recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Əsgər Əyyubov Cabbar oğlu** (1926, Nuxa – 2000, Bakı) — coğrafiya elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Dövlət Mükafatı laureatı, SSRİ Coğrafiya Cəmiyyətinin Litge adına Qızıl medal laureatı.

Həyatı
------

Ə.C.Əyyubov Azərbaycanın Şəki şəhərində anadan olmuşdur. 1951-ci ildə BDU-nu bitirib, SSRİ EA Coğrafiya institutunun aspiranturasına qəbul olunmuşdur. 1954-cü ildə həmin isntitutda iqlimşünaslıq ixtisası üzrə "Azərbaycanın kurortları və istirahət yerlərinin iqliminin müqayisəli təhlili" mövzusunda namizədlik, 1971-ci ildə isə "Azərbaycanın iqlim ehtiyatları və onlardan əkinçilikdə istifadə olunması" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını (Bakı şəhəri) müdafiə etmişdir.Əsgər Əyyubov istedadlı və işgüzar iqlimşünas alim olmaqla yanaşı həm də, aqroiqlim və kurort iqlimi elmi istiqamətlərinin, bitki və insan biometeorologiyası üzrə elmi məktəbin banisi və inkişaf etdiricisidir.
Həmmüəlliflərlə birlikdə "Azərbaycanın iqlimi" monoqrafiyasına görə Respublika Dövlət mükafatına, "Azərbaycan SSR iqliminin bonitirofkası" əsərinə görə SSRİ EA Coğrafiya cəmiyyətinin F.P.Litke adına qızıl medalına, "Azərbaycanın aqroiqlim rayonlaşdırılması" divar xəritəsinə görə SSRİ XTNS-nın bürünc medalına, "Azərbaycan Respublikasının aqroiqlim atlası"na görə Respublika "Təhsil" cəmiyyətinin birinci mükafatına layiq görülmüşdür.

Elmi fəaliyyəti
---------------

* Ə.C.Əyyubov 1955-ci ildə coğrafiya elmləri namizədi kimi Azərbaycan EA Coğrafiya institutunda kiçik elmi işçi, sonralar baş elmi işçi olmuş.
* 1973-cü ildən 2000-ci ilədək "Təbiəti mühafizə", "Meteorologiya və kənd təsərrüfatı iqlimşünaslığı", "İqlimşünaslıq" şöbələrinin müdiri vəzifələrində işləmişdir.
* 1970–1990-cı illərdə YUNESKO-nun "İnsan və biosfer" (MAB) proqramı üzrə işçi qrupunun və ABƏŞ-də işçi qrrupunun rəhbəri idi.

Respublika radiosunda 20 il müddətində "Təbiət" jurnalının aparıcısı olmuş, Bakı ali məktəblərində pedaqoji fəaliyyət göstərmiş, bir neçə elmi-texniki və müdafiə şuralarının üzvü, respublika prezidenti yanında Ali Attestasiya komissiyasının eksperti, bir çox monoqrafik əsərlərin redaktoru, EA "Xəbərlər" jurnalının (Yer Elmləri bölməsi üzrə) baş redaktorunun müavini olmuşdur

Elmi əsərləri
-------------

200-dən artıq elmi əsər və 7 monoqrafiya çap etdirmişdir. Onlardan

* "Azərbaycanın iqlimi haqqında oçerklər" (1962),
* "İstisu kurortu" (Həmmüəlliflə) (1965),
* "İqlim və hava (1967)",
* "Azərbaycan SSR-in aqroiqlim rayonlaşdırılması (1968)",
* "Azərbaycan SSR iqliminin bonitirovkası (1975)", "Azərbaycan SSR-in kurort və istirahət yerlərinin iqlimi" (1987),
* "Azərbaycanın iqlimi" (həmmüəlliflərlə), "Azərbaycan SSR-in iqlim ehtiyatları" (1984) və s. qeyd etmək olar.

Həmçinin bax
------------

Ənvər Şıxlinski

Xarici keçidlər
---------------

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin PREZİDENT KİTABXANASI[*ölü keçid*]

İstinadlar
----------

1. ↑  Budaq Budaqov.Azərbaycanın coğrafiyaçı alimləri.Bakı "Elm nəşriyyatı" səh.48
2. ↑  Budaq Budaqov Azərbaycanın çoğrafiyaçı alimləri Bakı "Elm nəşriyyatı" səh 49
Atollun kosmosdan təsviri.
**Arutua** (*fr.* Arutua) — Tuamotu arxipelaqının şinal-qərbində yerləşən atoll (Fransa Polineziyası). Ranqiroa atolundan 40 km cənub-şərqdə yerləşir.

Coğrafiya
---------

Dairəvi formaya malikdir. Atollun diametri 29 km-dir. Sahəsi 15 km²-dir. 57 kiçik adacıqdan ibarətdir. Daxilində böyük laqun vardır. Bu laqunda mirvari yetişdirilir.

İnzibati bölgüsü
----------------

Arutua, Apataki, və Kaukura adaları Arutua kommunasını meydana gətirir. İnzibati baxımından Tamotu-Qambe regionuna daxildir.

| Ada və ya rif | Quru sahəsi,km² | Laqunun sahəsi,km² | Əhali,nəf. (2007) | İnzibati mərkəz |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Aratua | 14 | 484 | 725 | Rautanini |
| Apataki | 20 | 706 | 492 | Nuitahi |
| Kaukura | 11 | 434 | 542 | Raitahi |
|
| Arutua kommunası | 45 | 1 624 | 1759 | Rautanini |

Əhali
-----

2012-ci il məlumatına görə adada 680 nəfər yaşayır. *Raitanini* əsas yaşayış məntəqəsidir. Yerli əhalinin əsas məşquliyyəti Kopra istehsalıdır

Tarixi
------

Ada 21 may 1722-ci ildə holland səyyah Yakob Roqqeveen tərəfindən kəşf edilmişdir. 1816-cı ildə ada yaxınlarından rus dənizçisi Otto Ksebu keçmişdir. O, adanı Yurik atollu adlandırır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Population". Institut de la statistique de la Polynésie française. 11 April 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 September 2014.

Mənbə
-----

* Ada haqqında informasiya (ing.)
**II Feysəl** (*ərəb.* الملك فيصل الثاني‎ *əl-Məlik Feysəl əs-Sani*; tam adı: **Feysəl bin Qazi bin Feysəl bin Hüseyn bin Əli**; 2 may 1935[…], Bağdad – 14 iyul 1958[…], Bağdad) — İraq krallığının sonuncu kralı.

Həyatı
------

II Feysəl uzun adı ilə Feysəl bin Qazi bin Feysəl bin Hüseyn bin Əli 2 may 1935-ci ildə Bağdadda, İraq krallığında anadan olub. Atası I Qazi 2-ci arvadının oğlunun adını Mustafa qoymaq istəsə də, sonra fikrini dəyişib öz atasının, Feysəlın adını qoydu. Sünni kral ailəsində doğulan Feysəl atası ilə çox vaxt keçirməyi sevərdi. Hər zaman texnikaya həvəsi olan oğul böyüyüb mühəndis olmaq istəsə də, sonralar atasının vəfat etməsi(4 may 1939) ilə 4 yaşında kral (regent) olur. Daha sonra suriya qadınla evlənib. Daha sonra Pakistanlı, əfqan və ərəb hətta fars əsilli qadınlarla evlənib:Pakistanlı əfqan və ərəb qadınlarından 4 uşağı olub: 2 -si qız, 2-si oğlan. Fars əsilli arvadı sonralar vəfat edib.

II Feysəl 14 iyul 1958-ci ildə Bağdadda, İraq Respublikasında vəfat edib. Vəsiyyəti ilə onu əl-Əzəmiyyə (*ərəb.* الْأَعْظَمِيَّة‎ *əl-Ə'ẓəmiyyə*)də dəfn ediblər.

Qətli
-----

1958-ci ilin yay ayında Kral Hüseyn II Feysəldan hərbi yardım istədi. Çünki Livanda olan hadisələr İordaniyaya da sıçramışdı. İordaniyanın İraqdan istəyi nəticəsində polkovnik Əbdülkərim Qasım İordaniyaya komandan olaraq getdi. Bağdaddakı 14 iyul hadisələri gücləndi:İnsanlar artıq kralın evinə soxulmağa çalışırdılar. Kralın əmri heç kəs qiyamçılara zərər vermədi. II Feysəl öz xalqına təslim oldu. Daha sonra şahzadələr və kralın arvadı silahlandırıldı. Kral Feysəl onlar ilə gedərkən güllələndi. Xəstəxanaya aparılarkən sağ olan Kral Feysəl yolda vəfat etdi.

Adına əbədiləşdirilmiş yerlər
-----------------------------

Əmman şəhərindəki Şəhid II Feysəl kolleci (*ərəb.* كُلِّيَّة الشَّهِيد فَيْصَل الثَّانِي‎ *Külliyyət əş-Şəhid Feysəl əs-Sani*) onun şərəfinə tikilmiş, İordaniyada ən məşhur hərbi kolleclərdən biridir.

Dərc edilmiş əsərləri
---------------------

1951-ci ildə dərc edilmiş "Cüdoda özünüzü müdafiə etmənin yolları" adlı ərəb kitabının müəllifidir.

Ədəbiyyat
---------

* İraqa damğa vuranlar. Bakı ş.1997-ci il.
* Orta Doğunun kahramanları. İzmir Kültür ve yayım evi 2009.

İstinadlar
----------

1. ↑  Əl-Əzəmiyyə (الْأَعْظَمِيَّة *əl-Ə'ẓəmiyyə*) Bağdaddan bir qədər uzaqlıqda qəsəbədir.
2. ↑  4 uşağının olduğu söylənilir
3. ↑  uşaqların 1-i əfqan,2-i pakistanlı,1-i ərəbdir.
4. 1 2 3 4  Фейсал II // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
5. 1 2  Faysal II // Encyclopædia Britannica (ing.).
Dini yürüş
Müqəddəs Xaçın çarmıxa çəkildiyi Hvar məbədinin qurbangahı
**Hvarda dini yürüş**—(xorv. Za križen) Xorvatiyanın Hvar adasında hər cümə axşamı təşkil edilən ənənəvi gecə yürüşünün adı.

Bu tədbir misilsiz bir xüsusi dindarlıq ayini və Hvar adasının mərkəzi hissəsinin sakinlərinin dini və mədəni şəxsiyyətinin ifadəsidir və beş əsrdir ki, fasiləsiz olaraq icra olunur. Həm müddəti baxımından (8 saat ərzində 25 kilometr qət etmək) həm də məzmununa görə müstəsna bir xarakter kəsb edir. Roma Katolikləri Cəmiyyəti və ya qardaşlığı tərəfindən hazırlanır və həyata keçirilir. Yürüşün əsasını "Gözləri yaşaran İlahi Ana" adlı XV əsrə aid mətnin seçilmiş ifaçılar, kantadurlar tərəfindən musiqili dialoq formasında ifası təşkil edir..

Haqqında
--------

Bu tədbirə hər il axşam saatlarında 6 kilsədən — Vrban, Vrboska, Jelsa, Pitve, Vrisnik və Svirçe kilsələrindən eyni zamanda 6 yürüşlə start verilir. Hər bir yürüş böyük bir dairə üzrə hərəkət edir ki, təyinat nöqtəsinə səhər saat 7-də çata bilsin. Hər bir yürüşü xaçı daşıyan xaçlılar aparır. Xaçlının rolu adadan böyük şərəfə malikdir, bu səbəbdən də bu xaçlıları 20 ildən artıq bir müddətdə müəyyən edilirlər. Xaçlını böyük şamdanları daşıyan iki müşayiətçi, iki ifaçı və bir neçə respondent kimi köməkçilər müşayiət edir. Onlar "Gözləri yaşaran İlahi Ana"nı ifa edirlər. Onlar hamısı rəsmi geyimdə — ağ qardaşlıq geyimində olurlar. Ən böyüyü olan Yelzanski 1000 zəvvardan ibarətdir. Yelzanski yürüşündə xüsusi adət də var ki, son 100 metrəni xaçlılar qaçaraq qət edirlər.

Yürüş müddətində zəvvarlar dua edir və "Gözləri yaşaran İlahi Ana"nı ifa edirlər.

Tarixi
------

Xaç yürüşü 1510-cu il tarixinə aid edilən Müqəddəs Xaçın çarmıxa çəkilməsi ilə bağlıdır. Çarmıx Hvar məbədində qorunur. Arxiuv yazılarına görə 1510-cu ildə Xaç Nikolay Bevilakenin evində qorunub saxlanılıb. 1510-cu il 6 fevral tarixində sadə insanlarla əyanlar arasında baş verən toqquşmalardan sonra Xaç qana boyandı. həmin tarixdən Xvarda xaça ibadətin tarixi başlayır. Bu yürüşlə bağlı ilk yazılı məlumat 16 fevral 1658-ci ilə təsadüf edir.

2009-cu ildə Dini yürüş ənənəsi UNESCO Qeyri-Maddi Mədəni İrs Siyahısına daxil edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-05-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-08.
2. ↑  "Procession Za Krizen ('following the cross') on the island of Hvar — intangible heritage — Culture Sector — UNESCO". 2020-12-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-08.

Xarici keçidlər
---------------

* Video procesije Za križen www.kultura.hr
**Banovani** (*gürc.*  ბანოვანი; 6 dekabr 1880, Ladjana[d], Kutaisi quberniyası, Rusiya imperiyası – 6 dekabr 1934, Tiflis, Gürcüstan SSR, SSRİ) — Gürcü yazıçısı və publisist.

Onun qısa hekayələri, eskizləri, etnoqrafik məktubları və Leçxuminin yazışmaları 1898-ci ildən bəri gürcü jurnallarında və qəzetlərində (İveriya, Tsnobis Purtseli, Shroma, Dost, Isari, Temi, Amirani, Xalq qazeti) nəşr edilmişdir. Banovaninin məktublarının çoxu yerli ev sahiblərinin və kral məmurlarının özbaşınalığına qarşı yönəldilmişdir. Banovani 1905-1907-ci illər inqilabının iştirakçısı və o vaxtlar Leçxumidə görkəmli ictimai xadim idi. Burada bir neçə kitabxana, səhnə həvəskarlarının aparıcı dairələri təsis edildi. Banovani 1920-ci ildən Tibilisdə yaşayırdı. 1928-ci ildə "Mnatobi" jurnalında "Ədalətlə qanla tapacağam" romanını nəşr etdi (-9 5-9). Geniş tarixi bir romanında, Uzaq Torpaqlarda (1959, 1960-cı ildə nəşr olunmuşdur), Banovani 17-ci əsr Gürcüstan həqiqətlərini əks etdirir. Qısa hekayələr də yazmışdır - "Cənab Ghebi", "Qadın" və s.

Ədəbiyyat
---------

* Gürcüstan Sovet Ensiklopediyası, II cild, səh. 194, Tbilisi, 1977
**Banqka** (ind. Pulau Bangka) — Sumatra adasından şərqdə, İndoneziya ərazisində yerləşir. Əhalisi (2010 il.) 960 692 nəfər təşkil edir. Sahəsi 11 910 km²-dir.

Coğrafiyası
-----------

Belitunq adası ilə birlikdə bir vilayətin ərazisinə daxildir. Sumatra adasından şərqdə eyni adlı Banqka boğazı ilə ayrılır. Şimaldan Cənubi Çin dənizi, cənubda isə Yava dənizi ilə əhatələnir. Belitunq adasından Qaspar boğazı ilə ayrılır. Reylefi əsasən hamar düzənliklərdən, bataqlıqlardan, hündür olmayan təpələrdən və qumsal çimərliklərdən ibarətdir. Adada Ağ istiot becərilir və olova çıxarılır.

Ən iri şəhəri Pankalpinanqdir. İkinci ən iri şəhəri isə Sumqayliatdır. Əsas limanı Muntok şəhəridir. Belinyu şəhəri öznün dəniz məhsulları ilə məşhurdur. Koba şəhərində olov çıxarılır.

Əhalisi
-------

Adanın əsas əhalisi İndoneziya malaylılarıdır. Üstəlik burada Çin yarımqrupuna aid Xakka xalqı yaşayır. Əhali isə əsasən istiot yetişdirilməsi ilə məşğul olurlar.

Mənbə
-----

* Banqka adası Arxivləşdirilib 2014-04-03 at the Wayback Machine (ing.)
**Kroliçi adası** — Yapon dənizi, Böyük Pyotr körfəzində kiçik bir ada. Yankov yarımadasının şərq sahilindən 280 metr məsafədə, Bezverxovo kəndi yaxınlığında yerləşir. İnzibati cəhətdən Primorsk diyarının Xasan rayonuna aiddir. Adanın cənub-şərq sahilində Kroliçi mayakı quraşdırılıb.

Adanın uzunluğu təqribən 400 m, eni 100 m-ə qədərdir. Maksimum hündürlüyü 24,5 m-dir. Bəzi yerlərdə adanı kol-kos basıb. Adanın şimal və qərb sahilləri düzdür və qumlu-çınqıllı çimərliklərdən ibarətdir, şərq və cənub sahilləri isə qayalıdır.

Mayak gözətçisi istisna olmaqla, adada daimi əhali yoxdur. Ada məşhur kayak turizm marşrutunun son nöqtəsidir.

Adanın adını 20-ci əsrin əvvəllərində adanın sahibi Julius Brinerin orada dovşan yetişdirməsi ilə əlaqədardır. Lakin bir neçə on minlərlə çoxaldıqdan sonra bir növ xəstəlikdən öldükləri məlumdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Навигационное описание залива Петра Великого". 2012-02-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-07-15.
2. ↑  "Хасанский район. Остров Кроличий". 2008-06-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-07-15.
**Korsikanın fəthi** (*türk.* Korsika'nın Fethi) — 1553-cü ildə fransız və Osmanlı qüvvələrinə dəstək olan korsikalıların Genuya respublikasının tərkibində olan Korsika adasının bir hissəsini, Osmanlı qüvvələri adadan ayrıldıqdan sonra isə bütün adanın fransızların əlinə keçməsi ilə nəticələnən hadisə.

Arxa planı
----------

1551-ci ildə Müqəddəs Roma İmperatoru V Karl və Fransanın Kralı II Henrinin mübarizəsi iki dövlət arasında müharibəyə gətirib çıxardı. Atası I Fransiskin Osmanlı Sultanı Süleyman Qanuni ilə ittifaıqna əsasən Aralıq dənizindəki Müqəddəs Roma Cermen İmperiyasının fəaliyyətlərinə qarşı Osmanlı İmperiyasından yardım istədi. 1553-cü il 1 fevral tarixində iki ölkə arasında dənizdəki fəaliyyətlərlə bağlı yeni bir müqavilə imzalandı. Bir il əvvəl 1552-ci il avqustun 5-də Fransanın Osmanlıdakı elçisi Qabriel de Luetzin də müşayiət etdiyi Osmanlı donanması Andrea Dorianın rəhbərlik etdiyi Ceneviz donanması arasında Preveze dəniz döyüşü həyata keçimişdir və bu döyüşdə Osmanlı qüvvələri qalib gəlmişdir.

Fəthi
-----

1553-cü ilin yazında Memar Sinan və Turqut Rəisin tabesində olan Osmanlı donanması Antoan Eskalin dez Amarın komandirliyi altında olan fransız donanması ilə birlikdə Napoli, Siciliya və Korsika sahillərinə hücum etdi. Parmadakı Marşal Paul de Termesin başçılıq etdiyi fransız ordusu və Sampiro Korsonun əmrində olan korsikalı miqrantların dəstəyi ilə Fransa kralının göstərişi olmadan Korsika adasına doğru yola düşən müttəfiqlər 24 avqust 1553-cü ildə Bastiya limanını ələ keçirdilər. Yazın sonuna doğru fransızlar tam olaraq adanı işğal etdilər.

Fəthdən sonra fransız qüvvələrinin əksəriyyəti adanı tərk edərək Marsellə getdi; təxminən 5000 fransız əsgəri adanı tərk etmişdi. Adanı onlara kömək edən korsikalılara təslim etdilər.

Qalereya
--------

* Paul de Termes, Fransa ordusunun başçısıPaul de Termes, Fransa ordusunun başçısı
* Qoca Sənan Paşa, Osmanlı qüvvələrinin komandiriQoca Sənan Paşa, Osmanlı qüvvələrinin komandiri
* Anton Eskalin, Fransa donanmasının admiralıAnton Eskalin, Fransa donanmasının admiralı
* Andrea Doria, Ceneviz qüvvələrinin komandiriAndrea Doria, Ceneviz qüvvələrinin komandiri
* Sampiero Korsonun Bastelikadakı heykeli. Korsikanı işğal etmək istəyən Fransız və Osmanlı qoşunları ilə müttəfiq idi.Sampiero Korsonun Bastelikadakı heykeli. Korsikanı işğal etmək istəyən Fransız və Osmanlı qoşunları ilə müttəfiq idi.

Həmçinin bax
------------

* Preveze Dəniz döyüşü

İstinadlar
----------

1. ↑  *Naval Policy and Strategy in the Mediterranean: Past, Present, and Future*, John B. Hattendorf, p. 17  Arxivləşdirilib 2021-01-08 at the Wayback Machine
2. ↑  *History of the Ottoman Empire and Modern Turkey*, Ezel Kural Shaw, p. 106  Arxivləşdirilib 2022-07-26 at the Wayback Machine
3. ↑  *New Turkes: Dramatizing Islam and the Ottomans in Early Modern England*, Matthew Dimmock, p. 49  Arxivləşdirilib 2022-04-09 at the Wayback Machine

Mənbə
-----

* Braudel, Fernand (1995). The Mediterranean and the Mediterranean World in the Age of Philip I. II. cilt. University of California Press. ss. 928. ISBN 0520203305.
**Vilyam Lou** (15 yanvar 1941, Easton[d], İllinoys və ya Easton[d], Pensilvaniya – 19 oktyabr 2013, Leyk-Forest[d], İllinoys) — ABŞ alimi.

Həyatı
------

1988-ci ildə Vilyam Lou "IBM"-in vitse-prezidenti olduqdan 2 il sonra "Xerox" şirkətinə işləməyə keçib. 1990-cı illərdən mühəndis biznes xidmətləri təklif edən müxtəlif şirkətlərin icraedici vəzifələrində çalışıb.

1981-ci ildə çıxan ilk kütləvi "IBM PC" fərdi kompüterin yaradılması üzrə layihəyə rəhbərlik etmişdir.

2013-cü ilin oktyabr ayında Vilyam Lou 72 yaşında ABŞ-də ürəktutmasından vəfat edib.

Fəaliyyəti
----------

"Apple" və digər şirkətlərin fərdi kompüterlərin satışına başladığı 1970-ci illərin sonunda "IBM" kütləvi kompüterlərə böyük əhəmiyyət verməyib, belə ki, güclü, bahalı maşınların elmi və dövlət müəssisələrinə satışı ilə məşğul olub.

Şirkətdə 1962-ci ildə məhsulların sınağı üzrə mühəndis qismində fəaliyyətə başlayan U.Lou "IBM"-ə rekord müddətə - bir il ərzində fərdi kompüter yaratmağı təklif edib və o buna nail olub. "IBM 5150" modelinin hazırlanması 1980-ci ilin iyulunda başlayıb və artıq 1981-ci ilin avqustunda başa çatıb. Alimin ideyasını Don Estricin rəhbərliyi altında 12 nəfərdən ibarət qrup həyata keçirib.

İşin sürəti onunla izah edilir ki, U.Lou və onun həmkarları kənar istehsalçıların proqram təminatında istifadə etmək qərarına gəlib. Belə ki, "IBM 5150" modeli "Intel 8088" mikroprosessoru və o vaxtlar az tanınan "Microsoft" korporasiyasının müəllifi olduğu "MS-DOS 1.0" əməliyyat sistemi ilə işləyib. Kompüterin qiyməti monitorsuz 1565 dollar olub və nəticədə "IBM"-in inkişaf etməkdə olan bazara gecikmiş gəlişi ona böyük uğur gətirib.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  William Cleland Lowe // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. ↑  ""IBM PC" yaradıcılarından biri vəfat edib". 2016-03-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-11-10.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Britannica (onlayn) · Universalis |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Alim ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Vilyam Dampir** — ingilis dəniz səyyahı, pirat.

Həyatı
------

Üç dəfə dünya səyahətinə çıxmışdır. Bir neçə il Tortyu adasında (VestHinddə) qalmış, Amerika sahillərindəki İspan şəhərlərinin və yaşayış yerlərinin qarətində iştirak etmişdi. 1678–91-ci illərdə Sakit okeanda, Cənubi Amerikanın qərb sahillərində piratçılıqla məşgul olmuşdur. 1691-ci ildə İngiltərəyə qayıtmış, 1697-ci ildə "Yeni dünya səyahəti" kitabını çap etdirmişdir.1699-cu ildə "Robak" gəmisində İngiltərədən çıxmış, Ümid burnundan keçərək,1699-cu ildə Avstraliyanın şimal qərb sahillərinə çatmış və şimala doğru hərəkət edərək özünün adlandırdığı Şark körfəzini, adalar qrupunu tədqiq etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

1703–07-ci illərdə dəniz quldurluğu ilə məşğul olmuşdur. 1704-cü ildə Dampir öz matrosu A. Selkirki kimsəsiz adaya düşürmüşdür; sonralar Daniel Defo bu matrosun timsalında Robinzon Kruzo obrazını yaratmışdır. 1707-ci ildə "Yeni Hollandiyaya səyahət" kitabını nəşr etdirmişdir. 1708–11-ci illərdə V. Rocersin gəmisində Dampir şturman vəzifəsində dünya səyahətinə çıxır; Sakit okeanın cənublarının xəritəsini tərtib edir, Dünya okeanının müxtəlif məntəqələrində maqnit meylinin qiymətləri barədə məlumatlar toplayır, dəniz sularının duzluluğunu, hakim axınlar və küləklər arasındakı əlaqələri, Avstraliya, Yeni Qvineya və sairə adaların fauna və florasını öyrənir. Avstraliyanın şimal-qərbində ya, Sakit okeanın cənub qərbində və Malayya arxipelaqında bir neçə ada və körfəz Dampirin şərəfinə adlandırılmışdır.

Təltifləri
----------

Dampirin 1697-ci ildə "Dünya ətrafında yeni səyahət" əsərindən bir xəritə
Aşağıdakı coğrafi yerlər / xüsusiyyətlər Vilyam Dampirin şərəfinə adlandırılıb:

* Dampir, şəhər və Qərbi Avstraliyanın əsas limanı;
* Dampir arxipelaqı, Qərbi Avstraliya;
* Dampir qraflığı, Yeni Cənubi Uelsin kadastr bölgüsü;
* Dampir adası, Qərbi Avstraliyada Dapmir arxipelaqında yerləşən ada, 1960-cı ildə yenidən Burrup yarımadası adlandırıldı.
* Dampier ərazi bölgüsü, Qərbi Avstraliya-kadastr bölgüsü;
* Dampir yarımadası, Qərbi Avstraliya
* Dampir dağ silsiləsi, Zellandiyada sualtı qitə hissəsi
* Dampir zirvəsi, Yeni Zellandiyanın üçüncü ən yüksək zirvəsi
* Dampir yolu, İngiltərə, Bristol

Kitabları
---------

* Dünya ətrafında yeni səyahət (1697)
* Səyahətlər və təsvirləri (1699)
* Yeni Hollandiyaya səyahət (1703)
* Dünya ətrafında səyahətlərə yeni əlavələr (1705)
* Küləklərin səsi (1705)
* Kampiçi səyahətləri (1705)
* Yeni Hollandiyaya səyahətin davamı (1709)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Dampir// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — VI cild. Bakı, 2009. — Səh.: 279-280.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-08-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-15.
**Korvinlər qəsri** *(rum.Castelul Corvinilor,macar Vajdahunyadi vár)* —Transilvaniyanın cənubunda, müasir Xuneadora şəhərində Xunyadi feodal evinin irsi mülkü. Matfey Korvinin atası Yanoş Xunyadi onu 15 əsrin ortasında Zlaşte çayının yanındakı təpə üstündəki qaya üzərində tikdirib.

Tarixi
------

Qəsrin 18 əsr akvarelində təsviri, Macar Milli myzeyi
İstehkam barədə ilk yazılı məlumat 14 əsrə aiddir. O vaxtki qala oval fomraya malik idi, yeganə müdafiə qülləsi isə şimal qanadda yerləşir, cənub tərəfdən isə onu daş divar qoruyur. 1409 ildə, döyüş xidmətlərinə görə, Yanoş Xunyadinin atası Vayk Xunyadi, qalanı və ona bitişik torpağı Macarıstanın kralı Sigizmunddan bəxşiş alıb.
Yanoş Xunyadi qəsrin və bitişik torpaqların genişləndirilməsinin iki mərhələsini həyata keçirib. Birinci mərhələ 1441–1446 illərə aiddir, və bu vaxt ərzində yeddi qullə tikilib: dörd çevrəvari, və üç üçbucaqvari. İkinci mərhələ 1446–1453 illərə addir: məhz o vaxt saat qulləsinin əsası qoyuldu, əsas zallar və əlavə yardımçı otaqlar tikildi.

Qəsrin həyətinə görünüş
Yanoşun ölümündən sonra qəsr onun oğlu Matyaş Korvinə qaldı. Onun əmri ilə şimal qanadında(Matyaşın lociyası adı ilə tanınan) lociya tikildi, saat qulləsinin tikintisi bitirildi və qəsrin başqa işləri davam etdirildi.
Həmin an üçün qəsr Şərqi Avropa üçün, gec qotika ilə erkən İntibah ünsürlərini birləşdirən nadir tikiliyə çevrildi.

1508 ilə qədər qəsr Xunyadilər nəslinə malik idi, bundan sonra onun 22 yiyəsi olub. 17 əsrdə qəsrin tarixi, başçılığı altında zamana uyğun daxili təmir və təkmilləşdirmələr edilən Qabor Betlenlə sıx bağlı olub. Ağ qullə qurulub, artelleriya platforması və orta və gec İntibah dövrlərinin tərzlərini birləşdirən Betlen sarayı tikilib. Eləcə də yeni giriş üçün qullə tikilib.
18 əsrdə qəsr, onu filizin hasilatı və dəmir məmulatlarının saxlancını koordinasi edən inzibati mərkəzə çevirən Habsburqların mülkiyətinə keçdi (1724–1854).
Bir sıra kiçik və əhəmiyətsiz dəyişiklikdən sonra, 1854 ildə qəsrdə, ağacdan olan bütün memarlıq ünsürlərini məhv edən yanğın baş verdi. Bərpa işləri 1868–1874 illər davam etdi. Onların nəticəsində damı tamamilə kirəmitə dəyişildi, Betlen sarayı yanında isə neoqotik tərzdə fasad tikildi.

1956–1968 illərdə daha bir bərpa işləri seriyası keçirildi, 1974 ildən qəsr muzey kimi işləyir. Ziyarətçiləri qəsrə nəhəng körpü vasitəsi ilə keçirirlər. Onlara cəngavərlərin qonaqlıqları üçün böyük zalı və iki böyük qulləni göstəirirlər. Onlardan biri rahib İohann Kapistrananı adını, ikincisinin isə romantik "Qorxma" adını daşıyırlar.
Deyilənlərə görə, məhz bu qəsrdə taxtdan devrilən Vlad Çepeşi 7 il saxlayıblar.

Mənbə
-----

* and images about Corvin Castle at Castelul Corvinilor[*ölü keçid*]

Qeydlər
-------

Həmçin bax
----------
Kanalın loqosu
**A&E** — ABŞ-dən başqa Kanadada, Avstraliya və Latın Amerikasında yayımlanan Amerika kabel və peyk kanalı. Əvvəllər *İncəsənət və Əyləncə Şəbəkəsi* adlanan kanal 1984-cü il fevralın 1-də ABŞ və Kanadada yayımlanmağa başlamışdır. 1995-ci ilin may ayında kanal rəsmi olaraq *A & E* şəbəkəsi adlandırıldı, buna görə yüksək incəsənətlə əlaqələndirildi. O vaxtdan bəri, müxtəlif realiti şouları və Böyük Britaniya ilə birlikdə hazırlanan dramatik mini seriyalar sayəsində kanal daha da uğur qazanmışdır ("Ceyn Eyr", "Qürur və xurafat", "Emma", "Uzunluq", "İtirilmiş dünya", "Viktoriya və Albert"). 2002-ci ildən başlayaraq, kanal diqqətini gənc auditoriyanı cəlb etməyə yönəldib, müntəzəm olaraq müxtəlif mövzularda televiziya filmləri və proqramları, həmçinin televiziya şousu yayımlayır.

Həmçinin bax
------------

* History Channel

İstinadlar
----------

1. ↑  Parisi, Paula, "New look bows A&E’s 2nd 10"; *The Hollywood Reporter*, December 29, 1993
2. ↑  Carmody, John, "The TV Column"; *The Washington Post*, may 2, 1995. "The Arts & Entertainment cable network has officially changed its name to A&E Network."

Xarici keçidlər
---------------

* aetv.com, Rəsmi saytı
* A&E Latın Amerika Saytı
* Koorporasiya saytı
* Bioqrafiya
* Tarixi
**Xələfli Ayvaz Alı oğlu** — coğrafiya elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

Ayvaz Xələfli 1942-ci ildə Göyçə mahalının Cil kəndində anadan olmuşdur. 1949-cu ildə Cil kəndində birinci sinifə getmiş, oranı bitirdikdən sonra 1959-cu ildə Ardanış kənd orta məktəbini bitirmiş, həmin ildə də təhsilini davam etdirmək üçün Bakıya getmiş və Bakı dövlət Universitetinin fizika fakültəsinə daxil olmuşdur. 1965-ci ildə təhsilini başa vurub, təyinatla öz kəndlərinə qayıdıb fizika müəllimi işləmişdir.

1965-ci ilin noyabrında hərbi xidmətə çağrılmış, bir ilik hərbi xidmətdən sonra Bakı şəhərinə qayıdıb Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Geologiya İnstititu nəzdində olan Yer fizikası bölməsində paleomaqnetizm və Yer maqnetizmi laboratoriyasında baş mühəndis vəzifəsinə işə qəbul olunmuşdur.

Bir il işlədikdən sonra aspiranturaya daxil olub Leninqrad şəhərinə oxumağa getmiş, aspiranturanı bitirdikdən sonra Leninqrad şəhərində elmi tədqiqat institunda elmi işini davam etdirərək orada yaşamışdır.

1977-ci ilin noyabrına qədər orada yaşamışdır. Həmin ildə Leninqrad şəhərindən evini dəyişib Bakıya gəlmiş, akademyanın Geologiya İnstitutunda elmi işlərini davam etdirmişdir. Azəbaycanda aparılan paleomaqnit tədqiqatlarını davam etdirimş, ilk olaraq aparılan tədqiqatların nəticəsi olaraq Azərbaycan, eləcədə bütün Qafqaz ərazisinin qonşu ölkələrin ərazisində aparılan paleomaqnit tədqiqatların nəticələri ilə müqayisəli şəkildə paleotektonik bərpasını vermişdir.

100 çap vərəqi elmi iş yazmışdır, o cümlədən 6 monoqrafiya, 90 dan çox məqalə 15 elmi məruzə etmişdir. Siravi elmi işcilikdən elmlər doktoru, professorluğa qədər yüksəlmişdir.

Ailəlidir. İki övladı var.

Xarici keçidlər
---------------

* Ayvaz Xələfli Arxivləşdirilib 2016-05-07 at the Wayback Machine
**A. D. Neçaevin xəstəxanası** — Rostov vilayəti Novoçekassk şəhəri ərazisində yeləşən xeyriyyə məqsədli istifadə edilən bina. Bina Komitetskaya, ev 64 ünvanında yerləşir. Regional əhəmiyyətli ümumdünya irsi siyahısına daxildir. Üstəlik bir tarixi abidədir.

Tarixi
------

Komitetskaya küçəsi, ev 64 ünvanında yerləşən bina iki hissədən ibarət olmuşdur. Bəlkə də elə bu səbəbdən binanın dəqiq tikilmə tarixi bilinmir. Bəzi mənbələrdə onun XIX əsrin ortalarında, digərində isə binanın 1912-ci ildə inşa edilməsi barədə məlumatlar vardır.

Binalardan biri həyətyani dahənin daxilində yerləşir. Digəri isə küçənin qırağına yaxın ərazidədir. Hazırda bu binada fizioterapiya bölməsi yerləşir. Metal örtüklü keçik hər iki binanın birləşməsinə xidmət edirdi. Binanın tikintisi zamanı müxtəlif elementlərə rastlamaq mümkündür. Onlar arasında modernzm, klassizm, renesans və borokkonu misal göstərmək mümkündür. Binalardan biri bir mərtəbəlidir və zirzməmiyə sahibdir. Onun daha qədim olması ehtimal edilir. Üzəeində müxtəlif dekor elementləri vardır. Onun fasadında ana və uşaq təsvir edilmişdir. Əvvəllər binanın həyətində fontan olmuşdur. İkinci bina isə üç mərtəbədən ibarətdir.

İkinci binanın 1912-ci ildə arxitektor M. İ Popovun layihəsi əsasında inşa edildiyi deyilir. Vaxtı ilə burada bir özəl xəstəxana fəaliyyət göstərmişdir. Orada məşhur həkimlər ata və oğul Neçaevlər işləmişdir. Xəstəxananın xidmətləri pullu idi. Sovetlər dönəmində burada əsəd xəstəlikləri bölməsi yerləşirdi. 1992-ci ildən regional əhəmiyyətli ümumdünya irsi siyahısına daxildir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Здание больницы доктора А. Д. Нечаевой". 2017-03-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-06.
2. ↑  "Здание водолечебницы доктора А. Д. Нечаева". 2017-05-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-06.
3. ↑  "Новочеркасск. Энциклопедия. — Новочеркасск: ООО "Издательство Новопринт",2005. — 720 с. 1257 ил. — С.83-84". 2017-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-06.
"***Büyük Doğu***" (*azərb.* Böyük şərq‎) — Türkiyədə sağçı mühafizəkar siyasi nəşr. Gündəlik qəzet kimi başlamış, sonradan həftəlik jurnal kimi fəaliyyətə keçmişdir. Nəşr onun təsisçisi Nəcib Fazil Qısakürək üçün öz arqumentlərini və fikirlərini yaymaq üçün bir platforma idi. Nəşr 1943–1978-ci illərdə müəyyən fasilələrlə dövriyyədə olmuş və cəmi 512 nörmə çıxarmışdır.

Tarix və profil
---------------

"*Büyük Doğu*" ilk dəfə 17 sentyabr 1943-cü ildə Allaha bağlı və yeni dünyagörüşü olan müsəlman türk xalqları üçün bir qəzet olmaq məqsədi ilə gündəlik nəşr olunmağa başlamışdır. Qurucu Türkiyədə aparıcı sağçı və mühafizəkar şəxsiyyət Nəcib Fazil Qısakürək idi. "*Büyük Doğu*"nun müəllifləri arasında bir çox aparıcı jurnalist və yazıçılar var idi: Ziya Şakir, Mahmut Yəsari, Rəşad Əkrəm Qoçu, Nurullah Berk, Hilmi Ziya Ülkən, Mehmet Faruk Gürtunca, Suphi Nuri İləri, Hüseyn Cahid Yalçın, Nizaməddin Nazif, Nicat Muhsinoğlu, Peyami Safa, Şükrü Baban, Burxan Belge, Kazım Nami, Saleh Zəki, Tofiq Fikrət, Özdəmir Asəf, İsgəndər Fikrət, Kənan Harun, Salah Birsəl, Mehmet Turxan və Səid Faiq. Başqa bir mühafizəkar jurnal olan "*Sebilürreşaddan*" əlavə, islamçı jurnalist Cevat Rıfat Atilhan da jurnal üçün yazmışdır. "*Böyük Doğu*"da bu qədər müxtəlif yazarların məqalələri dərc olunsa da, məqalələrin əksəriyyətini çoxsaylı təxəllüslərdən istifadə edən Nəcib Fazil Qısakürək yazmışdır.

2 noyabr 1943-cü ildə "*Büyük Doğu*" qəzeti Nəcib Fazil Qısakürək tərəfindən müxtəlif təxəllüslərlə yazdığı yazılara görə qadağan edilmişdir. 1945-ci ildə "*Böyük Doğu*" həftəlik jurnal olaraq yenidən fəaliyyətə başlamışdır. Siyasi məzmunla yanaşı jurnalda keçmiş ədəbi jurnal olan "*Dergâh*"da rəsmiləşdirilən simvolist şeirlərdən bir neçə nümunə də yer alırdı.

"*Büyük Doğu* nun 512 nömrəsi çıxandan sonra 5 iyun 1978-ci ildə nəşri qadağan edilmiş və nəşri dayandırılmışdır. Fəaliyyət göstərdiyi müddətdə ən azı on üç dəfə bağlanmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Ferda İdil Lostar.* "Muhafazakâr Basının Modernizm, Bilim ve Teknolojiye Yaklaşımı: Büyük Doğu Örneği (1949-1959)". Ilef Dergisi (türk). 6 (2). 2019: 311. doi:10.24955/ilef.654023.
2. 1 2  *Menderes Çinar; Ipek Gencel Sezgin.* "Islamist Political Engagement in the Early". Turkish Studies. 14 (2). 2013: 332. doi:10.1080/14683849.2013.802921. hdl:11693/20939.
3. ↑  *Rabia Aşçi.* Büyük Doğu Dergisinde Kadın ve Aile (Tezis) (türk). Fatih Sultan Mehmet University. 2021. səh. 62. hdl:11352/3869. 2022-05-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-04.
4. ↑  *Adem Can.* "Dergâh'tan Büyük Doğu'ya ilk dönem Cumhuriyet Devri poetika muhitlerinde şiiri tarif denemeleri". Turkish Studies. 6 (1). 2011: 876. doi:10.7827/TurkishStudies.1768.
5. ↑  *Önder Çakırtaş.* "The Dramatization of Cultural Hybridity and the "In-Between" Turkey in Fazıl's Künye". CLCWeb: Comparative Literature and Culture. 19 (1). 2017. doi:10.7771/1481-4374.2849.
**Göyümtül zirinc** (*lat.* Berberis candidula) — bitkilər aləminin qaymaqçiçəklilər dəstəsinin zirinckimilər fəsiləsinin zirinc cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Qərbi Çində yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 0,8-1,2 m-dir, çətri yarımyumrudur, eni 2 dəfə çoxdur, tez böyüyən, həmişəyaşıl koldur. Çoxsaylı zoğları vardır. Qabığı sarı-ağ, biraz yarıqlıdır, iynələrinin uzunluğu 2 sm-ə qədərdir. Yarpaqları növbəli, ellipsvaridir, uzunluğu 2-3 sm-dir, kənarları burulmuş, tərs-yumurtavarı, xırda dişlidir, üstdən parlaq tünd-yaşıl, alt tərəfdən ağ rənglidir. Zəngvari çiçəkləri çoxsaylı, xoş qoxulu,salxımvarı çiçək qruplarına yığılmışdır. Yazda və yayda parlaq yaşıl, payızda qızılı-qırmızı, sarı rəngli çiçəkləri olur. Qırmızı, parlaq, uzunsov meyvələri, payızın əvvəlində yetişir, uzun müddət tökülmür.

Ekologiyası
-----------

Parlaq yaz günəşinə görə yarımkölgəyə üstünlük verir. Torpaqların bütün tiplərinə dözür, quru və nəmişli, zəif turş və qələvi torpaqlarda yaxşı inkişaf edir. Soyuğa, quraqlıq dövrlərə, şəhər şəraitinə, küləyə davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Son dövrlərdə Bakı şəhərində yaşıllıqlarda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Yavaş boy artımına və dekorativ görünüşünə görə bu növ alpinarilərdə, bağlarda istifadə edilə bilər. Alçaq canlı çəpərlər üçün yararlıdır, yeməlidir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Berberis candidula* | 
* Wikidata: Q1788468
* Wikispecies: Berberis candidula
* ARKive: berberis-candidula
* EoL: 5514598
* EPPO: BEBCD
* FoC: 242308149
* GBIF: 3982320
* GRIN: 6827
* iNaturalist: 189752
* IPNI: 106506-1
* IUCN: 46556
* NCBI: 258148
* Plant List: kew-2673554
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:106506-1
* Tropicos: 100374696
* WFO: wfo-0000562918

 |
| *Berberis hookeri var. candidula* | 
* Wikidata: Q38527711
* GBIF: 7719036
* Tropicos: 100374695
* WFO: wfo-0001042361

 |
**Nəmidə Abbasova** (tam adı: *Nəmidə Kabı qızı Abbasova* d.12 oktyabr 1925, Azərbaycan, Qazax – ö.6 mart 1996, Bakı) — Azərbaycan dilçisi, filologiya elmləri doktoru (1974), professor (1976), Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitunda ibtidai təhsil pedaqogikası və metodikası fakültəsinin dekanı (1971–1976), "Respublikanın əməkdar ali məktəb işçisi".

Həyatı
------

Nəmidə Abbasova 1925-ci il oktyabr ayının 12-də Azərbaycanın Qazax şəhərində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra 1945-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinə qəbul olmuş, 1950-ci ildə dilçilik ixtisası üzrə ali təhsil almışdır. 1950–1953-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda (indiki Pedaqoji Univeristet) aspirant olmuşdur. Daha sonra dissertasiya müdafiə edərək filologiya elmləri namizədi və doktoru elmi adları almışdır.

1996-cı ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

1954–1964-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda baş müəllim, 1970-ci ildən kafedranın dosenti, 1971–1976-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitunda ibtidai təhsil pedaqogikası və metodikası fakültəsinin dekanı, Azərbaycan dili və onun tədrisi metodikası kafedrasının professoru, 1976–1981-ci illərdə Pedaqoji İnstitutda dilçilik kafedrasının, 1981–1996-cı illərdə illərdə BDU-nun Azərbaycan dilçiliyi kafedrasının professoru olmuşdur.

120-dən çox elmi məqalənin, "Cəfər Cabbarlı dramaturgiyasında söz" adlı monoqrafiyanın müəllifidir. "Respublikanın əməkdar ali məktəb işçisi" adı verilmişdir.

Tədqiqatları
------------

Tədqiqatları əsasən Azərbaycan dilinin qrammatikası və leksikasına həsr olunmuşdur.

Əsərləri
--------

* Qrammatik formaların variantl ığı və nitq mədəniyyəti. B. 1985.

Həmçinin bax
------------

* Xatirə Bəşirli
* Qorxmaz Quliyev

Xarici keçidlər
---------------

* ADPU-nun pedaqoji fakültəsinin yarıməsrlik salnaməsindən
* ADPU-nun İbtidai təhsil fakültəsi Arxivləşdirilib 2018-03-07 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. 1 2  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 22. ISBN 978-9952-441-02-4.

Mənbə
-----

* Salatın Əhmədli, Rövşən Babanlı. "Qazax mahalının alimləri" (ensiklopedik məlumat). "Günəş" nəşriyyatı. Bakı. 2017. 512 səh.
**Borden adası** (*ing.* Borden Island) — Kanada Arktik arxipelaqının bir hissəsidir. Adada hazırda yaşayış yoxdur (2012).

Coğrafiya
---------

Borden adası Kraliça Yelezaveta adalarının ən qərbində yerləşən Praym Minister Qrupu kimi tanınan üç adadan ibarət qrupun ən şimalıdır. Uilkins boğazında, 18 km cənubda bu qrupun ən böyüyü olan Makkenzi-Kral adası və 34 km cənub-qərbdə ən kiçiyi olan Brok adası yerləşir. Daha böyük qonşusu 100 km şərqdə yerləşən Ellef-Rinqnes adasıdır. Adanın şimal-qərb sahili Şimal Buzlu okean tərəfindən yuyulur.

Sahəsi 2794 km² olan ada ərazisinə görə dünyada 172-ci, Kanadada isə 30-cu yerdədir. Ada inzibati cəhətdən Şimal-Qərb əraziləri (ən çox) və Nunavut arasında bölünür. Sərhəd 110-cu qərb meridianı boyunca keçir. Sahil xəttinin uzunluğu 418 km-dir. Adanın uzunluğu 92 km (şərqdən qərbə), maksimum eni isə 55 km (şimaldan cənuba). Adanın relyefi şimal və cənub yarısında fərqlidir: şimalda hündürlüyü 10 metrdən 50 metrə qədər olan düz relyef və cənub-şərqdə daha dağlıq ərazi (orada yüksəkliklər 150 metrdən çox deyil) müşahidə edilir.

Borden adası digər Arktika adalarından onunla fərqlənir ki, burada heç bir göl yoxdur, lakin adanın alçaq sahilləri çoxsaylı kiçik çaylar vardır. Adanın sahillərinə çoxlu sayda kiçik adalar səpələnmişdir, adanın qərb ucunda 25 ada yerləşir. Şimal sahili boyu isə çoxlu kiçik adacıqlar və qayalar vardır.

Tarixi
------

İlk dəfə 1916-cı ildə Vilyalmur Stefanson tərəfindən tədqiq edilmişdir. Əvvəlcə adanın Makkenzi Kinq adası ilə bir olduğu güman edilirdi, ancaq 1947-ci ildə aerofotoqrafiya adaların boğazla ayrıldığını göstərir. Ada 1911–1920-ci illərdə Kanadanın baş naziri olmuş Robert Bordenin adını daşıyır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sea islands: Atlas of Canada; Natural Resources Canada". 2013-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-01-07.
2. ↑  "Oceandots.com — The Islands Encyclopedia. Borden Island". 2010-12-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-07-16.
3. ↑  "Borden Island. Canadian Encyclopedia".[*ölü keçid*]
**Dəstəfur bazilikası** — Daşkəsən rayonunun Dəstəfur kəndində inşa edilən XV əsrə aid məbəd.

Sovet hakimiyyəti dövründə bərpa adı altında burada çalışan erməni mütəxəssislər məbədə xeyli zərər vursalar da onu erməniləşdirə bilməmişlər. Məbəddəki xaçlar və digər dini xarakterli əşyalar oğurlansa da, alban kilsəsini qriqorian kilsəsi adı altında təqdim etmək cəhdləri tam uğursuzluqla nəticələnmişdir. Bundan sonra təxribat nəticəsində kilsə partladılmışdır. Tağlardan ikisi dağılsa da, kilsə özü duruş gətirmişdir. Dəstəfur kəndinin lap yaxınlığında inşa edilən məbədə sonralar ermənilər tərəfindən qapının yan divarına yuxarı qülləyə yerləşdirilmiş saxta erməni yazıları, ornamentləri heç nəyi dəyişməmişdir.

Mənbə
-----

* Video - Azərbaycan- Tarixi dövlət Qafqaz Albaniyası, xaçbulaq 3


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Məbəd** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Azərbaycan ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Stredoçesk diyarı** (çex. Středočeský kraj) — Çexiyada I dərəcəli inzibati – ərazi vahidi. Diyarın inzibati–ərazisinə daxil olmasa da inzibati mərkəz Praqa şəhəridir.

Coğrafiya
---------

Orta Çexiya diyarı sözdə Orta Bohemia bölgəsində yerləşir. Bölgənin şimal və şərqində ərazi düzdür, cənub və cənub-qərbdə təpələr uzanır. Ən yüksək nöqtə Tok (dəniz səviyyəsindən 864 metr yüksəkdir), ən aşağı nöqtəsi dəniz səviyyəsindən 153 metr yüksəklikdə olan Melnik bölgəsindəki Laba (Elba) sahillərindədir. Ərazinin 61% -i kənd təsərrüfatı əraziləridir. Bölgə ərazisinin əksər hissəsində, cənubdakı dağlıq ərazilər istisna olmaqla, yüksək humus tərkibli münbit chernozem torpaqları. Dağlı ərazilərdə qumlu torpaqlar üstünlük təşkil edir. Ərazinin 28% -i meşədir. Bölgənin şimal hissəsində, meşələr əsasən torpaqları kənd təsərrüfatı məqsədləri üçün istifadə etmək üçün kəsilmiş, Sazava çayı vadisində və Rožmitalda meşələr qorunmuşdur.

Ərazi
-----

Orta Çexiya diyarı, Çex Respublikasının mərkəzində yerləşir. Sahəsi 10,929 km2 ölkənin demək olar ki, 14% -ni təşkil edir. 2010-cu ildən sonra bölgə respublikanın ən sıx məskunlaşdığı bölgə oldu: burada təxminən 1,399 milyon əhali yaşayır.

Torpaq tamamilə paytaxt Praqanı əhatə edir və şimalda Liberec Bölgəsi ilə, şimal-şərqdə Hradec Králové Bölgəsi ilə, şərqdə Pardubice bölgəsi ilə, cənub-şərqdə Vysočina ilə, cənubdan Cənubi Bohemiya Bölgəsi ilə, cənub-qərbdən Pilsen ilə həmsərhəddir. bölgə və şimal-qərbdə Ustetskiy rayonu ilə.

Coğrafi baxımdan Avropa materikinin ən qədim hissələrindən biri olan Çexiya massivinə aiddir. Relyef bölgənin cənub və cənub-qərb hissəsindəki dağlıq ərazilərdəki Elbe çayı yaxınlığındakı düz şimaldan axır.

İqtisadiyyat
------------

Bölgədə həm kənd təsərrüfatı, həm də sənaye istehsalı inkişaf etmişdir. Əsas kənd təsərrüfatı sahəsi buğda, şəkər çuğunduru, tərəvəz və meyvə yetişdirən Laba çayı vadisidir.

Mladá Boleslav-da, odakoda avtomobil istehsalı zavodu (Çexiya Škoda) var. Bundan əlavə, bölgədə bir neçə iri maşınqayırma müəssisəsi, kimya sənayesi (Çex. Spolana), qida, çap sənayesi və şüşə və keramika istehsalı müəssisələri mövcuddur. Kömür mədəni və polad istehsalı Kladno bölgəsində aparılır.

Bölgədə xidmətlər, ticarət, mədəniyyət və idman da inkişaf etmişdir.

Nəqliyyat
---------

Orta Çexiyada, Praqa ilə birlikdə, Çexiyadakı ən sıx nəqliyyat şəbəkəsinə sahibdir. Avtomobil və dəmir yolu nəqliyyatı ilə yanaşı, çay daşımaları da böyük əhəmiyyətə malikdir. Ölkədəki bütün su nəqliyyatının dörddə üçü Mərkəzi Bohemiya Bölgəsindədir.

Praqanın yaxınlığında sərnişin daşınması şəhər qatarları ilə həyata keçirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  Administrativní registr ekonomických subjektů.
3. ↑  .
4. ↑  *Český statistický úřad* Počet obyvatel v obcích - k 1. 1. 2023 (çeş.). Praha: ČSÚ, 2023.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Çexiyanın inzibati bölgüsü |
| --- |
| 
* Orta Çexiya
* Kralove Hradets
* Karlovı Varı
* Liberets
* Moraviya-Sileziya
* Olomoutsk
* Pardubitse
* Plzen
* Praqa
* Cənubi Çexiya
* Yihomoravsk
* Ustetsk
* Vısoçina
* Zlin

 | Çexiya |
**Bor oksidi**–B2O3 – bor turşusunun anhidridi , rəngsiz , şüşəvari və ya kristallik, acı dada malik dielektrikdir. Şüşəvari təbəqəli quruluşa malikdir. ( təbəqələr arasındakı məsafə 0,185 nm).B2O3 kristallik maddədir , 450ºC-də əriyir, 2250ºC-də qaynayır, ərintini soyutduqda şüşəyəbənzər faza əmələ gəlir. Şüşə halında B2O3 polimerdir, quruluşunda mərkəzdə B və təpələrdə O atomları olan üçbucaq fraqmentlər yerləşir.

Xassələri
---------

B2O3 hiqroskopikdir.Su ilə əvvəlcə ümumi formulu (HBO2)n olan müxtəlif metaborat turşuları əmələ gəlir.Sonrakı sulaşma orta borat turşusunun H3BO3 əmələ gəlməsinə səbəb olur. Ərimiş B2O3 bir çox elementlərin oksidlərini yaxşı həll edir.Metal oksidləri ilə borat duzları əmələ gətirir. B2O3 turşu anhidrididir, çox zəif amfoterlik əlamətləri var.

Bor oksidinin 1000°C yüksək temperaturda elementar borla qızdırdıqda, buxarda termiki davamlı O=B-B=O xətti molekulu mövcuddur. Buxarın 300°C-dən aşağı temperatura sürətli soyutsaq müəyyən ərimə temperatur nöqtəsinə malik olmayan (B2O2)n ağ bərk polimeri əldə etmək olar.60 min atmosfer təzyiq altında və 1500°C temperaturda bor oksidi elementar borla aşağıdakı reaksiya ilə qarşılıqlı təsirə girir.Bu bor oksidi qrafit kimi təbəqəli quruluşa malikdir.

Alınması
--------

* Ən təmiz bor borhidroksidin pirolizi ilə alınır. Belə bor yarımkeçirici materialların və nazik kimyəvi sintezlər zamanı istifadə olunur.

{\displaystyle {\mathsf {B\_{2}H\_{6}\ {\xrightarrow {\ t\ }}\ 2B+3H\_{2}}}}
* Metall termiya üsulu ilə (əsasən maqnzezium və natrium ilə)

{\displaystyle {\mathsf {B\_{2}O\_{3}+3Mg\longrightarrow 3MgO+2B}}}
{\displaystyle {\mathsf {KBF\_{4}+3Na\longrightarrow 3NaF+KF+B}}}
* Van Arkel metodu ilə hidrogenin iştirakı ilə 1000-12000C qızdırılmış volfram təbəqə üzərində bor bromid buuxarın termiki parşalanması ilə:

{\displaystyle {\mathsf {2BBr\_{3}+3H\_{2}{\xrightarrow {\ W\ }}\ 2B+6HBr}}}

Ədəbiyyat
---------

1. Реми Г. «Курс неорганической химии» М.: Иностранная литература, 1963
2. V.M.Abbasov ,A.M.Məhərrəmov, M.M.Abbasov, M.B.Babanlı,A.M.Tağıyeva "Qeyri-üzvi kimya"
**İzabel Alyende Lyona** (*isp.* Isabel Allende Llona; 2 avqust 1942[…], Lima) — Çilili yazıçı.

Həyatı
------

Çilinin Perudakı səfirliyində ikinci katib işləyən atası Tomas Alyende və Fransiska Yona Barrosun evliliyindən doğulan İzabel Alyende 1942-ci ildə Limada anadan olmuşdur. Atası Tomas Alyende 1970–1973-cü illərdə Çili prezident olmuş Salvador Alyendenin əmisi oğlu olmuşdur. 1945-ci ildə valideynləri boşanmış və anası 1946-cı ildən 1953-cü ilə qədər üç uşağı ilə birgə Çili yaşamışdır. 1953-cü ildə anası diplomat Ramon Uidobro Dominqez ilə evlənmiş və atalığının işi ilə əlaqədar olaraq 1958-ci ilə qədər Boliviyada yaşamışdır. Burada o ABŞ məktəbində təhsil almışdır. Ramon Dominqezin Livana səfir göndərilməyindən sonra təhsilini həmin öldəkə özəl məktəbdə davam etdirmişdir. 1959-cu ildə, 17 yaşında ikən Çiliyə dönən İzabel burada 4 il sonra evlənəcəyi birinci əri Miqel Frias ilə tanış olur. 1987-ci ilə qədər davam edən bu evlilikdən, Paula (1963) və Nikolas (1967) adlı övladları dünyaya gəlmişdir.

Çilinin ilk sosialist prezidenti olmuş Salvador Alyende general Auqusto Pinoçetin başçılığındakı dövlət çevrilişi zamanı öldürüldükdən sonra, Alyende ailəsi ilə birlikdə ilk öncə Venesuelanın paytaxtı Karakasa, daha sonra isə ABŞ-nin San-Fransisko şəhərinə sürgün edilmişdir.

Əsərləri
--------

* Ruhlar evi (La casa de los espíritus, 1982)
* La gorda de porcelana (1984)
* Eşqdən və kölgədən (De amor y de sombra, 1984)
* Eva Luna (Eva Luna, 1987)
* Eva Luna başa salır (Cuentos de Eva Luna, 1989)
* Sonsuz tərtib (El plan infinito, 1991)
* Paula (Paula, 1995)
* Afrodita (Afrodita, 1998)
* Taleyin qızı (Hija de la fortuna, 1999)
* Solmuş bir şəkil (Retrato en sepia, 2000)
* Canavarlar kəndi (La ciudad de las bestias, 2002)
* Qəlbimdəki ölkəm (Mi país inventado, 2003)
* Qızıl əjdaha krallığı (El Reino del Dragón de Oro, 2003)
* Piqmenlər meşəsi (El bosque de los pigmeos, 2004)
* Zorro:Əfsanənin başlanğıcı (El Zorro: Comienza la Leyenda, 2005)
* Inés del alma mía (2006)
* La Suma de los Días (2007)
* Una Tribu de Novela (2007)
* Tributo al Libertador Pinochet (2007)

İstinadlar
----------

1. 1 2  Isabel Allende // Internet Speculative Fiction Database (ing.). 1995.
2. 1 2  Isabel ALLENDE // NooSFere (fr.). 1999.
3. 1 2  .
**Alek Con Saç** (*ing.* Alec John Such; 14 noyabr 1951, Yonkers[d], Nyu-York ştatı – 5 iyun 2022) — Bon Jovi qrupunun 1983–1994 illəri arasındakı bas gitaristidir. Alek Con Saç, 1994-cü ildə qrupdan öz istəyi ilə ayrılmış və o tarixdən etibarən Bon Jovi üzvləri, qrupa "rəsmi" bir bas gitarist dəvət etmədilər. Con Bon Covi, veridiyi bir reportajda *"Alek hər zaman Bon Jovi qrupunun bir üzvüdür. Nə zaman istəsə geri gəlmə hüququna malikdir, buna görə onun yerini ayrı tutmaq üçün rəsmi bir üzvü qrupumuza daxil etmədik"* demişdir.

Albom və konsert hazırlığında Bon Jovi, bas gitarist olaraq Hugh McDonald ilə işləmişdir. Ancaq "rəsmi" bir üzv kimi heç vaxt qəbul edilməmişdir. Bu səbəbdəndir ki, foto çəkilişləri və kliplərdə Hugh McDonald'ın üzünə demək olar ki, heç rastlanılmır.
Alek Con Saç eyni zamanda fəal olaraq Nyu-Yorkda bir motosiklet mağazası işlədir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | AllMusic · Discogs · IMDb · MusicBrainz |
| Normativ yoxlama | LCCN: n2022021767 · NKC: ola2002150858 · VIAF: 6259165139009900560007 · WorldCat VIAF: 6259165139009900560007 |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  ***Musiqiçi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |