recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Arxiyepiskop** — xristian kilsəsində rütbə. Bəzi yerli kilsələrdə mitropolitdən yüksək, rus pravoslav kilsəsində mitropolitdən aşağı rütbə. Arxiyepiskop əsasən yepiskopdan daha yüksək rütbədir və yepiskopları idarə edir. Arxiyepiskop diosez adlanan böyük inzibati vahidləri idarə edir. Orta əsrlərdə Avropada arxiyepiskoplar iri feodallara çevrilirdi və vassal-süzeren münasibətlərinə cəlb olunurdu. 

Dini ədəbiyyatda ilk dəfə 4 əsrin ortalarında işlədilmişdir. Patriarxlıqlar yarandıqdan sonra patriarx rütbəsi olmayan avtokefal kilsə başçıları Arxiyepiskop adlanmışlar. 21-ci əsrdə Konstantinopol, gürcü, serb və rumın kilsələrinin başçıları patriarx titulu ilə yanaşı həm də Arxiyepiskop tituluna malikdirlər. Roma-katolik kilsəsində Arxiyepiskop titulu mahiyyətcə qədim dövrün mitropolit titulu ilə eyniləşmişdir. Anqlikan kilsəsində primas və İngiltərənin 2-ci kilsə əyalətinin başçısı da Arxiyepiskop titulu daşıyır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan tarixi. Yeddi cilddə. II cild (III-XIII əsrin I rübü). Bakı. "Elm". 2007. 608 səh" (PDF). 2012-10-15 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-05-10.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Xristianlıq** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Assosiativ psixologiya** (**Assosiasiyaçılıq**) — assosiasiya şüurun işinin əsas və hətta yeganə mexanizmi hesab edilən XVIII – XIX əsrlərin psixoloji konsepsiyaları və məktəbləri toplusu. İdeyaların assosiasiyası oxşarlıq (eyni xassələrə və xüsusiyyətlərə malik olan obyektlərin birləşməsi), yaxınlıq (yaxınlıqdakı obyektlərin və ya eyni zamanda bir yerdə baş verən hadisələrin birləşməsi), təzad (əkslik kimi xarakterizə olunan obyektlərin birləşməsi) nəticəsində yarana bilər. bir-birindən). İdeyaların assosiasiyalara bağlanmasının bu üç prinsipi Aristotel tərəfindən irəli sürülmüşdür.

Assosiasiyaçılıq ideyaları ilk dəfə əzbərləmə proseslərinin təhlilində Platon və Aristotel tərəfindən irəli sürülmüşdür.

Assosiasiyaçılıq yanaşmasının sistemli tətbiqi alman psixoloqu Herman Ebbinqhauz tərəfindən yadda saxlama proseslərinin tədqiqində həyata keçirilmişdir. Amerikalı psixoloq Edvard Li Torndik təltifedici stimulun assosiasiyaların yaranmasına təsirini tədqiq etdi və bu təsir qanununda əks olundu.

Assosiasiya məktəbinin bəzi ideyaları biheviorizm psixologiyasını, xüsusən də reflekslər ideyasını nəzərdə tuturdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ассоциативная психология // БРЭ. Т.2. М. 2005, с. 381.
2. ↑  Аристотель. De Memoria et Reminiscentia. О сне и бодрствовании.

Ədəbiyyat
---------

* Association of ideas // Encyclopaedia Britannica (11th ed.). Cambridge University Press.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük katalan · Böyük rus · Universalis |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2780663778 |
**Azad nekropolu** — Ordubad rayonundakı Azadkəndin şərqində, yüksək təpənin ətəyində arxeoloji abidə.

Haqqında
--------

Qəbiristanlıqda orta əsrlərə aid bir neçə sənduqə və başdaşı tipli qəbirüstü xatirə abidəsi qalmışdır. Burada vaxtilə qırmızımtıl rəngli Darıdağ daşından hazırlanmış 3 ədəd daş qoç fiquru da olmuşdur. Sənduqələr düzbucaqlı prizma formasında boz və çəhrayı rəngli daşdan hazırlanmışdır. Bəzi sənduqələrin üzərində müxtəlif təsvirlər həkk edilmişdir. Sənduqələrin üzərindəki kitabələr ərəb dilində, abidənin səthində və yan tərəfində yazılmışdır. Kitabələrin çoxu aşınmaya məruz qalmışdır. Qəbiristanlıqda Dərviş bəy əl- Azadinin 1584-cü ildə vəfat etmiş qızı Zərifənin, yenə onun 1588-89-cu illərdə vəfat etmiş oğlu Əli Sultanın, Xacə bəy əl Azadinin 1588-89-cu ildə vəfat etmiş oğlu Dərviş bəyin xatirəsinə hazırlanmış sənduqə tipli qəbirüstü abidələr üzərindəki məzar kitabələri, kitabələrdə qeyd olunan əl-Azadi nisbəsi (Azadlı, mərhumun əslən Azad şəhərindən olmasını göstərən kəlmə) sübut edir ki, adı orta əsr qaynaqlarında xatırlanan Azad şəhəri bu ərazidə yerləşmişdir. Nekropolda ən geci 14-cü əsrdən dəfn mərasimləri keçirilməyə başlanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan abidələri ensiklopediyası. Naxçıvan: 2008

Həmçinin bax
------------

| ⛭Naxçıvan nekropolları |
| --- |
| A | 
* Ağbulaq nekropolu
* Aşağı Daşarx nekropolu

 |
| B | 
* Badamlı nekropolu
* Boyəhməd nekropolları

 |
| C | 
* Camaldin nekropolları

 |
| D | 
* Dizə nekropolu
* Dəmirçi nekropolu
* Dəmyələr nekropolu
* Dəmirli nekropolu

 |
| Ə | 
* Əbrəqunus nekropolları

 |
| H | 
* I Haçaparaq nekropolu
* II Haçaparaq nekropolu

 |
| X | 
* Xalıkeşan nekropolu

 |
| K | 
* Külüs nekropolu
* Kolasu nekropolu

 |
| M | 
* Mahmudoba nekropolu
* Maxta nekropolu
* Muncuqlutəpə nekropolu
* Muğanlı nekropolu
* Mərdangöl nekropolu

 |
| N | 
* Naxçıvan nekropolları
* Nursu nekropolu
* Nəhəcir nekropolu
* Nəzərabad nekropolu

 |
| P | 
* Parçı nekropolu
* Püsyan nekropolu

 |
| S | 
* Sarıdərə nekropolları
* Sabirkənd nekropolu
* Saltaq nekropolları
* I Sarıbulaq nekropolu
* II Sarıbulaq nekropolu
* Sirab nekropolu

 |
| Ş | 
* I Şahtaxtı nekropolu
* II Şahtaxtı nekropolu
* Şortəpə nekropolu

 |
| T | 
* Türkeş nekropolu

 |
| Y | 
* Yaycı nekropolu
* Yurdçu nekropolu

 |
| 
* Kateqoriya:Naxçıvan nekropolları
* Kateqoriya:Azərbaycan abidələri

 |
**Evangelista Torriçelli** (it. Evangelista Torricelli; 15 oktyabr 1608[…], Roma – 25 oktyabr 1647[…], Florensiya[…]) — XVII əsrdə yaşamış İtalyan fizik və riyaziyyatçı. Toriçelli 1643-cü ildə hava təziqinin ölçmək üçün indi civəli barometr deyilən cihazı icad etmişdir.

Uşaqlıq vaxtlarından dəqiq elmlərə maraq göstərməyə başlamışdır. 1627-ci ildə Roma şəhərinə getmiş və burada hidrolika elminin banilərindən olan Benedetto Kastelli ilə birlikdə işləmişdir. Benedetto Kastelli Qalileo Qalileyin tələbələrindən bir idi və Evangelista Torriçellidə 1641-ci ildən etibarən Qalileo Qalileylə məktublaşmağa başlamışdır. Həmin ildə Kastellinin məsləhətlərindən sonra Qalileo Qaliley Evangelista Torriçellini Toskana şəhərinə dəvət etdi. Torriçelli Toskana şəhərinə gəldikdən, bir neçə həftə sonra Qalileo Qaliley vəfat etdi. Toskana knyazı şəhərdə elmi işlərlə məşğul olmağı Qalileo Qalileyə tapşırmışdı, onun ölümündən sonra bu vəzifəyə Evangelista Torriçelli gətirildi. 1644-cü ildə Torriçelli tərəfindən Həndəsə və Mexanika bölmələrinə aid olan bir kitab nəşr edildi.

Riyaziyyat sahəsində olan böyük bir boşluğu dolduran bu kitabda, eyni zamanda Qalileo Qalileyin mexanika sahəsində olan iki işidə yer almışdır. Torriçellinin Həndəsə və Mexanika sahələrində olan fəaliyyətinə ilk öncə heç kim önəm vermirdi. Onun əsas məqsədlərindən biridə hava təziqinin ölcmək üçün cihaz ixtira etmək idi. O, ilk dəfə olaraq hava təziqini şüşə qablara doldurulmuş civələr vasitəsi ilə etmək qərarına gəlmişdir. Bununla da dəniz səviyyəsində 1cm2 qədər düşən təziq 1033 g/cm² olaraq müəyyən edildi. Həyatının sonrakı dövründə müəllimi olmuş Qalileo Qalileyin Teleskopunun üzərində işlədi. 1643-cü ildə Evangelista Torriçelli hava təziqini ölçmək üçün Civəli barometri kəşf etdi.

Evangelista Torriçelli 1647-ci ilin 5 oktyabr tarixində İtaliyanın Florensiya şəhərində 38 yaşında vəfat etmişdir.

Mənbə
-----

1. "Uşaqlar üçün ensiklopediya. Riyaziyyat.", Bakı, "Şərq-Qərb", 2008. səh.611




1. 1 2  *Favino F.* TORRICELLI, Evangelista // Dizionario Biografico degli Italiani (it.). 2019. Vol. 96.
2. 1 2 3  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
3. 1 2  Maktutor riyaziyyat tarixi arxivi.
4. ↑  *Гельфер Я. М.* Торричелли Эванджелиста // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1977. Т. 26 : Тихоходки — Ульяново. С. 116.
"**Azad Vətən**" (*erm.* Ազատ Հայրենիք, Azat Hayrenik) — Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının hakim partiyası.

Tarixi
------

"Azad Vətən" partiyası 29 yanvar 2005-ci ildə təsis edilmişdir. Partiyanın sədri 16 dekabr 2020-ci il tarixinədək prezident Arayik Arutyunyandır. 19 iyun 2005-ci ildə "Azad Vətən" partiyası 33 yerdən 12-ni qazanmış və bundan sonra Arayik Arutyunyan partiyanın sədri seçilmişdir. 23 may 2010-cu ildə Qondarma DQR Milli Məclisinə deputat seçkilərində "Azad Vətən" partiyası proporsional sistem üzrə 46,4% səs toplamış və14 deputat mandatı qazanmış, parlamentdə çoxluq təşkil etmişdir. Fraksiya rəhbəri Qaqik Petrosyan olmuşdur.

2015-ci ildə VI çağırış Milli Məclisə keçirilən seçkilərdə "Azad Vətən" partiyası 47,6 səs qazanaraq majoritar sistemlə seçilənlərlə birlikdə 15 deputat mandatı qazanaraq parlament çoxluğunu təşkil etmişdir. Fraksiya rəhbəri Artur Tovmasyan olmuşdur.

2020-ci il seçkilərində partiya 33 yerdən 16-nı qazanmışdır. "Vahid Vətən" partiyası ilə koalisiya yaratmışdır. Koalisiya 10 may 2020-ci ildən 10 noyabr 2020-ci il tarixədək mövcudiyyətini davam etdirmişdir.

Proqram
-------

Partiyanın proqramı Qarabağ ermənilərinin milli maraqlarını, onların təhlükəsizliyini və öz müqəddəratını təyinetmə hüququnu ifadə edən sənəddir. Partiya Qondarma DQR-nin ictimai əsaslarla siyasi birliyidir.

İdeologiya
----------

Partiyanın ideologiyası ermənilərin milli və dini kimliklərinin qorunması, regionda iqtisadi inkişaf, dilin qorunması, milli təhsil sistemi və mədəniyyəti, vətənpərvərlik və hərbi ruhun təlqin edilməsi, adət-ənənələrin və ailə institutunun qorunması, tarixi yaddaş, milli təfəkkür və mənəvi mədəniyyətin qorunmasını əhatə edir. "Azad Vətən"in digər erməni partiyalarından əsas fərq iqtisadi inkişaf ideyalarının demokratik islahatlardan üstün olmasındadır. Partiyanın ideoloji proqramına iqtisadi inkişaf müstəqilliyin əldə edilməsi, vətəndaş cəmiyyətinin və demokratiyanın bərqərar olması var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qarabağda "ərazilərin qaytarılması" iddialarına narazılıqlar". BBC News. 2 avqust 2018. 2022-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 iyul 2022.

Xarici keçidlər
---------------

* Свободная Родина // РИА Новости
**Bəhram Tofiq oğlu Əfəndiyev** (25 avqust 1910 – 3 avqust 1967) — teatr rəssamı, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1961).

Həyatı
------

Bəhram Əfəndiyev 1910-cu ildə ildə Tiflis quberniyasının Ahalkələki qəzasında doğulmuşdur. 1927–1931-ci illərdə Bakı Rəssamlıq Məktəbində dekorçu rəssam ixtisasına yiyələnib. 1929–1932-ci illərdə Akademik Milli Dram Teatrında təcrübəçi-rəssam kimi çalışıb. 1932-ci ildə Peterburq Rəssamlıq Akademiyasına qəbul olunub və burada yarım il oxuduqdan sonra səhhəti ilə başlı təhsilini yarımçıq qoyub. 1933-cü ildə Nuxa (indiki Şəki) Dövlət Dram Teatrında, 1934–1935-ci illərdə Aşqabad Dövlət Azərbaycan Dram Teatrında rəssam işləyib. 1944–1945-ci illərdə Qazax Dövlət Dram Teatrının direktoru, 1945–1948-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında rəssam və quruluş hissə müdiri, 1948–1949-cu illərdə Göyçay Dövlət Dram Teatrında quruluşçu rəssam, 1950–1956-cı illərdə Göyçay sənət artelində texniki rəhbət, 1934–1944 və 1956–1967-ci illərdə Cəfər Cabbarlı adına Gəncə Dövlət Dram Teatrında baş rəssam işləyib. 14 dekabr 1961-ci ildə Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi fəxri adı ilə təltif olunub.

İstinadlar
----------

1. ↑  İlham Rəhimli. Azərbaycan Teatr Ensiklopediyası. I cild. Azərnəşr. Bakı, 2016. s.237
**Şimali Ural** — Ural dağlarına daxil olan dağ sistemi. Kosvinski Kamen və qonşu Konjakovski Kamendən (59 ° N) cənubda Telposiz massivinin şimal yamaclarına, daha doğrusu şimaldan ətrafında əyilən Şuger çayının sahilinə qədər uzanır. Yalnız dağ massivinin sahəsi təxminən 90.000 km²-dir.

Ural dağları burada şimaldan cənuba paralel bir necə silsilə ilə uzanır. Burada ural dağlarının eni 50-60 km-ə təşkil edir. Relyef qədim düzənlikli dağların qalxması və sonrakı buzlaqların və müasir şaxtalı hava şəraitinin təsiri nəticəsində düz zirvələri olan orta dağdır.

Şimali Uralın əsas zirvələri ən çox su ayıırıcı silsiləsindən uzaqda yerləşir: Konjakovski Kamen (1569 m), Denejkin Kamen (1492 m), Çistop (1292 m), Otorten (1182 m, digər xəritələrdə, 1234 m), Kojnim-İz (1195 m), Telposiz (1617 m). Durada daha sərt qayaların və kənar təbəqələrin qalıqları xüsusi maraq doğurur. Bunlardan ən məşhuru Man-Pupu-Nier, Torre-Porre-İz, Muninq-Tump dağlarında tapılmışdır.
Uralın ən ucqar və əlçatmaz bölgələrindən biridir. Zirvələrindən biri Medvejı Uqol adlanır. İvdel, Vijay və Usmanın şimalında demək olar ki, yaşayış məntəqəsi yoxdur. Bu səbəbdən yollar belə çəkilməmişdir. Keçilməz meşələr və bataqlıqlar dağlara şərqdən və qərbdən yaxınlaşır. İqlim olduqca sərtdir. Dağlarda yayda əriməyə vaxt olmayan çox sayda qar sahəsi var. Daimi buzlaqların yerləri və Konjakovski Kamendə müşahidə olunur. Bu ərazilərdə buzlaq olmasa da, Şimali Uralın ən yüksək massivi olan Telposizin kahalarında iki kiçik buzlaq tapılmışdır.
Minerallərlə zəngindir. Burada boksit (Krasnaya Şapoçka yatağı), manqan və dəmir filizi (Polunoçnoe və İvdel), qəhvəyi kömür (Karpinsk) və müxtəlif filizlərin olduğu Serov qrupu yataqları vardır.

İqlimi
------

Şimali Uralda yağıtının miqdarı olduqca böyükdür. Qərb yamacının ən yüksək sahələrində ildə 1000 ilə 1200 mm, şərqdə yamaclarında 700 mm-ə qədər yağıntı müşahidə edilir. Düzənliklərdə yağıntının miqdarı 400-600 mm-ə qədər azalır. Yağışın çox hissəsi (2/3) yaz, yay və payızda, qalan hissəsi isə qışda düşür. Şimali Uralda ən soyuq ay yanvar ayıdır. Orta aylıq temperatur - 19-22 ° C və minimum isə - 50-54 ° C təşkil edir. Silsilənin şərqində qış qərbdən daha soyuqdur. Demək olar ki, eyni soyuq hava dekabr və fevral aylarında davam edir. Bu ayların orta temperaturu - 15-17 ° -dən çox deyil və ən soyuq qışlarda termometrdə sütun bəzən mənfi 48-53 ° C-ə enir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Поиск карт и маршрутов на интерактивной карте, топографические карты России". 2013-05-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-02-10.
**Bəhram İbrahimov** (tam adı: **İbrahimov Bəhram Məhəmməd oğlu**; d. (1930-2016), Füzuli rayonu, Böyük Bəhmənli kəndi, Azərbaycan SSR, SSRİ— jurnalist, "İnşaatçı" qəzetinin şöbə müdiri (1949-2006), "İnkişaf" qəzetinin redaktoru (2006-2016), Azərbaycan Ağsaqqallar Şurasının Ali Məclisinin üzvü və AAŞ Mətbuat xidmətinin rəhbəri, "Qızıl Qələm" mükafatı laureatı, "Nurlu Qələm" və "Ustad Qələm Sahibi"

Həyatı
------

İbrahimov Bəhram Məhəmməd oğlu 1930-cu ildə Füzuli rayonunun Böyük Bəhmənli kəndində anadan olmuşdur. 

Azərbaycan Dövlət Xarici Dillər Pedaqoji İnstitutunu fransız dili mütəxəssisi kimi bitirmişdir. Sonralar Jurnalist Sənətkarlığı institutunu qutarmış, Moskvadakı V.İ. Lenin adına Hərbi Siyasi Akademiyanın, habelə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunun kadrların təkmilləşdirilməsi kursunun müdavimi olmuşdur.

Əmək fəaliyyətinə Füzuli rayonunda müəllim kimi başlamış, Sənaye Tikintisi Nazirliyinin fəhlə yataqxanasında tərbiyəçi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 
Mətbuatda 1949-cu ildən fasiləsiz çıxış etmiş, ölkə tikinti kompleksinin bütün sahələrini işıqlandıran sanballı və dəyərli yazılar dərc etdirmiş, ən mühüm buraxılış obyektlərindən maraqlı səhifələr hazırlamışdır.

40 ildən artıq "İnşaatçı" qəzetində şöbə müdüri işləmişdir. 

O, "İnşaatçı"nı quran, zamanın keşməkeşlərindən üzüağ, qalib çıxmasına yardım edən insanlardan, prinsipial jurnalistlərdən idi.

2006-cı ildən Azərbaycan Ağsaqqallar Şurasının (AAŞ) orqanı olan "İnkişaf" qəzetinin redaktoru, Azərbaycan Ağsaqqallar Şurasının Ali Məclisinin üzvü və AAŞ Mətbuat xidmətinin rəhbəri olmuşdur. 

Bəhram müəllim tək öz ömrünü deyil, yüzlərlə insanın tale yükünü daşıyan el ağsaqqalı, çoxlarının qaranlıq yoluna işıq salan ziyalı və əsl azərbaycanlı idi. 

Bəhram müəllim 2016-cı ilin aprelin 27-sində haqq dünyasına qovuşdu. 

Azərbaycan inşaatçılarının fəaliyyətindən bəhs edən 45 publisistik sənədli kitabın müəllifi idi.

Bəhram müəllim ailəli idi, iki oğlu, beş qızı və 9 nəvəsi vardır.

Mükafatları
-----------

Dövlət mükafatlarına və Azərbaycan jurnalistlərinin "Qızıl Qələm" mükafatına layiq görülmüşdür. Bədii yaradıcılığındakı uğurlarına görə H.B.Zərdabi adına "Ali Kamil Jurnalist" diplomunu almış, "Nurlu Qələm" və "Ustad Qələm Sahibi" adına layiq görülmüşdür.
**Şimali İoto** (*yap.* 北硫黄島) — Bonin adalarına daxil olan vulkanik ada. Əvvəllər «*ing.* Kitaio Jima» və «*ing.* North Iwo Jima — Şimali İvacima» adı ilə tanınırdı. 18 iyun 2007-ci ildə «Şimali İoto» olaraq adlandırılmışdır.

Ümumi məlumat
-------------

Şimali İoto
İoto adasından 80 km şimalda, Tokiodan 1170 km cənubdsa, Çiçicima adasından 270 km cənub-qərbdə yerləşir. Sahəsi 5,57 km², sahil xəttinin uzunluğu 8 km-dir. Ərazisi dağ massivləri ilə örtülüdür. Ən hündür nöqtəsi «Sakaqiqamine» (*yap.* 榊ヶ峰) dağıdıdır (792 m). İkinci ən hündür zirvəsi 665 metr hündürlüyə malik «Simisu» (*yap.* 清水峰) dağıdır.

inzibati baxımından Tokio prefekturasının Bonin adaları qrupuna daxildir.

İkinci dünya müharibəsi zamanı bir çox ölkələrdən gələnlərlə adada koloniya qurmaq cəhdləri boşa çıxmışdır. Hazırda adada yaşayış yoxdur.

Ada ətrafında hündür dalğalar burada sörfinq üçün əlverişli şərait yaradır. Ancaq gəlilərin sahilə yan alması üçün isə əlverişsizdir. Adada şahinlər yaşayır. Bu səbəbdən Yaponiya ərazidə qoruq təşkil etmişdir.

22 iyul 2009-cu ildə adadan günəş tutulması aydın müşahidə edilmiş və bu proses 6 dəqiqə 34 saniyə davam etmişdir.

Mənbə
-----

* Şimali İoto  (yap.)

İstinadlar
----------

1. ↑  «İocimanın» «İoto» olaraq adlandırılmçası barədə fərman. Arxivləşdirilib 2012-02-07 at the Wayback Machine (yap.)
2. ↑  Günəş tutulması Arxivləşdirilib 2008-12-03 at the Wayback Machine  (ing.)
**Şimanovskinin binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Frunze küçəsi ev 35 ünvanında yerləşən bina. Bina 1850-ci ildə inşa edilmişdir. Binanın hazır ki, vəziyyəti idealdır. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. Modern stilində inşa edilmişdir. Bina ikili ünvana sahibdir. Bu isə onun yerləşdiyi mövqeyi ilə əlaqədardır. XIX əsrin ikinci yarısında Siçevlər ailəsinə məxsus olmuşdur.

Tarixi
------

Bina Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri Frunze küçəsi ev 35 ünvanında yerləşir. 1850-ci ildə inşa edilmişdir. Bina modern stilində inşa edilmişdir. Binanın iki pəncərəsi Frunze küçəsinə, iki pəncərə isə İtalyanski xiyabanına baxır. 1870–1900 illərdə bina Sıçevlər ailəsinə məxsus olmuşdur. 1870-ci ildə illərdə bina Miron Yakovloviç Sıçevə məxsus idi. Evin sahibi 1880-ci illərdə Mixail Yakovloviç, XIX əsrin sonlarından 1910-cu illərə qədər isə Akim Yavokleviç Sıçev olmuşdur. 1890-cı ildə o, şəhər dumasına seçilmişdir. Üstəlik o, ticarət deputatları və şəhərin fəxri sakini seçilir.

1910-cu ildə bağ, bina və həyatyanı əraziləri qadın xəstəıikləri üzrə mütəxəsis olan Vladimir Qrigorieviç Şimanoviçski tərəfindən satın alınır. Onun həyat yoldaşı Marta Pavlovna idi. Həkim şəhərdə xeyriyəçi kimi tanınır. Üstəlik o, avtomobilə sahib idi. Bu isə Taqanroqda bir nadir hadisə idi. Şimanovskinin doğma övladları yoxdur.

1914-cü ildə binada təmir işləri aparılmışdır. Divarların tikilməsi məqsədi ilə peramik kərpiçdən istifadə edilmişdir. Damı metal lövhələrlə vurulmuşdur. Binada yerləşən 19–20 otaq yerləşir. Bu otaqların onu yaşayış məqsədlidir. Otaqların ümumi sahəsi 227 m² təşkil edir.

1920-ci illərdə Şimanovski binanın sahibliyindən uzaqlaşdırılmışdır. 1922-ci ildə binada sovet hərbi komandanı Efim Afanaseviç Şadenko yaşamışdır.

1990-cı illərdə binanın yaxınlığında kiçik mağaza olmuşdur. Mağaza "Dora" adlanır. Yay ayları şəhər sakinləri mağazaya daha çox müraciət edirlər. Burada soyuq pivə, su və dondurma satılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Дом 31. Фрунзе улица". 2017-02-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-19.
2. ↑  "Шимановского дом//Энциклопедия Таганрога, Ростов-на-Дону, Росиздат, 2003". 2017-03-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-19.
**Ərəb tarı** (*lat.* Arabitragus jayakari) — boşbuynuzlular fəsiləsinin keçilər yarımfəsiləsinə aid heyvan növü.

Təsviri
-------

Ənənəvi olaraq Ərəb tarı Tarlar cinsinin üç növündən biridir. Bu cinsə Ərəb tarından başqa Himalay və Nilqirian tarlarıda daxildir. Digər tarlar kimi ərəb tarı da keçilər yarımfəsiləsnin qalan növlərinə bənzərliyi ilə seçilir. Bununla belə çəkisi 23 kiloqramı keçmir ki, bu da ərəb tarlarını tarlar arasında ən kiçik növə çevirir. Yığcam bədən qruluşauna sahibdir. Güclü ayaqları qayalara dırmanmaq üçün uyğun gəlir. Heyvanın bel sütunu boyunca sıx uzun tükləri quyruq istiqamətində uzanır. Həm erkək, həm də dişilər arxaya əyilmiş bir cüt buynuza sahib olurlar.

Arealı
------

Ərəb tarı Yer kürəsinin yalnız bir bölgəsində yaşayır. Bu Ərəbistan yarımadasındakı Həcər dağlıq bölgəsidir. Həcər dağları Oman sultanlığının ərazisində və qismən BƏƏ-də yerləşir. Heyvanlar quru bir iqlim şəraitində, 1800 metr yüksəklikdəki dağ qayaları arasında yayılmışlar.

Ərəb tarları əsasən gecə həyatı keçirir. Bitki ilə qidalana heyvanın menyusuna yarpaqlar, otlar və meyvələr daxildir. Quraq zonada yaşayan bir çox heyvan növündən fərqli olaraq, ərəb tarları vaxtaşırı suvarma üçün mənbələrə baş çəkməlidir. Keçi ailəsinin digər növlərindən fərqli olaraq, onlar sürüdə deyil, tək yaşayırlar. Bəzi hallarda elədə böyükl olmayan ailələrdə (bala və ya dişi, erkək yada bala və bir dişi olan kiçik ailələrdə də) yaşayaırlar. Ayrıca digər boşbuynuzlulardan fərqli olaraq ərəb tarları sidiklə ərazilərini işarələyirlər. Bu isə əraziləri hesab etdikləri bölgənin digərlərinə gah olması xüsusiyyəti daşıyır. Bu heyvanların çoxalması haqqında az şey məlumdur. Onların cütləşmə mövsümündə fəsillərə dair xüsusi bir məlumat yoxdur. Dişilərin boğazlıq dövrü 140 ilə 145 gün arasında davam edir.

Yox olma təhlükəsi
------------------

Ərəbistan tarı mövcudluğuna yönəldilən əsas təhdidlər ev heyvanları arasında rəqabət, ənənəvi yaşayış yerlərinin məhv edilməsi və brakonyerlikdir. Bu heyvanlar daim dağlarda suvarma üçün bir neçə mənbəyə gəlməyə məcbur olduqları üçün brakonyerlər tərəfindən asan ova çevrilirlər. 1975-ci ildə Omanın Həcər dağları bölgəsinin bir hissəsi qorunan ərazi elan edildi. 2009-cu ildə BƏƏ-də bu ölkədə yaşayan ərəb tarılarını qorumaq üçün Vadi-Vura Təbiət Qoruğu təşkil etdi. Hazırda onların ümumi sayı 2000 nəfərə yaxındır və Qırmızı Kitaba görə bu heyvan növü yox olmaq ərəfəsindədir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Arabitragus jayakari* | 
* Wikidata: Q24263188
* Wikispecies: Arabitragus jayakari
* ADW: Hemitragus\_jayakari
* ARKive: arabitragus-jayakari
* EoL: 1038795
* GBIF: 5787055
* iNaturalist: 74076
* IUCN: 9918
* NCBI: 330465

 |
| *Hemitragus jayakari* | 
* Wikidata: Q624300
* BOLD: 747443
* ECOS: 1128
* Fossilworks: 149675
* GBIF: 5220173
* IRMNG: 10973703
* ITIS: 625145
* MSW: 14200799

 |
**Azad Ağakərim oğlu Şərifov** (7 aprel 1930 – 24 dekabr 2009) — Azərbaycan kino xadimi, publilist, jurnalist.

Həyatı
------

7 aprel 1930-cu ildə Bakıda teatr xadimi ailəsində anadan olub. Atası Ağakərim Şərifov şərqdə Cəfər Cabbarlı adına ilk teart muzeyinin yaradıcısı idi. A. Şərif iki ali təhsil almışdı: Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını və Bakı Dövlət Universitetinin bitirmişdi.

Azad müəllimin 19 yaşında ikən "Molodyoj Azerbayjana" qəzetində alpinistliyə aid oçerkləri digər nəşrlərin də diqqətini cəlb edir. "Fizkulturnik Azerbayjana" qəzetinin demək olar, hər sayında onun yazılarına yer verilir və həmin nəşrdə işə dəvət olunur. Bir müddət sonra "Pionerskaya pavda"nın Azərbaycan üzrə xüsusi müxbiri təyin edilir. 1956-cı ildə "Molodyoj Azerbayjana" qəzetində şöbə müdiri, redaktor müavini kimi fəaliyyət göstərir. 1959-cu ildə qəzetin ilk azərbaycanlı redaktoru kimi tarixə düşür.

Peşəkarlığı və kollektivdəki yüksək idarəçilik xüsusiyyəti ilə seçilən A. Şərifov bir il sonra Moskvaya Ümumittifaq Leninçi Komsomol Gənclər İttifaqına nəşriyyat bölməsinə dəvət olunur. Tezliklə məşhur "Vokruq sveta" jurnalında baş redaktorun müavini vəzifəsini tutur. A. Şərifovun bu jurnalda Türkiyəyə aid oçerkləri janrın müasir jurnalistikamız üçün də dolğun nümunələri kimi sayılır. Məhz bu materiallar "İzvestiya" qəzetinin diqqətini cəlb edir. Nəşrin rəhbərliyi onu Türkiyə, İran və Əfqanıstan üzrə xüsusi müxbir vəzifəsinə dəvət edir.

1969-cu ildən Bakıda Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin mədəniyyət şöbəsinin müdiri kimi fəaliyyətə başlayan A. Şərif 1979-cu ildən Dövlət Kinematoqrafiya Komitəsində sərd vəzifəsində çalışır. Görkəmli jurnalistin doğma peşəsinə qayıdışı 1988-ci ilə təsadüf edir. Həmin il o, "Azərinform" informasiya agentilyinin (indiki "AzərTAc" Dövlət Teleqraf Agentliyi) baş direktoru vəzifəsinə təyin olunur. Azad müəllimin müxtəlif illərdə çapdan çıxmış 20-dən artıq kitabı, yüzlərlə elmi məqaləsi oxucular tərəfindən böyük maraqla qarşılanıb.

Azad Şərifov mediamızın ağsaqqallarından biri kimi öz dərin təcrübəsini gənc jurnalistlərə də həvəslə öyrədir, onların yetkin mütəxəssis kimi formalaşması üçün səylərini əsirgəmirdi.

Mükafatları
-----------

* Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fəxri fərmanı — 04.04.1980

İstinadlar
----------

1. ↑   [*ölü keçid*]
2. ↑  "N E K R O L O Q". 2016-03-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-22.
3. ↑  A. A. Şərifov yoldaşın Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fəxri Fərmanı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 4 aprel 1980-ci il tarixli **Fərmanı** Arxivləşdirilib 2020-01-16 at the Wayback Machine — **anl.az** saytı
**Disksürən taxçası** (en. Drive bay), (ru.отсек дисковода) – kompüterin korpusunda disksürəni yerləşdirmək üçün paralelepiped şəkilli içiboş oyuq.

Disksürən taxçaları
Disksürən taxçasında, adətən, metaldan hazırlanmış yan divarlar olur ki, onların da üzərində disksürəni bərkitmək üçün deşiklər olur. Konstruksiyadan asılı olaraq üst və alt divarlar olmaya da bilər. Disksürən taxçalarının heç də hamısı görünən yerdə olmur: sərt disklər üçün taxçalar çox zaman korpusun dərinliyində quraşdırılır ki, istifadəçinin sərt disklə fiziki kontakt ehtimalı olmasın. Disksürən taxtçalarının çoxusu, xüsusən əyilgən disklərin, strimmerlərin və CD-ROM disklərinin taxçaları korpusun qabaq panelində yerləşdirilir ki, istifadəçi onlarla rahat işləyə bilsin. Əgər taxtçada disksürən quraşdırılıbsa, istifadəçi yalnız onun qabaq tərəfini görürür, bütün qalan hissələr isə kompüterin korpusunda gizlənir. Taxtçada disksürən yoxdursa, kosmetik, eləcə də korpusun içərisinə yad obyektlərin düşməsinin qarşısını almaq məqsədilə bir çox istehsalçılar taxçanın gözünü (ağzını) plastik və ya metal qapaqla örtürlər.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Həmçinin bax
------------

* CD-R
* CD
* Sərt diskin tutumu
**Disfagiya** (*yun.* δυσ — pozğunluq *yun.* φαγεῖν — udmaq ) — udma aktının posğunluğu.
Udma bir reflektor əzələvi akt olub, növbəli şəkildə əzələlərin yığılıb boşalması qida kütləsinin — loxmanın udlaqdan qida borusuna və mədəyə ötürülməsinə xidmət edir. İnsan gün ərzində 600 dəfə udma aktını icra edir. Bunun 200 dəfəsi qida qəbulu zamanı, 50 dəfəsi yuxu zamanı, 350 dəfəsi isə digər yerdə qalan müddət ərzində baş verir. Udma aktı üç ağız, udlaq və qida borusu fazalarına malikdir. 
Disfagiya zamanı udma aktı çətinləşir və ağrılı olur, yaxud heç mümkün olmur. Bu zaman qida qalıqları və ya maye duruna, qırtlaq boşluğuna, traxeyaya axıb tökülmüş olur. Ağrılı udma aktı odinofagiya adlanır. Disfagiya udma aktının fazalarına müvafiq ağız-udlaq və qida borusu formalarına malikdir. Disfagiyanın ağız-udlaq forması öz növbəsində üç: yuxarı, orta, aşağı hissəyə bölünür.
Yuxarı disfagiyalarına adətən qalxanvari vəzi xəstəliklərində, müvafiq lifa düyünlərinin böyüməsi zamanı, müvafiq əzələ, fəqərə patologiyalarında, ağız, qırtlaq və udlağın sinir innervasiyalarının pozulmasında rast gəlinir.

Orta disfagiyalara adətən divararalığı orqanlarının (damarlar, sinirlər, limfa düyünləri, ürək, plevra və birləşdirici toxumalar) patologiyalarında rast gəlinir.
Aşağı disfagiyalara isə adətən diafraqma (şişlər, sistlər və yırtıq), qaraciyər və dalaq patologiyaları səbəb olur.
Qida borusu spazması disfagiyanın ən çox rast gəlinən formasıdır.
Qida borusu disfagiyası spazmalar, divertikullar, yad cisimlər zamanı, udlağın selikli qişasının kəskin və xroniki iltihablarında, qida borusunun xora, çapıq və şişlərində, qida borusunun əzələ-sinir keçiriciliyi patologiyasında rast gəlinir.

Disfagiyalar ağırlığına görə 4 dərəcəyə bölünürlər:

* I — periodik bərk qida kütləsinin udma aktının çətinləşməsi, qida kütləsinin hərəkətinin ağrılarla müşahidə olunması
* II — ancaq yarım maye şəkilli qidaların qəbulu mümkündür;
* III — ancaq maye qidaların qəbulu mümkündür;
* IV — su və ağız suyunun udulması belə mümkün deyil.
**Bhaktapur, Bhadqaon** — Nepalın mərkəzində, Baqmati ançolunda şəhər.

Əhalisi
-------

Əhalisi 77,9 min (2006).

Coğrafiyası
-----------

Siddha Pokhari
Katmandu vadisində (*təqribən 1400 m yüksəklikdə*), Hindistanla Tibet arasındakı qədim ticarət yolu üzərindədir.

Tarixi
------

Şəhər 9-cu əsrdə kral Anand Malla tərəfindən salınmışdır.

Memarlığı
---------

Bhaktapur Durbar meydanı
Bhaktapurun mərkəzindəki Dərbar meydanında kərpicdən tikilmiş və oyma taxta detallarla bəzədilmiş üçmərtəbəli "55 pəncərəli saray" (*Malla sülaləsi krallarının keçmiş iqamətgahı; inşasına 1427-ci ildə başlanılmış, 1697-ci ildə yenidən tikilmişdir*); kral Bhupatindra Mallanın heykəli ilə birlikdə daş sütun (18-ci əsr; hündürlüyü 10 *m*) və kvadrat formalı pilləli kürsülük üzərində Batsal Devi məbədi (*16–18-ci əsrlər; 1-ci mərtəbəsində sıra sütunlar vardır*); Taumadhi meydanın da kərpicdən və taxtadan tikilmiş Nyatapola (*Bhavani*) məbədi (*1700–08; hündürlüyü təqribən 45 m*) yerləşir. Milli incəsənət qalereyası (*orta əsrlərə dair Nepal rəngkarlığı və heykəltəraşlığı*), Bürünc və tunc məmulatları muzeyi, Sanskrit əlyazmaları müzeyi fəaliyyət göstərir.

Sənayesi
--------

Kənd təsərrüfatı xammalı emal olunur. Kustar sənətkarlıq (*dulusçuluq məmulatı, pambıq parça istehsalı, ağac üzərində oyma, zərgərlik və s*.) inkişaf etmişdir. Bhaktapur kənd təsərrüfatı (*taxıl, tərəvəz, meyvə*) rayonunun ticarət mərkəzidir. Kərpic zavodu var.

Qalereya
--------

* Bhaktapur Taumadhi meydanı.Bhaktapur Taumadhi meydanı.
* Taumadinin meydanının görünüşüTaumadinin meydanının görünüşü
* Düyü qurudan qadınlarDüyü qurudan qadınlar
* Bhaktapur Durbar meydanıBhaktapur Durbar meydanı
* KüçəsiKüçəsi
* Bədii pəncərələrBədii pəncərələr

Həmçinin bax
------------

* Katmandu

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 4-cü cild: Bəzirxana – Brünel (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2013. səh. 5–6. ISBN 978-9952-441-03-1.

Xarici keçidlər
---------------

* Bhaktapur şəhərinin 1920-ci illərə aid qədim şəkilləri
Biafadalar, biafarlar - tendalar qrupundan xalq.

Haqqında
--------

Biafadalar Qvineya-Bisaunun cənub-şərqində və Bijaqos adalarında, həmçinin Qvineyanın şimal-şərqində yaşayırlar. Sayları 80 min nəfərdir (1995).
Bidyoqolara, balantelərə, bolalara, mankanyalara, papellərə və başqa xalqlara qohumdurlar. Biafada dilində danışırlar, portuqal dilinin kreol variantı da yayılmışdır. Ənənəvi dini etiqadlarını saxlayırlar, xristianlar da var. 

Əsas məşğuliyyətləri adalarda balıqçılıq, kontinental bölgələrdə talalarda toxa əkinçiliyi (çəltik, qarğıdalı, kökümeyvəlilər, tərəvəz, meyvə) və yığıcılıqdır (yabanı yağlı palmanın meyvələri və s.). Əsasən donuz yetişdirirlər, davar və qaramal da saxlayırlar. Dairəvi planlı hörmə, kiçik komalarının konusvari damı ot və yarpaqlarla örtülür. Poligin ailələrdə hər arvadın öz koması var.

Təbii liflərdən hazırlanan ənənəvi bel sarğıları və yubkalar tədricən Avropasayağı geyimlə əvəz olunur. Yeməkləri, əsasən, bitki mənşəlidir: sıyıqlar, qarğıdalı və düyü horraları, kökümeyvəlilərdir. Tərəvəz souslarından və və ədviyyatdan geniş istifadə edirlər. Sahilyanı ərazilərdə və adalarda balıq əsas əsas ərzaq növlərindən biridir. Ət nadir hallarda yeyilir.

Əsas sosial-iqtisadi özək böyük, çox vaxt poligin ailədir. Ailələr, ağsaqqallar tərəfindən idarə olunan ata xətti ilə qohum strukturlar əsasında formalaşır. Nikah patrilokaldır. Eyni əcdaddan törəyən və ata xətti ilə qohum olan bir neçə ailə ümumi ad daşıyan ekzoqam nəsil təşkil edir. Kiçik kəndlər (tabanka) başçılar tərəfindən idarə olunur.

Biafadalarda əcdadların və təbiətin kultlatı saxlanılır, magiya, cadugərlik, həmayillər və s. geniş yayılmışdır.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV cild, Bakı,2013, səh.14
* Андрианов Б. В. Тенда // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1998.
* Кальщиков Е. Н. Биафада // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1998.
* Ольдерогге Д. А. Языки и письменность народов Африки // Народы Африки / ред. Д. А. Ольдерогге, И. И. Потехина. М.: Академия наук СССР, 1954.

Xarici keçidlər
---------------

* "Энциклопедия Mail.ru". enc.mail.ru (rus).[*ölü keçid*]
**Bhaqalpur** — Hindistanın şimal şərqində, Bihar ştatında şəhər.

Əhalisi
-------

Əhalisi 366,6 min (2006).

Coğrafiyası
-----------

Qanq çayının sağ sahilində, Patna şəhərinin 220 km-liyindədir. Nəqliyyat qovşağı.

Tarixi
------

Bhaqalpur "Ramayana" və "Mahab harata" hind eposlarında Anqa dövləti kimi təsvir olunur.

Memarlığı
---------

Bhaqalpur yaxınlığında imperator Aşokanın hakimiyyəti dövrünə (e.ə. 3-cü əsr) aid mağara heykəltəraşlığı, təsvirlər və Quptalar dövrünə (4–6-cı əsrlər) aid məbəd saxlanılmışdır. Universitet (1960), İpəkçilik təcrübə stansiyası və institutu var.

Sənayesi
--------

Kənd təsərrüfatı rayonunun ticarət mərkəzidir (taxıl, əsasən, düyü, şəkər qamışı, zeytun). Yeyinti, toxuculuq (ipək, yun) müəssisələri fəaliyyət göstərir.

Həmçinin bax
------------

* Cammu
* Camnaqar
* Caunpur
* Caypur
* Chansi
* Codhpur
* Cəbəlpur
* Cəmşidpur

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 4-cü cild: Bəzirxana – Brünel (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2013. səh. 6. ISBN 978-9952-441-03-1.

Xarici keçidlər
---------------

* Şəhərin rəsmi internet səhifəsi Arxivləşdirilib 2017-07-17 at the Wayback Machine
**Biarrits** (*fr.* Biarritz) — Fransanın cənub qərbində dənizsahili iqlim və balneologiya kurortu.

Əhalisi
-------

Əhalisi 33,2 min (2005).

Coğrafiyası
-----------

Atlantika okeanının Biskay körfəzi sahilində, Pireney dağlarının ətəklərində, Gümüş sahildə, Bayonna şəhərindən qərbdə yerləşir. Aeroport.

Tarixi
------

12-ci əsrdən məlumdur. Kurort kimi 19-cu əsrin ortalarından inkişaf edir.

Kurort xüsusiyyətləri
---------------------

Biarrits qəsri.
Çox mülayim qışı (*yanvarın orta temperaturu təqribən 5°C*) və ilıq yayı (*iyulun orta temperaturu təqribən 20°C*) olan dəniz iqlimi hakimdir. Geniş qumlu çimərliklər, həmçinin Briskudakı ( *Biarritsin təqribən 20 km-liyində*) xloridli–natriumlu mineral sular tənəffüs yolları, dayaq və hərəkət orqanları, periferik sinir sistemi xəstəliklərinin, maddələr mübadiləsi pozuntularının müalicəsi üçün əlverişlidir. Talassoterapiya mərkəzidir. Dəniz muzeyi, miniatür avtomobillər muzeyi, kazino var. Dəniz məməlilərini öyrənən mərkəzdir. Yaxınlığında Sen-Jan-de-Lüz kurortu var.

Qalereya
--------

* Biarritsə bənzər kampaniyalarBiarritsə bənzər kampaniyalar
* Palais oteliPalais oteli
* Biarrits bazarıBiarrits bazarı
* Şəhərin ən böyük çimərliyiŞəhərin ən böyük çimərliyi
* Müqəddəs Yevgin kilsəsiMüqəddəs Yevgin kilsəsi
* Şəhər kafeləriŞəhər kafeləri
* Plage MiramarPlage Miramar
* Dəmiryolu posteriDəmiryolu posteri

Həmçinin bax
------------

* Balneologiya

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 4-cü cild: Bəzirxana – Brünel (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2013. səh. 15. ISBN 978-9952-441-03-1.

Xarici keçidlər
---------------

* Şəhərin rəsmi internet səhifəsi
**Zülfiqar Əli Bhutto məqbərəsi** — Pakistanın Sind əyalətində, Larkana rayonundakı Qarki Xuda Baxşda yerləşən, Bhutto ailəsinin vəfat etmiş üzvlərinə həsr olunmuş abidə. Ailənin vəfat etmiş bütün üzvlərinin hamısı burada dəfn edilib.

Tarixi
------

Məqbərənin tarixi 1979-cu ildə Zülfiqar Əli Bhuttonun burada dəfn edildiyi vaxtdan başladı. Bu, əvvəllər Bhutto ailəsinin əcdadlarının qəbiristanlığı idi.

Bənəzir Bhutto, məqbərənin inşasına başlamışdır. İlkin tikinti 1993-1997-ci illərdə memar Zaiqham Cefri ilə başlandı. O, ilham axtarmaq üçün Xomeyni və Atatürkün mazarlarını ziyarət etmiş və Lahordakı Şalimar bağlarından elementlər daxil etməyə çalışmışdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Pakistan buries former first lady Bhutto". Yahoo! News. İstifadə tarixi: 28 October 2011.[*ölü keçid*]
2. ↑  "Benazir's dead body reaches Garhi Khuda Bakhsh - Dawn". 2019-03-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-29.
3. ↑  "The making of Garhi Khuda Buksh, October 25, 2011". April 15, 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: June 29, 2020.
**İrena Kşivitskaya** (pol. Irena Krzywicka) — Polşalı feminist, yazıçı, tərcüməçi, cinsi təhsil, kontrasepsiya və ailə planlamasını təbliğ edən qadın hüquqları müdafiəçisi.

Bioqrafiya
----------

### Şəxsi həyat

İrena Qoldberq ailəsinin (solçu yəhudi ziyalıları, Polşa Sosialist Partiyasının liderləri) Polşadan sürgün edildiyi Sibirin Yeniseysk şəhərində anadan olub. Sürgün zamanı atası vərəm xəstəliyinə tutulmuş və ailə Polşaya qayıtdıqdan üç il sonra vəfat etmişdir. İrena yəhudi sosial demokrat partiyası Bundun əsas simalarından biri olan anası və ögey atası Ekutel Portni tərəfindən tolerantlıq və rasionalizm ruhunda tərbiyə olunub.

1922-ci ildə qız Varşava Universitetinin Polşaşünaslıq fakültəsini bitirir. Universitet illərində o, "Yasəmən budağı" (pol. «Kiść bzu») adlı ilk essesini nəşr etdirir.

1923-cü ildə İrena sosioloq və qadın hüquqları müdafiəçisi Lüdvik Kşivitskinin oğlu Yeji Kşivitski ilə evlənir. Kşivitski ailəsi açıq nikaha daxil olmaq qərarına gəlir və toydan qısa müddət sonra İrena məşhur alman şairi və dramaturqu sevgilisi Valter Hasenklever ilə Korsikaya gedir. Daha sonra ərinin yanına qayıdır, ona Peter (1927) və Andrey (1937) adlı iki oğul verir. Ümumiyyətlə evliliyi olduqca uğurlu hesab edir.

Feminist fəaliyyət
------------------

XIX əsrin 20-ci illərində İrena Kşivitskaya qadınların azadlığı, cinsi təhsil hüququ, çoxarvadlılıq və homoseksual münasibətlər uğrunda mübarizəyə başlayır və abortun qanuniləşdirilməsinə çalışırdı. O, bir neçə romanın müəllifi olur, həmçinin HG Wells, Max Frisch, Friedrich Dürrenmattın bir sıra əsərlərini polyak dilinə tərcümə edir. Polşa feminizmi tarixində ən maraqlı ədəbi və siyasi sənədlərdən biri onun "Kişi sivilizasiyasının alaqaranlığı" (pol. Zmierzchu cywilizacji męskiej) romanı hesab edilə bilər.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  Irena Krzywicka // e-teatr.pl (pol.). 2004.
3. ↑  Library of Congress Authorities (ing.). Library of Congress.
4. ↑  *Janusz R. Kowalczyk.* "Irena Krzywicka". Culture.pl (polyak). 2021-05-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-02.
5. ↑  *Emilia Padoł.* "Irena Krzywicka. Do ostatniego naboju". Onet (polyak). 2021-03-17. 2021-05-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-02.
6. ↑  *Галина Рымбу.* "Ирена Кшивицкая. Сумерки мужской цивилизации". syg.ma (rus). 2019-03-25. 2021-05-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-25.
**Yuri Vladimiroviç Andropov** (2 (15) iyun 1914, Soluno-Dmitriyevskoye[d], Stavropol diyarı – 9 fevral 1984[…], Moskva,) — SSRİ-nin görkəmli dövlət və partiya xadimi, 1982–1984-cü illərdə Sov.İKP MK-nın Baş Katibi, 1983–1984-cü illərdə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Sədri, SSRİ DTK sədri (1967–1982).

Həyatı
------

1914-cü il 15 iyunda Stavropol quberniyasında anadan olmuşdur.

Komsomol hərəkatlarının fəal iştirakçısı olmuş və 1939-cu ildə ÜİK(b)P sıralarına daxil olmuşdur. 1938–1940-cı illərdə RSFSR Yaroslavl vilayət komsomol təşkilatının rəhbərlərindən biri təyin edilmişdir. Daha sonralar Karel-Fin SSR-in komsomol təşkilatının rəhbəri olmuşdur. Böyük Vətən Müharibəsindən sonra Karel-Fin Kommunist Partiyası MK-nın 2-ci katibi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

1951-ci ildə Ümumittifaq Kommunist (bolşeviklər) Partiyası Mərkəzi Komitəsi aparatına işə keçirilir. 1953-cü ildə Macarıstana SSRİ səfiri göndərilir və 1956-cı ildə, məhz onun birbaşa iştirakı ilə ölkəyə sovet qoşunları daxil olur. Öz "funksiyasını" yerinə yetirdikdən sonra Moskvaya geri çağrılır və Sov.İKP MK-ya şöbə müdiri təyin edilir.

1961-ci ildə Sov.İKP-nin XXI qurultayında o, partiya Mərkəzi Komitəsinin üzvü seçilir, daha sonra isə, Sov.İKP MK katibi kimi fəaliyyət göstərir. 1967-ci ildə partiya fəaliyyətindən SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinə sədr göndərilir. Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi-nin rəhbəri kimi 1967-ci ildə partiyanın ali orqanı olan MK Siyasi Bürosu üzvlüyünə namizəd, 1972-ci ildə Siyasi Büroya üzv seçilir. Öz fəaliyyətini o, əsasən, antisovet və dissident hərakatına qarşı mübarizəyə həsr edir. 1976-cı il 10 sentyabrda ona ordu generalı hərbi rütbəsi verilir.

Mixail Suslovun vəfatından sonra, Andropov 1982-ci ilin 24 mayında SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi sədri postundan Sov.İKP MK-nın katibi vəzifəsinə keçirilir. Daha sonralar, 1982-ci ilin 12 noyabrında Andropov Sov.İKP MK-nın Plenumunda MK-nın Baş Katibi seçilir. SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyyətinin sədri seçilir.

Andopov, rəhbərliyi dövründə ölkədəki sosial-iqtisadi problemlərin həllinə ciddi diqqət yetirməyə başlayır. Ancaq, bunun üçün islahatlar ancaq əmək intizamının möhkəmlənməsi ilə bitir, o, sovet siyasi siteminin əsaslarına toxunmur.

Yuri Andropov 9 fevral 1984-cü ildə uzun sürən xəstəlikdən sonra vəfat edib.

Y.Andropov sovet və post sovet araşdırmalarında qətiyyətli və ziddiyyətli dövlət xadimi kimi xarakterizə edilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Yury Andropov // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. ↑  Andropovun yaxın ətraflarına dediklərinə görə o bir il geç doğulub, texnikuma daxil olmaq üçün yaşını bir il artırıbсм. Arxivləşdirilib 2011-11-07 at the Wayback Machine
4. ↑  "Atam məhz 1914-cü ildə doğulub" (Y.Andropovun birinci kəbindən qızı yevgeniya Volkova) ("Караван-РОС" qəzeti, Yaroslavl qəzeti, 28.06.2004).
5. ↑  Bəzi mənbələrdə stanisa, bəzilərində dəmir yol stansiyası.
**Alfred Hayoş** (mac. Alfréd Hajós; 1 fevral 1878[…], Budapeşt – 12 noyabr 1955[…], Budapeşt) — Macar üzgüçü və memar. Müasir Olimpiya oyunlarının ilk üzgüçü çempionu və Macarıstanın ilk Olimpiya çempionudur. Tək oyunlarda heç bir digər üzgüçü belə bir yüksək nəticə göstərməmişdir.

Həyatı
------

Alfred Hayoş Macarıstanın paytaxtı Budapeşt şəhərində anadan olmuşdur və əsl adı **Arnold Quttmann** idi. 13 yaşı olarkən atası Dunay çayında boğulduqdan sonra mükəmməl bir üzgüçü olacağına söz verdi. İdmançı karyerasında özünə macar adı olan Hayoş (Macarıstanda üzgüçü) təxəllüsünü götürdü.

1896-cı ildə Afinada oyunları keçirilən zaman Hayoş memarlıq fakültəsində təhsil alırdı. Universitetdə ona oyunlarda iştirak etmək üçün icazə verdilər, lakin bu zaman bir sıra çətinliklər meydana çıxdı. O, oyunlardan sonra Politexnik Universitet Dekanlığına geri dönərkən dekan Olimpiya oyunlarındakı uğuruna görə Hayoşu təbrik etmədi və əvəzində isə belə dedi: "Sənin medalların məni maraqlandırmır, amma cavablarını növbəti imtahanınızda eşitmək istərdim".

Afinada oyunlarında Hayoş 100 metr (nəticə 1: 22.2) və 1200 metr (nəticələr 18: 22.2) məsafəyə sərbəst üzgüçülük üzrə qələbə qazandı.

Budapeşt Universitetində təhsilini bitirdikdən sonra Hayoş uğurlu bir memar oldu. O, yaşayış, ictimai və sənaye binalarının layihələrini hazırlayırdı. Amma daha çox idman obyektlərinə üstünlük verirdi.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* Budapeştdə Milli Üzgüçülük stadionu (1930) Budapeştdə Milli Üzgüçülük stadionu (1930)
*

Həmçinin bax
------------

* 1924 Yay Olimpiya Oyunları

İstinadlar
----------

1. ↑  Olympedia (ing.). 2006.
2. 1 2 3 4  Alfred Hajos // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. 1 2 3 4  Alfréd Hajós // Structurae (ing.). Ratingen: 1998.
4. ↑  Alfred Hajos // *(unspecified title)*.

Xarici keçidlər
---------------

* The Hajós Alfréd Társaság, the Alfréd Hajós Society
* Alfréd Hajós in International Jewish Sports Hall of Fame Arxivləşdirilib 2018-12-15 at the Wayback Machine
* Alfréd Hajós at Jewish.hu's list of famous Hungarians
Manaqua gölünün kosmosdan görünüşü
**Manaqua gölü** (*isp.* Lago de Managua) — Nikaraqua ərazisində yerləşən göl. Sahəsi 1,042 km², uzunluğu 65 km, eni isə 25 km-dır. Gölün adı "manague" (eyniadlı qəbilə adı) ilə "agua" ("su") kəlimələrinin birləşməsindən yaranmışdır. Bu adı gölə ispan konkistadorları vermişlər. Manaqua şəhəri Nikaraquanın paytaxtıdır və ölkənin cənub-qərb sahilində yerləşir.

Sel basqınları
--------------

Manaqua gölünün səviyyəsi leysan yağışlar yağan zaman əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlir. Ən yüksək su səviyyəsi 1933-cü ildəki sel basqını zamanı qeyd edilmişdir

1998-ci ildə baş verən Miç qasırğası zamanı beş gün içində gölün səviyyəsi 3 metr yüksəlmiş və yaxınlıqdakı yaşayış məntəqələri su altında qalmışdır. 2010-cu ilin sentyabr-oktyabr aylarında daha güclü bir sel meydana gəlmişdir. O vaxtdan dəniz səviyyəsindən 42.76 metr yüksəkdən aşağıda, sel basma ehtimalı böyük olan ərazilərdə yaşayış məntəqlərinin salınması qadağan edilmişdir.

Çirklənmə
---------

Bəzi yazarlar Manaqua gölünü "Mərkəzi Amerikanın ən çirkli gölü" hesab edir. 1927-ci ildən bəri şəhərin axıdılan kanalizasiya suları üzündən göl ciddi dərəcədə çirklənməyə məruz qalmışdır. 2009-cu ildə Manaquada Böyük Britaniyanın "Biwater" şirkəti tərəfindən müasir tullantı suları arıtma təsisi qurulmuşdur. Şəhər tullantıları gölün suyunun 40%-ni təşkil edir.

Sel basqınlarını nəzərə almasaq, göl bu gün Tipitapa çayı boyunca Nikaraqua gölünə sabit bir çıxışa sahib deyil. Bu səbəbdən suyun çirklənmə səviyyəsi azalmır. Ancaq buna baxmayaraq manaqualıların bir qismi hələ də göl sahilində yaşayır və buradan tutduqları balıqları yeyir.

Faunası
-------

Manaqua gölündə təxminən 20 balıq növü var.

Şəkillər
--------

* Momotomba vulkanıMomotomba vulkanı
* Tipitapadan göl mənzərəsiTipitapadan göl mənzərəsi

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  Duqlas Heynes. Dibin dibindəki göl. VQR, yay, 2011
2. ↑  Heyzel Planket. Nikaraqua: Xalq, Siyasət və Mədəniyyət Rəhbəri. Bir birinə bağlı kitablar. 1 dekabr 2001, səh. 71

Ədəbiyyat
---------

1. Duqlas Heynes. Dibin dibindəki göl. VQR, yay, 2011
2. Heyzel Planket. Nikaraqua: Xalq, Siyasət və Mədəniyyət Rəhbəri.  Bir birinə bağlı kitablar, 1 dekabr 2001. səh. 71

Xarici keçidlər
---------------

* JPL NASA: PIA03365: Perspective View with Landsat Overlay, Lakes Managua (foreground) and Nicaragua (background)