recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Roman Tuqaryev** (*rus.* Рома́н Ива́нович Ту́гарев, 22 iyul 1998, İjevsk) — Rusiyalı futbolçu, mövqeyi sağ cinah vingeridir. Hal hazırda Rusiyanın "Rostov" klubunda oynayır.

Karyerası
---------

Futbol ilə 3 yaşında olarkən məşğul olmağa başlayıb. Futbolu öyrənməyə başladığı ilk klub, İjevski təmsil edən "Qazovik" klubunun uşaq komandası olub. 11 yaşında olarkən Moskvanın "Lokomotiv" klubunun uşaq komandasına keçib. "Lokomotiv"də ilk məşqçisi Aleksandr Basov olub.

Rusiya Çempionatının ikinci dvizionun 2017/18 mövsümündə, "Lokomotiv" klubunun farm klubu olan "Kazanka" futbol klubunun heyətində debüt edib. "Kazanka" klubunun tarixində ilk hit-triki edən futbolçudur.

2018-ci ilin yayında "Lokomotiv"in əsas komandasının heyətinə daxil edilir və futbolçunun adı klubun 2018/19 mövsumu üçun olan iştirak ərizəsinə salınır. 29 sentyabr 2018-ci il tarixində "Lokomotiv"in "Ahmed" komandası ilə oyununda, Rusiya Premyer Liqasında debüt edib.

17 oktyabr 2020-ci il tarixində, futbolçu mövsumun sonuna kimi "Rostov" klubuna icarəyə verilir.

12 fevral 2021-ci il tarixində "Rostov" oyunçunun transfer hüququnu tam alır və onunla 5 illik müqavilə imzalayır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Roman Tugarev // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-10-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-17.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-04-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-17.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-10-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-17.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-10-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-17.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-11-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-17.
7. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-04-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-17.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | FootballFacts.ru · Soccerway · Sportbox.ru · Transfermarkt (oyunçu) · worldfootball.net (oyunçu) · РПЛ (oyunçu) |
**Ləmtunlar**— Orta çağ bərbər qəbiləsi.

Tarixi
------

Çoxluqla köçəri həyatı yaşayan Bərbəri Sanhacə topluluğuna mənsub böyük bir qəbilə olan Ləmtunənin (Lümtunə) ana yurdu Qərbi Səhradır. Qəbilənin əsasən bərbəri olduğu qəbul edilməklə bərabər bəzi müsəlman nəsəb alimləri kökənlərinin Himyarilərə dayandığını və Yəməndən Afrikaya gəldiklərini irəli sürmüşdülər.

Kişiləri, gözləri xaric üzlərini lisam ilə (pəçə / örtü) örtdüklərindən dolayı Ləmtunə qəbiləsi qaynaqlarda "Müləssimun" (Müləssəmun: "üzləri pəçəli") olaraq da anılır. Çöldəki həddən aşırı isti və qum fırtınalarına qarşı qorunma ehtiyacının kişilər üçün belə bir qiyafət tərzini ortaya çıxarmış olması qüvvətlə ehtimaldır. Ləmtunəlilər arasında, ağız bölgəsinin örtülməsi gərəkən yer sayılması səbəbiylə örtüldüyü vəya başlangıcda toy-düyünlərə xas olan bu qiyafətin zamanla yayğınlaşdığı ya da Ləmtunəli kişilərin düşmanı aldatmaq məqsədiylə savaşlarda qadın qiyafətinə girərək üzlərini örtdükləri şəklində daha başqa açıqlamalar da vardır. Kişilərin əksinə Ləmtunəli qadınların üzləri örtülü deyildir.

Köçəbə olaraq yaşadıqları üçün sürəkli yer dəyişdirən qəbilə mənsubları öncə Eyzəl dağının cənubuna doğru yayıldılar, buradan, bugünkü Moritanyanın şərqindəki torpaqları ələ keçirdikdən sonra cınubdan Sudan sınırlarına qədər uzandılar. XI əsr ortalarına doğru, daha öncə digər bəzi Bərbəri qəbilələrinin nüfuzu altında olan Moritanyanın Adrar bölgəsini istila etdilər. Bu bölgədə tikdikləri Azukki qalası, Sicilmasə ilə Ganayı, dolayısıyla Sudanı bir-birinə bağlıyırdı. Məğribin ən işlək ticarət yolunu nəzarət edən bu güzərgaha hakimiyətləri sayəsində önəmli bir gəlir qaynağına qovuşdular. Eyni əsrin ikinci yarısında, günümüzdə Fasın cənub-qərbindəki Nül əl-Aksa və Tazuqağtın çöllük kəsimləri də Ləmtunənin nəzarəti altına daxil oldu.

Həmçinin bax
------------

* Abdullah ibn Yasin
* Əlmürabilər

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Etnik qrup** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
Qrafika, orijinal ölçüdə
Qrafika, miqyası iki dəfə böyüdüldükdən sonra
**Migyasdəyişmə** -CAD sistemlərində hissənin ölçüsünün başqasına uyğunlaşdırmaq məqsədilə aparılan əməliyyatdır. Əməliyyatın icrası zamanı hissənin ölçüləri xətti olaraq dəyişdirilir, yəni onun hər elementinin ölçüləri müəyyən miqyasdəyişmə faktoruna vurulur, yeni ölçülər hesablanır və səthlər yenidən təsvir olunur. Miqyasdəyişmə faktoru verilən tapşırıqdan asılı olaraq seçilir və böyük həddə dəyişilə bilir. Müasir CAD sistemləri hissənin miqyasının hər üç koordinat oxu boyunca eyni zamanda dəyişməsinə, yəni onların koordinatlarının transformasiyasına imkan verir. Əgər hər üç istiqamətdə miqyasdəyişmə faktorunun qiyməti eyni olarsa, onda buna homogen miqyasdəyişmə, müxtəlif olarsa anizotropik miqyasdəyişmə deyilir. Anizotropik miqyasdəyişmə zamanı hissənin həndəsi forması dəyişdirilir (məsələn: çevrə oval formasını alır). Miqyasdəyişmə koordinat oxlarından yalnız biri boyunca da aparıla bilər, bu hala dartma deyillir. Dartma zamanı hissənin ölçüləri müəyyən nisbətdə dəyişir.
CAD sistemlərində hissənin səthləri adətən müxtəlif təsviretmə üsulları vasitəsilə verilir: poliqon, nöqtələr çoxluğu və s. Miqyasdəyişmədə hissənin bütün elementlərini təyin edən parametrlərin qiymətləri faktora vurularaq yenidən hesablanır. Sonra səthlər alınmış yeni parametrlər əsasında oriqinalda olduğu üsullarla yenidən qurulur. Mürəkkəb həndəsəyə malik hissələrdə miqyasdəyişmə əməliyyatı xeyli vaxt tələb etdiyindən bunun üçün güclü kompyüterlərə ehtiyac yaranır.

CAD sistemlərində hissələrin modellərinin miqyası dəyişdikdə müəyyən problemlər ortaya çıxa bilər. Əgər hissənin modelində müəyyən kiçik xətalar varsa (ara boşluqları) onlar da böyüyürlər və modelin sonrakı tətbiqi zamanı problemlərə səbəb olur (məsələn: NC-proqramlaşdırmada). Miqyasdəyişmədə ən böyük problemlərdən biri də radiusların kəskin dəyişməsidir. Hissədə olan kiçik radiuslar kiçiltmə zamanı itirlər, bu da alınan modeldə yenidən korreksiya işlərinin aparılmasını, radiusların əl ilə konstruksiya edilməsini tələb edir. Bu problemlər hissə üçün artıq mövcud olan texnologiyaların kiçildilməsi zamanı da maneələr yaradırlar (məsələn: NC-proqramlarının miqyasının bir başa dəzgahda kiçiltməsi).

Mənbə
-----

* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. II hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 423 s.
**Gecaçan dovşanalması** (*lat.* Cotoneaster serotinus) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin dovşanalması cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Vətəni Şərqi Çindir.

Botaniki təsviri
----------------

3 m hündürlüyündə həmişəyaşıl koldur. Cavan budaqları sıx tükcüklərlə örtülmüşdür, sonralar isə çılpaqlaşır və tünd qəhvəyi rəng alır. Yarpaqlarının uzunluğu 3-8 sm, eni isə 2-3 sm olub, tərs yumurtavari və ya ovaldır. Üstü tünd yaşıl rəngli, çılpaqdır, alt səthi isə açıq yaşıl, demək olar ki, ağ rənglidir. Yarpaq saplağı 7-8 mm uzunluğundadır. Çiçəkləri 6 mm diametrində olub, 6-8 sm uzunluğunda qalxan çiçəkqrupuna yığılmışdır. İyulda çiçəkləyir, toxumları oktyabrdan-fevrala qədər yetişir. Meyvələri qırmızı rəngli, tərs yumurtavaridir və 2-3 toxumludur. Toxumla çoxaldılır.

Ekologiyası
-----------

Şaxtaya və quraqlığa davamlıdır. Günəşli və yarımkölgədə bitir. Torpağa tələbkar deyil. Qumluca, gilli və ağır torpaqlara üstünlük verir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Dekorativ koldur. Park və bağlarda, küçə əkinlərində istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q50832010
* APNI: 211053
* EPPO: CTTSE
* GBIF: 3026159
* GRIN: 11807
* IPNI: 722676-1
* IRMNG: 10176001
* NBN: NBNSYS0500000307
* NZOR: 3f5b6c37-eb32-41f7-ab71-f39ee8c69176
* Plant List: rjp-1576
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:722676-1
* Tropicos: 27806441
* WFO: wfo-0000987900

 |
**Ləman Bozqurd** (1932, Sarıqamış, Qars ili – 4 may 2001, İzmir) — NATO-da Reaktiv təyyarə sürən ilk Azərbaycanlı (Türk) qadın.

Ləman Bozqurd 1932-ci ildə Sarıqamışda doğulan qarapapaq türküdür, litseyi bitirdiyi il Türkkuşu İnönü təsislərində planer təhsili alıb. Dərhal ardından Türkkuşu motorlu məktəbinə müəllim namizədi olaraq qatılıbdır. 1954-cü ildə silahlı qüvvələrə qadınların da alınmasıyla əlaqədar qərar çıxınca İzmir Hava hərb məktəbinə müraciət etmiş və oktyabr 1955-ci ildə burada təhsilə başlamışdır. Pərvanəli təyyarələrlə təhsilini tamamlayaraq 30 avqust 1957-ci ildə məzun olmuşdur. Daha sürətli və daha yüksəyə uçmaq arzusuyla reaktiv pilotu təhsili almaq üçün 1958-ci ildə Eskişehirdəki reaktiv təhsil flotuna qatılmış və qısa bir müddətdə təhsilini müvəffəqiyyətlə tamamlamışdır. noyabr 1958-ci ildə reaktiv pilotu olan Ləman Bozqurd 9 il müddətlə F-84 və T-33 reaktiv təyyarələrində uçmuşdur. Daha sonrakı illərdə hava qüvvələrinin qərargah xidmətlərində çalışmışdır. Personal plan şöbə müdiri və Mərkəz şöbə müdiri olaraq vəzifə yerinə yetirən Ləman Bozqurd Altınçəkic ehtiyat polkovnik olaraq təqaüdə çıxmışdır. Ay ulduzlu bayrağı göylərdə daşıyan ilk qadın reaktiv pilotu Ləman Bozqurd Altınçəkic eyni zamanda NATO hava qüvvələrinin də ilk və uzun illər boyunca da tək qadın reaktiv pilotu olmuşdur. Ləman Bozqurd Altınçəkic 4 may 2001-də İzmirdə vəfat etmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

* 
* Arxivləşdirilib 2013-12-13 at the Wayback Machine
* Arxivləşdirilib 2021-03-04 at the Wayback Machine
**Xələfov Mədət Teymur oğlu** (1934, Qaryagin rayonu – 25 dekabr 1980, Bakı) — Azərbaycan SSR-nin "Əməkdar mühəndis"i (1980), SSRİ Nazirlər Şurasının mükafatı laureatı (1972, 1978).

Həyatı
------

Mədət Xələfov 1934-cü il aprelin 16-da Füzuli rayonunda anadan olmuşdur. Pedaqoq Teymur Xələfovun oğludur.

1957-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun tikinti fakültəsini bitirdikdən sonra Mədət Xələfov təyinatla Özbəkistan SSR-na göndərilmiş və 1959-cu ilədək tikinti sahəsində müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. 1959-cu ildən başlayaraq əmək fəaliyyətini Kirovabad (Gəncə) şəhərinin Tikinti və arxitektura şöbəsində davam etdirmişdir. 1963-cü ildə Bakıya köçmüş və "AzərDövlətLayihə" Dövlət Baş layihə İnstitutunda işə başlamışdır. Mədət Xələfov ömrünün sonunadək bu təşkilatda çalışmış və qrup rəhbəri vəzifəsindən həmin İnstitutun baş mühəndisi vəzifəsinə yüksəlmişdir.

Mədət Xələfov 25 dekabr 1980-ci ildə vaxtsiz vəfat etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Əmək fəaliyyəti dövründə Mədət Xələfov Bakı, Kirovabad (Gəncə), Sumqayıt şəhərlərində bir sıra hündür mərtəbəli binaların, o cümlədən "Azərbaycan", "Abşeron" və "Moskva" mehmanxanalarının, hazırda Azadlıq meydanında yerləşən 10-16 mərtəbəli yaşayış evlərinin layihələndirilməsi və inşasında müəllif və icraçı kimi iştirak etmişdir.

Mədət Xələfov bir neçə inzibati binaların da aparıcı konstruktoru olmuşdur, onların sırasında hazırkı "Prezident Sarayı"nı (keçmiş Azərbaycan Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsinin inzibati binası), Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin Siyasi Sənədlər Arxivi binasını (keçmiş Azərbaycan Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsinin yanında Partiya Tarix institutu), Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinnin binasını (keçmiş Azərbaycan SSR-nin Ali Soveti), keçmiş "Rabitə evi"ni (hazırda burada Baş poçtamt və Azərpoçt yerləşir) qeyd etmək olar.

Mədət Xələfov seriya şəklində inşa edilən iri panelli 9 mərtəbəli binaların konstruktiv sxemlərinin layihələndirilməsində bilavasitə iştirak etmişdir, onun rəhbərliyi altında tikinti konstruksiyalarda metal və betonun qənaəti məqsədilə bir sıra yaşayış binaların standart layihələri təkmilləşdirilmişdir.

Mükafatları
-----------

Səmərəli əmək fəaliyyətinə və yüksək nailiyyətlərinə görə Mədət Xələfov Sumqayıt şəhərinin birinci növbəsinin və Bakı şəhərində "Azərbaycan" mehmanxanasının layihələndirilməsi və inşası ilə bağlı 1972-ci və 1978-ci illərdə SSRİ Nazirlər Şurasının mükafatı laureatı adına layiq görülmüş, SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 1976-cı il 29 mart tarixli Fərmanı ilə "Şərəf nişanı" ordeni və həmçinin bir sıra medallarla təltif edilmişdir. Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 1981-ci il 15 yanvar tarixli Fərmanı ilə Mədət Xələfova Azərbaycan SSR-nin "Əməkdar mühəndis" fəxri adı verilmişdir.

Mənbə
-----

* İbrahimov B.M. Allahverdiyev Z.M. "Azərbaycan Tikinti Kompleksinin Ensiklopediyası" (ATKE). IV cild. Bakı, "Yeni Poliqrafist", 2014. s.205.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Prezident Sarayı" (Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi)". 2021-12-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-19.
**Daykovyet** (vyet. Ðại Cồ Việt) — Vyetnam ərazisində 969–1069-cu illərdə mövcud olmuş dövlət.

Tarixi
------

Dağınıqlıq dövründən ("12 şıkuan" mərhələsi, 945–968) sonra ölkəni birləşdirmiş və özünü vua (imperator) elan etmiş Din Bo Lin tərəfindən adlandırılmışdır. Daykovyetin yaradılması ilə vyetlər minillik fasilədən sonra yenidən imperiya iddialarını irəli sürmüşdülər. Daykovyetin paytaxtı 1010-cu ilədək Ninbin dağlıq əyalətində yerləşən Hoalı şəhərindən sonra isə Thanlonq şəhəri (indiki Hanoy) olmuşdur. 11-ci əsrin birinci yarısında Daykovyetin mərkəzləşdirilməsi başa çatmışdı. Dövlətin əsas inzibati və vergi ödəyən vahidi icma idi. Məmurların işə qəbulu Çindən mənimsənilmiş dövlət imtahanı sistemi vasitəsilə həyata keçirilirdi. İqtidarda olan təbəqənin hakimiyyəti ideoloji baxımdan 11-ci əsrdə formalaşmış ümumvyet sinkretik dini sisteminə əsaslanırdı. 1069-cu ildə Li sülaləsinin üçüncü imperatoru Li Than Tonq ölkəni Dayvyet adlandırdı.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 6-cı cild: Çin – Dərk (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2015. səh. 394. ISBN 978-9952-441-11-6.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | LCCN: n2001057555 · VIAF: 132716064 · WorldCat VIAF: 132716064 |
**Tarixi-mədəni turizm** və ya **Dərketmə turizmi** (*türk.* Kültür turizmi, *ing.* Cultural tourism) — Təbii, tarixi-mədəni abidələr, muzey, teatr, ictimai tikililər, xalqların həyatı və adət-ənənəsi ilə tanış olmaq məqsədilə həyata keçirilən turizm fəaliyyətidir.

Avropa Birliyi ölkələrini əhatə edən bir tədqiqatın nəticəsində məlum olmuşdur ki, tarixi-mədəni məqsədlərlə səyahət edən turistlərin çoxu yüksək təhsilli və yüksək gəlirli peşə sahibləridir. Məlum olmuşdur ki, yüksək təhsilli turistlərin digər turistlərdən daha çox səfər edirlər.

XXI əsrdə mədəni Turallar yaradıcı (kreativ) turların axtarışındadır. ÜTT\_nin 2010-cu ildə Santa Fe Adilov şəhərindəki toplantısında belə ifadə edilmişdi:Tarixi-mədəni turizm, səfər edilən yerdəki əhali ilə və onların mədəniyyətləri ilə tanış olmaq, onların adət-ənənələri ilə tanış olmaq və onları öyrənmək üçün həyata keçirilən turizm fəaliyyətidir 

Mədəni turizm anlayışı ilk dəfə 1980-cı illərdə Avropa Birliyinin mədəni kimliyi və mədəni mirasını ortaya çıxarmaq üçün aparılan araşdırmalarda meydana gəldi. Vaxt getdikcə, Mədəni turizm, beynəlxalq turizm bazarında yeni turist məhsulu kimi satışa çıxarıldı.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycanda turizm

İstinadlar
----------

1. ↑  Bilalov B.Ə. Gülalıyev Ç.G - Turizmin əsasları. Bakı-2015, "QHT Nəşriyyatı", səh. 496
2. ↑  Turizm Araştırmaları Dergisi Arxivləşdirilib 2016-03-06 at the Wayback Machine Oter, Z; Özdoğan, O.N. "Kültür amaçlı seyahet eden turistlerde destinasyon imajı:Selçuk-Efes Örneği", Anatolia:TUrizm Araştırmaları Dergisi, Cild 16, Sayı 2, Güz127-12. İstifadə tarixi:2015-10-16
3. ↑  Cultural Tourism 2010 ForeCast Arxivləşdirilib 2012-06-25 at the Wayback Machine Ohridska-Olson, Rossitza, "The Cultural Tourism in 2010: Trends, destinations and business outlook" in Cultural Realms: A blog about the business of cultural and creative tourism. İstifadə tarixi: 2015-10-16
4. ↑  Kültür turizmi nedir? Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine Kısa-Bilgi.com. İstifadə tarixi: 2015-10-16
**Roman Aleksandroviç Golovçenko** (*belar.* Раман Аляксандравіч Галоўчэнка; 10 avqust 1973, Jodino[d], Minsk vilayəti) — 4 iyun 2020-ci ildən etibarən Belarus Baş naziri vəzifəsində çalışan Belarus siyasətçisi.

Həyatı
------

10 avqust 1973-cü ildə ailənin tək övladı olaraq Jodinoda anadan olub. Atası Alexander Nikolayeviç Qolovçenko Belarus Politexnik İnstitutunu bitirib və Minsk Traktor Zavodunun dizayn bürosunda mühəndis vəzifəsində çalışıb. 10 yaşına qədər Jodinoda valideynləri ilə birlikdə Minskə köçdüyü və orta məktəbi bitirənə qədər yaşadı. Qolovçenko 1996-cı ildə Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunu bitirib. 2003-cü ildə Dövlət İdarəçilik Akademiyasını da bitirib.

İlk evliliyindən bir oğlu, ikincisindən isə iki qızı var. Oğlu Georgi Yatskovski Bauman adına Moskva Dövlət Texniki Universitetinin məzunudur. İngilis, ərəb, alman və polyak dillərini mükəmməl bilir.

Fəaliyyəti
----------

Golovçenko Aleksandr Lukaşenko və Mixail Mişustin ilə
2009-cu ildə Baş nazirin birinci müavini təyin edildi. 2013-cü ildə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində səfir oldu. 2018-ci ildə Qətər, Küveyt və Səudiyyə Ərəbistanına səfir təyin edildi. Hazırkı vəzifəsinə 2020-ci ildə Belarusda keçirilən prezident seçkilərindən iki ay əvvəl Prezident Aleksadr Lukaşenko tərəfindən təyin olunmuşdu. Təyinatından əvvəl Dövlət Hərbi-Sənaye Komitəsinin sədri vəzifəsində çalışıb. 17 avqust 2020-də 2020 Belarus etirazları zamanı Baş nazir vəzifəsindən istefa etdi. Lakin istefa dərhal qüvvəyə minmədi, çünki bir gün sonra istefasını açıqladığı eyni mətbuatda hələ də "baş nazir" kimi xarakterizə olunmuşdur. Daha sonra yeni hökumətə baş naziri təyin edildi.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-08-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-05.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-08-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-05.

Xarici keçidlər
---------------
**Postminimalizm**— minimalizmdən təsirlənmiş və ya minimalizm ilə eyni dövrü keçən müxtəlif sənət sahələri üçün istifadə olunan termin. Bu termin tez-tez təsviri sənət və musiqidə istifadə olunsa da, minimalizmi kritik bir istinad nöqtəsi kimi qəbul edən hər hansı bir sahədə istifadə edilə bilər.

Təsviri incəsənətdə
-------------------

Təsviri sənətdə postminimalizm minimalizmi estetik və ya konseptual başlanğıc nöqtəsi kimi xatırladan sənətkarlar tərəfindən istifadə olunur. Bu termin müəyyən bir axın deyil, bədii sənət meylini təyin edir.

Postminimalist sənət əsərləri çox vaxt konseptual sənət ilə əlaqələndirilə və ya qarışdırıla bilər. Minimalist əsərlərdən fərqli olaraq postminimalist əsərlər də konseptual şəkildə müəyyən edilə bilər. Bir çox postminimalist sənətkar gündəlik əşyaların və ya funksiyaların arayışlarını əvvəlkilərindən bənzər ciddi bir formalizm ilə əvəz edir , ancaq bunların hamısı arasında bir əlaqə qurmaq mümkün deyil, çünki bu tərifə çox sayda sənətçi daxil edilmişdir.

Musiqidə
--------

Musiqidə istifadəsinə görə postminimalizm minimal musiqini demək üçün istifadə olunur. Daha məhdud mənada müəllif Kayl Gann 1980 və 1990-cı illər üçün ortaq olan müəyyən xüsusiyyətləri olan bir musiqi janrı üçün termini istifadə etdi.

Həmçinin bax
------------

* Minimalizm
**Jexe yaylası** və ya **Lyoss yaylası** — Çində yayla.

Ümumi məlumat
-------------

Jexe yaylası
Lyoss yaylası lyoss təpələrdən ibarətdir, şərqdə Şimali Çin düzənliyi ilə, qərbdə isə səhralarla əhatə olunur. Yaylanın çox hissəsi qalınlığı 150 futla 600 fut arasında olan qalın lyoss qatı ilə örtülmüşdür. Lyoss, təbəqələşməmiş, bircinsli xırda dənəvər olmaqla, əhəng daşı qalıqları çöküntüsündən ibarət olan açıq-sarı rəngli dağ süxurudur. Şaquli yamacları saxlamağa qadirdir və rütubət qəbul etdikdə çöküntü verir. Su qovşaqlarındakı vadilərdə və yamaclarda torpaq təbəqəsi bir neçə metrdən 100–200 metrə çatır. Ona görə də lyossda münbit torpaq əmələ gəlir. Çində lyoss küləyin Asiya səhralarından gətirdiyi və dağlara, təpələrə yayılan qum qatıdır.

Lyoss torpaqlar xüsusən daha çox su eroziyasına məruz qalır. Ölkənin bütün ərazisinin 1/6-i eroziyadan əziyyət çəkir, lakin əsas torpağı lyoss olan Huan Ho çayının orta axınındakı rayonlarda bu proses daha güclüdür. Çin xalqı torpaq eroziyasına qarşı böyük təcrübəyə malikdir. Bunlardan biri yamacların süni terraslaşdırılmasıdır.

Əsas etibarilə, orta dağlıq sahəlrdən və dağ arsaı düzənliklərdən ibarət olan bu ərazi Qədim Çin platformasının Siniy qalxanına aid edilən hissəsində yerləşmişdir.

Burada kristallik özülününü üzərini örən çökmə süxurların qalınlığı olduqca azdır. Onlar hər yerdə bütöv örtül əmələ gətirə bilməmişdir. Çökmə süxurlar daha çox qalxanın çökdüyü hissələrində toplanmışdır. Dağlarda isə kristallıq özəyin süxurları üzə çıxır. Siney qalxanı sahəsində Təbaşir dövründə baş vermiş tektonik hərəkətlər daha güşlü olmuşdur. Tektonik hərəkətlər vahid ərazidə Şandun, Koreya və Mancuriyadan(Dunbey) ibarət müstəqil massivlərin və bunların arasında tektonik pozulmalarla parçalanmış qırışıqlıqların əmələ gəlməsiylə nəticələnmişdir. Təbaşir dövrünün tektonik hərəkətlərinə xas olan cəhətlərindən biri də onların güclü vulkan püskürmələri ilə müşaiyəy olunmasıdır. Vulkan çöküntüləri Mancuriya və Kreya massivində daha qalındır. Tektonik pozulmalar boyu yerləşən çökəkliklər sonrakı geoloji dövrlərdə lyoss çöküntüləri və eləcə də çayların gətirdiyi allüvial çöküntülərlə dolmuşdur. Lyoss (Jexe) çöküntülərinin gətirdiyi allüvial çöküntülərə dolmuşdur. Lyoss (Jexe) çöküntülərinin ərazinin bəzi hissələrində 10–20 m- dan çoxdur.

Şimal şərqi Çinin ərazisi onun geoloji inkşaf tarixi ilə əlaqədar olaraq mürəkkəb relyefə malikdir. Burada yüksəkliyi 1neçə min metrə çatan sıra dağlarla bərabər onların arasında yerləşən Lyoss (Jexe) yaylaları ilə allüvial düzənlik sahələri də vardır.

Çinin kənd mənzərəsinin digər fərqli xüsusiyyəti qayadan çapılmış yaşayış yerləridir. Onlar Lyoss yaylasında, xüsusən Şimali Şensidə, qərbi Şansidə və cənub-şərqi Kansuda daha çox idi. Çünki həmin yerlərdə Lyoss qalın olduğu kimi, meşə materialı da azdır. Qayadan çapılan yaşayış məskənləri az ağac materialı tələb edir, yayda sərin, qışda isə isti olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Жэхэ (нагорье) — статья из Большой советской энциклопедии.
2. ↑  Арманд и др. "Зарубежная Азия", Москва,1956.
3. ↑  M. Müseybov, Çobanzadə "Qitələrin fiziki coğrafiyası"Bakı,1973.
4. ↑  Александровская Н.В "Зарубежная Азия", Москва,1962
**Meybl Striklend** (malta Mabel Edeline Strickland 8 yanvar 1899 – 29 noyabr 1988) — Maltalı jurnalist, qəzet sahibi və siyasətçi.

Ailə və şəxsi həyatı
--------------------

Striklend ser Cerald Striklendin qızıdır. Cerald Stiklend Maltanın 4-cü baş naziri olmuşdur. Anası Ledi Edelin Sakvil Kent qraflığının 7-ci qrafı Dela Varralı Recinald sakvilin qızıdır. Meybl heç vaxt ərə getməmişdir. Ona məxsus varidatın böyük hissəsi onun yerganə varisi Robert Xorniold-Stiklendə qismət olur.

Yaşayış yeri
------------

Meybl Striklend ömrünün çox hissəsini Licdəki Villa Parizioda keçirir. Ondan əvvəl o, Maltanın Attard şəhərində ailəsinə məxsus olan Villa Bolonyaya yaşamışdır. Vila Lord Striklandın evi idi.

Karyerası
---------

Meybl Striklend atası və ögey anası Ledi Striklend (Marqaret, Edvard Haltonun qızı) ilə birlikdə Maltada bir qəzet təsis edir. 1935-ci ildə The Times of Malta və İl Berka qəzetlərinin redaktoru olur. 1940-cı ildə atasının ölümündən sonra qəzetlərin idarəedici direktoru vəzifəsini tutur. Qəzet İkinci Dünya müharibəsində Maltanın mühasirəsi zamanı bir dəfə də olsun itkiyə məruz qalmasına baxmayaraq heç bir sayını əsirgətmir. Meybl 1950-ci illərdə mütərəqqi Konstitusiya Partiyasını qurur və rəhbərlik edir. 1950-ci illərin əsas siyasi liderlərindən biri kimi 1956-57-ci illərdə inteqrasiya danışıqlarında iştirak edir. 1964-cü ildə müstəqilliyə qarşı çıxır. 1962-ci ildə Malta Parlamentinə seçilir. Həmişə sərbəst və müstəqil mətbuat uğrunda mübarizə aparır və Maltanın İngiltərə və Birlik ilə əlaqələrini qorunmasının tərəfdarı olur. Təqaüdə çıxdıqdan sonra ailəsi adından Striklend Vəqfini qurur.

Ölümü
-----

Meybl Striklend 29 noyabr 1988-ci ildə vəfat edir və Striklendlərin ailə qəbrstanlığı olan Müqəddəs Pol Katedralında dəfn edilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Lundy D. R.* Hon. Mabel Edeline Strickland // The Peerage (ing.).
2. ↑  "Персональная страница 47079". Thepeerage.com. 21 October 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 October 2014.
3. ↑  *Пэппер, Джон.* "ЖИЗНЬ МЕЙБЛ СТРИКЛЕНД, НЕКОРОНОВАННОЙ КОРОЛЕВЫ МАЛЬТЫ". 1996. 26 October 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 October 2014.
4. ↑  *Hornyold-Strickland, Robert.* "Личное воспоминание о моей тете". Times of Malta. 26 November 2012. 16 September 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 May 2017. Она особенно гордилась своим наследием в Стрикленде и в 1975 году решила уточнить свое право наследования, выбрав меня своим наследником. Это был первый раз, когда она написала завещание с 1940 года после смерти своего отца.
Təbii yayılması:
----------------

Təbii halda Himalayda bitir.

Botaniki təsviri:
-----------------

1,5 m hündürlükdə olan kol bitkisidir. Zoğları bir qədər tilli, gümüşü-boz rənglidir. Üzəri sıx, yastı tükcüklərlə örtülmüş olur. Yarpaqları təklələkvari, 5-6 sm uzunluğunda bozumtul, 13-21 ədəd qarşılıqlı düzülmüş, yumurtavari və ya enli-neştərşəkilli yarpaqcıqlardan ibarətdir. Yarpaqcıqların uzunluğu 1-1,5 sm, yuxarısı dəyirmi və ya oyuq, azca iti, hər iki tərəfdən sıx tükcüklərlə örtülmüşdür. Iyul-avqust aylarında çiçəkləyir. Çiçəkləri çəhrayı rəngli, 1 sm uzunluğunda olub, düz qalxan, 15 sm uzunluğunda sıx çiçək salxımlarında yerləşir. Kasacığı neştərdişlidir. Tacı nazik tükcüklərlə örtülü yelkən formasındadır. Meyvəsi oktyabr ayında yetişir, paxla formalı, silindrşəkilli, 3-5 sm uzunluqda, 6-10 toxumludur. Toxum vasitəsilə çoxaldılır. Kökündən yeni zoğlar verir və hər il bir neçə dəfə çiçəkləyir.

Ekologiyası:
------------

Şaxtaya davamlıdır. Rütubətli torpaqlarda normal çiçəkləyir və keyfiyyətli toxum verir. Yerüstü hissəsi soyuqda və ya quraqlıqda tələf olur.

Azərbaycanda yayılması:
-----------------------

Mərkəzi Nəbatat bağında və Dendrologiya İnstitutunun təcrübə sahəsində becərilir. Mədəni şəraitdə isə Qafqazın Qara dəniz sahillərində park və bağlarda becərilir.

İstifadəsi:
-----------

Kolun ucları kəsildikdə cavan zoğlar yaxşı inkişaf edir və yaxşı çiçəkləyir, dekorativ kol kimi tək-tək qruplarla və canlı çəpər salmaq üçün istifadə oluna bilər.

İstinadlar
----------

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine T.S.Məmmədov

İstinad
-------

* Флoрa Aзeрбaйджaнa. т.5. 1954; Флoрa Kaвkaзa. т.5. 1954;
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
* Azərbaycan flora-sının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008;
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh
**Qaracahisar qalası** — Osmanlının İlk fəth etdiyi qala. Qalanın Bizans İmperiyası dövründə müdafiə məqsədi ilə tikildiyi güman edilir. Əskişəhər ilinin Odunbazarı ilçəsində yerləşir.

Əskişəhirin cənub-qərbində olan Qaracahisar qalası dəniz səviyyəsindən 1010 metr yüksəklikdə yerləşir. Təxminən 200x300 metr ölçülərində hasar ilə çevrəli bir ərazini əhatə edir.

Qaracahisar qalası mövqeyi və arxitektura xüsusiyyətləri etibarı ilə "Kastro" ya da "Qala şəhər" olaraq adlandırılan məskunlaşmaların xüsusiyyətlərini əks etdirir. Anadoluda VII və VIII əsrdə meydana gəlməyə başlayan qala şəhərlər Orta Bizans dövrünün hərbi şəhərləri olaraq deyilməkdədir. VIII əsrdən etibarən nizamlı olaraq Fars və Ərəb axınlarına məruz qalan bu məskunlaşmaların XI və XII əsrlərdə Səlcuqlu hakimiyyətinə girdiyi; XIII və XIV əsrlərdə İstanbul və Bitinyada olan Bizans məskunlaşmaları xaricindəki Anadoludakı bütün şəhərlərin Türkmən bəylikləri tərəfindən ələ keçirildiyi məlumdur. Qaracahisar və qərbində Bizans məskunlaşmalarına əvvəllər Səlcuqlu, sonra Osmanlı təhdidi qarşısında istehkamları tikildiyi, yeni qala şəhərlərin yaradıldığı məlumdur. Qaracahisarın Bizans imperatorluğunun bu dövr içərisində müdafiə etməyə istiqamətli olaraq inşa etdiyi məskunlaşmalar arasında olub olmadığı ya da var olan bir qala şəhər olaraq güçləndirilib güçləndirilmədiyi barədə hər hansı bir yazılı sənəd yoxdur. Qaracahisar qalasının də içərisində iştirak etdiyi söz mövzusu xarakterli məskunlaşmalar ilə əlaqədar kifayət qədər iş edilməmiş olması bir digər əskiklik olaraq qarşımıza çıxmaqdadır.

Xüsusilə yüksək bir sahədə inşa edilən bu cür qala şəhərlərin, içərisində çox sıx bir əhali saxlamağa və sərhədləri etibarı ilə sıx bir arxitektura təşkilata əlverişli olmadığı açıqdır. Qaracahisar qalası da bu ümumi təsvirlər içərisində qiymətləndirilməsi lazım olan mövqeyi və arxitektura tənzimləməyə sahib bir məskunlaşma olaraq qarşımıza çıxmaqdadır.

I Osman tərəfindən 1288-ci ildə Qaracahisar qalasının fəth olunmasından sonra Osmanlı dövlətinin quruluş tarixi olaraq qəbul edilir. 1299-ci ildə Qaracahisarda Osman qazi adına sikkə basılaraq ilk xütbə oxuduldu. Qalanın fəthindən sonrakı müddətdə bir Qazı (Dursun Fakı) ilə Subaşının (Gündüz alp) vəzifələndirildiyi və rəhbərliyinin Orxan Qaziyə verildiyi barədə Osmanlı qaynaqlarında məlumatlarımız olduqca məhduddur. Fatih dövründə qalanınn tərk edilərək aşağısında yeni məskunlaşmanın salınması barədə məlumatlar da var. Bu ümumi məlumatlar eyni zamanda Qaracahisar qalası ilə əlaqədar bu günə qədər edilən işlərdə ortaya çıxan tərif və qiymətləndirmələr daxildir.

İstinadlar
----------

* Arxivləşdirilib 2016-12-02 at the Wayback Machine
* Arxivləşdirilib 2016-12-07 at the Wayback Machine
**Öd turşuları** — insan və heyvanların ödündə xolesterinlə bərabər, quruluşca ona yaxın olan bəzi turşu.

Növləri
-------

Onlardan xol turşusu C23H36(OH)2-COOH, dezoksixol turşusu C23H34(OH2)-COOH, antropodezoksixol turşusu C23H37(OH)2 COOH və lotoxol turşusu C23H38(OH)-COOH insan ödündə olur.

* İnsan ödündə olan turşular
* Xol turşusu
* Xenodezoksixol turşusu
* Dezoksixol turşusu
* Litoxol turşusu
* Qlikoxol turşusu
* Qlikoxenodezoksixol turşusu
* Tauroxol turşusu
* Tauroxenodezoksixol turşusu

Xassələri
---------

Öd turşusu rəngsiz bərk maddə olub, öddə sərbəst halda və ya aminturşularla birləşmə halında təsadüf olunur. Çox güman ki, onlar xolesterinin bədəndə oksidləşməsi məhsullarıdır. Onlar yağları emulsiya halına keçirərək, bədəndə yağların parçalanmasına və mənimsəməsinə yardım edir. Öd turşularını reduksiya etdikdə onlardan xolanturşusu C23H39COOH almaq olur. Öd turşularını xolan turşusunun törəməsi kimi qəbul etmək olar.
Xolan turşusuna təbiətdə rast gəlinmir.

Mənbə
-----

1. M.Mövsümzadə "Üzvi kimya", Maarif – 1966.
**Qara Su** — Xəzər dənizində, Bakı arxipelaqında Azərbaycana məxsus ada.

Ümumi məlumat
-------------

Məskunlaşma yoxdur. Qara su vulkan-tektonik məşəllidir. Adanın uzunluğu 900 m, eni isə 600 metr təşkil edir. Sahildən 8 km aralıdır. Bakı arxipelaqında ən iri vulkan məşəlli adadır.
Qarasu adası palçıq vulkanında XIX əsrin ikinci yarısında 1876-cı cı ilin fevral, mart aylarında iki püskürmə baş verir. Bu, vulkanın insanların hafizəsində qalan ilk püüskürmə olur. 1977-ci ildə aprel ayında ən intensiv və uzun müddətli (2 gün) püskürmə olub.

Ada qaz, su, neft pərdəcikli lilli su verən coxlu sayda qrifon və salzalar vardır. Torpaqları əsasən palcıq, lil, qum və gil məhlulunun vulkan vasitəsi ilə səthə çıxaraq bəkiməsi nəticəsində əmələ gəlib. Sahil sularında yosunlar vardır. Dəniz quşları, Xəzər suitisi adaya qonaq olurlar. Sahil sularında Xəzər dənizinə xas balıqlar var.

Etimalogiyası
-------------

Adanın belə adlanması vulkan püskürməsi ilə adada əmələ gələn lil və gilli sudan qaynaqlanır. Ruslar adaya Los (Sığın) adını vermişlər. Səbəb isə adanın yuxarı hissələrinin yüksək, cənuba dogru isə alcaq olması kazaklara sığının kürəyini xatırladırmış.

İstinadlar
----------

1. ↑  "General information". 2022-04-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-28.

| ⛭Xəzər dənizi adaları |
| --- |
| Azərbaycan Azərbaycan | Adsız adası • Böyük Zirə • Çigil • Çilov • Daş Zirə • Gil adası • Xərə Zirə • İqnat daşı • Kür daşı • Kür dili • Kiçik Zirə • Qara Su • Qutan • Pirallahı • Səngi Muğan • Zənbil • Böyük Tava • Kiçik Tava • Qarabatdaq adası • Yaşma adası • Yal • Tavaaltı • Aslandaşı |
| Rusiya Rusiya | Batkaçnıy • Böyük Setnoy • Yuxarı Oseredok • Züdev • Nordovıy • Tüleniy • Çeçen adası • Çistaya Banka • Malıy Jemçujnıy • Böyük Zyodostinski adası • Kiçik Zyodostinski adası • Ukatnıy adası • Konevski adası |
| İran İran | Aşur ada |
| Qazaxıstan Qazaxıstan | Janbay • Spirkin Oseredok • Durnev • Tülen adaları • Kulalı • Böyük Peşnıye adaları |
| Türkmənistan Türkmənistan | Oğurca |
**Barat Süleyman oğlu Qaravəliyev** (1923, Dağ Kəsəmən, Qazax qəzası – 18 avqust 2009, Ağstafa) — Azərbaycanlı ictimai-siyasi və dövlət xadimi.

Həyatı
------

Barat Qaravəliyev 1923-cü ildə indiki Ağstafa rayonunun Dağ Kəsəmən kəndində anadan olmuşdur.

1930-cu ildə kənddəki yeddillik məktəbə daxil olub. 1939-cu ildə Qazax Müəllimlər Seminariyasını bitirib Dağ Kəsəmən kəndində müəllim təyin edilib. 1942-ci ilə kimi Əli Bayramli və Tərtər rayonlarında İcraiyyə Komitəsinin sədri olub. 1942–1945-ci illərdə Ukrayna, Belarus, Latviya, Litvada Sovet ordusu tərkibində alman faşistlərinə qarşı vuruşub. "Şöhrət", "I dərəcəli Vətən müharibəsi", "III dərəcəli Şərəf nişanı", "Qırmızı Ulduz" ordenləri və 12 medalla təltif olunub. Müharibədən sonra bir müddət Dağ Kəsəmən kəndində pedaqoji fəaliyyət göstərib. 1952-ci ildə Gəncə Dövlət Pedaqoji İnstitutunun tarix fakültəsini bitirir. O vaxt yaradılmış Gəncə vilayətində hələ təhsilini qurtarmamış təlimatçı təyin olunub. 1953-cü ilin dekabrında Ağstafa rayon Partiya Komitəsində ümumi şöbənin və partiya kitabxanasının müdiri təyin edilib. 1959-cu ilə kimi raykomun təşkilat şöbə müdiri və ikinci katib, 1959–1964-cü illərdə Qazax Rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri vəzifələrində çalışıb, 1964–1967-ci illərdə Tovuz Rayon Partiya Komitəsinin I katibi olub. 1967-ci ildə Qazax Rayon Partiya Komitəsinin I katibi təyin olunub. 1972-ci ilə kimi rayon rəhbəri olan Barat Qaravəliyev 1974–1979-cu illərdə Pirili kəndində sovxoz direktoru olub. Azərbaycan SSR Ali Sovetinin VIII çağırışında deputat seçilib.

2009-cu il avqustun 18-də Ağstafada dünyasını dəyişib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qazax Müəllimlər Seminariyası". 2022-05-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-03.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Əli Bayramlı rayonunun rəhbərləri |
| --- |
| Azərbaycan SSR | 

|  |  |
| --- | --- |
| Rayon Partiya Komitəsibirinci katibləri | 
* Əli Səfərov (1953–)
* Məmməd Məmmədov (1960–1963)

 |
| Rayon Zəhmətkeş DeputatlarıSovetinin İcraiyyə Komitəsisədrləri | 
* Barat Qaravəliyev

 |

 |
| *Qeyd 1: Əli Bayramlı rayonu 8 avqust 1930-cu il tarixində təşkil olunmuşdur. 4 dekabr 1959-cu il tarixində Qazıməmməd rayonu ləğv olunmuş, ərazisi Əli Bayramlı rayonuna birləşdirilmişdir. Əli Bayramlı rayonu 4 yanvar 1963-cu il tarixində ləğv edilmişdir.* |
**Gülbala Ağabala oğlu Əliyev** (5 dekabr 1879, Bilgəh, Bakı qəzası – 27 mart 1971, Bakı) — SSRİ-nin fəxri neftçisi, SSRİ neftçıxarma sənayesinin veteranı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1948), Azərbaycan SSR neft ustası (1940).

Həyatı
------

Gülbala Əliyev 5 dekabr 1879-cu ildə Bakı şəhərinin, Bilgəh qəsəbəsində anadan olmuşdur.

Bikəxanım Əliyeva ile ailə həyatı qurmuş ve 8 övladı olmuşdur

G.Əliyev əmək fəaliyyətinə 1898-ci ildə Bibiheybət neft mədənlərində başlamışdır. O, Bibiheybət buxtasının qurudulmasının fəal iştirakçılarından biri olmuşdur. Neft mədənlərində usta və mühəndis işləmişdir. Azərbaycanda neft sənayesinin təşəkkülündə, onun texniki cəhətdən yenidən qurulmasında, mütəxəssislər hazırlanmasında G.Əliyevin böyük xidmətləri vardır. O, SSRİ Ali Sovetinin və Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı olmuşdur.

Mükafatları
-----------

İki dəfə Lenin ordeni, Qırmızı Əmək bayrağı ordeni və digər medallarla təltif olunmuş, 1948-ci ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

Xatirəsi
--------

Bakıda büstü qoyulmuş, adına küçə verilmişdir. Haqqında "Bizim Gülbala" filmi çəkilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 170–172.

| ⛭SSRİ Sosialist Əməyi Qəhrəmanı |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • V  • Y  • Z **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** |  |
**Rzayev Ənvər İsmayıl oğlu** (*Ənvər Rza*; 3 mart 1939, Aşağı Ayrım, Kəlbəcər rayonu – 8 iyun 1987, Moskva) — Azərbaycan şairi, tərcüməçi, 1985-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, filologiya elmləri namizədi (1969), dosent (1983).

Həyatı
------

Ənvər Rza 1939-cu il martın 3-də Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunun Aşağı Ayrım (Binə) kəndində anadan olmuşdur.

Orta məktəbi gümüş medalla bitirib. Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Xarici Dillər İnstitutunun ingilis dili fakültəsində təhsil almışdır (1957–1962).

M. F. Axundov adına Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Xarici Dillər İnstitutunda ingilis dili leksikası kafedrasında müəllim (1962–1967), baş müəllim (1967–1972), kafedra müdiri (1972–1979), Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Xarici Dillər İnstitutunda ingilis dili leksikası kafedrasında dosent (1979–1987) işləmişdir.

1987-ci il iyunun 8-də Moskvada vəfat etmiş, vəsiyyətinə əsasən, öz doğma kəndində dəfn olunmuşdur.

Yaradıcılığı
------------

"Göz işığı" adlı ilk şeri "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetinin 10 fevral 1962-ci il tarixli sayında çıxdıqdan sonra bədii yaradıcılığa başlamışdır. Dövri mətbuatda şerləri və bədii tərcümələri ilə çıxış edir. Bayronun "Şilyon məhbusu", "Mazepa", "Parizina" poemalarını tərcümə etmişdir. "İngilis poeziyasının Azərbaycan dilinə tərcümə məsələləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.

Ənvər Rza poetik şair və bacarıqlı tərcüməçi idi. V. Şeksprin, G. Bayronun poemalarını İngilis dilindən Azərbaycan dilinə tərcümə etmişdir. Bunlardan başqa, S. Vurğunun "Vaqif" dramını ingilis dilinə, G. Bayronun "Çayıld Haroldun Səyahəti" poemasını Azərbaycan dilinə tərcümə etmiş, vaxtsız ölüm imkan verməmişdir ki, onları tamamlasın.

Əsərləri
--------

1. Sənsiz Bakı: Gənclik, 1969, 28 səh.
2. Könlümə bahar düşüb. Bakı: Gənclik, 1970, 72 səh.
3. Nə yaxşı görüşdük. Bakı: Yazıçı, 1985, 96 səh.
4. Bəxtəvər dustaq (şeirlər və poemalar). Bakı: Azərnəşr, 1994, 172 s. Kəlbəcərə gedən yollar. Bakı:Azərnəşr,2010,410 səh.

İstinadlar
----------

1. ↑  Məhəmməd Nərimanoğlu. "Xəzan vaxtı bahar bilin Ənvəri..." Arxivləşdirilib 2022-09-04 at the Wayback Machine 525-ci qəzet.- 2017.- 2 mart.- S.6.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şair** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Quş adası.

Adanın görünüşü
**Quş adası** (slovak. Vtáčí ostrov) — Slovakiyanın qərbində yerləşən ada. Adanın sahəsi 6,86 ha təşkil edir. Ada Qruşov su anbarının ərazisində yerləşir. Su anbarının sahəsi 2518 hektar təşkil edir. Qabçikov kaskadına daxildir. Ada isə Slovakiyanın Şamiron şəhərindən cənub-qərbdə qərar tutur. Suni şəkildə meydana gəlmişdir. Belə ki, Dunay çayıda dambanın inşası ilə ortaya çıxmışdır. Qabçikov-Nadmaroş bəndinin inşasının əsas səbəbi Dunyarın ətraf əraziləri basmasınln qarşısını almaqdlr. Adanın ərazi "Dunayskaya Luqa" qoruğunu toroaqlarına daxildir. Burada çoxlu sayda su quşları qorunur. Misal kimi Qarabaş qağayı və Qırmızıayağı göstərmək olar. Bura quşların ideal yumurta qoymaları üçün ərazidir. Quşların çoxalma və qışlama dönəmləri adaya giriş qadağandır.

Coğrafiyası
-----------

Quş adasının sahəsi 6,86 hektardır. Adanın nöyük bir qismi otla örtülüdür. Ərazisində meşəlik yoxdur. Sahilləri qayalıdır. Sahilə yan almaq olduqca cətindir. Adaya ən yanın quru parçası 700 m məsafədə yerləşir. Dunay çayının qarşısına atılan bənd sayəsində meydana gəlmişdir. Görünür əvvəldən olduqca hündür bir ərazi olmuşdur. Bura Slovakiyada qağayıların ən iri çoxalma zonasıdır. Su anbarının inşasından sonra bölgədə yaranmış göldə su quşları sərbəst şəkildə yaşaya bilirlər. Adada quşların vəziyyəti qoruğu qoruyan insanlardan asılıdır.

Quşlar
------

Adada çoxalma dövrünü keçirən quşlar
* Qarabaş qağayı
* Göl qağayısı
* Adi susüpürən

Adada qışlama dövrünü keçirən quşlar
* Kəkilli qaraördək
* Qırmızıbaş qaraördək
* Qaşqa qaz

Mənbə
-----

* Na Vtáčom ostrove sa začal tábor na zlepšenie hniezdenia vtákov (slovak.)
**Van qalası** — Urartu dövləti tərəfindən kütlə halında daşdan tikilən və Urartunun paytaxtı Tuşpa şəhərini yaxşı görə bilən istehkam tikilisidir. Van gölü sahilində olub, Van şəhərinə 5 km uzaqlıqda yerləşən bu qala sıldırım bir qaya üzərində inşa edilmişdir. Qala 1800 metr uzunluğunda, 120 metr genişliyində və 80 metr yüksəkliyindədir. Qala e.ə əvvəl IX əsrdə Lutiprinin oğlu Sarduri tərəfindən 840–825-ci illər arasında tikilmişdir. Çox sayda bu cür istehkamlara indiki Ermənistan, Türkiyə və İranda rast gəlmək olur. Adətən bu cür tikililər yer səthindən yuxarı çıxmış qayalarda və yamaclarda tikilirdi. Bu cür qalalar əsasən xarici ordulara qarşı durmaq üçün deyil, region nəzarəti üçün istifadə edilirdi. Van şəhəri ətəklərindəki bu binanın xarabaları onun divarlarının Orta əsrlərdə tikildiyini təsdiqləyir.

Qalada Urartu dövründən qalan Madır (Sardur) bürcü, Analı-qız açıq hava məbədi, I Argişti, Menua və II Sardurinin qaya məzarları, Min pilləkənlər, Baş qayada hörülmüş qala divarlarının bünövrələri və onların üzərində yüksələn qala divarları dövrümüzə qədər yaxşı vəziyyətdə gəlib çatıb. Urartu dövründən sonra Osmanlı dövrünə qədər uzanan zaman içərisində Fars yazıları xaricində hər hansı bir dövrə aid tarixi bir bir yazı tapılmamışdır. Osmanlı dövrünə aid qala divarları, qala giriş qapısı, Yuxarı qala, Süleyman Xan məscidi ilə minarəsi və müxtəlif tikililər də dövrümüzə yaxşı vəziyyətdə gəlib.

Qalanın şimal-qərb hissəsindən yuxarı çıxanda Urartu çarı I Argistinin məzar abidəsi və giriş hissəsindəki divarlarda tarixi yazılar var. Qalanın cənub hissəsində Urartu çarlarına aid məzar otaqları yer alır.

Cənubda qədim Van şəhərinə aid qalıqlar vardır. Bunlardan Səlcuqlu dövrünə aid Ulu məscidi ilə Osmanlı dövrünə aid Qaya Çələbi və Xosrov Paşa məscidləri cəlbedici əsərlərdir.

Rus arxeoloqların 1916-cı illərdə Van qalasında həyata keçirdikləri arxeoloji qazıntılar nəticəsində Urartu çarı Sarduriyə aid olan əşyalar tapılmış və qalanın tam olaraq planı aşikar edilmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

* Van Kalesi Urartuların ilk başkentidir
* Van Kalesi

1. ↑  Van Kalesi [*ölü keçid*]
**Sadıq bəy Xalxali** —XIX əsr Azərbaycan şairi.

Həyatı
------

Sadıq bəy Xalxal şəhərində anadan olmuşdu. Əslən Şəqaqi elinin İspərli oymağındandır.

Sadıq bəy şair idi. Sabit təxəllüsü ilə xoştəb şeirlər yazırdı. Ünlü bioqraf Mirzə Məhəmmədəli xan Tərbiyyət onun haqqında yazır: "Sabit Xalxali – adı Sadıq bəydir. O, İspərlu elindən, Xalxal mahalının vəkilürrüayası idi. Sabit arif olmuş və fars, türk dillərində bir sıra şeirlər qoşmuşdur. 

O, qoca yaşlarında da eşqini, həvəsini itirməmişdir. Sabitin günü-ruzigarı yaxşı olmuş və dövründəki böyük şəxsiyyətlərə möhtac olmamışdır. O, həyatı sevən, səmimiyyətli, xoşsöhbət və arifməslək olaraq, gözəl məzmunlu şeirlər yaratmışdır. Aşağıdakı şerlər onundur:

Salma hörülmüş sünbülü gül kimi üzünə.  

Niyə salırsan günəşi bulud pərdəsinə.

Yaradıcılığı
------------

  

 Ürəyin çarəsi döyünməkdir ancaq,  

 Nə etsin ki, sənsiz aram olmayacaq.  

 Təkcə ayrılığın törətmir iztirab,  

 Cəmalın görcək də qalmır onda tab.  

 Könlümün bağbanı o çiçək bağından,  

 Baxmaq diləyir tək, dirmək yox, sən inan!  

 Rəqiblə bir yerdə necə görüm səni,  

 Tabım yox eşitmək rəqibin səsini.  

 Sabit, hicri odundan qurtarmaq istəsən,  

 Əcəl badəsini gərək sən içəsən.  

  

 \*\*\*  

  

 Qoy açılmasın gündüz heç qiyamətəcən,  

 Bəlkə də qucaqladım ayı bir gecə mən.  

  

 \*\*\*  

 Hər kim istərsə yar kuyundan keçsin,  

 Ona əvvəl gərək canından keçsin.  

 Ölüm mənə yeydir bu yaşayışdan,  

 Sabit istər belə ömürdən keçsin.  

  

Aşağıdakı türk dilində şeir də Sabitdəndir:  

  

Dağıdıb qamətinə sərv səmənbər geysu,  

Kim görüb sərvdə bir bəylə müənbər geysu.  

Kah zəncirim olur, gah könül murğuna dam,  

Gətürür başimə Sabit, nə bəladır keysu.  

 ("Nigaristani-Dara")

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan ədəbiyyatı


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ədəbiyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Sadiqilər** — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.

Yaranması
---------

Sadiqilər köçmə xalqların axınları nəticəsində xeyli dərəcədə gəlmələrlə və Qafqaz soyları ilə qaynayıb qarışmışdır. Onların ilk mərkəzi Mərənd (Zal), sonra isə köçdükləri Lahıc (İsmayıllı) qəsəbəsi olmuşdur. Soy nümayəndələri orta dövr Səfəvilərdə tərfdarı olduqları Şahzadə Məhəmmədin yanında olmuş, bu səbəbdən də Xeyrənnisə bəyimin cəbhəsində çıxış etmişlər. Şah Məhəmməd və Şah I Abbas dövründə saray xadimi vəzifələrində çalışmış, Səfəvilərlə və digər soylarla qohumluq əlaqələri qurmuşlar. Şah Xudabəndənin qızı ilə olan izdivac buna örnək idi. İndi isə İran, Azərbaycan, Rusya, İsveçrə kimi Respublikalarda yaşayırlar.

Tanınmış nümayəndələri
----------------------

* Sadıx bəy Sadiqi — Şair və xadim.
* Bəhmən Sadiqi — Azərbaycanda tanınmış iş adamı.
* Fatma Sadiqi — SSRİ-nin diplomat qadınlarından biri olmuş; İsveçrədə qadınlar arasında nüfuzlu iş adamlarından biri.
* Sərxan Sadiqi — Rusiyada tanınan rejissor.

Mənbə
-----

* Sadıx bəy Sadiqi, Sadiqi soyu və ona dair. 1989.  (fars.)
Nil çayının axarları.
**Nilin axarları** — Xartum və Əsvan arasında Nil çayının altı axarından ibarət silsilə. Nil çayının ənənəvi nömrələnməsi aşağıdan yuxarıya, Əsvandan Xartuma doğru gedir.

Nubiya birinci və dördüncü axarlar arasında yerləşir (digər mənbələrə görə, birinci və altıncı arasında). Aşağı (1-2 eşik) və Yuxarı olaraq bölünür.

Geologiya
---------

İkinci, üçüncü və dördüncü axarlar Nubiya dağlarının ərazisində, Nil çayının güclü şəkildə əyildiyi, kursunun istiqamətini dəfələrlə dəyişdirən dağlıq ərazidə yerləşir. Burada çay səhra-ərəb plitəsinin zirzəmisinin kristal süxurlarından keçir. Region seysmik aktivliklə səciyyələnir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Richard A. Lobban Jr.* Historical Dictionary of Ancient and Medieval Nubia. Scarecrow Press. 2003. 282. ISBN 9780810865785.
2. ↑  Египет (Шестое). М.: Авангард. 2007. 66. ISBN 9785863942933.
3. ↑  "Раздел: Африка. Внутренние воды". Институт географии РАН. 2016-06-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-30.
4. ↑  Allison K. Thurmond, Robert J. Stern, Mohamed G. Abdelsalam, Kent C. Nielsen, Mamdouh M. Abdeen, Emily Hinz. The Nubian Swell Arxivləşdirilib 2011-05-25 at the Wayback Machine *University of Texas at Dallas*, 22.09.2014

Xarici keçidlər
---------------

* The Cataract Nile and the Great BendArxivləşdirilib 2014-02-16 at the Wayback Machine