recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Rövşən Hüseyn oğlu İbrahimov** (20 avqust 1967, Siyəzən rayonu – 25 fevral 2019, Bakı) — Naftalan Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı (18 may 2018 – 24 fevral 2019).

Həyatı
------

Rövşən Hüseyn oğlu İbrahimov 20 avqust 1967-ci ildə Siyəzən rayonunda anadan olub.

1991-ci ildə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunun Sənaye və mülki tikinti fakultəsini bitirərək "İnşaat mühəndisliyi" ixtisasına yiyələnmişdir.

1986–1988-ci illərdə həqiqi hərbi xidmətdə olmuşdur.

Əmək fəaliyyətinə 1991-ci ildən "AZNEFT" İstehsalat Birliyinin "Xəzərdənizneftqaztikinti" trestindəiş icraçısı olaraq başlamışdır.

ARDNŞ-də müxtəlif sahələr üzrə rəhbər vəzifələrdə çalışmışdır.

Fevral 2011-ci ildən 18 may 2018-ci il tarixinədək ARDNŞ-də Sosial İnkişaf İdarəsinin Tikinti Departamentinin rəisi vəzifəsində işləmişdir.

Azərbaycan Respublikasının neft sənayesi işçilərinin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 19 sentyabr 2014-cü il tarixli Sərəncamına əsasən "TƏRƏQQİ" medalı ilə təltif edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin 18 may 2018-ci il tarixili Sərəncamı ilə Rövşən Hüseyn oğlu İbrahimov Naftalan Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilib.

Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü idi.

25 fevral 2019-cu ildə Bakı şəhərində yaşadığı evdə vəfat etmişdir.

Ailəli idi, 2 övladı var.

Mükafatları
-----------

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 19 sentyabr 2014-cü il sərəncamı ilə Azərbaycan neftçilərinin peşə bayramı və "Əsrin müqaviləsi"nin 20 illiyi münasibətilə ölkənin neft sənayesinin inkişafında xidmətinə görə Rövşən İbrahimov "Tərəqqi" medalı ilə tətif edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Naftalana yeni icra başçısı təyin edilib
2. ↑  Azərbaycanda icra başçısı vəfat etdi — 52 yaşında Arxivləşdirilib 2019-08-31 at the Wayback Machine. qafqazinfo.az, 25.02.2019  (az.)
3. ↑  "Azərbaycan Respublikasının neft sənayesi işçilərinin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2018-04-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-20.
Cennifer Lourens
**Məşhurların şəkillərinin sızması** və ya **"Feppeninq"** — 2014-cü il avqustun 31-də baş vermişdir. Əksəriyyəti qadınlara məxsus lüt şəkilləri Apple şirkətinə məxsus iCloud bulud sisteminə hakerlərin hücumu nəticəsində əldə olunub. Məşhurların sırasında Kirsten Danst, Keyt Apton, Cennifer Lourens, Meri Elizabet Uinsted və s. qadınlar olub (güman edilir ki, onların arasında Kim Kardaşyan da var). Cəmi yüzdən artıq məşhurun çılpaq şəkillərini yayılıb. Məşhurların əldə edilmiş faylları arasında bir neçə video da var. Məşhurların özəl fayllarını yaymış haker "TehSemyonov" internet ləqəbi ilə tanılır. Müğənnilərdən Viktoriya Castiz və Ariana Qrande kimi bəzi məşhurlar bəyan ediblər ki, əldə edilmiş şəkillər onlara aid deyil. Sentyabrın 2-də "Apple" bildirib ki, bəzi məşhurların internet hesabları, istifadəçi adı, parolu və təhlükəsizlik sualları hücüma məruz qalmışdır.

Şəkillər əvvəlcə anon-ib, Reddit və and 4chan internet saytlarında yerləşmişdi. Şəkillərin çoxu Pirate Bay torrent saytına da yüklənilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "News.milli.az". 2014-09-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-02.
2. 1 2  "BBC". 2014-10-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-02.
3. ↑  "News.lent.az". 2014-09-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-02.
**Arank** - türk və tatar mifologiyasında su cini. **Arang** və ya **Anank (Anang)** olaraq da deyilir. "Aranklar" şəklində çoxluq olaraq xatırlanarlar. Sayları çoxdur. Suyun içində olduğu qədər su xaricində də yaşayırlar və hər tərəf onlarla doludur. Suların axışına hökm edərlər. Yaxşı davranan varlıqlardır, nadir olaraq pis davranarlar. İnsanları qoruyarlar. Bəzi müqəddəs insanlar onları hegemonluğu altına ala bilərlər. Səhrada susuz qalıb ölmə nöqtəsinə gələn kəslərə kömək edərlər. "Eren" sözcüyü ilə əlaqəli görünməkdədir. Türk xalq mədəniyyətində çöldə susuz səfər edən və ya suya ehtiyac duymadan çöldə yaşayan övliya qissələri izah edilər. Suların axışına hökm edərlər.

Yaranlar
--------

**Yaran** - türk və altay xalq inancında su cinləridir. Yərən (Yeren) də deyilir. Sularda yaşayırlar. Ümumiyyətlə insanlara zərər vermirlər. Ərən (İrən/Yirən) sözləri ilə əlaqəlidir. Söz; faydalılıq, kömək sözləri ilə eyni kökdən gəlir.

Etimologiya
-----------

(Ar/Er) və (An) köklərindən törəmişdir. Axtarmaq və çatmaq felləriylə əlaqəlidir. Anan forması isə An köküylə bağlı olub zehin gücünü ifadə edir. Tunqus-mançu, monqol-buryat və türk-altay dillərində iştirak edən və pis ruhlarla və o biri alamla ünsiyyətə keçməyi ifadə edən Ar kökündən törəmişdir.

Mənbə
-----

* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)

| ⛭Türk mifologiyası |
| --- |
| Altay mifologiyası‎ | Ambar Ana • Ayığ Xan • Börü Ata • Züzülö |  |
| Başqırd mifologiyası‎ | Alpamış • Ural Batır • Yunak iyəsi • Yuvxa |
| Qazax mifologiyası‎ | Alaş Xan • Alpamış • Kambar |
| Qırğız mifologiyası | Ağqula • Manas |
| Tatar mifologiyası | Abzar iyəsi • Alpamış • Aranq • Ağac iyəsi • Bulaq iyəsi • Dağ iyəsi • Ergene iyəsi • Od iyəsi • Su Ana • Su Ata • Su iyəsi • Toplak iyəsi • Ubır • Yunak iyəsi • Yuvxa • İye • Şürele |
| Türkmən mifologiyası‎ | Bürküt Ata • Yuvxa |
| Saxa mifologiyası‎ | Abası • Alahçın • Ayığ Xan • Ayzıt • Ağal • Mergen • Ukulan • Öksökö |
| Çuvaş mifologiyası‎ | Arçura • Ağac iyəsi • Bulaq iyəsi • Dağ iyəsi • Ergene iyəsi • Od iyəsi • Su Ana • Su Ata • Su iyəsi • Ubır • Yunak iyəsi • İye |
| Özbək mifologiyası‎ | Alpamış • Yuvxa |
| Dolqan mifologiyası‎ | Öksökö |
| Abidələr | Orxon-Yenisey • Altun Yaruk • Talas |
Ay maşınının sxemi
Ay maşınının ayda görünüşü
**Ay avtomobili** (*ing.* Lunar rover, *tam adı ilə:* **Lunar Roving Vehicle** (LRV)) — Ayda istifadə üçün nəzərdə tutulmuş avtonəqliyyat vasitəsidir. Apollon proqramındakı Ay modulları ilə Aya nəql edilmişdirlər.

Ay avtomobili, Aydakı aşağı cazibə mühitində işləmək, Ay səthində hərəkət etmək və Apollon astronavtlarına daha geniş bir ərazini tədqiq etməyə imkan vermək üçün hazırlanmışdır. Apollon 15-də David Scott və James Irwin tərəfindən, Apollon 16-da John Young ve Charles Duke tərəfindən, Apollon 17-də Eugene Cernan ve Harrison Schmitt tərəfindən istifadə edilən üç ədəd ay maşını Ay səthində olmuşdur.

Apollon 17 missiyası ilə əlaqədar olaraq aya göndərilmiş heyətdən, astronavt Eugene A. Cernan tədqiqatlar üçün ay səthində gəzərkən
Apollon 15 missiyasında istifadə edilmiş olan ay maşını
Apollon 15-in ay modulu pilotu James Irwin, Apollon ay modulu, ay maşını.
Apollon 17 missiyasında çəkilmiş Ayın panoramik şəkili. Ortasında **Ay maşını** Lunar Roving Vehicle görünür (1972).
Hər vasitə gündə bir dəfə olmaqla, 3 günlük missiya dövründə 3 ayrı gəzintidə istifadə olunmuşdur. Apollon 15-in Ay avtomobili 3 saat 2 dəqiqə ərzində ümumilikdə 27,8 km yol qət etmişdir. Maksimum bir dəfəyə 12,5 km məsafə qət edilmiş və Ay modulundan maksimum 5 km məsafədə uzaqlaşılmışdır. Apollon 16-da Ay maşını ilə 3 saat 26 dəqiqə ərzində 26,7 km məsafə qət edilmişdir. Ən uzun gəzinti 11,6 km olmuş, və Ay modulundan maksimum 4,5 km uzaq yol gedilmişdir. Apollon 17-nin ay maşını ilə 4 saat 26 dəqiqə ərzində 35.9 km yol qət edilmişdir. Ən uzun gəzinti 20,1 km, Ay modulundan uzaqlaşılmış ən uzun məsafə 7,6 km təşkil etmişdir

Ay avtomobilinin çəkisi 210 kq idi və əlavə 490 kq daşıyacaq qədər dizayn edilmişdir. Gövdəsi 3,1 metr, təkər bazası 2,3 metr idi. Ən hündür nöqtəsi 1,14 metr idi. Gövdəsi, ay moduluna qatlanaraq yerləşdirilə bilməsi üçün, 2219 alüminium hissə qaynaqlanmış və ortasından bağlanmış olan 3 ədəd şassidən ibarət idi. Alüminiumdan bükülə bilən və yan yana yerləşdirilmiş 2 ədəd oturacağa malik idi. Oturacaqların arasına bir qol dayama vasitəsi yerləşdirilmişdi və hər oturacaqda tənzimlənən ayaq qoymaq üçün nəzərdə tutulan xüsusi yer və təhlükəsizlik kəməri mövcud idi. Ortada içi boş bir qab formasında olan böyük bir əlaqə antenası da maşının ön hissəsindəki dirəyə yerləşdirilmişdi. Asqı sistemi, V şəklində yuxarı və aşağı əyilmə ilə bir cüt üfüqi metaldan və şassi ilə yuxarı V formalı metal arasında yerləşən bir damperdən ibarət idi. Tamamilə yüklənmiş Ay avtomobili yerdən 36 sm hündürlükdə olurdu.
**Şamaxı Safari Parkı** — Azərbaycanın Şamaxı rayonunda safari turizminə aid park.

Şamaxı Safari Parkı "Azərbaycanda ixtisaslaşmış turizm sənayesinin inkişafına dair Strateji Yol Xəritəsi"dəki tapşırıqlara uyğun olaraq yaradılmışdır. Bu məqsədlə vəhşi heyvanlar üçün ekoloji qoruq Şamaxı rayonunun ərazisində olan Pirqulu adlanan dağ-meşə sahəsində 620 hektar ərazinin hüdudları içərisində 480 hektar ərazi beynəlxalq standartlara uyğun formada çəpərlənmişdir. Buraya Latviya, Polşa, Slovakiya, Çexiya və Macarıstan təsərrüfatlarından üç növdən ibarət 420 baş nəcib maral, lan və muflon adlı genetik qiymətli heyvanın gətirilərək xüsusi mühafizə olunan əraziyə buraxılması təmin edilmişdir. Görülən seleksiya və baytarlıq tədbirləri nəticəsində bu heyvanların sayı iki dəfəyə yaxın artmışdır. Belə ki, 2017-ci ilin oktyabr ayında parkda 790 heyvan, o cümlədən 260 baş nəcib maral, 250 baş muflon və maral cinsinə daxil olan 280 baş lan var idi.

Ekoloji parkın daxili infrastrukturunun yaradılması istiqamətində 36 kilometr uzunluğunda enli yol çəkilmişdir. Bundan başqa, heyvanlar üçün çox sayda təbii daldalanacaqlar düzəldilmişdir. Maral, lan və muflonları kənar təsirlərdən və yoluxucu xəstəliklərdən qorumaq üçün beynəlxalq standartlara uyğun dəmir-beton dayaqlara hörülmüş 52 kilometr uzunluğunda çəpər çəkilmişdir. Bundan başqa, parkın ərazisində inzibati bina və qonaq evi də inşa olunmuş, inzibati bina və qonaq evinin ərazisində geniş abadlıq işləri aparılmışdır.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva 2 oktyabr 2017-ci ildə və 26 avqust 2018-ci ildə Şamaxı Safari Parkında olmuşlar.

Həmçinin bax
------------

* Safari turizmi

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  İlham Əliyev yeni yaradılan Şamaxı Safari Parkı ilə tanış olub Arxivləşdirilib 2021-07-26 at the Wayback Machine. president.az, 02.10.2017  (az.)
2. ↑  İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Şamaxı Safari Parkında olublar. president.az, 26.08.2018  (az.)
**Azna Xan** - türk və altay mifologiyasında fəsad ilahı. Məşhur olaraq **Ayna Xan** adıyla da bilinir. **Adna Xan** da deyilir. Yer üzündə qarışıqlıq çıxarar. Pisliyə dair bütün xüsusiyyətləri bünyəsində saxlayar. Fürsət tapdığında insanlara və yer üzünə zərər verər. Yeraltında yaşayır. Ayna Xana bağlı pis ruhlar vardır və onlar da Aynalar (Aznalar) adıyla xatırlanar. Yer üzündə pislik çıxarmaq istədiyi zaman bu ruhları göndərir. Aynalar bu mənada Şeytan anlayışı ilə özdeşleşmişlerdir. İnsanların ruhlarını oğurlayıb apararaq xəstəlik verirlər. Bəzən Ayna Xan, uşaqları pleyer və qaçırır. Bəzi Türk boylarında Cuma gününə Ayna Gün adı verilmişdir. Burada bu günlərə yüklənən mənfi bir mənadan daha çox, yeraltındakı ruhların yalnız o gün icazə verilərək dünyadakı evlərini görmələrinə icazə verildiyi üçün bu adı daşıdığı aydın olmaqdadır. Bəzən destanlarda Ayına Hotun (Ayna Xanım) adlı dişi bir xarakterə də rast gəlinir.

Etimologiya
-----------

(Az / Ay / Ad) kökündən törəmişdir. Ayırmaq mənasını ehtiva edər. Qarışmaq, çaşma kimi mənalar da mövcuddur.

Mənbə
-----

* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)
**Böyük Üzen çayı** (*qaz.* Үлкен Өзен, Қараөзен) — Rusiyanın Saratov vilayəti və Qazaxıstanın Qərbi Qazaxıstan vilayəti ərazisindən axan daxili hövzəyə aid çay.

Təsviri
-------

Çayın uzunluğu təqribən 400 kilometrdir (daşqınlar zamanı 650 km-ə çatır ). Hövzəsinin sahəsi 14,300 km²-dir.

Başlanğıcını Obşı Sırtın cənub-qərb yamaclarından götürür. Axarının yuxarı hissəsində cənub-qərbə axır, Solyanka çayı ilə birləşdikdən sonra cənub-şərqə tərəf dönür. Qazaxıstanda çay Kamış-Samara adı ilə tanınan geniş göl və bataqlıqlar ərazisində axır.

Böyük Üzen çayına Altata qolu sol tərəfdən birləşir. Sakrıl gölündən Böyük Üzen çayının sağ hissədən kiçik bir kanal ona bağlanır.

Çay yatağı olduqca dərindir, sahillər dik, Jalpaktalda astanalar vardır. Yuxarı axarda suları il boyu çirindir, orta , aşağı hissələrdə isə yazın sonunda, payızda, qışda acı-duzlu və istehlak üçün yararsız olur.

1973-cü ildən bəri Saratov suvarma kanalı, hər il aprelin 15-dən noyabrın 15-dək Volqa suyunu Böyük Üzen çayının mənbəyinə verir. Bu zaman orta axın sürəti 13,2 m³/s olur. Nəticədə hidroloji rejim köklü şəkildə dəyişir. Yay dövrü ərzində axınlar demək olar ki, bütün çay boyu qeydə alınmağa başlanılır.

Bir versiyaya görə Böyük Uzen qədim zamanlarda cənuba doğru geri çəkilən Xəzər dənizinin hövzəsinə aid olmuşdur. Kamış-Samara gölü isə Xəzər dənizinin buxtalarından biri idi.

Böyük Uzen balıqlar çoxdur. Bahar daşqınları aşağı hissədə geniş bataqlıqlaşmış çəmənliklər əmələ gətirir. Burada qış vaxtı yüz minlərlə qoyun və on minlərlə at qışlayır.

Qolları
-------

* Muxor (sol)
* Aşısay (sağ)
* Baubek kanalı
* Ajimbet kanalı
* 321 km: adsız çay
* 384 km: Çertanla (sol)
* 423 km: Solyanka (sağ)
* 432 km: Solyanka (sağ)
* 442 km: Tavolojka (sağ)
* 466 km: Talovka (sol)
* 501 km: İlyinka (sol)
* 541 km: Altata (sol)
* 552 km: Talovka (sağ)

Tarixi
------

Rusiya Vətəndaş müharibəsi illərində buradakı qırmızı birləşmələr (Çapaev və Furmanovun rəhbərliyi ilə) və ağlar (Ural kazakları) arasında şiddətli döyüşlər getmişdir. Qırmızılar Slamixinskaya kəndini (indiki Jalpaktal kəndi) ələ keçirmişdilər.

Etimologiyası
-------------

Çayın qazaxca adı Qara-Ozen, yəni Qara (quraqlıqda qurumayan) çaydır.

Arxeologiya
-----------

Arxeoloji baxımından olduqca zəngin ərazidən axan çay boyunca Böyük Üzen abidələri, o cümlədən orta əsr məzarlıqları ilə birlikdə dəfn kurqanları məlumdur. Mokrinski məzarlığının arxeoloji tədqiqatları zamanı Qızıl Orda dövrünə aid gümüş sikkələr tapılmışdır.

Çayın sağ sahilində Oroşoye qəsəbəsindən 150 m cənubda və Alexandrov Gayadan 1,5 km şimalda Algay neolit düşərgəsi vardır.

Çayın uçurumlarında və alt hissəsində bir mamontun qalıqları tapılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Государственный водный реестр. Бол. Узень. textual.ru. Минприроды России (29 марта 2009).
2. ↑  Пачкалов А. В. Нумизматические находки в могильнике Мокринский I // Вопросы истории и археологии Западного Казахстана. № 1/2009. Уральск. С. 276—281.
3. ↑  "Неолитическая стоянка Алгай в нижнем Поволжье". 2020-03-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-25.
**Asəf Tağı oğlu Tağıyev** (30 aprel 1952, Yengicə, Noraşen rayonu) — baş həkim, Naxçıvan Muxtar Respublikasının V çağırış Ali məclisinin deputatı.

Həyatı
------

Asəf Tağıyev 1952-ci il 30 aprel ayında Şərur rayonunun Yengicə kəndində anadan olmuşdur. 1959-cu ildə Yengicə kənd orta məktəbinin birinci sinfinə daxil olmuş, 1969-cu ildə məktəbi fərqlənmə diplomu ilə bitirir. Elə həmin il Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetinin müalicə profilaktika fakültəsinə daxil olur.

Fəaliyyəti
----------

Asəf Tağıyev 1971-ci ildə Azərbaycan Lenin Kominist Gənclər İttifaqının mərkəzi komitəsində Azərbaycan tələbə inşaat dəstələrinə baş sanitar həkim, 1973-cü ildə Bakı sahə Semaşko adına xəstəxanada anestezialoq, reanimotoloq vəzifələrində çalışmışdır. 1976-cı ildə Şərur rayonuna gələrək Çərçiboğan kənd sahə xəstəxanasında sahə həkimi, 1986-cı ildə Çərçiboğan kənd sahə xəstəxanasına baş həkim təyin edilir. 1987-ci ildə müəsissələrin icarə və özünüidarə etməsi ilə bağlı Moskva şəhərində kursda olmuşdur. 1988-ci ildə qabaqcıl kənd həkimlərinin Moskva müşavirəsinin iştirakçısı olmuşdur.

1990-cı il yanvar ayında Şərur rayonunda gedən hücumlar ərəfəsində, göstərdiyi həkimlik fəaliyyətinə görə Asəf Tağıyev, "Müharibə Veteranı" adına laiq görülür. 1991-ci ilin iyun ayından Şərur rayon mərkəzi xəstəxanasında müalicə işləri üzrə müavin, 1999-cu ildə isə baş həkim təyin olunur. 2000-ci ildə Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının üzvü seçilir. 2005–2010-cu il Naxçıvan Muxtar Respublikasının III çağırış Ali məclisinə, 2010–2015-ci il Naxçıvan Muxtar Respublikasının IV çağırış Ali məclisinə və 2015–2020-ci il tarixlərində Naxçıvan Muxtar Respublikasının V çağırış Ali məclisinə deputat seçilmişdir.

Ailəsi
------

1975-ci ildə Samux rayon Sərkar kənd sakini ali təhsilli kimi biologiya müəllimliyi 1953 təvvəlüdlü Axundova Rəqibə Həsən qızı ilə ailə həyatı qurur. 3 övlad sahibidir.

30 iyul 2000-ci il tarixində həyat yoldaşı, Axundova Rəqibə Həsən qızı uzun sürən xəstəlikdən sonra vəfat edir.

Oğlu Pərviz Tağıyev peşəkar kikboksinq idman növü ilə məşğul olub. Hal-hazırda hüquq mühafizə orqanlarında xidmətini davam etdirir. Bir neçə il əvvəl ölkə prezidenti İlham Əliyev onu şəxsi şücaətinə görə,"İgidliyə görə" medalı ilə təltif edib.

Mükafatları
-----------

* 1990-cı il yanvar ayında Şərur hücumları ərəfəsində göstərdiyi həkimlik fəaliyyətinə görə "Müharibə Veteranı" adına;
* 1991-ci ildə 15 iyun Naxçıvan MCCR Ali Sovet Rəyasət heyətinin fəxri fərmanı;
* 2013-cü il 30 oktyabr Naxçıvan Respublikasının əməkdar həkimi;
* 2014-cü ildə "Qızıl medal" mükafatı;
* 2013-cü il 19 mayda İlin həkimi Milli mükafatına laiq görülmüşdür.

Həmçinin bax
------------

* Naxçıvan Ali Məclisi
* Azərbaycan Tibb Universiteti

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan Ali Məclisi [*ölü keçid*]
2. ↑  Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisində medal təqdimatı
**Buyan Xan** - türk-monqol mifologiyasında əfsanəvi xaqan. Monqolların Atası. Kızı Alanqovadır. Qırx dənə qızı olmuşdur. Amma heç oğlu olmamışdır. Son 41. qızı isə Alanqovadır. Bu Qırx-Qızdan Qırğız boyundan törədiyi deyilər. Buyan monqolcada "Düşüncə Tayı" deməkdir. İnsanın zehin gücünü ifadə edir və səhv istifadə insana zərər verir. Monqol nəslinin ortaya çıxışındakı fəlsəfi algılayışta əvvəl düşüncənin var olduğu fikri ilə də əlaqəli görülməkdədir.

Saqan Xan
---------

**Sagan Xan** - türk, qırğız və altay mifologiyasında xaqan. Buyan Xanın nəslindən gəlməkdədir. Saqan xanın bir qızı və otuz doqquz xidmətçisi (və ya qırx xidmətçisi) bir gölün kənarına gedərək sudan hamilə qalırlar və bunlardan Qırğız Boyu törəyir.

Etimologiya
-----------

(Buy) kökündən törəmişdir. Soyuqlamaq, soyuq hava esintisi kimi mənaları ehtiva edir. Kut, xoşbəxtlik, dayanıqlılıq kimi mənaları da vardır. Monqolcada savab və ərdəm kimi mənaları var.

Mənbə
-----

* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)
Təbiətdə və texnikada bəzi proseslər periodik olaraq təkrar olunur. Periodik dəyişən kəmiyyətləri öyrənmək üçün dövri funksiya anlayışından istifadə olunur. 

Hər bir "x" ədədi ilə birlikdə "x-T" və "x+T" (T sıfırdan fərqli) ədədləri də "f" funksiyasının təyin oblastına daxildirlərsə və {\displaystyle f(x-T)=f(x)=f(x+T)} bərabərliyi ödənirsə, f funksiyasına dövrü T olan "dövri funksiya" deyilir.

0 (sıfır) istənilən funksiyanın dövrüdür. Dövrü "0" olan funksiyalar maraqlı deyil. Ona görə də T-ni sıfırdan fərqli qəbul edilir

FUNKSİYASA ƏZBƏRLƏMƏKLƏ DEYİL ANLAYARAQQ OXUUU

### Teorem 2:

"T1" və "T2" ədədləri f funksiyasının dövrüdürsə 
T1+T2 və 
T1-T2 ədədləri də f funksiyasının dövrü olur.

### Teorem 3:

T ədədi f funksiyasının dövrüdürsə, n istənilən tam ədəd olduqda "nT" ədədi də f funksiyasının dövrüdür.
2-ci və 3-cü teoremlərdən alınır ki, {\displaystyle y=f(x)} funksiyası dövridirsə, onun dövrlərinin sayı sonsuzdur.buradan da dediklərimizi ümumiləşdirsək,f(x)=f(x+T)=f(x+2T)=f(x+3T)=...=f(x+nT)=... alınacaq. deməli bu bərabərlik söylədiyimiz təklifin doğru olduğunu göstərir.

### Teorem 4:

{\displaystyle y=f(x)} dövri funksiyadırsa, onun təyin oblastı koordinat başlanğıcına nəzərən simmetrikdir və sonsuz çoxluqdur.

Doğrudan da dövri funksiyanın tərifinə görə T sıfırdan fərqli olduqda istənilən x ədədi ilə birlikdə {\displaystyle x\_{-}^{+}T} ədədi də {\displaystyle D(f)}-ə daxil olmalıdır.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Riyaziyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Last.fm** — 2002-ci ildə Londonda qurulan internet radiosu və qardaş proyekt Audioscrobbler ilə avqust 2005-ci ildə birləşmiş bir musiqi şəbəkəsidir. 30 may 2007-ci ildə 280 milyon dollar qarşılığında CBS Interactive tərəfindan alınmış və beləcə Avropanın ən böyük Web 2.0 satışı olaraq tarixə keçmişdir.

Last.fm daxili bir sistemə sahib, insanları musiqi ilə, sənətçiləri dinləyicilərlə birləşdirən bir musiqi inqilabıdır. Bu sistem, ən çox dinlədikləri mahnılar və mahnılardan yola çıxaraq hər istifadəçinin musiqi zövqünə uyğun detallı bir profil yaradır və bu mahnıları genişləndirən bir istifadəçi profilini öz səhifəsində paylaşar. Hər qatılan insanın öz istifadəçi səhifəsində, istifadə etdiyi musiqi dinləmə proqramına uyğun bir Audioscrobbler ilə sistemə göndərilən mahnı məlumatları olur. Bu musiqi sistemi, musiqisevərlər sayəsində aylıq 500 milyon mahnını saxlaya bilir. Bundan əlavə Last.fm, istifadəçilərinin musiqi zövqlərinə uyğun mahnı, sənətçi və hadisələr haqqında ən yaxşı şəkildə təkliflər verən bir sistemə sahibdir. Həmçinin EMI, Warner Music Group, Independent aggregators The Orchard və IODA ilə ortaq proyektləri vardır. Bununla yanaşı 100,000'dən yuxarı müstəqil musiqiçi və 20,000 etiket də saytı birbaşa musiqi ilə yaşatmaqdadır. Bunun nəticəsi olaraq Last.fm topluluğu da 3 milyondan çox musiqi parçasını tapabilmə imkanı verməkdədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Alexa Internet (ing.). 1996.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram · YouTube |
| Tematik saytlar | Open Hub |

* last.fm — Last.fm rəsmi saytı
* Audioscrobbler genişləndirmə sistemi



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Veb-sayt ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Subaylar Gününün tarixi
**Subaylar Günü** (*çin.* 光棍节) — yalnızlığı qeyd etmək məqsədilə Çində təsis edilmiş gün. Hər il 11 noyabr tarixində qeyd edilir.

Tarixi
------

Subaylar Günü 1993-cü ildə Nankin Universitetində təsis edilib. Belə bir günün təsis edilməsində əsas məqsəd yalnızlığı qeyd etməkdir. Bu günün 11 noyabr tarixi olaraq xüsusi seçilməsi isə **11/11/xxxx** tarixi ilə bağlıdır. Belə ki, 1 rəqəmi yalnızlığı təmsil etdiyi üçün bu rəqəmin ən çox yer aldığı tarix də Subaylar Gününün qeyd edilmə tarixi kimi seçilib.

Alış-veriş
----------

Subaylar Günündə hər il böyük məbləğdə alış-veriş qeydə alınır. Xüsusilə də internet üzərindən həyata keçirilən alış-verişlər bu zaman daha çox olur. Buna görə də Subaylar Günü dünyada ən böyük alış-veriş festivalılarından biri kimi bilinir. Məsələn, "Alibaba" alış-veriş şirkəti 2017-ci ildə 1 milyard dollarlıq satışı 2 dəqiqə ərzində həyata keçirilmişdir. 2018-ci ildəki Subaylar Günündə isə 85 saniyədə 1 milyard dollarlıq sifariş alaraq yeni rekorda sahib olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  85 saniyədə 1 milyard dollarlıq satış edildi — Yeni rekord. qafqazinfo.az, 11.11.2018  (az.)
**Mehmet Cahid Turxan** (*türk.* Mehmet Cahit Turhan; 29 aprel 1960, Trabzon) — Türk bürokrat və siyasətçi. Türkiyə Respublikasının nəqliyyat və infrastruktur naziri (9 iyul 2018-ci ildən).

Həyatı
------

Mehmet Cahid Turxan 29 aprel 1960-cı ildə Türkiyənin Trabzon şəhərində dünyaya gəlmişdir.

Təhsili
-------

1981-ci ildə Qaradəniz Texniki Universitetinin İnşaat memarlıq fakültəsinin İnşaat bölümündən məzun olmuşdur.

1986-cı ildə Qaradəniz Texniki Universitetinin Fənn Elmləri İnstitutunda magistraturanı bitirmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Əmək fəaliyyətinə 1985-ci ildən başlamışdır. 1985–2005-ci illərdə Türkiyə Respublikasının Avtomobil Yolları Baş İdarəsində müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır.

2005–2015-ci illərdə Türkiyə Respublikasının Avtomobil Yolları Baş İdarəsinin direktoru vəzifəsində işləmişdir.

2016-cı ildə Türkiyə Respublikasının Prezident Aparatında baş müşavir olaraq çalışmışdır.

O, 9 iyul 2018-ci il tarixində Türkiyə Respublikasının nəqliyyat və infrastruktur naziri təyin olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  caspianinnovation.az Arxivləşdirilib 2020-02-07 at the Wayback Machine  (az.)
2. ↑  Mehmet Cahit Turhan kimdir? Mehmet Cahit Turhan Danıştay üyesi oldu! sozcu.com.tr, 02.10.2015  (türk.)
**Skrjabinus popovi** (*lat.* Skrjabinus popovi) Yastı qurdlar tipinin Trematodlar sinfinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Lanset şəkilli trematodlardır, uzunluğu 4,3, eni isə 1,05 mm-dir. Ağız sormacının uzunluğu 0,28 mm, eni 0,031 mm-dir. Bədənin ön qurtaracağından 0,966 mm məsafədə yerləşən, ağız sormacından 2 dəfə böyük müqayisəedici dərəcədə möhkəm olan qarın sormacının diametri 0,52 mm-dir. Udlaq qısadır. Dairəvi farinksin diametri 0,105 mm-dir. Oval şəkilli yumurtalıqlar asimmetrik şəkildə yanlarda, qarın sormacının arxa qurtaracağında yerləşir. Sağ toxumluğun böyüklüyü 0,178 mm, eni isə 0,241 mm, sol toxumluğunki isə 0,126 mm, eni 0,210 mm-dir. Cinsi bursa qarın sormacından öndə yerləşib uzunluğu 0,210 mm, eni 0,168 mm-ə çatır. Sarılıqlar bədənin yan kənarlarında arxa toxumluğun kənarları səviyyəsində simmetrik yerləşir.balalıq qarın sormacının arxa boşluğunu tutur. Yumurtalar xırda, çoxsaylı sarı-qəhvəyi rəngdə olub, uzunluğu 0,031 mm, eni isə 0,021 mm-dir.

Həyat tərzi
-----------

Azsaylı növdür, növdaxili müxtəlifliyi Politipdir, Parazit orqanizm olub quşların (Tetragallus caucasicus, Turdus merula, Lanus excubitor) öd kisəsində yaşayır. Mürəkkəb həyat tərzi keçirir. Nəsillərin növbələşməsi və sahiblərin dəyişilməsi ilə müşayiət edilir. Öd kisəsinin epitel hüceyrələri ilə qidalanır. Düşmənlıri yoxdur. Hermofradit orqanizmdir. Cinsi çoxalması yumurta qoyma (nəsil dəyişkənliyi) və qeyri-cinsi çoxalma (partenogeniz) formasında olur. Üçüncü dərəcəli konsumentdir. Reproduktivliyi və xromosom göstəriciləri öyrənilməmişdir. Mühafizəsinə ehtiyac yoxdur.

Yayılması
---------

Dünyada 19, Qafqazda 1, Azərbaycanda isə 2 növlə təmsil olunmuşdur. Dünyada-Bolqarıstan, Ukrayna, Rusiya, Tacikistan və Gürcüstanda, Azərbaycanda isə Qəbələ, Laçın və Xudat  rayonlarında yayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Фейзуллайева О.В. Махмудова Й.А. Уч.зап.АГУ, сер.биол.н. Б. 1969, вып. № 3, стр. 39-44.
2. ↑  Б.Касимов «Гельминтофауна охотничье-промыслевых птиц отрядя Куриных», М. 1956, стр. 42.
3. ↑  С.М.Ваидова «Гельминты птиц Азербайджана», Б. 1978, стр. 50-51.

Həmçinin bax
------------
**Konstantin Şulqan** (*belar.* Канстанцін Канстанцінавіч Шульган; d. 11 iyul 1965, Bereza, Brest, Belarusiya SSR, SSRİ) — Belaruslu bürokrat və siyasətçi. Belarus Respublikasının rabitə və informasiyalaşdırma naziri (18 avqust 2018-ci ildən).

Həyatı
------

Konstantin Şulqan 11 iyul 1965-ci ildə Belarusiya SSR-in Brest rayonunun Bereza şəhərində dünyaya gəlmişdir.

1989-cu ildə Minsk Ali Hava Hücumundan Müdafiə Mühəndisliyi Ali Məktəbini bitirmişdir.

1991-ci ildən 2008-ci ilədək Belarus Dövlət İnformasiya Təhlükəsizliyi Mərkəzində müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır.

2008-ci ildən 2018-ci ilədək Belarus Respublikasının Prezidenti yanında Əməliyyat Analitik Mərkəzində zabit vəzifədə xidmət etmiş, 2016-cı ildə həmin Mərkəzin sədr müavini vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

O, 18 avqust 2018-ci ildə Belarus Respublikasının rabitə və informasiyalaşdırma naziri vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  caspianinnovation.az Arxivləşdirilib 2020-02-07 at the Wayback Machine  (az.)
**İlan Ana** - türk və altay mifologiyasında ilan ilahə. **Çılan (Zılan, Ilan) Ana** də deyilir. İlanların törədiyi əfsanəvi varlıq. Çox vaxt dişi olaraq təyin olunur. İlanlara hökm edər. İlan ordusunun başında bir gün dünyanı zəbt edəcəyindən qorxarlar. Ağ İlan olaraq təsir edilir. Yeraltı güclərini təmsil edir. İlan Ananın qarnının qızılı əli ilə sığallayan birinin hər şeyin sirrinə vaqif olacağına inanılar. Zılan (Zilan adıyla) tatarların və paytaxtları Qazanın simvolu olaraq qəbul edilmişdir.

Türk mədəniyyətində ilan
------------------------

İlan şaman davulunda yeraltı dünyası ilə əlaqəni simvollaşdırıb. Altaylara görə, Erlikin bədəni başdan başa ilanlarla sarılıdır və şallaq yerinə əlində ilan saxlayır halda təsvir olunur. Qaranlıq dünyanı, tək buynuzlu ilan şəklində bir heyvan təmsil edir. Azərbaycan xalq inanışlannda Ev iyəsi ümumiyyətlə ilan şəklindədir. Bu səbəblə ilan olan evdə bərəkət olacağına inanılar. Ev iyəsi, insanlann gözünə ilan şəklində göründüyü zaman, ona toxunulmaz. "Ev ilanı" deyilən bu ilana zərər verən olsa o evə fəlakət gəlir, qıtlıq olar və bərəkət gidər.

Ərbükə
------

**Ərbükə**, türk xalq inancında yarı insan, yarı ilan olan varlıqdır. **Ərbökə** də deyilir. Bu varlıqların başında İlan Ana və ya İlan Ata tapılar. Dişi olanları üçün "İşbükə" istifadə olunur. Bunlara Maran da deyilər.

Etimologiya
-----------

(İl/Il/Yıl/Çıl) kökündən törəmişdir. Türkcə "Yılmaq" felindən gəlir. Yılmaq; qorxmaq, çəkinmək deməkdir. Çincə olduğu deyilər lakin türkcədən çincəyə keçmiş olma ehtimalı olduğu kimi, bənzər sözlərin bir-birinə uyğunlaşdırılmış olması da mümkündür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) Arxivləşdirilib 2022-03-21 at the Wayback Machine  (türk.)
**"Azərsilah"** (tam adı: **"Azərsilah" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti**; 19.01.2019–20.06.2019) — Azərbaycan Respublikasındakı açıq səhmdar cəmiyyətlərdən biri. "Azərsilah" qabaqcıl texnologiyaları tətbiq etməklə Azərbaycanda silah istehsalını, ixracını, ölkə daxilində və xaricdə onların satışının təşkilini həyata keçirən, müasir menecment və korporativ idarəetmə standartları əsasında tabeliyində olan müəssisələrin fəaliyyətinin əlaqələndirilməsini və müvafiq sahənin inkişafı ilə bağlı digər işləri yerinə yetirən kommersiya hüquqi şəxsidir.

Tarixi
------

"Azərsilah" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti Azərbaycan Respublikasının Müdafiə Sənayesi Nazirliyinin əsasında yaradılmışdır.

20 iyun 2019-cu ildə "Azərsilah" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin yaradılması haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2019-cu il 19 yanvar tarixli 466 nömrəli Fərmanı ləğv edilmişdir.

Rəhbərlik
---------

Cəmiyyətin fəaliyyətinə ümumi rəhbərliyi və nəzarəti üç üzvdən – İdarə Heyətinin sədrindən və onun iki müavinindən ibarət İdarə Heyəti həyata keçirir. Onları Azərbaycan Respublikası Prezidenti vəzifəyə təyin və vəzifədən azad edir.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Respublikası Müdafiə Sənayesi Nazirliyi

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Azərsilah" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin yaradılması haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı Arxivləşdirilib 2020-12-05 at the Wayback Machine. president.az, 14.01.2019  (az.)
2. ↑  ""Azərsilah" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin yaradılması haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2019-cu il 19 yanvar tarixli 466 nömrəli Fərmanının ləğv edilməsi barədə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 iyun 2019-cu il tarixli Fərmanı" (az.). president.az. 2019-06-20. 2019-06-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-20.
**Türkmənistan Elmlər Akademiyası** — Türkmənistan Respublikasının ali elmi idarəsi.

Tarixi
------

Türkmənistan Elmlər Akademiyası 1951-ci ildə Aşqabadda SSRİ EA-nın fililalı olaraq yaradılmışdır.

Saparmurad Niyazovun vaxtında fəaliyyəti dayandırılsa da, Qurbanqulu Berdiməhəmmədov 2009-cu ildən onun fəaliyyətini tam bərpa etmişdi.

Tərkibi
-------

Türkmənistan Elmlər Akademiyasına 26 elmi-tədqiqat institutu və bir seysmoloji xidmət, Ali Attestasiya Komissiyası, 17 ali məktəb, 2 tibbi araşdırma mərkəzi, bir kitabxana və 2 tipoqrafiya daxildir.

Maliyyələşməsi
--------------

Türkmənistan Elmlər Akademiyası dövlət tərəfində maliyyələşirdi. Lakin Türkmənistan Prezidenti Qurbanqulu Berdiməhəmmədov 2019-cu ildə Elmlər Akademiyasının maliyyələşməsinin dayandırılması barədə fərman imzalamışdır. Həmin fərman nəticəsində 26 elmi-tədqiqat institutu və bir seysmoloji xidmət maliyyələşmədən kənarda qalmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Prezident Elmlər Akademiyasının fəaliyyətini dayandırdı. axar.az, 03.02.2019  (az.)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 135327203 · GND: 5056763-9 · ISNI: 0000000122985646 · LCCN: nr92024477 · Microsoft: 2799808293 · NKC: ko2015868020 · SUDOC: 050501232 · VIAF: 154820845 · WorldCat VIAF: 154820845 |

 |
**Fars gəvəni** (*lat.* Astragalus persicus) — bitkilər aləminin paxlaçiçəklilər dəstəsinin paxlakimilər fəsiləsinin gəvən cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

İlk dəfə Azərbaycanın Zuvand dağlarında təsvir edilmişdir.

Botaniki təsviri
----------------

25 sm hündürlükdə, tikanlı, gümüşü, yumşaq tüklü, yarpağını tökən kolcuqdur. 5-6 cüt ellipsvari, 16 mm-ə qədər uzunluqda, ucu nazik, tikansız yarpaqcıqlıdır. İyulda çiçəkləyir. Çiçəkaltlığı enli və qısa, azca şişdir. Bəzək bitkisi kimi daşlı yamacların örtülməsində istifadə edilə bilər. Bir növ müxtəlifliyi məlumdur: Rapherrianus (Fisch.) Boiss.

Ekologiyası
-----------

Dağlıq sahələrdə, quru, daşlı yamaclarda bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR-da təbii halda yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Yarpaqlarında efir yağı, gövdəsində qatran vardır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15524242
* EoL: 646174
* GBIF: 5342819
* IPNI: 479178-1
* IRMNG: 10167919
* NCBI: 1906536
* Plant List: ild-36276
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:479178-1
* Tropicos: 13026595
* WFO: wfo-0000189801

 |
Ümumi yayılması
---------------

Azərbaycan

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Kür-Araz düzənliyində və Abşeronda dəniz sahili ərazilərində yayılmışdır.

Statusu
-------

Azərbaycanın endem bitkisidir.VU C2a(ı).

Bitdiyi yer
-----------

Xəzər dənizi sahillərində qumlu yerlərdə yayılmışdır.

Təbii ehtiyatı
--------------

Azərbaycanda dar bir arealda yayılmışdır.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Hünürlüyü 50-60 sm-ə çatan, yarpağı çoxbudaqlı, aşağı hissəsi ağacvarı yarımkoldur. Bütün bitki ağ tüklüdür. 
Yarpaqcıqları 3-4 cüt ensiz xətvarı, uzunsov, 6-20 mm uzunluqda, 1-3 mm enində, hər iki tərəfdən sıx ağ tüklüdür. Çiçək oxları yarpağa bərabər, yaxud onlardan qısa, yumşaq, azçiçəklidir. 

Paxlası saplaqlı, ellipsvarı, uzunsov, ucu şiş, arxası azca şırımlı, üzəri yumşaq ağ tüklü, buruncuğu 1,5 mm-ə qədər əyilmiş, bizvarıdır. 
Birinci dəfə Abşeron yarımadasından təsvir edilmişdir. Mayda çiçəkləyir, iyun ayında meyvəsi yetişir.

Çoxalması
---------

Təbiətdə toxumla çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
---------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Becərilməsi
-----------

Becərilmir.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
-------------------------------

Qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

Zəruri qoruma tədbirləri
------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na salınması və bitki yayılan yerlərdə yasaqlığın təşkili vacibdir.

İstinadlar
----------

* "Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.
* "Azərbaycan dendraflorasi" I cild, Baki, "Elm", 2011, 312 səh.
* Флора Азербайджана. т.5. 1954; Флора Kaвkaзa. т.5. 1954; Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961; Azərbaycan flora-sının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15516608
* EoL: 668965
* GBIF: 5343533
* iNaturalist: 139689
* IPNI: 477912-1
* IRMNG: 10177013
* IUCN: 199947
* Plant List: ild-53980
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:477912-1
* Tropicos: 13039256
* WFO: wfo-0000207865

 |
**Urğun** - türk, anadolu və ltay xalq mədəniyyətində cin. **Orgun** və ya **Vurğun** da deyilir. Atəşdən yaradılmışdır. Tək ağacların altında, su sahillərində yaşayırlar. Həm yaxşısı, həm pisi ("müsəlmanı" və "kafiri") vardır. Qaranlıqdan sonra çıxarlar ortaya. İnsanı qaranlıq yerdə və ya sudan keçərkən vurur. Vurğun yemə deyilən bu cin vurmasına yakala adam bir müddət ölü kimi yatar. Və ya uzunca bir zaman kar və dilsiz gəzər. Vurğun vurma olaraq da adlandırılan bu narahatlıq çox təhlükəlidir. Bir Vurgun Ocağına götürülür. Bədəni qaralmış və ya bir yumruq izi qədər bir yer qapqara olmuşdur. Bəzən böyüyərək bir qadın qılığına bürünərlər. Qısa boyludur. Tərsinə ayaqlıdır. Dalğıcların su altundaki təzyiq fərqini doğru ayarlayamayıp sürətli çıxdıqlarında bədənlərində meydana gələn ziyana da vurgun deyilir ki, əslində sualtı ruhlarının verdiyi zərər kimi düşünüldüyü üçün belə deyilmişdir.

Etimologiya
-----------

(Ur/Vur) kökündən törəmişdir. Vurmaq mənası daşıyır.

Mənbə
-----

* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)
* Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, Yurt Yayınevi (S.-597)
**Covanni Lorenso Bernini** (*Gian Lorenzo Bernini*, it. Giovanni Lorenzo Bernini; 7 dekabr 1598, Neapol - 28 noyabr 1680, Roma) — məşhur italyan heykəltaraşı, rəssam və memarı. XVII əsr Romasında italyan barokkosunun ən görkəmli nümayəndələrindən biri. Öz atasının, Pyetro Bernininin şagirdi olmuşdur. Eyni zamanda, rəssam və memar kimi də fəaliyyət göstərmişdir.

Həyatı
------

Covanni Lorenso Bernini 1598-ci il dekabr ayının 7-də Neapol şəhərində anadan olmuşdur. XVII əsr Romasında italyan barokkosunun ən görkəmli nümayəndələrindən biri olmuşdur. Onun "David" (1623), "Apollon və Dəfnə" (1622-1625), "Müqəddəs Terezanın vəcdə gəlməsi" (1644-1652) və s. heykəltaraşlıq kompozisiyalarında dinamizm və işıq-kölgə traktovkası güclüdür.

Romadakı əsərlərin təxminən 70 faizi Berniniyə aiddir. Ən məşhur əsəri Romadakı Navona meydanında yerləşən "Dörd çay fəvvarəsi"dir (it.Fontana dei Quattro Fiumi). Vatikandakı bir çox binanın müəllifi olmuşdur. Romadakı, o cümlədən Vatikandakı əsərlərin əksəriyyətinin müəllifi olmasına səbəb böyük qabiliyyəti sayəsində kilsənin himayəsində olması idi. Öz dövrünün xalq rəssamı mövqeyindəki Bernini, əsərlərinin böyük hissəsini kiçik maketlər halında hazırlayaraq öz şagirdlərinə düzəltdirmişdir.

Romadakı əsərlərin təxminən 70 faizi Berniniyə aiddir. Ən məşhur əsəri Romadakı Navona meydanında yerləşən Dörd çay fəvvarəsidir (it. Fontana dei Quattro Fiumi). Vatikandakı bir çox binaların müəllifi odur. Romadakı, o cümlədən Vatikandakı əsərlərin əksəriyyətinin müəllifi olmasına səbəb, böyük qabiliyyəti sayəsində kilsənin himayəsində olması idi. Öz dövrünün xalq rəssamı mövqeyindəki Bernini, əsərlərinin böyük hissəsini kiçik maketlər halında hazırlayaraq öz şagirdlərinə düzəltdirmişdir.

Bernini Covanni Lorenso 1680-ci il noyabr ayının 28-də Romada vəfat etmişdir.

Maraqlı faktlar
---------------

Den Braunun "Mələklər və iblislər" əsərində gizli İlluminati təşkilatının üzvü kimi təqdim edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Covanni Lorenso Bernini İtalyan heykəltaraşı 1598-1680[*ölü keçid*]
**ADA Məktəbi** — ADA Universitetinin nəzdində fəaliyyət göstərən məktəb.

Tarixi
------

ADA Məktəbinin təqdimatı 22 fevral 2019-cu ildə ADA Universitetində olmuşdur.

Təhsil modeli
-------------

ADA Məktəbinin təhsil modeli xüsusi yeniliklərdən ibarətdir. Bu məktəbin məzunlarının ADA Universitetinə xüsusi şərtlərlə qəbul olunması nəzərdə tutulub.

Tədris proqramı
---------------

Məktəbin tədris proqramı Azərbaycan Respublikasının tam orta təhsil standartlarına — milli standartlara və milli kurikuluma və ADA Universitetinin təcrübəsinə əsaslanaraq hazırlanır. Tədris proqramında şagirdlərin akademik baxımdan ali məktəb illərinə daha hazırlıqlı olmalarına diqqət yetirilir; dövrün tələblərinə cavab verən kommunikasiya, kreativlik, komanda işi, tənqidi düşüncə kimi bacarıqların inkişafına əhəmiyyət verilir.

Binası
------

Məktəbin binası yüksək standartlara uyğun olan infrastruktura malikdir.

Qəbul
-----

ADA Məktəbinə ilk qəbulun 2019–2020-ci tədris ilindən etibarən həyata keçirilməsi nəzərdə tutulub. İlk tədris ilində X və XI siniflərə şagird qəbulu planlaşdırılır. Qəbul həm yerli, həm də xarici vətəndaşlar üçün nəzərdə tutulmuşdur.

2019–2020-ci akademik il üçün X sinfə qəbul olunan şagirdlər həm Azərbaycan, həm də ingilis dilində, XI sinfə qəbul olunan şagirdlər isə yalnız ingilis dilində təhsil alacaqlar.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  ADA Məktəbinin təqdimatı olub Arxivləşdirilib 2020-05-05 at the Wayback Machine. azertag.az, 22.02.2019  (az.)
**Astragalus piletocladus** (*lat.* Astragalus piletocladus) — paxlakimilər fəsiləsinin gəvən cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Türkmənistanda və İranda təbii halda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1 m-dək olan, yuxarı hissəsi seyrək budaqlı koldur. Gövdələri düz dayanan, budaqları çoxsaylı, qalın, uzun və ya qısa, əyilmiş, uzunluğu (2) 3-3,5 sm olan, horizontal iynələrlə sıx örtülmüşdür. Yalançı zoğları yumurtavari, uzunluğu təxminən 0,8-1 sm, ağ keçəli, ucu nazik, biz, möhkəm, bərkdir. Yarpaqları növbəli, ucu iynəlidir, böyümə prosesində bərkiyir və yaşlı budaqlarda yalançı zoğlarla birlikdə qalır. Xırda yarpaqları 6-8 (10) cüt, saplaq iynəsindən qısa, neştərvari və ya neştərvari-uzunsov olub, uzunluğu 2-5 mm, eni 1-2 mm, novşəkilli düzülmüş, iki tərəfdən qısa tüklü, ağımtıl və ya yaşılımtıldır. Çiçək altlıqları xətvari, ucu tüklü, yarpaqların qoltuqlarında iki ədəd, birillik budağın uzunluğu boyunca uzunsov, eni təxminən 1-1,5 sm olan sünbülvari çiçək qrupunda yerləşir. Kasacığın uzunluğu 5-7 mm, təxminən bünövrəsinədək qısa, ağ tükcüklü, dişcikləri konusvari borucuğun yarısına bərabərdir. Çiçək tacı açıq sarı, uzunluğu 8-10 mm-dir. Yelkənin eni təxminən 2 mm, enli dırnaqcıqdan 2-3 dəfə qısadır. Paxlaları yumurtavari, tükcüklü, uzunluğu təxminən 4 sm, eni 1,5 sm, bir toxumlu, açılmayan, sıx tükcüklərlə örtülmüşdür.

Ekologiyası
-----------

Qumsal torpaqlarda, qayalıq və daşlıqlarda, dəniz səviyyəsindən 1000-1400 metr yüksəkdə bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR, Culfada, Lənkəranda, Masallıda çox az rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Müalicəvi məqsədlər.

Ədəbiyyat
---------

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine T.S.Məmmədov
**Sinan Səid** (1934, Kərkük – 12 iyun 1991, Bağdad) — Türkman əsilli müğənni, alim-pedaqoq, tərcüməçi, jurnalist və publisist.

Həyatı
------

Sənətçi, şair və jurnalist Sənan Səid 1934-cü ildə Kərkük şəhərində anadan olmuşdur. Nəsilli-köklü bir ailəyə mənsub olan Sinan Səid ibtidai və orta təhsilini Kərkükdə başa vurduqdan sonra pedaqoji instituta qəbul olaraq 1952-ci ildə rəsm müəllimi ixtisasından məzun olub. Həmin ildən Kərkük qalasındakı Tahirə ibtidai məktəbində müəllim vəzifəsində işləməyə başlayıb. Daha sonra Qərbiyyə məktəbinə təyin olunub və 1959-cu ilə qədər orada çalışıb. 1959-cu ildə Beynəlxalq Radionun ərəb şöbəsi fəaliyyətə başlayarkən Sinan Səid müqavilə əsasında Bağdad radiosundan gəlir. 1961-ci ildə SSRİ-yə gedərək Bakı Universitetinin Jurnalistika Fakültəsində magistr təhsili alıb. 1970-ci ilə qədər Bakı Radio və Televiziya Komitəsinin ərəbcə verilişləri şöbəsində çalışmışdır.

1965-ci ildə ADU-nun jurnalistika şöbəsini bitirmiş, 1969-cu ildə Bakıda "İraq-türkman mətbuatı və ədəbi məsələlər" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. Sinan Səid mahir diktor idi, gözəl səsi vardı, onun Nərminə Məmmədova ilə birlikdə "*Evlərinin Öbü Yonca*", "*Hər Gün Axşam Olu Dallam*" və "*Qızıl Üzük, Yaşıl Qaş*"ı adlı mahnılar ifa edib.

1970-ci ildə Sinan Səid Bakıda öz işinə xitam verib vətənə - İraqa qayıtdı. 1970-ci ildən Bağdad Universitetinin Ədəbiyyat fakültəsində dərs demiş, 1975-1980-ci illərdə fakültənin dekanı olmuşdur. Azərbaycan ədəbiyyatının ərəb dilinə tərcüməsi sahəsində xidməti böyükdür. Süleyman Rəhimovun "*Ata və oğullar*" hekayələr toplusunu (Moskva, Proqres, 1996), "*Dost əlləri*" şeirlər toplusunu (Azərnəşr, 1964), "*Molla Pənah Vaqif*", "*Mirzə Ələkbər Sabir*", "*Cəlil Məmmədquluzadə*" monoqrafiyalarını ərəb dilinə çevirmişdir. Azərbaycan şairlərinin şeirlərini tərcümə edərək geniş müqəddimə ilə "*Ərəb ellərinə Azərbaycan nəğmələri*" (Bağdad, 1971) kitabını çap etdirmişdir. Sənan Səid 12 iyun 1991-ci ildə Bağdadda vəfat etmiş və Bağdad Qarx Məzarlığında dəfn edilmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Ərəb, kürd, fars, ingilis, rus, türk və azərbaycan dillərini bilən Sənan Səid publisistik fəaliyyətilə yanaşı, rəssam, xəttat və saz ifaçısı kimi tanınır. Hər şeydən əvvəl isə Azərbaycana vurğun idi o. Azərbaycan ədəbiyyatı nümunələrini ərəb dilinə çevirən ilk tərcüməçi olub. Onun Səməd Vurğunun, Süleyman Rüstəmin, Rəsul Rzanın və onlarla digər şairlərin şeirlərindən tərcümələri 1963-cü ildə çapdan çıxmış "*Dost ellər*" almanaxında toplanmışdır. O zaman "*Ədəbiyyat və incəsənət*" qəzetinin ("*Ədəbiyyat qəzeti*"nin) yazılar çap etdirirdi. Məhz Sinan Səidin təşəbbüsü ilə Beynəlxalq Radionun ərəb şöbəsində hər həftə "*Ədəbiyyat və incəsənət*" qəzetinin xülasəsi efirdə səslənirdi. Bundan başqa Sənan Səid Kərkükdə "*Yeni Sənət"* adlı topluluq yaratmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "*İraq bizə iraq deyil*" (Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyinin xüsusi kitabçası), "Bakı" nəşriyyatı, 2002. səh.30. ISBN 9952-24-003-1
2. ↑  *Kuzəçi. Şəmsəddin.* İraq mətbuat tarixi (1869-2019). Bakı: "CBS". səh. 53. ISBN 978-9952-516-66-1..
**Vedi gəvəni** (*lat.* Astragalus vedicus) — paxlakimilər fəsiləsinin gəvən cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Cənubi Zaqafqaziya endemidir. Qafqazda, Azərbaycanda təbii halda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 10-35 sm, düz, yuxarı qalxan budaqlı, zəif şaxələnmiş, yarpağını tökən kolcuqdur. Yarpağı cüt, nazik, narıncı-qırmızı, ucu biz, ətli, uzunluğu 4-6 sm, tükcüklü, ellipsvaridir. Yarpaqaltlıqları neştərvari, kənarı kirpikli. 6-12 cüt ellipsvari yarpaqcıqlardan ibarətdir. Çiçəkləri yarpaqcıqların qoltuğunda 5-10-u bir yerdə yerləşib, diametri 2-3 sm, şarşəkilli çiçək qrupu əmələ gətirir. Kasacığı uzun tükcüklərlə örtülmüşdür; dişcikləri tükcüklü, borucuqdan uzundur. Çiçək tacı açıq çəhrayıdır; yelkənciyi kasacıqdan uzun, qulaqlı deyil, tədricən daralır. Üzərində nazik, yaşıl, 8 sm-ə qədər uzunluqda tikanları vardır. Paxlası az keçəvari, birtoxumludur. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir. Toxumla çoxalır.

Ekologiyası
-----------

Dağların aşağı zolağında, dəniz səviyyəsindən 800-1000 m hündürlükdə, daşlı yerlərdə bitir. Dağlıq bölgələrdə açıq sahələrdə, çınqıllı, daşlı qayalarda bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan, Ordubad və Qarabağda yabanı halda bitir. Nadir bitkidir, Azərbaycanın "Qırmızı kitab"ına daxil edilməsi məqsədyönlüdür.

İstifadəsi
----------

Tərkibində kitrə vardır.

Ədəbiyyat
---------

* Флора Азербайджана. т.5. 1954;
* Флора Kaвkaзa. т.5. 1954;
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
* Azərbaycan florası¬nın konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008;
* Naxçıvan Muxtar Respublikası florasının taksonomik spektri. 2008;
* Naxçıvan MR-nın flora müxtəlifliyi və onun nadir növlərinin qorunması. 2011.

Mənbə
-----

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine T.S.Məmmədov

  


|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q25537865
* GBIF: 5352890
* IPNI: 480428-1
* IRMNG: 10173093
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:480428-1
* Tropicos: 13039601
* WFO: wfo-0000207551

 |