recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mehrac Mahmudov** (17 yanvar 1958, Səhləbad, Mirbəşir rayonu – 23 aprel 1994, İlxıçılar, Ağdam rayonu) — ölümündən sonra "*Azərbaycan Bayrağı*" ordeni ilə təltif olunmuş Azərbaycan şəhidi.

Həyatı
------

Mehrac Mahmudov 1958-ci il yanvar ayının 17-də Tərtər rayonunun Səhləbad kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini həmin kənd orta məktəbində alıb. 1977–1979-cu illərdə Sovet Ordusu sıralarında Xaborovski şəhərində hərbi xidmətdə olub. Texnologiya institutunu bitirib. 1980-ci ildə sərbəst güləş üzrə "Usta" normasını yerinə yetirib.

### Ailəsi

3 övladı vardır.

Döyüş fəaliyyəti
----------------

Əvvəllər Narçılıq sovxozunda fəhlə, Qarabağ hadisələri başlayan vaxt isə Tərtər İctimai İaşə Birliyində işləyən M. Mehrac erməni işğalçılarına qarşı vuruşmaq üçün könüllü olaraq qardaşı Arifin xidmət etdiyi "*Tərtər özünümüdafiə batalyon*"una gəlmiş, 1992-ci il fevral ayının 26-da Xocalı hadisəsi zamanı Tərtər özünümüdafiə batalyonu Seysulan və Yarımca kəndlərinə ilk hücum etdiyi vaxt batalyona rəsmi qəbul edilmədiyi halda hərbçilərlə birlikdə bu döyüşdə xüsusi fəallıq göstərmişdir. Sonradan 2 aprel 1993-cü il tarixdə o, çavuş rütbəsi ilə vzvod komandiri kimi Tərtər özünümüdafiə batalyonunun şəxsi heyətinə daxil edildi. Bundan sonra o, hərbi fəaliyyətini daha da genişləndirdi. M. Mahmudov Ağdərə bölgəsində Levonarx, Akop-Kamari, Qırmızıkənd, Daş karxanası adlanan yerlər uğrunda gedən döyüşlərdə düşmənin bir neçə texnikasını və canlı qüvvəsini şəxsən məhv etmişdir. 1993-cü il sentyabr ayında 190 saylı hərbi hissəyə dəyişdirilib və Ağdam bölgəsində gedən döyüşlərdə şücaətlər göstərmişdir.

Şəhidliyi
---------

23 aprel 1994-cü il tarixdə Ağdam rayonunun İlxıçılar kəndi uğrunda gedən döyüşdə şəhid olmuşdur. O, ölümündən sonra, 1998-ci il iyun ayının 24-də torpaqlarımızın erməni işğalçılarından müdafiə edilməsində göstərdiyi xüsusi xidmətlərinə, şəxsi igidlik və şücaətinə görə "*Azərbaycan Bayrağı*" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

Xatirəsi
--------

24 may 2016-cı ildə Tərtər şəhərindəki küçələrdən birinə Mehrac Mahmudovun adı verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Azərbaycan Bayrağı" ordenli şəhid Mehrac Mahmudov". 25 June 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24.06.2016.
2. ↑  Tofiq Yusif. "Ölümlə üz-üzə", Bakı, "Hüquq ədəbiyyatı" nəşriyyatı, 2008, 168 səh. 300 nüs.
3. ↑  ""Azərbaycanın Bayrağı" ordenli şəhid Mehrac Mahmudovun adını daşıyan küçənin açılışı olub". 2018-02-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-06-24.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Mahir Hüseynov.
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Mahir.

**Mahir Şafa oğlu Hüseynov** (19 sentyabr 1975, Quzanlı, Ağdam rayonu – 18 aprel 1994, Həsənqaya, Tərtər rayonu) — "Döyüş xidmətinə görə"medalı.

Həyatı
------

Mahir 1975-ci il sentiyabrın 19-da Quzanlı kəndində anadan olub. 1993-cü ıldə orta məktəbi bitirəndən sonra qısa bir müddətdə kolxozda çalışıb. Həmin il oktyabrın 4-də Azərbaycan ordusunda həqiqi hərbi xidmətə çağrılıb. Əsgərliyinin ilk aylarını əvvəlcə Bakıda, sonra Qusarda - təlim düşərgəsində keçirib.

1994-cü il fevralın 3-də təlimi başa vurmuş bir qurub əsgərlə Tərtər bölgəsinə göndərilib. Ağdərə bölgəsinin bir sıra məntəqələrinə kəşfiyyata gedən Mahir dəfələrlə ordumuzun bölmələrini zəruri məlumatlarla təmin edib,işğalçıların planlarını pozub. Çaylı kəndində kəşfiyyatda olanda düşmənin arxasına keçərək ermənilərin 2 tankını, 1 PDM-ni təkbaşına məhv edib.

1994-cü il aprelin 18-də Ağdərənin Həsənqaya məntəqəsi uğrunda gedən döyüşdə minaatan qəlpəsindən həlak olub.

Təltifləri
----------

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanı ilə Mahir Şafa oğlu Hüsenov ölümündən sonra "Döyüş xidmətinə görə" medalı ilə təltif olunub.

İstinadlar
----------
**Dreyk və Coş** (*ing.* Drake & Josh) — Den Şnayderin Nickelodeon televiziyası üçün yaratdığı yeniyetmə sitkomu. Şou xaraktercə bir-birilərinin əksi olan və birlikdə yaşayan iki ögey qardaş, Dreyk Parker (Dreyk Bell) və Coş Nikols (Coş Pek) haqqındadır. Serialda həmçinin rol alıblar: Nensi Sallivan, Conatan Qoldşteyn və Miranda Kosqrov. 

Teleprodüser Den Şnayder "The Amanda Show"-da aktyorlar Dreyk Bell və Coş Pek ilə işləmişdi. Bundan sonra o, Bell və Pekin baş rolları ifa edəcəyi "Dreyk və Coş" adlı yeni şou yaratmağa qərar verdi. Serial 11 yanvar 2004-cü ildən 16 sentyabr 2007-ci ilədək 4 mövsüm 56 epizod olmaqla yayımlandı. Bundan əlavə iki televiziya filmi də istehsal olundu: "Dreyk və Coş Hollivuda səfər edir"(2006) və "Milad bayramınız mübarək Dreyk və Coş" (2008). Serialın açılış mahnısı "I Found a Way" Dreyk Bell və Backhouse Mike tərəfindən yazılmış və Dreyk Bellin özü tərəfindən səsləndirilmişdir.

Süjet
-----

"Dreyk və Coş" serialı Kaliforniyanın San-Dieqo şəhərində yaşayan iki ögey qardaş Dreyk Parker və Coş Nikolsun həyatından bəhs edir. Onlar Meqan (Dreykin kiçik bioloji bacısı) və valideynləri — Odri (Dreykin bioloji anası) və Volterlə (Coşun bioloji atası) birlikdə yaşayırlar. Dreyk "cool" və xarizmatikdir, birlikdə ifa etdiyi qrupu var və qızlar arasında populyardır, lakin o, həm də narsist və ancaq özünü düşünəndir. Coş isə tərbiyəli, savadlı və bir az bir təhər uşaqdır. Coş serialın ikinci mövsümündə kinoteatrda işləməyə başlayır, bu yer serialın davamında hekayənin tez-tez cərəyan etdiyi yer olur. Ziddiyyətli xarakterə malik olmalarına baxmayaraq, serialda onların bir-birlərinə güclü bağlılıq və qayğı göstərdikləri çoxsaylı hallar göstərilir. İki oğlan müntəzəm olaraq yeniyetmə problemləri ilə məşğul olarkən, həm də tez-tez gülməli və macəralı vəziyyətlərə düşürlər.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | AlloCiné · IMDb |
**NGC 1123**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Persey bürcü istiqamətində yerləşir. **SBb** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Uilyam Herşel tərəfindən 1786-cı ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Proje Veritabanı". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 1123: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 1099 |
NGC 1100 |
NGC 1101 |
NGC 1102 |
NGC 1103 |
NGC 1104 |
NGC 1105 |
NGC 1106 |
NGC 1107 |
NGC 1108 |
NGC 1109 |
NGC 1110 |
NGC 1111 |
NGC 1112 |
NGC 1113 |
NGC 1114 |
NGC 1115 |
NGC 1116 |
NGC 1117 |
NGC 1118 |
NGC 1119 |
NGC 1120 |
NGC 1121 |
NGC 1122 |
**NGC 1123** |
NGC 1124 |
NGC 1125 |
NGC 1126 |
NGC 1127 |
NGC 1128 |
NGC 1129 |
NGC 1130 |
NGC 1131 |
NGC 1132 |
NGC 1133 |
NGC 1134 |
NGC 1135 |
NGC 1136 |
NGC 1137 |
NGC 1138 |
NGC 1139 |
NGC 1140 |
NGC 1141 |
NGC 1142 |
NGC 1143 |
NGC 1144 |
NGC 1145 |
NGC 1146 |
NGC 1147 |
NGC 1148



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Maranyan** (*port.* Maranhão) — Braziliyanın şimal-şərqində yerləşən ştat. Qərbdə Para, cənubda Tokantins, şərqdən Piaui ştatı ilə əhatələnir. Şimal sahillərini Atlantik okeanın suları yuyur. Ştatın inzibati mərkəzi San-Luis.

Maranyan ştatının San-Markus körfəzi sahilində Alkantara konmodromu yerləşir.

Coğrafiya
---------

Ştat ərazisi Braziliya alçaq dağlığının böyük hissədini əhatə edir. Ərazisinin böyük qismi savannadır. Sahil bölgəsində rütubətli ekvatorial meşələri yayılmışdır.

İqlimi olduqca rütubətlidir. İki mövsüm müşahidə edilir.

Dəniz limanları — San-Luis, İkatu.

Ştatın ən böyük çayı İtapikurudur.

Tarixi
------

Maranyan ərazisin ələ keçirilməsi məqsədi ilə edilən cəhd uğursuzluqla nəticələnmişdir. Belə ki, 1535-ci ildə gəmi sahindən bir qədər aralıda qəzaya uğramışdır.

Sonrakı dövrlərdə bölgəni tez-tez fransız piratlar ziyarət edirdilər. Onlar yerli hinduları inandırmağa çalışırdılar ki, onlar portuqal işğallarının qarşısını almaq məqsədi ilə onlara yardım edəcəklər. Ancaq 1615-ci ildə San-Luis körfəzi portuqalların əlinə keçmişdir. Bununla da frsnsızlar bölgəni tərk etməli olurlar.

1641-ci ildə bölgə hollandların hücumuna məruz qalır. Belə ki, onların hədəfi Pernambuku plantasiualarına hindu qulları toplamaq olmuşdur. Ancaq onlar bölgədə çox qala bilmirlər. Artıq 1644-cü ildə bölgəni tərk edirlər.

1838-ci ildə Maranyaş vilayətində baş vermiş güçlü üsyan amansızlıqla yatırılmışdır.

İnzibati bölgü
--------------

Ştat 5 mezoregiona və 21 mikroregiona bölünür. Ştatda 217 munisipalitet var.

İqtisadiyyat
------------

İqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı təşkil edir. Burada pambıq, şəkər qamışı, kofe və kakao yetişdirilir.

Maranyanın Braziliyanın ən kadıb ştatlarınfan hesab edilməsinə baxmayaraq iqtisadi inkişaf yüksəkdir. Ştat əsrarəngiz təbiəti ilə seçildiyindən turistəri özünə cəlb edir

Şəkillər
--------

* 
* 
* Marşal Kunya Maçadu aeroportuMarşal Kunya Maçadu aeroportu

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Maranyan". 2021-05-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-21.
3. ↑  |Maranyan Arxivləşdirilib 2019-09-23 at the Wayback Machine
4. ↑  "Maranyanın tarixi". 2012-02-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-21.
5. ↑  "Maranyan". 2010-11-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-21.
6. ↑  "Tabela 1 - Produto Interno Bruto a preços correntes e Produto Interno Bruto per capita segundo as Grandes Regiões, as Unidades da Federação e os municípios - 2005-2009" (PDF) (portuqal). Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística. 2012-08-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2016-08-21.
7. ↑  Aeroportun saytı Arxivləşdirilib 2012-03-02 at the Wayback Machine  (por.)

Mənbə
-----

* Maranyan ştatının rəsmi saytı.

| ⛭Braziliya ştatları |
| --- |
| Akri • Alaqoas • Amazonas • Amapa • Baiya • Qoyas • Maranyan • Matu-Qrosu • Matu-Qrosu-du-Sul • Minas-Jerays • Para • Paraiba • Parana • Pernambuku • Piaui • Rio-de-Janeyro • Riu-Qrandi-du-Norti • Riu-Qrandi-du-Sul • Rondoniya • Rorayma • San-Paulu • Santa-Katarina • Seara • Serjipi • Tokantins • Federal dairə • Espiritu-Santu | Braziliya bayrağıBraziliya bayrağı |
Geokimyəvi landşaftların müasir təsnifatı müxtəlif vaxtlarda bir sıra geokimyaçılar tərəfindən işlənmiş müddəalar nəzərə alınmaqla A. İ. Perelman tərəfindən yaradılmışdır. A. İ. Perelmanın geokimyəvi təsnifatında (1961, 1966) landşaftda atomların miqrasiyası ilə əlaqədar materiyanın hərəkət formaları əsas götürülür. Bu təsnifata görə bütün geokimyəvi və elementar landşaftlar bu landşaftlarda üstünlük təşkil edən miqrasiyanın növündən asılı olaraq abiogen, biogen, texnogen (başqa sözlə antropogen, yaxud mədəni) landşaftlara ayrılır.

Abiogen landşaft
----------------

Abiogen landşaftların əsas fərqləndirici xüsusiyyətləri bu landşaftlarda elementlərin biogen miqrasiyasının praktiki olaraq mövcud olmamasıdır. Yüksək dağ zirvələri, suayrıcıların qar və qismən buzlaqlarla örtülmüş hissələri belə landşaftlara aid edilir.

Biogen landşaft
---------------

Abiogen landşaftlardan fərdi olaraq biogen landşaftlarda elementlərin bioloji dövranı prosesi fasiləsiz olaraq davam edir və burada elementlərin miqrasiyasında başlıca rol biogen miqrasiyanın üzərinə düşür. Bu landşaftlarda mexaniki və fiziki miqrasiya ikinci dərəcəli əhəmiyyət kəsb edir. Biogen landşaftların bölünməsi elementlərin bioloji dövranın xüsusiyyətlərinə və aparıcı miqrasiya növünə əsaslanır. Bioloji kütlənin (B) illik məhsulun miqdarına (M) olan nisbətinin dəyişməsindən asılı olaraq müxtəlif landşaft tipləri ayrılır. Başqa sözlə desək, landşaft tipləri məhz ümumi canlı varlığın-bioloji kütlənin (B) və illik məhsulun miqdarından (M), daha doğrusu hər ikisi hektarda sentrlərlə ölçülən bu kəmiyyətlərin nisbətindən asılı olaraq müəyyənləşdirilir (N. İ. Bazileviç, L. E. Rodin, 1965).

Böyük Qafqazda formalaşan landşaf tipləri
-----------------------------------------

Landşaft yaradıcı amillərin, eləcə də oksigen, hidrogen, karbon və azot kimi əsas hava miqrantlarının bioloji dövranının xüsusiyyətlərinin təsiri altında Böyük Qafqazın cənub yamacında nival-subnival, yüksək dağ-çəmən (alp və subalp çəmənlikləri), dağ-meşə (orta dağ-meşə, alçaq dağ-meşə, dağətəyi meşə-kol) landşaftları, tədqiq etdiyimiz ərazinin cənuba davamı olan Alazan-Əyriçay vadisində isə dağətəyi maili-düzənlik (seyrək meşəliklər, kserofit kolluqlar, meşədən sonrakı çəmən və çəmən bataqlıq) landşaftları formalaşmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Landşaft
* Təbii zonalar
* Böyük Qafqaz

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  **Böyük Qafqazın cənub yamacı landşaftlarının ekogeokimyəvi xüsusiyyətləri. Rüstəmov Q. İ. Rüstəmova A. M. Bakı 2016. səh 189.**
**İsmayıl Məhəmməd oğlu Allahverdiyev** ({{DVTY}} şablonu boşdur ) — Azərbaycanlı şəhid.

Həyatı
------

Allahverdiyev İsmayıl Məhəmməd oğlu 1974-ci ildə Gədəbəy rayonu, Arıqıran kəndində anadan olmuşdur. İsmayılın 6 qardaşı var idi.

Hərbi xidməti
-------------

1992-ci ildə hərbi xidmətə gedib. İlk döyüş yolu Laçın bölgəsindən başlandı. Laçının süqutundan sonra evə gəlmişdi. Rayon komissarlığına ərizə yazıb təzədən cəbhəyə yollandı. Bu dəfə Kəlbəcər istiqamətdə döyüşə başladı. Elə həmin rayonun Qamışlı kəndində şəhid oldu. Qəribə xasiyyəti vardı. Həmişə tələsirdi. Evdə də, işdə də, elə döyüşdə də tələsirdi. "Mən mütləq qəhrəman olacam" – deyir-di. Arzusu hərbçi olmaq idi… Duymuşdunmu ömrünün gödəkliyini? Arzularını, əməllərini həyata keçirmək imkanının az olduğunu? Hər yerdə, hər işdə tələsməyini özgə hara yozum? Məhəmməd dayı dözmür: – 7 oğlum var. Adama isnişməyi, mehribanlığı ilə İsmayıl hamısından seçilirdi. Hələ o kənddə qocalı-cavanlı bir kəs onun dilindən inciməmişdi. Arabir cəbhə bölgəsinə ge-dirdim. Yoldaşları ilə söhbət edirdim. Həmişə haqqında xoş sözlər eşidirdim. Bütün dostları razılıq edirdi. Xəyyam Əsədovun dəstəsində vuruşurdu. Axırıncı dəfə getdim yanına. Dedilər "pozitsiya"dadır. Gözləmədim. Dedim sağ-salamatdır, bu mənə bəsdir. Görəndə ürəyim dözmür, mən də pis oluram, elə uşağın özü də. Bir dəfə dedim ki, döyüşün də öz qaydası var. Çalış həmişə ortada gedəsən. Nə geri qalma, nə də irəlidə getmə. İncidi sözümdən: "Demək canım əzizdir, Vətən yox? "– dedi. Anası 86-cı ildə xəstəlikdən vəfat edib. Nənəsi olub ana-bacısı". Sən demə səni qoynuna alan təkcə Vətən torpağı deyilmiş, İsmayıl. Həm də Qaytan ananın isti qucağı imiş. Qızım, qardaşım, qızım. Taleyin acığına sağlığında duyduğun ana nisgilinin əvəzini çıx. Şəkillərinə baxıram. Dostun Elşad iki əllə qolundan bərk-bərk yapışıb, sanki qorumaq istəyir səni qandan-qadadan. Amma qismətin qarşısına durmaq mümkünmü?

İrsi
----

Gədəbəy rayon qəbiristanlığında dəfn olunub.

İstinadlar
----------

* (#bare\_url\_missing\_title).
**Linqva franka** (*it.* lingua franca - *frank dili*) — ortaq dil mənasına gələn latınca ifadə. Bundan başqa bəzən vasitəçi dil, körpü dil, müəyyən sahədə və ya ərazidə etnoslararası münasibət üçün istifadə edilən, bütün tərəflərin başa düşdüyü ortaq dil.

Terminin yaranması
------------------

Tarixən Aralıq dənizi regionunda yaşayan xalqların dillərini adlandırmaq üçün istifadə edilmişdir. Bu ad ərəb dilinin italyan dilinə tərcüməsidir *lisan al-ifrang*. Ərəb dilində isə bu ad xaç yürüşləri zamanı ərəblərin avropalıları franklar adlandırmasından yaranıb.

Tarixi
------

İlk dəfə xalqlararası dil kimi Makedoniyalı İsgəndərin ordusunda koyne dili işlənmişdir.

Nümunələr
---------

Azərbaycan türkcəsi orta əsrlərdə (XX əsrin əvvəllərinədək) Şimali Qafqazda (qumuq dili ilə birgə), Zaqafqaziyada, İran, İraq, Küveyt, Suriya və Şərqi Anadoluda Linqva-franka dili olmuşdur.

XX əsrdə rus dili Postsovet məkanında və Şərqi Avropada Linqva-Franko dili olmuşdur.

Ədəbiyyat
---------

* Вайнрайх У. Языковые контакты: Состояние и проблемы исследования. Kiyev, Вища школа, 1979, 264 səh.
* *Heine B.* Status and Use of African Lingua Francas. — 1970. ISBN 3-8039-0033-6
* *Kahane H.R.* The Lingua Franca in the Levant. — 1958.
* *Hall R. A. Jr.* Pidgin and Creole Languages. — Cornell University Press, 1966. ISBN 0-8014-0173-9
* *Melatti J.C.* Índios do Brasil. — São Paulo: Hucitec Press, 1983.

Mənbə
-----

* Лингва-франка в энциклопедии «Кругосвет».

1. ↑  Viacheslav A. Chirikba, "The problem of the Caucasian Sprachbund" in Pieter Muysken, ed. *From Linguistic Areas to Areal Linguistics*, 2008, p. 31. ISBN 90-272-3100-1
**Boz meşə torpaqlar** — bütöv zona əmələ gətirməyən torpaq tipləri. Bu torpaqlar Şimali Amerikanın Atlantik okeanı sahili ərazilərində və Avrasiyanın Avropadan Baykalətrafı rayona qədər ərazilərində yayılmışdır. Keçmiş SSRİ ərazisinin 3 %-i bu torpaqların payına düşür.

İqlimi
------

Boz torpaqlar kontinental iqlim şəraitində inkişaf etmişdir. Soyuq və kontinental iqlim Avrasiyada qərbdən şərqə doğru çoxalır. Qərbdə havanın orta illik temperaturu +7 °C, yanvarın orta temperaturu −6°C-yə yaxın, şaxtasız keçən günlərin sayı 250-yə çatır. Şərqdə bu göstəricilər müvafiq olaraq −4,5 °C, −28 C-yə yaxın və 180 gün təşkil edir. Uraldan qərbdə boz torpaqların formalaşdığı zonada yağıntıların illik miqdarı 500–600 mm, Şərqdə Baykal ətrafında 300 mm-ə yaxın olur. Yay temperaturu eyni olub, +19°C-dən +20°C-yə qədər dəyişir..

Genetik xüsusiyyətləri
----------------------

Meşə döşənəyi kül elementləri ilə zəngindir. Bu torpaqların meşə döşənəyi, töküntülər ağac və otdan ibarətdir. Adətən qalınlığı 1–2 sm olur; humus horizontu boz və ya tünd rəngdə olur. Boz meşə torpaqlarında humus adətən 3 %-dən 8 %-ə qədə, dəyj5jr Bunun mənbəyi meşə və ot töküntüləridir. Enliyarpaq meşə töküntülərlə tərkibində çoxlu miqdarda kül elementləri, xüsusilə kalsium üstünlük təşki, edir. Əlverişli iqlim şəraitində torpaq forması və mikrob canlılar yaxşı inikişaf edir. Meşə döşənəyinin miqdarı 150–300 s/ha təşkil edir. Meşə töküntüsünün meşə döşənəyinə olan nisbəti 4 : 7-dir. Su məhlulunda рН-ın miqdarı boz-meşə torpaqların humus horizontunda A2 və В hoizontlarına nisbətən çoxdur. Fulvo turşuların profil boyu yuyulması nəticəsində aşağı qatlarda mühit reaksiyası turşuluğa doğru dəyişir. Lakin C horizontunda turşuluğun azalması torpaqəmələgətirən süxurların hesabına baş verir.

Humus qatında kalsiumun miqdarının çoxluğu bitki qalıqları ilə bağlıdır. Uducu kompleks əsaslarla doymuşdur. Çimli-podzol torpaqlardan fərqli olaraq, profildə dəmir və digər metallar zəif ifadə olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Quliyev İ. Ə. Ümumi torpaqşünaslıq və torpaq coğrafiyası. Bakı: 2014

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan torpaqları
**Kserofit meşələrin torpaqları** — Azərbaycan ərazisində yayılmış torpaq tipi. Bir çox iqlimşünaslar, fiziki coğrafiyaçılar, aqroekoloqlar Azərbaycanın yerləşdiyi enliklər və uzunluqlar arası ərazini bütövlüklə subtropik rayonlara aid etmişdir. Landşaft baxımından ölkə ərazisi quru subtropik çöllərə və yarımsəhralara düşür.

İqlimi
------

Ə. D. Əyyubova görə quru subtropik Azərbaycanda fəal temperaturun illik cəmi 3800–4600° arasında dəyişir. Qış mövsümündə orta aylıq temperatur 0,6°-dən aşağı enmir. Havanın orta illik temperaturu 12,0–14,5°-yə qədər dəyişir. Atmosfer yağıntılarının illik miqdarı 600–1100 mm təşkil edir. Nisbi rütubətlənmə 9%-dən 30%-ə qədər dəyişir.

Torpaqları
----------

Quru subtropiklərin çöl və yarımsəhralarında boz-qəhvəyi və boz torpaqlar geniş yayılmışdır. Bu qurşaq daxilində şabalıdı torpaqların formalaşması mübahisəli məsələlərdəndir. Bu zonada aşınma məhsulları yüksək gilliyə malik olması ilə seçılir. Burada torpaq və torpaqəmələgətirən süxurlarda dəmir və alüminium oksidlərinin toplanması müşahidə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Quliyev İ. Ə. Ümumi torpaqşünaslıq və torpaq coğrafiyası. Bakı: 2014.

Xarici keçidlər
---------------

* Torpaq coğrafiyası torpaqşünaslığın əsasları ilə
**Balakişi Hüseynov** (11 mart 1968, Dəmirçilər, Qubadlı rayonu – 24 yanvar 1994, Ağdam) — Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, şəhid.

Həyatı
------

Balakişi Hüseynov 1968-ci il martın 11-də Qubadlı rayonunun Dəmirçilər kəndində anadan olub. 1985-ci ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra, 1986-1988-ci illərdə sovet ordusu sıralarında xidmət etmişdir. Qarabağ hadisələri başlanandan Əliyar Əliyevin taborunda kəşfiyyat işləri ilə məşğul idi. Cəsur döyüşçü olan Balakişi çox mühüm və çətin tapşırıqları yerinə yetirirdi. 1992-ci ildə Ermənistanın Qafan və Gorus istiqamətindən rayon mərkəzi tez-tez atəşə məruz qalırdı. Cəsur kəşfiyyatçıya bu atəş nöqtələrinin susdurulması əmri verilir. Gecə ilə üç nəfər köməkçisi ilə həmin nöqtələri müəyyən edirlər. Məharətlə düşmən arxasına keçərək həmin nöqtələri susdurur, xeyli hərbi sursat ələ keçirirlər. Onun bu xidməti yüksək qiymətləndirilərək bölük komandiri qoyulur. Balakişi rayonun Seytas, Aşağı və yuxarı Cibikli, Novlu, Çardaxlı, Tarovlu, Əliquluuşağı və bir çox digər sərhəd kəndlərində gedən döyüşlərdə yaxından iştirak edirdi və hər bir döyüşdə öz əsgərlərini ruhlandıraraq növbəti qələbələrə aparırdı. 1992-ci ildə düşmənin Seytas kəndinə böyük qüvvə və texnika ilə hücuma keçir. Bu hücumu məharətlə dəf edərək xeyli canlı qüvvə məhv edir və bir ədəd tankı qənimət götürürlər. Bu döyüşlərdən sonra ona kiçik leytenant rütbəsi verilir. 1992-ci ilin sentyabr aylarında Laçın torpaqlarının, xüsusilə Səfiyan, Aşağı və Yuxrı Fərəcan, Suarası, Mığıdərəsi, Mazutlu, Türklər kəndlərinin azad edilməsində Yaxından iştirak edərək əsil qəhrəmanlıq göstərmişdir. Balakişi Hüseynovun son döyüşü Ağdamın Güllücə və Papravənd kəndlərində olmuşdur. 1994-cü il yanvarın 6-da orada gedən döyüşdə ağır yaralanır və yanvarın 24-də qospitalda vəfat edir. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin fərmanı ilə "Azərbaycan bayrağı" ordeni ilə təltif edilmişdir. Vəfat edərkən subay idi.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* [*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

* "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edilənlərin siyahısı
**Mavas monastırı** — Xocavənd rayonunun Gavahın kəndi yaxınlığında yerləşən tarix-memarlıq abidəsi. Monastır kitabəsində onun XIII əsrdə inşa edildiyi göstərilmişdir.

Tarixi
------

Monastır həyətində aşkarlanmış kitabəyə əsasən onun XIII əsrdə inşa edilmiyi müıyyən edilmişdir.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Mavas monastrı əlçatmaz ərazidə inşa edilməklə yanaşı həm də müdafiə divarları ilə möhkəmləndirilmişdir. Buna görə də monastır yüzillər boyunca həm də ərazi əhalisinin təhlükəsizliyinin təmin olunmasında rol oynamış və qala kimi istifadə edilmişdir. Vaxtilə bir qayadan digərinə uzanaraq bütün kompleksi ıhatə edən qala divarlarının yalnız xarabalıqları dövrümüzə çatmışdır.

Mavas monastırından dövrümüzə üçnefli bazilika, ona birləşən narteksin xarabalıqları və müxtəlif mülki tikililərin qalıqları çatmışdır. Maraqlı memarlıq həllinə malik olan kilsənin ibadət zalı gözəl həll edilmiş tağlar, pilonlar, apsidalar, içəri doğru genişlənən pəncərə yerləri ilə bəzədilmişdir. Yüksək bədii tərtibata malik iki xaçdaş və altar yüksəkliyi altındakı dörd məzar üzərindəki naxışlı sinədaşları interyerin ümumi memarlıq-bədii tərtibatının tamamlanmasında rol oynayır.

Tağtavanın ağırlığı iki pilon və divarlar boyunca düzülmüş yarımpilonların üzərinə düşür. Düzbucaqlı ibadət zalı 4,8x8,1 metr ölçüyə malikdir. Qalıqlarına əsasən müəyyən edilmişdir ki, narteks kvadratvari formaya malik idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Mkrtçyan, 1989. səh. 123
2. 1 2 3 4 5  Mkrtçyan, 1989. səh. 124

Ədəbiyyat
---------

* *Мкртчян, Ш.М,* Историко-Архитектурные Памятники Нагорного Карабаха, Ереван, 1989

Həmçinin bax
------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ⛭Qafqaz Albaniyasının monastırları |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| Mavas monastırı (Qafqaz Albaniyası)Amaras
Ürəkvəng
M. Yaqub
Sisərnəvəng
M. Yelisey
Xudavəng
Yeddi kilsə
Əskipara
Arılıqbinə
Çarekvəng
M. Dilmanclar
Çiçərəvəng
Həmşivəng 
M. Sərkis
Gəncəsər
Calut
Yeddi qapı
Ktişvəng
Qırmızı
Vaquas
Kiçan
Havaptux
Kolatağ
Xatirəvəng
Qırmızı daş
Çərəkdar
Üç körpə
Çiləbürt
Xutudərə
M.İohann
M. Yelisey
Katarovəng 
Mavas
M. Yelisey
Şoşqavəng
Bovurxanavəng
Badara
Oçkanvəng
Xilaskar
M.Georgi |

 |

 |
**Meksikada və Orta Amerikada yerli koloniallığa qarşı müharibələr** (İspan dilində *Guerras anticoloniales indígenas en México*), Yeni dünyada Şimali Amerikanın yerlisi Meksika Hinduları ilə Köhnə Dünyadan gələn İspan (Kastilyalı, Galiçyalı, Katalonyalı) immiqrant məskunlaşmaçılar və Meksika, Guatemala, Honduras, Belize, El Salvador, Amerika Birləşmiş Ştatlarının Cənubi və Qərb bölgələrilılar arasında baş verən və 1519-indiki illərdə aralıq olaraq əsrlərə yayılan Meksika Müstəqillik Döyüşü əvvəli və sonrası bir sıra qarşıdurmalar silsiləsidir. Döyüşün əsas səbəbi, kəşf edildiyi andan etibarən Amerika qitəsini şərqdən işğal etməyə başlayan cənub-qərb Avropalı müstəmləkəçilərin davamlı artması və bu artım sonunda yerlilərin torpaqlarına yerləşmələridir. Meksikanın şimalında yaranan döyüşlər qismən Amerika Birləşmiş Ştatlarının cənub-qərbində Meksika sərhədindəki Hindi müharibələri ilə də əlaqəlidir.

Həmçinin bax
------------

* Hindi müharibələri
* Meksika hinduları
* Asteklər
* Apaçilər

İstinadlar
----------

1. ↑  "Wars of Mexico". 2020-11-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-05.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Tarix** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
Milli xarakter haqqında
-----------------------

Milli xarakter hər bir fərdin ilk öncə milli mənliyinə, şəxsiyyətinə sadiq qalaraq, dini dəyərləri üstün tutaraq, adət-ənənələrə, dövlətə, torpağa mənəvi dəyərlərə sadiqliyi hörməti fonunda formalaşan daxili insani keyfiyyətlərin zənginliyidir. Azərbaycanlıların milli xarakterində bir sıra modelləşmiş xüsusiyyətləri vardır ki, onları bu şəkildə qruplaşdırmaq olar:

* ailəyə sadiqliq, namus-qeyrət, övladlara qayğı, atanay-anaya ehtiram
* el-obaya, yurda (Vətənə) bağlılıq, qohum- qonşunun dərdinə, problemlərinə şərik olmaq (həm kədərini, həm də sevincini bölüşdürmək)
* qoçaqlıq, mərdlik, qəhrəmanlıq, zülmə baş əyməmək, istilaya, müdaxiləyə müqavimət göstərmək (ancaq qonağa hörmət etmək)
* adət-ənənəyə-qayda-qanuna, aösaqqal (böyük) sözünə qulaq asmaq, həddini aşmamaq
* ürək genişliyi, səxavət, izafi mal-dövlət yığmamaq, kasıba kömək eləmək, son tikəsini ehtiyacı olanla bölmək
* sevilib-sevilmək, məhəbbət yolunda ölümə belə getməkdən çəkinməmək və sevgisindən zövq almaq
* dosta son dərəcə sədaqətli olmaq, hətta xəyanət və ya düşmənçilik gördükdə də ondan dərhal imtina etməmək
* sadiq yol yoldaşlığı
* fəxr etmək, qiymətləndirmək hissinin, nümunə götürmək marağının genişliyi
* səfərə çıxmaq, gəzmək, yeni yerlər görmək həvəsi
* düz danışmaq, səhvini boynuna almaq, "ən böyük biclik düzlükdür" məntiqilə yaşamaq
* yaddaş mükəmməlliyi, "yeddi dönən"ini yaxşı tanımaq

Ədəbiyyatda milli xarakter
--------------------------

Azərbaycan ədəbiyyatının yaratdığı böyük xarakterlər silsiləsi bu ədəbiyyatın milli xüsusiyyətlərinin əsas cizgilərini, onun inkişaf yolunu, əsri ənənələrini, başqa xalqların ədəbiyyatları ilə əlaqəsini, bir sözlə ideya-bədii nailiyyətlərini qabarıq şəkildə nümayiş etdirir. İstər klassik, istərsə də, müasir yazıçılarımızın əsərlərində yaradılan müsbət xarakterlər xalqın mənəvi, psixoloji aləmini öz bəşəri, humanist keyfiyyətləri ilə səciyyələndirir. Xaqaninin, Nizaminin, Nəsiminin, Füzulinin, Vaqifin, Zakirin, Axudovun, Cəlil Məmmədquluzadənin, Vəzirovun, Sabirin, Nərimanovun estetik idealında, satirasında, tənqidlərinin arxasında görünən sənətkar mövqeyi müəyyən tarixi şəraitdəki milli xalq xarakterinin milli xalq idrakının təzahürüdür.

Xarici keçidlər
---------------

1. **Azərbaycançılıq və milli xarakter**
2. AYTƏN RÜSTƏMZADƏ: XX ƏSR AZƏRBAYCAN HEKAYƏSİNDƏ MİLLİ XARAKTER
3. Xarakter

Mənbə
-----


1. ↑  Cəfərov N. Sərdarov V. Cəfərov A. Azərbaycançılıq ideologiyasının etnoqrafik əsasları. Bakı-2016
**Teymur Məmmədhəsənov**- ({{DVTY}} şablonu boşdur ) - Azərbaycanlı şəhid.

Həyatı
------

Teymur Məmmədhəsənov 1969-cu il noyabrın 6-da Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. 44 saylı məktəbin məzunudur. O, orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Politexnik İnstitutuna daxil olmuşdur. İnstitutu fərqlənmə diplomu ilə bitirən Teymur 1992-ci il iyun ayının 15-də Kəpəz Rayonu Hərbi Komissarlığı tərəfindən səfərbərliyə alınmışdı. 701 saylı hərbi hissədə atıcı idi.

Hərbi xidmət
------------

Gənc döyüşçü Məmmədhəsənovun döyüş dostları arasında böyük hörməti vardı. Ona tapşırılan hər bir əməliyyat uğurla həyata keçirilirdi. Teymurun göstərdiyi hərbi xidmət hərbi hissə komandiri tərəfindən yüksək qiymətləndirilmiş, onun ailəsinə 2 dəfə «Təşəkkürnamə» məktubu göndərilmişdi. Teymur Akif oğlu Məmmədhəsənov 1993-cü ilin şaxtalı-boranlı qış aylarında Murovda döyüş postunu qoruyarkən şaxtaya düşmüşdür. Sonrakı taleyi haqqında heç bir məlumat yoxdu.

İstinadlar
----------

1. ↑
**Maralçılıq** — heyvandarlığın bir sahəsi olaraq Şimal marallarının yetişdirilməsi ehtiva edir.

Maralçılığın ümumi xüsusiyyəti və tarixi
----------------------------------------

Müasir araşdırmalara görə ilk dəfə maraldan ev heyvanı kimi Cənubi Sibirdə b.e əvvəllərində Somoedlər və Evenklər yararlanmışlar. Onlar türklər və skiflərində geniş yayılmış atçılığın təsiri ilə yaranmışdır. Tunqular maralın belində hərəkət etdikləri təqdirdə, samodiylər artıq X əsrdə maralların hərəkət etdirdiyi xizəklərdə arktikada sərbəst dolaşırlar. Bundan sonra onlar bunu digər şimal xalqlarına yaymışlar. Saamilər və Haloqalandan olan şimali norveçlilər maralçılıqla IX əsrdə, Çukçalar isə XVI əsrdə tanış olmuşlar.

Günümüzdə isə maralçılıq əsasən şimal yarımkürəsinin arktik və subarktik qurşağı zonasında yayılmışdır. Hazırda Rusiya, Finlandiya, Norveç və İsveç kimi ölkələrdə maralçılıq geniş yayılmışdır. Bu sahə ilə əsasən Dolqanlar, Komilər, Evenklər, Tofalar, Saamilər, Evenlər, Koryaklar, Yukagirlər, Xantılar, Mansilər və Çukçalar kimi xalqlar məşğul olur.

Maralçılıq şimali tayqa, tundra və meşə tundra zolağında yayılmışdır. Yay ayları sürüləri tundra, qışda isə tayqa və tundra meşə ərazilərinə köçürülürlər. Hər dəstəni əsasən qruplar və ya maralçılıqla məşğul olan ailələr müşayyət edir. Onlar köçəri həyat sürdüyündən Çum və ya Çadırlarda yaşayırlar. Bu canlılardan hələ də neneslər və evenklər nəqliyyat vastəsi kimi istifadə edirlər. Bu marallar Avropa və Şimali Amerika ərazilərində yeni ilin simbollarından biridir.

Marallar sərt havalara dözümlü olması səbəbindən XX əsrdə onlar Qrenlandiya, Kanada və Alyaska ərazilərinə yetişdirilməyə başlanmışdır. Olduqca kiçik bir dəstə isə Cənubi Georgiya və Cənubi Sandviç adaları və Kergelen arxipelaqı ərazilərinə köçürülmüşdür.

Ölkələrinə görə maralçılıq
--------------------------

1990-ci ildə keçmiş SSRİ ərazisində 2304 min baş maral saxlanılırdı. Artıq 2000-ci ildə Rusiyada cəmi 1244 min baş maral qalmışdı. 2010 ildə isə sayları 1553 min baş təşkil edir. Bunların böyük qismi Yamalo-Nenets Muxtar Dairəsi (660 min), Yakutiya (201 min), Çukot Muxtar Dairəsi (198 min) və Nenets Muxtar Dairəsi (166 min) ərazilərində yetişdirilir. 2011-ci ilin 1 yanvar tarixinə olan məlumata ölkə ərazisində olan maralların 67,5 % dövlət təsərrüfatlarına saxlanılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "XVII—XX ƏSRLƏR KARAQASLAR". 2016-07-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-03-23.
2. ↑  Kvaşnin Y. N. NENES MARALÇILIĞI (XX-XXI ƏSR Arxivləşdirilib 2014-10-06 at the Wayback Machine Tümen-Salexard, 2009 — S.6
3. ↑   Arxivləşdirilib 2015-06-17 at the Wayback Machine S. 261
4. ↑   Arxivləşdirilib 2015-06-17 at the Wayback Machine S. 260—261

Ədəbiyyat
---------

* Попов С. П. Техника и организация убоя северных оленей. — Мурманск, 1963
Qaratay — Tatarıstandakı moşkan etnik qrupudur. Dili — tatar dilidir. Qarataylar Kam-Ustin rayonun Mordov Qaratay, Zaovraj Qaratay və Şerşalan kəndlərində məskunlaşmışlar. Əhalinin sayı təxminən 100 min nəfərdir.

Qaratay-Savinovka və ya Barsko və Zaovral-Qaratay kəndində ruslar, Şoşme çayı yaxınlığında yerləşən Qaratay kəndində isə tatarlar məskunlaşmışlar. Belə görünür ki, qədim kəndlərin qaratay adlandırılması "Qaratay" hidronimindən irəli gəlir. O zaman qarataylar moldov qəbiləsi deyil, lokal moşkan etnik qrupundandır və tatarların güclü təsiri altında qalıblar. Onlar tatar dilini, tatar adət-ənənələrinə riayət etsələr də, özlərinin yəni moşkanların adət-ənənələrini də unutmayıblar. Tatarlar onları moşkan və ya mişka və muşkı adlandırıllar. Onlar özlərini də moşkan adlandırıllar və həmçinin XVII əsrdən onlarda iki dillilik qalıbdır.

Hazırda qaratay ruslara daha çox meyilli olub, onların adət-ənənələrinə riayət edirlər. Bunun da əsas səbəbi rus bağcasına, məktəbinə və universitetlərinə gedib, ruslar kimi təhsil almalarıdır. Onların heç zaman qaratay məktəbi olmayıbdır. Həmçinin onların ruslar ilə ailə qurmaları da ruslara yaxınlaşdırıb.

N. F. Mokşina 1976-cı ildə apardığı tədqiqatlara əsasən buradakı ailələrin 6,7% rusla, 2,2%-i isə tatarla qarışıq ailələrdir. 1958-ci ildə ümumi ailələrin sayı 1000 idisə, 1976-cı ildə bu göstərici 300-ə yaxındır. Bunun əsas səbəbi sosial-iqtisadi vəziyyətdir. Əhali böyük şəhərlərə miqrasiya edirlər.

İstinad
-------

1. ↑  Stolyarova Q. Mordva-Qaratay, kto vı
2. ↑  N. F. Mokşinanın materialları Mordva, erzya, mokşa-etnos və etonimaynın tarixi
**Melpomena Kurniçeva** (bolq. Мелпомена Кърничева, mak. Мелпомена Крничева) — Bolqar inqilabçısı - terrorçu, Daxili Makedoniya-Odrinsk inqilabi təşkilatı üzvü, Daxili Makedoniya-Odrinsk inqilabi təşkilatı rəhbəri Vançe Mixaylovun həyat yoldaşı. Mença ləqəbi ilə tanınır. Milliyyətcə arumın olmuşdur.

Bioqrafiya
----------

### Uşaqlıq və gənclik illəri

Melpomena indiki Şimali Makedoniyanın Kruşevo şəhərində, Sofiyada biznesi olan arumın tacirin ailəsində anadan olub. Onun ana nəslindən olan ulu babası türklər tərəfindən öldürülən Kruşevli bolqar keşişi idi.

1918-ci ildə Melpomena Münhendə təhsil alıb və görkəmli bolqar-makedoniyalı inqilabçı, sosialist və terrorçu Todor Panitsa dərnəyinin üzvü olub. Lakin Birinci Dünya müharibəsi bitdikdən sonra Bolqarıstana qayıdır. O, Makedoniyanın azadlığı uğrunda qadın hərəkatının fəalı olmuşdur.

### Panitsanı öldürmək

Kominternlə sıx əlaqələri olduğundan Makedoniya hərəkatının sol qanadından məyus olan Mença Daxili Makedoniya-Odrinsk inqilabi təşkilatına qoşulur və təşkilatın rəhbərliyinə Vyanada sürgündə olan Panitsanı aradan götürməyi təklif edir.

Vyanaya gələn Kurniçeva qurbanının ailəsinin etibarına qazanır və 8 may 1925-ci ildə Panitsa Burqteatrda öldürülür.

Avstriya məhkəməsinin hökmü ilə Mença 8 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilir, lakin ilin sonuna kimi Avstriya Ali Məhkəməsinin qərarı ilə səhhətinin pisləşməsi - vərəm və digər xəstəliklərə görə həbsdən azad edilir.

### Şəxsi həyat

25 dekabr 1926-cı ildə Daxili Makedoniya-Odrinsk inqilabi təşkilatının rəhbəri Vançe Mixaylovla evlənir. Bəzi məlumatlara görə, Panitsanın öldürülməsi Mixaylov tərəfindən evlənmək üçün şərt idi.

Mühacirət
---------

1934-cü ildə əri ilə birlikdə Mença immiqrasiya etməli olur. Türkiyə, Polşa, Müstəqil Xorvatiya Dövləti, İspaniya və İtaliyada yaşayır. Sonda isə Romada xəstəlikdən dünyasını dəyişir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  *Palairet, Michael.* Macedonia: A Voyage through History (Vol. 2, From the Fifteenth to the Present). Cambridge Scholars Publishing. 2015. 190, 350. ISBN 978-1443878456.
3. ↑  *Markov, Georgi.* Assassinations, violence and politics in Bulgaria 1878-1947. Sofia: Military Publishing House. 2003. 207–211. ISBN 954-509-239-4.
4. ↑  "МАКЕДОНИЯ: ИСТОРИЯ И НОВИНИ ОТ МНИ / MACEDONIA: HISTORY AND NEWS FROM MSI: MEHЧA KЪPHИЧEBA - "ЗАЩО УБИХ ТОДОР ПАНИЦА ?". 2009-01-01. 2009-01-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-10-22.
5. ↑  Михайлов, Иван. Спомени III. Освободителна борба 1924—1934, Льовен, 1967, стр. 175.

Mənbə
-----

* Менча Кырничева — Зачем я убила Тодор Паница? (bol.)
**Maxaon kəpənəyi** (*lat.* Papilio machaon) — əsl yelkənqanadlılar cinsinə aid heyvan növü.

Erkəklərinin qanadlarının uzunluğu, 64–81 mm, dişilərinin isə 74–95 mm olur. Qanadlarının fonunun rəngi əsasən intensiv sarı olur. Enli qara haşiyəyə və kənarları ayşəkilli sarı ləkələrə malik ön qanadlarında damarcıqlı qara xallar olur. Arxa qanadlarında uzunluğu 10 mm-ə qədər olan "quyruqlar" olur. Arxa qanadlar qanadın kənarında qara rənglə haşiyəyə alınmış göy və sarı xallara, qırmızı-qonur gözcüklərə malikdir.

* ♂ ♂
* ♂   △ ♂ △
* ♀♀

Yayılması
---------

Holarktika vilayətində geniş yayılmışdır. Avropanın hər yerində (İrlandiya istisna olmaqla), Şimal Buzlu Okeandan başlayaraq Qara dəniz sahillərinə qədər və Qafqazda yayılmışdır. Asiyada, Şimali Afrikada və Cənubi Amerikada rast gəlinir. Avropada dəniz səviyyəsindən 2000 m-ə qədər, Asiyada isə 4500 m-ə qədər yüksəkliklərdə rast gəlinir (Tibet).

Qidalanması
-----------

Bu yelkənciyin əsas qidasını müxtəlif çətirçiçəkli bitkilər, xüsusən baldırğan (Heracleum), kök (Daucus), şüyüd (Anethum), tütəktu (Angelica), cacıx (Chaerophyllum), kərəvüz (Apium), yalançı cirə (Pimpinella), qazayağı (Falcaria), mürəkkəbçiçəklilərdən isə yovşan (Artemisia) təşkil edir.

Qorunma tədbirləri
------------------

Ukraynanın, Rusiyada Moskva (3-cü kateqoriya), Smolensk (2-ci kateqoriya), Volqoqrad vilayətlərinin (3-cü kateqoriya) və Almaniyanın (4-cü kateqoriya) Qırmızı Kitablarına salınmışdır.

Qalereya
--------

* YumurtaYumurta
* TırtılTırtıl
* TırtılTırtıl
* PupPup
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaei C.* Systema Naturae: Per Regna Tria Naturae, Secundum Classes, Ordines, Genera, Species, Cum Characteribus, Differentiis, Synonymis, Locis. Holmiae: Laurentii Salvii, 1758. C. 1. S. 462.
2. 1 2  "Maxaon yelkənciyi". 2022-06-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-08.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q179530
* Wikispecies: Papilio machaon
* ADW: Papilio\_machaon
* BAMONA: Papilio-machaon
* BioLib: 51299
* BOLD: 17567
* BugGuide: 71381
* EoL: 130891
* EPPO: PAPIMA
* EUNIS: 91054
* Fauna Europaea: 440671
* Fauna Europaea (new): 5dafa3af-e8f7-4878-800a-4290fbc8b1f8
* GBIF: 8225376
* iNaturalist: 56529
* IRMNG: 10616029
* ITIS: 777696
* LepIndex: 168777
* LoB: 4366
* MONA: 4166
* NBN: NBNSYS0000005514
* NCBI: 76193
* ZooBank: 9FD29A7E-EB8C-498F-A52A-FDD483B611C1

 |
**Materialşünaslıq** — materialların həm bərk, həm də maye halında xassələrinin müxtəlif amillərin təsiri altında dəyişməsini öyrənən elmdir. Öyrənilən xassələrə: maddələrin strukturu, elektron, termiki, kimyəvi, maqnit, optik xassələri aiddirlər. Materialşünaslıq fizika və kimyanın materialların xassələrini öyrənən bölmələri ilə bağlıdır. Bundan əlavə bu elm sahəsi materialların strukturunu öyrənən bir çox metodlardan istifadə edir. Əməktutumlu məmulların istehsalı zamanı əsasən də mikro və nano ölçülərdə materilın xassələrini, xarakteristikasını və quruluşunu dəqiq bilmək lazımdır. Bu tapşırıqların həlli materialşünaslığa həvalə olunur.

Materialların strukturunu və xassələrini bilməklə prinsipial yeni məhsulların və sənaye sahələrinin yaranmasına yol açır. Ancaq klassik sahələr də materialşünas alimlərin əldə etdikləri biliklərdən problemlərin həlli, məhsulun çeşidini artırmaq, təhlükəsizliyin artırılması və maya dəyərinin azaldılması üçün istifadə edirlər.

Materialşünaslıq elminin tədqiqat istiqamətləri
-----------------------------------------------

* Kosmik materialşünaslıq
* Nanotexnologiya
* Kristalloqrafiya
* Metallurgiya
* Keramika
* Biomateriallar

Mənbə
-----

* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. II hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 423 s.
* Şükürov R. İ. Metalşünaslıq. Dərslik. Bakı. "Çaşıoğlu", 2002. 484s.
**Kay Donner**(*isv.* Kai (Karl) Reinhold Donner; 1 aprel 1888, Helsinki – 12 fevral 1935, Helsinki) — Fin etnoqrafı, dilçisi və siyasətçisi.

Həyatı
------

1888-ci ildə anadan olmuşdur. Onun maraq dairəsi Ural dillərinin araşdırılmasıdır. "Beiträge zur Frage nach dem Urspnıng der Jenissei-Ostjaken", "Über das Alter der ostjakischen und vogulischen Renntierzucht" kimi bir sıra yazıların müəllifidir. Ural dillərilə yanaşı əski və yeni türk dilləri ilə də olduqca dərindən məşğul olmuşdur. Dilçi-alimin "Zu den ältesten Berührungen zwischen Samojeden und Türken" başlıqlı yazısı olduqca dəyərli bir əsərdir. Bu yazıda Donner samoyedlər və türklər arasında olmuş qədim əlaqələri işıqlandırmış və çuvaş xüsusiyyətləri daşıyan dilin ortaq türk dilindən ayrılmasından öncəki dövrləri haqqında maraqlı fikirlər söyləmişdir. Donner nəinki əski türk yazıları ilə, həmçinin türk dialektlərinin öyrənilməsi ilə də məşğul olmuşdur. Onun 1956-cı ildə nəşr edilmiş "Kaça" sözlüyü alimlər tərəfindən bəyənilmişdir. Alimin "Kefçe dil örnekleri" əsəri onun vəfatından sonra dərc edilmişdir.

Donner 1935-ci ildə vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3  Çex Milli Hakimiyyət Məlumat bazası.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Finlandiya milli bioqrafiya |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BAV: ADV12340786 · BIBSYS: 90244558 · BNF: 12675816q · GND: 133525740 · ICCU: SBLV035765 · ISNI: 0000000121260918 · LCCN: n81052491 · LNB: 000011901 · NKC: jx20070302001 · NTA: 084877871 · NUKAT: n2005110539 · LIBRIS: 276836 · SUDOC: 056743173 · VIAF: 29655091 · WorldCat VIAF: 29655091 |

 |
**Meyer yemişanı** (*lat.* Crataegus meyeri) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin yemişan cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Balkan, Kiçik Asiya, İran və Qafqazda bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 3–4 m-ə qədər olan tikanlı ağac və ya koldur. Cavan zoğu al qırmızıdır. Yarpaqları hər iki tərəfdən tükcüklü, 5-7 bölümlüdür. Yarpaq saplağı sıx tükcüklüdür. Meyvəsi ovalşəkilli tünd qırmızıdır. İki və ya bir çəyirdəklidir. Budağlarının qabığı boz, qırmızı qonurdur. Cavan zoğları gilənarı qırmızıdır, çox vaxt qısalıb yarpaqlaşmış tikanlara çevrilmişdir. Yarpaqlarının üst tərəfi tünd yaşıl rəngdə, alt tərəfi daha açıqdır, hər iki tərəfi keçəvari tüklüdür, qısa zoğların aşağı yarpaqları uzunsov-tərs yumurtavarıdır. Qaidəyə tərəf paz şəklində daralmışdır, təpə hissəsi dişli və ya üçdilimlidir. Yuxarı yarpaqlarının uzunsov-rombşəkilli, oturacağa yaxın hissəsi daha enli, pazşəkillidir, adatən 5 yerə, bəzi hallarda isə 7 yerə bölünmüşdür. Dilimləri ensiz və təpəyə yaxın mişarkənarlıdır. Arasındakı oyuqlar dərindir, ensizdir, dilimlərin kənarı çox vaxt bir-birinə toxunur, uzun zoğların yarpaqları 5-7 dilimlidir. Bu dilimlər daha enli və tüklü, kənarı daha iridişlidir, saplaqları yarpaq ayasından 2-3 dəfə qısa, üzəri sıx saçaqlıtüklüdür. Çiçək qrupunda 10-15 çiçək vardır; budaqları, çiçək saplaqları və çiçək yatağı bozumtul sıx keçətüklüdür. Tacı ağdır, diametri 15–17 mm-dir. Kasayarpaqcıqları uzunsov uçbucaqdır. Sütuncuqları 2, nadir hallarda 1-dir. Meyvələri ovalşəkilli, dəyirmi, tünd qırmızı rəngdədir. 12–18 mm uzunluqda, ətli, 2, az-az hallarda 1 çəyirdəklidir. May ayında çiçəkləyir, sentyabr-oktyabrda meyvə verir.

Ekologiyası
-----------

İstiyə, soyuğa, küləyə davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Kiçik Qafqazda, Naxçıvanda və Lənkəranda orta dağ qurşağından başlamış 2500 m yüksəkliyə qədər yayılıb.

İstifadəsi
----------

Park və bağlarda yaşıllaşdırmada istifadəsi mümkündür.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q4095552
* Wikispecies: Crataegus meyeri
* BOLD: 615243
* EoL: 635092
* GBIF: 3014768
* GRIN: 313756
* iNaturalist: 900802
* IPNI: 723793-1
* IRMNG: 10181595
* IUCN: 102860169
* NCBI: 510730
* Plant List: rjp-1680
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:723793-1
* Tropicos: 27804301
* WFO: wfo-0000988739

 |
**NGC 1173**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış Göy cismidir. Göy üzündə Persey bürcü istiqamətində yerləşir. **NF** tipli  qalaktikadır. Fransız astronomu Guillaume Bigourdan tərəfindən 1884-cü ildə 30.48 sm (12 düymə) ölçülü refraktor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Proje Veritabanı". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 1173: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 1149 |
NGC 1150 |
NGC 1151 |
NGC 1152 |
NGC 1153 |
NGC 1154 |
NGC 1155 |
NGC 1156 |
NGC 1157 |
NGC 1158 |
NGC 1159 |
NGC 1160 |
NGC 1161 |
NGC 1162 |
NGC 1163 |
NGC 1164 |
NGC 1165 |
NGC 1166 |
NGC 1167 |
NGC 1168 |
NGC 1169 |
NGC 1170 |
NGC 1171 |
NGC 1172 |
**NGC 1173** |
NGC 1174 |
NGC 1175 |
NGC 1176 |
NGC 1177 |
NGC 1178 |
NGC 1179 |
NGC 1180 |
NGC 1181 |
NGC 1182 |
NGC 1183 |
NGC 1184 |
NGC 1185 |
NGC 1186 |
NGC 1187 |
NGC 1188 |
NGC 1189 |
NGC 1190 |
NGC 1191 |
NGC 1192 |
NGC 1193 |
NGC 1194 |
NGC 1195 |
NGC 1196 |
NGC 1197 |
NGC 1198



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Ziyafəddin Yunis oğlu Əliyev** (03 dekabr 1964, Qasım İsmayılov – 14 iyun 1992, Goranboy rayonu, Ağcakənd) — Qarabağ müharibəsi şəhidi.

Həyatı
------

Ziyafəddin Əliyev 03 dekabr 1964-cü ildə Goranboy şəhərində anadan olmuşdur. 1981-ci ildə Goranboy şəhərində orta məktəbi bitirmişdir. 1982–1984 cü illərdə sovet ordusu sıralarında xidmət etmişdir. Hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra Goranboy şəhərində əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 1991-ci ildə erməni hərbi birləşmələrinin Vətənimizə qarşı apardığı müharibəyə səssiz qala bilməyərək, könüllü olaraq Milli Ordu sıralarına qoşulmuşdur. Goranboy rayonunda təşkil olunmuş Goranboy özünümüdafiə batalyonunun ən cəsur əsgərlərindən biri olmuşdur.

Döyüşlərdə iştirakı
-------------------

Goranboy özünümüdafiə batalyonunun tərkibində Şəfəq, Zeyvə, Todan kəndlərinin müdafiəsində iştirak etmişdir. 1992-ci ilin iyun ayının 13-də əks hücum əməliyyatında Ağcakəndin düşməndən azad edilməsi üçün çox böyük fədakarlıq göstərir. Batalyonun ən cəsur, qorxmaz əsgərlərindən biri kimi daim ön sıralarda döyüşür. Qaraçinar, Qaxtut, Meşəli kəndlərinin, Ağcakənd qəsəbəsinin azad edilməsində xüsusilə fərqlənir. Düşmənin çoxlu sayda texnikası, silah-sursat qənimət kimi ələ keçirilir. 14 iyun 1992-ci il Ziyafəddin Əliyevin son döyüşü olur. Yuxarı Ağcakəndin azad olunması uğrundə gedən döyüşlərdə qəhrəmancasına şəhid olur.

Ailəsi
------

Ailəli idi. 1 qızı, 1 oğlu yadigar qalıb. Böyük qardaşı milis kapitanı Əliyev Nəsrəddin Yunis oğlu da 1991-ci ilin sentyabr ayında Buzluq kəndi uğrunda gedən döyüşlərdə şəhid olub.

Xatirəsi
--------

Goranboy şəhərində doğulub boya başa çatdığı küçəyə Ziyafəddin Əliyevin adı verilib.
**Bobbi İden** (4 yanvar 1980, Haaqa) — holland əsilli Amerika pornoqrafik film aktrisası və beynəlxalq jurnal modeli. O, böyüklər üçün kino sənayesinə, 2002-ci ildə 22 yaşında ikən qədəm qoyub.

Həyatı və karyerası
-------------------

Bobbi İden şou-biznes modelliyinə 1998-ci ildə qədəm qoyub. O, Hollandiyanın Penthouse ev heyvanı qadını müsabiqəsində ikinci olub. Sonra o, Avropanın müxtəlif yerlərində, o cümlədən alt paltar kataloqlarında modellik etdi, corab promosyonlarında və həftəlik jurnallarda çalışdı. Şou-biznes modeli olduğu üçün 2 il boyunca evi 24 saat müşahidə edildiyini bildirib. İngiltərəyə getdi və Club, Men Only və Soho Maqazin kimi jurnalların 250 mövu, 100 dəfə də üz qabığına çıxdı.

3 il boyunca jurnallarda çalışdı. Jenna Jameson böyüklər üçün çəkilişlərdə yer almaq üçün görüşmələrə başladı; ancaq Bobbi hələ hazır deyildi.

O, yarım il Avropada özəl erotik nümayişçi kimi çalışıb. İlk oğlan-qız çəkilişini həyat yoldaşı ilə evliliyin təxminən 12-ci ilində onunla gerçəkləşdirdi. O vaxtdan bəri o, 60 jurnalın üz qabığına çəkilib və 94 filmdə rol alıb.

Hollandiyalı aparıcı Ferri Korstenin Watch Out sinqlına çəkilən klipdə oynayıb. Aparıcı Çev Fat və Sun Clubin üçün kliplərdə də yer alıb.

O, Hollandiyanın ən məşhur aylıq erotik film jurnalı olan PASSIE-dəki küncündə hər ay yazır. Həmçinin o, Çik Maqazin və Panorama kimi 1,5 milyon oxucusu olan həftəlik jurnallarda çıxış edib.

Həyat yoldaşı ilə prodüser şirkəti qurub və yeni işi olan Fetiş internet saytında işləyir.

Mükafatları
-----------

* 2003-cü ilin ən yaxşı Avropa aktrisası
* 2004-cü ilin ən yaxşı BeNeLux aktrisası

Musiqi videoları
----------------

Ferri Korsten – Vaç aut

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Personal biography"". iafd.com (ingilis). 6 iyun 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 sentyabr 2009.
2. ↑  ""Virtual Sex with Bobbi Eden (2 Disc Set) (DVD)"". yourchoice.nl (ingilis). 21 oktyabr 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 sentyabr 2014.
3. ↑  ""Bobbi Eden - Awards"". imdb.com (ingilis). 11 yanvar 2009 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 sentyabr 2009.