**Saur-Moqila** (*rus.* Саур-Могила) və ya **Savur-Moqila** (*ukr.* Савур-могила) ― Ukrayna ilə Rusiyanın Rostov vilayətinin sərhədindən təxminən 5 kilometr (3.1 mil) məsafədə, Donetsk silsiləsində yerləşən strateji yüksəklik.

277,9 metr hündürlüyündəki təpə 1963-cü ildə Ukraynalı memar Anatoliy İqnaşenko tərəfindən İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Saur-Moqilanın azad edilməsinin 20-ci ildönümünə tikilmiş böyük bir abidə kompleksi ilə daha çox tanınır.

Tarix
-----

Təpə əslində tarii bir kurqan qəbirdir. Təpənin adı da məhz bunla bağlıdır. Belə ki *moqila* ukrayn dilində "kurqan" deməkdir. *Saur* sözünün isə türk dilindən gəldiyi və "at sarğısına bənzər çöl kurqanı" mənasını verdiyi düşünülür. Rozamund Bartlett yazır: "Orta əsrlər dövründə ruslarla türklər və tatarlar arasında bir növ sərhəd rolunu oynayan bu xüsusi kurqan haqqında bir çox məşhur rəvayətlər yayılmışdır; Saur onlarda ya pis bir Türk xanı, ya da kazak qəhrəmanı olaraq göstərilir.

İkinci dünya müharibəsi
-----------------------

İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Sovet qoşunları 1943-cü ilin avqustunda Alman qüvvələrindən hündürlüyə nəzarəti ələ almağa müvəffəq olduqda Saur-Moqila gərgin döyüşlərin mərkəz nöqtəsi idi.

1963-cü ildə təpənin üstündə həlak olmuş əsgərlərin şərəfinə həsr olunmuş bir xatirə kompleksi açıldı. Abidə üzərində sovet əsgərinin dəmir-beton heykəli olan obelisk, obeliskə aparan yamac boyunca düzəldilmiş dörd dəmir-beton heykəl (hər biri döyüşdə iştirak etmiş piyada, tankçı, topçu və təyyarəçiləri təmsil edir) və həlak olanların adları yazılmış divarlardan ibarətdir.

2014 Donbas müharibəsi
----------------------

2014-cü ildə Donbasdakı Ukrayna qoşunları ilə Rusiyapərəst separatçılar arasında baş verən hərbi qarşıdurmanın ilk aylarında Savur-Moqila hündürlüyü Rusiyapərəst döyüşçülər tərəfindən ələ keçirildi. 23 iyul 2014-cü ildə Rusiyapərəst qüvvələr inkişaf etmiş bir zenit sistemindən istifadə edərək Saur-Moqila üzərindən 5 182 metr məsafədə uçan Ukrayna Hava Qüvvələrinə məxsus iki Suxoy Su-25 hücum təyyarəsini vurdu.

İntensiv döyüşlərdən sonra, 28 iyul 2014-cü ildə Ukrayna Silahlı Qüvvələri Saur-Moqilanın idarəsini rusiyapərəst döyüşçülərdən geri aldıqlarını iddia etdilər. Lakin Rusiyapərəst Donetsk Xalq Respublikasının komandiri İqor Qirkin Saur-Moqilanın itirildiyini inkar edərək döyüşlərin davam etdiyini söylədi. Yüksəklik 9 avqust 2014-cü ildə Ukraynanın 25-ci Hava-Desant briqadası tərəfindən tutulsa da, DXR 26 Avqust 2014-cü ildə təpəni yenidən geri aldı. Döyüşlər zamanı yüksəklik Ukrayna və DPR arasında təxminən 8 dəfə yer dəyişmişdir.

### Memorialın dağıdılması

Xatirə abidəsi bir neçə həftə davam edən güclü zərbələrdən sonra 21 avqust 2014-cü il tarixində çökdü.

Qalereya
--------

* İkinci Dünya müharibəsi zamanı Saur-Moqila yaxınlığında Qızıl Ordu əsgərləriİkinci Dünya müharibəsi zamanı Saur-Moqila yaxınlığında Qızıl Ordu əsgərləri
* Sovet piyada qoşunlarını təmsil edən abidəSovet piyada qoşunlarını təmsil edən abidə
* Sovet tankçılarını təmsil edən abidəSovet tankçılarını təmsil edən abidə
* Sovet pilotlarını təmsil edən abidəSovet pilotlarını təmsil edən abidə
* Keçmiş obeliskin yanındakı Sovet əsgəri heykəliKeçmiş obeliskin yanındakı Sovet əsgəri heykəli
* İkinci Dünya müharibəsində həlak olmuş Sovet əsgərlərinə həsr olunmuş abidə (2015)İkinci Dünya müharibəsində həlak olmuş Sovet əsgərlərinə həsr olunmuş abidə (2015)
* Abidəyə gedən yolAbidəyə gedən yol
* Sovet piyadalarına həsr olunmuş abidənin son halıSovet piyadalarına həsr olunmuş abidənin son halı
* Sovet tankçılarına həsr olunmuş abidənin son halıSovet tankçılarına həsr olunmuş abidənin son halı
* Sovet topçularına həsr olunmuş abidənin son halıSovet topçularına həsr olunmuş abidənin son halı
* Sovet pilotlarına həsr olunmuş abidənin son halıSovet pilotlarına həsr olunmuş abidənin son halı
* Döyüşdən sonra xeyli dərəcədə zədələnmiş bir abidəDöyüşdən sonra xeyli dərəcədə zədələnmiş bir abidə
* Məhv edilmiş obeliskə gedən yolMəhv edilmiş obeliskə gedən yol
* Köhnə obeliskin yerindəki dağıntılarKöhnə obeliskin yerindəki dağıntılar

İstinadlar
----------

1. ↑  GEOnet Names Server. 2018.
2. ↑  Rosamund Bartlett, *Chekhov: Scenes from a Life* (Free Press, 2005), s. 45.
3. ↑  GPW Veterans Celebrate Victory Day At Savur-Mohyla Arxivləşdirilib 2021-04-22 at the Wayback Machine, UKRINFORM, 9 may 2008
4. ↑  Two Ukrainian fighter jets shot down as Kiev accuses Moscow of sending more arms to fighters Arxivləşdirilib 2015-09-24 at the Wayback Machine, FoxNews, 23 iyul 2014.
5. ↑  Two Ukrainian military jets shot down over rebel-held area Arxivləşdirilib 2019-02-04 at the Wayback Machine, Washington Post, 23 iyul 2014.
6. ↑  Ukrainian Armed Forces take control of Saur-Mohyla - report to president Arxivləşdirilib 2019-03-06 at the Wayback Machine, Interfax, 28 July 2014.
7. ↑  "Ukraine claims more territory as fight intensifies with rebels". Reuters. 28 iyul 2014. 2015-09-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 iyul 2014.
8. ↑  Ополчение отступило со стратегической высоты Саур-Могила Arxivləşdirilib 2018-08-28 at the Wayback Machine // RIA Novosti, 9 August 2014
9. 1 2  Panoramic video of the destroyed memorial Arxivləşdirilib 2014-08-30 at the Wayback Machine, Lifenews.ru, August 28, 2014
10. ↑  Donetsk militia claims assuming control of border stretch to Azov Sea Arxivləşdirilib 2014-10-08 at the Wayback Machine, ITAR-TASS, 26 August 2014
11. ↑  Savur-Mohyla Left Without Obelisk Because of Shelling Arxivləşdirilib 2017-10-19 at the Wayback Machine, Censor.NET, 21 avqust 2014