recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Laos Milli Kitabxanası** (Laos dili : ຫໍສະໝຸດແຫ່ງຊາດ ) — Laosun Ventyan şəhərində yerləşən kitabxana. İlk dəfə 1 iyul 1956-cı ildə qurulmuş, 1988-ci ildə indiki yerinə köçmüşdür. Milli Kitabxana Laos haqqında materialların qorunmasında mühüm rol oynayır.

1989-cu ildən o, Laos və Sanskrit dillərində yazılmış qədim mətnləri sənədləşdirən Laos Qədim Əlyazmaların Qorunması Layihəsini idarə edir. 2007-ci ilin oktyabr ayından başlayaraq, kitabxana Laos Əlyazmalarının Rəqəmsal Kitabxanasını yaratmaq üçün Passau Universiteti və Berlin Dövlət Kitabxanası (Staatsbibliothek zu Berlin Preußischer Kulturbesitz) ilə əməkdaşlıq etmişdir. ອລໜັງສືໃບລານລາວ). Laos Xalq Demokratik Respublikası hökuməti əlyazma kolleksiyasının internet vasitəsilə əldə edilməsinə icazə verib.

  

2017-ci ildə yeni milli kitabxananın tikintisi başa çatıb

Xarici keçid
------------

* nationallibraryoflaos.net/en/home/ — Laos milli kitabxanasının rəsmi saytı

İstinadlar
----------

1. ↑  "National Library of Laos". www.nationallibraryoflaos.org. 2017-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-13.
2. ↑  "National Library of Laos". ASEF culture360 (ingilis). 2023-08-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-13.
3. ↑  "New National Library of Laos Construction Complete". Laotian Times. 2017-01-04. 2020-10-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-02-04.
**Nessun dorma** — Cakomo Puççininin "Turandot" operasının sonuncu aktında ifa edilən ariya. Həmçinin, operada ən məşhur tenor ariyalarından biridir. Bu ariya şahzadə Turandota aşiq olan naməlum şahzadə (*it.* il principe ignoto) Kalaf tərəfindən ifa edilir. "Nessun dorma" italyan dilindən tərcümədə "Heç kim yatmasın" mənasını verir.

Ariyanın təsviri
----------------

"Turandot" operasının mövzusuna əsasən qədimdə Çin imperatorunun Turandot adlı çox gözəl bir qızı varmış. Lakin bu qız kişilərə nifrət edir və ərə getməmək üçün onu almaq istəyən oğlanlara cavab tapılması çətin olan 3 sual verir. Bu suallara cavab verə bilən şəxs şahzadə ilə evlənmək haqqı qazanır, cavab verə bilməyənlər isə boynu vurularaq edam edilir.

Həmin 3 sual aşağıdakı kimidir:

*Gecə düşəndə ortaya çıxan, qanadlı qarabasmaya bənzəyən, günəşin doğması ilə yox olan şey nədir?*
*- Ümid.*
*Alova bənzəyən, ölüm yaxınlaşdıqca axan, qələbə həvəsini artıran, günəş batışı rəngində olan şey nədir?*
*- Qan.*
*Həm buz, həm alov olan, azadlıqdan köləliyə sürükləyən, məhbusdan kral yaradan kimdir?*
*- Turandot.*
Naməlum şahzadə Kalaf ilk baxışdan Turandota aşiq olur və onun hər üç sualına düzgün cavab verir. Buna baxmayaraq, Turandot Kalafla evlənmək istəmir və bu zaman Kalaf ona təklif edir ki, şahzadə Turandot sabah səhərə qədər onun əsl adını tapsın. Əgər düz taparsa, onda Kalaf öz boynunun vurulmasına razı olur, lakin əgər tapa bilməsə, onda Turandot Kalafa ərə getməyə razı olmalıdır. Turandot bu təklifi qəbul edir, amma fərman verir ki, onun bütün təbəələri gecəni yatmasınlar və şahzadənin adını tapmağa çalışsınlar. Əgər tapa bilməsələr, onda hamı edam olunacaq.

Sonuncu aktın əvvəlində Kalaf sarayın Ay işığı ilə işıqlanmış həyətində tək-tənha dayanıb. O, uzaqda carçıların şahzadənin fərmanını elan etmələrini eşidir. Kalafın ariyası məhz bu məqamda, carçıların sədaları altında Turandot haqqında düşüncələrdən başlayır.

Ariyanın librettosu
-------------------

*it.* "Nessun Dorma" ("Heç kim yatmasın")

|  |  |
| --- | --- |
| *(italyanca)*
**Şahzadə Kalaf:**
Nessun Dorma! Nessun Dorma!
Tu pure, o principessa,
nella tua fredda stanza
guardi le stelle che tremano
d’amore e di speranza!
ma il mio mistero
è chiuso in me,
il nome mio nessun saprà!
no, no, sulla tua bocca lo dirò,
quando la luce splenderà!
ed il mio bacio scioglierà
il silenzio che ti fa mia!
**Xor:**
il nome suo nessun saprà…
e noi dovrem ahimè, morir, morir!…
**Şahzadə Kalaf:**
dilegua, o notte! tramontate, stelle!
tramontate, stelle! all’alba vincerò!
vincerò!
 | *(azərbaycanca, hərfi tərcümə)*
Heç kim yatmasın! Heç kim yatmasın!
Sən də, şahzadə,
Soyuq otağında sevgi və ümidlə titrəyən 
Ulduzları seyr et!
Amma mənim sirrim 
məndə gizlidir
Adımı heç kimsə bilməyəcəkdir!
Xeyr, xeyr! Adımı ağzının
yanında ikən söyləyəcəyəm,
Günəş çıxanda!
Və səni mənimki edəcək olan öpüşüm 
Səssizliyi əridəcək!
Adını heç kim tapmayacaq ...
Və biz də, ölməli olacağıq, ölməli olacağıq!
Ey gecə, yox ol! Ulduzlar, sönün!
Ulduzlar, sönün! Şəfəq vaxtı mən qalib gələcəyəm!
Qalib gələcəyəm, qalib gələcəyəm!
Nessum Dorma Luçiana Pavarotti
  |

Xarici keçidlər
---------------

* "Nessun Dorma" Yussi Byörlinqin ifasında, 1944
**Rəşid Behbudov adına Azərbaycan Dövlət Mahnı Teatrı** — Azərbaycan teatr tarixində ilk mahnı teatrı.

Rəşid Behbudov adına Azərbaycan Dövlət Mahnı Teatrı 1968-ci ildə vokal sənətinin görkəmli nümayəndəsi, SSRİ xalq artisti Rəşid Behbudov tərəfindən yaradılmış və hal-hazırda öz yaradıcısının adını daşıyır. Yerləşdiyi bina ilk öncə sinaqoq kimi istifadə olunmuşdur.

Teatrın repertuarı bu gün Üzeyir Hacıbəyov, Qara Qarayev, Fikrət Əmirov, Cahangir Cahangirov, Rauf Hacıyev, Tofiq Quliyev, Polad Bülbüloğlu, Ramiz Mirişli, Faiq Sücəddinov, Azər Dadaşov və başqaları kimi milli bəstəkarların əsərlərindən ibarətdir. Repertuarın əsasını təşkil edən xalq mahnılarının, muğam və təsniflərin ifası bu günə kimi böyük müğənnimiz Rəşid Behbudovun özünəməxsus ənənəvi ifa tərzini qoruyub saxlamışdır.

Teatr fəaliyyət göstərdiyi vaxtdan burada Zaur Rzayev, Natavan Şeyxova, Mübariz Tağıyev, Elxan Əhədzadə, Xədicə Abbasova, Azər Zeynalov, Zöhrə Abdullayeva, Aybəniz Haşımova, Gülyaz və Gülyanaq Məmmədovalar, Bilal Əliyev, Vaqif Şıxəliyev və s. kimi populyar sənət ustaları çalışmışdır.

R. Behbudov adına Azərbaycan Dövlət Mahnı Teatrı bir çox xarici ölkələrdə, o cümlədən ABŞ, Fransa, İsveç, İsveçrə, Hindistan, Pakistan, Almaniya, Türkiyə, Rusiya Federasiyası və s. tamaşaçı tərəfindən rəğbətlə qarşılanmışdır. Son illərdə yaradıcı kollektiv: 2000-ci ildə Hanoverdə "EKSPO-2000" sərgisinin açılışında konsert proqramında iştirak etmiş, 2001–2002-ci illərdə Türkiyə, Moskva, Strassburq, Avstriya, 2003-cü ildə Almaniyada "Azərbaycan Mədəniyyət Günləri"ndə, 2004-cü ildə Yekaterinburqda "Novruz şənliklərində", 2005-ci ildə yenə də Avstriyanın Vyana şəhərində "Azərbaycan Mədəniyyəti Günləri"ndə, Moldovanın Kişinyov şəhərində "Mersi-Şor" adlı Beynəlxalq Musiqi Festivalında Azərbaycan mədəniyyətini təmsil etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Dövlət Mahnı Teatrı solistləri". 2021-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-03-15.
**Manna yarması** — buğdanın üyüdülüb ələnilməsiylə əldə edilən bir qida maddəsidir. Manna yarması dənəcikləri 125-140 mikro metr böyüklüyündə, sarı rəngdə, parlaq və bucaqlıdır. Manna yarması istehsalında ümumiyyətlə sərt buğda istifadə edilir.

Manna yarması uşaq və pəhriz qidası üçün geniş istifadə olunan əsas qida məhsuludur. Bu yarmanı un dəyirmanında buğdanın sortlu üyüdülməsi nəticəsində alırlar. Manna yarmasının çıхarı emal olunan dənin 2%-ni təşkil edir. Yumşaq və bərk buğdadan alınan manna yarması tərkibindən və quruluşundan asılı olaraq "M", "MT" və "T" markası ilə buraхılır. "M" markalı yarmanı yumşaq yarımşüşəvari və şüşəvari buğdadan, "T" markalı yarmanı bərk buğdadan, "MT" markalı yarmanı isə bərk və yumşaq buğdaların qarışığından alırlar. Manna yarmasından birinci хörəklərin, sıyıqların və şirin хörəklərin hazırlanmasında istifadə edilir.

Manna yarması qida dəyəri yüksək olan bir yeməkdir. % 73 nisbətində karbonhidrat ehtiva edər. 100 qram manna yarması içində təxminən 360 kcal enerji vardır. Manna yarması makaronun əsas maddəsidir.

Həmçinin bax
------------

* Mannı

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Əhmədov Ə.I. Ərzaq malları əmtəəşünaslığı. Ali məktəblər üçün dərslik. Yenidən işlənmiş və tamamlanmış ikinci nəşr. Baкı: "Iqtisad Universiteti" nəşriyyatı, 2006, 480 səh.

Xarici keçidlər
---------------
**Mehranrud mahalı** — XIV əsr-1990 inzibati nahiyə. Təbriznın bölgələrindən biri.

Tarixi
------

Təbrizin şərqində yerləşən bu mahal Təbrizdən axan Mehranrud çayının adı ilə əlaqədardır. Şəhər darvazasından oraya beş fərsəng məsafə var idi. İsfənc, Sədabad onun böyük qəsəbələri idi. Orada bir sıra kəndlər, o cümlədən Çanqur, Qasımabad, Yuxarı Gəvanlıq, Mərnab, Bakşin, Nəhənd, Üsbənc, Qərəçəlu, Növcədih, Quvalan, Anbardan, Kəlixan, Zırnıq, Fəhvəsfənc (indiki Basmınc), Ġstiliq, Keçəlabad, Kərmavcan, Barus var idi

1593-cü ildə Osmanlı İmperiyasının Təbriz əyalətinin nahiyəsi

E. Çələbinin yazdığına görə, Təbrizin dörd tərəfində təqribən 7 nahiyə (Mehranrud, Səravrud, Dideherdər, Ərdənəq, Dudqat, Canımrud, Bədistan) var. Şəhərin şərqində yerləşən Mehranrud nahiyəsinə daxil olan Rut, İsfənc, Səidabad kəndlərində müxtəlif məscid, karvansara, hamam, kiçik üstüörtülü bazar, bağ və bağçalar yerləşirdi. Səyyah xüsusilə vurğulayır ki, əksər kəndlər adı çəkilən ictimai tikililərə malik idilər.

1725-ci ildə Osmanlı İmperiyasının Təbriz əyalətinin Təbriz livasının nahiyəsi .

Əhalisi
-------

### Şəxsiyyətləri

Mənbə
-----

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-30.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2017-12-15 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-11-30.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2011-11-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-11-30.

Xarici keçidlər
---------------
**Minstrel** orta əsr Avropasında bir növ aşıqdır. Bununla birlikdə, bir şoumen cəhəti var. Əvvəlcə bir musiqiçi, hoqqabaz, akrobat, müğənni və ya təlxək kimi hər cür əyləncəni həyata keçirən insanı izah edən termin, sonradan (XVI əsrdən başlayaraq) mahnı oxuyan və musiqi alətlərində ifa edən bir ifaçı mənasına gəldi.

Xüsusiyyətləri
--------------

Uzaq ölkələrin, real tarixi hadisələri və ya xəyali hekayələri haqqında mahnılar oxuyurdular. Öz nağıllarını danışsalar da, tez-tez başqalarının əsərlərini əzbərləyirdilər. Onlar tez-tez kral ailələri və ya zadəganlar tərəfindən ziyafətlərə dəvət olunurdular. 20-ci əsrin əvvəllərinə qədər öz mövcudluğunu qoruyub saxlamağı bacarmışdır.

İngiltərədə, peşəkar şair, öz şeirlərini bəstələyib arfa ilə oxuyan bir növ bəstəkar kimi tanınırdılar. XIII əsrin sonlarında isə Minstrel termini, öz ağasını musiqi və mahnı ilə əyləndirən bir sənətkarı ifadə etmək üçün istifadə olunmağa başlandı. Bəziləri isə daha ciddi bir meyl ilə siyasi şərhlərdə iştirak etmiş və ya təbliğatlar aparmağa başlamışdırlar.

İstinadlar
----------
**Məhəmməd Səidi Mehr** (*fars.* محمد سعیدی مهر‎; d.1963) — İranlı tədqiqatçı alim, Tərbiyət Müdərris Universitetinin fəlsəfə kafedrasının professoru.

Həyatı
------

Məhəmməd Səidi Mehr 1963-cü ildə Tehran şəhərində dünyaya göz açmışdır. Orta məktəbi riyaziyyat ixtisasında bitirdikdən sonra, dini və fəlsəfi məsələlərə marağı səbəbi ilə mədrəsəyə gedib, öz təhsilini orada davam etdirmişdir. Magistr təhsilini İlahiyyat və Doktorluq dissertasiyasını fəlsəfə sahəsində edərək, İngiltərəyə elmi tədqiqat üçün getmişdir. Qayıtdıqdan sonra Tərbiyət Müdərris Universitetində müəllim kimi pedaqoji fəaliyyətə başlamışdır.

Yaradıcılığı
------------

Elmi fəaliyyətində bir çox kitab və məqalələrin müəllifidir.

"METAFİZİKA" beynəlxalq fəlsəfi və fənlərarası araşdırmalar jurnalının 5-ci sayından jurnalın "Fəlsəfə, Sosiologiya və Psixologiya elmləri" üzrə redaksiya heyətinin üzvüdür.

### Kitabları

* Kəlam elmi, Məhəmməd Səidmehr, Nurlar nəşriyyatı, 2013 (Bu kitab Azərbaycan dilinə tərcümə edilmişdir).
* Din fəlsəfəsi; Allah, İxtiyar və Şər, Taha nəşriyyatı, İran
* Din fəlsəfəsinin əsasları, Kitab bustanı nəşriyyatı, İran
* Zərurət, dəlalət və mümkün cahanlar, elmi və fərhəngi nəşriyyatı, 2015

### Məqalələri

İstinadlar
----------

1. ↑  "Məhəmməd Səidi Mehrin əsərləri". 2021-09-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-05.
2. ↑  ""Metafizika" jurnalının redaksiya heyətinin üzvləri". 2022-03-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-01.
3. ↑  "Kəlam Elmi". 2020-02-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-05.

Xarici keçidlər
---------------
**Məktəbi-tərbiyə** və ya "**Tərbiyə" məktəbi**— Naxçıvan şəhərində XIX əsrə aid məktəb.

Haqqında
--------

Məktəbi-tərbiyə 1894-cü ildə görkəmli maarifçi-pedaqoq Məhəmməd Tağı Sidqi tərəfindən Naxçıvan şəhərində təsis edilmişdir. Məktəbdə dünyəvi fənlərin tədrisinə ciddi fikir verilir, ana dili ilə yanaşı rus dili və ədəbiyyatı da öyrədilirdi. 1896-cı ildə məktəb üçün yeni bina tikilmişdi. Onun inşasına Hacı Zeynalabdin Tağıyev, general-leytenant İsmayıl xan Naxçıvanski yaxından köməklik göstərmişdilər. Məktəb az vaxtda Naxçıvanın ədəbi-mədəni həyatının mərkəzlərindən birinə çevrilmişdi. Burada yerli ziyalıların iştirakı ilə teatr tamaşaları göstərilir, ədəbi əsərlərin müzakirəsi keçirilir, yubiley gecələri təşkil olunurdu. Aleksandr Puşkinin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə keçirilən yubiley gecəsində (26 may 1899) Məhəmməd Tağı Sidqi şairin həyat və yaradıcılığı haqqında məruzə etmişdir. Cəlil Məmmədquluzadə bu məktəbi "yeniyetmə müəllim və ədiblər üçün darülürfan" adlandırmışdır.
1896-cı ildə Rus-tatar (Rus–Azərbaycan) məktəbinə çevrilərkənməktəbinin fəxri nəzarətçisi Bəhram xan Naxçıvanski olmuş, sonra o yerini istefada olan rotmeyster Cəfərqulu xan Naxçıvanskiyə vermiş, daha sonra isə Mirzə Ələkbər Süleymanov özünün yazdığına görə 1897-ci ildə məktəbin müdiri təyin edilmişdir.

Müəllimləri
-----------

* Mirzə Ələkbər Süleymanov rus dili müəllimi (1894–1906)

Məzunları
---------

* Hüseyn Cavid
* Əlirza Rasizadə (Hüseyn Cavidin qardaşı)
* Məmməd Səid Ordubadi
* Əziz Şərif
* Rza Təhmasib Bəyzadə
* Məmmədhüseyn Təhmasib
* Rzaqulu Nəcəfov
* Əliqulu Qəmküsar qardaşları
* Ələkbər Abbasov (Ələkbər Qərib Naxçıvanlı), yazıçı, tərcüməçi
* Əli Səbri Qasımov
* Məmmədəli Sidqizadə (M. T. Sidqinin böyük oğlu), məşrutəçi
* Ələkbər Məmmədquluzadə (C. Məmmədquluzadənin kiçik qardaşı, Qori Müəllimlər Seminariyasında oxumağa ciddi təşəbbüs göstərmişdi)
* Əbdüləzim Rüstəmzadə
* Mircəfər Mirişli
* Bəhruz Kəngərli
* Xəlil ağa Hacılarzadə
* Həsən Səfərli
* [[Məmməd Xəlilov və
* Əli Xəlilov
* Heydər Vəzirov
* Əsəd Şeyxov
* Qasım bəy Camalbəyov
* Ağa Bektaşov
* Əsədulla Bektaşov
* İbrahim Əbilov

Həmçinin bax
------------

* Ümid məktəbi
* Məclis (məktəb)

İstinadlar
----------



1. ↑  Naxçıvan Ensiklopediyası. II cild (Təkmilləşdirilmiş və yenidən işlənmiş ikinci nəşr). Naxçıvan: AMEA Naxçıvan bölməsi. V. Y. Talıbov. 2005. səh. 17. ISBN 5-8066-1468-9.
2. ↑ . İ. Ə. Həbibbəyli. "Məktəbi-Tərbiyə"nin yetirmələri. "Məktəbi-Tərbiyə"nin 1898–1899-cu tədris ilinə dair hesabatı. "Məktəbi-Tərbiyə" şagirdlərinin tədris saliyanəsinin fehrist dəftəri (1901). "Şərq qapısı" qəzeti, 18 sentyabr, 2004.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-12.
**Nullifikasiya** (*lat.* nullificatio — məhv olunması) — bir sənədin və ya əskinasların hüquqi qüvvəsindən, faktiki əhəmiyyətindən və qanuniliyindən məhrum edilməsidir.

Əskinasların ləğvi
------------------

Əskinasların ləğvi, yəni onların faktiki əhəmiyyətinin ləğvi yüksək inflyasiya səviyyəsinə görə, ən kiçik nominallı əskinaslar öz aktuallığını itirdikdə həyata keçirilə bilər. Belə vəziyyətdə əskinaslar əvvəlcədən müəyyən edilmiş tarixdən etibarən öz qüvvəsini itirir və bu tarixdən əvvəl və bu tarixdən sonra müəyyən edilmiş müddət ərzində etibarlı əskinaslara dəyişdirilə bilər. Məsələn, Belarusda 2015-ci il iyulun 1-dən 50 rubl nominalında əskinasların buraxılmasını dayandırdılar. 2015-ci il sentyabrın 1-dən onlar artıq ödəniş vasitəsi kimi qəbul edilməyib. Və 2016-cı il iyunun 1-dən onlar mübadilə üçün qəbul olunmur və öz qüvvəsini tamamilə itirir.

Nullifikasiya redenominasiya zamanı da həyata keçirilə bilər ki, bu da inflyasiyanın yüksək templəri və bütün əskinasların etibarlılığını itirməsi və yeniləri ilə əvəz edilməsi qərarı ilə də baş verə bilər. Belə bir vəziyyətdə, bir qayda olaraq, daha kiçik nominallı, 10 köhnəyə 1 yeni və ya 10-a bölünən digər nisbətdə əskinaslarla əvəz olunur. Analoji vəziyyət Almaniyada 1924-cü ildə baş vermişdi, bir yeni marka 1 trilyon köhnə ilə dəyişdirildikdə.

Həmçinin köhnə əskinasların tamamilə yenisi ilə əvəz edilməsi ilə ləğvetmə ölkədə siyasi sistemdə köklü dəyişiklik olduqda və ya dövlətin yox olması və onun yerində bir və ya bir neçə yeni dövlətin yaranması zamanı baş verir. Məsələn, SSRİ-nin dağılması və 15 müstəqil dövlətin yaranması ilə onların hamısı müxtəlif vaxtlarda milli valyutalar yaratdılar.

Qiymətli kağızların ləğvi
-------------------------

Qiymətli kağızların etibarsız olması qiymətli kağızın özündə göstərilən müddətə görə baş verə bilər, bundan sonra o, etibarsız olur. Həmçinin - məhkəmə qərarı əsasında, habelə müvafiq ölkələrin qanunları ilə müəyyən edilmiş digər üsullarla.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Банкноты в 50 рублей выходят из обращения с 1 июля | FINANCE.TUT.BY". 2017-11-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-26.
2. ↑  "ДЕНЕЖНАЯ РЕФОРМА 1991-1993 гг. ДЕНОМИНАЦИЯ РУБЛЯ В УСЛОВИЯХ КРИЗИСА". 2017-06-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-26.
3. ↑  "Нуллификация". 2016-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-26.
**Bayern 1** (*alm.* Bavariya 1‎) — Alman ictimai radiostansiyası. Bavariya radioyayımına daxil olmaqla, buranın ən populyar radiostansiyasıdır.

Tarixi
------

1924-cü ildə orta dalğalarda Deutsche Stunde in Bayern adlı xüsusi radiostansiya buraxıldı.1925-ci ildə bu radiostansiya milliləşdirildi, 1931-ci ildə adı "Bayerischer Rundfunk"a dəyişdirildi. 1932-ci ildə isə tamamilə milliləşərək, 1934-cü ildə Reichsrundfunk adlı dövlət radiokompaniyasına daxil olmuş və adı "Reichssender München"ə dəyişdirilmişdi. 1945-ci ildə isə yayım dayandırıldı.

1945-ci ildə Amerika hərbi administrasiyası orta dalğalarla əvvəlcə American Forces Network adlı ingilisdilli radiostansiyasını, daha sonra isə Bavariyada 31 yanvar 1948-ci ildə sonuncu buraxılışı olan Radio München adlı stansiyanı yayımladı. Tarixən Bavariya radiosu "Bavar radioyayımı" və "tam proqram" adlı radioproqramlara bölünürdü. 1 yanvar 1974-cü ildə proqramlar ümumi şəkildə "Bayern 1" radiostansiyanın adı altında birləşdirildi. Auditoriyanın qalan hissəsini isə onlarçün "Oldiebased AC" adlı musiqi proqrammı yayımlanan yaşlı nəslin nümayəndələri təşkil edirdi.

Auditoriya
----------

1996-cı ilə qədər musiqi və xalq mahnıları, əsasən, alman dilində, lakin sonraki vaxtlarda radioda mahnılar da başqa dillərdədə yayımlanmağa başlandı. "Həyatın mərkəzində" proqramının (*alm.* "In der Mitte des Lebens"‎) daxili sorğularına əsasən, radio dinləyicilərin əksəriyyəti 1970 və 80-ci illərin mahnılarını üstün tuturdular. Hər gün retro və pop musiqisi təxminən 1,9 milyon radio dinləyicisi tərəfindən dinlənilir.

Yayım şəbəkəsi
--------------

6 regional administrasiya rayonlarında gündəlik "Regional xəbərlər" adlı proqram — 12:00-dan 13:00-a qədər Münhendə, Frankoniyada, Yuxarı Bavariyada, Şərqi Bavariyada, Şvabiyada və Mərkəzi Frankoniyada yayımlanır. Hər gecə SR 3 Saarlandwelle radiostansiyası ilə ARD-Hitnacht radioproqramı, bazar günlərində isə bu vaxtı "Gecənin ritmi" (*alm.*  Rhythmus der Nacht‎) yayımlanır. Saat 4-də isə ARD-Hitnacht WDR 4 — lə səslənir. Gün ərzində 19 saat milli musiqi yayımlanır. 2013-cü ilin yanvar ayından Bayern 1 radiostansiyasında Bayern plus və BR-klassik proqramlarıda yayımlanır. Şənbə günləri saat 15:00-da futbol yarışmalarını canlı efirdən birbaşa yayımlayan "Bu gün stadionda" (*alm.* Heute im Stadion‎) adlı idman proqramı verilir. Bazar günləri 12:00-dan 14:00-a qədər məşhurluğu ilə tanınan "Mavi divan" (*alm.* «Die Blaue Couch»‎) adlı proqram yayımlanır.

Aparıcılar
----------

* Christoph Doimling
* Uwe Erdelt
* Gaby Fischer
* Peter Fraas
* Thomas Giebelhausen
* Connie Glogger
* Uwe Gurtler
* Peter Hirsch
* Barbara Yelen
* Petra Mentner
* Ulla Muller
* Stefan Lehmann
* Thomas Orner
* Wolfgang Schneider
* Tillmann Schöberl

Yayım
-----

Yayım ultrasəs dalğalar formatında, rəqəmsal və kabel video yayım formatında yayımlanır. Cənubi Afrika operatoru Deukom sayəsində İnternetdə yayımlanır.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt  (alm.)
**Ağalar İsrəfil oğlu Vəliyev** (23 iyul 1957, Yevlax) — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin VI çağırış deputatı.

Həyatı
------

Ağalar Vəliyev 1957-ci il iyulun 23-də Yevlax şəhərində anadan olmuşdur. 1976-cı ildə Mingəçevir Politexnik Texnikumunu, 1989-cu ildə isə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunu bitirmişdir. İxtisasca inşaat mühəndisidir.

Əmək fəaliyyətinə 1976-cı ildə Avtomobil Yollarının Tikintisi və İstismarı Nazirliyinin Yevlax dəmir beton məmulatları zavodunda fəhləlikdən başlamışdır. Həmin zavodda laboratoriya mühəndisi, şöbə rəisi, baş mühəndis və direktor, 1986-cı ildən Avtomobil Yollarının Tikintisi və İstismarı Nazirliyinin Dəmir Beton zavodunun direktoru, 1991-ci ildən Körpü tikinti kombinatının baş direktoru, 1993-cü ildən isə 2 saylı "Yoltəmirtikinti" trestinin rəisi, 1996–1998-ci illərdə isə "Azəraqrartikinti" Dövlət Şirkətinin prezidenti vəzifələrində çalışmışdır.

"Azəraqrartikinti" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin Müşahidə Şurasının sədridir.

Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür. 2010-cu ildə "Əməkdar mühəndisi" fəxri adına layiq görülmüş, 2012-ci ildə isə "Şöhrət" ordeni ilə, 2017-ci ildə isə 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir. Ailəlidir, bir oğlu var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Dördüncü çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 2010-cu il 29 noyabr tarixli iclasın stenoqramı. Arxivləşdirilib 2020-10-28 at the Wayback Machine meclis.gov.az  (az.)
**Pulicaria vulgaris** (*lat.* Pulicaria vulgaris) — bitkilər aləminin astraçiçəklilər dəstəsinin mürəkkəbçiçəklilər fəsiləsinin pulicaria cinsinə aid bitki növü.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Hündürlüyü 25-60 (80) sm, gövdəsi düz, adətən qalxanşəkilli, az hallarda süpürgəvaribudaqlanmış formada, qısa-yumşaq tüklü, bozumtul-yaşıl olan çoxillik ot bitkisidir. Yarpaqları oturaqdır, yumşaqdır, üst tərəfdən qabarıq-tükcüklü, alt tərəfdəndən nazik və bozumtul-keçəli tüklüdür, uzunsovneştərvaridir, dəyirmi qulaqcıqları ilə gövdənin həcmini ürəkşəkilli artırandır, sivridir, kənarlardan dalğalıdır, tamkənarlı və ya xırda seyrək dişlidir. Səbət yarımşarşəkilli olub, eni 7–10 mm-dir, yarpaqla örtülmüş, uzun saplaqda yerləşimişdir. Qını keçə-tüklüdür; yarpaqcıqları çoxsaylıdır, ensiz- neştərvari-xətvari formadadır, təpə hissədə uzun sivriləşmişdir. Kənar çiçəklərin dilciyi sarı rənglidir, ensiz-xətvari, qatlanmış vəziyyətdə olub, qından uzundur. Toxumlarının uzunluğu 1 mm-ə yaxındır, uzunsovdur, az tükcüklüdür; kəkili ağ rəngdədir, 3-4 dəfə ondan uzundur. İyul-oktyabr (noyabr) aylarında çiçəkləyir, avqust-oktyabr (noyabr) aylarında meyvə verir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Samur-Şabran oval. BQ (Quba), Kür-Araz oval. BQ şərq, Nax. dağ. Lənk. oval.. Ovalıqdan orta dağ qurşağına qədər.

Yaşayış mühiti
--------------

Rütubətli yerlərdə, bataqlıqların, çayların kənarında, arxlarda, düyü sahələrində və mədəni əkin sahələrində rast gəlinir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1993977
* Wikispecies: Pulicaria vulgaris
* APDB: 138923
* BioLib: 41437
* EPPO: PULVU
* EUNIS: 160384
* FNA: 220011263
* FoC: 220011263
* FoIO: PULVUL
* GBIF: 6443643
* iNaturalist: 336326
* IPNI: 240626-1
* ISC: 116620
* IUCN: 164402
* NBN: NHMSYS0000462144
* NCBI: 119191
* PFI: 5529
* Plant List: gcc-93600
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:240626-1
* Tropicos: 2701172
* WoRMS: 1145197

 |
**Arif Ağalar oğlu Əliyev** (26 iyul 1983, Susuzluq, Kəlbəcər rayonu – 4 iyun 2021, Susuzluq, Kəlbəcər rayonu) — Kəlbəcər Rayon İcra Hakimiyyətinin Susuzluq kənd inzibati dairəsi üzrə nümayəndəsinin müavini, şəhid.

Həyatı
------

Əliyev Arif Ağalar oğlu 26 iyul 1983-cü ildə Kəlbəcər rayonunun Susuzluq kəndində anadan olub. 1990-cı il tarixində Kəlbəcər rayonunun Susuzluq kənd tam orta məktəbinin 1-ci sinfinə daxil olub. 1993-cü il aprelin 2-də Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Kəlbəcər rayonunun işğal edilməsindən sonra Əliyevlər ailəsi Göygöl rayonunda yaşamağa başlayıblar. Orta təhsilini Göygöl rayonunda davam etdirib. Orta məktəbi müvəffəqiyyətlə bitirdikdən sonra Universitetə qəbul olmuşdur. Universiteti bitirdikdən sonra Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Kəlbəcər rayon bölməsi tərəfindən həqiqi hərbi xidmətə çağırılıb. Hərbi xidmətini Silahlı Qüvvələrin "N" saylı hərbi hissəsində xidmət etmişdir. Daha sonra Kəlbəcər rayon Susuzluq kənd İnzibati Ərazi Dairəsi üzrə nümayəndəlikdə müavin vəzifəsində çalışan Arif Əliyev 04 iyun 2021-ci il tarixində rəsmi olaraq Kəlbəcər rayon Susuzluq kəndinə səfəri zamanı düşmənin təxribatı nəticəsində minaya düşərək şəhidlik zirvəsinə ucalmışdır. Ailəli idi. 05 iyun 2021-ci ildə Göygöl rayon Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilib.

Təltifləri
----------

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin iyunun 14-də imzaladığı Sərəncamla işğaldan azad olunan ərazilərdə vəzifə borcunu yerinə yetirmiş Əliyev Arif Ağalar oğlu "3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Yeniavaz.com.* "Kəlbəcərdə şəhid olan Arif Əliyev dəfn olundu – YENİLƏNİB" (az.). Yeniavaz.com. 05.06.2021. 2023-06-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 iyul 2023.
2. ↑  "İşğaldan azad olunan ərazilərdə vəzifə borcunu yerinə yetirmiş bir qrup şəxsin 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2022-08-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-20.

Həmçinin bax
------------

* Susuzluq kəndi yaxınlığında partlayış
**Qarabağlar travertin yatağı** – Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində istismar olunan ən böyük travertin yataqlarından biri

Naxçıvan MR-də müxtəlif tərkibli, tikinti-quraşdırma işlərində böyük pay sahibi olan antibakterial keyfiyyətə malik travertin və mərmər daş məhsulları hazırda əsasən Kəngərli rayonunun Qarabağlar kəndindəki daş ocaqlarında çıxarılır.

Daş yatağında Almaniya və Türkiyə istehsalı olan texnikadan istifadə etməklə dağdan bloklar şəklində qaya parçaları qoparılır. Kəsilmiş daş parçaları yük avtomobillərinə yüklənərək Şahtaxtı dəmiryol stansiyasındakı vaqonlara daşınır, oradan da Naxçıvan şəhərindəki və Babək rayonunun Araz kəndindəki "Gəmiqaya Daş Məhsulları Kompleksi" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə göndərilir. Burada həmin bloklar kəsilərək plitələr çıxarılır, üzlük daşlar hazırlanır, müxtəlif təyinatlı məhsullar halına gətirilir. Həmin məhsullar isə cilalandıqdan sonra tikinti obyektlərinə göndərilir. Böyük və kiçik ölçülü travertin plitələrdən istər binaların fasadlarının üzlənməsində, istərsə də həyətyanı sahələrin bəzədilməsində, evlərin daxilində istifadə edilir. Naxçıvan Muxtar Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyindən verilən məlumatda göstərilir ki, müəssisədə illik travertin istehsalının həcmi təxminən 180-200 min kvadratmetr təşkil edir. Bundan əlavə olaraq ildə təxminən 25-30 min kvadratmetr dekarativ(mozaik) daş məhsulları da istehsal edilir.
Onu da qeyd edək ki, müəssisənin istehsal etdiyi travertin daş məhsulları rəqabətədavamlı və ixracyönümlü məhsullardan biri hesab olunur. Hazırda müxtəlif çeşidli travertin daş məhsulları sifarişə uyğun olaraq, Bakı şəhərinə və Gürcüstan Respublikasına ixrac edilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Kəlbizadə E. Kremlin Qurultaylar sarayını, Ostankino televiziya mərkəzini, Moskva Dövlət Univeritetinin binasını bəzəmiş Naxçıvan məhsulu. – Naxçıvanxeberleri.com
**Əbdürrəhman Mələk** (1896, Antakya - 13 yanvar 1978 Ankara), Hatayın Türkiyəyə qoşulmasında mühüm rol oynamış türk siyasətçidir. O, həkimlik peşəsini bir kənara qoyub, özünü Hatayın qurtuluş mübarizəsinə həsr edib.

Həyatı
------

Əbdürrəhman Mələk 1896-cı ildə Antakyada anadan olub. İbtidai və orta məktəbi Antakyada, Sultani (liseyi) Hələbdə bitirmişdir. Tibb təhsilinə Dəməşq Tibb Məktəbində başlayıb. Birinci Dünya Müharibəsinin başlaması ilə İstanbul Tibb Fakültəsinə keçdi və 1919-cu ildə oranı bitirdi.

Əbdürrəhman Mələk hələ tələbə ikən Antakyada Türk Ocağı qurub. O, Hatayın Türkiyəyə qatılması üçün mübarizə aparan Hatay Erkinlik Cəmiyyəti İstanbul Şöbəsinin prezidenti olub. Cenevrədə fransızlarla Hatay danışıqlarında iştirak edən Türkiyə Nümayəndə heyətində iştirak edib.

19 may 1937-ci ildə Millətlər Cəmiyyətinin Hatay üçün qəbul etdiyi konstitusiyadan sonra qurulan Hatay Dövlətinin ilk baş naziri oldu. O, 1939-cu ilə qədər bu vəzifədə çalışıb. Baş nazir olduğu müddətdə Hatayın Türkiyəyə qatılması üçün intensiv iş apardı. 1939-cu il iyunun 29-da Hatay Məclisi Türkiyənin tərkibinə qatılmağa qərar verdi. 7 iyul 1939-cu ildə Hatay Türkiyə Cümhuriyyətinə qatıldı.

Ölümü
-----

Hatay Türkiyəyə qatıldıqdan sonra Mələk Türkiyə Böyük Millət Məclisində millət vəkili vəzifəsində çalışıb. 1960-cı ildə Demokrat Partiyasından istefa verərək Yeni Türkiyə Partiyasını qurub. 1978-ci il yanvarın 13-də Ankarada vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  Melek, Abdurrahman. Hatay Nasıl Kurtuldu. s. 9-10.
2. ↑  Göksel, Ali. Hatay'da Türk Milli Mücadelesi. s. 150-151.
3. ↑  Özcan, Hakan. Hatay'ın Kurtuluşu. s. 200-201.

Həmçinin bax
------------

* Tayfur Sökmen
* Hatay dövləti
**Əjdahan mağarası** — Sədərək rayonunun Sədərək kəndindən şimalda, qayalığın içərisində arxeoloji abidə.

Ümumi məlumat
-------------

Yaxınlığında yeddi ildən bir qaynayıb çıxan Cincili bulaq var.mağaranın uzunluğu 12 metr, eni 3–4.5 metr, hündürlüyü 2–2.5 metr arasındadır. Mağaranın üzərinə mərmi düşdüyündən onun tavanının bir qismi dağılaraq girişi tutmuşdur. Tavanı ocaq yanmasından qaralmışdır. Mağaranın ön tərəfi kiçik meydan şəklindədir. İçərisi nəm torpaq qatı ilə örtülmüşdür. Araşdırmalar zamanı mağaranın girişindən erkən orta əsrlərə aid keramika məmulatı aşkar olunmuşdur. Araşdırmalar mağaradan müəyyən müddət yaşayış məskəni kimi istifadə edildiyini göstərir. Burada qədim mədəniyyət izlərinin olmasının müəyyənləşdirilməsi arxeoloji araşdırmalar tələb edir. Yaşayış yerini 3–8-ci əsrlərə aid etmək olar.

Həmçinin bax
------------

Sədərək rayonu
Qazma mağarası
Kilit mağarası

Xarici keçidlər
---------------

* Naxçıvan abidələri

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan abidələri ensiklopediyası. Naxçıvan.2008.
**Hüseynov Samir Sədaqət oğlu** (21 iyul 1975, Kərgəlan, Lənkəran rayonu) — Azərbaycan yazıçısı, publisist, jurnalist.

Həyatı
------

Hüseynov Samir Sədaqət oğlu 21 İyul, 1975-ci ildə Lənkəranda anadan olub. 1998-ci ildə Bakıda özəl universitetin hüquq fakültəsini bitirib. Bir müddət "Qanun" jurnalında müxbir vəzifəsində çalışıb, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin dramaturgiya seksiyasının müdiri olub. 2003-cü ildə "Sənət" qəzetini təsis edib və həmin nəşrin baş redaktoru olmuşdur. Hazırda bu qəzet fəaliyyət göstərmir.

Yazıçı, publisist, dramaturqdur. "İtən vaxt" kitabının (2003) müəllifidir. 2001-ci ildə Gənclər, İdman və Turizm Nazirliyinin "İlin ən yaxşı gənc naşiri" və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Ülvi Bünyatzadə adına "Uğur" mükafatlarına layiq görülüb. 2002-ci ildə Samir Sədaqətoğlunun "İtən vaxt" monopyesi əsasında Bakı Dövlət Kamera Teatrının səhnələşdirdiyi tamaşa Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının xüsusi mükafatını qazanıb.

Bundan əlavə "Sənət qəzeti"nin baş redaktoru Samir Sədaqətoğlu və həmin qəzetdə çap edilmiş "Avropa və biz" yazısının müəllifi Rafiq Tağı 2006-cı il noyabrın 10-da həbs ediliblər. 4 may 2007-ci ildə Sabail Rayon Məhkəməsi "Sənət" qəzetinin baş redaktoru Samir Sədaqətoğlu 4 il, yazıçı Rafiq Tağı isə 3 il müddətinə azadlıqdan məhrumetmə cəzasına məhkum edib. Onlar Cinayət Məcəlləsinin 283-cü maddəsi ilə təqsirli biliniblər (milli, irqi və dini ədavətin qızışdırılması).

Samir Sədaqətoğlu isə məhkəmədə nə dinin, nə də dövlətin təməl prinsiplərinin qorunduğunu söyləmişdir: "Mənim iki övladım var. Nə evim var, nə də ailəmə qazanc gətirənim" deyən baş redaktor özünün və R. Tağının həyatının təhlükədə olduğunu bir daha xatırladıb: "Kənardan mesajlar alıram ki, həbsdə sizi rahat qoymayacağıq. Ona görə də həbsdə bizim təhlükəsizliyimiz təmin olunmalıdır".

İlham Əliyevin 28 dekabr 2007-ci ildə imzaladığı əfv fərmanı ilə Samir Sədaqətoğlu və Rafiq Tağı əfv ediliblər.

2015-ci ilin 15 Fevralından 18 dekabr 2017 arası Azərbaycan Dövlət Musiqili Teatrında mətbuat katibi çalışıb.

Mənbə
-----

* Adam.az Arxivləşdirilib 2012-07-19 at the Wayback Machine
* Rafiq Tağı və Samir Sədaqətoğlunun işi üzrə hazırlıq iclası təxirə salınıb [*ölü keçid*]
**Plener** (*fr.* plein air – açıq hava) — boyakarlıqda günəş işığı və atmosferin təsiri ilə əmələ gələn rəng dəyişikliklərinin tabloda verilməsini ifadə edən termin.

Plener boyakarlığı naturanı bilavasitə öyrənmək və onun real simasını daha tam əks etdirmək məqsədilə rəssamların emalatxanadan kənarda, açıq havada işləmələri ilə əlaqədar meydana gəlmişdir.

Renessans dövrü rəssamları gümüşü-boz rəng çalarlarından istifadə edərək tablolarında işıq-hava mühitini ustalıqla vermişlər. Ancaq plener prinsiplərinin geniş yayılması XIX əsrin 1-ci yarısına təsadüf edir. Plener prinsipləri XIX əsrin ortalarında Barbizon məktəbinə mənsub rəssamların, eləcə də K. Koronun, əsrin 2-ci yarısında isə impressionizm nümayəndələri K. Mone, K. Pissarro, O. Renuar və başqalarının yaradıcılığında əksini tapmışdır.

Rusiyada İlya Repin, Surikov, Levitan, Azərbaycanda isə Səttar Bəhlulzadə və başqaları bir sıra əsərlərini plenerdə yaratmışlar.

Şəkillər
--------

* 
* 
*

Ədəbiyyat
---------

* ASE, VII cild, Bakı, 1983. səh. 559.


Vikianbarda Plener ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Qulamrza Mirzə Əbdülrəsul oğlu Şərifzadə** (1884, Şamaxı -1942, İstanbul) — Azərbaycan Dövlət teatrının direktoru (1919—1920), aktyor, rejissor Abbasmirzə Şərifzadənin böyük qardaşı.

Həyatı
------

Qulam Mirzə Şərifzadə 1884-cü il də Şamaxının Yuxarı Qala məhəlləsində ziyalı ailəsində anadan olub. 
Onun atası Mirzə Rəsul dünyagörüşlü bir insan olub. Seyid Əzim Şirvaninin açdığı yeni "Üsuli-Cədid" məktəbində dərs deyən Mirzə Rəsul Şamaxının ən hörmətli müəllimlərindən sayılırmış.

1902-ci ildə Şamaxıda baş verən dəhşətli zəlzələdən sonra bir çoxları kimi onların da ailəsi şəhəri tərk edib Bakıya köçürlər.

Aktyor, rejissor Abbas Mirzə Şərifzadənin böyük qardaşıdır. 1911-ci ildə yaradılmış "Müsavat" partiyasının banilərindən biri də Qulamrza Şərifzadə olub. Abbasmirzə Şərifzadə böyük qardaşı Qulamrza Şərifzadənin yanında ticarət işlərdə məşğulluğa başlayıb, həm də onunla teatr tamaşalarına gedib. Abbasqulu Kazımzadə ilə birlikdə Bakıda kitab mağazası var idi.
Birinci dünya savaşı zamanı Azərbaycandan Türkiyəyə qardaş yardımı edilərkən Qulamrza Şərifzadə xüsusi ilə fəallıq edib. Xatırladaq ki, araşdırmaçı alim Ədalət Tahirzadə Qulamrza bəyin İranda dəfn olunduğunu zənn edirdi, çünki Qulamrza Şərifzadə mühacirətə getdikdən sonra bir müddət İranda siyasi fəaliyyətlə məşğul olub.

Şərifzadə mühacir Abbasqulu Kazımzadə ilə birlikdə naşirliklə məşğul olub, kitablar, açıqcalar çap ediblər. Şərifzadənin Kazımzadə ilə birlikdə çap etdiyi Üzeyir Hacıbəylinin bir kitabı var. "Hesab məsələləri" adlanan bu kitab 1908-ci ildə Orucov qardaşlarının mətbəəsində nəşr olunub.

Vəfatı
------

Qulam Mirzə Şərifzadə bir müddət İranda yaşayıb, sonra Türkiyəyə köçüb. O, 1942-cı ildə İstanbulda dünyasını dəyişib. Məzarı Fəriköy qəbiristanlığında yerləşir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *D.Əhməd.* Bir ildən yüz ilə. Bakı: TEAS Press. 2018. ISBN 978 9952 310 47 4.
2. ↑  Azərbaycanin mədəniyyət təqvimi. — Bakı, 2019
**Sarh şəhəri** (*fr.* Sarh) — Sarh köhnə adı ilə Fort-Arçambault Çadın Ncamena və Mundu şəhərlərindən sonra ən böyük üçüncü şəhəridir. Şəhər Moyen-Şari (Mərkəzi Şari) regionunun Barh-Köh şöbəsinin inzibati mərkəzidir. Əhalisi 2012-ci 103270 nəfər olmuşdur. Dəniz səviyyəsindən 353 m yüksəklikdə yerləşən şəhər, Şari çayının sahilində paytaxt Ncamenadan təxminən 550 km cənub-şərqdə yerləşir. Çadla Mərkəzi Afrika Respublikasını birləşdirən avtomobil yolu da bu şəhərdən keçir. Şəhərin adı burada üstünlük təşkil edən Sara etnik qrupunun adından yaranmışdır.

İqtisadiyyatı
-------------

Çadın digər böyük şəhərlərindən fərqli olaraq Sarhın iqlimi daha rütubətli (il ərzində bura 969,3 mm yağış düşür) və sərindir. Məhz, iqliminin münbitliyi şəhərin Çadda pambıq sənayesinin mərkəzi olmasını təmin etmişdir. Pambıqçılıqla yanaşı şəhərdə balıqçılıqla da məşğul olurlar. Həmçinin, Çadla Mərkəzi Afrika Respublikasını birləşdirən avtomobil yolunun da bu şəhərdən keçməsi şəhər iqtisadiyyatına müsbət təsir göstərir .

Tarixi
------

Sarh şəhəri Konqo-Okean dəmiryolu xəttinin tikintisi zamanı yaradılmış əmək düşərgəsinin yerində, fransızlar tərəfindən yeni şəhər olaraq salınmışdır. Şəhər bu gün də bölgənin əsas nəqliyyat qovşağıdır və pambıq sənayesinin mərkəzidir. 1990-cı ildə, şəhərdə yoluxucu meninqokok infeksiyası müşahidə olunmuşdur.

Görməli yerləri
---------------

Sarh Havalimanı və Milli Muzeyi.

Qardaş şəhərlər
---------------

Şerburq-Oktevil, Fransa
**Zoltan Ambruş** (mac. Ambrus Zoltán; 22 fevral 1861, Debretsen – 28 fevral 1932, Budapeşt) — Macarıstan yazıçısı və tərcüməçisi.

Həyatı
------

Debreçendə gimnaziyanı bitirdikdən sonra Budapeştdə hüquq fakültəsində təhsil almışdır. 18 yaşı olarkən atasının vəfat etməsindən sonra bütün ailənin yükü onun çiyinlərinə düşdü. O, *Pesti Naplo*, *Fővárosi Lapok* və *Budapest Szeml* kimi qəzetlər üçün məqalələr və teatr əsərlərinin tənqidini yazırdı. 1885-ci ildə Parisə köçdü və burada Kollec-de-Fransda və Paris Universitetində ədəbiyyat ixtisasına yiyələndi. Peşt şəhərinə geri döndükdən sonra **A Hét** jurnalı üçün bir sıra qısa həcmli hekayələr yazdı. 1900-cü ildə *Új Magyar Szemle* qəzetinin redaktoru oldu və Nyuqat jurnalı üçün məqalələr yazdı. 1917–1922-ci illər arasında Milli Teatrın direktou oldu.

Əsərləri
--------

Macarıstanın şəhər quruluşu haqqında yazırdı. Onun romanı *Midás király* (1906) əsas psixoloji işdir. Qüstav Flober, Viktor Şerbyule, Gi de Mopassan, Anatol Frans və Onore de Balzak da daxil olmaqla bir sıra fransız yazıçılarının əsərlərini macar dilinə tərcümə etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.

Xarici keçidlər
---------------

* Ambruş tərəfindən əsərlər  Qutenberq layihəsində
* Əsərləri və ya müəllifi olduğu işlər: Zoltan Ambruş İnternet arxivində
**Qurieli** ( *gürc.* გურიელი) və ya **Qurielovlar** (*rus.* Гуриеловы) — Quriya knyazlığının suveren knyazlarının (mtavarlarının) soyadı.

1871-ci ildən sonra Qurieli ailəsinin knyazlarının gücü sona çatmışdır. Son hökmdarın əmisioğlu David Qurieli (1802–1856) Qurieli (Qurielovlar) knyazlıq ailəsinin əsasını qoymuşdur. Onun nəsli 1850-ci il fərmanı ilə Rusiya imperiyasının knyazlıq ləyaqətində təsdiqlənmişdir. Rusiya imperiyasında Qurieli ailəsinin knyazları Tiflis quberniyasının şəcərə kitabının beşinci hissəsinə daxil edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "GURIA2". 2011-01-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-08-10.
2. ↑  Qurieli // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Долгоруков П. В. Российская родословная книга. — СПб.: Тип. Э. Веймара, 1856. — Т. 3. — С. 22, 460.
* Гуриели - история рода и подробная генеалогия
Samo dövlətinin ərazisi
**Samo dövləti** — əsası Samo tərəfindən qoyulmuş slavyanların erkən feodal dövlət təsisatı.

Tarixi
------

Qərb slavyanları əsasən Baltik dənizindən Dunay çayına, Elbadan Visla çayına qədərki torpaqlarda yaşayırdılar. VI–VIII əsrlərdə qərb Slavyanlarında artıq ibtidai icma cəmiyyəti dağılmağda idi. Xüsusi mülkiyyətin və siniflərin meydana gəlməsi prosesi dərinləşdikcə erkən feodal dövlətlərinin yaranması da sürətlənirdi.

Qərb Slavyanlarının ilk siyasi birliyi VII əsrin I yarısında meydana gəlmiş Samo dövləti idi. Samo dövləti slavyanların türkdili avarlara, habelə franklara qarşı inadlı mübarizısi nəticəsində yaranmışdı. VI əsrin II yarısında Dunay sahillərində — Pannoniyada möhkəmlənən avarlar müxtəlif mənşəli tayfaları o cümlədən bəzi slavyan tayfalarının əsarət altına salmışdılar. Çox keçmədən təqribən 623-cü ildə Çexiya, Moraviya və Slovekiyada yaşayan slavyan tayfaları türkdilli avarların dözülməz zülmünə qarşı üsyan qaldırdılar. Bu üsyana Samo başçılıq edirdi. Samo frank taciri idi. Bir çox görkəmli slavyansünaslar bu fikirlə razılaşmır, Samonun mənşəcə slavyan olduğunu göstərirlər.

Fredegarın məlumatına görə 623-cü il üsyanı ilə əlaqədar olaraq knyaz seçilən Samo 658-ci ilədək qərb slavyanlarının tayfa birliyinin idarə etmişdi. O, avarlara qarşı müvəffəqiyyətlə mübarizə aparmış, sonra isə Frank kralı Daqoberli məğlubiyyətə uğradaraq frankların slavyan torpaqlarına hücumlarının müvəqqəti də olsa, qarşısını almışdı. Samo hətta Frank krallığına hücum etmiş, Türingiyada torpaqlar da ələ keçirmişdi.

Samo dövləti, erkən feodal dövlətinin yaranması üçün zəruri olan obyektiv tarixi zəminin hələ tam yetişmədiyi dövrdə yaranmışdı. Bu dövlət başlıca olaraq xarici təhlükəyə qarşı mübarizə zəmnindən doğan hərbi-siyasi birlik idi. Odur ki, həmin tayfa birliyi knyaz Samonun ölümündən sonra dağıldı. Bununla belə, Samo tayfa birliyi Çexiya və Moraviya ərazisində erkən feodal dövlətinin yaranması üçün mühüm tarixi zəruri oldu.

Mənbə
-----

Fredegar. Xronika. VI kitab  (rus.) / / The Fourth Book of the Cronicle of Fredegar with its continuations. — London: Thomas Nelson and Sons Ltd, 1960.
**Radikal polimerləşmə** — makromolekulun uzanmasının aktiv mərkəzləri rolunu sərbəst radikallar oynayan zəncirvari polimerləşmə prosesidir.

Radikal polimerləşmənin monomerləri
-----------------------------------

Radikal polimerləşmə proseslərində monomer olaraq əsasən CH2=CH-X və CH2=CX2 (X = H, Hal, COOH, COOR, OCOR, CN, CONH2, C6H5, C6H4Y), CH2=CXY (X = Alk, Y = COOH, COOR, CN); CH2-CX=CH-CH2 və CH2-CH=CH-CHX (X = H, Alk, Hal, polyar qrup) birləşmələr istifadə oluna bilər.

Radikal polimerləşmənin elementar mərhələləri
---------------------------------------------

Radikal polimerləşmə prosesi aşağıdakı mərhələlərdən ibarətdir:

**1. Həyəcanlanma və ya aktiv mərkəzlərin əmələ gəlməsi -** ilkin sərbəst radikallar ya müxtəlif maddə molekullarının parçalanması ya da monomer molekulundakı — rabitənin homolitik qırılması yolu ilə alınır. Radikalların əmələ gəlməsinin müxtəlifliyinə görə radikal polimerləşmə 4 qrupa bölünür: termiki, fotokimyəvi, radiasiya və inisiatorların iştirakı ilə;

**2. Zəncirin uzanması -** inisiatorun parçalanmasından alınan sərbəst radikalların monomer molekullarını özünə birləşdirilməsilə baş verir;

**3. Zəncirin uzanmasının dayanması və ya qırılması** — böyüyən makroradikallarda olan qoşalaşmamış elektronun kimyəvi rabitəyə daxil olması ilə həmin radikalların zənciri uzatmaq qabiliyyətinin itməsi zəncirin uzanmasının qırılması adlanır;

**4. Ötürülmə** — uzanan radikalların mühitdə iştirak edən neytral maddə molekulları ilə qarşılıqlı təsirdə öz aktivliyini və neytral molekuldan yeni radikalın əmələ gəlməsidir.

İnisiatorlar
------------

Reaksiya şəraitində parçalanaraq radikallar əmələ gətirən maddələr inisiatorlar deyilir.

İnisiatorlar iştirakı ilə polimerləşmədə aktiv mərkəzlər və ya sərbəst radikallar reaksiyaya ya hazır şəkildə verilir, ya da polimerləşmə şəraitində asanlıqla parçalanaraq sərbəst radikallar əmələ gətirən maddələrin mühitə daxil edilməsi ilə baş verir. Radikal polimerləşmə reaksiyalarında inisiator kimi üzvi peroksidlər və hidroperoksidlər, azo və diazobirləşmələr, karbon turşularının dinitrilləri, persulfatlar və s. istifadə olunur. Praktikada daha çox inisiator olaraq benzoil peroksid, üçlü-butilperoksid, üçlü-butilhidroperoksid, diazoaminobenzol, azobisizoyağ turşusunun dinitrili istifadə olunur.

Tətbiqi
-------

Ədəbiyyat
---------

* Əkbərov O. H. Yüksəkmolekullu birləşmələr kimyası. 2007.
* Гришин Д.Ф. Гришин И.Д.Современные методы контролируемой радикальной полимеризации для получения новых материалов с заданными своствами.2010 (Электронное учебное пособие)
"Qəddarlıq, vəhşilik və bərabərlik".

1923-cü ilin yanvar ayında göndərilən alman poçt kartoçkası. Fransız ordusunun seneqallı əsgəri çex əsgəri ilə birlikdə göstərilmişdir .
***Die schwarze Schande*** və ya ***Die schwarze Schmach*** ("**Qara utanc**" və ya "**Qara ləkə**") — Birinci Dünya müharibəsində Almaniya İmperiyasının məğlubiyyətindən sonra Reynlandın işğalında Afrika qoşunlarının istifadəsinə etiraz edən alman sağçı mətbuatının istifadə etdiyi terminlər. Kampaniya 1920–1923-cü illər arasında fəaliyyətinin ən yüksək nöqtəsinə çatdı, lakin 1930-cu ilə qədər dayandı.

"Qara bəlalar" və "qara dəhşət" kimi ifadələr də daxil olmaqla bu terminlər Almaniya, ABŞ və Kanada kimi müxtəlif ölkələrdə fəallar tərəfindən istifadə olunmuşdur.

Birləşmiş Krallıq
-----------------

Daily Herald qəzetində Edmund Dene Morelin məqaləsi.
Edmund Dene Morel Birləşmiş Krallığın Qara utancın əsas təşəbbüskarlarından biri idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ashworth, Lucian M. *International Relations and the Labour Party: Intellectuals and Policy Making from 1918–1945.* I. B. Tauris, 2007. p. 61.
2. ↑  Reinders, Robert C. "Racialism on the Left: E. D. Morel and the 'Black Horror on the Rhine.'" *International Review of Social History*, Volume 13. 1968. p. 1.
**Zəncilərin üsyanı** — Abbasilər dövründə IX əsrin birinci yarısında Cənubi Mesopotomiyada baş vermiş silsilə qiyam.

Tarixi
------

Xilafət ərazisində Zincilərdən ən ağır işlərdə (kanallar qazır, bataqlıqları qurudur, şoranlıqları əkin üçün yararlı sahələrə çevirir, həmçinin pambıq və şəkər qamışı plantasiyalarında işləyirdilər) istifadə edirdilər. Zincilərdən xilafətin bəzi qoşun hissələri də təşkil edilmişdi. Dözülməz iş şəraiti və amansız istismar dəfələrlə zincilərin üsyanlarına səbəb olmuşdu.

Xəlifə əl-Müxtədinin dövründə (868–870), 869-cu ildə Bəsrə bölgəsində zincilərin üsyanı baş verdi. Üsyanın rəhbəri Əli ibn Məhəmməd idi. O, nə zənci, nə də qul idi. Özünü Həzrət Əli ibn Əbutalibin törəməsi kimi qələmə verirdi. Üsyanın yayıldığını görüb özünü Mehdi elan etdi.

Xəlifə yalnız 879-cu ildə üsyanı yatıra bildi.

Mənbə
-----

* Али-заде Эльмира Элмар кызы. Восстание зинджей в Аббасидском халифате (869–883). Баку, 1986.
* "История Востока" (в 6 томах). Т. II "Восток в средние века" — Москва, издательская фирма "Восточная литература" РАН, 2002. ISBN 5-02-018102-1
Henniq Brand fəlsəfə daşını tapmaq üçün öz laboratoriyasında işləyərkən.
**Henniq Brand** (*alm.* Hennig Brand‎ — Alman əlkimyaçısı. Məhz onun 1669-cu ildə ilk dəfə fosforu kəşf etdiyi güman olunur.
Otuzillik müharibə vaxtı sıravi əsgər kimi xidmət göstərən Brand sonradan bu sənətin onun üçün təhlükəli olduğunu hesab etmiş və həkim olmaq qərarına gəlmişdi. Bir sıra əlkimyaçılar ətrafında dolanaraq bu sahənin sirrlərinə dərindən bələd olsa da, varlı himayədarı olmadığından bu işi də atıb ticarətlə məşğul olmağa başlayır. Qısa zaman ərzində kifayət qədər uğurlu tacirə çevrilən Brand qazandığı vəsait hesabına elmi təcrübələr üçün lazımı avadanlıqlar alaraq yenidən əlkimya sahəsinə qayıdır. Bu sahədə onun qarşına qoyduğu əsas hədəf, dövrün bir çox əlkimyaçılarının da arzusu olan fəlsəfə daşı (*metaldan qızıl düzəltmək üçün lazımı olan reaktiv*) hazırlamaqdı.

Məhz bu sahədə təcrübələr apararkən Brand təsadüfən fosfor elementini kəşf edir. Brand metalı qızıla çevirmək üçün lazım olan ilkin maddənin insan sidiyində olduğuna inanırdı. Belə ki, təcrübələrindən birində kazarmadan bir neçə çəllək insan sidiyi əldə edən Brand onu iki dəfə distillə etmiş və nəticədə yaranan siropa bənzər mayeyə *ölü baş* adını vermişdi. Daha sonra alim bu qarışığa qum və kömür əlavə edərək ocaqda qızdırmış və nəticədə qaranlıqda işıq saçan ağ tozun yarandığını müşahidə etmişdi.

Yaranan elementi fəlsəfi daş zənn edən alim ona fosfor, yəni işıqsaçan adını vermişdi. Bundan sonra alınan maddəni qızıla çevirmək istəyən Brandın bütün təcrübələri uğursuzluqla nəticələnir və sonda bunun baş tutmayacağını anlayan alim fosforun özünü satmaqla pul qazanmaq qərarına gəlir. Fosfor cəmiyyətdə böyük maraq oyatdığından alim onun alınma texnologiyasını heç kimə deməz və onu qızıldan da baha qiymətə satardı. Lakin sonradan bu sirri çox saxlaya bilməyəcəyini anlayan Brand fosforun alınma texnologiyasını 200 talerə Drezdenli kimyagər Krafta satmışdı. Henniq Brand 1710-cu ildə doğulduğu Hamburq şəhərində vəfat etmişdir.