recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Davidoviçin binası**— Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi ev 34 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin ikinci yarısında inşa edilmişdir. Binanın hazır ki, vəziyyəti ideal vəziyyətdədir.

Tarixi
------

XIX əsrin ikinci yarısında Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi ev 34 ünvanında bina inşa edilmişdir. Bina zirzəmiyə sahibdir. Bir mərtəbəli binadır. Bir mərtəbəli kərpiçdən inşa edilmiş bina 1897-ci il lsyihəsinə görə inşa edilmişdir. Onun sahibi Sankt-Peterburq Universitetinin fizika-riyaziyyat fakultəsinin alimi Abram Davidoviç David-Şeylə məxsus olmuşdur. 1897-ci ildə onun ailəsində (həyat yoldaşı Aleksandra Davidovna) родился сын, названный Симеоном.

1910-cu ildə binanın yaxınlığında parlaq kərpiçdən bina inşa edilmişdir. Bu binanın qiyməti 80 min rubl olaraq qiymətləndirilirdi. Bu isə hətta Alferaki Sarayındanda bahalı idi. Hazırda isə burada rabitə üzrə mərkəzi bölmə yerləşir. Onun dahibi bankir Aleksandr Araimobiçə məxsus olmuşdur. O, 49 yaşında ürək partlamasından həlak olmuşdur.

1925-ci ildə Qreçeskaya küçəsi ev 34 ünvanında yerləşən bina Aleksandra Davidovna, Marii Semenoviçna və Ananiya Davidoviçaya məxsus olmuşdur.

Ərinin ölümündən sonra bina Davidovnaya məxdus olmuşdur. Onun idarəçiliyi dönəmində bir çox ürək açmayan hadisələr baş vermişdir. Aleksey Porfireviç Tovelyanın oğlu Vladimir Davidoviçlərin kontorunda işləyirdi. Bankda yoxlanış zamanı min rubl pul itmişdir. Dul qadın Vladimirin adasına bu oğurluqda onun oğlubdan şübhəlıbdiyini bildirmişdir. Ancaq bu təstiqlənməmişdir. Aleksey Porfireviç bu təhqirə dözməyərək evinə yollannışdır. Bundan sonra isə tapanca ilə özünü öldürmüşdür.

Sovet hakimiyyəti illərində bina milliləşdirilmişdir.

Arxitektur xüsusiyyətləri
-------------------------

Qreçeskaya küçəsi, 34 ünvanında yerləşəm binanın fasadında altı pəncərə vardır. Binavkərpiçdən inşa edilmişdir. Zirzəmiyə sahibdir. Binanın əsası sarı, zirzəmisi tünd-boz, elementləri isə ağ rəngdədir. Binanın mərtəbələri arasında karniz vardır. Əsas giriş binanın solunda yerləşir. Binanın fasadı və yan hissələri qara suvaqla üzlənmişdir. Bina П-bənzər formaya malikdir.

Əsas girişində dəmir darvaza vardır.

Ədəbiyyat
---------

Гаврюшкин О. П. По старой Греческой… (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — ISBN 5-901565-15-0.

Mənbə
-----

* Таганрог. Греческая улица, 34 Arxivləşdirilib 2017-03-17 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Собрание фасадов Его Императорского Величества, высочайше апробированных для частных строений в городах Российской империи. Ч. 1-4. СПб. 1809—1812.
2. ↑  Глазычев В. Л. Архитектура. Энциклопедия. — М.: Дизайн. Информация. Картография; Астрель; АСТ, 2002. — 672 с. — ISBN 5-17-005418-1.
**Karlovitsa müqaviləsi** — 26 yanvar 1699-cu il tarixində Osmanlı ilə əvvəl Müqəddəs Roma-Alman İmperatorluğu olan digər Müqəddəs İttifaq dövlətləri (Avstriya, Venesiya və Reç Pospolita) arasında imzalanmış sülh müqaviləsi. Türk tarixşünaslığında Osmanlı imperiyasının "geriləmə dövrü"nün başlanğıcı hesab olunur. Karlovitsa bugünkü (*alm.* Karlowitz‎, *serb.* Сремски Карловци (Sremski Karlovci)) Serbiyanın sərhədləri daxilində olan kiçik bir qəsəbədir. Müqavilə 1683–1698-ci illəri əhatə edir.

Arxa plan
---------

Sultan II Mustafa öndərliyində Osmanlılar Avstriya imperiyası üzərinə üç böyük səfər təşkil etmişdirlər. Papa XI Innoketti 1684-cü ildə Osmanlı İmperiyasına qarşı "Müqəddəs (Liqa) İttifaq" adı altında Avstriya, Reç-Pospolita və Venesiyadan ibarət ittifaq yaratmış və 1686-cı ildə bu ittifaqa Rusiya da qatılmışdı. Transilvaniyada (Rumıniyanın vilayətlərindən biri) baş verən bir sıra döyüşlər zamanı venesiyalılar Moreya və Dalmaçiyaya hücum etdilər. Uzun müddətli döyüşlər Osmanlı imperiyasını zəiflətmişdi. Bəhs edilən dövrdə Rusiyada I Pyotr hakimiyyətə gəlmişdi. I Pyotr ordusunu möhkəmlədərək, Aralıq və Qara dənizdə Rusiyanın ağalığına nail olmaq istəyirdi. Onun 1695-ci ildəki ilk hücumu uğursuqluzla nəticələndi, lakin bir il sonra Azov qalasını rus qoşunları tərəfindən tutuldu (6 avqust, 1696). Osmanlı ordusunun 11 sentyabr 1697-ci ildə Zenta Müharibəsində məğlubiyyəti və İngilis və Niderland hökumətinin araya girməsi nəticəsində II Mustafa sülh müzakirələrinə razı olmuşdur.

Müqavilənin şərtləri
--------------------

Karlovitsa qəsəbəsinin indiki görünüşü
İki ay davam edən müzakirələrə məsləhətçi olaraq qatılan italyan əslli Luigi Ferdinando Marsigli müqavilə imzalandıqdan sonra 850 km uzunluğunda olan yeni Osmanlı-Avstriya sərhədinin xəritəsinin çəkilib təsbit edilməsi üçün qurulan komissiyanın sədrlik etmişdir. Müzakirələr əsnasında tarixdə ilk dəfə olaraq, tərəflər dairəvi bir masa ətrafında toplandılar. Müzakirələrin aparıldığı böyük çadırın dörd müxtəlif girişi var idi. 26 yanvar 1699-cu il tarixində imzalanan Karlovitsa sülhü ilə Banat və Timişoara istisna olmaqla bütün Macarıstan və Transilvaniya Şahzadəliyi Avstriyaya, Ukrayna və Podolya Reç Pospolitaya, Moreya və Dalmaçya sahilləri venesiyalılara verildi. Bunda başqa Kerç qalası üzərində iddiaları olduğundan (Kerç – Krımın şərq hissəsində qədim şəhər) ruslarla heç bir müqavilə imzalanmadı. Sadəcə olaraq iki illik bir atəşkəs üçün razılığa gəlindi. Sülhün müddəti 25 il olaraq təyin edildi və müqavilənin qarant dövləti də Avstriya seçildi. Karlovitsa Müqaviləsi Osmanlı İmperatorluğunun qərbdə böyük torpaq sahələrini itirdiyi ilk müqavilədir. Karlovitsa müqaviləsindən sonra Osmanlı İmperatorluğu itirdiyi torpaqları geri alma siyasəti aparmağa başladı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Treaty of Carlowitz". 2008-06-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-03.
2. ↑  *Nolan, Cathal J.* Wars of the Age of Louis XIV, 1650–1715: An Encyclopedia of Global Warfare. Greenwood Publishing. 2008.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Britannica (onlayn) · Universalis |
**Güclü Avqust** (12 may 1670[…], Drezden – 1 fevral 1733[…], Varşava) — 7 may 1694-cü ildən Saksoniya kürfürstü, 1697-ci il sentyabrın 15-dən (17 iyun 1697-ci ildə kral elan edilmişdir) 1704-cü il fevralın 16-dək (1-ci dəfə, əslində, 24 sentyabr 1706-cı ilə qədər) Polşa Kralı və Litvanın böyük knyazı.

1694-cü ildən **I Fridrix Avqust** adı altında, 1697-ci ildən isə **II Avqust** adı ilə Saksoniyanın kürfürstü kimi hökm sürmüşdür. Polşa taxtını tutmaq üçün protestant Avqust 1697-ci il iyunun 1-də katolikliyi qəbul etdi. Onun daxili islahatlar və kral hakimiyyətini gücləndirmək cəhdləri uğursuzluqla nəticələndi, eyni zamanda Rusiya imperiyasına bölgədə öz təsirini artırmağa imkan verdi. İsveçə qarşı Şimal Müharibəsində (1700-1721) I Pyotrun müttəfiqi olmuşdur.

Onun hakimiyyəti Polşanın milli rifahının və onun sakinlərinin döyüşkən ruhunun süqutu dövrü idi. II Avqustun dövründə Polşa ordusu 80.000-dən 18.000-ə endirilmiş və biri milli, digəri isə xarici qoşunlardan ibarət olmaqla iki hissəyə bölünmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Август II (rus.). // *Энциклопедический словарь* / под ред. И. Е. Андреевский СПб: Брокгауз — Ефрон, 1890. Т. I. С. 70.
2. 1 2 3 4  August der Starke // RKDartists (nid.).
3. ↑  Czech National Authority Database.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Elnur Əhmədov.

**Elnur Əhmədov** (*Elnur Oruc oğlu Əhmədov*; 13 may 1977, Məmmədbəyli, Zəngilan rayonu, Azərbaycan SSR) — Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2007).

Həyatı
------

Elnur Əhmədov 1994-cü ildə A. Zeynallı adına Bakı Musiqi texnikumunu, 1998 və 2000-ci illərdə isə Bakı Musiqi Akademiyasının kamança ixtisası bitirib magistr dərəcəsi almış və ali təhsilə yiyələnmişdir. Hal-hazırda Azərbaycan Milli Konservatoriyasının dosenti həmçinin  Azərbaycan Milli Konservatoriyası nəzdində Musiqi Kollecində müəllim vəzifəsində çalışır.

1999-cu ildən Azərbaycan Akedemik Opera və Balet teatrında yeganə kamança ifaçısı olaraq orkestr solisti vəzifəsində çalışır və çilli tamaşalarda muğam partiyalarını ifa edir. Üzeyir Hacıbəyovun Leyli və Məcnun operasını İstanbulda, Parisdə  YUNESKO-nun səhnəsində, Qətərdə, İsveçrədə, Düşənbədə  və başqa ölkələrdə Azərbaycan milli musiqisini və muğamını təmsil edir.  

2001-ci ildə Strasburqda Azərbaycan Avropa Parlamentinə qəbul olunanda 2002-ci ildə Vaşinqtonda İpək yolu  festivalında Amsterdamda Atlas ansamblı proyektində dünya musiqiçiləri ilə birlikdə çıxış etmişdir. 2003-cu ildə Səmərqənddə  keçirilən Şərq Təranələri Beynəlxalq musiqi festifalında xalq artisti Zabit Nəbizadə ilə ikinci yerə layiq görülmüşdür. 2005-ci ildə Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə keçirilən 1-ci muğam televiziya müsabiqəsində kamança ifaçısı olaraq bu layihədə iştirak etmişdir. Azərbaycanın xalq artisti Mənsum İbrahimov, xalq artisti Elçin Həşimov və əməkdar artist Kamran Kərimovla birlikdə Qarabağ muğam qrupu olaraq bir çox ölkələrdə ABŞ, İngiltərə, Fransa, Avstriya, Norveç,  İsveçrə, Rusiya, Ukrayna, Belarusiya, Hollandiya, İran, Misir, Finlandiya, İsveç və başqa ölkələrdə konsert proqramı ilə çıxış etmişdir. Həmçinin 2011-ci ildə Danimarkanın Kopenhagen şəhərində Vomeks Beynəlxalq  musiqi Festivalında iştirak etmişdir. 2003-cü ildə xalq artisti, professor Siyavuş Kəriminin rəhbərliyi ilə Latın Amerika musiqiçiləri ilə birgə Salam – Hola layihəsində yaxından iştirak etmişdir. 2005-ci ildə Humay milli mükafatına layiq görülmüşdür. 2007-ci ildən xalq artisti maestro Yalçın Adıgözəlovla Qarabağ muğam qrupu ilə birgə Simfonik muğam layihəsi ilə  İzmir, İngiltərə, Minsk, Kiev, Düşənbə, Lüksemburq, Almaniya, Pekin və s. ölkələrdə konsert proqramı ilə çıxış edir. 2009-cu ildə Bakıda keçirilən 1-ci Beynəlxalq Muğam Festivalında xanəndə əməkdar artist Təyyar Bayramovla Qran pri mükafatina layiq görülmüşdür. 2009-cu ildə tarzən Elçin Həşimovla birgə Heydər Əliyev Fondunun layihəsində yaxından iştirak etmiş və gənc xanəndələrin ifasında bütün muğam dəsgahlarını və zərb muğamları lentə almışdır. 2007-ci ildə əməkdar artist fəxri adına layiq görülüb, Prezident  mükafatçısıdır. 2020-ci il 31 dekabr tarixində Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə Tərəqqi medalı ilə təltif olunub.

Filmoqrafiya
------------

1. Güllələnmiş heykəllər (film, 2002)
2. Məşədi İbad-94 (film, 2005)
3. Biz qayıdacağıq (film, 2007)

İstinadlar
----------
**Gəbə (gəvə, qaba, qebe, kebe, kepe)**  — Azərbaycanda (Muğan, Qarabağ bölgəsində, Gəncə şəhəri və Qazax rayonunda), həmçinin Türkiyənin bir sıra bölgələrində uzunsov böyük xovlu xalçalara verilən ad.

"Gəbə" sözünə əsasən Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatında, istər keçmiş, istərsə də bugünkü yazılı ədəbiyyatda rast gəlinir.

Gəbə sözü qaba sözünün dəyişikliyə uğramış formasıdır. Qaba – yəni kobud, olduqca qalın mənalarını ifadə edir. Xovsuz xalçalarla müqayisədə xovlu xalçalar olduqca kobud və qalın olduğundan onu qaba və ya gəbə adlandırmışlar. Bəzi Orta Asiya xalçaçıları gəbə sözünü səhvən Kəbə (Ka'ba) sözü ilə əlaqələndirirlər. Olduqca kobud və qalın olan böyük xalı və yaxud da xalçanı cığatay türkləri və əfqanlar hələ də "qalın" ("qalin") adlandırırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Лятиф Керимов, *"Азербайджанский ковер" (Том II)*. Баку, "Гянджлик", 1983, ст.64-66.  (rus.)  (ing.)
2. ↑  Gəbə[*ölü keçid*]
3. ↑  Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti, 4 cilddə. Şərq-Qərb nəşriyyatı. — Bakı, 2006. II cild, səh.226.
4. ↑  Лятиф Керимов, *"Азербайджанский ковер" (Том II)*. Баку, "Гянджлик", 1983, ст.66.  (rus.)  (ing.)
**Robinoviçin villası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Apostolopulonun və Rossinin bimaları arasında yerləşir. XIX əsrin 70-ci illərində inşa edilmişdir. Bina Taqanroq şəhəri Frunze küçəsi, 28 ünvanında yerləşir. Regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxildir.

Tarixi
------

Taqanroqun tarixi hissəsində yerləşən bir mərtəbəli bina. Bina qırmızı kərpiçdən inşa edilmişdir. Fasadında səkkiz pəncərə vardı.

1870-ci illərdə inşa edilmişdir. Binanı II gildiya taciri Afanasi Brusali inşa etdirmişdir. Brucali çörək məmulatlarının satışını təşkil edirdi. Onun olduqca böyük ailəsi vsrdı. Üç oğlu, altı qızı vardı. 80-ci illərin sonunda o, binanı Anastasiya Spiridonovna Robinoviçə satmışdır.

Binanı aldıqdan sonra Mixail Abramoviç Rabinoviç həyətdə olan bütün tikililəri sökdürmüş və yerində yenilərini qurdurmuşdir. 
1925-ci ildə bina milliləşdirilmişdir. Mixail Abramoviç Rabinoviçin siləsi binanın qarşı tərəfində olan figər bimaya yerləşdirilmişdir.

1933 - 1982-ci illərdə binada taqanroqlu futbolçu Vasili Alekseeviç Zaysev yaşamışdır

İkinci dünya müharibəsi zamanı binada alman əsgərləri qalırdı. Burada zenit bateriyası yerləşdirilmişdi. Bu səbəbdən sovet əskərləri məntəqəni partlatmaq istəyirdilər. Bir dəfə hətta zenit zərbəsi ilə az qala dağıdılacaqdı. Mərmi binanın həyətinə düşmüşdü. 
Binanın əhəmiyyəti nəzərə alınaraq 1992-ci ildə regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxildir.

Xüsusiyyətləri
--------------

Mütəxəsislər bu binanı neoyunan stilinə aid edirlər. Bununla belə bəziləri onu Eklektika stilinə aid edir. Fasadı qırmızı kərpiçlə işlənmişdir.

Mənbə
-----

* Дом Рабинович на сайте «Исторический Таганрог» Arxivləşdirilib 2016-05-30 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  *Андреенко С. А.* Рабинович дом // Таганрог. Энциклопедия. — Таганрог: Антон, 2008. — С. 595. — ISBN 978-5-88040-064-5.
2. ↑  *Гаврюшкин О.П.* Мари Вальяно и другие (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: МИКМ, 2001. — 544 с.
3. ↑  *Григорян М. Е. Решетников В. К.* Таганрог. История архитектуры и градостроительства конца XVII — начала XX века. — Ростов н/Д: Омега-Принт, 2013. — С. 269-271.
***Sympetrum meridionale,*** cənub aquatik cırcıraması *Libellulidae cinsinə aid olan həşərat növüdür.*

Həyat tsikli
------------

İynəcələr dəstəsinin geniş yayılmış növlərindən biridir. Onların həyat dövriyyəsi orta hesabla 2–3 il davam edə bilir. Aprel-oktyabr ayları ərzində onlara şirin su kənarlarında rast gəlmək mümkündür. May ayından Noyabr ayının əvvəlinə kimi öz sürfələrinə şirin su hövzələrinin kənarlarına və otlaqların üzərinə yerləşdirirlər.

Növün təsviri
-------------

S. meridionale in Azerbaijan***S. meridionale***Author: gailhampshire from Cradley, Malvern, U. K**Aləm: Heyvanlar**

Tip: BuğumayaqlılarSinif: HəşəratlarDəstə: İynəcələr

Yarımdəstə: AnisopteraCins: SympetrumNöv: Sympetrum meridionale
Bədən ölçüləri 40 mm-ə qədər böyüyə bilir. Qanadları açıldıqda ümumi bədən ölçüsü 55–60 mm-ə qədər uzanır. Erkək fərdlərin qarıncığı dişilərdən fərqli olaraq qırmızımtıl rənglidir. Dişilərin qarıncıq seqmentlərində isə qara ləkələrə rast gəlmək mümkündür. Qanadları sarımtıl rənglidir, pterostiqma və hialindən qurulmuşdur. Azərbaycanda Kür-Araz övalığında, Arazboyu düzənlik ərazisində və Zəngəzur dağlıq ərazisində geniş yayılmışdır.

İstifadə olunmuş ədəbiyyat
--------------------------

Snegovaya, N. Y. 2020. A progress study of the Odonata from Azerbaijan in summer 2019. İnternational Dragonfly Fund Report 142: 1–20

1. ↑  *Schorr M. Paulson D. R. Dijkstra K. B. Deliry C. Lozano F.* World Odonata List (ing.). University of Alabama, 2013.
**Avstraliya Kommunist Partiyası** (AKP; *ing.* Communist Party of Australia; CPA) — Avstraliyada siyasi partiya. Partiya 1971-ci ildə **Avstraliya Sosialist Partiyası** (ASP) kimi qurulmuş və daha sonra 1996-cı ildə indiki adını qəbul etmişdir. Partiya Varşava Müqaviləsi Təşkilatının Çexoslovakiyanı işğal etməsi və partiyanın avrokommunizmi qəbul etməsi ilə bağlı fikir ayrılıqları səbəbindən partiyadan istefa vermiş və ya oradan qovulmuş orijinal Avstraliya Kommunist Partiyasının keçmiş üzvləri tərəfindən yaradılmışdır.

Tarixi
------

Avstraliya Kommunist Partiyası 1971-ci ilin dekabrında yaradılmışdır. Kommunist və fəhlə partiyalarının 1969-cu il Beynəlxalq Moskva müşavirəsinin platformasını müdafiə edən Avstraliya beynəlmiləlçi kommunistlərini birləşdirirdi. 1972-ci ilin sentyabr və oktyabr aylarını əhatə edən təsis qurultayında qəbul edilmiş "Sosialist proqramı"nda Avstraliyada və bütün dünyadakı vəziyyət marksist mövqedən təhlil olunur, kapitalizmin müasir inkişaf mərhələsinin xarakteristikası verilir, antiimperialist mübarizədə sosializm sisteminin həlledici qüvvə olduğu göstərilir, Avstraliya fəhlə hərəkatının mühüm problemləri ilə əlaqədar AKP-nin əsas xətti müəyyən edilir. Partiyanın nizamnaməsində qeyd olunur ki, AKP-nin son məqsədi Avstraliyada sosializm qurmaqdır. Qurultay SSRİ və digər sosialist ölkələrinin "ardıcıl sülh siyasətini" bəyənmiş və "sülh uğrunda mübarizə" sahəsində AKP-nin vəzifələrini müəyyən etmişdir. AKP-nin 1975-ci ilin iyununda keçirilən ikinci qurultayı partiyanın proqramını qəbul etmiş və zəhmətkeşlərin mənafeyi uğrunda mübarizədə AKP-nin konkret vəzifələrini müəyyənləşdirmişdi. AKP demokratik mərkəziyyət prinsipi əsasında qurulmuşdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Австралија Сосиалист Партијасы // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 56.

Xarici keçidlər
---------------

* cpa.org.au — Avstraliya Kommunist Partiyasının rəsmi saytı
* *The Guardian* Arxivləşdirilib 2021-04-11 at the Wayback Machine
***Trypanosoma rotatorium*** (*lat.* Trypanosoma rotatorium -Mastigophora tipinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

***Trypanosoma rotatorium*** Bədən uzunsov, ön hissə dairəvaridir. Nüvə uzunsovdur və ya dairəvaridir. Kinetoplast kiçik ölçülü, ellips formasındadır. Titrək memranı enlidir, 5-6 büküş əmələ qətirir. Qamçının sərbəst hissəsinin uzunluğu bədənin ½ hissəsinin uzunluğunu keçmir. Sitoplazma dənəvərdir, bənövşəyi rəngə boyanır. Bədənin uzunluğu 35.0-46.5, eni – 8.8–13.5, kinetoplastdan arxa qutaracağa qədər olan məsafə 1.3-9.8, kinetoplastdan nüvəyə qədər olan məsafə - 3.5-6.0, kinetoplastdan nüvəyə qədər olan məsafə - 0.7-2.2, nüvənin uzunluğu 11.0-18.0, nüvədən ön qutaracağadək 13.0- 16.0, qamçının uzunluğu 16.0-29.0 mkm-dir.

Yayılması
---------

Kür çayı, Araz çayı, Şəmkirçay, Qarayazı gölü, Çınqıl karxanası, Ağgöl, Naxalıqçala gölü, Şəmkir, Nohurqışlaq, Aşıqbayramlı, Yekəxana su anbarlarında yayılmışdır.

Həyat tərzi
-----------

* Parazit həyat tərzi keçirir. Sahibi: göl qurbağası Pelophylax ridibundusdur.

Həmçinin bax
------------

* Trypanosoma ataevi
* Trypanosoma luciopercae

Xarici keçidlər
---------------

* Trypanosoma[*ölü keçid*]

Ədəbiyyat
---------

* Mahir Əli oğlu Hüseynov Azərbaycanda balıq, amfibi və su reptililərinin ibtidai qan parazitləri;
**Dağ qara torpaqlar** (və ya **meşə altından çıxmış torpaqlar**) — bu torpaq tipinin müxtəlif yarımtiplərinə Böyük Qafqazın Şamaxı yayalasında, İsmayıllının İvanovka yaylasında, Qudyalçay və Qaraçayın orta axarlarında, Kiçik Qafqazın Murovdağın cənub və şimal yamaclarında, Qarabağda, Gəncəçay, Kürəkçay və Zəyəmçay hövzəsində, Kəlbəcər və Laçın rayonlarında, ayrıca zolaq şəklində meşələrin kənar hissələrində rast gəlinir.

İqlimi
------

Bu torpaqların yayıldığı ərazilərdə iqlimi qışı quraq keçən mülayim istidir. Burada orta illik temperaturu 7,3-11,6°C -dir. Ən soyuq mülayim olub, temperatur 0,6-dan 3,3 arası dəyişir. Payız adətən isti olur. İlin isti dövrü havanın orta temperatur 17,1-23,6°C-ni ötmür. Orta illik yağıntının kəmiyyəti 380-640 mm arasında dəyişir. Rütubətlənmə əmsalı 1,22-1,29 təşkil edir.

Morfoloji əlaməti
-----------------

Humusu profil boyu bərabər paylanması və karbonatlılığın profil yuyulması xarakterikdir. Belə ki, mitselyar formada karbonatlara yalnız 80-90 sm dərinlikdə rast gəlinir. Üst qatlarda çoxlu bitki qalıqları və çürüntülər toplanmışdır. Morfoloji əlamətlərindən biri də üst qatlarda dənəvari-kəsəkvari, aşağı qatlarda isə qozvari strukturanın olmasıdır. Bu torpaqlar profil boyu ağır mexaniki tərkibə malik olub, ağır gillicəli və gilli torpaqlardır. Fitokütlənin yerüstü hissəsi yeraltı hissədən 3-4 dəfə az olur. Beləliklə, humus maddəsinin toplanmasında bozqır bitkilərinin kök kütlələri çox böyük rol oynayır. Eyni zamanda müəyyən edilmişdir ki, fitokütlənin yeraltı hissəsində külün miqdarı 10,6-12,6%, üst hissədə isə 7,8-9,9% arasında tərəddüd edir.abidin p

Yarımtipləri
------------

Dağ qara torpaqların aşağıdakı yarımtipləri vardır:

1. yuyulmuş dağ qara
2. adi dağ qara
3. karbonatlı dağ qara
4. bərkimiş dağ qara

İstinadlar
----------

1. ↑  İ.Ə.Quliyev. Ümumi torpaqşünaslıq və torpaq coğrafiyası. Bakı: 2014, 235 s.
**Tripanasoma markeviçi**  (*lat.* *Trypanosoma markewitschi Lubinsky in* )-Mastigophora tipinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Bədən uzun, ilanvari, orta hissədən qalınlaşmışdır. Arxa qurtaracaq sivridir. Titrək membranı çox ensizdir. Qamçının sərbəst hissəsi ya görünür, ya da bədənin arxa hissəsindədir. Kürə və ya elipsvari nüvə ya ortada, ya da bədənin arxa hissəsindədir. Kinetoplast kiçikdir – 0.5-0.9 mkm. Bədənin uzunluğu 27.0- 38.0, eni – 2.0-4.5, titrək membranın eni 0.4-1.5, qamçının sərbəst hissəsinin uzunluğu 3.5-5.0, kinetoplastdan arxa qutaracağa qədər olan məsafə 1.2- 2.5, kinetoplastdan nüvəyə - 12.0-18.0, nüvədən ön qutaracağadək – 10.8-18.5, nüvəni uzunluğu 2.5- 4.0, nüvənin eni – 1.5-3.0 mkm.

Yayılması
---------

**Tripanasoma markeviçi**  Şəmkir su anbarı su anbarında yayılmışdır.

Həyat tərzi
-----------

* Naxa balığının spesifik parazitidir. Sahibi: naxa balığıdır.

Həmçinin bax
------------

* Trypanosoma carassii
* Trypanosoma luciopercae

Xarici keçidlər
---------------

* Sleeping Sickness - an introduction to African Trypanosomiasis

Mənbə
-----

* Mahir Əli oğlu Hüseynov Azərbaycanda balıq, amfibi və su reptililərinin ibtidai qan parazitləri;

İstinadlar
----------

1. ↑  "Aleksandr Markevich". 2020-01-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-23.
Qırmızı əyri bir kardioitdir.
**Kardioit** — Yerin indiki forması (yəni qütblərdən basıq kürə).

Riyaziyyatda **kardioit** və ya **ürək əyrisi**, sabit bir çevrə üzərində fırlanmasında olan eyni radiuslu ikinci çevrə üzərindəki hər hansı bir nöqtənin izlədiyi əyridir. Adı Yunanca *kardia* (ürək) və *eidos* (şəkil) sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır. Ürək (♥) şəklinə bənzədiyinə görə belə adlandırılmışdı. Kardioit adını ilk dəfə 18-ci əsrdə yaşamış italyan riyaziyyatçısı Johann Castillon işlətmişdir.

Radiusu *a* olan iki çevrənin yaratdığı kardioit, Karteziyan koordinant sistemində bu tənliklə ifadə edilir:

{\displaystyle \,(x^{2}+y^{2}+ax)^{2}=a^{2}(x^{2}+y^{2}).}
Eyni bir əyri, 0 < *t* < 2*π* üçün bu parametrli tənliklərdə (iki dəyişənli tənliklər) də ifadə edilə bilər:

{\displaystyle \,x(t)=a\cos t(1-\cos t),}
{\displaystyle \,y(t)=a\sin t(1-\cos t).}
Qütb koordinat sistemində isə kardioitin ifadəsi belədir:

{\displaystyle \,r=a(1-\cos \theta ).}
Triqonometrik funksiyaların bəzi çevirmə düsturları sayəsində, bu tənlikdə kosinus ifadəsini sinus ilə dəyişdirib, mənfi yerinə müsbət yazıla bilər. Ortaya çıxan şəkillər, eyni kardioitin mənşə ətrafında fırlanmış nüsxələri olacaqdır:

Kardioit, limaçon əyrisinin xüsusi bir nümunəsidir.

Sahə və çevrə
-------------

*a* radiuslu iki çevrənin yaratdığı kardioitin çevrə uzunluğu və sahəsi, qütb koordinatlarının köməyilə sadə yol ilə hesablanıla bilər:

{\displaystyle C=\int \_{0}^{2\pi \,}{\sqrt {r^{2}+\left({\frac {dr}{d\theta }}\right)^{2}}}\,d\theta =\int \_{0}^{2\pi \,}a{\sqrt {2-2\cos \theta }}\,d\theta =8a.}
{\displaystyle A=\int \_{0}^{2\pi \,}\int \_{0}^{a(1-\cos \theta )}r\,drd\theta ={\frac {a^{2}}{2}}\int \_{0}^{2\pi }(1-\cos \theta )^{2}\,d\theta ={\frac {3}{2}}\pi a^{2}\,.}

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* MacTutor riyaziyyat tarixi arxivindən Kardioit səhifəsi (İngilis dilində)
* MathWorld-dən Kardioit səhifəsi (İngilis dilində)
**Enderbi Torpağı** (*ing.* Enderby Land) — Şərqi Antarktida ərazisinin bir hissəsi olaraq, 44°38' və 59°34' şərq uzunluğunda qərararlaşır.

Coğrafiya
---------

Qərbdən Kraliça Mod Torpağı, şərqdən isə Kemp Torpağı ilə əhatələnir. Kosmonavtlar dənizi sahillərini yuyur. Enderbi Topağının bir hissəsini təşkil edən Bernad yarımadasında 2300 metr hündürlüyə malik olan Neypier dağı yerləşir. Yarımada Kosmonavtlar dənizini Birlik dənizindən ayırır. Yarımada 100 km dəniz daxilinə uzanır.

Buz qatının qalınlığı mərkəzi hissədə 2000—2500 metr təşkil edir. Bəzi sahələr buzdan tam azad ola bilir. Enderbi Torpağının şərq hissəsində dağ massivi yerləşir.

Tarixi
------

Enderbi Torpağı ilk dəfə 1831-ci ildə Böyük Britaniya iqtisadi ekspedisiyasının rəhbəri Con Bisko tərəfindən aşkarlanmışdır. Ekspedisiyanı maliyyələşdirən Samuel Enderbinin şərəfinə adlandırılmışdır.

Əraziyə Avstraliya iddia edir. Ancaq Antarktika haqqında konvensiyaya əsasən ərazi iddiaları dondurmuşdur.

Enderbi Torpağının sahilində 1962-ci ildən fəaliyyət göstərən Malodyojnaya qütb stansiyası fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "United States Geological Survey, Geographic Names Information System (GNIS)". 2008-07-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-10.
2. ↑  "PDF Map of the Australian Antarctic Territory" (PDF). 2008-09-07 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-10.

Xarici keçidlər
---------------

* Enderbi Torpağı
* Enderbi Torpağı
* Australian Antarctic Gazetteer Arxivləşdirilib 2007-10-30 at the Wayback Machine
* Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR) Arxivləşdirilib 2010-08-18 at the Wayback Machine
**Allianoi** – İzmir, Bergama mahalı sərhədləri daxilində, Türkiyənin Bergama-İvrindi quru yolunun 18. km-liyində yerləşən qədim şəhərdir.

1998-ci ildən bu yana Paşa Mineral bulağı mərkəz olmaqla anbar gölməçə sahəs(n)i içində qalan sahədə qurtarma qazıntı işləri davam etməkdədir. Anbar Gövdəsi və ətraf ilə əlaqəsini təmin edəcək yol tikintisi işləri davam etməkdədir. Layihə tamamlandıqdan sonra və anbara su dolmağa başladıqda Allianoi tamamilə sualtında qalacaq. Daimi yağışla, bitki örtüyünə 40-60 il tab gəticəyi düşünülən bu anbarın fəaliyyəti ilə 12-15 metrlik su hündürlüyü yaranacaq.

Tarixi
------

Antik yazıçılardan olan Aelius Aristidesin Hieroi Logoi adlı əsərində Allianoi adlı şəhər bir neçə dəfə deyilir. Bu antik qaynaqlarda və ümumiyyətlə o dövrdə şəhər haqda olan yeganə məlumatdır. Allianoi "Sağlamlıq Tanrısı Asklepionun yurdu" olaraq tanınıb.

Mənbə
-----

Kaynakça
--------

YARAŞ (2004) A. ARAŞ, "Allianoi", Dergi TÜRSAB, Ağustos 2004, >245, s.22-28   

YARAŞ 1999 A. Yaraş, "Bergama'da İkinci Antik Sağlık Merkezi : Allianoi", Yapı Aylık 
Kültür, Sanat ve Mimarlık Dergisi, 217 / Aralık, s. 35-38.   

YARAŞ 1999 A. Yaraş "1998 Yortanlı Barajı Kurtarma Kazısı", Bergama Belleten 9, s. 44-50.   

YARAŞ 2001 A. Yaraş, "Su İçinde Gelen Sağlık, Su İçinde Yok Olan Kültür! ; Allianoi", 
Toplumsal Tarih , Sayı 85, Ocak, s. 26-29.   

YARAŞ 2001 A. Yaraş, "Tanrıçanın Hüznü Allianoi", Atlas 97,Nisan, s.48-66.   

YARAŞ 2000 A. Yaraş, "Yortanlı (Bergama) Baraj Havzası’ndaki Tarihsel Miras", Zeugma Yalnız Değil Türkiye'de Barajlar ve Kültürel Miras, Aralık, s. 109-115.   

YARAŞ 2001 A. Yaraş, "1998-1999 Bergama Yortanlı Barajı Kurtarma Kazısı" 11. Müze Çalışmaları ve Kurtarma Kazıları Sempozyumu (24-26 Nisan 2000 Denizli), Ankara, s.105-118.   

YARAŞ 2001 A. Yaraş, "2000 Yılı Allianoi Kurtarma Kazısı", XXIII. Kazı Araştırma ve Arkeometri Sempozyum Sonuçları , Ankara, (25-30 Mayıs 2001 Ankara), I. Cilt, s.463-478.   

YARAŞ 2002 A. Yaraş, "Allianoi "Arkeoatlas sayı 1, s.148-149.   

YARAŞ 2002 A. Yaraş, "İzmir’de Yeni Bir Ören Yeri ; Allianoi", İzmir Kent Kültürü Dergisi , Şubat, sayı 5, s.165-170.   

YARAŞ 2003 A.Yaraş "Allianoi Geç Antik Çağ Seramik Fırınları", 3. Uluslararası Eskişehir Pişmiş Toprak Sempozyumu, (16-30 Haziran 2003 Eskişehir), s. 404-410.   

YARAŞ 2003 A. Yaraş, "2002 Yılı Allianoi Kurtarma Kazısı", XXIV. Kazı Araştırma ve Arkeometri Sempozyum Sonuçları,(27-30 Mayıs 2001 Ankara), s. 373-384.Ankara.   

YARAŞ 2004 A.Yaraş, "Allianoi 2003 Kazıları", XXV Uluslararası Kazı Sonuçları 
Toplantısı, (26-31 Mayıs 2002 Ankara), Baskıda.   

MÜLLER, H. "Allianoi. Zur Identifizierung eines antiken Kurbades im Hinterland von Pergamon ", IstMitt 54, 2004; 215-225.

Xarici keçidlər
---------------

* *Allan Cove.* "Ancient Thermal City to Be Flooded in Turkey". Southeast European Times. 2005-06-23.
**Elçin Afacan** (25 yanvar 1991, İstanbul) — Türk aktrisa.

Həyatı və karyerası
-------------------

Memar Sinan Gözəl Sənətlər Universiteti Dövlət Konservatoriyasında təhsilini başa vurduqdan sonra 2016-cı ildə FOX-da yayımlanan "Görevimiz Komedi" yarışmasında nümayiş etdirdiyi performansla ilk dəfə kamera həyəcanını yaşadı.
Müsabiqədən sonra elə həmin il Show TV-də yayımlanan "İçerde" serialında "Gülçin" adlı obrazı canlandıraraq ilk dəfə serialda rol alıb.
Daha sonra 2017-ci ildə FOX-da yayımlanan "Deli Gönül" serialında tələbə qız obrazını canlandırıb.
Afacan əsas debütünü 2019-cu ildə FOX-da da yayımlanan "Bir Aile Hikayesi" serialında canlandırdığı "Beste Güneş" obrazı ilə edib və böyük izləyici kütləsinə sahib olmağa başlayıb.
2020-2021-ci illər arasında FOX-da yayımlanan "Sən çal qapımı" serialında "Melek Yücel (Melo)" obrazını canlandırıb.
2021-ci ildə ilk kino təcrübəsi olan "Benden Ne Olur" bədii filmində rol aldı. Afacan aktyorluqla yanaşı, teatr səhnələrində də iştirak etməyə davam edir.

Filmoqrafiya
------------

| Televiziya |
| --- |
| il | İstehsal | Rol | Qeydlər | Kanal |
| 2016 | Görevimiz Komedi | Elçin | İştirakçı | FOX |
| İçerde | Gülçin | Köməkçi Aktrisa | Show TV |
| 2017 | Deli Gönül | Tələbə | FOX |
| 2019 | Bir Aile Hikayesi | Beste Güneş | Başrol Aktrisası |
| 2020-2021 | Sən çal qapımı | Melek Yücel (Melo) | Köməkçi Aktrisa |
| 2022 | Seni Kalbime Sakladım | Reyhan Korkmaz | TRT 1 |
| 2022-günümüz | Çöp Adam | Meryem Yılmaz | Star TV |
| Kino |
| il | İstehsal | Rol | Qeydlər | Direktor |
|
| 2022 | Benden Ne Olur? | Gamze | Köməkçi Aktrisa | Murat Şenöy |

İstinadlar
----------

1. ↑  Elçin Afacan Kimdir? Arxivləşdirilib 2023-07-22 at the Wayback Machine (türk.)
2. ↑  Görevimiz Komedi Arxivləşdirilib 2023-07-22 at the Wayback Machine (türk.)
3. ↑  Bir Aile Hikayesi Arxivləşdirilib 2023-07-22 at the Wayback Machine (ing.)

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Foto, video və audio | Instagram |
| Tematik saytlar | IMDb · Rotten Tomatoes |
**Leonti Mroveli** (*gürc.* ლეონტი მროველი; v. XI əsr) — XI əsr gürcü tarixçisi, yepiskop.

Həyatı
------

Tarixi baxışları
----------------

Buntürklərin qədim tarixindən xəbər verən Leonti Mrovelinin "Kartlis çarının həyatı" əsərində oxuyuruq: "Buntürklər qıpçaqlar adlandırdığımız bütpərəst qəbilələridir. Onlar Msxeta ətrafında qədimdən yer seçərək onu tikmiş, güclü istehkama çevirmiş və Sarkine adlandırmışlar".

L.Mroveli daha sonra məlumat verir ki, İran çarı Keyxosro türklərlə müharibəyə başladı və bu türklərin bəziləri Keyxosro tərəfindən qovuldu. 28 ev Qurqan (Kaspi) dənizindən keçib Kürlə üzü yuxarı Mesxetiyə gəldilər. Onlar domovladıka Mesxetiyə müraciət edib iranlılara qarşı kömək istədilər. Domovladıka Mesxeti bu barədə bütün kartvellərə xəbər verdi. Onlar (kartvellər) türklərlə dostlaşmaq arzusunu bildirdilər, çünki iranlılardan qorxurdular.

Əsərləri
--------

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Леонти Мровели. Жизнь картлийских царей.
* "Леонти Мровели". Восточная литература. 2011-08-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 февраля 2011.
* Мровели Леонти. Жизнь картлийских царей. М. Наука. 1979 "Предисловие". 2012-03-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-02.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Tarixçi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: U (dəqiqləşdirmə).

| 
Şu
U
Vey
 |
| --- |
| Vey, Şu, U çarlıqlarının xəritəsi. 262-ci il |

|  |
| --- |
| 
Çin tarixi  |
| Çin tarixiÇin tarixi |
| **Mədəniyyət** • **Din** • **Fəlsəfə** • **Mifologiyası** |
| Dao • Daosizm • Leqizm • Tao Te Çinq • Konfutsiçilik • Kon Fu Dzı • Lao-tszı • Moizm • Mo-tszı • İn və Yan • Li • 36 stratagem • Citkundo • Kunq-fu • Tay çi çuan  • Uşu • Vin Çun • Dim Mak • Şaolin |
| **Üç hökmdar və beş imperator** |
| **Sya sülaləsi** |
|  **Şan sülaləsi**  |
| **Çjou sülaləsi** | **Qərbi Çjou** |
| **Şərqi Çjou** | Yaz-Payız |
| Döyüşən çarlıqlar |
|  **Sin sülaləsi**  |
| **Çu sülaləsi** — qarışıq dövr |
|  **Han sülaləsi** | Qərbi Han |
| Sin sülaləsi, Van Man |
| Şərqi Han |
|  **Üç çarlıq** |  Vey | Şu | U |
| **Çzin** | Qərbi Çzin |
| 16 barbar | Şərqi Çzin |
|  **Cənub və Şimal sülalələri**  |
|  **Suy sülaləsi**  |
|  **Tan sülaləsi**  |
| **Liao** | Beş sülalə və on çarlıq |
| Şimali Sun | **Sun imperiyası**
 |
| **Çzin** | **Qərbi Sya** | Cənubi Sun |
| **Yuan sülaləsi** |
| **Min sülaləsi** |
| **Tsin sülaləsi**  |
| **Çin Respublikası**  |
| **Çin Xalq Respublikası** | **Çin Respublikası** |
|  |
| * bax
* müzakirə
* redaktə
 |

**U** ya **Şərqi U** (çin. ənən. 東吳, sadə. 东吴, pinyin: *Dōng Wú*, hərfi mənası: "Dun U") — Üç çarlıq dövründə 222–280-ci illərdə mövcud olmuş dövlət. U çarlığı II əsrdə Han sülaləsinə qarşı qalxmış ümumi üsyanların gedişində Yantszı çayının aşağı hissəsini — Çzyandun ərazilərini işğal etmiş Sun Çe (孫策) tərəfindən qurulmuşdur. 200-cü ildə varis Sun Çyuan qonşu əyalətləri get-gedə ələ keçirərək çarlığı genişləndirir. 208-ci ildə, Sun Çyuan Lyu Bey ordusu ilə birlikdə Çibi döyüşündə Vey çarı Çao Çao üzərində qələbə çaldıqdan sonra, 219-cu ildə Vey çarlığının Çzinçjou əyalətini ələ keçirir. 229-cu ildə özünü imperator elan edir. Sun Çzuan özünə Da-di taxt-tac ölkəsinə isə U adını verir. Müasir Nankin, tarixi Çzyankan 建業 şəhərini ölkənin paytaxtına çevirir.

U çarlığı Yantszı çayına sahib olduqdan sonra çay donanmasını yaradaraq Vey çarlığına hücum etmişdir. Məqsəd Yantszı çayının cənub hövzəsini ələ keçirmək olmuşdur.

Xarici keçidlər
---------------

* Üç çarlığın tarixi  (rus.)
**Yastıqarınlar cinsi** (lat.*Blicca Heckel*)- çəkiyəbənzərlər dəstəsinin bir nümayəndəsidir. Bədən formasına görə cavan çapaqları xatırladır, ancaq nisbətən iri və kipyapışan pulcuqları, daha gödək anal üzgəci ilə onlardan fərqlənir, onun 19-23 şaxəli şüası var. Bədəni hündür, udlaq dişləri iki cərgəlidir, sayı 2,5-5,2 və ya 3,5-5,3 və ya 3,5-5,2 olur. Dişlər yanlardan çox basıqdır, çeynəmə səthi azca çəpəki və aypara şəklindədir. Qarın tili çılpaqdır. Peysərin gerisində az və ya çox inkişaf etmiş pulcuqla örtülü olmayan şırım vardır. Qarın üzgəclərinin gerisində pulcuqla örtülü olmayan omurğa olur. Periton pərdəsi açıq rənglidir. Cinsdə olan 1 tipik Avropa növü Baltik, Qara, Azov və Xəzər dənizləri hövzələrində yayılmışdır. Cinsin adi yastıqarın adlı bir növü məlumdur. Zaqafqaziya sularında, o cümlədən Azərbaycanda Zaqafqaziya yastıqarını adlı növaltı əmələ gətirib.

Ədəbiyyat
---------

1. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s 113.
2. Abbasov H.S ,Hacıyev R.V.İxtiologiya. Bakı, 2007, s 236.
3. Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, 156 s.

Həmçinin bax
------------

Çəkiyəbənzərlər

Çəkikimilər\_fəsiləsi

İstinadlar
----------

1. ↑  Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, 156 s.
**Bhangarh** - Tərk edilmiş Bhangarh şəhərinin "lənət hekayəsi"

Bhangarh Rajasthanda kimsəsiz bir qəsəbədir. Kral Madho Singhin, böyük moğol generalının oğlu Amber Man Singh tərəfindən 1613-cü ildə qurulmuşdur.

Yerli sakinlərə görə Bhangarha aid bütün qəsəbələrdə sirli bir dağıntı reallaşır.

Orada bir ev tikildiyi zaman kəndlilər damın çökdüyünü iddia edirlər və gecə oraya gedənlərin geri gəlmədiyini bildirirlər.
Bhangarha giriş qanuni olaraq günəşin doğuşu və batışı arasında qadağandır.ASI (Hindistan Arxeoloji Səth Araşdırması) tərəfindən yerləşdirilən lövhədə qeyd edilib:

"Gün doğumundan əvvəl və gün batımından sonra Bhangarh sərhədləri daxilinə girmək qəti qadağandır."

Əfsanəyə görə, Bhangarh bu şəhərin inşasını etdirərkən, Guru Balı Nath tərəfindən lənətlənmiş "sizin sarayın kölgələri mənə toxunduğu an şəhər artıq məhv olacaq..." -demişdi.Ayrıca hər kəsin burada öləcəyini və ruhlarının sonsuza qədər orada həbs olacağını söyləmişdi.
Bu lənətdən sonra şəhərin inşası dayandırıldı və hələ də şəhərin lənətli olduğuna inanılmaqdadır.
**Hasıllı şəhəri** — qədim şəhər. 

Seyidəli Kazımbəyoğlunun məşhur «Cəvahirnameyi-Lənkəran» əsəri ilə yanaşı Mirzə Əhməd Mirzə Xudaverdi oğlu özünün Talış xanlığının tarixinə dair «Əxbərnamə» əsərində xüsusən Hasıllıya dair maraqlı qeydlər etmişdir. Bu qiymətli əsərlərin hər ikisində qeyd olunur ki, «Hasıllı gur bazarları və bərəkətli torpağı olan bir diyardır».
Muğanın bu qədim şəhərinin xarabalıqlarında özünə «istirahət dayanacağı» seçən Əmir Teymur 1387-ci ildə məscid, karvansara və onlarla yaşayış evləri tikdirmiş, bazarlar saldırmışdır. Qədim qaynaqlarda göstərilir ki, burada əhalinin sayı 14 mindən yuxarı idi. Əmir Teymur Hasıllını abad edən zaman ətrafda yaşayan yerli əhaliyə icazə verir ki, özləri üçün yurd yeri- şəhər salsınlar. Lakin bu «şəhərlər» Hasıllının yanında «kiçik kənd» və «obalar» halında olmalıdır. Əmir Teymurun saldığı Hasıllı şəhəri onlardan çox-çox üstün və yaraşıqlı olmalı idi. Belə şəhərlərin sırasına yeni salınmiş Həməşəra şəhəri da daxil idi.

Həmçinin bax
------------

* Cəlilabad rayonu

İstinadlar
----------

1. ↑ .  Arxivləşdirilib 2019-09-14 at the Wayback Machine

| ⛭Qədim Azərbaycan şəhərləri |
| --- |
| Azərbaycan | Təbriz şəhəri • Ərdəbil şəhəri • Marağa şəhəri • Təxti Süleyman • Həsənlitəpə • Kəndovan kəndi • Nəriz şəhəri • Xunə şəhəri | Azərbaycan, Aran, Şirvan, Muğan |
| Muğan | Həməşərə şəhəri • Hasıllı şəhəri • Mahmudabad şəhəri • Bərzənd şəhəri • Bəcirəvan şəhəri • Varsan şəhəri • Şəhriyar şəhəri |
| Şirvan | Dərbənd şəhəri • Quba şəhəri • Şamaxı şəhəri • Qədim Şirvan • Qədim Şabran • Yunan şəhəri • Moz şəhəri • Niyazabad şəhəri • Xursan şəhəri • Bəndovan şəhəri • Qırxçıraq şəhəri |
| Arran | Qədim Gəncə • Qədim Qəbələ • Xaçın (Albaniya) • Xunan şəhəri • Qədim Beyləqan • Nuxa (indiki Şəki) şəhəri • Bərdic şəhəri • Xanarxı kəndi • Atəşpərəstlər daxması (Qazax rayonu, Xanlıqlar kəndi) • Ərşə kəndi • Xılxına şəhəri |
| Naxçıvan | Naxçıvan şəhəri • Qarabağlar şəhəri • Cuğa şəhəri • Astabad şəhəri • Əncan şəhəri
 |
**İvan Pavloviç Şeblıkin** (*rus.* Иван Павлович Щеблыкин; 1884 və ya 1884, Voronej – 14 iyun 1947 və ya 1947) — rus arxeoloq və tarixçi.

Həyatı
------

İvan Pavloviç Şeblıkin 1884-cü ildə Voronejdə anadan olmuş, 1886-cı ildə isə ailəsilə birlikdə Tiflisə köçmüşdür. Atası onu Kazan məktəbinin memarlıq-bədii şöbəsinə qoyur və 1909-cu ildə o məktəbi uğurla qutarır. Həmin ildən də Qroznı şəhərində peşə məktəbində və qadınlar gimnaziyasında dərs deməyə başlayır. 1914-cü ildə Vladiqafqaza köçərək Müəllimlər İnstitutunda və kadet korpusunda müəllimlik edir, 1917-ci ildən sonra isə ilk sovet fəhlə fakültəsində və Ali Pedaqoji İnstitutda mühazirələr oxuyur və eyni zamanda bədii məktəbin müdiri vəzifəsində çalışır.

### Elmi fəaliyyəti

İ.P.Şeblıkin 1921-ci ildə Şimali Qafqaz Diyarşünaslıq İnstitutunun muzeyində işə dəvət edilir. Bu dövrdə o, İnquş və Osetin diyarşünaslıq muzeylərinin elmi əməkdaşı olur, Dağıstan üzrə ekspedisiyalarda iştirak edir. 1928-ci ildə tarix və mədəniyyət abidələrinin bərpası üzrə nəhəng işlərin başladılması ilə əlaqədar olaraq, İ.P.Şeblıkin Bakıya dəvət edilir. A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun, Nizami adına Muzeyin və Azərbaycan Abidələrinin Mühafizəsi üzrə Mərkəzi İdarənin əməkdaşı kimi bir sıra arxeoloji qazıntı və bərpa işlərində fəal iştirak edir. O, rəssam istedadına malik olduğundan abidələri təkcə bir alim kimi öyrənmirdi, həm də onların bir çoxunun şəklini yaradırdı. *"Bakıdakı Şirvanşahlar sarayının qısa tarixi oçerki"* (Bakı, 1939), *"Nizami dövrü Azərbaycan memarlığı abidələri: materiallar"* (Bakı, 1943), *"Azərbaycan memarlığı: Nizami dövrü"* (Bakı, 1947) kitablarının müəllifidir.

İstinadlar
----------
Şimali Amerika nın qərb hissəsində, Alyaska dan Kaliforniya ya qədər sahil zolağı ətrafında bitir. Təbiətdə 60 m və daha hündür olan, gövdəsinin diametri 240 (480) sm, sız, enli, çətiri piramidal formalı ağacdır. Şimali Amerika nın ən hündür küknarı və ümumiyyətlə ən iri iynəyarpaqlılarından biridir. Mədəni şəraitdə hündürlüyü əsasən 40 m-dəm çox olmur. Qabığı yarıqlı, boz və nazikdir. Tumurcuqların uzunluğu 4–5 mm, eni 2–3 mm, konusvarı, qatranlıdır. Cavan zoğları açıq-qonur, əsasən çılpaqdır (bəzən qozalı zoğlarda bir az tükcüklüdür). İynəyarpaqların uzunluğu 15-18 (25) mm, eni təxminən 1 mm, hamar, alt tərəfi 6-8 xətlidir, iynəli, üstü yaşıl, alt tərəfi gümüşü, ağ zolaqlı olmaqla çətirə göyümtül çalar verir. Qozaları silindrik, uzunluğu 5-10 sm, qalınlığı 2,5-3 sm, yetişənə qədər sarı-yaşıl, yetişdikdən sonra açıq-qonur rəngli olub, qabıqları nazik dişlidir. Toxumların uzunluğu 2-3,5 mm, açıq-qonur, ondan 4-5 dəfə iri, açıq-sarı qanadlıdır. Qozaları sentyabr-oktyabr aylarında yetişir. 500-800 il yaşayır. Avropa da 1831-ci ildən məlumdur. Cavanlıqda illik boy artımı 10 sm qədər, böyüdükdə 30 sm-dir. Qışadavamlılığı yüksəkdir. Havanın rütubətinə və torpağa tələbkardır, müvəqqətisubasmış sahələrdə yaxşı inkişaf edir. Tüstüyə və qaza davamlıdır. Tək və qrup əkinlərində çox effektlidir. Sitxin küknarı 1792-ci ildə Arzibald Menzis tərəfindən aşkar olunmuşdur və geniç becərildiyinə baxmayaraq onun baş formalarının miqdarı azdır. Abşeron da yeni salınan parklarda, bağlarda rast gəlinir və mədəni çəraitdə becərilir.

Məlumat mənbələri:
------------------

Деревья и кустарники СССР. т.3.1954; Флора Азербайджана. т.5. 1954; Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970; Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.

İstinadlar
----------

1. "Azərbaycan dendraflorasi" I cild, Baki, "Elm", 2011, 312 səh.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov, Elşad Qurbanov, Tariyel Talıbov.

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Picea sitchensis* | 
* Wikidata: Q147426
* Wikispecies: Picea sitchensis
* BioLib: 2380
* Calflora: 6495
* EoL: 1033696
* EPPO: PIESI
* EUNIS: 150691
* FEIS: picsit
* FNA: 233500914
* GBIF: 5284827
* GRIN: 28327
* iNaturalist: 68131
* IPNI: 676986-1
* IRMNG: 11035273
* ITIS: 183309
* IUCN: 42337
* NBN: NHMSYS0000461257
* NCBI: 3332
* NZOR: d350c6a6-9342-4425-a840-effd5e490874
* NZPCN: 3291
* PPE: picea-sitchensis
* Plant List: kew-2563578
* PLANTS: PISI
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:676986-1
* VASCAN: 7178
* WCSP: 380741
* WFO: wfo-0000482639

 |
| *Pinus sitchensis* | 
* Wikidata: Q79582998
* GBIF: 5284831
* IPNI: 263324-1
* IRMNG: 10582566
* ITIS: 183310
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:263324-1
* Tropicos: 24900428
* WCSP: 380037
* WFO: wfo-0000481547

 |
Əlində lituus tutan avqur.
**Avqur** (*lat.* augur; *an avis* – quş) — Qədim Romada keşiş və məmur. O, quşların uçuşu, ötməsi və ya qar-qar etməsi ilə gələcəyi proqnozlaşdırırdı – auspisiya ilə məşğul olurdu.

Tarixi
------

Qədim Romada açıq falçılıq yalnız avqurlar kollecinin üzvlərinə icazə verilirdi. O, birinci Roma çarı Romul tərəfindən himayə üçün təsis edilmişdir. Kahinlərin tutduqları vəzifə ömürlük idi. Əvvəlcə onların sayı 3 ilə məhdudlaşdı. Yuli Sezar onların sayını 16-ya çatdırmışdır. Onlara işarələr əsasında məmurlara və hərbi xadimlərə məsləhət vermək vəzifəsi qoyulmuşdu. Heç bir hərbi müəssisə və ya islahat avqurlara ilkin müraciət olmadan tamamlanmırdı. Eramızdan əvvəl IV əsrə qədər yalnız patrisilər avqur ola bilərdilər. Avqurlara mənsub olmaq zadəganlıq əlaməti hesab olunurdu, ona görə də kollecin bütün üzvlərinin proqnoz vermək qabiliyyəti yox idi. Kollecdə gerçəkləşən bütün proqnozların qeydlərinin aparıldığı xüsusi bir arxiv var idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Телицын, В. Л.; Багдасарян, В. Э.; Орлов, И. Б. redaktorlarАВГУРЫ // Символы, знаки, эмблемы. Энциклопедия (rus). М.: ЛОКИД-ПРЕСС. 2005.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* *Beard, M.; North, J.; Price, S.* Religions of Rome: A History. Cambridge University Press. 1998.
* *Brent, A.* The imperial cult and the development of church order: Concepts and images of authority in paganism and early Christianity before the Age of Cyprian. Brill. 1999. ISBN 90-04-11420-3.
* *Hornblower, Simon; Spawforth, Anthony.* The Oxford Classical Dictionary (3). Oxford, UK.: Oxford University Press. 1996. s.v. *augures*.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Avqur ilə əlaqəli mediafayllar var.

* article *Augurium* in Smith's Dictionary of Greek and Roman Antiquities
* Wissowa, *Augures* in Paulys Realencyclopaedie der Classischen Altertumswissenschaften vol. II (trans. into English)
Diqitoksinin kimyəvi qurluşu
**Ürək qlikozidləri** — bitki mənşəyli dərman preparatları olub, terapevtik dozada kardioton və aritmiya əleyhinə təsirlərə malikdir. Ürək qlikozidlərindən əsasən müxtəlif etiologiyalı ürək çatışmazlığında geniş istifadə edilir. Qlikazidlər ürək əzələsinin iş qabiliyyətini artırır, onun səmərəli və qənaətbəxş işləməsinə ərait yaradır.

Tərkibi
-------

Ürək qlikozidləri qeyri şəkər və şəkər hissədən: aqlikona və qlikondan ibarətdir. Aqlikonun əsasını steroid struktur (siklopentanperhidrofenantren) təşkil edir. Qlikon isə müxtəlif cür şəkərlərlə: D-diqitoksoza, D-qlükoza, D-simaroza, D-ramonoza və s. təmsil olunur. Bəzən qlikon hissəyə sirkə turşusu qalığı birləşmiş olur. Kardiotonik effektə aqlikon hissəsinin malekulları malikdir.
Ürək qlikozidləri asanlıqla fermentativ, turşu-qələvi hidrolizinə məruz qalırlar.
Tibbi praktikada əsasən aşağıdakı bitkilərdən alınmış ürək qlikozidlərindən istifadə edilir:

* Purpur üskükotu (*Digitalis purpurea*) — diqitoksin
* Tükcüklü üskükotu (Digitalis lanata) — diqiqsin, selanid
* Kombe strofantı (*Strophanthus kombe*) — strofantin K.
* İnciçiçəyi *Convallaria* — korqlikon
* Bahar xoruzgülü *Adonis vernalis* — xoruzgülü dəmləməsi

Ürək qlikozidləriDigitalis_purpurea_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-053.jpg*Digitalis purpurea*Digitalis lanata-no text.jpgDigitalis lanataIllustration Convallaria majalis0.jpg*Convallaria*Adonis_vernalis_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-152.jpg*Adonis vernalis*

Mənbə
-----

* Словари и энциклопедии на Академике, Сердечные гликозиды  (rus.)
**Ağ Qartal Ordeni**— **Serbiya krallığında** (1883–1918) və **Yuqoslaviya krallığında** (1918–1945) Kral ordeni idi. Serbiya Monarxı **I Milan Obrenoviç** 23 yanvar 1883-cü ildə Müqəddəs Sava Ordeni ilə eyni vaxtda Ağ Qartal Ordenini təsis etdi. Ordenin beş dərəcəsi var və dövlət, millət və Krallıq üçün xüsusi xidmətlərinə görə və ya müharibə və sülhdəki nailiyyətlərinə görə Serbiya və Yuqoslaviya vətəndaşları təltif olunub. 1883–1889-cu illərdə Ağ Qartal Ordeni Serbiya Krallığının ən yüksək mükafat idi. 1898-ci ildə **Böyük Miloş Ordeni** Ağ Qartal Ordenindən üstün sayılırdı və 1904-cü ildə **Karađorđenin Ulduz Nişanı** ilə əvəz edildi.

Növləri
-------

Ağ Qartal Ordeninin beş dərəcəsi var və vətəndaş xidmətlərinə və hərbi xidmətlərinə görə verilə bilər. Orden beş dərəcədə təşkil olunub.

* I Dərəcə — Ağ Qartal Ordenin Böyük Xaçı
* II Dərəcə — Ağ Qartal Ordenin Böyük Zabit Xaçı
* III Dərəcə — Ağ Qartal Ordenin Komandir Xaçı
* IV Dərəcə — Ağ Qartal Ordenin Zabit Xaçı
* V Dərəcə — Ağ Qartal Ordenin Cəngavər Xaçı

Xarici keçidlər
---------------

* Serbia Awards and Decorations  (ing.)
* Order of the White Eagle Arxivləşdirilib 2013-11-13 at the Wayback Machine (ing.)
* ОРДЕН БЕЛОГО ОРЛА  (rus.)