**Luna 1** (*rus.* Луна-1; Мечта) və ya **E-1 No.4** (kod adı) — Luna proqramı çərçivəsində SSRİ tərəfindən həyata keçirilən Yerdən Aya göndərilmiş və Günəşin orbitinə daxil olmuş ilk kosmik gəmi.

Luna 1 kosmik gəmisi xarici Van Allen qurşağından keçərkən burada olan az miqdardakı yüksək enerjili zərrəciklərlə bağlı müşahidələr apardı. Bu missiyada aparılan müşahidələr nəticəsində Yerin radiasiya qurşağı və xarici kosmosla bağlı yeni məlumatlar əldə olundu. Eyni zamanda Luna 1 Ayın zəif maqnit sahəsini kəşf etmişdir. Luna 1 kosmik gəmisi ilk dəfə planetlərarası boşluğa yayılan Günəş küləyinin və plazmasının birbaşa müşahidəsini həyata keçirmişdir. İonlaşmış plazmanın miqdarı 20-25 min km məsafədə 1 sm³-də 700 zərrəcik, 100-150 min km məsafədə isə 1 sm³-də 300-400 zərrəcik olaraq ölçülmüşdür. Luna 1 yarım milyon km məsafədən radio siqnallarla əlaqə qurulmuş ilk kosmik gəmidir.

Luna 1 kosmik gəmisi Ayla toqquşmaq üçün nəzərdə tutulmuşdu. Buna baxmayaraq kosmik gəminin Yerdəki nəzarət sistemində baş verən nasazlıq səbəbindən Ayla toqquşma baş tutmadı və Luna 1 kosmik gəmisi Aya 5995 km uzaqlıqdan keçdi. Ayın yanından ötərək Günəş ətrafında orbitə yerləşən Luna 1 kosmik gəmisi Günəşin orbitinə daxil olmağı bacarmış ilk insan istehsalı kosmik gəmi oldu. Şərti olaraq *yeni planet* olaraq da adlandırlan Luna 1 kosmik gəmisinə *Arzu* (*rus.* Мечта) adı da verilmişdi. Yerin cazibə qüvvəsindən çıxma sürətini (ikinci kosmik sürət) əldə edə bildiyi üçün *İlk kosmik raket* olaraq da adlandırılır.

Kosmik gəmi
-----------

Luna 1 kosmik gəmisinin təchizatına bir ötürücü qurğu və telemetriya sistemi, Ay və planetlərarası boşluğu müşahidə etmək üçün maqnitometr, Geyger sayğacı, sinilyator və mikrometeoritləri ölçmək üçün cihaz daxildi. Luna 1 Ayla toqquşmaq üçün nəzərdə tutulmuşdu və bu zaman özü ilə Ay səthinə buraxması üçün üzərində SSRİ gerbi olan iki metal lövhə də daşıyırdı. Bu missiya Luna 2 kosmik gəmisi tərəfindən daha sonra həyata keçirilmişdir.

Buraxılışı
----------

Luna 1 kosmik gəmisi yerli vaxtla 22:41-də Baykonur kosmodromundan Luna 8K72 raketi ilə kosmosa buraxılmışdır. Luna 1 kosmik gəmisi Günəşin orbitinə daxil olduqdan sonra daşıyıcı raket ondan ayrıldı. Yerdəki nəzarət sistemində baş verən nasazlıq səbəbindən Luna 1 kosmik gəmisi Ayla toqquşa bilmədi və uçuşa başladıqdan 34 saat sonra, 4 yanvarda Aya 5995 km uzaqlıqdan keçdi. Onun Günəş ətrafındakı orbiti Yerlə Mars arasında idi.

Natrium buraxma sınağı
----------------------

3 yanvarda, Luna 1 kosmik gəmisi Yerdən 119500 km uzaqlıqda olarkən, kosmik gəmidən 1 kq Natrium qazı buraxıldı və bu yolla formalaşdırılan buluddan süni kometa görünüşü əldə olundu. Qazın altıncı görünmə böyüklüyünə sahib olan ulduz ölçüsündəki parıldayan narıncı görünüşünü Hind okeanı üzərində müşahidə etmək mümkün oldu. Bu izin şəkli Mistislav Qnevişev tərəfindən Kislovodsk yaxınlığında yerləşən dağ rəsədxanasından çəkildi. Bu sınaq kosmosda həyata keçirilmiş ilk qaz sınağıdır.

Həmçinin bax
------------

* Luna proqramı
* Sovet Ay proqramı
* Ay

Xarici keçidlər
---------------

* Zarya – Luna 1 chronology
* NASA NSSDC Luna 1 webpage
* Mstislav Gnevyshev's photograph of Luna 1 in flight
* FACTBOX – Reuters – Planned lunar missions
* Reuters: CHRONOLOGY – Five key dates in the race to the moon

İstinadlar
----------

1. ↑  David Darling, The complete book of spaceflight: from Apollo 1 to zero gravity. John Wiley and Sons, 2003, p. 244. ISBN 0-471-05649-9
2. ↑  Brian Harvey, Russian planetary exploration: history, development, legacy, prospects. Springer, 2007, p.26. ISBN 0-387-46343-7
3. ↑  "David Darling, Internet Encyclopedia of Science". 2016-10-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-09-18.
4. ↑  "Luna 1" Arxivləşdirilib 2017-06-26 at the Wayback Machine. NASA National Space Science Data Center.
5. 1 2 3  "Soviet Space Rocket". Yearbook of the Great Soviet Encyclopedia (in Russian). Moscow: Sovetskaya Enciklopediya. 1959. ISSN 0523-9613
6. ↑  Cormack, Lesley B. (15 March 2012). A History of Science in Society: From Philosophy to Utility (2nd ed.) Arxivləşdirilib 2022-03-26 at the Wayback Machine. University of Toronto Press. p. 342. ISBN 978-1-4426-0446-9.
7. ↑  "Luna 1". 2017-06-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-09-14.

| ⛭Luna proqramı |
| --- |
| 
Luna 1A • Luna 1V • Luna 1S • Luna 1 • Luna 2A • Luna 2 • Luna 3 • Luna 4A • Luna 4V • Luna 4S • Luna 4D • Luna 4 • Luna 5A • Luna 5V • Luna 5S • Luna 5D • Luna 5 • Luna 6 • Luna 7 • Luna 8 • Luna 9 • Luna 10A • Luna 10 • Luna 11 • Luna 12 • Luna 13 • Luna 14A • Luna 14 • Luna 15A • Luna 15V • Luna 15 • Luna 16A • Luna 16V • Luna 16S • Luna 17 • Luna 18 • Luna 19 • Luna 20 • Luna 21 • Luna 22 • Luna 23 • Luna 24A • Luna 24 • Luna 25A • Luna 25 • Luna 26 • Luna 27 • Luna 28
 | SSRİ gerbiSSRİ gerbi |