**Ataxaqan / Patriarxat** (*atanın hakimiyyəti*, q.yun. πατήρ — "ata" və ἀρχή — "hakimlik, başlanğıc, hakimiyyət", hən də *andrarxiya*, *androkratiya*) — əsas hakimiyyət, siyasi liderlik, mənəvi nüfuz, sosial imtiyaz və mülkiyyətə nəzarət rollarında kişilərin üstünlük təşkil etdiyi sosial sistem.

Tarixən patriarxat bir sıra fərqli mədəniyyətlərin sosial, hüquqi, siyasi, dini və iqtisadi təşkilatlanmasına təsir etmişdir.

Tarixən ataxaqanlıq bir sıra fərqli mədəniyyətlərin sosial, hüquqi, siyasi, dini və iqtisadi təşkilatlanmasına təsir etmişdir.

Tarixən ataxaqan termini ailə başçısının kişi tərəfindən avtokratik idarəçiliyinə istinad etmək üçün istifadə edilmişdir; lakin, XX əsrin sonlarından etibarən o, hakimiyyətin əsasən yetkin kişilərin əlində olduğu sosial sistemlərə istinad etmək üçün də istifadə edilmişdir. Termin xüsusilə Kate Millett kimi ikinci dalğa feminizmi ilə əlaqəli yazıçılar tərəfindən istifadə edilmişdir; bu yazıçılar qadınları kişi hökmranlığından azad etmək üçün ataxaqan ictimai münasibətlər anlayışından istifadə etməyə çalışırdılar. Bu ataxaqan konsepsiyası kişi hökmranlığını bioloji deyil, sosial bir fenomen kimi izah etmək üçün hazırlanmışdır.

Tarix və əhatə dairəsi
----------------------

Sosioloq Silvia Uolbi ataxaqanlığı "kişilərin qadınlara hökmranlıq etdiyi, əzdiyi və istismar etdiyi sosial strukturlar və təcrübələr sistemi" kimi müəyyən edir. Əksər cəmiyyətlərdə hakimiyyətin əsasən kişilər tərəfindən idarə olunduğu cinsiyyət xətti üzrə sosial təbəqələşmə müşahidə edilmişdir.

### Kişi cinayətkarlığı

Kişi cinayəti də bioloji obyektiv vasitəsilə araşdırılıb. Cinayətlərin əksəriyyəti kişilər tərəfindən törədilir. Sosioloq/kriminoloq Lee Ellis təkamül neyroandrogenik (ENA) nəzəriyyəsi kimi tanınan kişi cinayətlərinin təkamül izahını irəli sürdü. Dünyanın ən qəddar cinayətkarları, daha zərərsiz cinayətlərə görə cəza çəkənlərlə müqayisədə ən çox testosterona sahib idilər. Buna görə də Ellis insan kişi beyninin belə inkişaf etdiyini iddia edir. Risk və qanqsterizm astanasında rəqabətə davamlı olmağın yolu kişi davranışının ifrat formasına misaldır. Amsterdamdakı VU Universitetindən psixoloq və professor Mark van Vuqt, ( Hollandiya ) insan kişilərinin resurslara, ərazilərə, həyat yoldaşlarına və daha yüksək statusa çıxış əldə etmək üçün daha aqressiv və qrup yönümlü davranışlar inkişaf etdirdiyini iddia etdi. Onun nəzəriyyəsi, Kişi Döyüşçü fərziyyəsi, hominidlər tarixi boyu kişilərin qruplararası təcavüzdə iştirak etmək və onların resurslar, həyat yoldaşları və ərazi əldə etmək şanslarını artırmaq üçün koalisiya və ya qruplar yaratmaq üçün təkamül etdiyini irəli sürür. Vugt iddia edir ki, bu inkişaf etmiş kişi sosial dinamikası müharibənin bəşər tarixini müasir şəbəkə rəqabətinə izah edir.

Yaranması
---------

Tunc dövründə kişi əməyinə tələbat artdı. Ona görə də qadının mövqeyi zəiflədi və kişilərin nüfuzu yüksəldi. Bu dövrdə ***anaxaqanlığını*** ***ataxaqanlığı*** əvəz etdi. İqtisadi sahədə baş verən irəliləyişlər ictimai münasibətlərin də inkişafına səbəb oldu. Erkən Tunc dövründə bir neçə qohum qəbiləni birləşdirən ***tayfalar*** yarandı. Tayfanı ağsaqqallar idarə edirdilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Malti-Douglas, Fedwa.* Encyclopedia of Sex and Gender. Detroit: Macmillan. 2007. ISBN 978-0-02-865960-2.
2. ↑  Sosioloq Silvia Uolbi  Arxivləşdirilib 2022-06-30 at the Wayback Machine
3. ↑  Banda