**Kılıç Əli Paşa məscidi** (*türk.* Kılıç Ali Paşa Cami) — 1580-1587-ci illər arasında 90 yaşlarında olan Memar Sinan tərəfindən dizayn edilmiş və inşa edilmiş kompleksin mərkəzində yerləşən məscid. Məscid özülü 1578-ci ildə atılmışdır. Türbə, mədrəsə ve hamam, bir də külliyəsi də vardır.

Kompleks Türkiyənin İstanbul şəhərinin Beyoğlu səmtinin Topxana məhəlləsində yerləşir. Admiral Kaptan-ı dərya (Böyük Admiral) Kılıç Əli Paşa üçün tikildiyindən dəniz kənarında idi. Kılıç Əli Paşa məscidi əvvəlcə Boğazın düz yanında yerləşirdi, lakin o vaxtdan onun qarşısındakı su dolduğundan indi başqa binalarla əhatə olunub (xüsusən də indi Qalataport kruiz terminalı ilə üzbəüzdür).

Arxitekturası
-------------

### Məscid

Məscidin mərkəzi günbəzinin diametri 12,70 metrdir (41,7 fut), qranit dayaqlar üzərində asqılar və qiblə oxunda iki yarımqübbə üzərində aparılırdı. Günbəz Bizans bazilikasına bənzəyən iki eksedra ilə mərkəzdə yerləşib, bu səbəbdən Ayasofyaya bənzəyir.

İbadət zalının üstündə altı mərmər sütun üzərində daşınan beş kiçik günbəz var. İbadət zalının hündürlüyünə qoyulmuş kafel lövhələrin üzərində Quran ayələri (ayələri) yazılmışdır. Məscidin bir minarəsi var, lakin iyirmi dördü mərkəzi günbəzdə daxil olmaqla 247 pəncərəsi var. Mehrabı isə kvadrat formalı apsisdədir.

Əvvəllər mərkəzi günbəzdən asılan XVI əsrə aid gəmi lampası 1948-ci ildə Osmanlı və Türk Dəniz Tarixi Muzeyinə (indiki İstanbul Dəniz Muzeyi/Dəniz Muzeyi) aparılıb. Məsciddəki iki xronoqramın hər ikisi hicri (islam) təqvimi ilə 988-ci ilə (Yulian təqvimi ilə 1580) aiddir.

Kompleksin xarici girişindəki iki kitabədən birində şair Ülvinin Osmanlı türkcəsində cəli sülüs xəttatlığı ilə yazılmış və xəttat Dəmirciqulu Yusifin yazdığı dörd beytlik şeiri var:

> Mîr-i bahr â’nî Kılıç Paşa Kapudan-ı zemân  
> 
> 
> 
> Yaptı çün bu camii ola yeri Darüsselâm  
> 
> Hâtif-i kudsî görüp Ulvî dedi tarihini  
> 
> 
> 
> Ehl-i imâna ibâdetgâh olsun bu makam
> 
> 

### Məscidin ərazisi

Həyətdə namazdan əvvəl dəstəmaz almaq üçün səkkiz sütunlu mərmər çeşmə və günbəz var. Xarici eyvanın qərb fasadında on iki sütun və hər iki ucunda üç sütunla dəstəklənən maili dam örtüyü var ki, hamısı da rombşəkilli başlıqlara malikdir. Mərkəzdəki mərmər portal məscidə aparır.

Qəbiristanlıqda Kılıç Əli Paşanın səkkizguşəli qübbəsi Memar Sinan tərəfindən hazırlanmışdır. Onun taxta qapıları sədəflə hörülmüşdür.

### Mədrəsə

Hamam kompleksinin və məscidin (sağda) günbəzləri (solda)
Məscidin cənub-şərq qurtaracağı ilə üzbəüz yerləşən mədrəsə demək olar ki, kvadrat formasındadır. Ola bilsin ki, bu əsər Memar Sinan tərəfindən tərtib olunmayıb, çünki onun əsərlərinin rəsmi siyahısı olan *"Təzkirət əl-Əbniyə"də* yer almayıb.

### Hamam

Məscidin sağında 1583-cü ildə tamamlanan hamam yerləşir. Şüşə qapılar planda altıbucaqlı olan otağın (kaldarium - isti otaq) hər iki tərəfindəki iki ayrı soyuqluğa (sərin otaq) açılır. Soyuqluqların yerləşdirilməsi və hərarət planı Sinanın bu gunə gəlib çatmış digər hamamlarda istifadə etdiyi adi plandan fərqlənir.

Qalereya
--------

* Topxanadan Kılıç Əli Paşa məscidinin görünüşüTopxanadan Kılıç Əli Paşa məscidinin görünüşü
* Kılıç Əli Paşa məscidi hamam tərəfdənKılıç Əli Paşa məscidi hamam tərəfdən
* Kılıç Əli Paşa məscidinin həyəti və dəstəmaz çeşməsiKılıç Əli Paşa məscidinin həyəti və dəstəmaz çeşməsi
* Kılıç Əli Paşa məscidinin girişiKılıç Əli Paşa məscidinin girişi
* Kılıç Əli Paşa məscidinin eyvanıKılıç Əli Paşa məscidinin eyvanı
* Kılıç Əli Paşa məscidinin həyətiKılıç Əli Paşa məscidinin həyəti
* Kılıç Əli Paşa məscidinin şərq tərəfiKılıç Əli Paşa məscidinin şərq tərəfi
* Kılıç Əli Paşa məscidinin interyeriKılıç Əli Paşa məscidinin interyeri
* 
* Məscidin mehrabıMəscidin mehrabı
* Kılıç Əli Paşa məscidi yan tərəfdənKılıç Əli Paşa məscidi yan tərəfdən
* Kılıç Əli Paşa məscidinin pəncərəsiKılıç Əli Paşa məscidinin pəncərəsi
* 
* Kılıç Əli Paşa məscidinin piltələriKılıç Əli Paşa məscidinin piltələri
* Kılıç Əli Paşa məscidinin piltələriKılıç Əli Paşa məscidinin piltələri
* Kılıç Əli Paşa xronoqramıKılıç Əli Paşa xronoqramı

Məscidlə bağlı hekayələr
------------------------

Türkiyəli tədqiqatçı Rasih Nuri İləri kompleksin təməl sənədlərini araşdırdıqdan sonra ispan yazıçısı Migel de Servantes onun "Don Kixot" romanında verdiyi əsir obrazının onun tikintisi zamanı qul olduğunu ortaya çıxardı.

Kılıç Əli Paşa ömrünün sonuna yaxın məscidi vəqf etmək qərarına gələndə dövlətə torpaq üçün müraciət etdi (Osmanlı İmperiyasında bütün torpaqlar dövlətə məxsus idi). O, vəzir Rüstəm Paşa ilə bir-birilərini çox sevmədikləri üçün vəzirin: "Madam ki, o admiraldır, qoy məscidini dənizin üstündə tiksin." dediyi bildirilir. Kılıç Əli Paşa bundan çəkinməyib, bölgənin hər yerindən qayaları gətirdərək dar bir keçidlə materiklə bağlanan süni adada məscid tikdirir. Müasir limanın tikintisi zamanı su doldurulduğundan məscid indi daha içəridə yerləşir.

Həmçinin bax
------------

* Memar Sinan tərəfindən tikilmiş cümə məscidlərinin siyahısı

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Eren, Güleren,* "The Heritage of A Sailor", Beyoğlu, no. 3, June 2006, 59–64
2. 1 2 3  *Bayrak, M. Orhan.* Türkiye Tarihi Yerler Kılavuzu. İstanbul: İnkılâp Kitabevi. 1994. 326–327. ISBN 975-10-0705-4.
3. 1 2 3 4  *Sumner-Boyd, Hilary; Freely, John.* Strolling Through Istanbul: A Guide to the City (6). İstanbul: SEV Matbaacılık. 1994. 450–451. ISBN 975-8176-44-7.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Kılıç Əli Paşa məscidi ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Kılıç Əli Paşa məscidinin daxili şəkilləri  (türk.)
* Sinanın İstanbuldakı əsərləri üçün xəritə və qısa bələdçi  (türk.)
* Kılıç Əli Paşa məscidinin xaricdən çəkilmiş şəkilləri  (türk.)
* Kılıç Əli Paşa məscidi  (türk.)
* Əsasən interyerə aid 50-dən çox şəkil  (türk.)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | LCCN: no2018174800 |

| ⛭Türkiyə məscidləri |
| --- |
| Adana | Adana Ulu məscidi • Adana Yeni məscidi • Xoşqədəm məscidi • Sabancı mərkəz məscidi • Yağ məscidi • 57-ci Alay Şəhidlər məscidi | Flag of TurkeySultan Ahmed Mosque, IstanbulSelimiye Mosque, Edirne |
| Ankara | Arslanhane məscidi • Qocatəpə məscidi • Maltəpə məscidi • Məlikə Xatun məscidi |
| Diyarbəkir | Bəhram Paşa məscidi • Diyarbəkir Böyük Məscidi • Həzrəti Süleyman məscidi • Şeyx Məttar məscidi |
| İstanbul |  Ərəb məscidi • Atik Əli Paşa məscidi • Atik Mustafa Paşa məscidi • Atik Validə məscidi • Bəyazid II məscidi • Bodrum məscidi • Dəftərdar məscidi • Dolmabaxça məscidi • Əski İmarət məscidi • Əyyub Sultan məscidi • Fateh məscidi (İstanbul) • Fenari İsə məscidi • Firuz Ağa məscidi • Gül məscidi • Aya Sofya • Hirami Əhməd Paşa məscidi • İmrahor məscidi • Kalendarxana məscidi • Qara Əhməd Paşa məscidi • Qariyə məscidi • Kefeli məscidi • Kılıç Əli Paşa məscidi • Qoça Mustafa Paşa məscidi • Kiçik Məcidiyə məscidi • Laləli məscidi • Balaca Aya Sofya • Mihrimah məscidi (Ədirnəqapı) • Mihrimah məscidi (Üsküdar) • Molla Çələbi məscidi • əMəhəmməd Maarifi məscidi • Yeni məscid (İstanbul) • Nuruosmaniyə məscidi • Nüsrətiyə məscidi • Böyük Məcidiyə məscidi • Pertevniyal Validə Sultan məscidi • Rum Məhməd Paşa məscidi • Rüstəm Paşa məscidi • Şakirin məscidi • Sancaqtar Hayrettin məscidi • Şahzadə məscidi • Şəmsi Paşa məscidi • Sənan Paşa məscidi • Sokollu Məhməd Paşa məscidi • Süləymaniyə məscidi • Sultan Əhməd məscidi • Təşviqiyə məscidi • Vəfa Kilsə məscidi • Yavuz Səlim məscidi • Yeni Validə məscidi • Ulduz Həmidiyyə məscidi • Zal Mahmud paşa məscidi • Zeynəb Sultan məscidi • Zeyrək məscidi |
| İzmir | Başdurak məscidi • Hisar məscidi • Kestanepazarı məscidi • Salepçioğlu məscidi • Aydınoğlu Mehmet Bəy məscidi• Konak məscidi • İsa bəy məscidi |
| Başqavilayətlərdə | Bəyazid I məscidi • Bursa Ulu məscidi • Divriği böyük məscidi • Harran Ulu məscidi • Əmir Sultan məscidi • Fateh məscidi (Tirilye) • Kazdağlı məscidi • Murad Paşa məscidi • Əski məscidi • Ömər Paşa məscidi • Səlimiyyə məscidi • Təkəli Məhməd Paşa məscidi • Üç Şərəfəli məscidi • Yanıq məscid • Yaşıl məscidi • Mənuçöhr camisi |
| Kateqoriya – İslam Türkiyədə – Osmanlı arxitekturası – Ölkələrinə görə məscidlər |