recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Cartoon Network Too** — Turner Broadcasting-ə məxsus vaxtilə yayımlanmış Böyük Britaniya telekanalı. CN Too Cartoon Network-un qardaş kanallarından biri olmuşdur və kanalın proqramları Cartoon Network-də göstərilən əsas verilişlərin təkrarı idi. Gündüz bu telekanalda *Ben 10: Alien Force* və *Star Wars: The Clone Wars* kimi ekşn-macəra serialları təqdim olunurdu. Axşam saatları və gecəyarısı arası saatlarda isə çox da uzun olmayan şoular yayımlanırdı (məsələn, *Skatoony*). Cartoon Network Too 1 aprel 2014-cü ildə yayımını başa vurmuşdur.

Tarixçə
-------

### 2006–2007; Yayıma başladığı vaxtlar

24 aprel 2006-cı il Nick Jr. Too Cartoon Network Too-nun "Sky" kabel televiziyasında yayıma başladığı günə təsadüf etdi. Kanal, həmçinin "SCTV Digital" kabel şəbəkəsində də fəaliyyətə başlamışdır. Cartoon Network Too saat 3-dən 7-ə kimi yayımlanırdı. Telekanalın yayım tezlikləri "TCM" və "TCM 2" kanalları ilə bölüşülmüşdü.

İlk aylarda Cartoon Network Too-da Hanna-Barbera tərəfindən istehsal olunmuş "Deksterin Laboratoriyası" , "Güclü Qızlar", "Coni Bravo", "Yaramaz Yarışlar", "Ed, Edd və Eddi", "Qorxaq İt", "Kramp Əkizlər" və "İnək və Toyuq" kimi cizgi filmləri nümayiş etdirilirdi.

### Cartoonito bloku

2006-cı ilin sentyabrından başlayaraq Cartoon Network Too-nun yayımının 16 saatından 9 saatı, səhər saat 6:00-dan günorta saat 15:00-a qədər yayımlanan Cartoonito bloku ilə bölüşdürüldü. Cartoon Network Too-nun yayım vaxtı 15:00-dan 19:00-a qədər oldu, ilk vaxtlar aktual yayım 15:00 və 18:00 arası =, daha sonra isə 15:00 və 19:00 arası oldu. Qalan vaxt isə Cartoonito-nun yayım müddətində cəmləşdi.

### 2007–2014; Cartoon Network Too 24 saatlıq bir kanal kimi

2007-ci ilin mayında Cartoon Network Too-nun keçmiş versiyası bağlandı. Sonra eyni gün saat 15:00-da Toonami daimi bağlandı və Cartoon Network Too öz yayımına köçürüldü. Cartoonito isə "TCM 2" ilə paylaşılan original vaxt lisenziyasına əsasən yayımına davam etdi. Turner Broadcasting System Europe Toonami izləyicilərinə Telekanalın bağlanacağını 3 həftə əvvəl xəbərdarlıq etdi. Cartoon Network Too Toonami-nin keçmiş peyk və kabel yayımlarıda öz yerini tutmağa başladı.

2007-ci ilin iyununda Cartoon Network Too "Top Up TV" kabel-operatorunda yayıma başladı. 2009-cu ilin iyun ayında Telekanal silindi, lakin Cartoon Network yayımı tamamladı. 2010-cu ilin iyununda kanal "SCTV Digital" şəbəkəsində yayımını dayandırdı. May 2012-ci ildə Kanalın loqosu dəyişildi.

1 aprel 2014-cü il kanal yayımını başa vurdu və son yayımlanan cizgi filmi *Skatoony* olmuşdur. Cizgi filminin tanıtımı 2007-ci ildə Cartoon Network-də göstərildi. Artıq Cartoon Network+1-də yarımçıq olaraq göstərilirdi.

İstinadlar
----------

Xarici Keçidlər
---------------

* CNToo.co.uk
**Elvin Çingiz oğlu Həsənov** (d. 24 aprel 1994; Sumqayıt, Azərbaycan — ö. 16 mart 2014; Füzuli, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri. 2014-cı ildə erməni silahlı bölmələrinin atəşkəs rejimini pozması nəticəsində şəhid olumuşdur. Ölümündən sonra "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" III dərəcəli medalı ilə təltif edilmişdir.

Həyatı
------

Həsənov Elvin 1994-cı ilin 24 aprel tarixində Sumqayıt şəhərində anadan olmuşdur. 2013-cü ildə Sumqayıt şəhərində yerləşən 34 saylı tam orta məktəbi bitirən Elvin Həsənov hərbi xidmətə getmişdir.

Hərbi xidməti
-------------

Əsgər Elvin Həsənov 2014-cı ilin mart ayında Azərbaycan-Ermənistan təmas xəttində baş verən atışma zamanı qəhrəmancasına şəhid olmuşdur.
Martın 18-i isə Elvin Həsənov doğulduğu Sumqayıt şəhərinin Şəhidlər Xiyabanında son mənzilə yola salınmışdır. Dəfn mərasiminə yüzlərlə şəhər sakini ilə yanaşı, şəhidin qulluq etdiyi hərbi hissənin əsgər, zabitləri və Müdafiə Nazirliyinin nümayəndəsi polkovnik Abdulla Qurbanidə qatılmışdır. Dəfn mərasiminin sonunda yaylım atəşi açılmış və əsgər Həsənov uğrunda şəhid olduğu torpağa tapşırılmışdır.

Elvin Həsənov ölümündən sonra göstərdiyi qəhrəmanlığa görə Azərbaycan Respublikasının Müdafiə Naziri Zakir Həsənovun sərəncamı ilə "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" III dərəcəli medalı ilə təltif edilmişdir.

Şəkilləri
---------

* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əsgərimiz şəhid oldu". 2023-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-23.
2. ↑  "Vətən Uğrunda — Elvin Həsənov". 2023-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-23.
3. ↑  "Şəhid əsgər Həsənov Elvin Çingiz oğlu dəfn edilib". 2023-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-23.
**Pıtraq** — dərman bitkisi.

Pıtırqanın müalicəvi xüsusiyyətlərini saxlamaq üçün onun kökü yuyulmur, bir az havaya verilib fırça ilə təmizlənir, uzununa kəsilir və qurudulur. Gündə qalıb qıcqırmasın deyə onu duxovkada qurutmaq lazımdır.

Pıtırqan sidikqovucu və tərlədici vasitədir. Xalq arasında onun kökündən hazırlanmış həlimdən istifadə olunur. Sidikqovucu vasitə kimi digər sidikqovucularla birgə işlədilir. Məsələn, diabetdə pıtırqan kökü bərabər hissələrdə götürülmüş paxla qabığı və qaragilə yarpağı ilə birkə işlədilir. Ondan raxitdə, babasildə, revmatizmdə də istifadə olunur.

Revmatizmin müalicəsində bərabər hissələrdə götürülmüş pıtırqan və andız (zökəm otu) köklərindən bişirilmiş həlimdən istifadə edilir.

Revmatizmdə və maddələr mübadiləsinin pozulmasında (dəridə səpkilər əmələ gəldikdə) pıtırqac kökünün həlimini nəinki içmək, həm də isidici kompres kimi xaricə iştlətmək məsləhət görülür. Bu müalicə üsulu uzun çəkən ekzema və xroniki revmatizmdə daha yaxşı nəticə VRrir.

Xroniki qəbizlikdə pıtırqanın tumlarından hazırlanmış həlimi qəbul etmək lazımdır.

Saçların tökülməsinin qarşısını almaq üçün pıtırqan işlədilir. Kökündən hazırlanmış həlimlə saçlar yuyulur, ya da tumundan hazırlanmış məlhəm saçlara çəkilir.

Pıtırqanın təzə əzilmiş kökü daha yaxşı təsir göstərir;

İstifadə qaydası
----------------

### Kökündən yüngül həlimin hazırlanması

15 q pıtırqan kökü 200 q suda dəmlənir, 20 dəqiqə saxlanır, soyudulub süzülür və gündə 1 xörək qaşığı içilir. Bu, mədə-bağırsaq yolunun fəaliyyətini yaxşılaşdırmaq üçün istifadə edilir.

Pıtırqan tumundan həlim (qarınişlədici vasitə) – 20 q pıtırqan tumu, 200 q sudan yüngül həlim kimi hazırlanır.

### Pıtırqan kökündən məlhəm (I)

Əvvəldə göstərdiyimiz həlim suyu yarıbayarı qalana qədər qaynadılır, özü qədər keçi piyi ilə (qızdıraraq) qarışdırılır, bir bardağa tökülüb qapağı bağlanır, qıraqları xəmirlə tutulur, bir neçə saatlığa sobaya qoyulur; bərkimiş kütlədən su boşaldılır (əgər hamısı buxarlanmayıbsa). Bu məlhəm saçların bərkidilməsi üçün yaxşı vasitədir.

Qeyd: quru otlardansa təzə şirə daha yaxşı təsir edir.

### Pıtırqan kögündən məlhəm (II)

4 stəkan suya 4 xörək qaşığı pıtırqan kökü tökülüb qaynadılır, onun 1 hissəsinə 4 hissə kərə yağı tökülüb qarışdırılır. Yanıqlarda istifadə olunur.
20 q qurudulmuş pıtırqan yarpağı, 20 q çobanyastığı gülü, 20 q yağıotu bitkisi götürülür, 4 stəkan suya tökülüb qaynadılır. Buna 1 xörək qaşığı kərə yağı və 2 stəkan sənamaki ovuntusu həlimi tökülür və yenidən saqqız kimi dartınan bir məhlula çevrilənə qədər bişirilir (bunu su hamamında bişirmək yaxşıdır). Süzdükdən sonra yarıbayarı qliserinlə qarışdırılır. Bu məlhəm ekzemalarda çox yaxşı nəticə verir.
**Tito Vilanova** (17 sentyabr 1968-25 aprel 2014) — keçmiş ispaniyalı futbolçu və Barselonanın baş məşqçisi. Futbolçuluq karyerasında mərkəz yarımmüdafiəçisi mövqeyində oynamışdı.

Həyatı
------

### Ölümü

Xərçəng müalicəsi görən köhnə Barcelona Texniki Direktoru Tito Vilanova 25 Aprel 2014 Cümə günü həyatını itirmişdir.

Faliyyəti
---------

Vilanova, futbol karierinə Barcelonanın infrastrukturunda başlamışdır. 1988-ci ildə Barcelonanın B komandasında peşəkar futbola başlamış və 2 il bu komandada forma geymişdir. Daha sonra, doğulduğu bölgənin komandası olan Figueres, Celta Vigo, Badajoz, Mallorca, Lleida, Elche və Gramenet komandalarında forma geymişdir. 2002-ci ildə Gramenet'te futbolu buraxmışdır.

### Texniki direktorluq karieri

Vilanova, Terrassa'da idarəçi olaraq çalışdıqdan sonra Barcelona B-köməkçi texniki direktorluğa başlamışdır. 2008-ci ildə Josep Guardiola, Barça'nın texniki direktoru olunca Vilanova, Barcelonada köməkçi texniki direktor olaraq vəzifəyə başlamışdır. 19 İyul 2013 günü Barcelona Başçısı Sandro Rosell və İdman Direktor Andoni Zubizarreta, Vilanova ilə yolların ayrıldığını rəsmi olaraq eşitdirdi. Yığıncaqda danışan prezident Rosell, "Edilən idarələri nəticəsində Vilanova'nın vəzifəyə davam edə bilməyəcəyi aydın oldu. Xəstəliyinin təkrar irəliləməsindən ötəri vəzifəsi buraxdı. Yeni hocamızın önümüzdəki həftə başında Zubizarreta açıqlayacaq. Bu gün buraya gələn bütün işçilər və oyunçulara da təşəkkür edirəm. Bizim bir ailə olduğumuzu göstərdilər. Yaşamış olduğumuz hadisə çox çətin bir vəziyyət amma öhdəsindən gələcəyik. Xidmətlərindən ötəri özünə təşəkkür edirik. Onu gələcəkdə təkrar aramızda görmək istəyirik "şəklində danışdı.

2012-ci ildə Guardiola istefa etmiş və Vilanova, Barcelonanın texniki direktoru olmuştur.Yakalandığı narahatlıq səbəbiylə İyul 2013 vəzifəsindən istefa etmişdir. Əməliyyat və Radyoterapiyanın ardından 10 həftə qaldığı ABŞ-dən dönən Vilanova, Mart 2013 yenidən başına keçdiyi Barcelonayla çempionluğa çatdı.

Müalicəsinə diqqət məqsədiylə texniki direktorluq vəzifəsindən ayrılan Vilanova'nın yerinə Argentinalı Gerardo Martino gətirildi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Tito Vilanova // Store norske leksikon (бук.). 1978. ISSN 2464-1480
2. ↑  Tito Vilanova // FBref.com (çd.).

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Futbolçu** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Superhit qardaş** (hindcə:भैयाजी सुपरहिट(Bhaiaji Superhit)) — 2018-ci ildə Nirac Pathak tərəfindən çəkilən Hindistan komediya filmidir. Filmdə baş rolları Sanni Deol və Priti Zinta oynayır. Priti Zinta 7 illik aradan sonra ilk dəfə bu filmə çəkilmişdi.

Məzmun
------

Priti Zinta 2018-ci ildə
Bənarəsdə yaşayan Lal Bhayşap Dubey hind filmlərinin xəstəsidir. Ən böyük arzusu ölkəsinin superhiti olmasıdır. Bir dəfə o, sindrom yaşayır və özünü superhit hesab edir. Dubeyin qardaşları rejissor Qoldi Kapur və yazar Tarun Qoş onun yanına gəlirlər və bu sindroma qalib gəlməsi üçün əllərindən gələni edirlər. Lakin, sonra görürlər ki, alınmır, əla bir oyuna başlayırlar. Bu oyuna Dubeyin arvadı Sapnanı da alət edirlər. Bu zaman Dubey elə bilir ki, Sapna Priti Zintadır. Ona görə də, Qoldi Kapurun sevgilisi Məlikə güc-bəla ilə razılaşaraq Sapna rolunu oynamağa qərar verir.

Film heyəti və əlavə məlumatlar
-------------------------------

Rejissor:Nirac Pathak

Prodüser:Çiraq Mahendra

Ssenari müəllifi:Akaş Pandey, Rac Şandilya(dialoqlar)

Bəstəkar:Cet Qanquli

Kinematoqrafçı:Vişna Rao

Redaktor:Sandep Frans

Film şirkəti:Metro Films

İlk baxış tarixi:23 noyabr 2018

Ölkə:Hindistan

Dil:Hind dili

Büdcə:2.5 kror

Rollarda:

Sanni Deol-Lal Bhayşap Dubey

Priti Zinta-Sapna Dubey

Ameşa Patel-Məlikə

Ərşad Varsi-Qoldi Kapur

Şreyas Talpade-Tarun Qoş

Sancay Mişra-Həkim Qyan Prakaş Buddisaqar

Pankac Tripathi-Qupta

Caydep Əhləvat-Helikopter Mişra

Evelin Şarma

Mukul Dev

Bricendra Kala

Pankac Cha

Film haqqında
-------------

Belə bir filmin planlaşdırıldığı 2011-ci ildə bildirildi. 2012-ci ildə başqa bir rejissor həmin film barədəki planları ləğv etdi. Lakin, iyul ayında bir neçə təzyiqdən sonra ləğv geri götürülüb. 2013-cü ildə Priti Zinta filmə çəkilmək istədiyini bildirib. İstək qəbul edildi.Sonra Evelin Şarmanın filmə çəkiləcəyi bildirilib. Hind dili bilməyən Evelin gündə 2 saat hind dili dərslərinə qatılıb və tez bir zamanda bu dili öyrənib.

Filmlər çox olduğundan və vaxt az olduğundan film bir neçə il gecikdirildi. Axır ki, 2015-ci ildə filmin çəkilişləri başladı, lakin, yenə müəyyən səbəblərdən filmin çəkilişi 4 il gecikdirildi.Nəhayət,2018-ci ildə film hazır oldu.

Mahnılar
--------

| Ad | Söz və musiqi | Müğənni | Uzunluq |
| --- | --- | --- | --- |
| Yuxulu | Kumar, Cet Qanquli | Asis Kaur,Yəssar Dessayi | 3:01 |
| Gözlərin axtardığı superhit | Amcad Nədim | Akankşa Şarma, Yəssar Dessayi | 5:05 |
| Om Namah Şivaya | Sabir Əhməd,Raqav Saçar | Sukvinder Sinqx,Rəftar | 4:22 |
| Qardaşımın adı Superhit | Nirac Pathak,Sanciv Darşan | Amit Mişra, Rəftar | 3:32 |
| Superhitin dərdindən ölənlər | Amcad Nədim | Yəssar Dessayi,Pavni Pandey | 4:11 |
| Gözlərin axtardığı superhit (rep versiyası) | Amcad Nədim | Şəfqət Əmanət Əli | 5:05 |

İstinadlar
----------
Alman fiziki Titius tərəfindən formul halına salınmış və astronom Bode tərəfindən təkmilləşdirilmiş planetlərin günəşdən məsafələrini ifadə edən qanunauyğunluq. 1776-cı ildə təklif olunmuşdur.

Riyazi İfadəsi
--------------

3, 6, 12, 24, 48, 96, ... həndəsi silsiləsinə ilk hədd olaraq 0ı əlavə etdikdən sonra hər həddin üzərinə 4 əlavə edib 10a bölək. Alınan 0.4, 0.7, 1, 1.6, 2.8, 5.2, 10, 19.6 və 38.8 ədədləri Astronomik Vahid olaraq planetlərin Günəşdən orta məsafələrinə bərabər olacaqdır.

Tarix
-----

Titius-Bode qanunu ortaya çıxarıldığı zaman Uran, Neptun və Pluton hələ kəşf olunmamışdı. Amma qanun Neptun istisna olunmaqla həqiqətə uyğun nəticələr verməkdədir. Bundan başqa bu qanun Mars və Yupiter arasında bir planet mövcud olması nəzəriyyəsini inkişaf etdirmişdir. Bundan başqa astronomlar Adams və Leverye Neptunun axtarışı zamanı Titsius-Bode qanunundan istifadə etmişdilər. İndi bilirik ki, uzaq planetlər üçün bu qanun bir o qədər də dəqiq deyil. Lakin hesablamalar nəticəsində edilən səhvlər bir birini tarazlamış və Neptun həqiqətən də kəşf olunmuşdu.
**Zeyqarnik effekti** – insanların yarımçıq və nataman qalmış tapşırıqları tamamlanmış tapşırıqlardan daha yaxşı xatırlaması ilə xarakterizə olunan effekt.

Tarixi
------

Psixoloq və tədqiqatçılar Kurt Levin ve Bluma Zeyqarnik qəlyanaltı etmək üçün işlədikləri Berlin Universitetinin yaxılığındakı izdihamlı bir kafeyə daxil olurlar. Psixoloqlar verdikləri sifarişə ofisiantın heç bir qeyd aparmadan onlarla sifariş arasında dəqiqliklə yerinə yetirdiyini diqqətlə müşahidə edirlər. Levin və Zeyqarnik ofisiantın hansısa sifarişi unuda biləcəyindən çəkinmədiyi haqda maraqlanırlar, cavabında isə ofisiant heç bir sifarişi səhv salmadığını bildirir. Onlar buna inanmırlar və qonşu stolların nə sifariş etdikləri barədə onu sorğu-sual etməyə başlayırlar. Və bu zaman ofisiant, doğrudan da, hər stolun nə sifariş verdiyi xırdalığına kimi xatırlayırdı, ancaq hesabı ödənməmiş stolların, lakin 1 dəqiqə əvvəl hesabı ödəyərək kafeni tərk edən müştərilərin nə sifariş etdiklərini o xatırlamırdı.

Bu hadisədən sonra Zeyqarnik tamam və natamam hadisə və fəaliyyətlərin onun yaddaşına müxtəlif cür təsir etdiyini təxmin edir. Psixoloq sınaq silsiləsi həyata keçirir və 1927-ci ildə işini yayımlayır. Məlum olur ki, insanın bu və ya digər fəaliyyəti zamanı onda müəyyən emosional gərginlik meydana gəlir. Fəaliyyət sona çatmırsa, məsələn, yarımçıq kəsilirsə, gərginlik müvafiq olaraq boşalmır və nəticədə yerinə yetirilməyən fəaliyyət uzun müddət yaddaşda qalır. Zeyqarnik müəyyən edib ki, insan natamam fəaliyyəti tamam fəaliyyətə nisbətdə 1,8 dəfə daha yaxşı yadda saxlayır.

Qəbul
-----

Son illərdə bu effektin doğruluğu müzakirə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  cf. Kurt Koffka, *Principles of Gestalt Psychology*, 1935, pp 334ff.
2. ↑  Zeigarnik 1927: *Das Behalten erledigter und unerledigter Handlungen*. Psychologische Forschung 9, 1–85.
3. ↑  *Einstein, Gilles O.; McDaniel, Mark A.; Williford, Carrie L.; Pagan, Jason L.; Dismukes, R. Key.* "Forgetting of intentions in demanding situations is rapid" (PDF). Journal of Experimental Psychology: Applied. 9 (3). 2003: 147–162. doi:10.1037/1076-898X.9.3.147. PMID 14570509. Archived from the original on 2016-03-04. İstifadə tarixi: 2019-03-02. [...] there is controversy regarding the reliability of the Zeigarnik effect [...]

Xarici keçidlər
---------------

* Tədqiqatlar
**Zeynəb Səlimova** (d. Bakı ş.) — yazıçı, "*Peşəkar Star*" mükafatçısı.

Həyatı
------

Zeynəb Səlimova Bakıda dünyaya gəlib. Səkkizinci sinfədək 23 nömrəli məktəbdə oxuyub. Tam orta təhsilini 134 nömrəli məktəbdə alıb.

1997-2001-ci illərdə Qərb Universitetinin işgüzar inzibatçılıq fakültəsində beynəlxalq biznesin idarə olunması ixtisası üzrə bakalavr, 2001-2003-cü illərdə isə magistr dərəcələrinə yiyələnib.

2008-ci ildə iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru alimlik dərəcəsinə yiyələnib.

Əmək fəaliyyəti
---------------

2001-ciildə turizm agentliklərinin birinin satış şöbəsində çalışıb. 2003-cü ildə ailə qurduğu üçün bir müddət heç yerdə işləməyib, 2005-ci ildə "Elegant Travel" turizm şirkətini yaradaraq dörd il həmin şirkətə rəhbərlik edib. Eyni zamanda akademik Ziya Səmədzadənin rəhbərliyi altında elmi iş üzərində işləyərək 2008-ci ildə iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru alimlik dərəcəsinə yiyələnib. 2011-ci ildə doktorluq dərəcəsi aldıqdan sonra Azərbaycan Turizm və Menecment Universitetində müəllimə işləmişdir.

2009-2010-cu illərdə "Flydubai Airlines" hava yolları şirkətində çalışıb. 2015-ci ildən ABŞ-nin Texas ştatının Hyuston şəhərində yaşayır. 2017-2019-cu illərdə burada kollecdə oxuyaraq biznesin idarə olunması ixtisasına yiyələnmişdir.

### Kitabları

Zeynəb Səlimova on yaşından bədii yaradıcılıqla məşğul olumuşdur. 2006-cı ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

İlk şeirlər kitabı, "*Все чувства выплеснуть позвольте*" 2001-ci ildə, ikinci kitabı "*Я хочу, чтобы длился день*" isə 2005-ci ildə Bakıda işıq üzü görüb. Amerikaya gələndən sonra yazıçının iki romanı həm ABŞ-də və həm də Rusiyada nəşr olunub.

Onun 2017-ci ildə Amerikada işıq üzü görən "*The Garnet Bunches*" və 2018-ci ildə ərsəyə gələn "*Up to Miracles: A Stone’s Throw from a Fairy Tale*" kitabları ABŞ-nin bir sıra mötəbər sərgilərində nümayiş etdirilib.

Mükafatları
-----------

* 2018-ci ildə "*The Garnet Bunches*" kitabına görə "Pacific Book Review" təşkilatı tərəfindən "*Peşəkar Star*" mükafatına layiq görülüb.
* Rusiyada nəşr olunan "Nar dənələri", eləcə də "Möcüzəyə qədər. Nağıldan atılan daşlar" kitabları isə ona bu ölkədə nüfuz gətirib. Və "*Vladimir Mayakovski-125*" medalı ilə təltif olunub.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Азербайджана, поэтесса Зейнаб Салимова получила медаль "Владимир Маяковский 125 лет"
2. 1 2 3  "ABŞ-də peşəkar yazıçı kimi tanınan ilk azərbaycanlı". 2019-06-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-10.
3. ↑  ABŞ-nin Texsas ştatında yaşayan Zeynəb Səlimova[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

Rəsmi saytı
**Traqus şorangəsi** (*lat.* Salsola tragus) — bitkilər aləminin qərənfilçiçəklilər dəstəsinin pəncərkimilər fəsiləsinin şorangə cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Azərbaycanın nadir növüdür. Qafqaz endemikidir.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Gövdəsi 10-50 sm hündürlükdə, sarımtıl-yaşıl, yoğunlaşmış, çılpaq birillik bitkidir. Yarpaqları növbəli, qalınlaşmış, sərtvari, təqribən gönvari, güclü tikanlı v əyiləndir. Çiçəkləri təkdir. Çiçəkyanlığı çılpaqdır, meyvələmədə sərtdir, bitişikdir, qanadşəkilli çıxıntıları inkişaf etməmişdir. Toxumları horizontaldır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə və meyvə əmələgətirmə dövrü iyul-oktyabr aylarına təsadüf edir. Kserofit, işıqsevən, duzlaşmaya davamlıdır. Toxumla çoxalır. Düzən ərazilərdə, dəniz sahili psammofit-halofit senozlarının tərkibində tək-tək rast gəlinir.

Yayılması
---------

Kür-Araz ovalığı (cənub hissədə) və Lənkəran ovalığı (Xəzər ətrafında), Abşeron (Zabrat ətrafında), Qobustan (dəmir yolunun yaxınlığında).

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyası azalır, mənfi təbii və antropogen amillərə həssaslığı gələcəkdə bu təhlükələrin təsirin artması ehtimal etməyə əsas verir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Xəzər dənizinin səviyyəsinin dəyişilməsi, infrastrukturun inkişafı səbəb olur.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Mühafizə üçün xüsusi tədbirlər aparılmır. Biotoplarda antropogen və texnogen təsirləri azaltmaq məqsəd ilə yasaqlıqların təşkili populyasiya səviyyəsində genetik tədqiqi, toxumlarının toxum bankında saxlanılması, bərpasını təmin etmək, yeni arealını aşkar etməkdir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1754334
* Wikispecies: Salsola tragus
* APDB: 161989
* APNI: 163470
* Calflora: 7296
* Cal-IPC: salsola-tragus
* EPPO: SASKT
* EUNIS: 168045
* FNA: 242100193
* FoC: 242100193
* FoIO: SALTRA
* GBIF: 3083945
* GISD: 605
* GRIN: 32817
* iNaturalist: 57896
* IPA: 6375
* IPNI: 307757-2
* IRMNG: 10593266
* ITIS: 520950
* MichiganFlora: 88
* NCBI: 355937
* NZOR: 0b015644-56bd-4e00-8085-6f356fe036eb
* PFI: 522
* PLANTS: SATR12
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:307757-2
* Tropicos: 7201345
* VASCAN: 4563
* VicFlora: f5bf6bf2-dbb2-40f4-ad3d-7331d7ad3358
* WisFlora: 4965
* WFO: wfo-0000437709

 |
Spermatozoid və yumurtahüceyrə
**Spermalar** (q.yun. σπέρμα «ailə» sözündəndir) — boşalma (orqazm) zamanı erkək heyvanlar və kişilər tərəfindən buraxılan maye (bulanıq, qatı, açıq boz). Spermatozoid və toxum mayedən ibarətdir.

Sperma istehsalı yeniyetməlik dövründə başlayır, yetkinlik dövründə maksimuma çatır və illər keçdikcə azalır. Hər boşalma zamanı ifraz olunan spermanın həcmi müxtəlif növlər üçün fərqlidir:

* insanda orta 2—5 ml;
* inəkdə orta 40—50 ml;
* Ev atında 60—100 ml;
* Çöldonuzunda 250 ml qədər;
* Qoyunda 1—1,5 ml;
* Balinada 3 litrə qədər.

Spermada olan maddələr: askorbin turşusu, hər bir qan qrupuna xarakterik olan antikorlar, xolesterin, xolin, limon turşusu, fruktoza, deoksiribonuklein turşusu, dokozaheksaenoik turşusu, siyanokobalamin, glutatyon, inozitol, laktik turşu, spermin, karbamid, hialuronurinovik turşu, pirimidin, spermidin, sidik turşusu, Zn2 +, Cl−, Ca2 +, Mg2 +, NO3−, PO43−, K +, Na + ionları.

İstinadlar
----------

1. ↑  Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017
**Pontus** (Yunanca: Πόντος, *Pontos*) antik Yunanca "dəniz" anlamına gəlməsinin bəzən Amasiyalı Strabon tərəfindən etibarən Qaradənizin cənub sahilində yerləşən Şimali Anadolu sahillərinin qədim adı.

Qədim çağdan bu yana Qaradəniz bölgəsinde insan məskənləri izlərinə rast gəlinir. Ən əski Yunan dastanı olan Arqonavatlar səyahətlərinə Qaradəniz sahilləri üzərindən Kolxiya ölkəsinə (Lazika) başlamışlar. Bölgəyə Yunan kololonistlərinin M. Ə. VII yüzildə başladığı və Sinop, Samsun, Girəsun, Rizə kimi əhalisi çox saylı şəhərlərin Yunan kolonistlər tərəfindən qurulduğu bilinir. Yunan kolonistlər özlərini Kolx olaraq adlandırılan Qafqaz mənşəli topluluqlar ilə birləşərək bölgənin yerli xalqını meydana gətirmişlər. M. S. VI yüzildə xristianlıq yörəyə Trabzon üzərindən yayılmış, Mitra tapınaqları yıxılmış, incil təsiriylə yerli dillər unudularaq Yunan dili ön yerə çıxmışdır. Səlcuqilər və Osmanlı dönəmlərində yerli xalqın İslama keçməsi və Türkmənlərin oturmaqları ilə XIX yüzil sonlarında bəziləri xaricində bölgədəki topluluqlar böyük ölçüdə müsəlman əhalidən olmuşdur. 1923-cü il Türkiyə-Yunanistan əhali dəyişməsinə qədər bu bölgədə bir yunan əhalisi yaşayırdı.

Pont çarlığı
------------

Orta və şərqi Qaradəniz bölgələrində qurulan bir çarlıq (Miladdan əvvəl 302-Miladdan əvvəl 64). Qurucusu I Mitridat Ctist Böyük İskəndər sonrakı dönəmdə Mysiyadaki (Mysiya Mərmərənin cənubundan başlayaraq Bergamanın olduğu sahə, təxmini olaraq Karesi bölgəsi) Qrek Cius qəsəbəsinin İran satrapı xanədanın soyundan gelir. Atasının öldürülməsindən sonra bənzər bir qədərlə qarşı qarşıya olduğu şübhəsindən çəkinərək çox az bir tərəftarla (6 nəfər olduqları rəvayət edilir) Şimal şərqə Paflagonyaya (Təxmini olaraq müasir Türkiyənin Orta Qaradəniz bölgəsi) qaçaraq burada Cimiata adında güclü bir qala inşaa etdirib tərəfdar toplamağa başlamışdır. Və burda da olduqca bacarıqlı olmuş və e.ə. 281-ci ildə vasilevus (çar) ünvanını qazanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Antik Çağda Karadeniz". 2010-06-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-04-30.
2. ↑  "prokopius'Un Trabzon seyahati". 2010-04-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-04-30.

Xarici keçidlər
---------------

* Karadeniz tarihi ile ilgili makaleler Arxivləşdirilib 2008-05-27 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------


|  | Anadolunun qədim əyalətləri |
| --- | --- |
| Vifiniya  • Qalatiya  • İoniya  • Kapadokiya  • Kariya  • Kilikiya  • Lidiya  • Likaoniya  • Likiya  • Miziya  • Pamfiliya  • Paflaqoniya  • Pisidiya  • Pont  • Troada  • Frigiya  •
Eolida |
**Qalapaqos dəniz pişiyi** (*lat.* Arctocephalus galapagoensis) —Qulaqlı suitilər fəsiləsinin Dəniz pişikləri yarımfəsiləsinə aid növ. Cənub dəniz pişikləri cinsinə daxildir.

Xariçi görünüşü və yayılması
----------------------------

Qulaqlı suitilər arasında ən kiçiyidir. Qalapaqos dəniz pişiyinin rəngi boz-qəhvəyidir. Yetkin dəniz pişiyinin uzunluğu erkəklərdə 150 sm, çəkisi 64 kq, dişilərdə isə 120 sm, 28 kq təşkil edir.

Qalapaqos dəniz pişiyi emdemik növ olaraq ancaq Qalapaqos adalarında yaşayır. Hec vaxt miqrasiya etmir və adalar həmdəvərində yaşayır.

Həyat tərzi
-----------

Ömünün 70 % sahildə keçirir. Əsasən müxtəlif növ balıq və malusklarla qidalanır. Şikarını gecə vaxtları ovlayır. Təsadüfü hallarda suyun 150 metr dərinliyinə enir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Taksonomiya | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · SeaLifeBase · WoRMS |
Antarktik yarımadasında II Oskar sahilinin yerləşməsi.
**Qovedare zirvəsi** (bolq. *връх Говедаре*, ‘Vrah Govedare’ \'vr&h go-ve-'da-re\) — Antarktidanın Qreyam Torpağının II Oskar sahilindən cənub-şərqdə yerləşən, 850 m hündürlüklü qaya zirvəsidir. Zaqreus silsiləsinə daxildir. Hektoriya buzlağından şimal-şərqdə, Paspal buzlağından cənub-qərbdə yerləşmişdir.

Zirvə cənubi Bolqarıstanda yerləşən Qovedare şəhərinin adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Qovedare zirvəsi 64°52′33″ c. e. 61°48′38″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Duhla zirvəsindən 2.73 km cənub-şərqdə, Quandari dağından 11.18 km qərbdə, Pirne zirvəsindən 13.18 km şimalda yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* British Antarctic Territory. Scale 1:200000 topographic map. DOS 610 Series, Sheet W 65 62. Directorate of Overseas Surveys, Tolworth, UK, 1976.
* Antarctic Digital Database (ADD). Scale 1:250000 topographic map of Antarctica. Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR). Since 1993, regularly upgraded and updated.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Antarktik yarımadası

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* Govedare Peak.
**Qoverla** (*ukr.* Гове́рла, *rum.* Hovârla — "çətin keçilən zirvə", mac. Hóvár) — Ukrayna ərazisində yerləşən ən hündür dağ zirvəsidir. Zirvə Zakarpat vilayəti ilə İvano-Frankov vilayəti arasında, Rumıniya ilə sərhəddən 17 km aralıda yerləşir. Parpat dağlarının Çernoqor silsiləsində yerləşir. Zirvə dəniz səviyyəsindən 2061 m yüksəklikdə yerləşir.

Zirvənin ətəklərindən Prut çayının qollarından biri başlanğıcını götürür. Dağa ilk turistik maşrut 1880-ci ildən açılmışdır. Zirvənin yaxınlığında Raxov, Yasinya və Voroxta.

Turizm
------

Dağ turistik obyektdir. Aydın hava şəraitində zirvədən İvano Frankov vilayətinin iri şəhərlərini müşahidə etmək olur: İvano Frankov, Kolmıy və Snyatin şəhərləri. Üstəlik həmçimin Ruminiya şəhəri olan Siqetu-Marmasiev belə görünür. Zirvədən hətta Petros dağını müşahidə etmək olur. Cənub-şərqə doğru Çernoqor silsiləsi uzanır. Cənub-qərbdə isə Marmoroşski massivi yerləşir. Hansı ki, bu massivdə Rumıniya Ukrayna sərhədi keçir.

Qoverladan eniş

Əfsanələr
---------

### Qoverla və Prut

Qoverla və Prut haqqında çoxlu sayda əfsanələr vardır. Belə bir əfsanə vardır ki, Qoverla və Prut qız və oğlan olaraq bir-birini sevirdi. Ancaq qızın atası Molfar buna qarşı çıxır. Ata qızın onu görməməsi üçün oğlanı dağa yerləşdirir. Qız dağa çıxıb onu görməyə cəhd etsədə buna nail ola bilmir. Qız dağın ətəklərinə yaxın oturaraq ağlayır və oradan çay başlayır. Bu iki sevgili bu andan etibarən daim bir yerdədirlər.

Dağ
---

Dağa çıxmaq məqsədi ilə 1100 m yüksəklikdə Zaroslyak düşərgəsi qurulmuşdur. Düşərgəyə Voroxta və Verxovinadan velosiped, avtomobil və piyata asanlıqla gəlmək olar. Yay ayları hətta heç bir təlim görmədən turistlər zirvəyə çıxa bilirlər.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Янко М. П. Топонімічний словник України
2. ↑  "Peakbagger.com". 2022-03-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-02.
3. ↑  "Павло Білошицький. Говерла як символ державності". 2014-04-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-02.
4. ↑  "Трек на Говерлу. Фотоотчет и путеводитель Свирских". 2013-10-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-02.

Mənbə
-----

* Summitpost.org
* Peakware.com Arxivləşdirilib 2014-08-06 at the Wayback Machine
* Qoverla dağı Arxivləşdirilib 2016-05-19 at the Wayback Machine
* Karpaty.com.ua
* Qoverla dağına necə çıxmaq olar?
**Qalançoy** (çeç. Акха-Басс, *rus.* Галанчож) - Çeçenistan Respublikasının Qalançoj rayonunun mərkəzi kəndi. Hal-hazırda kənddə yaşayış yoxdur.

İnzibati və bələdiyyə statusu
-----------------------------

Qalançoj Qalançoj rayonunun inzibati mərkəzidir. Tərk edilmiş kəndin gələcəkdə salınacaq Qalançoj kənd yaşayış məntəqəsinin inzibati mərkəzi olması planlaşdırılır. Əgər bu baş tutarsa, Qalançoj ona daxil olan yeganə yaşayış məskəni olacaqdır. Kənd yaşayış məntəqəsinə aşağıdakı kəndlərin dağıntıları da daxil olacaqdır;

* Ame,
* Kerbitye,
* Kerbiça,
* Xorqa,
* Moçça,
* Oçakx,
* Terta,
* Çuşa,
* Eysalaşka.

Coğrafiyası
-----------

Qalançoj Qalançoj rayonunun mərkəzində, Osu-Xi çayının sahilində yerləşir. Qalançoj gölünə yaxın yerdədir. Qəsəbə Qroznı şəhərindən 60 kilometr cənub-qərbdədir.

Qalançoja ən yaxın yaşayış məntəqələri və xarabalıqlara şimal-qərbdən Amka, şimal-şərqdən Xorqa, cənub-şərqdən Kerbitye və Ame, cənub-qərbdən Çikondi-Pxeda və Akka, qərbdən İtar-Xella daxildir.

Tarixi
------

1929-cu ildə Qalançojda Çeçenistan dağlarında bolşevik hökumətinə qarşı üsyançı bir hökumət quruldu. Növbəti müqavimət dalğası zamanı 1940-cı ildə yerli silahlı qüvvələrin üzvləri tərəfindən müvəqqəti bir üsyan hökuməti quruldu.

1942-ci ildə Sovet Hərbi Hava Qüvvələri Çeçen dağlarında iki genişmiqyaslı bombardman həyata keçirdi və Qalançoj rayonu xüsusilə hücumlara məruz qaldı.

1944-cü ildə çeçen və inquş xalqlarının soyqırımından və deportasiyasından və Çeçen-İnquş MSSR-nin ləğv edilməsindən sonra Qalançoj kəndi tərk edilərək məhv edildi.

1957-ci ildə Vaynax xalqı geri döndükdən və Çeçen-İnquş MSSR bərpa edildikdən sonra kəndin keçmiş sakinlərinə orada məskunlaşmaq qadağan edildi. Nəticədə Qalançoj sakinlərinin əksəriyyəti respublikanın düz torpaqlarında, əsasən Açxoy-Martan, Sunja və Qroznı rayonlarında məskunlaşdılar.

2019-cu ildə Qalançoj Qalançoj rayonu daxilində ərazisi köçürmək üçün yenidən qurulan ilk yaşayış məntəqələrindən biri olaraq adlandırıldı. Təxmini hesablamalara görə, kənd çox güman ki, 2019 və ya 2020-ci illərin sonlarında qısa bir müddət içində köçürüləcəkdir.

İnfrastruktur
-------------

31 avqust 2019-cu ildə Qalançojda yeni tikilmiş məscid istifadəyə verildi. Ancaq bu zaman qəsəbədə hələ də daimi yaşayan əhali yox idi.

İstinad
-------

1. ↑  .
2. ↑  "Detailed map of Chechnya and Ingushetia". www.topomapper.com. 2014-02-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-18.
3. ↑  "Detailed map of Chechnya and Ingushetia". www.topomapper.com. 2014-02-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-18.
4. ↑  "Дорога в Галанчож | Информационное агентство "Грозный-Информ"". www.grozny-inform.ru (ingilis). 2013-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-25.
5. ↑  *Узел, Кавказский.* "Власти Чечни отрапортовали о более чем 6500 желающих переехать в Галанчожский район". Кавказский Узел. 2019-05-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-25.
6. ↑  *Kosumov, Lom-Ali.* "В Галанчожском районе Чечни продолжается строительство дорожных коммуникаций". ЧГТРК "Грозный" (ingilis).
7. ↑  *Kosumov, Lom-Ali.* "В Галанчожском районе после восстановления открылась мечеть". ЧГТРК "Грозный" (ingilis).
**Çeqem şəlalələri** — Kabarda-Balkariyanın Çeqem rayonunda, Adaysu, Sakal-Tup və Kayart çayları üzərində olan şəlalələri qrupu və təbiət abidəsi. Çaylar sonda Çeqem çayına tökülür. Şəlalələrə ən yaxın yaşayış məntəqələri Aşağı Çeqem və Xuşto-Sırtdır. Rayon mərkəzi olan Çeqem şəhərinə — 44 km, ölkənin paytaxtı Nalçikə isə — 55 km-dir.

Ümumi məlumat
-------------

Çeqem şəlalələr qrupuna üç şəlalə daxildir. Əyər Çeqem dərəsi boyu cənuba hərəkət etsək, ilk öncə Aşağı Çeqem kəndindən 2 km cənubda yerləşən Kiçik Ceqem və ya Aday-Su şəlaləsinə çatmış olarıq. Bu şəlalə Çeqem çayının eyni adlı qolunun üzərində yerləşir. Çay Çeqemə sağdan birləşir. Şəlalə yoldan 200 m aralı yerləşir. Xarici görünüşcə şəlalə təbiət tərəfindən yaradılmış nəhəng daş novçanı xatırladır. Bu şəlalə ümumi qrupda ən güclü şəlalə hesab olunur. Hündürlüyü təxminən 30 metrdir.

Daha sonra cənubda yerləşən Xuşto-Sırt kəndindən Çeqem kanyonu (Su-Auzu) başlanır. Dərənin eni ən dar hissədə 25 metrə düşür. Kanyondan sonra Böyük Çeqem şəlaləsi gəlir. Şəlalə Sakal-Tup çayında, Çeqem çayının sağ qolunda yerləşir. Xarici görnüşünə görə birinci şəlaləni xatırladır. Ancaq Aday-Su şəlaləsi kimi bol sulu deyil.

Sonda yarım kilometr cənubada, Kayart çayı üzərində Əsas Çeqem şəlaləsi yerləşir. Kayarat çayı da Çeqemin sağ qoludur. Bu şəlalə digər şəlalələrdən qeyri adi görünüşünə görə fərqlənir. Şəlalə özü də kiçik şəlaləlrdən təşkil olunmuş və əsas hissə kaskad şəlaləni xatırladır. Ümumi hündürlük 50–60 metr arasında dəyişir. Əsas şəlalənin yanında olan balaca şəlalə qayalardan tədricən süzülərək tökülür. Su kütləsi hündürlükdən tökülən zaman havaya sovrulan su damcıları tez -tez göy qurşağının yaranmasına səbəb olur.

Çeqem şəlalələri Kabarda-Balkariyanın turizm baxımdan ən məşhur təbiət abidələrindən biri hesab olunur. Buraya həm Şimali Qafqazdan, həm də Rusiyadan turist ekskursiyaları təşkil edilir. Yaxınlıqda turistlər üçün kiçik mehmanxana və restoran fəaliyyət göstərir.

Şəkillər
--------

* Kiçik şəlaləKiçik şəlalə
* Sakal-Tup şəlaləsiSakal-Tup şəlaləsi
* Çeqem kanyonuÇeqem kanyonu
* «Ağlayan» qayalar«Ağlayan» qayalar

Ədəbiyyat
---------

Гранильщиков Ю. В. Чегем, Твибер, Безенги. — М.: Физкультура и спорт, 1986.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Чегемские водопады". 2021-04-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-10-31 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
**Çeptsa** — Rusiya Federasiyasının Udmurt Respublikasında, Perm diyarı və Kirov vilayətində çay.

Haqqında
--------

Vyatkanın (Volqa hövzəsi) sol qolu. Uzunluğu 501 km, hövzəsinin sahəsi 20,4 min *km2*
*. Yuxarı Kama yüksəkliyindən başlanır, aşağı axınında Vyatka Uvalını kəsib keçir. Əsasən qar suları ilə qidalanır. Ortaillik su sərfi Qradoboi kəndi yaxınlığında 123* m3/san*-dir. Çeptsa hövzəsində ümumi sahəsi 26,6* km2
 *olan 500-dən çox göl var. Noyabrdan mayadək donmuş olur. Ağac axıdılır. Mənsəbindən 135* km *məsafədə gəmiçiliyə yararlıdır. Sahilində Qlazov, Kirovo-Çepetsk şəhərləri var.*

Həmçinin bax
------------

* Volqa çay
* Amur çayı
* Anqara
* Arqun
* Aşağı Tunqus

İstinadlar
----------

1. 1 2  **Çeptsa çayı**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M. K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V cild. — Səhifələrin sayı: 592. — Səh.: 509. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.

Xarici keçidlər
---------------

* Çeptsa çayı
**Çerepaxa adası** — Azov dənizində yerləşən, Taqanroq təbii liimanından iki km cənunda yerləşən süni ada. Bu ada Rusiya tarixində ilk dəfə süni təməllər üzərində qurulan dəniz limanı olmuşdur. O Kronştatda digər bu tipli müdafiə tikililərinə ilham vermişdir.

Tarixi
------

1701–1706 illərdə limanın yaxınlığında gözətçi məntəqəsi inşa edilmişdir.

Çerepaxa limanı, 1704 il.
1702-ci ildə gözətçi məntəqəsi hazır vəziyyətə gətirilir. O oval formaya malik idi. Burada Mortir quraşdırılır.
Adı "Çerepaxa" yəni tısbağa olsa da burada heç bir tısbağa yaşamır.

Prut sülh müqaviləsinə əsasən gözətçi məntəqəsi təməli dağıdılır. Rus-Türk müharibəsi (1735–1739) dönəmində ərazi rusların əlinə keçir. Belqrad sülh müqaviləsinə əsasən ərazi rus torpağına çevrilsə də qalanın bərpası hüququndan məhrum olur.

Taqan-Roq burnunda 1746-cı ildə rus gömrük məqtəqəsi inşa edilmişdir.

XVIII əsrin sonları Taqanroq öz hərbi-strateji əhəmiyyətini itirdi. Bu səbəbdən o yenidən bərpa edilmir. 1776-cı ildə burada müvəqqəti karatin ərazisi elan edilir.

1845-ci ildə adada mayak inşa edilmişdir. Sonradan 1894-cü ildə taxta mayak dəmir mayakla əvəzlənir. Üstəlik benzinlə işlənən fitil quraşdırılır.

Hazır ki vəziyyəti
------------------

1981-ci ilin sentyabrında Çerepaxa adasında Taqanroq Radiotexnika İnstitutunun "Barrakuda" klubunun axtarışçıları müəyyən araşdırmalar aparmışdır. Tələbələr Pyotr dönəminə aid bir çox tapntılar aşkar edirlər. Onlar arasında qəmilərdə istidadə edilən mixlar, silah hissələri və elədə böyük olmayan lövbər aşkarlayırlar.

Adanın özündə müəyyən tikililərin təməlləri indidə qalır. Ada ətrafında dərinlik 2–3 metr təşkil edir. Ən dərin gəmiçilik üçün əlverişli yerdə isə dərinlik 12 metrə çatır.

Çəkilmə zamanı xüsusi ilə aydın hava şəraitində yaxınlıqdakı burundan dənizdə iri dəniz tısbağasını xatırladan adanı görmək olar.

Mənbə
-----

* "Tısbağa" adası **www.rostovgid.ru** saytında Arxivləşdirilib 2017-04-02 at the Wayback Machine
* "Tısbağa" adası **wikimapia.org** saytında
* Воздушные отели острова Черепаха // Донской временник / Донская государственная публичная библиотека. Ростов-на-Дону, 1993–2014 (rus.)

İstinadlar
----------

1. ↑  *Григорян М. Е. Решетников В. К.* Таганрог. История архитектуры и градостроительства конца XVII — начала XX века. — Ростов н/Д: Омега-Принт, 2013. — С. 236–237.
2. ↑  *Назаренко И. В.* Черепаха остров // Таганрог. Энциклопедия. — Таганрог: Антон, 2008. — С. 780. — ISBN 978-5-88040-064-5.
3. ↑  *Богачёв В.* Очерки географии Всевеликого Войска Донского. — Новочеркасск: 1919. — С. 170.
4. ↑  *Sergey Nikolayeviç Emelyanov* Çerepaxa adası Arxivləşdirilib 2018-03-10 at the Wayback Machine // www.proza.ru. — 2009. — 5 apr.
5. ↑  *Sviridenko V.* "Tısbağa" adası Arxivləşdirilib 2022-04-03 at the Wayback Machine // Komsomolsksya pravda. — 2011. — 24 noyabr.
Vaqif Mustafazadə küçəsi (İçərişəhər)**1**
**1**
**2**
**2**
**2**
**3**
**4**
**5**
**6**
**7**
**8**
**14**
**8**
**14**
**10**
**11**
**12**
**13**
**15**
**15**
**9**
**16**
**17**
**18**
**19**
**20**İçərişəhər küçələrinin xəritəsi: 1 — Böyük Qala, 2 — Kiçik Qala, 3 — Asəf Zeynallı, 4 — Qala, 5 — Hərb, 6 — Həqiqət Rzayeva, 7 — Vəli Məmmədov, 8 — Qəsr, 9 — İlyas Əfəndiyev, 10 — Mirzə Şəfi küçəsi, 11 — Telman Bağırov, 12 — Sabir, 13 — Firdovsi küçəsi, 14 — Müslim Maqomayev, 15 — Mirzə Mansur, 16 — Neftçilər, 17 — Əziz Əliyev, 18 — Səftər Quliyev, 19 — Qazı Məhəmməd , 20 — Vaqif Mustafazadə.
**Vaqif Mustafazadə küçəsi** — Bakıda, İçərişəhər tarixi rayonunda küçə.

Tarixi
------

Azərbaycan Sovet Bəstəkarı Vaqif Mustafazadənin (1940-1979) adını daşıyır.

Görməli yer
-----------

Vaqif Mustafazadəyə xatirə lövhəsi
* 4 - Vaqif Mustafazadənin ev-muzeyi (1865, yerli memarlıq abidəsi)

Mənbə
-----

1. Дом-музей Вагифа Мустафазаде Arxivləşdirilib 2019-10-29 at the Wayback Machine
2. Джаз — Музыка Свободы, Пережившая СССР
3. № 109 Жилой дом 1865 год ул. В. Мустафазаде, 4 Arxivləşdirilib 2018-01-21 at the Wayback Machine
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Vaqif Məmmədov.

**Vaqif Əhməd oğlu Məmmədov** - akademik, görkəmli Azərbaycan alimi, texnika elmləri doktoru, maşınqayırma və maşınşünaslıq sahəsində tanınmış alim.

Həyatı
------

Vaqif Əhməd-oğlu Məmmədov 27 oktyabr 1939-cu ildə Azərbaycan SSR-in Bərdə şəhərində anadan olub.

### Təhsili

* 1957-ci ildə Tovuz şəhər A.S.Puşkin adına orta məktəbini gümüş medalla bitrib.
* 1962-ci ildə Azərbaycan Kənd Təsəsrrüfatı İnstitunun mexanika fakultəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib.
* 1963-1966-cı illərdə Moskvada, SSRİ Elmlər Akademiyasının Maşınşünaslıq İnstitunun aspiranturasında "Maşın və Mexanizmlər nəzəriyyəsi" ixtisası üzrə təhsil alıb.
* 1980-ci ildə AKP MK yanında Marksizm-Leninizm Universitetini bitirib
* 1982-ci ildə N.E Bauman adına Moskva Ali Texniki Məktəbinin "Ali təhsil müəssisələrinin pedaqoji heyətinin təkmilləşdirilməsi" fakultəsini bitirib.

### Elimi dərəcə və titulları

* 1966-cı ildə SSRİ Elmlər Akademiyasının Maşınşünaslıq İnstitutunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək texnika elmləri namizədi elmi dərəcəsi alıb.
* 1989-cu ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək texnika elmləri doktoru elmi dərəcəsi alıb.
* 1991-ci ildə professor elimi adı alıb.
* 1999-cu ildə Beynəlxalq Ekoenerji Akademiasının akademiki seçilib.

### Elmi və Pedaqoji fəaliyyəti

Akademik Vaqif Məmmədov Kirovobadda Azərbaycan Kənd Təssərüfatı İnstitutunun "Mexanikləşdirmə" fakultəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirdikdən sonra, 1962-ci ildə həmin institutda pedaqoji və elmi fəaliyyətə başlayıb. "Maşın və Mexanizmlər" kafedrasında elmi assisent vəzifəsində çalışıb.
1963-cü ilin oktyabr ayında Moskvada, SSRİ Elmlər Akademiyası Maşın şünaslıq İnstitunun Aspiranturasına daxil olaraq, "Maşın və Mexanizmlər" nəzrəriyyəsi üzrə namizədlik dissertasiyası üzərində işə başlayıb.
İlk elmi əsəri "Əsas şatunların şarnir mexanizmlərinin sintezi", 1965-ci ildə Moskvada "Analiz i sintez maşin avtomatov" elmi jurnalında dərc olunur.
1966 SSRİ Ali Attaetaiya Komisiyyası V.Məmmədovun namizədlik dissertasiyasını yksək qiymətləndirərək ona texniki elmələr namizədi elmi dərcəsi verir.
1966-ci ildən başlayaraq V.Məmmədovun "Maşınlar və mexanizmlər" nəzriyyəsi ilə bağlı elmi əsərləri SSRİ, Azərbaycan SSR, Ukrayna SSR, Qazaxıstan SSR, Ermənistan SSR, Gürcüstan SSR, o cümlədən İtaliyanın, ABŞ-nin, Almaniya Demokratik Respublikasının, Hindistanın, Türkiyənin, Rumıniyanın. Bolqarıstanın və digər xarici dövlətlərin eli jurnallarında dərc olunmağa başlayır.

### Kəşfləri və ixtiraları

### Əsərləri



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Alim ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Vaqif Vəli oğlu Qocayev** (20 iyun 1941, Qax rayonu – 13 noyabr 2000, Qax) — Qax rayonunun icra başçısı (1991–1992-ci illərdə).

Həyatı
------

Qocayev Vaqif Vəli oğlu 20 iyun 1941-ci ildə Qax rayonu İlisu kəndində anadan olmuşdur.1959-cu ildə İlisu kənd orta məktəini bitirmiş və M.Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun geoloji-kəşfiyyat fakultəsinə daxil olmuşdur.1966-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin geoloji-coğrafiya fakultəsini bitirmişdir.1968-ci ildə Moskva Yeyinti-Sənayesi institutuna daxil olmuş və 1977-ci ildə həmin institutun konserv texnologiyası fakultəsini bitirmişdir.

1966–67-cı illərdə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasında kiçik elmi işçi, 1967–70-ci illərdə Azərbaycan Yeyinti Sənayesi Nazirliyində şöbə müdiri, 1970–72-illərdə Yeyinti Sənayesi Nazirliyinin Balakən Efir yağları və nanə-cövhəri zavodunun istehsalat müdiri, 1972–73-cü illərdə həmin zavodun direktoru, 1973–75ci illərdə Qax konserv zavodunun direktoru, 1975–78 ci illərdə Qax Aqrar-sənaye birliyinin baş direktoru, 1978–81-ci ci illərdə Qax Yerli-Sənaye kombinatının direktoru, 1981–82 ci illərdə Qax Taxıl məhsulları kombinatının direktoru, 1982–83 cü illərdə Qax İstehlak cəmiyyətində tikinti üzrə sədr müavini, 1983–85 ci illərdə Qax Üzümçülük və şərabçılıq sovxozunun direktoru , 1985–86-cı illərdə Şəki İpək birliyi Qax filialının direktoru, 1986–89cu illərdə İliç (İndiki Naxçıvan MR-nin Şərur rayonu) rayonu Konserv zavodunun direktoru, 1989–90-cı illərdə Qax rayon Maddi texniki təchizat və mexanikləşdirmə idarəsinin rəisi, 1990-ci illərdə Qax rayon XDS İcraiyyə komitəsinin sədri vəzifələrində işləmışdir. 1991-ci il 28-noyabrıdan 1992-ci ilin 20 mayına qədər olan müddətdə Qax rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı olmuşdur. 1992–1995-ci illərdə Maddi texniki təchizat və mexanikləşdirmə idarəsinin rəisi işləmişdir.

13 noyabr 2000-ci ildə vəfat etmişdir. Üç övladı vardır.

Həmçinin bax
------------

* K.C.Muxtarlının Qax rayonu İcra hakimiyyətinin başçısı təyin edilməsi və V.V.Qocayevin həmin vəzifədən azad edilməsi haqqında[*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

| ⛭Qax rayonunun rəhbərləri |
| --- |
| Azərbaycan SSR | 

|  |  |
| --- | --- |
| Rayon Partiya Komitəsininbirinci katibləri | 
* Sirac Dibirov (1954–)
* Hacıməmməd Abdullayev (1957–)
* Asiyət Yusifova (-1963)
* Asiyət Yusifova (1964–1970)
* Səfiyyə Dibirova (1970–1982)

 |
| Rayon Xalq Deputatları Sovetiİcraiyyə Komitəsinin sədrləri | 
* Sirac Dibirov (1949–1954)
* İsa Məmmədov (1967–1970)
* Əhməd Əhmədzadə (1975–1976)
* Vaqif Qocayev (1990–)

 |

 |
| AzərbaycanRespublikası | 

|  |  |
| --- | --- |
| Rayon İcra Hakimiyyətibaşçıları | 
* Vaqif Qocayev (–1992)
* Kamal Muxtarlı (1992–1993)
* Xəyyam Məmmədov (1993–2002)
* Abbas Göyüşov (2002–2007)
* Mübariz Əhmədzadə (2007–2009)
* Telman Quliyev (2009–2010)
* Musa Şəkiliyev (2010–)

 |

 |
| *Qeyd 1: Qax rayonu 8 avqust 1930-cu ildə təşkil olunmuşdur. 4 yanvar 1963-cü ildə Balakən və Qax rayonları ləğv edilərək Zaqatala rayonuna birləşdirilmişdir. 17 iyun 1964-cü ildə yenidən müstəqil Qax rayonu təşkil olunmuşdur.Qeyd 2: Xalq Deputatları Soveti 1977-ci ilədək Zəhmətkeş Deputatları Soveti adlanmışdır.* |
**Gözəl dazı** (*lat.* Hypericum formosissimum) — bitkilər aləminin söyüdçiçəklilər dəstəsinin dazıkimilər fəsiləsinin dazı cinsinə aid bitki növü. Cənubi Zaqafqaziyanın nadir, məhdud endemik növdür. Arealı azalmaqda olan relikt növdür.

Yayılması
---------

Azərbaycanda yalnız Naxçıvan Muxtar Respublikasının Əznəburd kəndi ətrafında olması məlumdur. Azərbaycandan kənarda isə Ermənistanda bitir. Aşağı dağlıq qurşağın əhəngli yamaclarında bitir. Ehtiyatı çox azdır, çünki növün yayılması olduqca məhduddur.

Çoxalması
---------

Toxumla çoxalır.

Ehtiyatının dəyişilmə səbəbləri
-------------------------------

Antropogen amillər və populyasiyasının az miqdarda olması bitkinin azalmasına səbəb olub.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17565782
* Wikispecies: Hypericum formosissimum
* GBIF: 3712606
* IPNI: 428449-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:428449-1
* Tropicos: 7801240
* WFO: wfo-0000727644

 |
**Gözəl bugenvilleya** (*lat.* Bougainvillea spectabilis) — bitkilər aləminin qərənfilçiçəklilər dəstəsinin niktaginkimilər fəsiləsinin bugenvilleya cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Vətəni Cənubi Amerikadır. Braziliyada geniş yayılmışdır. Qərbi Avropanın cənub rayonlarında bəzək bitkisi kimi məşhurdur. Qafqazın Qara dəniz sahillərində (Suxumi, Batumi), açıq şəraitdə, zədələnmiş halda qışlayır. Suxumi və Adlerdə tək-tək nümünələrinə təsadüf edilir.

Botaniki təsviri
----------------

Çox tez böyüyən liandır. Hündürlüyü 10 m-ə qədər olur. Çiçəkləri iri süpürgə şəklində birillik budaqlar üzərində əmələ gəlir. Budaqları əyilmiş tikanlara malikdir. Yarpaqları enli, yumurtaşəkilli, qaidəsi ürəkvari, sıx tüklü, 6-12 sm uzunluqdadır. Çiçəkaltlıqları ürəkvari sivriləşmiş, bənövşəyi, açıq çəhrayı, qırmızı və ya yaşılımtıl açıq çəhrayıdır. Çiçəkləri çiçəkaltlıqların qoltuğunda 2-3 ədəd yerləşmişdir.

Ekologiyası
-----------

Quru havaya və qaza davamsızdır. Şaxtadan çox əziyyət çəkir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Abşeronda mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Ən gözəl dekorativ bitkilərdəndir. Bugenvilleya Bakıda küləkdən mühafizə olunmuş yerlərdə, yarımkölgə şəraitində yaşıllaşdırmada istifadə edilə bilər.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q2921547
* Wikispecies: Bougainvillea spectabilis
* APDB: 18450
* APNI: 194242
* Calflora: 9430
* EoL: 2899871
* EPPO: BOUSP
* FoC: 220001835
* GBIF: 7167078
* GRIN: 7513
* iNaturalist: 62949
* IPNI: 604358-1
* ISC: 9640
* ITIS: 895413
* NCBI: 146096
* PFI: 9482
* Plant List: kew-2680780
* PLANTS: BOSP6
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:604358-1
* Tropicos: 22500248
* uBio: 5826985
* WFO: wfo-0000569912

 |