recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Fərhad Fəxrəddini** (11 mart 1938, Təbriz, İran) — İran azərbaycanlısı tanınmış bəstəkar, dirijor və İran Milli Simfonik Orkestrinin qurucusu

Həyatı
------

Atası Məhəmmədəli Fəxrəddini (1899–1986), Məhzun təxəllüsü ilə Azərbaycan şairlərindən idi, və böyük qardaşı Fəxrəddin Fəxrəddini tanınmış portret fotoqrafıdır.

Fərhad Fəxrəddininin öz sözlərinə görə, o, onun böyük bacısı və iki qardaşı Fəxrəddin və Fərrux, Sovet Azərbaycanının Gədəbəy şəhərində doğuldular, və Fərhadın iki aylıq yaşı olanda ailəsiylə İrana köçdülər. Anası əslən gədəbəyli, atası isə əslən Təbriz yaxınlığındakı Üskü şəhərindən idi.

iyul 2008-ci ildə, İranda bir poçt markası onun şərəfinə buraxılmışdır.

1991-ci ilin payızında Fəxrəddini Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının dəvəti ilə Bakıda olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında bəstəkarın "İbn-Sina" və "Sərbedaran" simfonik süitaları səslənmişdir. Dirijor qismində Fəxrəddini özü çıxış etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Iran's National Orchestra to perform in interest of quake victims". Payvand. 29 December 2003. 30 November 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 March 2010.
2. ↑  *İranın ənənəvi və müasir musiqi adamları*, Həbibulla Nəsiri, İ cild, Tehran:Atiyə nəşrləri,193 səh
3. ↑  "Bioqrafiya:Fərhad Fəxrəddini" (fars). hamshahrionline. 2012-03-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 avqust 2012.
4. ↑  Fərhad Fəxrəddini ilə intervyu (fars dilində):  Arxivləşdirilib 2021-02-04 at the Wayback Machine
5. ↑  "Farhad Farkhreddini stamp unveiled in Shiraz". Tehran Times. 19 July 2008. 3 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 March 2010.
6. ↑  Dadaşzadə Z. A. İranın musiqi elçisi. Dadaşzadə Z. Biz də dünyanın bir hissəsiyik… Bakı: Nurlan, 2004, s.353–356
**Mistie McCray Bass** (2 dekabr 1983) — hazırda azad agent olan Amerikalı peşəkar qadın basketbolçudur.

Orta məktəb karyerası
---------------------

Bass 2002-ci ildə Janesvilledəki Corc S. Parker Liseyini bitirərək məktəbin iki il dalbadal ştat çempionluğunu qazanmasına müstəsna rolu oldu. O, ştatda üç dəfə ilin oyunçusu seçilən yeganə oyunçudur. O, həmçinin USA Today All-America birinci komandası, ikinci komanda Parade All-America, ikinci komanda School Sports All-America, üçüncü komanda Student Sports All-America, iki dəfə Wisconsin Gatorade Play of the Year və birinci komanda All-State-in oyunçusu olaraq komandalar tərəfindən transfer olunub. Mistie altı xal və doqquz ribaund vuraraq Phoenix/WBCA High School All-America oyununda oynamaq üçün seçildi. Bass ilk McDonald's All-America oyununda oynadı.

Kollec karyerası
----------------

O, 2006-cı ildə Duke Universitetini bitirib. 2003 və 2006 (Milli Çempionat oyununda mübarizə aparıb). O, karyerasını xalla səkkizinci (1,409), vurulan sahədə qollarda səkkizinci (557), sahədə qol faizində beşinci (.567), ribaundlarda (800), bloklarda beşinci (131), sərbəst atışlarda səkkizinci (295), sərbəst atış cəhdlərində yeddinci (459), ikiqat qol vurma oyunlarında səkkizinci (78), qalibiyyətdə birinci (127) və ACC müntəzəm mövsüm qələbələrində dördüncü oldu (55). O, həmçinin Zeta Phi Beta sorority üzvü idi.

Peşəkar karyera
---------------

2006-cı il WNBA layihəsi zamanı Bass əvvəlcə Phoenix Mercury tərəfindən seçildi, lakin daha sonra Houston Comets-ə satıldı. İlk mövsümündə Bass, bütün ulduzlar Sheryl Swoopes, Tina Thompson və Dawn Staley-dən geri qalaraq, hər oyunda orta hesabla 10,1 dəqiqə oynadı. 2007 və 2008-ci illərdə Bass 8 nömrəli formanı geyinərək Comets üçün ehtiyat hücumçu kimi oynamağa davam etdi.

* 2008-ci ilin payızında Comets dağıldıqdan sonra, Bass Chicago Sky tərəfindən keçmiş Comets oyunçuları üçün dağılma layihəsində üçüncü seçim olaraq seçildi.
* O, 2008–09 WNBA mövsümlərarası fasilədə Türkiyənin Mersin klubunda çıxış etdi.
* O, iki mövsüm (2012–2013) Connecticut Sun-da oynadı.
* Phoenix Mercury ilə 2014 mövsümündə WNBA çempionluğunu qazandı.
* Bass Avstraliya WNBL 2017/2018-də UC Canberra Capitals ilə bir mövsüm oynadı.

Oynadığı komandalar
-------------------

| İl | Komanda |
| --- | --- |
| 2006–2008 | Hyuston Kometləri |
| 2009–2010 | Chicago Sky |
| 2012–2013 | Konnektikut Günəşi |
| 2014–2016 | Feniks Merkuri |
| 2017–2018 | Kanberra Paytaxtları |
|

İstinadlar
----------

1. ↑  USA Today All-America
2. ↑  Duke University
3. ↑  WNBL

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram |
| Tematik saytlar | Basketball-Reference.com (oyunçu) · Eurobasket.com (oyunçu) · LFB · Sports-Reference.com (kollec) |
**Sultan Əhməd türbəsi** — İstanbulun Fateh rayonunda yerləşən XVII əsrdə inşa olunan Sultan Əhməd məscidinə aid türbə.

Haqqında
--------

Fateh rayonu, Sultanəhməd meydanında yerləşən Sultan Əhməd məscidinin cənub-şərqində yerləşən Sultan Əhməd türbəsi 1619-cu ildə inşa edilmişdir. Türbənin arxasında darülkurra yerləşir. 14-cü Osmanlı sultanı olan Sultan Əhməd 1617-ci ildə vəfat etdiyi zaman külliyənin həyətində dəfn edilmiş, I Mustafanın səltənəti illərində türbənin inşası başlamışdır. 1619-cu ildə inşası tamamlanan türbə kvadrat planlı olub, tamamilə mərmərdən inşa edilmişdir.

Türbənin daxilində dəfn olunanlar aşağıdakılardır:

* Sultan Əhməd
* Validə Kösəm Sultan
* Sultan Osman
* Sultan Murad
* Sultan Əhmədin oğlu Şahzadə Mehmed
* Sultan Əhmədin oğlu Şahzadə Bəyazid
* Sultan Əhmədin oğlu Şahzadə Süleyman
* Sultan Əhmədin oğlu Şahzadə Səlim
* Sultan Əhmədin qızı Gövhər Sultan
* Sultan Əhmədin qızı Ayşə Sultan
* Sultan Əhmədin qızı Fatma Sultan
* Sultan Muradın qızı Safiyə Sultan
* Sultan Muradın qızı Ruqiyə Sultan

Mənbə
-----

* Arxivləşdirilib 2018-07-02 at the Wayback Machine
**Luzuriaga polyphylla** (*lat.* Luzuriaga polyphylla) — bitkilər aləminin zanbaqçiçəklilər dəstəsinin alströmeriyakimilər fəsiləsinin luzuriaga cinsinə aid bitki növü.

Təsvir
------

*Luzuriaga polyphylla* incə kökləri ilə ağacların gövdələrinə yapışan həmişəyaşıl, dırmaşan bitkidir. Ardıcıl düzülüşlü açıq-yaşıl yarpaqlarının uzunluğu 0,8–2,5 sm, eni isə 0,4–1 sm-dir. Hermafrodit çiçəkləri 1 sm uzunluğundadır və tək halda və ya ikidən dördə qədər çiçək qruplarında yerləşir. Onların altı qeyri-bərabər ölçülü ağ ləçəkləri, altı erkəkciyi və erkəkciklərdən daha uzun olan üç ağızcıqlı bir dişiciyi var. Bitkinin meyvələri kürəşəkilli, hamar, qırmızı-narıncı rəngli giləmeyvələrdir və onların diametrləri 0,6–0,8 sm arasında dəyişir.

Yayılma arealı və yaşayış yeri
------------------------------

Bitki Çilinin Maule əyalətindən Aysen əyalətinə qədər kölgəli və rütubətli ərazilərdə böyüyür.

İqtisadi və mədəni əhəmiyyəti
-----------------------------

Növ dekorativ bitki kimi böyük potensiala malikdir. Bitkinin gövdəsindən sənətkarlıq və məişət əşyaları hazırlamaq üçün istifadə olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q5836161
* Wikispecies: Luzuriaga polyphylla
* BOLD: 555714
* EoL: 1002541
* GBIF: 2754341
* GRIN: 467627
* iNaturalist: 855424
* IPNI: 146285-2
* NCBI: 1208299
* Plant List: kew-279873
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:146285-2
* Tropicos: 18403698
* WCSP: 279873
* WFO: wfo-0000677383

 |
**The Car** – ingilis rok qrupu Arctic Monkeys-in 21 oktyabr 2022-ci ildə Domino Recording Company tərəfindən buraxılmış yeddinci studiya albomu. Albomu qrupun solisti Aleks Törner Los-Anceles və Parisdəki evində yazıb. Prodüserliyini qrupla tez-tez əməkdaşlıq edən Ceyms Ford, həmçinin qonaq musiqiçilər Tom Rouli, Lauren Humphrey və Tayler Parkford etmişdir. Aranjeman Bridget Samuels və Törner tərəfindən edilmişdir. Boş dayanacaqda ağ rəngli avtomobili əks etdirən albomun qapağındakı şəkli təbilçi Mett Helders çəkib.

Arxa plan
---------

2022-ci ilin may ayında, Mett Helders qaldıqları yerdən (Tranquility Base Hotel & Casino) davam edəcəklərini bildirdi və yeni albomdakı mahnıların "R U Mine?" kimi olmayacağını açıqladı.

Tanıtım
-------

Albomdan olan mahnı "Ain't Quite Where I Think I Am" 23 avqust 2022-ci ildə Zürich Openair festivalında ilk dəfə ifa olundu, ertəsi gün 24 avqust isə albomun adının "The Car" olduğu və 21 oktyabrda buraxılacağı elan edildi. Albomun əsas sinqlı "There'd Better Be A Mirrorball" 30 avqustda musiqi videosu ilə birlikdə buraxıldı.Albomun "Body Paint" və "Mr Schwartz" mahnıları ilk dəfə 22 sentyabrda qrupun Kings Theatre-da baş tutan konsertləri zamanı ifa olunub. Onların 29 sentyabrda Cimmi Fallonun televiziya şousunda "Body Paint" mahnısını yenidən ifa etmələri gözlənir.

Albom şəkli
-----------

Qrupun baraban ifaçısı Mett Helders tərəfindən Los Ancelesdə Leica M6 kamerasından istifadə edilərək çəkilən fotoda avtoparkın üst mərtəbəsində tək dayanmış Corolla E90 markalı ağ avtomobil görünür.

Mahnı siyahısı
--------------

Qeyd edilənlər istisna olmaqla bütün mahnılar Aleks Törner tərəfindən yazılmışdır. Musiqilər Arctic Monkeys tərəfindən bəstələnmişdir.

| № | Başlıq | Yazıçı(lar) | Müddət |
| --- | --- | --- | --- |
| 1. | "There'd Better Be a Mirrorball"  |   | 4:25 |
| 2. | "I Ain’t Quite Where I Think I Am"  |   | 3:11 |
| 3. | "Sculptures Of Anything Goes"  | Törner, Ceymi Kuk | 3:59 |
| 4. | "Jet Skis On The Moat"  | Törner, Tom Rouli | 3:17 |
| 5. | "Body Paint"  |   | 4:50 |
| 6. | "The Car"  |   | 3:18 |
| 7. | "Big Ideas"  |   | 3:57 |
| 8. | "Hello You"  |   | 4:04 |
| 9. | "Mr Schwartz"  | Törner, Rouli | 3:30 |
| 10. | "Perfect Sense"  |   | 2:47 |
| **Ümumi: 37:18** |

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-29.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-09-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-30.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-09-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-29.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-09-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-29.
5. ↑  *Nast, Condé.* "What is the car on the Arctic Monkeys' "The Car" album sleeve? An investigation". British GQ (ingilis). 2022-08-26. 2022-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-29.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | AllMusic · Discogs · MusicBrainz |
**Fordi yağlıağacı, Çin tunq ağacı** (*lat.* Aleurites fordii) - yağlıağac cinsinə aid bitki növü. Əsasən Çində dəniz səviyyəsindən 200-1500 m hündürlükdə, dağ yamaclarında, meşələrdə yayılmışdır.ABŞ-da mədəni şəraitdə geniş əkilib-becərilir. Bu növə Çində tunq ağacı da deyilir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündülüyü 8-13 m-ə çatan, açıq-boz qabıqlı, budaqları cərgələrlə yerləşən, seyrək çətirli, yarpağınıtökən ağacdır.Yarpaqları yumurtavari, uzanmış, ucu iti və 3 ayalı, qaidədən ürəkvarı və ya iki kəsimlidir, uzunluğu 10-12 sm, eni 6-18, bəzən 25 sm-dir, dərivaridiiir, qalın saplaqlıdır, üst tərəfdən tünd-yaşıl, alt tərəfdən bir qədər açıq rəngdədir.Cavan yarpaqların altı kürən, sıx tükcüklərlə örtülü, saplaqlarının uzunluğu 5-20 sm olur. Yarpağın saplağından qaidəsinə yaaxın olan hissədə 2 ədəd qırmızı rəngli vəz vardır.Çiçəkləri ağ ləçəkli, çoxçiçəkli süpürgəyə və ya çətirə toplanaraq budaqların uclarında yerləşmişdir.Bir və ya ikievlidir.. kasacıq 2-3 dilimlidir.Ləçəkləri 25-30 mm uzunluqdadır, enli yumurtavaridir, qaidədə bir qədər çəhrayıdır.Bunlar 1,5-3 sm uzunluqda olmaqla ağ və ya çəhrayı rəngdədir.Meyvəsi 5 sm-ə qədər diametrdə, iri, şar formasında, çəyirdəkli olub, xaricdən ətli qabığa malikdir.Toxumları yumurtavari, boz, yanlardan basıq və bərk qabıqlıdır, 2-3 sm uzunluqdadır. Zəhərlidir, mayda çiçəkliyir, sentyabr-oktyabr ayında bisə meyvəsi yetişir.Toxumlar vasitəsilə çoxaldılır.

Ekologiyası
-----------

Quraqlığa davamlıdır. İsti və işıqsevəndir, münbit torpaqlarda yaxşı bitir.Çox turşulu və kirəcli torpaqlarda bitmir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Lənkəranda 1935-ci ildən əkilib becərilir.

İstifadəsi
----------

Bakıda 1-2 illik bitkilər şaxtadan ziyan çəkir, meyvələri zəhərli oluğu üçün əhəmiyyətli deyildir. Tunqun meyvəsindən alınan yağdan lak, boya sənayesində istifadə olunur.

Şəkillər
--------

Məlumat mənbəsi
---------------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Vernicia fordii* | 
* Wikidata: Q1422363
* Wikispecies: Vernicia fordii
* AoFP: 97
* APA: 1859
* APDB: 107504
* APNI: 112851
* EoL: 1149441
* EPPO: ALEFO
* FNA: 242354016
* FoC: 242354016
* GBIF: 3074906
* GRIN: 320180
* iNaturalist: 170171
* IPA: 6592
* IPNI: 358198-1
* IRMNG: 10252499
* ISC: 4122
* ITIS: 505662
* IUCN: 147632137
* NCBI: 73154
* NZOR: 6262ae47-6570-4e02-a108-3188ad66c678
* NZPCN: 4890
* Plant List: kew-212845
* PLANTS: VEFO
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:358198-1
* SANBI: 588-1
* Tropicos: 12803531
* WCSP: 212845
* WFO: wfo-0000332485

 |
| *Aleurites fordii* | 
* Wikidata: Q38926734
* APDB: 107932
* APNI: 81271
* Ecocrop: 353
* GBIF: 3074907
* GRIN: 2189
* iNaturalist: 349294
* IPNI: 338506-1
* IRMNG: 11055325
* ITIS: 28207
* MoBotPF: 280083
* NZOR: 51db9ec1-bd83-412f-bdf6-80f6e6ea9b7a
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:60458103-2
* Tropicos: 12800003
* WCSP: 5925
* WFO: wfo-0000940762

 |

1. ↑  Nurəddin Əliyev. 
Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
2. ↑  
Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.
**Nou Neym Klub** (*ing.* No Names Club) və ya **Nou Neym Kilbörn** (*ing.* No Names Kilburn) — Londonun Kilbörn rayonunda yerləşən həvəskar keçmiş İngiltərə futbol klubu. Klubun oyun meydançası pis şəraitdə olduğu üçün onlara "Palçıqçılar" (*ing.* Mudlarks) ləqəbi verildi.

Klubun qeydə alınan ilk matçları 1863-cü ilin yanvar və aprel aylarında "Barns" klubu üzərində qələbə ilə başa çatan oyunlar idi. Klub 26 oktyabr 1863-cü ildə İngilətərə Futbol Assosiasiyasının 11 qurucu üzvlərdən biri idi və klubu İFA-nın ilk prezidenti seçilən klubun kapitanı Artur Pember təmsil edirdi. "N. N" İFA-nın qurucularından biri kimi müəyyən reputasiyaya sahib olsa da və 1866-cı ildə yalnız Assosiyasiyanın qanunları ilə oynayan 3 klubdan biri olsa da klub heç vaxt elit klublardan biri sayılmırdı və 1868-ci ildə Artur Pemberin mühacirətindən sonra kluba maraq azaldı. 1869–70 mövsümündə klub tez-tez yeni kapitan Tebbutt iştirak etmədən oynamaq məcburiyyətində qalırdı və klubun 5 fevral 1870-ci ildə "Apton Park" klubuna qarşı keçirdiyi və məğlubiyyətlə başa çatan son qeydə alınmış matçı zamanı yalnız yeddi oyunçusu oynamağa gəlmişdir.

Klub həmin ay İngiltərə Futbol Assosiasiyasının illik yığıncağına nümayəndə heyətini göndərmiş və 3 mart 1870-ci ildə "N. N"-nin iki oyunçusu İngiltərə ilə Şotlandiya arasında keçirilən ilk təmsilçi oyunda iştirak etmişdi, lakin sonradan dərc edilmiş matç siyahılarında klubun hər-hansı fəaliyyəti barədə bəhs olunmur və klub adına hər-hansısa əlavə nəticələr mövcud deyil. 1871-ci ildən etibarən klubun adı Futbol Assosiasiyasının üzvlərinin siyahısında hallanmır.

1871-ci ildə yaranan "Brondsbri" klubu "N. N"-nin dirçəlşi hesab olunurdu. və klubun adı tez-tez "Brondsbri N. N." kimi çəkilirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "match report". The Field. 7 December 1867.
2. ↑  "Football". Bell's Life in London: 7. 1863-04-12.
3. ↑  *Harvey, Adrian.* Football, the First Hundred Years: The Untold Story of the People's Game. Routledge. 2005. səh. 135. ISBN 978-0-415-35018-1. 2023-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-07.
4. ↑  "Meeting of Captains". Bell's Life in London: 10. 1863-10-31. 2021-08-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-07.
5. ↑  Along with Barnes and Crystal Palace: *Bell's Life in London and Sporting Chroncile* (2288): 7. 24 February 1866.
6. ↑  *Brown, Paul.* "Arthur Pember's Code". What A Howler. 26 September 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 September 2022.
7. ↑  "NNs 3-1 Old Bradfield". Sportsman: 3. 11 January 1870.
8. ↑  "match report". Sportsman: 3. 10 February 1870.
9. ↑  e.g. "Fixtures for March". Sportsman. London (773): 4. 1870-03-17.
10. ↑  *Brown, Tony.* The Football Association 1863-1883: A Source Book. Nottingham: Soccerdata. 2011. səh. 52. ISBN 9781905891528.
11. ↑  "news". Sportsman: 3. 1 November 1871.
12. ↑  "match report". Sportsman: 3. 23 December 1871.
Həyatı
------

Səid Məşədi Xəlil oğlu Haqverdiyev Cənubi Azərbaycanda yetişmiş tərəqqipərəst şairlərdəndir. Dilməqan şəhərində doğulmuşdur. Mədrəsədə oxumuş, ömrünün çox hissəsini Avropa ölkələrinə səyahətdə keçirmişdir.Osmanlı şəhərlərinə də səfərləri olmuşdur. Farsca, fransızca yaxşı savadı var imiş. Səyahət Səid Səlmasinin istər mədəni və istərsə məfkurəvi inkişafına çox böyük təsir etmişdir. Bir müddət Bakıda yaşamışdır. Vətəninə qayıtdıqdan sonra tərəqqi və mədəniyyət yolunda var qüvvəsi ilə çalışmış, öz xərci ilə Səlmasda məktəb açmış, "Şəfəq" adlı qəzet nəşr etdirmişdir. 1905-ci il inqilabı nəticəsində Cənubi Azərbaycanda əmələ gələn azadlıq hərəkatının fəal iştirakçılarından olmuşdur. Bakıda "Füyuzat" jurnalında yeni ruhda şeirlər çap etdirmişdir. Azərbaycan dilində ilk dəfə sonet yazan şairdir.1909-cu ildə Xoy şəhərinə mətbəə apararaq, orada yeni kitabların nəşrilə məşğul olmuşdur. Həmin il fevralın 24-də irticaçılar tərəfindən öldürülmüşdür.

"Ləyaliyi-iztirar", "Xiyali-mənfur" sonetlərində cəhalətdən, qəflətdən, zülmdən şikayət edən bir gəncin həsrətləri bədii təcəssümünü tapmışdır. Səid Səlmasi mütləqiyyəti, şərq cəhalətini tənqiddən başqa şeirlərinin bir qismində gələcəyə, azadlığa ümidini ifadə edir.

Məşrutə zamanında Qacar məclisinə seçilmiş nümayəndələr bu münasibətlə Təbrizdən Tehrana gedirkən, şair Azərbaycan məhbusları ilə, o cümlədən Əbdürrəhim Talıbov ilə görüşmüşdür. Bu hadisəni o şeirlərində sevinclə qələmə almışdır. O, ümid edir ki, hürriyyətpərəstlər istibdadın kökünü kəsmək, "zülm ağacını yıxmaq üçün" nə lazımsa edəcəklər:

Şad olur dil görüncə millətimin,  
 Bir böyük mərifətli əhrarın.  
Qət edirlər qələmlə rişəsini,  
Şəcəri-zülm olan məlainin…

S. Səlmasi bir sıra publisistik məqalələr də dərc etdirmişdir.

Haqqında ədəbiyyat. Bax: Əməkdar elm xadimi, prof. Hüseyn Həşimli. Səid Səlmasi. Bakı: Elm və təhsil, 2013, 228 səh. Həmin kitabda S. Səlmasinin şeir və məqalələrindən seçmələr, həmçinin müasirlərinin ona həsr etdiyi məqalə və şeirlər də çap olunmuşdur.

Yaradıcılığı
------------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------


Vikimənbədə ***Müəllif:Səid Səlmasi*** ilə əlaqəli məlumatlar var.

* Səid Səlmasi  (fars.)
**Nyuqat** (mac. Nyugat) — XX əsrin ilk yarısında təsis edilən Macar ədəbi jurnalı. Bu dövrdə yaşayan yazıçılara və şairlərə "Nyuqatın birinci /ikinci /üçüncü nəsli" kimi istinad edirlər.

Tarixi
------

Nyuqat jurnalı 1908-ci ildə təsis edilmişdir və ilk olaraq İqnotus, Erno Oşvat və Mikşa Fenyo tərəfindən redaktə edilmişdir. Jurnalda dərc olunan məqalələr üslubuna və məzmununa görə o zaman qərbi Avropada mövcud olan naturalizm, simvolizm və impressionizm cərəyanlarından ilhamlanmışdır.

Nyuqatın birinci nəslinə Endre Adi, Arpad Tot, Mihay Babiç, Dejö Kostolanyi, Dyula Yuhas, Deza Dyoni kimi şairlər, eləcə də, Dyula Krudi və Jiqmond Morits kimi roman yazıçıları daxildirlər.

Birinci Dünya müharibəsi dövründə solçu ədəbi dairələr tərəfindən sıxışdırılan Nyuqat jurnalı müharibə ilə əlaqədar olaraq bir sıra çətinliklərə məruz qaldı.

Nyuqatın ikinci nəslinə Lörints Sabo, Yosef Fodor və Dyörd Şarkozi daxildir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Mihály Babits". Encyclopædia Britannica. 5 August 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 November 2014.

Xarici keçidlər
---------------

* The entire contents of the NYUGAT literary and social review.
* NYUGAT Centenary (1908-2008) site in English/Hungarian.
* NYUGAT Centenary exhibition Arxivləşdirilib 2009-02-01 at the Wayback Machine
**Anti-federalizm** 18-ci əsrin sonlarında ortaya çıxan və daha güclü ABŞ federal hökumətinin qurulmasına qarşı çıxan və daha sonra 1787-ci il Konstitusiyasının ratifikasiyasına qarşı çıxan siyasi hərəkat idi. Konfederasiya və Daimi Birlik Maddələri adlanan əvvəlki konstitusiya əyalət hökumətlərinə daha çox səlahiyyətlər verirdi. Virciniyadan olan Patrik Henrinin başçılıq etdiyi anti-federalistlər, digər məsələlərlə yanaşı, o zamanlar yenilik olan prezident ofisinin monarxiyaya çevrilə biləcəyindən narahat idilər. Konstitusiya ratifikasiya edilib və Konfederasiya Maddələrini əvəz etsə də, anti-federalist təsir Bill Hüquqlarının qəbuluna kömək etdi.

Tarix
-----

Amerika İnqilabı zamanı və dərhal sonra, federal termini müstəmləkə ittifaqını və Konfederasiya Maddələrinə əsasən qurulan hökuməti dəstəkləyən hər hansı bir şəxsə tətbiq edildi. Müharibədən sonra Maddələrə əsasən milli hökumətin çox zəif olduğunu hiss edən qrup Federalist adını mənimsədi. Tarixçi Cekson Turner Main yazırdı: "Onlar üçün "federal prinsiplər" adamı "federal tədbirləri" təsdiqlədi, yəni Konfederasiya Konqresinin çəkisini və nüfuzunu artıran və ya təsirini genişləndirən tədbirlər".

Federalistlər Məqalələrə düzəlişlər etmək üçün hərəkət etdikdə, nəticədə Konstitusiya Konvensiyasına səbəb oldular, anti-federalist termini ilə etirazlarını bildirdilər. Doğrudur, ya yox, bu termin həm Konqresə müxalifəti, həm də qeyri-vətənpərvər motivləri nəzərdə tuturdu. Anti-federalistlər əsl Federalist olduqlarını iddia edərək bu termini rədd etdilər. Onlar həm yazışmalarında, həm də yerli qruplarında bu termini tutmağa çalışırdılar. Məsələn, anonim bir anti-federalist ictimai yazışmalarını "Federal Fermer" olaraq imzaladı və Konstitusiyaya qarşı çıxan Nyu York komitəsi "Federal Respublika Komitəsi" adlandırıldı, lakin federalistlər üstün oldular və Anti-federalist adı əbədi olaraq qaldı.

İstinadlar
----------

* *Lim, Elvin.* The Lovers' Quarrel: The Two Foundings & American Political Development. Oxford University Press. 2014. ISBN 978-0-1998-1218-9.
* *Amar, Akhil Reed.* In the Beginning // America's Constitution: A Biography. New York: Random House. 2005. ISBN 1-4000-6262-4.
* *Cornell, Saul.* The Other Founders: Anti-Federalism and the Dissenting Tradition in America, 1788–1828. The University of North Carolina Press. 1999. ISBN 0-8078-4786-0.
* *Harding, S. B.* Contest over the Ratification of the Federal Constitution in … Massachusetts. Harvard University Studies. 1896.
* *Libby, O.G.* Geographical Distribution of the Vote … on the Federal Constitution, 1787–1788. University of Wisconsin. 1894.
* *Rutland, Robert Allen.* The Ordeal of the Constitution: The Antifederalists and the Ratification Struggle of 1787-1788. Norman: University of Oklahoma Press. 1966.
* *Storing, Herbert J.* What the Anti-Federalists Were For: The Political Thought of the Opponents of the Constitution. University of Chicago Press. 1981. ISBN 0-226-77574-7.
**IV Mamiya** (*gürc.* მამია IV დადიანი) — Dadianilər sülaləsindən olan Meqreliya knyazı. 1573-1578-ci illərdə və 1582-1590-cı illərdə hakimiyyətdə olmuşdur.

Həyatı
------

IV Mamiya Meqreliya knyazı I Levanın oğludur. Quriya knyazı Rüstəm Quriyelinin qızı ilə evlənmişdir. Atasının ölümündən sonra taxta böyük qardaşı III Georgi çıxsa da, IV Mamiya qardaşının hakimiyətini qəbul etməmişdir. Qardaşının düşməni olan Quriya knyazı II Georginin yardımı ilə 1573-1574-cü illərdə qardaşını hakimiyyətdən salmış və Meqreliya taxtına çıxmışdır. Qardaşı III Georgi isə Abxaziyaya qaçmışdır. III Georgi abxaz-çərkəz qüvvələrinin dəstəyi ilə taxtını geri almağa çalışsa da, buna müvəffəq ola bilmədi. Əlaçsız qalan III Georgi İmereti çarı II Georgidən vasitəçilik etməsini xahiş etmişdir. İmereti çarının köməyi ilə qardaşlar arasında sülh bağlandı və III Georgi yenidən Meqreliya taxtına çıxdı. IV Mamiyaya isə Çiladze ailəsinin xəzinəsi verildi.

Qardaşı III Georginin 1582-ci ildə ölümündən sonra IV Mamiya yenidən Meqreliya taxtına çıxmışdır. Bu dövrdə keçmiş müttəfiqi olan Quriya knyazı II Georgi IV Mamiyadan qardaşı oğlu Levanı həbsə atmasını istəmişdir. Həbsə düşmək istəməyən 5 yaşlı Levan qaçmaq istəyərkən pəncərədən düşərək həlak olmuşdur. Bunu bəhanə edən IV Mamiya Quriyaya hücuma keçdi. Döyüşdə məğlub olan Quriya knyazı II Georgi İstanbula qaçdı. Lakin sonradan II Georgi Osmanlıların dəstəyi ilə hakimiyyətini bərpa etdi və IV Mamiya tərəfindən dəstəklənən Vaxtanqı 1587-ci ildə taxtdan saldı.

Bundan sonrakı dövrdə Mamiya İmereti çarlığında öz hakimiyyətini yaymağa çalışdı. 1586-cı ildə Mamiyanın bacısı Marex İmereti çarı Levanla evlənmişdir. 1588-ci ildə Kartli çarı I Simonun İmeretiyə yürüş təşkil etdiyi dövrdə İmereti çarı Levan Mamiyadan yardım istəmişdir. Lakin Mamiya Quriya knyazlığı ilə münaqişədə olduğu üçün Levana yardım edə bilmədi. Bu hadisədən sonra Levan ilə Mamiya arasında münasibətlər pozulmuşdur. Levan I Simonun hücumunu dəf etdikdən sonra Mamiya ilə müharibəyə başlamışdır. Kutaisi yaxınlığında baş vermiş döyüşdə Mamiya qalib gəldi və Levanı əsir götürdü. Levan Şepi qalasında həbs edildi və 1590-cı ildə orada vəfat etdi. Mamiya özü də həmin ildə vəfat etdi. Ondan sonra hakimiyyətə kiçik qardaşı I Manuçar keçdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Grebelsky, P. Kh.; Dumin, S.V.; Lapin, V.V.* Дворянские роды Российской империи. Том 4: Князья Царства Грузинского [*Noble families of the Russian Empire. Vol. 4: Princes of the Kingdom of Georgia*] (Russian). Vesti. 1993. 46–47.
2. 1 2 3  *Bagrationi, Vakhushti.*  Nakashidze, N.T. (ed.). История Царства Грузинского [*History of the Kingdom of Georgia*] (PDF) (Russian). Tbilisi: Metsniereba. 1976. 134–136. 2014-02-22 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-11-30.
3. 1 2 3  *Rayfield, Donald.* Edge of Empires: A History of Georgia. London: Reaktion Books. 2012. 175–179. ISBN 1780230303.
**Karl Diyem**(d.  24 iyun, 1882,*Vürtsburq*- ö.  17 dekabr, 1962,Köln)— Almaniyanın idman administratoru, Berlin Olimpiya Oyunlarının Təşkilat Komitəsinin Baş Katibi və 1936 Yay Olimpiya Oyunlarının əsas təşkilatçısı idi.

O, xüsusilə Olimpiya oyunları sahəsində nüfuzlu idman tarixçisi idi. Karl Diyem 1936-cı ildə Yay Olimpiya Oyunlarını təşkil edəndə, Olimpiya məşəlinin estafeti ənənəsini yaradıb.

Məşəlin estafeti ideyasının irəli sürülməsi
-------------------------------------------

Məşəlin estafetini kimin irəli sürdüyü barədə həmişə mübahisələr olub. Rəsmi məlumatlara görə, Yay Olimpiya oyunlarının Təbliğat Komitəsində Təbliğat Naziri inzibatçı cənab Haeggert son həftələrdə oyunlar haqqında ictimai məlumatlılığı artırmaq və təbliğ etməyi yerinə yetirirdi. 1934-cü il Olimpiya konfransına görə Yunanıstana səfərində Diyem və Levald Almaniya keçiriləcək oyunlar üçün təmrtəraqlı tamaşanın yeni simvolunu kəşf etdilər. Bu Olimpiya məşəlinin estafetlə Yunanıstandan Berlinə gətirilməsi idi. Diyem həm də 1910-cu ildən şəhərlərarası yol ötürücü təşkilatında təcrübəyə malik idi.

Məşəlin estafeti on ildən də az müddətdə Faşist hökmranlağı altında olacaq ölkələr olan Bolqarıstan,Yuqoslaviya Macarıstan, Avstriya , Çexoslovakiyadan keçdi. Bu hadisə Leni Rifenştal və Alman sənayesinin liderlərinin iştirakı ilə Hitlerin sevimli rejissoru tərəfindən filmə çəkildi. İşıqlandırma güzgüləri *Zeiss* koorporasiyası tərəfindən hazırlandı, məşəllərin özü isə maqneziumlu ehtiyat yanacaqla təhciz edilmişdi. Məşəllər hər iki dünya müharibəsində Almaniyanı silahlandıran böyük polad və hərbi ehtiyyatlar konqlomeratı Krupp tərəfindən yaradılmışdı.

Estafetinin sonuncu mərhələsi oyunların açılış mərasimində stadionda alman elektrik mühəndisi və ölkə çempionu atleti Frits Şlingen tərəfindən Olimpiadanın məşəlini yandırması ilə başa çatıb. Şlingen əslində bu Olimpiada iştirak etmirdi,o da Reinştal kimi təşkilatçılar tərəfindən seçilmişdi. Diyem Fürerin sədri kimi açılış mərasimindən sonra Hitlerin qonaqlığında iştirak edirdi. Hitler stadionu addımlayıb keçən zaman beş yaşlı qız ona gülllərlə bəzədilmiş buket təqdim etdi. Bu uşaq Karl Diyemin qızı Gudrun idi.

Olimpiya Oyunlarının ev sahibi olan ölkəyə Yunanıstandan məşəlin estafetlə gətirilməsi ənənəsini o vaxtdan bəri hər Olimpiadada davam etdirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Carl Diem // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2  Carl Diem // Munzinger Personen (alm.).
3. ↑  "Origin of the Olympic Flame Tradition and the Nazi Origin of the Olympic Torch Relay". Avqust 12, 2012. 2021-11-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 may, 2014.
4. ↑  "The Olympic torch's shadowy past". 2008-04-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 may, 2014.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Karl Diyem ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Olimpiya məşəlinin estafetinin mənşəyi Arxivləşdirilib 2004-10-14 at the Wayback Machine
**Sant- Ambrodjo Florensiya** — Sant'Ambrogio, İtaliyanın Toskana bölgəsi, Florensiyadakı Roma Katolik kilsəsidir. Adını Müqəddəs Ambrozun şərəfinə almışdır.

Tarixi
------

Müqəddəs Ambrozun 393-cü ildə Florensiyada qaldığı yerdə tikildiyi iddia edilən kilsə ilk dəfə 998-ci ildə xatırlansa da, yəqin ki, daha qədimdir. Kilsə 17-ci əsrdə Covanni Battista Foggini tərəfindən yenidən tikilmişdir.

Rəvayətə görə, 30 dekabr 1230-cu ildə təmizlənməmiş bir stəkanda ertəsi gün kilsə keşişi Uguccione şərab deyil, qan tapdı. Bu Eucharistic möcüzəsi məbədi ziyarət yeri etdi.

İtalyan İntibah rəssamı və Mikelancelo Buonarrotinin çoxdankı dostu Françesko Qranaççi (1469–1543) bu kilsədə dəfn edilmişdir.

İncəsənəti
----------

Kilsə Andrea Orcagna, Agnolo Gaddi, Niccolò Guerini, Lorenzo di Bicci, Masaccio, Filippo Lippi, Sandro Botticelli, Alesso Baldovinetti, Fra Bartolomeo və Leonardo Tassini-yə aid çoxsaylı freskalar, qurbangahlar və digər sənət əsərlərinə malikdir.

Misericordia Kapellasındakı mərmər qurbangah Mino da Fiesole tərəfindən hazırlanmışdır; eyni kapellada Cosimo Roselli tərəfindən şərab fincanı möcüzəsi ilə bağlı hadisələri əks etdirən freska (1476) var.

Filippo Lippinin 1441–1447-ci illərdə kilsənin əsas qurbangahı üçün hazırlanmış "Məryəmin tacqoyma mərasimi" tablosu hazırda Uffizidədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Walks in Florence: Churches, Streets, and Palaces Arxivləşdirilib 2023-08-01 at the Wayback Machine, by Joanna Horner. Page 407.
2. ↑  JB Horner, page 408–409.
**Mütəşəkkil din**, **təşkilatlaşmış din** və ya **institusional din** — inanc sistemlərinin və ritualların sistematik şəkildə təşkil edildiyi və rəsmi şəkildə qurulduğu din. Mütəşəkkil din adətən rəsmi doktrina (və ya doqma), iyerarxik və ya bürokratik rəhbərlik strukturu və qayda və təcrübələrin kodlaşdırılması ilə xarakterizə olunur.

Tərifi
------

Mütəşəkkil din, xüsusilə antropologiya, sosiologiya və fəlsəfədə daha geniş din anlayışından fərqlənir. ABŞ filosofu Vilyam Ceyms mütəşəkkil dini özlüyündə dindən fərqli və ikinci dərəcəli hesab etmiş, onun haqqında danışarkən "bizim qəbul etdiyimiz mənada dindən kənarda teologiyalar, fəlsəfələr və kilsə təşkilatları ikinci planda inkişaf edə bilər" demişdir. Ceyms ardınca şərh etmişdir ki, "institusional din"in əsas elementləri "ibadət və qurban tanrının, yəni teologiyanın və mərasimlərin və kilsə təşkilatının xüsusiyyətləri üzərində işləmək üçün prosedurlardır".

Müasir dövrdə "din" termininin tərifi getdikcə qeyri-şəffaflaşır və "mütəşəkkil din"in tərifini çətinləşdirir. Beləliklə, antropoloqlar, ilahiyyatçılar və alimlər "təşkilat" ideyasını dinin özünün tərifinə daxil etməyə çalışmışdılar. Bunun bəzi nümunələri dini "mədəni sistem" olaraq təyin edən Klifford Girts tərəfindən verilən tərifdə tapılır. Bundan əlavə, Maks Veberin dinə verdiyi tərifi mütləq xristian tərifində deyil, hiss olunan dini qurumu təşkil edən mütəşəkkil iyerarxiya anlayışında israr edən "kilsə" ideyasını ehtiva edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *James, William.* Lecture II: Circumscription of the Topic // The Varieties of Religious Experience. Arc Manor LLC. 1902. 30–31.
2. ↑  *Geertz, Clifford.* Religion as a Cultural System (ingilis). Tavistock. 1966. 2023-08-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-29.
3. ↑  *Weber, Max.* The Sociology of Religion (ingilis). Beacon Press. 1993. ISBN 9780807042052. 2023-08-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-29.
**Ağ zoğal** (*lat.* Cornus alba) — bitkilər aləminin zoğalçiçəklilər dəstəsinin zoğalkimilər fəsiləsinin zoğal cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Təbabətdə yabanı halda Rusiyada, Yaponiyada, Çin və Koreyada çayların kənrlarında, kolluqlarda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 2–3 m-ə çatan, yarpağıtökülən dekorativ koldur. Budaqları nazik, elastik, əsasən al-qırmızı, qara-qırmızı, qırmızı-qonurdur. Cavan zoğları çox vaxt göyümtül tükcüklərlə örtülmüşdür. Yarpaqları tünd-yaşıl, alt tərəfi göyümtül-ağ, enli-yumurtavarı, bir az qırışlıdır, uzunluğu 1–2 sm-ə qədərdir. 2–3 yaşında çiçəkləməyə və meyvə verməyə başlayır. Yayın birinci yarısında bol çiçəkləyir. çiçəkləri xırda, ağ, kiçik qalxanşəkilli hamaşçiçəklərə yığılmışdır. Meyvələri payızda yetişir. Toxumla, kök zoğları, qələmlərlə asanlıqla çoxalır.

Ekologiyası
-----------

Soyuğa, istiyə, kölgəyədavamlıdır, torpağa tələbkar deyil, çox möhkəm və bərk oduncağına görə "buynuz" adlanır. Xüsusilə qulluq tələb etmir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Mərkəzi Nəbatat Bağında introduksiya edilmişdir.

İstifadəsi
----------

Canlı çəpərlərdə tək və qruplarla əkilmək üçün istifadə edilir. Dekorativ yarpaqları yayda ağımtıl-göy rəngli, payızda qırmızı-bənövşəyi və ya tünd-bənövşəyi rəngdə olur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q158228
* Wikispecies: Cornus alba
* BioLib: 40204
* EoL: 1277919
* EPPO: CRWAL
* EUNIS: 168424
* FoC: 242314415
* GBIF: 6427526
* GRIN: 11539
* iNaturalist: 124879
* IPNI: 330224-2
* IRMNG: 10212155
* ISC: 117390
* ITIS: 511438
* MoBotPF: 279370
* NBN: NBNSYS0000033585
* NCBI: 367337
* Plant List: kew-47268
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:330224-2
* Tropicos: 8700472
* WCSP: 47268
* WFO: wfo-0000924570

 |
**Pikkeringit** — monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: nadir.

Növ müxtəliflikləri
-------------------

Buşmenit (Mn – pikkeringit).

Xassələri
---------

Rəng – ağ, rəngsiz, sarımtıl, qırmızımtıl; Parıltı – şüşə, ipəyi; Şəffaflıq – qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 1,7-1,8; Sərtlik – 1,0-1,5; Ayrılma – {010} üzrə qeyri-mükəmməl; Sınıqlar – tikanlı; Başqa xassələr – büzüşdürücü dadı var; suda həll olur; Morfologiya – kristallar: iynəvari, sacabənzər; Mineral aqreqatları: lifli və qarışıq-lifli bütöv kütlələr, qabıqlar, radial-şualı, sferoidal, bəzən druza şəkilli əmələgəlmələr.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Sulfid yataqlarının oksidləşmə zonasında əmələ gəlir və adətən kəskin dəyişilmiş, alüminium oksidi ilə zəngin olan piritsaxlayan süxurlarda qeyd edilir. Mineralın əmələ gəlməsini palçıq vulkanları ilə də əlaqələndirirlər. Arid vilayətlər üçün səciyyəvidir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: melanterit, zəy, gips, yarozit, sərbəst kükürd, alunogen və b. Mineralın tapıldığı yerlər: İkike (Çili); Zallfeld və Lesten (Almaniya); Boya-Dağ (Türkmənistan). Azərbaycanda Bülüldüz sulfid təzahüründə (Laçın rayonu) qeyd edilmişdir.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) |

* General Pickeringite Information
Azərbaycanda zərb çalğı alətlərinin kökləri çox-çox qədimlərə, ibtidai yaşayış dövrlərinə gedib çıxır. Bu dövrlərdə insanlar müəyyən vasitələrlə ritmlər yaratmışlar. Belə vasitələrdən biri ayaqdöymə zərb üsulu idi ki, bu zaman qazılmış quyunun üzərinə quru ağac döşəyər, üstünü müxtəlif heyvan dəriləri ilə örtərək onu ayaqla döyəcləməklə çeşidli ritmlər alarlarmış. İlk zərb alətləri, çox güman ki, belə yaranmışdır.

İndi də zorxana oyunlarından birinin adı "Ayaqdöymə" adlanır. Azərbaycanda ən qədim insan məskənlərindən biri olan Qobustanda Cingirdağın ətəklərində on-on iki min il əvvəllərə aid edilən qaya rəsmləri ilə yanaşı, "Qaval daşı" adlanan böyük bir qaya parçası da vardır. Bu qayanı əl, ayaq və yaxud hər hansı bir cisimlə döyəclədikdə, qavalın tembrinə uyğun səslər alınır. Belə güman edilir ki, həmin qaya parçası ulu əcdadlarımız tərəfindən zərb aləti kimi istifadə olunduğundan bu günümüzə "Qaval daşı" adı ilə gəlib çatmışdır. Qaval daşı bu gün də zərb alətlərinə xas olan keyfiyyətlərini saxlamaqdadır. Zərb çalğı alətlərinin müxtəlif növləri Azərbaycan ərazisində tarixən çox geniş yayılmış və xalqımızın mədəni həyatında özünəməxsus rol oynamışdır. Alətşünaslığımızın səciyyəvi xüsusiyyətlərindən biri də onun zərb çalğı alətləri ilə zənginliyidir.

Hazırda musiqi sənətimizin inkişafında başlıca rol oynayan bir çox zərb alətlərindən geniş istifadə edilir. Bu alətlər, əsasən, 3 növə ayrılır:

1. Membranlı. Qrupa təbil, kos, qoşa nağara, nağara, dümbək və bu növ digər zərb alətləri daxildir.
2. İdiofonlu. Buraya kasa və saxsı qablar, müxtəlif növlü laqqutular, şax-şaxlar, zınqırovlar, qumrovlar və s. aid edilə bilər.
3. İdiomembranlı. Bu növ zərb alətlərinə qaval və dəf aid edilir.

Membranlı zərb çalğı alətləri arasında ən geniş yayılmışı nağaradır. Xalqımızın adət və ənənələrinin, toy-bayram şənliklərinin aparıcı çalğı alətlərindən sayılan nağaranın bir sıra növləri mövcuddur. Ölçüləri ilə fərqləndirilən bu növlər böyük nağara, cürə nağara, çiling nağara, qoltuq nağara, əl nağara adlandırılır. Bu alət, əsasən, iki quruluşda mövcuddur: birüzlü və ikiüzlü. Birüzlülərə qoşa nağara, nağarazən, təbil, dəf, qaval, ikiüzlülərə böyük nağara (kos nağara), cürə nağara və qoltuq nağara aid edilir. Nağaralar arasında ən çox yayılanı qoltuq nağara və qoşa nağara hesab edilir.

Zəngin və müxtəlif növlü zərb çalğı alətlərindən bir çoxu: təbil bas, dənbal, məzhər, təbil, qumrov, zil, dühul, zəng, zınqırov, kaman, sinc, davul, naqus, xalxal və başqaları musiqi mədəniyyətimizin inkişafı tarixində müstəsna rol oynamış, lakin bu günümüzə gəlib çatmamışdır.
**Natürmort** (*fr.* nature morte – cansız təbiət) — təsviri sənətdə (əsasən boyakarlıqda) janr. Vahid mühitdə qrup halında yerləşdirilən cansız əşyaların təsviri.

Kompozisiyanın detalı kimi natürmort motivlərinə Qədim Şərq, antik dövr və orta əsr incəsənətində təsadüf olunur. Müstəqil janr kimi XVI əsrin əvvələrində İtaliyada yaranmış, XVI əsrin sonu – XVII əsrin əvvəllərində Avropanın digər ölkələrinə yayılmışdır.

Hollandiyada V.Heda, A.Beyeren, V.Kalf (XVII əsr), Finlandiyada F.Sneyders, J.Feyt (XVII əsr), İspaniyada F.Surbaran (XVII əsr), Fransada J.B.S.Şarden (XVIII əsr), Rusiyada İ.T.Xrutski, K.A.Korovin (XIX əsr) natürmort janrının görkəmli nümayəndələridir.

Sovet boyakarlarından P.P.Konçalovski, .İ.Maşkov, M.S.Saryan və b.bu janrda fərqləniblər. Azərbaycanlı rəssamlardan Səttar Bəhlulzadə, Tahir Salahov, Mikayıl Abdullayev, Toğrul Nərimanbəyov, A.Cəfərov, Böyükağa Mirzəzadə, Tağı Tağıyev qiymətli natürmort nümunələri yaratmışlar.

Ədəbiyyat
---------

* ASE, VII cild, Bakı, 1983. səh. 167.
* Серов А. Этюды натюрморта // Художник. 1961, № 2. С.43-47.
* Тарасов Ю. А. Голландский натюрморт XVII века, Спб, 2004 г.


Vikianbarda Natürmort ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Qalxan** – ox, qılınc və başqa silahlardan qorunmaq üçün bir savaş vasitəsidir. Ən köhnə qalxanlar ağacdan düzəlirdi, lakin daha sonra dəmir, polad və başqa materiallardan da istifadə edilirdi. Müasir zamanda gülləkeçirməz şüşədən düzələn qalxanlara da rast gəlmək olar.

Qalxanlar qədim zamanlarda meydana çıxmış, lakin son orta əsrlərdə zirehlərin təkmilləşdirilməsi və qılıncoynatmaların inkişafı səbəbindən onların əhəmiyyəti azalmışdır. Odlu silahların yayılması ilə qalxanlar tədricən döyüş əhəmiyyətini itirmişdir. Lakin sonrakı dövrdə Avropa ölkələrində dekorativ qalxanların istehsalına başlanılmışdır. (Bunlar orta əsr qalxanlarının bənzəri idi, lakin praktiki istifadə üçün nəzərdə tutulmamışdı - əsasən aristokratların qalalarında və saraylarında otaqların bəzədilməsinə xidmət edirdi). Birinci Dünya Müharibəsi zamanı, mövqe savaşı şəraitində, piyadaları qorumaq üçün yenidən metal qalxanlar geniş yayılmışdır. Son zamanlar hüquq-mühafizə orqanlarının xüsusi birləşmələrində küçə asayişi, kiçik hücum hərəkətləri və s. bərpa edilərkən qalxanlardan istifadə olunur.

Tarixi və təsnifatı
-------------------

Qalxanlar bəşəriyyətə qədim zamanlardan məlumdur, onlar Avstraliya aborigenlərinin, buşmenlərin, Amerika hindularının qayaüstü rəsmlərində əksini tapmışdır. Lakin qalxanlara Paleolit ​​dövründə (12-15 min il və ondan əvvəl) rast gəlinmir.
Tarixi qalxanları təxminən beş növə bölmək olar: ibtidai, qədim, kiçik (qılıncoynatma), adi və böyük (stasionar).

İstinadlar
----------
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Evdə tək.

**Evdə tək 5: Bayram soyğunu** — 2012-ci ildə çəkilmiş ABŞ və Kanada filmi.

Məzmun
------

Finn (Kristian Martin) və ailəsi California gedirlər və Milad mövsümü ərzində yeni evlərinə yerləşirlər.10 yaşlı Finn Bakster (Kristian Martin) və onun bacısı, Aleksis (Codel Ferland), onların valideynləri Kurtis (Daq Murri) və Keitrin (Elli Harvi) isə xarici dünyada özlərini təcrid texnologiyaları var.Finn alış-veriş edərkən, Sinklair (Malkolm MkDovell), Cessika (Debi Mazar) və onların yeni kasa hırsızı Huyus (Eddi Steplis) ibarət oğru bir qrupun planları uzun vaxtdan itirilmiş $ 85 milyon dəyərində olan Edvard Maç portretin tapmaq idi.Bunu 
Finn (Kristian Martin) təsadüfən eşidir.Bu portret Bodrumda gizlədilmişdi. Gecə, Kurtis (Daq Murri) və Keitrin (Elli Harvi) yeni boss, cənab Karson (Edvard Asner) tərəfindən çağırılır.Bundan sonra təsadüfən Aleksis (Codel Ferland) bodrumda bağlı qalır.Sonra isə oğrular evə soxulurlar və Finn (Kristian Martin) onlara qarşı planlar qurur.Oğruları portreti oğurlamağa imkan vermir və onları bodrumda bağlı qoyur.Daha sonra Aleksis (Codel Ferland) oradan çıxa bilir.Sonda isə, Finn atası Kurtis (Daq Murri) və anası Keitrin (Elli Harvi) və onlardan narahat olduqlarına görə geriyə evə qayıdırlar.

Rollarda
--------

| Aktyor | Rol | Mövqeyi |
| --- | --- | --- |
| Kristian Martin | Finn Bakster | Kurtis və Keitrinin oğlu |
| Eddi Steplis | Mr.Huyus | Portreti oğurlamağa çalışan oğru |
| Debi Mazar | Cessika | Portreti oğurlamağa çalışan oğru |
| Malkolm MkDovell | Sinklaır | Portreti oğurlamağa çalışan oğru |
| Codel Ferland | Aleksis Bakster | Finnin bacısı |
| Daq Murri | Kurtis Bakster | Finin atası |
| Elli Harvi | Keitrin Bakster | Finnin anası |
| Edvard Asner | Mr.Karson | Milad şənliyinin rəhbəri |
| Piter DaKunha | Mason | Finnin dostu |
| Bill Turnbull | Simon | Finnin oyunda tanış olduğu dostu |

İstinadlar
----------

| ⛭Evdə tək filmləri |
| --- |
| Film | 
* *Evdə tək* (1990)
* *Evdə tək 2: Nyu-York sərgüzəştləri* (1992)
* *Evdə tək 3* (1997)
* *Evdə tək 4* (2002)
* *Evdə tək 5: Bayram soyğunu* (2012)

 |
**Mahmud Xudaverdiyev** (tacik :Махмуд Худойбердиев; 18 oktyabr 1964 – ehtimal ki, 2001) — Tacikistanda üsyançıların lideri. O, əvvəlcə Tacikistan prezidenti Emoməli Rəhmonun müttəfiqi olsa da, sonralar müxalifətçi olmuşdur. Xudaverdiyev Tacikistan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin keçmiş üzvü və Sovet Ordusunun keçmiş mayorudur. O, həmçinin Tacikistan ordusunun birinci briqadasının komandiri vəzifəsində çalışmışdır.

Həyatı
------

1964-cü il oktyabrın 18-də Qorqontəpə şəhərində inşaatçı ailəsində anadan olmuşdur. O, yarı özbək və yarı tacikdir. 1985-ci ildə Almatı Ali Ümumqoşun Komandanlıq Məktəbini bitirdikdən sonra Əfqanıstanda Sovet qoşunlarının məhdud kontingentinin tərkibində 70-ci Əlahiddə Mühafizə Motorlu Atıcı Batalyonunun 1-ci motoatıcı batalyonunun kəşfiyyat taqım komandiri kimi xidmət etmişdir. O, bu əsnada yaralanmışdır. 1990-cı ildə Tacikistana getmişdir. Xudaverdiyev Sovet İttifaqının yenidən qurulmasını dəstəklədiyini bildirmişdir.

Mükafatlar
----------

Xudverdiyev "Qırmızı ulduz" ordeni, "Şəxsi igidliyə görə" ordeni və "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Война и мир / Таджикский след". www.kommersant.ru (rus). 1997-01-28. 2021-05-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-14.
2. ↑  Uzbeks Chronology Arxivləşdirilib 2006-10-22 at the Wayback Machine Center for International Development and Conflict Management
3. 1 2  Uprising quashed in Tajikistan: Further cataclysms expected Arxivləşdirilib 2007-09-30 at the Wayback Machine The Jamestown Foundation
4. ↑  "Палач против Гитлера. Истории таджикских уголовников, дехкан и учителей, ставших командирами гражданской войны". Медиазона Центральная Азия (rus). 2023-02-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-05.
**Sibqat Həkim** (tatar. Сибгат Хәким; 4 (17) dekabr 1911, Kazan quberniyası – 3 avqust 1986, Kazan) — Sovet, tatar şairi. 1943-cü ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü. Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı. Rafael Həkimovun atasıdır.

Bioqrafiya
----------

Sibqat Həkim 4 dekabr 1911-ci ildə Kulle-Kimi kəndində (indiki Tatarıstan Respublikası, Ətnə rayonu, Kulle-Kiminskoye kəndində) kasıb kəndli ailəsində anadan olmuşdur. 1931-ci ildə Kazandakı işçilər fakültəsində oxumuşdur, sonra 1937-ci ildə məzun olduğu Kazan Pedaqoji İnstitutuna daxil olur.

1941-ci ildə Qırmızı Ordu sıralarına çağırılır, 1942-ci ilin mayından döyüş əməliyyatlarının iştirakçısı olur. Hərbi xidmətlərinə görə, 375-ci atıcı diviziyasının 1243-cü atıcı alayının taqım komandiri, leytenant Həkimov 1943-cü ilin avqustunda Qırmızı Ulduz ordeni ilə təltif edilmişdir.

1963-1967-ci illərdə Tatar MSSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin üzvü olmuşdur. 1965-ci ildə Rusiya Sosialist Federativ Sovet Respublikası Yazıçılar Birliyinin katibi olur.

Yaradıcılığı
------------

Həkimin ilk əsərləri 1931-ci ildə nəşr edilmişdir. 1938-ci ildə ayrıca şeirlər toplusu - "İlk mahnılar" (tatar. Беренче җырлар) nəşr olunur. 1939-1940-cı illərdə Q. Tukay haqqında yazdığı "Bir cüt dəfnə" (tatar. Пар ат) və "Bir şairin uşaqlığı" (tatar. «Шагыйрьнең балачагы»)) nəşr olunur. Müharibə və müharibədən sonrakı illərdə Həkim müharibə, qəhrəmanlıq, ön və arxa tərəfdəki istismar haqqında bir sıra əsərlər yazır. "Bağbanlar" (tatar. Бакчачылар), "Diklərdən" (tatar. Үрләр аша, "Drujba" neft kəmərinin inşası haqqında), "Duqa" (Böyük Vətən müharibəsi haqqında) şeirlərini qələmə alır. Həkim "Leninin Çağırışıyla" (tatar. Ленин фәрманы белән) və "Ürəyim Leninlə danışır" (tatar. Күңелем Ленин белән сөйләшә) şeir topluları yazır.

Mükafatları
-----------

Tatar MSSR xalq şairi (1986).

Qabdulla Tukay adına Respublika mükafatı (1960).

RSFSR-nin M. Qorki adına Dövlət Mükafatı (1970),

Lenin ordeni (15.12.1971),

"Oktyabr inqilabı" ordeni (16.12.1981),

II dərəcəli Vətən müharibəsi ordeni (11.03.1985),

Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni (06/14/1957),

Qırmızı Ulduz ordeni (23.08.1943),

digər medallar.

Xatirəsi
--------

Kazandakı Tatar qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

Kazanın Novo-Savinovski rayonundakı bir küçə onun adını daşıyır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Рафаэль Хакимов: «Үз кадеребезне белмибез» Arxivləşdirilib 2016-03-14 at the Wayback Machine // Татарская деловая газета etatar.ru
2. ↑  "Наградной лист на сайте Подвиг народа". 2021-01-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-09.
3. ↑  "Могила Хакима". 2018-08-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-09.