Almanlar Çexiyadan köçürülür, 1945-ci il
**İkinci Dünya müharibəsi zamanı və ondan sonra almanların deportasiyası və qovulması** — Almaniyanın İkinci Dünya müharibəsində məğlub olmasından sonra, 1945-1950-ci illərdə baş vermiş Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələrinin alman əhalisinin Almaniyaya və Avstriyaya məcburi deportasiyası prosesi. Ümumilikdə təxminən 12-14 milyon alman məcburi köçürməyə məruz qaldı. Almanların Şərqi Avropadan köçürülməsi prosesi 1945-ci ilin avqustunda beynəlxalq hərbi tribunalının statutunda insanlığa qarşı cinayət kimi tanınmasına baxmayaraq, geniş miqyasda mütəşəkkil zorakılıq, o cümlədən bütün əmlakın tam müsadirə edilməsi, alman mülki vətəndaşlarının konsentrasiya düşərgələrində yerləşdirilməsi ilə müşayiət olundu.

Deportasiya prosesi
-------------------

### Birinci mərhələ: qaçma və təxliyə

 Nemmersdorf alman kəndinin sakinləri sovet əsgərləri tərəfindən dinc əhaliyə qarşı zorakılıq aktı ilə öldürülüb. Nemmersdorf hadisələri Reyx təbliğatı sayəsində məlum oldu və Şərqi Prussiyadan gələn alman əhalisinin izdihamına səbəb oldu  .
1944-cü ilin payızında Sovet qoşunlarının uğurlu hücumu inkişaf etdikcə, alman hakimiyyəti alman əhalisinin Şərqi Prussiyadan və qərbə digər ərazilərdən təxliyəsini təşkil etdi. Evakuasiya könüllü idi və Köniqsberqin alman əhalisinin əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına səbəb olmuş, cəmi bir neçə ay ərzində almanların sayı 340 mindən 200 minə düşmüşdü. Qırmızı Ordu hissələri yaxınlaşdıqca evakuasiya getdikcə xaotik xarakter aldı. Bir çox almanlar repressiyalardan qorxaraq özbaşına qaçdılar. Adi insanların bu cür qorxuları Reyx Təbliğat Nazirliyinin həyəcan mesajları ilə aktiv şəkildə stimullaşdırıldı.

Bu və ya digər şəkildə alman əhalisi labüd sovet işğalının başlanmasından sonra yalnız pis rəftar gözləyərək Qırmızı Ordu hissələrinin irəliləyişini qabaqcadan və qorxu ilə gözləyirdi  . Reyx vətəndaşlarının əksəriyyəti yerli əhaliyə qarşı çoxsaylı repressiyaların başlandığına  və sovet qoşunlarının zorlama və digər cinayətlər törətdiyinə tam əmin idi    .

### İkinci mərhələ: Potsdam konfransından əvvəl və sonra deportasiya

Müttəfiq ölkələrin ordularının qəti qələbəsindən sonra SSRİ, ABŞ və Böyük Britaniya liderlərinin görüşdüyü Potsdam konfransı əslində deportasiyanı qanuniləşdirdi.

Volksdeutsche-nin əksəriyyəti müharibə bitdikdən dərhal sonra yaşayış yerlərini tərk etdilər. Bu proses kütləvi miqyasına və Avropanın etnik mənzərəsinə əhəmiyyətli təsir göstərdiyinə görə ayrıca bir anlayış kimi müəyyən edildi və "Almanların Şərqi Avropa ölkələrindən köçü" adlandırıldı. Məsələn, 1945-ci ilin yay və payız aylarında qanuni seçilmiş parlament olmadığı halda, Çexoslovakiya Prezidenti Edvard Beneş almanların Çexoslovakiyadan qovulması da daxil olmaqla qanun qüvvəsinə malik prezident fərmanlarını ( Benes fərmanları adlanan) imzaladı. Almanlarla yanaşı, macarlar və kollaborasionistlər də qovuldu. Müttəfiq dövlətlərin dəstəyini alan almanların Çexoslovakiyadan deportasiyası 1945-1946-cı illərdə həyata keçirildi. Bu hadisələrlə bağlı ən məşhuru sözdə idi. Brunn Ölüm marşı zamanı 1945-ci ilin iyulunda Aussig şəhərində baş verən faciədə 5 minə qədər Sudetli alman həyatını itirdi. Almanların Şərqi Avropadan qovulması geniş mütəşəkkil zorakılıq, o cümlədən əmlakın müsadirə edilməsi, konsentrasiya düşərgələrinə salınması və deportasiya ilə müşayiət olundu .

Nəticəsi və onun qiymətləndirilməsi
-----------------------------------

 Çexiya ilə sərhəddə Sudet almanlarının qovulmasına həsr olunmuş abidə ( Retzbax, Avstriya )
Deportasiyalar nəticəsində ölənlərin sayının 500 mindən 2 milyon nəfərə qədər olduğu təxmin edilir. Sonuncu rəqəm 1950-ci illərdə Qərbi Almaniyada edilən demoqrafik təxminləri əks etdirir. Daha sonra bir sıra tarixçilərin hesablamalarına görə, 500.000-600.000 təsdiqlənmiş ölüm var. Onlar Qərbi Almaniya hökumətinin şişirdilmiş rəqəmlərinin əsassız olduğunu və Soyuq müharibə dövründə siyasi təbliğat üçün istifadə edildiyini iddia edirlər. Alman Tarixi Muzeyi deportasiya nəticəsində ölənlərin sayını 600.000 nəfər olaraq qiymətləndirərək, əvvəllər dərc edilmiş 2 milyon ölüm rəqəminin təsdiqlənmədiyini qeyd edir.

Hazırda Almaniyada müxtəlif bölgələrdən deportasiya edilmiş, hazırda Polşa, Çexiya, Litvaya və Kalininqrad vilayətinə məxsus alman icmaları mövcuddur. İcmaların dəstəyi ilə müxtəlif tarixçilər öz tədqiqatlarını dərc edirlər, onların arasında keçmiş BMT rəsmisi Alfred de Zayas da geniş tanınır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Overy, Richard, The Penguin Historical Atlas of the Third Reich, 1996, p. 111.
2. 1 2  *Сергей Сумленный.* Изгнаны и убиты // «Эксперт» (русский). № 30 (619). 2008. 2013-05-03 tarixində arxivləşdirilib.
3. 1 2 3  Andreas Kunz, *Wehrmacht und Niederlage: Die bewaffnete Macht in der Endphase der nationalsozialistischen Herrschaft 1944 bis 1945*, 2nd edition, Munich: Oldenbourg Wissenschaftsverlag, 2007, p. 92, ISBN 3-486-58388-3
4. ↑  *А. Охрименко* Гуманитарный вопрос в двусторонних казахстанско-германских отношениях Arxiv surəti 11 dekabr 2007 tarixindən Wayback Machine saytında // Analitika.org
5. 1 2 3  Matthew J. Gibney, Randall Hansen, *Immigration and Asylum: From 1900 to the Present*, 2005, p. 198, ISBN 1-57607-796-9, ISBN 978-1-57607-796-2
6. ↑  Earl R. Beck, *Under the Bombs: The German Home Front, 1942—1945*, University Press of Kentucky, 1999, p. 176, ISBN 0-8131-0977-9