|  |
| --- |
|  |
| "Barmaqlıqlar arxasında". Rejissor Sergey Paracanov
homoseksuallıqda mühakimə olunan ən məşhur
insanlardan biri oldu |

Tarixən Rusiya digər Avropa ölkələrinə nisbətən homoseksuallara qarşı daha dözümlü olub. Dünyəvi cinayət hüququ 18-ci əsrə qədər bu məsələni həll etməmişdir. Rus Pravoslav Kilsəsi eynicinsli əlaqəni (həm qadın, həm də kişi) ciddi günah hesab edirdi, lakin kanon qanunlarına görə, bunun cəzası digər "zina" formaları ilə müqayisə oluna bilər və həmin cəza Qərbi Avropadan daha yumşaq idi.

Rusiyada homoseksualizm əleyhinə qanunvericilik ilk dəfə 1706-cı ildə I Pyotr tərəfindən Alman hərbi qaydalarını köçürərək təqdim edilmişdir. Qanun yalnız hərbi qulluqçulara şamil edilirdi və yeni yaradılmış Avropa tipli orduda nizam-intizamın qorunması zərurəti ilə əsaslandırılırdı.

Kişi homoseksuallığının kriminallaşdırılmasının ikinci dalğası I Nikolayın mühafizəkar siyasəti və qanunvericilik islahatları çərçivəsində baş verdi. 1835-ci ildə cinayət qanunlarının yeni toplusu qüvvəyə minir. Buraya homoseksualizm əleyhinə məqalə də daxil idi, bu məqalə də Almaniyanın təsiri altında yazılmışdır, lakin homoseksualların təqibi artıq dini əxlaqi əsaslandırmaya malik idi və Rusiya İmperiyasının bütün subyektlərini əhatə edirdi. Bu vəziyyət monarxiyanın süqutuna qədər 82 il davam etdi. Rusiya İmperiyasında lezbiyanlar Finlandiya Knyazlığı istisna olmaqla, qanunla təqib olunmadılar.

1917-ci il Oktyabr inqilabı bütün çar qanunlarının ləğvinə səbəb oldu. Kommunistlərin homoseksuallığa münasibəti birmənalı olmasa da, dünyəvi elmi fikirlərə əsaslanan yeni cinayət qanunları eynicinsli münasibətlərə görə cəza nəzərdə tutmurdu. Eyni zamanda ayrı-ayrı təqib halları da olub.

Rusiyada üçüncü anti-homoseksual kampaniya Stalin repressiyaları zamanı başladı. 1933-cü ildə eynicinsli münasibətdə olan kişilər sovet cəmiyyətini məhv edən "cəsus" və "əks-inqilabçı" elan edilirdilər. Cinayət məcəlləsinə müvafiq dəyişikliklər edildi. Stalinin ölümündən sonra homoseksualizm əleyhinə qanunlar ləğv edilmədi, hətta təqiblər daha da gücləndi. Müxtəlif hesablamalara görə, sovet cinayət qanununun 60 ili ərzində 25 mindən 250 minə qədər insan məhkum edilib. Bundan əlavə, son sovet dövründə lezbiyanlar repressiv psixiatriyaya məruz qalırdılar.

SSRİ-nin dağılmasından sonra homoseksualizm əleyhinə sovet qanunları Rusiyada 1993-cü ilə qədər mövcud olub, yeni Konstitusiyanın hazırlanması və Avropa Şurasına qəbul zamanı həmin diskriminativ qanunlar ləğv edilib.

Lakin 21-ci əsrdə Rusiya siyasətində mühafizəkarlıq artıb, bunun nəticəsində İnzibati Məcəlləyə homoseksualların sərbəst toplaşmaq hüququnu məhdudlaşdırmaq üçün hakimiyyət tərəfindən istifadə edilən "homoseksuallığın təbliğatını" qadağan edən maddə daxil edilib. Rusiyada bu cür insan hüquqlarına zidd ab-havaya köklənmiş Çeçenistan hakimiyyəti yaranmış bu əlverişli mühitdən istifadə edərək 2017-ci ildə homoseksual kişiləri kütləvi şəkildə qaçırmağa, onlara işgəncə verməyə və öldürməyə başladı. Hətta bir çox media platformalarında bunu homoseksualların soyqırımı adlandırdılar.

Sovet Rusiyasında dekriminalizasiya
-----------------------------------

Fevral inqilabı və Müvəqqəti Hökumətin hakimiyyətə gəlməsindən sonra imperiya qanunları qüvvədə olmaqda davam etdi. Ölkənin yeni rəhbərliyi Cinayət Məcəlləsinə yenidən baxılması üçün V. D. Nabokov daxil olmaqla yeni komissiya yaratdı, lakin komissiyanın işinin nəticələri məlum deyil. Oktyabr inqilabı nəticəsində bolşeviklərin və sol sosialist inqilabçılarının nümayəndələri hakimiyyətə gəldilər. Onların homoseksuallığa baxışları son dərəcə tolerant idi. Eynicinsli münasibətlərə yeni hüquqi qiymətin formalaşması müxtəlif amillərin təsiri altında baş verdi. Sekulyarizm, kilsə ilə dövlətin bir-birindən ayrılması hüquqi məsələlərdə dini baxışların uzaqlaşmasına səbəb oldu. Materializmə və dünyanın rasional biliyinə diqqət yetirilməsi homoseksuallığı tibbi baxımdan qiymətləndirmək cəhdinə səbəb oldu. Bu dövrdə fəal inkişaf edən psixiatriya və endokrinologiya cinsi orientasiyaların sosial deyil, bioloji səbəblərini göstərən çoxlu elmi sübutlar meydana çıxartdı. Bundan əlavə, bir sıra solçu siyasətçilər gender bərabərliyi və cinsi inqilab elan etdilər. Bütün bunlar homoseksualların cinayət təqibindən imtina edilməsinə səbəb oldu.

1920-ci ildə D. İ. Kurskinin nazir olduğu dövrdə M. Yu. Kozlovskinin müəllifi olduğu cinayət məcəlləsi layihəsi qəbul edildi, burada eynicinsli münasibətlərin təqibi nəzərdə tutulmamışdı. Kozlovski öz işində "1903-cü il Cinayət Məcəlləsi "nə və Fransa İnqilabının məcəlləsinə (homoseksuallığı dekriminallaşdıran) istinad etdi, o, qanunvericiliyin dünyəviləşdirilməsi və cinsi pozğunluqlar anlayışlarının tibbiləşdirilməsi prinsiplərini aydın şəkildə nümayiş etdirdi. Digər hüquqşünaslar (o cümlədən P. A. Krasikov, L. A. Savrasov, N. A. Çerlyunçakeviç və N. V. Krilenko) tərəfindən əhəmiyyətli dərəcədə yenidən işlənmiş bu layihə və onun ideyaları "RSFSR 1922-ci il Cinayət Məcəlləsinin "və sonrakı "RSFSR 1926-cı il Cinayət Məcəlləsinin "əsasını təşkil etmişdir. Beləliklə, Sovet Rusiyasında eynicinsli münasibətlər rəsmi olaraq dekriminallaşdırıldı. Bu zaman Qərbi Avropanın bir sıra ölkələrində (o cümlədən Böyük Britaniya və Almaniyada) homoseksualların qanunla təqibi davam edirdi.

1920-ci illərin əvvəllərində Xalq Səhiyyə Komissarlığının nümayəndələri (o cümlədən, Xalq Komissarı N. A. Semaşko və G. A. Batkis) alman həmkarları ilə, xüsusən də Cinsi Elmlər İnstitutu M. Hirşfeld ilə fəal əlaqə saxlayırdılar və birgə bəyanatlarında Sovet Rusiyasında homoseksualların təqibinin dayandırılmasını düşünülmüş tədbir olaraq qeyd etmişdilər. Professor P. İ. Lyublinski 1925-ci ildə oxşar mövqedən çıxış etmişdir. Kapitalist ölkələrinin homofob siyasəti Böyük Sovet Ensiklopediyasının birinci nəşrində (1930) ikiüzlülük kimi tənqid edilmişdir.

|  |
| --- |
| 15 yanvar 1921-ci il maskarad iştirakçıları.Petroqrad, Simeonovskaya küçəsi 6, mənzil. № 1. |

1921-ci ildə "Petroqrad klubu işi" adlanan hadisə baş verdi. Təhlükəsizlik işçiləri vaxtaşırı çoxlu sayda insanın, o cümlədən hərbi dənizçilərin görüşlərinin keçirildiyi mənzilə diqqət yetiriblər. "Əks-inqilabçıları" üzə çıxarmaq şübhəsi ilə Ümumrusiya Fövqəladə Komissiyası zabitləri basqın təşkil etdilər və nəticədə gəlinin və bütün xanımların qadın paltarı geyinən kişilər olduğu maskaradlı məclis aşkarladılar. Dindirilmə zamanı məlum oldu ki, orada olanların hamısı (90-dan çox) homoseksualdır və mənzil bir növ klub rolunu oynayır. Prosesə ekspert qismində V. M. Bexterev və V. P. Protopopov cəlb edilmiş, onlar hadisəni ətraflı təsvir etmişlər.

İş, konsensual eyni cinsli münasibətlərin hüquqi statusu ilə bağlı müzakirələrə töhfə verərək genişləndi. Bir sıra hüquqşünaslar bunu azğınlıq yuvası kimi dəyərləndirdilər, digərləri (o cümlədən A. A. Jijilenko və P. İ. Lyublinski) haqq qazandırmağa çalışdılar. Nəhayət, 1923-cü ildə amnistiya nəticəsində işə xitam verildi.

Stalin repressiyaları və kriminalizasiya
----------------------------------------

Birinci beşilliyin əvvəlində və İ. V. Stalinin hakimiyyətə gəlişi ilə bir sıra yeni proseslər başladı. Birincisi, insan təbiətinin dərk edilməsində biologiya elmlərinin (psixiatriya, endokrinologiya) rolu getdikcə azalırdı, siyasi kursun xeyrinə xarici mühit təsirlərinin insanın bioloji amillərindən üstünlüyünü bəyan edən fikirlər ön plana çıxdı. Müvafiq olaraq sosial problemlərin həllində təbabətin rolu azaldı və rejimin ideoloqlarının şüurunda homoseksuallıq "təbii" kateqoriyasından "cinayətkar sosial pislik" kateqoriyasına keçdi. İkincisi, bu tarixi dövrdə gender və orientasiya mövzuları hakimiyyət tərəfindən siyasi gündəmin bir hissəsi kimi qəbul olunmağa başladı, buna görə də həmin mövzular "əks-inqilabi elementlər" kimi qəbul olunmağa başladı. Üçüncüsü, birinci beşillik plan, kollektivləşmə və iqtisadi çöküş insanların kütləvi köçkünlüyünə və sosial böhrana səbəb oldu. Bununla mübarizə aparmaq üçün hakimiyyət pasport sistemini, insanlar haqqında məlumatların (o cümlədən şəxsi məlumatların) toplanması sistemini tətbiq etdi, "şəhərlərin sosial təmizlənməsi" və "sosial anomaliyalara", "sinfi yad elementlərə", "təmizləmə" planı yaratdı. "Sosial təmizləmə" probleminin həlli Xalq Sosial Təminat Komissarlığına, polisə və BDSİ- yə həvalə edildi. Dördüncüsü, siyasi ab-hava dəyişdi: bu zaman xüsusi xidmət orqanları yeni siyasi repressiyalara başlayır, bu repressiyalar çərçivəsində bir sıra kollektiv "əks-inqilabi fəaliyyət "işlərinə start verdilər.

Tarixçi İrina Roldugina ehtimal edir ki, kriminallaşma BDSİ daxilində əxlaqi fikirlərlə bağlı olmuşdur, çünki onun məlumatına görə, 1930-cu illərdə bu şöbədə xeyli sayda homoseksual var idi.

### Repressiyanın başlanması

1933-cü ilin avqust-sentyabr aylarında BDSİ bir sıra basqınlar etdi və Leninqrad və Moskvada bir neçə yüz homoseksual saxlandı. 15 sentyabr idarənin sədr müavini H. Yaqoda Mərkəzi Komitəsinin katibi İ. V. Stalinə bu barədə məlumat göndərdi. Bundan sonra homoseksuallığa qarşı bir sıra qanunlar qəbul edilməyə başladı.

Yeni qanunlarla homoseksual insanların 3 ildən 8 ilə qədər həbsi nəzərdə tutulurdu. RSFSR yeni qanunları Avropa respublikaları, Gürcüstan və Ermənistan SSR Cinayət Məcəllələrinin "seksual cinayətlər" bölməsində, Tacikistanda ("baçebazstvo") və Özbəkistan SSR-də ("besakalbazstvo") yeni maddələr olaraq yerləşdirildı. Müvafiq təsnifatının olmadığı Türkmənistan və Azərbaycan SSR-də mövcud maddələr sadəcə olaraq əlavə edilmişdi. Qazaxıstan, Qırğızıstan ərazisinə də şamil edildi və ən son Litva, Latviya və Estoniya SSRİ-nin tərkibinə daxil edildikdən sonra RSFSR Cinayət Məcəlləsinin normaları 1961-ci ilə qədər qüvvədə olmuşdur.

### Repressiyanın gedişi

Rəsmi cinayət qanunu qəbul edilməzdən əvvəl, 1933-cü ildən etibarən SSRİ-nin böyük şəhərlərində "Stalin repressiyaları "çərçivəsində homoseksuallara qarşı bir sıra reydlər keçirildi. 1933–1934-cü illərdəki repressiyaların miqyası məlum deyil. Leninqradda həbs edilən 175 nəfərin 89-u işçi, 29-u incəsənət xadimi, 24-ü fəhlə, 14-ü alim və müəllim, 13-ü işsiz, 2-si keşiş olub. İstintaq orqanları homoseksuallara qarşı "əks-inqilabi fəaliyyətdə" ittihamları xüsusilə vurğuladılar. Belə ki, RSFSR Cinayət Məcəlləsinin 58-ci maddəsi ilə şair E. Q. Qerken, teatrşünas Q. K. Krıjitski və müğənni N. S. Artamonov 10 il müddətinə azadlıqdan məhrum ediliblər. Bununla belə, bəzi şəxslər RSFSR Cinayət Məcəlləsinin 151-ci maddəsi ("məcburi fahişəlik, əxlaqsızlıq yuvası saxlama") ilə məhkum ediliblər.

Stalinin ölümündən sonra SSRİ
-----------------------------

### Xruşovun cinayət islahatları

1956-cı ildə İ. V. Stalinin ölümündən sonra ölkədə total zorakılıq sisteminin dəyişilməsinə yönəlmiş "destalinizasiya "və "Xruşovun islahatları "başlandı. DTK nəzarət altına alındı, kütləvi terror dayandırıldı, amnistiya elan edildi, repressiv qanunlara yenidən baxıldı, dövlət ideologiyasına düzəlişlər edildi.

Bununla belə, "sosialist qanunların" bərqərar olması homoseksualların əleyhinə siyasətin yenidən nəzərdən keçirilməsinə səbəb olmadı. Hətta 1958-ci ildə RSFSR Daxili İşlər Nazirliyinin "Sodomiyaya qarşı mübarizənin gücləndirilməsi haqqında" məxfi sənədi qəbul olunsa da, onun məzmunu hələ də dövlət sirridir.

1950-ci illərin sonu və 1960-cı illərin əvvəllərində cinayət qanunvericiliyinin islahatı zamanı RSFSR və müttəfiq respublikaların yeni cinayət məcəllələri qəbul edildi, bu məcəllələrdə homoseksual münasibətlərə görə cəza qüvvədə qaldı. Təqiblərin davam etməsi cəmiyyətdən silinməli olan "mənəvi pozğunluğun" bir forması kimi homoseksuallığa qarşı mübarizə ilə izah olunurdu.

### Lesbianların təqibi

Rusiyada əvvəlki tarixi dövrlərdə olduğu kimi könüllü qadın eynicinsli münasibətlər qanunla mühakimə olunmurdu. Lakin Xruşovun islahatları dövründə seksologiya sahəsində elmi tədqiqatlar canlanmağa başladı. Bu tədqiqatlarda qadın homoseksuallığı da araşdırıldı və məcburi "müalicə" cəhdlərinə səbəb oldu.

1965-ci ildə psixiatr E. M. Derevinskaya 1954–1960-cı illərdə Qaraqanda qadınların məcburi əmək düşərgəsində lezbiyanlar üzərində tədqiqatları əsasında "Qadın homoseksuallığının klinikası, patogenezi, terapiyası üzrə materiallar" dissertasiyasını müdafiə etdi. Bu yazıda xlorpromazin və psixoterapiyanın kombinasiyası ilə "müsbət müalicə nəticələri" təsvir edilmişdir. Bu konsepsiya daha sonra SSRİ-də seksopatologiyanın banilərindən biri, professor A. M. Svyadoş tərəfindən dəstəkləndi və inkişaf etdirildi. Sovet təbabətinin bu təlimi, siyasiləşmiş münasibəti və paternalizmi son sovet dövründə praktikada lezbiyanlara qarşı repressiv psixiatriyaya çevrildi. Homoseksual qadınlar bir neçə ay ərzində onlara psixotrop dərmanlar verildiyi ruhi xəstəxanalara məcbur yerləşdirildilər. Xəstəxanalardan ayrıldıqdan sonra lesbiyanlar ruhi xəstə kimi qeydiyyata alınır, vaxtaşırı ambulator nəzarətə götürülür, bəzən onlara psixotrop dərmanların daimi istifadəsi təyin edilirdi. Qeydiyyatdan imtina etmək mümkün deyildi, müəyyən fəaliyyət növlərinə məhdudiyyətlər qoyuldu, xüsusən də belə qadınlara sürücülük vəsiqəsi verilmirdi.

### Brejnev dövründə kişi homoseksuallığının "müalicəsi"

1960-cı illərin sonlarından SSRİ-də yeni elm — seksopatologiya fəal şəkildə inkişaf etdi. Bəzi seks terapevtləri kişi homoseksuallığını müalicə edə biləcəklərini iddia etdilər. Yan Holand adlı Qorkidən olan psixiatr və seksoloq 1960-cı illərin sonundan homoseksual kişiləri aktiv şəkildə müalicə etməyə başladı. Holandın homoseksuallığı "müalicə etmək" üçün bütöv bir üsulu var idi və bu, üç əsas mərhələdən ibarət idi. Əvvəlcə Holand xəstələrinə xəstənin homoseksual istəyini itirdiyi, lakin hələ də qadınlara qarşı cinsi hissləri inkişaf etdirmədiyi "seksual-psixoloji vakuum" vəziyyətinə nail olmağa kömək edirdi. Bu mərhələdə xəstələrə, Holandın dediyinə görə, homoseksualların toplaşdığı yerlərə xəstələrinin getmələri qadağan edilirdi. Holand xəstələrinə avto-məşq etməyi və diqqətlərini kişilər haqqında düşüncələrdən yayındırmağı öyrədirdi.

Müalicənin ikinci mərhələsində Holand xəstələrini oturdub onlara fransız rəssamlarının çılpaq qadınlardan ibarət rəsmlərinini göstərirdi. Artıq üçüncü mərhələdə Holand xəstələrə qadına olan maraqlarını "düzəltməyə" ümid edərək daha açıq şəkillər göstərirdi. Holand elmi məqalələrində onun "müalicəsinin" nəticə verdiyini və xəstələrinin "normal heteroseksual həyata uğurla keçdiklərini və əvvəlki patoloji cazibədən tamamilə qurtulduqlarını" iddia edirdi. Holand keçmiş xəstələri elmi konfranslara dəvət edir, onları həmkarlarına nümayiş etdirirdi. Bütün xəstələr gizli şəkildə, parik və tünd eynək taxırdılar — beləcə anonimliklərini qorumağa çalışırdılar.

Bu "müalicə" gündəliklərində əzablarını təsvir edən Holandın xəstələrinə ciddi psixoloji ziyanlar vururdu.

### Dekriminallaşdırma uğrunda hərəkat

Homoseksualların təqibini ləğv etmək üçün ilk cəhdlər 1959-cu ildə cinayət hüququ islahatının hazırlanması zamanı edilmişdir.

1970–1980-ci illərdə beynəlxalq gey hüquqları hərəkatı 1930-cu illərdən bəri ilk dəfə Sovet Rusiyasındakı vəziyyətə diqqət çəkdi. Homoseksualların təqib edilməsi SSRİ-də insan hüquqlarının pozulmasının bir hissəsi kimi qəbul olunmağa başladı. 1977-ci ildə italyan fəal Ancelo Pezana SSRİ-yə gəldi və alim A. D. Saxarovu geylərin təqibinə qarşı çıxış etməyə çağırdı, lakin o, bunu etməkdən qorxdu. İmtinadan sonra A. Pezana Moskvada təkbaşına etiraz aksiyası keçirtdi. Elə həmin il G. N. Trifonovun həbsxanadan yazdığı "Açıq məktub" bir sıra xarici nəşrlərdə dərc olundu. Yazıçı orada sovet cəmiyyətində homoseksuallara qarşı yönəlmiş "axmaq, yalan, qəddar və kinli" münasibətdən bəhs edib. 1983-cü ildə A. Zarembanın rəhbərlik etdiyi ilk sovet gey-lezbiyan hüquq müdafiə təşkilatı "Mavi Laboratoriya "yaradıldı, lakin 1986-cı ildə DTK-nın təzyiqi ilə təşkilat dağıldı.

1970-ci illərdən bəri bəzi hüquqşünaslar və həkimlər də dekriminallaşdırmanın tərəfdarı oldular. Belə ki, N. A. Belyayevin redaktorluğu ilə M. D. Şarqorodski və P. P. Osipovun 1973-cü il cinayət hüququ dərsliyində deyilirdi: "Sovet hüquq ədəbiyyatında heç vaxt könüllü sodomiyaya görə cinayət məsuliyyətinin əsaslı elmi əsasını verməyə cəhd edilməyib və adətən verilən yeganə arqument (subyektin mənəvi pozğunluğu və onun sosialist əxlaqı qaydalarını pozması) etibarlı hesab edilə bilməz, çünki mənfi şəxsiyyət xüsusiyyətləri və əməlin əxlaqsızlığı cinayət məsuliyyəti üçün əsas ola bilməz, bu cinayət hesab etmək üçün kifayət deyil.. sodomiyaya görə cinayət məsuliyyətinin saxlanılmasının məqsədəuyğunluğuna ciddi şübhələr var". Müəlliflər həmçinin təkcə kapitalist ölkələrində deyil, həm də sosialist Şərqi Almaniyada, Polşada, Çexoslovakiyada  homoseksuallığın dekriminallaşdırılmasına işarə etmişlər.

1979-cu ildə cinsi cinayətlər sahəsində mütəxəssis, professor A. N. İqnatov SSRİ Daxili İşlər Nazirliyinin rəhbərliyinə məktub göndərdi və orada geylərin təqibinin ləğv edilməsinin zəruriliyini əsaslandırdı. Eynicinsli münasibətlər barədə sovet təbabətində aparılan yeni tədqiqatlar hüquqşünasların homoseksuallığa dair fikirlərinə mühüm təsir göstərmişdir.

Rusiya Federasiyası
-------------------

### Dekriminalizasiya

SSRİ-nin dağılmasından və 1991-ci ildə Rusiya Federasiyasının yaranmasından sonra Cinayət Məcəlləsinin homoseksualizm əleyhinə maddəsi ləğv edilmədi. 1991-ci ildə ona görə 462 nəfər, 1992-ci ilin birinci yarısında isə 227 nəfər məhkum edilmişdir.

Bununla belə, Rusiya cəmiyyəti köklü dəyişikliklərə məruz qalırdı, onun daxilində gey-lezbiyan insan haqları hərəkatı sürətlə inkişaf edirdi, bu cür təşkilatları rəsmi qeydiyyata almaq cəhdləri hakimiyyətin müqaviməti ilə üzləşirdi. Lakin bu dövrdə homoseksual münasibətlərin dekriminallaşdırılmasını müdafiə edən hüquqşünaslar və tibbi ekspertlər sərbəst platforma əldə etdilər.

Bununla belə, sonda dekriminallaşdırma geniş təbliğat və ictimai müzakirələr olmadan baş verdi. 1990-cı illərin əvvəllərində qanunvericilik islahatlarının bir hissəsi olaraq, Rusiya Federasiyası Konstitusiyasının qəbuluna və ölkənin Avropa Şurasına daxil olmasına hazırlıq çərçivəsində RF-nin 29 aprel 1993-cü il tarixli 4901-I saylı Qanunu qəbul edilmişdir. Digər ləğv edilən qadağalar arasında könüllü eynicinsli münasibətlər də dekriminallaşdı. Qərar 27 may 1993-cü ildə rus qəzetində dərc edilmiş və həmin andan qüvvəyə minmişdir. Lakin qanunun ləğv edilməsinə baxmayaraq, əvvəllər məhkum olunmuşların avtomatik azadlığa buraxılması baş vermədi.

### 2000-ci ildən sonra

Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, 21-ci əsrdə Rusiyada homofobiya Stalin terrorunun birbaşa nəticəsidir. Bu dövrdə digər homofob arqumentlərə dini arqumentlər də əlavə olunmağa başladı.

2003-cü ildə Dövlət Dumasının deputatı Xristian Demokrat A. V. Çuev ilk dəfə parlamentə "homoseksual təbliğatı" qadağan edən qanun layihəsi təqdim etdi. Amerikalı dini fəal Anita Bryant kimi, o, "homoseksual oriyentasiya nümayiş etdirən" insanların təhsil sistemində və orduda işləməsinin qadağan edilməsini təklif etdi. Lakin parlament bu təşəbbüsün Konstitusiyaya zidd olduğunu əsas gətirərək onu dəstəkləmədi. Sonradan A. V. Çuev dəfələrlə öz təklifini verdi, lakin hər dəfə rədd edilirdi. Bununla belə, 2006-cı ildə Rusiya LGBT hərəkatının güclənməsi və mediada homoseksuallıq mövzusunun qızğın müzakirəsi fonunda "homoseksual təbliğatın" qadağan edilməsi ideyası əsas istiqamətə çevrildi. 2006-cı ildə Rusiyada ilk dəfə Ryazan vilayətində yetkinlik yaşına çatmayanlar arasında "homoseksual təbliğatı" qadağan edən qanun qəbul edildi.

2011-ci ildə etiraz hərəkatının inkişafı fonunda Rusiya hakimiyyəti mühafizəkar milli və anti-Qərb ritorikasını gücləndirdi. Mühafizəkarlıq əslində dövlət ideologiyası elan edildi. Rusiyanın "ənənəvi dəyərlərini" sarsıtmaq məqsədi daşıdığı iddia edilən "Qərb gender ideologiyası" haqqında müzakirələr genişləndi. Nəticələrdən biri 2011-ci ildə bir sıra regional, daha sonra 2013-cü ildə "qeyri-ənənəvi cinsi münasibətlərin təbliğatını" qadağan edən federal inzibati qanunların qəbul edilməsi oldu. Maraqlıdır ki, bu hərəkatın liderlərindən biri onun homofob fikirlərinin qərb mənşəli olduğunu qeyd edən deputat V. V. Milonov idi. (1990-cı illərdə o , xristian demokrat idi) Bu qanun Rusiya hakimiyyəti tərəfindən homoseksualların sərbəst toplaşmaq hüququnu məhdudlaşdırmaq üçün istifadə olunur. Bundan əlavə, xarici agentlər haqqında qanunun tətbiqi nəticəsində "Çıxış "LGBT hüquq-müdafiə təşkilatı və "Side by Side "film festivalı hüquqi şəxslərini ləğv etmək məcburiyyətində qaldılar. Rusiya hakimiyyəti 2014-cü ildə eynicinsli nikahların tanındığı ölkələrə uşaqların övladlığa götürülməsini qadağan edən qanun qəbul etdi. .

2022-ci ilin payızında Ukraynadakı hərbi uğursuzluqlar fonunda və "Qərblə mənəvi müharibə" bəhanəsi ilə hakimiyyət "təbliğat" qanununun genişləndirilməsinə başladı. Yeni qanun 2022-ci il dekabrın 5-də qüvvəyə minmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Сергей Параджанов". sakartvelotour.com. 2023-06-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-14.
2. ↑  *Аксенов, Андрей.* "Геи и лесбиянки в императорской России | Время и Деньги". e-vid.ru (rus). 17 апреля 2021. 2023-03-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-14.
3. ↑  "Как финнов убеждают любить гомосексуализм". ВЗГЛЯД.РУ (rus). 2023-04-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-14.
4. ↑  "Как революция подарила геям Петрограда 15 лет свободы". BBC News Русская служба (rus). 2023-09-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-14.
5. ↑  "Sovet dövrü". news.ru. 2023-06-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023.09.14.
6. ↑  "«Развращает молодежь»: почему в СССР запретили мужеложество". Газета.Ru (rus). 2018-12-17. 2023-05-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-14.
7. ↑  "Российская Федерация - Страна-член - Portal - www.coe.int". Portal (rus). 2022-10-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-14.
8. ↑  ""В Чечне происходит геноцид, который прикрывается религией". Бежавший с Кавказа гей обратился к Кадырову". Настоящее Время (rus). 2019-01-15. 2023-09-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-14.
9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20  Хили, 2008
10. ↑  Бурлешин, 2010
11. ↑  Преступления в области половых отношений. М.: Изд-во Л. Д. Френкель. 1925.
12. ↑  «Большая советская энциклопедия», 17-й том, 1-е изд (PDF). /.
13. 1 2  Лангенбург, 2017
14. ↑  *Дурманов Н. Д..* Уголовное законодательство союзных республик // Советский уголовный закон (9550 nüs.). М.: Изд-во МГУ. Ред. В. Е. Квашис. 1967.
15. ↑  *Иванов В. А.* Контрреволюционные организации среди гомосексуалистов Ленинграда 1930-х годов и их погром // Новейшая история России. № 13. 2013. 2017-03-05 tarixində arxivləşdirilib.
16. ↑  *Пирютко, Юрий Минаевич|Ротиков К. К.* Другой Петербург. книга для чтения в кресле (3-е изд.. испр. и доп.). СПб.: Фонд исторической фотографии имени К. К. Буллы. отв. ред. и автор макета Виталий Дольчев. 2012. 278–284. ISBN 978-5-98456-038-2.
17. ↑  *Ролдугина И. А.* Сексуально-гендерные диссиденты в СССР: источники и истории. Секретное дело 1933-34 года в отношении ленинградских гомосексуалов // Государственный террор в СССР. Источники и методы изучения. М.: Мемориал.  — 2016. — 5 июнь. 2020-09-16 tarixində arxivləşdirilib.
18. ↑  Rustam Alexander, Red Closet: The Hidden History of Gay Oppression in the USSR (Manchester: Manchester University Press, 2023). с. 123–126. Также смотри: Рустам Александер, Закрытые: жизнь гомосексуалов в Советском Союзе (Москва: Индивидуум Букс, 2022), с. 161–166.
19. ↑  Red Closet: *The Hidden History of Gay Oppression in the USSR* (Manchester: Manchester University Press, 2023), с. 148–169. Также смотри: Рустам Александер, *Закрытые: Жизнь гомосексуалов в Советском Союзе* (Москва: Индивидуум Букс, 2022), 191–219.
20. ↑  *Рустам Александров.* Как советские юристы пытались отменить закон о добровольном мужеложстве // Gay.ru.  — 2018. ноябрь. 2019-09-22 tarixində arxivləşdirilib.
21. ↑  *Alexander, Rustam.* Soviet Legal and Criminological Debates on the Decriminalization of Homosexuality (1965-75) // Slavic Review.  — 2018. april. 2021-01-29 tarixində arxivləşdirilib.
22. 1 2 3 4  Кон, 2003
23. ↑  *Кочетков, Игорь Викторович|Кочетков И. В. Кириченко К. А..* Положение сексуальных меньшинств // Права человека в Российской Федерации: доклад о события 2008 года. М. сост. Д. Мещеряков, отв. ред. Нина Александровна Н. Таганкина Н. Костенко. 2009. 316. ISBN 5-98440-042-1.
24. ↑  Закон Российской Федерации «О внесении изменений и дополнений в Уголовный кодекс РСФСР, Уголовно-процессуальный кодекс РСФСР и Исправительно-трудовой кодекс РСФСР»от 29.04.93 N 4901-I. М.: ФГБУ «Редакция „Российской газеты"». 1993.
25. ↑  Закон Российской Федерации «О внесении изменений и дополнений в Уголовный кодекс РСФСР, Уголовно-процессуальный кодекс РСФСР и Исправительно-трудовой кодекс РСФСР». М. 1993.
26. ↑  Ролдугина, 2016
27. ↑  *Хили, Дэн|Дэн Хили, Кустикова, Алиса Андреевна Кустикова.* «Политическая гомофобия – это фашизм и ненависть». СПб. 2016.
28. ↑  Бочарова, 2013
29. ↑  *Кон И. С.* Глава 16. Инаколюбящие // Клубничка на берёзке. Сексуальная культура в России. М.: Время. 2010.
30. ↑  *К. А..* Положение лесбиянок, геев, бисексуалов, трансгендеров в Российской Федерации (PDF). М. 2009.
31. ↑  Гендер для чайников — краткий курс. Фонд Генриха Бёлля. 2016. 2017-03-05 tarixində arxivləşdirilib.
32. ↑  Анатомия консерватизма. 2014. 2017-03-06 tarixində arxivləşdirilib.
33. ↑  Сбитый фокус. М. 2015. 2017-03-05 tarixində arxivləşdirilib.
34. ↑  Мониторинг правоприменительной практики законодательства последних лет в области защиты гражданских (PDF) (1000 nüs.). М. сост. В. Карастелев, Н. Костенко (отв. редактор),. 2013. ISBN 978-5-98440-073-2.
35. ↑  В России запретили усыновление в страны, где разрешены однополые браки. М. 2014. 2017-02-15 tarixində arxivləşdirilib.
36. ↑  *Голубева, Анастасия.* Духовная война против сатанизма. Как в Думе обсуждали полный запрет "гей-пропаганды". 2022.
37. ↑  *Голубева, Анастасия. Зотова, Наталия.* Госдума приняла закон о запрете "гей-пропаганды". Чем он грозит и что запрещает?. 2022.
38. ↑  *Скобелев, Владислав.* Как в России будут исполнять закон о запрете ЛГБТ-пропаганды. 2022.