**Hesablama hüququ** — hüquqi arqumentasiyanın (insanlar və ya kompüterlər tərəfindən) mexanikləşdirilməsi ilə məşğul olan hüquq informatikasının bir bölməsidir. O, açıq davranış problemlərini vurğulayır və gizli davranış qaydalarını nəzərə almır. Nəzərə almaq lazımdır ki, cəmiyyət daxilində qanunların müəyyən edilməsində kifayət qədər ciddilik səviyyəsinə sadiqlik var ki, icra tam avtomatlaşdırıla bilsin.

Nəzəri nöqteyi-nəzərdən hesablama hüququ tamamilə hüquqi pozitivizm doktrinasının ərazisi daxilindədir. Ciddi şəkildə müəyyən edilmiş qanunlara diqqət yetirilməsi nəzərə alınmaqla, hesablama hüququ qanunların az-çox hərfi mənada qəbul edildiyi mülki hüquq çərçivəsində daha çox tətbiq edilir. Hesablama hüququ ümumi hüquqa əsaslanan hüquq sistemlərinə daha az tətbiq edilir və bu, dəqiqləşdirilməmiş normativ mülahizələrə daha çox yer verir. Bununla belə, ümumi hüquq qanunvericiliyində belə, hesablama hüququ kateqoriyalı qanunlara münasibətdə və presedent hüququn müəyyən de-fakto qaydaların yaradılmasına səbəb olduğu hallarda aktuallığını saxlayır.

Praqmatik nöqteyi-nəzərdən hesablama hüququ, uyğunluq testi, hüquqi planlaşdırma, tənzimləmə təhlili və s. kimi faydalı hüquqi hesablamalar apara bilən kompüter sistemləri üçün əsas kimi vacibdir. Bu cür bəzi sistemlər artıq mövcuddur.. Yaxşı bir nümunə TurboTax-dir. Və bu potensial hazırda son texnoloji tərəqqi, o cümlədən rabitədə internetin yayılması və quraşdırılmış kompüter sistemlərinin (smartfonlar, özü idarə olunan avtomobillər və robotlar kimi) yayılması səbəbindən xüsusilə vacibdir.

Tarixi
------

Hüquqi təcrübədə hesablama elmi və süni intellekt üsullarından istifadənin potensial faydaları haqqında fərziyyələr ən azı 1940-cı illərin ortalarına təsadüf edir. Üstəlik, süni intellektin qanuna və hesablama hüququna tətbiqini ayırmaq çətin görünür, çünki qanuna tətbiq edilən süni intellektə dair tədqiqatların əksəriyyəti hesablama metodlarından istifadə edir. Çoxsaylı tətbiqlər nəzərdə tutulmuşdu, onların bir-biri ilə əlaqəsini göstərmək asan deyil. Onlar aşağıda xronoloji ardıcıllıqla təqdim olunur, aralarındakı əlaqələr yalnız izlənilə bilən yerlərdə göstərilir.

1958-ci ildə Teddinqtonda (Middlesex, Böyük Britaniya) Milli Fizika Laboratoriyasında keçirilən Düşüncənin Mexanikləşdirilməsi Konfransında "hüquqi ölçülərin" yaradıcılarından asılı olmayaraq, fransız hüquqşünas Lucien Mael istifadənin hər iki üstünlükləri haqqında bir məqalə təqdim etdi. hüquq sahəsində hesablama metodları və qanunun avtomatlaşdırılması üçün bu cür metodların potensial istifadəsi, müzakirəyə Marvin Minski kimi AI korifeyləri daxildir. Mel inanırdı ki, qanun iki əsas, lakin tamamilə ayrılmasa da, maşın növləri ilə avtomatlaşdırıla bilər. Birinci növ hüquq tədqiqatçısına müvafiq presedentlərə və hüquqi biliklərə sürətli çıxışı təmin edən "sənədli və ya informasiya maşınları", ikinci növ "məsləhət maşınları", "geniş sahədə ona verilən istənilən suala cavab verə bilən maşınlar"dır. hüquq sahəsi". Bu tip maşın sadəcə olaraq "əldə olan [hüquqi] problemə dəqiq cavab verməklə vəkilin işinin çoxunu yerinə yetirə bilərdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Genesereth, Michael.* "Computational Law - The Cop in the Backseat". 2012-11-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-29.
2. ↑  Lawbots.info. N.p. n.d. Web. 16 June 2017. < Arxiv surəti 23 avqust 2018 tarixindən Wayback Machine saytında>.
3. ↑  18 Rocky Mntn. L. Rev. 378 (1945—1946) Does the Law Need a Technological Revolution; Kelso, Louis O.
4. ↑  33 Minn. L. Rev. 455 (1948—1949) Jurimetrics--The Next Step Forward; Loevinger, Lee
5. ↑  Loevinger, Lee. «Jurimetrics: The methodology of legal inquiry.» *Law and Contemporary Problems* (1963): 5-35. At 8.
6. ↑  «About Jurimetrics.» *About the Journal*. American Bar Association Section of Science & Technology Law and the Center for Law, Science & Innovation, n.d. Web. 26 Apr. 2014. < Arxiv surəti 12 mart 2015 tarixindən Wayback Machine saytında>.