recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Qarpızlı Fələstin bayrağı.
2023-cü ildə Brüsseldə fələstinlilər üçün keçirilmiş etiraz aksiyalarında qarpız bayrağı.
**Qarpız** – fələstinlilərin etiraz aksiyalarında və sənət əsərlərində istifadə etdikləri simvol. İsrailin Fələstin torpaqlarını işğalına qarşı mübarizəni simvolizə edir.

Tarixi
------

Qarpızın Fələstin simvolu kimi istifadə olunmasının tarixi 1967-ci ilə gedib çıxır. Altıgünlük müharibə zamanı İsrail Fələstin torpaqlarını işğal etmiş və Fələstin bayrağını nümayiş etdirməyi qadağan etmişdir. Qadağadan sonra fələstinlilər simvol kimi qarpızdan istifadə etməyə başlamışdırlar. Belə ki, qarpız diliminin rəngləri Fələstin bayrağının rəngləri ilə uyğundur: yaşıl, qırmızı, qara və ağ.

İsrail hökuməti sadəcə Fələstin bayrağını deyil, Fələstin bayrağının rənglərini əks etdirən sənət əsərlərinə də senzura tətbiq etmişdir. Məsələn, 1980-ci ildə fələstinli rəssam İssam Bədrlin Ramallahda baş tutmuş sərgisi bu səbəbdən dayandırılmışdır:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Soruşdum ki, ağ, yaşıl, qara və qırmızı rəngli çiçək çəksək necə olacaq? Məmur mənə cavab verdi ki, müsadirə olunacaq. Hətta qarpız da çəksəz, o da müsadirə olunacaq. | "|

1993-cü ildə imzalanmış Oslo akkordlarından sonra Fələstin bayrağı haqqındakı qadağa götürülmüşdür. Həmin vaxt *"The New York Times"* nəşri "qarpız dilimi daşıyan fələstinli kişilərin həbs olunması" barədə iddia yayımlamışdır. 2021-ci ildə İsrail məhkəməsinin Şeyx-Cərrahda yaşayan fələstinli ailələrin köçürülməsi barəsində qərardan, eləcə də, 2023-cü ildə başlayan İsrail–HƏMAS müharibəsindən sonra qarpız simvolu daha da populyarlaşmışdır.

Populyar mədəniyyətdə
---------------------

2007-ci ildə rəssam Xalid Hurani "Fələstinin subyektiv atlası" adlı kitab üçün "Qarpızın hekayəsi" adlı iş yaratmışdır. Qarpız emojisi internet istifadəçilərinin Fələstinə dəstək məqsədilə istifadə etdikləri emojilərdən biridir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  "How the Watermelon Became a Symbol of Palestinian Solidarity". The Time (ingiliscə). 20 oktyabr 2023. 2023-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 fevral 2024.
2. 1 2  "Images of Watermelons Signal Support for Palestinians". The New York Times (ingiliscə). 27 dekabr 2023. 2024-03-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 fevral 2024.
3. ↑  "Watermelon becomes symbol of Palestinian existence, resistance". The Jordan Times (ingiliscə). 4 avqust 2021. 2023-10-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 fevral 2024.

Xarici keçidlər
---------------

* Ramallah Journal; A Palestinian Version of the Judgment of Solomon
580-ci illərdə Ficar döyüşlərindən sonra meydana gələn haqsızlıq mühitində, can və mal güvənliyi sağlanılması, zəif və gücsüzlərin qorunması, zülmün mane olunması üçün cəmiyyətdə sözu sayılan adamların və bir ara Məhəmmədində üzv olduğu barış cəmiyyətidir. Hicrəttən sonra İslam dövlətinin tək qanuni siyasi partiyası olub, Osmanın ölümündən sonra bağlanmışdır.

Bu cəmiyyət sadəcə tarixi bir ittifaq deyil, həmçinin fərqli dünya görüşlərinə sahib olan, ancaq əxlaqi dəyərlərdə anlaşan insanların zülmə mane olmaq üçün bir yerə yığışıb yaratdığı cəmiyyətdir.

Zilqədə ayında Zubeydi qəbiləsindən bir yəmənli adam mal satmaq üçün Məkkəyə yollanır. Qureyşin nüfüzlü adamlarından olan As bin Vail bu malı aldı, ancaq pulunu ödəmədi. Yəmənli adam Məkkənin digər nüfuzlu adamlarına müraciət edib, ona kömək etməsini istədi. Ancaq onlar yəmənlinin yox, As bin Vailin tərəfində durdular. Əlacsız qalan adam, Qureyşin nüfuzlu adamlarının Kəbə ətrafında oturduqları bir vaxtda Əbu Kubeys dağına çıxaraq: "Ey Fihr Hanədanı!" deyə qışqıraraq şeir oxudu. Məruz qaldığı zülm və haqsızlığını elan edərək, kömək istədi. Kömək üçün ilk hərəkətə keçən Məhəmmədin əmisi Zübeyr oldu. Qüreyşin nüfuzlu adamları ilə birlikdə Abdullâh bin Cüd’an’ın evində yığışdılar. Abdullah onlara yemək süfrəsi açdı. Elə həmin evdədə onlar and içdilər və "Hilfü'l-Fudul" cəmiyyəti quruldu

Hilfü'l-Fudulün andı belədir:

1. Məkkədə istər yerli camaatdan, istərsə də başqa yerdən gələn insanların bir insanın zülmünə uğramasını gördükdə ona kömək olacaq və onunl birlikdə olunacaqdı.

2. Gücsüzun haqqı güclüdən alınan vaxta qədər gücsüzün yanında olacaqdılar.

3. Dəniz bir tək tükü isladıncaya qədər, Səvir və Hira dağları yerlərində qaldığı müddətcə və məişətdə (maliyyə vəziyyətində) tam bir bərabərlik olanadək bu maddələr etibarlı olacaqdı.

Məhəmməd Peyğəmbərin Cahiliyyə dövründə qatıldığı tək cəmiyyət "Hilfü'l-Fudul" olmuşdur. Çünki bu bir ədalət cəmiyyəti idi. Peyğəmbərimiz bu cəmiyyət haqqında bunları demişdir: "Bu cəmiyyətdən o qədər məmnunam ki, mənə qızıl dəvələr (yəni ən qiymətli dünya malı) verilsə heç bu qədər sevinməzdim".
**Christopher Anthony John**", *Chris" Martin* (d. 2 Mart 1977, Exeter) — İngilis musiqiçi, Coldplay qrupunun solisti, eyni zamanda gitaristi və pianoçu.

Kariyerasının başlanğıcı
------------------------

Chris Martin 2 mart 1977-ci ildə Exeter, Devon İngiltərə'də doğulmuşdur. Evin ən böyük övladıdır. Atası Anthony Martin təqaüdçü,anası Alisson Martin isə musiqi müəlliməsidir. Martin məktəb illərinə Hylton məktəbində başladı və sonra Exeter Katedral məktəbində davam etdi və bu məktəbdə oxuyarkən Nick Repton & Iwan Gronow ilə bir yerdə ilk qrupu olan The Rocking Honkies qrupunu yaratdı. İlk səhnəyə çıxdıqları zaman tamaşaçı tərəfindən bəyənilmədi. Exeter Katedral məktəbindən sonra Martin Sherborne məktəbinə getdi və orda gələcəkdə Coldplay'in meneceri olacaq Phil Harveynən tanış oldu. Martin təhsilinə University College London'da davam edib Ancient World Studies'i oxuduğu Ramsey Hall'da qalaraq yunan və latın dilindən ən yüksək dərəcədə məzun oldu. Burda Coldplay'də bir yerdə ifa edəcəyi dostları Jonny Buckland, Will Champion və Guy Berryman ilə tanış oldu.

Musiqi həyatı
-------------

Dorset Sherborne Məktəbində və sinif yoldaşlarıyla birgə Coldplay qrupunu yaratdıqları Londra Üniversitetində təhsil almışdır.Chris Martin 1980-ci illərin kült rock musiqiçilərindən olan Echo and the Bunnymen'nin böyük bir fanatıdır. Bir müsahibəsində 40 yaşına gəldiyi zaman və özünü bir rockstarı olmaq üçün çox qoca hiss etdiyində üniversitetə qayıdıb musiqi təhsili almaq istədiyini bildirmişdir.Chris Martin karyerası boyunca bir çox prestijli mükafata layiq görülmüşdür. Bunlardan bəziləri 2001-ci ildə "Parachutes" albomları üçün "Ən Yaxşı Alternative Musiqi Albomu" kateqoriyasında Grammy Mükafatı, 2002-ci ildə A Rush Of Blood To The Head albomları üçün "Ən Yaxşı Alternative Musiqi Albomu" kateqoriyasında Grammy Mükafatı, 2002-ci ildə "In My Place" adlı mahnıları üçün "Ən Yaxşı Rock Performansı" kateqoriyasda Grammy Mükafatı, 2003-cü ildə "Clocks" adlı mahnıları üçün "İlin Ən Yaxşı Mahnısı" kateqoriyasında Grammy Mükafatı və 2006-cı ildə Halifax'də ərsəyə gələn Juno Mükafatlarında "Ən Yaxşı Beynəlxalq Qrup" mükafatına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. ↑  .
Hüceyrənin xarici membranı daxilə çəkilərək dəfələrlə şəxslənir və endoplazmatik şəbəkəni əmələ gətirir. Onun quruluşu plazmatik membrana oxşar kanal və boşluqlardan təşkil olunmuşdur. Kanallar şəxslərin və bir-birilə birləşərək endoplazmatik şəbəkə əmələ gətirir. Endoplzmatik şəbəkənin elektron mikroskopunda görünən iki tipi var-dənəvər və hamar. Dənəvər endoplazmatik şəbəkənin kanal və boşluqlarında xırda cisimciklər-ribosomlar yerləşir. Ribosomlar endoplamatik şəbəkəyə kələkötürlük verir. Risobomların olması nəticəsində dənəvər endoplazmatik şəbəkədə zülallar sintez olur. Hamar endoplazmatik şəbəkə membranlarında ribosomlar olmur. Ona görə burada lipidlərin və karbohidratların sintezi gedir. Sintezolunmuş maddələr kanal və boşluqlarda yığılır, sonra hüceyrənin müxtəlif orqanoidlərinə daşınır, orada istifadə olunur. Endoplazmatik şəbəkənin kanalları ilə müxtəlif maddələr bir hüceyrədən digərinə də keçir.

Ribosomlar
----------

Ribosom termini 1957-ci ildə verilmişdir. Bu orqanoid bütün hüceyrələrdə aşkar edilmişdir. Ribosomlar ölçüsü 15–22 nm olan dairəvi cisimciklərdir. O müxtəlif ölçülü, bir-birilə birləşmiş böyük və kiçik hissəcikərdən ibarətdir. Bir hüceyrədə minlərlə ribosom olur. Ribosomlar ən çox dənəvər endoplazmatik şəbəkə üzərində, müəyyən hissəsi isə sitoplazmada sərbəst halda olur. Ribosomların tərkibi eyni miqdarda RNT və zülallardan ibarətdir. Zülalların sintezi ribosom terefindən deyil, ribosomlar qrupu-polisomlar tərəfindən həyata keçirilir. Polisomlarda 4–40-a qədər ribosom ola bilir. Sintez olunmuş zülallar əvvəlcə dənəvər endoplazmatik şəbəkənin kanal və boşluqlarına yığılır, sonra sərf olunmaq üçün hüceyrəni başqa sahələrinə və orqanoidlərə daşınır.

Mənbə
-----

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-02-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-09-01.

Vikianbarda Endoplazmatik şəbəkə ilə əlaqəli mediafayllar var.

| ⛭Eukariotik hüceyrələrin orqanoidləri |
| --- |
| Akrosom • Qolci aparatı • Vakuol • Vezikula • Hüceyrə membranı • Hüceyrə qılafı • Lizosom • Melanosom • Miofibrillər • Mitoxondri • Peroksisom • Plastidlər • Kirpikciklər/Qamçılar • Ribosom • Yığıla bilən vakuol • Stiqma • Xloroplastlar • Sentrosom • Sitoplazma • Endoplazmatik şəbəkə • Nüvə • Nüvəcik |  |
**Torpağın udma qabiliyyəti—** müxtəlif maddələrin ion və molekullarının torpaq tərəfindən udulub saxlanması, onun bərk fazası ilə təmasda olan müxtəlif maddələri torpağın özündə saxlamaq xassəsi.

K. K. Hedroyss torpağın udma qabiliyyətini bioloji, mexaniki, fiziki, kimyəvi və fiziki-kimyəvi xassələrə ayırmışdır.

Bioloji udma qabiliyyəti
------------------------

Torpağın bioloji udma qabiliyyəti bitki köklərinin və mikroorqanizmlərin maddələri toplamaq qabiliyyətidir. Bioloji udma qabiliyyətinin torpaqmələgəlmədə böyük əhəmiyyəti vardır.

Mexaniki udma qabiliyyəti
-------------------------

Torpağın mexaniki udma qabiliyyəti torpaq məsamələrinin yüksək dispersli hissəcikləri udmasıdır.

Fiziki udma qabiliyyəti
-----------------------

Torpağın fiziki udma qabiliyyəti torpağın çox xırda hissəciklərinin maddələri özünə cəlb etməsidir.

Kimyəvi udma qabiliyyəti
------------------------

Torpağın kimyəvi udma qabiliyyəti torpaqda gedən kimyəvi reaksiya nəticəsində pis həll olan və çöküntü verərək torpağın bərk hissəsi ilə qarışmasıdır.

Fiziki-kimyəvi udma qabiliyyəti
-------------------------------

Torpağın fiziki-kimyəvi udma qabiliyyəti torpağın bərk hissəsi ilə torpaq məhlulu kationları arasındakı mübadilədir. Torpağın bu udma qabiliyyəti dağ süxurlarının aşınmasında, torpağın yuyulmasında əsas rol oynayır, bütün torpaq proseslərinə təsir edir, torpağın məhsuldarlığı ilə sıx əlaqədardır.

Həmçinin bax
------------

* Torpaq
* Torpağın münbitliyi
* Torpağın su rejimi

Xarici keçid
------------

* Fiziki- kimyəvi udma qabiliyyəti
* Torpaq

İstinad
-------

1. ↑  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ensiklopedik ekoloji lüğət. Bakı-Elm-2008.
**Surxay Novruz oğlu Musayev** (1 fevral 1951, Füzuli, Samux rayonu – 29 aprel 2023) — professor (1992), "əməkdar həkim" (2000), Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimi (20 sentyabr 2010)

Həyatı
------

Surxay Musayev 1951-ci il fevralın 1-də Samux rayonunun (o zamanlar Xanlar rayonu) Füzuli kəndində anadan olmuşdur. 1967-ci ildə Samux rayon M. Ə. Sabir adına orta məktəbi bitirmişdir. Bir il sovxozda fəhlə işləmişdir.

1968-ci ildə N. Nərimanov adına Azərbaycan Tibb institutunun (indi universitet)pediatriya fakültəsinə daxil olmuş, 1974-cü ildə oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

1974–1977-ci illərdə Azərbaycan Tibb Universitetinin I-uşaq xəstəlikləri kafedrasnda həkim, 1977–1985-ci illərdə assistent, 1986–1992-ci illərdə dosent vəzifəsində işləmiş, 1992-ci ildən professor vəzifəsində işləyir.

Eyni zamanda 1974–82-ci illərdə universitet komsomol təşkilatına, 1983–88-ci illərdə universitet partiya komitəsinə, 1994–2010-cu illərdə universitet həmkarlar ittifaqı komitəsinə rəhbərlik etmişdir. 1985-ci ildə namizədlik, 1992-ci ildə doktorluq disserasiyası müdafiə etmişdir.

150-dən çox elmi əsırin müıəllifidir. Rəhbərliyi altında 5 elmlər namizədi hazırlanmış, 4 nəfər gənc tədqiqatşı namizədlik dissertasiyası üzərində işləyir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamları ilə 2000-ci ildə "əməkdar həkim",2010-cu ildə "Əməkdar elm xadimi"adina layiq görülmüşdür.

2010-cu ilin aprel ayından Azərbaycan Respublikası Prezidenti cənab İ. Əliyevin Sərəncamı əsasında yaradılmış Azərbaycan Tibb Universitetinin Tədris-terapevtik Klinikasının direktoru vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

Filmoqrafiya
------------

* Aqil Əliyev. Böyük alim, böyük insan (film, 2007)

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  "Azərbaycan Tibb Universitetinin əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 sentyabr 2010-cu il tarixli Sərəncamı" (az.). president.az. 20 sentyabr 2010. 2021-07-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-11.

Xarici keçidlər
---------------

* ƏMƏKDAR ELM XADİMİ, PROFESSOR SURXAY MUSAYEV HAQDA SƏNƏDLİ XATİRƏ FİLMİ
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Ağayeva.

**Sima Abbas qızı Ağayeva** (15 mart 1932, Axalsıx – 17 avqust 2020) — Azərbaycan rəssamı, dosent, Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı (2006)

Həyat və yaradıcılığı
---------------------

Sima Ağayeva 15 mart 1932-ci ildə Gürcüstan SSR-in Ahalsıx şəhərində anadan olmuşdur. O, 1957-ci ildə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbini, 1964-cü
ildə isə Tbilisi Rəssamlıq Akademiyasının "Keramika" fakültəsini bitirmişdir. 1964-cü ildən Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin "Rəsam, heykəltaraşlıq və boyakarlıq" kafedrasında dosent işləmişdir. 1967-ci ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvüdür.

Rəssam respublika və beynəlxalq sərgilərin dövrü mətbuatda işıqlandırılması sahəsində iştirak etmişdir.

Sima Ağayeva rəssam Müslüm Abbasovun həyat yoldaşıdır.

Mükafatları
-----------

* "Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı" fəxri adı — 29 dekabr 2006

İstinadlar
----------

1. ↑  *Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyası.* Azərbaycan rəssamları haqqında qısa məlumat kitabçası. Bakı. 2017. səh. 102.
2. ↑  "Azərbaycan rəssamlarına Azərbaycan Respublikasının fəxri adlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". e-qanun.az. 29 dekabr 2006. 20 fevral 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 fevral 2020.
**Tomas Teylor** (*ing.* Thomas Taylor; 29 yanvar 1932, Barnsli[d], Yorkşir və Hamber[d] – 6 fevral 1958, Münxen), daha çox **Tommi Teylor** kimi tanınır ― hücumçu mövqeyində oynamış İngiltərə futbolçusu. "Barnsli" və "Mançester Yunayted" kimi ingilis klubların və İngiltərə milli futbol komandasının şərəfini qoruyub. Fiziki cəhətdən güclü və hündür boylu Teylor çoxlu qol vuran klassik Britaniya "mərkəz-forvardı" idi. "Yunayted"də o, Denis Vayollet ilə hücum duetini qurmuşdur. Alfredo Di Stefano onu "möhtəşəm" (*isp.* magnifico) kimi təsvir etmişdir.

Teylor 1958-ci ildə baş verən Münhen aviasiya qəzasında "Mançester Yunayted"in ölən 8 oyunçudan biri idi.

Klub karyerası
--------------

Taylor işlədiyi yerli kömür mədəninin futbol komandasında oynamağa başladı. Tommi 16 yaşında olarkən "Barnsli" skautların diqqətini cəlb etmişdir və 1949-cu ilin iyul ayında Teylor klubla müqavilə imzaladı. Klubun əsas heyətində debütu "Qrimsbi Taun" klubu ilə oyuna təsadüf etdi və oyun 3:1 qələbə hesabı ilə bitdi. 4 noyabr 1950-ci ildə baş tutan artıq növbəti oyunda het-trik edərək "Kuinz Park Reyncers"in 7:0 hesablı məğlubiyyətinə öz töhfəsini verdi.

"Barnsli"nin ikinci divizyonda çıxışı skautların diqqətini cəlb etdi və 1953-cü ilin mart ayında Teylor Birinci divizyonun çempionu "Mançester Yunayted" klubuna 29 999 funt qiymətinə transfer olundu (Mett Basbi istəmirdi ki, Teylor özünü 30.000 dəyərində futbolçu hiss edərək lovğalansın. Buna görə transfer pulunun köçürülməsi zamanı Basbi cüzdanından 1 funtluq əskinas çıxardaraq "xidmət haqqı" kimi ofisiant xanıma uzatdı).

Teylor ilk oyununda 2 qol vuraraq yeni klubda karyerasına əla başladı. 1952/53 mövsümünün sonunda 11 matçda 7 qol vurdu. Teylor, "Yunayted"in 1955–56 ve 1956–57-ci illərdə çempionluq titulunu qazanmasına kömək etdi və 1957-ci ildə İngiltərə Kubokunda qol vurdu, lakin "Mançester" "Aston Villa"'ya 2–1 məğlub oldu.

Teylor komanda üçün o qədər dəyərli idi ki, Mett Basbi 1957-ci ildə "İnter"in rekord 65.000 funt təklifini rədd etdi. Transfer baş versəydi, bir futbolçuya görə ödənilən transfer məbləğinə görə dünya rekordu qırılacaqdı.

Teylor İngiltərənin o dövrün ən böyük mərkəz hücumçusu idi. O, həm də bütün zamanların ən az qiymətləndirilən futbolçularından biri sayılır, çünki qol göstəriciləri istənilən dövr üçün yüksək sayılır. "Yunayted"də o, ortalama olaraq hər 3 oyuna 2 qol vurudu və ya meydandakı hər 2 saatda 1 qol vururdu. Buna baxmayaraq, onun adı "Mançester Yunayted"in tarixindən xəbərsiz olanlar üçün çox da tanış gəlmir.

Bir çoxları Teyloru İngiltərə millisində Net Lofthausun mükəmməl əvəzi olaraq görürdü. Tommi millinin heyətində 19 oyuna 16 qol vurmuşdur.

Teylor 1958-ci ildə baş verən Münhen aviasiya qəzası zamanı həmən ölmüşdür. Həmin vaxtı o, Kerol adlı xanımla nişanlı idi.

Nailiyyətləri
-------------

* Birinci divizyon çempionu (2): 1955/56, 1956/57
* İngiltərə Milli Futbol Superkuboku sahibi (2): 1956, 1957

İstinadlar
----------

1. 1 2  Tommy Taylor // FBref.com (çd.).
2. 1 2  Tommy Taylor † // Transfermarkt (çd.). 2000.
3. ↑  Tommy Taylor. Oakwell Review, № 19 (2007/2008). C. 14–17.
**Fernando Néstor Muslera Micol**, (16 iyun 1986[…], Buenos-Ayres) — Uruqvaylı futbolçu. Türkiyənin Qalatasaray klubunun və Uruqvay milli komandasının qapıçısı.

Haqqında
--------

Hal-hazırda Türkiyə Super Liqası klublarlından olan Qalatasarayda oynayır. Kiçik yaşlarda Uruqvayın Montevideo Wanderers komandasında futbola başlayan Muslera, daha sonra eyni komandada peşəkar oldu.

İki il A komandada oynadıqdan sonra ölkəsinin ən iddialı komandası olan Nacionala icarəyə verildi. Burada keçirdiyi qısa müddətdə diqqət çəkərək Arsenal, Yuventus kimi böyük klublar transfer etmək istədilər, lakin Muslera növbəti 4 sezon oynayacağı Latsio klubunu seçdi.

Musleranın karyerasındakı ən əhəmiyyətli dönüş nöqtəsiysə Cənubi Afrika Respublikasında təşkil edilən 2010 Dünya Kuboku oldu. Qrup matçlarında heç qol buraxmayan Uruqvaylı, Cənubi Koreya ilə oynanan ikinci dövr matçının ardından 1/4 finaldakı Qana oyununda bütün dünyanın diqqətini üzərinə çəkdi. 120-ci dəqiqədə turnirin ulduzlarından Asamoa Qyanın qaçırdığı penalti ilə penaltilərə keçilərkən, bu penaltilərdən üçünü qurtaran Muslera Uruqvayın 1/2 finala gəlişində böyük pay sahibi olan gənc qapıçı, ölkəsinin daha sonra oynadığı Hollandiya və Almaniya matçlarında qapısında gördüyü üç qola maneə ola bilmədi. Fernando Muslera bu yaz oynanan Kopa Amerikada göstərdiyi möhtəşəm performans ilə ölkəsi Uruqvayı yarım finala daşıyan aparıcı oyunçulardan biri oldu. Uruqvayın Argentinayla oynadığı 1/4 final matçındakı möhtəşəm performansı və penaltilərdə Tevezin vuruşunu qurtararaq ölkəsini 1/2 finala daşıdı. Uruqvay, 1/2 final matçında isə Liverpul forması geyən Luis Suarezin qeyd etdiyi iki qolla Perunu 2–0-lıq hesabla keçdi və finala yüksələn ilk komanda oldu.

Fernando Muslera, geridə buraxdığımız 2010–2011 mövsümündə isə Seriya A-da 36 matçda Latsionun qapısını qorudu. Bu matçlarda qapısında 39 qol görən bu gənc qapıcı, 13 matçda qapısında qol buraxmamışdı. Karyerasında bir İtaliya Kuboku, bir İtaliya Super Kuboku və bir də Dünya Kuboku dördüncülüyü olan 24 yaşındakı Muslera, artıq Qalatasaray qapısını qollardan qoruyur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Fernando Muslera // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. ↑  NESTOR FERNANDO MUSLERA // Argentine Soccer Database (isp.).

Xarici keçidlər
---------------
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Heydər Əliyev (dəqiqləşdirmə).

**Heydər İlham oğlu Əliyev** (3 avqust 1997) — Diktator İlham Əliyevin əclaf oğlu. Onun xoruzu başında idi və beyni cum ilə dolu idi. Ən çox sevdiyi yemək donuzdur və anası Mehriban və bacısı Leyla Əliyeva ilə qohumluq əlaqəsi və zina edib. Atası İlhamla birlikdə cəhənnəmə gedəcək.

Həyatı
------

3 avqust 1997-ci ildə doğuldu. İlham Əliyev və Mehriban Əliyevanın ən kiçik övladı və yeganə oğludur. O, həmin dövrdə Azərbaycanın 3-cü prezidenti olan babası Heydər Əliyevin adını daşıyır. Leyla və Arzu adında iki böyük bacısı var.

2017-ci ildə ADA Universitetindən bakalavr dərəcəsi ilə məzun oldu. 2018-2019-cu illərdə hərbi xidmətdə olub.

Şəxsi həyatı
------------

26 noyabr 2022-ci ildə Mehriban Əliyeva Instagram hesabında oğlu Heydərin evləndiyi barədə paylaşım edib.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "The wedding of Heydar Aliyev Jr. took place". 26 November 2022. 24 November 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 November 2023.

Xarici keçidlər
---------------
**Foks yarımadası** — Baffin Torpağının cənubunda yerləşən yarımada. Kanadanın Nunavut vilayəti ərazisinə daxildir. Yarımada Foks körfəzini Hudzon boğazından ayırır. Onun qərb qutaracağında olan Kuiun burnunda inuitlərə aid Keyp-Dorset kəndi vardır. Qərb sahillərində yerləşən İnuksuk Point inuksuklarla məşhurdur. Onların sayı yüzə çatır.

Yarımadanın uzunluğu 241 km, eni isə 80–161 km arasında dəyişir.

Yarımada ingilis araşdırmaçısı Lyuk Foksın şərəfinə adlandırılmışdır.

Araşdırılması
-------------

Yarımadanın ilk araşdırılması 1631-ci ildə Lyuk Foks tərəfindən gerçəkləşdirilmişdir. Belə düşünülür ki, o "Çarlz" gəmisində 1631-ci ilin sentyabrında Dorçester burnuna qədər irəliləmişdir. Foks Liss yarımadası boyunca bir çox coğrafi obyektlərə ad qoymuşdur: Dorset, Kinq-Çarlz, Kuin və Dorçester burunları. Ancaq onun adlandırdığı coğrafi obyektlərin dəqiq koosdinatları bəlli deyildir. Onun adlandırdığı ehtimal edilən bu obyeklərin bugünkü yerləri Foksun təsvirini ilə üsrt-üstə düşmür.

Yarımadanın bəzi sahələri Donald Bakster Makmillan tərəfindən araşdırılmışdır. O, 1921–1922-ci illərdə Skuner buxtasında qışlamışdır. 1927-ci ildıəə isə yarımadfanın şimalında Corc Putnam olmuşdur. İnteryeri isə Cozef Soper tərəfinddən 1928 və 1929-cu illərdə araşdırılmışdır. 1928–1929-cu illərdə Soper Keyp-Dorsetdə yaşamışdır. Yarımadanın kartoqrafiya işləri 1956–1957-ci illərdə başa çatmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Foks körfəzi". bartleby.com. 2000. 2005-05-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-09-24.
2. ↑  Stewart, R. A. Mapping the Foxe Peninsula from Aerial Electronic Control. Photogrammetric Engineering, vol. 26, bur. 1, mart 1960, s. 119.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Bağırsaq (dəqiqləşdirmə).
İnsanın mədə-bağırsaq traktı
**Bağırsaq** (*lat.* intestinum) — insanlar da daxil olmaqla çoxhüceyrəli heyvanlarda ifrazat və həzm orqanı. Qarın boşluğunda yerləşir.

Anatomik quruluşu
-----------------

Anatomik olaraq bağırsaq aşağıdakı seqmentlərə bölünür:

* nazik bağırsaq (*lat.* intestinum tenue);
* yoğun bağırsaq (*lat.* intestinum crassum).

### Nazik bağırsaq

*border=none Əsas məqalə: Nazik bağırsaq*
**Nazik bağırsaq** və ya **orta bağırsaq** (*lat.* intestinum tenue; *yun.* enteron) həzm kanalının ən uzun hissəsini təşkil edir. Nazik bağırsaq birinci bel fəqərəsinin bərabərində mədə çıxacağından başlayaraq, sağ qalça çuxurunda kor bağırsağa açılır. Böyüklərdə meyitdə uzunluğu 6–7 m-dir və üç hissəyə bölünür:

* Onikibarmaq bağırsaq – *lat.* duodenum (intestinum duodenum – BNA)
* Acı bağırsaq – *lat.* jejunum (intestinum jejunum – BNA)
* Qalça bağırsaq – *lat.* ileum (intestinum ileum – BNA)

### Yoğun bağırsaq

*border=none Əsas məqalə: Yoğun bağırsaq*
**Yoğun bağırsaq** və ya **arxa bağırsaq** - *lat.* intestinum crassum 1,5 metr uzunluğunda olub, üç hissəyə bölünür: 

* Kor bağırsaq - *lat.* cecum (intestinum caecum - BNA);
* Çənbər bağırsaq - *lat.* colon;
* Düz bağırsaq - *lat.* rectum (intestinum rectum - BNA).

Zahiri şəkli uzun konusa bənzəyir və eni yuxarıda 7 və aşağıda 4 sm-ə çatır. Yoğun bağırsaq xaricində olan zolaqlar - *lat.* teniae coli, çömçələr - *lat.* haustra coli, köndələn şırımlar - *lat.* sulci transversi və piy artımları (çıxıntıları) - *lat.* appendices epiploicae vasitəsilə nazik bağırsaqdan ayrılır. Yoğun bağırsaq insanın və çox heyvanların həzm traktının sonuncu hissəsidir. O bağırsağın bir hissəsidi, nazik bağırsaqdan sonra başlayır və anal kanalla bitir.

Həmçinin bax
------------

* Bağırsaq amöbü
* Bağırsaq balantidisi
* Bağırsaq lyambliası
* Bağırsaq trixomonadı

İstinadlar
----------
Dünyada HSBC
**HSBC** — Avropa, Asiya-Sakit okean bölgəsi, Şimali və Cənubi Amerika, Yaxın Şərq və Afrikada fəaliyyət göstərən HSBC Qrupu, dünyanın ən böyük bank və maliyyə xidmətləri göstərən qurumlardan biridir.
İngiltərədə qeyddə olan HSBC Holdings plc'nin ümumi mərkəzi Londondadır.
HSBC'nin 1999-ci ildə Qrup şirkətləri üçün beynəlxalq tək bir marka olaraq təyin olunması, qrupun altıbucaqlı embleminin dünya səviyyəsində getdikcə tanınan bir simvol olmasını təmin etdi.
HSBC 2002-ci ildən markasını rəqiblərindən ayırmaq və xüsusiyyətlərini vurğulamaq üzrə 'Dünyanın yerli bankı' şüarıyla bir kampaniyaya başladı.

HSBC, dünyanın ən inkişaf etmiş məlumat texnologiyalarını istifadə etməkdədir. HSBC'nin ildə 13 milyarddan çox müştəri əməliyyatının həyata keçirildiyi və hər keçən gün sürətlə inkişaf edən e-ticarət funksiyası, internet, PC bankçılığı, interaktiv TV, telefon bankçılığı və mobil bankçılığından ibarətdir.
Bankın düyada 10.000 dən çox ofisi,82 ölkədə 312.000 dən çox işçisi və 125 milyondan çox müştərisi mövcuddur.

İstinadlar
----------

1. ↑  HSBC's history (ing.). HSBC.
2. ↑ . S. 29.

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbarda əlaqəli media-fayllar

* HSBC Group saytı  (ing.)
* Официальный сайт банка  (rus.)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Linkedin · X |
| Foto, video və audio | Instagram · YouTube |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | GND: 5166170-6 · ISNI: 000000010204374X · LCCN: no2001061417 · Microsoft: 24190266 · VIAF: 152107418 · WorldCat VIAF: 152107418 |
**Mirzə İsmayıl** — İrəvan xanı Hüseyqnulu xanın maliyyə işləri üzrə vəziri.

Həyatı
------

Mirzə İsmayıl Rusiya işğalından sonra xanlığın maliyyə sistemi haqqında İvan Şopenə çox qiymətli məlumatlar vermişdi.

Xanlıq işğal olunduqdan sonar-1829–1832-ci illərdə keçirilmiş kameral siyahıyaalınmada **tiyul** kəndlərinin sayı haqqında ikili məlumat verilmişdir. Bu, həm Hüseynqulu xanın vəziri Mirzə İsmayıl tərəfindən rus məmurlarına təqdim edimiş, həm də yerli əhalinin verdiyi məlumatdır. Bu məlumatlara görə, işğal ərəfəsində İrəvan xanlığında 42 tiyul kəndi olmuşdu.

İrəvan xanlığı dövründə müxtəlif kənd təsərrüfatı məhsullarından dövlət xəzinəsinə gələn gəlirin miqdarı Hüseynqulu xanın vəziri Mirzə İsmayılın rus məmurlarına verdiyi vergi siyahısı üzrə müəyyən edilmişdi. Lakin bu məlumatın dəqiqliyinə şübhə edildiyindən, 1829-cu ildə yenidən ümumi gəlir haqqında yoxlama keçirilmiş və çox az fərqli nəticə əldə olunmuşdu. Belə ki, vəzir Mirzə İsmayılın vergi cədvəlinə əsasən, Hüseynqulu xanın dövründə dövlət xəzinəsinə hər il vergi kimi gələn kənd təsərrüfatı məhsullarının ümumi dəyəri 305.218 rubl, 51 qəpik, 1829-cu ildə keçirilən kameral təsvirə görə isə bu növ verginin məbləği 314.027 rubl 4 qəpik olmuşdu.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Elçin Qarayev.s.272–273, 339, 356.

Həmçinin bax
------------

* İrəvan qalasının işğalı
* Türkmənçay müqaviləsi
Tarazlığa təsir edən amillər
----------------------------

Xarici şərait dəyişmədikdə sistemin tarazlıq halı uzun müddət sabit qala bilər. Xarici şərait dedikdə temperatur, təzyiq (maddələr qaz halında olduqda) və maddələrin qatılığı nəzərdə tutulur. Bunlardan birini dəyişdikdə tarazlıq pozulur və reaksiyada iştirak edən maddələrin qatılığı yeni tarzlıq halı yaranana qədər dəyişir. Yeni yaranan tarazlıqda qatılıqların qiyməti əvvəlki qiymətindən fərqlənir.

Sistemin bir tarazlıq halından digərinə keçməsinə tarzlığın yerdəyişməsi deyilir. Xarici şəraitin kimyəvi tarazlığa təsiri Le-Şatelye prinsipi ilə müəyyən edilir. Bu prinsip aşağıdakı kimi ifadə olunur:

> Tarazlıqda olan sistemə hər hansı xarici təsir göstərilərsə, tarazlıq həmin təsirin azalması istiqamətində yerini dəyişir. Bu zaman yerdəyişmə tarazlıq yaranana qədər davam edir.
> 
> 

### Qatılığın tarazlığa təsiri

Le-Şatelye prinsipinə əsasən reaksiyada iştirak edən maddələrdən birinin qatılığını artırdıqda tarazlıq həmin maddənin qatılığının azalması istiqamətinə yönələr.

292 ürəydi
----------

Xarici keçidlər
---------------
**İrina Şeyk** — Tatar əsilli rus supermodel.

Haqqında
--------

İrina, Rusiyanın 6 yanvar 1986-cı ildə Emajelinsk şəhərində anadan olmuşdur. Onun atası şaxtaçı olmuş və ağır xəstəlikdən dünyasını dəyişmişdir. Anası Olqa musiqi müəlliməsi olmuş və övladlarını yetişdirmək üçün iki yerdə işləmişdir. İrina, Emajelinskda yerləşən 4 saylı məktəbi bitirdikdən sonra Çelyabinsk İqtisadiyyat Kollecinə daxil olmuş və marketinq üzrə təhsil almışdır. Təhsil aldığı müddətdə zahiri gözəlliyi ilə diqqət çəkən İrina karyerasına məhz təhsili ərəfəsində *Svetlana* model agentliyində başlayıb. Mənbələrə görə rusiyalı model İrina Şeykin sərvəti 25 milyon dollardır.

Karyera
-------

Onun əsas karyerası 2004-cü ildə Çelyabinskda təşkil edilmiş gözəllik yarışmasında birinci yer tutması ilə başlamışdır. Bundan sonra o əvvəlcə Avropada, daha sonra isə Amerikada fəaliyyətini davam etdirib. 2007-ci ildə İrina, *İntimissimi* brendinin siması olmuş və 2009-a kimi bu brendi təmsil etmişdir. 2009-cu ildə həmin brendin reklam çarxına çəkilmiş, daha sonra isə səfir kimi təmsil etmişdir. 2007-ci ildən bəri həm də dünyanın ən məşhur fotoqrafları ilə işləmişdir, *Sports Illustrated Swimsuit Edition-*un üz qabığına düşə bilmiş ilk Rus modeldir. *Armani Exchange, Lacoste, Bolero* və s. tanınmış şirkətlərin siması olmuşdur. *models.com*-da dünyanın ən cazibədar modeli siyahısında 14-cüdür.

Şəxsi Həyatı
------------

2010–2015-ci illərdə dünya şöhrətli futbolçu Kriştiano Ronaldo ilə yaxın münasibətləri olub. Daha sonra aktyor Bredli Kuper ilə tanış olmuşdir. Hal-hazırda cütlüyün Lea de Sen Şeyk Kuper adlı qızı var.

Filmoqrafiya
------------

1. Need For Speed, 2011
2. Agent, 2013
3. Hercules, 2014
4. Inside Amy Schumer, 2016


1. ↑  Irina Shayk // Česko-Slovenská filmová databáze (çeş.). 2001.
2. ↑  "Irina Shayk Net Worth Exposed In 2024 - Glamoramaa" (ingilis). 2024-02-28. İstifadə tarixi: 2024-03-02.
**Əlizadə Ağacavad Əbdülhəsən oğlu** (21 mart 1928, Salyan, Salyan qəzası – 25 aprel 1995) — şair, publisist, tərcüməçi, 1962-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

Ağacavad Əlizadə 1928-ci il martın 21-də Azərbaycanın Salyan şəhərində anadan olmuşdur. Bakıda 40 saylı fəhlə-gənclər orta məktəbini bitirdikdən sonra ADU-nun filologiya fakültəsində təhsil almışdır (1953-1958). Əmək fəaliyyətinə Salyan mərkəzi kitabxanasında kitabxanaçı kimi başlamışdır (1942-1944). Sonra Salyan Dövlət Dram teatrında aktyor və rejissor müavini (1944-1948), Salyan rayonu 2 saylı uşaq evində pioner baş dəstə rəhbəri, radio qovşağında ədəbi müvəkkil və direktor (1948-1949), yenə kitabxanaçı, mədəniyyət evində təlimatçı, eyni zamanda pioner və məktəblilər evinin direktoru, "Qələbə" qəzeti redaksiyasında məsul katib olmuşdur. O, universitetdə tələbəlik dövründə "Lenin tərbiyəsi ugrunda" çoxtirajlı qəzet redaksiyasında məsul katib, təyinatla "Bakı" axşam qəzeti redaksiyasında məsul katibin müavini və tərcüməçi (1958-1960), "Azərbaycan" jurnalı redaksiyasında ədəbi işçi, tənqid və biblioqrafıya şöbəsinin müdiri, məsul katib, "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzeti redaksiyasında məsul katib (1960-1976), "Yazıçı" nəşriyyatında böyük redaktor (1978-1987) işləmişdir.

İlk mətbu şeri "9 May" 1946-cı ildə Salyan rayonunun "Sosializm yolu" qəzetində çap olunmuşdur. Dövri mətbuatda müntəzəm çıxış etmişdir. Oçerk, publisistika və bədii tərcümə ilə də ardıcıl məşğul olmuşdur. Bir sıra televiziya filmlərinin ssenari müəllifıdir. Onun sözlərinə bir neçə mahnı bəstələnmişdir. Hekayə və oçerkləri müsabiqələrdə mükafata layiq görülmüşdür. Bədii qiraət ustasıdır. Ən yaxşı şer oxumaq müsabiqələrində dəfələrlə festivalların laureatı olmuşdur. O, ədəbiyyat üzrə ümumittifaq tədbirlərində (poeziya bayramlarında, ədəbiyyat günlərində və s.) Azərbaycanı təmsil etmişdir. Fəal ictimaiyyətçidir. Bir sıra ədəbi dərnəklərə rəhbərlik etmişdir (1950-1987). Azərbaycan Yazıçılar İttifaqında yerli komitənin sədri olmuşdur (1962-1975). "Azərbaycan" jurnalındakı fəaliyyətinə görə respublika Jurnalistlər İttifaqının Fəxri Fərmanına layiq görülmüşdür. Bir medalla təltif olunmuşdur. 1995-ci il aprelin 25-də vəfat etmişdir.

Əsərləri
--------

1. Çinarın söhbəti (şeirlər). Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1961, 52 səh.
2. Sovet ittifaqı qəhrəmanı Məhərrəm Dadaşov (sənədli povest). Bakı: Gənclik, 1975, 30 səh.
3. Qüdrət Səmədov (sənədli povest). Bakı: İşıq, 1977, 40 səh.
4. Hələ söhbətim var (şeirlər). Bakı: Gənclik, 1977, 144 səh.
5. Sən yanımda olanda (şeirlər). Bakı: Yazıçı, 1983, 166 səh.
6. Cəlilabad. Bakı: İşıq, 1987, 84 səh.

Tərcümələri
-----------

İstinadlar
----------
**Azərbaycan Respublikası Hərbi Prokurorluğunda Memorial Soyqırım muzeyi** — Azərbaycan xalqının gələcək nəsillərinin qan yaddaşının qorunmasına və soyqırım qurbanlarının xatirəsinin əbədiləşdirilməsinə xidmət edən ağır bir tarixi hadisəni özündə əks etdirən nümunə.

24 fevral 2014-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Hərbi Prokurorluğunun inzibati binasında Memorial Soyqırımı Muzeyinin açılışı olmuşdur. Muzey 4 bölmədən: tarix, deportasiya-repressiya, soyqırım və terror bölməsindən ibarət olmaqla cəmi 320 kvadratmetr sahədə yerləşib. Muzeyin girişində yerləşdirilmiş rəsm əsərləri soyqırım qurbanlarının matəm sükutunu özündə əks etdirir.

Muzey xalqımıza qarşı törədilmiş soyqırım, deportasiya, hərbi cinayətlər barədə xarici və azərbaycan müəllifəlirinin kitablarından ibarət zəngin kitab fondu ilə təchiz olunub. Tarix İnstitutunun və Hərbi Prokurorluğun əməkdaşları "Memorial Soyqırımı Muzeyi"ndə saxlanılan sənədlər və istintaq materialları əsasında yeni kitablar hazırlayırlar.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Respublika Hərbi Prokurorluğunda Memorial Soyqırım Muzeyi açılıb". 2017-03-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-09-03.
2. ↑  "Respublika Hərbi Prokurorluğunda Memorial Soyqırımı Muzeyi açılmışdır". 2022-01-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-09-03.
3. ↑  ""Azərbaycan xalqına qarşı 1918-ci il soyqırımları" kitabının təqdimatı". 2016-02-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-09-03.
Fransadakı Qədim Romadan qalma Pon-dü-Qar akveduku
**Akveduk**, *(lat Aquae ductus)* — hərfi tərcümədə su kəməri, daha dar mənada akveduk nəqliyyat üçün deyil, su ötürülməsi üçün nəzərdə tutulmuş körpü. Belə körpüləri o halda təşkil edirlər ki suyu çatdırmaq üçün dərin dərələr, vadilər, kanyonlar, çaylar eləcə də küçələr, yollar üzərindən ötürmək zərurəti yaranır.

Bəzi akveduklar altında gəmilərin keçməsi üçün imkan yaradılır.

Akvedukların novdanları çirklənmənin və buxarlanmanın qarşısını almaq üçün üstdən örtülür və enişlərdə tağlı aşırımların üzərində inşa edilir. Belə tikililər qədimdən Yaxın Şərqdə mövcuddur, məsələn e.ə 691 ildə Sineherebin vaxtında Nineviyada inşa edilən su kəməri.
Yunanlar su təchizatı üçün yerin altında su kəmərləri çəkirdi və hətta dağlarda tunellər də qazırdı. İri hidrotexniki qurğuları ilk olaraq romalılar tikməyə başladılar. 14 akvedukdan birincisi *"Akua Appiyanı"* -Romada e.ə 312 ildə tikilib; sonuncu iri akveduk Klavdinin əmri ilə inşa edilmişdir; onun vasitəsilə Roma sutkalıq 700 min m³ su alırdı.

Məsafəsi 132 km olan ən uzun akveduk Adrianın vaxtında Karfagendə inşa edilmişdi. Köln suyu uzunluğu 88 km olan akveduk vasitəsilə Efeldən alırdı. Ən yaxşı qalan akveduklardan biri Nim yaxınlığındakı akvedukdur. Akveduk suyu qaynağından rezervuar və hava boşaldan qurğular vasitəsilə şəhər paylayıcısına aparırdı. Suyun az məsrəfi şəraitində ancaq içtimai xidmətlər təmin edilirdi, içtimai hamamlar üçün suyun məsrəfi daha yüksək idi, və ancaq suyun tam həcmində istehlakçıların xüsusi təminatı üçün sərf olunurdu. Roma imperiyasının 100 yaxın şəhəri içməli və texniki suyu akveduklar vasitəsilə alırdı.
**II Nadir şah Əfşar** —(d. ? -ö. 1805) Əfşarlar İmperiyasının 5-ci və sonuncu şahənşahı (1796–1805).

Həyatı
------

Şahrux şahın üçüncü oğlu Nadir mirzə Məşhəd şəhərində dünyaya gəlmişdi. Saray təlim-tərbiyəsi, təhsili almışdı. Ağaməhəmməd xan Xorasana hücum edərkən əfqanların yanına qaçmışdı. Şahın ölümündən sonra Xorasana qayıdıb, ətrafına adamlar yığmağa başladı. Azərbaycanda baş verən qarışıqlıq və qardaşı Hüseynqulu xanın iğtişaşı Fətəli şahın başını qatmışdı. Nadir mirzə gücünü artırıb səltənətə yiyələnmək istədi.

Fətəli şah şəxsən özü qoşun çəkib, Xorasana gəldi. Məşhədi mühasirə etdi. Ətraf kəndlərin taxıl-tərnəsi, suyu məhv edildi. Şəhərdə qəhətlik başladı. Şəhər böyükləri və seyidləri Nadir mirzədən tələb etdilər ki, özünə görə milləti bada verməsin. Şaha da xəbər göndərdilər ki, məzhəb qüdsiyyətini pozub, xalqa zərər verməsin. Nadir mirzə şaha bildirdi ki, qızlarından birini onun oğluna vermək istəyir. Sədr əzəm Mirzə Məhəmmədşəfi Mazandaraninin elçiliyi ilə Nadir mirzənin qızını Fətəli şahın oğlu Hüseynəli mirzəyə aldı. Şah Nadir mirzəni əfv etdi. Bu əfv uzun çəkmədi. Fətəli şahın göstərişi ilə 1805-ci ildə onu tutub, Tеhrana apardılar. Başqa bir mənbədə Nadir mirzənin üsyanı ilə əlaqədər olaraq göstərilir: "Onun Fətəli şahla qaşıdurmasının başlanğıcında aralarında saziş olduğuna görə Nadir mirzə öz qardaşı Abbas mirzəni girov kimi yeni şahın göndərdi, amma Xorasanın başçı və böyükləri Nadirlə şahın arasında birlik yaranmasına mane oldular. Qrant Vatsonun yazdığına görə, Məşhədin mühasirəsi zamanı Nadir mirzə qoşunun xərcini təmin etmək və şəhəri qorumaq üçün İmam Rza meydanına getdi və imamın şəninə rövzəxanlıq etdiyi zaman zərihi geri çəkib onun daxilindəki pulları götürdü. Bu addım fanatik insanların üsyanına, onların əsgərlərlə qarşıdurmasına səbəb oldu. Bir gün sonra o, şəhərin böyük ruhanisi Seyid Mehdinin evinə gedib, namaz qıldığı yerdə onu döyüş təbərzini ilə öldürüdü. Onun bu əməlinə görə camaat şəhər darvazalarını şah qoşunlarının üzünə açdı. Nadir mirzə qaçdı, ancaq onu Məşhədin dörd fərsəngliyində tutaraq zəncirləyib, Tеhrana - şahın yanına göndərdilər və o burada öldürüldü". Belə ki, Nadir mirzənin dili, əlləri Fətəli şahın əmri ilə kəsildi və o bu əzabdan öldü.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Aydın Avşar, Avşarlar, Bakı, "Şuşa", 2008, səh. 181–211.

Həmçinin bax
------------

* Avşar eli
* Avşarlar sülaləsi

Xarici keçidlər
---------------

|  |
| --- |
| II Nadir şah Əfşar **Əfşar boyu** **Vəfat:** aprel 1805 |
| Hakimiyyət titulları |
|
| Sələfləri Şahrux şah Əfşar | **Əfşarlar imperiyası Şahı**1796- 1805 | Xələfləri yoxdur |
**Quliyev Sənan Qeyrət oğlu** (1991; Xocavənd rayonu, Azərbaycan – 1 avqust 2014, Ağdam rayonu Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, şəhid.

Həyatı
------

Sənan Quliyev 1991-ci ildə Xocavənd rayonunun Qaradağlı kəndində anadan olub. Sənan Quliyev öz əmisi qızı ilə ailəli idi, ölümünə qədər bir qız övladı var idi. Ölümündən sonra isə daha bir övladı dünyaya gəldi.

Hərbi xidməti
-------------

Əsgər Sənan Quliyev 2014-cü ilin 1-3 avqust tarixləri arasında Azərbaycan-Ermənistan təmas xəttində baş verən döyüşlər zamanı şəhid olub. Avqustun 2-si isə Sənan Quliyev Ağcabədi rayonunun Xocavənd qəsəbəsində son mənzilə yola salındı. Dəfn mərasiminə minlərlə rayon sakini ilə yanaşı, şəhidin qulluq etdiyi hərbi hissənin əsgərləri və zabitləri də qatıldı. Dəfn mərasiminin sonunda yaylım atəşi açıldı və əsgər Quliyev uğrunda şəhid olduğu torpağa tapşırıldı.

Sənan Quliyev ölümündən sonra göstərdiyi qəhrəmanlığa görə Azərbaycan Respublikası Müdafiə Naziri general-polkovnik Zakir Həsənovun sərəncamı ilə "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" III dərəcəli medalı ilə tətlif oldu.

İstinadlar
----------
**Çiatura** — Qərbi Gürcüstan İmereti regionunda bir şəhərdir. 1989-cu ildə buranın 30,000-ə yaxın əhalisi var idi.

Coğrafiya və Tarix
------------------

Şəhər Qvirila çayının sahilində bir dağ vadisində, daxili şəkildə yerləşir.

1879-cu ildə gürcü şairi Akaki Sereteli sahədə yataqlarının aşkar edilməsi üçün, manqan və dəmir filizləri axtarış sahəsi araşdırdı. Digər gərgin araşdırmalar sonra kommersiya istismar manqan oksidi, peroksid aşkar edilmişdir. Dövlət set-up ASC Çieturmengenis şirkəti idarə və böyük əmanət istifadə etdi. Bütün kommersiya kateqoriyalarına, real manqan filizləri, ümumi balans manqan oksidi filizləri (41,6%), karbonat filizləri (39%) və peroksid filizləri (19%) daxildir.239 milyon ton olaraq təxmin edilir. Nəticədə, şirkət tam elektrikləşdirilmiş Gürcüstan dəmir Yolları bu gün idarə Zestafoni ilə dəmir-yüngül bitki, manqan filiz nəql etmək üçün bir dəmir link inkişaf etdirdi. Manqan istehsalının 1905-ci ilə qlobal çıxış 60% artıb.

Çiaturada Dövlət Teatrı, 10 məktəb, Gürcüstan Texniki Universitetinin Fakültəsi yerləşir.

Çiatura arxiyepiskop yerdir.

Beynəlxalq əlaqələr
-------------------

Həmçinin bax: Gürcüstanda əkiz şəhər və qardaş şəhərlərin siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  .

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | LCCN: n82210232 · NKC: ge874451 · VIAF: 157135682 · WorldCat VIAF: 157135682 |
**Keyp-Breton** (*ing.* Cape Breton Island, *fr.* Île du Cap-Breton) — Şimal-şərqdən Yeni Şotlandiya yarımadasından Kanso boğazı, Uels Şahzadəsi (ada)sından isə Müqəddəs Lavrentiya körfəzi ilə ayrılır. Mikmaki dilində *Unama’kik* — "*Duman Torpağı*". Ada inzibati cəhətdən Yeni Şotlandiya vilayəti ərazisinə daxildir.

Coğrafiyası
-----------

Adanın xəritəsi
Adanın sahəsi 10 311 km² təşkil edir (Adaların dünyada sahəsinə görə sıralsması]]nda 75-ci, Kanadada isə 18-ci yeri tutur. Adada laqun məşəlli Bra-d'or gölü vardır. Onun sadəsi 932–1099 km² arasında dəyişiir. Ən hündür zirvəsi Vayt-Hill dağıdır (532 m). Dağ zirvəsi sıldırımlıdır. Sahilləri isə parçalıdır.
Adanın şimalında Keyp-Breton-Haylends milli parkı Keyp-Breton platosunun böyük hissəsini əhatə edir. Parkda Kanadanın həm şimal həmdə cənub hissələrinə aid heyvan və bitkilər vardır.

Fevral ayında temoeratur −6,5°S, iyul-avqust aylarında +17° — +18°S, orta illik temperatur +5°S təşkil edir. İllik yağıntının miqdarı 1500 mm olur, qışda qar, yayda isə yağış şəklində düşür.

Əhalisi
-------

Əhalisi 135 974 nəfər təşkil edir (2011). 95 % əhali Ağlar 3,6 % — Mikmaklar. Onların hamısı ingilis dilində danışır. Əhalinin 47,3 % — katolik, 22,1 % — protestant, 2,65 % ateistdir..

İstinadlar
----------

1. ↑  "About the Bras d'Or Lake". 2010-03-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-20.
2. ↑  БСЭ. Keyp-Breton[*ölü keçid*]
3. ↑  "Facts About Canada — Lakes". 2007-04-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-20.
4. ↑  "klimadiagramme.de: Sydney". 2009-02-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-20.
5. ↑  *Table from Statistics Canada Arxivləşdirilib 2013-02-07 at the Wayback Machine* (Census Profile, 2011 Census)
6. ↑  "Statistics Canada". 2008-09-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-20.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Qurban Bayramov.

**Qurban Balı oğlu Bayramov** (1935, Nərimanlı, Basarkeçər rayonu – 1996, Bakı) — Azərbaycan alimi, fəlsəfə elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

Qurban Bayramov 1935-ci ildə Ermənistanın Basarkeçər rayonunun Nərimanlı kəndində ziyalı ailəsində anadan olub.

1942-ci ildə Nərimanlı kənd orta məktəbinə qəbul olub.

1962-ci ildə AEA-nın fəlsəfə və hüquq bölməsində fəlsəfə ixtisası üzrə aspiranturaya qəbul olub.

1967-ci ildə namizədlik dissertasiyası müdafiə etmiş, fəlsəfə elmləri namizədi adı almışdır.

1983-cü ildə doktorluqk dissertasiyası müdafiə etmiş və fəlsəfə elmləri doktoru elmi adını almışdır.

1956-cı ildən ömrünün sonuna qədər ATU-da çalışmışdır.

400-dən çox elmi məqalənin müəllifidir.

1996-cı ildə vəfat etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Azərbaycan Tibb Universiteti Fəlsəfə kafedrasının professoru A. Nəcəfovun vəfatından (1989-cu il) sonra kafedraya məhz Qurban Balı oğlu Bayramov rəhbərlik etmişdir (1989–1996).

Ömrünün sonuna (1996-cı il) kimi kafedraya rəhbərlik edən professor Q. Bayramovun elmi axtarışları arasında millətlərlərarası münasibətlər həmişə önəmli olmuşdur. Qurban müəllim kafedraya rəhbərlik etdiyi illərdə tələbələrin elmi dünyagörüşünün formalaşmasına böyük əmək sərf etmişdir. O, çoxsaylı monoqrafiya və dərs vəsaitlərinin müəllifi olmuşdur. Onlardan aşağıdakıları göstərmək olar: "Milli məsələdə iki meyil" (Bakı, 1972); "Mədəniyyətdə millilik və beynəlmiləlçilik" (Bakı, 1974), "Sosialist millətinin mənəvi siması" (Bakı, 1975); "Mənəvi həyatda millilik və beynəlmiləlçilik" (Bakı, 1979); "Milli və sinfi münasibətlərin qarşılıqlı əlaqəsi" (Bakı, 1981); "SSRİ-də milli münasibətlərin inkişafı" (Bakı, 1984); "İnsan və zaman" (Bakı, 1992); "İnsan, qəribədir həyatın sənin" (1996) ; "Fəlsəfənin əsasları" adlı dərs vəsaiti.

Fəlsəfə kafedrasına rəhbərlik etmış Qurban Bayramov özünün təşkilatçılıq, xeyirxahlıq, elmi yaradıcılıq nailiyyətləri və əsl ziyalılıq xarakteri ilə həmişə onu tanıyanların qəlbində özünə yer tapmışdır.

Kitabları
---------

* "Milli məsələdə iki meyil", Bakı, 1972.
* "Mədəniyyətdə millilik və beynəlmiləlçilik", Bakı, 1974.
* "Sosialist millətinin mənəvi siması", Bakı, 1975.
* "Mənəvi həyatda millilik və beynəlmiləlçilik", Bakı, 1979.
* "Milli və sinfi münasibətlərin qarşılıqlı əlaqəsi", Bakı, 1981.
* "SSRİ-də milli münasibətlərin inkişafı", Bakı, 1984.
* "İnsan və zaman", Bakı, "Təbib" nəşriyyatı, 1992.
* "Nümunələr, təşbehlər və aforizmlər", Bakı, "Təbib" nəşriyyatı,
* "İnsan, qəribədir həyatın sənin", Bakı, "Təbib" nəşriyyatı, 1996.
* "Fəlsəfənin əsasları", Bakı, "Təbib" nəşriyyatı,

İstinadlar
----------

1. ↑  Eldar İsmayıl. "Oğuz yurdun övladları", I kitab, Bakı, "Təbib" nəşriyyatı, 1999. 108-ci səh.
2. ↑  "Azərbaycan Tibb Universiteti Fəlsəfə kafedrası". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-09.
**Kiçik güllücə** (*lat.* Lathyrus miniatus) — bitkilər aləminin paxlaçiçəklilər dəstəsinin paxlakimilər fəsiləsinin güllücə cinsinə aid bitki növü.

Arealı
------

Türkiyədən İrana qədər ərazilərdə yayılmışdır.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Gövdəsi düz və ya qalxan, ilişən, əsasından budaqlanmış, şırımlı, 2 enli yaşıl qanadları olan çoxillik çılpaq ot bitkisidir. Yalançı zoğları yarımoxşəkillidir, uzunsovneştərvari və yaxud neştərvaridir, qısa sivriləşmişdir, saplaqdan 2-3 dəfə qısadır, bəzən isə ona bərabər olur. Saplaq ensiz qanadlı olub, uzunluğu 3 (4) sm-ə qədərdir, sonu sadə və ya budaqlanmış bığcıqlarla qurtarır. Yarpaqları bir cütdür; yarpaqcıqlarının uzunluğu 3-6 (7) sm, eni (1,5) 2-3 (4) sm-dir, düzgün ellipsvaridir, təpə hissəsinə və qaidə hissəsinə doğru bir ölçüdə daralandır, təpə hissədə dəyirmi, küt və ya sivridir, qısa sonluqludur, nadir hallarda uzunsov-ellipsvaridir, uzunluğu enini 2-3 dəfə üstələyir, yumurtavari, enli yumurtavari və ya əksinəyumurtaşəkillidir. Salxımlar birtərəflidir. Çiçək saplağı yarpaqlardan biraz və yaxud iki dəfə uzundur, 3-10 ədəd çiçəyi vardır. Tacın uzunluğu 15–20 mm, çəhrayıdır; yelkən köndələn dəyirmi-ovaldır, təpə hissədə girintili-çıxıntılıdır, qanadlardan qısadır; qanadlar qayıqcıqdan uzundur. Paxlameyvələr xətvaridir, düz, sıxılmış və çılpaqdır, uzununa torvari-damarvaridir, qəhvəyi rəngdədir, uzunluğu 5-7 sm, eni 6-9 (10) mm-dir. Toxumlar 8-10 ədəddir, dəyirmitillidir, tünd qonur rəngli və az qabarıqdır, uzunluğu 4–5 mm-dir. May-iyul aylarında çiçəkləyir, (iyul)-avqust aylarında meyvə verir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanın meşəli rayonlarının hər yerində. Aşağı və əsasən orta dağ qurşağında (1800 m-ə qədər d.s.y.- də), bəzən ovalıqlarda.

Yaşayış mühiti
--------------

Meşələrdə, kolluqlarda, meşənin kənarlarında, talalarda, dağ çəmənlərində çınqıl çaqıl daşlı çayların yataqlarında əkin sahələrində, dincə qoyulmuş torpaqlarda alaq kimi rast gəlinir.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Yem bitkisidir, yarpaqlarında 131,9 mq % C vitamini vardır, balverən bitkidir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15472868
* Wikispecies: Lathyrus miniatus
* GBIF: 5356449
* GRIN: 459077
* IPNI: 501860-1
* IRMNG: 11203883
* Plant List: tro-13021628
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:501860-1
* WFO: wfo-0001053741

 |