**Novxanı** — Azərbaycan Respublikasının Abşeron rayonunun Novxanı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Tarixi
------

Qaynaqlara görə hələ 500 il əvvəl indiki Novxanıdan bir qədər aralı, Binəqədi duz gölünün xəzrisində "Siyan" adlı kənd olub. "Siyan" sözü "yanmaq" sözü ilə bağlı olub. "Sis", "his", "tüstü" sözünün deformasiyaya uğramış variantı kimi yozulur "hisyandıran" kimi mənalandırılır.
Bu kənd XVII əsrin ortalarından dəniz suyunun artması (bəzi mənbələrdə güclü zəlzələ) nəticəsində batmış, əhali indi Aşağıbaş adlanan yerdə məskunlaşmışdır. Bu kənddə tikilmiş yeni evlərə "təzə evlər"- həmin dövr üçün Azərbaycan dilinə təsiri qüvvətli olan fars dilindən "nov xanı" (noii xanə) adı verilmişdir ki, sonralar kənd bütövlükdə Novxanı adlandırılmışdır.

Toponimikası
------------

Abşeron rayonunun eyniadlı i.ə.v.-də kənd. Abşeron yarımadasındadır. Oykonim İran dillərindəki noıı (yeni, təzə) və xanə (ev, məskən) sözlərindən ibarət olub, "yeni evlər", "yeni kənd" mənasındadır. Yaşayış məntəqəsi bir neçə kilometrlikdəki qəd. bir kəndin əhalisinin XVI əsrin axırlarında indiki yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.

Mədəniyyəti
-----------

Novxanı həm zahirən, həm də mental cəhətdən Abşeronun başqa kəndlərinə çox oxşasa da fərqli cəhətləridə vardır. Kəndin qədim hissəsində qalmış ev və həyətlərə diqqət yetirdikdə görürük ki, hər bir həyətdə su quyusu və tövlələr, habelə xırman, bostan məhsulları saxlamaq üçün anbarlar vardır. Novxanı kəndinin əncir və üzümü başqa kəndlərdən fərqlənir. Binaların və həyətlərin quruluşundan belə məlum olur ki, insanlar əsasən əkinçilik və maldarlıqla məşğul olmuşlar. Novxanıda demək olar ki, hamının evində xalça, palaz toxunub, parçadan, zər baftadan tikmələr tikilib.
Yerli əhalinin özəl xüsusiyyətləri haqqında danışarkən bir fakt tez-tez vurğulanır ki, novxanılılar heç vaxt bağa çəpər çəkməz, həyətə qıfıl vurmazlarmış. Milli adətlərdən xeylisi bu günə gəlib çıxmasa da, bir qismi qorunmaqdadır. Məsələn, bağa köçəndə, bağdan geri qayıdanda "Yurd halvası "çalınır, bağa gedənlər üçün aparılırmış.
Kənddə əsasən xəmir və ət xörəklərinə üstünlük verilir. Əvvəllər çox işlənən balıq xörəkləri indi az işlənir. Çünki bir vaxtlar insanlar istədiyi balığı vətəgələrdən gətirirdilər. İndi həmin balıq növlərini tapmaq çətindir. 

Kənddən Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Mirzəbala Məmmədzadə, Seyid Hüseyn, Ümgülsüm, Oqtay Sadıqzadə, Kamil Balakişiyev, Əzim Əzimzadə, Lütfi Zadə, Mehdi Hüseynzadə, Süleyman Rüstəm, Sabit Orucov kimi şəxsiyyətlər çıxmışdır. Novxanıda Mehdi Hüseynzadə adına 1 saylı tam orta məktəb var. Abşeron nemətlərindən olan zəfəran, badam və püstə sovxozlar ləğv edildiyindən yalnız fərdi həyətlərdə yetişdirilir. Novxanıda XVII əsrə aid Şah Sultan Hüseyn məscidi və Hacı Səfəralı məscidi vardır.

Qarabağ savaşında 52 novxanılı iştirak edib. Onlardan 5 nəfəri şəhid olub.

### Məşhur şəxsləri

* Bəxtiyar Məmmədzadə
* Əzim Əzimzadə
* Kamil Balakişiyev
* Lotu Bəxtiyar
* Lütfi Zadə
* Mehdi Hüseynzadə
* Məhəmməd Əmin Rəsulzadə
* Oqtay Sadıqzadə
* Süleyman Rüstəm
* Seyid Hüseyn Sadiq
* Ümmügülsüm

Əhalisi
-------

* 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 8409 nəfər əhali yaşayır.

Qalareya
--------

* 
* 
*

Həmçinin bax
------------

* Abşeron rayonu

İstinadlar
----------

1. ↑  *Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi.* "İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024" (PDF) (az.). stat.gov.az. 2024-02-28. 2024-03-14 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2024-04-05.
2. ↑  Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası. Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu. Şərq-qərb Bakı-2007. səh.427
3. ↑  Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı-2010. Səh.629

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Novxanı ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Novxanı Bələdiyyəsi
* Bakının qədim Novxanı kəndindən foto-reportaj Arxivləşdirilib 2014-08-16 at the Wayback Machine
* Azərbaycan Respublikası Abşeron Rayon İcra Hakimiyyəti

  


| ⛭Abşeron rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Xırdalan |  |
| Qəsəbələr | Aşağı Güzdək • Digah • Ceyranbatan • Güzdək • Hökməli • Qobu • Mehdiabad • Pirəkəşkül • Saray • Şəfəq |
| Kəndlər | Fatmayı • Görədil • Masazır • Məmmədli • Novxanı • Nubar • Qobustan |

|  |  |
| --- | --- |
| Kənd | *Kənd ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |