recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bulama** — "bulanmaq" sözündən olub, təzə doğan sağmal heyvanların 2-3 gündən sonrakı bir neçə gün ərzində sağılan südüdür.

Bulama sözünə Azərbaycan Şifahi Xalq Ədəbiyyatında daha tez-tez rast gəlinir;

Nənəm a şişək qoyun,  

Yunu bir döşək qoyun.  

Bulamanı bol elə  

Qırıldı uşaq qoyun!

Heyvanın bala verməsinin 2-3-cü günündən sonra təxminən 4-5 gün ərzində sağılan südündən alınır. Bulama ağuz südündən sonra olan süd məhsuludur. bulama ağuzdan duru, süddən bir qədər qatı olmaqla yanaşı açıq sarımtıl rəngdə olur. Bulamanı bişirərkən qab od üzərinə qoyulduğu andan bişənə qədər oxlovla bulanır (qarışdırılır). Belə edilməsə bulama çürüyər. Elə bu səbəbdən də bu süd məhsulu bulama adlanır və o kətəməz kimi bərkimir. Bulama bişirilərkən ona duz atılmır. Uşaqlar üçün hazırlandıqda azca (zövqə uyğun) şəkər tozu əlavə edilir.

Bulamanı süni yolla da hazırlamaq olar. Bunun üçün təzə doğan sağmal heyvanın ilk günündən sağılan südünə, yəni ağuza çoxdan sağılan heyvan südünü əlavə edib, qarışdıra-qarışdıra (bulamaqla) bişirirlər.

Qalereya
--------

* Bulama,üzüm doşabı və Üskü çörəyi, TəbrizdəBulama,üzüm doşabı və Üskü çörəyi, Təbrizdə
* Bir kasa bulama, TəbrizdəBir kasa bulama, Təbrizdə
* Bulama deserti,Təbrizdə bulama,üzüm doşabı və Üskü çörəyindən hazırlanan desertBulama deserti,Təbrizdə bulama,üzüm doşabı və Üskü çörəyindən hazırlanan desert

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti, Dörd cilddə. Şərq-Qərb Nəşriyyatı, Bakı 2006. I cild, səh.357.
2. ↑  Xalqımızın söz xəzinəsindən (Tərtibçi: P. Ş. Əfəndiyev), Bakı, "Maarif" nəşriyyatı – 1985.səh.15.
3. ↑  Arif Mustafayev, Azərbaycanın maddi mədəniyyət tarixi. «Bakı Universiteti» nəşriyyatı , Bakı-2009, səh.177
Krambambuliya Moskvada Belaya Rus restoranında
**Krambambuliya**- Belarusiyanın alkoqollu içkisidir. Tərkbində bal var. Həm isti həm də soyuq halda içilir.

Etimologiya
-----------

Öz adını alman liköku olan Krambambulidən götürüb, Qdansk fabriklərində müxtəlif növləri istehsal olunurdu. Alman içkisinin adı Avropalı tələbələr arasında Krambambuli müxtəlif möhkım tutumlu içkilər kimi adlandırıldı. Bu içkinin daha da məşhurlaşmasına səbəb 1745-ci ildə Xristian Fridrix Vedekinin bu adda yazdığı mahnı oldu. Bu mahnının rus versiyasının sözlərini XIX əsrdə N.M.Yazıkov yazdı). İnqilab dövrünə kimi bu məşhur Belarusiya içkisi elə də geniş yayılmamışdır. Ancaq onun geniş arealda yayılması 2000-ci ilə aiddir.

Müasir dövrdə
-------------

Hal-hazırda bu içkini Belarusiyada bir çox restoranlarda təklif edirlər. Bu içkinin Belarusiyanın milli içkisi olmasını Litov knyazlığından məlum olan resept əssında hazırlayırlar. Onun şərəfinə də məşhur Belarus musiqi qruppası var. Rusiya və Ukraynada da alkoqollu içkilər var.

Həmçinin bax
------------

* Tej içkisi
* Qroq
* Eqq-noq içkisi
* Yaquar (içki)

İstinadlar
----------

1. ↑  **↑** Рецепт крамбамбули Arxivləşdirilib 2009-02-18 at the Wayback Machine
2. ↑  "Марина Райкина. Выпить подано: Крамбамбуль у Островского". 2016-09-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-21.
3. ↑  **↑** Виктор Корбут. Попробуйце крамбамбулю Arxivləşdirilib 2016-06-03 at the Wayback Machine
4. ↑  "Крамбамбуля — Глоток Истории!". 2010-05-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-21.
5. ↑  Даль В. И. Arxivləşdirilib 2009-02-21 at the Wayback Machine 26 сентября 2012 года.: «Душепарный напиток, душепарка ж. варенуха, род глинтвейна, из водки, меду, корицы, гвоздики и фиалки; подавалась горячая, ещё в начале этого века.»
Keşiş Yulianın səyahət marşrutu
**Keşiş Yulian** (*lat.* Iulianus Hungarus OP, mac. Julianus barát) — 1230-cu illərdə Macarların ana vətəni olan Böyük Macarıstanın (*Magna Hungaria*) axtarışı üçün şərqə iki dəfə səfər edən macar Dominikan keşişi.

Yuliandan əvvəl, güman ki, 1231-1232-ci illərdə "hələ də inamsızlığın aldadıcı təsiri altında qalan" şərqi Macarları axtarmaq üçün dörd macar dominikanı göndərilmişdir.

Yulian axtarış məqsədilə 1235-ci ildə ölkəni tərk etmişdi. Uzaq məsafə qət etdikdən sonra Keşiş Yulian İdil bulqarlarının paytaxtına çatmışdı. Burada ona deyilmişdi ki,macarlar sadəcə iki günlük səfər boyunca burada yaşamışdılar. Yulian onları tapdı və işğala məruz qalmış və Pannoniyada məskunlaşmış macarlarla Başqırdıstanda tapılan macarlar arasında bölünmədən bu yana ən az 300-400 il keçməsinə baxmayaraq, dilləri qarşılıqlı olaraq başa düşülən olduğundan onlarla ünsiyyət qura bildi.

Yulian qədim ölkəni Böyük Macarıstan adlandırdı. O, burada şərqi macarlar və bulqarların düşməni olan tatarlar haqqında məsələlərdən xəbərdar oldu. Səfərdən iki il keçdikdən sonra, Yulian Böyük Macarıstana qayıdıb, onun monqol tatarları tərəfindən dağıdıldığını görür. O, ölümcül təhlükə xəbərləri və Monqolların Macarıstana göndərdiyi ultimatum ilə öz ölkəsinə qayıdır.

Dominikan ordeni Macarıstanda 1221-ci ildə Şərqdə xristianlığı yaymaq məqsədilə yaradılmışdır, lakin eyni zamanda doğma torpaqlarda qalan macarlarla əlaqədar məsələni də qaldırmışdır.

Yulianın səfərlərinin əhəmiyyəti: 

* Böyük Macarıstanda yaşayan macarlar haqqında etibarlı məlumatlar gətirən ilk şəxs idi; bu informasiya Macarıstan tarixinin araşdırılmasına böyük töhfə vermişdir.
* Avropaya Tatar işğalı ilə bağlı xəbərlər gətirən ilk insan idi.
* Asiya haqqında etibarlı məlumatlar toplayan ilk Avropalı səyyahdır.
* Onun verdiyi məlumatlar gələcək tədqiqatçılara və səyyahlara mühüm motivasiya vermişdir və coğrafi cəhətdən böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Tarixçilər, Yulian tərəfindən təqdim olunan məlumatların dəqiqlik səviyyəsinin yüksək olduğunu qeyd edirlər.

Həmçinin bax
------------

* Şayo çayı sahilində döyüş

İstinadlar
----------

1. ↑  "Liste lateinischer Autoren und anonymer Werke des 13. Jahrhunderts (ca. 1170-1320)" (alman). 2012-03-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-01-11.
2. ↑  Rahib Riçardın kəşf etdiyi Böyük Macarıstanın mövcudluğu haqqında Arxivləşdirilib 2009-05-25 at the Wayback Machine // Tarixi arxiv. 1940. səh. 77-82
3. ↑  Arnold Joseph Toynbee, Constantine Porphyrogenitus and his world Arxivləşdirilib 2022-03-31 at the Wayback Machine, Oxford University Press, 1973, p. 421
4. ↑  Klima, László: The Linguistic Affinity of the Volgaic Finno-Ugrians and Their Ethnogenesis. Studia Historica Fenno-ugrica I. Oulu, 1996. 21–33.
5. ↑  Magyar Utazok Lexikona (cyclopaedia of Hungarian travellers). Editor: Denes Balazs,Panorama, Budapest, 1993. ISBN 963-243-344-0  Arxivləşdirilib 2011-07-21 at the Wayback Machine
6. ↑  *Храпачевский Р. П.* Военная держава Чингисхана. М.: АСТ. 2005. 424.
**Kərkincək qızılquş** (*lat.* Falco vespertinus) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin qızılquşkimilər dəstəsinin qızılquşlar fəsiləsinin qızılquş cinsinə aid heyvan növü. Azərbaycanda təhlükədə olan quşlar siyahısına daxil edilmişdir.

Təsviri
-------

28–30 sm ölçüdə kiçik yırtıcı quşdur. Erkək fərdlər üçün bozumtul göy rəngli bel və qarın hissə, qırmızımtıl ayaqlar, dimdik və göz ətrafı halqa xarakterikdir. Dişilərdə sinə və qarın hissə narıncı rəngdədir. Göz ətrafı halqa qaradır.

Yayılması
---------

Şərqi Avropada, Qərbi və Mərkəzi Asiyada yuvalayır. Qışlamaq üçün Afrika ölkələrinə köç edir. Azərbaycanda olduqca azsaylı növdür. XX əsrin əvvəllərində Muğan düzündə və ortalarında az sayda payız köçündə Qızılağac qoruğu ərazisində qeydə alınmışdır. 2010-cu ildə isə ilk Şirvan Milli Parkının ərazisində 1 cütün yuvalaması qeydə alınmışdır və aparılan monitorinqin nəticələri bu cütün artıq üç ildir ki müntəzəm olaraq ərazidə yuvaladığını göstərir.

Həyat tərzi
-----------

Dəniz səviyyəsindən 300–1500 m yüksəkliyə qədər ərazirlərdə yaşayır. Seyrək ağaclıqlar olan düzən ərazilərdə, əkin sahələri və otlaqlara yaxın sahələrdə yuvalayır. Qidasının əsasən iri cücülər, eləcə də kiçik quşlar və məməlilər təşkil edir.

Sayı
----

Dünya populyasiyası 300,000–800,000 fərd, Avropa populyasiyası isə 26,000–39,000 cüt olaraq qiymətləndirilir. Azərbaycanda yuvalamada cəmi bir cüt məlumdur.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
--------------------------------------

Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqının Qırmızı Siyahısına, AB-nin Quş direktivinin 1-ci Əlavəsinə daxil edilmişdir. Avropa mühafizə statusuna malikdir (Vulnerable —həssas növ), CİTES, Bern və Bonn konvensiyalarına daxil edilmişdir. Şirvan Milli Parkında qorunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3
3. ↑  "Azərbaycanda təhlükədə olan quşlar". 2013-07-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-04-22.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q179625
* Wikispecies: Falco vespertinus
* ABA: refofa
* ADW: Falco\_vespertinus
* ARKive: falco-vespertinus
* Avibase: 997A9437E564FCFE
* BioLib: 8545
* BirdLife: 22696432
* BOLD: 52636
* BTO: REFFA
* CMS: falco-vespertinus
* eBird: reffal1
* EUNIS: 1042
* Euring: 3070
* Fauna Europaea: 96740
* Fauna Europaea (new): 0fedff57-3730-4526-b3d6-a1cb0d64f3c4
* Fossilworks: 369017
* GBIF: 2481062
* IBC: red-footed-falcon-falco-vespertinus
* iNaturalist: 4641
* IRMNG: 10891811
* ITIS: 175656
* IUCN: 22696432
* NBN: NHMSYS0000530359
* NCBI: 56351
* Species+: 9091
* WoRMS: 558554
* Xeno-canto: Falco-vespertinus

 |
**Brisben Muzeyi** — Avstraliyanın Kvinslend ştatının Brisben şəhərində yerləşən şəhərin tarix və müasirliyinə həsr olunmuş tarix-diyarşünaslıq muzeyidir. Şəhərin mərkəzi biznes rayonunda Brisben City Hall-un üçüncü mərtəbəsində yerləşir. Muzey innovativdir, muzey və qalereya sektorunda müasir beynəlxalq təcrübəni daim təqdim edir. 2003-cü ildə yaradılan muzey artıq bir sıra böyük mükafatlara layiq görülüb: o, iki dəfə nüfuzlu milli muzey və qalereya mükafatlarının ən yüksək mükafatını, həmçinin bir neçə Kvinslend Muzeyləri və Qalereyaları Nailiyyət Mükafatlarını, Muzeylər Avstraliya Multimedia və Nəşrlər Dizayn Mükafatlarını və Milli Güvən Kvinslend Mükafatlarını qazanıb.

Tarixi
------

Brisben Muzeyi 2003-cü ilin oktyabrında açıldı və şəhər meriyasının birinci mərtəbəsində yerləşdi. Muzey 1977-ci ildə açılan Brisben Şəhər Qalereyasını əvəz etdi. 2010-cu ildə, Meriya bərpa üçün bağlandıqda, muzey Ann küçəsinə köçdü. 6 aprel 2013-cü ildə muzey şəhər meriyasına qaytarıldıqdan sonra yenidən açıldı və indi burada binanın üçüncü mərtəbəsində xüsusi təyinatlı yer tutur. Açıldığı gündən muzey incəsənət sahəsində müstəqil qeyri-kommersiya təşkilatına çevrilib .

Şəkillər
--------

* 
*

Kolleksiyası
------------

Muzey 1859-cu ildə Brisben (əvvəllər yerli hökumət ərazisi) qurulduğunda əsası qoyulan Brisben şəhərinin kolleksiyasını idarə edir. Kolleksiya daim yenilənir və yerli rəssamların əsərləri və tarixi dulusçuluq məmulatları da daxil olmaqla 5000-dən çox eksponat var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Our Story" (ingilis). 2023-01-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-13.
2. ↑  "Museum of Brisbane". Vernon Systems. 2016-10-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 Fevral 2023.
3. ↑  "Doors open to city's newest cultural space" (PDF). 26 March 2018 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 June 2014.

Xarici keçidlər
---------------

* Kvinslend İncəsənət Qalereyasının rəsmi saytı
Ümumi məlumat
-------------

Kompüter soyutması, kompüteri təşkil edən təchizatların bütün və ya qismən ortaya çıxardığı istiliyi aradan etmə texnikalarının tətbiqi əməliyyatıdır.
Bir kompüter sisteminin parçaları iş əsnasında olduqca yüksək miqdarda istilik meydana gətirməkdədir. Bu istilik yüksək nisbətdə prosessor, yonqu, ekran kartı və sabit disklər kimi vahid dövrələr tərəfindən ortaya çıxarılsa da, əslində kassa içərisindəki bütün dövrələr tərəfindən da qatqı görməkdədir. Kassa içərisindəki istilik məqbul səviyyələrə azaldılmadığı müddətcə parçaların səmərəli və təhlükəsiz işləməsi təhlükəyə girməkdədir. İndiki vaxtda olduqca kiçilmiş kompüter ölçüləri və bunun yanında irəli istehsal texnologiyası istilik meydana gəlməsini və istiliyin aradan edilməsini asanlaşdırsa da, bu əməliyyat üçün xüsusi vahidlər istifadə ediməsi məşhurdur. Bu xüsusi vahidlər içində yenə məşhur olaraq istiliyin paylandığı səthin artırılması məqsədi ilə istifadə edilən istilik yayıcıları (heat sink) və hava sirkülasyonunun yaxşılaşdırılması məqsədi ilə istifadə əksəriyyəti təşkil etməkdədirlər. Son dövrlərdə istifadəçinin idarəsinə açılan bir digər texniki isə yazılım yönümlü soyutma (softcooling) adı verilən, təchizatın performansını salaraq ortaya çıxan istiliyi birbaşa azaldılması məqsədi daşıyan fabrik çıxışlı bir üsuldur. Yenə son dövrdə kompüterlə maraqlananlar tərəfindən, daha əvvəl motorlu nəqliyyat vasitəsilərdə istifadə edilən radiator, akvarium sistemlərində istifadə edilən nasos və ümumi məqsədli maye xortumları kompüter soyutma məqsədinə həsr olaraq istifadə edilməkdədir. Bu yanaşma nəticəsində, bir çox firma bu cür sistemləri parça əsasında və ya vahid həllər şəklində çıxararaq satışa çıxarmışdır. Bu üsula məşhur olaraq "maye soyutma" adı verilməkdədir.
**Konstantin (Kote) Semyoniviç Mesxe** (*gürc.* კოტე (იაკობ) სიმონის ძე მესხი;1 (13) may 1857, Kutaisi – 28 may (10 iyun) 1914, Tiflis — gürcü aktyor və rejissoru.

Həyatı
------

Kostantin Mesxi ailənin 8-ci uşağı olaraq dünyaya gəlir. Kutaisi klassik gimnaziyasında təhsil aldıqdan sonra Konstantin böyük qardaşı Sergey ilə Tiflisə köçür. Mesxi, Droeba (Vremya) qəzetinin redaksiyasında çalışanlardan - Gürcüstanın tanınmış yazıçı və ictimai xadimlərindən (İlya Çavçavadze, İvan Maçabeli, Pyotr Umikov, Aleksandr Kazbeqi, Baçan Razikaşvili, Akaki Sereteli) çox təsirlənir. Onun teatra olan sevgisi məhz bu zaman formalaşır.

1874-cü ildən səhnədə həvəskar tamaşalarda çıxış edir. Efrosine Kldiaşvili ilə birlikdə təhsil alır.

1879-cu ildən peşəkar səhnə çıxış etməyə başlayır. Tiflisdəki gürcü teatrının yenidən qurulmasının fəal iştirakçılarından biri olur. 1880 -cı ildə mühasibat uçotu sahəsində təhsil almaq üçün Odessaya səyahət planlaşdırır, amma gözlənilmədən Fransaya, Marselə gedir, teatr səhnəsində böyük Sara Bernarın tamaşasını görür. Parisdən gürcü teatr səhnəsində ifa etməyi planlaşdırdığı bir çox pyesləri: xüsusilə, Aleksandr Dümanın (oğul) "Kamelyaların xanımı" romanı əsasında yazılan "Marqarita Gote", Skrib və Lequvun "Adriana Lekuvrer" pyesi və Sarda və Moronun "Madam San Jen" gətirir.

1885-1894-cü illərdə Kutaisidəki gürcü teatrına rəhbərlik edir, gürcü teatrının gələcək ulduzları ilə: Kote Mesxi - Efemiya Mesxi, Nino (Nutsa) Çxeidze, Vaso Balançivadze (bəstəkar Meliton Balançivadzenin qardaşı), Şalva Dadiani, Kote Marjanişvili işləməyə başladı. 1896-cı ildən ömrünün sonuna qədər Tiflis gürcü teatrının aparıcı aktyoru və rejissoru olur. Mesxinin aktyor və rejissor kimi peşəkar prinsipi səhnə sənətinin əsas məqsədinin ictimai həyatı, "real həyat şəkillərini" təsvir etmək olduğuna inam idi. O, aktyorlardan rollarını real şəkildə ifa etmələrini tələb edirdi. Mesxi səhnədə müxtəlif rollar oynayıb.

Bir neçə tarixi pyesin müəllifi ("Rustaveli" və s.), N.V.Qoqol, V.Şekspir, V.Hüqo, eləcə də çağdaş yazıçıların - A.İ.Sumbatov-Yujin və başqalarının əsərlərinin tərcüməçisi olub.

Quruluş verdiyi tamaşalar
-------------------------

Kutaisi teatrında A.Qriboyedovun "Ağıldan bəla", V.Şekspirin "Otello", V.Hüqonun "Ruy-Blues", Arbenin "Maskarad", N.V.Qoqolun "Baş müfəttiş", A.N.Ostrovskinin bir sıra pyeslərini səhnələşdirib.

Xatirəsi
--------

Tiflisdə bir küçə Kote Mesxinin adını daşıyır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Звезды грузинской сцены". 2018-06-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-11.
2. ↑  "КЛДИАШВИ'ЛИ Ефро Каихосровна". 2018-06-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-16.

Ədəbiyyat
---------

ბუხნიკაშვილი გ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, გვ. 602, თბ. 1983 წელი.

Xarici keçidlər
---------------

* Театральная энциклопедия
* МЕСХИ Котэ
**Mayk Braun** (*ing.* Michael E. Brown; 5 iyun 1965, Hantsvill, Alabama) — Erida və bir sıra Neptunxarici cisimi kəşf edən ABŞ-lı astronom.

Həyatı
------

Mayk Braun 2003-cü ildən Kaliforniya Texnologiya İnstitutunda planetlərlə bağlı sahədə professor kimi fəaliyyət göstərir. Komandası ilə birlikdə Erida kimi Neptunxarici cisimlər kəşf etmişdir. Özünü "Plutonu öldürən insan" kimi qəbul edir, çünki Erida kimi Plutondan böyük Neptunxarici cisimləri kəşf etdikdən sonra, Pluton cırtdan planetlər sırasına daxil edilmişdir. 2010-cu ildə "Plutonu kim öldürdü?" adlı kitabı dərc olunmuşdur.

### Gənclik illəri və təhsili

Mayk Braun ABŞ-nin Alabama ştatının Hantsvill şəhərində anadan olmuşdur. Bu şəhərdə yerləşən Virgil Qrissom məktəbinin məzunudur. Prinston Universitetində fizika təhsili almışdır. Prinston Şəhər klubunun üzvüdür. Berkli Kaliforniya Universitetində tədqiqatlarda iştirak etdi və burada astronomiya ilə bağlı magistr dərəcəsini qazandı. Doktorluq dərəcəsini də astronomiya sahəsində tamamlamışdır.

Əsərləri
--------

"Mən Plutonu necə öldürdüm və nə üçün bu qaçınılmaz idi"

Kəşfləri
--------

Mayk Braun Günəş ətrafında hərəkət edən uzaq cisimlərlə bağlı yazdığı məqalələri ilə tanınır. Komandası ilə birlikdə bir çox Neptunxarici cisim kəşf etmişdir. Bunlardan ən önəmliləri Erida və onun peyki olan Disnomiyadır. Mayk Braun həmkarı Konstantin Bariginlə birlikdə Koyper qurşağındakı cisimlərin hərəkətlərini müşahidə edərək kəşf edilməmiş Doqquzuncu Planetin olması fərziyyəsini ortaya atmışdılar.

Həmçinin bax
------------

* Erida
* Disnomiya
* Neptunxarici cisim
* Koyper qurşağı
* Doqquzuncu Planet

İstinadlar
----------

1. ↑  NNDB (ing.). 2002.
2. ↑  "Astronomers say a Neptune-sized planet lurks beyond Pluto". 2016-02-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-02-13.
3. ↑  "EVIDENCE FOR A DISTANT GIANT PLANET IN THE SOLAR SYSTEM". 2019-08-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-02-13.

Xarici keçidlər
---------------

* Brown's homepage
* Michael E. Brown at the Internet Movie Database
* Mike Brown's planets Brown's blog
* Brown's Talk on How I Killed Pluto and Why It Had It Coming Part of the Silicon Valley Astronomy Lecture Series
* Works by or about Michael E. Brown in libraries
**Krasuski Konstantin Adamoviç** (2 (14) sentyabr 1867 və ya 14 (26) sentyabr 1867, Ryazan quberniyası[d] və ya Zaraysk, Ryazan quberniyası[d] – 7 aprel 1937, Bakı) — Professor, SSRİ EA-nın müxbir üzvü (1933).

Həyatı
------

Krasuski Konstantin Adamoviç 1867-ci il sentyabrın 14-də Moskva vilayətinin Zaraysk şəhərində anadan olub. 1891-ci ildə Peterburq Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsini bitirib. 1902-ci ildə kimya üzrə magistr alimlik dərəcəsi, 1903-cü ildə professor elmi adı almışdır. 1902-1907-ci illərdə Varşava Universitetində professor kimi çalışıb, 1911-ci ildə Kiyev Universitetində kimya üzrə doktorluq dissertasiyası müdafiə edib, 1926-cı ildə Ukrayna SSR EA-nın, 1933-ci ildə isə SSRİ EA-nın müxbir üzvü seçilib. 1907-1912-ci illərdə Kiyev Politexnik İnstitutunda, 1913-1916-cı illərdə Kiyev Universitetində, 1916-1919-cu illərdə Xarkov Universitetində işləyib. 1929-cu ildə Azərbaycana dəvət olunub. 1929-30-cu illərdə Bakı Dövlət Universitetində, 1930-1937-ci illərdə Azərbaycan Sənaye İnstitutunda "Üzvi-kimya" kafedrasına rəhbərlik edib. 1935-1937-ci illərdə SSRİ EA Azərbaycan Filialının Kimya İnstitutunun təşki¬latçısı və ilk direktoru olub.

Elmi fəaliyyəti
---------------

K.Krasuskinin elmi fəaliyyətinin əsasını hipoxlorit turşusunun olefinlərə birləşmə qaydasının müəyyən edilməsi, üzvi oksidlərin iştirakı ilə gedən izomerləşmə reaksiyalarının öyrənilməsi, ammonyak və aminlərin üzvi oksidlərə təsirinin araşdırılması məsələləri təşkil edib. Onun tərəfindən müəyyən edilib ki, aminlər qeyri-simmetrik oksidlərə birləşən zaman hidrogen ən az olan yerə birləşir və nəticədə ikili aminospirt əmələ gəlir. Bu proses K.Krasuski qaydası adı ilə üzvi kimyada geniş istifadə olunur. Azərbaycanda üzvi kimya elminin inkişafında, elmi kadrların hazırlanmasında, üzvi kimya laboratoriyalarının təşkil edilməsində K.Krasuskinin böyük xidmətləri olub.

Elmi əsərlər
------------

K.Krasuski 60-dan artıq elmi əsərin müəllifidir.

Təltiflər
---------

K.Krasuski Azərbaycan SSR «Əməkdar elm xadimi» adına layiq görülüb.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

*
**Mayis Ələkbər oğlu Qasımov** (6 iyun 1939, Naxçıvan) — Azərbaycan bioloqu, biologiya elmləri doktoru (1998), professor.

Bioqrafiya
----------

Mayis Qasımov 6 iyun 1939-cu ildə Naxçıvan şəhərində anadan olub. ADU-nin biologiya fakültəsini bitirib. Botanika üzrə doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib. Hazırda AMEA-nın Botanika İnstitutunda aparıcı elmi işçidir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

1973-cü ildə o, "Azərbaycanın boyaq bitkiləri və onların xalçaçılıq sənayesində istifadə olunması" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Əldə etdiyi elmi nəticələrin nəzəri və praktiki əhəmiyyətinə görə 1974-cü ildə Azərbaycan SSR Lenin komsomolu mükafatına layiq görülmüşdür. 1974-cü ildə təbii boyaqların xalçaçılıq sənayesində tətbiqinə görə Azərbaycan "İxtiralar va səmərələşdiricilər Komitəsi"nin fəxri fərmanı ilə təltif olunmuşdur. 1987-ci ildə Moskva Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri Sərgisində əldə etdiyi elmi-praktiki nəticələrin nümayişinə I dərəcəli diplom və qızıl medala layiq görülmüşdür. Elə həmin ildə "SSRI-nin ixtiraçı alimi" adı verilmiş va döş nişanı ilə təltif edilmişdir.

M.Qasımov tərəfindən 230 elmi əsər, 8 monoqrafiya, 2 kitab, 1 metodik vəsait çap olunmuş, 20-yə yaxın patent alınmış, 70-dən artıq səmərələşdirici təklif işlənib-hazırlanmış və istehsalatda tətbiqinə nail olunmuşdur. 600-dən artıq elmi-populyar əsəri yazılıb dərc edilmişdir. 2017-ci ildə yüksək maraq kəsb edən "Boyaqçılıq" adlı sonuncu kitabı çapdan çıxmışdır.

Xarici keçidlər
---------------

* AMEA Botanika institutu



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Alim ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Karlos Kastanyo Xil** (16 may 1965 – 16 aprel 2004) – Kolumbiyada sağçı paramilitar təşkilat olan *Kordoba və Uraba Kəndlilərinin Özünümüdafiə Qüvvələrinin* (ACCU) qurucusu. Qrup, ataları Kolumbiya İnqilabçı Silahlı Qüvvələri (FARK) tərəfindən əsir götürülüb öldürüldükdən sonra Karlos ilə qardaşları Fidel və Visente tərəfindən quruldu. ACCU daha sonra *Kolumbiya Birləşmiş Özünümüdafiə Qüvvələrinin* (AUC) qurucu üzvlərindən biri oldu.

İlk illəri
----------

Karlos 1965-ci ildə Amalfidə heyvandarlıqla məşğul olan bir ailənin oğlu olaraq dünyaya gəldi. 1981-ci ildə atası İesus Kastanyo, FARK partizanları tərəfindən qaçırıldı və azad edilməsi üçün 50 milyon peso tələb edildi. Kastanyolar sadəcə 16 milyon toplaya bildilər. Nəğd ödənişə baxmayaraq, atalarını ölümcül vəziyyətdə bir ağaca bağlanmış şəkildə tapdılar.

Atalarının ölümü ilə Fidel, Visente və Karlos başda FARK kimi solçu partizanlara qarşı mübarizə aparmaq fikri ilə Kordobada bir çox silahlı paramilitar qrupun yaradılmasında fəal iştirak etməyə başladı. Özünümüdafiə qüvvələri olaraq adlandırılan bu qruplar, ilk başda yerli torpaq və ferma sahibləri ilə biznesmenlər tərəfindən maliyyələşdirildi, daha sonra isə narkotik ticarəti və fidyələrdən gəlir əldə etməyə başladı. Karlosa qardaşı, ordu zabitləri və paramilitar qrupun əməkdaşları, həmçinin, İsrailli Yair Klein tərəfindən döyüş təlimi keçildi.

1980-ci illərdə Kastanyo qardaşların narkotik kartelləri ilə əlaqələri möhkəm idi. Qardaşı Fidelin Pablo Eskobarı tanıması sayəsində Karlos da möhkəm bir dostluq qurmağa nail oldu. Ancaq o, paramilitar qrupların narkotik ticarəti ilə maliyyələşdirilməsinə qarşı idi. Eskobar və Kastanyo qardaşları arasındakı dostluq, şəxsi həbsxanası olan *Katedrala* həbs edildiyi zaman Kastanyo qardaşları öldürmək üçün qatillər göndərməsi ilə bitdi. Bununla da Kastanyolar Eskobarı öldürmək üçün digər narkobaronlarla əlbir olub, *Los Pepes* olaraq adlandırılan kriminal qrup yaratdılar. Karlos həmin vaxtlarda "Kabus" və ya "Uşaq" ləqəbləri ilə tanınmağa başladı. Los Pepes və Kolumbiya Milli Polis Təşkilatı arasındakı əlaqələr Eskobarın öldürülməsinə kömək etdi.

Eskobarın ölümündən iki ay sonra 1994-cü ildə komandir Fidel Kastanyo partizanlara qarşı vuruşmada həlak oldu. Bununla da Karlos *Kordoba və Uraba Kəndlilərinin Özünümüdafiə Qüvvələrinin* (ACCU) lideri oldu. Onun rəhbərliyi ilə 1997-ci ildə Kolumbiya ətrafındakı özünümüdafiə qüvvələri birləşərək *Kolumbiya Birləşmiş Özünümüdafiə Qüvvələri* (AUC) vahid birliyini meydana gətirdi.

Liderlik dövrü
--------------

Narkotik qaçaqçılığı
--------------------

Ölümü
-----

İstinadlar
----------

1. ↑  Revealed: The secrets of Colombia's murderous Castano brothers Arxivləşdirilib 2021-10-26 at the Wayback Machine, İstifadə tarixi: 24.02.2017.
2. ↑  Carlos Castano Arxivləşdirilib 2016-10-09 at the Wayback Machine, İstifadə tarixi: 24.02.2017.

Həmçinin bax
------------

Pablo Eskobar   

Kolumbiya İnqilabçı Silahlı Qüvvələri

Xarici keçidlər
---------------

Youtube: Carlos Castano Gil - 2017 Sale a la luz! ESTA VIVO! AUC   

Youtube: Paramilitares en Colombia: La Historia de los Hermanos Castaño
**İnquşetiya Milli Kitabxanası** – 1993-cü ildə yaradılmış, Nazran şəhərində yerləşən, respublikanın aparıcı kitabxanası.

Haqqında
--------

C.X.Yandiyeva adına İnquşetiya Respublikasının Milli Kitabxanası 1993-cü ildə yaradılmışdır. İnquşetiyanın Nazran şəhərində yerləşən respublikanın bu aparıcı kitabxanası, universal kitabsaxlayıcısı, mədəniyyət, təhsil və informasiya mərkəzi, həmin ərazinin kitabxanalarının elmi-metodik işinin və diyarşünaslıq fəaliyyətinin mərkəzidir.

2003-cü ildə fondu 88 min nüsxə olmuşdur. İnquş Respublikası ərazisində çap olunan bütün məhsullar vasitəsilə fondunu zənginləşdirir. 

MK-nın əsas fəaliyyət istiqamətlərindən biri də yerli mətbuatın fondunun formalaşdırılması və mühafizəsidir. 

Kitabxananın baş direktoru Qazdiyeva Tsaeş Abdullayevnadır. Baş direktorun elmi işlər üzrə müavini Pliyeva Maret Moçkiyevnadır.

Газдиева Цаэш Абдуллаевна

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Kitabxana Ensiklopediyası. Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi, M.F.Axundzadə adına Milli Kitabxana. Bakı. 2015. s.305
2. ↑  "Национальная библиотека Республики Ингушетия им. Дж.Х. Яндиева". 2022-01-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-16.
**Çezare Lombrozo** (it. Marco Ezechia Lombroso) - kriminologiya və cinayət hüququnda antropoloji istiqamətin əsasını qoyan və əsas ideyasını anadangəlmə cinayətkar olduğunu təşkil edən italyan həbsxana həkim-psixiatrı.

Həyatı
------

Lombrozo 1835-ci il 6 noyabr tarixində Veronada varlı yəhudi ailəsində anadan olmuşdur. O, Paduya, Vyana, Parisdə olan universitetlərdə ədəbiyyat, linqvistika və arxeologiyanı öyrənsə də, sonradan öz planlarını dəyişərək 1859-cu ildə orduda cərrah kimi fəaliyyət göstərməyə başlayır. 1866-cı ildə Paviyada dəvət olunmuş rektor təyin olunsa da, 1871-ci ildə Pezaroda yerləşən psixiatriya xəstəxanasına rəhbərlik etmişdir. Lombrozo 1876-cı ildə Turin universitetinin məhkəmə tibbi və ictimai gigiyena şöbəsinin professoru təyin olunur. Həmin ildə o özünün daha vacib və nüfuzlu işi hesab edilən *L Uomo delinquente* (*Cinayətkar insan*) əsərini yazmışdır. O, 1909-cu ildə Turində vəfat etmişdir.

Əsərləri
--------

1863-cü ildə Lombrozo özünün *Dahilik və Dəlilik* kitabını nəşr etdirir. O, bu kitabda dahi insanlarla dəlilər arasında paralel şəkildə müqayisələr aparmışdır. Bu kitabda o, bəşəriyyətin böyük nümayəndələrinin əməli şəkildə diaqnozunu vermişdir. Lombrozonun öz kitabında haqqında yazdığı məşhur insanların hamısı artıq dünyasını dəyişdiyindən onlar yazılanları təkzib edə bilmirdilər. O, bu əsərində dahi insanlarla dəli insanların fiziki oxşarlığı və müxtəlif hadisələrin (atmosfer, irsiyyət) dahiliyə və dəliliyə təsiri haqda yazmışdır. Bu əsərdə o, çoxlu misallar gətirərək, yazıçıların bir çoxunda psixi pozuntunun, dahi insanların xüsusi özünəməxsusluqlarının olmasını və dahi insanların eyni vaxtda dəlilikdən əziyyət çəkdiyini bildirmişdir.
Lombrozo cinayətkarları 4 tipə ayırmışdır:

* Qaniçən
* Oğru
* Zorbalıq edən
* Fırıldaqçı

Nəzərə almaq lazımdır ki, verilən tipologiya bugünə qədər də saxlanılır.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Çezare Lombrozo*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

video
**Vasili Alekseyeviç Nikolski** (*rus.* Василий Алексеевич Никольский; 3 (15) mart 1882, Şuya, Vladimir quberniyası[d] – 3 aprel 1967, Bakı) — Azərbaycan-sovet opera müğənnisi, Azərbaycan SSR xalq artisti (1934).

Həyatı
------

Aydın və ifadəli bas səsi olan müğənni Vasili Alekseyeviç Nikolski Rusiyanın İvanovo
vilayətinin Şuya şəhərində doğulub. Moskva konservatoriyasını 1907-ci ildə bitirib. Ali təhsil
alandan sonra Moskvanın, Kiyevin, Odessanın, Tiflisin opera teatrlarında işləyib. 1919-cu ildə
Bakıya gəlib və 1952-ci ilə qədər ADOBT-nın solisti olub.

Vasili Nikolski Bakı teatrında Həsən kişi, Aslan şah ("Nərgiz" və "Şah İsmayıl", Müslüm
Maqomayev), İbrahim xan ("Koroğlu", Üzeyir bəy Hacıbəyov), Bəhram ("Şahsənəm", Reynqold
Qlier), Pimen və Boris Qodunov ("Boris Qodunov", Modest Musorqski), Susanin, Ruslan ("İvan
Susanin" və "Ruslan və Lüdmila", Mixail Qlinka), Don Bazilio ("Sevilya bərbəri", Coakkino
Rossini), Koçubəy ("Mazepa", Pyotr Çaykovski), Nilakanta ("Lakme", Leo Delib), Dəyirmançı ("Su
pərisi", Aleksandr Darqamıjski), Qalitski ("Knyaz İqor" Aleksandr Borodin), Mefistofel ("Faust",
Şarl Quno), Lindor ("Hofmanın nağılları", Jak Offenbax), German, Henri: ("Tanqayzer" və
"Leonqrin", Rixard Vaqner), Sen Bari ("Qu qenotlar", Cakomo Meyerber), Çub ("Traviata",
Cüzeppe Verdi), Famusov və Skalozub ("Ağıldan bəla", Boris Zeydman) Qaspar ("Kornevil
zəngləri", Rober Plaket), Knyaz Quda ("Demon", Anton Rubişteyn), Stansiya nəzarətçisi ("Stansiya
nəzarətçisi", Vladimir Kryukov) partiyalarını ifa edib.
1941-ci ildən 1962-ci ilə qədər müəyyən fasilələrlə konservatoriyada pedaqoji fəaliyyət
göstərib.

Mükafatları
-----------

* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 25 may 1934
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni — 17 aprel 1938

Filmoqrafiya
------------

* Səbuhi (film, 1941)

Ədəbiyyat
---------

* Театральная энциклопедия: [в 6 т.] / гл. ред.: П. А. Марков. Т. 4. Нежин — Сярев. М.: Советская энциклопедия. 1965. 1152 стб. 40 500 экз.
* Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. 622 с.
**Karlo Berqonsi** (it. Carlo Bergonzi; 13 iyul 1924) — italyan opera müğənnisi — tenor. Cüzeppe Verdinin operalarından partiyaların ifaçısı kimi tanınır.
İtaliyanın Polezine-Parmense kommunasında dünyaya gəlmişdir. 14 yaşından Parm konservatoriyasında vokal dərsləri almağa başlayan müğənni ilk əvvəl bariton səs tembri ilə ifalara başlayır. İkincü denya müharibəsində Almaniya ərazisində əsir düşərgəsinə düşür. Müharibə bitdikdən sonra İtaliyaya qayıdaraq Breşi konservatoriyasında təhsilini davam etdirir. Onun ilk bariton kimi debütü 1947 ci ildə Berqonsidəki opera səhnəsində Sevilya bərbəri tamaşasında olur. Öz üzərində bir çox çalışdıqdan sonra 1951 ci ildən tenor kimi çıxışlar etməyə başlayır. Beləliklə o, 1953 cü ildə Milanda La Skala, 1956 cı ildə Nyu York da Metropoliten-opera, 1962 ci ildə isə Londonda Kovent-Qarden Kral Teatrı səhnələrində çıxışlar edir.
1960-1980 cı illər onun karyerasının çıçəklənən dövürləri sayılır: o mıhtəşəm opera səhnələrində çıxışlar edir, səsyazma studiyaları ilə müqavilələr, çoxsaylı solo konsertlər məhz bu illərə təsadüf edir. Özünün son vida konsertini o, 1996 cı ildə Berqonsidə vermişdir. Lakin 2000 ci ildə Nyu York səhnəsində "Otello" operasında baş rolda çıxış etmişdir. Bir çox mükafatlara layiq görülmüşdür, o cümlədən 2000 ci ildə Gramophone’s Lifetime Achievement Award mükafatını almışdır.

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Addio a Carlo Bergonzi, tenore verdiano del secolo (it.). La Stampa, 2014.
**Yapon bağı** — Azərbaycanın Bakı şəhərində, Xətai rayonunun Heydər Əliyev parkında yerləşən yapon üslubunda bağ.

Tarixi
------

Azərbaycanda ilk yapon bağı 2009-cu ilin oktyabrında İsmayıllı rayonunda tikilmişdir. Açılış mərasimində prezident İlham Əliyev iştirak etmişdir.

Bakıda yapon bağının salınması barədə qərar 2014-cü ildə verilmişdir. Tikinti işləri isə 2015-ci ilin fevralında başlamışdır. Tikintidə Yaponiyadan gəlmiş 11 nəfər mütəxəssis çalışmışdır. Bağın açılışı 15 oktyabr 2015-ci ildə baş tutmuşdur. Açılış mərasimində Xətai Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Razim Məmmədov, Yaponiyanın Azərbaycandakı Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri Tsuquo Takahaşi, Azərbaycan Respublikası Prezident Administrasiyasının məsul əməkdaşı Tağı Tağıyev, Yapon bağları və parklarının salınması və dizaynı üzrə ixtisaslaşmış *"Kosugi Zohen"* şirkətinin prezidenti Saki Kosuqi və rayon sakinləri, səlahiyyətli şəxslər iştirak ediblər.

Xüsusiyyətlər
-------------

Parkda qədim Yaponiya mədəniyyətini, folklorunu və milli ornamentlərini əks etdirən atributlar, torii quraşdırılıb, İtaliyanın Pistoya şəhərindən gətirilmiş sakura, aser, şam ağacı və digər yapon mənşəli ağac və gül kolları əkilib. Xızı rayonundan gətirilən təbii qaya və çay daşlarından şəlalə kompleksi yaradılıb, eləcə də oturacaqlar quraşdırılıb.

Qalereya
--------

* Giriş.Giriş.
* Körpü.Körpü.
* Yapon fənəri.Yapon fənəri.
* Tsukubay.Tsukubay.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Bakıda "Yapon bağı" salındı - Fotolar". Qafqaz İnfo (az.). Archived from the original on 2022-11-14. İstifadə tarixi: 11 iyul 2019.
2. ↑  "Yaponiya və Azərbaycan arasında mədəniyyət mübadilələri". Yaponiyanın Azərbaycandakı səfirliyi (az.). 12 avqust 2016. 14 noyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 noyabr 2022.
3. ↑  "Bakıda "Yapon bağı" açıldı". Azerbaijan News (az.). 16 oktyabr 2016. 1 dekabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 dekabr 2022.
**Karlo Kollodi** (it. Carlo Collodi, əsl adı Carlo Lorenzini; 24 noyabr 1826[…], Florensiya, Böyük Toskana hersoqluğu[…] – 26 oktyabr 1890[…], Florensiya, İtaliya krallığı[…]) — italyan yazıçısı və jurnalisti, əsasən, Karlo Kollodi adı ilə tanınır. Uşaq ədəbiyyatının görkəmli yazıçılarından biridir. Yazıçıya ən çox məşhurluğu Pinokyo gətirmişdir.

Həyatı
------

Karlo Kollodi Florensiyada dünyaya gəlmişdir. Atası aşpaz Domeniko Lorenzini, anası xidmətçi Angela Orzali idi. Yazıçı on övladın birincisi idi. O, uşaqlığını Kollodidə, dağ ətəyində keçirib. İlk təhsilini burada aldıqdan sonra ruhanilik oxumaq üçün Val Delsa seminariyasına göndərilir. Buranı bitirdikdən sonra kitab satıcısı işləyib. Yazıçı daha sonra siyasətə qoşulur. 22 yaşında İtaliya müstəqillik hərəkatı üçün məqalələr yazmağa başlayır. 1848-ci ildə "İl Lampione" adlı satirik jurnalın əsasını qoyur. Ancaq bir il sonra jurnalın çapı qadağan edilir. Kollodi eyni zamanda komediyalar yazmış, qəzetlər redaktə etmişdir. Yazıçı Kollodi təxəllüsünü anasının doğulduğu yerin adından götürmüşdür. 1870-ci ildə yazıçı teatr senzurasında işlənməyə başlayır. Daha sonra o, uşaq ədəbiyyatını özünə peşə seçir və fransız yazıçısı Çarlz Perraultun nağıllarını tərcümə etməya başlayır. Kollodi eyni zamanda öz uşaq hekayələrini də yazmışdır. O, öz hekayələrini "Qianettino" adlı jurnalda çap etdirirdi.
Həyatı boyu evlənməyən Karlo Kollodi gələcəkdə onu gözləyən şöhrətdən xəbərsiz 1890-cı ildə Florensiyada həyatını dəyişdi.

Yaradıcılığı
------------

Kollodi öz yaradıcılığı daxilində "Oyuncaq hekayəsi" adlı roman üzərində işləməyə başladı. Sonra isə onun adını dəyişərək "Pinokyonun məcaraları" qoydu. Yazıçını dünya şöhrətli edən də elə bu roman idi. 
Pinokyonun ilk hissəsi 1881-ci ildə "Qiornale dei bambini" adlı həftəlik uşaq jurnalında çap edildi. Pinokyo böyük müvəffəqiyyət əldə etsə də, kilsə ataları bunun üsyana səbəb ola biləcəyini düşünürdülər. 
Hekayə Qepetto adlı dülgər tərəfindən düzəldilmiş oyuncaq haqqındadır. Oyuncaq canlanır və insani xüsusiyyətləri öyrənir. Pinokyonun ayaqları yandırılır, zəncirlənir, hətta asılır.Ancaq o ölmür. Pinokyonun ən böyük arzusu isə əsl oğlan olmaqdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Proietti D.* LORENZINI, Carlo // Dizionario Biografico degli Italiani (it.). 2006. Vol. 66.
2. 1 2  *Proietti D.* LORENZINI, Carlo // Dizionario Biografico degli Italiani (it.). 2006. Vol. 66.
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
4. 1 2  Коллоди Карло // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
5. 1 2  Archivio Storico Ricordi. 1808.
**Kral statistika cəmiyyəti** (*ing.* Royal Statistical Society) — elmi statistika cəmiyyəti və Böyük Britaniyanın statistlər peşəkar birliyi.

Tarixi
------

Əhali məlumatlarını toplamaq məqsədi ilə 1834-cü ildə London Statistika Cəmiyyəti olaraq quruldu. Riyazi statistika sahəsində tədqiqatlar yalnız bir neçə onillikdən sonra aparılmağa başladı.

### Banisləri

Cəmiyyətin quruluşunu Riçard Cons, Çarlz Bebbic, Adolf Ketle, Vilyam Uevell və tomas Maltus asanlaşdırdı. Cəmiyyətin görkəmli üzvləri arasında Florens Naytinqeyl də vardı, 1858-ci ildə quruma qoşulan ilk qadın oldu. Kral statistika cəmiyyətinin müxtəlif dövrlərdə prezidentləri Vilyam Beveric, Ronald Eylmer Fişer, Qarold Vilson, Eqon Şap Pirson, Leonard Tippettt Henri Kaleb, Devid Koks və başqaları idi.

### Kral tərəfindən diplom

1887-ci ildə London Statistika Cəmiyyəti bir kral nizamnaməsi əsasında Kral Statistika Cəmiyyətinə çevrildi və 1993-cü ildə İngiltərə Peşəkar Statistlər Birliyi — Statistlər İnstitutu ilə birləşdirildi. Cəmiyyətin hazırda dünya üzrə 7200 üzvü var.

Strukturu
---------

Cəmiyyətin Londonun İslinqton dairəsində bir neçə ofisi və iclas otağı var. İngiltərədə müxtəlif statistik mövzularda seminarlar təşkil edən 22 yerli ofis var. Plimut Universiteti Kral Statistika Cəmiyyəti tərəfindən seçilir və 2009-cu ildən bəri Statistika Təhsili Mərkəzidir.

Funksiyaları
------------

Kral Statistika Cəmiyyəti elmi tədqiqatlarla məşğuldur, illik konfranslar təşkil edir, Kral Statistika Cəmiyyətinin jurnalını nəşr etdirir. Statistikada qazandığı uğurlara görə, Kral Statistika Cəmiyyəti hər il (Vilyam Qayın şərəfinə) Qay Medalına sahibdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Aldrich, J. «Mathematics in the London/Royal Statistical Society 1834—1934» Arxivləşdirilib 2017-09-08 at the Wayback Machine, *Electronic Journ@l for History of Probability and Statistics* Arxivləşdirilib 2019-07-14 at the Wayback Machine, 2010, 6, (1).
2. ↑  Hilts, V.L. «Aliis Exterendum, or the Origins of the Statistical Society of London», Isis, 1978

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı  (ing.)
**Kraliça Meri Torpağı** (*ing.* Queen Mary Land) — Şərqi Antarktida ərazisində, 92°03' və 100°04' şərq uzunluqları arasında yerləşən bölgə.

Coğrafiya
---------

Qərnəbdən II Vilhelm Torpağı, şərqdən isə Uilks Torpağı ilə əhatələnir. Həqiqət sahilini Deyvis dənizi və Mouson dənizi yuyur. Şərqini Şeklton şelf buzlağı təşkil edir.

Bölgənin ərazisi bütünlüklə buzla örtülüdür. Materikin daxilinə doğru buzlağın qalınlığı 2500-3000 metr təşkil edir. Sahil ərazilərində təbii suxurkar üzə çıxır.

Tarixi
------

Kraliça Meri Torpağı ilk dəfə 1912-ci ildə Avstraliya Sntarktida ekspedisiyasının rəhbəri Duqlas Mouson tərəfindən kəşf edilmiş və V Georqun həyat yoldaşı Mariya Tekskayanın şərəfinə adlandırılmışdır.

Kraliça Meri Torpağına rəsmi olaraq Avstraliya iddia edir. Ancaq Antarktida haqqında konvensiyaya görə bütün ərazi iddiaları dondurulmuşdur. 
1956—1959-cu illərdə burada SSRİ-yə məxsus Komsomolskaya Pioner, 1957-1959-cu illərdə isə Komsomolskaya qütb stansiyası fəaliyyət göstərmişdir. Bölgə də Vostok gölü yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Queen Mary Land - Australian Antarctic Gazetteer Id 1288* Arxivləşdirilib 2022-03-25 at the Wayback Machine. Englisch. Online auf: Australian Antarctic Data Center (abgerufen: 12. Juli 2013).
2. ↑  "Kraliça Meri Torpağı". 2019-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-10.

Xarici keçidlər
---------------

* Kraliça Meri Torpağı
**Nicat Qocayev** — Misir inqilabı zamanı qətlə yetirilmiş Azərbaycan səfirliyinin əməkdaşı

Həyatı
------

Nicat Qocayev 1987-ci il yanvarın 12-də Ağcabədidə anadan olub. Onun uşaqlıq dövrü və gəncliyi doğma yurdunda keçib. Orta məktəbi əla qiymətlərlə bitirən Nicat Azərbaycan Beynəlxalq Universitetinin beynəlxalq əlaqələr fakültəsinə daxil olur. Orta məktəbdə olduğu kimi, universitetdə də əlaçı oxuyur. Universiteti bitirdikdən sonra ikinci ali təhsil almaq qərarına gəlir. Və İqtisadiyyat Universitetinin mühasibat uçotu fakültəsinə daxil olur. 23 yaşında qiyabi təhsil ala-ala Xarici İşlər Nazirliyində işə düzəlir. Onun səfirlikdə işə düzəlməsinə öz biliyi və bacarığı yardımçı olur. Belə ki, Nicat türk, rus, ingilis, ərəb dillərini müstəqil bilirdi. 8 ay XİN-də çalışdıqdan sonra 2010-cu ilin avqust ayında onu Qahirəyə, Azərbaycanın Misirdəki səfirliyinə ezamiyyətə göndərirlər. Nicat orada mühasib vəzifəsində çalışır. Nicatın başqa istedadı da vardı. O, çox gözəl şahmatçı idi. Dəfələrlə şahmat oyunlarında birinci yerə çıxmışdı. O, həmçinin gözəl tar çala bilirdi. İdmanın karate növü ilə məşğul olurdu.

Ölümü
-----

Həmişəki kimi Nicat hazırlaşıb evdən çıxır və işə gedir. O, Misirdə baş verən ixtişaşlardan xəbərdar idi. Vəziyyətin təhlükəli olduğunu da bilirdi. Ailəsi ilə sonuncu dəfə danışanda da bunu onlara demişdi. İş yoldaşları, yaxınları bir-birlərinə ehtiyatlı olmağı tapşırırdı. Həmin gün Nicat dostu ilə birgə işdən çıxıb maşına əyləşir. Nicat sükan arxasında olub. Dostunun valideynləri isə arxa oturacaqda əyləşib. Qəfilcən Nicatdan titrək səs çıxır: "Mənə nəsə oldu...". Bu onun son sözü olur. Və keçinir. Deyilənə görə, 10 dəqiqə sonra onu həkimə çatdırırlar. Ancaq çox gec idi. Nicat ölmüşdü. Güllə onun bədəninin sağ hissəsindən dəyib, ağciyərini parçalamışdı. Bu qara xəbər ildırım sürəti ilə Bakıya yayılır. Televiziyalar, qəzetlər, saytlar hamısı bu bəd xəbəri aləmə car edir. Ancaq valideynləri hələ də onun öldüyünü bilmirdi. Ta ki, atası Rza Qocayev ona zəng edənə kimi. Nicat ölümündən bir neçə saat əvvəl atası ilə danışıb, ölkədə vəziyyətin təhlükəli, ancaq özünün ehtiyatlı davrandığını demişdi. Ancaq valideynləri daim təlaş içində idi. Hər saat ona zəng edirdilər. Nicatın ölüm xəbərini valideynləri televiziyadan eşidir. Ancaq xəbərin dəqiqliyinə inanmırlar. Sonra hər şey gerçək olur. Bir gün sonra onun cəsədini doğma yurduna-Ağcabədi rayonuna gətirirlər. O, rayonun Hüsülü kəndinin qəbiristanlığında dəfn olunur.

Azərbaycanın reaksiyası
-----------------------

Nicat Qocayevin qətlə yetirilməsi ilə bağlı Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi Misirə nota verib. Göndərilən notada Misir Xarici İşlər Nazirliyinə hadisə haqda məlumat verilib və bu nazirlikdən Misirin hüquq mühafizə orqanlarına məlumat verilməsi istənilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "MİSİRDƏ ÖLDÜRÜLƏN HƏMVƏTƏNİMİZİN HƏYAT HEKAYƏTİ". 2011-02-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-21.
2. ↑  AZƏRBAYCAN MİSİRƏ NOTA VERİB[*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

* 2011-ci il Misir inqilabı
**Bari FK** (it. Società Sportiva Calcio Bari) – İtaliyanın Bari şəhərini təmsil edən futbol klubu.

1908-ci ildə qurulmuşdur. Ev oyunlarını 58.270 tamaşaçı tuta bilən San Nikola stadionunda oynayır. Klub hazırda İtaliyanın B Seriyasında çıxış edir.

Tarixi
------

XX əsrin 30–40-cı illəri klub tarixinin ən uğurlu dövrü hesab olunur. Bu zaman kəsiyində komanda A Seriyasının daimi iştirakçısı olmuş, 1947-ci ildə isə klub, A Seriyasında 7-ci yerdə qərarlaşmışdır.

1950-ci illərdən başlayaraq klub zəifləyir. Bu dövrdə klub A Seriyasında cəmi 5 mövsüm keçirdir (1958–61, 1963–64 və 1969–70).

1974-cü ildə komanda C seriyasına qədər düşür. 70-ci illərin sonlarında komanda təkrar A Seriyasına qayıdır. Ancaq burada uzun müddət qalmır və təkrar elita ilə vidalaşır.

 San Nikola Stadionu
1989-cu ildə klub təkrar A Seriyasına yüksəlir. 1990-cı ildə komanda A Seriyasında 10-cu yeri tutmağı bacarır. Bu, komandanın Della Vittoriya stadionunda keçirdiyi son mövsüm olur və növbəti mövsum klub San Nikola stadionuna köçür.

2010/11 mövsümünün sonunda Bari A Seriyasında sonuncu olur və B Seriyasına düşur. Klub rəhbərliyinin bir neçə lider oyunçunu saxlamağı və bir sıra gələcək bəxş edən futbolçularla müqavilə imzalamağına baxmayaraq, Apulialılar 2011/12 mövsümündə elitaya çıxmağı bacarmır. Ardınca klubda maliyyə problemləri baş qaldırmışdır. 2017/18 mövsümünün sonunda klub peşəkar statusundan məhrum edilir və maddi səbəblərdən D Seriyasına göndərilir.

2018-ci ildə Napoli futbol klubunun və Filmauro film şirkətinin sahibi Aureliyo De Laurentis Bari klubunu yenidən yaratmaq hüzququnu qazanır və klubun fəaliyyətini bərpa edir.

Titulları
---------

**Seriya B : (3)**

* **Qalib** : 1934–35, 1941–42, 2008–09
* **2-ci yer** : 1930–31, 1933–34, 1957–58, 1962–63, 1988–89, 1993–94
* **A Seriyasının çıxışı** : 1968–69, 1984–85, 1996–97, 2008–09

**Mitropa Kuboku (1):**

* **Qalib** : 1990

Liqalarda Mövsum sayı
---------------------

| Liqa | Mövsüm sayı | Debüt | Son mövsüm |
| --- | --- | --- | --- |
| **A** | **31** | 1928–1929 | 2010–2011 |
| **B** | **41** | 1926–1927 | 2017–2018 |
| **C** | **8** | 1951–1952 | 1983–1984 |
| **D** | **3** | 1952–1953 | 2018–2019 |

*

Məşhur Oyunçuları
-----------------

* Nikola Ventola
* Cianluka Zambrotta
* Leonardo Bonuççi
* Massimo Donati
* Antonio Kassano
* Simone Perrotta
* Gordon Cowens
* Devid Platt
* Zvonimir Boban
* Robert Yarney
* Vitali Kutuzov

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-11-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-19.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-19.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi Facebook
* Azarkeş saytı

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram · YouTube |
| Tematik saytlar | Transfermarkt · seriya A |
**Riau** (*çin.* *廖 內*, nid. *Riouw*) — İndoneziya əyalətidir. Sumatranın mərkəzi şərq sahilində, Malakka boğazı boyunca yerləşir. 2004-cü ilə qədər əyalət Riau adalarına, bu adaların 2004-cü ilin iyulunda bir vilayət olaraq ayrılmasından əvvəl Sumatra adasının şərqində və Sinqapurun cənubunda yerləşən kiçik adaların böyük bir qrupunu (əsas adaları Batam və Bintan) daxil etdi. Paytaxtı və ən böyük şəhəri Pekanbarudur. Vilayət şimal-qərbdən Şimali Sumatra, qərbdən Qərbi Sumatra və cənubdan Cambi ilə quru sərhədlərini bölüşür. Riau əyalətinin ümumi sahəsi 87,023.66 kvadrat kilometrdir (33,600,02 kvadrat mil), Bukit Barisan yamacından Malaka boğazına qədər uzanır. Riau rütubətli tropik iqlimə malikdir, orta hesabla yağışlar ildə 2000 ilə 3000 millimetr arasında dəyişir və illik orta yağıntının miqdarı təqribən 160 gündür. Riau hazırda İndoneziyanın ən zəngin əyalətlərindən biridir və təbii ehtiyatlarla, xüsusən neft, təbii qaz, rezin, xurma yağı və lif plantasiyaları ilə zəngindir. Ağacların kəsilməsi və əkin sahələrinin inkişafı Riau meşə örtüyünün kütləvi şəkildə azalmasına səbəb oldu və bununla əlaqədar yanğınlar daha böyük bölgədə tükənməyə səbəb oldu. Riau Malay dünyasının bir hissəsi hesab olunur. Hal-hazırda İndoneziyadakı Malay mədəniyyət mərkəzi hesab olunur. Buna baxmayaraq, Riau, Malay, Minanqkabau, Çin və Batak kimi bir çox etnik qrupun yaşadığı üçün çox fərqli bir vilayət sayılır. Malayın yerli Riau ləhcəsi əyalətdə *lingua franca* sayılır, lakin İndoneziyada Malay dilinin standartlaşdırılmış forması rəsmi dil olaraq və bir çox insanın ikinci dili olaraq istifadə olunur. Bundan başqa, Minanqkabau, Hokkien kimi müxtəlif dillər və Batak dillərinin növləri də danışılır.

Riau

İstinadlar
----------

1. ↑  "Statistik Indonesia 2018". Badan Pusat Statistik. 20 November 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 July 2018.
2. ↑  "Provinsi Riau Dalam Angka 2016" (PDF) (indoneziya). 2016-09-23 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 September 2016.
3. ↑  *Aris Ananta; Evi Nurvidya Arifin; M. Sairi Hasbullah; Nur Budi Handayani; Agus Pramono.* Demography of Indonesia's Ethnicity. Institute of Southeast Asian Studies dan BPS – Statistics Indonesia. 2015.

Xarici linklər
--------------