recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tupak** məktəbli hekayəsi. e-nəsil hadisə komediyası. — 2022-ci ildə çəkilmiş Azərbaycan Film Akademiyası layihəsidir. Quruluşçu rejissor və ssenari müəllifi Zaur Tahirsoydur. Layihə Azərbaycan Film Akademiyası Postmodern Aktyorluq Məktəbinin tədris proqramı çərçivəsində ərəsəyə gətirilib

Məzmunu
-------

Çoxserialı bədii film sitkomu. İki məktəbli, Tural və Pakizənin situasiya komediyasıdır. Pakizə Turalı sevir və bunu zorla qəbul etdirməyə çalışır. Tural isə bu sevgiyə biganədir. İki fərqli xarakterin hekayəsindən ibarət qısa çox serialı filmdir.

Filmin janrı
------------

Film Komediya janrındadır.

Yaradıcı heyət
--------------

**Quruluşçu rejissor:** Zaur Tahirsoy
**Ssenari müəllifi:** Zaur Tahirsoy
**Operator:** Məhəmməd Hüseynov
**Montaj:** Azflix Pro

  

### Aktyor heyəti

**Azərbaycan Film Akademiyası aktyor və aktrisa heyəti:**
Oktay Abbaslı
Valya Məmmədli

Çəkiliş yerləri
---------------

• Filmin çəkilişi Azərbaycan Film Akademiyasında aparılıb.

Həmçinin bax
------------

• Azərbaycan Film Akademiyası, Zaur Tahirsoy, Sayrışan işıqlar, Terapiya Otağı (film, 2022), Postmodern Aktyorluq Məktəbi

Xarici keçidlər
---------------

* 1-ci seriya
* 2-ci seriya
* 3-cü seriya
* 4-cü seriya
*Dianthus schemachensis Schischk.*

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilmək təhlükəsində olanlar" kateqoriyasına aiddir – EN B1ab(iii, iv, v) c (iii, iv) + 2ab(ii) c (ii, iii). Azərbaycanın nadir növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik , tünd –göy rəngli ot bitkisidir. Gövdələri dəstə şəklində kökümsovdan qalxır, (9)12—20(25) sm uzunluğunda, düz yaxud qalxanvari şəkildə olurlar. Yarpaqlar oturaq, əsasında ensiz-xətli, 1–2 mm enində, sivrilmiş, qıraqlardan nahamardır. Çİçəkləri tək-tək yerləşir. Kasacıq 26—30(23) mm uzunluqda, qabıqlı, silindrik, ağımtıl, çox vaxt al-qırmızı rənglidir. Yarpaqların ayası 6–8 mm uzunluğunda, tərs – yumurtavari, üstdən ağımtıl, alt tərəfdən çəhrayıdır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə-meyvə əmələgətirmə dövrü iyun ayına təsadüf edir. Quraqlığa davamlı, işıqsevəndir. Toxum və kökümsovla çoxalır. Düzənlikdən orta dağ qurşağına kimi quru, gilli və daşlı yamaclarda, töküntülərdə, qayalarda, yovşan yarımsəhralarında, taxıllarda, müxtəlifotlu qruplaşmalarda rast gəlinir.

Yayılması
---------

Böyük Qafqazın şərqi (Bakı – Şamaxı yolunda, Şamaxı rayonu—Daşlıca dağı), Abşeron (Güzdək yaylası), Kür-Araz ovalığı (Qaradağ rayonu—Qobustan qəsəbəsi), Samur – Dəvəçi ovalığı (Şabran rayonu, Gilgilçay boyu, Beşbarmaq dağı).

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyanın vəziyyətinin və təbii bərpanın ətraf mühitin dəyişilməsindən asılıllığı müşahidə olunur, azalma tendensiyasına meyillidir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Populyasiyanın az saylı olması və antropogen amillərin təsiri (infrastrukturun inkişafı, otarılma, tapdalanma).

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Hal-hazırda xüsusi qorunma tədbirləri aparılmır. Yeni yayılma yerlərinin axtarılması, toxumlarının toxum banklarında saxlanılması, introduksiya edilməsi təklif olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-05-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-16.
2. ↑  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri, II nəşr, Bakı-2013
3. ↑  Флора Азербайджана, 1953
4. ↑ . Ахундов Г.Ф. 1972;
5. ↑ . Məmmədov Q. Yusifov E. Xəlilov M. Kərimov V. 2012;

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15566866
* Wikispecies: Dianthus schemachensis
* EoL: 5206615
* GBIF: 3808528
* GRIN: 434698
* iNaturalist: 438487
* IPNI: 153847-1
* IUCN: 200124
* Plant List: kew-2764873
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:153847-1
* Tropicos: 6302512
* WFO: wfo-0000644203

 |
**Gürcüstan–Polşa münasibətləri** — Gürcüstan Respublikası və Polşa arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. Gürcüstan və Polşa arasında diplomatik təmaslar XV əsrdə başlamışdır. Çağdaş ikitərəfli münasibətlər 28 aprel 1992-ci ildə qurulmuşdur.

Tarix
-----

1495-ci ildə Kartli çarı II Konstantin, türklərə qarşı dəstək axtararaq qərbə səfirlər göndərir. Missiyanın son hədəfi Papa və İspaniya kralları Ferdinand və İsabella sarayları olur. Yolda diplomatlar Litva və Polşa krtalları olan iki qardaş Aleksandr və Yan Yaqellonların hökmranlıq etdikləri kral sarayları olur. Türklərin ərazilərini genişləndirməsi ilə bağlı problemləri bu ölkələrdə yaşayırdılar. Səfirlər onları birliyə çağırırdılar.

17-ci əsrdə Reç Pospolita ilə Qərbi Gürcüstan knyazları arasında aktiv ticarət və diplomatik yazışmalar baş verirdi.
1997-ci ildə Polşa Respublikası Tiflisdə səfirlik açır. 

2001-ci ildə Gürcüstanın Almaniyadakı səfirliyi eyni vaxtda Polşada akkreditə olunmuşdur. 2005-ci ildən bəri Varşavada Gürcüstan səfirliyi fəaliyyət göstərir.

3 iyun 2013-cü ildən etibarən Ancey Çeyskovski Polşanın Gürcüstandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiridir. 2011-ci ilin aprelində Nikoloz Nikolozişvili Gürcüstanın Polşa Respublikasındakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilmişdir.

30 may 2017-ci il tarixdə Polşa Prezidenti Andjey Dudanın Tiflisə gəlişi və Gürcüstan Prezidenti Qiorqi Marqvelaşvili ilə görüşməsi zamanı ortaq bəyannamə imzalanmışdır. Buna görə Polşa tərəfi Gürcüstanın Avropa Birliyinə və NATO-ya üzv olmaq istəklərini dəstəklədiyini bildirmişdir. Sənəddə hər iki ölkəni münasibətlərin 100 illiyini qeyd etməyə hazırlayacaq tarixçilərin ortaq komissiyasının qurulmasından da bəhs ediliri.

2017-ci ilin dekabrında Gürcüstan və Polşa Strateji Əməkdaşlıq Haqqında bir müqavilə imzalamışlar.

5 noyabr 2018-ci il tarixində Tiflisə rəsmi səfər edən Polşa Seyminin marşalı Marek Kuxtsinski Gürcüstan parlamentinin rəhbəri İrakli Kobaxidze iki ölkənin Parlament Assambleyasının nizamnaməsini imzalamışlar.

Polşanın 2008-ci il hadisələri ilə bağlı mövqeyi
------------------------------------------------

Rusiya-Gürcüstan müharibəsi zamanı Polşa Rusiyanın rus sülhməramlılarının qətilərinə görə qisasını qınayaraq Gürcüstanın tərəfini dəstəkləyir. Polşanın o zamankı prezidenti Lex Kaçinski bu sözləri demişdir:
Bu gün Gürcüstan, sabah Ukrayna, sabahı sabah Baltikyanı ölkələr, sonra növbə ölkəm Polşaya gələcək.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Малоизвестные страницы истории грузино-балтийских отношений (X-XVIII вв". 2018-11-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-29.
2. ↑  Анджей Дуда: Грузия и Польша проведут бизнес-форум Arxivləşdirilib 2020-11-02 at the Wayback Machine — *Новости-Грузия*, 30.05.2017
3. ↑  Грузия и Польша подписали соглашение о стратегическом сотрудничестве[*ölü keçid*] — *ge.utro.news*, 18.12.2017
4. ↑  "Парламенты Грузии и Польши создают совместную Ассамблею". 2019-03-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-29.
5. ↑  "Польша и Грузия – 100 лет общей истории". 2019-02-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-29.
**Qatlar** (himnlər, nəğmələr) - Avestanın ən qədim və mürəkkəb hissəsi.

Alimlər "Qat"ların məzmununun çox emosional və "insani" ruhda olduğunu qeyd edirlər. Güman edirlər ki, Qatlarda insanın səsi eşidilir və hərdənbir "müəllifin fərdiliyi aydın şəkildə hiss olunur" [E.E.Bertels]. Adətən Zərdüştün (Zaratuştra, Zaratustra) özü Qatların müəllifi hesab edilir. Zərdüşt öz moizələrində zülm və zülmət aləmindən imtina etməyə, xeyir və işıq aləmini seçməyə səsləyir. Qatların oxunuşu ən qədim zamanlardan indiyədək zərdüştilik təliminin ən müqəddəs mərasimlərindən biridir.

Qeyd etmək lazımdır ki, "Qat"lar Avestanın ən çətin anlaşılan qismidir. Qətiyyətlə demək olar ki, bizdə tərcümə variantlarının miqdarı qədər müxtəlif "Qatlar" mövcuddur [İ.M.Dyakonov].

Belə hesab etmək məqbuldur ki, şübhəsiz, "Avesta"da "Qatlara" nisbətən daha qədim fraqmentlər olsa da, "Qatlar" "Avesta"nın çox qədim hissəsidir. Bunu hər halda Yaştların, habelə Yəsnanın bəzi hissələrinə münasibətdə də iddia etmək olar.
**Şamaxı quşarmudu** (*lat.* Sorbus schemachensis) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin quşarmudu cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Şərqi Qafqazda təbii halda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Gövdəsinin və budaqların qabığı tünd boz, horizontal mərciməklidir. Yarpaqları cüt olmayan-lələkvari, mürəkkəb, xətvari və ya enli-lansetvari, uzunluğu 2-8 sm-dək, 5-7 ədəd bir saplaqda, kənarları bütöv xırda yarpaqlı, 5 sm-dək, aşağıda olanlar — saplaqlı, yuxarıda olanlar-oturaq və iti dişlidir. Çiçəklərin diametri 1 sm-dək, ağ rənglidir. Sentyabr-oktyabrda yetişir. Çiçək qurupunun diametri 15 sm-ə çatır. Tumurcuğun uzunluğu 2-3 mm-ə yaxın olub, zoğun buğumlarında yerləşir. Meyvələri sulu, şirin-acıtəhərdir.

Ekologiyası
-----------

Əhəngli qayalarda təxminən 1150 m hündürlükdə bitən ağacdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda təsvir edilmişdir.

İstifadəsi
----------

Meyvələrində flovonoidlər, C və P vitaminləri, karotinlər tapılmışdır. Təbabətdə istifadə edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15528163
* EoL: 628739
* GBIF: 3012798
* IPNI: 741964-1
* IRMNG: 11072952
* Plant List: rjp-2911
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:741964-1
* Tropicos: 27800376
* WFO: wfo-0000999121

 |
**İsmayıl Həmidov** - əməkdar artist (2008).

Həyatı
------

İsmayıl Həmidov 1985-ci ildə Asəf Zeynallı adına Musiqi Texnikumunu kamança ixtisası üzrə bitirmişdir. Musiqi Texnikumunu bitirdikdən sonra müəllim kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Hövsan Mədəniyyət Evində müəllim işləmişdir. Bir çox dövlət tədbirlərinin iştirakçısı olmuş, Xalq Artistləri Ağaxan Abdullayev, Səkinə İsmayılova, Mələkxanım Əyyubova, Alim Qasımov, Aygün Bayramova, Mənsum İbrahimov kimi sənətkarları kamança ilə müşayiət etmişdir.

İsmayıl Həmidov bir çox xarici dövlətlərdə Azərbaycan musiqi sənətini ləyaqətlə təmsil etmişdir. Misirdə, Fransada, Avstriyada, ABŞ-də, Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində, Rusiyada, Koreyada, Türkiyədə, İranda keçirilən Mədəniyyət Günlərinin iştirakçısı olmuşdur.

Hazırda "Cəngi" estrada-folklor ansamblının solistidir. "Rast" estrada kollektivinin üzvüdür. 2008-ci ildə Əməkdar Artist fəxri adına layiq görülmüşdür.

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2011-12-11 at the Wayback Machine
**İsmayıl Fazil Paşa** (*türk.* İsmail Fazıl Paşa) (d.1856, İraklion, Krit vilayəti – ö. 18 aprel, 1921, Ankara) — Türk əsgəri və siyasətçisi. Mustafa Fazil Paşanın övladıdır.

Həyatı
------

Atası İbrahim ağadır. Əslən Sökeli olub Sökedə yerləşən Cebecioğulları ailəsindəndir.

Hərbi fəaliyyəti
----------------

1870-ci ildə Hərbi məktəbə daxil oldu. 1876-cı ilin iyulunda Baş Qərargahın hərbi məktəbini bitirdikdən sonra ordu kapitanı oldu. Hərbi Akademiyanı bitirdikdən sonra "Erkân-ı Harbiye Sınıfları Yüksek Riyâzîye ve Tâbiye-i Cesime Muallimliği"nə təyin edildi.

Rusiya-Osmanlı müharibəsi başlamadan əvvəl, Osmanlı-Çernoqoriya müharibəsində iştirak etdi. 1878-ci ildə Rusiya-Osmanlı müharibəsi əsnasında Şkoder-Herseqovina firqələrində Qərargah kapitanı və baş kapitan rütbələrinə yüksəldi.

Müharibənin sonunda İstanbula geri döndü. 3 Avqust 1882-ci il tarixində Baş məmur rütbəsinə yüksəldi. Lakin mətbuatda əleyhinə çıxan xəbərlərdən sonra 13 mart 1884-cü ildə vəzifəsindən azad edildi və 17 il müddətində sürgündə qaldığı Ərzincandakı 4-cü ordunun Baş Qərargahında 1-ci Şöbə Müdirliyinə təyin edildi.

1901-ci ilə qədər orduda və İranın sərhədində hərbi xidmətini davam etdirdi. 1901-ci il 28 fevral tarixindən etibarən İstanbula geri dönməsinə icazə verildi. 1894-cü il avqustun 7-də polkovnik, 1901-ci il martın 30-da general-mayor rütbəsinə yüksəldi. 1908-ci il avqustun 25-də Baş Qərargahın Hərbi Xidmət Bürosunun 4-cü şöbəsində vəzifəsindən sonra Müdafiə Kollecinin Nazirliyinə təyin edildi. 28 Avqust 1908-ci ildə general-leytenant rütbəsinə yüksəlmişdir.

Ailəsi
------

Müşir Mehmet Əli Paşanın qızı Zəkiyə xanımla ailə həyatı qurdu. Bu evlilikdən Əli Fuad və Mehmet Əli adlı iki övladları dünyaya gəldi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Türk Parlamento Tarihi Araştırma Grubu, *Türk Parlamento Tarihi, Millî Mücadele ve T.B.M.B. I. Dönem 1919-1923 - III. Cilt: I. Dönem Milletvekillerin Özgeçmişleri*, Türkiye Büyük Millet Meclisi Vakfı Yayınları, Ankara, 1995, ISBN 975-7291-06-4, pp. 969-970.  (türk.)

Xarici keçidlər
---------------

* Tülay Ercoşkun, İsmayıl Fazil Paşanın islahatlar haqqındakı fikirləri, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü *Tarih Araştırmaları Dergisi*, XXVI. Cilt, 42. Sayı, Ankara, Eylül 2007, ss. 181–201.
**Xəzərin Su Bioresursları Komissiyası** — 1992-ci ildə 4 Xəzəryanı ölkə (Azərbaycan, Rusiya Federasiyası, Qazaxıstan və Türkmənistan) tərəfindən təsis edilmiş komissiya.

2002-ci ildə İran İslam Respublikası bu komissiyaya qoşulmuşdur. Komissiyanın əsas məqsədi Xəzər dənizinin su bioresurslarından davamlı və səmərəli istifadə etmək, balıq ehtiyatlarının artırılması və mühafizəsi sahəsində xüsusi tədbirlər hazırlayıb həyata keçirməkdən ibarətdir. Bundan əlavə Komissiya Xəzərin su bioresurslarının vəziyyətinin (sayının, növünün, yayılmasının) elmi-tədqiqat ekspedisiyaları vasitəsilə öyrənilməsini təmin edir və dəniz üzrə ümumi ov kvotasını, habelə 5 Xəzəryanı ölkə arasında Milli ov kvotalarına bölünməsini müəyyənləşdirir və eyni zamanda CITES Konvensiyası Katibliyinə təsdiq üçün təqdim etmək məqsədilə nərəkimi balıqların ət və kürüsünün ixrac kvotalarının miqdarını təyin edir. Azərbaycan Respublikası 2001–2002-ci illərdə Xəzərin Su Bioresursları Komissiyasına sədrlik etmişdir. Bu müddətdə Bakı şəhərində Komissiyanın 5 iclası keçirilmişdir. 2003–2004-cü illərdə sədrlik Rusiya Federasiyasında, 2005–2006-cı illərdə isə sədrlik Qazaxıstan Respublikasında olmuşdur. 2007–2008-ci illərdə Su Hövzələrində Bioloji Resursların Artırılması və Mühafizəsi Departamentinin nümayəndə heyəti Komissiyanın Aşqabad şəhərində keçirilən iclaslarında iki dəfə iştirak etmişdir.

Departamentin və onun struktur bölmələrinin fəaliyyəti üçün 2007-ci ildə 1,683982 büdcə vəsaiti ayrılmış, 2008-ci il üçün isə 1,682581 manat həcmində təsdiq edilmişdir.

Mənbə
-----

* Su Hövzələrində Bioloji Resursların Artırılması və Mühafizəsi Departamenti

Arxivləşdirilib 2010-11-21 at the Wayback Machine
**Xəzər çömçəxulu** (*lat.* Benthophilus macrocephalus) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin şüaüzgəclilər sinfinin xulkimilər dəstəsinin xullar fəsiləsinin çömçəxul cinsinə aid heyvan növü.

Yayılması
---------

Xəzər dənizində sahil boyu şimaldan cənuba qədər yayılmışdır. Yalamadan Sumqayıta və Nordost qoltuğundan Lənkəranın cənub hissəsinə qədər azsaylıdır. Abşeron və Astara yaxınlığında qeydə alınmamışdır.

Morfoloji əlamətləri
--------------------

D III-IV,I 7-8 (9) ,A I (6) 7-8-dir.Bel sırasında 23-25 ziyil olur. Uzunluğu 116 mm-ə qədər olur.Bədəni gödəlmiş, güclü şəkildə enlənmişdir. Başı və bədənin ön hissəsi basıqdır. Gözlərin arasında novşəkilli çökək yoxdur. Bel çıxıntıları sırası başın üst hissəsinə qədər uzanır. Bədənində iri xallar yoxdur. Qarın tərəfi çılpaqdır.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Xəzərin endemik balıqlarındandır. Xəzər dənizində çömçə xulların 18 növü qeydə alınmışdır. Dənizin hər yerində yayılmışlar. Xərçənglərin və suitilərin qidasını təşkil edirlər.

Çoxalması
---------

Bir yaşında cinsi yetişkənliyə çatır.Kürüsünü hissə ilə tökür. May-iyun aylarında Orta və Cənubi Xəzərin qərb sahillərində kürü tökür. Dişi çömçəxulun verdiyi kürünün miqdarı 794 - 3536 ədəd olur. Sürfələr dibdə böyüyür.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Vətəgə əhəmiyyəti yoxdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.
2. ↑  Əsgerov F.S. Zaytsev Y.Y. Qasımov R.Y. Quliyev Z.«Biomüxtəliflik: Xəzərin əsrarəngiz balıqları» "Bəşər-XXI" nəşriyyatı, Bakı, 2003,  səh78.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q786787
* Wikispecies: Benthophilus macrocephalus
* EoL: 207520
* Fauna Europaea: 304895
* Fauna Europaea (new): e386c1cc-bdb6-4a20-9ef9-79f8df3f68dd
* FishBase: 47931
* GBIF: 2378860
* iNaturalist: 95725
* IRMNG: 10772890
* ITIS: 637032
* IUCN: 135656
* WoRMS: 298195

 |
**Cənubi Qafqaz ayısı** (*lat.* Ursus arctos syriacus) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin məməlilər sinfinin yırtıcılar dəstəsinin ayıkimilər fəsiləsinin ayı cinsinin qonur ayı növünə aid heyvan yarımnövü.

Görünüşü
--------

Görünüşü Tyan-Şan ayısına oxşayır. Cənubi Qafqaz ayısı üçün kiçik ölçülər səciyəvidir. Tük örtüyü alçaq, seyrək və sərtdir. Açıq qonur, bəzən demək olar ki sarı rəngdə olur.

Areal
-----

Hal-hazırda Suriyada, Livanda, Kiçik Asiyada və Cənubi Azərbaycanda (İranda) yaşayır. Şimalda Abxaziyaya qədər, Göyçə gölü ətrafı, Qarabağda, eləcə də Talış və Xəzərin şərq tərəfində Kopetdağa qədər. Qayalı çıxışları olan yarpaqlı, qarışıq və ardıc dağ meşələrində məskunlaşırlar. Dağların meşəsiz, qayalı, daşlıq yerlərində rast gəlmək olar. Gecə qaya çatlarına və mağaralara sığınırlar. Qış yuxusuna gedirlər. Cənubi Qafqaz üçün səciyəvidir ki, fındığın və qozun bol olması ilə əlaqədar qış yuxusuna getməsinlər. Adətən dekabrın ortasında qış yuxusuna gedirlər. Giləmeyvənin, quru meyvələrin bolluğundan asılı olaraq, yerli miqrasiyalar edirlər.

Qidalanması
-----------

Hər şey yeyirlər. Onurğasız və onurğalılarla, bitkilərlə, həmçin yer altı köklərlə, toxumlarla və meyvələrlə qidalanırlar.

Çoxalması
---------

Öyrənilməyib.

Sayı
----

Qərbi Azərbaycanda(Ermənistanda) 400 qədərdir. Kopetdağda −160. Sayın azalması insan tərəfindən ovlanması və mühitinin dəyişdirilməsi(meşələrin qırılması, yolların çəkilməsi) ilə bağlıdır. Qərbi Azərbaycanda (Ermənistanda) Dilican və Xosrov qoruqlarında, Sevan milli parkında, Türkmənistanda -Suyunt -Hasardağ qoruğundan qorunurlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q839509
* Wikispecies: Ursus arctos syriacus
* EoL: 1265559
* GBIF: 6163851
* ITIS: 726996
* MSW: 14000986
* NCBI: 627478

 |
Xaçlı gölü, Kazan gölü və ya Bulanıq gölü - Muşun Bulanıq mahalının cənubunda yerləşən volkanik göl. Göl Muşdan 115 km, Malazgirdən 35 km, Bulanıqdan 7 km uzaqlıqdadır. Göl "Xaçlı" adını cənubundakı Xaçlı (Gölyanı) kəndindən; "Bulanıq" adını isə suyunun bulanıq olmasından dolayı almışdır. Göl şimalındakı Qızqopan volkanının yüksəlməsi ilə əmələ gəlmişdir. Hündürlüyü 1583 metr, hövzəsi 200 km2, səthi 27 km2-dır. Göldə dərinlik 7 metrəni aşmır. Xaçlı gölü cənub-qərbdən axan Şeyxtokum dərəsi ilə birlikdə bir neçə mənbədən qidalanır. Gölün su səviyyəsi bütün il boyunca, demək olar ki, dəyişmir. Qışda donan göün səthində gəzmək mümkündür. Göldə alabalıq və aynalı sazan yaşayır.

Yazın əvvəllərində əriyən qar suyu gölün suyunu qabardır. Göl drenajı olan Korsu dərəsi də daşaraq bəzi sahələri su basmasına səbəb olur. Korsu çayı Murad çayına töküldüyünə görə göl Fərat çayı hövzəsində yerləşir. Gölün çıxışı set tərəfindən idarə olunur. Göl şirinsulu olsa da. ətrafında çox qamış bitmir. Gölün ətrafı otlaq və kənd təsərrüfatı sahəsi kimi istifadə olunur. Göl yüksək hündürlükdə yerləşdiyindən şərqdəki alçaq düzənliklərin yeraltı sularını qidalandırır.

İstinadlar
----------

1. ↑  SARAÇOĞLU, Hüseyin (1989). Doğu Anadolu Bölgesi. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi. s. 380.
2. ↑  "Haçlı Gölü". ormansu.gov.tr.
**Nyugen dinh thi** (vyet. Nguyễn Đinh Thi; 20 dekabr 1924 – 18 aprel 2003, Hanoy) — tanınmış vietnamlı yazıçı, ədəbiyyatşünas, musiqiçisidir.

Həyatı
------

Laosun şimalındakı keçmiş kral şəhəri Luang Prabang yaxınlığında Phong Saly-da anadan olub. Bu ərazi o zaman Fransnın Hind-Çin kaloniyası hesab edilirdi.Nüfuzlu bir zadəgan nəslinin nümayəndəsi kimi fransız mətəbində akademik təhsil aldı. Milli azadlıq hərəkatında kommunistlərin tərəfində xidmət etdi.Fransızlara qarşı müqavimət hərəkatının qabaqcıl sənətkarlar nəslinə aid idi. Fəlsəfi traktatlar, yazı, şeirlər, musiqi, dram, tənqidi nəzəriyyə yazmışdır. Uzun illər ölkəsinin yazıçılar ittifaqının sədri oldu.Bir müddət əsərlərinə , pyeslərinə qadağalar qoyuldu.Bəstələdiyi mahnılar milli azadlıq hərəkatı zamanı tərəfdarları tərəfindən ağızdan -ağıza ötürülürdü.1940-cı illərdə Milli Qurtuluş Mədəniyyət Qrupuna üzv oldu. 1945-ci ildə Tan Trao Milli Konfransına qatıldı və daha sonra Vyetnam Birinci Milli Məclisinin üzvü seçildi Avqust inqilabından sonra Nguyen Dinh Thi Milli Qurtuluş Mədəniyyət Dərnəyinin baş katibi oldu.

1996-cı ildə o, ədəbiyyat Ho Chi Minh mükafatı aldı. 1995-ci ildən Vyetnam Ədəbiyyat və İncəsənət Birliyinin sədri idi. 18 aprel 2003-cü ildə Hanoyda vəfat etdi.

Əsərləri
--------

*Romanlar*

Vanguard (1951)

Lo çay sahilində (1957)

Yanğında (1966)

Səma cəbhəsi. (1967)

*Esseler*

Bəzi ədəbiyyat məsələsi (1956)

Romançının əsəri (1964)

*Şeirlər*

Əsgər (1956)

Qara dəniz Şeiri (1958)

Saf Mavi Çay (1974)

Günəş şüası (1983)

*Səhnə əsərlər*i

Qara maral

Hoa və Ngần

Arzu

Bambuk Meşəsi

Dong Quan-da Nguyen Trai (Şərq qapısı)

Dalğaların səsi

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| Şəcərə və nekropolistika | WikiTree |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 12146390h · GND: 107637294 · ICCU: SBLV218874 · ISNI: 0000 0000 7979 0439 · LCCN: n83009295 · NKC: xx0012042 · NUKAT: n2012211942 · SUDOC: 029946239 · VIAF: 88045898 · WorldCat VIAF: 88045898 |

 |
**İnklüziv təhsil** (*fr.* inclusif — "özünə daxil edən", *lat.* include — "daxil edirəm") — ümumi təhsilin hamı üçün əlçatan olmasını nəzərdə tutan və bütün uşaqların müxtəlif ehtiyaclarına uyğunlaşdırılmasına əsaslanan inkişaf prosesi. Bu, sağlamlıq imkanları məhdud uşaqların təhsilə cəlb olunmasını da təmin edir.

İnklüziv təhsil uşaqların müstəqil bir fərd olduğunu və təhsil zamanı onların hər birinin öz ehtiyacları olduğunu qəbul edən metodologiyaları inkişaf etdirməyə yönəlib. İnklüziv təhsil tədris zamanı müxtəlif ehtiyacların ödənilməsinə yönəlmiş yanaşmaların formalaşdırılmasına çalışır.

İnklüziv təhsil istər sağlam, istərsə də əlillərin bərabər təhsil alma hüquqlarını təmin edir və bu, cəmiyyətdə sosial bərabərliyin qorunmasına, əlil uşaqların təhsil və başqa xüsusi ehtiyaclarının ödənilməsinə şərait yaratmış olur.

İnklüziv təhsillə bağlı beynəlxalq praktikaya görə, bir sinifdə təhsil alan xüsusi qayğıya ehtiyacı olan şagirdlərin sayı 5-10% olmalıdır.

Azərbaycanda mövcud vəziyyət
----------------------------

Hal-hazırda Azərbaycanda 60 minə yaxın sağlamlıq imkanları məhdud olan uşaq var. Onlardan yalnız 12 mini təhsilə cəlb olunub, o cümlədən, 1105-i xüsusi məktəblərdə, 2664-ü xüsusi internat məktəblərində, 7750-si evdə, 268-i isə inklüziv təhsil alır. Qalanlarının isə təhsil almasında ümumiyyətlə valideynlər maraqlı deyillər. Təhsilə cəlb olunanların əksəriyyəti xüsusi məktəb və internat-məktəblərdə oxuyurlar. Belə təlim-tərbiyə uşağın diqqətini onun defektinə cəmləyir. Onlar digər uşaqlarla ünsiyyətə girməkdə çətinlik çəkir və özlərini bir növ cəmiyyətdən təcrid olunmuş kimi hiss edirlər. Sağlam uşaqlar da eyni zamanda, bu və ya digər məkanda xüsusi qayğıya ehtiyacı olan uşaqla rastlaşdıqda ona təəccüblə baxır, sanki o tamam başqa bir dünyadan gəlib, bəzən isə gülür və ələ salırlar. Bunun əsas səbəbi isə onlar arasında ünsiyyətin, əməkdaşlığın olmamasıdır. Bunun nəticəsində onlar bir-birilərini dərk etmir və nə hiss keçirdiklərini başa düşmürlər.

Azərbaycanda "İnklüziv təhsil layihəsi"nin icrasına 2005-ci ildən start verilmişdir. Nazirlər Kabinetinin 3 fevral 2005-ci il tarixli, 20 nömrəli qərarına əsasən "Azərbaycan Respublikasında xüsusi qayğıya ehtiyacı olan (sağlamlıq imkanları məhdud) uşaqların təhsili"nin təşkili üzrə inkişaf proqramı təsdiq edilmişdir.

İnklüziv təhsilin sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlar üçün faydaları çoxdur. Belə ki,

* Xüsusi qayğıya ehtiyacı olan uşaqlar kollektivə uyğunlaşır, cəmiyyətə inteqrasiya edir.
* Onlarda özünə inam hissi formalaşır.
* Onlar cəmiyyətin digər üzvləri kimi bərabər hüquqlu şəxsiyyət kimi formalaşır.
* Gələcəkdə onların məşğulluq kimi problemi də aradan qaldırılmış olur.

Xarici keçidlər
---------------

* IDEAdata.org — current statistics about IDEA, including the number of American children and youth who are educated all or most of the time in general classrooms.
* Kids Together, Inc. Information and resources for inclusion.
* Inclusion and Social Justice Articles Arxivləşdirilib 2011-09-15 at the Wayback Machine — A directory of articles on the internet with a specific section on inclusion in education.
**Medvedev armudu** (*lat.* Pyrus medvedevii) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin armud cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

İran və Ermənistanda (Dərələyəz) arealı vardır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 12 m, gövdəsinin diametri 12 sm-dək, qabığı boz, yarıqlı ağacdır. Çətiri şarşəkilli, şaxələnmiş budaqlı və çox vaxt ucu sallaqdır. Yaşlı budaqlarının qabığı boz, cavan zoğları sıx ağımtıl tükcüklü, sonralar çılpaqlaşan qırmızı və ya mixəyi rənglidir. Budaqları uzun, iynəli, zoğların qabığı açıq boz, sonradan kərpic rəngli olur. Yarpaqları tərs lansetvarı, 9-11 sm uzunluqda və 3-4 sm enindədir, yuxarı hissədən enliləşmiş, qaidəyə doğru çox dartılmış, üstdən çılpaq və ya zəif tüklü, yaşıl, parıldayan, altdan boz tüklü, tam və dalğalı kənarlıdır. Yarpaq saplaqları 2,5-3 sm uzunluqdadır. Çiçəkləri çoxçiçəkli qalxancıqlarda toplanmışdır. Meyvələri armudşəkilli, yaşıl rəngli, xırda, 2,5-3 sm diametrindədir. Aprel-may aylarında çiçəkləyir, avqust-sentyabr aylarında meyvəsi yetişir.

Ekologiyası
-----------

Aşağı və orta dağ qurşaqlarında və ya seyrək meşələrdə, quru qayalı yamaclarda təsadüf edilir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR Culfa rayonunun Camaldin kəndinin Darıdağ ərazisində, Babək rayonunun Lizbirt dərəsinin Qaraquş dağı sahəsində təbii halda yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Bəzək bağçılığında itifadəsi məqsədyönlüdür.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q65278132
* Plant List: rjp-15730

 |
**İnnfirtel** (*alm.* Innviertel‎, hərfi mənası: «İnnin dörddə biri ») — Avstriyanın tarixi vilayəti. İnnfirtel vilayəti İnn çayının çənub-şərqində yerləşir. İnnfirtel Yuxarı Avstriya torpağının qərb hissəsidir. Şimal-qərbdən Almaniyanın Bavariya torpağı ilə həmsərhəddir. Vilayət Yuxarı Avstriya subreqionunun dörddə birini təşkil edir. Digər üç vilayət: Xausrukfirtel, Myulfirtel və Traunfirtel.

Coğrafiyası və əhalisi
----------------------

İnnfitel vilayəti özündə üç rayonu birləşdirir: Şerdinq, Rim-im-İnnkrays və Braunau-am-İnn. Zalsax, İnn, Dunay və Hausruk çayları bu vilayətin ərazisindən keçir. Vilayətin ümumi sahəsi 2250 km²-dir. Əhalinin ümumi sahəsi 215 min nəfərdir. Əhalisi Aşağı Bavariya dialektinə bənzər formada danışırlar. Əsas şəhərləri :Braunau-am-İnn, Şerdinq, Rim-im-İnnkrays, Mattoqofen, Althaym. Alp ön dağlarının ətəklərində yerləşən bu vilayət əsasən düzənlik relyefə malikdir. Qranit və daş kömür yataqları ilə zəngindir.

Tarixi
------

Erkən orta əsrlərdə vilayət alman hersoqluğu olan Bavariyaya aid edilirdi. Ərazi *Innbaiern* adlanırdı. 1779-cu ildə baş vermiş Bavariya torpaqları hakimliyi müharibələrində İnnfrtel Avstriya hakimiyətinin əlinə keçdi. Napoleon müharibələri zamanı vilayət Şenbrunnsk müqaviləsinə əsasən 1809-cu ildən yenidən Bavariyaya verildi. Ancaq bu müqavilə Xausrukfirtelə şamil olunmurdu. 1816-cı ildən isə Vyana konqresinin qərarına əsasən vilayət Avstriya imperiyasına birləşdirildi.

Tanınmış adamları
-----------------

Adolf Hitler — Üçüncü Reyx zamanı alman dövlət və siyasət adamı, diktator. Anton Saylinqer — avstriya fiziki, fotonların köməyi ilə ilk dəfə olaraq kvat teleportasiyasını həyata keçirmişdir. Frans Qruber — məktəm müəllimi, kompozitor, populyar "Sakit gecə" himninin müəllifi. Ernst Kaltenbrunner — Üçüncü Reyx zamanı tanınmış alman siyayətçisi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "225 Jahre Innviertel bei Oberösterreich" (alman). 3 February 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 January 2014.

Xarici keçidlər
---------------

* Обзорная Карта (PDF-документ; 341 kB)
* Классификация регионов в Верхней Австрии
* Культура, нравы и обычаи жителей Иннфиртеля, 1832
**Neştəryarpaq çilopsis** (*lat.* Chilopsis linearis) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin zeytunkimilər fəsiləsinin çilopsis cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Kaliforniyada, Texasda və Şimali Meksikanın cənubunda təbii halda bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 5 m-ə çatan,enli çətirli ağacdır. Yarpağinin uzunluğu 10-26 sm, eni 2-4 mm-dir, uzunsov neştərşəkillidir. Al-qırmızı, çəhrayı çiçəkləri enli süpürgə çiçək qrupunda toplanmışdır; 5 hissəli, ikicinslidir. Çiçək tacızəngşəkilli və ya qıfşəkilli. Bəzən iki dodaqlıdır. Erkəkcikləri 5 ədəddir. Kolibri və ya uzun xortumlu kəpənəklər vasitəsilə çarpaz tozlanır. Çiçəkləri güclü ətirə malikdir, çiçəkləmə əsasən iyul-avqust aylarına təsadüf edir. Meyvəsi ikilaylı qutucuqdur. Gövdəsinin buğumlarında, yarpaqların yan damarcıqlarının künclərində, saplaqlarda, kasacıq borucuğunun aşağı hissəsində çiçək kənarı tozcuqlar yerləşir. Bu cür tozcuqlar şəkərli maddələr ifraz edərək tozcuqla qidalnan və bitkiləri zərərvericilərdən mühafizə edən simbiotik qarışqaları cəlb edir. Hamar, qanadlı toxumları külək vasitəsilə, hətta küləksiz havada və ya sıx meşədə böyük məsafələrlə yayılırlar. Toxum və qələmlərlə çoxalır.

Ekologiyası
-----------

Rütubətsevən, şaxtaya, quraqlığa davamsız bitkidir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda rast gəlinir. 1986-cı ildə Mərdəkan dendrarisində introduksiya olunmuşdur. Abşeronda, Lənkəranda park və bağlarda dekorativ çiçəkləyən bitki kimi yaşıllaşdırmada rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Neştəryarpaq çilopsisdən yaşıllaşdırmada, ağac emalı, mebel, eyni zamanda yeyinti sənayelərində istifadə olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Chilopsis linearis* | 
* Wikidata: Q143161
* Wikispecies: Chilopsis linearis
* Calflora: 9803
* EoL: 580331
* EPPO: CHJLI
* FEIS: chilin
* GBIF: 5415072
* GRIN: 10201
* iNaturalist: 76290
* IPNI: 30013523-2
* IRMNG: 11036090
* ITIS: 34318
* IUCN: 126106487
* NCBI: 69901
* Plant List: kew-320433
* PLANTS: CHLI2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:30013523-2
* Tropicos: 3701373
* WCSP: 320433
* WFO: wfo-0000781951

 |
| *Bignonia linearis* | 
* Wikidata: Q38530963
* GBIF: 4090999
* GRIN: 7196
* IPNI: 108839-1
* IRMNG: 11353420
* ITIS: 509537
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:108839-1
* Tropicos: 3701374
* WCSP: 320061
* WFO: wfo-0000781566

 |
**İnle Gölü**  —Myanmadakı (Birma) Şan Təpələrinin bir
hissəsi olan Şan əyalətinin Nyaunqşve qəsəbəsində yerləşən şirin su gölüdür.

Haqqında
--------

İnle gölü təxminən Myanmanın ikinci ən böyük gölü və 2900 fut (880 m) yüksəklikdə ən yüksək göllərdən biridir. Quru mövsümdə suyun orta dərinliyi 7 fut (2,1 m),ən dərin nöqtəsi isə 12 fut (3,7 m) təşkil edir. Yağışlı mövsümdə bu fut (1,5 m) arta bilər. Myanmanın ən gözəl yerlərindən biri olan İnle Gölü Cənub-Şərqi Asiyanın Venesiyası kimi tanınan göl şəhəridir. Ölkənin ikinci ən böyük şirin su gölü olan İnle gölü təqribən 115 km² ərazini əhatə edir. Yağışlı mövsümdə orta dərinlik təxminən 4 metr,quru mövsümdə isə 2 metrdir.Su üzərində həyatın davam etdiyi İnle gölündə əksəriyyəti İntha etnik qrupundan olan təxminən 150.000 insan su üzərində yaşayır, əkinçilik və əl toxuması ilə məşğul olur. İnle Gölü bölgəsi Myanmanın ən çox ziyarət edilən yerlərindən biridir. Yalnız bu göldə 9 növ balıq və 20 növ ilbiz yaşayır.Gölün böyük hissələri üzən bitkilərlə örtülüdür. Onun şəffaf və bir qədər qələvi suları ( pH 7.8-8) müxtəlif faunaya və dünyanın başqa heç bir yerində rast gəlinməyən bir çox növə ev sahibliyi edir. 2015-ci ilin iyun ayında bu göl Myanmanın ilk Dünya Biosfer Qoruğu Şəbəkəsinin təyin olunmuş yeri oldu. Bu, YUNESKO -nun 27-ci İnsan və Biosfer (MAB) Beynəlxalq Əlaqələndirmə Şurasının (ICC) iclasında əlavə edilən 20 yerdən biri idi .

* 
* 
* 
* 
*

Turizm
------

Gölün özündə olan kəndin turistik yerlərindən biri də yerli turizm iqtisadiyyatına qidalanan ənənəvi gümüşçülükdür. Gümüş gölü əhatə edən təpələri əhatə edən mədənlərdən qayıqla kəndə gətirilir. Yerli bazar ən çox yayılmış alış-veriş ehtiyaclarına xidmət edir və gündəlik keçirilir. Tədbirin yeri gölün ətrafındakı beş fərqli məkanda keçir və beləliklə, onların hər biri hər beşinci gündə bir səyahət bazarına ev sahibliyi edir.Gölün özündə ticarət kiçik qayıqlarda aparılır. Bu "üzən bazar" hadisəsi digər dörd hadisədən daha çox turist ticarətini vurğulamağa meyllidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "MAB". 2017-08-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-30.
2. ↑  İnle gölü
**Brusit** (*yun.* νῆμα — sap, λίθος — daş) — triqonal sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.

Növ müxtəliflikləri
-------------------

Brusit
Manqanbrusit (18%-dək MnO), ferrobrusit (16%-dək FeO), nemalit – lifli brusit.

Xassələri
---------

Rəng – ağ, bəzən yaşılımtıl-ağ, sarımtıl, boz, qəhvəyi; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə, ayrılma səthində sədəfi, nemalitdə – ipəyi; Şəffaflıq – şəffafdan yarımşəffafadək, Sıxlıq – 2,47; S – 2,5; Kövrəkdir; Ayrılma – {0001} üzrə tam mükəmməl; Sınıqlar – hamar; nemalitdə – tikanlı; Morfologiya – kristallar: yastı lövhəcik şəkilli, iynəvarı; Mineral aqreqatları: vərəq - və pulcuqvari, incəlifli (liflərin uzunluğu bəzən 0,5 m-dən çox olur), bütöv sıx, nisbətən az – dənəvər kütlələr, axın formaları, periklaz üzrə psevdomorfozalar.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Metamorfik və hidrotermal proseslər zamanı əmələ gəlir. Metamorfik brusitə metamorfikləşmiş dolomit və əhəngdaşlarında periklaz və dolomitin dəyişilmə məhsulu kimi rast gəlinir. Habelə yaşıl şistlərdə və karbonatlı fillitlərdə qeyd edilir. Brusitə maqnezial skarnlarda da rast gəlinir. Hidrotermal brusit serpentinləşmiş massivlərin kəskin qələvi mühitdə hidrolizi zamanı əmələ gəlir. Brusit aşağı temperaturlu termal bulaqların məhsulu kimi mineraloji maraq doğurur. Bəzi torpaqlarda da tapılır. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: dolomit, maqnezit, xromit, periklaz, serpentin, kalsit, talk və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Kul-dur və Bajenov yataqları, Ural və Sibirin bir sıra məntəqələri (Rusiya); Kempirsay massivi (Qazaxıstan); Predatstso (İtaliya); Asbestos (Kanada); Vid və Lou (ABŞ) və b. Azərbaycanda Şuşa (Dağlıq Qarabağ), Kəlbəcər və Laçın rayonlarında Kiçik Qafqazın ofiolit formasiyasının serpentinitləşmiş hiperbazitlərində və xromit filizi təzahürlərində aşkar edilmişdir.

Tətbiqi
-------

Əhəmiyyətli yığınları magnezium mənbəyi və odadavamlı xammal kimi maraq doğurur.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (11-th) · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2777216531 |

* THE MINERAL BRUCITE
**Məxməri göyrüş** (*lat.* Fraxinus velutina) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin zeytunkimilər fəsiləsinin göyrüş cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Vətəni Şimali Amerikadır. Arizona, Yeni Meksika və Kaliforniyada yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 15 m-ə çatan ağacdır. Düz nazik gövdəli, qabığı boz rənglidir. Məxməri yarpaqlarının uzunluğu 15 sm, 3-5 ədəd ellipsvari və ya dairəvi yarpaqcıqdan ibarət, uzunluğu 2-4 sm, itiuclu, kənarı dişli, üst səthi qabarıqdır. Çiçəkləri budaqların ucunda hamaş çiçək qrupuna yığılmışdır. Meyvəsi qanadlı, 1,8 sm uzunluqdadır. Toxumla çoxaldılır.

Ekologiyası
-----------

Şaxtaya və quraqlığa davamlıdır. Abşeron şəraitində çiçəkləməsi və meyvə verməsi müşahidə edilməmişdir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük və Kiçik Qafqazda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Oduncağından elastikliyinə və möhkəmliyinə görə ağır və elastik döyüş silahı, ov alətləri hazırlanması üçün istifadə edilir. Qədimdə göyrüşdən düzəldilmiş qablar çox məşhur idi. Yaşıllaşdırmada, canlı cəpərlərin salınmasında istifadəsi məqsədəuyğundur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q258068
* Wikispecies: Fraxinus velutina
* Calflora: 3616
* EoL: 579143
* EPPO: FRXVE
* GBIF: 3172334
* GRIN: 319
* iNaturalist: 64132
* IPNI: 609264-1
* IRMNG: 10975819
* ITIS: 32936
* IUCN: 96444728
* NBN: NBNSYS0500000253
* NCBI: 56038
* PfaF: Fraxinus velutina
* Plant List: kew-370195
* PLANTS: FRVE2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:609264-1
* Tropicos: 23000148
* WFO: wfo-0000833017

 |
**Medqar Evers** (*ing.* Medgar Wiley Evers; 2 iyul 1925 – 12 iyun 1963, Cekson) — Missisipi sakini, qaradərili vətəndaş hüquqları müdafiəçisi.

Seqreqasiya siyasətini aparan yerli firmalarını boykot etmək üçün kampaniya keçirtmək, afroamerikalıların Mississippi Universitetinə girməsi üçün mübarizə aparmaq və 14 yaşlı Emmett Tillin qətli ilə əlaqədar ictimai istintaqa qatılmaq qızğın altmışlı illərin əvvəllərində Eversi döyüşün ön sıralarına qoydu. 12 iyun 1963-cü ildə Evers evinin ağzında ağ irqçi Bayron de la Bekvit tərəfindən güllələndi. Xəstəxanaya aparılarkən Evers yolda öldü. Bayron de la Bekvit daha sonra inandırıcı dəlillərə baxmayaraq ağ münsif tərəfindən iki dəfə bəraət qazandı və yalnız 1994-cü ildə qətlə görə cəzalandırıldı.

Xatirəsi
--------

Eversin xatirəsi mahnı və filmlərdə əbədiləşdirilib, Nyu York Universitetinin kolleclərindən biri və Cekson Beynəlxalq Hava Limanının onun adını daşıyır, Cekson şəhərində ona abidə ucaldılıb, Eversin evi isə muzeyə çevrilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Medgar Evers // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* Medgar Wiley Evers // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
3. ↑  .

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | IMDb |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | American National Biography · Britannica (onlayn) · Notable Names Database |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave · WikiTree |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNE: XX4611042 · BNF: 13517911g · GND: 119187507 · GTAA: 97875 · ISNI: 0000 0000 3006 0785 · LCCN: n93021582 · NTA: 070469970 · NUKAT: n2019004056 · SUDOC: 094310424 · VIAF: 2628317 · WorldCat VIAF: 2628317 |

 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Flare (dəqiqləşdirmə).
31 Avqust 2012-ci il tarixində Günəş atmosferindəki Günəş qaz nüvəsində asılı olan közərmiş hidrogen buludu kosmosda saat 16: 36-da (ETD) partlaması. Tac kütləsinin atılması və ya TKA, saniyədə 1450 km sürətlə kosmosa sıçrayır. TKA-dan yaranan plazma dünyaya dəymədi, ancaq dünyanın maqnit sahəsinə təsir etdi və 3 sentyabr 2012-ci il, Bazar ertəsi günü bu enerji auroranı meydana gətirdi. Bu şəkil, Günəş Dinamikası Rəsədxanasından 30.4 ilə 17.1 nm dalğa uzunluğundakı hadisənin zəifləmiş bir versiyasına əsaslanır.
***Flare***, ***Günəş partlayışı*** və ya ***Günəş alovu*** günəşin qaz sferasında (atmosferində) baş verən şiddətli partlayışlara verilən addır. Bu partlayışlar milyardlarla meqaton gücündədir və ümumilikdə saatda 1.000.000 km/saat sürətlə hərəkət edirlər. 6 × 1025 partlayış nəticəsində jouleyə qədər enerjini çölə çıxara bilər. Günəş partlayışına görə normal dalğa uzunluğundan kiçik radiasiya hissəcikləri Yer atmosferinə daxil olur. Bu püskürmələr nəticəsində yer üzündəki rabitə və enerji şəbəkələri mənfi istiqamətdə təsirlənə bilər.

Günəş partlayışı günəş atmosferinin bütün təbəqələrinə (fotosfer, tac və xromosfer) təsir edir, plazmanı onlarla milyon kelvinə çatdırır və elektronları, protonları və daha ağır ionları az qala işıq sürətində kosmosa atır. Bundan əlavə, bütün elektromaqnit spektrinə yayılmış radiasiya istehsal edilir. Günəş partlayışlarının əksəriyyəti güclü maqnit sahələrinin fotosferə daxil olduğu Günəş ləkələri kimi aktiv zonalarda baş verir.

Maqnit birləşmələri sayəsində günəş partlayışları meydana gəlir. İlk partlayış isə 1859-cu ildə müşahidə edilmişdir.
**Flandriya** (nid. Vlaanderen) və ya **Flandr** **vilayəti**. Şimal dənizi sahilində yerləşən və tarixi Flandriya qraflığının ərazisini əhatə edən bölgə. Müasir Fransa, Belçika və Hollandiya ərazilərini əhatə etmişdir.

Mənşəyi
-------

Franklar tərəfindən "sel altında qalmış" mənasında Polderler bölgəsinin sonradan yaranmış adı olduğu hesab edilir.

Tarixi
------

Flandriya qraflığı 843-cü ildə Verden müqaviləsi ilə Orta Frank krallığına, 870-ci ildə isə Meyersen müqaviləsi ilə Qərbi Frank krallığına verilmişdir. Formal olaraq Qərbi Frank kralı Daz Karldan (II Karl) asılı olan Flandriya qraflığının ilk qrafı Qraf Baodin olmuşdur.

1056-cı ildə V Baodinin dövründə Müqəddəs Roma imperiyası tərəfindən Ambaxten əyaləti və Aalst bölgələri feod olaraq alınır.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Open Directory Project |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Laruss ensiklopediyası · Britannica (onlayn) · Britannica (onlayn) · Catholic (1997—…) |
| Normativ yoxlama | BNF: 11931412t · GND: 4248467-4 · NKC: ge462395, ge134168 · VIAF: 246181632 · WorldCat VIAF: 246181632 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Tarix** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Crematory** — Alman Gothic/Doom/Melodik death metal qrupu.

Haqqında
--------

1991-ci ildə Almaniyada yaradılıb. Qrup bu üslubda My Dying Bride, Tiamat və Atrocity kimi qruplarla tez tanınaraq, üslublarının ən məşhurları olmuşdur. Almaniyanın Wacken Open Air festivalın da 1996, 1998, 1999, 2001 və 2008-ci ildə daxil olmaqla konsertlər də çıxış etmişdir.1996-cı ildə Nuclear Blast albom şirkəti ilə müqavilə bağlayan Crematory, daha sonra 2006-cı ildə müqaviləni qarşılıqlı olaraq ləğv edərək, yarandıqları ildən ilk albom şirkəti olan Massacre Records ilə yenidən müqavilə bağlamışdır. Qrupun ilk debüt studio albomu 1993-cü ildə "Transmigration" adlı albomları olmuşdur. Bu albom Almaniya və Avropada çox bəyənilmişdir. Crematory qrupu 2001-ci ildə qrup fəaliyyətini dayandırsa da, 2003-cü ildə yenidən bir araya gələrək qrup fəaliyyətlərinə davam etmişdir.

Qrup üzvləri
------------

### İndiki üzvlər

* Felix Stass — vokal
* Matthias Hechler — gitara, köməkçi vokal
* Katrin Goger — sintezator
* Harald Heine — bas gitara
* Markus Jullich — zərb alətləri

### Əvvəlki üzvlər

* Axel Schott — vokal
* Marc Zimmer — bas, vokal
* Heinz Steinhauser — bas, vokal
* Lothar "Lotte" Forst — gitara, vokal

Diskoqrafiya
------------

### Studio albomlar

* Crematory (1992) demo
* Transmigration (1993)
* …Just Dreaming (1994)
* Illusions (1995)
* Crematory (1996)
* Awake (1997)
* Act Seven (1999)
* Believe (2000)
* Revolution (2004)
* Klagebilder (2006)
* Pray (2008)
* Infinity (2010)
* Antiserum (2014)

### Sinqllar və Ep-lər

* Ist Es Wahr (1996) (EP)
* Fly (1999)
* Greed (2004)
**Hamamçay**  — başlanğıcını 2870 m yüksəklikdən, Qaflan dağının (2879 m) ətəklərində "qaynarca" adlandırılan (isti-qaynar su mənasında) iki bulaqdan götürən dağ çayı. Qax rayonunun İlisu kəndi ərazisindən axır, Kürmükçayın sol qoludur. İlisu kəndinin yan erroziyadan mühafizəsi üçün çayın sol sahili boyunca kənd ərazisində bənd salınmışdır. 2011-ci ildə üzərində Tovla-Tala məhəlləsinə keçmək üçün mənsəbdən 30–50 m məsafədə olan körpü inşa edilmişdir. Qaraqaya (3360 m) zirvəsindən qoşulan sağ qolu qısa və daha gursuludur. Əsasən qar suları və buzlaqlarla qidalanır. Buna görə də yaz aylarında bolsulu olur və tez-tez daşqınlar baş verir. Mənbədən 2,5-2.5 km məsafədə tektonik qırılmanı kəsir və burada ilk şəlaləsini əmələ gətirir. Çoxsaylı şəlalələri (Qoçyataq, Gözbulaq, Çaykeçən və s. Bunlardan ən böyüyü Ramramay şəlaləsidir) ilə fərqlənir. Uzunluğu-13 km, orta meyilliyi — 126 0/00, sutoplayıcı hövzəsi — 62,0 km2, hövzənin orta yüksəkliyi – 2380 m, orta meyilliyi – 650 0/00. Hövzədə çay şəbəkəsinin sıxlığı – 0,90 km/km2, meşəlilik əmsalı — 17 %-dir. Çay 7-ci km-də kanyondan çıxır, qismən genişlənmiş dərə əmələ gətirir. Elə bu hissədə çıxan rodon-kükürd tərkibli termal bulaqlarlı ilə səciyyəvidir. Yerli əhalinin "hamam" adlandırdığı bu məkanın adına uyğun olaraq çay Hamamçay adlanır. İlisu kəndinin aşağı hissəsində Kürmükçaya tökülür.

İstinadlar
----------
**Halotrixit** — monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: nadir.

Xassələri
---------

Rəng – rəngsiz, qar kimi ağ, sarımtıl, yaşılımtıl; Parıltı – ipəyi, şüşə; Şəffaflıq – yarımşəffaf; Sıxlıq – 1,8-2,0; Sərtlik – 1,5-2,5; Ayrılma – {010} üzrə qeyri-mükəmməl; Sınıqlar – qabıqvari; Başqa xassələr – kövrəkdir; suda asan həll olur; dadı – büzüşdürücü; Morfologiya – kristallar: iynəvari, sap- və saçşəkilli; Mineral aqreqatları: lifli, qarışıq-lifli, məsaməli kütlələr, qabıqlar, qaysaqlar.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Piritli süxurların aşınması nəticəsində əmələ gəlir və adətən sulfid yataqlarının oksidləşmə zonasında qeyd edilir. Çox vaxt isti bulaqların və fumarolların yaxın-lığında da müşahidə edilir. Quraqlıq rayonlar üçün səciyyəvidir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: pikkerinqit, bilinit, alunogen və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Blyava və Kizelovski yataqları (Rusiya); Prikarpatye, Zakarpatye (Ukrayna); Dublik (Slovakiya); Possuoli (İtaliya). Azərbaycanda Katsdağ kolçedan-polimetal, Gədəbəy mis-kolçedan yataqlarında aşkar edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *International Mineralogical Association - Commission on new minerals, nomenclature and classification* The IMA List of Minerals (May 2015). 2015.
2. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Halotrichite // Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2778310600 |

* General Halotrichite Information
QWERTY klaviaturası (Britaniya versiyası)
**QWERTY** — latın hərflərindən ibarət ən məşhur klaviatura düzülüşü. Klaviaturada ingilis əlifbasının bu düzülüşündən istifadə edilir. Latın əlifbasından istifadə edən digər dillər də bu düzülüşdən istifadə edir. Bu düzülüşü klaviaturanın sol-üst hissəsindəki altı simvola uyğun olaraq adlandırırlar.

Yaranma tarixi
--------------

1867-1871-ci illərdə Kristofer Şoulz tərəfindən hazırlanan ilk eksperimental yazı maşını, iki sıradan ibarət əlifba sırası ilə yerləşmiş klavişlərdən ibarət idi. Belə yerləşmə üsulu linglərin bir-biri ilə sıx birləşmələrinə səbəb oldu. Şoulz bu problemi həll etmək üçün, yazı maşınını tədricən dəyişdirərək, düzülüş üzərində təcrübə aparırdı. İlk istehsal edilən yazı maşını Reminqton 1 oldu. Bu yazı maşınında QWERTY düzülüşü qurulmuşdu. Bu yazı maşını ilk beş il müddətində bazara təqdim edilmiş yeganə yazı maşını idi və zaman keçdikcə alıcılar QWERTY düzülüşünə öyrəşməyə başladılar.