recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Qazaxıstan–Madaqaskar münasibətləri** — Qazaxıstan ilə Madaqaskar arasında ikitərəfli diplomatik əlaqələr.

Tarixi
------

Qazaxıstan Respublikası ilə Madaqaskar Respublikası arasında ikitərəfli əlaqələr 10 aprel 1992-ci ildə not mübadiləsi yolu ilə qurulmuşdur.

2012-ci ildə Qazaxıstan-Madaqaskar münasibətlərinin 20 illiyi qeyd edildi .

12-13 noyabr 2012-ci il tarixlərində Madaqaskarın Xarici İşlər Naziri Piero Rajaonarivelo (İngilis) Rus dilinə ilk rəsmi səfəri baş tutdu. Astanaya. Noyabrın 12-də Qazaxıstanın xarici işlər naziri Yerlan İdrisov Pyero Rajaonarivelo ilə görüşüb. Görüş zamanı xarici işlər nazirliklərinin rəhbərləri Qazaxıstanla Madaqaskar arasında ikitərəfli əməkdaşlığın perspektivli sahələrini, eləcə də beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində əməkdaşlığı müzakirə ediblər. Yerlan İdrisov xarici həmkarını "EXPO-2017" Beynəlxalq İxtisaslaşdırılmış Sərgisinə ev sahibliyi etmək üçün Astananın namizədliyi ilə tanış etdi. Həmçinin, Qazaxıstan-Madaqaskar əməkdaşlığının ikitərəfli və çoxtərəfli formatda mövcud vəziyyətini və gələcək inkişaf perspektivlərini müzakirə etmək üçün İqtisadi İnkişaf və Ticarət naziri Yerbolat Dossayev, Kənd Təsərrüfatı naziri Asıljan Mamytbekov ilə görüşlər keçirildi. Müzakirələr zamanı tərəflər iki ölkənin xarici işlər orqanları arasında məlumat mübadiləsi barədə razılığa gəliblər. Görüşün ardından Qazaxıstan Respublikası ilə Madaqaskar Respublikası arasında Anlaşma Memorandumu imzalanmışdır .

2 aprel 2021-ci ildə MDB Xarici İşlər Nazirlərinin Toplantısında iştirak çərçivəsində Qazaxıstan Baş nazirinin müavini və Xarici İşlər Naziri Muxtar Tleuberdi, Qazaxıstanda eyni vaxtda akkreditə olunmuş 52 xarici dövlətin diplomatik nümayəndəliklərinin rəhbərləri ilə görüş keçirdi. Moskvada bir yaşayış yeri. Onların arasında xarici işlər naziri Elua Alfons Maksim Duvunun başçılıq etdiyi Madaqaskar missiyası da var idi

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Подписан Меморандум о взаимопонимании между Республикой Казахстан и Республикой Мадагаскар". Информационная система ПАРАГРАФ. 2021-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-28.
2. ↑  "В Астане состоялась встреча руководителей внешнеполитических ведомств Казахстана и Мадагаскара". Zakon.kz (rus). 2021-07-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-28.
3. ↑  "Главы МИД Казахстана и Мадагаскара обсудили в Астане сотрудничество". Tengrinews. 2012-11-12. 2021-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-28.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Faiq Həsənov.

**Faiq Paşa oğlu Həsənov** (15 dekabr 1939, Salah, İcevan rayonu – 11 mart 2022) — Kimya elmləri namizədi (1981).

Həyatı
------

Həsənov Faiq 1939-cu il dekabrın 15-də Salah kəndində (Qaraqoyunlu) anadan olub.

Elmi dərəcəsi Kimya elmləri namizədidir. Vəzifəsi isə Dosentdir.

1963-cü ildə ADU-nun Kimya fakültəsini bitirib.

Elmi fəaliyyəti
---------------

1958-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin kimya fakültəsinə daxil olmuş, 1963-cü ildə həmin fakültəni bitirmişdir. 1963-cü ilin avqust ayından 1964-cü ilin fevral ayına qədər Gəncə alüminium zavodunda işləmiş, 1965-ci ilin avqust ayına qədər Sovet ordusu sıralarında xidmət etmişdir. 1965-ci ilin sentyabrında ATU-nun üzvi kimya kafedrasına assistent vəzifəsinə qəbul edilmişdir. 1973-cü ildən baş müəllim, 1980-cı ildən isə dosent vəzifəsində çalışır. 1979-cu ildə kimya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiya müdafiə etmişdir. 50-dən çox elmi əsərin müəllifidir. "Üzvi kimya praktikumu", "bioüzvi kimya" dərsliklərini və 10-dan çox dərs vəsaiti və tədris metodik işləmələr nəşr etdirmişdir. Əczaçılıq və tibbi biologiya fakültəsinin təlbələrinə üzvi kimya və bioüzvi kimya fənnlərindən mühazirə və təcrübi məşğələ dərsləri aparır.

Kitabları
---------

* "Üzvi kimya praktikumu", Bakı, "Təbib" nəşriyyatı, 1993. 388 səh.
* "Bioüzvi kimya", Bakı, "Şirvannəşr", 2002. 360 səh.
* "Qaraqoyunlu, Göyçə, Borçalı və mən", Bakı 2004.
* "Qaraqoyunlu, Qaraqoyunlular və mən", Bakı, 2007.
* "Bioüzvi kimya", Bakı, "Uniprint", 2010. 506 səh.
* "Müqəddəs duyğular", Bakı, 2011. 403 səh.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Faiq Həsənovun iş təcrübəsi[*ölü keçid*]
*İslamey: Şərq fantaziyası, or. 19'* — rus bəstəkarı Mili Balakirevin 1869-cu ilin avqust-sentyabr aylarında fortepiano üçün yazılmış əsəri.
"İslamey" adı (Kabardian-Çerkiş İslamey, Adıge İslami) Adıge (Çərkəz) xalq rəqsi deməkdir. Adətən bu rəqs melodiyası akkordeonda, skripkada ifa olunur və pxatsk (4-5 taxta lövhədən ibarət ratchet) ilə müşayiət olunur.

Mili Balakirev

Tarixi
------

Yaradıcılığında rus xalqının adət-ənənələrinin böyük təsiri olan bəstəkar M. A. Balakirev Qafqaza və buraya olan səyahətlərdən ilhamlanmış və nəticədə o, "İslamey" fortepiano fantaziyasını yazmaq qərarına gəlmişdir:

> Bu tamaşa təsadüfən 60-cı illərin sonunda üç yay dalbadal getməli olduğum Qafqazda yaranmışdı. Yerli xalq musiqisi ilə maraqlandığım üçün tez-tez yanıma gələn və özünün skripkaya bənzər aləti ilə xalq melodiyalarını ifa edən şahzadə ilə tanış oldum. Onlardan biri olan "İslamey" adlanan rəqs mənim çox xoşuma gəldi. (rus musiqisinin təbliğatçısı E.Reyssə məktub, 1892)
> 
> 

Əsər 1869-cu ildə Sankt-Peterburqda bir ay ərzində (avqustun əvvəli - sentyabrın sonu) yazılmışdır. 1902-ci ildə Balakirev əsərə yenidən baxaraq onu 3 hissəyə bölür.

Təsviri
-------

"İslamey" fortepiano əsəri 3 hissədən ibarətdir: 

1. Allegro agitato-giriş, əsas mövzunun girişi
2. Tranquillo-Andantino espressivo-tamamilə yeni mövzunun ortaya çıxması
3. Allegro vivo-Presto furioso-əsas mövzuya qayıdış

Əsər çoxlu sayda texniki cəhətdən mürəkkəb hissələrdən ibarətdir - bu da, onu Nikolay Rubinşteyn, Ferens List, Simon Barer, Mixail Pletnev, Boris Berezovski və başqaları kimi virtuoz pianoçular arasında populyarlaşdırmışdır. İstedadlı pianoçu hesab edilən Balakirev özü bir çox fantaziya keçidlərinin "öhdəsindən gələ bilməyəcəyini" belə iddia etmişdi.

Təsiri
------

"İslamey"in texniki mürəkkəbliyi fortepiano musiqisinə böyük təsir göstərmişdir. Moris Ravel "Gecə Qasparı" süitasını yazarkən qeyd edirdi ki, o, "İslamey"dən daha çətin əsər bəstələmək istəyir. Fantaziya iki dəfə: Alfredo Kasella, Balakirevin ölümündən az əvvəl və Sergey Lyapunov tərəfindən orkestrda səsləndirilib.

Səs yazıları
------------

Balakirevin yaradıcılığının ən məşhur səs yazıları: Simon Barer (1947, APR), Vladimir Horovits (1950, Sony/BMG), Emil Qilels (1951, DOREMI), Culius Katçen (1958, Decca),
Dyörd Tsifra (1957 & 1970, EMI), Boris Berezovski (1996, Teldec), Mixail Pletnev (2000, DG).

İstinadlar
----------

1. ↑  *Хаджиева Т. М.* "Карачаево-балкарская народная песня в записях, публикациях и исследованиях русских и зарубежных ученых и композиторов". 2021-01-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-19.
**Qazaxıstan–Özbəkistan münasibətləri** — Qazaxıstan Respublikası ilə Polşa Respublikası arasında ikitərəfli diplomatik münasibətlər. Qazaxıstanın Varşavada, Polşanın da Astanada səfirliyi var. Ölkələr Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Ümumdünya poçt ittifaqı, UNESCO, Beynəlxalq Yenidənqurma və İnkişaf Bankı və Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatının üzvüdür. Hər iki ölkə beynəlxalq təşklatlar səviyyəsində bir-biri ilə əməkdaşlıq edir.

Tarix
-----

Polşa ilə Qazaxıstan arasındakı münasibətlər etnik polyakların Qazaxıstan SSR ərazisinə, SSRİ-yə kütləvi deportasiya edildiyi andan başlayır.
Polşa və Qazaxıstan arasında diplomatik münasibətlər 1992-ci ildə qurulmuşdur.

Dövlət ziyarətləri
------------------

Polşa Prezidenti Andjey Duda, Qazaxıstan Prezidenti Nursultan Nazarbayevi 2016-cı ildə Polşada Polşa-Qazaxıstan İqtisadi Forumunda qəbul etmişdir. Polşa prezidentləri Aleksandr Kvasnevski və Lex Kaçinski, müvafiq olaraq 1999 və 2007-ci illərdə Qazaxıstanda olmuşlar. 2017-ci ildə Polşa Prezidenti Andjey Duda 3 günlük Qazaxıstanda səfərdə olmuşdur. Səfər zamanı eyni zamanda Astanada biznes-forum da start götürüb. Burada əsas məsələ iki ölkənin iqtisadi əməkdaşlığının yeni istiqamətləri, eləcə də "Bir dəhliz - bir yol" İpək yolu layihəsi olub. Görüşdə Qazaxıstanın Mərzəsi Asiyada Polşanın əsas tərəfdaşı olması vurğulanıb.

İqtisadi münasibətlər
---------------------

2014-cü ildə ölkələr arasındakı ticarət dövriyyəsi 2,2 milyon ABŞ dollarını keçmişdir. Qazaxıstana təxminən 130 milyon dollar sərmayə qoymuş 200-dən çox Polşa müəssisəsi vardır. Hər iki ölkənin xarici ticarət agentlikləri, müəssisələr arasında ticarət əlaqələri qurmaq üçün iqtisadi əməkdaşlıq üzrə hökumətlərarası Polşa-Qazaxıstan komissiyası qurulmuşdur.

Nəqliyyat əlaqəsi
-----------------

LOT Polish Airlines Varşava ilə Astana arasında uçuşlar həyata keçirir.

Qazaxıstanın Polşadakı səfirləri
--------------------------------

İ. Tutevol (1999-2000)

T. Aytmuhambetov (2000-01)

K. Jiqalov (2000-03)

T. Süleymenov (2003-05)

A. Volkov (2005-12)

E. Utembayev (2012-2016)

A. Abibullayev (05.2016-02.2017)

M. Baimuxan (7 iyun 2017-ci ildən bəri)

Polşanın Qazaxıstandakı səfirləri
---------------------------------

Selim Xazbiyeviç (2017 - h.h);

Maçey Lanq (2015-2016);

Yaçek Kluçkovski (2011-2015);

Pavel Çeplyak (2007-2010);

Vladislav Sokolovski (2004-2007);

Zdzislav Noviçki (2000-2004);

Marek Qavęcki (1994-2000).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Polşa Qazaxıstan üçün "vizasız rejimi" lobbiləşdirir". 2021-12-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-30.
2. ↑  "Polish Ambassador to Kazakhstan Strongly Supports Silk Road Project". The Astana Times. 2019-03-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-17.
3. ↑  "Focus on Kazakhstan". Polish Investment & Trade Agency. 2019-03-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-17.
4. ↑  "PAIiIZ and Kaznex signed a cooperation agreement". Polish Investment & Trade Agency. 2019-03-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-17.
**Narbuta biy** (1749-1798)—1764 -1798-ci illərdə Kokand xanlığını idarə etmiş hakim.

Həyatı
------

1764-cü ildən 1798-ci ilə qədər Kokand xanlığını Əbdülkərim biyin nəvəsi Narbuta biy minq idarə edirdi. Məlumatlara görə Narbuta biy uzun müddət hakimiyyətdən imtina etmişdi. Deyilənlərə görə, onun Fərqanədə hakimiyyəti təhlükəli idi.

Kokandın tanınmış əyanları təntənəli surətdə Narbuta biyin qarşısında sədaqət andı içdilər. Ancaq bundan sonra Narbuta biy Fərqanənin hakimi olmağa razılıq verdi..

Narbuta biyin xanlığı dövründə Cust və Namanqan separatist hakimlərinin qüvvələri tərəfindən əzildi. Sonra o, üsyançı Xocənd hakimi üzərində qələbə çaldı, eyni zamanda Ura-tube formal olaraq Buxaradan asılı qaldı.

Narbuta biyin xanlığı dövründə Kokand xanlığının ərazisi xeyli genişləndi.

XVIII əsrdə Daşkənd iri ticarət mərkəzi idi, Qazaхıstan, Rusiya, Orta Asiya xanlıqları ilə karvan ticarəti yüksək səviyyəyə çatmışdı. Cunqar hakimiyyətindən, Buxara asılılığından azad olunduqdan sonra, daşkəndlilər qonşu xanlıqlarda olmayan şəhər idarəetmə formasını yaratdılar. Şəhər 4 hissəyə bölünmüşdü. Hər bir hissəsini müstəqil hakim idarə edirdi. Varlılar və tanınmış əyanlar özləri bu hakimləri seçirdilər və bəzən məsələləri ümumi qurultayda həll edirdilər. Bu inzibati hakimlər növbə ilə xarici düşmənlərə qarşı hərbi qüvvə çıxarır, vacib məsələləri yığıncaqda həll edirdilər.

Narbuta biy Buxara əmiri Şahmuradla (1785—1800) mehriban münasibət qurmuşdu.

Narbutu biy pul adlı mis sikkə zərb etdirmişdi.

Narbutu biy 1798-ci ildə vəfat etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  История Средней Азии. Москва: Евролинц. Русская панорама, 2003, с.304
2. ↑  История Средней Азии. Москва: Евролинц. Русская панорама, 2003, с.309
3. ↑  Ишанханов С. Х. Каталог монет Коканда XVIII—XIX вв. Ташкент, 1976, с.5

Həmçinin bax
------------

* Kokand xanlığı
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Zahid Əliyev.

 **Əliyev Zahid Səməd oğlu**  (1935, Şamxor rayonu – 1 sentyabr 2022, Bakı) — texnika elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

Əliyev Zahid Səməd oğlu 1935-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun Zəyəm kəndində anadan olmuşdur. 1957-ci ildə "Neft yataqlarının işlənilməsi və istismarı" ixtisası üzrə AzSi-nun neft-mədən fakültəsini fərqlənmə ilə bitirərək, Azərbaycanın EA sisteminə göndərilmişdir ki, burada 1959-cu ilə qədər kiçik elmi işçi vəzifəsində işləmişdir. 1959–1964-cü illərdə — ÜETQİ-da aspirant olmuşdur. 1964-cü ildə "Lay təzyiqini saxlamadan qaz-kondensat yataqlarının işlənilməsinin bəzi məsələləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1961–1979-cu illərdə ÜETİQİ-da böyük elmi işçi vəzidəsində işləmişdir. 1965–1973-cü illərdə Çiren və Novo-Oryaxovo (Bolqarıstan) yataqları layihələrinin baş mühəndisi və Zalsvedel-Pakenzen (Almaniya) qaz yatağının işlənilməsi üzrə baş məsləhətçi işləmişdir. 1979-cu ildən akad. İ. M. Qubkin adına MNK və QSİ-da (Moskva ş.) pedaqoji fəaliyyətə başlamışdır. 1984-cü ildə "Qaz və qaz-kondensat quyularının istismarı zamanı ilkin məlumatların əldə edilməsinin qazohidrodinamiki üsullarının işlənilməsi və tətbiqi və texnoloji rejimin əsaslandırılması" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. Əliyev Z. S. 1987-ci ildən indiyə qədər akad. İ. M. Qubkin adına Rusiya Dövlət neft və qaz universitetinin professoru vəzifəsində işləyib.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Əliyev Z. S. neft və qaz yataqlarının işlənilməsi sahəsində tanınmış alimdir. Elmi tədqiqatların sahəsi: faza keçidləri şəraitində məsaməli mühitdə qaz-kondensat qarışıqlarının süzülməsinin təcrübi tədqiqatları, stasionar və qeyri-stasionar süzülmə rejimlərində qaz və qaz-kondensat lay və quyularının tədqiqi texnologiyasının və üsullarının yaradılması, qaz və qaz-kondensat quyularının istismarının texnoloji rejimlərinin əsaslandırılması üzrə elmi əsasların və texnologiyaların işlənilməsi, üfüqi qaz quyularının tədqiqi və istismarının nəzəri əsasları və texnologiyalarının işlənilməsi, qaz və qaz-kondensat yataqlarının şaquli və horizontal quyular sistemi ilə işlənilməsinin əsas göstəricilərinin proqnozlaşdırılması üzrə elmi əsasların, texnologiyaların, alqoritmlərin və hesabat proqramlarının yaradılması.

Əliyev Z. S. 200-dən artıq elmi məqalənin, 13 monoqrafiyanın, 13 elmi-tədris-metodik məzmunlu broşüranın müəllifidir.

İstinadlar
----------
Narita aeroportu
**Narita Beynəlxalq Hava Limanı** — (成田国際空港, *Narita Kokusai Kuko*; BHNA kodu **NRT**, BMAT kodu **RJAA**, 2004-cü ilə qədər - **Yeni Tokio Beynəlxalq Hava Limanı**) — Tokionun şərq səmtində yerləşən hava limanı. Haneda aeroportundan sonra Yaponiyanın ikinci ən böyük hava limanı olub, sərnişin daşımalarının həcminə görə dünyada 8-ci yeri tutur.

Yaponiya hava yollarının bazasıdır, iki uçuş-eniş zolağı (4000 və 2180 m) vardır, hər ikisi asfaltlanmışdır. İki terminal və vertolyot xidməti vardır, birinci terminal şimal və cənub qanadlarına bölünür.

Yerüstü nəqliyyat sistemi dəmir yolundan, avtobus daşımalarından və taksi xidmətindən ibarətdir.
Birinci terminal 1972-ci ildə tikilmişdir.


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Narita Beynəlxalq Hava Limanı*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |

Xarici istinadlar
-----------------

"Virgin Atlantic" şirkətinə məxsus A340-600 təyyarəsi 1-ci Terminalda
* Rəsmi saytı

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Hava limanı | *Hava limanı ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Zahid Kamil oğlu İsmayılov** (1957, Cəhri, Naxçıvan rayonu) — azərbaycanlı dövlət və siyasi xadim, Naxçıvan Ali Məclisinin III çağırış deputatı.

Həyatı
------

Zahid İsmayılov 1957-ci ildə Babək rayonunun Cəhri kəndində anadan olmuşdur. 1964–1974-cü illərdə Cəhri kənd orta məktəbində təhsil almışdır. 1974-cü ildə Naxçıvan şəhər 101 nömrəli Tikinti İdarəsində fəhlə olaraq işləməyə başlamışdır. 1977–1979-cu illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. Hərbi xidməti başa vurduqdan somra Naxçıvan şəhər 2719 nömrəli Avtomobil Dəstəsində sürücü olaraq işləmişdir.

1988-ci ildə Naxçıvan Hərbi Qarnizonunun Zabitlər Evi nəzdində fəaliyyət göstərmiş muhasibatlıq kursunu bitirmişdir. 1989–1990-cı illərdə "Kamil" kooperativini yaradaraq həmin kooperativə sədrlik etmişdi.

### Ailəsi

Ailəlidir. Bir övladı var.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

1999-cu Azərbaycanda bələdiyyə seçkilərində Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasından Cəhri bələdiyyəsinin üzvü seçilmişdir. 2004-cü ilədək bələdiyyənin daimi komissiyasının sədri və bələdiyyənin suvarma suyuna nəzarət şöbəsinin müdiri olmuşdur.

2004-cü il bələdiyyə seçkilərində yenidən Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasından Cəhri bələdiyyəsinin üzvü seçilmişdir. Eyni zamanda Cəhri bələdiyyəsinin sədri seçilmişdir.

Zahid İsmayılov 6 noyabr 2005-ci il tarixində keçirilən Naxçıvan Ali Məclisinə seçkilərdə 24 saylı Naxçıvan şəhər seçki dairəsindən Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası üzvü olaraq deputatlığa namizəd olmuşdur. O, seçkilərdə 2730 səs (65,3%) toplayaraq seçkini birinci tamamlamış və deputat seçilmişdir. Naxçıvan Ali Məclisinin III çağırışının ilk iclasında Ali Məclisin Yerli özünüidarəetmə komissiyasının sədr müavini seçilmişdir.

Zahid İsmayılov Naxçıvandakı məmur özbaşınalığına və müxalif olmağın mümkünsüzlüyünə etiraz edərək 2009-cu ildə deputat mandatından imtina etdi və bələdiyyə sədri postundan da istefa verdi.

Mənbə
-----

* Naxçıvan Muxtar Respyblikası Mərkəzi Seçki Komissiyası:"Naxçıvanda Parlament seçkiləri: 6 noyabr 2005"; Naxçıvan-2006.
* Naxçıvan MR MSK Arxivləşdirilib 2020-06-03 at the Wayback Machine

### İstinadlar

1. ↑  *Azadlıq Radiosu.* "Zahid İsmayılov istefa verdi". 10.08.2009. 2017-08-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25.08.2020.
**Xasuxa Maqomedov** (1907, Aslanbek Şeripov[d] – 28 mart 1976, Şatoy rayonu, Çeçen-İnquş MSSR) — SSRİ ərazisində sonuncu qaçaqlardan biri, Şimali Qafqazda 1940—1944-cü illərdə antisovet hərəkatının iştirakçısı. Milliyyətçə çeçen olmuşdur.

İlk illəri
----------

Xasuxa Maqomedov 1907-ci lin may ayının ortalarında sadə dağlı ailəsində, Qaten Qala kəndində (hazır kı Çatoy rayonunun Aslanbek Şeripov kəndi) anadan olmuşdur. Valideynləri doqquz övlada sahib idilər. Maqomedovun 18 yaşında ikən atası vəfat etmişdir. Evləndikdən sonra sadə kəndli həyatı keçirir və ailəsini bununla dolandırırdı. Cavanlıqda mədrəsədə oxumuş və ərəb dilini öyrənmişdir.

Qaçaqlıq
--------

1939-cu ildə Xasuxa Maqomedovun həyatında bir dönüş nöqtəsi olur. 32 yaşına qədər sadə bir kəndli həyatı keçirmişdir. 1939-cu ilin yayında o, öz həmkəndlisini qətlə yetirmişdir. Bundan sonra isə qaçaqlığa başlamışdır.

Fəaliyyəti
----------

Xasuxa Sovet hökumətibnə qarşı vuruşan Xasan İsrailovun dəstəsinə qoşulur. Xasan İsrailovun ölümü və Çeçen və İnquşların deportasiyasından sonra tək başına Sovet hakiyyətinə qarşı mücadilə aparır. Rəsmi dövlət məlumatına görə Xasuxa Maqomedov 194 hücum təşkil etmiş və tək başına 13 nəfərin ölümündə iştirak etmişdir. Onun öldürdükləri arasında — Rayonun DTX rəyisi, partiya-sovet fəaliyyəti işçiləri, təhlükəsizlik və milis orqanları işçiləri olmuşdur. 1976-cı ildə öldürüldüyü ana qədər qeyri-leqal vəziyyətdə olmuş və 35 il qaçaqlıq etmişdir.

Ölümü
-----

1976-cı ilin martında Bena kəndinin sakinləri tərəsindən Xasuxanın kənd yaxınlığındakı dərədə olması barədə məlumat daxil olur. Artıq bu zaman onun yetmişə yaxın yaşı vardı. Onun tutulması əməliyyatına SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi, SSRİ Daxili İşlər Nazirliyi və 3394 saylı hərbi hissəsnin əsgərləri cəlb olunur. Nəticədə Xasuxa başından aldığı güllə yarasından həlak olur. Axtarış zamanı onun üzərindən TT tapancası, Mosin tüfəngi, 2 əl qumbarası və çoxlu sayda qüllə aşkar edilir. Qaçağın aÇdığı atəşdən dövlət işçisi olan Seyid Səlim Cabdarxanov həlak olmuşdur. Onun dəqiq dəfn olunduğu yer bilinmir. Xasuxa Maqomedov Çeçen İçker Respublikasının "Millət şərəfi" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Справка об обстоятельствах обнаружения и ликвидации государственного преступника Магомадова Х..
2. ↑  "Sonuncu Qaçaq. Xasuxa Maqomedov| Encyclopedia Terroristica". 2021-06-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-17.
3. ↑  "— 25 dekabr 2010 il. — Roza Malsaqova. Qaçaqlar kimlərdir?". 2017-03-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-17.
4. ↑  "Журнал "Чеченское общество сегодня"". 2021-06-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-17.

Mənbə
-----

* Хасуха Магомадов. Последние годы. - Мовлади Абдулаев, Шатой.

* фотографии материалов уголовного дела Arxivləşdirilib 2011-11-16 at the Wayback Machine
Hündürlüyü 10-20 (35) sm, gövdəyə sıxılan bir neçə sivriləşmiş qınları və yuxarıya doğru daralmış kiçik kök yumruları olan çoxillik ot bitkisidir.

Yarpaq
------

Kökətrafı yarpaqları enli-yumurtavari və sivridir, rozet əmələ gətirir.

Çiçək
-----

Çiçək qrupu birtərəfli, sünbülşəkilli, oxu spiralvari burulmuş, vəzili-yumuşaq tüklüdür.Çiçək altlığı yumurtavari-neştərşəkilli, vəzilitüklüdür.Çiçəkləri xırda, ağ rəngli, bayır tərəfdən yumşaq tüklüdür. Çiçək yanlığının xariciyarpaqcıqları küt, xətli neştərvaridir, daxili yarpaqcıqları isə dilcikşəkilli, novlu, orta hissədən yuxarısı bir az genişlənmişdir, az dalğavari kənarlıdır.

Meyvə
-----

Kapsulu 5-7 mm uzunluqda, 2-4 (və ya 5) mm qalınlıqda, yumurtavari və saysız kiçik və çox yüngül toxumlarla doludur.

Çiçəkləməsi
-----------

Sentyabr

Meyvə verməsi
-------------

Oktyabr

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Lənk. dağ. (Lənk.rayonunun Qafqaz kəndi ətrafında S. Nenyukov tərəfindən 25/IX 1936-cı ildə toplanmışdır,Astara rayonunun Fensar kəndi ətrafında L. İ.Prilipko tərəfindən 10/X 1948-ci ildə toplanmışdır, İsmayıllı rayonu ərazisində, Göyçay çayı boyunca kolluqlarda E. S. Şükürov tərəfindən 25/IX 2015-ci ildə qeydə alınmışdır.

Yaşayış mühiti
--------------

Dağətəyi zolaqda və aşağı dağ qurşağında-kəsilmiş meşələrdə, kolluqlar arasında və otlu yamaclarda rast gəlinir.

İstinadlar
----------


1. ↑  Eldar Şükürov.İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı,Bakı 2016
**Məmmədəli Məmməd oğlu Abbasov** (7 yanvar 1907, Vladiqafqaz – 22 noyabr 2000, Bakı) — Azərbaycan inşaatçı-mühəndisi və dövlət xadimi, Azərbaycan SSR tikinti naziri (1962–1967) və Azərbaycan SSR sənaye tikintisi naziri (1967–1969).

Həyatı
------

Məmmədəli Məmməd oğlu Abbasov 7 yanvar 1907-ci ildə Orconikidze (hazırkı Vladiqafqaz) şəhərində anadan olmuşdur. Əslən Naxçıvandandır. 1924–1929-cu ildə Leninqrad Dəmiryol İnstitutunun dəmiryol-inşaat fakültəsində təhsil almışdır.

Məmmədəli Abbasov 1930–1931-ci illərdə Bakı və Kirovabad şəhərlərində Azərbaycan Baş Su Qurğuları Tikintisi İdarəsinin baş sahə mühəndisi olmuşdur. 1932–1934-cü illərdə Sovet Ordusunda xidmət etmiş, 1935–1945-ci illərdə Bakı şəhərinin müxtəlif tikinti təşkilatlarında mühəndis işləmişdir. O, burada yol mühəndisi, yerli yollar inspektoru, sahə rəisi, sonra isə Bakı tikinti trestinin baş mühəndisinin müavini vəzifəsində çalışmışdır.

1937-ci ildə Azərbaycanın həmin dövrdəki ən böyük istilik elektrik stansiyası olan Sumqayıt İES-in tikintisinə başlanılarkən Məmmədəli Abbasov tikinti işlərinin baş mühəndisi təyin edilmişdir. Böyük Vətən müharibəsi illərində "Azərneft" neft kombinatı sistemində bir sıra məsul vəzifələrdə işləmişdir. 1946-cı ildən 1950-ci ilədək SSRİ Neft Sənayesi Nazirliyində Əsaslı Tikinti İdarəsinin rəisi və baş idarənin rəisi olmuşdur. 1951-ci ildən Azərbaycan Dəniz Neft Birliyi rəisinin müavini, 1957-ci ildən isə Azərbaycan SSR Xalq Təsərrüfatı Şurasının əsaslı tikinti şöbəsinin rəisi vəzifələrində işləmişdir. 1962-ci ildən Azərbaycan SSR tikinti naziri olmuşdur.

Məmmədəli Abbasov 1964–1966-cı illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvlüyünə namizəd, 1966-cı ildən isə üzvü olmuşdur. Dörd çağırış (2-ci, 5–7-ci) Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir. "Qırmızı əmək bayrağı", "Şərəf nişanı" və medallarla təltif edilmişdir.

Məmmədəli Abbasov 2000-ci il noyabrın 22-də Bakıda vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Nuriyev, E.; Allahverdiyev, Z.* Məmmədəli Məmməd oğlu Abbasov // Azərbaycanın inkişafında tikinti kompleksinin rolu. Bakı: Şərq-Qərb. 2011. səh. 15–18.
2. 1 2  Аббасов Мәммәдәли Мәммәд оғлу // Азәрбајҹан ССР Али Советинин депутатлары. Алтынҹы чағырыш. Бакы: Азәрбајҹан ССР Али Советинин нәшри. 1965. С. 6.
3. 1 2 3  Мәммәд Әлмәммәд оғлу Аббасов // Азәрбајҹан ССР Али Совети депутатларынын тәрҹүмеји-һаллары. Бешинҹи чағырыш: 15 март 1959-ҹу ил. Бакы. 1960. С. 225.
4. ↑  Abbasov, Mamed Ali Mamedogly // Prominent personalities in the USSR (ingilis). Metuchen, New Jersey: Scarecrow Press. 1968. səh. 1.
5. ↑  Аббасов Мәммәдәли Мәммәд оғлу // Азәрбајҹан ССР Али Советинин депутатлары. Једдинҹи чағырыш. Бакы: Азәрбајҹан ССР Али Советинин нәшри. 1968. С. 8.
6. ↑  *İbrahimov, B.; Allahverdiyev, Z.* Abbasov Məmmədəli Məmməd oğlu // Azərbaycan Tikinti Kompleksinin Ensiklopediyası (ATKE). I cild. Bakı: Yeni Poliqrafist. 2011. səh. 5. 400 tiraj.
**Çəhəl Sütun** (*fars.* چهل ستون‎ "qırx sütun") — XVI əsrdə I Şah Təhmasibin hakimiyyəti dövründə Qəzvində inşa olunan saray. Saray gözəl xəttatlıq nümunələri ilə bəzədildiyi üçün hazırda burada Xəttatlıq muzeyi fəaliyyət göstərir..

Tarixi
------

Saray şəhərin mərkəzində Azadi meydanı ilə üzbəüz yerləşir. Bu saray paytaxtı Qəzvinə köçürən ikinci səfəvi şahı Təhmasibin dövründə tikilib. Sarayın vaxtilə şiş uclu damı olduğuna görə papağa bənzəyirdi və bu saray insanlar arasında "firəng papağı" kimi də tanınır. Saray arkada ilə əhatələnib. Arkadaya hər tərəfdən portallar vasitəsilə daxil olmaq olar. Yuxarı mərtəbə qalereya ilə əhatələnib və dama 32 sidr ağacından düzəlmiş sütunlardan dayaq verilib. Deyilənə görə Təhmasib şah rəssamlıq və xəttatlıqla məşğul olurdu. O, bir çox əsərlər, o cümlədən Qəzvində Çəhəl Sütun sarayının eyvanında məişət səhnələrini təsvir edən şəkillər çəkmişdi. 1588-ci ildə Şah Abbasın tacqoyma mərasimi də bu sarayda baş tutub. Sonradan Qacarların hakimiyyəti dövründə saray yenidən təmir olunub. Hazırda sarayda Xəttatlıq muzeyi fəaliyyət göstərir.

Şəkillər
--------

* Sarayın XIX əsrə aid şəkiliSarayın XIX əsrə aid şəkili
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Həmçinin bax
------------

* Çəhəl Sütun Sarayı
* Ali Qapı
* Həşt-Behişt

İstinadlar
----------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database. 2017.
2. 1 2 3 4  .
3. ↑  *Peter Kerber.* İran. Berlin: TRESCHER; Auflage. 2017. səh. 184. ISBN 978-3897943964.
4. ↑  "Chehel Sutun (Qazvin)" (*ing.* ). 27 fevral 2019 tarixində arxivləşdirilib.
5. ↑  "Azərbaycan miniatür sənəti və onun məktəbləri". 2019-02-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.

| ⛭Qəzvinin görməli yerləri |
| --- |
| Çəhəl Sütun Sarayı   • Ovan gölü  • Lambsar qalası  • Heydəriyyə mədrəsəsi  • Meymun qala  • Cümə məscidi   • Ələmut  • Xərrəqan türbələri  • Səd əl-Səltənə karvansarası  • Səadətabad bağı |  |
**Beyşehir** (*türk.* Beyşehir Gölü, *lat.* Caralis, Karalis,*yun.* Κάραλις) — Türkiyənin cənub-qərbində, Isparta və Konya illərində yerləşən böyük şirin sulu göl. Tavr dağlarının cənubunda, tektonik çökəklikdə formalaşmışdır. Su toplayıcı hövzəsinin sahəsi 4200 km²-dir. Sahəsi 650 km², uzunluğu 45 km, eni siə 20 km-dir. Ən ensiz hissəsi Hayran və Akburun kəndləri arasındadır - 14 km. Göl bölgənin əsas şəhəri olan Beyşeherinin adını daşıyır. Beyşehir Türkiyənin sahəsinə görə ikinci ən böyük şirin sulu gölüdür. Konya ilinə 523 km², Isparta ilinə isə 130 km²-lik sahə aiddir. Ehtimal olunur göl 10.000–7.000 il əvvəl, iqlim istiləşməsi nəticəsində formalaşmışdır.

Ümumi məlumat
-------------

Gölün cənub və şimal sahilləri dayaz suludur. Göl ərazisini hündürlüyü 2000 metrdən yüksək dağ zirvələri əhatə edir. Beyşehir gölünün maksimal dərinliyi 10 metrdir. Ancaq fərqli fərqli mənbələrdə 12,13,15 metr göstərilir. Beyşehirdən çıxan Uluarx adlı çay 60 km axdıqdan sonra Suğla gölünə tökülür. Beyşehirin suyundan suvarma üçün istifadə olunur. Suyun səviyyəsi və sahəsi mövsüm və il üzrə dəyişir. Göldə müxtəlif ölçülü 32 ada var. Su səviyyəsinin dəyişməsi ilə yanaşı, orada yerləşən adaların da sayı dəyişir.

1960-1990-cı illərdəki müşahidələrə əsasən gölün ən aşağı səviyyəsi 1975-ci ilin oktyabr ayında - dəniz səviyyəsindən 1121.96 m yüksəklikdə olduğu müəyyənləşdirilmişdir. Gölün sahəsi 64,500 hektar idi. Eyni müşahidə dövrü üçün ən yüksək suyun səviyyəsi 1981-ci ilin martında - 1125,50 metr olmuşdur. Həmin vaxt gölün sahəsi 74,600 hektara çatmışdır.

Beyşehir gölü bir çox fərqli quş növlərinin məkanıdır. Ətraf əraziləri ilə birgə Beyşehir Gölü Milli Parkı yaradılmışdır. Göl suyunda adi çəki, aynalı çəki, durna, xanı və s. balıqlar var. Göl ətrafə ərazilərdə böyük çöl donuzu sürülərinə rast gəlinir.

Göldə yerləşən adada Bizans imperiyasına məxsus monastırın qalıqları mövcuddur.

Xarici keçidlər
---------------

* Anadolu Doğa ve Kültür Belgeselleri Derneğinin (ADOKBEL) hazırladığı Beyşehir Gölü Belgeseli
* Uzaydan Beyşehir Gölü

İstinadlar
----------

1. ↑  "XX. Yüzyılın Başlarında Beyşehir Gölü ve 1910-1911 Yılları Büyük Taşkın Hadiseleri". 2020-06-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-05.
2. ↑  "Hakkı Arıbaş. BEYŞEHİR GÖLÜ ADALARINDA NÜFUS, YERLEŞME VE EKONOMİK FAALİYETLER". 2020-04-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-05.
**Molibdenit – MoS2** — heksaqonal sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.

Növ müxtəliflikləri
-------------------

İordizit – dəmirli molibdenit.

Xassələri
---------

Rəng – mavi çalarlı qurğuşunu-boz; Mineralın cizgisinin rəngi – parlaq mavi çalarlı boz; Parıltı – metal; Şəffaflıq – qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 4,6-5; Sərtlik – 1; Nazik vərəqləri əyilgəndir, lakin elastik deyil; əllə toxunduqda yağlıdır; Ayrılma – {0001} üzrə tam mükəmməl; Başqa xassələr – zəif elektrikkeçiriciliyi qızdırıldıqda artır; elektrikkeçiriciliyi pinakoid üzrə c oxuna nisbətən 103 dəfə çoxdur; Morfologiya – kristallar: heksaqonal-lövhəvari, qısaprizmatik, çəlləkvari; İkiləşmə: nadir hallarda {0001} üzrə; Mineral aqreqatları: vərəqvarı, pulcuqlu, sıx, bəzən toz şəkilli ( iordizit ) kütlələr, püruzlar.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Tipik yüksək - və ortatemperaturlu hidrotermal mineraldır, turş püskürmə süxurlarla əlaqədardır. Ən böyük yığınları mis-porfir yataqlarında qeyd edilir. Bir sıra skarn tipli şeelit yataqlarında da geniş inkişaf etmişdir. Bəzən peqmatitlərdə, qreyzenlərdə və misli qumdaşlarında müşahidə edilir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kvars, xalkopirit, bornit, volframit, şeelit, kassiterit, topaz, flüorit, apatit. Mineralın tapıldığı yerlər: Klaymaks (ABŞ); Sinovets, Krupka (Çexiya); Auerbax (Almaniya); Erdenet (Monqolustan); Qaraoba (Qazaxıstan); Tırnıauz (Rusiya); Qacaran (Ermənistan) və b. Azərbaycanda damar və porfir tipli bir sıra mis-molibden yataqları – Paraqaçay, Qapıcıq, Urumıs, Misdağ, Qoşqarçay, Teymuruçandağ və b. məlumdur.

Tətbiqi
-------

Metallurgiyada yüksək keyfiyyətli polad növlərinin istehsalında geniş istifadə edilən molibdenin mühüm filizidir. Molibden habelə elektrotexnika, kimya və b. sənaye sahələrində tətbiq olunur. Molibdenitdən molibdenlə yanaşı renium da alınır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Kruqosvet · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | LCCN: sh85086636 · Microsoft: 2777949781 |

* THE MINERAL MOLYBDENITE
**Lev Semyonoviç Vıqotski** (*rus.* Лев Семёнович Выготский; 17 noyabr 1896, Orşa, Mogilyov quberniyası[d] – 10 iyun 1934[…], Moskva) — görkəmli sovet psixoloqu.

Həyatı
------

**Vıqotski** ilk dəfə mühitin uşağın psixikasına təsirinin konkret mexanizmini göstərmişdir. Belə vacib mexanizmi o, interiorizasiyada görürdü. Göstərirdi ki, hər bir ali psixi funksiya iki dəfə təzahür edir. I dəfə xarici – interpsixika kimi, II dəfə daxili – intrapsixi kimi. **Vıqotski** psixi inkişafa uyğun olaraq yeni yaş dövrlərini müəyyənləşdirir. Dövrləşmənin kriteriyası kimi Vıqotski mənalılığı və dinamikanı ayırır. O, inkişaf və təlim arasındakı qarşılıqlı əlaqəni araşdırarkən yaxın inkişaf zonası ideyasını irəli sürür. Göstərir ki, təlim inkişafetdirici ola bilər. Təlim məzmununa görə inkişafdan qabaqda getməlidir.

**Vıqotski**nin tədqiqatları içərisində təfəkkürün formalaşması prosesi mühüm yer tutur. Psixoloqa görə, məişət və elmi anlayışlar fərqli şəkildə formalaşır. Məişət anlayışları xüsusidən ümumiyə doğru inkişaf edir. Şəxsiyyətin intellektual inkişafından bəhs edərkən o, özünüdərkin zəruriliyini irəli sürürdü. Uşaq özünü dərk etdikcə özünün davranış və psixikasını idarə etməyi öyrənir, onun xarici aləmdən asılılığı azalır. Psixologiya müəssisələrinin şəbəkəsi genişləndi. Ukrayna və Gürcüstanda psixologiya institutları yaradıldı, yeni psixologiya kafedraları açıldı. 

**"Voprosı psixoloqii" jurnalı**nın nəşrə başlanması da (1955) mühüm hadisələrdən sayılmalıdır.

Mənbə
-----

* Əliyev R. İ. Psixologiya tarixi. Bakı, 2006

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Yasnitsky A.* Vygotsky: An Intellectual Biography. Routledge, 2018. S. 164.
2. 1 2  Lew Semjonowitsch Wygotski // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
**Məlik Qasım mirzə Fətəli şah oğlu Qovanlı-Qacar** (1807-1859) — Fətəli şah Qacarın oğlu, vali, Qacar şahzadəsi.

Həyatı
------

Fətəli şahın iyirmi dördüncü оğlu Məlik Qasım mirzə (anası Bəyim xanım İmamqulu xan Qasımlı-Avşar qızı) 7 avqust 1807-ci ildə Tehran şəhərində anadan оlmuşdu. Mükəmməl saray təhsili almışdı. 1829-1830-cu illərdə və 1840-1848-ci illərdə Urmiyanın valisi, 1840-1844-cü illərdə Birucirdin hakimi оlmuşdu.
Məlik Qasım mirzə Urmiyanın hakimi оlarkən Babilər hərəkatının başçısı Mirzə Əliməhəmməd оnun dustağı оlmuşdu. Tarixçi Nəbil Zərəndi yazır: «Həzrət Bab Urmiyaya gəldikdə, Məlik Qasım mirzə onu hədsiz ehtiramla qarşıladı və məmurlara da tapşırdı ki, onunla son dərəcə nəzakətlə rəftar etsinlər. Bir gün Həzrət Bab hamama getmək istədi. Malik Qasım mirzə qərara gəldi ki, bu fürsətdən istifadə edib həqiqəti aydınlaşdırsın. Onun son dərəcə tərs bir atı vardı, heç kəs həmin atın belinə minə bilmirdi. Əmr etdi ki, o atı gətirsinlər və Həzrət Bab ona minib hamama getsin. Eyni zamanda o, atın xasiyyətini Həzrət Baba bildirmədi. Amma bu işə baxan xidmətçi Məlik Qasım mirzədən gizlin atın ipə-sapa yatmadığını Həzrət Baba xəbər verdi ki, birdən ona xəsarət yetişər. Həzrət Bab buyurdu: "Bunu Tanrının ixtiyarına burax, Tanrı özü məni qoruyacaq". Urmiya camaatı bu məsələni bilib hakimin məqsədini anlamışdı. Ona görə də meydana çoxlu adam toplaşmışdı ki, görsünlər Həzrət Bab o ata nə çür minəcək. Mehtər atı yaxına gətirdi, Həzrəti-Əla arxayın halda və inamla irəli gedib atın cilovunu mehtərin əlindən aldı, atı tumarlayıb ayağını üzəngiyə qoydu və atın belinə oturdu. At heç bir tərslik etməyib sakit halda yeriməyə başladı. Atın xasiyyətinə yaxşı bələd olan camaat bu işə mat qaldı və bunu bir möçüzə hesab etdi. Birdən adamlar hücum çəkdilər ki, atın üzəngisini öpsünlər. Amma şahzadənin fərraşları Həzrət Baba əziyyət olmasın deyə, adamların qarşısını kəsdilər. Şahzadə piyada Həzrət Babı hamamın yaxınlığına qədər müşayiət etdi, sonra Həzrət Bab ona dedi ki, geri dönsün. Şahzadənin fərraşları Həzrət Babı görmək üçün toplaşmış izdihamı yararaq yol açırdılar. Hamama çatdıqda, nökərlərdən biri və Seyyid Həsən Həzrət Baba xidmət göstərmək üçün onunla birlikdə içəri daxil oldular. Həzrət Bab hamamdan çıxdıqdan sonra yenidən həmin ata minib geri qayıtdı. İnsanlar bu əzəməti və qüdrəti görüb uca səslə təkbir söyləməyə başladılar. Şahzadə özü də Mübarək Hüzura gəldi və Həzrət Babı qaldığı yerə qədər müşayiət etdi».

Məlik Qasım mirzə 1859-cu ildə vəfat edib.

Ailəsi
------

Məlik Qasım mirzə Mirzə İsa Fərəhaninin qızıyla, Gülqönçə xanım Gürcü qızıyla dünya еvinə girmişdi. İmamqulu mirzə, Rzaqulu mirzə adlı оğulları, Abidə bəyim adlı qızı vardı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar və Qacar kəndi, Bakı, "Şuşa", 2008, 334 səh.

Həmçinin bax
------------

* Qacarlar
**Fonologiya** — Fonologiya dil sisteminin birincisi və dilçilik elminin sahələrindən biri olmaq etibarilə dilin fonoloji sistemi ilə məşğul olur.

Strukturu
---------

O, nitq səslərini və morfemlərin səs cildini fərqləndirən bir vasitə kimi öyrənir, səslərin, səs birləşmələrinin və prosodik vasitələrin semioloji münasibətini və funksional xüsusiyyətlərini tədqiq edir. Fonologiya struktur dilçilik metodlarını dil hadisələrinə tətbiq edən ilk dilçilik şöbəsidir. Fonologiyanın vahidi fonemdir. Fonem dilin ən kiçik vahidi olub, müəyyən fərqləndirici əlamətlər məcmuyudur. O, söz və morfemlərin səs cildini fərqləndirməyə xidmət edir. Fonem dildə seqment, fonem və superseqment şəklində təzahür edir. Birinciyə linqivistik vəzifəli səslər(saitlər və samitlər), ikinciyə isə vurğu,intonasiya kimi fonoloji vahidlər daxildir. Müasir dövrün dilçiliyində geniş şəkildə işləndiyinə baxmayaraq,fonem yenə də mübahisəli olan mühim probləmlərdən biridir.

Tarixi
------

Fonem probleminin tarixi rus dilçisi İ.A.Boduen de Kurtenedən başlayır. İndi işlənən mənada fonem məsələsini ilk dəfə o.dilçiliyə gətirmiş və onun ilk izahını vermişdir. Boduen fonemi ilk dəfə etimoloji-morfoloji bir hadisə kimi izah etmişdir ki,bu fikir də onun şagirdi N.V.Kruşevski (1851-1887)tərəfindən inkişaf etdirilmişdir. Boduenin fonem haqqındakı fikri sabot olmamışdır. Əvvəlcə fonemə etimoloji-morfoloji hadisə kimi baxan görkəmli alim sonralar psixoloji nmövqeyə keçmiş və fonem məsələsini məhz bu mövqedən izah etmişdir. Fonemin ilk tədqiqatçısı Boduen 1917-ci ildə çap olunmuş "Введение в языкознаие" ("Dilçiliyə giriş") adlı əsərində yazmışdır:"Biz psixikamızda mövcud olan səsin anlayışını ,yəni tələffüz əməlinin eyni zamanlı mürəkkəb kompleksini və bundan alınan təəssüratı fonem adlandıracağıq."

İstinadlar
----------

1. 1 2  Ağamusa Axundov "Ümumi Dilçilik"  Arxivləşdirilib 2019-12-16 at the Wayback Machine səh. 130

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Dilçilik** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Mariya Ruslanovna Mamoşuk** (*belar.* Марыя Русланаўна Мамашук; doğulub. 31 avqust 1992-ci il, Zyabrovka, Qomel vilayəti) — Belarus idmançısı, sərbəst güləş üzrə Avropa çempionu, Olimpiya və Avropa oyunlarının mükafatçısı. Belarus Respublikasının beynəlxalq dərəcəli idman ustası.

Bioqrafiyası
------------

31 avqust 1992-ci ildə Qomel vilayətinin Zyabrovka kəndində anadan olmuşdur..

Atlet Mariya Mamoşukun ilk məşqçisi Peter Pavloviç Babey idi. Məşqçi şagirdlərini avtomobil istehsalı zavodunun idman məktəbinin sərbəst güləş bölməsindən və Qomel vilayətinin Zyabrovka və Klimovka kəndlərindəki məktəblərdən seçirdi. Əvvəlcə anası Maria Mamoşukun bu idman növünə olan həvəsini bəyənmirdi - amma məşqçi Peter Babey onu inandırdı ki, Mariya daha da məşqlərini davam etdirməlidir. Beləliklə, Mariya ilk yarışlarda iştirak etməyə başladı. Qomel Olimpiya Ehtiyatları Məktəbinin şagirdi oldu. Erkən mərhələlərdə Gomel şəhərindəki Uşaq və Gənclər İdman Məktəbində təhsil almışdır. Daha sonra F. Skorina adına Gomel Dövlət Universitetini bitirdi.

2009-cu ildə Zrenyanin şəhərində 63 kq çəki dərəcəsində yeniyetmələr arasında keçirilən Avropa çempionatının gümüş mükafatçısı oldu. 2012-ci ildə Zaqrebdə yeniyetmələr arasında keçirilən Avropa çempionatının gümüş mükafatına layiq görüldü. Kazanda 2013 Yay Universiadasının bürünc mükafatçısıdır. Elə həmin il Dünya Kubokunda 9-cu yeri tutdu və Avropa çempionatında ilk turda məğlub oldu.

2014-cü il Dünya Kubokunda yalnız 7-ci yeri tutdu. Elə həmin il Avropa çempionatının gümüş və Tsiolkovski beynəlxalq turnirinin bürünc mükafatçısı oldu.

2015-ci il Dünya Kubokunda yalnız 10-cu yeri tutdu. Bakıda keçirilən 2015 Avropa Oyunlarında 63 kq çəki dərəcəsində bürünc medal əldə etdi. Elə həmin il gənclər arasında Avropa çempionu oldu. Almaniya Qran Prisində bürünc, Polşa keçirilən Poland Opendə isə qızıl medal qazandı.

Riqada keçirilən 2016 Avropa Çempionatında 69 kq çəki dərəcəsində qızıl medal qazandı.

Xarici keçidlər
---------------

* Мамошук Мария Руслановна
* Мария Мамошук

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Мамошук Мария Руслановна" (rus). Знаменитые люди Гомельщины. 2020-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-27.
2. ↑  Боевая девушка из Зябровки Arxivləşdirilib 2017-11-09 at the Wayback Machine // Министерство спорта и туризма Республики Беларусь.
**İtaliya Sosial Respublikası** (it. Repubblica Sociale Italiana) və ya **Salo Respublikası** – II. Dünya Müharibəsində Nasist Almaniyasının dəstəyi ilə qurulan İtalyanın şimalındakı dövlət. 1943–1945 illərdə mövcud olmuşdu. Qurucusu və prezidenti Benito Mussolini idi.

Almaniyayanın başçısı Hitler köməyi ilə qurulmuşdur. Müttəfiqlər Sicilyada təşkil etdiyi "Husky Harekâtı"nda İtaliya, Siciliyanı müdafiə etməmiş və adanı tamamilə itirmişdi. Bu olanlardan sonra İtaliya, İtaliya yarımadasının cənub hissəsini də tamamilə itirdi. Bu səbəblə Mussolini və digər "Böyük Faşist Şurası" BFŞ — İtaliya faşist dairələrinin ali hakimiyyət orqanı idi. BFŞ qanunvericilik və icraedicilik funksiyalarını yerinə yetirirdi) üzvləri yeni bir ordunun hazırlanması və yeni bir dövlətin qurulmasının lazım olduğunu düşünürdü. Bu düşüncələrini reallaşdırdılar və Romanın şimalında İtalya Sosial Respublikasını qurdular. Eyni zamanda İtaliya Sosial Respublikası ilə birlikdə "Respublikaçı Faşist Partiyası"nı da quruldu.

İSR əsgərləri, 1944-cü ilin Martı
1945-ci il 25 Aprel on doqquz aylıq İtaliya Sosial Respublikasının süqut etdiyi gündür və bu günü italiyanlar "Qurtuluş günü" kimi qeyd edirlər. 27 Aprel isə Mussolini İtaliya partizanları tərəfindən öldürülmüş və "Loreto meydanı"nda başı-aşağı asılaraq xalqa göstərilmişdi.

Xarici keçidlər
---------------

* Axis History Factbook — Italy Arxivləşdirilib 2004-02-02 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------


Vikianbarda ***İtaliya Sosial Respublikası*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Ford sıradağları**, Antarktidada Meri Berd Torpağının şimal-qərb hissəsində Salzberq buz sahəsi və Blok körfəzinin şərqində yüksələn dağ silsiləsidir.
Bir çox dağ və dağ qrupundan meydana gəlmişdir. Riçard Berdin ilk Antarktida səfəri (1928-1930) zamanı, Berd tərəfindən 5 dekabr 1929-cu ildə kəşf edilmiş və bu səfəri maliyyələşdirən Ford Motor şirkətinin sahibi Edsel Fordun adı verilmişdir.

Coğrafiyası
-----------

Buz səthinin altında gizlənmiş dağlarının əsas qisimi buzlaqlar tərəfindən yaradılan dərin çöküntü sahələriylə ayrılmış, buz səthindəki ortalama yüksəklikləri 500-1000 metr olan tək tək zirvələr olaraq sıralanan Ford sıradağları, çökəkliklər, torpaqda yüksələn kömürləşmiş magmatik qayalar və granitlərdən ibarətdir. Uzunluğu 508 km, eni 560 km olan 130 540 km2
-lik sahədə üzərində yerləşən Ford Sıradağlarının ən yüksək yeri, bəzi mənbələrə görə, dəniz səviyyəsindən 1370 metr yüksəkliyiylə Avers dağıdır. Digər ən yüksək nöqtə, 1235 metr yüksəkliyiylə Ekblo dağıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑   (ing.) "Ford Ranges" Arxivləşdirilib 2021-05-25 at the Wayback Machine. Geographic Names Information System. United States Geological Survey. 2005-09-30.
2. ↑   (rus.) "Эдсел-Форд горы". Большая Советская Энциклопедия. 9 Mart 2014
3. ↑   (ing.) Peakbagger.com Arxivləşdirilib 2014-03-09 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------

Ford sıradağları xəritəsi
Messerschmitt  **Me 262** Schwalbe (almanca "Qaranquş") İkinci dünya müharibəsinin sonlarına doğru istehsalına başlanılmış və döyüşdə aktiv iştirak etmiş cüt reaktiv mühərrikli alman döyüş təyyarəsidir. İlk reaktiv mühərrikli qırıcı olaraq bilinir.

Konstruksiya və inkişaf etdirilmə mərhələlər
--------------------------------------------

Müharibənin son zamanlarında Almanların ümid bağladığı üstün silahlardan biri olaraq bilinsə də ilk dizayn yanaşmaları 1939-cu ildə başlamışdır. Aviasiya və döyüş Nazirliyində taktika yanaşma və doktrinaya çıxan zabitlərin döyüşü qazanmaq üçün dövrün ənənəvi piston mühərrikli , pərvanəli təyyarələri kafi görməsi üzərinə , bu layihədən döyüşün ilk illərində istifadə edilməmişdir.

Villi Messerşmittin təyyarələrdə yüksək sürətlərdə ibarət müqavimət və müqavimət problemləri üçün təyyarə gövdəsinə bucaqlı şəkildə bərkidilmiş qanadlar üzərində işləri 1935-ci ilə dayanır. Me 262də də ilk başda 18.5 dərəcə bucaqlı qanadlar istifadə edilmişdir.

Mühərriklər və gövdənin yerə paralel bir vəziyyətə gətirilməsi , son şəklini almamış prototipləri üzərində görülən bu problemlər təsirli şəkildə həll edilmişdir.

İlk test uçuşları təyyarənin skeletini test etmə məqsədli olaraq 1941 aprelində başlamışdır. Bu vaxt istifadə edilməkdə olan BMW 003 reaktiv mühərriklərinin qeyri-kafi qala biləcəyi düşüncəsiylə təyyarənin burnuna bir pərvanə və güc qaynağı olaraq Junkers Jumo 210 mühərriyi əlavə olunmuşdur. Yalnız reaktiv mühərriklərinin istifadə edildiyi ilk uçuşu iyul 1942 — edilmişdir. Adolf Hitlerin əmri ilə bombardman vəzifələrində istifadə edilməsi istənən bu yeni reaktiv üçün modifikasiyalar 1942-ci ilin sonlarında başa çatdırılmışdır. Güvənilməyən 003 motorları Junkers Jumo 004lər ilə dəyişdirilmişdir, lakin reaktiv mühərrik istehsalının çətinliyindən ötəri ardıcıl istehsal 1944-cü ilə qədər başlaya bilməmişdir. Mühərriklərin vaxtındaa istehsal olnunmamasının ən böyük səbəbi istiliyə davamlı metalların və xammalın Almaniyada tapılmaması idi. Bu mühərriklər tamamlandığında isə gözlənilən ömrü 50 saat , xidmət ömrü isə təxminən 12 saat olmaqda idi. Ənənəvi bir mühərrik olan DB601 ilə müqayisədə bu müddətin onda biri qədər olduğu görülər. İstiliyə davamlı metal təbirini haqqında danışdığımız xrom yalnız Türkiyədə tapılırdı və bu xammalın hamısı o sırada İngilislər tərəfindən Türklərdən satın alınmışdı.

İstinadlar
----------
**Şapurduxtaq** — digər adı ilə **II Şapurduxtaq**, 3-cü əsrin sonu, IV əsrin əvvəllərində Sasani kraliçası (banbişn), Sasani şahı Narsein (hökmdarlığı 293—302-ci illər) arvadı idi. Onun şah I Şapurun (240–270-ci illər) qızı olması iddia, lakin bu, mübahisəlidir.

Bəzi alimlərin tanrıça Anahita olduğuna inandığı, bəziləri isə Şapurduxtaqı təklif etdiyi qadın fiqurlu padşahlıq üzüyü alan Narsenin Nəqşi-Rüstəm relyefi.
Onun adı Kəbə-ye Zərtoşt kitabəsində təxminən 262-cı ildə qeyd edilib. O, həyat yoldaşı Narsenin o dövrdə Sakastan valisi vəzifəsində çalışdığına görə saqan banbişn ("Saka kraliçası") tituluna sahib idi. Narse 293-cü ildə taxta çıxanda Nəqşi-Rüstəmdə investitur relyefini düzəltdi, burada o, tez-tez ilahə Anahita olduğu güman edilən qadın fiqurdan padşahlıq üzüyü alarkən təsvir edilir. Lakin bəzi alimlər bunu kraliça Şapurduxtaq ola biləcəyini irəli sürürlər.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑
2. 1 2
3. 1 2
4. ↑  Weber, 2016
5. ↑

Xarici keçidlər
---------------
***Müqarna*** (*ərəb.* مقرنص‎) — İslam sənətindəki memarlıq strukturlarında görülən həndəsi bəzək növü.

Bir müqarna nümunəsi
İslami bəzəkdə mistik məna həndəsi formaların və tənzimləmələrin uydurmasında gizlənir. Universal birlik və tarazlıq ideyası çox tərəfli və çoxbucaqlı ulduzlarla təcəssüm olunur. XII əsrin əvvəllərində Anadolu türk sənətində çox tərəfli və ya çoxbucaqlı ulduzlar dekorasiyada yeganə ifadə vasitəsi idi. Səthi bəzəkdə həndəsi dizayn yığımı prizmatik elementlərə çevrilmiş, prizmatik elementlərin yan-yana və üst-üstə gələrək formalaşdırdıqları bu bəzək növünə müqarna bəzəyi deyilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Muqarnas | School of Islamic Geometric Design". 2018-12-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-12.
2. ↑  *Bloom, Jonathan M.* "The Introduction of the Muqarnas into Egypt". Muqarnas. 5. 1988: 21–28. doi:10.2307/1523107. JSTOR 1523107.
3. ↑  *VirtualAni website.* "Armenian architecture glossary". 2016-01-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-07-17.
4. ↑  *Stephennie, Mulder.* The Shrines of the 'Alids in Medieval Syria : sunnis, shi'is and the architecture of coexistence. Edinburgh University Press. 2014. ISBN 9780748645794. OCLC 929836186.