**Ovçular təpəsi boyunbağısı** — Ovçular təpəsi yaşayış yerindən aşkar edilmiş Eneolit dövrünə aid qızıl boyunbağı. Boyunbağı AMEA Naxçıvan Bölməsi və Fransa Milli Araşdırmalar Mərkəzinin birgə həyata keçirdiyi arxeoloji tədqiqatlar zamanı arxeoloqlar Vəli Baxşəliyev, Ketrin Marro və Səfər Aşurov tərəfindən aşkarlanmışdır. Artefakt Cənubi Qafqazın ən qədim qızıl əşyası kimi qiymətləndirilmişdir.

Ərəfə
-----

Naxçıvan ərazisi qədim tarixi abidələr və yaşayış məskənləri ilə zəngindir. Naxçıvan İkiçayarasına yaxın yerləşdiyinə görə burada mədəniyyət daha tez inkişaf etmiş və bu ərazidə yaşayan tayfalar İkiçayarası mədəniyyətləri ilə daimi əlaqədə olmuşlar. Regionda yerləşən I Kültəpə və II Kültəpə, Naxçıvantəpə, Maxta, Oğlanqala və digər çoxsaylı qədim yaşayış yerlərində aparılmış tədqiqatlar bölgənin qədim tarixinə dair maraqlı məlumat və artefaktların üzə çıxarılmasına imkan vermişdir.

### Ovçular təpəsi yaşayış yeri

 *Əsas məqalə: Ovçular təpəsi yaşayış yeri*
Şərur rayonunun Dizə kəndi yaxınlığında yerləşən və e.ə. V–III minilliklərə aid edilən Ovçular təpəsi yaşayış yerində ilk tədqiqatlar Vəli Əliyev və A. Q. Seyidov tərəfindən aparılmışdır. Həmin tədqiatlar zamanı arxeoloqlar abidə ərazisindən Eneolit və İlk Tunc dövrünə aid mədəni təbəqə və müvafiq artefaktlar aşkar etmişlər. Daha sonra abidədə S. H. Aşurov arxeoloji qazıntı işləri aparmış və çoxsaylı tikinti qalıqları üzə çıxarmağa müvəffəq olmuşdur. Tədqiqatçıların fikrincə, Ovçular təpəsi yaşayış yerinin əsas xüsusiyyətlərindən biri, burada Cənubi Qafqaz ölkələri üçün xarakterik olan Kür-Araz mədəniyyəti təbəqəsinin sonrakı dövrlərin mədəni qatları ilə örtülməməsidir.

Boyunbağı
---------

2006-cı ildən etibarən Ovçular təpəsi yaşayış yerində AMEA Naxçıvan bölməsi və Fransa Milli Araşdırmalar Mərkəzinin mütəxəssisləri Vəli Baxşəliyev, Ketrin Marro və Səfər Aşurov birgə arxeoloji qazıntılara başlamışlar. Bu qazıntılar nəticəsində Son Eneolit dövrünə aid daştəməl üzərində inşa edilmiş kərpic yaşayış evlərinin qalıqları aşkar olunmuş və Ovçular təpəsi sakinlərinin Übeyd sakinləri ilə əlaqə saxlaması müəyyən edilmişdir. 2010-cu ildə arxeoloqlar yaşayış yerindən şərti olaraq *"şahzadə qəbri"* adlandırılan məzar aşkar etmişlər. 2008-ci ildə isə Ovçular təpəsindən qızıl boyunbaının qalıqları aşkarlanmışdır. AMEA Naxçıvan Bölməsinin İncəsənət, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun Təsviri və Dekorativ Sənətlər Şöbəsinin müdiri Fizzə Quliyevanın *"Qafqaz ərazisində tapılmış ən qədim qızıl əşya"* kimi qiymətləndirdiyi boyunbağı həmin dövr üçün xarakterik olan çəngəlşəkilli başlığa malikdir. Son Eneolit dövrünə aid edilən zinət əşyasının uzunluğu 18 sm, eni isə 6 mm-dir. Sənət əsəri Qafqaz arxeologiyası, etnoqrafiyası, dekorativ-tətbiqi sənətləri tarixində yeni səhifə açmaqla, Azərbaycan zərgərlik sənəti və milli geyim mədəniyyəti tarixində mühüm kəşf kimi qiymətləndirilmişdir.

Sərgilənməsi
------------

16 mart 2018-ci ildə Bakıdakı Heydər Əliyev Mərkəzində açılmış "Azərbaycan inciləri: tarixin axarında" adlı sərgidə boyunbağı ilk dəfə ictimayətə təqdim edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Н. Г. Алиев, И.Г.Нариманов.* Култура Северного Азербайджана эпохи позднего Энеолита. Баку. 2000.  (#accessdate\_missing\_url)
2. ↑  *VƏLI BAXŞƏLIYEV, CATHERINE MARRO, SƏFƏR AŞUROV.* O V Ç U L A R T Ə P Ə S İ (2006—2008-ci il tədqiqatlarınin ilk nəticələri / First Preliminary Report: the 2006- 2008 seasons) (PDF). Baku: Elm. 2010. 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 19 mart 2018.
3. ↑  "Naxçıvanda Qafqazın ən qədim qızıl bəzək əşyası tapılıb". azertag.az. AzərTac. 19.12.2017. 2020-02-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 mart 2018.
4. 1 2  "Naxçıvanda Qafqazın ən qədim qızıl bəzək əşyası tapılıb". report.az. 19 Dekabr, 2017. 2020-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 mart 2018.
5. ↑  "CƏNUBİ QAFQAZIN ƏN QƏDİM ZİNƏT ƏŞYASI HEYDƏR ƏLİYEV MƏRKƏZİNDƏ".. Heydər Əliyev Mərkəzi. 16 mart 2018. 2018-10-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 mart 2018.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Azərbaycan arxeologiyası |
| --- |
| Mağaralar və Daş dövrüyaşayış məskənləri | Qobustan (petroqliflər)  • Kilit  • Seçilmiş məqalə Azıx (Azıxantropun qalıqları)  • Tağlar  • Damcılı  • Daş Salahlı  • Çaxmaqlı  • Kəkil  • Gillikdağ  • Allar  • Şıxlar  • Zar  • Şiş Quzey  • Şuşa mağara düşərgəsi  • Şirzağa  • Tatlı  • Alməmməd  • Buzeyir | Şəkidən aşkarlanmış III-II minilliklərə aid qadın fiquru. |
| Mis dövrüyaşayış məskənləri | I Kültəpə (Babək)  • Kamiltəpə  • İlanlıtəpə  • Rustəpəsi  • Şomutəpə  • Qarğalartəpəsi  • Dağkolanı  • Əliköməktəpə  • Şahtəpə  • Naxçıvantəpə |
| Tunc dövrü və Erkən dəmir dövrüyaşayış məskənləri | Günəştəpə  • Qaraköpəktəpə  • Xantəpə  • II Kültəpə (Babək)  • Uzuntəpə  • Üzərliktəpə  • Mingəçevir  • Nərgiztəpə  • Şahtaxtı  • Gəmiqaya petroqlifləri |
| Arxeoloji mədəniyyətlər | Küp qəbirləri  • Kür-Araz  • Leylatəpə  • Talış-Muğan  • Naxçıvan  • Xocalı-Gədəbəy  • Şulaveri-Şomutəpə  • Yaloylutəpə |
| Şəhər yerləri | Gavurqala  • Nüydü (Nüydü dəfinəsi)  • Sudağılan  • Xınıslı (Xınıslı dəfinəsi)  • Örənqala  • Oğlanqala  • Gəncə qalası |
| Şəhərlər | Baylakan  • Kabalaka (Qəbələ dəfinəsi)  • Xalxal  • Seçilmiş məqalə Xarabagilan  • Şabran  • Cuğa  • Astabad |
|  *Kateqoriya:Azərbaycan arxeologiyası • Portal:Arxeologiya*  |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ⛭Azərbaycanın Eneolit dövrü abidələri |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| Ovçular təpəsi boyunbağısı (Azərbaycan)I Kültəpə (Babək)
Uçan ağıl
Uzunoba
Şahtaxtı
Naxçıvantəpə
Kamiltəpə
İlanlıtəpə
Rustəpəsi
Şomutəpə
Qarğalartəpəsi
Dağkolanı
Əliköməktəpə
Şahtəpə
Ovçular təpəsi
Xələc |

 |

 |