**Suxoy Su-33** (*rus.* Сухой Су-33; NATO kod adı: **Flanker-D**) — Rusiyanın Suxoy şirkəti tərəfindən dizayn olunmuş istənilən hava şəraitində əməliyyat uçuşu həyata keçirmək qabiliyyəti olan iki mühərrikli, çoxməqsədli qırıcı. Hərbi dəniz qüvvələri üçün nəzərdə tutulmuş bu döyüş təyyarəsi Su-27K olaraq da tanınır. Təyyarə öz baza modeli olan Su-27 ilə müqayisədə tamamilə dəniz əməliyyatları üçün dizayn olunub. Qanadları Su-27-ə nisbətən daha genişdir. Su-33 inkişaf etdirilmiş mühərrikə və havada yanacaqdoldurma imkanına sahibdir.

İlk dəfə 1995-ci ildə Admiral Kuznetsov adlı aviadaşıyıcının üzərində istifadə edilsə də, bu döyüş təyyarəsinin rəsmi olaraq xidmətə daxil olma tarixi 31 avqust 1998-ci ilə təsadüf edir. Sovet İttifaqının dağılmasının ardınca Rusiya Hərbi Dəniz Qüvvələrində də ixtisarların baş tutması nəticəsində cəmi 26 qırıcı istehsal olunmuşdur. Çin və Hindistana satış cəhdləri də uğursuzluqla nəticələnmişdir. 2009-cu ildə Su-33 döyüş təyyarələrinin xidmət müddətini başa çatdırmasının ardınca onları əvəzləmək məqsədilə Rusiya HDQ üçün MiQ-29K qırıcıları sifariş olunmuşdur.

Əməliyyat tarixçəsi
-------------------

### Sovet İttifaqı və Rusiya

Su-27K ilk dəfə 1990-cı illərin ortalarında silahlanmaya qəbul edilmişdir. 1995-ci ilin dekabrından 1996-cı ilin mart ayına qədər olan müddət ərzində Aralıq dənizində xidməti vəzifəsini yerinə yetirən Admiral Kuznetsov aviadaşıyıcısının üzərində iki ədəd Su-25UTG, doqquz ədəd Ka-27 və 13 ədəd Su-27K var idi. Buna baxmayaraq, təyyarənin rəsmi olaraq "Su-33" adı ilə silahlanmaya qəbul olunması 31 avqust 1998-ci ilə təsadüf edir. Həmin vaxt bu qırıcıların ilk partiyası Rusiya Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Şimal flotiliyasının Severomorsk-3 aviabazasında dislokasiya olunmuş 279-cu Dəniz Qırıcı alayına təhvil verilmişdi.

Sovet İttifaqının dağılmasından sonra Rusiya HDQ-də silahlanma ilə əlaqədar bir sıra proqramlar ixtisar olunmuşdur. 2009-cu ildə Rusiya HDQ öz silahlanmasında olan Su-33 qırıcılarını 24 ədəd MiQ-29K ilə əvəzləmək barədə qərar qəbul etmişdir. MiQ-29K qırıcılarının 2011-ci ildən 2015-ci ilə qədər Rusiya HDQ-nin silahlanmasına daxil ediləcəyi planlaşdırılmışdı. 2015-ci ildə Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Hərbi Hava və Hava Hücumundan Müdafiə Qoşunlarının komandanı general-mayor İqor Kojin mətbuata açıqlamasında artıq ikinci alayın da tamamilə MiQ-29 qırıcıları ilə təchiz edildiyi və hazırda silahlanmada olan Su-33 qırıcılarının isə modernizasiya edildikdən sonra gələcəkdə yenidən istifadə olunacağı barədə məlumat vermişdir. 2016-cı ilin payızında imzalanmış müqavilə nəticəsində Su-33 qırıcılarının SVP-24 hədəfləmə sistemi ilə təchiz olunmasına başlanmışdır. İlk modernizə edilmiş döyüş təyyarələri elə həmin ilin sentyabr ayında tədarük edilmişdir. Su-33 üçün modernizasiya olunmuş mühərriklərin təchizatına isə 2017-ci ildən etibarən başlanmışdır.

Taktiki-texniki xüsusiyyətləri
------------------------------

### Ümumi göstəriciləri

* **Ekipaj:** 1 nəfər
* **Uzunluğu:** 21.19 m
* **Qanad genişliyi:** 14.7 m
* **Hündürlüyü:** 5.93 m
* **Qanad sahəsi:** 67.84 m²
* **Boş çəki:** 18,400 kq
* **Yüklü çəki:** 29,940 kq
* **Maksimum qalxma ağırlığı:** 33,000 kq
* **Güc təminatçısı:** 2 × Saturn AL-31F3 mühərrik

### Uçuş keyfiyyətləri

* **Maksimum sürət:** 2.2 max (2300 km/saat)
* **Məsafə:** 3000 km
* **Maksimum qalxma yüksəkliyi:** 17,000 m
* **Yüksəkliyə qalxma sürəti:** 246 m/saniyə
* **Qanad yüklənməsi:** 483 kq/m²
* **Çəkmə gücünün çəkiyə nisbəti:** 0.83
* **Maksimum *g* yüklənmə:** +8 g
* **Eniş sürəti:** 240 km/saat

Həmçinin bax
------------

* Su-27
* Aviadaşıyıcı
* MiQ-29

İstinadlar
----------

1. ↑  "Морской защитник". 2012-06-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-29.
2. ↑  Су-33 Arxivləşdirilib 2010-02-12 at the Wayback Machine на сайте airwar.ru
3. ↑  "Russian carrier deploys to Adriatic". Flight International. London: Reed Business Information. 148 (4499): 24. 22–28 noyabr 1995. ISSN 0015-3710. 23 avqust 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 iyul 2011.
4. ↑  *Petterson, Trude.* "New fighter jets for Admiral Kuznetsov". Barents Observer. 25 sentyabr 2009. 7 iyul 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 iyul 2011.
5. ↑  "Russian Navy to buy 24 MiG-29K carrier-based fighters". RIA Novosti. 9 October 2009. 6 June 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 July 2011.
6. ↑  "Russian Navy to Form Second Aircraft Carrier Aviation Regiment with MiG-29K/KUB". navyrecognition.com. 26 August 2015. 18 November 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 November 2015.
7. ↑  "In 2015 naval aviation to receive more than 20 MiG-29K aircraft". Ministry of Defence of the Russian Federation. 18 November 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 November 2015.
8. ↑  *Ramm, Alexey.* "ВМФ России ударит по террористам в Сирии с особой точностью". Izvestia (Russian). 2 September 2016. 20 June 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 July 2017.
9. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-29.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Suxoy Su-33 ilə əlaqəli mediafayllar var.

* sukhoi.org/eng/planes/military/su33/ — Suxoy Su-33 rəsmi saytı
* Sukhoi Su-33 page on Milavia.net
* Sukhoi Su-33 and Su-33UB Flanker D on Ausairpower.net
* Su-33 (Su-27K) page on Globalsecurity.org
* Photos of Su-33 on Flankers-site.co.uk