**Naukan yupikləri** – Rusiya Federasiyasına tabe olan Çukotka Muxtar Dairəsində Naukan (*Посёлок Наукан*) ilə Dejnyov (*Посёлок Дежнёв*) adlı iki kənddə yaşayan və nəsli tükənmək üzrə olan Yupik qolundan bir eskimos xalqıdır.

Təsnifatı
---------

* + Eskimos-Aleut xalqları
* **Aleut xalqı**
* **Eskimoslar**
* **Sirenik eskimosları**¹
	+ **Yupik xalqları**
* Sirenik yupikləri¹
	+ Əsl Yupik xalqları
* Sibir yupikləri
* Naukan yupikləri
* Alyaska yupikləri
* Nunivak çupikləri
* Supiklər
	+ **İnuit xalqları**
* **İnyupiklər**
* İnuitlər və ya Kanada inuitləri
* Qərbi Kanada inuitləri
* Şərqi Kanada inuitləri
* Qrenlandiya inuitləri

Tarixi
------

Şimal maralına qoşulmuş xizək, (Arxangelsk vilayəti, 1890-1900)
Naukan yupikləri Rusiya ərazisində olan eyni adlı kənddə yaşayırlar. Naukan kəndi 1958-ci ildə köçürülmüşdür.Kənd köçürülənə qədər Avrasiyanın ən şərq nöqtədə yerləşən kəndi idi. Naukan kəndi təxminən 14-cü əsrdə salınmışdır. 1958-ci ildə köçürmədən əvvəl təxminən 400 nəfərin yaşadığı kiçik bir kənd idi. ABŞ və SSRİ arasında ola biləcək bir döyüş təhlükəsinə görə strateji mövqedə olan kəndin 1954-cü ildə köçürülməsi müzakirə edilirdi. Rəsmi olaraq 20 noyabr 1958-ci ildə Çukça rayonu soveti tərəfindən kəndin köçürülməsinə və ən əsası Naukan yupiklərinin köçünə qərar verildi. Köç etdirilən Naukan ailələri, Çukotka Muxtar Dairəsinin müxtəlif istiqamətlərinə, Uelen (*Уэлен*), Lavrentiya (*Лаврентия*), Lorino (*Лорино*) kənd və qəsəbələrinə yerləşdirilirdilər. Bu gün, Novoye Çaplino (*Новое Чаплино*), Sireniki (*Сиреники*) və Uelkal (*Уэлькаль*) qəsəbələrində də Naukan yupiyi vardır. Bu evakuasiya və köç, Naukan yupiklərinin mədəniyyətlərinin yox olması prosesini sürətləndirmişdir.

Dil
---

 *Əsas məqalə: Naukan yupikcəsi*
2005-ci ildə aparılan hesablamalara görə bu dil cəmi 50  tərəfindən istifadə edilir.

İctimai həyat
-------------

### Qarqi

(Qarqi) İnyupikcə; Çupikcə *qaygiq*  Sibirdə eskimoslar xalqları arasında yalnız **Naukan yupikləri** tərəfindən istifadə edilən daxma formalı yaşayış yeri.Alyaskada İnyupiklər ilə Yupiklərin tikdiyi formadan istifadə edilir.Qarqilər yalnız kişilər tərəfindən istifadə edilir.

Ovçuluq və yığıcılıq
--------------------

Morj (*Somateria mollissima*) ; **Ayveq**
Erkək (**Amaghullek**) və dişi (**Amaghullek**) ördəklər
Bütün eskimos xalqları kimi Naukan yupikləri də ovçu və yığıcıdır. Bu ovçu və yığıcılığın izləri ay adlarında aşkar şəkildə görünür: 

* Yanvar ayı üçün **Nayyughaghhsiq** ('suitilərin ağ görünüşlü olduqları ay'),
* İyun ayı üçün **Kigyughvik** (əvəlik yığma ayı')

Naukan yupikləri dəniz məməliləri arasında daha çox morj, suiti, ağ ayı ovlayırlar. Çukçalardan şimal maralını əhiləşdirməyi öyrənmişlər.Qütb tülküsüdə ovlanan heyvalar arasında yer alır.

Xarici keçidlər
---------------

* www.kunstkamera.ru Поселок Наукан Arxivləşdirilib 2009-02-28 at the Wayback Machine (Naukan kəndinin şəkilləri)

İstinadlar
----------

1. ↑  Rusça Vikipedinin Наукан Arxivləşdirilib 2011-08-28 at the Wayback Machine maddesi
2. ↑  Steven A. Jacobson (2005), *History of the Naukan Yupik Eskimo dictionary with implications for a future Siberian Yupik dictionary* Arxivləşdirilib 2011-06-07 at the Wayback Machine, Études/Inuit/Studies 29 (1–2):149-161
3. ↑  "Qasgimi : In the Qasgi (Yupiklərdə)". 2010-09-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-08-09.
4. ↑  "Sodhouse (Qaygiq)(Çupiklərdə)". 2011-07-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-08-09.

| ⛭Yupik xalqları |
| --- |
| Sibir yupikləri  • Naukan yupikləri  • Alyaska yupikləri  • Nunivak çupikləri  • Supiklər  • |