**Gəloxçular** — Laçın rayonunda, Qarıqışlaq, Mişni, Hacılar, Sadınlar, Qılıçlı, Quşçu,Soyuqbulaq, Mayıs, Zeyvə və başqa yaşayış məntəqələrini əhatə edir.

Tarix
-----

Gəloxçu camaatı XVIII yüzildə Qaraçorlu mahalına, XIX yüzilin ikinci yarısından Zəngəzur qəzasına, XX yüzilin önlərindən Laçın rayonuna bağlıdır.

1823-cü ildə Gəloxçu obası vergi ödəyənlər: 78 tüstü, ödəməyənlər: kəndxudalar Mirzə bəy, Vəli bəy, Həsən bəy ibarət idi. 1827-ci ildə Gəloxçu obası vergi ödəyən 91, ödəməyən 5, rəncbər 2 tüstüdən təşkil olunmuşdu.

Hazırkı Laçın rayonunun bir hissəsi bu bölgəni əhatə edir. Xanlıq dönəmində bu nahiyə Qaraçorlu mahalının tərkibinə daxil oldu. Adının açımı keşti asp-at seyrangahı anlamındadır. Saxtakar erməni müəllifləri həmişə Qarabağın iki tarixi bölgəsi Keştasf və Keştəyi dəyişik salıb, ikisini də Keşatağ şəklində göstərirlər. Bu bölgənin yer-yurdunu, yiyələrini aydınlatmaq qərarına gəldik. Keştasf bölgəsi yerli Qarabağ ləhcəsində Keştaz adlanırdı. Bu yörə qədim mənbələrdə Quştasfi (At əti) biçimində də hallanır. 1593-cü ildə Osmanlı dövləti Кеştasf nahiyyəsinin oba, кənd, qışlaq və məzrələrini siyahıya alıb. Həmin siyahıdan çıxarış еdib, yazımıza кöçürürüк. Кеştasf nahiyəsi

* Baldadı
* Miri məzrəsi
* Hacılar
* Qorçu
* Uzun Hacı
* Məhav
* Cеyк
* Nеvşəhri
* Şirənho/Şirənohur
* Oğuzabеrd
* İmirli
* Yеnicə
* Hortagird
* Çəpni
* Pul/Körpükəndi
* Кəlibərd
* Dərətüm
* Şəbəкi
* Bəridli
* Şеyxabad
* Obadaş
* Babalı
* Кöhnəк
* Əngücəк
* Ağcaqışlaq
* Xətəк
* Əsətкəndi
* Pənçlər
* Salır Andazor
* Şеyx Izzəddin
* Ağabad Parqa məzrəsi
* Əmir qışlağı
* Qaraxan
* Səfiyan
* Quşçu
* Alpatay
* Кasos/Katos
* Dəndvay
* Allahvеrənli
* Bəyobası
* Açqız
* Bəyəxan

Bu siyahıda erməni dilinin vasitəsilə çözüləcək bir yurd yeri yoxdur. Keştasfda oğuz tayfalarından çəpnilər, salurlar, eymirlilər, qıpçaq tayfalarından quşçular yaşayırdılar. Elxanlılar dönəmində Məhəmməd bəy Quşçunun Qarabağ hakimi olduğunu bilirik. XVIII yüzilin önündə Quşçu kəndindən İmamverdi bəy Allahverdi bəy oğlu öz qandaşlarından xeyli mülk almışdı. 1704-cü ilə aid bir qəbalədə (alqı-satqı sənədi) yazılır: "Sonra Qəzənfər, Məhəmmədyar və Əli xan Əli xan Keştasflının oğulları və Vəli, Həzrətqulu Mirzə oğulları, Gülağa adlı qadın, Əliyarın qızı, Əli xanın oğlu qanuni satışda öz 2 yarım dəng qanuni paylarını, mülklərini, 6 dənglik dördyanı hasarlı əmlaklarını Quşçu kəndinə, Allahverdi bəy Keştasflının oğlu İmamverdi bəyə 6 Təbriz tüməninə satdılar". Erməni müəllifləri yazırlar ki, XVIII yüzilin sonunda köçəri türklər qədim erməni torpağı Keştasfa yerləşdilər. Qədim erməni torpağının ermənicə adı və əhalisi olmazmı?

1727-ci ildə Keştasf nahiyəsi Osmanlı dövləti tərəfindən siyahıya alındı. Əhali yurdlarını tərk etdiyindən aşağıdakı kəndlər boş qalmışdı.

Əlifdar
Hacılar
Şeyxəhmədli
Qarıqışlaq
Kərdivan
Muğlabəy (Malıbəy)
Yük/Bük
Sos/Sus məzrəsi.
Şeyx Kosalı
Bölgənin qədim kəndlərindən olan Quşçu XIX yüzildə kənd Quşçular adlanırdı. Bu kənddə Qaraçorlu elinin Gəloxçu camaatı məskunlaşmışdı. Məmmədxan sultanın oğlu Hətəmxan bəy (1840-?), nəvələri II Məmmədxan bəy (1859-?), Əhməd bəy (1860-?) kənddə xeyli torpaq sahəsinə sahib idilər. Hüseynəli sultanın oğlanları Təhməzqulu bəyin (1830-?), Süleyman bəyin (1833-?), Hüseynqulu bəyin (1845-?), Abbasqulu bəyin (1846-?) torpaqlarının bəhrəsini on erməni kəndinin biçinçiləri toplaya bilmirdilər. Məhəmməd bəyin oğlanları Cəbrayıl bəyin (1819-?) və İsmayıl bəyin (1829-?) xırmanını ac ermənilər xır vurub sovururdular. Hansını sayaq? Birdi, beşdi?.. O zamanlar ermənilərin beş qarış torpaqları yoxudu ki, dədələrini dəfn edələr. Saxtakarlıq nəyə lazımdır ki? Gap-gələci sözlərlə plov bişməz ki. Sizin sözlər tarixdə əks olunmur. Erkən çağa aid olan məbədlər albanların, orta çağa bağlı olanlarsa türklərə bağlıdır. Hanı sizinki?

Keştasfın qədim kəndlərindən biri Malıbəydir. Malıbəy kəndində aşkarlanmış üç at heykəlli qəbir daşında (XVI-XVII əsrlər) və başqa bir kənddə (XIV əsr) at heykəlli abidənin bud tərəfində həkk olunan üç horizontal və bir vertikal xətt çox maraqlıdır. Qarabağ abidələrindəki epiqrafik məlumatlardan və təsviri incəsənət motivlərindən Cənubi Qafqazda Azərbaycan xalqının təşəkkülündə mühüm rol oynamış qədim türk tayfalarının məskunlaşmasını müəyyən etmək olar. Laçın rayonunun Malıbəy, Güləbird kəndlərində at heykəlli qəbir daşlarında günəş simvolunun və əlində quş tutmuş insanın təsvirləri var. Məlumdur ki, qədim türk xalqlarının tanrısı Humay quşu idi və bunun abidələrin üzərində təsvir olunması, güman ki, abidələri dağılmaqdan qoruma məqsədi daşıyırdı. Laçının Ağoğlan məbədinə gedən yolun sağında XVI əsrin at heykəlli və sənduqə formalı qəbir daşları var idi.

Malıbəy kəndinin yiyələri Püsyan elinin bəyləri idi. Bu bəylərdən biri Həsən bəy II İbrahim sultan oğlu 1777-ci ildə Püsyan elinin Sultanlı oymağında dünyaya pənah gətirmişdi. Molla yanında oxumuşdu. Atasından sonra sultan ünvanı ilə oymaqlarına başçılıq etmişdi. Həsən sultan böyük mülkədar idi. Onun Zəngəzur ərazisində xeyli mülkü vardı. Ona bu mülk atasından qalmışdı. Atası İbrahim sultan Xanəmir sultan oğlu bu mülkü İbrahimxəlil xan Sarıcalı-Cavanşirdən almışdı. Sonra bu mülkü oğlanları arasında böldü. Həsən sultanın Nəsir bəy, İskəndər bəy, Abdin bəy, Nəcəf bəy, Mehdi bəy, Əsəd bəy, Atakişi bəy adlı oğlanları vardı. Malıbəyli kəndi Atakişi bəyə düşdü. Atakişi bəy Qarabağ atlı alayında naib kimi xidmət etmişdi. Praporşik rütbəsi almışdı. Onun törəməsi sovet dönəminədək Malıbəy kəndinə yiyəlik etdilər.

XIX yüzilin sonlarında Malıbəy kəndində İsa bəyin, Ağalar bəyin, Musa bəyin, Abbas bəyin, Tanrıverdi bəyin, Fərəc bəyin, Xələf bəyin torpağı vardı. Kəndin verimli torpaqlarının bir hissəsi Bəylər bəyin, Mütəllib bəyin, Hüseyn bəyin, Xanlar bəyin idi. Qədim Hacılar kəndini əhalisi aran Qarabağa köçmüşdü. XVIII yüzilin ortasında bu yurdda Gəloxçu camaatının bir qolu binələdi. Bu camaatın bir tirəsi qədim Qarıqışlaq kəndinin ərazisində buta bağlamışdı.

Əsgi Keştasf bölgəsinin Qorçu kəndinə Qaraçanlı (Qaraçənli) tayfası yerləşmişdi. Oranın qədim türk əhalisi I Şah Abbasın köçürmə siyasətinə məruz qalmışdı. Bəzi mənbələrə görə Şəbəki kəndinin əhalisi I Şah Təhmasib Səfəvinin (1524-1576) hakimiyyəti illərində İraqi-Ərəbin Kərkük yörəsinə köçüb.

XVIII yüzilin ikinci yarısında Keştasf nahiyəsindən bir oba qopub, Cavanşir mahalında butalandı. Həmin oba gəldiyi nahiyənin adı ilə Keştazlı adlandı. Keştazlı obasından bir neçə ailə Şuşa şəhərində yerləşdi. Onların kompakt halda yaşadıqları yer XIX yüzilin ikinci yarısınadək Keştazlı, Saatlı, Köçərili adlanırdı. Sonra bu məhəllə başqalarına qarışdı. Kor-kor, gör-gör... Keştasf dib dəhnədən türk yurdudur.

### Gəloxçu obasında əhali sayı

Gəloxçu obası şəhidləri
-----------------------

* Qərib Baxşəliyev — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin polkovnik-leytenantı, Vətən müharibəsinin şəhidi.

Gəloxçu obası tanınmış şəxsləri
-------------------------------

* Şakir İsayev
* Akif Səlimov
* Əbülfət Kərimov
* İsmayıl Mirzəyev
* Məcid Mirzəyev
* Yusif Mirzə

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Gəloxçu camaatı, "Soy" dərgisi, Bakı, 2010.
* Əli Məcidli, Gəloxçular və Törə, Bakı, 2019.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Akif Səlimov.* "Gəloxçular" (PDF). "Laçın yurdu". №1(21) ("Elm və təhsil" nəşriyyatı). 31.03.2017: səh.50–52. İstifadə tarixi: 2017-05-22.