recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Miçiaki Takahaşi** (高橋 理明, *Takahaşi Miçiaki*?, 17 fevral 1928, Hiqaşisumiyoşi[d] – 16 dekabr 2013, Suita, Osaka prefekturası) – Yaponiya virusoloqu. O, çiçək xəstəliyinə qarşı ilk vaksin olan Oka vaksinini ixtira etməsinə görə tanınır.

Həyatı
------

Miçiaki Takahaşi 17 fevral 1928-ci ildə Yaponiyanın Osaka şəhərində doğulmuşdur. 1954-cü ildə Osaka Universitetində tibb üzrə dərəcə əldə etmiş və 1959-cu ildə universitetin Mikrobial Xəstəliklər üzrə Tədqiqat İnstitutuna daxil olmuşdur. Qızılca virusunu və poliovirusu tədqiq etdikdən sonra 1963-cü ildə ABŞ-nin Beylor kollecində tədqiqat işləri aparmağa dəvət olunmuşdur. 1964-cü ildə 3 yaşlı oğlu çiçək xəstəliyinə yoluxduğu üçün o, bu xəstəliyə qarşı vasitə axtarmağa başlamışdır.

Takahaşi 1965-ci ildə Yaponiyaya qayıtmış və zəiflədilmiş çiçək xəstəliyi virusunu heyvan və insan toxumalarında sınaqdan keçirməyə başlamışdır. Beş ildən sonra o, klinik sınaqlara keçmişdir. 1974-cü ildə isə çiçək xəstəliyinə səbəb olan virusa qarşı ilk vaksini hazırlamışdır. O, vaksini hazırlayarkən çiçək xəstəliyinə yoluxmuş bir uşağın vezikula mayesindəki virusdan yararlandığı üçün vaksinə həmin uşağın şərəfinə Oka adı verilmişdir. Tezliklə Oka vaksini immunosupressiv pasiyentlərin üzərində sınaqdan keçirilmiş və effektiv olduğu təsdiqlənmişdir. 1986-cı ildə Osaka Universitetinin Mikrobial Xəstəliklər üzrə Tədqiqat Fondu Yaponiyada yeganə çiçək xəstəliyi vaksinini yaymağa başlamışdır.

Takahaşi 1994-cü ildə Osaka Universitetinin Mikrobial Xəstəliklər üzrə Təhsil Qrupunu direktoru təyin olunmuş və ölənə qədər bu vəzifəni tutmuşdur. O, 16 dekabr 2013-cü ildə Osaka prefekturasında ürək çatışmazlığından ölmüşdür.

Xatirəsi
--------

Google 17 fevral 2022-ci ildə Takahaşinin 94 illiyi münasibətilə dudl yayımlamışdır.

Mükafatları
-----------

* Saburo Kocima Memorial Mədəniyyət Mükafatı (1975)
* Asahi mükafatı (1985)
* VZV Tədqiqat Fondunun Elmi Nəaliyyət Mükafatı (1997)

İstinadlar
----------

1. ↑  日本経済新聞 (yap.). 日本経済新聞社, 1876.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  "Dr. Michiaki Takahashi's 94th Birthday". Google (ingiliscə). 17 fevral 2022. 20 noyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 noyabr 2022.
3. 1 2 3 4  "Dr Michiaki Takahashi: Why Google honours him today". Al Jazeera (ingiliscə). 17 fevral 2022. 20 noyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 noyabr 2022.
4. 1 2 3  *Artenstein, Andrew W.* Vaccines: A Biography (ingilis). Springer Science & Business Media. 11 dekabr 2009. səh. 267. ISBN 978-1-4419-1108-7. 17 fevral 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 noyabr 2022.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Scopus |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) · Prabook |
| Şəcərə və nekropolistika | WikiTree |
| Normativ yoxlama | CiNii: DA01439531 · ISNI: 0000 0000 3043 8821 · LCCN: n88062162 · NDL: 00077909 · VIAF: 16311281 · WorldCat VIAF: 16311281 |
**Antioxiyalı Mariya** (*fr.* Marie d'Antioche) və ya **Mariya de Puatye** (ən tezi 1220 – ən tezi 1307, Kanosa-di-Puqliya[d], Apuliya) — 1268-ci ildən 1277-ci ilə qədər Yerusəlim krallığının taxtına iddiaçı. O, 1267-ci ildə ərazidə olmayan kral III Konrad adına krallığı regent olaraq idarə etmək iddiası qaldırmışdır. Onun iddiası qanuni idi, çünki kral ilə qan bağı güclü idi, lakin o, Yerusəlim Ali Sarayı tərəfindən rədd edilmiş, əvəzində III Kiprli Hüqo seçilmişdir. Konrad 1268-ci ildə vəfat edən zaman Mariya onun varisi olaraq taxta çıxmağı istəmişdir. Hüqo tərəfindən məğlub edilən Mariya sonradan Avropaya köçmüş və nəticədə iddiasını I Anjulu Karla satmışdır.

Ailəsi
------

Mariya təxminən 1220-ci ildə anadan olmuşdur. O, şahzadə IV Antioxiyalı Boemundun və ikinci arvadı Luzinyanlı Melisendanın qızı idi. Mariya anası tərəfdən Yerusəlim kraliçası I İzabellanın və kral Kiprli Amorinin nəvəsi idi. Melisenda 1246-cı ildə ögey bacısı Şampanlı Alisanın ölümündən sonra, Yerusəlim krallığının azyaşlı və ərazidə olmayan kral II Konradın ən yaxın qohumu olması əsasında taxta iddia qalmışdır. Buna baxmayaraq, onun iddiası rədd edilmiş və Alisanın oğlu kral I Kiprli Henri üstün tutulmuşdur. Mariyanın böyük ögey qardaşı olan Henri Alisanın qızı və I Kiprli Henrinin bacısı olan İzabella ilə evlənmiş, cütlüyün isə Hüqo adlı bir oğlu olmuşdur. Mariya heç vaxt evlənməmiş və övladı olmamışdır.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. ↑  Baldwin, 2014, Claimants to the Thrones of Jerusalem and Cyprus
2. 1 2  Runciman, 1989. səh. Appendix III (Genealogical tree No. 1.)
3. ↑  Edbury, 1994. səh. 82
4. ↑  Riley-Smith, 1973. səh. 220
5. ↑  Edbury, 1994. səh. 90

### Ədəbiyyat

* *Baldwin, Philip Bruce.* Pope Gregory X and the Crusades. Boydell & Brewer Ltd. 2014. ISBN 1843839164.
* *Edbury, Peter W.* The Disputed Regency of the Kingdom of Jerusalem, 1264/6 and 1268. Offices of the Royal Historical Society. 1979.
* *Edbury, Peter W.* The Kingdom of Cyprus and the Crusades. Cambridge University Press. 1994. ISBN 978-0-521-45837-5.
* *Runciman, Steven.* A History of the Crusades, Volume III: The Kingdom of Acre and the Later Crusades. Cambridge University Press. 1989. ISBN 0-521-06163-6.
* *Riley-Smith, Jonathan.* The feudal nobility and the kingdom of Jerusalem, 1147 - 1277. Macmillan. 1973.


|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Şəcərə və nekropolistika | WeRelate |


| ⛭Mariya de Puatye — nəsil |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | III Bohemond (Antioxiya knyazı) |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  | IV Bohemond (Antioxiya knyazı) |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Orgueilleuse de Harenc[d] |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Antioxiyalı Mariya |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  | Aimery II de Lusignan[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Melisende of Lusignan[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Isabella I of Jerusalem[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |
**Mikalar** — minerallar, XY2-3[(OH,F)2 ïZ8O10], təbəqəli quruluşlu dimetasilikatların böyük qrupu; burada X-K, Na, Ca, (Ba, Rb, Cs və b.); Y-Al, Mg, Fe (Mn, Cr, Li, Ti və b.); Z-Si, Al (Fe3+, Ti). İzovalent və həm də heterovalent izomorf əvəzolunmalar adi haldır. X ionlarının xarakterinə görə mikalar  - adi mikalar  (X-K, Na) və kövrək mikalar (X-Ca) bölünür. Dioktaedrik mikalar muskovit, paraqonit və qlaukoniti; trioktaedriklərə - floqopit, biotit, sinvaldit, lepidolit aid edilir. Mikalar üçün müxtəlif temperaturda suyun ayrılması səciy­yəvidir. Mükəmməl kristalların {110} üzləri və psevdoheksaqonal görkəmi olur. Bitişmə müstəvisi (001) və ikiləşmə oxu [310] olan «mika qanunu» üzrə. Ayrılma {001} üzrə olduğca mükəmməl. Sərtliyi 2,5-4; müvafiq olaraq (001) paralel və ^ (001). Vərəqləri elas­tik və əyilgəndir. Mikalar hamısı endogen şəraitdə əmələ gəlir. Sənaye əhəmiyyətli muskovit qranit peqmatitlərində kristallaşır, floqopit genetik olaraq ultraəsasi və qələvi süxurlarla əlaqədardır və həmçinin maqneziumlu karbonat süxurların alümosilikatlarla təmas zonasında əmələ gəlir. Mikalar üçün elektrikə, oda, kimyəvi və mexaniki təsirə yüksək davamlılıq, elastiklik və asanlıqla əyilmə səciyyəvidir. Mikalar praktiki əhəmiyyəti vardır, başlıca olaraq iri kristallik muskovit və floqopit elektroizolyator materiyalı kimi xüsusilə qiymətlidir. Vərəqəli mikalar kondensator və radiolampa və b. məmulat­ların hazırlanmasında izolyator kimi istifadə edilir. Mikalar sənaye tullantılarından «slüdinit» və «slüdoplast», həmçinin mikaleks hazırlanmasında, ruberoid, divar kağızı, perqamin istehsalında, biotitdən isə maşınlar üçün quru sürtkü materialı kimi istifadə olunur.

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
**Miçiqanın yarımadası** (*ing.* Upper Peninsula of Michigan, U.P. [ˈmɪʃɨɡən]) — Miçiqan ştatının şimalında, Miçiqan gölü və Huron gölü ilə əhatələnir. Yarımadanın şərqində iki gölü Makinak boğazı birləşdirir.

Miçiqanın Yuxarı yarımadası ştat ərazisinin ¼ hissəsini təşkil etsə də, ümumi əhalisinin 3 % təşkil edir. Əhalinin azlığına səbəb iqliminin sərt olması və qışda dünya ilə əlaqəsinin kəsilməsi ilə əlaqədardır.

Əsas məşğuliyyat — meşəçilik, faydalı qazıntıların çıxarılması (dəmir, kömür) və turizm.

Turizm
------

Yarımadanın əlçatmazlığı təbiət həvaskarlarını özünə cəlb edir. Burada Ayl-Royal milli parkı vardır. Yarımadanın müəyyən yerlərində Balıq ovu, ovçuluq həyata keçirilir. Qışda isə turistləri dağ xizəyi və itlərlə qarüzərində xizək sürmə kimi daha çox cəlb edir.

Tarix
-----

Yarımadanın Viskonsin ştatına yaxınlığına baxmayaraq, Miçiqanın Yuxarı yarımadası Miçiqan ştatının ABŞa birləşməsi zamanı onun tərkibinə daxil idi. Miçiqan bu yarımadaya hüququ Tolid dəhlizinə olan ərazi idiasından imtina etməsi nəticəsində əldə etmişdir (Tolid müharibəsi).

İstinadlar
----------

1. ↑  qapalılıq bölgə əhalisinin psixologiyasınada öz təsirini göstərmişdir
**Mariz Kemal** (erz. Маризь Кемаль; 13 avqust 1950, Maloye Maresevo[d], Mordoviya MSSR[d]) - Erzyan şairi, yazıçı. 1996-cı ildən Rusiya Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

Bioqrafiya
----------

Raisa Stepanovna Kemaykina, 1950-ci il avqustun 13-də, Çamzinski rayonunun Maloe Maresevo kəndində, indiki Mordoviya Respublikasında, kəndli ailəsində anadan olub.
1965-ci ildə, kənd məktəbində səkkizinci sinifi bitirdikdən sonra Bolşemaresevskaya orta məktəbində iki il oxudu. Mordoviyanın Oqarev Universitetinin filologiya fakültəsini bitirmiş, rus dili və ədəbiyyatı müəllimi kimi ixtisaslaşmışdır. 1972-ci ildən 1975-ci ilədək öz doğma kənd məktəbində müəllim kimi çalışmışdır. Rus ədəbiyyatında kifayət qədər saat yox idi və gənc müəllimə əlavə olaraq alman və erzyan dilini öyrətmək təklif edildi. Raisa, ixtisası olmayan Öz ana dilində tədris etməkdən imtina etdi, lakin sonradan erzyan dili və folkloru ilə maraqlanmağa başladı. 1975-ci ilin yazında Saranska köçdü və iki il Erzyan Pravda qəzetinin müxbiri kimi fəaliyyət göstərdi. O, burada korrektor kimi işə başlamışdır. Bu vəzifədə Raisa Kemaykina nəhayət Erzyan diplomunu mənimsəmiş və G. P.Laskinin rəhbərliyi altında mədəniyyət şöbəsinə köçürülmüşdür.  
 
Şeirlərin ilk nəşri 1980-ci ilə qədər uzanır. Sonra yeddi il yarım Mordoviya Respublikasında A. S. Puşkin adına Kitabxanada işləmişdir.
1985-1988-ci illərdə "Syatko" jurnalında şeir şöbəsinin müdiri, 1989-cu ildən Erzyan uşaq jurnalının "Çilisem" in icraçı katibi olmuşdur.

Yaradıcılığı
------------

1980-ci ilin Avqustunda Syatko nəşrində "Eykakşçin lavs"( Uşaqlıq beşiyi) adlı bir şeiri çap olundu. Eyni zamanda o, gənc yazıçıların illik seminarlarında iştirak etməyə başladı. "Syatko" jurnalı şeirlərinin dərcini davam etdirdi. 1987-ci ildə dörd şairin ümumi kolleksiyası "Mane Vasolkst" nəşr olunmuşdur ki, burada Kemalın bir çox şerləri yer almışdır. 1988-ci ildə Mordoviyanın Kitab Nəşriyyat Evi, ilk dəfə onun uşaqlıq və gənclik təəssüratlarının nəticəsi olan "Lavlar"" (Beşik) adlı ilk kitabını nəşr etdi.
İkinci tərtib, "Ştatol" (Şam, 1994), şairənin həyat, sevgi və qədim Erzyan xalqının taleyi və bu xalqın bir hissəsi kimi yazarın taleyi haqqında fəlsəfi düşüncələrini əks etdirir. Bura həmçinin "Mən Erzyalıyam" şeri daxildir ki, bu şerdə şairə milli dünyagörüşü ilə inkişaf etmiş bir şəxsiyyət kimi görünür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Кемайкина (Маризь Кемаль) Раиса Степановна". 2019-02-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-23.
2. ↑  "Маризь Кемаль , Эрзянь ки. Культурно-образовательный портал". 2021-03-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-23.
3. ↑  Известной эрзянской поэтессе "Маризь Кемаль"[*ölü keçid*]

Xarici keçdilər
---------------

* ЭРЗИАНА эрзянский литературный сайт
* Маризь Кемаль эрзянь литературадо
**Mişa Titiyev** (*ing.* Mischa Titiev; 1901, Kremençuk, Poltava quberniyası[d] – 1978) – rus əsilli ABŞ antropoloqu. Kremençuq şəhərində doğulmuş, 1907-ci ildə ailəsi ilə birlikdə ABŞ-nin Boston şəhərinə köçmüşdür.

Karyerası
---------

Titiyev Harvard Universitetində təhsili alaraq 1923-cü ildə bakalavr dərəcəsi, 1924-cü ildə ingilis ədəbiyyatı üzrə magistr dərəcəsi, 1935-ci ildə antropologiya üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsi almışdır. O, 1935-36-cı illərdə ABŞ Milli Park Xidməti üçün köməkçi muzey kuratoru və gənc arxeoloq olaraq işləmişdir. 1936-cı ildə Miçiqan Universitetində işləməyə başlamış, 1951-ci ildə universitetin professoru olmuşdur.

İkinci dünya müharibəsi zamanı Strateji Servis Ofisi üçün işləmişdir. 1954-cü ildə Fulbrayt təqaüdü əsasında Avstraliya Milli Universitetinin professoru olmuşdur. Təhsil sahəsindən təqaüdə çıxdıqdan sonra Miçiqan Universitetinin emerit professoru adına layiq görülmüşdür.

Araşdırmaları
-------------

Titiyevin əsas akademik maraqları hopilərin etnologiyası, Yaponiya və Peruda yaşayan yaponların sosial təşkilatlanması, Çilidə yaşayan araukanların etnologiyası olmuşdur. O, Arizona ştatında hopilər, Çilidə araukanlar, Peruda yaponlar və Yaponiyanın Okayama bölgəsində yerlilər arasında sahə araşdırması aparmışdır. Şərqi Asiya antropologiyası haqqında araşdırmalar aparmış, Miçiqan Universitetində Yaponşünaslıq mərkəzi qurmuşdur. Titiyev hopilər arasında böyük hörmətə sahib şəxs olmuşdur. Hopilər onu Üçüncü Mesa və Günəş klanı qəbilələrinə qəbul etmişdirlər.

Titiyevin əsas əsərlərinə *"Qədim Oraibi"* (1944), *"Araukan mədəniyyəti keçid mərhələsində"* (1951), *"İnsan elmi"* (1954), *"Mədəni antropologiyaya giriş"* (1959) aiddir. 1976-cı ildə Miçiqan Universitetinin Ədəbiyyat, Elm və İncəsənət Kolleci tərəfindən Mişa Titiyev kitabxanasının əsası qoyulmuşdur. Bu kitabxana antropologiya sahəsinə aid böyük kolleksiyaya ev sahibliyi edir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  Titiev, Mischa // Czech National Authority Database.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16  Encyclopaedia Judaica

Ədəbiyyat
---------

* Encyclopaedia Judaica (ingiliscə). XIX cild (2-ci nəşr). ABŞ: Gale. 2007. 740. ISBN 978-0-02-865947-3. İstifadə tarixi: 3 avqust 2022.
**Vüqar Zakir oğlu Abbasov** (12 aprel 1974, Naxçıvan) — azərbaycanlı iş adamı, Cahan Holdingin prezidenti, Naxçıvan Muxtar Respublikası Sahibkarlar Konfederasiyasının İdarə Heyətinin sədri, Naxçıvan Muxtar Respublikası Futbol Federasiyasının sədri, Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinin VI çağırış deputatı.

Həyatı
------

Vüqar Zakir oğlu Abbasov 1974-cü il aprel ayının 12-də Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. İlk təhsilini 1981-ci ildə Naxçıvan şəhər 7 nömrəli orta məktəbdə başlamış və oranı 1991-ci ildə qırmızı attestatla bitirmişdir. Elə həmin ildə Naxçıvan Dövlət Universitetinin İqtisad fakültəsinə qəbul olmuş, 1996-cı ildə fərqlənmə diplomu ilə oranı bitirmişdir. 1998–2001-ci illərdə Naxçıvan Dövlət Universitetinin Hüquq və iqtisadiyyat fakültəsində, 2001–2006-cı illərdə isə Hüquq fakültəsində təhsil alaraq hər ikisini qırmızı diplomla bitirmişdir.

2008-ci ildə AMEA İqtisadiyyat İnstitutunun dissertantı olmuş, xarici ölkələrdə 10-dan çox elmi əsəri çapdan çıxmışdır.

2016-cı ildə Regionda Sahibkarlığın İnkişafı üzrə elmi işini müdafiə edərək İqtisad elmləri üzrə fəlsəfə doktoru elmi adını almışdır.

Cahan Holdingin 1995-ci ildən təsisçisi və rəhbəridir.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

Vüqar Abbasov 9 fevral 2020-ci ildə keçirilən Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinə seçkilərdə Yeni Azərbaycan Partiyasının namizədi olaraq 24 saylı Naxçıvan şəhər seçki dairəsindən deputatlığa namizəd olmuşdur. Vüqar Abbasov 24 saylı Naxçıvan şəhər seçki dairəsi üzrə seçicilərin 3681-nin və ya 80,8%-nin səsini toplayaraq deputat seçilmişdir.

Vüqar Abbasov 18 yanvar 2022-ci il tarixində Naxçıvan Muxtar Respublikası Futbol Federasiyasının hesabat-seçki yığıncağında federasiyanın sədri seçilmişdir. O bu vəzifədə Naxçıvan Muxtar Respublikasının sabiq gənclər və idman naziri Azad Cabbarovu əvəz etmişdir.

Mənbə
-----

* Naxçıvan Muxtar Respublikası Sahibkarlar Konfederasiyası Arxivləşdirilib 2019-12-26 at the Wayback Machine

### İstinadlar

1. ↑  "Naxçıvan Muxtar Respublikasının Sahibkarlar Konfederasiyası". 2019-12-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-26.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-04-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-09.
3. ↑  *Naxçıvan MR MSK.* "Naxçıvan Ali Məclisinin deputatları". 22.02.2020. 01.05.2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23.08.2020.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-01-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-09.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-06-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-09.
**Mikaloyus Daukşa**  (lit. Mikalojus Daukša; 1527[…], Babenay[d] – 16 fevral 1613) — litva əlifbasının yaradıcılarından biri, tərcüməçi. Daugsz, Daugsza, Dauksza, Daux, Dawksza, Dovkša, Dowksza, Dovkš, Dovkša soyadının digər formaları.

Bioqrafiya
----------

Babėnai-də Daukşa palıdı
Mikaloyus Daukşa Litva və Latın dini yazıçısı, tərcüməçi və katolik kilsəsinin rəsmisi idi. O, Litvanın humanistləri arasında o dövrdə Böyük Hersoqluqda istifadə edilən Kanser Ruthenian və Polyak dilləri ilə müqayisədə Litva dilinin kodlaşdırılması və təbliğ edilməsinin zəruriliyini vurğulayan ilk şəxs kimi tanınır. Yakob Ledesmanın katexizminin Daukşanın Litva dilinə tərcüməsi Litva Böyük Hersoqluğunda Litva dilində nəşr olunan ilk kitab oldu. Çox güman ki, 1527-ci ildən sonra Litva Böyük Hersoqluğunun ərazisində anadan olan Daukşa, ehtimal ki, təhsilini Vilnüsdə və Qərbi Avropa Universitetlərindən birində almışdır. Onun bir neçə dildə olduğu və şəxsi kitabxanası var idi, o cümlədən Erasmus Rotterdam və Philip Melanchthon dilində danışırdı. Daukşa Medininkai (indiki Varniai)  kanonu və Samogitiyanın rəsmi üzvü idi. Yepiskop Merkelis Giedraitisin himayəsi altında o, ispan yezuit teoloqu Yakobo Ledesmanın katexizmini tərcümə etdi. Yakub Vujek tərəfindən polyak tərcüməsindən tərcümə edilmiş postil 1595-ci ildə nəşr olundu və bütpərəstliyə qarşı mübarizə vasitələrindən birinə çevrildi. O dövrdə Litvada bütpərəstlik hələ də tətbiq olunurdu. Bu iş həm də qüdrətli Radzivil ailəsi tərəfindən Litvada təşviq edilən Reformasiya tərəfindən katolikliyə artan təhlükəyə qarşı durmağa xidmət etdi. Bu həm də Litva Böyük Hersoqluğunda Litva dilində çap olunan ilk kitab idi.  1599-cu ildə Daukşa daha bir mühüm əsəri, Yakub Vujekin polyak dilinə moizələr toplusunun litva dilinə tərcüməsini, Katolik Postilini nəşr etdi. Bu əsərin iki ön sözü var, biri latın dilində, biri polyak dilində. Polşanın ön sözündə Daukşa Böyük Hersoqluqda Litva dilinin təbliğini müdafiə edir və Litva milləti və dövlətinin qısa tərifini verir. Kitab Katexizmdən daha dəyərli və əhəmiyyətli hesab edilir və Litva dilinin abidələrindən biridir. Tərcümələrində Daukşa həm şərq yüksək litva, həm də samogit dilinin təsirinə məruz qalmış mərkəzi Yüksək Litva ləhcəsindən istifadə edirdi. Yazılı Litva dilinin qabaqcıllarından biri kimi o, bir neçə neologizmin, o cümlədən mokytojas (müəllim), valia (iradə), įkvėpimas (ilham) və işmintis (hikmət) tətbiqi ilə hesablanır. Litva dilini bilməmiz üçün Daukşanın Postilla-da işlətdiyi vurğu işarələri xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Mikalojus Daukša // Store norske leksikon (бук.). 1978. ISSN 2464-1480
3. ↑  Gordon B. Ford, ed.Old Lithuanian Texts of the Sixteenth and Seventeenth Centuries with a Glossary. The Hague: Mouton. 1969.
4. ↑  Anna Jamróz; Magdalena Olkuśnik; Elżbieta Wójcik, eds.Mikaloyus Daukşa // Populyar universal ensiklopediya (polyak). 3. Kraków: Fogra. 2001. ISBN 83-85719-59-8.
**Vyetnam şəhidləri abidəsi** — ABŞ-nin paytaxtı Vaşinqtonda yerləşən və Vyetnam müharibəsində döyüşüb şəhid olmuş və ya itkin düşmüş Amerika Birləşmiş Ştatları Silahlı Qüvvələri mənsublarına həsr olunmuş milli bir abidə-qəbiristandır.

Dizaynı və tikintisi olduqca mübahisəli olan Vyetnam şəhidlər abidəsinə müxtəlif zamanlarda bəzi əlavələr edilmişdir. Abidə üç əsas hissədən ibarətdir. Üç Əsgər Heykəli (Three Soldiers Statue), Qadınlara həsr olunmuş Vyetnam abidəsi (Vietnam Women's Memorial) və abidə məzarının ən tanınmış hissəsi olan Vyetnam Şəhidləri Abidə Divarı (Vietnam Veterans Memorial Wall).

Abidə məzar Vyetnamda ABŞ ordusunda döyüşmüş bir əsgər olan Can Skraqsdan ilham alınaraq hazırlanmışdır. Mart 1979-cu ildə Ovçu adlı filmi görən Can Skraqs bu filmi izlədikdən sonra Vyetnamda acı çəkən və ölən insanların adlarını yazacağı bir abidə hazırlanması fikrini ortaya çıxarmışdır.

Abidə məzarın ən tanınmış qismi olan Vyetnam Şəhidləri Abidə Divarı Maya Lin tərəfindən dizayn edilmişdir. Bu abidə məzar 2007-ci ildə AMİ(Amerikan Memarlıq İnstitutu) tərəfindən hazırlanan Amerikanın Favorit Memarlıq siyahısında ən favorit onuncu memarlıq əsəri olaraq seçilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Society of Architectural Historians* SAH Archipedia (ing.). Chicago, IL, [Charlottesville, Va.], London: Society of Architectural Historians, University of Virginia Press, 2012. ISBN 978-0-8139-3348-1
2. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
1954-cü ildə Vyetnamın bölünməsini və iki dövləti ayıran demilitarizasiya zonasını göstərən xəritə.
**Vyetnamın bölünməsi** — 1954-cü ildə Hind-Çin müharibəsi və Vyetnamı iki yerə bölən Cenevrə razılaşmalarından sonra həyata keçirilmiş proses. Şimalda Vyetnam Demokratik Respublikası ("Şimali Vyetnam" kimi tanınır, SSRİ-nin təsiri altında olan kommunist rejimi) və cənubda Vyetnam Respublikası ("Cənubi Vyetnam" kimi tanınır, ABŞ-nin təsiri altında antikommunist rejim).

Sərhəd 17° şimal enliyi üzrə keçirdi. Bölünmə Soyuq müharibənin əsas məqamlarından birini təmsil edir. Üstəlik, ABŞ və Vyetnam Dövləti Cenevrə Konfransının yekun bəyannaməsini imzalamamışdılar.

Atəşkəs müqavilələrinə riayət edilməməsi, getdikcə artan diktator gücü və ABŞ-nin himayəsi altında antikommunist müdafiə paktı olan Cənub-Şərqi Asiya Müqaviləsi Təşkilatının (SEATO) yaradılması vəziyyəti gərginləşdirmişdir. Bu, Cənubi Vyetnam Milli Azadlıq Cəbhəsinin yaradılmasına gətirib çıxarmış və Vyetnam müharibəsinə səbəb olmuşdur. Müharibə 1975-ci ildə Şimali Vyetnam və Cənubi Vyetnam Milli Azadlıq Cəbhəsinin qələbəsi ilə başa çatmışdır. Vyetnam 1976-cı ildə ümumxalq seçkiləri ilə yenidən birləşdirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-04-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-21.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-04-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-21.

Xarici keçidlər
---------------

* Cenevrə konfransının yekun aktı və ona əlavə edilmiş bəyannamələr (21 iyul 1954)
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qazangöl.

**Qazangölçay** və yaxud **Gığıçay** (*erm.* Գեղի; Qeği) — Ermənistan Respublikasının cənubunda, Sünik mərzi keçmiş Qafan rayonu ərazisində Gığı dərəsi boyunca axan dağ çayı.

Ümumi məlumat
-------------

Çay öz mənbəyini 3130 m yüksəklikdə Hərəmli adlı yerdən və Qazangöl gölündən götürür. *Hərəmli*dən və Qazangöldən gələn kiçik çay qolları *Motalqəyə* adlı yerdə birləşərək azərbaycanlıların *Qazangölçay*, ermənilərin isə *Qeği* (*erm.* Գեղի) adlandırdığı 30 km uzunluqlu Oxçuçayın sol qolu olan Qazangölçayı əmələ gətirir.

Gığı dərəsi boyunca Acıbac, Pəyhan, Keypəşin, Mahmudlu, Gığı, Baharlı, Qovşud kəndlərindən keçən çay Zeyvə kəndinin *Ağkörpü* adlı yerində Oxçuçayla birləşir.

Sağ qolu Gərd çayı və sol qolu Kurud çayı ilə hövzəsinin sahəsi 310 km² təşkil edən çayın orta illik su sərfi 4,6 m³/san-dir. Bu göstərici bəzən maksimum 37,7 m³/san də olur.

Çayda hər 3–5 ildən bir baş verən sel və daşqınların ən dağıdıcısı leysan yağışlar nəticəsində baş verən 1947 və 1956-cı il daşqınlarıdır.

Su anbarı
---------

Qacaran şəhərində yerləşən Zəngəzur mis-molibden zavodunu elektrik enerjisiylə təmin etmək məqsədiylə 1983-cü ildə Qazangölçay üzərində *Gığı su elektrik stansiyası* inşa olundu. Bu məqsədlə çay sahilində yerləşən Baharlı kəndinin əhalisi qonşu Zeyvə kəndinə köçürüldü.

Həmçinin bax
------------

* Qafan rayonu
* Qazangöl
* Oxçuçay

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qazagölçay (Geghi) on Wikimapia". 2011-08-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-05-29.
2. ↑  "Səməd Qarayev, «Qazangöl həsrəti», Bakı, 2002". 2014-05-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-05-29.
Nyaçanq, Lonqşon məbədində Qautama Budda
icma zalı Vyetnamın şimalında.
Palanquin yürüşü.
**Vyetnamda din**— vyetnamlıların əksəriyyəti heç bir mütəşəkkil dinə riayət etmir. Vyetnama gələn ilk dinlər Mahayana Buddizmi, Konfutsiçilik və Taoizmdir; onlara üç din (tam giáo) deyilir. 2010-cu ildəki hesablamalara görə, Vyetnam xalqının əksəriyyəti xalq dinlərinə etiqad edir (45,3%). Əhalinin 16,4%-i Buddist, 8,2%-i Xristian, 30%-ə yaxını isə heç bir dinə bağlı deyildi. Rəsmi olaraq Vyetnam Sosialist Respublikası kommunist hökuməti tərəfindən elan edildiyi kimi ateist dövlətdir. 
Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin 2018-ci il statistikasına əsasən, buddistlər ümumi əhalinin 14,9%-ni, xristianlar 8,5%-ni (katoliklər 7,4% və protestantlar 1,1%), Hoahao buddistləri 1,5%-ni və kaodaizm ardıcılları 1,2%-ni təşkil edir.  Digər dinlərə Hinduizm, İslam və Bəhai inancı daxildir ki, bu da əhalinin 0,2%-dən azını təşkil edir. Hökumət statistikasına daxil edilməyən xalq dinləri (əcdadlara, tanrılara və ilahələrə sitayiş) 1980-ci illərdən etibarən yenidən canlanmağa başlamışdır.

Buddizm
-------

Buddizm Vyetnama eramızın 2-ci əsrində gəldi. Çindən Mahayana Buddizmi təxminən eramızın 300-cü illərində Hong Hi Deltasına daxil oldu. Vyetnamda Buddist adətləri digər ölkələrdən fərqlidir; iyerarxik və institusional strukturlar, eləcə də icmalar adətən orada yoxdur. Vyetnam Buddizmi Taoizm, yerli inanclar və Çin mistisizmi ilə birlikdə inkişaf etdi və əksər Buddistlər meditasiyadan çox rituala diqqət yetirirlər. 
Saf Torpaq Buddizmi ölkədə ən məşhur Buddist məktəblərindən biri olan Mahayananın əsas qoludur. Saf Torpaq məktəbinin adət-ənənələri, ritualları və konsepsiyaları Mahayanadan götürülsə də, bu məktəb 2007-ci ilə qədər (Yaponiyadan fərqli olaraq) rəsmi olaraq Buddist təriqəti hesab edilməmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Vuong, Quan-Hoang.* "On how religions could accidentally incite lies and violence: folktales as a cultural transmitter". Palgrave Communications. 6 (1). 2020: 82. doi:10.1057/s41599-020-0442-3.
2. ↑  "The Global Religious Landscape". The Pew Forum. December 2012. 2021-03-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-28.
3. ↑  Philip Taylor (2004). *Goddess on the Rise: Pilgrimage and Popular Religion in Vietnam*.
4. ↑  Philip Taylor (2004). *Goddess on the Rise: Pilgrimage and Popular Religion in Vietnam*.

| ⛭Vyetnam mövzularda |
| --- |
| 
Gerb • Bayraq • Himn • Dövlət quruluşu • Konstitusiya • Parlament • İnzibati bölgü • Coğrafiya • Şəhərlər • Paytaxt • Əhali • Dillər • Tarix • İqtisadiyyat • Kənd təsərrüfatı • Energetika • Valyuta • Mədəniyyət • Din • Kinematoqraf • Ədəbiyyat • Musiqi • Bayramlar • İdman • Təhsil • Elm • Nəqliyyat • Turizm • Poçt (tarixi və markaları) • İnternet • Silahlı qüvvələr • Xarici siyasət

**Portal "Vyetnam"**
 | Vyetnam |
**Amerika İqtisadiyyat Assosiasiyası** (АЕА, *ing.* American Economic Association) — 1885-ci ildə amerikalı iqtisadçı Riçard Elinin təşəbbüsü ilə yaranan akademik iqtisadçılar təşkilatı.

Bir sıra jurnallar nəşr edir, o cümlədən The American Economic Review, Journal of Economic Literature, Journal of Economic Perspectives və s.; Con Beyts Klark medalını təltif edir. Assosiasiya, Resources for Economists on the Internet və EconLit internet portallarını saxlayır. Assosiasiyanın tərkibində qadınların İqtisadiyyatda Vəziyyəti üzrə Komitə fəaliyyət göstərir.

AEA 1947-1977-ci illərdə Frensis Voker medalı ilə təltif edilmişdir.

Məqsədlər
---------

Birliyin məqsədləri:

1. Xüsusilə sənaye fəaliyyətinin mövcud vəziyyətinin tarixi və statistik təhlili sahəsində iqtisadi tədqiqatların təşviqi.
2. İqtisadi mövzularda nəşrlərin təşkili.
3. İqtisadi müzakirələrdə mümkün qədər çox azadlığı təşviq edin. Assosiasiya belə bir tərəfdar mövqe tutmayacaq və öz üzvlərini praktiki iqtisadi məsələlərdə hər hansı mövqe tutmağa məcbur etməyəcək.

Tarixi
------

Amerika İqtisadiyyat Assosiasiyası 1885-ci ildə iqtisadiyyatla maraqlanan kiçik bir qrup tərəfindən Saratoqa, Saratoqa qraflığında, Nyu-Yorkda keçirilən toplantıda təşkil edilmişdir.

Amerika İqtisadi Assosiasiyasının birinci nizamnaməsində dövlətin cəmiyyət baxımından faydalı funksiyalar yerinə yetirdiyi qeyd olunurdu: "Biz dövlətə müsbət yardımı bəşəriyyətin tərəqqisi üçün zəruri şərtlərdən biri olan bir qurum kimi qiymətləndiririk". "Laissez faire siyasi cəhətdən etibarsızdır və mənəvi cəhətdən əsassızdır" və "biz sosial etika sisteminin mövcudluğuna inanırıq". Xartiya "keçmiş nəsil"in iqtisadi nəzəriyyəsini rədd edərək, spekulyativ tədqiqatlara deyil, "indiki dövrdə statistikanın və keçmişdə tarixin köməyinə" əsaslanan yeni elmi iqtisadiyyat tələb edirdi. O, açıq şəkildə etiraf etdi ki, "əmək və kapital toqquşması" və həmçinin "kilsənin, dövlətin və elmin birgə səylərinin" həll edilməsinə ehtiyac var, lakin ticarətin məhdudlaşdırılması və proteksionizm məsələsində "biz partiya mövqeyi tutmuruq."

İstinadlar
----------

1. ↑  By-Laws of the American Economic Association (AEA) Arxivləşdirilib 2019-07-28 at the Wayback Machine//American Economic Association
2. ↑  Долфсма В. Провалы государства. Общество, рынки и правила — М.: Изд-во Института Гайдара, 2017. — 256 с. — С. 11 — ISBN 978-5-93255-500-2
3. ↑  American Economic Association Arxivləşdirilib 2019-07-02 at the Wayback Machine // The History of Economic Thought Website

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Britannica (onlayn) |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNC: a10940753 · BNF: 12083340w · CiNii: DA02406935 · GND: 1000388-5 · ISNI: 0000 0004 0508 5920 · LCCN: n80044605 · Microsoft: 2802198758 · NDL: 00767502 · NKC: ko2002160109 · NLA: 35004857 · NLP: A16236877 · NSK: 000435007 · NUKAT: n98045843 · PTBNP: 268689 · SUDOC: 029147107 · VIAF: 148600662 · WorldCat VIAF: 148600662 |

 |
**Vyetnamda meşəsizləşdirmə** — Vyetnamda meşə torpaqlarının meşə örtüyü olmayan torpaqlara çevrilməsi prosesi. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) 2005-ci il hesabatına görə, Vyetnam dünyada əsas meşələrin meşəsizləşdirməsinə görə Nigeriyadan sonra ikinci yerdədir.

Bununla belə, ümumi meşə örtüyünə gəldikdə, Vyetnam meşə keçidinə məruz qalmışdır. Onun meşə örtüyü 1990-cı illərin əvvəllərindən, onilliklər ərzində baş tutan meşəsizləşdirmədən sonra artmışdır.

2005-ci ilə kimi, Vyetnamın torpaq örtüyünün 39.7%-i, yəni 12,931,000 hektar ərazi meşə ilə örtülmüşdür. Buna baxmayaraq, yalnız 85,000 hektar (torpaq örtüyünün 0.7%-i) ərazi ən çox biomüxtəlifliyə malik olan əsas meşə növündə idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Butler, Rhett A. "Nigeria has worst deforestation rate, FAO revises figures" Arxivləşdirilib 2009-06-18 at the Wayback Machine. mongabay.com. November 17, 2005.
2. ↑  Patrick Meyfroidt, Eric F. Lambin (2008). "Forest transition in Vietnam and its environmental impacts." *Global Change Biology* 14 (6), pp. 1319–1336.
3. ↑  "Vietnam Deforestation Rates and Related Forestry Figures" Arxivləşdirilib 2008-03-03 at the Wayback Machine. mongabay.com. Retrieved on May 31, 2009.
**Siklotron** — bir növ hissəcik sürətləndiricisidir. Siklotronlar yüklü hissəcikləri yüksək tezlikli alternativ gərginlik istifadə edərək sürətləndirir.

Siklotrona tətbiq olunan gərginlik elektromaqnetik sahə meydana gətirərək hissəciklərin dövri hərəkətini təmin edir.

Tarixi
------

1929-cu ildə Kaliforniyanın Berkli Universitetində Ernest O. Lourens tərəfindən yaradılmışdır. Çox tanınmamasına baxmayaraq əslində eyni dövrlərdə macar Sandor Qaal siklotronun iş prinsiplərini təsvir etmişdir. Ancaq beynəlxalq qaynaqlar tərəfindən Lourens ilk olaraq bu cihazı düzəldən və yaradan adam kimi göstərilir.

Mənbələr
--------

* J. App. Phy. 65 (1), 196-200 -1989
* J. App. Phys. 69 (1) 168-173-1991
* Applications of Synchrotron Radiation to Materials Analysis by H. Saisho and Y. Gohshi , Elsevier Science

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Fizika** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Bartolomeo Skedoni** (it. Bartolomeo Schedoni; doğum 1578 - ölüm 1615) — Recco nel Emiliyadan olan italyan erkən barokko rəssamı. Skedoni adı ilə də tanınır.

Skedoni Modenada anadan olub və sonra atası ilə Parmaya köçüb. O, 1598-ci ildən sonra Romada Federiko Zukarinin yanında Parma hersoqu Ranussi I Farnesenin himayədarlığı ilə dərslər keçib. Sonra Skedoni Parmaya geri dönüb. Barokko incəsənət tarixçisi Karlo Sezar Malvaziya onun Bolonyada Anibal Karraçinin yanında dərslər keçdiyini iddia edir. Skedoni qumarda böyük məğlubiyyətindən bir gecə sonra intihar edərək öldüyü ehtimal olunur. Onun rəsmləri Karavacconun işlərini bildiyini göstərir.

Onun şah əsərləri Parma Milli Qalereyasında saxlanılır.

Əsərlərinin antologiyası
------------------------

* *Dəfn*
* *Sərdabədə üç mariya*
* *Misirə uçuşda istirahət*
* *Xeyirxahlıq*

İstinadlar
----------


Vikianbarda ***Bartolomeo Şedoni*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

1. ↑  Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online (alm.). / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. ISSN 2750-6088 doi:10.1515/AKL
2. ↑  RKDartists (nid.).
3. ↑  Union List of Artist Names (ing.).
4. ↑  .
5. ↑  *Lawrence Gowing.* Paintings in the Louvre. Stewart, Tabori and Chang. 1987. səh. 308. ISBN 1-55670-007-5.
**Qazak Toquzov** (oset. Тогъуызты Газакк; 10 (22) dekabr 1888, Ardon, Şimali Osetiya – 5 yanvar 1938) — Osetin şairi. O, "İlas Arniqon" (n) və "İlas Mızuron" təxəllüsü ilə şeirlər yazmışdır.

Bioqrafiyası
------------

10 dekabr 1888-ci ildə Ardon kəndində (bu gün ki Ardon şəhəri) kasıb bir kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Atasının ölümündən sonra anasının himayəsində böyüyür. Doğma kəndində ibtidai məktəbi bitirdikdən sonra Ardon İlahiyyat Seminariyasına daxil olur və 1909-cu ildə oranı bitirir. Kurtat dərəsindəki Lats kəndində müəllim işləyir. Müəllim olaraq osetin şifahi xalq yaradıcılığını toplayıb qeyd edir.

1911-ci ilin yanvarında Trans-Baykal Dəmiryolunu tikmək üçün Mançuriyaya işləməyə gedir. 1911-ci ilin sentyabrından Xinqan stansiyasında müəllim işləmiş, 1913-cü ilin yayına kimi burada çalışmışdır. 1914-cü ilin payızından Vladiqafqazdakı Şərq Xalqları İnstitutunda könüllü olur. 1915-ci ildə ikinci kursa girir. Mançur, çin, ingilis və fransız dillərini öyrənmişdir. 1918-ci ildə institutu bitirir.

1919-cu ildə Uzaq Şərq Müvəqqəti Hökumətinin ordusuna səfərbər olunur. Döyüşmək istəmədiyi üçün ordudan qaçıb Harbində gizlənir. 1924-cü ildə Çin Şərq Dəmiryolu işçilərinin uşaqları üçün bir məktəb açır. 1925-ci ildə Xinqan stansiyasına qayıdır və burada 1928-ci ilə qədər yerli bir məktəbin direktoru olaraq çalışır. 1931-ci ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvlüyünə qəbul edilir.

1934-cü ildə öz vəsaiti hesabına çap etdirdiyi "Osetin qrammatikası"nı yazır. Elə həmin il Yaponiya əsgərləri tərəfindən Mançuriyada tutulduqdan sonra ailəsi ilə birlikdə Osetiyaya qayıdır. Vladiqafqazda kitab nəşriyyatında tərcüməçi və redaktor işləyir. 1937-ci ildə repressiyaya məruz qalaraq 5 yanvar 1938-ci ildə güllələnir. 1955-ci ildə ölümündən sonra bəraət alır+.

Vladiqafqazın Tamaev küçəsindəki 40 saylı evdə Qazak Toquzova həsr olunmuş xatirə lövhəsi qoyulmuşdur.

Yaradıcılığı
------------

Ardon İlahiyyat Seminariyasında oxuyarkən ədəbi yaradıcılıqla məşğul olmağa başlayır. 1915-ci ildə o, ilk şeirlərini "İlas Mızuron" təxəllüsü ilə "Xristian həyatı" (oset. «Чырыстон цард») jurnalında dərc etdirir. Əsərlərinin çoxunu Mançuriyada yazır, oradan çap olunmaq üçün Osetiyanın "Rastcinad", "Xurzarin" qəzetlərində, "Ziu" və "Max duq" ədəbi jurnallarında dərc etdirir.

Daniel Defonun "Robinzon Kruzo" əsərini və Anton Çexovun bir neçə hekayəsini osetin dilinə tərcümə edir.

Ədəbiyyat
---------

* Арнигон Илас, Писатели Северной Осетии. Орджоникидзе, 1973.
* Илас Арнигон// Джикаев Ш. Осетинская литература. Краткий очерк. Орджоникидзе, 1980.
* Илас Арнигон// Ардасенов Х. Очерк истории осетинской литературы, Орджоникидзе, 1959, стр. 246—248
* Тогузов Газак (Василий) Иласович// Бибоева И. Г. Казиты М. Р. Писатели Осетии, библиографический справочник, Владикавказ, Ир, 2015, стр. 98 — 101, ISBN 978-5-7534-1499-01

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qazak Toquzov". 2021-10-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-05.
2. ↑  "Qazak Toquzov". 2021-10-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-22.

Mənbə
-----

* E. Satsayev, Arniqon İlas, Osetin yazıçıları.
Cənubi Şetland adalarında Snou adasının yerləşməsi.
Livinqston, Qrinviç, Robert, Snou və Smit adalarının topoqrafik xəritəsi.
**Barutin buxtası** (bolq. *залив Барутин*, ‘Zaliv Barutin’ \'za-liv 'ba-ru-tin\) — 2.05 km uzunluğu olan və Antarktidanın Cənubi Şetland adalarının Snou adası sahillərindən 1.03 km cənub-qərbdə yerləşmişdir. Monroye burnundan şimalda, Vokil burnundan cənubda yerləşmişdir. 20-ci əsrin sonu, 21-ci əsrin əvvəlində buzlağın əriməsi nəticəsində əmələ gəlmişdir.

Buxta cənubi Bolqarıstanda yerləşən Barutin şəhərinin adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Barutin buxtası 62°48′10″ c. e. 61°30′30″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Bolqarıstan xəritəsinə 2009-cu ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4 (Updated second edition 2010. ISBN 978-954-92032-9-5)
* Antarctic Digital Database (ADD). Scale 1:250000 topographic map of Antarctica. Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR), 1993–2016.

Həmçinin bax
------------

* Snou adası
* Cənubi Şetland adaları

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* Barutin Cove.
**Vladimirs Kolesniçenko** (*latış.* Vladimirs Koļesņičenko‎; 4 may 1980, Riqa, Latviya SSR) — Latviya futbolçusu, Skonto klubunun prezidenti (fevral 2012-ci ildən), Latviya milli futbol komandasının və Skonto klubunun keçmiş yarımmüdafiəçisi.

Həyatı
------

4 may 1980-ci ildə Riqada anadan olub.

Karyera
-------

Kolesniçenko peşəkar futbolçu karyerasına 1996-cı ildə Skonto Metalsda başlayıb. Bu komandanın heyətində güclülər dəstəsində 27 oyuna çıxıb və bir qol vurub. 1997-2002-ci illər aralığında Riqa Skontosunda oynayan Vladimirs 121 oyunda 52 dəfə fərqlənib. 2003-cü ildə legioner həyatı yaşamaq qərarı verən futbolçu Rusiyaya üz tutub. Lakin Premyer-Liqa təmsilçisi Torpedodakı çıxışı uzun sürməyib. Belə ki, o, Rusiya klubunun heyətində cəmi 7 oyuna çıxıb. Yenidən Latviyaya qadıdan futbolçu 2003/04 mövsümündə Skontonun heyətində 23 oyuna çıxaraq, rəqib qapılarından 5 qol keçirib. 2004-cü ildə Rusiya Premyer Liqasında çıxış edən Moskva klubu ilə anlaşan Kolesniçenkonun yenə də legioner həyatı uğursuz alınıb. Belə ki, o, zədə səbəbindən cəmi bir oyuna çıxa bilib.
2005-ci ildə Latviyanın Vetra klubu ilə anlaşsa da, bu klubun heyətində debüt edə bilməyib. 2006/07 mövsümünü Ventspils klubuna keçirib və 22 oyunda 3 qol vurub. Birlik Kubokunda İnter Bakı klubunun rəqibi olan futbolçu Latviya klubunda 11 növməri formanı geyinib.

İndiyə qədər 34 dəfə milli komandaya dəvət alıb və 4 qol vurub. O, 9 dəfə - 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2006, 2007 - çempion olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Индриксон больше не президент, у ФК «Сконто» — новый глава". 2016-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-09.

Xarici keçidlər
---------------

* "Latviyanın Mahmud Qurbanovu" Azərbaycanda!

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Futbolçu** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Georgi Adamiya** (*gürc.* გიორგი ადამია; 10 mart 1981, Tbilisi) — keçmiş Gürcüstan futbolçusu. O, Gürcüstan və Azərbaycan klublarında, hücumçu mövqeyində çıxış etmişdir.

Klub karyerası
--------------

Giorgi Adamiya idman karyerasına Gürcüstanda "TSU" və "VİT Corciya" klublarında başlamışdır. O, 2004-cü ildə VİT Corciya"nın heyətində ilə Gürcüstan çempionu olmuşdur.

Adamiya bundan sonra Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən "Neftçi"yə transfer olmuşdur. O, "Neftçi" ilə bir dəfə Azərbaycan çempionu olmuş, bir dəfə isə ikinci yerdə qərarlaşmışdır. Adamiya həmçinin, 2005-ci ildə Birlik Kuboku matçında ikinci yeri tutmuş və müsabiqənin bombardiri olmuşdur. O, 2006-cı ildə komandasına Birlik Kubokunu qazanmağa kömək etmişdir.

"Neftçi"də beş mövsüm keçirən Adamiya "Bakı" klubuna transfer olmuş, daha sonra "Qarabağ" və "İnter" klublarında çıxış etmişdir. O, "Qarabağ"ın heyətində 18 qolla 2010–11 Azərbaycan çempionatı mövsümünün bombardiri olmuşdur.

Adamiya 2013/14 mövsümünün başlamazdan əvvəl Gürcüstana qayıtmış, "Zestaponi" və "Sioni" komandalarında çıxış etmişdir.

Nailiyyətlər
------------

* Gürcüstan çempionu: 2004
* Azərbaycan çempionu: 2005
* Azərbaycan ikincisi: 2007

İstinadlar
----------

1. 1 2  Giorgi Adamia // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. ↑  "Season review: Azerbaijan". UEFA. 2011-05-27. 2015-09-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-24.
3. ↑  "First Division club in Europe 2011/12" (PDF). UEFA. 2015-02-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2014-09-25.
4. ↑  Georgia 2003/04 Arxivləşdirilib 2021-10-20 at the Wayback Machine — RSSSF
5. ↑  Azerbaijan 2004/05 Arxivləşdirilib 2021-03-02 at the Wayback Machine — RSSSF
6. ↑  Azerbaijan 2006/07 Arxivləşdirilib 2020-07-05 at the Wayback Machine — RSSSF
**Vladimir Xaritonov** (Tam adı: *Xaritonov Vladimir Aleksandroviç*; 1949, Saratov vilayəti, RSFSR, SSRİ – 8 fevral 1990, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — 20 yanvar şəhidi. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 31 mart 1998-ci il tarixdə fərmanı ilə ölümündən sonra **20 Yanvar Şəhidi** fəxri adı verilmişdir.

Həyatı
------

1949-cu ildə Saratovda anadan olmuşdur. Bakıda hərbi qulluqçu işləyib. İki uşaqı qaldı. Fevralın 8-də gecə saat 12.00-da işdən evə gedərkən Dərnəgül körpüsünün ayağında əsgərlər mayor Xaritonovun «Moskviç» markalı maşınını saxlamaq istəyiblər. Nədənsə Xaritonov maşını saxlamayıb. Bəlkə də düşünüb ki, onlar hərbçi mən hərbçi, mənə güllə atmazlar. Ancaq sən saydığını say... Əsgərlər ikinci dəfə qışqırıblar: — Stoy, strelyat budu! Xaritonov isə evə tələsirdi, uşaqlarının yanına tələsirdi... Əsgərlər əvvəlcə xəbərdarlıq atəşi açıblar. Sonra da... Sonra da atılan güllə hədəfə dəyib. Güllə mayor Xaritonovun başından dəymişdi. Əcəl elə oradaca haqlamışdı onu...

Vladimir Aleksandroviç Xaritonov Saratovda dəfn olunmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

1. ↑  *Qulu Kəngərli.* **20 Yanvar şəhidləri** (PDF). Bakı: Gənclik. 1992. 312 səh. ISBN 4702060204. 2015-07-17 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-18.
**Bartın** (*türk.* Bartın) — Türkiyənin Bartın ilinin inzibati mərkəzi. Şəhərdən keçən Bartın çayından dənizə getmək mümkündür. Türkiyədə dəniz nəqliyyatına uyğun tək axarsudur.

Etimologiya
-----------

Qurulduğu Bartın axınının qədim adından (Parthenios) adını alan şəhər, Pafaqoniyanın qədim şəhərlərindən olan Sesamos (Amasra), Kromna (Kurucaşile) və Erythinoi (Çakraz) sərhədlərindədir. Bartın çayına Roma dövründə Parthenius deyilirdi. Axın sahilində qurulan şəhər Partheniya adlanırdı. Zamanla bu ad Bartına çevrildi.

Tarixçə
-------

7 sentyabr 1991-ci ildə il statusu almışdır. Bartının 4 ilçəsindən biridir.

Əhali
-----

İlçədən asılı olaraq mərkəz istisna olmaqla ilçə mərkəzinə 3 şəhər, 178 kənd və 2144 məhəllə bağlıdır. 66.091 nəfər şəhərdə, 81.381 nəfəri kənd bölgələrdə olmaqla, ümumilikdə 147.472 nəfər əhalisi var.

Mediya
------

Bartın daha sonradan il statusu aldığı üçün Türkiyənin əhali baxımından ən kiçik illərindən biridir. Şəhərdə 1 yerli televiziya kanalı və 2 yerli radio kanalı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bartın Hakkında". Bartın Üniversitesi (türk). 2 July 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 may 2020.
2. ↑  "Merkez Nüfusu Bartın". www.nufusu.com. 31 October 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 may 2020.
3. ↑  *Karaman, Süleyman.* "İşte Bartın'ın yeni nüfusu".  (türk). 30 January 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 may 2020.

Həmçinin bax
------------

* Bartın Bələdiyyəsi

| ⛭Bartın ilçələri |
| --- |
| İl mərkəzi | 
* Bartın

 |  |
| Bağlı ilçələr | 
* Amasra
* Qurucaşilə
* Ulus

 |
**Epiqraf** (*yun.* επιγραφή — "yazı")  — Başlıq, ideya yönümü, kimi tanımlaya biləcəyimiz epiqraf, elmi-bədii, siyasi-iqtisadi, ictimai-psixoloji – yəni təfəkkür dünyasını əhatə edən kitab, məqalə, araşdırma, məktub, gündəlik və b. yazı məhfumlarının başlığında, yaxud başlıqlarında hər hansı bir düşüncə adamının qısa fikri kimi işlədilir.

İşlədildiyi nümunəni, yön, fikir, ideya baxımdan, əhatə edir, ilkin anlayış, məqsədi nəzərdə tutur.

**Epiqraf** – [yun. epigraphe – yazı] 1)ədəbiyyatda əsərin və ya onun bölmələrinin başlıqlarından sonra yazılan sözlər; zərbiməsəl, hikmətli söz; 2)qədim yunanlarda: kitabə, abidə (qəbir daşları) üzərində yazı; 3)bir əsərin və ya onun ayrı-ayrı hissələrinin (fəsillərinin) başında mövzunun xarakterini və inkişafını göstərən qısaca mətn: cümlə, zərbi-məsəl, hikmətli söz və s.

Xarici keçidlər
---------------

Ədəbiyyat
---------

* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
**Epiqamiya** (q.yun. ἐπιγαμία) — xüsusi müqavilə əsasında yunan şəhər-dövlətlərinin vətəndaşları arasında olan nikah bağlanmasının təminatlı hüququ. E.ə. 451-ci ildə epiqamiya haqqında qanun nikaha daxil olan hər iki tərəfdən tam vətəndaşlıq hüquqlarının olmasını tələb edirdi. Ellinizm dövründə epiqamiya dövlətlərarası münasibətlərdə müttəfiqlərin müqavilə öhdəliklərində xüsusi olaraq qeyd olunurdu.

Afina demokratiyası dövründə şəhər-dövlətlərinin vətəndaşları arasında nikahlara icazə verilmirdi, yalnız xalq yığıncağının qərarı ilə icazə verilə bilərdi. Hətta Afinada məskunlaşmış əcnəbilərin (metekilər) də yerli Afina vətəndaşları ilə nikaha daxil olmaq hüququ tanınmırdı.

Epiqamiya həm də müxtəlif dövlətlərin vətəndaşları arasında münasibətləri rəsmiləşdirməyin bir vasitəsi idi. Ənənəvi olaraq, epiqamiya sazişi həyat yoldaşının və uşaqların müvafiq dövlətdəki milliyətə qəbul edilməsinə imkan yaradırdı. Məsələn, V əsrdə Afina bu hüququ Evbeya şəhər-dövlətinə vermişdi; hansı ki bu çox nadir görülən bir hadisə idi.

Plutarxa görə, Attika, Pallena və Aqnus şəhərləri arasında epiqamiya qadağan edilmişdir. Çox güman ki, bu, ittifaqların endoqamiyaya oxşamasının qarşısını almaq üçün idi.

E.ə. 303-cü ildə I Selevk Nikatorun rəhbərliyi ilə Hindistana — Hind çayı sahillərinə ordu göndərilmişdi. Bu zaman I Selevk Nikator Çandraqupta Maurya ilə qarşılaşır. Qarşıdurma sülh müqaviləsi və "dövlətlərarası nikah sazişi", yəni epiqamiya ilə başa çatır. Saziş hindlilər və yunanlar arasında nikahın bağlanmasını nəzərdə tuturdu. Həmçinin, Selevk Çandraquptaya Araxoziyaya qədər uzanan şimal-qərb ərazilərini güzəştə getmiş, əvəzində isə 500 döyüş fili almışdı, hansı ki bu fillər sonralar İpsus döyüşündə Selevkin qələbə qazanmasında əhəmiyyətli rol oynamışdı. Bununla bağlı Strabon yazırdı ki,

"Hindlilər Hind çayı sahillərindəki, əvvəllər farslara məxsus dövlətlərin bəzilərini zəbt etmişdilər. İsgəndər Ariana sakinlərini həmin ərazilərdən məhrum edərək öz yaşayış məskənlərini yaratmışdı. Lakin I Selevk Nikator həmin əraziləri nikah müqaviləsinin bağlanması nəticəsində Çandraqupta Mauryaya vermiş, əvəzində isə beş yüz fil almışdı."

İstinadlar
----------

1. ↑  Aqşin Quliyev. Hüquq ensiklopediyası. Bakı, Qanun, 2007. 1108 s.
2. ↑  "Strabo 15.2.9". 2009-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-18.