recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koriolan Uvertürası

Simon Şindlerin müşayəti ilə, Fulda Simfonik Orkestrı , tərəfindən ifa edilmişdir. (7:54)

---

*Bu faylın oxunmasında problem var? Bax media kömək.*

**Koriolan Uvertürası** (Almanca: Coriolan-Ouvertüre or Ouvertüre zu Coriolan) 1807-ci ildə Lüdviq van Bethoven tərəfindən İosif Henrix Kollinin 1804 *Korilon* faciəsi üçün yazdığı əsərdir.

Uvertüranın mövzusu və strukturu olduqca ümumidir. Uvertüra ilk dəfə 1807-ci ilin mart ayında tanınmış Lobkoviç ailəsinə məxsus evdə ifa olunmuşdur. Həmçinin Si-bemol majorda dördüncü simfoniya və Piano ilə dördüncü simfoniyada ilk dəfə məhz bu ünvanda təşkil edilmiş konsertdə ifa olunmuşdur.

Əsərin yazılması
----------------



Koriolan Uvertürası

Çex Milli Simfoniya Orkestrı tərəfindən Musopen layihəsi üçün ifa edilmişdir. (8:19)

---

*Bu faylın oxunmasında problem var? Bax media kömək.*

İki ən çox bəyənilərək qəbul edilən səs yazılarından birincisi 1943-cü ildə Berlin Filarmoniya Orkestrında Vilhelm Furtvenqlerin dirijorluğu ilə ifa edilmiş, digəri isə 1959-cu ildə Fritz Raynerin dirijorluğu ilə Çikaqo Simfoniya Orkestrında ifa olunmuşdur. Uvertüranın tarixi ad qazanmış digər məşhur versiyasını Rocer Norrinqton London Klassik Çalğıçıları ilə birlikdə ifa etmişdir.

Digər məşhur nümunələrə gəlincə buraya Herbert fon Karayanın müşayəti ilə Berlin Filarmoniyasında, Karl Bömin müşayəti ilə Vyana Filarmoniyasında, Karlos Klayberin müşayəti ilə Berlin Dövlət Orkestrı ilə və Bruno Uolterin müşayəti ilə Kolumbiya Simfoniya Orkestrı ilə ifa olunmuşdur.

Qeydlər
-------

1. ↑  The Overture was not, as is sometimes claimed, written for William Shakespeare's play *Coriolanus*, although both works are about the ancient Roman leader Gaius Marcius Coriolanus.

İstinadlar
----------

1. ↑  Steinberg, Michael. "The Symphony: a listeners guide". p. 19-24. Oxford University Press, 1995.
2. ↑  "*Furtwängler conducts Beethoven*: Album site from MusicandArts.com". 2006-09-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-25.
3. ↑  "Album microsite from Deutschegrammophon.com". 2007-03-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-25.

Mənbələr
--------

* Joseph Kerman/Alan Tyson, "Ludwig van Beethoven", Grove Music Online, ed. L. Macy (Accessed 21 August 2007), (subscription access)Arxivləşdirilib 2008-05-16 at the Wayback Machine
**Yеrоfеy Pavlоviç Хabarоv** (1603–1671) - rus səyyahı, tədqiqatçısı

Həyatı
------

Yerofey Xabarov tunquslar, daurlar, duçеrlər, açanlar məskunlaşmış Amur tоrpaqlarını öyrənmək üçün göndərilən digər еkspеdisiya rəhbərlərindən biridir. Səksən nəfərdən ibarət оlan dəstə U.R.Хabarоvun rəhbərliyi altında 1649-cu ildə Yakutskidən yоla düşür. Dəstəyə vеrgi (yasaq)
yığmaqla yanaşı, yеrli əhalinin həyat tərzi və ərazinin хəritəsinin tərtib оlunması tapşırığı da vеrilmişdir. Хabarоv Lеna çayının mənsəbinə dоğru üzməklə qоlu Оlyоkma çayına
çatır. Qışladıqdan sоnra qоşqular düzəldərək qayıq və digər yükləri dartmaqla Urku çayına çatan dəstə üzərək Amur çayına
düşürlər. Dəstəsi daurlar məskunlaşmış bu ərazidə qalmaqla Хabarоv Yakutska qayıdır və buranın zəngin sərvəti və
məhsuldar tоrpaqları haqqında məlumat vеrir. 1650-ci ilin iyulunda daha 180 nəfərdən ibarət dəstə düzəltməklə payızda
Amura çatır. Yеni tоrpaqlar zəbt еtmək və zəbt еdilmiş tоrpaqlarda möhkəmlənmək üçün Хabarоvun arхasınca daha 132 nəfərdən ibarət silahlanmış dəstə göndərilir. Daur şəhərlərini zəbt еdərək, оnların üzərinə ağır
vеrgilər qоyan Хabarоv digər yеrli хalqlar üzərinə yеriməklə оdlu silah gücünə оnları əsarət altına aldı.Yеrоfеy Хabarоvun Amurun zəngin sərvətlərə malik оlması haqqında məlumatları bu ərazilərə rusların güclü aхımı və məskunlaşması ilə nəticələndi.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* *Бахрушин С. В.* Казаки на Амуре. Ленинград, 1925
* *Магидович И. П. Магидович В. И.* Очерки по истории географических открытий, т.2. Москва, 1983. стр.300-303

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* Хабаров Ерофей Павлович на hrono.info
* Хабаров Ерофей Павлович на rulex.ru
* Ерофей Павлович Хабаров / Erofey Hkabarov на peoples.ru
**Korn** (bəzən loqotiplərdə əslinə uyğun olaraq *"KoRn"* və ya *"KoЯn"* kimi də yazılır ) — 1993-cü ildə Kaliforniyada yaranmış nu metal qrupudur.

Qrup haqqında
-------------

Qrup nu metal janrının banisi hesab edilir. 1994-cü ildə çıxardıqları eyni adlı (*Korn*) debüt albomu bütün dünyada 3 milyondan çox satmışdır. Qrup 1996-cı ilin aprelinə kimi "Life Is Peachy" albomunun üzərində işləyir və həmin il 15 oktyabr albomu satışa çıxardır. 1998-ci ildə Billboard 200 siyahısında 1-ci sıraya yüksələn "Follow the Leader Korn" albomu qrupun əsas tanınmasında rolu olan albom kimi qəbul edilir. 1999-cu ildə çıxardıqları "Issues" albomu yenə eyni siyahıda 1-ci sıraya yüksəlir. Qrup 11 iyun 2002-ci ildə "Untouchables" albomunu və 21 noyabr 2003-cü ildə "Take a Look in the Mirror" albomunu yayımlayır. Hər iki albom *Billboard 200* siyahısında ilk onluq içərisindən zirvəyə yüksəlir.

İlk yığma albomları olan "Greatest Hits Vol. 1", *Billboard 200* siyahısında 4-cü sıraya yüksəlir. Qrup 2005-ci il 6 dekabr tarixinda "See You on the Other Side" albomunu satışa çıxardır və Korn'un adsız albomu, təxminən iki il sonra 31 iyul 2007-ci ildə yayımlanır.

Korn son onillikdə albomları ən çox satan metal qruplarından biridir. Qrupun diskoqrafiyasında 10 studiya albomu, konsertlərdən olan canlı performansları və bir çox akustik toplu albomu var. Albomları bütün dünyada 50 miyondan çox, ABŞ'da isə 16 milyon satmışdır. Qrup 6 dəfə Qremmi mükafatına namizəd göstərilsə də 2 dəfə bu mükafata sahib olmuşdur.

Albomları
---------

* Korn (1994)
* Life Is Peachy (1996)
* Follow The Leader (1998)
* Issues (1999)
* Untouchables (2002)
* Take a Look in the Mirror (2003)
* See You on the Other Side (2005)
* Untitled (2007)
* Korn III – Remember Who You Are (2010)
* The Path of Totality (2011)
* The Paradigm Shift (2013)
* The Serenity of Suffering (2016)
* The Nothing (2019)
* Requiem (2022)


Vikianbarda ***Korn*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
Bu cins təbiətşünas İ. F. Eşşolsun şərəfinə adlandırılmışdır. Cinsdə 12 növ vardır. Gülçülükdə onların 2 növündən istifadə olunur. Kaliforniya eşşolsiyası (E.californica) yabanı halda Şimali Amerikada bitir. Bu bitki budaqlı, hündürlüyü 56 sm-ə qədər, yaşıl, lələkvari yarpaqları olan bitkidir. Çiçəkləri sadə ya da çoxləçəkli, kasaşəkilli, laləyəoxşar, müxtəlif:ağ, sarı, narını, qırmızı, çəhrayı rəngdə olur. Hazırda bu növdən gülçülükdə geniş istifadə olunmur. İkinci növ-çimli eşşolsiya (E.caespitosa) az yayılmışdır. Bu bitki əvvəlkindən açıq-sarı rəngdə xırda hamaşçiçəkləri ilə fərqlənir. Eşşolsiyanın toxumlarını yazda ya da payızda 15x15 sm sxemi üzrə torpağa əkməklə çoxaldırlar. Eşşolsiyanın kök sistemində əlavə köklər çox az olduğu üçün başqa yerə köçürülməni sevmir. Eşşolsiyanın gülləri tez solduğundan çiçəkləri qönçə ikən dərmək lazımdır. Qönçələri güldandan asırlar.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus |
| Taksonomiya | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2777764301 |

1. Tofiq Məmmədov (botanik) "Gülçülük ensiklopediyası": Bakı: "Azərbaycan"-2016.  Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine
**Eyno Abramoviç Rahya** (20 iyun 1885, Kronştadt[d], Sankt-Peterburq quberniyası[d] – 26 aprel 1936, Leninqrad) — 1903-cü ildə Rusiya Sosial Demokrat İşçi Partiyasına üzv olmuş və onun Bolşevik fraksiyasına qoşulmuş fin kökənli rusiyalı inqilabçı. Rahya 1917-ci ilin yayında Leninin müvəqqəti olaraq Finlandiyaya qaçmasını təşkil etmişdir. Finlandiya vətəndaş müharibəsi ərzində Rahya qırmızıların ən bacarıqlı hərbi liderlərindən biri idi. Qırmızılar müharibəni uduzduqdan sonra o, ömrünün qalan hissəsini yaşayacağı Rusiya SFSR-yə qaçmış və Qızıl orduda korpus komandiri olaraq xidmət etmişdir.

Eyno Rahya 1927-ci ildə Finlandiya Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsindən xaric edilmişdir. O, 1920-ci illərin əvvəllərində siyasi olaraq Qriqori Zinoviyevə yaxınlaşmışdı.

Eyno Yukka Rahya və Yaakko Rahyanın qardaşı idi. Onun qardaşı Yaakko 1920 31 avqust tarixində baş verən Kuusinen Klub insidentində yaralanmışdı.

Rahya 1935-ci ildə alkoqol aludəçiliyinə görə ordudan qovuldu və 1936-cı ildə haqqında ölüm hökmü çıxarıldı. Buna baxmayaraq o, edam edilmədən əvvəl, 1936-cı ilin aprelində vərəm və alkoqoldan sui-istifadəyə görə öldü.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  Рахья Эйно Абрамович // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2  Jukka Paastela: Finnish Communism under Soviet Totalitarianism (Kikimora 2003).
3. ↑  "http://www.kansallisbiografia.fi/pdf/kb\_ru.pdf" (PDF). 2012-05-10 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
"İstanbul Park" trası
**Türkiyə Qran-prisi** - Formula 1 avtomobil yarışları üzrə dünya çempionatının mərhələlərindən biri. Qran-pri İstanbul şəhərində qurulmuş "İstanbul Park" avtodromunda keçirilir.

Ümumi məlumat
-------------

"İstanbul Park" avtodromu İtanbulun Tuzla rayonunda tikilmişdir. Tikilisinə 2004-cü ilin dekabrında başlanmış və artıq 2005-ci ilin avqustunda yarışları qəbul etmək üçün hazır olmuşdur.

Trasın uzunluğu 5338 metrdir. Yarışlar saat əqrəbinin əksi istiqamətində keçirilir. Pilotlar 6-sı sağ və 8-i sol olmaqla 14 döngə edirlər. Yarış 58 halqadan ibarətdir.

Avtodromda 26250 nəfərlik əsas tribuna, əlavə olaraq müvəqqəti yaradılan 60000 nəfərlik tribuna və 5 minlik VİP tribuna tikilmişdir. Ümumilikdə yarışları 130 minədək tamaşaçı izləyə bilər.

Qaliblər
--------

**Pilotlar**

| Qələbə sayı | Pilot | İl |
| --- | --- | --- |
| 3 | Braziliya Felipe Massa | 2006, 2007, 2008 |
| 2 | Böyük Britaniya Lyuis Hemilton | 2010, 2020 |
| 1 | Böyük Britaniya Censon Batton | 2009 |
| Almaniya Sebastyan Fettel | 2011 |
| Finlandiya Kimi Raykkönen | 2005 |
| Finlandiya Valtteri Bottas | 2021 |

İstinadlar
----------

* Official web site *Türkiyə Qran-prisi rəsmi web səhifəsi*
* *Türkiyə Qran-prisi 9 yanvar 2019*

Həmçinin bax
------------

"Formula-1" Qran-pri siyahısı

| ⛭Formula-1 Qran-priləri |
| --- |
| 2023 mövsümü | 
* Avstraliya
* Bəhreyn
* Çin
* Azərbaycan
* İspaniya
* Monako
* Kanada
* Fransa
* Avstriya
* Britaniya
* Almaniya
* Macarıstan
* Belçika
* İtaliya
* Sinqapur
* Rusiya
* Yaponiya
* ABŞ
* Meksika
* Braziliya
* Əbu Dabi

 |
| Keçmiş | 
* ABŞ Qərb
* Argentina
* Avropa
* Kaesars Palace
* Dallas
* Detroit
* Mərakeş
* Cənubi Afrika
* Hindistan
* Hollandiya
* Indy 500
* İsveç
* İsveçrə
* Koreya
* Lüksemburq
* Malayziya
* Pasifik
* Peskara
* Portuqaliya
* San Marino
* Türkiyə

 |
| Planlanan | 
* Amerika
* Viyetnam
* Mayami

 |
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Kərimov.

**Fərhad Əsgər oğlu Kərimov** (11 dekabr 1948, Moskva – 22 may 1995, Naji-Yurt rayonu, Çeçenistan) — azərbaycanlı hərbi jurnalist və teleoperator. Dağlıq Qarabağ, Gürcüstan, Tacikistan və Çeçenistanın döyüş zonalarında hazırladığı reportajların müəllifidir.

Bioqrafiya
----------

Fərhad Kərimov 11 dekabr 1948-ci ildə Moskva şəhərində anadan olmuşdur. 1973-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsini bitirib. Bir müddət Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında çalışmışdır.

O, 1987-ci ildən peşəkar jurnalistika fəaliyyətinə başlayır. İlk vaxtlar "Molodyoj Azerbaydjana" qəzetində müxbir kimi çalışıb. 1991-ci il, 1 oktyabr tarixindən Turan informasiya agentliyində informasiya şöbəsinin redaktoru vəzifəsini tutmuşdur. 1992-ci ildən Röyter və Assoşieyted Press agentlikləri ilə əməkdaşlığa başlamışdır. 1992–1994-cü illərdə Qarabağ müharibəsinin ən qaynar bölgələrindən videosüjetlər hazırlamışdır. O, həmçinin, Gürcüstan və Tacikistandakı müharibə zonalarından bir çox reportajların müəllifi olmuşdur.

### Çeçenistan müharibəsi

 *Əsas məqalə: Birinci çeçen müharibəsi*
Çeçenistanda gedən müharibə zamanı hazırladığı reportajlar ona dünya şöhrəti gətirdi. O, döyüş bölgələrində olan dəhşəti çox böyük ustalıqla lentə alaraq bütün dünyaya çatdırmağı bacarmışdı. 1994–1995-ci ildə apardığı çəkilişlər Çeçenistanda baş verənlərin beynəlxalq ictimaiyyətə dolğun şəkildə çatdırılmasında mühüm rol oynamışdır.

Fərhad Kərimov 1995-ci il mayın 21-də Çeçenistanda çeçen üsyançılar tərəfində xidməti vəzifəsini yerinə yetirərkən naməlum şəraitdə güllələnərək həlak olmuşdur. Onun cəsədini mayın 22-də yerli sakinlər tapmışdır. Bir neçə gün sonra isə qardaşı tərəfindən cəsədə baxış zamanı onun Fərhad Kərimov olduğu rəsmi şəkildə təsdiq edilmişdir. Fərhad Kərimov Qroznı şəhərindən 44 km cənub istiqamətdə yerləşən Nojayurd rayonunun Şuan kəndində dəfn olunmuşur. Yalnız üç ildən sonra Fərhad Kərimovun dostlarının köməyilə onun cənazəsi vətənə gətirilərək Xırdalan qəbirstanlığında, atasının yanında yenidən torpağa tapşırılmışdır.

1995-ci ildə Fərhad Kərimov silahlı münaqişə zamanı öldürülmüş jurnalist Rori Pek adına təsis edilən müfakata layiq görülür.

1996-cı ilin mayında Fərhad Kərimovun adı 934 şəhid jurnalistin şərəfinə Vaşinqtonun Arlinqton milli qəbiristanlığında ucaldılmış memorial abidəyə həkk olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Fərhad Kərimovun "Birinci çeçen müharibəsi"ndən fotoları". 2007-05-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-05-20.
2. ↑  "rorypecktrust.org saytındakı şəhid jurnalistlərin siyahısı". 2013-05-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-05-20.

Xarici keçidlər
---------------

* Birinci çeçen müharibəsi zamanı çəkdiyi fotolar
**Şxara** (qaraç.-balk. ушхара, *gürc.* შხარა — «Zolaqlı») — Baş Qafqaz silsiləsinin mərkəzi hissəsində yerləşən dağ zirvəsi. Şxara Gürcüstanın ən yüksək zirvəsi, eləcədə Qafqazın və Rusiyanın Elbrus və Dıxtaudan sonra üçüncü ən yüksək nöqtəsi hesab olunur. Dağın hündürlüyü - 5193,2 metrdir. İlk dəfə hündürlüyü 2010-cu ildə Piter Şon və Boris Avdeevım tərəfində ölçülüb. Bəzi mənbələrdə dağın hündürlüyü 5203 m göstərilir. Zirvə daxilində **qərb zirvəsi** — 5068,8 m (42°59′57″ N, 43°05′23″E) (yanılışlıqla bəzən onu əsas zirvə kimi göstərirlər) və **şərq zirvəsi** — 4866,5 м (43°00′12″ N, 43°07′39″E) müəyyən edilib. İlk dəfə zirvəni ingilis-isveç alpinistləri 1888-ci ildə fəth etmişlər. Zirvəyə səfər üçün ən əlverişli vaxt -iyun, iyul, avqust və sentyabr aylarıdır.

Şxaranın kosmosdan görünüşü.
Svaneti rayonu dağın cənubunda, şimalında isə Kabarda-Balkariyanın Bezenqi rayonu yerləşir. Rusiya və Gürcüstan sərhəddində yerləşən bu dağ Kutaisi şəhərindən 90 km şimalda yerləşir. Şxara dağı 13 km-lik Bezenqiy divarı adlı dağ silsiləsinin tərkibindədir.

Şxara dağı qranit və kristallik şistlərdən təşkil olunmuş. Dağ yamacları buzlaqlarla örtülüdür. Ən böyükləri şimal yamacında - Bezenqi, cənubda isə - Şxara və Xalde buzlağıdır. Bu buzlaqlardan əsasən İnquri çayı qidalanır. Şxara dağı alpinizm üçün əlverilşli məkandır. İlk dəfə sovet alpinistləri zirvəni 1933-cü ildə fəth etmişlər. Şxara çətinlik dərəcəsi yüksək olan dağlar sırasına aid edilir.

Şxara dağının cənub ətəyində, 2 200 metr hüdürlükdə Uşquli kəndi yerləşir. Uşquli Avropanın ikinci ən hündür dağ kəndidir. Kənd ərazisindən bir çox turist marşurutları keçir. Bu kənd UNESCO-nun Ümumdünya irsinə daxil edilmiş.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Peakbagger.com". 2012-11-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-06.
2. 1 2  *Питер Шон.* "На Шхару из Сванетии: уточненные измерения высоты и спуск на лыжах". 2014-07-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-06.
3. ↑  "Peakbagger.com". 2015-05-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-06.
4. ↑  "Топографическая карта K-38-39. Чихареши". 2022-03-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-06.
5. ↑  "ГОРА ШХАРА — ВЫСОЧАЙШАЯ ВЕРШИНА ГРУЗИИ". 2022-07-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-06.
6. ↑  "Шхара - высшая точка Грузии". 2017-10-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-06.

Xarici keçidlər
---------------

* Peakware.com Arxivləşdirilib 2013-05-12 at the Wayback Machine
* Summitpost.org
* Видеопанорама Шхары.
**Əthəm Mahmud Paşa** (ö. 7 fevral 1886) — Osmanlı sultanı Sultan Əbdülməcid və Sultan Əbdüləzizin dönəmlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət etmiş dövlət xadimi.

Atası Sultan Əbdülməcid dönəminin sədrəzəmlərindən Mehmed Əli Paşa idi. Atası Sultan Mahmudun qızlarından Adilə Sultanla evli olsa da, Əthəm Paşa onun öncəki evliliyindən dünyaya gəlmişdir. Analığının saraya yaxınlığını səbəbilə mükəmməl təhsil aldı. 1850-ci ildə hərbi məktəbə daxil oldu. 1854-cü ildə Sultan Əbdülməcidin qızlarından Rəfiyə Sultanla nişanlandı. Cütlüyün toy mərasimi isə 21 iyul 1857-ci ildə Topqapı sarayında baş tutdu və cütlüyə Üsküdarda bir saray təsis edildi.

Toy mərasiminin ardından general-leytenant rütbəsinə yüksələn Əthəm Paşa 1858-ci ildə vəzir rütbəsiylə Ali məclisə üzv seçildi. 1871-ci ilədək bir neçə dəfə məclis üzvlüyündən ayrılıb yenidən təyin olundu. Ardından səhhəti pisləşdi və yatalaq xəstəliyə tutuldu. Bir neçə il davam edən xəstəliyin ardından 1886-cı ildə vəfat etdi. Cənazəsi Sultan Mahmud türbəsinin bağçasına dəfn edilmişdir.

Xanımının övladının olmaması və Əthəm Paşanın qadınlara olan düşkünlüyü səbəbilə evliliyinin yaxşı keçmədiyi, Rəfiyə Sultanın qardaşlarına yazdığı məktublarda ərindən şikayət etdiyi bilinir. Öncəki evliliyindən Mehmed Əli bəy (ö. 1887) adlı bir oğlu və bir qızının olduğu bilinir.

Mənbə
-----

* Sicill-i Osmani II cild, səh. 108

İstinadlar
----------
**Host** (ing. host-ev sahibi) – istənilən interfeysə görə "klient-server" formatında, server rejimində xidmət göstərən və bu interfeysdə unikal təyin olunan hər hansı bir cihazdır. Xüsusi halda, lokal yaxud qlobal şəbəkəyə qoşulmuş istənilən kompüteri host olaraq qəbul etmək olar. Host – kompüter şəbəkəsinə qoşulmuş hər hansı kompüter qurğusu vahididir.

Öz-özlüyündə host jarqon terminidir, cihaz və onun fəaliyyəti haqqında heç bir informasiya daşımır. Host sözünün anlamı ancaq cihazın hansı xidmətin hostu olduğunu ehtimal edildiyində məna kəsb edir. Buna baxmayaraq çox vaxt xidmətin adının konteksdən anlaşıldığını güman edərək onu qeyd etmirlər.

Məsələn: USB protokolun icrasında, müştəri cihazlarında hər bir qrupun koordinasiyası ilə ayrıca USB Host Controller məşğul olur. Bu halda o USB host protokolu kimi çıxış edir. Digər tərəfdən, ixtiyari IP-ünvana ping komandası ilə sorğu verərkən, həmin ünvana malik və ICMP-paketə cavab xidməti göstərən kompüter host adlana bilər.

Adətən əlavə izahsız host adı altında TCP/IP protokol hostu anlaşılır, yəni cihazın IP şəbəkəyə qoşulmuş şəbəkə interfeysi. Hər bir host kimi o da TCP/IP (IP-ünvan) xidmətləti ortamında unikal identifikasiyaya malikdir. TCP/IP protokol hostu ilə həmçinin məcburi olmayan mətn xüsusiyyəti də bağlana bilər (domen adı).

Şəbəkə bağlantısı dinamik olan kompüter oyunlarında və digər şəbəkə proqramlarında adətən rabitə seansının idarəsini təşkil edən iştirakçı host olaraq qəbul olunur, digər iştirakçılar isə onun yaratdığı seansa qoşulurlar (klient-server).

Həmçinin bax
------------

* Kompüter şəbəkəsi
* İnternet
**Üveys Paşa** (1512 – 1547, Səna) — I Səlimin oğlu və Osmanlı paşası.

Həyatı
------

Məşhur Osmanlı tarixçisi Gəlibolulu Mustafa Əliyə görə, şahzadəliyi dönəmində I Səlimin adı bilinməyən bir kənizdən olan oğludur. Səlimin taxta çıxdığı il dünyaya gəlmişdir. Mustafa Əlinin Künhü'l-ahbâr əsərində yazdıqlarına görə Şahzadə Üveysin anası evləndirilərək saraydan göndərilmiş ancaq daha sonradan kənizin hamilə olduğu anlaşılmışdır. Bundan sonra kəniz başqasıyla evli olduğundan şahzadə olaraq qəbul edilməmiş, buna baxmayaraq I Səlim Şahzadə Üveysin yetişdirilməsinə diqqət yetirmişdir.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

Atası I Səlimin vəfatından sonra taxta çıxan qardaşı I Süleyman 1545-ci ildə Üveysi paşa ünvanıyla təltif edərək Yəmən Bəylərbəyi təyin etmişdir. Bundan sonrakı tarixi qaynaqlarda Üveys Paşa anılmaqdadır. Üveys Paşa 1547-ci ildə Yəməndə çıxan bir qiyam əsnasında öldürülmüşdür. Rəvayətə görə, Üveys Paşanın ölüm xəbəri Süleymana çatdırılanda *"O mənim ata bir qardaşım idi"* demişdir. Bundan başqa Üveys Paşanın Trablusqərb hakimlərindən Saqqızlı Mehmed Paşanın atası olduğu qeyd edilir.

Mənbə
-----

1. ↑  Nermin Taylan, Sıradışı Osmanlı Şehzadeleri (2013). İstanbul. ISBN 9786055476564.
2. ↑  Üveys Paşa kimdir
3. ↑  Milliyet newspaper 20 November 2011 (Turkish)

| ⛭I Səlim |
| --- |
| Ailəsi | II Gülbahar Xatun  • Ayşə Hafsa Sultan  • Ayşə Xatun  • I Süleyman  • Şahzadə Üveys  • Beyhan Sultan  • Xədicə Sultan  • Şah Sultan  • Fatma Sultan  • Hafsa Sultan  |  |
| Sədrəzəmləri | Qoca Mustafa Paşa  • Herseqli Əhməd Paşa  • Dukakinoğlu Əhməd Paşa  • Xədim Sənan Paşa  • Yunis Paşa  • Piri Mehmed Paşa |
| Kaptan-ı dəryalar | İsgəndər ağa  • Sinan bəy  • Cəfər ağa  |
| Şeyxülislamlar | Zənbilli Əli Əfəndi  ·   |
**Misra** (*ərəb.* مصراع‎) — hecaların və ya saitlərin sayına görə sabit uzunluq ölçüsü olan söz sırasıdır və ya sintaktik vahiddir. 

Hecaların sayı misranın bir ölçüsü, qafiyə isə onun bitdiyini göstərən sonluq və ya ritmik nitq parçasının nöqtəsidir. Beləliklə, qafiyə ikili vəzifə daşıyır: bir tərəfdən misranın bitdiyi yeri göstərir, ikinci tərəfdən misranın poetik dilə mənsubluğunu göstərən ritmikliyi yaradan vasitə kimi çıxış edir. Yazılı poeziya sabitləşəndən sonra orta əsrlərdə qafiyə poetik ritmikliyin əsas və çox vaxt yeganə vasitəsi kimi qəbul edilmişdir. Bu, şeir dilinə formalist bir münasibət idi, çünki ritmikliyin digər mənbələrindən - musiqilikdən, ovqatdan, həmahəng fonem və morfemlərlə bəzənmiş olmasından sərfi-nəzər edirdi. Bu poeziyanın mahnıdan mətnə çevrilməsinin, musiqidən uzaqlaşmasının və formal tekstoloji bir sənətə çevrilməsinin nəticələri idi.

Lirikanın dilində ritmikliyin ən kiçik vahidi misra (sətirlər) hesab olunur. Poetik ritmikliyin yaranması üçün ən azı ritmik baxımdan bir-birini tamamlayan iki misra lazımdır. Şərqdə və Azərbaycan folklorunda iki misralıq şeir formasına dübeyti və ya şah beyt də deyilir. Yazılı şeir yaranana qədər mərasim nəğmələrinin ritmikliyi sintaktik təkrarlar və paralelizmlər vasitəsi ilə yaranırdı.

Həmçinin bax
------------

* Bənd
* Beyt

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əliyev R. Ədəbiyyat nəzəriyyəsi. Bakı: Mütərcim, 2008. s. 272" (PDF). 2021-06-29 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2014-11-14.
2. ↑  "Əliyev R. Ədəbiyyat nəzəriyyəsi. Bakı: Mütərcim, 2008. s. 271" (PDF). 2021-06-29 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2014-11-14.
**Turqun Almas**(30 oktyabr 1924, Qaşqar şəhəri — 11 sentyabr 2001) — Uyğur şairi, dramaturqu.

Həyatı
------

Turqun Almas 30 oktyabr 1924-cü ildə Qaşqar şəhərində doğulmuşdu. İlk təhsilini doğulduğu şəhərdə alan şair sonra Qulca şəhərinə gedərək orada oxuyur. Urumçi şəhərindəki Darülmuəllimini bitirən Almas Qaraşəhərə müəllim işləməyə göndərilir. 1947-ci ilin mayında Turqun Almas və dostları Kaşqarda mitinq təşkil edirlər. Mitinqin təşkilatçılarını həbs edirlər. 1948-ci ilin aprelin 8-də xalqın təzyiqi altında Turqun Almas və yoldaşlarını həbsdən buraxmaq məcburiyyətində qalırlar. Həbsdən çıxan şair həmin il Qulca şəhərinə gedərək orada "Alma" qəzetində işə girir. Sora da isə Urumçi şəhərindəki "Tarım" jurnalında əmək fəaliyyətini davam etdirir.

1990-cı ildə Aktu rayonunun Barın kəndində baş verən silahlı toqquşmalardan sonra senzor nəzarəti artır və yazıçı, şair, jurnalistlər və sənət adamlarına qarşı təqiblər başlayır. 1991-ci ilin fevralından sonra tanınmış uyğur alimi, yazıçı Turqun Almasın "Uyğurlar", "Hun tarixi", "Əski uyğur ədəbiyyatı" kitabları tənqid hədəfinə çevrilir, oradakı faktların təftişinə başlanılır. Turqun Almas və diğər nüfuzlu uyğur ədibləri "pantürkist", "Uyğur şovinisti", "separatçı" deyə suçlanır, təqib və tənqidlərə məruz qalırlar. Beləliklə, Uyğur ədəbiyyatının inkişafı ləngidilir, təkrar durğunluq dövrünə dönülür.

Turqun Almas "Pıçaq" dramını yazmış, "Tarım şamalları" (Tarım yelləri), "Tan səhər" (Dan səhəri) kimi şeir kitablarını və "Hun tarihi", "Uyğurlar" adlı tarix kitablarını çap etdirmişdir..

Turqun Almasın "Uyğurlar" əsərini Həmit Həmrayev rus dilinə çevirmişdi. Bu kitab uyğurlar haqqında yazılan kitabların birincisidir. Uyğur dilində 1989-cu ildə çıxıb.

Turqun Almas vətənpərvər kimi tarixşünaslıqda da özünü göstərirdi. Ulu babaları qüdrətli türk dövlətləri qurmuş uyğurlara qədim Uyğur dövlətlərini tanıdır və bunlarla qürur duymaları təbliğ edirdi.

XX əsrin uyğur ədəbiyyatının ən qarışıq və ən zəngin dövrü adlandırmaq olar. Divan ədəbiyyatını davam etdirənlərlə heca vəznində xalq şeiri yazanlar ədəbiyyatı ənənəvi qaydada davam etdirib yaşadırdılar. Ədəbiyyata yeni gəlmiş bir qrup isə Avropa ədəbiyyatının təsirilə nəsri, dramçılığı inkişaf etdirməyə çalışırdı. Poeziyada janr baxımından da dəyişikliklər baş verirdi. Avropanın təsirilə sərbəst şeir yazanlar meydana atılsalar da, klassik Çin, yapon şeir qəliblərindən yararlananlar da vardı. Turğun Almas novator, yenilikçi ədib idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Əli Şamilov, Uyğur, Qaqauz, Quzey Qafqaz Türklərinin folkloru və ədəbiyyatı,"Nurlan" nəşriyyatı, Bakı, 2011, səh. 412. s.68.
2. ↑  Emet Erkin, *Çağdaş Uygur Şiiri Antolojisi*, Ankara 1998, sayfa 78, 79.
3. ↑  Тургун Алмас. Уйгуры. Урумчи, 1988.
**Qütbəddin Məhəmməd** (Farsça: قطب الدين محمد; ö. 1127, Harezm), 1097–1127-ci illərdə hakimiyyətdə olmuş Xarəzmşah hökümdarı. Anuş Təkinin böyük oğluydu.

1097-ci ildə Böyük Səlcuq sultanı Börkiyaruq tərəfindən "xarəzmşah" titulu ilə atası kimi Xorasan hakimliyinə təyin edildi. 1127-ci ildə ölümündən sonra yerinə böyük oğlu Əlaəddin Atsız keçdi.

Anuş Təkinin vəfatından sonra Səlcuq Sultanı Səncər tərəfindən Xarəzm qubernatoru olaraq təyin olunmuş Qütbəddin Məhəmməd də atası kimi Səlcuq sarayında yetişmiş, saray tərbiyəsi və dövlət idarəçiliyi elmləri almış, göstərdiyi uğurlar ilə atası kimi göz dolduraraq yüksəlmişdi. Anuş Təkinin vəfatından sonra Xarəzm qubernatoru olaraq təyin olunmuş Qütbəddin Məhəmməd, xalqına ədalətli və mərhəmətli davranaraq Xarəzm xalqının hörmətini və etibarını qazandı. Buna görə də, Xarəzm zadəganları, Qütbəddin Məhəmmədi şəriksiz bir lider olaraq görməyə başlamışdılar. Səlcuq Dövləti ilə inkişaf edən ticarət də Xarəzm xalqını iqtisadi olaraq yüksəltmiş, firavan bir həyat sürən Xarəzm xalqı da Qubernatorları Qütbəddin Məhəmmədə bağlı qalmışdılar. Qütbəddin Məhəmməd dövründə çətin günlər yaşamaqda olan Böyük Səlcuq Dövləti, bölgədəki siyasi proseslər səbəbinə görə Xarəzm bölgəsini uzaqdan idarə etməkdə, sədaqətini sübut etmiş və sadiq bir qubernator olan Qütbəddin Məhəmməd də mərkəzi idarədən birbaşa təlimat almadan Xarəzm bölgəsinin idarəsini həyata keçirirdi. Bu səbəbdən də Xarəzm bölgəsi, yarı müstəqil olaraq idarə edilirdi, ancaq Böyük Səlcuq Dövlətinə bağlı qalmışdı. Qütbəddin Məhəmməd, bu vəzifəsini 30 il kimi uzun bir müddət ərzində müvəffəqiyyətlə icra etmiş və 1127-ci ildə vəfat etmişdir. Səlcuq Sultanı Səncər, gözlənildiyi kimi yerinə yenə sarayda yetişmiş və təhsil görmüş ol an Qütbəddin Məhəmmədin oğlu Əlaəddin Atsızı Xarəzm qubernatoru olaraq təyin etmişdir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Taneri, Aydın (1989) *Harezmşahlar*, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, ISBN 975-389-110-5.
* Kafesoğlu, İbrahim (1965), *Harzemşahlar Devleti Tarihi (485–617/1092–1229)*, Ankara:
* Harzemşahlar Devleti (Erişim: 27.6.2010)
* Köymen, Mehmet A. (1954), *Büyük Selçuklu İmparatorluğu Tarihi. Cilt II: İkinci Imparatorluğu Tarihi*, Ankara: say.311–53,445
* Boyle, J. A.. *The Cambridge History of Iran Volume 5: The Saljuq and Mongol Periods.* Cambridge, UK: Cambridge University Press, 1968.

| ⛭Xarəzm hökmdarları |
| --- |
| 
* Anuştəkin
* I Məhəmməd
* Atsız
* El Arslan
* Sultanşah / Əlaəddin Təkiş
* II Məhəmməd
* Cəlaləddin Mənguberdi

 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Tarix** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Zarin** — adi halda rəngsiz və ya zəif sarı rəngli, iysiz, xüsusi sıxlığı -1,1 q/sm3, qaynama temperaturu 1500 C, donma temperaturu mənfi 1000 C olan mayedir.

Su ilə istənilən nisbətdə qarışır, benzin, kerosin və dixloretanda yaxşı həll olur. Həm buxar, həm də maye halda insana təsir göstərir. İnsanın bədəninə tənəffüs orqanları, həzm sistemi və ya dəri səthi vasitəsi ilə daxil olaraq sinir sistemini zədələyir. Su tutumlarında (çənlərdə) zarin öz təsirini 25 sutkayadək saxlayır.

Zarinin zədələyici əlamətləri
-----------------------------

Göz bəbəklərinin daralması, ağız boşluğunda ifrazatın artması, nəfəsalmanın çətinləşməsi, ürəkbulanma, hüşun itirilməsi, qıcolma və s. Ağır zədələnmə hallarında, nəfəs yollarının iflici baş verir və ölümlə nəticələnir.

Deqazasiya
----------

Xlorlu əhəng, qələvilər və ammonyakın suda məhlulu ilə həyata keçirilir. Xlorlu əhəng (CaOCl2) xlor iyi verən ağ və ya sarımtıl rəngdə tozdur. Suda qismən həll olur. Qızdırdıqda və ya parlaq işıqlandıran zaman parçalanaraq O2 və Cl2 qazları əmələ gəldiyi üçün preparatı qaranlıq və sərin yerdə saxlamaq lazımdır.

Turşular (hətta karbonat turşusu) xlorlu əhəngi Cl2O ayrılmaqla parçalayırlar: 2CaCl(OCl) + CO2 = CaCl2 + CaCO3 + Cl2O
**I Nikefor** (*yun.* Νικηφόρος)(760 – 26 iyul 811, Pliska) — Bizans imperatoru.

Həyatı
------

Əslən ərəb mənşəli olduğu qeyd olunur. Frank kralı Böyük Karlla evlənmək niyyətində olan İmperatriça İrinanın devrilməsinin ardından taxtı ələ keçirmişdir.

Birinci Bulqar dövlətinin çarı Krum xanla mübarizədə Pliska yaxınlığında məğllub olmuş, ələ keçirilərək edam edilmişdir. Kəsik başından şərab qədəhi hazırlandığı və çara hədiyyə edildiyi rəvayət edilir. 803-cü ildə ortaq imperator elan etdiyi yeganə oğlu Stavrak isə bu döyüşdə ağır yaralanaraq döyüş meydanından qaçırılmış, Hadrianapolisdə (indiki Ədirnə) tələm-tələsik imperator elan edilmişdir.

Övladları
---------

* Stavrak
* Prokopiya

İstinadlar
----------

1. ↑  Norwich, John J. (1991). *Byzantium: The Apogee*. Alfred A. Knopf, Inc. ISBN 0-394-53779-3
2. ↑  Alexander, Paul Julius (1985). *The Byzantine Apocalyptic Tradition*. University of California Press. p. 66 (note 21). ISBN 9780520049987
3. ↑  Cooper, Eric; Decker, Michael J. (2012). *Life and Society in Byzantine Cappadocia*. Springer. p. 42. ISBN 9781137029645
Müsli süd və banan ilə servis edilmişdir
***Müsli***, məşhur səhər yeməyində yeyilən dənli bitkilərdən hazırlanmış yeməkdir.

Adı İsveçrə Almancasında əzmə və ya sıyıq mənasını verən Mües sözündən yaranan Müsli, 1900-cü ildə həkim və diyetoloq Dr. Maksimilian Oskar Bircher-Benner tərəfindən aşkar edilmişdir. Bircher-Brenner, Sürixdəki xüsusi klinikasında xəstələr üçün hazırladığı qarışığı ***Apfeldiätspeise*** adlandırırdı, bu da alma pəhriz yeməyi deməkdir. Daha sonra İsveçrədə standart yemək halına gəldi və öz ixtiraçısının adının şərəfinə ***Birchermüesli*** adını aldı. 
Almaniyada ***Müsli***, ingilis dilli ölkələrdə ***Muesli*** olaraq tanındı. İsveçrədən dünyaya yayılan Muesli, bu ölkədə şam yeməyi olaraq da istehlak edilir. Bunun əksinə olaraq, Azərbaycanda süd istehlakının az olması kimi amillərə görə geniş yayılmamışdır.

*Bircher-Brenner*in orijinal alma pəhrizi resepti təzə turş alma, quru yulaf əzməsi, limon suyu ilə qarışdırılmış qatılaşdırılmış süd, fındıq və badamdan ibarətdir. Bu gün ticarət nöqteyi-nəzərindən qablaşdırılan və quru şəkildə satılan taxıl, qoz-fındıq, yer fıstığı və meyvə hissəciklərinin birləşməsindən meydana gələn müsli uzun müddət təzə saxlanıla bilər. Fərqli növləri bal, ədviyyat və şokolad tərkibi ehtiva edə bilər. Qlütenli və ya qlütensiz növləri mövcuddur.
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Anatoli.

**Anatoli Niloviç Kuleşov** (*belar.* Анатоль Куляшоȳ; təvvəlüdü 1959-cu il, Əli Bayramlı, Azərbaycan SSR) — Belarusun dövlət və ictimai xadimi, milis general-leytenantı. 2009-cu il iyunun 2-dən 2012-ci il mayın 11-dək Belarusun daxili işlər naziri olmuşdur.

Həyatı
------

1977-1979-cu illərdə Silahlı Qüvvələrdə xidmət etmişdir.

Milis idarəsində 1980-ci ildən Minskdə binaların, obyektlərin, Dövlət Bankı müəssisələrin mühafizəsi alayının milisioneri kimi xidmətə başlamışdır.

1986-cı ildə SSRİ DİN-in Minsk ali məktəbini, 1992-ci ildə SSRİ DİN Akademiyasını (indiki Belarus Respublikası DİN-in Akademiyası). Hüquq-mühafizə fəaliyyətinin təşkili, hüquqşünaslıq ixtisası üzrə təhsil.alıb.

SSRİ DİN-in Minsk ali məktəbini bitirdikdən sonra Minskin Lenin rayonunun yetkinlik yaşına çatmayanların işləri üzrə müvəkkili işlədi. 1992-ci ilin noyabrından kriminal milis şöbəsinə rəhbərlik edib.

1995-ci ilin mart ayında Minsk şəhəri Daxili İşlər İdarəsinin cinayət axtarışı idarəsinin rəis müavini təyin edilib.

1996-cı ildən 1998-ci ilədək paytaxtın Zavodskoy rayonunun daxili işlərinə idarə edilməsinə rəhbərlik etmişdir. 1998-dən 2001-dək Frunzen rayonunun Rayon Daxili İşlər İdarəsinə rəhbərlik edib.

2003-cü ilin iyununda Kuleşova "milis general-mayoru" xüsusi rütbəsi verilmişdir. 2 iyul 2003-cü il 281 saylı prezident fərmanı ilə Minsk şəhəri daxili işlər idarəsinin rəisi təyin edildi. 29 avqust 2008-ci ildə Belarusun ictimai təhlükəsizlik milisinin rəisi və daxili işlər nazirinin müavini təyin olundu.

2008-ci il dekabrın 5-də daxili işlər nazirinin birinci müavini və Belarus Respublikası DİN kriminal milisi təyin olunmuşdur.

2009-cu il aprelin 6-da daxili işlər nazirinin vəzifəsini müvəqqəti icra edirdi, bu hadisə daxili işlər naziri Vladimir Naumovun səhhətinə görə istefasından sonra baş verdi).

2 iyun 2009-cu ildə Belarus Respublikasının Prezidenti A.Lukaşenko general-mayor Anatoli Niloviç Kuleşova 280 saylı Fərmanı İlə milis nazirinin birinci müavini vəzifəsindən azad etməklə ölkənin daxili işlər naziri təyin etdi.

2011-ci il fevralın 22-də Prezident fərmanı ilə milis general-mayoru Kuleşova növbəti milis general-leytenantı xüsusi rütbəsi verildi.

Xarici keçidlər
---------------

* Биография на сайте МВД Белоруссии Arxivləşdirilib 2007-06-28 at the Wayback Machine *(rusca)*
* Биография Кулешова Анатолия Ниловича (*rusca)*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Кулешову присвоено специальное звание генерал-лейтенанта милиции". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-01.
**Anastasiya Vladimirovna İvankova** (d. 22 noyabr 1991; Minsk, Belarus) — Belarusu təmsil edən bədii gimnast. Anastasiya İvankova, 2008 və 2012-ci illərdə Belarusu Olimpiya Oyunlarında təmsil edib.

Karyerası
---------

Anastasiya İvankova, 2008-ci ildə Belarus bayrağı altında Çinin paytaxtı Pekin şəhərində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında komanda yoldaşları Qlafira Martinoviç, Zinaida Lunina, Olesya Babuşkina, Kseniya Sankoviç və Alina Tumiloviç ilə birgə finalda 34.900 xal toplayaraq 3-cü yeri tutdu və Olimpiya Oyunlarının bürünc medalını qazandı.

Anastasiya İvankova, növbəti dəfə Olimpiya Oyunlarına 2012-ci ildə Birləşmiş Krallığın paytaxtı London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında komanda yoldaşları Marina Qançarova, Nataliya Leşçik, Aleksandra Narkeviç, Kseniya Sankoviç və Alina Tumiloviç ilə birgə finalda 55.500 xal toplayaraq 2-ci yeri tutdu və Olimpiya Oyunlarının gümüş medalını qazandı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Athlete bio: IVANKOVA Anastasia". *Beijing2008.cn*. Beijing Organizing Committee for the Olympic Games. Archived from the original on 3 September 2008.
2. ↑  Evans, Hilary; Gjerde, Arild; Heijmans, Jeroen; Mallon, Bill; et al. "Anastasiya Ivankova". *Olympics at Sports-Reference.com*. Sports Reference LLC. Archived from the original Arxivləşdirilib 2019-09-30 at the Wayback Machine on 3 December 2016.
**Müstəmləkə Hindistanı**, **Hindistan koloniyası**, **Britaniya Hindistanı**, **Britaniya Racı** və ya **Hindistan imperiyası** (İngiliscə British Raj - rac; hind dilindən hərfi mənada tərcüməsi "səltənət/hakimiyyət" deməkdir.) 1858-ci ildən 1947-ci ilə qədər Birləşmiş Krallığın Hindistan koloniyasının adıdır. Bu dövrə eyni zamanda müstəmləkə dövrü də deyilir. Britaniyanın nəzarəti altında olan və indiki adı ilə Hindistan (India) olan regiona müasir Hindistan, Pakistan, Banqladeş və Myanma ölkələri daxil idi. Onun hökmdarı Britaniya kral ailəsi idi. Paytaxtları Kəlküttə (1858-1912) və Yeni Dehli (1912-1947) idi. Hindistan kimi, 1945-ci ildə San Fransiskoda İkinci Dünya Müharibəsindən sonra yaradılan Birləşmiş Millətlər Təşkilatının qurucu üzvlərindən biri olmuşdur.

Rəsmi dili olan Hindistani dili ilə hind dilləri eyni dillər deyildirlər. Hindistani dili bir hindu-urdu dilidir. Pul vahidi kimi *"British Indian Rupee"* (Britaniya Hindistanı rupisi) istifadə edilmişdir. Əvvəlcə regionda Şərqi Hindistan Ticarət şirkəti fəaliyyət göstərirdi. İngilislər və hollandlar regionda dominant ticarət gücləri idilər. Böyük Moğol İmperiyasının dağılması ilə İngilislər Hindistanı tutdular və 1947-ci ilə qədər öz üstünlüklərini təsdiq etdirdilər.

Britaniya Racının hökumət sistemi 1858-ci ildə 1857-ci il Sipahi iğtişaşından sonra, Şərqi Hindistan şirkətinin idarəçiliyinin I Viktoriya adından Britaniya İmperiyasına təhvil verilməsindən sonra yaradılmışdır. (İngiltərə Kraliçası 1876-cı ildə özünü Hindistanın İmperatiriçası elan etmiş və bu vəziyyət *"Hindistan İttifaqı"* (sonralar Hindistan) və *"Pakistan Dominionu"* (sonradan şərq hissəsi müasir Banqladeşə çevriləcək Pakistan) olaraq iki ayrı dövlətin müstəqilliklərini elan etdikləri 1947-ci ilə qədər davam etmişdir. Rac administrasiyasının başlandığı 1858-ci ildə Aşağı Birma Britaniya Racının tabeliyində idi. Yuxarı Birma da 1886-cı ildə Rac administrasiyasına birləşdirilmişdir. Birma 1937-ci ilə qədər əyalət kimi idarə olunmuş və 1948-ci ildə özünün müstəqilliyini əldə etmişdir.

İstinadlar
----------



|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus |
**Abrau yarımadası** — öz növbəsində cavan alçaq dağlıq olaraq ovalvari formaya malikdir və Qara dənizin daxilinə doğru uzanır.

Coğrafiyası
-----------

Yarımadanın təbii sərhədləri Anap buxtası, Qara dəniz və Semes buxtasıdır. Şərq hissədən sərhəd kimi Semes və Naskaqa çaylarının yatağını götürürlər. Yarımadanın sərhədindən Utriş çatı keçir. 5-7 min il öncə neydana gəlmişdir. Ərazisi aktiv zəlzələ zonasında yerləşir. Burada zəlzələnin güçü 8 bala çatır. Abrasiya sayəsində yarımada ırazisində iki yeni yarımada firmakaşır:Böyük Utriş və Kiçik Utriş. Yarımada ırazisində maksimal hündürlük 548,6 metrdir (Aryol). Digər zirvələr: Saxarnaya Qalava 540,0 m, Kobıla 531,6 m, Koldun 440 m, Şaxan 363,0 m. Buradan azax Sukko, Şinqar və Ozereyka çayları dərin dərələr əmələ gətirir. Burada Abrau, Suxoy liman, Beimyanı № 1, Beimyanı № 2 adlı gölləri vardlr. Ərazusi Utriş qoruğu ərazusinə daxildir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ФГБУ Utriş Dovlət təbiət qoruğu". 2014-07-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-12-12.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Asəf Hacıyev.

**Hacıyev Asəf Adil oğlu** (21 sentyabr 1967, Sarıxanlı, İmişli rayonu) — Xəzər TV və "Xəzər radiosu"nun təsisçisi və prezidenti çalışmışdır. BDU-nun Tarix fakültəsi, "Azərbaycanşünaslıq" ETM-nin "Dünya azərbaycanlıları" bölməsinin elmi işçisi. 2001-ci ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür. Hazırda Milli Televiziya və Radio Şurasının (MTRŞ) Aparat rəhbəri çalışır.

Həyatı
------

Asəf Hacıyev 1967-ci il sentyabrın 21-də İmişli rayonunun Sarıxanlı kəndində anadan olmuşdur. 1974-1984-cü illərdə İmişli rayonunun Sarıxanlı kənd orta məktəbində təhsil almışdır. 1985-1987-ci illərdə keçmiş SSRİ-nin Hərbi Hava Qüvvələri tərkibində hərbi xidmətdə olmuşdur. 1988-1990-cı illərdə İmişli rayonunun "Bakı" kolxozunda fəhlə işləmişdir. 1990-cı ildə Bakı Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsinin əyani şöbəsinə daxil olmuşdur. 1995-ci ildə həmin fakültəni fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1996-cı ildə Tarix fakültəsinin "Dünya azərbaycanlıları" bölməsinə elmi işçi vəzifəsinə götürülmüşdür. Tarix üzrə fəlsəfə doktorudur. 1995-1996-cı illərdə Bakı şəhəri Yasamal rayonu 225 saylı orta məktəbdə tarix müəllimi işləmişdir. 1998-2007-ci illərdə "Azadinform" İnformasiya Agentliyinin direktoru, 2000-2007-ci illərdə "İntellekt" Araşdırmalar Mərkəzinin direktoru vəzifəsində çalışmışdır. 2007-ci ilin sentyabr ayından "Xəzər" TV-nin, 2008-ci ilin may ayından isə "Xəzər" radiosunun təsisçisi və prezidentidir. 2001-ci ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə 22 iyul 2010-cu ildə "Azərbaycan milli mətbuatının inkişafındakı xidmətlərinə görə" "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilib.

Tədqiqat sahəsi
---------------

"Dərbənd əhalisi XIX-XX əsrin əvvəllərində (tarixi-demoqrafik tədqiqat)" mövzusunda dissertasiya müdafiə etmişdir.

Seçilmiş əsərləri
-----------------

* Dərbəndin adı və yaranması haqqında. Aspirantların və gənc tədqiqatçıların elmi konfransının materialları, Bakı, 1998.
* Rusiya işğalından sonra Dərbəndin əhalisi. BDU-nun xəbərləri. Humanitar elmlər seriyası, Bakı № 1, 2001.
* Dərbənd əhalisinin yerləşməsi ( XIX – XX əsrin əvvəllərində). ADPU-nun xəbərləri. Humanitar elmlər seriyası, Bakı № 1, 2008.
* Dərbənd əhalisinin say dinamikası ( XVIII əsrin sonu – XX əsrin əvvəlləri). ADPU-nun xəbərləri. Humanitar elmlər seriyası, Bakı № 3, 2008.
* Dərbənd əhalisinin etnik tərkibi (XIX-XX əsrin əvvəllərində). Tarix və onun problemləri (BDU), № 1-2, 2008
* Dərbənd şəhərinin yaranması və adı haqqında. Tarix və onun problemləri (BDU), № 3, 2008
* Dərbənd əhalisinin demoqrafik və miqrasiya prosesləri (XIX-XX əsrin əvvəllərində). BDU-nun xəbərləri. Humanitar elmlər seriyası. 2008, № 4.
* XIX-XX əsrin əvvəllərində Dərbənd əhalisinin təhsil səviyyəsi.
* Dərbənd Azərbaycan şəhəri kimi.
**Təşəbbüskarlıq ekosistemi** — bir-biri ilə əlaqəli komponentlərdən, o cümlədən təşəbbüskarlar, investorlar, dövlət dəstəyi, təhsil, təlim proqramları, inkubatorlar və akseleratorlar, mentorluq və infrastrukturdan ibarət mürəkkəb və dinamik sistem. Bu komponentlər bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqədə olur və müxtəlif yollarla bir-birinə təsir edərək, təşəbbüskarlığa dəstək şəbəkəsi yaradır.

Təşəbbüskarlıq ekosistemi statik sistem deyil, daha çox daim inkişaf edən və yeni tendensiyalara, texnologiyalara və iqtisadi şəraitə uyğunlaşan sistemdir.

Təşəbbüskarlıq ekosisteminin mahiyyəti təşəbbüskarlara öz bizneslərini başlamağa, böyütməyə və genişləndirməyə imkan verən dəstəkləyici mühit təmin etməkdir. Güclü təşəbbüskarlıq ekosistemi təşəbbüskarlara resurslar, kapital, mentorluq, təhsil, təlim və dəstək şəbəkələrinə çıxışı təmin edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Liguori, Eric; Bendickson, Josh; Solomon, Shelby; McDowell, William C.* "Development of a multi-dimensional measure for assessing entrepreneurial ecosystems". Entrepreneurship & Regional Development. 31 (1–2). 2019-01-01: 7–21. doi:10.1080/08985626.2018.1537144. ISSN 0898-5626.
2. ↑  *Cavallo et al. 2019.* "Entrepreneurial ecosystem research: present debates and future directions". International Entrepreneurship and Management Journal. 15 (4). 2019: 1291–1321. doi:10.1007/s11365-018-0526-3. hdl:11311/1087032.
**Leroy Lansinq Ceyns** (*ing.* Leroy Lansing Janes; 1838, Ohayo – 1909) – Meyci dövrünün ilk illərində Yaponiyada fəaliyyət göstərmiş ABŞ pedaqoqu.

İlk illəri
----------

Leroy Lansinq Ceyns 1838-ci ildə ABŞ-nin Ohayo ştatında doğulmuş, ABŞ Hərbi Akademiyasında təhsil aldıqdan sonra ABŞ Vətəndaş müharibəsində iştirak etmişdir.

Yaponiyada fəaliyyəti
---------------------

1871-ci ildə Yaponiyada missionerlik edən Quido Verbek tərəfindən Yaponiyaya dəvət edilmişdir. O, təklifi qəbul edərək Kumamotoda yerləşən Qərb məktəbində dərs vermək üçün Yaponiyaya gəlmişdir. Ceyns yapon dilini bilməməsinə və bu dili öyrənmək istəməsə də, tədris proqramı onun tam ixtiyarına verilmişdir. O, riyaziyyat, tarix və təbiətşünaslıq dərslərini ingilis dilində vermişdir. Lakin birinci tədris ilindəki fəaliyyəti oxu və yazı ilə məhdudlaşmışdır. O, əxlaqi tərbiyə ilə də məşğul olmuşdur.

Ceyns tədrisin ilk üç ilində tələbələri ilə xristianlığı müzakirə etməkdən çəkinmişdir. Çünki o düşünür ki, tələbələrinin xristianlıq ilə Qərb elmləri arasındakı əlaqəni yaxşı başa düşmələri üçün ingilis dilini yaxşı bilməlidirlər. Onun təsiri altında 35 tələbəsi xristianlığı qəbul edərək Kumamoto bandası adı ilə tanınmışdır. Onların arasında Ebina Danco və Ukita Kazutami təhsil və siyasət sahələri üzrə xristian liderlər olmuşdurlar. Kumamotodakı mühafizəkar qüvvələrin təqibi səbəbilə 1876-cı ilin avqustunda məktəb bağlanmış, Kumamoto bandasının üzvləri Kioto şəhərində yerləşən Doşişa məktəbinə keçmişdirlər.

Ceyns bir müddət Osaka ingilis məktəbində dərslər verdikdən sonra 1877-ci ildə ABŞ-yə qayıtmışdır. 1893-cü ildə Kioto şəhərində yerləşən Üçüncü liseyə dəvət olunmuşdur. Burada 2 il dərs vermişdir. 1909-cu ildə Kaliforniya ştatında ölmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). IV cild (J–Libe). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 2. ISBN 0-87011-624-7. İstifadə tarixi: 13 avqust 2022.
**Lerner əmsalı**, və ya **Lerner indeksi**, sənaye bazarı nəzəriyyəsi sahəsində — qiymətin marjinal xərcdən nisbi artıqlığına bərabər olan firmanın bazar gücünün ölçüsü. Əmsal 1934-cü ildə iqtisadçı Abba Lerner tərəfindən təklif edilmişdir. Əmsal qeyri-kamil rəqabət şəraitində bazar gücünü qiymətləndirmək üçün istifadə edilə bilər. Məsələn, monopoliyalar.

Tərifi
------

Bazar gücünün göstəricisi satış qiymətinin marjinal dəyəri üstələyən məbləğin qiymətindəki payıdır. Bu dəyər ticarət əlavəsi adlanır (*ing.* mark-up). 

{\displaystyle L={\frac {P-MC}{P}}}
burada {\displaystyle P} — məhsulun qiyməti; {\displaystyle MC} — marjinal dəyəri.

Əmsal sıfırdan birə qədər olan dəyərləri qəbul edir. Nə qədər böyükdürsə, firmanın sövdələşmə gücü bir o qədər yüksəkdir. Mükəmməl rəqabət şəraitində qiymət marjinal xərcə bərabərdir və əmsal sıfıra bərabər olur.

### Elastikliklə əlaqə

Həmçinin, əmsal tələbin elastikliyi ilə tərs mütənasib dəyər kimi hesablana bilər:

{\displaystyle L={\frac {1}{\varepsilon \_{d}}}}
burada {\displaystyle \varepsilon \_{d}} — firmanın məhsuluna tələbin qiymət elastikliyi.

### Formal törəmə

Firmanın həll etdiyi mənfəətin maksimumlaşdırılması problemini nəzərdən keçirək:

{\displaystyle \max \_{Q}\pi (Q)=P(Q)Q-C(Q)}
burada {\displaystyle P(Q)} – tərs tələb funksiyası (qiymətin həcmdən asılılığı); {\displaystyle C(Q)} – xərc funksiyasıdır. Sonra optimal istehsal həcmini aşağıdakı şərtlərdən tapmaq olar:

{\displaystyle {\frac {dP}{dQ}}Q+P(Q)=MC(Q)}
burada {\displaystyle MC(Q)} – marjinal xərc funksiyası. Optimallıq şərti aşağıdakı kimi yenidən yazıla bilər:

{\displaystyle MC=P{\Big (}1+{\frac {dP}{dQ}}{\frac {Q}{P}}{\Big )}=P{\Big (}1-{\frac {1}{\varepsilon \_{d}}}{\Big )}}
Mötərizədə ikinci termin, tərifinə görə, əks işarə ilə qəbul edilən tələbin qiymət elastikliyinin göstəricisidir. Bu, tələb olunan əlaqəni verir:

{\displaystyle L={\frac {P-MC}{P}}={\frac {1}{\varepsilon \_{d}}}}

Bazar gücü və mənfəət
---------------------

### Ticarət əlavəsi qaydası

 *Əsas məqalə: Ticarət əlavəsi qaydası*
Fərz edək ki, tələbin qiymət elastikliyi sabitdir. Fərziyyə güc funksiyası üçün etibarlıdır. Sonra qiymət marjinal xərcin hansısa faktora vurulmasına bərabər olacaqdır:

{\displaystyle P={\Bigg (}{\frac {\varepsilon \_{d}}{\varepsilon \_{d}-1}}{\Bigg )}MC=M\cdot MC,\,\varepsilon \_{d}>1}
burada {\displaystyle M} – nisbi ticarət əlavəsi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Лернер, 2003

Ədəbiyyat
---------

* *Лернер А.П.* Понятие монополии и измерение монопольной власти (PDF) (Вехи экономической мысли Т.5 Теория отраслевых рынков). СПб.: Экономическая школа. 2003. 536–566. ISBN 5-900428-76-1.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2777001914 |