recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mehmed Silo Babayev** (kürd. Mehmedê Silo Babayev; 20 oktyabr 1920, Dəvəli, İrəvan qəzası – 30 dekabr 2011, Bakı, Azərbaycan) — kürd əsilli SSRİ və Azərbaycan alimi, aqronomu, siyasi fəalı. "Yekbun" təşkilatında bir çox fəaliyyətlər həyata keçirmişdir.

Həyatı
------

Mehmed Babayev 20 oktyabr 1920-ci ildə Ermənistan SSR-nin Dəvəli kəndində, kürd mənşəli bir kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Onun iki qardaşı və üç bacısı vardı. 1928-ci ildə atası vəfat etmişdir. 1937-ci ildə qohumları ilə birgə Mərkəzi Asiyaya sürgün edilmişdir. 1948-ci ildə İrəvan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda təhsil almışdır. O, 1961-ci ilin əvvəlində digər kürd fəallarla birlikdə Kürdüstan qəzasının bərpası kimi "Kürd Muxtar Bölgəsi"nin qurulması məqsədilə Moskvaya getmişdir. 1965-ci ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək alim elmi adını almışdır. 1960-cı illərdə Ermənistanın Zəngibasar rayonunun Neçili kəndində sovxoz müdiri işləyib. O, Ermənistan Kommunist Partiyasının Zəngibasar rayon idarəsində çalışmışdır. 1969-cu ildə Bakıya köçmüşdür. 1974-cü ildə Azərbaycanın Xaçmaz rayonunda sovxoz müdiri olmuşdur. 1978-ci ildən sonra əkin trestinə sədr təyin edilmişdir. 1989-cu ildə təqaüdə çıxmışdır, siyasi fəaliyyətlə məşğul olmuşdur.

Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin qərarı ilə 25–26 sentyabr 1990-cı il tarixlərində "SSRİ kürdləri: Tarixi və müasir reallıqlar" mövzusunda beynəlxalq konfrans keçirilmişdir. Marksizm–Leninizm İnstitutunun kürdlərin yaşadıqları ölkələrdəki şöbələrinin də qatqıları ilə keçirilən konfransa Türkiyə, İran, İraq, Suriya, Almaniya və Fransadan kürd nümayəndələri qatılmışdır. Konfransda söz alan Mehmed Babayev muxtar bölgədə israrlı olduqlarını bildirmişdir.

Mehmed Babayev 30 dekabr 2011-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  .
2. ↑  *Peyrat, Etienne Forestier.* "1940'ladan 1980'lere Kürtlere Yönelik Sovyet Dış Politikası ve Sovyet Kürt Aktivizmi" (PDF). Kürt Tarihi (38). 2019: 53. ISSN 2147-2491. 14 Şubat 2020 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 19 yanvar 2023.
3. ↑  *Bedirxan, Ezîzê Ziyo.* Kızıl Kürdistan. Pêrî Yayınları. 2010. səh. 58. ISBN 9789759010560.
4. ↑  *Bedirxan, Ezîzê Ziyo.* Kızıl Kürdistan. Pêrî Yayınları. 2010. səh. 65-66. ISBN 9789759010560.
5. ↑  "Diyaspora liderlerinden Mihemedê Silo yaşama veda etti!". Rojevakurdistan.org. 2 Ocak 2012. 2 Mart 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 yanvar 2023.
**Əsəd bəy Qasım bəy oğlu Vəzirov** — şair, həkim, Mirzə Camal Cavanşir Qarabağinin qardaşı oğlu.

Həyatı
------

Əsəd bəy Qasım bəy oğlu 1824-cü ildə Cavanşir-Dizaq mahalının Hacılı camaatına bağlı Mirzəcamallı obasında anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Bir neçə dil bilirdi. Mülkədar olmaqla yanaşı həkimliklə məşğul idi. Yayı Şuşa şəhərində, qışı doğma kəndlərində keçirirdi. "Dizaq şairləri" məclisinin üzvü idi. Dostu Mir Mehdi Xəzani ilə bədiyələşərdi. Xəzani qoşqularının birində ona yazırdı:

Demə xəlqə mən əsrdə loğmanam,   

Həm bəyəm, təbibəm, çox ali şanam.  

İki versə on beş manat almanam,  

On altının mənə nə layiqi var.

Məhəmməd ağa Müctəhidzadə "Riyazün-aşiqin" adlı əsərində ondan hərtərəfli bəhs edib. Mir Möhsün Nəvvab isə onu tanımadığını yazıb. Sonra qeyd edib ki, bəs Bəhram bəy Fədai dedi: "mənim atamdır". Əsəd bəy Aşıq Pəri Maralyanlı ilə deyişib.

Əsəd bəy 1873-cü ildə vəfat edib.

Əsəd bəy Qasım bəy Zakirin nəvəsi ilə, Əli bəy Fuladovun qızı Tutu xanımla yaşam qurmuşdu. Səməd bəy, Bəhram bəy, İsfəndiyar bəy, Baxış bəy adlı oğulları, Şirin xanım adlı qızı vardı.

Yaradıcılığı
------------

O gündən ki, didarini görmüşəm,  

Həsrətindən yanar cismü can, Pəri.  

Dolanar başıma səri-zülfündə,  

Könül mürğü tutub aşiyan, Pəri.  

  

İştiyaqın çəkər neçə kimsənə,  

Amma heç birisi bənzəməs mənə.  

Canü dildən mütaləyəm mən sənə,  

İnanmırsan, eylə imtahan, Pəri.  

  

Gəl gör fəraqində mən natəvanam,  

Əfsürdə xatırəm, şikəstə canəm,  

Əsəd deyər, sənə bəndəfərmanəm,  

Sənsən mənə soltan, Pəri, xan Pəri.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Hacılılar. "Soy" dərgisinin özəl nəşri, Bakı, 2004.

Həmçinin bax
------------

* Dağlıq Qarabağ

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şair** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Sakon aşırımlı körpüsü** (*yun.* Τοξωτή Γέφυρα Τσακώνας) — Yunanıstanda, Megalopolis şəhəri yaxınlığında yerləşən və Sakon vadisindən keçən dünyanın ən böyük aşırımlı köprülərindən biri. Körpü son bir neçə on il ərzində çoxlu sürüşmənin baş verdiyi təhlükəli bir ərazidə yerləşir.

Tikintisi
---------

Aşırımlı körpünün ümumi uzunluğu 490 metrdir. Bu Paradeziya-Sakona və Tripolis-Kalamata nəqliyyat xətlərinin tikintisi zəncirində son iş olmuşdur. Tikinti işləri «Moreas» konsorsiumu tərəfindən Yunanıstan hökumətinin dəstəyi ilə aparılmışdır. Layihəni hazırlayan Nikods Donas olmuşdur. O, bu layihəni «Cəsarət» adlandırırdı. Sakon aşırımlı körpüsü Harilaos Trikupis Körpüsündən sonra ən çətin mühəndislik layihələrindən biri hesab edilir. Layihənin ümumi dəyəri tikintidə çıxan problemlərdən dolayı 94 milyondan 131,5 mln avroya qədər artmışdır.

Körpü üç yerdə dəstəklənir: köprünün ucunda və körpünün sütununda. Bu körpüdə sabitliyini təmin etmək üçün əsasdır. Körpünün aşırımı sütunla başlayır və 30 metr hündürlüyə çatır. Körpünün iki tərəfində olan iki aşırım körpünün metal hissəsini dəstəkləyir. Körpünün özü pulludur. Körpünün tikinrisi 2008-ci ildən 2016-cı ilə qədər davam etmişdir: faktiki açılış 2016-cı ilin yanvar ayında, rəsmi açılış isə 28 fevralda keçirilib. Körpünün eni 27 metrdir. Konstruksiyanın hündürlüyü isə 300 metrdir. Körpü üzərindən keçən magistral dörd zolaqlıdır. Avtomobil nəqliyyatı üçün nəzərdə tutulan körpünün memarı Nikos Donasdır. Aşırımlı körpü dəmir-beton konstruksiyasından hazırlanmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Tsakona Bridge Τ4 Domi S.A.
2. ↑  One of the World's Largest Arch Bridges Built in Greece Arxivləşdirilib 2016-09-20 at the Wayback Machine, By Ioanna Zikakou, Aug 30, 2014, GreekReporter.com
3. ↑  Tsakona Bridge 2nd Largest in Greece to Open Shortly Arxivləşdirilib 2019-04-05 at the Wayback Machine, By Toni Aravadinos, Dec 17, 2015, GreekReporter.com
4. ↑  "Εντυπωσιάζει η γέφυρα της Τσακώνας | Ελλάδα | Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ". 2018-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-14.
5. ↑  "Αυτοκινητόδρομος Μορέας: Στο τελικό στάδιο η μεταλλική γέφυρα στην Τσακώνα" (yunan). 2014-09-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
**VizieR** — Strasburq Astronomiya Məlumat mərkəzi tərəfindən verilən bir astronomik kataloq xidməti.

VizieR Kataloq Xidmətinin mənşəyi 1993-cü ilədək ESA Avropa Space İnformasiya Sistemi Kataloqu Brauzerindən gəlir. Əvvəlcə Kosmik Elm cəmiyyətinə xidmət etmək üçün nəzərdə tutulan ESIS layihəsi, World Wide Web-i heterojen kataloqlar və məlumatların birbaşa çıxışına imkan verən bir verilənlər bazası kimi qabaqcadan təqdim edir.

Strasburq Astronomiya Məlumat mərkəzi illərdir toplamış və astronomik məlumatları yaymışdı, buna görə orijinal ESIS Kataloq Brauzer CDS-də ötürülmüş və saxlanılmışdır. VizieR, 1996-cı ildə qurulduğu gündən etibarən astronomik jurnallarda müntəzəm olaraq nəşr olunan kataloqlanmış məlumatlara daxil olmaq üçün tədqiqatlar aparan astronomlar üçün bir istinad nöqtəsi halına gəldi. Yeni VizieR xidməti, 1997-ci ildə CDS tərəfindən yeniləndi və bu, imkanları və məlumatların həcmini axtarmaq üçün cəmiyyətə daha yaxşı xidmət göstərmək idi.
2012-ci ilin mart ayından etibarən 9800-dən çox kataloqdan ibarətdir.

VizieR kataloqu Astrofizika Virtual Rəsədxanasının bir hissəsi kimi indi əsas məlumat mənbəyidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "VizieR Description". 2015-05-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-05.

Ədəbiyyat
---------

* F. Ochsenbein; P. Bauer; J. Marcout 2000, The VizieR database of astronomical catalogues, Astronomy and Astrophysics Supplement, **143**, 23 Arxivləşdirilib 2013-01-12 at Archive.today
* S.G. Ansari; P. Donzelli; E. Simonsen; F. Ochsenbein; May 1996, Transfer of ESIS to Scientific Institutes, ESA Bulletin No. 86
* Ochsenbein, F.; Genova, F.; Egret, D.; Bourekeb, I.; Sadat, R.; Ansari, S. G.; Simonsen, E. 1995, A new research tool to retrieve data from astronomical catalogues and tables, American Astronomical Society, 187th AAS Meeting, #91.03; Bulletin of the American Astronomical Society, Vol. 27, p.1418
* Ochsenbein, F. 1996, VizieR, the new catalogue interface at CDS, Bull. Inf. Centre Donnees Stellaires, Vol. 48, p.47

Xarici keçidlər
---------------

* VizieR
**Dənizaşırı departament** (*fr.* Département d’outre-mer et région d’outre-mer) — Fransanın dənizaşırı ərazilərədə yerləşən torpaqları ifadə edən termin. Sözügedən ərazilər, əvvəllər Fransanın müstəmləkələri olub, II Dünya müharibəsindən sonra ölkənin departamentlərinə çevirilmişdir. Avropa qitəsində, Fransaya tabe olan Korsika adası dənizaşırı departament statusunda sayılmır.

Dənizaşırı departamentlər
-------------------------

| Departament | Bölgə nömrəsi | Gerb | Bayraq(DOM/ROM olarak) | Nümayəndə |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Qvadelupa | 971 |  |  | 1946-cı ildən, 4 millət vəkili, 2 senator |
| Martinika | 972 |  |  | 1946-cı ildən, 4 millət vəkili, 2 senator |
| Fransa Qvianası | 973 |  |  | 1947-ci ildən, 2 millət vəkili, 2 senator |
| Reyunyon | 974 |  |  | 1946-cı ildən, 5 millət vəkili, 3 senator |
| Mayotta | 976 |  |  | 2011-ci ildən, 1 millət vəkili, 2 senator |

Dənizaşırı departamentlər eyni zamanda Avropa Birliyinin bir parçası hesab olunur. Pul vahidləri avrodur. Buna baxmayaraq, dənizaşırı bölgələri şengen razılaşmasına daxil deyildir. Avropa Parlamentində üç millət vəkili ilə təmsil olunmaqdadırlar.

Xarici keçidlər
---------------

* (fr.) Fransa Dənizaşırı Bölgələr Nazirliyinin rəsmi saytı
* (fr.) past and current developments of France's overseas administrative divisions like collectivités d'outre-mer Arxivləşdirilib 2006-09-29 at the Wayback Machine
**Nejdət Sançar** (d. 1910, 1 may, İstanbul - ö. 1975, 22 fevral, İstanbul) — məşhur Türkçü və Turançı, Hüseyn Nihal Atsızın kiçik qardaşı, maarifçi və yazardır. Hüseyn Nihal Atsızla soyadının fərqli olmasının səbəbi isə soyad qanununun qüvvəyə mindiyi zaman bir-birləri ilə əlaqələrinin olmamasıdır.

Həyatı
------

Nejdət Sançar İstanbul Universiteti Ədəbiyyat fakultəsi məzunudur. Əsgərlikdən sonra Sivas Müəllim okuluna ədəbiyyat müəllimi olaraq təyin edilmiş, yalnız o dövrün Milli Eğitim Bakanı Hasan Ali Yüceli qarşılama törəninə qatılmadığı əsas götürülərək bu vəzifədən alınmış və Balikesir Lisesinə göndərilmişdir. Balikesir Lisəsində işinə davam edərkən Türkçülük-Turançılıq adı altında 1944-cü ilin may ayında başlayan və Hüseyn Nihal Atsız, Alparslan Türkeş, Ankara Konservatoriyasının direktoru Orhan Şaik Gökyay, Hikmet Tanyu, Türk tarixi Professoru Zeki Validi Toqan, Reha Oğuz Türkkan gibi Türkçülərin də olduğu dava da tutulmuş və Sıkıyönətim Məhkəməsində olan məhkəmələr sonrası 14 ay həbsə məhkum edilmişdir.Əsgəri Məhkəmə Türkçülər haqqındakı qərarı ləğv etmiş, yəni Nejdət Sançar o zamanlar ‘Tabutluq’ deyilən hücrədə 14 ay boşuna yatmışdı.

Nejdət Sançar 1960-ci ildə oğlu Afşını 16 yaşında itirdikdən sonra ifliç oldu. Afşın üçün 1962-ci ildə Yeni İstanbul qəzetində "Türk Gənçliyi Necə Olmalıdır?" başlıqlı mükafatlı yarışma təşkil olunur. Bu daha sonrakı iki ili də davam edir. Afşının ölümünə görə əmisi Hüseyn Nihal Atsız "Afşınə Ağıt" (mərsiyə) başlıqlı bir şeir də yazmışdır. 1975-ci ildə vəfat etmişdir. Karacaahmet qəbirstanlığında dəfn olunmuşdur.

Ailəsi
------

Nejdət Sançarın atası Gümüşxananın Torul qəzasının Midi kəndinin Çiftçioğulları ailəsindən Deniz Göyərtə Minbaşısı Mehmet Nail bəy, anası Trabzonun Kadıoğulları ailəsindən Dəniz Yarbayı Osman Fevzi bəyin qızı Fatma Zəhra xanımdır.

Əsərləri
--------

* Tarihte Türk - İtalyan Savaşları
* Irkımızın Kahramanları
* Türklük Sevgisi
* Afşın'a Mektuplar
* Gizli Komünist Belgeler
* Kızıl Cennet Masalı
* Türkçülük Üzerine Makaleler
* İsmet İnönü ile Hesaplaşma
* Türk, Moskof ve Komünist
* Nazım Hikmet Masalı
* Hasan Âli İle Hesaplaşma
* Komünist Nedir?
* Mehmet Emin Yurdakul ve Şiirler
* 
* Türk Kahramanları

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Necdet SançarNecdet Sançar". 2016-01-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-07.
2. ↑  "**Nejdet Sançar**". 2016-03-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-07.
**Börtə-Fücin, Börtə-Ücjin** (1161, Xentiy vilayəti – 1230) — Temuçinin baş hərəmi; Dey-Seçen (Day Noyon) və onun unqirat soyundan olan xanımı Çotanın qızı.

"Mongolların Gizli Tarixinə" əsasən əvvəlcə Temuçinin atası Yesugey, öz xanımının Öelunun mənsubu olduğu olxonut tayfasından gəlin almaq istəyib.Yolda onlar Dey-Seçenə rast gəliblər. Dey-Seçen onlara *"Mənim Bortə adlı gözəl bir qızım var, gedək onu sizə göstərim. Əgər bəyənsəniz qohum olarıq. Bir də ki, bu gecə yuxuda sizin nəslinizin bayrağını görmüşəm. Mənə elə gəlir ki, bu, yaxşı əlamətdir"* deyir və Temuçindın bir yaş böyük olan Börtə ilə əvlənməyi təklif edir. Yesugey qızı bəyənir, və oğlunu qoyub gedir. Yesugeyin ölümdən əvvəl son istəyini yerinə yetirmək üçün onun dostu və qohumu olan Munlik, Temuçini geri götürüb və bunu Yesugeyin oğlu üçün darıxması ilə izah edib.

Bir neçə il sonra tayciut əsarətindən xilas olduqdan sonra,Temuçin unqiratların düşərgəsini tapıb Börtə ilə evlənir. Börtənin anası Çotan, qızına qara samur dərisindən tikilmiş kürk cehiz vermişdi. Temuçin bu hədiyyəni götürüb, qardaşlarının müşayiəti ilə qüdrətli Toğrul xanın iqamətgahına getdi. Mərhum atası ilə qardaşlıq dövrlərini yadına saldı və xahiş etdi ki onu oğulluğa götürsün. Sonra xana qara samur dərisindən tikilmiş kürkü bağışladı.Toğrul xan gəncin bu hərəkətindən məmnun oldu və onu oğulluğa götürməyə razılıq verdi.

Bu addım Temuçinə xanımı Börtəni, Öelunun intiqamını almaq üçün onu qaçırmış merkitlərdən xilas etməyə kömək etdi. Bu "müharibədə" Temuçin kereitlərlə və Camuqa-Seçen ilə gücünü birləşdirib merkitləri qırdı,və xanımı Börtəni xilas etdi.

Temuçinin çoxsaylı hərbi səfərləri sırasında Börtə, onun digər xanımlarından fərqli olaraq, Monqolustanda, doğma torpaqlarda qalmağı və Otçigin-Temuginə Çingiz xanın şəxsi ailə yurdunu idarə etməkdə kömək etməyə üstünlük verirdi.

Börtə,Temuçinin dörd oğlu (Cuçi, Cığatay, Ögedey, Toluy) və beş qızının (Hocin-begi, Çeçeygen, Alagay-begi, Tumalun, Altalun) anası idi.

Onun ölümündən sonrakı adı isə Guan-hsien huanhou-"nurla bəxş edilmiş suveren" idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Börte // .
Böyük Admiral (Türk Dəniz Qüvvələri)**Böyük admiral** və ya **flot admiralı** — bəzi ölkələrdə marşalın dəniz qüvvələrindəki bərabər rütbəsi olan donanma zabitlərinin ən yüksək admiral rütbəsidir.

Böyük admiral, Türkiyənin dəniz qüvvələrində ən yüksək hərbi rütbədir. NATO kodu OF-10-dur. Quru qoşunlarında onun ekvivalenti marşaldır. Bu rütbə ən yüksək hərbi rütbə olsa da, bu rütbənin digər rütbələrdən əsas fərqi onun zamanla qazanılmamasındadır. Bu rütbə qanunla müharibədə üstün faydalılığının olduğu görülən və ən azı admiral və ya dörd ulduzlu general rütbəsinə sahib olan zabitlərə Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən verilir.

Türkiyədə böyük admiral rütbəsi
-------------------------------

Türkiyə Respublikası tarixində böyük admiral rütbəsini hələ heç kim qazanmamışdır. 1538-ci il Preveze dəniz döyüşündə qazandığı müvəffəqiyyət səbəbiylə Osmanlı dəniz kapitanlarından böyük admiral rütbəsi, Möhtəşəm Süleyman tərəfindən Barbaros Xeyrəddin Paşaya verilmişdir.

İstinadlar
----------
**Canet Rozali Caqan** (*ing.* Janet Rosenberg Jagan) (20.10.1920, Çikaqo – 28.3.2009, Belem, Braziliya) — Qayana dövlət və siyasi xadimi, Qayana prezidenti.

Həyatı
------

Detroyt və Ueyn Universitetlərində təhsil almışdır. 1943-cü ildə Ç.B. Caqana ərə getdikdən sonra Britaniya Qvianasına köçmüşdür. Ərinin stomatoloji klinikasında tibb bacısı işləmişdir. Qadın hüquqları uğrunda mübarizə aparmış, 1946-cı ildə Qadınların iqtisadi və siyasi təşkilatının yaradılmasında iştirak etmiş, 1953-cü ildə Mütərəqqi qadın təşkilatının rəhbəri olmuşdur. 1950-ci ildə əri ilə birlikdə Mütərəqqi Xalq Partiyasını (MXP) təsis etmişdir (1970-ci ilə qədər onun baş katibi olmuşdur).

Fəaliyyəti
----------

1957–61-ci illərdə əmək, səhiyyə və mənzil təsərrüfatı naziri, 1963–64 illərdə daxili işlər naziri vəzifələrində çalışmışdır. 1976–97-ci illərdə Milli assambleyanın deputatı idi. 1970–97-ci illərdə Qayana jurnalistlər ittifaqının prezidenti, 1973–97-ci illərdə MXP-nin mərkəzi orqanı olan "Mirror" qəzetinin redaktoru olmuşdur. 1993-cü ildə bir neçə ay BMT yanında Qayananın daimi nümayəndəsi vəzifəsini icra etmişdir. 1997-ci ilin aprelində baş nazir təyin edilmiş, həmin ilin dekabr ayında ölkənin prezidenti seçilmişdir. Lakin ABŞ-də doğulmuş ağdərili qadının prezident olması ilə barışmayan müxalifət onun istefası tələbi ilə kütləvi çıxışlar törətmişdir. Caqanın 1998-ci ilin dekabrında yenidən prezident seçilməsi ölkədə siyasi gərginliyi daha da artırmışdır. Caqan 1999-cu il avqustun 8-də səhhəti ilə əlaqədar vaxtından əvvəl istefa vermişdir.

Həmçinin bax
------------

* Qayana
* Qayana bayrağı
* Çeddi Caqan

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  **Caqan**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M.K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V  cild. — Səhifələrin sayı:  592. — Səh.: 171. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.

Xarici keçidlər
---------------

* Çeddi Caqan araşdırma mərkəzində Canet Caqanın yada salınması
* Ümumdünya Qadın Liderlərinin Şurası
**Böyük Aziş mağarası**- Krasnodar diyarının Apşeron rayonunda, Mezmaysk kəndi yaxınlığında yerləşən mağara. Mağara Adıgey Respublikası sərhəddində, Beloy və Kurdjips çayları arasında yerləşir. Mağaraya giriş yayla formalı ərazisindəndir. Giriş Maykop-Laqo-Naki avtomobil yolundan 500 metr aralıdır. Mağara Kiçik Aziş mağarası ilə birlikdə Aziş mağaralar sistemini təşkil edir. İki mağara arasında 50 metrilik məsafə var. İki mağara arasına əlaqənin olması ehtimal olunur. Çətinlik dərəcəsinə görə 2А -dır.

Ümumi məlumat
-------------

Mağara 1911-ci ildə məlum idi. 1987-ci ildən sonra isə mağaraya ekskursiyaların təşkili həyata keçirilməyə başladı. Böyük Aziş mağarasının ümumi uzunluğu 640 metrdir. Mağaranın ümumi həcmi təxminən 11 900 м³-dir. Mağaranın dərinliyi 37 metrdir. Bunun ancaq 220 metrlik hissəsi ziyarətçilər üçün əlçatandır. Mağara bir neçə fərqli mərtəbələrdən ibarət qalereyalardan və zallardan ibarətdir. Zalların adları simvolik xarakter daşıyır: Baba Yaqa, Budda heykəli, Apastol, Raket, Pəhlavan, Altar və s. Gözəlliyinə və böyüklüyünə görə mağara çox diqqəti cəlb edir. Mağara piyada gəzmək üçün xüsusi yollarla, pilləkənlərlə və qoruyucu sədlərlə təmin olunub. Təhlükəsizlik və rahatlıq yüksək səviyyədədir. Elektrik enerjisi ilə təmin olunub. 

Mağara Aziş-Tau dağının cənub yamacında, fıstıq və ağ şam meşəliyi ərazisində yerləşir. Mağaranı əhatə edən əhəng daş tərkibli süxurları yura dövrünə aiddir. Süxurları yatım meyilliyi 5 dərəcə olub şimali-qərbə yönəlib. Mağaranın ən aşağı mərtəbəsində kiçik çay var. Çay kiçik şəlalələrlə axaraq dar yarıqda itir. Mağara daxilində çoxlu stalaqmit və stalakktik sütünları var. Stallaktiklər bəzə yerlərdə uzun bir zəncir əmələ gətirir. 

1987-ci ildə mağara daxilində daha irəliyə getmək cəhtləri həyata keçirildi. Çay və şələlərdən daha aşağıya düşmək cəhtləri sonda uğursuzluqla nəticələndi. 

Böyük Aziş mağarası 1973-cü ildən təbiət abidəsi elan olunub.

Xarici keçidlər
---------------

* Большая Азишская пещера в панорамах «Виртуального Кореновска»
* Подробное описание Большой Азишской пещеры.Arxivləşdirilib 2013-07-26 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Большая Азишская пещера Arxivləşdirilib 2017-08-03 at the Wayback Machine // Большая российская энциклопедия. Электронная версия (2016); дата обращения: 27.7.2017.
2. ↑  Перечень классифицированных пещер. — Москва: Центральный совет по туризму и экскурсиям, 1989.
3. ↑  Кадастр пещер СССР. — ВИНИТИ, 1986.
**Mülki Aviasiya Akademiyası** — mülki aviasiya uçuşları, istismarı və xidməti işçiləri, habelə mülki aviasiya müəssisələrinin mütəxəssislərinin yenidən hazırlanması və ixtisasartırması üçün mühəndis və texniki işçilər hazırlayan Almatı şəhərində bir ali təhsil müəssisəsidir. Mülki Aviasiya Akademiyası, Qazaxıstan Respublikası və Mərkəzi Asiyada mülki aviasiya uçuşu, texniki və texniki qulluq heyəti üçün yüksək ixtisaslı mühəndis və texniki mütəxəssislər üçün hazırlıq, habelə mülki aviasiya mütəxəssislərinin yenidən hazırlanması və ixtisasartırma təhsili verən yeganə ali təhsil müəssisəsidir.

Tarixi
------

1937-ci ildə Almatı şəhərində Qazaxıstan Mülki Aviasiya İdarəsinin təlim dəstəsi yaradıldı.

1962-ci ildə UTO KUQA-nın bazasında, Kiyev Mülki Aviasiya Mühəndisləri İnstitutunun bir təlim və məsləhət mərkəzi təşkil edildi.

6 iyul 1995-ci ildə UTO KUQA Başçısı Qres A.M.-nin təşəbbüsü sayəsində Kiyev Mülki Aviasiya Mühəndisləri İnstitutunun təlim və məsləhət mərkəzi. və texnika elmləri namizədi Maxanova S.R. — "Mülki Aviasiya Akademiyası" təhsil sahəsində qeyri-kommersiya təşkilatı kimi bir ali təhsil müəssisəsi statusunu alır.

Akademiyadakı təhsil fəaliyyətləri azaldılmış təhsil proqramlarına uyğun olaraq və distant təhsil texnologiyasından istifadə etməklə əyani şəkildə həyata keçirilir. Təhsil əyalətdə aparılır (yalnız birinci və ikinci kurs), rus və ingilis.

Akademiya ayrıca Qırğızıstan, Tacikistan, Fələstin və digər ölkələrin vətəndaşlarına da təlim verir. Əyani və qiyabi şöbələr var.

70 yüksək ixtisaslı müəllim dərs deyir. Bunlardan 5 professor, 20 elmlər namizədi, 10 birinci dərəcəli müəllim (1998). Mülki Aviasiya Akademiyası da Qazaxıstan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin sistemi üçün mütəxəssislər (Hava Qüvvələri uçuş mühəndisləri) hazırlayır.

3 sentyabr 2013-cü il tarixində Akademiyada "Qazaxıstan və Orta Asiyanın Regional Aviasiya Təhlükəsizliyi Tədris Mərkəzi" açıldı.

Rektorlar
---------

* Qres Mixayloviç (1995 - 1997)
* Musabekov Pazılxan (1997 - 1999)
* Kazbek Aldamarov (1999 - 2012)
* Muxtar Bayjumanov (2012 - 2018)
* Tlek Yerbulekov (2019)

İstinadlar
----------

1. ↑  GRID Release 2017-05-22. 2017-05-22 2017. doi:10.6084/M9.FIGSHARE.5032286
2. ↑  "Тлек Ербулеков возглавил Академию гражданской авиации" (rus). Центр деловой информации Kapital.kz. 2019-01-14. 2019-01-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-14.
3. ↑  Академия гражданской авиации // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
**Narzanlar vadisi** — Rusiyanın Kabardin-Balkariya Respublikasında balenoloji-iqlim kurort yeri. Ərazi Qafqaz Mineral Suları zonasına, Zolski rayonuna daxildir. Nalçik şəhərindən 87 km şimal-qərbdə, 34 km Kislovodsk şəhərindən qərbdə yerləşir. Ərazi Böyük Qafqazın Qayalı dağlar silsiləsinin şimal yamacının dağ ətəklərində, Xasaut (Malku çayına birləşdiyi ərazidən az aralı) çayı vadisində yerləşir. Ərazinin dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 1300 metr olub Qaraçay-Çərkəz Respublikası sərhəddində yerləşir. 

Xasaut çay vadisinin 1 km-lik hissəsində 20 narzan tipli mineral bulaq mövcuddur. Ətraf ərazilərdə Muştin şəlaləsi (cənub-qərbdə), Şatjatmaz dağında isə Pulkova rəsadxanasının filialı yerləşir.

İqlimi
------

Bölgənin iqlimi mülayim kontinentaldır. Qışı yumşaq, davamlı olmayan qar örtüyü ilə müşahidə olunur. Yanvar ayının orta temperaturu −5 °C-dir. Yay ayları iti olur. Yağışlı keçir. Avqust ayının orta aylıq temperaturu 22 °C-dir.. İllik yağıntıların miqdarı 700 mm-dir. İllik günəşli günlərin miqdarı 2731 saatdır.

Müalicəvi əhəmiyyəti
--------------------

Ərazinin iqlim göstəriciləri ilə yanaşı əsas müalicəvi — bölgədə olan 17 əsas mineral sudur. Bütün mineral bulaqlar Xasaut çay sahilində yerləşir. Əsas iki mineral bulağın debiti təxminən 1 milyon l/sutkadır. Mineral suların suyu kimyəvi baxımdan karbonatlı hidrokarbonatlı-xloridli, natrium-kalsiumludr. Minerallaşma 3,3 q/l-dir. Karbon qazının miqdarı 2,2 q/l-dir. Temperatur 10,5 °C; güclü qazlılağa malikdir — «soyuq qaynama»

Turizm
------

Vadidə «Narzanlar vadisi» tirizm mərkəzi fəaliyyət göstərir. 350 yerlik bu mərkəz Kislovodsk şəhərindən 36 km aralıdır. 2007-ci ildən fəaliyyət göstərmir. Ərazidə ancaq yay ayları üçün kiçik 2 yerlik evlər fəaliiyət göstərir.

Rekresiya-kurort ərazisindən çoxlu turist marşrutu keçir: № 49 «Şimali Qafqaz — Qara dəniz sahili», il boyu, — Nalçik— Kislovodsk — Kudepsta; № 52 «Kislovods — Nalçik», il boyu; № 85 «Qafqaz ön dağlığı», yay aylarında, — Nalçik — Narzanlar vadisiД — Pyatiqorsk; № 310 «Şimali Qafqaz kurortları», yay aylarında, — Teberda — Pyatiqorsk — Nalçik.

İstinadlar
----------

1. ↑  Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006..
2. ↑  "Долина нарзанов на сайте ООПТ России". 2021-10-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-24.
**Vivianit** — monoklinik sinqoniya. Kristalları prizmatik, bəzən lövhəvari,  həmçinin izometrik və ya lövhəvari. Ayrılma {010} üzrə mükəmməl, {100} və {106} üzrə qeyri-mükəmməl. İkiləşmə {010} üzrə lövhəvari. Aqreqat: böyrəkvari, kürəvari, yaxud silindrəbənzər, konkresiyalar və lövhəvari, yaxud lifli möhtəvilər, torpaq- və tozvari, ulduzvari. Rəngsiz və şəffaf, oksidləşdikdə açıq abıdan göyümtül-qarayadək. Parıltı şüşəli, ayrılma müstəvisində - sədəfi. Sərtliyi 1,5-2. Xüsusi çəki 2,68. Nazik lövhələri elastik olur, asanlıqla kəsilir. Tam oksidləşdikdə kövrəkləşir. Növ müxtəlifliyi: bosforit, kerçinit. Filiz yataqlarının oksidləşmə zonasında, yaxud peqmatitlərdə fosfatların aşınma məhsulu.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) · Müasir Ukrayna |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2776712110 |
**Vize adası** və ya **Vize Torpağı** — Şimal Buzlu okeannın Kara dənizi sularında yerləşən ada. Kara dənizinin şimalında qərarlaşır. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində qərarlaşır.

Tarixi
------

### Açılış tarixi

1910-cu illərdə Georgi Lvoviç Brusilovun təşkil etdiyi ekspedisiya zamanı Müqəddəs Anna buxarlı şxununu Kara dənizində dreyf edərirdi. 1914-cü ildə gəmi sulara qər olur. Ancaq gəmi şturmanı Valerian İvanoviç Albanov gəmi jurnalını vilas edə bilir.

1924-cü ildə sovet okeanoqrafı, metroroloqu və qütb araşdırmaçısı Vladimir Yuleviç Vize gəminin buzlara sıxılaraq dreyf etdiyi əraziləri tətqiq etmişdir. O, gəminin məhv olmasının səbəbini onun adaya sıxılaraq parçalanmasında görürdü. Hətta gəminin batdığı ərzinin ada olmasını bildirmişdir. «Georgi Sedov» gəmisində 1930-cu ildə Vize Otto Şmitdin təşkil etdiyi ekspedisiyada özü tərəfindən ehtimal edilən adanı kəşf etmişdir.

1 noyabr 1945-ci ildə adanın cənub sahilində hidrometroloji qütb stansiyası fəaliyyət göstörir. Bu dünyanın Şimal qütbünə ən yaxın qütb standiyalarından biridir. Adada daimi yaşayış yoxdur.

Fiziki-coğrafi yerləşməsi
-------------------------

### Coğrafi xüsusiyyətləri

Adanın sahəsi 288 km² təşkil edir. Uzunluğu 35 km, eni isə maksimal hissədə 9 km-dir. Adanın relyefi düzənlikdir. Kiçik hündürlüyə malik təpələrə rast gəlinir. Maksimal hündürlük 22 metrdir. Geoloji baxımdan ada gil və dəniz qumundan təşkil olunmuşdur. Qlobal istiləşmələr adanın sahil hissəsini dağıdır. Əgər XX əsrin əllinci illərində sahilin geri çəkilməsi 1,4 metr olmuşdursa, 2009-2016-cı illər ərzində geri çəkilmə 74 metr. Ada arktik səhralar zonasında yerləşir. Az sayda olsa belə mamır, şibyə və çiçəkli bitkilərə rast gəlinir.

### İqlim

Adanın iqlimi olduqca sərtdir. İlin ən isti günləri belə temperatur 0 °C-dən azmaz yuxarı olur. İllik yağıntının miqdarı 225 mm təşkil edir. Yağıntı əsasən qar halında düşür. Rusiyanın arktikata yerləşən müşahidə məntəqələri arasında minimum temperatur burada müşahidə edilmişdir. İllik orta temperatur -13 °C təşkil edir. Maksimal yağıntı avqust, sentyabr, oktyabr sylarında düşür (22–23 mm)

Maraqlı fakt
------------

* Svoya Koleya mükafatı laureatı Obomlyov Sergey İvanoviç 2004-cü ildən adada fəaliyyət göstərən qütb stansiyasında rəhbər işləyir.

Mənbə
-----

* Vize adasında stansiya Arxivləşdirilib 2015-01-05 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rusiya Arktika ərazisini itirir". 2016-10-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-03.
2. ↑  "Vize adasının iqlimi". 2013-04-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-03.
**Əritməklə emal** qaynaq prosesi ilə oxşarlığı vardır. Prototiplərin sürətli hazırlanmasının tərkibi olan bu üsul bərk materialı əridərək təbəqə şəklində üst-üstə birləşdirii və beləliklə verilmiş modelin hazırlanmasına imkan yaradır. Prosesin adı da ele buradan yaranıb: *Fused Deposition Modeling* (FDM) – yəni əridilmiş qatın çəkilməsi ilə modellərin hazırlanması. Burada pəstah rolunu oynayan məftil xüsusi qızdırıcı başlığın köməyi ilə ərimə temperaturuna qədər qızdırılır. FDM üsulu ərimə temperaturu və istilikkeçirmə qabiliyyəti aşağı olan materialların məsələn, süni materialların və mumun tətbiqi üçün əlverişlidir. Metalların tətbiqi isə yüksək əmək tutumlu hazırlıq işlərinin aparılması nəticəsində müəyyən problemlər yaradır. Püskürtmə başlığı fəzada 3 istiqamətdə hərəkət etdirilə bildiyindən istənilən üçölçülü modelin hazırlanması mümkündür. Başlıqdan verilən ərimiş materialın artiq bərkimiş səth üzərində qat şəklində birləşməsini təmin etmək üçün, verilən material şırnağının en kəsiyi elə idarə edilir ki, o çevrə şəklində yox ellips şəklində olsun. Bu səbəbdən yeni çəkilmiş təbəqədə yaranmış gərginlik nəticəsində çəkilmiş qat sonradan formasını dəyişməyə can atır. Səthi gərginlik tarazlaşdıqdan sonra yeni qatla bərkimiş qat arasında kifayət qədər möhkəm birləşmə əmələ gəlir.

Mənbə
-----

* Rezo Əliyev. Bertram Hentşel.*Sürətli hazırlama texnologiyasının mütərəqqi üsulları*. Bakı, Elm, 2005
* Andreas Gebhardt: Rapid Prototyping - Werkzeuge für die schnelle Produktentstehung. 2. Auflage. Hanser Verlag, München 2000, ISBN 3-446-21242-6.

Xarici keçidlər
---------------

* 3D Printer[*ölü keçid*]
Antarktik yarımadasında II Oskar sahilinin yerləşməsi.
**Duhla zirvəsi** (bolq. *връх Духла*, ‘Vrah Duhla’ \'vr&h 'duh-la\) — Antarktidanın Qreyam Torpağının II Oskar sahilindən cənub-şərqdə yerləşən, 900 m hündürlüklü qaya zirvəsidir. Zaqreus silsiləsinə daxildir. Hektoriya buzlağından şimal-şərqdə, Paspal buzlağından cənub-qərbdə yerləşmişdir. 

Zirvə qərbi Bolqarıstanda yerləşən Duhla mağarasının adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Duhla zirvəsi 64°52′15″ c. e. 61°52′01″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Marçayevo zirvəsindən 1.82 km cənub-şərqdə, Quandari dağından 13.8 km qərbdə, Dugeryav zirvəsindən 10.4 km şimalda yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* British Antarctic Territory. Scale 1:200000 topographic map. DOS 610 Series, Sheet W 65 62. Directorate of Overseas Surveys, Tolworth, UK, 1976.
* Antarctic Digital Database (ADD). Scale 1:250000 topographic map of Antarctica. Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR). Since 1993, regularly upgraded and updated.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Antarktik yarımadası

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* Duhla Peak.
**Kartof püresi** (*fr.* Purée de pommes de terre; *ing.* Mashed potato)  — kartofdan püre. Kartofdan hazırlanan bu yemək bütün dünyada geniş yayılmışdır.

Hazırlanması
------------

### Ümumi məlumat

Kartof püresini hazırlamaq üçün hər zamankı sadə formula: yalnız soyutma kartof, süd və yağın bir yerdə əzilməsindən ibarət olub. Son zamanlar yeni bir inqridient- pendir də əlavə olunur. Bu zaman fərq o dəqiqə hiss olunur – püre daha kremli və ləziz olur. Pendir ən axırda əlavə olunur və püreyə tam əriyib qarışanadək qazda bişirilir. Kartof püresini hazırlayan zaman bəzi məqamlara diqqət etmək gərəkir. 

### Ərzaqlar

* 5 orta ölçülü kartof (nişastalı kartof məsləhət görülür)
* 60 qrama yaxın kərə yağı
* 0,5 (yarım) stəkan süd
* 1 stəkan sürtkəcdən keçirilmiş kaşar pendiri (Provolone və ya Mozarella da olar)
* Duz
* İstiot

### Hazırlanma qaydası

Kartofları yuyub orta ölçülü qazana yerləşdirin. Üstü örtülənədək su ilə doldurun, qaynadıb bişirin (kartoflar yumuşalana qədər, təqribən 30 dəqiqə). Suyunu süzüb isti-isti qabığını soyun. Eyni qazanda kartofları kartofəzənlə püre halına gətirin, kartof hələ istiykən yağı da elavə edin, əriyənə qədər qarışdırın. Bir az süd əlavə edib bir az da qarışdırın. Yağ və südün miqdarını zövqə görə dəyişə, artıra da bilərsiniz. Daha sonra qazana pendiri əlavə edib qazın üstündə orda odda pendir əriyənə qədər tez-tez qarışdırmaq şərti ilə bir neçə dəqiqə qızdırın. Zövqə görə duz və istiotunu əlavə edin və dərhal süfrəyə verin.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Kartof püresi*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Pendirli Kartof Püresi
* Kartof puresi - youtebe.com
* Dadlı pürenin sirləri - Evdarliq.az
* The ultimate chip and perfect mash - Heston Blumenthal recipes  (ing.)
Praqa
**Bojena Nemtsova** (çex. Božena Němcová) — çex yazıçısı.

Həyatı
------

Bojena Nemtsova 1820-ci ildə Vyanada anadan olmuşdur. Onun atası varlı bir dvoryan malikanəsində mehtər, anası isə Ratiborjitsada, hersogina Saqanın malikanəsində qulluqçu idi. O, ancaq ibtidai təhsil ala bilmişdir. Bojena Nemtsova öz üzərində müstəqil çalışmaq yolu ilə ədəbi biliyini mükəmməlləşdirmişdir.

Bojena Nemtsova 17 yaşında kiçik çinovnikə ərə getmiş, dörd övladı olmuşdur. O, bir müddət əri ilə Kosteletsədə yaşamışdır. Həyat yoldaşının tez-tez iş yerini dəyişməsi ilə əlaqədar ölkənin bütün yerlərini gəzməli olmuşdur.

Onun yaradıcılığında tərbiyə və maarif məsələləri xüsusi yer tutur.

Bojena Nemtsova ömrü boyu maddi ehtiyac içərisində yaşamışdır. Ömrürünün axırıncı on ili yazıçı üçün xüsusilə ağır keçmişdir. 1850-ci ildə Bojena Nemtsovanı şübhəli şəxs hesab etdikləri üçün onun ərini işdən kənar edirlər. Nəticədə ailənin bütün maddi qayğıları Bojena Nemtsovanın üzərinə düşür.

Bojena Nemtsova yoxsulluq və ehtiyac içərisində 21 yanvar 1862-ci ildə Praqada vəfat etmişdir.

Görkəmli çex yazıçısı Bojena Nemtsovanın 130 illiyi 4 fevral 1950-ci ildə Çexoslovakiyada (Çexiya) təntənə ilə qeyd edilmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Bojena Nemtsova 1843-cü ildən yazmağa başlamışdır. Onun ilk ədəbi əsərləri vətənpərvərlik ruhunda yazılmış şeirlərdən ibarətdir.

Bojena Nemtsovanın 1845-1847 illərdə yazdığı "Uzun gecə", "Kənd mənzərəsi" və s. oçerklərində çex kəndlilərinin surətini, məişətini, adət və ənənələrini təsvir edir.

Bojena Nemtsovanın "Xalq nağılları və povestlər" adlı ilk kitabı 1846-cı ildə nəşr edilmişdir. Bu kitabında müəllif çex kəndlilərinin yaşayış səviyyəsini, adət ənənələrini qələmə almışdır.

Bojena Nemtsova "Nənə" (1855),"Karla", "Bir fincan qəhvə içərkən" (1855), "Vəhşi Bara (1856), "Qəsrdə və qəsrin ətrafında" (1856), "Yaxşı adam" (1858), "Müəllim" (1860) və başqa povest, hekayələrin müəllifidir. Onun povest və hekayələrinin əsas qəhrəmanları kəndlilər, zəhmət adamları və namuslu insanlardır. Yazıçı bu əsərlərində çex soyadlarını daşıdığına görə xəcalət çəkən manqurtlaşmış insanları tənqid edir.

Bojena Nemtsovanın yaradıcılığı çex ədəbiyyatı tarixində ən parlaq səhifədir.

Azərbaycan dilində çap olunmuş əsərləri
---------------------------------------

* Vəhşi Bara. (tərcümə edəni: Nağı Nağıyev). Bakı, 1961.
* Çoban və rıtsar. Nağıllar. Bakı, 1964.

Mənbə
-----

* XIX əsr xarici ədəbiyyat tarixi. (Tərcümə edəni İsmayıl Şıxlı). Bakı, 1964.

İstinadlar
----------

1. ↑  BillionGraves (ing.). 2011.
2. 1 2 3 4 5 6  XIX əsr xarici ədəbiyyat tarixi. (Tərcümə edəni İsmayıl Şıxlı). Bakı, 1964
3. 1 2 3 4  F.Boqolyubova. Bojena Nemtsova. (Bojena Nemtsova. Vəhşi Bara. (tərcümə edəni: Nağı Nağıyev). Bakı, 1961)
**1 dollarlıq əməkhaqqı** (*ing.* One-dollar salary) — ABŞ-də ölkənin böhran yaşadığı dövrlərdə həyata keçirilən iqtisadi konsepsiya.

ABŞ-də ölkənin böhran yaşadığı bir neçə dövr olmuşdur. Bu dövrlərin əksəriyyəti isə son vaxtlara təsadüf edir. Birinci və İkinci dünya müharibələri, Koreya müharibəsi ölkəni bərbad vəziyyətə gətirib çıxarmışdı və hökumət öz gücünün köməkliyi ilə bu vəziyyətdən çıxa bilmirdi. Bu zaman, yəni XX əsrin əvvəlində "One-dollar salary" konsepsiyasını yaratmaq qərarına gəlirlər. Bu ideya çərçivəsində ölkə rəhbərliyi məşhur biznesmen və sahibkarları məsləhətçi qismində dəvət edirdi və onlar da öz növbəsində səfərbər olmalı, ölkə iqtisadiyyatını idarə etməli idilər.

Dəvət edilmiş sahibkarlar müxtəlif vəzifələri tutur, məsləhətçi qismində fəaliyyətə başlayaraq nazir olaraq bitirirdilər. Onları birləşdirən ümumi cəhət isə 1 dollarlıq əməkhaqqı idi. Belə düşünülürdü ki, hər bir sahibkar artıq sərvətə sahibdir və buna görə də göstərdikləri xidmət qarşılığında əmək haqqı almağa ehtiyacları yoxdur. Dövlət onların hər birinə eyni – 1 dollar əməkhaqqı təyin etmişdi və bununla da əlaqədar olaraq "Dollar-a-year men" ifadəsi yaranmışdır.

İkinci dünya müharibəsi zamanı Kanada da bu konsepsiyadan istifadə edir. ABŞ qanunlarına görə dövlət qulluqçusu pulsuz işləyə bilməzdi. Kanada da isə belə bir qanun mövcud olmadığına görə uğurlu sahibkarlar dövlət iqtisadiyyatını ayağa qaldırmağa görə 1 dollar qarşılığında deyil, pulsuz olaraq çalışırdılar.

1 dollara çalışan məşhurlar
---------------------------

Bu konsepsiyanın ilk iştirakçılarından biri 1920-ci illərdə ABŞ-də ən varlı insanlardan hesab edilən Alvan Fuller idi. O, 1925-ci ildə Massaçusets ştatının qubernatoru olur və 4 il ərzində 1 dollar əməkhaqqı alır.

"Kentucky’s Ashland Oil" neft emal edən şirkətin yaradıcısı Pol Bleyzer də eyni məbləğdə əməkhaqqı əldə edirdi. O, iki dəfə prezident Ruzveltin administrasiyasının məsləhətçisi olmuşdur.

"1 dollarlıq əməkhaqqı" konsepsiyası ABŞ-də hələ də aktualdır. Məsələn, Arnold Şvartsenegger Kaliforniya ştatının qubernatoru vəzifəsinə görə 1 dollar əməkhaqqı alırdı. Nyu-York şəhərinin meri Maykl Blumberqdə belə şəxslərdən biridir.

Biznes mühitdə isə 1 dollarlıq əməkhaqqını özlərinə şirkət rəhbərləri təyin edirlər. Məsələn, "Oracle" şirkətinin rəhbəri Larri Ellison, məşhur dahi Stiv Cobs, "Google" şirkətinin direktorlar şurasının sədri Erik Şmidt, "Facebook"un qurucusu Mark Zukerberq, ABŞ-nin 45-ci prezidenti Donald Tramp 1 dollar əməkhaqqı alan sahibkarlardandır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Isaac, Mike.* "A Dollar for Your Thoughts: Silicon Valley's Famed Single-Digit Salaries". Wired. February 10, 2012. February 16, 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: January 4, 2013.
2. ↑  "10 High-Powered Executives with $1 Salaries". 14clicks.com. January 6, 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: January 3, 2013.
3. ↑  "Vanderlip Leaves Biggest Bank and Will Aid McAdoo". The Owosso Argus-Press. September 25, 1917. December 18, 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: January 3, 2013.
**"What if?"** (*azərb.*  Nə olardı?‎) — Tatar mənşəli Rusiya müğənnisi Dinə Qaripovanın bəşəriyyətə mərhəmət və vəhdəti təbliğ edən həzin sülh balladası. Mahnı Rusiyanı 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində uğurla təmsil etmişdir.

Mahnı
-----

İstedadlı ifaçı Dinə Qaripovanın səsləndirdiyi "*What if*?" musiqi əsərinin sözləri və bəstəsi Qabriel Alares, Yoakim Byörnberq və Leonid Qutkin tərəfindən ərsəyə gətirildi. Mahnının sözləri bəşəriyyəti əbədi sülh və mərhəmətə səsləyən mühüm sual üzərində qurulmuşdur. İfaçı insanların eyni ulduzu paylaşmasına baxmayaraq, "Mənlik" duyğusu və kinlə silahlanan yer kürəsini *"Kosmosda kiçicik bir ada"* kimi səciyyələndirir. İsanları vəhdətə dəvət edən, şüar xarakterli "Nə olardı?" sualı kövrək mərhəməti özündə təcəssüm etdirməkdədir.

Buraxılış tarixi
----------------

| Ərazi | Tarix | Müddət | Format | Etiket |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Dünya üzrə | 18 mart 2013 | 3:04 | Rəqəmsal yükləmə | Universal Music |

Beynəlxalq arenada
------------------

***Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi 2013***

Rusiyanın milli yayım şirkəti (C1R) 19 fevral 2013-cü il tarixində daxili seçim üsulu vasitəsilə ölkəni 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Dinə Qaripovanın təmsil edəcəyini elan etmişdir. Seçilmiş mahnı 24 fevral 2013-cü il tarixində açıqlandı. Mahnı ifaçı tərəfindən ilk dəfə Moldova milli finalında təqdim edilmişdir.

2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin birinci yarı-finalından uğurla böyük finala vəsiqə qazanan mahnı möhtəşəm finalda Maltadan sonra və Almaniyadan əvvəl, 10-cu nömrə altında ifaçı tərəfindən səsləndirilmiş və yekun səsvermə nəticələrinə əsasən 174 xal toplayaraq beynəlxalq yarışmanı 5-ci sırada tamamlamışdır.

***2013 Yay Universiadası***

Dinə Qaripova ifa etdiyi *"What if?"* mahnısını, Avroviziya arenasından sonra, daha bir beynəlxalq tədbirdə Tatarıstanın mərkəzi şəhəri Kazanda keçirilən 2013 Yay Universiadasının bağlanış mərasimində də səsləndirmişdir.

Çartlarda
---------

| Mahnı | İl | Zirvə nöqtəsi | Albom |
| --- | --- | --- | --- |
| Almaniya | Belçika | Niderland | İsveçrə | Birləşmiş Krallıq |
| "What if?" | 2013 | 78 | 59 | 51 | 75 | 161 | *Два шага до любви* |
|

İstinadlar
----------

1. ↑  *Hung, Steffen.* "Discographie Dina Garipova". German Charts Portal. Hung Medien (Steffen Hung).[*ölü keçid*]
2. ↑  *Hung, Steffen.* "Discografie Dina Garipova". Dutch Charts Portal. Hung Medien (Steffen Hung). 2016-02-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
3. ↑  *Hung, Steffen.* "Discography Dina Garipova". Swiss Charts Portal. Hung Medien (Steffen Hung). 2013-12-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
4. ↑  Peak positions in the UK:

	* For "What If?": "CHART: CLUK Update 1.06.2013 (wk21)". Zobbel.de. 2013-06-01. 2014-12-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-01.
Qərbi Antarktikada Sentinel dağlarının yerləşməsi.
Şimali Sentinel dağlarının xəritəsi.
**Bohot nunatakı** (bolq. *Бохотски нунатак*, ‘Bohotski Nunatak’ \'bo-hot-ski 'nu-na-tak\) — Antarktidanın Elsuort dağlarına daxil olan, 1120 m hündürlüklü nunatakdır. Sentinel dağlarının şimal-şərqində yerləşmişdir.

Nunatak şimali Bolqarıstanda yerləşən Bohot şəhərinin adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Bohot nunatakı 77°23′37″ c. e. 85°34′32″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Veems dağından 13.7 km şimal-şərqdə, Pastroqor zirvəsindən 10.93 km şərqdə, Lanz zirvəsindən 15.96 km cənub-şərqdə, Ostruşa nunatakından 5.27 km şimal-qərbdə yerləşmişdir. ABŞ xəritəsinə 1961-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* Newcomer Glacier. Scale 1:250 000 topographic map. Reston, Virginia: US Geological Survey, 1961.
* Antarctic Digital Database (ADD). Scale 1:250000 topographic map of Antarctica. Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR). Since 1993, regularly upgraded and updated.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Sentinel dağları

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* Bohot Nunatak.
* Bulgarian Antarctic Gazetteer. Antarctic Place-names Commission. (details in Bulgarian, basic data in English)
**Addım** — çox qədim vaxtlardan bu günə qədər xalq arasında geniş işlənən və təxminən 1 m-ə bərabər uzunluq ölçüsü vahididir.

Ümumi məlumat
-------------

Çox güman ki, qədim insanlar yeriyərkən addımlarını saymağa başlamış və sonra da bundan ölçü vahidi kimi istifadə etmişlər. Bəlkə də insanların istifadə etdikləri ilk uzunluq ölçü vahidi elə addım olmuşdur. Bu gümanın gerçək hesab olunması üçün hər cür əsas vardır. 

İstər Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatında, istərsə də klassik yazılı ədəbiyyatda addım sözünə tez-tez rast gəlinməsi də ondan uzunluq ölçüsü vahidi kimi xalq arasında geniş şəkildə istifadə olunduğunu göstərir: "Eni də az olsa, on beş-iyirmi addım var". 

On addım kənarda yatmayır təkə, 
Gəzinir oylağa baş çəkə-çəkə.

Addım təkcə Azərbaycanda deyil, digər türk xalqlarında da işlənmişdir (Türkdilli xalqlardan bəziləri addıma qədəm deyirlər. Bu söz Azərbaycanda da işlənir. Evə gələn gəlinə də, qonağa da "qədəmi sayalı olsun" - deyirlər). 

Addım haqqında ayrı-ayrı ədəbiyyatlarda verilən bilgilər bəzən bir-birinə yaxın olsalar da, onların arasında kəskin fərqlənmələr də vardır. Bəzilərində 1 addımın təqribən 28,8 sm-ə, digərlərində 12 min addımın 1 fərsəngə bərabər olduğu göstərilir. 1 fərsəng 6 km-dirsə, burada 1 addım 0,5 m olur. Başqa bir ədəbiyyatda "1 addımın insanın boyunun yarısına bərabər olduğu" göstərilir. Bu, Azərbaycanda işlənən addımın ölçüsünə uyğun gəlir. Qədim insanın boyunun 2 m-ə yaxın olduğu (bu gün də belə ucaboylu insanlar var) nəzərə alınsa, onun yarısı 1 m olur. Elə buna görədir ki, bu gün Azərbaycanda xalq arasında addım 1 m-ə bərabər götürülür. 
Dayaz çayları keçmək üçün hər metrdən bir iri daş qoymaqla düzəldilən addamaslar da addım sözündən yaranmışdır, çünki burada suya düzülən daşların arası təxminən 1 addım olur.

Mənbə
-----

**Azərbaycan etnoqrafiyası, Bakı-2007, "Şərq-Qərb" nəşriyyatı. Üç cilddə. III cild. səh. 454. ISBN 978-9952-34-152-2**

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikisitatın loqosu | Vikisitatda ***Addım*** ilə əlaqədar sitatlar var. |

Həmçinin bax
------------

| ⛭Xalq ölçü vahidləri |
| --- |
| Uzunluq ölçü vahidəri | Addım • Ağac • Arşın • Barmaq • Çərək • Dirsək • Qarış • Qulac • Mənzil • Mil  • Dəniz mili • Fərsəx • Verst |  |
| Çəki ölçü vahidəri | Arpa • Çanaq  • Girvənkə • Karat  • Misqal  • Batman • Təbriz batmanı • Kisə  • Hoqqa • Pud • Dirhəm • Daqqa • Dang  • Tağar • Dinar • Rətl • Xalvar |
| Sahə ölçü vahidəri | Kotan  • Hektar • Ar |
| Həcm ölçü vahidəri | Düymə • Tuluq • Tas |
| Sadə ölçü vahidəri | Baş  • Boyun  • Tüstü  • Top  • Kəllə  • Qol  • Diş  • Qulaq |
| Sürət ölçü vahidəri | Düyün |
**Bolşoy adası** — Krasnoflotskie adaları qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.

Yerləşməsi
----------

Kara dənizində, Şimal Torpağının cənubunda, Oktyabr İnqilabı adasından 15 km cənubda yerləşir. Daxil olduğu qrupun ən şimal nöqtəsini təşkil edir. Adada 2,5 km cənubda Sredniy adası yerləşir.

Təsviri
-------

Krasnoflotskie adaları qrupunun ən böyük adasıdır. Öz adınıda böyük olmasına görə almışdır. Şimaldan cənuba 5,1 km, şərqdən qərbə isə 1,4 km təşkil edir. Şərqində 5 metr hündürlüyü olan sahil xətti vardır. Adada üç yüksəklik vardır: 12 m (cənub), 23 m (şimal), 31 m (mərkəz). Adada kiçik şirinsulu göllər vardır.
Bolşoy adasının şimal və cənub-şərqdə kiçik adsız adalar vardır. Sahillərində dərinlik birdən-birə 500 metrə enir. Atıq 40–50 m hərəkət etdikdən sonra isə dərinlik 800 m olur. Adanın mərkəzində Krasnoflotskie qütb stansiyası fəaliyyət göstərir. Stansiya 1953-cü ildən fəsliyyətdədir.
Krasnoflotskie adalarına daxil olan digər adalar kimi Bolşoy adası ilk dəfə 17 avqust 1932-ci ildə Arktika və Antarktida Elmi-Araşdırma İnstitutu tərəfindən "V. Rusanov" buzqıranında kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Филателия Арктики и Антарктики[*ölü keçid*]
2. ↑  "Полярная почта сегодня. Ледовыми трассами. А. Г. Николаева, М. С. Хромцова под ред. Л. Л. Балакшина. Ленинград, Гидрометеоиздат, 1980". 2013-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-12.
**Məhəmməd bin Yusif xan Qaraxani** - 
Şərqi Qaraxanilər dövlətinin xaqanı. 1055. ildə qardaşı Süleyman Arslan xanı öldürdükdən sonra hakimiyyətə gəlmişdir.

Həyatı
------

### Saray çevrilişi

Məhəmməd Buğra xanın həyat yoldaşı Xanısı xatun oğlu Xanzadə İbrahim xanı taxta çıxarmaq üçün böyük bir şənlikdə Məhəmməd Buğra xanı, ögey oğlu Xanzadə Hüseyn xanı və Qaraxanlı dövlətinin xanədan sülaləsinə mənsub bir neçə xanzadəni zəhərlədi. Bəzi Xanzadələr içərisində Xanzadə Mahmud xanda olmaqla başqa şəhərlərə qaçdılar, İbrahim Buğra xan taxta çıxdıqdan sonra adamlarına ölkənin hər bir qarışını axtarıb onları edam eləmələri göstərişini verdi. Bəzi Xanzadələr canlarını qutarıb başqa ölkələrə qaçdılar.

Ailəsi
------

### Oğulları

1. Xanzadə Hüseyn xan Qaraxani
2. Xanzadə İbrahim Buğra xan Qaraxani

### Nəvələri

1. Xanzadə Mahmud Qaşqarlı– Xanzadə Hüseyn xan Qaraxaninin oğlu.


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **SƏLƏF**Süleyman Arslan xan |  | **II Məhəmməd Buğra xan**1055-1057 |  | **XƏLƏF**I İbrahim Buğra xan |