recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Kubada xəstəxana.
**Kubada səhiyyə** — Kubada ömür uzunluğu dünyada ən yüksək yerlərdən birini tutur – 76 yaş. Uşaq ölüm səviyyəsi isə fantastik dərəcədə aşağıdır – 1 yaşdan 4 yaşadək hər 10 min nəfərə 4,3 və məktəb yaşlı uşaqlarda hər 10 min nəfərə 2,7. Dünya səhiyyə reytinqində Kuba bir çox daha inkişaf etmiş ölkələri önləyərək 34-cü yeri tutur.

Kubadakı müasir səhiyyə sistemi 1959-cu il inqilabından sonra tam şəkildə yenidən qurulub formalaşdırılmışdır.

Ölkədə insan sağlamlığı ilə bağlı tədqiqatlara, o cümlədən, biotexnologiyalar və gen mühəndisliyinə, vaksin və çoxsaylı dərman preperatlarının istehsalına çox böyük vəsaitlər ayrılır: bu elmi tədqiqatların nəticələri bütün dünyada tanınıb qəbul edilmişdir. Bu cür yanaşmanın gerçəkləşdirilməsi milli təhsil sistemi çərçivəsində hazırlanmış çoxlu sayda yüksək ixtisaslı kadrların olması sayəsində mümkün olmuşdur.

Milli səhiyyə sisteminə 278 xəstəxana, 442 polikilinika, 165 stomatoloji poliklinika, habelə cürbəcür profilli 466 başqa müəssisələr daxildir ki, onlarda işləyən həkimlərin sayı 800 000 nəfərə çatır. Bununla yanaşı sağlamlıq turizmi müəssisələr şəbəkəsi də mövcuddur, onlarda ildə 6 mindən çox əcnəbi pasiyentə xidmət göstərilir.

Kubada həkimlərin hazırlanması sistemi keçmiş SSRİ-nin təcrübəsinə əsaslanır, həkim diplom almaq üçün 6 il tibb institutunda oxumaq və 3 il ixtisaslaşma keçməlidir.

Onkologiya, pediatriya, hemotologiya, immunologiya, endokronologiya, dəri xəstəlikləri, ortopediya sahələri Kuba səhiyyə sisteminin qürur mənbəyidirlər. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının 15 ortoped-ekspertindən 8-i kubalıdır. Bu ölkənin mütəxəssisləri həmçinin trombların sorulması və orforktların önlənməsi üzrə unikal bir praktika işləyib hazırlamışdır. Hər il Kubada kataraktanın götürülməsi üzrə 30 minədək əməliyyat aparılır.

Kuba tədqiqatçıları HİV (QİÇS) xəstəliyinə qarşı vaksin hazırlamaq üzərində gərgin iş aparırlar, bu xəstəliyin effektiv profilaktikası sayəsində onun ölkədəki göstəriciləri qonşu ölkələrlə müqayisədə son dərəcə aşağıdır (0,034%).

Ədəbiyyat
---------

* Yusif Otaylı, "Kuba səhiyyə və təbabəti", "Laçın yurdu" jurnalı, №1(21), 2017.
**Boz peloziya** -(lat. Pelosia muscerda) Buğumayaqlılar tipinin Pulcuqqanadlılar dəstəsinin Ayıcalar fəsiləsinə aid olan növ

Xarici quruluşu
---------------

Kəpənəyi kiçikdir. Qanadları açılmış halda 14–15 mm-dir. Ön qanadları açıq-boz rəngdə olub, üst tərəfində köndələn yerləşən qara nöqtələr, arxa tərəfində isə iki qara nöqtə vardır. Arxa qanadları boz-sarı bədəni boz rəngdədir. Tırtılı qonuru-qara, üzəri qonur tüklərlə örtülü olub, bel və yan xəttləri qaradır. I və XII seqmeti üzərində tünd qırmızı ləkələr vardır.

Həyat tərzi
-----------

Nadir növdür. Kəpənəyi yay və payız aylarında uçur. Ədəbiyyat məlumatlarına görə kəpənəklərinə iyul və avqust aylarında da təsadüf edilir. İldə iki nəsil verir. Birinci nəslin tırtılları apreldə, ikinci nəslin tırtılları isə sentyabrda meşə və meyvə ağacları üzərindəki şibyələrlə qidalanırlar.

Yayılması
---------

Azərbaycanda düzən və dağətəyində yayılmışdır. Kəpənəkləri Lənkəranın yuxarı Apo kəndində, Azfilalda, Xanbulaqçayda və Şamaxıda (Pirqulu) tapılmışdır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q217091
* Wikispecies: Pelosia muscerda
* BioLib: 54803
* BOLD: 205635
* EUNIS: 309275
* Fauna Europaea: 446938
* Fauna Europaea (new): d43f7ffd-b5ed-4bbb-9e7b-61b826f8cd3e
* GBIF: 5117400
* iNaturalist: 324681
* IRMNG: 11407920
* LepIndex: 39497
* LoB: 4410
* NBN: NBNSYS0000006127
* NCBI: 988016

 |
**Klaudia Luks** (d. 24 mart 1950, Qladbek, Şimali Reyn-Vestfaliya) — IFLA Milli Komitəsinin üzvü, professor, alman kitabxanaçı.

Həyatı
------

Sosial elmləri araşdırmadan sonra 1985-ci ildə Boxum Rur Universitetində sinologiya sahəsində doktorluq dissertasiyasını aldı. Bundan sonra, Ali Kitabxana Xidmətində təhsilini tamamladı. Berlin Dövlət Kitabxanasının Şərqi Asiya şöbəsində işləmiş və bir sıra tədqiqat layihələrində iştirak etmişdir. 1997-ci ildə *de:Zentral- und Landesbibliothek Berlin* (ZLB) şirkətinin baş icraçı direktoru vəzifəsinə təyin olunmadan əvvəl, Senat Berlin Kitabxanasının direktoru olmuşdur.

1995-ci ildən 2004-cü ilə qədər *Alman Kitabxana Assosiasiyasının* idarə heyətinin üzvü olub və IFLA Milli Komitəsinin üzvüdür.

2005-ci ilin iyun ayında 2007–2009-cu illərdə IFLA prezidenti seçilmişdir. O, Aleks Birne, Qustav Hofmann və Hans-Peter Qeh-dən sonra bu vəzifəni icra edən üçüncü Alman mənsubiyyətli vətəndaş və varis olmuşdur.

2006-cı ildən Klaudia Luks Berlin Humboldt Universitetinin Kitabxana və İnformasiya Elmləri İnstitutunda fəxri professor olmuşdur.

2012-ci il aprelin 1-dən etibarən Klaudia Luks ZLB-in rəhbərliyini tərk edərək, Qatara köçmüşdür. Luks Dohada yerləşən Qatar Milli Kitabxanasının "Layihə Direktoru" vəzifəsində çalışır.

Azərbaycana səfəri
------------------

7 fevral 2019-ci il tarixində 34 minlik tələbə heyəti ilə Avropanın ən nüfuzlu elmi mərkəzlərindən biri sayılan Berlin Humboldt Universitetinin professoru Klaudia Luks AMEA Mərkəzi Elmi Kitabxanasını (MEK) ziyarət edib.

Fəaliyyəti
----------

* *Çin 1937–1945-ci illərdə siyasi-iqtisadi qərar qəbul etmə prosesi. Boxum 1986*. ISBN 3-88339-495-5
* *Çin Xalq Respublikasının kitabxanası. Münhen 1986*. ISBN 3-598-21127-9
* *Kitabxanalarda ödənişlər. Berlin 1988*. ISBN 3-87068-876-9 (Günter Beyersdorff ilə birlikdə)
* *Almaniyada kitabxananın tədrisi*. Visbaden 2004. ISBN 3-934997-11-2 (Uilfrid Sühl ilə birlikdə)

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1013372336 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
2. ↑  dbv / Über uns / Geschichte Arxivləşdirilib 2019-02-07 at the Wayback Machine, abgerufen am 12. März 2012
3. ↑  Rolf Lautenschläger: Ab in die Wüste Arxivləşdirilib 2015-05-25 at the Wayback Machine, taz, 6. März 2012
4. ↑  Wirbel um die 3-Jahres-Beurlaubung für Lux Arxivləşdirilib 2020-02-18 at the Wayback Machine, BZ, 24. März 2012
5. ↑  "Berlin Humboldt Universitetinin professoru Klaudia Luks MEK-i ziyarət edib" (az.). mek.az. 2019-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-03.

Xarici keçidlər
---------------

* Gespräch mit Claudia Lux: *Der lange Weg zu einem deutschen Bibliotheksgesetz*. Goethe-Institut, Juli 2007.
(*lat.* ) — bitkilər aləminin qərənfilçiçəklilər dəstəsinin pəncərkimilər fəsiləsinin şorangə cinsinə aid bitki növü.

Ümumi yayılması
---------------

Qafqaz.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan düzündə adətən az və ya çox şoranlaşmış quru gilli və ya gilli-daşlı yamaclarda təbii yayılmışdır.

Statusu
-------

Azərbaycanın nadir bitkisidir.VU D2.

Bitdiyi yer
-----------

Duzlaşmış gilli-daşlı yerlərdə yayılmışdır.

Təbii ehtiyatı
--------------

Arealı geniş deyildir.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Hündürlüyü 20-35 sm, bozumtul rəngli, budaqlı yarımkoldur. Yaşlaşmış budaqları oduncaqlı, cavan birillik zoğları tez sınan, bozumtul-sarı, xırda tükcüklü, bəzən çılpaq və hamardır. Yarpaqları oturaq, xətvari, növbəli, yarımsilindrik, codtəhər, küt, ağımtıl-boz tükcüklərlə sıx örtülmüşdür. Vegetasiyanın sonunda təxminən çılpaq, uzunluğu 2-3 sm, eni 1–2 mm-dir. Çiçəkaltlığı yarpaqları daha qısadır və enli-yumurtavari olub, çiçəklərə bərabər boyda və ya onlardan bir az uzundur. Çiçəkyanlığının yarpaqlarının ucu biz, uzun tükcüklüdür. Meyvə qanadları örtüklü olub, qara-qırmızı və ya qara-alqırmızı, bəziləri daha enli və bəziləri ensizdir. Qanadlarla birlikdə çiçək yanlığının diametri 8–10 mm-dir. Dişicik ağzı iti, sütuncuğu bərabər və ya bir az onlan uzundur. Meyvələrdə qanadlar pərdə şəklində, qaramtıl-qırmızı və sarımtıl–tünd qırmızıdır. May ayında çiçəkləyir və oktyabr-noyabr aylarında meyvə verir.

Çoxalması
---------

Toxumla və vegetativ yolla çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
---------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətinin təsiridir.

Becərilməsi
-----------

Məlumat yoxdur.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
-------------------------------

Qəbul edilmiş elə bir tədbir yoxdur.

Zəruri qoruma tədbirləri
------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitab"ına daxil edilməsi tövsiyə olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------
**Aberrasiya** (lat. *abberrasia* - kənarlaşma) — xromosomun və ya xromatidlərin müəyyən səbəbdən qırılması nəticəsində baş verən dəyişilmə və ya xromosomların quruluşunun mutasiya nəticəsində dəyişməsi. Adətən, qırılmış uclar yeni uzlaşmada birləşir.

Xromosom mutasiyaları xromosomların bilavasitə quruluşunda baş verən dəyişiklərlə əlaqədardır.Bu mutasiyalar 2 qrupa ayrılır:

1)Xromosomdaxili 2)Xromosomlararası

Xromosomdaxili mutasiyalara delesiya,duplikasiya,inversiya və tranzpozisiya aiddir.

Terminal və interkalyar delesiyanın baş verməsi delesiya ilgəyinin əmələ gəlməsi.
***Delesiya.*** Bir genin hətta genlər blokunun yerləşdiyi müxtəlif ölçüdə xoromosom sahələrinin itməsi prosesidir.Xromosomun müəyyən sahələrinin qırılıb itməsi irsi materialda çatışmazlığa səbəb olur.Delesiyalar xromosomun həm uc,həm də daxili sahələrini əhatə edə bilər.Əgər delesiya xromosomunun iki çiynindən birinin telomer hissəsini əhatə edirsə,onun *interkalyar* delesiyası baş verir.Delesiyaya uğramış xromosomun sentromeri varsa,hüceyrə bölünən zaman başqa xromosomlar kimi o da irsən ötürülür.Sentromeri olmayan xromosom fraqmenti isə hüceyrə bölünən zaman,bir qayda olaraq,itirilir.Norml romosomlar interkalyar delesiya hesabına delesiya ilgəyinin əmələ gəlməsinə səbəb olur.Məsələn,insanın 5-ci xromosomunun qısa çiynindən kiçik fraqmentin itməsi,„pişik çığırtısı"sindromunun yaranmasına səbəb olur.Əgər delessiya xromosomlarda genlərin çox hissəsinin itməsinə səbəb olurs,bu,letal sonluqla qurtarır və belə xromosom aberrasiyalarını tədqiq etmək mümkün deyil.

Qeyri-bərabər krossinqover nəticəsində xromosomlarda duplikasiyanın əmələ gəlməsi.
***Duplikasiya.***Haploid genomda xromosomun hər hansı bir lokusu və ya bütöv bir sahəsi iki dəfə artmışsa,bu duplikasiyadır.Delesiyada olduğu kimi duplikasiya zamanı da heteroziqotlarda kompensasiya ilgəyi əmələ gəlir.Duplikasiya xromosomların ayrı-ayrı sahələrinin ikiləşməsi və xromosomun şiyinlərinin uzanmasıdır.Duplikasiya meyoz prosesində konyuqasiya edən homoloji xromosomlar arasında qeyri-bərabər krossinqoverin nəticəsində yaranır.Bu,interfazada DNT-nin replikasiyası zamanı səhvlərin nəticəsində də əmələ gələ bilər.

Duplikasiyanın nəticəsini 3 qrupa bölmə olar:1)onlar genotipdə gen artıqlığına səbəb olur; 2)fenotip dəyişkənliyinə səbəb olur; 3)təkamül prosesində duplikasiyalar genetik dəyişkənliklərin mühüm mənbəyi hesab edilir.Həm genlərin,həm də nukleotidlərin amplifikasiyası hesabına genomda tandemlər formalaşmıdır.

***İnversiya.***Xromosom aberrasiyalarının elə bir formasıdır ki, bu halda xromosom fraqmentinin hər 2 tərəfindən qırılması,öz oxu ətrafında 180ํ° çevrilməsi və yenidən qırıldığı yerə birləşməsi baş verir.İnversiya genetik materialın itməsinə səbəb olmur.Bu zaman xromosomun uzunluğu boyu genetik materialın quruluşunun yenidən təşkil olunması baş verir.Əvvəlcə xromosom ilgəyi əmələ gəlir,sonra iki yerdən qırılma baş verir və yaxınlıqdakı küt ucları ilə bu fraqmentlər yenidn birləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Axundov M.A. Mehrəliyev Ə.Ə. Əliyev A.R. Muradova E.Ə. Bioloji terminlər lüğəti. Bakı, 2005, 260 s.
Malstromun və ya burulğanın müşahidə edildiyi ərazi. Lofoten adalarının cənub hissəsi 
Carta Marinada burulğanın təsviri.1539-cu il
**Malstrom** (*ing.* maelstrom, *isv.* malström) və ya **malstrim** — Norveçin şimal-qərb sahillərində, Norveç dənizində müşahidə olunan su burulğanı.

Yerləşməsi və yaranması
-----------------------

Lofoten adaları qrupunun cənubunda, Fere və Moskenesyoy adaları arasında yaranır. Yranma səbəbi əsasən qabarma və çəkilmələrdi. Əlavə olaraq dəniz dibinin mürəkkəb relyefi və sahillərin çox parçalanması (fiordlar) da malstromun yaranmasında böyük rol oynayır. Ümumən malstrom qabarma daxilində formalaşan burulğanlar sistemidir. Qabarma meydana gələn zaman su kütləsi sürrətlə adalara doğru hərəkət edir. Qabarmaya qarşı isə su altında və su üzərində yerləşən qayalar mane olur. Daha sonra su kütləsi adalar arasında yerləşən ensiz boğazlara və körfəzlərə daxil olur. Nəticədə burulğanlar formalaşır. Malstromla bərbabər daha az tanınan, ancaq böyük su kütləsinə malik Salstrumen də formalaşır. Burulğanlar çəkilmə zamanı da meydana gəlir. Malstrom zamanı güclü səs qeydə alınır.

Malstrom haqqında ilk dəfə olaraq XVI əsrdə, Gerard Merkatorun atlasında məlumat verilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "MAELSTROM, subst. masc". 2021-11-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-17.
2. ↑  "Ужасающая воронка". 2019-12-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-17.
**İsmayılov Etibar Cəbrayıl oğlu** (11 dekabr 1967, Lənkəran) — Azərbaycanın tanınmış jurnalisti və köşə yazarı.

Həyatı
------

Etibar Cəbrayıloğlu 1967-ci il dekabrın 11-də Lənkəran şəhərində anadan olub. 1985-ci ildə Həzi Aslanov adına şəhər 3 saylı orta məktəbi bitirib. Bir müddət N.B.Vəzirov adına Lənkəran Dövlət Dram Teatrında yardım heyətinin aktyoru, rejissor assistenti kimi çalışıb. Teatrın komsomol təşkilatının katibi olub.1986-1988-ci illərdə Qazaxıstan şəhərində hərbi xidmətdə olub. 
1991-96-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində pedaqoq-təşkilatçı ixtisası üzrə təhsil alıb.

Jurnalist fəaliyyəti
--------------------

1991-ci ildən mətbuat sahəsində fəaliyyət göstərir. Qeyri-leqal çap olunan "Çeşmə" qəzeti ilə fəal əməkdaşlıq edib. "Elin səsi" qəzetində müxbir, "Lənkəran" qəzetində redaktor müavini olub.1996-ci ildən Bakıya köçdükdən sonra "Press-fakt" qəzetində müxbir, şöbə müdiri, "Bu gün" qəzetində baş redaktor müavini, "Yeni Müsavat" qəzetində informasiya şöbəsinin müdiri, "Yeni Yüzil" və "Cümhuriyyət" qəzetlərində baş redaktor müavini, "Politika" qəzetində baş redaktor, "Üç nöqtə" qəzetində şöbə redaktoru, "Hesabat" jurnalında koordinator, "Gün səhər" qəzetində şöbə redaktoru, baş redaktor müavini, "Biz+" jurnalında baş redaktor müavini, "Haqqın nuru" qəzetində baş redaktor müavini vəzifələrində çalışıb.Vaxtilə 1990-cı illərdə "Yasamaldan məktublar" adlı silsilə köşə yazıları ilə oxucuların rəğbətini qazanmışdır.

2007-ci ildən "Ədalət" qəzeti ilə əməkdaşlıq edir. Qəzetin şöbə müdiri, köşə yazarı olub.

2010-cu ildən Qafqaz Müsəlmanları İdarəsində çalışır.O, hazırda QMİ-nin sektor müdiri vəzifəsində işləyir

2011-ci ildə Amerika-Azərbaycan Təhsil Şurasının proqramı ilə ABŞ-da təcrübə keçib.

Azərbaycan mətbuatında səmərəli fəaliyyəti və publisistik yazılarına görə "Həsən bəy Zərdabi" , "Qızıl Media açarı"(II-ci dərəcə) mükafatlarına layiq görülüb.

Hazırda "Hetrik-news","Ədalət", qəzetləri, Modern.az,"Reytinq.az","Bakıvaxtı.az","Aztoday.az" və "Qol.az" saytları ilə sıx əməkdaşlıq edir.

2013-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin "Azərbaycan mətbuat işçilərinin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsinə dair əlavə tədbirlər haqqında" 2013-cü il 22 iyul tarixli, 3011 saylı Sərəncamı əsasında KİV əməkdaşları üçün inşa edilmiş binada mənzillə təmin olunub.

Ailəsi
------

Ailəlidir, 1 oğlu,1 qızı və 1 nəvəsi var

İdman jurnalisti Hüseyn Cəbrayıloğlunun qardaşıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *modern.az.* "Jurnalist Etibar Cəbrayıloğlu ilə FOTOSÖHBƏT". modern.az. 2022-05-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-28.
2. ↑  *modern.az.* "Etibar Cəbrayıloğlu: "Evim olanda Modern.az-ın kollektivinə qonaqlıq verəcəm"". modern.az. 2023-07-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-28.
3. ↑  *oxu.az.* "Mənzil alan jurnalistlərin tam siyahısı" (az.). Oxu.az. 2013-07-22. 2023-05-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-07-22.
**1846-cı il reskripti** - Çar Rusiyasında Azərbaycanlı bəy və ağaların torpaq hüququnu təsdiq edən sərəncamdır.

Sərəncamın məzmunu
------------------

Mixail Vorontsovun Qafqaz canişini təyin edildikdən sonra qarşısında duran əsas məqsədlərdən biri ali müsəlman silkinin hüquqlarının qaydaya salınması idi. Qəbul edilmiş əvvəlki qərarlara etitaz hakimiyyəti güzəştə getməyə vadar etdi Uzun müddət davam edən hazırlıq işlərindən sonra sərəncam hazırlandı. Nəhayət 6 dekabr 1846-cı ildə I Nikolay bəy və ağaların hüquqları haqqında reskript imzaladı.

12 maddədən olan sərəncamda on maddə bəy və ağaların torpaq hüququna, iki maddə isə feodal-kəndli münasibətlərinə aid idi. Bu reskriptdə ilk dəfə bəy və ağalara məxsus torpaqların irsi mülkiyyəti kimi qəbul edilirdi. Mülk, mülki-xalisə torpaqları ilə yanaşı tiyul torpaqlarıda rəsmən bəylərin mülkiyyəti elan olunurdu. İrsi istifadəyə verilən torpaqlar alqı-satqıya qoyula, bəxşiş edilə bilərdi. Lakin bəy və ağa torpaqları özgə silklərə keçə bilməzdi.

Bu reskript feodala kəndlilər arasında qayda-qanun yaratmaq və onlar üzərində polis idarə üsulunu həyata keçirmək hüququ verilirdi.

Sahibkar kəndliləri rəiyyət, rəncbər, nökər, elat əvəzinə ümumi olaraq mülkədar tabelisi adlandırmağa başladılar.

Nəticə
------

Reskript müsəlman mülkədarları mərkəzi hakimiyyətə yaxınlaşdırmaq məqsədi güdürdü. Belə "mərhəmət" qarşılığında bəylər dövlətə can-başla xidmət etməli idilər. Bu sənədlə ali müsəlman silki Rusiya zadəganları ilə bərabər torpaq hüququna malik oldular. Ancaq onlar milli ayrı seçkiliyə görə bölgənin idarəsində iştirak edə bilməzdilər.

Ədəbiyyat
---------

* Abdullayev M.Q. Xanlıqlar və rus müstəmləkəçiliyi dövründə Şimali Azərbaycanda aqrar münasibətlər (XIX əsrin 40-cı illərinə qədər). Bakı: 2005
* Ибрагимова Н. Система управления российского царизма в Северном Азербайджане в начале XIX столетия (до 1840-х годов). АКД, Баку: 2008

Həmçinin bax
------------

1847-ci il Kəndli Əsasnamələri
**Kakopetriya** ― Kiprdə, paytaxt Nikosiyanın 55 kilometr (34 mil) cənub-qərbində, Troodos dağlarının şimal ətəklərində yerləşən qəsəbə. Dəniz səviyyəsindən 667 metr yüksəklikdə yerləşən qəsəbə Solea vadisindəki ən yüksək yaşayış məntəqəsidir. Kakopetriyanın 1 200 nəfər daimi sakini var. Bundan əlavə qəsəbədə yazlıq evi olan və ya əslən Kakopetriyadan olsa da Nikosiyada işləyən 100 nəfər daha yaşayır. Qəsəbənin yaxınlığında UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmiş, 11-ci əsrə aid Müqəddəs Nikolas kilsəsi yerləşir.

Adı
---

Qəsəbənin adının mənşəyi ilə bağlı iki versiya mövcuddur. İlk versiyaya görə Kakopetriya adı yunanca "kako" (pis) və "petra" (daş, qaya) sözlərindən yaranmışdır. İkinci versiyaya görə isə bu ad "*Petra tou Androgynou*" (Cütlük Qayası) adlı böyük bir qayaya dair bir əfsanədən qaynaqlanır.

Landşaft
--------

Kakopetriya qalın meşəlik ərazi ilə əhatə olunmuş və Karqotis və Qarillis çaylarının sahillərində yerləşir. Bu iki çay qəsəbə daxilində birləşərək Klarios çayını əmələ gətirir. Köhnə Kakopetria vadinin qərbində və iki çay arasında yerləşir. Buradakı evlərin damları maili və kirəmitlidir və demək olar ki, hamısının üst mərtəbəsi və taxta balkonu var. Qradiyent zəmində və çay sahillərində inşa edilmiş geniş, kirəmit damlı müasir evləri olan yeni Kakopetria isə vadinin şərq hissəsində, çayların sahillərində inşa edilib.

Tarix
-----

Kakopetriya orta əsrlər tarixçiləri tərəfindən qeyd olunsada, ərazinin məskunlaşması ən gec Kipr krallığından bəri mövcuddur. Qəsəbənin yerləşdiyi regionda isə təxminən 6-7-ci əsrlərdə məskunlaşılmışdır və 1938-ci ildə köhnə Kakopetriya kəndi ətrafında aparılan müxtəlif qazıntılar da bunu sübut edir. Qazıntılar zamanı böyük ehtimalla ilahə Afinaya aid olan qədim bir ziyarətgahın qalıqları üzə çıxmışdır. Tapıntılar çox güman ki, Kiprin arxaik və klassik dövrlərinə aiddir. Ərazidə tapılmış heykəlciklərin bəziləri Heraklı təmsil edir və bu ərazidə ilahə Afina ilə birlikdə ona da ibadət olunduğunun göstəricisidir. Bu tapıntılar hal-hazırda Nikosiya Arxeoloji Muzeyində sərgilənir.

Müqəddəs Nikolas kilsəsi
------------------------

Kakopetria yaxınlığında UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmiş Müqəddəs Nikolas kilsəsi yerləşir. Kilsə XI əsrdə Kiprdə qalan yegənə orta əsr Bizans kafolikonudur (monastır kilsəsi).

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  STATISTICAL CODES OF MUNICIPALITIES/COMMUNITIES AND QUARTERS OF CYPRUS, 2015 (ing.). CYSTAT.
2. ↑  ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΟΙ ΚΩΔΙΚΟΙ ΔΗΜΩΝ/ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΝΟΡΙΩΝ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ, 2015 (yun.). Στατιστική Υπηρεσία της Κυπριακής Δημοκρατίας.
3. ↑  ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΒΑΘΜΟ ΑΣΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ (yun.). Στατιστική Υπηρεσία της Κυπριακής Δημοκρατίας, 2016.
4. ↑  CLASSIFICATION FOR THE DEGREE OF URBANISATION IN CYPRUS (ing.). CYSTAT, 2016.
5. ↑  Κατάλογος κοινοτήτων επιλέξιμων μειονεκτικών περιοχών (yun.). Κυπριακός Οργανισμός Αγροτικών Πληρωμών. S. 2.
6. ↑  Απογραφή πληθυσμού 2011 (yun.). 14 Στατιστική Υπηρεσία της Κυπριακής Δημοκρατίας, 2001.
7. ↑  Census of population 2011 (ing.). 14 CYSTAT, 2001.
8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  "Kakopetria". 2020-12-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-14.
**Malta coğrafiyası**- Malta ərazisi dağlıq relyefə malikdir.Ərazidə su çatışmazlığı mövcuddur.Buna baxmayaraq sahəsinin çox hissəsindən kənd təsərrüfatında istifadə olunur.Kənd təsərrüfatının ixtisaslaşması bilavasitə təbii şəraitdən asılıdır.

Əkinçilik
---------

Aralıq dənizi tipli iqlim hakim olan sahələrdə zeytun,badam,sitrus bitkiləri,pambıq və s.istilik sevən bitkilər becərilir.Bundan başqa buğda,arpa,qarğıdalı,kartof,pomidor kimi bitkilər kəndli təsərrüfatlarında əsas istehlak xarakterli bitkilərdir.Gülçülük də inkişaf etmiş təsərrüfat sahəsidir.
Maltanın kənd təsərrüfatı su mənbələrinin məhdudluğu və torpaqlarının daşlılığı üzündən çətinliklərlə qarşılaşır.İqlim burada quraqdır və suvarmaya böyük ehtiyac vardır.

Heyvandarlıq
------------

Heyvandarlığı qoyunçuluq və qoşqu heyvanı kimi istifadə edilən qatır saxlamaqdan ibarətdir.

Həmçinin bax
------------

* Malta
* Malta tarixi
* Maltalılar

Xarici keçidlər
---------------

* Malta haqqında

İstinadlar
----------

1. ↑   Hacıyeva G.A.Dünyanın cırtdan dövlətləri.Bakı.1991.
**Fətulla Əsəd bəy oğlu Rüstəmbəyov** (1867-1946) — məşhur Azərbaycan neft sənayesi təşkilatçısı.

Həyatı
------

Fətulla Əsəd bəy oğlu 1867-ci ildə Cavad qəzasının Marışlı kəndində anadan olmuşdu.

Sonra Salyan şəhərinə köçmüşdülər. Burda ibtidai məktəbdə, Bakıda gimnaziyada təhsil almışdı.

1893-cü ildə Sankt-Peterburq Dağ-Mədən İnstitutunu bitirmişdi. Bakıda neft mədənlərində mühəndislikdən başlayıb idarə rəisi vəzifəsinə qədər yüksəlmişdi.

1898-1920-ci illərdə isə Bakı milyonçusu Musa Nağıyevin neft müəssisələrini idarə etmişdir. O, Musa Nağıyevi həmişə şəhərdə uca, yaraşıqlı binalar tikdirməyə həvəsləndirmiş və binaların tikilməsində yaxından iştirak etmiĢdir. "İsmailiyyə" kimi əzəmətli binanın tikilişi Nağıyevin xəsisliyi ucbatından arada yarımçıq qalmışdı.

Məsələ belə olmuşdu:

"İsmailiyyə"nin tikilişi layihəsində M.Nağıyevi qorxuya salmamaq üçün smetada xərc az göstərilmişdi. Binanın birinci mərtəbəsi tikilib başa çatanda smetada göstərilmiş vəsait qurtarır. Nağıyev bunu eşitdikdə hirslə deyir ki, gerisini tikdirməyəcəyəm. Məni müflis elədiniz. F.Rüstəmbəyov onu nə qədər dilə tutursa, bir nəticə vermir. Axırda Rüstəmbəyov H.Z.Tağıyevə müraciət edir. Tağıyev Nağıyevi bir təhər razı salandan sonra binanın tikilişi davam etdirilir. İndiki M.Nağıyev xəstəxanası binasının tikilməsində də F. Rüstəmbəyovun xeyirxah köməyi olmuşdur. Musa Nağıyevin işlər müdiri işlədiyi müddətdə bir nəfər də ondan narazı qalmamışdı. O bütün fəaliyyəti boyu neft quyularının amansızcasına istismar edilməsi əleyhinə olmuşdur.

1922-ci ildən 1935-ci ilədək Azərneft rəisinin birinci köməkçisi olmuşdur. Sonralar Azərneftin Dəniz komitəsinə başçılıq edmişdi. F.Rüstəmbəyovun rəhbərliyi ilə neft çıxarma və neft emalı texnikası təkmilləşdirilmiş, neft mədənlərində vurma qazması üsulundan rotorla qazma üsuluna keçilmişdir. Xəzər sualtı neft sahələrinin işlənməsinə aid yazdığı elmi məqalələri dəniz neft mədənlərinin genişlənməsinə böyük kömək etmişdir.

F.Rüstəmbəyov eyni zamanda ali texniki məktəbdə müəllimliklə məşğul olmuşdur.

1946-cı ildə vəfat edib.

Ailəsi
------

Fətulla bəy Kərim bəy Mehmandarovun qızı Turan xanımla ailə qurmuşdu. Əsəd bəy adlı oğlu, Aliyə xanım adlı qızı vardı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Rüstəmbəyovlar:Salyanlı, yoxsa Şuşalı? "Soy" dərgisi, Bakı, 2009,

Həmçinin bax
------------

* Rüstəmbəyovlar (II)
* Azərbaycan mühəndisləri
Ali Milli Təhlükəsizlik Şurası (AMTŞ; fa: شورای عالی امنیت ملی Showrāye Āliye Amniyate Mellī) İran İslam Respublikasının milli təhlükəsizlik şurasıdır. Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi, kontr-admiral Əli Şəmxanidir. 10 sentyabr 2013-cü ildə prezident Həsən Ruhani tərəfindən katib vəzifəsinə təyin edilmişdir. Şura, milli maraqların və İslam inqilabının, ərazi bütövlüyünün və ölkənin milli suverenliyinin qorunması və dəstəklənməsi üçün yaradılmışdır. Bu qurum 1989-cu ildə konstitusiyanın revizyonu zamanı qurulmuşdur.

Şuranın vəzifələri konstitusiya ilə aşağıdakı kimi müəyyən edilmişdir:

1. Liderin müəyyən etdiyi ümumi siyasətlər çərçivəsində ölkənin müdafiə və milli təhlükəsizlik siyasətlərinin müəyyənləşdirilməsi.
2. Ümumi müdafiə və milli təhlükəsizlik siyasətləri ilə əlaqəli siyasi fəaliyyət, kəşfiyyat, sosial, mədəni və iqtisadi sahələrin koordinasiyası.
3. Daxili və xarici təhdidlərlə üzləşməmək üçün ölkənin maddi və intellektual ehtiyatlarından istifadə edilməsi

Tərkibi
-------

Bu Milli Təhlükəsizlik Şurası, İran İslam Respublikası Konstitusiyasının 176-cı maddəsi ilə ölkə prezidentinə rəhbərlik etmək onun vəzifəsidir. Prezident Ali Şuranın katibini seçir. Şuranın qərarları Ali Rəhbər tərəfindən təsdiqləndikdən sonra qüvvəyə minir. Ali Rəhbər Əli Xamenei və Ali Milli Təhlükəsizlik Şurası (AMTŞ) xarici siyasətlə bağlı verilmiş qərarların başındadır.

Nüvə siyasəti
-------------

Ali Milli Təhlükəsizlik Şurası ölkənin nüvə siyasətini hazırlayır. Şuranın formalaşdırdığı nüvə siyasətləri, Ali Rəhbər tərəfindən təsdiqləndikdə qüvvəyə minir. Ali Şuranın katibi nüvə danışıqları üçün məsuliyyətin Xarici İşlər Nazirliyinə həvalə olunduğu 5 sentyabr 2013-cü ilədək İranın nüvə danışıqları üzrə əsas nümayəndəsi idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Islamic Republic of Iran, The Supreme National Security Council (SNSC)". 2006-10-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-02.
2. ↑  § 1 of Article 176
3. ↑  ISNA - 08-15-2005 - 84/5/24 - سرويس: / سياسي / شماره خبر: 569141 Arxivləşdirilib 2007-10-24 at the Wayback Machine
4. ↑  § 5 of Article 176
5. ↑  Article 176
6. ↑  "Iran's Rouhani shifts responsibility for nuclear talks". BBC. 5 September 2013. 18 January 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 September 2013.
**Ələmşah Əli oğlu Məmmədov** (10 mart 1950, Şahvəllər, Bərdə rayonu – 19 yanvar 2009) — Qarabağ müharibəsi dövründə fəaliyyət göstərmiş "Azadlıq" batalyonunun komandiri, döyüşçü.

Bioqrafiya
----------

Ələmşah Məmmədov 10 mart 1950-ci ildə 10 uşaqlı ailənin ilk övladı olaraq Bərdə rayonunun Şahvəlilər kəndində dünyaya gəlmişdir. 1972-ci ildə, Gəncə şəhərində yerləşən Həsən bəy Zərdabi adına Gəncə Dövlət Pedoqoji İnstitutunun Tarix fakültəsini bitirmişdir. Hərbi xidməti başa vurduqdan sonra, 1975-ci ildən etibarən, Ələmşah Məmmədov Bərdə və Tərtər rayonlarında yerləşən məktəblərdə tarix müəllimi olaraq fəaliyyət göstərmişdir.

Dağlıq Qarabağda müharibənin ilk günlərindən etibarən yaxın ətrafı ilə birlikdə sayları 300-400 nəfərə çatan silahlı özünümüdafiə dəstəsi - "Azadlıq" batalyanunu təşkil etmiş və onun komandirliyi vəzifəsini öhdəliyinə götürmüşdür. Bu müddət ərzində Azərbaycan Ordusunun nizamlı hərbi birləşmələri ilə birlikdə müxtəlif döyüşlərdə iştirak etmişdir.

1992-ci ilin may ayında, Milli Məclisdəki çıxışı zamanı dövrün Müdafiə Naziri Rəhim Qazıyev o cümlədən digər hökumət və dövlət rəhbərlərini tənqid etdikdən sonra ona qarşı münasibət dəyişmiş və bir müddət sonra batalyonun bir çox üzvü kimi o da həbs edilmişdir. Barəsində konkret ittihamlar olmamasına baxmayaraq, 1 il həbsdə saxlanılan Ələmşah Məmmədov Azərbaycan Respublikasının 3-cü Prezidenti Heydər Əliyevin qərarı ilə bəraət alaraq azadlığa çıxmışdır.

19 yanvar 2009-cu ildə vəfat etmişdir.

Haqqında
--------

* 2017-ci ildə ARB telekanlı Ələmşah Məmmədov haqqında sənədli film hazırlamışdır.
* 2017-ci ildə Ələmşah Məmmədovun həyat və döyüş yolundan bəhs edən "Azadlıq" Xalq Ordusu" kitabı (müəllif: Əkbər Mirzəzadə) nəşr edilmişdir.
* Ələmşah Məmmədovun Milli Məclisdəki çıxışından sonra spiker Yaqub Məmmədov onunla razılaşdığını bildirərək sonradan məşhur frazaya çevriləcək olan "***Biz böyük oyunun kiçik peşkalarıyıq***" sözlərini demişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Məşhur "Azadlıq" batalyonu haqda kitab yazıldı
2. ↑  Qarabağla bağlı daha bir GERÇƏK ÜZƏ ÇIXDI -  Arxivləşdirilib 2018-05-29 at the Wayback Machine
3. ↑  Ələmşah Məmmədov -
4. ↑  Əfsanəvi komandirin xatirəsi anıldı -
5. ↑  Yaqub Məmmədovun 1992-ci ildə Qarabağla bağlı dediyi məşhur ifadəsi -  Arxivləşdirilib 2022-01-16 at the Wayback Machine
**Delfi metodu**  və ya **delfi texnikası** informasiyanın toplanmasının ekspert qiymətləndirmələri metodlarından biridir.

Əsas xüsusiyyətləri
-------------------

### Birinci mərhələ

Birinci mərhələdə tədqiq edilən problem üzrə işçi qrupu yaradılır və onlar məntiqi əsaslandırmalarla tədqiq edilən problemə dair hipotezalar irəli sürür və onun əsasında ekspertlərin qiymətləndirəcəyi sualları özündə əks etdirən anket hazırlayırlar.

### İkinci mərhələ

İkinci mərhələdə həmin anket müəyyən kriteriyalara uyğun olaraq seçilmiş ekspertlərə təqdim edilir. Hər bir ekspert bir-birindən xəbərsiz anketlərdə qoyulmuş sualları müəyyən bal şkalasına uyğun olaraq qiymətləndirir. Ekspertlərin verdikləri qiymətlər atributiv və ya kəmiyyət əlamətlərinə görə sıralanır. Hər bir sual üzrə orta qiymət, meddiana və kvartili (birinci və üçüncü kvartili) hesablanılır. Birinji və üçünjü kvartilinin qiymətləri intervalına uyğun gəlməyən cavablar nəzərdən keçirilmir. Kvartilinin qiymət intervalına daxil olan cavablar əsasında verilmiş qiymətlərin dispersiyası hesablanılır. Dispersiyanın kənarlaşma səviyyəsinin sıfıra yaxın olması verilmiş qiymətlərin cavablarının reprezentativliyini xarakterizə edir.

### Üçüncü mərhələ

Üçüncü mərhələdə cavabları kvartilinin qiymət intervalına uyğun gəlməyən ekspertlərin suallara verdikləri cavabların qiyməti və onların rəyləri verdikləri qiymətldər kvartilinin qiymətləri intervalında yerləşən ekspertlərə təqdim edilir. Bu ekspertlərə əvvəl verdikləri qiyməti dəyişməyə icazə verilir və ikinci mərhələ yenidən həyata keçirilir. Bu proses ekspertlərin verdiyi qiymətlərin dispersiyası sıfıra yaxınlaşana kimi davam etdirilir. Qiymətlərin dispersiyası sıfıra yaxınlaşdığı halda ekspertlərin verdiyi qiymətlər əsasında sadə orta kmiyyət metodu ilə hesablanmış orta qiymət hesablanılır və o, doğru qiymət kimi qəbul edilir.

Ədəbiyyat siyahısı
------------------

* UNEC,Marketinq tədqiqatları pdf

Xarici keçidlər
---------------

* Delfi metodu
* Proqnozlaşdırmanın prinsipləri Arxivləşdirilib 2007-08-30 at the Wayback Machine

1. ↑  UNEC,Marketinq tədqiqatları
**Unix bənzəri** – Unix əməliyyat sisteminə bənzəyən amma Single UNIX Specification lisenziyasını almamış əməliyyat sistemlərinə deyilir.

Unix soy ağacı

Sinifləndirmə
-------------

### Genetik UNIX sistemləri

Bu sistemlərin AT&T kod bazası ilə tarixi bir əlaqəsi var. Hamısı olmasa da bir çox kommersial UNIX sistemləri bu kateqoriyaya daxildir. 1970-ci illərin sonunda və 1980-ci illərin əvvəlində Berkli Kaliforniya Universitetində inkişaf etdirilən məhsulların yeni nəsilləri olan BSD, bu qəbildəndir.

### Əmtəə nişanı və ya damğalı olan UNIX

Bu qrup Open Group tərəfindən müəyyən edilmiş olan, Single UNIX Specification lisenziyasını qarşılayan və UNIX adını daşımağa icazə verilən əməliyyat sistemlərini əhatə edir. Apple Mac OS X v10.5 və sonrakı versiyalar BSD olaraq sertifikatlandırılmış olsalar da bunların çoxu UNIX System V kod bazalı ticari versiyalardır. Bir qismi isə (məs.: IBM z/OS) bu xüsusiyyəti POSIX uyğunlaşma təbəqəsi sayəsində qazanmışdır və əslində təbii olaraq UNIX əməliyyat sistemi deyildir.

### Funksional UNIX

Bu məhsullar UNIX xüsusiyyətlərinə kobud şəkildə tabe olar, daha dəqiq bir şəkildə Linux və Minix kimi sistemlərdir və AT&T-nin kod bazası ilə nə tarixi əlaqələri var, nə də minlərlə dollar tutan ticarət reyestr qeydiyyatına alınmayıblar.

Həmçinin bax
------------

* BSD
* Unix
* Unix utilitlərinin siyahısı
**Ali Qapı** — və ya Ala qapı XVI əsrdə Təbrizdə Səfəvilər üçün inşa edilmiş saray. 20-ci əsrin 30-cu illərində saray baxımsızlıqdan sonra Pəhləvilər tərəfindən dağıdılmışdır.

Adı
---

Sarayın niyə Ali qapı adlandırılması ilə bağlı iki fikir mövcuddur. Birinci fikrə görə Səfəvilərin Təbrizdə və İsfahanda tikdirdikləri Ali qapı saraylarının adı əsas qapı, mərkəzi qərargah mənasındadır. İkinci fikrə görə isə bu yerli dildə Ala qapı səsləndiyi üçün qırmızı qapı deməkdir. Çünki deyilənlərə görə sarayın qapısı da qırmızı rəngdə olub.

Tarixi
------

Şəkillər
--------

* Sarayın ümumi görüntüsüSarayın ümumi görüntüsü
* Sarayın ərazisində olan yaşıl evSarayın ərazisində olan yaşıl ev
* Sarayın ümumi görüntüsüSarayın ümumi görüntüsü
* Daşqınlar nəticəsində su altında qalan sarayın bağı. 1934-cü il.Daşqınlar nəticəsində su altında qalan sarayın bağı. 1934-cü il.
* Sarayın həyəti bayram zamanı Sarayın həyəti bayram zamanı

Həmçinin bax
------------

* Ali Qapı (İsfahan)
* Çəhəl Sütun Sarayı
* Həşt-Behişt sarayı

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
Qurumun emblemi
**Universitet Prezidentlərinin Beynəlxalq Assosiasiyası** (UPBA) ali təhsil müəssisələrinin yüksək vəzifəli icraçılarının daxil olduğu beynəlxalq qurumdur. UPBA 1964-cü ildə Oksfordda yaradılmışdır. Təşkilata üzvlük məhdud olub, regional akkreditasiyaya malik universitetlərin prezidentləri, rektorları və rektor müavinlərinə şamil edilir. Hal-hazırda 316 üzvü var.

Qurumun əsas məqsədi ali təhsil müəssisələrinin beynəlxalq missiyalarının və təhsil keyfiyyətini yüksəltməkdir.

Ümumi məlumat
-------------

Birlik qeyri-hökumət təşkilatı olaraq Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqtisadi və Sosial Şurasında və YUNESKO-da məsləhət hüququna malikdir. Mənzil-qərargahı Nyu-York şəhərində United Nations Plaza-da yerləşir.

Hər üç ildən bir universitetlərin rəsmi şəxslərinin iştirakı ilə assosiasiyanın toplantısı keçirilir.

Tarixi
------

UPBA 1964–cü ildə Amerika Birləşmiş Ştatları, Cənubi Koreya, Puerto-Riko, Filippin və Liberiyadan olan universitet rəhbərlərinin iştirakı ilə yaradılmışdır. Açılış konfransı isə 1965-ci ilin iyun ayında İngiltərənin Oksford şəhərində baş tutmuşdur.

Missiyası
---------

UPBA-nın əsas missiyası bütün dünyada ali təhsilin izlənilməsi, universitet rəhbərləri arasında səmərəli şəbəkənin qurulması, təhsil yolu ilə sülh və beynəlxalq qarşılıqlı anlaşmanın təşviqidir.

Tərəfdaşlıqlar
--------------

UPBA Amerika Kollec və Universitetlər Assosiasiyası, Amerika Təhsil Şurası, Birlik Universitetlərinin Assosiasiyası, Asiya və Sakit okean Universitetləri Assosiasiyası, Dünya Sənət və Elm Akademiyası, Avropa Universitetləri Assosiasiyası, Beynəlxalq Universitetlər Assosiasiyası, Birləşmiş Millətlər İctimai İnformasiya Departmenti, Dünya Bankı, YUNESKO, Aralıq dənizi Universitetləri Birliyi və Avstraliya Universitetləri ilə əməkdaşlıq edir.

Azərbaycanla əlaqələri
----------------------

2016-cı ilin əvvəlində Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin (ADNSU) rektoru, professor Mustafa Babanlı Beynəlxalq Universitet Prezidentləri Assosiasiyasının üzvü seçilib. O, həmin qurumda Azərbaycandan ilk və yeganə şəxsdir.
**Girdə evkalipt** (*lat.* Eucalyptus globulus) — mərsinkimilər fəsiləsinin evkalipt cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Təbii halda Avstraliyanın Viktoriya, Yeni Cənubi Uels ştatları, Tasmaniya, Yeni Zelandiya, Cənubi Amerika, Kaliforniya və Çinin cənubunda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 70 m-ə çatan, bozumtul və ya mavi-ağ rəngli, hamar gövdəli ağacdır. Gövdənin aşağı hissəsi istisna olmaqla qalan hissəsində qabığı uzun, nazik, lentşəkilli qopub tökülür. Cavan zoğlarında yarpaqlar üzbəüz, oturaq, boz və ya külvari-ağ rəngli, ürək və ya yumurtavari formalı, ucu daralmış olub, 7-16 sm uzunluqdadır. Yetkin yarpaqları isə növbəli düzülüşlü, saplaqlı və dərivari, cavan yarpaqlardan iki dəfə qalın və dörd dəfə uzundur. Rəngi tünd yaşıl olub, neştərvari və ya qılıncvari, 15-30 sm uzunluqda və 3-4 sm enindədir. Ağımtıl və ya qırmızı çiçəkləri tək və ya 2-3-ü bir yerdə olmaqla, oturaq və ya qısa ayaqcıq üzərində yerləşir. Çiçək yatağı və qapağı tükcüklü, üzəri mavi-ağ rəngli, muma oxşar təbəqə ilə örtülüdür. Meyvələri oturaq, şarvari və ya enli boruvari, tükcüklü, dördhissəli, 10-15 mm uzunluqda və 13-30 mm enindədir.

Ekologiyası
-----------

Abşeronun torpaq-iqlim şəraitinə - istiyə, soyuğadavamlı, rütubətə tələbkar ağacdır. Yerüstü hissəsi şaxtadan məhv olarsa, yazda pöhrələr vasitəsi ilə bərpa olur.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Quru-subtropik zonalarda, o cümlədən Lənkəranda becərilir, park və bağlarda yaşıllaşdırmada rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Nektarlı bitkidir. Yaşıllaşdırmada istifadə üçün əlverişlidir.

Ədəbiyyat
---------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q159528
* Wikispecies: Eucalyptus globulus
* APDB: 129051
* APNI: 61221
* Calflora: 3534
* Cal-IPC: eucalyptus-globulus
* Ecocrop: 14054
* EoL: 301421
* EPPO: EUCGL
* EUNIS: 175988
* FEIS: eucglo
* FloraBase: 18216
* FoAO2: Eucalyptus globulus
* FoC: 200014782
* GBIF: 3176787
* GRIN: 15919
* iNaturalist: 53398
* IPA: 3279
* IPNI: 592965-1
* IRMNG: 10183969
* ISC: 22680
* ITIS: 27189
* IUCN: 61912929
* NBN: NHMSYS0000458616
* NCBI: 34317
* NZOR: 0299f130-092e-4834-9f81-5e0c46bdf4a7
* PfaF: Eucalyptus globulus
* PFI: 11552
* Plant List: kew-73008
* PLANTS: EUGL
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:592965-1
* Tropicos: 22101717
* VicFlora: 1dfdd922-7fa3-4fc4-bb6e-96cfa112337a
* WCSP: 73008
* WFO: wfo-0000954998

 |
Albert Eynşteyn və Robert Oppenheymer
**Alim** — ərəb dilindən tərcümədə elmlə məşğul olan, düşünən və yaradıcı təbəqənin nümayəndəsi olan şəxsdir. Alimlər digər insanlardan öz bacarıqları, savad və düşüncələri ilə fərqlənirlər. Onlar bir tədqiqat sahəsi ilə sistematik şəkildə məşğul olaraq yeni biliklərin əldə olunmasına çalışırlar.

Alimlərin məqsədi mövcud iş şəraitində birbaşa və ya dolayı yolla insanların həyat tərzinin yaxşılaşdırılmasından ibarətdir. Ona görə də, tarix boyu alimlərin işləri dövlətlərdə söz sahibi olan şəxslər və qurumlar tərəfindən dəstəklənmiş və nəzarət edilmişdir. İlk təşkil olunmuş şəkildə aparılan elmi işlərə Qədim Yunanıstanda, Platon akademiyasında rast gəlinir. Əvvəllər elmlə məşğul olan şəxslər saray əyanları kimi xüsusi imtiyazlara malik olsalar da, sonradan onlara verilən elmi dərəcələrlə cəmiyyətdə elitar bir təbəqə yaranmışdır.

Alimlərin məşğul olduqları əsas elm sahələri aşağıdakılardır:

* Arxeologiya
* Astronomiya
* Biologiya
* Coğrafiya
* Fəlsəfə
* Fizika
* Hərb
* Kənd təsərrüfatı
* Kimya
* Texnologiya
* Psixologiya
* Riyaziyyat
* Sosiologiya
* Texnika
* Tibb

Həmçinin bax
------------

* Elm

  


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Elm** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
Upper Silesia (1746) xəritəsinin bir hissəsi Latınca: *Longitudines numeratæ à primo Meridiano per **Ins**(ula) **Ferri***

**Ferro meridianı** —Kanar adaları arxipelaqındakı El Hierro (əvvəlki Ferro) adasından keçən taxrixi başlanğıc meridian. El Hierro adasının ikinci adı Isla del Meridiano –dur (Meridian adası).

Etimologiya
-----------

Bax: El Hierro adası

Tarix
-----

Ada Avropa tarixində başlanğıc meridian kimi tanınmışdır. İlk dəfə olaraq 150-cü ildə Ptolomey xəritə tərtib edərkən həmin dövrdə bəlli olan ən ucqar qərb nöqtəsini kimi başlanğıc meridian olaraq istifadə etmişdir. Xətitədə yalnız şərq uzunluğundan istifadə etmişdir. Enlik isə ekvatora nisbətdə hesablanırdı.
1634-cü ildə fransa kralı XIII Luis və dövlət xadim Kardinal Rişelye Arman-Jan dyu Plessi de Rişelye Ferro adasının meridianını xəritədə istinad nöqtəsi kimi istifadə olunması fikrini irəli sürürlər. Çünki həmin dövrə qədər Köhnə dünyaya bəlli olan ucqar qərb nöqtəsi həmin ada sayılırdı. Qitənin ən ucqar qərb quru nöqtəsi olan Flores adası XV əsrdə Azor adaları kəşf olunmayana qədər avropalılar üçün naməlum idi. Bu səbəbdən həmin ada Köhnə dünya daxil edilmir. Başlanğıc Paris meridianından düz 20 dərəcə qərbdə zənn edilirdi, əsl həqiqətdə Ferro adasının dəqiq mövqeyi hesablanmamışdı. Köhnə xəritələr adətən (Anglo-America istisna) başda Paris dərəcəsi, aşağıda isə 20 dərəcə yerini vermiş Ferro dərəcəsindən ibarət ümumu tor çəkilirdi. 1724-cü ildə fransız mütəfəkkiri Louis Éconches Feuillée bu problem üzərində işləmişdir.

Düzəldilmiş təhriflər
---------------------

Daha sonralar örənildi ki, El Hierro (Ferro) adası əslində Parisdən 20° 23' 9" qərb uzunluğunda yerləşir. Lakin Ferro meridianı hələ də 20 dərəcə qərbdən hesablanırdı. 
1890-cı ildə alman mütəfəkkiri Carl Theodor Albrechtın Avropanın coğrafi uzunluq nizamlamalarına əsasən Ferro meridianı Qrinviç meridianından 17° 39' 46.02" qərbdə yerləşir. Lakin 1920-ci ildə Avstriya, Almaniya və keçmiş Çexslovakiyanın geodezik şəbəkəsinə görə bu göstərici 17° 40' 00" olmuşdur və məlum olmuşdur ki, Berlin əsas coğrafi uzunluq mərkəzinin (Raunberg abidəsi) 13.39" saniyə səhv hesablanmışdır. Macarıstan və Yuqoslaviya üçün hesabladığı geodezik şəbəkə gələcəkdə Qrinviç meridianın başlanğıc meradianı kimi seçilməsinə təkan oldu.

Mənbə
-----

1. ↑  Geodetic Institute Potsdam to the International Latitude Service Avropanın coğrafi uzunluq nizamlamaları
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Rövşən Rüstəmov.

**Rövşən Rüstəmov** (tam adı: *Rövşən Məmməd oğlu Rüstəmov*; 28 avqust 1961, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ – 20 yanvar 1990, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Qanlı Yanvar şəhidi.

Həyatı
------

Rövşən Rüstəmov 1961-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur. 204 nömrəli tikinti-quraşdırma idarəsində fəhlə işləmişdir.

Bibisi qızı Ziyafət Rüstəmova ilə ailə həyatı qurmuş, ailə həyatından 2 qızı (Güney, Leyla) və 1 oğlu (Elnur) yadigar qalmışdır.

Şəhid olması
------------

Həyat yoldaşı Ziyafət Rüstəmovanın sözlərinə görə, Əzizbəyov metrosu istiqamətində, Sabunçu qəsəbəsinə gedən yolun üstündə oturduğu "Tatra" maşınında çoxsaylı avtomat atəşlərinə məruz qalmışdır. Bundan sonra, maşında birgə olan dostları təcili yardım maşınını çağırmış, təcili yardım maşınına yerləşdirərkən onu yerləşdirən həkim dubinka ilə əlindən zərbə almışdır. Bununla belə, təcili yardım maşını Rövşəni 03:40-da Çaparadze adına xəstəxanaya yerləşdirməyə müvəffəq olmuşdur. Sinəsinin sağ tərəfində çoxsaylı güllə yarası olmuşdur (Həyat yoldaşı Ziyafət Rüstəmovanın sözlərinə görə, vəfat etdikdən sonra ekspertiza bədənindən 32 güllə yarası çıxarılmışdır). Səhər saat 9.20-də vəfat etmişdir.

Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmişdir.

Qalereya
--------

* 
*

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

1. ↑  ""20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2000-ci il tarixli 259 saylı **Fərmanı**". 2022-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-17.
2. ↑  "Qara Yanvar şəhidləri" (PDF). 2015-07-17 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-07-17.
3. ↑  "Şəhidlər" (PDF). 2022-10-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-10-05.

Xarici keçidlər
---------------

* "20 Yanvar" şəhidi Rövşən Rüstəmovu anırıq
* "20 Yanvar"ın Qanlı Xatirələri
**İlay Erkök** (d. 1 oktyabr 1993, İstanbul) — Türk aktrisa.

Həyatı
------

İlay Erkök 1 oktyabr 1993-cü ildə İstanbulda anadan olmuşdur. İstanbul Universiteti Dövlət Konservatoriyası məzunudur. İlk olaraq 2013-cü ildə "Günəşi Beklerken" adlı serialda Demet obrazını canlandırdı. Daha sonra İnadına Aşk (2015-2016) adlı serialda, Hayatımın Aşkı (2016) adlı serialda və Çetin Çeviz 2 adlı filmdə rol aldı. 2017-ci ildə ise "Seni Gidi Seni" ve "İlk Öpücük" filmlərində rol aldı. 2018-ci ildə ise Darısı Başımıza adlı serialda "Nur" obrazını canlandırdı. 2019-cu ildən bəri Hercai adlı serialda "Yaren Şadoğlu" obrazını canlandırıyor.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-04-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-20.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Aktyor** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram |
| Tematik saytlar | Česko-Slovenská filmová databáze · IMDb |
**Kokona Hiraki** (*yap.* 開 心那; 26 avqust 2008) — Yaponiya skeytbordinqçisi, 2019-cu ildə Boysedə keçirilən X Oyunlarının gümüş medalçısıdır. 2020 Yay Olimpiya Oyunlarında Yaponiyanı təmsil edərək 12 yaşında gümüş medal qazanmışdır.

Həyatı
------

Kokona Hiraki 26 avqust 2008-ci ildə Yaponiyanın Hokkaydo şəhərində anadan olmuşdur. Tomakomayda yaşamışdır. 5 yaşında skeytbordinqçiliyə başladı və Sapporoya köçərək burada məşqlərə davam etdi. 2018-ci ildə qatıldığı Yapon Skeytbordinq Çempionatında 4-cü yeri tutdu. İlk qələbəsini 10 yanvar 2019-cu ildə eyni turnirdə əldə etdi. 2019-cu ildə Aydahonun Boyse şəhərində keçirilən X Oyunlarında iştirak etmişdir. Bu oyunlarda ilk dəfə ölkə hüdudlarından kənara çıxan Kokona gümüş medal almışdır. 

2020 Yay Olimpiya Oyunlarının seçim turunda iştirak edən Kokona Hiraki dünya sıralamasına əlavə edildi və üçüncü yer tutaraq 12 yaşında Olimpiya oyunlarında iştirak hüququnu qazandı. 12 yaş 11 aylıq olan Kokona Yaponiya komandasının ən gənc idmançısı kimi bildirilir.

4 avqust 2021-ci ildə 2020 Yay Olimpiya Oyunlarında qadınlar üzrə park skeytbordinqində iştirak edən Kokona 59.04 xal toplayaraq gümüş medal qazandı. Skeytbordinqdə 13 yaşında qızıl medal qazanan Nişiya Kabukinin rekordunu təzələyən Kokona Hiraki 12 yaşında medalçı olaraq Yaponiya komandasının ən gənc medalçılarından biri oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Olympedia (ing.). 2006.
2. ↑  Yaponiyanın gənc medalçısı Arxivləşdirilib 2022-04-25 at the Wayback Machine. *Asahi Şimbun Digital*. Asahi Şimbun. 4 avqust 2021.
3. ↑  Gənc medalçı Kokona Hiraki Hokkaydoda anadan olub Arxivləşdirilib 2021-08-04 at the Wayback Machine. *Nikkan Sports*. 4 avqust 2021.
4. ↑  "12 yaşındakı Kaişinna Yaponiya Olimpiadasına qatılan mütləq ən gənc idmançıdır" Arxivləşdirilib 2021-08-04 at the Wayback Machine. *Nikkan Sports.* 24 may 2021.
5. ↑  Kaişinna gümüş medalçıdır, bu başqa bir uğurdur! Arxivləşdirilib 2021-08-04 at the Wayback Machine. *Daily Sports.* 4 avqust 2021.
6. ↑  12 yaşlı Kaişinna: "Bu, həqiqətən də əyləncəli idi: "gümüş medal"" Arxivləşdirilib 2021-08-04 at the Wayback Machine. *Nikkan Sports.* 4 avqust 2021.
7. ↑  Yozumi, Kay, Broun adlı üç yaxşı dost: "Sağ ol!" Arxivləşdirilib 2021-09-19 at the Wayback Machine. *Daily Sports History*. 4 avqust 2021.
**Ayrum** Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında kənd adı.

Toponimkası
-----------

Ayrum - Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında kənd adı. Ayrum tayfasının məskunlaşmasından yaranmışdır. Türklər XIII əsrin əvvəllərində Anadolu yarımadasında Konya (İkonum) sultanlığını tutduqdan sonra, oradakı türk tayfalarının bir hissəsi Gəncə bölgəsinə və İrəvan əyalətinə köçmüşlər. Ayrum adı ayrı ("ayrılmış") sözündəndir.
"Ayrım" adının guya hay (yəni erməni) və urum (yəni Roma,Bizans) sözlərindən ibarət olması fikri yanlışdır. İrəvan əyalətində ayrumların bir hissəsi İrana keçəndən sonra Şahsevənlərə qoşulmuş, digər hissəsi Ayrumlu(631 ailə), Seyid Aqsaqlı (311 ailə), Taşanlı (124 ailə) və Saatlı (160 ailə) qollarından ibarət olmuşdu. Ayrumlar oradan Azərbaycana, (Gədəbəy-Qazax bölgəsinə) və Gürcüstana köçmüşlər.

Həmçinin bax
------------

Tiflis quberniyası

Xarici keçid
------------

lib.az/maps

İstinad
-------


1. ↑  B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. Gürcüstanda Türkmənşəli Toponimlərin İzahlı Lüğəti. Bakı,"Nurlan", 2008.