recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Dinamo»** — Rusiya Federasiyası, Başqırdıstan Respublikasının paytaxtı Ufa şəhərində yerləşən futbol stadionu. Stadion Ufa şəhəri, Marl Marks küçəsi, 2 ünvanında yerləşir.

Tarixi
------

Dinamo stadionu
Stadion keçmiş Uşakov parkı yerində inşa edilmişdir. Onun tkintisinə 1930-cu ildə başlanılmışdır. Rəsmi açılış isə 6 may 1936-cı ilə təsadüf edir. Sovet dönəmində stadionun adı dəfələrlə dəyişdirilmişdir. Adətən çətin tələffüz edilən adlar qoyulurdu. 
2007-ci ildə stadionda «№ 3 tikinti tryesti» tərəfindən bərpa işləri aparılmışdır.

2009—2015-ci illərdə Ufa FK-nun ev oyunlarını keçirdiyi stadion olmuşdur. Klub hazırda isə ey oyunlarnı Neftyanik stadionunda keçirir. Yeni qurulan futbol klubu ilk addımlarını bu stadiondan atmışdır. Stadion həmçinin bir çox yerli yarışlar üçün əsas mərkəz rolunu oynamışdır. Stadionun sağ tərəfində Başqırd Dram Teatrı yerləşir.

Xüsusiyyətləri
--------------

Stadionun azarkeş tutumu 4500 nəfərdir. Stadion 100x69 m ölçülərə malikdir. Burada süni örtükdən istifadə edilir. Ancaq qızdırıcı sistemi yoxdur.

Futbol sahəsi ilə yanaşı stadionun infrastrukturuna 400 metrlik qaçış zolağı, tennis kortları, üzgüçülük hovuzu, atəş qalereyası, otel, həmçinin 1000 nəfərlik idman zalı, konfrans zalı (100 yerlik) daxildir. Üzgüçülük hovuzu 25x14 m ölçüdədir. Uşaqlar akvaparklar belə vardır. Mərkəz fitness klubu, rəqs məktəbi, boks üzgüçülük, əlbəyaxa döyüş, tennis, stolüstü tennis, taekvondo, futbol, gimnastika və s dərnəklər vardır. Burada 1979-91 SSRİ hokkey çempionatlarının oyunları, 2009-cu ildə yanğınsöndürən-xilasedicilər arasında dünya çempionatı keçirilmişdir. 2007-ci ildən isə "Ural" voleybol klubunun Rusiya voleybol çempionatındakı ev oyunlarına sahiblik edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Чем нас встретит новый стадион «Динамо»". 2012-05-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-03.
2. ↑  "«Dinamo» stadionunda yeni qazon olacaqdır". 2012-06-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-03.

Mənbə
-----

* Dinamo stadionu (Ufa) Arxivləşdirilib 2016-04-06 at the Wayback Machine
**Otto Binsvanger** (*14.10.1852, İsveçrə, Münsterlingen – 16.7.1929, Kroyslingen*) — alman psixiatrı. L. Binsvangerin atası.

Fəaliyyəti
----------

Tibb təhsilini Haydelberq, Strasburq, Sürix Universitetlərində almışdır (1875). Vyanada T. Meynertin və Höttin gendə L. Mayerin (1827–1900) yanında psixiatriya üzrə ixtisaslaşmış və burada non-restraint (xəstənin sıxılmaması) sistemi ilə tanış olmuşdur. 1882–1921-ci illərdə Yena Universitetinin psixiatriya klinikasının professoru və direktoru işləmişdi. Psixi pozuntuların əsasını təşkil edən baş beyin funksiyalarının anatomik-fizioloji pozuntuları elmi fəaliyyətinin başlıca istiqaməti idi. 1895-ci ildə aterosklerotik ensefalopatiyanı (B. xəstəliyi) təsvir etmişdir. Əsərləri proqressiv iflic (1893), nevrasteniya (1896), epilepsiya (1899), isteriya (1904) və s. xəstəliklərə həsr edilmişdir. Populyar psixiatriya dərsliyinin (1904; 6-cı nəşr, 1923, E. Zimerinqlə birlikdə) müəllifidir. Avropa (o cümlədən Rusiya) və Amerikada ekspert və məsləhətçi kimi böyük nüfuz qazanmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 4-cü cild: Bəzirxana – Brünel (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2013. səh. 53. ISBN 978-9952-441-03-1.
**Adnan Ərsöz** (*türk.* Adnan Ersöz; 1917, Kadıköy, İstanbul ili – 13 oktyabr 1991, Göztəpə[d], İstanbul ili) — Türk generalı, Milli Kəşfiyyat Təşkilatı] rəhbəri.

Həyatı
------

1936-cı ildə Hərb Məktəbindən Kiçik leytenant olaraq məzun oldu. Türkiyə Silahlı Qüvvələrində müxtəlif addımlarda vəzifə yerinə yetirdikdən sonra 1963–1965 illəri arasında Tuğgeneral, 1965–1969-cu illər arasında Tümgeneral, 1969–1973-cü illər arasında General-leytenant, 1973–1977-ci illər arasında General rütbəsiylə xidmət gördü. Dövrün Quru Qoşunları Komandiri General Namiq Kamal Ərsun zərbə hazırlıqları içərisində olmaq səbəbiylə şəxsən Süleyman Dəmirəl tərəfindən təqaüdə göndərildi. Yerinə keçəcək komandir üçün Süleyman Dəmirəlin namizədi 3-cü Ordu komandiri Əli Fəthi Əsənər, Fəxri Korutürkün namizədi 1-ci Ordu komandiri Adnan Ersöz idi. 30 Avqusta qədər Adnan Ərsöz vəzifəyə vəkalət etmiş yerini Kənan Evrene təhvil vermişdir.

Təqaüdə çıxdıqdan sonra, 13 iyul 1978-ci il tarixində Milli İstihbarat Təşkilatı rəhbəri vəzifəsinə təyin edildi. 19 noyabr 1979-cu il tarixində vəzifəsindən istefa verdi. Məsləhətləşmə Məclisi Milli Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən Seçilən Üzvü (5 yanvar 1982 – 6 dekabr 1983) olaraq vəzifə yerinə yetirdi. İstanbul Göztəpədəki evində biri qadın üç adam tərəfindən silahlı hücuma uğrayaraq həyatını itirdi. Hadisəni, DEV-SOL boynuna götürdü.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Adnan Ərsöz biografiyası

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
**Adolf Holşteyn-Qottorp** (*alm.* Adolf I von Schleswig-Holstein-Gottorf‎; 25 yanvar 1526 – 1 oktyabr 1586, Qottorp sarayı[d], Şlezviq-Holşteyn) — birinci Holşteyn-Qottorp hersoqu, Oldenburq sülaləsinin Holşteyn-Qottorp xəttinin banisi.

Adolf Danimarka kralı I Fridrix və onun ikinci arvadı Pomeraniyalı Sofiyanın üçüncü oğlu idi. Fridrix oğlunu landqraf Hessenli Filippin sarayında təhsil almağa göndərmiş, Adolf dörd ili Filippin Kasseldəki qalasında keçirmişdir.

1544-cü ildə Adolf, qardaşları Hans və III Xristian Şlezviq və Holşteyn hersoqluqlarını öz aralarında bölüşdürmüşdülər. Adolf üçünün ən kiçiyi olduğu üçün ilk olaraq özü üçün bir hissə seçmişdir. O, Qottorp qəsrini dövlətinin paytaxtı seçdiyi üçün onun sülalə xətti Holşteyn-Qottorp adlandırılmağa başlamışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118812319 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
2. 1 2  *Lundy D. R.* Adolf Herzog von Holstein-Gottorp // The Peerage (ing.).
3. 1 2  Adolf // Dansk Biografisk Lexikon (dan.).

Xarici keçidlər
---------------

* Адольф Гольштейн-Готторпский в Allgemeine Deutsche Biographie
**Berlin Yəhudi Muzeyi** (*alm.* Jüdisches Museum Berlin‎) — Almaniyanın Berlin şəhərində iki min illik Alman yəhudilərinin xatirəsinə həsr olunmuş bir muzeydir. Muzey iki binadan ibarətdir. Birincisi, 18-ci əsrdə inşa edilən "Alman Kollegienhaus" adlı köhnə bir məhkəmə binasıdır. Digər bina muzey üçün xüsusi olaraq inşa edilmiş və Daniel Libeskind tərəfindən dekonstruktivizm üslubunda dizayn edilmiş yeni bir binadır. Berlin Yəhudi Muzeyi, Almaniyanın yenidən birləşdirilməsindən sonra Berlinin yenidən qurulması zamanı tamamlanmış ilk binalardan biridir. Muzey 2001-ci ildə rəsmi olaraq qapılarını ziyarətçilərin üzünə açdı.

Berlində anadan olmuş Prinston Universitetində professor olan və Cimmi Karterin ABŞ Prezidenti olduğu dövrdə ABŞ Xəzinədarlıq Departamenti vəzifəsini icra edən Maykl Blumenthal 1997-ci ildən bəri muzeyin müdiridir.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Jüdisches Museum Berlin" (İngilis dili). www.jmberlin.de. 17 fevral 2020 tarixində arxivləşdirilib.

Əlavə mənbələr
--------------

* *Daniel Libeskind — Jüdisches Museum Berlin,* by Elke Dorner. Berlin: Gebr. Mann Verlag, 3. Auflage 2006. (ISBN 3-7861-2532-5; German content)
* *The Last Jews in Berlin*, Leonard Gross (ISBN 0-553-23653-9)

Xarici keçidlər
---------------

* Muzeyin veb saytı
* EUGEN BÁRKÁNY: A PIONEER OF JEWISH HERITAGE PRESERVATION IN SLOVAKIA
* The Museum
**Rasional ədədlər** — müsbət mənfi kəsr ədədlə , tam ədədlər çoxluğu ilə birlikdə Rasional ədədlər çoxluğunu əmələ gətirir.Rasional ədədlər sonsuz dövri onluq kəsr şəklində olan ədədlərə deyilir. Yəni, istənilən natural ədəd, tam ədəd və kəsr ədəd rasionaldır.

Kəsr şəklində olan rasional ədədlərdə surətdə tam ədəd,məxrəcdə isə natural ədəd olur.

Rasional ədədlər nisbət kimi, yəni kəsr kimi göstərilə bilər.

Rasional ədədlər {\displaystyle {\frac {m}{n}}} şəklində göstərilə bilən ədədlərdir, burada {\displaystyle m} tam ədəd, {\displaystyle n} isə natural ədəddir. Rasional ədədlər çoxluğu {\displaystyle \mathbb {Q} } ilə işarə olunur. İstənilən tam ədəd həm də rasional ədəddir, çünki istənilən tam ədədi məxrəci natural ədəd olan kəsr şəklində göstərmək mümkün a. Rasional ədədlərə nümunə olaraq:⅝;0.15;5.6789(2333) göstərmək olar.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "http://e-derslik.edu.az/books/291/units/unit-1/page7.xhtml". e-derslik.edu.az. 2022-01-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-02.

Həmçinin bax
------------

* Həqiqi ədədlər

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Riyaziyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Zerən** - Talış mətbəxinə aid milli şirniyyat və ya milli çörək növü. Talışların ən qədim şirniyyat növü hesab edilir. Zerən digər şirniyyatlara nisbətdə müqəddəs hesab olunur. Daha çox çörək kimi istifadə olunur. İçliyi kətənin içliyindən azca fərqlidir. Təndirdə bişirilir.

Talış xalq adətlərinə görə zerən çörəyi, qırmızı lent əvəzinə, şal vasitəsi ilə gəlin köçən qızların belinə, göbək hissəsinə bağlanır. Gəlin ata evindən ər evinə gələnədək çörək gəlinin belində qalır. Adətlərə görə bu bolluq və bərəkət rəmzidir.

Xüsusən Astara və Lənkəran rayonlarının kəndlərində yeni tikilən evlərin bünövrəsinə bolluq-bərəkət rəmzi olan əşyaların və ya ərzaqların, metal pulların, duz, çörək, qənd, un və s. kimi şeylərin qoyulmasında, xüsusilə də yeni tikilən evə avadanlıqlarının və şirniyyat xonçasının kimin keçirməsi məsləsində bütün ciddiliyi ilə əməl edilən adətlər mövcud olmuşdur. Ev tikilib başa çatdıqdan sonra evə ilk gətirilən bərəkət rəmzi isə zerən çörəyi olmuşdur. Şirniyyat və çərəzlərlə dolu xonçanı mütləq ev sahibinin anası, anası sağ deyilsə mütləq öz qadını gətirməli idi. Bu adətlərə hələ də bəzi dağ kəndlərində ciddi əməl olunur.

Novruz bayramında milli şirniyyat hesab edilən şəkərbura və paxlavadan çox əsasən zerən, çanquru, halva, lökü bişirilir.

Başqa bir adətə görə bayram günlərində yaxınların məzarı üstünə mütləq zerən çörəyi aparılır. Ramazan bayramında un və düyü halvaları ilə yanaşı, zerən çörəyi bişirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Lerik mətbəxi". az.frisaga.com.  (#archive\_missing\_date) tarixində arxivləşdirilib.
2. 1 2  "Lerikdə təndirdə bişirilən "zeyran" çörəyinin dadı bir başqadır" (az.). www.cenub.arbtv.az. 2017-08-06 tarixində arxivləşdirilib.
3. 1 2 3  "Azsaylı Xalqların Folkloru. IV kitab" (PDF). folklor.az. 2021-07-23 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
4. ↑  "Azərbaycan Etnoqrafiyası. II cild" (PDF). elibrary.bsu.az. 2018-03-29 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib.

| ⛭Talış mətbəxi |
| --- |
| 

| Salatlar və qəlyanaltılar |
| --- |

 |
| 

| Turşular |
| --- |

 |
| 

| Şorbalar və həlimlər |
| --- |

 |
| 

| Kükülər |
| --- |
| Badımcan küküsü • Balıqlı kükü • Ət küküsü • Kartof küküsü • Qozlu kükü • Səbzi kükü |

 |
| 

| Ləvəngilər |
| --- |
| Badımcan ləvəngisi • Balıq ləvəngisi • Toyuq ləvəngisi |

 |
| 

| Kabablar |
| --- |
| Çölmək kababı • Tas kababı • Turşu kabab |

 |
| 

| Plovlar |
| --- |
| Boranı plov • Çəngüru • Çölmək plov • Daşma plov • Döşəmə plov • Giləşami plov • Kartof plov • Kəlləpaça plov • Qara plov • Lərgə plov • Mərci plov • Paxla plov • Süzmə plov |

 |
| 

| Xəmir xörəkləri |
| --- |

 |
| 

| Ət xörəkləri |
| --- |

 |
| 

| Balıq xörəkləri |
| --- |
| Balıq sırdağı • Girdəbic balıq • Qovurma balıq • Şor balıq |

 |
| 

| Şirniyyatlar |
| --- |
| Bişi • Çanquru • Qəndi külçə • Lənkəran külçəsi • Lökü • Məcüm halvası • Şorçörək • Zerən |

 |
Aşura deserti
Aşura desertləri
**Aşura pudinqi**(*türk.* Aşure) və ya **Nuh pudinqi**- taxıl,meyvə və qozkimilər qarışığından ibarət türk deserti. Aşura pudinqi, İslami təqvimin ilk ayı Məhərrəmin onunda və ya Aşura günü təklif edilir.

İnqredientləri
--------------

Aşura pudinqinin bir növ resepti yoxdur çünki regionlar və ailələr arasında reseptlər dəyişir.

Ənənəvi olaraq, ən azı yeddi inqredientdən ibarət olduqu deyilir. Bəziləridə "onuncu" mövzusuna uyğun ən azı on inqredientdən ibarət olduqunu deyirlər. Bunların arasında buğda, düyü, lobya, noxud, şəkər (və ya digər şirinləndiricilər), qurudulmuş meyvə və qozkimilərdən ad aparmaq olar buna baxmayaraq ki bir çox variantları var. Bir çoxlarıda pudinqin dərinliyinə artırmaq üçün portağal və limon qabığı əlavə edirlər. Küncüt toxumu, nar dənəsi, gülab və darçın kimi dadvericilər üzərinə qoyulur. Aşura pudinqinin bəzi reseptlərində mərciməkdə ələvə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ashure. Rumi Club" (PDF). 2018-12-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-02-21.
2. ↑  "Noah's Pudding. Rumi Club. University of Massachusetts" (PDF). 2018-12-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-11-25.

Xarici keçidlər
---------------

* İllik Nuh pudinqi günü Arxivləşdirilib 2007-09-29 at the Wayback Machine
**Aleksandr Motılyov** (*rus.* Александр Анатольевич Мотылёв, 17 iyun 1979 Rusiya) Rusiyalı qrossmeyster (2000).

Naliyyətləri
------------

2001-ci ildə o, Rusiya Çempionu olmaqla Şahmat aləmini təəccübləndirsə də, sonrakı illərdə nümayiş etdirdiyi laqeyd münasibət həm yaxşı, həm də pis nəticələrə gətirib çıxartdı.

2002-ci ildə Moskvada Rusiya Dünyaya qarşı adlı mötəbər turnirə dəvət alan Aleksandr yalnız 6 oyundan 1 xal topladı.

2004-cü ildə o, Tomskda təsnifat turnirində qalib gəldi və Rusiya Superfinalında uğurlu oyun nümayiş etdirdi.

2005-ci ildə 2-ci Sanjin Otel Kubokunda ikinci yeri tutdu (Harikrishnadan sonra) və həmin il yenidən Rusiya Superturnirinə vəsiqə qazandı, bu dəfə Kazanda keçirilən yarışın üçüncüsü oldu.

2006-cı ildə Wijkaan Zeedə keçirilən Corus "B" turnirində birinci yeri Maqnus Karlsenlə bölüşdürdü.

2009-cu ilin iyun ayında Rusiyanın Poikovsky şəhərində keçirilən 10-cu Poikovsky Karpov turnirinin qalibi oldu.

2001-ci il Komandalar arasında Dünya Çempionatının əsas oyunlarında Rusiyanı təmsil edərək, komandasının gümüş medal almasında oz töhfəsini verdi.

2014-cü ildə Avropa Şəxsi Çempionatın qalibi oldu. Həmin ilin aprelində keçirilən Şəmkir Beynəlxalq Şahmat Turnirinin B qrupunda ikinci yeri Motılyov, birinci yeri isə Pavel Elyanov tutdu.

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbarda əlaqəli media-fayllar

* Alexander Motylev. Chess-DB.com Arxivləşdirilib 2016-10-05 at the Wayback Machine  (ing.)
* Alexander Motylev. 365chess.com  (ing.)
* Alexander Motylev. fide.com  (ing.)
* Alexander Motylev. chessgames.com  (ing.)
* Alexander Motylev. chessclub.com  (ing.)

| ⛭Rusiya bayrağı Rusiya şahmatçıları |
| --- |
| Yaşayanşahmatçılar | 
Ernesto İnarkiyev |
Aleksandr Motılyov |
Aleksandr Qrişçuk |
Aleksandra Kostenyuk |
Pyotr Svidler |
Vasili Smıslov |
Vladimir Kramnik |
Sergey Karyakin |
Anatoli Karpov |
Nikita Vityuqov |
Yevgeni Tomaşevski |
Dmitri Andreykin |
Dmitri Yakovenko |
Yan Nepomnyaşşiy |
Vladislav Artemyev‎ |
Maksim Matlakov
 |
| Mərhumşahmatçılar | 
Aleksandr Alyoxin |
Mixail Botvinnik |
İvan Bukavşin
 |
**Həkəriçay su anbarı** — bildirildi ki, işğaldan azad olunmuş ərazilər həm təbii ehtiyatlar, biomüxtəliflik, meşə ərazilərinin bolluğu, həm də su ehtiyatları baxımından çox zəngindir. Azərbaycanda formalaşan su ehtiyatlarının təqribən 20 faizi məhz bu ərazilərin payına düşür.

Vəziyyəti
---------

Başlanğıcını Laçın rayonu ərazisindən götürən Həkəri çayının uzunluğu 113 kilometr, orta illik su sərfi saniyədə 10,7 kubmetrə yaxındır. Həkəridə tutumu təxminən 90 milyon kubmetr olan su anbarı tikməklə buradakı təmiz, genetik faydalı suyu 254 kilometr uzunluğunda magistral yolla Sabirabada qədər gətirmək mümkündür. Artıq bu sahədə müvafiq tədqiqatlar aparılıb. Hazırda layihənin texniki-iqtisadi əsaslandırılması həyata keçirilir.Qeyd edildi ki, "Həkəriçay" su anbarı içməli suyun toplanması üçün nəzərdə tutulur. Magistral üzərində nasos stansiyalarının tikilməsi ilə nisbətən hündür coğrafi ərazidə yerləşən 7 rayona suyun verilməsi planlaşdırılır. Layihənin istifadəyə verilməsi nəticəsində 3 milyona yaxın insanı içməli su ilə təmin etmək mümkün olacaq.

Həmçinin bax
------------

* Mingəçevir su anbarı
* Sərsəng su anbarı

Xarici keçidlər
---------------

* Laçın rayonunda "Həkəriçay" su anbarı layihəsi ilə tanışlıq

İstinadlar
----------

1. ↑  "İlham Əliyev Laçın rayonunda "Həkəriçay" su anbarı layihəsi ilə tanış olub". president.az. 2023-02-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-12-09.
**Ziyabil Məmmədov** (*azərb*. Məmmədov Ziyabil Ziyad oğlu‎; 19 dekabr 1991, Xanlar) — azərbaycanlı futbolçu. Hücumçu mövqeyində oynamışdır.

Bioqrafiyası
------------

Ziyabil 11 yaşında futbol oynamağa başlamışdır. Gəncənin "Spartak" komandasında məşqçi Əvəz Məmmədovun rəhbərliyi altında bu oyunun əsaslarına yiyələnmişdir. 16 yaşında Rövşən Əhmədov futbolçunun müəllimi olmuşdur. Daha sonra Arzu Mirzəyevin rəhbərliyi altında "Tim Gəncə" (*ing.* «Team Gandja») komandasının tərkibində həvəskarlar liqasında çıxış etməyə başlayıb.

Karyerası
---------

### Çempionat

O, futbolçu karyerasına 2009-cu ildə Bakının ÇSKA-nın əvəzedici komandasında çıxış etməklə başlayıb. Sonra hərbi xidmətlə əlaqədar futbolçunun karyerasında qısamüddətli fasilə yarandı. 2011-ci ildə isə Azərbaycan çempionatının Birinci Divizion klubu - Şəmkir FK-da debüt etdi. 2012-ci ilin yayında mövsümün sonunda Premyer Liqa klubu "Kəpəz"ə transfer oldu. Yarım mövsümü Gəncə təmsilçisində keçirdikdən sonra 2013-cü ilin yanvarında birinci liqada çıxış edən Bakının "Tərəqqi" klubu ilə müqavilə imzaladı. Həmin ilin yay transfer pəncərəsində o, "Zaqatala Simurq"un əvəzedici komandasına yer aldı və mövsümün yarısını da burada keçirdi

2014-cü ilin yanvarında "Kəpəz" klubuna qayıdıb. O vaxta qədər komanda artıq Birinci Divizionda oynayıb, lakin çempionatın nəticələrinə görə yenidən Premyer Liqada oynamaq hüququ qazanıb. 2015-ci ilin iyun ayında Gəncədə keçirilən seleksiya düşərgəsində Məhərrəm Hüseynov və Tural Rzayevlə birlikdə əsas komandaya cəlb olunan 3 futbolçudan biri olub. Lakin yeni müqavilə imzalanan digər iki futbolçudan fərqli olaraq, Məmmədovun müqaviləsi uzadılıb[4]. O, "Kəpəz"də 77 nömrəli forma altında oynayır.

### Kubok

Gəncə "Kəpəz" PFK-nın futbolçusu kimi Azərbaycan Kubokunda aşağıdakı oyunları keçirib:

| № | Tarixi | Raund | Klub | Rəqib | Liqa | Nəticə |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 22 oktyabr 2012 | Birinci raund - 1/16 final | «Qala» | «Kəpəz» | Birinci Liqa | 2 : 4 |

İstinadlar
----------

1. ↑  Azerbaijan I Divizion league table 2011/12 Arxivləşdirilib 2017-03-12 at the Wayback Machine (ing.)
2. ↑  "Kəpəz"dən 16 transfer — SİYAHI Arxivləşdirilib 2015-07-03 at the Wayback Machine (az.)
3. ↑  Azerbaijan,First-Division/2014-2015,Turan-Tovuz vs Kapaz PFK Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine (ing.)
4. ↑  Qala vs. Kapaz 2 — 4 Arxivləşdirilib 2014-04-17 at the Wayback Machine (ing.)

Mənbə
-----

* *Soccerway.com* saytında profili (ing.)
* Ziyabil Mammadov profile on transfermarkt.co.uk (ing.)

Xarici keçidlər
---------------

* APFL - Azərbaycan Peşəkar Futbol Liqasının saytında futbolçunun profili
* Ziyabil Mammadov Vereinsstationen als Spieler (alm.)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Soccerway · Transfermarkt (oyunçu) |
**Andraş Adoryan** (mac. Adorján András; 31 mart 1950, Budapeşt – 11 may 2023) — Macarıstan şahmatçısı, beynəlxalq qrossmeyster (1973), şahmat nəzəriyyəçisi və məşqçisi.

Həyatı
------

Andraş Adoryan 31 mart 1950-ci ildə Macarıstanın Budapeşt şəhərində anadan olmuşdur. O, 14 yaşında gənclər arasında Macarıstan çempionu, 19 yaşında gənclər arasında dünya çempionatının gümüş mükafatçısı, 20 yaşında gənclər arasında Avropa çempionu olmuşdur. Adoryan 1973-cü və 1984-cü illərdə ölkə çempionatlarının qalibi olmuşdur. O, 1979-cu ildə Riqada keçirilən zonalararası turnirdə III–IV yerləri tutaraq abituriyentlərin yarışmasında iştirak etmək hüququ qazanmışdır. Adoryan növbəti il dörddəbir finalda Robert Hübnerə 4,5:5,5 hesabı ilə uduzmuşdur. O, ir sıra böyük beynəlxalq turnirlərin qalibidir. Qara fiqurları ifa etmək öhdəliyi ilə tanınır. O, bu mövzuda fikirlərini "*Qara yaxşıdır!*" (1988) və "*Qara hələ də yaxşıdır!*" (2004) adlı kitablarında qeyd etmişdir. O, Anatoli Karpovla oyunlarda (1984–1986) Harri Kasparovun köməkçilərindən biri olmuşdur. "*Hara gedirsən, Harri?*" (1989) kitabının müəllifidir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  ratings.fide.com (ing.).
2. 1 2 3 4  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #11159121X // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
3. 1 2  Meghalt Adorján András.
4. ↑  *FİDE* FIDE Standard Ratings as of 31 March 2021. 2021.
5. ↑  Энциклопедический словарь. 2009. АДОРЬЯН Андраш.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Andraş Adoryan ilə əlaqəli mediafayllar var.

* András Adorján at 365Chess.com
* Chessville Interview with András Adorján

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | 365chess · Chess DB · Chess Games · Chess Tempo · ФИДЕ |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNE: XX1119896 · GND: 11159121X · ISNI: 0000000078228639 · LCCN: n90713974 · NTA: 074454439 · NSZL: 000000001749 · VIAF: 32626663 · WorldCat VIAF: 32626663 |

 |
XX əsrin əvvələrinə kimi Qərbi ermənicənin danışıldığı regionlar.
**Qərbi ermənicə**, **Türkiyə ermənicəsi** və ya **İstanbul ermənicəsi** (*erm.* Արեւմտահայերեն) — hind-Avropa dili olan iki müasir erməni ləhcəsindən biridir. 1915-ci ilə qədər bütün Mərkəzi, Şərq və Cənub-Şərqi Anadolu Bölgələrində danışılırdı. 1915–1917-ci illərdə Erməni deportasiyası və xarici ölkələrə mühacirət səbəbi ilə hal-hazırda əsasən erməni diasporu tərəfindən danışılır. Türkiyədə, İstanbuldakı ermənilərin cüzi bir hissəsi bu dildə danışır. Türkiyədə erməni dili (Qərbi erməni ləhcəsi) bugünkü erməni cəmiyyətində yalnız kiçik bir azlıq tərəfindən danışılır. Əsas dil olaraq türk dilinin erməni dilinin yerini almasına görə Türkiyədə erməni dili məhv olma prosesinə daxil olmuş və YUNESKO Türkiyədə erməni dilini dünya illik "Atlas of the World's Languages in Danger" (Təhlükədə olan Dünya Dilləri Atlası)na əlavə etmiş və burada Qərbi Erməni ləhçəsini "definitely endangered language" ("mütləq nəsli kəsilməkdə olan bir dil") kimi xarakterizə etmişdir.

Erməni diasporundan olan bəzi danışanların Ermənistana və Ermənistanın işğalı altında olan Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ bölgəsinə köçürülməsinə görə də burada bir az danışılır; lakin Şərqi ermənicə Ermənistanda daha çox yayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "UNESCO Culture Sector, UNESCO Interactive Atlas of the World's Languages in Danger, 2009". 2009-06-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-16.
2. ↑  UNESCO: 15 Languages Endangered in Turkey, by T. Korkut, 2009
3. ↑  ""Review of Istanbul's Armenian community history"". 2015-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-16.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | GND: 4471424-5 |
**Elmira Mirzəyeva** (*rus.* Эльмира Мирзоева; doğ. 2 noyabr 1981, Moskva, Rusiya SFSR, SSRİ) — Rusiya şahmatçısı. Qadınlar arasında beynəlxalq qrossmeyster (2002). İdman jurnalisti, Ümumrusiya Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətinin şahmat şərhçisi.

Həyatı
------

### Erkən illəri

Elmira Mirzəyeva 1981-ci il noyabrın 2-də Moskva şəhərində azərbaycanlı ailəsində anadan olub. Əslən Gəncəlidir. Elmiranın özündən böyük Gülnarə adında bacısı və özündən kiçik Nizami adında qardaşı var. Qardaşı şair Nizami Gəncəvinin şərəfinə adlandırılıb.

### Şahmat

1995-ci ildə məktəbli qızlar arasında mütləq Moskva çempionu olub. 1996-ci ildə o, Kaluqa şəhərində keçirimiş Rusiya birinciliyinin finalında 16 yaşa qədər qızlar arasında Rusiya çempionu adını qazanıb. 1996-cı ilin oktyabr-noyabr aylarında İspaniyada keçirilmiş yeniyetmələrin dünya birinciliyində Rusiya yığmasının heyətində çıxış edib. 1998-ci ildə qadınlar arasında blits üzrə Moskva çempionu, bir il sonra isə qadınlar arasında blits üzrə Rusiya Kubokunun sahibi olub.

2008-ci ildə şahmat üzrə jurnalistlər arasında qeyri-rəsmi dünya çempionatının qalibi olub.

2011, 2012, 2013 və 2014-cü illərdə "Moskva open" beynəlxalq şahmat festivalının mükafatçısı olmuşdur.

### Jurnalistika

2003-2004-cü illərdə "7TV" telekanalının xüsusi müxbiri işləyib. 2004-2006-cı illərdə "Sport" kanalının müxbiri və şahmat şərhçisi olmuşdur. 2005-2006-cı illərdə "Sport" telekanalında yayımlanmış "Alp dağlarında şahmat" və "Şah və ya mat" proqramlarının müəllifi və aparıcısı olmuşdur. 2006-cı il Turin Qış Olimpiya Oyunlarında "Sport" telekanalının xüsusi müxbiri kimi çalışıb. 2008-ci ildən 2010-cu ilə kimi "NTV+Sport" və "NTV+Futbol" kanallarında "Xəbərlər" informasiya proqramının apacısı işləyib. 2006-cı ildən günümüzədək "Mayak", "Vesti Ef Em" və "Rusiya Radiosu"nda informasiya proqramının aparıcısı və şahmat şərhçisi işləyir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "О Себе". Elmirachess.com. 2022-01-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-15.
2. ↑  "Эльмира Мирзоева" (rus). radiomayak.ru. 20.07.2013. 2014-11-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-17.
3. ↑  "Azərbaycanlı Elmira Mirzəyeva şahmat üzrə Moskva çempionu olub" (az.). AZƏRTAC. 2017-04-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-15.
4. 1 2 3  "Эльмира МИРЗОЕВА: "Для России Азербайджан стал серьезным конкурентом во многих видах спорта"" (rus). Extratime.az. 2011-10-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-28.
5. 1 2 3 4  "Эльмира Мирзоева" (rus). Chess-portal.net. 2020-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-15.

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbarda əlaqəli media-fayllar

* FIDE Chess profili
* Elmira Mirzoeva. Chess-DB.com Arxivləşdirilib 2016-07-13 at the Wayback Machine  (ing.)
* Elmira Mirzoeva. Chessgames.com  (ing.)
* Elmira Mirzoeva. 365Chess.com  (ing.)
* Rusiya Şahmat Federasiyasının saytında bioqrafiyası  (rus.)
**Nodirbek Abdusəttorov** (özb. Nodirbek Abdusattorov; 18 sentyabr 2004, Daşkənd) — Özbək şahmatçısı, qrossmeyster (2017). Sürətli Şahmat üzrə Dünya Çempionu (2021).

Nailiyyətlər
------------

29 oktyabr 2017-ci ildə 13 yaş 1 ay 11 günlük ikən şahmat üzrə qrossmeyster olub. O vaxta qədər yalnız bir şahmatçı — Sergey Karyakin daha erkən yaşda qrossmeyster olmuşdur. 2021-ci ilin yanvarına olan məlumata görə, Abdusəttorov şahmat tarixində beşinci ən gənc qrossmeyster olmuşdur .

2021-ci ilin dekabrında Varşavada Abdusəttorov Karlsen və Nepomnyaşşiy kimi şahmatçıları məğlub edərək Sürətli Şahmat üzrə ən gənc dünya çempionu olmuşdur.

Karyerası
---------

2012-ci ildə Sloveniyanın Maribor şəhərində 8 yaşlılar arasında keçirilən şahmat üzrə dünya çempionatının qalibi olub.

2014 -cü ildə 9 yaşında olarkən, Andrey Jiqalko və Rüstəm Xusnutdinov kimi qrossmeysteri məğlub etmiş və klassik şahmat partiyalarında qrossmeysterlərə qalib gələn ən gənc şahmatçılardan biri olmuşdur.

2015-ci ilin aprelində 11 yaşında FİDE-nin ən yaxşı 100 yeniyetmələr siyahısına daxil olaraq bu siyahıya daxil olma yaşına görə rekord vurmuşdur.

2015-ci ilin noyabrında Porto- Karasda keçirilən gənclər arasında dünya çempionatında 11 baldan 8½ xal toplayaraq dördüncü olmuşdur.

2017-ci ilin oktyabrında Çiqorinin xatirə turnirində 9 baldan 6½ bal toplayaraq üçüncü yeri tutdu. Bu turnirdə Nodirbek öz reytinqini 2500 baldan yuxarı qaldırdı və qrossmeyter normasını yerinə yetirdi.

Dekabr 2021-ci ildə tay-breyk oyunlarında Yan Neponmişşiyi məğlub edərək sürətli şahmat üzrə dünya çempionu olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  ratings.fide.com (ing.).
2. ↑  *FİDE* FIDE Standard Ratings as of 31 december 2023. 2023.
3. ↑  "17-летний Нодирбек Абдусатторов выиграл чемпионат мира по быстрым шахматам". // Chess-News. 2021-12-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-29.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Foto, video və audio | Instagram · YouTube |
| Tematik saytlar | 365chess · Chess DB · Chess Games · Chess Tempo · ФИДЕ |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
**Peter Leko** (mac. 'Lékó Péter', 8 sentyabr 1979, Subotiça, Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikası) — Macar şahmatçısı, qrosmeyster.

İlk dəfə 1999-cu ildə FİDE Dünya Çempionatında iştirak edib və dörddə bir finala qədər irəliləyib.

2000-ci ildəki Dünya Çempionatında isə üçünçü raundda Xalifman tərəfindən məğlub edilmişdir.

2002-ci ilin iyununda keçirilən Dortmund Chess Meeting turniri iki hissədən ibarət idi. Hər qrupdan ilk iki yeri şahmatçılar daha sonra ən güclünü müəyyən etməli idi.Leko B qrupundan final matçlarına vəsiqə qazandı və daha sonra Aleksey Şirov üzərində qələbə qazanaraq finalda Veselin Topalovla görüşdü. Həmin oyunda 2.5-1.5 hesabı ilə qələbə qazanaraq Vladimir Kramniklə matç oynamaq hüququ əldə etdi. Bu uğur Macar komandasının Olimpiadada gümüş medal qazanması ilı əvəz olundu.

2003-cü ildə keçirilən Linares turnirinin qalibi oldu. Kramniklə Klassik Dünya Çempionatının matçın nəticəsi 7:7 oldu və Kramnik öz titulunun qorumuş oldu.

2008-ci ildə şəxsi hesabda birinci lövhədə qızıl medal qazandı.

2013-cü ilin Dünya Kubokunda 0.5-1.5 hesabı ilə Julio Granda-ya məğlub oldu. Sonuncu Olimpiadada komanda hesabında gümüş medal qazandı

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbarda əlaqəli media-fayllar

* Peter Leko. Chess-DB.com Arxivləşdirilib 2016-03-16 at the Wayback Machine  (ing.)
* Peter Leko. 365chess.com  (ing.)
* Peter Leko. fide.com  (ing.)
* Peter Leko. chessgames.com  (ing.)
* Peter Leko. chess24.com  (ing.)

| ⛭Macarıstan bayrağı Macar şahmatçıları |
| --- |
| Yaşayanşahmatçılar | 
Peter Leko
 |
| Mərhumşahmatçılar | 
 |
**Pol Petroviç Keres** (est. Paul Keres; 7 yanvar 1916, Nаrvа, Petroqrad quberniyası, Rusiya imperiyası — 5 iyun 1975, Helsinki, Finlandiya) — Estoniya və Sovet şahmatçısı. Pol 1930-cu illərin ortalarından 1960-cı illərin ortalarına qədər dünyanın top oyunçuları arasında olub.

Keres dünya çempionatında 5 dəfə az fərqlə çempionluq şansını qaçırıb. O 1938-ci ildə AVRO turnirində qalib gəldi hansi ki, bu ona Aleksandr Alyoxinlə yarışma imkanı yaratdı. Amma İkinci Dünya Müharibəsi görə oyun keçirilmədi. Müharibədən sonra Keres 4 dəfə ardıcıl Namizədlər Turnirində ikinci yeri tutdu.

Bu və digər nəticələr ərzində bəzi şahmat tarixçiləri hesab edirdilər ki, dünya çempionu olmayan ən güclü oyunçudur və tarixin ən böyük oyunçularından biridir. Ona "Pol İkinci", "Əbədi İkinci", "Şahmatın Şah Şahzadəsi (Şeyxi)"("The Crown Prince of Chess") ləqəbi verilmişdir. Keres Viktor Korçnoy və Aleksandr Belyavskiy ilə yanaşı doqquz dünya çempionuna tarixdə hamıdan çox sözsüz qalib gəlib.

Erkən həyatı
------------

Keres şahmatı ilk dəfə atasından və böyük qardaşı Haralddan (sonra görkəmli fizik öz tələbələrinə: "Mən Polun qardaşı deyiləm, Pol mənim qardaşımdır" zarafatla deyir) öyrənir. Yaşadığı kiçik şəhərdə şahmat ədəbiyyatının az olmasında görə Pol şahmat notasiyasi (şərti işarələr, fiqurların yazılışı) haqqında gündəlik qəzetdəki şahmat məsələri və yığılmış 1000 oyunlar əlyazma kolleksiyasından öyrənir. İlk günlərində, o brilliant və kəskin hücüm üslübü üçün tanınırdı.

Keres 3 dəfə Estoniyanın məktəbli çempionu olur (1930, 1932, 1933). Onun oyunları məktəbdə oxuyan zaman yazışmalı şahmatdan (correspondence chess) sonra püxtələşir. Təxminən 500 yazışmalı şahmat oynayır, birinci mərhələdə 150 yazışmalı oyun eyni zamanda olur. 1935-ci ildə Pol Beynəlxalq Fernschachbund (IFSB) beynəlxalq yazışmalı şahmat çempionluğunu qazanır. 1937-ci ildən 1941-ci ilə qədər Tartu Universitetində riyaziyyat təhsil almış və bir neçə universitet daxili yarışlarda iştirak edir.


1. ↑  OlimpBase (ing.).
**Ruslan Ponomariov** (*rus.* Руслан Пономарьов; 11 oktyabr 1983, Qorlivka, Donetsk vilayəti) — Ukrayna şahmatçısı. 2007-ci ilin yanvarında FİDE-nin reytinqində 2723 xalla 14-cü yerdə, Ukraynada isə Vasili İvançukun ardından 2-ci yerdə idi.

Uğurları
--------

### 1983–2002

Ponomariov Ukraynanın Qorlivka şəhərində anadan olmuşdur. 1994-cü ildə 12 yaşlılar arasında Dünya çempionatında 3-cü yeri qazanmışdır. Bir il sonra isə bu turnirdə birinci olmuşdur. 1996-cı ildə cəmi 12 yaşında ikən 18 yaşlılar arasında Avropa çempionu titulunu qazanmışdır. 2 il sonra "Qrandmaster" titulu almışdır. Ponomariov indiyə qədər bu titulu qazanan ən gənc şahmat oyunçusudur.

Digər diqqət çəkən uğurları arasında 1998-ci ildə Donestk bölgəsi çempionluğu, Avropa Klub Kuboku 2000 turnirində 5/7-lik nəticəsi, Torshavn 2000 turnirində 7,5/9-lik nəticəsi, 2001 İstanbul Şahmat Olimpiadasında 8,5/11-lik nəticə ilə qazandığı qızıl medal və Kramatorsk 2001 kubokunda 7/10-lik nəticə ilə qazandığı çempionluq var.

2002-ci Dünya Şahmat çempionatında həmyerlisi Vasili İvançuk ilə final oynamış və 4,5–2,5-lik nəticə ilə dünya çempionu olmuşdur. Beləliklə, 18 yaşında dünya çempionu olaraq bu titulu qazanan ən gənc şahmatçı olmuşdur. Həmin il Linear turnirində Harri Kasparovun ardından 2-ci yerə çıxmışdır.

### 2003-h.h.

2003 Korus turnirində 6/13-lik nəticə ilə 14 nəfər arasında 11-ci yeri tutmuşdur. Həmin il qatıldığı Linear turnirində 5,5/12-lik xalla 7 nəfər arasında 5-ci olmuşdur.

2003-cü ildə Xarkovda Harri Kasparova qarşı 14 oyunluq matç planlaşdırılmışdı. Qalib gələn Vladimir Kramnik ilə Peter Lekonun oynayacağı oyunun qalibi ilə oynayacaqdı. Amma Ponomariov bu turnirə qatılmaqdan imtina etmişdir. 2004-cü ildə Dünya çempionluğunu Rüstəm Qasımcanova buraxmışdır.

Ponomariov 20 yaşında ikən daha bir ilki gerçəkləşdirmişdir. Bolqarıstanın Filibe şəhərində Avropa Komandalar Turnirində oyun zamanı ona telefon zəngi gəldiyindən turnirdən kənarlaşdırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  ratings.fide.com (ing.).
2. 1 2  Ruslan Ponomarjow // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. ↑  *FİDE* FIDE Standard Ratings as of 31 december 2023. 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* Ruslan Ponomariovun FİDE kartı
* Chessgames.com saytında haqqında
* Ponomariov haqqında materiallar Arxivləşdirilib 2003-02-07 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter (ing.) |
| Tematik saytlar | 365chess · Chess DB · Chess Games · Chess Tempo · ФИДЕ · IMDb |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Brockhaus · Munzinger |
| Normativ yoxlama | ISNI: 0000000036323611 · LCCN: n2005053299 · VIAF: 58487346 · WorldCat VIAF: 58487346 |

| ⛭Ukrayna bayrağı Ukrayna şahmatçıları |
| --- |
| Yaşayanşahmatçılar | 
Anna Uşenina |
Mariya Muzıçuk |
Natalya Buksa |
Pavel Elyanov |
Ruslan Ponomariov |
Vasili İvançuk
 |
| Mərhumşahmatçılar | 
 |
**Bretşneyder hortenziyası** (*lat.* Hydrangea bretschneideri) — hortenziyakimilər fəsiləsinin hortenziya cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Yabanı halda Çinin şimal əyalətlərində yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 3 m olan koldur. Dağınıq budaqları enli, kürəvi çətir əmələ gətirir. Zoğları tükcüklüdür. Yarpaqları yumurtavari, tünd yaşıl, alt tərəfi tükcüklü, uzunluğu 12 sm-dir. Çiçəkləri əvvəlcə ağ, yayın sonuna yaxın qızarır və çətir çiçək qrupunda toplanır. Çiçək qrupunun diametri 15 sm-ə qədərdir. İyul ayında kütləvi çiçək açır. Meyvələri xırdadır. Zoğları qışda tamamilə oduncaqlaşır. Meyvələri quru qutucuqlardır və sentyabrda yetişir. Toxumlarla və qələmlərlə çoxaldılır.

Ekologiyası
-----------

Digər növlərdən fərqli olaraq daha çox şaxtaya və quraqlığa davamlıdır, yarımkölgə mühitini xoşlayır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda, Lənkəranda təsadüf edilir.

İstifadəsi
----------

Bu növ kolun yığcam formasına, dekorativ çətirinə, yaxşı zoğ əmələgətirmə qabiliyyətinə və hər il bol çiçəkləməsinə görə qiymətlidir. Çiçək qrupu kəsildikdən və qurudulduqdan sonra qış ərzində quru dəstələr kimi istifadə etmək olar. Qazonların mərkəzində tək və qruplarla əkilməsi üçün daha əlverişlidir.

Ədəbiyyat
---------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q3281748
* Wikispecies: Hydrangea bretschneideri
* EoL: 2887057
* FoC: 200010118
* GBIF: 4937718
* GRIN: 19446
* IPNI: 791553-1
* NCBI: 984481
* Plant List: tro-50000624
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:791553-1
* Tropicos: 50000624
* WFO: wfo-0001219240

 |
**Uesli So** (9 oktyabr 1993, Filippin) Amerikanı təmsil edən Filippin qrosmeysteri. 2008-ci ilin oktyabrında 2600-ü keçən ən gənc şahmatçı oldu. 2015-ci ildə Millionaire Chess Opendə qalib gəlməsi və 2015-ci ildə Tata Steel Chess turnirində ikinci olması onu reytinq siyahıda yuxarıya daşıdı. Üç dəfə Filippin Çempionu olmuşdur. 2009-cu ildə keçirilən Şahmat üzrə Dünya Kubokunda 16 yaşlı şahmatçı dördüncü raunda qədər mübarizə apardı. 9 oyundan 6.5 xal toplayaraq Asiya Çempionatında ikincilik ilə növbəti Dünya Kubokuna vəsiqə qazandı. 2011-ci ilin iyul ayında yenidən ölkə çempionu olur. Zona 3.3-də oynaraq ikinci yer ilə 2013 Dünya Kubokuna vəsiqə qazanır. Daha sonra Reykjavik Opendə birinci yeri bölüşdürür. So həmçinin 2013 Kazan yay Universiadasının qalibidir. O, həmçinin Kapablankanın xatirəsinə keçirilmiş yarışın qalibi olmuşdur. 2014-cü ilin noyabr ayından etibarən So ABŞ-ni təmsil edir.

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbarda əlaqəli media-fayllar

* Wesley So. 365chess.com  (ing.)
* Wesley So. fide.com  (ing.)
* Wesley So. chessgames.com  (ing.)
* Wesley So. chess.com  (ing.)
**1820-ci il Kamboca üsyanı** — Kambocada Kay adlı rahibin başçılıq etdiyi vyet əleyhinə üsyan.

1819-cu ildə khmer işçiləri Vyetnam Vinh Te kanalını yenidən qurmağa məcbur olmuşduar. Khmer işçiləri ağır iş şəraitində istismar edilmiş, bu da kanalın tikintisi zamanı yorğunluqdan və nəticədə xəstəlikdən minlərlə insanın ölümünə səbəb olmuşdur. Fövqəltəbii güclərə sahib olduğunu iddia edən, əslən Vatsambaurdan olan rahib Kay vyetnamlılara qarşı üsyan qaldırmışdır.

Kay khmerlər üçün müqəddəs Baphnumu tutmuş və özünü kral elan etmişdir. Onun ardıcıllarının çoxu Teynin ətrafındakı ərazidə xidmətə götürülmüşdür. Bir çox buddist rahiblər onun qüvvələrinə qoşularaq vyetnamlıları öldürmüşdür. Üsyançılar Pnompenə doğru yürüş etmiş, üç Kamboca generalı – Tyaophraya Tey, Narin Kol və Nayke onlara qoşulmuşdur. Kral II Anq Tyan paytaxtdan qaçmaq istəmiş, kömək almaq üçün Sayqona məktub göndərmişdir. Vyetnam ordusu üsyançıları məğlub etmiş, onların çoxunu öldürmüşdür. Kay qaçmağa nail olmuş, lakin bir çox rahiblə birlikdə təqib olundu və öldürülmüşdür.

Tyaophraya Tey, Narin Kol və Nayke də daxil olmaqla digər liderlər təslim olmaq məcburiyyətində qalmışdır. Onlar Pnompen və Sayqonda edam edilmişdir.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. ↑  Chandler, 1975. səh. 16
2. ↑  *Thi Dieu Nguyen.* The Mekong River and the struggle for Indochina: water, war, and peace. Greenwood Publishing Group. 1999. səh. 19. ISBN 0-275-96137-0.
3. 1 2  Chandler, 2008. səh. 145
4. 1 2  Harris, 2005. səh. 44–45
5. ↑  Chandler, 1975. səh. 22
6. 1 2  Chandler, 1975. səh. 19
7. ↑  Chandler, 1975. səh. 18

### Ədəbiyyat

* *Chandler, David P.* "An Anti-Vietnamese Rebellion in Early Nineteenth Century Cambodia: Pre-colonial Imperialism and a Pre-Nationalist Response". Journal of Southeast Asian Studies. 6 (01). 1975. doi:10.1017/S0022463400017070.
* *Chandler, David P.* A history of Cambodia (4th). Westview Press. 2008. ISBN 0813343631.
* *Harris, Ian.* Cambodian Buddhism, History and Practice (PDF). University of Hawaii Press. 2005. ISBN 0-8248-2765-1.
**Vey Yi** (2 iyun 1999-cu ildə anadan olmuşdur) Çin qrossmeysteridir və şahmat dahisidir. 1 Mart 2013-cü il tarixində Reykyavik Open Turnirində özünün sonuncu qrossmeyster normasını yerinə yetirərək 13 yaş, 8 ay, 23 gün yaşında tarixdə dördüncü, o zaman üçün isə dünyada ən gənc qrossmeyster titulunu qazanır.

Vey Çin Şahmat Liqasında Jiangsu Taizhou klubunu təmsil edir.

Karyerası
---------

### İlk illəri

2007-ci ildə Çin Şahmat Çempionatında B qrupunda mübarizə apardı və qrossmeyster Zhou Jianchao ilə oyunu heç-heçə olmuşdur.

2010-cu ildı 12 yaşlılar arasında Asiya Gənclər Şahmat Çempionatında qalib oldu və eyni diviziyonu Dünya Gənclər Şahmat Çempionatında da qalib gəldi.

### 2012

2012-nin avqustunda o birinci GM normasını Afinada keçirilən Dünya Gənclər Şahmat Çempionatında yerinə yetirdi. Həmin yarışda Richárd Rapport üzərində qələbə və qalib Alexander Ipatov ilə heç-heçə elədi. Yariş yanvarın 1-də 20 yaşlılara qədər açıq keçirilirdi, Vey o vaxt 12 yaşında idi.

Oktyabrda o ikinci GM normas;n; İndoneziya Open Turnirində Michal Krasenkow və Sergey Fedorchuk üzərində qələbəsi ilə yerinə yetirdi.

### 2013

Fevralda o final normasini Reykjavik Open turnirinde 10 oyundan 7½ xal qazanmaqla qorudu. Turnirdə Maxime Vachier-Lagrave üzərində qələbə qazandı və 6-cı yerlə bitirdi.

2013-cü ilin avqustunda o, Tromsoda keçirilən Dünya Kubokunda debüt çıxışını etdi. İlk turda Ian Nepomniachtchi, növbəti turda Alexei Shirov üzərində qələbə qazanır, növbəti maçda Şəhriyar Məmmədyarova məğlub olur.

Həmin ilin noyabrında reytinq listdə 2600-ü keçən ən gənc idmançı kimi qeyd olunur. O zaman reytinqi 2604 idi. Uesli Sonun rekordunu qırdı.

### 2014

Tromsoda keçirilən Olimpiyadada ehtiyat lövhəsində 5 oyundan 4 xal toplayaraq millisinə qızıl medal qazanmaqda yardımçı oldu.

Hindistanın Pune şəhərində keçirilən Gənclər arasında Dünya birinciliyində Lu Shanglei-dən sonra ikinci nəticə göstərir.

### 2015

Yanvarda Vey Tata Steel Şahmat Turnirində Challenger Group-u uddu, 13 oyundan 10½ xal toplamışdı və ELO reytinqi 2804 olmuşdur.

2015-ci ilin aprelində Çin millisinin tərkibində komandalar arası Dünya Çempionatında iştirak edərək qızıl medal qazanır. Onun şəxsi nəticəsi 5 qələbə, 4 bərabərlik oldu.

Vey may ayında keçirilən milli çempionatda Ding Liren, Wang Hao, Yu Yangyi kimi şahmatçıları geridə qoyaraq ilk yeri tutur.

İyun ayında ikinci dəfə ənənəvi Magistral de León rapid turnirində qalib oldu. Finalda Maxime Vachier-Lagrave-ı məğlub etmişdir.

Məşhur oyunları
---------------

Wei Yi vs. Alexey Shirov, World Cup 2013

Wei Yi vs. Anne Haast, Tata Steel Group B (2015)

Wei Yi vs L Bruzon Batista, 6th Hainan Danzu (2015)


1. ↑  *FİDE* FIDE Standard Ratings as of 30 November 2023. 2023.
**Vladimir Makoqonov** (*rus.* Влади́мир Андре́евич Макого́нов; 27 avqust 1904, Naxçıvan - 2 yanvar 1987, Bakı) — sovet şahmatçısı, beynəlxalq usta (1950), beynəlxalq dərəcəli qrossmeyster (1987), 1947-1952-ci illər arası beş dəfə Azərbaycan çempionu.

Həyatı
------

Maqonov Naxçıvanda doğulsada daha çox Bakıda yaşayıb. SSRİ-dən xaricdə çox tanınmasada ölkəsində nüfuzlu oyuncu və məşqiçi idi. Şahmatölçən sisteminin 1945-ci ilin oktyabrında hesablamalarına görə 1940-cı ildə 2735 reytinlə dünyanın ən güclü oyuncusu idi və 1945-ci ilin iyulunda dünya reytinqində beşinci yerdə qərarlaşmışdı.

Maqonov Vasili Smıslovu 1957-ci ildə keçirilən Şahmat üzrə Dünya Çempionatına hazırlaşdırmışdı. Çempionatda Smıslov Mixail Botvinnikə qarşı oynayırdı. Smıslovdan başqa Vladimir Bağırovun, Henrix Çepukaytisin və Botvinnikin tövsiyəsi ilə Harri Kasparovun ilk məşqiçisi olub.

Qardaşı Mixail Makoqonov (1900-1947) şahmat ustası idi. Onlar 1923-cü ildə birinci Bakı Çempionatında birinci yeri bölüşmüdülər.

Lev Landaunun birgə iş təklifini şahmata görə rədd eləməyinə baxmayaraq onunla dostluq edirdi.

İrs
---

Makonov bir oyuncu kimi oyun üslubunun damğasını vurub və bir neçə debütlərə töhfəsini verib: Makonov Variyasiyasi Şah Hind müdafiəsində (1.d4 Af6 2.c4 g6 3.Ac3 Fg7 4.e4 d6 5.h3) və Qrünfeld müdafiəsində (1.d4 Af6 2.c4 g6 3.Ac3 d5 4.Af3 Fg7 5.e3 0-0 6.b4). Makanov həmçinin Queen's Gambit Declined-da Tartakover Sisteminin (Tartakover-Makoqonov-Bondarevskiy Sistem və ya TMB Sistem) inkişafına kömək edib.

Xarici keçidlər
---------------

* Vladimir Makogonov. chessgames.com  (ing.)
**Polinukleotid** — bir zəncirdə kovalent şəkildə birləşdirilmiş 13 və ya daha çox nukleotid monomerindən ibarət biopolimer. DNT (dezoksiribonuklein turşusu) və RNT (ribonuklein turşusu) spesifik bioloji funksiyaya malik polinukleotidlərin nümunələridir. Poli prefiksi qədim Yunan ποπ (polis, çox) sözündən gəlir. DNT hər biri spiral şəklində olan iki polinukleotid zəncirindən ibarətdir.

Ardıcıllıq
----------

DNT və RNT ümumiyyətlə eyni polinukleotiddə meydana gəlməsə də, dörd növ nukleotid zəncirdə istənilən sırada meydana çıxa bilər. Müəyyən bir polinukleotid üçün DNT və ya RNT növlərinin ardıcıllığı, canlı orqanizmdə və ya elmi təcrübədə funksiyasını təyin edən əsas amildir.

Orqanizmlərdə polinükleotidlər
------------------------------

Polinükleotidlərə təbii olaraq bütün canlı orqanizmlərdə rast gəlinir. Bir orqanizmin genomu, ikiqat zəncirdə bir-birinin ətrafına bükülmüş son dərəcə uzun polinükleotidlərdən ibarətdir. Polinükleotidlər orqanizmlərdə bir çox başqa rol oynayır.

Elmi təcrübələrdə polinükleotidlər
----------------------------------

Polinükleotidlər polimeraz zəncirvari reaksiya (PCR) və ya DNT ardıcıllığı kimi biokimyəvi təcrübələrdə istifadə olunur. Polinükleotidlər süni şəkildə oliqonükleotidlərdən, daha kiçik nukleotid zəncirlərindən istehsal olunur, ümumiyyətlə 30 alt hissədən azdır. Enzim polimeraza, alimin göstərdiyi sxemə görə nükleotidlər əlavə edərək zənciri uzatmaq üçün istifadə olunur.

Riboza ilə azotlu əsasların prebiotik kondensasiyası
----------------------------------------------------

Həyatın necə yarandığını anlamaq üçün, ehtimal olunan prebiotik şəraitdə həyatın əsas bina bloklarının əmələ gəlməsinə imkan yaradan kimyəvi yolları bilmək lazımdır. RNT dünyasının fərziyyəsinə görə, ibtidai bulyonda sərbəst üzən ribonükleotidlər mövcud idi. Bunlar ardıcıl olaraq RNT meydana gətirən əsas molekullardı. RNT kimi mürəkkəb molekulların reaktivliyi fiziki-kimyəvi proseslərlə təyin olunan kiçik molekullardan yaranmalı idi.RNT, etibarlı məlumat ötürülməsi və bu səbəbdən Darvinin təbii seleksiyası və təkamülü üçün lazım olan purin və pirimidin nükleotidlərindən ibarətdir. Azotlu əsasların ribozla birbaşa reaksiyaya girməsini sulu mikrodropletlərdə ribonükleozidlərin əmələ gəlməsi ilə nümayiş etdirmişlər, bu da RNT-nin əmələ gəlməsinə aparıcı addımdır. Bənzər nəticələr Becker və digərləri tərəfindən yaş-quru dövrlərdən istifadə edilərək əldə edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Nam I, Nam HG, Zare RN. Abiotic synthesis of purine and pyrimidine ribonucleosides in aqueous microdroplets. Proc Natl Acad Sci U S A. 2018 Jan 2;115(1):36-40. doi: 10.1073/pnas.1718559115. Epub 2017 Dec 18. PMID 29255025; PMCID: PMC5776833
2. ↑  Becker S, Feldmann J, Wiedemann S, Okamura H, Schneider C, Iwan K, Crisp A, Rossa M, Amatov T, Carell T. Unified prebiotically plausible synthesis of pyrimidine and purine RNA ribonucleotides. Science. 2019 Oct 4;366(6461):76-82. doi: 10.1126/science.aax2747. PMID 31604305.
**Həsən Məmmədzadə** — diplomat, Azərbaycan Respublikasının Tacikistan Respublikasındakı sabiq səlahiyyətli səfiri.

Həyatı
------

Həsən Məmmədzadə 1974-cü il 15 oktyabrda Naxçıvan MR-da anadan olmuşdur. 1996–2000-ci illərdə Pakistanda İslamabad Beynəlxalq Universitetində Şərq araşdırmaları üzrə təhsil alıb. 2003–2008-ci illərdə təhsilini Prezident yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında davam etdirmişdir.

Fəaliyyəti
----------

2001-ci ilin iyun ayında 2003-cü ilin mart ayına qədər Azərbaycan Respublikası Prezident Administrasiyasının Xarici Əlaqələr və Analitik informasiya şöbəsində Baş Mütəxəssis

2003-cü ilin mart ayından 2005-ci ilin iyun ayına qədər Azərbaycan Respublikasının Pakistan İslam Respublikasındakı səfirliyində ikinci katib, 2005-ci ilin iyun ayından 2006-cı ilin aprel ayına qədər isə birinci katib,

2006-cı ilin aprel ayından 2008-ci ilin iyun ayına qədər Azərbaycan Respublikası Prezident Administrasiyasının Xarici Əlaqələr və Analitik informasiya şöbəsində baş məsləhətçi və 2008-ci ilin iyun ayından 2011-ci ilin dekabr ayına qədər sektor müdiri,

2012-ci ilin fevral ayında Azərbaycan Respublikasının Litva Respublikasındakı səfiri təyin edilir.

Həsən Məmmədzadə 2017-ci ilin dekabrında Azərbaycan Respublikasının Tacikistan Respublikasındakı səfir təyin edilib. 16 iyul 2021-ci il tarixində geri çağrılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Посольство Азербайджанской". 2017-12-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-02.
2. ↑  "Azərbaycan səfiri etimadnaməsinin surətini Tacikistanın xarici işlər nazirinə təqdim edib". trend.az. 17 Yanvar 2018. 2018-01-17 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-07-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-16.