**Ramseyin təklifləri** — Frenk Ramsey tərəfindən qoyulmuş və Rudolf Karnap tərəfindən hazırlanmış formal məntiqi tikinti. Ramsinin təklifləri nəzəri terminlərin empirik statusu və onların metafizik terminlərdən fərqləndirilməsi məsələsinin həllinə yönəlib. Ramsey və Karnap öz yazılarında nəzəri terminlərdən ibarət cümlələrə müşahidə terminləri statusu verməyə çalışıblar.

Ramsey cümlələrinin qurulması
-----------------------------

Nəzəriyyə {\displaystyle L(Vo,Vt)} dilində tərtib edilməlidir, burada {\displaystyle Vt} — nəzəri terminlər və {\displaystyle Vo} — müşahidə olunan terminlərdir. Təsviri lüğətin bölünməsi {\displaystyle T}- və {\displaystyle C}-aksiomları arasında xətt çəkir, burada {\displaystyle T}-aksiomlarında yalnız {\displaystyle Vt}, {\displaystyle C}- simvolları və {\displaystyle C}-aksiomlarında {\displaystyle Vo} və {\displaystyle Vt} simvolları mövcuddur. {\displaystyle C}-aksiomlar nəzəri və müşahidə şərtləri arasında əlaqə yaradır. {\displaystyle TC} {\displaystyle T}- və {\displaystyle C}-aksiomlarının birləşməsini bildirir.

Ramseyin {\displaystyle TC} təklifi {\displaystyle L(Vo,Vt)}da {\displaystyle T}- və {\displaystyle C}- aksiomalar aşağıdakı iki birləşmə çevrilməsi ilə əldə edilir. Birincisi, bununla əlaqədar bütün nəzəri simvollar uyğun tipli daha yüksək dərəcəli dəyişənlərlə əvəz olunur. Bu dəyişənlər daha sonra yüksək səviyyəli ekzistensial kəmiyyət göstəricilərindən istifadə etməklə əlaqələndirilir. Nəticə belə daha yüksək tərtibli cümlədir: {\displaystyle (TC^{R})\exists X\_{1}...\exists X\_{n}TC(n\_{1},...n\_{k},X\_{1},...X\_{n})}

burada {\displaystyle X\_{1},...X\_{n}} — daha yüksək dərəcəli dəyişənlərdir.

Bu cümlə deyir ki, nəzəri terminlərin geniş şərhi var ki, bu da {\displaystyle L(Vo)} müşahidə dilinin əvvəllər əldə edilmiş şərhi ilə birlikdə aksiomları yoxlayır.

Karnapın fikrincə, Ramsey nəzəri konstruksiyalar üçün terminlərin empirik terminlərlə eyni şəkildə təsvir edilə bilməyəcəyindən narahat idi. Nəticə eetibarilə bu, elm fəlsəfəsini real dünya ilə nəzəri terminlərin uyğunluğu məsələsinə aparır. Prinsipcə bu və ya digər obyektin mövcudluğu məsələsini aradan qaldırmaq üçün Ramsinin təkliflərinə müraciət etmək olar ki, burada elmi dillə təsvir olunan elementlər formal məntiq dilinə çevrilir. Karnap iki mərhələdə transfer etməyi təklif edir:

1. Sinif terminləri (məsələn, makro-obyektlər, mikro-obyektlər və hadisələr) və əlaqə şərtləri (müxtəlif fiziki kəmiyyətlər) müvafiq sinif və əlaqə dəyişənlərinə dəyişdirilir.
2. Mətndə sonra qeyd olunan dəyişənlərin hər biri üçün düstur-cümlədən əvvəl ekzistensial kvantivator qoyulur.

Bu halda, real dünyadan olan terminlər müəyyən bir sistem daxilində mövcud olan və onların real dünyada mövcudluğunu şübhə altına almağa imkan verən semantik komponentdən məhrum olan bir şey kimi təyin olunur. Ramsey özü hesab edirdi ki, müəyyən bir nəzəriyyə çərçivəsində bu obyektin mövcudluğu (istər empirik, istərsə də nəzəri cəhətdən) təsdiq olunarsa və bu, dilin mühüm elementidirsə, müəyyən bir elm obyektinin mövcudluğu ilə bağlı sualların əhəmiyyəti yoxdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Карнап, 2008

Ədəbiyyat
---------

* *Гемпель К.* Гемпель К. Логика объяснения. М.: ДИК. 1998. ISBN 5-7333-0003-5.
* *Карнап. Р.* Философские основания физики: Введение в философию науки (PDF). М.: Издательство ЛКИ. 2008. ISBN 978-5-382-00572-0.
* *Мигла А.В.* Структурный реализм и предложение Рамсея (Философия науки). 2014. 222–231.
* *Никифоров А.Л.* Определения диспозиционных предикатов (Логика и эмпирическое познание). 1972. 198–214.
* *Рамсей Ф. П.* Философские работы. Томск: Изд-во Том. ун-та. 2003. ISBN 5-7511-1731-X.
* *Смирнов В.А.* Логические методы анализа научного знания. URSS. 2002.
* *Hintikka J.* Ramsey Sentences and the Meaning of Quantifiers (Philosophy of Science). 1998. 289–305.
* *Lewis D.* How to Define Theoretical Terms (Journal of Philosophy). Journal of Philosophy, Inc. 1970. 427–446.
* *Newman M.* Ramsey Sentence Realism as an Answer to the Pessimistic Meta-Induction (Philosophy of Science). 2005. 1373–1384.
* *Papineau D.* Theory-Dependent Terms (Philosophy of Science). The University of Chicago Press. 1996. 1–20.