recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Şiriyazaki mayakı** (尻屋埼灯台, *Şiriyazaki today*?) – Yaponiyanın Aomori prefekturasının Şiriya burnunda yerləşən dəniz mayakı. Tohoku regionundakı ilk Qərb üslubundakı mayakdır. Yaponiyadakı azsaylı kərpic mayaklardan biridir.

Tarixi
------

Şiriyazaki mayakı britaniyalı mayak inşaatçısı Riçard Henri Branton tərəfindən tikilmiş və 20 oktyabr 1876-cı ildə istifadəyə verilmişdir. Yaponiyada ilk duman zəngi bu mayakda quraşdırılmışdır. 1901-ci ilin dekabrında Şiriyazaki mayakı elektrik generatoru ilə təchiz olunmuş və Yaponiyada elektriklə işləyən ilk dəniz mayakı olmuşdur. Optik cihazı Fransada yerləşən Ekmül mayakı əsasında modellənmişdir.

1951-ci ildə Şiriyazaki mayakı bərpa olunmuşdur. 1983-cü ildə mayakda təmir işləri aparılmış, zəlzələyə qarşı davamlı hala gətirilmişdir.

### Şəhər əfsanəsi

İkinci Dünya müharibəsi zamanı – 14 iyul 1945-ci ildə Şiriyazaki mayakı ABŞ donanması tərəfindən məhv edilmiş və mayakın radio əlaqəsi otağında işləyən 42 yaşlı mühəndis Murao insident zamanı ölmüşdür. Növbəti ilin yayında mayakdan işıq gəldiyi barədə şayiələr yayılmışdır. Bir neçə balıqçı mayakın işığı sayəsində güclü dumandan xilas olduqlarını və sahilə çıxa bildiklərini bildirmişdirlər. Burada ölmüş mühəndis Muraonun ruhunun mayakın işığını yandırdığına dair şəhər əfsanəsi yaranmışdır. Gəmiçilik şirkətlərindən biri mayakdan gələn işıq barədə sorğu başlatsa da, qəzalı vəziyyətdə olan mayakın işığı barədə sirrin üstü açılmamışdır. Avqust ayında mayakda müvəqqəti işığın quraşdırılmasından sonra bu şayiələr kəsilmişdir.

Xüsusiyyətləri
--------------

Şiriyazaki mayakı 32,82 metr hündürlüyəndir və dəniz səviyyəsindən 45,7 metr hündürlükdə yerləşir. Kərpicdən tikilmişdir. 2017-ci ildə Maddi Mədəni Mülk statusu almışdır. Yaponiya Mayak Assosiyası tərəfindən "Yaponiyanın 50 mayakı" siyahısına salınmışdır. 1 iyun 2018-ci ildə Şiriyazaki mayakı 16-cı gəzinti mayakı kimi ictimaiyyətə açıq elan olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Shiriya Saki". Tokokai (ingiliscə). 23 fevral 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 fevral 2024.
2. ↑  "Lighthouses of Japan: Aomori". Lighthouse Directory (ingiliscə). 23 fevral 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 fevral 2024.
3. ↑  "尻屋埼灯台". Nikkei (yaponca). 12 avqust 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 fevral 2024.
4. ↑  "An Illusion of a Lighthouse at Shiriyazaki". Tokokai (ingiliscə). 23 fevral 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 fevral 2024.
5. ↑  "尻屋埼灯台 しりやさきとうだい". Cultural Heritage Online (yaponca). 23 fevral 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 fevral 2024.
6. ↑  "日本の灯台５０選". Tokokai (yaponca). İstifadə tarixi: 23 fevral 2024.
7. ↑  "青森の「尻屋崎灯台」が全国16カ所目の参観灯台に". Kanpan Info (yaponca). İstifadə tarixi: 23 fevral 2024.
**Svetlana İrekovna İşmuratova** (rus. Светлана Ирековна Ишмуратова, 20 aprel 1972-ci il təvəllüd) rus Biatlonu, 2006-cı ildə iki dəfə Olimpiya çempionu, Rusiyanın əməkdar idman ustasıdır. 5 fevral 2016-cı il tarixindən Mərkəzi Ordu İdman Klubunun rəhbərinin müavinidir. Tatar-başqırd mənşəlidir.

Bioqrafiya
----------

Tatar-Başqırd mənşəli Svetlana, 1972-ci il aprelin 20-də Zlatoust şəhərində anadan olmuşdur. Kros xizəkçi olan atası Irekovna İşmuratovanın ilk məşqçisi oldu. Beş yaşında xizək sürməyə başladı və idman kollecinin dördüncü sinfində ilk medalı qazandı. Əvvəlcə idmanda karyera barədə düşünmürdü və hətta məktəbdən sonra tibb üzrə oxumağı planlaşdırırdı. Ancaq sonra o, evini tərk etməmək qərarına gəldi.
Svetlana ilk Zlatoust Ticarət Orta məktəbi və sonra Dövlət Bədən tərbiyəsi Akademiyasını bitirmişdir. A. A. Brylov -da texniki direktordur. Onun hündürlüyü 165 sm, çəkisi isə 57 kq. Alman dilində danışır.

Karyera
-------

Qış Olimpiadalarında 2006-cı ildə fərdi və relay yarışda iki qızıl medal qazandı. 2002-ci ildə Solt Leyk Siti şəhərində keçirilən Qış Olimpiya Oyunlarında bürünc medal qazanıb.
Beş qat dünya çempionu olmuş- relayda (2001, 2003 və 2005), qarışıq relay (2005) və komanda yarışı (1998). İki gümüş medal qazanmış (kütləvi start, 2003, relay, 2004) və bir bürünc (təqib, 2003) sahibidir.
İki dəfə yaz biathlon dünya çempionu olmuşdur (1999). Dünya çempionatında ən yaxşı nəticə 2000 və 2006-cı ildə 6-cı yer. 2007-ci il dekabrın 2-də Rusiya Federasiyasının Dövlət Dumasının beşinci çağırışının "Birgə Rusiya" partiyasından deputat seçilib. Silahlı Qüvvələrin polkovnik rütbəsi var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Турин 2006: Светлана Ишмуратова «Мучаюсь от бессонницы» — biathlon.com.ua". 2019-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-14.
2. ↑  Брылов Александр Алексеевич Arxivləşdirilib 2019-03-23 at the Wayback Machinechel-portal.ru. Дата обращения 28 сентября 2017.
3. ↑  Указ Президента Российской Федерации от 22 февраля 2007 года № 204

Xarici keçidlər
---------------

* Svetlana ISHMOURATOVA
**Güvəyəbənzər sarı şibyəyeyən** (lat. Setina irrorella) — buğumayaqlılar tipinin pulcuqqanadlılar dəstəsinin ayıcalar fəsiləsinə aid olan nadir növ.

Xarici quruluşu
---------------

Kəpənəyi nisbətən böyükdür. Qanadları açılmış halda 18–20 mm-dir. Ön qanadların əsası ensiz olub, sarı rəngdədir, üzərində üç cərgə qara nöqtələr yerləşmişdir. Arxa qanadlar enlidir. Açıq sarı rəngdədir. Yuxarı hissəsində üç nöqtə vardır. Baş, döş, qarıncığın uc hissəsi sarımtıl, bədənin qalan hissəsi isə qara rəngdədir.

Həyat tərzi
-----------

Tırtılı göyümtül qara rəngdədir. Beli üzərində topa tüklər vardır, sarı rəngli bel xətti ləkə şəklində yayılmışdır, yan xətti qırıq-qırıqdır, başı qaradır.

Tırtılı şabalıd, fıstıq, palıd, şam və meyvə ağaclarının gövdəsində bitən şibyələrlə qidalanır.

İşığa çox zəif uçur. Ədəbiyyat məlumatına görə ildə bir nəsil verir. Tırtıl mərhələsində qışlayır, yazda qayalar üzərində olan şibyələrlə qidalanır. Pupları nazik barama içərisində olur.

Yayılması
---------

Azərbaycanda flavicans B. forması da yayılmışdır. Dağətəyi və dağlıq ərazilərdə məhdud şəkildə yayılmışdır. Kəpənəkləri Şəkinin Zəyzit kəndindən (31.VII.93), eləcə də Zoologiya institutunun əməkdaşları tərəfindən Qaxın İlisu kəndindən (17.VII.34, A.Boqaçev), Daşkəsənin Xaçbulaq kəndindən (12.VII.67, R.Əffəndi) toplanmışdır.

Ədəbiyyat
---------

* S.Ə.Hacıyeva. Azərbaycanın ayıca (Lepidoptera, Arctiidae) kəpənəkləri (dissertasiya). Bakı: 2005.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q218099
* Wikispecies: Setina irrorella
* BioLib: 54833
* BOLD: 205696
* EUNIS: 309246
* Fauna Europaea: 446903
* Fauna Europaea (new): 450d6d25-1011-45e1-8720-e9715015db35
* GBIF: 5116475
* iNaturalist: 476138
* IRMNG: 10311483
* LepIndex: 39859
* LoB: 4794
* NBN: NBNSYS0000006122
* NCBI: 988035

 |
**Civə haqqında Minamata Konvensiyası** — insan sağlamlığını və ətraf mühiti antropogen emissiyalardan və civə və civə birləşmələrinin buraxılmasından qorumaq üçün nəzərdə tutulmuş beynəlxalq müqavilə. Konvensiya üç illik görüş və danışıqların nəticəsidir, bundan sonra konvensiyanın mətni 140-a yaxın ölkəni təmsil edən nümayəndələr tərəfindən 19 yanvar 2013-cü ildə Cenevrədə təsdiq edilmiş və həmin ilin sonunda 10 oktyabr 2013-cü ildə Yaponiyanın Kumamoto şəhərində keçirilmiş diplomatik konfransda qəbul edilmiş və imzalanmışdır. Konvensiya Yaponiyanın Minamata şəhərinin adını daşıyır. Bu adlandırma simvolik əhəmiyyət kəsb edir, çünki şəhərdə kütləvi civə zəhərlənməsi baş verib. Növbəti bir neçə onillikdə bu beynəlxalq müqavilənin ətraf mühitə böyük miqdarda civənin buraxılmasından məsul olan məqsədyönlü fəaliyyətlər nəticəsində civə ilə çirklənmənin azaldılmasını artıracağı gözlənilir.

1. ↑  *Bailey, Marianne.* "Minamata Convention on Mercury". United States Environmental Protection Agency. 24 February 2014. 19 October 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 October 2014.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Rauf Əliyev.

**Əliyev Rauf İsmayıl oğlu** (25 iyun 1973, Bakı – 19 iyul 1992, Ağdərə rayonu) — Sıravi, "Azərbaycan Respublikasının Fəxri Fərmanı" ilə (ölümündən sonra) təltif edilən döyüşçü

Həyatı
------

Rauf Əliyev 1973-cü il iyunun 25-də anadan olub. Badamdar qəsəbədəki 239 saylı orta məktəbin məzunu olub.

Daxili Qoşunların sıralarında sıravi hərbi qulluqçu kimi xidmət edən Rauf, nizam-intizamı və nümunəvi xidməti ilə təkcə komandirlərinin deyil, yoldaşlarının da hörmətini qazana bilib.

Vətən qarşısında olan müqəddəs borcunu şərəflə yerinə yetirən sıravi R. Əliyev Ağdərə rayonunun müdafiəsi uğrunda gedən döyüşlərdə cəsur hərbi qulluqçu kimi vuruşurdu. O, 1992-ci ilin iyulun 19-da məhz bu rayonun müdafiəsində qəhrəmancasına şəhid oldu.

Rauf bəxtinə yazılan ömrünün 19 ilini şərəflə yaşadı və qəhrəmanlığı ilə əbədi ölümsüzlük – şəhidlik qazandı.

Vətənimizin suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunmasında göstərdiyi igidlik və şücaətə görə şəhid R. Əliyev Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 19 noyabr 1992-ci il tarixli sərancamına əsasən "Azərbaycan Respublikasının Fəxri Fərmanı" ilə (ölümündən sonra) təltif edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Badamdar şəhidləri" abidə-kompleksi bərpa edilib [*ölü keçid*]
**Rəmzi Əsgərov** — Qarabağ müharibəsi şəhidi.

Həyatı
------

Rəmzi Əsgərov, 1967-ci il yanvarın 21-də Laçında anadan olub. Evin üçüncü oğlu idi. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutuna daxil olur. O dövrki qanunlarda əsgərlik yaşı çatan bütün gənclər hərbi xidmətə gördərilirdi. Gənc Rəmzi də ali təhsilini yarımçıq qoyub hərbi xidmətə yollanır. Moskva ətrafındakı hərbi hisələrdən birində qulluq edir. İki illik hərbi xidmətdən sonra yenidən Azərbaycana dönür, ali təhsilini davam etdirir. 1988-ci ilin fevralından başlayan çaxnaşma Qarabağın bütün bölgələri kimi Laçında da özünü göstərdi. Belə bir vəziyyət gənc və inadkar Rəmzini Laçına dönməyə vadar etdi. O, institutun V kursunda oxuyurdu. Təhsilini yarımçıq qoyub Laçına – vətəninin müdafiəsinə yollandı. 1992-ci il mayın 25-də Laçının Güləbird kəndi uğrunda gedən gərgin döyüşlərdə Rəmzi qəhrəmancasına həlak olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rəmzi Əsgərov". 2020-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-29.
**Zəlzələnin yaranma mexanizmi** — Zəlzələqabağı hansı əlamətlərin yaranacağını qabaqcadan müəyyənləşdirə bilən nəzəriyyədir ki, bu da zəlzələlərin proqnozlaşdırılması üçün mühümdür. Hələ də belə bir dürüst nəzəriyyə olmadığindan, zəlzələnin proqnozlaşdırılması məsələsi həll edilməmişdir.

**Zəlzələ** — Yer qabığında və yuxarı mantiya qatında deformasiyanın möhkəmlik həddinə çatması nəticəsində müəyyən hissələrdə baş verən qirilmanı müşayiət edən titrəyişdir. Qırılma, sınma təsadüfı hadisə olduğundan bu modelə görə zəlzələnin proqnozu mümkün deyil nəticəsi çıxır.

**Zəlzələnin proqnazlaşdırılması** — zəlzələnin nə vaxt, harada hansı güclə olacağını qabaqcadan bildirməkdir. Bu problemi həll etmək üçün zəlzələnin bir qırılma hadisəsi olması ideyasından əl çəkilməlidir. Zəlzələnin hansı əlamətlərinin olacağını qabaqcadan söyləyə bilən qravitasiya qüvvələrinə xəssas geoblokların rəqsi modelini yaratmaq lazım olduğu söylənilir.

Ədəbiyyat
---------

* Ramiz Hüseynov. Bir daha zəlzələnin proqnozlaşdırılması haqqında. Elm və həyat jurnalı. 1993-cü il, N3–4
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu məqalə **Hacılı camaatı** haqqındadır. **Hacılının digər istifadələri** üçün **Hacılı** səhifəsinə baxın.* |

**Hacılı camaatı** — Cavanşir elinin böyük qollarından biridir. XVIII yüzildə Yağləvənd oymağının Gecəgözlü, Seyidəhmədli qolları, elin digər oymağı Köçərlinin bir budağı olan Mahmudlunun birləşməsi nəticəsində yaranıb. Bu camaat Qarabağ xanlığının yaranmasında fəal iştirak edib.

XIX yüzildə Hacılı camaatına Gecəgözlü, Seyidəhmədli, Mahmudlu, Aybasanlı, Mirzəcamallı, Şıxılı, Comərdli və Sarılar obaları daxil idi.

XIX yüzilin ortasında Mahmudlu obasının yeni qolları meydana gəldi. Bunlar Hüseynbəyli və Ələsgərli obaları idilər. Aybasanlı obasından isə Qorqan şenliyi əmələ gəldi.

Hacılı camaatı Rus-İran savaşlarında fəal iştirak etmişdi. Bu camaatdan xeyli tanınmış şəxs çıxıb.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Hacılılar, Bakı, "Soy" dərgisinin özəl nəşri, 2004, 238 səh.

Həmçinin bax
------------

* Hacılar oymağı
* Qarabağ xanlığı
* Azərbaycan xanlıqları
* Mahmudlu oymağı
**Heydət Mehdiyev** (*azərb*. *Mehdiyev Heybət Cənnətalı oğlu*‎) — Azərbaycanlı alim, ictimai xadim

Həyatı
------

Heybət Cənnətalı oğlu Mehdiyev 1937-ci ildə Kürdəmir rayonunun Xırdapay kəndində anadan olmuşdur. 
1954-cü ildə orta məktəbi bitirmişdir. Həmin il Azərbaycan Tibb İnstitutunun Stomotologiya fakültəsinə daxil olmuş, 1959-cu ildə həmin fakültəni fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1961-ci ildən Kürdəmir rayon xəstəxanasının poliklinikasında həkim stomotoloq vəzifəsində çalışmışdır. 1968-ci ildə Ali dərəcəli həkim-stomotoloq adına layiq görülmüşdür. H.Mehdiyev 1972-ci ildə tibb elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. O, 22 elmi məqalənin, 4 monoqrafiyanın, 4 kitabın müəllifi olmuşdur. O, 1992-ci ildən respublika "Şəfqət və Sağlamlıq" fondu Kürdəmir rayon şöbəsinin sədri olmuşdur.

### Təltif və mükafatları

Müxtəlif vaxtlarda fəxri fərmanlarla, "Əmək veteranı" medalı, SSRİ Səhiyyə Nazirliyinin "Səhiyyə əlaçısı" döş nişanı ilə təltif olunmuşdur. 
1990-ci ildən ömrünün axırına kimi Ağsaqqallar Şurasının Sədri olmuşdur. Kürdəmir rayonunda təbii üsullarla müalicə vasitəsi kimi böyük əhəmiyyət kəsb edən "Şəfqət sanatoriya"sının tikilib istifadəyə verilməsində Heybət həkimin xüsusi əməyi olmuşdur. O, uzun illər hədər olub gedən termal şəfa suyunu əhalinin sağlamlığına yönəltmişdir. 

### Vəfatı

Heybət Mehdiyev 2008-ci ildə vəfat etmişdir.

Xatirəsinin ədəbiləşdirilməsi
-----------------------------

Kürdəmir rayonunda adına küçə verilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  Heybət Cənnətalı oğlu Mehdiyev[*ölü keçid*]
2. ↑  "AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI KÜRDƏMIR RAYON İCRA HAKİMİYYƏTİ". 2022-01-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-15.
3. ↑  Heybət Mehdiyev küçəsi
Hiperbola əyrisi
**Hiperbola** (*yun.* ύπερβολή — yuxarıdan, ύπερ — atmaq) — tərs mütənasibliyin qrafikinə verilən addır.

Tərs mütənasiblik düsturu

> y = k ÷ x
> 
>

Asimptotlar
-----------

Hiperbolanın asimptotları:

{\displaystyle {\frac {x^{2}}{a^{2}}}-{\frac {y^{2}}{b^{2}}}=1}
Hiperbola 2 asimptotdan ibarətdir:

{\displaystyle {\frac {x}{a}}\pm {\frac {y}{b}}=0}

Xarakteristikası
----------------

Hiperbola Parabolanın tərsidir. Hiperbola iki budaqdan ibarətdir. k > 0 olduqda hiperbolanın budaqları I və III rüblərdə, k < 0 olduqda isə hiperbolanın budaqları II və IV rüblərdə yerləşir. Hiperbolanın xarakteristikasına aşğıdakı ifadələr aiddir:

* {\displaystyle c^{2}=a^{2}+b^{2}\,}.
* {\displaystyle \varepsilon =c/a\,}.
* {\displaystyle b^{2}=a^{2}\left(\varepsilon ^{2}-1\right)\,}.
* {\displaystyle r\_{p}=a\left(\varepsilon -1\right)\,}.
* {\displaystyle a={\frac {p}{\varepsilon ^{2}-1}}\,}.
* {\displaystyle b={\frac {p}{\sqrt {\varepsilon ^{2}-1}}}\,}.
* {\displaystyle c={\frac {p\varepsilon }{\varepsilon ^{2}-1}}\,}.
* {\displaystyle p={\frac {b^{2}}{a}}}.

Həmçinin bax
------------

* Parabola
* Hiperbolik funksiyalar

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Hiperbola ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Hiperbola
* Construire la géométrie analytique objets Arxivləşdirilib 2017-09-15 at the Wayback Machine
* Coniques et théorème de Dandelin
Teylor Sviftin 2023-cü ildə buraxdığı "1989 (Taylor's Version)" albomu.
**Musiqi albomu** — sənətçinin bir araya gətirdiyi öz mahnılarından ibarət toplu. Albomun üz qabığında sənətçi tərəfindən seçilmiş şəkil yer alır. Albomun maddi nüsxəsinin içərisində şəkillər və layner notları (*ing.* liner notes) yer ala bilər, həmçinin mahnıların sözləri və müəllifləri haqqında əlavə məlumat verən bukletlər (*ing.* booklet) ola bilər.

Albomun sonralar delüks versiyası da buraxıla bilər. Bu versiyaya əlavə mahnılar, canlı və akustik ifalar kimi bonus treklər daxil edilir. Sənətçi albomunu tanıtmaq məqsədilə əvvəlcədən bir neçə ədəd sinql buraxa bilər. Sənətçi albomunu satışa çıxarmaq və musiqi videosu çəkmək üçün musiqi şirkəti ilə müqavilə bağlaya bilər. Albomlar CD, vinil, kaset formatında və striminq xidmətləri kimi platformalar vasitəsilə rəqəmsal olaraq buraxılır.

Haqqında
--------

Tanınmış sənətçilər konsert turları başa çatdıqdan sonra yeni mahnılar üzərində işləməyə başlayırlar. Albomlar ortalama olaraq 12–13 trekdən ibarət olduğu üçün bu da xeyli vaxt almaqdadır. Sənətçilər mahnı yazmaq üçün prodüserlərlə birlikdə çalışırlar. Sənətçi mahnının sözlərini tamamladıqdan sonra, səsini yazmaq üçün prodüserlə birlikdə səsyazma studiyasında sessiyalar keçirir.

Albom yalnız yeni yazılmış mahnılardan təşkil olunur. Sənətçilər albom buraxılmazdan əvvəl buraxılış tarixini elan edə və albom üçün əvvəlcədən sifarişləri aça bilərlər. Sənətçilər albom buraxıldıqdan sonra və ya buraxılmasına az qalmış konsert turlarına başlaya bilər. Bu konsertlərdə sənətçi əsasən yeni mahnıları ifa edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Kreutzmann, Bill; Eisen, Benjy.* Deal: My Three Decades of Drumming, Dreams, and Drugs with the Grateful Dead. Macmillan. 2015. səh. 259. ISBN 9781250033796.
2. ↑  *Philip Newell.* Recording Studio Design. Taylor & Francis. 18 July 2013. 169–170. ISBN 9781136115509. 22 May 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 August 2017.
3. ↑  "Album Cover Art Series". Rock Art Picture Show. 28 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 May 2012.
4. ↑  "The history of the CD – The 'Jewel Case'". Philips Research. 10 July 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 May 2012.
**Həqiqi ədədlər** — Rasional və irrasional ədədlərə birlikdə həqiqi ədədlər deyilir. Müəyyən əsaslı, məsələn, onluq say sisteminin rəqəmləri ilə göstərilən tam, yaxud onluq kəsr şəklində istənilən ədəd. Həqiqi ədəd sonlu, yaxud sonsuz rəqəmlər çoxluğu ilə göstərilə bilər. Hər bir həqiqi ədədə düz xətt üzərində bir nöqtə uyğun gəlir.0, 2.5, 345, –2134, 0.00003, 1/3, √2, 

həqiqi ədədlərdir, ancaq √(-1) həqiqi ədəd deyil (mənfi, yaxud müsbət ədədlər içərisində belə ədəd yoxdur). 

Kompüterlərdə həqiqi ədədlər sonlu sayda rəqəm vasitəsilə göstərilir və rəqəmlərin sayı dəqiqlikdən asılı olur. 

Bir çox proqramlaşdırma dillərində "həqiqi ədəd" termininin əvəzinə "sürüşkən nöqtəli ədəd" termini işlədilir 

**Rasional ədədlər**

a/b şəklində(yəni kəsr şəklində)göstərilə bilən bütün ədədlərə rasional ədədlər deyilir. Bu ədədlər **Q** ilə işarə olunur. 

Məsələn: 2/5, 7/2 

**İrrasional ədədlər**

İrrasional ədədlər dövrsüz davamı olan kəslərdir.Məsələn, e=2,7183...Bu ədədlər **İ**' ilə işarə olunur.

**Ədəd oxu**

Üzərində başlanğıc nöqtə, istiqamət və uzunluq vahidi seçilən düz xəttdir

Ədəd oxu üzərində, natural natural ədədlər (N), tam ədədlər ədədlər (Z) və rasional ədədlər (Q) çoxluğunun hər bir elementinə uyğun nöqtə vardır.Bu nöqtələr arasındakı məsafəni də tapmaq olar.Məsələn, A(4) və B(-5)arasındakı məsafə |AB|=4-(-5)=9 olacaq

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Laruss ensiklopediyası · Britannica (onlayn) · Universalis |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 11977586x · GND: 4202628-3 · LCCN: sh85093221 · Microsoft: 94020503 · NDL: 00574870 · NKC: ph125164 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Riyaziyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
PİD tənzimləyicinin iş prinsipini göstərən sxemi
**Proporsional-inteqral-diferensial tənzimləyici (PİD tənzimləyici)** — əks-əlaqəli idarəetmə dövrəsində istifadə olunan idarəedici qurğu. PİD tənzimləyici avtomatik idarəetmə sistemlərində idarəedici siqnalın formalaşması üçün lazımi dəqiqlik və keyfiyyətdə keçid prosesinin əldə edilməsi məqsədi ilə istifadə olunur. Bu tənzimləyici fasiləsiz olaraq tapşırıq siqnalı və prosesin ölçülmüş dəyişəni arasında fərq kimi {\displaystyle e(t)} *xətanın qiymətini* hesablayır və proporsional, inteqral, diferensial tənzimləmə qanunları əsasında sistemə düzəliş tətbiq olunur. Bu əsasən mühərriklərin və invertorların idarəedilməsində istifadə olunur.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda PİD tənzimləyici ilə əlaqəli mediafayllar var.

* AVTOMATİK TƏNZİMLƏMƏ NƏZƏRİYYƏSİ, MATLAB/Simulinkdə modelləşdirmə səh.50  (az.)
* PİD idarəetmə və tənzimləmənin prinsipləri  (ing.)
* MATLAB və Simulink ilə PİD idarəetmə  (ing.)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | LCCN: sh88000745 |
**Angiologiya** (*yun.* ἀγγεῖον — damar + λόγος — elm) — anatomiyanın bir şöbəsi olub, qan və limfa damarlarının quruluşunu öyrənir. Angiologiya eyni zamanda damarların funksiyasını, onların xəstəlik və patologiyalarını, diaqnostik metodlarını, müalicə və profilaktikasını öyrənir.

Angiologiyanın əsası 17-ci əsrdə böyük və kiçik qan dövranı, limfa sistemi təsvir edildikdən sonra qoyulmuşdur. Müasir angiologiyanın vəzifələri damarların elastikliyini, bu və ya digər orqana birləşdirilmiş damarların əvəzetmə qabiliyyətini aydınlaşdırmaqdır. Angiologiyanın tədqiqat obyektləri damar borucuqları, onların divarı, qan və limfa cərəyanı, damarların paylanması, onların quruluşu və anastomozlarıdır. Angiologiyanın tədqiqində funksional və klinik istiqamət mövcuddur. Damarlar yarılma, inyeksiya, rentgenoloji, korroziya, işıqlandırma yolu ilə müayinə olunur. Klinik angiologiya daxili xəstəliklər elminin bir sahəsidir. O, qan və limfa damarları xəstəliklərinin etiologiyasını, patogenezini, simptomatologiyasını, gedişini öyrənir, onların diaqnostika, müalicə və profilaktika üsullarını işləyib hazırlayır.

Həmçinin bax
------------

* Anatomiya
* Limfa sistemi
* Qan-damar sistemi


Vikianbarda Angiologiya ilə əlaqəli mediafayllar var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 498. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Həqiqi yasəmən** (*Jasminum officinale*)  — IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Azərbaycanın nadir növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Dırmaşan koldur. Yarpaqları 5-7 sayda yarpaqcıqlıdır. Yarpaqcıqları uzunsov-lansetvari, sivriləşmiş, yan tərəfdəkilər oturaq, yuxarıdakılar uzunqanadlı, saplaqlıdırlar. Çiçəkləri ağ, ətirli, çətirvari, azçıçəkli çiçək qrupunda toplanmışlar. Kasacıq qədəhvari, tacı ətirli, yumurtavari, sivriləşmiş, borucuğu ensizdir.

Bioloji, ekoloji, fitosenoloji xüsusiyyətləri
---------------------------------------------

Çiçəkləmə may-iyun, meyvəvermə avqust-sentyabr aylarına təsadüf edir. Arandan aşağı dağ qurşağına kimi meşə talasında və kolluqlarda rast gəlinir. Dərman bitkisidir.

Yayılması
---------

Lənkəran ovalığıdır.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyanın ehtiyatı azdır, lakin əhəmiyyətli dərəcədə dəyişilmir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Antropogen təsirlərdir(otarılma, tapdalanma).

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Qorunma tədbirləri hal-hazırda aparılmır.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri, II nəşr, Bakı-2013
3. 1 2 3  Флора Азербайджана, 1957

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Bitki** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Albit** — mineral - Na[AlSi3O8].

Haqqında
--------

Plagioklazın izomorf  sırasının son üzvü. Kris­tallik quruluşun nizamlanmasından asılı olaraq struktur növ müxtəlifliyi ayrılıb: yüksək albit, aşağı albit, aralıq albit. Morfoloji növləri: qəndəbənzər albit, geniş lövhəli albit, leystli albit, klevelandit. Albit qələvi metasomatitlərin, peqmatitlərin və b. süxurların əsas tərkib hissəsidir.

Albit ikiləşməsi
----------------

Albit ikiləşməsi albit qanununa tabe olan ikiləşmə. İkiləşmə oxu (010), bitişmə müstəvisi (ikiləşmə tikişi) (010). Triklinik çöl şpatlarında (turş plagio­klazlar və mikroklin) çox geniş yayılmışdır. Adətən polisintetikdir.

Albit ikiləşməsi qanunu
-----------------------

Albit ikiləşməsi qanunu normal qanunlar qrupuna aid edilən ən geniş yayılmış ikiləşmə qanunlarından biri. Təbəqəli quruluşlu mika və başqa mineralların ikiləşməsi üçün səciyyəvidir. İkiləşmə tikişi mükəmməl ayrılmaya (001) uyğun gəlir. İkiləşmə oxu tikiş müstəvisində yerləşir.

Albit, yüksək çöl şpatı
-----------------------

Albit, yüksək çöl şpatı mineral, soyuduqdan sonra yüksək temperaturlu modifikasiyaya xas olan strukturunu saxlayan albit və ya başqa çöl şpatı. Bunlara effuziv süxurların çöl şpatlarının əksəriyyəti aiddir.  Sinonim: *Analbit.*

Albitit
-------

Albitit süxur, albitdən, bəzən az miqdarda kvars, muskovit və başqa mineral qarışıqlarından təşkil olunmuş kristallik-dənəvər damar süxuru. Mənşəyinə görə heterogendir. Qranitolidlərdə, nefelinli sienitlərdə aplit tipli damar şəklində rast gəlir; ultraəsası süxurlarda damar dioritlərinin, plagioqranitlərin və başqa natrium qranitoidlərinin anortitsizləşmə və silisiumsuzlaşması nəticəsində əmələ gəlir. Monomineral növləri keramik xammal kimi istifadə olunur.

Albitləşmə
----------

Albitləşmə albitin silikat və alümosilikat minerallarının hesabına hidrotermal və ya metasomatoz yolla əmələgəlmə prosesi. Sossüritləşmə, propilitləşmə, spilitləşmə və başqa proseslərlə birgə müşahidə olunur.

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006, 679 səh.

1. 1 2  .
2. ↑  *International Mineralogical Association - Commission on new minerals, nomenclature and classification* The IMA List of Minerals (December 2014). 2014.
3. ↑  .
**Afət Telmanqızı**— LAF TV-nin həmtəsisçisi (2020-ci ildən), telejurnalist, Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalisti.

Həyatı
------

Məhərrəmova Afət Telman qızı 7 noyabr, 1975-ci il, Bakı şəhərində anadan olub. Bakıda İlqar Əbülhəsənov adına 42 saylı orta məktəbi bitirib. 1997-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinin bakalavr, 2000-ci ildə isə magistr pilləsini bitirib.

Ali məktəbdə oxuduğu illərdə- 1993–1997-ci illərdə "Səhər" qəzetində", "Müxalifət", "Millət" qəzetlərində, AZTV-də təcrübə keçib. 1997-ci ildən rəsmi əmək fəaliyyətinə başlayıb. İlk iş yeri "Hürriyyət" qəzeti olub.

2000-ci illərdə "Yeni Müsavat" qəzetində müxbir kimi çalışıb. 2001-ci ildən isə ANS TV-də redaktor, sonra Xəbərlər Departamentinin baş redaktoru olub. "Xəbərçi", "Nəzər nöqtəsi", "Açıq söhbət" verilişlərinin aparıcısı olub. İlk dəfə ANS- də müstəqilliyin bərpa tarixinə həsr olunmuş "Var dövlətimiz Azərbaycan" sənədli fìlminin müəllifi olub. Sonralar bir neçə fìlmlərin müəllifì olub. "Hazırcavab oğlan", "Qaraçılar", "Dünyanın qan damarı", "Zamanın yarası" və ümumilikdə 50-dən çox sənədli filmin müəllifì olub. 1 ay ABŞ-də təcrübə keçib. Bir neçə xarici ölkədə səfərdə olub, reportajlar hazırlayıb.

ANS TV fəaliyyətini dayandırdıqdan sonra Space TV-də Xəbərlər Departamentinin baş redaktoru olub. Real TV-də şef redaktor və Real İntervyu verlişinin aparıcısı olub. 2020-ci il, fevralın 9-u MM- ə keçirilən seçkilərdə iştirak edib. Elə həmin il Real TV-dən ayrılıb.

2020-ci il mayın 28-i tarixində həmkarı Ləman Ələşrəfqızı ilə birgə LAF TV-ni təsis edib.

Mükafatları
-----------

2019-cu il 6 noyabr tarixində Azərbaycan Respublikasında televiziya və radio sahəsinin inkişafında xidmətlərinə görə Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə əməkdar jurnalist fəxri adına layiq görülüb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikasının televiziya və radio işçilərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2022-01-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-07.
Firdovsinin minillik yubileyi xatirə medalı.
**Firdovsinin minillik yubileyi** (*fars.* جشن هزاره فردوسی‎) — 1934-cü ildə Firdovsinin anadan olmasının min illiyini qeyd etmək üçün bir sıra şənliklər və elmi tədbirlər. Firdovsinin minilliyi Rza şah Pəhləvinin təşəbbüsü ilə keçirilmiş və ilin əvvəlində İran hökuməti tərəfindən elan olunmuşdur. Minillik Konqresi 1934-cü il oktyabrın 2-dən 6-dək Tehranda beş gün ərzində toplanmışdır. Qurultayda səksəndən çox Avropa və İran alimi iştirak etmişdir. Şənliklər təxminən bir aya yaxın davam etmişdir.

Bir sıra Avropa ölkələrində, o cümlədən Fransada, İngiltərədə, Almaniyada, Sovet İttifaqında, universitetlərdə, klublarda və səfirliklərdə eyni vaxtda müxtəlif rəsmi mərasimlər keçirilmişdir. Həmçinin, ABŞ, Misir və İraq da daxil olmaqla bir sıra başqa ölkələrdə də şənliklər keçirilmişdir.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* *Davis, Dick.* "Review: The Shahnameh by Abul-Qasem Ferdowsi, Djalal Khaleghi-Motlagh". International Journal of Middle East Studies. XXVII (3). 1995: 393–395. doi:10.1017/S0020743800062413. JSTOR 176284.
* *Izadi, Sirus.* Ferdowsi va Surudehayash *(فردوسی و سروده هایش)* (fars). Tehran: Entesharate Hirmand. 1990.
* *Ketāb-e hazāra-ye Ferdowsī* (in Persian), Tehran 1943
* *Shahbazi, A.S.*  Ehsan Yarshater (redaktor ). "Ferdowsi, Abu'l-Qāsem IV. Millenary Celebration". Encyclopædia Iranica. Encyclopædia Iranica Foundation. January 26, 2012. İstifadə tarixi: 5 August 2023.
* *Shahbazi, A.S.* "Review: Abu'l-Qasem Ferdowsi, the Shahnameh (Book of Kings), vol. I. by Djalal Khaleghi-Motlagh". Journal of the American Oriental Society. CXI (1). 1991: 154–155. doi:10.2307/603776. JSTOR 603776.
***Türkiyə Respublikasının Rəsmi Qəzeti*** (*türk.* T.C. Resmî Gazete) — yeni qanunvericilik və digər rəsmi elanları dərc edən Türkiyənin milli və yeganə rəsmi jurnalı. Qısaca "*Resmî Gazete*" adlanır.

7 fevral 1921-ci il tarixindən, respublikanın elan edilməsindən təxminən iki il əvvəl nəşr olunmağa başlamışdır. Qəzetin ilk on beş nömrəsi həftədə bir dəfə, sonrakı üç nömrəsi iki həftədə bir dəfə, sonrakı üç nömrəsi həftədə bir dəfə çıxırdı. 18 iyul 1921-ci ildən 10 sentyabr 1923-cü ilə qədər qəzet Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi səbəbiylə nəşr olunmamışdır. 17 dekabr 1927-ci ildə çıxan 763-cü saydan bu yana "*Türkiye Cumhuriyeti Resmî Gazete*" adı ilə rəsmi olaraq nəşr olunur. 1 dekabr 1928-ci il tarixindən etibarən latın hərflərinə əsaslanan yeni türk əlifbası ilə çap olunmağa başlanmışdır.

"*Resmî Gazete*" internetdən də mövcuddur. 27 iyun 2000-ci ilə qədər nəşrlər 2011-ci ilə qədər onlayn formatda mövcud idi. Bütün buraxılışlar əlçatandır və yeni nömrələr 2018-ci ildən yalnız onlayn yayımlanır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Resmi Gazete artık sadece dijital yayımlanacak". Habertürk. 17 September 2018. 13 January 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 September 2018.
2. ↑  "Resmî Gazete Hakkında Bilgiler". Prime Ministry Printing House of the Republic of Turkey. 26 December 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 August 2016.
3. ↑  *Toprak, Veli.* "98 yıllık Resmi Gazete kapandı". Sözcü. 17 September 2018. 13 January 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 September 2018.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi internet saytı (in Turkish)
**Şərq küləyi** — Çingiz Abdullayev tərəfindən yazılmış roman. 2013-cü ildə Qanun nəşriyyatında nəşr edilib.

Məzmun
------

Satqınlar bağışlanmır. Bu, Rusiyanın xüsusi xidmət orqanlarının ali zabitlərindən ibarət "Qalxan və qılınc" adlı məxfi təşkilatm şüarıdır. Keçmiş FTX polkovniki Timur Qarayev İtaliyada gizlənən qaçağı yox etmək əmri alır. Əməliyyat sanki uğurlu alınır: budur o — satqın İuda,
Qarayevlə bir süfrədə əyləşib. Lakin polkovnik onu cəzalandırmağa tələsmir. Bunun üçün onun tutarlı səbəbləri var…

Həmçinin bax
------------

* Çingiz Abdullayev

| ⛭Çingiz Abdullayev |
| --- |
| Romanlar | Mavi mələklər • Alçağın üslubu • Payız madriqalı • Mənim gözəl alibim • Üçüncü variant • Quba kapriççiosu • Saturnun tövbəsi • Sonuncu divarın daşları • İnsan ovu • İngilis bulvarı • Milad bayramında açılan atəş • Sutenyorun qəlbi • Bakı bulvarı • Tver bulvarı • Eramızın əzəlində sui-qəsd • Yekun diaqnoz • Uzun çəkən sözardı • Prezident ovu  |  |
**Muradov Sadiq Məmməd oğlu** — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Qarabağ müharibəsi şəhidi. 

Həsənriz (Aterk) uğrunda 40 Şəhid. (Abidə 5 sentyabr 1992 qoyulmuşdur.) Haqverdi Verdiyev ,Yusif Qasımov (baş leytenant), Çərkəz Həsənov, Sərvan Ağayev,Qarabala Mayılov, Elman Cavadov, Ucar Zeynalov, Bəxtiyar Cəfərov,Vasif Əlibəyov, Rəsul Süleymanov (əsgər, 1973), Əlibaba İbrahimov, Fuad Həsənov İlham Hüseynov (əsgər, 1973), Münasib Mehdiyev

Həyatı
------

1972-ci ildə Ağdaş rayon Ağzıbir kəndində anadan olmuşdur. 1987-ci ildə kənddəki orta məktəbi qurtarıb, sonra Ağdaş Kənd Təsərrüfatı Texnikumuna daxil olmuşdur. Texnikumda oxuyarkən hərbi borcunu ödəmək üçün milli ordunun tərkibində Qarabağa döyüşə yola düşmüşdür. 

19 iyul 1992-ci ildə Ağdərənin Həsənriz məntəqəsi istiqamətində gedən döyüş zamanı şəhid olmuşdur.
Subay idi. Sadiqin 18 yaşı vardı.

Təltifləri
----------

Sıravi Sadiq Muradov 19 noyabr 1992-ci il tarixdə respublikamızın suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunmasında, dinc əhalinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsində göstərdiyi şəxsi igidlik və şücaətə görə "Azərbaycan Respublikasının Fəxri fərmanı" ilə (ölümündən sonra) təltif edilmişdir. İgid döyüşçünün məzarı Bakı şəhərindədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-04-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-19.

Xarici keçidlər
---------------
**Yüksəkova dəstəsi** — Türkiyədə qeyri-qanuni təşkilat. Türkiyə Jandarmasının JİTEM bölməsi ilə açıq-aşkar əlaqələri var idi və onun "Ergenekon" təşkilatı ilə əlaqəsi olduğu güman edilir. Hakkari vilayətinin Yüksəkova rayonunda 16 nəfərin ölümündə günahlandırılmışdır. "*Today's Zaman*" qəzetinin yazdığına görə, ona "üç yüksək rütbəli hərbçi və müxtəlif siyasətçilər rəhbərlik edirdi, narkotik və silah qaçaqmalçılığı edirdilər".

Onun fəaliyyəti ilk dəfə 1996-cı ildə Susurluk qalmaqalından sonra üzə çıxmışdır. Təşkilatın fəaliyyəti Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinə (AİHM) göndərilmiş "JİTEM fəaliyyətlərinin yalnız bir hissəsidir". Yüksəkova dəstəsi ilə bağlı yerli məhkəmələrin bütün həbs cəzaları Türkiyə Ali Apellyasiya Məhkəməsi tərəfindən ləğv edilmiş və AİHM Türkiyəni Yüksəkova dəstəsi ilə bağlı çıxardığı qərarlara görə 103 min avro cərimələmişdir. Yüksəkova bələdiyyə sədri Əli Ehsan Zeydan 1997-ci ildə həbs edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Today's Zaman, 13 August 2010, Ergenekon probe incomplete without exposing Yüksekova gang Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine
2. 1 2  Duvakli, Melik, JİTEM’s illegal actions cost Turkey a fortune Arxivləşdirilib 2012-06-06 at the Wayback Machine, *Today's Zaman*, 27 August 2008.
3. ↑  Hurriyet Daily News, 19 March 1997, Yuksekova mayor arrested Arxivləşdirilib 2015-05-08 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------

* Couturier, Kelly, "Security Forces Allegedly Involved in Turkish Criminal Gang". Washington Post, 27 November 1996
* *Aksiyon*, 19 July 2010, 'Yüksekova'da unutulan hukuk!
* *Zaman*, 29 August 2010, Yüksekova'da asıl üstü örtülen PKK-JİTEM arasındaki uyuşturucu rantıydı
**Ümumdünya Turizm Agentlikləri Assosasiyaları Federasiyası** — həqiqi üzvləri qismində milli turizm assosasiyası və təşkilatalrı, assosasiya edilmiş üzvlər kimi isə turizm agentləri, mehmanxana, nəqliyyat müəssisələri, tədris müəssisələrini birləşdirən beynəlxalq turizm təşkilatıdır.

Təşkilat 1966-cı ildə yaranmışdır.

Dünyanın 80 dövlətini təmsil edən 80 milli turizm təşkilatı və 1400 personalı özündə birləşdirir. Onlara Amerika Turagentlər Cəmiyyəti, Almaniya Səyahətlər Bürosu Assosasiyası, Britaniya Turagentlər Assosasiyası, Şimal ölkələri Turizm Büroları Assosasiyaları İttifaqı, "Tomas Kuk və oğlu" firması və s. aiddir.

Federasiyanın əsas məqsədləri arasında milli turagentlər assosasiyalarının yaradılması və möhkəmləndirilməsi, onlara hüquqi, maliyyə, peşə, maddi-texniki yardımların göstərilməsi, iqtisadi, hüquqi, sosial və iqtisadi sahələrdə beynəlxalq səviyyədə turizm agentliklərinin bütün kateqoriya peşələrinin nüfuzunun maksimal dərəcədə dəstəklənməsi vacib yerlərdən birini tutur.

Qurumun Katibliyi Belçikanın paytaxtı Brüssel şəhərində yerləşir. Onun rəsmi dilləri isə ingilis, fransız və ispan dilləridir. Rəhbər orqanları isə hər il çağrılan Baş Assambleya, Direktorlar Şurası və İcraiyyə Komitəsi sayılır.
**Alleqoriya** və ya **təmsil** — hər hansı bir mücərrəd fikrin, anlayışın konkret predmet və ya hadisənin köməyi ilə təsvir edilməsidir. Orta əsrlər ədəbiyyatında alleqoriyadan geniş istifadə olunurdu. Yazıçılar və şairlər ədalət, xeyir, şər və s. haqqında fikirlərini antik mifolofiyadan aldıqları surətlər vasitəsilə ifadə edirdilər. Alleqoriya romantizmdə də mühüm yer tuturdu. Alleqoriyadan təmsil və nağıllarda, ümumiyyətlə, satirik əsərlərdə geniş istifadə edilir. Məsələn, belə əsərlərdə çox vaxt tülkü surəti – hiyləgər adamları, qurd – acgözləri, aslan - igid və mərd, ayi-qanmaz, nadan adamları təmsil edir.

Məhəmməd Füzulinin "Bəngü Badə", Mirzə Ələkbər Sabirin "Tülki və qarğa" əsərləri alleqorik əsərlərdir. 

Dünya ədəbiyyatı tarixində ilk alleqoriyanın müəllifi Homer sayılır. Alleqoriya sözünün etimalogiyası isə latın dilindən "məclis, yığıncaq" mənasına gəlir. Ən tanınmış alleqoriyalardan biri də antik yunan filosofu Platonun "The Republic" adlı daha geniş əsərinin bir parçası olan "Allegory of the cave" alleqoriyasidir. Beləki müəllif burada, həyatları boyu bir mağarada zəncirlənərək həbs olmuş ve sadəcə boş divarlari görməyə məhkum bir qrup mağara adamından danışır. İnsanlar mağaradan kənar dünyada baş verənləri ve obyektləri sadəcə mağarada qaladıqları ocaqdan divarlara yansıyan kölgələr vasitəsilə görürlər. Zamanla onlar gördüklərini təsvir etmək üçün ünsiyyət vasitəsi olan dildən ve sözlərdən istifadə edirlər. Alleqoriyada magaradakilarin həyatları boyu gördükləri yeganə şeyi- kölgələrini heqiqət kimi qəbullanmalarından ve danışılır. Ta ki, onlardan biri mağaranın xaricine çıxış yolu əldə edir ve kölgəlerdən de böyük həqiqətlərin olduğunu öyrənən ana qədər. Daha sonra o, gördüklərini digerlerinə danışır, lakin insanlar ona inanmamaqla yanaşı həm de onun hamını buradan azad etmek səylərinə də şiddətlə müqavimət göstərirlər.

Bu filosofun sadə alleqoriyalardan biridir ve magaranin xaricinde daha böyük heqiqət və elmin mövcudluğunu qavrayan mağara adamının digərlərini de bundan xəbərdar edib, öz vəzifəsi kimi onları xilas etməyə çalışmasından və özlərini daha bilikli zənn etmələrinin nəticəsində ona laqeyid yanaşıb, görmezdən gələnlərin axmaqlığından bəhs edir.

Həmçinin bax
------------

* Platon mağarası

Mənbə
-----

* Ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğəti. Bakı,1978, səh.9

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Alleqoriya ilə əlaqəli mediafayllar var.

  

  

| ⛭Məcazlar |
| --- |
| Məcazlar | Epitet • Litota • Metafora • Metonimiya • Sinekdoxa • Təşbeh • İstehza • Simvol • Alleqoriya |
Patbinsu.
**Patbinsu** və ya sadəcə **Binsu** — doğranmış meyvə, qatılaşdırılmış süd, meyvə siropu və qırmızı lobyanın da daxil olduğu xırdalanmış buz dənəcikləri ilə hazırlanan məşhur Koreya deserti. Əgər tərkibinə qırmızı lobya daxil edilməzsə o zaman bu desert sadəcə binqsu adlanır. (Patbinsu sözündəki pat-qırmızı lobya mənasına gəlir).

Tarixi
------

Patbinsunun ilkin forması üyüdülmüş buz, qırmızı lobya, doq, fıstıq tozu və s. 2-3 inqrediyentdən ibarət idi. Patbinsunun bu ilkin forması Coson sülaləsi (1392-1910) dövründən mövcud idi. Məmurların buzları üyüdüb üzərinə meyvə qoyaraq yedikləri ilə bağlı müxtəlif tarixi qeydlər görə bilərik.

Patbinsunun müasir forması Yaponiya müstəmləkəsi (1910-1945) dövründə qırmızı lobyadan hazırlanan soyuq yeməklərin tətbiqi sayəsində kəşf edilmişdir. Lakin ilk dəfə üyüdülmüş buz və qırmızı lobya Koreyada bir-birinə qatılaraq desert olaraq təqdim olunmuşdur. Koreya müharibəsi (1950-1953) zamanı xarici mədəniyyətlərin təsiri ilə binsuya meyvə kokteyli, dondurma, müxtəlif meyvələr, qoz-fındıq, şərbət, çırpılmış qaymaq əlavə edildi. 1970-1980-cı illərdə meyvə kokteyli, çırpılmış qaymaq və albalıdan hazırlanan binqsu çox böyük marağa səbəb oldu.
**Eynşteyn cəmləmə qaydası** Albert Eynşteyn tərəfindən, Ümumi Nisbilik Nəzəriyyəsi yazılarkən daha qısa və anlaşıqlı dildə cəmləmə əməliyyatını({\displaystyle \sum }) ifadə etmək məqsədilə gətirilib. Sonralar bu nəzəriyyədən istifadə edən digər alimlər arasında da bu ifadə tərzi yayılmağa başladı.

Qayda ondan ibarətdir ki, hər hansı növ tenzorlardan, koordinatlardan ibarət birhədlidə eyni simvol həm alt indeks, həm də üst indeks kimi yazılırsa, bu, o birhədlidə həmin indeks üzrə bütün komponentlərin bir-birilə cəmlənməsi anlamına gəlir:


x

α

x

α

=

∑

α
=
0

m

x

α

x

α


{\displaystyle x^{\alpha }x\_{\alpha }=\sum \_{\alpha =0}^{m}{x^{\alpha }x\_{\alpha }}}

{\displaystyle x^{\alpha }x_{\alpha }=\sum _{\alpha =0}^{m}{x^{\alpha }x_{\alpha }}}Bu, {\displaystyle {\vec {x}}} yerdəyişmə vektoru üçün uzunluğun kvadratı({\displaystyle |{\vec {x}}|^{2}}) düsturu olub, 

{\displaystyle x^{\alpha }}—{\displaystyle {\vec {x}}} yerdəyişmə vektorunun {\displaystyle \alpha } koordinatını,

{\displaystyle x\_{\alpha }}—{\displaystyle {\tilde {x}}} yerdəyişmə kovektorunun {\displaystyle \alpha } koordinatını({\displaystyle x\_{\alpha }=g\_{\alpha \lambda }x^{\lambda }}),

m — koordinatların sayını göstərir.

Skalyar hasil
-------------

İki {\displaystyle {\vec {V}}=(V^{0},V^{1},V^{2},V^{3})} və {\displaystyle {\vec {U}}=(U^{0},U^{1},U^{2},U^{3})}vektoru verilirsə bu vektorların skalyar hasili Eynşteyn cəmləmə qaydası ilə daha qısa şəkildə belə ifadə olunar:

{\displaystyle {\vec {V}}\cdot {\vec {U}}=V^{\alpha }U\_{\alpha }=V^{0}U\_{0}+V^{1}U\_{1}+V^{2}U\_{2}+V^{3}U\_{3},\quad U\_{\alpha }=g\_{\alpha \lambda }U^{\lambda }}

burada

{\displaystyle g\_{\alpha \lambda }} — metrik tenzordur. Evklid fəzasının metrikası diaqonal olduğundan və sıfırdan fərqli bütün komponentləri vahidə bərabər olduğundan({\displaystyle g\_{\alpha \beta }=\delta \_{\beta }^{\alpha }}) skalyar hasil {\displaystyle {\vec {V}}\cdot {\vec {U}}=V^{0}U^{0}+V^{1}U^{1}+V^{2}U^{2}+V^{3}U^{3}} formasını alır.
Povidlo
**Povidlo**-(çex. povidl, pol. powidła, *ukr.* повидло) Meyvələrin və ya giləmeyvələrin şəkər tozunda bişirilməsindən hazırlanır.

Haqqında
--------

Bəzən zövqə görə darçın və ya mixək qatılır. Povidlo özündə turşa-şirin tamı əks etdirməklə,qatı şəkildə olur. İçərisində hissəciklər əzilmiş formada olurlar.Povidlo ceminin turşuluğu az olduğu zaman limon və ya başqa qarışıqlar əlavə edilir.Hazır povidlolar özündə 34%-dən çox olmayan nəmlik və 60%-dən çox olmayan şəkər saxlayırlar.

Tərkibi
-------

100 qr-ında kalorilik 250-260 kkal-dır. Ən çox alma, ərik, albalı, armudlu və giləmeyvəli povidlolar geniş yayılıb.

Etimologiyası
-------------

Bu adın mənşəyi Polyak dilindən götürülüb.

Həmçinin bax
------------

* Mürəbbə
* Gavalı povidlosu
* Ərik povidlosu

İstiandlar
----------

1. ↑  **↑** *Фасмер М.* повидло Arxivləşdirilib 2017-07-29 at the Wayback Machine // Этимологический словарь русского языка: В 4-х т. = Russisches etymologisches Wörterbuch / Перевод и дополнения О. Н. Трубачёва. — 3-е изд. стереотип.. — М.: Астрель — АСТ, 2004. — Т. 3: Муза — Сят. — 830 с. — ISBN 51701814
**Nil** (*ərəb.* النيل‎ *an-nīl*, *ing.* Nile, q.misir iteru və ya Ḥ'pī, qibt. Ⲫⲓⲁⲣⲱ (p(h)iaro) — Afrika qitəsində çay. Dünyanın ən uzun çayıdır. "Nil" sözün mənşəyi bu çayın yunanca "Neylos" (Νείλος) adından gəlir. Nil çayının mənbəyi Viktoriya gölüdür.

Afrika materikində yerləşən Nil çayı dünyanın ən uzun çayı olub uzunluğu 6650 km-dir. Eyni zamanda bir çox ölkələrdən keçdiyi üçün tranzit çaydır. Hövzəsi Ruanda, Uqanda, Keniya, Tanzaniya, Efiopiya, Sudan və Misir ərazilərindədir. Hövzəsinin sahəsi 2870 min km2
-dir. Nil Xartum şəhəri yaxınlığında iki çayın — Ağ Nil və Mavi Nil qovuşmasından yaranır. Ağ Nil başlanğıcını Şərqi Afrika yaylasındakı Viktoriya gölündən, Mavi Nil isə Efiopiya yaylasındakı Tana gölündən götürür. Viktoriya gölünə Kaqera çayı tökülür. Kaqera çayı Nilin mənbəyidir və bunu Stenli kəşf edib.

Nilin əsas qolları: Ağ Nil, Mavi Nil və Atbara çaylarıdır. Nil çayı yuxarı axarında Viktoriya, Kyoro göllərindən keçir. Nilin yuxarı axarında çoxlu şəlalələr (ən böyüyü Merçison, hündürlüyü 120 m) və astanalar var. Sudan çökəkliyindən Qahirəyədək Nilin yatağında astanalar, şəlalələr vardır. Nil çayı aşağı axarının 3000 km-də heç bir qol qəbul etmir.

Nil çayı ekvatorial qurşaqdan başlayır, subekvatorial qurşaqdan keçir və tropik qurşaq ərazisində eroziya bazisi olan Aralıq dənizinə tökülür. Şimala doğru axan bu çay Aralıq dənizinə tökülən yerdə böyük delta əmələ gətirir. Nilin dərəsi, xüsusilə onun deltası qədim mədəniyyət mərkəzlərindən biri olmuşdur. Çox böyük məsafədə səhradan keçməsinə baxmayaraq, çay qurumur. Bunun səbəbi çayın mənbəyinin subekvatorial iqlim qurşağında yerləşməsidir. Yay aylarında subekvatorial iqlimdə bol yağıntı yağması çayın qidalanmasında mühüm rol oynayır. Nil çayının qidalanmasında yağış xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Nil çayının böyük suvarma əhəmiyyəti var. Nil çayı üzərində suyun səviyyəsini tənzimləmək üçün böyük Asuan su anbarı yaradılmış və SES tikilmişdir. Böyük suvarma əhəmiyyətinə malik olan bu çay Misir və Sudanın həyatında mühüm rol oynayır. Nildən həm də balıqçılıqda, su təchizatında, gəmiçilikdə və s. istifadə edilir. Asuan su anbarı tikildikdən sonra çayda gəmiçilik üçün əlverişli şərait yaranmışdır. Misir əhalisinin təqribən 97 % Nil zonasında yaşayır. Nilin illik su sərfi 84 km3-dir.

Həmçinin bax
------------

* Bəcəh

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Çay** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Laruss ensiklopediyası · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Universalis |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNE: XX452158 · BNF: 153014074, 119639934 · GND: 4042339-6 · LCCN: sh85091951 · NDL: 00628842 · NKC: ge171389 · NSK: 000677397 · SUDOC: 027641805 · VIAF: 316429432 · WorldCat VIAF: 316429432 |

 |
**Azad bəy Ağasadıq bəy oğlu Qocamanbəyov** (1860, Şamaxı – 1920, Şamaxı) — Şamaxı qəzasının rəisi, polkovnik

Həyatı
------

Azad bəy Ağasadıq bəy oğlu Qocamanbəyov 1860-cı ildə anadan olmuşdur. Atası Şamaxının məşhur mülkədarlarından idi. Onun mal-qarası, qoyun sürüləri, Şamaxıda mağazaları və böyük imarəti və Pirsaat çayının sahilində geniş əkin sahələri olmuşdur.

Hərbi məktəbi qurtarandan sonra Azad bəy Peterburq və Moskva şəhərlərində qulluq edir. O, 1905-1907-ci illərdə Rus-Yapon müharibəsində iştirak etmişdir. Müharibədə göstərdiyi igidliklərinə görə bir neçə orden və meddallarla təltif olunmuşdur. Müharibənin sonuna yaxın sağ ayağından yaralanmışdır. Bir müddət Moskvada xəstəxanada müalicə olunmuşdur. Sonra polkovnik rütbəsində Şamaxıya qayıdan Azad bəy bir müddət burada əvvəl məhkəmədə işləyir, sonra isə çinovnik köməkçisi, qarnizon komissarı olaraq çalışır. Azad bəy bir müddət Şamaxı qəza rəisi işləmişdir.

Azad bəy 1920-ci ilin fevral ayında Şamaxıda vəfat etmişdir. Məzarı Laləzar qəbristanlığındadır.

Ailəsi
------

Azad bəyin ilk evliliyi Ruqiyyə xanımla olmuşdur. İlk evliliyindən yeganə qızı Rübabə xanım gənc yaşlarında vəfat edir. Bundan sonra isə cütlüyün uşaqları olmur. Bu səbəbdən Azad bəy həmkəndlisi Bəymirzə adlı bir oğlanı oğulluğa götürür. Bəymirzə 1918-ci ildə ermənilərə qarşı savaşmış, 1919-cu ildə isə tərəkəmələrlə olan savaşda yaralanmış və bir neçə gündən sonra ölmüşdür.

Azad bəy ikinci dəfə Məhəmməd bəyin qızı Gülara xanımla ailə qurmuşdur. Cütlüyün 1912-ci ildə bir oğlu olmuş və adı Seyfulla qoyulmuşdur. Seyfulla bəy Qocamanbəyov Azərbaycan Sənaye İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət **Neft** və Sənaye Universitetində (ADNSU) memarlıq fakültəsini bitirmiş və Azərbaycan Dövlət Layihə İnstitutunda memar kimi fəaliyyət göstərmişdi. 1941-45-ci illər Böyük Vətən Müharibəsində aldığı ağır yaralar nəticəsində 1952-ci ildə 39 yaşında vəfat etmişdir. Azad və Nijat adlı iki oğlu, Gülara və Elmira adlı iki qızı var idi.

Mənbə
-----

* Seyfəddin Qəniyev 1918-ci il Şamaxı Soyqırımı. Bakı. Nurlan 2002.