recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**İsmail Semyonov** (*Jırçı İsmail*; 3 mart 1891, Uçkulan[d], Karaçayevski rayonu – 1 avqust 1981, Qaraçay-Çerkesiya) — Qafqazda çox məşhur olan "Elbrus", "Aktamak" adlı xalq mahnılarının müəllifi.

Həyatı
------

Onun anası Julduzxan folklor söyləyicisi olmuşdur. Bu qadın özünün qoşduğu şeirlərlə danışırmış. Atası Unux dövrünün savadlı adamlarından, klassik ədəbiyyatın və ərəb dilinin mükəmməl bilicisi olmuş, 38 yaşında Həccə ziya-rət zamanı vəfat etmişdir. Jırçı İsmailin ilk müəllimləri vali-deynləri, ilham mənbəyi isə ətəyində yaşadığı Elbrus dağı, doğma təbiəti gözəllikləri olmuşdur. Digər tərəfdən, ona bu istedad nəsilliklə ötürülmüşdür. İsmail Semyonovun babası xalq jırçısı Kaltur Semyonov olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Həşimi, Afət.* Aşıq Şəmşirin anadan olmasının 120 illiyinə həsr olunmuş "Aşıq sənətinin tarixi inkişaf yolları və Aşıq Şəmşir mərhələsi" mövzusunda Beynəlxalq Elmi Konfransın materialları (PDF) (az.). "Nurlan". 2013. 40. 2017-05-08 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-05-08.

Xarici keçidlər
---------------

* Певец Эльбруса (rus.)
* Исмаилу Семёнову исполнилось бы 107 лет (rus.)
**Luiza Pesyak** (sloven. Luiza Pesjak 12 iyun 1828, Lyüblyana – 1 mart 1898, Lyüblyana) — Sloven əsilli yazıçısı, şair və tərcüməçi.

Bioqrafiyası
------------

12 iyun 1828-ci ildə Lyublyanada vəkil Blaz Krobazın ailəsində anadan olmuşdur. Ailənin birinci övladı olur

Fröhlichov adlı xüsusi bir müəssisədə oxuyur. Burada qızların adi təhsili ilə yanaşı, roman dilləri və ədəbiyyatı üzrə biliklər qazanır. 1844-cü il onun poeziyasının başlanğıc ili olur. Sloven və alman dillərində əsərlər yazır. Sloveniyalı yazıçı, dramaturq və tənqidçi Fransez Levstick Luiza müasirləri arasında ona böyük təsir göstərir.

Atasının ölümündən sonra, 1848-ci ildə Luisa, zəngin tacir və təşəbbüskar Simon Pesyak (sloven. Simon Pesjak) ilə evlənir. Onların beş qız ovladları dünyaya gəlir. Ailədə alman və fransız dillərində danışılır.
Əvvəllər — 1840-cı ildə ədəbi fəaliyyətə başlamış və alman dilində də əsərlər yazmışdır. Onun Poetische Versuche əsərini yazması 1843–1844 illərə təsadüf edir. O, ingilis dilini mükəmməl bilirdi. 1860-cı ildən sonra Luiza Pesyak Sloveniya milli hərəkatının üzvü olur və vətənpərvərlik əsərləri yazmağa başlayır. Bunlardan birincisi, Kar ljubim adı əsəri olur ki, oda 1864-cü ildə yazılmış və Bleiweisovih novicahda nəşr edilmişdir. Uşaqlar üçün kitablar da yazmışdır. Bu illərin əsərlərindən Očetova ljubezen (Novice, 1864), Dragotin (Slovenski glasnik, 1864), Beatin dnevnik (kitab, 1887), Rahela (Letopis Matice slovenske, 1870) kimiləri qeyd etmək olar. Onun digər nəşrlərı də yayımlanıb. Daha sonrakı bir dövrdə, Luiza Pesyak romantik və sevgi əsərlərinə üstünlük vermişdir.
Luiza Pesyak 1 mart 1898-ci ildə Lyublyanada vəfat edir. Yazıçının sağlığında ikən portiteti sloveniyalı rəssam Mixail Stroy tərəfindən çəkilmişdir. Şəklin əksi daha sonra Yuqoslaviyanın poçt markasında nəşr edilmişdir.

Yaradıcılığı
------------

### Poemaları

* *Kar ljubim* (1864)
* *Vijolice* (1885)

### Nəsrləri

* *Očetova ljubezen* (*Novice*, 1864)
* *Dragotin* (*SG*, 1864)
* *Rahela* (*LMS*, 1870)
* *Beatin dnevnik* (1887)

### Dramaturgiyası

* *Svitoslav zajček* (1865)
* *Slovenija Vodniku* (1866)
* *Na Koprivniku* (1872)

### Opera librettosu

* *Gorenjski slavček* (1872)

### Avtobioqrafiyası

* *Iz mojega detinstva* (*LZ*,1886)

Mənbə
-----

* Lujiza Pesjakova — učenka velikega mojstra slovenske poezije (sloven.)

İstinadlar
----------

1. 1 2  Luiza Pesjakova // *(unspecified title)*.
2. 1 2 3 4  *Wurzbach D. C. v.* Pesjak, Luise (alm.). // *Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich*: *enthaltend die Lebensskizzen der denkwürdigen Personen, welche seit 1750 in den österreichischen Kronländern geboren wurden oder darin gelebt und gewirkt haben* Wien: 1856. Vol. 22. S. 49.
3. ↑  Pesjakova, Luiza Arxivləşdirilib 2016-01-25 at the Wayback Machine (sloven.)
4. ↑  Malo po nemško malo po slovensko — Luiza Pesjakova Arxivləşdirilib 2009-10-31 at the Wayback Machine (sloven.)
F-102 modelinin əsas vəzifəsi düşmən təyyarələrinin müəyyən edilməsi və məhv edilməsi idi. F-102 Dünyanın ilk hər bir hava şəraitində xidmət edə bilən supersonik önləmə təyyarəsi və ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin (USAF) xidmətə qəbul edilmiş ilk delta qanadlı təyyarəsidir. İlk uçuşu 24 oktyabr 1953-cü ildə baş tutmuş, 1956-cı ildən etibarən Havadan Müdafiə Komandanlığında xidmətə qəbul edilmişdir. Convair, 975 ədədi F-102A olmaqla ümumi olaraq 1,101 ədəd F-102 istehsal etmişdir. USAF hərbi təlim təyyarəsi olaraq pilot və tələbənin yan-yana oturduğu TF-102 modellərindən də 111 ədəd satın almışdır.

Təyyarədəki elektron təchizat müharibə vəziyyətində düşmən təyyarəsini müəyyən edib radarları vasitəsi ilə hücum vəziyyətinə keçirəcək, münasib zaman yetişdikdə də elektron atəşə nəzarət sisteminin köməkliyi ilə AA raket və döyüş raketlərini avtomatik olaraq atəşləyəcək şəkildə hazırlanmışdı.

Bir keçid dövrü təyyarəsi olmasına baxmayaraq "Delta Dagger" uzun və uğurlu bir xidmət müddəti keçirmiş, ABŞ-ni SSRİ və digər ölkələrin hava hücumlarından müdafiə etmişdir. Ən böyük çatışmazlığı sürətinin aşağı olması idi. Çox az bir fərq ilə supersonik idi, ancaq xarici yanacaq çənləri əlavə edilincə sürəti Mach 0.95-də qalırdı və bu da sürətli bombardmançı döyüş təyyarələrini vurmağa kifayət etmirdi. Daha sürətli F-101B və F-106 modelləri meydana çıxandan sonra, onların fəaliyyət müddəti də azalmağa başladı.

ABŞ xaricində F-102A və TF-102 modelləri yalnız Türkiyə və Yunanıstan tərəfindən istifadə edilmişdir.

F-102A modelinin taktiki-texniki xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

* Ekipaj: 1
* Mühərrik: 1 ədəd Pratt & Whitney J57
* İtələmə gücü: 71 kN
* Qanad uzunluğu: 11.58 m
* Uzunluq: 20.77 m
* Hündürlük: 6.43 m
* Maksimum uçuş çəkisi: 14,265 kq
* Maksimum sürət: 1338 km/saat
* Kreyser sürəti: 990 km/saat
* Mənzili: 1,650 km
* Xidmət tavanı: 16.720 m
* Silah təchizatı:
	+ 24 ədəd idarəolunmayan raket
	+ 6 ədəd AIM-4 "Falcon" AA döyüş raketi
**Xustup** — Qafan rayonu ərazisində yerləşən zirvə. Kiçik Qafqaz dağlarının Zəngəzur silsiləsində yerləşir. Hündürlüyü 3206 metrdir.

Zəngəzurun Türk-Azərbaycan mənşəli toponimiyasında diqqəti çəkən coğrafi adlardan biri də Xustup dağıdır. Bu dağ Qafan/Qapan rayonunun Naxçıvanla həmsərhəd olduğu ərazisidir. "Oğuz təpə"si mənasını ifadə edən bu söz müəyyən morfoloji dəyişikliyə uğrayaraq Xustup şəklinə düşüb. Bunu da əlavə edək ki, lap qədim zamanlardan oğuzlarda dağ, təpə, hündür yerə tapınma olub. Təpəciklərə, təpə qəbirlərə "Oğuz kurqanı", "Oğuz təpəsi" deyilib. Bir çox əski türkdilli xalqlarda dağ, təpə ən böyük inamlardan biri olub. Hətta böyük dağları, təpələri bu və ya digər türkdilli xalq əcdad kimi qəbul edib. "Xustup" sözünün ikinci tərəfi olan "tup" komponenti "təpə" sözünün qalığıdır. Yəni nitq fəaliyyətində "Oğuz təpə" birləşməsi sadələşərək Xustup formasına düşüb. Nəhayət, bu ərazidə onlarca oğuz mənşəli etnotoponimin varlığı dediyimiz fikri təsdiq edir

Qafan şəhəri, Xustup dağı fonunda Oxçuçay
Kiril və Mefodi
**Kiril və Mefodi** (*yun.* Κύριλλος και Μεθόδιος) — IX əsrdə Saloniki şəhərində doğulmuş Bizanslı yunan qardaşlar. Moraviya və Panoya ərazilərində Xristianlığın yayılması üçün misyonerlik fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdular. Qardaşların misyonerlik fəaliyyəti nəticəsində Slavyan xalqlarının mədəni və dini inanclarında bəzi yeniliklər baş vermiş və bunu nəticəsində Kiril və Mefodi qardaşlarına *Slavyanların Öndərləri* fərxi adı verilmişdir. Qardaşlar Qlaqolitik əlifbasının daha da genişləndirmiş və həmin əlifbadan Qədim Slav dilinin yazılması üçün istifadə etmişdilər. Bu əlifba Slav dilinin yazılması üçün hazırlanmış ilk əlifba idi. Kiril əlifbası bu əlifbanın əsasında hazırlanmışdır və bu gün də slavyan xalqları arasında geniş şəkildə istifadə edilir. Kiril əlifbası da iki qardaşdan birinin, yəni Kirilin şərəfinə adlandırılmışdır. Kiril və Mefodinin ölümündən sonra, onların dini və elmi fəaliyyətlərini şagirdləri davam etdirmişdilər. Şərq Pravoslav Kilsəsi Kiril və Mefodini On iki həvariyə bərabər tutmuş və onları əbədi müqəddəs adlandırmışdır. 1880-ci ildə Roma Papası XIII Leo Kiril və Mefodinin bayramlarını Roma-Katolik kilsəsinin rəsmi təqviminə saldırmışdır. 1980-ci ildə, Roma Papası II İoann Pavel Kiril və Mefodi qardaşlarını Avropanın müdafiəçisi elan etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Liturgy of the Hours, Volume III, 14 February.

Həmçinin bax
------------

* Bizans

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Kiril və Mefodi*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* *Slavorum Apostoli* by Pope John Paul II
* Cyril and Methodius – Encyclical letter (Epistola Enciclica), 31 December 1980 by Pope John Paul II
* *"Equal to Apostles SS. Cyril and Methodius Teachers of Slavs"*, by Prof. Nicolai D. Talberg
* Catholic Culture
* Cyril and Methodius at orthodoxwiki
* Bulgarian Official Holidays, National Assembly of the Republic of Bulgaria: in English, in Bulgarian
* Bank holidays in the Czech Republic, Czech National Bank: in English Arxivləşdirilib 2007-10-31 at the Wayback Machine, in Czech Arxivləşdirilib 2010-11-03 at the Wayback Machine
* 24 May – The Day Of Slavonic Alphabet, Bulgarian Enlightenment and Culture
* Lettera Apostolica
**Yakut üsyanı** — Rusiya Vətəndaş müharibəsinin son epizodu sayılır. Hərbi əməliyyatlar 1921-ci ilin sentyabr ayından 1923-cü ilin iyun ayına qədər davam edib və hadisələr Uzaq Şərq vilayətinin Ayano-Mayski rayonunda baş verib.

Tarixi
------

Üsyanın başladığı ərazilər o dövrdə Yakutiyanın ərazisi olsa da hazırda Xabarovsk vilayətinin şimalını əhatə edib. 1922-ci ilin mart ayında üsyançılar Çurapçedə müvəqqəti yakut xalr idarəetməsi təsis etdilər. 23 mart tarixində Yaxut Xalq Ordusu Korobeynikovun rəhbərliyi ilə böyük şəhər olan Yakutsku ələ keçirdilər. Qırmız ordu qarnizonunun əsgərlərinin yarısını öldürüb yarısını isə əsir götürməklə yanaşı 6 pulemyotu da ələ keçirdilər.

Ağ ordu komandanlarından olan Anatoli Pepelyayev
Aprel ayında üsyançılar Vladivostokda yerləşən Müvəqqəti Priamur hökumətindən (Sovet tarixşünaslığında "Qara bufer" adını alıb) kömək istəmək üçün əlaqə qurdular. 27 aprel tarixində Sovet İttifaqı Yakut MSSR yaradıldığını elan edib, üsyanın yatırılması üçün ekspedisiya göndərdidi. 1922-ci ilin yayında ağlar Yakutskdan çıxarıldılar və Oxotsk, Ayan kimi liman şəhərlərini ələ keçirərək Sakit okean sahilinə çəkilib, yenidən Vladivostokdan kömək istədilər.

30 avqustda "Sibir könüllü dəstəsi"nin 750 könüllüsünü döyüş üçün təchiz olunaraq general Anatoli Pepelyaevin rəhbərliyi ilə Vladivostokdan Sakit okean donanması ilə üsyançıların köməyinə gəldi. 3 gün sonra Pepelyayevin dəstəsi Ayano-Mayski rayonunda yan aldı və onlar Yakutsk üzərinə hərəkətə başladılar. Oktyabrın sonunca Pepelyayev artıq Nelkan şəhərini də ələ keçirdikdən sonra ona Qırmızı Ordunun Vladivostokdan ağ qvardiyaçıları qovduqları xəbərini məruzə etdilər.

31 dekabr tarixində Sovet İttifaqı yarananda Pepelyayevin nəzarətində olan Ayan, Oxotsk və Nelkan şəhərləri Rusiyada olan yeganə ərazi idi ki oranı ağlar idarə edirdilər. Fevral ayında Pepelyayevə qarşı İvan Strodonun başçılığı ilə bolşeviklərin dəstəsi göndərildi. 12 fevral tarixində onlar Pepelyayevin dəstəsini Sasıl-Sası ətrafında məğlub etdilər. Mart ayında isə ağlar Amqadan tamamilə çıxarıldılar.

24 aprel 1923-cü ildə "Stavropol" və "İndigirka" gəmiləri Vladivostokdan Stepan Vostretsovun bolşevik dəstəsi ilə birlikdə Ayana gəldilər. 6 aprel tarixində Ayana çatan Vostretsov öyrənir ki, Pepelyayev bütün dəstələrini Nelkana köçürüb. Ağ ordunun qalıqları əvvəlcə Oxotsk ətrafında sonra isə 18 iyun tarixində Ayanda məğlub oldular. Pepelyayev qan tökülməsinin qarşısını almaq üçün bir atəş açmadan belə təslim olmağı əmr edir. Generalın özü, 103 ağ zabit və 230 əsgər tutularaq Vladivostoka göndərildilər. General-mayor Vişnevskinin özü və tabeliyində olan bir neçə könüllü isə yapon balıqçılar tərəfindən xilas oldular.

Üsyançıların digər qismi isə Yakut tayqasına səpələnərək gələcəkdə mübarizəni dayandırana qədər müxtəlif antisovet üsyanlarında (Tunqus üsyanı, Konfederalistlərin üsyanı) iştirak edirlər.

Həmçinin bax
------------

* Tunqus üsyanı

İstinadlar
----------
**Filippo Antonio Paskal di Paoli** (6 aprel 1725 və ya 24 aprel 1725 – 5 fevral 1807 və ya 2 may 1805, London)—- italyan dövlət xadimi və vətənpərvər. Korsikada Genuyamın hakimiyyətinə son qoymuş və mütərəqqi bir rəhbərlik yaradaraq, müxtəlif islahatlar həyata keçirmişdir.

Korsikalıların Genuya qarşı müstəqillik uğrunda mübarizəsinin liderlərindən olan Giacinto Paolinin oğlu idi. 1739-cu ildə atası ilə Neapola sürgünə getmiş və orada hərbi akademiyada oxumuşdur. 1755-ci ildə Korsikaya qayıtdıqdan sonra Genuya tərəfdarlarını məğlub edərək hakimiyyəti ələ aldı. Avropa ölkələrindən daha demokratik bir konstitusiya tətbiq edərək, 9 il ərzində intellektual despotizm olaraq bilinən üsulla ölkəni idarə edərək əhəmiyyətli islahatlar həyata keçirmişdir. Hakimiyyəti dövründə qan ədavətini qadağan etdi, mədənçiliyi təşviq etdi, dəniz donanması və universitet qurdu. Bu vaxt Genuya ilə mübarizəni davam etdirdi və 1764-cü ildə Genuyanın müttəfiqi Fransa krallığına müharibə elan etdi. 1768-ci ildə Korsikanı satın alan Fransa adanı işğal edərək millətçiləri məğlub etdikdə (1769) İngiltərəyə qaçdı və 20 il III Georqdan aylıq götürərək Londonda yaşamışdır.

Pasquale Paolinin büstü, Vestminster abbatlığı, London.
Böyük Fransa inqilabı dövründə briqada generalı vəzifəsini icra edən Paoli 1790-cı ilin iyulunda Korsikaya qayıtdı. 1793-cü ildə Fransa ilə münasibətləri pozulduqda, bir daha müstəqillik uğrunda mübarizə apardı və ingilislərin dəstəyi ilə 1794-cü ildə fransızları adadan qovmağı bacardı. Sonra ada İngilislərin himayəsinə keçdi və ser Gilbert Elliot Korsikanın ümumi qubernatoru təyin edildi. Elliotun onu deyil, Pozzo di Borgonu özünə baş məsləhətçi seçməsi onu məyus etdi. Paoli daxili çəkişmələrə səbəb olmaq istəmədiyi üçün 1795-ci ildə İngiltərəyə getdi. Ömrünün qalan hissəsini İngiltərə hökumətindən aldığı pensiya ilə keçirdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  *Leonardi M. F.* PAOLI, Pasquale // Dizionario Biografico degli Italiani (it.). 2014. Vol. 81.
3. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118789554 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
4. 1 2  Find a Grave (ing.). 1996.
**Ayn Şəms Universiteti**— Ayn Şəms Universiteti Misirin üçüncü ən qədim universitetidir. 1950-ci ilin iyulunda İbrahim Paşa adı altında əsası qoyulmuşdur. Misir universitetlərinin missiyasını həyata keçirmək və ali təhsilə artan tələbi ehtiva etmək üçün Qahirə (əvvəllər Birinci Faud) və İskəndəriyyə (əvvəllər Birinci Faruk) Universitetləri ilə əməkdaşlıq etmişdir. Ayn Şəms universiteti ən nüfuzlu Ərəb universitetlərindən biri hesab edilir.

Tarixi
------

23 iyul 1952-ci il inqlabından sonra Misir universitetlərinin adlarının ölkə tarixi və əlamətdar günləri ilə əlaqədar olması təkilifi irəli sürüldü. 21 fevral 1954-cü ildə universitetin adı dəyişdirilərək, Heliopolis Universiteti adlandırıldı. Elə həmin il, universitetin adı indiki, yəni Ayn Şəms adı ilə əvəz edildi.
Ayn Şəms "Heliopolis" və yaxud tarixin ən qədim universiteti olan "On" kəliməsinin Ərəb dilinə tərcüməsidir. "On" Universitetinin əsası təxminən 5000 il bundan öncə qoyulmuşdur. Çox məşhur universitet idi, xüsusilə, astronomiya, həndəsə və tibb elmlərində bilik və elm qalası hesab olunurdu. İmhotep orada ən məşhur müəllimlərdən biri olmuşdur. "On" Universitetinin həyata keçirdiyi ən əhəmiyyətli uğuru, "On" kahinlərinin fikirlərini seçən "Axnatun" un vasitəsilə, tək Allahlığa dəvət etmək olmuşdur.

Universitet loqosu
------------------

Universitetin şüarı Obeliks və iki şahindir. Bu şüar adın universitetin qədim tarixi ilə nə dərəcədə əlaqəli olduğunu göstərir. Obeliks "On" şəhərindəki həyat evini təmsil edir, iki şahin isə o dövrdə Misirin tanrısını simvolizə edir.

Fakültə və institutlar
----------------------

1950-ci ildə universitetdə yalnız 8 fakültə mövcud idi. Bu gün isə 15 fakültə və iki ali institutu özündə birləşdirir.

### Fakültələr

* Tibb fakültəsi
* Stamotologiya fakültəsi
* Əczaçılıq fakültəsi
* Məhəndislik fakültəsi
* Elmlər fakültəsi
* Hesablama və İnformasiya Fakültəsi
* Dillər Fakültəsi
* Tibb Bacısı İşi Fakültəsi
* Ticarət Fakültəsi
* Hüquq Fakültəsi
* Qızlar İncəsənət, Elm və Pedaqogika Fakültəsi
* Pedaqogika Fakültəsi
* İbtidai Siniflər Pedaqogikası Fakültəsi
* Ədəbiyyat Fakültəsi
* Kənd Təsərrüfatı Fakültəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  Directory of Open Access Journals. 2003.
2. ↑  .

Xarici keçidlər
---------------
**Süleyman Əsgəri** (*türk.* Süleyman Askerî) (d. 1884, Prizren, Osmanlı İmperiyası - ö. 14.04.1915, Bəsrə, Osmanlı İmperiyası) — Osmanlı əsgəri.

Həyatı
------

1902-ci ildə Hərbi məktəbi, 1905-ci ilin 5 noyabrında isə Osmanlı Hərbi Kollecini bitirmişdir. Selanikdəki Üçüncü ordunun tərkibində olan monastıra təyin edildi. Monastırda qaldığı müddət ərzində İttihad və Tərəqqi Cəmiyyətinə qoşuldu. Plovdivin ən tanınmış ailələrdindən birinin qızı olan Fadimə xanım ilə ailə həyatı qurdu. Fatimə və Dilək adlarında iki övladı dünyaya gəldi. 7 iyul 1908-ci ildə Şəmsi Paşaya qarşı sui-qəsd təşkil edən Atıf Əfəndini müdafiə etdi Jön türklər dövrünə qoşuldu. Quşçubaşızadə Əşrəfin ən yaxın dostu idi. Bacısı Mustafa Kamal Atatürkün ən yaxın küçmiş dostu olan Mehmet Nuri Conker ilə evli idi.

Hərbi fəaliyyəti
----------------

1909-cu ildə böyük kapitan rütbəsinə yüksəldi və Bağdad Jandarmasına təyin edildi. 1911-ci ildə İtaliyanın Tripolitaniyaya hücum etməsi ilə əlaqədar olaraq oraya göndərildi və Benqazidəki döyüşlərdə iştirak etdi. 1912-ci ildə Balkan müharibələri baş verdiyi dövrdə Trabzon Rədif Şöbəsinin Baş qərargahına təyin edildi. Müharibədən sonra 31 avqust-25 oktyabr 1913-cü il tarixləri arasında Qərbi Trakya Müstəqil Hökumətinin hərbi şöbənin rəhbəri oldu. 13 noyabr 1913-cü ildə əsası qoyulan Təşkilat-i Məxsusanın rəhbəri vəzifəsinə təyin edildi.

Birinci Dünya müharibəsində iştirakı
------------------------------------

Osmanlı İmperiyasının Birinci Dünya müharibəsində Almaniyanın müttəfiqi olduğu vaxtlarda Təşkilat-i Məxsusanın rəhbəri vəzifəsində 20 dekabr 1914-cü ildə İraq Regional Komandanlığına təyin edildi. İraq cəbhəsində Şuaybe döyüşündə tabeliyində olan qoşunun 14 aprel 1915-ci ildə ingilis ordusuna məğlub olmasından sonra tapança ilə intihar etmişdi.

Həmçinin bax
------------

* İtaliya-Osmanlı müharibəsi
* Balkan müharibələri
* Birinci Dünya müharibəsi

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 18.
* Celâl Bayar, Ben de Yazdım: Millî Mücadele'ye Gidiş, Baha Matbaası, 1965, s. 1289.
* Erik Jan Zürcher, The Unionist Factor: The Role of the Committee of Union and Progress in the Turkish National Movement, 1905-1926, BRILL 1984, s. 48.
* The Ottoman Government and the Arabs, 1911 to 1918: A Preliminary Study of the Teskilât-ı Mahsusa, Princeton University, 1963, s. 175.
* Fuat Balkan, Turgut Gürer (ed.), Komitacı: BJK'nin kurucusu Fuat Balkan'ın Anıları, Gürer Yayınları, İstanbul 2008, s. 42.
**Predmet** – elmin əsas götürdüyü sahə, alimlərin əsas diqqət etdikəri sahə, konkret elmin nüvə nöqtəsi. Elmin bir neçə predmetinin olması mümkündür.

Predmet – obyektin mahiyyətidir. O, obyektiv inkişaf qanunlarını və müəyyən sistemin fəaliyyətini göstərir. Elm predmetinin mənası onun mahiyyətini dərk etmək üçün vacibdir. "Predmet" anlayışına müəyyən məzmun və eyni zamanda obyektin özünün spesifikası verilir və bu obyekt, alman filosofu Q.V.F.Hegelin təyin etdiyi kimi, nə isə konkret, özlüyündə bitmiş və müstəqil bir şeyi ifadə edir: "Obyekt … ümumiyyətlə tam (özlüyündə hələ müəyyən olunmayan) vahiddir, ümumiyyətlə obyektiv aləm, Allah, mütləq obyektidir". Müasir alimlər elmin obyektinə müstəqil mövcud olan bütöv sistem kimi baxırlar; bu müstəqilliyə və inkişaf qabiliyyətinə malik gerçəkliyin bir parçasıdır.

Elmin predmetinin təyin edilməsi konsepsiyasının nəzəri işlənməsi üçün lazımdır. Hər hansı bir elmin təşəkkül tapması və inkişafı obyektin daha dərindən dərkini, problemin işlənməsini, ümumi nəticə çıxarmağı təmin edən metoda əsaslanır. Predmet və metod bir-birinə bağlı və bir-birindən asılıdırlar. Metod (yunanca "methodos") anlayışının özü "davam etmək", "izləmək" mənasını bildirir. Metod özlüyündə insanların dərki, islahatçı fəaliyyətinin təşkili və idarə olunması üçün lazım olan üsul və metodlar sistemini təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "QENDER İNSAN HÜQUQLARI SİSTEMİNDƏ" (PDF). 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2011-03-29.

Həmçinin bax
------------

* Elm
Ayın fazaları
**Ayın fazaları** — Günəşin Ayı işıqlandırmasının periodik olaraq dəyişməsi vəziyyətləri.

Ayın fazaları, Yerdəki müşahidəçinin gördüyü Ayın görünən üzünün, Ayın tam görünən səthinə nisbətini göstərir. Ay Yer kimi, özü işıq şüalandırmır. Səthinə düşən Günəş şüalarını əks etdirməklə işıqlanır. Bu səbəbdən, Ayın Yer və Günəşə görə mövqeyindən asılı olaraq müəyyən bir hissəsi işıqlı qalan səthi isə qaranlıq görünür.

Ay, Hilal, Aypara və Bədirlənmiş ay formasında görünür ki, bunlara Ayın fazaları deyilir.

Ayın görünən üzünün bütöv şəkildə işıqlanması-Bədirlənmiş Ay adlanır, bu faza Ayın Yerə baxan üzünün Günəşin qarşısında gəldiyi vaxtda baş verir.

Ay Günəşlə Yer arasında olduqda Ayın görünən üzü tamamilə işıqsız qalır və Yerdən görünmür bu hala Yeni Ay fazası deyilir. Təqribən 2 həftədən sonra Ay tədricən Bədirlənmiş Ay fazasına gəlir. İlk Yeni aydan 29,5 gün sonra Ay təkrar Yerlə Günəş arasındakı yerinə qayıdır və təkrar Yeni Ay müşahidə olunur.

Fazaların təbiəti
-----------------

Fazaların dəyişməsi orbit üzrə hərəkəti zamanı Ayın qara kürəsini Günəşin işıqlandırması ilə şərtlənib. Bu isə Yer, Ay və Günəşin bir-birinə nəzərən yerləşməsinin qarşılıqlı olaraq dəyişməsindən yaranır.

Xarici keçidlər
---------------

* redday.ru saytında Ayın fazasını hesablama
* moonsighting.com saytında Qəməri təqvimi ilə Ayın əvvəlinin müəyyənləşdirilməsi Arxivləşdirilib 2012-08-25 at the Wayback Machine
* www.astrolab.ru


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Astronomiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Niderland 2012 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində iştirak edəcək.

Seçim
-----

Niderlandın TROS yayımçısı bu ölkənin 2012-ci ilin may ayında Azərbaycanda keçiriləcək Avroviziya 2012 müsabiqəsi üçün seçim planını elan edib. Birinci elan edilmiş dəyişiklərdə TROS istedadlı bəstəkar və müğənnilərə öz musiqilərini təqdim etmək üçün qeyri-adi üsul təqdim edib. İki köməkçi tərəfindən dəstəklənən TROS direktoru növbəti üç ay ərzində TROS qərargahının həyətində duracaq böyük bir çemodanı göstərib. TROS tanınmış və tanınmamış müğənniləri, eləcə də bəstəkarları öz mahnılarını çemodana aid olan poçt qutusuna göndərməyə dəvət edib: *"Bu il mahnılar ayrı-ayrı yollarla təqdim edilə biləcək. İnsanlar musiqi sözlərini, musiqini, ifaçının adını, tam audio istehsalını təqdim etməkdə azaddırlar".* Niderlandda Avroviziya 2012 müsabiqəsi ilə bağlı keçiriləcək milli seçimlərdə iştirak etmək üçün son müraciət günü sentyabrın 30-dur. Seçimlərdə iştirak edən müğənnilərdən 6-7 nəfəri seçilərək növbəti ilin yanvarında bu ölkədə baş tutacaq musiqi festivalında iştirak hüququ əldə edəcək və Niderlandın Avroviziya 2012 təmsilçisi məhz həmin festivalda, elə 6-7 musiqiçi arasından seçiləcək.

Həmçinin bax
------------

* 2012 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  "TROS gaat door met Songfestival - Shownieuws.tv". shownieuws.tv (Niderlandca). 31 July 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 May 2011.
2. ↑  "New selection format for the Netherlands". Eurovision.tv (İngiliscə). 2017-03-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 İyul 2012.

| ⛭2012 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində İştirakçılar |
| --- |
| Almaniya  • Avstriya  • Azərbaycan  • Belarus  • Belçika  • Danimarka  • Estoniya  • Finlandiya  • Gürcüstan  • İsveç  • İsveçrə  • Macarıstan  • Niderland  • Norveç  • Xorvatiya  • Slovakiya  • Sloveniya |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Avroviziya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Ayın parçalanması** və ya  **Şəqqül-qəmər** (*ərəb.* انشقاق القمر‎) — İslam peyğəmbəri Məhəmmədə aid edilən möcüzə.

Ədəbiyyatda
-----------

Bu rəvayət bir çox İslam şairinə, xüsusilə hindistanlılara ilham qaynağı olmuşdur. Poetik dildə Məhəmməd bəzən Günəşlə və ya gün işığı ilə bərabər tutulur. XII əsr fars təsəvvüf şairi Sənainin şeirində günəşin ayı ikiyə ayırmasından bəhs edilir. Fars dilində yazıb-yaratmış şair və mistik Cəlaləddin Rumi şeirlərinin birində ifadə edir ki, Məhəmmədin barmağı ilə parçalanmaq aşağı dərəcəli ayın ümid eləyəcəyi ən böyük səadətdir. Başqa bir yerdə də Rumi Məhəmmədin iki möcüzəsinə ayın parçalanması (bu təbiətə elmi yanaşmanın səmərəsizliyini göstərir) və onun oxuyub-yazmağı bilməməsinə işarə edir. İran klassik şairi və mistiki Əbdürrəhman Cami isə ərəb rəqəmləri ilə qarışıq şəkildə oynayır. Cami deyir ki, tam ay 40 rəqəmini ifadə edən dairəvi m ərəb rəqəminə oxşayır. Məhəmməd ayı ikiyə böləndə ay iki aypara şəkilli n ərəb rəqəmi kimi oldu, hansı ki, qiyməti 50-ə bərabərdir. Bu deməkdir ki, möcüzəyə görə ayın qiyməti qalxdı.

NASA fotosu
-----------

Apollo missiyasının çəkdiyi Rima Ariadaeus fotoları Ayın səthindəki uzunluğu 300 kilometr olan yarığı aşkar etdi. 2010-cu ildə bunun Quran hekayəsinin sübutu olduğu soruşulanda Bred Beyli (*ing.* Brad Bailey) demişdir: "*Mənim tövsiyəm budur ki, internetdə oxuduğunuz hər şeyə inanmayın. Oradan yalnız diqqətlə nəzərdən keçirilmiş məqalələr informasiyanın elmi cəhətdən etibarlı mənbələridir. Bugünkü heç bir elmi sübut demir ki, keçmişdə Ay iki (və ya daha çox) hissəyə parçalanıb və sonra hər hansı bir nöqtədə yenidən birləşib.*"

Həmçinin bax
------------

* Qırmızı dənizin yarılması
* Əl-Qəmər surəsi (Vasim Məmmədəliyev və Ziya Bünyadovun tərcüməsi)
* Əl-Qəmər surəsi (Ağabala Mehdiyev və Dürdanə Cəfərlinin tərcüməsi)
* Vikianbar Vikianbarda **Ayın parçalanması** ilə əlaqəli mediafayllar var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rima Ariadaeus, a Linear Rille". NASA. 16 March 2010 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 June 2016. Experts agree that Rima Ariadaeus, about 300 km (186.4 mi) long, is a fault system similar to those on Earth.
2. ↑  "NASA Lunar Science - Evidence of the moon having been split in two". 2016-04-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-06-29.
**Tutunamayanlar** — Oğuz Atayın ilk əsəridir. 1970-ci ildə TRT Roman mükafatını almışdır.

Əksər yazıçı və oxucuya görə çağdaş Türkiyə ədəbiyatının ən önəmli əsərlərindən biridir. Bu əsər yazıçının istifadə etdiyi dil və üslub etibarilə ədəbiyyatda inqilab hesab olunur. Kiçik burjua həyatını tənqid hədəfinə çevirən bu əsər Türkiyə ədəbiyyatında postmodernizm cərəyanının ilk örnəklərindən biri sayılır.

Mövzusu
-------

Səlim İşığın intihar etdiyini öyrənən yaxın dostu Turqut Özmən, dostu ilə yetəri qədər maraqlanmadığını anlayaraq onun keçmişi ilə səyahətə çıxar, Səlimin tanıdığı insanlar vasitəsilə onu tanımağa çalışar. Hər insana fərqli bir yönünü göstərən Səlimin görüntüsü, Turqutun bu insanlarla tanışması nəticəsində tamlıq qazanacaqdır. Səlim İşıq "düşünən və sorğulayan" insanın simvoludur və buna görə də o "tutunamayanlar"dandır.

İstinad
-------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | OCLC |

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Kitab** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Vittel logo

**"Vittel"** — öz zəngin xassələrini Fransanın şərqindəki dağlardan götürən təbii mineral su.

"Vittel" öz mineral duzlarının və makroelementlərinin ideal tarazlaşdırılmış unikal tərkibi sayəsində bizim orqanizmimizə lazım olan maddələrin daxil olmasını təmin edir. "Vittel" orqanizmin kalsium ehtiyatını təmin edə bilən və bununla da insanı hər zaman sağlam tuta bilən təbii mənbədir.1,5 litr "Vittel" suyu günlük kalsiumun 15 faizini bizə bəxş edir.

XIX əsrin ikinci yarısından etibarən bütün avropadan insanlar bu suyun canlandırıcı gücünü öz üzərlərində təcrübədən keçirmək üçün gəlirdilər. Bir müddət sonra "Vittelin" adı sözün əsl mənasında dünyanın dörd bir yanında mineral sularla bərabər hallanmağa başladı.

"Vittel" istirahət mərkəzi sağlam görünmək istəyən hər kəsin ziyarətgahı oldu. İnsanlar buraya həyat enerjisi tapmaq, stres və yorğunluqdan azad olmaq üçün gəlirlər. Məhz burada idmançıları olimpiyadalara hazırlayan mərkəz və Aralıq dənizi klubu fəaliyyət göstərir. Bundan başqa əlverişli iqlim və məşhur termal qaynaqlar "Vittel" mineral suları rayonunu aparıcı istirahət mərkəzinə çevirmişdir. Bütün bu xarekretirek xüsisiyyətləri özündə cəmləyən "Vittel" gözəl şərablara və ləziz yeməklərə əlavə olunmaqla dünyəvi şöhrət qazanır. Mineral su olan "Vittel" hər hansı bir restoranın menyusuna fransız incəliyi qata bilər.

Bu sular insanların həm fiziki həm də mənəvi sağlamlıqlarını qorumalarını təmin edir.

Mənbə
-----

* "Vittel" – fiziki və mənəvi sağlamlıq mənbəyi Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine
**Euchalcia obscurior** (*lat.* Euchalcia obscurior) — heyvanlar aləminin buğumayaqlılar tipinin həşəratlar sinfinin pulcuqluqanadlılar dəstəsinin sovkalar fəsiləsinin euchalcia cinsinə aid heyvan növü.

Təsviri
-------

Qanadları açılmış halda 32–38 mm-dir. Ön qanadları sarı-yaşıl rəngdə olub, əsası və orta hissəsi qırmızımtıldır. Eninə uzanan zolaqlar sarımtıl-bozdur, dalğalı zolaq açıq rəngdədir, dişli deyil, azacıq əyridir, yumru naxış aydın görünmür, ağ haşiyəlidir. Arxa qanadlar qonuru-bozdur, ətraf saçaqları qırmızımtıldır.

Yayılması
---------

Avropa və Rusiyada, Orta Asiyada, Cənubi Sibirdən Yaponiyaya qədər olan ərazilərdə rast gəlinir. Azərbaycanda isə Böyük və Kiçik Qafqazın 2000 m hündürlükdə dağ-meşə qurşağında, dağətəyinin daşlı yamaclarında rast gəlinir.

Həyat tərzi
-----------

Kserofit stasiyalar və dağ-meşə biotoplarında. Tırtıl mərhələsində qışlayır. Yaza, may və avqust aylarında tırtılı güləvər, qaytarma, kəpənəkçiçək, üsküotu üzərində yaşayır. Kəpənəyi iyun, iyul və avqustda uçur. Bir nəsil verir.

Sayı
----

Azsaylıdır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Yaşadığı biotopların və meşələrin əkin üçün istifadə olunması, həvəskar kolleksiyaçılar tərəfindən toplanması.

Qorunması üçün məsləhət görülən tədbirlər
-----------------------------------------

Yaşayış yerlərində yasaqlıq təşkil etmək, biologiyasını ətraflı öyrənmək, süni surətdə artıraraq təbiətə buraxmaq lazımdır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15658101
* EoL: 545960
* GBIF: 1770526
* IRMNG: 11314989
* LepIndex: 280846

 |
**Aviahorizont** — əvvəllər gyro üfüqi və ya süni,üfüqi olaraq bilinən münasibət göstəricisi (AI), təyyarənin Yerin üfüqünə nisbətən istiqamətini izah edən və ən kiçik oriyentasiya dəyişikliyini dərhal göstərən bir uçuş vasitəsi idi. Miniatür təyyarə və üfüq çubuğu təyyarənin həqiqi üfüqə nisbətini təqlid edir. Bu, meteoroloji şəraitdə uçuş üçün əsas vasitədir.

İstifadəsi
----------

AI-nin zəruri komponentləri, üfüqə nisbətən uçduğu görünən şəkildə quraşdırılmış simvolik bir miniatür təyyarəni əhatə edir. Pilotun görmə xəttini nəzərə almaq üçün bir tənzimləmə sapı, təyyarəni üfüq çubuğuna uyğunlaşdırmaq üçün yuxarı və aşağı hərəkət edir. Alətin üst yarısı göyü təmsil etmək üçün mavi, alt yarısı isə yeri bildirən qəhvəyi rəngdədir. Yuxarıdakı bank indeksi bankın təyyarə bucağını göstərir. Ortadakı istinad sətirləri üfüqə nisbətən yuxarı və ya aşağı səviyyədədir. Rusiya istehsalı təyyarələrin əksəriyyəti bir qədər fərqli dizayna malikdir. Arxa plan displeyi Qərb alətində olduğu kimi rənglidir, ancaq meydançanı göstərmək üçün yuxarı və aşağı hərəkət edir. Təyyarəni təmsil edən bir simvol (Qərb alətində sabitlənmiş) bank bucağını göstərmək üçün sola və ya sağa yuvarlanır.

Əməliyyatları
-------------

AI-nin ürəyi ya elektrik mühərrikindən, ya da ətrafı boyunca yerləşdirilən rotor mikroavtobuslarına basaraq hava axınının hərəkəti nəticəsində yüksək sürətlə fırlanan bir giroskopdur (giros). Hava axını vakuum nasosu və ya bir venturi tərəfindən idarə olunan bir vakuum sistemi ilə təmin edilib. Bir venturinin ən dar hissəsindən keçən hava, Bernoulli Prinsipi ilə aşağı hava təzyiqinə malikdir. Gyro ikiqat gimbalda quraşdırılmışdır ki, bu da gyro şaquli vəziyyətdə qaldıqca təyyarənin düzəldilməsinə və yuvarlanmasına imkan verir. Cazibə qüvvəsi ilə hərəkət edən öz-özünə qurulan bir mexanizm, sürtünmə səbəbindən hər hansı bir önləməyə qarşı çıxır. Təyyarə mühərriki ilk dəfə işə salındıqdan sonra girosu şaquli dik vəziyyətə gətirmək üçün quraşdırma mexanizmi bir neçə dəqiqə çəkə bilər.

Uçuş müdirinə münasibət göstərici
---------------------------------

Münasibət göstəriciləri də idarə olunan kosmik gəmilərdə istifadə olunur və Uçuş Direktoru Təyinat Göstəriciləri adlanır (FDAI), burada sənətkarlığın çənə bucağını (burun sola və ya sağa), meydança (burun yuxarı və ya aşağı), yuvarlaq və sabit bir yerə nisbətən orbit göstərir. İnertial Ölçmə Birliyindən (IMU) kosmik inertial istinad çərçivəsi. [10] FDAI, mühəndislər, elm adamları və astronavtların sənətkarlığın nisbi mövqeyini, münasibətini və orbitini izah edə bilməsi üçün Yerə və ya ulduzlara nisbətdə məlum mövqelərdən istifadə etmək üçün konfiqurasiya edilə bilər.

İstinadlar
----------

  

1. ↑  Авиаһоризонт // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 41.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2022-07-07 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-07-31.
**Sahib Rəhimov** (*Sahib Səttar oğlu Rəhimov*; 26 iyun 1937, Kərimbəyli, Qaryagin rayonu – 8 aprel 2020, Bakı) — dövlət xadimi.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Sahib Səttar oğlu Rəhimov 26 iyun 1937-ci ildə Füzuli rayonunun Kərimbəyli kəndində anadan olub. Orta məktəbi Kərimbəyli kəndində bitirdikdən sonra 1954-cü ildə Azərbaycan Xalq Təsərrüfati İnstitutunun iqtisadiyyat fakultəsinə daxil olub, 1958-ci ildə uğurla bitirərək, təyinatla Dövlət Plan komitəsinin nəzdində fəaliyyət göstərən Təchizat və Təminat baş idarəsində iqtisadçı kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Sonra ki dövrdə o Azərmeşəkagiztikinti və Təminat birliyində baş mühəndis, şöbə müdiri və 1965-ci ilə qədər idarə rəisi vəzifələrini ardıcıllıqla icra etmişdir. 

Sahib Rəhimov sonra ki illərdə Dövlət Tikinti materiallari İstehsalı Təchizat və Təminat idarəsinin rəis müavini (1965-1966-ci illər), Azərbaycan Kənd Tikinti Nazirliyinin MMTŞ-də baş mühəndis (1966-1969-cu illər), Montin adına Ağac Emalı zavodunun direktoru (1966-1972), Başkolxozlararasitikinti Sənaye Müəssisələri idarəsinin rəisi (1972-1979-cu illər), Meşədəmir zavodunun direktoru (1979-1983-ci illər), Kənd Tikinti Nazirliyinin Tikinti materiallari trestinin müdir müavini və həmin nazirlikdə Azərkəndtikintikomplekt trestinin rəisi (1983-1986),Azəraqrarsənayetikinti Birliyinin rəis müavini (1986-1989), Azərbaycan Dövlət Tikinti və Arxitektura Komitəsinin sədr müavini (1989-1990),Azərsənayetikinti Birliyinin sədr müavini (1991-1991) və Azərbaycan Sənaye Tikinti Materiallari nazirinin müavini (1991-1998) vəzifələrində çalışmışdı. 1998-ci ildən isə onun həyatında yeni bir səhifə açılır. 

Sahib Rəhimov 1998-ci ildə Qaçqınlar və Məcburi Köckünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsi sədrinin müşaviri və 1999-cu ildə Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin sərəncamı ilə Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri Üzrə Dövlət Komitəsinin sədr müavini təyin olunur və 2009-cu ilə qədər bu vəzifədə çalışıb. 

Sahib Rəhimovun əmək fəaliyyəti və vətənə xidməti Azərbaycan Respublikası tərəfindən hər zaman yüksək qiymətləndirilib, müxtəlif zamanlarda o, orden, medallarla, fəxri adlarla təltif olunub. O, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar İnşaatcisi fəxri adi və 2007-ci ildə uzun müddət dövlət qulluğunda səmərəli fəaliyyət göstərdiyinə görə prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilib. Sahib Rəhimov 8 aprel 2020-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "S. S. Rəhimovun Azərbaycan Respublikası Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsi sədrinin müavini təyin edilməsi haqqında" (az.). e-qanun.az. 2022-12-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 dekabr 2022.
2. ↑  "S.S.Rəhimovun Azərbaycan Respublikasının Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsi sədrinin müavini vəzifəsindən azad edilməsi haqqında" (az.). e-qanun.az. 2022-12-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 dekabr 2022.
3. ↑  "Sahib Rəhimov vəfat edib". 2022-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-14.

Ədəbiyyat
---------

* *Bəhmən İbrahimov.* El oğlu Sahib. Bakı: Elm və həyat nəşriyyati. 1997.
İcub robotu
**ICub** — humanoid robot konsorsiumu tərəfindən hazırlanmış *ing.* The RobotCub Project. Əsas elmi məqsədlər kimi, idrak (öyrənilmiş) manipulyasiya (jest, hərəkət simulyasiyası, jest qarşılıqlı təsir), ətraf mühitin, hərəkətin, insan danışmasının birləşmə qavrayışının öyrənilməsi seçilmişdir. Bu roboton yaradılma məqsədi olaraq bütün elm ictimaiyyəti üçün ümumi bir humanoid platformanın yaradılması təklif edilmişdir.

Avropa ölkələri, ABŞ, Türkiyə və Yaponiya kimi ölkələrin hər birində müxtəlif laboratoriyalarda təxminən iyirmi iCub var. Hər bir robotun dəyəri versiyaya görə təxminən 250.000 avrodur.

Texniki xüsusiyyətlər
---------------------

ICub'un hündürlüyü 104 santimetrdir və çəkisi 22 kiloqramdır.

Son versiyada robotun 53 dərəcə azadlıq hüququ vardır:

* Hər əlində 7 ədəd;
* Hər biləkdə 9;
* Başında 6;
* Gövdədə 3;
* Hər ayağında 6 ədəd.

Həmçinin bax
------------

* Android
* Süni intellekt
* Kiborq
* Robotlar
* İbn Sina (robot)

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Информационная статья с сайта icub.org". 2018-02-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-01.

Xarici keçidlər
---------------

* видео о iCub — YouTube
**Məcid Oruc oğlu Ağayev** (1835, Tikəband, Lerik rayonu – 1978, Tikəband, Lerik rayonu) — çoban, Azərbaycan uzunömürlüsü.

Həyatı
------

Sovet məlumatlarına görə, Məcid Ağayev 1835-ci ildə Talış xanlığının Tikəband kəndində (indiki Azərbaycanın Lerik rayonu) anadan olub..

1840-cı illərdə kəndə quldurlar hücum edir və M. Ağayev Tehran şəhərində kölə kimi aparılır. Sonradan doğma kəndinə qayıtmışdır.

O, əmək fəaliyyətinə 1847-ci ildə başlayıb. Oktyabr inqilabından sonra Məcid kolxozda çoban kimi işə düzəlir. 1972-ci ildən Ümumittifaq pensiyasına çıxmışdır.

Lerik rayon Sovetinin deputatı, Azərbaycan Ağsaqqallar Şurasının sədri olmuşdur.

1973–1978-ci illərdə SSRİ-nin ən yaşlı insanı olmuşdur.

O, 1978-ci ildə 143 yaşında vəfat edib.

"Kino səyahətləri almanaxı" telejurnalının 127-ci nömrəsinin süjetlərindən biri də Məcid Ağayevə həsr olunub.

### Ailəsi

Məcid Ağayev ilk dəfə 1860-cı illərin əvvəllərində ailə həyatı qurmuşdur. Məcidin birinci həyat yoldaşından səkkiz övladı olmuşdur. Ağayevin birinci arvadı vəba epidemiyası nəticəsində dünyasını dəyişib.

İkinci dəfə Məcid Ağayev 1905-ci ildə 15 yaşlı Kinənəzla ailə həyatı qurmuşdur. Ağayevin ikinci həyat yoldaşından yeddi övladı olmuşdur.

Ən böyük oğlu 1868-ci ildə anadan olub. Ağayevin sonuncu övladı Şirinbacı adlı qızı olub, 1941-ci ildə Ağayevin 104 yaşı olanda dünyaya gəlib.

Rejissor və prodüser İntiqam Hacılı Məcid Ağayevin qız nəvəsidir.

Həmçinin bax
------------

* Şirəli Müslümov
* Mahmud Eyvazov
* Lerik Uzunömürlülər Muzeyi

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Странные сближения во времени". 2017-03-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-12-02.
2. 1 2 3  "Реальность долголетия". 2016-08-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-12-02.
3. ↑  "Альманах кинопутешествий" № 127, сюжет 2 — "Лерик — родина долгожителей"
**Vitold Rostropoviç** (*rus.* Витольд Ростропович; 22 aprel 1856, Varşava quberniyası, Rusiya imperiyası — 25 sentyabr 1913, Voronej, Rusiya imperiyası) — pianoçu, pedaqoq, bəstəkar, naşir və fortepiano üçün pedaqoji pyeslər toplusunun tərtibçisi. Violonçelist Leopold Rostropoviçin atası, violonçelist Mstislav Rostropoviçin babası.

Həyatı
------

Vitold 1870-ci ildə Leypsiqə köçür və orada mühəndis işini öyrənir. Eyni zamanda konservatoriyanın professorları Reyneke və Yadassonun rəhbərliyi altında musiqi təhsili alır. Musiqiyə olan hədsiz məhəbbət onu təmamilə özünə cəlb edir və artıq 1870-ci illərin axırlarında Vitold Rostropoviç Voronejda müəllim kimi fəaliyyət göstərməyə başlayır. 1880-ci ilin sentyabr ayında Voronej oğlanlar gimnaziyasında fortepiano üzrə müəllim işləyir. 16 il gimnaziyada müəllimlik fəaliyyət göstərən Rostropoviçin rəhbərliyi altında çoxlu gənc istedadlar təhsil almışlar.

1880-ci illərin əvvəllərində Voronejda musiqi həyatının canlandığı bir zamanda musiqiçilərin qastrol səfərləri, gecə konsertləri, şəxsi məktəblərin açılması bütün qüvvə və həvəslə işləyən yerli insanlardan güc tələb edirdi. Belə ki, 1883-cü ildə "Rus musiqi cəmiyyəti" şöbəsinin Voronejda yaradılmasında zəhməti olanlar sırasında xüsusilə pianoçu Vitold Rostropoviçin də böyük rolu olmuşdur. 1880-ci illərin ortalarından başlayaraq Rostropoviç musiqi əsərlərinin müəllifi və redaktoru kimi məşhurlaşır. Rostropoviç 1913-cü il sentyabr ayının 25-də qəflətən vəfat edir. Voronejdəki Voznesenski qəbiristanlığında dəfn olunub. Məzarı bugünə qədər gəlib çatmayıb.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "ROSTROPOVIÇLƏRIN NƏSL ŞƏCƏRƏSI". Musigi-dunya.az. 10 Aprel 2017 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Ростропович Леопольд Витольдович — виолончелист, профессор Бакинской консерватории". Наш Баку — история Баку и бакинцев. 2012-04-13. 2012-05-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-04-20.

Həmçinin bax
------------

* Leopold Rostropoviç
* Mstislav Rostropoviç
* Leopold və Mstislav Rostropoviçlərin ev-muzeyi
My Last Breath (tərcümə:Mənim son nəfəsim)-Ceyms Nyumenin mahnısı.Fevral ayında Nyumenin 2020 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Böyük Britaniyanı bu mahnı ilə təmsil edəcəyi açıqlandı.Mahnının sözləri Adam Erql və Ayein Ceymsə,musiqisi isə Nyumenə məxsusdur.Mahnı ilk gündən dinləyicilər tərəfindən maraqla qarşılansa da,tənqidçilər tərəfindən qarışıq cavablar alıb.Bəziləri mahnının 20-liyə belə çıxmayacağını deyərkən,bəziləri öz içlərində qaliblərini seçiblər.

Mahnının yaranması
------------------

Yanvar ayları Nyumen BBC Radiodakı müsahibəsində demişdi ki,Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Böyük Britaniyanı təmsil etmək üçün namizədliyini irəli sürəcək.Fevralın ayında nəfəskəsən musiqi yarışması başladı və tez də bitdi.Nyumen birbaşa Avroviziya finalına vəsiqə qazandı.O,"Kiçik uşaq olduğumdan həmişə özüm sənətkar və ifaçı olmaq istədim.Təmsil etmək üçün doğru vaxtın olduğunu hiss edirəm" deyə qalib Nyumen qalib olandan sonra ilk müsahibəsini verdi.

Nyumen müsahibəsində mahnının yanvar ayında,soyuq bir bağçada yarandığını qeyd edib.Adam Erql və Ayein Ceymslə birlikdə soyuğun nəfəs kəsdiyini biliblər və ilhamlanıb belə mahnı yazıblar.Mahnının klipi fevral ayında çəkilmişdir.Klip soyuq bir yerdə,dənizdə həyatda qalmağa çalışan bir adam barədə çəkilən sənədli filmdən götürülüb.Klipdə Buz adam kimi tanınan Vim Hof da var.

Ayein Ceyms təkcə,bu mahnının sözlərinin yox,2011 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Azərbaycana birincilik gətirən Running Scared mahnısının da müəllifi olub.Bu da çox maraqlı məlumatdır.

Bildiyiniz kimi,bu mahnı 16 may 2020-ci ildə Nyumen tərəfindən oxunulacaq.Görəsən,Azərbaycana birincilik gətirən Ayein Ceyms Böyük Britaniyaya uğur qazandıracaqmı?
**Luis Xorxe Rivera Errera** — Puerto-Riko ətraf mühit fəalı. 2016-cı ildə Şimal-Şərqi Ekoloji Dəhliz (CEN) təbiət qoruğunun mühafizəsindəki fəaliyyətinə görə Qoldman Ətraf Mühitin Mühafizəsi Mükafatına layiq görülüb.

Fəaliyyəti
----------

Luis Xorxe Rivera Errera Truxillo Altoda (San-Juan yaxınlığındakı ərazi) doğulub böyüyüb və bütün həyatı boyu Puerto-Rikoda yaşayıb. Səkkiz yaşında o, buldozerlərin dörd nəsildir ailəsinə məxsus olan fermanı məhv etdiyini gördükdən sonra ətraf mühiti qorumaq qərarına gəlir. Bu torpaq Puerto-Riko hökuməti tərəfindən kanalizasiya təmizləyici qurğusu tikmək üçün müsadirə edilir.

Onun sözləri ilə desək: "Qərar verdim ki, böyüyəndə ətraf mühitin mühafizəsi ilə bağlı bir işdə oxuyub işləyəcəm".

O, Puerto-Riko Universitetində ətraf mühiti öyrənmiş və daha sonra ətraf mühitin planlaşdırılması üzrə magistr dərəcəsi almışdır.

Erkən uşaqlıqdan Luis ekoloji mübarizədə iştirak edir. Universitetdə o, Las Kabesas de San Xuan təbiət qoruğuna səfər təşkil edir. Məzun olduqdan sonra o, San Xuanda ABŞ Ətraf Mühitin Mühafizəsi Agentliyində işləmiş və daha sonra "Dayanıqlı İnkişaf Təşəbbüsü" adlı təşkilatın həmtəsisçisi olmuşdur. 1999-cu ildən bu günə qədər o, Şimal-Şərqi Ekoloji Dəhlizinin qorunub saxlanmasına böyük töhfə vermiş və mühafizə kampaniyasında da əsas rol oynamışdır.
Şimal-Şərqi Ekoloji Dəhlizi Puerto-Rikonun şimal sahilində, ekoloji dəyər kimi tanınan sahil El Yunke milli meşəsinin ərazisidir. Yaş və bataqlıq ərazilərdən ibarət bu kövrək ekosistem 50-dən çox nadir, nəsli kəsilməkdə olan növlərə ev sahibliyi edir, onların çoxu endemikdir. "Şimal-şərq ekoloji dəhlizində" çoxalmış (təhlükəli) Dərili tısbağa xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Beynəlxalq Yağış Meşələri İnstitutunun elmi direktoru Ariel Luqonun sözlərinə görə:

"Puerto-Rikalılar anlamağa başlayırlar. Əvvəllər yeyirdik, indi isə bizə aid olmayan, dünyaya aid olan biomüxtəlifliyin bir növü olduğuna görə qoruyuruq".

İstinadlar
----------

1. ↑  "Luis Jorge Rivera Herrera". Goldman Environmental Foundation. 2020-11-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-15.
2. ↑  "Grass-Roots Fight To Protect Puerto Rico's Coast Scores Environmental Prize". NPR.org. 2020-11-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-15.
3. ↑  "A Puerto Rican scientist defends an ecological gem and wins a Goldman Environmental Prize". The World from PRX. 2020-11-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-15.
4. ↑  "Q&A with Luis Jorge Rivera Herrera". Goldman Environmental Foundation (ingilis). 2016-06-07. 2021-04-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-15.
5. ↑  "Chơi casino trực tuyến có hợp pháp ở Việt Nam không? Chơi thế nào để an toàn?" (vyetnam). 2021-04-14. 2021-05-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-15.
6. ↑  "SIERRA: The national magazine of the Sierra Club". Sierra Club (ingilis). 2020-03-26. 2021-05-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-15.
7. ↑  "Galardonado del 2016 Goldman Environmental Prize para las islas y naciones isleñas" (rus). 2021-04-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-15.