recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Natiq Novruzov** — şəhid, «Azərbaycan Bayrağı ordeni» ilə təltif olunmuşdur.

Həyatı
------

Natiq Novruzov 1973-cü ilin may ayının 22-də Gürcüstanın Borçalıda anadan olmuşdur. 1981-ci ildə Nərimanov rayonunun 258 nömrəli məktəbinin 1-ci sinifinə daxil olub. Orta məktəbi bitirdikdən sonra "Rabitə "texnikumuna daxil olub və 1992-ci ildə bitirdikdən sonra hərbi xidmətə çağırıldı. İki illik hərbi xidmətini bitirməsinə baxmayaraq, qardaşı Novruzov Azər ilə birlikdə 1993-cü ildə Kəlbəcər rayonuna könüllü olaraq hərbi xidmətə yola düşdülər.

Natiq 1994-cü ildə Kəlbəcər rayonunun Yanşaq kəndində gedən döyüşlərdə qəhrəmancasına döyüşmüş və yanvarın 1-də şəhid olmuşdur. Bu zaman qardaşı Azər məzuniyyətdə olub, öz qardaşının ölümündən xəbərsiz olmuşdur. Məzuniyyətdən qayıdandan sonra xəbər tutub ki, qardaşı şəhid olub və bütün meyidlər mühasirədə qalıb. Yanvarın 16-da meyidləri erməni mühasirəsindən çıxararkən Azər də şəhid olub. Yanvarın 22-də onlar Bakı şəhərində II Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşlar.

### Ailəsi

Qardaşı Azər Novruzov 1975-ci ildə yanvarın 26-sı Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1982-ci ildə Nərimanov rayonu 36 nömrəli tam orta məktəbə daxil olmuşdur. 1989-cu ildə o, məktəbi bitirmiş, Texniki Peşə məktəbinə daxil olmuşdur. O da qardaşı ilə birlikdə 1993-cü ildə hərbi xidmətə getmişdir.

Xatirəsi
--------

1994-cü ildə Nərimanov rayonu 36 nömrəli tam orta məktəbə Novruzov qardaşları adı verilmişdir, 1995-ci ildə 36 nömrəli tam orta məktəbin həyətində büstləri qoyulmuşdur.

Mükafatları
-----------

Ölümündən sonra Heydər Əliyev Novruzov Natiq Telman oğlunu «Azərbaycan Bayrağı ordeni» ilə təltif etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edilənlərin siyahısı
* Elsevər Hüseynov

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "FƏXRİMİZ". 2023-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-24.
2. ↑  ""Azərbaycan Respublikasının hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 9 oktyabr 1994-cü il tarixli, 218 nömrəli Fərmanı". 2012-07-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-24.
Həyatı
------

Adəm İzzət oğlu Seyfullayev 1925-ci ildə Masallı rayonunun Şərəfə kəndində anadan olub.

1941-ci ildə Şərəfə 7 illik orta məktəbi bitirib və həmin il Lənkəran pedaqoji texnikumuna daxil olur.

1943-cu ildə könüllü cəbhəyə yazılır. Buynaks şəhərinə hərbi hıssəyə göndərilir.

1946-cı ildə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun tarix fakültəsinə qiyabi daxil olub.

Masallı rayon partiya komitəsində şöbə müdiri, Şərəfə kənd orta məktəbin direktoru təyin edilir. Sonradan pedaqoji fəaliyyətini Masallı şəhərində davam etdirir.

1985-ci ildə gənc nəslin təlim və tərbiyəsindəkı uğurlarına görə SSRİ Maarif Nazirliyi və MAMEİHİ MK-nin fəxri fərmanına layiq görülür.

2006-cı ildə 3 saylı orta məktətədə üzün müddət işlədikdən sonra səhəti ilə əlaqədar pedaqoji fəaliyyətini dayandırır.

10 övladı var

2010-cu ildə vəfat etmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Şer və qəzəllərini Adəm İzzətoğlu və Adəm Qızılbaşlı təxəllüsü ilə yazmışdır. Əsərləri rayonun və respublikanin dövri mətbuatında mütəmadi çap olunmüşdür. Dövrün tanınmış şair və yazıçıları ilə yaradıcılıq mübadılələri etmişdir.

Xalq şairi Süleyman Rüstəm Adəm (İzzətoğlu) Qızılbaşlının yaradicılığını yüksək qiymətləndirmişdir. Belə ki, Adəm (İzzətoğlu) Qızılbaşlının "Şairə məktub" şerinə "Məktuba cavab" şerini yazmış və 1969-cu ildə özünün "Seçilmış əsərləri" 1-ci cildınə salmışdır. Həmın vaxt "Azərbaycan Müəllimi" qəzetində bu münasibətlə böyük məqalə çap olunmuşdur.

MƏKTUBA CAVAB

Elin ağsaqqalıdır, şairimiz etsə» qəbul,

Şerimi töhfə kimi sadə o insana verin.

Nəğmə bayraqdarıdır dolmuş yaşa, İzzətoğlu

Dağların qüvvəsini bir də Süleymana verin.

Adəm İzzətoğlu

Oxucum, dinlə mənim sadə ürək sözlərimi,

Üzü ağ, alnı açıqlarla bu gün fəxr edirəm.

Daha parlaq sabaha zillətnişəm gözlərimi,

Doğru bir yolda səfərbər kimiyəm, yol gedirəm.

Mülətimdir, vətənimdir mənim ilham dayağım,

Yaşa dolsam da, bu könlümdə bahar çağları var.

Qocaman bir ağacam, bəhrəlidir hər budağım,

Ehtiyatımda hələ nəğmə, şeir dağları var.

"Qızılbaşlar" ,"Xanbulanın Təranəsi" ,"Hikmət çələngi" ,"El-oba tərənnümü" şerlər kitabının müəllifidir.

Adəm Seyfullayev(Qızılbaşlı) Elmi sessiyalara ,şair və yazıçıların yaradıcılıq gecələrinə dəvət olunmuş, çıxışlar etmişdir. 17 hoyabr 2005-ci ildə Milli Elmlər Akademiyasının Nizamı adına Ədəbiyyat İnstitutunda Xalq şairi Bəxtiyar Bahabzadənin 80 illik yubileyinə həsr olunmuş elmi sessiyada çıxış etmişdir .

Mənbə
-----

1. ↑  Süleyman Rüstəm "Seçilmış əsərləri" təkrar nəşır 1-ci cild Şərq-Qərb nəşriyyatı. Bakı-2005
2. ↑  KREDO qəzeti №79(355) 19 noyabr 2005-ci il

Xarici keçidlər
---------------
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Namiq Allahverdiyev.

**Namiq İsmayıl oğlu Allahverdiyev** (8 dekabr 1961, Gədəbəy rayonu – 7 may 1994, Şıxarx, Tərtər rayonu) — Qarabağ müharibəsi şəhidi.

Həyatı
------

Namiq Allahverdiyev 1961-ci il dekabrın 8-də Gədəbəy rayonunda anadan olmuşdur.1971-ci il tarix-də Gədəbəy rayon N. K. Krupskaya adına Gədəbəy şəhər orta məktəbinə getmişdir.1981-ci ildə həmin məktəbi bitirmişdi. 1982-84-cü illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. Əsgəri xidmətdən qayıtdıqdan sonra S.M.Kirov adına maşınqayırma zavodunda işə qəbul olunmuş, həmin zavodda işləyə-işləyə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti institutunun qiyabi şöbəsinə qəbul olunmuşdu. 

### Təhsili

1971-ci il tarix-də Gədəbəy rayon N. K. Krupskaya adına Gədəbəy şəhər orta məktəbinə getmişdir. 1981-ci ildə həmin məktəbi bitirmişdi. 1982-84-cü illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. Əsgəri xidmətdən qayıtdıqdan sonra S.M.Kirov adına maşınqayırma zavodunda işə qəbul olunmuş, həmin zavodda işləyə-işləyə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti institutunun qiyabi şöbəsinə qəbul olunmuşdu.

### Ölümü və dəfn mərasimi

Azərbaycan Respublikası Prezidenti H. Əliyevin televiziya və radio vasitəsilə xalqa müraciətindən sonra Allah-verdiyev Namiq İsmayıl oğlu öz ərizəsi ilə könüllü olaraq Azərbaycan Respublikasınm suverenliyi uğurunda gedən döyüşlərdə iştirak etmək üçün Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələri sıralarına yola düşür. 7 may 1994-cü ildə Tərtər rayonun Marquşevan kəndi uğurunda gedən döyüşlərdə qəhrəmancasına şəhid olur.

İrsi və xatirəsi
----------------

Hazırda qəbri Gədəbəy rayonunun Şəhidlər Xiyabanındadır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Şəhidlərimiz". 2022-01-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-02.
**Yelena Vladimirovna Zelenskaya (Kiyaşko)** (6 fevral 1978, Krivoy Roq, Dnepropetrovsk vilayəti) — Ukrayna Respublikası Prezidenti Volodimir Zelenskinin həyat yoldaşı; Ukrayna Respublikasının birinci xanımı.

Ailəsi
------

Yelena və Volodimir orta məktəbdə paralel sinifdə təhsil alıblar. Lakin onların tanışlığı bir qədər sonraya – tələbəlik dövrünə təsadüf edib. Həmin vaxt Volodimir Kiyev Dövlət İqtisad Universitetinin Krivoy Roq İqtisadi İnstitutun Hüquq fakültəsində, Yelena isə Texniki Universitetin İnşaat fakültəsinin birinci kursunda təhsil alırdılar.

İlk tanışlıqlarından 8 il sonra – 2008-ci ildə onların toyu olub. Hazırda bu ailənin 2 övladı – Aleksandra adlı qızı və Kiril adlı oğlu var.

Şəxsi həyatı
------------

Həmişə gözdən uzaq bir həyat tərzi sürməyə üstünlük verən Yelenanın sosial şəbəkələrdə heç bir fərdi səhifəsi yoxdur..

O, dəbdəbəli tədbirlərdə də iştirak etməyib. Ukrayna telekanallarından birinə müsahibə verərkən həyat yoldaşının prezidentliyə namizədliyini dəstəkləmədiyini açıqlayıb. Ancaq seçki prosesi zamanı bütün görüşlərdə həyat yoldaşının yanında olub.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Ukraynanın yeni birinci xanımı: Yelena Zelenskaya kimdir? (FOTOLAR) Arxivləşdirilib 2019-04-23 at the Wayback Machine. qaynarinfo.az, 22.04.2019  (az.)
**Qocayev İsgəndər İsfəndiyar oğlu** (1 iyun 1965, Azadkənd, Saatlı rayonu – 18 yanvar 1994, Yanşaq, Kəlbəcər rayonu) — şəhid.

Həyatı
------

Qocayev İsgəndər İsfəndiyar oğlu Saatlı rayonunun Azadkənd kəndində 1965-ci il iyun ayının 1-də anadan olmuşdur. 1972–1982-ci illərdə Azadkənd orta məktəbində uğurla təhsil almışdır. Məktəbi bitirdikdən sonra 1983–1985-ci illərdə Rusiyanın Çita şəhərində Sovet ordusunda həqiqi hərbi xidmətdə olmuşdur. Hərbi xidməti başa vurduqdan sonra 1985-ci ildə 20 yaşlı İsgəndər Qocayev Bakıda, Qaradağ rayonunun Ə. C. Əmirov adına Neft və Qaz Çıxarma idarəsində quyuların təmiri üzrə operator vəzifəsində əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Quyuların təmiri kimi mürəkkəb bir prosesi dərindən mənimsiyib və nəticədə bacarıqlı usta kimi işləməyə davam etmişdir. İşlədiyi müddətdə kollektivin dərin hörmətini və sevgisini qazanmışdır. O dövrdə mətbuatda Qocayevin briqadası haqqında tez-tez məqalələr dərc olunudu. Məqalələrdə briqadanın böyük bacarıqla gördükləri işlərdən bəhs edilirdi. İsgəndər Qocayev ali təhsil almaq üçün 1985-ci ildə BDU kimya fakültəsinin axşam şöbəsinə daxil olmuşdur.

İsgəndər Qocayev 1988-ci ilin noyabr ayında ailə həyatı qurmuşdur. İki oğul övladı vardır. 1993-cü ilin noyabrın 1-də könüllü olaraq özünümüdafiə dəstəsi ilə Qarabağ batalyonunun tərkibində cəbhəyə yollanmışdır. Kəlbəcəri azad olunması uğrunda və Murov dağı istiqamətində bir neçə qəsəbənin alınmasında gedən döyüşlərdə iştirak etmişdir. Bu döyüşlərdə İsgəndər Qocayev mərdliklə vuruşmuş və tez bir zamanda döyüş yoldaşlarının hörmətini qazanmışdır. Onu bu gündə unutmayan döyüş yoldaşlarının dediyinə görə, Çiçəkdağ, Bağırlı, Yanşaq kəndi, Kəlbəcər-Laçın yolunun təmizlənməsində böyük şücaətlər göstərmişdir. Yanşaq kəndinin üst istiqamətində Qızılqaya adlanan yüksəklik uğrunda gedən vuruşlarda 1994-cü il yanvarın 18-də ağır yaralanaraq, şəhid olmuşdur. Yanvar ayının 20-də isə doğulduğu Saatlı rayonunun Azadkənd kəndində dəfn olunmuşdur. Şəhidin adı Bakı şəhərinin Qaradağ rayonunun Lökbatan qəsəbəsində küçələrin birinə verilmişlər. Çalışdığı Neft və Qaz Çıxarma idarəsinin önündə digər şəhid neftçilərlə bərabər onunda xatirə lövhəsi qoyulmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-11-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-23.
**Huqo Yunkers** (*alm.* *Hugo Junkers*‎; 3 fevral 1859[…] – 3 fevral 1935[…]) — alman aviakonstruktoru, Junkers avia şirkətinin əsasını qoymuşdur (1895).

Həyatı
------

O 1859-cu ildə müəssisəçi Haynrix Yunkers və onun həyat yoldaşı Luizenin yeddi ovladının üçüncüsü kimi dünyaya gəlmişdir.

Yunkers 1933-cü ilə qədər Dessau şəhərində yaratdığı *Junkers & Co* şirkətinin sahibi olmuşdur. Professor, tədqiqatçı və iş adamı kimi o təyyarəqayırmada tam metaldan hazırlanmış təyyarələrin və möhkəm strukturların yaradılıb inkişaf etdirilməsində əsas işlər görmüşdür.

O öz təyyarə mühərriki və qaz qızdırıcısı ilə məşhurlaşır. Yunkers 20-cu illərdə aviasiya şirkəti yaradır. Onun bu şirkıti sonralar "Luftnahza" ilə birləşir.

1932-ci ildə Dünya İqtisadi Böhranı nəticəsində onun müəssisəi tənəzzülə uğrayır. Yunkers həmin dövrdə "Nasional sosilalist"lər ilə birgə çalışmaqdan imtina etdiyinə görə müflisliyə doğru itələnir və Dessau şəhəri tərəfindən qadağa alır. Bundan sonra o Bavariyaya köçür və iki il sonra, 76 yaşında vəfat edir.

Xarici keçidlər
---------------

* 
* Texnika museyi "Hugo Junkers"



1. 1 2  Hugo Junkers // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2  Hugo Junkers // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Elşad Əliyev (dəqiqləşdirmə).

**Elşad Əli oğlu Əliyev** (27 sentyabr 1972, Nehrəm, Naxçıvan rayonu – 1994) — Birinci Qarabağ Müharibəsi şəhidi.

Həyatı
------

Elşad Əli oğlu Əliyev 27 sentyabr 1972-ci ildə Babək rayonunun Nehrəm qəsəbəsində anadan olub.

Təhsili
-------

1979–1989-cu illərdə Nehrəm qəsəbəsi 2№-li orta məktəbində oxumuşdur.

Hərbi Xidməti
-------------

1990-cı ildə ordu sıralarında hərbi xidmətə çağırılmış və daha sonra siyasi vəziyyətin gərgin olması səbəbi ilə Rusiyada Sovet ordusundakı hərbi xidmətini Azərbaycan ordusunda davam etdirməli olmuşdur.

1992-ci ildə könüllü şəkildə Qarabağa yollanır və bir çox ağır hərbi əməliyyatlarda iştirak edir.

Xüsusilə də Ağdam rayonu ətrafında gedən döyüşlərdə ən qızğın, ən çətin, ən ağır əməliyyatlarda kəşfiyyat dəstəsinin əsgəri kimi düşmən mövqelərinə keçərək qəhrəmanlıqlar göstərir. Ön sıralarda vuruşan Elşad döyüş tapşırıqlarını yüksək, dəqiq və qərəzsiz formada yerinə yetirir.

1993-cü ildə hərbi xidmətdən qısa müddətli məzuniyyət götürərək doğulub, boya başa çatdığı Nehrəm qəsəbəsinə qayıdır.

Qısa müddətli məzuniyyətdən sonra yenidən könüllü şəkildə hərbiyə qayıdan Elşad bir çox uğurlu əməliyyatlarda iştirakına davam edir. 1994-cü ildə Füzuli rayonu Qərvənd kəndi ərazisində hərbi əməliyyatı yerinə yetirən zaman minaya düşür. Silahdaşı Elşadın yanına çatanda Elşadın son sözləri bunlar olur: "Anama və nişanlıma deyin ki, Elşad Qaravənd kəndinin ətrafında şəhid oldu!"

Ədəbiyyat
---------

Azərbaycan qəhrəmanlıq salnaməsində nehrəmli şəhidlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qarabağ". 2023-05-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-11.
2. ↑  "Ağdam". 2023-03-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-11.
3. ↑  "Azərbaycan qəhrəmanlıq salnaməsində nehrəmli şəhidlər". 2023-08-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-11.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Oğlan (dəqiqləşdirmə).
Dörd oğlan Fələstin Qərb Sahil 
Banqladeşdə ağacda oturan oğlanlar
Efiopiyada gülümsəyən oğlan
**Oğlan** — erkək uşaq və ya yeniyetmə.ismayıl bunnandı.

Oğlan və Kişilik
----------------

Kişilik oğlanın bir buluğ mərhələyə yetməsidir. Müxtəlif sünnət əsaslı ictimalar bu mərhələyə keçmə üçün xüsusi mərasimlər qurarlar. Modern icmalarda qanun bu mərhələni təyin edir. Bu buluğ mərhələsinə yetən oğlan bundan sonra kişi adlanır və qanun baxımından öz işlərinin məsulu və cavab vericisidir.

* Roman-Misir qəbir üstü marasimi, bir gənc oğlanın rəsmiRoman-Misir qəbir üstü marasimi, bir gənc oğlanın rəsmi
* İki Yunan Tanrıları: Apollo və Hayasintus(Hyacinthus) Rəssam: Jacopo Caraglio; 16th c. İtaliyan rəssamİki Yunan Tanrıları: Apollo və Hayasintus(Hyacinthus) Rəssam: Jacopo Caraglio; 16th c. İtaliyan rəssam
* Çimicilər H. S. Tuke.*Çimicilər* H. S. Tuke.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 11977892p · GND: 4029002-5 · LCCN: sh85016211 · NDL: 00572250 · NKC: ph119180 · NSK: 000434704 |

 |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *İnsan ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Adil Quliyev** — Azərbaycanlı rəssam və karikaturaçı.

Həyatı
------

Adil Quliyev 1935-ci ildə anadan olmuşdur. O, M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunu təhsil almışdır. Adil Quliyev karikatura, kitab illüstrasiyası və teatr rəssamlığı sahəsində çalışmışdır. Rəssam 1952–1990-cı illərə qədər "Kirpi" jurnalı ilə əməkdaşlıq etmiş, 1980-ci ildən jurnalın bədii redaktoru vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir. Eyni zamanda satirik plakat sahəsində işləmişdir. Adil Quliyev respublikada və xaricdə keçirilən sərgilərin iştirakçısı və mükafatçısıdır. Öz mövzu seçiminin orijinallığı ilə son dərəcə peşəkar ifadəsi ilə seçilən karikaturaçı rəssamdır. Karikaturaçı rəssam 2001-ci ildə "Şeytan" satira və yumor jurnalını təsis etmişdir. Azərbaycan karikatura sənətinin tanınması və təbliği sahəsində əvəzsiz xidmətləri olan A. Quliyev bu gün də yeni-yeni əsərlər yaradır.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-08-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-02.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-07-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-07.
**Bazel** (*alm.* Basel‎ [ˈbaːzəl], *fr.* Bâle, *it.* Basilea) — İsveçrənin şimal-qərbində şəhər, almandilli Bazel-Ştadt kantonunun paytaxtı.

Şəhərin əhalisi təqribən 170 min nəfərdir (2015). Bazel ölkənin üçüncü ən böyük şəhəridir. Şəhər Reyn çayı sahilində, Yur və Şvarsvald şəhərləri arasında, Almaniya və Fransa ilə sərhəddə yerləşir.

Kimya və əczaçılıq sənayesi mərkəzidir. Novartis və Hoffman-La Roche, eləcə də beynəlxalq bank təşkilatlarının mərkəzi UBS Bankın qərargahlarından biridir. İsveçrənin ən qədim universiteti burada yerləşir. Erkən musiqi sahəsində dünyanın ən böyük təhsil mərkəzlərindən biridir. (Basel Musiqi Akademiyasının bir hissəsi olan Schola cantorum Basilienis).

İlk məlumat III əsrə aiddir və şəhər *Basileam applicuerunt* kimi qeyd olunmuşdur. Orta əsrlərdə Avropa dövlətləri tərəfindən idarə olunmuşdur. 1356-cı ildəki güclü zəlzələ şəhər pis təsir göstərmişdir. 1501-ci ildə İsveçrə Birliyinə qatılıb. XVI əsrdə Reformasiya baş verib.

Həmçinin bax
------------

* Bazel-3

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Bazel ilə əlaqəli mediafayllar var.

* bs.ch/en.html — Bazel rəsmi saytı
* Official tourism site
* Basel Cityguide
* EuroAirport Basel Mulhouse Freiburg
* Overview of museums in Basel or basel museums Arxivləşdirilib 2008-05-05 at the Wayback Machine
* Portrait of Basel's tramways

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  Arealstatistik Standard - Gemeinden nach 4 Hauptbereichen. İsveçrə Federal Statistika İdarəsi.
3. ↑ . İsveçrə Federal Statistika İdarəsi.
**Elzas-Lotaringiya** (*alm.* Elsaß-Lothringen‎, *fr.* Alsace-Lorraine) — Almaniya imperiyasının ələ keçirdiyi əyalət.

Tarixi
------

Sedan savaşından öncə Fransanın torpağı olan Elzas-Lotaringiya bölgəsi Frankfurt Sülh müqaviləsiylə Almaniya imperiyasında bir əyalət halına gəldi. Ancaq Lotaringiyanın kiçik bir qismi Fransaya verildi.

Birinci dünya müharibəsindən sonra bölgə qısa bir müddətə Elzas-Lotaringiya sovetləri adı altında müstəqil olsa da, Versal sülh müqaviləsi ilə Fransaya tabe edildi.

Yeni gələn fransız idarəsi sürətli bir şəkildə bölgəni fransızlaşdırmağa başladı. Zamanla fransızlaşan bölgəyə Fransa bir çox təhkimat, qala və Majino xəttini qurduqdan sonra İkinci dünya müharibəsindəki fransızların məğlubiyyəti ardından təkrar Almaniyaya keçən bölgə, 1945-ci ildə almanların təslim olmasıyla təkrar Fransa üsul-idarəsinə verildi. Bugün bölgə Fransa idarəsi altındadır.

Həmçinin bax
------------

* Elzas
* Lotaringiya
* Versal sülh müqaviləsi

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  Annales de géographie (fr.). Armand Colin, 1891. ISSN 0003-4010; 1777-5884
**Adil Məmmədəli oğlu Məhərrəmov** (1 fevral 1952, Ağdam rayonu) — 2008–2021-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Hesablama Palatası sədrinin müavini.

Həyatı
------

Adil Məhərrəmov 1952-ci il fevral ayının 1-də Ağdam rayonunda anadan olmuşdur. 1973-cü ildə Çingiz İldırım adına Azərbaycan Politexnik İnstitutunu bitirmişdir.

1973–1983-cü illərdə SSRİ Elektronika Sənayesi Nazirliyinin "Azon" zavodunda mühəndis-konstruktor, sahə rəisi, sex rəisinin müavini, sex rəisi işləmişdir.

1983–1986-cı illərdə SSRİ Neft Sənayesi Nazirliyinin Dmitrov adına maşınqayırma zavodunda baş mühəndis vəzifəsində çalışmışdır.

1986–2000-ci illərdə SSRİ Rabitə Vasitələri Sənayesi Nazirliynin (sonradan SSRİ Rabitə Nazirliyi, Azərbaycan Respublikası Dövlət Xüsusi Maşınqayırma və Konversiya Komitəsi) "Ulduz" Elm-İstehsalat Birliyinin baş direktor müavini, baş direktoru işləmişdir.

2000–2001-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət əmlakı nazirinin müşaviri olmuşdur.

2001-ci ilin aprel-dekabr aylarında Azərbaycan Respublikası İqtisadi inkişaf nazirinin müşaviri vəzifəsində çalışmışdır.

2001-ci ilin dekabr ayında Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin qərarı ilə Azərbaycan Respublikası Hesablama Palatasının auditoru təyin edilmişdir.

2008-ci ilin dekabr ayında Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin qərarı ilə Hesablama Palatası sədrinin müavini təyin edilmişdir.

Hesablama Palatasının yaradılmasının 10 illiyi ilə əlaqədar və Palatanın fəaliyyətində xüsusi xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2011-ci il 31 oktyabr tarixli 1809 nömrəli Sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin qərarı ilə 2015-ci ilin dekabr ayında yenidən Hesablama Palatası sədrinin müavini təyin edilmişdir.

Hesablama Palatasının yaradılmasının 15 illiyi ilə əlaqədar və Palatanın fəaliyyətində xüsusi xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2016-cı il 6 dekabr tarixli 2486 nömrəli Sərəncamı ilə 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Ailəsi
------

Ailəlidir. İki övladı var.

Anası Şəfiqə Məhərrəmova və atası Məmmədəli Məhərrəmov müəllim olmuşlar.

1999–2018-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin rektoru olmuş akademik Abel Məhərrəmovun qardaşıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikası Hesablama Palatasının sədr müavininin və auditorlarının təyin edilməsi haqqında". 2021-02-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-26.
2. ↑  "Azərbaycan Respublikası Hesablama Palatasının əməkdaşlarının təltif edilməsi haqqında". 2021-01-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-26.
3. ↑  "Azərbaycan Respublikası Hesablama Palatasının sədr müavininin və auditorlarının təyin edilməsi haqqında". 2021-02-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-26.
4. ↑  "Azərbaycan Respublikası Hesablama Palatasının əməkdaşlarının təltif edilməsi haqqında". 2021-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-26.
**Çanza** və ya **şanza** (монг. шанз, бур. *шаанза*) — monqol və buryat simli-mizrablı musiqi aləti.

Alətin quruluşu
---------------

Çanzanın xarici görünüşü olduqca orijinaldır. Böyük ölçülü aşıqlar bərkidilmiş boynu hamar səthli oval çanaq-rezonatora birləşdirilib. Adətə görə , çanağına üzünə ilan dərisi çəkilir.3 ipək və ya bağırsaq simlər (pərdə düzümü kvarta-kvintalıdır) özünəməxsus tembrdə titrəşən, xışıldayan, bir qədər zərb duyumu yaradan səs çıxarır.

Alətin tarixi
-------------

Çanza alətini XX əsrdə Rusiyada rekonstruksiya ediblər. Bəzi modellərinə 4-cü simi artırılıb, həmçinin , alətin bir neçə növü hazırlanıb.

Çanza aləti əsərlərdə
---------------------

Orkestrlərdə, Çanza alətinə çox zaman müşayiətçi rol verilir, lakin onu həm solo , həm də tematik partiya ilə ifa etmək olar. Xalq təcrübəsində Çanza xalq mahnılarını oxuyanları müşayiət edir.

Buryat bəstəkarları Çanzanı simfonik və XÇA orkestrinə daxil edirlər ki, bu da onun qeyri-adi səslənməsi ilə parlaq təəsürat oyadır. Çanza aləti J. Batuyev və B. Mayzelin "Eşq naminə" baletində Solo çıxış edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Куницын О. И. Бурятская музыкальная литература. Улан-Удэ, Бурятское книжное издательство, 1986. Стр. 28, 29.
**Kutriqurlar** — Bulqarların qolu.

Tarixi
------

Kutriqurlar utiqurlar, haylantürklər və başqa türk kökənli tayfalarla V-VI yüzilliklərdə Don və Dunay çayları arasında qərar tutmuşdular.. Bizans tarixçisi Prokopi Qeysərli bir məlumata dayanaraq yazır ki, kutriqurlar və utriqurlar ilk zamanlarda bir dövlət ətrafında birləşmişdilər. 463-cü ildə bulqarlar hunları məğlub etdilər.

Bulqarlar bir çox türk soylarının birləşməsiylə 630-cu ildə ortaya çıxdılar. Böyük Bulqar xanlığını Kubrat xan qurdu. VII əsrin ilk yarısında Xan Kubrat Qaradənizin şimalında dağınıq yaşayan türk Kutrigurlar, Utiqurlar, Sabirlər və Onoqurlar kimi soyları və bundan başqa 7 slavyan qövmünü, Bizansın razılığı ilə qurduğu ilk böyük bulqar dövlətinin tərkibində birləşdirmişdir. Beləliklə Bulqar adında yeni bir boy əmələ gəlmişdir. Ancaq qurulan dövlət uzun ömürlü olmadı. VII əsrin ikinci yarısında, Kubrat xanın 665-ci ildə ölümündən sonra digər bir Türk xalqı olan Xəzərlər bu dövləti məğlub etməyi bacarmışlar.

Kubratın böyük oğulu Batbayan (Bayan) Xəzərlərin hökmdarlığı altında yaşamağa razı olmuş və Xəzərlərə qatılmışlar. Xəzərlərin hakimiyyəti altında yaşamağa razı qalan bolqarlara Quru Bolqarlar deyilir. Xalqın ən əhəmiyyətli hissələrindən bir qismi şimala köç edib İdil bulqarları dövlətini qurdular və və şimala köç edən İdil bulqarlarına Ağ Bulqarlar da deyilər. Ağ bulqarlardan bugünkü Çuvaşlar xalqı meydana gəlmişdir. Xan Asparuhun tabeliyi altında cənub-qərbə köç edən hissə isə 678-ci ildə Tuna bolqar dövlətini qurmuşlar və Bugünkü Bolqarıstanın təməlini qoymuşdular. Digər bir qrupun isə avarlara qatılaraq daha da qərbə, orta Avropaya doğru köç etdiyi güman edilir.

Kutriqurların xanı
------------------

* 582–584 — Qostum
* 584–619 — Kurt
* Kubrat xan

Ədəbiyyat
---------

* Златарски, Васил. История на Българската държава през Средните векове, т.1, ч.1. Второ фототипно издание. София, Академично издателство "Марин Дринов", 1994. (Болгарский язык).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Хронология Болгарии". 2009-02-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-04-20.
2. ↑  Л. Н. Гумилёв Древняя Русь и Великая степь.
3. ↑  "Аваро-славянские отношения". 2010-10-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-04-20.

Həmçinin bax
------------

* Hunlar
* Bulqarlar
* Utiqurlar

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Etnik qrup** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Akif Qurbanov** — (2 iyul 1968-ci ildə doğulub) — Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. 39 saylı məktəbin yetirməsi idi. Hərbi xidmətini Rusiyada keçirmişdir. Akif Qurbanov 1990-cı illərin əvvəllərində ermənilərin azğınlığına dözə bilməyərək könüllü olaraq cəbhəyə getmişdir. Akif Qurbanov 1994-cü il may ayının 11-də itkin düşmüşdür.

Həyatı
------

Akif Qurbanov 1968-ci ildə Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. 39 saylı məktəbin yetirməsi idi. Çox qabiliyyətli və savadlı bir gənc idi. Gəncə şəhər elektrik-Sənaye Texnikumunda oxumuşdur. Hərbi xidmətini Rusiyada keçirmişdir. Hərbi xidmətdən qayıtdıqdan sonra 1989-cu ildə ailə həyatı qurmuş, Həbib adlı övladı dünyaya gəlmişdi.

Hərbi xidməti
-------------

Akif Qurbanov 1990-cı illərin əvvəllərində ermənilərin azğınlığına dözə bilməyərək könüllü olaraq cəbhəyə getmişdir. Bir müddət Tərtər bölgəsində şücaət göstərmişdir. Bir neçə kəndin müdafiəsində böyük qəhrəmanlıqla vuruşmuşdu. Akif Qurbanov 1994-cü il may ayının 11-də itkin düşmüşdür. Oğlunun yoxluğuna dözməyən atası Qurbanov İsmayıl Həbib oğlu oğlunun vəfatından cəmi 8 ay sonra ömrünü başa vurmuşdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-11-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-03.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Liman (dəqiqləşdirmə).
Bakı limanı
**Liman** və ya **port** – sahilyanı yarımqapalı su hövzələri. Onlar şirinsulu və dəniz ekosistemləri arasında ekoton
kimi özünü göstərir. Liman müxtəlif tipli gəmilərin sahilə yaxınlaşmaq üçün yan aldıqları xüsusi hazırlanmış dənizkənarı yerdir.

Bakı limanı, 1890-cı il

Limanlar və ekologiya
---------------------

Limanlar iqtisadi cəhətdən yüksək əhəmiyyətə malik olmalarına baxmayaraq, ekoloji cəhətdən müəyyən fəsadlara səbəb olurlar.

Limanlar adətən litoral zonaya daxil olur və qabarma-çəkilmələrə məruz qalır. Limanlar yüksək məhsuldar olur. Onlar biogen maddələrin "tələsi" hesab olunur. Bütün il ərzində dənizlərdə avtotroflar – makrofitlər (bataqlıq və dəniz otları, yosunlar), dib yosunları, fitoplankton aktiv olur. Onlar cavan (körpə) balıqların yemləmə yeridir. Limanlar insanın təsərrüfat fəaliyyəti altına düşdükdə su mühitinin çirklənməsi nəticəsində məhsuldarlığını itirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Акваторија // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 199.
2. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. "Ekologiya, ətraf mühit və insan" Bakı, "Elm" nəşriyyatı – 2006, 608 s. ISBN 5 – 8066 – 1765 - 3[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Liman ilə əlaqəli mediafayllar var.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Coğrafiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Meyidxana** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun inzibati mərkəzində yerləşən tarixi tikili.

Bu abidə Ordubad şəhərinin şərq tərəfində yerləşən "Malik İbrahim qəbiristanlığı"nın şimalında qəbiristanlığı şimal tərəfdən əhatə edən dağın cənub ətəyində, dağın yamacı qazılmaqla, bəzi yerlərdə qayanın çapılması yolu ilə inşa edilmişdir. Ona görə də tikilinin giriş hissəsi istisna olmaqla qalan hissəsi torpağın altındadır.

Tikilinin cənubdan giriş qapısının baş tərəfində bir kitabə qoyulmuşdur. Sarımtıl rəngli mərmər lövhə (38x30 sm) üzərində dörd sətirdə ərəb-fars dillərində süls elementli nəsx xətt ilə həkk edilmiş kitabənin mətninin tərcüməsi belədir: "Allahın rəğbətini qazanmaq məqsədilə bu mübarək şərəfli məkan mərhum, cənnətməkan Hacı Ağacan Ordubadinin oğlu yaranmışların ən kiçiyi Hacı Zeynəlabdinin səyi və təşəbbüsü ilə cəmadiəl-axir ayının 2-si tarixində, 1264-cü ildə (06.05.1848-ci il) tamam oldu".
Ordubad şəhər əhalisinin söylədiyinə görə bu buna xidməti xarakter daşımış, orada meyidlər yuyulmuş və hər hansı bir səbəbdən meyidin müvəqqəti saxlanmaq zərurəti yarandıqda, orada saxlanmışdır. Məhz buna görə də daxilində daim, xüsusilə isti yay aylarında sərin hava olmasını təmin etmək məqsədilə tikilinin çox hissəsinin (arxasının, yanlarının və üstünün) torpağın altında qalması üçün abidə dağın yamacında inşa edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Сафаров Ф. Арабо-персоязычные надписи Нахичеванской АССР (ХVI-ХIХ вв) как историко-культурные памятники. Диссертация на сосискание ученой степени канд. ист. наук. Баку, 1987, 179 с. НАИИ НАН Азербайджана. Инв.№ 8383. с. 24–25
2. ↑  Səfərli H. Ordubad şəhərinin müsəlman epiqrafikası abidələri. Bakı: "MBM", 2009, 192 s. s. 108–109, 136
3. ↑  Сафаров Ф. Арабо-персоязычные надписи Нахичеванской АССР (ХVI-ХIХ вв) как историко-культурные памятники. Диссертация на сосискание ученой степени канд. ист. наук. Баку, 1987, 179 с. НАИИ НАН Азербайджана. Инв.№ 8383. с. 24–25

Mənbə
-----

1. Hacıfəxrəddin Səfərli. Naxçıvanın türk-islam mədəniyyəti abidələri. Naxçıvan: "Əcəmi" Nəşriyyat Poliqrafiya Birliyi, 2017, 115 s.
**NGC 978A**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Üçbucaq bürcü istiqamətində yerləşir. **E-S0** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Con Herşel tərəfindən 1827-ci ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Həmçinin bax
------------

* NGC 978
* NGC 978B

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 978A: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 954 |
NGC 955 |
NGC 956 |
NGC 957 |
NGC 958 |
NGC 959 |
NGC 960 |
NGC 961 |
NGC 962 |
NGC 963 |
NGC 964 |
NGC 965 |
NGC 966 |
NGC 967 |
NGC 968 |
NGC 969 |
NGC 970 |
NGC 971 |
NGC 972 |
NGC 973 |
NGC 974 |
NGC 975 |
NGC 976 |
NGC 977 |
**NGC 978** |
NGC 979 |
NGC 980 |
NGC 981 |
NGC 982 |
NGC 983 |
NGC 984 |
NGC 985 |
NGC 986 |
NGC 987 |
NGC 988 |
NGC 989 |
NGC 990 |
NGC 991 |
NGC 992 |
NGC 993 |
NGC 994 |
NGC 995 |
NGC 996 |
NGC 997 |
NGC 998 |
NGC 999 |
NGC 1000 |
NGC 1001 |
NGC 1002 |
NGC 1003



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Sadəddin Məmmədov** - ({{DVTY}} şablonu boşdur ) - Azərbaycanlı şəhid.

Həyatı
------

Məmmədov Sadəddin Zirəddin oğlu 20 dekabr 1965-ci ildə Tovuz rayonunda anadan olmuşdur. Tovuz rayon Puşkin adına orta məktəbi bitirdikdən sonra 1983-1985-ci illərdə Almaniyada hərbi xidmətdə olmuş, Gürcüstanın Rustavi şəhərində islah əmək koloniyasında gizir işləmişdir. O, 1988-ci ildə ailə qurmuş, 2 qız övladları dünyaya gəlmişdir.

Hərbi xidmət
------------

Sadəddin Məmmədov 1991-ci ildə Gəncə şəhərinə qayıtmış, 703 saylı hərbi hissənin tərkibində gizir kimi hərbi fəaliyyətini davam etdirmişdir. O, Gəncə batalyonunda könüllü olaraq cəbhəyə yollanmış, Ağdərə istiqamətində vuruşmuş, tez bir zamanda döyüş bacarığı ilə şəxsi heyət arasında böyük hörmət qazanmışdır. Məmmədov Sadəddin Zirəddin oğlu 20 iyul 1992-ci ildə Ağdərinin Madarkert kəndində həlak olmuş, 21 iyul 1992-ci ildə Tovuzun Tatdar qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur. Şəhidin ruhuna hörmət əlaməti olaraq Tovuz şəhərindəki küçələrdən biri Sadəddin Məmmədovun adını daşıyır.

İstinadlar
----------

1. ↑
**DARANAQ** — Arsakda məntəqə adı ("Albaniya tarixi").

Toponimikası
------------

Xristian dininin Albaniyada yayılması ilə əlaqədar olaraq Suriya dilində daira "kilsə", "monostır" (ərəb dilində — "kilsə", "məbəd") və fars dilində bir şeyin olduğunu bildirən naq şəkilçisindən ibarətdir. Nizami Gəncəvinin "Xosrov və Şirin" poemasında Dizaqnaq (Yuxari Qarabagda Dizaq, əsli Ditzək mahal adı), YII əsrə aid mənbədə Ermənistanda Darnaq mahal adı ilə quruluşca eynidir.
Darahir- Arsakda məntəqə adı. "Arsak vilayətinin Darahır kəndi" ("Albaniya tarixi", I kitab, 28-ci fəsil). Həmin mənbənin başqa yerində Dparahor kimidir. ("Albaniya tarixi" I kitab, 33-cü fəsil). Suriya dilində (Albaniyada xristianlığı Suriyanın mişeldxerləri təbliğ edirdilər) dairə "monostır", "kilsə" (ərəb dilində deyir sözü ilə mənaca eynidir) sözündəndir.

Həmçinin bax
------------

Arsak

Albaniya

Xarici keçid
------------

http://tariximiz.azerbaijaniforum

İstinadlar
----------


1. ↑  B. Budaqov, Q. Qeybullayev Yuxarı Qarabağın Toponimləri 2005-ci il
**Şəbiyev Alim Böyükağa oğlu** (31 mart 1968, Yardımlı rayonu – 9 aprel 1993, Kəlbəcər rayonu) — 1-ci Qarabağ müharibəsinin şəhidi

Həyatı
------

Alim Şəbiyev
Alim Şəbiyev 1968-ci il martın 31-də Yardımlı rayonunda anadan olub.

Hərbi xidməti
-------------

Şəbiyev Alim Böyükağa oğlu orta məktəbi bitirdikdən sonra 1986-1988 -ci illərdə Belarusiyanın Qrodni şəhərində N saylı hərbi hissədə Tank qosşunları diviziyasında qulluq etmişdir. 1-ci Qarabağ müharibəsi zamanı döyüşlərdə iştirak etmişdir. Şəbiyev Alim 09.04.1993-cü il tarixdə Kəlbəcər istiqamətində, məşhur "Murov əməliyyatında" iştirak etmiş və qəhrəmancasına şəhid olmuşdur. 01.05.1993 tarixində Bakı şəhəri Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunmuşdur. Qaradağ rayonu Lökbatan qəsəbəsində adına küçə verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-11-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-03.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-03.
**Bekciqazlı** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Qəmərli (Artaşat) rayonunda kənd.

Tarixi
------

Rayon mərkəzindən 500 m şimal-şərqdə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Bekciqazlu formasında qeyd edilmişdir. Kəndin adı Becazlı formasında sabitləşmişdir.

Toponim qədim türk dilində "möhkəm", "bərk" mənasında işlənən bek sözü ilə qaz (kas) türk etnoniminin birləşməsindən əmələ gəlmişdir.

Ermənistan SSR AS RH-nin 20 iyul 1945-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilərək, Bostan qoyulmuşdur.

Əhalisi
-------

Tarixən burada yalnız azərbaycanlılar yaşamışdır. Ermənilər buraya 1823–1830-cu illərdə İranın Xoy və Salmas bölgələrindən köçürülmüşdür.

Kənddə ermənilərlə yanaşı 1831-ci ildə 102 nəfər, 1873-cü ildə 22 nəfər, 1886-cı ildə 19 nəfər, 1897-ci ildə 10 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1905–1906-cı illərdə azərbaycanlılar erməni soyqırımına məruz qalaraq qırğınlarla deportasiya olunmuşlar. İndiki Ermənistanda Sovet hökuməti qurulandan sonra — 1920–24-cü illərdə sağ qalan azərbaycanlılar öz kəndlərinə dönə bilmişdir. Burada 1926-cı ildə 15 nəfər, 1931-ci illərdə 11 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarlarından sonra kənddə yaşayan azərbaycanlılar 1948-ci ildə zorla Azərbaycana köçürülmüşdür. İndi burada yalnız ermənilər yaşayır.
**Xuan Çao** (çin. ənən. 黃巢, sadə. 黄巢, pinyin: *Huáng Cháo*, ?- 884) — Çinli duz taciri və 874–884-cü illərdə Çində üsyan başçısı.

Həyatı
------

Xuan Çaonun doğum tarixi məlum deyil.

874-cü ildə Çinin şimal-şərqində Xuan Çaonun başçılığı ilə kəndli üsyanı baş verdi. Üsyançılar böyük bir ordu yaratdılar. Üsyançılar cənuba doğru irəliləyərək əvvəlcə Quançjou (Kanton) şəhərini, sonra isə ölkənin paytaxtı Çanan şəhərini ələ keçirdilər. İmperator qaçdı. Xuan Çao imperator elan edildi. Vergilər ləğv olundu, imperator anbarlarından kəndlilərə taxıl paylandı. Imperator və feodallar ölkənin şimalında yaşayan köçəri mancurların köməyi ilə üsyanı 884-cü ildə yatırdılar.

Üsyan zamanı öldürülmüş feodalların torpaqları kəndlilərin əlinə keçdi, kəndlilərin vəziyyəti, müvəqqəti olsa da, yüngülləşdi.

Xuan Çaonun başçılığı ilə üsyan
-------------------------------

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Tan sülaləsi

Xarici keçidlər
---------------
**Aktinolit** — monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: tez-tez rast gələn.

Növ müxtəliflikləri
-------------------

Manqanaktinolit (7,4 %-dək MnO), xromaktinolit (3 %-dək Cr2O3), smaraqdit – zümrüdü- və otu-yaşıl növ müxtəlifliyi, amiant (aktinolit-asbest) – liflərinin damarcıqların divarlarına perpendikulyar yerləşməsi ilə səciyyələnən paralellifli damarcıq əmələgəlmələri; nefrit (jad) – sıx gizlikristallik aqreqatlar.

Xassələri
---------

Rəng – müxtəlif intersivlikli yaşıl, qəhvəyi; Mineralın cizgisinin rəngi – rəngsizdən solğun-yaşıladək; Parıltı – şüşə parıltısından ipəyiyədək; Şəffaflıq – yarımşəffafdan qeyri-şəffafadək; Sıxlıq – 3-3,3; S – 5-6; Kövrəkdir; Ayrılma – {110} üzrə 56° bucaq altında mükəmməl, {010} üzrə qeyri-mükəmməl; Sınıqlar – qeyri-hamardan qabıqlıya (nefritdə) - və tikanlıyadək – aktinolit-asbestdə və nefritdə; Morfologiya – kristallar: qısaprizmatik, sütunvari; Mineral aqreqatları: şüalı, qarışıq - və paralellifli, dənəvər, çubuqvari.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Karbonat süxurlarının, ultraəsası və əsası süxurların regional metamorfizmi zamanı əmələ gəlir. Adətən kristallik şistlərdə, kalsifirlərdə, talk, serpentin və aktinolit şistlərində müşahidə edilir. Mineralın kontakt-metasomatik əmələgəlmələrinə püskürmə süxurlarının əhəngdaşı və dolomitlərlə kontakt zonalarında rast gəlinir. Aktinolit - asbest bəzən kolçedan yataqlarında müşahidə olunur. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kalsit, serpentin, antofillit, talk, antiqorit, epidot, hornblend, rutil, xlorit, kvars və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Sillertal (Avstriya); Filizli dağlar, Türingiya meşəsi (Almaniya); Beloreçenski və Kalatinski yataqları (Rusiya); Qan-su əyaləti, Kun-Lun silsiləsi (Çin); Polineziya adaları və b. Azərbaycanda Kiçik Qafqaz ofiolit zonasının hiperbazitlərində, Daşkəsən rayonunun skarnlarında, bəzi kolçedan yataqlarında (Filizçay, Katsdağ, Çıraqdərə, Toğanalı) və s. qeyd edilir.

Tətbiqi
-------

Aktinolit-asbestdən odadavamlı xammal kimi sənayenin müxtəlif sahələrində istifadə edilir. Nefrit yarımqiymətli zərgərlik və dayanıqlı məmulat daşıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Actinolite // Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2781366471 |

* THE MINERAL ACTINOLITE
**Alraun** (*alm.* Alraune‎) — Avropa xalqlarının mifologiyasında mandraqoranın köklərində yaşayan humanoid mifik varlıqlar. Onlar aşağı dərəcəli ruhlardır.

Xüsusiyyətləri
--------------

Ümumi olaraq, onlar insanlara qarşı mehribandırlar, lakin təxribat törədə də bilərlər. Alraunlar pişiklərə, qurdlara və kiçik uşaqlara çevrilərək formasını dəyişdirə bilirlər. Onlar daha qəddar xasiyyətə malik olan, mədənlərdə və aditlərdə yaşayan koboldlara bənzəyirlər. Müasir alraunlar demonoloqlar tərəfindən mandraqoralardan insan məskənlərinə köçürülmüşdür. Onların xüsusiyyətləri poltergeystlərə oxşardır. İnsanlar evlərindən zibil çıxarıb süd içməsələr, alraunlar orada məskunlaşırlar. Odur ki, insanların alraunlardan qurtulması faktiki olaraq mümkün deyil. Onların evləri yansa belə, alraunlar onların ardınca yeni bir yerə gedirlər. Ümumiyyətlə, alraunlar animatistik dünyagörüşünü simvolizə edirdi. Buradakı antropomorfik simvolizm alraunların humanoid mandraqoranın kökləri ilə eyniləşdirilməsində əks olunur. Kökü yerdən qoparanda alraunların yüksək iniltisi eşidilir. Bu iniltiyi eşidən hər kəs ölümə məhkumdur, buna görə də alraunların qisasına tuş gəlməmək üçün kökü yerindən çıxarmaq məqsədilə itlərdən istifadə edirlər. Beləliklə, ölən insan yox, it olurdu. Alraun heykəlləri talisman kimi hazırlanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Телицын, В. Л.; Багдасарян, В. Э.; Орлов, И. Б. redaktorlar АЛЬРАУНЫ // Символы, знаки, эмблемы. Энциклопедия (rus). М.: ЛОКИД-ПРЕСС. 2005.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* *Королёв К.* Альрауны // Энциклопедия сверхъестественных существ. Эксмо. 2006. 228—229/720. ISBN 5-699-10432-1.
* *Орлов И.* Альрауны // Символы, знаки, эмблемы: Энциклопедия. Локид. 2003. 11/495. ISBN 5-320-00435-4.

Xarici keçidlər
---------------

* Альраун // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | Microsoft: 2778124698 |
**Avtomorf səhra torpaqları** — relyefin yüksək düzənliklərində formalaşmış profili yaxşı inkişaf etmiş boz-qonur torpaqlar. Bu torpaqların xarakterik əlamətlərindən biri səthinin qaysaqlı olması və humus horizontunun zəif ifadə olunmasıdır. Bu horizont tədricən bərkimiş, yüksək dispersliyi ilə fərqlənən qatda əvəz olunur. Boz-qonur torpaqlarda qaysağın yaranması mineral və üzvi hissənin yüksək dispersliliyi və torpaqların hidrotermik rejimindəki kontraslılıqla əlaqədardır. Torpaqların yüksək dispersliliyinə səbəb torpaq məhlulunun qələvi reaksiyasıdır. Qələvilik yovşanlı-şoranlı bitkilərin minerallaşması zamanı natrium karbonatlarının və biokarbonatların yaranması ilə əlaqədardır.

Morfoloji əlamətləri
--------------------

Üstyurd platosunun mərkəzi hissəsində tipik boz-qonur torpaqlar aşağıdakı strukturluğa malikdir:

* Ak horizontu — qaysaqlı qat poliqonal elementlərə malikdir, qalınlığı 3–6 sm-dir.
* A horizontu — humus, boz-qonur rəngdə. Yuxarı hissəsində köklər zəif, aşağıya doğru yumşaq olduğundan yaxşı inkişaf edir. Qalınlığı 10–15 sm.
* B horizontu — qonur rəngdə bərkimiş qat, kəltənli-prizmavari struktura ağ gözcüklərlə ifadə olunur. Qalınlığı 10–15 sm.
* C horizontu — yumşaq lössabənzər gillicələr. 0,5–1,0 mm ölçüdə izotermik gips kristalları olur. Lössabənzər gillicələrin qalınlığı tez-tez dəyişilir.

Yarımtipləri
------------

Boz-qonur torpaqlar 3 yarımtipə bölünür:

1. Boz-qonur səhra çox isti donan
2. Boz-qonur səhra subtropik qısa müddətə donan
3. Boz-qonur səhra subtropik çox isti donmayan

İstinadlar
----------

1. ↑  İ. Ə. Quliyev. Ümumi torpaqşünaslıq və torpaq coğrafiyası. Bakı: 2014. 235 s.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan torpaqları
**Anal tıxac** — cinsi zövq almaq məqsədilə anal dəliyə yeridilən (daxil edilən) müxtəlif material, ölçü və dizaynlarda hazırlanmış seks oyuncağıdır. Anusa rahat daxil ola bilməsi üçün daralmış (küt konusvari) uca sahib olan anal tıxaclar mərkəzə qədər genişlənir və mərkəzdən başlayaraq yenidən daralır. Anal dəlik tərəfindən udulmaması üçün anal tıxaclar tutacaq hissəyə sahibdir.

Növləri
-------

İstifadəsi
----------

Anal tıxacların istifadəsindən əvvəl tıxacın və anus dəliyinin xüsusi vasitələr ilə sürüşkən hala gətirilməsi tövsiyə olunur. Bu, arzuolunmaz qıcıqlanmanın və yaralanmanın qarşısını almaqda kömək edir.

Təmizlənməsi
------------

Anal tıxaclar adətən sabun və su ilə və ya müxtəlif seks oyuncaq təmizləyiciləri ilə təmizlənə bilər. Bununla belə anal tıxac alan zaman qutunun içərisindəki təlimatlar mütləq oxunmalıdır.

Həmçinin bax
------------

* Anal qarmaq
* Ereksiya halqası
* Seks yelləncəyi

İstinadlar
----------

1. ↑  "https://medium.com - The Ultimate Guide to Butt Plugs — Here is Everything You Need to Know. İstifadə tarixi:27.05.2023". 2023-05-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-26.
2. ↑  https://tr.mexxs.net - Butt Plug Nedir? Bilmeniz Gereken Her Şey ve Deneyebileceğiniz En İyi 5 Ürün. İstifadə tarixi: 24.05.2023
3. ↑  "https://www.healthline.com - What Are Butt Plugs Used For? 14 Things to Know. İstifadə tarixi: 18.06.2023". 2023-06-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-17.
**Apokrif** (yun. άπόχρυφος – gizli, məxfi) – kilsə tərəfindən "müqəddəs" kitablar siyahısına daxil edilməyən və qadağan olunan yəhudi və erkən xristian dini ədəbiyyat əsəri. "A" termini ilk dəfə 4-cü əsrin sonunda papa dekretlərindən birində işlədilmişdir. Orta əsrlərdə Apokrifin yaranması və yayılması çox vaxt antifeodal hərəkat və bidətçiliklə bağlı idi. Rəsmi kilsə Apokrif oxumağı qadağan etmiş, bu məqsədlə "yalançı" kitabların siyahısını düzəldib yaymışdı. Apokrif 3 qrupa bölünür: 1) saxta dini kitablar; 2) qeyri-dini, mövzusuna, quruluşuna, süjet xüsusiyyətlərinə görə dini mətnlərə oxşar kitablar; 3) din əleyhinə yazılmış kitablar. Bəzi klassik yazıçılar Apokrifdən tarixi-ədəbi məxəz kimi istifadə etmişlər (Dante, "İlahi komediya" və s.).

Xarici keçidlər
---------------

* Eski Ahidin apokrifleri Arxivləşdirilib 2016-10-19 at the Wayback Machine

İstinad
-------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 575. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Folklend cərəyanı**— (və ya Malvin cərəyanı) Pataqoniyanın Atlantik okeanı sahili boyu şimala doğru, Rio de la Platosunun ağzına qədər uzanan soyuq okean cərəyanıdır. Cərəyanın orta sürəti 0,9–1,9

Xüsusiyyətləri
--------------

Cərəyan Qərb küləkləri soyuq cərəyanının Cənibi Amerikanın Horn burnu ətrafında hərəkəti nəticəsində formalaşmışdır və Qərb küləkləri cərəyanının bir qolu hesab edilir. Adını Folklend adalarından götürmüşdür (ispanca: Island Malvinas). Folklend soyuq cərəyanın suları isti iqlimə malik Argentina dənizində tropik Braziliya cərəyanı ilə qarışır.

Cərəyan ekvatora doğru axaraq, soyuq və nisbətən şirin subantarktik suyunu daşıyır. Qərb küləkləri cərəyanının qoludur. Saniyədə bir metrdən yarım metrə qədər dəyişən sürətlə 60–90 Sv suyu daşıyır. Cərəyanın olduğu sahədə hidroloji məlumatlar çox azdır ve buna görə müxtəlif hidroqrafik dəyişkənliklərdə böyük səhvlər olur. Folklend cərəyanı Braziliya səth axımı kimi deyil, ancaq dəniz zəminə qədər uzanır. Cərəyan üçün tipik su temperaturu 6° C ətrafında, duzluluq isə 33.5–34.5 promildir.

Həmçinin bax
------------

* Dəniz cərəyanları
* Braziliya cərəyanı
* Cərəyan

Xarici keçid
------------

* Okean suyunun hərəkəti

İstinadlar
----------

1. ↑  Ecorregión Mar Argentino Archived November 5, 2013, at the Wayback Machine. (İspan dilində)
2. ↑  Vivier, F. and C. Provost, 1999b: Volume transport of the Falkland Current: Can the flow be monitored by TOPEX/POSEIDON ? Journal of Geophysical Research, 104, 21105–21122.
3. ↑  Vigan, X. C. Provost, and G. Podesta, 2000: Sea surface velocities from sea surface temperature image sequences 2. Application to the Brazil-Malvinas Confluence area. Journal of Geophysical Research, 105, 19515–19534.