recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Lavər keçidi döyüşü** — 1455-ci ildə Qaraqoyunlular ilə Teymurilər dövləti arasında baş vermişdir.Əbu'l Fəth Pirbudaq Teymuri ordusunu Kirman şəhəri yaxınlığında məğlub etmişdir.

Arxa plan
---------

Sircana çatdıqda kəndlərin və ətraf yerlərin qarət edilməsini əmr etdi. Qoşun çaxnaşma atəşini yan-
dırdı. Qanaşirin oğlu Yar Əhmədin mətanət qalasının hasarına və bünövrəsinə qorxu-hürkü mancanağı zərbə vurdu. Xof oxlarının yağışı onun səbir və dözüm qalxanını para-para etdi. Acizlik və zəifliklə öz əhvalını Pirbudağa məruzə etdi, fərmana boyun əyəcəyini və tabe olacağını izhar edib itaət başını aşağı endirdi. Amma belə ərz etdi ki, Səncər mirzənin işi bitdikdən sonra təxirə salmadan kəfən və qılıncla təqsirinin üzrünü
istəmək üçün ən yaxşı sığınacaq yeri olan fələk misallı astanaya gələcəkdir. Mirzə Pirbudaq onun vədini və ismarışını nəvazişlə qəbul edib, oradan köç edərək Kirman ətrafında dayandı. Şəhər daruğası Şeyx Cəlaləddin də Yar Əhməd etdiyi kimi edərək şəhəri eyni şərtlə təslim edəcəyini bildirdi. Mirzə Pirbudaq bir neçə
gün istirahət etmək, yorğunluğunu çıxarmaq, dəvələrin və atların rahatlanması üçün [orada] qaldı və bu səbəbdən Kirmanın ətrafında çoxlu dağıntılar törədildi.

Döyüş
-----

Kirman əhli Eyyub kimi fitnə-fəsad qurdlarına yem və türkman dəstələrinin xofundan təpikaltı olub, arzuolunmaz bir vəziyyətə düşdü. Bu halda Səncər mirzə
Lavər keçidində idi. O, özünü orada möhkəmlətmiş, yüklərini, mallarını və ailəsini dağda gizlətmiş, xəndək qazdırmışdı. Səncər mirzə at və silah hazırlayaraq döyüşə hazır vəziyyətə gəlmişdi. Səflərin qarşılaşması və
qılıncların sıyrılması vaxtı yaxınlaşdıqda, Mirzə Pirbudaq Mirzə Pirbudağın mətanət ayağını titrəmə
tutdu. Pirqulu Kükəltaş onu fərar yönündən qətiyyət tərəfinə dəvət etdi. Çevik və cəsur cavanlardan olan Əli Həkkak İsfahani piyada dəstəsini tərtib edib hazırlayaraq cağatayların ailələrinin və yüklərinin pənah yeri olan dağın belinə üz qoydu. O, onların ailələrinin olduğu yerə gəlib, soyğun və qarət etməyə başlayaraq döyüşçülərin arasına vəlvələ və zəlzələ saldı. Hərb əhli öz ailələrinə sahib çıxmaq və mallarını qorumaq üçün
yubanmadan və ləngimədən öz ailələrinin olduğu yerə qayıtdılar.

**Həsən bəy rumlu döyüş haqqında bunları söyləmişdir**

> 
> 
> "Savaş tozanağından günəşin gözü tozla doldu,
> Kosun səs-küyündən Keyvanın başı fəğanla doldu.
> At üzərindəki sərxoşun əli kimi lərzəyə gəldilər,
> İş görmüş mərdlər və iş bacaran igidlər.
> Parçalanmış nara döndü dikbaşların ürəyi qılıncla,
> O üzdən meydanın xırda daşları nar dənələrinə döndü.
> İgidlərin çöhrəsinə baxsan güman edərsən ki,
> Yəməni qılınc qan tökməyə hamilədir"
> 
> 
> 

Türkmanlar qələbə çalıb onları pərişan etdilər. Səncər mirzə canını xilas edib qaçdı.

Nəticə
------

Bu olanlardan sonra Kirman Pirbudağın əlinə keçdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Muhsin Behrâmnejâd,Karakoyunlular Akkoyunlular,s.54
2. ↑  Həsən-î Rumlu,Əhsənüt təvarix s.198
3. ↑  İsmail Aka,İran'da Türkmen Hakimiyyeti,s.46
4. ↑  Həsən-î Rumlu,Əhsənüt Təvarix s.199

Xarici keçidlər
---------------

* Pirbudaq (Cahanşahın oğlu)
* Teymurilər
**Töhfə Əzimova** (6 fevral 1938, Bakı – 4 fevral 2003) – Azərbaycan-sovet kino aktrisası, pianoçu.

Həyatı
------

Töhfə (əsl adı Tofilə) İbrahim qızı Əzimova 6 fevral 1938-ci ildə Bakıda doğulub. Əsl sənəti fortepiano müəlliməsi olub. Həyat yoldaşı, kino rəssamı Cəbrayıl Əzimovla 1957-ci ildə "Qızmar günəş altında" filminin çəkilişləri zamanı tanış olub. Cütlük 1958-ci ildə ailə həyatı qurub. Aktrisa kimi iki filmdə yaddaqalan obraz yaradıb: "Əhməd haradadır" filmində Leyla və "Qızmar günəş altında" Nərminə rolu.

Həyat yoldaşı Cəbrayıl Əzimov 1969-cu ildə yeganə oğlu Elman və onun doslarını Şıxov çimərliyinə apararkən avtoqəza keçirib və həlak olub. Bundan sonra Töhfə Əzimova oğlunu tək böyüdüb və ömrünün sonunadək Bakıdakı 1 nömrəli Musiqi məktəbində fortepianodan dərs deyib. Töhfə Əzimova 4 fevral 2003-cü ildə vəfat edib. Yasamal qəbiristanlığında dəfn edilb.

İstinadlar
----------

1. ↑  Aktrisa Töhfə Əzimova

Filmoqrafiya
------------

1. Qızmar günəş altında (film, 1957)
2. Əhməd haradadır? (film, 1963)

Həmçinin bax
------------

* Cəbrayıl Əzimov
**Britaniya Ekspedisiya Qüvvələri** (*ing.* British Expeditionary Force; **BEF**) — İkinci Dünya Müharibəsi illərində 1939–1940-cı illərdə general Lord Con Qortun komandanlığı altında Avropada fəaliyyət göstərən Britaniya Silahlı Qüvvələrinin korpusu. Müttəfiq qüvvələrlə birlikdə Fransa və Belçikada Vermaxt qüvvələrinə qarşı döyüşmüşdü.

Tarixi
------

Britaniya Ekspedisiya Qüvvələri 1938-ci ildə Avstriyanın ilhaqından və 1939-cu ilin martında Çexoslovakiyanın işğalından sonra nasist Almaniyasının gözlənilən müharibə təhlükəsinə cavab olaraq yaradılmışdır. Böyük Britaniya və Fransa Polşaya təhlükəsizlik zəmanəti verdi və sonuncu alman ordusunun ərazisini işğal etdikdən sonra 3 sentyabr 1939-cu ildə Almaniyaya müharibə elan etdi. BEP-lər 1939-cu ilin sentyabrında Fransaya göndərildi və "Qəribə müharibə" adlanan dövrdə Fransa-Belçika sərhədi boyunca mövqe tutdu. 1940-cı ilin may ayına qədər BES hərbi əməliyyatlar aparmadı.

10 may 1940-cı ildə tam miqyaslı alman hücumu başladı, nəticədə BEQ Fransa və Belçikanın şimal-şərq hissəsində Fransız, Belçika və digər müttəfiq qüvvələrin hissələri ilə birlikdə kəsildi və sonradan evakuasiya edildi. Britaniya adaları. Dunkerkdə mühasirəyə alınmış və əsasən evakuasiya edilmiş şimal qruplaşmasına əlavə olaraq, cənub da (51-ci Şotland dağlıq diviziyası, Saint-Valery-en-Caux-da 10 min nəfər arasında tutulmuş) var idi.
**Məhərrəm Ağalar oğlu Əliyev** (18 noyabr 1985, Qışlaqabbas, İliç rayonu) — 18 noyabr 1985-ci il tarixində Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayon Qışlaqabbas (keçmiş İbadulla Sovetliyi) kəndində təvəllüd almışdır.

1992-ci ilin 1 sentyabr tarixində İbadulla kənd orta ümumtəhsil məktəbdə birinci sinfə getmiş, 2001-ci ildə isə ailəsi ilə birlikdə paytaxt Bakıya köçmüş və 236 saylı orta məktəbdə təhsini davam etmişdir.

236 Saylı məktəbdə təhsilini davam etdirən zaman 20 Yanvar, Xocalı soyqırımı kimi Azərbaycan xalqının tarixinə düşən qanlı səhifələrin ildönümünü şagird yoldaşları ilə birgə təşkil etmiş, həmin tədbirlərdən başlayaraq vətənpərvərlik və məhəbbət mövzularında şerlər yazmışdır. İlk şeri 2002-ci ildə "Xural" qəzetində, daha sonra bir sıra qəzetlərdə dərc olunmuşdur.

2003-cü ildə orta məktəbi bitirib Azərbaycan Beynəlxalq Universitetinin Jurnalistika fakültəsinə daxil olmuşdur. Universitetdə oxuyarkən mətbuatda məqalələri dərc olunmuşdur.

2007-ci ildə universiteti bitirib müddəti hərbi xidmətə getmiş və 2008-ci ilin iyul ayında Ermənistanla təmas xəttindən Manqa komandiri olaraq tərxis olunmuşdur.

2009-cu ildən müxtəlif KİV-lərdə ştatdankənar müxbir vəzifəsində işləmişdir. 2011-ci ildə "Üç nöqtə" qəzetində stat üzrə müxbir vəzifəsində işə büaşlayıb, 2012-ci ildə öz ərizəsi ilə qeyd edilən qəzetdən ayrılıb. Həmin ildən başlayaraq "İki sahil" qəzetində müxbir vəzifəsində çalışmaqdadır. Şerlərini Azərbaycanda Misra.az Arxivləşdirilib 2017-07-03 at the Wayback Machine saytından və Türkiyənin Siirkolik.com [*ölü keçid*], Antoloji.com saytında dərc olunmaqdadır. Həmçinin, 2010-cu ildə xüsusi ilə universitetlərin Jurnalistika fakültəsində təhsil alan tələbələrin əyani təcrübə qazanması üçün Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyində "Oxucu" qəzetini qeydiyyatdan keçirib, lakin nəşr etirməyib. 12.08.2011-ci il tarixindən isə "Oxucu" ilə reallaşdıra bilmədiyi ideyasını Oxucu.info saytı vasitəsilə həyata keçirməyə çalışıb. Qeyd edilən tarixdən bu günə qədər fasiləsiz fəaliyyət göstərən Oxucu.info | Oxucu İnformasiya Agentliyinin təsisçisi və baş redaktorudur.

Azərbaycanda jurnalistlər arasında keçirilən bir çox fərdi yazı müsabiqəsinin qaliblərindən olub.

Ailəlidir, 2 övladı var.

İstinadlar
----------
**Linden Eşbi** (*ing.* Linden Ashby) — ABŞ aktyorudur. Ən məşhur rolu Ölümcül döyüş filmindəki Conni Keyc roludur.

Həyatı
------

Linden Eşbi 23 mart 1960-cı ildə Atlantik-Biç şəhərində dünyaya gəlmişdir. Məktəbi bitirdikdən sonra Koloradonun məntəqələrindən biri olan Dyuranqo məntəqəsində yerləşən Fort Lyuis kollecinə daxil olur. Burada Linden Eşbi biznes və psixologiyanı oxuyur. 21 yaşından başlayaraq Linden Eşbi karate, taekvondo və kunq-fu kimi döyüş sənətləri ilə məşğul olmağa başlayır. 1987-ci ildən başlayaraq filmlərdə və seriallardə iştirak edir. Linden Eşbi 1986-cı ildən etibarən ABŞ aktrisası Syuzan Uolters (*ing.* Susan Walters) ilə ailə həyatı qurmuşdur. Onların Qreys (1991) və Savanna (1992) adlı iki qız övladları var. Linden Eşbi sörfinqlə və buz üstə sürüşmə ilə maraqlanırdı. Həmçinin, şəxsi samolyotu ilə səyahət etməyi də xoşlayırdı.

Filmoqrafiya
------------

### Filmlər

* 1987 – Balaca varlı kasıb: Barbara Hattonun həyatı
* 1990 – Gecə mələyi
* 1990 – Günəşin mərkəzində
* 1990 – Cənab və xanım Bric
* 1995 – Ölümcül döyüş
* 1995 – Partlayış
* 2000 – Qətl günü
* 2000 – Qorxulu attraksion
* 2002 – Snayper 2
* 2004 – Vəhşilik 2
* 2004 – Vəhşilik 3
* 2004 – Anakonda 4: Qanın izi
* 2011 – Canavar balası

### Televiziya serialları

* 1987 — Bədheybət
* 1989 — Çayna Biç
* 1990 — Hardboll
* 1990 — Gizli agent MakQayver

İstinadlar
----------

1. ↑  "Linden Ashby Filmreference.com". 2020-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-05-09.

Xarici keçidlər
---------------

* Linden Eşbi — IMDb səhifəsi
* Linden Eşbiyə həsr olunmuş Fan sayt
**Bürünc** — mis və sinkin ərintisindən alınan metal. Mis əsaslı ikiqat və ya çoxkomponentli ərintidir, burada əsas ərinti komponenti sinkdir (50%-ə qədər), bəzən qalay (sinkdən daha az, əks halda ənənəvi qalay bürünc), nikel, qurğuşun, qurğuşun, dəmir və digər elementlər əlavə olunur. Bürüncdə mövcud olan bəzi digər elementlər, qalay, qurğuşun, nikel, manqan, dəmir, alüminium, arsen, stibium və fosfordur. Tərkibində manqan olan bəzi bürünclərə tunc da deyilir. Əslində tunc (və ya bronz) mis-qalay ərintisidir.

Mis-sink ərintiləri orijinal metallardan daha çox sərtliyə malikdir. Onlar cihazların, maşın hissələrinin və ev əşyalarının istehsalı üçün istifadə olunur.

Xüsusiyyətləri və növləri
-------------------------

Bürünc istehsalında istifadə edilən sinkin 50%-dən çoxu tullantılardan əldə edilir. Texniki bürünc adətən 48-50%-ə qədər sink təşkil edir. Sink tərkibinə görə Alfa bürünc və alfa+beta bürünc ilə fərqlənir. Tək fazalı alfa bürünclər (35%-ə qədər sink) isti və soyuq şəraitdə asanlıqla deformasiya olunur. Öz növbəsində iki fazalı alfa + beta bürünclər (47-50% sinkə qədər) soyuq vəziyyətdə aşağı elastikliyə malikdir. Onlar adətən alfa və ya alfa+beta faza bölgəsinə uyğun olan temperaturlarda temperaturda isti təzyiqlə işlənir. Alfa bürünclə müqayisədə iki fazalı bürünclər daha çox gücə və daha az çevikliyə malik aşınma müqavimətinə malikdir. İkiqat bürünclər tez-tez alüminium, dəmir, maqnezium, qurğuşun və ya digər elementlərlə əridilir. Bu növ bürünc xüsusi və ya çoxkomponentli adlanır. Ərinti elementləri (qurğuşun istisna olmaqla) gücü (sərtliyi) artırır, lakin bürüncün elastikliyini azaldır. Bürüncün tərkibindəki qurğuşun (4%-ə qədər) kəsməyi asanlaşdırır və sürtünmə əleyhinə xüsusiyyətlərini yaxşılaşdırır. Alüminium, sink, silikon və nikel bürüncün korroziyaya davamlılığını artırır. Bürüncə dəmir, nikel və maqnezium əlavə etmək onun gücünü (sərtliyini) artırır.

Tərkibində 57-61% mis olan bir ərinti, mümkün qurğuşun əlavəsi ilə onun ixtiraçısı, ingilis sənayeçisi J. Muntz (*ing.* Muntz, 1857) adına Muntz metalı adlanır. Muntz metalın elastikliyi yüksəkdir, kəsilməsi asan və isti döyülür və korroziyaya davamlıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. ↑  *(unspecified title)*. ISBN 2-8293-0216-8
4. ↑  Engineering Designer 30(3): 6-9, May–June 2004.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Bürünc ilə əlaqəli mediafayllar var.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (11-th) · Britannica (onlayn) · Treccani |
| Normativ yoxlama | BNF: 119830963 · GND: 4169517-3 · LCCN: sh85016431 · Microsoft: 2780033417 |
**Belarus Respublikasının Milli İncəsənət Muzeyi** (*belar.* Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь) — Belarusiyadakı ən böyük sənət muzeyidir və paytaxt Minskdə yerləşir. Muzey iyirmi müxtəlif kolleksiya təşkil edən və həm milli, həm də dünyanın müxtəlif ölkələrinin sənət abidələri olan otuz mindən çox sənət əsərindən ibarətdir.

Tarixi
------

24 yanvar 1939-cu ildə Belarus Xalq Komissarları Sovetinin qərarı ilə rəsmi olaraq Dövlət Rəsm Qalereyası yaradıldı. Qalereya, keçmiş Minsk Qızlar Gimnaziyasının Lisansüstü Kənd Təsərrüfatı Məktəbinin 15 salonunu aldı. Rəssamlıq, heykəltəraşlıq və qrafika bölmələrindən əlavə, xüsusi bir sərəncamla sənət sənayesinin ayrıca bir şöbəsi yaradıldı. Bu zaman qalereyaya məşhur Belarus rəssam-keramisti Nikolay Mihalap rəhbərlik edirdi.

1941-ci ilin əvvəlində Dövlət Rəssamlıq Qalereyasının fondları və ehtiyatları artıq 2711 sənət əsərini təşkil edirdi və onlardan dörd yüzü sərgidə idi. Hər bir abidənin təsviri və tədqiqi, habelə muzey kolleksiyasının kataloqunun yaradılması üzərində uzunmüddətli iş aparılmalı idi. Böyük Vətən Müharibəsinin ilk günlərində bütün kolleksiyanın taleyi faciəvi olaraq əlverişsiz idi. Qalereya qısa müddətdə bir iz belə buraxmadan yox olur.

Müharibədən sonra sənət əsərlərinin yalnız bir hissəsi, əsasən müharibədən əvvəl Rusiyadakı sərgilərdə olanlar geri qaytarıldı. Müharibədən sonrakı dağıntılara baxmayaraq, Minsk xarabalığa çevriləndə Belarus hökuməti Qalereya üçün sənət əsərləri almaq üçün xeyli miqdarda pul ayırmışdı. Boris Kustodiyev, Vasili Polenov, Karl Briüllov və İsaq Levitan tərəfindən çəkilmiş əsərlərin alınması artıq 1945-ci ilin avqust ayında başlamışdı.

İki mərtəbəli və böyük bir qalereyanı əhatə edən on geniş salonu olan Dövlət Rəsm Qalereyasının yeni binasının inşası 1957-ci ildə başa çatmışdı. Həmin illərdə Muzeyin kolleksiyası müharibədən əvvəlki səviyyəyə çatmışdı və üç minə yaxın Rusiya, Sovet və Belarus sənət əsərlərini özündə cəmləşdirmişdi.

1970-1980-ci illərin əvvəlləri Muzeyin sərgi fəaliyyətinin zirvəsi idi. Belarusun müasir rəngkarlıq və qrafika sənətinin kolleksiyası xaricdəki sərgilər üçün Muzeyin fondlarından götürülmüşdür.

1993-cü ildə muzey Belarus Respublikasının Milli İncəsənət Muzeyi adlandırıldı.

Qalereya
--------

* İlyas Peyğəmbər.1668. Lövhə üzərində tempera*İlyas Peyğəmbər*.1668. Lövhə üzərində tempera
* Tomas Heeremans,Yaz. 1689.Tomas Heeremans,*Yaz.* 1689.
* İlya Repin, daxili işlər naziri Vyaçeslav fon Plehve'nin portreti. 1902. Kətan üzərində yağlı boyaİlya Repin, daxili işlər naziri Vyaçeslav fon Plehve'nin portreti. 1902. Kətan üzərində yağlı boya
* Ferdynand Ruszczyc, kilsə yaxınlığı. 1899-cu il.Ferdynand Ruszczyc, *kilsə yaxınlığı*. 1899-cu il.
* Mixail Filippoviç.Aralıq gecə.1921-1922. Karton üzərində yağlı boyaMixail Filippoviç.*Aralıq gecə*.1921-1922. Karton üzərində yağlı boya
* Vladimir Beklemishev. Kənd sevgisi .1896. Tunc.Vladimir Beklemishev. *Kənd sevgisi* .1896. Tunc.
* Peter Klodt von Yürqensburq, Dayçası olan bir madyan. 1854.Peter Klodt von Yürqensburq, Dayçası olan bir madyan. 1854.
**Orta-Cami** (krımtat. Orta Cami) — Ukraynanın Krım yarımadası, Baxçasaray şəhərinin tarixi hissəsində, Krım xan sarayı yaxınlığında yerləşən məscid.

Orta Cami haqqında ilkin mənbələr 1674-ci ilə aiddir (1085 hicri). Krım xanlığının əsas cümə məscidlərindən biri hesab edilir. Məscidin tam inşa edilib təhvil verilməsi, 1737 və 1743 illərdə iki qardaş II Məngli Gəray və II Səlamət Gərayın dəstəyi ilə baş tutmuşdur. Onlar Krım xanı Hacı Səlim Gərayın oğulları olmuşlar. Məscidin dəqiq inşa tarixi bilinmir. Amma 1674, 1701 və ya 1710-cu illərdə inşa olunması fərz edilir.

1881-ci ildə məscid təmir olunmuşdur. 1927-cu ildə isə o ziyarətə bağlanmışdır. 1 yanvar 1929 tarixindən Baxçasaray Rayon İcra Hakimiyyəti Rəyasət Heyətinin Orta Cami məscidini ləğv etmək qərarı qəbul edildi. Bina mədəniyyət evi və kinoteatr kimi istifadə edilmişdir. Elə həmin ildə tarixi və mədəni tikili kimi qoruma altına alınmışdır.

Baxçasaray sovetinin 2001-ci il 16 iyul 20-ci sesiyasında məscidin müsəlmanların istifadəsinə verilməsi qərara alınır. Məscid «Mustafa-Cami» icmasına verilir. 2012—2013-cü illərdə Baxçasaraylı ailələrin vəsaiti hesabına məscidə tarixi bərpa işləri aparılmışdır. 2013-cü ildə 90 ildən sonra ilk dəfə olaraq cümə namazı qılınır. Məscid şəhər sakinlərinin tam olaraq istifadəsinə verilir. Məsciddə dini bayramlar qeyd edilir, cümə namazları qılınır. Məscid bir minarədən ibarətdir. Dördbucaqlı formaya malikdir. Burada uşaqlara din və Quran dərsləri keçilir. Məscid Ukrayna tərkibində, eyni adlı yarımadada yerləşən muxtar respublika ərazisində yerləşsə də, 2014-cü ildən etibarən referendum əsasında Rusiya Federasiyasının tərkibinə daxil olmuşdur. Lakin dünya ölkələri və BMT Krımı Ukrayna ərazisi kimi tanıyır

İstinadlar
----------

1. ↑  "В Бахчисарае открыли после реставрации одну из главных мечетей Крымского ханства". zn.ua. 2016-03-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 липня 2015 року. (rus.)

Ədəbiyyat
---------

1. Бахчисарай: Историко-археологический музей: Фотоальбом / авт. текста И. И. Чурилов; фот.: Е. Л. Векслерчик, Ю. А. Нейман. — К.:Мистецтво, 1976.- 94 с. (rus.)
2. Бахчисарай: Фотокнига / авт. кол. П. Ф. Купровський; фотогр. А. В. Митюри; текст В. М. Скрипченка. — Сімферополь: Таврія, 1986.- 128 с.
3. Гарагуля, В. К. Бахчисарай.- Симферополь,1973.- 64 с. (rus.)
4. Нагаевская, Е. В. Бахчисарай.- Симферополь,1979.- 144 с. (rus.)

| ⛭Krım məscidləri |
| --- |
| Akyar məscidi  • Bəybars məscidi  • Böyük Cami  • Böyük Xan məscidi  • Bulqakov məscidi  • Cümə Cami  • Əski-Saray məscidi  • Hacı Seyi Nafə məscidi  • İsmi xan Cami  • Kebir Cami   • Kerç məscidi  • Kökköz məscidi  • Kiçik xan məscidi  • Qurşun Cami  • Molla Mustafa Məscidi  • Müfti Cami  • Orta Cami  • Özbək xan məscidi  • Padşah məscidi  • Seyid Xəlil Çələbi məscidi  • Taxtalı məscidi  • Yuxarı məscid |  |
**Hacıbəy Sultanov** (*Sultanov Hacıbəy Fərəculla oğlu*; 20 sentyabr 1921, Bakı, Şağan – 2008, Bakı) — elmlər doktoru (1967), AEA-nın həqiqi üzvü (1972), Əməkdar elm və texnika xadimi, Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasının fəxri direktoru.

Həyatı
------

Hacıbəy Sultanov 1921-ci il sentyabrın 20-də Bakının Şağan kəndində anadan olmuşdur. 1942-ci ildə BDU-nun Fizika-riyaziyyat fakültəsini Astronomiya, göy mexanikası ixtisası üzrə bitirmişdir. 1951-ci ildə fəlsəfə doktorluğu, 1967-ci ildə elmlər doktorluğu dissertasiyasını müdafiə etmiş, 1972-ci ildə AEA-nın həqiqi üzvü seçilmişdir.

Akademik Hacıbəy Sultanov 2008-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

Əmək fəaliyyəti
---------------

1953-cü ildən Azərbaycan SSR EA Fizika-Riyaziyyat İnstitutunda astrono­miya ekspedisiyasının rəisi (1953-1954), astrofizika şöbəsinin müdiri (1954- 1956), Azərbaycan SSR EAAstrofizika sektorunun rəhbəri (1956-1959), Şama­xı Astrofizika Rəsədxanasının direktoru (1959-1981), Azərbaycan SSR EA vit­se-prezidenti (1976-1981) vəzifələrində çalışmışdır. Beynəlxalq Astronomiya İttifaqının (BAİ), Avropa Astronomiya Cəmiyyətinin üzvü olmuşdur.

Elmi fəaliyyəti
---------------

H.Sultanovun elmi fəaliyyəti astrofizika sahəsində müşahidələrin təşkili və təhlili ilə əlaqədardır. Mars və Yupiter planetlərinin orbitləri arasında yerləşən asteroidlərin mənşəyi ilə bağlı riyazi nəzəriyyənin müəlliflərindəndir. Aste- roidlər həlqəsinin Mars və Yupiterin arasında hərəkət edən bir neçə nisbətən böyük ilkin cisimlərin ardıcıl parçalanması nəticəsində əmələ gəldiyini əsaslan­dırmışdır.

Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasının təşkili, yaşayış və inzibati binaların, qur­ğuların tikintisinin başlanması, teleskop və başqa astronomik cihazların sifa­rişi, istifadəyə verilməsinə, eləcə də kadrların hazırlanmasına mühüm töhfə vermişdir. Teleskopların (xüsusən 2-metrlik reflektorun) alınıb quraşdırılması, elmi və yaşayış binalarının tikilib istifadəyə verilməsi, hazırlanmış elmi-texniki kadrların artıq rəsədxanada müstəqil fəaliyyətə başlamaları məhz onun rəh­bərliyi altında yerinə yetirilmişdir.

Mükafat və təltifləri
---------------------

Hacıbəy Sultanovr respublikanın Əməkdar elm və texnika xadimi fəxri adına layiq görül­müşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  "Sultanov Hacıbəy Fərəculla oğlu" (Azərbaycan). science.gov.az. 17-09-2021 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "SULTANOV HACIBƏY FƏRƏCULLA OĞLU" (az.). nkpi.az. 2016-09-29. İstifadə tarixi: 2017-03-01.

Həmçinin bax
------------

* Nadir İbrahimov
**Deyləm** (*ərəb.* ديلام‎, *fars.* دیلمان‎) — Xəzər dənizinin qərbindəki dağlıq bölgənin tarixi adı. Şərqindəki Təbəristan (bugünkü Mazandaran) qərbindəki Gilanda geniş anlamla tarixi Deyləm bölgəsini əhatə edir.

Tarixi
------

Deyləm (Gilan) hakimi Mərzban ibn Məhəmməd axırıncı Saci hökmdarı Deysəmə (Sacilər dövlətində hakimiyyəti ələ keçirən qulam) 941-ci ildə qalib gəlib ölkənin paytaxtı Ərdəbili ələ keçirdi. Mərzban ibn Məhəmməd Salarilər (941-981) sülaləsindən olduğu üçün bu dövlət Azərbaycan tarixində Salarilər dövləti kimi tanınır. Mərzban ibn Məhəmməd çətin mübarizə şəraitində Sacilər dövlətinin hakimiyyəti altında olan Azərbaycan torpaqlarına sahib olaraq öz səltənətini möhkəmləndirməyə çalışırdı. Onun məqsədi Azərbaycanın qədim sərhədlərinin bütövlüyünə nail olmaq idi. Salarilər dövlətinin paytaxtı Ərdəbil şəhəri idi. Salarilər, çox keçmədən, Azərbaycanın şimal-qərb torpaqlarını və Şirvanşahlar dövlətini də özlərindən asılı hala saldılar, Dərbəndi ələ keçirdilər. Salarilərin qoşunu maaşla saxlanlan süvari və piyada dəstələrindən ibarət idi.

Beləliklə, Salarilər dövləti şimalda Dərbənd keçidindən başlayaraq, cənubda Dəclə və Fərat çaylarının yuxarılarına qədər, şərqdə Gilan da daxil olmaqla Xəzər]sahillərindən, qərbdə Ermənistan və Şərqi Gürcüstan da daxil olmaqla geniş əraziləri əhatə edən bir dövlətə çevrildi. Bununla, sacilərdən sonra Salarilər sülaləsinin hakimiyyəti illərində yenidən bütün Azərbaycan torpaqları vahid dövlət daxilində birləşdi. Bu da təbii olaraq, bütün ölkə miqyasında iqtisadi əlaqələrin inkişafına, sənətkarlıq və ticarətin tərəqqisinə, xarici ticarət əlaqələrinin genişlənməsinə müsbət təsir göstərdi.

Salarilərin hakimiyyəti illərində Xəzər dənizində Azərbaycanın ticarət gəmiləri üzməyə başladı. Bütün Yaxın və Orta Şərqdə iqtisadi və hərbi-siyasi rolu daha da artdı, müxtəlif etnik qrupların Azərbaycan xalqı ilə qaynayıb-qarışması prosesi sürətləndi. Bununla belə, Mərzban ibn Məhəmmədin ölümündən sonra onun oğulları ilə qardaşı Vəhsudan arasında hakimiyyət üstündə gedən daxili çəkişmələr mərkəzi hakimiyyətin zəifləməsinə səbəb oldu. Xəzərsahili Azərbaycan vilayətlərinin tez-tez rusların basqınlarına məruz qalması, 944-cü ildə Bərdənin qarət olunması və şəhər əhalisinə dəhşətli divan tutulması Salarilər dövlətinin süqutunu daha da sürətləndirdi.
**Adiabatik proses** (yun. adiabatos — bağlı) — havanın vəziyyətinin (həcmi, təzyiqi, sıxlığı və temperaturunun) kənardan istilik gəlmədən dəyişilməsi.

İzotermik prosesdə adiabat proses

İzahı
-----

**Adiabat proses** — elə termodinamik prosesə deyilir ki, burada sistem nə istilik miqdarı alır, nə də istilik miqdarı verir.
Hava yuxarı qalxdıqda onun kütləsi genişlənir və nəticədə kənara getmədən onun temperaturu hər 100m-də 1o düşür. Hava aşağı endikdə isə onun kütləsi sıxlaşır və kənardan ona istilik daxil olmadan temperaturu yenə hər 100 m-də 1o-yə qədər qalxır.

Növləri
-------

Atmosferdə 2 cür adiabat proses vardır:

* Şaquli adiabat prosesi
* Üfiqi adiabat prosesi

İstinadlar
----------

1. ↑  A. Sommerfeld: Vorlesungen über Theoretische Physik, Bd. V: Thermodynamik und Statistik. Nachdruck Harri Deutsch, Thun 1988, S. 31

Xarici keçidlər
---------------

* Lern-Modul zu adiabatischen Prozessen in der Atmosphäre

| ⛭Termodinamik proseslər |
| --- |
| Termodinamik proses | İzotermik proses  • İzobar proses  • İzoxor proses  • Adiabat proses  • Politrop proses  • İzoentropiya prosesi  • İzoentalpiya prosesi |
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Arif Məmmədov.

**Arif Məhəmməd oğlu Məmmədov** (25 fevral 1961, Qızılhacılı, Qasım İsmayılov rayonu) — AMEA-nın müxbir üzvü (2017).

Həyatı
------

25 fevral 1961-ci ildə Goranboy rayonunun Qızılhacılı qəsəbəsində anadan olmuşdur.

1989–1994-cü illədə Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası;

1995–2004-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti;

2004–2014 Azərbaycan Müəllimlər İnstitutu Sumqayıt filial.

AMEA Rəyasət Heyətinin Fəxri fərmanı; Ali Hərbi Dənizçilik Akademiyasının Fəxri fərmanı; Bərdə rayon İcra Hakimiyyətinin Fəxri fərmanı; Salyan rayon İcra Hakimiyyətinin Fəxri fərmanları ilə təltif olunmuşdur.

Hazırda AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunda şöbə müdiri vəzifəsində çalışır.

Fəaliyyəti
----------

Bərdədə aparılmış arxeoloji qazıntıların nəticələri orada 3000 illik şəhər mədəniyyətinin olduğunu sübuta yetirmişdir.

Gəncədə aparılan arxeoloji qazıntılar nəticəsində Antik və İlk orta əsr şəhər yeri müəyyənləşdirilmişdir

Salyanda aparılmış arxeoloji qazıntılar nəticəsində Muğan – Babazanlı abidəsinin 2800 illiyi müəyyənləşdirilmişdir

**Gəncəbasar IV–XIII əsrlərdə (tarixi-arxeoloji tədqiqat)** namizədlik dissertasiyasının müdafiə etmişdir.

**Qoşqarçay və İncəçay hövzəsinin tarixi-arxeoloji tədqiqi (III – XVII əsrlər)** doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

6 müəlliflik şəhadətnamələrinin və patentinə sahibdir. İndiyədək 15-i xaricdə olmaqla, 115 əsəri çapdan çıxmışdır.

### Elmi əsərləri

* Qoşqarçay və İncəçay hövzəsinin tarixi-arxeoloji tədqiqi (III – XVII əsrlər)

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* science.gov.az
**Tarkviniya**(it. Tarquinia, *lat.* Tarquinii, *yun.* Ταρκυνία) — İtaliyada kommuna.

Tarixi
------

E.ə. IV əsrdə latın koloniyaları olan Sutri və Nepi Tarkviniyaya gedən belə deyilən "Etruriya darvazaları"nı qoruyurdu. Tarkviniya Çerveteridən şimalda 40 km. məsafədə yerləşən böyük sahil şəhəridir. Vaxtılə Etruriyanın ən məşhur şəhəri hesab olunurdu. Şəhərin adı Tirrenin qardaşı və ya oğlu hesab olunan, İtaliyaya gələr-gəlməz hakimiyyəti ələ alıb 12 etrusk şəhərinin əsasını qoyan Tarkonun adı ilə bağlıdır.

Villanova mədəniyyətinə aid qəbirlərin böyük əksəriyyəti məhz buradakı Kolledella – Çivita təpəsi yaxınlığında aşkar edilib, daha sonra burada etrusk şəhərinin əsası qoyulub. Dənizdən 8 km. aralıda yerləşən şəhər ətrafında IV əsrdə möhkəm qala divarları tikilir. Şəhər divarlarını və darvazalarını çıxmaq şərtilə burada diqqəti cəlb edən əsas tikili Ara-Regina kilsəsinin böyük meydanıdır. Bir zamanlar kilsəni bəzəyən qanadlı atları indi Tarkviniyanın Arxeologiya Muzeyində görmək olar.

Etrusk şəhərindən qərbdə əsas nekropolların yerləşdiyi Monterossi təpəsi var. Burada bir zamanlar qayalarda çapılmış və içərisindəki şəkilləri ilə məşhur olan kurqanlar var idi. Onu qeyd etmək lazımdır ki, bütün etrusk nekropolları arasında Monterossi ən çox tədqiq edilən nekropoldur.

* 

Qəbir abidələrinin içərisində etruskların gündəlik həyatından bəhs edən şəkillər çəkilmişdir. Bu qəbirlərdə çox gözəl barilyeflərlə bəzədilmiş möhtəşəm sarkofaqlar aşkar edilmişdir.

Tarkviniya ərazisində aparılan qazıntılar zamanı bürünc dövrünə aid iki çox da böyük olmayan yaşayış yeri və etrusk dövrünə aid müdafiə məntəqələri aşkar edilmidir.

Coğrafiyası
-----------

Əhalisi
-------

Xarici keçidlər
---------------
lməsində tətbiq olunan texnoloji əməliyyat növüdür. Bu əməliyyatı yerinə yetirmək üçün tətbiq olunan alətə burğu deyilir. Burğu çevrəvi deşiklərin tam materialda açılması üçün tətbiq olunur. 

Burğulama prosesində kəsmə iki hərəkətin cəmi nəticəsində yaranır:

* fırlanma - burğu və hissə, hər ikisi fırlanır,
* uzununa hərəkət - oxboyu veriş.

Burğulama həm də artıq açılmış deşiklərin böyüdülməsi üçün də tətbiq olunur.

Konstruksiyasına görə aşağıdakı növləri vardır:

* spiralvari,
* lələkli,
* dərinlik burğuları,
* mərkəzləyici,
* burğulama başlıqları,
* üzükformalı.

Ən geniş yayılmış növü spiralvari burğudur. O müxtəlif həndəsi formalı deşiklərin hazırlanması üçün tətbiq olunur. Adətən tezkəsən alət poladından və ya da bərk xəlitədən hazırlanır. Burğuların ölçüləri normativləşdirilib. Onlar tətbiq sahələrindən asılı olaraq müxtəlif dəqiqliyə malik olurlar.

Spiralvari burğuların tilləri konus formasında olur. Təpə bucağı tezkəsən alət poladından olduqda 118°, bərk xəlitədən isə 135°-dir. Bu həndəsə metalların deşilməsi üçün nəzərdə tutulsa da onlarla başqa materialları da deşmək olur. Tillərin mailliyi isə təxminən 30° həddində hazırlanır. Bu emal zamanı yonqarın asan kəsilməsini və nəql edilməsini asanlaşdırır.
**Süleyman Dəmirəl Universiteti** (*türk.* Süleyman Demirel Üniversitesi) ya da qısaca **SDÜ** — Türkiyənin müxtəlif şəhərlərində 22 yeni universitetin quruluşunu təşkil edən 3837 saylı qanunun 11 İyul 1992-ci ildə qüvvəyə minməsi ilə birlikdə Isparta şəhərində Süleyman Demirel Universiteti qurulmuşdur. Bu yeni universitetə İsparta şəhərində doğulmuş, Türkiyənin 9-cu prezidenti olmuş Süleyman Dəmirəlin adı verilmişdir.

Tarix
-----

Süleyman Dəmirəl Universitetinin və Türkiyənin ən inkişaf etmiş fakültələrindən olan Mühəndislik və Memarlıq Fakültəsi 1418 saylı qanuna uyğun olaraq 21 Fevral 1976 tarixində "İsparta Dövlət Mühəndislik və Memarlıq Akademiyası"adı altında qurulmuşdur. Akademiya bir müddət sonra 2547 saylı Qanuna əlavə olaraq çıxarılan 41 saylı Qanun əsasən 1982-ci ildə Antalyanın Akdeniz Universitetinin tərkibinə alınaraq "Isparta Mühəndislik Fakültəsi" adını almışdır. 11.7.1992 tarixində 3837 saylı Qanuna əsasən **Süleyman Demirel Universitetinin** qurulması ilə Mühəndislik-Memarlıq Fakültəsi adı altında **SDÜ'**nin tərkibinə girmişdir.

Fakültələr və kafedralar
------------------------

Süleyman Dəmirəl Universitetində 18 fakültə, 6 araşdırma intistututu, 35 kafedra mövcuddur.

Həmçinin bax
------------

* Türkiyə universitetlərinin siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2013-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-05-08.
3. ↑  Directory of Open Access Journals. 2003.

Xarici keçidlər
---------------

* Süleyman Demirel Universiteti
* SDÜ TEKNOKENT Arxivləşdirilib 2014-01-08 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Universitet ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Yarasa (dəqiqləşdirmə).

**"Yarasa"** — Azərbaycanın Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin (XKX) xüsusi təyinatlı dəstəsi.

Yaradılması
-----------

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev 14.12.2015-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Azərbaycanda xüsusi xidmət orqanlarının fəaliyyətinin səmərəliliyini artırmaq məqsədilə Xarici Kəşfiyyat Xidməti yaradılmışdır.

Xarici Kəşfiyyat Xidmətinə tabe olan ən gizli xüsusi bölmə "Yarasa" Xüsusi Təyinatlı Dəstəsidir.

Tarixi
------

"Yarasa" XTD 2020-ci ildə Azadlıq meydanında baş tutan Zəfər Paradında
"Yarasa" Xüsusi Təyinatlı Dəstəsi Azərbaycan Ordusunun elit və ən gizli xüsusi bölməsi hesab olunur. Komandirlərin adları belə gizli saxlanılır.

"Yarasa" Xüsusi Təyinatlı Dəstəsinin hərbi qulluqçuları 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Qubadlı şəhərinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşmışdır.

Bölmənin əsas fəaliyyəti Ermənistan Ordusunun arxa cəbhəsində olmuşdur.

10.12.2020-ci ildə baş tutan Zəfər Paradı zamanı "Yarasa" Xüsusi Təyinatlı Dəstəsinin mövcudluğu barədə birinci dəfə ictimaiyyətə məlumat verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  *Xəbərlər şöbəsi.* "Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin "YARASA" xüsusi təyinatlı bölməsi birinci dəfə nümayiş etdirildi". www.report.az ("Report" İnformasiya Agentliyinin rəsmi saytı) (az.). 10.12.2020. 2021-04-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10.12.2020.
**Fernanda Qaray** ( tam adı **Fernanda Garay Rodrigues** ) (d. 10 may 1986 - Porto Aleqro, Braziliya) — Braziliyalı voleybolçu.

Karyerası
---------

Uşaqlıqdan bu idmanla məşğul olan Fernandanın arzusu elə voleybolçu olmaq imiş. 2002-ci ildən peşəkar karyerasına başlayan Qaray 2010-cu ilə Braziliyanın müxtəlif klublarında forma geyib. Meydandakı çeviklik və qüvvətli hücumları onun Yaponiya klubu "NEC Red Rockets"in marağına səbəb olub. 2010-cu il onun üçün ölkə xaricində oynamaqla yanaşı daha bir ilklə yadda qalıb. Mariana Şteynbrexerin (Mari) əvəzinə milliyə çağırılan Fernanda debütünü Yaponiyada keçirilən Dünya Çempionatında edir. Həmin çempionatda finalda Rusiya millisinə uduzaraq gümüş medal qazanırlar. Fernanda Qarayın həmçinin hərbi rütbəsi də var. O, çavuşdur. 2011-ci ildə Rioda keçirilən Hərbi Dünya Oyunlarında qızıl medal qazanıb. 2011-ci ildə Volley Futuro komandası tərəfindən bir illik icarəyə götürülür. Bu komanda ilə o, liqada 3-cü yeri tutur. 2012-ci ildə London Yay Olimpiya Oyunlarında Braziliya millisilə qızıl medal qazanır. 2012/13 mövsümündə yerli Sollis Nestle Osasko komandası ilə Dohada keçirilən Klublararası Dünya Çempionatının qalibi, Braziliya Superliqasının isə gümüş medalçısı adını qazanır. 2013/14 mövsümünü Fənərbağça klubunda CEV Kubokunun qalibi olur. Türkiyə Liqasında 2-ci yerlə kifayətlənsələr də, mövsüm ərzində Vakıfbankın 72 oyunluq naməğlubluq seriyasına son qoyurlar. 2013 və 2014-cü illərdə Milli komanda ilə Dünya Qran Prisinin qalibi olub. Həmçinin Pan Amerikan Oyunları və Cənubi Amerika Oyunlarında Braziliya Milli Komandası ilə dəfələrlə çempionluq yaşayıb. Hal-hazırda Rusiyanın Dinamo Krasnodar komandasında çıxış edir.

Xüsusiyyətləri
--------------

* Boy: *179 sm*
* Çəki: *74 kq*
* Mövqe: *Hücumçu*
* Blok yüksəkliyi: *288 sm*
* Hücum yüksəkliyi: *308 sm*
* Nömrə: *16*

Oynadığı klublar
----------------

| Tarix | Ölkə | Klub |
| --- | --- | --- |
| 2002-2004 | Braziliya | São Caetano |
| 2004-2005 | Braziliya | MRV/Minas |
| 2005-2008 | Braziliya | Fiat/Minas |
| 2008-2010 | Braziliya | Pinheiros/Mackenzie |
| 2010-2011 | Yaponiya | NEC Red Rockets |
| 2011-2012 | Braziliya | Vôlei Futuro |
| 2012-2013 | Braziliya | Sollys Nestle |
| 2013-2014 | Türkiyə | Fenerbahçe |
| 2014-2015 | Rusiya | Dinamo Krasnodar |

Şəxsi nailiyyətləri
-------------------

* "Ən dəyərli oyunçu (MVP)", 2011, Hərbi Dünya Oyunları
* "Ən yaxşı hücumçu", 2011, Hərbi Dünya Oyunları
* "Ən yaxşı top qəbulu", 2011, Dünya Qran Prisi
* "Ən yaxşı top qəbulu", 2012, London Olimpiya Oyunları
* "Ən yaxşı top qəbulu", 2012, Cənubi Amerika Klub Çempionatı
* "Ən yaxşı top qəbulu", 2011, Cənubi Amerika Çempionatı
* "Ən dəyərli oyunçu (MVP)", 2012, Yay Olimpiya Oyunları üçün Cənubi Amerika təsnifat mərhələsi
* "Ən yaxşı top qəbulu", 2012, Yay Olimpiya Oyunları üçün Cənubi Amerika təsnifat mərhələsi
* "Ən yaxşı hücumçu", 2012/13, Braziliya Superliqası
* "Ən dəyərli oyunçu (MVP)", 2013, Montreux Volley Masters
* "Ən yaxşı 4-cü zona oyunçusu", 2013, Cənubi Amerika Çempionatı

İstinadlar
----------


Vikianbarda Fernanda Qaray ilə əlaqəli mediafayllar var.
*Azobisisobutyronitril* (azobisizoyağ turşusunun dinitrili, AIBN, ДАК) – azo birləşmələri və nitrillər sinfinə aid üzvi maddədir. Radikal polimerləşmənin və digər radikal reaksiyaların tinisiatoru kimi istifadə olunur.

Fiziki xassələri
----------------

Molekul kütləsi 164.21 q/mol 

Görünüşü ağ kristallar

Xassələri
---------

Azobisisobutyronitril ağ toz olub, metanolda, etanolda həll olur, suda həll olmur. 
0°C-də metanolda həllolma 1,8 q/100 ml, 20°C-də - 5 q/100 ml, 40°C-də - 16 q/100 ml-dir. 0°C-də etanolda həllolma 0,6 q / 100 ml, 20°C-də - 2 q/100 ml, 40° C-də - 7 q/100 ml-dir.
Aseton, benzol, toluol, DMSO və DMFA üçün 20°C-də həllolma 100 q həllediciyə müvafiq olaraq 28, 10, 4.6, 7.2 və 19.8 q bərabərdir.
Qızdırıldıqda, aşagıdakı sxemə uyğun olaraq sərbəst radikallara parçalanır:

Alınması
--------

Azobisizobutronitril aseton, natrium siyanid və hidrazin sulfatdan 2,2'-siyanohidrazo-bis-propan vasitəsilə alınır [1].

Tətbiqi
-------

* Radikal polimerləşmənin inisiatoru [2]
* Barton reaksiyasında birgə inisiator [3]
* Will-Ziegler reaksiyasında inisiator [3]
* Daud reaksiyasında birgə inisiator [3]
* Weena-Stork reaksiyasında birgə inisiator [3]

Toksikologiya və təhlükəsizlik
------------------------------

Azobisisobutyronitril yüksək dərəcədə zəhərlidir. Benzoil peroksiddən daha az partlayıcıdır.

Qeyd
----

[1] Синтезы органических препаратов. Сборник 4. Москва, Иностранная Литература, 1953, стр. 245
[2] А М Торопцева и др. Лабораторный практикум по химии и технологии высокомолеулярных соединений Л.-Химия. 1972.
[3] Дж. Дж. Ли Именные реакции. Пер. с англ. М. Бином 2006

Mənbə
-----

* AIBN initiator and other azo initiators. (n.d.). Retrieved from
* 2,2′-Azobis(2-methylpropionitrile) 441090. (n.d.). Retrieved from
* Overberger, C. G. O'Shaughnessy, M. T. & Shalit, H. (1949). The Preparation of Some Aliphatic Azo Nitriles and their Decomposition in Solution. Journal of the American Chemical Society, 71(8), 2661-2666. doi:10.1021/ja01176a018

1. ↑  PubChem (ing.).
**"Gizli həvəs"** (*fr.* Adore) — Avstraliya və Fransa dram janrında film. Rejissor Enn Fontendir. Film, britaniyalı yazıçı Doris Lessinqin "Nənələr" adlı novellasının ekranizasiyasıdır.

Məzmun
------

Yeni Cənubi Uels, Roz, onun əri Harold və oğlu Tom dəniz sahilində yaşayırlar. Dul olan Lil, oğlu İen ilə yaxınlıqda yaşayır. Roz və Lili ən yaxın dostlardır, buna görə də Tom ilə İen yaxın dostluq edirlər. Harold arvadından gizli olaraq ona Sidneydə təklif olunan işdə işləməyə razılıq verir. Amma sonra o ona bu iş barədə danışır və onun razılığını gözləyir, amma Roz tərəddüd içərisindədir. İen və Roz cinsi əlaqəyə başlayırlar. Tom bu əlaqələr haqda öyrənir və intiqam məqsədi ilə Lili cinsi əlaqəyə sövq edir. İndi Rozun Sidneyə köçməməyə daha bir səbəbi var, bir az sonra isə Roz və Harold boşanma gərarını verirlər.

Tom öz yaşında bir qadınla evlənir. Tomun Lili ilə əlaqəsi burada sona yetir. Roz da İenin təəssüfünə baxmayaraq, rəfiqəsilə həmrəylik üçün onun oğlu ilə cinsi əlaqələrini bitirməyə qərar verir. İen də dostu Tom kimi öz yaşında bir qızla əlaqə yaratmağa çalışır, ancaq onunla xoşbəxt ola bilmir. O, onunla ayrılmağı planlaşdırır, lakin onun hamilə olduğunu öyrənir. Sonradan o öyrənir ki, Tom və Lili öz cinsi əlaqələrini yenidən bərpa ediblər. O elə əsəbləşir ki, hər iki qadına onların bir-birinin oğlu ilə cinsi əlaqələri haqqında danışır. Qadınlar şok içərisindədirlər, onlar ərləri ilə boşanırlar və oğulları ilə qalırlar.

Film ümumilikdə cəmiyyət tərəfindən qınaq qorxusu ilə yaşayan qadınlar haqqında danışır. Qadınlar öz əlaqələrini gizli saxlayırlar, sonralar isə bu barədə cəmiyyət xəbər tutur. Bu xəbər nəinki qadınların həyatını korlaya bilər, bu həmçinin onların oğullarını çətin dilemma qarşısında qoyur: ya onlar artıq cəmiyyət tərəfindən qəbul olunan həyat tərzi ilə yaşamalıdırlar, ya da özlərinin istədiyi, arzusunda olduqları həyatı davam etməlidirlər.

Rollarda
--------

* Naomi Uotts — Lil
* Robin Rayt — Roz
* Ben Mendelson — Harold
* Xavyer Semuel — Ian
* Ceyms Freşevil — Tom
* Cessika Tovi — Mari
* Sofi Lou — Hanna
* Qari Svit — Saul

Mövqe
-----

"Rotten Tomatoes"un məlumatına əsasən, film tənqidçilərinin 83%-i filmə müsbət rəy vermişdilər.

Xarici keçidlər
---------------

* *Gizli həvəs* — Internet Movie Database saytında.

* Two Mothers -Naomi Watts as Lil-
* Two Mothers -Robin Wright as Roz- Arxivləşdirilib 2013-07-12 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Freebase Data Dumps. Google.
2. ↑  IMDb (ing.). 1990.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2013-12-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-03.
4. ↑  "In bed with Naomi Watts: First stills from controversial film Two Mothers shows actress in sex scene with best friend's son". dailymail.co.uk. 2012-12-10. 2021-11-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-02-14.
5. ↑  "Adore – Rotten Tomatoes". Rotten Tomatoes. April 13, 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: September 1, 2013.
**Nəzir Əhmədov** və ya **Nəzir Eltəkin** (*azərb.* *Nəzir Laçın oğlu Əhmədov*‎; 27 dekabr 1925, Kəhrizoba, Nuxa rayonu – 5 mart 2005, Bakı) — şair, publisist, 1996-cı ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü. Ali Sovetinin deputatı (1967–1971), Şəki şəhər İcra hakimiyyətinin başçısı (1993–1998), Azərbaycan Respublikası iqtisadiyyat nazirinin müavini (1998 – 2001).

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

Nəzir Əhmədov 1925-ci il dekabrın 27-də Azərbaycanın Şəki rayonunun Dağ Qaraqoyunlu kəndində Kəhriz obasında anadan olub. Kənd yeddiillik məktəbi bitirdikdən sonra Şəki pedaqoji məktəbinə qəbul olunmasına baxmayaraq 1942-ci ildə məktəbin 2-ci kursunda oxuyarkən könüllü olaraq hərbi xidmətə getmişdir. 1944–1946-cı illərdə Xarkov şəhərində hərbi kəşfiyyat məktəbində, eyni zamanda axşam orta məktəbində təhsil almış, 1946–1950-ci illərdə Sovet sərəhəd qoşunları hissəsində qulluq etmişdir. 1950–1955-ci illərdə Leninqrad Dövlət Universitetinin siyasi iqtisad fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirən publisist 1955–1957-ci illərdə Leninqrad Vilayət Partiya komitəsində təlimatçı, bölmə müdiri, 1954–1974-cü illərdə Zaqatala rayon komitəsinin birinci katibi, 1967–1971-ci illərdə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin təbiəti mühafizə daimi komissiyasının sədri, 1974–1975-ci illərdə Abşeron rayon komitəsinin birinci katibi, 1975–1993-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Plan Komitəsinin elmi-tədqiqat institutunda baş elmi işçi və şöbə müdiri, 1993–1998-ci illərdə Şəki şəhər İcra hakimiyyətinin başçısı, 1998–2002-ci illərdə isə Azərbaycan iqtisadiyyat nazirinin müavini vəzifələrini icra etmişdir. 1991–1993-cü illərdə Şəki, Balakən və digər bölgələrdə milli azadlıq hərəkatında fəal iştirak etmişdir. 1965–1970-ci illərdə Çexoslovakiya, Kuba, Amerika, Macarıstan və Rumıniya ölkələrinə rəsmi nümayəndə heyəti tərkibində xarici səfərlərdə olan şair, eyni zamanda 1966–1974-cü illərdə Azərbaycan KP MK-nın üzvü seçilmiş, 1967–1971-ci illərdə Azərbaycan Ali Sovetinin deputatı olmuşdur.

Kitabları
---------

* "*Desələr xatırlayın*" (1955);
* "*İzim qala*" (1995);
* "*Sarı Laçın*" (1996);
* "*Ömür körpüsü*" (1998);
* "*İsmipünhan sorağında*" (poema) (1998);
* "*Qaçaq Abbas*" (poema) (2001);
* "*Ömrün son baharı*" (şeirlər və poemalar) (2006)

Mükafatları
-----------

1966-cı ildə "*Qırmızı Əmək Bayrağı*" ordeni, 1968-ci ildə "*Lenin ordeni*", 1969-cu ildə "*Şərəf nişanı*" ordeni, 1967–1970-ci illərdə SSRİ XTNS-nin 2 qızıl medalına və birinci dərəcəli diplomlarına, əlavə 15 medalla da təltif olunmuşdu.

Mənbə
-----

* Teymur Əhmədov. Azərbaycan yazıçıları (XX–XXI yüzillikdə) ensiklopedik məlumat kitabı. Bakı: "Nurlar", 2011.
**Banan respublikası** beynəlxalq siyasətdə siyasi baxımdan qeyri-sabit, iqtisadi baxımdan bir və ya bir neçə əkinçilik məhsulunun istehsalından və ixracatından asılı və ümumiyyətlə, korrupsiya, sui-istifadə ilə iç-içə kiçik bir seçmələr qrupu tərəfindən idarə olunan ölkələri təsvir etmək üçün alçaldıcı mənada istifadə edilən siyasi termindir. Tipik olaraq, bir banan respublikası, son dərəcə təbəqələşmiş sosial siniflər cəmiyyətinə, ümumiyyətlə böyük bir yoxsul işçi sinfinə və bu cəmiyyətin işgüzar, siyasi və hərbi elitlərindən ibarət olan hakim sinif plutokratiyasına sahibdir. Hakim sinif iqtisadiyyatın ilkin sektorunu əməyin istismarı yolu ilə idarə edir, beləliklə, banan respublikası termini, irimiqyaslı əkinçilik fəaliyyətinin, xüsusən banan becərilməsinin istismarını dəstəkləyən xidmətçi bir oliqarxiya üçün təhrifedici bir tərifdir.

Banan respublikası: Amerikalı yazıçı: O. Henri (Vilyam Sidni Porter, 1862–1910).
Banan respublikası siyasi elm termini kimi ilk dəfə Amerika yazıçısı O. Henri tərəfindən "Cabbages and Kings 1904" (kələmlər və şahlar) kitabında istifadə olunmuşdur. Honduras, ilk banan respublikası dövlətidir. XX əsrin əvvəllərində "United Fruit Company"nin ölkə içində olduqca təsiri var idi. Hətta yüksək vergilər istəyən bir başçını aşırdaraq yerinə yeni birini seçdilər.

1871-ci ildə amerikalı dəmiryolu şirkəti sahibi Henry Meyqsin Kosta Rika hökumətiylə imzaladığı dəmiryolu inşa müqaviləsi çərçivəsində, haqqında danışılan inşaata başlanmış, digər tərəfdən tikinti şirkəti işləyən işçilərə aşağı xərcli bir yemək axtarışında olduğu üçün inşa etməkdə olduğu dəmiryolu xətti boyunca banan yetişdirməyə başlamışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Richard Alan White.* The Morass. United States Intervention in Central America. New York: Harper & Row. 1984. ISBN 978-0-06091145-4. İstifadə tarixi: 2016-05-14.
2. ↑  "Big-business greed killing the banana" (ingilis). web.archive.org. 24 may 2008. 2013-01-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-13.
3. 1 2  Alison Acker, Honduras, The Making of a Banana Republic. Between the Lines, 1988.

Xarici keçidlər
---------------

* From Arbenz to Zelaya: Chiquita in Latin America – Video raporu *Democracy Now!* tərəfindən

Həmçinin bax
------------

* Molosiya
**Filogenetika** və ya **filogenetik sistemləşdirmə** — müasir və nəsli kəsilmiş canlılar arasında, təkamül üzrə mövcud olan qarşılıqlı əlaqələri müəyyənləşdirən və identikləşdirən bioloji sistemləşdirmə sahəsidir. Təkamül nəzəriyyəsi iddia edir ki, individlər və ya növlər arasında olan oxşarlıq, əksər hallarda onların eyni mənşəli olmalarına və ya əcdadlarının eyni olmasına işarədir. Buna görə də, filogenetika ilə müəyyən edilən qarşılıqlı əlaqələr, adətən bioloji növün filogenezini və təkamül tarixini təsvir edir. Filogenetik taksomaniya filogenetikadan yaransa da, onun məntiqi davamı deyil. Filogenetik taksomaniya orqanizmlərin təkamül münasibətlərinin səviyyəsi üzrə təsniləşdirilməsi ilə məşğul olur.

Filogenetik ağac
----------------

Filogenetik ağacFilogenetik ağac
Sistem taksonlar arasındakı qarşılıqlı əlaqəni təsvir edir və canlı orqanizmlərin təkamül tarixini başa düşməyə imkan verir. Alimlər tarixi göstəricilər əsasında həyatın tarixi barədə hipotez, fərziyyə və modellər hazırlayır.Filogenetikada təkamül üzrə növlər arasındakı qarşılıqlı əlaqə filogenetik ağac adlanan qrafiklə vizual şəkildə təsvir olunur.

Filogenetik ağac nümunəsi

* Qovşaq: taksomonik vahidi göstərir. Bu həm mövcud olan qrup, həm də onun əcdadı ola bilər.
* Budaq: taksonlar arasında qarşılıqlı əlaqəni müəyyən edir
* Topologiya: ağacın budaqlanması qaydası:
* Budağın uzunluğu: taksonlar arasında baş vermiş dəyişiklikləri sayını göstərir
* Kök: baxılan orqanizmlərin hamısının əcdadı
* Miqyas: orqanizmlər və ya genlərin ardıcıllığı arasındakı fərqlər
* Klada: iki və ya daha artıq takson və ya DNT-si özünün əcdadını və ondan törəyən bütün nəsilləri özündə ehtiva edən qrup.
* Operativ taksonomik vahid (ОТЕ, OTU): aparılan tədqiqatın mefəssəlliyi, məs. fərd, növ, cins və ya bakteriya xətti.
**Çukikamata** (*isp.* Chuquicamata) — ərazisinə görə dünyanın ən böyük açıq mədəni. Mədən ilə eyni adı daşıyan və 1915-ci ildən istismar olunan yataqdan mis filizi hasil edilir. Mədən Çilinin şimalında 2840 m yüksəklikdə mərkəzi And dağlarında, Antofaqasta şəhərindən 240 km şimal-şərqdə yerləşir. Dünyanın ən böyük mis istehsalçısı olan Çili Milli Mis Korporasiyasının tərkibinə daxildir.

Uzun illər ərzində mədən gündəlik çıxarılan və daşınan süxur kütləsinin — mis filizi və daş örtüyünün həcminə görə dünyanın ən böyük mədəni statusunu daşımışdır. Ancaq bu yaxınlarda süxur çıxarılması və daşınması sahəsindəki birincilik mövqeyini Eskondida mədəninə təhvil verməli olmuşdur. Bununla belə Çukikamata öz ölçülərinə görə dünyanın ən böyük mədəni olaraq qalmaqdadır: onun uzunluğu 4,3 km. eni isə 3 km-dır. Dərinliyinə görə (850 metr) Çukikamata dünyada Bingem-Kanyon mədənindən sonra (1200 metr) ikinci yerdədir.

İstismar tarixi
---------------

Mədən 1960-cı illərin sonu 1970-ci illərin əvvəllərindən CODELCO şirkəti tərəfindən istismar olunur. Hazırda mədəndən ildə dəyəri 3 milyard ABŞ dolları olan 1 milyon tondan çox mis hasil edilir

Çukikamata 1925-ci ildə

İstinadlar
----------

1. ↑  "*Codelco 2004 Annual Report*". 2011-07-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-23.
2. ↑  "Самый большой медный рудник мира полностью переходит на ВИЭ". 2021-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-23.