recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kunta Kinteh** və ya köhnə adları ilə **Ceyms** və ya **Müqəddəs Andrev adası** — Qambiyadakı Qambiya çayında ada. Çayın mənsəbindən 30 km (19 mil) məsafədə yerləşən adada Ceyms qalası yerləşir.

Tarix
-----

Adanın Avropa ilə qarşılıqlı əlaqəsi 1456-cı ilin mayında, italyan kəşfiyyatçılar Alvis Kadamosto və Antoniotto Usodimarın rəhbərlik etdiyi Portuqaliyalı bir ekspedisiyanın adaya çıxması ilə başlamışdır. Ekspedisiyya dənizçilərdən Andrev adındakı birini adada basdırır və ona ilk avropa adını, Müqəddəs Andrev adını verir. Həmçinin Dioqo Qomez də, 1458-ci il ekspedisiyasında Müqəddəs Andrev adasına lövbər salmışdır. Portuqaliyalı bir yaşayış məskəni olan San Dominqo 15-ci əsrdə, Qambiya çayının şimal sahilində, St Andrew adası ilə üzbəüz qurulmuşdur.

Miras
-----

Ada Qərbi Afrika qul ticarətində əhəmiyyətli bir tarixi yer olaraq, əlaqəli ərazilərlə birlikdə UNESCO-nun Ümumdünya irsi olaraq siyahıya alınmışdır. Kunta Kinteh adası ağır eroziya keçirir və qalanın aktiv olduğu bu müddət ərzində ölçüsünün təxminən 1/6 hissəsi qalmışdır. Adada hələ də ingilislərin bir neçə inzibati binasının dağıntıları, kiçik bir bənd və bir neçə baobab ağacı qalmışdır. Dağıntılar bir qədər sabitləşdirilmişdir və qorunur. Ada aşağı hündürlüklü olduğundan, yüksək dalğalanma və fırtınalar zamanı bəzən sağ qalan bəzi quruluşlar ziyan görə bilər.

Mənbə
-----

* Gray, J. M. (1940). *A History of the Gambia*. Cambridge: Cambridge University Press. (republished 2015).

### İstinadlar

1. ↑  Gray, p. 6
2. ↑  Gray, p. 7
3. ↑  Gray, p. 11
4. ↑  ""James Island (Gambia)"" (PDF). 2016-08-18 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-06-25.

Vikianbarda Kunta Kinteh adası ilə əlaqəli mediafayllar var.

*
**Hüseyn Yusif oğlu Zeynalov** (3 aprel 1925, Bakı – 2009, Bakı) — Azərbaycan dövlət xadimi, Azərbaycan SSR ticarət naziri (1974–1979), Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Mərkəzi Statistika İdarəsinin rəisi (1963–1974), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin VII–IX çağırış deputatı.

Həyatı
------

Hüseyn Yusif oğlu Zeynalov 3 aprel 1925-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur. Atası Yusif Zeynalov Azərbaycanın bir sıra rayonlarında icraiyyə komitəsi sədri vəzifəsində çalışmış, 1937-ci ildə Stalin repressiyalarına məruz qalmışdır.

1940-cı ildə 8-ci sinfi bitirən Hüseyn Zeynalov Bakıda yeni yaradılmış İxtisaslaşmış Dəniz Donanması Məktəbinə daxil olmuş, 1943-cü ildə məktəbi başa vurduqdan sonra təyinatla Frunze adına Bakı Ali Hərbi Dəniz Donanması Məktəbində təhsilini davam etdirmişdir. Bir ildən sonra Xəzər Hərbi Donanmasına hərbi xidmətə göndərilmiş, orduda xidmət etməklə yanaşı, ictimai və siyasi işlərdə də fəallıq göstərərək komsomol təşkilatının katibi seçilmişdir. 1949-cu ildə donanmada xidmət edə-edə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun İqtisadiyyat fakültəsinə daxil olmuş və buranı 1953-cü ildə bitirmişdir.

Hüseyn Zeynalov 1950-ci ildə ordudan tərxis olunduqdan sonra Azərbaycan SSR Yerli Sənaye Nazirliyində iqtisadçı, şöbə rəisi, Azərbaycan SSR Ticarət Nazirliyində bölmə rəisi vəzifələrində işləmişdir. 1953-cü ildən müəllim, Baş Qənd Ticarəti İdarəsinin və Baş Baqqaliyyə İdarəsinin baş əmtəəşünası, Ticarət Nazirliyinin şöbə rəisi, kollegiya üzvü olmuşdur. 1959-cu ildən Bakı Şəhər Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsində Ticarət şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmış, 1960–1963-cü illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Maliyyə və plan şöbəsinin müdiri olmuşdur.

Hüseyn Zeynalov 1963–1974-cü illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Mərkəzi Statistika İdarəsinin rəisi, 1974–1979-cu illərdə isə Azərbaycan SSR ticarət naziri vəzifələrində çalışmışdır. Azərbaycan SSR Ali Sovetinin VII, VIII və IX deputatı seçilmiş, Azərbaycan KP MK üzvlüyünə namizəd olmuşdur.

Hüseyn Zeynalov "Oktyabr inqilabı", iki dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordenləri və medallarla təltif edilmiş, "Azərbaycan SSR əməkdar iqtisadçısı" fəxri adına layiq görülmüşdür. İqtisad elmləri namizədi idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Зејналов Һүсејн Јусифович // Азәрбајҹан ССР Али Советинин депутатлары. Једдинҹи чағырыш. Бакы: Азәрбајҹан ССР Али Советинин нәшри. 1968. С. 168.
2. ↑  Zeynalov, Guseyn Yusufovich // Prominent personalities in the USSR (ingilis). Metuchen, New Jersey: Scarecrow Press. 1968. səh. 715.
3. ↑  Зејналов Һүсејн Јусифович // Азәрбајҹан ССР Али Советинин депутатлары. Доггузунҹу чағырыш. Бакы: Азәрбајҹан Дөвләт Нәшријјаты. 1976. С. 153.

Xarici keçidlər
---------------

* *Vaqif Ağayev.* "Zeynalov Hüseyn Yusif oğlu". İstifadə tarixi: 26 yanvar 2024.
* "Зейналов Гусейн Юсуфович" (rus). Память народа. İstifadə tarixi: 26 yanvar 2024.
* "Зейналов Гусейн Юсуфович" (rus). Подвиг народа. İstifadə tarixi: 26 yanvar 2024.
**Kuraqari aşırımı** (暗峠, *Kuraqari-toqe*?) – Yaponiyanın Nara prefekturasının İkoma şəhərində yerləşən aşırım. Yaponiyanın ən dik yamac yolu hesab olunur.

Tarixi və etimologiyası
-----------------------

Müasir yapon dilində "kuraqari" sözü "kölgəlik" və ya "qaranlıq" mənasını verir. Aşırımı əhatə edən sıx ağaclıq səbəbilə aşırımın bu adı aldığı güman olunur. Digər versiyaya görə isə aşırımın adı "kura-qari" (hərf. yəhərə borclanma) və ya "kura-qaeri" (hərf. yəhər fırlatma) ifadələrindən yaranmışdır. Bu versiya isə aşırımın dikliyinin atlar və atlılar üçün təşkil etdiyi təhlükə ilə əlaqələndirilir.

Kuraqari aşırımı Edo dövründə İkoma dağlarını keçən və Nara ilə Osakanı birləşdirən tarixi yolun vacib nöqtəsi olmuşdur. Belə ki, Yamato vilayətinin Koriyama hanı yolu çay daşları ilə döşəmiş və İkomadan keçən daymyolar üçün poçt məntəqəsi qurmuşdur. İse məbədinə gedən zəvvar yolu buradan keçirdi. Yolun daş döşəməsi müasir dövrə qədər salamat qalmışdır və hazırda isə Yaponiya Milli Magistralı 308-in bir hissəsidir.

Yaponiya şairi Matsuo Başo 1694-cü ildə müalicə almaq məqsədilə getdiyi yerdən qayıdarkən bu aşırımdan keçmişdir. Bu hadisənin xatirəsinə yolda Matsuo Başonun bir şeirinin əks olunduğu abidə qoyulmuşdur.

Xüsusiyyətlər
-------------

Kuraqari aşırımı Yaponiyada ən dik yamac yolu hesab olunur. Təcrübəsiz sürücülərin bu yoldan keçməməsi tövsiyə edilir. Aşırımın ən maili nöqtəsi 31°-dir. Aşırım milli magistralın bir hissəsini təşkil etsə də, yol dardır: eni 2,3 metrə qədər enə bilir. Bu səbəbdən yolda parkinq qadağandır və güclü yağışlar zamanı yol hərəkəti məhdudlaşdırılır.

Qalereya
--------

* Yolun ən maili nöqtəsi.Yolun ən maili nöqtəsi.
* Daşlarla döşənmiş hissə.Daşlarla döşənmiş hissə.
* Osaka Dairəvi Təbiət Cığırı ilə kəsişməsi.Osaka Dairəvi Təbiət Cığırı ilə kəsişməsi.
* Yuxarıdan görünüşü.Yuxarıdan görünüşü.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  "Kuragari Pass". Atlas Obscura (ingiliscə). 1 noyabr 2023. İstifadə tarixi: 17 fevral 2024.
2. 1 2 3  "ベタ踏み坂より急　酷道308号、東大阪・暗峠をゆく". Nikkei.com (yaponca). 15 fevral 2024. İstifadə tarixi: 17 fevral 2024.
Viki üçün ən populyar proqram paketlərindən biri olan Mediaviki-də çalışan Vikipediyanın ana səhifəsi.
**Viki proqram təminatı** (həmçinin **viki mühərriki** və ya **viki tətbiqi** kimi tanınır) istifadəçilərə veb brauzer vasitəsilə səhifələr və ya qeydlər yaratmağa və birgə redaktə etməyə imkan verən viki-ni çalışdıran əməkdaşlıq sistemidir. Viki sistemi adətən bir və ya bir neçə veb serverdə işləyən veb tətbiqidir. Məzmun, o cümlədən əvvəlki düzəlişlər, adətən fayl sistemində və ya verilənlər bazasında saxlanılır. Vikilər veb məzmun idarəetmə sisteminin bir növüdür və veb hostinq vasitələri tərəfindən təklif olunan ən geniş dəstəklənən hazır proqram təminatıdır.

Aktiv şəkildə dəstəklənən onlarla viki mühərriki mövcuddur. İşlədikləri platformalar, inkişaf etdirdikləri proqramlaşdırma dili, açıq mənbəli və ya mülkiyyətçi olmaları, təbii dil simvolları və konvensiyaları üçün dəstəyi və redaktənin texniki və sosial nəzarəti ilə bağlı fərziyyələri ilə fərqlənirlər.

Həmçinin oxu
------------

R.M. Əliquliyev, İ.Y. Ələkbərova, R.T. Qasımova. "İnternetdə kollektiv bilik və Viki texnologiyası". "İnformasiya-Kommunikasiya Texnologiyaları" jurnalı, № 02 (53)-2008, səh. 5–7. AMEA İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu, Bakı, Azərbaycan.

Xarici keçidlər
---------------
**İmran ibn Hüseyn** (*ərəb.* عمران بن حُسَيْن‎; Məkkə – 673) — İslam peyğəmbəri Məhəmmədin (s.a.v) səhabələrindən biri və məşhur Quran qarisi, qazi (hakim) və hədis ravisi.

Bioqrafiyası
------------

İmran ibn Hüseyn və atası Hüseyn ibn Ubeyd, Xeybər döyüşündən sonra hicrətin yeddinci ilində İslamı qəbul etmişlər. O, peyğəmbərin başçılığı altında bir sıra döyüşlərdə iştirak etmiş və Məkkənin fəthi zamanı öz qəbiləsinin, Bənu Xuza tayfasının bayrağını tutmuşdur. Ömər ibn Xəttabın xilafəti dövründə İmran, hakim olaraq sədrlik etmək və sakinlərinə İslam fiqhini öyrətmək və Bəsrədən uzaqda ikən vali Əbu Musa Əşərinin köməkçisi olaraq idarə etmək üçün Bəsrəyə göndərilir. Həsən əl-Bəsri və İbn Sirin onun haqqında dediklərindən: "Bəsrəyə daxil olan Rəsulullahın səhabələrindən heç biri İmran ibn Hüseyndən üstün sayıla bilməz".

İmam Əli ibn Əbu Taliblə I Müaviyə arasında ixtilafın və vətəndaş müharibəsinin (656–661) baş verdiyi Birinci Fitnə (hərfi mənada "sınaq") dövründə İmran nəinki neytral mövqe tutmuş, insanları zorakılıqdan çəkinməyə çağırmışdır. İmranın belə dediyi qeyd edilir: "Hər bir tərəfdə doğru və ya haqsız olan hər kəsə ox atmaqdansa, ölənə qədər dağın başında çoban olmağı üstün tuturam". İmran hər hansı bir müsəlmanla rastlaşsa, onlara nəsihət edərdi: "Məscidinizdə saxlayın. Əgər zorla sındırılıbsa, evdə qalın. Əgər sizin canınızı və malınızı almaq istəyən biri qapıları zorla sındırarsa, onunla vuruşun.

Möcüzə
------

Ənənəvi İslam mənbələrində geniş bəhs edilən möcüzələrdən (qiramət) biri budur ki, "İmranın mələklərin ona salam verdiklərini (hər namazın sonunda) koterizasiya olunana qədər eşidirdi". Bundan sonra Allah (c.c) bu neməti ona qaytarana qədər onların salamlarını eşitməmişdir.

Baxışları
---------

11-ci əsrdə yaşamış sünni islam alimi İbn Həzm onu mütəi (müvəqqəti nikah) qanuni hesab edən səhabələr siyahısına daxil etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Imran ibn Hussain". 2017-02-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-19.
2. ↑  "The Origins of the Islamic State"
3. ↑  Contributions of Imran ibn Husain
4. ↑  Imran ibn Husain — Angel of Resemblance
5. ↑  Renard, John, (2009) *Tales of God’s Friends: Islamic Hagiography in Translation*, University of California Press, p. 5-
**Ağababa Balağa oğlu Bünyadzadə** (19 iyul 1915, Kürdəxanı, Bakı – 17 dekabr 1974, Bakı) — Azərbaycan opera müğənnisi (bariton), Azərbaycan SSR xalq artisti (1955).

Həyatı
------

Ağababa Bünyadzadə Bakıda doğulub. 23 yaşında Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının xor heyətinə işə götürülüb. 1938–1939-cu illərdə Moskvadakı Qnesinlər adına Musiqi Məktəbinin vokal şöbəsində təhsil alıb. Oradan qayıdaraq opera teatrının truppasına qəbul olunub. Eyni zamanda sənət ocağının nəzdindəki studiyada həm oxu tərzini təkmilləşdirib, həm də aktyorluq sənətinin xüsusiyyətlərini mənimsəyib.

Ağababa Bünyadzadə yeniyetmə yaşlarından bədii özfəaliyyətdə müğənni kimi çıxış etməklə yanaşı, dram dərnəyində aktyor olub. Üzeyir bəy Hacıbəyovun qəhrəmanları Əsgərin (Arşın mal alan) və Sərvərin (O olmasın, bu olsun) ariyalarını oxuyub, klassik dünya operalarına maraq göstərib.

Ağababa Bünyadzadənin bəstəkarlardan Üzeyir bəy Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun" (Nofəl), "Koroğlu" (Həsənxan və Alı), Reynqold Qlierin "Şahsənəm" (Xan), Fromonotal Jak Qalevinin "Kardinal qızı" (Rudjiero), Müslüm bəy Maqomayevin "Şah İsmayıl" (Aslan şah), Niyazinin "Xosrov və Şirin" (Şapur), Qara Qarayev və Cövdət Hacıyevin "Vətən" (Mərdan), Zaxari Paliaşvilinin "Daisi" (kiazo), Coakkino Rossininin "Sevilya bərbəri" (Fiqaro. Librettonun tərcüməçiləri Məmməd Səid Ordubadi və Əfrasiyab Bədəlbəylidir), Jorj Bizenin "Karmen" (Eskamilyo. Librettonun tərcüməçisi Nigar Rəfibəylidir), Pyotr Çaykovskinin "Mazepa" (koçubəy), Əfrasiyab Bədəlbəylinin "Nizami" (Hökmdar), Cahangir Cahangirovun "Azad" (Yavər), Zülfüqar bəy Hacıbəyovun "Aşıq Qərib" (Şahvələd), Cüzeppe Verdinin "Aida" (Amonasro), "Otello" (Yaqo), "Traviata" (Jorj Jermon), "Riqoletto" (Marullo), Vasif Adıgözəlovun "Ölülər" (Şeyx Nəsrulla) operalarında ifa etdiyi partiyalar öz dramatik vüsəti, psixoloji tamlığı, səslə hərəkətin üzvi vəhdəti ilə seçilib.

Ağababa Bünyadzadə Opera və Balet Teatrında 1967-ci ildə Müslüm bəy Maqomayevin "Şah İsmayıl" operasını tamaşaya hazırlayıb.

Təltif və mükafatları
---------------------

* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 30 aprel 1955[⇨]
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 17 iyun 1943[⇨]
* "Lenin" ordeni — 9 iyun 1959
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni — 25 fevral 1946

Filmoqrafiya
------------

* Doğma xalqıma (film, 1954)
* Üzeyir ömrü (film, 1981)

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Ağababa Balağa oğlu Bünyadzadə". 2023-07-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-06.
**Aslan Mahmud oğlu Rüstəmov** (23 sentyabr 1932, Bakı) — Azərbaycanlı rəssam, Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı (2021), Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü (2023-cü ildən).

Həyatı
------

Aslan Rüstəmov 23 sentyabr 1932-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. O, Ə.Əzimzadə adına Rəssamlıq məktəbini, Stroqonov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq İnstitutunu bitirmişdir. Aslan Rüstəmov 1962-ci ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvüdür. Heykəltaraşın iki fərdi yaradıcılıq sərgisi keçirilmişdir. Aslan Rüstəmov Azərbaycanda medal incəsənətinin banilərindən biridir. O, 1979-cu ildə Macarıstanda medal simpoziumunun iştirakçısıdır. Aslan Rüstəmov 1958-ci ildən etibarən Albert Mustafayev və Qorxmaz Sücəddinovla birlikdə "Əjdahanı öldürən Bəhram Gur" fəvvarəsinin layihəsini hazırlamışdır. Heykəltaraş Şamaxıda Seyid Əzim Şirvaninin qranit monumenti, Ulyanovsk və Almaniyada Nəriman Nərimanovun abidəsinin (1977) Bakıda Ukrayna dairəsində yerləşən Heydər Əliyevin abidəsi, Xocalı qurbanlarına ucaldılmış monument, bəstəkar Vasif Adıgözəlovun abidəsinin müəllifidir. Aslan Rüstəmov 1963-cü ildən Beynəlxalq Byennal, simpoziumların, beynəlxalq qrup sərgilərin iştirakçısıdır. Onun əsərləri, Moskva, Gürcüstan, Almaniya, İtaliya, Çexoslavakiya,Türkiyə və Azərbaycanda nümayiş edilmişdir.

Təltif və mükafatları
---------------------

* "Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı" fəxri adı — 16 oktyabr 2021
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü — 6 may 2023

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-03-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-02.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-10-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-02.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-07-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-07.
4. ↑  "Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". president.az. 16 oktyabr 2021. 19 oktyabr 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 oktyabr 2021.
5. ↑  *President.Az.* "Azərbaycan mədəniyyət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünün verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 06.05.2023. 2023-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-07.
Konstruktiv coğrafiya
---------------------

Konstruktiv coğrafiya terminini akademik İ. P. Gerasimov (1966) təklif etmişdir. Tətbiqi coğrafiya tədqiqatlarından fərqli olaraq konstruktiv coğrafiya tədqiqatlarında aktual problemlərin müvəffəqiyyətlə həlli üçün fundamental elmi işlərlə yanaşı, həm də yeni geosistem yaratmaq və ya rekonstruksiya etmək istiqamətində konstruktiv işlər görülməsi nəzərdə tutulur. Konstruktiv coğrafiya çərçivəsində coğrafi məsələlərin həllinin ümumi gedişi hazırlanır, xüsusi nəzəri modellər və fikirlər formalaşır, "təbiət-texnika" və "təbiət-insan"ərazi sisteminin qanunauyğunluqları d ərk edilir, mürəkkəb təbii-təsərrüfat obyektləri layihələşdirilir, mümkün kritik (böhranlı) vəziyyətlərin proqnozları hazırlanır. Konstruktiv coğrafi istiqamətində bir tərəfdən insanı əhatə edən mühitin elmi işlərlə aşkar edilən yeni imkanlarının məqsədyönlü konstruksiya edilməsinə, istehsal gücünün inkişafında cəmiyyətin artmaqda olan tələbatının tam təmin olunması marağına əhəmiyyət verilir. Digər tərəfdən cəmiyyət və təbiətin qarşılıqlı əlaqəsinin optimallaşdırılmasının elə bir forması axtarılır ki, o, "təbiət-cəmiyyət" sisteminin özünü dağılmağa doğru aparmasın.

İstinadlar
----------

1. ↑  Məmmədov Q. Ş. Xəlilov M. Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm" nəşriyyatı. Bakı: 2003
**Emoji** - elektron mesajlardakı və vebsaytlardakı mesajları zənginləşdirmək üçün istifadə edilə bilən ideoqrafiya və gülüşləri ehtiva edən proqramdır. Emojilər üz ifadələri, ümumi obyektlər, yerlər və hava növləri və heyvanlar da daxil olmaqla müxtəlif janrlarda olur. Bəzən personajlardan yaradılır.

Dünya Emoji Günü
----------------

Emojipediyanın qurucusu Ceremi Burge 2014-cü ildə Ümumdünya Emoji Gününü qeyd etmək qərarına gəldi və daha sonra 17 iyul Ümumdünya Emoji Günü qlobal bayram kimi qeyd olundu.

Sözün mənşəyi
-------------

Emoji sözü 2015-ci ildə Oksford Universitetinin lüğəti tərəfindən ilin sözü seçilib. Emoji sözünün mənşəyi yapon dilində 絵文字 (えもじ, emoji) < 絵 (え, e, "şəkil") + 文字 (もじ, moji, "xarakter") kimi izah olunur. Pamukkale Universitetinin İngilis dili lüğətinə görə, emojinin türkcə qarşılığı sındamqadır.

Tarixi
------

İlk emoji 1998 və ya 1999-cu ildə Yaponiyada NTT DoCoMo-nun i-rejim mobil internet platformasında işləyən komandanın üzvü Şigetaka Kurita tərəfindən yaradılmışdır. 172 ədəd 12×12 piksel emoji dəsti elektron rabitəni asanlaşdırmaq və xidməti oxşar xidmətlərdən fərqləndirmək üçün i-rejimin mesajlaşma funksiyalarının bir hissəsi kimi yaradılmışdır. Kurita şəhərdəki insanların və digər əşyaların ifadələrini müşahidə edərək ilk 180 emojini yaradıb.

Həmçinin bax
------------

* Smaylik
* Ümumdünya Gülüş Günü
* mesaj

Xarici keçidlər
---------------

* İletişimde Emojilerin Kullanımı ve İncelenmesi
* Dünyada ilk emoji

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Treccani |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2779247141 |

İstinadlar
----------
**Beqdeli Qulamhüseyn Fətulla xan oğlu** ({{DVTY}} şablonu boşdur ) — ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, mətnşünas, filologiya elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

Qulamhüseyn Beqdeli 1919-cu ildə Tehran şəhərində anadan olub. Burada orta və ali hərbi məktəbləri bitirmiş, İran şah ordusunun zabiti olmuşdur. İran xalq partiyasına daxil olmuşdur. Siyasi fəaliyyətinə görə həbs edilib, Kirmana göndərilmişdir. 6 aydan sonra sürgündən qayıdıb Güney Azərbaycanda demokratik hərəkata qoşulmuş, azadlıq ordusu tərkibində kapitan rütbəsinədək yüksəlmişdir.

Pişəvəri hökumətinin süqutundan sonra fəaliyyəti
------------------------------------------------

Demokratik hərəkatın süqutundan sonra 1946-cı ildən ailəlikcə siyasi mühacir kimi Şimali Azərbaycanda yaşamışdır. 1947-ci ildə Bakı Ali Partiya məktəbinə daxil olmuşdur. Sonradan isə sovet təhlükəsizlik orqanlarının uydurduğu saxta ittihamla həbsə olunmuş, 10 il azadlıqdan məhrum edilib Uzaq Şərqə, Kobmaya sürgün edilmişdir. Lakin 7 ildən sonra bəraət alaraq təhsilini davam etdirmiş, 1958-ci ildə Bakı Ali Partiya məktəbini bitirmişdir. 1958-ci ildən etibarən Azərbaycan EA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda böyük elmi işçi işləmişdir. 1960-cı ildə "Marağalı Əvhədinin həyat və yaradıcılığı" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1968-ci ildə isə "Nizaminin "Xosrov və Şirin" poeması və bu mövzunun Yaxın və Orta Şərq ədəbiyyatında işlənməsi" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

1979-cu il inqilabından sonra fəaliyyəti
----------------------------------------

Qulamhüseyn Beqdelinin İmamzadə Tahir Qəbiristanlığındakı məzarı
1979-cu il İran islam inqilabından sonra, professor Həmid Nitqi, Məhəmmədəli Fərzanə, Kərim Məşrutəçi (Sönməz), Mənzuri Xamneyi, Səməd Sərdarniya, Həsən Məcidzadə Savalan və Tehranda nəşr olunan Varlıq jurnalının təsisçisi Cavad Heyət ilə birlikdə həmin jurnalın işıq üzü görməsində böyük rolu olmuşdur.

Klassik Azərbaycan ədəbiyyatının tədqiqatçısı kimi tanınmışdır. Nizami, Qətran Təbrizi, Əvhədi, Nəvai əsərlərindən tərcümələri olmuşdur. Məhəmmədhüseyn Şəhriyar poeziyasının ilk tədqiqatçısı və təbliğatçılarından biridir. Klassik şairlərin həyatı və yaradıcılığı barədə külli miqdarda elmi məqalələri dərc olunmuşdur.

Ölümü
-----

1998-ci ilin avqust ayının 16-da Kərəc şəhərində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Pərvanə Məmmədli.* Cәnubi Azәrbaycan: әdәbi şәxsiyyәtlәr, portretlәr (PDF). Bakı: Sabah. 2015. səh. 67. 2023-04-06 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-04-06.
2. ↑  From the King’s palaces to Siberia Jails[*ölü keçid*]
3. ↑  Qulamhüseyn Beqdeli
4. ↑  "Qulamhüseyn Beqdeli". 2022-01-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-10-12.

Xarici keçidlər
---------------

* Qulamhüseyn Beqdelinin həyatı şəkillərdə
* Prof. Dr. Qulamhüseyn Beqdeli

Həmçinin bax
------------

| ⛭Varlıq jurnalının əməkdaşları |
| --- |
| Cavad Heyət  • Həmid Nitqi  • Kərim Məşrutəçi   • Qulamhüseyn Beqdeli  • Məhəmməd Tağı Zehtabi  • Məhəmmədəli Fərzanə  • Mənzuri Xamneyi  • Səməd Sərdariniya |  |
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Telman.

**Telman Həmidov** — Texnika elmləri namizədi, dosent.

Telman Muxtar oğlu Həmidov 1940-cı ildə Şəki şəhərində anadan olmuşdur.

O,1948–1958-ci illərdə orta məktəbdə oxumuş, 1958-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutuna daxil olmuş, 1953-cü ildə institutun inşaat fakültəsini qurtarmışdır. Oxuduğu illərdə nümunəvi tələbə olduğundan, institutu qurtaran kimi "Mühəndis rəsmxəti" kafedrasında assistent vəzifəsinə işə götürülmüşdür. İnstitutda işlədiyi ilk gündən onu qabiliyyətli, bacarıqlı, təvazökar və savadlı bir müəllim kimi tanımışlar. Buna görə də T. Həmidov 1969-cu ilbə baş müəllim vəzifəsinə keçirilmişdir.

1975-ci ildə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutu təşkil olunduqdan sonra T. Həmidov öz fəaliyyətini burada "Mühəndis qrafikası" kafedrasında davam etdirmişdir.

T. M. Həmidov 1975-ci ildə görkəmli alim, texnika elmləri doktoru, professor A. Mustafayevin rəhbərliyi altında hazırladığı elmi dissertasiyasını müdafiə edərək, texnika elmləri namizədi alimlik dərəcəsinə layiq görülmüşdür. O, 1991-ci ildə dosent elmi adını almışdır.

T. Həmidov dəfələrlə beynəlxalq elmi-metodik konfranslarda məruzə etmiş, 22 elmi-metodik əsər çap etdirmişdir ki, əsərlərdən 5-i fransız dilində nəşr edilmişdir. Rus və fransız dillərini öz ana dili kimi bilən T. M. Həmidov 4 il müddətində (1982–1986) Əlcəzairin Bumerdez şəhərindəki Milli Neft, Qaz və Kimya İnstitutunda tələbələrə "Tərsimi həndəsə", "Rəsmxətt" və "Mühəndis qrafikası" fənlərindən dərs demişdir. Əlcəzairdə ali məktəbdə dərs dediyi illərdə 350 səhifəlik elmi-metodik əsər yazmışdır. Həmin əsərdən indi də Əlcəzair tələbələri dərslik kimi istifadə edirlər.

Əlcəzairdə işləyərkən, 1985–1986-cı illərdəki tədris və elmi işlərindəki müvəffəqiyyətlərə görə, T. Həmidov oradakı Sovet nümayəndəliyi tərəfindən "Nümunəvi əmək zərbəçisi" fəxri adına layiq görülmüşdür. T. Həmidov Türkiyənin Sibas şəhərində yerləşən Texniki Universitetdə işləmişdir. 1991–1995-ci illər üçün Memarlıq və İnşaat Universitetinin dövlət büdcəli "İnşaat-Memarlıq və maşınqayırma konstruksiyaların optimal layihələndirilmə məsələləri" elmi işinin yerinə yetirilməsində T. Həmidovun çox böyük rolu olmuşdur.

Telman Həmidov 1995-ci ildə faciəli surətdə dünyasını dəyişmişdir.
" Monarxların və xalqların Müqəddəs İttifaqı" sazişini imzalayan ölkələr.

---

   Avstriya İmperiyası
   Prusiya krallığı
   Rusiya imperiyası

**Müqəddəs İttifaq** (*alm.* Heilige Allianz‎; *rus.* Священный союз) — Rusiya, Avstriya və Prusiya monarxları tərəfindən yaradılan koalisiya. İttifaq 1815-ci il 26 sentyabrda Napoleonun son məğlubiyyətindən sonra rus çarı I Aleksandrın təklifi ilə Parisdə yaradılmışdır.

Yaradılması
-----------

1815-ci il 26 sentyabrda Rus çarı I Aleksandr, Avstriya imperatoru I Frans və Prussiya kralı III Fridrix Napoleonun məğlubiyyətinin ardından II Paris sülhü zamanı İttifaq yaratdılar. Siyasi və ictimai həyatda Xristianlıq prinsiplərinə bağlılığı gücləndirməyi qarşısına məqsəd qoydan "Monarxların və xalqların Müqəddəs İttifaq"a Çar Aleksandr başçılıq etməyə başladı.İngiltərə əvvəlcə faktiki olaraq onun bütün işində iştirak edirdi. İttifaq Avropada əmin-amanlıq xatirinə hər hansı inqilabi çıxışı silahlı şəkildə yatırmağa hazır idi. Sonradan İngiltərə vəliəhd şahzadəsi, Osmanlı padşahı və papa istisna olmaqla bütün Avropa hökmdarlarının qatıldıqları ittifaq çox təsirli olmadı. Avstriya Xarici işlər Naziri Şahzadə Klement Metternix və İngiltərə xarici işlər naziri Vikont Kastlereağ isə Müqəddəs İttifaqın əhəmiyyətsiz və keçici bir birlik olaraq qiymətləndirmişlər.

Tədqiqatçılar "Müqəddəs İttifaqın" mövcudluq və tarixini üç dövrə bölürlər:

**Birinci dövr** – 1822-ci ilə qədər davam edən 7 illik dövrü əhatə edir ki, bu "Müqəddəs İttifaqın" ən qüdrətli dövrüdür. Bu dövrdə "Avropa Konsertinin" iştirakçıları arasında fikir birliyi və fəaliyyət həmrəyliyi özünü aydın şəkildə göstərir ki, Aaxen, Troppou-Laybax və Verone konqresləri keçirilir.

**İkinci dövr** – 1823–1830-cu illəri əhatə edir və Fransada İyul monarxiyasının qurulması ilə başa çatır. Dövrün başlıca epizodu fransız qasidlərinin İspaniyaya müdaxiləsi və kral VII Ferdinandın hakimiyyətinin bərqərar olmasıdır. 1822-ci ilin avqustunda Kestelrinin özünə qəsd etməsindən sonra, sentyabrda onun yerini istedadlı ingilis diplomatı və antirus görüşləri ilə məşhur olan Corc Kanpinq tutur.

**Üçüncü dövr** – 1830-cu il iyul monarxiyasının qurulmasından başlayır və Krım müharibəsi ərəfəsinədək davam edir, tədricən Avropa dövlətlərinin əvvəlki həmrəyliyi arxa plana keçir.

Həmçinin bax
------------

* Vyana konqresi

Ədəbiyyat
---------

* Троицкий Н.А. Александр I и Наполеон. М. 1994
* A.N.Abbasbəyli, S.Z.Yusifzadə. Beynəlxalq Münasibətlər Tarixi(ən qədim dövrlərdən XIX yüzilliyin 70-ci illərinin sonuna qədər)dərsliyi, Bakı 2009

Xarici keçidlər
---------------

* Beynəlxalq Münasibətlər Tarixi (e-book) Arxivləşdirilib 2014-07-21 at the Wayback Machine
**Muğirə ibn Şube** (*ərəb.* مغيرة بن شعبة‎; 600, Taif, Məkkə bölgəsi[d] – 671) — İslam peyğəmbəri Məhəmmədin (s.a.v) səhabəsi və Əməvilər dövrünün dövlət xadimi.

600-cü ildə Taif şəhərində anadan olmuşdur. Bu şəhərdəki Bəni Sakif tayfasının Əklaf qoluna mənsubdur. Onun müsəlman olması ilə bağlı mənbələrdə müxtəlif məlumatlar var. Ümumi qəbul olunan odur ki, o, 626-cı ildə Xəndək döyüşü zamanı və ya döyüşdən qısa müddət sonra Misir səfərindən qayıtdışın ardından İslamı qəbul etmişdir. Mənbələrdə onun bu səfərdə eyni qəbilədən olan bir neçə yoldaşını öldürdüyü, qan davası səbəbindən Taifə qayıtmadığı, Mədinəyə gələrək müsəlman olduğu bildirilir.

Müsəlman olduqdan sonra Hüdeybiyyə müqaviləsi ilə bağlı danışıqlarda iştirak edir. O, bu görüşlərdə Məhəmməd peyğəmbəri qorumaq vəzifəsini öz üzərinə götürür. Daha sonra müsəlmanların həyata keçirdiyi bütün hərbi əməliyyatlarda iştirak edib. O, Peyğəmbərin öz məmləkətinə qoyduğu lat bütünü məhv etmək tapşırığını yerinə yetirən iki sərkərdədən biri olur. Savadlı olduğu üçün vəhy katibliyi də etmişdir. O, peyğəmbərin Ərəbistan yarımadasındakı qəbilələrə yazdığı məktubların və müqavilə mətnlərinin bir qismini də yazmışdır.

Muğirə ibn Şube peyğəmbərin Mütə üçün hazırladığı orduda xidmət edərkən, peyğəmbərin xəstəliyini eşidəndə Mədinəyə qayıtmışdır. O, Peyğəmbərin vəfat etdiyi Aişənin otağında olan insanlar arasında olmuşdur.

Xəlifələr dövrü
---------------

Muğirə peyğəmbərin vəfatından sonrakı günlərdə xəlifə seçimində çaşqınlığın qarşısını almaqda mühüm rol oynamışdır. Mədinə əyanları öz məclislərində xilafət olmağa haqqlarının olduğunu iddia edərək Səd ibn Ubadəni bu vəzifəyə təyin etmək qərarına gəlir. Bunu eşidən Muğirə Ömər ibn Xəttaba xəbərdarlıq edərək, bu vəziyyətə müdaxilə etməsini istəyir. O, həmçinin Mədinənin görkəmli şəxsiyyətlərinin Əbu Bəkr və başqaları ilə, o cümlədən Muğirə ilə görüşdüyü yerə getmiş və məclisdə Əbu Bəkrə beyət etmək qərara alınmışdır. Əbu Bəkr, Əli başda olmaqla, beyət etməyənlər qrupu haqqında Muğirə də daxil olmaqla, yüksək siyasi istedada malik səhabələrlə məsləhətləşmişdir. Muğirə Haşimilər qəbiləsinin ağsaqqalı Abbasa tövsiyə edərək hadisəyə müdaxilə etməsini və Əlini beyət etməyə razı salmasısı istəmişdir. Ömər ibn Xəttab Mədinədə səhər namazı vaxtı Muğirə ibn Şubenin fars əsilli qulu Əbu Lulunun xəncərlə hücumuna məruz qaldıqdan sonra ölümcül yaralanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Aktaş, Ömer (2018), Muğire b. Şu’be’nin Hayatı ve Kişiliği, Ağrı İslâmi İlimler Dergisi (AGİİD), 2018 (2), 29-56"
2. ↑  Altındiş, Ceyla - NTV Tarih - Sayı 34 - Kasım 2011 - İstanbul 1308-7878
**Cənubi Sumatra** (ind.  *Sumatera Selatan*, qısaldılmış olaraq *Sumsel*) — İndoneziya əyalətidir. Sumatra adasının cənub-şərqində yerləşən, əyalət 91.592.43 km² (35.364 kvadrat mil) əhatə edir və 2010-cu il siyahıyaalınmasında 7.450.394 əhalisi var; son rəsmi qiymətləndirmə 10,675,862 (May 2015-ci il tarixinə). Vilayətin paytaxtı Palembanqdır. Vilayət şimaldan Cambi, qərbdən Benqkulu və cənubdan Lampunq ilə həmsərhəddir. Şərqdəki Banqka boğazı Cənubi Sumatra və Banqka Belitunq Adaları əyalətinə daxil olan Banqka adasını ayırır. Bu əyalət təbii sərvətlərlə, məsələn, neft, təbii qaz və kömürlə zəngindir. Vilayət çox müxtəlif etnik qrupların yaşadığı üçün çox müxtəlifdir. Malaylar əyalətdə dominant etnik qrupdur. Onların əksəriyyəti həm İndoneziya, həm də siravi malay üçün qarşılıqlı əlaqəsiz olan *Palembanq Malay* dilində danışdılar. Yavalılar, sundalılar, minanqkabau və çinli kimi digər etnik qruplar da vilayətdə yaşayır. Onların əksəriyyəti şəhər yerləri ətrafında cəmləşib, çünki əsasən İndoneziyanın digər bölgələrindən gələn mühacirlərdir.

Cənubi Sumatra

İstinadlar
----------

1. ↑  "Statistik Indonesia 2018". Badan Pusat Statistik. November 20, 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: July 24, 2018.
2. ↑  Indonesia's Population: Ethnicity and Religion in a Changing Political Landscape. Institute of Southeast Asian Studies. 2003.

Xarici linklər
--------------

* Audit Board of South Sumatera
**Hemofiliya A** xəstəliyi VIII faktorun molekulyar anomaliyaları ilə və ya çatışmazlığı nəticəsində yaranan bir xəstəlikdir. Xəstəlik 30% spontan mutasiyalar, 70% isə X xromosomu ilə əlaqədar resessiv yolla nəsildən-nəslə keçməklə baş verir. Statistikaya əsasən, dünya əhalisinin hər bir milyonunun (1000000) 30–100 nəfərində aşkar olunur. Azərbaycanda Hemofiliya A xəstəliyinin rast gəlmə tezliyi 1:20000-ə bərabərdir.  
Qan laxtalanma sisteminin VIII faktoru və ya antihemofiliya faktoru, damarların endotel hüceyrələri və qaraciyər sinusitləri də daxil olmaqla müxtəlif toxumalarda sintez olunan polipeptiddir. Bu faktorun sintezinə X xromosomunda yerləşən X q 26 — q 28 geni tərəfindən nəzarət olunur. Hemofiliya A-nın geni 1984-cü ildə aşkarlanıb. Müəyyənləşdirilib ki, bu gen 25 intronlara bölünmüş 26 ekzondan ibarətdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Disease Ontology (ing.). 2016.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2777232031 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Tibb ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Altı günbəz sinaqoqu** — Quba rayonunun Qırmızı Qəsəbəsindəki İsaak Xanukov küçəsində yerləşən, memar Gilel ben Xaimin layihəsi əsasında 1888-ci ildə inşa edilmiş sinaqoq. Altı günbəz *(sinaqoq həm də 6 guşəlidir)* qəsəbədəki Qilqat məhəlləsi sakinlərinin Qələdüz kəndi ətrafından Quba xanı Hüseynəli xanın icazəsi ilə 6 gün ərzində bura köçüb gəlmələrinin rəmzidir. Məbədin 14 əsas pəncərəsi vardır.

Böyük ibadət zalı olan sinaqoq şərq üslubunda tikilmiş qədim memarlıq abidəsidir. İçərisindəki ibadət divarına baxan hissə aron-kaduş adlanır. O, hündürlüyünə görə Avropada təkrarı olmayan və Qüdsə baxan qibləgahdır. Hündürlüyü 7 metrdir. Müqəddəs kitab həmin divarda yerləşən dolabda saxlanılır.

Pəncərələri altıguşəli ulduz şəklində palıd ağacından hazırlanmışdır. Sinaqoqun bərpasına 1995-ci ildə başlanılmış və 2000-ci ilin oktyabr ayında başa çatdırılmışdır. Hazırda dindarların istifadəsində olan məbədin zirzəmisində dini mərasimlərin keçirilməsi üçün 60 nəfərlik ibadət zalı və mətbəx də vardır.

Həmçinin bax
------------

* Qırmızı Qəsəbə
* Azərbaycan yəhudiləri

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  "Qırmızı qəsəbə "Altı günbəz" sinaqoqu". Azərbaycan Respublikası Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsi. 2022-08-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-26.

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **Altı günbəz sinaqoqu** ilə əlaqəli mediafayllar var.
Misir heroqlifləri loqoqramlara nümunələrdir.
**Loqoqram** (qədim yunancadan "loqo" – "söz" və "qram" – "çəkilən və ya yazılan"), həmçinin **loqoqraf** və ya **leksiqraf** — söz və ya morfem kimi dilin semantik komponentini təmsil edən yazılı simvol. Çin dilində, eləcə də digər dillərdə istifadə edilən Çin simvolları, Misir heroqlifləri və mixi yazıdakı bəzi simvollar kimi loqoqramlardır. Əsasən loqoqramlardan istifadə edən yazı sisteminə "loqoqrafiya" deyilir. Əlifbalar və hecalar kimi qeyri-loqoqrafik yazı sistemləri fonemikdir: onların fərdi simvolları birbaşa səsləri təmsil edir və heç bir xas məna daşımır. Bununla belə, məlum olan bütün loqoqrafiyalar ümumiyyətlə rebus prinsipinə əsaslanan bəzi fonetik komponentə malikdir və saf ideoqraflara fonetik komponentin əlavə edilməsi yazı sisteminin insan dilini adekvat şəkildə kodlaşdırmasına imkan verən əsas yenilik hesab olunur.

Loqoqrafik sistemlər
--------------------

Loqoqrafik sistemlərə ən erkən yazı sistemləri daxildir. Mesopotamiya, Misir, Çin və Mezoamerikanın ilk tarixi sivilizasiyaları bir növ loqoqrafik yazıdan istifadə edirdilər. Sırf loqoqrafik olan yazı əksər dillər üçün praktiki ola bilməz və əksini göstərən heç bir hal məlum deyil.

Həmçinin bax
------------

* Emoji
* Loqotip
* Simvol

İstinadlar
----------

1. ↑  "Writing – History of writing systems". Britannica. 10 April 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 April 2022.
2. ↑  *Coe, Michael; Van Stone, Mark.* Reading the Maya Glyphs. Thames & Hudson. 2001. səh. 18. ISBN 978-0500285534.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* *DeFrancis, John.* The Chinese Language: Fact and Fantasy. University of Hawaii Press. 1984. ISBN 0-8248-1068-6.
* *Hannas, William C.* Asia's Orthographic Dilemma. University of Hawaii Press. 1997. ISBN 0-8248-1892-X.
* *Hoffman, Joel M.* Chapter 3 // In the Beginning: A Short History of the Hebrew Language. New York University Press. 2004. ISBN 0-8147-3690-4.
* Daniels, Peter T.; Bright, William, redaktorlar The World's Writing Systems. Oxford University Press. 1996. ISBN 9780195079937.

Xarici keçidlər
---------------

* 古代文字資料館　Ancient Writing Library
* Chinese Script and Language
**Teodor Van Kirk** — 1945-ci il avqustun 6-da birinci atom bombasını daşıyan "Enola Gay" təyyarəsinin 12 nəfərlik heyət üzvündən biri.

Həyatı
------

Van Kirk 1921-ci ildə Amerikada anadan olub. Amerika Birləşmiş Ştatlarının Hərbi Hava Qüvvələrində xidmət edib. Kapitan rütbəsinə yüksələn Van Kirkin 1942-1944-cü illərdə Amerikanın hüdudlarından uzaqlarda 58 hərbi döyüş uçuşu olub. 1944-cü ilin noyabr ayından isə Yaponiyada keçiriləcək əməliyyata hazırlıq təlimlərinə başlayıb.

Teodor Van Kirk hərbi xidmət illərində bir sıra orden və medallarla təltif edilib. O, 1946-cı ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarının Hava Hücumu Qüvvələrindən zabit kimi ehtiyata buraxılıb. 1949-1950-ci illərdə Baknell universitetində təhsil alıb. Sonralar isə müxtəlif təşkilatlarda mühəndis texnik kimi fəaliyyətini davam etdirib.

Van Kirk 2007-ci ildə Yaponiyaya atom bombasını aparan "Enola Gay" təyyarəsinin bort jurnalını hərraca çıxardıb. Tarixi jurnal 358 min 500 amerika dollarına alınıb. "Enola Gay" təyyarəsi isə hal-hazırda Amerika Birləşmiş Ştatlarının Aviasiya və Kosmonovtika Milli Muzeyində saxlanılır.

28 iyul 2014-cü ildə Teodor Van Kirk vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  İlham Cəmiloğlu, Yapon faciəsini törədən pilot: "Xirosimanı darmadağın etdim və..." - FOTOLAR[*ölü keçid*] — **musavat.com** saytı
2. ↑  *Elnarə Ağaoğlu.* "Heç vaxt peşman olmayan Xirosima bombardmançıları". lent.az. 30-05-2016. 4 June 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 may 2016.

Həmçinin bax
------------

* Dünyadakı uzunömürlülərin siyahısı
**Ağbulaq çayı** (özb. Oqbuloq) - Özbəkistan Respublikasının Namanqan vilayəti və Daşkənd vilayətinin Bostanlıq rayonu ərazisindən axan çay. Çay Çatkal çayının sol solunu təşkil edir.

Təsviri
-------

Ağbulaq çayı Çatkal silsiləsinin moren göllərindən götürür. Bu gölllər çayın qidalandırıcısı rolunu oynayır. 
Ağbulağın dərəsi tektonik qırılma nəticəsində meydana gəlmişdir. Kumbel qırılmasının bir qolunu təşkil edir. Çay vadisi qədim şəkilə malikdir. Aşağı axarlarda çay sərt döngələrə malikdir. Çayın sağ sahili Sarqardon silsiləsi ilə əhatələnmişdir. Çay öz başlanğıcını 3500 metrdən götürür. Mənsəbi isə 964 metrdə yerləşir. Çayın uzunluğu 43.4 km, hövzəsinin sahəsi isə 886 km² təşkil edir. Mənsəbi Qırğızıstan və Özbəkistan sərhəsinə yaxın yerləşir. Çayın dağ bölgəsindən axması qidalandırıcı kimi qar sularının mühüm yer tutmasına səbəb olur.

Qolları
-------

Yuxari axarlarda Ağbulağı vadisi elədə hündür deyildir.

Qaraarça çayı üzərində şəlalə (Ağbulağın qolu)
Orta və aşağı axarlarda ağbulaq daha çox qol qəbul edir (mənbədən mənsəbə doğru):

* Kırşindı (sağ);
* Turasay (sol);
* Akşam (sol);
* Torqasay (sağ);
* Çalmansay (sol);
* Almanaxsay (sağ);
* Koşmansay (sol);
* Abdaksay (sağ);
* Terekli/Serkeli (sol);
* Sarqardon (sağ);
* Qaraarça çayı (sol).

Müvafiq olaraq ən iri sonuncu üç çaydır.

İnsan tərəfindən mənimsənilməsi
-------------------------------

Təqribi olaraq 3 km Koşmansayın mənsəbindən yuxarıda Arpapayın mənsəbində Ağbulağın sağ sahilində tərk olunmuş Ağbulaq qışlağı yerləşir.
XX əsrin 60—70-ci illərində Ağbulağın və onun qollarında geoloji axtarış işləri aparılmışdır. Bu məqsədlə 1966-cı ildə Serkeli çayın Ağbulağa töküldüyü hissəyə qədər torpaq yol çəkilmişdir. Bu yerdəcə körpü inşa edilmişdir. Görülən işlər bölgənin mənimsənilməsini asanlaşdırmağa xidmət edirdi. Ağbulağın qollarından olan Koşmansayın sağ sahilindı yeni mineral olan silisid marqans Mn5Si3 aşkarlanmışdır. 2008 ildə isə bu mineral Mavlyanovit adını almışdır. 
Sovet dönəmində Qaraarçi çayının töküldüyü yerə yaxın dəmir kəndir çəkilmişdirki, onunla insanlar rahat hərəkət edə bilirdilər.
Ağbulaq kifarət qəfər hidroenerji potensialına malikdir. «Özbəkenerqo» MMC tərəfindən çay üzərində güçü 60 МVт olan stansiyanın tikintisi planlaşdırılır.

Hazırda Ağbulaq çayının turistlər tərəfindən ziyarət olunması iki ölkə arasında olan sərhəd problemi ilə əlaqədardır. Hazlrda verilən məlumatlar sovet dönəminə aiddir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Колбинцев, 1977, с. 38
2. ↑  Шабанова Н.С. Салихов А.Ф. 1988, с. 13.
3. ↑  Özbəkistan 7 yeni kiçik və orta ölçülü SES tikməyi planlaşdırır Arxivləşdirilib 2022-03-12 at the Wayback Machine — Podrobno.uz
**Yaşayış binası** — 1896-cı ildə Xaqani küçəsi, 9 (keçmiş Molokanski, 9) ünvanında inşa edilmiş binanın memarı İohan Edeldir. Müstəqillikdən sonra bir müddət İraq səfirliyi kimi fəaliyyət göstərən bina hazırda istifadəsizdir.

Xaqani küçəsi, 9 ünvanında yerləşən bina Bakının mərkəzində sayca çox az olan əsl villalardan biri idi. Bağçalı bina, qırmızı xəttən kənarda yerləşirdi ki, bu da Bakıda tarixi məhəllənin salınmasında nadir hal idi. Bina, memarlıq üslubu baxımından italyan intibahına meyllidir. Burada korinf sütunları və klassik formalı eyvanlardan istifadə olunmuşdur. Bina, fasadının plastikliyi, incə qurulmuş interyerləri və ümumi plan xüsusiyyətlərinə görə fərqlənir.

Həmçinin bax
------------

* Qrifonlu ev
* Şəmsi Əsədullayevin evi
* Musa Nağıyevin dördmərtəbəli mədaxil evi

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Şamil Fətullayev.* Bakının memarlıq ensiklopediyası (PDF). Bakı: Şərq-Qərb nəşriyyatı. 2013. səh. 387-388. ISBN 978-9952-32-020-6.
**Nakihət Xanım** (və ya *Nakihət Begüm*), Səfəvi şahı II Abbasın (1642–1666) çərkəz kökənli həyat yoldaşı. II Şah Abbasın varisi və ondan sonrakı Səfəvi şahı Şah Süleyman Səfəvinin anasıdır. İlk əvvəllər Səfəvi sarayında kəniz olmuş, sonradan kəbinli həyat yoldaşı və şahın əsas arvadı olmuşdur.
Şah ailəsinin digər qadınları kimi, ölümündən sonra İraqdakı Şiə müqəddəs türbələrində dəfn edilmişdir. Bu yerlər 1639-cu il, Qəsri-Şirin sülh müqaviləsi imzalanan zamandan formal olaraq Osmanlı dövlətinə tabe idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Matthee, 2012. səh. 56
2. ↑  Newman, 2008. səh. 55, 93, 100
3. ↑  Biebrier, 1998. səh. 66, 73
4. ↑  Newman, 2008. səh. 100

Mənbə
-----

* *Bierbrier, Morris.* "The Descendants of Theodora Comnena of Trebizond". The Genealogist. 12 (1). 1998.
* *Matthee, Rudi.* Persia in Crisis: Safavid Decline and the Fall of Isfahan. I.B.Tauris. 2012. ISBN 978-1845117450.
* *Matthee, Rudi.* SOLAYMĀN I // Encyclopaedia Iranica. 2015.
* *Newman, Andrew J.* Safavid Iran: Rebirth of a Persian Empire. I.B.Tauris. 2008. ISBN 978-0857716613.
**Süd gölü** — türk, altay və monqol mifologiyasında həyat hovuzu. **Sütgölü (Sütköl, Sötköl)** və ya **Ağgöl (Akgöl, Akköl, Ağkül)** olaraq da deyilir. Monqollar **Hünnür (Hünnevür)** olaraq bilirlər. Göydədir, Həyat ağacının üzərində iştirak edər. Həyati ünsürləri daşıyır. Yer üzünə gələcək ruhlar bu hovuzun içindədir. Kübey Xanım bu göldən meşin kırbalarla gətirdiyi südü doğulacaq uşaqların ağzına damladar. Bu damla uşağın ruhunu işarələr. Südgölü göyün üçüncü qatında tapılar. Süd-Ağ Göl olaraq da adlandırılar. Bütün həyatın qaynağı olaraq qəbul edilir. Molla Nəsrəddinin gölü süd olaraq düşünüb mayalaması arasında alegori qurması bu məsələ ilə ictimai şüuraltı səviyyəsində də olsa əlaqəlidir. Süd ağlığı, saflığı, təmizliyi işarələr. Sura, çuvaş dilinde ağ deməkdir. Çeçen və inquş dillərində isə Sura sözcüyü süd mənasını verər. Monqolcada Sara isə ay deməkdir və dil olaraq da həmişə bir-birləriylə bağlı və ya əlaqəlidir.

Sus Xanım
---------

**Sus xanım** — türk və altay mifologiyasında yağış tanrıçası. **Sut (Süt, Süd) Xanım** olaraq da bilinər. Gecə kəndlərin ətrafında dolanıb idarə edər. Özündən yağış istənilir. Suyut (Süd) Qazan adlı yağış istəmə mərasimi onun adından həyata keçirilir.

Etimologiya
-----------

(Su/Suv/Sud/Sut/Süd) və (Sus) kökündən törəmişdir. Su kökü ilə əlaqəlidir. Susamaq feli ilə əlaqədardır.

Mənbə
-----

* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)
* Türk Mitolojisi Sözlüğü, Pınar Karaca  (türk.)
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Göktürk.

**Göktürk-3** — Türkiyə Milli Müdafiə Nazirliyi üçün Hərbi Elektronika Sənayesinin və TÜBİTAK Kosmik Texnologiyaları üzrə Tədqiqat İnstitutunun (TÜBİTAK UZAY) dəstəyilə Türk Aviasiya və Kosmos Sənayesinin (TAİ) rəhbərliyi altında layihələndirilən və reallaşdırılan Yer planetini müşahidə peyki.

Haqqında
--------

Layihə türk ordusunun ehtiyaclarını qarşılamaq üçün gecə-gündüz, istənilən təbii şəraitdə, hər hansı bir su və hava ərazisi əngəl törətmədən yüksək keyfiyyətlə dünyanın istənilən yerinin təsvirini əldə etmək üçün işlənib hazırlanmışdır. 8 may 2013-cü il tarixində Türk Aviasiya və Kosmos Sənayesi ilə Müdafiə Sənayesi Nazirliyi arasında imzalanmış müqavilə dən sonra tərəflər peyk və yer stansiyalarının yerli olaraq dizayn edilməsi üçün işə başladılar. Milli Müdafiə Nazirliyinun bəyan etdiyinə görə Göktürk-3'ün kosmosa göndərilməsi 2019-cu ilin sonlarına planlaşdırılır.

Həmçinin bax
------------

1. Göktürk-1
2. Göktürk-2

İstinadlar
----------

1. ↑  "Svitak, Amy (22 January 2013). "Turkey To Begin Launch System, Gokturk-3 Negotiations". Aviation Week". 5 December 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 February 2019.
2. ↑  "Keşif-Gözetleme Sentetik Açıklıklı Radar (SAR) Uydu Sistemi (Göktürk-3) Projesi". 2017-04-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-19.

| ⛭Türkiyənin kosmik proqramı |
| --- |
| Peyklər | 

|  |  |
| --- | --- |
| Kiçik ölçülü | 
* ITUpSAT1
* TurkSat-3USat
* UBAKUSAT

 |
| Rabitə peykləri  | 
* Türksat
	+ 1A
	+ 1B
	+ 1C
	+ 2A
	+ 3A
	+ 4A
	+ 4B
	+ 5A
	+ 5B

 |
| Müşahidə peykləri | 
* BILSAT-1
* RASAT
* İMECE

 |
| Hərbi məqsədli | 
* Göktürk
	+ 1
	+ 2

 |
| Layihələndirilmədə | 
* Türksat
	+ 6A
* Göktürk
	+ 3

 |

 |
| Universitetlər | 
* TÜBİTAK KOSMOS
* TUSAŞ
* USET
* Türksat
* TKA
* Roketsan Araşdırma Mərkəzi

 |
Neft istehsalında istifadə edilən **mancanaq dəzgahı**
**Mancanaq dəzgahı** — neft və ya su quyularının istismarı zamanı ştanqlı quyu nasosu.

Mancanaq dəzgahı dərinlik nasoslarını işlətmək üçün tətbiq olunan aqreqatdır. Nasosun porşeni dəzgahın →balansiri ilə əlaqələndirilir. Mancanaq dəzgahının rəqs edən qolu-balansir yuxarı-aşağı hərəkət etməklə nasosla mayeni yuxarıya sormağa imkan verir. Dəzgahın mexanizmlərini işə salmaq üçün reduktorun valı ilə əlaqəli olan elektrik mühərrikinə cərəyan verilir. Reduktor öz növbəsində çarxqollu sürüngəc mexanizminin köməyi ilə balansiri yuxarı-aşağı hərəkət etdirir.

İstinadlar
----------

* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. II hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 423 s.

1. ↑  "Mancanaq dəzgahları". 2013-08-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-06.

Həmçinin bax
------------

* Mancanaq

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Mancanaq dəzgahı ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Станок-качалка балансирного типа[*ölü keçid*] (rus dilində)
"Uolden, yaxud meşədə həyat" (*ing.* Walden) amerikan filosofu və şairi Henri Devid Toronun əsas əsəri.
Ralf Uold Emersonun transsendentalizm ideyalarını dərindən dərk etmiş 27 yaşlı Toro 1845-ci ilin yazında, cəmiyyətdən təcrid olaraq fikrini insanın özündə və ən əsas ehtiyaclarında cəmləşdirmək eksperimentini həyata keçirmək qərarına gəlir. O, Konkord şəhəri (Massaçusets ştatı) ətrafında, Uolden gölünün sahilində özünün tikdiyi daxmada məskunlaşır.

Filosof gününün əsas hissəsini bostançılıqla, balıqçılıqla, avar çəkmə ilə, üzmə ilə, klassikləri oxumaqla keçirərək həyat üçün tələb olunan bütün şeylər ilə özü-özünü təmin edirdi. Toro düz iki il, iki ay, iki gün bu minvalla tənha yaşamışdır. Bununla belə, o insanlardan qaçmamış, gölün sahibi Emerson da daxil olmaqla Konkord sakinləri ilə müntəzəm olaraq söhbətləşmişdir.

Toronun ilk dəfə 1854-cü ildə özü tərəfindən dərc olunan və meşədəki həyatı təsvir edən əsəri, onun bioqrafiyasının həqiqi vəziyyəti ilə tam uyğunluq təşkil etmir. Belə ki, başlıqlar ilin fəsillərinə müvafiq olaraq xronoloji ardıcıllıqla düzülmüşdür və belə bir təəssürat yaradır ki, filosof gölün sahilində cəmi bir il yaşamışdır.

Toro öz eksperimentləri ilə maddi zənginliyə həris olan müasirlərinə anlatmaq istəyirdi ki, cəmiyyətdən kənarda da, öz təbii ehtiyaclarını öz əməyinlə ödəyərək də xoşbəxt və gözəl yaşamaq olar. O, maddi qayğıdan azad olmağı, təkliyi, özünü təmin etməni, passiv seyrlə kifayətlənməni (fəaliyyətsizlik) və təbiətə yaxın olmağı, sənaye inqilabına və bundan törəyən istehlak cəmiyyətinə qarşı qoyurdu.
Kitab 18 essedən ibarətdir. Müəllif esselərdə ilin müxtəlif dövrlərində meşənin səsi, qoxusu, suların axması üzərində apardığı müşahidələri, qarışqalar, marmotlar ilə təcrübələrini və meşədəki digər sakinlər ilə söhbətlərini, Tomas Keryunun qədim poemasını və öz şeirlərindən parçaları göstərməklə təqdim edir.
Ekoloji şəraitin kəskinləşməsi ilə əlaqədar əsər XX-əsrin əsas mədəni yazılarından biri kimi qəbul olunmuşdur. Müasirləri isə Toronun düşüncələrini soyuq qarşılayıblar. Robert Stevenson müəllifin cəmiyyətdən qaçışını qorxaqlıq adlandırmışdır.
Kitabın ilk 5 ildə cəmi 2000 nüsxəsi satılmışdır.

Mənbə
-----

* William Barksdale Maynard. Walden Pond. Oxford University Press US, 2004.
	+ Philip Cafaro. Thoreau’s Living Ethics: Walden and the Pursuit of Virtue. University of Georgia Press, 2004.

Keçidlər
--------

В библиотеке Максима Мошкова