recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Matveev adası** — Peçora dənizində, Barens dənizinin cənub-şərqində yerləşən kiçik ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Nenets Muxtar Dairəsi ərazisinə daxildir.

Elə də böyük olmayan ada qayalıqlardan ibarətdir. Sahilləri girintili-çıxıntılıdır. Maksimal hündürlüyü 11 metrdir. adanın şimalında iki fəaliyyətdə olmayan mayak vardır. Ərazisi demək olar ki, bütümlüklə tundra bitkiləri ilə örtülüdür. Ondan şimal-şərqdə Vayqaç, cənub-şərqdə isə Dolqiy və Qoles adaları yerləşir. Nenes Dövlət Təbiət Qoruğu ərazisinə daxildir.

XIV əsrdən Matveev adası pomorların Ağ dənizdən Vayqaç və Yeni Torpaq adaları istiqamətindəki keçidin üzərində yerləşirdi. XVI—XVII əsrlərdə isə Manqazeyaya gedən pomor koçları ada yaxınlığından keçirdi.

1594-ci ildə Villem Barensin donanması ada yaxınlığından keçmişdir.

1619-cu ildə xaricilərlə gömrüksüz ticarətdən qorxan Moskva hökuməti Manqazeyaya dəniz yolunu qadağan etmişdir.

30 iyun 1924-cü ildə Ümumrusiya Mərkəzi İcra Komitəsinin Rəyasət Heyəti Matveev adasının koloniyalaşdırılması üçün nəzərdə tutulan Şimal Buzlu okeanın ada iqtisadiyyatının idarə olunması haqqında Əsasnaməni təsdiq etdir. 1927-ci ildə Ümumrusiya Mərkəzi İcra Komitəsi, RSFSR Xalq Komissarları Şurası tərəfindən əvvəlki fərmanı ləğv etmək məqsədilə, adanın idarə olunması Arxangelsk əyalət icra komitəsinə həvalə edilmişdir. 1929-cu ildə adanın idarəsi bir başa Şimal dairəsi icra komitəsinin birbaşa səlahiyyətinə verilir. 10 fevral 1934-cü ildə isə Matveev adası Nenes Nilli Dairəsinbə daxil edilir.

17 avqust 1942-ci ildə, Şimali dəniz yolunun keçdiyi Matveev adası yaxınlığında, bir U-209 alman sualtı qayığı, Xabarov qəsəbəsindən Naryan-Mara istiqamətlənən beş silahsız gəmi karvanına hücum etmişdir. Rəsmi məlumata görə gəmilərdə ümumilikdə 328 nəfər sərnişin olmuşdur. Bunlardan 305-i ya suda donmuş və ya alman su altı gəmisinin açdığı mərmilərdən həlak olmuşdur. Cəmi 23 nəfər sağ qalmışdır.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Mayak
  |  | Qəbirlər
  |  | Tərk edilmiş tikililər
  |  | Sahil
  |  |  |

Mənbə
-----

* Matveev adası Arxivləşdirilib 2018-12-21 at the Wayback Machine
* Nenes Dövlət Təbiət Qoruğu

### Xəıritələr

* Wikimapia
* Matveev adası. İctimai kadastr xəritəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Историческая справка о создании и развитии Ямало-Ненецкой таможни". 2013-10-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-17.
2. ↑  "Постановление ВЦИК, СНК РСФСР от 28.03.1927 «Об утверждении Положения об управлении островами Северного Ледовитого океана»". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-17.
3. ↑  Barens dənizindəki faciə: tam versiya[*ölü keçid*]

| ⛭Rusiya Norveç Barens dənizi adaları |
| --- |
| Adalar | Bel  • Robertson  • Bolşoy Oleniy  • Bolşoy Oleniy  • Vayqaç  • Viktoriya  • Dolqiy • Yekaterininski  • Zelyonı  • Kildin  • Kusov Torpağı  • Lamon • Maqeyoya  • Matveev  • Mejduşarski  • Nortbruk  • Vitte  • Vrangel adası  • Nyukomb • Şimal adası  • Şalim  • Şelbax  • Cənub adası |
| Adalar qrupu | Aynov adaları  • Yokanqskie adaları  • Yeddi adalar  • Kiy adaları (Böyük Kiy • Kiçik Kiy) |
**Elektro-optika** — elektrik sahəsinin təsirilə materialın optik xüsusiyyətlərinin dəyişməsini öyrənən elm və texnika sahəsi. İşığın müxtəlif xüsusi materiallarla yayılması və qarşılıqlı təsiri ilə işləyən komponentləri, cihazları (məsələn, lazerlər, LED-lər, dalğaötürənlər və s.) və sistemləri əhatə edən elektrik mühəndisliyi, elektronika mühəndisliyi, materialşünaslıq və materiallar fizikasının bir hissəsidir. Bu mahiyyət etibarilə bu gün insanlar arasında fotonika kimi təsvir olunanla eynidir. Yalnız "elektro-optik effekt" ilə əlaqəli deyil. Beləliklə, materialların elektromaqnit (optik) və elektrik (elektron) vəziyyətləri arasındakı qarşılıqlı əlaqəyə aiddir.

Elektro-optik cihazlar
----------------------

Elektro-optik effekt dedikdə, optik aktiv materialın işıqla qarşılıqlı təsiri nəticəsində öz optik xüsusiyyətlərini dəyişməsi başa düşülür. Bu dəyişiklik, adətən, sadəcə mühitin sındırma əmsalında yox, həm də ikiqat şüasınmada da baş verir. Kerr elementində ikiqat şüasınmada baş verən dəyişiklik optik elektrik sahəsinin kvadratı ilə mütənasibdir və material, adətən, mayedir. Pokkels elementində isə ikiqat şüasınmadakı dəyişiklik elektrik sahəsindən xətti asılı olur və material, adətən, kristaldır. Kristal olmayan bərk elektro-optik materiallar aşağı istehsal xərcləri səbəbindən böyük maraq doğurur. Bu üzvi, polimer əsaslı materiallar eyni zamanda üzvi EO materialı, plastik EO materialı və ya polimer EO materialı kimi də məşhurdur. Onlar polimer qəfəsdə qeyri-xətti optik xromoforlardan ibarətdir. Qeyri-xətti optik xromoforlar Pokkels effekti yarada bilər.

Mənbə
-----

N.M. Qocayev. Ümumi fizika kursu. Optika, IV cild.

Friedman, Edward (2004). *Photonics Rules of Thumb: Optics, Electro-optics, Fiber Optics, and Lasers*. McGraw-Hill Professional.
**Qəhrəman Tağı oğlu Qaraqaşlı** (1 may 1899, Yelizavetpol - ?) — ilk sovet etnoqrafı, tarix elmləri namizədi (1964).

Həyatı
------

Qəhrəman Qaraqaşlı 1 may 1899-cu ildə Yelizavetpol (Gəncə) şəhərində anadan olmuşdur. 1918-ci ildə şəhər gimnaziyasını bitirdikdən sonra, müəllimlik etmiş, 1922-1926-cı illərdə "Yeni yol" qəzetinin məsul katibi işləmişdir.

1927-ci ildə gənc alim Qəhrəman Qaraqaşlı Qərbi Azərbaycanda ayrımların kimliyini araşdırırdı. Ona bir ekspedisiya vermişdilər. Sonra bu mövzuda məruzə etdi. Məruzənin başlıca nəticəsi açıqlandı. Bütün komponentlər və göstəricilər sübut edirdi ki, ayrımlar türkdürlər. Amma bu ekspedisiyaya pul qoyan, Azərbaycanı öyrənən cəmiyyətin idarə heyəti bu məruzədən qəti şəkildə narazı qaldı. Çünki, onlar Moskvanın xətti ilə davranmalıydılar. Ona görə də Qəhrəman Qaraqaşlının məruzəsinin çapı bir müddət geriyə atıldı – 1929-cu ilə kimi üzə çıxarılmadı.


1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-05-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-14.
|  |
| --- |
| Solenoidin maqnit sahəsi |
| Elektromaqnetizm |
| Solenoid |
| ElektrostatikaKulon qanunu • Qaus teoremi • Elektrik dipol anı • Elektrik yükü • Elektrik induksiyası • Elektrik sahəsi • Elektrostatik potensial |
| MaqnitostatikaBio-Savar-Laplas qanunu  • Amper qanunu  • Maqnit momenti  • Maqnit sahəsi  • Maqnit seli |
| ElektrodinamikaVektor potensialı  • Dipol  • Lienar-Vixert potensialı  • Lorens qüvvəsi  • Dəyişən cərəyan  • Unipolyar induksiya  • Maksvel tənliyi  • Elektrik cərəyanı  • Elektrohərəkət qüvvəsi  • Elektromaqnit induksiyası  • Elektromaqnit şüalanması  • Elektromaqnit sahəsi |
| Elektrik dövrəsiOm qanunu  • Kirxhof qanunu  • İnduktivlik  • Radiodalğaötürücü  • Rezonator  • Elektrik tutumu  • Elektrik keçiriciliyi  • Elektrik müqaviməti  • Elektrik impedansı |
| Kovariant formalaşdırılmasıElektromaqnit sahəsinin tenzoru  • Enerji-impulsun tenzoru  • 4-cərəyan · 4-gərginlik |
| Məşhur alimlərHenri Kavendiş • Maykl Faradey • Andre-Mari Amper • Qustav Robert Kirxhof • Ceyms Maksvell • Henri Rudolf Hers • Albert Abraham Maykelson • Robert Milliken |
| * b
* m
* r
 |

**Elektrohərəkət qüvvəsi** — sabit vә ya dәyişәn cәrәyan mәnbәlәrindә kәnar (qeyri-potensial) qüvvәlәrin tәsirini xarakterizә edәn fiziki kәmiyyәt; qapalı dövrәdә vahid müsbәt yükü hәrәkәt etdirәn hәmin qüvvәlәrin gördüyü işә bәrabәrdir. Әgәr kәnar qüvvәlәrin sahә intensivliyini Ekәn. EHQ-ni *ℰ* ilә işarә etsәk, onda *L* qapalı konturunda ℰ=∮LEkәn.dl-ә bәrabәr olar, burada *dl* – konturun uzunluq elementidir.

Elektrostatik sahәnin potensial qüvvәlәri dövrәdә sabit cәrәyanı saxlaya (davam etdirә) bilmirlәr, belә ki, bu qüvvәlәrin qapalı yoldakı işi sıfıra bәrabәrdir. Naqildәn cәrәyan keçәrkәn enerji ayrılır – naqil qızır. Kәnar qüvvәlәr generatorların, qalvanik elementlәrin, akkumulyatorların vә digәr cәrәyan mәnbәlәrinin daxilindә yüklü zәrrәciklәri hәrәkәtә gәtirir. Kәnar qüvvәlәrin mәnşәyi müxtәlifdir: generatorlarda bu qüvvәlәr maqnit sahәsinin zamana görә dәyişmәsi nәticәsindә әmәlә gәlәn burulğanlı elektrik sahәsi vә ya maqnit sahәsinin naqildә hәrәkәt edәn elektronlara tәsiri – Lorens qüvvәsi tәrәfindәn yaranır. Mәnbәnin EHQ açıq dövrәdә onun sıxaclarındakı elektrik gәrginliyinә bәrabәrdir. Dövrәnin müqavimәti mәlum olarsa, EHQ dövrәdәki cәrәyan şiddәtini tәyin edir. Elektrik gәrginliyi kimi EHQ dә voltlarla ölçülür.

Mənbə
-----

Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Elm** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Diopsid – CaMg [Si2O6]** — *monoklinik sinqoniya.* Rast gəlmə tezliyi şkalası: tez-tez rast gələn.

Növ müxtəliflikləri
-------------------

Piroksenlər qrupuna aid olan mineral bir neçə növ müxtəlifliyi ilə təmsil olunmuşdur: otu çalarlı yaşıl xromdiopsid (5% Cr2O3), yaşıl omfasit (5–11% Al2O3, 6 % -dək Na2O), Fe3+ ilə zənginləşmiş diallaq, lavrovit (2–4% -dək V2O3) və b.

Xassələri
---------

Rəng – müxtəlif intensivlikli yaşıl, az hallarda ağ, rəngsiz; Mineralın cizgisinin rəngi – yaşılımtıl-ağ; Parıltı – şüşə; Şəffaflıq – şəffafdan qeyri-şəffafadək; Sıxlıq – 3,3–3,4; Sərtlik – 5,5–6; Kövrəkdir; Ayrılma – {110} üzrə aydın; Bölünmə – çox vaxt {100} üzrə diallaqda müşahidə edilir; Sınıqlar – pilləlidən qeyri-hamaradək; Morfologiya – kristallar: prizmatik, nisbətən az iynə- və lövhəvari; İkiləşmə: çox vaxt {100} və {102} üzrə; Mineral aqreqatları: sıx bütöv və dənəvər kütlələr (kokkolit), çubuqvari, radial-şüalı əmələgəlmələr.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Maqmatik diopsidə müxtəlif tip süxurlarda rast gəlinir. Ultraəsası və əsası püskürmə süxurlarında – piroksenit, dunit, qabbro, diabazlarda, ultraəsası lavalarda, olivinli bazaltlarda, traxibazaltlarda və b. xromdiopsid isə ekloqitlərdə və peridotitlərdə geniş yayılmışdır. Qələvi peqmatitlərdə ətraf süxurların peqmatit ərintisi tərəfindən assimilyasiyası məhsulu kimi qeyd edilir. Kontakt-metasomatik mənşəli diopsid ən çox skarnlarda inkişaf etmişdir, çox vaxt roqoviklərdə də rast gəlir. Metamorfik əmələgəlmələrin tipik mineralıdır – mineralın ən iri yığınları piroksen-roqovik və epidot-amfibolit fatsiyalarında toplanmışdır. Qırıntı materialı kimi çökmə süxurlarda rast gəlir. Bir sıra daş meteoritlərində qeyd edilir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: skapolit, qranatlar, vollastonit, titanit, tremolit, xlorit, maqnenit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Axmatov, Slüdyanka (Rusiya); Svartsenşteyn (Avstriya); Nordmark (İsveç); Kanaan (ABŞ) və b. Diopsid Kiçik Qafqazın Azərbaycan hissəsində ofiolit qurşağının hiperbazitlərində (dunitlərdə, peridotitlərdə), Göydərə xromit yatağında, Daşkəsən və Gədəbəy rayonlarının skarnlarında tapılmışdır.

Tətbiqi
-------

Şəffaf xromdiopsid zərgərlikdə istifadə edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  rruff. International Mineralogical Association, Arizona Universiteti.
2. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Acantoide // Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) · Müasir Ukrayna |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2777018398 |

* THE MINERAL DIOPSIDE
**Şaken Onlasın oğlu Niyazbəyov** (*qaz.* Шәкен Оңласынұлы Ниязбеков; 12 oktyabr 1938, Taraz – 16 avqust 2014, Almatı) — Qazaxıstanın əməkdar artisti. Qazaxıstanın müasir bayrağının müəllifidir.

Həyatı
------

Şaken Onlasın oğlu Niyazbəyov 12 oktyabr 1938-ci ildə Qazax Sovet Sosialist Respublikasının Cambbul (indiki Taraz) şəhərində anadan olmuşdur. Məktəbi bitirdikdən sonra "Muxa məktəbi" nə daxil olub (mediada bəzən V.I. Muxina adına Leninqrad Ali İncəsənət və Sənaye Məktəbi deyilir). Təlim zamanı Müqəddəs İsaak kilsəsinin, Ermitajın və bir neçə sarayın bərpa işlərində iştirak etmişdir.

Rəssamın bir çox rəsm əsərləri, məsələn, "Urmanqazı", "Kubik şaşkan", "İsatay Taimanov", "Abay", "Şokan Ulixanov", "Muxtar Kuezov", "Xam Datuqlı", "Jambil", "Qazaxıstan gəlmiş əsgər", "Ana" sərgilərdə tez-tez eksponatlara çevrilir.

Həmçinin Şaken Niyazbəyov Alma-Atanın gerbinin müəllifidir.

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Rəssam** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
Fələstin tikmə sənəti və Fələstin qadınlarının həyatında mühüm tərkib hissəsidir.Fələstinli qadınların əsrlər boyu miras qoyduğu və qızlarına və nəvələrinə ötürdüyü Fələstin folklorunun bir hissəsidir.Onun mənşəyi Kənanlılar dövrünə gedib çıxır. , tarixi Fələstinin hər yerindən antikalar sübut edir. Fələstinli qadınlar naxışdan əsasən paltarlarını bəzəmək üçün istifadə edirdilər, əlavə olaraq döşək, yastıq, pul kisəsi və s. kimi çoxlu sayda məişət ehtiyacları.

Bu sənət Fələstinin əksər bölgələrində, xüsusən də mərkəzi bölgədə yayılmışdı.Tikmədə istifadə edilən naxışlar coğrafi bölgələrə görə dəyişirdi, əgər onlar vasitəsilə qadının hansı bölgəyə, hətta hansı kəndə mənsub olduğunu ayırd etmək mümkün olsaydı.

2021-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatının (UNESCO) qeyri-maddi mədəni irs siyahısına əlavə edilmişdir.

Fələstin tikmə tarixi
---------------------

İllər ərzində rütubət və həşərat kimi zərər verən amillərə məruz qalması nəticəsində eramızın XIX əsrindən əvvələ aid naxışlı Fələstin paltarlarını tapmaq çətindir. Bununla belə, bir çox Kənan heykəlləri və artefaktları, toxumaların toxunması və rənglənməsi, xüsusən onları fərqləndirən qırmızı və bənövşəyi rənglərdə aydın görünür və onlar indiki zamanın Fələstin tikmələrində hələ də iki əsas rəngdir.

tikmə vahidləri
---------------

Dekorativ vahidlər Fələstin bölgələrində müxtəlif dövrlərə, xüsusən də Roma, Bizans, Əməvi və Məmlüklərə aid müxtəlif idi və dekorativ vahidlər şir, xoruz, xoruz kimi heyvan və quşlardan əlavə, abstrakt, həndəsi fiqurlar və botanika təsvirlərini ehtiva edirdi. ördək və leylək.

Bu vahidlərin ən məşhurları arasında:

1. Əl-Sərva: Xüsusilə Cəffə və ümumilikdə bütün Fələstini ilə məşhurdur.
2. Əl-Başa çadırı: Hebronda məşhurdur.
3. Ələqə (S): Ramallah ərazisi və Qüdsün şimalı ilə məşhurdur.
4. Bir qədəh şərab: Lydda Ramla bölgəsi bununla məşhurdur.
5. Saat və ya günbəz: Betlehəm ərazisi onunla məşhurdur].
6. Əl-Qallada: Qəzza bölgəsi bununla məşhurdur.
7. Lələkləri
8. hicab
9. Qüds Xaçı
10. Badam təri

Foto qalereya
-------------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑
**Şahəli Həsənov Gülmalı oğlu** — coğrafiya elmlər doktoru, professor, alim.

Həyatı
------

Şahəli Həsənov 1921-ci ildə Ağsu rayonunun Gəgəli kəndimdə anadan olmuşdur. 1951-ci ildə ADU-nin Geologiya-coğrafiya fakulttəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Ş.Həsənov torpaqşünaslıq, torpaq coğrafiyası, torpaq aqroekologiyası və bonitirovkası və təbiətin mühafizəsi sahəsində görkəmli alim, tanınmış mütəxəssisdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Akademiyanın Coğrafiya İnstitutunda baş laborant işləmiş, 

* 1951-ci ildən 1978-ci ilə qədər isə AMEA Torpaqşünaslıq və Aqrokimya institutunda aspirant, kiçik elmi işçi, baş elmi işçivə labaratoriya müdiri vəzifələrində çalışmışdır.
* 1978-ci ildə ADPİ Ümumi coğrafiya kafedrasına müdir seçilmiş, 1992-ci ilə kimi bu vəzifədə işləmişdir.
* 1989-91-ci illərdə coğrafiya fakültəsinin dekanı olmuşdur. Hazırda Ümumi Coğrafiya kafedrasının professorudur.
* 1972-ci ildə AMEA Coğrafiya İnstitutunun elmi şurasında doktorluq disertasiyası müdafiə edib, coğrafiya elmlər doktoru, alimlik dərəcəsi almışdır.

Prof.Ş.Həsənov 1963-65-ci illərdə elmi ekspert və sovet mütəxəsislər qrupunun rəhbəri kimi Birmaya ezam edilmiş, yerli torpaqşünas kadrların hazırlanması məqsədilə Yanqon KTİ-da mühazirələr oxumuşdur.Onun "731-gün Birmada" adlı etno-coğrafi səpgidə yazdığı elmi-kütləvi kitabı da məhz bu səfərin məhsuludur.

Elmi əsərləri
-------------

Prof. Həsənovun 220-dən artıq elmi əsəri, o cümlədən "Ağstafaçay hövzəsinin torpaqları və onlardan kənd təsərüfatında istifadə"(1958), "Azərbaycan SRİ-in üzümçülüyə yararlı torpaqları"(1961) "Kənd təsərrüfatı bitkilərinə yararlı torpaqların seçilməsi" (1968), "Arazboyu zonanın torpaqları və onlardan səmərəli istifədə" (1969), "Azərbaycam torpaq coğrafiyasının xüsusiyyətləri" (Berlin), "Azərbaycan şəraitində torpaqların morfogenetik xüsusiyyətlərinin dəyişməsində antropogen amilərin rolu" (1992) və s.monoqrafiyaları çap edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Ramiz Məmmədov
* Kazım Ələkbərov

İstinadlar
----------

1. ↑  B.Budaqov .Azərb.Coğrafiyaçı alimləri "Elm" məşriyyatı Bakı 2013 səh.55
2. ↑  B.Budaqov Azərb.Coğrafiyaçı alimıəri "Elm" məşriyyatı Bakı 2013 səh 56
**Qazaxıstanda çeçenlərin poqromu** — Şərqi Qazaxıstanda baş verən xalqlararası münaqişə. Çeçen-qorod kəndində baş tutan iğtişaşlar zamanı 40 nəfər həlak olmuş, 50 nəfər məhkum edilmişdir.

Münaqişə məişət zəminində, bir çeçen ilə mədənçi arasında mübahisə nəticəsində başlamışdır. Münaqişə zamanı mədənçi çeçeni dəmir çubuqla döyərək öldürmüşdür. Bundan sonra çeçenlərin yaşadığı Çeçen-qorodok kəndində iğtişaşlar başlamışdır.

Baş verənlərdən Stalin də daxil olmaqla ölkə rəhbərliyi xəbərdar edilmişdi. Hadisələrdən bir neçə gün sonra kütləvi həbslər başlamışdır. 50-yə yaxın insan mühakimə olunmuşdur. Onların hamısı Cinayət Məcəlləsinin 59-2 və 59-7-ci maddələri ilə məhkum edilmişdi. Həmin illərdə qüvvədə olan Cinayət Məcəlləsinin 59-cu maddəsində dövlət nizam-intizamına qarşı cinayətlərə, soyğunçuluğa görə cəzalar müəyyən edilmiş və "bütün əmlakı" müsadirə olunmaqla uzun müddətə azadlıqdan məhrumetmə və ya edam cəzası nəzərdə tutulmuşdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Чеченский погром весны 1951 года в Восточном Казахстане. (свидетельства очевидцев)". 2018-08-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-19.
2. ↑  "Чеченские погромы на севере Казахстана весной 1951 года (страницы истории)". 2018-08-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-19.
3. ↑  "Михаил Полтаранин. О ЧЕЧЕНАХ" (PDF). 2011-12-16 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-01-19.
Çuy vadisi, çöl çətənəsinin böyüdüyü yer
**Qazaxıstanda çətənə** — qanunsuz narkotiklərə aid edilir. Onun istifadəsi, saxlanması, yayılması və istehlaka sövq edilməsinə görə Respublika Cinayət Məcəlləsinin 296, 297, 298, 299-cu maddələrinə uyğun olaraq cinayət məsuliyyəti nəzərdə tutulur. 300-cü maddə tərkibində narkotik maddələr olan bitkilərin qanunsuz becərilməsinə görə də cəza nəzərdə tutur. Çuy vadisi, çöl çətənəsinin böyüdüyü məkandır.
Ölkə ərazisində, xüsusən də Çuy vadisində çoxlu miqdarda psixotrop xüsusiyyətlərə malik yabanı çətənə bitkisi bitir ki, onun əsasında 5000 tona yaxın marixuana və 40 ton həşiş istehsal oluna bilər. Mədəni çətənə Jambil vilayətində, eləcə də Qazaxıstanın digər bölgələrində, məsələn, Qızılorda və Almatı vilayətlərində yetişdirilir.
Çətənənin Rusiyaya tranziti respublika ərazisindən həyata keçirilir. Rusiya Federasiyası Daxili İşlər Nazirliyinin məlumatına görə, marixuananın 93%-i ölkəyə Qazaxıstandan gətirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qazaxıstan Respublikasının Cinayət Məcəlləsi". kodeksy-kz.com. 2022-03-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-09.
2. ↑  "Qazaxıstan Respublikasının Cinayət Məcəlləsi Maddə 300. Becərilməsi qadağan edilmiş, tərkibində narkotik maddələr olan bitkilərin qanunsuz becərilməsi". kodeksy-kz.com. 2022-02-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-09.
3. ↑  "QAZAXISTANIN "ÇƏTƏN KLONDIKE"". iwpr.net (rus). 2021-05-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-09.
4. ↑  "Marixuananın leqallaşdırılması bizə nə verəcək və bunu necə edək? (Nikitin E.Yu. vəkil)". Информационная система ПАРАГРАФ. 2022-03-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-09.
5. ↑  *Rajan Menon, Yuri E. Fedorov, Ghia Nodia, Şərqi Qərb İnstitutu.* Rusiya, Qafqaz və Orta Asiya. Routledge. 2016-07-01. ISBN 978-1-315-50172-7.
**Attu adası** (*ing.* Attu Island, *aleut.* Atan) — Aleut adaları arxipelaqına daxil olan Near adaları qrupunun ən qərb və ən böyük adası. İnzibati cəhətdən bütün Aleut adaları kimi o da ABŞ-nin Alyaska ştatının bir hissəsidir.

Coğrafiya
---------

Attu Alyaskanın və bütün ABŞ-nin ən qərb nöqtəsidir. Adadan Kamçatkaya (Afrika burnu) ən qısa məsafə 690 km, Alyaskanın materik hissəsinə qədər olan məsafə 1534 km-dir. Attu təxminən 66 km uzunluğa və 28 km enə malikdir. Sahəsi 892.795 km²-dir.

Tarix
-----

Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğətinin məlumatına görə, Attu adasını 1745-ci ildə Evdokim gəmisi ilə oraya gələn Mixail Vasilyeviç Nevodçikov kəşf edib. Bununla belə daha müasir araşdırmalara görə, ada 1742-ci ildə Vitus Berinqin İkinci Kamçatka ekspedisiyası zamanı kapitan-komandir Aleksey Çirikov tərəfindən kəşf edilmişdir ("yerini dəqiq aydınlaşdırmışdır").

1772-ci ildə Potap Zaykov "Müqəddəs Vladimir" gəmisində Oxotskdan Kamçatkaya dəniz yolu ilə səyahət edir. Vorovskaya çayının ağzında qışladıqdan sonra, gələn il çayların buzu açıldıqdan sonra İkinci Kuril boğazına doğru üzür. Həmin ilin iyulunda Mednı və Attu adalarına çatır, Potap Zaykov onların təbiətini təsvir edir.

Ada yenidən 1817–1819-cu illərdə Kamçatka gəmisində 2-ci dərəcəli kapitan Vasili Qolovnin tərəfindən ekspedisiya zamanı tədqiq edilir.

1942-ci ilin iyununda Attu adası, qonşu Kiska adası kimi, yaponlar tərəfindən tutulur.

Əhali
-----

Adadakı yeganə yaşayış məntəqəsi 2010-cu ilə qədər əhalisi təxminən 20 nəfər olan Attu-Steyşen idi. Onların hamısı LORAN ötürücüsünün texniki xidmətində iştirak edirdi. 2010-cu ilin avqustunda LORAN-ın bağlanması səbəbindən qəsəbə tamamilə boşaldılmışdır.

İkinci Dünya müharibəsindən əvvəl adada (Çiçaqov körfəzində) "bir neçə onlarla sakini" və "rus adları, soyadları olan" kənd, həmçinin pravoslav kilsəsi var idi. Digər kiçik yaşayış məntəqələri də olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bergsland, K.* Aleut Dictionary. Fairbanks: Alaska Native Language Center. 1994.
2. ↑  "Alaska Coast Guard says goodbye to its last LORAN station". KUCB News (ingilis). 2010-08-27. 2020-01-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-01-01.
3. ↑  *Элли Серёгина.* "Экспедиция "Алеутские острова" отправилась на остров Агату". MediusInfo (rus). 2013-09-06. 2013-11-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-01-01.
**Qazaxıstan–Monqolustan münasibətləri** — Qazaxıstan və Monqolustan arasındakı ikitərəfli münasibətlər.

Tarix
-----

Dövlətlər arasında diplomatik münasibətlər 22 yanvar 1992-ci ildə qurulmuşdur. 1992-ci ildə Monqolustan Qazaxıstanın Almatı şəhərində səfirliyini açır. 1997-ci ilin may ayında Ulan-Batorda Qazaxıstanın diplomatik nümayəndəliyi açılır. 1993-cü ilin oktyabrında Qazaxıstan Prezidenti Nursultan Nazarbayevin Monqolustana ilk dövlət səfəri baş tutur. 1998-ci ildə Monqolustan Prezidenti Natsaqiyn Baqabandi ilk dövlət səfərini Qazaxıstana edir. 2 dekabr 2006-cı ildə, Nursultan Nazarbayev Monqolustandakı diplomatik nümayəndəlik statusunun 2007-ci il yanvarın 1-də səfirlik səviyyəsinə qaldırılması barədə əmr verir. Diplomatik münasibətlərin qurulmasından bəri ölkələr 40-dan çox ikitərəfli müqavilə imzalamışdır.

2016-cı ilin iyul ayında Baş nazir Kərim Məsimovun başçılığı ilə Qazaxıstandan gələn hökumət nümayəndə heyəti Avro-Asiya Forumunun sammitində iştirak etmək üçün Monqolustana səfər edir. 14 iyul 2016-cı il tarixində Kərim Məsimov əhalisinin əksəriyyətinin etnik qazaxlardan ibarət olan (90 mindən çox insan) Bayan-Ölqiy vilayətini ziyarət edir. Qazaxıstan Respublikası hökuməti 10 iyul 2016-cı il tarixində baş verən daşqından zərər çəkmiş Bayan-Ölqiy sakinlərinə 200.000 ABŞ dolları məbləğində humanitar yardım edir. Səfər zamanı Baş nazir Kərim Məsimov Monqolustan Prezidenti Tsaxia Elbeqdorj və Baş nazir Carqaltulqın Erdenebat ilə də görüşür.

Ticarət
-------

2017-ci ildə ölkələr arasında ticarət 68,2 milyon ABŞ dolları təşkil edib ki, bu da 2016-cı illə müqayisədə 5,5% azdır (72,1 milyon ABŞ dolları). Bu məbləğin Qazaxıstanın Monqolustana ixracatı 66.4 milyon ABŞ dolları, Monqolustan Qazaxıstana ixracatı isə 1.8 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir. Qazaxıstanın Monqolustana ixracatı: siqaretlər, sanitariya və gigiyenik məhsullar, yuyucu və təmizləyici məhsullar, buğda və ya buğda, çovdar unu, digər qida məhsulları və neft məhsulları. Monqolustanın Qazaxıstana ixracatı: heyvan və bitki mənşəli məhsullar, tekstil, ağac, sellüloz və kağız məhsulları.

Qazaxıstanın Monqolustandakı səfirləri
--------------------------------------

* Valixan Konurbayev (1997-99)
* Kayrat İsaqaliyev (1999-2002)
* Sovetkali Kartbaev (2002-05)
* Asxat Sızdıkov (2005-07)
* Orman Nurbayev (2007-12)
* Kalıbek Koblandin (2013-14 avust 2019)
* Jalqas Adilbayev (14 avqust 2019-h.h.)

Monqolustanın Qazaxıstandakı səfirləri
--------------------------------------

Şaravin Qunqaadorj

Luvsan Battulqa

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Kazakhstan — Mongolia". 2020-03-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-09.
2. ↑  "Kazakhstan — ГАДААД ХАРИЛЦААНЫ ЯАМ". 2019-03-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-09.
3. ↑  "Kazakhstan — Mongolia: trade relations became stronger. | The main task of the National Chamber of Entrepreneurs «Atameken»". 2018-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-09.
4. ↑  "Назначен новый Посол Казахстана в Монголии - Новости Mail.ru". 2020-06-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-09.
**Qrünvald gölü** (*alm.* Grunewaldsee‎) — Almaniyanın paytaxtı Berlin şəhərinin Şarlottanburq-Vilmersdorf rayonunun qərbində yerləşən kiçik göl. Sahəsi cəmi 175.000 m2-dir.

Haqqında
--------

Göl 20.000 il əvvəl buzlaqların əriməsi ilə yaranmışdır və Şarlottanburq-Vilmersdorfun ən böyük gölüdür. Qrünvald gölü Berlində təbiət qoruma bölgəsinin bir hissəsidir. Gölün kənarında 1542-ci ildən qalma Caqdşloss Qrünvald adında kiçik köşk yerləşir, bu köşk Berlinin erkən intibah dövründən qalma yeganə memarlıq abidədir.

Gölün səviyyəsi son dövrlərdə düşməyə başlamışdır, 1800-cü ildə gölün səviyyəsi indikindən 2 metr yüksək idi. Bunun səbəni Berlin əhalisinin və su təlabatının artmasıdır.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*

Xarici keçidlər
---------------

* Senatsverwaltung für Stadtentwicklung Berlin: NSG Grunewaldsee (südlicher Teil)
* Drucksachen BVV und Bezirksamt Charlottenburg-Wilmersdorf zum Hundeauslaufgebiet Grunewaldsee Arxivləşdirilib 2010-01-23 at the Wayback Machine (Zitat Bezirksamt)
* Bilder vom Hundeauslaufgebiet am Grunewaldsee
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Qəhrəman Əliyev.

Həyatı
------

Qəhrəman Məhərrəm oğlu Əliyev 1945-ci il fevralın 1-də Lerik şəhərində doğulmuşdur. 1963-cü ildə Lerik şəhər 1 saylı orta məktəbi bitirmiş, 1963-1967-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin filologiya fakültəsində təhsil almışdır. Təhsil illərində fakültə Komsomol Komitəsi katibi işləmişdir. Ali Partiya Məktəbində oxumuş, 1973-cü ildə oranın Jurnalistika şöbəsini bitirmişdir.

1967-1971-ci illərdə müəllim; rayonun "Bolluq" qəzetində şöbə müdiri, Rayon Partiya Komitəsində şöbə müdiri və qəzet redaktoru müavini vəzifələrində çalışmışdır.

1979-cu ildə RPK-nin Təbliğat və Təşviqat şöbəsi müdiri, 1982-87-ci illərdə RPK-nin II Katibi, 1987-91-ci illərdə Rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri, 1991-ci ildən 1994-cü ilədək Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı müavini, 1994-1996-cı illərdə Rayon Mədəniyyət şöbəsinin müdiri, 1996-2003-cü illərdə Rayon Təhsil şöbəsinin müdiri işləmiş və təqaüdə çıxmışdır.

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür. Tələbəlik illərindən şeir yazmağa başlamış, indiyədək beş kitabın -"Könlüm vurulub Lerikdə" (2005), "Ötən əsrdən soraqlar" (2006, "Gəlimli-gedimli dünya"(2007), "Gəl dağlarla görüşə"(2007), "Ürəyimin dünya dərdi" (2009) və 200-ə dən artıq elmi-publisistik məqalənin müəllifidir. "İlin vətənpərvər ziyalısı" fəxri adına layiq görülmüşdür. Rayon Ağsaqqallar Şurası üzvüdür. Lerikdə yaşayır.

Kitabları
---------

* "Könlüm vurulub Lerikdə" (2005),
* "Ötən əsrdən soraqlar" (2006,
* "Gəlimli-gedimli dünya"(2007),
* "Gəl dağlarla görüşə"(2007),
* "Ürəyimin dünya dərdi" (2009)

Xarici keçidlər
---------------
**Qasımzadə Məmmədcavad Süleyman oğlu**  - texnika elmləri doktoru, professor

Həyatı
------

Qasımzadə Məmmədcavad Süleyman oğlu Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1927-ci ildən neft mədənlərində əmək fəaliyyətinə başlayaraq, çilingər, böyük mühəndis köməkçisi işləmişdir. 1936-cı ildə "Azərneft" İB-nin qazıma şöbəsinə işə qəbul edilib. 1938-ci ildə "Neft və qaz quyularının qazılması" ixtisası üzrə AzSİ-nun neft-mədən fakültəsini bitirmişdir. 1940-cı ildən "Siyəzənneft" trestinin qazıma konturunda baş mühəndis, direktor, "Elektrokəşfiyyat" kontorunun rəisi, "Azərneft" İB-nin dənizdə qazıma trestində baş mühəndis, rəis müavini, "Azərneftkəşfiyyat" İB-nin rəisi, Azərbaycanın neft sənayesi nazirinin müavini işləmişdir. 1959-1970-ci illərdə AzETNÇİ-da neft və qaz quyularının qazılması üzrə direktoru müavini, 1971-ci ildən isə "Quyuların qazılması texnologiyası" şöbəsinin rəhbəri işləyib. 1961-ci ildə "Azərbaycanın ərazilərində neft-mədən və qaz quyularının konstruksiyalarının sadələşdirilməsi və yüngülləşdirilməsi" mövzusunda namizədlik, 1969-cu ildə isə "7000m və daha artıq dərinlikdə quyuların qazılmasının bəzi problemləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Qasımzadə M.S. dəniz neft yataqlarının kompleks mənimsənilməsi, qazıma sürətinin artırılması texnologiyasının təkmilləşdirilməsi, qəzaların qarşısının alınması sahəsində tanınmış mütəxəssisdir. 

Qasımzadə M.S. 100-dən artıq elmi məqalənin və 2 monoqrafiyanın müəllifidir. İxtiralara görə 5 müəlliflik şəhadətnaməsi alıb. Qasımzadə M.S. SSRİ Lenin mükafatı laureatı, "Azərbaycanın əməkdar mühəndisi", "SSRİ fəxri neftçisi" adlarına layiq görülüb. O, iki dəfə Qırmızı Əmək Bayrağı, Şərəf Nişanı ordenləri və medallarla təltif edilib.
**Azərbaycan Basketbol Federasiyası** və ya qısaca **ABF** — Azərbaycanda basketbola nəzarət edən rəsmi qurum.

Tarix
-----

Azərbaycan dövlət müstəqilliyini əldə etdikdən sonra 1992-ci ildə müstəqil Azərbaycanın Basketbol Federasiyası (ABF) yarandı.

1994-cü ildə Azərbaycan Basketbol Federasiyası (ABF) Beynəlxalq Basketbol Federasiyasına (FİBA) tamhüquqlu üzv qəbul edilimişdir və bu da komandalarımıza beynəlxalq yarışlarda müstəqil dövlətimizin bayrağı altında çıxış etmək hüququ qazandırmışdır.

1997-ci ildən 2000-ci ilə qədər ABF-sı FİBA-nın heç bir toplantı və tədbirlərdə iştirak etmədiyinə görə Avropa Basketbol Federasiyasının tamhüquqlu üzvlüyündən xaric edilmişdir.

2000-ci ildə Azərbaycan Basketbol Federasiyasının yeni rəhbərliyi seçilmişdi.

Beynəlxalq əlaqalarin yeni səviyəyə galdırılması sayəsində 2000-ci ildə Türkiyədə keçirilən FİBA konqressində ABF-nın bu beynəlxalq quruma üzvlüyü bərpa olunmuşdur.

ABF müntəzəm olaraq ölkə çempionatlarını və Uşaq-Yeniyetmə Basketbol Liqasının yarışlarını keçirir. Bundan əlavə, ABF son dövrdə FİBA tərəfindən böyük əhəmiyyət verilən 3x3 basketbol idman növü üzrə ölkədaxili yarışların müntəzəm keçirilməsini təmin edir.

ABF ölkəmizdə gənc basketbolçularının yetişdirilməsinə və onların inkişafına xüsusi diqqət yetirir və bu məqsədlə məşqçilər tərəfindən davamlı seleksiya işinin aparılmasını təmin edir.

Rəhbərlik
---------

* **ABF Prezidenti** — Emin Əmrullayev

* **Rəyasət Heyətinin üzvləri:**

— Simuzər Feyzullayeva

— Vilayət Vəliyev

— Bəxtiyar Aslanbəyli

— Elnur Əliyev

* **İcraçı Direktor** — Fərrux Mahmudov
* **Baş Katib** — Vüqar Əzimov

Fəaliyyət istiqamətləri
-----------------------

ABF-nin əsas fəaliyyət istiqamətləri aşağıdakılardan ibarətdir:

* Basketbol idman növünün Azərvaycanda geniş şəkildə təbliğ edilməsi və populyarlaşdırılması;
* Azərbaycanda basketbol idman növünün inkişafı üçün perspektiv proqramların hazırlanması və onların həyata keçirilməsi;
* Müxtəlif yaş qrupları üzrə ölkədaxili yarışların təşkili və keçirilməsi;
* Yığma komandaların beynəlxalq yarışlarda iştirakını təmin edilməsi;
* Azərbaycan basketbolunun beynəlxalq idman təşkilatlarında nüfüzunun artırılması;
* Basketbolun inkişafında əldə edilmiş beynəlxalq təcrübəni öyrənilməsi və ölkə daxilində tətbiq edilməsi;
* Basketbol sahəsində elmi-tədqiqat və metodik işlərin təşkil edilməsi;
* Yüksək ixtisaslı basketbolçuların və mütəxəssislərin hazırlıq sisteminin təkmilləşdirilməsi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Azərbaycan Basketbol Federasiyası - Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin rəsmi saytı". 2017-11-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-02.


|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Vkontakte.ru · Facebook · Twitter |
**Məmmədağa Məmmədhəsən oğlu Muradov** (19 fevral 1921, Bakı – 14 noyabr 1969) — Azərbaycan tarzəni, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1959).

Həyatı
------

M. Muradov 1921-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Qədim klassik janr olan muğamın görkəmli ustadları Mansur Mansurov, Qurban Pirimov, Bəhram Mansurov bu şəhərdə yaşayıb yaradır, gənc tarzənin yaradıcılığının inkişafına, onun mahir tarzən kimi yetişməsinə müsbət təsir göstərirdilər.

M. Muradov gənc yaşlarından ifaçılığa başlamış və o, 1937-ci ildə M. Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının xalq çalğı alətləri orkestrinə qəbul olunmuşdur. O, tez bir zamanda orkestrin solisti olmuş, daha sonra isə konsertmeyster vəzifəsində çalışmışdır.

M. Muradov eyni zamanda Bakının bir sıra musiqi məktəblərində, o cümlədən A. Zeynallı adına musiqi məktəbində uzun müddət müəllim işləmiş, istedadlı gənc tar ifaçılarının yetişməsində böyük rolu olmuşdur.

Məmmədağa Muradov özünün incə ifaçılıq texnikası, muğamları özünəməxsus işləməsi, solist müğənnilərin virtuoz müşayəti ilə dinləyicilərin qəlblərinə yol tapır, xalq musiqisi sevərlərin hörmətini qazanırdı.

Klassik muğamlarımızın sirlərinə dərindən bələd olan tarzən həm solo çalmaqda, həm də xanəndələri müşayət etməkdə xüsusi istedada malik idi. O, müğənnilik məktəbinin korifeyləri Seyid Şuşinski, Xan Şuşinski, Zülfü Adıgözəlov, habelə Şövkət Ələkbərova, Rübabə Muradova, Əbülfət Əliyev, Sara Qədimova ilə birgə çıxışlar edir, onları müşayət edirdi.

Məmmədağa Muradovun ifaçılıq bacarıği xarici ölkə dinləyiciləri tərəfindən də yüksək qiymətləndirilmişdir. Onun sənəti Misirdə, Tunisdə, Almaniyada, Bolqarıstanda, İranda, Çində, Mərakeşdə, Sudanda və digər ölkələrdə özünə pərəstişkarlar qazanmış, alqışlara layiq olmuşdur. Həbəşistanda iki dəfə müvəffəqiyyətli qastrol çıxışlarının yuksək qiyməti olarag o, bu ölkənin imperatoru Hayle Selasiye tərəfidən qızıl imperator ordeni ilə iki dəfə təltif olunmuş və bu mükafatlar ona ölkənin başçısı tərəfindən şəxsən təqdim olunmuşdur.

M. Muradovun milli musiqimizin inkişafı və təbliği sahəsindəki xidmətləri yüksək qiymətləndirilmiş, ona Azərbaycanın əməkdar artisti fəxri adı, bır sıra hökumət mükafatları verilmişdir.

Məmmədağa Muradov yaradıcılığının çiçəkləndiyi bir dövrdə, ömrünün qirx səkkiz yaşında vaxtsız vəfat etmişdir.

Azərbaycanın əməkdar artisti Məmmədağa Muradovun 19 fevral 2011-ci ildə 90 illik yubileyi qeyd edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Оху таp, сяни ким унудаp…" [*ölü keçid*]
2. ↑  "Oriental Traditional Music". 2021-06-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-02-01.
**Donato Cannotti** (27 noyabr 1492, Florensiya – 27 dekabr 1573, Roma) — italyan humanisti, siyasi xadim, alim, komedioqraf.

Haqqında
--------

Pizada təhsil almışdır. 1527-ci ildə N. Makiavellinin ölümündən sonra Florensiya Respublikasında katib vəzifəsini tutmuş, Mediçinin qayıdışından sonra 1530-cu ildə qovulmuş, Romada və Venesiyada yaşamışdır. Cannotti əqidəli respublikaçı olmuş, Florensiyada idaretmə sistem haqqında "Dela repubblica fiorentina"(1531) traktatını yazmış və "Dialogi de Republica Venetorum" (1540) kitabında Venesiya üçün aris tok ratik, monarxiya və demokratik institutlarının qarışığından ibarət ideal dövlət quruluşu layihəsini vermişdir. "Vurğun qoca" (1533 və1536-cı illər arasında, Plav tın "Tacir"inin süjeti əsasında) və "Milesia" komediyalarının müəllifidir. Mikelancelonun yaxın dostu idi.

İşləri
------

* Della repubblica fiorentina (1531)
* Dialogi de Republica Venetorum (1540)
* Il Vecchio amoroso, play
* Milesia in terzine, play
* Lettere a Piero Vettori
* Dialoghi de' Giorni che Dante Consumo nel Cercare l'Inferno e'l Purgatorio (1546)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  *Marconi S.* GIANNOTTI, Donato // Dizionario Biografico degli Italiani (it.). 2000. Vol. 54.
3. 1 2  **Cannotti**// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 189.

Xarici keçidlər
---------------

* Kolumbiya ensiklopedik məqaləsi
* 
* Donato Cannottinin əsərləri
**Qəhrəman mirzə Abbas mirzə oğlu Qovanlı-Qacar** (1807-1836) — vali, Abbas mirzə Qovanlı-Qacarın oğlu.

Həyatı
------

Abbas mirzənin səkizinci оğlu Qəhrəman mirzə 1807-ci ildə Təbriz şəhərində anadan оlmuşdu. Mükəmməl saray təhsili almışdı.
Nadir mirzə yazır: «Naibüssəltənənin səkkizinci оğlu Qəhrəman mirzə 1251-ci ildə Təbrizə gəldi... Qəhrəman mirzənin padşahlıq kimi hakimiyyəti var idi... Bu şahzadə Təbriz cavanlarından sеçdiyi hamısı gözəl оğlanlardan ibarət оlan bu hərbi dəstəyə «Qəhrəmaniyə» adını qоydu və bu оrduya rəhbərliyi Əbülfət xan Cavanşirin оğlu Məhəmmədəli xana, yavərliyi də оnun kiçik qardaşı Məhəmmədqulu xana tapşırdı.»
Qəhrəman mirzə Səbzivar, Yəzd, Xorasan və Azərbaycanda vali оlmuşdu.
Qəhrəman mirzə 1835-ci ildə vəfat еdib.

Ailəsi
------

Qəhrəman mirzənin törəməsi Qəhrəmani sоyadını daşıyır.
Qəhrəman mirzənin Kiamərd mirzə, Məhəmmədhəsən mirzə adlı оğlu vardı.

Mənbə
-----

* **Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar və Qacar kəndi, Bakı, "Şuşa", 2008, 334 səh.**

Həmçinin bax
------------

* Qacarlar
**Pavlov adaları** (*ing.* Povlof Island, *aleut.* Qudugin) — ABŞ-nin Alyaska ştatı ərazisində, Pavlof körfəzinin cənubunda, Şərqi Aleut adaları borosunda yerləşən yeddi adadan ibarət qrup. Qrupa daxil olan adalar:Dolqaya (*aleut.* *Anganax̂six̂*) (qrupun ən böyük adası), Qoloy (*aleut.* *Atx̂uunux̂*), İnner İlyasik (*aleut.* *Iluuĝix̂ Ixsaĝdaaĝux̂*), Aute İlyasik (*aleut.* *Qagaaĝix̂ Ixsaĝdaaĝux̂*), Popereçnoy (*aleut.* *Kuyagdax̂*), Ukolnaya (*aleut.* *Kitaĝutax̂̂*), Voznesenski (*aleut.* *Unatxux̂*). Ümumi sahəsi 206.265 km²-dir.

Həvari Pavelin şərəfinə ad ilk dəfə 1836-cı ildə rus kapitanı Fyodor Litkenin qeydlərində rast gəlinmişdir.

Pavlov vulkanı
--------------

Ən aktiv stratovulkan burada yerləşir. Müşahidə zamanı vulkan 40 dəfədən çox püskürüb. 20-ci əsrdə ən güclü vulkan püskürmələri 1981, 1983, 1986, 1996 və 2007-ci illərdə baş vermişdir. 1911-ci ildə başlayan püskürmə 5 il davam etmişdir. Vulkanın sonuncu şiddətli püskürməsi 2013-cü ildə baş verib. Bu püskürmə nəticəsində kül buludları 10,6 min metr hündürlüyə çatmışdır. Sonuncu aktivlik 7 iyun 2017-ci ildə müşahidə olunmuşdur.

Tarix
-----

1838-ci ildə hidroqrafik baydarka ekspedisiyasının rəhbəri Aleksandr Kaşevarov Çukot dənizinin şərq sahillərini Kosebu körfəzindən, Barrou burnundan 50 kilometr şərqdə yerləşən nöqtəyə qədər ərazini tədqiq edir. Kaşevarov ilk dəfə 156 ° -dən 166 ° qərb uzunluğuna qədər sahil zonasının ətraflı təsvirini tərtib edir.

Pitka Pavlov və kürəkəni Sergey Çeroski 1893-cü ildə Berç Krik ərazisində qızıl tapır və bu qızıl mədənçilərinin diqqətini cəlb edir. Nəticədə ərazidə Serkl qəsəbəsi inşa edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Bergsland, K *Aleut Dictionary* Fairbanks: Alaska Native Language Center, 1994
2. ↑  *U.S. Census Bureau.* "American FactFinder - Results" (ingilis). factfinder.census.gov. 2020-02-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-29.
3. ↑  "Pavlof Volcano description and information". Alaska Volcano Observatory. 2019-12-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-18.
4. ↑  "ВУЛКАН ПАВЛОВА (PAVLOF) — ДЕЙСТВУЮЩИЙ СТРАТОВУЛКАН, ВБЛИЗИ ЮЖНОЙ ОКОНЕЧНОСТИ ПОЛУОСТРОВА АЛЯСКА, США". Вулканы. 2017.02.17. 2017-07-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-18.
5. ↑  *Стегленко Дмитрий.* "На Аляске вулкан Павлова выбросил пепел на высоту 6 км". РИА VistaNews. 2016-03-28. 2017-07-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-29.
6. ↑  "Meeting of Frontiers: Gallery—The Yukon Gold Rush". frontiers.loc.gov. 2017-01-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-29.
Qızılyar körfəzi
**Qızılyar körfəzi** — Xəzər dənizinin qərbində yerləşən körfəz. Materikin daxilinə 20 km daxil olmuşdur. Çıxacaq hissədə eni 40 km-dir. Dərinliyi 4 metrdir.

Körfəzə Kuma, Prorva, Lebıy Bakon, Talovka çayları axır. Akvatoriyasında Morskoy Biryuçok adası yerləşir. Sahilləri dayaz və bəzi yerlərdə isə bataqlıqlaşmışdır.

Körfəzin ərazisində onun bütün ərazisini əhatə edən Dağıstan qoruğu yaradılmışdır.

Körfəzin dayaz yerlərində qamış, adi qamış kimi bitkilər yayılıb. Nadir bitkilərdən adi qılıncotu və salviniya kimi bitkiləri göstərmək olar.

Qızılyar körfəzində okun, şuka, karp, nərə, uzunburun, ağ balıq, qızılüzgəc, çapaq, lilbalıq, külmə, qızılbalıq kimi balıqlar yaşayır. Suda-quruda yaşayanlardan — adi suilanı, çöl gürzəsi və Aralıq dənizi tısbağasının adlarını çəkmək olar. Burada həmçinin qutan, qızılqaz kimi quşlar yuva qurur, bəzgək, sultan toyuğu, dovdaqlar da yaşayırlar.

Körfəzin duzluğu 5-7 ‰ təşkil etdiyi halda, Xəzərdə bu rəqəm 12,8 ‰-dir.

İnzibati cəhətdən Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikası ərazisinə daxildir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Körfəzin topoqrafik xəritəsi". 2022-04-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-21.
2. ↑  "Dağıstan qoruğu". 2020-01-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-21.
3. ↑  Dağıstan milli parkı[*ölü keçid*]
**Messina zəlzələsi** — 1908-ci ildə Messina şəhərində baş vermiş zəlzələ.

1908-ci ilin 28 dekabrında Siciliya və Appenin yarımadasının arasında yerləşən Messina boğazında 7,5 bal gücündə zəlzələ baş verdi. Bir dəqiqə ərzində 3 güclü təkan qeydə alındı və ikinci təkandan sonra binalar dağılmağa başladı. Zəlzələ nəticəsində Siciliya və Kalbriyanın sahilboyu ərazilərində yerləşən 20-dən çox yaşayış məntəqəsi zərər çəkdi. Təkrar təkanlar 1909-cu ilin yanvar ayında da baş verdi.

1908-ci il zəlzələsi nəticəsində həlak olmuş insanların ümumi sayı barədə müxtəlif məlumatlar var. Belə ki, bəzi mənbələrdə 200 min insanın həlak olduğu bildirilir. Zəlzələ nəticəsində Messina və Reco-Kalabriya şəhərləri tam dağıldı. Bu zəlzələ Avropa tarixində ən dəhşətli zəlzələlərdən hesab edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "1908-ci il Messina zəlzələsi — Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin rəsmi informasiya portalı". 2021-06-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-01-21.

| ⛭1907 ← • 1908-ci ildəki zəlzələlər • → 1909 |
| --- |
| Dekabr | Messina zəlzələsi (1908) |
**Lenin Komsomolu adına Donetsk Mədəniyyət və İstirahət parkı** (*ukr.* Парк культури і відпочинку ім. Ленінського комсомолу) — Ukraynanın Donetsk vilayətinin eyniadlı şəhərində yerləşən park. Parkın tikilməsi ilə bağlı qərar 1952-ci ildə qəbul edilmişdir. Bunun səbəbi Şerbakov adına Mədəniyyət və İstirahət Mərkəzinin şəhərin ehtiyaclarını müstəqil şəkildə yerinə yetirə bilməməsi idi. Layihədə park ərazisinin 180 hektar olması planlaşdırılmışdı. Layihəyə Məşhur İnsanlar Xiyabanı, bir hovuz və 3,500 nəfərlik bir yaşıl teatrı daxil idi.

1955-ci ilin oktyabr ayında Stalin Rayon Sovetinin icra komitəsi "1955–1964-cü illərdə Stalin rayonunun şəhər və işçi yaşayış məntəqələrində yaşıl zonalarının yaradılması və inkişafı üzrə on illik plan haqqında" qərar qəbul etdi. 1956-cı ildə park rəsmi olaraq qurulmuşdur. Ərazinin bir hissəsi başqa layihələr üçün qorunduğundan orijinal plana dəyişikliklər edildi.

Park 18 iyun 1956-cı il tarixi yazıçının vəfatının 20-ci ildönümü olduğundan Maksim Qorkinin adını alır. 25 oktyabr 1958-ci ildə Komsomolun qırx illiyinə həsr olunmuş bir xiyaban quruldu. Buna görə də, parkın adı "Komsomolun 40 illik yubileyi adına park" olaraq dəyişdirilir. 1972-ci ilin may ayında Donetsk Şəhər Sovetinin İcraiyyə Komitəsi parkın adını «Lenin Komsomolu adına Donetsk Mədəniyyət və istirahət parkı» olaraq dəyişmək haqqında qərar qəbul etdi.

1961-ci ildə Kalmius çayında su anbarı yaradılmışdır. Anbarın sahilində bir qayıq kirayə stansiyası var.

Qalereya
--------

* «Donbass xilaskarlarına» abidəsi«Donbass xilaskarlarına» abidəsi
* Parkın bir hissəsiParkın bir hissəsi
* «Uşaq» dəmiryol stansiyası«Uşaq» dəmiryol stansiyası
* Parkın yeni hissəsindəki fontanlarParkın yeni hissəsindəki fontanlar
* «Dostluq» körpüsü«Dostluq» körpüsü

İstinadlar
----------

1. ↑  "Shakhtar" (ingilis). 2017-03-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-02.
2. ↑  "Интернет Донбасс Донецкий Регион Парк им. Ленинского комсомола". internet.dn.ua. 2012-09-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-02.

Xarici keçidlər
---------------

* "Beynəlxalq səyahətçilər üçün hərtərəfli Donetsk şəhər bələdçisi" (ingilis). Archived from the original on 2010-01-27. İstifadə tarixi: 2018-06-02.
* "Rəsmi Donetsk şəhər bələdçisi" (ingilis). Archived from the original on 2009-07-09. İstifadə tarixi: 2018-06-02.
* "Səyahətçinin bələdçisi" (ingilis). Archived from the original on 2009-06-21. İstifadə tarixi: 2018-06-02.
* "Donestk "Uşaq" dəmiryol stansiyası" (rus). Archived from the original on 2012-08-09. İstifadə tarixi: 2018-06-02.
* donbass-arena.com/en/ — Donbass arenasının rəsmi saytı
**Qızılı mabuya** (*lat.* Trachylepis aurata) — Afrika mabuyaları cinsinə aid növ. рода

Xariçi görünüş
--------------

Orta ölçüyə malik olan kərtənkələ olaraq 10,5 sm uzunluğa və 21 q çəkiyə malikdir. Quyruğu çox qısadır. Dərisi inçə və hamardır. Yuxarı hissəsi qəhvəyi-boz və ya brünc rəngdə olur. Aşağı hissəsi isə sarıya çalan ağ və sarı rəngdə olur. Quyruğu isə mavi-sarı rəngə çalır.

Həyat tərzi
-----------

Əsasən dağlıq ərazilərdə yayılmışdır. Onlar qayalıqlar və daşlıqlarda məskən salır. Cəlddir və sürətlə qaça bilir. Qışı gəmiriçilərin yuxalarında və ya qumlaqlarda yerləmən və dərinliyi 40 sm olan yuxalarda yaşayır. Qışlamaya sentyabr və oktyabr aylarından başlayır. Yumurta qoymaqla çoxalır. İkinci ilində yetkinlik yaşına çatır. Gündüz aktiv olur.

Yayılması
---------

Mərkəzi Asiyanın cənubu, Azərbaycan və Ermənistan ərazilərində yayılmışdır

Mənbə
-----

* Euroherp.com-da şəkillər Arxivləşdirilib 2012-05-15 at the Wayback Machine (ing.)

İstinadlar
----------

1. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.
2. ↑  Konstantinov V.М. Onurğalıların zoologiyası; 2011

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | GBIF · iNaturalist · IRMNG |

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Trachylepis aurata* | 
* Wikidata: Q1154339
* Wikispecies: Lacerta aurata
* ADW: Trachylepis\_aurata
* EUNIS: 316335
* GBIF: 5225332
* iNaturalist: 37446
* IRMNG: 10989925
* uBio: 8059768

 |
| *Lacerta aurata* | 
* Wikidata: Q46588221
* EUNIS: 16098
* IRMNG: 10356254

 |
**Dong-A Universiteti** Cənubi Koreyanın Busan şəhərində yerləşən özəl universitetdir.Cənubi Koreyanın ikinci ən böyük şəhəri olan Busanda həm tibb fakültəsi, həm də hüquq fakültəsi olan yeganə özəl universitet və iki universitetdən biridir.

Fakültə
-------

Universitetin hərtərəfli bakalavr proqramları Bədən Tərbiyəsi, Təbiət Elmləri və Mühəndislikdən Sosial Elmlərə, Hüquq və Tibbə qədər sahələri əhatə edən 12 fakültə vasitəsilə təmin edilir.

Tarix
-----

1947-ci ilin avqustunda Dong-A Kollecinin yaradılması üçün yaradılan təşkilat, rəhbəri olaraq Sokdanq təxəllüsü olan Dr. Jae-hwan Jeong ilə birlikdə Dong-A Fondunun yaradılması üçün icazə almaq üçün Təhsil Nazirliyinə müraciət etdi. İcazə verildi və vəqf Dong-A Kollecini 30 dekabr 1947-ci ildə dörd illik kollec olaraq iki məktəbə bölünmüş beş şöbə ilə açdı: Liberal İncəsənət və Təbiət Elmləri Məktəbi və Hüquq Məktəbi. Tarix və İngilis dili kimi kafedralar 1950-ci illərin ortalarında yaradılmışdır. Mərkəzi Kitabxananın tikintisi 1957-ci ildə başa çatdırılmışdır. Hazırda universitetdə 9 aspirantura və 11 kollec, o cümlədən 28 bölmə və 55 ixtisas üzrə 13 kafedra fəaliyyət göstərir. Dong-A Universiteti Muzeyi 1959-cu ildə yaradılmışdır. 2007-ci ilə kimi onun kolleksiyasına 2 milli sərvət və 10 xəzinə daxil olmaqla 30.000-dən çox artefakt daxildir. O, 75-dən çox arxeoloji hesabat dərc edib və hər il Koreya Universitet Muzeyləri Assosiasiyasının sponsorluğu ilə keçirilən birgə sərgidə yeni materialları nümayiş etdirir.
Məzunlar arasında Koreya hökumətinin bir sıra nazirləri, eləcə də böyük Koreya şirkətlərinin rəhbərləri var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dong-A University". 2022-12-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-10.
2. ↑  About