recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mir Cəfər Seyid Əzim oğlu Seyidzadə** (1852-1937)-pedaqoq, Seyid Əzim Şirvaninin oğlu

Həyatı
------

Mir Cəfər Seyid Əzim oğlu Seyidzadə 1852-ci ildə Şamaxı şəhərində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini atasından almışdı.

Seyid Əzim Şirvaninin oğlu Mir Cəfərə həsr etdiyi şeir
------------------------------------------------------

Cəfər, ey qönçeyi-gülüstanım!   

Ey mənim bülbüli-xoşəlhanım!   

İki yüz yetmiş üçdə, bəd həzar,   

mötədil fəsl idi, zəmani-bahar.   

Səni həq mən fəqirə qıldı əta,   

Kəbeyi-qəlbimə yetişdi səfa.   

On beş ildir ki, ey ətayi-əzim,   

Sənə adab eylərəm təlim.   

Yetibən əqlə sərfəraz oldun,   

Dəxi məndən ki, biniyaz oldun...   

Demirəm mən gedən təriq ilə get.   

Sənə bürhan deyil təriqi-pədər,  

Gör nə yol getdi zadeyi-Azər.   

Demirəm rus ya müsəlman ol,   

Hər nə olsan get, əhli-ürfan ol...   

Ey gözüm nuru, ey ətayi-xuda,   

Sənə Şirvanda oldu nəşvü nüma   

Gərçi viranə oldu zəlzələsən,   

Çıxmayıb mərifət bu mərhələdən.   

Vardır hər guşədə yüz əhli-kəmal,   

Hər biri əhli-elmü sahibi-hal...   

Xassə kim, padşahi-kişvəri-Rus   

Edəli təxti-ədlü dad cülüs,   

Eləyib tərbiyət kəmal əhlin,   

Gətirib halə bir məhal əhlin.   

Hər vilayətdə açdı məktəblər,   

Çatdılar feyzə əhli-mənsəblər.   

Oxunur onda müxtəlif dillər,   

Həll olur onda cümlə müşküllər.   

Ey oğul, bu dəlili-bişəkdir,   

Adəmi-bisəvad eşşəkdir...   

Həq buyurmuş ki, ixtilafi-lisan   

Nemətimdəndir, ey güruhi-cahan!   

Kim ki, bəs bir dil eyləsə hasil,   

Oldu bir nemətə o kəs vasil.   

Cəhd qıl neməti-təmamə yetiş,   

Elm təhsil qıl, məqamə yetiş   

Ey oğul, hər lisanə ol rağib,   

Xassə ol rus elminə talib.   

Onlara ehtiyacımız çoxdur,   

Bilməsək dil, əlacımız yoxdur.   

Çatmayıb şərdən bizə bu xəbər –   

Ki, ərəbdən siva dil oldu hədər.   

Nə ərəbdir xuda, nə rum, nə zəng,   

Nə həbəşdir, nə zəngbarü firəng,   

Xah boq, xah tanrı, xah xuda   

Birdi mənada, ey düri-yekta.   

Ləfz edirsə ifadə mənanı,   

Sərf edər əhli-mərifət anı.

Həmçinin bax
------------

* Seyid Əzim Şirvani
**Liu Yao** Xan Çaonun beşinci imperatoru idi.

İlk dövrlər
-----------

Liu Yao Kubeyin nəvəsi idi. Yuanxay tərəfindən böyüdülmüşdü. Bütün ailənin hörmətini qazanmış bir sərkərdə kimi yetişmişdi. Cin sülaləsi dövründə cinayət işləmiş və Koreyaya qaçmışdı. Yuanxay imperator olan kimi Yaonu da general etmişdi. 309-cu ildə Şian knyazı elan olunmuşdu.Liu Yao Liu Konqla birlikdə hərəkət etmiş və Liu Heni aradan götürmüşdü. Liu Yao Çanqan şəhərini tutduqdan sonra 318-ci ildə Kin knyazı titulu almışdı. Liu Kanın öldürülməsindən sonra Yin Çunu məğlub etmiş və taxta çıxmışdı.

Hakimiyyəti
-----------

Yao hakimiyyətinin ilk illərində son dərəcə ədalətli və tolerant idi. Hakimiyyətə gələndə Yuanxayın qurduğu dövlətin adını dəyişərək Çao qoydu. Çünki o artıq Xan sülaləsinin davamçısı kimi yox, Mete xaqanın davamçısı olduğunu göstərmək istəyirdi. (Lakin Xan Çao adı sonrakı tarixçilərin verdiyi tarixi addır. Bu onu ondan sonra yaranan Hu Çao dövlətindən ayırmaq üçündür.) 319-cu ildə Şi Le ona elçilərini göndərərək tabe olduğunu göstərdi. Yao ona Çao knyazı rütbəsini verdi. Lakin elçilərdən biri özündən yalan uyduraraq imperatora Şi Lenin üsyan etmək fikri olduğunu dedi. Yao əsəbləşərək bütün elçiləri öldürdü. Buna əsəbləşən Şi Le müstəqilliyini elan edərək Hu Çao imperiyasını qurdu. Bununla yanaşı Di və Qiyanq qəbilələrinin üsyanını yatırmaq qərarına gələn Yao 50dən çox qəbilə üzvünü öldürdü. Qəbilələr öz dövlətini qursa da tezliklə üsyan yatırıldı. Daha sonra daha da əsəbləşərək qərbə yürüdü və Kian Lianq kralı Çanq Maonu özünə tabe etdi. Bu vaxt Liu Yao öldüyünü zənn etdiyi oğlu Liu Yinin yaşadığını öyrəndi. Lin Yin Yonqan knyazı elan olundu.

Sonrakı dövrlər
---------------

324-cü ildə Hu Çao ilə ilk döyüşlər başladı. 325-ci ildə Liu Yin "ikinci şanyü" titulunu aldı. Bu titulun sahibləri "Vu-Hu"nun yəni "beş barbar tayfa"nın başçısı olurdu. Bu tayfalar Hunlar, Sienbilər, Di tayfası, Kianq tayfası və Ci tayfası idi. Şi Le 325-ci bəzi torpaqları ələ keçirdi. Kian Lianq kralı bu məğlubiyyətdən sonra yenidən Cin sülaləsi vassalı olduğunu elan etdi lakin yenidən hunlar tərəfindən məğlub edildi. 328-ci ildə Yao özü şəxsən rəhbərlik etdiyi ordu ilə Şi Leni məğlub etdi. Müharibələr gərgin keçirdi. Çünki Xan Çaonun iki ən güclü generalları döyüşürdü. Şi Le çətinliklə özünü paytaxta çatdırdı. Onun Ci dilində bir cümlə qorunub saxlanmışdır və bu dilin varlığından qalan tək nümunədir. 329-cu ildə iki ordu həlledici döyüşdə görüşdü. Liu Yao atından düşərək yaralandı və Şi Lenin hüzuruna gətirildi. Liunu sağaldıb paytaxta apararaq Yaoya oğulları Hsin və Linə təslim olma məktubunu yazmağını əmr etdi. Yao isə məktubunda ayrı şey yazdı: "Məni düşünməyin, imperiyanı qoruyun". Şi məktubu görərək əsəbləşdi və Yao edam olundu.

Ailəsi
------

Oğulları:

* Liu Cian (劉儉)
* Liu Yin (劉胤)
* Liu Hsin (劉熙)
* Liu Hsi (劉襲)
* Liu Çan (劉闡)
* Liu Çonq (劉沖)
* Liu Çanq (劉敞)
* Liu Qao (劉高)
* Liu Hui (劉徽)


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **SƏLƏF**Liu Kan |  | **Liu Yao  Xan Çao hökmdarı və Çin imperatoru**318-329 |  | **XƏLƏF**Liu Hsin |
Ordubad şəhərinin mərkəzində XIV əsrə aid memarlıq abidəsi. XVIII əsrdə yenidən bərpa edilmişdir. Binanın ümumi sahəsi 166 m², zirzəmisinin daxili sahəsi 89,4 m²-dir. Buzxananın tikintisi bişmiş kərpic ( 20x20x5sm) və əhəng məhlulu ilə aparılmışdır. Bina daxili girişdə boyük otaqdan, 2 marşlı 36 pillədən (20x30sm) və buz saxlanılan zirzəmidən ibarətdir. Binanın ümumi hün. 11,32 m-dir. Binanın divarlarının qalınlığı 0,8 m-dir. Otağın tavanı düz səthli olub, zirzəminin tavanı çatma tağların hər biri 2,9 m məsafədə yerləşdirməklə iki qonşu tağın arasında çatma tağ tavan şəklində həll edilmişdir.

Bu halda hörgü cərgələri, daşıyıcı tava perpendikulyar vəziyyətdə düzülmüşdür. Tağtavanların üst hissəsi, kərpic hörgüyə əsasən tağın zirvəsinə yaxın tağtavanın konstruksiyasının dəyişildiyi aydın görünür. Bütün binanın mərkəzi oxu istiqamətdə, tağların baş xətti boyunca xırda tağtavanlarla tamamlanır. Yay aylarında istilərdən qorunmaq məqsədilə yerli əhali yeyinti məhsullarını, şəxsi azuqələrini qorumaq üçün bu binadan istifadə edirmiş. Buzu almaq üçün qış aylarında binaya çəkilmiş kəhriz suyu zirzəmiyə vurularaq, buz halına salınarmış. Buzun əriməməsi üçün onların aralarına saman tökülərmiş. Yay ayları bu buzu buradan sıxarmaq üçün xüsusi adamlar ayaqlarına keçə bağlayaraq buzu buradan çıxarar, Ordubad əhalisinin buza olan tələbatını ödəyərmişlər.

Mənbə
-----

* Ordubad Buzxanası Arxivləşdirilib 2010-09-26 at the Wayback Machine
**Aslanov Möhsün Qədir oğlu** – şair, publisist, 1997-ci ildən Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, "Qızıl qələm" mükafatı laureatı (2003).

Həyatı
------

Möhsün Qədiroğlu 1970-ci il aprelin 20-də Qərbi Azərbaycanda, Basarkeçər rayonunun Nərimanlı kəndində anadan olmuşdur. Burada kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra 1988-1990-cı illərdə hərbi xidməti borcunu yerinə yetirmişdir.

1991-1996-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsində təhsil almışdır. 1994-2002-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətində xəbərlər şöbəsində redaktor işləmişdir. 

2004-cü ildən Ukrayna və Şərqi Avropa ölkələri üzrə xüsusi müxbir olaraq çalışır. Eyni zamanda Kiyevdə 2003-cü ildən Azərbaycan, Ukrayna və rus dillərində nəşr olunan "Azərbaycanın səsi" qəzetinin baş redaktorudur.

Ədəbi fəaliyyəti
----------------

Ədəbi fəaliyyətə orta məktəbdə ikən başlamışdır. İlk qələm təcrübələri Basarkeçər rayon qəzeti "Vardenis"də dərc edilmişdir. Sonra dövri mətbuatda vaxtaşırı şeir, oçerk və publisistik yazılarını çap etdirmişdir. 

Azərbaycan Dövlət Televiziyasında Azərbaycanın eks prezidenti Heydər Əliyevə həsr edilmiş "Heydər Əliyev – iki əsrin fenomeni" filminin ssenari müəllifidir. Bir neçə telefilmin redaktoru olmuşdur.

Mənbə
-----

* Möhsün Qədiroğlu Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------
Maş Şorbası Ordubad rayonunun ən məşhur yeməkərindəndir. Ordubadda quru maş lobyadan və təzə maşdan (yaşıl lobya) çox istifadə olunur. Yayda bu yeməklər təzə qoyun əti ilə bişirilir, qışda isə qovurma ilə. Qovurma öz yağında bişən qoyun ətidir. Qızardılmış qoyun əti elə öz yağındaca qazan və ya verdələrə yığılır və sərin yerdə saxlanılır. Qovurma həm sulu, həm quru yeməklərə əlavə olunur. Onun dadı qeyri-adidir, çox ləzzətli olur.

Ərzaqlar
--------

*4-6 porsiya üçün nəzərdə tutulub*

* 1 stəkan (230qr) quru maş lobya, gecədən soyuq suya qoyulmuş
* 2 xörək qaşığı (30ml) ərinmiş kərə yağı
* 500g doğranmış sümüksüz qoyun və ya mal əti (sümüklü ətdən də istifadə edə bilərsiniz)
* 1 ədəd doğranmış orta boy baş soğan
* 2 xörək qaşığı tomat
* 8 stəkan su
* zövqə görə duz
* zövqə görə istiot
* 4 ədəd 2 və ya 4 yerə bölünmüş orta boy karfof
* 4 quru gavalı
* 1 xörək qaşığı quru nanə

Hazırlanma qaydası
------------------

1. Maş lobyanı süzün və su doldurulmuş qazanda 15 dəqiqə ərzində qaynadın. Bu proses quru maşın tünd rənginin çıxması üçün edilir. Maşı süzün və yuyun. Kənara qoyun.

2. Qazanda yağı qızdırın. Əti qazana əlavə edib yağda təxminən 15 dəqiqə qızardın. Arada qarışdırın.

3. Soğanı da qazana əlavə edib 5 dəqiqə və yaxud soğan yumuşalana qədər bişirin.

4. Tomatı əlavə edib 1 dəqiqə taxta qaşıqla qarışdıra-qarışdıra bişirin. Zövqə görə duz, istiot vurun. Süzdüyünüz maş lobyanı əlavə edib üstünə 8 stəkan su töküb, qaynadın.

5. Qaynayanda, odun altını azaldın. Qazanın qapağını örtün. Şorbanı vam odda təxminən 1 saat 15 dəqiqə ərzində və yaxud ət və maş lobya bişənə qədər bişirin.

6. Kartof, quru gavalı, və quru nanəni də əlavə edib, kartof bişənə qədər bişirin. Bu şorba nə çox sulu, nə də çox qatı olmalıdır.

Mənbə
-----

* Ordubad Üsulu Maş Şorbası
SSRİ politbürosu tərəfindən qəbul edilən 346 nömrəli qətnamə
**Politbüro** — Siyasi Büronun qısaldılmış forması. SSRİ tarixində kommunist partiyanın, siyasətləri müəyyənləşdirən ən ali qərar orqanı. Rusiyada 1917 Oktyabr İnqilabından sonra dövlət hakimiyyəti üzərində tətbiq etdiyi senzura 1991-ci ildə SSRİ-nin dağılması ilə sona çatmış, sonra varlığı faktiki olaraq sona çatmışdır.

Rusiyada ilk Siyasi Büro, Oktyabr 1917-ci ilin sonlarında Bolşevik Partiyası Mərkəzi Komitə hazırlanan qiyam zamanı fasiləsiz və çevik bir idarəetmə mexanizmini təmin etmək məqsədilə yaradılıb. Bu siyasi büronun yeddi üzvü arasında Vladimir Lenin, Lev Trotski və İosif Stalin də var idi. Bolşevik üsyanının müvəffəqiyyət qazanması Siyasi Büronun dağılmasına gətirib çıxardı. Mart 1919-cu ildəki VIII Partiya Konqresi, Mərkəz Komitəsinə öz üzvləri arasından beş nəfərlik yeni bir Siyasi Büronun seçmə tapşırığını verdi. Bu orqanın rəsmi vəzifə, Mərkəz Komitəsinin növbəti sessiyalarını gözləyə bilməyəcək qədər təxirəsalınmaz problemlər barəsində qərara gəlmək. Çox keçmədən partiya və dövlət rəhbərliyində mühüm mövqe üzərinə götürən Siyasi Büronun, vəzifə baxımından Mərkəz Komitəsini kölgədə qoydu.

Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasında (KPSS) gündəliyi hazırlayan, müzakirə ediləcək məsələlərlə bağlı sənədləri təmin edən və Siyasi Büronun qərarlarını alt pillələrə ötürən orqan partiya katibliyi olmuşdur. Bu səbəbdən KPSS baş katibi Siyasi Büronun ən təsirli üzvlərindən birinə çevrildi. Bu məqamı əlində tutan Stalin, Leninin 1942-ci ildə ölümünü izləyən hakimiyyət mübarizəsinin ardından Siyasi Büronun üzərində nəzarətçi bir mövqe əldə etdi və bu orqanla yanaşı, bir bütün olaraq partiya də qəti suverenliyi də əlinin altına aldı.

Siyasi büro 1952-ci ildə qaldırıldı və əvəzinə, üzv sayı daha çox olan Mərkəzi Komitəsi Rəyasət Heyəti gətirildi.

Adın tarixçəsi
--------------

"Politburo" termini Azərbaycan dilinə, Rus sözü olan "*Политбюро"*-dan gəlir. Termin, ispanca *Politburó* Rus dilindən olduğu kimi köçürülüb, Alman dilində isə *Politbüro* olaraq yazılır. Həmçinin bu söz Viyetnamca (*Bộ Chính trị*), Koreyaca isə (정치국, 政治局 *Jeongchiguk*) kimi yazılır və tələffüz edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "What is Politburo?" Arxivləşdirilib 2022-03-24 at the Wayback Machine. *Merriam-webster.com*. 31 Avqust 2012. İstifadə tarixi: 16 İyun 2014
2. ↑  "USSR: Communist Party: Politburo Arxivləşdirilib 2020-01-05 at the Wayback Machine". *Archontology.org*. İstifadə tarixi: 16 İyun 2014
3. ↑  "Politburo (Soviet political body) – Encyclopædia Britannica Arxivləşdirilib 2015-06-10 at the Wayback Machine". *Britannica.com*. 24 Aprel 2013. İstifadə tarixi: 16 İyun 2014
4. ↑  Dmitri Volkonov, *Lenin. A New Biography*, tərcümə və redaktəsi Harold Şukman (New York: The Free Press, 1994), səh. 185.
5. ↑  "A List of Current Communist Countries Arxivləşdirilib 2016-12-16 at the Wayback Machine". *Geographyabout.com*. 29 May 2014. İstifadə tarixi: 16 İyun 2014
**Neotektonıka** (*yun.* noes — yeni və tektonika) — ən yeni tektonika, tektonikanın bölməsi olub, Kaynozoy erasında (Oliqosen və ya Miosendən başlayaraq) baş verən tektonik prosesləri öyrənir. Bu proseslər yerin müasir relyefində əks olunan yeni struktur formalar yaratmaqla və qədim strukturları canlandırmaqla yer qabığının quruluşunda dəyişiklərə səbəb olmuşdur.Geoloqların çoxunun fikrincə, neogen-dördüncü dövrü əhatə edir. Hesab edilir ki, bu dövr müxtəlif regionlar üçün dəyişə bilər. Məsələn: Azərbaycanın ərazisi üçün bu mərhələ miosenin sonlarından (meotis əsri) başlanır. Plitələr tektonikası nəzəriyyəsi irəli sürüldükdən sonra neotektonik proseslərin öyrənilməsi yer qabığı və litosferin geodinamikasını, qabıqdaxili endogen prosesləri, onların həm planetar, həm də regional geoloji miqyasda öyrənilməsində mühüm rol oynayır. Neotektonika (ən yeni tektonika) seysmikliyin öyrənilməsi, seysmik proqnozlaşdırma üçün də olduqca vacibdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Neotektonika // Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti. Bakı: "Elm". 2012. səh. 177. ISBN 978-9952-453-14-0.

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
**Polisadoes dili** (*ing.* Palisadoes) — tombolo (və ya dil) Yamaykanın Surrey qraflığında yerləşir. Dilin uzunluğu 14 km, maksimal eni 1,6 km, minimal eni isə 55 metr təşkil edir..

Polisadoes dili müxtəlif fikirlərə görə 2 min il b. e. əvvələ təsadüf edilir. Dil Karib dənizində qərarlaşır. XVII əsrə aid olan xəritələrdə ərazi dil deyil, adalardan ibarət olan bir məkan olması açıq-qydın müşahidə edilir. Dilin qərb qutaracağında Port-Royal şəhəri mövcud olmuşdur. Şəhər 1662-ci il zəlzələsində tamamən dağılmışdır. Hazırda dildə Norman Menli adına aeroport fəaliyyət göstərir. 1688 ildə Polisadoes qəbrstanlığında məşhur Henri Morqan adlı fəniz qulduru dəfn edilmişdir. Onun qəbiri dörd ildən sonra orada olan digər qəbrlər kimi suyun dibinə gömülmüşdür..

* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Polisadoes dili  (ing.)
2. 1 2  *Edvard Robinson, Debora-Enn Rou.* The Island of the Palisadoes? Arxivləşdirilib 2015-12-08 at the Wayback Machine  (ing.)
3. ↑  Port Royal Waiting To Be Embraced Arxivləşdirilib 2013-04-04 at the Wayback Machine  (ing.)

Mənbə
-----

* Xəritə
* Polisadoes dili  (ing.)
**Taqil burnu** (*ukr.* Такиль, krımtat. Taqıl, Такъыл) — Kerç yarımadasının cənub-şərq qutaracağı. Öz növbəsində bir platodur və çölə dağru yüksəklik azalır. Onun mərkəzi hissəsində hündür qayalar vardır. Mütəxəsislərin fikirinə görə sarmat dövrünün əhəngdaşı süxürlarından təşkil olunmuşdur.

1772-ci ildə burun yaxınlığında Osmanlı ordusu ilə Rusiya imperiyasının ordusu arasında dəniz döyüşü baş vermişdir. Döyüş nəticəsində türklər bior necə iri gəmilərini itirmişdir.

1832-ci ildə burunda yerləşən yüksəklikdə Taqil mayakı inşa edilmişdir. Mayak Kerç boğazına cənubdan nəzarəty etməyə imkan verir.

Burunda 27 fevral 2013-cü ildə burunun 850 ha ərazisində Taqil burnu lanşaft-rekreasiya parkı təşkil edilmişdir

İstinadlar
----------

1. ↑  "Молева Н. В. Археологические исследования на мысе Такиль в Восточном Крыму". 2010-01-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-12.
2. ↑  "БОСПОР Крым. Новости, статьи, реклама, объявления Керчи и Феодосии. :: Тематические рубрики :: Керченские куты: мыс Такиль". 2008-11-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-12.
Kevin Karterin 1993-cü ilin mart ayında Sudanın (indiki Cənubi Sudan) Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən təşkil olunmuş Ayod qidalanma düşərgəsi yaxılığında çəkdiyi foto.
**Leş yeyən və kiçik qız** (*ing.* The vulture and the little girl) - Cənubi Afrikalı fotoqraf Kevin Karter tərəfindən Sudanın (indiki Cənubi Sudan) Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən təşkil olunmuş Ayod qidalanma düşərgəsi yaxılığında çəkdiyi foto. Şəklin 1993-cü ilin mart ayında çəkildiyi təxmin olunur. Bu şəkilə görə Kevin Karter 1994-cü ildə Pulitser mükafatına layiq görülmüşdür.

"Bang-Bang Club"un keçmiş üzvü olmuş hərbi fotoqraf Joao Silvanın xatirələrinə görə, Kevin Sudana olan səfərində ilk dəfə kütləvi aclığın şahidi olmuş və rast gəldiyi səhnələrdən heyrətə gəlmişdir. Şəkili çəkilmiş qızın valideynləri həmin anda Ayod şəhərində humanitar yardım təyyarəsinin boşaldılması ilə məşğul idilər. Qısa müddətdə olsa onlar uşaqlarını tək qoymalı olurlar. Bu zaman qızın yanına leşcil ağqartal uçub gəlir.

Həm qızın, həm də leşcil ağqartalın hər ikisinin fokusa düşməsi üçün Karter sakitcə qıza yaxınlaşaraq quşu hürkütmədən 10 m məsafədən bir sıra şəkillər çəkmişdir. Bundan sonra o, leşcil ağqartalı qovmuşdur. Fotojurnalistlərə xəstəliyin yayılmaması üçün aclıqdan ölənlərə toxunmamaq tapşırıldığından Karter qıza toxunmamışdır. Həmçinin, Karter insanların qidanın yanında olsalar da, hər 20 dəqiqədən bir ölmələrinin şahidi olmuşdur.

İspaniyadan olan Xose Mariya Luis Arenzana və Luis Davilla adlı fotoqraflar isə Karterin çəkdiyi fotodan xəbəri olmadan həmin ərazidə oxşar kadrlar çəkmişdilər. Onlar fərziyyəsinə görə bu çox da xüsusi zəhmət tələb etməmişdir. Beləki burada leşcil ağqartalların kifayət qədər geniş yayılması ilə yanaşı, uşaqların da aclıqdan əldən düşməsi onların cəsəddən fərqləndirmirdi.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| *"Belə ki siz teleobyektivi əlinizə alıb uşağı leşcil ağqartalın fonunda çəkirsiniz. Əslində isə onlar arasındakı məsafə 20 m-ə bərabərdir. Lakin şəkildə isə sizə sanki leşcil ağqartalın uşağı dimdikləməyə başlayacağı görsənəcək".* | "|
**Sumqayıt çimərliyi** — Sumqayıt şəhərinin Xəzər dənizi boyunca uzanan sahil xəttində yerləşən çimərlik. Çimərlik Corat qəsəbəsindən başlayaraq Sarıqayabaşı burnu ərazisinə istiqamətlənir. Xüsusi ilə Yeni Corat və Corat qəsəbələrinin sahilləri balıqqulağı ilə örtülüdür. Çimərlik yay ayları şəhər sakinlərini özünə cəlb edir. Son illər sutəmizləyici qurğuların inşası və yenilənməsinə baxmayaraq, çimərlikdə ekoloji tarazlıq bərpa olunmamışdır. Sumqayıt bulvarının salınması ilə çimərliyin şimal hissəsində tikinti işləri aparılmışdır. Novxanı çimərliyinə yaxın sahələrdə restoran, kafe, otel və pullu çimərliklərin sahili örtməsi dənizə açılan mənzərənin qarşısını alır.

Sumqayıt çimərliyi (2016).

Şəkilləri
---------

* 
* 
* 
* Sumqayıt çimərliyinin balıqqulağılı sahiliSumqayıt çimərliyinin balıqqulağılı sahili
* 12.02.201212.02.2012
* 12.02.201212.02.2012

Həmçinin bax
------------

* Sumqayıt bulvarı

İstinadlar
----------

1. ↑  Sumqayıt çimərliyində vəziyyət necedir?[*ölü keçid*]
**Leça Abdulayev** (15 fevral 1953) — Çeçen yazıçı, şair, publisist, tərcüməçi, Çeçenistan və Rusiya Yazıçılar Birliyinin üzvü, Çeçenistan və Rusiya Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Çeçenistan Respublikasının Xalq Şairi, Çeçen Dövlət Universitetinin fəxri professoru, Çeçenistan Respublikasının Əməkdar jurnalisti.

Bioqrafiya
----------

Deportasiya illərində Orta Asiyada anadan olmuşdur. Repressiya olunan xalqların reabilitasiyasından sonra 1957-ci ildə ata-baba yurdu olan Kətir-Yurt kəndinə qayıdır. 1970-ci ildə orta məktəbi bitirir. Daha sonra Çeçen-İnquş Dövlət Universitetinin Tarix və Filologiya fakültəsinin milli şöbəsinə daxil olaraq oranı bitirir.

Məzun olduqdan sonra doğma kəndində ana dili və ədəbiyyat müəllimi, sonra Açxoy-Martan rayonu "Leninskoe Znamya" qəzetində jurnalist kimi çalışır. Rus dilində material yazmaq istəmədiyi üçün millətçilikdə və anti-sovet təbliğatında ittiham olunur və redaksiyadan qovulur. Bir müddət sonra Qroznı vilayətinin "Zavetı İliça" qəzetində işləməyə başlayır və eyni bəhanə ilə işdən azad edilir. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra, XX əsrin səksəninci illərinin sonlarından etibarən «Daymoxkom» ("Vətən") adlandırılmağa başlayan "Lenian Nek" qəzetinin baş redaktoru olur. "Daymoxkom" qəzetinin dirçəlişinin ilk günündən baş redaktoru olmuşdur.

Yaradıcılıq fəaliyyəti
----------------------

Məktəb illərində şeir yazmağa başlayırı. Ancaq poeziya ilə yalnız universitetdə, gənc yazarların "Prometey" klubuna daxil olduğu yerdə ciddi şəkildə başlamışdır. İlk nəşr olunan əsəri 1976-cı ildə rayon "Leninskoe Znamya" qəzetində nəşr olunan "Zelimxan" şeiri idi. Bundan sonra şeirləri mütəmadi olaraq yerli qəzet və jurnallarda, gənc yazıçıların kolleksiya məcmuələrində çıxır. Eyni zamanda bir neçə şeir toplusunu nəşr etdirir.

Çeçen dilinə Antuan de Sent-Ekzüperinin "Balaca şahzadə" əsərini, rus və Avropa şairlərinin bir çox şeirlərini tərcümə etmişdir.

Mükafatlar və titullar
----------------------

Çeçenistan Respublikasının xalq şairi;

Çeçen Dövlət Universitetinin fəxri professoru;

Çeçenistan Respublikasının Əməkdar Jurnalisti;

"Gümüş Bayquş" mükafatı.

Əsərləri
--------

Köklər və Qanadlar (1985);

İkinci dalğa (1989);

"Xəyallarım haqqında" (2002);

"Çeçenistan, mənim Çeçenistanım" (2005);

"Yaddaş və lənət" (2009).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Союз писателей Чеченской республики. Леча Абдулаев". Союз писателей ЧР. 12.03.2015. 2019-08-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-07.
2. ↑  "Леча Абдулаев". 2022-01-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-23.

Mənbə
-----

* "Абдулаев Леча". Elibia.ru. 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-09.
* "Обзор чеченской прессы за 03.03.08-09.03.08 № 23". «Вести республики». 2008-03-10. 2016-12-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-09.
**Sərvər Rza oğlu İbrahimov** (13 fevral 1930, Şuşa, DQMV – 7 may 2002, Bakı) — Azərbaycan tarzəni, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2000).

Həyatı
------

Sərvər Rza oğlu İbrahimov 13 fevral 1930-cu ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. 1944–1950-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Musiqi Məktəbində təhsil almışdır. Əhməd Bakıxanov, Mirzə Mansurdan dərs almışdır.

Sərvər İbrahimov 1946–1955-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının, 1955–1964-cü illərdə isə Azərbaycan Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblının solisti olmuşdur. 1978–1988-ci illərdə "Azkonsert" Qastrol-Konsert Birliyində çalışmışdır. Bir çox xanəndələri, o cümlədən Xan Şuşinskini müşayiət etmişdir.

1985–2002-ci illərdə Sərvər İbrahimov Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbində pedaqoji fəaliyyət göstərmişdir. 28 oktyabr 2000-ci ildə ona "Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti" fəxri adı verilmişdir.

Sərvər İbrahimov 7 may 2002-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  İbrahimov Sərvər Rza oğlu // Muğam ensiklopediyası. Bakı. 2008. S. 93.
2. 1 2  Ибрагимов Сарвар Рза оглу // Енциклопедия азербайджанского мугама (rus). Баку: Шарг-Гарб. 2012. С. 118.
3. ↑  "Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezi̇denti̇ni̇n Fərmanı". e-qanun.az. 28 oktyabr 2000. 26 sentyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 sentyabr 2022.

Xarici keçidlər
---------------

* Yada düşər xatirələr (Sərvər İbrahimov)
**Cırtdan Afrika gürzəsi** (*lat.* Bitis peringueyi) — Afrika gürzələri cinsinə daxil olan zəhərli ilan növü.

Ümumi uzunluqların 20–25 sm arasında dəyişir. Maksimal uzunluqları isə 32 sm-dir. Dişilər erkəklərdən həm iri həmdə uzun olur. Başları enli və hamar olur. Bədənləri isə olduqca kökdür. Göz ətrafında pulcuq yoxdur. Rəngi boz və qəhvəyi-sarıdır. Quyruqlarının sonucu adətən qara olur.

Qumlu səhralarda yaşayır. Təhlükə anında qumun alrına gömülür. Gündüz və gecə aktiv ola bilir. Gündüzlər adətən kolların arasında gizlənir. Qumda gizlənərkən burun dəliklərini və quyruğunu açıqda saxlayır. Adətən kiçik kərtənkələlərlə (*Meroles* və *Aporosaurus*) və onurğasızlarla qidalanır.

Zəhərinin miqdarı elədə çox olmadığından zəhərlənmiş kərtənkəklə 10–20 dəqiqədən sonra ölür. İnsanda isə yerli ağrılar və şişkinlik meydana gəlsə də ölüm faktoru yoxdur.

Diri bala doğur. 10 bala doğan canlının balalarının uzunluqları 10–13 sm arasında dəyişir.

Növə əsasən Anqola və Namibiyada rastlamaq mümkündür. Namib səhrasında daha çox müşahiodə edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.
2. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.

Ədəbiyyat
---------

* McDiarmid, R. W.; Campbell, J. A. & Touré, T. A. 1999. Snake species of the world. Vol. 1. Herpetologists’ League, 511 pp.
* Dobiey, M. & Vogel, G. 2007. Venomous Snakes of Africa/Giftschlangen Afrikas. Terralog 15, Edition Chimaira, Frankfurt am Main, 150 pp.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q244298
* Wikispecies: Bitis peringueyi
* ADW: Bitis\_peringueyi
* EoL: 1057050
* GBIF: 2444888
* iNaturalist: 30857
* IRMNG: 10874431
* ITIS: 634958
* IUCN: 178627
* NCBI: 110200
* RD: peringueyi

 |
**Cır gavalı** (*lat.* Prunus divaricata) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin gavalı cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Yabanı halda Qafqazda, Orta Asiyada, Türkmənistanda, Pamir Alatauda yayılmışdır. Qərbi Hindistan, İran və digər ölkələrdə çox qədimdən becərilir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 10-15 m-ə qədər olan ağac, az-az hallarda isə koldur. Enli şarformalı çətirli, budaqları tikanlı, nazik, düzyönələn və ya sallaqdır. Cavan zoğların qabığı qırmızı-qonur, çoxillik budaqların qabığı tünd bozdur. Yarpaqları müxtəlif formalı-oval və ya oval-yumurtaşəkilli, oval-neştərvari, çılpaq və ya bir az tüklüdür. Tez çiçəkləyir, çiçəkləri yarpaqlardan tez açılır, çiçəkləri ağdır. Meyvələri müxtəlif formalı-yumru, yumurtaşəkilli, uzunsov-yumurtaşəkilli, müxtəlif rəngli – sarı, açıq qırmızı və ya çəhrayı, tünd qırmızıdır, tüklü deyil. Çəyirdəyi lətə bitişik, hamar və ya çıxıntılıdır. Çiçəkləri yarpaqlarından qabaq açılır. Çiçək saplağı adətən çılpaq, 1-2,2 sm uzunluqdadır. Meyvələri asılmış saplaqlarda, dəyirmi, ovalşəkilli, yumurtavarı, uzunsov və ya tərs yumurtavarı, yan tərəfindən zəif şırımlı, sarı-bənövşəyi, qırmızı, diametri 3 sm-dir, çəyirdəyi oval və ya yumurtavarı-ovaldır. Mart-aprel aylarında çiçək açır, iyul-avqust aylarında meyvə verir.

Ekologiyası
-----------

Soyuğa, istiyə davamlıdır. Münbit torpaqlarda yaxşı bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda — Quba rayonunda, Kiçik Qafqazda, Kür-Araz ovalığında, Talışda və Naxçıvan MR-da təbii halda yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Çiçəkləmə və meyvə əmələ gətirmə dövründə dekorativ görünüşə malik olub, tək və qrup əkinlərində istifadəsi məqsədyönlüdür.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15546363
* APDB: 200515
* EUNIS: 180301
* GBIF: 3021202
* GRIN: 29887
* Tropicos: 27803721
* WFO: wfo-0000991770

 |
**İda Qendel** (*ing.* Ida Haendel; 15 dekabr 1928, Xelm[d] – 30 iyun 2020 və ya 1 iyul 2020, Mayami, Florida ) — Polşa mənşəli Britaniyalı skripkaçı, Britaniya imperiyasının ordeni komandiri.

Şəxsi həyatı
------------

İda Qendel Xelm şəhərində yaşayan yahudi ailəsində doğulub. O Natan və Fela Qendellərin kiçik qızı idi. Atası rəssam və qeyri-peşəkar skripkaçı idi.

Musiqi karyerası
----------------

İda skripkada çalmağı 3 yaşında Varşava şəhərində Meçislav Mixayloviç adlı skripkaçıdan öyrənməyə başlayır. 5 yaşında o, Betxovenin konsertini ifa etdiyinə görə, Bronislav Quberman mükafatına layiq görülür. 1953-ci ildə İda Venyavskiy adına Birinci skripkaçıların beynəlxalq müsabiqəsinin ən gənc iştirakçısı olur. Karl Fleş və Corce Eneskunun rəhbərliyi altında təkmilləşir. 1937-ci ildə Londonda Henri Vudun rəhbərliyi altında orkestrlə çıxış edir. Qendel ailəsi Böyk Britaniyaya köçür. Qocaman yaşına baxmayaraq, İda Qendel çıxışlarına davam edir. Qendelin diskoqrafoyası çox genişdir. O demək olar ki bütün klassik və romantik skripka repertuarını özündə əks etdirir.

Ədəbiyyat
---------

1970-ci ildə onun "Skripkalı qadın" (*ing.* Woman with Violin) kitabı işıq üzü gördü.

Xarici keçidlər
---------------

1. 1 2  Ida Haendel // Munzinger Personen (alm.).
2. 1 2  The violinist Ida Haendel has died. gramophone.co.uk.
3. 1 2  Library of Congress Authorities (ing.). Library of Congress.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-09-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-03-24.
5. ↑  Ida Haendel Homage Page
**Leyte adası** (*ing.* Leyte) — Filippin arxipelaqının mərkəzində, Mindanao adası adasından şimalda yerləşir. Əhalisi — 2 188 295 nəfərdir (2010).

Coğrafiya
---------

Adanın uzunluğu (şimaldan cənuba) — 183 km, sahəsi — 7367,6 km² təşkil edir. Mərkəzdə və qərbdə alçaq dağlar yerləşir. Burada vulkan məşəlli Lobi dağı vardır (1349 m). Subekvatorial iqlimə malik olaraq, il ərzində 2000 mm yağıntı düşür. Ərazidə Musson meşələri geniş yayılmışdır. Maxaqnao-Volkano və Kuipnit-Balinsasayo parkları vardır.

Tarixi
------

Ada yaxınlığında dünya tarixində İkinci Dünya müharibəsinin Yaponiya və ABŞ hərbi donanmaları arasında ən qanlı dəniz döyüşü baş vermişdir. 8 noyabr 2013-ci ildə adaya «Xayan tayfunu» böyük zərbə vurub.

Əhalisi
-------

Ada iki vilayətə bolünür: Leyte (1 789 158 nəf.) və Cənubi Leyte (399 137 nəf.). Əsas şəhər və limanı Taklobandır. Adada kakos palması, şəkərqamışı, abaki və qarğıdalı yetişdirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Republic of the Philippines. National Statistics Office.* "Population and Annual Growth Rates for The Philippines and Its Regions, Provinces, and Highly Urbanized Cities Based on 1990, 2000, and 2010 Censuses" (PDF). Aprel 2012. 2018-12-26 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-04-04.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-04-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-13.
3. ↑  "Supertayfun «Xaynan» 10-min filippinlinin həyatına son qoyulur". 2013-11-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-13.
**Ümumi maraq** (və ya **ictimai maraq** ) düsturu bütövlükdə hesab edilən əhalini maraqlandıran və ona xidmət edən hərəkətlərin və ya qurumların məqsədini təyin edir.
İlk dəfə Aristotel tərəfindən "Siyasət adlı əsərində formalaşdırılmış, o vaxtdan bəri çoxsaylı mübahisələrin mövzusu olmuşdur..

Qanun
-----

"İctimai maraq hüququ" 1960-cı illərin sosial qarışıqlıqları zamanı və ondan sonra ABŞ-də geniş şəkildə qəbul edilmiş bir termindir. Bu, ABŞ Ali Məhkəməsinin hakimi olmamışdan əvvəl geniş ictimaiyyətin maraqları üçün vəkilliyi öz hüquqi praktikasına daxil edən Louis Brandeis tərəfindən nümunə götürülən ənənə üzərində qurulmuşdur. 1905-ci ildə məşhur bir çıxışında Brandeis vəkillik peşəsini tənqid edərək şikayət etdi ki, "bacarıqlı hüquqşünaslar böyük dərəcədə böyük korporasiyaların köməkçisi olmağa icazə verdilər və öz səlahiyyətlərini xalqın müdafiəsi üçün istifadə etmək öhdəliyinə məhəl qoymadılar."  1960-cı illərin sonu və 1970-ci illərin sonlarında çoxlu sayda Amerika hüquq fakültəsini bitirən məzunlar öz işlərində "müvafiqlik" axtarmağa başladılar – o dövrdə Amerika cəmiyyətində çox açıq şəkildə və qızğın müzakirə olunan sosial məsələlərə təsir göstərmək istəyirlər. Brandeisin istinad etdiyi "korporativ əlavələrdən" fərqlənmək üçün özlərini ictimai maraqların vəkilləri kimi təyin etdilər.

İstinadlar
----------



1. ↑  Aristote, *Politique*, Livre III, chap. XII, 1282 b 16-18.
2. ↑  Edwin Rekosh, et al.ed. "Pursuing the Public Interest, A Handbook for Legal Professionals and Activists" ( Arxivləşdirilib 2020-01-03 at the Wayback Machine); Scott L. Cummings, The Politics of Pro Bono, 52 UCLA L. Rev. 1, 13-14(2004)
3. ↑  Rekosh, supra; See also Joel F. Handler, Ellen Jane Hollingsworth & Howard S. Erlanger, Lawyers and the Pursuit of Legal Rights 24-39 (1978); Note, The New Public Interest lawyers, 79 Yale L.J. 1069, 1069-70 (1970)
**Mirzəcan Mədətov** (1809, Çanaqçı – 1851, Şuşa) — erməni əsilli Azərbaycan şairi.

Həyatı
------

Mirzəcan Mədətov Valerian Qriqoryeviç Madatovun (Arustam Quqo oğlu Mədətovun) qardaşı oğludur. Vərəndə mahalının Çanaqçı kəndində anadan olmuşdu. Tiflis canişinliyi dəftərxanasında çalışmışdı. Podpolkovnik rütbəsinədək yüksəlmişdi.

Əvvəllər Tiflis dəftərxanasında işləyən sənətkar sonralar Azərbaycan aşıq şeiri formalarında bir çox qoşma və gəraylıların müəllifi oldu. Onun yaradıcılığı əsasən Aşıq Pəri ilə dəyişmələrdən və məktublaşmalardan ibarətdir.

Aşıq Pərinin şeirlərinə dərindən yanaşanda məlum olur ki, Mirzəcan Mədətovla çox yaxın olmuş, bir sənət yoldaşı kimi onun xatirini çox istəmişdir. İstər dəyişmələrində, istər də ithaflarında biz bunların şahidi oluruq.

Şeirlərindən məlum olur ki, Mirzəcan Mədətovun ölümü Aşıq Pərini dərindən sarsıtmış, ona xüsusi qoşma həsr etmişdir. Həmin qoşmaların bəndlərindən birində Dağıstan adının ayrıca vurğu ilə çəkilməsi də maraq doğurur. Bu amilin iki yozumu ola bilər. Tiflisdə Sərdarın sağ əli olan, dəftərxanada onun mühüm işlərini görən Mirzəcan Mədətovun Dağıstanla əlaqədar adının çəkilməsi o dövrün ictimai-siyasi vəziyyətlərinə aid ola bilərdi. Əlbəttə, bunlar şəxsi qənaətdi və bir daha dərin axtarışa ehtiyacı var.

Mirzəcan Mədətov mülkədar idi. Xırxan, Sus kəndlərində mülkü vardı.

Ailəsi
------

Mirzəcan bəy Mədətov Mina xanımla ailə qurmuşdu. Səfiyə xanım adlı qızı vardı.

Mənbə
-----

* Aşıq Pəri və Müasirləri, Bakı, 1928.

İstinadlar
----------


Vikimənbədə ***Müəllif:Mirzəcan Mədətov*** ilə əlaqəli məlumatlar var.
**Cırcıramakimilər** (*lat.* Cicadinea) — buğumayaqlılar tipinin həşəratlar sinfinin bərabərqanadlılar dəstəsinə aid olan yarımdəstə.

Xarici quruluşu
---------------

Cırcıramakimilər kiçik və iri ölçülü (3 65 mm.) həşəratdır. Qısa 3 buğumlu bığcığı, mürəkkəb gözləri və 2-3 gözcüyü vardır. Dal ayaqları tullanıcı tipdədir. Pəncələri 3 buğumludur. Qanadları uzununa və eninə damarlanmaya malikdir. Qarın 10 buğumludur. Dişilərdə yumurtaqoyan vardır. İri növlərin erkək fərdləri ucadan cırıldayır. Yumurtalarını adətən bitkilərin gövdəsinə qoyur və həmin bitkiyə də zərər verirlər. Sürfələri görünüşcə və həyat tərzinə görə imaqoya oxşardır. Bəzi növlərinin sürfələri torpaqda yaşayır və möhkəm, qazıcı ön ayaqlara malikdirlər. Oxuyan cırcıramalar iri olub, güclü səsçıxarma və həmçinin eşitmə orqanına malikdirlər.

Yayılması
---------

Cırcıramakimilərin keçmiş SSRİ-də 2000-ə qədər növünün olması haqda məlumat vardır. Azərbaycanda 186 növü qeyd edilmişdir.

Cırcıramakimilərin inkişafı, adətən yarım il və ya bir il müddətində tamamlanır. Cırcıramakimilərin 2 fəsilə üstlüyü vardır.

Təsnifatı
---------

* Əsl cırcıramakimilər ("Cicadoidea")
* Fulqoroidlər ("Fulgoroidea")

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2012.

Ədəbiyyat
---------

* B.Ağayev, Z.Zeynalova. Onurğasızlar zoologiyası. Bakı, Təhsil, 2008, -563 səh.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q202890
* Wikispecies: Auchenorrhyncha
* AFD: AUCHENORRHYNCHA
* BioLib: 16826
* BugGuide: 12745
* EPPO: 1AUCHR
* Fossilworks: 288156
* iNaturalist: 125816
* ITIS: 109167
* NBN: NBNSYS0100001863
* NCBI: 1955247
* NZOR: b07091ff-7255-4bb9-b7a3-f2350b204ccb
* WoRMS: 503316

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu məqalə **Nazim Əliverdibəyovun "Cırtdan" operası** haqqındadır. **Digər mənalar** üçün **Cırtdan (dəqiqləşdirmə)** səhifəsinə baxın.* |

**Cırtdan** — bəstəkar Nazim Əliverdibəyovun 1973-cü ildə yazdığı opera. Əsər 1978-ci ilin 25 iyunda Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının səhnəsində göstərilmişdir. Rejissoru Əflatun Nemətzadə olmuşdur. 1980-ci illərdə operanın böyük uğur qazanmağına baxmayaraq, sonralar 20 ildən artıq səhnəyə qoyulmayıb və 2009-cu ilin iyun ayında "Uşaq ili" münasibətilə yenidən bərpa olunub: tamaşanın bədii rəhbəri və dirijoru Kazım Əliverdibəyov, quruluşcu rejissoru Hafiz Quliyev, xormeysteri Sevil Hacıyeva, baletmeysteri Yuliana Əlikişizadə olmuşdur.

Qaynaq
------

1. ↑  "Azərbaycan operalarının xronologiyası". 2021-07-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-04-25.
2. ↑  ""Джыртдан" возвращается". 2009-01-31 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-04-25.

Audio
-----

* "Cırtdan" operası — I hissə
* "Cırtdan" operası — II hissə

Video
-----

Həmçinin bax
------------

* Cırtdan
* Cırtdan-"pəhləvan" (film, 1981)
* Cırtdanın yeni sərgüzəşti (film, 1973)
* Cırtdan və div (film, 1983)
* Cırtdan (film, 1969)
**Mortal Kombat: Deception** - "Midway Games" oyun şirkəti tərəfindən 2004-cü ildə yaradılan, döyüş oyunudur. "Mortal Kombat II" oyunundakı gizli personaj olan "Nub Saybot"un əsl şəxsiyyəti məhz bu oyunda meydana çıxır. Məlum olur ki, Nub Saybot (oyunda Nub Smouk kimi) Smouk obrazından istifadə edərək kiberdemonlar ordusu yaratmaq istəyir. Həmçinin, Nub Saybot əslində birinci turnirdə Skorpion tərəfindən öldürülən Sab-Zirodur.

Hekayə
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***
"Ölümcül döyüş" turnirində Liu Kenqin qələbəsindən əvvəl Yerin döyüşçüləri Yeraltı dünyada olan Əjdahalar kralları Kuan Çi və Şanq Tsunqun ordusunu məğlub edə bilmədilər. Bu səbəbdən Rayden təklikdə "Ölümcül Alyansa" çağırış etdi. Lakin cadugərdlərin sehrinə qarşı tab gətirə bilmədi. Buna baxmayaraq Kuan Çi və Şanq Tsunq arasında münasibətlər kəskinləşməyə doğru gedirdi. Keçmiş müttəfiqlər bir-biri ilə vuruşmağa başladılar. Kuan Çi Şanq Tsunqu məğlub edir. Amma onun bu triumfu (qələbəsi) uzun müddətli olmur. Sarayda Onaqa adında döyüşçü peyda olur. Qədim əhvalatlar artıq reallığa çevrilmişdir. Əjdahalar kralı həqiqətən də, Yeraltı dünyaya, ordusunu və taxtını geri qaytarmaq məqsədilə geri qayıtmışdır. Buna görə də, Kuan Çi, Şanq Tsunq və Reyden birləşərək kinli qüvvəyə qarşı mübarizə aparırlar. Amma Reyden hər şeyin əlacsız olduğunu görüb, özünü, bütün Şanq Tsunqun sarayını partladır. Təəssüf ki, onun bu şücaəti boşa çıxır. Partlayış heç cür Əjdahalar kralına təsir etmir və Onaqa Şinnokun amuletini götürür.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

Mortal Kombat: Unchained
------------------------

"Mortal Kombat: Unchained" videooyunu "Mortal Kombat: Deception" seriyasının portativ versiyasıdır. "Just Games Interactive" oyun şirkəti tərəfindən hazırlanmış və 2006-cı il tarixində "PlayStation Portable" platforması üçün istehsal edilmişdir. Fransada "Mortal Kombat: Deception" ifadəsinin tərcüməsində yaranan problem ilə əlaqədar olaraq, bu videooyunun adı "Mortal Kombat: Mystification" kimi tanınır.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt *Mortal Kombat: Deception*  (ing.)

| ⛭Mortal Kombat |
| --- |
| Oyunlar | Mortal Kombat • Mortal Kombat 2 • Mortal Kombat 3 • Mortal Kombat 4 • Mortal Kombat: Deadly Alliance • Mortal Kombat: Deception • Mortal Kombat: Armageddon • Mortal Kombat • Mortal Kombat X |
| Addonlar və portlar | Ultimate Mortal Kombat 3 • Mortal Kombat Trilogy • Mortal Kombat Gold • Mortal Kombat Advance • Mortal Kombat: Tournament Edition • Mortal Kombat: Unchained |
| Arkad oyunları | Mortal Kombat Mythologies: Sub-Zero • Mortal Kombat: Special Forces • Mortal Kombat: Shaolin Monks • Mortal Kombat vs. DC Universe |
| Filmlər | Ölümcül döyüş  • Ölümcül döyüş 2: Məhv etmək |
| Personajlar siyahısı | Mortal Kombat personajlarının siyahısı |
| Özgə | Fatality |

1. 1 2  redump.org (ing.). Europe.
**Mortal Kombat: Special Forces**- "Midway Games" oyun şirkəti tərəfindən 2000-ci ildə yaradılan, döyüş oyunudur.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***
Kano cinayətkar dostları olan Simasız, Tasiya, Carek və Tremoru zindan azad edir və onlarla birgə şəhərin cənub hissəsində gizlənir. Bu barədə işçilərdən biri olan Cemini radioda məlumat yayır. Polis olan mayor Ceks Briqqs bu barədə eşidir və onların başçılarının Kano olduğunu təxmin edir. Ceks Ceminidən bu məlumatları leytenant Sançesə göndərməsini istəyir. Cemisi isə öz növbəsində məlumatı cinayətkar dəstəsini izləyən Sançesə çatdırır. Ceks Sançesin dəstəsinə çatdıqda, dəstənin məhv olunmasını görür. Ceks dostlarının intiqamını almaq üçün cinayətkar dəstəsinin izinə düşür. Ceks "Simasız" ilə qarşılaşır və onu öldürür. Cemini radioda cinayətkar dəstəsinin "Qara əjdaha" klanına mənsub olduğunu bildirir. Ardınca Ceks Tasiyanı öldürür. Ceks "Qara əjdaha" klanına məxsus ofisin açarını tapır və dəlilləri axtarmağa başlayır. Burada Ceks, Careki öldürür. Ceks tapdığı xəritənin koordinatlarını radio ilə Ceminiyə xəbər verir. Axtarış zamanı Ceks itirilmiş şəhər olan Sin Tszyana çatır və burada Yeraltı dünya portalını qoruyan Tremoru öldürür. Bu portalın Kano ilə əlaqədar olduğunu düşünərək, portala daxil olur və Kanonu tapır. Kano isə "Şitian gözü"nə sahib olmuşdur. Sonda Ceks Kanonu məğlub edir. Ceks "Şitian gözü"ndən istifadə edərək, Kanonu Yer dünyasına geri aparır.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

Xarici keçidlər
---------------

* Mortal Kombat: Special Forces Mortalkombat.wikia.com

| ⛭Mortal Kombat |
| --- |
| Oyunlar | Mortal Kombat • Mortal Kombat 2 • Mortal Kombat 3 • Mortal Kombat 4 • Mortal Kombat: Deadly Alliance • Mortal Kombat: Deception • Mortal Kombat: Armageddon • Mortal Kombat • Mortal Kombat X |
| Addonlar və portlar | Ultimate Mortal Kombat 3 • Mortal Kombat Trilogy • Mortal Kombat Gold • Mortal Kombat Advance • Mortal Kombat: Tournament Edition • Mortal Kombat: Unchained |
| Arkad oyunları | Mortal Kombat Mythologies: Sub-Zero • Mortal Kombat: Special Forces • Mortal Kombat: Shaolin Monks • Mortal Kombat vs. DC Universe |
| Filmlər | Ölümcül döyüş  • Ölümcül döyüş 2: Məhv etmək |
| Personajlar siyahısı | Mortal Kombat personajlarının siyahısı |
| Özgə | Fatality |

1. ↑  redump.org (ing.). USA.
**Ranault** (*fr.* Renault) və ya **Reno** — fransız avtomobil istehsalçısı. Avtomobil, yük maşını, traktor, tank, qatar, təyyarə, motosiklet, velosiped, avtobus kimi bir çox fərqli ölçüdə vasitələr istehsal edir.

Tarixi
------

Louis Reno 1903-cü il
Lui Reno 1877-ci ildə Parisdə doğulan bir bəyzadə idi. Atası yaxşı qazanan bir yun taciri idi. Lui maşın xəstəsi idi və hələ 5 yaşında yoldaşlarından eşitdiyi lokomotivi görmək üçün stansiyaya qaçardı. Buxar qazanını, porşenlərin, bacaları, necə düzəldiyini bilməyə çalışardı. 15 yaşında bir şagirdkən matorlu vasitələrə maraq salır, hətta xərcliyindən yığdığı pullarla 0.75 at gücündə De Dion bouton markalı bir avtomobil alır.

Hələ 21 yaşında ikən (1898) qardaşları Fernand və Marsellə birlikdə "Reno Freres" şirkətini qurur.

1899-ci ildə Paris-Trouville arasında 170 kilometri aşan bir yarış hazırlanır. Renolar etdikləri xüsusi avtomobillə yarışı rahat qazanırlar. Bu zəfər üzərinə qapısını çalanlar artır, yağış kimi sifariş yağır. Ataları onlara 8 min İngilis sterlini sərmayə verir. Bu pul ilk təkan üçün yetərli olur. Artıq (1914) "Société des Automobiles Renault" 4 min 400 işçisiylə bir sənaye nəhəngi olur, bundan dörd il sonra isə (1918) işçilərin sayı 22 mini keçir.

Qalereya
--------

* Dünyadakı Reno fabrikləriDünyadakı Reno fabrikləri
* Renault FregateRenault Fregate
* Reno 4CVReno 4CV
* Reno 5 TurboReno 5 Turbo
* Reno MeganeReno Megane

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Rapport d’activité – Année 2022. 2023.
2. ↑  .
Möhrə - Azərbaycanda tarixən təşəkkül tapmış ev formalarından biridir.

Haqqında
--------

XIX-XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda geniş yayılmış yaşayış evlərinin bir qismini də möhrə tipli evlər təşkil edirdi. Belə evlərin hələ çox qədimdən mövcud olduğunu arxeoloji qazıntılar da təsdiq edir. Etnoqrafik materiallar isə göstərir ki, möhrə tipli yaşayış evləri bəzən 30-40 sm hündürlükdə çay daşından hörülmüş bünövrə üzərində, bəzən də bilavasitə torpaqdan başlayaraq tikilirdi.

Möhrə divarların qoyulmasına xalq arasında "möhrə vurmaq" deyilirdi. Möhrə vurmaq üçün "möhrəkeş" adlanan üçbucaq formalı uzun saplı alətdən və şətədən istifadə olunurdu. Bu alətlərin köməyi ilə palçığı kəsib hamarlayır, onu divara vurur və divarı yonub düzəldirdilər. Möhrə divarların vurulması prosesi fasilələrlə davam etdirilirdi. Hər möhrə qatı "kürsü" adlanır, hər kürsünün üstünə isə seysmik məqsədlər üçün nəzərdə tutulan ağac qurşaq (qələmə) verilirdi. Bu qayda ilə möhrə divar 1,8-2,2 metrə qədər ucaldılırdı. Bərkimiş divarın üstünə köndələn şəkildə ağac kərənlər düzülürdü ki, bu da dam örtüyünün ağırlığının divar boyu tənzimlənməsinə imkan yaradırdı.

Dam örtüyünü qurmaq üçün ucları kəllə divarların üstündəki kətillərə söykənmək şərtilə ana kərən qoyulur, üstündən isə ucları yan divar kətillərinə söykənən qoşa tir atılırdı. Ana kərin davamlılığını artırmaq üçün çox vaxt onun altına "T" şəkilli "tiraltı" və ya "aşıq dirəyi" basdırılırdı. Qoşa tirlərin üzərinə pərdilər və qarğı çətən qoyduqdan sonra carcı və avarla döşənib torpaqlanırdı.

Naxçıvan bölgəsinin "dörddirək ev" adlanan möhrə evlərinin dam örtüyünü qurmaq üçün isə evin ortasında bir-birindən təxminən 2 m aralı basdırılmış dörd dirəyin üstünə tirlər atılır, tirlərin üzərinə çiliklər (pərdi, atma) döşənir, çilikərin üstü isə carcı ilə (karvanqıran, gəngiz, qarağan) örtülür və torpaqlanırdı. Bundan sonra evin torpaqlığı hörülürdü. Azərbaycanın Gəncəbasar bölgəsində "milbənd", Naxçıvanda isə "sərmöhrə" adı ilə məlum olan "torpaqlıq"- təzə evin üstünə torpaq salındıqdan sonra divarın üstündən həmin torpaq bərabəri hörülən hissəyə deyilirdi. Möhrə və kərpic divarlar atmosfer çöküntülərinə qarşı davamsız olduqlarından, xalq memarları dam örtüyünün ətəklərini divardan 30-50 sm kənara çıxarıb "yağmurluq" düzəldirdilər. Şəki-Zaqatala bölgəsində yağmurluq-"şirəsər", "çardaq ətəyi", "cərə qırağı" və ya "naqur", Lənkəran-Astara bölgəsində isə "lijmun" adlanırdı. Möhrə və kərpic divarlar iç və bayır tərəfdən saman qatılmış palçıqla suvandıqdan sonra döşəməsinə şirə çəkilirdi. Küncləri oval formada düzəldilən möhrə evlər Muğan bölgəsində "zomalıq ev", Lənkəran-Astara bölgəsində isə "qilinəkə ev" adı ilə məlum idi.

Mənbə
-----

Azərbaycan etnoqrafiyası. Üç cilddə. II cild. Bakı, 2007.
**Ovirantop** (latın dilində:Oviraptor; hərfi mənada «yumurta oğurlayan») - sürünən dinozavrların teropodlar dəstəsinə aid olub, təxminən 75 milyon il əvvəl Monqolustanda yaşamışlar. Onların boyu 2 metrə çatırdı, çəkisi 400 kiloqrama yaxın idi. uzun ayaqlara və qabaq pəncələrə malik idi. Alnında çox da böyük olmayan buynuz var idi. Ovirantopun xarakterik xüsusiyyətlərindən biri onun yumurta üzərində oturması idi, mülahizələrə görə o, dinozavrların bir növü olan prototseratopsların yumurtalarını oğurlayırdı. Oviantop tüklə örtülü idi.

Filogenetika
------------


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Oviraptorosauria* | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| unnamed | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Incisivosaurus* |
|  |
|  | *Protarchaeopteryx* |
|  |

 |
|  |
| Caenagnathoidea | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Avimimus* |
|  |
|  | *Caenagnathus* |
|  |
| unnamed | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Caudipteryx* |
|  |
|  | *Microvenator* |
|  |
| Oviraptoridae | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Oviraptor*** |
|  |
| unnamed | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | IGM 100/42 |
|  |
|  | *Rinchenia* |
|  |
| unnamed | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Citipati* |
|  |
| unnamed | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Chirostenotes* |
|  |
|  | *Elmisaurus* |
|  |
|  | *Hagryphus* |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |
| Ingeniinae | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| unnamed | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ingenia* |
|  |
|  | *Heyuannia* |
|  |

 |
|  |
| unnamed | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Conchoraptor* |
|  |
|  | *Khaan* |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

Xarici keşid
------------

* 
* Овирапторы

Mənbə
-----

* Clark, J.M. Norell, M.A. & Barsbold, R. «Two new oviraptorids (Theropoda:Oviraptorosauria), upper Cretaceous Djadokhta Formation, Ukhaa Tolgod, Mongolia.» Journal of Vertebrate Paleontology 21(2):209-213. June 2001