recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kürd Ali Komitəsi** (kürd. Desteya Bilind a Kurd; **DBK**) — Suriyanın şimalında tanınmayan idarəetmə orqanı. 12 iyul 2012-ci ildə Demokratik Birlik Partiyası (PYD) və Kürd Milli Şurası (ENKS) tərəfindən İraq Kürdüstanında iki partiya arasında əməkdaşlıq müqaviləsinin imzalanmasından sonra qurulmuşdur. Üzvlər heyəti bərabər sayda PYD və ENKS üzvlərindən ibarət idi.

DBK 2012-ci ilin ortalarında Suriyada vətəndaş müharibəsi zamanı geri çəkilən Suriya Silahlı Qüvvələrinin buraxdığı güc boşluğunu doldurmağa çalışmışdır. Əhalinin kürd etnik mənsubiyyətinə əsaslanaraq özünüidarəni bəyan etmişdir. Komitənin silahlı qanadı Xalq Qoruma Dəstələri (YPG) və Qadın Müdafiə Dəstələrindən (YPJ) ibarət idi.

PYD Suriyanın şimalında kürdlərin yaşadığı bölgələrdə təsirini və nəzarətini artırmış, Kürd Milli Şurası isə daha çox marginallaşmışdır. ENKS 2013-cü ilin noyabr ayında DBK-dan ayrılmışdır. Bunun ardınca, PYD-nin başçılıq etdiyi bir koalisiya olan Demokratik Cəmiyyət uğrunda Hərəkat (TEV-DEM) yeni bir idarəetmə elan etmişdir. Bu idarəetmə daha demərkəzləşmiş və polietnik bir quruluşa doğru irəliləyərək demokratik bir konfederalizm modeli izləmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The Kurdish National Council in Syria". Carnegie Middle East Center. 2012. 4 November 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 August 2016.
2. ↑  "Member of National Council Says Committee Has Failed to Bridge Differences with PYD". Rûdaw. 16 July 2013. 17 June 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 August 2016.
3. ↑  "Now Kurds are in charge of their fate: Syrian Kurdish official". Rudaw. 29 July 2012. 17 April 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 January 2014.
4. ↑  "Who are the Kurds?". BBC News. 21 October 2014. 24 September 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 December 2015.
5. ↑  "SDF plays central role in Syrian civil war" (PDF). Janes Intelligence Review. 1 May 2019 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 18 October 2019.
6. ↑  *Sary, Ghadi.* "Kurdish Self-governance in Syria: Survival and Ambition" (PDF). Chatham House. September 2016. səh. 11. 2017-02-08 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 6 February 2017.
**Plaçkovisa** (mak. Плачковица) — Şimali Makedoniya Respublikasının şərq hissəsində yerləşən dağ massivi. Dağ massivi Radoviş və Vinisa şəhərləri arasında yerləşir.

Silsilənin ən hündür zirvəsi Lises dağıdır. Dağın maksimal hündürlüyü 1754 metrdir. Əsas silsilənin uzunluğu 34 km-dir. Zrnovska çayının yatağı silsiləni iki əsas hissəyə ayırır:Qərbi və şərqi. Qərb silsiləsinin ən hündür zirvəsi Turtel dağıdır. Dağın hündürlüyü 1689 metrdir. Massivin digər hündür zirvələri: Çupino Brudo (1725 m), Bel Kamen (1707 m) və Kara Təpə (1625 m).

Lises dağı alpinistlər arasında ən məşhur ərazilərdən biri hesab edilir. Belə ki, zirvə Makedoniya ərazisinin ən çıxılan zirvələrindən biridir. Dağları qərb hissələri ən qızmar yay ayları belə qarla örtülü olur. Ərazi əsasən Aralıq dənizindən gələn hava kütlələrinin təsirinə məruz qalır. Rayon ərazisində iki dağ evi fəaliyyət döstərir: Vrteşka Ştip istiqamətdə, Jumaya Radovişa istiqamətdə yerləşir.

Dağ massivi ərazisində çoxlu sayda mağara vardır. Onlardan beşi ziyarətçilər üçün açıqdır. Onlar arasında ən böyük mağaranın uzunluğu 600 metrdir.

Dağ silsiləsi əsasən qranitdən təşkil olunmuşdur. Burada həmçinin qaya şisti, qneys və mərmər belə aşkarlamaq mümkündür. Massiv dərin çay dərələr ilə parçalanmışdır. Şimal ətəklərdən axan çayların dərələri daha dərindir. Burada çoxlu sayda astana və şəlaləni müşühidə etmək mümkündür.

Plaçkovisa dağlarının iqlimi əsasən mülayim-kontinentaldır. Bəzi yerlərdə isə Aralıq dənizi tipinə yaxındır. Bu isə dənizdə formalaşan hava kütlələrinin təsiri ilə əlaqədardır. Burada illik orta temperatur 10–12 °C-dir. İl ərzində 500 mm yağıntı düşür. Cənub ətəklərində isə bu rəqəm 800 mm-dir. Massivin bitki örtüyü zolaqvaridir. Belə ki, əvvəlcə enliyarpaqlı meşələr yerləşir. Bu meşələr əsasən palıd ağaclarından ibarətdir. Bundan yuxarıda isə iynəyarpaqlı meşələr uzanır. Daha sonra isə alp çəmənlikləri yayılmışdır. Bu çəmənliklər otlaq sahəsi kimi istifadə edilir Plaçkovisa dağlarında gələcəkdə astronomik abservatoriyanın inşası planlaşdırılır. Bu müəssisə Ştip şəhər Universitetinin balansında olacaqdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-02-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-21.
2. ↑  "Plaçkovisa". 2017-04-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-21.
3. ↑  "Прва македонска астрономска опсерваторија на Плачковица". 2017-04-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-21.
**Koreyada yas mərasimi** — Koreyanın ölüm və həyatın sonu haqqında görüşləri. 

Konfutsiizm prinsipləri bir insanın ailədəki və cəmiyyətdəki vəziyyətini müəyyənləşdirir. Konfutsiçilikdə sonrakı həyat haqqında dəqiq bir inanc yoxdur. Konfutsiizm əcdadların ibadəti və budaq dindarlığı ətrafında baş verir – valideynlərinə yaxşı olmaq.

Bəzi Koreyalılar Buddist və ya Protestantdır (Buddist və Protestant cənazələri ilə əlaqədar təlimatlarımıza baxın) və 50 faizdən çoxu bir dinlə eyniləşdirmirlər. Çoxları ölən qohumlarının bu dünyadan axirət həyatına getməsinə inanırlar.

Koreyalılar, sevilən insanın gəzən bir xəyal və ya kaekkvi halına gəldiyi təqdirdə mərhumun sonrakı həyatına rahat bir keçid etməsinə kömək etmək vəzifəsi olduğunu düşünürlər.

Koreya cənazələri ümumiyyətlə xəstəxanalarda və ya evlərdə keçirilir. Konfutsiist adətləri, sevilən bir insanın axirət həyatına maneəsiz keçidini təmin edir. Müasir cənazələr ümumiyyətlə xəstəxanada keçirilir. Koreyalılar sevilən bir xəstəxananı mövcud cənazə xidmətlərinə əsasən seçirlər.

Koreya adətləri daha mükəmməl idi. Keçmişdə konfutsi filosofu Çu Şinin ailə ritualı Koreya cəmiyyəti üçün bir standart idi. Yazı Koreyalıların şəxsi və ictimai həyata necə yanaşmaları üçün bir plan idi. Cənazə ənənələri varlılar arasında başladı və bütün Koreyaya yayıldı.

Koreyanın sürətli böyüməsi bu adətləri dəyişdirdi, baxmayaraq ki, ənənəvi adətlər hələ də kiçik kəndlərdə tətbiq olunur. Gənclərin əksəriyyəti ənənəvi mərasimlərdən uzaq şəhər mərkəzlərində yaşayırlar. Vaxt və məkan çatışmazlığı hamısı daha qısa mərasimlərə və kremlərin artan tempinə səbəb olur.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

*
**Əşrəf Həsən oğlu Həsənov** (24 yanvar 1909, Nuxa – 9 avqust 1983, Bakı) — dirijor, pedaqoq, Azərbaycan SSR xalq artisti (1959), peşəkar təhsil almış ilk azərbaycanlı dirijorlardan biri.

Həyatı
------

Əşrəf Həsənov 24 yanvar 1909-cu ildə Nuxada anadan olmuşdur. 1927–1932-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının orkestr sinfində, 1933–1938-ci illərdə Moskva Dövlət Konservatoriyasının dirijorluq sinfində təhsil almışdır.

1938–1950-ci illərdə Azərbaycan Radio Komitəsinin nəzdindəki simfonik orkestrə rəhbərlik etmişdir. 1932 və 1938–1979-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında dirijor işləyib. 1949–1962-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında opera hazırlığı şöbəsinə rəhbərlik etmişdir. Dosent idi.

Əşrəf Həsənov Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında "Leyli və Məcnun", "Koroğlu" (Üzeyir Hacıbəyov), "Aşıq Qərib" (Zülfüqar Hacıbəyov), "Şahsənəm" (Reynqold Qlier), "İvan Susanin" (Mixail Qlinka), "Knyaz İqor" (Aleksandr Borodin), "Qaratoxmaq qadın", "Yevgeni Onegin", "İolanta" (Pyotr Çaykovski), "Qar qızı" (Nikolay Rimski-Korsakov), "Su pərisi" (Aleksandr Darqomıjski), "Aleko" (Sergey Raxmaninov), "Traviata", "Aida" (Cüzeppe Verdi), "Karmen" (Jorj Bize) və s. kimi Azərbaycan və Qərbi Avropa opera və baletlərinə dirijorluq etmişdir. Gürcüstan, Rusiya, Türkiyə, Ukrayna, Bolqarıstan, Almaniya, Çexiya və digər ölkələrdə qastrol səfərləri olmuşdur.

Ə. Həsənov 9 avqust 1983-cü ildə Bakıda vəfat etmişdir.

Mükafatları
-----------

* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 10 iyun 1959
* "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 23 aprel 1940
* "Şərəf nişanı" ordeni — 17 aprel 1938
* Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı — 23 yanvar 1979

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Rəhimli, 2016. səh. 213
2. ↑  Коммунист. № 183, 1983, сәһ. 4
3. ↑  АСЕ, 1987, сәһ. 213

Ədəbiyyat
---------

* *İlham Rəhimli.* Azərbaycan Teatr Ensiklopediyası (3 cilddə). 1-ci cild. Bakı: Azərnəşr. 2016. 428 səh. ISBN 978-9952-8306-3-7.
* Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. X ҹилд: Фрост—Шүштәр. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1987. 609 с.
* "Ə. Һ. Һəсəнов". № 183 (18416). Коммунист. 10 август 1983-ҹү ил.
**Zülqədərovlar** — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.

Soyun yaranması
---------------

Şəmşəddil 18-ci əsrin ortalarında (1747) yaranmış sultanlıq idi. Ərazisi 4200 verst (1 verst 1067 kvadrat metrə bərabərdir), əha-lisi qızılbaş türk tayfalarından olan zülqədərlərdən ibarətdi. Mərkəzi Öksüzlü (Tovuz ərazisində) obasıydı. Şəmşəddil sultanlığına Zülqə-dərovlar başçılıq edirdilər. Zülqədərovlar əsasən Xılxına kəndində yaĢayırdılar. şəmşəddil Sultanlığı zaman-zaman Gəncə xanlığına və Kartli Çarlığına tabe olsada, daim müstəqillik uğrunda çarpışmış-dı… Tarixdə şəmsəddin Sultanlığı (mahalı) da adlandırılan şəmşəd-dil Sultanlığı 1801-ci ildə Rusiyanın tərkibinə qatılmışdı… şəmşəd-dilin ilk sultanı Sultan Allahverdi Zülqədər olub. O, 1747–1761-ci illərdə sultanlıq etmişdi. şəmsəddilin ən qüdrətli sultanı Nəsib sul-tan olmuĢdur (1797–1819).

Zülqədərovların 34.278 desyatin torpağı olub. Həmin torpaqlarda dəfələrlə silahlı kəndli üsyanları baş verib. Qatır Məmmədin rəhbərliyi ilə kəndli hərəkatı Zülqədərovların torpaqlarını da bürüyüb və 1918-ci il yanvarın 5–6-da baş verən üsyan zamanı nəslin başçısı kimi tanınan məşhur Allahyar bəy Zülqədərov öldürülüb. Arxiv sənədləri əsasında hesablanıb ki, 1918-ci ilin 5–6 yanvar günlərində Allahyar bəyin üç qardaşı, oğlu Məmməd bəy, kiçik qızı Şahbanu xanım və arvadı Seyidnisə xanım da daxil olmaqla Zülqədərovlar nəslindən 20 nəfər qətlə yetirilib.

Soyun tanınmış nümayəndələri
----------------------------

* Lütvəli bəy Zülqədərov — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Göyçay qəzasının rəisi, Gəncə üsyanının iştirakçısı.
* Kamran bəy Zülqədərov — general.
* Allahyar bəy Zülqədərov — bəy,mülkədar.
* Qara bəy Qarabəyov — Allahyar bəy Zülqədərov bacısı oğlu.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. ↑  İltifat Şahsevən (Əliyarlı), İltifat Musa oğlu. İstiqlal fədailəri — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Daxili İşlər Nazirləri və silahdaşları: 1918–1920 Bakı – Mütərcim – 2013
2. ↑
**Vasif Osmanov** (tam adı: *Vasif Laçın oğlu Osmanov*; 11 noyabr 1958-ci il, Hacıhətəmli, İsmayıllı, Azərbaycan SSR – 18 fevral 1994-cü il, Murov dağı yaxınlığı, Kəlbəcər, Azərbaycan) — Azərbaycan Milli Ordusunun baş-leytnantı

Həyatı
------

### Erkən illəri

Vasif Osmanov 1958-ci il noyabrın 11-də İsmayıllı rayonunun Hacıhətəmli kəndində anadan olub. 1976-cı ildə Hacıhətəmli kənd orta məktəbinə daxil olmuşdur. Orta məktəbini əla qiymətlərlə bitirmişdir. 1977-1979-cu illərdə Sovet ordusunda hərbi xidmətdə olmuşdur.

### Təhsili və iş həyatı

Hərbi xidmətdən qayıtdıqdan sonra Azərbaycan Kənd Təsərüfatı İnistitutuna qəbul olmuş və 1985-ci ildə həmin institutun mexanikləşdirmə fakultəsini bitirib, mühəndis-mexanik ixtisasına yiyələnmişdir. Təhsilini bitirdikdən sonra bir neçə dəfə hərbi təlimlərdə iştirak etmişdir. Vasif Osmanov 1986-cı ildən 1994-cü ilin fevral ayına qədər "Hacıhətəmli" kolxozunun maşın-traktor parkında baş mexanik işləmişdir.

### Hərbi illəri və Qəhrəmanlığı

Baş-leytinant Vasif Osmanov 1994-cü ilin əvvəllərində fevral ayının 9-da hərbi xidmətə çağırılmışdı. Bu zaman cəbhədəki uğursuzluqların qarşısını almaq,düşmənin yeni torpaqlarımızı ələ keçirməsinə nəinki imkan verməmək,həm də onu geri oturtmaqla vəzifəsi qarşıya qoyulmuşdur.Bir çox hərbi hissələr kimi, Vasifin başçılıq etdiyi topçular batareyası da operativ olaraq,ön döyüş xəttinə çıxarıldı.Artıq fevralın 11- də, yəni cəbhəyə gəlməsinin ikinci günü Vasif əks-hücüm əmri aldı. O,tabeliyinə verilən bölüyün döyüşçüləri ilə qısa vaxtda tanış oldu və əməliyyat şəraitini öyrəndi.İxtisası tankçı olsa da,topçuluqdan da baş çıxardığını, alovlu bir vətənpərvər,səriştəli zabit olduğunu göstərdi.Murovdağ-Kəlbəcər istiqamətində əks hücum düşmənin irəliləməsinin qarşısını aldı və onun xeyli geri çəkilməsini təmin etdi bu və ondan sonrakı əməliyyatlar qurbansız keçmədi.Vasif Osmanov həmin il fevralın 18-də qəhrəmancasına Şəhid oldu.

### Şəhid olduqdan sonra

Fevralın 18-də Şəhid olduqdan sonra bir neçə gün igid zabitin cənazəsini döyüş meydanından çıxartmaq olmur.Lakin əsgərlər sevimli komandirlərinin cənazəsinin düşmən əlində qalmasına razı olmamış,çətinliklə də olsa onun cənazəsini döyüş meydanından çıxartmışdılar.Ünvanı məlum olmadığından 1994-cü il martın 2-sində Gəncə Xeyriyyə Cəmiyyəti tərəfindən Gəncənin Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmişdi.Ay yarımlıq axtarışdan sonra onun Gəncədə-Şəhidlər Xiyabaninda dəfn edildiyi məlum olmuş və Şəhidin cənazəsi çıxarılaraq doğma kəndi Hacıhətəmliyə gətrilmişdi. 13 aprel 1994-cü il Hacıhətəmli kəndinin həyatında daha bir ağrılı,acılı gün. Həmin gün Hacıhətəmli camahətinin dərdinin üstünə bir dərddə əlavə olundu. Kənd camahəti kəndin onuncu şəhidini, Vətənin igid və mərd oğlu Osmanov Vasif Laçın oğlunu son mənzilə yola saldı.
**Vasak Süni** (387 – 452, Ktesifon, Sasanilər İmperiyası) — 409-cu ildə qardaşı Vaqinak Süninin ölümündən sonra hakimiyyətə gəlmiş Sünik knyazı. 442–451-ci illərdə Ərməniyyə və İberiyanın mərzbanı. Qədim Sünik sülaləsinin nümayəndəsi olan Vasak 449-cu ildə Vardan Mamikonyan və bir çox erməni zadəganları ilə birgə Ktesifona dəvət edilmiş və xristianlıqdan imtina edərək zərdüştiliyi qəbul etməyə məcbur edilmişdir.

Sasanilərin Qafqazda xristianlığı yaymağa çalışmaları, 449-cu ildə Vardan Mamikonyanın başçılığı ülə üsyanın başlamasına səbəb oldu. Üsyanın erkən mərhələsində Vasak Süni də üsyançılara qoşulsa da, sonradan II Yezdəgirdlə razılaşaraq Sasanilərin tərəfinə keçmişdir. Ağrı vadisini özünə tabe edən Vasak Süni, alban və iber tayfalarını özünə tabe etmiş, daha sonra isə Dərbənd qalasını möhkəmləndirmişdir. Vasak Süni Avarayr döyüşündə Sasanilərin tərəfində döyüşmüş və bu döyüşdə üsyançı qüvvələr məğlub edilərək Vardan Mamikonyan öldürülmüşdür. Döyüşdən bir müddət sonra Vasak Süni Ktesifona çağırılaraq xəyanətdə günahlandırılmış və öldürülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Toumanoff C.* Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'Antiquité jusqu'au xixe siècle (fr.): Tables généalogiques et chronologiques. Rome: 1990. P. 247.
2. 1 2 3  Cyrille Toumanoff, Manuel de généalogie et de chronologie pour l'histoire de la Caucasie chrétienne (Arménie, Géorgie, Albanie), Rome, 1976
3. ↑  Ф. Мамедова – Кавказская Албания и Албаны, Баку, 2005, стр. 260

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
| П: | "Qafqaz Albaniyası" portalı |

* Sünik sülaləsi
* Sünik knyazlığı

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | LCCN: n2002056031 · VIAF: 38735024 · WorldCat VIAF: 38735024 |
**Faten Hamama** (*ərəb.* فاتن حمامة‎), əsl adı — Faten Əhməd Hamama (*ərəb.* فاتن احمد حمامة‎), (27 may 1931, Əl-Mənsura, Misir — 17 yanvar 2015) — Misir aktyoru

Həyatı
------

Faten Hamama 27 may 1931-ci ildə Misirdə doğulmuşdur.

Hamama ötən əsrin 50-70-ci illərində olduqca yüksək populyarlığa malik idi. 10 yaşından etibarən kinoya çəkilən aktrisa 100-dən çox ekran əsərində rol alıb. Misirin ən tanınmış rejissorları ilə işləyib.

1955-ci ildə misirli aktyor Ömər Şəriflə evlənən aktrisa 20 il onunla ailə həyatı sürüb və daha sonra boşanıb.

Karyerasında son filmə 1993-cü ildə çəkilən aktrisa bir sıra Amerika və Avropa istehsalı filmlərdə də rol alıb.

Aktrisa eyni zamanda "Qızıl qlobus" mükafatının sahibidir.

Ərəb aktrisa Faten Hamama 17 yanvar 2015-ci ildə Misirdə 83 yaşında vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  فاتن حمامة وعمر الشريف: الحبّ من أوّل قبلة!. 2014.
2. ↑  *Zamir Ağazadə.* ""Qızıl qlobus" sahibi dünyadan köçdü". ANS TV (az.). anspress.com. 18.01.2015. 2015-01-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-01-24.

Vikianbarda ***Faten Hamama*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Iran Helicopter Support and Renewal Company** (**IHSRC**) (*fars.* پشتیبانی و نوسازی هلیکوپترهای ایران‎, qısaca پنها, **PANHA**) - İran vertolyot istehsalçısıdır.

Tarix
-----

İranın bəzi İtalyan helikopterlərini Agusta şirkətindən almasından sonra bu helikopterlərə dəstək və təmir zavodu yaratmaq vacib oldu. Bu zavod İran Birgə Helikopter Sənayesi adını aldı. Daha sonra Belldən çox sayda helikopter alındıqdan sonra yeni aviasiya donanmasının dəstəklənməsi üçün bu zavodun genişləndirilməsi planlaşdırıldı. Bu genişlənmənin bir hissəsi olaraq üç böyük bölmənin yaradılması nəzərdə tutulurdu.

1. (NMP) Təmir və Saxlanma Mərkəzi

2. (HDMC) Əsas Donanma Təmir Mərkəzi

3. (NICP) Nəqliyyat və Dəstək Mərkəzi

1979-cu ildə İran inqilabından, ABŞ-nin İrana tətbiq etdiyi embarqodan və İran-İraq müharibəsinin başlamasından sonra PANHA helikopterləri müharibədə dəstəkləmək və saxlamaq məqsədi ilə fəaliyyətə başladı. Bir neçə ildən sonra İranın bütün hərbi helikopterlərinin təmiri və texniki cəhətdən təchizatı baxımından özlərini tamamilə təmin etdilər. 1986-cı ildə bu müvəffəqiyyətdən sonra təmir, baxım və dəstək vəzifələri rabitə, neft, İran Qızıl Xaç və elektrik stansiyaları kimi digər təşkilatlara genişləndi.

Hal-hazırda bu təşkilat on altı müxtəlif modeldə on müxtəlif növ hərbi və qeyri-hərbi helikopter təmir edir və saxlayır. 1994-cü ildə PANHA şirkətinin mütəxəssisləri Şabaviz adlı ilk vertolyotun quruluşunu tamamladılar. Bundan sonra ticarət vertolyotlarının istehsalına başlamaq üçün ilk rəsmi icazələrini aldılar. PANHA, tərsinə mühəndislik helikopterlərində, onların təkmilləşdirilməsində və İranın böyük helikopter donanmasına xidmət göstərilməsində mühüm rol oynamışdır.

Vəzifələri
----------

* On beş müxtəlif modeldə doqquz növ vertolyotun təmiri və istismarı. (Bell 205, Bell 206, Bell 212, Bell 214, CH, RH, SH, 412, Mil 17)
* Gövdə konstruksiyası və helikopterlərin təkmilləşdirilməsi
* Müxtəlif helikopter pəncərələrinin və şüşələrinin dizaynı və konfiqurasiyası
* Dizayn və istehsal qurğuları

Məhsulları
----------

### Helikopterlər

* Panha 2091 - Bell AH-1 SuperCobra-ya əsaslanır
* Panha Shabaviz 2-75 - Bell 204/205 əsasında
* Panha Shabaviz 2061 - Bell 206-ya əsaslanır
* Shahed-278 - Bell 206-ya əsaslanır
* Homa - Cüt mühərrikli helikopter 14 nəfərlik olub müxtəlif hava şərtlərində uça bilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2018-11-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-22.
2. ↑  "Archived copy". 2015-02-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-16.
3. ↑
**Şamaxı gürzəsi** və ya **Şamaxı başıqalxanlısı** (*lat.* Vipera shemakhensis) — Gürzələr fəsiləsinə, Əsl gürzələr cinsinə aid növ.

Görünüşü
--------

Boz, qəhvəyi rənglərdə olur. Bədəninin ortasından tünd qəhvəyi ziqzaq şəkilli zolaq keçir.

Yayılması
---------

Azərbaycanın endemik canlısıdır. Əsasən Azərbaycanın şimal-şərq ərazilərində yayılmışdır. Xüsusi ilə Şamaxı rayonu ərazisində daha geniş areala malikdir. Elə öz adını da aşkarlandığı rayonun adından götürmüşdür. Əsasən quru daşlı dağ yamaclarında yayılmışlar.

Xüsusiyyətləri
--------------

Uzunluğu 55–60 sm-ə qədər olur. Zəhərli ilandır. İnsan üçün zəhəri az təhlükəlidir, ölüm halları qeydə alınmayıb. Orlov, Tuniyev və Kidov tərəfindən 2013-cü ildə növ kimi təstiqlənmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.
2. 1 2  İlanlar [*ölü keçid*]
3. ↑  "Azərbaycanda yayılmış ilan növləri". 2022-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-15.

Xarici keçidlər
---------------

Şamaxı gürzəsi

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q14559384
* iNaturalist: 540319
* ITIS: 1058544
* NCBI: 2493205
* RD: shemakhensis

 |
**İraklion Təsviri sənət Muzeyi**  (*yun.* Μουσείο Εικαστικών Τεχνών Ηρακλείου) — Yunanıstanda, Krit adasında yerləşən İraklion şəhərində müasir təsviri sənət muzeyi.

Tarixi
------

İraklion Təsviri sənət Muzeyi 2000-ci ildə yaradılmışdır.

Ümumi məlumat
-------------

Muzey Venizelos meydanı yaxınlığındakı Nimfon küçəsində keçmiş müqəddəs Mark kilsəsində təşkil olunmuşdur.

Muzeydə Krit adasının məşhur tarixi və müasir incəsənətini əks etdirən sənət əsərlərinin kolleksiyası toplanmışdır. Bu eksponatların nümayişi ilə yanaşı, muzeydə müxtəlif musiqi kollektivlərinin konsertləri təşkil olunur, nəşriyyat işi aparılır, seminar və konfranslar keçirilir.

Xarici keçid
------------

* Official site Arxivləşdirilib 2010-01-13 at the Wayback Machine
* City of Heraklion
* Официальный сайт Музея изобразительных искусств Ираклиона Arxivləşdirilib 2010-01-13 at the Wayback Machine

Istinadlar
----------


1. ↑  "Museum of Plastic Arts, Herakleion". 2015-12-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-10.
**Punuk adaları**  (*ing.* Punuk Islands) — Müqəddəs Lourens adasının şərq ucunda Berinq dənizində üç kiçik adadan ibarət adalar qrupu. Adalar Apavavuk burnundan 8,5 km cənub-şərqdə və Niiqhapak burnundan 18 km cənub-qərbdə yerləşir.

Bu adaların xəritəsi 1849-cu ildə Rusiya İmperator Donanmasının kapitanı Mixayıl Tebenkov tərəfindən yupikcə olan adı ilə adlandırılır. Onlar həmçinin "Pinik adaları" və "Punquk adaları" adları ilə tanınırlar.

Punuk adaları morjlar və dəniz quşları üçün təbii yaşayış yeridir. Adada yaşayan İqtisadçı-tarlasiçanının endemik yarımnövü (Microtus oeconomus punukensis) yaşamaqdadır.

Punuk mədəniyyətinin mühüm arxeoloji sahəsi olan Okvik ərazisi adalarda Otto Vilyam Geist tərəfindən aşkar edilmişdir. 1931-ci ildə Geist və İvar Skarland 1934-cü ildə ərazidə qazıntı apararaq, daşlaşmış morj sümüyü artefaktları tapır, onların çoxu hazırda Alyaska Universitetinin kolleksiyasındadır.

İstinadlar
----------

1. ↑  «Rainey, Froelich — Eskimo Prehistory: the Okvik Site (1941) .» Arxivləşdirilib 2011-07-14 at the Wayback Machine *Northern Waterways.* (retrieved 2 Dec 2009)

Mənbə
-----

* USGS-GNIS
* Массовая естественная смертность моржей на островах Пунук
* Артефакты с островов Пунук
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Nəriman Hüseynov.

**Nəriman Hüseynov** (tam adı: *Hüseynov Nəriman Vəli oğlu*; 12 yanvar 1976, Azərbaycan SSR – 20 yanvar 1990) — 20 yanvar şəhidi. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 31 mart 1998-ci il tarixdə fərmanı ilə ölümündən sonra **20 Yanvar Şəhidi** fəxri adı verilmişdir.

Həyatı
------

1976-cı ildə Tovuz rayonunun Xatınlı kəndində anadan olub. 42 nömrəli məktəbin VIII sinif şagirdi idi. Nəriman atışma səsinə küçəyə çıxmış, Salyan qazarmasının yanında avtomat gülləsi ilə yaralanmışdır. Məhəllə uşaqları onu xəstəxanaya aparıblar. Onlar xəstəxanaya çatanda hər yan zülmət imiş. Semaşko adına xəstəxananın işıqları söndürülübmüş. Səhər tezdən onun meyidini Semaşko adına xəstəxananın meyidxanasından tapıblar. Vəli kişinin 15 yaşına çatdırdığı ilki Nəriman ailənin yeganə oğlu idi. Nərimanın anası uzun illərdir ki, ağır xəstədir. İki bacısına da Nəriman qulluq edirdi. Həkim H. Hüseynovun imzaladığı ölüm haqqında arayışda yazılmışdır: «Çoxlu sayda güllə döş qəfəsində sağalmaz yaralar açmışdır». Şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir.

Ünvan
-----

Bu ünvanda yaşamışdır: Bakı, Əlizadə küçəsi 126.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

* *Qulu Kəngərli.* **20 Yanvar şəhidləri** (PDF). Bakı: Gənclik. 1992. 312 səh. ISBN 4702060204. 2015-07-17 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-18.

1. ↑  .
**Çabua Amirecibi** (Gürcücə: მზეჭაბუკ "ჭაბუა" ამირეჯიბი / Mzeçabuk "Çabua" Amirecibi"; 18 noyabr 1921, Tiflis, Gürcüstan SSR – 12 dekabr 2013, Tbilisi) — gürcü yazıçısı.

Həyatı
------

Amirecibinin ən məşhur romanlarından biri "Data Tutaxşia"ya film də çəkilib.

Əsər inqilabaqədərki Gürcüstan cəmiyyətindən bəhs edir. İki qardaşın mürəkkəb münasibətləri, həqiqət axtarışları, taleləri haqdadır.

Zadəgan nəslindən olan, düşündüyünü deməkdən çəkinməyən Amirecibi sovet dövründə təqib edilib.

Silahlı üsyan təşkilatçılığında suçlanıb.

İki dəfə vətən xaini elan edilib, güllələnmə cəzası alıb, 3 ay ölüm kamerasında yatıb.

Ona kəsilmiş həbs cəzası hökmlərini toplayanda 83 il edir.

Əsərlərinə senzorlar daim problem yaradıb.

70-ci illərin ortalarında "Data Tutaxşia"nı çapa təqdim edəndə də belə demişdi: "İnanmıram ki çap edəsiniz, amma 15 ildən sonra bu əsər klassika olacaq".

Amma əsər işıq üzü görür və dərhal bestsellerə çevrilir.

Amirecibi öz ideallarına xəyanət etməyib.

Xarici keçidlər
---------------

* "გარდაიცვალა ჭაბუა ამირეჯიბი" (Çabua Amirecibi yaşamını itirdi)
* Biyografi (Gürcücə) Arxivləşdirilib 2013-12-13 at the Wayback Machine
* *Data Tutashkhia* (film)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | IMDb |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 16650276v · CONOR: 94752355 · GND: 119033070 · ISNI: 0000 0000 8326 1329 · LCCN: n85198498 · NKC: ola2003162713 · SUDOC: 168039079 · VIAF: 116674695 · WorldCat VIAF: 116674695 |

 |


1. ↑  .
**Mina Firudin bəy Avşar** (?-1819) — azərbaycanlı şair.

Həyatı
------

Firudin bəy Urmiya civarında anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Ünlü ədəbiyyatşünas və bioqraf Məhəmmədəli Tərbiyət "Danişməndani-Azərbaycan" kitabında yazır: "Fətəli xan Avşar Urməvinin qulamzadələrindəndir. Isfahanda uşaqlığında Fətəli xanın oğlanları Rəşid bəy və Cahangir xanla bir yerdə böyüyüb, boya-başa çatmış, bu ölkədə Dərviş Məcid, Azər, Hatif, Səbahi, Aşiq və Müştaq kimi şeir və ədəbiyyat sevən şəxslərdən tərbiyə alıb, görkəmli şeirşünas və söz ustası olmuşdur. onun bir sıra gözəl məzmunlu və məlahətli şeirləri vardır. Firidun bəy bir müddət İsfəhanda müəllifin ("Nigaristan-Dara əsərinin müəllifinə işarədir) yanında olmuş, daha sonra Azərbaycana, Urmiya şəhərinə gəlib, Hüseynqulu xan Bəylərbəyi Avşarın yanında xidmət etmiş və hicri qəməri 1235 (1819)-ci ildə orda vəfat etmişdir.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Aydın Avşar. Avşarlar. Bakı: "Şuşa", 2008, 352 səh.

Xarici keçidlər
---------------

* Firudin bəy Mina
**Punam Dillon** (18 aprel 1962, Kanpur, Uttar Pradeş) – 18 aprel 1962-ci ildə Hindistanda dünyaya gəlmiş. 1977-ci ildə Dillon "Hindistanın gənc gözəli" müsabiqəsində qalib gəlmişdir. Rejissor və prodüser Yaş Çopranın diqqətini cəlb edən Dillon "Şiva allahı" (1978) filminə dəvət alır. Ardınca Çopra gənc aktrisaya öz filmində rejissor Manmohan Krişnanın "Nuri" dramında baş rolu etibar edir. Bu rola görə aktrisa "Ən yaxşı qadın aktrisa" nominasiyasında "Filmfare Awards" mükafatını qazanmışdır. Punam Dillon öz dövrünün tanınmış aktyorları ilə tərəf müqabili olmuşdur. Raceş Xanla "Al qızılgül" (1980), "Ağrı" (1981), "Cəsur" (1983), "Vaxt bitdi" (1985), "Xalq" (1987), "Jai Shiv Shankar" (1990), Rişi Kapurla "Gənclərin andı" (1982), Sanciv Kumarla "Sevimli arvad" (1981), Hema Malini ilə "Alçalma" (1986) filmlərində çəkilmişdir. Punam Dillon həmçinin "Nişan" (1980), "Punam" (1981), "Roman" (1983), "Cinayət sirrləri" (1985), "Karma" (1986), "And" (1988), "Qan hesabı" (1989), "Varlı və kasıb" (1990) filmlərində də çəkilmişdir.

İstinadlar
----------
**Xəzər tısbağası** (lat. *Mauremys caspica*) Asiya şirinsu tısbağaları (lat. Geoemydidae) fəsiləsinə aid növdür. Qafqazda ilk dəfə 1774-cü ildə Şamaxı ətrafında qeydə alınmışdır.

Qısa təsviri
------------

Karapaks plastronla enli sümük vasitəsilə hərəkətsiz birləşib. Başda, boyunda və ətraflarda sarı rəngdə uzununa zolaqlar yerləşir. Çanaq üstdən zeytuni – qonur rəngdə olub, sarımtıl zolaqlara, alt tərəfi isə sarı rəngdə olub, qara xallara malikdir.

Yayılması
---------

mal-Qərbi Afrikada, Cənubi Avropada və Ön Asiyada, həmçinin Aralıq dənizinin şimalındakı adalarda rast gəlinir. Azərbaycan ərazisində nominativ yarımnövü olan (lat. Mauremys caspica caspica) yayılmışdır.

Yarımnövləri
------------

* Mauremys caspica caspica
* Mauremys caspica siebenrocki
* Mauremys caspica ventrimaculata

Həyat tərzi
-----------

Kanal, arx və nohurladan tutmuş meşə çayları və körfəzlərə qədər müxtəlif şirinsu hövzələrində adətən qruplarla (3-dən 100-ədək) yaşayır. Sudan uzağa getmir. Aprelin sonu - mayın əvvəllərində qış yuxusundan oyanır. Bundan sonra cütləşmə baş verir. Bir dişi mövsüm ərzində 8-10 ədəd yumurtadan ibarət olmaqla 2-3 dəfə yumurta qoyur. İnkubasiya dövrü iki aya yaxındır. Cinsi yetkinliyə 10-11 yaşında çatırlar. Başlıca olaraq gündüz fəaldırlar. Gecəni su hövzələrinin dibində keçirirlər. Oktyabrın sonu, noyabrın əvvəlləri qışlamay gedirlər. Həm quruda, həm də suda əsasən cücülər, xərçəngkimilər, qurbağalar və balıqlarla, bəzən isə bitkilərlə qidalanır.

Ədəbiyyat
---------

* Алекперов А.М. Земноводные и пресмыкающиеся Азербайджана. Изд-во «Элм». Баку, 1978, 264 с.
* Azərbaycan heyvanlar aləmi, III Onurğalılar, Bakı: Elm, 2004, 619 s.
* Cəfərova S.Q. Əhmədov S.B. Bünyatova S.N. Əsgərova S.Ə. Azərbaycanda yayılan suda-quruda yaşayanların və sürünənlərin təyinedicisi, ADTU nəşriyyatı, Bakı, 2013.

Mənbə
-----

* Youtube
* İnstagram

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q848321
* BOLD: 29440
* EoL: 791491
* EUNIS: 740
* Fossilworks: 137557
* GBIF: 2443374
* iNaturalist: 39972
* IRMNG: 10360235
* ITIS: 551928
* NAS: 1248
* NBN: NHMSYS0000080226
* NCBI: 202459
* RD: caspica
* uBio: 8047890

 |

1. ↑  *Fritz U. Havaš P.* Checklist of Chelonians of the World. 2007. C. 57. S. 149–368.
2. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.
**The Arockalypse** — Lordi heavy-metal musiqi qrupunun 2006-cı ildə işıq üzü görən üçüncü və ən uğurlu musiqi albomu. Bu albomda yer alan "Hard Rock Hallelujah" mahnı ilə qrup 2006-cı ildə keçirilən Avroviziyada qalib gəlmişdir. Albom Finlandiyada 3 dəfə platin, İsveç, Almaniya və Yunanıstanda isə qızıl albom olmuşdur. Finlandiya, Yunanıstan və İsveç çartlarında o ilk yerləri tutmuş, Almaniya, Estoniya və İsveçdə isə ilk onluqda yer almışdır. Albomun üz qabığında bas gitaraçı OX təsvir olunub, amma əslində isə albomdakı bas gitara ifası Kalma-ya aiddir və bu haqda albomun açıqçasında məlumat verilir.

Dəvət olunan qonaqlar
---------------------

"The Arockalypse" albomunun yazılması üçün Twisted Sisterdən Di Snayder və Jay Jay French, Acceptdən Udo Dirkşnayder (açıqçada onun adı "Ado" kimi yazılmışdır) və Kissdən Bryus Kulik kimi ulduzlar dəvət olunmuşlar.

Kompozisiyaların siyahısı
-------------------------

1. "SCG3 Special Report" (bədheybətlər komandasının təmsilçisi rolunda olan Di Snayderin iştirakı ilə) — 3:46 (Mr. Lordi/Kita)
2. "Bringing Back the Balls to Rock" — 3:31 (Mr. Lordi)
3. "The Deadite Girls Gone Wild" — 3:45 (Mr. Lordi/Kita/Tracy Lipp)
4. "The Kids Who Wanna Play with the Dead" — 4:07 (Mr. Lordi)
5. "It Snows in Hell" (solo-gitara patiyası ifa edən Bryus Kulikin iştirakı ilə) — 3:37 (Mr. Lordi/Kita/Lipp)
6. "Who's Your Daddy?" — 3:38 (Mr. Lordi)
7. "Hard Rock Hallelujah" — 4:07 (Mr. Lordi)
8. "They Only Come Out at Night" (ikinci vokalçı kimi Udo Dirkşnayderin iştirakı ilə) — 3:39 (Mr. Lordi/Amen)
9. "Chainsaw Buffet" (solo-gitaraçı kimi Cey Cey Frençin iştrakı ilə) — 3:47 (Mr. Lordi)
10. "Good to Be Bad" — 3:30 (Mr. Lordi)
11. "The Night of the Loving Dead" — 3:08 (Mr. Lordi)
12. "Supermonstars (The Anthem of the Phantoms)" — 4:04 (Mr. Lordi)

Nəşrin bonusu
-------------

2006-cı ilin noyabr ayında "The Arockalypse» Finlandiyada xüsusi nəşr kimi təkrar buraxılmışdır. Bu nəşrə 3 əlavə mahnı daxil edilmiş və DVD-si əlavə olunmuşdur. Bu versiya həm də "Lordi" qrupunun ABŞ-də yayımlanan ilk albomu idi.

Bonus mahnılar
1. "Would You Love a Monsterman?" (2006-cı ilin versiyası)
2. "Mr. Killjoy"
3. "Evilove"

DVD
* "Live at Market Square"
* "Hello Athens"
* Kliplər: "Who’s Your Daddy?", "Hard Rock Hallelujah" və "Would You Love a Monsterman?" (2006)

Vinil
-----

2007-ci ildə "The Arockalypse" albomu ABŞ-də vinildə məhdud sayda nəşr olundu və 4 versiyada yayımlandı: qara, ağ, göy və qırmızımtıl. Albom iki plastinkadan ibarətdir və xüsus nəşrin bütün mahnılarını və D üzündə 2ç live-treki özündə cəmləyir:

1. "Devil Is a Loser (Live)"
2. "Hard Rock Hallelujah (Live)"
3. "Would You Love a Monsterman? (Live)"

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Qrupun rəsmi saytı
* Alboma olan rəylər  (alm.)
**İkonoskop** - elektron‐şüa borusu olub, elektron dəstəsinin və işığahəssas mozaikanın köməyi ilə işıq enerjisini video impulslara çevirən elektrovakuum cihazıdır. İkonoskop elektron televiziyasının yaradılması istiqamətindəki ixtiraların sonuncu həlqəsi idi.

Tarixi
------

İlk televizorlar 1930‐cu ildə yaradılmışdır. Yaradılan televizorun elektron‐şüa borusunu Konstantinov və Katayev birgə hazırlamışlar. İkonoskop adlandırılan elektron şüa borusu ABŞ‐da Vladimir Konstantinoviç Zvorikin tərəfindən ixtira edilmişdir. Ç.Cenkinsin ideyasının çox məhsuldar olmasına baxmayaraq, ciddi təkmilləşdirmələrə ehtiyac var idi. 1933‐cü ildə V.Zvorıkin radiomühəndislərin cəmiyyətinin
Çikaqo şəhərində keçirilən qurultayında elan etdi ki, onun fəal televiziya borusu hazırlamaq sahəsində apardığı 10 illik işi uğurla nəticələnib və o, hazırladığı boruya ikonoskop adı verdi.

Zvorikin 1912‐ci ildə Peterburq İqtisad İnstitutunu, 1914‐cü ildə Parisdə De Frans kollecini bitirərək 1917‐ci ildə ABŞ‐a köçmüş, 1920‐ci ildə Vestinqaus elektrik firmasına işə düzəlmiş, 1929‐cu ildə isə Amerikanın Kamdem və Priston radioşirkətinin laboratoriyasına rəhbərlik etməyə başlamışdır. İlk ikonoskopu 1910‐cu ildə rus alimi Şmakov yaratmışdır və Timofeyev Zvorikinin işlərini təkmilləşdirərək 1933‐cü ildə əvvəlki ikonoskoplardan daha çox həssas olan superikonoskop hazırlamışdır. Bu superikonoskop zəif işıqlanmış görüntüləri də əks etdirmək qabiliyyətinə malik idi. Şmakov 1885‐ci ildə Rusiyada doğulmuş, 1912‐ci ildə Moskva Dövlət Universitetini (MDU) bitirmiş, 1924‐30‐cu illərdə Moskva Ali Texniki Peşə məktəbində (MATPM), 1930‐32‐ci illərdə Moskva Energetika İnstitutunda işləmişdir. Ondan bir qədər gənc olan Timofeyev isə, 1902‐ci ildə Rusiyada doğulmuş, 1925‐ci ildə MDU‐nu bitirmiş, 1925‐28‐ci illərdə MATPM‐da Şmakovla birgə işləmişdir. Timofeyev elmi işlərini həmçinin fotoeffektə, ikinci elektron emissiyasına, qazlarda boşalmalara və elektron optikasına həsr etmişdir. Bütün bunlardan başqa, o, elektron çoxaldıcılarının və elektron‐optik çeviricilərinin də müəllifidir.
**İl-Foş adası** (*fr.* Île Foch) — Hind okeanınında Kergelen arxipelaqına daxil olan ada. Adanın sahəsi 206.2 km²-dir. Arxipelaqın Qran-Ter adasından sonra ikinci böyük adasıdır.
Ada 1915-ci ildə fransız zabiti Ferdinant Foşun şərəfinə adlandırılmışdır. Bunba qədər Albert adlandırılırdı.

Coğrafiyası
-----------

Qrand-Ter adasından şimal-şərqdə yerləşir. İl-Sen-Lan-Qramon adsından Be-de-Londr boğazı ilə ayrılır. Şimal-şərqdən isə adanın özü Mak-Myordo və Hou adalarından ayrılır. Adanın ən hündür zirvəsi Meksika Piramidasıdır (687 m).

Ada təbiət qoruğu elan edilmişdir. Bura elmi məqsədlər xaric giriş qadağandır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "La toponymie des TAAF". www.taaf.fr. 2017-09-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-13.
2. ↑  "Décret no 2006—1211 du 3 octobre 2006 portant création de la réserve naturelle des Terres australes françaises" (PDF). 2007-10-17 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-01.
**Alov fırtınası**, **yanğın fırtınası**, **alov tornadosu** və ya **yanğın tornadosu** — bir çox yanma mərkəzinin birləşdiyi zaman meydana gələn atmosfer hadisəsidir.

Mexanizmi
---------

Alov fırtınasının baş vermə mexanizminin diaqramı
Belə bir yanğın fırtınası, vulkanik püskürmə və ya bir ərazinin bombalanması nəticəsində baş verə bilər. Ayrı-ayrı yanma ocaqları geniş bir mərkəzə birləşdirilir. Üstündəki hava təbəqəsi çox qızır və nəticədə yuxarıya doğru qalxmağa başlayır. Bu proses yanmanın ətrafından gələn soyuq hava kütlələrini özünə çəkir. Beləliklə alovları daha çox yuxarıya qaldırır və nəticədə beş kilometrə qədər yüksəkliklərə çata biləcək sabit mərkəzli cərəyanlar yaradırlar. 500-800 ˚C-ə qədər qızdırılan hava kütləsi qasırğa sürətində fırlanır. Alov tornadosunun mərkəzinin yaxınlığında olan hər şey yanır və ya əriyir.

Baş vermiş nümunələr
--------------------

Yanğın fırtınası
1666-cı ildəki Böyük London Yanğını, 1812-ci ildəki Böyük Moskva Yanğını, 1871-ci ildəki Böyük Çikaqo Yanğını və 1917-ci ildəki Selanik yanğınları zamanı yanğın fırtınası hadisələri qeydə alınmışdır. Bu fenomen həmçinin, 2014-cü ildə Meksikada və 2016-cı ildə ABŞ-də baş vermiş meşə yanğınları zamanı da müşahidə edilmişdir.. Bir çox başqa hallar da məlumdur.

Hava bombardmanları 1942-ci ildə Stalinqradda, 1943-cü ildə Hamburq və Vuppertalda, 1945-ci ildə Drezden, Tokyo və Hirosimada yanğın fırtınalarının başlanmasına səbəb olmuşdur..

İstinadlar
----------

1. ↑  "Огненный смерч «закрутил» интернет". russian.rt.ru. 2020-11-24 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Огненный "смерч" прошелся по Мексике и движется в сторону США". ria.ru. 2021-03-03 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Появилось видео огненного смерча в Калифорнии". life.ru. 2021-03-04 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  "Как нацисты создавали миф о Сталинграде". nasledie.pravda.ru. 2022-04-25 tarixində arxivləşdirilib.
5. ↑  "70 лет атомной эры". iz.ru. 2021-02-28 tarixində arxivləşdirilib.
6. ↑  "«Ребенок летит в огонь»: как США и Англия уничтожили Дрезден". gazeta.ru. 2020-03-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
7. ↑  "75 лет назад один из красивейших городов мира, Дрезден, разрушила англо-американская авиация". 1tv.ru.
8. ↑  "«Люди погибали от духоты»: как американцы разбомбили Токио". gazeta.ru. 2020-03-12 tarixində arxivləşdirilib.
9. ↑  "70 лет со дня атомной бомбардировки Хиросимы: как японцы пережили трагедию" (rus). Московский комсомолец. 2019-12-24 tarixində arxivləşdirilib.
**İnna Valeryevna Rıskal** (*rus.* Инна Валерьевна Рыскаль; 15 iyun 1944, Bakı) — karyerasını başa vurmuş Azərbaycan voleybolçusu.

Həyatı
------

İnna Rıskal 1944-cü ildə Bakıda anadan olub. Yeniyetmə yaşlarından Bakının "Neftçi", 16 yaşından isə SSRİ yığma komandasının heyətində çıxış edib. "Xəzər qasırğası" təxəllüsü ilə şöhrət qazanıb.

Uğurları
--------

Tokiodakı 1964 Yay Olimpiya Oyunları və Monrealdakı 1976 Yay Olimpiya Oyunlarında gümüş, Mexikodakı 1968 Yay Olimpiya Oyunları və Münhendəki 1972 Yay Olimpiya Oyunlarında analoji yarışların qızıl mükafatçısı olub. 1968-ci ildə SSRİ-nin əməkdar idman ustası adına yiyələnib. 1970-ci ildə dünya çempionu, 1973-cü ildə dünya kubokunun sahibi, 1963, 1967 və 1971-ci illərdə Avropa çempionu olub.

O, 1961-ci ildə əvvəlcə 16 yaşında Bakıda keçirilən məktəblilərin Ümumittifaq Spartakiadasında iştirak etmiş və oradan birbaşa SSRİ-nin yığma komandasına dəvət almışdır. "Məhsul", sonra isə "Neftçi" komandasında çıxış etmiş və təcrübə qazanmışdır.

1963-cü ildə keçirilmiş Avropa Çempionatında ilk dəfə çıxış edən həmyerlimiz qitə çempionu adını qazanmaqla çempionatda ilk dəfə iştirak edən "Gənc oyunçuların ən güclüsü" üçün təsis edilmiş mükafata yiyələnmişdir.

Bir il sonra 1964-cü il Tokio Olimpiya oyunlarında jurnalistlər İnnanı "Xəzər şimşəyi" adlandırırlar. Onda 19 yaşlı İnna vətənə gümüş medalla qayıdır.

1965-ci ildə İ.Rıskal Avropanın ən güclü voleybolçusu seçilir.

1966 və 1972-ci illərdə "Neftçi" klubunun tərkibində SSRİ çempionatının bürünc, 1967-ci ildə Azərbaycan yığma komandası ilə SSRİ çempionatının gümüş medallarına sahiblənir.

Təsadüfü deyil ki, İ.Rıskal və L.Buldakova sovet voleybolçuları arasında Olimpiya oyunlarının 2 qızıl və 1 gümüş medallarına yiyələnmiş yeganə nümayəndələridir.

2000-ci ildə İ.Rıskalın soyadı voleybolun vətəni sayılan Holyoke (ABŞ, Massaçusets ştatı) şəhərində yerləşən Voleybol şöhrəti zalında yazılıb. Keçmiş SSRİ-dən bu şərəfə layiq görülən ilk voleybolçudur. 15 il SSRİ yığmasının heyətində çıxış edən İnna Rıskal idman nailiyyətlərinə görə Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni ilə mükafatlandırılıb.

İnna Rıskalın qazandığı nəticələr:

* 1959-61-ci il – Məktəblilərin Ümumittifaq Spartakiadası. I yer.
* 1963-cü il – Avropa Çempionatı. I yer.
* 1964-cü il – Tokio Olimpiadası. II yer.
* 1965-ci il – SSRİ spartakiadası. I yer.
* 1966-cı il – SSRİ çempionatı. III yer.
* 1967-ci il – Avropa Çempionatı. I yer. SSRİ spartakiadası. III yer.
* 1968-ci il – Mexiko Olimpiadası. I yer.
* 1970-ci il – Dünya çempionatı. I yer.
* 1971-ci il – Avropa çempionatı. I yer.
* 1972-ci il – Münhen Olimpiadası. I yer.
* 1972-ci il – SSRİ çempionatı. II yer.
* 1976-cı il – Monreal Olimpiadası. II yer.

İnna Rıskalın məşqçisi Şamil Şamxalov olmuşdur.

Mənbə
-----

* Azərbaycanlı voleybolçu Moskvada mükafat aldı[*ölü keçid*]
**Zlata Filipoviç** (bosn. Zlata Filipović; 3 dekabr 1980, Sarayevo) — Bosniyalı yazıçı və tərcüməçi.

Həyatı və əsərləri
------------------

1991-1993-cü illərdə yazılan və Bosniya müharibəsi hadisələrinin əks olunduğu "Gündəlik" əsəri (1994) ilə məşhurlaşmışdır. Əsər tez-tez Anna Frankın gündəliyi ilə müqayisə olunur.

1993-cü ildə Zlata ailəsi ilə birlikdə Fransaya köçə bildilər. 2001-ci ildə o, humanitar elmlər ixtisası üzrə Oksford Universitetini bitirdi, Dublində yaşayır. Onun redaktorluğu və ön sözü ilə Nyu Yorkda "Kəsilmiş səslər: Birinci Dünya və İraq müharibələrinə qədər yeniyetmə gündəlikləri" toplusu nəşr edildi (2006).

Tanınması
---------

Gündəlik təlçə 1994-cü ildə bir neçə dəfə nəşr edildi və sonra 1995, 1998, 2004, 2006-cı illərdə ingilis dilində təkrar nəşr edilmişdir. O, fransız, alman, ispan, niderland, norveç, fin, macar, türk, çin, koreya dillərinə tərcümə edilmişdir. Soyqırıma həsr olunmuş ensiklopediya, müntəxəbat və antologiyalarda yer almışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Zlata Filipovic // Babelio (fr.). 2007.

Ədəbiyyat
---------

* Palisin V. Zlata’s diary: a child’s life in Sarajevo. Villa Maria: Center for Learning, 1996
* Straub D.G. Browne R.B. Contemporary heroes and heroines. Detroit: Gale Research, 1998
**Başkort** (Başq:Башҡорт) — Başqırd Mərkəzi Şurası tərəfindən 1917-1918-ci illərdə qədim başqırdca çap olunan həftəlik sosial-siyasi qəzet. Yazılarında başqırdları milli birliyə səsləyən bolşeviklərə qarşı çıxış edən qəzet 1918-ci ilin avqust ayında fəaliyyətini dayandırır. Buna səbəb isə Başqırd hökumətinin Sovet hökuməti ilə müqavilə bağlaması idi.

Haqqında
--------

Qəzetin ilk nömrəsi "Başq:Башҡорт иттифаҡи бюроһының мөхбире" (Başqırd Vilayət Şurasının Xəbərləri) adı ilə 1917-ci ilin iyun ayında Orenburqda çap olunub. Bu sayda Zəki Vəlidi Toğanın "Başq:Башҡорттарҙың алдында торған эштәре" (Başqırdların qarşısında duran məsələlər) məqaləsi çap edilib. Sonradan bu məqalə Başqırd Milli Hərəkatının proqramına çevrildi. İyul ayında qəzetin adı "Başkort" olaraq dəyişdirildi. Çap olunan bu qəzet azadlıq uğrunda, öz torpaqları uğrunda və Başqırd Milli Muxtariyyəti uğrunda güclü carçıya çevrilir.

"Başkort" qəzeti Ümumbaşqırd qurultayları, konfranslar, müəssisələr məclisinə seçkilər haqqında məlumatlar verib müharibəyə qarşı məqalələr dərs edirdi. Bu qəzet başqırdların birləşməsində və milli fikirlərin təbliğatında böyük rol oynayır. 

Qəzet açıq aydın bolşeviklərə qarşı çıxış edir. Başqırd Mərkəzi Şurası 1918-ci ilin iyununda Çelyabinskə köçdükdən sonra qəzet də burada nəşr olunmağa başlayır. 1918-ci ilin avqust ayında qəzet öz fəaliyyətini dayandırır. 20 avqust 1918-ci ildə "Başkort" və Orenburqda nəşr olunan "Başkort tauışı" (Başqırd səsi) qəzetlərinin birləşdirilib "Başkort xokumətenen tele" (Başqırd hökumətinin xəbərləri) qəzeti olaraq fəaliyyət göstərməsi haqqında qərar verilir. Bunun əsas səbəblərindən biri Başqırd hökuməti və ordusunun Sovet hökuməti tərəfə keçməsi idi. Yekun razılaşmanı əldə etmək üçün başqırd nümayəndə heyəti Moskvaya gedir. 9 mart 1919-cu ildə 14 paraqrafadan ibarət razılaşma hazırlanır. Başqırdıstan tərəfdən razılaşmanı M.Kulayev, M.Xalikov, A.Bikbavov, RSFSR tərəfdən isə İosif Stalin, Abram Kamenski tərəfindən imzalanır. Soveti dəstəkləməyən başqırdlar isə Omsk şəhərində baş redaktoru Məhəmməd Qabdulxay Qurbanqaliyev olan yeni "Kaxaraman başkort" qəzetini təsis edirlər.

Qəzetin redaktorları
--------------------

* Sagit Mryasov
* Həbibulla Qabitov
* Şeyxzadə Babiç
* Əbdülqadir İnan

Həmçinin bax
------------

* Başkortostan (qəzet)

İstinadlar
----------

1. ↑  Башкортостан: краткая энциклопедия. Ufa: Башкирская энциклопедия. 1996. səh. 163. ISBN 5-88185-001-7.
2. ↑  "Национальная печать башкортостана" (*rus.* ). bashculture.ru. 12 iyul 2010. 22 fevral 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 iyun 2020.
**Zodiak** — Günəşin illik zahiri hərəkəti zamanı göy sferində cızdığı böyük göy dairəsi olan ekliptikanın təxminən 8° Şimal və ya Cənub hissəsini əhatə edən sahə. Ayın və vizual müşahidə olunan planetlərin trayektoriyası da zodiak qurşağındadır.

Qərb astrologiyasında və qədim astronomiyada zodiak hərəsi 30° coğrafi uzunluğu əhatə etməklə qabaca bürclərə uyğunlaşdırılan 12 işarəyə (hissəyə) ayrılmışdı: Qoç, Buğa, Əkizlər, Xərçəng, Şir, Qız, Tərəzi, Əqrəb, Oxatan, Oğlaq, Dolça, Balıqlar.

12 astoloji işarə qalaktik koordinat sistemi və ya daha spesifikolaraq ekliptikanın qalaktik enliyinin əsası və Günəşin ekinoksdakı qalaktik uzunluğunun əsası olaraq mövqeləndirilməsinə şərait yaradan elliptik koordinat sistemi əmələ gətirir.

Adlandırılması
--------------

Zodiak Yunanca "heyvan dairəsi" deməkdir. Zodiak bürclərinin yarıdan çoxunun adı heyvan adlarıdır. Zodiak adı da məhz bununla bağlıdır.

Tətbiqi
-------

Zodiak Roma erasında, Xaldey dövrünün(b.e.ə. I minilliyin əvvəllərində) Babil astronomiyasından miras qalan anlayışlara əsasən Helenistik astronomiyada ekliptika boyunca yerləşən ulduzların əvvəldən məlum olan siyahılarından istifadə olunaraq qeyd olunmuşdur. Zodiakın qurulması Ptolemeyin II yüzillikdən qalma ən böyük əsərlərindən biri olan Almagestdə təsvir edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  C.M.Quluzadə Klassik Astronomiya Bakı, 2007
2. ↑  "zodiac". *Oxford Dictionaries*. Oxford University Press. Retrieved 19 September 2017.
3. ↑  Noble, William, "Papers communicated to the Association. The Signs of the Zodiac.", *Journal of the British Astronomical Association*, **12**: 242–244
4. ↑  Leadbetter, Charles (1742), *A Compleat System of Astronomy*, J. Wilcox, London, p. 94
5. ↑  Lankford, John; Rothenberg, Marc (1997). *History of Astronomy: An Encyclopedia*. Taylor & Francis. p. 43. ISBN 978-0-8153-0322-0.
6. ↑  Ptolemy, Claudius (1998). *The Almagest*. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. ISBN 0-691-00260-6.
**Nissan Jidōsha Kabushiki Gaisha** və ya **Nissan** avtomobil şirkəti 26 dekabr 1933-cü ildə Yaponiyanın Yokohama şəhərində yaradılmışdır. Adı 1934-cü ildə Nissan Motor Co. Ltd. olaraq dəyişdirilmişdir.

Şimali Amerika, Avropa, Yaponiya, Afrika, Çin, İran və Cənub-şərqi Asiyada istehsal edilən "Nissan" Avropaya avtomobil ixracını 1962-ci ildə başladı. 1983-də Terrano II və Vanette Cargo modellərinin istehsalının reallaşdırıldığı "Nissan Motor İberica", İspaniyada fəaliyyətə başladı. 1984-cü ildə "Nissan"ın başqa bir fabriki, Motor Manufacturing İngiltərə quruldu. 1993-də şirkət Avropadakı varlığının 60 ilini qeyd etdi və yenə 1993-cü ildə İngiltərədə çıxarılan Micra ilin ən yaxşı avtomobili mükafatını aldı.

Modellər
--------

### Minik Vasitələr

* Nissan 350Z
* Nissan Micra
* Nissan Qeydə
* Nissan Almera
* Nissan Primera

### Ərazi Vasitələri

* Nissan X-Trail
* Nissan Pathfinder
* Nissan Murano
* Nissan Patrol
* Nissan Qashqai

### Ticari Vasitələr

* Nissan Cabstar
* Nissan Atleon
* Nissan NT500
* Nissan Navara
* Nissan Pick-up

Nissan-Renault Əməkdaşlığı
--------------------------

"Nissan" 1990-cı illərdə maliyyə krizisindən xilas olmaq məqsədi ilə 27 mart 1999-cu ildə Renault ilə bir güc birliyi razılaşması imzaladı. Razılaşmaya görə Renault Nissanın idarə hissəsini satın aldı və şirkətin rəhbəri vəzifəsinə fransız Carlos Ghosnu təyin etdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  .
2. ↑  The Short History of Nissan Moter Company.
3. ↑  ROR Data. v1.19 2023. doi:10.5281/ZENODO.7644942
4. ↑  .

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Avtomobil** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |