recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ubadə ibn əs-Samit** (586, Mədinə – 655, Ramla[d], *ərəb.* عبادة بن الصامت‎) — İslam peyğəmbəri Məhəmmədin (s.a.v) səhabələrindən biri.

Həyatı
------

O, səhabələrdən və ənsarın böyüklərindəndir. Ləqəbi Ubadə Əbu Vəliddir və xəzrəc qəbiləsinin Avfoğullarındandır. Atası Samit ibn Kays, anası Kurret-ül-ayn binti Ubadədir. Tam adı Ubadə ibn Samit ibn Kays ibn Əsrəm ibn Fihr ibn Saləbə ibn Qanem ibn Salim ibn Avf ibn Amr bin Avf ibn Xəzrecdir. 583-cü ildə Mədinədə doğulmuş, 654-cü ildə Fələstində vəfat etmişdir. Hicrətin 34-cü ilində 72 yaşında Şam yaxınlığındakı Ramlada vəfat edən Ubade bin Samit orada dəfn edilmişdir.

### Müsəlman olması

Ubadə Besətin on birinci ilində həcc mövsümündə Məkkəyə gedir və müsəlman olur. O, hicrətdən əvvəl baş vermiş birinci və ikinci Əqəbə beyətlərində iştirak etmişdir. İkinci Əqəbə beyətində 70-ə yaxın müsəlmanı təmsil edən və şəxsən Məhəmməd peyğəmbərlə görüşən 12 nəfərdən biri olmuşdur. Səadət dövrünün hadisələrindən olan Rıdvan beyətində Ubadə ibn Samit də Peyğəmbərimizin əmrlərindən dönməyəcəklərinə və hər işdə ona itaət edəcəklərinə and içənlər arasında idi.

### Təhsil

Ubadə 35 müsəlman olur. Oxuyub yazmağı bilən səhabələrdən olduğu üçün Məhəmməd (s.a.v) onu Süffə səhabələrinə müəllim təyin edir. Ubadə səhabələrin alimlərindən olmuşdur. Hədis və fiqhdə böyük biliyə sahib idi. Dəməşqdə olduğu müddətdə hədis və fiqhdən dərs demişdir. 80-dən çox hədis nəql etmiş, çoxlu tələbələr yetişdirmişdir. O, Quranı tam əzbərləmiş və onu yazıya almışdır.

### Qatıldığı döyüşlər

O, hicrətin ikinci ilində Məhəmmədin (s.a.v) əmri ilə İslam ordusunda olmuş və Bədr səhabələrindən olmuşdur. Üçüncü ildə o, Uhud döyüşündə və Bəni Qureyzənin Mədinədən qovulmasına səbəb olan səfərdə də iştirak edir. Qaynuqa yəhudilərini Mədinə ətrafından çıxarmaq vəzifəsi Ubadəyə həvalə edilir. Hicrətin beşinci ilində baş verən müharibələrdən sonra Ubadə ibn Samit də Hudeybiyyə sülhünün bağlanmasında iştirak edir. Ubadə Hüneyn döyüşündə də iştirak edir və böyük faydalar göstərir. O, həm də fiziki və maddi cəhətdən Təbuk yürüşündə iştirak etmişdir. Ubadə Ömərin xilafəti dövründə Suriyaya yürüş etdikdən sonra hicrətin on dördüncü ilindən başlayaraq Misirə getmiş və Misirin fəthində iştirak etmişdir. Əmr ibn As Misir kampaniyasında Ömərdən kömək istəyir. O, dörd nəfəri Əmr ibn Asın yanına göndərir. Onların arasında Ubadə ibn Samit də var idi. Orada bir çox vəzifələr yerinə yetirir və Misirin fəthinin başa çatmasında böyük rol oynayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Üsdü’l-Gàbe. səh. 107: 3.
2. ↑  *İbn-i Sa’d.*. 3. səh. 546. Tabakât}
3. ↑  *ubade bin samit ra.*. 28.01.2014  (#bare\_url\_missing\_title). 2016-04-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-29. Sahabelerinhayati
**Qalaktikaların toqquşması** — Kainatın qalaktikalar şəklində formalaşmasının ilk mərhələsində qalaktikalar bir-birinə yaxın olmuşdur. Ona görə də, qalaktikaların toqquşması və birləşmələri bu mərhələdə adi hal idi. Qalaktikaların toqquşması, adətən onların spiral qollarının böyüməsinə səbəb olur. Birbaşa toqquşmada qalaktikalar nəhəng bir qalaktikaya da çevrilə bilir.

Bizim Günəş sistemimizin daxil olduğu Süd yolu qalaktikası ən yaxın qalaktika qonşumuz olan Andromeda qalaktikası ilə rəqabətdədir. Bir neçə milyard il sonra iki qalaktika bir-biriiilə toqquşub ya daha da böyük qalaktikaya çevriləcək, ya da ulduz tozuna çevriləcək.

NASA araşdırmaları
------------------

NASA — ABŞ Aerokomik Araşdırmalar Mərkəzinin bu astronomik hadisə ilə bağlı xüsusi mülahizələri və modelləri vardır. Sağdakı şəkildə bu proses təsvir edilmişdir. Bu təsvirlər NASAnın vizuallaşdırmalarıdır və 7 mlrd il sonra günəş sistemi məhv olacağını iddia edir.

Aşağıda şəkildəki səkkiz fraqmentin izahı verilmişdir. Hər fraqment mülahizənin bir mərhələsinin vizual formasını ifadə edir.

**Bu günkü gün**

* 2 milyard il sonra
* 3.75 milyard il sonra
* 3.85 milyard il sonra
* 3.9 milyard il sonra
* 4 milyard il sonra
* 5.1 milyard il sonra
* 7 milyard il sonra
* Nəticə


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Astronomiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Kabaç xatun** (674–710)—cu illərdə Buxarada hökmranlıq edən buxaraxudat.

Həyatı
------

Ubeydullah ibn Ziyad 674-cü ildə Bəykəndi ələ keçirərək Buxara üzərinə yürüdü. O sırada Buxaranı Türk hökmdarı Bidunun dul arvadı Kabaç xatun idarə edirdi. Kabaç xatun çevrədəki türklərdən yardım istədiysə də, Türk birlikləri Ubeydullah qarşısında dayana bilmədi və 1 milyon dirhəm vergi vermək surətiylə Ubeydullahla anlaşma bağladı. Ubeydullah daha sonra 2000 Türk savaşçı ilə Bəsrəyə döndü; bunlar orda bir üsyanın yatırılmasında iştirak etdilər. 676-cı ildə Xorasan valiliyinə təyin edilən Səid ibn Osman, Səmərqəndə bir səfər hazırladı. Soğd, Kiş və Nəsəf əhalisi torpaqlarını qorumaq amacıyla səfərbər olunca Kabaç xatun da onlara qatıldı, ancaq Səid ibn Osman Türk birliklərini məğlubiyyətə uğratdı. Kabaç xatun girovlar göndərdi və itaət ərz etdiyini bildirdi (677). Səid, Buxaranı alaraq Səmərqəndə yönəldi. Ağır itgilər verən Səmərqəndlilər onunla anlaşdılar. I Yəzid dövründə Xorasan valisi Səlm ibn Ziyad, Səmərqənd və Xarəzm üzərinə yürüyüncə (680–81) Kabaç xatun və Mavəraünnəhrin digər şəhərlərindəki türklər birlikdə hərəkətə keçdilərsə də, Səlm Buxaraya girməyə müvəffəq oldu və Kabaç xatun onunla yeni barış andlaşması bağladı. Əbdülməlik ibn Mərvan dövründə Tirmizi ələ keçirən Musa ibn Abdullah ibn Hazim türklər, eftalitlər və tibetlilərdən ibarət bir ordunu məğlub etdi; bölgə əhalisi ona itaət ərz edərək vergi ödəməyi qəbul etdi.

697-ci ildə Xorasan valisi təyin edilən Mühəlləb ibn Əbu Sufrənin faəliyətləri uğursuzluqla nəticələndi. Onun 702-ci ildə ölümünün ardından oğlu Yəzid də etdiyi səfərlərdən bir fərli nəticə ala bilmədi və vəzifədən uzaqlaşdırıldı. I Vəlid dönəmində Xorasan valiliyinə gətirilən Quteybə bin Müslüm Bəlxdə çıxan üsyanı yatırdı (705). Ceyhun çayıni keçib Saqaniyana yönəldiyində Saqaniyan hökmdarı bağlılığını bildirdi. Quteybənin hədəfi türklərin hakimiyətindəki Toxaristan və Mavəraünnəhiri fəth etmək idi. Mavəraünnəhr səfərinə çıxmazdan öncə Toxaristan əyalətinin hakimi Nizək Tarxana elçi göndərib hakimiyətini tanımasını və müsəlman əsirləri sərbəst buraxmasını istədi. Təklifi qəbul edən Nizək Mərvə hərəkət etdi və aralarında barış bağlandı. Quteybə, Bəykənd əhalisinin üsyanı üzərinə gedib şəhəri gəri aldı və bol miqdarda qənimət ələ keçirdi (708). Ardından Buxara üzərinə yürüyən Kuteybə bir nəticə ala bilməyincə Mərvə döndü. Ertəsi il təkrar Buxaraya yürüdü və şiddətli mühasirədan sonra Buxarada Ərəb hakimiyəti quruldu. Kuteybənin Buxaradan ayrılmasının ardından Toxaristan hakimi Nizək, Ərəblərə qarşı ortaq bir hərəkətə qərar verdiysə də, müttəfiqləri Kuteybəyə itaət ərz edincə qaçaraq bir qalaya sığındı. Quteybə onu yaxalayıb Həccacın əmriylə idam etdirdi. Buxaraya hərəkət edən Kuteybə şəhərin bir qisminə ərəbləri yerləşdirdi. 710-cu ildə Sicistan səfərinə çıxdı və Zabulistan hökmdarı Rutbil ilə xərac verməsi şərtiylə barış bağlandı.

Həmçinin bax
------------

* Quteybə bin Müslüm
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Oqtay Əliyev.

**Əliyev Oqtay Ərəstun oğlu** (d. 1956) — Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü, Azərbaycan Reklamçılar İttifaqının üzvü.

Həyatı
------

### Ailəsi

Oqtay Əliyev 1956-cı ilin 1 oktyabrında Sabirabad rayonunun Surra kəndində doğulub. Atası Ərəstun Əliyev ibtidai sinif müəllimi olmuşdur. Anası Xanbəyim Əliyeva olmuşdur. 3 qardaşı və 2 bacısı var. Hal-hazırda evlidir və 2 oğlu var.

### Təhsili

Orta məktəbi qurtarandan sonra 2 il tanınmış rəssamların emalatxanalarında rəssamlıq sənətinin sirlərini öyrənmişdir.

1975-1977-ci illərdə uzaq Sibirdə hərbi xidmətdə olmuş, xidməti dövründə də rəssam kimi çalışmışdır. Hərbi xidməti başa vurduqdan sonra Vətənə qayıtmışdır. 1981-ci ildə Əzim Əzimzadə adına Bakı Rəssamlıq Məktəbini bitirib.

Fəaliyyəti
----------

Uşaqlıqdan rəsm çəkməyə böyük marağı olub. Orta məktəbi qurtarandan sonra 2 il tanınmış rəssamların emalatxanalarında rəssamlıq sənətinin sirlərini öyrənmişdir.

1973-cü ildən rəssamlıq fəaliyyətinə başlayıb, müxtəlif rəsm sərgilərində əsərləri təqdim olunub.

Yaradıcılığında, əsasən, bədii tərtibata, reklam və dizayn sahəsinə üstünlük vermişdir. Hələ tələbəlik dövründə gənc rəssamların sərgilərində müntəzəm iştirak etmişdir. Moskvada keçirilən "Olimpiada-80" sərgisində milli mövzuda çəkilmiş "Çövkən" əsəri ilə Respublikalar üzrə 3-cü yerə layiq görülmüşdür.

1981-ci ildə rəssamlıq təhsilini müvəffəqiyyətlə başa vurduqdan sonra təyinat əsasında Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin Bədii-tərtibat və Reklam İdarəsinə göndərilmişdir. Şəhərin, zavod və fabriklərin, təhsil müəssisələrinin, tədbirlərin və paradların bədii tərtibat, reklam və dizayn işlərini yerinə yetirmişdir. Bu idarədə paralel olaraq studiya rəhbəri və həmkarlar ittifaqı komitəsinin sədri vəzifələrində çalışmışdır. Azərbaycan Reklamçılar İttifaqının və Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvüdür. Dünyanın müxtəlif ölkələrində keçirilən reklam festivallarında dəfələrlə iştirak etmiş və Azərbaycanı layiqincə təmsil etmişdir. Bədii-tərtibat və reklam idarəsində uzun müddət işlədikdən sonra müstəqil olaraq Bədii-tərtibat, reklam və dizayn Şirkəti yaratmış və əhatəsində olan istedadlı yaradıcı adamları bu şirkətə cəlb etmişdir.

Hal-hazırda öz şəxsi emalatxanasında yaradıcılıqla məşğul olmaqdadır. Çoxlu savadlı tələbələr yetişdirmişdir. Əsərləri respublika səviyyəsində və xaricidə müntəzəm olaraq sərgilənir. İctimai işlərə vaxtaşırı dəvətlər alır  və öz təcrübəsini gənclərə öyrədir. Reklam haqqında qanunun hazırlanmasında ekspert kimi iştirak edib.

Öz fəaliyyəti dövründə müxtəlif bədii mövzulara toxunan rəssam bir çox təltiflərə layiq görülmüşdür. SOCAR-ın keçirdiyi "Əsrin müqaviləsi" adlı sərgi-müsabiqədə diploma layiq görülmüşdür.

Əsərləri
--------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycanda rəssamlıq (Baki-xeber.com saytına müsahibə)". 2018-10-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-12.
2. ↑  ""Qrafika 2019" sərgisi - Xətai Sənət Mərkəzi". 2023-08-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-17.
**Set Adam Karri** (1990, 23 avqust) amerikalı peşəkar basketbolçu. Hazırda Milli Basketbol Liqasında Şarlott Hornets komandasında çıxış edir. O, Şimali Karolinanın Şarlott şəhərində anadan olub. Atası Del Karri keçmiş və qardaşı Stefen Karri də peşəkar basketbolçudurlar.

İlk vaxtlar
-----------

Karri Şarlottda yaşayarkən atası Del Şarlott Hornets komandasında çıxış edirdi. O, uşaq olanda atası Seti qardaşı ilə birgə öz oyunlarına aparır və məşqlərdə onlara oyunun sirlərini öyrədir. Karri 2008-ci ildə Şarlott Xristian Məktəbinin məzunu olarkən 3 il idi ki, Cəngavərlər komandasında çıxış edirdi. Buradakı ən yaxşı ilində ortalama 22.3 xal, 5.0 ribound, 5.0 assist və atışlarda 52% uğurlu nəticə göstərmişdir. Onun buradakı üçüncü ilində komandası 2006-cı il əyalət finalında 105–24 hesabı ilə ən böyük fərqli qələbəsini qazanmışdır. Setin burada çıxış etdiyi bütün illərdə ona böyük rəğbət bəslənmiş və məktəbin uğurlarında aparıcı rol oynamışdır.

Kollec illəri
-------------

Liberty
Karri məktəbi bitirdikdən sonra Liberti universitetini seçir. Buradakı ilk mövsümündə ortalama 20.2 xal yığır. O, birinci Böyük Cənub Konferansında bir sezonda ən çox atışa imza atarak rekord qırır. Set burada 30 nömrəni seçir. Bu nömrə altında həm onun atası, həm də böyük qardaşı çıxış etmişdi.

Duke
Karri 2008–2009 sezonunda Libertidən Duke komandasına transfer edilir. O burada da 30 nömrəli formanı seçir.

Set Karrinin məşhurlaşması Kayri İrvinqin ayağının zədələnməsindən sonra başladı. Mayamiyə qarşı oynanılan oyunda Karri komandasına 17 xal qazandırdı və atışlarının 57%-i uğurlu olur. O, 9 fevral, 2011-ci ildə Şimali Karolinaya qarşı oynanılan oyunda sezonda ən çox xal-22 xal qazanır. 29, dekabr 2012-ci ildə isə Santa-Klara qarşı oyunda kariyerində maksimum nəticəni- 31 xal toplayır.
O, elə buradakı ilk ilində bütün ACC tərəfindən ilk heyətə və Sporting News tərəfindən bütün Amerikada ikinci heyətə daxil edilir.

Milli komanda karyerası
-----------------------

Karri Amerika millisinin heyətində 2009 FİBA U-19 Dünya çempionatında iştirak etmişdir. Bu turnirdə Amerika millisi finala qədər irəliləmiş və finalda Yunanıstan millisinə 88–80 hesabı ilə qalib gəlmişdir. Kurri burada hər oyuna ortalama 9.0 xal, 2.2 ribaund, 1.1 assist nəticəsini göstərmişdir.

NBA karyerası statistikaları
----------------------------

| İllər | Komanda | GP | GS | MPG | FG% | 3P% | FT% | RPG | APG | SPG | BPG | PPG |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2013–14 | Memfis | 1 | 0 | 4.0 | .000 | .000 | .000 | .0 | .0 | .0 | .0 | .0 |
| 2013–14 | Klivlend | 1 | 0 | .9 | .333 | **1.000** | .000 | 1.0 | .0 | **2.0** | .0 | 3.0 |
| 2014–15 | Feniks | 2 | 0 | 4.0 | .000 | .000 | .000 | 1.0 | .5 | .0 | .0 | .0 |
| 2015–16 | Sakramento | 44 | 9 | 15.7 | .455 | .450 | .833 | 1.4 | 1.5 | .5 | .1 | 6.8 |
| 2016–17 | Dallas | **70** | **42** | **29.0** | **.481** | .425 | **.850** | **2.5** | **2.7** | 1.1 | .1 | **12.8** |
| Karyera | 118 | 51 | 23.2 | .473 | .432 | .844 | 2.0 | 2.2 | 0.9 | .1 | 10.2 |
**Histonlar** – sadə züllaların bir növüdür. Yunanca ″histos″- toxuma deməkdir. Histonlar toxuma zülalı kimi çoxhüceyrəli orqanizmin DNT xromatidlərində olur. Onların molekul kütləsi 11400–24000 arasında dəyişir. Elektrokimyəvi nöqteyi-nəzərdən onlar əsasi xassəlidir. Histonabənzər zülallar hüceyrənin ribosomlarında olur.

Histonların funksiyası
----------------------

Histonların iki əsas funksiyası var: quruluş və nizamlayıcı. Quruluş funksiyası: onlar DNT-nin fəza quruluşunun stabilləşməsində iştirak edir.
Nizamlayıcı funksiya irsi məlumatların DNT-dən RNT-yə verilməsini təmin etmək qabiliyyətilə əlaqədardır.

Histonların tipləri
-------------------

Histonlar H1, H2a, H2b, H3, H4, H5 tipində olur.

* H1 – lizinlə olduqca zəngindir.
* H2a – argininlə zəngindir.
* H2b – lizinin miqdarı azdır.
* H3 – argininlə zəngindir.
* H4 – arginin və lizinlə zəngindir.
* H5 – balığın, quşların eritrositlərində olur.

Mənbə
-----

* A. M. Məhərrəmov, M. Ə. Allahverdiyev. "Həyat fəaliyyətinin kimyəvi əsasları", Bakı-2009
**Qremmi mükafatı** — ABŞ səsyazma şirkətləri Assosiasiyası tərəfindən 14 mart 1958-ci ildə təsis olunan və Amerika səsyazma akademiyası tərəfindən təqdim edilən musiqi mükafatı.

2012-ci ilədək mükafat 108 kateqoriya və 30 fərqli musiqi tərzini əhatə etsə də, həmin il edilmiş dəyişiklikdən sonra mükafat 78 kateqoriyada verilir. Mükafatın adı qramofon aparatının adının qısaltma-əzizləmə formasındakı adıdır.

31 Qremmi mükafatı ilə , Georg Solti ən çox Qremmi almış artist hesab olunur. Alison Krauss 27 mükafat ilə qadınlar arasında ilk yerdə durur. U2 qrupu , 22 mükafatla ən çox Qremmi almış qrup olaraq qalır.

Qremmi mükafatları Big Three Networks-in illik əsas musiqi mükafatlarından birincisidir və Akademiya Mükafatları (filmlər üçün), Emmi Mükafatları (televiziya üçün) və Tony Mükafatları (teatr üçün) ilə birlikdə dörd əsas illik Amerika əyləncə mükafatlarından biri hesab olunur. İlk Qremmi mükafat mərasimi 1958-ci il sənətçilərinin musiqi uğurlarını təqdir etmək üçün 4 may 1959-cu ildə keçirildi. 2011-ci il mərasimindən sonra Səsyazma Akademiyası 2012-ci il üçün bir çox Qremmi mükafatı kateqoriyasını yenidən təşkil etdi. Ümumilikdə 94 kateqoriyanı əhatə edən 66-cı Qremmi mükafatları 4 fevral 2024-cü ildə keçirilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2  Store norske leksikon (бук.). 1978. ISSN 2464-1480
3. ↑  Cultureel Woordenboek (nid.).
4. ↑  Grammy Award // Encyclopædia Britannica (ing.).
5. ↑  *Thomas, Bob.* "Record Academy Plans TV Spectacular of Its Own". Ocala Star-Banner. April 8, 1959. September 4, 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: January 29, 2011.
6. ↑  "Recording Stars Plan Eddie To Join Oscar And Emmy". The Deseret News. August 9, 1957. September 4, 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: February 2, 2011.
7. ↑  "Bronze Stars Begot Grammy". The Robesonian. February 22, 1976. September 4, 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: May 2, 2011.

Xarici keçidlər
---------------

grammy.com — "Qremmi" mükafatının rəsmi saytı
**Antalkid sülhü**, *Şah sülhü* — e.ə. 386-cı ildə Sard şərqində Afina və Fiv başda olmaqla yunan şəhər-dövlətləri koalisiyası ilə Sparta arasında imzalanmışdır.

Haqqında
--------

Sparta diplomatı Antalkidin adı ilə adlanır. Əhəməni şahı II Artakserkin irəli sürdüyü şərtlər əsasında bağlanmışdır (digər adı da buradandır). Antalkid sülhü nəticəsində Kiçik Asiya və Kiprdəki yunan şəhərləri İranın hakimiyyəti altına keçmiş, Peloponnes ittifaqından başqa Yunanıstandakı bütün siyasi birliklər qadağan edilmişdir. Antalkid sülhünün şərtlərinə nəzarətin Spartaya həvalə edilməsi onun Yunanıstanda hökmranlığını möhkəmləndirdi. Beləliklə, Antalkid sülhü Yunan-İran müharibələri (e.ə. 500–449) dövründə yunanların qazandığı itirildi. Antalkid sülhü siyasi pərakəndəliyi və daxili çəkişmələri gücləndirdi. Ksenofontun "Yunan tarixi" adlı əsərində Antalki sülhünün mətni verilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Sülh müqavilələrinin siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 524. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Con Qey** (30 iyun 1685[…] – 4 dekabr 1732[…], London) – ingilis şair və dramaturq.

"Şərab" şeiri *("Wine", 1708)*, "Kəndin asudə vaxtları" komik poeması *("Rural sports", 1713)* ilk bədii yaradıcılıq nümunələrindəndir. Edmund Spenserin "Çobanın təqvimi" əsərinə parodiya olan "Çoban həftəsi" *("The shepherd’s week", 1714)* istehzalı pastoral silsiləsi uğur qazanıb. Bu əsərin mövzusu Conatan Svift tərəfindən təlqin edilib. Ballada-operanın yeni janrında yaradılmış və parodiyanı sosial satiraya qovuşduran "Dilənçilər operası" *("The beggar’s opera", 1728)* ona daha çox şöhrət gətirmişdir.

"Polli" ballada operası *("Polly", 1729)* həmin əsərin davamı sayıla bilər. Bu əsərlərin motivləri əsasında Bertolt Brext "Üçqəpiklik opera"sını yaratmışdır. Conatan Sviftə nəzirə olaraq yazılan "Triviya, yaxud London küçələrində gəzişmə sənəti" *("Trivia, or The art of walking the streets of London", 1716)* komik poemasının, Georq Fridrix Hendelin "Azis və Qalateya" *("Acis and Galatea", 1718)* oratoriyasının librettosunun müəllifidir.

Şair daha çox təmsilləri ilə də məşhurdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  John Gay // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118716573 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
bir növ stul
**Stul** ya da **Səndəl** əsas mebellərdən biri olan, bir növ oturacaqdır.

Əsas xüsusiyyətləri, 90 ° və ya bir az daha böyük bir açı ilə bir -birinə arxa və oturacaq olaraq bağlanan iki parça davamlı materialdır, ümumiyyətlə üfüqi oturacağın dörd küncü dörd ayağa və ya oturacağın digər hissələrinə bağlanır. Ayaqları ümumiyyətlə oturan şəxsin bud və dizlərinin 90 ° və ya daha az bir açı meydana gətirməsi üçün kifayət qədər yüksəkdir.

Tarix
-----

Stul qədim dövrlərdən bəri istifadə olunur, baxmayaraq ki, əsrlər boyu istifadə üçün yox, dövlətçilər üçün simvolik bir cihaz idi.

Materiallar
-----------

Dizayn və erqonomika
--------------------

Sənaye dövrü
------------

qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Həmçinin bax
------------

* Yazı masası
* Monoblok (stul)
* Şezlonq

İstinadlar
----------

1. ↑  "Chair". The Free Dictionary By Farlex. 2 October 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 May 2012.
2. ↑  "Chair". Dictionary.com. 3 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 May 2012.
**Şihezi Bağ Hava Limanı** ((IATA: **SHF**, ICAO: **ZWHZ**) qısaca **Şihezi Hava limanı)** Çinin Sincan Uyğur Muxtar Bölgəsində, Şihezi şəhərində mülki hava limanıdır. Şəhər ərazisindən 15 km uzaqlıqdakı 143-cü alayda yerləşir və 4C uçuş zonasına malikdir. Ümumi aviasiya istifadəsi üçün daxili filial hava limanıdır.

Hava limanına ümumi baxış
-------------------------

Şihezi Bağ Hava Limanı Airport, Şihezi şəhərinin cənub-qərbində, şəhərdən 15 kilometr uzaqlıqda yerləşir. Hava limanında bir terminal, 4C uçuş zonası, sərnişin və yük daşıma imkanları var.

Hava limanında bir qüllə var. Hava limanında uzunluğu və eni 2400 × 45 metr olan 4C sinif pist var. Paralel taksi yolu 1000 metr uzunluğunda və 10,5 metr enindədir; B737–700 / 800, A319, A320, EMB-145 və digər təyyarə növlərinin tələblərini ödəyə bilən birləşdirilmiş altı taksi yolu var. Terminal binasının sahəsi 3000 kvadratmetr, 3 mülki aviasiya sərnişin təyyarələrinin park önlükləri, 40 ümumi təyyarə park önlükləri, hava hərəkətinə nəzarət binası sahəsi 700 kvadratmetr, texniki anqar sahəsi 3800 kvadratmetr və əsaslı təmir otağı sahəsi 1000 kvadratmetr, aviasiya material anbarı 1500 kvadratmetr ərazini əhatə edir.

Tarix
-----

Şihezi Hava Limanı, 2010-cu ilin oktyabrında Dövlət Şurası və Mərkəzi Hərbi Komissiya tərəfindən rəsmi olaraq təsdiqləndi və 2012-ci ilin aprelində Milli İnkişaf və İslahat Komissiyası tərəfindən təsdiq edildi. Ümumi sərmayə 515 milyon yuan idi. Layihənin bu mərhələsi 2020-ci ildə 180.000 sərnişin, yük və poçt ötürmə qabiliyyəti 270 ton hədəf dizaynına malik idi. Layihənin təməli 29 may 2012-ci ildə qoyuldu, sınaq uçuşu 30 oktyabr 2015-ci ildə müvəffəq oldu və sınaq əməliyyatı 22 mart 2016-cı ildə başladı.

2016-cı ildə hava limanı mülki aviasiya apronunu və pistini genişləndirməyə başladı və uçuş zolağını 600 metr uzatmaq üçün 6 mülki aviasiya önlüyü əlavə etməsi gözlənilirdi.

Nəqliyyat
---------

17-ci avtobus şəhərətrafı xətt olan Şihezi şəhər ərazisindəki hava limanına gedən bir avtobus xətti var.

Aviaşirkətlər və yol nöqtələri
------------------------------

| Hava yolu şirkəti | Uçuş nöqtəsi 
 |
| --- | --- |
| Çin Hava Yolları | Korla Havalimanı, Aksu Havalimanı, Hetian Havalimanı |
| Çin Beynəlxalq Hava Yolları | Hami Havalimanı, Pekin Paytaxt Beynəlxalq Havalimanı, Çenqdu Şuanqliu Beynəlxalq Havalimanı |

istinadlar
----------

1. ↑   Təməlqoyma mərasimi. 29 may 2012.
2. ↑  Shihezi Garden Hava Limanında müvəffəqiyyətli uçuş sınağı 18-ə yüksəldi Arxivləşdirilib 2017-01-06 at the Wayback Machine. 11 yanvar 2015.
3. ↑  Şihezi Bağ Hava Limanına birbaşa avtobus. 8 aprel 2016.

Görmək
------

* Çin Xalq Respublikasındakı hava limanlarının siyahısı
**Turizm sənayesi müəssisələri**— turistlərə xidmətlə məşğul olan, amma turizmə birbaşa aidiyyəti olmayan və iqtisadiyyatın başqa sahələrinə şamil edilən firmalardır.

Turkorporasiyalar
-----------------

Turist korporasiyaları bir qayda olaraq müxtəlif istiqamətli çoxlu sayda turist firmalarını özündə birləşdirir. Korporasiyalar, firmaların ümumi fəaliyyətdə işgüzar iştirakı şərti ilə, könüllülük əsasında xırda turist firmalarının — turoperatorların və turagentlərin birləşdirilməsi yolu ilə yaradılır. Korporasiyalar turist xidməti göstərməkdən əlavə, öz fəaliyyətlərini əsasən turizmlə əlaqəli sahələr istiqamətində də genişləndirirlər: onlar nəqliyyat müəssisələrinin, mağazalar şəbəkəsinin və ictimai-iaşə təşkilatlarının, turist ləvazimatı istehsal edən müəssisələrin, bankların, sığorta cəmiyyətlərinin və s. sahiblərinə çevrilirlər.

Mehmanxana kompleksləri
-----------------------

Yerləşdirmə və turistlərə xidmət üzrə iri mərkəzlərdir. Yerləşdirmə xidməti ilə yanaşı təklif edilən xidmətlər əsasən, qidalanmanın, mehmanxanada yaşayanlar üçün nəqliyyat biletlərinin alınması və əyləncə proqramlarının təşkili, taksi sifarişi və avtonəqliyyatın kirayə edilməsi, simpozium və toplantılar keçirilməsi üçün yer (zal) ayrılması, ticarət, mədəni-sağlamlıq və əyləncə xidmətlərindən və s. ibarətdir. Mehmanxana biznesində iflasa uğramamaq üçün yollar axtarmaq məcburiyyəti qarşısında qalan, pərakəndə halda fəaliyyət göstərən mehmanxanalar birləşirlər. Belə birliklərin yaradılması aşağıdakı şərtlər əsasında həyata keçirilir:

* Hər bir iştirakçının maliyyə müstəqilliyinin saxlanılması şərti ilə "könüllü mehmanxana şəbəkəsi" kimi yaradılan birliklər şəklində.
* Nisbətən xırda firmaların iri firmalar tərəfindən ilhaq edilməsi (udulması) yolu ilə. Təbii ki, bu zaman kiçik firmalar öz maliyyə və hüquqi müstəqilliklərinin bir hissəsini itirirlər.
* Hər hansı bir firma tərəfindən vahid layihəyə əsasən çoxlu sayda mehmanxana komplekslərinin inşa edilməsi yolu ilə.
* Birliyin son iki növü çox vaxt "mehmanxana şəbəkəsi" adlanır.
**Ballata** (it. ballata, *ballere* sözündən əmələ gəlir, tərcümədə "rəqs etmək" deməkdi) — XIII–XV əsrlərdə yaranan İtaliyada poeziya və musiqi forması,Ars Nova dövrünə aid olan lirik məzmunlu səciyyəvi janrlarından biri.

XIII əsrdə və XIV əsrin birinci yarısında təksəsli, amma XIV əsrin ikinci yarısında isə (italyan Ars Nova dövründə) çoxsəsli rəqsli mahnıya çönür. Ən mühüm ballata musiqi nümunələrini italiyalı bəstəkar Françesko Landini yaradıb. Digər müəlliflər isə Landininin davamçıları sayılır:Nikkolo Perudjiyskiy, Bartolino Paduanskiy, Andrea Florentinskiy.

Poeziya forması:ripresa (nəqərat)+stanza (oxumağın başlığı)+ripresanın təkrarı. Stanza isə öz növbəsində iki piedaya (duru) və volta (dönüş) bölünür. Ripresanın və voltun qurum uzunluğu eynidi, piedin qurumu isə ayrıdı. Ripresada və voltda şeir sayı birdən dördə qədər ola bilər (çox vaxt 3 dənə olur), piedalarda yalnız 2 dənə ola bilər. Bir sətirli ripresiya müasir mənbələrdə  *ballata minima* adlanır, iki sətirli-*ballata minore*, üç sətirli-*ballata mezzana*, dörd sətirli isə *ballata grande*. Həmdə bir neçə stanzalı ballatalarda olur, onların çox vaxt sxemi bundan ibarətdir:ripresa+birinci stanza+ripresa+ikinci stanza+ripresa.

Musiqi forması:iki hissədən ibarətdir, və bir qayda kimi olaraq, ikinci hissədə musiqi sonluğlar birləşir (birləşməssiz çox az vaxt olur), və açığ və bağlı kandensiyalar itifadə olunur bu formada.

Məsələn,3 səsli  *Non avrà ma' pietà* adlı olan ballatanın musiqili və mətinli forması belədi:

|  | ripresa | birinci pieda | ikinci pieda | volt | ripresa (təkrarən) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *mətn* | a11b7b11 | c11d11 | c11d11 | a11b7b11 | a11b7b11 |
| *musiqi* | A | B1 | B2 | A | A |

*Cədvəllə aid qeydlər*:Kiçik latın həriflər qafiyəni göstərir, onların yanında olan eynən rəqəmlər isə şeirdə heca miqdarını göstərir. Latın baş hərfləri isə musiqi bölmələrini qeyd edir. B1 və B2 başında olan sətirüstü rəqəmlər musqi "polustorofların" ayrı sonluğuna işarə edir.

Əgər ballatada bir neçe "metastrof" (stanza+ripresa), o zaman bütün musiqinin və mətnin qurumunun bütün ardıcılığı (uzunluğu və qafiyələnməsi) növbəti "metastroflarda" təkrarlarnır.

XV əsrdə ballata musiqidə istifadədən çıxır, amma hələdə şairanəlikdə geniş yayılır. Uzun müddətdən sonra yaddan çıxan bədii ballata, yalnız XIX əsirdə D`Annuntsio və Cozue Karduççi əsərlərində canlanır.

Ədəbiyyatda
-----------

* *Suchla B. R.* Studien zur Provenienz der Trecento-Ballata. Göttingen, 1976
* *Baumann D.* Die dreistimmige italienische Lied-Satztechnik im Trecento. Baden-Baden, 1979
* *Gallo F. A.* Ballata (Trecento) // Handwörterbuch der musikalischen Terminologie (1980)
Günəş paneli
**Günəş paneli** - üzərində günəş enerjisini sovurmaya yarayan bir çox günəş batareyası saxlayan bir enerji qaynağıdır.
8-24 panellik bir sistem, ehtiyac olan yerlərdə bir evin bütün elektrik ehtiyacını qarşılaya bilər. Sənaye tətbiqləri və ya elektrik stansiyaları üçün minlərlə Günəş batareyasının istifadə edildiyi böyük sistemlər qurulmaqdadır. Günəş batareyasının performansı səmərəsi ilə ölçülər. Günəş paneli təsir nümayiş etdirən yarımkeçiricilərdən istifadə edərək, günəş radiasiyasını (günəş enerjisini) DC elektrik enerjisinə çevirir. Deqradasiya kimi tanınan proseslə əlaqədar olaraq, PV panelin göstəriciləri də vaxt keçdikcə azalacaqdIr. Deqradasiya dərəcəsi ekoloji şəraitdən və panelin texnologiyasIndan asılıdır. Lazımi qaydada layihələndirilmiş PV elektrik stansiyasının, adətən, 77% - 86% civarında olan (illik orta MƏ 82%-dir) məhsuldarlıq əmsalı (MƏ) elektrik stansiyasının istismar dövrü ərzində deqradasiyaya uğrayacaqdır. Ümumiyyətlə, keyfiyyətli PV modullarının faydalı istismar dövrünün 35 – 40 il davam etməsi gözlənilə bilər.
Tüdor memarlıq muzeyi, Sauthempton
**Tüdor stili** — York sülaləsi əvəz edən Tüdorlar İngiltərəni 1485–1603-cü illərdə idarə edib. Bu dövrdə meydana gələn memarlıq stili, binaların təsvirini əsaslı şəkildə dəyişərək yeni səviyyəyə gətirdi. Bu stildə tikilmiş bəzi evlər, dövrümüzə qədər gəlib çatmışdır.

Tüdor stili üçün xarakterik cəhətlər — qara tirlər və ağ divar panelləridir. Bu, memarların seçimi deyildi, hər şeyi inşaatçıların seçdiyi materiallar müəyyən edirdi. XV–XVI əsrlərdə bütün İngiltərə meşə ilə əhatə olunmuşdu, buna görə də ağac, həmçinin gil tapmaq çətin deyildi. Alternativ olaraq bəzi evlərdə kərpicdən istifadə edirdilər, lakin binanın həndəsi quruluşunu müəyyən edən tirlər yenə də qalırdı.

Sauthemptonda yerləşən Tüdorlar memarlıq muzeyi bu stilin səciyyəvi əlamətlərini nümayiş etdirir: yuxarı mərtəbələr aşağı mərtəbənin sərhədindən kənara çıxır, pəncərə və qapı girişləri yastı tağlarla bəzədilib. Nisbətən sadə fasad, interyerin detalları ilə kontrastdadır.

XIX əsrin sonlarında Tüdorlar öz intibah dövrünü yaşadılar. O dövrün müasir tikinti texnologiyası, memarlara Tüdor stilinin əsas elementlərini kopyalamaqla yanaşı, inkişaf etdirərək yeni səviyyəyə qaldırmaqlarına imkan verdi.
Tüdor stilini müəyyən edən əsas cəhətlərdən biri – qara tirlər, artıq bir çox hallarda yükdaşıyıcı konstruksiya kimi yox, dekor elementi kimi xidmət edirdilər. Memarların çoxu qaydaya əməl etməyə çalışırdılar: effektiv kontrastlı görünüş üçün divarlar açıq rəngdə olmalı idi.

Tüdor stilinin digər xüsusiyyətləri: damın dik olması, tağlı formalar (pəncərə və giriş hissə) və baca hörgüsünün xarakterik çıxıntısıdır.

Həmçinin bax
------------

* neoklassisizm
* neoqotika
* qotik memarlıq
* viktorian stili


|  |  |
| --- | --- |
| П: | "Memarlıq" portalı |
**Elastiklik və plastiklik nəzəriyyəsi**

Elastiklik nəzəriyyəsinin əsas prinsipləri
------------------------------------------

Elmin müasir səviyyəsi real materialın bütün məxsusiyyətlərini nəzərə almaqla ümumi hesabat metodu verə bilmir. Ona görə də klassik elastikiyyət nəzəriyyəsi deformasiya olunan cisimlər üçün verilmiş xüsusi modelə əsaslanır bu model ideal elastiki cisimdir. Modelin aşağıdakı xassələrini qeyd edək.

1. Fərz edilir ki, ideal elastiki cisim tam elastikidir. Başqa sözlə, cismə təsir edən xarici nisbi qüvvələrin təsiri kəsildikdən sonra cisim öz forma və həcmini bərpa edə bilir. Cismin əvvəlki vəziyyətinə təbii vəziyyət deyilir. Bu zaman başlanğıc gərginlik nəzərə alınmır yəni, cisim yüklənmədikdə onda heç bir gərginlik vəziyyəti yaranmır. Başlanğıc gərginlik cismin yaranma tarixindən asılıdır.

2. Elastiki cismə təsir edən qüvvə ilə onun yerdəyişməsi arasında xətti asılılıq fərz olunur. Bu fərziyyə imkan verir ki, zamandan asılı olmayaraq ixtiyari temperatur üçün gərginlik və deformasiya arasında xətti asılılıq mövcuddur.

3. İdeal elastiki cisim bütöv cisim kimi qəbul olunur. Başqa sözlə, cisim deformasiyadan əvvəl və sonra kəsilməz olaraq qalır. Bu halda cisimdə heç bir boşluq və kəsik olmur. Bu isə o deməkdir ki, cismin deformasiyası və nöqtənin yerdəyişməsi koordinatların kəsilməz funksiyasıdır.
..

Deformasiya nəzəriyyəsi və deformasiya tenzoru. Dekart koordinat sistemində sonlu deformasiya tenzoru. Kiçik deformasiyalar
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Kiçik deformasiya tenzoru və firlanma tenzoru təyin edilir. Deformasiyaların birgəlik tənliklərini Sen-Venan şərtlərini nəzərə almaqla verilir və kiçik deformasiya tenzorunun komponentlərinə görə yerdəyişmələr təyin edilir.

Gərginliklər nəzəriyyəsi, gərginlik tenzoru
-------------------------------------------

Ümumiləşmiş Hüq qanunu. Elastiki potensial. Klapeyron və Kastilyano düsturları
------------------------------------------------------------------------------

Qeyri məhdud elastiki mühitdə deformasiya dalğaları. Müstəvi dalğalar. Rele dalğalar
------------------------------------------------------------------------------------

Plastik deformasiya nəzəriyyəsi, Plastik axma nəzəriyyəsi. Axma nəzəriyyəsu ilə deformasiya nəzəriyyəsinin əlaqəsi
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Mənbə
-----

• AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutu
**Akuta** — Tiflis quberniyasının Axalsix qəzasında dağ adı.

Toponimkası
-----------

Akuta — Tiflis quberniyasının Axalsix qəzasında dağ adı. Türk dillərində aq və ut (azərbaycanca ot) sözlərindən ibarətdir. XIX əsrdə Qars əyalətinin Oltin dairəsində Aqut-Kom kənd və yayla adı, Aqutir, Azərbaycanda Şəki rayonunda Oxut (Aqut adından təhrif) adları ilə eyni mənadadır. Mal-qaranın yediyi "aq otluq" mənasındadır. XIX əsrdə Cənubi Qafqazda bu adın Aqudi forması da vardı: Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Sisyan rayonunda) Aqudi, Qars əyalətinin Oltin qəzasında Axut, Naxçıvanda Aqut-İr, Quba qəzasında Oqudi dağ adı və s. Naxçıvanda Akutir kənd adı ilə eyni bir kənd adı Akutiri formasında Kaxetiyada qeydə alınmışdır.

Həmçinin bax
------------

Tiflis quberniyası

Xarici keçid
------------

axc.preslib.az

İstinad
-------


1. ↑  B. Ə. Budaqov, Q. Ə. Qeybullayev. Gürcüstanda Türkmənşəli Toponimlərin İzahlı Lüğəti. Bakı, "Nurlan",2008.
**Avdet** (krımtat. Avdet, Авдет — "Qayıdış") — müasir sosial-siyasi-mədəni xarakter daşıyan iki dilli qəzet. Qəzet 15 iyun 1990-cı ildən fəaliyyət göstərir. Bu Krım tatarlarının deportasiyası anından etibarən krımtatar dilində buraxılan ilk müstəqil mətbu orqandır.

Qəzet Krımtatar milli hərəkatı təşkilatına məxsusdur. Adının müəllifi isə Mustafa Cəmilyevdir. İlk redaksiya Bağçasaray yerləşirdi:Əvvəllər Sərvər Kərimovun, daha sonralar isə İlmi Ömərovun evində buraxılırdı. Qəzetin ilk nömrələri Riqada çap olunurdu. Qəzetləri oraya A. Süleymanov aparırdı. Sonradan isə qəzeti Bağçasarayda dərc etməyə başladılar. Bir müddət sonra isə redaksiya Ağməscid şəhərinə köçürülür. Hazırda Məclis binasında qərarlaşır.

İlk əvvəllər qəzet ayda iki dəfə, sonradan hər iki həftədən bir, indi isə hər həftə buraxılır. Krımtatar dilinin kiril əlifbasından istifadə edilir. Rəsmi sayt isə latıncadır.

Krımın Rusiya tərəfindən işğalından sonra Ukrayna hökuməti krımtatarlarının mətbələrinə verdiyi lisenziya 2015-ci ilin 1 aprel tarixində bitmişdir. Bundan sonra isə ruslar qəzetin buraxılmasına lizenziya vermədilər. 999 tiraj buraxıldıqdan sonra qəzet köşklərdən çıxarılmışdır. Daha buraxılışı həyata keçirilmir. Qəzetin həm də Ağməscid, Şmitd küçəsi, 2 ünvanında yerləşən binasından məhrum olmuşdur. Onun yerləşdiyi ünvanda "Krım Fondu "qəzetinin redaksiyası yerləşir.

Qəzetin əsas məqsədi Krım tatarlarının mənəviyyatı, ideologiyasını qoruyub saxlamaq, eləcə də bu xalqla bağlı digər məsələləri qabartmaqdır. Nəşr həmçinin Krım tatarlarının dövlətçiliyinin bərpası problemlərini nəzərdən keçirirdi.

Təsisci — İlmi Ömərov. Redaktorlar: R. Cəlilev, M. Cəmilev, R. Lyamanov, S. Kərimova, M. Ömərov, Liliya Bucurova, E. Karoliyev, Q. Kurtaliyeva, E. İslyamov, L. Fazilov, A. Terlekçiyeva.

İstinadlar
----------

1. ↑  Рух опору в Україні: 1960–1990 : енциклопедичний довідник / передм. Осипа Зінкевича, Олеся Обертаса. — К. : Смолоскип, 2010. — 804 с. 56 іл. — ISBN 978-966-2164-14-5. (ukr.)

Ədəbiyyat
---------

* Рух опору в Україні: 1960–1990 : енциклопедичний довідник / передм. Осипа Зінкевича, Олеся Обертаса. — К. : Смолоскип, 2010. — 804 с. 56 іл. — ISBN 978-966-2164-14-5. (ukr.)

Mənbə
-----

* Rəsmi sayt
* Avdet (Vətənə qayıdış)  (ukr.)
'*Cinas*
formaca eyni, lakin mənaca müxtəlif omonim sözlərdən yaradılır.

Bu qafiyə növü orta əsr sufi qəzəliyyatında geniş yayılmışdı və
fars dili vasitəsi ilə Azərbaycan dilinə və poeziyasına da keçmişdi.

Eşqindən anun bu könülüm olmadı xalı,  

Andan bərü ki, gördü gözüm, olmadı xalı.  

("Qazı divanı")

Bu beytin birinci misrasında xali sözü "ayrı, uzaq", ikincidə isə
"xal" mənasındadır. Burada biz təmiz cinas görürük. Amma poeziyada
sınıq cinaslardan da geniş istifadə olunur. Bu halda mürəkkəb qafiyənin
forma eyniliyi bir-iki artıq həriflə sınır:

Pir müşg edəlüm zülfün ilə şamı bu gecə,  

Ələ alalumlə"li mey aşamı bu gecə.  

("Qazi Divanı")

Burada üç tərkibli cinas ikinci misradakı artıq "a" səsi ilə sınmış
olur.

Xalq şeirində cinas qafiyə geniş yayılmışdır. Aşıqlar cinaslı qoşmaya
xüsusi təcnis adı vermişlər ki, bu da cinas qafiyələrlə qafiyələnmiş
qoşma deməkdir. Aşıqlar arasında cinaslı qoşma demək ən çətin yarışdır.
Burada formaca eyni, amma mənaca müxtəlif sözləri təkcə tapmaq yox,
həm də qafiyə kimi işlətmək böyük sənətkarlıq sayılır.

Geyibdi qəddinə yar alacanı,  

At müjgan oxunu, yarala canı.  

İstər Ələsgərdən yar ala canı,  

Tökəndə zülflərin, a yana, yana.  

(Aşıq Ələsgər)

Xalq poeziyasında cinaslı qoşmanın məna, forma baxımından çoxlu
növləri fərqləndirilir. Cinaslı qoşmada dil baxımından yazılı ədəbiyyata,
klassik şeirə bağlılıq qüvvətli olur. Çoxlu cinaslar yaratmaq üçün hətta
Aşıq Ələsgər kimi bir sənətkar da ərəb və fars sözlərindən qafiyə kimi
geniş istifadə etmişdir. Ələsgərdə cığalı, dodaqdəyməz, dodaqdəyməz
cığalı, müstəzad təcnis kimi cinas növləri işlənmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Məhərrəm Qasımlı, Mahmud Allahmanlı.* "Aşıq şeirinin poetik biçimləri və çeşidləri" (az.). Elm və təhsil. 2018. 2021-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-13.
2. ↑  Rəhim Əliyеv. Ədəbiyyаt nəzəriyyəsi. – Bаkı: Mütərcim, 2008. – 360 səh.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ədəbiyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Vəfat etməzdən əvvəl Məhəmməd peyğəmbər həcc ziyarətindən qayıdarkən Ərəfat vadisində on minlərlə müsəlmana xitab edərək son tövsiyələrini verdi. Bu tövsiyələr "Vəda xütbəsi" adı ilə İslam tarixinə düşdü. Bu, peyğəmbərin sonuncu həcc və xütbəsi idi. Bundan qısa müddət sonra peyğəmbər vəfat etdi. Xütbəyə təqribi 124.000 müsəlman qulaq asmışdır. Dinləyənlərin sayı baxımından ən güclü hədis hesab olunur. "Vəda xütbəsi"ndə bütün insanların bərabər olduğu və eyni mənşədən, yəni torpaqdan gəldiyi bildirilir, can və mal toxunulmazlığına diqqət çəkilir, qan davası və sələmçilik kimi islamaqədərki əməllərin ortadan qaldırıldığı vurğulanır. Həmçinin "Vəda xütbəsi"ndə qadınlarla şəfqət və mehribanlıqla rəftar etmək, dində ifratçılığa yol verməmək, əmanəti qoruyub saxlamaq tövsiyə olunur.

Peyğəmbərin orada işlətdiyi bu cümlə çox məşhurdur: *"…Ey möminlər, ərəbin ərəb olmayana, ərəb olmayanın da ərəbə heç bir üstünlüyü yoxdur! **Üstünlük yalnız Allaha bağlılıqdadır…**"*

Ədəbiyyat
---------

* Multikulturalizmə giriş, Bakı, Şərq-Qərb, 2019
Gövdəsi 150 sm-ə qədər uzunluqda, nazik, çılpaq olan çoxillik ot bitkisidir.

Yarpaq
------

Yarpaqları açıq-yaşıl rənglidir, nazikdir; yarpaq ayasının uzunluğu 3–4 sm-dir, üçqat-üç hissəyə bölünmüş tükşəkilli payları vardır.

Çiçək
-----

Çiçəklərinin diametri 8–10 mm-dir. Çiçək saplağı yarpaqlardan uzun və ya ona bərabərdir. Ləçəkləri əksinəyumurta-şəkillidir, ağ rənglidir, demək olar ki, kasa

yarpaqlarından iki dəfə uzundur.

Meyvə
-----

Meyvələrinin sayı 15–30 ədəddir, yuxarı hissədə bozumtul-cod tüklüdür.

Çiçəkləməsi
-----------

Aprel

Meyvə verməsi
-------------

Aprel-İyul

Azərbaycanda yayılması
----------------------

BQ (Quba), BQ şərq, Kür-Araz oval. Kür düz. KQ şimal, KQ mərkəzi, Nax. dağ. Lənk. Oval. Ovalıqdan yuxarı dağ qurşağına qədər.

Yaşayış mühiti
--------------

Durğun və yavaş axan sularda, göllərdə rast gəlinir.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Parklardakı süni göl və akvariumlarda əkmək üçün istifadə olunur. Gövdəsi 150 sm-ə qədər uzunluqda, nazik, çılpaq olan çoxillik ot bitkisidir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

BQ (Quba), BQ şərq, Kür-Araz oval. Kür düz. KQ şimal, KQ mərkəzi, Nax. dağ. Lənk. Oval. Ovalıqdan yuxarı dağ qurşağına qədər.

Mənbə
-----

1. ↑  Eldar Şükürov. İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı, Bakı 2016
**Trietanolamin** (OH-CH2CH2)3N – rəngsiz mayedir, suda bütün nisbətlərdə həll olur, zəif əsasdır.

Alınması
--------

Trietanolamin sənayedə etilenin ammonyaka birləşməsindən alınır:

{\displaystyle {\mathsf {3(CH\_{2})\_{2}O+NH\_{3}\rightarrow (HOCH\_{2}CH\_{2})\_{3}N}}}

Fiziki xassələri
----------------

Trietanolamin – rəngsiz, özlü mayedir, aminlərin iyinə bənzər xüsusi iyə malikdir, suda qeyri-məhdud miqdarda həll olur, etanolda, benzolda, xloroformda yaxşı həll olur, doymuş karbohidrogenlərdə pis həll olur.

Tətbiqi
-------

Trietanolamin turş qazlar üçün absorbent, korroziyaya qarşı inhibitor, soyuducu mayelərin hazırlanmasında, ətriyyatlarda, sement istehsalında köməkçi material, üzvi sintezdə xammal kimi istifadə olunur. Kauçuk üçün istifadə olunan yumşaldıcıların tərkibinə daxil edilir. Trietanolaminin yuxarı yağ turşuları ilə duzları yuyucu maddələr, emulqatorlar, üzvi sintezdə xammal kimi istifadə olunur. Trietanolamin trietanolamintrinitratın (azotluiprit) sinezi üçün ilkin maddədir.
Trietanolamin həmçinin epoksid qatranlarında və daxilə nüfuzedici kompoundlarda bərkidici qismində geniş istifadə olunur. Bu çür kampaundları sadə nümunə kimi D-61a göstərmək olar. Belə ki, onun tərkibində ЭД-20 və trietanolaminin kütlə miqdarı müvafiq olaraq 100:15 təşkil edir.

Mənbə
-----

* Химическая энциклопедия / Редкол.: Зефиров Н.С. и др.. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1998. — Т. 5 (Три-Ятр). — 783 с. — ISBN 5-85270-310-9.

1. ↑  *Hall H. K.* Correlation of the Base Strengths of Amines 1 (ing.). // *J. Am. Chem. Soc.* / P. J. Stang ACS, 1957. Vol. 79, Iss. 20. P. 5441–5444. ISSN 0002-7863; 1520-5126; 1943-2984 doi:10.1021/JA01577A030
**Çigillər** — orta əsrlərdə mövcud olmuş türk tayfası.

Çigillərin izləri Azərbaycanda Çigilçay / Çikilçay və Çigil adası kimi yer adlarında görülür.

Tarixi
------

Türk xalqları iki – şimal və cənub qrupuna ayrılmışdı. Şimal qrupunu qıpçaqlar, peçeneqlər, tatarlar, qırğızlar təşkil etdiyi halda, cənub qrupunu uyğurlar, tabğaclar, çigillər, toxsılar, yağmalar, cumullar, çaruklar və digərləri təşkil edirdi.

Orta çağ müəlliflərinə görə, Çiğillər Tarazdan insan sesi uzaqlıqdadır.. Toxsılar və Çiğillər ölkələrində *Saplığ Kayas*, *Ürünğ Kayas* ve *Qara Kayas* üç şəhər, bu adla anılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Volin, 1960, səh. 81–82.
2. ↑  Ü. Zuev, "Early Türks: Sketches of history and ideology", Almaty, Daik-Press, 2002, sayfa 191, ISBN 9985-441-52-9

Mənbə
-----

* Prof. Yu. A. Zuev, *Early Turks: Essays of history and ideology*
* Chavannes, Édouard (1900), *Documents sur les Tou-kiue (Turcs) occidentaux.* Paris, Librairie d’Amérique et d’Orient. Reprint: Taipei. Cheng Wen Publishing Co. 1969.
* Findley, Carter Vaughn, *The Turks in World History*. Oxford University Press, (2005). ISBN 0-19-516770-8; 0-19-517726-6 (pbk.)

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Etnik qrup** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
***Cuneus Prophetarum*** (alb. Çeta e profetëve, Azərbaycanca sözbəsöz tərcüməsi — Müqəddəslərin həyatı) — alban filosof Pyeter Boqdaninin yazdığı fəlsəfi, ilahiyyat və elmi traktatı. 1685-ci ildə Padua şəhərində alban və latın dillərində dərc olunmuşdur. Erkən alban ədəbiyyatının ən görkəmli əsəri sayılır.

Tarixi
------

Pyeter Boqdani *Cuneus Prophetarum* 1675-ci ildə bitirdi, amma xristian konqreqasiyası latın dilinə tərcümə olunmadığı üçün əsəri dərc etməyə imkan vermədi, On ildən sonra kitab Paduada kardinal Qreqorio Barbariqonun dəstəyi ilə nəşr olundu.

Latın dilində tam adı — "Cuneus prophetarum de Christo salvatore mundi et eius evangelica veritate, italice et epirotice contexta, et in duas partes diuisa a Petro Bogdano Macedone, Sacr. Congr. de Prop. Fide alumno, Philosophiae & Sacrae Theologiae Doctore, olim Episcopo Scodrensi & Administratore Antibarensi, nunc vero Archiepiscopo Scuporum ac totius regni Serviae Administratore"

Albizzi ailəsinin dəstəyi ilə traktat müvafiq olaraq 1691 və 1702-ci illərdə italiyan və alban dillərində yenidən nəşr edildi. İtalyanca adı — "L' infallibile verità della cattolica fede"

İstinadlar
----------

1. ↑  **Elsie 2003**, səh. 248
2. ↑   Elsie 2005, səh. 30
3. ↑   Elsie 2005, pp. 54–55

### Ədəbiyyat

* *Elsie Robert.* Albanian Literature — an overview of its history and development // Albanien: Geographie — Historische Anthropologie — Geschichte — Kultur — Postkommunistische Transformation / Peter Jordan. — Vienna: Lang, 2003. — P. 243–276.
* *Elsie Robert.* Albanian literature: a short history. — 2005. — I. B. Tauris, 2005. — ISBN 978-1-84511-031-4.
Buşveld kompleksinin geoloji xəritəsi və mədənlərin yerləşməsi
**Buşveld kompleksi** (Bushveld) – CAR-da dünyanın ən böyük filizli intruziv massivi.

Mənşəyi
-------

Mpumalanqa, Şimal və Şimal-Qərb əyalətləri ərazisindədir. Massivdə platin, xrom və s. metalların iri yataqları var. 1919 ildən istismar olunur. Kəşf olunmuş platin qrupu metallarının ehtiyatı 49,9 min *t* (filizdəki orta miqdarı 5,7 *q/t*), xromitlər 1,78 mlrd. *t* (Cr2O3 37%), vanadium 3 mln. *t* (V2O5 1,4–1,9%), nikel 3,7 mln. *t* (Ni 0,15–0,34%), mis 2,7 mln. *t* (Cu 0,1–0,25%), qızıl 2–2,5 *t* (Au 0,3 q/t), qalay təqr. 30 min *t*, flüorit 4,3 mln. *t*-dur (CaF2 40%-dən çox).

Buşveld kompleksi Afrika platformasının Kaapval kratonunda yerləşir; Proterozoy yaşlı təbəqələşmiş nəlbəkivarı kütlədən (*lopolitdən*) ibarətdir; qalınlığı təqr. 10 *km*, enlik istiqamətində uz. 430 *km*, meridian istiqamətində 260 *km*-dir. Kompleksin yer səthinə çıxan hissəsi (ümumi sahəsinin 42%-i) 67 min *km2*-dir.

Xüsusiyyətləri
--------------

Buşveld kompleksi bir neçə maqmatik fazada (andezit, felzit, ultraəsasi) təbəqələşmiş süxurlar seriyası ilə əmələ gəlmişdir. Ən qalın təbəqə əsasi və ultraəsasi tərkiblidir; əsas filiz ehtiyatları kəsilişdə 5 zonadan ibarət bu təbəqə ilə əlaqədardır.

Təbəqənin özülündə Marginal zona (noritlər və piroksenitlər, qalınlığı 800 *m*-ədək), on dan yuxarıda Alt zona (bronzitlər, hars burgitlər və dunitlər, qalınlığı 800–1300 *m*), Böhran zonası (piroksenit və anor to zit ara qatları ilə noritlər, qalınlığı 1300–1800 *m*), Baş zona (qabbro və noritlər, qalınlığı 3000–3400*m*) və Üst zona (ferroqabbro və ferrodioritlər, qalınlığı 2000–2800 *m*) yerləşir. Platin qrupu və xrom metallarının maqmatik mənşəli filiz yataqları Böhran zonası süxurlarında cəmlənmişdir. Yataqlar, əsasən, yeraltı üsulla istismar olunur. 2002 ildə 239,8 *t* platin qrupu metalları, 42,1 min *t* nikel, 7,41 mln. *t* xromit, 15 min *t* vanadium (V2O5) hasil edilmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

* Buşveld filiz kompleksi

İstinadlar
----------

* **Buşveld kopleksi** // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 122.
**Elektrik yükü** — cisimlərin elektromaqnit sahələrinin mənbəyi olmaq və elektromaqnit qarşılıqlı təsirində iştirak etmək qabiliyyətini təyin edən fiziki skalyar kəmiyyət. Elektrik yükü ilk dəfə 1785-ci ildə Kulon qanununda tətbiq edilmişdir. Elektrik yükünün 2 növü var. 

Beynəlxalq vahidlər sistemində (SI) elektrik yükünün ölçü vahidi — kulondur. Bir kulon 1 s vaxt ərzində 1 A cərəyanı olan keçiricinin kəsişməsindən keçən elektrik yükünə bərabərdir. Hər biri elektrik yükü (q1 = q2 = 1 C) olan iki cisim vakuumda 1 m məsafədə yerləşirsə, onda onlar 9⋅109 H qüvvəsi ilə qarşılıqlı təsir göstərirlər.

Tarixi
------

Hələ qədim zamanlarda yun üzərində geyilən kəhrəbanın (qədim yunanca ἤλεκτρον - elektron) yüngül əşyaları cəlb etdiyi məlum idi. Artıq XVI əsrin sonlarında ingilis həkimi Vilyam Gilbert sürtüldükdən sonra yüngül cisimləri cəlb edən, elektrikləşdirilmiş cisimləri adlandırdı.

1729-cu ildə Şarl Dyufe iki növ yükün olduğunu müəyyən etdi. Biri ipəyin üzərinə şüşə sürtməklə əmələ gəlir, digəri isə yunun üzərinə qatrandır. Buna görə də Dyufe ittihamları müvafiq olaraq "şüşə" və "qatran" adlandırdı. Müsbət və mənfi yük anlayışı Benjamin Franklin tərəfindən təqdim edilmişdir.

XX əsrin əvvəllərində Amerika fiziki Robert Milliken eksperimental olaraq göstərdi ki, elektrik yükü diskretdir, yəni hər hansı bir cismin yükü elementar elektrik yükünün inteqral qatıdır.

Həmçinin bax
------------

* Elektrostatika