**İnsanlar necə yaşayır** - Rus yazıçısı Lev Tolstoyun 1885-ci ildə yazdığı qısa hekayədir. Bu, 1885-ci ildə nəşr olunan "İnsan nə ilə yaşayır və digər hekayələr" adlı kitabındakı qısa hekayələrdən biridir.

Personajlar
-----------

**Simon** - Təvazökar və kasıb ayaqqabı ustası.

**Matryona** - Simonun arvadı.

**Michael** – Allah tərəfindən itaətsizliyinə görə cəzalandırılan və ölümlüyə çevrilən mələk.

Haqqında
--------

Simon adlı mehriban, təvazökar və kasıb ayaqqabıçı bir gün arvadı və özünə paylamaq üçün qış paltarı tikmək üçün qoyun dərisi almağa gedir. Adətən Simonun qazandığı az pul hamıya yemək almağa xərclənirdi. Simon qərara gəlir ki, dəriləri almaq üçün o, müştərilərinin ona olan beş rubl iyirmi qəpiyi almaq üçün kolleksiyaya getməlidir. O, pulu götürməyə gedərkən arvadının qutusundan üç rublluq əskinas da götürür. Kolleksiyasını davam etdirərkən o, tam məbləği yox, yalnız iyirmi qəpiyi yığa bilir. Bundan ruhdan düşmüş Simon iyirmi qəpik pulu arağa xərcləyir və sərxoş halda evə qayıtmağa başlayır, büdrəyib öz-özünə danışır, palto satıcısını söyür. O, araqsız isti olduğunu, xəzsiz qışdan keçməyəcəyini bildirir.

Yolun sonundakı kilsəyə yaxınlaşarkən Simon dayanır və ona söykənən solğun görünən bir şey görür. O, daha sərt baxır və səhhətində zəif görünən çılpaq bir adam olduğunu görür. Əvvəlcə o, şübhələnir və Simonu sərxoş hesab edərək, adamın belə bir vəziyyətdə olduğu təqdirdə pis niyyətli ola biləcəyindən qorxur. O, kişinin başını qaldırıb ona tərəf baxdığını görənə qədər onun yanından keçir. Bir qədər düşündükdən sonra Saymon etinasızlığına görə utanır və adama kömək etmək üçün geri qayıdır.

Simon parça paltosunu çıxarır və yad adamın ətrafına sarır. O, üzərində gəzdirdiyi əlavə çəkmələri də ona verir. Hər ikisi Simonun evinə tərəf gedəndə o, ona kömək edir. Birlikdə yan-yana gəzsələr də, qərib çətinliklə danışır və Simon ondan bu vəziyyətdə necə qaldığını soruşduqda adamın verə biləcəyi yeganə cavablar: "Deyə bilmərəm" və "Allah məni cəzalandırdı". Bu vaxt Simonun arvadı Matryona gecə yeməyi üçün daha çox çörək bişirib bişirməmək barədə düşünür ki, səhər yeməyi üçün kifayət qədər çörək olsun. O, qərara gəlir ki, onların qoyub getdikləri çörəyin səhərə qədər yetərli olacaq. Qapıya yaxınlaşan Simonu görəndə onu Simonun paltarına bürünmüş qəribə bir adamla görüb qəzəblənir.

Matryona dərhal Simondan narazılığını bildirir, onları həm sərxoş olmaqda günahlandırır, həm də yeni palto tikmək üçün lazım olan qoyun dərisi ilə qayıtmadığı üçün Simonu təqib edir. Gərginlik aradan qalxdıqdan sonra o, yad adama oturub onlarla nahar etməyi təklif edir. Qəribin boşqabına qoyduğu çörəyi dişlədiyini gördükdən sonra acımağa başlayır və bunu üzündə göstərir. Qərib bunu görəndə onun qəmgin ifadəsi dərhal işıqlanır və qısa bir anlıq gülümsəyir. Simonun ona qarşı mehriban davranışı haqqında qəribin hekayəsini eşitdikdən sonra Matryona Simonun köhnə paltarlarından daha çoxunu götürür və yad adama verir.

Ertəsi gün səhər Simon qəribə müraciət edir və onun adını soruşur. Qərib adının Michael olduğunu açıqlayır. Simon Maykala izah edir ki, o, ayaqqabıçılıq işində Simonun köməkçisi kimi işləyərək öz pulunu qazana bildiyi müddətcə öz evində qala bilər. Michael bu şərtlərlə razılaşır və bir neçə il o, çox sadiq köməkçi olaraq qalır.

Qış günlərinin birində onların dükanına bir zadəgan gəlir. Zadəgan bir cüt qalın dəri çəkmə tikmək üçün ciddi şərtləri təsvir edir: onlar bir il ərzində formasını itirməməli və tikişlərində boşalmamalıdır, yoxsa Simonu həbs edərdi. Simon zadəganın onlara istifadə etmək üçün verdiyi dərini Maykala verəndə, Maykl zadəganın çiynindən kənara baxır və orada olduğundan ikinci dəfə gülümsəyir. Maykl dəri kəsib tikərkən qalın dəri çəkmələr tikmək əvəzinə, yumşaq dəridən başmaq düzəldir. Simon bunu görəndə çox gec olur və Maykldan ağlayır və niyə belə axmaqlıq etdiyini soruşur. Maykl cavab verməzdən əvvəl bir qasid onların qapısına gəlir və zadəganın öldüyü xəbərini verir və onun ölüm yatağında geyinməsi üçün başmaq sifarişini dəyişdirə biləcəklərini soruşur. Simon buna heyrətlənir və Mayklın elçiyə artıq hazırlanmış dəri başmaqları verməsini izləyir. Vaxt getməyə davam edir və Simon Mayklın sadiq köməyinə görə çox minnətdardır.

Altıncı ildə başqa bir müştəri gəlir ki, təsadüfən biri şikəst olan iki qızı olan bir qadındır. Qadın xahiş edir ki, qızların hər biri üçün bir cüt dəri ayaqqabı sifariş edə bilsin - eyni ölçüdə üç ayaqqabı, çünki hər ikisi eyni ayaqqabı ölçüsünü bölüşür və şikəst qızın topal ayağı üçün başqa bir ayaqqabı. Onlar sifarişi yerinə yetirməyə hazırlaşarkən, Maykl qızlara diqqətlə baxır və Simon niyə belə etdiyini düşünür. Simon qızların ölçülərini götürərkən qadından soruşur ki, onların öz övladları olub-olmadığını və ayaqları topal qızın necə şikəst olduğunu soruşur. Qadın izah edir ki, onunla heç bir əlaqəsi yoxdur və ölüm yatağında olan əsl ana təsadüfən şikəst qızın ayağını əzib. Onları təhlükəsiz evə və ya uşaq evinə qoymağı ürəyində tapmadığını və onları özü kimi övladlığa götürdüyünü bildirir. Maykl bunu eşidəndə orada olduğundan üçüncü dəfə gülümsəyir.

Qadın və iki uşaq nəhayət ayrıldıqdan sonra Maykl Simona yaxınlaşır və Allahın onu nəhayət bağışladığını izah edərək onunla vidalaşır. Maykl bunu edərkən onu səmavi parıltı ilə əhatə etməyə başlayır və Simon adi bir insan olmadığını etiraf edir. Simon ondan işığın niyə ondan çıxdığını və niyə yalnız bu üç dəfə gülümsədiyini soruşur. Michael izah edir ki, o, bir qadının sonrakı həyata keçməsi üçün onun həyatını əlindən almaq vəzifəsi verilmiş bir mələkdir. O, qadına yaşamağa icazə verdi, çünki o yalvarırdı ki, uşaqlarına analarından başqa heç kim baxa bilməz. Bunu edəndə Allah onu itaətsizliyinə görə cəzalandırdı və ona yenidən mələk olmaq üçün aşağıdakı suallara cavab tapmağı əmr etdi: İnsanda nə yaşayır?, İnsana nə verilmir? və İnsanlar nə ilə yaşayırlar? ? Maykl qadının ruhunu almaq üçün yerə qayıtdıqdan sonra qadının cansız bədəni yuvarlandı və indi şikəst olan qızın ayağını əzdi. Sonra Mayklın qanadları onu tərk etdi və o, çılpaq və ölümcül bir insan oldu. Simon onu xilas edəndə anladı ki, o, bu suallara cavab tapmağa başlamalıdır. O, ilk sualın cavabını Matryona ona yazığı gələndə öyrəndi, beləliklə gülümsədi və insanda yaşayanın "sevgi" olduğunu başa düşdü. İkinci sualın cavabı bir ildir ki, gün batana qədər yaşamayacağına baxmayaraq, bir il hazırlıq görən zadəganın üzərinə ölüm mələyinin yaxınlaşdığını anlayanda gəldi; beləcə Mikayıl gülümsədi və başa düşdü ki, insana verilməyən şey "öz ehtiyaclarını bilməkdir". Nəhayət, o, əvvəllər ruhunu almadığı anadan iki qızı olan qadını gülümsəyərək görəndə son sualın cavabını anladı və anladı ki, yad və ya bir-birinə münasibətindən asılı olmayaraq, "hər şey kişilər öz qayğıları ilə deyil, sevgi ilə yaşayırlar". Michael sözlərini yekunlaşdıraraq deyir: "İndi başa düşdüm ki, insanlara elə gəlir ki, onlar öz qayğıları ilə yaşayırlar, əslində onlar yalnız məhəbbətlə yaşayırlar. Kimin sevgisi varsa, Allahdadır, Allah da ondadır. Çünki Allah sevgidir." Michael bitirdikdə, o, kürəyində qanadlar görünən və cənnətə qayıtmaq üçün yüksəldiyi üçün Allaha həmd oxuyur.

Xarici keçidlər
---------------

* İnsan Ne İle Yaşar?
* İnsan Neyle Yaşar?
* English Text
	+ What Men Live By, at RevoltLib.com
	+ What Men Live By, at Marxists.org
	+ What Men Live By, at TheAnarchistLibrary.org
	+ What Men Live By, at Archive.org

İstinadlar
----------

* "İnsan Ne İle Yaşar?".
* "İnsan Nə İlə Yaşayır?".
* "İnsan nə ilə yaşayır?".