recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Monqolar ilə səhv salmayın.

**Monqollar** — monqol dillərində danışan bütün xalqların tarixi adı.

Subetnik qruplar
----------------

| Dövlət | Monqolustan Monqolustan |
| Muxtar ərazi | * Çin Daxili Monqolustan (Çin)
* Buryatiya (Rusiya)
* Kalmıkiya (Rusiya)
 |
| Xaqanlığa namizəd |  Jebtsundamba-xutuxta X |
| Yaşadığı ərazilər | * Çin: Haixi, Henan, Bayinqolin, Bortala, Hoboksar, Fusin, Harqin Zuoyi, Dorbod, Qian Qorlos, Subey, Veyçan
* Rusiya: Agin-Buryat, Ust-Orda Buryat
 |
| Monqol dilinin statusu | Çin Çin (Rəsmi status) |
| Digər böyük topluluq və ya diaspor ölkələri | Cənubi Koreya Cənubi Koreya, ABŞ ABŞ, Qırğızıstan Qırğızıstan |
|

Monqol dillərində xalxlar, baoanlar, dunsyanlar, tular, daurlar, buryatlar, kalmıklar və bir neçə azsaylı digər xalqlar daxildir.

Monqolustan Respublikasının əsas əhalisi. Həmçinin Çin Xalq Respublikasında (əsasən kompakt şəkildə Daxili Monqolustan Muxtar Rayonunda) yaşayan xalq. Özlərini "Xalx" adlandırırlar. Yaxın etnik qruplarla (monqollar daxil olmaqla 14 etnik qrup) birlikdə dünyada sayları təxminən 11.116 milyon nəfərdir.

Çin Xalq Respublikasında 2000-ci ildə aparılmış siyahıya almanın yekunlarına əsasən Çin dövləti tərəfindən rəsmən tanınan 56 milli azlıqdan biri olan Monqolların sayı 5.823.947 nəfər olmuşdur.

İdarəetmə şəkli və birliklər
----------------------------

Çingiz xanın təşkilatlandırdığı monqollarda əhaliyə *ivgen,* boya *obop,* ailə və ən kiçik birliklərə isə *aymuğ* və ya *yasun* deyilirdi. Ordu da bu üsula görə təşkilatlanmışdı. Ulus adlanan monqol qəbilə birliklərinin hər biri əsgər sayılırdı. Qəbilələr səfərə öz qadınları, çadırları, heyvanları ilə bir ordu kimi hərəkət edərdi. Hər qəbilə özünü idarə edərdi. Sənət bölükləri, idari komanda təşkilatları yox idi. Silahlarını özləri hazırlayardılar. İşğal etdikləri ölkələr bir mərkəzdən idarə olunmayacaq qədər genişləndi. Siyasi və idaretmə baxımından təcrübəsiz olan monqollar buna görə çətin vəziyyətə düşdülər. Dövlətin idarəedici və vergi toplayacaq məmurları yox səviyyəsində idi.

Həmçinin bax
------------

* Monqolustan
* Monqol İmperiyası
* Çingiz xan

İstinadlar
----------

1. ↑  Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 44.ASE
2. ↑  "Ethnologue: Languages of the World : Altaic, Mongolian". 2008-10-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-05-31.
3. ↑  "Joshua Project — Unreached Peoples of the World : Mongolian". 2007-10-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-05-31.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2011-03-07 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2009-06-01.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Monqollar ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Xatirə Fərəcli** — şairə, publisist, prezident təqaüdçüsü, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, "Mədəni İnkişafın Təbliği" ictimai birliyinin təsisçisi və sədri, "Mitmedia.az" saytının təsisçisi və rəhbəri, AYB-nin nəzdindəki "Zərif qadın" ədəbi məclisinin sədri, AYB Sumqayıt bölməsində məsləhətçi

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Fərəcova Xatirə Nəcəf qızı 12 fevral 1966-cı ildə Yardımlı rayonunda anadan olmuşdur. 1997-2000-ci illərdə Sumqayıt Tibb Texnikumunun əczaçılıq fakültəsində, 2002-2003-cü illərdə Əli Kərim adına Poeziya Klubunun nəzdindəki "Jurnalistika" kursunda oxumuşdur.
2018-2023 illərdə Dağıstan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 2000-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Sumqayıt bölməsində çalışır. 2023-cü ildə Rusiya Federasiyasında keçirilən Rəsul Həmzətov 100 illiyinə həsr olunmuş Beynəlxalq Esse Müsabiqəsində birinci yerə layiq görülmüşdür. Bu esseyə görə Rusiya Federasiyasının "Doqquzuncu Parlament Forum"unda dəvətli olaraq çıxış etmişdir. 2002 - ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. 2021-ci ildən AYB İrs komissiyasının üzvüdür. 2003-cü ildə "Turan" ədəbi məclisinin üzvü, 2005-ci ildə AYB-nin nəzdində fəaliyyət göstərən "Zərif qadın" ədəbi məclisinin sədri olmuşdur. 2018-ci ildə Prezident təqaüdünə layiq görülmüşdür. 2019-cu ildən "" saytının təsisçisi və rəhbəridir. 2019-cu ildən "Mədəni İnkişafın Təbliği" İctimai Birliyinin təsisçisi və sədridir. 2021-ci ildən Almaniyada "Qürbətçi Türkman Şair və Yazarlar Birliyi"nin Azərbaycan üzrə təmsilçisidir. Üç övladı var.

Yaradıcılığı
------------

Xatirə Fərəclinin şeirləri müxtəlif xarici kütləvi informasiya vasitələrində işıqlandırılmış, Türkiyədə, İranda, Rusiyada çap olunmuşdur. Yelena Nikolixina, Nadejda Knyazova, Şeyid-Xanum Alışova və Marina Axmedovanın şeirlərini rus dilindən tərcümə tərcümə etmişdir. Efkan Ötkünün isə 30-dan çox şeirini türk dilindən çevirmə etmişdir.

### Kitabları

* "Sənin səadətin mənəm"
* "Ürəyimdə sözüm var"
* "Зымныйе деревья"
* "Ağ çiçək"

### Məqalələri

* "Mir Cəlal yaradıcılığında milli ruh"
* "Milli-mənəvi dəyərlərin çağdaş mərhələsi"
* "Cəmiyyətin inkişafında QHT-lərin rolu"
* "Dilimizin Şuşası-könlümüzün şüşəsi"
* "Həməşərə-Cəlilabad arasında"
* "Payızının vurğunu"

Mənbə
-----

* Məlikzadə, H. Xatirə Fərəcli yaradıcılığının poetik təzahürü
* Xatirə Fərəcli (Biblioqrafik göstərici)

İstinadlar
----------

1. ↑  
"Xatirə Fərəcli" (azərbaycan dili). 2002. 2023-10-24 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑   Arxivləşdirilib 2023-10-24 at the Wayback Machine
 (azərbaycan dili).  (#cite\_web\_url)
3. ↑   (azərbaycan dili)  (#bare\_url\_missing\_title). 2023-10-24 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  *Fərəcli, Xatirə.* Sənin səadətin mənəm. "Adiloğlu". 2007. 56.
5. ↑  *Xatirə, Fərəcli.* Ürəyimdə sözüm var. ARQHT. 2022.
6. ↑  *Х.Фараджли.* Зымныйе деревья. "Mustaqil az- Xabar" OOO. 2023. 268. ISBN 978-9952-8372-0-9.
7. ↑  *Məlikzadə, H.* Xatirə Fərəcli yaradıcılığının poetik təzahürü. Bakı-"Ecoprint". 2019. ISBN 978-9952-29-108-7.
8. ↑  *Tərtib edən, Z.Mirzəyeva.* Xatirə Fərəcli. Sumqayıt. 2021.
**Kalkalpen Milli Parkı** (*alm.* Nationalpark Kalkalpen‎) — Yuxarı Avstriya əyalətinin ərazisində yerləşən Avstriyadakı milli park. 1997-ci ildə qurulmuş parkın sahəsi 21.000 hektardır.

Təsviri
-------

Parkda Mərkəzi Avropanın ən böyük meşə zonası, həmçinin Avstriyanın ən böyük karst bölgəsi yerləşir. 25 iyul 1997 ilində açıldı və 20 825 hektar əraziyə sahibdir. and has an area of 20,825 hectare (51,460 acre).

### Xüsusiyyətləri

Milli park Ştayr şəhərinin cənubunda yerləşir. Onun ərazisi Alp dağlarının ətəklərində yerləşir və yüksək dağ zirvələrinə qədər uzanır. Milli Parkın qorunan böyük meşəlikləri ölkənin ən böyük və yaxşı qorunub saxlanılan meşələrindən biridir. Parkın 4/5 ərazisi bütün meşələrlə örtülmüşdür. Kalkalpendə 30 fərqli meşə növü var, ən xarakterik ağac növləri arasında ağ şam, küknar, fıstıq var. 

Parkın ərazisində çoxlu sayda dağ dərəsi, bulaq, alp çəmənlikləri və otlaqlar mövcuddur. Kolkalpendə 800 bulaq var, çay və çayların ümumi uzunluğu 200 kilometrdən çoxdur. Su axınları ilə süxurların aşınmasına görə parkın bir sıra bölgələrində karst mağaraları əmələ gəlmişdir.

Parkda yüzdən çox quş növü, 1600 növ kəpənək olmaqla nadir və nəsli kəsilməkdə olan növlərlə bərabər bir çox heyvan yaşayır. Burada bir çox bayquş vardır, bayquş parkın simvollarından birinə çevrilmişdir. Nadir heyvanlar arasında vaşaqlar və qonur ayılar da var. Flora müxtəlifliyinə 850-dən çox bitki növü daxildir, bunlardan 102-si nadir, nəsli kəsilmək təhlükəsi altındadır və 59-u Avstriya Federal Təbiət Qoruma siyahısına daxil edilmişdir.

Parka gələn turistlərin ənənəvi əyləncələri - piyada, at və velosiped gəzintiləri, karst mağaralarına ekskursiyalardır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Nationally designated areas (CDDA) (ing.).
2. ↑  Kalkalpen.at: Nationalpark Kalkalpen (Limestone Alps National Park) Arxivləşdirilib 2021-12-31 at the Wayback Machine. accessed 11.11.2015.
3. ↑  "Kalkalpen National Park". Urlaubsregion Pyhrn-Priel. 9 August 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 September 2013.
4. ↑  "Background Info: Kalkalpen National Park". Nationalpark Kalkalpen. 31 December 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 September 2013.
5. ↑  "Zeittafel" [Timeline] (German). Nationalpark Kalkalpen. 4 May 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 September 2013.
6. ↑  "Rahmenvereinbarung Nationalpark Kalkalpen Region". CIPRA. 30 June 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 September 2013.
**Bayuvi-Dupki — Cincirsa qoruğu** (bolq. Баюви дупки–Джинджирица) — Bolqarıstanın cənub-qərbindəki Pirin Milli Parkında yuerləşən təbiət qoruğu. Blaqoevgrad vilayətinin Razloq icmasında yerləşir. Bayuvi-Dupki — Cincirsa ölkənin ən qədim qoruqlarından biridir. Rumeliya və Bosniya şamından ibarət meşələri qorumaq üçün 1934-cü ildə qurulmuşdur (hər iki şam ağacı da Balkan endemikdir). Onun ərazisi 1976 və 1980-ci illərdə genişləndirilmiş və 2873 ha (28.73 km²) əraziyə çatdırılmışdır. 1977-ci ildə qorunan təbiət ərazisi YUNESKO-nun Biosfer Qoruğu elan edilmişdir.

Coğrafiya
---------

Qoruq 1200 ilə 2907 m arası yüksəklikdə yerləşir. Geoloji cəhətdən Proterozoy mərmərləri üstünlük təşkil edir. Çoxsaylı mağaraları olan bir karst relyefi meydana gəlir.

Flora
-----

Flora təxminən 500 növ damar bitkisindən ibarətdir. Bitkilər arasında 16 növ endemik, 42 növü regionaldır. Burada yayılmış 46 növ bitki Bolqarıstanın Qırmızı Kitabına daxil edilmişdir. Nadir və endemik damar bitkiləri - Sarı acıçiçək, Çəhrayı rodiola, Alp edelveysi və başqaları.

Qoruğun təxminən 60% -i əsasən Rumeliya və Bosniya şamından ibarət meşələrlə örtülüdür. Digər ağac növlərinə Adi şam, Avstriya şamı, Adi küknar və Avropa ağ şamı daxildir. Meşənin orta yaşı 150 ildən çox, bəzi ağacların yaşı isə 500 ildən çoxdur. Malka Cincirsa meşəsinin bəzi hissələri 500 ilə 550 yaş arasındadır. Bəzi Rumeliya şamları 45 m-dən çox hündürlüyə və 2 m-dən çox diametrə çatır. Bəzi ağacların 1000 ildən çox yaşı var.

Qoruğun ən yüksək hissələri 100 yaşına çatan dağ şamı ilə örtülmüşdür. Bu kolların hündürlüyü 1,5-dən 2 m-ə qədərdir, lakin bəzi ərazilərdə 3 m-ə çatır.

Fauna
-----

Qarapaça faunanın tipik nümayəndəsidir və qoruğun simvollarından biridir. Digər vacib qorunan növlərə qonur ayı, canavar, ağac sansarı, Daşlıq dələsi, Adi tülkü, Avropa cüyürü, Çöldonuzu, Adi sincab, Berqut və s. göstərmək olar. Sürünənlərin və amfibiyaların tipik nümayəndələri: adi gürzə, eskulap dırmanantəlxəsi, Diridoğan kərtənkələlər və ot qurbağasıdır

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Register of the Protected Territories and Zones in Bulgaria". Official Site of the Executive Environment Agency of Bulgaria. 2017-12-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-10.
2. 1 2  "Bayuvi Dupki–Dzhindzhiritsa Biosphere Reserve". Official Site of UNESCO. 2015-08-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-06.
3. ↑  "Bayuvi Dupki–Dzhindzhiritsa Reserve". Official Site of Pirin National Park. 2016-01-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-06.
**May İnqilabı** *(İspan: Revolucion de Mayo)* **-**1810-cu ilin mayında Rio de la Plata vitse-krallığı dövründə Buenos-Ayresdə baş verən və Sisnerosun vəzifəsindən uzaqlaşdırılmasına səbəb olan bir sıra siyasi və ictimai hadisələr. Bu tədbirləri Buenos Ayresin ispan əsilli, lakin tacın bölgədəki siyasətindən narazı olan aristokratları təşkil edirdi. Hadisələr çox zorakılığa və geniş qarşıdurmaya səbəb olmadı, lakin1816-cı il iyulun 9-da Argentinanın müstəqilliyinə gətirib çıxaran prosesin başlanğıcını göstərmək üçün Argentina tarixşünaslığına əsaslanaraq, rəsmi olaraq elan edilən inqilab termini onlara tətbiq olundu.

1810-cu il mayın 18-də Buenos-Ayresdə Sevilya Xuntasının devrildiyi və İspaniyanın fransızlar tərəfindən işğal edildiyi məlum oldu. Vitçe kral Baltasar Hidalqo de Sisnerosun legitimliyi sual altında idi. Mayın 22-də Buenos-Ayres Bələdiyyə Şurasının açıq iclası keçirildi və bu iclas mayın 23-də səhər saatlarında qərar verdi, bu qərara görə Sisneros istefa verməli və parlament yaratmaq üçün bütün səlahiyyətləri bələdiyyəyə verməli idi. Mayın 24-də Sisneros müvəqqəti prezident və qoşunların baş komandanı təyin edildi və bu, xalqın qəzəbinə səbəb oldu, bu isə Buenos-Ayresin mərkəzi meydanında etiraz aksiyaları və ordunun üsyanı ilə nəticələndi. Mayın 25-də naibin yekun istefası elan edildi və müvəqqəti hökumət orqanının — aşağıdakı tərkibdə olan Birinci Xuntanın yaradılması elan edildi:

**Kornelio Saavedra** — prezident.

**Manuel Alberti.**

**Miqel de Askvenaqa.**

**Manuel Belqrano**

**Xuan Xose Kastelyo**

**Dominqo Mateu**

**Xuan Larreya.**

**Xuan Xose Paso** — katib.

**Mariano Moreno** — katib.

Həmin gün əyalətə millət vəkillərinin göndərilməsi tələbi olan sirkulyar göndərildi. Kordova istisna olmaqla, Argentinanın tərkibinə daxil olan bütün şəhərlər May İnqilabını dəstəklədi. Birinci Xunta ölkənin digər əyalətlərindən olan deputatlarla birlikdə dekabrın 18-də Böyük Xunta — Rio de la Plata Birləşmiş Əyalətlərinin Parlamentini yaratdı.

İspan hökmranlığı mayın 25-də faktiki olaraq devrilsə də, siyasi məqsədlər üçün Birinci Xunta 1816-cı ilə qədər rəsmi olaraq müstəqilliyini elan etmədi.
Hippomane mancinella-Hocquart 1821
**Zəhərli bitkilər** – tərkibində zəhərləyici maddələr olan bitkilər. Zəhərli bitkilərin tərkibində olan zəhərli maddələr mərkəzi sinir sisteminə (oyadıcı, iflicedici və s.), tənəffüs və həzm orqanlarına, ürək-damar sisteminə, qaraciyər, böyrəklərə və s. təsir edir. Zəhərli bitkilərin faydalı xüsusiyyətləri də var. Onların bəzilərindən (xaş-xaş, acılıq, dəlibəng, bat-bat və s.) müxtəlif dərman maddələri, bir qismindən (öldürgən, tütün, asırqal, kəpənəkçiçək, mahmızçiçək) intektisid alınır.

Respublikamızda yayılan zəhərli bitkilər
----------------------------------------

Azərbaycan Respublikasında Zəhərli bitkilərdən öldürgən, acılıq, qatırquyruğu, kəkrə, çobanyastığı, cil, acı yonca, qızıl-sarmaşıq, yapıqqanotu, canavargiləsi, bat-bat, dəlibəng, mahmızçiçək, ayıdöşəyi, südləyən, acı biyan, süsən, xaşxaş, üzərlik, qaymaqçiçəyi, qaytarma, asırqal, həlməl, dəmirtikan, xaçgülü, ardıc, sarıkol, qaraçöhrə, gərməşov, şümşad və s. daha geniş yayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ensiklopedik ekoloji lüğət Bakı 2008

Xarici keçidlər
---------------

* Zəhərli bitkilər bağı

Həmçinin bax
------------

* Naxçıvanın zəhərli bitkiləri
* Zəhərli fizostiqma
```
   Cüt və tək funksiyalar
```

Müxtəlif ədədi qiymət ala bilən kəmiyyətə dəyişən kəmiyyət, yalnız bir ədədi qiymət ala bilən kəmiyyətə isə sabit kəmiyyət deyilir. Məsələn, havanın temperaturu, avtomobilin sürəti, dəniz suyunun səviyyəsi və s. dəyişən kəmiyyətlərdir. İlin fəsillərinin sayı, çevrənin uzunluğunun diametrinə olan nisbəti və s. sabit kəmiyyətdir. Çox zaman hər hansı kəmiyyətin bir qiyməti digər kəmiyyətin də, müəyyən qayda ilə ona uyğun hər hansı qiymət almasına səbəb olur. Onda ikinci dəyişən kəmiyyət birincidən asılı olur. Birinci dəyişənə sərbəst (asılı olmayan), ikinci dəyişənə isə asılı dəyişən deyilir.
Sərbəst dəyişənə arqument, asılı dəyişənə isə onun funksiyası deyilir.

Arqumentin ala biləcəyi qiymətlər çoxluğuna funksiyanın təyin oblastı deyilir. Arqumentdən asılı olaraq funksiyanın aldığı qiymətlər çoxluğuna isə onun qiymətlər çoxluğu deyilir.

Funksiya ümumi şəkildə y = f(x) kimi işarə olunur. Burada x – arqument, f(x) isə funksiyadır.

Növləri
-------

### Cüt funksiya

Cüt funksiya
Funksiya f(-x)=f(x) şərtini ödəyərsə belə funksiyaya çüt funksiya deyilir. Məsələn y=x², y=x4, y=x6, f(x)=cosx funksiyaları cüt funksiyalardır. Cüt funksiyanın qrafiki ordinat oxuna nəzərən simmetrikdir.

### Tək funksiya

Tək funksiya
Funksiya f(-x)=-f(x) şərtini ödəyərsə belə funksiyaya tək funksiya deyilir. Məsələn y=x³, y=x5, y=x7, f(x)=sinx, f(x)=tgx funksiyaları tək funksiyalardır. Tək funksiyanın qrafiki koordinat başlanğıcına nəzərən simmetrikdir.

### Nə cüt, nə tək funksiyalar

Nə tək, nə cüt funksiya
Funksiyanın təyin oblastı 0 nöqtəsinə nəzərən simmetrik olmazsa və ya f(-x)=f(x) , f(-x)=-f(x) şərtlərini ödəməzsə onda belə funksiya nə tək, nə də cüt funksiya adlanır.

Məsələn, y=x+1 funksiyasını nümunə göstərmək olar.

Mənbə
-----

İstinad
-------

Riyaziyyat VII sinif dərslik
**Pito Borusu** — cari maye (suspenziya) və ya qazın tam təzyiqini ölçmək üçün cihaz. Onun ixtiraçısı, fransız mühəndis-hidravlik Henri Pito (Henry Pito) adı ilə adlandırılmışdır (1732).

F/A-18 qırıcının pito borusu
L - formali bir boru şəklindədir.

```
{\displaystyle p\_{\partial }\approx \xi {\frac {\rho V\_{o}^{2}}{2}},}
```

Harda ki, {\displaystyle \rho } – hərəkət edən (qələn) mühitin sıxlığı;
{\displaystyle V\_{o}} – axın sürəti;
{\displaystyle \xi } – əmsal.

Təzyiq altında olan (pnevmometrik və ya tam təzyiq borusu) Pito borusu xüsusi cihaz və qurğulara qoşulur. Diferensial manometrlərlə komplektdə qaz gəlirlərdə və ventilyasiya sistemlərində nisbi sürətin və həcm sərfinin müəyyən edilməsində tətbiq olunur.

Pito borusunun növləri
Uçuş sürətini və hündürlüyünü eyni vaxtda müəyyən etmək imkanı üçün aviasiya hava təzyiqi qəbuledicilərində Prandtl borusunun tərkib hissəsi kimi tətbiq edilir

Xarici keçidlər
---------------

* «Pito Borusu»
* Pitot boruları üçün diferensial təzyiq sensorları
**Çex dili** (özünü adlandırma: *čeština, český jazyk* tarixi adı: **Bohemiya dili** olmuşdur) — slavyan dillərindən biri olmaqla çexlərin dilidir. Qərbi Slavyan qrupuna aiddir; Çex-Slovak altqrupunda birləşdiyi slovak dilinə ən yaxındır. Əsasən Çex Respublikasında yayılmışdır; çex dilində danışanların kiçik qrupları həmçinin Slovakiya, Avstriya, Rusiya, Xorvatiya, bir sıra Qərbi Avropa ölkələrində, ABŞ, Kanada, Argentina, Avstraliya və digər ölkələrdə yaşayır. Çex Respublikasının rəsmi dilidir (úřední jazyk) və Avropa İttifaqının 24 rəsmi dilindən biridir (2004-cü ildən). Çexlərin adətən kompakt məskunlaşdıqları Mərkəzi və Şərqi Avropanın bir sıra dövlətlərində (Avstriya, Bosniya və Herseqovina, Xorvatiya və Slovakiya) çex dilinin regional dil statusu almaq imkanı var.

Dünyada çex dilini ana dili kimi danışanların ümumi sayı 10,62 milyon nəfəri ötür, onlardan 10,40 milyonu Çexiyada yaşayır (2012).

Çex-Slovak qrupu Qərbi Slavyan daxilində yüksək orta əsrlər dövründə inkişaf etmişdir və Çex-Slovak dialekt kontinuumu daxilində Çex və Slovak dillərinin standartlaşdırılması erkən müasir dövrdə ortaya çıxmışdır. 18-ci əsrin sonu — 19-cu əsrin ortalarında müasir yazılı standart Çex Milli Dirçəlişi kontekstində kodlaşdırıldı. Ümumi Çex kimi tanınan əsas qeyri-standart çeşid, Praqanın xalq dilinə əsaslanır, lakin indi Çexiyanın əksər hissəsində interdialekt kimi danışılır. Ölkənin şərq hissəsində danışılan Morav dialektləri də çex dili kimi təsnif edilir, baxmayaraq ki, onların bəzi şərq variantları slovak dilinə daha yaxındır.

İstinadlar
----------

1. ↑  ScriptSource - Czechia.
2. ↑  Ethnologue (ing.). 25, 19 Dallas, Texas: SIL International, 2022. ISSN 1946-9675
3. ↑  "Czech language". www.britannica.com. Encyclopædia Britannica. 29 November 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 January 2015.
4. ↑  Short D. Czech // The Slavonic Languages / Comrie B. Corbett G. — London, New York: Routledge, 1993. — P. 455. — 1078 p.
5. ↑  Селищев А. М. Славянское языкознание. Западнославянские языки. — М.: Государственное учебно-педагогическое издательство Наркомпроса РСФСР, 1941. — Т. 1. — С. 22. — 462 с.
6. ↑  *Swan, Oscar E.* A grammar of contemporary Polish (ingilis). Bloomington, Ind.: Slavica. 2002. səh. 5. ISBN 0893572969. OCLC 50064627.
7. ↑  Скорвид С. С. Западнославянские языки. Чешский язык Arxivləşdirilib 2022-01-21 at the Wayback Machine // Языки мира. Славянские языки. — М.: Academia, 2005. — С. 234–235.
**Malmö MFI-9** — 1960-cı illərdə İsveçdə istehsal olunan yüngül təyyarə. Byörn Andreason tərəfindən BA-7 adı ilə hazırlanmış və prototipi ilk dəfə 10 oktyabr 1958-ci ildə uçmuşdur. Andreason ilk təyyarə layihəsini ABŞ-də işləyərkən Convair üçün hazırlamışdır. Hazırladığı təyyarə hava soyuducu, 56 kVt (75 HP) Kontinental A-75 mühərriki və dəyişkən meydançası olan iki bıçaqlı pərə sahib olmuşdur.

1960-cı ildə Byörn Andreason İsveçə qayıtdı və Malmö Flygindustri şirkətində işə başladı. Burada BA-7 təyyarəsinin təkmilləşdirilmiş bir versiyasını hazırlayan Adnreasonun dizaynı MFI-9 Junior adı altında istehsala başladı. Onun hazırladığı təyyarə BA-7-dən fərqli olaraq böyük bir kokpit və 75 kVt (100 HP) Continental O-200 dörd silindrli mühərrikə malik olmuşdur. Yeni modelləri 1962-ci ildə MFI-9B, 1963-cü ildə MFI-9B hərbi təlim təyyarələri olmuşdur.

İstehsalı
---------

BA-7 Byörn Andreasson tərəfindən tərtib edilmiş və 10 oktyabr 1958-ci ildə ilk dəfə uçmuşdur. O, ilk təyyarəsini boş vaxtlarında ABŞ-da Convair şirkətində işləyərkən inşa etmişdir. Onun hazırladığı ilk təyyarə 56 kVt (75 at gücünə) malik Kontinental A-75 mühərriki ilə təchiz olunmuşdur. 1960-cı ildə Andreasson İsveçə qayıtdı və MFI-9 Junior olaraq istehsala çıxan BA-7 təyyarəsinin təkmilləşdirilmiş versiyasını hazırladığı Malmö Flygindustri şirkətində işə başladı. Dəyişikliklərə daha böyük bir kokpit və 75 kVt (100 HP) gücə malik pistonlu mühərrik aid olmuşdur. 1962-cü ildə MFI-9B, 1963-cü ildə isə MFI-9B hərbi təlim təyyarələrinin müəllifi olmuşdur.

Xüsusiyyətlər
-------------

### Ümumi xüsusiyyətlər

* Ekipaj: İki
* Uzunluq: 5.85 m (19 ft 2 in)
* Qanadlar: 7.43 m (24 ft 5 in)
* Boy: 2.00 m (6 fut 7 in)
* Qanad sahəsi: 8.70 m2 (93.6 kv fut)
* Aspekt nisbəti: 6: 1
* Hava məlumatı: NACA 23008.5 (mod.)
* Boş çəki: 340 kq (750 funt)
* Maksimum uçuş çəkisi: 575 kq (1,268 funt)
* Yanacaq tutumu: 80 L (21 ABŞ qal.; 18 imp qal)
* Mühərrik: 1 ədəd 75 kVt (100 at gücünə) malik Rolls-Royce Kontinental O-200-A

Mənbə
-----

İstinadlar

1. ↑  *Jowett, Philip.* Modern African Wars (5): The Nigerian-Biafran War 1967-70. Oxford: Osprey Publishing Press. 2016. səh. 18. ISBN 978-1472816092.
2. ↑  The Mercenaries Arxivləşdirilib 2013-05-28 at the Wayback Machine in Time Magazine 25 October 1968
3. ↑  "[Biafra] Biafra: Killer Cessnas and Crazy Swedes". Nigeriavillagesquare.com. 2014-05-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-07-12.

Biblioqrafiya
* *Taylor, John W. R.* Jane's All The World's Aircraft 1965–66. London: Samson Low, Marston. 1965.
* *Taylor, Michael J. H.* Jane's Encyclopedia of Aviation. London: Studio Editions. 1989. səh. 192.
* *Simpson, R. W.* Airlife's General Aviation. Shrewsbury: Airlife Publishing. 1995. səh. 85.
* 'Fleas versus Falcons over Biafra' (retrieved February 23, 2008)

Xarici keçidlər
---------------

* SAAB təlimçiləri: Safir, SAAB 105, və dəstəkçi
**Oklahoma-Siti** (ing. *Oklahoma City*) — ABŞ Oklahoma ştatın ən böyük şəhəri və paytaxtı.
Oklahoma Siti və tez -tez OKC olaraq qısaldılır, Oklahoma Siti əyalət mərkəzi, əhalisi baxımından Amerika Birləşmiş Ştatları şəhərləri arasında 26 -cı yerdədir və Cənubi Amerika Birləşmiş Ştatlarının 11-ci ən böyük şəhəridir. Əhalinin sayı 2010 -cu ilin siyahıyaalınmasından sonra artdı və 2020 -ci ilin İyul ayından etibarən 662,314 -ə çatdığı təxmin edilir. Oklahoma Siti metropoliteninin 1,396,445 əhalisi və Oklahoma Siti – Shawnee Kombinə Statistik Bölgəsinin 1,469,124 əhalisi olduğu üçün Oklahoma'nın ən böyük bələdiyyəsi halına gəldi. və əhaliyə görə metropoliten.

Oklahoma Siti şəhər məhdudiyyətləri, Kanada, Cleveland və Pottawatomie bölgələrinə qədər uzanır, baxmayaraq ki, əsas Oklahoma County bölgəsi xaricindəki ərazilərin çoxu şəhərətrafı yollar və ya qorunan kənd zonalarıdır (su hövzəsi). Şəhər, konsolidasiya edilmiş şəhər-mahallar da daxil olmaqla, ABŞ-nin səkkizinci ən böyük şəhəridir; Hyustondan sonra ikinci böyük şəhərdir, konsolidasiya edilmiş şəhərlər daxil deyil. Şəhər, eyni zamanda, Alyaskanın Juneau şəhərindən sonra ABŞ -ın əyalət paytaxtı şəhərləri arasında əraziyə görə ikinci ən böyük şəhərdir.

Oklahoma Siti, dünyanın ən böyük heyvandarlıq bazarlarından birinə malikdir. Neft, təbii qaz, neft məhsulları və əlaqədar sənayelər iqtisadiyyatın ən böyük sektorudur. Şəhər aktiv bir neft sahəsinin ortasındadır və neft kərpicləri kapitol ərazisinə nöqtə qoyur. Federal hökumət, Tinker Hava Qüvvələri Bazasında və ABŞ Nəqliyyat Departamentinin Mike Monroney Aeronavtika Mərkəzində (sırasıyla Federal Aviasiya İdarəsinin və Nəqliyyat Departamentinin Müəssisə Xidmət Mərkəzinin ofislərinə ev sahibliyi edir) çox sayda işçi çalışır.

Oklahoma Siti, cənubdan qonşu Texas və Meksikaya, şimaldan Wichita və Kanzas şəhərinə doğru gedən əsas yol koridorlarından biri olan I-35 Dəhlizindədir. Ştatın Frontier Country bölgəsində yerləşən şəhərin şimal -şərq hissəsi Cross Timbers adlanan ekoloji bölgədə yerləşir. Şəhər 1889 -cu il Land Runında quruldu və qurulduğu saat ərzində 10.000 -dən çox əhaliyə çevrildi. 19 aprel 1995 -ci ildə 168 adamın öldüyü Alfred P. Murrah Federal Binasının bombalanması, 11 sentyabr 2001 -ci ilə qədər ABŞ tarixində ən ölümcül terror hücumu və ən ölümcül daxili terror aktı idi. ABŞ tarixində.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  *United States. Bureau of the Census* 2016 U.S. Gazetteer Files (ing.). Washington, D.C.: U.S. Census Bureau, 2016.
3. ↑  *United States. Bureau of the Census* 2010 U.S. Gazetteer Files (ing.). Washington, D.C.: U.S. Census Bureau, 2010.
4. ↑  2020 United States Census. / red. ABŞ əhalinin siyahıya alınması bürosu

|  |  |
| --- | --- |
| ABŞ bayrağı | *Amerika Birləşmiş Ştatları ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Binboğa dağları**— Aralıq dənizi regionundakı Mərkəzi Toros dağlarında yerləşən və 4-cü dövrdə əmələ gəlmiş dağlardır.
Binboğa dağları Aralıq dənizi ilə Şərqi Anadolu bölgələri arasında yerləşir.
Şərqdə Afşin düzü, qərbdə isə Dibək dağı yerləşir.
Cənubdan Göksun çayı keçir. 
Böyük hissəsi Kahramanmaraş sərhədləri daxilində olan dağın qərb hissəsi Kayseri ərazisindədir.
Əsasən əhəngdaşından ibarət olan dağın yamacları mailidir.

Dağların qərb hissəsində Göksun və Sarıza bağlı Tavlaköy, Ördəkli, Dayoluk, Kəklikoluk kimi yaşayış məntəqələri, şərq hissəsində isə Afşinə bağlı Türkçayırı, Binboğa, Arıdaş kimi yaşayış məntəqələri var.

Coğrafi cəhətdən böyük bir hissəsi Aralıq dənizi regionuna düşən dağ silsiləsinin Afşin və Sarızdakı bəzi hissələri isə Şərqi Anadolu regionuna düşür.

Fiziki quruluş
--------------

İşıq dağını da əhatə edən Binboğa dağlarının ən yüksək nöqtəsi 2957 metrdir.
Dağlıq kütlə şimalda Hurman çayı, cənubda Göksun çayı, şərqdə Elbistan hövzəsi və qərbdə Sarız Suyu hövzələrini ayıran suayrıcı xətdir.
Mövsümi və daimi axınlar qırılmaların köməyi ilə dağı aşındırmış və hər tərəfdən zirvələrə qədər çatan vadilər yaratmışdır.
Bu vadilər zirvələrə çatmağı asanlaşdırır.

Bitki və heyvanlar
------------------

Anadolu Diaqonalı üzərindəki dağlarda həm İran-Turan, həm də Aralıq dənizi bitki zonası növlərinə rast gəlinir.

967 bitki növü müəyyən edilmişdir.

Bitki növlərinin 38%-i İran-Turan, 11%-i Aralıq dənizi, 1,5%-i isə Avropa-Sibir bitki bölgəsinə aiddir.

2000 m hündürlükdən sonra endemiklik nisbəti yüksək olur.

Dağda az miqdarda palıd və ardıc meşəsi qalıqları var.

Bitki örtüyü süd emalı üçün yaylağa gedənlər tərəfindən məhv edilib.

Yayla ərazilərinin bitki örtüyü dağ çəmənlikləri və antropogen çöllərdir.

  

Dağın yayla sahələrində görülən antropogen çöl bölgəsində görülən əsas bitkilər bunlardır: asfodel, bənövşəyi gəvən, sarmaşıq, adi boymadərən, kəklikotu, turnefor qundeliyası, mürəkkəbçiçəklilər, gəvən, tıs-tıs, yovşan, yonca, dərman sürvəsi, sığırquyruğu, günəbaxanvari güləvər, südləyən, sünbülçiçəyi və zəfəran.

  

Dağ çəmənlik zonasında; Dağ esperseti, dağ çalığı, ayağacı, çoban yastığı, dağ soğanı, top ot, papatya, öküzquyruğu və durna dimdiyi növlərinə rast gəlinir.

Yaylaqçılıq
-----------

Binboğa dağlarında yarımköçəri heyvandarlıqla bağlı heyvandarlıq işləri aparılır.

Yayın əvvəlində sürüləri ilə yaylalara gedən kəndlilər sentyabrın ortalarında qayıdırlar. Yaylalar 1850 m ilə 2400 m yüksəklik arasında yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Binboğa Dağları". dogadernegi.org. 13 Temmuz 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 Şubat 2020.
2. 1 2 3 4   (PDF)  (#bare\_url\_missing\_title).  (#first\_missing\_last);  (#first\_missing\_last)
**Bəhlul Danəndə** — Yaxın Şərqdə folklor surəti. Bəhlul adı ilə məşhur olan Bəhlul Danəndə 9-cu əsrdə Bağdadda yaşamışdır. Rəvayətə görə, o, tarixi şəxsiyyət Harun ər-Rəşidin qardaşı olub, siyasət və səltənət taxtından üz döndərmiş, özünü dəliliyə vurub, incə sözləri ilə xalq arasında şöhrət qazanmışdır.

Rəvayətlərdə həmçinin Bəhlulun İmam  Cəfəri-Sadiqin səhabəsi olduğu, onlara qarşı təqiblərin olması üzündən özünü dəli kimi göstərməsi də qeyd olunur. Əsasən, ərəb folkloru surəti olan Bəhlul Danəndə, dünya folklorundakı "ağıllı axmaqlar"ın Şərq prototipidir. Bəhlul danəndə bir çox lətifə, didaktik şeir və hekayənin hökmdar, ruhani və varlılara qarşı çıxan hazırcavab, tədbirli və müdrik qəhrəmanıdır. Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatında da Bəhlul Danəndənin adı ilə bağlı lətifələr var. Xalq arasında Divanə Bəhlul kimi də tanınmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Xəlifə və Bəhlul[*ölü keçid*]

Ədəbiyyat
---------

* "Ön söz". Məmmədhüseyn Təhmasib. Seçilmiş əsərləri. 2 cilddə. I cild. Bakı: Mütərcim, 2010. - səh. 427-430.
**Alqoritmik kurasiya** — tövsiyə alqoritmləri və fərdiləşdirilmiş axtarışlardan istifadə edərək onlayn medianın kurasiyası (kolleksiyanın təşkili və saxlanması). Nümunələrə axtarış mühərriki və sosial media məhsulları, məsələn, "Twitter" lenti, "Facebook"un xəbər lenti və "Google" fərdiləşdirilmiş axtarış daxildir. Kurasiya alqoritmləri adətən mülkiyyətçi və ya "qara qutu"dur, bu da alqoritmik qərəzlilik və filtr köpüklərinin yaradılması ilə bağlı narahatlığa səbəb olur.

Alqoritmik kurasiyanın istifadəsi hədsiz dərəcədə artmaqdadır, sosial media platformaları 2023-cü ildə alqoritmik kurasiyanın istifadəsinə dair çeşidli yeniləmələr təqdim etmişdir. Mark Zukerberq qazanc çağırışı zamanı süni intellektlə işləyən alqoritmik kurasiyadan istifadənin iki dəfə artacağını açıqlamışdır. "LinkedIn" və "TikTok" kimi platformalar da alqoritmik kurasiya ilə bağlı təcrübələr aparır. Bu kurasiya forması yaradıcıların və müəssisələrin istehlakçılarla əlaqə qurmaq üçün sosial media alqoritmlərindən qaçmaq üsullarını dəyişdirmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Alqoritmik radikallaşdırma

İstinadlar
----------

1. ↑  "New exhibit highlights differences between algorithmic and human curation | University of Oxford". www.ox.ac.uk (ingilis). 2023-03-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-07.
2. ↑  "New exhibit highlights differences between algorithmic and human curation | University of Oxford". www.ox.ac.uk (ingilis). 2023-03-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-07.
3. ↑  *Berman, Ron; Katona, Zsolt.* "The Impact of Curation Algorithms on Social Network Content Quality and Structure". Working Papers (ingilis). September 2016. 2023-03-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-12-04.

Xarici keçidlər
---------------
**Qotik metal** ya da **Qot metal**. Doom metal və Heavy metal ın, Gothic tərzi ilə görüşüdür. ABŞ və Avropada yaranıb. Celtic Frost, bir neçə il sonra isə Paradise Lost və Theatre Of Tragedy kimi melodik keyboard və ağır Doom riffli gitara işlədən qruplardan yaranıb. Type O Negative, My Dying Bride və Anathema adətən insana böyük təsir göstərən ağır və hüznlü atmosferi ilə cəlb edir. İlk Goth Metal mahnısı, Paradise Lost qrupunun "Gothic" albomunun eyni adlı mahnısı sayılır. Death və famale vokallarla... Bu albom bir çox qruplara ilham mənbəyi olmuşdur, eləcə də Paradise Lost`un özünə.

Theatre Of Tragedy, Tristani və Sins Of Thy Beloved kimi qruplar, bu tərzə daha qaranlılıq və daha da daxili əzabvericili əlavə edərək daha yüksəltdilər Goth Metal`ı. Orta əsrlərə xas olan musiqi əlamətləri, Gregorian xorları, kilsə orqları, fleytalar, skripkalar və qadın vokallar əlavə edilərək, Doom metal riffləri ilə bəzədildi və nəticədə çox sevilən bir tərz kimi qəbul edildi. Skandinaviya Goth Metal qruplarının isə tez-tez Black metal `a keçmələri, Goth Metal`ın başqa tərz fanatlarının da sevməsinə səbəb oldu.

1990-cı illərin axırına gəldikdə, Goth Metal`ın yumşalmış formasını görəcəyik. Bu tərzdəki qruplar adətən qadın vokallar seçərək, Doom əlamətlərindən və kişi death vokaldan uzaqlaşdılar. The Gathering, Within Temptation, Lacuna Coil və Lacrimosa kimi qruplar soft Goth olaraq bilinir. Bu qruplardan bəziləri, mahnılarına elektron və ya klassik rock əlamətləri əlavə edərək, musiqilərini daha geniş kütləyə çatdırmaq istədilər. Goth Metal mahnı sözlərinin mövzuları elədə müxtəlif deyil: din, Tanrı, cənnət-cəhənnəm, romantizm, qorxu, depressiya, matəm, boşluq və ölüm. Goth Metal əsasən Şimali Avropa və xüsusəndə Norveç metal tərzləri arasında çox işlənir.

Qotik metal qrupları
--------------------

* Tristania
* Type O Negative
* Within Temptation
* Lacuna Coil
* Nightwish
* Moonspell
* Novembers doom

* Theatre of Tragedy
* Paradise Lost
* Epica
* Sirenia (qrup)
* After Forever
* Type O Negative
* Cradle of Filth
* Tiamat (qrup)
* Leaves' Eyes
* The Gathering
* Evanescence
* Theatres Des Vampires

Xarici keçidlər:
----------------

* Gothic metal
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Santa-Mariya (dəqiqləşdirmə).

|  |
| --- |
| Santa-Mariya Formoza kilsəsiChiesa di Santa Maria Formosa |
|  |
| Ölkə | İtaliya |
| Şəhər | Venesiya |
| Yeparxiya | Venesiya patriarxlığı  |
| Arxitektura stili | İntibah memarlığı və İtaliya barokko memarlığı |
| Memarı | Mauro Koduççi |

 Palma il Vekkyo tərəindən yaradılmış "Müqəddəs Barbara digər müqəddəslərlə" poliptixi
**Santa Mariya Formoza Kilsəsi** (it. Santa Maria Formosa) -Venesiyada, Kastello rayonunda kilsədir. Eyniadlı Santa Mariya Formoza meydanında yerləşir.

Kilsə 1492-ci ildə köhnə kilsənin yerində Mauro Koduççinin layihələsi əsasında inşa edilib. Memarlıq xüsusiyyətlərindən qabarıq krem rəngli apsidləri, zəng qülləsinin ətəyindəki qrotesk maskanı — məbədin bir çox barokko stilində olan detallarından birini qeyd etmək olar.

Kilsədə Venesiya rəssamlıq məktəbinin nümayəndələrinin bir neçə şah əsəri var. Bunlardan ən böyüyü Palma il Vekkyo tərəfindən çəkilən "Müqəddəs Barbara digər qüqəddəslər ilə" adlı poliptixidir. Bu əsər rəssamın ən yaxşı rəsmi hesab olunur. Digər bir şedevr, Bartolomeo Vivarini tərəfindən yaradılmış "Mizerkordiya Madonna" triptixidir. Bu əsər, 1473-cü ildə kilsə konqreqrasiyasının vəsait ayrılmasından sonra yaradılmışdı.

Həmçinin bax
------------

* Venesiya kilsələrinin siyahısı
* Cüzeppe Torretto
**Candaroğlu Yaqub bəy** (v. 1346) — Candaroğulları bəyliyinin qurucusu Şəmsəddin Candarın oğlu.

Həyatı
------

Atası Şəmsəddin Yaman Candar bəydir. Qardaşı oğlu İbrahim bəyin ölüm tarixi bəlli olmasa da, 1345-ci ildə bəyliyin başında Yaqub bəyin olduğu məlumdur. Bəzi mənbələrdə onun hakimiyyətə gəlib-gəlmədiyi müəmmalı şəkildə göstərilmişdir.

Məşhur səyyah İbn Bəttutə öz səyahətnaməsində, Yaqub bəyin qardaşı Süleyman bəyin dönəmində Kastamonuya gəldiyini, burada gözəl qarşılandığını, bəyin qardaşı Yaqub bəyin "Əfəndi" ünvanıyla anıldığını və böyük nüfuz sahibi olduğunu qeyd edir.

Yaqub bəyin qısa səltənətinə aid hər hansı bir məlumat yoxdur. Ancaq cəmi 1 il sonra - 1346-cı ildə oğlu Adil bəyin hakimiyyəti ələ aldığı bilinir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1937). *Anadolu Beylikleri ve Akkoyunlu, Karakoyunlu Devletleri* (2019 bas.). Türk Tarih Kurumu Yayınları. ISBN 9789751624574
2. ↑  Yücel, Yaşar (1980). *Anadolu Beylikleri Hakkında Araştırmalar I: Çoban-Oğulları Beyliği, Çandar-Oğulları Beyliği, Melikü’l-Ebsar’a göre Anadolu beylikleri* (1988 bas.). Türk Tarih Kurumu Yayınları. ISBN 9789751600806
3. ↑  Yaman, Talat Mümtaz (1935). a.g.e, syf. 109
**London Azərbaycan Evi** (*ing.* London Azerbaijan House) — Böyük Britaniyada mədəniyyət və dostluq mərkəzi.

Tarixi
------

Londondakı Azərbaycan Evi Mədəniyyət və Dostluq Mərkəzi Britaniyada yaşayan bir qrup azərbaycanlı ziyalı, gənc mütəxəssis və tələbənin təşəbbüsü ilə qurulmuşdur. Mərkəz tamamilə qeyri siyasi və maddi mənfəət güdməyən bir təşkilat kimi fəaliyyət göstərir və məqsədi Azərbaycanla Britaniya arasında mədəni və dostluq bağlarını möhkəmləndirmək, Londondakı Azərbaycan icmasına xidmət etməkdir.

Azərbaycan Evi Mədəniyyət və Dostluq Mərkəzinin rəsmi açılış mərasimi 2008-ci il, 14 noyabr tarixində London Hackney Bələdiyyəsi Spikeri Ian Rathbone, Azərbaycanın Britaniyadakı səfiri cənab Fəxrəddin Qurbanov, Britaniya Parlamenti Lordlar Palatasının üzvü Lord Fraserin də iştirakı ilə həyata keçirilmişdir.

Qurulduğu gündən bəri Azərbaycan Evində müxtəlif tədbirlər, mühazirə və çıxışlar, seminarlar, görüşlər, konfranslar, sərgi, film nümayişləri, konsert proqramları, təqdimatlar və s. həyata keçirilmişdir. Azərbaycan Evi mədəniyyətimizin təbliği istiqamətində bütün institut və qruplarla əməkdaşlıq etməyə hazırdır.

İdarə heyətinin üzvləri
-----------------------

* Dr Ali Tekin Atalar (sədr)
* Dr Fərəməz Yazıçı
* Dr Tamara Dragadze
* Vüsal Həmzəyev
* Hicran Seyidova
* Aladdin Apaydın
* Simuzər Baloğlanova

Xarici keçidlər
---------------

* Mərkəzin Rəsmi Web Saytı
* Britaniyadakı Azərbaycanlı Gənclər Klubunun Rəsmi Web Saytı Arxivləşdirilib 2010-01-04 at the Wayback Machine
* Britaniyadakı Araz Qazetinin Rəsmi Web Saytı
**Novruz** — bir bayram kimi baharın gəlməsi münasibətilə geniş miqyasda qeyd olunur və sevincli bir hala — qışın qurtarmasına həsr olunur.

Novruz bayramını qeyd etmək təzə ili, baharın ilk gününü qarşılamaq deməkdir. Təqvimdə baharın ilk günü isə günəşin bir illik fırlanması ilə əsaslanır.
Bayram ərəfəsində müxtəlif cür adət-ənənələrlə rastlaşmaq olar. Küsülülərin barışması, qapılara qulaq asmaq, yumurtanın döyüşdürülməsi, papaq atma və başqa inanclar bu günləri əyləncəli edir. Novruz bayramının vacib sayılan atributlarından biri də xonçadır. Xonça il təhvil olanda artıq hazır olmalıdır. Novruzda xonça bəzəmək adəti qədimdir. Bu barədə orta əsr mənbələrində də məlumat vardır. Bəs bayram xonçası necə bəzədilməlidir? Yurdumuza qədəm qoyan bahar, xonçada nələri görmək istəyir? Novruz xonçası bayram axşamı hazırlanır. Xonçada "s" hərfi ilə başlayan 7 nemətin olması mütləqdir. Səməni həm də həyatın dirçəlməsi deməkdir. Ona görə də ondan hazırlanan halva 7 evə paylanır. Bayram süfrəsində vacib sayılan digər nemət yumurtadır. Yumurta həyatın, dünyanın yaranışı mənasını daşıyır. Bayram şirniyyatlarının hərəsinin isə öz mənası vardır. İl təhvil olanda, süfrədə qovurğa və qoz, fındıq da görmək istəyir. Qovurğa bərəkət, qoz, fındıqsa güc deməkdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-07-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-11.
2. ↑  "Novruz xonçası". 2023-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-16.
**Coğrafiya Ensiklopediyası** — Azərbaycanda 2012-ci ildə 35 000 tirajla çap olunmuş, əsasən məktəblilər üçün nəzərdə tutulan kütləvi coğrafi məlumat ensiklopediyası.

Haqqında
--------

Coğrafiya Ensiklopediyası 2012-ci ildə Azərbaycanda nəşr olunan və geniş kütlə üçün(əsəsən məktəblilər) nəzərdə tutulmuş elmi-kütləvi coğrafi məlumat əsəridir. Ensiklopediyanın ümumi həcmi 2 kitab halında 736 səhifədən (hər kitab 368 səhifə) ibarətdir. Əsər Dünyada və onun ayrı-ayrı regionlarında baş verən təbii və iqtisadi coğrafi proseslərin davamlı inkişafa təsirinin öyrənilməsində hər bir oxucu üçün əhəmiyyətli ola bilər. 

AMEA akademik H. Ə. Əliyev adına Coğrafiya İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, i.e.n. Zakir Eminov və Bakı şəhəri H.Əliyev adına liseyin coğrafiya müəllimi, c.e. n. Qabil Səmədov un tərtib etdiyi və "Çaşıoğlu Multimediya" nəşriyyatında 35 000 nüsxədə çap olunaraq ölkənin bütün orta məktəblərinin kitabxanalarına dövlət tərəfindən hədiyyə edilən nəfis əsərin elmi redaktoru Coğrafiya İnstitutunun direktoru, akademik Ramiz Məmmədovdur. Ensiklopediyadakı anlayışlar rəngli təsvirlər, sxemlər və xəritələrlə daha da əyani izah olunur.

I kitabda Yer planetinin kainatdakı mövqeyi, yaranması, təbəqələri, təbii resursları  haqqında geniş məlumatlar verilməklə yanaşı, dünya əhalisi və onun təsərrüfat fəaliyyətinin qanunauyğunluqları təsvir edilir.

II kitabda Dünyanın ayrı-ayrı regionlarının və ölkələrin coğrafi mövqeyi, təbi şəraiti, tarixi və iqtisadi inkişaf xüsusiyyətləri təsvir olunur.  Azərbaycan Respublikası və onun inzibati rayonlarının təbiəti və iqtisadi-coğrafi xüsusiyyətləri haqqında da müfəssəl məlumatlar verilir.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-02-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-17.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-02-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-17.

Xarici keçidlər
---------------

1. Coğrafiya Ensiklopediyası. I kitab, Bakı, Çaşıoğlu Multimediya, 2012, 368 s.
2. Coğrafiya Ensiklopediyası. II kitab, Bakı, Çaşıoğlu Multimediya, 2012, 368 s.
3. 
4. 
5.
**Dövlət Rəmzləri Muzeyi** – Azərbaycanın Tərtər şəhərində yerləşən və Azərbaycanın dövlət rəmzlərinə həsr olunmuş muzey.

Tarixi
------

Muzey binasının inşasına 2019-cu ilin aprel ayında başlanmış və noyabr ayında başa çatdırılmışdır. 3 iyun 2020-ci ildə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin iştirakı ilə açılışı baş tutmuşdur. Muzeyin yaradılma ideyası İlham Əliyevə məxsusdur.

Xüsusiyyətlər
-------------

Muzey binasının ümumi sahəsi 720 kvadratmetrdir. İnşa olunduğu meydanın sahəsi isə 0,12 hektardır. Muzeyinin yerləşdiyi ərazidə hündürlüyü 72 metr olan dövlət bayrağı ucaldılıb, ətrafındakı fəvvarə kompleksi yenidən qurulub.

Muzeyin sərgi zalında ümumilikdə 8 bölmə yaradılıb. Burada xanlıqlar dövrünün xəritəsi, orta əsrlərə aid döyüşçüləri əks etdirən manekenlər, orta əsrlərdə xanlıqların istifadə etdiyi bayraqlar, XIX əsr Azərbaycan şəhərlərinin gerbləri, qədim metal sikkələr, kağız pullar, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti, Azərbaycan SSR və müstəqillik dövrlərində qəbul edilmiş konstitusiyalar, gerblər, bayraqlar, Silahlı Qüvvələrin geyim formaları, Heydər Əliyevin andiçmə mərasiminə dair fotoşəkillər, dövlət rəmzləri haqqında kəlamları nümayiş etdirilir. Burada, həmçinin tarixi fotoşəkillər, poçt markaları, orden və medallar sərgilənir.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "İlham Əliyev Tərtərdə Dövlət Rəmzləri Muzeyinin açılışında iştirak edib". President.az. 3 iyun 2020. 2023-02-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 dekabr 2023.
2. ↑  "Tərtərdə Dövlət Rəmzləri Muzeyinin inşası bu il başa çatdırılacaq". AzərTac. 20 sentyabr 2020. İstifadə tarixi: 17 dekabr 2023.
**Kiçikağrı dağı** — 

Küçükağrı dağı Ağrı dağının cənub-şərqində yerləşən 3896 m hündürlüyündə stratovolkanik dağdır.

Türkiyə-İran sərhədi Doğubəyazıt rayonu sərhədləri daxilində yerləşən dağın şərq yamacından keçir.

Kiçik Ağrı və Ağrı dağının bir hissəsi 2004-cü ildə elan edilmiş Milli Parkda yerləşir.

Kiçik Ağrı tez-tez Ağrı dağının ikinci dərəcəli zirvəsi hesab olunur.

Böyük Ağrının kulminasiyası; Atatürk zirvəsi (5137 m), Küçük Ağrı zirvəsinə qədər; İnönü zirvəsi (3896 m) adlanır.

Dağın cənub tərəfində, Hallaç kəndi hüdudlarında buz mağarası var.

Buz mağarasının eni 50 m, uzunluğu 100 m, dərinliyi 8 m-dir.

İki dağı birləşdirən 2700 m yüksəklikdə Serdar Bulak aşırımı adlı boyun var.

Yayla kimi istifadə edilən ərazidə köhnə rus hərbi kazarması yerləşir.

Ərəblər Küçükağrı Dağını Cebel'ül-huveyris adlandırdılar.

Kiçik ağrı böyük ağrıdan daha çox konusvari quruluşa malikdir, yamac yuxarıya doğru artır və sivri görünüş alır.

Dağ radial qurudulmuş çaylarla bölünür.

Ağrı dağının krateri eroziya və buzlaqların hərəkəti nəticəsində dağıldığı üçün kəskin görünüşə malikdir.

Onlar müxtəlif vaxtlarda lavaların və tufların püskürməsi nəticəsində əmələ gəlmişdir.

Andezit strukturu Yuxarı Neogen dövründə, daha gənc bazalt lava axınları və parazit konusları Dördüncü dövrdə inkişaf etmişdir.

Cümhuriyyət qurulanda Küçükağrı dağı tamamilə Türkiyə sərhədləri daxilində deyildi.

Ağrı üsyanı zamanı dağ zirvələrindən keçən sərhədin müdafiəsi problem yaratdı.

İrana sərhəd dəyişikliyi təklif edilib.

Bu gün Van mahalı olan Saray torpaqları ilə üzbəüz yerləşən Kotur qəsəbəsi verildi və Küçükağrın ətəklərinə enən yeni sərhəd təyin olundu.

Dəyişiklik 23 yanvar 1932-ci ildə imzalanıb və Türkiyə İranla həmsərhəd olub.
|  |
| --- |
| **İslam**

**İslam Tarixi** |
| **İmanın şərtləri** |
| Tövhid • Mələklər  Kitablar • Peyğəmbərlər  Məad • Axirət  Qəza ve Taleh |
| **İslamın beş şərti** |
| Kəlmeyi-şəhadət • Namaz  Oruc • Həcc  Zəkat |
| **Etiqad məzhəbləri** |
| Əşərilər • Matüridilər • Qədərilər *(Mötəzililər)* • Cebrilər • Mürcilər • Müşəbbihilər • Sələfilər  |
| **Fiqh məzhəbləri** |
| **Sünnilər:**  Hənəfilər • Malikilər • Şafiilər • Hənbəlilər • Zahirilər 
**Şiələr:** İmamilər (Cəfərilər *(Əxbarilər • Üsulilər • Şeyxilər)* • Ələvilər • Ənsarilər • Qızılbaşlar) • Zeydilər • İsmaililər *(Qərmətilər • Xaşxaşilər • Fəthilər • Xəttabilər)* • Vaqifiyyə • Rafizilər *(Batinilər)* • Qeysanilər • Xürrəmilər • Baziğiyyə • Qurabiyyə  **Xaricilər:**  Əcrədilər (Meymunilər • Sə'ləbilər) • Əzrəqilər • Bəyhəsilər • İbadilər • Nəcədat • Süfrilər  |
| **Həmçinin bax** |
| Sufilər • Yəsəvilik • Nəqşibəndilik • Sührəvərdilik • Xəlvətilik • Səfəvilik • Bayramilik • Bəktaşilik • Cəlvətilik • Cərrahilik • Çiştiyyə • Ehqaqiyə • Gülşənilik • Hürufilik • Kübravilik • Məlamətilik • Meyvazhi • Mövləvilik • Nemətullahiyyə • Nöqtəvilik • Qələndərilik • Qadiriyyə • Rahmaniyyə • Rifailik • Rövşənilər • Sənusilər • Şaziliyyə • Zahidiyyə • Nüseyrilər • Druzlar • İslam fəlsəfəsi |

**Dəsuqilik** və ya **dəsuqiyyə** — sufi təriqəti.

### Yaranması

Onları Bürhanilər də adlandırırlar. Təriqətin qurucusu Bürhanəd-Din İbrahim ibn Əbu Məcd Dəsuqidir (vəfatı: 1277 il). O, əslən misirlidir və uzun müddət Misirin Dəsuq kəndində yaşamışdır. Burada ibtidai təhsilini almış, Qurani-Kərimi və şafii hüququnu dərindən öyrənmişdir. Sonra isə təcrübəli müəllimlərin rəhbərliyi altında sufiliklə məşğul olmuşdur. Abid olub iyirmi il tərkidünya həyat-tərzi sürmüşdür. Daha sonra fəal şəkildə özünün təsəvvüf yolunun təbliğinə başlamışdır.
Dəsuqilər təriqəti Misir, Sudan və Şimali Afrikada daha geniş yayılmışdır. Misirdə bu təriqət mənsublarının sayına görə, şazili və bədəvi təriqətlərindən sonra üçüncü yerdə gəlir. Onların rifailər, sührəverdilər və şazililərlə çoxlu oxşar cəhətləri vardır. Bəzən Dəsuqiləri bədəvi təriqətinin tərkib hissəsi də hesab edirlər.

### Özəllikləri

Dəsuqilər də zikrləri ucadan (cəhri) edirlər. Mənsublarının ən başlıca vəzifəsi yüksək əxlaqa nail olmaq, təriqətə sadiq qalmaq, öz nəfsləri və ehtirasları ilə mübarizə aparıb onlara qalib gəlməkdir. İlk vaxtlar təriqət mənsubları xüsusi mənəvi hallara (trans hallarına) nail olmaq üçün yığıncaqlarında musiqidən və mahnılardan (səmalardan) istifadə etmirdilər. Lakin sonralar səmaların keçirilməsi təriqətin mərasimlərinin tərkib hissəsinə çevrilmişdir. Dəsuqi sufiləri yaşıl paltarlar geyinirmişlər.

### Qolları

Bu təriqətin şərnubitilər, aşurilər, süyutilər kimi bir neçə qolları vardır.

Həmçinin bax
------------

* Dəsuq

Mənbə
-----

* **Müəllif:** *Aydın Əlizadə*- "Cəmiyyət və Din" qəzeti



1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-28.