recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ümumi yayılması
---------------

Cənubi Qafqaz, Türkiyə və İranda təbii arealı vardır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Təbii halda Naxçıvan MR Şərur (Qaraquş d.), Culfa (Nəhərcik, Göynük k.) Ordubad (Parağa k.) və Göyçay rayonlarında rast gəlinir.

Statusu
-------

Azərbaycanın nadir bitkisidir. VU D2.

Bitdiyi yer
-----------

Tək-tək və ya qrup şəklində quru daşlı yamaclarda fıstıq vələs meşələrində, 1900–2500m yüksəkliklərdə rast gəlinir.

Təbii ehtiyatı
--------------

Azərbaycanda arealı geniş deyildir. Bioloji xüsusiyyətləri: Təbiətdə qısaboylu, çoxlu budaqları olan kol bitkisidir. Budaqlarının rəngi bozumtulqonur rəngdə olur. Canavargiləsinin yarpaqları ellipsşəkilli və ya uzunsov neştərşəkilli olur. Yarpaqlarının uzunluğu 0,5–2,5 sm, eni isə 0,4–0,7 sm arasında ola bilir. Yarpaqlaqrının üst hissəsi seyrək ipəktüklü, alt hissəsi isə uzunsov ağ tüklüdür. Ləçəklər ağ və ya çəhrayı rəngdə olur. Bitkidə çiçəklərin sayı 3–5 arasında olmaqla zoğların uc hissəsində yerləşir. Yumurtalıqlar tükcüklü olub, uzunsovdur çəhrayı və ya qırmızı rəngdə olur. Bitki may-iyun ayları arasında çiçək açır və avqust ayında isə meyvə verir.

Çохalması
---------

Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
---------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Becərilməsi
-----------

Mədəni şəraitdə Nəbatat bağlarında becərilir.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
-------------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilmişdir.

Zəruri qoruma tədbirləri
------------------------

Xüsusi qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

Məlumat mənbələri
-----------------

Деревья и кустарники СССР. т.4.1958; Флора Азербайджана. т.6. 1955; Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961; Красная Книга СССР. 1984; Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı". 1989; Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Kitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I–III cildlər. 2005; 2006; 2008; Naxçıvan Muxtar Respublikası florasının taksonomik spektri, 2008; Naxçıvan MR-nın flora müxtəlifliyi və onun nadir növlərinin qorunması. 2011.

İstinadlar
----------

1."Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.

2. "Azərbaycan dendraflorasi" I cild, Baki, "Elm", 2011, 312 səh.

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q21334016
* GBIF: 5523783
* IPNI: 831382-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:831382-1
* Tropicos: 32000487
* WFO: wfo-0000637934

 |
"**Cənubi Osetiya Xalqı Sülh Naminə**" Hərəkatı (oset. Цӕгат райгуырынц Хуссар Ирыстон, *gürc.* სამხრეთ ოსეთის ხალხი მშვიდობისთვის) — Cənubi Osetiyada müxalifət partiyası. Dmitri Sanakoyev və digər etnik osetinlər, o cümlədən Cənubi Osetiya hökumətinin keçmiş üzvləri (keçmiş daxili işlər naziri Camal Karkusov) tərəfindən yaradılan hərəkat Cənubi Osetiyanın prezidenti Eduard Kokoytını tənqid edir və Gürcüstana birləşməyi dəstəkləyir. Hərəkat rəsmi olaraq 24 oktyabr 2006-cı ildə "Cənubi Osetiyanın Milli Qurtuluş İttifaqı" adı altında yaradılmışdır. Onun ilk üzvlərinə osetin jurnalisti Vladimir Sanakoyev, Maya Çiqoeva-Tsaboşvili ("İber-İron" Gürcü-Osetin Birliyinin rəhbəri), Georgi Çiqoyev, Teymuraz Ceraqoyev və Urazmaq Karkusov daxil idi.

Cənubi Osetiyanın hökuməti hərəkatı qanunsuz elan etmişdir. 2009-cu ildə Camal Karkusov və onun qardaşı Yan Karkusov Rusiyaya qaçaraq FTX-nin göstərişi ilə hərəkət etdiklərini açıqlamışdılar. 2011-ci ildə hərəkatın təşkilatçısı Vladimir Sanakoyev Rusiyaya qaçaraq oxşar bəyanatla çıxış etmişdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Мини пресс-конференция Владимира Санакоева и его меморандум". 2011-01-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-01-14.
**Skapolit (Na, Ca)4 (Cl, CO3) [Al (Si, Al) Si2O8]3** — tetraqonal sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən. 

Marialit (Ma) – Na8 [(Cl2, SO4, CO3) | (AlSi3O8)6] — meyonit (Me) – Ca8 [(Cl2, SO4, CO3)2 | (Al2Si2O8)6] izomorf sırasının dəyişkən tərkibli mineral növüdür.

Növ müxtəliflikləri
-------------------

Qlavkolit – skapolitin mavi və ya göyümtül-bənövşəyi, stroqanovit – bozumtul-yaşıl növ müxtəliflikləri.

Xassələri
---------

Rəng – ağ, boz, açıq-sarı, yaşılımtıl, bozumtul-yaşılımtıl, mavi, tünd-göy, yaxud qırmızı, bəzən rəngsiz; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə; ayrılma müstəvilərində sədəfiyədək; Şəffaflıq – işıqkeçirən, tutqun, nadir hallarda – şəffaf; Sıxlıq – 2,60–2,75; Sərtlik – 5–6; Kövrəkdir; Ayrılma – {100} üzrə orta, {110} üzrə qeyri-mükəmməl; Sınıqlar – pilləli-qeyri-hamar, qabıqlı; Morfologiya – kristallar: prizmatik kristallarının en kəsiyi, adətən, kvadrat formalı olur; Mineral aqreqatları: dənəvər, sıx, şüalı, lifli kütlələr, druzalar.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Ən çox kontakt — metasomatik (skarnlar; dəmir filizi və şeelit yataqları) və metamorfik (mərmərlər, qneyslər, qranulitlər, şistlər, amfibolitlər) əmələgəlmələrdə yayılmışdır. Bəzən alp tipli damarlarda, peqmatitlərdə, habelə hidrotermal-dəyişilmiş əsasi süxurlarda, druzalar şəklində vulkanik süxur boşluqlarında qeyd edilir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kvars, qranatlar, piroksenlər, kalsit, floqopit, epidot, apatit, daşkəsənit, vollastonit, maqnetit, kobaltin, şeelit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Madaqaskar adası; Tosatal (İtaliya); Tunaberq (İsveç); Parqas ad. (Finlandiya); Arendzal (Norveç); Pribaykalyedə Slyudyanka və Bıstraya çay hövzələri, Uralda İlmen dağları (Rusiya) və b. Azərbaycanda Daşkəsən və Gədəbəy rayonlarının skarnlarında qeyd edilir.

Tətbiqi
-------

Gözəl boyanmış növ müxtəliflikləri qiymətli zərgərlik daşıdır.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Kruqosvet · Britannica (onlayn) · Universalis |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2779243380 |

* THE MINERAL SCAPOLITE
**Rəcəb Musayev** — azərbaycanlı müğənni, aparıcı

Həyatı
------

1975-ci il 25 may tarixində anadan olmuşdur. Əslən Yardımlı rayonundan olan sənətçi orta təhsilini Bakı şəhərində yerləşən 88 saylı məktəbdə başa vurmuşdur. İlk ali təhsilini Türkiyənin Anadolu Universitetində almışdır. İkinci təhsilində isə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin tələbəsi olmuşdur. 2004 və 2005-ci illərdə SOY şirkətinin rəhbərliyi ilə ATV kanalında yayımlanan "Yeni Ulduz-2" musiqi müsabiqəsinin qalibi olmuşdur. Daha sonra AzTv kanalında yayımlanan əsgərlər üçün hazırlanan "Əsgər anı" adlı yumoristik verilişin həm aparıcılarından həm də aktyorlarından biri olmuşdur. 2011-cu il yanvarın 8-də axşam saatlarında Sabunçu rayonu ərazisində yol qəzası törətmişdir. Qəzadan sonra onu 3 saylı Sabunçu rayon xəstəxanasına çatdırsalar da, yolda dünyasını dəyişib.

Sözləri və musiqisi Gövhər Həsənzadəyə aid olan "Tanrım" mahnısının ifaçısıdır.İlk və son klipini də məhz bu mahnı üçün çəkdirmişdir.

Filmoqrafiya
------------

1. "Yeni ulduz-2" mahnı müsabiqəsi (ATV, 2004-2005 mövsümü qalibi)
2. "Əsgər anı" hərbi yumoristik verilişi (AzTV,2010 aparıcı və əsgər rolunda)

|  |  |
| --- | --- |
|  |  ***Musiqiçi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Olimpiya Park** — CAR-ın Rustenburq şəhərində yerləşən çoxfunksiyalı stadiondur. Stadionu 2010 FİFA Dünya Kubokunun keçirildiyi stadionlardan biri olan Kral Bafokenq stadionu ilə səhv salmaq olmaz. Hal-hazırda stadion futbol və reqbi oyunları üçün daha çox istifadə olunur. Stadiondan 2010 FİFA Dünya Çempionatında iştirak edən yığmalar üçün məşq meydanı kimi istifadə olunurdu.

Məşhur oyunlar
--------------

### 1995 Reqbi Dünya Kuboku

1995 Reqbi üzrə Dünya Çempionatı zamanı qrup mərhələsinin üç oyunu bu stadionunda keçirilib.


| Tarix | Komanda #1 | Nət. | Komanda #2 | Mərhələ | Tamaşaçı tutumu |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1995-05-26 | Kot-d'İvuar Kot-d'İvuar | 0–89 | Şotlandiya Şotlandiya | D Qrupu | 20,000 |
| 1995-05-31 | Fransa Fransa | 54–18 | Kot-d'İvuar Kot-d'İvuar | D Qrupu | 17,000 |
| 1995-06-04 | Kot-d'İvuar Kot-d'İvuar | 11–29 | Tonqa Tonqa | D Qrupu | 16,000 |

Stadionda qeyri-rəsmi ABSA Premyer Liqa oyunları keçirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2010-02-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-12-18.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2010-03-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-12-18.

Həmçinin bax
------------

* Cənubi Afrika stadionlarının siyahısı
Nemaniçlərin emblemi
**Nemaniçlər** (*serb.* Немањићи) — orta əsr Serbiya sülaləsi (1170–1371). Onun soybaşı Raşkanın böyük jupanı Stefan Nemanya Serbiyada vahid dövlət təməlini qoymuşdur. Tanınmış nümayəndələri arasında Nemanyanın oğlu 1217-ci ildə kral titulunu qəbul etmiş böyük jupan Stefan Nemaniç (1196–1227), Balkanlarda geniş serb-yunan çarlığını yaradan və özünü "serblərin və yunanların çarl" adlandırmış Stefan Duşan (1331–1355) yer alır. Onun oğlu çar Stefan Uroşun (1355–1371) zamanı Nemaniçlərin dövləti dağıldı. Serbiya despotluğunda onların yerinə Lazareviçlər gəldilər.

Gerb
----

Gerb qırmızı fonda təsvir olunmuş iki başlı ağ qartaldan ibarətdir və o, qısa müddətdə həm Serbiya krallarının, həm də ümumiyyətlə Serbiya dövlətinin simvoluna çevrildi. Onu 1339-cu ilə aid katalon xəritəsində görmək olar, orada çar Duşanın paytaxtı iki başlı qartalla işarələnib.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Britannica (onlayn) · Treccani |
| Normativ yoxlama | GND: 11900559X · NKC: jx20070404015 · VIAF: 18022426, 32158628363422922216 · WorldCat VIAF: 18022426, 32158628363422922216 |
**Nemeş Aqnes** (mac. Nemes Nagy Ágnes 3 yanvar 1922, Budapeşt – 23 avqust 1991, Budapeşt) — Macar şairəsi.

Bioqrafiyası
------------

1922-ci ildə Kalvinist ailəsində anadan olmuşdur. 1944-cü ildə Budapeşt Universitetini bitirir. Burada macar və latın dillərini, sənət tarixini öyrənir. Müharibədən sonra Yeni Ay jurnalının ədəbi qrupuna (Maqda Sabo, Qeza Otlik və başqaları) aid idi. Yanosh Pilinski ilə dost olmuşdur. 1948-ci ildən sonra jurnal hakimiyyət tərəfindən bağlandıqdan sonra (yalnız 1986-cı ildə fəaliyyətə davam etdi), on il Nemeş Aqnes yalnız tərcümələri çap edir, pedaqoji bir jurnalda çalışır və məktəbdə ədəbiyyat öyrədirdi. 1944–1958-ci illərdə ədəbi tənqidçi və Dünya xalqları ədalətliləri mükafatının lauriyyatı Sale Balaj Lendel ilə evli olur.

Yaradıcılığı
------------

Nemeş Aqnes obyektiv poeziyanın Eeliot xəttini inkişaf etdirir və duyğuların birbaşa dindarlığını ifadə edirdi. O, Qarasiy, Şelli, Vitmen Fernando Pessoa, Stefan Malarme, Rayner Mariya Rilke, Sen-Jon Persin şeirlərini, Pyer Kornel, Jan Rasin, Jan Kokto, Bertolt Brext, Fridrix Dürrenmattın dramlarını tərcümə etmişdir.

Təltifləri
----------

Şairənin mirası kiçik, lakin son dərəcə əhəmiyyətlidir. Ən böyük milli mükafatlara layiq görülmüşdür: Ferens Baumqarten (1946), Attila Jozef (1969), Layoş Koşut (1983). Şeir və əsərləri ingilis, alman, fransız, ispan, italyan və digər dillərə tərcümə edilmişdir.

Sənət əsərləri
--------------

* Kettős világban/ İkiləşmiş dünyada (1946)
* Szárazvillám/ Zarnisa (1957)
* Vándorévek/ Səyahər illəri (1964, tərcümə)
* Napforduló/ Gündönümü (1967)
* A lovak és az angyalok/ Atlar və mələklər (1969)
* Éjszakai tölgyfa/ Gecə palıdı (1979)
* Egy pályaudvar átalakítása/ Dəmir yolu stansiyasının yenidən qurulması (1980)
* Között/ Aralıqda (1981)
* A Föld emlékei/ Torpaq yaddan çıxartmır (1986)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  The Fine Art Archive. 2003.
3. 1 2  Nemes Ágnes (1922 - 1991 ) // The Righteous Among the Nations Database (ing.).
**Nemoral lekanora** (Elmi adı - *Lecanora nemoralis*) — IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar"kateqoriyasına aiddir – VU D2. Nadir növdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Tallomun diametri 10 sm, nazik, hamar, dənəvər və azacıq çatvaridir. Apotesilər iridir, diametri 2 mm-ə çatır. Tallom üzərində səpələnmiş komacıq formasındadır. Apotesi diski sarımtıl qəhvəyidən qəhvəyiyə kimi, cavan apotesilər çökük yaşlılar isə qabarıqdır. Tallomun qıraqları qalındır, əyri dişvaridir, talloma nisbətən açıq rənglidir. Tallom KOH təsirindən saralır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Mezofit növdür, apotesilər vasitəsi ilə çoxalır.

Yayılması
---------

Quba rayonu, şəhər mərkəzi parkında (cükədə); Qusar rayonu caqar kəndi ətrafında, meyvə bağında (almada); Qəbələ rayonu Muxas kəndi ətrafında meşədə (ağcaqayın), 660–1250 m hündürlükdə rast gəlinir.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyanın sayı məhdudlaşır. Xalq təbabətində istifadə olunan antibiotik tərkibli, lekanorin turşularının öyrənilməsinə ehtiyac vardır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Meşələrin qırılması, meyvə bağlarının rekonstruksiyası, atmosfer çirklənmələridir.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Növün rast gəlmə yerini tam mühafizəyə almaq, populyasiyalar üzərində daimi nəzarət təşkil etmək, meşələrin qırılmasını qəti qadağan etmək, yeni yayılma yerlərini axtarmaq, rast gəlmə yerlərinə yasaqlıqlar etmək lazımdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabı  Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri II nəşr, Bakı-2013
2. 1 2 3 4 5 6 7  "Arxivlənmiş surət". 2021-01-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-23.
3. ↑   Макаревич М.Ф. 1963
4. 1 2  Определитель лишайников СССР, 1978
5. 1 2   Новрузов В.С. 1972
6. 1 2  Новрузов В.С. 1990
7. 1 2 3   Tərtibçnin məlumatı

Həmçinin bax
------------
**Kotohira məbədi** (金刀比羅宮, *Kotohira-qu*?) və ya **Konpira məbədi** – Yaponiyanın Kaqava prefekturasının Kotohira qəsəbəsinin Nakatado rayonunda yerləşən şintoist məbədi. Şintoizm ilahı olan Omononuşi-no-kamiyə və İmperator Sutokuya həsr olunmuşdur.

Tarixi
------

İmperator Sutoku Sanuki əyalətində sürgün zamanı öldüyü üçün məbəd XI əsrin əvvəllərində həmin əyalətdə tikilmiş və əvvəlcə buddizm-şintoizm ilahı olan Konpiraya həsr olunmuşdur. Bu ilahın mənşəyi Hindistanda Qanq çayının timsah tanrısı olan Kumbhira ilə əlaqədardır. Məbəd dənizə yaxın yerləşdiyi üçün Konpira balıqçıların və dənizçilərin qoruyucu ilahı hesab edilmiş, hətta yaxınlıqda yerləşən bir buddist məbədinin qoruyucu ilahı olmuşdur.

1868-ci ildə buddizm ilə şintoizmin ayrılmasından sonra Konpira şintoizm ilahlarından biri olan Omononuşi-no-kami olaraq yenidən identifikasiya edilmişdir. Omononuşi-no-kami VIII əsrə aid "Kociki" salnaməsində "dənizi işıqlandıran tanrı" kimi təsvir edilmişdir.

Hər ilin 10 oktyabr tarixində məbəddə festival keçirilir.

Qalereya
--------

* Əsas məbəd.Əsas məbəd.
* Honden.Honden.
* Heykəl.Heykəl.
* Böyük darvazası.Böyük darvazası.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). IV cild (J–Libe). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 297. ISBN 0-87011-624-7. İstifadə tarixi: 18 avqust 2022.
**Məsud ibn Namdar** (XI əsr, Beyləqan – XII əsr) – XI əsr şairi. Əəsərlərini ərəb, fars və türk dillərində yazmışdır. Mənşəcə Azərbaycan türklərindən olmuşdur.

Həyatı
------

Ədəbiyyatşünaslar öz əsərlərində əslən beyləqanlı olan Məsud ibn Namdarın və başqalarının adlarını çəkirlər. Bunlardan "Şirvan və Arran feodal inzibati dairələrində məmurluq edən, öz fəaliyyətinin bir sıra epizodunu o dövr ərəb abidələri üçün ən ənəvi olan təmtərlaqılı ədəbi formada təsvir edən", Məsud ibn Namdar Azərbaycan mədəniyyəti tarixində özünə məxsus yer tutmuşdur. Onun həyat və yaradıcılığının ən yaxşı və son tədqiqatçısı olan V.M Beylis Məsudun orta əsrin hər hansısa bir elm sahəsində mütəxəssis olan alim deyil, ədəbi cəhətdən savadlı tipik ədib olduğunu müəyyənləşdirir. Məsudun dövrümüzə çatan əlyazması üç hissədən – hekayətlərdən, məktublardan və şeirlərdən ibarətdir. Həmin şeirlər, həyatını Beyləqən, Gəncə və Şirvanda, o dövrün bir çox şairləri kimi rəsmi dövlət vəzəfələrində keçirən bu ziyalı şəxsiyyətin bizə yetişmiş toplusunun üçdə birindən çoxunu təşkil edir. Əsasən mövzulara həsr olunmuş bu şeirlər Məsudun iş fəaliyyəti ilə sıx bağlı idi. Bu bağlılıq şeirlərin qruplaşdırılmasında da özünü göstərir: əl-Xənziyyət (Gəncə dövrü şeirləri), əl-Beyləqanəyyət (Beyləqan dövrü şeirləri), əl-Əmniyyət (Gəncə mustavfisis Əmin əm–Mülkün adı ilə), əl-İxvaniyyət ("Dostluq"), "Köhnə şeirlər, və b. Əsərlərində özünün "Bədi əz-zaman" ("Zamanın möcüzəsi") ləqəbini qeyd edən Məsud ibn Namdarın şeirlərinin təhlili göstərir ki, "Arrandan olan Bədi əz-zaman bütün ənənəvi üslublardan faydalanmaqda fərasitləri olan" bir şəxsiyyət idi.

Ədəbiyyat
---------

* Azərbaycan klassik ədəbiyyatından seçmələr. Üç cilddə, I cild, Bakı: Şərq-Qərb, 2005, s.31-42
* Əlyar Səfərli. Xəlil Yusifli. Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi, Bakı: «Ozan» nəşriyyatı, 2008, 696 s.
* Malik Mahmudov. Ərəbcə yazmış azərbaycanlı şair və ədiblər (VII-XII əsrlər), Bakı: «Şərq-Qərb» nəşriyyatı, 2012, 192 s.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan ədəbiyyatı

İstinadlar
----------
**Məsumə Fazil qızı Məlikova** (22 noyabr 1929, Bakı) — AMEA-nın müxbir üzvü (1989), Azərbaycanın Əməkdar hüquqşünası (1969), hüquq elmləri doktoru, professor, BDU Hüquq fakültəsində "Dövlət və hüquq nəzəriyyəsi tarixi kafedrası"nın müdiri.

Həyatı
------

Məsumə Məlikova 22 noyabr 1929-cu ildə Bakı şəhərində anadan olub.

Elmi fəaliyyəti
---------------

M. F. Məlikova 1958-ci ildə M. V. Lomonosov adına MDU-da "M. F. Axundovun ictimai-siyasi baxışları" mövzusunda namizədlik dissertasiyası, 1973-cü ildə isə "XIX əsrin ikinci yarısı-XX əsrin başlanğıcında Azərbaycan maarifçilərinin siyasi və hüquqi baxışları" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1974-cü ildə professor elmi adını almış, 1989-cu ildə Azərbaycan MEA-nın müxbir üzvi seçilmişdir.

Bir çox dərslik, dərs vəsaiti, monoqrafiyanın, 150-dən artıq risalə və elmi məqalənin müəllifidir. Rəhbərliyi altında 20 namizədlik və 2 doktorluq dissertasiyası müdafiə edilmişdir.

Prof. Məlikovanın elmi-fəaliyyəti hüquqşünaslığın iki mühüm sahəsinin-Siyası və hüquqi təlimlər tarixinin və Dövlət və hüquq nəzəriyyəsinin aktual problemlərinin tədqiqinə həsr edilmişdir. Prof. Məlikova Azərbaycanın siyasi və hüquqi təlimlər tarixinin öyrənilməsi məktəbinin banisidir. O, Azərbaycanda ilk dəfə olaraq milli siyasi və hüquqi fikir tarixinin öyrənilməsinin əsasını qoymuş və beləliklə də hüqüqşünaslıqda yeni bir istiqamətin bünövrəsini yaratmışdır.

Prof. Məlikova baş redaktor qismində Azərbaycanda ilk dəfə 1991-ci ildə nəşr edilmiş "Hüquq ensiklopedik lüğəti"nin tərtib edilməsini təşkilatçısı olmuş, böyük müəlliflər kollektivinə rəhbərlik etmişdir və həm də bu lüğətdə 80-dən artıq məqalənin müəllifidir. Prof. M. F. Məlikova bir çox monoqrafiya, elmi jurnal və dərsliklərin elmi redaktorudur.

Prof. Məlikova tərəfindən ilk dəfə yazılmış "Azərbaycanın siyasi-hüquqi nəzəriyyələr tarixi" (1984), "Kitabi Dədə Qorqudda ictimai siyasi ideyalar" monoqrafiyaları ölkədə hüquq elminin inkişaf etdirilməsində diqqətəlayiq hadisə olmuşdur.

Mükafatları
-----------

Prof. M. F. Məlikovaya 1969-cu ildə "Azərbaycan SSR əməkdar hüquqşünası" fəxri adı verilmişdir. O, 1976-cı ildə "Şərəf nişan" ordeni ilə, 2000-ci ildə "Şöhrət" ordeni ilə, 1985-ci ildə "Əmək veteranı" medalı ilə, bir neçə fəxri fərmanlarla, o cümlədən 1994, 1999, 2004-cü illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının fəxri fərmanları ilə təltif edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Məlikova Məsumə Fazil qızı" (az.). science.gov.az. 2017. 2021-04-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-05.
**Yarımsəhra və səhra bitki senozları** respublikanın düzən ərazilərində dəniz səviyyəsindən başlayaraq 200-500 m hündürlüyə qədər, əsasən Xəzər sahilində, cənubi-şərqi Şirvanda, Mil, Muğan, Şirvan və Qarabağ düzlərində, Ceyrançöldə, Qobustanda yayılmışdır. Naxçıvan MR ərazisində yarımsəhra bitkiləri 600-700 m-dən 1200-1300 m-dək rast gəlinir.

İqlimi
------

İqlimin yüksək rütubətlik dərəcəsi və qrunt sularınn səthə yaxın yerləşməsilə əlaqədar Lənkəran ovalığında və Xaçmaz-Yalama regionunda meşələrin yayılması müstəsnalıq təşkil edir. Yarımsəhra zonasında suvarma əkinçiliyi geniş yayıldığından təbii (ilkin) bitki örtüyünün sahəsi xeyli azalmışdır. Mövcud yarımsəhra örtüyü uzun müddətli mal-qara otarılması nəticəsində öz ilkin vəziyyətini itirmişdir. Belə sahələr əsasən suvarılmayan və şumlanmayan sahələrdə qalmışdır. Bunlar əsasən bu və ya digər dərəcədə pozulmuş efemerli qarağanlıqlardan və kəngizliklərdən ibarətdir. Onların tərkibinə *kəvər (Capparis), xostək (Caragana), soğanaqlı qırtıc, yapon tonqalotu (Bromus yaponica) və taxıl otları* qarışır. Təkrar şorlaşmaya məruz qalan və hazırda qış otlaqları kimi istifadə olunan sahələrdə torpağın duzluluq dərəcəsindən asılı olaraq *qaraşoran (Halocnemum), qışotu (Petrosiminia) sarıbaş (Salsola ruthenica), xəzər şahsevdisi (Halostachus Caspica)* yayılmışdır. Dənizkənarı qumluqlarda *sirkən (Atriplex), otsarmaşığı (Convovulus), dikyarpaq (Agriophyllum), qum yovşanı, qum göyçiçəyi, dəvətikanı (Alhagi camelorum)* və başqa otlar geniş yayılmışdır. Vaxtaşırı izafi rütubətlənən sahələrdə və bataqlıqlarda *çil (Carex), çiyən (Typha), qamış (Phragmies)* bitir.

Xarici keçid
------------

* 
* Azərbaycanın florası digər Cənubi Qafqaz respublikalarından daha zəngindir

Həmçinin bax
------------

* Şirvan Milli Parkı
* Azərbaycan Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi

İstinadlar
----------

1. ↑   Əliyev H.Ə. Xəlilov M.Y. Təbiətin yaşıl libası. "Gənclik" nəşr. Bakı, 1988. 174 s.
2. ↑  Quliyev V.Ş. Xəlilov M.Y. Dendrologiya. Bakı, 2000. 260 s.
**Bülent Ərsoy** (*türk.* Bülent Ersoy; 9 iyun 1952, İstanbul) — Məşhur türk sənətçisi, transseksual.

Həyatı
------

Məşhur türk sənətçisi Bülent Ərsoy əməliyyatla cinsiyyətini dəyişdirib. Əsl adı Bülənt Ərkoç olan bu sənətçi məşhurlaşdığı vaxt, 1970-ci illərdə görünüşünü sürətlə dəyişdi. Kişi olduğu halda səhnəyə qadın qiyafətlərində çıxmağa başladı. O illərdə bu hərəkət diqqəti cəlb etməyə bilməzdi, ona görə də bu müğənni sərt təpkilərlə qarşılaşdı.

1981-ci ildə Londonda keçirdiyi cinsiyyət dəyişdirmə əməliyyatı ilə qadın olan bu kişi-qadın müğənni indi də məşhur müğənnilər siyahısındadır. Bu əməliyyata sənətçi 40 min dollar ödəmişdi. O, kişi olduğu dövrə aid fotoşəkillərinin mətbuatda yayımlanmasından çox narahat olur. Vaxtilə kişi olduğunu unutmaq istəyən Bülənt Ersoy plastik əməliyyatlardan sonra cinsiyyətindən əlavə dərisinin rəngində, dodaqlarında, yanaqlarında, burnunda, qaşlarında və bir çox başqa yerlərində də dəyişikliklər etdirib. Dövlətin qoyduğu qadağalara görə, bu durumda o səhnəyə qayıda bilməzdi. Çünki Türkiyə hökuməti transseksualların səhnədə görünməsinə icazə vermirdi. Birbaşa olaraq dövlət başçısı bu kimi hallara qadağa qoymuşdu. Nəticədə Bülent Ersoy uzun müddət səhnədən uzaqlaşdırıldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Bülent Ersoy // Česko-Slovenská filmová databáze (çeş.). 2001.
2. ↑  "Cinsini dəyişdirən məşhurlar". 2010-12-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-12-09.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Foto, video və audio | Apple Music · Deezer · Instagram · Spotify |
| Tematik saytlar | Česko-Slovenská filmová databáze · Discogs · Filmportal · IMDb · Kinopoisk · MusicBrainz |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç |
| Normativ yoxlama | GND: 13476837X · ISNI: 0000 0000 5405 7206 · LCCN: no2008159427 · VIAF: 4758006 · WorldCat VIAF: 4758006 |
|  |
| --- |
| Füzuli küçəsi 33 ünvanında ev |
|  |
| Ölkə | Azərbaycan |
| Şəhər | Bakı |
| Koordinatları | 40°22′36″N 49°50′8″E |
| Memarı | Ivan Edel |
| Banisi | Rzayev |
| Tikilmə tarixi | 1894 |
| Status | Yerli əhəmiyyətli tarixi və mədəniyyət
memarlıq abidəsi |
| Vəziyyəti | 2010-cu ilin əvvəlində küçənin
yenidən qurulması zamanı sökülmüşdür |

**Füzuli küçəsi 33 ünvanında ev** — Bakı şəhərinin Nəsimi rayonunda ev. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin tarixi və mədəni abidələr haqqında fərmanına əsasən, yerli əhəmiyyətli tarix və mədəniyyət memarlıq abidəsi olmuşdur.

Evin tarixi və arxitekturası
----------------------------

Üç mərtəbəli bina 1894-cü ildə memar İvan Vasilyeviç Edel tərəfindən tikilmişdir. Binanın fasad düz xətti ilə, "şüşəbənd" üslubunda bir balkon, klassik formalarda memarlıq detalları, memarlığın tarixçisi Şamil Fətullayevin qeyd etdiyi kimi, evin ümumi strukturuna daxildir. Onun sözlərinə görə, bu bina böyük maraq doğurdu və memarlıq abidəsi idi.

2001-ci ildə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti tarixi və mədəni abidələr haqqında sərəncam imzalamış, ona görə bu ev yerli əhəmiyyətli tarix və mədəniyyətin memarlıq abidəsi olmuşdur.

2009-cu ildə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev Heydər Əliyev Sarayından Füzuli meydanına qədər ərazini əhatə edən park kompleksinin inşasına əmr etdi. 2010-cu ilin fevralında Fuzuli küçəsində köhnə evlərin sökülməsi başlandı. Xüsusilə, bu tarixi memarlıq üç mərtəbəli ev yıxıldı.

2013 10 mayda Bakıda Füzuli və Mirzəağa Əliyev küçələri arasında inşa olunan "Qış bulvarı" nın açılışı olub.

Mənbə
-----

1. Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı
2. В Баку начался снос домов на улице Физули[*ölü keçid*]
3. Ильхам Алиев принял участие в открытии "Зимнего бульвара"

Ədəbiyyat
---------

* Fətullayev-Fiqarov Ş. S. Bakının memarlıq ensiklopediyası / Redaktor A. B. Şirəlizadə. —Şərq-Qərb, 2013. — 528 s. — ISBN 978-9952-32-020-6.
**Qatıq** — yüksək kalorili qida məhsuludur. Qatıq südün mayalanmasından əldə edilir. İnsan sağlamlığı üçün çox faydalı bir qidadır. Xüsusi ilə kalsium cəhətdən zəngindir.

Azərbaycanda qatıqdan hazırlanan xörəklər — dovğa, doğramac, ayran aşı, atlama və digər xörəklər hələ qədimlərdən Azərbaycan mətbəxini zənginləşdirmişdir.

Azərbaycan mətbəxində qatıq və sarımsaqdan düzəldilən souslardan daha çox istifadə edilir.

Suyunu süzərək qatılaşdırlımış qatığdan süzmə alınır. Qurudulmuş süzmədən isə qurut alınır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Harlan Walker.* Oxford Symposium on Food & Cookery, 1989: Staple Foods : Proceedings. Oxford Symposium. 1990. 219–. ISBN 978-0-907325-44-4.
2. ↑  *Bradley Mayhew; Greg Bloom; Paul Clammer; Michael Kohn.* Central Asia. Lonely Planet. 2010. 87–. ISBN 978-1-74179-148-8.

Mənbə
-----

* Ev şəraitində qatıq hazırlamaq Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Kulinariya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Olimpiya** — Moldovanın futbol klubu

Tarixi
------

1984-cü ildə yaranmışdır.

Avropa kuboklarında iştirak
---------------------------

Uğurları
--------

Maraqlı qeyd
------------

2009-cu ilin dekabrında "Olimpiya" klubu unikal müsabiqə təşkil etmək qərarına gəlib. Müsabiqənin qalibi olan istənilən şəxs bu komandanın heyətində avrokubok matçına çıxa bilər.

Klubunun rəsmi internet saytında yerləşdirilən elana əsasən, həmin xoşbəxt yaşından, peşəsindən, futbol bacarığından asılı olmayaraq, start heyətində meydana çıxacaq. Bu mükafat "Olimpiya"nın Çempionlar Liqası, yoxsa Avropa Liqasında oynamasından asılı olmayaraq qalibin qisməti olacaq.

Müsabiqənin mükafatı kimi, şərtləri də unikaldır. Burada iştirak edən istənilən şəxs 300 avro ödəməklə yarışa qatılır. Sonra isə meydana çıxmaq üçün ödəməyə hazır olduğu məbləği yazır. Ən çox para ödəyən isə bir oyunluq "Olimpiya"nın futbolçusuna çevrilir. Daha çox hərrac xarakteri daşıyan müsabiqədə ilkin qiymət 10 min avrodan başlayır. Yəni, 300 avro ödəyən 10 min avro təklif edə bilər. Şərtlərə əsasən, 1 milyon avro təklif edən olsa, müsabiqə həmən dayandırılır və o qalib adını qazanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Avrokubokda oynamaq istəyənlərin nəzərinə![*ölü keçid*]

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Futbol klubu** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Hobbit və ya Oraya və Geriyə** (*ing.* The Hobbit, or There and Back Again) - ingilis yazıçısı Con Tolkin tərəfindən fentezi janrında yazılmış povestdir və 1937-ci ildə nəşr olunmuşdur. Faktiki olaraq, "Üzüklərin hökmdarı" romanı bu kitabın ardıdır.

Yaranma tarixi
--------------

Bir çox digər məşhur nağıl əsərləri kimi, "Hobbiti" də Con Tolkin uşaqları kiçik olanda onlar üçün qoşurdu. Yeni nağılı onların o qədər xoşuna gəlmişdi ki, o hətta öz uşaqları ilə bir yerdə öz uydurduqları dünyanın şəkillərini, xəritəsini də çəkirdi. Lakin, hekayə yarımçıq qaldı və Tolkin sadəcə əlyazmasının bir nüsxəsini çap etmişdi. Həmin nüsxəni o, hərdən dostlarına oxuması üçün verirdi. Tolkinin tələbələrindən biri bir gün "Allen & Unwin" nəşriyyat evinin redaktoru Süzanna Daqnellə söhbət edərkən, kitabın möhtəşəmliyindən ona danışır. Süzen öz növbəsində kitabı oxuyur və müəllifə məktubla müraciət edir ki, o, əsərin süjetini yekunlaşdırsın. Lakin, nəşriyyat evinin direktoru Stenli Anuin kitabın uğur qazanacağına o qədər də əmin deyildi. Odur ki, kitabı oxuması üçün on yaşlı oğluna verir, kitabı oxuyub qurtardıqdan sonra isə onda fikirlərini öyrənir. O isə, yaşıdlarının kitabı mütləq bəyənəcəyini deyir.

Tərcümələr
----------

Hobbit əsəri onlarla dilə tərcümə olunub. İlk tərcümə olunduğu dillər isə ispan və isveç dili idi. 

Kitabı alman dilinə də tərcümə etmək planlaşdırılırdı, lakin Reyxin qoyduğu senzuraya əsasən, Tolkin təsdiq etməli idi ki, o yəhudi deyil. Baxmayaraq ki, onun yəhudilərlə heç bir qohumluğu yox idi, lakin belə hərəkətdən inciyən Tolkin qeyd edir ki, "təəssüf ki, onun belə bir istedadlı xalqla heç bir qohumluğu yoxdur". Bundan sonra, təbii ki, kitabın nəşri qeyri-mümkün idi. Almaniyada ilk dəfə 1957-ci ildə "Hobbit" satışa çıxarılır. 

Rus dilinə ilk tərcüməni Natalya Rəhmanova edir, və kitab 1976-cı ildə "Uşaq ədəbiyyatı" nəşriyyatı tərəfindən çap edilir. SSRİ dövründə bir sıra dillərə də tərcümələr olunur, lakin, bu orijinaldan yox, bilavasitə rus dillindən, əsasən erməni, moldova və digər dillərə edilir. Ukrayna dilinə tərcümə isə orijinaldan ukraynalı şair və tərcüməçi Aleksandr Mokrovolski tərəfindən həyata keçirilir.

Əsəri ilk dəfə türk dilinə Esra Uzun tərəfindən 1996-cı ildə tərcümə olunmuşdur. 2007-ci ildə "İthaki Yayınları" üçün Gamze Sarı tərəfindən tərəfindən tərcümə olunur.
**Hobbit: Gözlənilməz səyahət** — 2012-ci ildə rejissor Piter Cekronun çəkdiyi fantakstik janrda film. Film Hobbit film seriyasının ilk filmidir. Üzüklərin Hökmüdarı film seriyasının ilk filmi hesab olunur. Film 1937-ci ildə Con Tolkinin qələmə aldığı "Hobbit" əsəri əsasında çəkilmişdir.

Filmin mövzusu
--------------

111-ci doğum gününü qeyd etməyə hazırlaşan Bilbo Beqqins, 60 il öncəki hadisələri kitab halında qardaşı oğlu Frodo Beqqins üçün yazmağa başlayır.

Uzun illər öncə, Dağ altı və Cırtdanlar kralı Kral Tror, Əjdaha Smauqun dağ altına hücum etdiyi zamana qədər xalqına və qohumlarına rifah dolu dövr yaşadır. Əjdaha Smauq əvvəlcə yaxınlıqda yerləşən Deyl şəhərini məhv edir. Daha sonra isə Tək Dağa, hücum edərək, cırtdan krallığını məhv edir. Cırtdanları öz yurdlarından qovur və onların sərvətinə hakim olur. Cırtdanlar qaçarkən Kral Trorun nəvəsi Torin, dağın təpəsində Elf Kralı Tranduili elf ordusu ilə birgə görür və onlardan kömək istəyir. Lakin Kral Traduil ordusunu qırğına verməmək üçün geri dönür və Cırtdanlar yurd yuvasız həyat yaşamağa məcbur olurlar. Bu zaman Kralın nəvəsi Torinin Elflərə qarşı sonsuz nifrəti başlayır.

Boz Qendalf Bilbo Beqqinsi uşaqlıqdan tanıyır və onun məharətinə bələddir. Boz Qendalf döyüşkən cırtdanları aldadır və Şirdə 50 yaşlı Bilbonun Torin və onun komandasına qonaqlıq verəcəyini deyir. Qonaqlığa cırtdanların ən döyüşkənləri, olan: Balin, Dualin, Fili, Kili, Dori, Nori, Ori, Oyn, Qloyn, Bifur, Bofur və Bombur gəlirlər. Boz Qendalfın əsas məqsədi isə Torin və onun döyüşkən cırtdanlarının Moriyaya — Tək Dağa girməsində Bilbonun onlara yardım etməsidir. Həm də bir oğru qismində. Bilbo ilk öncə bu işbirliyini qəbul etmir. Lakin növbəti gün Boz Qendalf, Torin və onun dəstəsinin arxası ilə qaçaraq təklifi qəbul etdiyini deyir. Səyahatə yeni başlayan Torin və Bilbo daxil olmaqla onun cırtdan dəstəsi, üç Dağ Trolu tərəfindən ələ keçirilir. Bilbo dəstənin Dağ Trolları tərəfindən yeyilməsini səhər günəşinə qədər əngəlləyir və səhər vaxtı Boz Qendalf gələrək Trolları daşa çevirir. Daha sonra onlar Trolların mağarasına girirlər və orada Elf qılıncları tapırlar. Torin daha əvvəl tərəddüd etsə də Qendalf ona Orxrist adlı qılıncı verir. Özünə isə Qlamdrinq adlı qılıncı götürür. Qendalf daha sonra tapdığı Strinq adlı qılıncı Bilboya verir. Bu qılıncın əsas xüsusiyyəti düşmən gələrkən göy işıq saçması olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  IMDb (ing.). 1990.
3. ↑  Box Office Mojo (ing.). 1999.
4. 1 2  Lexicon of international films (alm.). Zweitausendeins.
5. ↑  BFI Film & TV Database.
6. ↑  film distribution certificate database.
**Erix fon Manşteyn** (*alm.* Fritz Erich Georg Eduard von Lewinski‎; 24 noyabr 1887[…], Berlin – 10 iyun 1973[…] və ya 9 iyun 1973) — alman feldmarşal, Üçüncü Reyxin ən məşhur generallarından biri.

Həyatı
------

Berlində prussiyalı bir aristokrat olan topçu general Edvard fon Levinskinin ailəsində anadan olmuşdur. Onun kiçik xalası general-mayor Georq fon Manşteynlə evli idi və uşaqları olmurdu. Buna görə də, anadan olacaq uşağın xalasına övladlıq verilməsinə qərar verildi. Beləcə, kiçik Erix həyata bir Manşteyn olaraq başladı.

Erix fon Manşteynin hər iki babası və dayısı da Prussiya generalları idi və keçmiş Almaniya prezidenti Paul fon Hindenburqla da yaxın qohumluq əlaqələri vardı. Beləliklə, onun Prussiya ordusundakı karyerası daha əvvəldən təsdiqlənmişdi. O, 1907-ci ildə leytenant rütbəsini almış və 1913-cü ildə Hərbi Akademiyaya daxil olmuşdur.

Birinci dünya müharibəsi illərində Qərb və Şərq cəbhələrində xidmət etmişdir. Müharibənin sonunda kapitan rütbəsinə qədər yüksələn Manşteyn müharibə başa çatdıqdan sonra da Alman ordusunda qalaraq ordunun yenidən qurulmasında fəal iştirak etmişdir.

İkinci dünya müharibəsi ərzində isə Nasist Partiyası üzvü olmamasına baxmayaraq general-feldmarşal rütbəsinə qədər yüksəlmişdir. Onun Fransanın işğalı üçün düşündüyü plan sonradan *Sichelschnitt* (Oraq zərbəsi) adı altında qəbul edildi. O, 1941-ci ilin iyun ayında Barbarossa əməliyyatında və Sevastopolun blokadası əməliyyatında aktiv iştirak etmiş və 1 iyul 1942-ci il tarixində general-feldmarşal rütbəsinə təyin olunmuşdur. O, həmçinin Leninqradın blokadası əməliyyatında da iştirak etmişdir.

Müharibə başa çatdıqdan sonra Nürnberq Məhkəməsi tərəfindən müharibə cinayətləri törətdiyinə görə, barəsində 18 illik həbs qərarı verilmişdir. Lakin, sağlıq problemləri səbəbilə 4 il sonra sərbəst buraxılmışdır. Daha sonra, Qərbi Almaniya hökumətinə hərbi məsləhətçi olaraq köməkçi olmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Üçüncü Reyx
* Prussiya krallığı
* Birinci dünya müharibəsi
* İkinci dünya müharibəsi

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Erix fon Manşteyn*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Almaniya Tarix Muzeyi Arxivləşdirilib 2007-12-08 at the Wayback Machine
* The New York Review of Books: "How Wrong Was Churchill?" by Noel Annan

İstinadlar
----------

1. ↑  Nuremberg Trials Project. 2016.
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
3. ↑  Erich von Manstein // Encyclopædia Britannica (ing.).
4. ↑  Erich Manstein // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
**Məxfi hücrə sistemi** dirəniş hərəkatı döyüşçüləri, sliper agentlər yaxud terrorçuları elə bir formada təşkilatlandırmaq üçün istifadə edilən metoddur ki, qarşı cəbhənin (məsələn, hüquq mühafizə orqanları kimi) basqısına effektiv formada müqavimət göstərmək mümkün olsun. Hücrə sistemində hücrədəki hər bir kiçik qrup yalnız hücrədəki insanları tanıyır ki, qrup üzvü tutulduqda və sorğu-sual edildikdə təşkilatın yüksək rütbəli üzvlərinin şəxsiyyəti haqqında heç bir məlumata malik olmur. Bu hal üzvün özündən yüksək rütbəliləri tanımasına və onlarla əlaqə saxlamasına qədər davam edir. Qrupun fəlsəfəsindən, onun fəaliyyət göstərdiyi ərazidən, mövcud kommunikasiya vasitələrindən və missiyanın təbiətindən asılı olaraq, təşkilat ciddi iyerarxiyadan olduqca bölünmüş formada ola bilər.

Bu metod həmçinin kriminal təşkilatlar, gizli əməliyyatçılar və xüsusi qüvvələr tərəfindən idarə olunan qeyri-ənənəvi müharibə birlikləri tərəfindən də istifadə olunur. Tarixən, məxfi təşkilatlar elektron kommunikasiyanı rədd etmişlər, çünki e-kəşfiyyat ənənəvi orduların və əks-kəşfiyyatçı təşkilatların gücü deməkdir[*mənbə göstərin*].

Treydkraft, gizli əməliyyat və məxfi əməliyyat kontekst baxımından eyni mənaları ifadə etmir. Gizli əməliyyatda zəmanətçinin kimliyi gizli qaldığı halda, məxfi əməliyyatda əməliyyatın özü məxfi qalır. Ən azından nəyinsə və yaxud kiminsə mövcud olduğu bilinəcəyi dərəcəyə qədər ən azı iki nəfər tərəfindən gizlədilə bilsin. Başqa sözlə, məxfi "gizlədilmiş", gizli isə "inkar edilən" mənalarına gəlir. Düşmən gizli əməliyyatın həyata keçirildiyindən xəbərdar olur, ancaq nəzəri və təxmini olaraq onu kimin etdiyini bilmir və zəmanətçilərdən də məlumatsız olur. Əməliyyatın "zaminlik"dən ayrılması zəmanətçi üçün özünü sığortalamağa imkan verir. Belə ki, o, özü ilə əməliyyat arasında əhəmiyyətli məsafə təmin edərək "gizli" plan üzə çıxdığı zaman suçsuzluğunu sübuta yetirə bilsin. Gizli fəaliyyətlər ancaq düşmən üçün tamamilə məxfi olduğu zaman uğur verir və əməliyyat haqqında hər hansı bir məlumatlılıq olduqda neytrallaşdırıla bilər. "Neytrallaşdırma" zəmanətçinin məsuliyyətdən boyun qaçırmasına təminat vermir və əgər əməliyyat nəticəsində xoşagəlməz hallar ortaya çıxarsa leqal, etik yaxud mənəvi müdafiə çərçivəsində götürülmür. Casusluq kəşfiyyat və məlumatın zəmanətçi üçün yararlı-yararsız olmasından asılı olmayaraq yenə də casusluq hesab olunur. Hətta informasiya bilərəkdən yanıldıcı olsa belə, onun xarici hökumətə ötürülməsi cinayət xarakteri daşıyır [*mənbə göstərin*].
**Samih Rifat bəy** və ya **Samih Yalnızgil**, (1875, İstanbul — 4 dekabr 1932) — türk şairi, dilçisi və siyasətçisi.

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

Rüşdiyə məzunudur. Xüsusi təhsil almışdır. İstanbul məhkəmə katibliyi, Mərcan Liseyi Ədəbiyyat müəllimliyi, Konya, Trabzon Qubernatorluğu, Daxili İşlər Müşaviri, Təhsil Nazirliyi Müəllif Hüquqları və Tərcümə İdarəsi, Tarix Cəmiyyətinin üzvü, Təhsil Nazirliyinin müşavirliyi, III və IV dövr Çanakkale Millət vəkili, III və IV dövr kitabxana əncüməni rəisliyi kimi fəaliyyət göstərirdi. Ailəlidir, üç övladı var.

Türk Dili Cəmiyyətinin ilk prezidentidir. Mehmet Akif Ərsoy ilə birlikdə "Divanü Lüğat-it-Türk"ü türk dilinə tərcümə etmişdir.

Şair, dramaturq və roman yazıçısı Oktay Rifatın atasıdır. Qızı, keçmiş Ədliyyə Nazirlərindən olan Həsən Səfyəddin Menemencioğlu ilə evlənmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  MERNIS’ten çıkarılan vukuatlı nüfus kayıt örneğinde kendisinin soyadı almadığı, eşinin "Yalnızgil" soyadını tasıdığı görülmüştür. TBMM albümü dip not 68
2. ↑  "TBMM Albümü" (türk dili). tbmm.gov.tr. 4 Mart 2016 tarixində arxivləşdirilib.
**Samet adası-** (tay เกาะเสม็ด)- Siam körfəzində sahəsi-13,1 кm² olan kiçik bir adadır. İnzibati cəhətdən Rayonq əyalətinə aiddir. Materikin cənubundan 6,5 km məsafədə yerləşir. Balaca bir yaşayış məntəqəsi Nadan kəndi vardır. Adanın bütün plyajlarında otellərə rast gəlinir. Samet -sahildə yerləşən çox da iri olmayan adaların içərisində ən irisidir. Bu ada sakit dincəlməyin ən əsas yerlərindəndir. Lxao Layem Ya-Mu-Ko milli parkının tərkibinə daxil olan bu adada zəngin fauna və flora aləmi mövcuddur. Bu adada plyaj istirahətindən əlavə sorfinq, yelkənli idman növləri, su xizək növləri də keçirilir. Adanın ziyarəti ödənişlidir. Havanın və suyun orta temperaturu +26,+29 °С-dir. Aprel və sentyabr yağışlı dövr hesab edilir.

Qaleriya
--------

* Su pərisi heykəli Su pərisi heykəli
* Adanın əsas plyajının gecə mənzərəsi Adanın əsas plyajının gecə mənzərəsi
* Samet adasıSamet adası
* Afay Mani heykəli,Plyaj Şat-Say-KayoAfay Mani heykəli,Plyaj Şat-Say-Kayo
* Samet adasının kosmosdan görünüşüSamet adasının kosmosdan görünüşü

Həmçinin bax
------------

* Çanq adası
* Tau adası
* Kut adası
* Tapu adası
* Similan adası
* Tailandda turizm

İstinadlar
----------

1. ↑  Остров Самет. Arxivləşdirilib 2014-07-17 at the Wayback Machine Официальный сайт Управления по Туризму Таиланда (TAT) (англ.)
**Kots** (*ing.* Coats Island) — Hudzon körfəzinin şimalında, Nunavut vilayətinin Kivallik bölgəsinə daxildir.

Coğrafiyası
-----------

Kots adasl kosmosdan çəkilmiş şəkil.
Kots adası
Adanın sahəsi 5498 km² olaraq, Adaların dünyada sahəsinə görə sıralamasında 107-ci, Kanadada isə 24-cü yeri tutur. Sahil xətdinin uzunluğu 385 km-dir. Adanın uzunluğu 127 km, maksimal eni 72 km təşkil edir. Kots adası Sauthempton adasından 71 km cənubda yerləşir (Fişer və Evans boğazları).

Adanın səthi hamar və düzəndir. Ən hündür nöqtəsi 185 m yüksəkliyə malik olan təpə Pembrok burnu (*Pembroke*) ilə Prefontain bunu (*Prefontaine*) arasında yerləşir. Adanın cənubunda kiçik göllər vardır. Mərkəzdə isə göllər daha sıx şəbəkəyə malikdirlər. Adada daimi yaşayış yoxdur.

Heyvanlar aləmi
---------------

1920-ci ildən adada yaşayan Şimal maralı qorunur. qorunur. Sauthempton (ada)sında marallar tükənərkən Kotsdakı marallardan onların bərpasında istifadə edilirdi. Sahillərində dəniz quşları (30 mim. baş) yumurta qoyur. Üstəlik yaxınlığınakı kiçik adalarda Morjlara rast gəlinir.

Tarixi
------

Ada Hudzon körfəzi kampaniyasının kapitanı Vilyam Kostun (*William Coats*) şərəfinə adlandırılıb. O, 1727–1751 ci illərdə ada yaxınlığından keçdiyi bildirilir. 1860 illərdə Amerikan balina ovçuları ərazidə ov edərkən onu ada olduğunu təstiqləmişlər. 1920–1924-cü illərdə adada Hudzon körfəzi kampaniyasının faktoriyası mövcud olmuşdur. Bu dövrdə adada bir necə inuit ailəsi yaşayırdı. Onlar adaya Baffin Torpağı adasında qayıqlarda gəlmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Atlas of Canada. List of Islands". 2013-01-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-20.
2. ↑  "Oceandots.com — The Islands Encyclopedia. Coats Island". 2011-09-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-20.
3. ↑  Encyclopedia Canadiana, Grolier of Canada Limited, Toronto-Ottava-Montreal, Volume 2, page 420
**Aşıq Umbay** (*Umbay Sadıq oğlu Axundov*; 21 mart 1941, Laçın rayonu) — Azərbaycan aşığı, "Əməkdar mədəniyyət işçisi".

Həyatı
------

Aşıq Umbay 1941-ci il mart ayının 21-də Laçın rayonunun Qarakeçdi kəndində kolxozçu ailəsində anadan olub.

1946–1953-cü illərdə 7 illik Qarakeçdi kənd məktəbini, 1953–1959-cu illərdə isə Minkənd kənd orta məktəbini bitirmişdir. 1968-ci ildə Həsən bəy Zərdabi adına Gəncə Dövlət Pedoqoji İnstitutunun tarix fakultəsinə daxil olmuş və 1974-cü ildə həmin institutu müvəfəqiyyətlə bitirmişdir.

Gənc yaşlarından aşıq sənətinə böyük maraq göstərən Umbay Gəncəli Aşıq Maisdən 2 il aşıqlıq sənətinin sirlərini mənimsəmişdir.

1971-ci ildə rayonlararası "Gənc Aşıqlar Festivalı"nda birinci yerə çıxmışdır.

1976-cı ildə ümumittifaq festivalının laureatı olub qızıl medal alan Aşıq Umbayın 1989-cu ildə 2 qramafon valı yüksək tirajla satışa buraxılmışdır.

1992-ci ildə "Laçında dillənən saz" adlı şeirlər kitabı 7 min tirajla nəşr edilmişdir.

Azərbaycan Dövlət Televiziyasında "Şah İsmayıl" və "Laçın həsrəti" dastanlarını danışmışdır.

1984-cü ildə IV aşıqlar qurultayının üzvü olan Aşıq Umbay 2008-ci ildə keçirilən V aşıqlar qurultayının idarə heyətinin üzvü seçilmişdir.

Dövlət tədbirlərində mütamadi iştirak edən Aşıq Umbay hal-hazırda yazıb-yaratmaqla məşğuldur.

Mükafatları
-----------

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə 15 iyul 2016-cı ildə Aşıq Umbay "Əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adı ilə təltif edilib.

Kitabları
---------

* "Laçında dillənən saz", 1992-ci il, 7 min tiraj.

İstinadlar
----------

1. ↑  Laçınlı Aşıq Umbayın Dədə Şəmşirlə görüşü //Ədalət.- 2015.-17 yanvar.- S.13.
2. ↑  "Laçın yurdu" jurnalı, № 1(1), 2011, Bakı, "Elm və təhsil", 2011.
3. ↑  *Azərbaycan Aşıqlar Birliyi.* "Ustad nəfəsli saz-söz ərməğanı" (PDF) (az.). "Zərdabi Nəşr" MMC nəşriyyatı. 2020. Archived from the original on 2023-06-16. İstifadə tarixi: 17 iyun 2023.
4. ↑  "Azərbaycan aşıqlarına "Əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 15 iyul 2016-cı il tarixli **Sərəncamı**". Azərbaycan Respublikası Prezidentinin rəsmi internet saytı (az.). president.az. 15.07.2016. 2016-07-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-07-16.

Vikianbarda ***Aşıq Umbay*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Sanya Vuçiç** (*serb.* Сања Вучић, Sanja Vučić; d. 8 avqust 1993, Kruşevaç, Serbiya və Monteneqro) — Serbiya müğənnisi. O, əsasən ZAA qrupunun vokalisti kimi tanınır. Vuçiç Serbiyanı 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

Həyatı və musiqi karyerası
--------------------------

Sanya Vuçiç 8 avqust 1993-cü ildə Serbiya və Monteneqronun Kruşevaç şəhərində anadan olmuşdur. O, ibtidai və musiqi təhsilini məhz Kruşevaç şəhərində almışdır. Musiqi təhsili müddətində Vuçiç fərqli ansambllarda, folk musiqi qrupunda, şəhər caz orkestrında və kilsə xorunda çıxış etmişdir.

O hal-hazırda Belqrad şəhərində yaşayır və Belqrad Filologiya Universitetinin Ərəb dili və ədəbiyyatı bölməsində təhsil alır. O, ana dili olan serb dili ilə yanaşı ingilis, ispan, italyan və ərəb dillərində də səlis danışa bilir.

### ZAA qrupu

ZAA qrupu 2008-ci ildə Kruşevaç şəhərində yaranmışdır. Sanya Vuçiç isə qrupa 2012-ci ilin aprelində qoşulmuşdur. Onlar müxtəlif musiqi janrlarında, ska, post-rok, pank, caz və s. ifa edirlər. Onlar Balkan ölkələrinin 200-dən artıq şəhərində və eyni zamanda Avstriya, Çexiya və Macarıstanda konsert proqramları ilə çıxış etmişdirlər. Qrup Serbiyanın *Exit*, *Nišville* və *Reggae Serbia fest* festivallarında iştirak etmişdir. ZAA qrupunun vokalisti olaraq Vuçiçin 2014-cü ildə *What About* albomu işıq üzü görmüşdür.

### 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

2016-cı ilin mart ayında Serbiyanın RTS telekanalı Sanya Vuçiçin "Goodbye (Shelter)" mahnısı ilə Serbiyanı İsveçin paytaxtı Stokholmda keçirilən 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edəcəyini elan etmişdir.. Vuçiç həmin mahnı ilə müsabiqənin 12 may tarixində baş tutan ikinci yarımfinal mərhələsində 6-cı səhnə almışdır. Nəticədə isə 115 xalla 10-cu yerdə qərarlaşaraq, müsabiqənin final mərhələsinə vəsiqə qazana bilmişdir. Finalda bir daha öz mahnısını ifa edən Sanya 26 ölkə təmsilçisinin mübarizə apardığı şouda 132 xal toplayaraq, 18-ci yerdə qərarlaşmışdır.

Diskoqrafiya
------------

### Sinqllar

| Mahnı adı | İl |
| --- | --- |
| "Underground Riot"(Y.O.X qrupu ilə) | 2014 |
| "Želje"(Mr.Rabbit ilə duet) |
| "Goodbye (Shelter)" | 2016 |
| "Genesis"(Meta ilə duet) | 2017 |
| "Rezervisano"(Djexon ilə duet) |
|

İstinadlar
----------

1. ↑  "ZAA to represent Serbia with "Goodbye"". eurovision.tv. Avropa Yayım İttifaqı. 7 mart 2016. 2016-03-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-10.

|
|  |
|
| Əvvəlki:**Boyana Stamenov  "Beauty Never Lies"** | **Serbiya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində** **2016** | Sonrakı:**Tiyana Boqiçeviç  "In Too Deep"** |

Xarici keçidlər
---------------