recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Leuvarden** (**Löut**; nid. Leeuwarden, BFƏ: [ˈleːˌwɑrdə(n)]; q.friz Liwwadden, Ljouwert) — Niderlandda bələdiyyə və şəhər, Frislandiya əyalətinin paytaxtı, eyniadlı icmanın mərkəzi. Şəhərin (bələdiyyənin) əhalisi 122 293 nəfər təşkil edir. Bölgə, əsasən, 10-cu əsrdə ortaya çıxmışdır. Şəhər e.ə. 9-cu əsrdən etibarən Leyvarden adlanmağa başlamışdır və 1435-ci ildə şəhər statusu almışdır.

Leyvarden şəhəri Frislandiya əyalətinin əsas iqtisadi mərkəzidir. Şəhərin mövqeyi də onun iqtisadi inkişafına əlverişli zəmin yaradır. Şəhər və onun ətrafı yaşıl və su cəhətdən zəngin bir mühitdə yerləşir. Leyvarden çoxlu tarixi tikililəri, meydanlarda yerləşən alışveriş mərkəzləri və restoranlara sahib olmaqla yanaşı, həm də keçmiş kral iqamətgahıdır. Leyvarden şəhəri 2018-ci ildə Avropanın Mədəniyyət Paytaxtı seçilmişdir.

Frislandiyanın 11 şəhərindən keçən buzüstü konkisürmə yarışı olan Elfstedentoxt (11 şəhər turu) Leyvardendə başlayrır və burada da sona çatır.

Tarixi
------

Leyvarden şəhəri X əsrdən başlayaraq məskunlaşmağa başlamışdır. Baxmayaraq ki, buradakı qazıntılar zamanı II əsrə aid məişət əşyaları tapılır. Şəhər statusu Leyvardenə 1435-ci ildə verilmişdir.

1901-ci ildə şəhərin əhalisinin sayı 32 203 nəfər idi.

2007-ci ildə Leyvarden şəhərinin əhalisinin sayı 92203 nəfər olmuşdur.

Xarici keçidlər
---------------

şəhərin rəsmi saytı


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Coğrafiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**İslamov Musa İsa oğlu** - filologiya elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

Musa İslamov 1923-cü ildə anadan olmuşdur. Baş Göynük kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra 1944-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin fılologiya fakültəsinə daxil olmuş, 1949-cu ildə həmin fakültəni fərqlənmə diplomu ilə qurtarmışdır. 1954-cü ildə Azərbaycan EA Nizami adına Ədəbiyyat və Dil İnstitutunun əyani aspiranturasına qəbul olunmuş və 1961-ci ildə "Nuxa dialekti" mövzusunda namizədlik, 1973-cü ildə isə "Türk dillərində əvəzliklər" mövzusunda doktorluq dissertasiyalarını uğurla müdafiə etmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Musa İslamov 100-dən çox elmi məqalənin və bir çox monoqrafiyanın müəllifidir. Rəhbərliyi altında 9 nəfər namizədlik, 2 nəfər isə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. Redaktorluğu və iştirakı ilə "Azərbaycan dilinin dialektoloji atlası" və ikicildlik "Azərbaycan dilinin dialektoloji lüğəti" hazırlanıb çap edilmişdir. Sovet hökuməti dövründə "SSRİ-dəki türk dillərinin dialektoloji atlası" adlı ümumittifaq mövzusunun Azərbaycan üzrə icraçısı və Qafqaz zonası üzrə rəhbəri seçilmiş, SSRİ EA Ədəbiyyat və Dil, eləcə də Azərbaycan Ali və Orta İxtisas Təhsili Nazirliyi nəzdində Elmi-Metodik Şuranın, Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu və BDU-nun İxtisaslaşdırılmış Doktorluq Müdafıə Şurasının üzvü olmuşdur. Otuz ildən artıq İ.Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunda Azərbaycan dialektologiyası şöbəsinin müdiri işləmiş, Azərbaycan dialektologiyasınm müxtəlif problemləri üzrə dəyərli tədqiqat işləri aparmışdır.

Musa İslamov 2000-ci ildə vəfat etmişdir.

Mənbə
-----

* Alim və ziyalılar. Bakı: Bakı Universiteti Nəşriyyatı, 2002, 582 səh.
**Adət hüququ** – hüququn ən ilkin formasıdır. Dövlət və hüququn qarşılıqlı əlaqəsidir. İctimai mühitdə kortəbii surətdə yaranan və uzun müddət ərzində vərdiş halına keçən, dövlət tərəfindən bəyənilən və sanksiyalaşdırılan normaların məcmusu. Hakim təbəqənin mənafelərini ifadə edən adətlərin əsasında yaradılmışdır.

Ümumi məlumat
-------------

Dünyəvi və tarixi təcrübə sübut edir ki, ümumi davranış qaydasının ifadə olunmasının başqa formaları da mövcuddur. Bir sıra ölkələrdə hüquq mənbələrinə yalnız normativ aktlar yox, həm də hüquqi adətlər, məhkəmə və hüquq presedentləri daxil edilir. Hüquqi adəti yəni adət hüququnu belə anlamaq lazımdır ki, o, dövlətdən asılı olmayaraq təşəkkül tapmış və cəmiyyət üzvlərinin şüurunda məcburi mahiyyət kəsb etmişdir. O yerdə ki, qanun susur, orada adət hüququnun təsiri başlayır.

Məsələn, inqilaba qədərki Rusiyanın tarixinə nəzər salsaq görərik ki, qanunların çatışmaması üzündən hakimlərin adət hüququna müraciət etmək ixtiyarı olmuşdur. Adət hüququ qanuna zidd olmamalıdır. Məhkəmə presedenti o zaman hüquq mənbəyi hesab olunur ki, konkret iş üzrə məhkəmənin qəbul etdiyi qərarın gələcəkdə oxşar işlərin həllində məhkəmədə ümumi qayda ola biləcəyi qəbul edilsin. Belə hallarda məhkəmə qərarları mahiyyətcə hüquq normasına çevrilir və ona ümumməcburi qayda kimi istinad edilə bilər. Məhkəmə presedenti xüsusən Böyük Britaniyada geniş yayılıb.

Azərbaycan Respublikası qanunvericiliyində də Adət hüququ normalarına müstəsna hallarda yer verilmişdir.

Bizim ölkədə məhkəmə praktikasına, məhkəmə qərarlarına başqa cür yanaşma var, məsələn məhkəmənin vəzifəsi norma yaratmaq yox, mövcud normaları tətbiq etməkdir.
**Qazaxıstan Kommunist Partiyası** — Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası tərkibində kommunist partiyası.

Qazaxıstan Sovet Sosialist Respublikasının (Qazaxıstan SSR) hakim siyasi partiyası. 7 sentyabr 1991-ci ildə partiya rəsmi olaraq ləğv edildi.

Tarixi
------

1921-ci ilə qədər müasir Qazaxıstan ərazisində bolşeviklərin vahid partiya mərkəzi yox idi, lakin 1918-ci ilin iyununda yaradılan, Sırdərya, Semirechensk, Torqay və Ural bölgələrinin hissələri. 30 aprel 1920-ci ildə RKP (b) Mərkəzi Komitəsi RKP (b) -nin Qırğızıstan Regional Bürosunu yaratdı, tərkibinə A. Avdeyev, A. Aitiyev, A. Əlibeyov, S. Argançeyev, A. Cangildin, M Murzaqaliyev, S. Pestkovski. 1921-ci il iyunun 11-dən 18-dək Orenburqda regional partiya komitəsini seçən 1-ci Qırğızıstan Bölgə Partiya Konfransı keçirildi. 1922-ci ilin aprelində RKP (b) Mərkəzi Komitəsinin Qırğızıstan Bürosu yaradıldı.

İlk illərdə Sovet Qazaxıstanının partiya təşkilatında az sayda etnik qazax var idi. 1922-ci ildə 1481 qazax kommunisti var idi ki, bu da Qırğızıstan ASSR partiya təşkilatının 8,9% -i idi.

1924-cü ildə Lenin Çağırışı çərçivəsində partiyaya 6000-dən çox işçi və xeyli sayda təsərrüfat işçisi daxil olmaqla təxminən 8000 nəfər üzv qəbul edildi. Qırğızıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasında qazax kommunistlərinin sayı 7 dəfə artdı: 1924-cü ildəki 1539 nəfərdən 1926-cı il yanvarın 1-dək 11 634 nəfərə çatdı. Qazaxlar arasından yeni partiya üzvlərinin əhəmiyyətli bir hissəsi əlifba sırası ilə savadsız idi. 1 yanvar 1926-cı il tarixinə 11.634 qazaxıstanlı kommunistdən 4.432 qazax kommunisti (% 38) savadsız idi. Bununla yanaşı, 1926-cı il yanvarın 1-dək Qazaxıstanın rus kommunistləri arasında yalnız 4% -i savadsız idi.

1 yanvar 1926-cı ildə Sovet Qazaxıstan partiya təşkilatının milli tərkibi aşağıdakı kimidir:

* Qazaxlar — 46,8%;
* Ruslar -% 32.9;
* Ukraynalılar -% 9,7;
* Özbəklər — 1,6%;
* Uyğurlar -% 1.1.

7 sentyabr 1991-ci ildə Mərkəzi Komitəsinin keçmiş birinci katibi N. A. Nazarbayeva Fövqəladə XVIII Partiya Qurultayının qərarı ilə ləğv edildi.

Daha sonra onun əsasında Qazaxıstan Sosialist Partiyası quruldu.

Sonra Qazaxıstan Kommunist Partiyası (Prezident N. A. Nazarbayev rejiminə qarşı) Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi Serikbolsyn Abdildin (Qazaxıstan Respublikası Parlamentinin keçmiş sədri) ilə yenidən yaradıldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Казиев С. Ш.* Советская национальная политика и проблемы доверия в межэтнических отношениях в Казахстане (1917–1991 годы). Диссертация на соискание ученой степени доктора исторических наук. — М.: Б.и. 2015. — С. 303.
2. 1 2 3 4 5  *Казиев С. Ш.* Советская национальная политика и проблемы доверия в межэтнических отношениях в Казахстане (1917–1991 годы). Диссертация на соискание ученой степени доктора исторических наук. — М: Б.и. 2015. — С. 235.
3. ↑  s:Постановление Конституционного Суда РФ от 30.11.1992 № 9-П/Часть IV
4. ↑  "Коммунистическая партия Казахстана". 2017-06-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-07-04.
**«Qazaxıstan-Britaniya Texniki Universiteti»** — universiteti, tədqiqat və inkişaf institutlarını birləşdirən elmi və təhsil klasteri; yenilik, tədqiqat və təhsil bloklarının əlaqəsini, habelə elm, təhsil və istehsalın real inteqrasiyasını təmin etmək üçün yaradılmışdır.

Tarixi
------

Qazaxıstan-Britaniya Texniki Universitetinin (QBTU) yaradılması ideyası Qazaxıstan Respublikasının keçmiş Prezidenti Nursultan Nazarbayevə məxsusdur. Dövlət başçısı Birləşmiş Krallıq rəsmiləri ilə bir sıra danışıqlar və görüşlər keçirdi, nəticədə 2000-ci ilin noyabrında iki ölkə arasında Anlaşma Memorandumu hazırlandı. İngiltərə Baş naziri Toni Bler universitetin rektoru təyin edildi.

Universitet Qazaxıstan Respublikası Hökumətinin 3 Avqust 2001-ci il tarixli 1027 nömrəli Fərmanı ilə Qazaxıstan Respublikası Təhsil və Elm Nazirliyi ilə British Council arasında Anlaşma Memorandumuna uyğun olaraq qurulmuşdur.

Qazaxıstan tərəfdən təsisçi Qazaxıstan hökumətidir, səlahiyyətli orqan Qazaxıstan Respublikası Təhsil və Elm Nazirliyidir. Universitetin yaradılması Prezident Administrasiyası, Təhsil və Elm Nazirliyi, Enerji və Mineral Ehtiyatlar Nazirliyi, Maliyyə Nazirliyi, Strateji Planlaşdırma Agentliyi, Qazaxıstanın Londondakı səfirliyi tərəfindən fəal şəkildə təşviq edilmiş və asanlaşdırılmışdır. Bunlardan dördü kafedra sədri Qazaxıstan Prezidenti Nursultan Nazarbayevin qızı, sərvəti 2 milyard dollardan çox olan Dinara Nazarbayeva olan Timur Kulibayevin həyat yoldaşı olan Universitet İdarə Heyətində təmsil olunur.

İngilis tərəfdən QBTU-nun tərəfdaşları Britaniyanın Qazaxıstandakı səfirliyi və əsas təmsilçisi British Council-dır. Təhsil və əlaqəli məsləhət xidmətləri aşağıdakılar tərəfindən təmin olunur: Aberdin Universiteti və Böyük Britaniyanın neft paytaxtı Aberdin şəhərində yerləşən Robert Qordon Universiteti; Heriot-Vatt Universiteti (Edinburq) və Vestminster Universiteti (London). Bu universitetlərdə "Neft və Qaz Sahəsi" və "Biznesin İdarə Edilməsi" dərindən təhsil proqramları mövcuddur. Üstəlik, dünyanın neft və qaz sənayesi üçün təhsil bazarında lider mövqeyə sahibdirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  
*Администрация Алмалинского района.* "Памятники архитектуры" (rus). 2012-03-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 августа 2008.
**Zеyvə yаşаyış yеri** — indiki Zеyvə kəndinin аltındа qаlmışdır. Tədqiqаt zаmаnı sеl sulаrının аçdığı yаrğаndа mədəni təbəqənin qаlınlığı 0,5-1,2 m аrаsındа izlənmişdir. Təbəqə kül qаrışıq tоrpаq lаylаrındаn, dаş yığınlаrı və möhrə qаlıqlаrındаn ibаrətdir. Аrаşdırmаlаr göstərir ki, yаşаyış yеrində binаlаrın bünövrəsi dаşdаn, divаrlаrı isə dаşdan, yа dа möhrədən inşа еdilmişdir. Mədəni təbəqədən qаrа rəngli çölmək pаrçаlаrı, çəhrаyı rəngdə bişirilmiş şirsiz və şirli kеrаmikа pаrçаlаrı əldə еdilmişdir. Аşkаr оlunаn аrхеоlоji mаtеriаllаr VII-XVI əsrlərə аiddir. Yаşаyış yеrinin yахınlığındа Оrtа əsr müsəlmаn qəbirstаnlığı vаrdır. Yаşаyış yеrini VII-XX əsrlərə аid еtmək оlаr.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bахşəliyеv, Vəli.* Nахçıvаnın аrхеоlоji аbidələri (PDF) (az.). Bakı: "Elm". 2008. 301s. 2019-04-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-04-12.
**Özbək xan** (1282, Qızıl Orda – 1341, Saray-Batu) — Qızıl Orda dövlətinin doqquzuncu xanı.

Həyatı
------

Məngü Timur oğlu Toğrulçanın oğludur. 1313-1341-ci illər arasında xanlıq etmişdi. Atası Toxta tərəfindən edam edilmişdi. Özbək xan Xarəzmə sürgün edilmişdi. 1313-cü ilin yanvarında xan olmuşdu. Onun müsəlman olaraq monqol qanunlarına qarşı çıxması Ağ Orda xanı İlbasan xanın ona üsyan etməsinə səbəb oldu. O beləliklə dağılmış xanlığı mərkəzləşmiş hakimiyyətə sahib sultanlığa çevirdi. Ondan sonrakı bütün xanlar müsəlman idi.

Hakimiyyəti
-----------

Xanın 300.000 əsgərdən çox ordusu var idi. 1319, 1325, 1335-ci illərdə Azərbaycana hücum etmişdi. Ona qarşı Əmir Çoban Sulduz müharibə aparırdı. 1320-1332ci illərdə Bolqarıstan və Bizansa qarşı hücumlar aparmışdı. Saray əl-Cədid şəhərini tikdirmiş və ölkədə bir çox məscidlər bina etdirmişdi. Bacısı Konçakı Moskva knyazı Yuri Daniloviç ilə evləndirmişdi. Lakin Konçakın Mixail Yaroslaviç tərəfindən öldürülməsi Özbək xanı qəzəbləndirdi. Mixailə qarşı məhkəmə işi açıldı və edam olundu.

1327-ci ilin avqustunda bu hadisələrdən sonra Rus knyazlıqları üsyana başlamışdı. Xan həmin il ona sadiq qalan Moskva knyazlığı ordusu ilə Tver knyazlığını 50.000 əsgər ilə işğal edərək darmadağın etdi. Bu hadisə Moskva knyazlığının inkişafına və gələcəkdə Rusiya imperiyasının qurulmağına səbəb oldu.

Ailəsi və ölümü
---------------

Özbək xan iki dəfə evlənmişdi. Əvvəl III Andronik Paleoloqun qızı Bayalun ilə, 1323-cü ildə isə Taydula ilə evləndi. Övladları:

* Timurbəy - 1330-cu ildə ölmüşdü.
* Tinibəy xan - onu əvəz etdi.
* Canıbəy xan - onu əvəz etdi.
* Tulunbəy
* İrinbəy
* Toqdabəy
* Xızırbəy

Özbək xan 1341-ci ildə Saray əl-Cədid şəhərində öldü.

Həmçinin bax
------------

* Qızıl Orda

İstinadlar
----------

1. ↑  China Biographical Database (ing.).
2. ↑  Beg Öz // NUKAT. 2002.
3. ↑  Л.Н.Гумилев - Великая степь и Древняя русь

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Başqırd · Böyük katalan · Böyük rus · Britannica (onlayn) |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| CBDB: 0115901 · GND: 119506165 · ISNI: 0000 0004 2349 2984 · NKC: jx20131118001 · NUKAT: n2013148720 · VIAF: 305463891 · WorldCat VIAF: 305463891 |

 |
**Nayada** (*yun.* Ναϊάδ-ες) və ya **Neptun III**— Neptunun daxili peyklərindən biri. Peykə Yunan mifalogiyasıda Nimfa növü olan Nayadanın adı verilib.

Tarix
-----

**Nayada** Voyacer 2 zondu tərəfindən şəkilləri çəkillməzdən əvvəl Sentyabrın ortalarında kəşf edilmişdir.Peyk ilk olaraq **S/1989 N 6** adlandırılmışdır.Bu kəşf 29 Sentyabr 1989-cu il də açıqlanmışdır..Adı isə 16 sentyabr 1991-ci il də verilmişdir.

Fiziki xarakteristikaları
-------------------------

Neptunnun orbitində fırlanan Nayadanın simülasyon görünüşü.
Nayada düzənsiz formalaşır və hər hansı geoloji dəyişikliklərin əlamətinin olmadığını göstərir.Çox güman ki, bu peyk, Neptunun orijinal peyklərinin hissələrinin yenidən biləşərək əmələ gətirdikləri dağıntılardan ibarət bir yığndır.

Orbital xarakteristikaları
--------------------------

Nayadanın orbiti Neptunun buludlarının yuxarı təbəqəsi üzərində təxminən 23,500 km məsafədə fırlanır.Nayadanın radiusu Neptunun sinxron orbital radiusundan aşağıda olduğundan,o nəhəg yavaşlama ilə içəriyə doğru spiralvari dolanır və ola bilsin ki sonda Neptunun atmosferinə təsir göstərsin

Araşdırma
---------

Voyacer 2 dən sonra Neptun sistemi yerüstü rəsədxanalar və Habbl teleskopu vasitəsi ilə geniş şəkildə öyrənilib.2002-2003-cü illərdə sistem adaptiv optika istifadə edərək Kek teleskopu vasitəsi ilə müşahidə olunmuş və ən böyük dörd daxili peyk asanlıqla aşkar edilmişdir.Talassa bəzi şəkillərin emalı nəticəsində tapılsa da,Nayadanın yeri müəyyən edilməmişdir.Habbl bütün məlum olan peykləri aşkar etmək imkanına malikdir və mümkün yeni peyklər və daha çoxu Voyacer 2 zondu tərəfindən tapılıb.8 Oktyabr 2013-cü ildə SETİ İnstitutu açıqladı ki,Nayada 2004-ci ilə aid arxivdəki Habbl şəkillərində yerləşmişdir.Araşdırmalardan sonra Nayadanın gözlənilən mövqeyindən 80 dərəcə aşağıda yerləşdiyi məlum olmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Nyuton qravitasiya qanunu

Xarici keçidlər
---------------

* Naiad Profile Arxivləşdirilib 2015-08-13 at Archive.today by NASA's Solar System Exploration.html
* Known Satellites[*ölü keçid*]
* Archival Hubble Images Reveal Neptune's "Lost" Inner Moon (SETI : October 8, 2013) Arxivləşdirilib oktyabr 12, 2013, at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  NASA. 1958.

| ⛭**Neptunun peykləri** |
| --- |
| Nayada • Talassa • Despina • Qalateya • Larissa • S/2004 N 1 • Protey • Triton • Nereida • Qalimeda • Sao • Laomedeya • Psamafa • Neso |  |
**Naycel Hotorn** (5 aprel 1929[…], Koventri, Uest-Midlends[d] – 26 dekabr 2001[…]) — dünyaca məşhur İngilis aktyor. İngiltərənin Koventri şəhərində 1929-cu ildə anadan olan aktyor Cənubi Afrikada böyüdü. və 1950-1960 illər arasında İngiltərədə aktyorluq karyerasına başladı.

Ancaq dünyada məşhurluğu *Sir Humphrey Appleby* xarakteriylə qazandı. Fırıldaqçı dövlət adamlarının təxribara məruz qoyduğu bəxtsiz bir nazirin canlandırıldığı serialı, həmin zamanın Baş Naziri Marqaret Tetçerdə sevdiyini söyləmişdi.

Hotorn, 1991-ci ildə Şadovlands oyununda yazıçı C.S. Levis fikri ilə *Tony* mükafatına 3. George`nin çılğınlığı (The Madness of George III) oyunu ilə 1992-ci ildə ən yaxşı aktyor namizədliyində *Oliver* mükafatına layiq görülmüşdür.*Kral George`nin çılğınlığı* oyununun film versiyasında Oskara namizəd göstərilən Naycel Hotorn'a , 1999-cu ildə *Kraliça Elizabet* tərəfindən Sir adı verilmişdir.

İngiltərənin (Yes Minister) adlı televiziya serialında *Sir Humphrey Appleby* xarakterini canlandıran aktyor , 71 yaşında vəfat etdi.

Filmoqrafiya
------------

* A tale of two cities (1980)
* Javisst, herr minister (1980-1984)
* Det våras för världshistorien del 1 (1981)
* En kvinna vid namn Golda (1982)
* Gandhi (film)|Gandhi (1982)
* Meningen med livet (1983)
* Taran och den magiska kitteln (1985) (röst)
* Demolition Man (1993)
* Den galne kung George (1994)
* Richard III (1995)
* Trettondagsafton (1996)
* Amistad (1997)
* Tarzan (1999)
* Fallet Winslow (1999)
* The Clandestine Marriage (1999)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Nigel Hawthorne // Internet Broadway Database (ing.). 2000.

Xarici keçidlər
---------------

* IMDb'de Nigel[*ölü keçid*]
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Seyidlər.

**Aşağı Seyidlər** (əvvəlki adı: **Seyidlər**) — Azərbaycan Respublikasının Zərdab rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 6 may 1997-ci il tarixli, 293-IQ saylı Qərarı ilə Zərdab rayonunun Şahhüseynli kənd inzibati-ərazi vahidinin tərkibindəki Seyidlər kəndi Aşağı Seyidlər kəndi adlandırılmışdır. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 14 iyul 1998-ci il tarixli, 524-IQ saylı Qərarı ilə Zərdab rayonunun Şahhüseynli kənd inzibati ərazi vahidinin Aşağı Seyidlər kəndi Şəftəhal kənd inzibati ərazi vahidinin tabeliyinə verilmişdir.

Toponimikası
------------

Kəndin adı ərəb sözü "seyyid" sözündən olub, "ağa, cənab, tayfa başçısı" mənasını verir. "Seyid" mənşəcə Məhəmməd peyğəmbərin nəslindən (Qureyş tayfasından) olanların fəxri titulu olmuş, Ərəbistanda qəbilə və tayfa başçıları nümayəndələrinə deyilmişdir. Seyid komponentli kəndlər də seyidlərlə bağlıdır. Seyidlər adını Azərbaycan tayfalarından biri olan, şahsevən tayfa qrupuna daxil olan Seyidlilərlə də bağlayırlar. Seyidlilər Cənubi Azərbaycanın Meşkin və Muğan ərazilərində yaşamaqla, maldarlıq və əkinçiliklə məşğuldurlar. Azərbaycanda olan Seyidlər və Seyidli kəndləri adlarının Seyidlilərlə bağlı olduğu ehtimal da var. Yerli məlumatlara əsasən, seyidlilər əvvəlcə buraya Kürün qarşı sahilindən — İmişlinin Məmmədli kəndindən ayrılıb gəlmişlər. Sonradan onlardan bəziləri çay yuxarı, vadidən aralı eyni adlı təzə kənd (Yuxarı Seyidlər) yaratmışlar.

Coğrafiyası və iqlimi
---------------------

Kənd rayon mərkəzindən 22 kilometr cənub-şərqdə, Kür sahilində yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikasının Biləsuvar, Zərdab, İsmayıllı, Yardımlı, Goranboy, Tovuz və Cəlilabad rayonlarının inzibati-ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 6 may 1997-ci il tarixli, 293-IQ saylı Qərarı". 5 July 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 July 2022.
2. ↑  "Azərbaycan Respublikasının Qazax, Qəbələ, Zərdab, Neftçala, Samux və Şəmkir rayonlarının inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 14 iyul 1998-ci il tarixli, 524-IQ saylı Qərarı". 2022-09-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-01.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Zərdab rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Zərdab |  |
| Qəsəbələr | Bəyimli |
| Kəndlər | Ağabağı • Allahqulubağı • Aşağı Seyidlər • Bıçaqçı • Birinci Alıcanlı • Böyük Dəkkə • Burunlu • Çallı • Cilovxanlı • Dəkkəoba • Dəli Quşçu • Əlibəyli • Əlvənd • Gəlmə • Gödəkqobu • Hüseynxanlı • İkinci Əlicanlı • İsaqbağı • Kəndəbil • Körpükənd • Lələağacı • Məlikli • Məlikumudlu • Məmmədqasımlı • Nəcəfalı • Nəzəralılı • Otmanoba • Pərvanlı • Qaravəlli • Qoruqbağı • Qoşaoba • Salahlı • Sarıqaya • Siləyli • Şahhüseynli • Şəftəhal • Şıxbağı • Təzəkənd • Vəlixanlı • Xanməmmədli • Yarməmmədbağı • Yuxarı Seyidlər |

|  |  |
| --- | --- |
| Zərdab rayonu | *Zərdab rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Anton Szandor LaVey** (*ing.* Howard Stanton Levey; 11 aprel 1930[…], Çikaqo, İllinoys – 29 oktyabr 1997[…], San-Fransisko, Kaliforniya) — Satanizmə yeniliklər gətirmiş, Şeytan kilsəsinin və La-Veya satanizminin yaradıcısı olan amerikalı okkultist yazıçı.

LaVey, əslən Macardır. 11 aprel 1930-cu ildə Çikaqoda dünyaya gəlmişdir. Kiçik yaşlarında musiqiyə qarşı olan heyranlığı nəticəsində 15 yaşında musiqi sahəsində istədiyi bir çox şeyi reallaşdırmağı bacarmışdı. Lakin 20 yaşına çatan LaVey, musiqidən imtina edərək, sirkə qoşulmuşdur. Qəfəsdə saxlanılan heyvanlara nəzarət edərək işə başlayan LaVey, bir müddət sonra pələnglərlə şoular göstərməyə başlamışdır. Lakin bir müddət sonra şou zamanı aldığı xəsarət səbəbindən peşəsini dəyişdirmək məcburiyyətində qaldı.

Bir neçə il sonra isə morqlarda polis-fotoqraf olaraq işləməyə başladı.

LaVey bir müsahibəsində fəlsəfi düşüncəsinin formalaşmasında morqda işlədiyi zamanın da təsirinin olduğunu vurğulamışdır.

Nəhayət 1966-cı ildə hərəkətə keçən LaVey, şeytan kilsəsini yaratdı və həm bu kilsə, həm də yazdığı kitablar vasitəsi ilə satanizm fəlsəfəsini cəmiyyətdə yaymağa çalışdı.

LaVeyin düşüncəsinə əsasən, əsas olan tanrı yox, insandır. Şeytanı isə "insanı azad edən üsyankar ruh" olaraq dəyərləndirir. Həmçinin şeytanın, müqəddəs kitablarda yazıldığı kimi deyil, tamam fərqli bir varlıq olduğunu iddia etmişdir. Belə ki, şeytan, daima müxalif olan bir varlıq kimi tanınmışdır. Bu isə insan azadlığını təmsil edən, insanı sərhədləyən hər şeyə qarşı olan bir varlığın təmsilidir. LaVey düşünürdü ki, müqəddəs kitablarda yazılanların əksini etmək insanların tək çıxış yoludur.

LaVey, insanın üstün bir varlıq olaraq qəbul etmişdir. Yazdığı bir əsərdə; "Yalnızca istədiyimiz zaman, istədiyimiz şəxsə qarşı yaxşılıq etməliyik. Heç kim bizə, daima yaxşı ol deyə bilməz. Əgər biri bizi alçaldarsa, onu əzib-yox etməliyik." deyir.

29 oktyabr 1997-ci ildə, 67 yaşında LaVey, infarkt nəticəsində vəfat etmişdir. Vəsiyyətinə əsasən məzarının üzərində "Həyatdakı tək peşmançılığım, mənasız yerə yaxşı olduğum anlardır." yazılmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Anton Szandor LaVey // Internet Speculative Fiction Database (ing.). 1995.
2. 1 2 3 4  Anton LaVey // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2013-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-06.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Discogs · IMDb · MusicBrainz · Internet Speculative Fiction Database |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) · Britannica (onlayn) · Notable Names Database |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 90936389 · BNE: XX4769171 · BNF: 145315929 · CONOR: 315754339 · GND: 11926305X · ISNI: 0000 0001 2277 2341 · LCCN: no95008617 · NKC: xx0009248 · NLA: 35286937 · NLP: A12757913 · NTA: 110378520 · NUKAT: n96403149 · PTBNP: 1466670 · SUDOC: 148511171 · VIAF: 19917109 · WorldCat VIAF: 19917109 |

 |
**Dövlətşah ibn Əlaəddövlə Bəxtişah Səmərqəndi** (1438[…] – 1491) — təzkirəçi, ədəbiyyatşünas, şair, "Təşkirətüş-şüəra" əsərinin müəllifi

Həyatı
------

Dövlətşah Səmərqəndi 1431, 1436, yaxud 1438-ci ildə Səmərqənddə doğulmuşdur. 
Onun atası Əmir Teymurun oğlu Şahruxun mümüm əmirlərindən olmuşdur.

O, türk və bütövlükdə Şərq ədəbiyyatının qüdrətli mütəfəkkirlərindən biridir.

Görkəmli alim və şair 1491-ci ildə (bəzi mənbələrdə 1495, yaxud 1507) vəfat etmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Dövlətşah Səmərqəndi Şərq və türk ədəbiyyatı tarixində "Təzkirətüş-şüəra" adlı məşhur təzkirəsi ilə tanınmaqdadır. Bu təzkirə ilk dəfə 1887-ci ildə anaonim redaktor tərəfindən Bombeydə yayınlanmışdır. Əsər Azərbaycanda Əlyazmalar İnstitutu tərəfindən 1987-ci ildə nəşrə hazırlansa da, yalnız 2022-ci ildə yayınlanmışdır.

Haqqında
--------

Bəzi mənbələrdə fars-tacik alimi kimi anılan Dövlətşah ibn Əlaəddövlə Bəxtişah Səmərqəndinin şəxsiyyəti və təzkirəsi haqqında türk alimi professor Əhməd Atəş yazır: 

> 
>  "O, hicri qəməri 830-840 (1427-1436)-cı illər arasında anadan olmuş bir türk bəyzadəsi idi. Uzun müddət Teymurlu şahzadələrin xidmətində və saraylarında qaldıqdan sonra, Əlişir Nəvaiyə görə, öz istəyi ilə bunlardan ayrılmış və Xorasandakı malikanəsinə çəkilərək guşənişin bir həyat keçirmişdir. 50 yaşının içində ikən İran ədəbiyyatının bütün dövrlərini əhatə edən "Təzkirətüş-şüəra"sını yazmağa başlamış və onu hicri qəməri 892 (1487)-ci ildə tamamlamışdır. O, bu əsəri dövrünün hakimi Sultan Hüseyn Bayqaraya və Əlişir Nəvaiyə ithaf etmişdir. Ölümü h.q. 896 (1490-91)-ci ildən az sonra h.q. 900 (1494-95)-ci ildədir".
> 
> 

Nihad Sami Banarlı isə Dövlətşah təzkirəsini belə qiymətləndirirdi: 

> 
>  "Övfinin təzkirəsi bir talesizlik üzündən ancaq 1594-cü ildən bu yana meydana çıxdığı üçün XV əsrdən bəri İran və türk təzkirələrinin başlıca örnəyi Dövlətşah təzkirəsi olmuşdur". 
> 
> 

Dövlətşahın təzkirəsi Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığı üçün həm də ilk dəfə olaraq İzzəddin Həsənoğlu haqqında məlumat verməsi baxımından mühümdür. Dövlətşah Səmərqəndi onun əsfərainli olması, farsca və türkcə şerlər yazması, əsərlərinin Azərbaycanda və Rumda məşhur olması haqqında da danışmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Краткая литературная энциклопедия (rus.). Москва: Советская энциклопедия, 1962.
2. 1 2 3 4  Доулатшах Самарканди // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
**Tetraflüoretilen** - C2F4 kimyəvi formulu olan karbon və flüorun üzvi birləşməsidir, flüorolefinlərin nümayəndələrindən biridir - doymamış flüor üzvi birləşmələrin.

Fiziki xassələri
----------------

Tetraflüoretilen ağır qazdır (havadan demək olar ki, 3,5 dəfə ağırdır), rəngsiz və qoxusuzdur.
Tetraflüoretilen molekulu düzdür, C–C nüvələrarası məsafə 1,33±0,06 Å, C–F nüvələrarası məsafə 1,30±0,02 Å, F–C–F bucaq arası rabitə 114±3°-dir.

Alınması
--------

Laboratoriya şəraitində 1,2-dibromtetraflüoretanı sinklə debromlaşma reaksiyasına uğradaraq tetraflüoretileni almaq olar:

{\displaystyle {\ce {CF2BrCF2Br + Zn -> CF2CF2 + ZnBr2}}},

  

və ya texniki vakuumda politetraflüoretileni depolimerləşdirərək:

{\displaystyle {\ce {[-CF2-CF2-]}}\_{n}\xrightarrow {600-700\ ^{\circ }{\text{C}},\ 130-700\ {\text{Па}}} n~{\ce {CF2=CF2}}}.

  

Tetraflüoretilen sənayedə diflüorxlorometandan (freon-22) alınır. Proses iki mərhələdən ibarətdir:

{\displaystyle {\ce {2 CF2HCl -> CF2CF2 + 2 HCl}}}.
{\displaystyle {\ce {CF2HCl <=> :CF2 + HCl}}},
{\displaystyle {\ce {CF2HCl <=> CF2: + HCl}}}.

  

Birinci mərhələdə xloroformu susuz hidrogen flüoridlə flüorlaşdırırıq. Bu proses avtoklavda təxminən 100°C temperaturda və 3 MPa təzyiqdə azot oksidinin iştirakı ilə aparılır. Monodiflüorxlormetanın çıxımı 80% təşkil edir.
İkinci mərhələdə tetraflüoretileni diflüorxlorometa- nın (freon-22) pirolizi nəticəsində alırıq. Diflüorxlormetanın pirolizi gümüş boru şəklində olan reaktorda 600-800°C temperaturda aparılır. Tetraflüoretilenin çıxımı 90%-dən çox təşkil edir. Təmiz tetraflüoretilen otaq temperaturundan aşağı temperaturda polimerləşir. Buna görə də, o polimerləşmə inhibitorı olan - butilmerkaptanın (0,5%) iştirakı ilə saxlanılır.

Kimyəvi xassələri
-----------------

Palladium katalizatorunda tetraflüoretilen hidrogenlə birləşir və 1,1,2,2-tetraflüoretan alınır:

{\displaystyle {\ce {CF2CF2 + H2 -> CF2HCF2H}}}.

  

Ağır şəraitdə tetraflüoretilen oksigendə yanaraq tetraflüormetan və karbon qazı alınır:

{\displaystyle {\ce {CF2CF2 + O2 -> CF4 + CO2}}}.
Yüksək temperaturda tetraflüoretilen tsiklodimerləşmə reaksiyasına uğrayaraq oktaflüortsiklobutan alınır:

{\displaystyle {\ce {2 CF2=CF2 -> C4F8}}}.
Tetraflüoretilenin pirolizi heksaflüorpropilenin alınması ilə müşayiət olunur:

{\displaystyle {\ce {CF2CF2 + CF2{:}<=> CF3-CF=CF2}}}.

Tətbiqi
-------

Tetraflüoretilen əsasən teflonun istehsalında istifadə olunur.

Toksikliyi
Tetraflüoretilen zəhərli maddədir. Gözün və tənəffüs orqanlarının selikli qişasını qıcıqlandırır, yüksək konsentrasiyalarda mərkəzi sinir sisteminə mənfi təsir göstərir, ağciyərdə iltihaba səbəb olur. Ölümcül doza 200-955 мг/кг-dır.

İstinadlar
----------

* Справочник химика. — 2-е изд. перераб. и доп. — Л.-М.: ГНТИ Химической литературы, 1962. — Т. 1. — С. 358. — 1072 с.
* Məhərrəmov A.M. Allahverdiyev M.Ə. Üzvi kimya, BDU, Bakı, 2007.
**Şarpuddin Baçueviç Əhmədov** (çeç. Бачу кӀант Ахмадов Шарпудин;5 dekabr 1941, Vedeno rayonu, Çeçen-İnquş MSSR – 24 iyun 2016, Qroznı) — Sovet və rus tarixçisi, tarix elmləri doktoru, professor, Çeçenistan Respublikasının əməkdar elm xadimi (2003).

Həyatı
------

Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Vedeno rayonunun Tevzana kəndində Baçu və Petimat Əhmədovlar ailəsində anadan olub. Onun üçün deportasiya illəri Qazaxıstan SSR-in Pavlodar vilayətində keçdi. İlk təhsilini orada almışdır. Reabilitasiyadan sonra məktəbi vətənində bitirmişdir.

1964-cü ildə Çeçen-İnquş Dövlət Pedaqoji İnstitutunun tarix-filologiya fakültəsindən məzun olmuşdur.

1964-1968-ci illərdə Kirov-Yurt səkkizillik məktəbinin direktor müavini olub. 1974-cü ildə SSRİ Elmlər Akademiyasının Tarix İnstitutunda "XVIII əsrin sonlarında Çeçenistanda xalq hərəkatı" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1968-1990-cı illərdə Əhmədov Çeçen-İnquş Elmi-Tədqiqat Tarix, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunda işləyib. Bu təşkilatda o, kiçik elmi işçidən şöbə müdiri vəzifəsinə qədər yüksəlib.

1990-cı ildən Çeçen-İnquş Dövlət Universitetində, sonra isə Çeçen-İnquş Pedaqoji İnstitutunda əvvəlcə dosent, sonra isə professor kimi tarix fənnini tədris edib. 1992-ci ildə Rostov Dövlət Universitetində "1785-1791-ci illərdə Şeyx Mənsurun rəhbərliyi ilə Şimali Qafqaz dağlılarının xalq-azadlıq hərəkatı" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. 1996-cı ildə Çeçenistan Respublikası Elmlər Akademiyasının baş elmi katibi və Rəyasət Heyətinin üzvü. 2006-cı ildə Çeçen Dövlət Universitetinin Tarix və mənbəşünaslıq kafedrasının müdiri olmuşdur.

Şimali Qafqaz xalqlarının orta əsrlər tarixi sahəsində görkəmli mütəxəssis idi. Çeçenistan və İnquşetiya tarixinə dair 130-dan çox elmi əsərin, o cümlədən elmi ictimaiyyət tərəfindən yüksək qiymətləndirilmiş bir sıra monoqrafiyaların müəllifidir. Əhmədov Çeçenistan tarixinə dair ümumiləşdirici akademik əsər yazan müəlliflər qrupunun üzvü idi. "Çeçenistanın qədim dövrlərdən bu günə qədər tarixi"nin birinci cildinin redaktoru olmuşdu.

Şarpuddin Əhmədov 2005-2007-ci illərdə Çeçenistan Dövlət Universitetində tarix elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiyaların müdafiəsi üzrə Dissertasiya Şurasının sədri olub. Onun rəhbərliyi altında universitetin 6 əməkdaşı namizədlik dissertasiyası müdafiə edib. 2003-cü ildə "Çeçenistan Respublikasının əməkdar elm xadimi" adına layiq görülüb.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Окаров Иса.* «Собирать свою историю по крупицам» // Вайнах (журнал). № 7. 2013.
2. 1 2 3  "Ахмадов Шарпудин Бачуевич". 2014-04-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-02.

Xarici keçidlər
---------------

* "Ахмадов Шарпудин Бачуевич". anchr.ru. ru:Академия наук Чеченской Республики. 2016-08-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-06-26.
* "Соболезнование". vesti95.ru. ru:Вести республики. İstifadə tarixi: 2016-06-26.
**Şarqan səkkizliyi** (*serb.* Шарганска осмица / Šarganska osmica) — Serbiyanın Mokra Qora və Şarqan-Vitasi yaşayış məntəqələri arasından keçən ensiz dəmiryolu xətti. Turistlər üçün məşhur görməli yerlərdən biri. Serbiyanın 7 möcüzəsi siyahısına daxil edilmişdir.

İnşa tarixi
-----------

Mokra Qora qəsəbəsi ilə Şarqan aşırımı arasında dəmir yolunun tikintisi 1916-cı ildə başlanılır. Bosniya ilə Serbiyanı əlaqələndirməli olan dəmiryol əlaqəsi böyük bir layihə çərçivəsində Belqrad, Ujise, Vişeqrad və Sarayevo birləşdirilməlidir. Tikinti çətin ərazi ilə ziddiyyət təşkil edirdi, yollar yüksək dərələr və kəsik qayalardan keçməli idi. Bu məsələnin həlli üçün birinci sinif mütəxəssislər layihənin icrasına cəlb olunmuşdur. Relslər arasında məsafə 750 mm olaraq qəbul edildi. Çünki dar ölçülü dəmir yolları bu vəziyyətdə daha ucuz və tələblərə daha yaxşı cavab verirdi. Tikinti əsnasında 5 körpü və 22 tunel inşa edilmişdir. Xəttin ümumi uzunluğu 58 km-dir.

Bu yol "Səkkizlik" adlandırıldı. Çünki yuxarıdan baxdıqda 8 ədədini xatırladır. Bu qeyri-adi forma tez-tez bükülmə ilə əhəmiyyətli bir yüksəklik fərqi (təxminən 300 m) ilə diktə edilir. Xətt ilə ilk qatar 1925-ci ildə hərəkət etmişdir.

Turistik obyekt
---------------

1974-cü ildə xəttin rentabellilik əhəmiyyəti aşağı olması səbəbindən bağlanılır. 1998-ci ildə isə onu turizm məqsədi ilə işlətməyi qərara alırlar. Əvvəlcə restorasiya işi bir qrup bu işdə maraqlı olanlar tərəfindən həyata keçirilir. Onlar ictimaiyyətin diqqətini cəlb etməyə müvəffəq olurlar və müxtəlif mənbələrdən maliyyələşməni təşkil edə bilirlər. O cümlədən layihə Serbiya Turizm Nazirliyinin və ölkənin "Zheleznica Srbīge" başlıca dəmiryolu şirkəti nəzarəti altına alındı. Nəticədə 2003-cü ildə uzunluğu 15,5 km olan "Şarqan səkkizliyi" turist marşrutu açıldı.

Bu gün yol tam olaraq muzey-turizm əhəmiyyətli memarlıq kompleksi halına gəlmişdir. Hər gün 3–4 retro sərnişin qatarı dörd stansiya arasında (Mokra-Qora, Yatare, Qolubiçi, Şarqan-Vitasi) hərəkət edir. Həftədə bir dəfə isə qatarlar Bosniya istiqamətdə hərəkət edir. Maşrut yalnız yay ayları fəaliyyətdə olur. Geriyə dönərkən qatarla turistlərin ən gözəl mənzərələri çəkə bilməsi üçün dayanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Шарганска осмица (Шарганская восьмерка) Arxivləşdirilib 2019-04-06 at the Wayback Machine Иоаннов Родник
2. ↑  *Сателитом прате белоглаве супове* Arxivləşdirilib 2019-04-06 at the Wayback Machine, В. Новости, 7. јануар 2014.
3. ↑  Gözəl daş diyarı. Serbiya. Şarqan səkkizliyi Arxivləşdirilib 2016-06-05 at the Wayback Machine Travel. Ru
4. ↑  *Koetsier, Teun; Ceccarelli, Marco.* Explorations in the History of Machines and Mechanisms: Proceedings of HMM2012. Springer Science & Business Media. 2012. 397. ISBN 978-94-007-4132-4.

Mənbə
-----


Vikianbarda ***Şarqan səkkizliyi*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Šarganska osmica  (serb.)
**Dan Meridor** (ivr. ‏דן מרידור‏‎; 23 aprel 1947, Qüds) — İsrail siyasətçisi və hüquqşünası, knessetin üzvü (11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18 çağırışlar), İsrailin ədliyyə naziri (1988–1992), İsrailin maliyyə naziri (1997–1998), keçmiş kəşfiyyat naziri və atom enerjisi komissiyasının rəhbəri.

Həyatı
------

Dan Meridor 23 aprel 1947-ci ildə Mandat Fələstini ərazisində Menaxem Beginin ortağı Eliyahu Meridor və doktor Raanana Meridorun ailəsində anadan olub. İsrail Müdafiə Qüvvələrinə çağırılmış, zirehli qüvvələrdə xidmət etmiş və zabit rütbəsinə qədər yüksəlmişdir. Altı günlük müharibədə iştirak etmişdir.

Meridor Yerusəlim Yəhudi Universitetinin bakalavr məzunu olmuşdur.

1982–1984-cü illərdə Meridor hökumət katibi vəzifəsini icra etdi. 1984-cü ildə Likud partiyasının üzvü kimi 11-ci knessetin tərkibinə daxil oldu, bu çağırışda parlamentin iki alt komitəsinin sədri vəzifəsini icra edirdi. 1988-ci ildə, 12-ci knessetə yenidən seçildi, bu dövrdə ölkədə Yitzhak Şamirin başçılıq etdiyi iki hökumət mövcud idi ki, hər ikisində Meridor İsrailin ədliyyə naziri vəzifəsini icra edirdi. Mərkəzin Partiyasının təmsilçisi kimi 15-ci Knessetə seçildi. 2003-cü ildə Likuda qayıtdı. 16-cı knessetə seçkilərdən sonra (2003) Dan Meridor knessetdəki yerini itirdi. Təxminən bir il ərzində İsrailin 27-ci hökumətində maliyyə naziri vəzifəsini icra edirdi, onun xələfi Benyamin Netanyahu oldu. Şaronun ilk hökumətində "portfelsiz nazir" idi.

Likud partiyadaxili seçkilərdə 18-ci knesset seçkilərindən əvvəl 17-ci yeri tutdu, Benyamin Netanyahunun qurduğu hökumətdə Meridor kəşfiyyat naziri və atom enerjisi komissiyasının rəhbəri oldu.

Meridor 19-cu knesset seçkilərinə qatılmadı.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  חה"כ דן מרידור. Knesset.
2. ↑  Ra’anana Meridor, Associate Professor Emeritus of Classics Arxivləşdirilib 2012-02-20 at the Wayback Machine Hebrew University of Jerusalem
3. ↑  *Дан Меридор Arxivləşdirilib 2021-07-30 at the Wayback Machine* — статья из Электронной еврейской энциклопедии
4. ↑  "הליכוד – ישראל ביתנו בהנהגת בנימין נתניהו לראשות הממשלה" (ivrit). Центральная избирательная комиссия Израиля. 2013-08-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-13.

Xarici keçidlər
---------------

Dan Meridor Knessetin saytında

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Qısa yəhudi |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| GND: 122386744 · GTAA: 131960 · ISNI: 0000 0000 7866 3956 · LCCN: no98078401 · NKC: jo2002100970 · SUDOC: 195459997 · VIAF: 84132817 · WorldCat VIAF: 84132817 |

 |
**Mariya Borodakova** — rusiyalı qadın voleybolçu. Dinamo Kazan klubunda kapitan olan Mariya blokçu möqeyində oynayır.

Karyerası
---------

Mariya Borodakovanın karyerasının çox hissəsi Dinamo Moskvada keçmişdir. Voleybolçu burada beş sezon forma geyindikdən sonra Əczacıbaşına transfer olunmuşdu. Moskvada keçirdiyi beş mövsümdə üç dəfə Rusiya çempionatının qızıl medalını qazanan voleybolçu Türkiyədə heç bir çempionluq yaşaya bilməmişdi. 2010-cu ildə transfer olunduğu Dinamo Kazanda ən böyük uğurlarını yaşayan Mariya burada kapitanlıq sarğısına da yiyələnmişdi. Klubla keçirdiyi ilk mövsümdə Rusiya çempionatını və kubokunu qazanan voleybolçu 2013-14 sezonunda Çempionlar Liqasının kubokunun başı üzərinə qaldırmışdı. Həmin mövsümün öncəsi və sonrası Rusiya çempionatı qazanan Dinamo Kazanın kapitana Mariya 2014-cü ildə Klublararası dünya çempionatıında da çempionluq sevinci yaşamışdı.

Borodakovanın milli komanda karyerası da klub karyerası kimi rəngarəndir. Hər bir voleybolçunun qazanmaq arsuzu olduğu dünya çempionatında iki dəfə fəxri kürsününün ən yüksək pilləsinə qalxmışdı.

Uğurları
--------

### Klublar ilə

* Rusiya Rusiya çempionatı: 6

2005-06, 2006-07, 2008-09, 2010-11, 2011-12, 2012-13
* Rusiya kuboku: 2

2010, 2012
* Klublararası dünya çempionatı: 1

2014
* Çempionlar Liqası: 1

2013-14
### Milli komanda ilə

* 2005 Dünya Qran Prisi -  **Gümüş medal**
* 2005 Avropa çempionatı -  **Qızıl medal**
* 2006 Dünya çempionatı -  **Qızıl medal**
* 2009 Dünya Qran Prisi -  **Gümüş medal**
* 2010 Dünya çempionatı -  **Qızıl medal**

### Şəxsi mükafatları

* *2006 Top Teams kuboku - "Ən Yaxşı Blokçu"*
* *2011 Rusiya kuboku - "Ən Yaxşı Blokçu"*
* *2012 Çempionlar Liqası - "Ən Yaxşı Blokçu"*
* *2012 Rusiya kuboku - "Ən Yaxşı Blokçu"*

İstinadlar
----------

1. ↑  Maria Borodakova Arxivləşdirilib 2013-09-28 at the Wayback Machine  (ing.)

Xarici keçidlər
---------------

* FIVB - Scheda su Marija Borodakova  (ing.)
1996-cı ildə qurulan Uaralın qrup üzvləri qohum (əmioğlu) və dost olan Aciago və Caudaldır. Ağlayan vokalda Caudal, ağladan alətlərdə isə Aciago var. Fərqli həyatlara sahib olmalarına baxmayaraq təzyiq altında olduqları ailə həyatları, yaşadıqları cəmiyyətin təzyiqi və çətinliyini birgə musiqilərinə əks etdirdilər.

1997-ci ildə hazırladıqları bir musiqi nümayişi ilə ilk işlərinə başlayan qrup, Bruma ön sözü adı altında yazılan əsərlərinə Surrended To The Decadence adı verdi. Bu dövrdə qrupun yaşadığı müxtəlif itkilərə baxmayaraq, yorulmadan yeni simfoniyalar yaratmağa davam etdilər. Düşüncələrini şeir, akkord və alətlərinin melanxoliyası izlədi.

Musiqi cəhətdən inkişaflar göstərən qrup ikinci qeydlərini etmə mərhələsinə çatdı. Özləriylə eyni ideologiyaları və hissləri paylaşan bir qrup ilə 2003-cü ildə From The Agony To The Hopelessness adlı bir qeyd edildi. Təsadüfən OMG musiqi şirkətinin bu qeydi dinləməsi və bəyənib qrupla əlaqəyə keçməsi ilə Uaral qrupuna əsəri qeyd etmək üçün təklif etdi. Qrup musiqidə məqsədlərinin ifadələrinin və ideologiyalarının nümayiş edilməməsi şərti ilə bu müqaviləni qəbul etdi. OMG hər şeyin əvvəlcə Uaral'ın mənfəətləri üçün olması lazım olduğuna qərar verdi və nəhayət studiyaya girdilər. Bu qeydlə birlikdə artıq qrup bütövlükdə başa düşülürdü və albomlarında nənələrinin onlara uşaqkən oxuduğu La Vaga Esperenza Del mahnısını giriş hissəsi kimi istifadə etdilər. Uşaqlığın şəfqətindən ilhamlanmış təqdirə dəyər gözəllikdə olan bu mahnı çox sevildi.

Qrupa görə Sounds Of Pain albumunun hekayəsi çətin dövrlərində yaşadıqları ağrının xaricə vurumudur. Hər ölkənin səhnəsində hakim olan bir tərz vardır, Çilidən çıxan qrupun Çiliyə hakim olan qaranlıq musiqi doom'dan təsirlənməməsi qeyri-mümkün idi və bunu musiqilərinə daşıdılar. Melanxolik bir ruh və görkəmli əl dəyməmiş bir ilhama sahib olan qrup doom / folk edərək istifadə etdikləri müvəffəqiyyətli brutal vokal, fleyton və klassik gitara kombinasiyaları ilə önə çıxmağı bacardı. Qrupda Empyrium izlərinə də rast gəlinməkdədir. Hazırda fəaliyyət göstərib-göstərməməsi barədə heç bir məlumat yoxdu. Hətta qrup üzvlərinin kimliyi barədə də heçkimin məlumatı yoxdu desək yerinə düşər.

Diskoqrafiya
------------

| **Adı** | **Tarixi** |
| --- | --- |
| *Uaral* | 1997 |
| *From the Agony to the Hopelessness* | 1998 |
| *Laments* | 1998 |
| *Acidal* | 2004 |
| *Sounds of Pain...* | 2005 |
| *Lamentos a Poema Muerto* | 2007 |
|

Xarici keçidlər
---------------

* Uaral rəsmi saytı Arxivləşdirilib 2012-09-05 at the Wayback Machine
* myspace.com/uaral
* metal-archives.com/bands/Uaral
* wikimetal.info/wiki/Uaral Arxivləşdirilib 2012-10-20 at the Wayback Machine
* lastfm.com.tr/music/Uaral Arxivləşdirilib 2011-12-20 at the Wayback Machine
**Ermənistanda turizm** ― ölkəyə gələn turistlərin sayı hər il dəyişir. Ən çox Rusiya, Avropa ölkələri, ABŞ və İrandan turistlər gəlir. Nisbətən kiçik ölçülü olmasına baxmayaraq, Ermənistanın dört UNESCO Ümumdünya irsi ərazisi var.

Daxili və xarici problemləri olmağına baxmayaraq, ölkəyə gələn turistlərin sayı 2007-dən bu vaxta qədər artmaqdadır. 2018-ci ildə 1,6 milyondan çox turist ölkəyə axın etmişdir. Turistlərin çox hissəsi ölkənin paytaxtı olan İrəvana səyahət edirlər.

Tarixi
------

### 2015-ci ildən bəri

2019-cu il hesabatına görə, Ermənistanda otellərin qiymətinin normal olması, onu dünyadakı ən yaxşı sərfəli otelləri olaraq 7-ci sırada qərarlaşdırır. Həmçinin CNN kanalı, Ermənistanın paytaxtı İrəvanı ən gözəl 20 Avropa şəhərindən biri olaraq seçdi.

### 2000–2015

2000-ci ildən sonra, Erməni turizmi üçün yeni dövr başladı. Rusiya, ABŞ, Liviya, Fransa və digər xarici ölkələrdən Ermənilər öz vətənlərinə gəlməyə başladı. Əlavə olaraq da, İranlı, Kürd və İran Azərbaycanlı ziyarətçilərin artması, Ermənistanda turizm üçün yeni bir anlayışdır. 1990-cı illər Orta Şərq ölkələrinin turistləri Ermənistanı ziyarət etməyə başladılar. Ancaq 2000-ci illərdə Ermənistanı ən çox İranlılar ziyarət etməyə başladı.

2011-ci ildə Ermənistanda 128 otel, 102 kamp, 31 istirahət mərkəzi var idi. 2012-ci ildən bəri Ermənistanda yeni otellər tikildi və köhnə otellər bərpa edildi.

Sovet və keçiş dövrü
--------------------

Sovet dövründə (1922–1991) SSRİ respublikasının bir çox Sovet vətəndaşı Ermənistanı ziyarət etdi. Əsas olaraq iş üçün ya da istirahət üçün gedirdilər.

Ermənistanda Qarabağ müharibəsi və enerji böhranına görə 1990-cı illərdə böhran baş verdi. Ermənistanın dəmiryol xətləri qonşu Türkiyə və Azərbaycan ilə bağlandı və Ermənistan dəmiryolu xəttləri sadəcə Gürcüstan dəmiryolları ilə bağlı qaldı. Azərbaycan ilə Türkiyə arasındakı sərhədlər hələ də bağlıdır.

Hava səyahəti
-------------

Ermənistanda 11 Hava limanı var. 2018-ci ildə Ermənistanın iki əsas hava limanındakı sərnişin axışı 2.856.667 milyon insanla rekord səviyyəyə çatdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-09-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-24.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-08-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-24.
**Qarmaqvarı şam** — Təbii halda Böyük Qafqazda, Kiçik Qafqazın şimalında, Göygöldə, Zəyəm çayının sol sahilində yayılmış, hündürlüyü 25 m olan, bir gövdəli ağac.

Çətiri piramida formalı və ya yumrudur. Gövdənin aşağı hissəsinin qabığı tünd-qonur rəngli, dərin yarıqlı, yuxarısında qırmızı-sarı, budaqları boz, cavan budaqları açıq-sarıdır. Yarpaqları cod, duz və az əyilmiş, göyümtüldür, uzunluğu 2-7 sm və eni təxminən 0,2 sm-dir. Qozaları konusşəkilli, assimmetrik, kənar pulcuqları zəif dişlidir. Qozaları tək-tək və ya 2-4 ədədi bir yerdə yerləşir. Parlaq, oval-şar şəkillidir, əvvəlcə yaşıl, sonra qonur-qırmızı olur. Böyümənin axırında qonur-boz rəngdə olur. Aşağı əyilir, uzunluğu 1,5-5,5 sm və qaidəsində eni 2-4 sm-dir. Pulcuqları qırışlı qalxanlıdır. Belə ki, qarmaqvarı şam bir çox bioloji, ekoloji və morfoloji əlamətlərinə görə adi şama oxşayır. 1961-ci ildən sərbəst növ kimi ayrılmışdır. Bakı Nəbatat bağında və Mərdəkan dendrarisində qarmaqvarı şam mədəni şəraitdə becərilir. Toxum verməsi 10 yaşdan başlayır, 1 ildən sonra yetişir. Toxumla çoxalır, qışa davamlılığı yüksəkdir. Əvvəllər şamın bu növü adi şamın növ müxtəlifliyi hesab edilirdi. Qozaların sarı-qonur olması ilə adi şamdan fərqlənir. Gözəl tünd-yaşıl iynəyarpaqları qışda saralmır. Abşeronda yeni salınan parklarda, bağlarda rast gəlinir.

İstinadlar
----------

Məlumat mənbələri
-----------------

1. Деревья и кустарники СССР. т.3.1954;
2. Флора Азербайджана. т.5. 1954;
3. Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970;
4. Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996;
5. Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.
6. "Azərbaycan dendraflorasi" I cild, Baki, "Elm", 2011, 312 səh.
7. Tofiq Məmmədov, Elşad Qurbanov, Tariyel Talıbov.

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Pinus hamata* | 
* Wikidata: Q25543277
* EUNIS: 150585
* GRIN: 416077
* IPNI: 677044-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:677044-1
* Tropicos: 50157700

 |
| *Pinus sylvestris var. hamata* | 
* Wikidata: Q22104153
* Wikispecies: Pinus sylvestris var. hamata
* EPPO: PIUKC
* GBIF: 5285646
* GRIN: 416076
* IPNI: 77188659-1
* NCBI: 1074822
* Plant List: kew-2872511
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:77188659-1
* Tropicos: 50233601
* WFO: wfo-0000736872

 |
**Royal Geografikal Sosayeti adası** (*ing.* Royal Geographical Society Islands) — Kanada Arktik arxipelaqının bir hissəsidir. Norveçli qütb tədqiqatçısı Roald Amundsen tərəfindən Kral Coğrafiya Cəmiyyətinin şərəfinə adlandırılmışdır. Adada hazırda yaşayış yoxdur (2012).

Coğrafiya
---------

Adalar Viktoriya boğazının sularında Viktoriya və Kral-Vilyam adaları arasında yerləşir. Cənub-qərbdə Cenni Lind adası yerləşir. Kanadanın coğrafi mərkəzindən məsafə 1015 km, ölkənin paytaxtı Ottavadan olan məsafə isə 2954 km-dir. Sahəsi 458,1 km²-dir. Ən hündür nöqtəsi 53 m-dir.

Ümumdünya Təbiəti Mühafizə Fondu təsnifatına görə, Royal Geografikal Sosayeti, eləcə də qonşu Viktoriya və Kinq Uilyam adaları Şimali Amerikanın qütb tundrası ekoregionuna daxildir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Traveljournals.net. Royal Geographical Society Islands".[*ölü keçid*]
2. ↑  UN SYSTEM-WIDE EARTHWATCH Web Site - Royal Geographical Society Arxivləşdirilib 2015-02-12 at the Wayback Machine
3. ↑  "World Wildlife. Middle Arctic tundra". 2011-08-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-09-08.