recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ağ atlar üçün vals** — tammetrajlı televiziya tamaşası rejissor Bünyad Məmmədov tərəfindən 1987-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Televiziya tamaşası Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir. Televiziya tamaşası Özbəkistanın rayonlarından birində pambıq yığımında baş verən saxtakarlıq hadisəsindən bəhs edir. Teletamaşada əsas rolları Loğman Kərimov, Nübar Novruzova, Məhbubə Məlikova və Yasin Qarayev ifa edirlər.

Məzmun
------

Televiziya tamaşası Özbəkistanın rayonlarından birində pambıq yığımında baş verən saxtakarlıq hadisəsindən bəhs edir. Traktorçu Teşa (Loğman Kərimov) isə bu saxtakarlığın üstünü açmağa çalışır. Lakin işin bir tərəfi istədiyi qız Zümrada (Nübar Novruzova), bir tərəfi də bacısı Munisə (Məhbubə Məlikova) toxunanda işlər qarışır...

Film haqqında
-------------

Televiziya tamaşası özbək yazıçısı Şərəf Başbəyovun əsəri əsasında ekranlaşdırılmışdır.

Rollarda
--------

Loğman Kərimov — Teşa
Nübar Novruzova — Zümrad
Məhbubə Məlikova — Munis
Yasin Qarayev — Turqun
Elxan Ağahüseynoğlu — Soltan
Mirvari Novruzova (Mirvarid Novruzova kimi) — Həlimə xala
Süleyman Ələsgərov — Camal ata

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Əsərin müəllifi: Şərəf Başbəyov
Rejissor: Bünyad Məmmədov
Operator: Fərman Nəbiyev
Rəssam: Rəfael Əsədov
Bəstəkar: Cavanşir Quliyev

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan filmlərinin siyahısı
* 1987-ci ilin Azərbaycan filmləri
* 1980-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Nübar Novruzovanın vəsiyyəti". 2017-06-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-15.
2. ↑  "Yasin Qarayev: "Əminəm ki, yeni nəsil nümayəndələri arasından da dahi sənətkarlar çıxacaq"". 2021-08-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-15.
Məzmun
------

Film zorxanalardan və onun tarixindən bəhs edir. Xüsusilə Şah İsmayıl Xətainin dövründə ölkəyə yayılan, hünər məkanı olan zorxanalarda pəhləvanlar güləşir, məşq edir və müharibələrə hazırlaşırdılar. Çünki məhz pəhləvanlar bəzi müharibələrin həllediciləri rolunu oynayırdılar. Ona görə əsasən saraylarda tikilən zorxanalar yeni-yeni pəhləvanlar yetişdirməklə də məşğul idi.

Film haqqında
-------------

Filmdə ""Dədə Qorqud" filmindəki kadrlardan istifadə edilmişdir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Pərzad Abdinova
**Rejissor:** Ələkbər Muradov
**Operatorlar:** Sahib Səfərov, Vüqar Vaqifoğlu (Vüqar Şıxəliyev kimi)
**Montaj:** Aqil Abdullayev
**Mətni oxuyan:** Əli Məmmədov
**Məsləhətçi:** Fuad Dadaşov
**Rejissor assistenti:** Murad Muradov
**Redaktor:** Müsəllim Həsənov
**Koordinator:** Anar Şuşalı
**Baş redaktor:** Məqsəd Nur
**İfaçılar:** Abbasqulu Nəcəfzadə (zurna), Abbas Şəkərəliyev (balaban), Cavanşir Qasımov (davul, nağara)
**Musiqilərindən istifadə edilən bəstəkar:** Polad Bülbüloğlu ("Babək" filmindən) (titrlərdə yoxdur)
### Filmdə iştirak edənlər

Rüstəmbəy Eminli (fəlsəfə elmləri namizədi)
Vilayət Bağırov (Ordubad Tarix-Diyarşünaslıq muzeyinin direktoru)
Xanlar Qurbanov (Azərbaycan Milli İdman Növləri Assosiasiyasının prezidenti)
### Arxiv kadrlarda iştirak edən

Şah İsmayıl Xətai (titrlərdə yoxdur)

Çəkilişə köməklik edən qurumlar
-------------------------------

Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasının "Güləşmə və onun metodikası" kafedrası
İçərişəhər Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
Məzmun
------

Mənzillərin birində cavan qız qətlə yetirilir. Hadisə yerinə prokurorluğun müstəntiqi Babayev (*Şahmar Ələkbərov*) gəlir. O, cinayət axtarışı inspektoru Yaqubovla (*Viktor Dəmirtaş*) birgə Nərgizin (*Dinarə Seyidova*) qatilini axtarıb tapmalı və cinayətin baş vermə səbəbini aydınlaşdırmalıdır...

Qətl haqqında təhqiqat işi filmin əsas süjetini təşkil edir. Film çox ciddi sosial və mənəvi problemlərə toxunmuşdur.

Film haqqında
-------------

Rus dilində olan film Azərbaycan Dövlət Televiziyası tərəfindən dublyaj olunub.

Filmin heyəti
-------------

### Filmin üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Arif Heydərov, Dmitri Hüseynov
**Quruluşçu rejissor:** Nicat Bəkirzadə
**Quruluşçu operator:** Ələsgər Ələkbərov
**Quruluşçu rəssam:** Məmməd Hüseynov
**Bəstəkar:** Tofiq Quliyev
**Bədii rəhbər:** Rasim Ocaqov
**Məsləhətçi:** T.Aslanov (daxili xidmətlər polkovniki)
**Səs operatoru:** Ələkbər Həsənzadə
**Rejissor:** Ziya Şıxlinski
**Operator:** Vaqif Muradov
**Geyim rəssamı:** Afət Məmmədova
**Qrim rəssamı:** Firuzə İsmayılova
**Rejissor assistenti:** Mirzəbala Məlikov, Səadət Məmmədova
**Operator assistenti:** Arif Həsənov, Abbas Rzayev
**Rəssam assistenti:** Y.Kirşner
**Quraşdırılmış səhnələrin operatoru:** Həmzə Əhmədoğlu
**Quraşdırılmış səhnələrin rəssamı:** Gennadi Tişşenko
**İşıq ustası:** T.Orucov
**Trüklərin quruluşu:** A.Blinkov
**Kaskadyor:** A.Aristov, V.Şinitsın
**Montaj edən:** Lidiya Vyalsova
**Redaktor:** D.Tahirova
**Çalır:** Dövlət Kinematoqrafiya İdarəsinin Simfonik Orkestri
**Filmin direktoru:** Davud Zöhrabov
### Rollarda

Şahmar Ələkbərov — Babayev
Rasim Balayev — Nazim
Dinarə Seyidova — Nərgiz
Viktor Dəmirtaş — Yaqubov
Hamlet Xanızadə — Məlikov
Tofiq Mirzəyev — Alik
Larisa Xələfova — Valya
Yavər Rzayev — Vaqif
Mayak Kərimov — Tağıyev
Həsənağa Turabov — Əli
Səfurə İbrahimova — Leyla
Ofeliya Məmmədzadə — Knarik
Muxtar Maniyev
Vaqif İbrahimoğlu — Sese
A.Məmmədov
B.Tarxanov
R.Rəziyev
Məzahir Cəlilov — Alikin tanışı
S.Ələsgərov
F.Məmmədov
L.Alaverdov
A.Petrosova
Vəliəhd Vəliyev — Müfəttiş Qəribov
A.Məmmədzadə
N.Zeynalov
M.Əfəndiyev
Zilli Namazov — milis nəfəri
Tanilə Əhmərova — Bağırova

Çəkilişə köməklik edən qurum
----------------------------

Azərbaycan SSR Daxili İşlər Nazirliyinin Dövlət Yol Polisi İdarəsi

Mənbə
-----

* Sevda Sultanova. Gecələr barları gəzən qız öldürülürsə...

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
**Çəhrayı Ermənistan** (*erm.* Փինք Հայաստան; *ing.* Pink Armenia) – Ermənistanda LGBTQIA+ hüquqlarını müdafiə edən ilk qeyri-hökumət təşkilatı. "Çəhrayı Ermənistan" 2007-ci ildə yaradılmış və qərargahı İrəvanda yerləşir. Təşkilatın məqsədi Ermənistandakı lezbiyan, gey, biseksual, transgender fərdlərə dəstək olmaq, onların hüquqlarını müdafiə etmək, ölkədə LGBT məsələləri ilə bağlı ictimai fikri dəyişməkdir.

Təşkilat
--------

"Çəhrayı Ermənistan" LGBT icmasının üzvləri üçün müxtəlif proqramlar və kampaniyalar təşkil edir. Təşkilatın xidmətlərinə təcili hüquqi yardım, sosial yardım, ailə dəstəyi, təcili vəziyyətlərdə kömək, psixoloji dəstək daxildir. Təşkilat cinsi sağlamlıq, insan hüquqlarının qorunması, ayrı-seçkiliyə qarşı mübarizə, bərabərlik və müxtəlifliyi müdafiə etmə, gender məsələlərini təbliğ etmə üzrə fəaliyyət göstərən yerli və beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq edir. "Çəhrayı Ermənistan"ın hazırkı direktoru Mamikon Hovsepyandır. Təşkilatın trans məsələri üzrə ixtisaslaşmış "Sağ tərəf" təşkilatı ilə yaxın əlaqələri var.

2011-ci ildə "Çəhrayı Ermənistan" ILGA və ILGA-Avropa təşkilatlarının üzvü olmuşdur. 2014-cü ildə LGBT+ Bərabərliyi üçün Şərqi Avropa Koalisiyanın üzvlüyünə qəbul edilmişdir. Bu təşkilatın məqsədi Şərqi Avropada LGBT fərdlərinin problemlərini həll etməkdir.

"Çəhrayı Ermənistan" Ermənistan hökuməti ilə dialoqlarda iştirak edir, müəyyən məsələlərdə məsləhətlər verir. 2015-ci ildə Ermənistanın BMT-nin Universal Dövri İcmalı üçün cinsi oriyentasiya və gender kimliyini Ermənistanın qaralama halında olan antiayrı-seçkilik qanununda ayrı-seçkilik üçün səbəb kimi göstərməyi töviyə etmişdir.

Təşkilat 2018-ci ildə baş vermiş Ermənistan inqilabının məqsədlərini dəstəkləyir. Təşkilatın bir çox üzvü etirazlarda iştirak etmişdir.

Tarixi
------

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------
**İbrahim Yusifoğlu** və ya əsı adı ilə **İbrahim Yusif oğlu Yusifov** (30 sentyabr 1954, Axura, Noraşen rayonu) — Azərbaycan pedaqoqu və şairi, prezident mükafatçısı.

Həyatı və təhsili
-----------------

İbrahim Yusifoğlu Yusifov 30 sentyabr Naxçıvan Muxtar Respublikası Şərur rayonunun Axura kəndində anadan olub. 1981-ci ildə Naxçıvan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (indiki Naxçıvan Dövlət Universiteti) filologiya fakültəsini bitirib. 70-ci illərin əvvəllərində pedaqoji fəaliyyətlə məşğuldur. "Şərur gönçələri" ədəbi birliyinin rəhbəridir. 1994-cü ildə haqqında Naxçıvan Muxtar Respublikasının televiziyasında "Dağların şair oğlu" adlı film çəkilib.

Fəaliyyəti
----------

Bədii yaradıcılığa 1968-ci ildə başlamış, ilk mətbuat əsəri olan "Qələbə atəşi" şeri 1971-ci ildə Şərur rayonunda dərc olunan "İşıqlı yollar" qəzetində çap edilmişdir.Əsərləri türk, rus və fransız dillərinə tərcümə olunmuşdur. Ümumilikdə 25 (iyirmi 25) adda şeirlər, poema, hekayə, povest və mənzum pyes kitablarının müəllifidir. 1998-ci ildən Azərbaycan Yazıçlar Birliyinin və 1992-ci ildən Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür.

Mükafatları
-----------

* Azərbaycanın xalq maarif əlaçısı 1987
* "Qızıl Qələm" media mükafatı laureatı,
* 2016-cı ildən Prezident mükafatçısı.

Əsərləri
--------

* Araz bayatıları,1991
* Bu həyat mənimlə yola getmədi,1997
* Futbolçu,topçu,gopçu,1998
* Mənim inamımı güllələdilər,1999
* Arxamca boylanan baxışların var,1999
* Sulara danışdım yuxularımı, 2000
* Safdır,müqəddəsdir müəllim ömrü(oçerk) 1997-1998
* Ölüm tanrıdan gələndə (oçerk) 1999

İstinadlar
----------

1. ↑  İllərin poetik yaddaşı, yaxud uğurlu ədəbi hesabat
2. 1 2  Naxçıvan Ensiklopediyası. 1. Azərbaycan Milli Elmər Akademiyası. 2002. səh. 348. ISBN 5-8066-1468-9.
3. ↑  "İbrahim Yusifoğlunun şeirləri". 2017-04-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-13.
**Viru** (est. Viru raba) — Estoniyanın şimalında, Baltik dənizi yaxınlığında bataqlıq. Viru bataqlığı üst bataqlıq tipinə aiddir. Lahemaa Milli Parkı ərazisində yerləşir.

Pudisoo çayının hövzəsinə daxildir. Tallin — Narva magistral yolundan şimalda, Loksa şəhərinin şərqində yerləşir. Viru bataqlığını şam ağacları və böyük olmayan qum dyunləri əhatə edir.

Ümumi məlumat
-------------

Viru bataqlığı təxminən 5 min əvvəl mövcud olmuş Viru gölünün bataqlıqlaşması nəticəsində meydana gəlmişdir. 

Bataqlıq boyuncu uzunluğu 3,5 km olan taxta döşəmə yol var. Yol əsasən piyada gəzinti üçün nəzərdə tutulub. Yoldan ilin əsasən quraq vaxtlarında istifadə etmək mümkündür.. Digər vaxtlarda mütləq xüsusi su keçirməz geyimlərə ehtiyac duyulur. Bataqlığın mərkəzində turistlər üçün müşahidə meydançası inşa olunub. Yol boyu məlumatlandırıcı və istiqamət verici nişanlar qoyulub.

İstinadalar
-----------

1. ↑  "Болото Виру". vennad.com (rus). 2014-04-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-22. на сайте Vennad.com.
2. ↑  "Болотные тропы Эстонии. Часть 1. Болото Viru Raba". 097mcn.livejournal.com (rus). 2018-02-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-22.
3. ↑  "Учебная тропа Вируского болота". loodusegakoos.ee (rus). 2018-09-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-22.
4. ↑  "Эстония-вдоль и поперек. Плечистый подвал и болото". www.tourblogger.ru (rus). 2014-04-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-22.
**İordaniya kürdləri** — İordaniyada doğulmuş və ya yaşayan kürdəsilli insanlar. İordaniyanın kürd əhalisi təxminən 30.000 nəfərdir və onlar əsasən Əmman, İrbid, Salt və Zərkə şəhərlərində yerləşir. Təxminən 100 yaşı olan icma demək olar ki, tamamilə İordaniya cəmiyyətinə inteqrasiya olunmuşdur. Kürd icmasının inteqrasiyası səbəbindən onların İordaniya parlamentində yerləri yoxdur. Kürdlər İordaniyada 1173-cü ildən, Səlahəddinin Əyyubilər sülaləsinin qurulmasından bəri yaşayırlar. Osmanlı ordusunda xidmət edən kürdlər sonralar Soltada məskunlaşmışdılar. 1920-ci və 1930-cu illərdə Türkiyədə kürdlərin qətliama uğraması nəticəsində kürdlər İordaniyaya qaçmış, 1948-ci ildə və sonradan 1967-ci ildə Fələstindən köçlər zamanı daha çox kürd İordaniyaya gəlmişdir. Körfəz müharibəsindən sonra İordaniya iraqlı kürdlərin, həmçinin İran İslam İnqilabından qaçqın düşmüş bir çox iranlı kürdlərin evidir.

Həmçinin bax
------------

* Əyyubilər
* Fələstin kürdləri

İstinadlar
----------

1. ↑  "The Kurds from Jordan: The history of one dynasty". Kurdish Globe. 13 June 2010. 5 September 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 December 2012.
2. ↑  "The Kurds of Lebanon: Socioeconomic Mobility and Political Participation via Naturalization" (PDF). Guita Hourani. Notre Dame University. 9 August 2017 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 10 December 2012.
3. ↑  "Support committee urges help for Iranian Kurds in Jordan-Iraq border camp". BBC Monitoring. 23 February 2003. 2 September 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 December 2012.
4. ↑  "UNHCR worried about welfare of Iranian-Kurds on Iraq-Jordan border". UNCHR. UNCHR. 11 July 2006. 19 December 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 December 2012.
**Hafsa Xatun** (1380, Səlcuq (İzmir), İzmir ili – 1403, Bursa) — 4-cü Osmanlı sultanı İldırım Bəyazidin xanımı və Aydınoğlu İsa bəyin qızı.

Həyatı
------

Aydınoğlu İsa bəyin qızıdır. Həyatı haqqında yetərli məlumat yoxdur. Birinci Kosovo döyüşünün ardından xəyanətkar Anadolu bəyliklərini cəzalandırmaq üçün səfərə çıxan İldırım Bəyazid ilk hədəf olaraq Aydınoğulları bəyliyini seçdi. Osmanlı ordusunun Alaşəhər qalasını işğal etməsinin ardından, Aydınoğlu İsa bəy dərhal İldırım Bəyazidə elçi göndərərək Osmanlı təbəəliyini qəbul etdiyini bildirdi. Sülhün təminatı olaraq İldırım Bəyazid İsa bəyin qızıyla evləndi və beləcə, bəyliyə aid torpaqların böyük bir hissəsini ələ keçirdi. 1390-cı ildə baş tutan mərasimin ardından Bursaya göndərilən Hafsa Xatun cehiz olaraq aldığı pulla 1390-1392-ci illərdə Tirədə məscid, türbə, təkkə, imarət və hamamdan ibraət bir külliyə inşa etdirdi. Hafsa Xatun məscidi olaraq anılan bu məscid günümüzə gəlib çıxmasa da, külliyənin digər binaları gələ də ayaqdadır.

İldırım Bəyazidlə olan evliliyindən övladı olmayan Hafsa Xatunun qalan həyatıyla bağlı heç bir məlumat yoxdur. Nə vaxt və harada vəfat etdiyi, harada dəfn olunduğu bilinmir. Tirədə inşa etdirdiyi külliyəyə aid türbədə bir xanıma aid məzar yeri olsa da, bunun Hafsa Xatuna aid olub-olmadığı bilinmir.

Mənbə
-----

* Sakaoğlu, Necdet, *Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler,* Oğlak Yayıncılık. (2008) ISBN 978-9-753-29623-6
* Uluçay, M. Çağatay (2011). *Padişahların kadınları ve kızları*. Ötüken. ISBN 978-975-437-840-5
* Vryonis, Speros; Langdon, John Springer (1993). *To Hellenikon Studies in Honor of Speros Vryonis, Jr: Hellenic antiquity and Byzantium*. Artistide D. Caratzas. p. 300. ISBN 978-0-892-41445-1

İstinadlar
----------

1. ↑  Peirce, Leslie P. The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire, Oxford University Press, 1993, ISBN 0-19-508677-5
2. ↑  "Yıldırım Bayezid'in Hanımları Ve Çocukları". 2017-10-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-12.
3. ↑  Hafsa Hatun Camii
**Epitet** — məcazi məna bildirir məsələn:qızıl əllər,acı dil

Epitet bədii ədəbiyyatda
------------------------

Epitet termini Azərbaycan dilinə bədii təyin kimi də tərcümə olunur və işlədilir. Epitet qabartma ilə bənzətmənin qarışığıdır. Epitet şeir dilində işlənən söz birləşmələrinin tərkibində olur, təyin etdiyi sözün ifadə etmək istədiyi əlamət və xüsusiyyətlərini, çalarlarını bildirir. Məsələn, ay üzlü söz birləşməsində ay sözü epitetdir, gözəl insanın üzünü aya bənzədir. Epitet həmişə digər ad sözə aiddir və onu konkretləşdirir və bu yolla dünyanın və insanın obrazını, ədəbi mənzərəsini yaratmağa xidmət edir. Əgər ay üzlü ifadəsi kifayət etmədikdə təhkiyəçi epitetə ikinci, üçüncü və s. epitet qoşur: ay üzü alma. Burada alma epiteti işıqlı üzdə qızartı əlamətləri olduğunu bildirir.Epitetləri ən çox izah etdiyi sözləri özünün hansı çalarları ilə aydınlaşdırmasına görə təsnif edirlər. Sözün işarə təbiəti onun digər sözləri aydınlaşdırma rolunda unikal xüsusiyyətlərini üzə çıxarır. Yəni söz epitet kimi digər sözlə yanaşı qoyularkən bu rolda onun ancaq müstəqil mənası yox, məcazi, bənzədici, assosiativ və təqribi mənalarından da istifadə olunur.

Tədqiqatı
---------

XIX əsrdə mifoloji məktəbin nümayəndələri epitet terminini müasir strukturalizmdəki "söz" termininin qarşılığı kimi alaraq onu geniş anlayır və tədqiq edirlər. Epitetə həsr olunan bu tədqiqatlar əslində sözün işarəvi və obraz təbiətinin tədqiqi idi və sonralar XX əsr strukturalistləri və F.Sösür də sözün işarəvi təbiətini araşdırmaq üçün bu tədqiqatlardan istifadə etmişlər. Epitet sözün geniş elmi mənasında ədəbi söz, dünyanı işarə edən, təsvir edən, bildirən söz deməkdir. Belə sözlər dilçilikdə də digər söz qruplarından fərqlənir. Ona görə də epitetin ən ümumi əlaməti onun obraz yaradan söz olmasıdır, sözün obrazlılıq xassəsini daşıyan kəlmələr olmasıdır. Bu mənada, digər sözə qoşulan epitet həmişə yeni obraz yaradır və söz birləşməsi rolunda, cümlə kimi, nitqin müstəqil parçası kimi çıxış edə bilir.

Ədəbiyyat
---------

* "Ədəbiyyat", Bakı, "Abituriyent", 2012. səh.641

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük rus · Kruqosvet · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | BNF: 11976747b · GND: 4152549-8 · LCCN: sh85044467 · Microsoft: 23924245 |

| ⛭Məcazlar |
| --- |
| Məcazlar | Epitet • Litota • Metafora • Metonimiya • Sinekdoxa • Təşbeh • İstehza • Simvol • Alleqoriya |



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Dilçilik** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**İsgəndər Həsən oğlu Quliyev** (1 iyul 1938, Astara, Artupa)- Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür. 2001-ci il yanvarın 7-də 53 saylı Astara seçki dairəsindən deputat seçilmişdir. Milli Məclisin İnsan hüquqları daimi komissiyasının üzvüdür.

Həyatı
------

1 iyul 1938-ci ildə Astara rayonunun Artupa kəndində anadan olub. Orta təhsilini Ərçivan kənd Puşkin adına orta məktəbdə almışdır. 1960-cı ildə BDU-nun Tarix fakültəsinə qəbul olub. 1965-ci ildə ali təhsilini başa vurub. 1965-ci ildən BDU-nun Tarix fakültəsində elmi-pedaqoji fəaliyyətə başlamışdır. Tarix elmləri namizədi, dosentdir.

### Vəfatı

17 aprel 2024-cü ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

Əmək fəaliyyəti
---------------

1965–1966-cı illərdə Astara r. Səncərli kənd orta məktəbində direktor müavini olub. 1966–1968-ci illərdə Astara rayonu, Səncərli kənd orta məktəbində direktor vəzifəsində çalışıb. 1970-h/h BDU-da əvvəlcə müəllim, baş müəllim daha sonra dosent vəzifəsində çalışır. 2000–2005-ci illərdə İkinci çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatıdır.

Kitabları
---------

1. Xalq nəzarətinin Lenin prinsipləri.
2. Elmi texniki inqilab və gənclər.

Tətifləri
---------

2000-ci ildə Şöhrət Ordeni ilə təltif olunub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "QULİYEV İsgəndər Həsən oğlu". QULİYEV İsgəndər Həsən oğlu (ingilis). 2023-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-10-30.
2. ↑  Sabiq deputat 86 yaşında vəfat etdi
3. ↑  "Beynəlxalq münasibətlər". iril.bsu.edu.az. 2023-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-10-30.
**Dərviş təkkəsi** (krımtat. tekiye) — Krım ərazisində dərviş təriqətinə aid yeganə islam məbədidir. XV—XVI əsrlərə aid arxitektur abidə əhəmiyyətli tikili. Evpatoriya şəhərində yerləşir. Məbəd İnternasional və Karaev küçələrinin birləşdiyi ərazidə yerləşir. Bu tip binalardan Krım ərazisində ideal vəziyyətdə ancaq bu tikili qalmışdır. Ukraynanın daşınmaz əmlak abidələri siyahısına daxil edilmişdir (№ 01-109-9001)..

Tarixi abidə üç tikilidən ibarətdir: ictimai təkkə, məscid və mədrəsə. Bu tip tikililər özünün monumentallığı ilə seçilir. Buranın nə fasadı, nə də daxilində bir dənə də bəzək elementi olmur. Tikili kvadrat formaya malikdir. Burada yerləşən gümbəzin diametri 9,5 metrdir. Tikilinin hündürlüyü 20 metrdir. Tikilinin daxili qaranlıq və boğanaqdır. Döşəməsi torpaqdandır. Buradan taxta qapı ilə zala çıxış vardır. Birinin isə bir başa bayıra çıxışı vardır. Böyük ehtimal ki, bu təkkə şeyxinin otağı olmuşdur. Tikili bütünlüklə gümbəzvaridir. Üzəri kirəmitlə örtülüdür.

Təkkənin qərbində XVIII əsrdə elə də böyük olmayan məscid inşa edilmişdir. "Şükural Əfəndi" məscidi adlanır. Şərqində minarə vardır. Mədrəsə və təkkə günümüzə qədər qalsa da məscid haqqında bunu demək olmaz. Burada müəyyən dağıntılar var. Binanın zalı düzbucaqlı formaya malikdir. Məscidin yaxınlığında mədrəsə yerləşir. Restavrasiyadan sonra mədrəsə binasında Krım tatarlarının mədəniyyət muzeyi yerləşir. 300 il fəaliyyətdən sonra 1930-cu ildə bağlanmışdır. Son zamanlara qədər Qara dəniz donanmasının anbarı olub. Hazırda isə müəyyən təmir işləri aparılmışdır.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Информация". 2018-07-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-05.

Mənbə
-----

* Текие дервишей в Евпатории. История Евпатории Arxivləşdirilib 2010-08-14 at the Wayback Machine
* Виртуальная экскурсия Arxivləşdirilib 2020-03-23 at the Wayback Machine
* Информация на Крымском архитектурном Arxivləşdirilib 2014-03-22 at the Wayback Machine
Son Pliosen (Akçaqıl əsri) epoxası
----------------------------------

Respublika ərazisinin relyefinin inkişafının son pliosen epoxasının başlanması ilə morfostrukturların yüksələn xətt üzrə inkişafı və onların ekzogen parçalanması xeyli zəifləyir və dənizin "Böyük Akçaqıl" transqressiyası baş verir. Xəzər dənizi şimalda Qusar-Dəvəçi, cənubda isə Kür çökəkliklərini örtür. Bununla yanaşı Balaxanı dənizinin dibini təşkil etmiş Sudur zonası Akçaqıl transqressiyasına məruz qalmamışdır.
Akçaqıl əsrinin paleocoğrafiyasına və paleogeomorfologiyasına aid materialların təhlili göstərir ki, həmin dövrdə Şahdağ massivi və Baş silsilə Tufan-Qızılqaya meridianından qərbdə orta yüksəklikli çox parçalanmış relyefə malik olmuşdur. Mülayim parçalanmış orta dağlıq isə Tufan və Dübrar zirvələri meridianları arasını, Yan silsiləni, Babadağ və Niyaldağ silsilələrini əhatə etmişdir. Alçaq dağlıq və ön dağlıq həmin silsilələrin cənub-şərq ətrafını və Böyük Qafqazın cənub yamacını əhatə etmişdir.
Akçaqıl dənizinin transqressiyası Kür çökəkliyində geniş sahəni əhatə edərək, qərbdə Tbilisi şəhərinə qədər çatmışdır. Kür çökəkliyi daxilində və öndağlıq ərazilərdə akçaqıl çöküntülərinin təhlili göstərirki. Qanıx-Əyriçay vadisi sahəsində bu zaman öndağlıq maili düzənliyi formalaşmışdır.
Son pliosen epoxası Kiçik Qafqazın relyefinin inkişafında onun ətraf alçaq dağlıq morfostrukturlarının planasiyası ilə səciyyələnmişdir. Həmin düzəlmə səthlərinin fraqmentləri müasir relyefdə, əsasən, 1600–1800 m yüksəkliklərdə saxlanılmışdır. Alçaq dağlığın ətəkləri boyu allüvial-prolüvial düzənlik zolağı uzanırdı. Bu düzənliklər Naftalan və Arazyanı sahələrdə xeyli genişlənirdi. Bəzi zirvələri yüksək dağlıq səviyyəsinə çatmış Murovdağ silsiləsi mürəkkəbliyi ilə fərqlənirdi. Qarabağ vulkanik yaylası bölgəsində baş vermiş vulkanizm mövcud ekzogen proseslərlə parçalanmış relyefi lava örtük və axınlları ilə "hamarlamaqla" yanaşı onun hipsometriyasını xeyli mürəkkəbləşdirmişdir.
Akçaqıl əsrində Talış dağlıq bölgəsində Burovar, Peştəsər və Talış silsilələri bir-birindən dağarası çökəkliklərlə ayrılmış alçaq tirəli- təpəli relyeflə təmsil olunmuşdur. Bu zaman relyefin planasiyası üçün əlverişli şəraitin yaranması ilə əlaqədar olaraq burada düzəlmə səthi formalaşmışdır. B. A. Antonova (1960,1976) görə Talışın müasir relyefində 1600–1800 m yüksəklikdə saxlanılmış düzəlmə səthinin fraqmentləri məhz Akçaqıl yaşlıdır.

Həmçinin bax
------------

* Epoxa

Xarici keçidlər
---------------

* epoxa

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası. Fiziki coğrafiya. I cild, Bakı-2015
Eopleystosen (Abşeron əsri) epoxası
-----------------------------------

Eopleystosen epoxasında (Abşeron əsri) litosfer tavaların kolliziyasının güclənməsi zəminində relyefin inkişafının yüksələn istiqamətli təmayülü davam edir və bünövrəsi əvvəllər qoyulmuş morfostrukturların böyüməsi və differensiasiyası baş verir. Epoxanın başlanğıcı və ya Akçaqıldan Abşeron əsrinə keçid Xəzər dənizi hövzəsinin çökməi və ətraf dağlıq bölgələrin qalxması ilə səciyyələnir ki, bu zaman baş vermiş qısa müddətli reşqressiya sonradan miqyasca Akçaqıl transqressiyasından geri qalan transqressiya ilə əvəz olunur. Belə ki, Erkən Abşeronda dənizin sərhədi Akçaqıl dənizinin sərhəddindən bir o qədər fərqlənmirsə də Abşeronun ortalarında onun sahəsi nisbətən daralır və əsirin sonunda Böyük Qafqazın ərazisini demək olar ki, tamamilə tərk edir. Dəniz bu zaman yalnız bölgənin cənub-şərqində dar körfəzlər şəklində saxlanılır. Reqressiya nəticəsində Abşeron yarımadası və Şamaxı-Qobustan vilayəti ərazilərində maili düzənliklərin sahəsi xeyli genişlənir və onların relyefi tirəli-dalğalı səciyyə daşıyır. Bu zaman müasir Qalamədin, Hərəmi, Gürovdağ və Mişovdağ tirələri adalar şəklində mövcud olmuşdur.

Abşeron əsrinin axırlarında dənizin reqressiyası nəticəsində Kür çökəkliyinin xeyli hissəsi quruya çevrilir və kontinental şəraitdə inkişaf edir. Dəniz ensiz körfəz şəklində indiki Kür çayının dərəsi boyu Gəncə çayınadək uzanır. Çökəkliyin şimal-şərq yamacında Çatma və Daşüz antiklinal qırışıqlar zonasının yerində tirələr əmələ gəlir. Onlar şərqə doğru alçalaraq allüvial-prolüvial düzənliklərə keçir. Kür dənizinin dibində Cənub-Şərqi Şirvan, Cənubi Muğan, Aşağı Araz və s. çökəkliklər və onların aralarında bir sıra alçaq yüksəkliklər formalaşır.

Relyefin inkişafının eopleystosen epoxasının əvvəllərində Kiçik Qafqazın paleogeomorfoloji şəraitində akçaqıl əsrindəkinə nisbətən ciddi dəyişikliklər baş vermir və dəniz hövzəsinin sərhədlərinin saxlanılması şəraitində dağlıq bölgə nisbi qalxmaya və parçalanmaya məruz qalır.

Abşeron əsrinin axırlarında dənizin reqressiyası, dağlıq ərazidə differensial hərəkətlərin güclənməsi və morfostrukturların yüksəkliklərinin artması müşahidə edilir. Kiçik Qafqazın mərkəzi hissəsində relyefdə, əsasən, vulkanizmlə əlaqədar mühüm dəyişikliklər baş verir. İntensiv qalxmaya məruz qalmış Şahdağ, Murovdağ, Dərələyəz, Zəngəzur və b. silsilələrin hündürlüyü qar xəttini keçdiyindən onlar dağ-dərə buzlaşmasına məruz qalır.
Talış bölgəsində Burovar, Peştəsər və Talış silsilələri qalxmaya məruz qalır və hipsometrik cəhətdən səviyyələri demək olar ki, müasirə yaxın səviyyəyə çatır. Bu zaman akçaqıl yaşlı düzəlmə səthləri ekzogen parçalanmaya və qismən də transformasiyaya uğrayır. Lənkəran ovalığının sahəsi genişlənir və burada kontinental çöküntü toplanma güclənir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası. Fiziki coğrafiya. I cild, Bakı-2015
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Şahdağ (dəqiqləşdirmə).

Şahdağda qarla oynayan balaca qız
**Şahdağ** — Böyük Qafqaz dağlarında Yan silsilədə zirvə, hündürlüyü 4243 metrdir, Qusar rayonu ərazisindədir.

Adının yaranması
----------------

Qusarın yerli rəvayətlərinin birində deyilir ki, çoxsaylı düşmən orduları gəldiyi zaman, yerli əhali sığınacaq olaraq düşmən üçün əlçatmaz olan bu dağa qalxarmış və gecə qəfildən enib düşmənləri məhv edərmiş. Bunun üçün bura şah dağ, yəni şahın yeganə əlçatmaz yeri deyilirdi.

Başqa rəvayətlərinin birində deyilir ki, keçmişdə Şah dağının başında bir şah öz ailəsi və adamları ilə yaşayırmış. Şahın ailəsi üç nəfərdən ibarət imiş: şah, yoldaşı və oğlu. Şahın oğlu yatır, yuxuda gözəl bir qız görür və ona bir könüldən min könülə vurulur. Səhər oğlan yuxusunu atasına danışır və həmin qızı tapıb onunla evlənəcəyini ona bildirir. Şah, yoldaşı, vəzirlər, vəkillər oğlana xahiş edirlər ki, o, bu fikrindən daşınsın, lakin oğlan sözündən dönmür. Oğlan qırx gün, qırx gecə yol gedir, vilayətlərin birində qızı tapır və ürəyini ona açır. Qız da oğlana ilk baxışdan vurulur. Lakin qız həmin vilayətdə başqa bir oğlana nişanlı idi. Oğlan belə qərara gəlir ki, qızı həmin vilayətdən qaçırıb öz vilayətinə gətirsin. O, belə də edir. Qızla vilayətdən çıxhaçıxda padşah bundan xəbər tutur və atlılar oğlanla qızın arxasınca düşürlər. Oğlan qızı öz vilayətinə gətirib ata-anasına təhvil verir, özü isə dağın başına çıxıb qoşunun gəlməsini izləyir. Artıq qoşun vilayətin ərazisində idi. Oğlan qoşuna ox atıb onlardan bir neçəsini öldürür. Qızın nişanlısı oğlanı dağın başında görür və ürəyini nişan alır. Ox oğlanın ürəyinə sancılır və ölür. Qızın nişanlısı heç kimin xəbəri olmadan otağa girir, bir ox da qızın ürəyinə sancır. Oğlunun ölümünü şaha xəbər verirlər. Elə həmin vaxtdan da dağın adı "Şah dağı" qalır. Əlbəttə, bu xalq rəvayəti ilə dağ adının yaradılmasında müəyyən oxşarlıq vardır.

Lakin toponimik araşdırmalardan məlum olur ki, dağ adının mənşəyi tamamilə başqa bir faktla əlaqədardır. Tədqiqatçılara görə, bu oronimə yüksək, uca, hündür dağ olmasına görə Şah dağ, yəni "dağların şahı", "ən yüksəyi" deyilmişdir. Şah sözü Azərbaycan toponimiyasında "hündür", "yüksək" mənasında işlənir. Azərbaycan ərazisində mövcud dağlardan ən hündür olmasına görə fərqlənən bu oronim tədqiqatçıların fikrini təsdiq edir. Şah dağ – "uca dağ", "hündür dağ" deyilir.

Həmçinin bax
------------

* Şahdağ platosu

Xarici keçidlər
---------------

* Dağların şahı Şahdağ. 27 may 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| Dağ | *Dağ ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

| ⛭Azərbaycan dağları Azərbaycan |
| --- |
| Böyük Qafqaz | 
* Babadağ
* Bazardüzü
* Beşbarmaq
* Gəmiqaya
* Şahdağ
* Xınalıq
* Şəkər əsası dağları

 |  |
| Kiçik Qafqaz | 
* Alaqaya
* Avey
* Göyəzən
* Keçəldağ
* Kəpəz
* Murovdağ
* Qapıcıq
* Gamışdağ
* İlandağ
* Qazangöldağ
* Küküdağ
* Qırxqız

 |
| Talış dağları | 
* Gömürgöy
* Qızyurdu

 |



1. ↑  .
2. ↑
**Çey müqaviləsi** (*ing.* Treaty Jey).İngilislərlə ABŞ arasında 1794-ci ilin 19 noyabrında London şəhərində dosluq,ticarət və dənizçilik haqqında müqavilə imzalanmışdır. ABŞ-ni Con Çey, Böyük Britaniyanı işə xariçi işlər naziri lord Qrenvil təmsil edirdi. Xüsusi nümayəndə isə Hamilton idi.

Müqavilədən əvvəlki vəziyyət
----------------------------

Böyük Britaniya Fransa ilə müharibə ərəfəsində bütun neytral gəmilər saxlanılaraq yoxlanılır və ya yükləri boşaldılırdı. Bu Amerika gəmilərinə də şamil idi. Buna cavab olaraq konqres britaniyalılarla bütün ticari əlaqələri kəsməyi qərara alır. Hətta Britaniya ilə müharibə də aktuallaşır. Ancaq Corc Vaşinqton məsələni sülh yolu ilə həll etmək niyyətində idi. Bu anlaşmada Paris sülh müqaviləsində nəzərdə tutan bütün müddəaların öz təsdiqini tapması da nəzərdə tutulurdu.

Müqavilənin şərtləri
--------------------

Bu müqaviləni hec də bərabər hüquqlu hesab etmək olmaz. Belə ki amerikalılar Britaniyaya məxsus çaylarda və Hudzon körfəzində üzmək qadağan edilirdi. Britaniyalılar isə həm dəniz, həm də çay limanlarında sərbəst ticarət hüqüqu əldə edirdi. ABŞ-yə Vest Hindlə ticarətə icazə verilir. Ancaq ticarət 70 tonluq tutumda böyük gəmilərlə aparıla biləz, üstəlik ticarət predmeti yalnız pambıq və şəkər ola bilərdi.Missisipi çayı hər iki ölkənin ticarət gəmiləri üçün azad ticarət zonası idi. Şübhəli gəmilərin yoxlanması konsullara həvalə edilirdi. 1783-cü il müqaviləsinin şərtlərinə əməl edilərək ABŞ-nin şimalındakı limanlar 1 iyun 1786-ci ilə qədər ingilislər tərəfindən boşaldılmalı idi. ABŞ-yə Britaniya nəzarətindəki koloniyalarla ticarət hüququ verilirdi.Kanada ABŞ sərhədinin müəyyənləşməsi bu müqavilədə nəzərdə tutulmasa da, onun həlli üçün ümumi komissiya yaradılır. Hər iki tərəf müharibələrin gedişində bir-birinə vurduğu zərəri ödəməyi öhdəsinə götürür. Hətta Britaniya bu məqsədlə 1802-ci ilin yanvarın 8-də ABŞ-yə 600 min funt-sterling ödəyir. Ost-Hind şirkəti ilə yanız müəyyən çərçivələr qaxilində ticarət etmək hüququ verilir. Müqavilə müəyyən təpgilərə tuş gəlir. Ancaq Corc Vaşinqton və Hamiltonun təziqi 24 iyun 1795-ci ildə konqresdə ratifikasiya edilir. ABŞ Vest-Hindlə bağlı məsələdə istədiyinə nail olur. Kanada ilə sərhədin tam dəqiqləşdirilməsi prezident Ceksonun dönəmində 1830-cu ildə Vebster-Aşberton müqaviləsinə əsasən tam çözülür.

Mənbə
-----

* /bib/ourdoes/joy.html.ABŞ mərkəzi kitabxanası
**Əflatun Xudkar oğlu Kərimov** (23 noyabr 1941, Bakı) — tibb elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

Kərimov Əflatun Xudkar oğlu 23 noyabr 1941-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1960–1966-cı illərdə N. Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda oxuyub.

1968–1971-ci illərdə Aspiranturaya, Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun Döş qəfəsi cərrahiyyəsi kafedrasında oxuyub. 1983–1987-ci illərdə isə Sankt-Peterburq Həkimləri Təkmilləşdirilməsi İnstitutunda doktorluq oxuyub.

1988-ci ildən onkologiya kafedrasında işləyir. Onkologiya kafedrasının professoru, tibb elmləri doktorudur.

1971-ci ildə "Бронхологические методы исследования при различных заболеваниях легких" namizədlik dissertasiyasını, 1989-cu ildə isə "Аспергиллез легких" doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Kafedranın elmi istiqaməti – süd vəzisinin xərçəngi – klinikası, diaqnostikası, cərrahi müalicəsi və mədə-bağırsaq xərçənginin – klinikası, diaqnostikası, cərrahi müalicəsi. O, 235 elmi əsərlərin və 22 metodik tövsiyələrin müəllifidir.

19.12.2015-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən Azərbaycan səhiyyəsinin inkişafındakı xidmətlərinə görə **Əməkdar elm xadimi** fəxri adı ilə təltif olunub

Görkəmli cərrah, tibb elmləri doktoru, professor Bəybala Abbasovun qardaşıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-07-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-04-09.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutu [*ölü keçid*]



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Elm xadimi ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Sönməz.

**Kərim Məşrutəçi** (1928, Təbriz) — İranın nüfuzlu qələm sahiblərindən. "Sönməz" təxəllüsü ilə yazdığı əsərlərlə oxuculara daha yaxşı tanış olan naşir.

Həyatı
------

1928-ci ildə Təbrizdə doğulub.

Yaradıcılığı
------------

1979-cu il İran islam inqilabından sonra, professor Həmid Nitqi, Məhəmmədəli Fərzanə, Həsən Məcidzadə Savalan, Mənzuri Xamneyi, Səməd Sərdarniya, Qulamhüseyn Beqdeli və Tehranda nəşr olunan Varlıq (jurnal)ının təsisçisi Cavad Heyətlə birlikdə həmin jurnalın işıq üzü görməsində böyük rolu olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycanlı alim "Sönməz" təxəllüsü ilə İran nəşrində [*ölü keçid*]
2. ↑  *Pərvanə Məmmədli.* Cәnubi Azәrbaycan: әdәbi şәxsiyyәtlәr, portretlәr (PDF). Bakı: Sabah. 2015. səh. 144. 2023-04-06 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-04-06.

Xarici keçidlər
---------------

* Unudulmaz alim, müdrik insan

| ⛭Varlıq jurnalının əməkdaşları |
| --- |
| Cavad Heyət  • Həmid Nitqi  • Kərim Məşrutəçi   • Qulamhüseyn Beqdeli  • Məhəmməd Tağı Zehtabi  • Məhəmmədəli Fərzanə  • Mənzuri Xamneyi  • Səməd Sərdariniya |  |
**Səfalı Nəzərli** (14 dekabr 1948, Ləmbəli, Noyemberyan rayonu) — Respublika "Qızıl qələm" mükafatı laureatı, 1979-cu ildən Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin, 2007-ci ildən isə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü; Dövlət qulluğunun kiçik müşaviri.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Səfalı Avdal oğlu Nəzərli 1948-ci il dekabrın 14-də Ermənistan SSR-in Ləmbəli kəndində anadan olmuşdur. 1966-1968-ci illərdə zavodda operator işləyib. 1968-1970-ci illərdə hərbi xidmətdə olub, hərbi rütbəsi baş leytinantdır.

1975-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsini Fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 1975-1981-ci illərdə Azərnəşrdə (Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında) korrektor, bədii ədəbiyyat, elmi-kütləvi və tibb ədəbiyyatı redaksiyalarında redaktor işləyib. AzKP MK-nın Marksizm-Leninizm Universitetini Fərqlənmə diplomu ilə, Moskva Poliqrafiya İnstitutunun kurslarını "əla" qiymətlərlə bitirib. 1981-1983-cü illərdə Azərkitabın – Respublika Kitab Ticarəti Birliyinin rəis müavini, rəisi olub. Sonra 10 il "İşıq" nəşriyyatında baş redaktor, direktor vəzifələrində çalışıb. 1993-2000-ci illərdə respublikada ilk Azərbaycan – Türkiyə birgə müəssisəsi olan "Göytürk" şirkətində Baş redaktor-direktor müavini vəzifəsində çalışıb. Eyni zamanda "Yeni əsr" qəzetinin ilk Baş redaktoru olub; "Vahid" qəzetində müxbir işləyib.

2002-2007-ci illərdə Azərbaycanda Atatürk Mərkəzində Baş redaktor, şöbə müdiri vəzifələrində çalışıb, Mərkəzin "Bülleten"inin məsul katibi olub.

2007-ci ildən 7 avqust 2012-ci ilədək Azərbaycan Respublikasının Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsində Ümumi şöbənin müdiri olmuşdur. Həmçinin, 5 aprel 2007-ci ildən 7 avqust 2012-ci ilədək Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin Aparat rəhbəri vəzifəsini icra etmişdir.

"Cəmiyyət və Din" qəzetinin Redaksiya Şurasının üzvü olmuşdur.

1970-1990-cı illərdə Sov. İKP sıralarında olub. Dünyanın 13 ölkəsinə rəsmi və turist səfərlərinə gedib. Ümumdünya türk xalqlarının VI (Bursa) və VII (Dənizli) qurultaylarında iştirak və çıxış edib. "Odlar Yurdu" Universitetində və Dnepropetrovsk Universitetinin Bakı filialında jurnalistika fənnindən dərs deyib. 1979-cu ildən Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin, 2007-ci ildən isə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Respublika "Qızıl qələm" mükafatı laureatıdır. SSRİ-nin "Əsgəri rəşadətə görə" medalı, "Əla təhsilə görə" nişanı ilə və Fəxri fərmanlarla təltif olunub.

Ailəlidir, 3 övladı var.

Əsərləri
--------

On üç kitabın, Azərbaycan, ingilis, rus, türk, Ukrayna və erməni dillərində yüzlərlə publisistik və elmi yazının müəllifidir. *"Bozalqanlının ulduzu"*, *"Ləmbəli"*, *"Heydər Əliyev Atatürk haqqında"*, *"Müdrik Atatürk"*, *"Qiyamətə qalmayan qisas"* kitabları, *"Klassik naşir"*, *"Bütövlük"*, *"Zamanın nəfəsi, yazıçının səsi"*, *"Əsgər atası"*, *"On dördlərdən biri"*, *"Ləmbəlinin şair oğlu"* və s. portret oçerkləri rəğbətlə qarşılanıb.

Mənbə
-----

* Səfalı Nəzərli Arxivləşdirilib 2011-08-23 at the Wayback Machine
**Ambliopiya** – görmənin zəifləməsi; uşaq yaşlarında görmə təcrübəsinin az olması ilə əlaqədar görmə analizatorunun funksional pozuntusu ilə bağlıdır. Ambliopiya nəticəsində gözün həm tor qişasında, həm də görmə yollarının mərkəzi şöbələrində neyronların qarşılıqlı təsirinin mürəkkəb pozuntuları baş verir. Başvermə səbəbindən asılı olaraq Ambliopiyanın aşağıdakı növləri ayırd edilir: disbinokulyar və ya strabizmik (daimi birtərəfli çəpgözlüklə, binokulyar görmənin olmaması ilə əlaqədar); obskurasion (gözün optik mühitinin anadangəlmə və ya erkən yaşlarda qazanılmış pozuntusu nəticəsində baş verir); anizometropik (hər iki gözün refraksiyasında böyük fərq olması nəticəsində meydana çıxır); refraksion (korreksiyanın olmaması və uzun müddət tor qişaya qeyri-dəqiq təsvirlərin proyeksiya edilməsi nəticəsində inkişaf edir). Ambliopiyanın müalicəsinin tez başlanması (pleoptika) görmənin bərpa olunmasına imkan verir. İsterik Ambliopiya bu patologiyanın xüsusi formasıdır (müalicəsi psixoterapevtik aparılır).

Mənbə
-----

Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 413. ISBN 978-9952-441-02-4.
Cümlədə müraciət olunan şəxsi, əşyanı bildirən sözlərə və ya söz birləşmələrinə xitab deyilir.
Xitablar, əsasən, isimlərlə və ismi birləşmələrlə ifadə olunur. İsimləşən digər nitq hissələri və feili sifət tərkibləri də xitab mövqeyində işlənə bilər. İnsan anlayışı bildirən isimlər daha çox xitab kimi işlənir. Məsələn: Oğul, yaxına gəl. Körpə balam, rahat yat. Ata, eşidirəm səni. Ey Vidadi, gərdişi-dövrani kəcrəftarə bax və s.

Xitab başqa canlılara və cansızlara da aid olur. Məsələn: Baş alıb gedirsən hayana, ceyran. Dağlar, səndə gözüm qaldı. Oxu, tar, oxu, tar. Göy göl, tərifini çox eşitmişəm və s.

Xitab ismin adlıq halında olur və bu baxımdan mübtədaya oxşayır. Lakin, o, xüsusi intonasiya ilə deyilir və cümlə üzvlərindən kiçik fasilə ilə ayrılır. Məsələn: S.Vurğun məşhur "Ceyran" qoşmasında ceyran sözünü həm mübtəda, həm də xitab kimi işlətmişdir:

Əyilib su içir bir ana ceyran…
Söhrətin yayılıb hər yana, ceyran…

Birinci misrada ceyran sözü mübtəda, ikinci misrada isə xitabdır.

Xitablar quruluşca sadə və mürəkkəb olur. Nitq hissəsi ilə ifadə olunan xitablar sadə, söz birləşməsi ilə ifadə olunan xitablar isə mürəkkəb xitablar sayılır. Oğul, (sadə xitab) yaxına gəl. Körpə balam, (mürəkkəb xitab) rahat yat.

Xitablar cümlə üzvlərindən vergüllə ayrılır. Xitab cümlənin əvvəlində, ortasında və sonunda işlənə bilər. Cümlənin sonunda işlənən xitabdan əvvəl vergül, sonra isə nöqtə ,nida işarəsi və ya sual işarəsi qoyulur.
Məsələn: Nə olub, ana, niyə belə narahatsan? Gəl, ey qoca Təbriz! və s.

Xitablardan əvvəl ay, ey, a nidaları da işlənir. Yametekudasaiii
**Rober-Fransua Damyen** (*fr.* Robert-François Damiens; 9 yanvar 1715[…] – 28 mart 1757[…], Paris, Fransa krallığı) — Fransa kralı XV Luisə qarşı, 1757-ci ildə sui-qəsd cəhti etmiş, fransız sui-qəsdçi. Rober Damyen Fransa kral qatillərinə tətbiq edilən, sürüklənərək dördə parçalanma üsülu ilə edam edilmiş son şəxsdir.

Həyatı
------

Damyen 1715-ci ildə Artois yaxınlığındakı, Arras şəhərində yerləşən *La Thieuloye* adlı kənddə dünyaya gəlmişdir. Gənc yaşında ordu sıralarına yazılmışdır. Ordudan tərxis edildikdən sonra Paris şəhərində yerləşən Jesuits tam orta məktəbində işləməyə başlamışdır. Rober Damyen məktəbdən intizamsız davranışları səbəbindən xaric edilmiş və sonralar çalışacağı bütün işlərdən bu səbəbdən qovulmuşdur. Ətrafındakı, insanlar tərəfindəndə mənfi biri kimi qəbul edilən Rober Damyen hərəkətlərindən dolayı *Robert le Diable* (şeytan Robert) ləqəbini qazanmışdır.

Damyen kilsə ilə parlament arasında fikir ayrılığının olmasını görüb, dini işlərlə maraqlanmağa başlamışdır. Damyenin kral öldürüləcəyi halda ədalətin yenidən bərpa ediləcəyinə ümüd edirdi. Bəzi mənbələrdə göstərilmişdir ki, Rober Damyenin fikri kralı öldürmək yox, sadəcə qorxutmaq olmuşdur. 1757-ci ilin 5 yanvar tarixində kral arabasına minərkən Damyen onun üzərinə atlamış və kralı bıçaqlamışdır. Kralı XV Luis ciddi xəsarət almadı, Damyen hadisədən dərhal sonra qaçmağa təşəbbüs göstərmədi və həbs olunmasını gözlədi. Hadisədən sonra Damyenin kimlərlə əlbir olması barədə işgəncələr verilmiş, ancaq hər hansısa məlumat əldə edilməmişdir. Paris parlamenti tərəfindən kral qatili olaraq mühakimə edildi və atlar vasitəsilə bədənin sürüklənərək dörd yerə parçalanması üsulu ilə edam edilməsinə göstəriş verildi.

Damyenin bədəni əvvəlcə qızdırılmış metal löhvənin üzərinə uzadıldı. Silahı tutatn əli, kükürd və qaynadılmış yağ ilə yandırıldı. Sonra atlar Damyenin bədənin dörd yerə parçalamaq üçün hazır vəziyyətə gətirildi. Atların hər biri onun qolları və ayaqlarına kəndir vasitəsilə bağlandı. Sürətlə əks istiqamətə hərəkət edən atlar, Damyenin bədənin parçalamaqda çətinlik çəkirdilər. Bir saatdan sonra Parlamentin nümayəndələri cəlladlara qol və ayaqların doğranması barədə göstəriş verdilər. Bununlada Rober Damyenin bədəni kütlənin gözü qarşısında və alqışları altında dörd hissəyə bölündü. Yaşamaqda olan bədəni isə yandırıldı. Rober Damyen ölümündən sonra evi yandırılmış, ailəsi soyadlarını dəyişməyə və Fransanı tərk etməyə məcbur olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Robert-Francois Damiens // Encyclopædia Britannica (ing.).

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (11-ci) · Britannica (onlayn) · Notable Names Database · Treccani |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BAV: ADV11415929 · BNF: 119403413 · GND: 118523589 · ISNI: 0000000083628864 · LCCN: n80146654 · NLA: 49784749 · NTA: 070818681 · NUKAT: n2009109564 · LIBRIS: 314341 · SUDOC: 02733998X · VIAF: 20471516 · WorldCat VIAF: 20471516 |

 |
**Navar xalqı** — İordaniya, Suriya, Livan və Fələstində istifadə edilən bir neçə köçəri icma üçün ərəb terminidir. Alçaldıcı hesab edilən bu termin ərəblər tərəfindən bir neçə müxtəlif etnik qruplar üçün istifadə olunur. Onlar tarixən "qaraçılar" adlandırılıblar, əslində isə onlar özlüyündə qaraçı deyillər. Dom xalqı xüsusilə Navar kimi tanınır. Həm onlar, həm də qaraçılar Hindistandan gəlsələr də, iki kəskin fərqli etnik və mədəniyyətdən gəlmişdilər.
Bu sayca kiçik, geniş yayılmış insanlar Cənubi Asiyadan, xüsusən də Hindistandan bölgəyə köçüblər. Digər ölkələrdə olduğu kimi, onlar özlərini şərəfsiz, lakin ağıllı hesab edən əhalinin qalan hissəsindən uzaq durmağa meyillidirlər. Nəvarlar ənənəvi olaraq toy və şənliklərdə musiqili əyləncələr təqdim edirdilər. Navarlı qadınların bu cür fəaliyyətlərdə iştirakı gəlirli olsa da, eyni zamanda qrupun aşağı statusunu gücləndirir. Navar həm də festivallarda falçı, sehrbaz və heyvan təlimçisi kimi fəaliyyət göstərir. Bu gün Suriyada kənd yerlərində Navar düşərgələrinə hələ də rast gəlmək olar.

Əhali
-----

Nəvar əsasən Suriya, Livan və Fələstində istifadə edilən bir neçə məskunlaşmış icma üçün ərəb terminidir.

### Suriya

Suriyadakı Navar, hesablamalara görə 100.000–250.000 nəfər arasındadır. Böyük əksəriyyəti oturaqdır.

### Fələstin

Fələstindəki Nəvarlar Qacarlar (qaraçılar) kimi də tanınırlar. Şərqi Qüdsdə kiçik bir icma Qüdsün Köhnə Şəhərində, Bab Huta məhəlləsində yaşayır.

### İordaniya

İordaniyanın Dom icması 2015-ci ildəki hesablamalara görə təxminən 70.000 nəfərdir.

Dillər
------

### Domari

Yaxın Şərqdə Dom dili (Domari) Nəvari kimi tanınır. Domari türk, kürd və ərəb təsirini göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Selig, Abe. Jerusalem’s Herod’s Gate receives face-lift. Arxivləşdirilib 2012-10-24 at the Wayback Machine 06/29/2010. Jerusalem Post
2. ↑  A People Apart: The Romani community seeks recognition. By Eetta Prince-Gibson. Dom Research Center. 2001
3. ↑  Danny Rubinstein. People / Steve Sabella: Blurring the lines Arxivləşdirilib 2016-10-20 at the Wayback Machine. Haaretz. 2005
4. ↑  Joseph B. Glass and Rassem Khamaisi. Report on the Socio-Economic Conditions in the Old City of Jerusalem. Munk Centre for International Studies, University of Toronto. p.4
5. ↑  *Mohammad Al-Fdeilat.* "Jordan's Gypsies Maintain Identity Amid Stigmatization". Almonitor. 8 August 2013. 12 April 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 April 2020.
6. ↑  Selig, Abe. Jerusalem’s Herod’s Gate receives face-lift. Arxivləşdirilib 2012-10-24 at the Wayback Machine 06/29/2010. Jerusalem Post
7. ↑  A People Apart: The Romani community seeks recognition. By Eetta Prince-Gibson. Dom Research Center. 2001
8. ↑  Danny Rubinstein. People / Steve Sabella: Blurring the lines Arxivləşdirilib 2016-10-20 at the Wayback Machine. Haaretz. 2005
9. ↑  Joseph B. Glass and Rassem Khamaisi. Report on the Socio-Economic Conditions in the Old City of Jerusalem. Munk Centre for International Studies, University of Toronto. p.4
10. ↑  *Mohammad Al-Fdeilat.* "Jordan's Gypsies Maintain Identity Amid Stigmatization". Almonitor. 8 August 2013. 12 April 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 April 2020.