recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Qambursev dağları** — Şərqi Antarktidanın mərkəzi hissəsində yerləşən və Kupol А yaxınlığında qərarlaşan dağ silsiləsi

Silsilənin uzunluğu 1200–1300 km, eni isə 200–500 km arasında dəyişir. Ən məşhur yüksəklikləri 2990 m və 3390 m-dir. Buz qatının qalınlığı ən azı 600 metrdir. Bəzi hissələrdə buzlağın qalınlığı 4 km-dir. Восточным продолжением горной системы являются подлёдные горы Восток. Dağlar Üçüncü Sovet Antarktik ekspedisiyası zamanı 1958-ci ildə kəşf edilmiş və geofizik, akademik Qriqori Qambursevin şərəfinə adlandırılmışdır. Bu bir gözlənilməz hadisə kimi qiymətləndirilmişdir.

Uzun zaman dağlar araşdılmamış olaraq qalır. Ancaq 2008-2009 illərdə fəaliyyət göstərən beynəlxalq layihə sayəsində dağlar radarlar vastəsi ilə araşdırılmışdır.

Dağlar 1 milyard il bundan öncə meydana gəlmişdir. 250-100 mln il öncə dağlarda yenidən cavanlaşma həyata keçmişdir. Antarktik buzlaqlar dağrarın eroziyasının qarşısını almışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Survey targets 'ghost' mountains Arxivləşdirilib 2013-05-21 at the Wayback Machine (ing.)
2. ↑  'Ghost peaks' mapped under ice Arxivləşdirilib 2013-03-23 at the Wayback Machine (ing.)
3. ↑  Vostok Subglacial Highlands: Antarctica Arxivləşdirilib 2020-12-05 at the Wayback Machine (ing.)
4. 1 2 3  Gamburtsev 'ghost mountains mystery solved' Arxivləşdirilib 2013-06-08 at the Wayback Machine (ing.)
5. 1 2  Geoloqlar Qambursev dağlarının yaranması səbəbini aşkarlamışlar Arxivləşdirilib 2012-03-19 at the Wayback Machine (rus.)
**"Kitabi-Dədə Qorqud" dastanının Günbəd nüsxəsi** — dastanın Qacar dövrünə aid, Azərbaycan dilində yazılmış variantı. Əsərin tərkibinə Vatikan və Drezden əlyazmalarında olmayan, Salur Qazanın 7 başlı əjdahanı öldürməsi ilə bağlı 13-cü bir boy daxildir.

Xüsusiyyətləri
--------------

"Kitabi-Dədə Qorqud" dastanının III nüsxəsi 2018-ci ildə Tehran kitabxanasında ortaya çıxmışdır. Nüsxəni satan şəxs Qacar soyundan gəldiyini və nüsxənin Ağaməhəmməd şah Qacar kitabxanasından yadigar qaldığını qeyd etmişdir. Əsər XVIII əsrə aiddir, Azərbaycan dilinin cənub qrupu, daha dəqiq Təbriz dialekti xüsusiyyətlərini özündə əks etdirir.

Əsərin İran türkmənləri ilə əlaqəsi Türkmənsəhrada yaşayan bir türkməndən satın alınmasından ibarətdir və əsərin dilində türkmən dilinin xüsusiyyətləri yoxdur. Əlyazmada əsərin Mərvdən İrana gəldiyi yazılsa da, dil xüsusiyyətlərinin tamamilə Azərbaycan türkçəsinə aid olması ilə bağlı olaraq bu məlumatda yanlışlıq olduğu fikirləşilir.

Əsərin tərkibinə Vatikan və Drezden əlyazmalarında olmayan adsız, 13-cü bir boy vardır. Boy Salur Qazanın 7 başlı əjdahanı öldürməsi ilə bağlıdır. Yeni boyun mövcudluğu və fərqli soylamalar onu göstərir ki, bu dastan Vatikan və Drezden əlyazmalarına yox, başqa bir qaynağa əsaslanır. Yeni dastan "Kitabi-Dədə Qorqud" hekayə söyləyiciliyinin və yazmalarının XVIII əsrə qədər mövcudluğunu saxladığını göstərir. Bu əsərin köməkliyi ilə Azərbaycan dilinin geriyə doğru, XVIII əsrə qədər vəziyyətini müşahidə etmək mümkündür.

Filmoqrafiya
------------

28 yanvar – 30 dekabr 2022-ci tarixlərində Türkiyənin atv kanalında yayımlanmış "Tənha Qurd" teleserialının 1-ci seriyasının girişində bu nüsxədəki boy rəsmlərlə animasiya formasında canlandırılıb.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Ercilasun, 2019. səh. 6-7
2. ↑  ""Dede Korkut'tan hain FETÖ'ye... Türkiye dünyanın 'Yalnız Kurt'u, ihanete pabuç bırakmaz!". 2023-03-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-18.

Ədəbiyyat
---------

* Ercilasun, A. B. "Dede Korkut Kitabı’nın Yeni Nüshası ve Üzerindeki Yayınlar". Milli Folklor 16 (2019 ): 5-22 <>
**İsrafil Məhərrəm oğlu Məmmədov** (16 mart 1919, Qapanlı – 1 may 1946, Yalta, Krım vilayəti[d]) — ilk azərbaycanlı Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

Həyatı
------

İsrafil Məmmədovun qəbirüstü abidəsi, Gəncə, Xan bağı.
1919-cu ildə martın 16-da Şəmkir rayonu Qapanlı kəndində anadan olmuşdur. Kirovabad sənaye texnikumunu bitirmiş və buradakı toxuculuq kombinatında çalışmışdır.

1939-cu ildə hərbi xidmətə çağrılmış, Böyük Vətən Müharibəsinin başlanmasını cəbhədə qarşılamışdır. 1941-ci ilin iyulunda ona baş serjant rütbəsi verildi. Əvvəlcə o taqım komandiri kimi xidmət etmiş, sonradan isə bölük komandirinin köməkçisi təyin olunmuşdur.

2 dekabr 1941-ci ildə ona kiçik leytenant rütbəsi verilir. 3 dekabr 1941-ci il tarixində onun rəhbərlik etdiyi 20 nəfərlik dəstə Novqorod yaxınlığında, İlmen gölü ətrafında əhəmiyyətli yüksəkliyin alman ordusunun taboruna qarşı qorunmasını təmin etmiş və 10 saat davam edən döyüşdə düşmənin 300 nəfər canlı qüvvəsini məhv etmişdi. Təkcə İsrafil Məmmədovun bu döyüşdə 70 əsgər və 3 zabiti məhv etdiyi bildirilir. 

SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 11 dekabr 1941-ci il tarixli fərmanı ilə komandanlığın verdiyi döyüş tapşırığının nümunəvi icrasına və alman işğalçılarına qarşı mübarizədə göstərdiyi rəşadət və qəhrəmanlığa görə İsrafil Məmmədova Lenin ordeni və "Qızıl Ulduz" medalı (№ 554) təqdim edilməklə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı verilmişdir. 15 dekabrda isə orden və medal ona elə döyüş meydanında təqdim olundu. Bununla da o bu adı alan ilk azərbaycanlı oldu.

1943-cü ildən İsrafil Məmmədov döyüşlərdə aldığı yaralar səbəbi ilə ordudan tərxis olunaraq ehtiyata buraxılmışdır. Ömrünün qalan hissəsini Kirovabadda (indiki Gəncə şəhəri) yaşamışdır. Azərbaycan komsomol gənclər təşkilatının mərkəzi komitəsində çalışmışdır. 1 may 1946-cı ildə Yaltada müalicə olunduğu hərbi hospitalda vəfat etmişdir. Onun cənazəsi xüsusi təyyarə ilə Azərbaycana gətirildi və ailəsi həmin vaxt Gəncədə yaşadığı üçün o vaxt "Lenin" parkı adlanan indiki Xan bağında torpağa tapşırıldı.

Şəxsi həyatı
------------

İsrafil Məmmədov Novqorod ətrafındakı döyüşlərdən birində onun həyatını xilas edən tibb bacısı Yevdokiya İvanovna adlı xanımla ailə qurmuş, bu evlilikdən onların əkiz qız övladı — Qalina və Svetlana dünyaya gəlmişdir.

Xatirəsi
--------

* Doğulduğu Qapanlı kəndində büstü ucaldılmış, Qapanlı kənd tam orta məktəbi hazırda onun adını daşıyır.
* Gəncə şəhərində adına ev müzeyi, məktəb, abidə və küçə vardır.
* 1986-cı ildə SSRİ Poçt xidməti üzərində onun portreti olan markalı konvert buraxmışdır.
* "Qəhrəmanın yolu" oçerki — Mir Cəlal Paşayev
* "İsrafil", Bakı-1942 — Mir Cəlal Paşayev

Həmçinin bax
------------

* İsrafil Məmmədovun Ev Muzeyi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Мамедов Исрафил Магерам Оглы". 2018-01-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-21.

Mənbə
-----

* Əhməd İsayev, "Ürəklərdə yaşayır", Azərbaycan qəzeti

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda İsrafil Məmmədov ilə əlaqəli mediafayllar var.

* "İsrafil Məmmədov" (rus). "Герои страны" saytında.

* Исрафил Мамедов — Герой Советского Союза.
**Elektron buludu** — adətən atom və ya molekulda elektronun tapılma ehtimalının sıxlığının paylanmasını təsvir edən vizual model. Buludun konfiqurasiyası elektronun enerji və kvant vəziyyətindən asılı olaraq fərqli ola bilər.

Bu anlayış "atmosfer buludları" ifadəsi ilə bənzətmə yolu ilə təqdim edilmişdir.

Elektron buludunun ən sadə nümunəsi
-----------------------------------

 1-ci vəziyyət üçün elektron buludu: nə qədər parlaq olsa, dəyər bir o qədər böyükdür {\displaystyle |\psi |^{2}} uyğun yerdə.
Bor nəzəriyyəsinə görə, əsas vəziyyətdə olan bir hidrogen atomunda bir elektron radiuslu dairəvi orbitdə nüvənin ətrafında hərəkət edir. {\displaystyle a\_{0}} = 0,529 Å və sabit sürətlə {\displaystyle v\_{0}} = 2,182 × 10 8 sm/san.

Kvant mexaniki mənzərəsi buna bənzəyir, lakin daha az dəqiqdir. Dalğa funksiyası {\displaystyle \psi } Bu atomda bir elektronun hərəkətini təsvir edən, nüvənin bilavasitə yaxınlığında daha böyük dəyərə malikdir; 1-2 Å məsafədə tez sıfıra enir. Dalğa funksiyasının kvadratı elektronun mövqeyinin ehtimal paylama funksiyasını təmsil edir, belə ki {\displaystyle |\psi |^{2}dV} elektronun həcmdə olması ehtimalı deməkdir {\displaystyle dV}, A {\displaystyle 4\pi r^{2}|\psi |^{2}dr} - məsafədə olacağı ehtimalı {\displaystyle r} əvvəl {\displaystyle r+dr} nüvədən .

1. 1 2 3  *Л. Паулинг.* "Природа химической связи" (перевод с английского М. Е. Дяткиной под редакцией проф. Я. К. Сыркина). М.—Л.: Издательство химической литературы. 1947. 22–23.
**"Wind of Change"** (*azərb.* Dəyişikliklər küləyi‎) — "Scorpions" qrupunun vokalçısı Klaus Mayne tərəfindən 1990-cı ildə yazılmış rok ballada. Mahnı SSRİ-dəki yenidənqurmaya və soyuq müharibənin başa çatmasına həsr olunub. İngilis dilində olan mahnı, sonralar qrup tərəfindən rus (*rus.* **Ветер перемен**) və ispan (*isp.* **Vientos de cambio**) dillərində də ifa olunub. Wind of Change qrupun ən məşhur mahnılarından biri hesab olunur.

Tarixi
------

Kompozisiya *Crazy World* albomunun tərkibində 1990-cı ildə çıxıb və tezliklə Avropa və Amerika çartlarının zirvəsinə çıxaraq əsl hitə çevrilib.

Mahnı Klaus Mayne tərəfindən yazılıb. O, bildirib ki, mahnını 1988-ci ildə SSRİ-yə ilk səfərindən və 1989-cu ildə keçirilmiş "Moscow Music Peace Festival"ından təsirlənərək yazıb.

Mahnının relizindən bir il əvvəl Berlin divarı uçurulub, tezliklə isə Sovetlər İttifaqı dağılıb, bu səbəbdən "Wind of Change" yenidənqurmanın, soyuq müharibənin bitməsinin və bütün dünyada sülhün himni kimi qəbul edilir,

14 milyondan çox nüsxəsi satılan "Wind of Change" — "*bütün zamanların ən çox satılan sinqlları"* siyahısında ilk iyirmilikdə yer almaqdaır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Scorpions single Wind Of Change (Russian) — www.the-scorpions.com
2. ↑  Scorpions - Ветер Перемен Arxivləşdirilib 2021-02-20 at the Wayback Machine — discogs.com
3. ↑  "Discography\_Crazy World" (ingiliscə). The-Scorpions.com. 17 de junio de 2012 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  "SCORPIONS: WIND OF CHANGE Der Wende-Hit". abendblatt.de. Hamburger Abendblatt. August 27, 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: August 23, 2016. Von Jana-Sophie Brasseler 02.10.09

Xarici keçidlər
---------------

* *Mahnının sözləri* MetroLyrics saytında  (ing.)
* Scorpions - Wind Of Change (Rəsmi video)
**Roberto Soldado Riyo** (İspanca tələffüz: [roˈβerto solˈdaðo ˈriʎo]; d. 27 may 1985, Valensiya, İspaniya) - Türkiyə Super Liqası təmsilçilərindən olan Fənərbaxça klubunda çıxış edən ispaniyalı peşəkar futbolçu.

Karyerası
---------

Soldado hücumçu mövqeyində çıxış edir. 33 yaşlı futbolçu peşəkar karyerasına [İspaniyanın "Real Madrid" klubunda başlayıb, "Osasuna", "Xetafe" və "Valensiya", İngiltərənin "Tottenhem Hotspur" kimi klublarında çıxış edib. 2015-ci ildə isə futbolçu "Vilyarreal" klubuna transfer olunub. İspaniya milli komandasıyla 12 oyuna çıxan Soldado 7 qolla yadda qalıb. 2017-ci ilin yayında Türkiyə klublarından Fənərbaxça’ya transfer olundu.Hal-hazırda İspaniya-nın Qranada komandasında oynuyur

Soldado 2006/07 mövsümünü Osasunada keçirdi, burada o, oyun təcrübəsi və Nümunədə oynamaq təcrübəsi əldə etmək üçün göndərildi. Osasuna üçün oyunlarda Roberto 14 qol vuraraq mövsümün kəşflərindən birinə çevrildi. 2007/08 mövsümü gənc hücumçu üçün daha az uğurlu oldu: Roberto əvvəlki mövsümdə Piçiçi (İspan Nümunələrində ən məhsuldar oyunçu) titulunu alan Rudu van Nistelrooyla real rəqabət apara bilmədi. 2008-ci ilin yayında Soldado Real Madriddən ayrılaraq Getafeyə keçdi.

2009/10 mövsümünün qış transfer pəncərəsində, mövsümün sonunda Robertonun 2000-ci illərin ikinci yarısında klubun ən yaxşı bombardiri olan komanda liderlərindən birini əvəz edərək, doğma şəhərinə qayıda biləcəyi barədə məlumatlar ortaya çıxdı. , David Villa, Valensiyada. 9 iyun 2010-cu ildə "Xetafe" və "Valensiya"nın Roberto Soldadonun transferi ilə bağlı razılığa gəldiyi məlum oldu. Valensiyaya 10 milyon avroya başa gələn müqavilə dörd il üçün nəzərdə tutulmuşdu. 2011/12 mövsümünün sonunda "Valensiya"nın vitse-kapitanı vəzifəsini icra edən Roberto Soldado 17 qol vuraraq, nəinki klubun bombardiri, həm də Primera Liqasının Sarra kubokunu qazanıb. Roberto İspaniya futbolu tarixində hər iki peşəkar İspaniya liqasında belə uğur qazanan ilk oyunçu oldu. 23 oktyabr 2012-ci ildə Çempionlar Liqasının 3-cü turunun matçında Roberto Belarusun BATE komandasına qarşı het-trik etdi. Soldadonun qolları sayəsində "Valensiya" inamla 3:0 hesabı ilə qalib gələrək öz qrupunda birinci yerə yüksəlib.

Komanda karyerası
-----------------

Roberto Soldado İspaniyanın bütün yaş qruplarından ibarət gənclər yığmalarına çağırılıb, 6 il millidə 41 oyun keçirib və 26 qol vurub. 2007-ci ildə gənc hücumçu Latviya və Lixtenşteyn komandalarına qarşı Avropa çempionatının seçmə oyunları üçün əsas milli komandaya ilk çağırışını alıb. Soldadonun çağırıldığı hər iki matçda çıxış etməsinə baxmayaraq, Roberto Avropa çempionatının final turniri üçün İspaniya millisinə çağırılan futbolçuların siyahısında olmayıb.

2012-ci ilin fevralında İspaniyanın baş məşqçisi Visente Del Boske, demək olar ki, beş illik fasilədən sonra Venesuela ilə yoldaşlıq oyunu üçün Robertoya meydan oxudu. Soldado ikinci hissənin əvvəlində Fernando Llorentenin əvəzinə meydana daxil olub və milliyə dönüşünü het-triklə qeyd edib. İspaniya millisi 5:0 hesabı ilə qalib gəlib

İstinadlar
----------

1. ↑  SOLDADO roberto rillo // Argentine Soccer Database (isp.).
2. ↑  Roberto Soldado // FBref.com (çd.).
**Sıxlıq** — cismin kütləsinin onun həcminə nisbətinə bərabər olan fiziki kəmiyyətə deyilir. BS-də vahidi kq/m³-dir. Sıxlıq skalyar kəmiyyətdir. Maddələrin sıxlıqları müxtəlif olur. Suyun sıxlığı 1000 kq/m³-dir.

Düsturu
-------

Sıxlığın düsturu aşağıdakı kimi ifadə olunur:

{\displaystyle \rho ={\frac {m}{V}},}
Burada "m" — cismin kütləsi, "V" — cismin həcmidir. Sıxlığın BS-də vahidi kq/m³, SQS-də isə q/sm³-dir.

* Bəzən qazların sıxlıqlarını hesablayan zaman aşağıdakı düsturdan istifadə edilir.

{\displaystyle \rho ={\frac {M}{V\_{m}}},}
Burada "M" — qazın molyar kütləsi, {\displaystyle V\_{m}} — qazın molyar həcmidir (normal həcmdə qazın həcmi 22,4 l/mol-dur).

Bir sıra qazların sıxlığı
-------------------------

Qazların və buxarların sıxlığı (0 °C, 101, kq/m³| Azot | 1,250 | Oksigen | 1,429
  |
| Ammonyak | 0,771 | Kripton | 3,743
  |
| Arqon | 1,784 | Ksenon | 5,851
  |
| Hidrogen | 0,090 | Metan | 0,717
  |
| Su buxarı (100 °C) | 0,598 | Neon | 0,900
  |
| Hava | 1,293 | Karbon qazı | 1,977
  |
| Xlor | 3,164 | Helium | 0,178
  |
| Etilen | 1,260 |  |  |

İstinadlar
----------

1. ↑  *National Aeronautic and Space Administration Glenn Research Center.* "Gas Density Glenn research Center". grc.nasa.gov. 2013-04-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-07-26.
**Viktorina Möran** (*fr.* Victorine Meurent) — fransız rəssamı. Eduard Manenin ən sevimli modeli kimi tanınmış olmasına baxmayaraq, onun özü də məşhur rəssam idi. Onun əsərləri nüfuzlu Paris İncəsənət Mərkəzində dəfələrlə sərgilənmişdir. 1876-cı ildə münsiflər heyəti onun əsərlərini qəbul etdi. Həmin münsiflər heyəti bu sərgidə Manenin rəsmlərini qəbul etməmişdi.

Ədəbiyyatda Möran
-----------------

İrlandiyalı yazıçı Corc Moore, "Mənim Ölü Həyatımın xatirələri" adlı yarı-avtobioqrafik romanda sənətçini canlandırmışdl. Debra Finerman tərəfindən yazılmış, tarixi roman Mademoiselle Victorinedə də Ondan ilhamlanmışdı. O, "Manet in Love" adlı bir filmdə də görüldü.

Həyatı
------

Viktorina bir sənətkar ailəsində dünyaya gəldi. Atası bürünc ustası idi və anası bir qadın papaqçısı idi. O, Thomas Couture-in studiyasında on altı yaşında bir model kimi işləməyə başlamışdı. 1862-ci ildə Mane ilə görüşdü. İşlədikləri ilk iş "Street Singer" idi. Mane, ilk dəfə küçədə gitarasını daşıyan gənc Viktorinanı görüb dərhal rəsmini çəkmişdi.

Mane 1870-ci illərin əvvəllərinə qədər gənc qızdan model kimi istifadə etməyə davam etdi. Bu dövrdə sənət dərsləri almağa başlayan Victorina, təcrübəli rəssamdan uzaqlaşmışdı. Bunun səbəbi Manenin əksinə olaraq akademik tərzdə rəsmləri çəkməyi seçmişdi. Modelin Mane ilə son işi "Dəmir yolu" (1873) idi.

Rəssamın bir əsəri 2004-cü ildə tapılmış və Kolombes Tarix Muzeyində sərgilənmişdir.

Eduard Manenin tablolarında Möranın təsvirləri
----------------------------------------------

* 
* \\
* 
* 
* 
*
Rusiya istehsalı 2S19 Msta-S özüyeriyən artilleriya qurğusu.
**Özüyeriyən artilleriya** **qurğuları** təkərli v yuə ya paletli bir şassi üzərində başqa bir maşının çəkmə gücünə ehtiyac duymadan manevr qabiliyyəti olan topa deyilir.

Əvvəllər özüyeriyən artilleriya qurğularının kateqoriyasına hücum topları və tank əleyhinə texnikalar da daxil edilirdi. Bu texnikalar əslində piyada qoşunlara atəş dəstəyi saxlamaq məqsədilə yaradılmış, lakin sonradan tank əleyhinə texnika kimi də istifadə olunmağa başlamışdır.

Hal-hazırda özüyeriyən artilleriya sistemləri tanka xarici görünüş cəhətdən bənzəsə də, daha incə zirehə sahib olduğuna görə yaxın döyüşlərdə istifadə edilmirlər. Sahib olduqları zireh texnikanın ekipajını yalnız yüngül atıcı silahların təsirindən və ya qəlpələrdən qoruya bilir. Bu maşınların əksəriyyətində piyada atəşinə qarşılıq vermək məqsədilə pulemyotdan istifadə edilir.

Bu silahların ən böyük üstünlüyü onları çəkən başqa bir maşına ehtiyac duymadan sürətli bir şəkildə döyüş yerinə gedə bilməsidir. Lakin topun atəş aça bilməsi üçün maşının dayanması və atəşə hazır vəziyyətə gətirilməsi lazımdır.

Artilleriyanın genişmiqyaslı döyüşlərdə istifadəsi piyada və tanklara dəstək ehtiyacı ilə əlaqədardır. Belə bir dəstək düşmən hücumunun tempini aşağı salmağa, bəzən dayandırmağa, yenidən qruplaşma keçirməyə və düşmənin müdafiə olunan mövqelərinə hücumu asanlaşdırmağa imkan verir.

Uzun müddət artilleriyanın daşınması və yerləşdirilməsi mürəkkəb bir proses hesab olunurdu. Adi güllələr, minaatan mərmiləri və qəlpələr texnikaya zərər vermədən belə ordunu artilleriya dəstəyindən məhrum edə bilirdi. Bu problemin həll edilməsi cəhdləri sonunda özüyeriyən artilleriya qurğularının yaranmasına səbəb oldu.

XX əsrin ikinci yarısında hazırlanan, maraqlı texniki xüsusiyyətlərə və effektiv atəş gücünə malik qurğuların döyüş qabiliyyəti və hərəkətlilik imkanları, onların bu günə qədər aktual qalmasına səbəb olub.

Həmçinin bax
------------

* 2S34 Xosta

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-11-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-07.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç |
| Normativ yoxlama | BNF: 12164860w · GND: 4315473-6 · LCCN: sh85008257 · NKC: ph136656 |
Tatev kanat yolunun kaninəsi
**Tatev kanat yolu** (*erm.* Տաթևի ճոպանուղի) — dünyada uzunluğuna görə ən uzun sərnişin daşıyan kanat yolu. Kanat Ermənistan ərazisində Bərguşat dərəsi üzərində yerləşir. Alidzor və Tatev kəndlərini birləşdirir.

Texniki məlumat
---------------

"Tatev qanadları" 5,7 km məsafədə uzanır. Kanat yolu Bərgüşat çayı üzərində keçərək iki kəndi birləşdirir. Kanatın keçdiyi ən maksimal hündürlük 320 metrdir. Kabinada 25 sərnişin olmaqla 37 km/s sürət yığa bilir. Ümumi məsafə 11 dəqiqə 25 saniyəyə qət edilir. Altı trosa sahibdir İki elektrik mühərrikə malildir. Biri qarşıya, digəri isə geriyə yönəldir. Kanat yolu 70 m/san güçünə malik küləklərə dözüşlüdür. Ermənistan qış ayları belə turizmdən kanat vastəsi ilə gəlir əldə etməyə çalışır. Kanat yolunun tikintisi ümumilikdə 18 mln dollara başa gəlmişdir. Kanat yolu yerli əhali üçün pulsuzdur. Turistlər isə 6 avro ödəməli olurlar

Tarixi
------

Tatev monastırı
Kanat yolunun tikinti ilə əlaqədar anlaşma 2009-cu ilin iyulunda İrəvanda imzalanmışdır. Bu kanat yolu Ermənistanın bölgəyə turist cəlb etməsinə hesablanmışdır. Bu yol ümumi planın tərkib hissəsini təşkil edir. Layihənin ümumi həcmi $45 milyondur. Tatev monastırı mühüm turistik zonaya çevrolməsi əsas hədəfdir.

### Açılış

Kanat İsveçrə şirkəti olan Doppelmayr Garaventa Group tərəfindən inşa edilmişdir. Açılışı isə 16 oktyabr 2010-cu ilə təsadüf edir.

* Вид на деревню АлидзорВид на деревню Алидзор
* Главная дорога к комплексу ТатевГлавная дорога к комплексу Татев
* Главное здание (офис, касса, ресторан и туалет)Главное здание (офис, касса, ресторан и туалет)
* информационное таблоинформационное табло
* Нижняя станция "Алидзор"Нижняя станция "Алидзор"
* Верхняя станция "Татев"Верхняя станция "Татев"

BASE Jumping
------------

2015-ci ildə dəfə kanatdan xizəklə atlanmalar həyata keçirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ginnesin rekordlar kitabı". 2014-10-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-09.
2. 1 2  ИА REGNUM // Ermənistan ərazisində ən uzun kanat yolu Arxivləşdirilib 2012-11-24 at the Wayback Machine // 16.10.2010
3. ↑  PanARMENIAN // Tiqran Sarkisyan. Dünya turistik mərkəzləri sırasına yenisi əlavə edildi  Arxivləşdirilib 2015-09-24 at the Wayback Machine // 16 oktyabr 2010
4. ↑  "Ermənistanın dünya capında iki birincilindən biri". 2010-10-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-09.
5. ↑   Arxivləşdirilib 2015-04-02 at the Wayback Machine // 16.02.10
6. ↑  "Бейсджамперы опробовали канатную дорогу «Крылья Татева»". mediamax.am. 2015-12-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-16.

Mənbə
-----

* euronews.net Arxivləşdirilib 2011-09-10 at the Wayback Machine
* "Səma tramvayı"  Arxivləşdirilib 2010-10-28 at the Wayback Machine
* "Tatev qanadları" — rəsmi sayt
**Aoqaşima** (*yap.* 青ヶ島) — Filippin dənizində yerləşən vulkanik ada. İzu adalar qrupunun ən cənubunda yerləşən və ən çox təcrid olunmuş adasıdır.

Coğrafiyası
-----------

Ada Tokiodan 350 km cənubda və Haçicocima adasından 64 km cənubda yerləşir. Adanın uzunluğu 3,5, eni isə 2,5 km-dir. Sahil xəttinin uzunluğu 9 km-dir. Adada eyni adlı vulkan yerləşir.

Aoqaşima Tokio prefekturasının Haçiço inzibati rayonunun bir hissəsidir. Adanın inzibati mərkəzi Aoqaşima kəndidir. Ada Fuji-Hakone-İzu Milli Təbiət Qoruğunun bir hissəsidir.

Tarixi
------

Aoqaşimanın məskunlaşma tarixi dəqiq məlum deyil. Adanın əhalisinin əksəriyyətini yaponlar təşkil edir. 1652-ci və 1670-1680-ci illərdə vulkanik aktivliyin qeydə alındığı Edo dövrünün rəsmi qeydlərində Aoqaşimanın adı çəkilir. 1780-ci ilin iyulunda və 1871-ci ilin mayında baş verən zəlzələlər adadakı vulkanın püskürməsinə səbəb oldu. Həmçinin 1785-ci ildə baş verən kütləvi püskürmə zamanı adanın 327 sakinindən təxminən 130-140 nəfəri həlak olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑ . Geospatial Information Authority of Japan. S. 84.
3. ↑  Gotoh, H. *et al.* (2010). "Infrastructure Maintenance and Disaster Prevention Measures on Isolated Islands: the Case of the Izu Islands near Tokyo" in *Island Sustainability* (Favro, S. editor), p. 187.
4. ↑  Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "*Izu Shotō*," *Japan Encyclopedia,* p. 412.

Həmçinin bax
------------

* Yaponiya adalarının siyahısı

Xarici keçidlər
---------------

* Aoqaşima kəndinin rəsmi saytı
* Aoqaşima - Yaponiya Meteorologiya Agentliyi  (yap.)
* "Aogashima: National catalogue of the active volcanoes in Japan" (PDF). - Yaponiya Meteorologiya Agentliyi
* Aogashima - Geoloji tədqiqat

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan |
| Normativ yoxlama | LCCN: sh85005851 · NDL: 00638632 · VIAF: 315526281 · WorldCat VIAF: 315526281 |
Yelenendorfda yaşayan almanlar üzüm yığımı zamanı (XX əsrin əvvələri)**Yelenendorf** (*alm.* Helenendorf‎) — 1819-cu il aprelin 22-də alman kolonistləri tərəfindən Yelenendorf adı altında salınıb. İndiki Göygöl qəsəbəsi.

Tarix
-----

Yelenendorf koloniyasında kirxa. 8 sentyabr 1908
Almanların ilk köçü 1818-ci ilə təsadüf olunur. Həmin ilin yayında Tiflisdən Azərbaycanın Yelizavetpol qəzasına (indiki Gəncə) köçən 194 alman ailəsi Şamxor (indiki Səmkir) yaxınlığında Yelenendorf (indiki Xanlar rayonu) və Annenfeld adlı iki koloniya saldılar. Yaşayış məntəqəsi plan üzrə salınırdı. Həmin kəndlərdə geniş küçələr, aynabəndli, taxtapuşlu, zirzəmili və eyvanlı evləri tikilirdi.

1938-ci ildə qəsəbə Xanlar adlandırılıb, 1941-ci ildə isə Stalinin əmri ilə almanlar Qazaxıstana sürgün edilib. 2008-ci ildə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi Xanlar rayonunun Göygöl adlandırılması barədə qərar qəbul edib.

Helenendorflu (ind. Xanlar) almanlar. XIX əsrin sonu-XX əsrin əvvəli

İstinadlar
----------

1. ↑  Südabə Zeynaova. Azərbaycandakı Alman koloniyaları (1819-1941-ci illər) Bakı, 2002.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan almanları

Xarici keçidlər
---------------

* Almanlar Şimali Azərbaycanda Arxivləşdirilib 2012-12-09 at the Wayback Machine
* Azərbaycan Almanları[*ölü keçid*]
* Jurnal Yaşayış

* Azərbaycan almanları
**Daltonizm** — rəngli görmənin anadangəlmə pozuntusu; əsasən, qırmızı və yaşıl rəngləri seçmə qabiliyyətinin olmaması ilə səciyyələnir. Ən çox kişilərdə təsadüf edilir.

Ümumi məlumat
-------------

İlk dəfə ingilis fiziki C.Dalton 1794 ildə təsvir etmişdir. Daltonizm digər görmə funksiyalarının pozulması ilə müşayiət olunmur, lakin onun aşkara çıxarılması bütün nəqliyyat növlərində, bəzi sənaye sahələrində işləyən şəxslərin, ayrı-ayrı qoşun növü hərbi qulluqçularının, habelə rəssamların, kimyaçıların və başqalarının peşə yararlılığının təyin olunması üçün əhəmiyyətlidir. Daltonizmin diaqnostikası polixromatik cədvəlin (bir rəngdə olan rəqəm və ya fiqurun eyni parlaqlıqlı digər rəng fonunda göstərilməsi), anomaloskopun (əsas rənglərin qavranma həddinin ölçülməsi), xüsusi kompüter proqramının köməyilə yerinə yetirilir.

Daltonizm Xəstəliyə səbəb göz arxasında yerləşən rəng detektorundakı hüceyrələrdə yerləşən konusların içərisindəki 3 piqmentin (qırmızı, yaşıl və mavi) hər hansı birinin və ya hər üçünün az olması yaxud da heç olmamasıdır. İrsən keçən xəstəlikdir.

İlk dəfə olaraq 1798-ci ildə ingilis Con Dalton adlı bir kişidə rast gəlinən və sonradan onun adı ilə adlandırılan daltonizm bəzi insanların qırmızı və yaşıl rəngi seçə bilməməsidir.

İngiltərədə nəşr olunan Nature jurnalında dərc olunan bir xəbərə əsasən Amerika alimləri daltonizmdən əziyyət çəkən Sam və Dalton adlı iki meymun üzərində 2 il müddətində bir təcrübə aparmışlar. Təcrübədə gözün torlu qişasındakı işığı qəbul edən sinir hüceyrələrini qırmızı və yaşıl rəngi qəbul edə bilməsi üçün lazım olan zülalı təmin etdilər və nəticədə meymunlar rəngləri görməyə başladı.
Qeyd etmək yerinə düşərdi ki, bu xəstəliyə kişilərdə daha çox rast gəlinir. Daltonik bir kişinin qızı heç vaxt daltonik olmur, lakin onun əlamətlərini özündə daşıyar və gələcəkdə onun oğlu daltonik ola bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Disease Ontology (ing.). 2016.
2. 1 2  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu. 2018-06-29 2018.
3. ↑  "Daltonizmin müalicəsində şok nailiyyət". 2013-09-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-03-31.

Xarici keçidlər
---------------

Rəng koru (daltonizm) olan insanlar dünyanı necə görür? Arxivləşdirilib 2017-02-03 at the Wayback Machine
**Stadionlar səssiz olanda** — kinorejissor Əli-səttar Quliyevin çəkdiyi bioqrafik, idman filmi.

Noyabrın 27-də Nizami Kino Mərkəzində futbol veteranı və məşqçi Qurban Qurbanova həsr edilmiş "Stadionlar səssiz olanda" idman dramının təqdimat mərasimi keçirilib.
Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin dəstəyi ilə istehsal edilən filmdə Qurban Qurbanovun XX əsrin 80-ci illərindən başlayaraq həyatı, futbolçu karyerası və Çempionlar Liqasının qrup mərhələsinə yüksəlməsinə qədər məşqçilik fəaliyyəti göstərilib. Filmin təqdimatından sonra təcrübəli məşqçi karyerasında böyük rolu olan qardaşı barədə danışıb. O, filmdə də haqqında çox bəhs edilən qardaşı Musa Qurbanovdan danışarkən göz yaşlarını saxlaya bilməyib.

"Stadionlar səssiz olanda" filmi noyabrın 30-dan etibarən kinoteatrlarda nümayiş olunmağa başlayıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  Qurbanova həsr edilmiş "Stadionlar səssiz olanda" idman dramının təqdimat mərasimi keçirilib
2. ↑  Qurbanov haqqında film çəkildi
3. ↑  Qurbanov filminin təqdimatında göz yaşlarını saxlaya bilmədi
4. ↑  Qurbanov haqqında film çəkilib
**Burunlu kəpənəkçiçək**  (*lat.* Aconitum nasutum) — qaymaqçiçəyikimilər fəsiləsinə aid bitki növü. 

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "*Nəsli kəsilmək təhlükəsində olanlar*" kateqoriyasına aiddir – EN A2c+3c. Qafqazın *endemik* növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Kök yumrusu dəyirmidir. Gövdəsi 1 m-ə qədər hündürlükdədir. Yarpaqları çılpaq, kənarları xırda kirpikli, barmaqvari-5 yerə bölünmüşdür. Çiçək qrupu boş, bəsit və ya budaqlanan salxımlarda toplanmışdır. Qalpağı hündür, 1-2,5 sm hündürlükdə, aşağıya doğru əyilmiş buruncuqlu; çiçəkyanlığının yan hissələri dairəvidir. Mahmızın ləçəkləri (nektarlıqlar) yarımspiral qatlanmış quruluşdadır. Çalovlar (meyvələr) 3 sayda, çılpaqdır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə və meyvə əmələgətirmə dövrü iyul—avqust aylarına təsadüf edir. Toxumla çoxalır. Mezofitdir. Subalp dağ qurşağının rütubətli çəmənlərində, meşə kənarlarında, kolluqlarda, Carum caucasica, Senecio platyphyllus və Doronicum macrophyllum bitkilərindən təşkil olunmuş assosiasiyalarda komponent kimi iştirak edir. ***Zəhərlidir***. *Dekorativ* və *dərman* bitkisdir.

Yayılması
---------

Böyük Qafqazın Quba sahəsi (Quba rayonu, Qırızdəhnə kəndi ətrafındakı dağ –dərəsi; Qusar rayonu, Sudur və Ləzə kəndlərinin ətrafı) və qərb hissəsi, Kiçik Qafqazın şimal və mərkəzi hissələri , Naxçıvanın dağlıq hissəsi.

### Sayı və tendensiyası

Məhdudlaşdırıcı amillərin təsirinə məruz qalması populyasiyanın azalma tendensiyasına səbəb olur

### Məhdudlaşdırıcı amillər

Antropogen amillər (otların biçilməsi və mal – qara tərəfindən tapdalanması, dərman bitkisi kimi istifadə olunması).

### Mühafizə tədbirləri

Mühafizəsi üçün yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq məqsədi ilə yasaqlıqların təşkili, populyasiya səviyyəsində genetiktədqiqi, toxumlarının toxum banklarında saxlanılması, bərpasının təmin edilməsi, yeni yayılma yerlərinin axtarılması təklif olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-05-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-16.
2. ↑    Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri, II nəşr, Bakı-2013
3. 1 2  Флора Азербайджана, 1952
4. ↑  Исмаилов Н.М. 1985
5. ↑  Растительные ресурсы СССР, 1985
6. ↑   Мехтиева Н.П. 2006

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q4093605
* Wikispecies: Aconitum variegatum subsp. nasutum
* BOLD: 1100492
* EoL: 2880029
* EUNIS: 195340
* GBIF: 7276905
* iNaturalist: 515761
* IPNI: 77069474-1
* NCBI: 1496658
* Plant List: kew-2619213
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:77069474-1
* WFO: wfo-0000517751

 |
**Xəzər zəfəranı** (**lat.** *Crocus caspicus*) —  fəsiləsinin zəfəran cinsinə aid bitki növü.

Arealı
------

Transqafqazdan İrana qədər ərazilərdə yayılmışdır.

Sinonim
-------

* *Crocus boryanus var. caspius* (Fisch. & C.A.Mey. ex Hohen.) Herb.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Soğanaqlı yumrusu 2 sm hündürlükdə, 1 sm enində, üzəri pərdəli, tünd – qəhvəyi, lifli örtüklüdür. Daxili örtük qısa tükcüklüdür. Bitki 12—17 sm hündürlükdə; yarpaqlar çiçəklərlə birlikdə görünür. 5—7 ədəddir, bəzən çiçəklərdən hündür, çılpaq xətvari, 1,5 – 2mm enində itidir. Çiçəklər ağ, əsnək narıncı, şırımısızdır. Çiçəkyanlığının kənarları uzunsov – ellipsivari, kütdür. Tozcuq erkəkcikdən uzun, sarı rəngdədir; ağızcıq sarı, dar kürəkvari, bütövdür .

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə və meyvə əmələ gətirmə dövrü oktyabr ayına təsadüf edir. Kriptofit (geofit), işıqsevən, duzlaşmaya davamlıdır. Soğanaq və toxumla çoxalır. Kolluqlarda, otlu yamaclarda qruplaşmalar əmələ gətirir. Dağətəyi qurşaqlarda daşlı və qayalı yerlərdə rast gəlinir. Dekorativ və dərman bitkisidir  , həmçinin qida kimi istifadə olunur.

Yayılması
---------

Lənkəranın dağlıq hissəsində yayılmışdır  .

### Sayı və tendensiyası

İtmə təhlükəsi altında olan bir neçə mövcuddur, populyasiyanın sayı sürətlə azalır .

### Məhdudlaşdırıcı amillər

Antropogen amillər (otarılma, tapdalanma, əhali tərəfindən intensiv yığılması populyasiyanın sayının azalmasını sürətləndirir).

### Mühafizə tədbirləri

Mühafizəsi üçün xüsusi tədbirlər aparılmır. Yayılma yerlərində antropogen təsirlərin azaldılması məqsədilə yasaqlıqların təşkili, Populyasiya səviyyəsində genetik tədqiqi, toxumlarının toxum bankında saxlanılması, bərpasının təmin edilməsi təklif olunur .

İstinadlar
----------

1. ↑  ÖXəzər zəfəranı:*Plants of the World Online* saytında takson barədə məlumat. (ing.)
2. ↑  Xəzər zəfəranı:''*The Plant List* saytında takson barədə məlumat. (ing.)
3. ↑  1. Гроссгейм А.А. 1940.
4. 1 2 3  2. Флора Азербайджана, 1952.
5. ↑  3. Ахундов Ф.Г. 1972.
6. 1 2  4. Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı, 1989.
7. 1 2  5. Əsgərov A.M. 2005.
8. ↑  6. Ибадлы О.В. 2005
9. ↑  7. Məmmədov Q. Yusifov E. Xəlilov M. Kərimov V. 2012.

* Crocus caspicus The Plant List saytında

|  |  |
| --- | --- |
|  | *İkiləpəlilər ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q4521095
* Wikispecies: Crocus caspius
* BOLD: 426531
* GBIF: 2747684
* iNaturalist: 513272
* IPNI: 436502-1
* NCBI: 481049
* Plant List: kew-327213
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:436502-1
* Tropicos: 100173724
* WCSP: 327213
* WFO: wfo-0000788599

 |
**German Burgos** (*isp.* Germán Adrián Ramón Burgos; 16 aprel 1969) — futbolçu

Karyera
-------

### Klub

Burgos peşəkar karyerasına "Ferrocarril Oeste." klubunda 1989-cu ildə başladı. German klubun heyətində beş mövsüm keçirdi, lakin yalnız son iki mövsümdə komandanın əsas qapıçısı oldu. Ümumilikdə, klubda 104 matç keçirib. 1994-cü ildə "River Plate" klubuna transfer olundu. Ilk mövsümündə, "milyonerlər"in heyətində keçirilən 33 matçda iştirak edən Burgos, zaman keçdikcə tez-tez qapısında yer alırdı. 1999-cu ilin yayında Ispaniyanın Malyorka klubuna gəldi. Komandada iki mövsüm keçirdi, yalnız 12 matçda iştirak etdi. 2001-ci ildə başqa ispan klubu olan Atletiko Madrid klubuna transfer olundu. 2001/02 mövsümündə əsas qapıçı idi, lakin növbəti iki mövsüm ərzində, yalnız 14 matçda oynadı. 2004-cü ildə o, karyerasını bitirmək qərarına gəldi.

### Milli komanda

1995–2002-ci illərdə Argentina millisinin heyətində 35 matç keçirib.

Burgos 1998 və 2002-ci illərdə Argentina millisinin dünya çempionatında ehtiyat qapıçısı olub lakin, bu turnirlərin heç birində bir oyun belə oynamayıb.

Futbol karyerasından sonra
--------------------------

Burgos həm də musiqiçidir.O, The Garb qrupunda çıxış edir.

29 mart 2010-cu ildən - İspan futbol klubunun RCD Carabanchelin baş məşqçisi olmuşdur. 2011-ci ilin yanvarından, Diego Simeone ilə Kataniya və Rasinq klubunda köməkçisi məşqçi işləmişdir. 2011-ci ilin dekbrından Simeone ilə birlikdə o yenə köməkçi məşqçi kimi xidmət edəcək Atletico Madridə gəldi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "rsssf: Argentina record international footballers (ing.)". 2010-01-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-16.
Yem bitkiləri
-------------

Ot talası
Yem — kənd təsərrüfatı heyvanlarının yemləndirilməsi üçün becərilən birillik, ikiillik və çoxillik bitkilər. Buraya siloslu və dənli yem bitkiləri aiddir. Azərbaycanda birillik və çoxillik yem otları, şalğam, yemlik, yerkökü, yem çuğunduru, turneps, kartof (yemlik sortları), yerarmudu, yemlik qarpız və qabaq, qarğıdalı, günəbaxan, yem kələmi və s. becərilir. Yaşıl yem üçün dənli-paxlalı (noxud, soya, mərci) və dənli yemlər (çovdar, vələmir, arpa, darı) bitkilər, dənli yemlər almaq üçün çöl noxudu, at paxlası, noxud, vələmir, arpa, qarğıdalı, darı, kalış və s. bitkilərdən istifadə olunur.

Yem əmsalı
----------

İstifadə olunan yem kütləsinin, yemi istifadə edənin çəkisinin artımına nisbəti (onların kimyəvi tərkibindən asılı olmayaraq). Yem əmsalı sənaye heyvanlarının inkişafı üçün yem resurslarının effektivliyini göstərir.

Yem norması
-----------

Heyvanların sağlam saxlanmasını v ə yüksək məhsuldarlığını təmin etmək üçün zəruri qidalı maddələrin miqdarı. Yemləmə məhsuldarlıqdan (südlük, ətlik, yunluq, yumurtalıq), məhsulun tərkibindən (südün yağlılığı) fizioloji vəziyyətdən (böyümə, dölün inkişafı və s.) asılı olaraq normaya salınır. Müasir yem normasına heyvanların qidalı maddələrə, yem vahidi ilə ifadə edilən və kalsiuma, fosfora, proteinə, karotinə olan ümumi tələbatı daxildir. Heyvanın hər növünə vitamin və mikroelementlərin, donuzlar və quşlar üçün amin turşuların sərf olunma norması hazırlanmışdır. Yem norması daimi deyil. Yem rasionu yem norması əsasında düzəldilir.

Yem rasionu
-----------

Heyvanların qidalı maddələrə tələbatına görə yem norması. Yemlərin qidalılığı və tərkibi əsasında hazırlanan sutkalıq yem.

Yem vahidi
----------

Yemin ölçü vahidi və ümumi qidalılığının müqayisəsi. Bir yem vahidi kimi 1 kq quru vələmirin orta qidalılığı vahid qəbul edilmişdir. Qaramalda piylənməyə görə təyin edilmiş bir yem vahidinin qidalılığı 150 q yağa və ya 1414 kal-yə bərabərdir. Kənd təsərrüfatı heyvanları üçün yem norması yem vahidi əsasında hesablanır.

Yem yeri
--------

Vəhşi heyvanları cəlb etmək məqsədilə müəyyən yerə yem qoymaq (tutmaq və ya müşahidə aparmaq üçün).

Yemin məhsuldar təsiri əmsalı
-----------------------------

İstifadə edilən qidanın miqdarının istifadə edənin artımına nisbəti (hər iki göstərici quru çəki ilə ifadə olunur).

İstinadlar
----------

1. ↑   Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm" nəşriyyatı. Bakı: 2003

Xarici keçidlər
---------------

* DƏNLI VƏ YEM BITKILƏRI Arxivləşdirilib 2017-07-10 at the Wayback Machine
* Təsərrüfatda tərtib olunmuş yem planına uyğun olmalıdır Arxivləşdirilib 2016-06-04 at the Wayback Machine
Süd dişləri tökülməyə başlayan 6 yaşlı uşaq.
**Süd dişləri** və ya **müvəqqəti dişlər**, əksər məməlilər də və digər yayıcıların ilk diş dəstidir.Süd dişlərinin çıxması 3 yaşında bitir və bu dişlər beş yaşa qədər qalır, sonra isə tökülməyə və daimi dişlərlə əvəz olunmağa başlayırlar.
Süd dişləri müvəqqəti dişlər olduğu üçün valideyinlər bir çox hallarda düşünürki bu dişlərə baxım edilməməli və müalicə olunmamalıdır. Lakin müalicə edilməyən süd dişi çürükləri ağrı, pis qoxu, çeynəmə çətinliyi, qidalanma pozulmasına və çirkin xarici görünüşə gətirib çıxarır.

Süd dişləri normal dişlərin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Beləki, vaxtından öncə tökülmüş süd dişləri daimi dişlərin əyri formalaşmasına və gələcəkdə ciddi ortodontik problemlərin yaranmasına səbəb olur.
Bu səbəbdən də süd dişlərindəki çürüklərə biganə yanaşılmamalı və müalicə edilməlidir.

Südəmər dişlərdə kariyes
------------------------

Kariyes ən çox görülən diş xəstəliyidir. Kariyes süd dişlərində görünməyə başlayır
və müalicə edilə bilmirsə, dişlər çürüyür və çıxarılmalıdır.
Kariyes, dişi əhatə edən xarici təbəqədəki mineralların dağılması nəticəsində
meydana gəlir. Dişlərin üzərində bakteriyalar karbohidratlı (şəkərli) qidaları
parçalayır və asiti əmələ gətirir. Bu asitlər diş emalını məhv edir. Kariyesin səbəblərindən biri də
ağız şirəsinin çatışmazlığıdır. Ağız şirəsi qida qalıqlarını yuyur və antiseptik təsir
edir (ağız şirəsinin tərkibinə xüsusi antimikrob zülal vardır). Əgər hər hansı bir
xəstəlik səbəbindən (immunitetin pozulması, bağırsaq xəstəlikləri) uşağın ağız
şirəsinin miqdarı və keyfiyyəti aşağı düşərsə ağız boşluğundakı kariyesli dişlərin
miqdarı az bir müddətdən sonra artmış olur.

### Kariyesdən qorunma

1) Dişlərə müntəzəm qulluq
2) Sağlam qidalanma, şəkərli qidalardan uzaq durmaq
3) Flüorlu diş məcunlarından istifadə. Flüor dişlərin möhkəm və sağlam
olmasını normada saxlayır.

#### Kariyesin müalicəsi

Diş həkimi kariyes diaqnozu qoyduqdan sonra, diş təmizlənir.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Süd dişləri" (az.). saglamdish.az. Archived from the original on 2023-06-07. İstifadə tarixi: 7 iyun 2023.
2. ↑  "Kariyes nədir" (az.). godental.az. Archived from the original on 2023-06-08. İstifadə tarixi: 7 iyun 2023.
**Rene İquita** — Kolumbiyalı futbolçu

Karyerası
---------

Oyunlar zamanı tez-tez qoruduğu qapını tərk edərək, rəqib qapısında qol arayan Rene İquita müxtəlif klubların heyətində 235 matçda 30, yığmada isə 68 görüşdə 8 qol vurub. O, Kolumbiyanın 8 klubundan əlavə, "Valyadolid" (İspaniya), "Verakruz" (Meksika), "Aukas" (Ekvador) və Quaros" (Venesuela) komandalarının da formasını geyinib.

Qabarıq qıvrım saçları və cəsur qurtarışları ilə tanınan Rene İquita daha çox 1990-cı il dünya çempionatında məşhurlaşıb. İquita həmin Mundialın ¼ final matçında cərimə meydançasından təqribən 20 metr irəlidə topla oynarkən, kamerunlu Roje Millanı da keçməyə çalışıb. Lakin bu vaxt Milla topu ələ keçirərək, boş qapıdan keçirib. Nəticədə 1:2 hesabı ilə uduzan Kolumbiya mübarizəni dayandırıb.

Sonra da İquita "Uembli" stadionunda İngiltərə yığması ilə yoldaşlıq görüşündə şou göstərib. O, üstünə gələn və əlləri ilə rahatca tuta biləcəyi topu qapı xətti üzərində gövdəsini irəli verərək, topuqları ilə uzaqlaşdırıb. Bu vaxt bədəninin aldığı fiqurla əlaqədar bu hərəkəti futbol dünyasında "Əqrəb zərbəsi" adlandırılıb. David Ospina bu barədə belə demişdir:

> 
> 
> *"Onun bu hərəkəti illər keçsə də unudulmayacaq. Çünki o topu çıxarmağın başqa yolu yox idi. O, mənim idolumdur və mən daima ona çatmağa çalışacağam. Əqrəb zərbəsini təkrarlamaq istərdim, amma Arsene Vengerdən icazə almaq çətin olacaq"*
> 
> 
> 

Rene İquita sonuncu dəfə 2009-cu ildə "Deportivo Pereyra" (Kolumbiya) komandasında forma geyinib. Dünyanın ən estetik görkəmə malik qapıçısı Rene İquita 44 yaşında - 2010-cu ildə "El Loko" ləqəbli qolkiper karyerasını başa vurmağı qərara alıb, yanvarın 24-də vida matçı keçirir. Qarşılaşma Kolumbiyanın "Nasyonal" komandasının 1990-cı illərdəki oyunçuları ilə kolumbiyalı ulduz futbolçular arasında olmuş, görüşə Kolumbiya prezidenti Alvaro Uribe ilə yanaşı, Dieqo Maradona, Ronaldo və Ronaldinyo kimi məşhurlar da dəvət almışlar.

Mənbə
-----

* Ən estetik görkəmli qapıçı 44 yaşında futbolla vidalaşır Arxivləşdirilib 2010-01-23 at the Wayback Machine

1. ↑  It's a Brand New Game.
2. ↑  .
**"Altmark" insidenti** 1940-cı il fevralın 16-da neytral Norveçin ərazi sularında Böyük Britaniya və Nasist Almaniyasının gəmiləri arasında İkinci Dünya Müharibəsinin ilkin mərhələlərində baş vermiş hərbi toqquşma idi. Bu, 1940-cı ilin aprelində Avropada aktiv hərbi əməliyyatların başlanğıcını qoyan Almanların Norveçi işğalına səbəb oldu.

İnsident
--------

 *Altmark* 1940-cı ilin əvvəlində Norveçin Yossingford şəhərinə çatdırılması
 YJosingfjord
"Altmark"( *alm.* Altmark‎ ), ağır kreyser Admiral Graf Spee-ni ( *alm.* Admiral Graf Spee‎ ), müşaiyət edən və yanacaqla təmin edən köməkçi gəmi və tanker idi. Admiral Graf Spee ağır kreyserinin məhv edilməsindən sonra "Altmark" gəmisi Cənubi Atlantikadan vətənə döğru istiqamət götürdü. Gəminin göyərtəsində "Admiral Graf Spee" kreyseri tərəfindən batırılmış ingilis gəmilərindən götürülmüş 300-ə yaxın hərbi əsir var idi. 

İngilis esminesləri tərəfindən təqib edilən alman gəmisi Norveçin cənub-qərbindəki Yosingford'a sığınmağa cəhd etdi. "Kazak" (*ing.* HMS Cossack ) esminesin 1-ci dərəcəli kapitanı Filip Vianın komandanlığı altında "Altmark"-ın ardınca körfəzə girərək Çörçil tərəfindən verilən sanksiyaya uyğun olaraq güc tətbiq etdi. Orada norveçl hərbi gəmilərinin olmasına baxmayaraq, alman gəmisinə abordaj komandasını çıxartdı və bütün hərbi əsirləri azad etdi. Bu insident zamanı 7 alman öldürülmüşdü. Komanda gəmidə qaldı; "Altmark" hücum zamanı qayaların üzərində oturdu. Lakin sonradan müstəqil şəkildə Alman limanına çata bildi.

Bu hadisə İkinci Dünya Müharibəsi zamanı abordajdan istifadə edilən nadir hallardan biri idi.

Nəticələr
---------

Norveç hökuməti Britaniya hakimiyyətinə etiraz etdi, lakin ingilislər bu insidentin yalnız neytrallığın texniki pozuntusu olduğunu bildirdilər.

Bundan bir qədər əvvəl oxşar hadisə baş vermişdi: "Doyçland" ağır kreyser (*alm.* Deutschland‎) tərəfindən zəbt edilən "City of Flint" Amerika gəmisi norveç sularına daxil oldu. Həmin vaxt norveç hökuməti almanları həbs etmiş, gəmini isə buraxmışdılar.

Alman tərəfi üçün Altmarkın tutulması zamanı Norveç gəmilərinin hərəkətsizliyi, Almaniyadan neytrallığını müdafiə etməklə yanaşı, Norveçin Britaniyanın müdaxiləsinə dözməyə hazır olduğunun sübutu idi. Bir neçə gün sonra, 1940-cı il fevralın 21-də Hitler Norveçi ələ keçirmək üçün əməliyyata hazırlıqlara başlamağı əmr etdi.  

İngilislər hesab edirdilər ki, əksinə, norveçlilərin alman gəmisini çox yumşaq yoxlaması bu hadisəyə səbəb olub. Fransanın Baş naziri Edouard Daladier, "Eynən Altmark kimi" Norveç limanlarını ələ keçirməyə çağırdı.

həmçinin bax
------------

* Danimarka-Norveç əməliyyatı

Ədəbiyyat
---------

* Б. Лиддел Гарт. Вторая мировая война. — М.: АСТ, 2002. — 944 с. — (Военно-историческая библиотека). — ISBN 5-17-010654-8.
* Ф. Руге. Война на море, 1939—1945. — СПб.: Полигон, 2002. — 392 с. — (Военно-историческая библиотека). — ISBN 5-89173-027-8.
* С. У. Роскилл. Флаг Святого Георгия. Английский флот во Второй мировой войне = The War At Sea, 1939-1945. — М.: АСТ, 2002. — 560 с. — (Военно-историческая библиотека). — ISBN 5-17-010657-2.

1. ↑   (#empty\_citation)
2. ↑   (#empty\_citation)
Bina üzərində ornament
**Ornament (Naxış, Nəqqaşlıq)** — bəzək deməkdir. Ritmik elementlərdən ibarət naxış.

Ornamentin ilk rüşeymlərinə Paleolit dövrü abidələrində təsadüf olunur. Xalq yaradıcılığında naxış nisbətən daha yığcam olur, ciddi riyazi qanunlara əsaslanır.

Tarixçə
-------

Azərbaycanda sənətkarlığın inkişafı haqqında burada müxtəlif dövrlərdə olmuş çoxsaylı tacirlər, səyahətçilər və diplomatlar çoxlu maraqlı faktları bildirirlər. İtaliya səyahətçisi Marko Polo (XIII əsr) Şamahı və Bərdənin ipək mə"mulatlarının gözəlliyini vurğulamışdır. İngilis səyahətçisi – tacir Antoniy Cenkinson (XVI əsr) yay iqamətgahının təbdəbəsini təsvir edərək yazır: "Kral ipək və qızılla bəzədilmiş zəngin bir çadırda oturmuşdu", onun paltarı mirvari və qiymətli daş-qaşla bəzədilmişdi. XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində naxış tikmələr üçün istifadə olunan parçalar yerli istehsala aid qanovuz, darai və məxmər idi. Onlar Şamaxı, Baskal, Gəncə, Şəki, Şuşa və Azərbaycanın digər şəhərlərində hazırlanırdı. Naxış tikmək üçün ipək, yun saplar və yerli istehsala aid möhürlü nişancıqlardan (metal bövhəciklər) istifadə olunurdu.

Növləri
-------

İstifadə olunan materiallarına görə naxışlar bir neçə cür olur:

* toxuma naxış
* basma naxış
* tikmə naxış
* oyma naxış — metal, ağac, daş və sümük üzərində.

Ünlü nəqqaşlar
--------------

* Mir Möhsün Nəvvab — şair, musiqi nəzəriyyəçisi, xəttat, rəssamlıq və nəqqaş
* Səfiəddin Urməvi — musiqi nəzəriyyəçisi, xəttat, nəqqaş
* Usta Zeynal Nəqqaş
* Abbasqulu ağa — XVIII əsr Azərbaycanın tanınmış memarı və nəqqaşı
* Məhəmməd Məcid Təbrizi — Bursadakı Yaşlı Caminin (1424) mehrabı olub
* Əli ibn Hacı Əhməd — ağac üzərində oyma ustası, Bursadakı Yaşıl Caminin qapısını bəzəyib.
* Nemətulla Bəvvab ibn Məhəmməd — xəttat və nəqqaş, Təbrizdəki Göy Məscidin (1465) kitabələrini hazırlayıb.
* Əmirşah Vəlinənkişi — Şirvanşahlar Sarayının (1584) Şərq qapısının bəzəkli baş tağının müəllifi.
* İsmayıl Nəqqaş Ərdəbili — Şeyx Səfiəddin kompleksində Ali baş qapı tağının (1647) bəzəklərini işləyib.
* Mirzə qədim İrəvani — XIX əsrin tanınmış nəqqaşı, Sərdar sarayının divar rəsmlərini işləyib (1850).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Nəqqaşlar". 2021-08-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-11-30.

Həmçinin bax
------------

* Damğa
* Tikmə
* Zərgərlik
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Yasamal (dəqiqləşdirmə).

**Yasamal** — Bakının Yasamal rayonu ərazisində yaşayış massivi.

Tarixi
------

Yasamal termini elmi ədəbiyyatda "dağ döşündə yerləşən, çox geniş olmayan, az meyilli düz sahə" kimi izah edilir. Açıqlıq, meşəsiz sahələrə, dağ belinə də yasamal deyilir. Oronimin yastı və yal sözlərindən ibarət olduğu güman edilir. "Yasamalbaşı", "Yasamal ətəyi" və s. terminləri Şamaxı, Ağsu, Göyçay, Gədəbəy, Şəmkir, Qəbələ rayonlarında işlənir.

Əsasən 1959-cu ildən Xızı rayonunun kəndlərindən köçənlər Bakının Yasamal deyilən yerində yaşayış mənzilləri tikməyə başlamışlar.

Coğrafiyası
-----------

Bakı şəhərinin qərb hissəsində yerləşir. Oykonim ərazidəki Yasamal dərəsinin adı ilə adlandırılmışdır.

Səhiyyə
-------

Təhsil
------

### Məktəblər

### Bağçalar

Küçələri
--------

Vasif Əliyev küçəsi (Yasamal) 2020
### Küçələrin siyahısı

* Şərifzadə küçəsi
* Müzəffər Həsənov küçəsi (Bakı)
* Əsəd Əhmədov küçəsi (Bakı)
* Məhəmməd Xiyabani küçəsi (Bakı)
* Vasif Əliyev küçəsi
* Zaur Kərimov küçəsi

İstinadlar
----------

1. 1 2  Yasamal (yaşayış massivi) // Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. II cild. Bakı: Şərq-Qərb. 2007. 304. ISBN 978-9952-34-156-0.