recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Arxaizm** — köhnəlmiş, yaxud istifadədən çıxmış söz, ifadə, qrammatik forma.

Haqqında
--------

Arxaizmlər xalq dilində indi də işlənir. Dilin lüğət tərkibində xalqın tarixi əks olunur. Sözlər elmdə, texnikada, mədəniyyətdə baş verən dəyişikliklərin, tarixi hadisələrin canlı şahidləridir.
Zaman keçdikcə bəzi məfhumlar dəyişir, yox olur və belə məfhumları bildirən sözlər də köhnəlir, öz ümumişlək xüsusiyyətini itirir. Belə sözlər köhnəlmiş sözlər adlanır. Köhnəlmiş sözlər iki yerə bölünür: arxaizmlər, tarixizmlər.

*Arxaizm* deyəndə bu gün işlənməyən sözlər nəzərdə tutulur. Söz özü dildən çıxmış, həmin sözlərin əvəzinə onların mənasını verən sözlər yaranmışdır. Yəni anlayış qalır, onu ifadə edən söz dəyişir. Arxaizmlər adətən aradan çıxan məişət əşyalarının adından ibarət olur. Məsələn: ayıtmaq (demək), əsən (sağ, salamat), uçmaq (cənnət), ayaq (qədəh), nəsnə (əşya), us (ağıl) və s.  
Arxaizmlər müasir dildə az işlənən və köhnə adət-ənənə, həyat tərzi ilə bağlı sözlərə deyilir. Məsələn traktorların tətbiqindən əvvəl əkinçilikdə işlənən xış, xırman, vəl kimisözlər müasir dil baxımından arxaizm sayıla bilər. Nəsr əsərində qədim dövrləri və o zamanların məişətini təsvir edəndə arxaizmlərdən istifadə etmək qaçılmaz olur. Arxaizmlər adətən aradan çıxan məişət əşyalarının adından ibarət olur.

**Tarixizm:** Komendant, xış, dinar, baqqal, vəzir, komsomol, pioner, katta, darğa, qaraduvay, feodal, naçalnik, pristav, sovet, şahı, mac, çuka, kolxoz, konka, girkənkə, şahı, abbas, xurcun, toppuz, təhnə, güyüm,dəli, Naib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-21.
2. 1 2  *Rəhim Əliyev.* "Arxaizm və neologizmlər" (aze). azkurs.org. 10.07.2017. İstifadə tarixi: 2021-02-27.[*ölü keçid*]
3. ↑    (#bare\_url\_missing\_title). 2022-06-18 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑    (#bare\_url\_missing\_title).  (#archive\_missing\_date) tarixində [az.scienceforming.com arxivləşdirilib] (#bad\_url).

Əliquliyev R.M. Şükürlü S.F. Kazımova S.İ. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər // Bakı. İnformasiya Texnologiyaları nəşriyyatı. 2009. 201 s.
**Cennifer Eniston** (*ing.* Jennifer Aniston; 11 fevral 1969[…], Şerman Ouks[d], Kaliforniya) — amerikalı aktrisa, film rejissoru, prodüser və biznes qadınıdır. Ona ilk şöhrətini *Friends* (1994–2004) serialında oynadığı Rachel Green rolu gətirmişdir və bu rolu sayəsində o, Emmi, Qızıl qlobus mükafatlarını qazanmışdır.

Həyatı
------

Cennifer Eniston 11 fevral 1969-cu ildə Kaliforniya ştatının Şerman Ouks şəhərində, yunan aktyoru Con Eniston ilə şotland və italyan mənşəli aktrisa Nensi Dounun ailəsində anadan olub. Bir yaşınadək Cennifer Eniston Yunanıstanda yaşayır və ailə sonradan Nyu-Yorka köçür. 9 yaşı olanda valideynləri boşanırlar. Cennifer Eniston anası ilə qalsa da, tez-tez Los-Ancelesə, atasının yanına getməyə başlayır. Cennifer Eniston 11 yaşında oxuduğu Rudolf Ştaynerin məktəbində dram dərnəyinə gedir. Peşə təhsilini 1987-ci ildə Nyu-Yorkun aktyor ustalığı məktəbində davam etdirir. Cennifer Eniston və Bred Pittin ciddi münasibətləri mətbuatda tez-tez müzakirə olunurdu. 29 iyul 2000-ci ildə onlar Malibuda evlənirlər. Cütlük 7 yanvar 2005-ci ildə ayrılır və həmin il oktyabrın 2-də rəsmən boşanırlar. Bred Pittlə boşandıqdan sonra aktyor Vins Vonla eşq yaşadığı deyilsə də, artıq aktrisa şəxsi həyatının mətbuatda müzakirə edilməsini istəmir.

Mükafatlar
----------

* "Emmi" mükafatına beş dəfə namizəd görülən Cennifer Eniston bir dəfə qalib gəlir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Cennifer Eniston ilə əlaqəli mediafayllar var.

* *Cennifer Eniston* — IMDb səhifəsi

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Aktyor** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |

1. 1 2  .
2. 1 2  Jennifer Aniston // Internet Broadway Database (ing.). 2000.
3. 1 2  .
4. ↑  Jennifer Aniston // Encyclopædia Britannica (ing.).
5. ↑  .
6. ↑  .
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Boğaz.

|  |
| --- |
| Dənizlərdə təbii zonalar |
|  |
| 
* Litoral
* Qabarma zonası
* Dəhnə
* Yosun meşəsi
* Mərcan rifi
* Bankə
* Şelf
* Neritik zona
* Boğaz
* Pelagial
* Okean zonası
* Sualtı dağ
* Hidrotermal baca
* Soyuq baca
* Dib zonası
* Bental

 |

**Boğaz** – dünya okeanında hər hansı iki quru hissəni (materikləri, adaları, materiklə adanı) bir birindən ayıran və iki su hövzəsini bir-biri ilə birləşdirən, nisbətən ensiz su sahəsi. 

Boğazlar okeanları (Magellan boğazı, Dreyk boğazı), dənizləri (Bosfor, Dardanel), dənizlə okeanı (La-Manş, Cəbəllütariq boğazı), okean və dənizlərin ayrı-ayrı hissələrini (Mozambik boğazı, Kattegat) birləşdirir. Cəbəllütariq, Babülməndəb boğazı, Malakka boğazı, Sinqapur və s. boğazların böyük ticarət və strateji əhəmiyyəti var. 

İki göl, yaxud gölün ayrı-ayrı hissələri arasında da boğazlar olur (Böyük Göllər sistemində Miçiqan və Huron gölləri arasında Makinak boğazı).

Mənbələr
--------

* ASE, II cild, 1978, səh. 216.
**Yusif Mirzə** (1959, Sadınlar, Laçın rayonu) — Azərbaycan rəssamı.

Həyatı
------

1959-cu ildə Laçın rayonunun Sadınlar kəndində anadan olub. 1976-cı ildə Bakı Pedaqoji İnstitutunun Qrafika fakültəsinə daxil olub. 1981-ci ildə rəssamlıq fakültəsini bitirmişdir. 1981 – 1985-ci illərdə Laçın Xalq Teatrında rəssam işləmişdir.

1987-ci ildə, Bakıda, "Ölkənin Gəncləri" adlı sərgidə, 1990-cı ildə Qazaxıstanda keçirilmiş "Xəzər – Dostluq Dənizidir" adlı sərgidə iştirak etmişdir.

1990-cı ildə Latviyanın Riqa şəhərində Bakı günləri çərçivəsində keçirilən sərgidə iştirak etmişdir. 1990-cı ildə Fransanın Nitsa şəhərində Azərbaycan rəssamlarının sərgisində iştirak etmişdir. 1991-ci ildə BƏƏ-də, Abu-Dabi şəhərində Azərbaycan rəssamlarının sərgisində iştirak etmişdir.

1994-cü ildə Britiş Petroleum tərəfindən İstanbulda təşkil edilmiş, Azərbaycan və Türkiyədən olan gənc rəssamların sərgisində iştirak etmişdir. 1996-cı ildə Ankarada, Novruz Festivalına həsr edilmiş Türkdilli ölkələrin rəssamlarının birgə sərgisində iştirak etmişdir.

1997-ci ildə Norveçdə, Oslo Mədəniyyət Mərkəzində keçirilən sərgidə iştirak etmişdir. 1998-ci ildə Şimali Kiprdə, Nikosiyada, Atatürk Kültür Mərkəzində keçirilən sərgidə iştirak etmişdir.

Onun işləri ABŞ, İngiltərə, Almaniya, Finlandiya, Norveç, İsveç, Türkiyə, İran, Kipr, Latviya və digər ölkələrdə özəl kolleksiyalarda yer almışdır.

Müxtəlif üslublarda işlənmiş rəsm əsərləri dünyanın 20-dən artıq ölkəsində çeşidli qalereyalarda sərgilənib.

Məşhur norveçli səyyah Tur Heyerdal Azərbaycana səfəri zamanı Yusif Mirzənin rəsmləri ilə tanış olub, rəssamın yaradıcılığını yüksək qiymətləndirib, öz şəxsi muzeyi üçün müəllifin bir neçə əsərini satın alıb.

Yusif Mirzə hal-hazırda Bakı şəhərində yaşayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Norveçi fəth edən azərbaycanlı rəssam Arxivləşdirilib 2021-12-08 at the Wayback Machine. Zaman.-2007.-9–10 avqust.-S.8.
2. ↑  "Laçın yurdu" jurnalı, № 1(1), 2011, Bakı, "Elm və təhsil", 2011.
3. ↑  "Yusif Mirzə". 2011-05-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-04-10.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Yusif Mirzə ilə əlaqəli mediafayllar var.
**az24saat.org** — azərbaycan, ingilis, rus, türk, alman, ispan, fransız, litva, ərəb, çin (mandarin), erməni, fars və portuqal daxil olmaqla 13 dildə fəaliyyət göstərən çoxdilli xəbər saytı.

Sayt Azərbaycanda və dünyada baş verən siyasi, iqtisadi, sosial və digər müxtəlif hadisələri işıqlandıran hərtərəfli xəbər platforması kimi tanınır. Vüqar Ələkbərov (Qurdqanlı) tərəfindən təsis edilən sayt müxtəlif qlobal auditoriyaya xidmət göstərmək üçün bir çox dillərdə 24 saat xəbər xidməti təqdim edir.

Veb saytın bloklanması
----------------------

Azərbaycan Respublikası Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyinin Elektron Təhlükəsizlik Xidməti sayta girişin məhdudlaşdırılması ilə bağlı 6 avqust 2018-ci il tarixdə Səbail rayon Məhkəməsinə iddia qaldırıb. Onlar prezidentin köməkçisi Əli Həsənovun yer aldığı 4 məqalənin 8 saat ərzində saytdan silinməsini tələb ediblər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "What's the point of Azerbaijan's National Press Day?". Human Rights Watch. 22 iyul 2019. 2024-02-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-02-22.
2. ↑  *Qeybulla, Arzu.* "Azerbaijan's blocking of websites is a sign of further restrictions online". 31 avqust 2018. 2024-02-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-02-22.

Xarici linklər
--------------

*
**Maqdalena Roqman** (nid.  Magdalena Roghman; 1637, Amsterdam, Hollandiya qraflığı – 1679, Amsterdam, Hollandiya qraflığı) — Holland qızıl dövrün rəssamı, və qravüraçısı.

Həyatı
------

Maqdalena Roqman 13 yanvar 1632-ci ildə Amsterdamda qravüraçı Henrik Lamberts Roqman və Mariya Yakobs Savereyin ailəsində anadan olub. Anası məşhur sənətkar ailəsindən idi. Buna görə Maqdalena qardaşı Rolant Roqman və böyük bacısı Gertruda Roqman anası vasitəsilə məşhur rəssam Rolant Savereyin nəvəsi sayılırdı. Çünki Roland Saver anaları Mariya Yakobs Savereyin əmisi idi. Maqdalena 1669-cu ildə Jan Rulof Heisterlə ailə qurub. Onun uşaqlarının olub-olmadığı, harada və nə vaxt öldüyü məlum deyil.

O, böyük qardaşı məşhur rəssam Rolant və böyük bacısı Gertruda kimi qravür düzəldirdi. O, daha çox Jan Baranın 1650-ci ildə Amsterdamda nəşr edilmiş "Herstelde vorst, ofte Geluckigh Ongeluck" adlı kitabındakı iki qravüradan tanınır. Bu əsər Amsterdamdakı Reyksmüzyemun çap otağında mühafizə olunur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Magdalena Roghman in the en:RKD
2. ↑  Roghman, Magdalena in het *en:Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland*
3. ↑  Geertruydt Roghman on en:inghist

Xarici keçidlər
---------------

* Magdalena Roghman on en:historici.nl

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | RKDartists · ECARTICO |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| Normativ yoxlama | BPN: 30887593, 20339893 |
**Relativist (nisbi) Ağır İon Toqquşdurucu**

Gerçək zaman maşını ilə kainatın başlanğıcının tapılmasını təsəvvür edin. Relativist (nisbi) ağır ion toqquşdurucunun (en. RHIC – RAİT) çevrəsinin uzunluğu 2,5 mildir (~4.0 km) və 700 nəfər adam tərəfindən nəzarət edilir. RAİT-in inşası 600 milyon dollardan artıq qiymətə başa gəlib və illik saxlanılma xərci 150 milyon dollardan artıqdır.
Əgər Nyu York, Uzun Adada yerləşən Relativist ağır ion toqquşdurucudakı qızıl ionları bir birinə çırpılsalar bu görüş 7,2 triliyon Faranheyt dərəcədən çox (~4 triliyon dərəcə Selsi) temperature əmələ gətirə bilər. Bu, zərrəcikləri əridəcək qədər yüksək temperaturdur, Zərrəciklər ayrıldıqca onların ibarət olduğu bloklar-kvarklar və qluonlar-maddənin yeni vəziyyətinə — kvark-qluon plazmaısına keçmək üçün birləşirlər. Çarpışma başa çatıb materiallar soyuduqda protonlar və neytronlar təsir kimi 4.000 subatomik zərrəcik əmələ gətirərək yenidən yaranır. Alimlər RAİT-i istifadə etdikcə ilk milyonuncu saniyəsi ərzində böyük partlamanın şərtlərini təkrarlamağa cəhd göstərirlər.

**Elm üçün istifadəsi**

RAİT-də fiziklər universal maddənin formalaşmasını daha çox anlamaqdan ötrü qızıl atomlarını elektronlarından arınaraq pozitiv yüklü ionlara çevirməsi üçün səylə sürətləndiricidən (akseleratordan) keçirirlər. Dairəvi borucuqlara buraxılmış həmin ionların sürəti çarpışmadan əvvəl işıq sürətinin 99,9%-nə qədər yüksəlir. Bu toqquşma zərbəsinin nəticələrini nəzərdən keçirərkən alimlər müəyyənləşdirirlər ki, böyük partlayışdan sonrakı zərrəciklər heç də gözlənildiyi tək qaz kimi deyil, maye kimi hərəkət edirlər.

**Praktik həyat üçün istifadəsi**

Hal hazırda, protonların sürətinin artırlması və insan xərcəngi şişlərinin şüa ilə müalicəsi və zəiflədilməsində onlara dəqiq bələdçilik etmələrinin daha da yaxşılaşdırırlmasından ötrü RAİT alimləri maşınların qayırılması üzərində çalışırlar. Mühəndislər müəyyənləşdirmişdir ki, plastic vərəqlər üzərində kiçik deşiklər açmaq üçün ağır ion şüaları istifadə edilməsi cismlərin filtrlənməsini və molekulların çeşidlənməsini daha da asanlaşdırır. Bir neçə ilin içində, RAİT-in ifratkeçirici maqnit texnologiyası nəticəsində biz enerjinin saxlanılmasının daha sadə üsullarının icad edilməsinə şahid ola bilərik.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Fizika** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Cəbiyev Mirzə Ağamurad oğlu** (22 fevral 1925, Hamoşam, Lənkəran qəzası – 10 fevral 1978, Astara rayonu) — İkinci dünya müharibəsi iştirakçısı, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adını almış ən gənc azərbaycanlı.

Həyatı
------

Mirzə Cəbiyev Astara rayonunun Hamoşam kəndində doğulmuş və 1943-cü ildə orduda xidmətə könüllü getmişdir. 1944-cü ildə kiçik leytenant rütbəsi alaraq 43-cü Ordu tərkibində cəbhəyə (III Belarus cəbhəsi) göndərilmişdir. Belorusiya, Litva, Polşa uğrunda döyüşlərdə iştirak etmiş, Almaniyada döyüşmüşdür.

Baş leytenant Mirzə Cəbiyev 1945-ci ilin 6 aprelində Köniqsberq şəhəri ətrafındakı döyüşlərdə komandir olduğu bölmənin önündə kanalı keçərək 5 Fortu zəbt etmiş və qələbə bayrağını sancmışdır. Bu döyüşdə o şəxsən düşməndən 13 nəfər əsir götürmüş, döyüşdə yaralansa da, öz vəzifəsini qələbəyə qədər icra etmişdir.

19 aprel 1945-ci il tarixində Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. Bununla da o, eyni zamanda "Sovet İttifaqı Qəhrəmanı" adlı ən gənc azərbaycanlı olub.

İstinadlar
----------



| ⛭SSRİ **Sovet İttifaqı Qəhrəmanı** |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • Ö  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • Ü  • V  • Y  • Z |  |
|  **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** •     **Dördqat Qəhrəmanlar** |
İki vallı mühərrikin silindrinin en kəsiyi.
**Qazpaylayıcı mexanizm**- daxili yanma mühərriklərinin silindrlərinə karbüratordan gələn qaz qarışığının vaxtında paylanması və iş prosesində yaranan qazların xaric edilməsinə xidmət edir. Bu, silindrlərin sorma və xaricetmə klapanalarının paylayıcı valın dirsəkləri ilə idarəsi sayəsində yerinə yetirilir. Paylayıcı val, dirsəkli valla dişli qayış və ya zəncir ötürməsinin köməyi ilə əlaqələndirilərək onunla sinxronlaşdırlmış hərəkət icra edir.

Təsnifatı
---------

Qazpaylayıcı mexanizm paylayıcı valın vəziyyətindən asılı olaraq iki növə bölünürlər:

* Yuxarıda (silindr başlığında ) yerləşmiş vallı,
* Aşağıda (mühərrik blokunda) yerləşmiş vallı.

Şəkildə üst hissədə yerləşmiş qazpaylayıcı mexanizm təsvir edilmişdir. Paylayıcı val iş tsiklinə uyğun dirsəkli valdan aldığı fırlanma hərəkəti zamanı dönərək dirsəkləri ilə klapanları ardıcıl olaraq itələyir. Klapanın geriyə qayıtması mexanizmdə quraşdırılmış güclü yayların hesabına baş verir. Paylayıcı val ya bir başa klapanın başında yerləşmiş itələyiciyə, ya da ox ətrafında dönən lingdən istifadə edilir. İkinci quruluş daha çox altda yerləşmiş paylayıcı valldan istifadə zamanı tətbiq olunur. 
Dördtaktlı mühərriklərdə klapanlar yüksək temperaturda işləyir. Bunun təsirindən yaranan deformasiyaların qazpaylayıcı mexanizmin işləməsinə təsirini azaltmaq üçün çox vaxt klapandöndərən mexanizmdən istifadə olunur. Böyük mühərriklərdə isə klapanlar soyudulur.

Istinad
-------

* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.
**Daxili Təhlükəsizlik Qüvvələri** və ya **Asayiş** — Rojava muxtar regionlarının polis qüvvəsi. Suriyada vətəndaş müharibəsinin ilkin mərhələlərində formalaşan "Asayiş" ilk növbədə Kürd Ali Komitəsinin nəzarətində olan əraziləri polis üçün yaradılmışdı. 2013-cü ilin oktyabrında "Asayiş"in 4,000 üzvü olduğunu iddia edilmişdir. 2017-ci ilə qədər bu rəqəmin 15,000-dən çox olduğu bildirilir.

Tərkibi
-------

"Asayiş" polisinin 15,000-ə yaxın şəxsi heyəti olduğunu iddia edilmişdir. Cəzirə regionunda 10,000, Əfrin regionunda 3,000 və Fərat regionunda 2,000 nəfərdir. Etnik cəhətdən kürdlər "Asayiş"də üstünlük təşkil edir, baxmayaraq ki, Cəzirə regionunda aktiv personalın yarısı ərəbdir, 300-ə yaxın türkman də əsasən Təl-Əbyəzdə hərbi xidmətə cəlb olunmuşdur. "Asayiş"in təxminən 30%-ni qadınlar təşkil edir. Qüvvə üzvlərinə aylıq 120 dollar maaş verilir.

Təlim
-----

"Asayiş" üzvlərinə silahdan istifadə etməklə yanaşı, "vasitəçilik, etika, Kürdüstan tarixi, imperializm, xalq mədəniyyətinin apardığı psixoloji müharibə və təhsilin və özünütənqidin əhəmiyyəti" mövzusunda da təlimlər keçirilir.

Qeydlər
-------

1. ↑  kürd. Hêza Ewlekariya Hindîrin; *ərəb.* قوى الامن الداخلي‎, Quwā al-ʾAmn ad-Dāḵilī.
2. ↑  kürd. Asayîş; *ərəb.* الْأَسَايِش‎, al-ʾAsāyiš; süry. ܐܣܐܝܝܫ; hərf. təhlükəsizlik qüvvəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  *ANF.* "Northern Syrian Internal Security Forces hold congress in Raqqa". ANF News (ingilis). Ajansa Nûçeyan a Firatê. 4 July 2018. 3 May 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 May 2019.
2. ↑  "Kurds Build Bridges At Last". Inter Press Service. 13 October 2013. 6 October 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 February 2014.
3. ↑  *Fehim Taştekin.* "Does Syria really want to reconcile with Kurds?". Al-Monitor. 30 January 2017. 11 November 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
4. ↑  "A revolution in daily life". Peace in Kurdistan. 17 November 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 June 2015.
**Normal atmosfer təzyiqi** – dəniz səviyyəsində 0°S temperaturda atmosfer təzyiqi. Normal təzyiq orta hesabla 760 mm hundurlukdə olan civə sutununun təzyiqinə deyilir. Hava yer səthinin hər bir 1 sm2-nə 1 kq (1033 q) təzyiq edir.

Normal atmosfer təzyiqi 45 dərəcə paraleldə, okean səviyyəsində, 0 dərəcə temperaturda 760 mm c.s.-na bərabərdir. Atmosfer təzyiqi 760 mm c.s.-dan çox olarsa yüksək təzyiq, az olarsa alçaq təzyiq hesab olunur. Coğrafi enliklər üzrə Günəşin istiliyi qeyri-bərabər paylanmışdır. Bu da Yer səthində müxtəlif təzyiq sahələrinin yaranmasına səbəb olur. Ekvatorial enliklərdə hava qızaraq yüngülləşir və troposferin yuxarı qatlarına qalxır. Havanın qalxan hərəkəti atmosfer təzyiqinin ekvatorda aşağı düşməsinə səbəb olur. Troposferin yuxarı qatlarından tropik enliklərə (30 dərəcə şimal və cənub enliyi) hərəkət edən hava axınları soyuyaraq Yer səthinə enir və yüksək təzyiq sahəsi yaradır. Mülayim qurşaqlarda havanın qalxan hərəkəti alçaq təzyiq sahəsi yaradır. Qütblərdə isə temperaturun ilboyu aşağı olması səbəbindən yüksək təzyiq qurşağı yaranır. Yüksəkliyə qalxdıqca havanın sıxlığının azalması atmosfer təzyiqinin aşağı düşməsinə səbəb ola bilər. Hündürluyə qalxdıqca,təzyiq orta hesabla hər 12 metrdə 1 mm c.s. azalır. Bu qanunauyğunluq təxminən 3000 m-ə qədər müşahidə olunur. Yer səthində təzyiqin paylanması haqqında məlumat almaq üçün bütün xəritələrdə eyni təzyiqə malik nöqtələr birləşdirilir.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Fizika** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Psixopatiya** — antisosial davranış, empatiyasızlıq, peşmançılığın olmaması və eqoistlik ilə xarakterizə olunan psixi pozuntu. Psixopatiyası olan şəxslər tez-tez başqalarının hisslərini nəzərə almadan, öz istəklərinə nail olmaq üçün yalan, manipulyasiya və şiddət kimi zərərli davranışlar nümayiş etdirə bilərlər.

Səbəbləri
---------

Tədqiqatçılar psixopatiyanın genetik, nevroloji və ətraf mühit təsirlərinin birləşməsindən qaynaqlandığına inanırlar. 

Uşaq yaşlarında alınan travma, sevgi, diqqət və qayğı göstərilməməsi, həmçinin şiddətə məruz qalma uşağın emosional inkişafına mənfi təsir göstərə bilər, bu antisosial davranışa və empatiyanın olmamasına gətirib çıxara bilər.

İstinadlar
----------

1. Şəxsiyyət pozuntularının klinikası və differensial diaqnostikası [*ölü keçid*]

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Treccani |
| Normativ yoxlama | LCCN: sh94003383 · Microsoft: 521466935 · NDL: 00570399 · NKC: ph508950 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Tibb ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Psixologiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Stukambis burnu** — Rusiya, Saxalin vilayəti, Saxalin adasının qərbində yerləşən burun. Uqleqorski rayonunun cənubunda yerləşir.
.

Təsviri
-------

Burun bir vulkanik suxurdan ibarətdir. Qayalı bir təpə olan burun tünd rəngdədir və hündürlüyü 100 metrə çatır. Onun cənub hissəsindən Tatar boğazı istiqamətdən güçlü axınlar təsir edir. 

Bu ərazinin zəngin vulkanik keçmişi sayəsində burun keçmiş qəsri xatırladır. Burad hündürlük 96 metrdir.

Fauna
-----

Burunda və onun yaxınlığında yerləşən adacıqlarda nadir sayılan yapon qarabatdağı yuva qurur. Üstəlik qaraquyruq qağayılarada rastlanılır. Sahil çimərliklərində isə şimal dəniz şirlərinə aid yataqlar vardır.

Mənbə
-----

* Stukambis. *«Saxalin - Kuril» iformasiya agentliyi* Arxivləşdirilib 2011-12-20 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  "Углегорский район на сайте губернатора и правительства Сахалинской области". 2013-10-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-18.
**Darvinizm** — Çarlz Darvinin baxışlarına əsaslanan, Yer kürəsində üzvi aləmin təkamülü nəzəriyyəsidir. "Biql" gəmisində 5 illik (1831-1836) dünya səyahətindəki müşahidələr, dövrün bioloji və seleksiya təcrübəsi nailiyyətlərinin ümumiləşdirilməsi təkamül nəzəriyyəsinin yaradılması üçün Darvinə əsas verdi. Darvin 1837-ci ildə təkamül nəzəriyyəsini işləməyə başlamış lakin onu ilk dəfə 1858-ci ildə Londonda, Linney cəmiyyətinin iclasında təbii seçmə nəzəriyyəsinin əsas müddəalarına dair məruzəsində təqdim etmişdir. Həmin iclasda çıxış edən A. Vollesin baxışları Darvinin baxışları ilə üst-üstə düşmüşdü. Lakin A. Volles etiraf etdi ki, Darvin təkamül nəzəriyyəsini ondan əvvəl daha dolğun və dərin işləmişdir. O, 1889-cu ildə çap etdirdiyi kitabını da "Darvinizm" adlandırmışdır. Darvinizm təlimində Ç. Darvin iki əsas dəyişkənlik tipinin olduğunu qeyd edirdi.

1. Müəyyən dəyişkənlik - Xarici mühit amillərinin təsirinə cavab olaraq orqanizmin uyğunlaşma reaksiyaları.
2. Qeyri-müəyyən dəyişkənlik - Xarici mühit amillərinin təsiri ilə meydana gələn lakin uyğunlaşma xarakteri daşımayan dəyişikliklər.

Darvin qeyri-müəyyən dəyişiklikləri təkamül üçün başlıca material mənbəyi sayırdı. Müasir biologiyanın müəyyən etdiyi kimi təkamül üçün material yalnız mutasiya və çarpazlaşma nəticəsində meydana çıxan mutasiyalar kombinasiyasına əsaslanan qeyri-müəyyən dəyişikiklər ola bilər. Orqanizmlərlə ətraf mühitin qarşılıqlı münasibəti yaşama uğrunda mübarizədə öz əksini tapır. Ç. Darvinə görə bu mübarizə bir növün bütün fərdləri üçün lazım olan həyat vasitələrinin (qida, işıq, sığınacaq, ərazi, hava, su) çatışmaması nəticəsində baş verir. Yaşamaq uğrunda mübarizədə məğlub olan fərdlər daha da zəifləyib nəsil törədə bilmir. Bu mübarizədən qalib çıxan daha doğrusu ətraf mühitə uyğunlaşa bilən fərdlər öz inkişaflarını davam etdirirlər.
Eyni ərazidə yaşayan bir növün fərdləri arasında daima kəskin mübarizə gedir. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi ətraf mühitə uyğunlaşa bilən fərdlər inkişaf edib yeni növ, və ya eyni növdə yeni əlamət yarada bilər. Əlamətlərin bu üsulla ayrılması divergensiya adlanır. Təkamülün əsas hərəkət verici qüvvəsi təbbi seçmədir. Təbbi seçmə isə yaşamaq uğrunda mübarizənin nəticəsidir. Çarlz Darvinin elmə əsas xidməti bu hərəkət verici qüvvənin kəşf etməsi olub.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Çarlz Darvin
* Təkamül
**Macmillan Publishers Ltd**, və ya **The Macmillan Group**, — özəl beynəlxalq kitab nəşriyyatı, dünyanın ən qədim nəşriyyatlarından biridir. 1999-cu ildən Georg von Holtzbrinck Publishing Group-a məxsusdur.

Tarixi
------

Nəşriyyat 1843-cü ildə iki şotland qardaş Daniel və Aleksandr Makmillan tərəfindən yaradılmışdır. Macmillan Publishers erkən tarixində Çarlz Kinqsli (1855), Tomas Hyus (1859), Frensis Palqrav (1861), Kristina Rossetti (1862), Metyu Arnold (1865), Lyuis Kerroll (1865), Alfred Tennison (1884) Tomas Hardi (1886) və Rudyard Kiplinq (1890) kimi müəlliflərin əsərlərini nəşr etdi. Sonrakı illərdə naşir ənənəni davam etdirərək, Uilyam Yeyts, Rabindranat Taqor, Şon O'Keys, Con Meynard Keyns, Çarlz Lenqbridge Morqan, Hyu Uolpol, Marqaret Mitçel, Çarlz Persi Snou, Rumer Qodden və Ram Şaran kimi müəlliflərin əsərlərini nəşr etdirib. 1869-cu ildə Macmillan "Nature" jurnalını nəşr etməyə başladı və 1877-ci ildə Grove Dictionary of Music and Musicians nəşr etdi.

1964-1986-cı illərdə nəşriyyatın direktoru Böyük Britaniyanın keçmiş Baş naziri Harold Makmillan olmuşdur. Onun ölümündən sonra şirkət nəvəsi Aleksandr Makmillan tərəfindən təhvil verildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "History". 2008-05-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-06-27.
2. ↑  "Harold Macmillan (1894–1986)". BBC. 2020-01-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-26.
**Adana** — Türkiyənin ili və ən çox əhalisi olan VI şəhəri. 2023-cü ilin məlumatına görə, əhalisi 2.270.298 nəfərdir. İlin sahəsi 13.844 km²-dir. İldə hər km² 160 nəfər düşməkdədir. Bu sayı ən çox Seyhan ilində 1787 nəfərdir.

01.02.2018 məlumatlarına görə 4-ü ilçəsi (Seyhan, Yüreğir, Çukurova, Sarıçam) olmaqla ümumi 15 ilçəsi və bələdiyyəsi vardır. Bu yerlərdə 831 məhəllə vardır.

Türkiyədəki VI böyük metropoliya sahə olub, ölkənin irəlidə gedən ticarət və mədəniyyət mərkəzidir. Mədən ehtiyatlarına görə IV bölgə olan Adana xrom, dəmir, manqan, qurğuşun və sink yataqları baxımından əhəmiyyət daşımaqdadır.

Adananın mərkəzi Mərsin, Adana, Osmaniyyə və Hatay illərini əhatə edən coğrafi, iqtisadi və mədəni məzrkəz bölgə olan Çukurovanın mərkəzində yerləşir. Təxminən, 5.62 milyon insanın yaşadığı bölgənin böyük bir hissəsi kənd təsərrüfatına olduqca əlverişli, geniş və düzən bir ərazidir.

Həmçinin bax
------------

* Adana Ulu məscidi

İstinadlar
----------

1. ↑  АДАНА // Адана • Большая российская энциклопедия - электронная версия (rus.). Москва: Большая российская энциклопедия, 2004.
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Türkiyə ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Palgrave Macmillan** — baş ofisi Londonun Camden səmtində və Nyu-York, Şanxay, Dehli, Melburn, Sidney, Honq Konq və Yohannesburqda ofisləri olan beynəlxalq elmi kitab və jurnal nəşriyyatı. 2000-ci ildə St. Martin's Press və Macmillan Press, Macmillan Publishers-in akademik bölməsi. 2002-ci ilə qədər şirkət Palgrave adlanırdı, lakin sonra onu Palgrave Macmillan olaraq dəyişdirdi. Hal-hazırda o, Springer Nature şirkətinin törəmə şirkətidir, 51% alman beynəlxalq naşiri Georg von Holtzbrinck Publishing Group-a məxsusdur. Humanitar və sosial elmlər üzrə ədəbiyyatın nəşri üzrə ixtisaslaşmışdır. "The New Palgrave: A Dictionary of Economics" fundamental əsərinin naşiridir.

Tarixi
------

Nəşriyyat öz adını Palqrev ailəsinin şərəfinə almışdır. Frensis Palqrev, tarixçi, arxivist və Britaniya İctimai Qeydlər Bürosunun qurucusu XIX əsrdə The Macmillan Press ilə yaxından əlaqəli idi. Xüsusilə Robert Harri İnqlis Palqreyv "The Palgrave Dictionary of Political Economy" iqtisadi lüğətinin müəllifi idi. 1987-ci ildə Macmillan Publishers onun yenilənmiş versiyasını nəşr etdi, The New Palgrave: A Dictionary of Economics, sonradan bir neçə dəfə yenidən nəşr olundu və indi o, dünyada iqtisadiyyatın bütün aspektlərinə dair məqalələri özündə əks etdirən rüblük yenilənən istinad kitabıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Directory of Open Access Journals. 2003.
2. ↑  Preface // The New Palgrave Dictionary of Economics. Bagistoke: Palgrave Macmillan. Steven Durlauf. 2008. ISBN 978-0-333-78676-5.

Xarici keçidlər
---------------

* palgrave.com — Palgrave Macmillan rəsmi saytı
* macmillan.com — Macmillan Group rəsmi saytı
* The Palgrave Family History

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Twitter · Twitter |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 3060095 · GND: 1194985181 · LCCN: n2002035267 · NLP: a0000002658943 · NUKAT: n2013022020 · VIAF: 315532896 · WorldCat VIAF: 315532896 |

 |
**Ümumrusiya Bədii Gimnastika Federasiyası** (ÜBGF; *rus.* Всероссийская федерация художественной гимнастики) — Rusiya qeyri-hökumət təşkilatı. 1991-ci ildə yaradılmışdır.

Tarixi və funksiyaları
----------------------

SSRİ-də ayrıca Ümumrusiya Bədii Gimnastika Federasiyası (Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası) da mövcud idi, lakin o zaman bu, yalnız SSRİ Bədii Gimnastika Federasiyasının respublikada bədii gimnastikanın inkişafı və populyarlaşdırılması üzərində işləmək üçün hazırlanmış struktur şöbəsi idi. İndiki "Ümumrusiya Bədii Gimnastika Federasiyası" 1991-ci ildə təsis konfransı (12 sentyabr 1991-ci il, İvanovo şəhəri) tərəfindən təsis edilmişdir. Növbəti il 9 yanvarda qeyr-hökumət təşkilatı RSFSR Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən dövlət qeydiyyatına alınmışdır.

2001-ci ildə hesabat-seçki konfransında təşkilatın strukturu yenidən qurulmuşdur. Rusiya Federasiyası Prezidentinin köməkçisi Sergey Yastrjembski prezident seçilmişdir. O, 2008-ci ilin dekabrında İrina Viner prezident seçilənə qədər bu vəzifədə iki dəfə dörd illik müddətə qalmışdır. İndi o, Federasiya prezidentinin vəzifələrini milli komandanın baş məşqçisinin işi ilə birləşdirir.

Təşkilat Rusiya Federasiyasının İdman və Turizm Nazirliyi tərəfindən akkreditə edilmişdir və "bədii gimnastika" idman növü üzrə Ümumrusiya idman federasiyası statusu verilmişdir (Rusiya Federasiyası İdman və Turizm Nazirliyinin 27 fevral 2011-ci il tarixli № 1681 sərəncamı).

İstinadlar
----------

1. ↑  История (rus.).
2. 1 2  "История". Всероссийская федерация художественной гимнастики. 2018-06-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-05.
3. ↑  "Приказ Минспорттуризма РФ от 27.12.2011 N 1681 «О государственной аккредитации общероссийской общественной организации и наделении её статусом общероссийской спортивной федерации по виду спорта „художественная гимнастика"»". İstifadə tarixi: 2014-09-24.
4. ↑  "Реестр общероссийских и аккредитованных региональных спортивных федераций". Министерство спорта Российской Федерации. 2014-02-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-24.

Xarici keçidlər
---------------

* Официальный сайт Всероссийской федерации художественной гимнастики
**Turqut Alp** — Ərtoğrul Qazinin, ilk Osmanlı sultanı Osman Qazinin və Orxan Qazinin ən yaxın silahdaşlarından biri.

Doğum yeri və tarixi haqqında qəti bir məlumat yoxdur. Osman bəyin qəza hərəkatınə başladığı 1288-ci ildən etibarən, Turqut Alp da yanında yer almışdır. Bilecikin fəthindən sonra Osman bəyin əmri ilə İnəgölü mühasirə altına aldı. 1299- cu ildə Osman bəylə birlikdə, İnegölün fəthini reallaşdırdı. Osman bəy, İnəgölü Turqut Alp hədiyyə olaraq verdi.

Rəvayətə görə ömrü bu yaylada keçmişdir. Öləcəyini anladığında sahib olduğu torpaqlarda öndə olanları yanına çağırmış və onlara demişdir:

*Ağalarım, igidlərinin! Mən artıq ölürəm, haqqınızı halal edin. Ölümümdən sonra məni elə bir yerə basdırın ki, məzarım torpağımdan olsun. Gözlərim fəth etdiyim İnəgölü görsün. Əsən küləklər üzümə fərahlıq versin.*

Türbəsi Turqut Alp (Gənci) kəndində olub, kəndin 500 metr qərbində olan üzəri geniş bir təpənin üstündədir. Türbə 1986-ci ildə dəmir-beton olaraq inşa edilmişdir.

Populyar mədəniyyətdə yeri
--------------------------

TRT 1 də yayımlanan Diriliş: Ertuğrul serialında Turqut Alpı Çingiz Coşqun canlandırır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Turgut Alp". www.devletialiyyei.com. Devlet-i Aliyye-i Osmaniyye. 14 April 2018. 8 May 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 January 2021.
2. ↑  *Sümer, Faruk.* "Turgut Alp". səh. 416. 2022-06-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-22.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-08-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-06-11.
4. ↑  "Bursa Dizide Canlandırdığı Turgut Alp?in Kabrini Ziyaret Etti". 2016-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-06-11.
**Vyetnam Sosialist Respublikasının Konstitusiyası** (vyet. Hiến pháp nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam) — Vyetnam Sosialist Respublikasının əsas qanunu.

Dəyişikliklər
-------------

2013-cü ildə Milli Məclisin növbəti iclasında deputatların 97,59 faizi konstitusiyaya dəyişikliklərin lehinə səs vermişdir (dəyişikliklər artıq 2002-ci ildə edilmişdi). Buna baxmayaraq, dəyişikliklərin maddələrin 90 faizini əhatə edirdi və bu qanunun strukturunu dəyişdirilmişdi. Odur ki, 2013-cü ildə yeni konstitusiyanın rəhbər tutulduğu hesab edilmişdir. Eyni zamanda, 1992-ci il Konstitusiyasının sosialist istiqaməti qorunub saxlanılır və hakim Vyetnam Kommunist Partiyasının siyasi kursunun dəyişməzliyi təsdiqlənir. Parlamentdə deputatların 97,59 faizi buna səs vermişdir. VKP Mərkəzi Komitəsinin Siyasi Bürosunun üzvü, Vyetnam Sosialist Respublikası Milli Assambleyasının sədri Nquyen Şin Hunq parlamentin son günündə dediyi kimi, "parlamentin 1992-ci il Konstitusiyasına düzəlişləri qəbul etməsi ölkənin quruculuğunda və müdafiəsində, beynəlxalq inteqrasiyada yeni dövr açan tarixi əhəmiyyət kəsb edir. Bu sənəd bütün ölkə üzrə parlament üzvlərinin və seçicilərin, bütün səviyyələrdə təşkilat və idarələrin əməyinin nəticəsidir".

Strukturu
---------

Konstitusiya 120 maddə və 11 fəsildən ibarətdir:

* I fəsil. Siyasi sistem.
* II fəsil. İnsan hüquqları, vətəndaşların əsas hüquq və vəzifələri.
* III fəsil. İqtisadiyyat, sosial məsələlər, mədəniyyət, təhsil, elm, texnologiya və ətraf mühit.
* IV fəsil. Vətənin müdafiəsi.
* V fəsil. Milli Məclis.
* VI fəsil. Prezident.
* VII fəsil. Hökumət.
* VIII fəsil. Xalq məhkəmələri və xalq prokurorluqları.
* IX fəsil. Yerli idarəetmə.
* X fəsil. Milli Seçki Komissiyası, Dövlət Auditi İdarəsi.
* XI fəsil. Konstitusiyanın təsiri və onun dəyişdirilməsi qaydası.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Вьетнам начнёт 2014 год с новой Конституцией". 2014-01-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-01-05.
2. ↑  "Конституция Вьетнама (с 2014 г.)" (ingilis). 2014-11-13 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* Vyetnam Konstitusiyası (1980-ci ildən)
* Vyetnam Konstitusiyası (1992-ci ildən)
| {{{adı}}} |
| --- |

**2016-cı ilin fevralında şimali Hələbdə döyüşlər** — Suriya Ərəb Ordusu və müttəfiqləri tərəfindən 2016-cı ilin fevral ayının əvvəlində Hələbin şimal-qərbində başlayan hərbi əməliyyat. Hücum Nübl və Əl-Zəhranın üç illik mühasirəsini uğurla qıraraq Suriya üsyançılarının Türkiyədən əsas tədarük yolunu kəsmişdir.

Zəmin
-----

2016-cı il yanvarın ikinci yarısında yeni hücuma hazırlıq üçün Dəməşqdən Hələbə Suriya hökumətinin əhəmiyyətli əlavə qüvvələrinin göndərilməsi barədə xəbərlər yayılmağa başlamışdır. Əraziyə təxminən 3,000 əlavə əsgər göndərilmişdir.

SDQ-nin rolu
------------

İranın İnqilab Keşikçiləri Korpusu ilə bağlı "Fars Xəbər Agentliyi" xəbər vermişdir ki, kürdlərin rəhbərlik etdiyi Xalq Müdafiə Birlikləri (YPG) Suriya Ordusuna kömək edir, çünki SDQ-nin Əfrin birlikləri Şirava məntəqəsinin Ziyarə və Xarebə kəndlərini ələ keçirmişdi."Fars Xəbər Agentliyi" yaralı Suriya hökumət qüvvələrinin kürd bölgəsinə göndərildiyini iddia etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Leith Fadel.* "Syrian Army, Hezbollah launch preliminary offensive in northern Aleppo". Al-Masdar News. 1 February 2016. 7 April 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 February 2016.
2. ↑  *Leith Fadel.* "Something big is brewing in Aleppo as more government reinforcements arrive". Al-Masdar News. 26 January 2016. 17 June 2018 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 February 2016.
3. ↑  "فتح بزرگ سوری‌ها درنبرد نُبل و الزهرا /فتح الفتوح بعدی در راه است/ پیام قاطع مقاومت از نزدیکی مرزهای ترکیه به ژنو". خبرگزاری فارس (fars). 5 February 2016. İstifadə tarixi: 5 February 2016.
**Mirça Eliadi** (9 (22) mart 1907[…], Buxarest – 22 aprel 1986[…], Çikaqo) — din tarixçisi və filosof.

Mirça Eliadi 13 mart 1907-ci ildə Rumıniyanın paytaxtı Buxarestdə doğuldu. Uşaqlıq və gənclik illərində biologiya, xüsusilə botanika və entomologiya ilə maraqlanırdı, lakin illər keçdikcə marağı ictimai elmlərə keçdi və beləliklə filologiya və fəlsəfəyə maraq göstərdi. Buna görə də, fəlsəfə təhsili aldı. 1928-ci ildə Buxarest Universitetində fəlsəfə fakültəsini bitirdi. Tezisinin mövzusu İtaliya Renesans filosofları idi. Eyni ildə Sanskrit və Hind fəlsəfəsi öyrənmək üçün Kəlkətə getdi. Eliadi müəllimi Surendranath Dasguptadan təsirləndi. Himalayda Rişikeş Aşramda altı ay yaşadı. Dörd il sonra, 1932-ci ildə təhsilini bitirdikdən sonra Buxarestə qayıtdı döndü. 1933-cü ildə daha sonra Fransız dilində (*fr.* Yoga: Essai sur les origines de la Mystique Indienne ) yayımlanacaq dissertasiya işini yazdı. Adından da göründüyü kimi, doktorluq dissertasiyası yoqanın müxtəlif perspektivlərdən təhlili haqda idi. 1933-cü ildən 1939-cu ilə qədər Buxarest Universitetində fəlsəfə və din tarixi mövzuları başda olmaq üzrə, bir çox fərqli mövzuda dərs dedi.

Müharibə illərində İngiltərədə idi və döyüş sonunda Rumıniya Sovet idarəsinə keçdiyi zaman Rumıniyaya qayıdışı imkansızlaşdı. 1945-ci ildə Parisə getdi, qonaq professor olaraq *École des Hautes Études-*də çalışdı. 1951-ci ildə ən məşhur əsərlərindən biri olan "*Şamanizm"* dərc edildi. 1956-cı ildə Parisdən Amerikaya köçdü və Çikaqo Universitetində dərs dedi. Daha sonra, 1958-ci ildə Çikaqo Universitetində Dinlər Tarixi kürsüsünün başçılığına keçdi. 1961-ci ildə "*Dinlərin tarixi*" jurnalını təsis etdi. 1986-cı il aprelin 22-dən ölümünə qədər Çikaqo Universitetində işləməyə davam etdi və bir çox mühüm əsər yazdı.

Bu gün əsərləri bir-birindən fərqli dillərə tərcümə edilmiş Mirça Eliadi dinlərin tarixində ən vacib alimlərdən birinə çevrildi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  The Fine Art Archive. 2003.
2. 1 2  Gran Enciclopèdia Catalana (kat.). Grup Enciclopèdia, 1968.
3. 1 2 3 4  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118529803 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
4. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
5. 1 2  Mircea Eliade // Internet Speculative Fiction Database (ing.). 1995.
6. ↑  "Receptarea operei lui Mircea Eliade in Italia: un bilant critic". www.revista22.ro. Arkivert fra originalen 3. januar 2017. Besøkt 2. januar 2017.
7. ↑  Sasu, Aurel (2006). Dictionarul biografic al literaturii romane (A-L). Pitesti: Paralela 45. s. 553. ISBN 973-697-758-7.
8. ↑   Cave, David (28. januar 1993). Mircea Eliade's Vision for a New Humanism (engelsk). Oxford University Press. ISBN 9780195360738.
9. ↑   Einar Thomassens innledning til Det hellige og det profane og andre skrifter
**2023-cü il Həma qətliamı** — 16 aprel 2023-cü ildə Suriyanın Həma mühafəzəsində, Həma şəhərinin yaxınlığındakı səhrada 36 yerdombalanı ovçusunun İslam Dövləti qiyamçıları tərəfindən öldürülməsi. Ölənlərdən 17-nin də rejim tərəfdarı MMQ döyüşçüləri olduğu bildirilmişdir. Həmin gün İslam Dövləti silahlıları Deyr əz-Zövr yaxınlığında bir qrup çobana atəş açaraq beş nəfəri və 250 qoyunu öldürmüşdülər.

Zəmin
-----

Yerdombalanı ovu Suriyanın bir çox yerlərində onların dəyərinə görə populyar bir fəaliyyət. Bir kiloqram yerdombalanı 25 ABŞ dollarına qədər dəyərə malik ola bilər ki, bu da həmin ölkədəki orta aylıq əmək haqqından yüksəkdir. İslam Dövləti üsyançıları 2023-cü ildə yerdombalanı ovçularını xüsusilə hədəf almağa başlamışdı və hücumlar xüsusilə yüksək ölüm sayı ilə nəticələnmişdir. 17 fevral 2023-cü ildə İslam Dövləti yaraqlıları Hüms mühafizəsinin Əl-Süxnə şəhərində bir qrup yerdombalanı ovçusuna hücum edərək 61 yerdombalanı ovçusunu və 7 əsgəri öldürmüşdülər. Altı gün sonra, 23 fevralda İŞİD yaraqlıları Həma mühafəzəsində 15 yerdombalanı ovçusunu öldürmüş, daha 40 nəfəri qaçırmışdılar. 2023-cü ilin fevralından bəri yerdombalanı ovçularına edilən hücumlar 150-dən çox insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

Qətliam
-------

Suriyanın Həma mühafəzəsində, Həma şəhərinin yaxınlığındakı səhrada 36 nəfər öldürülmüşdür. Ölən yerdombalanı ovçularından 17-si rejim tərəfdarı MMQ döyüşçüləri idi. Həmin gün ayrı bir hücumda İslam Dövləti qiyamçıları bir qrup çobana atəş açmışdılar. Suriya İnsan Haqları Monitorinq mərkəzinin məlumatına görə, beş çobanın öldürüldüyü, daha iki çobanın isə qaçırıldığı bildirilmişdir. Hadisə nəticəsində 250 baş qoyun öldürülmüş, qalan mal-qara isə oğurlanmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  "Syria attacks blamed on IS kill at least 41" (ingilis). 2023-04-16. 2023-04-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-17.
2. ↑  "31 People Collecting Truffles In Syrian Desert Killed By ISIS: Report". NDTV. 16 April 2023. 16 April 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 April 2023.
3. ↑  "ISIS killed 41 people in Syria on Sunday". ANF. 17 April 2023. 18 April 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 April 2023.
4. ↑  "Daily death toll | 54 persons killed on April 16 across Syria". SOHR. 17 April 2023. 17 April 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 April 2023.
5. 1 2  "IS truffle picker attacks: At least 26 killed in Syrian desert ambush". BBC News (ingilis). 2023-04-17. 2023-04-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-18.
6. ↑  "Suspected IS Attack In Syria Death Toll Rises To 68: Monitor" (ingilis). 2023-02-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-18.
7. ↑  "Islamic State group kills 15 truffle hunters in Syria - UCA News" (ingilis). 2023-04-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-18.
Kanada Silahlı Qüvvələrinə məxsus olan 155 mm-lik M109A4 özüyeriyən artilleriya qurğusu
İstehsalçı: ABŞ
İstehsalçı firma: General Motors

Tip: Özüyeriyən artilleriya qurğusu

İstehsal tarixi: 1991 – 2003

Xidmətə giriş ili: 1992 – günümüz

Ekipaj: 5 nəfər

İstehsal sayı: 969 ədəd

Ölçülər
-------

Ağırlığı: 28.8 ton

Uzunluğu: 6.8 m

Lülə daxil olmaqla: 9.67 m

Lülənin uzunluğu: 7.2 m

Eni: 3.14 m

Hündürlüyü: 3.62 m

Klirens: 0.45 m

Müdafiə
-------

Zireh: 32 mm-lik yayılmış alüminium

Performans
----------

Zəminə təzyiq: 0,78 kq/sm ²

Dalış dərinliyi: 1.1 m

Xəndək keçmə: 1.8 m

Divar dağıtmaq: 0.55 m

Qalxma dərəcəsi: 30º

Motor: Detroit Diesel 8V71T dizel

At gücü: 405 at gücü

Maksimal sürət: 65 km/saat

Mənzili: 350 km

Dayandırılması: fərdi burulma bar və hidravlik amartizatorlar

Silahlanma
----------

Əsas silahı: 155 mm "L39" haubitsa

Kalibr: 155 mm

Lülənin qalxma bucağı: -3º... +75º

Üfüqi tuşlama bucağı: 360º

Mərminin çıxış sürəti: 827 metr/saniyə

Atış tezliyi: 1-4 atış/dəqiqədə

Atəş məsafəsi: 24 km

Maksimal atəş məsafəsi: 30 km

Mərmi sayı: 39 ədəd

12.7 mm "M2 Browning" pulemyotu

Kalibr: 12.7 mm

Mərmi: 12.7 x 99 mm

Atış tezliyi: 485-635 atış/dəqiqədə

Güllənin başlanğıc sürəti: 855 metr/saniyə

Atəş məsafəsi: 1.8 km

Maksimal atəş məsafəsi: 6.7 km

Mərmi sayı: 500 ədəd

İstifadə edən ölkələr
---------------------

M109A6 "Paladin" özüyeriyən artilleriya qurğusu yalnız ABŞ ordusu tərəfindən istifadə olunur. Digər ölkələr isə - M109 özüyeriyən artilleriya qurğusunun M109A1, M109A2, M109A3, M109A4, M109A5 modellərindən istifadə edir.

M109A6 "Paladin" özüyeriyən artilleriya qurğusu
**Xanəmir Telman oğlu Nəzərov** (26 yanvar 1971, Qafan) — AYB-nin üzvü (1992). Prezident təqaüdçüsü.

Həyatı
------

Xanəmir Telmanoğlu 1971-ci ildə Qərbi Azərbaycanın Zəngəzur mahalının Qafan şəhərində doğulub. Orta məktəbi Qubadlı rayonun Fərəcan kəndində bitirib. 1989-91-ci illərdə sovet ordusu sıralarında hərbi xidmətdə olub.

90-cı illərdə Azərbaycan ədəbiyyatında ilk cərəyan yaradanlardan biridir. (2+Mistik Poeziya cərəyanı) sonrakı mərhələdə "Şeir ədəbiyyatdan ayrılmışdır" konsepsiyasını irəli sürüb..

Fəaliyyəti
----------

Qarabağ müharibəsi dövründə "Xəzər" tərcümə toplusunda, "Azərbaycanın səsi", "Nəfəs", "Ordu" qəzetlərində müxbir işləyib, cəbhə bölgələrindən 100 - lərlə məqalələr yazıb.

Türkiyənin Cümhuriyyətinin Mərmərə unversitetində təhsil alıb. lk kitabı 1991-ci ildə "Xəzər" dərgisində "kitab içində kitab" lahiyəsində "küləklər ulduzlardan əsir" adıyla çap oluniub. 1995-ci ild "KÜL SOYUĞU" dıyla şeir kitabı Türkiyədə yayımlanıb. Türkiyədə oxuduğu illərdə İstanbulda çap olunan "Gənc Aydınlar" jurnalınının baş redaktoru olub.

Çölçülər Ədəbiyyat Mərkəzinin (ÇƏM) ideya müəllifi və qurucularındandır. 

Şeir kitabları 

"Kül Soyuğu", "Qarğa Beyni Yeyənlərə Namə", "Saatım Bağdadda Qaldı", "Qəvi Qövmün Qalı", "Derlər", "nə milad nə də roma".
Proza: "Ağğğbaaağğğ", "Osmanlı" ( Surda gizlənən səs), "A mədəniyyətinin A dili lüğəti", "MAQlar", "Naməlum Ailə", "Şəhid".
Ədəbi-nəzəri içərikli kitabları: "Qoy Vatikan sevinsin", "Göyə qayıdan mətnlər", "Amerika Türkləri", "Ey Füzuli", "Orientalist gül", 

"Səhifələr" adli həftəlik ədəbiyyat qəzeti təsis edib və baş redaktoru olub.(2004 - 2005.)
"Ənvər Paşa" adlı ictimai-ideoloji dərgi çıxarıb.(2007-2009)
"Doqquz Iklim" ədəbiyyat dərgisini çıxarıb. (2004 – 2009)

Yaradıcılığı
------------

5 ilə yaxın "Doqquz iqlim" dərgisinin elektron versiyasi (DOQQUZİQLİM.NET) onun redaktorluğu altında fəaliyyət göstərib. (2009-2014)

ATV kanalında bir neçə il "Tanımadığımız Tanışlar" verilişinin redaktoru, sonra isə müəllif - redaktoru olaraq işləyib. 100 - dən çox sənədli filmin, o cümlədən "SƏKKİZ Xocalı qadını", 31 Mart soyqırımı ilə əlaqədar Ermənilərin Azərbaycanda soyqırıma məruz qoyduğu yəhudilərin həyatından sənədli filminin, Ş.İ. Xətainin həyatından "Şahənşah", Türkmənçay müqaviləsindən bəhs edən "Azərbaycanın Şəhadəti" sənədli filmləri və "KÜRƏN" adlı bədii filmin müəllifidir. 

"Səhifələr" adli həftəlik ədəbiyyat qəzeti təsis edib və baş redaktoru olub.(2004 - 2005.)
"Ənvər Paşa" adli ictimai-ideoloji dərgi çıxarıb.(2007-2009)
"Doqquz Iklim" ədəbiyyat dərgisini çıxarıb. (2004 – 2009)

5 ilə yaxın "Doqquz iqlim" dərgisinin elektron versiyasi (DOQQUZİQLİM.NET) onun redaktorluğu altında fəaliyyət göstərib. (2009-2014)
Şeirləri rus, ingilis, alman, fars, türk dillərinə tərcümə edilib.

Bir çox beynəlxalq tədbirlərdə, o cümlədən Amerikada, Orta Asiyada, Türkiyədə Azərbaycan ədəbiyyatını təmsil edib.

1992-ci ildən AYB-nin üzvüdür. Prezident təqaüdünə layiq görülüb.

İstinadlar
----------
[[Dosya:Times\_of\_Israel\_office,\_Jerusalem.JPG|thumb|*"The Times of Israel"-*in Qüdsdəki qərargahı.]]
***The Times of Israel*** mərkəzi İsraildə yerləşən çoxdilli elektron qəzetdir. Qəzet 2012-ci ildə David Horovitz və Set Klarman tərəfindən təsis edilmişdir və əsasən İsrail, Yaxın Şərq və yəhudi dünyasındakı hadisələri sənədləşdirir.  Qəzetin baş ofisi Qüds şəhərində yerləşir.

2014-cü ilin fevralında, yəni ki, nəşr olunmağa başladıqdan iki il sonra *The Times of Israel* qəzetinin oxucularının sayı iki milyona çatmışdır. 2017-ci ildə isə oxucularının sayı 3,5 milyon nəfər aylıq unikal istifadəçiyə qədər artmışdır.  2021-ci ilin statistik məlumatlarına əsasən qəzetin orta hesabla hər ayŕŕ doqquz milyondan çox unikal istifadəçisi və hər ay 35 milyondan çox aylıq səhifə baxışı var, qəzetin bloq platformasıŕnda isə 9000 aktiv bloqçu var idŕŕŕi. 

1. ↑  "About The Times of Israel | The Times of Israel". The Times of Israel. 22 noyabr 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 noyabr 2016.
2. ↑  "New York Jewish Week, the Times of Israel's new local partner, launches its new website". Times of Israel. 11 yanvar 2017. 28 mart 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 yanvar 2024.
3. ↑  "Introducing: The Times of Israel Community". Times of Israel. 6 Kasım 2019. 6 Kasım 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 Ocak 2024.