recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sumatra fili** (*lat.* Elephas maximus sumatranus) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin məməlilər sinfinin xortumlular dəstəsinin fillər fəsiləsinin asiya fili cinsinin adi asiya fili növünə aid heyvan yarımnövü.

İndoneziyanın Sumatra adasında yaşayır. 2011-ci ildən etibarən Sumatran fili, son son 75-ildə ən azı 80% azaldığına görə, Təbiət və Təbii Sərvətlər Mühafizəsi üzrə Dünya Dərnəyi (IUCN) tərəfindən nəslikəsilmək ehtimalı olan heyvanlar siyahısına salınmışdır. Bu növlərə qarşı ən mühüm təhlükələrdən biri, yaşayış mühitinin məhv edilməsi və yaşayış sahəsinin parçalanmasıdır və son 25 ildə Sumatran filinin təbii yaşayış mühitinin 69% -i məhv olmuşdur. Qalan 250 km²-dən az meşə örtüyü filləri saxlamaq üçün kifayət deyil.

Özəllikləri
-----------

Asiya fillərində Afrika fillərindən daha kiçikdir. Hortumlarının sonunda bir barmaq kimi bir uzantı var. Onların arxası konveks və ya düzdür. Qadınlar kişilərə nisbətən daha azdır və ya qısa fildişi və ya heç biri yoxdur.

Seylan fili Asiya fillərində 2 ilə 3,2 m arasındakı bir çiyin hündürlüyünə malikdir və 2000 ilə 4000 kq arasında çəki çəkir. Qəbilə sayı 20 cütdür. Dəriləri maximus və indus alt növlərindən daha yüngül və piqmentsiz ləkələr nadir hallarda görülür.

Yaşayış yerləri
---------------

Sumatra fili keçmişdə adada geniş yayılmışdı və 1980-ci illərdə sayı ən çox olan fil növü sayılırdı. 1985-ci ildə aparılan siyahıyaalmada, Sumatra'nın 8 əyalətində 44 yaşayış yerində 2,800-4,800 fil var idi. Bu siyahıda 2002-ci ildə Lampunqdakı on iki yaşayış yerinin yalnız üçü qorunulduğu yazılırdı. 2008-ci ildə 1985-ci ildə təsbit edilən 44 sahənin 23-ündə fillərin tamamilə yox olduğu göstərildi. Qərb Sumatrada fillər tamamilə yox oldu, Şimali Sumatrada isə yox olma ehtimalı yüksəkdir. Riau şəhərində9 sahədən təxminən 350 fil sağ qaldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1926485
* Wikispecies: Elephas maximus sumatranus
* EoL: 1226193
* Fossilworks: 233501
* GBIF: 5219463
* iNaturalist: 147646
* ITIS: 727610
* IUCN: 199856
* MSW: 11500007
* NCBI: 548880

 |
**Plzen diyarı** (çex. Plzeňský kraj) — Çexiyada I dərəcəli inzibati – ərazi vahidi. Diyarın inzibati mərkəzi Plzen şəhəridir.

Əhali
-----

Plzen bölgəsinin əhalisi 570,401 nəfərdir (2011-ci il siyahıyaalınmasına əsasən), bu Çex Respublikası ümumi əhalisinin 5,47% -nə uyğundur. Bu sayın 30% sakinləri Plzen və ətraf şəhərlərdə yaşayır. Bölgədə az sayda əhalisi olan çox sayda yaşayış məntəqəsi var, yeganə böyük şəhər Çexiyanın dördüncü böyük şəhəri olan Plzen bölgəsinin inzibati mərkəzidir (164,000 əhali). Bölgənin qalan 46 şəhərində 367 min insan yaşayır.

Əhalinin sıxlığı 1 kvadrat kilometrə 75.44 nəfərdir (ölkədə orta hesabla 1 kvadrat kilometrə 132.33 nəfər). Taxov (37.65) və Klatovi (44.21) bölgələrində əhalinin ən az sıxlığı.

İqtisadiyyat
------------

Əsas mineral yataqları Pilsen yaxınlığında işlənir. Kömür, tikinti daşı, gil istehsal edir. Bohem meşəsində əhəngdaşı minalanır. Rayonda kənd təsərrüfatının inkişafı üçün əlverişli şərait mövcuddur. Ərazinin 50,8% -i kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaqlar, 39,4% -i meşədir.

31 dekabr 2005-ci il tarixinə bölgədə 127 341 müəssisə qeydiyyata alındı, bunların üçdə biri Pilsen bölgəsində yerləşir. Əhalinin 27,3% -i sənaye istehsalı, ardınca sosial sahə, meşə təsərrüfatı və balıqçılıqla məşğuldur.

Beynəlxalq əməkdaşlığı inkişaf etdirmək üçün Euroregions Ergensis (Almaniya ilə birlikdə) və Bavariya meşəsi - Bohemian Meşəsi (Almaniya və Avstriya ilə) yaradıldı.

Nəqliyyat
---------

Regional yol şəbəkəsinin uzunluğu 5007 kilometrdir. Avtomobinin uzunluğu 89 kilometrdir. Bölgənin dəmir yolu şəbəkəsi ümumi uzunluğu 713 kilometrdir, bunun 237 kilometri elektrikləşdirilmişdir. Pilsen - Nürnberq və Regensburg - Münhen beynəlxalq nəqliyyat xətləri bölgəni Almaniya ilə birləşdirir.

Turizm
------

2002-ci ildə bölgədə Pilsen Region Araşdırma Kitabxanası da daxil olmaqla 43 muzey, 12 teatr, 590 kitabxana var idi. Pilsen müntəzəm musiqi və teatr festivallarına ev sahibliyi edir.

Turizm mərkəzi çoxsaylı mədəniyyət və tarixi abidələri, zooloji və botanika bağı olan Pilsen şəhəridir. Bohem meşəsində qış idman növləri inkişaf edir. Bölgənin şimal-qərbində spa Konstantinovi Lazne.

Bölgənin əlamətləri Kladruby monastırı, Schwych, Kasperk, Rabi, Kacherzow, Velhartice, Horszowski Tyn qalalarıdır. Domažlice, Pilsen və Horschowski Tyn şəhərlərinin tarixi mərkəzləri tarixi abidələr kimi qorunur. Pilsen yaxınlığında, 17-18-ci əsrlərə aid kənd memarlığının təmsil olunduğu yaşayış yerləri, Plzenin şimalındakı ərazidə, eləcə də Tachow bölgəsində blok bina və yarı taxta evlər təmsil olunur. Hanovitsada (Klatovy rayonu) açıq havada kənd memarlığı muzeyi var.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  Administrativní registr ekonomických subjektů.
3. ↑  .
4. ↑  *Český statistický úřad* Počet obyvatel v obcích - k 1. 1. 2023 (çeş.). Praha: ČSÚ, 2023.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Çexiyanın inzibati bölgüsü |
| --- |
| 
* Orta Çexiya
* Kralove Hradets
* Karlovı Varı
* Liberets
* Moraviya-Sileziya
* Olomoutsk
* Pardubitse
* Plzen
* Praqa
* Cənubi Çexiya
* Yihomoravsk
* Ustetsk
* Vısoçina
* Zlin

 | Çexiya |
**Eynthem müharibəsi** — 17 sentyabr 1862-ci il tarixində Merilend ştatının Şarpsburq şəhəri yaxınlığında baş vermiş döyüş.

Tarixi
------

Müharibə ABŞ Vətəndaş müharibəsini həll edici döyüşlərindən hesab edilir. Döyüşlər quldarlıq tərəfdarı tərəfindən idarə olunan Merilend ştatının ərazilərində gedirdi. Merilend həmin dövrdə Böyük Britaniyaya tabe idi. Eynthem çayı və Şarpsburq şəhərinin ətrafıda döyüşlərin getdiyi yerlərdən idi. Eynthem müharibəsi ümumən Şimali Amerikada baş vermiş ən qanlı döyüşlərdən hesab edilir. Döyüş zamanı hər iki tərəfdən bir gün ərzində 23 min nəfər həlak olmuşdur. Tərəflərin hərbi güçünün döyüşdən əvvəl eyni olması, səbəbindən hər iki tərəf kimin qalib qəlmə ehtimalının olduğunu müəyyən edə bilmirdi. Döyüşlər zamanıda uzun müddət tərəflərdən biri, digəri üzərində üstünlük qazana bilməmişdir. Müdafiə xəttini yarmağa nail olan Corc Makklelan Konfederasiya ordusunu Merilend istiqamətində təqib etməyə başlamışdır.

Robert Li Şimal ordusua pusqu hazırlanması barədə əmr vermişdir. Əmrə əsasən Şarpsburq şəhərinin şimalında və Eynthem çayının qərbində ABŞ əsgərlərinə qarşı pusqu qurulmalı idi. Konfederasiya əsgərlərinin pusqu planı baş tutdu. Eynthem müharibəsi 1862-ci ilin 17 sentyabrın axşamına kimi davam etmişdir. 1862-ci ilin 18 sentyabr tarixində isə tərəflər arasında atəşkəs imzalanmışdır. Atəşkəsin imzalanma səbəbi tərəflərin ölü və yaralıları döyüş meydanından çıxarmaları olmuşdur. Eynthemdə yaşanmış qanlı döyüş bərabər səviyyədə keçmişdir. Tərəflərdən heç biri döyüş vaxtı digəri üzərində ciddi üstünlük qazana bilməmişdir. Ancaq döyüş sonrası Amerika Konfederativ Ştatlarının vəziyyətinin ağırlaşması döyüşdə Amerika Birləşmiş Ştatlarının qalib gəlməsinə səbəb olmuşdur. Robert Li döyüşün səhərsi günü qoşununu Virciniya istiqamətində qeri çəkmişdir. Amerika Birləşmiş Ştatlarının qalib elan edilməsidə bu hadisədən sonra baş vermişdir. Müharibə meydanında tək qalan Şimal ordusu rəsmən döyüşdə qalib gəldiklərini paytaxta bildirmişdilər.

İstinadlar
----------
**Plüralist demokratiya** (*nisbi demokratiya*) əksəriyyətin mütləq suverenliyini rədd edən demokratiya anlayışıdır, azlığın siyasi və mədəni hüquqlarının qəbul edilməli olduğunu və azlığın da bir gün çoxluq ola bilməsi hüququnun verilməsini müdafiə edir.

Demokratiyanın inkişafı prosesində çoxluğun dövlət idarəçiliyindəki qərarlarının mütləq olması və azlıqların hüquqlarını məhdudlaşdıra biləcəkləri narahatlığı plüralist demokratiyanı ortaya çıxarmışdır. Azlıqda olanların və ya müxalifətdə olanların qorunması və fikirlərini heç bir təzyiq olmadan, sərbəst şəkildə ifadə etməsi plüralist demokratiya üçün vacib olan şərtdir. Plüralist nəzəriyyədə, hakimiyyətin bölüşdürülməsi dövlətin tələsik və düşünmədən qərarlar qəbul edərək hərəkət etməsinə mane olur və eyni zamanda da əhəmiyyətli və böyük güc mərkəzlərinin razılığı olmadan hər hansı bir tədbir görülməsinin qarşısını alır.

Xüsusiyyətləri
--------------

1. İcra hakimiyyətinin güclü və geniş partiya koalisiyası tərəfindən həyata keçirilməsi
2. Qüvvələrin bölünməsi prinsipi
3. Hakimiyyətin bölüşdürülməsi
4. Çoxpartiyalı sistem
5. Yarı nümayəndəlik sistemi
6. Yazılı konstitusiya ilə hökumət səlahiyyətlərinin dəqiq məhdudlaşdırılması.
7. İki palatalı parlament modeli

İstinadlar
----------



1. ↑  "Andaolu Üniversitesi" (PDF). 2007-09-27 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-12.
2. ↑  "Kennet Janda". 2007-09-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-12.
3. ↑  "Efe Kınıkoğlu, Lijphart". 2006-09-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-12.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Nurlana Əliyeva.

**Nurlana Əliyeva** (*Nurlana Müzəffər qızı Əliyeva*; 28 avqust 1946, Kirovabad) — Bakı Slavyan Universitetinin sabiq rektoru (2016-2021), Yeni Azərbaycan Partiyası Qadınlar Şurasının sədri (2009-2021), Filologiya elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

Nurlana Əliyeva 28 avqust 1946-cı ildə Gəncə şəhərində müəllim ailəsində anadan olub. Gəncə şəhər Cəfər Cabbarlı adına 6 nömrəli məktəbdə orta təhsil alan Nurlana Əliyeva daha sonra təhsilini ölkənin ən nüfuzlu ali təhsil ocaqlarından olan Bakı Dövlət Universitetində davam etdirib. BDU-nun filologiya fakültəsini bitirdikdən sonra - 1969-cu ildə əmək fəaliyyətinə başlayıb. Bakı şəhərindəki 134 nömrəli məktəbdə, Bakı Maliyyə-Kredit Texnikumunda Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi işləyib. 1990-cı il dekabrın 29-dan Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecinə (keçmiş M.Ə.Sabir adına Bakı Pedaqoji Texnikumu) rəhbərlik edib.

Nurlana Əliyeva "Azərbaycan bədii nəsrində müasir kənd və onun problemləri" mövzusunda namizədlik, "60-80-ci illər Azərbaycan nəsrində qəhrəman və üslüb axtarışları" mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə edib. BDU-nun professoru, AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda doktorluq üzrə ixtisaslaşmış dissertasiya şurasının üzvüdür.

12 kitabın, onlarca elmi, publisist məqalənin müəllifidir. YAP Siyasi Şurasının üzvü, eyni zamanda 2009-2021-ci illərdə YAP Respublika Qadınlar Şurasının sədri olmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentini İlham Əliyevin sərəncamı ilə, Nurlana Müzəffər qızı Əliyeva 23 iyun 2016-cı ildə Bakı Slavyan Universitetinin rektoru təyin edilib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentini İlham Əliyevin sərəncamı ilə, Nurlana Müzəffər qızı Əliyeva 22 iyun 2021-cı ildə Bakı Slavyan Universitetinin rektoru vəzifəsindən azad edilib

Ailəsi
------

Ailəlidir, 2 övladı, 5 nəvəsi var. Nurlana Əliyeva sabiq deputat Hadi Rəcəbli ilə qudadır.

Təltifləri
----------

2004-cü ildə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi" fəxri adına layiq görülüb, 2008-ci ildə "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycanın hakim partiyasının Qadınlar Şurasına yeni sədr seçilib". 2023-05-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-07.
2. ↑  "Qadın rektor oldu". 2016-07-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-06-23.
3. ↑  "N.M.Əliyevanın Bakı Slavyan Universitetinin rektoru vəzifəsindən azad edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2021-11-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-22.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-07-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-07-17.

| ⛭Bakı Slavyan Universiteti |
| --- |
| Fakültələr | Filologiya  • Xarici dil müəllimliyi  • Humanitar və sosial elmlər fakültəsi  • Təhsil • Tərcümə |
| Rektorları | Kamal Abdulla  • Asif Hacılı  • Nurlana Əliyeva  • Anar Nağıyev |
| Digər | Məktəb-lisey kompleksi  • "Tələbə Dünyası" qəzeti |
**Zəhra Məmməd qızı Salayeva** (d. 15 mart 1922-ci il, Bakı – 28 noyabr 2005-ci il, Bakı) - məşhur Azərbaycan nevropatoloqu, tibb elmləri doktoru (1963), professor (1967), Azərbaycan Əməkdar Elm Xadimi (1981).

Həyatı
------

Zəhra Salayeva 15 mart 1922-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub.

1943-cü ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunu bitirmişdir. 1967-ci ildən N. Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun sinir xəstəlikləri kafedrasının müdiri olmuşdur. Tədqiqatı, əsasən, Azərbaycanda neyromalyariyaya, hemorragik ensefalitin klinika və patomorfologiyasına həsr edilmişdir.

1979-cu ildən Azərbaycan Tibbi Genetiklər Cəmiyyətinin sədri olmuşdur.

3 monoqrafiya, 4 dərslik və 4 dərs vəsaitinin müəllifidir.

SSRİ Ali Sovetinin (7-ci çağırış) deputatı olmuşdur.

28 noyabr 2005-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

Əsərləri
--------

* Nevropatologiyadan praktikum (dərslik), B. 1962;
* Beyin qan-damar xəstəlikləri, B. 1964;
* Neyrogenetika (dərslik), B. 1977;
* Sinir xəstəlikləri, B. 1982;
* Qemorraqiçeskiy gnüefalit v Azerbaydcane, B. 1968.

İstinadlar
----------

1. ↑  "SALAYEVA Zəhra Məmməd qızı". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-07-02.
2. ↑  "SALAYEVA ZƏHRA MƏMMƏD QIZI". 2021-06-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-17.
3. ↑  "Zəhra Salayevanın həyatı haqqında". www.azerbaijans.com. 28 mart 2022 tarixində arxivləşdirilib.
"**Akustiçeskiy jurnal**" — tamamilə akustikaya həsr olunmuş yeganə Rusiya akademik jurnalı. Jurnalda elmi icmallar, orijinal məqalələr, qısa ünsiyyətlər, redaktora məktublar, cari hadisələr və hadisələr haqqında məlumatlar dərc olunur. Nəşrlərin mövzularına fundamental və tətbiqi akustika məsələlərinin nəzəri və eksperimental aspektlərdə baxılması daxildir. Rusiya Elmlər Akademiyasının institutlarında, Rusiyada, eləcə də digər ölkələrdə universitetlərdə və elmi-tədqiqat təşkilatlarında aparılan elmi tədqiqatların nəticələri dərc olunur. Alimlər, aspirantlar, fizika fakültəsinin yuxarı kurs tələbələri, müəllimlər üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Tarixi
------

Jurnal onun ilk baş redaktoru olmuş Nikolay Andreyevin təşəbbüsü ilə 1955-ci ildə yaradılmışdır. İldə 6 dəfə nəşr olunur (1972-ci ilə qədər ildə 4 dəfə çap olunurdu).

Ali Attestasiya Komissiyasının elmi jurnallarının siyahısına daxildir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Официальный сайт — полный архив журнала". 2022-08-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-31.

Xarici keçidlər
---------------

* Шамаев В. Г. Горшков А. Б. Жаров А. В. Архив «Акустического журнала» в Интернете (www.akzh.ru)
* Страница журнала на сайте Издательства «Наука»
**ABŞ qiymətli kağızlar və mübadilə komissiyası** (*ing.* The United States Securities and Exchange Commission, ***SEC***) — ABŞ dövlət qurumu ABŞ qiymətli kağızlar bazarı üçün əsas nəzarət və tənzimləmə agentliyidir. Komissiya 1934-cü ildə Prezident Ruzveltin rəhbərliyi altında yaradıldı. Komissiyanın məqsədi Böyük böhran dövründə investorların fond bazarına olan inamını bərpa etmək idi. İlk SEC sədri, ölkənin gələcək prezidenti Con Kennedinin atası Cozef Patrik Kennedi olmuşdur.

Komissiya 1934-cü il Qiymətli Kağızlar Mübadilə Qanununa (*ing.* Securities Exchange Act of 1934) uyğun olaraq yaradılmışdır. Bu qanuna əlavə olaraq Komissiyanın fəaliyyəti aşağıdakı vacib qanunlarla tənzimlənir:

* Qiymətli kağızlar qanunu (Securities Act of 1933)
* Etibar sənədi qanunu 1939 . (the Trust Indenture Act of 1939)
* İnvestisiya şirkətləri qanunu 1940 . (the Investment Company Act of 1940)
* İnvestisiya məsləhətçiləri qanunu 1940 . (the Investment Advisers Act of 1940)
* Sarbeynz — Oksli qanunu 2002 . (the Sarbanes-Oxley Act of 2002)

Hal-hazırda komissiyanın sədri Cey Kleytondur, ABŞ Prezidenti Donald Tramp tərəfindən təyin olunmuş və ABŞ Senatı tərəfindən təsdiqlənmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Сенат США утвердил Джея Клейтона новым главой Комиссии по ценным бумагам". Интерфакс. 03.05.2017. 2020-12-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-05.

Xarici keçidlər
---------------

* Qiymətli Kağızlar və Mübadilə Komissiyası — ana səhifəsi
**Ismayıl Şəms** (1918–2008), ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, şərqşünas

Həyatı
------

İsmayıl Qasım oğlu 1918-cı ildə Güney Azərbaycanın mərkəzi Təbrizdə anadan olmuşdur. Orta məktəbi Təbrizdə bitirdikdən sonra Tehran universitetinin hüquq fakültəsində oxumuşdur. Az sonra İran gömrük idarəsində rəis müavini postunda işləmişdir. Gömrükdə rüşvətxorluqla razılaşmayan Ismayıl Şəms orada işləməkdən imtina edir və Təbrizə qayıdır.

1940-cı il Hacı Əli Şəbüstəri, Maşınçı, Əxgər, Padiqan və başqa silahdaşları ilə birlikdə "Azərbaycan Cəmiyyətini" yaradır və cəmiyyətin orqanı "Azərbaycan" qəzetinin redaktoru olur.

Cəmiyyətin fəaliyyətinin genişləndiyini görən Sovet Dövlətinin adamları ona və məsləkdaşlarına cəmiyyəti buraxıb Tudə partiyasına birləşməyi təklif edirlər. Bu təkliflə razılaşmayan İsmayıl Şəms ruslar tərəfindən Sovetlər Birliyinə sürgün edilir.

Güney Azərbaycanda Milli Azadlıq Hərəkatı genişləndikdən sonra, o Güney Azərbaycana qayıdır və Azərbaycan Demokrat Firqəsinin yaranmasına yardımçı olur. Azərbaycan Milli Məclisinin millət vəkili və Pişəvərinin rəhbərliyi ilə yaranmış Azərbaycan Anayasa Komisyonunun üzvü olur.

1946-cı ildə Milli Dövlət yeniləndən sonra Sovetlər Birliyinə keçir. Sərhədi pozduğuna görə onu həbs edirlər və Aşqabad şəhərindəki zindana salırlar. Bu hadisə Aşqabad şəhərində zəlzələ baş verdiyi zamana təsadüf edir. Xoşbəxtlikdən zindanın divarları möhkəm tikildiyindən o bu qorxunc zəlzələdən sağ-salamat çıxmışdı. Zindandan buraxıldıqdan sonra İsmayıl Şəms Bakıya qayıdır və Bakı Dövlət Universitetində işləyir.

İsmaıl Şəms Quzey Azərbaycanda şərqşünaslıq, özəlliklə ərəbşünaslıq məktəbinin banisidir. O, Bakı Dövlət Universitetinin öyrənciləri üçün çox saylı dərslik hazırlamışdır. İsmayil Şəms 10 cildə yaxın kitabın müəllifi və tərcüməçisidir.

1998-ci ildə "21 Azər" qrupu yaranarkən o qrupun rəhbərlərindən və nəzəriyyəçilərindən biri olmuşdur. Ondan çox saylı siyasi məqalələr və video lentlər yadigar qaldı. Milli Dövlətin qurucularının bir çoxu kimi onun da taleli, talesizlik oldu. 2008-ci ildə 90 yaşı ərəfəsində naməlum şəkildə Bakıda vəfat etdi.

Həmçinin bax
------------
**Levirat** (*lat.* levir; "qayın") — nikahın qədim formalarından biri, vəfat etmiş qardaşın arvadı ilə subay qardaşın evlənməsi.

Sözün mənşəyi
-------------

Levirate termini "ərin qardaşı" mənasını verən latın dilində levir sözündəndir.

Haqqında
--------

Evliliyin qədim növlərindən biri olmuş və dul qadının ölmüş ərinin qardaşı ilə evlənməsidir. Müharibə zamanı daha geniş yayılmışdı. Bu evlilik formasının icra edilməsinin bir sıra səbəbləri vardır. Levirat adətinə görə kiçik uşaqları olan evli qardaşlardan biri cavan yaşlarında vəfat etdikdə onun subay qardaşı, subay qardaşı olmadıqda isə evli qardaşlardan biri mərhum qardaşının uşaqlarını saxlamaq niyyəti ilə onun dul qadınına evlənirdi. Bu səbəblərdən biri əmlakın sahibi olmaq meyli idi. Tədqiqatçı Qiyasəddin Qeybullayev bu səbəbləri belə qeyd etmişdir: "Levirat nikah adətinin icra edilməsinin iki səbəbi vardı. Varlı zümrədə mərhumun varidatına sahib olmaq meyili əsas rol oynayırdı. Geniş əhali içərisində isə maddi mülahizələrdən başqa (qız əvəzinə başlıq verildiyinə görə), həm də mərhumun uşaqlarını saxlamaq və böyütmək zərurəti nəzərə alınırdı və ona görə xalq içərisində bu adət "yaraya yarpaq", yəni baş vermiş bədbəxtlikdən çıxış yolu adlanırdı. Xalq arasında bunu "çörək parçalanmasın" — ifadəsi ilə də izah edirdilər"

Həmçinin bax
------------

* Sororat

Mənbə
-----

* Dinlerde nikah. Dokuz Eylül Üniversitesi ilahiyat Fakültesi, İslami İlimler Araştırma Vakfı (İSAV), İzmir, 06–08 Nisan, 2012, 708 s.
* Kurt A. O. Yahudilikte Levirat Evlilik: Geleneğin Tutsak Ettiği Kadınlar. Electronic Turkish Studies, 2016, 266 s.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Qiyasəddin Qeybullayev.* Azərbaycanlılarda ailə və nikah. Bakı. 1995. səh. 429.
**Bernadr Pikar** (doğum 11 iyun 1673-cü il, Paris, Fransa – ölüm 8 may 1733-cü il, Amsterdam, Niderland) – fransız oymaçı, oymaçı Etiyenne Pikartın oğlu.

Həyatı
------

Bernadr Pikar 11 iyun 1673-cü ildə Parisdə anadan olmuşdur. 1696-cı ildə Antverpə köçmüşdür. 1698-ci ilin sonunda Fransaya qayıtmazdan əvvəl Amsterdamda bir il keçirmişdir. 1708-ci ildə həyat yoldaşının ölümündən sonra o, 1711-ci ildə Amsterdama köçmüşdür. Burada o, protestant olmuş və yenidən evlənmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Onun əsərlərinin çoxu Bibliya və Ovid daxil olmaqla kitab illustrasiyalardır. Onun ən məşhur əsəri 1723-cü ildən hazırlamağa başladığı və 1743-cü ildə tamamladığı *Cérémonies et coutumes religieuses de tous les peuples du monde* əsəridir. Conatan I. İsrail Cérémonies-i "mümkün qədər həqiqi və obyektiv bütün müxtəlifliklərdə dünyanın inamlarını və dini ayinləri qeyd etmək üçün nəhəng cəhd" adlandırır. Pikarın heç vaxt Avropanı tərk etməməsinə baxmayaraq o, Hind heykəltəraşlıq kolleksiyasına girmiş və malik olduğu hesablara güvənirdi. Mətnin və qravürlərin on cild Cérémoniescomprises-un original Fransız versiyası

İsrail həmçinin qeyd edir ki, Pikar Parisi Prosper Marçandla tərk edib və Cérémoniesdə Yan Frederik Bernardla dini tolerantlığa öhdəliklə əməkdaşlıq edib, Pikart, Marçand və Şarlez Levyer "radikal Qugernot dərnəyi"nə aid idi.

Əsərləri
--------

Sonuncu müraciət zamanı, *Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi*
### "Cérémonies" oymaları

* Vol. 1: (1727) Asie, Afrique and Amérique (Asiya, Afrika və Amerika)- 30 oyma
* Vol. 2 - 33 oyma (1727)
* Vol. 3 - 19 oyma (1728)
* Vol. 4 - 14 oyma (1729)
* Vol. 5 - 26 oyma (1736)
* Vol. 6 - 45 oyma (1738)
* Vol. 7 - 58 oyma
* Vol. 8 - 5 oyma
* Vol. 9 - 24 oyma
* Vol. 10- 12 oyma

### Muzaların Məbədi

Bu, Ovidin 1733-cü ildə Niderland, 1738-ci ildə İngilis və 1742-ci ildə Zaçarias Şatelayn tərəfindən Fransız dilində nəşr edilmiş məşhur təmsillərindən ibarət illustrasiya kitabı idi. Oymaların fransız, ingilis, alman və niderland dillərində başlıqları var idi. Rəssamlara Mişel de Marolles, Bernard Pikart, Yaquez Favereau, Abraham van Diepenbeek və Kornelis Bloemaert daxil idi. Niderland dilində versiya 1968-ci ildə təkrar nəşr olunmuşdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  artist list of the National Museum of Sweden. 2016.
2. 1 2  "Grove Art, accessed 26 May 2007". 3 December 2008 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 August 2014.
3. ↑  Israel, 2001, p.135.
4. ↑  Israel, 2001, pp.575-6
5. ↑  Israel, 2001, p.696.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Bernar Pikar*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  


Vikianbarda ***Bernar Pikar*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Bernar Pikarın və Yan Frederik Bernarın Kaliforniya Universitetinin saytında səhifəsi: *Dünyanın Dini Mərasimləri və Adətləri*
**Zəki Xan Zənd** (Məlayer, Həmədan ostanı – 6 iyun 1779 və ya 14 iyun 1779) — Zəndlərin hərbi komandiri və Kərim Xanın Nənə (Ağa Bəyim) tərəfindən qardaşı, həmdə əmisi Budaq Xanın oğluydu.

Həyatı
------

Zənd sülaləsinin üzvü Zəki xan, rəsmi olaraq heç vaxt Zənd hökmdarı olmadı, ancaq 1779-cu il martın 2-də, qardaşı Kərim Xanın vəfatı ardından üç ay ərzində ölkənin gücünü ələ keçirdi.

6 iyun 1779-cu ildə Zəki xan İsfahana gedərkən İzədxast qəsəbəsində qorxu yaratdı. Ancaq bu dəfə o qədər iti getdi ki, hətta öz adamları da şoka düşdü. Aralarında olan bir qrup qəbilə lideri, İzədxast kəndindəki çadırında yatarkən onu öldürdü.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *W. William Bayne Fisher; P. Avery; G. R. G. Hambly; C. Melville.* The Cambridge History of Iran. VII. Cambridge University Press. 10 October 1991. səh. 93. ISBN 978-0-521-20095-0. 28 June 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 July 2013.
2. ↑  *Kaveh Farrokh.* Iran at War: 1500-1988. Osprey Publishing. 20 December 2011. 349–. ISBN 978-1-78096-221-4. İstifadə tarixi: 28 July 2013.[*ölü keçid*]
**Torizm** (*ing.* Toryism) — klassik mühafizəkarlığın ingilis versiyası olan siyasi fəlsəfə. Siyasi sahədə torizm, Üç Krallığın Müharibəsi dövründəki cəngavərlərin hərəkətindən qaynaqlanır. Bu siyasi fəlsəfə, İngiltərənin siyasi həyatında, eləcə də Birlik ölkələrinin, xüsusən də Kanadanın bəzi yerlərində görkəmli bir yerə sahibdir. Tarixən, Amerika İnqilab Müharibəsi zamanı on üç müstəmləkənin ayrılmasına qarşı çıxan İngilis Amerikasının sadiqləri də keçmiş Britaniya İmperiyası içərisində bu fəlsəfənin nümayəndələri idilər. Torizm, "Tanrı, Kral və Ölkə" sözləri ilə ifadə edildi. Torilər monarxizmin tərəfdarlarıdır, İngiltərə Kilsəsi ortodoksallığının dini irsinin daşıyıcılarıdır  və eyni zamanda viqlərin fraksiyasının liberalizminə qarşı çıxırlar. İdxal olunan taxıllara vəzifə qoyan Qarğıdalı Qanunları (1815-1846) sayəsində torilərin əksəriyyəti iqtisadi sabitliyi, özünütəmin etməyi və kənd təsərrüfatı işçiləri üçün daha yüksək maaşları təmin edən proteksionist aqrarizmi dəstəklədi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Stuart Ball.* Portrait of a Party: The Conservative Party in Britain 1918–1945. Oxford University Press. 2013. 74.
2. ↑  *William L. Sachs.* The Transformation of Anglicanism: From State Church to Global Communion. Cambridge University Press. 2002. 18.
3. ↑  *John Charmley.* A history of conservative politics since 1830. Palgrave Macmillan. 2008. 103.

Xarici keçidlər
---------------

* Tory Act Talsa Universiteti; Kontinental Konqresin Sərəncamı, Filadelfiya, 2 yanvar 1776
* The Elections in England—Tories and Whigs Marxists.org (Karl Marksın The New York Tribune qəzetdəki məqaləsi, 1852 il)
|  |
| --- |
| Vedmakpol. Wiedźmin |
|  |
| Ölkə | Polşa |
| Şəhər | Komorov |

**Vedmak** (pol. Wiedźmin), həmçinin **Meşko** (pol. Mieszko) —— Polşanın Lyobuş voyevodinası, Krosnenski rayonu, Komorov kəndində böyüyən hamar qarağac ağacı. Avropanın ən böyük qarağacı olaraq, rəsmiləşdirilmişdir.

Adı
---

Ağacın adı Andjey Sapkovskinin eyni adlı romanının adı ilə adlandırılmışdır. Bu ad yerli səsvermənin nəticələrinə əsasən seçilmişdir. İkinci adı olan «Meşko» Polşa şahzadəsi I Meşkonun şərəfinə adlandırılmışdır. Bu ad yerli meşəbəylər tərəfindən istifadə olunur.

Ölçüləri
--------

Ağacın daxilində enli bir boşluq mövcuddur. Gövdənin qalınlığı 1,3 m yüksəklikdə 930 sm-ə çatır (2011-ci il məlumatına görə). Keçmişdə Vedmakın hündürlüyü 35.5 metrə çatsa da, ağacın hündürlüyü hazırda 19 m-ə çatır. Belə fərqin əsas səbəbi, ildırım çaxması zamanı ağacın tacının bir hissəsinin məhv edilməsidir. Bu hadisə 2004-cü ildə baş vermişdir. Ağacın yaşı dendroxronoloqistlərin sözlərinə görə, 2016-cı ildə ən azı 463 ildir.

Ağac Sezar Patsinyak tərəfindən tərtib edilən, 1992-ci ildən bəri Polşadakı ən qədim ağaclar siyahısında qeyd olunur. 1984-cü ildə alınan məlumatlara görə, ağacın hündürlüyü 35 m, gövdəsinin ətrafı 887 sm-ə çatır, yaşı isə 431-dən çox olmuşdur.
Ağacın yaşı ilə bağlı araşdırmalar sonralarda aparılmışdır. Ağacıq təsvirləri və ölçüləri dərcə alınmışdır. Ağac əsasən Polşa ağacları 2014 və Polşa ağacları 2016 dərclərində qeyd edilmişdir.

Status
------

Vedmak 1971-ci ildən bəri təbii bir abidə olaraq qorunur. Komorov şəhərində Vyazov küçəsində yerləşir (2017-ci ilə qədər küçə Karol Sverçevski adını daşıyırdı). Ağacın ətrafı vandallardan qorunmaq üçün metal məhəccərlərlə əhatələnmişdir. Ağacın yanından yol keçir.

Ədəbiyyat
---------

* Paweł Zarzyński, Robert Tomusiak, Krzysztof Borkowski. Drzewa Polski. — Warsz.: PWN, 2016. — ISBN 978-83-01-18438-4.
* Krzysztof Borkowski. Polskie drzewa. — Poznań: DALPO, 2014. — ISBN 978-83-61766-08-7.
* Paweł Zarzyński, Robert Tomusiak. 90 drzew - Okazy niezwykłe. — Warsz.: Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, 2014. — ISBN 978-83-63895-16-7.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rejestr form ochrony przyrody województwa lubuskiego". RDOŚ Gorzów Wielkopolski. 2020-04-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-01-08.
2. ↑  "Uchwała Rady gminy Gubin nr XXIX/184/2017 z dnia 30 sierpnia 2017 r. w sprawie zmiany nazwy ulicy na terenie wsi Komorów" (PDF) (polyak). 2017-08-30. 2018-12-19 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-04-11.
3. ↑  Szlakiem krzyży pokutnych po obu stronach Odry: kamienne zabytki dawnego prawa : informator-przewodnik turystyczny terenu Euroregionu-Sprewa-Nysa-Bóbr, s. 9
**Amara döyüşü** — 19 oktyabr ilə 20 oktyabr 2006-ci il aralığında keçirilmiş, Bədr Təşkilatının çoxsaylı üzvləri ilə Mehdi Ordusu və polislər arasında baş vermiş döyüşdür.

Arxa planda
-----------

Amara şəhəri nisbətən müharibə zamanı dinc şəhərlərdən idi. Həmin zamanlarda bu şəhərdə bir-birilə rəqabət aparan polis orduları, Bədr Təşkilatı və Mehdi Ordusu mövcud deyildi. Müharibənin əvvəllərində xeyli rəqib fraksiyalar arasında və məqsədli istiqamətində döyüşlər olub. Britaniya qüvvələri OMS polis ordusu ilə gündəlik təmasda olub. İraq minaatan atəşgahı ilə birlikdə ordu onların qərargahı idi. Britaniya qüvvələri 2006-cı ilin avqustunda Amaranı tərk etdi və İraq hökuməti şəhərə nəzarəti bərpa etdi. Oktyabrın ortalarında Amarada yol kənarında Bədr Təşkilatına məxsus bombanın partlaması nəticəsində Amaranın Polis Rəisi həlak oldu. Buna cavab olaraq, polis Mehdi Ordusunun üzvü olan və şübhəli bilinən terrorçunun qardaşını əsir götürdü.

Döyüş
-----

Döyüşlər oktyabrın 19-da başladı. Mehdi Ordusunun 800 maskal üzvü Amara şəhərində yerləşən üç polis bölməsinə hücum etdilər. İki günün gedişində polis ordusu ilə polislər arasında bir neçə dəfə atışmalar baş verdi. Döyüşlərin qızğın çağında AP Televiziya Xəbərlər bürosu çəkilən videoları ekrana çıxardı. Avtomobillərin böyük hissəsi kompleks ərazisində yandırıldı. Polis şöbəsində barrikadanın arxasından qalxan qara tüstülər videolarda öz əksini tapmışdır. Günün sonuna kimi Mehdi Ordusu Amara şəhərində nəzarəti ələ aldı. Polislər küçələrdə dayanan polis və patrul maşınlarını şəhərdən çıxartdılar. Poilslər mövqelərindən ertəsi gün geri qayıtdılar və İraq qüvvələri şəhərə daxil oldu. Əs-Sədrin nümayəndə vasitəçiliyi ilə barışıq vasitəsilə mühasirə aradan qaldırıldı.

Döyüşlərin səbəbkarı kimi əs-Sədr göstərildi. Digər Mehdi Ordusunun komandirləri də şəhərin ayrı-ayrı hissələrdə tam nəzarəti əldəən verdilər. Şiə döyüşçülər öz maraqlarını həyata keçirmək üçün əsas təşkilatdan ayrıldılar. Onun daxilində yeni qüvvələr yaratdılar. Əsas təşkilatdan maliyyə vəsaiti istədilər. Bir neçə gündən sonra İraq təhlükəsizlik qüvvələri ilə Mehdi Ordusunun yaraqlıları arasında Suvayra şəhərində yenidən döyüşlər qeydə alındı.

Həmçinin bax
------------

* Qara Qartal əməliyyatı

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Shi'ite militia in show of strength". boston.com. 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-18.
2. 1 2  "Mahdi militia seize Amarah - The News". 2007-03-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-18.
3. ↑  "Shi'ite militia briefly seizes Amarah - China Daily". chinadaily.com.cn. 2020-11-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-18.
**İsmayıllı Dövlət Təbiət Qoruğu** — Böyük Qafqazın Cənub yamaclarında İsmayıllı rayonunun ərazisində yerləşir. 1981-ci il iyunun 12-də təbii kompleksi qorumaq məqsədilə İsmayıllı yasaqının yerində təşkil olunmuşdur. Sahəsi 5,78 min ha-dır. İki sahədən: dağ (dəniz səthindən 800 – 2250 m hündürdə) ümumi sahənin 96,3%-i və düzənlik (dəniz səthindən 600 – 650 m hündürdə) ümumi sahənin 3,3%-ni təşkil edir. Ərazinin 87%-i meşəlikdir, 4%-i subalp çəmənliyidir. Ərazi çay vadiləri və dağ yamacları vasitəsilə bir neçə sahəyə bölünür. Torpağı qonur – meşə, çürüntülü karbonatlı dağ – meşə və dağ – çəmənlikdir. İqlimi mülayim – istidir. Onun ərazisi Baş Qafqaz dağlarının Cənub yamacının mərkəz hissində, təbiət abidələrinin və faunanın mühafizəsi sahəsini əhatə edir. 1969-cu ilə qədər qoruğun yerində İsmayıllı yasaqlığı fəaliyyət göstərmişdir. Qoruğun sahəsi 5778-ha bərabərdir. 2003-cü ildən qoruğun ərazisi genişləndirərək 1674 ha çatmışdır. Dəniz səviyyəsindən 800–2250 m yüksəklikdə yerləşir. Qoruqda 170 -dən dən çox heyvan və quşlar mühafizə olunur.

*Meşələri:* palıd, vələs, fıstıq, göyrüş, ağcaqayın, qaracöhrə və s. ibarətdir.

*Faunada* – 40 növ məməlilər, 17 növ sürünənlər, 6 növ amfibiya, 4 növ balıq və 104 növ quşlar mövcuddur. Quşlardan – toğlugötürən quş, Qafqaz tetrası, qartal, qırğı dimdikli tetraçalan, məməlilərdən – qonur ayı, köpkər, yazıpişiyi, balıqlardan – çay xallı balığı Azərbaycanın Qırmızı kitabına salınmışlar.

Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 12 iyun 2003-cü il tarixdə 115 N-li qərarına əsasən: "İsmailli dövlət təbii qoruğunun ərazisinin genişləndirilməsi barədə 10962 hektardan 16740 hektaracan çatdırılmışdır."

İstinadlar
----------

1. ↑  Məzahir Təhməzov. Ensiklopedik məlumatlar. Toponimlər fotoşəkillər xəritələr

Mənbə
-----

* Qoruqlar Arxivləşdirilib 2012-01-11 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------

* Mühafizə olunan ərazilərin statusu, yerləşməsi və əhatə edilməsi

Həmçinin bax
------------

| ⛭Azərbaycanın qorunan təbiət əraziləri |
| --- |
| Milli parklar | 
* Abşeron
* Ağgöl
* Altıağac
* Göygöl
* Hirkan
* Qızılağac
* Samur-Yalama
* Şahdağ
* Şirvan
* Zəngəzur

 |
| Qoruqlar | 
* Altıağac
* Bəsitçay
* Eldar Şamı
* Göygöl
* İlisu
* İsmayıllı
* Korçay
* Qaragöl
* Qarayazı
* Qızılağac
* Qobustan
* Palçıq vulkanları
* Pirqulu
* Şahbuz
* Şirvan
* Türyançay
* Zaqatala

 |
| Yasaqlıqlar | 
* Arazboyu
* Arpaçay
* Bəndovan
* Bərdə
* Daşaltı
* Gil adası
* Hirkan
* Korçay
* Qax
* Qarayazı-Ağstafa
* Qəbələ
* Qızılca
* Qubadlı
* Qusar
* Laçın
* Ordubad
* Şəki
* Şəmkir
* Rvarud
* Zaqatala
* Zuvand

 |
| Ramsar yerləri | 
* Ağgöl
* Qızılağac

 |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |
{\displaystyle {\overrightarrow {AB}}} vektoru
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Vektor.
**Vektor** — riyaziyyatın müxtəlif sahələrində müxtəlif cür təyin olunur.

Tərif
-----

### Cəbri yanaşma

Xətti cəbrdə **vektor** — vektor fəzasının (və ya xətti fəzanın) elementidir. Vektorları ədədə vurmaq olar, eləcə də onları toplamaq olar. Vektorları həmçinin başqa vektorların xətti kombinasiyası şəklində göstərmək olar.

Bazis bir-birindən xətti asılı olmayan elə vektorlar küllüsünə deyilir ki, həmin vektorlarla bütün fəzanı əhatə etmək olar. Sonlu fəzada sonlu bazis vektorlar mövcuddur və bu zaman fəzanın hər bir vektorunu bu bazis vektorları ilə yeganə şəkildə aşağıdakı şəkildə ayırmaq mümkündür:

{\displaystyle {\vec {x}}=\sum \_{i=1}^{n}x\_{i}{\vec {e}}\_{i},}

burada {\displaystyle {\vec {e}}\_{1},\dots ,{\vec {e}}\_{n}} — bazis, {\displaystyle x\_{1},\dots ,x\_{n}} isə {\displaystyle {\vec {x}}} vektorunun verilmiş bazisdə koordinatlarıdır.

### Həndəsi yanaşma

Həndəsədə vektor anlayışı cəbrdəkindən fərqlənir. Belə ki, burada vektorlar; sərbəst və rabitəli vektora ayırırlar.

* *Rabitəli vektor* və ya **istiqamətlənmiş parça** (**istiqamətlənmiş düz xətt parçası**) — Evklid fəzasında nizamlı nöqtələr cütlüyüdür.
* *Sərbəst vektor* — istiqamətlənmiş düz xətt parçalarının ekvivalentlik sinfidir. Belə ki, iki istiqamətlənmiş parça o zaman ekvivalent hesab olunur ki, əgər onlar:

1. kollineardır;
2. uzunluqları bərabərdir;
3. istiqamətləri eynidir.
**Velika Planina** (sloven. **Velika planina**) ― Sloveniyada, paytaxt Lyublyana şəhərindən 50 km şimal-şərqdə yerləşən dağlıq karst yaylası. Yayla 5,8 kvadrat kilometr ərazini əhatə edir və dəniz səviyyəsindən orta hesabla 1,500 metr (4,900 ft) yüksəkdə yerləşir. Ən yüksək nöqtəsi 1,666 metr (5,466 ft) hündürlüyündəki Qradişçe dağıdır. Velika Planina yaylası qışda xizək kurortu, yayda isə istirahət yeri kimi turizm mərkəzidir.

Velika Planina hərfi mənada "dağ otlağı" deməkdir. Ərazidə 300 baş mal-qara otlaya bilər. Bu gün Velika planina seyrək küknar meşələri və cırtdan şam ilə əhatə olunmuş və tipik karst çuxurları ilə səciyyələnir.

Tarix
-----

İnsanın Velika Planinada erkən tarixlərdən bəri mövcud olduğuna dair dəlillər mövcuddur. Yayla orta əsrlərdə otlaq kimi istifadə edilmişdir. Ərazidəki ən qədim daxmalar 16-cı əsrə aiddir. Daxmalar oval formasındadır və böyük bir hissəsi dam örtüyü ilə örtülmüşdür. 

1931-1932-ci illərin qışında yaylada qışda daxmaların icarəyə verilməsinin nəzərdə tutulduğu yeni turizm forması yaranmışdır.

İkinci Dünya Müharibəsi dövründə alman qüvvələri bütün daxmaları yandırmışdır. Bu dövrdə həmçinin sloveniyalı memar Yoze Pleçnik tərəfindən 1938-ci ildə tikilmiş ibadətgah da yandırılmış, lakin 1988-ci ildə bərpa edilmişdir.

Yaşayış məntəqəsi
-----------------

Yaylada Velika Planina kəndi yerləşir. 2002-ci il əhali siyahıya alması zamanı dağda dörd daimi sakinin olduğu qeyd edilmişdir.

Xizək kurortu
-------------

Yyalaqışda əlverişli qar şəraiti səbəbi ilə xizək kurortu kimi fəaliyyət göstərir. Süni qar vurmaq qadağan olunduğu üçün turizmin inkişafı tamamilə illik qar miqdarından asılıdır.
**Dubısari** (*rum.* Дубэсарь; bolq. Дубъсари; *rus.* Дубоссары) — Moldovada, tanınmamış Dnestryanı Respublikasında yerləşən şəhər. Əhalisi 25.060 nəfərdir. Dubısar rayonunun tərkibindədir.

Adının mənşəyi
--------------

Dubısari sözü rumın dilində arxaik və cəmdə olan *"dubăsar"* (*"qayıqçılar"*) sözündən törəmişdir. *"Dubă"* rumın dilində "qayıq" deməkdir.

Tarixi
------

Dubısari Moldovanın qədim yaşayış məskənlərindən biridir. Burada daş dövrünə aid artifaktlar və şəhərin ətrafında skiflərə aid olduğu güman edilən kurqanlar tapılmışdır. Müasir Dubısariyə aid ilk məlumatlar XIV əsrə aiddir və kəndli yarmakasının əsasında yarandığı ehtimal olunur. 1792-ci ildə Rusiya imperiyasının tərkibinə daxil olmuş, 1795-ci ildə şəhər statusu əldə etmişdir. 1803-1922-ci illərdə Xorsan quberniyasının bir hissəsi olmuşdur.

1924-1940-cı illərdə şəhər Moldova MSSR-nin tərkibində qalmışdır. İkinci dünya müharibəsi müddətində şəhər ağır sənayeləşmişdir. İkinci dünya müharibəsində Bessarabiyanın SSRİ tərəfindən işğalından sonra yaradılmış Moldova SSR-nin bir hissəsi olmuşdur. 27 iyul 1941-ci ildə alman və rumın qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur. 1944-cü ilin yayında yenidən SSRİ-nin əlinə keçmişdir.

1951-1954-cü illərdə şəhərdə *Dubısari su anbarı* tikilmişdir.

*Dnestryanı müharibəsi* (1992) zamanı şəhərin degenerasiyası baş vermişdir. Şəhərin sənayesi bu müharibə zamanı zərər görmüşdür. O gündən şəhər Dnestryanının nəzarəti altındadır.

Əhalisi
-------

1989-cu ildə aparılan siyahıalmaya görə 35,806 nəfərlik əhalisinin 15.414-ü moldavan, 10.718-i ukraynalı, 8.087-si rus idi. 2004-cü ildə əhalisi 28.500 idisə, indi əhalisi 25.060 nəfər təşkil edir.

Məşhur şəxsləri
---------------

* **Vasili Yovv** — moldovan kommunist siyasətçi, Moldova baş nazirinin köməkçisi.
* **Vlad Qrecu** — Moldova yazıçısı.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Nicu V.* Localitățile Moldovei în documente și cărți vechi: îndreptar bibliografic. Volumul 1: A-L (рум.). Chișinău: Universitas, 1991. S. 325–326. 508 s. ISBN 5-362-00841-2
2. ↑  *МЭРМР.* "О социально-экономическом положении ПМР" (mol). 9 July 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
3. ↑  .

Xarici keçidlər
---------------

* Dubısari Arxivləşdirilib 2012-04-21 at the Wayback Machine
* Dubısarini ziyarət etmək
* Dubısari (rumınca) Arxivləşdirilib 2012-02-05 at the Wayback Machine
Vegetarian Festivalı
**Vegetarian festivalı** və ya **Doqquz İmperator Tanrılarının Festivalı** (*çin.* 九皇爺; Pinyin:Jiǔhuángyé, POJ:Káu-ông-iâ, Kantonca: Kow Wong Yeh) — Myanmar, Sinqapur, Malayziya, Tayland və həmçinin Riau adaları kimi Cənub-Şərqi Asiya ölkələrində əsasən qeydə edilən doqquz günlük Taocu bayram ki Çinin qəməri təqviminin 9-cu ayının ərəfəsində başlayır.

Tayland
-------

Hər il Taylandın Pxuket vilayətində qeyri-adi tədbir – vegetarian festivalı keçirilir. Bayramın özü çox baxımlıdır. Axı məhz burada festival iştirakçıları sözün həqiqi mənasında özlərinə işgəncə verməyə hazırlaşırlar. Payızda keçirilən vegeterian festivalına baxmağa həm Asiya ölkələrindən, həm də çox uzaq dövlətlərdən xeyli turist gəlir. Bu festival həm vegetarian xörəklərinin müxtəlifliyi, həm də qeyri-adi şou ilə fərqlənir. Küçələrdə nümayişlər təşkil olunur, adamlar inanılmaz "fokus"lar göstərir, bədənlərinə müxtəlif iti əşyalar sancır, od üstündə ayaqyalın gəzir və s.
Qeyd etmək lazımdır ki, vegeterian festivalı dini bayramdır. Çünki məhz sentyabrın sonunda allahlar adaya öz xeyir-dualarını göndərirlər. Festivalda, əlbəttə ki, ət olmur, spirtli içkilər isə qadağandır.

Şəkillər
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Xarici keçidlər
---------------

* Malayziya festivalları Doqquz İmperator Tanrılarının Festivalı Arxivləşdirilib 2007-06-10 at the Wayback Machine
* Rəsmi vebsaytı


Vikianbarda ***Vegetarian Festival*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Flora Əlimirzəyeva-Mustafayeva** — filologiya elmləri doktoru, professor, "Xarici dillər" kafedrasının müdiri (1988-2000), Azərbaycan folklorşünaslıq tarixində ilk dəfə olaraq Berlin Kral Kitabxanasının "Dits fondu"nda "Kitabi-Dədə Qorqud" un elmə məlum olmayan əlyazmasının saxlanıldıgı faktını aşkara çıxartmışdır. Bir neçə diplom və mükafatlar almışdır.

Həyatı
------

Flora Davud qızı 1945-ci il yanvar ayının 13-də Qazaxda müəllim ailəsində anadan olmuşdur.
1960-cı ildə Ağstafada 22 saylı orta məktəbi bitirmişdir.

1961-ci ildə M.F. Axundov adına APDİ-yə ( indiki ADU) daxil olub 1966-cı ildə həmin insitutu alman-Azərbaycan dilləri müəllimi ixtisası üzrə əla qiymətlərlə bitirmişdir.

1966-cı ildə müsabiqə yolu ilə D.Bünyadzadə adına AXTİ-nin (indiki ADİU) "Xarici dillər" kafedrasına müəllim seçilmişdir.

1973-77-ci illərdə S.M.Kirov adına ADU-nun (indiki BDU) qiyabi aspirantı olmuşdur.

1984-cü ildə "Azərbaycan folkloru slman dilində" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib filologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.

1988-ci ildən 2000-ci ilə kimi işlədiyi institutda "Xarici dillər" kafedrasının müdiri olmuşdur.
1991-ci ildə müsabiqə yolu ilə kafedranın dosenti vəzifəsinə seçilmişdir.

2008-ci ildə ""Kitabi-Dədə Qorqud" dastanlarının alman dilinə tərcüməsi və tədqiqi "adlı doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib filologiya elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almışdır.
2012-ci ildən işlədiyi kafedranın professorudur.

Elmi yaradıcılığı ilə əlaqədar dəfələrlə Almaniyada olmuş, Berlin, Halle, Bonn, Köln, Maqdeburq, Drezden kitabxanalarında axtarışlar aparmış, Azərbaycan folklorşünaslıq tarixində ilk dəfə olaraq Berlin Kral Kitabxanasının "Dits fondu"nda "Kitabi-Dədə Qorqud" un elmə məlum olmayan əlyazmasının saxlanıldıgı faktını aşkara çıxartmışdır.

Flora Davud qızı təşəbbüskar, vətənpərvər, demokratik fikirli bir ziyalıdır. O, 100-ə yaxın elmi-metodiki məqalənin, 10 monoqrafiya, kitab və dərs vəsaitinin müəllifidir. Almaniyada və Türkiyədə elmi məqalələri çapdan çıxmışdır. ""Kitabi Dədə Qorqud" dastanının alman dilinə tərcümə sənətkarlığı" adlı monoqrafiyası 1999-cu ildə Azərbaycan-Avropa Ədəbi-Mədəni Əlaqələr Mərkəzinin diplomuna layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ş.Cəmşidov "Elm" qəzeti, 27 avqust, 2003-cü il, v. 27-28
**Florid Buləkov** (başq. Флорид Миңлемулла (Миңнулла) улы Бүләков 23 fevral 1948, Bolşiye Şadı[d], Başqırd MSSR – 18 yanvar 2015, Ufa) — Başqırd dramaturqu.

Başqırdıstan Respublikasının xalq yazıçısı, ədəbiyyat və incəsənət sahəsində Rusiya Federasiyası Dövlət Mükafatı laureatı və Başqırdıstan Respublikası Dövlət Salavat Yulaev adına mükafatı, Başqırdıstan Respublikasının Əməkdar İncəsənət Xadimi.

Bioqrafiyası
------------

Ordudan qayıtdıqdan sonra 1969–1973-cü illərdə Mişkində "Erveya" xalq rəqs ansamblının təşkilatçısı və musiqi rəhbəri olmuşdur. Eyni zamanda Birsk Pedaqoji İnstitutunda qiyabi təhsil alır. 1973–1989-cu illərdə ədəbi işçi, şöbə müdiri, Mişkin regional "Drujba" qəzetinin müxbiri, daha sonra respublika Leninets və Sovet Başqırdıstanı qəzetlərində işləmişdir.

İyirmidən çox pyesin və ilk Başqırd serialının müəllifidir. Onun "Sevgi Qeydiyyatı", "Unudulmuş Dua" dram nümunələri, "Nadinc qız" faciəsi, "Şaimuratov-General" dram-rekvizamı və "Nənələr ərə gedirdi" xalq komediyası çox populyardır.

Layihənin müəllifi və ilk Başqırd rok operasının librettosu ("Sevgi ulduzu", bəstəkarı Salavat Nizametdinov).

Tamaşaları Rusiya, Ukrayna, Qazaxıstan, Belarus, Monqolustan, Türkmənistan (Yekaterinburq, Vladimir, İrkutsk, Xabarovsk, Kirov, Penza, Kazan, Nijni Novqorod, Mahaçqala, Çerkessk, Yakutsk, Ulan-Ude, Ufa, Alma-Ata, Astana, Brest, Bobruisk, Çerniqov, Tambov və s.) kimi ölkələrin teatr səhnələrində ifa edilmişdir.

"Müasir Dramaturgiya" jurnalında dərc edilmişdir.

Üç film romanının müəllifi, "Ulduz olmaq istəyirəm" komediyasının, "Dope", "Evtanaziya", "Paris" və s. bəbii filmlərinin ssenaristidir.

Bəzi dram əsərləri
------------------

"Güllələnmiş ilxı" (faciə, 1984)

"Nənələr ərə gedir" (xalq komediyası, 1990)

"Sevirsən, sevmirsən?" (drama, 1991)

"Qalx, mənim Tulparım!" (pyes)

"Sevgi Reyestri" (dram, 1993)

"Unudulmuş dua" (1994)

"Yaltaq qadın" (traqifars, 1995)

Şaymuratov-General (Requiem Dram, 1998)

"Bibinur, ah, Bibinur!" (traqikomediya)

Mükafatları
-----------

1994-cü ildə Sterlitamak Teatr Birliyində "Unudulmuş Dua" pyesinin quruluşu və tərtibatının bədii həllinə görə Salavat Yulaev adına Respublika Mükafatına (İrina Filippova, Güldar İlyasova ilə birlikdə) layiq görüldür.

1995-ci ildə M. M. Qafuri adına Başqırd Dövlət Akademik Dram Teatrının "Bibinur, ah, Bibinur" tamaşasına görə teatr sənətləri sahəsində 1995-ci ildə Rusiya Federasiyasının Dövlət Mükafatına layiq görülüb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Литература | Культура — 450 лет в составе России". 2009-10-31 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-03.

Mənbə
-----

* Статья в *Башкортостан: краткая энциклопедия*[*ölü keçid*]
* Статья в Башкирской энциклопедии Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine (başq.)
* Некоторые пьесы
**Kornuoll** (*ing.* Cornwall Island) — Kanada Arktik arxipelaqına daxil olan ada. Hazırda adada yaşayış yoxdur (2012).

Coğrafiya
---------

Kornuoll adası
Adanın sahəsi 2358 km² təşkil edir. Sahil xətdinin uzunluğu 311 kmdir.

Karaleva Yelizaveta adalarının mərkəzində yerləşir. Amund-Rinqnes adasında 13 km cənubda, Devon adasında yerləşən Qrinnell yarımadasından isə 45 km şimalda yerləşir. Amund-Rinqnes adasından Hendrik, Devon adasında isə Belçer boğazı ilə ayrılır. Ada üçbucaq formaya malikdir. Şərqdən qərbə 78 km, cənubdan şimala isə 37 kiilometrə malikdir. Adada hündürlük üç hissəyə bölünür. Qərbi alçaq, mərkəzi 75–200 metr, şərqdə isə hündürlük tədricən azalmağa doğru gedir. Orta hündürlük 10–50 metr arasında dəyişir.

Tarixi
------

Ada ilk dəfə Edvard Belçer 30 avqust 1852-ci ildə Atlantik okeanından Sakit okeana keçmək üçün Şimal-Qərb keçidini tapmaq məqsədi ilə etdiyi səfər nəticəsində aşkarlanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Canadian Encyclopedia. Cornwall Island[*ölü keçid*]
2. ↑  "Atlas of Canada. List of Islands". 2013-01-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-30.
3. ↑  "The Island encyclopedia. Cornwall Island". 2010-12-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-30.