recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Qanad profili** və ya **aerofoil** — Bir qanad, pərvanə, rul, yelkən kimi bir flüid içində hərəkət edən cisimlərin 2D kəsiyi. Bunlar hava, su kimi hər hansı bir maye içində hərəkət edən nəqliyyat vasitəsinə optimal daşıyıcı qüvvə/sürtünmə nisbəti vermək üçün nəzərdə tutulmuş əyri və ya düz, ümumiyyətlə damla formalı hissələrdir.

Qanadlardan əlavə Fin (şaquli stabilizator) və üfüqi stabilizator kimi bir çox aerodinamik idarəetmə səthinin əsas hissəsini təşkil edir.

Hissələri
---------

* Hücum bucağı flüidin nəqliyyat vasitəsinə nisbətən hərəkət istiqamətinə əsasən hesablanır. Profil ətrafındakı flüidin sürəti və istiqaməti dəyişkən olacağı üçün uzaq bir nöqtədə sürət vektorundan istifadə olunur.
* Veter xətti, profilin hücum kənarı (ən kiçik radius nöqtəsi) və arxa tərəfi arasındakı düz xəttdir.
* Kamber xətti profilin aşağı və yuxarı səthi arasında, tam ortada yerləşən nöqtələri birləşdirən xəttdir.

Bernoulli prinsipi
------------------

Qanadın qozbel olan yuxarı hissəsində, flüidin getməli olduğu yol alt hissədən daha çoxdur. Bu səbəbdən yuxarıdakı flüid (maye) daha sürətli hərəkət edir. Bernoulli prinsipinə görə, sürəti artan havanın statik təzyiqi azalır. Bir cismin iki əks səthində müxtəlif sürətlə hərəkət edən hava təzyiq fərqini yaratmaqla aerodinamik qüvvə yaradır. Bernoulli prinsipindən irəli gələn bu aerodinamik qüvvə (daşıyıcı qüvvə) sayəsində təyyarələr havada qala bilirlər.
**Mark Porsi Katon** (təq. e.ə. 234 – e.ə. 149, Roma) — Qədim Roma yazıçısı, Roma ədəbi nəsrinin banisi, dövlət xadimi. E.ə. 198-ci ildə Sardiniyada pretor olmuşdur. E.ə.195-ci ildə konsul olarkən İspaniyada yerli tayfaların üsyanını yatırmışdı. Latın dilində yazmış ilk Roma tarixçisidir. Katon aristokrat nəslindən olmasa da, senator seçilmiş, ticarət və sələmçiliklə məşğul olan iri əyanları müdafiə etmişdir.

"Başlanğıclar" (Romanın ta qədimdən 2-ci Pun müharibəsinədək tarixi), "Əkinçilik haqqında" və s. əsərlərin, çoxlu nitq və məktubun müəllifidir. Oğlu Marka nəsihət təriqində yazılmış (dövrümüzədək gəlib çatmamışdır) ensiklopediya xarakterli kitab tərtib etmişdi. Karfagenin barışmaz düşməni olmuşdur.

Mənbə
-----

* Y.Həsənov. Qədim Roma tarixi. Bakı, 1975

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Шитц И.* Катон Старший (rus.). // *Энциклопедический словарь Гранат* 7 Александр Наумович Гранат, 1910. Т. 23.
2. 1 2  Perseus Digital Library. 1987.
3. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118519697 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
4. ↑  PHI Latin Texts.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Böyük Katon*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Bülənd Ulusu** (7 may 1923, Üsküdar, İstanbul ili – 23 dekabr 2015, İstanbul) – Türkiyə Respublikasının Baş naziri (1980–1983-cü illər).

Həyatı
------

Saim Bülənd Ulusu 1923-ci ildə İstanbulda anadan olmuşdur. 1 may 1940-cı ildə Hərbi Dəniz Məktəbinə daxil olmuş və 15 oktyabr 1941-ci ildə "asteğmen" (ən kiçik hərbi rütbə) rütbəsi alaraq buranı bitirmişdir. Bundan sonra müxtəlif qərargah vəzifələrində çalışmışdır. 1955-ci ildə Hərbi Dəniz Akademiyasını bitirmişdir. TCG Gaziantepe Komutanlığı və müxtəlif qərargah vəzifələrini icra etmiş və briqada generalı rütbəsinə (1964-cü il) qədər yüksəlmişdir.

Bu rütbədə Dəniz Qüvvələri Komutanlığı Harekat Dairə Başqanlığında mina flotunda komandir köməkçisi vəzifəsində çalışmış, 1967-ci ildə general-mayor rütbəsi almışdır. Hərbi Flot Komandanlığı və Dəniz Qüvvələri Komandanlığı Hətəkatı Başqanlığında çalışmışdır. 1970-ci ildə general-leytenant rütbəsi almışdır. Şimal Dəniz Sahə Komandanı, Dəniz Qüvvələri Komandanlığı qərargah rəisi və Dəniz qüvvələri Komandanı vəzifələrini yerinə yetirmiş və 1974-cü ildə general rütbəsini almışdır.

Ali Hərbi Şura üzvü, Müdafiə Nazirliyində nazir müavini vəzifələrində çalışmışdır. 1977–1980 illərdə Dəniz Qüvvələri Komandanı vəzifəsini icra etmişdir. 1980-ci il avqust ayında ordudan tərxis olunub.

12 iyul 1980-ci ildə Türkiyədə baş verən dövlət çevrilişdən sonra hökuməti qurmaq ona tapşırıldı. Azad seçkilərin keçirildiyi 1983-cü il tarixinə qədər Türkiyənin Baş naziri oldu. 1983-cü il seçkilərindən sonra XVII çağırış İstanbul millət vəkili olmuşdur.

Evlidir, 1 uşağı var idi.23 dekabr 2015-ci ildə 92 yaşında İstanbulda vəfat edib.

Mükafatları
-----------

* Türk Silâhlı Kuvvetleri Üstün Hizmet Madalyası,
* Tunus Devlet Başkanlığından Üstün Liyakat Madalyası,
* A.B.D. Savunma Bakanlığı Üstün Hizmet Madalyası.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2  Bülent Ulusu // Munzinger Personen (alm.).

| ⛭Türkiyə Baş nazirləri |
| --- |
| TBMM hökuməti dövrü | Mustafa Kamal Atatürk • Fevzi Çaxmaq • Rauf Orbay • Fəthi Okyar |
| Respublika dövrü | İsmət İnönü • Fəthi Okyar • İsmət İnönü • Cəlal Bayar • Refik Saydam • Şükrü Saracoğlu • Rəcəb Pekər • Həsən Saka • Şəmsəddin Günaltay • Adnan Menderes • Camal Gürsəl • İsmət İnönü • Suat Hayri Ürgüplü • Süleyman Dəmirəl • Nihad Erim • Fərid Mələn • Naim Talu • Bülənt Əcəvit • Sadi İrmak • Süleyman Dəmirəl • Bülənd Ecevit • Süleyman Dəmirəl • Bülənt Əcəvit • Süleyman Dəmirəl • Bülənd Ulusu • Turqut Özal • İldırım Ağbulud • Məsud Yılmaz • Süleyman Dəmirəl • Tansu Çillər • Məsud Yılmaz • Nəcməddin Ərbakan • Məsud Yılmaz • Bülənd Ecevit • Abdullah Gül • Rəcəb Tayyib Ərdoğan • Əhməd Davudoğlu • Binəli Yıldırım |
**Don Balón** İspaniya və beynəlxalq futbol sahəsində ixtisaslaşmış həftəlik idman qəzeti idi. Jurnal 1975 və 2011-ci illər aralığında Barselona şəhərində çap edilirdi. Həmçinin qəzetin 5 qitədə satışı həyata keçirilirdi.

Tarix və Profil
---------------

Jurnal 1975-ci ildə  tanınmış ispan idman jurnalisti olmuş Xose Maria Kasanovas tərəfindən təsis edilmişdir.  Həmin ildə o, həmçinin Barselona haqda gündəlik idman qəzetini təsis etmişdir.

*Don Balón* nəşrinin qərargahı İspaniyanın Barselona şəhərində yerləşirdi. Jurnal digər tanınmış idman nəşrləri olan World Soccer, Kicker, A Bola kimi Avropa İdman Jurnalları birliyinin üzvüdür və həftəlik olaraq dərc edilirdi.

1976-cı ildən etibarən jurnal ilin ən yaxşı ispan və əcnəbi futbolçusuna, məşqçisinə, baş hakiminə Don Balón qəzetinin özəl mükafatını təqdim edirdi.

Jurnal həmçinin illik olaraq dünyada 100 ən yaxşı gənc futbolçunun siyahısını hazırlayırdı. 

2011-ci ilin sentyabr ayında jurnal iqtisadi böhran səbəbiylə və baş redaktor olan Rocelio Rengelin sonda həbsi ilə yekunlaşmış dava ilə əlaqədar fəaliyyətini dəyandırmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  The Europa World Year: Kazakhstan - Zimbabwe. Taylor & Francis. 2004. səh. 3908. ISBN 978-1-85743-255-8. 16 February 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 May 2015.
2. 1 2 3  *Prasidh Kumar Mishra.* Sports Journalism. Pinnacle Technology. 10 October 2010. səh. 91. ISBN 978-1-61820-463-9. İstifadə tarixi: 18 October 2014.
3. ↑  "In Bed with Maradona". 2020-11-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-24.
4. ↑  Exclusive: Siempre Football meets… Don Balón Arxivləşdirilib 14 noyabr 2011 at the Wayback Machine, Siempre Football
**Aqneş Hranitski** (tam adı: *Aqneş Hranitski*, mac. Ágnes Hranitzky; 4 iyul 1945) — Macarıstan rejissoru və montajçısı. Həyat yoldaşı Bela Tarr ilə uzunmüddətli əməkdaşlığına görə tanınır.

Fəaliyyəti
----------

Hranitski kino sahəsində fəaliyyətə 1970-ci illərdə macar filmlərinin montajçısı kimi başlamışdır. 1981-ci ildə *"Yad adam"* filmini montaj edərək Bela Tarr ilə əməkdaşlığa başlamışdır. O vaxtdan Tarrın bütün filmlərini montaj etmişdir.

2000-ci ildə *"Verkmeyster harmoniyası"* ilə Hranitski Tarrın filmlərinin ikinci rejissoru kimi görünməyə başladı.

2007-ci ildə o, Tarrın baş rejissoru olduğu *"Londonlu adam"* filmində yenidən ikinci rejissor kimi fəaliyyət göstərdi. Film 2007 Kann kinofestivalında nümayiş olundu.

O, 2011-ci ildə "Turin atı" filmində yenidən ikinci rejissor kimi görünür. Film ilk dəfə 61-ci Berlin beynəlxalq kinofestivalında nümayiş olunmuşdur və Münsif Qran-pri mükafatına layiq görülmüşdür.

Şəxsi həyatı
------------

Aqneş Hranitski 1978-ci ildən bəri tanıdığı rejissor Bela Tarr ilə ailə həyatı qurmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Ágnes Hranitzky // filmportal.de. 2005.
2. ↑  *Schlosser, Eric.* "Interview with Béla Tarr: About Werckmeister Harmonies (Cannes 2000, Director's Fortnight)". İstifadə tarixi: 23 August 2016.
3. ↑  *Mitchell, Wendy.* "Fortissimo on board for Bela Tarr's Cannes title The Man From London". 17 June 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 August 2016.
**Dominikan Kampaniyası Medalı**
**Dominikan Kampaniyası Medalı,** 29 dekabr 1921-ci ildə qurulan ABŞ Dəniz Piyadaları və Amerika Dəniz Qüvvələrinin hərbi bir dekorasiyasıdır. **Dominikan Kampaniyası Medalı** mükafatına sahib olmaq üçün bir xidmət üzvü Dominikan Respublikasında 5 May - 4 Dekabr 1916-cı il tarixləri arasında aktiv bir hərbi vəzifə etmiş olmalıdır.

Medal, Amerika Birləşmiş Ştatlarının Dominikan Respublikasına 1916-cı ildəki istilasını xatırlayır. Medal**, Adolf Aleksandr Veinmen** tərəfindən hazırlandı və 1923-cü ilin Noyabr ayında Birləşmiş Ştatlar Gözəl Sənətlər Komissiyası tərəfindən təsdiqlənən dizayna bərabər gəlmişdi. Bu medalı ilk dəfə ABŞ Hərbi Donanması və Dəniz Piyadaları , əks tərəfində "For Service" (Xidmət Üçün) yazısı düz bir xətt üzərində iştirak etdi. (ABŞ Hərbi Donanması və Dəniz Piyadaları medallarının əvvəlki bütün əks tərəfləri yazını dairəvi olaraq əyri yerləşdirib.)

İstinadlar
----------

1. ↑  Grosvenor, Gilbert Hovey. *ABŞ Silahlı Qüvvələrinin Ordeni və Bəzəyi*. Vaşinqton: Milli coğrafi cəmiyyət, 1945, s. 57.
2. ↑  Ortaya Çıxan Edvard J. ABŞ Dəniz Qüvvələri və Dəniz Piyadaları Kampaniyası və Xatirə medalı. Atqlen, Pa.: Şiffer Nəşriyyat, 1998, s.
3. ↑  "Lampa Postu Dizaynı İncəsənət Komissiyası Eskizləri." Vaşinqton Poçt. 16 Noyabr 1923
**Aqlomerat** (*lat.* agglomera — toplayıram) — müxtəlif böyüklükdə və formada çeşidlənmiş yumşaq süxur və mineral qırıntıları yığınıdır.

Haqqında
--------

Aqlomerat adətən bucaqlı iriqırıntılı yumşaq material yığımıdır. Aqlomerat bəzi piroklastik süxurlar, məsələn, vulkanik tuflar və tufobrekçiyalar, əsasən vulkan bombaları yığımı və habelə çökmə mənşəli iri qırıntılı material toplusu da aid edilir.

Aqlomerat quruluşu
------------------

Aqlomerat quruluşu vulkan bombaları, lapillilər və qaymalardan təşkil olunan qırıntılı piroklastik süxurlar quruluşunun növ müxtəlifliyi.

Aqlomerat tufu
--------------

Aqlomerat tufu iri ölçülü kövrək vulkan məhsullarının toplanıb sementləşməsi nəticəsində əmələ gələn vulkanik tuf. Qırıntıların ölçüsünə görə qaymalı (>200 *mm*), kobudqırıntılı (30–200 *mm*) və iriqırıntılı (1–30 *mm*) Aqlomerat tufu ayrılır. Sinonim: *Vulkanik brekçiya, Eksploziv brekçiya.*

İstinadlar
----------

1. ↑  O.Osmanov, B.Abdullayev "Məktəblilərin izahlı coğrafiya lüğəti" Bakı — 1979

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 129955480 |
Hoba meteoriti
**Hoba** (*ing.* Hoba) dünyada tapılmış ən ağır meteoritdi (çəkisi 60 tondan çoxdu). O, Afrikanın cənub-qərbində Namibiyada "Hoba West" fermasında saxlanılır, həmçinin meteorit elə bu əraziyə düşmüşdü. Bu meteorit Yer üzündə ən böyük təbii mənşəli dəmir parçasıdır.

Meteoritin tapılması
--------------------

66 tonn ağırlığında və 9 m³ həcmində olan bu dəmir meteorit hələ ibtidai zamanlarda planetə düşüb. Onu 1920-ci ildə Namibiyanın Qrotfonteyn şəhərində tapmışdılar. Hoba adını elə aşkar olunduğu "Hoba West" fermasına görə aldı. Onu tapan fermerin sözlərinə görə, o, bu meteoritə sahəni şümlayanda rast gəlmişdir.

Ümumi məlumat
-------------

Meteorit təxmini 80 min il öncə Yer üzünə düşmüşdü. Nə zərbə kraterinin, nə də başqa düşmə izləri olmadığından, bu meteoritin tapılması sırf təsadüf nəticəsində baş verib. Fərziyəyə görə, atmosfera meteoritin düşməsini yavaşlatmışdır, buna görə də enerji və böyük tullantılar daha olmadı. Meteoritin daha bir maraqlı nəticəsi ondadır ki, o, nisbətən hamar və düz səthə malikdir. Hoba sıx metal quruluşa sahibdir, ölçüsü 2,7×2,7×0,9 metrdir. O, 84 % dəmirdən və 16 %-dən az kobalt qarışığı olan nikəldən ibarətdir. Meteoritin yuxarısı dəmir hidroksidlərlə örtülmüşdür. Kristal quruluşu baxımından "ataxit" nikeli ilə zəngindi.

Meteoritin çəkisi heç vaxt çəkilməmişdi. Hesab edirlər ki, onun Yer kürəsinə düşən zaman ilkin kütləsi təxminən 90 ton təşkil edirdi. 1920-ci ilin hesablamalarına görə onun kütləsi hardasa 66 ton idi, amma eroziyaya, elmi tədqiqatlara və vandalizmə görə Hobanın çəkisi 60 tona düşdü.

Meteoritin mühafizəsi
---------------------

Unikal meteorit vandalizmdən qorumaq üçün o zamankı Cənub-Qərbi Afrika hökuməti (indiki Namibiya) 1955-ci ilin martında meteoriti milli abidə elan edib. 1985-ci ildə Rossing Uranium Ltd. şirkəti meteoritin qorunması üzrə tədbirlərin gücləndirilməsi üçün Cənub-Qərbi Afrika hökumətinə vəsait ayırmışdı. 1987-ci ildə Hoba West fermasının sahibi öz torpağlarını dövlətə bağışlamışdı. Bundan sonra ölkə buranı turistik zona elan etdi. Hər il meteoritə baxmaq üçün minlərcə turist Namibiyaya toplaşır. Vandalizm aktları artıq demək olar ki yox olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Meteoritical Bulletin Database: Hoba". 2021-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-20.
**Sadıqov İsmayıl Camal oğlu** — Azərbaycan alimi, professor.

Həyatı
------

İsmayıl Sadıqov 27 aprel 1931-ci ildə Laçın rayonunun Minkənd kəndində anadan olub.

1948-ci ildə orta məktəbi bitirmiş, elə həmin il Azərbaycan Dövlət Universitetinin Kimya fakültəsinə daxil olmuş, 1953-cü ildə institutu bitirmişdir. Təhsil aldığı illərdəki nailiyyətlərinə görə institutda saxlanılmış və aspiranturaya qəbul olmuşdur. Sonrakı illərdə o, baş elmi işçi, kimya kafedrasının dosenti və professoru olmuşdur.

İ.Sadıqov 64 elmi işin müəllifidir. Keçmiş SSRİ respublikalarında tətbiq olunan 4 elmi kəşfinə görə "Müəlliflər Şəhadətnaməsi" almışdır. Müəllifi olduğu 3 kitab ali təhsil məktəblərində tədris olunur.

1960-1961-ci illərdə M.Əzizbəyov adına AzNKİ-nin Sumqayıt filialının açılmasında böyük fəaliyyəti olmuş, ilk hazırlıq qrupuna rəhbərlik etmişdir və mühəndis kadrlarının hazırlanmasında yaxından iştirak etmişdir.

İ.Sadıqov elmi işlərdə əldə etdiyi nailiyyətlərə görə "Şanlı Əmək" medalı ilə, çox illik əmək fəaliyyətinə görə 50 illiyində "Fəxri fərman"la təltif edilmişdir.

AzNEFT Ximavtomat Elmi Tədqiqat institutunda apardığı tədqiqatlara görə adı "Fəxri Kitaba" yazılmışdır.

Mənbə
-----

* Laçın qəzetinin Minkənd kənd orta məktəbinin 120 illik yubleyinə həsr edilmiş xüsusi buraxılışı. Bakı 2010, səh. 27.

Həmçinin bax
------------
**Hohenaker tıs-tısı** (*lat.* Acantholimon hohenackeri) — plumbaqokimilər fəsiləsinin tıs-tıs cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Qafqaz, Talış (Zuvand), Cənub-Qərbi Asiya, Cənub-Şərqi Anadolu və İranda təbii halda yayılmışdır. İran-Turan coğrafi elementinə daxildir. Talışdan təsvir edilmişdir.

Botaniki təsviri
----------------

Diametri 25-35 sm olan, yastıqvari formalı kolcuqdur. Yastığı sıx, yarpaqları çoxsaylı, ərpli nöqtələr hesabına göyümtül və bizvari-xətlidir. Çiçəkləri son sünbüldə toplanıb, ikicərgəli, 7-9 sünbülcüklüdür. Sünbülcüyü tək çiçəklidir. Çiçəkaltlıqları qırmızımtıl, daxildəkilər qırmızı haşiyəlidir. Kasacığın büküyü ağ olub, qara-bənövşəyi damarlıdır. Tacı açıq qırmızıdır. May-iyun ayında çiçəkləyir, iyul-avqustda toxumları yetişir.

Ekologiyası
-----------

Kserofitdir. Dəniz səviyyəsindən 700–1500 m hündürlükdə çınqıllı yamaclarda, əhəngli torpaqlarda yaxşı bitir. Növə daha çox friqanoid bitkiliyində rast gəlinir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR-nın Şahbuz və Ordubad rayonları ərazisində təbii yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Yastıqvari formasına, bol çiçəkləməsinə və çiçəklərini uzun müddət saxlamasına, çox əlvan, parlaq, ağ rəngdə olmasına görə dekorativ bitki kimi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Ədəbiyyat
---------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Acantholimon hohenackeri* | 
* Wikidata: Q17233708
* Wikispecies: Acantholimon hohenackeri
* EoL: 5490402
* GBIF: 4089855
* iNaturalist: 830886
* IPNI: 686010-1
* NCBI: 1526256
* Plant List: kew-2614751
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:686010-1
* Tropicos: 25400239
* WFO: wfo-0000513335

 |
| *Statice hohenackeri* | 
* Wikidata: Q39528109
* GBIF: 4089444
* IPNI: 687475-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:687475-1
* Tropicos: 100373952
* WFO: wfo-0001042000

 |
**Cefferson-Siti** (*ing.* Jefferson City) – ABŞ-nin mərkəzi hissəsində şəhər. Missuri ştatının inzibati mərkəzi.

Əhalisi
-------

Əhalisi 43,1 min (2011; aqlomerasiyada təqribən 150 min).

Coğrafiyası
-----------

Missuri çayının sağ sahilində yerləşir. Avtomobil yolları qovşağı, Sent-Luis–Kanzas-Siti dəmiryol xəttində stansiya Çay portu. Kolumbiya regional aeroportu (Cefferson-Sitidən şimalda).

Tarixi
------

Əsası 1821-ci ildə ştatın inzibati mərkəzi kimi qoyulmuşdur. Tomas Ceffersonun şərəfinə adlandırılmışdır. 1839-cu ildən şəhərdir. 1830-cu illərdən burada Almaniyadan gəlmələr sürətlə məskunlaşmışlar. 1993-cü ildə baş vermiş daşqın nəticəsində güclü dağıntılara məruz qalmışdır.

Memarlığı
---------

Linkoln Universiteti [ 1866, əsası Amerika Birləşmiş Ştatlarında Vətəndaş müharibəsi (1861–65) veteranları – afroamerikalılar tərəfindən qoyulmuşdur], Missuri ştatı muzeyi (italyan renessansı üslubunda tikilmiş Kapitoli binasında, 1911–18), Missuri ştatının hərb tarixi muzeyi, Kristofer Mausun evi (1854) var. Hər il caz festivalı keçirilir (1994-cü ildən, sentyabrda).

Sənayesi
--------

Cefferson-Sitinin işləyən əhalisinin 60%-dən çoxu (təqribən 17 min nəfər; 2005) ştatın inzibati idarələrində, aqlomerasiyada işləyənlərin təqribən 10%-i sənayedə çalışır. Ayaqqabı, avtomobil detalları və ləvazimatları (oturacaq, radiator və s.), elektro-texnika avadanlığı və kosmetika istehsal edilir; poliqrafiya müəssisələri var. Kənd təsərrüfatı rayonunun ticarət-bölüşdürücü mərkəzidir (qarğıdalı, buğda, soya paxlası və s.).

Qalereya
--------

* Caption1Cefferon-Siti 1860-cı illərdəCaption1Cefferon-Siti 1860-cı illərdə
* Cefferson-Siti məhbusxanasıCefferson-Siti məhbusxanası
* Cefferon-Siti 1924-cü il paradıCefferon-Siti 1924-cü il paradı
* Harri Truman ofis binasıHarri Truman ofis binası
* Con Kristi bələdiyyə binasıCon Kristi bələdiyyə binası
* Missuri ştat kilsəsiMissuri ştat kilsəsi
* Beynəlxalq Kosmos Stansiyasının çəkdiyi Cefferson-Sitinin kosmosdan görünüşüBeynəlxalq Kosmos Stansiyasının çəkdiyi Cefferson-Sitinin kosmosdan görünüşü

Həmçinin bax
------------

* Nyu-York
* Vaşinqton

Xarici keçidlər
---------------

* Cefferson-Siti şəhər mərkəzi

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  **Cefferson-Siti**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M.K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V  cild. — Səhifələrin sayı:  592. — Səh.: 211. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.
**Saxir səhrası** (*ərəb.* الصخير‎) — Bəhreyn ərazisində yerləşə səhra. Elədə hündür olmayan təpələrə və vahələrə sahib olan səhra. Bəhreynin görməli yerlərindən sayılır.

Zallaq limanınından qərbdə yerləşir. Cənub vilayətinin böyük hissəsini əhatə edir. Səhrada əl-Saxir sarayı yerləşir. Saray 1870-ci ildə tikilib.

2000-ci illərdən səhrada infrastruktur tikililərinin inşasına başlanılmışdır. Burada Universitet şəhərciyi salınmış, Saxir Beynəlxalq Avtodromu qurulmuşdur. Səhranın digər hissələrində yaşıllaşdırma işləri aparılır və burada hətta Arin Təbiət Parkı fəaliyyət göstərir.

Bəhreyn Şəhərsalma Xidməti Saxir səhrasının inkişafı layihəsini qəbul edib. 75 000 ha ərazidə turistik şəhər salınacaq və ikinci beynəlxalq hava limanı inşa ediləcək.

İstinadlar
----------

1. ↑  Sahir sarayı haqqında məqalə Arxivləşdirilib 2015-02-07 at the Wayback Machine (ərəb.)
2. ↑  Bahrain wilderness camping draws families, youth Arxivləşdirilib 2012-07-07 at Archive.today (ing.)
3. ↑  "İnkişaf planı". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-05.
**Aqra qalası**

Aqra qalası, Qırmızı qala - Hindistanın Aqra şəhərindəki istehkam, Moğol İmperiyası dövründə hökmdarların iqamətgahı kimi xidmət etmişdir.

Yamuna çayının üstündə, Tac Mahaldan cəmi 2,5 km məsafədə yerləşir.

Onunla birlikdə Qırmızı Qala 1983-cü ildə YUNESKO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilmişdir.

Qırmızı Qala ərazisinin bir hissəsi bu gün hərbi məqsədlər üçün istifadə olunur və ziyarətçilər üçün əlçatan deyil.

Tarixi
------

Teymuri Babur Dehli sultanları Sikəndər Lodi və İbrahim şah Ludinin burada yerləşən sarayını yenidən qurmuş və sözdə sərf etmişdir. Baoli (su kəməri).

Sonralar Sultan Hümayun tez-tez burada dayanırdı.

Qalanın özü 1558-ci ildə paytaxtı Dehlidən Aqraya köçürən Böyük Əkbərin təşəbbüsü ilə 1565-ci ildə başladı.

Burada o, köhnə və uçuq-sökük Bədəlqar qalasını bərpa etdi (saray tarixçisi Əbdül-Fəzala görə).

  

Artıq 1571-ci ildə qala tamamilə Rajasthani qırmızı qumdaşı divarı ilə əhatə olunmuşdu. Böyük Əkbərin davamçıları, ilk növbədə Şah Cahan 17-ci əsrin əvvəllərində qalanı genişləndirdilər.

Əkbərin altında mərmər elementləri olan qırmızı qumdaşı üstünlük təşkil etdiyi halda, Şah Cahan dövründə qızıl və qiymətli daşlarla işlənmiş ağ mərmər tikinti materialı kimi istifadə edilmişdir.

1648-ci ildə paytaxt yenidən Dehliyə köçürüldü, bununla əlaqədar Qırmızı Qala bir müddət öz əhəmiyyətini itirdi.

1658-ci ildə hakimiyyəti ələ keçirdikdən sonra Aurangzeb atası Şah Cahanı Qırmızı Qalada ev dustaqlığında saxladı və 1666-cı ildə orada öldü.

1761-ci ildə Bharatpur knyazlığının catları Aqranı Muğallardan fəth etdilər və 13 il ərzində Qırmızı Qalada möhkəmləndilər.

Cahavir Singh, Cahangirin qara mərmər taxtında oturaraq, Bharatpuru Aqradan idarə etdi.

1768-ci ildə orada öldürüldü.

1774-cü ildə Aqra Nəcəf Xan tərəfindən tutuldu (1775-ci ilə qədər Catları demək olar ki, bütün mülklərindən məhrum etmiş, onlara yalnız Bharatpur yaxınlığında qalmışdı).

1785-ci ildə Aqra və Qırmızı Qala Maratha Maharaca Mahaji Shinde tərəfindən tutuldu.

1803-cü ildə qala İngilis qoşunları tərəfindən tutuldu.

1857-ci ildə Sepoy üsyanı zamanı qala silahlı toqquşmalara səhnə oldu.

Arxitekturası
-------------

İstinadlar
----------
**Puent-Nuar** (fr. Pointe-Niore; hərfi tərcüməsi: "Qara nöqtə") — Afrikada, Konqo Respublikasında eyniadlı əyalətdə yerləşən şəhər. Konqo Respublikasının Brazzavildən sonra ən böyük ikinci şəhəridir. Atlantik okeanının sahilində yerləşir.

Əhalinin sayına görə də şəhər ölkə üzrə ikincidir. 2010-cu ilin siyahıalmasına görə şəhərdə 829.134 nəfər yaşayır. Şəhərdə bir liman, bir hava limanı və 550 km uzaqlıqda olan Brazzavillə əlaqə saxlamağa yardımçı olan dəmiryolu var.

Tarixi
------

Fransa müstəmləkəsi dövründə qurulan şəhər fransız qüvvələri üçün salınmışdır. Bu torpaqlara ilk dəfə 1484-cü ildə gələn portuqallar sahildən görünən qara qayalıqlar səbəbi buranı "Qara nöqtə" adlandırmış, daha sonra fransızların gəlişindən sonra uyğun adla — Puent-Nuar ("Qara nöqtə") əvəz olunmuşdur. 1924–1934-ci illərdə Brazzavillə dəmir yolu xətti inşa edilmiş, 1939-cu ildə isə liman istifadəyə verilmişdir.

1960-cı ildə ölkə müstəqillik qazandıqdan sonra şəhər əhəmiyyətli hərbi məntəqəyə çevrilmişdir.

İnzibati bölgü
--------------

Puent-Nuar şəhəri 6 bələdiyyədən ibarətdir:

* Patris Emeri Lumumba *(Şəhərin ən qədim hissəsi, ticarət və idarə mərkəzi)*
* Mvou-Mvou
* Tie-Tie *(Ən çox əhalinin olduğu bələdiyyə)*
* Loandjili
* Monqo-Pakau
* Nqoyo

Coğrafiya və iqlim
------------------

Şəhər Konqo Respublikasının ən cənub-qərbindədir və Atlantik okeanının sahlindədir. Point-Nyor Anqoladan asılı olan Kabinda akklav bölgəsinin şimalındadır.

| **Konstantinin iqlimi** |
| --- |
| Göstərici | Yan | Fev | Mar | Apr | May | İyn | İyl | Avq | Sen | Okt | Noy | Dek | İl |
| Maksimum orta, °C | 29,6 | 30,2 | 30,6 | 30,4 | 30,9 | 26,6 | 25,0 | 25,0 | 26,3 | 28,0 | 28,7 | 29,1 | 28,2 |
| Minimum orta, °C | 23,6 | 23,7 | 23,9 | 23,9 | 22,9 | 20,1 | 18,3 | 19,1 | 21,1 | 23,1 | 23,4 | 23,5 | 22,2 |
| Yağıntı norması, mm | 160 | 197 | 241 | 186 | 85 | 1 | 1 | 2 | 12 | 81 | 201 | 137 | 1,304 |

Qardaş şəhərlər
---------------

* Fransa Havr
* ABŞ Nyu Orlean

İstinadlar
----------
**Brest trolleybusu** — Belarusun Brest şəhərində mövcud olmuş elektrikli ictimai nəqliyyat. Trolleybus şəbəkəsi ilk dəfə 18 aprel, 1981-ci ildə istifadəyə verilmişdir. Hal-hazırda trolleybus şəbəkəsində 9 marşrut var. Brest şəhərinin trolleybus xidmətində yalnız bir trolleybus parkı var.

Tarixi
------

Belorusiya Sovet Sosialist Respublikası hökuməti, Brest şəhərində mövcud olan avtobus xidmətinə yardım etmək üçün, şəhərdə trolleybus xidməti qurmağı planlaşdırırdı.

Marşrutlar
----------

№ 1 — Orconikidze (Qatar stansiyası) — Vilayət xəstəxanası.

№ 2 — Sverdlov — SK "Viktoriya" (Qavrilova küçəsindən keçərək).

№ 3 — Orconikidze — SK "Viktoriya" (Partizanskiy prospektindən keçərək).

№ 4 — Orconikidze — KSM.

№ 5 — "Tsvetotron" zavodu — Vilayət xəstəxanası (Yanka Kupalı küçəsindən keçərək).

№ 6 — "Tsvetotron" zavodu — Vilayət xəstəxanası (Respublika prospektindən keçərək).

№ 7 — "Tsvetotron" zavodu — SK "Viktoriya".

№ 8 — Orconikidze — zavodu "Tsvetotron".

№ 9 — DP Cənubi qəsəbəsi — "Tsvetotron" zavodu — Sverdlov (Şərqi qonşuluqdan keçərək).

Köhnə marşrutlar
----------------

№ 6 — "Tsvetotron" DP zavodu — Sverdlov (1990-cı illər);

№ 2 "— Viktoriya" İB-nin DP — Orconikidze (2007–2012);

№ 2a — DC Viktoriya — Orconikidze (Hökumət 2010-cu ilin dekabrında Sverdlov küçəsindəki şəbəkənin bərpasından sonra № 2a Marşrutunu Orconikidze küçəsində, № 2 Marşrutunu isə, Sverdlov küçəsi başlatmaq qərarına gəlmişdir. Lakin, 2011-ci ilin yanvar ayında № 2 Marşrut Orconikidze küçəsində yerləşən xəttdən istifadə etməyə başladı, Sverdlov keçəsindəki xətt isə istifadəsiz qaldı).

Donanma
-------

Transfoto saytının verdiyi məlumata görə, 2017 iyul ayında nəqliyyat şəbəkəsində 79 trolleybus var: 

BKM-221–21 dənə

BKM-32102–18 dənə

BKM-321–12 dənə

BKM-20101–12 dənə

MAZ-Eton-103T — 9 dənə

BKM-32100A — 6 dənə

BKM-201–1 dənə

AKSM-101–1 dənə

AKSM-101M — 1 dənə

Aşağıda göstərilən trolleybus modelləri də əvvəllər istismar edilmişdir:

AKSM-101a

AKSM-101ps

Ziu-682v (B00)

Ziu-682v

Ziu-682v-012 (B0a)

Ziu-AKSM (AKSM 100)

Ziu-6821 (Q00)

Həmçinin bax
------------

* Bakı trolleybusu
* Daşkənd tramvayı
**Merzifonlu Qara Mustafa Paşa Məscidi** və ya **Paşa Məscidi**, Merzifon mahal mərkəzində olan və 1666-cı ildə Osmanlı Sadrazamı Merzifonlu Qara Mustafa Paşa tərəfindən inşa edilən məscid, eyni zamanda nahiyənin ən böyük məscididir.

Tarix
-----

Məscid 19. Osmanlı Sultanı IV. Mehmed dövründə tikilmişdir.

Memarlığı
---------

Məscid düzbucaqlı formada olub, yonma daşdan tikilmişdir. İbadət bölməsi iki hissədən ibarətdir. Məscidin əsas ibadət bölməsi tək günbəzlidir. Sütunlar arası kəsiklərdən orta hissəsi iri yarımqübbəli taxçaya çevrilmişdir. Bölmələr kiçik günbəzlərlə örtülmüş və əsas ibadət yeri ilə birləşdirilmişdir. Orta hissədəki taxçanın hündürlüyü yanlardan hündür olduğundan məscidin daxili tərtibatı fərqli dizayna malikdir. Üç sıra pəncərələr məscidi işıqlandırır.

Bərpa
-----

Vəqflər Ümumi Müdirliyinə məxsus Qara Mustafa Paşa Məscidinin təmiri üçün bərpa layihələri Merzifon Müftiliyinin dəstəyi ilə Vəqflər Ümumi Müdirliyi tərəfindən həyata keçirilmiş və məscid 2005-ci ilin sentyabr ayının əvvəlində istifadəyə verilmişdir.

Qalereya
--------

* Məscidin həyətində fəvvarəMəscidin həyətində fəvvarə
* Fəvvarə konusunun içərisində Ziləli Eminin çəkdiyi mənzərə rəsmləri mərhum Osmanlı rəssamlıq sənətinin nümunəsidir.Fəvvarə konusunun içərisində Ziləli Eminin çəkdiyi mənzərə rəsmləri *mərhum Osmanlı rəssamlıq sənətinin* nümunəsidir.
* Məscidin həyətinin üstü örtülü bazarın giriş qapısıMəscidin həyətinin üstü örtülü bazarın giriş qapısı
* Məscidin giriş qapısı və onun kitabəsiMəscidin giriş qapısı və onun kitabəsi
* Məscidin ümumi görünüşüMəscidin ümumi görünüşü
* Məscidin ümumi görünüşüMəscidin ümumi görünüşü
* Məscidin interyerinin ümumi görünüşüMəscidin interyerinin ümumi görünüşü
* Məscidin ümumi görünüşüMəscidin ümumi görünüşü

Mənbə
-----

1. ↑  "Paşa Cami-Merzifon". amasyagezi.com. 12 Ekim 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 Temmuz 2013.
2. ↑  "Paşa Cami-Merzifon". kenthaber.com. 9 Temmuz 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 Temmuz 2013.
3. ↑  "Tarihi Eserlerin Kullanımı ve Restorasyonu". .merzifonvakfi.org.tr. 10 Kasım 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 Temmuz 2013.
**Balans mənfəəti** — müəssisə, təşkilat və firmanın təsərrüfat və qeyri-təsərrüfat fəaliyyətindən əldə etdiyi bütün mənfəətlərin mühasibat balansında təsbit olunan cəmləşmiş ümumi yekunu. Balans mənfəətinin məbləği seçilmiş uçot vektorundan asılıdır; tənzimləyici sənədlər subyektlərə mühasibat uçotu metodlarını seçməklə maliyyə nəticələrinin formalaşmasına təsir etmək yollarını müstəqil seçmək imkanı verir. Məhsulların satışı istehsal olunmuş məhsulların satışından, xidmətlərin göstərilməsindən və hər hansı bir işin yerinə yetirilməsindən ibarətdir. Məhsulların satışından əldə edilən gəlirlər müəssisənin xalis gəlirini müəyyən edir, balans mənfəətinin digər elementləri əsasən təsərrüfat fəaliyyəti dövründə əvvəllər əldə edilmiş mənfəətin yenidən bölüşdürülməsini hesablayaraq tərkibə daxil edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Baketinq // Böyük İqtisadi Ensiklopediya (az.). I cild: ABCÇD. Bakı: "Şərq-Qərb" nəşriyyat evi. 2012. səh. 290.
2. ↑  Астахов В.П. "Бухгалтерский (финансовый) учет. Учебное пособие" — М: "Экспертное бюро", 2000. −250 с.
3. ↑  Астахов В.П. "Теория бухгалтерского учета" — М: "Экспертное бюро, 2004. −351 c. — ISBN 5-86065-031-9
**Selfice Çiu** (alb. Selfixhe Ciu, nikahdan sonra **Selfice Broya** alb. Selfixhe Broja, təxəllüsü *Kolombja* idi; 1918, Girokastra[d] – 2003, Tirana) — Albaniya yazıçısı və tərcüməçisi. O, əsəri Albaniyada nəşr olunan ilk alban qadın yazıçısı idi. 28 noyabr 1935-ci ildə 17 yaşında ikən Selfice Çiunun şeiri, Kolumbiya təxəllüsü altında "Populli" qəzetində dərc olundu.

Həyatı
------

1918-ci ildə Girokastra şəhərində (Albaniyanın cənubunda) anadan olmuşdur. Çiu, romanı dərc olunan ilk alban qadını Musine Kokalari ilə dostlaşdı.

1930-cu illərdə Albaniyada misli görünməmiş siyasi və sosial narazılıq hökm sürdü. Lakin ədəbi yeniləşmə 1939-cu ildə Albaniyanın İtaliya tərəfindən işğalı və II Dünya Müharibəsinin başlaması ilə dayandırıldı. Bir çox gənc yazarların əsərlərinin nəşr olunması dayandırıldı, digərləri həbsxanaya düşdülər; bəziləri ölkəni tərk etdi.

Selfice 1939-cu ildə İtaliyanın Albaniyaya hücumu başlayanda Florensiyada təhsil alırdı. O, əri Cəmal Broy ilə birlikdə Albaniyaya qayıtdı və onunla Şkoderdə kitab mağazası açdı. Selfice Albaniya Kommunist Partiyasının sıralarına qoşuldu və 22 fevral 1942-ci ildə icazəsiz antifaşist nümayişinin təşkilatçılarından biri oldu. Buna görə o, həbs olundu və edam cəzasına məhkum edildi, ancaq sonra sərbəst buraxıldı. 1947-ci ildə həbs edildi, sonra isə hərəkət azadlığı məhdudlaşdırıldı. 1998-ci ildə Selfice Çiu xatirələri, eləcə də şeirləri və digər nəşrlərini "Həyat küləkləri" (alb. Tallazet e jetes, *ing.* Winds of life) adlı kitabda nəşr etdi. 2003-cü ildə vəfat etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Jorgaqi, Nasho.* "Nasho Jorgaqi: Zërat e parë femërorë të letërsisë shqipe". Shqiptarja. 8 March 2015. 17 November 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 November 2015.
2. ↑  *Isufaj, Ermira.* "Kujtimet e komunistes se radheve te para". 20 May 2013. 16 April 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 November 2015.
**Fransua Menien** (*fr.* François Mesgnien; 1623[…] və ya 1620, Lotaringiya hersoqluğu[d] – 1698[…], Vyana) — Fransız şərqşünası.

Həyatı
------

Fransua Menien 1623-ci ildə Lotaringiyada anadan olmuş, 1698-ci ildə Vyanada vəfat etmişdir.

Mesnien ilk əvvəl təhsilini Romada almış və 1652-ci ildə Polşanın İstanbuldaki səfirliyinə qoşulmuşdur. Burada o özünü türk dilinin öyrənilməsinə həsr etmişdir. O, öncədən ali tərcüməçi, sonra isə Konstantinopolda Polşanın səfiri olmuşdur və ona zadəganlıq bəxş ediləndən sonra **Meninski** (fransız *Mesgnien* adının polyaklaşdırılmış şəkli) adını qəbul etdi. Daha sonra Avstriya xidmətinə keçdi. 1669-cu ildəki Qüdsə gedişindən sonra, 1671-ci ildə Vyanaya yola düşüb, orada Şərq dillərin baş dilmanc vəzifəsinə təyin olunmuşdur. Bu vəzifəni ölümünədək tutmuşdur.

Meninskinin yaratdığı lüğətinin ad səhifəsi
Əsas əsəri *Tesaurus linguarum orientalium, turcicea, arabic, persicæ (latınca: Türk, ərəb, fars və s. şərq dillərin lüğəti)* idi. Lüğət 3 cilddə yazılmış, ilkin olaraq 1680-ci ildə dərc edilmişdir; bir qədər üzərində yenidən işlənilmiş *Lexicon arabico-persico-turcicum* adında 4 cildli nəşri 1780–1802 illər arasında çap olunmuşdur. Şərq dillərindəki sözlərin tərcüməsi alman, italyan, fransız və polyak dilində verilmişdir. Müasir dilçilik baxımından, ən dəyərlisi türk dilini təsvir edən hissədir. Sözügedən dövrdə, *Tesaurus* kimi ətraflı və kəliməsi çox olan lüğət yaratmaq ənənəsi hələ yox idi. Bu üzdən *Tesaurus* Osmanlı Türkcəsinin və ümumiyyətlə Oğuz dillərinin tarixi ilə bağlı əvəzsiz məlumatlar verən bir əsərdir. Bundan əlavə, Meninski polyak və türk dillərin üzərində hərəsi bir qrammatika müəlləfi oldu.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Franciszek Meniński // .
2. 1 2 3 4  François Mesgnien Meninski // opac.vatlib.it (ing.).
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
**Fransua de Laroşfuko, VI Fransua, Roşfuko hertsoqu** (*fr.* François VI, duc de La Rochefoucauld, 15 sentyabr 1613 – 17 mart 1680) — Fransa yazıçısı və əxlaq vaizi. Özünün "Əxlaq qaydaları" (*Maximes*) əsəri ilə tanınır. Qədim zadəgan ailəsində doğulub. Gəncliyində orduda xidmət edib. Sent-Antuan döyüşündə yaralanıb.

Yaradıcılığı
------------

Bundan sonra Laroşfuko özünün "Düşüncələr" və "Xatirələr" adlı əsərlərini yazmağla məşğul olub. Dövrünün Buaro, Rasin, Molyer kimi görkəmli adamların yaxın dostu olub. "Düşüncələr" əsərində insanın hərəkət və münasibətlərinin eqoizmdən doğduğunu, insanın öz ehtiraslarının əsiri olduğunu, onun hərəkətlərinin ağıl və düşüncə ilə deyil, şəxsi mənafe hissləri ilə idarə olunduğunu qeyd edir. Laroşfukoya görə sosial qanunlarla insan təlabatının qanunları uyğun gəlmir. Nəticədə, insanlar arasında bu qədər ikiüzlülük hökm sürür və ümumiyyətlə bütün xeyirxah əməllər insanların bəd niyyətlərinin maskalanmır ifadəsidir. Laroşfuko əsərləri üzərində dönə-dönə işləyib. O aforizmləri ilə insanın öz-özünü tanımasına kömək etmək istəyir. Ona görə başqasının bizim haqqımızda dediklərinə dönə-dönə qulaq asmaq lazımdı.

Çünki, dünyada bunu heç kim istəmir və xoşlamır. Bununla da eyblər çoxalır və dərinləşir. Saxtakarlıq həqiqət donunda hər yanda hökm sürür. Buna görə hamı maska taxıb yaşayır. Xeyirxah sözlər kimin dilində çoxsa, birinci saxtakar odur. Laroşfuko yazır ki , insanların sözdə özlərini ədalətli göstərməsi əslində onların ədalətsiz əməllərini ört-basdır etmək üçündür. O, yazır ki , öz xeyirxah əməlini yaymaq cəzasız şər əməllər törətmək vasitəsidir. Laroşfukoya görə insanların ən böyük bəlası onların özlərini sevməsi, özlərinə aşiq olmalarıdır. Bu cəhətdən istisna təşkil edən adam tapmaq çətindir. Laroşfuko Avropa fəlsəfəsində moralist pessimizmin acdadlarından biridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Francois VI duke de La Rochefoucauld // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2  François de La Rochefoucauld // Gran Enciclopèdia Catalana (kat.). Grup Enciclopèdia, 1968.
3. ↑  François VI. La Rochefoucauld // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag

Mənbə
-----

* Əlisa Nicat — Dünya Filosofları. Bakı, 1995.


Vikisitatda ***Fransua de Laroşfuko*** ilə əlaqədar sitatlar var.
**Selikli Sporlular sinfi** (*lat.*  Myxosporıdıa ) — Heyvan qamçılıları yarımsinfinə aid olan sinif.

Haqqında
--------

Miksosporidilər, əsasən balıqlarda, qisməndə də suda-quruda yaşayanlarda və sürünənlərdə parazitlik edir. Bu parazitlərin 700-ə qədər növü məlumdur. Parazitlər balıqların əzələlərini, qəlsəmələrini, beynini, böyrəklərini, sidik kisəsini və digər orqanlarını zədələyərək, balıqçılıq təsərrüfatına böyük ziyan vururlar. Miksosporidilər inkişaflarının ilk mərhələsindən birnüvəli formada olurlar, sonradan isə protoplazma kütləsinə malik olan çoxnüvəli formaya keçir. Bədən boşluğunda yaşayan miksosporidilər çılpaq olub, amöbvarı hərəkət edir. Toxumalarda yaşadıqda isə onlar örtüklə əhatə olunurlar və bir neçə mm-dən bir sm-ə qədər ölçüyə malik olurlar. Balıqlar sporu udmaqla parazitə yoluxurlar. Balığıın bağırsağında həzm fermentlərinin təsirindən spor açılır və dalayıcı kapsula xaricə atılaraq bağırsağın divarına yapışır. Rüşeymin iki nüvəsi spordan xaricə çıxana qədər birləşir. Daha sonra amöbvari rüşeym bağırsağın divarından qana keçir və qan vasitəsilə müxtəlif toxuma və orqanlara, əsasən də əzələlərə aparılır. Burada parazit böyüyür və onun nüvəsi dəfələrlə bölünərək, çoxnüvəli plazmodiya çevrilir. Plazmodinin böyüməsi nəticəsində balıqlarda diametri 5–6 sm olan şişlər əmələ gəlir. Plazmodinin böyüməsi nəticəsində balıqlarda diametri 5–6 sm olan şişlər əmələ gəlir. Plazmodinin daxilində tezliklə çoxhüceyrəli sporlar formalaşmağa başlayır. Sporun əmələ gəlməsi çox mürəkkəb prosesdir və tam öyrənilmişdir. Sporlar sahib öldükdən sonra və ya şişlər partladıqda xaricə tökülür. Miksosporidilər balıqlarda müxtəlif xəstəliklər törədirlər. *Myxobolus və Lentospora* cinsinin növləri daha təhlükəlidir. *Myxobolus pfeifferi* növü şirbit balıqlarından şiş xəstəliyi törədir. Balığın əzələlərində parazitlik edən bu növ bədən səthində şişlər əmələ gətirir. Şişin partlaması nəticəsində sporlar xaricə çıxaraq digər balıqların yoluxmasına səbəb olur. Bu infeksiya balıqların əksəriyyətinin ölümünə səbəb olur. *Lentospora cerebralis* — forel balıqların "fırlanma "xəstəliyini törədir. **Lentospora** balıqların qığırdaq toxumalarında parazitlik edərək, onu zədələyirlər. Sporlar balıq öləndən sonra xaricə çıxırlar.

Mənbə
-----

**B. İ. Ağayev, Z. A. Zeynalova. Onurğasızlar zoologiyası.** Bakı , "Təhsil" 2008 , 568 səh

Həmçinin bax
------------

* Koksidilər
* Qansporlular dəstəsi

Xarici keçidlər
---------------

* Отряд Миксоспоридии (Myxosporidia)
* myxosporidia fish

İstinadlar
----------

1. ↑  B. İ. Ağayev, Z. A. Zeynalova. Onurğasızlar zoologiyası. Bakı , "Təhsil" 2008 , 568 səh
**Naxçıvan Əlyazma Sənədləri** — Kəngərli sülaləsinə məxsus sənədlər (17 – 19 əsrlər).

Haqqında
--------

Sülalənin ayrı-ayrı üzvləri tərəfindən yazılan və onlara ünvanlanan məktub, reskript, fərman, qəbalə və s.-dən ibarətdir. Sənədlərin mövcudluğu məlum olan kimi (1935) Gürcüstandan Naxçıvana dərhal elmi heyət göndərilmiş, onlar başqa sənədlərlə birlikdə Tiflisə aparılmış, qısa müddətdə araşdırılmış və 1936-cı ildə kitab haılnda çap olunmuşdur. Kitabın redaktoru məşhur şərqşünas, akademik N. Y. Marrın oğlu Y. N. Marrdır. Burada təkcə Azərbaycanın deyil, İran, Türkiyə və Rusiyanın da ictimai-iqtisadi və siyasi tarixinə dair materiallar vardır. Təəssf ki, gətirilmiş 300-dən çox sənədin yalnız 25-i şərqşünas K. N. Smirnovun tərcüməsi və şərhləri ilə üzə çıxarılmış, qalanlarının taleyi isə hələlik naməlumdur. Kitab 2 hissədən ibarətdir. Birinci hissəyə 3 fəsil – Kəngərli tayfası (1 – 7 saylı sənədlər); naxçıvanlıların İran şahı Kərim xan Zəndə iki ərizəsi (8 – 9 saylı sənədlər); Naxçıvanda tərəflər arasında bağlanmış iki qəbalə (10 – 11 saylı sənədlər), ikinci hissəyə isə 2 fəsil – feodal münasibətləri, torpaq mülkiyyəti və maliyyə məsələləri (12 – 21 saylı sənədlər); Səfəvi dövrü sənədləri (22 – 25 saylı sənədlər) daxildir.

Həmçinin bax
------------

* Kəngərlilər sülaləsi

İstinadlar
----------

1. 1 2  **Naxçıvan Əlyazma Sənədləri**// Naxçıvan Ensiklopediyası / V.Y. Talıbov. — Təkminləşdirilmiş və yenidən işlənmiş ikinci nəşr. — Naxçıvan, 2005. — 2 cilddə. — II cild. — Səhifələrin sayı: 380. — Səh.: 83. — ISBN 5-8066-1468-9.

Xarici keçidlər
---------------

* Məşhur şərqşünas Minorskinin Kəngərlilərlə bağlı məktubu haqqında qeydlər
**Estoniyada edam cəzası**, 18 Mart 1998-ci ildən Estoniyanın qoşulduğu Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının 6 saylı Protokoluna əsasən rəsmi şəkildə qadağan edildi. Ondan öncə 1920-ci ildən 1992-ci ilə qədər Estoniyada edam hökmləri tətbiq edilirdi.

Tarixi
------

1935-ci ildən və Estoniya 1940-cı ildə SSRİ tərkibinə daxil olana qədər Estoniya Respublikasında cinayət qanunvericiliyində nəzərdə tutulan cəzalar arasında ölüm hökmü də var idi. Ölüm cəzasına məhkum edilmiş cinayətkarlar özlərini zəhərləyərək intihar yolu və ya dara çəkmə yolu ilə ölümlərini seçə bilərdilər.

Hərbi tribunal məhkumu güllələmə yolu ilə edam qərarını verə bilərdi. Belə hallarda, hökmü səkkiz nəfərdən ibarət silahlı komanda yerinə yetirirdi.

1940-cı ildən ölüm hökmləri Estoniya SSR Cinayət Prosessual Məcəlləsinə uyğun olaraq tətbiq olunurdu. 1970-cü ilə qədər edam cəzasına məhkum olunanların hamısı Tallindəki xüsusi kamerada saxlanılırdı. Daha sonra Estoniyada ölümə məhkum olanlarının hökmlərini SSRİ-nin digər şəhərlərində də icra edilməsi başlandı. 11 sentyabr 1991-ci ildə ölkədə sonuncu dəfə ölüm hökmü qərarı icra olundu, beləki qətldə günahlandırılan Reyn Orusta ənsəsinə atəş olunaraq edam edildi.

Müzakirələr
-----------

Ölüm cəzası Estoniya cinayət qanunvericiliyində 1998-ci ilə qədər qalmışdır, lakin Estoniya Respublikasının gələcək Avropa inteqrasiyasını dəstəkləyən siyasi elita 1990-cı illərin əvvəllərində ağır cinayətlərin nisbətinin artmasına baxmayaraq ölüm hökmünün ləğvi və onun ömürlük həbs cəzası ilə əvəzlənməsini dəstəkləyirdi. 13 yanvar 1997-ci ildə Estoniya Parlamenti edam cəzasını qadağan edən Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının 6 saylı Protokoluna üzv olma layihəsinin ratifikasiyasını müzakirə etməyə başladı.

2015-ci ildə Estoniya Kilsələri Şurası bir araşdırma apardı və 15 yaşdan 74 yaşa qədər olan 1002 nəfərdən təxminən 70%-ı xüsusilə ağır cinayətlər üçün edam cəzasının bərpasını dəstəklədiyini müəyyən etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *ERR.* "Суд не стал досрочно освобождать отсидевшего почти 35 лет Олега Пятницкого". ERR (rus). 2018-01-24. 2021-04-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-24.
2. ↑  "Gilbertian Law in Esthonia". Canberra Times (ACT : 1926 - 1995). ACT. 1930-06-26. 5. 2023-07-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-09.
3. ↑  Robert Treufeldt. "Kalaranna fort ehk hilisem "Patarei" vangla". MTÜ Castellum. Tallinn 2019. Lk 49
4. ↑  Retk vanglaellu aitab tunnetada vabaduse väärtuse mõõtmatust Arxivləşdirilib 2021-11-20 at the Wayback Machine (est.)
5. ↑  Raidkiri bandiitide kalmistul palub ka nende pattudele andestust Arxivləşdirilib 2023-07-10 at the Wayback Machine (est.)
6. ↑  70 % eestimaalastest toetab surmanuhtlust Arxivləşdirilib 2017-01-05 at the Wayback Machine (est.)
7. ↑  Elust, Usust ja Usuelust 2015" Arxivləşdirilib 2021-01-27 at the Wayback Machine (est.)
**Aşıq Vüqar Mahmudoğlu** (1970–2018) — Azərbaycan aşığı.

Həyatı
------

Vüqar Mahmudoğlu (Niftəliyev) 1970-ci il noyabrın 3-də Şamaxının Şıxzərli kəndində doğulub. Şirvan aşıq sənətinin məşhur ustadlarından olan Aşıq Mahmud Ələsgəroğlunun ilk övladıdır.

Şamaxı şəhər musiqi məktəbini (qarmon sinfini) və Azərbaycan Dövlət İncənət Universitetini bitirib. Yeniyetməliyindən qarmon ifaçısı kimi tanınıb. Atasının vəfatından sonra (2002-ci il) Aşıq Mahmudun sazını yaşadıb.

Şirvan aşıq mühitinin tanınmış simalarından Açıq Vüqar Mahmudoğlu Fransa, Rusiya, Türkiyə, İsveçrə, Xorvatiya, İran və s. ölkələrdə konsertlər verib.

Onu təkcə Azərbaycanda deyil, İranda, Türkiyədə, Gürcüstanda və Orta Asiya respublikalarında da bir sənətkar kimi yüksək dəyərləndiriblər. Bir sıra Avropa ölkələrində Azərbaycan mədəniyyətini ləyaqətlə
təmsil edib, sazımızın şöhrətini daha da ucaldıb.

Vüqar Mahmud oğlu Niftəliyev 2018-ci il yanvarın 10-da dünyasını dəyişib.

Ailəsi
------

İki övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ozan dünyası. №1(29)" (PDF). Bakı (az.). "Elm və təhsil". 2018.
**Aşıq Ziyad** (*tam adı.* Məmmədov Ziyad Nadir oğlu) (d.1911, Daşkənd, Göyçə - itkin düşüb, Ukrayna, Sevastopol. 30.06.1942) — ifaçı aşıq.

Həyatı
------

Məmmədov Ziyad Nadir oğlu 1911-ci ildə Göyçə mahalının Basarkeçər rayonunun Daşkənd kəndində doğulmuşdur. O, Aşıq Ələsgərin məşhur şəyirdlərindən olan Böyük Qaraqoyunlu kəndindən Aşıq Əsədin şəyirdi olmuşdur. Elə şəyirdlik vaxtı da Aşıq Əsədin qızı Sürayəni sevib almışdır. Aşıq Ziyad qısa bir müddətdə nəinki Daşkənddə və eləcə də Göyçə mahalında ustad aşıqlardan biri kimi tanınmışdır.

1937-ci ildən ÜİLKGİ-nin üzvü olmuşdur. 1941-ci ilin sentyabr ayında Basarkeçər RHK-dan orduya çağırılmışdır. Baş çavuş Məmmədov Ziyad Nadir oğlu 21-ci ehtiyat atıcı dvizyanın 102-ci ehtiyat atıcı alayının manqa komandiri və atıcısı olmuşdur.

30 iyun 1942-ci ildə Ukraynanın Sevastopol rayonu ərazisində əsir düşmüşdür.

Ailəsi
------

Aşıq Ziyad ailəli idi. Sürayə Aşıq Əsəd qızı ilə ailə həyatı qurmuşdur. Zəhra və Turac adlı iki qızı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Araz Yaquboğlu.* "Ozan dünyası. №2(30)" (PDF). Bakı (az.). "Elm və təhsil". 2018. İstifadə tarixi: 2018-12-26.
**Düzləçəkli ətirşah** — (lat. *Geranium platypetalum*)

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik bitkidir. Gövdəsi yarpaqların saplaqları kimi uzun və yumşaq uzanmış ağ tükcüklü, 30–60 sm hündürlükdədir. Yarpaqları incə, sıx tükcüklü; kökətrafı yarpaqlar uzun saplaqlı, düzolmayan böyrəkvari-yumru, tərsyumurtavari 2/3 — ə qədər hissələrə bölünmüş, üst hissədən üçqatbölünmüş və dişli, gövdə yarpaqları 5–7 bucaq şəkillidir. Çiçək saplağı uzun yumşaq tüklərlə örtülü, düz, 2 çiçəklidir. Çiçəkaltlığı xətvari-lansetvaridir. Kasa yarpaqları 8–10 mm uzunluqda, lansetvari, beli tükcüklüdür. Ləçəkləri 18–20 mm uzunluqda, albənövşəyi, enli tərsürəkvari, əsasında pazvari, kənarları qeyri-bərabər və ya zəif çıxıntılıdır. Meyvənin tayları tükcüklüdür.

Yayılması
---------

BQ qərbi hissəsinin rayonlarında orta (nadir hallarda) və yuxarı dağ qurşaqlarında yayılmışdır. Dağ çəmənləri, əsasən subalp çəmənlərində bitir.

1. ↑  Validə M. Əlizadə, Naibə P. Mehdiyeva, Vüqar N. Kərimov, Aidə Q. İbrahimova BÖYÜK QAFQAZIN BİTKİLƏRİ (Azərbaycan) Bakı 2019
2. ↑  Флора Азербайджана. Баку: Изд. АН Азерб.ССР, 1950–1961, Т. I–VIII.
**Ramaz Şengeliya adına stadion** (*gürc.* რამაზ შენგელიას სახელობის სტადიონი) — Gürcüstanın Kutaisi şəhərində yerləşən və Torpedo Kutaisi klubunun ev oyunlarını keçirdiyi stadion.

Tarixi və haqqında
------------------

Stadion 1948-ci ildə layihələşdirilmişdir. 1950-ci ildən tikintisinə başlanmışdır. Stadion, "Lokomotiv Kutaisi" klubu Sovet "B" liqasında çıxış etməyə başlayandan, 1957-ci ildən istifadəyə verilmişdir, amma stadion tam tikilib başa çatdırılmamışdır. Stadion tam olaraq 1962-ci il mayın 2-də "Torpedo Kutaisi" komandası güclülər dəstəsində çıxış etməyə başladıqda hazır olmuşdur.

Sovet dövründə stadion "Mərkəzi Stadion" adlanırdı. 2010-cu il mayın 24-də stadion yenidənqurmadan sonra yenidən açıldı, stadiona Kutaisi şəhərində idman həyatının inkişafında əməyi olmuş əfsanəvi Kutaisi idmançısı Givi Kiladzenin adı verilmişdir. Stadion UEFA standartlarına uyğundur və burada beynəlxalq səviyyədə yarışların keçirilməsi üçün bütün şərait var. Stadion Gürcüstanın qərbində yerləşmiş ən böyük və tutumlu stadiondur. 2015-ci ildə stadiona Ramaz Şengeliyanın adı verilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Kutaisi
* Torpedo Kutaisi FK

Xarici keçidlər
---------------

* Stadiumdb.com saytında
* Worldstadiums.com saytında Arxivləşdirilib 2015-07-08 at the Wayback Machine
* Soccerway saytında
* Torpedo Kutaisi klubunun saytında Arxivləşdirilib 2013-05-09 at the Wayback Machine