recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Brendan Freyzer** (*ing.* Brendan Fraser; 3 dekabr 1968, İndianapolis, İndiana) — Kanada əsilli ABŞ aktyoru.

Həyatı
------

Brendan Freyzer 1963-cü ildə ABŞ-nin İndiana ştatında Kanada əsilli ailədə dünyaya gəlmişdir. Brendan ailədə 4 qardaşdan ən kiçiyidir. Ailəsi ilə birlikdə Niderlandda, İsveçrədə, eləcə də Romada, Londonda və ABŞ-nin başqa şəhərlərində yaşamışdır. Atası daha çox Kanadada işləmişdir. Brendan 12 yaşından London teatrlarında kiçik səhnələrdə çıxış edir. Brendan Freyzer peşəkar film karyerasına 1991-ci ildən başlayır. 2001-ci ildə London teatrı səhnəsində yenidən iştirak edir.

1998-ci ildə Freyzer Afton Smit adlı qızla evlənir. Qız ondan yaşca 1 il böyük olur. Onların üç uşaqları var: Qriffin Artur (2002), Holden Fletçer (2004) və Leland (2006). Brendan və Afton rəsmi olaraq 2007-ci ildə ayrılırlar.

Freyzer fotoqrafçılıqla maraqlanır. Həmçinin, Freyzer ailəsi Kanada əsilli olduğu üçün fransız dilində tez-tez danışa bilir. Brendan Freyzerin boyu 1.91 m-dir.

Seçilmiş filmoqrafiya
---------------------

| İl | Film |
| --- | --- |
|
| 1991 | İt mümarizəsi |
| 1992 | Ensinolu adam |
| 1994 | Boş başlılar |
| 1997 | Cunqliyalı Corc |
| 1999 | Mumiya |
| 2001 | Mumiya qayıdır |
| 2008 | Mumiya: Əjdaha İmperatorunun Qəbri |
| 2008 | Yerin mərkəzinə səyahət |

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Brendan Freyzer ilə əlaqəli mediafayllar var.

* *Brendan Freyzer* — IMDb səhifəsi

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Aktyor** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
LGA 1156
**LGA 1156 soket**— Core i5'te tək seçim olarkən, Core i7 800 LGA 1156 istifadə edə bilir, Core i7 900 ardıcıllığı isə gələcəyə dönük LGA 1366 soket istifadə edir.

3 kanal DDR3 yaddaş, gələcəyə dönük upgrade imkanı və yüksək performans üçün LGA 1366 soket istifadə Core i7 900 ardıcıllığını seçə bilərsiniz. Bunun əlbəttə qiymət fərqi var. Yox, upgrade etməyəcəksinizsə və 2 kanal DDR3 yeter deyirsinizsə, Core i5 LGA 1156 soket bir seçim edərək daha əlverişli və yenə çox güclü bir sistem yığa bilərsiniz.

LGA 1366'nın qiymət fərqinə qarşılıq təqdim etdiyi bir üstünlüyü daha unutmamaq lazımdır, bu çipset 32 ya da daha çox PCI Express şeridi təqdim edərkən, LGA 1156, 16 PCI Express xəttiylə məhdud. Yəni prosessor seçimi edərkən, anakart seçimi və anakart seçimi edərkən ekran kartı performansı da təsirlənir. SLI ya da Crossfire istifadə edəcəksinizsə, birdən çox ekran kartı takacaksanız Intel ya da AMD, PCI Express'e də diqqət edin.
Nəticədə bu çox əhəmiyyətli, yeni nəsil 6 nüvəli prosessorlara keçişdə upgrade edəcəksinizsə LGA 1366 qaçınılmaz. Amma olduğu kimi istifadə edəcəksinizsə İntelin avtomatik overclock texnologiyası Turbo Boost ilə LGA 1156 istifadə Core i5'ler, ucuz Core i7'leri keçə bilir.
Lga 1156 soketinin dəstəklədiyi anakartların cədvəli aşağıdakı kimidir.

Bu gün hazırlanan bütün LGA 1156 prosessorları və ana platalar Celeron, Pentium arasında keçid təmin edən, uyğun, bütün qrafiki olan Core i5 və Core i3 və ya qrafik olmadan Core i7 və Core i5 anakartlarıdır. Ancaq, H55, H57, ya Q57 anakart üzərindəki bütün qrafik olmadan çip istifadə edən, bənzər gəmidə qrafik prosessorunun istifadəsinə icazə verməz (əlavə ehtimalla BIOS aktuallaşdırması tələb üçün), anakartın qrafik limanları, anakart P55 üzərində inteqrasiya qrafik ilə bir çip istifadəsinə icazə verməz.
**Tarqitay**—Skif mifologiyasında ilk adam.

Hələ 2500 il bundan öncə Herodot saqa boylarının soykökü miflərini qələmə almışdır. Yazar saqaların soybabası Targitayın pers şahı Daranın (Dariusun) saqalar üzərinə yürüş etdiyi ildən (513) min il öncə yaşadığını qeyd edir ki, bu da m.ö. II minilin orta la rında Koroğlu mifinin dastanlaş dığı dövrə düşür.

Herodot yazdığı saqaların (skitlərin) soykökü miflərindən birini Qara dənizin quzey sahillərində yunan kaloniyalarından toplamış, o birini isə saqaların özündən eşitmişdi. Birinci mifdə saqaların soybabası Herakl, ikinci mifdə isə Targitaydır.

Bu variantda saqaların soybabası Targitay Papay (Zevs) ilə Apinin (Geya) oğludur. Aşmarin qeyd edir ki, çuvaş dilində "baba tanrı" (tanrı baba) anlamında papay, tură papay deyimi işlənmişdi.

Qədim türklər ulu ana, ulu nənəyə də Api demişlər. "Qutatqu bilik" Apini ilk qadın "Həvva" anlamında təqdim edir: "Apa yazdı ersə, Bayat qınadı" (Həvva azdı, tanrı qınadı).

Herodot yuxarı qatı təmsil edən Papayın yunanlarin baş tanrısı Zevsə, Apinin isə Yer ilahəsi Geyaya uyğun gəldi yini vurğulayır. Beləliklə, saqa (türk) mifologitasına görə, Ulu Baba ilə Ulu Ananın izdivacından Targitay doğulur. Türklərdə Oqtay, Altuntay, Tуруmtай adları olduğu kimi, Çingiz xan dönəmində monqollar arasında da Ъиьаtай, Сабуtай Белгуtай və Tар гу tай adları yayğın idi və bu son ad Targitay adına çöx yaxındır. Bu ada bir də Herodotdan min il sonra 584-də Feofilakt Simokattanın əsərində avar boyunda tanınmış bəylərdən olan Targitayın adında rast gəlirik.

Beləliklə, bu mifdə adı keçən Papay, Apı və onların oğlu Targitay adları türkcədir. Targitayın da üç oğlu olur: Li poksa(is), Arpoksa(is), Kolak sa(is).

Tarqitayı xet və luviyalıların tanrısı Tarxuntla əlaqələndirirlər..

İstinadlar
----------

1. ↑  "Рыбаков Б. А. Язычество Древней Руси". 2021-08-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-04-20.

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* Таргитае — прародителе скифов|date=7 ноября 2009 года|publisher=|lang=ru
* проблеме языка и этногенеза саков|date=29 сентября 2009 года|publisher=|lang=ru
* о Таргитае в эпиграфическом освещении и проблемы хронологии|date=19 марта 2008 года|publisher=|lang=ru
**İstilik** — fiziki kəmiyyət olub, materialın halını xarakterizə edir. O kinetik enerjinin köməyi ilə mikroskopik və termodinamikanın köməyi ilə makroskopik təyin edilə bilir. 

Termodinamikada istilik bir sərhəddən başqasına enerjini nəql etdirir. İstilik temperatur qardiyenti verildikdə proses parametri kimi işlənə bilir. Ümumilikdə istilik çox vaxt istilik enerjisi və ya temperatur ilə dəyişik salınır. İstilik bir sərhəddən başqasına keçdikdə heç də həmişə temperatur dəyişikliyi baş vermir. istiliyin maddəyə daxil olması çox vaxt hal dəyişikliyi ilə müşayət olunur. İstiliyin verilməsi temperaturun qalxmasına təsir edə və bununla hal dəyişiliyini yarad bilər (məsələn, buzun əriməsi) və təzyiqinin dəyişməsinə təsir edə bilər. İstilik və temperatur bir-biri ilə entropiya ilə əlaqələndirilir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük katalan · Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Kruqosvet · Britannica (11-th) · Britannica (onlayn) · Treccani |
| Normativ yoxlama | BNF: 119763299 · GND: 4064171-5 · LCCN: sh85059758 · NDL: 00568121 · NKC: ph126585 |
**Apellyasiya Məhkəməsi (***ing.* appeal - çağırış) - ikinci instansiya məhkəməsi. Cinayət və mülki məhkəmə proseslərində apellyasiya şikayəti əsasında hakimlər tərəfindən qəbul edilmiş qərarların qanuniliyi və əsaslılığı yoxlanılır. Ümumi yurisdiksiya məhkəmələrində apellyasiya instansiyası birinci instansiya məhkəmələrinə münasibətdə yuxarı instansiya məhkəmələridir. Arbitraj prosesində birinci instansiyada çıxarılmış arbitraj məhkəmələrinin bütün qərarları apellyasiya şikayəti əsasında yoxlanılır. 

Apellyasiya və kassasiya icraatı məhkəmə nəzarəti üsullarıdır, lakin bu üsullar məzmununa görə fərqlənir. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi məhkəmə qərarının qanuniliyini və əsaslılığını yoxlayaraq, sübutları bilavasitə araşdırmaq və iş üzrə birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən qəbul edilmiş qərardan fərqli olaraq yeni qərar qəbul etmək hüququna malikdir.

Kassasiya instansiyası məhkəməsi sübutları yalnız qanunla məhdudlaşdırılmış hallarda bilavasitə tədqiq edir və məhkəmənin qərarını qanunsuz hesab edə, onu ləğv edə və işin yenidən baxılması üçün birinci instansiya məhkəməsinə göndərə bilər. 

Azərbaycanda apellyasiya məhkəməsinin hakimlərini Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin təqdimatı ilə Milli Məclis təyin edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bakı Apellyasiya Məhkəməsi hakimlərinin təyin edilməsi haqqında". Bakı Apellyasiya Məhkəməsi hakimlərinin təyin edilməsi haqqında (az.). İstifadə tarixi: 2023-09-02.
2. ↑  *Crocusoft.* "E-QANUN". e-qanun.az. İstifadə tarixi: 2023-09-02.

Ədəbiyyat
---------

* Lax, Jeffrey R. "Apellyasiya Məhkəmələrində Hüquqi Qaydaların qurulması". *ing.* American Political Science Review 101.3 (2007): 591-604
**Sülh körpüsü** (*gürc.* მშვიდობის ხიდი) — Gürcüstanın paytaxtı Tiflis şəhərində, Kür çayı üzərində yerləşən piyada körpüsü. Metexi körpüsü (axar ilə aşağıda) ilə Brataşvili körpüsü (axarı ilə yuxarı) arasında yerləşir. Körpü II İrakli küçəsi ilə Rike parkını birləşdirir.
156 metr uzunluğa malik körpü polad konstruksiyadan yığılmışdır. Üzəri isə şüşə ilə örtülüdür. Bütün konstruksiya 4 dirək üzərində durur. Körpüyə istər II İrakli küçəsindən, istərsə sahil bulvarından gəlmək mümkündür. Körpünün eni 5 metrdir. piyadaların hərəkətinə hesablanmış körpünün inşasına 2010-cu ildə başlanılmışdır.

Körpünün memarı italyalı Mikele de Lukkidir (it. Michele De Lucchi). Buna qədər o Gürcüstanda Gürcüstan Mərasim Sarayını və Gürcüstanın Daxili İşlər Nazirliyinin binasının memarı olmuşdur. İşıqlandırma üzrə dizayneri isə fransız Filipp Martinodur.

Körpünün dizaynı şəhər əhalisi arasında xoşagəlməz təssüratlar oyadır.

Tarixi
------

Körpü Gürcüstan Prezidenti Mixeil Saakaşvilinin göstərişi əsasında inşa edilmişdir. Belə bir körpünün inşası 2008-ci il avqust ayında, Gürcü-osetin münaqişəsindən sonra meydana gəlir. Körpünün sifarişçisi isə Tiflis şəhər meriyası olur.

Körpü rəsmən 6 may 2010-cu ildə istifadəyə verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *ეკა ლომიძე.* "ამაზე გრძელი, ამაზე დიდი… ჯერ არ მინახავს მე მტკვარზე ხიდი!". სტატია (gürcü). გაზეთი კვირის პალიტრა. 17-05-2010. 2010-12-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-07-04.
2. ↑  "Тбилиси, который мы потеряли". 2018-11-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-03.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-03.
4. ↑  "შუშის საფეხმავლო ხიდი დღეიდან ექსპულატაციაში შევა". ნიუსი (gürcü). საინფორმაციო პორტალი „ექსპრესნიუსი". 06/05/2010. 2013-08-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-07-04.

Mənbə
-----

* Мост Мира, строительный портал mshenebloba.info;
* Освещение моста, *видео-портал www.mayomo.com*;
* Мост Мира и Рике, прямая трансляция. *видео-портал livegeorgia.ge*;
* Layihə haqqında məlumat Mikele de Lukki saytında  (ital.).
**Stiven Riçards Kovi** (*ing.* Stephen R. Covey; 24 oktyabr 1932, Solt-Leyk-Siti – 16 iyul 2012, Aydaho-Fols[d], Aydaho) — amerikalı pedaqoq, yazıçı, iş adamı və natiq. Onun ən məşhur kitabı *"Yüksək effektiv insanların 7 vərdişi"*dir. Onun digər kitabları arasında *Birinci şeylər birinci,* *Prinsip mərkəzli liderlik*, *Yüksək effektiv ailələrin 7 vərdişi*, *8-ci vərdiş*, və *Məndəki liderlik: Dünyada məktəblər və valideynlər böyüklüyə necə ilham verir* göstərmək olar. 1996-cı ildə *Time* jurnalı onu ən nüfuzlu 25 adamdan biri adlandırmışdır. O, Yuta Dövlət Universitetinin (USU) Jon M. Huntsman Biznes Məktəbinin professoru olmuşdur.

Erkən həyatı və təhsili
-----------------------

Kovi 24 oktyabr 1932-ci ildə Yuta ştatının Solt Leyk Siti şəhərində Stiven Qlenn Kovi və İren Luiza Riçards Kovinin ailəsində anadan olub. Kovi gənc ikən atlet olmuş, lakin orta məktəbdə başın bud sümüyü epifizinin sürüşməsindən əziyyət çəkmişdi ki, bu da ondan diqqətini akademiklərə və debat komandasının üzvünə dəyişməsini tələb etdi və orta məktəbi erkən bitirdi.

Kovi Yuta Universitetində biznesin idarə edilməsi üzrə bakalavr dərəcəsi, Harvard Biznes Məktəbində (HBS) MBA (magistr) dərəcəsi və Brigham Young Universitetində (BYU) doktorluq dərəcəsi qazanmışdır. O , Pi Kappa Alpha qardaşlığının üzvü olmuş, on dəfə fəxri doktor adına layiq görülüb.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Stephen M. R. Covey // Babelio (fr.). 2007.
3. 1 2  Author's '7 Habits' Fueled Business-Book Boom (ing.). // *Wall St. J. East. Ed.* New York, N.Y.: Dow Jones & Co. 2012. ISSN 0099-9660; 2574-9579
4. ↑  .
5. ↑  "7 Habits of Highly Effective People". www.quickmba.com. İstifadə tarixi: 2020-06-09.
6. ↑  *Bullock, Erin Hong and Blaze.* "Stephen Covey's achievements | Deseret News". DeseretNews.com (ingilis). İstifadə tarixi: 2018-12-09.
7. ↑  "Stephen Covey to join USU's Jon M. Huntsman School of Business". Utah State University. February 18, 2010. April 30, 2010 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: July 14, 2010.
**İbrahim Traore** (*fr.* Ibrahim Traoré; 1988) — Burkina-Faso silahlı qüvvələrinin kapitanı, "Kobra" xüsusi bölməsinin komandiri. O, 2022-ci ilin sentyabr çevrilişi zamanı ölkədə hakimiyyəti ələ keçirərək müvəqqəti dövlət başçısı olmuşdur.

Həyatı
------

Traore 2022-ci ilin yanvarında baş tutmuş silahlı çevrilişin iştirakçılarından biri idi. Hakimiyyət dəyişdikdən sonra Kaya şəhərində "Kobra" dəstəsinin rəisi vəzifəsində çalışmış və cihadçılara qarşı döyüşlərdə iştirak etmişdir.

Bu zaman Traore yeni hökumətin lideri Pol-Anri Sandaoqo Damibain islamçı radikalların üsyanını cilovlaya bilməməsi ilə bağlı hərəkətlərindən narazı qalmışdı. Bundan əlavə, hakimiyyət "Kobra" döyüşçülərinin maaşlarını gecikdirirdi. 30 sentyabrda hərbçilər "Vaqner" qrupundan olan Rusiya muzdlularının köməyi ilə Damibanı devirmiş və Traore ölkənin başçısı olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  .
3. 1 2 3 4  "Burkina Faso army captain announces overthrow of military government". Reuters. 30 September 2022. İstifadə tarixi: 30 September 2022.
4. ↑  "Burkina Faso: Military officers remove President Damiba in a coup". www.aljazeera.com. 30 September 2022. İstifadə tarixi: 1 October 2022.
5. ↑  "Burkina : Ibrahim Traoré proclamé président, Damiba destitué". Jeune Afrique (fransız). 30 September 2022. İstifadə tarixi: 30 September 2022.
6. ↑  *Katrin Gänsler.* "Putsch in Burkina Faso: Ibrahim Traoré hat die Macht". Jeune Afrique (alman). 1 October 2022. İstifadə tarixi: 1 October 2022.
7. ↑  Why Russia is cheering on the Burkina Faso coup, BBC, 10.10.2022
**Arabika** (və ya **Arbayka**) — Gürcüstanın Qərbi Qafqaz ərazisində dağ massivi. Massiv Qaqara silsiləsində, Abxaziya ərazisində yerləşir. Yaxınlıqda Qaqra şəhəri var. Əsasən əhəng daşlı süxurlardan təşkil olunan bu massiv dünyada bu tip süxurların toplandığı bölgələrdən biridir. Ərazi Kutu - Şara və Bzıba çaylarının kanyon dərələri ilə kəsilib. Bölgə Qara dənizin cənub-qərbində yerləşir. Massiv Xaşupse və Sandripş çayları hövzələrindən qərbdə yerləşir. Arabika massivinin dəniz səviyyəsindən ən hündür zirvəsi 2661 metrdir. Arabika massivi dünyada mağaraları ilə, eləcə də dünyanın ən dərin mağaraları ilə tanınan massivdir — Veryovkin mağarası və Kruber mağaraları. 90-cı illərdə bu bölgədə 1710 metr dərinliyə yenidən (2001 il) çatılmış və sonra dünyada ən dərin mağara kəşf edilmişdir - 2000 metrdən dərin.(2004-cü il)

Adın mənşəyi
------------

Arabika adı abxaz mənşəli olub «арбаҕь аика» —xoruz çüxuru, hansı ki massivə bənzəyir. Sonralar bu ad SSRİ-də, daha sonra Rusiyada geniş istifadə olunmağa başlanıldı.

Ümumi məlumat
-------------

Arabika massivi Şərqi Arabika, Qərbi Arabika, Cənub-qərbi Arabika, Cənubi Arabika və Şimali Arabika zonlarına bölünür. Massivi Kutu-Şara, Qeta və Bzıb çayları tərəfindən əhatə olunub. Çaylar dərin dərin kanyonlar yaradıb. Ərazidə yığcam olan mərkəzi olan hissə diqqət cəlb edir - 2600–2700 m. Cənub və cənub-qərb yamacları meşə ilə örtülüdür. Ərazi yuxarı yura və alt təbaşir süxurlarından ibarətdir. Bölgənin şimal-şərq yamacı daha dikdir.

Bütün bölgə mağaralar ərazisi kimi məhşurdur. 1968-cı ildə massivin mərkəzi hissəsində geniş tədqiqat işləri həyata keçirildi və yükunda 45 mağara aşkar edildi. Məhs tədqiqatçılar bu zonanı "Üçbucaq" adlandırmış.

Massiv ərazisinə düşən atmosfer yağıntıları tədricən yer səthindəki yarıqlardan, qıflardan və quyulardan süzülərək mağaralar sisteminə daxil olur. Mağara daxilində bu sular sonradan yer altı su mənbələri ilə birləşərək kənarlardan böyük su axını fırmasında çıxırlar - Qeqski şəlaləsi (su sərfi 1500 l/s), Dərin göl (3000 l/s), Reprua (2000 l/s) , Soyuq Çay (1200 l/s).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Журнал «Вокруг света» / Ноябрь 1987 / В пропастях Арабики". 2016-08-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-22.
2. ↑  "Арабика: Выявление и реализация спелеологической перспективности". 2017-10-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-22.
3. ↑  "ПЕЩЕРЫ Проблемы изучения Межвузовский сборник научных трудов" (PDF). 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2021-10-22.
**Aralıq dənizi irqi** — ağ irqə daxil olan; çox geniş bir sahəni əhatə edən, amma tipik olanları İber yarımadasında, Qərb Aralıq dənizi adalarıyla Cənubi Fransa və İtaliyada, Cənub-Şərqi Balkanlarda görülən; tünd qəhvəyi, yatık-dalğalı saç, tünd qəhvəyi göz, əsmər dəri, qısa boy, narın quruluş , uzun baş, incə və uzun üz, dolğun dodaq və incə burun kimi xüsusiyyətlərlə sıralanan irq.

Ümumiyyətlə əsmər yada tünd əsmər dərili, saçlar qara və dalğalı, gözlər tünd rəngli, burunlar incə və gine burunlarının kürəklərinə düz yada kəmərli, üz uzun və baş isə dolikosefal yada mezosefaldir. Ataları ön Akdenizlilerdir. Bundan 11 min il əvvəl İsraildə Natufiyen epipaleolitik (ən köhnə daş dövrü) dövrü yəni daşı daşı yonub şekillendirebiliyor.

Narin quruluşlu Aralıq dənizi irqinin təməl kəllə xüsusiyyətləri; yüksək kəllə və gövdə qalınlığı daha kiçik, qol və qıç sümükləri isə daha incədir.

İlk dəfə olaraq Aralıq dənizi irqinin fiziki və sosial təsviri 1851-ci ildə şotland alimi Vilyam Rhind tərəfindən verilmişdir. Vilyam Rhind 15-ci bölmədə Qafqaz irqini və onun keçid irqlərini aşağıdakı təsvirlərində vermişdir.

Onun fikrincə, bu irq yaxşı formalaşmış baş, arxadan önə doğru uzanmış və mülayim genişlikdə oval sifət, xüsusiyyətləri yaxşı nəzərə çarpan və zərif formalaşan, qaraşın sifət rəngi, tünd qəhvəyi və ya qara gözlər, erkən bozlaşan qara saçlar, orta ölçüdə formalaşan yaraşıqlı əllər və ayaqlarla xarakterizə olunmuşdur. Onlar Avropanın cənubi və qapalı hissəsində məskunlaşmışdırlar.Vilyam Z. Ripleyə görə, Aralıq dənizi irqinə mənsub olan əhalinin irqi xüsusiyyətləri bunlardan ibarətdir. Bunlar: qara saç, qara gözlər, uzun sifət, dolixokefal kəllə və xalqlara görə uzunluğu dəyişə bilən ensiz burun.

Renato Biasutti-yə görə isə, Aralıq dənizi irqi tipinə daxil olan əhali irqi xüsusiyyətlərinə görə dümağ və ya qarabuğdayı ağ dəri, şabalıdı və ya tünd şabalıdı gözlər və saç, 3-cü saç örtüyünün zəif inkişafı, orta-aşağı biçimdə orta lonqilinea bədən, böyük açıq gözlər, oval sifət, dolixokefal kəllə, nazik burun ilə xarakterizə olunur.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Dağlar qızı Reyhan.

**Dağlar qızı Reyhan** — Azərbaycan xalq mahnısı. 1960-ci ildə mahnını ilk dəfə SSRİ xalq artisti Rəşid Behbudov ifa etmişdir.

Mahnının yaranma tarixçəsi
--------------------------

1918-ci il Mart soyqırımı zamanı erməni daşnakları azərbaycanlıların toyuna hücum edərək bəyi öldürürlər. Əslən Xaçmazdan olan Reyhan adlı gəlin isə qaçıb gizlənməyi bacarır. Sonradan dağlara çəkilən Reyhan başına dəstə yığaraq Qubada "Gəlinqaya" adlandırılan yerdə daşnakları darmadağın edir. 1928-ci ildə Reyhan həbs olunur, amma bolşeviklər tərəfindən güllələnməyə aparılan zaman o, xilas edilir. Reyhanın adı və soyadı dəyişdirilir. O, Krımdakı bir monastrda yerləşdirilir. Hansı monastra yerləşdirildiyi məlum deyildir.

Əslən Xaçmazın Padar kəndindəndir.

Haqqında
--------

1959-cu ildə Azərbaycan bəstəkarı Fikrət Əmirov bu qəhrəman qıza həsr olunan "Dağlar qızı Reyhan" şerinə musiqi bəstələyir. Bir versiyaya görə mahnının sözləri şair Tələt Eyyubova məxsusdur. 1960-cı ildə mahnını ilk dəfə SSRİ xalq artisti Rəşid Behbudov ifa etmişdir. Lakin bu mahnı SSRİ xalq artisti Zeynəb Xanlarovanın ifasında daha da məşhurlaşır.

1969-cu ildə Türkiyədə "Reyhan - Dağlar kızı" filmi çəkilmişdir. Bu filmdə də "Reyhan" mahnısından istifadə edilir. "Reyhan" mahnısı Azərbaycanla qonşu olan bir neçə qonşu ölkə dillərində də ifa edilib.

Sözləri
-------

I  

Dağlar qızı Reyhan, Reyhan  

Parlaq dan ulduzu Reyhan, Reyhan...  

Aləm sənə heyran, heyran, heyran ...  

  

II  

Nə qəşəngsən, ay qız,  

Gül-çiçəksən, ay qız,  

Bir danəsən, ay qız,  

Dürdanəsən, ay qız...  

  

III  

Gözəllər gözəli Reyhan, Reyhan,  

Sevdamın əzəli Reyhan Reyhan,  

Aləm sənə heyran, heyran, heyran ...  

  

IV  

Nə qəşəngsən, ay qız,  

Gül-çiçəksən, ay qız,  

Bir danəsən, ay qız,  

Dürdanəsən, ay qız...  

  

V  

Zil qaradır gözün Reyhan, Reyhan,  

Baldan şirin sözün Reyhan, Reyhan.  

Aləm sənə heyran, heyran, heyran...  

  

VI  

Nə qəşəngsən, ay qız,  

Gül-çiçəksən, ay qız,  

Bir danəsən, ay qız,  

Dürdanəsən, ay qız...

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "**Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tarixinin qəhrəmanlıq və mədəniyyət səhifələrindən biri olan "Dağlar qızı Reyhan" mahnısının tarixi məqamları**". 2018-05-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-29.
2. ↑  "Dağlar qızı Reyhan"- kimdir?[*ölü keçid*]
3. ↑  ""Dağlar qızı Reyhan" mahnısının real qəhrəmanı Reyhanın həyat hekayəsi haqqında müxtəlif versiyalar mövcuddur". 2021-01-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-29.

Həmçinin bax
------------


Vikimənbədə ***Dağlar qızı Reyhan*** ilə əlaqəli məlumatlar var.
Qoçgiri üsyançıları.
**Qoçgiri** — Türkiyədə daha çox Sivasın İmranlı və Zara rayonlarında, eyni zamanda Kayseri, Tunceli, Ərzincan və Qəhrəmanmaraş vilayətlərində yaşayan zaza tayfası. Onlar kurmanc dilində danışır və ələvi inanclıdırlar. Bu tayfa İranın Xorasan regionundan gəlmişdir, həmçinin onların mənşəcə türkmən olduğu güman edilir. Tayfa ən çox 1921-ci ildə Türkiyə əleyhinə qaldırılan Qoçgiri üsyanı ilə tanınır.

Coğrafiya
---------

Onlar Türkiyədə Sivasın İmranlı rayonuna bağlı kəndlərdə, eləcə də Zara başda olmaqla digər rayonların və digər vilayətlərin sərhədləri daxilində yaşayır.

Üsyan
-----

 *Əsas məqalə: Qoçgiri üsyanı*
Tayfa başçıları Alişan və Heydər bəyin dəstəyi ilə 1921-ci ilin mart ayında Sivasda başlayan Qoçgiri üsyanı 11 aprel 1921-ci ildə Ankara hökumətinin həyata keçirdiyi əməliyyat ilə qısa müddətdə sona çatmışdır. Üsyan Nurəddin Paşa və Topal Osmanın başçılığı altında Girəsun Abazalı Könüllü Alayları tərəfindən yatırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  **^** *Mélikoff, Irène; Alptekin, Turan (1993). Uyur İdik Uyardılar Alevîlik-Bektaşîlik Araştırmaları*. Cem Yayınevi. s. 104.
2. ↑  "Koçgiri Aşiretinin Yapısı ve Kökeni • Dersim Gazetesi". Dersim Gazetesi (Türkçe). 3 Şubat 2019. 12 Mayıs 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 Aralık 2022.
3. ↑  Zara Koçgiri Sancağı ve İmranlı Çit Yöresi Tarihi, Murat Uğraş, Dorlion Yayınevi, 2021
4. ↑  "Dr Suat Akgül, *Atatürk Döneminde Bölücülük ve Bölücülüğe Karşı TBMM'de Çözüm Önerileri*". 6 Ekim 2006 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 Ekim 2006.
**Meqalodon** (*ing.* Megalodon) — nəsli tükənmiş köpək balığı növü. Boyu 15–25 m arasında dəyişir. Ağırlığı 27–69 tondur. Saatda 17 km sürətlə hərəkət edir.

Mövcudluğu
----------

Meqalodon təxminən 19,4 milyon il mövcud olmuş nəhəng köpəkbalığıdır. Meqalodon erkən Miyosen çağıdan Piyosen çağına qədər yaşadı. Onlar balina belə ovlayırdılar. Elə əsas yeməkləri balina idi. Çünki ona həm hücum edə bilməyən, həm də ona bəs edəcək qidadır. Ancaq Piyosen çağında Yer kürəsi soyuqlara qərq olur. Meqalodon da soyuq sularda yox, isti sularda üzməyi sevir. Sularda donmağa başlayır. Üstünə üstün balinalar da soyuq sulara tərəf gedirlər. Meqalodonlar da məcburi şəkildə köpəkbalığı, qatil balina və b. ilə qidalanmağa başladılar. Düzdür, çox güclüdürlər, ancaq bunların çoxu sürü halda olduğu üçün bəzən uduzurdular. Axırda ölməyə başlayırlar. Balalarını sahildə qoyurdular. Ancaq balalar sahildə ölmə təhlükəsi ilə üz-üzə qaldıqda okeana gedirlər. Okeanda da təhlükəli varlıqlara qarşı dözməyib ölürlər. Beləliklə, nəsilləri tükənir.

Meqalodonun dişləri
-------------------

meqalodon dişləri
Meqalodonun dişləri çox möhkəm, kəskin və böyükdür. "Meqalodon" sözü *meqa-*böyük, *lodon-diş* deməkdir. Meqalodonun dişləri ov zamanı böyük əhəmmiyyət kəsb edirdi.dişləri 20sm-ə çata bilirdi. Məhz o bunlar sayəsində mavi balinanı belə öldürə bilirdi. Dişlər sayəsində o 18 ton dişləmə gücünə sahibdir.
"***Ya istiqlal, ya ölüm***" — Mustafa Kamal Atatürkün Sivas konqresinə çıxışı zamanı istifadə etdiyi ifadə.

"*Nitq*" əsərində verilən versiyası:

> Bu qərarın əsaslandığı ən güclü mühakimə və məntiq bu idi: Əsas prinsip türk millətinin ləyaqətli və namuslu bir millət kimi yaşamasıdır. Bu prinsip yalnız tam istiqlal əldə etməklə həyata keçirilə bilər. Nə qədər zəngin və bol olsa da, istiqlalı olmayan bir xalq, mədəni bəşəriyyəti qarşısında nökər olmaqdan daha yüksək rəftara layiq görülə bilməz.
> 
>  
> 
> Yad bir dövlətin himayə və qəyyumluğunu qəbul etmək insani keyfiyyətlərin yoxluğunu, acizliyi və tənbəlliyi etiraf etməkdən başqa bir şey deyil. Doğrudan da, bu alçaqlıq səviyyəsinə düşməyənlərin öz istəkləri ilə özlərinə yad ağa sırıması mümkün deyil. Halbuki türkün ləyaqəti, qüruru, bacarığı çox yüksək və böyükdür. Belə bir xalqın məhv olması qul kimi yaşamaqdan yaxşıdır! …
> 
> 
> 
>  O halda ya istiqlal, ya ölüm!
> 
>

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ya istiklâl ya ölüm". Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı. 2013. 30 Nisan 2014 tarixində arxivləşdirilib.
**Duva xan** (1282 – 1307) — Cığatay xanlığının xanı, Cığatay xanın törəməsi.

Həyatı
------

Buğa-Teymur xanın ölümündən sonra Duva xan onun yerinə Cığatay xanlığı hakimi məqamına gəlmişdir. Kaydu xanın yarlığı ilə Cığatay ulusunun başına keçən Duva xan, Barak xanın oğullarındandır. Onun səltənəti boyunca Cığatay xanlığı üst-üstə gələn təxribat, yağma və qətli-amların meydana gətirdiyi yaraları müalicə etməyə çalışmışdır. Duva xan harap şəhərləri təmir edərkən Əndican adında yeni bir şəhər qurmuşdur. Hər nə qədər bu imar-inşaat işləri Məsud bəy tərəfindən edilmiş və Kaydu xana bağlı olaraq yürütülmüşsə də, nəticə etibariylə öz xanlıq sahəsi Duva xan ilə hüzura kavuşmuştur. 1272-ci ildə Buxaranın təxribi sırasında yıxılan yerlər təkrar canlanmış, Abaqa zamanında təxrib edilən Məsudiyə mədrəsəsi yenidən inşa edilmişdir. Kubilay qaan bu dönəmdə Kaydu və Duva arasındakı ittifaqa qarşı ciddi bir təərrüzü gözə almamışdır. Bu durumdan istifadə edən Duva xan, Xorasan hüdudunu əmniyətə almış hətta Qəznə daxil Hindistana qədər olan bölgələri xanlığı sınırlarına daxil etmişdir. Ancaq Kubilayın törəmələrindən Olcaytu Teymur Qağanın diqqəti Kaydu ilə Duva arasındakı ittifaqa yönəlmişdir. Olcaytu Teymur Qağan ilə Kaydu arasında başlayan müharibələrdə Kaydu həyatını itirmişdir.

Duva xan, Kaydu ilə Olcaytu Teymur Qağan arasındakı mücadiləyə qatılmamış və bu şəkildə yaxşı bir siyasət izləmişdir. Atasının ölümündən sonra Kaydunun yerinə keçən oğlu Çapar xan atasının dirəniş-dirayətini göstərə bilməmiş, şəhərləri idarə edən Məsud Yalavacın nəvəsi Satılmış Yalavac da 1303-cü ildə vəfat etmiş, onun yerinə Məsud Yalavacın üçüncü oğlu Sevinc bəy, Çapar xanın yarlığı ilə şəhərlərin idarəsinə təyin edilmişdir. Sevinc bəy, atası və babası kimi mərkəzi Kokand şəhəri olaraq dəğil, Qaşğar olaraq təyin etmişdir. 

1303-cü ildə Duva xan ilə Çapar xan arasında başlayan hüzursuzluq sonrasında çarpışmalar meydana gəlmişdir. Bu durumdan yararlanmaq istəyən Olcaytu Teymur Qağanın orduları, Çapar xan üzərinə yürümüşdülər. Duva xan ilə Çapar xan arasındakı çarpışmalar, 1304-cü ildə savaşa dönüşmüş, Çapar xanın qüvvələri Cığatay ölkəsinə girmişdilər. Eyni zamanda Olcaytu Teymur Qağanın orduları isə Çapar xanın ölkəsini istila etməyə başlamışdılar. 1305-ci ildə çox üstün qüvvələr ilə Ögedeylilərin yurduna girən Qağanlıq orduları Kaydu xanın qurduğu bu güclü eli tamamilə təxrib edib, xaraba qoymuşdular. 1305-ci 1306-cı ilə bağlayan aylarda dağılan Ögedey tayfalarının bir qismi qağanın ordularına boyun əymiş, geri qalanlar isə Çapar xan başda olmaq üzrə Duva xana sığınmaq məcburiyətində qalmışdılar. Duva xan, köç edənləri Ceyhun çayını keçirərək Şimali Əfqanıstana yerləşdirmişdir. Beləcə Kaydu xanın ulusu tamamən dağılmıştır. Teymur xanın orduları, Ögedey ulusunu yox etməklə qalmamış, ayrıca Cığatay xanlığının mərkəzi durumunda olan İli çayı hövzəsi ilə Yeddi-Su və Talas hövzələrini də tamamilə yağmalamışdılar. Duva xan, qağanın orduları ilə mücadilə etmiş və daha irəli hərəkata davam etmələrini önləmişsə də, qısa bir müddət sonra vəfat etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Cığatay xanlığı

İstinadlar
----------

1. 1 2  China Biographical Database (ing.).
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Əli Kərimov.

**Kərimov Əli Zülfüqar oğlu** (1874, Kalva, Ağsu rayonu – 1962) — balaban ustadı, zurnaçı.

Həyatı
------

1874-cü ildə Ağsu rayonu Kalva kəndinda anadan olmuşdur.

Yastı balaban ustadı olmaqla yanaşı gözəl saz, tar, kamança, nağara, Qoşa nağara da çalmışdır. "Koroğlu nağarası"nın müəllifi olan Əli Kərimov 70-a yaxın yeni mahnı bəstələyib ifa edib.

Əli Kərimov zurna, balaban, tütək kimi alətlərdə çox böyük sənətkarlıqla çalmağı bacarıb, eləcə də onların imkanlarını texniki baxımdan genişləndirib. İlk dəfə olaraq o, zil tembrli zurnanı peşəkar kamera alətinə çevirib. Yaqut Bahadurqızının sözlərinə görə Əli Kərimov təkcə çalğıçı yox, həm də onlarla mahnının yaradıcısı, Azərbaycan milli musiqisinin irəliləməsində önəmli rol oynayan sənətkar olub.
Bayram Hüseynli və Tahirə Kərimova 1984-cü ildə "Əli Kərimov" adlı rusdilində monoqrafiya çap etdirmişlər. Bu əsər Ə. Kərimov haqqında hərtərəfli və dürüst materallarla zəngindir."Çoban Yaylağı" və "Əli icadı" peşrovlarının, rəqslərin (Heyvagülü, Alma gülü, Alça gülü, Bənövşə, Əfruzə və s.) müəllifidir. 7 hissəli Çaharzən dəstgah" nı çalmışdır.

2009-cu ildə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin xətti ilə araşdırmaçı Qalib Soltanoğlunun "Asta çal balabanı: Kalvalı Əli Dədə" kitabı işıq üzü görüb. 2009-cu il noyabrın 25-də Ağsu şəhər Mədəniyyət Sarayında çağdaş Azərbaycan zurna-balaban məktəbinin yaradıcısı Əli Kərimovun 135 illiyinə həsr olunmuş tədbir keçirilib.

2009-cu ildə Əli Kərimovun ifa elədiyi oyun havalardan ibarət disk buraxılıb. Diskdə 2 el havası – "Tərəkəmə" və "Uzundərə" mahnıları yer alır. Əli Kərimovun mahnıları Azərbaycan Milli Radiosunun "Qızıl fondu"nda və Dövlət Səs Yazıları Arxivində qorunur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Azərbaycan muğamı". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-02-16.
2. 1 2 3 4  "Məşhur azərbaycanlı balaban ifaçı Əli Kərimovun havalarından ibarət disk buraxılıb". 2009-11-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-02-16.

Xarici keçidlər
---------------

* Toy rəqsi Əli Kərimovun ifasında.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  ***Musiqiçi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Erik Satinin 1 nömrəli "Gnossiense" əsəri
**Erik Sati** (*fr.* Erik Satie; tam adı: **Erik Alfred Lesli Sati** *fr.* Éric Alfred Leslie Satie; 17 may 1866[…], Onflör, Kalvados, Fransa – 1 iyul 1925[…]) — fransız bəstəkar və pianoçu. 

Fransız ata və ingilis ananın oğlu olan Erik Sati Paris Konservatoriyasında oxusa da, fərqlənməyən tələbə olmuş və heç bir diplom ala bilməmişdir. 1880-ci illərdə o, Parisin Monmartr şəhərindəki kafe-kabaredə pianoçu kimi çalışmış və əsasən solo fortepiano üçün Gymnopédies və Gnossiennes kimi əsərlər bəstələməyə başlamışdır. O, həmçinin qısa müddət ərzində bağlı olduğu Rosicrucian təriqəti üçün musiqi yazıb.

Bəstələdiyi bir sıra əsərlərdən sonra Sati yetkin bir tələbə kimi Parisin ikinci musiqi akademiyasına, Schola Cantorum-a daxil oldu. Onun oradakı təhsili Konservatoriyadakından daha uğurlu olmuşdur. Təxminən 1910-cu ildən o, qeyri-ənənəviliyi və orijinallığı ilə cəlb olunan gənc bəstəkarların ardıcıl qruplarının diqqət mərkəzində oldu. Onların arasında Les Six kimi tanınan qrup da var idi. 1915-ci ildə Jan Kokto ilə görüş Satinin musiqisi, Pablo Pikassonun dəstləri və kostyumları və Leonid Massinenin xoreoqrafiyası ilə Serj Diaqilev üçün Parad (1917) baletinin yaradılmasına səbəb oldu.

Satinin nümunəsi fransız bəstəkarlarının yeni nəslini post-Vaqner impressionizmindən uzaqlaşdıraraq daha səliqəli, tərs üsluba doğru istiqamətləndirdi. Yaşadığı müddətdə ondan təsirlənənlər arasında Moris Ravel və Fransis Pulenk də var idi və o, Con Keyc və Con Adams kimi daha yeni, minimalist bəstəkarlara təsir göstərmişdir. Onun harmoniyası tez-tez həll olunmamış akkordlarla xarakterizə olunur, o, bəzən Gnossiennes-də olduğu kimi ştrixli xətlərdən imtina edirdi və onun melodiyaları ümumiyyətlə sadədir və çox vaxt onun köhnə kilsə musiqisinə olan sevgisini əks etdirir. Sonrakı əsərlərinə bəzi absurd adlar verdi, məsələn, Veritables Preludes flasques (pour un chien) ("True Flabby Preludes (bir it üçün)", 1912), Croquis et agaceries d'un gros bonhomme en bois ("Eskizlər və exasperations" Böyük Taxta Adamın, 1913) və Sonatine bürokratikinin ("Bürokratik Sonatina", 1917). Əsərlərinin çoxu qısa, əksəriyyəti isə solo fortepiano üçündür. İstisnalara onun "simfonik dramı" Sokrat (1919) və iki gec Merkur və Relâche (1924) baleti daxildir.

Sati heç vaxt evlənməmişdir və yetkin həyatının çox hissəsini evi əvvəlcə Montmartredə və 1898-ci ildən ölümünə qədər Parisin ətrafı Arkuildə kiçik bir otaq idi. O, illər ərzində müxtəlif obrazlar qəbul etdi, o cümlədən kvazi keşiş paltarında, digərində həmişə eyni rəngli məxmər kostyumlar geyindiyi və son personası səliqəli burjua kostyumunda, melon papağı, qanad yaxalığı və çətiri ilə tanınıb. O, ömür boyu çox içki içib və 59 yaşında qaraciyər sirrozundan vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Erik Satie (nid.).
3. 1 2  Erik Satie // Encyclopædia Britannica (ing.).
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Cəlal Qasımov.

**Cəlal Cəlil oğlu Qasımov** (16 aprel 1952, Kəlbəcər) — professor, texniki elmlər doktoru, Azərbaycan Respublikasının Slovakiya Respublikasında fəxri konsulu.

Həyatı
------

Cəlal Qasımov 1952-ci ildə, aprel ayının 16-da Kəlbəcər rayonunun Kəbəcər şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. 1959-cu ildə Kəlbəcər şəhər orta məktəbinə daxil olan Calal Cəlil oğlu, həmin orta məktəbi 1969-cu ildə qurtarmışdır. O, 1970-ci ildən 1973-cü iə qədər Minsk şəhərində ordu sıralarında xidmət etmişdir.

### Təhsili

C. C. Qasımov 1973-cü ildə Azərbaycan Dövlət İnşaat Mühəndisləri İnstitutunun İnşaat fakültəsinə daxil olmuşdur. Sonra təhsilini 1974-cü ildən Slovakiyadakı Bratislava Texniki Universitetinin İnşaat fakültəsində davam etdirmişdir. O, Slovakiyaya Azərbaycan dövlətinin göndərişilə getmişdir. 1980-ci ildə həmin universitetin "Yerüstü və yeraltı qurğuların tikintisı" fakültəsini müvəffəqiyyətlə bitirmişdir. Ali təhsil alandan sonra C. C. Qasımov təyinatla Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutuna gəlib, assistent işləməyə başlamış, 1983-cü ildə Moskva İnşaat Mühəndisləri İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuşdur. O, 1987-ci ildə aspiranturanı müvəffəqiyyətlə başa vurmuşdur. C. C. Qasımov 1987-ci ildə professor Bünyad Sərdarovun rəhbərliyi ilə "Bitum şlamı və polimer əsaslı idman meydançaları döşəmələrinin tərkibi yaradılmasının əsasları" dissertasiya müdafiə edib və texniki elmlər namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.

### Ailəsi

Qasımov evlidir, bir oğlu var.

Fəaliyyəti
----------

* Cəlal Qasımov Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunda baş müəllim və dossent işləmiş;
* 1988-ci ildə həmin institutda Xarici tələbələr fakültəsinin dekanı seçilmiş;
* 1992-ci ildə Moskva İnşaat Mühəndisləri İnstitutunun doktoranturasına qəbul olub, həmin univeristetdə dossent işləmiş;
* 1997-ci ildə Münhen Mühəndislər Akademiyasının akademiki Adolf Merkinin məsləhətçiliyi ilə "Polimer əsaslı tennis isman meydançalarının örtükləri" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək texniki elmlər doktoru alimlik dərəcəsinə layiq görülmüşdür. Elmi fəaliyyətlərini davam etdirən C. C. Qasımov 4 müəlliflik şəhadətnaməsi almış, 35-dən çox elmi əsər yazıb nəşr etdirmişdir.
* 24 aprel 2009-cu il Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamına əsasən Cəlal Qasımov Azərbaycan Respublikasının Slovakiya Respublikasında fəxri konsulu təyin edilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Azərbaycanın Slovakiyada fəxri konsulu". az.trend.az. Archived from the original on 2023-07-06.
2. ↑  "AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI". 2023-07-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-19.
**Fəxrəddin Muxtarov** — Birləşmiş Ukrayna Azərbaycanlıları Konqresinin Parlament üzvü, 2010-2015-ci illərdə Dnepropetrovski, hazırda isə Poltava Radasının deputatı.

Həyatı
------

Fəxrəddin Muxtarov 1965-ci ildə Amasiya rayonun anadan olmuşdur. 1988-ildə Dağlıq Qarabağ münaqişəsindən sonra, ailəsi ilə birlikdə Ermənistanın Amasiya rayonundan Ukraynaya köçməli olur. Ali təhsilini Dnepropetrovsk Aqrar Universitetində almışdır. 

### Ailəsi

Ailəlidir, üç oğlu və bir qızı var. Oğlu Ələddin Muxtarov Azərbaycan Dillər Universitetində təhsil alır, qızı isə Ukrayna Universitetinin idarəetmə fakültəsini bitirib.

Əmək fəaliyyəti
---------------

Ukraynaya gəldiyi ilk vaxtlardan kənd təsərrüfatı ilə məşğul olmağa başladı. Torpaqların hamısını icarəyə götürürdü. Təsərrüffatında işlətdiyi texnikanın hamısı özünün idi. Əsasən xammal istehsalı ilə məşğul olurdu. Yeni gəldiyi vaxtlarda, əvvəlcə yerli rəhbərliklərlə müqavilə bağlayıb, dövlətdən əlli hektar ərazi götürdü. Daha sonra bu əraziləri beş yüzə və beş min hektara qaldırdı, bu gün əkdiyi sahələrin ərazisi beş yüz min hektara yaxındır. İki təsərrüfatı var, Xmelniçskiy Dnepropetrovskidə və Poltavada torpaq sahələri icarə etmişdir. Poltavada on min hektar torpaq icarəyə götürmüşdür.

Yaşadığım şəhərdə aktiv fəaliyyətdə olduğu üçün, şəhər, vilayət radalarına seçkilərdə özünü sınamaq qərarına gəlmişdir. 2010-2015-ci illərdə Dnepropetrovskidə vilayətində səs toplayaraq deputat oldu. 2015-ci ildə Fəxrəddin Muxtarov işi ilə bağlı Poltavaya köçdü və seçildiyi həmin dairədən, qardaşı Qoşqar Muxtarov öz namizədliyini verdi. Eyni güclə, digər deputatları xeyli üstələyərək Qoşqar da radanın deputatı seçildi. Özü isə Poltavada namizədliyini irəli sürdü və 84 deputat arasında ən çox səs toplayaraq deputat seçildi.

F.Muxtarov şəxsi vəsaiti hesabına vilayətin Tsariçan rayonunun Rudka kəndində Böyük Vətən müharibəsi döyüşçülərinin qardaşlıq məzarını bərpa etdirmiş, xatirə kompleksində Dnepropetrovsk vilayətinin azad edilməsi zamanı 1943-cü ildə həlak olmuş, 19 yaşlı Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Mikayıl Ələkbərovun heykəlini ucaltmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycanlı Ukrayna Ali Radasının deputatı seçildi". 2019-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-23.
2. 1 2  "Poltavada yaşayan azərbaycanlı". 2019-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-23.
3. ↑  "Ukraynanın "Qubernator" jurnalı". 2019-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-23.
**İngilis fəlsəfəsi** (*ing.* British philosophy) orta əsrlər dövründə, ingiltərə fikirlər xüsusiyyəti ilk dəfə meydana çıxan vaxt yaranmışdı. İlk ingilis filosofları özlərini realizə edə bilmiş Britaniya sakinləri hesab edilir: Alkuin, İoann Skot Eriuqena və İoann Duns Skot. Orta əsr sxolastikasını İngiltərəyə Kenterberili Anselm gətirmişdi.

Zaman keçdikcə eyniadlı ingilis universitetinin ətrafında XIII əsrdə Oksford məktəbi formalaşmışdır. O, Rocer Bekon və Uilyam Okhamın parlaq nümayəndələri olduqları ənənəvi ingilis fəlsəfəsi olan nominalizmin əsasını qoymuşdur. Nominalizm ingilis fikirlərinin özünəməxsusluğunu (idrak nəzəriyyələrdə diqqətliy və antimücərrəd istiqaməti) müəyyən etmişdi.

İntibah fəlsəfəsidə öz izini qoyub. Tomas Mor utopiya termini saldı və müasir sosializmin banisi oldu. Frensis Bekon Britaniya empirizmə başlanğıcını qoydu və həqiqətin meyarını təcrübə elan etdi. Onun fikrincə, İngiltərə dövləti gücünü elm və elmi tərəqqi üstündə qurmalıdır. İdrak nəzəriyyəsini həmçinin bu britaniya filosofları inkişaf etdirmişdi: empirizmə, Corc Berkli və Devid Yum. Onların əsərlərində mənəvi fəlsəfəyə marağ yaranmışdl. Bu yazılarda yaxşılıq meyarı mənəvi hisslər olurdu. Etikanın sonraki inkişafı Entoni Eşli Kuper və Ceremi Bentan yaratdığı utilitarizminin və deontoloqiyanın prinsiplərin saəsində davam etmişdi. İctimai müqavilənin siyasi fəlsəfəsini Tomas Hobbs inkişaf etdirmişdir.

Sənaye inqilabı, təkamül nəzəriyyəsinənən gələn, pozitivizmin yayılmasına səbəb olmuşdur. Bu istiqaməti Çarlz Darvin və Herbert Spenser kimi mütəfəkkirlər inkişaf etdirirdi. İdrakın induktiv nəzəriyyəsinin üstündə Con Stüart Mill işləyib

19-cu əsrin sonunda, mütləq idealizm formasını almış, hegelcilik populyarlıq qazandı. Bu Tomas Qrin, Tomas Herbert Bredli, Con Ellis Maktaqqart və Robin Corc Kollinqvud saəsində baş vermişdi. XIX-XX əsrlərin xarici idealizmi neorealizmlə (əsas inkişaf etdirənlər: Corc Edvard Mur, Bertran Rassel) və analitik fəlsəfə ilə əvəz olundu (Alfred Culs Ayer səyləri nəticəsondə)

Ədəbiyyatda
-----------

* Seth James. English philosophers and schools of philosophy. London, 1912
* British Philosophy in the Mid-century. Cambridge,1953.
* Warnock G. J. English Philosophy since 1900. London, 1958.

Linklər
-------

* İnqilis fəlsəfəsı Arxivləşdirilib 2015-04-29 at the Wayback Machine (*Fəlsəfə lüğəti*)
Paris sülh müqaviləsi. Benjamın Uestin şəkli.Burada Con Adams,Bencamin Franklin şəkli olsa da Britaniya nümayəndələri şəkilinin çəkilməsindən imtina edirlər.Bu səbəbdən portret yarıncıq qalır.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Paris müqaviləsi.
**Paris sülh müqaviləsi**  və ya Versal müqaviləsi.Bu müqavilələr bir çox sənədlər toplusunu özündə birləşdirirdi. Müqavilələr Fransa kralı XVI Lüdovikin vasitəciliyi ilə imzalanır. ABŞ İstiqlal müharibəsindən sonra Britaniya və ABŞ, Fransa, Niderland və İspaniya arasında imzalanmışdır.

* 30 noyabr 1782-ci ildə Böyük Britaniya və ABŞ arasında.
* 20 yanvar 1782-ci ildə Böyük Britaniya və Fransa arasında.
* 2 sentyabr Niderland və Böyük Britaniya arasında(son müdüalar 1784-ci ilin 20 mayında imzalanır).
* 3 sentyabr (Üç böyük anlaşma) ABŞ və Britaniya, Fransa və Britaniya, İspaniya və Britaniya arasında imzalanmışdır.

ABŞ və Böyük Britaniya arasındakı müqavilənin mətni
---------------------------------------------------

ABŞ və Britaniya arasında müqavilə 1783-ci ilin 3 sentyabrında <<Hotel d'York>>da(indiki 56Rue Jarob) imzalanır. Amerika tərəfini Bencamin Franklin və Con Adams təmsil edirdi.Britaniyanı isə III Qeorqun adından Devid Qartli təmsil edirdi. Sənəd kongres tərəfindən 14 yanvar 1784-ci ildə ratifikasiyasi edir. Britaniya tərəfdən isə 9 aprel 1784-ci ildə ratifikasiya edilir. İmzalanmış sənədlərin dəyişdirilməsi 12 may 1784-ci ildə Parisdə baş tutur
Müqavilə 10 bəndən ibarətdir.

1. Böyük Britaniya 13 koloniyanın müstəqilliyini tanıyır. Onlara öz müstəmləkəsi kimi baxmaqdan imtina edir.
2. ABŞ və Britaniyaya məxsus Şimali Amerika torpaqları arasında sərhəd müəyyənləşir.
3. ABŞ Nyufandlend hövzəsində və Müqəddəs Lavrentiya körfəzində sərbəst balıqçılıqla məşqul olma hüququ əldə edir.
4. Hər iki tərəf kreditlərin ödənilməsini öz üzərinə götürür.
5. Konfederasiya kongresi loyalıstlərə dəyən zərəri ödəmək üçün ştat hökümətlərinə məlumat vernəyi öz üzərinə götürür.
6. ABŞ loyalistlərin əmlaklarının müsadirəsinə son qoyacağına razı olur.
7. Hərbi əsirlər dərhal qaytarılmalı,əmlaklar öz sahiblərinə qaytarılmalıdır.ABŞ vətandaşlarının əmlakı (qara dərili qullar) ştatdan kənara cıxarıla bilməzdilər.
8. Hər iki tərəf Missisipi çayında əbədi üzmək hüququ əldə edir.
9. Sülh müqaviləsi imzalandıqdan sonra(30 noyabr 1783) ələ keçirilən torpaqlar əvəzsiz geri qaytarılmalıdır.
10. Müqavilənin imzalandıqdan 6 ay sonra qüvvəyə minir.

Bu müqavilənin bir çox müddüaları həyata keçməmiş olaraq qalır. Belə ki Britaniyalılar şimalda yerləşən limanları əlində qalırdı. Loyalistlərə dəyən zərərə gözə ödənç verilmədi. İngilislər geri çəkilərkən qara qullarıda özləri ilə aparırdılar. 2007-ci ilin 1 noyabrda bu müqavilənin yalnız 1-ci bəndi qüvvədədir.

Bənzər müqavilələr
------------------

Britaniya Seneqal və Tabaqonu Fransaya, indiki Nikaraqua (Maskitlər sahili) və Floridanın sahil ərazilərini İspaniyaya verməli olur. Niderland isə Neqapatanı və Malakka boğazından keçmə hüququ Britaniyaya edilir

İstinadlar
----------

* century/paris.asp.The Paris Peace Treaty of september30,1783
**İrfan Sapmaz** (30 may 1962, Yayladağı, Hatay, Türkiyə Respublikası) — Türkiyəli jurnalist və döyüş müxbiri.

Həyatı
------

İrfan Sapmaz 1962-ci ildə Türkiyənin Hatay bölgəsinin Yayladağı qəsəbəsində anadan olmuşdur.

Ailəlidir, 2 qızı vardır.

Təhsili
-------

Pakistanın Pişəvər Universitetinin Siyasi Elmlər fakültəsində ingilis dili təhsili aldıqdan sonra Bakı Dövlət Universitetində hüquq təhsili almışdır. Həmin fakültədə magistr pilləsində də təhsil almışdır.

Jurnalist fəaliyyəti
--------------------

1982-ci ildə TV müxbirliyinə Sabah qəzetində başlamışdır. Daha sonra Günaydın, Hürriyət, CNN Türk və DHA-da (Doğan Xəbər Agentliyi - Qafqaz və Orta Asiya nümayəndəliyi) jurnalist kimi fəaliyyət göstərmişdir. Bundan sonra Azərbaycanda Avrasiya qəzetində baş redaktorluq etmişdir. Azərbaycan Türk Agentliyinin qurucusu, sahibi və baş redaktoru olan Sapmaz, bundan başqa Fransada Sipa Press və Gamma Fotoqrafiya Agnetliyində, BBC, Star qəzeti, TRT, TGRT Xəbər, Anadolu Agentliyində işləmişdir. Sapmaz TRT Türk-ün Səudiyyə Ərəbistan nümayəndəsi olaraq 2013-cü ildən bu tərəfə Ciddədə işləməkdədir.

Sapmaz Qafqaz, Orta Şərq, Orta Asiya və Cənub-şərqi Asiyada baş vermiş müxtəlif müharibələrdə müxbirlik etmişdir. Son olaraq TGRT televiziyasında yayımlanan *Jurnalist* adlı proqramı hazırlanmışdır. Bundan başqa həmin televiziyada *Analiz* adlı portalda köşə yazarlığı və TGRT Xəbərdə aparıcılıq da etmişdir. Sapmaz daha sonra *6* adlı xəbər kanalına rəhbərlik etmək üçün TGRT kanalından ayrılmışdır.

20 yanvar, Xocalı soyqırımı və Kabilin bombardman edilməsini işıqlandıran ilk jurnalistlərdən olmuşdur.

O, həmçinin *Müddətli Sarı Mətbuat Kartına* sahibdir.

İrfan Sapmaz və Azərbaycan
--------------------------

İrfan Sapmaz Xocalı soyqırımı hadisəsini dünyada işıqlandıran ilk jurnalistlərdəndir. Video qeydə almanı Ağası Hun ilə birlikdə aparan İrfan Sapmaz, həmçinin baş verənləri şərh də etmişdir.

İrfan Sapmaz həmçinin 20 yanvar hadisələrini də ilk işıqlandıran jurnalistlərdən biridir.

Kitabları
---------

* *Qurdlar süfrəsində Azərbaycan*
* *Dünya məndən öyrəndi*

Mükafatları
-----------

* Türkiyə Jurnalistlər Cəmiyyəti tərəfindən *İlin jurnalisti mükafatına* layiq görülmüşdür (20 yanvar hadisələrini işıqlandırdığı üçün)
* Türkiyə Yazıçılar Birliyi tərəfindən *İlin jurnalisti mükafatına* layiq görülmüşdür (Xocalı soyqırımını işıqlandırdığı üçün)
* Xüsusi Radio və Televiziya Yayımçıları *Dərnəyi tərəfindən Medianın ən yaxşıları - 2001 mükafatları müsabiqəsi* çərçivəsində *İlin ən yaxşı müxbiri mükafatına* layiq görülmüşdür (Əfqanıstan hadisələrini işıqlandırdığı üçün)
* Radio-Televiziya Jurnalistləri Dərnəyinin *Çingiz Poladxan mükafatına* layiq görülmüşdür (Əfqanıstan müharibəsini işıqlandırdığı üçün).

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "İrfan Sapmaz Hocalı katliamını ilk kez dünyaya nasıl duyurduğunu anlatıyor". 2021-12-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-26.
2. ↑  İrfan Sapmaz:"Türkiyə artıq diktə ilə idarə olunan ölkə deyil"
3. 1 2  "İrfan Sapmaz-Ekşisözlük". 2021-12-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-26.

Xarici keçidlər
---------------

* İrfan Sapmazın şəxsi kanalı
* İrfan Sapmazın bloqu