recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Çikaqe Oqi** (扇 千景, *Oqi Çikaqe*?, 10 may 1933, Kobe – 9 mart 2023, Tokio) və ya əsl adı ilə **Hiroko Kimura** (木村 寛子, *Kimura Hiroko*?) – Yaponiya aktrisası və siyasətçisi. Yaponiya parlamentinin Müşavirlər Palatasının ilk qadın sədri olmuşdur.

Həyatı və karyerası
-------------------

### Səhnə

1933-cü ildə Yaponiyanın Kobe şəhərində doğulmuşdur. Kobe liseyini bitirdikdən sonra sənətçi olmağa qərar vermişdir. Aktrisalıq karyerasına *"Takarazuka Revue"* adlı qadın musiqi truppasında başlamış, 1954–1957-ci illərdə burada çıxış etmişdir.

Oqi aktrisa kimi "Günəşli günlər və buludlu günlər" kimi filmlərdə baş qadın personajları canlandırmışdır. Daha sonra *Toho Entertainment* şirkətinə qoşulmuşdur. O, bir çox teatr tamaşasında, filmdə və teleserialda rol almış, televiziya verilişlərinin aparıcısı olmuşdur. Fuji TV kanalında yayımlanmış "Sən axşam saat 3-də" tabloid verilişinin aparıcılığını etmişdir.

### Siyasət

1977-ci ildə Liberal Demokrat Partiyasının üzvü kimi Yaponiya parlamentinin Müşavirlər Palatasına seçilmişdir. 1994-cü ildə Yeni Cəbhə Partiyasına qoşulmuşdur. Liberal Partiyasının üzvü olduqdan sonra 2000-ci ildə yaradılmış Yeni Mühafizəkar Partiyasına daxil olmuşdur. 2000-ci ilin iyulunda Tikinti naziri seçilərək bu vəzifəyə təyin olunan ilk qadın olmuşdur. 2001-ci ildə aparılmış nazirlik islahatlarından sonra Torpaq, İnfrastruktur, Nəqliyyat və Turizm naziri seçilmişdir.

2003-cü ildə Liberal Demokrat Partiyasına qayıtmış və növbəti il Müşavirlər Palatasının sədri seçilmişdir. Beləliklə, bu vəzifəyə seçilmiş ilk qadın olmuşdur. O, ümumilikdə 5 dəfə Müşavirlər Palatasına seçilmişdir. 2007-ci ildə ailəsinə daha çox vaxt ayırmaq istədiyini bildirərək siyasi karyerasını bitirmişdir. 2007-ci ildə "Qərar vaxtı" alı memuarını nəşr etdirmişdir. 2010-cu ildə "Pavlovniya çiçəkləri" ordeninin Böyük kordonu ilə təltif olunmuş ilk qadın olmuşdur.

9 mart 2023-cü ildə Tokioda yerləşən bir xəstəxanada qida borusu xərçəngi səbəbilə ölmüşdür.

Şəxsi həyatı
------------

Oqi 1958-ci ildə kabuki sənətçisi IV Sakata Tocuro ilə evlənmişdir. Cütlüyün oğlu Tomotaro Hayaşi də kabuki aktyorudur.

İstinadlar
----------

1. ↑  扇千景氏が死去　女性初の参院議長、89歳 (yap.). 日本経済新聞社, 2010.
2. 1 2 3 4  扇千景さん死去　89歳、食道胃接合部がん　初代国交相、04年には女性初の参院議長に.
3. 1 2 3 4 5 6  "Chikage Ogi, Japan's first female Upper House head, dies at 89". The Japan Times (ingiliscə). 13 mart 2023. 14 mart 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 oktyabr 2023.
4. 1 2 3 4 5  "Obituary: Chikage Oogi: An Unsurpassed Feat of Political Firsts". Japan Forward (ingiliscə). 24 mart 2023. 1 avqust 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 oktyabr 2023.
5. ↑  "Japan's 1st female upper house chief Chikage Ogi dies at 89". Kyodo News (ingiliscə). 14 mart 2023. İstifadə tarixi: 8 oktyabr 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* 扇千景 Yaponiya Film Verilənlər Bazasında

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Česko-Slovenská filmová databáze · IMDb |
| Şəcərə və nekropolistika | WikiTree |
| Normativ yoxlama | CiNii: DA1311238X · ISNI: 0000 0003 7603 0209 · LCCN: no2018092871 · NDL: 00058126 · VIAF: 253159560 · WorldCat VIAF: 253159560 |
**Çitral rayonu** (urdu Şablon:Nq) — Pakistanın Hayber-Paxtunxva əyalətində  2018-ci ildə Yuxarı Çitral Bölgəsi və Aşağı Çitral Rayonuna bölünməyə qədər 14,850 km² sahəni edən böyük bir rayon idi.

Malakand Diviziyasının bir hissəsi olan Hayber Paxtunxvanın ən şimal bölgəsi idi.Şərqində Gilgit-Baltistan, cənubunda isə Hayber Paxtunxvanın Svat və Dir rayonları ilə həmsərhəd idi. Həmçinin şimal və qərb tərəfindən də Əfqanıstanla Dürand xətti ilə dövlət sərhədini əhatə edirdi. Əfqanıstanın məhz bu dar zolağı olan Vaxan dəhlizi Çitralı şimalda Tacikistandan ayırır.

Demographics
------------

Rayonun təxminən 414 min nəfərə yaxın əhalisi var. Ümumi əhali əsasən Yasin, Gilgit, Dir və Svat bölgələrində də danışılan Xovar dilində danışan Xo xalqından ibarətdir. Çitralda həm də Bumburetdə və Çitral şəhərinin cənub-qərbindəki iki ucqar vadidə yaşayan Kalaş xalqına da ev sahibliyi edir. Çitralda bir neçə min nəfər nuristanlının da yaşadığı məlumdur.

Bölgədə ən çox istifadə olunan əsas dil Xovar dilidir. Dameli, Qavar-Bati, Qujari (Qojri), Kalaşa, Qırğız, Kataviri / Kamviri, Mdaqlaşti Dari, Palula, Sarıquli, Vaxi və Yidqa dillərində danışanların kiçik icmaları da var. Urdu dili isə bölgədə rəsmi statusa malik tək dildir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Upper Chitral gets status of separate district". dawn.com. 21 November 2018. İstifadə tarixi: 15 August 2020.
2. 1 2  "District Government Chitral". Chitral District Government Web Portl. 28 September 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
3. ↑  *Cutherell, Danny.* "Governance and Militancy in Pakistan's Chitral district" (PDF). Center for Strategic and International Studies.
4. ↑  "About [Lower Chitral]". İstifadə tarixi: 16 June 2022.
**Dəspinə xatun** və ya **Maria Paleoloqina** — Elxanilərin xatunu, Bizans imperatoru VIII Mixailin qızı.

Həyatı
------

XIII əsrdə doğulub. İmperator Mixailin qeyri-qanuni övladı idi.O Monqollara gəlin göndərilmək üçün şəxsən atası tərəfindən seçilmişdi. Bacısı Noğay xanla evli idi. 1265-ci ildə Konstantinopolu tərk edən Mariya yolüstü Hülakü xanın öldüyünü öyrəndi. Əvəzində oğlu Abaqa ilə evləndirildi. 1282-ci iləcən İranda yaşayan Mariyaya monqollar Dəspinə xatun ləqəbi vermişdilər. 

Monqolların Müqəddəs Məryəm kilsəsi İstanbuldakı məscidə çevrilməmiş az sayda kilsələrdən biridir.

Dul həyatı
----------

Əhməd Təkudar xanın hakimiyyətə gəlməsindən sonra Konstantinopola qayıdan Mariyanı bu dəfə qardaşı II Andronik 1307-ci ildə Abaqa xanın nəvəsi Məhəmməd Olcaytu ilə evləndirmək istədi.Lakin Osmanlı ordusunun Asiyadakı fəaliyyətləri buna imkan vermədi. Mariya bundan sonra "Qanlı Kilsə" olaraq bilinəcək Monqolların Müqəddəs Məryəm kilsəsində rahibə həyatı başladı.Özünə Melaniya adını aldı və orada vəfat etdi.

Ailəsi
------

Abaqa xanla evliliyindən Araçatlun adlı qızı olmuş, onu Bizansa apararaq Teodora adı ilə böyütmüşdü.

İstinadlar
----------

1. ↑  Steven Runciman (1987) [1952-1954]. A History of the Crusades 3. Penguin Books. ISBN 978-0-14-013705-7, səh. 320
2. ↑  Aleksandr van Milligen (1912). Byzantine Churches of Constantinople. London: MacMillan & Co, səh. 272
3. ↑  Rüstəm Şükürov, Byzantine Turks, 84
**Hüseynzadə Lətif Talıb oğlu** — ədəbiyyatşünas, maarif xadimi, "İstiqlal" ordenli, Azərbaycanın əməkdar müəllimi, dr.dosent.

Həyatı
------

Lətif Hüseynzadə 1903-cü il aprelin 24-də Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. Burada "Xeyriyyə" və "Rüşdiyyə" adlanan dini mədrəsələri bitirdikdən sonra Naxçıvan Müəllimlər Seminariyasında təhsil almışdır (1922-1925). Bakı Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsində təhsilini davam etdirmişdir (1925-1930). Əmək fəaliyyətinə İrəvan Türk Müəllimlər Seminariyasında Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi kimi başlamışdır (1930-1936). Naxçıvan Pedaqoji Texnikumunda müəllim, dərs hissə müdiri (1936-1940), C.Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunda müəllim, dosent, kafedra müdiri, direktor (1940-1954), Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Naxçıvan filialında elmi işçi, daha sonra direktor (1950-1951), Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pedaqogika İnstitutunda dil-ədəbiyyat metodikası şöbəsinin müdiri (1954-1957), İrəvan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Azərbaycan şöbəsində dosent (1957-1968), Azərbaycan Pedaqoji Xarici Dillər İnstitutunda dosent (1968-1976) vəzifələrində çalışmışdır. Pedaqoji fəaliyyətə başladığı XX əsrin 30-cu illərindən elmi-tədqiqatla ardıcıl məşğul olmuş, dövri mətbuatda məqalələr dərc etdirmişdir. "Əliqulu Qəmküsarın həyatı və yaradıcılığı" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmiş, fılologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır (1950). XV əsr Qaraqoyunlu hökmdarı Cahanşahın "Həqiqi" təxəllüsü ilə Azərbaycan və fars dillərində yazdığı divanı aşkara çıxarıb tədqiq və tərtib edib çapa vermişdir. Qazi Bürhanəddin, Nəimi, İmadəddin Nəsimi, Heyran xanım, Qönçəbəyim kimi sənətkarların poetik irsinin ilk tədqiqatçılarından biridir. Külli miqdarda elmi məqaləsi və 10 elmi-kütləvi monoqrafik əsəri dərc olunmuşdur. Türkiyə, İran və Ermənistanda keçirilən konfrans və simpoziumlarda məruzələrlə çıxış etmişdir.

11 iyun 2002-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülüb

Əsərləri
--------

* 1. İran şahlarının Naxçıvan xanlarına fərman və məktubları (XVIII-XIX əsr). Bakı: 1930.
* 2. Orta məktəbdə Azərbaycan dili və ədəbiyyatdan yazı metodikası. Bakı: 1955.
* 3. Əliqulu Qəmküsar. Bakı: 1959.
* 4. Həqiqi. Yerevan: 1966.
* 5. Cahanşah Həqiqi (qəzəllər, rübailər, tuyuğlar). Bakı: 1986.
* 6. Qaraqoyunlu Sultan Müzəffərəddin Cahanşah Həqiqi. Bakı: 1999.
* 7. Qaraqoyunlu Cahanşah Həqiqi (Farsca divanı). Bakı: 2000.
* 8. Araz şahiddir. Kazım Qarabəkir Paşa Naxçıvanda. Bakı: 2002.
* 9. Naxçıvan teatr tarixindən. Bakı: 2002.
* 10. Aras Şahittir. Türk ordu generalı Kazım Karabekir Paşa Nahcıvanda. 1918-1920. yıllar. Bakü: 2001.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdlərinin verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). e-qanun.az. 7 September 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 may 2019.
**Mattias Hyuz** (*alm.* Matthias Hues‎, 14 fevral 1959) — əslən alman olan ABŞ aktyorudur. Ən məşhur filmləri sırasında "Nə təslim ol, nə də geri çəkil 2: Şiddətlənmiş ildırım", "Qaranlıq mələyi" və "Qanunun missiyası" filmlərini göstərmək olar.

Həyatı
------

Mattias Hyuz 1959-cu ildə Almaniyanın Valtrop şəhərində dünyaya gəlmişdir. Yeniyetmə illərində idmanla məşğul olmuşdur. Karate və Taekvondo üzrə qara kəmərə sahib olduqdan sonra ABŞ-yə getmişdir. ABŞ-yə köçdükdən sonra pulu qurtarmağa başlayır. Bu zaman Mattias gecəni maşınlarda keçirir. Burada Jan-Klod Van Dammın imtina etdiyi Nə təslim ol, nə də geri çəkil 2: Şiddətlənmiş ildırım filminə çəkilmişdir. Film Mattias Hyuz Rusiyalı İvan rolunu canlandırmışdır. Çəkildiyi rola görə 6000 dollar honorar qazanmışdır. Bu filmdən sonra Mattias bakirə xaxnımın yanında cangüdən kimi çalışmışdır. 1990-cı ildə Qaranlıq mələyi filminə çəkildikdən sonra məşhurluq qazanmışdır. Mattias Hyuzun boyu 196-sm-dir.

Filmoqrafiya
------------

| **İl** | **Film** | **Rol** |
| --- | --- | --- |
| 1987 | Nə geri çəkil, nə də təslim ol 2: Şiddətlənmiş ildırım | İvan |
| 1988 | Gödəkboy–böyük qoz |  |
| 1989 | Yumruq döyüşünün kralı |  |
| 1990 | Qaranlıq mələyi | Özgəplanetli |
| 1991 | Kikboksçu 2: Geri dönmək |  |
| 1992 | Qara kəmər |  |
| 1992 | Qartal cırmağı |  |
| 1992 | Qanunun missiyası |  |
| 1993 | Səxavət casusu |  |
| 1993 | 2000-ci il polisləri |  |
| 1994 | Ölüm oyunu |  |
| 1995 | Dəmir yumruq |  |
| 1995 | Rəqəmli insan |  |
| 1995 | Kiber adam |  |
| 1995 | Pələng ürəyi |  |
| 1997 | Konan |  |
| 1998 | Müdafiəçi |  |
| 2001 | Canlı ölülərin legionu |  |
| 2007 | Dinozavrların döyüşü |  |
| 2009 | Fırıldaqçı |  |

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt
* Mattias Hyuz — IMDb səhifəsi
**Alıxan pəyəsi körpüsü** — Dərələyəz mahalının Keşişkənd (06.12.1957-ci ildən — Yeğeqnadzor) rayonu ərazisində, Səlim çayının üzərində, Qoytul kəndi ilə Həsənkənd kəndi arasında, hazırda xarabalıqları qalan Alıxan pəyəsi kəndinin aşağısında yerləşən biraşırımlı daş körpüdür.

Haqqında
--------

Tarixi abidənin hazırda Səlim çayının sağ sahilində bir hissəsi qalmaqdadır. Körpünün yerində çayın sağ və sol sahilləri arasında məsafə 13 m, körpünün eni 4 m, su səthindən orta xətti 9 m, ümumi uzunluğu 30 m olmuşdur. Körpü divarındakı kitabələrin birində Süleyman şahın adı qeyd olunduğundan onun 1666-cı ildə tikildiyi ehtimal edilsə də, körpünün 1340-1344-cü illərdə Elxani hökmdarı Süleyman xan tərəfindən tikdirilməsi versiyası da mövcuddur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Əziz Ələkbərli.* Qərbi Azərbaycan abidələri (Azərbaycan). səh. 154. 2023-07-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-08.

Xarici keçidlər
---------------

* Qerbi Azerbaycan-biblioqrafiya
Dağlılar Respublikası ilə səhv salmayın.

**Dağlılar Muxtar Sovet Sosialist Respublikası** (DMSSR) – 1921–1924-cü illərdə keçmiş Terek vilayəti və Kuban (Qaraçay) vilayətinin bir hissəsində yaşayan xalqların RSFSR tərkibində muxtariyyəti. Sahəsi 73 min km2, əhalisi təqribən 786 min nəfər idi. Əhalinin milli tərkibi əsasən çeçenlər, inquşlar, osetinlər, kabardalar, balkarlar, qaraçaylılar, ruslardan ibarət idi. Paytaxtı Vladiqafqaz şəhəri idi.

Ümumi məlumat
-------------

Dağlılar Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Terek vilayətinin xalqlarının qurultayında (1920, 17 noyabr) elan edilmişdi. DMSSR-in 1-ci Sovetlər qurultayında (1921, 16–22 aprel) DMSSR yaradılması haqqında Ümum Rusiya Mərkəzi İdarəetmə Komitəsin 1921-ci il 20 yanvar tarixli dekreti elan olundu. Qurultay dövlət hakimiyyəti və idarəetmə orqanları sistemini, DMSSR-in inzibati-ərazi quruluşunu müəyyənləşdirdi, torpaq, ərzaq, xalq maarifi, şəriət məsələləri haqqında qərarlar qəbul etdi. Dağlılar Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Mərkəzi İdarəetmə Komitəsii seçdi.

1921-ci ildə DMSSR MİK iki inzibati ərazi vahidinin formalaşmasına qərar verdi: 1) Diqorski dairəsi — osetinlər və diqorlar üçün. 2) Sunjenski kazak dairəsi — Sujen kazakları üçün.

В 1921 году Горский ЦИК постановил о создании двух административно-территориальных единиц: 1) Дигорского округа — для осетин-дигорцев и Сунженского казачьего округа — для казаков Сунженской линии

DMSSR-in təxirəsalınmaz vəzifəsi torpaq məsələsini qaydaya salmaq, respublikada yaşayan xalqlar arasında dostluq münasibətləri yaratmaq idi. Milli dövlət quruculuğu gedişində Kabarda, Qaraçay, Çeçen, Balkar milli mahalları DMSSR-dən ayrılıb (1921–1922) RSFSR-in muxtar vilayətləri oldu. SSRİ MİK-in 1924-cü il 7 iyul tarixli dekreti ilə DMSSR ləğv edildi, ərazisində Şimali Osetiya və İnquş muxtar vilayətləri, Sunjen Milli Mahalı yaradıldı. Vladiqafqaz bilavasitə RSFSR MİK-in tabeliyində müstəqil inzibati vahid oldu.

Rəhbərlər
---------

DMSSR-in Mərkəzi İdarəetmə Komitəsinə Taştemir Eljurkaeviç Eldarxanov (24 aprel 1921- noyabr 1922), İdris Beysultanoviç Zyzikov (noyabr 1922 — yanvar 1924) və Mark Qavriloviç Avsaraqov (yanvar 1924–7 iyun 1924) dail idi. DMSSR-in Xalq komisarları sovetinə isə Simon Alieviç Takoev (25 aprel 1921- fevral 1922) və Sxandjeri Qidzoeviç Mamsurov (fevral 1922–7 iyun 1924) daxil idi.

İstinadlar
----------


1. 1 2 3 4 5  ГОРСКАЯ АССР // Большая российская энциклопедия (rus.). Москва: Большая российская энциклопедия, 2004.
2. 1 2 3  *Даудов А. Х.* Государственное устройство Горской АССР // Вестник Санкт-Петербургского университета. — СПб.: Санкт-Петербургский государственный университет, 2012. — № 1. — С. 31–41. — ISSN 1812–9323.
3. 1 2  *Кринко Е. Ф.* Горская АССР и её руководящий состав: из опыта нациестроительства на Северном Кавказе в начале 1920-х годов // Вестник Оренбургского государственного педагогического университета. — Оренбург: Оренбургский государственный педагогический университет, 2014. — № 2 (10). — С. 100–105. — ISSN 2303–9922.
**Tsipora Malka "Tsipi" Livni** (d. 8 iyul, 1958, Təl-Əviv) – İsrailin xarici işlər naziri və baş nazir vəzifəsini müvəqqəti icra edən. Kadima partiyasının lideri, keçmiş ədliyyə naziri.

Həyatı
------

Ali təhsilini bitirdikdən sonra Avropada qalmağa qərar verən Livni orada müxtəlif istiqamətlərdə fəaliyyət göstərmişdir. Onun Avropada qaldığı illərdə İsrail kəşfiyyat xidməti Mossadın üzvü olduğu və Avropada yaşayan bir çox fələstinli siyasətçiyə qarşı törədilən sui-qəsdlərdə iştirak etdiyi məlumdur. İsrail ordusunda xidmət edən Livni daha sonra İsrail kəşfiyyat xidməti Mossadda dörd il işləyib.

Əslən polyak olan Eytan Livni İsrailin Fələstin yaşayış məskənlərinin zorla boşaldılması zamanı törətdiyi terror hadisələri ilə ad çıxaran İrgun təşkilatının şefi olub.
1931-ci ildə Qüdsdə fəaliyyət göstərən yəhudi terror təşkilatı Haganahdan ayrılan Avraam Tehomi və dostları tərəfindən yaradılan İrgun müdafiə doktrinası əvəzinə hücum doktrinasını mənimsəyən və başda Der Yasir qətliamı olmaqla onlarla ərəb qətliamına imzasını atan təşkilatdır.

Tzipinin hər iki valideyni Fələstində ingilis diplomatlara hücumda iştirakdan dolayı həbs edilmişdi. Daha sonra atası həbsdən qaçmış, aradan bir müddət keçdikdən sonra isə Likud partiyasından Knessetə seçilmişdi. Anası isə özünü hamilə qadın kimi qələmə verərək ingilis işçilərinə maaş daşıyan qatarın soyulmasında iştirak etmişdi.
Eytan Livninin məzar daşında: "Burada İrgun əməliyyatlarının şefi uyuyur" sözləri yazılıb.
Avropadakı "fəaliyyətindən" sonra Mossaddan istefa edərək, İsrailə qayıdan Livni Ədliyyə Nazirliyində fəaliyyətə başlayır. O, bir müddət sonra İsrailin keçmiş baş naziri Ariel Şaronun istəyi ilə siyasi arenaya gəlir.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

2006-cı ilin martında Knessetə keçirilən seçkilərdən sonra Livni İsrailin ən nüfuzlu ikinci siyasətçisi kimi təqdim olunurdu. O, Qolda Meyerdən sonra İsraildə Xarici İşlər naziri postuna yiyələnən ikinci qadın siyasətçidir. 2007-ci ildə Tzipi Livni Taym jurnalının tərtib etdiyi dünyanın 100 ən nüfuzlu şəxsi arasına daxil edilmişdi.

Artıq Ehud Olmertin sentyabr ayında baş nazir postundan istefa edəcəyini açıqlamasından sonra nəzərlər iqtidarın böyük ortağı Kadima partiyasına çevrilib. Hazırda Kadima partiyasının lideri olmaq uğrunda bir çox siyasətçinin yarışdığı məlumdur. Ancaq siyasi analitiklər Tzipi Livninin Olmertin yerinə gələ biləcəyini proqnozlaşdırırlar. Analitiklərin fikrincə Livninin bu post uğrunda əsas rəqibi Şaul Mofazdır .

Evlidir, iki övladı var.

Təl-Əvivdə yaşayır, vegetariandır.

Mənbə
-----

1. ↑  "Tzipi Livni kimdir?". 2010-01-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-01-09.
**Fərrux bəy Əlikişi oğlu Ağakişibəyov** — Azərbaycanın əməkdar həkimi (1942) Ağdam MRX-nin həkim-terapevti

Həyatı
------

Fərrux bəy Əlikişi oğlu Ağakişibəyov 1879-cu ildə Şuşa qəzasının Pərioğlular (indiki Ağdam rayonunun Pərioğlular kəndi) kəndində anadan olmuşdur. 1899-cu ildə İrəvan Müəllimlər Seminariyasını bitirmişdir.

Fərruxbəy Ağakişibəyov Zəngəzur qəzasının Lənbəran, Qarıqışlaq, Minkənd kənd məktəblərində, Gəncə şəhər məktəbində dərs demişdir.

Fərruxbəy Ağakişibəyov 1909–1914 illərdə Odessa Universitetinin tibb fakültəsində ali təhsil almışdır. Odessa qəzasında həkim, Odessa-Poltava cəbhəsində həkim işləmişdir. 1915-ci ildə Odessa cərrahi qospitalına ordinator qəbul edilmişdir.

### Fəaliyyəti

Fərrux bəy Ağakişibəyov 1918-ci ildə Azərbaycana qayıtmış, Vətənində adlı-sanlı cərrah olaraq tanınmışdır. Ağdamda həkim işləmək istəsə də, orada xəstəxana olmadığından Şuşa xəstəxanasında cərrah işləmişdir. Azərbaycan müstəqilliyini itirdikdən sonra 1920-ci ildə Şuşa səhiyyə şöbəsinin müdiri işləmişdir.

Fərrux bəy Ağakişibəyovun təşkilatçılığı ilə 1922-ci ildə Ağdamda xəstəxana, ambulatoriya yaradılmış, əhaliyə cərrahi yardımın təməli qoyulmuşdur. Onun təşəbbüsü ilə 1925-ci ildə Ağdamda üçkorpuslu xəstəxana və yardımçı binalar tikilmişdir. Ağdamda tibb məktəbinin 1936-cı ildə yaranması Fərrux bəy Ağakişibəyovun adı ilə bağlıdır. O, 1941–1945 illərdə Ağdam hərbi komissarlığı tibb komissiyasının sədri olmuşdur.

Fərrux bəy Ağakişibəyov 1925-ci ildə sahə həkimlərinin Moskvada keçirilən birinci Ümumittifaq qurultayına nümayəndə seçilmişdir. Ona 1942-ci ildə Azərbaycan SSR-nin əməkdar həkimi fəxri adı verilmişdir.

Fərrux bəy Ağakişibəyov 1956-cı ildə Bakıda vəfat etmişdir.

Mənbə
-----

* Ənvər Həmidov. Loğmanlar yurdu. Bakı, 1991

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-07-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-07.

Xarici keçidlər
---------------

* Fərrux bəy Ağakişibəyov – səhhət və sağlamlığın atası
**Memarlıq üslubu** — memarlıq xüsusiyyətlərin və əlamətlərinin məcmusudur.

Memarlıq üslubunu, müəyyən dövrün və yerin xarakterik xüsusiyyətləri, funksional, konstruktiv və incəsənət tərəflərinin fərqliliyi formalaşdırır və onun ikişafı iqlim, dini və mədəni amillərdən asılıdır.

Memarlığın inkişafı zamandan birbaşa asılı olmasına baxmayaraq, həmişə üslublar ardıcıllıqla dəyişmir. Müəyyən dövrlərdə, fərqli üslubların eyni zamanda mövcudluğu tarixdə müşahidə olunmuşdur (məsələn, barokko və klassisizm, modern və eklektika, funksionalizm, konstruktivizm və ar-deko).

Nümunələr
---------

* Qədim Roma memarlığı: Kolizey, 50000 tamaşaçı tutumuna malik, I əsrdə tikilmiş amfiteatrQədim Roma memarlığı: Kolizey, 50000 tamaşaçı tutumuna malik, I əsrdə tikilmiş amfiteatr
* İslam memarlığı VII IX əsrlərdə: Uqba məscidinin ibadət zalı. (Tunis)İslam memarlığı VII IX əsrlərdə: Uqba məscidinin ibadət zalı. (Tunis)
* Qotik memarlıq: Müqəddəs Vit kafedralı, Praqa, ÇexiyaQotik memarlıq: Müqəddəs Vit kafedralı, Praqa, Çexiya
**Səfiyev Tağı bəy Baxşəli bəy oğlu** (1878, Cəlilkənd, Şərur rayonu – 1937, Cəlilkənd, Noraşen rayonu) — maarifçi. C. Məmmədquluzadənin dostu və məsləkdaşı.

Həyatı
------

İlk təhsilini Cəlil Məmmədquluzadənin dərs dediyi ikisinifli zemstvo məktəbində almış, so nra isə onun təşviqi ilə İrəvan Müəllimlər Seminariyasında oxumuşdur (1889–1893).

Seminariyanı bitirdikdən sonra iki il indiki Cəlilkənd məktəbində dərs demiş, 1895–1896 dərs ilindən isə pedaqoji fəaliyyətini C.Məmmədquluzadənin müdir olduğu məktəbdə ikinci müəllim kimi davam etdirmişdir. "Molla Nəsrəddin" jurnalında çıxışlar etmişdi. Sovet hakimiyyəti illərində pedaqoji fəaliyyətini davam etdirmiş, Qars müqaviləsinin (1921) imzalanması mərasimində Naxçıvan diyarının təmsilçisi olmuşdur.

1923-cü ildə Naxçıvan Xalq Maarif Komissarlığında inspektor vəzifəsində çalışmış, "Rusca-türkcə lüğət" (1929) hazırlamışdır. "Maarif zərbəçisi" döş nişanına layiq görülmüşdür.

Mənbə
-----

* İ. Həbibbəyli , Cəlil Məmmədquluzadə: Mühiti və müasirləri. B, 1997; y e n ə o n u n, Qars müqaviləsində Naxçıvan təmsilçisi, "Fikir" jurn. Naxçıvan, 1999, səh. 13–14.

İstinadlar
----------
**Yokohama Sahil Mühafizəsi Muzeyi** (海上保安資料館 横浜館, *Kayco Hoan Şiryokan Yokohama*?) – Yaponiyanın Kanaqava prefekturasının Yokohama şəhərində yerləşən. Muzey Yaponiyanın sahil mühafizə tarixinə həsr olunmuşdur.

Tarixi
------

Muzey 10 dekabr 2004-cü ildə açılmışdır.

Xüsusiyyətlər
-------------

Muzey Yaponiya Sahil Mühafizə Xidmətinin fəaliyyətinə həsr olunmuşdur. Muzeyin əsas görməli eksponatı 2001-ci ilin dekabrında Amami-Oşima döyüşü zamanı sahil mühafizə xidməti tərəfindən ələ keçirilmiş, Şimali Koreyaya məxsus olan casus gəmisidir. Burada "Casus gəmisi" sərgisi yaradılmışdır. Gəmidən çıxarılmış bir çox material muzeydə sərgilənməkdədir: Yaponiya istehsalı mobil telefon, koreyaca–ingiliscə lüğət, tüfənglər, pulemyotlar, partlayıcı maddələr, polad dəbilqələr, dalğıclıq ləvazimatları və Kaqoşima prefekturasının sahil xəritələri. Gəmidə tapılmış və Şimali Koreya lideri Kim İr Senin təsviri olan etiket sancağı da muzey eksponatları arasındadır. Gəmi yarasız vəziyyətdə olsa da, ziyarətçilər gəmi ilə yaxından tanış ola bilərlər.

Muzeyin son hissəsi Yaponiya Sahil Mühafizə Xidməti tərəfindən istifadə olunan gəmi və təyyarələrə həsr olunmuşdur. Burada personalın təlimləri və vəzifələri haqqında məlumat verilir.

Qalereya
--------

* Şimali Koreyaya məxsus gəmi.Şimali Koreyaya məxsus gəmi.
* Gəmidən tapılmış silahlar.Gəmidən tapılmış silahlar.
* Gəmidən tapılmış radiolar.Gəmidən tapılmış radiolar.
* Təyyarə əleyhinə pulemyot.Təyyarə əleyhinə pulemyot.

İstinadlar
----------

1. ↑  "海上保安資料館　横浜館". Rəsmi saytı (yaponca). 2018-01-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 noyabr 2022.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  "A North Korean Spy Ship in Yokohama: The Japan Coast Guard Museum". Nippon.com (ingiliscə). 19 yanvar 2018. 12 oktyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 noyabr 2022.

Xarici keçidlər
---------------

* kaiho.mlit.go.jp/03kanku/kouhou/jcgm\_yokohama/ — Yokohama Sahil Mühafizəsi Muzeyinin rəsmi saytı
**Siciliyalı Diodor** (*yun.* Διόδωρος Σικελιώτης, lat. Diodorus Siculus, təxm. e.ə. 90-e.ə. 30-cu illər) — qədim Roma tarixçisi və mifoqraf. Siciliyanın Aqirion şəhərində anadan olmuşdur. Gənc yaşlarında Romaya köçən Diodor 40 kitabdan ibarət "Tarixi kitabxana" əsərini də burada yazmışdır. Diodorun əsərinin ilk cildləri Misir, Mesopotomiya, Midiya, İran və Hindistan tarixinə həsr olunmuşdur. Bu cildlərdə hadisələr ümumi xarakter daşısa da, onlarda başqa müəlliflərin əsərlərində olmayan maraqlı faktlara da past gəlmək olar. Əsərin beş kitabı bütöv şəkildə gəlb bizə çatmış, IX-X kitablardan fraqmentlər, XI-XX kitabları bütöv, XX-XC kitablarından isə müəyyən hissələr qalmışdır. Diodor mifoloji dövrlərdən öz zamanına qədər, demək olar ki, Aralıq dənizi hövzəsində yaşayan bütün xalqların tarixini qələmə almağa çalışmışdır. Buna görə də onun əsərində əsatirlərlə tarixi hadisələr çox vaxt bir-birinə qovuşmuşdur. Diodor Yunanıstanın, vətəni Siciliyanın və nəhayət, Romanın da tarixini qələmə almışdır. Eneyin İtaliyaya gəlişindən başlayaraq hadisələri ardıcıl deyil, ayrı-ayrı, bir növ kiçik novellalar şəklində təsvir etmişdir. Onun əsərində troyalıların Latanumda məskən salmaları, Romanın əsasının qoyulması, Romulun ölümü, Numa Popilinin hakimiyyəti, Tarkvininin hakimiyyəti ələ alması, Sekst Tarkvininin cinayəti, Brutun çıxışı və digər hadisələr ardıcıllıqla təsvir olunur. Diodor hadisələrə qiymət vermək, onları təhlil etmək imkanına malik olmadığından öz mənbələrindən birbaşa istifadə etmək yolunu seçmişdir. O, bu mənbələrin adını çəkir. Lakin həmin mənbələr bizə gəlib çatmadığından müəlliflərin adları yalnız Diodorun əsərlərində yadigar qalmışdır. Bununla belə, Diodor Romanın tarixi hadisələrini başqa tarixçilərdən fərqli şəkildə təsvir etdiyindən onun əsəri mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Əlisa Nicat. Dünya tarixçiləri. Bakı,1998, səh.12.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Tarixçi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
"Siloso" fortunun girişi
**Siloso fortu** (*çin.* - 西乐索炮台) — Sinqapurun Sentosa adasında olan müdafiə istehkamı. Bu istehkam ərazidə vaxtilə mövcud olmuş on iki sahil müdafiə qurğularından yeganəsidir. Digərləri tədricə dağılaraq məhf olmuşlar.

Ümumi məlumat
-------------

Adanın qərb hissəsində Siloso fortu yerləşir. Bu istehkamdan daha çox İkinci dünya müharibəsi zamanı Sinqapura qərbdən edilən müdaxiləyə cavab vermək məqsədi ilə istifadə edilib. Fort 1880-ci ildə Britaniya ordusu tərəfindən qurulub və Keppel boğazına çıxışı qorumaq məqsədi daşıyıb. Sonralar istekam yenidən qurulmuş və 1939-cu ildə 150 millimetirlik Mark2 və on iki funtluq sürrətli sillalarla təmin olunmuş. Müasir dövrdə Siloso fortu İkinci dünya müharibəsindən qalmış yeganə istehkam qurğusudur.

Fortda olan bütün bunkerlər, anbarlar, tunellər hal-hazırda turustlər üçün açıqdır. Burda həmçinin XVII əsr, eləcə də ikinci dünya müahribə dövrünə aid silah sərgisi də mövcuddur. Ərazidə çoxlu britaniya əsgər və zabitlərinin fiqurlar var. Məhz bu fiqurlar mövcud durumu əyani göstərməyə xidmət edir. Fortda şəkil və sənədlərin nümayiş olunduğu bölmədə fəaliyyət göstərir.

Siloso fort 1989-1993-cü illərdə siyası məhbusların saxlanılma yeri kimi istifadə olunub.

Tarixi
------

### Tikintisi

"Siloso" sözü malay sözü olub, "qaya" deməkdir. Sinqapur limanı girişində böyük qaya mövcud idi. Bu qaya gəmiçilik üçün böyük təhlükə yaradırdı. 1869-cu ildə istifadəyə verilə Süveyş kanalı Sinqapurda ticarətin inkişafına səbəb oldu. Mayor Eduardın rəhbərliyi ilə 1874-cü ildə ərazidə fortun inşasına başlanıldı. Məhz bu istehkamlar Sinqapur limanının müdafiəsinə xidmət edəcəkdir. İstehkam o dövrün müasir silahları ilə təmin olundu.

### Silahları

1880-ci ildə Siloso fortu RML 7 və iki RML 64 toplarına malik idi. 1890-cı ildə istehkamda beş Vickers 10 topu quraşdırıldı. 1930-cu illərdə iki QF 6 və torpedo əleyhinə silahlarla təmin olunan fortda 5 ədəd də projektor mövcud idi. Ərazidə müşahidə qülləsi var idi və qüllə Lyuis pulemyotu ilə təmin edilmişdi.

Şəkillər
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "The "Main Fleet to Singapore" Strategy". National Archives of Singapore. 2006-09-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-21.
2. ↑  "Форт Силосо". 2021-12-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-21.
2020-ci il Dağlıq Qarabağ atəşkəs razılaşmasının xəritəsi.
**Moskva bəyanatı** və ya **Azərbaycan Respublikasının prezidenti, Ermənistan Respublikasının baş naziri və Rusiya Federasiyasının prezidentinin bəyanatı** — Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, Ermənistan Respublikasının Baş Naziri Nikol Paşinyan və Rusiya Federasiyasının Prezidenti Vladimir Putin tərəfindən imzalanmış üçtərəfli bəyanatıdır.

Bəyanatın məzmunu
-----------------

1. 2020-ci il 9 noyabr tarixli Bəyanatın 9-cu bəndinin regionda bütün iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin bərpası ilə bağlı hissəsinin reallaşdırılması məqsədilə Rusiya Federasiyasının Prezidenti V.V.Putinin Azərbaycan Respublikasının, Ermənistan Respublikasının baş nazirləri müavinlərinin və Rusiya Federasiyası Hökumətinin sədr müavininin birgə həmsədrliyi ilə üçtərəfli İşçi qrupu yaradılması barədə təklifi dəstəklənir.

2. İşçi qrupu 2021-ci il yanvarın 30-dək ilk iclasını keçirəcək, bu iclasın nəticələrinə görə Bəyanatın 9-cu bəndinin reallaşdırılmasından irəli gələn işlərin əsas istiqamətlərinin siyahısını formalaşdıracaq, prioritet qismində dəmir yolu və avtomobil yollarını müəyyən edəcək, həmçinin bundan sonra Tərəflər adlanacaq Azərbaycan Respublikası, Ermənistan Respublikası və Rusiya Federasiyası arasında razılaşma əsasında digər istiqamətləri müəyyən edəcəkdir.

3. Fəaliyyətin əsas istiqamətlərinin reallaşdırılması məqsədilə İşçi qrupunun həmsədrləri bu istiqamətlər üzrə Tərəflərin səlahiyyətli hakimiyyət orqanları və təşkilatlarının vəzifəli şəxslərindən ibarət ekspert yarımqruplarının tərkibini təsdiq edəcəklər. Ekspert yarımqrupları işçi qrupunun iclasından sonra bir ay müddətində layihələrin siyahısını təqdim edəcək, onların reallaşdırılması və Tərəflərin yüksək səviyyədə təsdiq etməsi üçün zəruri resursları və tədbirləri əsaslandıracaqlar.

4. İşçi qrupu 2021-ci il martın 1-dək Azərbaycan Respublikası və Ermənistan Respublikası ərazisindən həyata keçirilən beynəlxalq daşımaların, həmçinin Azərbaycan Respublikası və Ermənistan Respublikası tərəfindən həyata keçirilən, yerinə yetirilməsi zamanı Azərbaycan Respublikasının və Ermənistan Respublikasının ərazilərinin kəsişməsi tələb olunan daşımaların təşkili, yerinə yetirilməsi və təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün zəruri olan yeni nəqliyyat infrastrukturu obyektlərinin bərpasını və tikilməsini nəzərdə tutan tədbirlərin siyahısını və reallaşdırılması qrafikini Tərəflərin yüksək səviyyədə təsdiqləməsi üçün təqdim edəcək.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin, Ermənistan Respublikası baş nazirinin və Rusiya Federasiyası Prezidentinin bəyanatı". 2021-12-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-31.
2. ↑  "Заявление Президента Азербайджанской Республики, Премьер-министра Республики Армения и Президента Российской Федерации". 2021-11-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-31.
**Ceyran Şirin qızı Bayramova** (22 mart 1896, Zərqava, Quba qəzası – 22 dekabr 1987, Bakı) — Azərbaycanda qadın hərəkatının veteranı. Şərqdə ilk dəfə olaraq öz mənzilində qadınlar klubu yaratmışdır, iki dəfə Lenin ordeni, "Oktyabr inqilabı" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Bioqrafiya
----------

22 mart 1896-cı ildə Quba rayonunun Zərqava kəndində qulluqçu ailəsində anadan olub. İlk təhsilini Bakı 3-cü rus-tatar qız məktəbində alıb, sonra qızlar qimnaziyasında oxuyub.

Bakıda Əli Bayramlı adına klubun açılmasında böyük rolu olub. 1929-cu ildə Bakıda Azərbaycan qadınların birinci qurultayında iştirak edib. Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında fəal iştirak etmiş, Azərb. qadınlarının 1-ci qurultayının keçirilməsində böyük rol oynamışdır. 1930-cu illərdə repressiyaya məruz qalmış, Sibirə sürgün edilmişdir. 1956 ildə bəraət almış, Bakıya qayıtdıqdan sonra yenidən ictimai-siyasi həyata qatılmışdır.

Həyat yoldaşı Oruc Bayramov 1935-ci ildə XDİK tərəfindən əksinqilabi təbliğat aparmaqda günahlandırılaraq həbs edilmiş, 1937-ci il 31 iyul tarixdə güllələnməyə məhkum olunmuşdur. SSRİ MİK-nin 4 iyul 1934-cü il qərarı əsas tutularaq Ceyran Bayramova "Vətən xaini"nin həyat yoldaşı kimi SSRİ XDİK Xüsusi Müşavirəsinin 8 sentyabr 1937-ci il qərarı ilə cəzasını islah-əmək düşərgəsində çəkməklə 8 il müddətinə azadlıqdan mərhum edilmiş və Qazaxstanın Akmolinski həbs düşərgəsinə göndərilmişdir. Həbs edilərkən ailə tərkibi aşağıdakılardan ibarət olmuşdur: oğlu — Bayramov Əli — 13 yaş, Bayramov Fərid — 11 yaş, Bayramov Aydın — 9 yaş, qızı — Bayramova Nazilə — 3 yaşında. Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin Cinayət İşləri üzrə Məhkəmə Kollegiyasının 14 dekabr 1955-ci il tarixli qərarına əsasən Bayramova Ceyran Şirin qızına bəraət verilmişdir.

Bakıya qayıtdıqdan sonra yenidən ictimai-siyasi həyata qatılmışdır. iki dəfə Lenin ordeni, "Oktyabr inqilabı" ordeni ilə təltif edilmişdir.

1987-ci ildə vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "BAYRAMOVA Ceyran Şirin qızı". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-10-01.
**Adolf Kurts** (*alm.* Adolf Kurz‎; 22 aprel 1888 – 1959) — alman Yunan-Roma güləşçisi, dünya və Avropa çempionatlarının mükafatçısı.

1888-ci ildə Göppingen şəhərində anadan olmuşdur. 1907-ci ildə keçirilən dünya çempionatında 6-cı yeri tutmuşdur. 1912-ci ildə Almaniya çempionatının bürünc mükafatçısı oldu və Stokholmda keçirilən Olimpiya Oyunlarında iştirak etdi, amma orada uğursuz çıxış etdi.

Birinci Dünya müharibəsindən sonra yenidən çempionatlarda iştirak etməyə başladı. 1919-cu ildə Almaniyan çempionu oldu. 1920-ci ildə Almaniyan çempionatının gümüş mükafatçısı və dünya çempionatının bürünc mükafatçısı oldu. 1921-ci ildə Avropa çempionatının gümüş mükafatçısı oldu.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Adolf Kurz // Sports-Reference.com (ing.).

Xarici keçidlər
---------------

* Adolf Kurts Arxivləşdirilib 2013-02-06 at the Wayback Machine — *Sports-Reference.com* saytında Olimpiya statistikası (ing.)
* Adolf Kurts — *International Wrestling Database* saytında profili (ing.)
**Karlen Levoni Ağacanyan** (*erm.* Կառլեն Լեւոնի Աղաջանյան; 1938, Aşağı Ağcakənd) — Ermənistan polis işçisi, Birinci Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı, Xocalı soyqırımını törədənlərdən biri.

Həyatı
------

Karlen Levoni Ağacanyan 1938-ci ildə Azərbaycan SSR-nin Şaumyan rayonunda anadan olmuşdur. Atası İkinci Dünya müharibəsi əlili, anası səhhətində ciddi problemlər olan tütünçü idi. O, yerli orta məktəbi bitirmişdir. Daha sonra SSRİ Daxili İşlər Nazirliyinin Rostov Ali Polis Akademiyasında təhsil almışdır. 1961–1977-ci illərdə Şaumyan rayonunda müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. 1977–1998-ci illərdə DQMV və DQR polis sistemində işləmişdir. Balaca qardaşı Volodya Levoni Ağacanyan Şaumyan rayon komitəsinin birinci katibi vəzifəsində çalışırdı.

Ağacanyan Qarabağ hərəkatı başlayandan sonra Şaumyan rayonu ərazisində partizan müharibə aparmaq üçün fəaliyyət göstərmişdir. Şaumyanda işlədiyi illərdə 1,000-dən çox ov tüfəngi toplaya bilmiş və erməni döyüşçülərini bu silahlarla təmin etmişdir. Əsgəran RPŞ-nin rəisi olmuş, sonradan Əsgəran rayonunda döyüşlərdə iştirak etmişdir. Bu dövrdə Ağacanyan azərbaycanlı əsir götürmək və onları erməni əsirlərlə dəyişmək ilə məşğul idi. 1990-cı ildə partizan fəaliyyəti üçün öz tabeliyində 250 nəfər döyüşçü toplamışdır. Ağacanyan Qaraçinar, Talış, Buzluq, Mənəşli və Börü kəndlərinə yerləşdirmişdir. Ağacanyan Çaykənd əməliyyatından sonra Qarabağda etiraz aksiyalarının təşkilində iştirak etmişdir. Xocalı soyqırımını törədənlərdən biridir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *SOGHOMONYAN, Nvard.* "ՀՅՈՒՍԻՍԱՅԻՆ ԱՐՑԱԽ (1988-1992)". www.artsakhtert.com. 11 noyabr 2022. 11 noyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Глава Минобороны Армении может быть привлечен к ответственности за причастность к Ходжалинскому геноциду". 1news.az.
**Ramiz Heydər** – Azərbaycan şairi.

40-a yaxın şeir və poemalar kitabının müəllifidir. 30-a yaxın dram əsəri Bakı, Ağdam, Naxçıvan və Sumqayıt teatrlarında, həmçinin Moskvada səhnəyə qoyulmuş, şeirlərinə 500-dək mahnı bəstələnib.

Bioqrafiyası
------------

Ramiz Heydər 1934-cü ildə Bakıda, müəllim ailəsində anadan olub. 16 yaşında, məktəbli ikən "Pioner" jurnalında ilk şeri dərc edilib. 1957-ci ildə Moskva Ədəbiyyat İnstitutunu bitirmişdir, 40-a yaxın şeir və poemalar kitabının müəllifidir. Onun 30-a yaxın dram əsəri Bakı, Ağdam, Naxçıvan və Sumqayıt teatrlarında, həmçinin Moskvada səhnəyə qoyulmuş, şeirlərinə 500-dək mahnı bəstələnmişdir.

Sənətşünaslıq namizədi, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun elmi işçisi, Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin dosentidir. O, Azərbaycan kinosunun müxtəlif problemləri mövzusunda xeyli elmi əsərin müəllifidir və kino problemlərinə həsr olunmuş monoqrafiyaların müəllifidir.Prezident təqaüdçüsüdür.

Ramiz Heydər "Həyəcan", "Mən Bakı küləyiyəm", "Oğlumla söhbət", "Ayrılma məndən", "Mənim sevgi dünyam", "Bir əsrin insanları", "Bir ovuc günəş", "Ömrümün laylası", "Əgər sevgim olmasa", "İlhamlı gələcək", "Mən-Bakı neftçisiyəm" şeirlər-poemalar kitablarının müəllifidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Yusifli, Vaqif.* "Sadəliyin şeriyyəti". anl.az (az.). 2013.
2. ↑  ""Mən - Bakı neftçisiyəm"". medeniyyet.az (az.). 2022-03-25 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "ŞAİRİN AZƏRBAYCAN DÜNYASI". www.memmedaraz.az (az.). 2016-08-11 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdlərinin verilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI". e-qanun.az (az.).
**Xəzər andızı** - (lat. *İnula caspica* Blum ex Ledeb.). Asterkimilər - (*Asteraceae* Dumort.) fəsiləsinə aid bitki növü.

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "*Nəsli kəsilməyə həssas olanlar*" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Azərbaycanın **nadir** növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Gövdəsi düz, çılpaq, çiçək qrupunda qalxanvari-budaqlı, 30-50 sm hündürlükdə çoxillik ot bitkisidir. Yarpaqlar lansetvari və ya xətti-lansetvari, kənarlardan düz, çılpaq, alt tərəfdən və kənarlardan nahamar, yuxarı yarpaqlar oturaq və əsasında küt qulaqcıqlarla, çılpaq ya da xırda təpəciklidir. Örtücük 15-22 mm diametrində, çöl yarpaqcıqları qısa, qabıqlı, kənardan təpə hissəsi tükcüklü, daxili pərdəli, ensiz xətlidir. Qılçıq çiçəkləri ensiz, çıxsaylıdır. Toxumcaları tükcüklüdür.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə və meuvəgətirmə dövrü iyul-avqust aylarına təsadüf edir. Toxumla çıxalır, mezofitdir, işıqsevən, uzlaşmaya avamlıdır, dəniz kənarında, psammofit-litoral qruplaşmalarda rast gəlinir. *Dərman* bitkisidir.

Yayılması
---------

Lənkəran ovalığıdır (Sara adası).

### Sayı və tendensiyası

Populyasiyanın təbii ehtiyatı azdır.

### Məhdudlaşdırıcı amillər

 İqlimin təsiridir.

### Mühafizə tədbirləri

Qorunma tədbirləri təşkil olunmur. Bitdiyi yerlərin tam mühafizəsi, növün müasir vəziyyətinin öyrənilməsi, yeni yayılma ərazilərinin aşkar edilməsi, introduksiyası, toxum bankında saxlanılması təklif olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabı "Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri "II nəşr, Bakı 2013
2. ↑
3. 1 2  Флора Азербайджан, 1961
4. ↑  Мехтиева Н.П. 2010
1960-cı il Aqadir zəlzələsi 29 fevral 1960-cı ildə saat 23:40-da Aqadirdə baş vermiş dağıdıcı zəlzələdir. Mərakeş tarixində ən ölümcül və dağıdıcı zəlzələ Rixter şkalası ilə doqquz səviyyəli 5,7 bal gücündə olub, Təxminən 15.000 nəfər (o vaxt şəhər əhalisinin təxminən üçdə biri) həlak oldu və daha 12.000 nəfər yaralandı. Ən azı 35 min insanı evsiz qoydu və 290 milyon dollar itki verdi.

itkilər
-------

Ölənlərin sayı təxminən 15.000 ölü və 12.000 yaralı idi. Onların arasında 2300 əhalidən təxminən 1500 yəhudi olduğu bildirilir. Aqadir zəlzələ zamanı və baş verəndən bir neçə gün sonra yüksək temperaturun şahidi olub, çünki temperaturun 30–41 dərəcə Selsi arasında olması cəsədlərin parçalanmasını sürətləndirib. Şəhərin əsas məhəllələrinin əksəriyyəti təsirləndi: Talburqt, Fonte, İçç və Anza və İnezgane kimi bəzi şəhərlər.

Zəlzələ gücünün səbəbləri
-------------------------

Ağadirdə baş vermiş zəlzələnin zərərini izah edən bir neçə səbəb var ki, bunlardan ən görkəmlisi Aqadir şəhərinin bilavasitə episentrdə və məhz əhalinin məskunlaşdığı ərazidə olmasıdır. Ağadirin Yüksək Atlas silsiləsi ilə Souss düzənliyinin geoloji təmas nöqtəsində yerləşdiyi və torpağının yumşaq və qaya eroziyasına görə kövrəkliyə məruz qaldığı bölgənin geoloji quruluşu ilə yanaşı, Fransız müstəmləkəçilərinin zəlzələyə tab gətirdiyi binalardan fərqli olaraq, onların asan dağılmasına binaların təbiəti və tikintisində istifadə olunan materiallar da öz töhfəsini verib.

Zəlzələdən sonra
----------------

Epidemiyaların yayılmasının qarşısını almaq üçün şəhər zəlzələdən iki gün sonra boşaldılıb. Bundan sonra Agadir mərhum Kral V Məhəmmədin xahişi ilə orijinal ərazidən 2 kilometr cənubda tikildi və burada dedi: "Aqadirin xarabalıqlarını taleyi idarə etdiyi üçün onun tikintisi bizim iradəmizə və qətiyyətimizə həvalə olunub".

Yeni şəhərin təməl daşı 1960-cı il iyunun 30-da qoyulmuş və şəhər öz limanını, dənizçilik və turizm kimliyini qoruyub saxlamaqla yenidən qurulmuş və inkişaf etdirilmişdir.

Gözəl, geniş prospektləri olan, mağazalar, xidmətlər və müasir mehmanxana infrastrukturu ilə təchiz olunmuş yeni şəhər mərkəzinin yaradılması

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-03-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-24.

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭1959 ← • 1960-cı ildəki zəlzələlər • → 1961 |
| --- |
| Fev | 1960 Aqadir zəlzələsi |
| May | Valdivia zəlzələsi (1960) |
**Belkanto** (it. Bel canto — "gözəl oxuma" və ya "gözəl mahnı") — bir neçə italyan oxuma stili ilə əlaqədar mənalara malik bir termindir.

19-cu əsrin ortalarına qədər bu termin musiqiçilik "məktəbi" ilə əlaqələndirilmirdi, amma 1860-cı illərin əvvəllərində yazıçılar bu termini 1830 illərdən bəri sıradan çıxmağa başlayan oxuma stilini təsvir etmək üçün istifadə etməyə başladılar. Buna baxmayaraq, "nə musiqi lüğətləri, nə də ümumi lüğətlər 1900-cü ildən əvvəl [bel kanto]nu müəyyən etməyə cəhd göstərmədilər". Bu termin 21-ci əsrdə qeyri-müəyyən və ikimənalı olaraq qalır və tez-tez itirilmiş mahnı ənənəsinə istinad etmək üçün istifadə olunur.

Terminin tarixi
---------------

Bugünkü anlayışda bel canto termini 18-ci və 19-cu əsrin əvvəllərində Avropanın çox hissəsində üstünlük təşkil edən italyan mənşəli vokal üslubuna aiddir.
19cu və 20ci əsrin sonuna aid mənbələr "bizi düşünməyə vadar etdi ki, belkanto gözəlliyi və ton bərabərliyi, leqato ifadəliyi və viviyetiv passajları ifa etmək bacarığı ilə məhdudlaşırdı, lakin müasir mənbələr [18-ci əsrin sonu və 19-cu əsrin əvvəlləri] çoxşaxəli ifa tərzinin bu xarakteristikalarla mədudlaşmadığını bildirir.

Həmçinin bax
------------

* Mariya Kallas
* Motsart
* Franko Korelli
* Pavarotti

İstinadlar
----------

1. ↑  Stark, James (2003). Bel Canto: A History of Vocal Pedagogy. University of Toronto Press. ISBN 978-0-8020-8614-3.
2. ↑  Toft, Robert (2013). Bel Canto: A Performer's Guide. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-983232-3.
3. ↑  Duey, Philip A. (1951). Bel canto in its Golden Age. Da Capo Press. ISBN 978-1-4067-5437-7.
4. ↑  Toft, Robert (2013). Bel Canto: A Performer's Guide. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-983232-3.

Xarici keçidlər
---------------

* Maria Callas masterclass at Juilliard Part 1 (October 11, 1971)
* How to sing Bel Canto I
* How to sing Bel Canto II
**David Melkumyan** (29 oktyabr 1980, Stepanakert) — siyasətçi, deputat.

Həyatı
------

Davit Melkumyan 29 oktyabr 1980-ci ildə Stepanakert şəhərində anadan olub.

2004-cü ildə İrəvan "Mesrop Maştots" Universitetinin Tarix və Beynəlxalq Münasibətlər fakültəsini bitirib. 2006-cı ildə həmin universitetin hüquq fakültəsini bitirib, eyni zamanda universitetin tələbə şurasının prezidenti olub.

1998–2000-ci illərdə Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının Müdafiə Ordusunda müddətli həqiqi hərbi xidmətə daxil olub, artilleriya kəşfiyyatçısı olub.

2004-cü ildən Beynəlxalq Gənc Xristianlar Assosiasiyasının Artsax bölməsinin təşəbbüskarı və fəaliyyətini koordinasiya etmişdir. Qarabağın bir sıra yerlərində gənclər üçün müxtəlif tədbirlər təşkil edib.

2008-ci ildən Artsax qeyri-hökumət təşkilatlarının üzvüdür, 2010-cu ilin sentyabrından CMI (Böhran İdarəetmə Təşəbbüsü) beynəlxalq təşkilatının məsləhətçisidir.

O, Qarabağ münaqişəsinin həllinə yönəlmiş sivil proqramların koordinasiyası ilə məşğuldur.

Siyasi faliyyəti
----------------

2010-cu ildə "Rusiya Erməniləri İttifaqı" təşkilatının Artsax bölməsinin direktoru təyin edilib. 2005-ci ildə o, Artsax Demokratik Partiyasının sıralarına daxil olub.

3 may 2015-ci ildə Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə majoritar seçki sistemindən istifadə etməklə 1 saylı seçki dairəsindən deputat seçilib. 2015–2020-ci illərdə məclisdə Xarici əlaqələr daimi komissiyasının sədr müavini olub.

31 mart 2020-ci il parlament seçkilərində proporsional siyahı üzrə 7-ci çağırış assambleyanın deputatı seçilmişdir.

Ailəsi
------

Ailəlidir, bir oğlu var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ ԴԱՎԻԹ ՀԱՅԿԻ". nankr.am (erməni). 2023-09-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 sentyabr 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* Համախմբվել Արցախին զորավիգ լինելու գաղափարի շուրջ. Դավիթ Մելքումյան
**Marina Vuqçeviç** (d. 24 avqust 1993) — Monteneqronu təmsil edən həndbolçu.

Karyerası
---------

Marina Vuqçeviç Monteneqro yığmasının heyətində 2012-ci ildə London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Norveç yığmasına 26:24 hesabı ilə məğlub olan Monteneqro yığması, London Olimpiadasını 2-ci yerdə başa vurdu və gümüş medal qazandı.

Daha sonra Marina Vuqçeviç Monteneqro yığmasının heyətində 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Qrup mərhələsində baş tutan beş oyunun hamısında məğlub olan Monteneqro yığması, Rio-de-Janeyro Olimpiadasını 11-ci yerdə başa vurdu.

Həmçinin bax
------------

* Monteneqro 2012 Yay Olimpiya Oyunlarında
* Monteneqro 2016 Yay Olimpiya Oyunlarında

İstinadlar
----------

1. ↑  "Marina Vuqçeviçin tərcümeyi-halı  (ing.)". www.sports-reference.com. 4 June 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 may 2019-cu il.

Şablon:2012 Yay Olimpiya Oyunlarının həndbol yarışları - Monteneqro yığması (qadınlar)
Şablon:2016 Yay Olimpiya Oyunlarının həndbol yarışları - Monteneqro yığması (qadınlar)
**İbad Musa oğlu Abbasov** (1953, Ağcabədi rayonu) — İqtisad elmləri doktoru, professor, Bakı Biznes Universitetinin təsisçisi və rektoru.

Həyatı
------

İbad Musa oğlu Abbasov 1953-cü ilde Ağcabədi rayonunda anadan olub. 1970-ci ildə Ağcabədi rayon 1 saylı orta məktəbini bitirmişdir. 1974–1978-ci illərdə D. Bünyatzadə adına Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun "Ümumi iqtisadiyyat" fakültəsində tam ali təhsil almışdır. 1979–1990-cı illərdə Azərbaycan Respublikası Rabitə Nazirliyində baş mütəxəssis, 1990–1992-ci illərdə "İqtisadçı" EİM-nin direktoru, Azərbaycan İcarədarlar və Sahibkarlar İttifaqının vitse-prezidenti vəzifələrində çalışmışdır.

1988-ci ildə Sankt-Peterburqda "Rabitə müəssisələrində nəzarət-təftiş işinin təkmilləşdirilməsi" mövzusunda namizədlik və 2001-ci ildə Kazan şəhərində "Auditdə maliyyə təhlili" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1993-cü ildə elmdə və təhsildə əldə etdiyi nailiyyətlərinə görə professor elmi adına layiq görülmüşdür.

### Ailəsi

Evlidir, 2 övladı var.

Elmi fəaliyyəti
---------------

İbad Abbasov 125-dən çox elmi əsərin, o cümlədən 4 dərslik, 5 monoqrafıya, 5 dərs vəsaiti, 2 metodik vəsaitin, bir çox fənn proqramlarının və elmi məqalələrin müəllifıdir. Onun elmi əsərləri Almaniya, Türkiyə və Rusiya Federasiyasının nüfuzlu elmi jurnallarında dərc edilmişdir. Yüksək ixtisaslı kadrların hazırlanmasında onun əməyi böyükdür.

1999-cu ildən hazırkı dövrə qədər "Audit" jurnalının baş redaktorudur.

İbad Abbasov Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetində fəaliyyət göstərən İxtisaslaşdırılmış Dissertasiya Şurasının sədr müavinidir. O, Azərbaycan Respublikasında Audit elmi məktəbinin yaradıcısıdır, Respublika və beynəlxalq elmi forumlarda məruzə və çıxışlarla iştirak edir. Ölkəmizdə iqtisad elminin inkişafında və iqtisadçı kadrların hazırlanmasındakı xidmətlərinə görə fəxri fərmanlara və mükafatlara layiq görülmüşdür.

1992-ci ildən Bakı Biznes Universitetinin təsisçisi və hal-hazıra qədər həmin universitetin rektorudur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-10-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-08.
2. ↑  "Rektorluq". Archived from the original on 2023-01-05. İstifadə tarixi: 2022-10-13.

Xarici keçidlər
---------------