recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Con Braun** (*ing.* John Brown; 9 may 1800[…] – 2 dekabr 1859[…]) — Amerikalı abolisionist.

Fəaliyyəti
----------

Con Braunun quldarlıqa qarşı mübarizəsi 1834-cü ildən başlayır. 1839-cu ildə Braun Nyu-York şəhərinə köçmüşdür. Burada digər bir Abolisionist Gerit Smit ilə tanış olur. Sonralar Braun Gerit Smit tərəfindən hədiyyə olunan ərazilərdə yaşamağa başlamışdır. Con Braunun məşhurlaşmasında 1845-ci ildə Kanzas ştatında baş vermiş hadisələrin rolu böyükdür. Həmin ildə Kanzas ştatında dövlətə məxsus istifadəsiz ərazilərin pulsuz olaraq yerli əhaliyə paylanaçağı xəbəri insanlarda çaşqınlıq yaratmışdır. Qara dərili insanların ağır şərtlərdə yaşadığı Kanzasa gələn Con Braun burada qiyamın təşkil edilməsinə rəhbərlik edir. Braun silahı mübarizəyə 1855-ci ildə başlamışdır. Oğlu və qızının ərindən ibarət olan dəstə quldarlığa qarşı mübarizə aparırdı. Con Braun və silahlı dəstəsinin həyata keçirdikləri ilk silahlı qarşıdurma 1856-cı ilin 24 və 25 may tarixlərində baş vermişdir.

Kanzas şəhərində beş nəfər quldarın eyni sayda abolisionisti öldürməsi xəbəri yayılmışdı. Dərhal hazırlığa başlayan Braun abolisionistlərin öldürülməsinə cavab olaraq beş quldarı öldürmüşdür. Con Braunun bütün ABŞ-də məşhur olması 1858-ci ildə Qərbi Virciniyada Herpes Ferri şəhərində etdiyi silahlı hücum olmuşdur. Şəhərə hücum planı hazırlanmışdı. Plana əsasən şəhərdə olan hərbi silahlar şəhərdən çıxarılmalı, daha sonra isə qullara paylanılaraq, cənubda böyük xalq hərəkatı başladılmalı idi. Ancaq şəhərdə Konfederasiya əsgərlərinin ciddi mübarizəsi ilə qarşılaşan Braunun dəstəsi şəhərdən çıxmalı olmuşdur. Herpes Ferridə şəhərində baş vermiş şiddətli qarşıdurma zamanı Braun 2 oğlunu və 10 nəfər silahdaşını itirmişdir. Sonrakı mübarizələr zamanı Braun Robert Linin əsgərləri tərəfindən sağ olaraq ələ keçirilmişdir. Con Braun 2 dekabr 1859-cu ildə Amerika Konfederativ Ştatlarına xəyanət ittihamı ilə edam edilmişdir.

Qalereya
--------

* Con Braunun Nyu-Yorkda yerləşəm fermasıCon Braunun Nyu-Yorkda yerləşəm ferması
* Con Braunun son anları adlı tablo. Tabloda Con Braunun edama aparılması təsvir edilmişdir.Con Braunun son anları adlı tablo. Tabloda Con Braunun edama aparılması təsvir edilmişdir.
* Con Braun 1859-cu ildəCon Braun 1859-cu ildə

Həmçinin bax
------------

* Abolisionizm

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  John Brown // Encyclopædia Britannica (ing.).

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · American National Biography · Appletons' (1887—1901) · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Notable Names Database · Treccani · Universalis |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave · WikiTree · WeRelate |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 3123219 · BNE: XX4431925 · BNF: 119851887 · GND: 118674439 · ICCU: MODV164560 · ISNI: 0000000114922477 · LCCN: n79045540 · NKC: xx0004114 · NLA: 35022751 · NLP: a0000003380647 · NTA: 070353174 · NUKAT: n2005098624 · LIBRIS: 322973 · SUDOC: 027911551 · VIAF: 59091476 · WorldCat VIAF: 59091476 |

 |
**Zarah İliyev** (8 sentyabr 1966, Qırmızı Qəsəbə, Quba rayonu) — Rusiyada fəaliyyət göstərən yəhudi iş adamı.

Həyatı
------

Zarah Bension oğlu İliyev 1966-cı il sentyabrın 8-də Quba rayonundakı Qırmızı qəsəbədə anadan olub. Atası Bension İliyev idi. 5 oğul atası onlara da çəkməçiliyə öyrədib.

Bension İliyev daha çox "aerodrom" adlanan papaqları tikirmiş. Qubadakı kolxoz bazarında onu tanımayan yox idi. Zarah İliyev bu işdə atasına köməkçi olsa da, ömürlük papaqçı olmaq fikrində deyildi. Xeyli vaxtdır ki, Rusiyada yaşayan əmilərinin dəvəti ilə 1983-cü ildə, 17 yaşındaykən o, Moskvaya gedir. Əvvəlcə "Çeremuşka" adlanan ərazidə gül alveri ilə məşğul olur. Sonralar İliyevin gül satdığı ərazidə "Panorama" ticarət mərkəzi tikilir. Onun sahibi Zarah İliyev idi. Özünü müxtəlif sahələrdə sınayan İliyev konyak ticarətinə girişir. Ardınca "İzmaylovsk" bazarında bir neçə ticarət konteyneri satın alaraq onları iş adamlarına icarəyə verməklə pul qazanır. Getdikcə biznesini genişləndirən İliyev yeni sahələri əlinə keçirir.

O, 1993-cü ildə "İliyev" firmasını yaradır. Bu firma vasitəsilə İliyev Çerkizovsk bazarının bir hissəsinə nəzarət edir. 2000-ci ildə Zarah İliyev artıq Moskvadakı ən böyük topdan satış mərkəzlərindən olan "Moskva" ticarət mərkəzinin 57%-ni satın alır. 200 min kvadrat metrlik mərkəzin digər sahibi Moskva meriyası olur. İliyev "Safra İnstruments" şirkətlər qrupunu yaradır. 2008-ci ildə Beliz Respublikasında qeydiyyatdan keçən "Binston İnvestments Limited" də bu şirkətlər qrupuna məxsusdur.

Moskvada rəsmi məlumatlara görə, sayı 30 min olan dağ yəhudiləri icmasının həyatında İliyev aktiv rol oynayır. O, Moskva Dağ yəhudiləri icmasının sədridir. Elə biznes fəaliyyətini nəzər salanda görürük ki, İliyev daha çox öz həmvətənləri ilə işbirliyinə üstünlük verir. Rəhbəri "Safra İnsruments" şirkətlər qrupunda əsas vəzifələr Alyoşa Yakubov, Edin Xananiyev, Don Mirov, Benyaqu Şalmiyev, İstahar İlhananov və s. kimi dağ yəhudilərinə məxsusdur. Həmçinin öz həmvətənləri ilə birlikdə o, Moskvada "Qrand" mebel mərkəzi, "Elektron Cənnət" ticarət mərkəzi və "Moskva" avtomobil mərkəzinin sahibidir. "Çerkizovsk" bazarının idarəçiliyini isə İliyev İsmayılovla birlikdə həyata keçrirdi. Lakin onun müştərək layihələr həyata keçirirdi.

Qod Nisanov onun ən yaxın tərəfdaşıdır. Qırmızı qəsəbədən qapı qonşu olan Qod Nisanov və Zarah İliyev dostluqlarını illər sonra mənfəətli biznes ortaqlığına çeviriblər. Onların ən uğurlu ortaq layihələrindən biri "Avropa" ticarət mərkəzidir. Təkcə 2012-ci ilin dekabrında mərkəzi 4,54 milyon insan ziyarət edib. Rekord isə 2009-cu ilin dekabrında qoyulub. Həmin vaxt mərkəzi 5,38 milyon insan ziyarət edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "İnsanlardan gizlənən azərbaycanlı milyarder – çəkməçi oğlu Zarah İlİyev". 2019-03-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-25.
**İslam Qasumov** — Azərbaycanlı samboçu. 2015 Avropa Oyunlarının gümüş medalçısıdır. 2015-ci ildə "Tərəqqi" medalına layiq görülmüşdür.

Həyatı
------

İslam Qasumov 1 aprel 1986-cı ildə Azərbaycanın Bakı şəhərində anadan olmuşdur.1993-2004 cü illərdə Xətai rayonu 269 saylı məktəbdə təhsil almışdır.2004-2008 ci illərdə DBTİA da təhsilini davam elətdirmişdir.2008-2009 cu illərdə Tər-Tər rayonunda N saylı hərbi hissədə xidmət etmişdir.

Karyerası
---------

İslam Qasumov 1993 cü ilə Şöhrət ordenli əməkdar məşqçi Şahlar Mustafayevin rəhbərliyi altında idmana başlamışdır.Azərbaycan sambo tarixində iz qoymuş İdmançılardandı.Belə ki İslam Qasumov Dunya çempionu, 2 qat Avropa çempionu, Dunya kubokunun qalibi, 2015 Avropa Oyunlarının gümüş mükafatçısı, Tələbələrin 2013 cü il Kazanda keşirilən universiadasın mükafatçısı.Dəfələrlə dünya Avropa çempionatlarının mükafatçısı titulunu daşıyər.İslam Qasumov 2015-ci ildə önəmli yarışlarından birinə Bakı şəhərində qatıldı. O Azərbaycanı I Avropa Oyunlarında təmsil etdi. O birinci görüşdə 1/4 final mərhələsində Rumıniyalı Orlando Gruia ilə üz-üzə gəldi. Orlando Gruia ilə qarşılaşmadan İslam Qasumov 4-0 hesablı qələbə ilə ayrıldı və növbəti 1/2 final mərhələsinə vəsiqə qazandı. Yarım-finalda onun rəqibi Gürcüstanlı samboçu idi. Vaxtangi Çidraşvili ilə görüşdən İslam Qasumov qələbə ilə ayrıldı. 3-1. Finala vəsiqə qazanan İslam Qasumovun bu mərhələdə rəqibi Rusiyalı Aymergen Atkunov idi. Güclü Rusiyalı rəqibi ilə qarşılaşmadan İslam Qasumov 0-4 hesablı məğlubiyyətlə ayrıldı və 2015 Avropa Oyunlarının gümüş medalını qazandı.

İslam Qasumov 29 iyun 2015-ci ildə 2015 Avropa Oyunları/>nda qazanılmış yüksək nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanının inkişafında böyük xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir."Əməkdar idman ustasıdır"

İstinadlar
----------
**Hillari Nelson** ({{DVTY}} şablonu boşdur ) — Amerikalı xizəkçi alpinist. Nelson 25 may 2012-ci ildə 24 saatlıq təkanla iki 8000 metrlik zirvəyə (Everest və Lhotze) qalxan ilk qadın olub.

Həyatı
------

Nelson 13 dekabr 1972-ci ildə Sietl şəhərində anadan olub və burada böyüyüb. İlk dəfə üç yaşında olarkən Stivens keçidində xizək sürməyə başlayıb. O iki oğlu ilə bərabər Telluride Koloradoda yaşayırdı. O The North Face qlobal atletik komandasının vəzifəsində çalışıb. 2012 Montana Dövlət universitetinin Everest Təhsil Ekspedisiyasında komanda üzvü idi. Nelson National Geographic Explorers qrant alıcısıdı və 40-dan çox ekspedisyada üzv olub.

Ölümü
-----

26 sentyabr 2022-ci ildə 49 yaşlı Nelson həmkarı Cim Morrisonla Manaslu dağının 8163 metrlik zirvəsində xizək sürərkən dağdan yıxılıb. Pis hava şəraitinə görə Nelsonun axtarışı iki gün davam edib. Sentyabrın 28-də onun cəsədi Manaslu dağının cənub tərəfindəki Thulagi buzlaqın üstündə tapılıb. Nelsonun cəsədi 2 oktyabr 2022-ci ildə Katmanduda basdılırıb.

Filmoqrafiya
------------

Lhotse

Heç bir şey 

Denali Təcrübəsi

Mümkün olmayan eniş

İstinadlar
----------

1. ↑  "National Geographic-in 2018-ci ilin macəraçılarından biri seçildi". 2022-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-10-30.
2. ↑  "Men's Journal tərəfindən "Son 25 ilin ən 25 macəraçı qadınından biri seçildi". 2020-10-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-10-30.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-10-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-10-30.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-10-30.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-10-30.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-10-30.
**Omonim** (*yun.* ὁμός ὄνομα - eyni ad) — linqvistikada deyilişi və yazılışı eyni olan, lakin leksik mənalarına görə tamamilə fərqlənən sözlərə deyilir. Məs. Bağ-sözü iki mənada işlənir: "Meyvə ağacları əkilmiş sahə" və "Bir şeyi bağlamaq üçün ip" mənasında. Omonim və paronim anlayışları bir-birinə çox bənzəyir. Paronim semantik fərqə görə səsləri üst-üstə düşən sözlərə deyilir. Omonimlər bir-biri ilə mənaca heç bir əlaqəsi olmayan sözlərdən ibarət olur. Omonimliyi təşkil edən sözlər həm eyni bir nitq hissəsinə, həm də ayrı-ayrı nitq hissələrinə aid ola bilər. Bu sözlər omonim deyil:

1) Yazılışı eyni olan, vurğusuna görə fərqlənən sözlər paronim adlanır.

2) Yazılışı ilə oxunuşu eyni, lakin kökləri fərqli olan sözlər omoqraf adlanır

3) Ümumi və xüsusi sözlər;

4) Yazılışı və tələffüzü eyni, bir-birinə məcaz yolu ilə bənzəyən sözlər (belə sözlər çoxmənalı sözlər sayılır, omonimlərdə məcaz olmur).

Omonim, Omofon, omoqraf,Omoform.
--------------------------------

* **Omonim** - deyilişi və yazılışı eyni olan, lakin leksik mənalarına görə fərqlənən sözlərdir.
* **Omofon** - səslənməsinə görə eyni olan, lakin yazılmasına görə fərqlənən sözlərdir.
* **Omoqraf** - yazılışına görə eyni olan, lakin səslənməsinə görə fərqlənən sözlərdir.
* **Omoform-deyilişi və yazılışı eyni, başlanğıc formaları fərqli olan sözlərdir.**

Ədəbiyyat
---------

* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
**Beynəlxalq müdafiədən istifadə edən şəxslərə, o cümlədən diplomatik agentlərə qarşı cinayətlərin qarşısının alınması və cəzalandırılması haqqında Konvensiya** — Konvensiya 1977-ci il fevralın 20-də qüvvəyə minmişdir. Nisbətən son dövrlərdə beynəlxalq müdafiədən istifadə edən şəxslərə qarşı cinayət əməllərinin sayının artması bu konvensiyanın qəbul edilməsinə səbəb olmuşdur.

Haqqında
--------

Burada araşdırılan problemlərin dairəsi diplomatik agentlərə və beynəlxalq müdafiədən istifadə edən digər şəxslərə qarşı yönəldilmiş cinayətlərlə məhdudlaşmış olsa da, komissiya bu cür şəxslərə qarşı yönəldilmiş cinayətlər haqqında məsələni daha qlobal problem olan terrorizm aktlarının həyata keçirilməsi aspektlərindən birinə aid etmişdir.

Müqavilənin müddəaları
----------------------

Konvensiyanın 1-ci maddəsi beynəlxalq müdafiədən istifadə edən şəxslərə aşağıdakıları aid edir: dövlət başçısı, o cümlədən, dövlət başçısı funksiyasını yerinə yetirən kollegial orqanın hər bir üzvü, xarici dövlətdə olan hökumət başçısı və ya xarici işlər naziri, onları müşayiət edən ailə üzvləri, dövlətin istənilən nümayəndəsi və ya vəzifəli şəxsi, yaxud beynəlxalq təşkilatın istənilən vəzifəli şəxsi və ya digər agenti və onların ailə üzvləri. Həmin maddənin 2-ci bəndində ehtimal olunan cinayətkarın anlayışı verilir. Belə ki, ehtimal olunan cinayətkar ona münasibətdə maddədə göstərilən cinayətləri törətməsini və ya törətməsində iştirak etməsini "prima facie" isbat edən kifayət qədər dəlillər olan şəxsdir. Konvensiyaya əsasən diplomatik agent, akkreditiv və ya qəbul edən dövlət olmayan 3-cü dövlətdə ezamiyyətdə olduqda belə xüsusi müdafiə hüququna malikdir.

Konvensiyanın 2-ci maddəsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Burada xüsusi beynəlxalq hüquqi müdafiə yaradan cinayətin tərkibi müəyyən olunur. Buna aşağıdakılar aiddir:

* beynəlxalq müdafiədən istifadə edən şəxsin qəsdən öldürülməsi, qaçırılması və ya onun şəxsiyyətinə və ya azadlığına yönəlmiş digər hücumların həyata keçirilməsi;
* beynəlxalq müdafiədən istifadə edən şəxsin şəxsiyyətinə və edən ümumtanınmış hüquqi prinsipin təsdiq edilməsi, azadlığına təhlükə yarada biləcək, onun rəsmi binasına, yaşayış binasına və ya nəqliyyat vasitələrinə zorakı hücumların həyata keçirilməsi;
* istənilən hücum cəhdi;
* istənilən belə hücumun iştirakçısı qismində əməllər, belə ki, hər bir iştirakçı dövlət tərəfindən onun daxili qanunvericiliyinə əsasən, bu cinayətin onun ərazisində və ya ərazisinin hüdudlarından kənarda baş verməsindən asılı olmayaraq, cinayət kimi qiymətləndirilməlidir.

Ədəbiyyat
---------

* H. A. Qasımova. Xarici əlaqələr hüququ. Dərslik. Bakı: "Bakı Universiteti" nəşriyyatı, 2008, 480 səh.
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Esra.

**Esra Bilgiç** (14 oktyabr 1992, Ankara) — Türk aktrisa və modeldir.

Həyatı
------

Esra Bilgiç 2014-cü ildən birlikdə olduğu türkiyəli futbolçu Gökhan Töre ilə 21 oktyabr 2017-ci ildə ailə həyatı qurub. 17 iyun 2019-cu ildə cütlük tək seansda boşandı. Bilgiç Bilkent Universitetində təhsil alıb. Hazırda Marmara Universitetinin Hüquq fakültəsində təhsil alır. Onun bir qardaşı var.

Karyerası
---------

### 2014–2018: *Diriliş Ertuğrul*

2014–2019-cu illər arasında TRT 1-də 5 mövsüm yayımlanan Diriliş Ertuğrul adlı serialla aktyorluq karyerasına qədəm qoyan Bilgiç, Engin Altan Düzyatan və Hülya Darcan kimi adlarla serialda baş rol alıb.
4 mövsümdür serialda Halime Hatun obrazını canlandıran aktrisa dünyanın bir çox ölkəsindən pərəstişkar kütləsi qazanıb və "Sosial Farkındalık" Mükafatları: Ən Yaxşı Qadın Televiziya Serialı Aktyoru və Anadolu Media Mükafatları: İlin Televiziya Serialı Aktrisası mükafatını alıb.

### 2018–2021-2022: *Bir Umut Yeter, Ramo ve Kanunsuz Topraklar*

Diriliş Ertuğrul serialından sonra erkən finala çıxan Bir Umut Yeter serialında 6 bölümdə Derya Akar rolunu canlandırıb. O, bir illik fasilədən sonra ekranlara qayıdıb və 2020–2021-ci illər arasında Show TV-də yayımlanan Ramo serialında baş rolda Sibel Kaya obrazını canlandırıb. 2021–2022-ci illər arasında FOX-da yayımlanan Kanunsuz Topraklar serialında 16 seriyada Gülfem Paşazade obrazını canlandırıb.

Filmoqrfiya
-----------

| Serial |
| --- |
| İl | İstehdsal | Rol | Qeydlər | Kanal |
| 2014–2018 | *Diriliş Ertuğrul* | Halime Hatun | Başrol aktrisası | TRT 1 |
| 2018 | *Bir Umut Yeter* | Derya Akar | Kanal D |
| 2020–2021 | *Ramo* | Sibel Yıldırım | Show TV |
| 2021–2022 | *Kanunsuz Topraklar* | Gülfem Paşazade | FOX |
| İnternet serial və filmləri |
| İl | İstehsal | Rol | Qeydlər | Platforma |
| 2023 | *Atatürk* | Madame Corinne |  | Disney+ |
| Tezliklə | *Aşk Sanatı* | Alin | Başrol aktrisası | Netflix |
| Kino |
| İl | İstehsal | Rol | Qeydlər |
| 2022 | *Adanış: Kutsal Kavga* | Cemre Haznedar | Başrol aktrisası |

Mükafatlar və namizədliklər
---------------------------

* Sosial Farkındalık Mükafatları: Televiziya Serialında Ən Yaxşı Aktrisa (Seçilib)
* Anadolu Media Mükafatları: İlin Serial Aktrisası (Seçilib)
* Türkiyə Gənclik Mükafatları: Televiziya Serialında Ən Yaxşı Aktrisa (Namizəd)

İstinadlar
----------

1. 1 2  Esra Bilgiç // Česko-Slovenská filmová databáze (çeş.). 2001.
2. ↑  Esra Bilgiç Kimdir? Arxivləşdirilib 2023-07-29 at the Wayback Machine (türk.)
3. ↑  Diriliş Ertuğrul  (türk.)
4. ↑  Ramo Arxivləşdirilib 2023-07-29 at the Wayback Machine (türk.)
**İstedad** — insanın müəyyən bir fəaliyyət sahəsində təzahür edən təbii (fitri) qabiliyyəti.

Terminin mənşəyi
----------------

Qərb dillərində istedad mənası verən talant sözü yunan ölçü sistemində ən yüksək çəki vahidi olan "talant "çəki vahidindən gəlir. Əhdi-Cədid "İstedadlar haqqında məsəl "i ehtiva edir, burada saxlanmaq üçün ağalarından talantlarla gümüş alan üç quldan bəhs edilir. Birinci və ikinci qullar onlardan istifadə edib çoxaldırdılar. Üçüncüsü isə talantını torpağa basdırdı və heç bir gəlir gətirmədi. "İstedadın torpağa basdırılması" ifadəsi buradan gəlir.

Ümumi məlumat
-------------

İstedad insana müəyyən bir fəaliyyəti uğurla, müstəqil və ilkin olaraq yerinə yetirmək imkanı verən qabiliyyətlərin yüksək inkişaf səviyyəsini müəyyən edir. Qabiliyyətlərin bu kombinasiyası bizə öz yeniliyi, yüksək performans səviyyəsi və sosial əhəmiyyəti ilə seçilən fəaliyyət məhsulunu əldə etməyə imkan verir.

İstedadın ilk əlamətləri artıq uşaqlıqda görünə bilər, lakin istedad sonradan da görünə bilər. İstedad musiqi, ədəbiyyat, təbiət elmləri, texnika, idman sahəsində insan fəaliyyətinin müxtəlif sahələrində, təşkilati-pedaqoji fəaliyyətdə, müxtəlif istehsal növlərində özünü göstərə bilər. Hər bir halda istedadın əsasını təşkil edən qabiliyyətlərin birləşməsi xüsusi, yalnız müəyyən bir insana xasdır.

İnsanların müxtəlif dərəcədə sahib olduğu müəyyən istedad növləri var. 1980-ci illərin əvvəllərində Hovard Qardner "Ağlın quruluşu: çoxsaylı intellekt nəzəriyyəsi" kitabını yazdı və orada istedadın, zəkanın yeddi növünü müəyyən etdi:

* şifahi-linqvistik (jurnalistlərə, yazıçılara və hüquqşünaslara xas olan yazmaq və oxumaq qabiliyyətinə cavabdehdir)
* rəqəmsal (riyaziyyatçılar üçün tipik)
* məkan (dizaynerlərə və rəssamlara xasdır)
* fiziki (idmançılar və rəqqaslar buna bəxş edilir; bu insanlar məşq vasitəsilə daha asan öyrənirlər)
* şəxsi (həmçinin emosional adlanır; insanın özünə dediklərinə cavabdehdir)
* şəxsiyyətlərarası (bu istedada malik insanlar çox vaxt siyasətçi, natiq, treyder, aktyor olurlar)
* mühit istedadı (təlimçilər və fermerlər bu istedada malikdirlər).

İstinadlar
----------

1. ↑  "ГРАМОТА.РУ – справочно-информационный интернет-портал «Русский язык» | Словари | Проверка слова". 2023-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-12-10.
**Hafiz Baxşəliyev** (1 aprel 1980, Naxçıvan) — Azərbaycan idmançısı, dünya və Avropa çempionu. Kikboksinq üzrə Avropa çempionatının gümüş (2006), dünya çempionatının bürünc (2007) mükafatçısı, üç qat dünya çempionudur (2004, 2006, 2008).

Həyatı
------

Hafiz Baxşəliyev 1980-ci il aprel ayının 1-də Naxçıvanda anadan olub. 1986–1996-cı illərdə orta məktəbdə təhsil alıb. 1996–2000-ci illərdə Təfəkkür Universitetinin İqtisad fakültəsinin məzunu olub. 2000–2001-ci illərdə hərbi xidmətdə qulluq etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Kikboksinqə 1997-ci ildə başlayıb. 91+ kg çəki dərəcəsində Azərbaycanı beynəlxalq yarışlarda təmsil edib. İştirak etdiyi müddətdə dəfələrlə dünya, avropa çempionatlarının qızıl, gümüş və bürünc medalçısı olmuşdur. 2007-ci ildə rəsmi K-1 peşəkar yarışlarda Azərbaycanı ilk dəfə təmsil etmişdir. 2005-ci ildə "*Россия против Мир*" peşəkar kikboks yarışında dünyanın ən güclü kikboksçuları arasında rinqə çıxmış və bütün yarışda rus idmançısına yeganə qalib gələn idmançı olmuşdur. 2009-cu ildən Londonda (Böyük Britaniya) yaşayır. 2011-ci ildə idmandan uzaqlaşsa da, 2017-ci ildə yenidən döyüşmək qərarı alır.

Uelsin paytaxtı Kardiff şəhərində peşəkarlararası Avropa çempionu titulu uğrunda ispan idmançısı İsmail Berqamini nakautla məğlub edib və Böyük Britaniyada Avropa kəmərini qazanıb.

Hafiz Baxşəliyev xaricdə Azərbaycan və Qarabağla bağlı təşkil olunan diaspor tədbirlərində və tez-tez İngiltərədə keçirilən nüfuzlu idman yarışlarında fəxri qonaq qismində iştirak edir. O, 2017-ci ildə AMEA Mərkəzi Elmi Kitabxanasında Sərbəst İnformasiya Resurslar şöbəsinin rəhbəri, diaspor üzrə araşdırmaçı-jurnalist Elnur Eltürklə birgə Xaricdə Yaşayan Azərbaycanlı İdmançılar Birliyini yaradıb.

2016-ci ildə Londonda "Qafqaz" İdman Klubunu yaradaq, "ermənilərin kluba girişi qadağandır" sözlərinə Parisdə nəşr olunan "Nouvelles Armenie" jurnalı öz səhifəsində yer ayırmışdı.

### Nəticələri

* 7 dəfə Azərbaycan çempionu
* 2010 – Britaniya çempionu
* 2004, 2006, 2008 – Dünya çempionu
* 2003, 2008, 2017 – Avropa çempionu

Həmçinin bax
------------

* Kikboksinq

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 3-cü cild: Babilistan – Bəzirxana (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2011. səh. 48. ISBN 978-9952-441-07-9.
2. ↑  "Kikboksçumuz Britaniyada Azərbaycan bayrağını dalğalandırdı". 2017-07-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-23.
3. ↑  "Hafiz Baxşəliyev Londonda fəxri qonaq qismində idmançıya kəməri təqdim etdi". 2017-09-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-23.
4. ↑  "İngiltərədə yaşayan tanınmış idmançı Hafiz Baxşəliyev ictimai birlik yaratdı". 2018-11-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-23.
5. ↑  "Fransada nəşr olunan erməni jurnalı azərbaycanlı idmançıdan yazdı". 2016-06-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-23.

Xarici keçidlər
---------------

* Məşhur boksçunun əlcəkləri idmançımıza verildi
* Fransada nəşr olunan erməni jurnalı azərbaycanlı idmançıdan yazdı
* Dördqat dünya çempionu Azərbaycanı tərk etdi
**Ymer Pampuri** (30 Aprel 1944 – 18 Yanvar 2017) — Alban kişi ağır atleti. 1972 Dünya Ağır Atletika Çempionatında çiyin çəkmə intizamında qızıl medal qazanmışdır. Münhendəki 1972 Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etmiş və həmin il son dəfə proqrama daxil edilən çiyin çəkmə kateqoriyasında Olimpiya rekordu qıraraq birinci yeri tutmuşdur amma, medal qazana bilməmişdir.

Bioqrafiya və Karyerası
-----------------------

Pampuri 1944-cü ilin Aprel ayının 30-da, Albaniyanın Tirana şəhərində anadan olmuşdur. 7 yaşında ikən Tirana Sirkində akrobat olaraq işləməyə başlamışdır. 1972-ci ildə Rumıniyada təşkil olunan Avropa Ağır Atletika Çempionatında ölkəsini təmsil etmək üçün seçilmişdir. Bu çempionatda 125 kq. qaldırmağı bacarmış, çempion ilə eyni ağırlığı qaldırmasına baxmayaraq bədən ağırlığının fərqindən ötəri ikinci yeri tutmuşdur. Pampuri həmən il Münhendə təşkil edilən yay olimpiya oyunlarına qatılmış, idmançılar yola çıxmadan əvvəl məşqçisi Zidi Mazreku ilə birlikdə etdikləri şərhdə Albaniyaya olimpiyada medalı gətirəcəklərini öhdələrinə almışdılar. Bir çox Alban idmançı və idarəçi bu öhdəliklərinə gülmüş və ciddi qəbul etməmişdir. 27 yaşlı Pampuri, Yoşinobu Miyake tərəfindən qurulan Olimpiya rekordunu 127,5 kq-lıq ağırlığı qaldıraraq çiyin çəkmə tərzində qirmışdır. Pampuri bu rekordu 1972-ci ilin Avqust ayının 29-da qırdı və həmən fənn üzrə Dünya Çempionu oldu.

Xarici Keçidlər
---------------

* Pampuri Arxivləşdirilib 2009-04-27 at the Wayback Machine – Ymer Pampuri haqqındakı məqalə.
* Ymer Pampurinin xatirəsinə bir məqalə

İstinadlar
----------

1. ↑  Ymer Pampuri passed away.
2. ↑  Ymer Pampuri ilə müsahibə Arxivləşdirilib 2017-02-11 at the Wayback Machine. Tirana, Albaniya. 2006-cı ilin Aprel ayının 18-də alındı.
3. ↑  "Sports Referance-də Ymer Pampuri". 2017-06-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-13.
**Şahin Atamov** (d. 30 iyun 1986 Bakı,
Azərbaycan SSR) — Ümumi Dünya Karate Çempionatının Bürünc mükafatçısı (2013)

Həyatı
------

Şahin Atamov 1986-cı ildə, 30 iyulda dünyaya göz açmışdır. Gələcək çempion 8 yaşından karate ilə məşğul olur. 10 yaşından etibarən ölkə çempionatında qalib olan Şahin, qısa müddət sonra beynəlxalq turnirlərdə qızıl və bürünc medalara sahib çıxır.

Şahin Atamov karate üzrə dünya çempionu və Dünya Kubokunun sahibidir. Bununla yanaşı, 2013-cü ildə Sankt-Peterburqda keçirilən 2-ci Döyüş Növləri üzrə Dünya Oyunlarının qalibidir. 2010-cu ildə Belqradda keçirilən dünya çempionatında fərdi şəkildə bürünc medalın sahibi və 2012-ci ildə Parisdə keçirilən dünya çempionatında fərdi şəkildə gümüş mükafatçısıdır. Ən əlamətdar uğurlardan biri isə 2013-cü ildə İndoneziyada keçirilən İslam Oyunlarındakı gümüş hesab edilə bilər. Ailəlidir,iki övladı var.

Həmçinin Bax
------------

Teymur Məmmədov   

Niyazi Əliyev   

Ayxan Mamayev
**Zeynalov Fuad Elxan oğlu** - kikboksinq üzrə Dünya və Avropa çempionu, Azərbaycan Respublikasının "əməkdar idman ustası", Azərbaycan Türkiyə qardaşlıq ödül gecəsində "ilin idmançı"sı.

Həyatı
------

1983-cü il 15 avqust tarixində Bakı şəhərində anadan olub.

2010-ci ildə Moldovanın paytaxtı Kişinyovda Avropa çempionatının k-1 low kik üzrə qələbə qazanıb.

### Təhsili

1990–2000-ci illərdə Bakı şəhəri Xətai rayonu 63 saylı orta məktəbi oxuyub. 2001–2005-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasında təhsil alıb. Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsində təhsil alır.

### Hərbi xidməti

2006–2007-ci illərdə özü könüllü olaraq zabit kimi döyüş bölgəsində xidmət edib. Xidmət illərində o zamankı Azərbaycanın müdafiə naziri Səfər Əbiyev, korpus komandiri, hərbi hissəsinin komandirləri tərəfindən təltif edilib.

İdman kariyerası
----------------

İdmanın müxtəlif növləri ilə məşğul olub. 15 yaşında 1-ci dan qara kəməri alıb. Dəfələrlə respublika və beynəlxalq yarışların qalibi olub. 2000-ci ildən kikboksinq idman növü ilə məşğul olmağa başlayıb.

### Nailiyyətləri

* 2008-ci ildə (iyun 21-25) Dünya kuboku 1-ci yer (Ukrayna, Fiadosia) 81 kq;
* 2009-ci ildə (22-28 iyun) Dünya çempionatı 1-ci yer (İspaniya, Madrid) 81 kq;
* 2010-ci ildə (8-15 noyabr) Avropa çempionatı 1-ci yer (Moldova, Kişinyov)81 kq;
* 2011 (WAKO) 1-ci yer Macarıstan (Jeged) 94 kq;
* 2013 (WAKO) Dünya çempionatı 3-cü yer;
* 2014 Dünya çempionatı 1-ci yer Yunanıstan (Santorino) 91 kq;
* 2015 Dünya çempionatı 1-ci yer (Amerika, Orlondo) Çin döyüş növləri üzrə-Kunfu sanda 91 kq;
* 2015 (WAKO) Dünya kuboku 3-cü yer (İtaliya) 89 kq;
* 2016 ci il AFSO versiyası üzrə dünya kəmərı uğrunda peşəkar döyüşün qalibi olmuşdur.

Mükafatları
-----------

2015-ci ildə Azərbaycan Respublikasının gənclər və idman naziri Azad Rəhimov tərəfindən "əməkdar məşqçi" adına və 2106-ci ildə Azərbaycan Respublikasının "əməkdar idman ustası" adına layiq görülmüşdür.

2018-ci ildə Azərbaycan Türkiyə qardaşlıq ödül gecəsində "ilin idmançı"sı adını almışdır.

2010-ci ildə Moldovanın paytaxtı Kişinyovda Avropa çempionatının k-1 low kik üzrə qələbə qazanıb. Hal-hazırda Sərhədçi İdman Olimpiya Mərkəzində kikboksinq üzrə baş məşqçi vəzifəsində çalışır.

Azərbaycan Sərhəd Qoşunlarının mayorudur.(Polkovnik-leytenant vəzifəsinə təyin edilib)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Əməkdar məşqçi" fəxri adına layiq görülən Fuad Zeynalov uğurlarından danışdı[*ölü keçid*]
2. ↑  "**17.05.2014 - Dövlət Sərhəd Xidmətinin Mətbuat Mərkəzinin Məlumatı**". 2022-08-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-15.
3. ↑  "DSX rəisi Elçin Quliyev dünya çempionuna rütbə verdi". 2020-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-27.
**Məstan Günər** (tam adı: *Əliyev Məstan Rəsul oğlu*) — şair, publisist, 1959-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin, Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1976), Azərbaycan komsomolu mükafatı laureatı (1976), Azərbaycan Dövlət mükafatı laureatı (1980).

Həyatı
------

Məstan Günər 1935-ci il iyulun 25-də Tovuz rayonunun Əsrik Cırdaxan kəndində anadan olmuşdur.

Tovuz şəhərində orta məktəbi bitirdikdən sonra APİ-nin Azərbaycan dili və ədəbiyyatı fakültəsində təhsil almışdır (1953-1957).

İlk şerləri "Sosializm kəndi" rayon qəzetində dərc olunmuşdur. Lakin respublika mətbuatına 1955-ci ildə "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetində çap etdirdiyi "İsti köynək", "Körpü" şerləri ilə çıxmışdır. Həmin vaxtdan ciddi bədii yaradıcılığa başlamışdır. Publisistik və tənqidi məqalələrlə də çıxış edir. Onun ilk qələm təcrübələri, bir sıra lirik şerləri "Məstan Dəmirçioğlu", "Məstan Əsrikli", "Məstan Məsum" təxəllüsü ilə çap edilmişdir. İlk kitabları "Qartal", "Məsum Əliyev", "Məstan Əliyev", "Məstan" imzaları ilə dərc olunmuşdur. Son üç kitabı "Məstan Günər" təxəllüsü ilə nəşr edilmişdir.

Əmək fəaliyyətinə jurnalist kimi başlamışdır. Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsində ədəbi işçi, redaktor, şöbə müdiri, baş redaktor olmuşdur. Sonra "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzeti redaksiyasında şöbə müdiri, "Gənclik" nəşriyyatında böyük redaktor, baş redaktor müavini vəzifələrində işləmişdir. Bir müddət Azərinformun müxbiri olmuşdur.

O,Tovuz rayon İcra hakimiyyəti başçısının birinci müavini vəzifəsində də çalışıb. Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı idarə heyətinin üzvüdür. Jurnalistik fəaliyyətinə görə Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri fərmanı ilə təltif edilmişdir (1970).

2010-cu ildə dünyasını dəyişmişdir.

Əsərləri
--------

1. Qartal. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1960, 50 səh.
2. İlk görüş. Bakı: Azərnəşr, 1969, 92 səh.
3. Çəmən qızı. Bakı: Gənclik, 1970, 102 səh.
4. Nərgizim. Bakı: Gənclik, 1971, 203 səh.
5. Addımlar, addımlar. Bakı: Gənclik, 1973, 232 səh.
6. Nəğməli qovaq. Bakı: Gənclik, 1974, 167 səh.
7. Obalardan əsən yellər. Bakı: Gənclik, 1977, 190 səh.
8. Çalğıçı quşlar. Bakı: Gənclik, 1978, 319 səh.
9. Bir könüldən min könülə. Bakı: Yazıçı, 1981, 226 səh.
10. Günərli şerlər. Bakı: Gənclik, 1981, 156 səh.
11. Mən bir durna qatarında. Bakı: Gənclik, 1983, 296 səh.
12. Gülə bəndəm. Bakı: Yazıçı, 1987, 229 səh.
13. Günaylı şerlər. Bakı: Gənclik, 1988, 126 səh.
14. Qoşmalar. Bakı: Ağrıdağ, 2000, 370 səh.
15. Seçilmiş əsərlər (iki cilddə). I cild. Bakı: Yeni nəşrlər evi, 2003, 436 səh.
16. Seçilmiş əsərlər (iki cilddə). II cild. Bakı: Yeni nəşrlər evi, 2003, 432 səh.

Xatirəsi
--------

Azərbaycan televiziyası tərəfindən Məstan Günərin həyat və yaradıcılığından bəhs edən *Aylı vadinin şairi* qısametrajlı sənədli televiziya filmi istehsal edilmişdir.
**Elçin Cəfərov** (*azərb*. *Elçin Lənkəran oğlu Cəfərov*‎) — Milli Olimpiya Komitəsinin üzvü, 2010-cu ildən Azərbaycan Güləş Federasiyasının Yunan-Roma güləşi üzrə vitse-prezidenti

Həyatı
------

Elçin Cəfərov 1959-cu il fevralın 7-də Ağdam rayonunda anadan olub. 10 yaşından güləşlə məşğul olmağa başlayan Cəfərov ümumittifaq yarışlarında mükafatlar qazanıb. 
İdmançı karyerasına 26 yaşında erkən vida deyib.

Karyerası
---------

Daha sonra məşqçilik fəaliyyətinə başlayan E. Cəfərov 1981-ci ildə Yunan-Roma güləşi üzrə idman ustası adına layiq görülüb.

1987-ci ildə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman İnstitutunu bitirib.

1992-ci ildə "Əməkdar məşqçi" adına layiq görülüb.

Elçin Cəfərov 1992-ci ildən 1994-cü ilə kimi Azərbaycan Respublikası Bədən Tərbiyəsi və İdman Komitəsi sədrinin birinci müavini və bir müddət sədr vəzifələrində çalışıb.

1996-cı ildə Gənclər və İdman Nazirliyinin İdman və Baş İdman İdarələrinin rəisi olub.

2002-2010-cu illərdə 10 il yunan-Roma güləşi üzrə yığma komandanın baş məşqçisi işləyib.

İşlədiyi müddətdə beş dəfə Avropa çempionu (2005-2007-2008-2010), bir dəfə Avropa Çempionatının gümüş mükafatçısı (2010), üç dəfə Avropa çempionatının bürünc mükafatçısı (2006-2009), ikiqat dünya çempionu (2007-2009), iki Dünya çempionatının gümüş mükafatçısı (2002-2006), iki Dünya çempionatının bürünc mükafatçısı (2009), Azərbaycan Yay Olimpiya oyunları tarixində ilk dəfə olaraq yunan-Roma güləşi üzrə Olimpiya çempionu (2004, Afina), Yay Olimpiya oyunlarının iki gümüş mükafatçısı (2008, Pekin) kimi nailiyyətləri əldə edib.

2006-cı ildə İspaniyada Beynəlxalq Güləş Federasiyasının ali məşqçilik kursunu bitirib.

2004-2006-2007-ci illərdə Azərbaycan Respublikasında ilin "Ən yaxşı məşqçisi" seçilib.

2004-cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunan Cəfərov 2 il sonra Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülüb.

2008-ci ildə "Əməkdar Bədən Tərbiyəsi və İdman Xadimi" fəxri adına və "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunub.

2010-cu ildə Milli Olimpiya Komitəsinin Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Elçin Cəfərov "Olimpiya Ordeni" ilə təltif edilib.

Ömrünün 50 ilini idmana, güləşə həsr edən E. Cəfərov Milli yığma komandanın baş məşqçisi kimi Yunan-Roma güləşi üzrə ən yüksək nəticələr əldə edib.

Milli Olimpiya Komitəsinin üzvü, 2010-cu ildən isə Azərbaycan Güləş Federasiyasının Yunan-Roma güləşi üzrə vitse-prezidentidir.
Ailəlidir, 2 övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Elçin Lənkəran oğlu Cəfərov". 2021-10-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-11.
**Yun Fosse** (*ing.* Jon Fosse; 29 sentyabr 1959[…], Hauqesund[d], Ruqalann[d]) — norveçli yazıçı və dramaturq, O, Henrik İbsendən sonra ən çox ifa olunan Norveç dramaturqudur. Tez-tez "yeni İbsen" olaraq adlandırılan Fossenin əsərləri 19-cu əsrdə İbsen tərəfindən qurulan dramatik ənənənin müasir davamını təmsil etdiyi qeyd edilir.2023-cü il üzrə Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı (2023).

Həyatı
------

Yon Fosse 1959-cu il sentyabrın 29-da anadan olmuşdur. Hekayə, roman, pyeslərlə yanaşı, esse və şeirlər yazır. Zəngin yaradıcılığı "Septologiya" silsilə romanları, 40-dan çox pyes, hekayələr, şeir və esseləri əhatə edir. İndiyədək onun əsərləri 40-dan çox dilə tərcümə edilmişdir. 2022-ci ildə ingilis dilinə tərcümə edilən "Yeni ad: Septologiya VI-VII" romanı Buker mükafatının qısa siyahısına düşmüşdür. Yon Fosse həmçinin bədii tərcümə ilə məşğuldur.

Yun Fossenin əsərlərində, əsasən, adi həyat həqiqətləri, insanın daxili aləmi, şimal insanının az ünsiyyətə girməsi, çətin zamanlardakı seçimləri kimi mövzulara toxunulur.

Nobel Komitəsi 2023-cü ilin oktyabrın 5-də Norveç dramaturqu Yun Fossenin ədəbiyyat sahəsində Nobel mükafatına layiq görüldüyünü elan edib. Qərarın əsaslandırıcı hissəsində deyilir ki, yazıçı "anlaşılmaz olanı ifadə etməyə imkan verən yenilikçi pyesləri və nəsrinə görə" bu mükafata layiq görülüb.

Təltifləri
----------

1992 Nynorsk Ədəbiyyat Mükafatı

1996 İbsen Mükafatı

1997 Aschehoug Mükafatı

1999 Soren Gyldendal Mükafatı

1999 Dobloug Mükafatı

2000 Nestroy Teatr Mükafatı

2000 Nordic Dramaturq Mükafatı

2003 Norsk kulturråds ærespris

2003 Nynorsk Ədəbiyyat Mükafatı

2003-cü ildə Fransanın Mérite Milli Ordeninin şavalyeri

2004 Diktartavla Mükafatı

2005 Brage Mükafatı

2005 Müqəddəs Olav Norveç Kral Ordeninin komandiri

2006 Anders Jahres Mədəniyyət Mükafatı

2007 İsveç Akademiyası Nordic Mükafatı

2007 Federal Ailə İşləri Nazirliyinin Deutscher Jugendliteraturpreis

2010 İbsen Mükafatı

2012 Hədəf Mükafatı

2014 Ədəbiyyat üzrə Avropa Mükafatı

2015 Nordic Şurasının Ədəbiyyat Mükafatı

2016 Willy Brandt Mükafatı

2019 Nynorsk Ədəbiyyat Mükafatı

2021 Bədii ədəbiyyat üçün Brage Mükafatı

2023 Ədəbiyyat üzrə Nobel Mükafatı

İstinadlar
----------

1. 1 2  Jon Fosse // filmportal.de. 2005.
2. 1 2  Jon Fosse // Internet Speculative Fiction Database (ing.). 1995.
3. ↑  .
4. ↑  .
5. ↑  .
6. ↑  Yun Fosse ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatına layiq görüldü

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Česko-Slovenská filmová databáze · Discogs · Filmportal · IMDb · Kinopoisk · MusicBrainz · Internet Speculative Fiction Database |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Brockhaus · Universalis · TASS istinad |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 90114341 · BNE: XX1608723 · BNF: 121465786 · CiNii: DA13892380 · CONOR: 19866211 · GND: 120052547 · ICCU: MILV041351 · ISNI: 0000000122782005 · LCCN: no90021289 · LNB: 000003163 · NKC: jn20010525435 · NLG: 199412 · NSK: 000413224 · NTA: 189039981 · NUKAT: n2006112291 · PTBNP: 1047721 · LIBRIS: 215471 · SUDOC: 02994872X · VIAF: 34494041 · WorldCat VIAF: 34494041 |

 |
II Göytürk xaqanlığının yaranması
---------------------------------

İkinci Göytürk xaqanlığı (682-744), Çin hakimiyyətinə daxil olan Göytürklər (Şərq Göytürk Xaqanlığı) Qutluq zamanında yenidən müstəqilliyinə qovuşdu. Buna görə bu dövlətə "Qutluq dövləti" də deyilir.

681-ci ildə Aşana ailəsindən Qutluq xaqan, Çinin şimalında yerləşmiş türk tayfalarını yenidən bir yerə toplamağı bacardı. Qutluq xaqan, xalqı yenidən bir yerə yığdığı üçün İltəris xaqan adını aldı. Onun dövründə göytürklər Çin əsarətindən çıxaraq müstəqil oldu. Göytürk şahzadələrinin Çin hökmdarlarının qızları ilə evlənmək ənənəsini aradan qaldırdı. Ordu və onun təchizatı gücləndirildi. Tanınmış alim Tonyukuk baş vəzir təyin edildi.

II Göytürk dövlə Qapağan xaqanın dövründə
-----------------------------------------

691-ci ildə İltəris xaqan vəfat etdikdən sonra onun yerinə qardaşı Qapağan xaqan gəldi. Onun hakimiyyəti dövründə dövlətin iqtisadiyyatı gücləndirildi. Çinə ağır zərbə vuruldu və Çin göytürklərdən asılı vəziyyətə düşdü. 709-cu ildə qırğız və türkeş tayfaları göytürklərə tabe edildi. 715-ci ildə Qarluqlar məğlub edildi. 716-cı ildə Qapağan xaqan öldürüldü və onu hakimiyyətə oğlu İnel (Ünal) xaqan keçdi. Lakin Qapağan xaqanın qardaşı Bilgə, İnelin xaqanlığını qəbul etmədi. Tayfa bəyləri Bilgə xanı xaqan elan etdi. İnel öldürüldü.

Bilgə xaqanın hakimiyyət dövrü (716-734)
----------------------------------------

Gənc sərkərdə Kül Tigin 716-cı ildə hakimiyyəti ələ alıb qardaşı Bilgənin taxta çıxardı.Özü isə ordu başçısı seçildi.Bilgə xan kiçik qardaşı Kül tigin və baş vəzir Tonyukukla birlikdə dövləti idarə etməyə başladı və qüdrətli bir üçlük yarandı.Bilgə xaqanın əsas məqsədi türkləri bir xalq kimi qoruyub saxlamaq idi.

II Göytürk dövlətinin zəifləməsi və süqutu
------------------------------------------

Çinin müdafiə etdiyi uyğur birləşmələrinin Ötükənə aramsız hücumları, İpək Yolunun açar nöqtəsi olan Cunqariyanın Çinin nəzarətinə keçməsi, qərbdə On Ox qolunun hakimiyyətinə Türkeşlərin keçməsi və bu qolun güclənməsi nəticəsində II Göytürk dövləti tənəzzülə uğrayırdı. Bilgə Xaqanın məsləhətçisi Tonyukuku və kiçik qardaşı Kül Tigini itirməsindən sonra zəhərlənərək öldürülməsi səbəbindən yerinə keçən Tengri Xaqan uşaq yaşında idi. Daha sonra taxta çıxan xaqanlar atalarının qurduğu dövləti yaxşı idarə etmə bacarığı göstərə bilmədilər. Uyğurlar 744-ci ildə Ötükənə girərək II Göytürk xaqanlığına son qoydular.

İkinci Göytürk xaqanlarının siyahısı
------------------------------------

İltəriş xaqan (680-691)   

Qapağan xaqan (691-716)  

İnel xaqan (716)  

Bilgə xaqan (716-734)   

Yollıq xaqan (734-39)   

Bilgə Qutluq xan (739-41)   

Qutluq Yabqu xaqan (741-42)   

Ozmyş Khan Xaqan (742-43)   

Bomei-Tegin Khan Xaqan (743-744)

Mənbə
-----
**Jan Mariya Vizkonti** (*it.* Giovanni Maria Visconti; 7 sentyabr 1388, Abbiateqrasso[d], Milan əyaləti – 16 may 1412, San Gottardo[d], Milan hersoqluğu) — II Milan hersoqu. Zalımlığı və sui-qəsd nəticəsində öldürülməsiylə tanınır.

Atası ilk Milan hersoqu Jan Qaleazzo Vizkonti, anası isə onun həm əmisi qızı, həm də ikinci xanımı olan Katerina Vizkontidir. Atasının vəfatının ardından hələ 13 yaşında ikən anasının naibəliyi altında Milan hersoqu elan edildi. Buna baxmayaraq atasının ani ölümü ilə bölgədəki əyanlar və kondottiyerilər taxt mübarizəsinə başladılar. Bu taxt mübarizəsi əsnasında anasından belə şübhələnən Jan Mariya 18 avqust 1404-cü ildə onu Montsada həbs etdirdi. Qısa müddət sonra həbs tutulduğu qalada şübhəli vəziyyətdə vəfat edən anası Katerina Vizkontinin ölümündən məsul tutuldu.

Mərkəzi hakimiyyətə tabe olmaq istəməyən əyanların ən böyük bəhanəsi isə Jan Mariyanın dövlət idarəsindən xəbərsiz olması və qəddarlığı ilə hər kəsi can qorxusuna salması idi. Edama məhkum edilən şəxsləri parçalaması üçün xüsusi itlər bəsləməsiylə məşhur olan Jan Mariya özünə tərəfdar toplamaq məqsədilə 1408-ci ildə Rimini lordunun qızı Antoniya Malatesta ilə nikahlandı. Ancaq cütlüyün övladı olmadı.

Apardığı sərt siyasət və qəddarlığı səbəbilə, 16 may 1412-ci ildə Milandakı San Qottardo kilsəsi önündə sui-qəsd nəticəsində qətlə yetirildi. Ölümünün ardından qardaşı Filippo Mariya taxta çıxarıldı.

Mənbə
-----

* Rossi, Antonio Domenico (1830). *Ristretto di storia patria ad uso de'Piacentini* (in Italian). Maino. p. 245
* Sabatini, Raphael (1926). *Bellarion the fortunate: a romance*. Boston: Houghton Mifflin
* Tonini, Luigi (1884). *Rimini* (in Italian). Vol. 5. Rimini: Orfanelli e Grandi. p. 22

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  GIOVANNI MARIA Visconti, duca di Milano.
2. 1 2  *Lundy D. R.* Giovanni Maria Visconti, Duca di Milano // The Peerage (ing.).

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | The Peerage |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Avstriya İmperiyası bioqrafik · İtalyanların bioqrafiyası · Treccani |
| Şəcərə və nekropolistika | WeRelate |
| Normativ yoxlama | GND: 135648211 · ISNI: 0000000085305049 · VIAF: 35676944 · WorldCat VIAF: 35676944 |
**Əbdül Xalıqov** - Azərbaycan SSR DTK-nın sədr müavini (1970–1985), SSRİ DTK-nın fəxri əməkdaşı (1964), Azərbaycan SSR-in Əməkdar hüquqşünası (1980), general-mayor (1974).

Həyatı
------

Xalıqov Əbdül Süleyman oğlu 24 yanvar 1915-ci ildə Rusiya imperiyasının Amur vilayətinin Blaqoveşenskiy zavod kəndində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra, bir müddət kolxozda işləmiş, 1934-cü ildə ordu sıralarına çağrılmış və Azərbaycan diviziyasının 77-ci polkunda bölmə, taqım komandiri və batareya komandirinin köməkçisi vəzifələrində xidmət etmişdir. 1936-cı ildə ordu sıralarından ehtiyata buraxılmış və həmin vaxtdan Şamaxı rayonunun milis orqanlarında işləmişdir.

1941-ci ildən əmək fəaliyyətini Azərbaycan SSR Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsində davam etdirmişdir. 1943–1952-ci illərdə DTK-nın Kürdəmir və Yevlax rayonlarının şöbə rəisi vəzifələrində işləmiş, 1952-ci ildə Azərbaycan SSR DTK-nın mərkəzi aparatına keçirilmişdir.

1953-cü ildə Kirov adına ADU-nun hüquq fakultəsini bitirmişdir. 1954-cü ildə Azərbaycan SSR DTK-nın partiya təşkilatının sədri seçilmişdir.

1965-ci ildə Azərbaycan SSR DTK-nın 2-ci şöbəsinə (əkskəşfiyyət) rəis, 1970-ci ildə isə sədr müavini vəzifəsinə təyin edilmiş və həmin vəzifədə 1985-ci ilədək işləmişdir. 1974-cü ildə ona general-mayor rütbəsi verilmişdir.

1985-ci ildə təqaüdə çıxmış və ittifaq əhəmiyyətli fərdi pensiyaçı olmuş, xidmət etdiyi dövrdə Lelin ordeni və 2 Qızıl Ulduz medalı ilə təltif edilmişdir. Bununla yanaşı, SSRİ DTK-nın "fəxri əməkdaşı" (1964) və Azərbaycan SSR-in "əməkdar hüquqşünası" (1980) fəxri adları verilmişdir.

Əbdül Xalıqov 1996-cı ilin iyul ayının 30-da Bakı şəhərində vəfat etmiş və Fəxri xiyabanda dəfn edilmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine
**Osmanlıların Qacarlara hücumu** 1906-cı il avqustun sonlarında Sultan Əbdülhəmidin İrandakı qarışıqlıqdan faydalanıb sərhədə ordu göndərməsi və Bağdad valisinin əmri ilə baş verdi.  500 əsgərdən ibarət Osmanlı ordusu Banədən İranın Luristanına və Seyfi, Malaxatoy və Baqasi əyalətlərinə doğru yürüş edərək yol boyu əkinləri yandırdı. Hanakin vətəndaşları da Osmanlı pasportlarını almağa və Osmanlı ordusuna yazılmağa məcbur edilirdilər.Avqustun 24-də Qacar hökumətinin Osmanlıya qarşı etirazından sonra Bandakı Osmanlı sərkərdəsi geri çəkilmək əmrinin olmadığını bildirdi və iki gün sonra Osmanlılar Urmiya yaxınlığında dayandılar. Sentyabrın 8-də Osmanlılar Çankaçen və Paradüssel bölgələrini işğal etdilər. Osmanlı qüvvələri daha sonra Mahabadın cənub-qərbindəki bir nöqtədən Xoyun qərbindəki bir nöqtəyə qədər uzanan bir torpaq zolağı zəbt etdi.  Osmanlılar 1907-ci ilin avqustun 3-ündə Mergaveri işğal etdi. 6 Avqustda Osmanlı qüvvələri Urmiyayı təhdid etdi. 2 Oktyabrda Osmanlılar Urmiyayı mühasirəyə aldı və ələ keçirdi.

Toqquşma sonrası
----------------

1905-ci ildə Qacar dövlətində başlayan qarışıqlıqlar 1925-ci ildə Pəhləvi hakimiyyətinin qurulmasıyla sona çatdı. Osmanlı ordusu nəhayət 1911-ci ildə Rusiya Ordusu tərəfindən İrandan qovuldu. Bu müharibə 1914-18-ci illərdə yenidən başlayacaq və Osmanlı rus, ingilis, erməni, assur və qacar qüvvələrinə qarşı məğlub olaraq geri çəkiləcəkdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Iran: 1906-1907. ISBN 9781852077105.
2. ↑  The Treatment of Armenians in the Ottoman Empire, 1915-1916: Documents Presented to Viscount Grey of Falloden by Viscount Bryce (İngilizce). Gomidas Institute. 2000. ISBN 9780953519156.
3. ↑  Iran and the First World War: Battleground of the Great Powers (İngilizce). I.B.Tauris. 30 Haziran 2006. 70. ISBN 9781860649646.
**Adi zəfəran** (*lat.* Crocus sativus) — bitkilər aləminin qulançarçiçəklilər dəstəsinin süsənkimilər fəsiləsinin zəfəran cinsinə aid bitki növü.

Yeraltı yumruları ilə çoxalan birillik bitkidir. Zəfəran ədviyyatı ağırlığına görə dünyanın ən bahalı olanıdır. Azərbaycanda zəfəran xörəklərdə ətirli ədviyyə kimi çox qədim vaxtdan istifadə olunur. "Zəfəranlı aş", "zəfəranlı piti" adlanan xörəklər çoxlarına məlumdur.

Satışı
------

Bu ədviyyatın qiyməti 400 ilə 1000 dollar arasında dəyişir. Əlbəttə bunların da arasında qismən keyfiyyəti aşağı olan növləri vardır. Misal olaraq İran zəfəranının kiloqramı 460 dollara satılır. Yunanlara məxsus zəfəranın kiloqramı isə 800 dollara yaxındır. Bunların arasında ən bahalısı ispanlara məxsus olan növdür və onun qiyməti 1000 dollar sayılır. Çünki bu ədviyyatın hazırlanması qaydası olduqca çətindir və uzun bir prosesdir. Bu bitkinin çiçəklərini üç gün ərzində yığmaq lazımdır, çünki zəfəran elə bir bitkidir ki, onun çiçəyi yalnız şəfəq saçanda açılır. Bu çiçəklər isə yalnız üç sutka müddətində qalır, daha sonrakı günlərdə artıq ondan zəfəran hazırlamaq mümkün olmur. Belə əziyyətdən sonra ən uzağı 100 000 çiçək yığmaq ehtimalınız vardır, bu isə hazırlanma nəticəsində 1 kq zəfəran edir. Məhz buna görə də həmin bitki artıq bütün dünyada "qırmızı qızıl" adlandırılır. Əlbəttə bütün bunların tərkibinə onun rəngi, dadı, eyni zamanda qiyməti də əlavə edilir.Və beləliklə hamınıza zəfəranı tez-tez istifadə etməyiniz tövsiyə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 36.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15041677
* Wikispecies: Crocus sativus
* APDB: 160611
* BioLib: 42082
* BOLD: 426229
* Ecocrop: 4962
* EoL: 488247
* EPPO: CVOSA
* EUNIS: 186483
* FNA: 200028148
* FoC: 200028148
* GBIF: 2747430
* GRIN: 12265
* iNaturalist: 118933
* IPNI: 436688-1
* IRMNG: 11289581
* ITIS: 501794
* MoBotPF: 281106
* NBN: NBNSYS0000002274
* NCBI: 82528
* NZOR: 96cd5c98-73d8-486d-862f-669ec441bfaf
* PFI: 9458
* Plant List: kew-327454
* PLANTS: CRSA15
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:436688-1
* Tropicos: 16600120
* WCSP: 327117
* WFO: wfo-0000788844

 |