recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**"Akhisar Bələdiyyəspor"** (türkcə: *Akhisar Belediye Gençlik ve Spor Kulübü*) — 1970-ci ildə qurulan və Manisanın Akhisar ilçəsini təmsil edən Türk futbol klubudur. Akhisar 2011–2012 mövsümündə ikinci liqasını 1-ci olaraq bitirdikdən sonra, ilk dəfə Spor Toto Super Liqasına çıxmışdır.

Tarixi
------

### Qurulması

Akhisar ilçəsində ilk futbol klubları 1920-ci ildə qurulmuş Türk Ocağı və 1924-cü ildə qurulmuş Gənclik SK idi.

1970-ci ilə qədər bir çox Akhisar komandası mövcüd idi və onlardan ən böyük 3-ü Gənclikspor, Günəşspor və Doğanspor idi. 1970-ci ildə yerli xalq vahid klub tələb edincə bu 3 klub birləşmiş və 8 aprel 1970-ci ildə Akhisar Bələdiyyəspor qurulmuşdur.Akhisar Bələdiyyəsporun ilk qurucuları isə Yılmaz Atabarut başçılığı altında, Vəli Erkmen, Yahya Şahin, Refik Demirel, Ahmet Cevdet Sıdal, Mustafa Kahramanlıoğlu, Nail Prese və Halil Boduroğlu idi. Bu 3 klub unudulmasın deyə Günəşspordan yaşıl rəngi, Gənclikspordan qara rəngi və Doğanspordan sarı rəngi klubun rəngləri oldu.

### Klubun rəngləri

|  |  |
| --- | --- |
| **Yaşıl** | **Qara** |

Liqa mübarizələri
-----------------

* **Super Liqa: 7 Mövsüm**

2012-2019

* **1-ci Liqa: 4 Mövsüm**

2010-2012, 2019-2021

* **2-ci Liqa: 18 Mövsüm**

1984-1994, 1995-2001, 2008-2010 2021-2022

* **3-cü Liqa: 8 Mövsüm**

2001-2008, 2022-

* **Həvəskar Liqası: 15 Mövsüm**

1970-1984, 1994-1995

Uğurları
--------

* **Türkiyə Super Kuboku**
	+ **Çempionat (1):** 2018
	+ **Finalçı (1):** 2019

* **Türkiyə Kuboku**
	+ **Çempionat (1):** 2018
	+ **Finalçı (1):** 2019
	+ **Dörddəbir final (2):** 2015-2016, 2016-2017

* **1-ci Liqa**
	+ **Çempionat (1):** 2011-2012
	+ **Pley-Off Yarım final (1):** 2019-20

* **2-ci Liqa**
	+ **İkincilik (1):** 2009-2010

* **3-cü Liqa**
	+ **İkincilik (1):** 2007-2008

* **Həvəskar Liqası**
	+ **3-cü Liqaya Yüksəlmə (1)**: 1994-1995

Xarici keçidlər
---------------

* Akhisarspor


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Futbol klubu** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
***Vanadium IV xlorid*** – qeyri-üzvi birləşmədir, xlorid turşusunun və vanadium metalının duzudur .

Fiziki xassələri
----------------

Vanadium (IV) xlorid tünd qırmızı rəngli bir mayedir.Soyuq su ilə qarışmır, isti su ilə reaksiyaya daxil olur. Etanolda, dietil efirində, xloroformda həll olunur. Nəm
havada tüstülənir.

Alınması
--------

* Çar arağında həll olması nəticəsində alınır:

{\displaystyle {\mathsf {3V+12HCl+4HNO\_{3}\ {\xrightarrow {}}\ 3VCl\_{4}\downarrow +4NO\uparrow +8H\_{2}O}}}
* Vanadiumun xlorla reaksiyası:

{\displaystyle {\mathsf {V+2Cl\_{2}\ {\xrightarrow {200-350^{o}C}}\ VCl\_{4}\downarrow }}}
* İnert atmosferdə qızdırıldıqda vanadium (III) xloridin parçalanması:

{\displaystyle {\mathsf {2VCl\_{3}\ {\xrightarrow {400-500^{o}C,N\_{2}}}\ VCl\_{4}+VCl\_{2}}}}
* Dioksivanadium(V)xloridin qatı xlorid turşusunda həll edilməsi nəticəsində:

{\displaystyle {\mathsf {2VO\_{2}Cl+8HCl\ {\xrightarrow {5^{o}C}}\ 2VCl\_{4}+Cl\_{2}\uparrow +4H\_{2}O}}}

Kimyəvi xassələri
-----------------

* Otaq temperaturunda parçalanır:

{\displaystyle {\mathsf {2VCl\_{4}\ \xrightarrow {\ } 2VCl\_{3}+Cl\_{2}}}}
* Havanın nəmi ilə reaksiyaya girir:

{\displaystyle {\mathsf {VCl\_{4}+H\_{2}O\ {\xrightarrow {}}\ VOCl\_{2}+2HCl}}}
* İsti su ilə reaksiyaya daxil olaraq mavi rəngdə məhlullar yaradır:

{\displaystyle {\mathsf {VCl\_{4}+8H\_{2}O\ {\xrightarrow {100^{o}C}}\ [V(H\_{2}O)\_{5}O]^{2+}+4Cl^{-}+2H\_{3}O^{+}}}}
* Qatı sulfat turşusu ilə reaksiyaya daxil olaraq qəhvəyi rəngdə heksaxlorvanadium turşusu alınır:

{\displaystyle {\mathsf {VCl\_{4}+2HCl\ {\xrightarrow {}}\ H\_{2}[VCl\_{6}]}}}
* Qatı azot turşusu ilə oksidləşir:

{\displaystyle {\mathsf {VCl\_{4}+2HNO\_{3}+H\_{2}O\ {\xrightarrow {}}\ VO\_{2}Cl+NO\_{2}\uparrow +3HCl}}}
* Qələvilərlə reaksiyaya daxil olur:

{\displaystyle {\mathsf {VCl\_{4}+4NaOH\ {\xrightarrow {}}\ VO(OH)\_{2}\downarrow +4NaCl+H\_{2}O}}}
* Hidrogen və ya vanadiumla reduksiya olunur:

{\displaystyle {\mathsf {VCl\_{4}+H\_{Zn,HCl}^{0}\ {\xrightarrow {\tau }}\ VCl\_{3}+HCl}}}
{\displaystyle {\mathsf {2VCl\_{4}+H\_{2}\ {\xrightarrow {500-600^{o}C}}\ 2VCl\_{2}+2HCl}}}
{\displaystyle {\mathsf {3VCl\_{4}+V\ {\xrightarrow {320-400^{o}C}}\ 4VCl\_{3}}}}
* Kalium xloridlə reaksiyayı

{\displaystyle {\mathsf {VCl\_{4}+2KCl\ {\xrightarrow {400^{o}C}}\ K\_{2}[VCl\_{6}]}}}

Tətbiqi
-------

Vanadium IV xlorid üzvi sintezdə xlorlaşdırıcı maddə kimi istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. Рабинович В.А. Хавин З.Я. "Краткий химический справочник" Л.: Химия, 1977 стр. 58
2. Справочник химика / Редкол.: Никольский Б. П. и др.. — 3-е изд. Химия, 1971. Т. 2. — 1168 с
3. Лидин Р. А. и др. Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов. — 3-е изд. испр. — М.: Химия, 2000. — 480 с. — ISBN 5-7245-1163-0.
4. Рипан Р. Четяну И. Неорганическая химия. Химия металлов. — М.: Мир, 1972. — Т. 2. — 871 с.

1. ↑  PubChem (ing.).
**"Anadolu Səlcuqspor" FK** (*türk.* Anadolu Selçukspor) — Türkiyənin 3-cü liqasında mübarizə aparan Konya futbol klubu.

Tarixi
------

Klubun adı "Konya Şəkərspor" ikən istifadə edilən loqo.
1955-ci ildə Konya şəhər fabriki işçiləri tərəfindən *"Konya Şəkərspor"* adı ilə qurulmuşdur. 2005-ci ilə qədər ancaq həvəskar liqalarda mübarizə aparmışdır. 2004–05 mövsümündə Türkiyənin 4-cü divizyonuna yüksəlməyi bacarmışdır. 2005–06 mövsümündə liqanın 3-cü qrupunu 15-ci yerdə bitirərək yenidən həvəskar liqaya düşən klub 2007–08 mövsümündə yenidən 4-cü divizyona qayıtmışdır. Həmin mövsüm Levent Numanoğlunun baş məşqçi olduğu *"Konya Şəkərspor"* 3-cü yeri tutaraq 3-cü divizyona yüksəlmişdir. İlk mövsümündəcə pley-offa qatılan komanda yarımfinalda *"Tarsus İY"* klubuna 1:3 uduzaraq finala çıxa bilməmişdir. 2010–11 mövsümündə yenidən pley-offun yarımfinalına çıxmış, amma *"Sakaryaspor"*a 1:3 məğlub olmuşdur.

2012–13 mövsümündə *"Konyaspor"* tərəfindən satın alınıb 2-ci komanda olduğundan adı *"Anadolu Səlcuqluspor"* olaraq dəyişdirilmişdir.

2014–15 mövsümünün əvvəlində Konya Səlcuqlu Bələdiyyəsinin tələbi ilə klubun adı *"Anadolu Səlcuqspor"* olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  spor.milliyet.com.tr — Sakaryaspor yarı finalde
2. ↑  "7 kulübün ismi değişti". 2013-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-20.
3. ↑  "Anadolu'da isim yine değişti". konyayenigun.com. 28 may 2014. 28 July 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 iyul 2014.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı Arxivləşdirilib 2013-04-13 at the Wayback Machine
* TFF profili
**Leyden** (nid. Leiden) — Niderland Krallığında şəhər.

Coğrafiyası
-----------

Leyden Qədim Reyn çayının sahilində, Haaqa şəhərindən 20 km şimalda və Amsterdam şəhərindən 40 km cənubda yerləşən qədim və gözəl şəhərdir. Şəhərin şimal-şərqində Kaaq gölləri mövcuddur.

Əhalisi
-------

329000 nəfər sakini olan Leyden şəhərinin insanları çox mehriban və qonaqpərvərdirlər.

Turizm
------

Qədim şəhərin saysız-hesabsız tarixi abidələri, Muzey və qalereyaları (Morsport şəhər qapıları, Rapenbürx kanalı, Milli Etnologiya muzeyi, çoxmərtəbəli külək dəyirmanı - Molen De Valk muzeyi, "Hortus Botanicus" botanika bağı, qədim kilsələr və s.) buraya çoxlu sayda turist cəlb edir.

Elm və təhsil
-------------

Leyden elm və təhsil şəhəri kimi tanınır. Bu şəhərdə rəssam Rembrandt, hüquqşünas Huqo Qrotius, riyaziyyatçı Rene Dekart, kondensatoru kəşf etmiş fizik Piter van Müshenbruk, məşhur professor Kamerlinq-Onnes, dahi Eynşteyn yaşayıb və yaradıblar. Leyden şəhəri işığın sınması, elektrik kondensator, termodinamikanın molekulyar əsası, elektron nəzəriyyə, yüksək keçiricilik, Qalaktikanın strukturu və kometaların mənşəyi, elektro-kardioqrafiya və s. kəşflərin vətənidir.

Leyden şəhərində ölkənin ən qədim ali təhsil ocağı olan Leyden Universiteti yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  register of public bodies.
3. ↑  Kerncijfers wijken en buurten 2021. 2021.
4. 1 2 3 4 5 6 7  Lamiyə Əliyeva, *Dünya universitetləri: Leyden Universiteti* Arxivləşdirilib 2014-09-09 at the Wayback Machine, "Azərbaycan müəllimi" qəzeti, 07.01.2011, № 01.  (az.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Niderland ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Əlamut** (sloven. Alamut) — Vladimir Bartolun Həsən Sabbah və Xaşxaşilərdən bəhs edən, adını Əlamut qalasından alan və ilk dəfə 1938-ci ildə slovencə nəşr olunan tairixi romanı.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***

Roman oxucunu XI yüzilliyə, Böyük Səlcuq Dövlətinin hökmranlığı dövrünə aparır. İslam dini, şərq fəlsəfəsi, hakimiyyət uğrunda mübarizə, dövrün tarixi hadisələri müəllif tərəfindən elə təsvir edilmişdir ki, sanki hər şey oxucunun ətrafında cərəyan edir. İnsan özünü zamanın müasiri kimi hiss edir və əsərin bəxş etdiyi ovsunlu abu-havadan bir an belə ayrılmaq istəmir.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

Nəşr və tərcümə
---------------

Roman ilk dəfə 1938-ci ildə slovencə nəşr olunub.

Daha sonra Rəvan Musayev tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə olunmuş, 2017-ci ildə Bakı Kitab Klubu tərəfindən 2 dəfə nəşr olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bakı Kitab Klubu.* "Əlamut (tairixi roman)" ( (az.)). kitabklubu.org. 2017-09-01. 2017-09-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-01.
2. ↑  *Bakı Kitab Klubu.* "Əlamut (tairixi roman)" ( (az.)). kitabklubu.org. 2018-02-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-17.

Xarici keçidlər
---------------

* *Bakı Kitab Klubu.* "Əlamut (tairixi roman)" ( (az.)). kitabklubu.org. 2018-02-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-17.
**Lids Universiteti** (*ing.* University of Leeds) — İngiltərənin Qərbi Yorkşir vilayətinin Lids şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi; ölkənin ən aparıcı ali təhsil ocaqlarından biridir. Universitet tələbələrin sayının çoxluğuna görə ölkənin ikinci ən böyük ali məktəbidir.

Xarici əlaqələri
----------------

Lids Universiteti təlim və tədqiqat sahəsində qazandığı nailiyyətləri bölüşmək üçün dünyanın bir sıra ali təhsil müəssisələri ilə əməkdaşlıq edir. Avropanın bir çox ali məktəbi kimi Lids Universiteti də Erasmus Mundus proqramında iştirak edir, tələbə mübadiləsi proqramını həyata keçirir və qlobal tədqiqatlar aparmaqla dünyanın diqqətini özünə cəlb edir.

Lids Universiteti Rassell, Avropa Universitetləri, Birlik Ölkələri Universitetləri assosiasiyalarının, Beynəlxalq Universitetlər, Santander şəbəkələrinin, Ağ Qızılgül Universitet Konsorsiumunun üzvüdür.

Reytinqi
--------

Böyük Britaniyanın "Times Higher Education Supplement - QS World Universities Rankings" jurnalının 2009-cu ildə apardığı dünya universitetlərinin reytinqinə əsasən, Lids Universiteti 100 ən yaxşı ali məktəb arasında 99-cu yerdə olmuşdur.

"Times Higher Education World University Rankings"in 2010-cu il üzrə dünyanın ən nüfuzlu universitetləri arasında apardığı araşdırmaya əsasən, Lids Universiteti 168-ci, "QS World University Rankings"in açıqlamasına görə isə 85-ci yerdə qərarlaşmışdır.

"QS World University Rankings"in 2011-2012-ci tədris ili üçün açıqladığı reytinq cədvəlində Lids Universiteti 93-cü, "Times Higher Education World University Rankings"in cədvəlində isə 133-cü yerdə idi.

Məşhur məzunları
----------------

Buranın məzunu olan məşhurlardan misal olaraq aşağıdakıların adlarını çəkmək olar:

* Bekele Geleta – Monqolustanın sabiq prezidenti;
* Cek Strou – Böyük Britaniyanın sabiq dövlət katibi;
* Mark Biford – BBC-nin baş direktorunun müavini;
* Nikolas Uitçel – BBC-nin xəbərlər üzrə müxbiri;
* Uilyam Henri Breq – fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı;
* Corc Porter – tibb və fiziologiya üzrə Nobel mükafatı laureatı;
* Pyers Sellers – NASA-nın astronavtı;
* Kris Payn – amerikalı Hollivud aktyoru.

Mənbə
-----

* Lamiyə Əliyeva, *Dünya universitetləri: Lids Universiteti* Arxivləşdirilib 2014-09-09 at the Wayback Machine, "Azərbaycan müəllimi" qəzeti, 11.11.2011, № 44.  (az.)

İstinadlar
----------

1. ↑  "HESA Institution 2009–10". HESA. 2016-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 avqust 2013.

Xarici keçidlər
---------------

* leeds.ac.uk — Lids Universitetinin rəsmi saytı

| ⛭Rassell qrupu |
| --- |
| Üzvlər | 
* Qlazqo Universiteti
* Bristol Universiteti
* Kembric Universiteti
* Edinburq Universiteti
* Birminhem Universiteti
* London İmperial Kolleci
* Lids Universiteti
* Liverpul Universiteti
* London İqtisadiyyat və Siyasi Elmlər Məktəbi
* Mançester Universiteti
* Nyukasl Universiteti
* Nottinqem Universiteti
* Oksford Universiteti
* Şeffild Universiteti
* Sausempton Universiteti
* London Universitet Kolleci
* Vorvik Universiteti
* Kardiff Universiteti
* London Kral Kolleci
* Belfast Şahzadə Universiteti
* Durhem Universiteti
* Ekzeter Universiteti
* London Şahzadə Meri Universiteti
* York Universiteti

 |
Kukaş kurqanı
**Kukaş kurqanı** və ya **Cek kurqanı** — Cek kəndinə aid Kukaş ərazisində kurqan.

Tarixi
------

Kukaş kurqanı 2011-ci ilin avqust ayında Cek kəndinə aid Kukaş ərazisində aşkarlanmışdır. Eyni zamanda Cek kəndinin Zanqar ərazisində də qədim yaşayış məntəqəsi aşkarlanmışdır. Ərazidə işləyən arxeoloq İdris Əliyevin bildirdiyinə görə, tapıntıların tunc dövrünə - e.ə. III-II minilliklərə aid olması ehtimal edilir. Arxeoloq tapıntıların böyük əhəmiyyətə malik olduğunu deyib. Onun sözlərinə görə, yaşayış məntəqəsi və kurqanın tədqiqindən sonra bu ərazi ilə bağlı bəzi mübahisəli məsələlərə aydınlıq gətirilə bilər. Kurqanın yerləşdiyi ərazidə 15-ə qədər mağara mövcuddur. Mağaraların qədim insanların yaşayış məskəni olması ehtimal edilir. Tezliklə mağaralarda arxeoloji qazıntılar aparılacaq.

Mənbə
-----

* Arxeoloq İdris Əliyev.
* Azərbaycanın Cek kəndinin camaatı bəyanat verdi Arxivləşdirilib 2011-08-23 at the Wayback Machine  (az.)
* Azərbaycanda yaşayan Cek xalqının təmsilçiləri bəyanat verib  (az.)
* Həsən Ağayev: "Qubada tapılan kurqan müasir Cek kəndinin ərazisindədir"[*ölü keçid*]  (az.)

İstinadlar
----------

1. ↑  Tariximiz zənginliyimizdir: Cek kurqanları. Arxivləşdirilib 2014-07-14 at the Wayback Machine xalqqazeti.com  (az.)
2. ↑  Xınalıq kəndinin tarixi görkəmi bərpa olunur. **mct.gov.az** Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine  (az.)

Xarici keçidlər
---------------


Vikixəbərdə **Cek kəndinin ərazisində qədim yaşayış məntəqəsi və 1 ədəd kurqan aşkarlanıb** mövzusunda xəbər var.

* Xınalıqda qədim yaşayış məntəqəsi və 1 ədəd kurqan aşkarlanıb[*ölü keçid*]  (az.)
* Tariximiz zənginliyimizdir: Cek kurqanları (FOTO) Arxivləşdirilib 2013-08-08 at the Wayback Machine  (az.)

| ⛭**Cek** |
| --- |
| Cek kəndi  • Ceklilər  • Cek dili  • Zanqar kurqanı  • Cek qayaları  • Cek xalçaları  • Cek mətbəxi  • ACİİB  • Əbu Müslim məscidi  • Mir-Xan domino oyunu |
**Akim Muxtarlı**  – (10 sentyabr 1949, Sisian, Ermənistan SSR — 26 may 2017, Bakı, Azərbaycan) Cərrah-travmatoloq,tibb elmləri üzrə fəlsəfə doktoru.

Həyatı və Fəaliyyəti
--------------------

Akim Muxtarlı 10 sentyabr 1949-cu ildə Qərbi Azərbaycanın Sisian (keçmiş Qarakilsə) şəhərinin Comərdli kəndində anadan olub. 1976-cı ildə N.Nərimanov adına ADTU-i Uşaq cərrahı ixtisası ilə bitirmişdir. İlk əvvəl Sumqayıt şəhər təcili tibbi yardım xəstəxanasında uşaq cərrahı, Bakı-Almaniya hərbi hospitalında cərrah-travmatoloq, Bakıda Tibb Universitetinin M.Nağıyev adına Təcili tibbi yardım xəstəxanasında cərrahı xəstəliklər kafedrasında müəllim cərrah və İran İslam Respublikasında cərrah-travmatoloq və ginekoloq vəzifələrində çalışmışdır.

Akim Muxtarlı Azərbaycan tibb sahəsinə yeni üsullarını gətirərək yeniliklər etmişdir. Özü tərəfindən ixtira edilmiş, dünyada bərabəri olmayan, ultra səs aparatı vasitəsi ilə bir çox xəstəliklər — o cümlədən öd daşları, mədə xorası, bağırsaq xəstəlikləri, hemikoloektamiya, çat, siviş, uşağlığın fibroması, borunun və yumurtalığların xəstəlikləri, kriptarxizm, sünnət, bədxassəli şişlər, dəbəliklər, uşaq serebral iflici, mioteapiya ,meningit, onurğa, oynaq ağrıları və s. kimi xəstəliklərin müalicəsi təmin edilmişdir. Akim Muxtarlının müalicə metodları əsasən xalq təbabətində bitkilərdən alınan dəmləmələri,lasiyonlar,antiseptiklər, arı məhsullarına, gümüş suyuna əsaslanırdı. Alimin elmi işləri, elmi təqdiqatları və müalicə üsulları İran, Rusiya, Türkiyə, Amerika, Almaniya, İsrail və başqa ölkələrdə böyük maraqla qarşılanmışdır. O, dəfələrlə ölkəmizdə və xarici ölkələrdə elmi-konfranslarda iştirak etmiş, bir sıra xəstəxanalar və elmi instutlarla əməkdaşlıq etmişdir.

40 ildən artıq elmi və praktiki təcrübəsi olan Tibb Elmlər Namizədi və Fəlsəfə üzrə Tibb Elmləri Doktoru Akim Muxtarlı 26 may 2017-ci ildə 67 yaşında Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* "YASAMAQ GOZELDIR" AKIM MUXTARLI\_CERRAH
* Akim Muxtarlı facebook səhifəsi
**Başqırdıstan Milli Parkı** (başq. Башҡортостан милли паркы) — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasının ərazisində olan milli park statuslu qorunan ərazi.

Tarixi
------

11 sentyabr 1986-cı ildə yaradılmışdır.

Ərazisi
-------

Milli Parkın sahəsi 92 min hektardır. Bunun 83.2 min hektarı - ümumi sahənin 90,4%-i bilavasitə milli parkın, 8,8 min hektarı isə milli parka daxil olmadan yerli torpaq sahiblərinin və istifadəçilərin iqtisadi istifadəsindədir. Çünki parkın sərhədləri içərisində 15 yaşayış məntəqəsi var ki, burada təxminən 3,8 min nəfər yaşayır.

Cənubi Uralın alçaq dağlıqlarını və platovarı yüksəkliklərini, Nuquş su anbarı akvatoriyasını əhatə edir.

Parkda karst geniş yayılmışdır; Kuperl çayı üstündəki təbii körpü bunun nadir təzahürüdür.

Ərazidə çoxlu sayda mağaralar var.

Florası
-------

Bitki örtüyündə enliyarpaqlı palıd, cökə, ağcaqayın, qarağac meşələri geniş yayılmışdır. Burada nadir və tükənməkdə olan növlərə rast gəlinir.

Faunası
-------

Faunasında meşə heyvanlarından qonur ayı, canavar, sığın, cüyür, dələ və quşlardan qaratoyuq, alacəhrə, qarabağır, ağacdələn və s. üstünlük təşkil edir. Bu parkın sakini olan Başqırdıstan çöl arısı xüsusi qorunan növlərdəndir.

Milli parkda 231 növ quş aşkar edilmişdir. Bu növdən 148 növü yuva halında tapılmışdır.

Parkın su anbarlarında 32 balıq növü aşkar edilmişdir.

Turizm
------

Parkın ərazisi hər il təxminən 30 min nəfər tərəfindən ziyarət edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Постановление Совета Министров РСФСР «О создании государственного природного национального парка «Башкирия» в Башкирской АССР» № 398 от 11.09.86 г. Arxivləşdirilib 2014-12-25 at the Wayback Machine zapoved.ru  (rus.)
2. 1 2 3 4 5 6 7  Başqırdıstan Milli Parkı Arxivləşdirilib 2022-08-18 at the Wayback Machine. ensiklopediya.gov.az  (az.)

Xarici keçidlər
---------------

* npbashkiria.ru — Başqırdıstan Milli Parkının rəsmi saytı
* Кучерев Е. В. Башкирия (национальный парк) Arxivləşdirilib 2016-04-09 at the Wayback Machine // Башкирская энциклопедия. — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2013. — ISBN 978-5-88185-306-8.
Başqırdıstan Dram Teatrı
**Başqırdıstan teatrı** — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasında olan sənət növlərindən biri.

Tarixi
------

Başqırdıstan ərazisindəki ilk teatr binası 1861-ci ildə Ufada, şəhər əhalisinin ianəsi hesabına tikilmişdir.

1885-ci ildə "Artistlərin və teatr sənətini sevənlərin Ufa yoldaşlıq cəmiyyəti" təsis edilmişdir.

### İlk peşəkar teatr

 *Əsas məqalə: Başqırdıstan Dram Teatrı*
İlk peşəkar teatr 1919-cu ildə Sterlitamakda 1-ci Başqırdıstan Dövlət Teatrı kimi yaradılmışdır. Teatrın truppasına aktyor, rejissor, dramaturq və teatr xadimi V. Q. Murtazin-İmanski rəhbərlik edirdi. 1922-ci ildə həmin teatr Ufa şəhərinə köçürülmüş və Başqırdıstan Dram Teatrı adlandırılmış; 1971-ci ildən isə başqırd mütəfəkkiri Məjit Qafurinin adını daşıyır.

Başqırdıstanda teatrın inkişafında ilk başqırd rejissor və aktyorları R. Sırtlanov, B. Yusupova, Q. Uşanov, Q. Minqajev, Q. Karamışev, M. Maqadeyev, A. Zubairov və başqalarının böyük rolu olmuşdur.

### Digər teatrlar

Başqırdıstan Opera və Balet Teatrı
1919-cu ildə Ufada Başqırdıstan Rus Dram Teatrı, 1932-ci ildə Kukla Teatrı, 1989-cu ildə Milli Gənclər Teatrı, 1991-ci ildə "Nur" tatar teatrı, 1938-ci ildə F. Qaskarov adına Dövlət Xalq Rəqs Ansamblı, 1992-ci ildə "Miras" xalq rəqs ansamblı; 1931-ci ildə Sibayda A. Mübarəkov adına Başqırdıstan Dram Teatrı, 1993-cü ildə "Sulpan" uşaq dram teatrı; 1946-cı ildə Sterlitamakda Rus Dram Teatrı, 1990-cı ildə Başqırdıstan Dram Teatrı, 1991-ci ildə Rəqs teatrı; 1933-cü ildə Salavat şəhərində dram teatrı, 1990-cı ildə Tuymazıda tatar dram teatrı fəaliyyət göstərir.

Festivallar
-----------

Sterlitamakda, Salavatda "Teatr baharı" festivalı, Ufada türkdilli teatrların beynəlxalq "Tuqanlıq" festivalı, həmçinin 1991-ci ildən F. Qaskarovun xatirəsinə rəqs kollektivlərinin, 1993-cü ildən R. Nureyevin xatirəsinə balet sənətinin respublika festivalları, baletmeysterlərin və xalq rəqs ansambllarının respublika baxış-müsabiqəsi keçirilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  BAŞQIRDISTAN Arxivləşdirilib 2022-08-18 at the Wayback Machine. ensiklopediya.gov.az  (az.)
2. ↑  Başqırdıstan Dram Teatrı Arxivləşdirilib 2022-08-18 at the Wayback Machine. ensiklopediya.gov.az  (az.)
**Okan Konuralp** (1973) — jurnalist və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

Həyatı
------

Okan Konuralp 1973-cü ildə Sakarya ilinin Adapazarı ilçəsində anadan olub. ODTÜ Sosiologiya bölməsindən məzun olub. 1998-ci ildə Uğur Mumcu Araşdırmaçı Jurnalistlər Vəqfini bitirib.

Müxtəlif media qurumlarında jurnalist olaraq çalışıb. 2004-2015-ci illərdə "Hürriyet" qəzetində silsilə məqalələri dərc olub. 2020-2023-cü illər arasında Radio və Televiziya Ali Şurası (RTÜK) üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

Siyasətə Cümhuriyyət Xalq Partiyasında qoşulub. 2015-2020-ci illərdə Cümhuriyyət Xalq Partiyası sədrinin Media üzrə Koordinatoru vəzifəsində çalışıb. 2023-cü ildə Ankaradan Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı seçilib. 28-ci çağırışda TBMM Rəqəmsal media Komissiyasının üzvü olub.

İngiliscə bilir. Evli və 2 uşaq atasıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  *TBMM.* "OKAN KONURALP". www.tbmm.gov.tr (türk). 10.01.2024. 2024-01-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10.01.2024.
**Başqırdıstanın dövlət quruluşu** — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasında Dövlət quruluşunun əsasları.

Rusiya Federasiyasının subyektlərindən biri olan Başqırdıstan Respublikasının Dövlət hakimiyyəti orqanları sistemi 1993-cü ildə qəbul edilmiş Başqırdıstan Respublikasının Konstitusiyası ilə müəyyənləşir.

Dövlət hakimiyyətini respublikanın prezidenti, Dövlət məclisi – Qurultay, Başqırdıstanın Nazirlər kabineti və respublika konstitusiyasına uyğun yaradılan digər hakimiyyət orqanları həyata keçirir. Başqırdıstan Respublikasının başçısı Rusiya Federasiyası Prezidentinin təqdimatına əsasən Dövlət məclisi tərəfindən səlahiyyətlər alan ali vəzifəli şəxs – Başqırdıstan Prezidentidir.

Dövlət məclisi Qurultay adlanır və dövlət hakimiyyətinin ali qanunverici – təmsiledici orqanıdır. Birmandatlı seçki dairələri üzrə 5 il müddətinə seçilən 120 deputatdan ibarətdir. Deputatlar həm peşəkar daimi əsasda, həm də qeyri-daimi əsasda işləmək hüququna malikdirlər. Nazirlər kabineti (hökumət) dövlət hakimiyyətinin ali icraedici orqanıdır; prezident tərəfindən formalaşdırılır. Baş nazir Dövlət məclisinin razılığı ilə prezident tərəfindən təyin edilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  BAŞQIRDISTAN Arxivləşdirilib 2022-08-18 at the Wayback Machine. ensiklopediya.gov.az  (az.)

| ⛭Başqırdıstan mövzularda |
| --- |
| 
Gerb • Bayraq • Himn • Dövlət quruluşu • Konstitusiya • Parlament • İnzibati bölgü • Coğrafiya • Şəhərlər • Paytaxt • Əhali • Dillər • Tarix • İqtisadiyyat • Kənd təsərrüfatı • Energetika • Valyuta • Mədəniyyət • Din • Kinematoqraf • Ədəbiyyat • Musiqi • Bayramlar • İdman • Təhsil • Elm • Nəqliyyat • Turizm • Poçt (tarixi və markaları) • İnternet • Silahlı qüvvələr • Xarici siyasət

**Portal "Başqırdıstan"**
 | Başqırdıstan |
**Başqırdıstanda nəqliyyat** — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasında nəqliyyat və nəqliyyat növləri.

Dəmir yolu nəqliyyatı
---------------------

Dəmir yolu nəqliyyatı Başqırdıstanın nəqliyyat sistemində həlledici rol oynayır və respublikanın yük dövriyyəsinin təqribən 40%-ini (neft, kimya yükləri, mineral gübrələr, qara metallar üstünlük təşkil edir), sərnişin dövriyyəsinin isə 30%-ini təmin edir. 2003-cü ildə ölkədəki dəmir yollarının ümumi uzunluğu 1458 km idi. Əsas dəmir yolu magistralı Samara – Ufa – Çelyabinskdir.

Avtomobil yolları
-----------------

Bərkörtüklü avtomobil yollarının uzunluğu 22,1 min km-dir. Ən əhəmiyyətli avtomobil magistralları Samara – Ufa – Çelyabinskdir. Respublikanın hüdudlarında isə Ufa – Sterlitamak, Ufa – Beloretsk, Ufa – Birsk hesab olunur.

Su nəqliyyatı
-------------

Gəmiçilik üçün yararlı olan su yollarının uzunluğu 1080 km-dir. Əsas çay nəqliyyatı magistralı Ufa qolu olan Belaya çayıdır. Əsas çay portları Ufa və Birskdir.

Yük dövriyyəsi
--------------

Yük dövriyyəsində taxta-şalban, neft yükləri, tikinti materialları, taxıl, metallar və metal məmulatlar, daş kömür üstünlük təşkil edir.

Boru nəqliyyatı
---------------

Boru kəməri nəqliyyatı inkişaf etmişdir. Boru kəmərlərinin əsas hissəsi Başqırdıstanın neft hasilatı rayonlarını neft emalı zavodları ilə birləşdirir.

Hava nəqliyyatı
---------------

Paytaxt Ufada beynəlxalq aeroport var.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  BAŞQIRDISTAN Arxivləşdirilib 2022-08-18 at the Wayback Machine. ensiklopediya.gov.az  (az.)
**Sumqayıt bulvarı** — Sumqayıt şəhərində, Xəzər dənizinin sahilində yerləşən bulvar. 2016-cı ildə yaradılmışdır.

Tarixi
------

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev 2011-ci ilin iyulunda Sumqayıta səfəri zamanı şəhər ictimaiyyətinin nümayəndələri ilə görüşdə demişdir:

> 
> 
> *"Sumqayıt şəhərində mütləq bulvar olmalıdır. Bu bulvar Bakı bulvarının standartlarına uyğun olmalıdır".*
> 
> 
>

Ərazisi
-------

Ümumi sahəsi 106 hektar, uzunluğu 4,2 kilometrdir. Nəsimi adına Dənizkənarı Mədəniyyət və İstirahət Parkı da bulvarın əsas hissələrindən birini təşkil edir.

Bulvarda kiçikölçülü gəzinti avtobuslarının, avtomobillərin, velosiped sürənlərin maneəsiz hərəkəti üçün sahil boyu xüsusi hərəkət zolağı salınıb. Ərazidə nadir ağac növləri və bitkilər əkilib, müasir işıqlandırma sistemi quraşdırılıb. Həmçinin burada istirahət obyektləri, attraksionlar, ticarət və əyləncə mərkəzləri, kinoklub, idman infrastrukturu da inşa olunur.

Sahildə inşasına başlanılan estakadalarda tikinti-quraşdırma işləri başa çatdıqdan sonra turistlər üçün şəhərin akvatoriyasında gəzinti gəmilərinin hərəkəti təmin olunacaq. Həmçinin bulvarda taksi katerlər vasitəsilə Xəzərdə yerləşən adalara səyahət etmək də planlaşdırılır.

Bulvarda fəvvarə kompleksi, Bayraq Meydanı, Multikulturalizm abidəsinin də inşasına başlanılıb.

Şəkilləri
---------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Həmçinin bax
------------

* Sumqayıt çimərliyi

İstinadlar
----------

1. 1 2  Sumqayıt inkişaf və quruculuğun yeni mərhələsinə qədəm qoyur. azerbaijan-news.az, 04.12.2015  (az.)
2. 1 2 3 4  Sumqayıtda katerlərlə Xəzər dənizindəki adalara səyahət etmək olacaq — VİDEO +FOTOREPORTAJ Arxivləşdirilib 2020-02-20 at the Wayback Machine. xeberle.com, 13.07.2016  (az.)

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Sumqayıt bulvarı ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Sumqayıt bulvarı gecə vaxtı
**Vorvik Tibb Məktəbi** (*ing.* Warwick Medical School) — Vorvik Universitetinin Tibb fakültəsinin nəzdində olan təhsil müəssisəsi.

Tarixi və fəaliyyəti
--------------------

2000-ci ilin sentyabrında fəaliyyətə başlamış və ilk tələbələrini də elə həmin il qəbul etmişdir.

2004-cü ildə bu məktəbi 64 məzun bitirmişdir. Həmin ilin oktyabrında isə məktəbə 403 tələbə qəbul edilmişdir.

Məktəbin fəaliyyəti sayəsində Vorvik Universiteti 2007-ci ildən tibb üzrə elmi dərəcə vermək hüququ əldə etmişdir.

Xarici əlaqələri
----------------

Vorvik Tibb Məktəbi universitetin bir çox bölmələri ilə birgə fəaliyyət göstərərək beynəlxalq səviyyədə tibbi araşdırmalar aparır. Məktəb Koventri və Vorvikşir NHS Trust universitet xəstəxanaları, Vorvikşir Diabet, Endokrinologiya və Metabolizm İnstitutu ilə əməkdaşlıq edir.

Təhsil haqqı
------------

2009-2010-cu tədris ilində Vorvik Tibb Məktəbində 1 il təhsil alan əcnəbi tələbələr üçün 13720, 2-4 il təhsil alan tələbələr üçün isə 24990 funt-sterlinq olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Funder Registry. doi:10.13039/501100004443
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Lamiyə Əliyeva, *Dünya universitetləri: Uorvik Universiteti* Arxivləşdirilib 2014-09-09 at the Wayback Machine, "Azərbaycan müəllimi" qəzeti, 24.12.2010, № 50.  (az.)

Xarici keçidlər
---------------

* warwick.ac.uk/fac/med/ — Vorvik Tibb Məktəbinin rəsmi saytı
**Çaynikli ev** — Gəncə şəhərinin kənar qəsəbələrinin birində qeyri-adi bir ev. Onu fərqli edən divar və fasadının milli ornamentli çayniklər və digər çini qablarla hörülməsidir. Evin hörgülərində çayniklərin sayı çox olduğundan, bu qeyri-adi evə yerli sakinlər elə "Çaynikli ev" deyiblər.

Bu evin daxildən görünüşü adi olsa da, xarici görünüşü fərqlidir. Belə ki, onun inşasında minlərlə çaynikdən və digər çini qablardan istifadə edilib.

Tikilinin keçmiş sahibi Əli Əliyev 1970-1980-ci illərdə uzun müddət Gəncə Çini qablar zavodunda çalışıb. Elə həmin vaxt istehsal prosesinə yararsız sayılan məhsullardan səmərəli istifadə edərək bu evi tikib. 1985-ci ildə inşa edilən bu ev 1993-cü ildə başqasına satılıb. 1998-ci ildə həmin şəxs evi sataraq, buradan köçüb. Hazırda qeyri-adi tikilidə Mərdanovlar ailəsi yaşayır. Belə ki, evin hazırkı sahibi Təranə Ələsgərovanın mərhum həyat yoldaşı 1999-cu ildə onu alıb. Onun oğlu Ceyhun Mərdənov hazırda bu evdə anası və bacıları ilə birgə yaşayır.

Evin ərsəyə gəlməsində təqribən 5 minə yaxın çaynikdən və çini qabdan istifadə olunub. Çayniklə yanaşı kasa, gülab qabı, boşqab, güldan, duz qabları və digər çini qablardan istifadə edilərək tikilən bu evin inşası heç də asan olmayıb. Belə ki, qablar xüsusi nizamla düzülərək içlərinə sementlə qum qarışığı əlavə edilib ki, qablar ağırlıqdan sınmasın. Öz ideyası ilə inşa etdiyi evə Əli kişi xüsusi diqqət yetirib. Onun həyat yoldaşı günaşırı qabları yuyub, təmizləyirmiş. Heç kim bu evə toxunmurmuş. Lakin sonralar baxımsızlıqdan çoxu sınıb. Hazırda evin hasarı uçmaq təhlükəsi ilə üz-üzə qalıb.

Həmçinin bax
------------

* Butulkalı ev

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  5 minə yaxın çaynik və çini qabdan ev (FOTO,VİDEO) Arxivləşdirilib 2016-07-31 at the Wayback Machine. trend.az, 30.07.2016  (az.)
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Azərbaycanın bu incisi təhlükə altında Arxivləşdirilib 2020-11-28 at the Wayback Machine. sputnik.az, 20.05.2016  (az.)
**Böyük Tarxan qəbiristanı** (*rus.* Больше-Тарханский могильник) — Rusiya Federasiyasının Tatarıstan Respublikasında Tetüş rayonunun Böyük Tarxan kəndi yaxınlığında Volqa çayının sağ sahilində arxeoloji abidə.

Tarixi
------

Qəbiristan 1939–1941-ci illərdə aşkar edilmişdir.

Abidənin tədqiqinə 1950-ci ildə başlanılmış, 1957 və 1960-cı illərdə tədqiqat işləri davam etdirilmişdir.

Məzarlıq 358 torpaq qəbirdən ibarətdir.

Tədqiqatçılar Böyük Tarxan qəbiristanının VII əsrin sonu – VIII əsrin əvvəllərində Donboyundan Orta Volqaboyuna köçən bulqar əhalisinə məxsus olduğunu ehtimal edirlər. Bu, Orta Volqaboyunda Azovyanı bulqarlara məxsus ən erkən abidələrdən biridir.

Qəbiristanda tapılmış Sasani draxması, Ərəb xilafəti dövrünə aid Xarəzm tipli sikkə, Abbasilərə aid dirhəm qırığına əsasən məzarlıq VIII əsrin II yarısı – IX əsrin I yarısına aid edilir. Abidədən tapılan maddi mədəniyyət nümunələri içərisində gil qablar (əksəriyyəti küp formasındadır) üstünlük təşkil edir. 79 dəfn yerindən at, qoyun, ehtimal ki, inək sümükləri tapılmışdır. Dəfn avadanlığı gil qablardan başqa, metal silahlar, qoşqu ləvazimatı, əmək alətləri, bəzək və bəzi məişət əşyalarından ibarətdir. Əmək alətləri arasında bıçaq, oraq, mismar, suvand, biz, iynə və s. vardır. Silahlar dəmir nizə və ox ucluqları, qılınc, qoruyucu vasitələrin qalıqları ilə təmsil olunur. Bəzək əşyaları az saydadır. Onların arasında sırğa, muncuq, sinəbənd və toqqalar, üzüklər, qolbaqlar və tunc güzgü var. Muncuqların kimyəvi analizi nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, onlar Bizansda və Şimali Qafqazda istehsal olunmuşdur. Qəbiristanda Orta Ural və Yuxarı Kamayanı mədəniyyətləri üçün səciyyəvi olan məmulatlara da rast gəlinmişdir. Bəzi dəfn yerlərindən dairəvi oturacaqlı, yaxud kasavarı keramika aşkar olunmuşdur. Bir sıra tədqiqatçılar bu keramikanın Uralaşırı və Qərbi Sibirin uqor abidələrinə oxşar olduğunu ehtimal edirlər.

Həmçinin bax
------------

* Böyük Tiqan qəbiristanı

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15  BÖYÜK TARXAN QƏBİRİSTANI Arxivləşdirilib 2023-07-04 at the Wayback Machine. ensiklopediya.gov.az  (az.)
**Uxta Dövlət Texniki Universiteti** (*rus.* Ухти́нский госуда́рственный техни́ческий униве́рситет – УГТУ) — Rusiya Federasiyasının Komi Respublikasının Uxta şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi. Universitetin rektoru professor Nikolay Tsxadayadır.

Fəaliyyəti
----------

Universitetdə 7 fakültə, 2 institut, 1 texniki kollec və 2 filialın fəaliyyət göstərir.

8 mindən artıq tələbənin təhsil aldığı bu ali məktəbdə 50 professor və elmlər doktoru da daxi olmaqla ümumilikdə 1500-ə yaxın əməkdaş fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİNİN ƏMƏKDAŞLARININ RUSİYAYA SƏFƏRİ Arxivləşdirilib 2014-04-24 at the Wayback Machine. ndu.edu.az, 12.04.2014  (az.)

Xarici keçidlər
---------------

* ugtu.net — Uxta Dövlət Texniki Universitetinin rəsmi saytı

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Universitet ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

|  |  |
| --- | --- |
| Rusiya bayrağı | *Rusiya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Alanqova** – türk və monqol mifologiyasında mifolojik personaj. **Alanguva, Alanhova, Alangova** da deyilir. Ay işığından hamilə qalmışdır. Gecə çadırının pəncərəsindən içəri parlaq bir ay girmiş, hamilə olmuşdur. Buyan Xanın qızıdır. Atasının 41-ci qızıdır. Anasını əgər qız doğsa öldürməklə təhdid edən atasından qorunmaq üçün kişi paltarı geyindirilmiş və elə böyüdülmüşdür. Çox güclüdür. Oğlunun adı Buzancardır. Atasından qorxduqları üçün hamilə qızı anası bir sala qoyub çaya buraxır. Uşağı çaya qoyma motivi, Şumer və Yaxın Şərq əfsanələrində də mövcuddur. Ancaq burada çaya buraxılan uşaq deyil, hamilə qadının özüdür. Alanqova tək gözü olan Duva olan biri ilə evlənir. Bu adamdan da 12 oğlu olar. Qardaşlarının ilk oğlunu öldürməsindən qorxan anası Buzancarı çayın kənarına aparıb suyu izləməsini və babasının yurduna dönməsini nəsihət edər. O da belə edərək yurduna geri dönər və daha sonra irəliləyən illərdə xaqan olar.

Monqol, türk, tibet xalqlarının ortaq qəhrəmanlıq dastanı "Qeser"in bəzi mətnlərində baş qəhrəmanın özü kimi göydən enmiş sevimli qadını Alanqoa adlanır.

XIII-XIV əsrə aid "Çinğiznamə"də Çingiz xanın anası Börtəçinə də Alanqoa adıyla qeyd edilir. Mifologiyada Alanqoa həm də bütün monqolların ümumi əcdadı sayılır.

Etimologiya
-----------

(Al) kökündən gəlir. Alan (Alun) və Guva (Gova / Kuba) sözlərinin birləşmiş formasıdır. Monqol mənşəli bir sözdür. Quva maral deməkdir, ayrıca gözəllik mənası da vardır. Alan sözü işıq, nur mənalarına gəldiyi kimi meşəlik ərazini bildirir. İşığın maralı və ya İşıq gözəli kimi bir tərcümə təxminən olaraq mənasını ifadə edə bilər. Ala (qarışıq rəngli) sözü ilə də əlaqəlidir.

Həmçinin bax
------------

* Sarı qız

Mənbə
-----

* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Sarı qızdan Sarı gəlinə... Arxivləşdirilib 2018-03-14 at the Wayback Machine anl.az, "Xalq Cəbhəsi" qəzeti, 15 iyul 2017, səh. 14.  (az.)

Xarici keçidler
---------------

* Moğolların Gizli Tarihi – Cengiz Han'ın Soykütüğü, Tuncer Gülensoy Arxivləşdirilib 2012-09-06 at the Wayback Machine  (türk.)
* Alankova Arxivləşdirilib 2012-04-28 at the Wayback Machine  (türk.)
**Şəhadət** — 2017-ci ildə Azərbaycanda istehsal olunmuş sənədli film. Film Azərbaycan Respublikası Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sifarişi ilə çəkilmişdir.

Mövzusu
-------

Film Azərbaycanın suverenliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda canlarından keçən şəhidlərin xatirəsinə həsr olunub.

Filmdə Vətən uğrunda şəhadətə qovuşmuş qəhrəmanlarla yanaşı, dini fanatizmin və radikalizmin təsirinə məruz qalmış, bir sıra xarici ölkələrdəki ekstremist-terrorçu silahlı birləşmələrin tərkibində döyüşmüş şəxslərdən bəhs edilir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Nadir Bədəlov
**Quruluşçu rejissor:** Böyükağa Məmmədov
**Məsləhətçilər:** Səyavuş Heydərov, Gündüz İsmayılov;

Təqdimatı
---------

22 sentyabr 2017-ci il tarixində Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin Mədəniyyət Mərkəzində filmin təqdimatı keçirilmişdir. Tədbirdə Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsi, Dövlət Təhlükəsizlik Xidməti, Müdafiə və Daxili İşlər nazirliklərinin, Dövlət Sərhəd Xidmətinin rəhbər heyəti və əməkdaşları, Yeni Azərbaycan Partiyasının fəal gəncləri, həmçinin dini icma nümayəndələri iştirak ediblər.

* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  "Şəhadət" sənədli filminin təqdimat mərasimi keçirilib. report.az, 22.09.2017  (az.)
2. ↑  "Şəhadət" gənclərin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyəsinə töhfədir Arxivləşdirilib 2018-03-22 at the Wayback Machine. azertag.az, 22.09.2017  (az.)

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Şəhadət ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Filmi izlə
**Ufa Dövlət Neft Texniki Universiteti** (*rus.* Уфимский государственный нефтяной технический университет – УГНТУ; başq. Өфө дәүләт нефть техник университеты – ӨДНТУ) — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasının Ufa şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi. Universitetin rektoru professor Ramil Baxtizindir.

Tarixi
------

1948-ci ilə M. Qubkin adına Moskva Neft-Kimya və Qaz Sənayesi İnstitutunun filialı kimi yaradılmışdır.

Fəaliyyəti
----------

Burada təhsilin bakalavr, magistratura, doktorantura pillələri üzrə mütəxəssis hazırlığı aparılır. Universitetdə 200-ə yaxın elmlər doktoru və professor fəaliyyət göstərir. Bu ali məktəbdə 17 minə yaxın tələbənin, o cümlədən 36 ölkənin vətəndaşları ali təhsil alır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  RUSİYA UNİVERSİTETLƏRİ İLƏ YENİ TƏRƏFDAŞLIĞA DOĞRU [*ölü keçid*]. ndu.edu.az, 01.10.2013  (az.)
2. ↑  "Руководство УГНТУ". 2014-07-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-05.

Xarici keçidlər
---------------

* rusoil.net — Ufa Dövlət Neft Texniki Universitetinin rəsmi saytı

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Universitet ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

|  |  |
| --- | --- |
| Rusiya bayrağı | *Rusiya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Dəmirçi (dəqiqləşdirmə).

**Dəmirçi** — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Sədərək rayonunda kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Sədərək rayonunun Dəmirçi kənd inzibati-ərazi vahidi Şərur rayonunun tərkibinə verilmişdir. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 23 fevral 2021-ci il tarixli, 275-VIQ saylı Qərarı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun inzibati ərazi bölgüsünə daxil olan Dəmirçi kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Dəmirçi kəndi Sədərək rayonunun inzibati ərazi bölgüsünə daxil edilmiş, Dəmirçi kənd inzibati ərazi dairəsi Şərur rayonunun tabeliyindən çıxarılaraq Sədərək rayonunun tabeliyinə verilmiş, Şərur rayonunun inzibati ərazisindən dövlət mülkiyyətində olan 4444 ha torpaq sahəsi Sədərək rayonunun inzibati ərazisinə birləşdirilmişdir.

Toponimikası
------------

Oykonimin türkdilli "Dəmirçilər" tayfasının adı ilə bağlı olması ehtimal edilir.

Tarixi
------

### Tarixi abidələri

Coğrafiyası və iqlimi
---------------------

Kənd Şərur düzündə yerləşir.

Əhalisi
-------

Əhalisi 6500 nəfərdən çoxdur, 1651 ev vardır (2021-ci il)

İdman
-----

2017-ci ilin iyun ayında Dəmirçi kənd stadionu istifadəyə verilib. 

Uzunluğu 105, eni isə 60 metr olan təbii ot örtüklü stadionun ərazisində 118 nəfərlik oturacaqlar quraşdırılıb. Stadionda muxtar respublika çempionatı üzrə oyunların, həm də rayon birinciliklərinin keçirilməsi nəzərdə tutulur. Stadionun açılışında Aralıq və Dəmirçi kənd futbol komandaları arasında yoldaşlıq görüşü keçirilib. Görüş Aralıq komandasının 4:1 hesablı qələbəsi ilə yekunlaşıb.

Stadionun ərazisində 50 tamaşaçı tutumlu voleybol meydançası da inşa edilib və idman qurğuları quraşdırılıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikasının bəzi rayonlarının inzibati-ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı". 2022-06-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-26.
2. ↑  "Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur və Sədərək rayonlarının inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 23 fevral 2021-ci il tarixli, 275-VIQ saylı Qərarı". 2022-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-07-04.
3. ↑  Dəmirçi (Sədərək) // Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. I cild. Bakı: Şərq-Qərb. 2007. 304. ISBN 978-9952-34-155-3.
4. ↑  Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı-2010. Səh.629
5. 1 2 3 4 5 6  Dəmirçi kənd stadionu istifadəyə verilib Arxivləşdirilib 2017-07-02 at the Wayback Machine. serqqapisi.az, 21.06.2017

Həmçinin bax
------------

* E99 Avropa marşrutu

| ⛭Sədərək rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Qəsəbələr | Heydərabad |  |
| Kəndlər | Dəmirçi • Qaraağac • Kərki • Sədərək |

|  |  |
| --- | --- |
| Sədərək rayonu | *Sədərək rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**20 manatlıq əsginas** — Azərbaycanda işlədilən milli əsginaslardan biri. Cəmi 2 dəfə (2005 ve 2021-ci illərdə) dövriyyəyə buraxılmışdır.

Tarixi
------

20 manatlıq əsginaslar yalnız bir dəfə – 2005-ci ildə Azərbaycan Mərkəzi Bankı tərəfindən dövriyyəyə buraxılmışdır.

* 2005-ci ildə buraxılmış ilk və yeganə 20 manatlıq əsginasların ön tərəfi2005-ci ildə buraxılmış ilk və yeganə 20 manatlıq əsginasların ön tərəfi
* 2005-ci ildə buraxılmış ilk və yeganə 20 manatlıq əsginasların arxa tərəfi2005-ci ildə buraxılmış ilk və yeganə 20 manatlıq əsginasların arxa tərəfi

Mövzusu
-------

Bu əsginaslar Qarabağ mövzusuna həsr olunmuşdur.

Təsviri
-------

Ağ kağızda, əsas rəngi yaşıl olmaqla əsginasın ön tərəfində qüdrət nişanəsi-qılınc, dəbilqə, qalxan və Sülh rəmzi "Xarı Bülbül" təsvir olunmuşdur. Həmçinin Azərbaycan Mərkəzi Bankının sədri Elman Rüstəmovun imzası da ön tərəfdədir.

1 manatlıq əsginasın üzərində Elman Rüstəmovun imzası
Bu əsginasın arxa fonunda Azərbaycanın Avropaya inteqrasiyasının xəritələrlə təsviri, Azərbaycanın milli naxışları çap edilmişdir.

Ölçüləri
--------

20 manatlıq əsginasın ölçüləri 141×70 mm-dir.

Mühafizə elementləri
--------------------

Saxta əsginasların dövriyyəyə buraxılmasının qarşısını almaq üçün bu əsginasa bir çox təhlükəsizlik ünsürləri daxil edilmişdir. Belə ki, əsginasın üz tərəfində nominalın gizli rəqəmi, nominalın işıqda görünən rəqəmi və dizaynı (su nişanı), işıqda görünən "MANAT", möcüzəli rəqəm (yaşıldan tünd qırmızıya), relyefli nominal, holoqrafik nominal, arxa tərəfində isə metal sap, sol tərəfdə sehirli xətlər, ultrabənövşəyi işıqda görünən elementlər vardır.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan manatı

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  Dövriyyədə olan əskinaslar — AZN Arxivləşdirilib 2021-04-24 at the Wayback Machine. cbar.az  (az.)

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda 20 manatlıq əsginas ilə əlaqəli mediafayllar var.

* cbar.az — Azərbaycan Mərkəzi Bankının rəsmi saytı
* Pul. preslib.az  (az.)

| ⛭Azərbaycan valyutası |
| --- |
|  | Mövzular | 
* Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı
* Azərbaycan manatı

 |  |
| Sikkələr | 
* 1
* 3
* 5
* 10
* 20
* 50

 |
| Əsginaslar | 
* 1
* 5
* 10
* 20
* 50
* 100
* 200
* 250
* 500
* 1000
* 10000
* 50000

 |
| Xatirə sikkələri | 
* 5
* 50
* 100
* 500
* 1000

 |
**Polşa Coğrafiya Cəmiyyəti** (pol. Polskie Towarzystwo Geograficzne) — Polşa Respublikasının coğrafi sahədə fəaliyyət göstərən ən böyük ictimai təşkilatı. Mərkəzi qərargahı Varşava Universitetinin Coğrafiya fakültəsinin binasında yerləşir.

Tarixi
------

Cəmiyyətin əsası 1918-ci ildə coğrafiya elminin inkişafını təşviq etmək üçün Varşavada qoyulmuşdur.

Cəmiyyətin yaradıcısı Polşa geoloqu Karol Boqdanoviçdir.

İlk qurultayı 1921-ci ilin avqustunda Kielse şəhərində keçirilmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Cəmiyyət coğrafiya sahəsində elmi, dinaktik və populyar fəaliyyət həyata keçirir. Mütəmadi olaraq, yığıncaqların və elmi konfransların, elmi ekspedisiyaların, ali məktəb tələbələri üçün olimpiadaların, mühazirələrin və populyar ekskursiyaların keçirilməsini təşkil edir.

Üzvləri
-------

Polşa Coğrafiya Cəmiyyətinin 2006-cı ildə üzvləri 23 şöbə üzrə ümumilikdə təxminən 1400 nəfər idi.

Həmçinin bax
------------

* Coğrafiya cəmiyyətlərinin siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  BOQDANOVİÇ Karol Arxivləşdirilib 2022-08-18 at the Wayback Machine. ensiklopediya.gov.az  (az.)

Xarici keçidlər
---------------

* ptgeo.org.pl — Polşa Coğrafiya Cəmiyyətinin rəsmi saytı
**Dünya Təhsil Forumu** (*ing.* World Education Forum) — Dünyanın aparıcı təşkilatlarının təhsilə cəlb olunması istiqamətində fəaliyyət göstərən beynəlxalq qurum.

Tarixi
------

İlk Dünya Təhsil Forumu 2000-ci ilin aprelində Seneqalın paytaxtı Dakar şəhərində keçirilmişdir. Bu Forumda BMT-nin 5 agentliyi – Dünya Bankı, UNESCO, UNİCEF, UNFPA və UNDP rəhbərlərinin iştirakı ilə çağırılmışdır. Həmin forumda "Minilliyin İnkişaf Məqsədləri" müzakirə olunmuş və "Hamı üçün təhsil" sənədi qəbul edilmişdir. İlk Forum yeni əsrdə təhsilin məqsədlərini və aktual problemlərini müəyyənləşdirmişdir. Forum ayrı-seçkilikdən uzaq olan, müasir tələblərə çavab verən mükəmməl təhsil sisteminin formalaşmasını bir vəzifə kimi irəli sürmüş, hər bir ölkəyə öz milli proqramını hazırlamağı tövsiyə etmişdir. Həmin forumda 180 ölkə rəsmi şəkildə 2015-ci ilə qədər bütün uşaqların təhsilə cəlb olunması öhdəliyini götürmüşdür.

2015-ci ildə "Minilliyin İnkişaf Məqsədləri"nin icra müddəti başa çatmışdır. Bu səbəbdən UNESCO və Koreya Respublikasının birgə təşkilatçılığı ilə 2015-ci il, 19–22 may tarixlərində Koreya Respublikasının İnçon şəhərində ikinci Dünya Təhsil Forumu keçirilmiş və 2015-ci ildən sonrakı dövr üçün təhsil sahəsində "Davamlı İnkişaf Məqsədləri" müzakirə edilmişdir.

İştirakçıları
-------------

Forumda iştirak edən qurumlar sırasına böyük təşkilatlar daxildir: UNESCO, Dünya Bankı, Asiya İnkişaf Bankı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "UNESCO - Education for All". UNESCO. 2016-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-28.
2. 1 2  Küçədən məktəbə — ailədən cəmiyyətə Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine. ulfet-az.com, 11.02.2011  (az.)
3. 1 2 3  Təhsil nazirinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyəti Dünya Təhsil Forumunda iştirak edib [*ölü keçid*]. "Azərbaycan müəllimi" qəzeti, 23.05.2015, № 18, səh. 2.  (az.)
4. 1 2  TƏHSİL İŞÇİLƏRİNİN RESPUBLİKA MÜŞAVİRƏSİ Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine. azertag.az, 19.08.2001  (az.)