**Böyük Lyudovik** (mac. I. (Nagy) Lajos), macar ənənəsinə görə **Böyük Layoş**, polşa ənənəsinə görə **Macar Lyudviq** pol. Ludwik Węgierski; 5 mart 1326, Vişeqrad, Macarıstan — 11 sentyabr 1382, Trnava, Slovakiya) — 16 iyul 1342-ci ildən Macarıstan kralı (tac qoyma 21 iyul 1342-ci il I Layoşa adı altında ), 17 noyabr 1370-ci ildən vəfat edənə qədər Polşa kralı.

Böyük Lyudovik orta əsrlərdə Avropanın ən məşhur hökmdarlarından biri idi, dövlətinin əmlakını Adriyatikdən Qara dənizə, şimalda isə Baltikyanı qədər genişləndirdi. Onun vassalları arasında Bosniya padşahlığının, Serbiya, Vallaxiya, Moldaviya və Bolqarıstan hökmdarı vardı. Venesiya Respublikası ilə müharibələrdə çox vaxt sərf etmişdi və Neapolitan Krallığının tacına da namizədlərdən biri idi. Louis, Osmanlı türkləri ilə qarşıdurmaya girən Avropanın ilk hökmdarlarından birinə çevrildi. Onun hakimiyyət illərində orta əsr Macarıstan siyasi təsirinin zirvəsinə çatdı.

Polşa kralı Böyük Lyudovik

Bioqrafiya
----------

Lyudovik Macarıstan kralı Karl Robert və Vladislav Lokotka qızı Elizabet və Piast sülaləsindən Polşanın son kralı olan III Böyük Kazimirin qardaşının oğlu idi. Luis 1342-ci ildə atasının ölümündən sonra Macarıstan tacını aldı, ancaq gəncliyinə anasının məsləhətini rəhbər tutdu.

Gerb (*sola doğru saat yönünde başlayır*): valideyn (Macarıstan— *Arpadın şeritləri* — Anju-Sicilya evi), Polşa, Dalmatsiya, və Macarıstan (*ikili xaç*).
1350-ci ildə Napoleonu fəth etdi və anasını nəzarətə götürdü və əsas diqqətini Dalmaçyaya çevirdi, bunun Macarıstan üçün İtaliyadan daha vacib olduğunu təsbit etdi.

1370-ci ildə III Böyük Kazimirin ölümündən sonra, I Lyudviq maneəsiz Polşa tacını aldı. Beləliklə, Louis I birləşmiş əmlakının məhdudiyyətləri Balkanlardan Baltik dənizinə və Qara dənizdən Adriatikə qədər uzanırdı.

1376-cı ildə Litva şahzadələri qardaşları Keystut və Lyubart Gediminoviçes, onların qardaşı Yuriy Nərimuntoviçlə birgə Malopolskaya səfər edərək, Sandomierz və Tarnovə çatdılar.

1377-ci ildə Böyük Louisin qaytarılması kampaniyası nəticəsində Yuri Narimuntoviç mülklərini itirdi. Grabovets, Çelm, Belz, Gorodlo, Vsevoloz qalaları Böyük Lyudovik əmlakına bağlı idi

I Böyük Lyudovikin Macarıstan (Anjou) İmperatorluğu
I Lyudovik , həm tac və həm də subyektlərin hüquqlarına dair bir sıra nizamnamə verdi; buraxdığı sonuncu yerli hökumətdir; Nəciblərə əmlakın mülklərini verdilər; Kəndlilər üçün çox şey etdi, torpaq sahiblərinin işini kəndli torpaqlarının 1/9 hissəsinin təbii xidməti ilə əvəz etdi şəhərlərin rifahı, onlara imtiyazlar verilməsi, meşələr və torpaqlar verdi, onları divarlarla əhatə etdilər və binaları bəzədilər.

Louis üzərində yaşayan Buda, Visegradın yerinə dövlətin paytaxtı oldu. Bütün bunlar, padşahın ruhanilərə himayəsi və Macarıstandakı təhsilin yayılması ilə bağlı narahatlıqları (məktəb strukturu, 1367 Akademiyasının təməli) Macarıstanda çox populyardı.

Əks halda, o, Polşa ilə müalicə olundu, bəlkə də Lajos I özünü daim Macarıstanda yaşadı (və yaxud, Macarıstanın bir hissəsi olan Slovakiya ərazisində), Polşa Krallığında baş verən qarışıqlıq və güc mübahisələri barədə çox maraqlanmadı. O, pul tələb etdi və nəhayət, Polşadan Chervonnaya Rus'u rədd etdi, onu Macarıstana bağladı.

Ailəsi
------

I Böyük Lyudovik iki dəfə evləndi (Lüksemburq Marqaret və onun ölümündən sonra - Bosniyalı Elizabet ilə), lakin oğulları yox idi. Elizabetdən üç qızı var - Ketrin, Meri və Yadviqa.

Dövlətin bütövlüyünü qorumağa çalışarkən, padşah yalnız ən böyük qızı Merini yeganə varisi elan etdi, Lüksemburq İmperatoru IV Çarlz oğlu Siqismund ilə məşğul idi. Lakin 1382-ci ildə I Böyük Lyudovik vəfatından sonra hakimiyyət üçün mübarizə başladı və böyük Anju monarxiyası ayrıldı (Yadviqa Polşa Kraliçası və Macarıstan - Məryəm oldu).

Sülaləsi
--------


| ⛭I Böyük Lyudovik — nəsil |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Charles Martel of Anjou[d] |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  | Karl Robert |  | Catherine of Hungary[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Clemence of Austria[d] |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | I Böyük Lyudovik |  |  | Mary I of Hungary[d] |  | N. of Luxemburg, Prince of Hungary[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Władysław I the Elbow-high[d] |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Elizabeth of Poland, Queen of Hungary[d] |  |  |  | Yadviqa |  | Elizabeth Bonifacia of Poland[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Hedwig of Kalisz[d] |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

İstinadlar
----------

1. ↑  *Новодворский В.* Ядвига (rus.). // *Энциклопедический словарь* СПб: Брокгауз — Ефрон, 1904. Т. XLI. С. 490–491.
2. ↑  Louis I. (2009). In Encyclopædia Britannica. Retrieved 24 April 2009, from Encyclopædia Britannica Online:  Arxivləşdirilib 2014-10-25 at the Wayback Machine
3. ↑  Louis I (of Hungary and Poland) Arxivləşdirilib 2009-11-03 at the Wayback Machine. 2009-11-01.

Ədəbiyyat
---------

* *Липовский, Александр Лаврентьевич.* Людовик, венгерские короли // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | The Peerage |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) · Treccani · Universalis |
| Şəcərə və nekropolistika | WikiTree · WeRelate |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BAV: ADV10277821 · BIBSYS: 90514828 · BNF: 120837195 · GND: 119015757 · ISNI: 0000 0000 6630 864X · LCCN: n85117398 · NKC: xx0086615 · NLP: A11857432 · NSK: 000032839 · SUDOC: 029151880 · VIAF: 10646608 · WorldCat VIAF: 10646608 |

 |