**Xalac yaşayış yeri** — Şərur rayonunun Xələc kəndindən 200 m cənubda, Araz çayının sol sahilində, eyni adlı dağın şimal yamacında yerləşən Eneolit dövrünə aid yaşayış yeri. Bütövlükdə Xələc yaşayış yeri e.ə. IV-III minillikləri əhatə edir.

Xələc yaşayış yeri burada açılan mərmər daş karxanasında gedən işlər zamanı dağıdılmışdır. Onun salamat qalmış hissəsinin sahəsi 0,5 hektardır. Abidədən toplanan yerüstü materiallar boz və çəhrayı rəngli gil qab parçalarından, əmək alətlərindən ibarətdir.

Xələc yaşayış yerində 2009-cu ildə Abbas Seyidov və Vəli Baxşəliyevin rəhbərliyi ilə arxeoloji qazıntı aparılmışdır. Məlum olmuşdur ki, burada insanlar son eneolit dövründən məskunlaşmışdır. 

Yaşayış yerindən aşkar olunan keramika özünəməxsus xüsusiyyətlərinə görə "Xalac keramikası" adlandırılmışdır. Boyalı qabları ilə fərqlənən "Xalac keramikası" Yaxın Şərq və Şərqi Anadolu ilə sıx əlaqələr şəraitində inkişaf etmişdir.

Yerli əhali Xələc abidəsinin yerləşdiyi ərazidən qəbiristanlıq kimi istifadə edərkən ətrafa çoxsaylı maddi mədəniyyət nümunələri səpələnmişdir. Buradan saman və qum qatışıqlı gildən əldə hazırlanmış qırmızı rəngli keramika məmulatları – küpə, xeyrə, kasa tipli qablar toplanmışdır. Qabların bir qisminin xarici səthində daraqvari alətlə işlənmiş naxışlar vardır. Digər qisminin xarici, bəzən də daxili səthləri müxtəlif çalarlı qırmızı və çəhrayı rəngli boya ilə örtülmüşdür. Bəzi nümunələr yapma, çərtmə və cızma üsulu ilə bəzədilmişdir.

Yaşayış yerindən dən daşları, obsidian və çaxmaqdaşı lövhələri tapılmışdır. Çaxmaqdaşı lövhələrinin kürək hissəsinin daraqvari alətlə bəzədilməsi diqqət çəkmişdir. Tədqiqatçılar Xələc tapıntılarının Ovçular təpəsi materialları ilə yaxın olduğunu qeyd etmişlər. Üzəri boyalı keramika nümunələri Urmiya gölünün şimalındakı Eneolit abidələrinin keamikası ilə analogiya təşkil edir.

Dağı ətəyindən çəkilən suvarma kanalının kənarlarında isə İlk Tunc dövrünə - Kür-Araz mədəniyyətinə aid keramika nümunələri aşkarlanmışdır. Yaşayış yerindən bir qədər kənarda Orta Tunc dövrünə aid bütöv boyalı qab nümunələri də tapılmışdır. Həmin qablar həm ornamentlərinə, həm də formalarına görə I Kültəpə qablarının eynidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  А. Г. Сейидов – Памятники Куро-Аракской культуры Нахичевани, Баку, 1993
2. ↑  Xələc məqaləsi, Naxçıvan Ensiklopediyası, AMEA, Bakı, 2002, səh 201
3. ↑  N. H. Əliyev – Xələc Eneolit yaşayış yeri, Azərbaycan ali məktəb aspirantlarının VIII elmi konfransı (tezislər), Bakı, 1985

Mənbə
-----

* Vəli Baxşəli oğlu Baxşəliyev. Azərbaycan arxeologiyası (Ali məktəb tələbələri üçün vəsait). I cild. Bakı: Elm, 2007.
* Seyidov A. Baxşəliyev V. Xələc. Bakı: Elm, 2010.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Azərbaycan arxeologiyası |
| --- |
| Mağaralar və Daş dövrüyaşayış məskənləri | Qobustan (petroqliflər)  • Kilit  • Seçilmiş məqalə Azıx (Azıxantropun qalıqları)  • Tağlar  • Damcılı  • Daş Salahlı  • Çaxmaqlı  • Kəkil  • Gillikdağ  • Allar  • Şıxlar  • Zar  • Şiş Quzey  • Şuşa mağara düşərgəsi  • Şirzağa  • Tatlı  • Alməmməd  • Buzeyir | Şəkidən aşkarlanmış III-II minilliklərə aid qadın fiquru. |
| Mis dövrüyaşayış məskənləri | I Kültəpə (Babək)  • Kamiltəpə  • İlanlıtəpə  • Rustəpəsi  • Şomutəpə  • Qarğalartəpəsi  • Dağkolanı  • Əliköməktəpə  • Şahtəpə  • Naxçıvantəpə |
| Tunc dövrü və Erkən dəmir dövrüyaşayış məskənləri | Günəştəpə  • Qaraköpəktəpə  • Xantəpə  • II Kültəpə (Babək)  • Uzuntəpə  • Üzərliktəpə  • Mingəçevir  • Nərgiztəpə  • Şahtaxtı  • Gəmiqaya petroqlifləri |
| Arxeoloji mədəniyyətlər | Küp qəbirləri  • Kür-Araz  • Leylatəpə  • Talış-Muğan  • Naxçıvan  • Xocalı-Gədəbəy  • Şulaveri-Şomutəpə  • Yaloylutəpə |
| Şəhər yerləri | Gavurqala  • Nüydü (Nüydü dəfinəsi)  • Sudağılan  • Xınıslı (Xınıslı dəfinəsi)  • Örənqala  • Oğlanqala  • Gəncə qalası |
| Şəhərlər | Baylakan  • Kabalaka (Qəbələ dəfinəsi)  • Xalxal  • Seçilmiş məqalə Xarabagilan  • Şabran  • Cuğa  • Astabad |
|  *Kateqoriya:Azərbaycan arxeologiyası • Portal:Arxeologiya*  |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ⛭Azərbaycanın Eneolit dövrü abidələri |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| Xələc yaşayış yeri (Azərbaycan)I Kültəpə (Babək)
Uçan ağıl
Uzunoba
Şahtaxtı
Naxçıvantəpə
Kamiltəpə
İlanlıtəpə
Rustəpəsi
Şomutəpə
Qarğalartəpəsi
Dağkolanı
Əliköməktəpə
Şahtəpə
Ovçular təpəsi
Xələc |

 |

 |