recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Varvara Corcadze** (*gürc.* ბარბარე ჯორჯაძე; 1833, Kistauri[d], Kaxetiya, Rusiya imperiyası – 10 (22) aprel 1895, Qremi, Kaxetiya, Rusiya imperiyası) — ilk gürcü feminist, dramaturq, şairə, ictimai xadim, ilk feminist manifestinin və "Gürcü mətbəxi və ev təsərrüfatına dair məsləhətlər" adlı ilk yemək kitabının müəllifi.

Bioqrafiya
----------

1833-cü ildə Kistauridə David və Nino Eristavi ailəsində anadan olmuşdur. Varvara evdə yaxşı təhsil almışdır.

1845-ci ildə 12 yaşında, hərbi karyerası uğursuz olan hərbçi Zaxariya Corcadze ilə evlənir. Həmin vaxt gənc ailəyə Varvaranın qardaşı Rafael Eristavi böyük köməklik göstərib. Yeni evlənənlər Qremidəki Corcadzenin malikanəsində məskunlaşırlar.

1850-ci ildən o, ilk şeirlərini yazmağa başlayır. 1854-cü ildə "İveriya" qəzetində ləzgilərin Kaxetiyə basqınının faciəvi nəticələri haqqında geniş məqaləsi dərc olunur. Jurnalistika ilə paralel olaraq hekayələr və pyeslər yazmaqla məşğul olur.

1858-ci ildə Siskari (Səhər şəfəq) jurnalı onun gənc nəslin liberal hisslərinin təmsilçisi İlya Çavçavadze ilə yazdığı polemikasını dərc edir. Varvara Corcadze Çavçavadzenin mövqeyini tənqid edən kimi çıxış etdiyindən (iyirmi il sonra onların inancları dəyişdi) mübahisə "atalar və uşaqların müharibəsi" adlandırılır.

Kutaisi teatrı İlya Çavçavadzenin kəskin tənqidinə məruz qalan Varvara Corcadzenin "Axtardığım və tapdığım" tamaşasını səhnələşdirsə də, o, şairənin bir sıra əsərlərini özünün "Sakartvelos moambe" ("Gürcüstan bülleteni") ictimai-ədəbi jurnalında dərc etdirib.

Ömrünün son illərini Lənkəranda işləyən oğlu Mixaillə birgə yaşayıb. 1895-ci il aprelin 10-da o, faytonla Qremidən Tiflisə yola düşür və oradan Lənkərana oğlunun yanına gedir. Arabasına əyləşəndə halı pisləşir, onu özünə gələ bilmir, ürəyi gedir. O, qardaşı Rafael Eristavinin yanında dəfn edilir.

Xatirəsi
--------

1988-ci ildə Varvar Corcadzenin nəsr, poeziya, publisistika, tənqid və dramaturgiyadan ibarət "Seçilmiş əsərlər" adlı kitabı işıq üzü görür.

Bir sıra restoranlar Varvara Jorjadzenin kitabında göstərilən reseptə əsasən gürcü mətbəxi üzrə ixtisaslaşmışdır.

Ailə
----

Atası — David Eristavi (1795 -?).

Anası — Nino Eristavi (nee Amilaxvari).

Qardaşı — Şahzadə Rafael Eristavi (1824–1901), gürcü şairi, tərcüməçisi, etnoqrafı və folklor kolleksiyaçısı.

Bacısı — Anna Eristavi-Çavçavadze, gənc zamanda ölür.

Qardaşı — Sosiko Eristavi kənd təsərrüfatı ilə məşğul idi.

Əri — Zaxari Corcadze, əsgər.

Oğlu — Noşrevan Corcadze.

Oğlu — Mixail Corcadze.

Qızı — Alman əsilli vəkil Nikolay Gextmanla evli olan Manana Corcadze.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Барбарисы, барбаризмы и пособие по грузинской национальной кухне". 2016-03-30. 2018-11-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-18.
2. ↑  "Писательница – борец за права женщин". 2017-08-22. 2018-11-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-18.
**Göygöl kurqanları** — Göygöl rayonu ərazisində tarixi-arxeoloji abidə;

Haqqında
--------

Azərbaycan ərazisində kurqan tipli abidələrə ən çox rast gəlinən bölgələrdən biri Göygöl rayonudur. İndiyədək Gəncəçayın hər iki sahilində, kiçik təpələr üzərindəki düzənlik sahədə yüzlərlə kurqan qeydə alınıb və bir qismi bu ərazidə məskunlaşmış almanəsilli şəxslər tərəfindən XIX əsrin sonları və XX əsrin əvvəllərində tədqiq edilib. Tədqiqatçılar içərisində Y.Hümmelin (1941-ci ildə Qazaxıstana sürgün edilib) XX əsrin 20-30-cu illərində burada çoxsaylı kurqanlarda apardığı arxeoloji qazıntı işləri elmi cəhətdən özündən əvvəlki mütəxəssislərin tədqiqatlarından köklü şəkildə fərqlənməklə Azərbaycanın qədim tarixinin öyrənilməsində müstəsna əhəmiyyət kəsb edir.

Arxeoloq Müzəffər Hüseynovun rəhbərliyi ilə Göygöl rayonu ərazisində Göygöl-Topalhəsənli yolunun sol tərəfində, yoldan 120 metr məsafədə 5 metrə yaxın hündürlüyü olan kiçik təpənin üzərində yerləşən kurqan tədqiq olunmuşdur. Torpaq örtüklü kurqanın diametri 22 metr, hündürlüyü 1,5 metrdir. Kurqanda maraqlı dəfn adətləri qeydə alınıb. Burada kurqan örtüyü götürüldükdən sonra 2,2x2,4 metr ölçüdə, 1 metr dərinliyi olan əsas kurqanaltı kamera yerləşir. Əsas kamera Son Tunc-Erkən Dəmir dövrünə aiddir. Digər maraqlı cəhət isə vaxtilə kurqanın yerləşdiyi təpədə Erkən Tunc dövrünə aid torpaq qəbrin salınmasıdır. Son Tunc-Erkən Dəmir dövrü kamerası torpaq qəbrin bir hissəsini kəsdiyi üçün məzarın bu hissəsi dağıntıya məruz qalıb. Torpaq qəbrin kurqan qurulmazdan əvvəl salındığı müşahidə edilib. Əsas kurqanaltı kameradan başqa, kurqan örtüyündə sonradan erkən müsəlman dövrünə aid 10 ədəd katakomba tipli sapma qəbirlər salınıb. Sapma qəbirlərin üzərinə bir cərgə uzunsov çaydaşı düzülüb. Beləliklə, torpaq örtüklü kurqanda torpaq qəbir, qəbir kamerası və 10 sapma qəbir aşkarlanıb.

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

İstinadlar
----------
**Kambre** (*fr.* Cambrai, pikard Kimbré) — Fransanın şimalında, O-de-Frans bölgəsində, Nor departamentində, eyniadlı kantonun mərkəzində yerləşən şəhər və kommuna. Şəhər Lilldən 52 km və Arrasdan 36 km məsafədə Şeldt çayı üzərində yerləşir. Kommunanın mərkəzində Kambre-Dui və Byuzini-Somen xətlərində Kambre qatar stansiyası yerləşir.

Demoqrafiya
-----------

Qardaşlaşmış şəhərlər
---------------------

* Rusiya bayrağı Puşkin, Rusiya
* Houme, Luiziana ştatı, ABŞ
* Şatoqe, Kvebek, Kanda
* Kamp-Linfort, Almaniya
* Esterqom, Macarıstan

Qalereya
--------

* Колокольня мэрии с фигурами Мартена и МартиныŞəhər meriyasının zəng zəngi Martin və Martinanın fiqurları ilə
* Иезуитский колледжCizvit Kolleci
* Ворота Нотр-ДамNotre Dame darvazası
* ЦитадельQala
* Шато де СельChateau de Sel
* Башня АркетArquette qalası
* Бульвар ФедербFederbes bulvarı
* Памятник Луи БлериоLouis Blériotun abidəsi
* Уцелевшая часть епископского дворцаYepiskop sarayının sağ qalan hissəsi
Sanbe Azukihara gömülü meşəsi (三瓶小豆原埋没林, *Sanbe Azukihara maybotsurin*?) – Yaponiyanın Şimane prefekturasının Oda şəhərinin Sanbe rayonunda yerləşən gömülü meşə.

Tarixi
------

Gömülü meşə 4000 il əvvəl Sanbe vulkanının püskürməsi nəticəsində yaranmışdır. Vulkandan çıxan lava axınları Azukihara dərəsində yerləşən meşələrin üstünü bağlamış və gömülü meşənin yaranmasına səbəb olmuşdur. Bu hadisə Comon dövründə baş verdiyi üçün meşəni **Sanbe Comon gömülü meşəsi** də adlandırırlar.

Gömülü meşəyə aid ilk ağac gövdəsi 1983-cü ildə Azukihara dərəsində aparılmış çəltik plantasiyası tikintisi zamanı aşkar edilmişdir. 1998-2000-ci illərdə ərazidə geniş tədqiqat və qazıntı işləri aparılmış, nəticədə, gömülü meşəyə aid 30 ağac gövdəsi aşkarlanmışdır. Onların 80%-i yapon sidri, qalanları isə atşabalıdı, yapon zelkavası, ağ palıd və s. kimi ağaclardır. Aşkarlanmış ən böyük ağac gövdəsi 12,5 metr hündürlüyündə və 2,5 metr diametrində olan yapon sidridir.

Muzey
-----

Meşənin qalıqlarını sərgiləmək üçün Sanbe Azukihara Gömülü Meşə Muzeyi (さんべ縄文の森ミュージアム?) yaradılmışdır. Muzeydə gömülü meşədən qalan nəhəng ağac gövdələri, vulkan püskürməsinin səbəb olduğu süxur nümunələri sərgilənir. Sərgilənən bəzi ağac gövdələrinin diametri 2 metrdən çoxdur.

Muzey gömülü meşənin qalıqlarını nümayiş etdirmək məqsədilə yaradıldığı üçün sərgi zalı yerin altında yerləşir və girişi sərgi zalının tavanında qoyulmuşdur.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------
**Cəlal Əşrəf oğlu Abbasov** (d. 8 may 1957) — Azərbaycan bəstəkarı, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar İncəsənət Xadimi (2007), BMT Mükafatı laureatı (1998), Azərbaycan Gənclər İttifaqı Mükafatı laureatı (1990), "Humay" Milli mükafatı laureatı (2022). [*mənbə göstərin*]

Həyatı
------

1957-ci il mayın 8-də Bakıda anadan olub. 1975-ci ildə Bülbül adına Orta ixtisas musiqi məktəbini, 1980-ci ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının "Bəstəkarlıq" fakultəsini (Q.Qarayevin sinfi), 1984-cü ildə "Bəstəkarlıq" kafedrasınin assistent-stajorluq kursunu bitirib. Musiqinin müxtəlif janrlarında bəstələnmiş və geniş dinləyici kütləsi tərəfindən rəğbət qazanmış bir çox əsərlərin müəllifidir. Elmi-nəzəri tədqiqat və məqalələrin müəllifidir. Əsərləri dəfələrlə ABŞ, Almaniya, Avstriya, Fransa, İtaliya, İndoneziya, Gənubi Koreya, Türkiyə, Norveç, Rusiya, Özbəkistan, Ukrayna, Gürcüstan və b. ölkələrdə müvəffəqiyyətlə səslənmişdir. Əsərləri sirasinda dörd simfoniya (o cümlədən, III "Sülhün səsi", IV (Şuşaya həsr olunmuş) - "If I could see you again..."), beş kantata (o cümlədən, "Bahar mərasimi" - Azərbaycanda Novruz bayramına həsr olunmuş ilk əsər), orqan üçün "Qara Qarayevin xatirəsinə Postlüdiya"( "postlüdiya" janrının Azərbaycanda ilk nümunəsi), "Şən Bahar" ("Vesyolaya Vesna") uşaq operası (rusdilli uşaqlar üçün Novruz adət-ənənələrini nəql edən) və digərləri xüsusi diqqətə layiqdir. Azərbaycan Milli Konservatoriyasının professoru vəzifəsində çalışır ("bəstəkarlıq", "orkestrləşmə", "partitura qiraəti" fənləri). Tələbələri müxtəlif müsabiqələr laureatlarıdır. Bəstəkarlar İttifaqının IX (2012) və X (2019) qurultaylarında qurumun katibi seçilmişdir.

Görkəmli Azərbaycan bəstəkarı və musiqi xadimi Əşrəf Abbasovun oğludur.

Əsas əsərləri
-------------

Dörd simfoniya (I-1980, II-1983, III"Sülhün səsi"-1984, IV"If I could see you again..."-19977). BSO üçün "Where are you,Ulysses?"(1997/2008). Simli orkestr və timpani üçün "Passacaglia et Allegro"(1979). Simlilər, klarnet və uşaq xoru üçün milli qəhrəman A.Aqarunovun xatirəsinə "İn memoriam..."(2019). Beş kantata ("Həyat oxumaları"-1983, "Bahar mərasimi"-1986, "Mərdlik"-1992, "Rübailər"- mətni M.Füzulinindir -1994, "Düzgülər"-1996). "Şən Bahar" uşaq operası (A.Axundovanın eyniadlı kitabı üzrə libretto müəllifindir) -1997. İki simli kvartet (I-1979, II-1986). Orqan üçün "Postludia in memoriam G.Garaev" (1983). Fortepiano (2016), violin və fortepiano (1978), solo violin (1984), solo faqot(1986) üçün sonatalar. Müxtəlif solo alətlər üçün "Münacatlar" silsiləsi (I-kontrabas-1993, II-viola-1994, III-marimba-1998, IV-klarnet-201 ). 8 balaban, tütək və qoşa nağara üçün "Yallı"(20 ). Bir sıra vokal əsərləri, o cümlədən, "İki Nəsimi qəzəli"(), "Sergey Yeseninin iki şeri" (1995), "Gültiqin yuğı"(Orxon yazılarına - 1989). Müxtəlif orkestr, xor, ansambl tərkibləri, eləcə də uşaqlar üçün əsərlər. Aranjımanlar. 

```
Musiqi folkloristikası üzrə elmi məqalələr və məruzələr, dövrü mətbuatda yazılar.
```
**Leviafan, yaxud materiya, kilsə və vətəndaş dövlətinin forma və hakimiyyəti**, ya da qısaca **Leviafan** — ingilis filosofu Tomas Hobbsun dövlət problemlərinə həsr olunmuş əsəri.

Kitabın adı İncildə adı çəkilən Leviafan adlı bir məxluqdan ilhamlanıbdır. Əsər cəmiyyətin strukturu və qanuni hökumətdən bəhs edir və sosial müqavilə nəzəriyyəsinin ən erkən və ən təsirli nümunələrindən biri kimi görünür. Leviafan qərb fəlsəfəsinin klassik əsərlərindən biridir, və onu Makiavellinin dövlət idarəçiliyi sahəsində "Şahzadə" kitabı ilə müqayisə etmək olar. İngiltərə burjua inqilabı (1642-1651) zamanı yazılmış bu əsər sosial müqavilə və mütləq suverenitet qurulmasının vacibliyi barəsində yazır. Hobbs yazırdı ki, vətəndaş müharibəsi və təbiət vəziyyətinin qəddarlığından ("hamının hamıya qarşı müharibəsi") ancaq güclü, bölünməz hökumətin yaranmasıyla qarşısını almaq olar.

Məzmun
------

### Titul

Hobbsun traktatının adı Əyyubun kitabında qeyd olunan Leviafana eyham vurur. Con Lokkun "Dövlətin iki traktatı" və ya Hobbsun özünün "Hüququn elementləri" kimi erkən müasir siyasi fəlsəfə əsərlərində verilən bəsit informativ adlardan fərqli olaraq, Hobbs bu traktatı üçün daha poetik ad seçdi.

### Frontispis

Parisli Abraham Bosse Tomas Hobbs ilə uzun müzakirələrdən sonra kitabın məşhur üz qabığı üçün Bossenin özü tərəfindən hazırlanmış "géometrique" üslubunda oyma örtük dizaynı hazırladı. Üz qabığının dizaynı baxımından Jan Matheusun Hobbsun "De Cive (1642)" əsərinə hazırladığı üz qapağına bənzəyir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Два кита Андрея Звягинцева". Радио Свобода. 2016-10-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-12.
**Damalı suilanı** (*lat.* Natrix tessellata) — Suilanıkimilər fəsiləsinə aid ilan növü.

Xüsusiyyətləri
--------------

Adi suilanına nisbətən (*lat.* Natrix natrix), damalı su ilanları narıncı-sarı damalar yoxdur. Bəzən bu növə daxil olan Zeytunu rəngli və ya bütünlüklə qara rəngdə olan ilanlara rast gəlinir. Damalı suilanı bəzi hallarda 1,6 m olur. Əsasən isə 1–1,3 m uzunluğa malik olurlar. Bədənin mərkəzində 19 pulcuq olur.

Həyat tərzi
-----------

Damalı suilanı su ilə əlaqədardır. Onlar əsasən balıqlarla qidalanırlar. Gecələri quruda keçirirlər. Gündüz isə balıq ovuna çıxırlar. Yumurta qoymaqla çoxalırlar. Qışı quruda keçirirlər. Qışlamadan mart-aprel aylarında qayıdırlar. Körpə balalar iyul-avqust ayları yumurtadan çıxırlar. Qışlamaya oktyabr-noyabr ayları gedirlər. Onların əsas düşməkləri yırtıcı quşlar, sürünənlər, nərə balıqları və digər zəhərli ilanlardır.

Onlar aqressiv deyillər. İnsanı görərkən ya suyun dibinə enir və ya gizlənirlər. Dişləməsi nadir hallarda baş verir. İnsan üçün heç bir təhlükəsi yoxdur. Onların xariçi görünüşü Gürzəyə oxşayırlar. Bu səbəbdən insanlar tərəfindən tez-tez öldürülürlər. İnsanların çoxu Adi gürzəni damalı ilandan ayıra bilmirlər.

Yayılması
---------

Bu növ ilanlar Cənubi Avropa, Rusiyanın cənubu, Ukrayna, Cənubi Qafqaz və Orta Asiya ərazisində yayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Pyron R. A. Burbrink F. T. Wiens J. J.* A phylogeny and revised classification of Squamata, including 4161 species of lizards and snakes (ing.). // *BMC Evol. Biol.* BMC, Springer Science+Business Media, 2013. Vol. 13, Iss. 1. P. 93. ISSN 1471-2148; 2730-7182 doi:10.1186/1471-2148-13-93 PMID:23627680
2. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç |
| Taksonomiya | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
| Normativ yoxlama | GND: 4506929-3 |

* Позвоночные животные России: Водяной уж
Apameya məbədində kolonnada
**Kolonnada** (*fr.* colonnade) — memarlıqda sütun cərgəsi və ya cərgələrinin horizontal örtük altında birləşməsinə verilən ad. Kolonnada daha çox portik və qalereya formasında tədbiq olunur. Əsas binaya bitişik olan bu forma vizual görüntünün genişliyinə imkan verir

Tarixi
------

İlk kolonna nümunələrinə Misir və Antik dövr memarlığında rast gəlinir. Yunan və Roma abidələrinin vaz keçilməz elementlərindən biri olan kolonna indidə memarlıqda geniş tətbiq olunur.

Xüsusiyyətləri
--------------

Kolonnada tətbiqində əsas cəhətlər sütunların hündürlüyü, diametri, aralarında ki, məsafə və cərgələrin sayıdır. Buraya binanın ümumi həcmi və hündürlüyüdə aiddir.

### Tipləri

1. Bircərgəli (Peripter) — kolonnada bir cərgə olur. və məbədi dörd tərəfdən əhatə edir.
2. İkicərgəli (Dipteros) — kolonnada iki cərgəli olur.
3. Yalançı (Pseudodipteros) — kolonnada bir cərgəli olsa da, binanın sütunlardan uzaq olan hissəsində iki cərgəli olur. Daxildə sütunların nizamı pozulmuş haldadır.

* Bircərgəli kolonnadaBircərgəli kolonnada
* İkicərgəli kolonnadaİkicərgəli kolonnada
* Yalançı kolonnadaYalançı kolonnada

Sütunlar arasında olan məsafələr və digər qanunauyğunluqlar Dorik, Toskan, İonik və Korinf orderlərdə fərqli-fərqli olur

Məşhur kolonnadalar
-------------------

* Livan. Balbekdə qədim kolonnadaLivan. Balbekdə qədim kolonnada
* Kazan kafedralıında kolonnadaKazan kafedralıında kolonnada
* Misir. LuksorMisir. Luksor
* Fransa. Məhkəmə sarayıFransa. Məhkəmə sarayı
* Afina. Parfenon məbədiAfina. Parfenon məbədi

Həmçinin bax
------------

* Sütun
* Arkada
* Tağ

İstinadlar
----------

1. ↑  "КОЛОННАДА". 2017-09-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-10-10.
2. ↑  "colonnade". 2015-05-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-10-10.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-09-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-10-10.
**Sərşəhər məscidi** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun inzibati mərkəzində yerləşən məscid.

Coğrafi mövqeyi
---------------

Məscidlərlə zənginliyi cəhətdən nəinki Naxçıvan bölgəsində, bütövlükdə Azərbaycanda əvvəlinci yerlərdən birini tutan Ordubad şəhərinin əsas məscidlərindən biri də Sərşəhər məscididir. Şəhərin böyük və əsas məhəllələrindən biri olan Sərşəhər məhəlləsinin mərkəzində yerləşdiyi üçün məscid belə adlanır. "Sərşəhər" sözü "şəhərin başı, mərkəzi" mənasındadır. Bu məhəllədə qədim tikililərə daha çox təsadüf olunur. XVIII əsrin əvvəllərində Naxçıvan sancağının Azadciran nahiyəsinə daxil olan Ordubad qəsəbəsinin məhəllələrindən birinin adı indi olduğu kimi Sərşəhər məhəlləsi olmuşdur .

Memarlıq quruluşu
-----------------

Sərşəhər məscidi məhəllənin mərkəzi meydanının şimal tərəfində yerləşir. Bünövrəsi çay daşı, yuxarı hissəsi isə çiy kərpicdən tikilmiş, fasadı bişmiş kərpiclə üzlənmişdir. 

Sərşəhər məscidi planda kvadrat şəkilli olub, iki mərtəbədən ibarətdir. Məscidin birinci mərtəbəsi kişilər, ikinci mərtəbəsi isə qadınlar üçün nəzərdə tutulmuşdur. İkinci mərtəbəyə və məscidin damına qərb tərəfdəki dolama pilləkənlə çıxılır. Zahiri görünüşü kifayət qədər cəlbedici olan məscidin tavanı taxta və fanerlə, döşəməsi isə taxta ilə işlənilib. Tavan 6 ağac sütun və divarların üzərində dayanıb. Məscidin şəbəkəli pəncərələri ona xüsusi gözəllik verir. Qarşısında böyük meydanı vardır. Meydanda nəhəng çinar ağacı ucalır. Məscidin ikinci mərtəbəsində kitabxana vadırr. Burada dini kitablar və əlyazmalar saxlanılır. Əlyazma əsərlərin sayı 30-dan çoxdur. Məscid 1986-cı ildə bərpa və təmir edilmiş, meydan kompleksi şəklinə salınmışdır. Döşəməsi taxta, tavanı isə taxta və fanerlə işlənib. Tavan 6 ağac sütun və divarların üzərində dayanmışdır. Məscidin şəbəkəli pəncərələri qarşısında ki meydana açılır. Yenidən təmir bərpa işlərinə gəldikdə isə 1986-cı ildə təmir edilmişdir. Restavrasiyadan sonra məscid məhəllə məscidi kimi istifadədədir..

Tarixi
------

Məscid Sərşəhir məhəlləsinin mərkəzinin şimal tərəfində yerləşir. Tipoloji xüsusiyyətlərinə və memarlıq üslubuna diqqət yetirənlər məscidin 18-ci əsrə aid olduğu ehtimal edilir. Məscid memarlıq baxımından da XVIII əsrə xas üslubi və tipoloji xüsusiyyətləri əks etdirdiyindən XVIII yüzilliyə aid edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Nахçıvаn sаncаğının müfəssəl dəftəri. Аrаşdırmа, qеyd və şərhlərin müəllifi Hüsаməddin Məmmədоv (Qаrаmаnlı). Tərcümə еdənlər: Ziyа Bünyаdоv və Hüsаməddin Məmmədоv (Qаrаmаnlı). Bаkı: Еlm, 2001, 376 s. s. 232
2. ↑  Naxçıvan abidələri ensiklopediyası, 2008, s. 422
3. ↑  Vəli Baxşəliyev. Abbas Seyidov. Qədirzadə Qədir. Bəhlul İbrahimli Qədim Ordubad .Naxçıvan −2014.s. 422 s/63
4. ↑  Hacıfəxrəddin Səfərli. Naxçıvanın məscid və ziyarətgahları. Naxçıvan:"Əcəmi" Nəşriyyat Poliqrafiya Birliyi, 2018,216 səh

Mənbə
-----

1. Sərşəhər məscidi Arxivləşdirilib 2010-09-26 at the Wayback Machine
2. Hacıfəxrəddin Səfərli. Naxçıvanın türk-islam mədəniyyəti abidələri. Naxçıvan: "Əcəmi" Nəşriyyat Poliqrafiya Birliyi, 2017, 115 s.
**Darsi – Veysbax düsturu** — Maye dinamikasında Darsi-Veysbax düsturu bir boru uzunluğunda sürtünmə nəticəsində sıxılmış sıvı üçün maye axınının orta sürətinə görə baş zədəini, ya da təzyiq itkisinə aid olan bir fenomenoloji tənlik. Denklem Henri Darsi və Julius Veysbax adına verilmişdir.

Darsi – Veysbax düstüru sürtünmə faktoru olaraq bilinən dimensiz sürtünmə faktorunu ehtiva edir. Bu da Darsi-Veysbax sürtünmə faktoru, müqavimət əmsalı və ya axın əmsalı kimi müxtəlif adlanır.

Məsamələrdən mayeni süzməklə süzülmənin xətti qanunu ilk dəfə Darsi tərəfindən (1856-cı ildə) müəyyən edilmiş və aşağıdakı empirik (təcrübi) düstur verilmişdir:

{\displaystyle \Delta h=\xi \cdot {\frac {V^{2}}{2g}},}
* {\displaystyle \Delta h} — hidravlik müqavimət zamanı təyziqin itirilməsi;
* {\displaystyle \xi } — yerli müqavimətin nisbəti;
* {\displaystyle V} — mayenin orta axın sürəti;
* {\displaystyle g} — sərbəst düşmə təcili;
* величина {\displaystyle {\frac {V^{2}}{2g}}} называется скоростным (или динамическим) напором.

Формула Вейсбаха, определяющая потери давления на гидравлических сопротивлениях, имеет вид:

{\displaystyle \Delta P=\xi \cdot {\frac {V^{2}}{2}}\cdot \rho ,}
где

{\displaystyle \Delta P} — потери давления на гидравлическом сопротивлении;
{\displaystyle \rho } — плотность жидкости.
**Seks yelləncəyi** — yelləncəkdə sallanan bir partnyor ilə sərbəst hərəkət edə bilən digər (aktiv) partnyorun seks etmələri üçün nəzərdə tutulmuş seks alətlərindən biri. Seks yelləncəyi cinsi fəaliyyətə yardımçı olmaq məqsədi güdür. Müxtəlif hissələri polad, dəri, taxta, kauçuk və s. ola bilir. Dizaynı sayəsində passiv partnyorun cinsiyyət orqanına, yaxud anal dəliyinə təmas asanlaşır.

Məqsəd
------

Seks yelləncəyinin əsas məqsədi cinsi əlaqəni daha həyəcanlı və daha zəhmətsiz hala gətirməkdir. Sexs yelləncəyi daha çox hərəkət sərbəstliyi verir və çətin seks pozisiyalarını asanlaşdıra bilir.

Seks yelləncəkləri həm də fiziki problemləri, yaxud əlilliyi olan şəxslərə çox fərqli cinsi fəaliyyətlərdən zövq almalarına kömək edə bilər. Belə ki, seks yelləncəyi əzələ, yaxud oynaqlara düşən təzyiqi azaldır.

Təhlükəsizlik
-------------

Seks yelləncəyindən istifadə edən zaman göstərişlərə əməl etmək çox vacibdir. Asqıdakı şəxsin yıxılmasından dolayı zədələnməsinin qarşısını almaq üçün yaxşı montaj həyati əhəmiyyət daşıyır. Bolt və yay sistemi asqıdakı şəxsə yönəlmiş fiziki şoku azaltmaq üçün effektivdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Seks yelləncəyi nədir?". 2022-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-09.
2. ↑  "How to use a sex swing?". 2021-10-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-10.
3. ↑  "Ən yaxşı 10 seks yelləncəyi və istifadə yolları". 2022-05-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-11.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: İlqar Məmmədov (dəqiqləşdirmə).

**İlqar Yaşar oğlu Məmmədov** (15 noyabr 1965, Bakı) — Azərbaycanlı qılıncoynatma ustası, rapiraçı; komanda hasabında ikiqat olimpiya çempionu (1988, 1996), SSRİ əməkdar idman ustası; komanda hesabında 1989 -cu il dünya çempionu, dördqat Avropa çempionu, dəfələrlə SSRİ və Rusiya çempionu. Rusiya qılıncoynatma komandasının baş məşqçisi (2012-2021). SSRİ-nin əməkdar idman ustası (1988), Rusiyanın əməkdar məşqçisi (2015), Rusiya Qılıncoynatma Federasiyasının prezidenti (2021-ci ildən), RF Silahlı Qüvvələrinin polkovniki.

Bioqrafiyası
------------

İlqar Məmmədov 1965-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Ziyalı ailəsində böyümüşdür. SSRİ-nin və Azərbaycanın əməkdar məşqçisi Yaşar Məmmədovun oğludur. 11 yaşına qədər musiqi ilə məşğul olmuşdur. 11 yaşından qılınc oynatma ilə məşğul olmağa başlamışdır. Rapira ilə qılınc oynatma üzrə əməkdar idman ustasıdır. 1987-ci ildə Rusiyaya köşmüş, MOİK idman cəmiyyətində ikiqat olimpiya çempionu Mark Midlerin rəhbərliyi ilə məşqlərə başlamışdır. 1988-ci il Seul Yay Olimpiya Oyunlarında qızıl medala sahib olmuşdur. 1996-cı ildə Atlanta Yay Olimpiya Oyunlarının da qalibi olmuşdur. 1999-cu ildən məşqçi fəaliyyətinə başlamışdır. Bir qədər sonra ABŞ-yə köçmüş, bir müddət orda yaşadıqdan sonra geri dönmüşdür.

Ailəsi
------

Ailəlidir. Həyat yoldaşı qılıncoynatma ustası Yelena Jemayevadır. İki qızı var.

Uğurları
--------

* İkiqat Olimpiya çemppionu 1988,1996
* Dünya çempionu 1989
* Dördqat Avropa çempionu

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  Olympedia (ing.). 2006.
3. ↑  Yaşar Məmmədov və oğlu İlqar
4. ↑  "Елена Жемаева о женской сабле и не только". Fencingfuture.org. 3 December 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 August 2014.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İdmançı** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Yeddi qardaş arxeoloji abidəsi** - Qazax rayonunun Dəmirçilər kəndində yerləşən arxeoloji abidə

Haqqında
--------

Bu yerə Yeddi daş da deyirlər. Yeddi qardaş arxeoloji abidəsi Dəmirçilər kəndinin cənub-qərbində, Qapaqlı dərə məhəlləsinin qurtaracağındadır. Bir-birinə sığınmış daşlardır. Deyilənə görə, vaxtilə yeddi bütöv daş olub. İkisi sonralar parçalanıb. İnsanlar buraya ziyarətə gələr, şam yandırıb daşların üstünə qoyar və niyyət edərlər. Qurban kəsənlər də olur. Tədqiqatlara görə bu arxeoloji abidənin tarixi erkən Dəmir dövrünə təsadüf olunur.

Bura ilə bağlı maraqlı əfsanə var. Çox qədim zamanlarda buraya düşmənlər hücum etməyə hazırlaşır. Xəbər tutan camaat gecə-gündüz kəndin yuxarı başında yeddi-yeddi keşik çəkməyə başlayırlar. Növbə kənddə yaşayan yeddi qardaşa çatır. Onlar növbədə ikən düşmənlərin mühasirəsinə düşürlər. Allaha dua edirlər ki, düşmənin əlinə keçməsinlər. Bu duadan sonra göydən ildırım çaxır, yağış yağır. Səs-küyə camaat oyanır, kəndi müdafiə edir, qardaşlar isə daşa dönür. O vaxtdan bu yer pir olub.

İstinadlar
----------
Şəraton Şərm otelindən Tiran adası və Qırmızı dənizin görünüşü
**Şərm əş-Şeyx** (*ərəb.* شرم الشيخ‎) — Misirin kurort şəhərdir.

Buranın gözəlliyi turistlərin simpatiyasını çoxdan qazanıb. Şərm əş-Şeyx nadir güllərin qeyri-adi, qəribə gözəlliyini, geniş çəmənliklərin yaşıllığını, hündür ağacların və palmaların bolluğunu özündə birləşdirir. Qızıl qumlu çimərliklər bütün il boyu Misirin qonaqlarını sevindirir. Hətta qışda belə dənizdə çimmək olar, belə ki suyun temperaturu +20-22 dərəcədən aşağı düşmür. Şərm əş-Şeyx qədim tarixə və çoxlu sayda abidələrə malik olan şəhərdir. Çoxlarında şəhərin adı ən maraqlı və çoxsaylı ekskursiyaların təşkil olunduğu Müqəddəs Yekaterina monastırı ilə bağlı assosiasiyalar oyadır. Şərm əş-Şeyx hərtərəfli istirahət üçün mükəmməl yerdir. Burada həm idmanla məşğul olmaq, həm dəniz faunasının gözəlliyinə tamaşa etmək, həm də məşhur mərcan parkı Ras-Məhəmməddə gəzintiyə çıxmaq olar.

İstinadlar
----------

1. ↑  .

Xarici keçidlər
---------------

* Информация про Шарм-эш-Шейх на сайте Египетской государственной информационной службы (ingiliscə)
* Отели Шарм-эш-Шейха и отзывы о них Arxivləşdirilib 2010-10-07 at the Wayback Machine (rusca)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Qısa yəhudi · Britannica (onlayn) · Brockhaus |
| Normativ yoxlama | GND: 4394642-2 · LCCN: n2005015619 · VIAF: 133901866 · WorldCat VIAF: 133901866 |


Vikianbarda Şərm əş-Şeyx ilə əlaqəli mediafayllar var.
Bu məfhumun varlığı məntiq və fizika qanunlarına ziddir. **Davasko daşı** - 300 tondan ağır olan bu daş parçası qayanın kənar ucluğunda küləyin əsməyi sayəsində yellənir. Artıq bir neçə minilliklərdir ki, bu daş bu şəkildə dayanır, sanki fövqəl birgüc onu bura bərkidib. Davasko daşı Argentinada Buenos-Ayresdən cənub-şərqdə yerləşən Tandil şəhərindədir.
Davasko daşı burda çoxdan bəri dayandığına görə, artıq heç kəs onun haçan və necə peyda olduğunu xatırlamır. Artıq 200-dən çox nəsil dəyişib, amma daş hələ də dayanaraq bemolca həyatı müşahidə edir. Yerli sakinlərdə belə bir rəvayət var ki: "1000 il bundan öncə Davasko (Günəşin oğlu) özü ilə birgə onların əcdadlarını bura gətirib. O əkinçiliyi, maldarlığı və s. sənətkarlığı insanlara yiyələndirir. O qızıl qarşısında intizamı xüsusi ilə öyrədir. Axı "günəş" məhz özü elə "qızıl"dı. Öz xalqına hər bir şeyi öyrədəndən və bir müddət yaşadıqdan sonra Davasko onları tərk edir. O öz atası - Günəşin yanına gedir. Lakin o öz xalqına söz verir ki, vaxt keçəcək və o yenidən yer üzünə həmişəlik geri qayıdacaqdır. Xalq onu unutmasın deyə, Davasko daş saxlayır, hansı ki, onun dönüşünə qədər orada dayanacaqdır və heç bir şey ona qorxulu gəlməyəcəkdir - nə yandırıcı şüalar, nə külək, nə yağış, nə də zamanın özü. Daş hələ də durur. Həmçinin insanlar da Davaskonun geri gəlişini gözləyirlər".
Lakin günlərin bir günü əzəmətli heykəlin sonu gəlir. 29 fevral 1912-ci ildə Davaskonun daşı sıldırımdan qoparaq aşağıya düşür. Qırılma səbəbini demək çox çətindi. Ən inandırıcı versiya - eroziyanın əsası və yaxınlıqda yerləşən şaxtada iş zamanı partlayışların olmasıdı. Bu hadisədən şəhər, həqiqətən, sarsılır. İnsanlar uzun illər dərin transda gəzirlər. Buna baxmayaraq onlar əllərini aşağı salmamaq qərarına gəlirlər. 95 il keçdikdən sonra 2007-ci il 13 may, səhər saat 07:58 radələrində Tandiliya sakinləri öz tarixi əfsanələrini bərpa edirlər. Daşın plastik nüsxəsi təpənin uc hissəsində, eyni funksiya ilə həmin yerdə quraşdırılır. Düzdü, Davaskonun asanlıqla düzəltdiyi daşı insanlar həyata keçirə bilmədilər - nüsxə əsaslı surətdə quraşdırıldı və o yüngül küləyin toxunuşundan daha yellənmir...
**Ələddin Abdulla oğlu Əsgərov** (1925, Gəncə) — professor.

Həyatı
------

Ələddin Abdulla oğlu Əsgərov 1926-cı ildə Gəncə şəhərində anadan olub. 1942-ci ildə o, Gəncə şəhərində 1 saylı orta məktəbi əla qiymətlərlə bitirərək Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun (indi Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti adlanır) baytarlıq təbabəti fakültəsinə daxil olmuşdur. 1947-ci ildə ali təhsilini fərqlənmə diplomu ilə başa vuraraq keçmiş Səfərəliyev rayonunda (indi Samux) baş həkim işləmişdir. 1948-ci ildə AKTA-nın Mikrobiologiya kafedrasının aspirantı olmuşdur. 1951-ci ildə namizədlik, 1966-cı ildə doktorluq dissertasiyalarını müdafiə etmişdir.

Azərbaycan Dövləq Aqrar Universitetinin məzunu olan Ə. Əsgərov, 62 il bu universitetdə çalışıb. O, əsasən kənd təsərrüfatı, xüsusilə baytarlıq sahəsi üzrə elmi naliyyətlər əldəedib.

Təxminən 400-dən çox elmi dərsliklərin və əsərlərin müəllifi olan professor Ələddin Əsgərovun hazırladığı 12 aspirantı elmlər namizədi elmi dərəcəsin alıb. İki yetirməsi isə elmlər doktorudur.

Ölkə başçısı Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetin professoru Ələddin Əsgərova prezidentin fərdi təqaüdünün verilməsi haqqında sərəncam imzalayıb.

Prezident İlham Əliyev çərşənbə axşamı təhsil sahəsində səmərəli fəaliyyətinə görə Ələddin Abdulla oğlu Əsgərova Azərbaycan Respublikası prezidentinin fərdi təqaüdünün verilməsi haqqında sərəncam imzalayıb. Məlumatı AzərTAc dövlət informasiya agentliyi yayıb.

Nazirlər Kabinetinə bu sərəncamdan irəli gələn məsələləri həll etməsi tapşırılıb.

Xarici keçidlər
---------------

* Gəncənin qocaman pedaqoqu və professoru prezident fərdi təqaüdünə layiq görülüb Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------



1. ↑  "Cəfakeş alim".
**Andixasiya** (*yun.* Αντιχάσια "Xaziya ilə üzbəüz") — Yunanıstanda alçaq dağ silsiləsi. Fessaliya periferiyasında Trikala və Larissa periferik bölmələrinin sərhədində, Fessaliya düzənliyinin və Pinyos çayının şimalında yerləşir. Xasiya silsiləsinin şərq davamıd;r. Ən yüksək zirvəsi Oksiya ( Οξυά ) dəniz səviyyəsindən 1416 metr yüksəklikdədir. Digər zirvə hündürlüyü 1382 metr olan Meterisiya ( Μετερίζια ) zirvəsidir.

İstAndihasia, Kalambaki bölgəsi və Liteos və Murngani çaylarının vadisi ( Μουργκάνι ) Natura 2000 mühafizə zonaları şəbəkəsinin bir hissəsidir. Silsiləsi əsasən əhəngdaşı və flişdən ibarətdir. Silsiləsi quru silisli çəmənliklər və enliyarpaqlı meşələrlə örtülüdür. Meşələrdə Frainetto palıdı üstünlük təşkil edir, bəzən Avstriya palıdı və ya tüklü palıdla birlikdə. Oturaq palıd var. Əvvəllər palıd meşələri ilə örtülmüş ərazinin əhəmiyyətli bir hissəsində bitki örtüyü deqradasiyaya uğramış, ərazi ot bitkiləri ilə örtülmüşdür. Yaylağında şərq çinar, ağ söyüd və qara qızılağac meşələri var. Ərazi quşlar üçün vacibdir. Çöl kerkenez köç edir, İmperator Qartalı çoxalmadan yaşayır. Burda nəsli kəsilməkdə olan adi qartal, qara uçurtma, kiçik xallı qartal, cücə qartal, qısaquyruqlu ilan qartalı , Aralıq dənizi şahini, göy şahin, uzunayaqlı quş, balaca bayquş və Avropa tuviki yaşayır. Qara leylək və rulonlar, eləcə də müxtəlif növ ağacdələnlər ( ağ dayaqlı ağacdələn, yaşıl ağacdələn, adi xallı ağacdələn, mirvari qarınlı veniliornis, sarı ağacdələn ) geniş yayılmışdır. Balaca egrets və qırmızı gagalı buntings var. Böyük məməlilər və müxtəlif növ sürünənlər və onurğasızlar yaşayır. Endemik bitki növləri Centaurea kalambakensis (yalnız Meteorada) və Centaurea lactiflora (yalnız Конискос (ing.)az. kəndi ərazisində). ). Anthemis cretica ( Anthemis meteorica ) növü 1993-cü ildə IUCN Qırmızı Siyahısına daxil edilmişdir   .

İstinadlar
----------

1. 1 2  "N2K GR1440005 dataforms" (yunan). Natura 2000. 2018-09-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-27.
2. ↑  "Αντιχάσια Όρη και Μετέωρα" (yunan). Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία. 2016-03-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-27.
**GoDaddy** — ABŞ-də yaradılmış, səhimləri açıq şəkildə satılan domen qeydiyyat və hostinq şirkətidir. Şirkətin baş ofisi Arizona ştatındakı Tempe şəhərində yerləşir.

2021-ci ilin dekabır ayının 21 də götürülən statistikaya görə, şirkətin dünya üzərində 20 milyon müştərisi və 9000 işçisi var.

Tarixi
------

GoDaddy şirkəti 1997-ci ildə Amerikan iş adamı Bob Parsons tərəfindən Finiks şəhərində yaradılıb.

İnfrastrukturu
--------------

2013-cü ildən olan statistikaya görə GoDaddy şirkəti ICANN tərəfindən tanınmış ən böyük domen qeydiyyatı aparan şirkət olaraq göstərilib. Şirkətin Finiks şəhərində 25.000 m2 sahəli ərazisi var.

Şirkətin Adı
------------

GoDaddy şirkətinin 2020-ci ilə qədər olan loqosu
1999-cu ildə Jomax Technologies şirkətinin mühəndisləri etdikləri beyin fırtınalarının birində şirkətin adını dəyişməyi qərarlaşdırıblar. İşçilərdən biri təklif edib ki, bəlkə şirkətin adını **Big Daddy** edək? Təəsüflər olsun ki, həmin domen adı başqası tərəfindən alınmışdı. Bunu görən Bob Parson domeni boş olan GoDaddy adını təklif edib. Parson şirkətin adını GoDaddy qoymaq səbəbinin bu adın insanları güldürməsi və tez yadda qalması olduğunu deyib.

GoDaddy-in orijinal loqosu çizgi film tərzində çəkilmiş, saçları dağınıq və gün eynəyi taxmış kişi fiqurudur. 2020-ci ildə şirkət loqosunu dəyişərək daha sadə, sans-sherif fontuyla yazılmış GoDaddy sözünü seçib. Yeni loqonun solunda yerləşən simvol isə GO sözünün ürək şəklində dizayn edilmiş formasıdır.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter · Twitter · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram · YouTube |
| Tematik saytlar | GitHub |
**Üçdilim dağrazyanası** — Hündürlüyü 50–150 sm, gövdəsi əsasında kökətrafı yarpaqların ölmüş qalıqlarından ibarət tünd nazik lifli qın geyinmişdir, düz, silindrik, nazik şırımlı, göyümtül rəngdədir, orta hissəsindən yuxarısı budaqlanmış çoxillik çılpaq ot bitkisidir. Kökü qalındır.

Yarpaq
------

Kökətrafı yarpaqları uzun saplaq üzərindədir; yarpaq ayası üçər olub, iki-üç dəfə yarıya bolünmüşdür; hissələri iridir, uzunluğu 2,5–5 sm-dir, enli yumurtaşəkillidir, qaidə hissəsi ürəkşəkillidir, bütövdür, 3 bölümlüdür, kənarları seyrək və iri dişlidir; yuxarı yarpaqları oturaq, uzun şiş qınlıdır, daha az bölünmüşdür.

Çiçək
-----

Çətirləri uzunluğu (bar verən zaman) 8–12 sm olan (10) 15–20 ədəd uzunluğuna görə eyni olmayan şüalara malikdir. Ləçəkləri ağ rəngdədir. Qını 1–5 ədəd neştərvari tökülən yarpaqcıqlardan ibarətdir və ya yoxdur.

Meyvə
-----

Meyvələrinin uzunluğu 7–8 mm, eni 4 mm-ə yaxındır.

Çiçəkləməsi
-----------

May-İyul

Meyvə verməsi
-------------

İyul-Avqust

Azərbaycanda yayılması
----------------------

BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, KQ şimal, KQ mərkəzi, Nax.dağ. (Şahbuz r.) Orta dağ qurşağına qədər.

Yaşayış mühiti
--------------

Meşə və kolluqlarda rast gəlinir.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Meyvələrində efir yağı vardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Eldar Şükürov. İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı, Bakı, 2016
**Zalsburq** (*alm.* Salzburg‎, *bav.* Såizburg, mənası — «duz qalası») — Avstriya şəhəri. Vyanadan cəmi dörd saatlıq məsafədə Zalsburqland diyarının möcüzəli paytaxtı yerləşir.Alp mənzərəsi ilə klassik memarlığın bənzərsiz vəhdəti onu digər turizm bölgələrindən ecazkarlığına görə fərqləndirir. Bu şəhərdə musiqi evi, Modsart muzeyi, görkəmli musiqiçilərin abidələri- hər bir şey bəstəkarlarla, o cümlədən musiqi ilə bağlıdır. Buna görə də, bu şəhər klassik musiqi heyranlarının şəhəri hesab edilir.

Qədim ərazidə çayın sol sahilidə Zalsburq şəhərindən 119 m yüksəklikdə, əsası 1077-ci ildə qoyulan XoenZalsburq qalasının möhtəşəm divarları ucalır.

Kafedral Kilsə - qədim şəhərin mərkəzində, Kafedral kilsənin əzəmətli silueti-Zalsburq arxiyepiskoplarının məqbərəsi yerləşir.

Onunu tarixi bu yerlərdə ilk kilsə ucaldılan dövrdən -VIII əsrdən başlayır.

Mosartın anadan olduğu Ev - Zalsburqda Getreidegasse küçəsində, dahi bəstəkarın anadan olduğu Ev № 9, Marktplatz meydanında isə Modsartın ailəsinin 1773-cü ildən 1780-ci ilə qədər yaşadıqları bina qorunub saxlanılır.

Zalsburqun mərkəzi meydanlarının birində - Residenz Platz – da Zalsburq arxiyepiskoplarınn girişində gözəl "Musiqi sədaları" fontanı olan keçid iqamətgahı qorunub saxlanılmışdır.

1120-ci ildə inşa edilmiş köhnə iqamətgah binasının əvəvzinə yenisinin tikilişi 1600-1619 –cu illər ərzində aparılmışdır.

Mirabel Sarayı heyranedici terraslı bağla, mərmər heykəl və fontanla, canlı hasar və fantastik çiçək kompozisiyası ilə əhatə olunmuşdur.

Qalereya
--------

* PanormaPanorma
* 
* SalzachSalzach
* Sigmund-Haffner-GasseSigmund-Haffner-Gasse
* Red Bull Hangar 7Red Bull Hangar 7
* MirabellgartenMirabellgarten

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  Dauersiedlungsraum der Gemeinden Politischen Bezirke und Bundesländer - Gebietsstand 1.1.2018. Avstriya Statistika Bürosu.
3. ↑  .

Həmçinin bax
------------

Volfqanq Amadey Motsart

Xarici keçidlər
---------------
**İdris Məmmədhüseyn oğlu Axundzadə** (1914, Traubenfeld – 1999, Bakı) — biologiya elmlər doktoru, professor, əməkdar elm xadimi, Genetika–seleksiya Elmi-tədqiqat İsntitutunun direktoru (1960–1980), AMEA-nın müxbir üzvü.

Həyatı
------

Axundzadə İdris Məmməd Hüseyn oğlu 1914-cü ildə Tovuzda ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. 1930-cu ildə Zaqatala kənd təsərrüfatı texnikumunu və daha sonra Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu (AKTİ) bitirmişdir. İ. M. Axundzadə 1934-cü ildə akademik N. İ. Vavilovun dəstəyi ilə Rütubətli Subtropik Elmi-Tədqiqat Mərkəzinin (sonradan Çay və Subtropik Bitkilər Ümumittifaq Elmi-Tədqiqat İnstitutu) aspiranturasına qəbul edilmişdir. Alim 1939–1942-ci illərdə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda baş müəllim, dosent və subtropik bitkilər kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmış, 1942-ci ildə Kənd Təsərrüfatı Komissarlığının Ali Məktəblər, Texnikumlar və Elmi-Tədqiqat Müəssisələri İdarəsinin rəisi, 1944-cü ildə Çoxillik Bitkilərin Azərbaycan Elmi-Tədqiqat İnstitutunun (indiki Elmi Tədqiqat Bağçılıq və Subtropik Bitkilər İnstitutu) direktoru təyin edilmişdir. 1956–1961-ci illərdə İ. M. Axundzadə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Genetika və Seleksiya İnstitutunda (indiki Genetik Ehtiyatlar İnstitutu) direktor, 1956–1987-ci illərdə şöbə müdiri vəzifələrində çalışmışdır.

1987-ci ildən ömrünün sonuna kimi aparıcı elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır.

1965-ci ildə İ. Axundzadə biologiya elmləri doktoru elmi dərəcəsi, 13 iyun 1966-cı ildə professor adı almışdır. Ümumiyyətlə, İ. Axundzadə elmi fəaliyyət müddətində 1 cırtdan alma, 1 innab, 2 feyxoa, 4 nar sortu yaratmışdır.

İ. Axundzadə tərəfindən 30-a qədər elmlər namizədi hazırlanmışdır.

Professor 200 elmi məqalə, 6 monoqrafiya, 1 dərslik və aqronomlar üçün 3 məsləhət kitabçasının müəllifidir.

Təltifləri
----------

İ. M. Axundzadənin elmi, təcrübi, pedaqoji, ictimai fəaliyyəti sahəsindəki böyük xidmətləri dəfələrlə yüksək dövlət mükafatlarına – Qırmızı Əmək Bayrağı ordeninə, 5 medala, Özbəkistan SSR-in və Əfqanıstanın fəxri fərmanlarına, Əfqanıstanın ali "Ulduz ordeni"nə layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "AMEA-nın müxbir üzvü İdris Axundzadənin 100 illik yubileyi qeyd edilib" (az.). science.gov.az. 2015-02-20. 2021-06-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-12-01.
**Kompensasiya** (*lat.* compensatio, compensare - tarazlaşdırmaq, ödəmək) — bərpa etmək, haqqını ödəmək, ödəniş və s. mənalarda işlədilir. Şəxsiyyətə, əmlaka və ya vətəndaşın nüfuzuna dəymiş zərərin, eləcə də hüquqi şəxsin əmlakına və nüfuzuna dəymiş zərərin ödənilməsi.

İcra kompensasiyası
-------------------

Qanunla kompensasiya ödənişinin alınması bilavasitə zərər çəkməyən şəxsə də təyin edilə bilər (məsələn, azyaşlı uşaqlara dəymiş zərərin kompensasiyası onların valideynlərinə və qəyyumlarına verilə bilər; hüquqi şəxsə, yaxud vətəndaşa əmək vəzifələrinin icrası zamanı işçi tərəfindən dəymiş zərər idarə tərəfindən ödənilir). Birgə zərər vurmuş şəxslər zərərçəkən qarşısında birlikdə cavabdehdirlər. Digər şəxs tərəfindən dəymiş zərəri ödəməyi öhdəsinə götürən şəxs zərərvurana əks tələb qoymaq hüququna (reqress) malikdir. Birgə dəymiş zərəri ödəyən zərəri vurmuş şəxs, bu zərəri vurmuş şəxsin günahının müvafiq dərəcəsi ölçüsündə kompensasiyanın zərərçəkmişə ödənilən hissəsini zərəri vurmuş digər şəxsdən tələb etmək hüququna malikdir. Günahın dərəcəsinin müəyyən edilməsinin qeyri-mümkünlüyü zamanı paylar bərabər qəbul edilir. Kompensasiya təkcə şəxsə və əmlaka dəymiş zərərə yox, həm də mənəvi zərərə aiddir. Əmək hüququnda istifadə olunmayan məzuniyyətə görə, işçilərə məxsus alətlərin aşınmasına görə, verilməmiş xüsusi geyimə və s. görə işi yerinə yetirən fəhlə və qulluqçulara ödəniş.

İstehsal amilləri
-----------------

| İstehsal amillərinin kompensasiyası mənbələri |
| --- |
| № | İstehsal amilinin adı | İstehsal amilinin kompensasiyası |
| 1 | Əmək (işçi qüvvəsi) | Əmək haqqı |
| 2 | Kapital | Faizlər, dividentlər |
| 3 | Torpaq | Renta (vergilər, icarə haqqı) |
| 4 | İdarəetmə | Mənfəət, rəhbərlik tərəfindən mükafat |
| 5 | İntellektual mülkiyyət | Sahibkara ödənişlər (qonorarlar, mükafatlar, 
royalti və ya pauşal ödəmələr və s.) |
| 6 | İnformasiya | Sahibkara ödənişlər |
|

Demoqrafiya kompensasiyası
--------------------------

Demoqrafiyada-demoqrafik proseslərin intensivliyinin dəyişməsidir. Bu da ondan ibarətdir ki, bu və ya digər səbəblərdən baş tutmayan demoqrafik hadisələr bu proseslər dayandırıldıqdan sonrakı dövrdə güclənir. Nəticədə müvafiq hadisələrin tezliyi əvvəlcə azalır, ləngiməni doğuran səbəbin fəaliyyəti dayanan zaman kəskin surətdə artır. Kompensasiya həm də sığorta hadisəsi baş verdikdə, qorunan əmanətçilərə ödənilən pul vəsaitidir. 

Kompensasiyaya xarakterik misal olaraq müharibədən sonrakı dövrdə nikah və doğumun səviyyəsinin yüksəlməsini göstərmək olar. Bu zaman müharibə ilə əlaqədar təxirə salınmış nikahlar bağlanılır və cəbhədən qayıtmış valideynlərin ailəsində uşaqların sayı artır. Kompensasiya bir sıra hallarda tam olmur; uyğun hadisələrin tezliyi onun aşağı düşməyə başladığı əvvəlki səviyyəyə çatmır. Kompensasiya xarakterli hadisələrə adətən hadisələrin tezliyinin aşağı düşməsi aiddir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *ZİYAD ƏLİABBAS oğlu SƏMƏDZADƏ.* BÖYÜK İQTİSADİ ENSİKLOPEDİYA (PDF). III İJKQLM. Bakı. 2012. səh. 224-225.
**Fətul Fətullayev** (tam adı:*Fətul Həsən oğlu Fətullayev*) — Məşhur azərbaycanlı gəmi kapitanı

Həyatı və təhsili
-----------------

Fətul Həsən oğlu Fətullayev 1915-ci ildə Orconikidze (indiki Vladiqafqaz) şəhərində anadan olub. 1936-cı ildə Bakı dənizçilik texnikumunu "Uzaq səfərlər gəmi sürücüsü" ixtisası ilə bitirmişdir.

Fəaliyyəti
----------

### Əmək fəaliyyəti

Xəzər Dəniz Gəmiçiliyinin gəmilərində əmək fəaliyyətinə başlayıb. Özünə qarşı tələbkarlığı ilə seçilən gənc tezliklə dənizçilər arasında nüfuz qazanmışdır. Neft donanmasının qabaqcıllarından olub. Liderlik keyfiyətləri və təşkilatçılıq qabiliyyəti Böyük Vətən müharibəsi illərində özünü xüsusilə büruzə verib. 1942-ci ildə kapitan göyərtəsinə qalxıb. Müharibə illərində iritonnajlı "ÜKP(b)" tankerində böyük istehsal riski olan yüklərin – hərbi sursatın, döyüş texnikasının və yanacağın daşınmasını həyata keçirib. Kapitanı olduğu gəmi dəfələrlə aviahəmlələrə məruz qalıb. Belə şəraitdə kapitan kimi xüsusi bacarıq və şücaət göstərib.

Müharibədən sonrakı illərdə tankerlərdə işləməkdə davam edib. Qabaqcıl metodlardan məharətlə istifadə edərək böyük nailiyyətlər əldə edib. Xəzərdə neftin yeni xətlərlə – Neft Daşlarından və Çələkəndən daşınmasında fəal iştirak edib. İyirmi il hami kapitan kimi donanma üçün təcrübəli kadrlar hazırlayıb.

Tətlif və fəxri adları
----------------------

* "Qırmızı Ulduz",
* "Oktyabr İnqilabı" ordenləri,
* "Qafqazın müdafiəsinə görə",
* "1941-1945-ci illərdə Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə", "Əmək rəşadətinə görə", "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalları ilə qiymətləndirilib.
* "Dəniz donanmasının fəxri işçisi"
* "Xəzərin veteranı"

İstinadlar
----------

1. ↑  "Çətin vəziyyətlərdən baş çıxarmağı bacaran uzaq səfərlər kapitanı". 2020-06-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-19.
2. ↑  "Fətul Həsən oğlu Fətullayev" (PDF). 2020-06-19 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-19.
**Dombay** (*rus.* Домбай) — Rusiya ərazisində, Qaraçay-Çərkəz Respublikasının Teberda hövzəsində dağlıq ərazi. Dombayın cənub sərhəddi - Baş Qafqaz silsiləsidir. Ən yüksək zirvəsi - Dombay-Ulgendir. Hündürlüyü 4046 metrdir.

Dombay üç əsas dərənin birləşməsidir: Alibek, Amanauza və Dombay-Ulgen. Hər üç dərə mərkəzdə mənzərəli Dombay talasını formalaşdırır. Talanın hündürlüyü 1630 metrdir.

Dombay inzibati ərazi olmayıb dəqiq sərhədlərə malik deyil. Bu əraziyə müasir Teberda çayının yuxarı axarları aiddir. Teberda Kuban çayının əsas qolu olub bir neçə dağ dərələrini özündə birləşdirir. Ərazi yüksəl alp relyefə malik olmaqla uçqun təhlükəsi olan rayonlardan biri hesab olunur.

Adın mənası
-----------

Qaraçay dilindən «Dommay/dombay» «zubr» yəni dağ buğası mənasını verir. Rus mənbələrində Dombay ilk dəfə II Yekaterina üçün tərtib olunmuş təqdimatda yada salınır: "Qaraçay dağlarında vəhşi öküzlər-dombaylar yaşayır". Vaxtı ilə dobay meşələrində onların böyük sürüləri olmuşdur. Sonuncu qafqaz zubru kazaklar tərəfindən 1927-ci ildə Adıgey ərazisində öldürülmüşdür. Müasir dövrdə Qafqazda zubrlıarın populyasiyasının bərpası proqramı həyata keçirilir. Maraqlıdır ki, qaraçay dilində Dombayın ən yüksək zirvəsinin adı - Dombay-Ulgenin mənası «öldürülmüş zubr».

İqlimi
------

Ərazidə yanvar ayının mütləq orta temperaturu -5 °C, minimal orta temperatur isə -12 °C-dir. Yay aylarında ən yüksək orta temperatur avqustda qeydə alınır + 24 °C.

Turizm
------

Dombay Böyük Qafqazın ən müasir istirahət, idman, alpinizm, dağ-xizək və turizm mərkəzidir. Müasir dövrdə ərazidə turizm kompleksi və onlarca mehmanxanalar fəaliyyət göstərir.

Qış aylarında Dombay dağ-xizək yolu 200 min insana xidmət edir. Xizək yolu 1800-3200 metr yüksəklikdədir. Yol müxtəlif çətinlik dərəcəsinə malik olub 20 km məsafəni əhatə edir. Hündürlüyün maksimal düşüşü 1400 metrdir.

Bölgə Teberdin qoruğuna daxil olmaqla təbiət abidələri ilə zəngindir. Bir çox təbiət abidələri UNESCO-nun Ümumdünya irsinə daxil edilib. Ərazidə deltadrom fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Официальный сайт Карачаево-Черкесской Республики, раздел о Домбае". Archived from the original on 2006-06-14. İstifadə tarixi: 2021-10-24.
2. ↑  "Краткие сведения.3". Archived from the original on 2007-10-09. İstifadə tarixi: 2021-10-24.
3. ↑  "Горнолыжные трассы". 2009-09-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-24.
4. ↑  "Краткие сведения.4". Archived from the original on 2007-10-13. İstifadə tarixi: 2021-10-24.
5. ↑  "Маршруты". 2022-03-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-24.
6. ↑  "Лётные места в Домбае". 2021-10-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-24.
Hündürlüyü 1 m-dən yuxarı, gövdəsi düz, sadə,çılpaq və ya kifayət qədər seyrək tüklüdür,uzununa-zolaqlı çoxillik ot bitkisidir. Kökü liflidir,südlü şirəsi vardır.

Yarpaq
------

Yarpaqları çılpaq, bəzən nahamar olur, uzunluğu 7-12 sm, eni 3-6 sm-dir, alt tərəfdən tutqundur, kənarları qeyri-müntəzəm iki növ mişarvaridir; kökətrafı yarpaqlar yumurtaşəkilli-uzunsovdur, qaidə hissəsi ürəkşəkillidir, gövdə yarpaqlarına nisbətən daha uzun dişlidir; aşağı gövdə yarpaqları qısa saplaqlı, yumurtaşəkilli və sivriləşmişdir, yuxarı yarpaqlar oturaq, daha ensiz və demək olar ki,tamkənarlıdır.

Çiçək
-----

Çiçəkləri iridir, saplaqlıdır, yuxarı yarpaqların qoltuğunda bir ədəd olmaqla yerləşmiş, düzdür, ensiz, demək olar ki,sünbülşəkilli və nisbətən seyrəkçiçəkli salxım əmələ gətirəndir. Tac göy və ya bəzən, demək olar ki, ağ rəngdədir. Uzun yumşaq tüklərdən ibarət olan qıfşəkilli daxili şırımlıdır.

Meyvə
-----

Qutucuq üç deşiklə açılır, yumurtaşəkilli və enəndir. Toxumları yumurtaşəkilli, yastıtəhər və tutqun-sarı rəndədir.

Çiçəkləməsi
-----------

İyun-İyul

Meyvə verməsi
-------------

İyul-Avqust

Azərbaycanda yayılması
----------------------

BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, KQ şimal, KQ mərkəzi. Yuxarı meşə və subalp qurşağında.

Yaşayış mühiti
--------------

Yarpaqlı və qarışıq meşələrdə, subalp yüksəkotluqlarda rast gəlinir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Eldar Şükürov.İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı,Bakı 2016

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Bitki** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |