recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Yağış Damcısı usta**— Avstraliya, Yeni Zelandiya və Sinqapur kompaniyalarnan yaradılmış və ilk dəfə Avstraliyanın Seven Network televiziya kanalında 15 mart 2008-ci ildən 14 fevral 2009-cu ilə qədər yayımlanmış cizgi televiziya proqramıdır. Ümumilikdə 24 dəqiqəlik 26 seriya buraxılıb.

Süjet
-----

Serial beş elementdən ikisinin, Yun usta ilə Çitaido qədim döyüş sənətini öyrənən Yağış Damcısının (su) və Şao Yenin (ağac) təcəssümü ilə başlayır. Lakin Tazonleg dövlətinin hökmdarı general Bu, Flamo, od elmenti, könüllü olaraq ona qoşulduqdan sonra digər dörd elementi zəbt etmək arzusunu reallaşdırmaq üçün Yunu əsir alaraq dünya nizamını pozur. General Bu bunu elementlərin birləşməsinə və onu məğlub etməsinə mane olmaq üçün edir. Usta Yağış Damcısı və Şao Yen tezliklə iki digər elementlə birləşir: Cin Hou, metal elementi (antropomorfik qızıl meymun) və Niva, torpaq elementi (gildən hazırlanmış görünən insanabənzər qız). Onlar birlikdə Usta Yunu xilas etməyə və qızıl əjdahanın məğlub olduğu yerə gedib gücünü bərpa etməyə çalışırlar.

Səsləndirmə aktyorları
----------------------

* Coş Anderson Yağış Damcısı usta rolunda
* Ceyn U'Brayen Cin Hou, Qırmızı oğlan və digər müxtəlif personajlar kimi rolunda
* Reyçel King Niva rolunda
* Sara Obri Şao Yen rolunda
* Coş Kvon Tart Flamo rolunda
* Devid Frensis Grab rolunda
* Brayan Migan General Bu rolunda

İstehsal
--------

Cizgi serialı Big Communications, Flux Animation Studio, Flying Bark Productions, Media Development Authority və Southern Star Entertainment tərəfindən hazırlanıb. Həmçinin şəxsən Brent Çembers, Vinsent Lim, Ceff Uotson və Yasmin MakKonvill. Rejissorlar: Syusan Oliver, Stiv Kuper və Kevin Uotton. Ssenari müəllifləri: Pol Barber, Kim Goldsuorsi, Lisa Hoppe, Brendan Luno, Con Meyn, Kitti Fipps, Cina Ronkoli, Ceyms Uoker, Entoni Uott, Devid Uitt, Leonard Ma, Ceyms Meldram, Coşua Çang və Ceff Lourens.  Birinci sezon 26 seriyadan ibarət olub və 2008-ci ildə buraxılıb.

Tənqid
------

Cizgi serialı birmənalı rəylər almadı. O, *"Avatar: Aanq haqqında əfsanə"*, *"(ing.) Xiaolin Showdown"* və *"Samuray Cek"* kimi məşhur uşaq cizgi filmlərindən döyüş sənətlərin və ünsürlərin mövzuları kopyalamaqda ittiham olunur.

Yayımlama
---------

| Ölkə | Kanal | Premyera tarixi |
| --- | --- | --- |
| Avstraliya | Seven Network | 2008 |
| Yeni Zelandiya | TV2 | 2009 |
| Serbiya | Minimax | 2008 |
| Rumıniya | Minimax | 2011 |
| Şri-Lanka | Hiru TV | 2014 |
| Hindistan (Tamilnad) | Chutti TV |  |
| Hindistan (Andhra Pradesh və Telanqana -> birlikdə Teluqu) | Kushi TV |  |
| Hindistan (Kerala) | Kochu TV |  |
| Sloveniya | Minimax |  |

Qeydlər
-------

1. ↑  "MASTER RAINDROP 2008". 2023-06-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-04.
2. ↑  "Master Raindrop to Cartoon Network". Toon-Barn.com. 2010-09-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-08-02.
**Fatimə-i Məsumə türbəsi** (*fars.* ﺤﺭﻢ ﺤﺿﺮﺖ ﻔﺎﻄﻤﻪ ﻤﻌﺻﻮﻤﻪ‎ (Hərəme Həzrəti Fatimə-i Məsumə) — İranın Qum şəhərində yerləşən türbə. Başda İslamın şiə əqidəsinə məxsus müsəlmanlar olmaqla, xüsusilə İran coğrafiyasında yaşayanlar üçün İranın Məşhəd şəhərindəki İmam Rza türbəsindən sonra ikinci vacib türbə.

Əsl adı Fatimə binti Musa əl-Kazım olan Fatimə-i Məsumə On iki imam əqidəsinə inananlara görə 12 imamdan 6-cı imam və cəfərilik təriqətinin qurucusu İmam Cəfəri Sadiqin nəvəsi, 7-ci imam Museyi-Kazim əleyhissəlamın qızı və 8-ci imam Əli Rzanın bacısı olan Fatimədir.

Fatimə-i Məsumə (Fatimə binti Musa əl-Kazım) hicri təqviminə görə 1 zilqədə 173-cü ildə, yəni miladi təqvimlə 790-cı il martın 22-də Mədinə-i Münəvvərədə anadan olub və İrana etdiyi bir səfər əsnasında Savə şəhərində xəstələnmiş, hicri təqvimi ilə Rəbiül-Sani ayının 12-də, yəni miladi təqvimlə 7 noyabr 816-cı ildə burada, yəni vəfat etdiyi yer olan Qum şəhərində dəfn edilmişdir.

Vəfat edəndə hələ cəmi 28 yaşında idi.

Memarlığı
---------

Fatimə-i Məsumə türbəsi qızılı rəngdə 3 qübbə və 6 minarəli bir məsciddir və 410 min kvadratmetr ərazini əhatə edir. Fatimə-i Məsumənin nəşinin yerləşdiyi türbənin sahəsi 38 min m²-dir.

Cəmi 3 həyət və 3 böyük dua salonunu özündə birləşdirən məscidin içərisində namaz qılınması üçün bir deyil 3 məscid vardır və hər məscid ayrı bir ada malikdir. Bunlar; Təbatəbai (ﻄﺒﺎﻄﺒﺎﻴﻰ) Bala Sər (ﺒﺎﻻ ﺴﺮ) və Əzəm (ﺍﻋﻆﻢ) məscidləridir.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Fatimə-i Məsumə türbəsi (1955)Fatimə-i Məsumə türbəsi (1955)

İstinadlar
----------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database. 2017.
**Atsız məcmuə** - adını tarixçi, yazıçı, şair, türk millətçiliyinin ideoloqlarından olan Hüseyn Nihal Atsızdan alan jurnal. Fasiləsiz olaraq 17 sayı çıxmışdır. Jurnalda ədəbiyyat, tarix, millətçilik, türk xalq ədəbiyyatı, sosial mövzular və müxtəlif fikirlərlə bağlı yazılar nəşr edilmişdir. Jurnalın əsas mövzusu kommunizmə qarşı yazılar ilə Ülküçülük və Turançılıq düşüncəsidir. Yazı heyətinə Mehmed Fuad Köprülü, Zəki Validi Toğan kimi şəxslərin də olduğu bu jurnal, 25 sentyabr 1932-ci ildə qapadılmışdır.

Haqqında
--------

Jurnalın ilk sayı 15 may 1931-ci ildə nəşr edilmişdir, bu sayıda jurnalın məqsədi *"Bir quş baxışı"* adlı məqalədə açıqlanmışdır. Bu yazıda I Dünya müharibəsi və Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsindən sonrakı ictimai həyatdan bəhs edilmiş, jurnalın xalqın içinə girəcəyini, xalqdan yana əsərlər verəcəyini, kəndlini və kəndləri qurtarmağa və ucaltmağa çalışacaq gənclərin jurnalı olduğu vurğulanmışdır. Bu məqalə jurnalın 17 saylıq həyatının əsas fikir mövzusu olmuşdur. Jurnalda ən çox Səbahətdin Əli və Hüseyn Nihal Atsızın şerləri nəşr edilmişdir. Şerləri nəşr edilən digər şəxslər isə Fevziyə Abdullah və Nihad Sami Banarlıdır.

Hekayə sahəsində isə Səbahətdin Əli və Nihal Atsızın əsərləri yayımlanmışdır. Tələbəlik illərində tanış olan bu iki şəxsin münasibətləri sonradan Səbahətdin Əlinin etdiklərinə görə pozulmuş və iş məhkəməyə qədər uzanmışdır. Belə ki, Səbahətdin Əlinin *İçimizdəki şeytan* romanının Zəki Validi Toğan, Nihal Atsız və digər türk millətçilərinə yönəlmiş olduğu iddia edilməkdədir.

Jurnalın ədəbi yönündə irəli çıxan digər şəxslər Zək Validi Toğan, Əbdülqadir İnan, Kösəmihalzadə Mahmud Raqib, Nihad Sami Banarlı və Mehmed Şakir Ülkütaşırdır. Bu şəxslərdən bəziləri xalq və Bektaşi şerləri ilə bağlı etdikləri araşdırmaları jurnalda nəşr etdirmişdir. Mahmud Raqibin araşdırmaları isə türk musiqisi ilə bağlı olmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Hüseyn Nihal Atsız
* Zəki Validi Toğan
* Türk millətçiliyi

İstinadlar
----------

1. ↑  "NİHÂL ATSIZ'IN TÂRİH ALGISI VE TÜRK TÂRİHİ HAKKINDAKİ GÖRÜŞLERİ" (PDF). 2015-12-23 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-23.
2. ↑  *Ercilasun, Ahmet B.* Atsız Mecmua ve "Neslimizin Âmentüsü". İstanbul. Archived from the original on 2016-03-20. İstifadə tarixi: 2022-04-19.
**Səhifə təsviri dili** (page-description language - PDL) – printerə və ya ekrana çıxarılan verilənləri təsvir etmək üçün tətbiq olunan proqramlaşdırma dili (məsələn, PostScript); səhifə təsviri dilinin göstərişləri əsasında printer və ya ekran səhifənin görüntüsünü formalaşdırır. PDL dilləri başqa proqramlaşdırma dilləri kimidir; onlar proqramın məntiqi axınını idarə etməyə və beləliklə də olduqca mürəkkəb görüntülər yaratmağa imkan verir. Səhifə təsviri dili təkcə spesifikasiyanı (məsələn, şriftləri və onların ölçülərini) verir, simvolların və qrafikanın çəkilməsi elə bağlı bütün işlər isə çıxış qurğusunun üzərinə düşür. Bu cür yanaşmada işin konkret realizasiyası çıxış qurğusundan asılı olduğundan, səhifə təsviri dili aparatdan asılı deyil, yəni PDL dilini başa düşən istənilən printer və ya digər çıxış qurğusu bu dildəki təsvirinə görə görüntünü yarada bilər. Ancaq bu imkanlar "o qədər də ucuz başa gəlmir"; səhifə təsviri dili tələb edir ki, printerlərin öz prosessorları və fərdi kompüterin yaddaşı ilə müqayisə oluna biləcək qədər (bəzən hətta artıq) yaddaşı olsun.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 624 s.

Xarici keçidlər
---------------

* Page-Description Language
**Tələt Məcidov** (*azərb*. Məcidov Tələt Tahir oğlu‎, 23 may 1945, Bakı) — iqtisad elmləri namizədi, Səbail Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (2 sentyabr, 1999 – 8 fevral, 2005)

Həyatı
------

Tələt Məcidov 23 may 1945-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub.

Tərcüməçilik fəaliyyəti
-----------------------

Tələt Məcidov 1 avqust 1968-ci ildən 2 iyul 1970-ci ilə qədər SSRİ Xarici İqtisad Əlaqələr üzrə Dövlət Komitəsində Əlcəzair və Suriyada, 2 aprel 1977-ci ildən 23 dekabr 1980-ci ilə kimi isə İraqda tərcüməçi işləmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Tələt Məcidov 6 dekabr 1970-ci ildən 29 mart 1977-ci ilə kimi Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Yaxın və Orta Şərq Xalqları İnstitutunda aspirant, laborant, kiçik elmi işçi vəzifələrində çalışıb.

3 yanvar 1981-ci ildən 1 iyul 1983-cü ilə kimi Azərbaycan KP MK yanında Partiya Tarixi İnstitutunda Baş elmi işçi olmuşdur.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

Tələt Məcidov 1 iyul 1983-cü ildən 28 dekabr 1990-cı ilədək Azərbaycan KP MK aparatında təlimatçı, sector müdiri kimi vəzifələrdə işləmişdir.

14 dekabr 1990-cı ildən 4 mart 1992-ci ilə qədər Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İcra Aparatında Prezidentin Xarici siyasət məsələlər üzrə müşavirinin xidmətində məsləhətçi, 4 mart 1992-ci ildən 12 may 1992-ci ilə qədər Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İcra Aparatının Xarici əlaqələr şöbəsində Şöbə müdirinin müavini, 12 may 1992-ci ildən 8 iyul 1999-cu ilədək Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Xarici siyasət məsələləri üzrə Dövlət müşavirinin xidmətində məsləhətçi və baş məsləhətçi vəzifələrində çalışmışdır.

2 sentyabr 1999-cu ildən 8 fevral 2005-ci ilə kimi Bakı şəhəri Səbail rayonu İcra hakimiyyəti başçısının aparatında başçı vəzifəndə işləmişdir.

8 fevral 2005-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının Kadr məsələləri şöbəsində Şöbə müdiridir.

Mükafatları
-----------

22 may 2015-ci ildə Azərbaycan Respublikasında dövlət qulluğunda səmərəli fəaliyyətinə görə Tələt Tahir oğlu Məcidov "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  "ADMİNİSTRASİYA: Struktur: Məcidov Tələt Tahir oğlu" (az.). president.az. 2014. 2014-08-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-27.
2. ↑  "T.T.Məcidovun "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 may 2015-ci il tarixli Sərəncamı" (az.). president.az. 22 may 2015. 11 May 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-27.

Xarici keçidlər
---------------

* *Xaqani Səfəroğlu.* "Prezident Administrasiyasında kimlər işləyir? - Karyera tanıtımı - II HİSSƏ" (az.). modern.az. 10.04.2012. İstifadə tarixi: 2015-05-27.
**İmam Rza məscidi** — Sabunçu rayonunun ən böyük məscidlərindən biridir.

İmam Rza məscidi
----------------

### Tarixi

İmam Rza məscidinin təməli 1993-cü ildə qoyulmuş, 2008-ci ildə tam başa çatdırılmışdır. Məscid 1997-ci ildə əhali tərəfindən tikilib.

Binə ağsaqqallarının müraciətləri əsasında Heydər Əliyev Fondu İmam Rza məscidinin yenidən qurulması missiyanı öz üzərinə götürmüş, ibadət evi 2013-cü il iyunun 6-da istifadəyə verilmişdir. Azərbaycanın birinci xanımı, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti, Xəzər rayonundan Milli Məclisin deputatı Mehriban Əliyeva və qızı Arzu Əliyeva açılışda iştirak etmişlər.

### Haqqında

İmam Rza məscidinin təməli 1993-cü ildə qoyulmuş, 2008-ci ildə tam başa çatdırılmışdır. Göstəricilərinə görə, Sabunçu rayonu rayonunun ən böyük məscidlərindən biridir. Qoşa minarəsinin hündürlüyü 32 metrdir. Mehrabın qarşısında Qurani-Kərimdən ayələr yazılmışdır. İbadət zalı təxminən 400 kvadratmetr olan məsciddə eyni vaxtda 500 nəfərin namaz qılması üçün bütün zəruri şərait yaradılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sabunçu rayon ərazisində mövcud olan məscidlər haqqında məlumat". 2022-04-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-13.
2. ↑  Azərbaycan İslam inciləri.
3. ↑  ""İmam Rza" məscidi". 2022-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-13.
**Səadət Yusifova** (*Səadət Vidadi qızı Yusifova*; 1974) — hüquq üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Respublikası mədəniyyət nazirinin müavini.

Həyatı
------

Bakı Dövlət Universitetinin və Fransanın Robert Şuman Universitetinin məzunudur.

Fəaliyyəti
----------

### Əmək fəaliyyəti

Səadət Yusifova Azərbaycan Prezidentinin Administrasiyasında müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. 2014–2019-cu illlərdə Prezident Administrasiyasının Siyasi təhlil və informasiya təminatı şöbəsinin müdiri olub. 2019-cu ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq Sərəncamı ilə Prezident Administrasiyasının Qeyri-hökumət təşkilatları ilə iş və kommunikasiya şöbəsinin müdir müavini vəzifəsinə təyinat alıb.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Səadət Yusifova nazir müavini təyin edildi" (az.). qafqazinfo.az. 2023-03-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 fev 2023.
2. ↑  "S.V.Yusifovanın Azərbaycan Respublikası mədəniyyət nazirinin müavini təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Sərəncamı" (az.). culture.gov.az. 2023-03-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 fev 2023.
**Ömərin zəmanəti** (*ərəb.* العهدة العمرية‎) — xəlifə Ömər ibn Xəttab tərəfindən romalılar tərəfindən Eliya adlanan Yerusəlim xalqına verilən təhlükəsizlik zəmanəti. Zəmanətin bir neçə variantı və onların həqiqiliyinə dair müxtəlif baxışlar mövcuddur.

Ənənəvi görüşdə bu, xəlifə Ömər ibn Xəttaba və b.e. 637–638-ci illərdə müsəlmanların Yerusəlimi ələ keçirdikləri vaxta aid edilir. Xristianlara kilsələri və digər mülkləri ilə bağlı verilən zəmanətlər onu şəhərin tarixinin ən mühüm sənədlərindən birinə çevirir.

Zəmanətin əhəmiyyəti Vakidi kimi erkən müsəlman tarixçiləri tərəfindən müzakirə edilir. Sənədin mətni IX, X və sonrakı əsrlərə aid əsərlərə qısaldılmış və ya tam şəkildə daxil edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Ömər razılaşması

İstinadlar
----------

1. 1 2  Abu-Munshar, 2007

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* El-Awaisi, Abd al-Fattah. Umar’s Assurance of Safety to the People of Aelia (Jerusalem): A critical Analytical Study of the Historical Sources. Journal of Islamic Jerusalem Studies. Vol. 3, No 2 (Summer 2000) pp 47–49.
* *Kazmouz, Mahmoud Mataz.* "Multiculturalism in Islam: the document of Madīnah & Umar's assurance of safety as two case studies". University of Aberdeen. 2011.
**Corc Aslan** (1958, Mardin ili) — siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

Həyatı
------

Corc Aslan 1958-ci ildə Mardin ilinin Nüseybin ilçəsində anadan olub. İbtidai və orta təhsilini Midyat ilçəsində alıb.

Bir müddət mühasib olaraq çalışıb. 12 sentyabr 1980-ci il hərbi çevrilişindən sonra həbs edilib və 2 il hərbi həbsxanada saxlanılıb. 1984-cü ildən Niderlandda yaşayır.

Niderlandda və digər Avropa dövlətlərində Süryani/Aysorlarla bağlı olan institutların qurucusu olub. *Shemsho* jurnalının təsisçisi olub.

2023-cü il mayın 14-də Yaşıl Sol Partiyasının namizədi olaraq Mardin ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM İctimai İşlər, Rayonlaşdırma, Nəqliyyat və Turizm Komissiyasının üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

Kürdcə, süryanicə, hollandca və ərəbcə bilir. Evli və 5 uşaq atasıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  *TBMM.* "George ASLAN". www.tbmm.gov.tr (türk). 10.01.2024. 2024-01-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10.01.2024.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Eldar Əliyev.

**Eldar Həsən oğlu Əliyev**— Azərbaycan teatr və kino aktyoru, Səməd Vurğun adına Rus Dram Teatrının rejissoru.

Həyatı
------

Eldar Həsən oğlu Əliyev 1936-cı ildə anadan olub. Rus dili və Ədəbiyyatı Pedaqoji İnstitutunu və İncəsənət İnstitutunu bitirib. İlk vaxtlar Səməd Vurğun adına Rus Dram Teatrında rejissor işləyib, sonralar Musiqili Kоmediya Teatrında və Leninqrad Dövlət Musiqili Komediya Teatrında tamaşalar hazırlayıb. "Azərbaycanfilm"də çəkilən filmlərdə və Rusiyada istehsalı olan "Azadlıq şirin sözdür" filmində rəngarəng obrazlar yaradıb. Eldar Əliyev 1984-cü il fevralın 27-də dünyasını dəyişib.

Xatirəsi
--------

Eldar Əliyev haqqında "Xoşbəxtliyim" sənədli filmi çəkilmişdir.

Filmoqrafiya
------------

1. 1001-ci qastrol (film, 1974)(tammetrajlı bədii film)
2. Dəli Kür (film, 1969)
3. Gümüşü furqon (film, 1982)
4. Qız qalası əfsanəsi (film, 1978)
5. Mən ki gözəl deyildim (film, 1968)
6. Papaq (film, 2007)
7. Sən niyə susursan? (film, 1966)
8. Toral və Zəri (film, 1979)
9. Yenilməz batalyon (film, 1965)

İstinadlar
----------

1. ↑  *Mədəniyyət TV.* ""Xoşbəxtliyim" adlı ekran işinin təqdimatı baş tutub" (az.). Youtube.com. 06.02.2024. İstifadə tarixi: 2024-02-06.

Xarici keçidlər
---------------

* İzlə
**Torakal cərrahiyyə** (*lat.* thorax — döş qəfəsi) — döş qəfəsi əməliyyatıdır.

Müxtəlif vaxtlarda, müxtəlif illərdə torakal cərrahlar süd vəzilərində cərrahiyyə, ağciyər, ürək, yemək borusu, mediastinum cərrahiyyə əməliyyatları həyata keçirmişlər. Məhz torakal cərrahiyyədən ürək cərrahiyyəsi, mammologiya və damar cərrahiyyəsi kimi müasir tendensiyalar yaranıb. Təbabətin bugünkü texnoloji inkişafı səviyyəsində bütün bu fənlərin yaxınlaşması tendensiyası yenidən müşahidə olunur. Torakal cərrahlar tərəfindən hazırlanmış minimal invaziv texnologiyalar (videotorakoskopiya, mediastinoskopiya) sayəsində ağciyərlərdə, ürəkdə və mediastendə əməliyyat aparmaq üçün keyfiyyətcə yeni imkanlar yaranmışdır.

Travmatik xarakterinə görə unudulmuş sinir gövdələrində bir sıra əməliyyatlar canlandırılıb, histoloji müayinə üçün toxuma nümunələrinin götürülməsi ilə diaqnostik imkanlar genişləndirilib, çox litrlik qan itkiləri və brütlə müşayiət olunan saatlarla aparılan əməliyyatlar kosmetik qüsurlar keçmişdə qaldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Integrated Thoracic Surgery Residency Programs – TSDA". www.tsda.org. 31 yanvar 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 may 2018.
2. ↑  "Portuguese *Ordem dos Médicos* – Medical specialties" (portuqal). 23 yanvar 2012 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Thoracic Surgery Specialty Description". American Medical Association. 18 September 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 Sep 2020.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | Microsoft: 160022790, 2775982285, 2778078201, 2909749790, 2910334454 · NKC: ph205402 |
Herodian Xulda Qapılarının yenidən qurulması.
**Xulda qapıları** — (İbranicə: שערי חולדה, Sha'arei Hulda) Hasmona dövründə Qüds Məbədi kompleksinə aparan Yerusəlimin Köhnə Şəhərinin Qapılarından biri idi və Mişnada belə adlandırılmışdır. Bu termin hazırda Qüdsün Köhnə Şəhərində yerləşən, xeyli genişləndirilmiş Herodian Məbədi dağının bir hissəsi kimi tikilmiş Xulda qapıları kimi tanınan Üçlü Qapı və Qoşa Qapı kimi iki sonrakı qapı dəstinin qalıqları üçün istifadə olunur. Hər iki darvaza dəsti Məbədin Cənub Divarına qoyulmuşdu və yeraltı tağlı rampalar vasitəsilə Məbədin dağının esplanadasına çıxış imkanı vermişdi. Hər ikisi orta əsrlərdə divarlarla əhatə olunmuşdu. Qərb dəsti qoşa tağlı qapıdır (Qoşa Qapı), şərq hissəsi isə üç tağlı darvazadır (Üçlü Qapı). Qapıların xaricində və içərisində görünən bir neçə Herod memarlıq elementi hələ də var, halbuki bu gün gördüyümüz digər şeylərin əksəriyyəti sonradan, müsəlman dövrünə aid əsərlərdir.

Etimologiya
-----------

"Xulda qapıları" adı Mişnadakı Məbəd dağının təsvirindən götürülmüşdür.
Ad üçün iki mümkün etimologiya verilir: "Xulda" ibrani dilində "köstəbək" və ya "siçan" deməkdir və bu qapılardan çıxan tunellər bu heyvanların istifadə etdiyi dəlikləri və ya tunelləri xatırladır. Alternativ olaraq, mümkün xalq etimologiyasında, Birinci Məbəd peyğəmbəri Xuldanın bu ərazidə məhkəmə apardığı və həqiqətən də onun məzarının bəziləri tərəfindən burada qoyulduğu deyilir.

İdentifikasiya
--------------

Alimlər arasında qəbul edilən rəy belədir ki, Mişnanın təsviri Hasmona dövründə Məbəd dağının müqəddəs ərazisinə aiddir. Buna görə də, indiki cənub divarında tapılan qapıları "Xulda" adlandırmaq anaxronizm olardı, çünki bu divarın əsası Hirodun Hasmoniyadan sonrakı Məbəd dağının uzantısının bir hissəsidir.

Arxeologiya
-----------

19-cu əsrdə Çarlz Uorren tərəfindən ərazinin qazıntıları üçlü qapının altından, bəziləri divarın altından və dağın cənub kənarından kənara çıxan bir sıra sırasız keçidlər aşkar etdi. Bu keçidlərin məqsədi və yaşı məlum deyil və daha yeni arxeoloqlara saytın siyasi dəyişkənliyi səbəbindən araşdırma aparmağa icazə verilməyib. Hər iki qapıdan çıxan keçidlər indi vəqf tərəfindən məscid kimi istifadə olunur.

Qalereya
--------

* Qoşa Qapıya aparan pilləkənQoşa Qapıya aparan pilləkən
* Qoşa Qapının görünən hissəsi (solda, qərbdə orta əsr qülləsi gizlənir)Qoşa Qapının görünən hissəsi (solda, qərbdə orta əsr qülləsi gizlənir)
* Divarlı Üçlü QapıDivarlı Üçlü Qapı
* 1855-ci ildə Üçqat Qapı1855-ci ildə Üçqat Qapı

İstinadlar
----------

1. ↑  *Gonen, Rivka.* Contested Holiness: Jewish, Muslim, and Christian Perspectives on the Temple Mount in Jerusalem (ingilis). Jersey City, N.J.: Ktav Publishing House. 2003. səh. 32. ISBN 9780881257984. OCLC 470185481.
2. ↑  *Jerome Murphy-O'Connor.* The Holy Land: An Oxford Archaeological Guide from Earliest Times to 1700. Oxford Archaeological Guides. Oxford: Oxford University Press. 2008. 104, 113. ISBN 978-0-19-923666-4. İstifadə tarixi: 27 July 2019.
3. ↑  Encyclopædia Judaica (ed. 1972), vol. 15, pp. 963-4
4. ↑  Encyclopædia Judaica (ed. 1972), vol. 9, p. 1525
**I Marqarita** (dan. Margrete Valdemarsdotter); 15 mart 1353 – 28 oktyabr 1412) Danimarka, Norveç və İsveç kraliçası idi. Kalmar İttifaqını qurdu və 1389-cu ildən 1412-ci ilə qədər onun ilk hökmdarı oldu.

Həyatı
------

Marqarita 1353-cü ildə Danimarka kralı IV Henrixdə anadan olub. Valdemar və Meklenburq hersoginyası Helviqin üçüncü övladı olaraq dünyaya gəldi. O zaman Danimarka və Norveç krallıqları birləşmişdi. Marqaritanın uşaqlığı saray əzəməti və incəliyi ilə əhatə olunmuş, zadəganlıq və siyasi intriqa kölgəsində keçirdi.

1363-cü ildə o vaxt cəmi 10 yaşı olan Marqarita Norveç kralı VI Haakon ilə evləndi. Bu evlilik Danimarka və Norveç krallıqları arasındakı əlaqələri daha da gücləndirdi və Marqaritanın siyasi üfüqlərini genişləndirdi. Evli olduqları müddətdə Marqarita əri ilə birlikdə Norveçi idarə etdi və siyasi bacarıqlarını inkişaf etdirdi.

Hökmranlığı
-----------

Marqarita 1363-cü ildə Norveç kralı VI Haakon ilə 10 yaşındayken evləndi. Onların evliliyi 1380-ci ildə Haakonun ölümünə qədər davam etdi. Cütlüyün bu evlilikdən Olav adlı oğlu olub. Olav 1376-cı ildə Danimarka kralı oldu, lakin 1387-ci ildə öldü.
Marqaritanın Haakondan sonra başqa evliliyi olmayıb.
Marqaritanın evliliyi Kalmar İttifaqının qurulmasında mühüm rol oynadı. Haakonun ölümündən sonra Marqret No
Norveçin regenti oldu və oğlu Olavın Danimarka kralı olmasını təşkil etdi. 1387-ci ildə Olavın ölümündən sonra Marqret Danimarka kraliçası seçildi. Sonrasında Norveç zadəganlarına qalib gələ bildi və 1388-ci ildə Norveç kraliçası tacını aldı.

Marqarita təkcə siyasətdə deyil, həm də incəsənətdə və elmdə mühüm inkişaflara öncülük etdi. O, Kopenhagen Universitetinin əsasını qoyub, bir çox rəssam və elm adamlarına himayədarlıq edib. Marqaritanın dəstəyi ilə Şimali Avropada İntibah dövrü çiçəklənməyə başladı.

### Kalmar ittifaqı

*border=none Əsas məqalə: Kalmar İttifaqı*

Ölümü
-----

Marqarita Valdemarsdotter 28 oktyabr 1412-ci ildə 59 yaşında Flensburq qəsrində vəfat etdi. Ölüm yatağında qardaşı oğlu Erik Pommerni özünə varis təyin etdi və Kalmar İttifaqının idarəçiliyini ona təhvil verdi. Marqaritanın iradəsi birliyin qorunub saxlanmasına və möhkəmləndirilməsinə yönəlib. O, Erikdən ittifaqın üç krallığını bərabər şəkildə idarə etməyi və onlarla ədalətli davranmağını istədi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Karin Frykman, Medeltidens ABC(2001), səh. 223.
2. ↑  Lars-Olof Larsson, Kalmarunionens tid(2003), səh. 45–46.
3. 1 2  Karin Frykman, Medeltidens ABC(2001), səh. 223.
4. ↑  Sven Tägil, Margareta Valdemarsdotter: Nordens drottning, 2012, səh. 78–80.
5. ↑  Larsen, K. (2000). Kalmar Union: A Study in the Creation of a Nordic Empire. Copenhagen: Museum Tusculanum Press. səh. 32–33, 40–41.
6. ↑  Karin Frykman, Medeltidens ABC(2001), səh. 223.
**Qarni döyüşü** — 1225-ci ildə Gürcüstan çarlığı və Xarəzmşahlar arasında baş vermiş döyüş. Döyüş nəticəsində Gürcüstan çarlığı məğlub edildi və Gürcüstan çariçası Rusudan qərargahını Tiflisdən Kutaisiyə köçürməyə məcbur oldu.

Döyüşdən əvvəl
--------------

Bu dövrdə Cəlaləddin Mənguberdi çariça Rusudana məktub yazaraq tabelik göstərməsini istədi. Lakin Rusudan tabe olmaqdan imtina etdi və Cəlaləddinə Monqol imperiyasına məğlub olduğunu xatırladan məktub yazdı. Bundan sonra 1225-ci ildə Xarəzmşah ordusu sərhədi keçərək Gürcüstana daxil oldu və qısa bir müddət sonra iki tərəf arasında ağır döyüş baş verdi.

Tərəflərin hərbi potensialı
---------------------------

Çariça Rusudan əsgər toplamaq üçün Gürcüstan çarlığının bütün bölgələrinə elçilər göndərdi. Bu dövrdə çarlıq muzdlu əsgərlər də daxil olmaqla 100,000 yaxın əsgər toplamaq potensialına sahib idi. Bununla yanaşı gürcülər təhlükəsizlik səbəbindən qüvvələrinin bəzi hissələrini ayırdılar. Beləliklə, Cəlaləddinə qarşı gürcülərin əlində 60–70,000-ə qədər qüvvə var idi. Xarəzmşah ordusunun sayı isə gürcülərdən daha çox idi. "Camtaağtsereli" adlı naməlum gürcü mənbəsinə görə Cəlaləddinin ordusunda 140,000 nəfər əsgər var idi. Erməni mənbələri isə Cəlaləddinin tabeliyində 200,000 əsgərin olduğunu yazırdılar.

Döyüş
-----

Xarəzmşahlar alçaq və düz ərazilərdə mövqe tutsalar da, onlardan əvvəl bölgəyə gəlmiş gürcülər yaylaları və yüksəklikləri ələ keçirərək strateji cəhətdən üstünlük əldə etmişdilər.

Döyüş Xarəzmşah ordusunun sol qanadının Gürcüstan ordusuna hücum etməsi ilə başladı. Həmin vaxtda Şalva Toreli-Axalsxeli və İvane Toreli-Axalsxeli bir neçə çapar göndərərək gürcü sərkərdəsi İvane Mxarqrdzelidən Xarəzmşah ordusuna arxadan hücuma keçməsini istədilər. Əhəmiyyətli strateji üstünlüyə baxmayaraq gürcü ordusunun mərkəzi üzərinə düşən təzyiqin azaldılması kritik zərurətə çevrilmişdi. Lakin İvane Mxarqrdzeli gözləməyə davam etdi və gürcü ordusunun düşməni mühasirəyə almaq üçün əlinə düşən şans boşa çıxdı. Tezliklə gürcü ordusu məğlub edildi və geriyə çəkildi. Gürcü ordusunun dörddə biri döyüş zamanı məhv edildi.

Ədəbiyyat
---------

* ჯაბა სამუშია; საქართველოს დიდი ბრძოლები გვ. 71-72;ელფის გამომცემლობა, თბილისი; 2009
* მერაბ ვაჩნაძე, ვახტანგ გურული, მიხეილ ბახტაძე; საქართველოს ისტორია გვ. 112; X კლასის სახელმძღვანელო; არტანუჯი; 2004

1. ↑  Margarian, Hayrapet, "On the History of the Battle of Garni," Armenian Review 37/4 (Winter 1984): pp. 63–71.
2. ↑  Great Battles of Georgia By Jaba Samushia; elf, pp. 71–72
3. ↑  Merab Vachnadze, Vakhtang Guruli, Mikheil Bakhtadze, History of Georgia; Artanuji 2004, page 112.
4. ↑  Галстян А. Г. Армянские источники о монголах. М.1962, стр.33
**Stid Bonnet** (*ing.* Stede Bonnet; 29 iyul 1688, Brictaun, Britaniya İmperiyası – 10 dekabr 1718, Çarlston, Britaniya İmperiyası) — ingilis dəniz qulduru. Əsasən mənşəyinə görə bəzən "piratların centlmeni" adlanırdı. Bonnet Barbados adasında varlı ingilis ailəsində anadan olmuş və 1694-cü ildə atasının ölümündən sonra ailə mülkünü miras almışdır. 1709-cu ildə Meri Ellumbi ilə evlənmiş və qısa müddət müstəmləkə milislərində xidmət etmişdir. Evliliyindəki problemlərə görə və dənizçilik təcrübəsinin olmamasına baxmayaraq, Bonnet 1717-ci ilin yayında piratçılıqla məşğul olmağa qərar vermişdir.

1718-ci ilin avqustunda Bonnet gəmini təmizləmək və təmir etmək üçün Keyp-Fir çayının ağzına lövbər salmışdır. Avqustun sonunda və sentyabrda polkovnik Vilyam Rett Cənubi Karolina qubernatoru Robert Consonun icazəsi ilə çayda dəniz quldurlarına qarşı dəniz ekspedisiyasına rəhbərlik etmişdir. Rett və Bonnetin adamları bir neçə saat vuruşmuş, lakin quldurlar sonda təslim olmuşdular. Rett quldurları həbs etmiş və oktyabrın əvvəlində Çarlston şəhərinə gətirmişdir. Bonnet 24 oktyabrda qaçmağa nail olmuş, lakin Sallivan-Aylenddə tutulmuşdur. Noyabrın 10-da Bonnet məhkəmə qarşısına çıxmış və ölüm cəzasına məhkum edilmişdir. Bonnet 10 dekabr 1718-ci ildə Bonnet Çarlston şəhərində asılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Patrick Pringle.* Jolly Roger: The Story of the Great Age of Piracy. Mineola, New York: Dover Publications. 2001. 191. ISBN 0-486-41823-5.
**Likvidlik tələsi** — monetar orqanların ya faiz dərəcələrini aşağı salmaqla, ya da pul kütləsini artırmaqla iqtisadiyyatı stimullaşdırmaq üçün alətlərə malik olmadığı Keyns nəzəriyyəsində makroiqtisadi vəziyyət. Keynsçilər iddia edirlər ki, likvidlik tələsi adətən mənfi hadisələrin (deflyasiya, zəif məcmu tələb, vətəndaş və ya dünya müharibəsi) gözləntiləri insanların likvidliyə üstünlük vermələrinə səbəb olduqda baş verir.

Tərifi
------

Bu makroiqtisadi vəziyyətdə, qiymətlərin düşməsi gözləntilərinə görə, monetar orqanların hər hansı hərəkəti ilə real faiz dərəcələrini daha da aşağı salmaq mümkün deyil. Ümumi qiymət səviyyəsinin aşağı düşməsi gözlənilirsə, hər kəs nağd pul saxlamağa üstünlük verir, çünki bu, deflyasiya dərəcəsinə bərabər real gəlirlərin artması ilə nəticələnir. Pul kütləsinin artımından asılı olmayaraq real faiz dərəcəsi nominal faiz dərəcəsinin sıfır olduğu səviyyədən aşağı salına bilməz. Beləliklə, monetar orqanlar real faiz dərəcələrini aşağı salmaqla investisiyaları stimullaşdıra bilmirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Keynes, John Maynard (1936) *The General Theory of Employment, Interest and Money*, United Kingdom: Palgrave Macmillan, 2007 edition, ISBN 978-0-230-00476-4
2. ↑  Krugman, Paul R. (1998) "It's baack: Japan's Slump and the Return of the Liquidity Trap," Arxivləşdirilib 24 may 2013 at the Wayback Machine Brookings Papers on Economic Activity
**Marakaybo** — Venesuela ərazisində yerləşən iri duzlu göl. Göl tektonik məşəlli olaraq Serra-de-Periha (qərb) və Kordilera-de-Merida (şərq) sıra dağları ilə əhatələnir. Şimal hissədə dayaz, cənubunda isə dərinlik 250 m təşkil edir. Göl birbaşa Venesuela körfəzi ilə dayaz (2–4 m) boğazla birləşir. Gölə tökülən ən iri çay Katatumbo çayıdır. Cənubi Amerikanın ən böyük gölü olaraq 13 210 km² sahəyə malikdir. Dünyanın ən qədim göllərindən biri hesab edilir. Gölün sahilində Venesuelanın əhalisinin hardasa ¼ hissəsi yaşayır.

Gölün adı koloniyalaşma zamanı yerli sərkərdə Maranın şərəfinə adlandırılmışdır. Mənası isə "Maranın torpağı" anlamını verir.

Coğrafiya
---------

Marakaybo gölünün dənizlə birbaşa yol vardır: Marakaybo və Kamibas limanları ilə əlaqə yaranır. Gölün hövzəsində böyük neft ehtiyatı vardır. Buda Venesuelanın inkişafına təkan verir. Gölü okeanla birləşdirən dərin kanal gölə iri takerlərin daxil olmasına imkan verir. Keçidin üzərində 8 kilometrlik körpü 1962-ci ildə istifadəyə verilmişdir.

Gölün üzərində Katatumbo ildırımı baş verir. Bu atmosfer hadisəsi Katatumbo çayının gölə töküldüyü yerdə baş verir.

Yaşayış məntəqələri
-------------------

Gölün üzərində cənub, cənub-qərb hissədə bir neçə su üzərində asma kəndlər vardır. Burada yaşayan insanlar sivilizasiyadan kənarda yaşayır. Onlar bir sıra xəstəliklərdən əziyyət çəkirlər. Bu xəstəliklərdən ən geniş yayılanı Hantinqtona xəstəliyidir ki, yerli əhali bu xəstəliyi "*Müqəddəs Vitanın rəqsi*" adlandırırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database. 2017.
2. ↑  Латинская Америка Энциклопедический справочник, 2 том, "Советская энциклопедия", Москва, 1982 −656с.
3. ↑  "Маракайбо на LakeNet". 2012-10-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-25.

Mənbə
-----

* Lake Maracaibo — Encyclopædia Britannica

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (11-ci) · Britannica (onlayn) · Universalis |
| Normativ yoxlama | GND: 4037437-3 · LCCN: sh85080889 · NKC: ge831945 · VIAF: 235904523 · WorldCat VIAF: 235904523 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qazi (dəqiqləşdirmə).

|  |
| --- |
| Məqalələr seriyasından  |
| **Fiqh üsulu** |
| Allah |
| Fiqh
* Təqlid
* İctihad
* İcma
* Məzhəb
* Qiyas
* Adət-ənənə
* Bidət
* Mədrəsə
* İcazət
* İstihlal
* İstihsan
* İstislah
 |
| Əhkam
* Savab
* Halal
* Fərz
* İstishab
* Mübah
* Müstəhəb
* Məkruh
* Haram
* Batil
* Səhih
* İslamda büyük günah
 |
| Dini unvanlar
* Xilafət
* Üləma
* Fiqh
* Əl-Əzhar Böyük İmamı
* Baş Müfti
* Mərceyi-təqlid
* Dai
* Hüccət
* Hüccətülislam
* Hakim
* İmam
* Hafiz
* Hatip
* Mövlanə
* Mövləvi
* Allamə
* Ayətullah
* Müfəssir
* Müfti
* Mühəddis
* Mücəddid
* Müctəhid
* Qazi
* Rəiül-üləma
* Şeyx
* Şeyxülislam
* Ustad
 |
| * b
* m
* r
 |

Qazi döyüşdə iştirak edən, yaralanan və sağ qayıdan əsgərə deyilir. İslamiyyətdə bildirilir ki, qazi üçün qəzada alınan qənimət dini bir mükafatdır. Qənimətin beşdə dördünün birbaşa döyüşdə olub-olmamasından asılı olmayaraq, döyüşə hazır olan əsgərlər arasında bölünməsi lazımdır.

Modern Azərbaycan dilində məna dəyişikliyinə uğramış və "müharibədə iştirak etmiş şəxs" mənasına gəlmişdir. Müasir dildə veteran sözünün qarşılığı kimi də işlədilir.

İstinadlar
----------
**Atmosfer təzyiqi** — atmosferin Yer səthinə və cisimlərə etdiyi təzyiqdir. Hər bir noqtədə Atmosfer təzyiqi o noqtədən atmosferin üst sərhədinə qədər olan hava sutununun ağırlığı ilə muəyyən olunur. Okean səviyyəsində, 450 en dairəsində, 00 C temperaturda yer səthinin 1sm2 sahəsinə atmosfer sütunu 1033,2 qr. ağırlıqla təzyiq göstərir ki , bu da 760mm hündürlüyündə olan civə sütununun həmin səthə göstərdiyi təzyiqlə eynidir. Buna görə də şərti olaraq civə sütununun 760mm-ə bərabər təzyiqi NORMAL ATMOSFER TƏZYİQİ kimi qəbul edilmişdir. Normal atmosfer təzyiqi 760 mm hundurluyundə civə sutununun ağırlığına bərabərdir. Atmosfer təzyiqini olçmək ucun təzyiq vahidi olaraq bar qəbul edilmişdir. Atmosfer təzyiqi barometrlə ölçülür.2 cür barometr olur:civəli və metal barometr.

Havada toz hissəcikləri və havanın öz çəkisi atmosfer təzyiqini əmələ gətirir. Demək olar ki, hava yer səthində bütün cisimlərə və canlılara təsir göstərir. Reallıqda isə o çox yüngüldür. Dəniz sahilində 1 m³ havanın çəkisi 1 kq 300 qramdır. Yer səthinin hər bir sm² üçün hava 1 kq 33 qram qüvvə ilə təsir göstərir. Yerin hər bir nöqtəsində atmosfer təzyiqi həmin nöqtədən atmosferin yuxarı sərhədinə qədər olan hava sütununun ağırlığına bərabərdir.

Həmçinin bax
------------

* Dekompression xəstəlik

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Britannica (onlayn) |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 119822445 · GND: 4132624-6 · LCCN: sh85009290 · Microsoft: 101677414, 200239111 · NDL: 00565690 · NKC: ph126665 |

 |

| ⛭Günəş Hava yağmur |
| --- |
| İlin fəsilləri | Qış • Yaz • Yay • Payız |  |
| Atmosfer yağıntıları | Yağış • Çiskin • Dolu • Qar • Şeh • Qırov • Sırsıra |
| Proqnoz və hava gündəliyi | Buludlu • Rütubətlilik (mütləq və nisbi) • Təzyiq • Havanın temperaturu • Küləyin istiqaməti |
| Atmosfer hadisələri | Külək • İldırım • Burağan • Qasırğa • Boran |
| Qlobal istiləşmə | İstixana effekti • İstixana qazları |
**Abbasqulu xan Kəngərli** (Naxçıvan – 1810, Naxçıvan) — Naxçıvan xanı.

Həyatı
------

1780-ci illərin əvvəllərində İbrahimxəlil xan Cavanşir yardımı ilə Murtuzaqulu xanın dördüncü oğlu Abbasqulu xan Naxçıvanın hakimi oldu. 1783-cü ildə İsfahan hakimi Əlimurad xan Zənd Naxçıvana soxulur. Naxçıvan hakimi Abbasqulu xan Kəngərli Qarabağa pənah gətirir. İbrahimxəlil xan Abbasqulu xana Qarabağdan asılı olmaq şərtiylə yardım edəcəyinə söz verdi.

Bəzi qaynaqlara görə, Abbasqulu xan 1783-cü ildə Əlimərdan xan Zəndin çağırışı ilə Urmiya hakimi Imamqulu xanın üstünə hücum etmişdi. Əlimərdan xanın sərkərdəsi Əmiraslan xan Araşlı-Avşar Urmiyaya yürüş edəndə birləşmiş qoşuna Abbasqulu xan da qatılmışdı. Tarixçi yazır: "Əmiraslan xanın qoşununun sərkərdələri Əhməd xan Müqəddəm, Nəcəfqulu xan Dünbili, Əhməd xan Dünbili, Sadıq xan Şəqaqi, Abbasqulu xan Kəngərli, Süleyman xan Dünbili, Şahbaz xan Dünbili və başqaları idilər. Onlar Quşçu gədiyindən keçib Imamqulu xanın qoşununa hücum etdilər"..
Abbasqulu xanın əmisioğlu Cəfərqulu xan 1783-cü ildə onu devirib Naxçıvanda hakim oldu.

Abbasqulu xan kömək üçün yenidən Qarabağ xanı İbrahimxəlil xan Cavanşir müraciət etdi. 1787-ci ildə Ibrahimxəlil xan Naxçıvana yürüş edir. Qarabağ qoşunları Naxçıvanda görünən kimi Cəfərqulu xan qaçıb gizlənir. İbrahimxəlil xan Cavanşir Abbasqulu xanı Naxçıvan hakimliyinə bərpa edir.1787-ci ildə ildə Kəlbəli xan Kəngərli Abbasqulu xanı devirib xanlığa yiyələnir. İbrahimxəlil xan Cavanşir məktub yazıb Abbasqulu xana ümid verir ki, yaxın çağlarda yenidən Naxçıvana yürüş edəcək. İbrahimxəlil xan CavanşirNaxçıvana yürüş etsə də, məğlub olub geri çəkildi.Kəlbəli xan Kəngərli Naxçıvan taxtında bərqərar oldu. Abbasqulu xan tarix səhnəsindən çıxdı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu,Abbasqulu xan Kəngərli, Bakı, "Mütərcim", 2013, −68 səh.

İstinadlar
----------

1. ↑  Mirzə Rəşid Ədibüşşüara, Tarixi Əfşar, Təbriz, "Şəfəq", 1346 hicri şəmsi, səh.205

Həmçinin bax
------------

* Kəngərli eli
* Naxçıvan xanlığı

| ⛭Naxçıvan xanlığı |
| --- |
| Naxçıvan xanları | Heydərqulu xan Kəngərli • Hacı xan Kəngərli • Rəhim xan Kəngərli • Əliqulu xan Kəngərli • Vəliqulu xan Kəngərli • Abbasqulu xan Kəngərli • Cəfərqulu xan Kəngərli • Kəlbəli xan Kəngərli • Kərim xan Kəngərli • Nəzərəli xan Kəngərli • Ehsan xan Kəngərli • |
| Digər | Naxçıvan xan sarayı  • Memarlığı  • Abidələr  • Azərbaycan xanlıqları |
**Konur Alp Koçak** (20 iyun 1983, Karaman ili) — siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

Həyatı
------

Konur Alp Koçak 1983-cü ildə Karaman ilində anadan olub. Boğaziçi Universitetinin Siyasi Elmlər və Beynəlxalq Əlaqələr Bölməsindən və həmin universitetin Tarix Bölməsindən məzun olub. 2006-2007-ci illərdə Yaponiyanın Keio Universitetində təhsil alıb. 2010-cu ildə Ankara Universitetində beynəlxalq əlaqələr üzrə magistr dərəcəsi alıb. Birləşmiş Ştatların Corctaun Universitetinin Dövlət İşləri İnstitutunda hüquq üzrə altı ay təlim alıb.

TBMM Araşdırma şöbəsində hüquq üzrə mütəxəssis vəzifəsində çalışıb. 2014-2016-cı illərdə Brüsseldə Avropa Parlamenti Araşdırma İnstitutunun (EPRS) Xarici əlaqələr bölməsində siyasi şərhçi vəzifəsində, 2019-2023-cü illərdə isə TBMM Xarici əlaqələr üzrə sədr müavini vəzifəsində çalışıb. Siyasi Sosial Strateji Araşdırmalar Vəqfinin (TASAV) qurucularından olub. TÜRKGÜN qəzetində məqalələri dərc olunub. Xarici siyasət və dünya gündəminə dair 350-dən çox məqalə dərc olunub.

2023-cü ildə MHP namizədi olaraq Konya ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM Avropa İttifaqının Uyğunlaşdırma Komissiyasının üzvü, TBMM Milli Müdafiə Komissiyasının üzvü, Avropa Şurası Parlament Assambleyasının üzvü, Avropa İttifaqı ilə Birgə Parlament Komissiyasının həmsədri vəzifəsində təmsil olunub.

İngiliscə, yaponca və fransızca bilir. Evli və 1 uşaq atasıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  *TBMM.* "Konur Alp KOÇAK". www.tbmm.gov.tr (türk). 10.01.2024. 2024-02-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10.01.2024.

| ⛭TBMM-nin 28-ci çağırışında MHP qrupu (2023—) |
| --- |
| Lideri | Dövlət Baxçalı |  |
| Sədr müavinləri | Erkan Akçay • Məhəmməd Levent Bülbül |
| Üzvləri | Məhərrəm Varlı • Ayşə Sibel Ərsoy • Mehmet Taytak • Ramazan Kaşlı • Mövlud Karakaya • Sadir Durmaz • Yaşar Yıldırım • Abdurrahman Başkan • Hilmi Durgun • Əkrəm Gökay Yüksəl • İsmayıl Akgül • İsmət Büyükataman • Fevzi Zırhlıoğlu • Pelin Yılık • Vahid Kayrıcı • Semih İşıqver • Kamil Aydın • Sermet Atay • Ərtoğrul Gazi Konal • Musa Küçük • Lütfi Kaşıkçı • Həsən Basri Sönməz • Semih Yalçın • İzzət Ülvi Yönter • Cəlal Adan • Fəti Yıldız • İsmayıl Faruk Aksu • Tamer Osmanağaoğlu • Zuhal Karakoç Dora • İsmayıl Özdəmir • Mustafa Baki Ərsoy • Halil Öztürk • Mustafa Dəmir • ~~Saffet Sancaklı~~ • Mustafa Kalaycı • Konur Alp Koçak • Ahmet Ərbaş • Mehmet Cəlal Fendoğlu • Levent Uysal • Filiz Kılıç • Cumali İncə • Naci Şanlıtürk • İlyas Topsakal • Ahmet Özyürek • İbrahim Özyavuz • Yücəl Bulut • İbrahim Ədhəm Sədəf

---

1. ↑  10.12.2023-cü ildə MHP-dən istefa verib
 |
**Kidispey Daqbaeviç Çoodu** (*rus.* Кидиспей Дагбаевич Чооду; 5 may 1908, Tes-Xem rayonu[d] – 17 dekabr 1946, Kızıl, Tuva Muxtar Vilayəti[d]) — aviasiya öncüsü, uçuş təlimatçısı və ilk Tuva pilotu idi.

Tərcümeyi-hal
-------------

Çoodu, 5 May 1918-ci ildə, hazırda Rusiya Federasiyasının Tuva Respublikasında yerləşən Tes-Xemskidə maldar ailəsində anadan olub. 1928-1930-cu illərdə Qızıl Orduda xidmət etdikdən sonra katib işləyir. Tuva Xalq Respublikası regional aviasiyanın inkişafına kömək istəməsindən sonra, Moskva, Orenburq Hərbi Aviasiya Pilotlar Məktəbinə hərbi təcrübəsi və rus dilini bilən iki Tuvalını qəbul etdi - Kidispey Çoodu və Lapşin Oyun. Məktəbə gəldikdən sonra diqqətləri cəlb etməmək üçün təlimlərdə istifadə etmələri üçün rus adları verildi və baş leytenant rütbəsi ilə təhsili başa vurduqdan sonra Tuvaya qayıtdılar. Qızılda bir hava limanı tikmək və SSRİ-dən təyyarə almaq qərarından sonra Çoodu, 6 iyul 1938-ci ildə SSRİ-də Abakandan Tuvaya yeni təyyarədən birini gətirdi və bölgədəki çətin naviqasiya şərtlərinə və aviasiya infrastrukturunun olmamasına baxmayaraq tayqaya təhlükəsiz enməyi bacardı. Tuvaya ilk dəfə bir təyyarə enmişdi və bu tarixi enişin baş veridiyi ərazi respublika rəhbərlərinin ziyarət etdikləri yer oldu, bəziləri təyyarələrə mindi. Daha sonra Çoodu, Qızıl Aeroport hava limanının inkişafına qatıldı, hava limanını idarə etmək və mexaniki, texniki işçilər və dispetçerlər də daxil olmaqla xidmət göstərmək üçün əlavə olaraq bir pist inşa etmək üçün kifayət qədər ideal bir yer axtarırdı. SSRİ daha sonra Tuvanın əsas yaşayış məntəqələrində radio stansiyaları quraşdıraraq hava limanının inşasına kömək etmək üçün daha çox avadanlıq təmin etməyə razı oldu. Lakin, pilotların çatışmazlığı səbəbi ilə,pilotların II Dünya Müharibəsinin Şərq Cəbhəsində uçmağa davam etməsi fikrindən daşındı. Çoodu, Alman istilasından sonra da cəbhəyə göndərilmək üçün müraciət etdi, lakin rədd edildi və yeni pilot yetişdirmək və Tuva aviasiya inkişafına kömək etmək işinin daha vacib olduğunu söylədi. 1943-cü ildə mayor rütbəsinə yüksəlsə də, sonradan karyerası irəliləmədi: ömrünün son üç ili ərzində vərəm xəstəliyindən əziyyət çəkdi, 1946-cı ildə ölmədən öncə tez-tez xəstəxanada yatdı. Həyat yoldaşı Çatkarın yanında dəfn edildi. O, telefon operatoru idi və ondan bir neçə ay əvvəl ölmüşdü. 2018-ci ildə Qızıl hava limanına Çoodunun şərəfinə bir abidə inşa edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Летающая лодка Кидиспея Чооду" Arxivləşdirilib 2014-07-16 at the Wayback MachineTuva.Asia
2. ↑  Первые летчики Тувы Arxivləşdirilib 2016-11-10 at the Wayback Machine vii.sfu-kras.ru.
3. ↑  "В Туве увековечили память первого летчика республики Чооду Кидиспея. В входа в аэропорт Кызыла открыт памятник" Arxivləşdirilib 2021-08-04 at the Wayback Machinekizil.bezformata.com.
**Milli Elmlər Akademiyasi** (*ing.* National Academy of Sciences) — 1863 ildə yaradılmışdır. Vaşinqtondadır. Riyaziyyat; astronomiya fizika; texnika; kimya; geologiya;botanika;zoologiya, fiziologiya; mikrobiologiya; antropologiya; psixologiya; geofizika; biokimya; tətbiqi biologiya;tətbiqi fizika-riyaziyyat elmləri; tibb elmləri, genetika; ictimai, iqtisadi vəsiyasi elmlər və s. bölmələri, həmçininelm və texnikanın müxtəlif problemlərinə dair komitələri var.

Haqqında
--------

MEA-nın 2000 həqiqi, o cümlədən 200 Nobel mükafatı laureatı, 350 xarici üzvü var (2008). Akademiyanın işinə prezident başda olmaqla 12 nəfərdən ibarət Şura rəhbərlik edir. Prezident və şuranın üzvləri 6 illik müddətə seçilir; prezident 2 dəfədən çox seçilmir. Şuranın qərarları akademiyanın illik yığıncağında təsdiq olunur. Akademiya Ford, Rokfeller və Slounun fondları, Milli elmi fond və digər fondlar tərəfindən maliyyələşdirilir. Xarici ölkələr və beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq məqsədilə akademiyanın nəzdində xüsusi şura və komitələr yaradılmışdır. MEA-nın nəşriyyatı və məlumat bürosu var. "Milli Elmlər Akademiyasının əsərləri", "MEA Xəbərləri" jurnallarını, həmçinin elm və texnikanın aktual problemlərinə dair elmi əsər və monoqrafiyalar nəşr edir.

Qalereya
--------

* Beckman Konfrans Mərkəzi,Milli Elmlər Akademiyası Birləşmiş Ştatlar ətrafında bir çox binanı saxlayır.Beckman Konfrans Mərkəzi,Milli Elmlər Akademiyası Birləşmiş Ştatlar ətrafında bir çox binanı saxlayır.
* Vaşinqton, Milli Elmlər Akademiyasının Milli Akademiyalar Mərkəzinin Keck Mərkəzini idarə etdiyi bir neçə obyektdən biridirVaşinqton, Milli Elmlər Akademiyasının Milli Akademiyalar Mərkəzinin Keck Mərkəzini idarə etdiyi bir neçə obyektdən biridir

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2  AME // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası  : [25 cilddə] / baş red. M. K. Kərimov. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2009. — I cild. — Səhifələrin sayı: 208. — Səh.: 7. — 10 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-02-4.[b]

Həmçinin bax
------------

* SSRİ Elmlər Akademiyası
* Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası

Xarici keçidlər
---------------

* Resmi sayt
* Marian Koşlan elmlər muzeyi
* Konqres kitabxanası
* Rəqəmsal toplama
**Mehmet Taytak** (1959, Afyonqarahisar ili) — müəllim və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 27 və 28-ci çağırışlarının deputatı.

Həyatı
------

Mehmet Taytak 1959-cu ildə Afyonqarahisar ilinin Bolvadin ilçəsində anadan olub. İbtidai, orta və lisey təhsilini Bolvadi ilçəsində alıb. 1984-cü ildə Qazi Universiteti Təhsil Bölməsindən məzun olub.

1984-1987-ci illərdə Kayseri ilinin Tomarza ilçəsində Peşə Liseyinin Metal emalı şöbəsində müəllim olaraq çalışıb.

Uzun illərdir MHP üzvüdür. 1988 və 1991-ci illərdə Milliyyətçi İşçi Partiyasının Qərar Şurasına üzv seçilib. 2000-ci ildə MHP İntizam Şurasının üzvü, 2003 və 2006-cı illərdə MHP İdarə Heyətinin üzvü, 2009-cu ildə isə MHP Baş Katibi vəzifəsinə seçilib. 2011-ci ildən MHP-dən istefa verib. 2018-ci ildə növbəti dəfə MHP üzvü olub, 2018 və 2021-ci illərdə MHP İdarə Heyətinin üzvü vəzifəsinə seçilib.

2018 və 2023-cü illərdə MHP namizədi olaraq Afyonqarahisar ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 27 və 28-ci çağırışlarının deputatı seçilib. 28-ci çağırışda TBMM Müraciə Komissiyasının üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

İngiliscə bilir. Evli və 2 uşaq atasıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  *TBMM.* "Mehmet TAYTAK". www.tbmm.gov.tr (türk). 10.01.2024. 2024-02-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10.01.2024.
**Sey Şonaqon** (清少納言?, ehtimal ki, 966, Heyan-kyo[d] – ehtimal ki, 1025, Kioto) – Heyan dövründə yaşamış yapon yazıçı, şairə və saray dayəsi. "Yastıq kitabı" adlı əsərinə görə məşhurdur. Bu əsər Yaponiya ədəbiyyatı tarixində zuihitsu janrının ilk nümunəsi hesab olunur. Zuihutsu janrı qısa epizodlar, aforizmlər və şəxsi təsəvvürlərin qarışıq kolleksiyasından ibarət janrdır.

Yaponiyada ilk romanın müəllifi olan Murasaki Şikibu ilə eyni dövrdə yaşamış, hətta Murasaki gündəliyində onun adını çəkmişdir.

Həyatı
------

Sey Şonaqonun ilk illəri və sonrakı həyatı ilə bağlı məlumatlar çox azdır. Atası alim və şair Motosuke idi. Şonaqon həmin dövrün bir çox qadınından fərqli olaraq Çin klassiklərini öyrənmişdir. Kioto şəhərində yerləşən imperatorluq sarayında yaşamışdır.

Bir çox şeir yazmış, şeirləri bir əsərdə toplanmışdır.

Yastıq kitabı
-------------

Sey Şonaqon İmperatriça Sadakonun dayəsi olarkən saray həyatı ilə müşahidələrini qeyd etməyə başlamışdır. Şonaqon əsərini özü ilə hər yerə daşıdığı, hətta yastığında saxladığı üçün əsərə *"Yastıq kitabı"* adı vermişdir. "Yastıq kitabı"nın məzmununun böyük hissəsi sevgi münasibətləri ilə bağlıdır; bu mövzu Heyan dövrü ədəbiyyatının geniş yayılmış mövzusu idi. Kitab müəllifin sevdiyi və sevmədiyi şeylərin, quşların və digər təbiət ünsürlərinin, adların və maraqlı hesab etdiyi digər şeylərin siyahısı ilə doludur. O, həmçinin xəyali səhnələr də yazmışdır.

İlin dörd mövsümü üçün yazdığı açılış təsviri və onlarla bağlı əhvalı-ruhiyyələr Yaponiya ədəbiyyatında dəfələrlə təqlid olunmuşdur. Şonaqon İmperatriça Sadako və digər imperatorluq ailəsi üzvlərini ideallaşdırsa da, ondan aşağıda olan insanlarla və özü ilə bağlı zarafatlar etmiş, geyim üslubu və davranışlarla bağlı kəskin müşahidələr aparmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17  Perkins

Ədəbiyyat
---------

* *Perkins, Dorothy.* Encyclopedia of Japan: Japanese History and Culture, from Abacus to Zori. Roundtable Press. 1991. səh. 301. ISBN 0-8160-1934-7. İstifadə tarixi: 8 may 2022.