recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Əbdüssəməd Kamran mirzə oğlu Kambəxş** (1897 və ya 1902, Qəzvin – 1971) — Azərbaycan Demokrat Firqəsi fəallarından biri.

Həyatı
------

Əbdüssəməd Kamran mirzə oğlu Kambəxş 1902-ci ildə Qəzvin şəhərində anadan olmuşdu. Qacar şahzadələrindəndir.

1953-cü ilin oktyabr ayında ADF-nin Azərbaycan SSR ərazisində yaradılmış təşkilatlarının konfransı keçirildi. Partiyanın 15 nəfərdən ibarət seçilmiş rəhbər orqanı özünü "ADF Mərkəzi Komitəsi" adlandırsa da, bütün partiyanı təmsil etmirdi. (Azərbaycan KP MK-nın sənədlərində əvvəlki kimi çox vaxt "ADF Komitəsi" işlədilirdi). MK üzvlüyünə aşağıdakılar daxil idi: Danişyan Qulam Yəhya oğlu (MK sədri), Kambəxş Əbdülsəməd Kamran oğlu (MK sədrinin müavini), Vilayi Mirrəhim Mirəbdüləli oğlu, Seyf Qazi Rəhim Əbdülhəsən oğlu, Çeşmazər (Eyvazov) Mirqasım Mikayıl oğlu, Cahanşahlı Nəsrulla Tağı oğlu, Ciddi Hüseyn Əhməd oğlu, Qiyami Zeynalabdin Əlinağı oğlu, Milaniyan Mövsüm Məmmədcəfər oğlu, Zatikyan Aram Astvasaturoviç, Resedi Əhməd Əli oğlu, Məmmədvənd Əbdülməcid Məmmədqulu oğlu, İbrahimi İrəc Qəni qızı, Baxşıyev Rahim Məmməd oğlu, Şəmidi (Məhərrəmov) Əli İsmayıl oğlu. Onlardan 5 nəfəri – Danişyan, Kambəxş, Vilayi, Seyf Qazi və Çeşmazər İcraiyyə bürosunu təşkil edirdi. 5 nəfərdən ibarət Təftiş komissiyası seçildi: Xoşginabi Fəthi Həmzəəli oğlu (sədr), Kəlaviş Əli İbrahim oğlu (katib), Agahi Əbdülhüseyn Məmmədtağı oğlu, İlhami Qulamrza Mehdi oğlu və Musəvi Tağı Məmmədəli oğlu.

Mühacirlərin yerləşdirildikləri yerlərdə 100 aşağı təşkilatı birləşdirən 20 rayon komitəsi fəaliyyət göstərirdi.

Əsərləri
--------

* А. Камбахш, Из истории Коммунистической партии Ирана,— "Донья", 1960/61, № 2

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Demokrat Firqəsi
* Kamran mirzə Qovanlı-Qacar

İstinadlar
----------

1. ↑  Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar və Qacar kəndi, Bakı, "Şuşa", 2008, 334 səh.
**Beynəlxalq Miqrantlar Günü** (*ing.* International Migrants Day) — 18 dekabr 1990-cı ildə Baş Assambleya Bütün fəhlə mühacirlərin və onların ailə üzvlərinin hüquqlarının müdafiəsi haqqında beynəlxalq Konvensiyanı qəbul etdi.

Hər il dekabrın 18-də Birləşmiş Millətlər Təşkilatı BMT ilə əlaqəli Beynəlxalq Miqrasiya Agentliyi vasitəsilə təxminən 272 milyon miqrant, o cümlədən 41 milyondan çox məcburi köçkün və qarşılaşdıqları problemləri qeyd etmək üçün beynəlxalq miqrant günündən istifadə edir.

Bu qlobal tədbir Beynəlxalq Miqrasiya Agentliyinin 500-ə yaxın ölkə nümayəndəliyi və bölmələri, beynəlxalq və milli tərəfdaşlarının təşkil etdiyi tədbirlərin dəstəyi ilə miqrasiya, sosial birlik, ləyaqət, istismar, miqrasiyanın müdafiəsi kimi mövzuların geniş spektrini nəzərdən keçirir, bu prinsip əsasında humanist və nizamlı miqrasiyanın miqrantlara və cəmiyyətə fayda gətirməsini nəzərdə tutur.

Günün səbəbləri
---------------

1997-ci ildə Filipinlilər və digər Asiya miqrant təşkilatları dekabrın 18-ni miqrantlarla Beynəlxalq Həmrəylik Günü kimi qeyd etməyə və təbliğ etməyə başladılar. Bu tarix ona görə seçilib ki, BMT-nin Bütün fəhlə mühacirlərin və onların ailə üzvlərinin hüquqlarının müdafiəsi haqqında beynəlxalq Konvensiyası məhz 18 dekabr 1990-cı ildə qəbul edilib.

Bu təşəbbüsə əsaslanaraq, 18 dekabr tarixində Miqrant Hüquqları Beynəlxalq Təşkilatı və Beynəlxalq Miqrant Hüquqları Konvensiyasının təsdiqinə dair Qlobal Kampaniyanın və bir çox digər təşkilatın dəstəyi ilə 1999-cu ilin sonlarında BMT-nin rəsmi bir Beynəlxalq Miqrantın təyin olunması üçün onlayn təşviqat başladı və bu kampaniya 4 dekabr 2000-ci ildə yekun olaraq elan edilib.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Beynəlxalq Miqrantlar Günü elan etməsi miqrantların müdafiəsi ilə məşğul olanların hamısını birləşdirmək üçün vacib bir addımdır. BMT bütün BMT-yə üzv dövlətlərə, hökumətlərarası və qeyri-hökumət təşkilatlarına insan hüquqları və miqrantların əsas azadlıqları haqqında məlumatların yayılması, təcrübə mübadiləsi edərək miqrantların müdafiəsinin təmin edilməsi üzrə tədbirlərin görülməsi yolu ilə bu günü qeyd etməyi təklif edib.

Miqrantların beynəlxalq günü milyonlarla miqrantların onları qəbul edən ölkələrin və onların mənşə ölkələrinin iqtisadiyyatına verdikləri töhfəni tanımaq imkanı kimi qiymətləndirilir.

Həmçinin bax
------------

* Dünya Qaçqınlar Günü

İstinadlar
----------

1. ↑  "Resolution 45/158 of the United Nations General Assembly". 2019-08-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-23.
2. ↑  "Internal Displacement". International Organization for Migration (ingilis). 2020-08-04. 2021-06-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-22.
**Menelay teoremi**, **transversal haqqında teorem** və ya **tam dördtərəfli haqqında teorem** — Afin həndəsəsinin klassik teoremidir.

Bu, İskəndəriyyəli Menelaya aid edilən planimetriya teoremidir.

Əgər {\displaystyle A',B'} və {\displaystyle C'} nöqtələri uyğun olaraq {\displaystyle \triangle ABC} üçbucağının {\displaystyle BC,CA} və {\displaystyle AB} tərəfləri yaxud onların uzantıları üzərində olarlarsa, onda onlar yalnız və yalnız o zaman kollinear olarlar ki, 

{\displaystyle {\frac {AB'}{B'C}}\cdot {\frac {CA'}{A'B}}\cdot {\frac {BC'}{C'A}}=-1.}
burada {\displaystyle {\frac {AB'}{B'C}}}, {\displaystyle {\frac {CA'}{A'B}}} və {\displaystyle {\frac {BC'}{C'A}}} istiqamətlənmiş düz xətt parçalarının nisbətidir.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Həndəsə** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |

İstinad
-------

1. ↑  Kolliniar nöqtələr bir düz xətt üzərində yerləşən nöqtələr dəstidir.
**Torres-de-Santa-Krus** (*isp.* Torres de Santa Cruz) — əkiz qüllələr olan bir cüt göydələn. Göydələnlər Santa Kruz de Tenerife (Kanar adaları, İspaniya yerləşir). İlk göydələn 2004-cü ildə, ikincisi isə 2006-cı ildə inşa edilmişdir.

Hər bir göydələnin hündürlüyü 120 metrdir (damlarında yerləşdirilmiş antennaları nəzərə almadan); bu göstəricisinə görə əkiz qüllələr təkcə Kanar adalarının deyil, bütün İspaniyanın ən hündür əkiz qüllələridir. Yaşayış binaları arasında isə onlar hündürlüyünə görə İspaniyada üçüncü yerdədir.

Binalar
-------

Binaların sahəsi 41 753 m²-dir, bundan 9613 m² — yerin altında, 32 140 m²  — yerin üzərində yerləşir.

Bu binalar kompleksinin maraqlı özəlliklərindən biri odur ki, onlar müxtəlif vaxtlarda müxtəlif şirkətlər tərəfindən inşa edilmişdir. Birinci bina (2004-cü il) Ferrovial, ikinci bina (2006-cı il) isə Candesa şirkəti tərəfindən inşa olunmuşdur. Tikinti işləri Kanar adalarından olan memar Xulian Vallyadaresin layihəsi əsasında aparılmışdır.

Auditorio de Tenerifenin yaxınlığında yerləşən bu binalar şəhərin simvollarından biri hesab olunur.

Rekordlar
---------

* Torres-de-Santa-Krus əkiz binaları şəhərdə və bütün Kanar adalarında ən hündür göydələnlərdir.
* 2004-2010-cu illərdə - İspaniyada ən hündür yaşayış binaları olmuşlar, 2011-ci ildən bu göstəriciyə görə 3-cü yerdədirlər.
* İspaniyadakı ən hündür əkiz qüllələrdirlər (Puerta de Europa-dan 6 metr daha hündürdürlər)
* Bu əkiz qüllələr Kanar adalarında damında antennalar quraşdırılmış ilk binalardırlar.
* Eləcə də bu binalar İspaniyanın Piriney yaramadasından kənarda yerləşən yerləşən torpaqlarında ən hündür binalardırlar.
* Bu əkiz qüllələr Kanar adalarının İspaniyanın ən hündür göydələnləri siyahısına daxil olan ilk binalarıdır.

Xarici keçidlər
---------------

* Las Torres Gemelas Tinerfeñas


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Memarlıq** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Vyana çayı** (*fr.* Vienne )- Fransanın cənubunda çay. Luara çayının iri sol qoludur.

Coğrafiyası
-----------

Mərkəzi Massivdə Milvaş platosundan axır. Millevac kəndi yaxınlığında uzunluqları 860 m və 885 m olan çayların birləşməsindən yaranır. O, beş departamentin ərazisindən axır. Onun yuxarı axarında Limoj şəhəri yerləşir. Uzunluğu 372-km olub, çayının su sərfi isə 210 m³/san-dir. Sahəsi 21105 km², olub ən bol sulu dövrü qış fəslidir. Dekabrdan yanvara qədər bol sulu olur ki, ən çox da yanvar-fevral aylarında. İllik su sərfiyyatı 290 və 362 m³/san arasında dəyişir. Çayda suyun ən aşağı göstəricisi yayda müşahidə edilir. Belə ki, iyul-sentyabr ayları arasına bu vaxt təsadüf edir. Ən uzun qolları- Kröz (sağ) və Klen (sol)-dur. Çayın 75 km-lik hissəsi təsərrüfat əhəmiyyətlidir.

Həmçinin bax
------------

* Luara çayı
* Fransa

İstinadlar
----------

* 
* 

1. ↑  Vienne River (river, France) — Britannica Online Encyclopedia
2. ↑  Вьенна (река во Франции) // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
**Vyana İslam mərkəzi** (Alman dili Islamisches Zentrum Wien)- Avstriyada ən böyük məsciddir. Vyanada Floridsdorf ərazisində yerləşmişdir.

Tarixi
------

1969-cu ildə Vyananın islam icması 8300 m² torpaq sahəsini məscidin tikintisi üçün satın aldı. Maliyyə çətinlikləri ilə əlaqədar olaraq tikintinin başlanğıcı bir neçə dəfə təxirə salınmışdı. 1975-ci ildə Səudiyyə kralı Feysəl ibn Əbdüləziz Əl Səud məscidin tikintisi üçün maliyyə xərclərini öz öhdəsinə götürdü.

Tikinti işləri 1 iyul 1977-ci ildə başlandı. 20 noyabr 1979-cu il Vyana İslam mərkəzi Avstriya prezidenti Rudolf Kirxşleqerom tərəfindən açılmışdı. Bu hadisə yerli kütləvi informasiya vasitələrlərində geniş işıqlandırılırdı.

Məscid
------

Vyana İslam mərkəzinin minarəsi 32 metr hündürlüyə malikdir. Günbəzin hündürlüyü 16 metr, diametri isə 20 metrdir.

Təhsil
------

2012-ci ildə imam Əli adına Vyana İslam mərkəzi islam ilahiyyatı sahəsində 120 ixsisas üzrə tələbələrin təhsil alması üçün "Al-Mostafa al-Alyamiye" cəmiyyətindən icazəni aldı. Beləliklə mərkəz həm də təhsil müəssisəsinə çevrildi.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Islamic Center - Mosque". 2013-03-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-07-05.
2. ↑  "Die Moschee". 2012-08-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-17.
3. ↑  "Разрешение на набор студентов в Венский исламский центр имени имама Али". Радио Ислам. 2013-10-13. 2012-10-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-04-03.

Xarici keçidlər
---------------

* Izwien.at Arxivləşdirilib 2012-08-16 at the Wayback Machine — rəsmi sayt.
**Vyetnam Qırmızı Xaç Cəmiyyəti** — Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Federasiyasının üzvü (Milli Cəmiyyət). Baş qərargahı Hanoy şəhərində yerləşir. Təşkilat Birinci Hindçin müharibəsi dövründə yaradılmışdır və ilk olaraq iki filialı vardı. Şimal filialı 1946-cı ildə Hanoy şəhərində əsası qoyulmuş və Cənub filialı isə 1951-ci ildə Hoşimin şəhərində Ho Van Nhut tərəfindən yaradılmışdır.

Cənub filialı Şimal filialından ayrı fəaliyyət göstərmiş və Birinci Hindçin müharibəsi zamanı Şimali və Cənubi Vyetnam arasında baş verən qarşıdurmada zərər çəkən Vyetnam vətəndaşlarına və təbii fəlakətlərdən ziyan görən əhaliyə yardım etmək üçün Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsi tərəfindən rəsmi olaraq tanınmışdır. Təşkilatın rəsmi adı **Vyetnam Qırmızı Xaçı** idi və baş qərargahı Hoşimin şəhərində təşkilatın şərəfinı adlandırılmış küçədə yerləşirdi. 1954-cü ildə Cenevrə konfransından sonra VQX-ı qaçqın düşən milyonlarla vyetnamlıya yardım proqramında mühüm rol oynadı.

Həmçinin bax
------------

* Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Hərəkatı

İstinadlar
----------

1. ↑  Lê Văn Trá. L’oeuvre de la Croix Rouge Vietnamienne – Une longue interview du Dr Hồ Văn Nhựt. L’ami du peuple, Saigon, 26 Juillet 1953. Directeur–Fondateur: Nguyễn Thế Truyền.
2. ↑  Véronique Harouel-Bureloup. L'action du CICR en Indochine. Media & Humanitaire. "Archived copy". 2009-11-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-05-16.

Xarici keçidlər
---------------

* Vietnam Red Cross Profile
* Vietnam Red Cross official web site
* Vietnam Red Cross official web site (English)
Siemens M75 telefonu aşağıda göstərilən şəkildəki Sony Ericsson K600i-ə bluecekinq edir.
Sony Ericsson K600i yuxarıda göstərilən şəkildəki Siemens M75 telefonunu bluecekinq etdi. Ekranın aşağı hissəsindəki mətində norveçcə "kontaktlara əlavə et?" yazılıb
**Blucekinq** (*ing.* Bluejacking) – Bluetooth simsiz şəbəkəsi vasitəsi ilə gözlənilməş şəkildə və sanki "heç bir yerdən" gəlməyən adsız mesajlarla telefon istifadəçilərini spamlama üsulu. Əsasən, əyləncə və tanışlıq üçün istifadə olunur. Bu mesajlaşma növündən istifadə edənlər özlərino blucekerlər, yəni **"mavi yeləklər"** olaraq adlandırır.Haker cəmiyyətində çoxları onları "şən zarafatcıllar" kimi qəbul edir və onları Ağ şlyapaların və Qara şlyapaların arasındakı boz zonada yerləşdirirlər.

Texniki olaraq, nəzarət bəzi telefonların standart olaraq mesajlarını Bluetooth ilə digər telefonlara göndərilməsinə icazə verdiyi üçün mümkündür. Mavi yeləklər, adətən, mesajlarını qəbul edən telefona yerləşdirmək üçün telefonun kontaktında olan insanlardan istifadə edir və mesajlarını ad və soyad hissələrinə yazırlar.

Tarixi
------

Sinqapurlu Adrian Çianq blucekinqin yaradıcısı hesab olunur. O, 2002-ci ildə dünyanın Bluetooth vasitəsilə ilə yazılan ilk mesajını göndərmişdi. O, bankda olarkən telefonunun Bluetoothunu aktivləşdirir və qoşulduğu Nokia 7650 telefonuna "Buy Ericson" ("Ericson al") mesajını göndərir. Adrian Çianq bunu "blucekinq" adlandırdı.

Son dövrlərdə blucekinqin öz populyarlığını itirdiyi düşünülür.

Digər faktlar
-------------

* Mavi yeləklər arasında "qurban"a hörmət etmə kimi bir sıra yazılmamış qanunlar var.
* Blucekinqə əlavə olaraq, Bluetooth texnologiyasını istifadə etmək üçün daha az aqresiv başqa bir yol var: bluçolkinq (*ing.* BlueChalking)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "У bluetooth-хулиганов открылся сайт". Вебпланета. 2004-07-26. 2012-02-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-01-06.
2. ↑  *Ансимов, Вячеслав.* Видит око, да Bluetooth неймет // Коммерсантъ С-Петербург. № 176 (3015). 2004.
3. ↑  *Александр Степанов.* "Bluetooth помогает хакерам и ворам". Известия. 2006-04-03. 2012-02-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-01-06.
4. ↑  *İmamverdiyev, Yadigar.* İnformasiya təhlükəsizliyi terminlərinin izahlı lüğəti. "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı. 2015. səh. 19. ISBN 978-952-36-527-6.
5. 1 2  *Артур Инджиев.* "Блюджеккинг: голубозубый вампиризм". Re:Акция. 2011-11-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-01-06.
6. ↑  *Антон Печеровый.* "Ликбез. Bluetooth: Десять лет эволюции". Мобильный форум. 2009-01-16. 2011-08-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-01-06.
**Torre Cepsa** (*ing.* Cepsa Tower) — İspaniyanın Madrid şəhərindəki Cuatro Torres Business Areada yerləşən göydələndir. 

Hündürlüyü 248.3 m və 45 mərtəbədən ibarət olan bu Cuatro Torres Business Area kompleksindəki dörd binanın ikinci ən hündür binasidir. Torre de Cristaldan bir metrdən də artıqdır. İspaniyadakı ikinci ən yüksək bina və Avropa Birliyindəki 5-ci ən yüksək binadır. 

Lord Foster tərəfindən hazırlanmışdır. Qüllənin inşası zamanı Repsol gələcək qərargahının yerini dəyişdirmək qərarına gəldi və Caja Madrid maliyyə qurumu, binanı 2007-ci ilin avqustunda 815 milyon avroya satın aldı.

2016-cı ildə Avropanın ən varlı adamı və qlobal moda qrupunun qurucusu və Zara sahibi Inditex Amansio Orteqa tərəfindən satın alındı (ITX.MC), əmlak sərmayəsi qolu ilə İspaniyanın ən böyük əmlak şirkətlərindən biri olan Pontegadea Inmobiliaria vasitəsilə 90 milyon avro qarşılığında.

Qalereya
--------

* Torre Caja Madrid tikilməkdədir*Torre Caja Madrid* tikilməkdədir
*

Həmçinin bax
------------

* Avropanın ən hündür binalarının siyahısı
* Şüşəli qüllə
* Torre Espacio

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  *Oliver, Miguel.* "El techo de España... por un metro" [Spain's roof... by just one meter]. ABC.es (ispan). July 30, 2013. 2016-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-28.
3. ↑   Arxivləşdirilib 2022-07-06 at the Wayback Machine.

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **Torre Cepsa** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* Fosters and Partners official site  (ing.)
* Halvorson and Partners Structural Engineers official site  (ing.)
**Əbhər sülh müqaviləsi** — 1500-cü ilin payızında Ağqoyunlu şahzadələri arasında imzalanmış və dövlətin rəsmən bölünməsini təsdiq edən müqavilə.

Tarixi
------

1497-ci il dekabrın 13-də İsfahan yaxınlığında Gödək Əhməd məğlub oldu və öldürüldü. Təqribən 7 ay hakimiyyətdə olan Gödək Əhməd məqsədinə nail ola bilmədi.

Gödək Əhmədin ölümündən sonra Əbih Sultan 1497-ci ilin dekabrında Murad Mirzəni Qum şəhərində Ağqoyunlu sultanı elan etdi. 1498-ci ildə Eybə Sultan və tərəfdarları Əlvənd Mirzəni dəstəkləyərək Muradı məğlub etdilər. Murad Mirzə Marağada həbs olundu.

Lakin 1499-cu ildə Eybə Sultan və tərəfdarlar məğlub oldular Əlvənd Mirzə Diyarbəkirə çəkildi. Eybə Sultanı öldürən qardaşı Nurəli bəy isə dəstəklədiyi Məhəmməd Mirzəni Təbrizdə sultan elan etdi. Məhəmməd Mirzənin də hakimiyyəti çox çəkmədi Əlvənd Mirzə geri qayıdaraq onu məğlub etdi və Fars vilayətinə çəkilməyə məcbur etdi.

Eybə Sultanın digər qardaşı Gözəl Əhməd bəy isə həbs edilmiş Murad Mirzəni azad edərək, keçmiş Fars hakimi olan Qasım bəyin yanına gətirdi. Birləşmiş qüvvələr Fars vilayətinə hücum edərək Məhəmməd Mirzənin tərəfdarlarını məğlub etdilər. Döyüşdə Məhəmməd Mirzə öldürüldü.

Məhəmməd Mirzənin öldürülməsindən sonra iki şahzadə Əlvənd Mirzə və Murad Mirzə arasında mübarizə davam edirdi. Lakin şahzadələrdən heç biri üstünlüyü ələ keçirə bilmədi. Beləliklə Dərviş Baba Xeyrullahının vasitəçiliyi ilə Təbriz yaxınlığında — Əbhər adlı yerdə sülh müqaviləsi bağlandı.

Müqavilənin şərtləri
--------------------

Müqavilənin şərtinə əsasən Qızılüzən çayı sərhəd olmaqla Azərbaycan və Diyarbəkir Əlvəndə, Ərəb İraqı, Əcəm İraqı və Kirman isə Sultan Murada qaldı.

Bu parçalanma Ağqoyunluların hərbi cəhətdən sarsılmasına və süqutunun sürətlənməsinə gətirib çıxardı.

İstinadlar
----------

1. ↑  İradə Nuriyeva Azərbaycan Tarixi (ən qədim zamanlardan– XXI əsrin əvvəllərinədək), səh.110
2. ↑  İradə Nuriyeva Azərbaycan Tarixi (ən qədim zamanlardan– XXI əsrin əvvəllərinədək), səh.110-111
3. ↑  Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövlətlərinin tarixi müasir türk tarixşünaslığında.s.30
4. ↑  İradə Nuriyeva. Azərbaycan Tarixi(ən qədim zamanlardan–XXI əsrin əvvəllərinədək), səh.111
5. ↑  "Əbhər sülh müqaviləsi". 2020-06-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-26.

Ədəbiyyat
---------

* Nəcəfli T.H. *Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövlətlərinin tarixi müasir türk tarixşünaslığında*. Bakı: Çaşıoğlu, 2000. - 198 s.
* Nuriyeva İradə Tofiq qızı. *Azərbaycan Tarixi (ən qədim zamanlardan–XXI əsrin əvvəllərinədək)*. – Bakı: Mütərcim, 2015. – 336 səh.

Həmçinin bax
------------

* Ağqoyunlular
**Acıdağ** — Goranboy rayonu ərazisində dağ.

Ümumi məlumat
-------------

Hündürlüyü 807 metrdir. Oronim acı və dağ sözlərindən düzəlib. Mütəxəssislərin fikrincə,oronimin birinci komponenti dad bildirən sifətlə ifadə olunaraq coğrafi obyektin süxurlarının acı maddələrlə zəngin olduğunu bildirir. Başqa mülahizəyə görə,dağın adındakı acı sözü oradakı otların acı olmasını əks etdirir. İlin üç fəslində bu otlar acı olduğu üçün heyvanlar onu yemir. Yalnız qışda bu otlar quruduqda yem üçün yararlı olduğundan maldarlar qış qoyun yataqlarını, binələri belə yerlərdə salırlar. Lakin onu da əlavə etmək lazımdır ki, acı taş ifadəsi qədim türk dillərində "zəy, zəyli" mənalarında işlənmişdir. Ərazidəki Zəylik, Zəylikçay coğrafi adları bu fikri təsdiqləyir.Mənbələrdə bu ərazidə Acıqala oronimi də qeydə alınmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Acıdağ // Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. I cild. Bakı: Şərq-Qərb. 2007. 304. ISBN 978-9952-34-155-3.
Blisterdə tabletlər
**Blister qablaşdırma** — dərman, kosmetika, dəftərxana ləvazimatları, mobil telefon aksesuarları kimi kiçik və yüngül məhsullar üçün istifadə olunan plastik qablaşdırma növü.

Blister qablaşdırılmış əşyanın ölçüsünə və formasına uyğun olaraq qəliblənmiş şəffaf plastik və ya sərt çap materialdan hazırlanmış qutudur (plastik qeyri-şəffaf və substrat metal folqadan hazırlana bilər — məsələn, dərmanları tablet və kapsul şəklində vakuumla qablaşdırarkən).

Blister adətən termoplastik polimerdən (plastik) hazırlanır və kiçik cib və ya çuxur formasında olur.

Qeyri-şəffaf blister əksər hallarda fotohəssas məhsulları ultrabənövşəyi şüalardan qoruyur.

Dərman dozasının vahidləri
--------------------------

Blister qablaşdırma adətən dərman dozası vahidləri üçün istifadə olunur. Onlar son istifadə tarixi tələblərinə uyğun olaraq dərmanın qorunmasını təmin edirlər. ABŞ-da blister paketlər əsasən həkimlər tərəfindən dərman qablaşdırması və ya aptekdə reseptsiz satılan məhsullar üçün istifadə olunur. Dünyanın digər yerlərində blister paketlər əsas qablaşdırma növüdür, çünki apteklərdə paylama və yenidən qablaşdırma yayılmayıb.

Ədəbiyyat
---------

* Yam, K. L. *Encyclopedia of Packaging Technology*, John Wiley & Sons, 2009, ISBN 978-0-470-08704-6
* Lockhart, H. and Paine, F. A. *Packaging of Pharmaceuticals and Healthcare Products*, 2006, Blackie, ISBN 0-7514-0167-6

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 155847435 |
**Vyetkvey** (vyet. Việt kiều) — Vyetnam diasporunun əsas əhalisi, Vyetnamdan kənarda yaşayan etnik vyetlər.

Avropa
------

### Rusiya

Rusiyada yaşayan bütün vyetnamlıların demək olar ki, üçdə ikisi Moskvada yaşayır. Digər böyük Vyetnam icmalarına Vladivostok və Sankt-Peterburqda rast gəlinir.

Rusiyadakı vyetnamlıların sayı ilə bağlı məlumatlar dəqiq müəyyən edilməmişdir. Onların sayının 14,000–150,000 nəfər olduğu güman edilir.

Asiya
-----

### ÇXR

Vyetnamdan uzun müddət məskunlaşanlar Çin hökuməti tərəfindən rəsmən tanınan xalqlardan biri olan tszini təşkil edilər. Onlar Vyetnam və kanton dillərinin qarışığında danışırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ines M. Miyares, Christopher A. Airriess.* Contemporary ethnic geographies in America. Rowman & Littlefield Publishers. 2007. səh. 7. ISBN 978-0-7425-3772-9. 2022-08-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-20.

Xarici keçidlər
---------------

* "Сайт Вьетнамцы в России vietkieu.ru  (rus.)". 2012-05-26 tarixində arxivləşdirilib.
* "Шоу центра Тхюи Нга «Ночной Париж №77. 30 лет вдали от Родины» (2005 год) (vyet.)".
* "Шоу центра Тхюи Нга «Ночной Париж №114. 1975-2015: Я - вьетнамец» (2015 год) (vyet.)".
Əsas hava kütlələrinin mənbə bölgələriƏsas hava kütlələrinin mənbə bölgələri
**Hava kütləsi–** troposferin təqribən eyni fiziki xassəyə malik olan, atmosferin ümumi sirkulyasiyası sistemində hərəkət edən, sahəsinə görə materiklərlə müqayisə edilən irihəcmli hava hissəsi. Hava kütləsi qalınlığı bir neçə kilometr olub, bəzi hallarda bütövlükdə troposferi əhatə edir. Fiziki xassələrini (temperatur, rütubətlik, şəffaflıq və s.) üzərində yerləşdiyi ərazinin təsiri nəticəsində formalaşdırır.

Tipləri
-------

Fiziki xüsusiyyətlərinə görə hava kütləsinin aşağıdakı tiplərini ayırırlar:

* Şimali Amerika materikinə təsir edən hava kütlələriŞimali Amerika materikinə təsir edən hava kütlələriEkvatorial hava kütləsi
* Tropik hava kütləsi
* Mülayim enlik (və ya qütb) hava kütləsi
* Arktik və ya Antarktik hava kütləsi

Rütubətliyinə görə Ekvatorial hava kütləsindən başqa, bütün hava kütlələri iki tipə bölünürlər.

* Dəniz hava kütləsi (məsələn, dəniz tropik hava kütləsi)
* Kontinental hava kütləsi (məsələn, kontinental tropik hava kütləsi)

Stabilliyinə hava kütləsinin adlandırılması: 

* İsti hava kütləsi- hava kütləsinin temperaturu keçdiyi ərazinin temperaturundan daha yüksəkdir.
* Soyuq hava kütləsi- hava kütləsinin temperaturu keçdiyi ərazinin temperaturundan daha soyuqdur.

Bu və ya digər ərazidə daimi və yaxud ilin müəyyən dövründə hakim olan hava kütləsi həmin ərazinin iqlim tipini müəyyən edir.

Həmçinin bax
------------

* İqlim
* İqlim tipləri

Xarici keçid
------------

AZƏRBAYCANIN HAVA KÜTLƏLƏRİ

İstinadlar
----------


1. ↑  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ensiklopedik ekoloji lüğət. Bakı-Elm-2008.
**Dünbüli Əbdürrəzaq bəy Nəcəfqulu xan oğlu** (1762/63, Xoy ş. 1827/28, Təbriz) — Azərbaycan və İran tarixçisi, təzkirəçi, şair.

Həyatı və yaradıcılığı
----------------------

Xoy bölgəsində yaşamış məşhur dünbililər nəslindəndir. Atası Təbriz bəylərbəyisi olmuşdur. 10 yaşın da ikən icti mai-siyasi səbəblər üzündən girov kimi Şiraza göndərilmiş, 14 il Şirazda ev dustağı, bir müddət isə İsfahanda qalmış, Ağa Mə həmməd şah Qacar İsfahanı tutduqdan sonra (1785) başqa azərbaycanlı girovlarla birlikdə vətənə qayıtmışdır. Mükəmməl təhsil almış, bir müddət vəliəhd Abbas mirzə Qovanlı-Qacarın yanında xidmət etsə də, əsasən, elmi-ədəbi fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. Ərəb və fars dillərində yazmışdır.

Avtobioqrafik səciyyəli "Hədaiq ül-cinan" ("Cənnət bağları") əsərində həyatının
Şiraz dövrünü, şirazlı alim və şair müasirlərinin həyat və yaradıcılığını işıqlandırmışdır.

"Hədiqə" ("Bağ"), "Rövzət ül-adab və cənnətül-əbvab" ("Ədəb bağçası və qəlb cənnəti", 1809), "Həqayiq ül-ənvar" ("Nurun həqiqəti", 1814), "Hədaiq ül-üdəba" ("Ədiblər bağı", 1816), "Nigaristani-Dara" ("Dara sərgisi", 1825) təzkirələrində klassik və müasir ərəb, fars və Azərbaycanlı şairlərinin, o cümlədən Nizami Gəncəvi, Fələki Şirvani, Xaqani Şirvani, Əbülüla Gəncəvi, Mücirəddin Beyləqani və başqalarının həyat və yaradıcılığından danışılır. Fətəli şah dövründən bəhs edən "Məasiri-sultaniyyə" ("Sultan abidələri", 1826-cı ildə Təbriz də nəşr edilmişdir), "Camei-xaqani" ("Şahlığın mükəmməl tarixi"), Dünbülilər sülaləsinin tarixi haqqında "Riyaz ül-cənnə" ("Cənnət bağları"), "Məftun" təxəllüsü ilə yazdığı mənzum və mənsur bədii yaradıcılıq nümunələrinin bir hissəsinin toplandığı "Təcrübət ül-əhrar və təsliyyət ül-əbrar" ("Nəcabətlilər üçün təcrübə və müqəddəslər üçün təsəlli", 1813) əsərləri, qəzəl və qəsidələrdən ibarət "Divan"ı, "Naz və Niyaz", "Hümayün-namə", "Səlim və Səlfi" məsnəviləri var.

"Məasiri-sultaniyyə" əsərində XVIII yüzilin sonu –XIX yüzilin əvvəllərində Azərbaycanda baş vermiş hadisələr, o cümlədən Qarabağ, Gəncə, Şəki, Quba, Bakı, Lənkəran xanlıqları haqqında da məlumat verilir. Səfəvilər dövlətinin süqutundan bəhs edən "İbrətnamə" əsərini (əsli latınca adıcadır) türkcədən fars dilinə tərcümə etmişdir.

Mənbə
-----

* Hüseynzadə Ə. XIX əsrin ikinci yarısında Azərbaycan tarixşünaslığı, B. 1967;
* Tərbiyət M. Danişməndani-Azərbaycan, B. 1987, səh. 204–208.

Həmçinin bax
------------

* Cənubi Azərbaycan
**Əbdüssəməd mirzə Məhəmməd şah oğlu Salur** (1843, Tehran – 1929, Tehran) — Qacar şahzadəsi, əyalət valisi.

Həyatı
------

Məhəmməd şahın onbirinci oğlu Əbdüssəməd mirzə 1843-cü ildə Tehran şəhərində anadan olmuşdu. Anası Oğulbikə xanımdır. Mükəmməl saray təhsili almışdı. İngilis və fransız dillərini bilirdi. Əzddövlə ləqəbi daşıyırdı.

Əbdüssəməd mirzə 1874-cü ildən 1876-cı ilə qədər Həmədanın valisi olmuşdu. Dəfələrlə İranın ədliyyə və ticarət vəziri vəzifəsini həyata keçirmişdi. 1881-ci ildə Rusiyanın çarı III Aleksandrın tacgüzarlığında iştirak etmək üçün gedən heyətə başçılıq etmişdi. 1901-ci ildə Zəncan əyalətinin valisi olmuşdu.

Əbdüsəməd mirzə 1929-cu ildə vəfat edib.

Ailəsi
------

Əbdüssəməd mirzənin törəmələri Salur soyadını daşıyırdılar. Əbdüssəməd mirzə Əliqulu mirzə Etizadəssəltənənin qızı Tacmah xanımla ailə qurmuşdu. Hüseynqulu mirzə, Qəhrəman mirzə, Firudin mirzə adlı oğulları vardı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Qacarlar və Qacar kəndi. Bakı: Şuşa, 2008, 334 səh.

Xarici keçidlər
---------------

* Genealogy of Saloor family
* Maryam Saloor, Iranian Potter, Ceramist and Sculptor, descendant of Ezz ed-Dowleh
* Nader Ardalan, Iranian architect, descendant of Ezz ed-Dowleh

Həmçinin bax
------------

* Səbuk Təkin Salur
* Qacarlar

İstinadlar
----------
**Erik Martin Österdal** (12 oktyabr 1973; *isv.* Erik Martin Österdahl) — isveçli televiziya prodüseri və müəllifi. 2008–2014-cü illərdə SVT-də *"Mästarnas mästare"*, *"Allt för Sverige"* və *"Skavlan"* verilişlərində çalışmışdır. Onun ilk kitabı *"Be inte om nåd"* ("Mərhəmət istəmə") 2016-cı ildə nəşr olunub. Hazırda o, Avropa Yayım İttifaqının Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi üzrə İcraçı Direktorudur.

Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
---------------------------

2020-ci ilin yanvarında Avropa Yayım İttifaqı (AYİ) tərəfindən 2020-ci ilin mayında Rotterdamda keçiriləcək 2020-ci ilin finalından sonra Österdalın Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi üzrə İcraçı Direktor kimi Yon Ola Sandın yerinə keçəcəyi açıqlandı. Bununla belə, 2020 müsabiqəsi COVID-19 pandemiyası səbəbindən ləğv edildi; Österdal daha sonra birdəfəlik əvəzetmə şousu olan *"Avroviziya: Europe Shine a Light"* yayımlandıqdan sonra İcraçı Direktor kimi Sandı əvəz etdi.

İcraçı Direktor kimi Österdal Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin istehsalı ilə bağlı son çağırışa malikdir, prodüserləri ləğv etmək və təlimatlandırmaq səlahiyyəti var. O, həmçinin müsabiqənin səsvermə sisteminin təşkilinə də cavabdehdir. O, əvvəlcə Varşavada keçirilən 2020 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində, daha sonra isə Rotterdamda keçirilən 2021 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində İcraçı Direktor kimi debüt etdi.

Österdal əvvəllər 2013 və 2016-cı illərdə müvafiq olaraq Malmö və Stokholmda keçirilən müsabiqələrin (2016-cı ildə Yohan Bernhagenlə birlikdə) icraçı prodüseri olub və 2012–2018-ci illərdə Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi Referans Qrupunun üzvü olub.

Biblioqrafiyası
---------------

* 2016 – *"Be inte om nåd"* ("Mərhəmət istəmə")
* 2017 – *"Tio svenskar måste dö"* ("On isveçli ölməlidir")
* 2018 – *"Bütün biznes şou-biznesdir: Spelregler för den kreativa eran"*
* 2019 – *"Järnänglar"* ("Dəmir mələklər")
* 2022 – *"Parmiddagen"* ("Cütlük şam yeməyi")

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2012-04-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-01.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-05-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-01.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-05-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-01.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-04-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-01.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-10-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-01.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-05-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-01.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Linkedin |
| Foto, video və audio | Instagram |
| Tematik saytlar | IMDb |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 1490965463882 · GND: 1162506717 · ISNI: 0000 0004 8608 9666 · LCCN: no2018141127 · NDL: 001321668 · NKC: xx0219482 · LIBRIS: 396635 · VIAF: 180147266671735480729 · WorldCat VIAF: 180147266671735480729 |

 |
Alman paraşütçüləri Krit adasına enərkən
**Blitzkriq** (*alm.* Blitzkrieg‎, Blitz ["ildırım"] + Krieg ["müharibə"] sözlərinin birləşməsindən yaranıb) və ya "**İldırımsürətli müharibə**" — sürətli qələbə qazanmaq üçün gərgin hərbi kampaniya. XX əsrin əvvəllərində feldmarşal Alfred fon Şliffen tərəfindən yararıdılıb.

Bu müharibə taktikası, müharibə gedişinin ildırım sürəti ilə aparılmasıdır. Belə ki, İkinci Dünya müharibəsi zamanı almanlar birçox dövləti eləcə də Polşanı, Danimarkanı, Norveçi, Niderlandı, Belçikanı və Fransanı bu taktika ilə məğlubiyyətə düçar etmişdilər. Bu taktikanın yerinə tam olaraq yetirilməsi üçün iki şey əsasdır: yaxşı hava şəraiti və yaxşı ordu. 

İldırım müharibəsinin digər prinsipi isə düşmən ərazisində genişçaplı yarmalar açmaq, düşmən qüvvələrini mühasirəyə alaraq məhv etmək və özünün öləcəyini bilə-bilə düşmənin üstünə hücum çəkmək idi. Bütün ordu əlindən gəldiyi qədər güclü hərəkət etməli və düşmənə qarşı amansız olmalıdır. Dərin bir hücum gerçəkləşdirərək düşmənin müharibə mexanizmi, planları puça çıxarılır və düşmən qaçınılmaz məğlubiyyətə düçar olur. Beləliklə ildırım müharibəsi, düşmən qüvvələrinin müharibə ərazisində tam məhvinə əsaslanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Blitzkrieg". www.history.com. www.history.com. 2022-09-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 yanvar 2020.
Əkiz bürclər kitabı"Əkiz bürclər" kitabı
Abul-Hüseyn Abdurrahman ibn Ömər əl-Sufi (fars.عبدالرحمن صوفی, Rey, 7 dekabr 903 -Şiraz,25 may 986) — məşhur fars astronom və riyaziyyatçı idi. O, Isfahanda, emir Adud ad-Daula hakimiyyəti dovrundə yaşamışdır və astronomiya haqqında olan məqalələri yunan dilindən tərcumə edirdi(birinci novbədə Almaqest Ptolimeyin). Təxmini olaraq 960-cı ildən Şirazda işləyirdi.

Ən məşhur kitablarından biri "Sabit ulduzlar"kitabıdır(ərəb. كتاب الكواكب الثابتة). Kitabda 1017 ulduz və 48 bürc haqqında ətraflı məlumat verilmisdir. Kitabda bürclərin rəngarəng təsviri, eləcə də onların ekliptikal koordinatları haqqındada məlumat var. öz müşahidələrinə əsaslanaraq o, əvvəlki astronomi melumatları nəzərdən keçirmişdir(əsasən Klavdiy Ptolimeyin). Al-Sufi astronomiyanın gələcək inkişafına böyük təsir göstərmişdir. Onun elmi əsərlərindən daha sonra əl-Biruni, Əbu əl-Həsən ibn Yunis, Nasir əl-Din əl-Tusi, ispan və səmərqənd astronomları da istifadə etmişdirlər.

Əl-Sufi bir çox digər elmi işlərdə yazmışdır. Onlardan bir çoxu XII–XIV əsrlərdə latın dilinə tərcümə edilmişdir:

"Astrolyabiya ilə hərəkətlər kitabı"-1760 başlıqdan ibarət geniş elmi iş

"Bərabərtərəfli çoxbucaqlılarin düzəldilməsi üzrə traktat"

### Maraqlı fakt

1935-ci ildə Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı Ayın görünən tərəfində yerləşən kraterə əl-Sufi adını verdi.

İstinadlar
----------
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Bakuvi.

**Əbdürrəşid Saleh ibn-Nuri əl-Bakuvi** (XIV əsr, Bakı – XV əsr, Qahirə) - XV əsrdə yaşamış ərəb və fars dillərində yazmış Azərbaycan alimi.

Həyatı
------

Tanınmış səyyah, coğrafiyaşünas, iqlimşünas və kosmoqraf Əbdürrəşid Saleh ibn-Nuri əl-Bakuvi XIV əsrin ikinci yarısında-XV əsrin birinci rübündə yaşamışdır. Əbdürrəşidin atası Bakıda doğulmuşdu və dövrünün yüksək təhsil görmüş adamlarından idi. Bakuvi özü yazırdı ki, 

> "Bakı,mənim atam alim imam Saleh ibn Nurinin vətənidir. O, ləyaqət meyarı idi ... 1403/4-cü ildə 77 yaşında dünyadan köçdü."
> 
> 

Bakuvi 1335-1360-cı illər arasında Bakıda doğulmuş və təqribən 1425-1430-cu illərdə Qahirədə vəfat etmişdir. Eybəli Mehrəliyev Bakuvinin səyahətlərinin marşrutunu təhlil etməklə belə bir qənaətə gəlmişdir ki, o, ömrünün çox hissəsini səfərlərdə keçiribdir. Səyyahın daimi yaşayış yeri isə Bakı və Məkkə (yaxud onun 80-100 kilometrliyindəki ətraf yerlər) olub.

Bakuvi haqqında tərcümeyi-hal səciyyəli məlumatlar, demək olar ki, qalmayıb. O, bir sıra əsərlər yazıbsa da bizim zəmanəmizə alimin yalnız bir kitabı çatıb. Onun "Abidələrin xülasəsi və qüdrətli hökmdarın möcüzələri" adlı əsəri Parisdə Milli Kitabxanada saxlanır. Əlyazma buraya 1683-cü ildə daxil olmuşdur.

Əsərləri
--------

* "Abidələrin" xülasəsi və qüdrətli hökmdarların möcüzələri" ("Kitab təlxis əl-asar va acayib əl-malik əl-qəhhar") əsərini yazarkən Zəkəriyyə əl-Qəzvinin bu coğrafi əsərinə istinad etmişdir.

İstinadlar
----------



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Alim ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Bloop** — 1997-ci ildə ABŞ Milli Okean və Atmosfer Administrasiyası tərəfindən okean suyunun altında aşkar edilmiş səs (uğultu).

Səs çox böyük olan aysberqlərin birqə yerləşdiyi yerlərdən gəlirdi.

Alimlər okeanın hər tərəfinə yayılan bu qəribə səsi ilk dəfə 1991-ci ildə aşkar etmişdilər. 1944-cü ildə də bu səslər eşidilmişdi. 1944-cü ildə aşkar edilən səslər sonradan yavaş-yavaş azalmağa başlamışdı. Səslər kifayət qədər uzun, dar dalğalı bir xüsusiyyət daşıyır. Səs dalğalarının hər biri təxminən bir neçə saniyə davam edir.

### Analiz

Səsin mənbəyi 50 °C 100°Q kordinatlarında təxmini (kobud) üçbucaqlara ayırıldı: 50 °C 100°Q (Cənubi Amerikanın cənubi ucluğunun cənubi Sakit okean qərbində uzaq nöqtə) və səs Ekvatorial Sakit Okean muxtar silsiləsində hidrofon ilə bir neçə dəfə aşkar edildi.

Bu sistem müəyyən hadisəyə nəzarət etmək üçün istənilən okeanoqrafiya regionda açılına bilən muxtar silsiləsi kimi hidrofon istifadə edildi. Bundan əvvəl sualtı seysmikliyə nəzarət etmək üçün istifadə edilir, buz səsli və dəniz məməli canlılarını izləmək üçün istifadə edilir. Bu Sovet sualtı gəmilərini aşkar etmək mənşəcə işləyib hazırlanan təchizat olan ABŞ Dəniz Səs Müşahidə Sisteminin istifadəsi artırmaq üçün ABŞ Milli Okean və Atmosfer Administrasiyası Sakit okean Dəniz Ekoloji Laboratoriyası tərəfindən işləyib hazırlanan və tikilən avtonom sistemdir.

Milli Okean və Atmosfer Administrasiyası yoxlamaları zamanı 5 000 kmdən çox (3106.86 mil) dərinlikdə yüksək ampulidudaya malik səslər eşidildi. Milli Okean və Atmosfer Administrasiyası əməkdaşı doktor Kristofer Foks bir neçə səslərlə (bomba, sualtı gəmi, vulkan, zəlzələ və s.) uyğunlaşdırsa da bir nəticəsi olmadı. Əsas oxşarlıq göy balinanın ulamasına oxşarlığı olsa da həmin bu uğultunun çox böyük ampilitudada səsləndiyini aşkar etdi.

İstinadlar
----------
**Nipiqon** (*ing.* Nipigon Lake) — Kanadanın şimal-qərbində, Ontario vilayəti ərazisində yerləşir.

Coğrafiya
---------

Adanın sahəsi 4848 km², dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 260 m, maksimal dərinliyi 165 m təşkil edir.

Nipiqon gölü Böyük göllər sisteminə daxildir. Göl Nipiqon çayı ilə Yuxarı gölə birləşir. Gölün sahilləri az məskunlaşılmışdır. Girintili-çıxıntılıdır. Daxilində əllidən çox göl vardır. Gölün hövzəsində Karibu maralı yayılmışdır. Geoloji baxımından Aqassis gölünün qalığıdır.

Tarixi
------

Gölün adı Ocibvelər xalqının dilində *Arasıkəsilməyən su* mənasını verir. Ocibvelər XVIII əsrə qədər bölgənin sakinləri olan Kri xalqını bölgədən sıxışdıraraq çıxarmışdır. Avropalılar tərəfindən gölün ilk dəfə aşkarlanması 29 may 1667-ci ilə aiddir. 
1684 ildə gölün şimal-şərqində Fort La Tourette limanı inşa edilir. Hudzon körfəzi və Şimal-Qərb şirkətləri arasında rəqabət nəticəsində yeni ticarət faktoriyaları yaranır. Sonradan bu ticarət məntəqələri yaşayış məntəqələrinə çevrilir. 
Göl ətrafı gözəl istirahət məskənidir. Əsasən həvəskar balıqçılıq üzərində ixtisaslaşmışdır.

Nipiqon gölü sahəsinə görə Ontarionun dördüncü gölüdür. 1940-cı ildə Oqaki çayı Olbani çayı hövzəsinə yönəldilir. Göldən başlayan Nipiqon çay üzərində üç SES tikilmişdir ki, bunun sayəsində 266min kVt enerji alınır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Word Lake Database, International Lake Environment Committee". 2015-05-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-31.
2. ↑  "Canada Fishing Online. Ontario Fishing". 2011-08-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-31.
3. ↑  "Canadian Encyclopedia". 2009-04-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-31.
**Mirsalam Mirsalamov** (tam adı: *Mirsalam Ağasəlim oğlu Mirsalamov*, 28 avqust 1984, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycan prodüseri, teleaparıcısı, rejissoru və aktyoru. Azad Azərbaycan Teleradio Yayım Şirkətinin Anons və Dizayn qrupunun rəhbəri, "Süfrəmiz" və "Canlı Səs" Tele-layihələrinin aparıcı və yaradıcısı, "Planet Parni iz Baku" Studiyasının İcraçı prodüser və rejissoru, "Planet Parni iz Baku Events" şirkətinin direktoru, "Ay Brilliant", "Ölülər 21 əsr", "Ağanatiq", "Bəxt Üzüyü", "Məhəllə 3" filmlərinin icraçı prodüseri, "Həddən artıq uyğunluq" filmində aktyor kimi çalışmışdir.[*mənbə göstərin*]

Həyatı
------

Mirsalam Mirsalamov 28 avqust 1984-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1990-cı ildə 102 saylı məktəbə gedən Mirsalam 1998-ci ildə Azərbaycan Dövlət Maliyyə və İqtisad Kollecinin "Bank işi" ixtisasına daxil olmuşdur. 2002-ci ildə kolleci bitirib Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Kultroloqiya fakültəsində Mədəniyyətin meneceri ixtisası üzrə təhsil almışdır.

Yaradıcılığı və iş fəaliyyəti
-----------------------------

2000-ci ildə Space Müstəqil Tele-Radio Kompaniyasında rejissor assitenti kimi fəaliyyətə başlayıb. 2006–cı ilədək Space Müstəqil Tele-Radio şirkətində administrator, prodüser və rejissor vəzifələrdə çalışıb. 
2006-2009-cu illərdə Azad Azərbaycan Müstəqil Tele-Radio Kompaniyasında icraçı prodüser, 2009-2012-ci illərdə baş prodüser və aparıcı vəzifələrində işləyib.
2012-ci ildə "Ay Brilliant" filmində icraçı Prodüser vəzifəsində çalışıb.
2012-2013-cü ildə Grand MMC nin baş direktoru vəzifəsini tutub. 
2013-cü ildən bu günə qədər Planet Parni iz Balu studiyasında icraçı prodüser, Planet Parni iz Baku Events şirkətinin direktoru vəzifəsində çalışıb. "Ölülər 21 əsr", "Ağanatiq","Bəxt Üzüyü 2","Məhəllə 3" filmlərində və "Tv-yə Giriş Qadağandır", "İdeal Milli Yumor", "Nataşa tı Prişol", "Nataşa mı Prişla" KVN konsertlərində İcraçı prodüser kimi çalışıb. McDonalds, Bravo, İcbari Tibbi Sığorta, Azercell kimi şirkətlərin reklam çarxlarının rejissoru olub. 
2016-cü ildə Cəfər Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasının istehsalı olan "Həddən Artıq Uyğunluq" filmində Mərdan obrazını canlandırıb. 
2016-cı ildə Azərbaycanın Ən yaxşı Film prodüseri mükafatını alıb. 
2019-cu ildə Azad Azərbaycan Müstəqil-Teleradio Kompaniyasında Anons və Dizayn Qrupunun rəhbəri vəzifəsində çalışır.

Filmoqrafiya
------------

| İl | Filmin adı | Filmdə işi |
| --- | --- | --- |
| 2011 | Balaban | icraçı prodüser |
| 2011 | Fransız qadının gündəliyi | icraçı prodüser |
| 2011 | Halay | icraçı prodüser |
| 2012-2014 | 3 bacı | aktyor |
| 2015 | Ay Brilliant | icraçı prodüser |
| 2016 | Həddən artıq uyğunluq | aktyor |
| 2016 | Ölülər 21 əsr | icraçı prodüser |
| 2017 | Ağanatiq | aktyor, icraçı prodüser |
| 2018 | Bəxt Üzüyü | icraçı prodüser |
| 2019 | Məhəllə 3 | icraçı prodüser |
|

Xarici keçidlər
---------------

* Facebook hesabı
* Instagram hesabı
* Twitter hesabı

İstinadlar
----------


1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-09-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-30.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qızıltəpə.

**Qızıltəpə**— İmişli rayonunun Qızılkənd inzibati ərazi vahidində yerləşən hündür təpə. Bu abidə 2018,2019 və 2020-ci illərdə tarixçi Arxeoloq Mikayıl Mustafayevin rəhbərliyi ilə aparılan arxeoloji qazıntılar nəticəsində tədqiq olunmuş və bir sıra qiymətli maddi qalıqlar aşkar edilib. Qızıltəpədə aparılan arxeoloji qazıntılar nəticəsində Xll əsrə aid Eldənizlər dövlətinin pulları, Ox ucluqları ,800 ilə aid qalanın divarı, yaşı 800 ildən artıq olan təndir və çoxlu saxsı (keramika) qabların nümunələri tapılıb.

İmişlidə yerləşən Qızıltəpə adlı yaşayış məskənində növbəti arxeoloji qazıntı işlərinə başlanılıb. Ərazidə orta əsrə aid gözətçi qalasının izləri üzə çıxıb. Ekspedisiyanın rəhbəri, AMEA-nın Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun tarix üzrə fəlsəfə doktoru Mustafayev Mikayıl bildirib ki, Qızıltəpə yaşayış məskəni müxtəlif tarixi dövrləri əhatə edən abidədir: "Şirvanşahlar dövlətindən Səfəvilərə qədər, həmçinin Ağqoyunlu və Qaraqoyunlu dövlətləri zamanı da bu ərazidə intensiv yaşayış məskənləri olub və bu kimi təpələr həmin dövrlər üçün əlverişli yüksəkliklər hesab edilib. Çünki bu qalalar üzərində inşa edilən gözətçi məntəqələri hücumların qarşısının alınmasında əhəmiyyətli rol oynayıb. Monqol yürüşləri zamanı bu ərazilər dağıntıya məruz qalsa da, Əmir Teymurun səfəri zamanı yenidən bərpa işləri aparılıb. Hazırda yerləşdiyimiz yer Qızıltəpə ərazisidir və ən böyük abidələrdən biridir. Bura artıq təpə yox, möhtəşəm qəsr hesab edilir. Çünki ərazisi 4 hektardan çox olan yerin unikallığı su hövzəsi ilə əhatə olunmasıdır".

Araşdırmalar zamanı məlum olub ki, qalaya giriş tam məhduddur, yalnız bir istiqamətdən daxil olmaq mümkündür. Bu da onu deməyə əsas verir ki, Qızıltəpə qorunan bir qala olub. İlk dəfə 2018-ci ildə aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı ərazidə Kür-Araz mədəniyyətindən orta əsrə qədər uzanan tarixi mədəniyyət nümunələri aşkar olunub. Qazıntılar zamanı gil və bişmiş kərpiclərdən ibarət hörgülər də üzə çıxıb. Budəfəki qazıntı isə Titadil adlandırılan hissədə aparılır. Qazıntı 200 kvadratmetri əhatə edir. Qazıntı zamanı ilk dəfə aşkarlanan hörgü divarlarının davamı üzə çıxıb. Həmçinin müxtəlif ocaq izləri, təndir tikililərinin qalıqları və dirəklərin olması bir daha onu göstərir ki, bu ərazi yaşayış məskəni olaraq qorunan bir yer olub. İzlər əsasən orta əsri əhatə edir. Həmçinin vaxtilə Araz çayının tarixi qolu bu ərazidən keçdiyi üçün burada əkinçilik və maldarlıq da inkişaf edib. AMEA-nın Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun baş laborantı Nərmin Bayramova qeyd edib ki, ərazidə xeyli sayda maddi mədəniyyət nümunələri də tapılıb. Burada şirli və şirsiz qab qalıqları, həmçinin üzəri naxışlı saxsı əşyalar da üzə çıxıb.

Hazırda təpədə qazıntı işləri davam etdirilir. Tarixi abidənin alt təbəqələrində daha qədim dövrlərə aid izlərin olduğu bildirilir.

Yaşı 3000 min ilə qədər olan saxsı qablar oradan tapılmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Qızılkənd

İstinadlar
----------


1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-05-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-18.
**Əbil Yusif** (Əbil Məhəmməd oğlu Yusifov, 31 yanvar 1910, Ordubad - 29 mart 1984, Bakı) — dramaturq, nasir, ikinci dünya müharibəsinin iştirakçısı.

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

Əbil Yusifov 31 yanvar 1910-cu ildə Ordubad şəhərində anadan olub. Naxçıvan Pedaqoji Texnikumunu, Yerevan Kənd Təsərrüfatı İnsitutunu (1932-ci il), Moskvada K.A. Timiryazev adına Kənd Təsərrüfatı Akademiyasında, eyni zamanda Dil və Fəlsəfə insitutunda oxumuşdur. Azərbaycan Mətbuat İdarəsində baş siyasi redaktor, "Uşaqgəncnəşr"də bədii ədəbiyyat şöbəsinin müdiri olmuş (1937-1940-cı illər), cəbhə qəzetlərində çalışmışdır. Azərbaycan Teleqraf Agentliyində redaktor, Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verlişləri Komitəsində baş redaktor işləmişdir. "Babek", "Ramiz", "Odlar içində", "Yadigar", "Məhəbbət abidəsi", "Vətən" pyesləri tamaşaya qoyulmuşdur. "səngərdən gələn səslər", "Bir güllə", "Qızıl gül", "Şeypur səsləri" povestləri, hekayələri, cəbhə xatirələri var.

Təltifləri
----------

2 "Qırmızı Ulduz", II dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordenləri ilə təltif olunmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* İbrahim Yusifoğlu

Mənbə
-----

Naxçıvan Ensiklopediyası. 1. Azərbaycan Milli Elmər Akademiyası. 2002. səh. 348. ISBN 5-8066-1468-9.
**Acıdərə** — Şamaxı rayonu ərazisində dağ.

Ümumi məlumat
-------------

Acıdərə Şamaxı rayonu ərazisində dağ. Hündürlüyü 931 m.1. Şamaxı rayonunda eyniadlı çayın dərəsi. Şamaxı şəhəri kənarından başlayıb,Acıdərə kəndi yaxınlığında qurtarır.2. Qazax rayonunun şm.-q.-ində yarğan.
Yaylacıq dağlarından cənub istiqamətdə ayrılan Dəmirdağ, İlanlıcadağ və Sacdağ
yüksəklikləri ilə birləşir. Həmin yüksəkliklərin arasındakı dərə keçmişdə Böyük
Acı adlanırdı. Oronim buradakı şor sulu bulaqlarla əlaqədardır. 3. Qax rayonu
ərazisində dərə; 4. Tovuz rayonu ərazisində dərə və s. Mütəxəssislərin slatistik
hesablamasına görə, respublika ərazisində 50-dən artıq Acıdərə oronimi qeydə
alınmışdır. Oronim acı və dərə sözlərindən düzəlib, obyekt örtüyünü dad
cəhətdən təyin edir. Məs. Qazax rayonundakı Acıdərə həmin dərədən axan Acısu
çayının, Qax rayonundakı Acıdərə isə oradan axan Acıçayın suyunun dadının acı
olmasına görə belə adlandırılmışdır. Cənubi Azərbaycanda da Acıdərə oronimi
qeydə alınmışdır.

Həmçinin bax
------------

Şamaxı rayonu

Xarici keçid
------------

shamakhi-encyclopedia.az

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. iki cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2007