recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Əliyev Əbdül Hacıəli oğlu** (1911, Dağıstan, Daxadayev rayonu, Qubaçı kəndi - 1965) — geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, professor, Azərbaycan EA müxbir üzvü.

Həyatı
------

Əliyev Əbdül Hacıəli oğlu Dağıstanın Dahadayev rayonunun Qubaçi kəndində anadan olmuşdur. 1936-cı ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunu (indiki ADNSU) bitirmişdir. "Azneftkəşfiyyat" trestində mühəndis-geoloq işləmişdir. 1940-cı ildə "Kabristanın məhsuldar qatının petroqrafiyası" mövzusunda namizədlik, 1946-cı ildə isə "Azərbaycanın neftli-qazlı vilayətlərinin üçüncü dövr çöküntülərinin petroqrafiyası" mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. Bu iş Azərbaycanın bu mühüm neftli-qazlı qatının öyrənilməsinə mühüm töhfə oldu və onun tərəfindən təklif olunmuş kəsilişlərin bölgü və müqayisəsi gələcək tədqiqatların əsasını qoydu. Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Geologiya İnstitutunda (indiki Geologiya və Geofizika İnstitutu) süxurların fiziki xüsusiyyətlərini öyrənən laboratoriyaya rəhbərlik etmişdir. 1948-ci ildə Geologiya İnstitutunun direktoru təyin edilmişdir. 1951-1959-cu illərdə Azərbaycan SSR-nin EA Neft ekspedisiyasının rəisi işləmişdir. Onun rəhbərliyi altında Azərbaycanın perspektivli yataqlarının neft və qaz ehtiyatlarının hesablanması üzrə böyük işlər aparılmış, yataqlara təsir etmənin çoxlu layihələri işlənib hazırlanmışdır ki, bu da Azərbaycanın neft mədənlərində neft hasilatının çoxalmasına kömək etmişdir. 1955-ci ildə Azərbaycan EA-na müxbir üzv seçilmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Elmi fəaliyyəti Azərbaycanın çöküntü qatlarının petroqrafiyası, korelyasiyası və mezokaynozoy hövzələrinin paleocoğrafiyasının öyrənilməsi məsələlərinə həsr olunmuşdur. O, Azərbaycanın mezokaynozoy hövzələrinin paleocoğrafiyasını dərk etmək üçün çoxlu yeniliklər vermişdir. O, Azərbaycanda ilk dəfə olaraq karbonat süxurların neft və qaz kollektorları kimi xüsusiyyətlərini öyrənməyin zəruri olduğunu əsaslandırmışdır.

100-dən artıq dərc olunmuş əsərin və o cümlədən 10 monoqrafiyanın müəllifidir. Onun bu əsərlərində Azərbaycanın və Dağıstanın istismar və kəşfiyyat sahələrinin mezokaynozoy çöküntülərinin tərkibi və kollektorluq xüsusiyyətlərini xarakterizə edən külli miqdarda faktik material ümumiləşdirilmişdir. Azərbaycanın neft yataqları və litoloji xəritələrini tərtib edənlərdəndir.

Azərbaycanın və Dağıstanın bir çox litoloq-alim kadrlarını hazırlamışdır. Ömrünün son illərində Dağıstan Dövlət Universitetinin rektoru olmuş və eyni zamanda Geologiya İnstitutunun fasiya və paleocoğrafiya laboratoriyasına rəhbərlik etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *A.Svetlana.* "Azərbaycanın geoloq və geofizik alimləri". Bakı: Nafta-Press. 2004. səh. 106-107.
**Qanku Kişi** və ya sadəcə **Qanku** (岸駒?, 1749[…] və ya 1756, Kanazava – 19 yanvar 1839, Kioto) – Yaponiya rəssamı. Kişi rəssamlıq məktəbinin qurucusudur.

Həyatı
------

Qanku 1749-cu ildə Yaponiyanın Kanazava şəhərində doğulmuşdur. 1784-cü ildə Kioto şəhərində Arisuqava ailəsinin malikanəsində xidmət göstərməyə başlamışdır. Daha sonra imperiya sarayında işləməyə başlamış və həyatının son illərində *"Eçizen kamisi"* tituluna layiq görülmüşdür.

Qanku özünü öyrədən rəssam olmuş və Kano məktəbinin texnikalarını öyrənmişdir. O, Çin rəssamı Şen Tsuandan və Maruyama-Şico məktəbindən təsirlənmişdir. Qankunun stili digər rəssamlıq məktəbləri ilə eklektik olmuşdur. Qankunun oğlu Qantay və onun kürəkəni Qanryo ilə yanaşı, Qanku tərəfindən övladlığa götürülmüş Renzan, Yokoyama Kazan və Şiray Kayo da Kişi məktəbinin rəssamları olmuşdurlar. Bütün bu rəssamlar quş və çiçək rəssamlığında, eləcə də, heyvan rəsmlərində ustalaşmışdırlar. Qanku, xüsusilə, pələng təsvirləri ilə tanınmışdır.

Qeydlər
-------

1. ↑  Daha sonra İşikava prefekturası.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Ganku // Union List of Artist Names (ing.).
2. 1 2  *Swartz A.* Ganku // Open Library (ing.). 2007.
3. 1 2  The Fine Art Archive. 2003.
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). III cild (G–I). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 7-8. ISBN 0-87011-623-1. İstifadə tarixi: 24 sentyabr 2022.
**Qandak çayı** (**Нараяни**; nep. कालीगण्डकी नदी, hind कालीगण्डकी)- Nepal və Hindistan arasında çay. Nepalın ən iri dörd çayından biri.

Coğrafiyası
-----------

Yuxarı axarlarında çay Kali-Qandak adını daşıyır. Himalay dağlarından başlanğıc götürür. Belə ki, Kali-Qandak Muztanq-Kxola və Kyuqoma-Kxola ilə də birləşir. Çayın hövzəsi Nepalın mərkəzi hissəsini əhatə edir. Çayın mənbəyində Mustanq krallığı yerləşir ki, oda Tibetə daxildir. Çay Qanq çayına Patnı rayonu yaxınlığında tökülür. Belə ki, çay boyu ticarət yolu Nepal və Hindistan arasında mövcuddur. Çay həmçinin Himalay dağlarının 8000 m-dən hündür silsilələrindən olan Annapurna və Daulaqirini kəsir. Zirvələr arası məsafə-35 km-dir. Çay bu dağlar arası 2540 metr məsafədə axır. Belə ki, Kaliqandak çökəkliyi dünyada ən dərin çökəkliklərdəndir.

Turizm
------

Vətəndaş müharibəsi dövrandə ərazilər maoistlərin nəzarəti altına keçirdi. Bu ərazilərdən turist marşrutları da keçirdi. Maoistlərlə turistlər arasında münaqişə baş verməsin diyə onlar turistlərdən 5-10 dollar haqq alırdılar.

Qaleriya
--------

* Fiziki coğrafi xəritədə Qandak çayıFiziki coğrafi xəritədə Qandak çayı
* Muktinatx şəhərindən Qandak çayının görünüşüMuktinatx şəhərindən Qandak çayının görünüşü
* Munstanq rayonunda Qandak çayıMunstanq rayonunda Qandak çayı
* Annapurno və Dxaulaqiri arasında Qandak çayıAnnapurno və Dxaulaqiri arasında Qandak çayı
* 
* 
*

Həmçinin bax
------------

* Qanq çayı
* Hind çayı
* Nepal
* Hindistan

İstinadlar
----------

1. Лист карты **G-45-I**. Масштаб: 1 : 200 000. Указать дату выпуска/состояния местности.
2. **↑** Лист карты **H-44-XXX**. Масштаб: 1 : 200 000. Указать дату выпуска/состояния местности.
**Eynullayev Sənətulla İbrahim oğlu** (1881, Simbirsk quberniyasının Buin qəzası, Əski Yukal k. - ?, Bakı) - mətbuat xadimi, naşir, redaktor, publisist.

Həyatı
------

Ev təhsili almış, orduda xidmət etmişdir. Yaradıcılığa Simbirskdə başlamış, 20 əsrin 10-cu illərində Bakıya köçərək, "Məlumat" (1911), "Yeni İrşad" (1911-12) qəzetlərinin redaksiyalarında işləmiş, "Səda" (1909-11), "Açıq söz" (1915-18) və s. qəzetlərdə məqalələr dərc etdirmişdir. Müstəqil jurnalistlik fəaliyyəti göstərmiş, 1912 il martın 6-da "İqbal" gündəlik qəzetinin nəşrinə başlamışdır. Qəzetin 459 nömrəsi çıxandan sonra hərbi qulluğa çağırılmış, naşirlik və mühərrirlik hüququnu Seyid Hüseynə vermişdir. Ordudan tərxis olunduqdan sonra Məhəmməd Əmin Rəsulzadə ilə "İqbal", "Yeni iqbal" və "Açıq söz" qəzetlərində işləmiş və gündəlik redaktor vəzifəsini icra etmişdir.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə "Azərbaycan" qəzetinin redaksiyasında işləmiş, qəzetin aparıcı müəlliflərindən biri olmuşdur. Əsasən publisistika sahəsində çalışmışdır. İmperialist ölkələrinin Balkan yarımadasında törətdikləri müharibələrin, Asiya və Afrika ölkələrini iqtisadi və siyasi asılılıqda saxlamaq cəhdinin, çarizmin köçürmə siyasətinin tənqidi, müsəlmanların iqtisadi və mədəni dirçəlişinin, ana dili, ədəbiyyat və maarifinin inkişafı uğrunda mübarizə Sənətulla Eynullayevin publisistik məqalələrinin əsas mövzuları idi. Rusiya müsəlmanlarının mədəni muxtariyyəti ideyasını ardıcıl surətdə təbliğ etmişdir.

Həmçinin bax
------------
**Kaşık adası** (*türk.* Kaşık adası; *yun.* Πίτα νήσος) və ya **Pita adası** — Türkiyənin şimal-qərbində, Mərmərə dənizində yerləşən ada.

Haqqında
--------

Ada Mərmərə dənizində yerləşmiş olub Şəhdazə adalarının bir hissəsidir. Adaya ən yaxın yerləşən ada qərbindəki Burqazadadır. 600–700 metr uzaqlığında Heybəli ada yerləşir. İnzibati cəhətdən İstanbulun Adalar bələdiyyəsi tərəfindən idarə olunur. Adaya bərə ilə səyahət etmək mümkün deyil. Sahəsi 0,008 km2-dır. Əvvəllər adadan sürgün yeri kimi istifadə olunub.

Ada ilk əvvəl Pita və ya Pidə adası kimi tanınıb. Amma daha sonra formaca qaşığa bənzədiyinə görə Kaşık adası adlandırılmışdır. Burada hətta Osmanlı dövründə məskən salınmamışdır. 1950-ci illərdə bu ada Danon adlı yunan ailəsinə aid olsa da, daha sonra ailə tərəfindən bir turizm şirkətinə (Dicköklər ailəsi) satılmışdır. Şirkət adanın xüsusiyyətlərini dəyişdirəvək inşaat işlərinə başlamış, Burqazadaya baxan hissədə beton dalğaqıran tikmək istəmiş, amma Ada Dostları Dərnəyinin etirazları nəticəsində inşaat işləri İstanbul bələdiyyəsi tərəfindən dayandırılmışdır.

Adada heç bir tarixi əsər və ya abidə yoxdur və burada iki kiçik ev, sadə liman yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-25.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-05-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-25.

| ⛭**Şəhzadə adaları** |
| --- |
| Böyükada  • Heybəliada  • Burqazada  • Kınalıada  • Sədəf adası  • Sivriada  • Yassı ada  • Kaşık adası  • Tavşan adası | Peykdən |
**İnformasiya Texnologiyalarının İnkişafı Dövlət Fondu** informasiya-kommunikasiya texnologiyaları sahəsində fəaliyyətin stimullaşdırılmasını, bu sahədə innovasiyaların tətbiqini, habelə tətbiqi elmi tədqiqat işlərinin genişləndirilməsini maliyyə dəstəyi ilə təmin edən dövlət orqanıdır.

Haqqında
--------

İnformasiya Texnologiyalarının İnkişafı Dövlət Fondu Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2012-ci il 15 mart tarixli 2095 nömrəli Sərəncamı ilə yaradılmışdır, Azərbaycan Respublikası Rabitə və Yüksək Texnologiyaları Nazirliyinin tabeliyində fəaliyyət göstərmiş və informasiya-kommunikasiya texnologiyaları sahəsində fəaliyyətin stimullaşdırılmasını, bu sahədə innovasiyaların tətbiqini, habelə tətbiqi elmi tədqiqat işlərinin genişləndirilməsini maliyyə dəstəyi ilə təmin etmiş dövlət orqanıdır. Fond öz fəaliyyətini dövlət və yerli özünüidarəetmə orqanları, informasiya-kommunikasiya texnologiyaları sahəsində fəaliyyət göstərən hüquqi şəxslər, kredit, maliyyə və sığorta təşkilatları, sahibkarlığın inkişafına dəstək verən ictimai birliklər, qeyri-hökumət təşkilatları və beynəlxalq qurumlar ilə əlaqəli şəkildə həyata keçirmişdir.

Ləğv edilməsi
-------------

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 6 noyabr 2018-ci il tarixli 325 nömrəli Fərmanına əsasən. Azərbaycan Respublikası Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyinin tabeliyində olan İnformasiya Texnologiyalarının İnkişafı Dövlət Fondunun və "Yüksək Texnologiyalar Parkı" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin əsasında nazirliyin tabeliyində İnnovasiyalar Agentliyi yaradılıb.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan Respublikası Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyinin tabeliyində İnformasiya Texnologiyalarının İnkişafı Dövlət Fondu haqqında Əsasnamə
* Azərbaycan Respublikası Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyinin tabeliyində İnnovasiyalar Agentliyinin NİZAMNAMƏSİ

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikası Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyinin tabeliyində İnformasiya Texnologiyalarının İnkişafı Dövlət Fondunun yaradılması haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI Arxivləşdirilib 2022-07-29 at the Wayback Machine
2. ↑  Azərbaycan Respublikası Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyinin tabeliyində İnnovasiyalar Agentliyinin yaradılması haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI Arxivləşdirilib 2020-02-01 at the Wayback Machine
**Xütbə** (ərəbcə: خطبة) - cümə namazı zamanı, qurban bayramlarında və xüsusi hallarda oxunan vəzdir. Cümə günləri xütbə namazdan əvvəl, başqa günlərdə isə namazdan sonra oxunur. Dini-hüquqi islam məktəblərinin hər birində xütbə mərasimini müəyyən edən və onun təsirliliyini təmin edən qaydalar vardır. Məsələn, xətibdən mərasimdə təmiz olmaq tələb edilir, onun geyiminin müəyyən görkəmi olmalı, xütbəni müəyyən üsulla, müəyyən qaydada oxumalıdır və sairə. Orta əsrlərdə xütbə oxunması bir növ sənətkarlıq idi, bəzən xətib xütbəni qafiyəyə salınmış nəsrə çevirirdi. Müsəlman dünyasının bir çox müasir dövlətlərində xütbənin məzmununa dünyəvi hakimiyyət orqanları nəzarət edirlər, bəzən onu hətta dövlət məmurları tərtib edirlər.

Mənbə
-----

* İslam (qısa məlumat kitabı). Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının Baş Redaksiyası. Bakı: 1989, səh.118.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İslam** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**İnformasiya mədəniyyəti** (en: Information culture, ru: Информационная культура) — insanın informasiya
cəmiyyətinə uyğunlaşması üçün zəruri olan bilik və vərdişlərdir. Hazırda bu anlayış altında, ilk növbədə, informasiya texnologiyalarından istifadə bacarığı və ona olan tələbat nəzərdə tutulur. Başqa sözlə, informasiya cəmiyyətində o insan "mədəni" hesab olunur ki, o, informasiya texnologiyalarından istifadə edə bilir. İnformasiya mədəniyyətinin formalaşmasında kom pyuter şəbəkələrinin rolu çox böyükdür.

İnformasiya mədəniyyəti:

* Cəmiyyətin informasiya resurslarından və informasiya kommunikasiya vasitələrindən effektli istifadə etmək bacarığıdır
* Cəmiyyətdə informasiyalaşma və informasiya texnologiyaları vasitələrinin inkişafı sahəsində qabaqcıl nəaliyyətlərin tətbiqidir
* Müasir texniki vasitə və metodlardan, kompüter texnologiyalarından istifadə etməklə informasiyanın əldə edilməsi və ötürülməsi bacarığıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "İnformasiya texnologiyaları" (PDF). 2018-02-19 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2014-12-14.

Həmçinin bax
------------

* İnformatika
* Kompüter əməliyyat sistemləri
* Kompüter şəbəkələri
**Vikipediya. Virtual ensiklopediya** — Vikipediyanın yaranma tarixinə, hazırkı vəziyyətinə və mövcud problemlərə həsr olunmuş kitab.

Ümumi məlumat
-------------

2010-cu ildə ilk dəfə nəşr olunan "Vikipediya. Virtual ensiklopediya" kitabında Vikipediyanın yaranma tarixi, hazırkı vəziyyəti haqqında məlumat verilir, mövcud problemlərə toxunulur. Kitabda ensiklopedik məqalələrin yaradılması üçün tətbiq edilən qayda və mexanizmlər geniş şərh edilir. Eyni zamanda, Vikipediya fəlsəfəsi, Vikipediya layihəsini idarə edən Vikimedia Fondunun fəaliyyəti və Vikipediyanın törəmə layihələri haqqında geniş məlumat verilir. Kitabda Vikipediyada məqalələrin yaradılması qaydalarına və ensiklopediyada qəbul olunmuş ümumi şablonlara həsr edilmiş məlumatlar da mövcuddur ki, onlardan istifadə etməklə sərbəst, müxtəlif mövzulara həsr edilmiş məqalələr yaratmaq və redaktələr etmək mümkündür. "Vikipediya. Virtual ensiklopediya" kitabında, həmçinin Vikipediyada baş verən informasiya müharibələri haqqında da geniş bəhs edilir, bununla bağlı problemlər açıqlanır və İnternet mühitində fəaliyyət göstərən digər populyar ensiklopediyalar haqqında da zəruri məlumatlar verilir.

Mənbə
-----

* "Vikipediya. Virtual ensiklopediya" kitabı işıq üzü gördü
**Dichagyris musiva** (*lat.* Dichagyris musiva) — heyvanlar aləminin buğumayaqlılar tipinin həşəratlar sinfinin pulcuqluqanadlılar dəstəsinin sovkalar fəsiləsinin dichagyris cinsinə aid heyvan növü.

Təsviri
-------

Qanadları açılmış halda 38-44 mm-dir. Rəngi qırmızımtıl-qəhvəyi olub, qara pulcuqlarla qarışıqdır. Kostal kənar açıq-sarı (krem) rəngindədir. Pazşəkilli ləkə aydın görünmür. O, ya yayılmış halda olur, ya da bir neçə qara pulcuq şəklində görünür. Eninə uzanan 1-ci zolaq görünmür, 2-ci eninə zolaq qaradır. Qanadın əsaında yerləşən yumuru ləkənin ortası qara olub, qanadın kostal kənarı ilə dövrələnmiş və nazik zolaq şəklində yumuru ləkənin altına qədər uzanır. Böyrəkşəkilli naxış bozumtul-qəhvəyi rəngdə olub, açıq rəngli xətlə haşiyələnmişdir. Arxa qanadı bozumtul açıq-sarı rəngdədir. Kənarları sarı saçaqlarla əhatələnmişdir.

Yayılması
---------

Avropa, Sibir, Monqolustan, Qazaxıstan, Orta və Mərkəzi Asiya, Çin, Yaponiya, Azərbaycanda Böyük və Kiçik Qafqazın dağətəyi və dağlıq meşələri, Lənkəranın dağ-səhralıq yerləri.

Həyat tərzi
-----------

Dağətəyi və dağ meşələrinin açıqlıqları. Dağ-səhrasının tuqay meşələri. Həyat tərzi tam öyrənilməmişdir. Tırtıl mərhələsində qışlayır. Yumurtasını torpağa qoyur. Kəpənəyi iyunun əvvəllərində sentyabra qədər uçur. Yaşlı tırtılların rəngi sarımtıl-yaşıl rəngdə olub, may və sentyabrda qatıqotu, kasnı və digər ot bitkiləri ilə qidalanır.

Sayı
----

Cəmi 3 kəpənəyi Zuvandın Qasmalyan kəndindən sentyabrın əvvəlində işıqdan tutulmuşdur.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Yaşadığı biotopların əkin üçün istifadə olunması, həvəskar kolleksiyaçılar tərəfindən toplanması ilə yoluxması.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
------------------------------------------

Yaşayış yerlərini qorumaq və kəpənəklərin toplanmasını qadağan etmək.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q751710
* BioLib: 54412
* BOLD: 396650
* EoL: 3941106
* Fauna Europaea: 448624
* Fauna Europaea (new): e1eb2b32-06a5-4297-ae2f-bf454e707148
* GBIF: 4533924
* iNaturalist: 506211
* NCBI: 1660615

 |
**Xüsusi iqtisadi zona** — iş və ticarət haqqında olan qanunların ölkənin digər regionlarından fərqli şəkildə icra olunduğu zonalardır. Xüsusi iqtisadi zonalar bir ölkənin milli sərhədləri içərisində yer alır və onların məqsədi ticarət, investisiya və məşğulluğun artırılması və idarəetmənin effektiv təşkil edilməsidir. Müəssisələrin bölgəyə yerləşdirilməsini təşviq etmək üçün maliyyə siyasəti tətbiq olunur. Bu siyasət əsasən, investisiya, vergi, ticarət, kvotalar, əmək hüququ və gömrük ilə bağlıdır. Buna əlavə olaraq şirkətlərə vergi tətili tətbiq edilə bilər; burada bir bölgədə qurulduğundan daha aşağı vergilər xüsusiyyətinə malik olurlar. 

Ev sahibi olan ölkə tərəfindən xüsusi iqtisadi zonaların yaradılması, birbaşa xarici investisiya cəlb etmə arzusuyla motivasiya edilə bilər. Bir şirkətin xüsusi iqtisadi zonada yerləşərək təmin etdiyi faydalar, beynəlxalq miqyasda rəqabət apara bilmək məqsədiylə daha aşağı qiymətə əmtəə istehsal edib sata biləcəyi mənasına gələ bilər.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Special Economic Zones Progress, Emerging Challenges, and Future Directions,  Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine
2. ↑  Woolfrey, Sean | başlık = Special economic zones and regional integration in Africa,  Arxivləşdirilib 2016-09-19 at the Wayback Machine
3. ↑  Goldman Sachs says reforms to create 110 mn jobs for economy in 10 yrs,  Arxivləşdirilib 2016-06-29 at the Wayback Machine
**Special Air Service və ya SAS (Azərb. Xüsusi Hava Xidməti)** — Böyük Britaniya Silahlı Qüvvələrinin Xüsüsi Təyinatlılar bölməsi.

Yaranma Tarixi
--------------

SAS hərbi bölməsi 24 avqust 1941-ci ildə, İkinci dünya müharibəsi zamanı leytenant Devid Sterlinq tərəfindən yaradılmışdır. Bölmə Hava-Desantında xidmət edən könüllülərdən ibarət idi. Bölmənin əsas vəzifəsi Şimali Afrikada düşmənə qarşı reydlər keçirməkdən ibarət idi. 30 noyabr 1946-cı ildə bölmə dağıdılmışdır, ancaq 1947-ci ildə SAS hərbi bölməsi yenidən yaradılmışdır. SAS bugünəcən fəaliyyət göstərir.

Vəzifəsi
--------

SAS xüsüsi təyinatlıların əsas vəzifəsi bulardır:

* Birləşmiş Krallığ hökumətinin siyasətinə dəstək
* Terrorçuluğa qarşı həm ölkənin içində həm də dünyada mübarizə
* Digər ölkələrdən əsgər yığımı və hazırlanması

Qəbul, seçim və təlim
---------------------

Pen y Fan yüksəkliyi. Dəniz səviyyəsindən 886 m hündürlükdə.
Birləşmiş Krallığın Xüsusi Təyinatlıları heç vaxt birbaşa ictimaiyyət arasından seçilmir. Silahlı Qüvvələrin bütün hazırkı üzvləri bura qoşulmaq üçün seçim mərhələsində iştirak edə bilər, lakin namizədlərin əksər hissəsi keçmişdə komando və ya desant olanlardır. Seçim mərhələsi ildə 2 dəfə, yayda və qışda olur. Bu mərhələ təqribən 200 nəfər namizədin iştirakı ilə 5 həftə davam edir. Namizədlər ilk növbədə Şəxsi Fitness Testi (PFT) və İllik Fitness Testini (AFT) tamamlamalıdır. Sonra onlar vaxta qarşı yarışırlar, hər növbəti gün qaçmalı olduğu məsafələr artırılır. Namizədlər dözümlülüyün yoxlanması zamanı tam təchizatla, 20 saat ərzində, 64 km yeriyərək Pen y Fan yüksəkliyinə qalxıb, enməlidirlər. Bu mərhələnin ardınca namizədlər 6.4 km məsafəni 30 dəqiqədə qaçmalı və 3.2 km məsafəni isə maksimum 90 dəqiqə üzüb keçməlidir.

Sonra namizədlər Beliz, Bruney və ya Malayziyada cəngəllik mərhələsindən keçməlidir. Bu mərhələdə onlar cəngəllikdə sağ qalma, istiqaməti müəyyən etmə kimi testlərdən keçirlər. Təlimi bitirdikdən sonra namizədlər döyüş təyyarələrində Hereforda qayıdır. Sonuncu seçim testi və mübahisəli olaraq ən çətini hesab olunan sorğulama müqaviməti (RTI) isə 36 saat davam edir.

Adətən, namizədlərin 15–20%-i yüksəklik mərhələsini keçir. 200 namizədin əksəriyyəti təlimin elə ilk günlərindən keçə bilmir. Təlimin sonuna isə 30 nəfər qalır. Bütün seçim mərhələlərini tamamlayanlar əməliyyat heyətinə daxil olur.

Silahlanma
----------

* Diemaco C7A1 növlü Avtomat
* Diemaco C8A1 Karabini.
* Heckler & Koch MP5
* FN MİNİMİ pulemyotu.
* M203 qranatamyotu
* Browing Hi-Power tapancası
* Sig Sauer P226 tapancası
* HK USP tapancası
* L96 A1 snayperi
* M18 A1 minaları.

Qalereya
--------

* SAS döyüşçüləri Şimali Afrikada. SAS döyüşçüləri Şimali Afrikada.
* 21 SAS bölməsinin əsgəri 21 SAS bölməsinin əsgəri

Mənbə
-----

* Who Dares Wins — SAS Info website Arxivləşdirilib 2011-01-20 at the Wayback Machine
* A website dedicated to British elite units and special forces, including the renowned Special Air Service
* Video footage of the SAS in action at the Iranian Embassy Siege
* SAS Arxivləşdirilib 2010-09-15 at the Wayback Machine
**Vikos** (**kanyon**) **dərəsi** (*yun.* Φαράγγι του Βίκου) — Yunanıstanın Pind dağları ərazisində yerləşən dərə. Vikos dərəsi ölkənin şimal şərqində, Yaniya nomundadır. Tumfi dağının cənum yamacında yerləşən dərənin uzunluğu 20 km, dərinliyi 450–1600 m, eni isə 400 metrdən 3-4 metrə qədər daralır..

Vikos Ginnesin Rekordlar Kitabına dünyanən ən dərin dərəsi kimi düşüb.. Dərə kanyondan bəzi cəhətlərinə görə fərqlənir, məsələn : en və uzunluq nisbəti..

Yerləşməsi
----------

Dərə Vikos-Aoos milli parkının mərkəzi hissəsində, Zaqori vilayətində yerləşir. Öz başlanğıcını Monodendri və Kukuli qəsəbələrindən götürür və Vikos rayonu ərazisində bitir.. Dərə daxilində kiçik çaylar var ki, sonda dərə boyu axan Voydomatis çayına birlışirlər. İl boyu ancaq bu çayda su olur.. Alimləri dərənin min illərcə dəyişilməyən ekosistemi və nadir növlərin qorunub qalması çox maraqlandırır.

Coğrafiyası
-----------

Uzunluğu 20 km olan dərənin 12 km-lik hissəsi milli park ərazisinə düşür. Vikos dərəsi fərqli relyef formaları və fərqli hündürlüklü ərazilərlə xarakterizə olunur. Dik yamaclar dərə dibində tədricən dikliyini azaldır. Dərə boyu yarğanlar üstünlük təşkil edir. Vaydomatis çayı şimal-qərbdən cənub-şərq istiqamətdə axır. Suyun səviyyəsi illər üzrə fərqli olur. Dərədə müxtəlif yaşlı süxur yatımlar aydın görsənir. Yuxarı hissə əhəngdaşından, aşağı hissə isə dolomitdən ibarətdir.

Turizm
------

Vikos dərəsinin ən yüksək hissəsində turistlər üçün geniş müşahidə meydançası var. Maydança yeni çəkilmiş Monodendri yolunun 3 km-də yerləşir. Digər meydança isə dərənin şərq tərəfində yerləşir. Bura Vradeto kəndindən qalxmaq mümkündür.

Əsas turist marşrutları - Monodendrdən enən çığır yol. Sonra çığır dərə boyu şimala gedir və Voydomatis çayının yanından keçir. Cığır sonda Papinqo kəndi yaxınlığında dərədən çıxır. Bundan başqa yol XVIII əsrə aid daş körpüdəndə keçir.

* 
* 
* Daş körpü.Daş körpü.
* Monodendri qəsəbəsiMonodendri qəsəbəsi

Dərənin panoraması.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Amanatidou, Despoina.* "A case study in Vikos-Aoos National Park - Greece" (PDF). University of Freiburg, 2005 (ingilis). 2012-02-19 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2009-07-27.
2. ↑  Guinness World Records 2005: Special 50th Anniversary Edition. Guinness World Records. 2004. səh. 52. ISBN 978-1-892051-22-6.[*ölü keçid*]
3. ↑  *Jackson Jack.* The world’s great adventure treks. New Holland Publishers. 2003. ISBN 978-1-84330-261-2.[*ölü keçid*]p. 113
4. ↑  "Natura 2000 Data Form. Site code: GR2130009" (PDF). NATURA 2000 (ingilis). səh. 8. 2011-07-16 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-07-12.
5. 1 2  Hanlidou, Kokkini: p. 2
**Diaxçay mis-porfir yatağı**- Ordubad rayonu ərazisində yerləşir.Nüsnüs kəndindən 1.5 kilometr şimal şərqdə Zəngəzur silsiləsinin cənub-qərb yamacında dəniz səviyyəsindən 2000-2500 metr hündürlükdədir.

Ümumi məlumat
-------------

Mehri-Ordubad plutonunun iki intruziv kompleksinin,qabbro-qranodiorit və monsonit-qranodiorit-porfirin təmasında yerləşir.Geoloji quruluşunda qabbro,qabbro-qranodiorit,qranodiorit,kvars-siyenit-diorit süxurları,həmçinin qranodiorit-porfir dayaqları iştirak edir.
İki texnoloji filiz tipi-əsasən misli(ştokverk) və molibden (damar) məlumdur.Ştokverk tipli filizlərdə mis 0.06-2.25 faiz,molibden 0.01-0.31 faiz,damar tipli filizlərdə mis 0.01-0.85 faiz,molibden 0.01-0.27 faizdir.Əsas filiz mineralları pirit,xalkopirit,molibdenit,misin törəmə minerallarıdır.

Həmçinin bax
------------

* Ordubad rayonu
* Naxçıvan Muxtar Respublikasının dağ-mədən sənayesi

Xarici keçidlər
---------------

* Naxçıvanın Təbii Sərvətləri Arxivləşdirilib 2017-10-31 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan ensiklopediyası.Bakı.2002.səh:594
**Cəbrayıl Xanməmmədov** (tam adı: *Cəbrayıl Hüseynxan oğlu Xanməmmədov*; 1939, Orconikidze rayonu, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ – 19 yanvar 1990, Orconikidze rayonu, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — "20 Yanvar" şəhidi. Ölümündən sonra "20 Yanvar şəhidi" fəxri adına layiq görülüb.

Həyatı
------

1939-cu ildə Suraxanıda anadan olub.

Şəhid olması
------------

Həmin gecə saat 24-də güllə səsinə küçəyə çıxıb. Bütün gecə evə gəlməyib. Yanvarın 20-də onu Caparidze adına xəstəxanaya aparıblar. Ona yardım göstərilsə də gecə saat 04 radələrində keçinir. Yanvarın 21-də vəfat edib. Yeni Suraxanı qəbiristanlığında dəfn edilib.

Ünvan
-----

Bu ünvanda yaşamışdır: Hövsan qəsəbəsi, Sahil küçəsi, ev 33, mənzil 23.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

* Qulu Kəngərli, Qara Yanvar şəhidləri. [Məlumat kitabı]. B; Gənclik, 1992.
* Qulu Kəngərli, Qara Yanvar şəhidləri. [Məlumat kitabı]. B; Gənclik, 1992. Arxivləşdirilib 2012-10-15 at the Wayback Machine
**Viktor Astafyev** (tam adı: Viktor Petroviç Astafyev; d. 1.5.1924, indiki Krasnoyarsk diyarı, Ovsyanka k.– ö. 29.11.2001, Krasnoyarsk) — rus yazıçısı.

Məlumat
-------

Viktor Astafyev kəndli ailəsində anadan olmuş, uşaq evində böyümuşdür. 1942-ci ildə könüllü olaraq cəbhəyə getmişdir. Ali ədəbiyyat kurslarında oxumuşdur (1959–61). Yaradıcılığa "*Mülki adam*" (1951) hekayəsi ilə başlamışdır. Onun "*Gələn yazadək*" (1951) hekayələr toplusu ilk kitabıdır. Uşaqlıq illəri, təbiət və insan, müharibə və sevgi Viktora şöhrət gətirən "*Aşırım*", "*Acıçiçək*" (hər ikisi 1959), "*Ulduz axını*" (1960) povestlərinin başlıca mövzularıdır. 

1960-cı illərin ədəbi-tənqidi Astafyevin yaradıcılığını "*kənd nəsri*"nə aid etmişdir. Onun əsərlərində rus psixoloji nəsrinin ənənələri inkişaf etdirilir, kənd həyatı geniş təsvir olunur. "*Sonuncu təzim*" (1968–78; son fəsilləri 1992-ci ildə çap olunmuşdur) kitabında avtobioqrafik material (Sibir kəndindəki uşaqlıq və yeniyetməlik dövrü, müharibə və müharibədən sonrakı həyat haqqında xatirələr) rus kəndinin yarım əsrlik tarixi fonunda verilmişdir. "*Çoban və çoban qız*" (1971; sonuncu redaktəsi 1989) pastoral povestində "*kənd nəsri*" motivləri mənəvi aspektdə işlənmiş müharibə mövzusu nəzərə alınaraq şərh olunmuş, kəndli dünyagörüşünün bəşəri mahiyyəti mifoloji, bibliya simvolları vasitəsilə açılmışdır. 

Klassik "*ov əhvalatları*" ənənəsini davam etdirən kəskin süjetli "*Çar-balıq*" (1976) əsəri ciddi diskussiyaya səbəb olaraq cəmiyyətin diqqətini ekoloji problemlərə yönəltmişdir. "*Həyatı yaşamaq*" (1985), "*Şən əsgər*" (1998) povestləri, "*Lyudoçka*" (1989) novellası, "*Qəmli detektiv*" (1986), "*Lənətlənmiş və öldürülmüşlər*" (c. 1–2; 1992–94) romanları var. Astafyevin bir çox əsəri səhnələşdirilmiş və ekranlaşdırılmış, pyesləri ölkə teatrında və xarici teatrlarda tamaşaya qoyulmuşdur. Kitablrı bir sıra Avropa dillərinə tərcümə edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Rus ədəbiyyatı
* Yazıçı

Xarici keçidlər
---------------

* Prominent Russians: Viktor Astafiev
* Marking the 75th anniversary of Viktor Astafiev and Victory Day
* excerpt, from The Cursed and the Slain

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 2-ci cild: Argentina – Babilik (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2010. səh. 141. ISBN 978-9952-441-05-5.
**Zakir Məhərrəm oğlu Rzayev**  — azərbaycanlı alim, kimya üzrə elmlər doktoru, professor.

Həyatı
------

Zakir Məhərrəm oğlu Rzayev 1940-cı il avqustun 17-də Ermənistan Respublikasının Zəngibasar qəsəbəsində anadan olmuşdur. 1957-ci ildə orada C.Məmmədquluzadə adına orta məktəbi bitirmiş və həmin ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (ADU) kimya fakültəsinə qəbul olmuşdur. 1962-ci ildə ADU-nu bitirmiş və 1963-cü ildə SSRİ Elmlər Akademiyasının Fiziki-kimya İnstitutunun aspiranturasında oxumuşdur.

Elmi fəaliyyəti
---------------

1967-ci ildə həmin institutda "Tərkibində qalay və qurğuşun saxlayan örtükəmələgətirən yeni polimerlərin sintezi və xassələrinin tədqiqi" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1968-ci ildən Azərbaycan Elmlər Akademiyası Neft Kimya Prosesləri İnstitutunun Sumqayıt Filialında böyük elmi işçi, 1976-1980-cı illərdə Azərbaycan EA Xlor-üzvi Sintez İnstitutunda "Funksional polimerlər" laboratoriyasının və "Polimerlər" şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışmışdır. 1984-1986-cı illərdə həmin institutda elmi işlər üzrə direktor müavini və direktor əvəzi vəzifələrində, 1986-1992-ci illərdə isə Azərbaycan EA Polimer Materialları İnstitutunda elmi işlər üzrə direktor müavini olmuşdur. 1983-cü ildə M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin İxtisaslaşdırılmış Elmi Şurasında doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

Professor Z.M.Rzayevin əsas elmi istiqaməti kompleks-radikal birgə polimerləşmə reaksiyalarının qanunauyğunluqlarının tədqiqi sahəsindədir. Metalüzvi polimerlər, xüsusi xassəli funksional polimerlərin sintezi sahəsindəki işlərin nəticələri mikroelektronika və gəmiqayırmada tətbiq olunmuşdur.

O, 100-dən çox məqalənin və 72 müəlliflik şəhadətnaməsi və xarici patentlərin müəllifidir. ABŞ, Yaponiya, Avstraliya, Türkiyə və Avropa ölkələrinin 23 patentini almışdır. "Malein anhidridi polimerləri və birgə polimerləri (Bakı, Elm, 1984) və "Bioloji davamlı qalayüzvi polimerlər" (Moskva, Kimya, 1998) monoqrafiyalarının müəllifidir. Onun elmi məqalələri dövri olaraq Vısokomolekulyarnıe soedeneniya, J.Polumer Sci. Polymers, Macromolecules. Makromol. Chem. Phys. J.App. Polum. Sci. kimi Beynəlxalq elmi jurnallarında dərc olunur. Bir çox Beynəlxalq simpozium və konfranslarda məruzələrlə çıxış etmişdir.

O, 20 elmlər namizədi və 2 elmlər doktorunun işinə rəhbərlik etmişdir. Zakir müəllim 1992-ci ildən Türkiyənin Orta Doğu Texniki Universitetində (Ankara) professor olaraq çalışır.
**Samvat təqvimi** (Vikram-samvat) — Hindistanda geniş istifadə edilən təqvimdir. Burada günəş ilinin uzunluğu ay aylarının uzunluğu ilə əlaqələndirilir. Müasir Nepal təqvimi onun əsasında yaradılmışdır.

Yayılması və mənşəyi
--------------------

Samvat təqvimindən əsasən Şimali və Mərkəzi Hindistanda istifadə olunurdu. Bu sistem əsasında hesablanma eramızdan əvvəl 57-ci ildən başlayır və hökmdar Vikramın və ya Vikramadityanın adı ilə əlaqələndirilir. Onu milli qəhrəman və ideal bir hökmdar kimi xarakterizə edən çoxsaylı əfsanələr həsr olunmuşdur. O, xarici işğalçıları Hindistandan qovan hökmdar kimi xatırlanır. Əfsanələrin çoxunda Vikramın xalqına xeyir vermək istəməsindən və özünü və şəxsi maraqlarını başqalarının xeyrinə qurban verməyə hazır olduğundan bəhs edilir. Hökmdar Vikram səxavətli olması, başqalarına xidməti, cəsarəti və təkəbbür olmaması ilə məşhurlaşmışdır. Sezar adı kimi Vikramadityanın adını da bir simvol və titul qismində ondan sonrakı bir çox hökmdarlar da öz adlarına əlavə etmişlər. 

Hindistan tarixində Vikramaditya adı bir çox hökmdar tərəfindən sikkələrə zərb edilmişdir. Onlardan hansının samvat təqviminin əsasını qoyması mübahisəli məsələdir. Eramızdan əvvəl I əsrdə Vikramaditya roluna namizədi tapmaq çətindir. Xarici işğalçılara qarşı vuruşan və onları Hindistan torpaqlarından qovan II Chandragupt daha uyğun hesab edilə bilər. 

Samvat dövrünün xronologiyasının eramızdan əvvəl 57-ci ildən başlamasına əsasən, 1970-ci il Qriqorian təqvimi Samvat təqviminin 2026 - 2027 ilinə uyğun gəlir.
**Bakı Gənclər Mərkəzi** — Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində, Sabunçu rayonunda inşa edilmiş gənclərin inkişaf mərkəzi. Mərkəz böyük kompleksdən ibarət olmaqla, özündə Heydər Əliyev Muzeyi, 300 nəfərlik konfrans zalı, elektron kitabxana, gənclər kafesi, kinozal, intellektual oyun otağı, rəqs zalı, musiqi otağı, rəsm otağı, şahmat otağı, xarici dil və linqafon otağı, fotostudiya və dərnək otaqlarını birləşdirir. Bakı Gənclər Mərkəzinin direktoru Nərgiz Babayevadır.

Haqqında
--------

Bakı Gənclər Mərkəzi gənclərin şəxsi inkişaf və karyera yüksəlişini, asudə vaxtlarının səmərəli təşkilini, mövcud potensiallarının üzə çıxarılmasını həyata keçirməklə ölkəmizdə insan kapitalının inkişafına töhfə verən Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi tabeliyində fəaliyyət göstərən Sosial Xidmət Müəssisəsidir.

Bakı Gənclər Mərkəzi 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin iştirakı ilə açılaraq ölkə gənclərinin istifadəsinə verilmişdir.

Bakı Gənclər Mərkəzi gənclər üçün karyera quruculuğu, yerli və beynəlxalq proqramlarda iştirak, təcrübə proqramları, təlim və görüşlər, inkişaf məktəbləri, təkmilləşdirmə proqramları sahəsində fəaliyyətlərin həyata keçirir.

Bakı Gənclər Mərkəzinin zəngin maddi-texniki bazası gənclərin özlərini rahat hiss etmələri, öyrənməkdən zövq almaları və axtardığı informasiyanı vaxtında tapa bilmələrinə hesablanmışdır.

Bakı Gənclər Mərkəzi Heydər Əliyev adına parkın ərazisində yerləşir. 2,3 hektar əraziyə sahib olan parkda oyun meydançası və açıq hava tədbirlərinin təşkili üçün səhnə quraşdırılıb. Mərkəz üçmərtəbəli olmaqla ümumi sahəsi 5800 m² təşkil edir.

**Bakı Gənclər Mərkəzində fəaliyyət göstərir:**

•Gənclərin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyəsi, dünyagörüşünün artırılması, sosiallaşması, asudə vaxtlarının səmərəli dəyərləndirilməsində böyük rol oynayan, il ərzində 2000-dən çox gənci özündə birləşdirən Maraq klubları;

• İstedadlı gənclərin yaradıcılığına dəstək olan Təlim-tədris kursları;

• Dil bacarıqlarının inkişafına və müxtəlif sahələrdə ixtisaslaşmaya yönəlik İnkişaf məktəbləri;

• Gənclərə mütəmadi xidmət göstərən hüquqi və psixoloji mərkəzlər;

• Bacarıqlı, vətənpərvər, istedadlı və həvəsli gənclərdən ibarət, yenilikçi təşəbbüsləri ilə meydan oxuyan "Yeni dövrün yeni könüllüləri" proqramı.

İstinadlar
----------
**Bakı Fəhlə Konfransının əxbarı** — Gündəlik leqal bolşevik qəzeti, *Bakı Fəhlə Konfransı*nın orqanı.

Fəaliyyəti
----------

1919 il iyulun 8-dən avqustun 8-dək Azərbaycan dilində çıxmışdır. Cəmi 47 nömrəsi buraxılmışdır. Kütlələri Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qanuni hakimiyyətinə qarşı mübarizəyə çağıran materiallar dərc edirdi. Redaktoru Əliheydər Qarayev idi. Qəzetin işində Seyid Cəfər Cavadzadə (Pişəvəri), Həmid Sultanov ("*H.S.Yoxsul*") və b. iştirak etmişlər. Rusiya Kommunist (bolşeviklər) Partiyası Proqramının (1919) xeyli hissəsi Azərbaycan dilində ilk dəfə bu qəzetdə dərc olunmuşdur. Nəşri Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti tərəfindən dayandırılmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Əliheydər Qarayev
* Bakı Fəhlə Konfransı
* Azərbaycan mətbuatı

Xarici keçidlər
---------------

* Mətbuat tarixi
* Azərbaycan mətbuatı: tarixi-xronoloji baxış[*ölü keçid*]

Mənbə
-----

1. ↑  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, I cild, "Lider nəşriyyat", Bakı-2004, səh. 215
**Məhəmməd bəy Talış** (*fars.*  محمد بیگ تالش‎ Xalxalda yaşamış və Səfəvi təriqətinə xidmət etmiş talış mənşəli yüksək rütbəli hərbi komandir. O atası Şeyx Cüneyd (ö. 1460) sağ ikən Şahpaşa xatunla evləndi. Şahpaşa Xatun Şeyx Heydərin (1459-1488) sağ qalan yeganə bacısı idi. Bu evlilik Səfəvilər sülaləsinin hakimiyyət uğrunda mübarizəsinin son mərhələsində onlara kömək edən bir ittifaq yaratdı.

Daha sonra o, I İsmayılın (1501-1524) qəyyumu (lələ) oldu və onun taxta çıxmasında mühüm rol oynadı. Məhəmməd bəy və həyat yoldaşı İsmayılın öz kampaniyası ərəfəsində Gilandan Talış vasitəsilə Ərdəbilə təhlükəsiz keçməsində mühüm rol oynamalı idi.

Məhəmməd bəyin başçılıq etdiyi Səfəvi təriqətinin Talış ardıcıllarından bir dəstə İsmayılın Şərqi Anadoluya səyahəti ərəfəsində onun həyatına qəsd etdi. Erkən Səfəvi dövrünün şairi və bürokratı Qasım bəy Həyati Təbrizinin (fl. 1554) dediyinə görə Məhəmməd bəyin sui-qəsd planında iştirakı ilə bağlı şayiələr əsassız çıxdı və İsmayıl onu bağışladı, lakin qısa müddət sonra İsmayıl Məhəmməd bəyin edam edilməsini əmr etdi və onun yerinə qaynı Hüseyn bəy Şamlı lələ olaraq təyin olundu. Həsən bəy Rumlu və 16-cı əsrin digər Səfəvi salnaməçiləri bu hadisələri qeyd etməmişlər.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Ghereghlou, 2016
2. ↑  Szuppe, 2003. səh. 145
3. ↑  Ghereghlou, 2017. səh. 819–820
4. ↑  Ghereghlou, 2017. səh. 827
5. ↑  Ghereghlou, 2017. səh. 826–827

Mənbə
-----

* *Ghereghlou, Kioumars.* ḤAYDAR ṢAFAVI // In Yarshater, Ehsan (ed.). Encyclopædia Iranica (online). 2016.
* *Ghereghlou, Kioumars.* "Chronicling a Dynasty on the Make: New Light on the Early Ṣafavids in Ḥayātī Tabrīzī's *Tārīkh* (961/1554)". Journal of the American Oriental Society. 137 (4). October–December 2017: 805–832. doi:10.7817/jameroriesoci.137.4.0805 – Columbia Academic Commons vasitəsilə.
* *Szuppe, Maria.* Status, Knowledge, and Politics: Women in Sixteenth-Century Safavid Iran // In Nashat, Guity; Beck, Lois (eds.). Women in Iran from the Rise of Islam to 1800. Champaign, Illinois: University of Illinois Press. 2003. 140–167. ISBN 0-252-07121-2.
**Nurlan Növrəs oğlu Növrəsli** (16 iyul 1984, Bakı) — Azərbaycan müğənnisi, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Artisti (2016).

Həyatı
------

Nurlan Növrəsli 16 iyul 1984-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. Dahi azərbaycan şairi Mirzə Ələsgər Növrəsin nəticəsidir. 1993–2002-ci illərdə Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbinin kaman və xanəndəlik sinfində təhsil alıb. 2006-cı ildə Bakı Musiqi Akademiyasının "solo oxuma" fakültəsini, professor Elmira Quliyevanın sinfini bitirib. Musiqi məktəbləri arasında keçirilən VII Respublika müsabiqəsinin laureatı olmuşdur.

Nurlan Növrəslinin 3 qardaşı var. Şahin Növrəsli cazmen, bəstəkar və pianoçu kimi fəaliyyət göstərir. O, Azərbaycan Respuklikasının Əməkdar Artistidir. O biri qardaşı Arslan Növrəsli tar ifaçısı və Milli Konservatoriyanın müəllimidir. O tarda ilk dəfə dünyəvi musiqilər ifa etmişdir. Nurlanın digər bir qardaşı olan Tərlan Növrəsli isə Azərbaycan Turizm Universitetinin baş müəllimi, professorudur.

Fəaliyyəti
----------

Nurlan ilk olaraq Space telekanalının təqdim etdiyi "Azəri Star–2004" musiqi-televiziya müsabiqəsində iştirak etdiyi dövrdə geniş tamaşaçı kütləsi tərəfindən tanınmışdır. O bu müsabiqədə İlhamə Quliyeva və Faiq Sücəddinov kimi tanınmış sənətkarların xüsusi rəğbətini qazanmış və yarışmanın finalçısı olmuşdur.

Növrəsli 2006-cı ildə Qazaxıstanda keçirilən "CAHAN DALA" IX Populyar musiqi və mahnı müsabiqəsinin laureatı, I yerin qalibidir.

O, lk klipini "Sən ki" adlı mahnısına 2006-cı ildə çəkdirmişdir. Mahnının musiqisi qardaşı Şahin Növrəsliyə, sözləri Ziya Fazilə aiddir. Klipin rejissoru Samir Fərzəlibəyovdur.

Mütamadi olaraq Azərbaycan Dövlət Televiziyasının önəmli rəsmi gecələrində və tədbirlərində iştirak edir. O həmçinin Azərbaycan Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin təşəbbüsü ilə Azərbaycan Mədəniyyəti günlərində Azərbaycanı təmsil etmişdir.

Nurlan istedadlı müğənni olmasıyla bərabər, həm də gözəl kaman və skripka ustasıdır.

Mükafatları
-----------

19 sentyabr 2016-cı ildə Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə Prezident İlham Əliyev Tərəfindən Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Artisti fəxri adına layiq görülüb.

İstinadlar
----------

1. ↑  *News.atv.az.* "Nurlan Növrəsli müğənnilikdən əvvəl nə ilə məşğul olub?" (az.). News.atv.az. 10.12.2015. İstifadə tarixi: 2017-10-6.[*ölü keçid*]
2. ↑  *President.Az.* "Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 19.09.2016. 2021-10-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-09-23.
**Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Osman ibn Səid Əmri** — İmam Mehdinin xüsusi nümayəndəsi.

Məhəmməd ibn Osman da atası kimi şiə böyüklərindən olmuş, təqva, ədalət, ehtiram baxımından bütün şiələrin onu qəbul edib hörmət etdiyi və İmam Əskərinin (ə) etibar etdiyi yaxın dostlarından olmuşdur. İmam Əskəri (ə) Əhməd ibn İshaqın "Kimə müraciət edək?" sualının cavabında buyurmuşdu: "Osman ibn Səid və oğlu Məhəmməd hər ikisi mənim etibar etdiyim şəxslərdir. Sənə nə çatdırsalar, bil ki, mənim tərəfimdən çatdırır, nə desələr, bil ki, mənim tərəfimdən deyirlər. Onların sözünə qulaq as və onlardan itaət et! Çünki onların ikisinə də mən etibar edirəm."

Osman ibn Səid vəfat etdikdən sonra İmam Məhdi (ə) tərəfindən ona başsağlığı verilərək özünün də, nümayəndə təyin olunması haqqında bir məktub yetişir.

Abdullah ibn Cəfər Himyəri deyir: "Osman ibn Səid vəfat etdikdən sonra İmam Məhdi əleyhissəlamdan əvvəllər bizimlə məktublaşdığı xətlə yazılmış bir məktub gəlir. Məktubda Məhəmməd ibn Osman atasının yerinə naib təyin edilmişdi." Həmçinin, İmam Məhdi (ə) İshaq ibn Yəqubun suallarına cavab verdiyi məktubda belə yazmışdı: "Allah Məhəmməd ibn Osman və vəfat etmiş atasından razı olsun. O, mənim inandığım bir şəxsdir və onun yazdığı mənim yazdığımdır."

Məhəmməd ibn Osman fiqh (müsəlman hüquqları) elmi sahəsində bir neçə əsər yazmış, o vəfat etdikdən sonra isə həmin əsərlər İmamın üçüncü naibi Hüseyn ibn Ruha (ya da dördüncü naib Əbülhəsən Səməriyə) çatmışdır.

Məhəmməd ibn Osman təxminən qırx il İmam Məhdinin (ə) nümayəndəsi olmuş, bu müddət ərzində müxtəlif məntəqələr üzrə təyin olunmuş nümayəndələrə başçılıq etmiş, onların işlərinə nəzarət etmiş və şiələrin işini səliqə-səhmana salmışdır. İmam Məhdi əleyhissəlamdan ona çoxlu məktub yetişmiş, o isə həmin məktubları öz sahiblərinə (məktub yazıb cavabını gözləyən şəxslərə) çatdırmışdır. Nəhayət, hicrətin üç yüz dörd, ya da üç yüz beşinci ilində vəfat etmişdir. O, ölümündən qabaq vəfat edəcəyi tarixi müəyyən etmiş və müəyyən etdiyi vaxtda da vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------
**Forçunov pirakantası** (*lat.* Pyracantha crenatoserrata) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin pirakanta cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Mərkəzi və Qərbi Çində yayılmışdır. Adlerdəki «Jucnıje kulturı» sovxozunda və Batumi botanika bağında təsadüf edilir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 3 metr olub, pasvarı, tüklənmiş zoğlu və tikanlı budaqları olan kol bitkisidir. Yarpaqları ellips və ya tərs yumurtavarı, 2-5 sm uzunluqda, 0,6-3,0 sm enindədir. Uc hissədə dəyirmi, bəzən sivri, qaidəsi pazvarıdır. Üst tərəfdən parıldayan tünd yaşıl, altdan isə solğundur. Çiçəkləri qalxanvari çiçək qrupunda yerləşir və seyrək olur, 3-4 sm enində, çılpaq, çiçəklərinin diametri 1 sm-dir. Kasacıq çılpaq və ağ yumurtavarı ləçəklidir. May ayında çiçəkləyir, avqust-sentyabrda meyvəsi yetişir. Meyvələri şarvarı, 6-7 mm diametrində, qırmızımtıl-çəhrayı rəngdədir.

Ekologiyası
-----------

Münbit torpaqlarda, meşə massivinin aşağı yaruslarında bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqaza təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Forçuna ölməz kolu çiçəkləyən dövrdə və meyvələri yetişdikdə uzun müddət öz dekorativliyini saxlayır. Həmişəyaşıl və bəzək kolu kimi yaşıllaşdırmada geniş istifadə oluna bilər.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Pyracantha crenatoserrata* | 
* Wikidata: Q50852323
* Wikispecies: Pyracantha crenatoserrata
* APNI: 208259
* EPPO: PYECN
* GBIF: 2988170
* GRIN: 30400
* iNaturalist: 405463
* IPNI: 730612-1
* IRMNG: 10180729
* ITIS: 836820
* NSWFlora: Pyracantha~crenatoserrata
* NZOR: 4544a375-d69e-44da-8a18-3a780b26322d
* NZPCN: 2866
* PFI: 9598
* Plant List: rjp-6008
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:730612-1
* Tropicos: 27807123
* VicFlora: eb786e56-7ebf-473a-8c0e-5666f9e15f1d
* WFO: wfo-0001014301

 |
| *Photinia crenatoserrata* | 
* Wikidata: Q39780222
* APNI: 219454
* GBIF: 5363586
* GRIN: 28075
* IPNI: 727362-1
* IRMNG: 11042631
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:727362-1
* Tropicos: 27806982
* WFO: wfo-0001016579

 |
"Biql" gəmisi (mərkəzdəki) 1841-ci il, Ouen Stenlinin sulu boya ilə çəkdiyi şəkil, üçüncü gəzinti vaxtı Avstraliyada.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Biql.
**Biql gəmisi** – Çarlz Darvinin təkamül nəzəriyyəsini yaratmasına təməl olan araşdırma gəzintisinə çıxdığı ingilis Krallıq donanması gəmisi.

Adını bir it cinsindən alan bu gəmi 10 toplu bir müharibə gəmisidir. 11 may 1820-ci il tarixində Temza çayındakı Vulviç limanında istehsalı başa çatdıralaraq ingilis Krallıq Dəniz Qüvvələrində xidmətə başlamışdır. Daha sonralar bir araşdırma gəmisi olaraq həvalə edilən gəmi ikincisində Çarlz Darvinin də olduğu üç araşdırma gəzintisində istifadə edilmişdir.

Gəmi Çarlz Darvinin qatılmış olduğu ikinci gəzinti sayəsində dünya dənizçilik tarixinin ən məşhur dəniz vasitələrindən biri halına gəlmişdir. Çarlz Darvinin qatıldığı 24 oktyabr 1831-ci il tarixində başlayan ikinci elmi araşdırma gəzintisi Plimut limanından başlamış, Cənubi Amerikadakı araşdırmaların ardından Yeni Zelandiya üzərindən İngiltərə qayıdılması surəti ilə 2 oktyabr 1836 tarixində tamamlanmışdır.

Odlu Torpağın cənubundakı Biql boğazı adını bu gəmidən almışdır.

Mənbə
-----

HMS Beagle - Türkce Vikipedi

Həmçinin bax
------------

* Biql boğazı
* Çarlz Darvin
* Təkamül
**Forçun fontaneziyası** (*lat.* Fontanesia fortunei) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin zeytunkimilər fəsiləsinin fontaneziya cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Şərqi Çində yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 5 m-dək, nazik, düz budaqlı, bütün hissələrində çılpaqdır. Yarpaqları neştərvari və ya yumurtavari-neştərvari, uzunluğu 3-6 sm, eni 0,8-1,5 sm, zoğlarda uzunluğu 11 sm-dək, ucu biz, kənarları bütöv, parlaq yaşıl, saplaqların uzunluğu 1-3 mm-dir. Uc süpürgələrin uzunluğu 3-5 sm, qoltuqda olanlar qısa, çiçəkləri yaşılımtıl-ağ, uzunluğu 3 mm, qısa çiçək saplağında yerləşir. Meyvəsi ellipsvari, ucu bir az batıq uzunluğu 8 mm-dir.

Ekologiyası
-----------

Şaxtaya davamlıdır, sərt şaxtalarda bəzən yerüstü hissəsi donur, yazda isə bərpa olur. Rütubətsevəndir, Abşeronda münbit torpaqlarda becərilir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanda 1845-ci ildən mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Yaşıllaşdırmada tək və qrup əkinlərində, dekorativ bağçılıqda istifadə olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15247644
* EPPO: FONFO
* GBIF: 3683625
* GRIN: 213
* IPNI: 608842-1
* IRMNG: 11304659
* ITIS: 565838
* MoBotPF: 282991
* PalDat: Fontanesia\_fortunei
* Plant List: kew-369338
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:608842-1
* Tropicos: 23000625
* WCSP: 369338
* WFO: wfo-0000832105

 |