recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kələkötür böyürtkən** (*lat.* Rubus hirtus) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin moruq cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Fransada, Almaniyada, Avstriyada, Macarıstanda və Qafqazda təbii halda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Birillik budaqları seyrək tüklü, silindrvarı, üzəri qısa sarımtıl tikanlı və vəzili, yerə yatıq koldur. Üçər, az halda beşər tünd yaşıl, nazik. kənarı tam olmayan ikiqat dişli, hər iki tərəfdən tüklü, ucu şişləşmiş yarpaqcıqlıdır. Yarpaqaltlığı xətvarıdır. Çiçəkləri 1,5-2 sm diametrində, kasayarpaqları sıx vəzili çox zaman xırda tikancıqlı çiçək açanda kənara qatlanmış olur. Ləçəkləri ağdır. Meyvəverən budaqları tüklü, sıx, yatıq, vəzilidir. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir və meyvə verir. Meyvəsi qara, enli yumurtavaridir.

Ekologiyası
-----------

Şaxtaya, rütubətə davamlıdır. Meşələrdə kölgəli, sərin günəş şuası düşməyən ərazilərdə yaxşı bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Kiçik Qafqaz və Talışda təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Meyvələrindən səhiyyədə müxtəlif içkilərin, mürəbbələrin hazırlanmasında istifadə edilir. Yaşıllaşdırmada rast gəlinmir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q3446537
* Wikispecies: Rubus hirtus
* BioLib: 39667
* EPPO: RUBHR
* EUNIS: 179602
* GBIF: 2989697
* GRIN: 32338
* iNaturalist: 566630
* IPNI: 737377-1
* NCBI: 2136372
* PFI: 1938
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:737375-1

 |
**Həmid Alimcan**(özb. Hamid Olimjon, 12 dekabr 1909, Cizak, Rusiya Türkistanı general-qubernatorluğu – 3 iyul 1944, Daşkənd) — Özbək şairi, dramaturqu, tənqidçisi. Müasir özbək ədəbiyyatının yaradıcılarından.

Həyatı
------

Həmid Alimcan 1909-cu ildə Cizzax şəhərində anadan olmuşdur. Həmid Alimcan ilk təhsilini başa vurduqdan sonra Səmərqənd şəhərinə yola düşmüşdür. O, Səmərqənd pedaqoji məktəbində təhsilini davam etdirmiş və 1928-ci ildə buranı müvəffəqiyyətlə bitirmişdir. H.Alimcan 1928-1930-cu illərdə Səmərqənd Pedaqoji Akademiyasının ictimai elmlər bölməsində təhsil almışdır. Özbək ədəbiyyatının tanınmış şəxsiyyətlərindən olan Uyğun, Aydın, Mirtemir, Cəlal Əkrəmi burada olduğundan H.Alimcan onlarla tanış olmuş və yaxınlıq etmişdir. Ümumiyyətlə, akademiyada mövcud olan elmi-ədəbi mühit onun bir şəx siyyət və sənətkar kimi formalaşmasında mühüm rol oynamışdır.

H.Alimcan ilk şeirini tələbəlik illərində yazmışdır. Şairin bu dövrdə yazdığı şeirlər kitab halında 1929-cu ildə çapdan çıxmışdır. O, 1930-cu ildə pedaqoji akademiyanı bitirmiş, ilk əvvəllər qəzet və jurnallarda çalışmışdır. Bir qədər sonra isə elmi-tədqiqat institutunda işləmiş, ədəbiyyatın nəzəri məsələlərinə dair tədqiqatlar aparmışdır. Nəvai və Muqumi kimi sənətkarların yaradıcılığını tədqiq edən sanballı əsərlər yazmışdır.

H.Alimcanın bədii yaradıcılığında milli hisslərin эüclü olması, istər-istəməz onun bir sənətkar olaraq müəyyən məhdudiyyətlər ilə üzləşməsinə эətirib çıxarmışdır. Belə ki, 30-cu illərin ortalarından başla ya raq o, millətçi və burjua ideoloэiyasının təbliğatçısı kimi təqib üzvlüyündən kənarlaşdırılmışdır. H.Alimcan qısa müddətdən sonra yenidən birliyə üzv qəbul olunmuş, özünün elmi və bədii yaradıcılığını davam etdirmişdir. O, 1939-cu ildə Özbəkistan Yazıçılar Birliyinə sədr təyin olunmuşdur.

Hələ sağlığında onun əməyinə yüksək qiymət verilmişdir. 1939-cu ildə o, Şöhrət ordeni ilə mükafatlandırılmış, 1943-cü ildə isə Özbəkistan Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçilmişdir.

Həmid Alimcan 1944-cü ildə vəfat etmişdir. O, qısa, lakin şərəfli bir ömür yaşamışdır. Hazırda Özbəkistanın bir çox küçə, meydan, institut, orta məktəb, metro və s. yerləri onun adını daşıyır. 1979-1984-cü ildə ədibin seçilmiş əsərlərinin 10 cildliyi çapdan çıxmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Həyatı". 2012-06-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-12.
2. ↑  Quliyev Elman Hilal oğlu. Türk xalqları ədəbiyyatı: dərslik /E. Quliyev; elmi red. H. Qasımov ; rəyçilər B. Nəbiyev. Bakı : Conatant Empary , 2011, 567 s. səh.226-227.
3. ↑  "Sayt «Özbək ədəbiyyatının səhifələri ilə»". 2009-02-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-12.

Həmçinin bax
------------

* Özbək ədəbiyyatı
**Nərimanovlar** — Azərbaycan xalqının soylarından biri.

Soyun yaranması
---------------

Nərimanovun böyük qardaşı Salman Nərimanov xatirə dəftərində yazırdı ki, ulu babamız Nəriman XVII əsrdə Kaxetiya valisi I İraklinin sarayında "sabitqədəm" eşikğası olmuşdur. 

Kərbəlayı Nəcəfin atası Allahverdi bəy XIX əsrdə Zaqafqaziyada tanınmış musiqi xadimlərindən idi. Şərq musiqi alətlərində ustalıqla ifa edirdi. Allahverdi bəy Azərbaycan, gürcü mahnılarını məharətlə oxuyardu. O, gürcü şairi Nikolos Barataşvilinin atası ilə dost, Aleksandr Çavçavadze və Qriqol Orbeliani ilə şəxsən tanış idi. Şair Qriqol Orbeliani Allahverdi bəyin bütün Gürcüstanda məşhur tarzən olduğunu öz müxəmməsində qeyd etmişdir.Şahzadə İohan isə "Kalmasoba" dastanında şah İohan Xelaşvilinin Gürcüstanda Şulaver kəndində şahanə bir məclisdə məşhur tarzən-xanəndə Allahverdi bəylə görüşdüyünü məhəbbətlə qələmə almışdır. Şah İohan Allahverdi bəyin məlahətli səsinə və məlahətlə tar çalmasına heyran qalmışdır. II İrakli Allahverdi bəyin bu xidmətlərini yüksək qiymətləndirmiş və ona bəyzadəlik mənsəbi vermişdir. Allahverdi bəy Tif lisin ən uca və görkəmli yerində, Kürün sağ sahilindəki dağın döşündə özünə xüsusi zövqlə ikimərtəbəli ev tikdirmiş və ömrünün axırına kimi bu mülkdə yaşamışdır. (Hal-hazırda həmin ev aparılan rekonstruksiya işləri ilə əlaqədar uçurulmuş, Allahverdi bəyə məxsus sandıq, xəncər, qədim kitablar, sənədlər və digər əşyalar isə yoxa çıxmışdır.)

Sonralar bu ata-baba mülkü Kərbəlayı Nəcəfə qalmışdır. Kərbəlayı Nəcəf tiflisli Hacı Məhəmmədqasım Zamanovun qızı Həlimə xanım ilə evlənmiş və onların doqquz övladı olmuşdur: Salman, Mərziyə, Rza, Rizvan, Fatma, Səkinə, Rizvan (ölən uşağın adı verilib), Nəriman, Zöhrabanu.

Soyun tanınmış nümayəndələri
----------------------------

* Salman Nərimanov — ictimai-siyasi və dövlət xadimi, yazıçı, puplisist Nəriman Nərimanovun böyük qardaşı.
* Nəriman Nərimanov — Azərbaycan bolşevik inqilabçısı, ictimai-siyasi xadimi, yazıçısı, publisisti, həkimi; Azərbaycan SSR-in 1-ci Xalq Xarici İşlər Komissarı; Azərbaycan SSR İnqilab Komitəsinin Sədri; Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin 1-ci Sədri; ZSFSR İttifaq Sovetinin 1-ci Sədri; SSRİ Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi Rəyasət Heyətinin ZSFSR-dən 1-ci Sədri.
* Nəcəf Nərimanov — İkinci dünya müharibəsinin iştirakçısı, SSRİ dövlət xadimi və məşhur Azərbaycan yazıçısı Nəriman Nərimanovun oğlu.
* Müzəffər Nərimanov — Azərbaycan SSR dövlət xadimi, Nəriman Nərimanovun əmisi nəvəsi.

İstinadlar
----------

1. ↑  [*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Soylarla əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Moonshot əməliyyatı** — İngiltərədə virusu nəzarətdə saxlamaqla birlikdə, eyni gündə böyük miqdarda insanı toplayaraq kütləvi test tətbiq etmək üçün hazırlanmış hökumət proqramı. *British Medical Journal*-a görə proqram 2021-ci ilə qədər gündə 10 milyon test tətbiq etməyi hədəfləyir.

Sızdırılmış bir hökumət sənədinə görə proqramın gəzlənilən dəyərinin 100 milyard funt sterlinq olması narahatlıq yaratmışdır. Çünki bu rəqəm İngiltərə Milli Səhiyyə Xidmətinin (*ing.* National Health Service — *NHS*) ümumi illik dəyərinin təxminən dörddə üçü idi. Statistiklər istənilən testə xas olan qeyri-dəqiqlik nəzərə alınarsa, bu miqyasda aparılan kütləvi testlərin gündə yüz minlərlə yanlış pozitiv nəticəyə və nəticədə çox sayda insana yoluxmadıqları halda xəstəliyə yoluxduqları söylənəcəyi barədə xəbərdarlıq etmişdirlər.

22 oktyabr 2020-ci ildə layihənin Dido Hardinq tərəfindən idarə olunan NHS Test və İzləmə proqramına "daxil edildiyi" bildirildi. İngiltərə 2021-ci ilin aprel ayından etibarən ev dəstləri olaraq mövcud olan yanal axın testlərindən istifadə edərək kütləvi müayinəyə xüsusi əhəmiyyət verməyə davam edir.

Həmçinin bax
------------

* COVID-19 testi

İstinadlar
----------

1. ↑  *Cox, David.* "The big problem with Operation Moonshot? False positives". Wired UK. 12 September 2020. 13 June 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 August 2021 – www.wired.co.uk vasitəsilə.
2. ↑  "£100bn budget for Covid Operation Moonshot dumped as project swallowed up by Test and Trace". 22 October 2020. 10 September 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 August 2021.
3. ↑  "Mass testing for Covid could increase transmission – experts". 2021-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-08-10.
Həyatı
------

38 saylı şəhər orta məktəbini bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinə daxil olaraq təhsilini davam etdirmişdir. Tələbəlik dövründə Ə.Haqverdiyevin "Yeyərsən qaz ətini, görərsən ləzzətini" əsərində Güllü, C.Cabbarlının "Solğun çiçəklər"ində Sara, A.Çexovun "Təklif" pyesi əsasında hazırlanmış tamaşada Natalya Ştepanovna, N.B.Vəzirovun "Yağışdan çıxdıq, yağmura düşdük" komediyasında isə Yetər rolları üzərində çalışmış və tamaşaçılar tərəfindən rəğbətlə qarşılanan obrazlar yaratmağa nail olmuşdur.

Arzu Şuşanova 2000-ci ildən Bakı Bələdiyyə Teatrındadır. C.Cabbarlının "Dönüş"ündə – Gülər, C.Məmmədquluzadənin "Ölülər"ində- Nazlı, M.F.Axundovun "Müsyo Jordan və Dərviş məstəli şah" əsərində- Gülçöhrə obrazları deməyə imkan verir ki, onun teatr aləmində böyük gələcəyi vardır.
A.Babayevin "Oğul"unda – Nurəngiz, N.Hikmətin "Damokl qılıncı"nda – Benzin satanın qızı, R.İçərişəhərlinin "Vətənə igidlər gərəkdir" tamaşasında – Əsmər, İ.Kərimovun "Xəyanətin Müsibəti"ndə – Fatimə, H.Cavidin "İblis"ində – Mələk, Ə.Pəhləvanın "İnsan və İblis"ində- Şükriyyə, A.Qurbaninin "Türk sancağı" tamaşasında – I aparıcı, Sofoklun "Elektra" faciəsində – Carçı qız , V.B.Molyerin "Fırıldaqçı" komediyasında – Qiasinta, Ə.Əliyevin "Cırtdan, Məlikməmməd və üç gözəl" tamaşa nağılda- Cırtdan rollarında məharətlə çıxış edir.
Arzu Şuşanova öz istedadlı çıxışları ilə teatr ictimaiyyətinin müsbət rəylərini, tamaşaçı məhəbbətini qazana bilmişdir.

Filmoqrafiya
------------

1. Salur Qazanın evi talandığı boy (film, 2001)
**Kalben Sağdıç İncesaraç**, (d. 17 Yanvar 1986, İskenderun) Türkiyəli musiqiçi, söz yazıçısı və aktrisa.

Haqqında
--------

Musiqi ilə məşğul olmağa 8 yaşında anasının aldığı Musiqi klaviaturası ilə başlayan Kalben, ilk gitarasına 14 yaşında sahib olub.

 17 yaşında təqaüdlü olaraq girdiyi Bilkənt Universitetinin Beynəlxalq Münasibətlər fakültəsindən 21 yaşında məzun oldu. Müxtəlif sahələrdə işlədikdən sonra 2008-də, həmin universitetdə, Media və Mədəni İşlər üzrə magistratura oxumaya başladı. Anı gizlətməyin yolları və yadigarlar haqqında tezis verdikdən sonra iş tapmaq üçün İstanbula köçüb. Universal Pictures bazasında marka müdiri kimi işə başlayıb. Sonra ssenarist, redaktorluq, layihə idarəçiliyi, kopirayter, tərcüməçilik kimi müxtəlif işlərlə məşğul olub.

 Ankarada və İstanbulda, həsrətlə və nadir hallarda musiqi ilə məşğul oldu, konsert verməyə davam etdi. 18 Oktyabr 2014-də Sofar Sounds İstanbul çərçivəsində Galata-da bir evdə sadəcə gitara ilə verdiyi konsertdən yayınlanan "Sadəcə" videosu qısa zamanda Türkiyə Sofar Sounds videoları arasında ən çox izlənən oldu. Eyni performans indi də, dünyanın ən çox izlənən Sofar Sounds videosu olaraq böyük bir uğura imza atdı.

Salon IKSV, Peyote, IF Performance Hall, Bronx Pi Səhnə kimi müxtəlif məkanlarda səhnələrdə çıxış edən Kalben, Parkfest, Babylon Soundgarden, 22-ci İstanbul Caz Festivalı, New Sounds kimi festivallarda da konsert verib. Eyni zamanda yazıçılığa davam edən Kalbenin Lulunun Macəraları adlı nəşr olunmuş uşaq kitabı seriyası var. Aşk Kaç Beden Giyer? serialında xadimə rolunu canlandırdı.

 Kalbenin öz adını daşıyan ilk albomu 2016-cı ilin fevral ayında yayınlandı. Albom çıxdığı ilk gün etibarilə iTunes Albom Siyahısına 1-ci sıradan daxil olaraq böyük bir uğura imza atmışdır. Kalben hazırda yeni albomunun təqdimat konsertləri üçün bütün Türkiyəni gəzir və dinləyiciləri ilə görüşür.

Mükafatları və Namizədlikləri
-----------------------------

| İl | Mükafat Mərasimi | Kateqoriya | Nəticə |
| --- | --- | --- | --- |
| 2016 | 43.Pantene Qızıl Kəpənək Mükafatları | Ən Yaxşı Çıxış Edən Solist | Namizəd |
| İlin Mahnısı **(Sadece)** | Namizəd |
| 1.Radio Aydın Musiqi Mükafatları | İlin Ən Yaxşı Çıxış Edən Qadın Sənətçisi | Qazandı |
| [DMC] Mükafatları | Dijital Satış Mükafatı **(Kalben)** | Qazandı |
| 2017 | 3.Əl-ələ Avon Qadın Mükafatları | İlin Müğənnisi | Qazandı |

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi Facebook səhifəsi
* Rəsmi Twitter hesabı
* Rəsmi Instagram hesabı
* Rəsmi Soundcloud səhifəsi
* YouTubeda yayınladığı ilk albomu
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Nərimankənd.

**Nərimankənd** (tarixi adları: *Mərəzə* və *Molokan Mərəzəsi*) — Azərbaycan Respublikasının Qobustan rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 25 aprel 2008-ci il tarixli, 592-IIIQ saylı Qərarı ilə Qobustan rayonunun Nərimankənd kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Nərimankənd kəndi Qobustan qəsəbəsi ilə birləşdirilmiş, Nərimankənd kəndi və Nərimankənd kənd inzibati ərazi dairəsi Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrindən çıxarılmışdır.

Toponimikası
------------

Kənd Dağətəyi ərazidədir. Nərimankənd kəndinin keçmiş adı ilk öncə Mərəzə, sonra isə Molokan Mərəzəsi olmuşdur. Kəndin əsası XIX əsrdə əraziyə köçən rus (konkret olaraq molokan) ailələri tərəfindən "Mərəzə" adıyla qoyulmuşdu. Lakin qonşuluqdakı müsəlman azərbaycanlıların yaşadığı digər Mərəzə kəndi (indiki Qobustan şəhəri) ilə səhv salınmaması üçün, bu iki kənd Molokan Mərəzəsi və Müsəlman Mərəzəsi adları ilə fərqləndirilmişdilər. İndiki Nərimankənd ərazisi də məhz Molokan Mərəzəsi idi.

Sovet dövründə, kollektivləşmə illərində Molokan Mərəzəsi kəndinin adı dövlət xadimi Nəriman Nərimanovun şərəfinə Nərimankənd olaraq dəyişdirilmişdi. Memorial toponimdir.

Eyni zamanda, Müsəlman Mərəzəsi kəndi böyüyərək şəhər statusu alıb, Qobustan rayonunun inzibati mərkəzi statusunu qazanmışdı.

Molokan Mərəzəsi kəndinin də artıq "Nərimankənd kəndi" adlanmasına görə, beləlikcə Qobustan rayonunda "Mərəzə" adını daşıyan yeganə yaşayış məntəqəsi olaraq qalmasına görə Müsəlman Mərəzəsinin də adı qısaldıldı və "Mərəzə şəhəri" olaraq rəsmiləşdirildi.

2008-ci ildə isə rəsmi qərara əsasən Qobustan rayonunun inzibati mərkəzi olan Mərəzə şəhərinin adı rəsmi olaraq Qobustan şəhəri olaraq dəyişdirildi; lakin bu dəyişikliklərə baxmayaraq, şəhər xalq arasında bu günədək hələ də "Mərəzə" adıyla tanınır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikasının Qobustan rayonunun inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 25 aprel 2008-ci il tarixli, 592-IIIQ saylı Qərarı". 2022-10-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-10-11.
2. ↑  Nərimankənd (Qobustan) // Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. II cild. Bakı: Şərq-Qərb. 2007. 304. ISBN 978-9952-34-156-0.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Qobustan rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Qobustan |  |
| Qəsəbələr | Üzümçü |
| Kəndlər | Bədəlli • Bəklə • Ceyrankeçməz • Cəngi • Cəmcəmli • Cəyirli • Çay Qurbançı • Çelov • Çuxanlı • Damlamaca • Dərəkənd • Ərəbqədim • Ərəbşahverdi • Ərəbşalbaş • Göydərə • Xilmilli • İlanlı • Nabur • Nardaran • Nərimankənd • Poladlı • Qaracüzlü • Qədirli • Qurbançı • Sədəfli • Sündü • Şıxlar • Şıxzahırlı • Təklə Mirzəbaba • Təklə • Təsi • Yekəxana |

|  |  |
| --- | --- |
| Qobustan rayonu | *Qobustan rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Kali karteli** — Kolumbiyanın Kali şəhəri və Valla del Cauca əyaləti yaxınlarında var olmuş narkotik karteli. Qurucuları Rodriguez Orejuela qardaşları olaraq bilinən Gilberto və Migueldan əlavə "Chepe" olaraq tanınan Jose Santacruz Londonodur. 1980-ci illərin sonlarına yaxın Helmer Herreranın da qrupa daxil olmasıyla Pablo Escobar və ona bağlı olan Medellin Karteli ilə əlaqələrini qoparmış və dörd adamın başda olduğu bu karteli idarə etməyə başlayıblar.

Kali karteli ingilis pullu əsgərlər, bir çox ölkədəki müttəfiqlər, hökumətdəki saysız-hesabsız casus və mühbirlər ilə "SSSR"dəki Dövlət Təhlükəsizlik Komitinəsinə (ingiliscə: KGB) oxşarlığı ilə dünyanin tarixdəki ən böyük cinayət şəbəkəsi yəni "The Cali KGB" olaraq adlandırılmışdır.

Kali kartelinin zirvədə olarkən dünya kokain bazarının 90%-nı əlində tuttuğu bilinir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Elaine Shannon Washington (1991-07-01). "New Kings of Coke". Times Magazine.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Kolumbiya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
"Kamilut-tarix"in müəllifi öz tarixində yazır:

Yuşə ibni Nun dünyadan gedəndən sonra Kalib ibni Yufənna Bəni-İsrailə rəhbərlik etdi. Mərhum Təbərsi də "Məcməül-bəyan" kitabında "Bəqərə" surəsinin 244-cü ayəsində bu məzmunda yazır. 
Sələbi "Ərais" kitabında yazır ki, Kalib ibni Yufənna Həzrət Musanın (ə) bacısının əri, yəni İmranın qızı Məryəmin həyat yoldaşı idi. İbni Əsir də bu xəbəri "Kamil" kitabında Əriha şəhərinin fəthində qeyd edib.

Amma Yuşə`dən sonra Kalibin peyğəmbər olması Məsudinin "İsbatul-vəsiyyə" kitabındakı və Yəqubinin yazdığı tarixdəki sözü ilə ziddiyyətdədir. Məsudi yazır: Elə ki, Yuşənin əcəli çatdı, Allah taala ona vəhy edərək yanındakı əmanəti oğlu Fənhasa verməyi əmr etdi. Yuşə də Fənhası çığırıb peyğəmbərlərin irslərini ona tapşırdı və dünyadan getdi. Fənhasdan sonra da oğlu Bəşir ibni Fənhas onun canişini olub peyğəmbərlik məqamına nail oldu.

Yəqubi yazır ki, Yuşə ibni Nundan sonra Bəni-İsrailin rəhbərliyini Duşan Kifri öz öhdəsinə götürdü və səkkiz il onların rəhbəri oldu. Ondan sonra Kalibin qardaşı, Yəhudanın nəvəsi Əsnail ibni Qənəz qırx il Bəni-İsrailə hökumət etdi. 



|  |
| --- |
| **Qurandakı peyğəmbərlər** |
| Adəm  • Şeys  • İdris  • Nuh  • Hud  • Saleh  • İbrahim  • İsmail  • İshaq  • Lut  • Yaqub  • Yusif  • Əyyub  • Şüeyb  • Musa  • Harun  • Davud  • Süleyman  • Yunis  • Zəkəriyya  • Yəhya  • İsa  • Məhəmməd |
| *Ayrıca bax:* **Allah** , **Din** , **İslam** , **Quran** |
Qalapaqos arxipelaqına daxil olan Fernandina adasında yerləşən kaldera.
**Kaldera** (*isp.* Caldera; "yemək qazanı") və ya **kalder** — vulkanın zirvəsinin və ya bəzən ona bitişik olan sahənin bir hissəsinin uçması zamanı əmələ gələn az və ya çox dərəcədə düz dibli, dik divarlı sirkvari oval və ya dairəvi çuxur. 

Kaldera eninə ölçüləri 10–15 km-ə, dərinliyi isə bir-neçə 100 m-ə çatır. Belə güman olunur ki, vulkan boğazından və ya çatdan partlayış zamanı külli miqdarda maqma püskürür. Bu zaman vulkan kamerasının daha dərin mənbələrdən gələn materiallarla dolmasına nisbətən, onun enməsi daha sürətlə gedir və vulkanın tavanı dayaq nöqtəsini itirərək uçur, yer səthində kaldera əmələ gəlir. Kraterdən mənşəyinə və böyük ölçülərinə görə fərqlənir. 

Vilyams qeyd edir ki, kraterin diametri əsasən 1–1,5 km olduğu halda, bir çox kaldera diametri 8 km-dən 15 km və daha böyük olur. Kaldera təsnifatı onların formasına və genezisinə əsaslanmışdır. Ritman, 1964, aşağıdakı kaldera tiplərini ayırır: zirvə kalderası (və ya nəhəng kraterlər), nəhəng eksploziv püskürmələr nəticəsində əmələ gələn monogen kaldera, bir sıra ardıcıl püskürmələr nəticəsində əmələ gələn poligen kaldera. 

Kalderanın əmələ gəlməsi haqqında iki fərziyyə məlumdur: Eşerə görə, kaldera maqmatik ocağın yalnız böyük dərinlikdə, Vilyamsa görə isə, yalnız az dərinlikdə yerləşməsi nəticəsində əmələ gələ bilər. 

Daha iri kaldera iqnimbrit püskürməsi zamanı əmələ gəlir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Cole, J; Milner, D; Spinks, K.* "Calderas and caldera structures: a review". Earth-Science Reviews. 69 (1–2). February 2005: 1–26. Bibcode:2005ESRv...69....1C. doi:10.1016/j.earscirev.2004.06.004.
2. ↑  Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti (az.). Elm nəşriyyatı. 2021. səh. 309. ISBN 978-9952-523-37-9. kalder (geol.)

Ədəbiyyat
---------

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press. 2006. 679.
**Nöqtəli parabüzən** *lat.* Stethorus punctillum WS.-Qara parlaq rənglidir, özündən dərin və aydın bilinməyən nöqtələri var.

Biologiyası
-----------

Qara parlaq rənglidir, özündən dərin və aydın bilinməyən nöqtələri var. Sarımtıl başında iri mürəkkəb qara gözləri aydın nəzərə çarpır. Ağız hissəsi sarımtıldır. Buğumlu həssas bığcıqları aydın görünür. Forması uzunsovdur. Kiçikdirlər, 1-1,5 mm-dir, yabanı bitkilərdə və bütünlükdə aqrosenozlarda yayılıb. 
Əsasən aran zonada isti günlərdə daha çox və kütləvi olaraq müşahidə olunur. İldə iki nəsil verir. Xəzəlin altında qışlayır. Tor gənəciyi ilə intensiv qidalanırlar. Sürfələri və yaşlı formaları təbii şəraitdə zərərvericini 80-90 faizə qədər məhv edə bilirlər.

Yayılması
---------

Azərbaycanın, o cümlədən də MR-in bütün təbii zonalarında yayılıb.

Ədəbiyyat
---------

1. Naxçıvan Muxtar Respublikasında yayılan yırtıcı cücülərin xeyirli fəaliyyəti və onların mühafizəsi. A.Mehdiyev, M.M.Seyidli, 42
2. Ümumi entomologiya I-II hissələr. Ağayev B.İ. Bakı 1979-1981
3. Naxçıvan MR-da yayılan parabüzənlər (Coleoptera, Coccine elidae) və onların bioloji mübarizədə istifadə imkanları. Mehdiyev A.M.

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan Muxtar Respublikasında yayılan yırtıcı cücülərin xeyirli fəaliyyəti və onların mühafizəsi. A.Mehdiyev, M.M.Seyidli, 42
**Saros körfəzi** (qədim zamanlardakı adı ilə ***Melas Kolpos***) ― Egey dənizinin şimal hissəsində,cənubda Gelibolu yarımadası, şimalda Frakiya sahilləri arasındakı təxminən 60 km-lik üçbucaqlı girinti. Şimal və cənubda geomorfoloji cəhətdən ayrılan və tənzimlənən sahillərlə əhatə olunan körfəzin getdikcə daralan şərq ucunda Kavak dərəsində yatmış allüvium ilə örtülmüş bataqlıq bir düzənlik var (Kadıköy köhnə Evreşe düzənliyi). Tədqiqatlara görə, Şimali Anadolu çat xəttinin uzanması olan iki sınıq arasındakı çökmüş qraben sahəsi hesab edilən körfəz bəzi tədqiqatçıların fikrincə geriləmə və açılma nəticəsində yaranmışdır. 

Dərinlik şərtləri asimmetrikdir. Frakiya sahillərində, eni 10 km və dərinliyi 90 metrdən çox olmayan bir şelf sahəsi uzanır. Bu bölgənin şərqində bir neçə məskunlaşdırılmamış kiçik ada (Eşşək adaları) var. Gelibolu yarımadasının sahillərinin qarşısında bir şelf yoxdur və birdən 500 metrdən çox dərinliklərə keçilir. Düz bir çuxur formasında olan bu dərin hissə, Gökçeada və Semendirek adası arasında qərbə doğru uzanır və dərinliyi 1000 metrdən çoxdur.

Saros körfəzi
Egey dənizinin ən duzlu hissələrindən biri olan Saros körfəzində mürəkkəb burulğanlar formalaşdıran cərəyanların müşahidə olunur. Bu cərəyanlara görə Saros özünü təmizləyən bir körfəzdir. Yer kürəsində özünü təmizləyərək təmiz qalmış beş körfəzdən biri olduğu iddia edilir. Sularının yüksək oksigen tərkibi və buraya axan axınların gətirdiyi bol qida duzlarına görə, növ baxımdan zəngin olan əhəmiyyətli bir balıqçılıq regionu olan Saros körfəzinin hər iki sahilində yay kurortları və turistik müəssisələr mövcuddur.

İstinadlar
----------

1. ↑  GEOnet Names Server. 2018.
**Köhnə əşya satan və oğulları** - Orxan Kamalın yazdığı psixoloji və sosial romandır.

Məzmun
------

"Köhnə əşya satan və oğulları" romanı baş qəhrəman *Topal Antikvar* və *iki oğlu*nun həsrət və arzularını, bu həsrətlərlə arzularını həyata keçirmək üçün mübarizə aparmalarını, əllərində qalanı itirdikdən sonra çökmələrini əks etdirir.

Personajlar
-----------

***1. Antikvar-*** Hər kəsə hirsli və küsmüş, ailəsinə, xüsusən də uşaqlarına rəğbət bəsləyir. O, baş qəhrəmandır. Döyüşdə bir ayağını itirdiyi üçün axsaqdır.

***2. Qocanın arvadı-*** O, övladları ilə əri arasında körpüdür, ailəsinin dağılmasını istəməsə də, gəlinini heç sevmir. Keçmişi öyür və gələcək üçün də eynisini istəyir. O, zəngin qayınatasını qonşularına şişirdir və buna görə də qonşularına qəribə gəlir.

***3. Mehmet-*** O, qocanın böyük oğludur. Ailəlidir, üç övladı var, həyat yoldaşı və uşaqlarını sevir. Atası ona çox qəzəbli olsa da, anlayır. Ailədə zəkasına qiymət verilən insandır. O, Birləşmiş Ştatlar istehsalı olan maşınlara görə işini itirdi; ona görə də öz ailəsi ilə atasının əlinə qulluq edir.

***4. Əli-*** O, ağsaqqalın kiçik oğludur. Evlilik yaşındadır. O, həmişə qardaşını atasına qarşı müdafiə edir, qardaşının etmək istədiyini paylaşır. Onun atası ilə mübahisələri daim ailədə inciklik yaradır. O, qürurludur və atası Topal Eskici ilə çox oxşar xarakter daşıyır.

***5. Zeliha-*** Qocanın qızıdır. O, Əli və Mehmetdən kiçikdir. O, evlənmək arzusu ilə yaşayır. Evdəkilərə qarşı nəsillər arası münaqişə ilə üzləşdiyi üçün o, daim valideynləri ilə döyüşür. Əli daima Zelihadan şübhələnir. Ailə üzvlərinin yerli dialektlərini dəyişmək istəyir.

***6. Gəlin-*** O, qocanın böyük oğlunun həyat yoldaşıdır. Ərini sevsə də, həmişə qayınanasına görə qaçmaq istəyir, buna baxmayaraq gedəcək yeri yoxdur. Ev işlərini həmişə dəqiq və səhvsiz görür.

***7. Ünal-*** Antikvar ailəsi ilə pambıq yığmağa gedəndə onlara kömək edən şofer köməkçisi olur. O, istənilən sənətkarlığı bacaran mahir insandır. O, Zeliha ilə evlənir. O, qayınatası Topal Eskici ilə də oxşar xarakter daşıyır.

***8. Zeynəb-*** Eskici ailəsi ilə pambıq yığmağa gedəndə rastlaşırlar, kütlü (pambıq toxumu) yığan yeldir. O, bibisi ilə yaşayır. Əli ilə evlənir.

***9. Zeynəbin xalası-*** O, tarlada işləyən küləkçilərdəndir və Zeynəbin bibisidir.

***10. Ayşə-*** Mehmetin böyük övladı və tək qızıdır. İbtidai məktəbə gedir. O, qardaşı Cavitlə daim mübahisə edir. Xalası Zelihanın gözü həyat yoldaşı Ünaldadır.

***11. Cavid-*** Mehmetin böyük oğludur. Məktəbə başlamaq üçün çox gəncdir. O, çox ağıllıdır və ağıllı olduğu qədər də nəzakətsizdir. O, bacısını qısqanır.

***12. Körpə-*** Mehmetin kiçik övladıdır. Hələ körpədir.

***13. Həkim Anası-*** Qocanın qonşusudur, oğulları həkim-zabitdir, soyuqqanlıdır, qocanı və ailəsini sevmir, amma çox sadiqdir.

***14. Səfir-*** Kaptanların başı kapstanların sahələrini müəyyənləşdirir və istəyənlərə avanslar verir.

Xarici keçidlər
---------------

* Eskici ve Oğulları
* Eskici ve Oğulları (roman)
* Eskici ve Oğulları Orhan Kemal (roman)
**Letoon** (q.yun. Λητῶον) ― Likiyada, qədim şəhər Ksantos yaxınlığında Letoya həsr olunmuş ziyarətgah. Bura bölgədəki ən əhəmiyyətli dini mərkəzlərdən biri olmuşdur. Ziyarətgah Türkiyənin Muğla ilinin Fethiye rayonunda, Kumluova kəndinin cənubunda yerləşir. Letoon Ksantos çayı boyunca yerləşən eyniadlı şəhərin təxminən dörd kilometr cənubundadır.

Abidə 1988-ci ildə Ksnatos ilə birlikdə UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

Tarix
-----

Heç vaxt tam məskunlaşılmış yaşayış yeri olmayan, sadəcə dini bir mərkəz olaraq qalan ərazidəki arxeoloji tapıntılar eramızdan əvvəl VI əsrin sonlarına aiddir. Bu, Likiyada dördüncü əsrin əvvəllərində başlayan Yunan mədəni hegemonluğundan əvvəl idi.

Ksantus vadisində Apolloya erkən pərəştişin olması tarix və ya arxeologiya baxımından təsdiqlənilməsə də, iddia hər ikisi "Likus" adlı şəxslə bağlı iki mifdən qaynaqlanmışdır. 

Ərazinin müqəddəsliyi Appianın VI Mitridatla əlaqəli yazdığı lətifə ilə əlaqəlidir. Belə ki, o, Likiya sahil şəhəri Pataranı mühasirəyə alaraq müqəddəs meşədəki ağacları öz məqsədləri üçün kəsməyi planlaşdırsa da, gördüyü kabusda bu hərəkətinə qarşı ona xəbərdarlıq edilibmiş.

Xiyarətgah Roma dövründə də aktiv qalmışdır. Obyekt eramızın yeddinci əsrində tərk edilmiş və ərazidə erkən xristian kilsəsinin inşası ilə bölgə xristianlaşdırılmışdır.

Qazıntılar
----------

Letoya və onun övladları Artemida və Apollona həsr olunmuş yunan məbədinin təməlləri 1962-ci ildə fransız arxeoloq H. Metzgerin rəhbərliyi altında aparılan qazıntı işləri zamanı aşkarlanmışdır. Arxeoloqlar dağıntıların çoxunu qazmışdırlar. Tapıntılar arasında ən çox yunan, likiya və arami dillərində yazılmış kitabə maraq doğurur. Bu tapıntı likiya dilinin deşifrə edilməsində həlledici rol oynamışdır. Kitabə hal-hazırda Fəthiye muzeyində qorunur.

Bu gün
------

Əraziyə (Kumluova bələdiyyəsi tərəfindən idarə edilir) şimaldan Fəthiyə (yol ilə 1 saat) və ya cənub-şərqdən Kalkan limanlarından (45 dəqiqə) asanlıqla çatmaq mümkündür. Bölgəyə ən yaxın otellər *Patara* şəhərindədir.

İstinadlar
----------



1. ↑  Strabo, xiv.2.2 and 3.6.
2. ↑  Lycian Turkey Arxivləşdirilib 2007-04-19 at the Wayback Machine.
3. ↑  Appian, *Mithridates*, 27, noted by T. R. Bryce, "The Arrival of the Goddess Leto in Lycia", *Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte*, **32**1 (1983:1-13). p. 3 and note 9.
4. ↑  H. Metzger, "Fouilles du Létôon de Xanthe (1962-65)" *Revue archéologique* (1966).
**Henrix Şönfeld** (*alm.* Heinrich Schönfeld‎; 3 avqust 1900, Kluj-Napoka – XX əsr, Toronto) — Yəhudi əsilli Avstriyalı futbolçu. Mövqeyi hücumçu olub. İtaliyada *Enriko Şönfeld* (it. Enrico Schoenfeld) adı ilə çıxış edib. İlk İtaliya çempionatının bombardiri olub.

Karyera
-------

Şönfeld karyerasına 1916-cı ildə Avstriya Bundesliqasında çıxış edən "Rudolfshügel" klubunda qapıçı kimi başlayır. 1920/21 mövsümündən etibarən Henrix bu klubun hücum xəttində oynamağa başlayır. Bu cür hadisə bizim zamanımızda bu təəccüblü görunə bilər, amma o illərdə belə dəyişikliklər nadir deyildi. Hücumçu kimi ilk oyunda Henrix Vyananın "Hakoah" klubuna qol vurur.

1921/22 mövsümündə Henrix "Meran" klubuna keçir. O burada sürətlə komandanın liderinə çevrilərək, Cənubi Tirolun bölgəsinin ən məşhur oyunçularından biri oldu.

1923-cü ildə İtaliyanın "Torino" futbol klubunu çalışdıran Avstriya milli komandasının keçmiş oyunçusu Karl Stürmer Henrixi öz yanına dəvət edir. Burda Şönfeld çox uğurla çıxış edir və ilk mövsumdə 20 matçda 22 qol vuraraq çempionatın bombardiri olur. Növbəti mövsümdə Henrix "Torino" formasında cəmi 10 oyun keçirdərək cəmi bir qol vura bilir.

Mövsümün sonunda Henrix komandasını dəyişdirmə qərarı qəbul edir və "İnter" klubuna keçir. "İnter"də Şönfeld 4 oktyabr 1925-ci ildə "Udineze" ilə matçda debüt edərək ilk oyununda qol vurur. O ilk mövsumundə "İnter" klubunda 14 görüş keçirdiərək 9 qol vurur.

"İnter"dəki bir mövsümdən sonra Şönfeld Avstriyaya dönür və tamamilə yəhudi futbolçulardan ibarət olan, Vyanadakı Yəhudi icması tərəfindən dəstəklənən "Hakoach" klubunda oynayır.

Daha sonra ABŞ-yə yollanaraq orada çıxış edir.

1930-cu ildə futbolçu karyerasını başa vuraraq məşqçi fəaliyyətinə başlayır.

II Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra Şönfeld Avstriyanın Hallayn əyalətindəki qaçqınlardan ibarət "Hakoah" həvəskar klubunu çalışdırır. Ancaq 1954-cü ildə qaçqınların evlərinə qayıtmağa başladığı səbəbindən klub dağılır.

Mövsumlərə görə statistikası
----------------------------

| **Mövsüm** | **Oyun** | **Qol** |
| --- | --- | --- |
| 1915/1916 | 3 | 0 |
| 1916/1917 | 14 | 0 |
| 1917/1918 | 16 | 0 |
| 1918/1919 | bir | 0 |
| 1919/1920 | 0 | 0 |
| 1920/1921 | 7 | 2 |
| 1921/1922 |  ? |  ? |
| 1922/1923 | on üç | 15 |
| 1923/1924 | 20 | 22 |
| 1924/1925 | on | bir |
| 1925/1926 | 14 | 9 |
| 1926 | 8 | 6 |
| 1926/1927 | 6 | 3 |
| 1927/1928 | on | dörd |
| 1928/1929 | 12 | on bir |
| 1930 | 6 | 0 |
|

İstinadlar
----------

1. 1 2  Heinrich Schönfeld † // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. ↑  "Матчи сезона 1925/1926". 2015-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-03.

Xarici keçidlər
---------------

* İtaliyada Rumıniyalı oyunçular və məşqçilər
* İnterfc.it saytında profil

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Transfermarkt (oyunçu) · worldfootball.net (oyunçu) |
Ətraf mühitə təsir edən amillər
-------------------------------

İqtisadiyyatın inkişafı, demoqrafik artım, əhalinin gəlir səviyyəsinin yüksəlməsi hesabına istehlakın artması, iqlim dəyişmələri və digər səbəblər ətraf mühitə mənfi təsirin artması ilə nəticələnmişdir.

Ekoloji problemlər
------------------

Su hövzələrinin tullantı suları ilə çirkləndirilməsi, atmosfer havasına zərərli qazların atılması, biomüxtəlifliyin azalması, torpaqların eroziyaya uğraması və şoranlaşması, tullantıların idarə olunması sahəsindəki çatışmazlıqlar mövcud ekoloji problemlər sırasında hesab olunur.

Ekoloji vəziyyət
----------------

Son illərdə ekoloji vəziyyətin yaxşılaşdırılması, o cümlədən təbii sərvətlərdən səmərəli istifadə, çirklənmiş ərazilərin bərpası, su ehtiyatlarının mühafizəsi, xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərinin, meşə və yaşıllıq sahələrinin artırılması və s. istiqamətlərdə həyata keçirilmiş layihələr ətraf mühitin komponentlərinin bərpasında rol oynamışdır. Aztullantılı texnologiyalardan istifadə, neftlə çirklənmiş ərazilərin reablitasiyası, su hövzələrinin ekoloji vəziyyətinin bərpa olunması, yaşıllaşdırma işlərinin həyata keçirilməsi xüsusi ilə Abşeron yarımadası, Bakı və Sumqayıt şəhərlərində ətraf mühitinin vəziyyətinin yaxşılaşması ilə nəticələnmişdir.

Meşə sahəsi
-----------

Ölkə ərazisinin 12 faizi meşə ilə örtülüdür, 10,3 faizini isə xüsusi mühafizə olunan təbiət əraziləri təşkil edir.

Milli park, təbiət qoruğu, təbiət yasaqlığı
-------------------------------------------

Respublikada 10 Mili Park, 10 təbiət qoruğu və 24 təbiət yasaqlığı mövcuddur.

Təbii və coğrafi şəraitin unikallığı burada flora və faunanın növ müxtəlifliyinin rəngarəngliyinə şərait yaratmışdır. Yer kürəsində mövcud olan 11 iqlim tipinin 9-na Azərbaycanda təsadüf edilir. Bu amil ölkədə zəngin biomüxtəlifliyin formalaşmasında mühüm rol oynayır.

Həmçinin bax
------------

* Ekologiya
* Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi
* İqlim
* Qoruqlar
* Meşə
* Ekoloji faktorlar

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycanda ekoloji vəziyyətə dair son məlumatlar açıqlanıb
* Azərbaycan Respublikasında ekoloji cəhətdən dayanıqlı sosial—iqtisadi inkişafa dair

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-02-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-05.
**Riçi Sambora** (*ing.* Richie Sambora; əsl adı **Richard Stephan Sambora**) — ABŞ-dən olan musiqiçi. Bon Jovi qrupunun gitaristi.

Riçard Stefen Sambora 11 iyul 1959-cu ildə anadan olub. Riçi Samboranın uşaqlığı Polşalı atası Adam C. Sambora (ailəsinin mənşəyi Krakov'a qədər gedir) və İtalyan ana Joan Sienila ilə Nyu Cersidə Woodbridge Township'də keçib. Woodbridge Liseyində təhsil alan Sambora, 1970-ci ildə Cimi Hendriksin ölümündən sonra gitara çalmağa başladı. Ən başından bəri ilham qaynağı blues və 60-cı illərin rock'n'roll-u idi. İdealı isə Erik Klapton, Cimi Hendriks, Jeff Beck, Stevie Ray Vaughan, Johnny Winter və Jimmy Page'dir. Eyni zamanda İspan klassik musiqisindən də ilham almışdır.

1991-ci ildə "Stranger In This Town" adlı ilk solo albomunu çıxardan Sambora, blues ağırlıqlı albom, tənqidçilərin və pərəstişkarların sevgisini qazandı. Erik Klapton *Mr. Bluesman* mahnısında ana gitaraçı olaraq yer aldı. Sambora albomu dəstəkləmək üçün qısa bir Amerika turuna çıxdı. Bu tunrnedə ona Tony Levin (bas), Dave Amato (gitara), Crystal Taliefero (perkussiya), Tiko Torres (vurma alətlər) və Devid Brayan (piano) yoldaşlıq etdilər.

1998-ci ildə Sambora, *"Undiscovered Soul"* adlı ikinci solo albomunu çıxartdı. Sambora albomu dəstəkləmək üçün 1998-ci ilin yazında Yaponiya, Avstraliya və Avropada turnelərə çıxdı. Bu turnede ona, Ron Wikso (vurma alətlər), Kasim Sulton (bas gitara), Tommy Mandel (piano), Everett Bradley (zərb alətləri - Yaponiyada), Gioia Bruno (zərb alətləri - Australya'da) və Crystal Taliefero (zərb alətləri - Avropada) yoldaşlıq etdi.

1999-cu ildə Sambora, Stuart Smithin *"Stuart Smith's Heaven & Earth"* albomunda əlacə vokal oldu və Deep Purple-in "When a Blind Man cries" mahnısına tənzimləmə etdi. Sambora, Steven Seagal'ın 1997-ci il istehsalı aksiyon filmi *Fire Down Below'*un son səhnəsində "Long Way Around" mahnısını səsləndirir və filmin xüsusi film musiqiləri albomunda bu mahnı yer alır.

Pinkin 2001-ci ildə çıxardığı *"M!ssundaztood"* albomunda yer alan "Misery" mahnısını Stiven Taylor'la birlikdə səsləndirdi. 2004-cü ildə, *Sanctuary Records* öz adı ilə 1978-ci ildə Sharky Frenzy tərəfindən yazılmış bir albom çıxardı. Bu Riçi Sambora'nın yer aldığı ilk albom olaraq sənədləşdirilmişdir.

Sambora Avstraliyalı rok/pop müğənnisi Shannon Holl'un üçüncü albomu *"Turn It Up"*-da bir çox mahnını musiqiçi ilə birlikdə yazmışdır və bir çox mahnıda da gitara çalmışdır. Con Bon Covi və Desmond Child ilə birlikdə Şer üçün bir albom hazırladı və Alice Cooper üçün Con Bon Covi ilə birlikdə *"Hell Is Living Without You"* adlı mahnını hazırladı.

Diskoqrafiya
------------

### Studiya albomları

* 1991 - *Stranger in This Town*
* 1998 - *Undiscovered soul*
* 2012 - *Aftermath of the Lowdown*
**Riçard Koks** (*ing.* Richard Cocks; 1566 – 1624) – 1613-1623-cü illərdə Ost-Hind şirkətinin Yaponiya postunun meneceri. Onun Yaponiyadakı biznes fəaliyyətləri uğursuzluqla nəticələnmişdir. Yaponiyadakı həyatı boyunca yazdığı zəngin informasiyalı gündəliyi ilə tanınır.

Karyerası
---------

Hirado limanının 1621-ci ilə aid xəritəsi.
1565-ci ildə xırda torpaq sahibi Robert Koksun üçüncü oğlu kimi doğulmuşdur. Ost-Hind şirkəti Hirado limanında (indiki Naqasaki prefekturası) ticarət postu qurmaq üçün Riçard Koksun başçılığı altında bir çox taciri Yaponiyaya göndərmişdir. Koks iki dəfə Edo şəhərini ziyarət etmişdir. 1616-cı ildəki ilk ziyarəti zamanı şoqun Tokuqava Hidetada ilə qısa görüşü baş tutmuşdur. Lakin ingilislərin Yaponiyadakı ticarət fəaliyyətləri uğursuzluqla nəticələnmişdir. Hirado limanı ticarət üçün əlverişsiz idi, eləcə də, holland və portuqal tacirlər Yaponiyada ingilislərlə rəqabət aparırdılar.

Koksun effektiv olmayan rəhbərliyi şirkətin Yaponiyadakı tənəzzülünü sürətləndirmişdir. 1623-cü ildə Ost-Hind şirkətinin Hiradodakı ticarət postunu bağlamasından sonra Koksun şirkətə böyük borcu qalmışdır. Londonda keçiriləcək məhkəməyə çağırılan Koks 27 mart 1624-cü ildə yolda ikən dənizdə ölmüşdür. Koksun idarəçiliyi qeyri-effektiv və məsuliyyətsiz olsa da, Yaponiyadakı iqtisadi uğursuzluğun səbəbləri sadəcə onunla bağlı deyildi.

### Gündəliyi

Koks Yaponiyada yaşayarkən 1615-ci ilin iyunundan 1619-cu ilin yanvarına, eləcə də, 1620-ci ilin dekabrından 1622-ci ilin martına kimi gördükləri barədə tamamlanmamış gündəliyində qeydlər aparmışdır. Onun bu qeydlərinə yazdığı uzun məktublar da aiddir. Koksun gündəliyi həmin dövrdə Hirado limanının gündəlik həyat tərzi, biznes münasibətləri, məbədlər və abidələrə ziyarətlər haqqında informasiyalar ilə zəngindir. Gündəlikdə Edo qəsri, Kamakurada Böyük Budda heykəli, Kiotodakı Sancusanqendo məbədi, dini festivallar, populyar əyləncə növləri, zəlzələlər, xidmətçi intiharları, cinayət üçün tətbiq edilən cəzalar haqqında təsvirlər verilmişdir. Koksun gündəlikdə siyasi hadisələrlə bağlı qeyd etdiyi qeyri-dəqiq şayiələr həmin dövrün adi insanlarının siyasət barədə necə də avam olduqlarını göstərir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Richard Cocks // SNAC (ing.). 2010.
2. 1 2  Richard Cocks // *(unspecified title)*.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15  Kodansha Encyclopedia of Japan. səh. 334

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan. I cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 334. ISBN 0-87011-621-5. İstifadə tarixi: 7 noyabr 2021.

Xarici keçidlər
---------------

* Koks tərəfindən əsərlər  Qutenberq layihəsində
**Para** (*port.* Pará) — Braziliyanın şimalında yerləşən ştat. Şimalda Amapa ştatı, Qayana və Surinam, şərqdə Maranyan və Tokantins, cənubda Matu-Qrosu, qərbdə Amazonas və Rorayma ştatları ilə sərhədlənir. Şimal-şərqdən Atlantik okean ilə sərhədlənir. İnzibati mərkəzi Belen şəhəridir.

Para sahəsinə görə Braziliyanın ikinci böyük ştatıdır.

Coğrafiyası
-----------

Ərazisinin böyük qismi düzənlikdən ibarətdir. Az bir qismi isə dağ çöllərinon payına düşür. Bu isə Qviana və Braziliya platosuna daxildir. Ən dayaz nöqtələrdə Amazon meşələri yayılmışdır.

İqlimi ekvatorialdır. Para ştatında quraq mövsüm yoxdur. Bununla belə iyuldan oktyabra qədər yağıntıların miqdarı nisbətən azalır.

Ərazisindən Tokantins çayı axır. Mövcud olan şəlalərin üzərində SES tikintisi planlaşdırır.

Tarixi
------

Hindu dilindən tərcümədə «çay» mənasını verir.

Portuqallar Paranı 1616-ci ildə koloniyalaşdırmışlar. XIX əsrin sonuna qədər ştat ərazisi istisadi baxımdan mənimsənilməmişdir.

İnzibati bölgü
--------------

İnzibati cəhətdən ştat 6 mezoregiona və 22 mikroregiona bölünür. Ştatda 144 munisipalitet var.

İqtisadiyyat
------------

İqtisafiyyatının əsası kənd tərərrüfatı və faydalı qazıntıların hasilatıdır. Ştatda Braziliya qozu, Kauçuk, Oduncaq hasil edilir. Üstəlik burada maniok, şəkər qamışı, qarğıdalı, lobya, çəltik, Tütün və Qara istiot yetişdirilir. Marajo adasında heyvandarlıq inkişaf etdirilmişdir. Tokantins çayı hövzəsində dağ bülluru hasil edilir. Ştat ərazisində dünyada ən böyük dəmir filizi ehtiyatı aşkarlanmışdır. Üstəlik zəngin qızıl etiyyatına sahibdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  .
3. ↑  .
4. 1 2  "*Para ştatı*". 2021-05-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-21.
5. 1 2 3  *Para* Arxivləşdirilib 2021-08-07 at the Wayback Machine russobras.com saytı
6. ↑  Para Arxivləşdirilib 2019-09-23 at the Wayback Machine.

| ⛭Braziliya ştatları |
| --- |
| Akri • Alaqoas • Amazonas • Amapa • Baiya • Qoyas • Maranyan • Matu-Qrosu • Matu-Qrosu-du-Sul • Minas-Jerays • Para • Paraiba • Parana • Pernambuku • Piaui • Rio-de-Janeyro • Riu-Qrandi-du-Norti • Riu-Qrandi-du-Sul • Rondoniya • Rorayma • San-Paulu • Santa-Katarina • Seara • Serjipi • Tokantins • Federal dairə • Espiritu-Santu | Braziliya bayrağıBraziliya bayrağı |
Kilsənin divarı.
**Theotokos Kyriotissa Kilsəsi** (yun. Εκκλησία της Θεοτόκου Κυριώτισσας) və ya **Kalenderhane Məscidi** – İstanbulun Vəfa səmtində yerləşən bir Şərqi Roma binasıdır. Bozdoğan kəmərinin ən şərq ucunun cənubundadır. Şərq Pravoslav Kilsəsi formasındadır. XVIII əsrdə Osmanlılar tərəfindən məscidə çevrilmişdir. Çox güman ki, kilsə əvvəlcə Theotokos Kyriotissaya həsr olunmuşdu. Bina, yunan xaçlı kəmərli Bizans kilsəsinin mövcud olan bir neçə nümunəsindən biridir. Plan və üslub xüsusiyyətlərinə görə binanın IX və ya X əsrə mənsub olduğu güman edilir.

Məscidin cənub-şərq fasadının görünüşü.
Bina ilk dəfə Osmanlı dövründə Qələndər təriqətinə mənsub dərvişlər tərəfindən istifadə olunduğundan, adı Qələndərxana olmuşdur. Məscidin həyətində kilsənin ilk vaxtlarında tikiliyə daxil edilmiş, lakin indi dağılıb xarabalıqları qalmış divar qalıqları mövcuddur. Məscidin günbəzi dörd küncdən toxunmuş tağların əmələ gətirdiyi dairənin üzərində yerləşir. Günbəzin üzərində mozaika naxışları var ki, onlar çox da köhnə deyildirlər. Xüsusilə binadakı mərmər örtüklər göz oxşayır.

Tarixi
------

Bu ərazidə tikilmiş olan ilk bina Roma hamamı olmuşdur. Altıncı əsrdə (daş işlərinə əsaslanan müəyyənləşdirilmişdir), Bozdağan tağına baxan istiqamətdə kilsənin böyük günbəzi və yarı günbəzləri yüksəlirdi. Daha sonra — bəlkə də VII əsrdə — ilk kilsənin cənubunda daha böyük bir kilsə inşa edildi. Üçüncü bir kilsə yenidən müqəddəs bir yer kimi istifadə edilirdi. Yarı günbəzlər daha sonra Kommeniya dövründə XII əsrin sonu kimi xarakterizə edilə bilər Osmanlılar tərəfindən məhv edilmişdir. Kilsə monastırlarla əhatə olunmuşdu, hamısı Osmanlı dövründə tamamilə məhv edilmişdir. Latınlar tərəfindən Konstantinopolun fəthindən sonra bina Roma Katolik kilsəsi kimi istifadə edilmişdir. 1453-cü ildə İstanbulun zəbtindən sonra kilsə Fateh Sultan Məhəmməd tərəfindən Qələndəri dərvişlərinə verildi. Dərvişlər buranı mədrəsə kimi istifadə edirdilər. O vaxtdan bəri Qələndərxana (Qələndər evi) olaraq bilinirdi. XVIII əsrdə Babüssaadə (saray) ağası Maktul Bəşir Ağa tərəfindən məscidə çevrilmişdir. Yanğın və zəlzələ nəticəsində zərər görən məscid 1854-cü ildə bərpa edilmişdir. Qələndərxana məscidinin minarəsini 1930-cu ildə şimşək vurmuş və minarə dağılmışdır. Minarəsinin yanaraq dağılmasına görə tərk edilmişdir. 1966–1975-ci illər arasında Harvard Universiteti və İstanbul Texniki Universitetinin əməkdaşlığı əsasında həyata keçirilmiş tədqiqat və arxeoloji qazıntıların obyekti olmuş və 1968-ci ildə bərpa edilərək yenidən istifadəyə verilmişdir.
**Salanq tuneli** — Əfqanıstanda ölkənin şimal və mərkəz hissəsini birləşdirən tunel.

1964-cü ildə sovet mütəxəssislərinin hazırladığı 2.7 km uzunluqdakı Salanq tuneli coğrafi baxımdan (Hindiquş dağları) dünyanın üçüncü ən hündür keçididir (3360 metr). Tunelin işə düşməsi ilə ölkənin cənubundan şimalına getməyə sərf olunan vaxt 72 saatdan 10 saata endi.

Tarixdə Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüş ən dəhşətli avtomobil qəzası bu tuneldə olub.

Tuneldə ilk qəza 23 fevral 1980-ci ildə baş verib. Sovet ordusuna məxsus avtomobil karvanı fasilə üçün dayandıqda mühərriklərdən çıxan zəhərli qazlar 16 əsgərin həyatına son qoyub.

3 noyabr 1982-ci ildə tuneldə 2 hərbi qruplaşma arasında toqquşma baş verib. Sovet hərbi mənbələrinə görə, yanacaq daşıyan avtomobilin alışması nəticəsində 176 nəfər (64 sovet əsgəri və 112 əfqan) həlak olub. Əfqan Milli Yanğından Mühafizə Departamentinin hesabatında isə ölənlərin sayının 3000 olduğu bildirilib. Şimal alyansı və taliblər arasında təbii maneə olan bu tunel 1997-ci ildə Əbdül-Rəşid Dustumun əmri ilə partladılıb. 2002-ci ildə tunel yenidən açılıb, 2004-cü ildə isə genişləndirilib.

Mənbə
-----

* İki məşum qəzanın tarixçəsi Arxivləşdirilib 2009-09-07 at the Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Əfqanıstan ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Gavalı meyvəyeyəni** (*lat.* Laspeyresiya funebrana Tr.) — Buğumayaqlılar tipinin Pulcuqluqanadlılar dəstəsinin Yarpaqbükənlər fəsiləsinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Kəpənəyin qanadları açılmış halda 12-17 mm uzunluqdadır. Bədəni üst tərəfdən boz rəngdə, alt tərəfdən tutqundur. Ön qanadları üzərində köndələninə, dalğavari xətt uzunır. Qanadının zirvələri başqa hissələrinə nisbətən açıq rəngdədir. Həmin yerdə bir neçə qara xətt var. Yumurtası girdə və ağ rəngdə olub, böyüklüyü 1 mm-ə yaxındır. Tırtıl axırıncı yaşda 12-15 mm uzunluqdadır. İlk yaşlarda ağımtıl, sonrakı yaşlarda isə çəhrayı rəngdə olur. Tırtılın bədəninin birinci buğumunda xitinləşmiş sahə vardır. Bu sahə cavan tırtıllarda sarımtıl, iri yaşlı tırtıllarda isə açıq sarımtıl olur. Pupu açıq-qəhvəyi rəngdə olub, 6-7 mm böyüklüyündədir.

Həyat tərzi
-----------

Gavalı meyvəyeyəninin tırtılları barama içərisində qışlayır. Bu zərərvericinin qışlaması torpaqda, xəzəl və bitki qalıqlarının altında gedir. Erkən yazda havanın gündəlik temperaturu 15-17oC-ə çatdıqda tırtıllar qışlama yerində puplaşmağa başlayırlar. Puplardan kəpənəklərin uçuşu gavalı ağaclarının çiçəklənməsindən sonra başlayır. Uçuş bir ay davam edir. Hər bir dişi kəpənək 8-15 gün yaşayır. Yumurtalar əsasən meyvə başlanğıcına, az miqdarda isə yarpaqlar üzərinə və yanlığına qoyulur. Hər bir dişi kəpənək 40-70 ədəd yumurta qoyur. Rüşeyimin inkişafı 5-9 gün çəkir və bundan sonra yumurtalardan birinci nəsil tırtıllar çıxır. Həmin tırtıllar meyvəni üst tərəfindən gəmirərək (əksr hallrda saplağa yaxın yerlərdən) yollar əmələ gətirir, onun içərisinə girir. Gavalının zədələnmiş yerindən xaricə yapışqanlı şirə axır. Belə meyvələr ya tökülür, yada quruyur. Öz inkişafını bitirmiş tırtıllar meyvə içərisindən çıxaraq torpağa düşür və orada puplaşır. 10-12 gündən sonra puplardan ikinci nəslin kəpənəkləri uçmağa başlayır. Gavalı meyvəyeyəninin zərərli fəaliyyəti nəticəsində məhsul miqdarca azalır və keyfiyyətini itirir.

Yayılması
---------

Kiçik Asiya, Avropa, Şimal-Qərbi Afrika, Yaponiya, Ukrayna, Orta Asiya, Qazaxıstan, Zaqafqaziya, Rusiyanın Avropa hissəsində yayılmışdır. Azərbaycanda Şəki-Zaqatala bölgəsində gavalı meyvəyeyəninin il ərzində iki nəsil verdiyi müəyyənləşdirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Lənkəran Bölgəsində Meyvə Ağaclarına Zərər Verən Başlıca Həşəratların Təbii Zərərvericiləri" (PDF). 2021-06-13 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-04.
2. ↑  Сливовая плодожорка (Laspeyresia funebrana Tr.)
3. ↑  E.F.Səfərova. Abşeronda bəzək bitkilərinə zərərverən cücülər, onların biotənzimlənməsində entomofaqların rolu (Dissertasiya). Bakı, 2013
4. ↑  "NAXÇIVAN MUXTAR RESPUBLİKASINDA ÇƏYİRDƏKLİ MEYVƏ AĞACLARINA ZƏRƏRVERƏN HƏŞƏRATLAR VƏ ONLARIN ENTOMOFAQLARI" (PDF). 2017-12-15 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-05-04.

Həmçinin bax
------------