recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Xəlilov Alqayıt Bayram oğlu** (28 noyabr 1940, Daşkənd, Basarkeçər rayonu – 12 yanvar 2013, Xırdalan) — Azərbaycanlı aşıq, el şairi.

Həyatı
------

Aşıq Alqayıt 28 noyabr 1939-cu ildə Göyçə mahalının Daşkənd kəndində anadan olmuşdur. Anası Seyid Maral Seyid Bayramın qızıdır. Orta məktəbi həmin kənddə bitirdikdən sonra 1963-cü ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Tarix-filologiya fakültəsinə qəbul olmuş və 1967-ci ildə həmin institutun Dil və ədəbiyyat şöbəsini bitirmişdir. 1967-ci ildən 1972-ci ilə qədər Daşkənd kənd orta məktəbində müəllimlik etmişdir. 1972-ci ildə "Mingəçevir işıqları" qəzetində işləməyə dəvət olunmuş və 1974-cü ilə qədər burada fəaliyyət göstərmişdir. 1974-cü ildə yenidən Göyçə mahalına qayıtmış və Basarkeçər (11 iyun 1969-cu ildən Vardenis) rayonunda çap olunan "Bolluq uğrunda" və "Vardenis" qəzetlərində çalışmışdır. 1979-cu ildən Göygöl rayonunda məskunlaşmış, Göygöl rayon mədəniyyət evində aşıqlar ansambılının bədii rəhbəri kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1996-cı ildən ömrünün axırına qədər Bakı şəhərində yaşamışdır və özünəməxsus yaradıcılığını davam etdirmişdir.

Aşıq Alqayıt 2013-cü il yanvarın 12-də Xırdalan şəhərində vəfat etmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Tərlan Göyçəlinin "Göyçə aşıq məktəbi" (1998) kitabında Alqayıtın həyatı və yaradıcılığı haqqında geniş məlumat verilmişdir (səh.209-213).

Alqayıtın həyatı və yaradıcılığı haqqında 2007-ci ildə Sərraf Şiruyənin "Hər görüş bir xatirədir" kitabında da ətraflı məlumat verilmişdir (səh.116-124).

Əsərləri
--------

* "Qalx ayağa Azərbaycan" (2000),
* "Yaralı qartal", Bakı, "Hərbi nəşriyyat", 2006, 560 səh. 1000 tiraj.
* "Seyid Bayram ocağı" (2007),
* "Analı dünyam", Bakı, "Hərbi nəşriyyat", 2011

Məqalələri
----------

* "Sənətkar ömrü", 2008.

Mənbə
-----

* Araz Yaquboğlu, Daşkənd aşıqları və şairləri, Bakı, "Nurlan"-2008.
**Sadiq İzzət oğlu Sadıqov** (13 may 1963, Sumqayıt) — Azərbaycan Respublikasının Mənzil İnşaatı Dövlət Agentliyinin İdarə Heyətinin sədri.

Həyatı
------

Sadiq Sadıqov 1963-cü il tarixində Sumqayıt şəhərində anadan olmuşdur. Fəlsəfə elmləri üzrə fəlsəfə doktorudur. Evlidir, iki uşaq atasıdır.

Təhsili
-------

O, 1980-ci ildə Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinə daxil olaraq 1985-ci ildə həmin universitetin Fəlsəfə fakültəsini bitirmişdir.

1992–1997-ci illərdə Daxili İşlər Nazirliyinin Polis Akademiyasının Hüquq fakültəsində təhsil almışdır.

Əmək fəaliyyəti
---------------

1985–1990-cı illərdə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun Sumqayıt filialında əvvəl asistent, daha sonra Komsomol Komitəsinin katibi vəzifəsində işləmişdir.

1990–2003-cü illərdə Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Orqanlarında çalışmışdır.

2003–2015-ci illərdə "Barmek Azərbaycan Elektrik Şəbəkəsi" MMC-nin IV-Enerji Satış Regional İdarəsində əhali üzrə rəis müavini və "Bakıelektrikşəbəkə" Açıq Səhmdar Cəmiyyətində idarə rəisi, texniki direktor və İdarə Heyəti sədrinin birinci müavini vəzifələrində işləmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 14.10.2015-ci il tarixli 1449 nömrəli Sərəncamı ilə "Azərişıq" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti sədrinin birinci müavini vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20.06.2016-cı il tarixli 2230 nömrəli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Mənzil İnşaatı Dövlət Agentliyi direktorunun müavini vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 05.03.2018-ci il tarixli 3754 nömrəli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Mənzil İnşaatı Dövlət Agentliyi İdarə Heyəti sədrinin müavini vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 10.04.2017-ci il tarixli 2805 nömrəli Sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.

Ölkə başçısının 19 sentyabr 2018-ci il tarixli müvafiq Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Mənzil İnşaatı Dövlət Agentliyinin İdarə Heyətinin sədri təyin edilmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

* İnşaat işçilərinin "Tərəqqi" medalı
* Azərbaycan Respublikasının Mənzil İnşaatı Dövlət Agentliyi

İstinadlar
----------

1. S.İ.Sadıqovun Azərbaycan Respublikasının Mənzil İnşaatı Dövlət Agentliyinin İdarə heyətinin sədri təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
2. S.İ.Sadıqovun Azərbaycan Respublikasının Mənzil İnşaatı Dövlət Agentliyinin İdarə heyətinin sədr müavini təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
3. Sadiq İzzət oğlu Sadıqov "Azərişıq" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti sədrinin birinci müavini təyin edilib
**Corciya qanunu** (*ing.* Georgia Rule) — rejissor Harri Marşalın 2007-ci ildə çəkdiyi amerikan filmi.

Məzmun
------

Şəhərdə yaşamağa adət etmiş ərköyün qız Rachel yayda öz ciddi nənəsinin yanına, Aydaho ştatına qedir. Provinsial şəhərə düşməyinə baxmayaraq o burada darıxmağa hazırlaşmır. Ədəbsizcəsinə nənəsinə söz qaytarır, uğursuzcasına yerli həkimi əldə etməyə, mormon olmağa hazırlaşan yerli gənc oğlanı tovlamağa çalışır.

Ətrafdaki insanlar çaşqınlıq içərisindədirlər: necə belə gözəl qız özünü belə iyrənc aparır. Sən demə, buna səbəb ağır uşaqlıq sarsıntısıdır. Rachel birdən etiraf edir ki, onu 12 yaşından atalığı müntəzəm olaraq zorluyurdu, amma heç kim əminliklə deyə bilmir ki, bu həqiqətdir və ya sadəcə olaraq ətrafdaki insanların bir-biri ilə dalaşmasına növbəti bir cəhdidir…

Rollar
------

| Aktyor | Rol |
| --- | --- |
| Jane Fonda | Georgia Randall |
| Lindsi Lohan | Rachel Wilcox |
| Felicity Huffman | Lilly Wilcox |
| Dermot Mulroney | Simon Ward |
| Garrett Hedlund | Harlan Wilson |
| Cary Elwes | Arnold |
| Héctor Elizondo | Izzy |
| Dylan McLaughlin | Sam |
| Zachary Gordon | Ethan |
| Laurie Metcalf | Paula Richards |

Mükafatlar və nominasiyalar
---------------------------

| İl | Seremoniya | Mükafat | Nəticə |
| --- | --- | --- | --- |
| 2007 | en:Teen Choice Awards | Choice Award for Choice Actress — Drama: Lindsi Lohan | Namizəd |

Xarici keçidlər
---------------

* georgiarulemovie.net — Corciya qanununun rəsmi saytı
* *Georgia Rule* — Internet Movie Database saytında.

* *New York Times* Review


1. 1 2  .
2. ↑  .
3. ↑  .
4. ↑  Freebase Data Dumps. Google.
**Əsəd ibn Zürarə** (*ərəb.* أسعد بن زرارة‎ *Əs'əd ibn Zürarə*; v. 623, Mədinə) — Məhəmməd peyğəmbərin səhabələrindən biri. İslamın Mədinədə yayılmasında böyük rol oynamışdır.

Bioqrafiya
----------

Xəzrəc qəbiləsindəndir. Məhəmməd peyğəmbərlik verilməsindən əvvəl o, bütpərəstlikdən əl çəkmiş və İbrahim tövhidinin (Hənif) davamçısına çevrilmişdir.

Əsəd Məkkədə Məhəmməd peyğəmbərlə görüşür və Mədinənin İslamı qəbul edən ilk insanlardan biri olur. O, Əqəbə beyətində iştirak etmişdir. Xəzrəc və Övs qəbilələri arasında təbliğat apararkən müəyyən çətinliklərlə üzləşir və Peyğəmbərdən öz nümayəndəsini onların yanına göndərməsini istəyir. Cavab olaraq Məhəmməd Müsəb ibn Ümeyri Mədinəyə göndəyir. O, Əsədlə birlikdə Mədinədə təbliğat işində fəal iştirak edir. Əsədin evi Mədinədə İslam hərəkatının əsas qalasına çevrilmişdi.

Əsəd müsəlmanların Mədinəyə hicrətindən sonra xəstəlikdən vəfat edir. Bu, 623-cü ildə Bədr döyüşü ərəfəsində baş verir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Muhammad ibn Saad. *Kitab al-Tabaqat al-Kabir* vol. 3. Translated by Bewley, A. (2013). *The Companions of Badr*. London: Ta-Ha Publishers.
**Duşko Antunoviç** *(xorv. Duško Antunović;* 24 fevral, 1947 – 16 fevral, 2012) — Xorvat su polosu oyunçusu və məşqçi.

Haqqında
--------

Xorvat Korçula Üzgüçülük klubunun və Belqradın serb "Partizan" klubunun heyətində çıxış edib. Partizanın heyətində 1970-1971-ci illər və 1974-1975-ci illər, 1975-1976-cı illər mövsümündə Avropa Çempionlar Kubokunun ardıcıl olaraq 3 dəfə qalibi olub. 

Zaqreb klubu "Mladosta"nın baş məşqçisi kimi 1989-1990-cı illər mövsümündə Avropa Çempionlar Kubokunun qalibi olub. Növbəti ildə də eyni uğuru təkrarlayıb. 2011-ci ildə Xorvatiya Olimpiya Komitəsinin Matiya Lübek mükafatına layiq görülüb. 

O, 1972 və 1976-cı illərdə Yay Oyunlarında Yuqoslaviyanın şərəfini qorumuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Sports-Reference.com (ing.).
2. ↑  Umrla vaterpolska legenda Duško Antunović, Sportal, vaterpolo (xorv.).
3. ↑  "Umrla vaterpolska legenda Duško Antunović" Arxivləşdirilib 2012-04-27 at the Wayback Machine. vecernji.hr
4. ↑  Duško Antunović Olympic Results". *sports-reference.com*.
**Saken Seyfullin adına Qazaxıstan Aqrotexnika Universiteti (QazATU)** (*qaz.* С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университеті (ҚазАТУ)) — Orta və Şimali Qazaxıstanın ən böyük əkinçilik universiteti, Astana şəhərindəki ilk ali təhsil müəssisəsi. Müasir qazax ədəbiyyatının banisi Saken Seyfullinin adını daşıyır.

Tarixi
------

3 oktyabr 1957-ci ildə SSRİ Nazirlər Soveti Akmolinsk şəhərində kənd təsərrüfatı institutunun təşkili barədə qərar qəbul etdi. Akmolinskdə ilk ali təhsil ocağının açılması qərarı, qaldırılmış bakirə torpaqda kənd təsərrüfatı istehsalının təşkili zərurətindən qaynaqlandı. Müvəqqəti baza olaraq instituta 4 saylı dəmir yolu məktəbinin (şəhər mərkəzi ilə stansiya arasında yerləşən) ərazisi, keçmiş üç illik kənd təsərrüfatı məktəbinə aid və iki kilometrdən 4,5 km məsafədə yerləşən binalar verildi. yataqxana üçün institutun əsas ərazisi ayrılmışdı .

Universitetin həqiqi fəaliyyəti 22 fevral 1958-ci ildə Akmola Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun ilk direktoru T.Q. Duxovun vəzifələrini icra etməsi ilə başladı. İnstituta 4.1 min kvadratmetr təhsil sahəsi və tələbələr üçün əsaslı təmir tələb olunan narahat binalar ayrıldı. Buna görə əsaslı təmirlə yanaşı, əsaslı santexnika və abadlıq işləri də aparıldı: istilik magistralları çəkildi və bütün binalar buxar isitmə sisteminə verildi, su təchizatı və yerli kanalizasiya xətti çəkildi, ərazi yaşıllaşdırıldı və əsas yollar asfaltlandı .

1958-ci ilin aprelində instituta bir təlim və təcrübə təsərrüfatının təşkili üçün Akmola vilayət İcraiyyə Komitəsinin köməkçi təsərrüfatının 2700 hektarı ayrıldı. 1959-cu ilin mayında təlim və təcrübə təsərrüfatı şəhərdən 15 kilometr məsafədə yerləşən daha bir sahə hesabına genişləndi.

15 may 1961-ci ildə şəhərin yeni adı ilə əlaqədar olaraq institut Tselinograd Kənd Təsərrüfatı İnstitutu adlandırıldı.

1988-1989-cu tədris ilindən institut qazax dili mütəxəssisləri hazırlamağa başladı.

2005-ci ilin oktyabr ayında universitet bütün lisenziya, magistr və aspirantura ixtisasları üzrə dövlət sertifikatından keçdi. Universitet Qazaxıstanın beynəlxalq sertifikatı ISO 9001: 2000 beynəlxalq sertifikatına uyğun olaraq "Rus Reyestri" Sertifikat Birliyi tərəfindən tanınan keyfiyyət idarəetmə sistemini tətbiq edən ilk universitetlərdən biri olmuşdur .

İstinadlar
----------

1. 1 2  GRID Release 2018-02-08. 2018-02-08 2018. doi:10.6084/M9.FIGSHARE.5873451
2. ↑  "Ахылбек Куришбаев — ElDala.kz". ElDalakz (rus). 2020-05-29. 2020-11-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-02.
3. ↑  *КазАТУ.* "Факультеты" (rus). 2007-12-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 августа 2008.
4. 1 2 3 4 5 6  *КазАТУ.* "История университета" (rus). 2007-12-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 августа 2008.
5. ↑  "Достижения университета в рейтингах" (rus). kazatu.kz. 2017-02-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-10.
Saklıkent kanyonu və onun üzərində qurulan yol.
**Saklıkent kanyonu**— Antalya-Muğla sərhəddində yerləşən Eşen çayının qolu olan Karaçayın meydana gətirdiyi kanyon. Kanyon Fəthiyə şəhərinin 45 km-də yerləşir. Dördüncü dövrdə, 200 min il əvvəl formalaşmış bu kanyon Tavr dağlarına aid olan Beydağları silsiləsində yerləşir.

Ümumi məlumat
-------------

Saklıkent kanyonu 15 il əvvəl kəşf edilmişdir. Kanyonun uzunluğu 18 km, hündürlüyü 200 m, ən dar yerinin eni 2 metrdir. Kanyonun dar olması və ilin çox zamanı çayın bol sulu olması nəticəsində dərə boyu hərəkət etmək mümkünsüzdür. O üzdən kanyonun dik divarlarında 200 metrlik körpü-yol inşa edilmişdir. Kamyonun ilk 2 km-lik hissəsi asan keçilən, 7 km-lik hissəsi orta çətinlikdə olsada, sona qədər kanyonu keçmək üçün xüsusi hazırlığa və peşəkarlığa ehtiyac var. Yay mövsümündə bu ərazini 180-200 min arası türist ziyarət edir. Kanyonun yerləşdiyi bölgədə 1996-cı ildən Saklıkent Milli Parkı yaradılmışdır. Sahəsi 1643 hektar olan bu parkın əsas özəlliyi məhz Saklkent kanyonudur.

Şəkillər
--------

* 
* 
* 
*

Həmçinin bax
------------

* Muğla
* Likiya yolu

İstinadlar
----------

1. ↑  MACERA SEVEN TURİSTLERİN TERCİHİ SAKLIKENT KANYONU
2. 1 2  "Saklıkent Kanyonu (Fethiye - Muğla)". 2020-07-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-01.
3. ↑  "KAS - FETHIYE SAKLIKENT KANYONU - SAKLIKENT DOGA PARKI". 2016-09-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-01.

Xarici keçidlər
---------------

* Saklıkent kanyonu
**Corc Seyl**(*ing.* George Sale; 1697, Kenterberi, Kent — 13 noyabr 1736, Böyük Britaniya) — ingilis şərşünası, tərcüməçisi.

Həyatı
------

Corc Seyl 1697-ci ildə Kentdə doğulmuşdu. Atası London tacirlərindən Samuel Seyldir. Kenterberidəki Kings Schoolda təhsil gördü. Hüquq təhsilinin ardından qısa bir müddət vəkillik etdi. 1720-ci ildə Society for the Promoting Christian Knowlədgea (SPCK) bağlı Inner Templə adlı instituta daxil oldu. İlk Ərəbcə təhsilini, Zəburun və İncilin Ərəb dilinə tərcüməsinin hazırlanması üçün Antakya patriki tərəfindən Londona göndərilən keşiş Süleyman əs-Sadidən (Salamo Negri) aldı. İngiltərə kralının mütərcimi Suriyalı xristian Dadichi ilə Ərəbcənin ləhcələri üzərinə incələmələr apardı. Volter, Fəlsəfə lüğətindədə Seylin Ərəblər arasında iyirmi il qaldığını söyləməkdəysə də bunun doğru olmadığı bildirmişdir. Kitablarına düşdüyü qeydlərdən və apardığı çalışmalardan Salenin İbranicəni bildiyi anlaşılır. Sale, 1726-1734-cü illər arasında Society for the Promoting Christian Knowledgeın hazırlatdığı İncilin Ərəb dilinə çevrilməsi işinə qatıldı və bu cəmiyətin hüquq işlərini apardı. Bu arada Quranın İngiliscəyə tərcüməsi çalışmalarını sürdürdü. Ərəbcə, Farsca və Türkcə əlyazmalardan ibarət bir kitabxana qurdu.

Corc Seyl 13 noyabr 1736-cı ildə həyat yoldaşını və beş uşağənı böyük bir iqtisadi sıxıntı içində buraxaraq Londonda öldü. Kitabları Oxford Universitəti müəllimlərindən rahib Thomas Hunt tərəfindən Radcliffe kitabxanası üçün satın alındı. Bu kitablar daha sonra Oxford Universitətindəki Bodleian Libraryə gətirildi .

İstinadlar
----------

1. ↑  Sale, The Koran Translated into thə English, Rossun girişi, s. ix
2. ↑  Holt, s. 57

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Qutenberq layihəsi |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Dictionary of National Biography · Oksford bioqrafik |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BAV: ADV11270201 · BIBSYS: 90189180 · EGAXA: vtls000969189 · GND: 14250646X · ISNI: 0000 0000 8157 3265 · LCCN: n79046118 · NKC: ola2009507716 · NLG: 164929 · NTA: 069224056 · SUDOC: 113177836 · VIAF: 76658435 · WorldCat VIAF: 76658435 |

 |
**Sakimori** (防人?, *azərb.* "qoruyucu şəxs"‎) və ya **bocin** – Qədim Yaponiyada Kyuşu adasını qorumaqla vəzifləndirilən əsgərlər. Sakimori sistemi VI-X əsrlərdə qüvvədə olmuşdur.

Tarixi
------

720-ci ildə yazılmış "Nihon Şoki" xronikalarına görə sakimorilər ilk dəfə 562-ci ildə Yaponiyanın Koreya yarımadasındakı anklavı Kayanın süqutundan sonra Kyuşuya göndərilmişdir.

"Sakimori" termini ilk dəfə 645-ci ildə Tayka islahatı zamanı işlədirilmişdir. Yenicə yaradılmış Ritsuryo sisteminə görə milli müdafiə məqsədilə bütün ölkə boyunca yığılan əsgərlər üç illiyinə Kyuşuya göndərilməli idi. Lakin 730-cu ildən sonra ancaq Şərqi Honşu əyalətlərindən sakimorilər Kyuşuya göndərilməyə başlamışdır.

Şimali Kyuşunun hökumət iqamətgahı olan Dazayfuda sakimori məsələləri ilə məşğul olmaq üçün xüsusi ofis yaradılmışdır. Sakimorilər hərbi vəzifələrini yerinə yetirməklə yanaşı öz qidalarını da yetişdirməli idilər. Sakimorilər hərbi xidmət zamanı biyar əməkdən və vergidən azad edilmişdilər, lakin zireh, yemək və səyahət pulunu özləri ödəməli idilər. Buna görə də kasıb kəndlilər hərbi xidmətdən yayınmağa çalışırdılar. Qıtlıqlar, epidemiyalar və sosial rifahın aşağı səviyyədə olmasına görə sakimori toplamaq getdikcə çətinləşmişdir. Buna görə də 795-ci ildə sakimori sistemi ləğv olunmuş, Kyuşunun müdafiəsi yerli döyüşçülərə həvalə edilmişdir. Buna baxmayaraq, sakimori toplamaq praktikası X əsrə kimi davam etmişdir.

VIII əsrdə yazılmış "Manyoşu" şeir antologiyasında sakimorilər tərəfindən yazılmış 100-ə yaxın şeir öz əksini tapmışdır. Bu şeirlər toplusu "Sakimori no uta" adlanır. Şeirlərin çoxunda imperator tərəfindən çağırılmanın bir qürur olduğu təsvir olunsa da, bəzi şeirlərdə sevdikləri şəxslərdən ayrılmağın yaşatdığı kədər əks olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 2. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 9 iyul 2022.
**Əhməd Çörəkçi** – türkiyəli hərbçi və general. 1932-ci ildə Türkiyənin Çorum kəndində anadan olub.

Həyatı
------

1955-ci ildə Hava Hərb Məktəbindən leytenant rütəbsiylə məzun olmuşdur. 1955-1957-ci illərdə Kanada da təhsil almışdır. Merzifon IV bazasında qırıcı bazası komandanlığına 1960-cı ildə ov pilotu olaraq təyin eidlmişdir.

İngiliscə bilir. Evlidir və iki uşaq atasıdır. Təqaüdə ayrıdlıqdan sonra rəsm sənəti ilə maraqlanmağa başlamış və qarışıq, fərdi sərgilərdə iştirak etmişdir.

Hərbi karyerası
---------------

1966-cı ildə girdiyi Hava Hərb Akadmeiyasından 1968-ci ild məzun oldu və Hava Qüvvələri Hərəkat Başqnalığına Hava Hərəkat zabiti olaraq təyin edildi. 1969-cu ildə VI Qırıcı bazasına zabit, 1970-ci ildə isə eyni bazaya 162-ci Eskadrilya komandanı olaraq təyin edildi. 1974-cü ildə VI bza komandnalığına, 1976-cı ildə isə Hava Qüvvələrində şöbə müdirliyinə təyin edildi.
1978-ci ildə general-mayor rütbəsinə yüksəldilmiş və IV qırıcı bazasına komandan təyin edilmişir. 1981-ci ildə Hava Qüvvələri Təminat Dairə başqanlığına təyin edilmişdir.

1982-ci ildə general-leytenant rütəbsinə yüksəldilmiş, bu rütbədə Hava Hərb Məktəbi komandanlığına təyin edilmişdir. 1986-cı ildə general-polkovnik rütbəsinə yüksəldilmiş, bu rütbədə VI NATO ATAF komandnalığına, 1988-ci ildə isə II Taktika Hava Qüvvələri komandnalığına, 1990-cı ildə Hava Təlim Komandnalığına təyin edildi. 1992-ci ildə ordu generalı rütbəsinə yüksəldildi və Milli Təhlükəsizlik Qurumu Baş Katibliyinə təyin edildi. 1993-cü ildə isə Baş Qərərgah II Başqanlığına, 18 avqust 1995-ci ildə Hava Qüvvələri Komandnalığına təyin edildi. 28 fevral prosesləri zamanı Hava Qüvvələri Komandanlığı etməkdə idi. 28 fevral prosesi sorğuları zamanı mühakimə edilərək Hasdal həbsxanasına salınmışdır. Sentyabr 2013-cü ildə məkhəmə qərarıyla azadlığa buraxılmışdır. 30 avqust 1997-ci ildə isə təqaüdə ayrılmışdır.

Mükafatları
-----------

Türk Silahli Qüvvələr Xidmət medaına və Pakistan Hərbi İmtiyaz nişanına layiq görülmüşdür.

Həmçinin bax
------------

* Abidin Ünal
* Engin Alan

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əhməd Çörəkçinin həyatı". 2021-09-18 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Ahmet Çörekçi". 2007-08-11 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Ahmet Çörekçi". yenisafak.com. 2021-09-26 tarixində arxivləşdirilib.
**Rudnıy Sənaye İnstitutu** (*qaz.* Рудный индустриалдық институты) — Qazaxıstanın Kostanay vilayətinin Rudnıy şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi. Ölkənin şimal bölgəsindəki mədən sənayesi, enerji və tikinti sənayesi üçün mühəndis kadrları üçün bir təlim mərkəzidir. İnstitutun strukturunda 3 fakültə və 6 kafedra var. Orta hesabla tələbə sayı 1243 nəfərdir (1 iyun 2018-ci il tarixinə).

Əvvəlcə fakültə Qazaxıstan Politexnik İnstitutunda yaradılmışdır. 1964-cü il institutun filialı oldu. 1978 Rudny Sənaye İnstitutu olaraq quruldu. İnstitut elektromexanika, iqtisadiyyat və informasiya sistemləri, mədənçilik və inşaat fakültələrində 14 fərqli sahə üzrə mühəndis hazırlayır. 21 kafedra vardır.

Kitabxananın yarım milyon kitab fondu, 3 oxu salonu var. İnstitut MDB-nin Tikinti Məktəbləri Birliyinin üzvüdür.

Tarixi
------

Universitetin tarixi, 1950-ci illərdə Kostanay bölgəsindəki bir dəmir filizi yatağında başlayan bölgənin mədən və emal sənayesi tarixi ilə bağlıdır. Sokolovsko-Sarbaiski Mədən və Emal Zavodunun direktoru N.F.Plyaskin 25 iyun 1959-cu il tarixində SSGOK-un bazasında Rudnıy şəhərində Qazaxıstan Mədən və Metalurji İnstitutunun axşam fakültəsi açılmışdı, ilk dekanı texnika elmləri namizədi, texnika elmləri namizədi.

1959-cu ilin payızında 100 nəfər axşam fakültəsinə qəbul edildi, 1962-ci ildə 500-dən çox tələbə oxudu. Gündüz və qiyabi şöbələr açıldı, Ali və Orta ixtisas təhsili Nazirliyinin əmrinə əsasən, axşam fakültəsi sənaye fakültəsinə çevrildi və müstəqil balansda idi. 5 mart 1964-cü ildə fakültə KazPTI-nin bir filialına çevrildi və həmin il inşaat mühəndislərinin ilk buraxılışı oldu.

1977-ci ildə KazPTI-nin filialı Rudnıy Sənaye İnstitutuna çevrildi.

2020-ci ildə QSC "Rudnıy Sənaye İnstitutu" olaraq dəyişdirildi.

Rudnıy Sənaye İnstitutu bu gün:

* 4 tədris və laboratoriya binası;
* 2 qapalı idman salonu və açıq stadion, yeni avadanlıqlarla təchiz olunmuş qida emalı zavodu;
* müasir musiqi və işıqlandırma avadanlıqları olan bir konsert salonu;
* abunəçisi olan kitabxana və yarım milyon kitab fondu olan üç oxu salonu
* Rahat yaşayış şəraiti və WI-FI balları olan 2 rahat tələbə pansionatı.

Fakültələr
----------

* İqtisadiyyat və İnşaat Fakültəsi
* Enerji və İnformasiya Sistemləri Fakültəsi
* Mədən-metallurgiya fakültəsi
* Uzaqdan Təhsil Fakültəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  *РИИ.* "История РИИ" (rus). 2011-11-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-07-25.
2. ↑  *М. К. Козыбаев и др.* Алма-Ата. Энциклопедия (60000 nüs.). Алма-Ата: Гл. ред. Казахской Советской энциклопедии. 1983.
**1-Xlornaftalin(α-xlornaftalin)** – formulu C10H7Cl olan aromatik xlor üzvi birləşmədir.

Fiziki xassəsi
--------------

1-Xlornaftalin rəngsiz yağlı mayedir.

Alınması
--------

Laboratoriya şəraitində 1-xlornaftalinin alınması, naftalinin yodud iştirakı ilə qaz şəklində olan xlorla xlorlaşma reaksiyası nəticəsində baş verir. Tərkibində 256 q naftalin, 450 q xlorbenzol və 1,3 q yod olan məhlulu qarışdıraraq qaynama dərəcəsinə çatdırırıq və xlor qazını daxil edirik. Sonra qarışıq soyudulur, uçucu turşuları və onların anhidridlərini çıxarmaq məqsədi ilə azotla təmizlənir və vakuumda qovulur. Maddənin çıxımı 80% (260–265 q) təşkil edir.

* {\displaystyle {\ce {C10H8 + Cl2 ->[t; kat] C10H7Cl + HCl}}}

Alüminium xloridin iştirakı ilə naftalin ilə sulfurilxloridin reaksiyasınəticəsində almaq olar:

* {\displaystyle {\ce {C10H8 + SO2Cl2 ->[AlCl3] C10H7Cl + HCl + SO2}}}

  

1-aminonaftalindən diazoniyum duzunun alınması və sonra Zandmeyer reaksiyasının aparılması nəticəsində almaq olar:

* {\displaystyle {\ce {C10H7NH2 + HNO2 + HCl ->[] C10H7N2Cl + 2H2O}}}

* {\displaystyle {\ce {C10H7N2Cl ->[t] C10H7Cl + N2}}}

Kimyəvi xassələri
-----------------

1-Xlornaftalinin kimyəvi xassələri aromatik karbohidrogenlərin digər monoxlor törəmələri ilə oxşardır.

Yüksək temperaturda və təzyiqdə qələvilərlə hidroliz olunur:

* {\displaystyle {\ce {C10H7Cl + H2O ->[t; p] C10H7OH + HCl}}}

  

Efir mühitində litium ilə reaksiyaya girərək 1-naftillitium alınır:

* {\displaystyle {\ce {C10H7Cl + 2Li ->[Et2O] C10H7Li + LiCl}}}

  

Spirtli məhlulda kalium sionidlə reaksiyaya daxil olmur, lakin ~220°C temperaturda və təzyiq altında piridin məhlulunda susuz mis (I) sionid ilə 1-naftilnitril alınır:

* {\displaystyle {\ce {2C10H7Cl + 2CuCN ->[220^oC] 2C10H7CN + Cu2Cl2}}}

Tətbiqi
-------

1-Xlornaftalin kənd təsərrüfatının müxtəlif sahələrində, üzvi boyaların alınmasında zərərvericilərini məhv etməsində geniş istifadə edilir.

Toksikliyi
----------

1-Xlornaftalin zəhərlidir, lakin 2-xlornaftalin istisna olmaqla, digər törəmələri arasında ən az təhlükəlidir. Dəri ilə təmasda olduqda müxtəlif dəri xəstəliklərinə, dermatitə səbəb olur. 1-Xlornaftalinin buxarı ilə nəfəs aldıqda qaraciyərin xroniki zədələnməsinə, hepatitə, bəzən isə qaraciyərin kəskin sarı atrofiyasına səbəb olur. Sənaye binalarının iş sahəsinin havasında buxarın icazə verilən konsentrasiyası 0,5 mq/m³ təşkil edir.

İstinadlar
----------

* Qarayev Ş.F. İmaşev İ.B. Talıbov G.M.Üzvi kimya, Bakı, 2003.
* Məhərrəmov A.M. Məhərrəmov M.M. Üzvi kimya, BDU, Bakı, 2007.
* Məhərrəmov A.M.Allahverdiyev M.Ə. Üzvi kimya, BDU, Bakı, 2007.
**Səlimxanlı Dəyanət Fətulla oğlu** — şair, publisist, Məmməd Araz ali ədəbi mükafatı laureatı (1994).

Həyatı
------

Dəyanət Səlimxanlı 1960-cı il iyulun 1-də Azərbaycanda Yardımlı rayonunun Çanaxbulaq kəndində anadan olmuşdur. Burada kənd yeddiillik məktəbi, qonşu Bərcan kəndində orta məktəbi bitirmişdir. Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsində təhsil almışdır (1983-1989). Əmək fəaliyyətinə Sumqayıt şəhərindəki 2 saylı yataqxanada tərbiyəçi müəllim kimi başlamışdır (1989-1990). "Açıq söz" qəzetində müxbir, Azərbaycan Dövlət Teleradio Verilişləri Şirkətində böyük redaktor işləmişdir (1991-1992). Bir müddət fərdi yaradıcılıqla məşğul olmuşdur. Hazırda "Respublika" qəzetinin ştatdankənar müxbiridir (2002-ci ildən).

Bədii yaradıcılığa tələbəlik illərindən başlamışdır. İlk mətbu şeri "Qayıt ata" 1983-cü ildə "Azərbaycan qadını" jurnalında çıxmışdır. Bəstəkar Ələsgər Abbasovun bu şeirə bəstələdiyi mahnı Bakıda keçirilən "Odlar yurdu - 90" festivalında üçüncü yerə, Orta Asiyada 1991-ci ildə keçirilən "Ümumşərq xalqlarının musiqisi" festivalında birinci yerə layiq görülmüşdür. "Komsomolskaya pravda" qəzetinin diplomuna layiq görülmüşdür.

Əsərləri
--------

1. Anam dua oxumasa. Bakı: Gənclik, 1992,75 səh.
2. Qayıt ata. Bakı: Gənclik, 2002, 150 səh.
**Əhməd xan Məhəmmədrəhim xan oğlu Dəvəli-Qacar** (1852-1911)—Qacarlar dövlətinin ictimai-siyasi xadimi, diplomat.

Həyatı
------

Məhəmmədrəhim xanın üçüncü оğlu Əhməd xan 1852-ci ildə Tehran şəhərində dünyaya gəlmişdi. Ailə təlim-tərbiyəsi, təhsili almışdı. Sоnra məktəbdə оxumuşdu. Təhsilini univеrsitеtdə davam еtdirmişdi. Atasının vəfatından sоnra Əlaüddövlə ləqəbini daşımışdı. 
Əhməd xan 1881-ci ildə şahın xas qvardiyasının, "Məhdiyyə" adlı qızılkəmər atlılarının rəisi idi.

Əhməd xan 1895-ci ildə Xəmsə, 1896-cı ildə Ərəbistan əyalətlərinə vali təyin еdilmişdi. 
Əhməd xan Ərəbistanda vali оlarkən Şüştər və Dizful bölgələrində fəaliyyət göstərən Hеydəri və Nеməti təriqətlərinin çıxışlarını zоrla yatırmışdı. Bu оlay Tehran ruhanilərinin fitnəsi ilə həyata kеçirilmişdi. 1897-ci ildə Tehrana qayıtmışdı.

Əhməd xan 1899-cu ilin nоvruz bayramında Mazandaran, 1900-cü ildə Astarabad, 1902-ci ildə Kirmanşah, 1903-cü ildə isə Fars əyalətlərinə vali təyin еdilmişdi. 
Əhməd xan Əlaüddövlə 1903-cü ilin nоyabr ayında şah tərəfindən Ingiltərənin Hindistandandakı nümayəndəsi Lоrd Krоznla Iran körfəzində danışıqlar aparmağa məsul еdilmişdi. Bəzi səbəblərdən bu danışıqlar baş tutmamışdı.

Əhməd xan 1906-cı ildə Tehrana vali təyin еdilmişdi. Bazarda baş vеrən bəzi hadisələrə görə, оrdan çıxarılıb, Fars əyalətinə göndərildi.

Ailəsi
------

Əhməd xan Fəxrtac xan Əlirza xan Əzdülmülkün qızıyla ailə qurmuşdu. Əbdülqasım xan adlı оğlu, iki qızı Turan xanım, оlmuşdu.

Mənbə
-----

* **Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar və Qacar kəndi, Bakı, "Şuşa", 2008, 334 səh.**
* Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar dövrünün diplomatları, Bakı, "Mütərcim", 2012. 334 səh.
* Ənvər Çingizoğlu, Dəvəli qacarlar, Bakı:Mütərcim, 2018, 184 səh.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Qacarlar
* Mirzə Mahmud xan Dəvəli-Qacar
**Kəlbəlixanovlar** — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.

Soyun yaranması
---------------

Naxçıvan vilayəti 1828-ci ildə Rusiyaya ilhaq edildikdən sonra Kəngərlilər bir neçə qola ayrılmışdılar (Kəngərlinski, Kəlbəlixanovlar, Naxçıvanskilər, Zülfüqarxanovlar Zamanbəyovlar və s.). Kəlbəli xanın oğlu Şeyxəli xan və vərəsələrinin əksəri Kəlbəlixanov soyadında qalmışdı. Kəngərlilərin çox mühüm qollarından biri olan Kəlbəlixanovlar nədənsə çox az öyrənilib. Kəlbəlixanovların şəcərəsini ilk dəfə mərhum tarix elmləri namizədi Ə.Əliyev hazırlayıb. Naxçıvan MR dövlət arxivində olan sənədlər bizə Şeyxəli xanın nəsil şəcərəsini ətraflı təsvir etmək imkanı verir.

Soyun tanınmış nümayəndələri
----------------------------

* Şeyxəli xan Kəngərli — Kəngərlilərin nümayəndəsi, hərbçi, Azərbaycan xanlıqlarından biri olan Naxçıvan xanlığının sonuncu xanı Kəlbəli xan Kəngərlinin oğlu, Ordubadın naibi.
* Məmmədsadıq ağa Kəlbəlixanov — Şeyxəli Xan Kəngərlinin oğlu. Şeyxəli xandan sonra Ordubad qəzasının naibi. Çar-Rus ordusunda Ştabs-kapitan.
* Hüseynqulu xan Kəlbəlixanov
* Abbasqulu xan Kəlbəlixanov
* Əliqulu xan Kəlbəlixanov
* Kəlbəlixanov Əliqulu xan Xəlifəqulu xan oğlu

İstinadlar
----------
**Çaparxanlı məhəlləsi** - Naxçıvan şəhərində qədim mə­həllə adı.

Yerləşmə yeri və adının etimalogiyası
-------------------------------------

Çaparxanlı məhəl­ləsi indiki Dövlət Dram Teatrının və onun ətrafında olan inzi­bati və yaşayış binalarının ərazisində yerləşib.Vaxtilə burada at çapmaq yarışları keçirildiyindən sonralar yaranan məhəllə belə adlandırılıb".. Lakin bu açıqlamada bir uyğunsuzluq özünü göstərir. Əvvəla, məhəllənin ünvanı dəqiq müəyyənləşdirilməyib, ikincisi, dilimizdə at çapmaq, at yarışı keçiri­lən yer çapar yox, cıdır adlanır və Naxçıvan şəhərində çidir sözü ilə bağlı Cıdırlı bağ (Cıdıllı bağ) məhəlləsi olub və Çaparxanlı məhəlləsindən aralı məsafədə yerləşib. Çaparxanlı məhəlləsi Naxçıvan şəhərində keçmiş post məntəqəsi yerləşən məhəlləyə deyilib və məhəllə indiki "Dədə Qorqud mey­danının arxa tərəfində "Naxçıvan market"in əhatə etdiyi əra­zidə yerləşib. O dövrdə poçt, gömrük məntəqələri və jandarm idarəsi bu ərazidə yerləşirmiş. Məhəllənin adı çapar (qasid) sözü əsasında yaranıb. Çapar "atla bir yerə məktub, əmr, xəbər aparıb-gətirən şəxs, qasid, yamçı" mənası, Çaparxana isə "çaparların poçt yolunda bir-birini əvəz etmək və ya atlarını dəyişdirmək üçün durduqları yer, poçt məntəqəsi" anlamı bil­dirir. Demək, vaxtilə Naxçıvan şəhərində poçt məntəqəsi yerləşən məhəllə Çaparxana adlanıb və bu ad danışıq dilində Çaparxanlı şəklinə düşüb.

Həmçinin bax
------------

* Zaviyə məhəlləsi
* Şahab məhəlləsi
* Pirqəmiş məhəlləsi
* Əlixan məhəlləsi
* Sarvanlar məhəlləsi
* Gömayıl məhəlləsi
* Xoşulu məhəlləsi
* Atabəylər məhəlləsi
* Qurdlar məhəlləsi
* Qala məhəlləsi
* Ağabəylər məhəlləsi
* Naxçıvan məhəllələri
* Cığatay məhəlləsi

Xarici keçidlər
---------------

* Naxçıvan şəhərinin tarixi məhəllələri[*ölü keçid*]

İstinadlar
----------

1. ↑  Cəfərov H. Naxçıvanda məhəllə adları // Uluslararası qaynaqlarda Naxçıvan beynəlxalq simpoziumu. Bakı: 1996, s.57.
2. ↑  Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti. Dörd cilddə, I cild. Bakı: Şərq-Qərb, 2006, s. 444
3. ↑  Bağırov Adil Nəsib oğlu. Naxçıvanın urbanonimləri. Bakı, ADPU-nun nəşri, 2014, s. 27-28

| ⛭Naxçıvan məhəllələri |
| --- |
| 
* Anbar məhəlləsi
* Atabəylər məhəlləsi
* Ağabəylər məhəlləsi
* Babək məhəlləsi
* Buzxana məhəlləsi
* Cığatay məhəlləsi
* Gömayıl məhəlləsi
* Pirqəmiş məhəlləsi
* Qala məhəlləsi
* Qurdlar məhəlləsi
* Sarvanlar məhəlləsi
* Xoşulu məhəlləsi
* Şahab məhəlləsi
* Əlincə məhəlləsi
* Əlixan məhəlləsi
* Ərsəni məhəlləsi
* Zaviyə məhəlləsi

 |
**Asar** (bolqarca: Acu, boşnakca: Æsiri, rusca: Асы, azərbaycanca: Asar) — türk, monqol və Tibet mifologiyalarında Tanrıların vətəni. Azar olaraq da deyilir. Tanrıların yaşadığı göy üzü deməkdir. Eyni söz ilah anlamına da gəlir. Azəri adının buradan törədiyini irəli sürən şəxslər də vardır. Tibet və monqol mətnlərində də yer alan, hətta Skandinaviya mifologiyasında belə bənzər sözlə "Aesir" formasında Tanrılar topluluğunu ifadə edən ortaq ünsürdür. Asarı sözü də tibetcədə səmavi Tanrıları ifadə etməkdə istifadə eidlir. Monqolcada asar çadır deməkdir. Türklərdə göyün böyük çadır olaraq qəbul edilməsi fikrinin bir başqa örnəyidir. Çoxtanrılı dinlərin demək olar ki, hamısında Tanrılar topluluğunun insanlardan uzaq bir yerdə (çox zaman göylərdəki dağda) yaşadığı inancı geniş yayılmışdır.

Asarılar
--------

Deyilənlərə görə, yeni dünyanın yaradılma zamanı gəldiyində uzaq bir yerdə şiddətli qasırğa başlamış, qaranlıq çökmüş və qarışıqlıq olmuşdur. O zaman Asarı Tanrılarının yurdu olan səmada böyük dava çıxmış və bu dava müharibəyə dönüşmüşdür. Asarılar dağılmış və yurdlarının qalıntılar üzərində yenidən 7 qatlı ölkə qurulmuşdur. Ancaq Asarılar arasında qarışıqlıq hələ də davam etmişdir. Təkrar şiddətli toqquşmalar başlamışdır. Buna görə də, Asarılar günahlarına görə, köhnə tanrıvarı xüsusiyyətlərini itirmişdirlər. Uuzn illər keçmiş və Asarılar Sümer dağının geniş təpəsinə yerləşmişdirlər. Cənnətdə qarışıqlıq daha da artmışdır. Asarılar göydəki yerlərindən aşağı düşərək, ən sounda torpaqda yaşamağa başlamışdırlar. Sümer dağı və ətrafındakı çöllərdə kimsə yaşamadığından qaçaq Tanrılar oralara yerləşib, yür üzünün ilk sakinlərini təşkil etmişdirlər. Bir gün, bunlardan biri torpaqda yetişən bal kimi ləzzətli meyvədən yemiş, digərləri də onun etdiyinin eynisini edincə tanrıvari təbiətlərini tamamiylə itirmişlər və insane dönüşmüşdürlər.

Etimologiyası
-------------

As Az kökündən törəmişdir. Asılı yer deməkdir. Ayrıca, asarmaq feli qorumaq, saxlamaq mənasını da verir. Mancuca və monnqolca da Asar/Asarı sözü çadır mənasını verir.

Həmçinin bax
------------

* Türk mifologiyası

İstinadlar
----------

1. ↑  Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, Yurt Yayınevi (səh - 83)
2. ↑  Türk Söylence Sözlüğü, Deniz Karakurt, Türkiye, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) Arxivləşdirilib 2013-11-07 at the Wayback Machine
3. ↑  Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, Yurt Yayınevi (Səh- 84)
4. ↑  "Mongolian Dictionary, Andras Rajki". 16 dekabr 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 dekabr 2011.

Xarici keçidlər
---------------

* Türk Mitoloji Sözlüğü, Pınar Karaca
**Varşava Universitetinin əsas korpusu (Rostov-na-Donu)** - Rostov-na-Donu şəhərinin ərazisində, Bolşoy Sadovnaya küçəsi ev 33 ünvanında yerləşən bina. Bina 1912-1914-cü illərdə İ. E. Çerkesianın layihəsi əsasında inşa edilmişdir. Bina Bolşoy Sadovnaya küçəsinin və Ostrovnaya xiyabanının küncündə yerləşir. Hal-hazırda Cənub Federal Universitetinin korpuslarından biridir. Rostov Universitetinin əsas korpus binası regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxil edilmişdir. Modern stilində inşa edilmişdir.

Tarixi
------

XX əsrin əvvəllərindı Poçtovı xiyabanı və Bolşoy Sadovnaya küçələri ərazisində 1-ci dərəcəli gildiya taciri N. İ. Çurilinə məxsus fabrik korpusu mövcud olmuşdur. 1912-ci ildə şəhər duması burada yeni gəlirli bina tikməyi qırara alır. Şəhər duması müsabiqə elan edir və bu yarışmada Sankt-Peterburq Dövlət Arxitektir-Tikinti Universitetinin tələbəsi İ. E. Çerkesianın layihəsi qalib gəlir. İkinci və üçüncü yerləri isə müvafiq olaraq kiyevli mühəndis İ. Q. Torov və rostovlu arxirektor Qriqori Nikolayeviç Vasilevin layihələri tutur. Çerkesianın layihəsi müəyyən dəyişikliklərlə icra edilir. [[1912-ci ildə başlanan tikinti 1914-cü ildə bitmişdir.

1915-ci ildə alman qüvvələri Varşavaya yaxınlaşarkən kökumət Varşava Tibb Universitetini Rostov-na-Donuya köçürməyi qərarlaşdırır. Keçmiş gəlirli bina Universitetin əsas korpusuna çevrilir. 1917-ci ildə universitet Don Universiteti adlanır. 1930-cu illərdə Cənub Federal Universitetinin əsas korpusuna çevrilir. Keçmiş gəlirli binada Rostov Dövlət Pedaqoji İnstitutu yerləşmişdir.

1993-cü ildə Pedaqoji İnstitutu universitetə çevrilmişdir. 2006-cı ildə Cənub Federal Universitetinə birləşdirilmişdir.

Memarlıq
--------

Bina modern üslubda inşa edilmişdir. Bununla yanaşı klassizm elementlərini belə müşahidə etmək mümkündür. Bina konfiqurasiyalı plana malikdir. Binanın əsas fasadı Bolşoy Sadovnaya küçəsinə baxır. 1970-ci ildə binada müəyyən təmir işləri aparılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Структура ЮФУ". dbs.sfedu.ru. 2013-12-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-11.
2. ↑  "Rostov-na-Donu". Rostov vilayətinin rəsmi saytı. 2013-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-28.
Qız çapari haqqında danışır
**Çapati**- buğda unundan bişirilmiş lavaşdır. Hindistan, Nepal, Əfqanıstan və başqa Asiya ölkələrində məşhur çörəkdir.

Hazırlanması
------------

Çapati isti tavada bişirilir sonra isə isti odda bişirilməyə davam edilir. İsti açıq odda küre şeklini alana kimi bişirilmeye davam olunur. Çapatini müxtelif yemeklerle yeyilir. Şimali Hindistanda çapati müxtəlif yəməklə yeyilməsi daha geniş yayılıb. Onlardan ən məşhuru kartof püresi ile qızardılmış soğandır.

Tarixi
------

Çapati sözünün mənası  (Hind ve urdu dilinde चपत/چَپَت‎*, çapati*) şillə deməkdir. Ain İbn Əkbər ilk dəfə bu sözü 16-cı əsrdə istifadə etmişdir. 

Hal hazırda Orta Asiyada buğdadan hazırlanmış çörək növü kimi məşhurdur. Orta Asiya miqrantlarının Mərkəzi Asiyaya, cənub şərqi Asiyaya, şerqi Afrika sahillərinə o cümlədən Karib dənizi sahillərinə qədər getməsi çöreyin həmin ərazilərdə də məşhurlaşmasına səbəb olmuşdur.

Чапати

Resept
------

* 3 stəkan buğda unu
* 1.5 stəkan su
* ağız dadına uyğun olaraq duz

Növləri
-------

* Paneer pendiri ilə çapati - Paneer pendiri hazırlanan bu çapati Hindistanda daha çox bişirilir.
* Qırmızı turp və ağ turplu çapati - Qril turşusu və zəncəfildə əlavə olunan çapatidir. Adətən yol kənarında tır sürücüləri tərəfindən yeyilən çapati növüdür.
* Tərəvəzli çapati - Adətən kök, bibər, kartof və samanlıq güldəfnəsindən hazırlanır.

Həmçinin bax
------------

* Lavaş
* Hindistan

İstinad
-------


1. ↑  Chapati
**Çaparlı alban məbədi** (IV-V əsrlər) — Cənubi Qafqaz qaz boru kəmərinin inşaatı ilə əlaqədar 2005-ci ildə Şəmkir rayonunun Çaparlı kəndi yaxınlığında antik və erkən orta əsrlərə aid arxeoloji kompleks tədqiq edilmişdir. Arxeoloji qazıntılar nəticəsində burada alban xristian məbədi və qəbiristanlığı aşkarlanaraq öyrənilmişdir. Qazıntı sahəsinin 6 saylı kvadratında biri digərinin üzərində olmaqla iki bina qalığı üzə çıxarılmışdır. Üst inşaat qatında aşkarlanan tikili güclü dağıntıya məruz qalsa da onun dördkünc biçimdə olduğunu ehtimal etmək olar. Şərq-qərb istiqamətdə 40-50 sm enində divar 2,5 uzunluqda salamat qalmışdı, şərq tərəfdə ona digər bir divar birləşərək bucaq yaradırdı. Çaydaşından inşa edilmiş tikili qalıqlarının X-XI əsrlərə aid olduğu bildirilir.

Bu tikilidən altda iri əhəng daşlarından inşa olunmuş, kvadrat biçimli, 25 kv.m. sahəli bina qalığı yerləşirdi. Şərq divarında eni 1,3 m olan qapı yeri vardı. Divarların eni 1,5 m, qapı hissədə isə 1,6 m idi.

Arxeoloji qazıntılar binanın tikintisi zamanı əhəng daşlarının inşaat üçün hazırlandığı sahəni də müəyyənləşdirməyə imkan vermişdir. Qazıntı sahəsinin 7 və 8 saylı kvadratlarında əhəngdaşlarının parçalandığı, yonuldığı və cilalandığı sahə üzə çıxarılmışdır.

Qazıntı zamanı binadan üzərinə xaç təsviri salınmış daş lövhənin tapılması, eləcədə məbədin altından və ətrafından xristian qəbirlərinin aşkarlanması bina qalıqlarının IV-V əsrlərə aid alban xristian məbədinin qalıqları olduğunu təsdiqləməyə imkan vermişdir.

Məbəddən qərbdə mədəni təbəqənin alt inşaat qatında son antik dövrə aid metaləritmə kürəsi aşkarlanıb tədqiq edilmişdir. Kürə planda ovalvarı olub, ikiyaruslu quruluşda möhrədən düzəldilmişdi.

Abidənin ərazisində qazıntı zamanı çoxlu erkən xristian qəbirləri və iki küp qəbri tədqiq edilib. Əsasən tək dəfn qeydə alınmışdır. Yalnız 3 saylı kvadratda kollektiv dəfnə, xaç formasında qazılmış qəbir çalasında xaçın hər bir tərəfində olmaqla dörd nəfərin dəfninə rast gəlinmişdir.

Tədqiq olunmuş qəbirlərdən yalnız birində qəbir avadanlığına təsadüf olunmuşdur. Uşaq qəbrindən muncuqlar və tunc bəzək əşyası tapılmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Çaparlı
* Alban memarlığı

Ədəbiyyat
---------

* Aşurov S.H. Çaparlı son antik – ilk orta əsr abidəsi. // Şəmkir: arxeoloji irsi, tarixi və memarlığı. Birinci respublika elmi-praktik konfransının materialları. Bakı, 2008.

İstinadlar
----------

1. ↑  1, səh. 196-206

Xarici keçidlər
---------------

* Çaparlı alban məbədi Arxivləşdirilib 2010-03-16 at the Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Məbəd** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Azərbaycan ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Varşava Hersoqluğunun Avstriya ilə 1809-cu il müharibəsi** — Napoleon Bonopartın Beşinci Koalisiyaya qarşı müharibələrindən biri.

1809-cu ildə Avstriya ilə müharibədə qələbə qazanıldı. Bu münaqişə Napoleonun beşinci koalisiyaya qarşı apardığı müharibənin bir hissəsi idi. Fransa ilə beşinci koalisiyanın müharibəsi başlayanda Varşava Hersoqluğunda hərbi nazir Yozef Ponyatovskinin tabeliyində yalnız 14 minlik hərbi korpus qalmışdı.

Ershersoq Avstriyalı-Este Ferdinand Karlın komandanlığı ilə 36.000 minlik Avstriya qoşunu Saksoniya və Varşava Hersoqluğuna hücum etdi. Ershersoq bütöv bir dövləti tutmağı planlaşdırırdı. Raşin ətrafında döyüşün nəticəsi olan konvensiyanın imzalanması başa çatmamış ershersoq Ferdinand Karl qəflətən hücum edərək müdafiəsi zəifləmiş Varşavanı ələ keçirdi. Lakin polyaklar əks hücuma keçərək və Pulav, Lublin, Sandomir, Zamoysk qalasını, Lvov, Radom və Krakovu azad etdilər.

Nəticədə Varşava Hersoqluğunun ərazisi 103 mindən 155 min km2-ə qədər artdı. Yeni ərazilərdə 4 departament - Lublin, Krakov, Radom və Sedlinski yaradıldı. Əhali sayı isə 2,6 milyondan 4,3 milyon nəfərə qədər yüksəldi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Польша, история // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.|Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона
**Məktəb № 5** — Novoçerkassk şəhərinin ərazisində yerləşən təhsil ocağı. Təhsil ocağı 1907-ci ildə təsis edilmişdir. Məktəb Kuznesov uçilişinin binasında yerləşir. Binası XIX əsrin ikinci yarında şəhərin mərkəzində inşa edilmişdir. Məktəb binası Rusiyanın regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxil edilmişdir. Burada Sovet İttifaqı qıhrəmanı Qeorqi Aleksandroviç Sorokin təhsil almışdır.

Tarixi
------

Birinci dərəcəli uçiliş 1907-ci ildə tısis edilmişdir. Uçilişin hazırlanmasında əsas pay P. P. Litovun ürinə düşürdü. Ucilişin yerləşdiyi bina Ataman dalanı, Qorbatoy küçəsində yerləşirdi. Bina F. İ. Tkaçenkoya məxsus məxsus idi. 1914–15-ci il tədris mövsümünün bitməsi ilə uçiliş fəaliyyətini dayandırmışdır. Uçilişin yerləşdiyi bina isə şəhər duması tərəfindən ikinci kişi gimnaziyasına icarəyə verilir. Gimnaziyanın direktoru Nikolay İvanoviç Dyakov olur. O, Don kadet korpusunda riyaziyyatdan dərs deyirdi. Gimnaziyada şagirdlərə rus dili, riyaziyyat, tarix, coğrafiya, alman dili, təbiətşunaslıq xristian din qanunları keçirilir.

1919–1920-ci illərdə tədris Vətəndaş müharibəsi səbəbindən fəaliyyətini dayandırmışdır. Sovet hakimiyyətinim qurulması ilə gimnaziya fəaliyyətini bərpa etmişdir. Bu sovetlərdə iki mərhələli yeganə əmək məktəbi idi. Bu zaman ikinci kişi gimnaziyası 25-ci əmək məktəbinə çevrilir. Yeni direktor Aleksandr İosifoviç Titarenko olmuşdur. O ikinci kişi gimnasiyasında riuaziyyatdan dərslər deyirdi.

Birinci dərəcəli məktəb üç istiqamətdə fəaliyyət göstərirdi: "Təbiət və insan", "Əmək", "Cəmiyyət". 1920-ci ildə məktəbin bazasında pedaqoji texnikum təşkiı edilir. Məktəb isə Krasnooktyabrskaya 91 ünvanında yerləşən binaya köçür.

1933-cü ildə 25 nömrəli məktəb № 5 olaraq adlandırılır. Burada 288 şagird, 106 oktyabryat, 145 pioner və 20 komsomol təhsil alırdı. 1935-ci ildə məktəbin tarixi binası özünə qaytarılmışdır. 2014-cü ildə məktəb yük illiyini qeyd etmişdir. Bu müddət ərzində məktəbi 12 nəfər bitirmişdir.

Arxitekturası
-------------

Beş nömrəli məktəbin bimas ilkin formasını saxlamışdır. İki mərtəbədən ibarət bina eklektika stilində inşa edilmişdir. Sovet dönəmində binanın üçüncü mərtəbəsi inşa edilmişdir. Binanın küncləri bitki elementli ilə bəzədilmişdir. Binanın damı mansarla işlənmişdir..

Mənbə
-----

* Официальный сайт школы № 24 г. Таганрога  (rus.)

İstinadlar
----------

1. ↑  *Иваненко В. М.* "Из истории пятой школы: от гимназии до наших дней" (rus). Новочеркасская Централизованная библиотечная система. İstifadə tarixi: 2017-03-01.[*ölü keçid*]
2. ↑  "Новочеркасская школа №5 отметила столетний юбилей" (rus). Novocherkassk.net. 2021-09-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-01.
3. ↑  "По улице Атаманской" (rus). Частная лавочка. 2003-10-19. 2017-07-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-01.
**Asan Nuri Abdulla oğlu** — texnika elmləri doktoru, professor

Həyatı
------

Krım vilayəti, Kuybışev rayonunun Qavro kəndində anadan olmuşdur. 1936-cı ildə "Neft-mədən işi" ixtisası üzrə AzSİ-nun neft-mədən fakültəsini bitirdikdən sonra, 1940-cı ilə qədər "Azneftlayihə" trestində mühəndis, böyük mühəndis, layihənin baş mühəndisi işləmişdir. 1940–1942-ci illərdə "Neftmaşınqayırmalayihə" institutunda (Moskva ş.) layihənin baş mühəndisi işləmişdir. 1942–1946-cı illərdə Narkomneftdə mühəndis, böyük mühəndis, texniki şöbəni xüsusi texniki qrupunda rəis müavini işləmişdir. 1946–1948-ci illərdə Şərqi neft sənayesi nazirliyinin qazıma şöbəsinin rəisi, texniki idarədə rəis müavini olub. 1946-cı ildə "Hərbi əməliyyatlarla əlaqədar Qroznı və Krasnodar rayonlarının köçürülməsi zamanı ləğv edilmiş neft quyularının bərpası" mövzusunda namizədlik, 1969-cu ildə isə "Dəniz estekada neft mədəni" mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. 1948–1949-cu illərdə SSRİ Neft sənayesi nazirliyinin texniki şurasının sədr müavini işləyib. 1949–1950-ci illərdə "Başqərbneftverimi" trestində böyük mühəndis, dəniz mədənlərinin tikintisi şöbəsinin şöbə rəhbəri işləmişdir. 1950–1953-cü illərdə SSRİ neft sənayesi nazirliyi "Başdənizneft"də böyük mühəndis, şöbə rəisi, rəisin birinci müavini işləmişdir. 1953–1957-ci illərdə "Başqərbnefthasilatı"nın Texniki şöbəsinin rəisi, SSRİ Neft sənayesi nazirliyinin Texniki idarəsində rəis müavini olub. 1957–1958-ci illərdə RSFSR Dövlət plan komitəsində (Qosplan) qazıma şöbəsinin rəhbəri olmuşdur. 1958–1959-cu illərdə RSFSR Nazirlər Kabinetinin Dövlət elmi-texniki komitəsinin üzvü və neft və qaz sənayesi qrupunun rəhbəri olmuşdur. 1959–1960-cı illərdə "Neft maşınqayırma dövlət layihə institutu"nda baş konstruktor — direktor müavini olub. 1960–1978-ci illərdə Ümumittifaq qazıma texnikası elmi tədqiqat institutunun (Moskva) direktoru olub.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Asan Nuri A. neft-mədən tikintisi, dəniz neft mədənləri üçün estakada və özüllərin, həmçinin quruda qazıma ilə əlaqədar yerüstü qurğuların (tikililərin) konstruksiyalarının yaradılması məsələləri sahəsində tanınmış alimdir.

Asan Nuri A. 60-dan artıq elmi məqalənin və bir sıra monoqrafiyaların müəllifidir.

Mükafatlar
----------

O Azərbaycanın əməkdar elm və texnika xadimidir. Lenin, Qırmızı Əmək Bayrağı, Oktyabr İnqilabı ordenləri və medallarla təltif olunmuşdur. Üç dəfə Dövlət mükafatı laureatı fəxri adına layiq görülmüşdür.
**Məleykə Ağazadə** (3 sentyabr 1929, Bakı – 24 aprel 2019) — Azərbaycan aktrisası.

Həyatı
------

Məleykə Ağazadə 3 sentyabr 1929-cu ildə Bakıda anadan olub. Kiçik yaşlarından pionerlər evinə və xoreoqrafiya məktəbinə gedib. Kiçik yaşlarından ayrı-ayrı şəhərlərdə solist kimi çıxışlar etməyə başlamışdır. 13 yaşında istedadı və çıxışlarına görə "Qafqazın müdafiəsinə görə" medalı ilə təltif olunmuşdur. Məktəbi bitirdikdən sonra Asəf Zeynallı adına musiqi məktəbinin opera sinfində oxumuşdur. Bundan sonra Rauf Hacıyevin Dövlət Orkestrində solist kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1956-cı ildən 1963-cü ilə qədər Musiqili Komediya Teatrında 40-a yaxın tamaşada oynamışdır. 1972-ci ilə qədər filmlərə çəkilmişdir. Məleykə Ağazadənin ən məşhur rolu "Ulduz" filmində yaratdığı Nazik obrazıdır. Onun bu filmdə oynadığı fraqmentlər və söylədiyi ifadələr indiyə qədər sevilir.

M. Ağazadə 24 aprel 2019-cu ildə şəkər xəstəliyindən vəfat edib.

Mükafatları
-----------

* "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı — 9 iyun 1959

Filmoqrafiya
------------

* Qızmar günəş altında (film, 1957)
* Onu bağışlamaq olarmı? (film, 1959)
* Qəribə əhvalat (film, 1960)
* Ulduz (film, 1964)
* Yaşamaq gözəldir, qardaşım! (film, 1966)
* Var olun, qızlar... (film, 1972)

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Ulduz"un əvəzolunmaz "Nazik"inin müsahibəsi". 2014-06-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-25.
2. ↑  ""Ulduz"un "Nazik"i Məleykə Ağazadə: "Həyat yoldaşımı çox sevmişəm" — Fotosessiya". 2016-11-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-25.
3. ↑  "Azərbaycan kinosunun əvəzolunmaz Naziki vəfat edib". 2019-04-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-26.