recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Natəvan Rahim qızı Osmanlı** (Şabran) — AzTV-nin Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının sədri; teleaparıcı, redaktor, jurnalist.

Həyatı
------

Orta məktəb təhsilini Dəvəçi şəhərində almışdır. İlkin ali təhsilini Təfəkkür universitetinin Jurnalistika fakültəsində almış, sonra həmin universitetin magistr pilləsinin məzunu olmuşdur. Daha sonra Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Nizami adına ədəbiyyat institunun aspirantura pilləsini bitirib. Elmi-tədqiqat fəaliyyəti üzərində işləyir. İkinci ali təsilini Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin Beynəlxalq İqtisadi Münasibətlər fakültəsini bitirməklə almışdır. Ailəlidir.İki qız övladı var.

Peşə fəaliyyəti və karyera
--------------------------

Peşə fəaliyətinə hələ tələbələlik illərindən müxtəlif qəzetlərdə sosial-iqtisadi, mədəni mövzularda çıxış etməklə başlayan Natəvan Osmanlı, Lider TV-də "Əsgər Salamı", "Xeyli Xəbər", "Sabahın xeyir vətən" (2002-2006) proqlamlarında çalışıb, daha sonra fəliyyətini Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri Qapalı Səhmdar Cəmiyyətində "Səhər musiqi-informasiya" proqramları baş redaksiyasında "AzTV Səhər" proqramının uzun müddət (2006-2015) aparıcı kimi davam etdirib "1", "2". 2014-cü ildən paralel olaraq həmin proqramın baş redaktoru (2014-2017) vəzifəsində çalışıb. O, 2016-cı ildə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında mətbuat katibinin rəhbəri seçilib və 2011-ci ilə kimi uğurla davam etdirib. Natavan Osmanlı, həm də Azərbaycan Televiziyasında "İctimai-Siyasi" proqramlar baş redaksiyasında baş redaktor müavini, "Günün Nəbzi" ictimai-siyasi proqramının aparıcısı vəzifəsində çalışıb "3". Müxtəlif illərdə (2007, 2011 "5", 2015 "6" , 2017 "7" ) AzTV-də yayımlanan "Muğam Televiziya Müsabiqəsi"nin aparıcısı olub. Bir sıra dövlət eləcə də kütləvi tədbirlərin və bayramların aparıcılığını edib. 2009, 2011, 2013-cü illərdə Bakıda keçirilən "Beynəlxalq Muğam Festivalı"nın aparıcısı olub. Hazırda, Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri Qapalı Səhmdar Cəmiyyətində Həmkarlar İttifaqı Komitəsinin sədri vəzifəsində çalışır.

Pedoqoji fəaliyyət
------------------

Bakı Qızlar Universitetində "Jurnalistika" fakültəsində Jurnalistikanın hüquqi tənzimlənməsi, Jurnalistikaya giriş (2002-2004), Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin xarici tələbələr şöbəsində "Nitqin elmi üslubu" fənnini tədris edib (2008-2011). Müxtəlik vaxtlarda, Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinin tələbələrinə ustad dərsi keçib. Hazırda AzTV-nin nəzdində fəaliyyət göstərən Teleradio Akademiyasında aparıcı-müxbir, redaktor peşələrinə yiyələnmək istəyən müdavimlərə jurnalistikanın sirlərini, bilik və bacarıqlarını bölüşür.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* AzTV "Səhər" proqramı (27.02.2012)
* AzTV-in "Səhər" proqramı, mövzu: "İRƏLİ" İctimai Biliyinin fəaliyyəti (20.11.2010)
* AzTV "Səhər" proqramı, mövzu: Qəhrəman qadınlar (24.11.2009)
* AzTV "Səhər" proqramı, mövzu: Kompüter biliklərinin artırılması (28.08.2008)
* AzTV "Səhər" proqramı, mövzu: XXI əsrdə sevgi (22.10.2012)
* AzTV "Səhər" proqramı, mövzu: II Türk xalqları Uşaq Ədəbiyyatı konqresi (12.10.2012)
* 
* AzTV "Səhər" proqramı, mövzu: Azərbaycan Gənclər Fondu (14.09.2012)
*
Monopoliya oyununun alman versiyası.
**Monopoliya** — stolüstü oyun növü. Burada oyunçular altı tərəfli zəri monopoliya taxtasının üzərində hərəkət etdirərək ticarət məhsullarının alqı-satqısı ilə məşğul olur, evləri və ya otelləri böyüdürlər. Oyunçular öz rəqiblərini iflas etməklə onlardan icarəyə mülklər götürürlər. Pul, həmçinin, Şans və İcma kartları və vergi xalları vasitəsilə əldə edilə və ya itirə bilər; oyunçular bir neçə şəraitdən birini yerinə yetirənə qədər hərəkət edə bilməyəcəkləri həbsxanada ola bilərlər. Oyunun bir sıra ev qaydaları və yüzlərlə vesiyası mövcuddur. Monopoliya oyunu beynəlxalq səviyyədə tanınaraq 103-dən çox ölkədə lisenziyalaşdırılmış və 30-dan çox dildə tərtib edilmişdir.

Monopoliya oyunu 1903-cü ildə ABŞ-də Elizabet Maqi tərəfindən yaradılan *Landlord's Game* versiyasından götürülmüşdür.

Tarixi
------

1935-ci ildə yaradılmışdır.

Monopoliya taxtası
------------------

Monopoliya oyununu 40 boşluqdan ibarət olan taxtada oynanılır. Bu 40 boşluqda iyirmi səkkiz mülkiyyət yeri—iyirmi iki küçə (səkkiz müxtəlif rəngli qrupa bölünmüşdür), 4 dəmiryol xətti və iki kommunal yer—üç Şans küçəsi, üç İcma yeri və Lüks vergi yeri, Gəlir vergisi yeri və dörd ədəd künc meydanı: GET, (içəri) Həbsxana/Sadəcə səfər et, Pulsuz parkinq, and Həbsxanaya get adlı xanalar yerləşir.

Həmçinin bax
------------

* Şahmat

İstinadlar
----------

1. ↑  Pilon, Mary (February 13, 2015). "Monopoly's Inventor: The Progressive Who Didn't Pass 'Go'". The New York Times. Retrieved February 14, 2015.
Ksantenli Norbert (sağda) Avqustin Avrelidən nizamnamə alır. "*Vita Sancti Norberti*" kitabından illüstrasiya. XII əsr.
**Müqəddəs Avqustin nizamnaməsi** (*lat.* Regula Sancti Augustini) — ən çox istifadə edilən katolik monastır nizamnamələrindən biri. Avqustin Avreli tərəfindən təqribən 400-cü ildə, həvarilərin həyatının modeli əsasında tərtib edilmişdir. Bu, qərb kilsəsindəki ən qədim monastır nizamnaməsidir.

Tarixi
------

Avqustin Avrelinin monastır nizamnaməsi Qərbi Avropada ilk monastır nizamnamələrinin formalaşmasına əhəmiyyətli təsir göstərmişdir. Bunlardan biri də Müqəddəs Benedikt nizamnaməsi olmuşdur. Avqustin nizamnaməsi artıq XI əsrin ortalarında geniş yayılmış, sonradan "Avqustinlər" adını almış müntəzəm kanonlar hərəkatı tərəfindən qəbul edilmişdir.

Avqustin monastır nizamnaməsi monastır icmasının həyatı üçün ən ümumi və əsas normaları müəyyən edir, icma üzvlərini ilk növbədə daxili mənəvi kamilliyə yönəldir. Monastır qardaşlarının dünyanı məcburi tərk etmələrini əmr edən Benedikt nizamnaməsindən fərqli olaraq, Avqustin nizamnaməsi ağır askentizmi monastırdan kənarda müntəzəm keşiş fəaliyyətlə birləşdirməyə imkan verir. Bu, XII–XIII əsrlərin Avropa cəmiyyəti tərəfindən tələb olunurdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Rule of Saint Augustine", Midwest Augustinians". 2023-08-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-24.
2. ↑  ""Augustine's Rule", Villanova University". 2023-08-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-24.
| Azərbaycan mədəniyyəti |
| --- |
|  |
| * Dil
* Folklor
* Ədəbiyyat
* Fəlsəfə
* Mifologiya
* Memarlıq
* Bağ
* Təsviri incəsənət
* Miniatür
* Kalliqrafiya
* Keramika
* Xalçaçılıq
* Milli geyim
* Heykəltəraşlıq
* Kosmetika
* Musiqi
* Rəqs
* Balet
* Teatr
* Yumor
* Kino
* Animasiya
* Kulinariya
* İdman
* Döyüş sənətləri
* Oyunlar
* Bayramlar
* Festivallar
* Mərasimlər
* Milli Yeni il
* Ziyarətgahlar
* Atəşfəşanlıq
* Mətbuat
* Radio
* Televiziya
* Təhsil
 |
| 

---

 |
| * Tarix
* Din
* Elm
* Hüquq
* Adət-ənənə
* Köçərilik
* Etnik qruplar
* Tayfa quruluşu
* Milliyətçilik
* Assimilyasiya
 |
| 

---

 |
| * Əlifba
* İşarət dili
* Ölçü vahidləri
* Xalq təqvimi
* Tarixi titullar
* Simvollar
 |
| 

---

 |
| * Mədəni təsir
* Ümumdünya irsi
* Qeyri-maddi mədəni irs
* İxtiralar və kəşflər
* Coğrafi göstəricilər
 |
| * b
* m
* r
 |

**Pir** və ya **ocaq** — Azərbaycanda dini etiqad və inamla bağlı ibadət və sitayiş yeri.

Etimologiya
-----------

"Pir" sözü Azərbaycan dilinə farscadan (پیر) keçmişdir, "qoca adam" deməkdir. "Ocaq" sözü qədim türk dilindən təkamül etmiş, "od" sözü və "+caq" şəkilçisindən əmələ gəlmişdir.

Tarixi
------

Pirlər Azərbaycanda paqanizm dövründən məlumdur. İnsanlar möcüzə gücünə malik olduğu inanılan ağac (dağdağan, qarağac və s.), dağ, böyük daş, müqəddəs din xadimlərinin, təriqət başçılarının qəbir və türbələrini pir hesab etmişdilər. Qəbilə, icma və ailə ilə bağlı olan bu məfhum əslində qədim etiqadların, yəni əcdadlara sitayişin qalığı kimi təzahür etmişdir. Pirlər sonsuzluq, şikəstlik, ruhi və cismani xəstəliklər kimi naçar dərdlərə imdad diləyənlərin və qəlbində niyyət tutanların nəzir-niyaz, ibadət və "müalicə" yeri olmuşdur. Pirlərə nəzir verilirdi. Din xadimlərinin insanları aldadaraq pirləri qazanc mənbəyinə çevirməsi Azərbaycanın qabaqcıl ziyalılarının kəskin tənqidinə səbəb olmuşdur. 1920-ci ildə Bakı əməliyyatı ilə Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin qurulmasından sonra dövlət tərəfindən pirlərə qarşı kampaniya başladılmışdı.

Populyar mədəniyyətdə
---------------------

Nəriman Nərimanov və Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev "*Pir*" əsərlərində pirlərin mürtəce mahiyyətə malik olduğunu irəli sürərək tənqid etmişdilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "PİR". 2022-12-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-27.
2. ↑  "ocak". 2022-12-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-27.
3. 1 2  Пир // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 534.
**Tsuşima-maru** (対馬丸?) – Yaponiyaya məxsus olmuş sərnişin və karqo gəmisi. İkinci Dünya müharibəsi zamanı Okinavadan Naqasakiyə yüzlərlə məktəblini daşıyarkən ABŞ-yə məxsus *USS Bowfin* sualtı qayığı tərəfindən batırılmışdır.

Xüsusiyyətləri
--------------

Tsuşima-maru Şotlandiyanın *Russell & Company* şirkəti tərəfindən istehsal olunmuş və 8 sentyabr 1914-cü ildə suya buraxılmışdır. Gəmi Yaponiyanın *Nippon Yusen* şirkəti tərəfindən karqo və sərnişin gəmisi kimi istifadə olunurdu. Uzunluğu 135,6 metr idi.

Batırılması
-----------

Tsuşima-maru 22 avqust 1944-cü ildə, gecə saat 10:12-də Yaponiyanın Akuseki adası yaxınlığında ABŞ donanmasına aid olan USS Bowfin sualtı qayığı tərəfindən torpedo ilə vurulmuş və 10 dəqiqə ərzində batmışdır. Həmin an Tsuşima-maru Ryukyu adalarının ABŞ tərəfindən işğal edilməsi səbəbilə Okinavadan Naqasakiyə sərnişin daşıyırdı. 21 avqustda Naha limanından yola düşən gəminin göyərtəsində 1783 sərnişin var idi ki, onlardan 1661 nəfəri Nahanın 8 məktəbindən olan məktəblilər idi. Gəmidə bir neçə valideyn və məktəb müəllimi də var idi. Gəmini Kazuura-maru və Qyoku-maru adlı iki sərnişin gəmisi də müşayiət edirdi. Tsuşima-marunun batırılması nəticəsində gəmidəki 1484 nəfər ölmüşdür. Qəzadan çıxanlar cəza ilə təhdid olunmuş və insident haqqında danışmalarına icazə verilməmişdir.

Gəminin qalıqları 12 dekabr 1997-ci ildə Yaponiya Dəniz Elm və Texnologiya Mərkəzi tərəfindən Akuseki adasından 10 kilometr şimal-qərbdə kəşf olunmuşdur.

Xatirəsi
--------

İkinci Dünya müharibəsindən sonra gəminin batması hadisəsi Yaponiyada geniş müzakirə olunmuş, haqqında kitablar və məqalələr yazılmışdır. 1982-ci ildə çəkilmiş *"Tsushima Maru: Sayounara Okinawa"* (対馬丸 -さようなら沖縄-, **azərb.* "Tsuşima-maru: Əlvida, Okinava"‎*?) anime filmi bu faciədən bəhs edir. Gəminin batdığı yerdə memorial tədbirlər keçirilir. Okinavanın paytaxtı Naha şəhərində və Akuseki adasında hadisəyə həsr olunmuş memorial abidə yerləşir.

Naha şəhərində hadisəyə həsr olunmuş Tsuşima-maru Memorial Muzeyi fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Launches and Trial Trips". International Marine Engineering. Marine Engineering, Inc. New York—London. 37 (oktyabr): 87. 1914. İstifadə tarixi: 27 sentyabr 2023.
2. ↑  "Okinawa holds ceremony to mark 70 years since Tsushima Maru sinking". The Japan Times (ingiliscə). 22 avqust 2014. İstifadə tarixi: 28 sentyabr 2023.
3. 1 2 3 4 5  "Tsushima Maru Sinking". USS Bowfin Sualtı Qayığı Muzeyi və Parkı (ingiliscə). 11 avqust 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 sentyabr 2023.
4. ↑  "Woman who survived WWII's Tsushima Maru sinking by riding raft for 6 days calls for peace". Mainichi (ingiliscə). 22 iyun 2023. İstifadə tarixi: 28 sentyabr 2023.
5. 1 2 3  "Tsushima Maru Memorial Museum". Rəsmi sayt (ingiliscə). 28 sentyabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 sentyabr 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* Tsuşima-maru Memorial Muzeyi
**Svetlana Arqinbayeva** (başq. Светлана Роберт ҡыҙы Арғынбаева; 8 yanvar 1966, Sibay, Başqırdıstan) — müğənni, Başqırdıstan Respublikasının xalq artisti (2003).

Bioqrafiyası
------------

Svetlana Arqinbayeva 8 yanvar 1966-cı ildə Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Sibay şəhərində anadan olmuşdur.

Ufa İncəsənət Kollecinin vokal şöbəsində (Başqırdıstan Əməkdar İncəsənət Xadimi A. X. Çembarisovanın sinfi) oxuyub.

1993-cü ildə Ufa Dövlət İncəsənət İnstitutunu (indiki Z. İsmaqilov adına Ufa Dövlət Rəssamlıq Akademiyası) solo oxuma ixtisası üzrə bitirmişdir (Rusiyanın əməkdar mədəniyyət işçisi, Başqırdıstanın xalq artisti, professor R. Q. Qalimullinanın sinfi).

1993-cü ildən Başqırdıstan Opera və Balet Teatrının opera truppasında çalışır.

1994-cü ildən 1997-ci ilə qədər Svetlana Arqinbayeva, Maestro Mario Melani ilə Osimo şəhərində (İtaliya) Opera Sənəti Akademiyasında təhsil almışdır. Sergio Seqallini (Fransa), Raina Kabaivanska (Bolqarıstan) tərəfindən ustad dərsləri alır. 2000-ci ildə Pesaro şəhərində C. Rossini (İtaliya) adına Akademiyada təhsil almışdır.

Leo Nucci (İtaliya), Rayna Kabayvanska (Bolqarıstan), Luis Lima (Argentina), Varren Mock (ABŞ) ilə eyni səhnədə ifa etmişdir. Dirijorlar arasında Anqelo İnglesi (İtaliya), Marko Qvidarini (İtaliya), Vennazio Sorbini (İtaliya), Xorxe Rubio (İspaniya), Jak Delakot (Fransa) ilə işləmişdir.

Repertuar
---------

Dorabella (V. A. Motsart "Hamı bunu edir")

Ulrika (C. Verdi "Maskarad-ball")

Karmen (C. Bizet "Karmen")

İsabella (C. Rossini "İtalyan Əlcəzairdə")

Rosina (C. Rossini "Sevilya bərbəri")

Suzuki (C. Puccini "Madame Butterfly")

Delilah (C. Saint-Saens "Samson və Delilah")

Postumiya (C. Massene "Roma")

Şarlotta (C. Massene "Külək")

Silva (İ. Kalman "Silva")

Kyunbikə (Z. İsmagilov "Salavat Yulaev")

Yaubike (Z. İsmaqilov "Şaura")

Kuyxılu (Z. İsmaqilov "Ural elçiləri")

Konsert repertuarı
------------------

C. Verdi. "Requiem"

C. Rossini. "Stabat Mater"

C. Rossini. "Kiçik təntənəli kütlə"

N. Coz. "Requiem"

A. Borrani. "Messa di Requiem"

Mükafatları
-----------

S. Y. Lemeşev Beynəlxalq Opera Müğənniləri Müsabiqəsində (Tver) diplom

Beynəlxalq Viotti Vokal Müsabiqəsinin 3-cü mükafatı laureatı (İspaniya) (1994)

Başqırdıstan Respublikasının əməkdar artisti (1995)

Başqırdıstan Respublikasının xalq artisti (2003)

Mənbə
-----

* *Галимова Г. Л.* Аргинбаева Светлана Робертовна.// Статья в Башкирской энциклопедии. Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine
* 
*
**Azərbaycan Press Agentliyi** və ya qısa olaraq **APA** — 2005-cü ildən fəaliyyət göstərən Azərbaycanın informasiya agentliyi.

"APA" informasiya agentliyi 2005-ci ildən fəaliyyət göstərir. 2012-ci ilin 3 oktyabrında agentliyin əsasında "APA Holdinq" təsis olunub. Holdinqə Azəri Press Agentliyi, "Lent.az" İnformasiya Agentliyi MMC, "Vesti.az" İnformasiya Agentliyi MMC, "Kulis.az", "APASport.az" İnformasiya Agentliyi MMC, APA TV, "APA ADVERTİSEMENT PR" MMC, "APA SERVİS" MMC daxildir.

2018-ci ildə bir müddət fəaliyyətini dayandırıb.

Holdinqin prezidenti Vüsalə Mahirqızı, Direktorlar Şurasının sədri isə Nurşən Quliyevdir.

Həmçinin bax
------------

* APA Group
* APA TV

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "*APA Holdinq* fəaliyyətini tamamilə dayandırdı". www.meydan.tv. www.meydan.tv. İstifadə tarixi: 5 sentyabr 2018.[*ölü keçid*]
2. ↑  ""APA Holding" 3 saytın bağlanmasına aydınlıq gətirdi". old.modern.az. old.modern.az. İstifadə tarixi: 5 sentyabr 2018.[*ölü keçid*]
3. ↑  "'APA Holding' fəaliyyətini dayandırıb". www.azadliq.org. www.azadliq.org. 2023-05-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 sentyabr 2018.

Xarici keçidlər
---------------

* APA İnformasiya Agentliyinin saytına giriş mümkün deyil
* APA fəaliyyətini bərpa etdi
**Şamil Dəmirçiyev** (9 may 1940, Aşağı Qoşakilsə, Lüksemburq rayonu – 11 iyun 2002, Bakı) — teatr aktyoru, Ermənistan SSR əməkdar artisti (1978).

Həyatı
------

Borçalı mahalın Aşağı Qoşakilsə kəndində anadan olub. 1962-cı ildə Bakı kıtabxanaçılıq Texnikumunu bitirib və Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun dram və kino aktyorluğu fakültəsində təhsil alıb.

İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrında teatrda işlədiyi 1967-1988-ci illər ərzində Şamil Mahmud oğlu Dəmirçiyev onun səhnəsində Əbdüləli bəy, İmamyar, Aydın ("Aydın", "Sevil" və "Yaşar", Cəfər Cabbarlı), Paratov ("Cehizsiz qız", Aleksandr Ostrovski), Kebot ("Qarağaclar altında məhəbbət", Yucin O'Nil), Fransız Kralı ("Axırı xeyir olsun", Vilyam Şekspir), Cığatay ("Ömür gözləyir bizi", Nahid Hacızadə), Nəriman Nərimanov ("İmzalar içində", Nəriman Həsənzadə), Məşədi İbad ("O olmasın, bu olsun", Üzeyir bəy Hacıbəyov), Kərəmov ("Toy", Sabit Rəhman), Hans Kifer ("Ulduzdan düşmüş adam", Karl Vitlinger), Qoşun ("Toy kimindir?, dramaturq Məhərrəm Əlizadə, bəstəkar Ağası Məşədibəyov), Rəşad ("İkinci səs", Bəxtiyar Vahabzadə), Pantalone ("İki ağanın bir nökəri", Karlo Haldoni), Bəhram Zeynallı ("Şəhərin yay günləri", Anar) obrazlarını ifa edib.

1988-ci ildə İrəvan teatrı köçkün həyatına başladığı üçün Şamil Dəmirçiyev Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrının aktyor truppasına daxil olub bir çox rollar oynamışdır. Arada "Bəşir" miniatür teatrında işləyib.

1978-ci ildə Ermənistan SSRİ-nın əməkdar artisti fəxri adına layiq görülüb. Bakıda 2002-ci ildə iyulda "Məsmə xala dayımdır" tamaşasının meqındə öz rolun oynayıb qrim otağına gedib və ordaca urəktutmasından vəfat edib.

Filmoqrafiya
------------

1. Bağdada putyovka var... (film, 2000)
**Əhməd Telli** (2 dekabr 1946, Çanqırı) — müəllim, şair, yazıçı.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Əhməd Telli 1946-cı ilin dekabr ayında Çanqırının Əskibazar qəzasında anadan olmuşdur. Həsənoğlan və Kayseri Bazarhörən, Pınarbaşı müəllimlik məktəbində təhsil alıb. Müəllimlik məktəbindən sonra dörd il orta məktəb müəllimliyi, Qazi Təhsil İnstitunu bitirdikdən sonra isə Kastamon, İnebol, Doğanyudrda, Qırıqqalada və Ankara Atatürk Liseyində türk dili və ədəbiyyat müəllimliyi edib. 1981-ci ildə Qazi Təhsil İnstitutunda müəllim ikən hərbi vəziyyətə görə həbs olunaraq işdən çıxarıldı. Həmin il, TCK-nın 141,142 və 146-cı maddələrindən mühakimə olundu. 146-cı maddədən bəraət aldı. Ciyərhunun şeirlərinə yazdığı bir yazısına görə, 142-ci maddədən qısa müddətlik cəza aldı.

Kitabxanaçılıq və naşirlik etdi, fərqli nəşriyyatlarda rəhbər və redaktor olaraq çalışdı. 1933-cü ildə məhkəmənin qərarıyla müəllimliyə geri döndü və təqaüdə çıxdı. İlk şeiri 1961-ci ildə dərc olundu. 1972-ci ildə Çingiz Tuncərin "Kərkənəz" adlı romanına yazdığı ilk tənqidi yazısına "Varlıq Dərgisi Tənqid Mükafatı" verildi. 70-ci illərdə daha çox sınaq və tənqidi yazılar yazdı və 1979-cu ildən sonra dərc etdirməyə başladı. 

1980-ci ildə "Hüzünün Üsyan Olar" kitabına Ömər Fariqin "Toprak şiir" mükafatı, "Gizli Qalan" adlı kitabına isə "1982 Yazko Şiir Özendirme" mükafatı verildi. 2010-cu ildə dərc olunan "Nida" kitabına da "2011 Akdeniz Altın Portakal Şiir" mükafatı verildi.

Özəlliklə 1972-ci ildən sonra, bir çox ədəbiyyat dərgisində yazıları, şeirləri dərc olundu. "Türkiye Yazıları" dərgisi, "Kavram ve Karmaşa" dərgisi, "Bireylikler" dərgisi, şeirləri ilə əlaqəli özəl saylar buraxdılar. 

1960-cı illərdən sonra türk toplumçu həqiqətçi şeirinin ikinci nəslində yer alan şairlərdən, romantik şeiriylə bir yandan da Atilla İlhanla yanaşı dururdu.

**Şeir Kitabları**

* Yanğın İlləri(1979)
* Hüzünün İsyan olar(1979)
* Döyüşən Danışsın(1980)
* Gizli Qalan(1981)
* Su Çürüdü(1982)
* Bəlkə Yenə Gələrəm(1984)
* Uşaqsan Sən(1984)
* Ürəyim Unut bu Şeiri-Seçmələr(1994)
* Barbar və Şəhla(2003)
* Üzünün Doğusu Gül-Gul e Rojhilata Ruye Te- Şeirlərindən seçmələr Türkcə- Kürtcə(2005)
* Nida(2010)
* Baxışın Sənin(2016)

**Əsərləri**

* Mən Heçbirşey Danışmadım(2001)
* Sularamı Yazıldı(2001)
* Burdayam Sözümdə(2005)
* Neylərsən(2012)
* Danışsan
* Görsən(2016)

İstinadlar
----------

1. ↑  *8 aprel 2011.* "Ahmet Telli testi" (*türk.* ). radikal.com. 7 noyabr 2019. 2019-11-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
**Dövlət quşu** — Orxan Kamalın yazdığı və 1958-ci ildə nəşr olunan roman.

Məzmun
------

Az sayda yazıçılar hələ sağ ikən klassiklər arasında öz yerini tutur. Orxan Kamal da bu yazıçılardan biridir və bütün bu illər onun dəyərini və oxucusu ilə qurduğu yaxın münasibəti heç vaxt azaltmayıb. Orxan Kamal, bu gün yazılan kimi təzə olan mətnləri təhlil edə bilən dərin müşahidəsi və illər öncəki günümüzü təhlil edə bilən dərin müşahidəsi ilə zənginlikdən yer tutmağa çalışanların ziddiyyətli hekayələrini də danışır.

"*Dövlət quşu*" sevgisi ilə ailəsinin sərvət həsrəti arasında qalan gecəqondudan bir gəncin hekayəsidir. Əsgərlikdən sonra iş tapa bilməyən yaraşıqlı Səyyah Mustafa işsiz dostları ilə günlərini *Taşkasaplının* kafesində keçirir. O, qonşu qızı Aynuru sevir, amma ona təklif edəcəyi heç nə yoxdur. Evləri ilə üzbəüz torpaq sahəsində mənzil tikintisinə başlayan qara marketçi Zülfikarın eybəcər qızı Hülya bunu görən an Mustafaya aşiq olub. Bu elə bir ehtirasdır ki, Zülfikar Mustafanı qızına ərə verməyə məcbur edir. Gənc bununla razılaşmaq istəmir, amma anasının təzyiqi ilə əvvəlcə qara bazarda işləməyə, sonra qızı ilə evlənməyə razılaşır. Əslində var-dövlət xəyalları onu da çaşdırırdı. Lakin o, özünü satılmış kimi hiss edərək tezliklə Hülyadan ayrılır.

Orxan Kamal bu kitabda sənayeləşmə prosesində özünə yer tapa bilməyən, avara, kasıb, lakin çox səy göstərmədən zəngin olmaq xəyalları ilə yaşayan insanları; O, cəmiyyətdəki korrupsiyanın yaratdığı gecəqondu ilə üzbəüz mənzil tikən yenicə varlanmış qara bazarçının şəklini çəkməyi də diqqətdən yayındırmır. O, zənginlik və yoxsulluq fenomenlərinə insanın zəif cəhətlərini göz ardı etmədən baxır.

Xarici keçidlər
---------------

* Devlet kuşu
* Orhan Kemal Devlet kuşu
* Devlet Kuşu roman
**Armen Arşaki Atayan** (*rus.* Արմեն Արշակի Աթայան; 21 may 1922, İrəvan – 8 aprel 2021) — Ermənistan-sovet və Ukrayna incəsənət xadimi, rəssamı. SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü olmuşdur. Rəssam Tatyana Yablonskayanın ikinci əri və rəssam Qayane Atayanın atasıdır.

Həyatı
------

Armen Arşaki Atayan 1922-ci ildə Ermənistan SSR-in paytaxtı İrəvan şəhərində, Arşak Atayanın ailəsində anadan olmuşdur. O, İrəvan Pionerlər Sarayının orkestrində oxumuş, fortepiano, mandolin, bariton truba və trombon kimi bir neçə alətdə ifa etmişdir. 1937-ci ildə atası həbs olunanda Atayan ailəyə kömək etmək üçün müxtəlif estrada qruplarında çıxış etmişdir. O, 1941-ci ildə İrəvan Rəssamlıq Texnikumunu bitirmişdir. O, İkinci Dünya müharibəsi illərində könüllü olaraq cəbhəyə getmiş və tank bölməsinin orkestrində, sonra Zaqafqaziya cəbhəsinin orkestrində xidmət etmişdir. Atayan orduda xidmət etdikdən sonra İrəvan Rəssamlıq və Teatr İnstitutuna daxil olmuşdur. O, 1952-ci ildə institutu bitirərək "Maksim Qorki və Avetik İsaakyan Göyçə sahillərində" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. Atayan 1952-ci ildən rəsm sərgilərində iştirak etmişdir. O, 1954-cü ildən Ukrayna SSR-nin paytaxtı Kiyevdə yaşayıb işləmişdir. 1964-cü ildə Atayan İrəvana qayıtmışdır. Onun əsərləri Ermənistanın, Ukraynanın incəsənət muzeylərində, şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır. Armen Atayan 8 aprel 2021-ci ildə İrəvanda vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ида Карпетян. Живописец своей чудесной родины Arxivləşdirilib 2019-10-29 at the Wayback Machine // Голос Армении, 5 июля 2012
2. ↑  "Атаян Армен Ашакович". 13 noyabr 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 mart 2022.
3. ↑  "Ушёл из жизни живописец Армен Атаян". 2022-03-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-18.

Xarici keçidlər
---------------

* Официальный сайт (ing.)
* Ида Карапетян. Живописец своей чудесной родины // Голос Армении, 5 июля 2012
"**Əbədiyyət dastanı**" — Zəlimxan Yaqubun Heydər Əliyevin xatirəsinə həsr etdiyi, "Böyük ömrün dastanı" və "Böyük ömrün davamı" adlanan iki kitabdan ibarət poemadır. Birinci kitab 2003-cü ilin 15-30 dekabrında, ikinci kitab 2007-ci ilin 5 yanvarından 23 dekabrına qədər yazılmışdır.

Poemada Heydər Əliyev ömrünün sovet dövründəki və müstəqilliyimizin bərpasından sonra ikinci dəfə hakimiyyətə qayıtdıqdan sonrakı mərhələləri əksini tapmışdır. Bu əsərin içində Heydər Əliyevlə yanaşı, İlham Əliyev haqda da bir dastan yaradılıb. Bunlar ikisi bir yerdə "İki ömrün dastanı" adlanır, janrca diologiyadır. 

Poemanın Zəlimxan Yaqubun özünün ifa etdiyi audio versiyası mövcuddur. Audio formatında variantı "Mədəni İnkişaf Mərkəzi" İctimai Birliyinin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında QHT-lərə Dövlət Dəstəyi Şurasının maliyyə yardımı ilə gerçəkləşdirdiyi layihə çərçivəsində hazırlanıb.

Poema dastan adlansa da, digər bu tipli əsərlər kimi, nəsr və nəzm hissələrdən ibarət deyil. Şeirlərin böyük əksəriyyəti heca vəznindədir. Əsərin heç bir hissəsində nəzərə çarpacaq süjet yoxdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "İmişlidə Zəlimxan Yaqubun "Əbədiyyət dastanı" poemasının audio versiyasının təqdimatı olmuşdur" (az.).. 27.09.2011. 26.12.2022 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  ""Əbədiyyət dastanı" Xızıda təqdim olunub" (az.). medeniyyet.az. 10-04-2013. Archived from the original on 2022-12-27.

Xarici keçidlər
---------------

* Heydər Əliyev haqqında kitablar.
**Biləv körpüsü** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Biləv kəndinin cənub tərəfində yerləşən tarixi-memarlıq abidəsi.

Körpü Gilançay üzərində orta əsrlərdə inşa edilmişdir. Kəndin adı ilə adlandırılan körpü zəmanəmizədək yarımuçıq vəziyyətdə gəlib çatmışdır.

Memarlıq quruluşu
-----------------

Qalıqlarına əsasən məlum olur ki, körpünün uzunluğu təxminən 60 metr, eni 3,3–3,8 metr, hündürlüyü 7–8 metr olmuşdur. Körpünün qərb tağının qurtaracağı, üzərində cüzi hörgü işi aparılmış sal qayanın üzərində oturmuşdur. Bəzi müəlliflər körpünün 3 tağlı olmasını yazsa da, hazırda bir tərəfi-şərq tağı salamat qalan körpünün uzunluğuna əsasən onun 4 və ya 5 aşırımlı olduğunu söyləmək olar. Körpünün yan divarları ən azı bir tərəfi ibtidai üsulla yonulub hamarlanmış iri və yastı yerli daşlardan- andezit — bazaltlardan , tuflu qumdaşlarından və s. kirəclə (əhəngdən və qumdan hazırlanmış qatı palçıqla) tikilmiş, divarlararası içəri hissəsi isə bol daşlı, çınqıllı, qumlu sementlənmiş materialdan təşkil olunmuşdur. Sonrakı təmir və bərpa işləri isə, körpünün yan divarları və tağlarının içəri hissələri təbii, yonulmuş, ancaq seçilmiş kiçik, yastı, müxtəlif tərkibli daşlardan və açıq qəhvəyi rəngli bişmiş kərpicdən hörülmüşdür. Körpü bir neçə dəfə təmir və bərpa olunmuşdur.

Orta əsr Biləv kəndi Böyük İpək yolunun üstündə, mühüm karvan yollarının qovşağında yerləşirdi. Bir tərəfdən Gilan şəhərini və Plovdağdakı, Sabirkənddəki (Dizə) yaşayış məskənlərini, o biri tərəfdən də Naxçıvan və Culfa şəhərlərini, Əlincəçay vadisindəki yaşayış məskənlərini Zəngəzurla və Qarabağla birləşdirən karvan yolları Biləvdən keçirdi. Haqqında bəhs olunan körpü də bu karvan yolları ilə hərəkət edən ticarət karvanlarına və yerli əhaliyə xidmət etmək məqsədilə inşa edilmişdi.

Körpünün üstündə epiqrafik sənəd — kitabə olmadığı üçün onun inşa tarixi haqqında dəqiq və sanballı elmi fikir söyləmək mümkün deyildir. Geologiya- minerologiya üzrə fəlsəfə doktoru H. Aslanlı onu Xudafərin körpüləri ilə eyni dövrə aid edir.

Tarixi dövrləşdirilməsi
-----------------------

Körpü XVI–XVII əsrlərdə, ehtimal ki, I Şah Abbas dövründə inşa edilmişdir.

Mənbə
-----

* Hacıfəxrəddin Səfərli. Naxçıvanın türk-islam mədəniyyəti abidələri. Naxçıvan: "Əcəmi" Nəşriyyat Poliqrafiya Birliyi, 2017, 115 s.

1. ↑  Aslanlı H. Biləv. Bakı:"E. L." Nəşriyyat və Poliqrafiya Şirkəti MMC, 2008, 460 s. s. 58
2. ↑  Aslanlı H. Biləv. Bakı:"E. L." Nəşriyyat və Poliqrafiya Şirkəti MMC, 2008, 460 s. s. 138
3. ↑  Aslanlı H. Biləv. Bakı:"E. L." Nəşriyyat və Poliqrafiya Şirkəti MMC, 2008, 460 s. s. 58
**Möhsün Həştrudi** (13 dekabr 1907-ci il, Təbriz — 4 sentyabr 1976, Tehran) — azərbaycanlı şair, alim, riyaziyyatçı.

Həyatı və təhsili
-----------------

Həştrudi Möhsün İsmayıl oğlu 1907-ci il dekabrın 13-ü Təbriz şəhərində anadan olub. Orta təhsilinə Təbrizdə başlayır. Sonradan isə Tehrana köçərək burda məşhur Darülfünun məktəbində oxuyaraq 1925-ci ildə həmin məktəbi bitirir. 1936-cı ildə Sarbonna Universitetində riyaziyyat üzrə doktorluq dərəcəsi alır. Onun doktorluq müdafiəsi Difernsial Həndəsə mövzusuna həsr olunub.

Fəaliyyəti
----------

Doktorluq dərəcəsini aldıqdan sonra İrana geri dönür. Təbriz və Tehran universitetlərində fəaliyyət göstərir. Bütün fəaliyyəti ərzində daima beynəlxalq elmi assosiasiyalar ilə əlaqə saxlamışdır. Bir müddət Harvard universitetində mühazirələr verib.

Ailəsi
------

Atası Şeyx İsmayıl Şeyx Məhəmməd Xiyabaninin məsləhətçisi olmuşdur.

Rübab adlı xanımla ailə həyatı qurmuş və bu evlilikdə Frenk, Fariba və Ramin adlı övladları dünyaya gəlmişdir.

Ölümü
-----

Möhsün Həştrudi 1976-cı il sentyabrın 4-də 68 yaşında ürək tutmasından dünyasını dəyişib. O, Tehranın "Beheşt Zəhra" qəbiristanlığında 824 nömrəli məzarda dəfn olunub.

Xatirəsi
--------

Möhsün Həştrudinin Təbrizdəki heykəli.
Professor Möhsün Həştrudinin xatirəsinə Həştrud şəhərinin girişində, 2018-ci ilin fevral ayında isə Təbrizin "Fələkeyi Danişgah" meydanında heykəli ucaldılıb.

İran Riyaziyyatçılar Cəmiyyətinin bir mükafatı məhz Möhsün Həştrudinin adını daşıyır.

Həmçinin bax
------------

* Şeyx İsmayıl Həştrudi
* Təbriz Universiteti
* Tehran Universiteti
* Şeyx Məhəmməd Xiyabani

Xarici keçidlər
---------------

Möhsün Həştrudinin həyatı

İstinadlar
----------


1. ↑  Mathematics Genealogy Project (ing.). 1997.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-05-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-23.
3. ↑  "Təbriz parkları". 2018-09-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-21.
4. ↑  "Azərbaycanlı alimin heykəli ucalıdıldı". 2018-02-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-21.
**Kaliumlu-natriumlu çöl şpatları** — triklinik sinqoniya (mikroklin, anortoklaz), monoklinik sinqoniya (sanidin, ortoklaz). Rast gəlmə tezliyi şkalası: hər yerdə rast gələn. 

'mikroklin – K [AlSi3O8]; ortoklaz –K [AlSi3O8]; 

sanidin – (K, Na) [AlSi3O8]; anortoklaz – (Na, K) [AlSi3O8]

Növ müxtəliflikləri
-------------------

Adulyar – rəngsiz, şəffaf ortoklaz, bəzən opalestsentsiya edir; amazonit – yaşıl mikroklin; qialofan – bariumlu ortoklaz, bariumlu (5%-dək BaO) və natriumlu (4,92% Na) sanidinlər və b. Göstərilən minerallar (Na, K) [AlSi3O8] tərkibli, yalnız yüksək temperaturda dayanıqlı olan homogen bərk məhlulun parçalanma məhsuludur. Temperatur aşağı düşdükdə bu bərk məhlul K [AlSi3O8] – (ortoklaz və ya mikroklinə) və Na [AlSi3O8] (albitə) parçalanır və qanunauyğun pertit (albit ortoklazda) və antipertit (ortoklaz albitdə) bitişikləri əmələ gəlir.

Xassələri
---------

Rəng – açıq-çəhrayı, boz, sarımtıl, yaşılımtıl, bəzən tünd-yaşıl, qəhvəyi, qara, rəngsiz; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə, ayrılma müstəvilərində – sədəfi; Şəffaflıq – şəffafdan qeyri-şəffafadək; Sıxlıq – 2,6; Sərtlik – 6; Kövrəkdir; Ayrılma – {001} və {010} üzrə mükəmməl; Sınıqlar – qeyri-hamar, bəzən qabıqlı; Başqa xassələr – opalestsenstiya (adulyar); Morfologiya – kristallar: qısaprizmatik, lövhəvari; peqmatitlərin mikroklini üçün ölçüləri bir neçə metrə çatan olduqca iri kristallar səciyyəvidir; İkiləşmə: tez-tez rast gəlir; sadə və polisintetik; karlsbad, manebax, baven və periklin qanunları üzrə; eyni zamanda iki qanun üzrə təzahür edən mürəkkəb ikiləşmələr mikroklin üçün səciyyəvi olub, mikroklin qəfəsinin yaranmasına səbəb olur; Mineral aqreqatları: dənəvər kütlələr, püruzlar, mikroklinin kvarsla özünəməxsus qrafik bitişikləri («yəhudi daşı» və ya «yazılı qranit»).

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Ortoklaz və mikroklin turş və qələvi intruziv, sanidin və anortoklaz isə effuziv süxurların süxurəmələgətirən minerallarıdır. Mikroklin qranit peqmatitlərinin tipik mineralıdır. Qələvi çöl şpatlarının hidrotermal əmələgəlmələri damarətrafı dəyişilmiş silikat süxurları ilə əlaqədardır. Ortoklaz və mikroklin çox vaxt metamorfik proseslər nəticəsində əmələ gəlir və kristallik şistlərdə və qneyslərdə qeyd edilir. Plagioklazlara alp tipli damarlarda və autigen mineral kimi çökmə süxurlarda da rast gəlinir. Ay süxurlarında və meteoritlərdə qələvi çöl şpatlarının nadir tapıntıları aşkar edilmişdir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kvars, muskovit, biotit, xlorit, oliqoklaz, albit, andezin, nefelin, turmalin, hornblend. Mineralın tapıldığı yerlər: çoxsaylıdır.

Tətbiqi
-------

Keramika və şüşə sənayesində, təbabətdə (süni çini dişlərin hazırlanmasında) istifadə edilir. Amazonit yarımqiymətli daş kimi zərgərlikdə, anortoklaz üzlük material kimi tikintidə işlədilir.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

* Soda Feldspar
* Potash Feldspar
Qədim Misir məzar steli.
**Stel** və ya **stela** — ucaldılmış və hündürlüyü enindən uzun olan monolitik bir daşdan ibarət olan bir əsərdir. Söz yunan dilində stele, yəni, "dik dayanan blok" sözündən yaranmışdır. Taxta olanları da tapılmışdır. Fərqli şəkildə istifadə olunan müxtəlif növ stellər var. Məsələn, xüsusilə Qədim Yunanıstanda tapılan məzar daşları şəklində stellər var. Bunlara qəbir stelləri də deyilir. Amarnada sərhədləri işarələyən Akhenaten steli var; stellər həm də sərhəd göstəriciləri kimi istifadə olunmuşdurlar. Bunlardan başqa, hərbi qələbələri xatırladan stellər də mövcuddur. Mesopotamiyada stellər əsasən padşahların əmrlərinin yazılmış olduğu abidələr kimi tapılmışdır.

Stellər, Qədim Yaxın Şərqdə, Yunanıstanda və Misirdə və həmçinin müstəqil şəkildə Çində bəzi Buddist mədəniyyətlərində və Mezoamerikan mədəniyyətlərində görünmüşdür. Qədim Misir və Orta Amerikadan gələn çox sayda stellər bu mədəniyyətlər haqqında ən böyük və ən vacib məlumat mənbələrindən biridir. Stellərdəki kitabələr və rəsmlər o dövrün özü və sivilizasiyası haqqında mühüm məlumatlar verir.
**Əbülqasim Hüseyn ibn Ruh Nobəxti** - İmam Mehdinin xüsusi nümayəndəsi.

Məhəmməd ibn Osmanın həyatının son günlərində bir dəstə şiə onun yanına gedir. O deyir: "Mən vəfat etdikdən sonra mənim yerimə İmamın nümayəndəsi Əbülqasim Hüseyn ibn Ruh Nobəxti olacaq. Bundan sonra ona müraciət edin və işlərinizdə ona etibar edin."

Hüseyn ibn Ruh ikinci naibin ən yaxın adamlarından olmuş və Məhəmməd ibn Osman (ikinci naib) özündən sonra onun naib olması üçün əvvəldən zəmin yaradır, şəri vergiləri təhvil vermək üçün şiələrə ona müraciət etməyi göstəriş verirdi. O, Məhəmməd ibn Osman ibn Səidlə şiələr arasında bir vasitə idi. Hüseyn ibn Ruh şiə məzhəbinin əhkamına dair "Ət-Tədib" adlı bir kitab yazmışdı. Yazdığı bu kitaba öz münasibətlərini bildirmək məqsədilə onu Qum fəqihlərinə göndərir. Onlar bu kitabı nəzərdən keçirdikdən sonra ona məktub yazıb bildirirlər ki, bir məsələdən başqa bütün məsələlər şiə fiqhinə uyğundur. Hüseyn ibn Ruhla bir dövrdə yaşamış bəzi şəxslər onun düşüncə və istedadını tərifləyərək demişlər: "İstər onunla müvafiq olan, istərsə də müxalif olan şəxslərin dediyinə əsasən, Hüseyn ibn Ruh dünyanın ən ağıllı adamlarından biridir."

İmam Məhdinin (ə) üçüncü nümayəndəsi Hüseyn ibn Ruh Nobəxti Abbasi xəlifəsi Müqtədirin hakimiyyəti dövründə beş il həbsdə olmuş, üç yüz on yeddinci ildə azad edilmişdir. İyirmi bir il nümayəndəlikdən sonra hicrətin üç yüz iyirmi altıncı ilində vəfat etmişdir.
**Əhməd Əbdülhəmidoviç Kadırov** (23 avqust 1951, Qaraqanda – 9 may 2004, Qroznı, Çeçenistan) — Rusiya Federasiyasına bağlı Çeçen Respublikasının 1-ci dövlət başçısı.

Həyatı
------

1951-ci ilin avqustun 23-də anadan olan Əhməd Əbdülhəmid oğlu Kadırov ailəsinin sürgün edildiyi Qazaxıstanın Karaqanda şəhərində doğulub. Kadırovlar ailəsi 1957-ci ilin aprel ayında Çeçenistan-İinquşetiya SSRİ-yə geri dönüb.

Çeçenistanın gələcək prezidenti 1971-ci ildə işləmək üçün Sibirə gedir. 1976-cı il oktyabrın 5-də onun övladı Ramzan doğulub. Əhməd Kadırov 2003-cü ilin 5 oktyabrından 2004-cü ilin mayın 9-a kimi Çeçenistan Respublikasının prezidenti olub.Daha əvvəl isə bir neçə il Çeçenistanın müftisi olub. İkinci Çeçenistan müharibəsindən sonra isə Federal hökumətin tərəfinə keçib. Qazaxıstanın Qaraqanda şəhərində doğulan Kadırov Daşkənd İslam Universitetini və Mahaçqala Biznesin İdarə Edilməsi İnstitunu bitirib. Siyasi elmlər namizədidir.

2004-cü ildə o, üsyançıların törətdiyi terror hadisəsində öldürülüb.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Achmad al-Hadji Kadyrow // Munzinger Personen (alm.).
2. ↑  .

Vikianbarda Əhməd Kadırov ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Xamur** (*türk.* Hamur, kürd. Xamûr) — Ağrı ilinin ilçəsi. Düşmən işğalından qurtuluş günü 14 apreldir.

Tarixçə
-------

Ağrının ən gənc və ən kiçik rayonu Xamurun məlum tarixi, e.ə. 14-cü əsrə aiddir. Huri, Fars, Bizans, Ərəb və Bizans abidələrinin üstünlük təşkil etdiyi Xamur, Malazgird döyüşündən sonra türklərin yurdu olmuşdur. Bundan sonra bölgədə Xarəzmşahlar, Elxanilər, Qaraçobanlılar, Qızıl Ordalılar, Cəlairilər və Qaraqoyunlu dövlətləri bu torpaq üzərində hakimiyyətdə olmuşdur. O dövrdə Yuxarı Murad bölgəsinin ən güclü qalası olan Xamur, Timurun Anadolunun işğalı ilə Monqolların hakimiyyəti altına girmiş, lakin 1421 Eleşgird döyüşündən sonra Teymurun istilasından xilas olmuş və Qaraqoyunlunun hakimiyyəti altına keçmişdir. Bölgə 1467-ci ildə Ağqoyunluarın və 1502-ci ildə Səfəvilərin suverenliyi altında olmuşdur. Şah İsmayıl, bölgədən gələn mühacirləri köç etməyə məcbur edərək şiəliyi qəbul edən Pozuklu Çuxur bölgəsində məskunlaşmışdır. 1478-ci ildə başlayan Osmanlı-Səfəvi müharibələri zamanı Van Bəylərbəyi Köse Hüsrev Paşa'nın dövlət əsgərləri Pozuklu tayfasını və onları qoruyan İran qüvvələrini təqib etmiş və 1578-ci ildə Xamur bölgəsini Osmanlı torpaqlarına buraxmışlar.

Osmanlı hakimiyyəti dövründə 1864-cü ildə inzibati bölgü islahatları həyata keçirildikdən sonra Şərqi Bəyazid sancaqlığının tabeliyində olan Xamur 1915-ci ildə rus işğalı altına alındı. 1918-ci ildə rus işğalından xilas edildi.

Respublika dövründən əvvəl Bəyazidin alt mahalı olan Xamur, 1927-ci ildə Ağrıya bağlandı və 1 aprel 1958-ci ildə 7033 saylı qanunla müstəqil ilçə statusu qazandı.

Coğrafiya
---------

Xamur ilçəsi, şəhər mərkəzindən 15 km məsafədə yerləşir. İlçə əhalisinin əksəriyyəti kənd yerlərində yerləşir. Rayon təsərrüfatında heyvandarlıq ön sıralarda yer alır. Daşlıçay rayonun şərqində, qərbdə Tutak, şimalda Ağrı (şəhər) və cənubda Patnos ilçələri yer alır. 46 kənd, 55 kənd və 4 məhəllə var. Kəndlər əsasən rayonun cənubundakı kələ-kötür ərazilərdə salınmışdır. İlçənin cənubunda Aladağlar, qərbində isə Murad çayı yer alır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Tarihimiz". T.C. Hamur Kaymakamlığı. 16 June 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 may 2020.

Xarici keçidlər
---------------

* Xamur Bələdiyyəsi

Həmçinin bax
------------

| ⛭Ağrı ilçələri |
| --- |
| İl mərkəzi | 
* Ağrı

 |  |
| Bağlı ilçələr | 
* Diyadin
* Şərqi Bəyazid
* Ələşgird
* Xamur
* Patnos
* Daşlıçay
* Tutak

 |
**Bronven Knox** (16 aprel 1986, Brisben) — Avstraliyanı təmsil edən su poloçusu. Bronven Knox, Avstraliya yığmasının heyətində 2008-ci ildə baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarına və 2012-ci ildə baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatılıb və 2 dəfə bürünc medal qazanıb.

Karyerası
---------

Bronven Knox
Bronven Knox, 2008-ci ildə Avstraliya yığması ilə birgə XXIX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların bürünc medal uğrunda görüşündə Macarıstan yığmasını 9:9 (3:2 penaltilər seriyasında) hesabı ilə məğlub edən Avstraliya yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını 3-cü yerdə başa vurdu.

Bronven Knox, 2012-ci ildə Avstraliya yığması ilə birgə XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların bürünc medal uğrunda görüşündə Macarıstan yığmasını 13:11 hesabı ilə məğlub edən Avstraliya yığması, XXX Yay Olimpiya Oyunlarını 3-cü yerdə başa vurdu və Olimpiya Oyunlarının bürünc medalını qazandı.

İstinadlar
----------



| ⛭Avstraliya yığması - 2008 Yay Olimpiya Oyunları (bürünc medal) |
| --- |
| Emma Knox • Qemma Beadsvort • Nikita Kuffe • Rebekka Rippon • Suzie Fraser • Bronven Knox • Taniele Qofers • Keyt Qunter • Cenna Santoromito • Mia Santoromito • Melissa Rippon • Ami Hetzel • Alisiya Makkormak • Baş məşqçi: Greg McFadden |  |

| ⛭Avstraliya yığması - 2012 Yay Olimpiya Oyunları (bürünc medal) |
| --- |
| Bronven Knox • Keyt Qunter • Qlencora Ralf • Aşleiq Soutern • Nikola Zaqame • Ceyn Moran • Holli Linkoln-Smit • Rovena Vebster • Qemma Beadsvort • Melissa Rippon • Sofie Smit • Alisiya Makkormak • Viktoriya Brovn • Baş məşqçi: Greg McFadden |  |
**2016-cı ildə vəfat edənlərin siyahısı** — 2016-ci ildə vəfat edən ensiklopedik şəxslərin siyahısı.

Həmçinin bax: Kateqoriya:2016-cı ildə vəfat edənlər

Dekabr
------

 *Əsas məqalə: 2016-cı il dekabr ayında vəfat edənlər*

Noyabr
------

 *Əsas məqalə: 2016-cı il noyabr ayında vəfat edənlər*

Oktyabr
-------

 *Əsas məqalə: 2016-cı il oktyabr ayında vəfat edənlər*

Sentyabr
--------

 *Əsas məqalə: 2016-cı il sentyabr ayında vəfat edənlər*

Avqust
------

 *Əsas məqalə: 2016-cı il avqust ayında vəfat edənlər*

İyul
----

 *Əsas məqalə: 2016-cı il iyul ayında vəfat edənlər*

İyun
----

 *Əsas məqalə: 2016-cı il iyun ayında vəfat edənlər*

May
---

 *Əsas məqalə: 2016-cı il may ayında vəfat edənlər*

Aprel
-----

 *Əsas məqalə: 2016-cı il aprel ayında vəfat edənlər*

Mart
----

 *Əsas məqalə: 2016-cı il mart ayında vəfat edənlər*

Fevral
------

 *Əsas məqalə: 2016-cı il fevral ayında vəfat edənlər*

Yanvar
------

 *Əsas məqalə: 2016-cı il yanvar ayında vəfat edənlər*

Həmçinin bax
------------

* 2014-cü ildə vəfat edənlərin siyahısı
* 2015-ci ildə vəfat edənlərin siyahısı

İstinadlar
----------
**Yan-Ove Valdner** (3 oktyabr 1965) — İsveçi təmsil edən stolüstü tennisçi.

Karyerası
---------

Yan-Ove Valdner İsveçi 1988-ci ildə Seul şəhərində baş tutan XXIV Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 5-ci, cüt turnirdə isə 5-ci pillənin sahibi olub.

Daha sonra Yan-Ove Valdner İsveçi 1992-ci ildə Barselona şəhərində baş tutan XXV Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə qızıl medalın, cüt turnirdə isə 9-cu pillənin sahibi olub.

Yan-Ove Valdner İsveçi 1996-cı ildə Atlanta şəhərində baş tutan XXVI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 9-cu, cüt turnirdə isə 5-ci pillənin sahibi olub.

Daha sonra Yan-Ove Valdner İsveçi 2000-ci ildə Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə gümüş medalın, cüt turnirdə isə 9-cu pillənin sahibi olub.

Yan-Ove Valdner İsveçi 2004-cü ildə Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 4-cü, cüt turnirdə isə 5-ci pillənin sahibi olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Olympedia.org.* "**Jan-Ove Waldner**". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-05-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.

| ⛭Stolüstü tennis üzrə Olimpiya çempionları (Kişilərin fərdi turniri) |
| --- |
| 
* **1988:** Cənubi Koreya Yu Nam-Qyu
* **1992:** İsveç Yan-Ove Valdner
* **1996:** Çin Lü Qolyan
* **2000:** Çin Kun Linhuey
* **2004:** Cənubi Koreya Ryu Seun-Min
* **2008:** Çin Ma Lin
* **2012:** Çin Çan Siqe
* **2016:** Çin Ma Lon
* **2020:** Çin Ma Lon
 |  |
**Luarsab Nikolayeviç Andronikov** (*Andronikaşvili*; 14 fevral 1872 və ya 26 fevral 1872, Ojio[d], Tiflis quberniyası – 19 dekabr 1939, Tbilisi) — hüquqşünas, ictimai xadim. Məşhur ədəbiyyatşünas İrakli Andronikov və fizik Elevter Andronikaşvilinin atası.

Həyatı
------

Laursab Andronikaşvili mayor Nikolay Vissarionoviç Andronikovun zadəgan ailəsində anadan olub (1836-təx.1882). Laursabın məxsus olduğu
Andronikaşvili nəsli Gürcüstanın ən zədim zadəgan soylarındandır. Gürcü əfsanələrinə görə, Andronikaşvili knyaz soyu əvvəlini 1183-1185-ci illərdə Konstantinopolda hökmranlıq edən Bizans imperatoru Andronik Komnenosdan götürür. Onun oğlu Aleksey, atasının ölümündən sonra Gürcüstana sığınmış və burda öz nəsil-şəcərəsinin başlanğıcını qoymuşdur. Gürcüstan salnamələrində bu soyad ilk dəfə 1558-ci ildə çəkilmişdir. Laursab Andronikaşvili zadəgan olması hesabına ən yaxşı təhsil ocaqlarında oxumuşdur.

Laursab Andronikaşvili orta təhsilini Tiflisdə almışdır. Burada Birinci Tiflis Kişi Gimnaziyasını bitirdikdən sonra Sankt-Peterburqa yollanmışdır. Laursab Andronikaşvili Sankt-Peterburq Universitetinin hüquq fakültəsində təhsilini davam etdirir. Təhsilini Almaniyanın Heydelberq və Strasburq Universitetlərinin Fəlsəfə fakültələrində təkmilləşdirir. Andronikaşvili 1897-ci ilin sonunda Rusiyaya qayıdır və universitetdə təhsil almağa davam edir, 1899-cu ildə təhsilini başa vurur.

Laursab Andronikaşvili 18 oktyabr 1899-cu ildən Hüquq üzrə vəkil köməkçisi, 7 yanvar 1906-cı ildən Sankt-Peterburqda hüquq üzrə vəkil vəzifələrində çalışır. 1905-ci ildən Laursab vəkil köməkçisi V.B.Stankeviç ilə birlikdə 150-dən çox siyasi mühakimədə iştirak etmişdir.

Laursab Fevral burjua inqilabını dəstəkləyir. O, 1917-ci ildən sonra müxtəlif təhsil müəssisələrində dərs demişdir. 1919-1920-ci illərdə Tula Ali Pedaqoji İnstitutunda fəlsəfə mövzusunda mühazirə oxuyur. 1920-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Moskvaya köçür, burada Dövlət İnstitutunda məhkəmə bəlağəti mövzusunda mühazirələr oxuyur və Xalq Təsərrüfatı Ali Şurasında hüquq məsləhətçisi olaraq xidmət göstərməyə başlayır. Laursab Andronikaşvili 1921-ci ilin payızında birdəfəlik Gürcüstana köçür və burada ölənə qədər təşkil etdiyi Tbilisi Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinin professoru olaraq çalışır.

Laursab Andronikaşvili Gürcüstanın ictimai xadimlərinin dəfn edildiyi qəbirstanlıqda Didube panteonunda dəfn edilmişdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ныне Ахметский район
2. ↑  "www.famhist.ru". 2016-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-15.
3. ↑  Список присяжных поверенных округа Санкт-Петербургской судебной палаты и их помощников к 31 января 1914 г. — СПб. 1914. — С. 71—72.
4. ↑  "www.rulex.ru". 2022-01-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-15.
5. ↑  sug.kiev.ua[*ölü keçid*]

Ədəbiyyat
---------

* *Макашвили В. Г.* Луарсаб Николаевич Андроникашвили (к 110-летию со дня рождения). // Правоведение. Известия высших учебных заведений. — Л. 1982, № 2. — С. 61—68.
* *Троицкий, Николай Алексеевич* Адвокатура в России и политические процессы 1866—1904 гг. — Тула, 2000. — С. 141—142.

Xarici keçidlər
---------------

* Грузинский рыцарь права
**Nataliya Şerstyuk-Timoşkina** (qızlıq soyadı: **Şerstyuk**; d. 25 may 1952; Lezniki, Ukrayna) — Sovet İttifaqını təmsil edən Ukraynalı sabiq həndbolçu. Nataliya Şerstyuk, Sovet İttifaqının yığması ilə birgə 1976 Monreal Olimpiadasında və 1980 Moskva Olimpiadasında qızıl medal qazanıb. Nataliya Şerstyuk, həmdə Dünya Çempionatlarında 2 gümüş və 1 bürünc medala sahib olub.

Karyerası
---------

Nataliya Şerstyuk, 1976-cı ildə Sovet İttifaqının yığması ilə birgə Kanadanın Monreal şəhərində baş tutan XXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların son turunda Sovet İttifaqının yığması, Şərqi Almaniya yığmasını 14:11 hesabı ilə məğlub etdi və XXI Yay Olimpiya Oyunlarının çempionu oldu.

Nataliya Şerstyuk növbəti dəfə Olimpiya Oyunlarına, 1980-ci ildə elə Sovet İttifaqının Moskva şəhərində baş tutan XXII Yay Olimpiya Oyunlarında qatıldı. Bu səfər, yarışların son turunda Sovet İttifaqının yığması, yenə Şərqi Almaniya yığmasını 18:13 hesabı ilə məğlub etdi və XXII Yay Olimpiya Oyunlarının çempionu oldu.

İstinadlar
----------



| ⛭Sovet İttifaqının yığması - 1976 Yay Olimpiya Oyunları -  |
| --- |
| Lyubov Berejnaya • Lüdmila Bobrus • Aldona Çesaytite • Larisa Karlova • Mariya Kirkeviç • Tatyana Lapşinova • Nina Lobova • Tatyana Makarets • Qalina Manoxa • Lyudmila Pançuk • Zinaida Stalitenko • Rəfiqə Şabanova • Nataliya Şerstyuk • Lüdmila Şubina • Baş məşqçi: İqor Turçin |  |

| ⛭Sovet İttifaqının yığması - 1980 Yay Olimpiya Oyunları -  |
| --- |
| Yuliya Atroşenko • Lyubov Berejnaya • Valentina Berzina • İrina Biletsika • Lüdmila Bobrus • Aldona Çesaytite • Larisa Karlova • Nataliya Lukyanenko • Tatyana Makarets • Larisa Savkina • Zinaida Stalitenko • Siqita Majeykayte • Nataliya Şerstyuk • Olqa Zubaryova • Baş məşqçi: İqor Turçin |  |