XI 5,1) qarqarlar amazonkaların qonşuluğunda (indiki Dərbənd bölgəsində) yaşayırlar. Yuxarıda biz Samur nahiyəsində bir dağın Qarqardağı adlandığı demişdik. Həmin müəllif yazır ki, qarqarlar frakiyalarla və evbeylərlə birlikdə amazonkalara qarşı vuruşmuşlar. Evbey adlanan tayfa həm də Abant adlanırdı. Deməli, Abant tayfası Cənubi Qafqaza qarqarlarla birlikdə gəlmişdir. Qarqarların yaşadıqları bölgələrdə Abant toponimləri də vardır. Abant etnonimi isə Aban tayfa adından və qədim türk dillərində cəm bildirən "t" şəkilçisindən ibarətdir. Gürcüstanın toponimiyasında bu etnonim məhz Aban formasında əksini tapmışdır. Qori qəzasında Abano kənd və Abanostskali çay, Duşet qəzasında Abano kənd, Raçin qəzasında Abano kənd adları bu etnonimin izləridir. Qərbi Azərbaycanda da Aban və Avan formalarında bir neçə kənd adı vardır. Avan adlı məntəqə Anadoluda da məlumdur lakin tədqiqatçılar onu Van qalasının adı hesab edirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qarabağ: etimologiyasi, ərazisi və sərhədləri". 2014-02-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-10-06.
2. ↑  B.Budaqov,Q.Qeybullayev Yuxarı Qarabağın Toponimləri

Həmçinin bax
------------

* Qafqaz Albaniyası
* Dağlıq Qarabağ
**Nort York** — keçmiş qəsəbə və şəhər, hal-hazırda isə Kanadanın Ontario əyalətinin Toronto şəhərinin altı inzibati rayonundan biridir. O, Torontonun şimal bölgəsində, mərkəzi Yanq-strit ətrafında, Ontario şossesi 401-in şimalında yerləşir. Şimaldan Stils prospektində York bölgəsi ilə, qərbdə Hamber çayı ilə, şərqdə isə Viktoriya Park prospekti ilə həmsərhəddir. Onun cənub sərhədi keçmiş Toronto bələdiyyələrinin şimal sərhədlərinə uyğundur: York, Qədim Toronto və Şərqi York. 2016-cı il siyahıyaalınmasına görə rayonun 644,685 nəfər əhalisi var.
Nort York, 1922-ci ildə köhnə York qəsəbəsinin şimal hissəsindən, Qədim Torontonun qərb sərhədi boyunca yerləşən bir qəsəbə olaraq yaradılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "North York - City of Toronto Community Council Area Profiles" (PDF). 2023-03-07 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-08-01.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | GND: 4787768-6 · LCCN: n85346011 · NKC: ge1033265 · VIAF: 126614266 · WorldCat VIAF: 126614266 |
**PPŞ-41** — 1940-cı ildə konstruktor Georgi Şpaqin tərəfindən ixtira edilmiş və 21 dekabr 1941-ci ildə Sovet Ordusu tərəfindən silahlanmaya qəbul edilmiş SSRİ pistolet-pulemyotu. İstehsalı son dərəcə asan olan bu avtomatdan gündə 3 min ədəd istehsal edilib. PPŞ-41-in istehsalı eyni zamanda Bakı da daxil olmaqla bir sıra SSRİ şəhərlərində həyata keçirilib.

Tarix
-----

1941-ci ildə istehsal xərcləri daha yüksək olan PPD-40-ın əvəzinə istehsal edilməyə başlanmışdır. PPŞ-41 İkinci dünya müharibəsinin ən məşhur silahı idi. Müharibə illəri ərzində bu silahdan 5–6 milyon ədəd buraxıldığı zənn edilir. Müharibədən sonrakı illərdə, silah Çində kopyalanmış və Koreya yarımadasındakı müharibə zamanı Çin quru qoşunlarının əsas döyüş silahı olmuşdur. 1980-ci illərdə isə silahdan Livan və Afrikada geniş istifadə edilmişdir. Zəif qaytarma gücünə və 150 metrə qədər dəqiq nişangah məsafəsinə malik olan PPŞ-41, istismar zamanı yüksək etibarlılığı ilə fərqlənir. Silahın lüləsini korroziyadan qorumaq üçün xüsusi xrom örtüyündən istifadə edilmişdir. PPŞ-41 silahı iki tipdə: standart 35 gülləli daraq və 71 gülləli xəzinə ilə buraxılırdı.

Xarakteristikası
----------------

**Ad:** PPŞ-41 (Пистолет-Пулемет конструкции Шпагина)
  
**Tip:** Avtomat
  
**Patron, mm:** 7.62x25
  
**Patronlarsız çəkisi, kq:** 3.64
  
**Ölçülər, mm:** uzunluq — 838, lülənin uzunluğu — 266
  
**Güllənin başlanğıc sürəti, m/san:** 488
  
**Nişangah məsafəsi, m:** 150
  
**Atəş tezliyi, atəş/dəq:** 900
  
**Xəzinə tutumu, patron:** 35 və ya 71
  
**İstifadə:** Anqola, Efiopiya, Livan, Somali partizan qruplaşmaları
  
**İstehsalçı ölkə:** SSRİ

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda PPŞ-41 ilə əlaqəli mediafayllar var.

* İkinci dünya müharibəsinin ən məşhur silahları — FOTOLENT Arxivləşdirilib 2011-08-23 at the Wayback Machine  (az.)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Gun pulemyot PPSh-41: yaranma tarixi, dizayn Təsviri, variantları və modifikasiyası". 2021-01-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-18.

|  |  |
| --- | --- |
| Silah | *Silahlarla əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**İsmayıl Cəfərpur** — azərbaycanlı şərqşünas, şair. Azərbaycan Milli Hökuməti dövründə partizan dəstəsinin rəhbəri, Salmas şəhərinin hərbi komendantı, Salmas və Təbriz şəhərlərində polis rəisi təyin edilmişdir. Fəaliyyətinə görə "21 Azər" medalı ilə təltif edilib. Azərbaycan Milli Hökuməti süqut etdikdən sonra Bakıya köçüb ADU-nun Şərqşünaslıq fakültəsini bitirib. Burada elmi və ədəbi fəaliyyətlə məşğul olub.

Həyatı
------

İsmayıl Qəhrəman oğlu Cəfərpur 1925-ci il martın 5-də Salmas mahalının Sədəqiyan kəndində anadan olub. 1942-ci ildə Tudə Partiyasına daxil olub, Salmas şəhərində təbliğat şöbəsində fəaliyyət göstərib. Sonradan partizan dəstəsinin tərkibində fəaliyyət göstərib.Azərbaycan Milli Hökuməti dövründə partizan dəstəsinin rəisi, Salmas şəhərinin hərbi komendantı olub. İnqilabi fəaliyyətinə görə "21 Azər" medalı ilə təltif edilib. Leytenant rütbəsi aldıqdan sonra Salmas şəhər milis rəisi təyin olunub. 1945-ci ilin sonunda isə Təbriz şəhər milis idarəsinin rəisi təyin edilib. Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra isə Şimali Azərbaycana köçüb. Burada 1947-ci ildə stomatologiya məktəbini, 1956-cı ildə isə ADU-nun Şərqşünaslıq fakültəsini bitirib.

1977-ci il fevralın 18-də Bakıda vəfat edib.

Yaradıcılığı
------------

Ədəbi fəaliyyətə 1948-ci ildən başlayıb. İlk şeirlər məcmuəsi "Qəhrəmanın düşüncələri" 1956-cı ildə Azərnəşrdə çap edilib. 1956–1958-ci illərdə "Azərbaycan" qəzetinin xüsusi müxbiri olmuş, sonradan Moskvada M. Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutunda təhsil alıb. O həm də, Azərbaycan Demokratik Partiyasının orqanı olan "Azərbaycan" qəzetində bədii ədəbiyyat şöbəsinin müdiri işləyib.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Tərtib edən və məsul redaktor: Səməd Bayramzadə.* "21 Azər – 70" fotoalbom (şərhlərlə) (PDF). Bakı: "Araz" nəşriyyatı. 2015. səh. 95. ISBN 978-9952-8285-3-5. Archived from the original on 2022-03-09. İstifadə tarixi: 2022-03-09.
2. 1 2 3  *Teymur Əhmədov.* XX əsr Azərbaycan yazıçıları. Bakı: Nurlar nəşriyyatı. 2004. səh. 451-452. Archived from the original on 2018-10-24. İstifadə tarixi: 2018-11-11.
3. ↑  Cənubi Azərbaycan Ədəbiyyati Antologiyası. III. Bakı: Elm nəşriyyatı. 1988. səh. 226. 2023-07-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-20.
4. ↑  *Şahin Bağırov.* "Bir saxtakarlığın izi ilə: Güneyli generalı tarixdən silməyə çalışanlar - V YAZI" (az.). cebhe.info. 26.12.2018. 09.03.2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 09.03.2022.
5. ↑  *Miyanalı Əlirza, Lütfəli Ərdəbili.* İnqilabi hərəkatımızın silahlı qüvvələri (PDF). achiq.net. səh. 3. Archived from the original on 2022-01-21. İstifadə tarixi: 2022-03-09.
6. ↑  *Vüqar Orxan.* "Xatirə təqvimi 3-5 mart" (az.). medeniyyet.az. 03.03.2021. 09.03.2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 09.03.2022.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Sultan Sultanov.

**Sultan Teymur oğlu Sultanov** (1905 – 9 yanvar 1938) — alay komandirinin köməkçisi, mayor. Azərbaycan KP-nın Naxçıvan Vilayət Komitəsinin 1-ci katibi (1937).

Həyatı
------

1905-ci ildə anadan olub. 9 yanvar 1938-ci ildə SSRİ Ali məhkəməsinin Hərbi Kollegiyasının Səyyar Sessiyasının qərarı ilə əksinqilabi-millətçilik fəaliyyətinə görə I kateqoriya ilə həbs edilmişdir. Həbs olunana kimi alay komandirinin köməkçisi mayor vəzifəsində xidmət etmişdir. Həbs ediləndən bir gün sonra güllələnmişdir.

İctimai-siyasi fəaliyyəti
-------------------------

1937-ci ildə Naxçıvan Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi vəzifəsinə təyin edilir. 1937-ci il oktyabr ayının 22-dən 1938-ci ilin yanvarına qədər Azərbaycan Kommunist (bolşevik) partiyasının Mərkəzi Komitəsinin Büro üzvü vəzifəsini icra edir. Çox çəkmir ki, "əksinqilabçı-millətçi" damğası ilə həbs edilərək güllələnir.

İstinadlar
----------


1. 1 2  "Султанов Султан Теймур оглы" ( (rus.)). knowbysight.info. 21 May 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 may 2018.
Antik dövrlə əlaqəli ədəbiyyatda, Latın və ya Qədim Yunan dilində basılan kitablarda, eləcə də 19-cu əsrin ortalarından əvvəl nəşr olunan kitablarda, Latın dilində Avropa şəhərlərinin adlarına həm mətndə, həm də izlərdə rast gəlmək olar. Bəzən bu adlar həm müasir, həm də qədim adlardan əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənə bilər.

Bu cür adlar antik dövrdə şəhərin və ya ətraf ərazinin əsl adını təmsil edə bilər (Vyana — Vindobona, Trir — Treveri, London — Londinium, Bad-Kroytsnax — Cruciniacum). Bir yaşayış məntəqəsi adının qədim mənbələrə görə müəyyən bir bölgədə yerləşdiyi, lakin orta əsr və ya müasir bir şəhərlə dəqiq bir şəkildə təsbit edilə bilməyən bir Latın adı olaraq istifadə edildiyi hallar var. Buna nümunə olaraq "Eblana" (Eblana Portus) adını göstərmək olar. Ptolemeyə görə, İrlandiyanın şərq sahilindəki bir liman və ya yaşayış məntəqəsidir; ədəbiyyatda, tez-tez ya Dublinin özü, ya da Dandalkın ətrafındakı latın adı olaraq istifadə olunurdu.

Antik dövrdə şəhərin həqiqi adı orta əsrlərdə qəbul edilmiş addan fərqlənə bilər. Məsələn, Leidenin Lugdunum Batavorum qəsəbəsi ilə eyniləşdirilməsi şübhə doğurur: Lugdun olduqca müasir Katveykin yerində idi, lakin XVI–XIX əsrlərin ədəbiyyatında Leiden-in standart Latın ekvivalentidir.

Əgər şəhər açıq-aşkar qədim dövrlərdə mövcud deyildisə, müasir adın Latınlaşmış forması ümumiyyətlə istifadə olunurdu (və istifadə olunur)
(Stokholm — Holmia, Moskva — Mosqua, Moscovia) və ya mümkünsə müasir adın Latın dilinə hərfi tərcüməsi: Cervimontium — Yelenya-Qura (1945-ci ilə qədər — Xirşberq), hərfən "Maral dağı", Bipontium — Tsvaybryuken, hərfən "İki körpü".

Orta əsrlər və müasir ədəbiyyatda ən çox yayılmış Latın şəhər adlarının siyahısı
--------------------------------------------------------------------------------

* Amstelodamum — Amsterdam
* Aquae Sextiae — Eks-an-Provans
* Arelate — Arl
* Argentoratum — Strasburq
* Augusta Taurinorum, Taurinum — Turin
* Berolinum — Berlin
* Bipont(i)um — Tsvaybryuken
* Cantabrig(i)a — Kembric
* Chiovia, Kiovia — Kiyev
* Colonia Agrippina — Köln
* Cracovia — Krakov
* Eblana (Dublinia) — Dublin
* Hafnia — Kopenhagen
* Helsinkium, Helsingia — Helsinki
* Lipsia — Leypisq
* Londinium — London
* Lugdunum Batavorum — Leyden
* Lugdunum — Lion
* Lutetia, Lutetia Parisiorum, Parisii — Paris
* Trajectum ad Mosam (Mosae Trajectum) — Maastrixt
* Mediolanum — Milan
* Moguntia, Magontia — Mayns
* Mosqua, Moscovia — Moskva
* Noviomagus (Ulpia Noviomagus Batavorum) — Neymeqen
* Oenipons — İnnsbruk
* Oxonia — Oksford
* Petropolis — Sankt-Peterburq
* Ratisbona — Regensburq
* Rotomagus — Ruan
* Ultrajectum — Utrext
* Vindobona — Vyana

Xarici keçidlər
---------------

* Orbis Latinus - J. Gresse tərəfindən hazırlanmış kitab (1909)
* Rusiya şəhərlərinin siyahısı
* Rusiyanın Latın coğrafi adlarının mənbələri ilə göstəricisi
* 1801-ci ildən əvvəl kitabların damğasında Latın şəhər adları üçün bir bələdçi
* CERL - 1450-1830-cu illərin kitablarında gerçəkliklərə (şəxs adları, yer adları, nəşr yerləri) bələdçi
* Avropa şəhərlərinin Latın adlarına dair qısa məlumat
* Latın adları - İngiltərə və İrlandiya