recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Önder Doğan** (30 yanvar 1984; Amsterdam, Hollandiya) – türk əsilli hollandiyalı reper və bəstəkardır.

Karyerası
---------

O, Hollandiyanın Amsterdam şəhərində anadan olub. O, bir müddət İspaniya'nın Madrid şəhərində yaşayıb. Daha sonra Hollandiyaya qayıtdı və musiqi ilə maraqlandı və 2008-ci ildə ilk EP-ni buraxdı. Murda; Bizzey, Kraantje Pappie və Ronnie Flex də daxil olmaqla bir çox məşhur adlar və Hollandiyalı hip-hop sənətçiləri ilə işləmişdir. Ezhel ilə YouTube vasitəsilə tanış olduq və Doğan bundan sonra karyerasını Türkiyədə davam etdirmək qərarına gəldi.

Onun "Aya" mahnısı YouTube video paylaşım saytında 140 milyon dəfə izlənilib. Daha sonra Ezhel və Murda yanvarda "Come in My Next Life" adlı daha bir mahnını, daha sonra isə "Made In Turkey" adlı başqa mahnını buraxdılar.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Murda'nın YouTube kanalı

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Twitter |
| Foto, video və audio | Apple Music · Deezer · Instagram · Last.fm · SoundCloud · Spotify · YouTube |
| Tematik saytlar | AllMusic · Discogs · Discogs · IMDb · MusicBrainz |
| Normativ yoxlama | GTAA: 222645 · ISNI: 0000 0004 0782 7270 |

* Murda — Instagram səhifəsi
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Namiq Abbasov.
**Namiq Əbdülsəməd oğlu Abbasov** — Azərbaycan pulmonoloqu, tibb elmləri doktoru (1992), professor (1998).

Həyatı
------

Namiq Əbdülsəməd oğlu Abbasov 17 iyun 1941-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. O, 1965-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunu (indiki Azərbaycan Tibb Universitetini) bitirmişdir. N. Abbasov 1967–1975-ci illərdə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Kliniki və Eksperimental Təbabət İnstitutunda, 1975–1976-cı illərdə Elmi Tədqiqat Vərəm İnstitutundaelmi işçi vəzifəsində çalışmışdır. 1976-cı ildən Azərbaycan Tibb Universitetinin ağ ciyər xəstəlikləri kafedrasında (2004-cü ildən kafedra müdiri) işləmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Namiq Abbasovun tədqiqatları cərrahi əməliyyatlardan sonra xarici tənəffüs vəziyyətinin öyrənilməsinə, vərəmli xəstələrdə ağ ciyər və ürəyin ekokardioqrafik müayinəsi məsələlərinə həsr edilmişdir. O, 90-a yaxın elmi əsərin, o cümlədən 1 monoqrafiyanın müəllifidir.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. 25 cilddə. I cild. səh.20 Bakı,2009

İstinadlar
----------
**Kikboksinq** — idmanı müxtəlif texnikaların birləşdiyi müdafiə idmanıdır. Tamamilə fərqli olan 2 idman növünün-Karate və Muay Tay idman növlərinin birləşməsindən əmələ gələn gücə və texniki biliyə əsaslanan idmandır. Kikboksinq ən ağır idman növlərindən biri hesab olunur. Bu idman təkcə hücum üçün deyil eyni zamanda müdafiə üçündür. Təpik və yumruq eyni vaxtda işləndiyi üçün xüsusi əlcək,kask və diş üçün qoruyuculardan istifadə etmək mütləqdir.

Kikboksinqin Növləri
--------------------

Kikboksinqin 3 əsas forması ayrılır: Semi contact, light contact, full contact

**Semi contact**

Bu növdə adətən 57 kq-dan 94 kq-a və daha çox ağırlıqlı idmançılar döyüşür. Hər biri 2 dəqiqə olmaqla döyüş 3 raund keçirilir. Başın üstü, boyun və bel hissələrə vurmaq qadağandır.

**Light contact**

Digər xüsusiyyətləri *Semi contact*la eyni olsa da, fərqli olaraq bu növdə sürət daha vacibdi. Və adətən döyüş dayandırılmır. Xal hesabı ilə və ya nakautla bitir.

**Full contact**

Adından da göründüyü kimi bu növdə rəqiblə sonuna qədər mübarizəyə başlanılır. Kikboksinqin ən peşəkar növüdür.

Azərbaycanın tanınmış kikboksçuları
-----------------------------------

| № | Adı və soyadı | Nailiyyətlər | Ləqəb |
| --- | --- | --- | --- |
| **1** | Pərviz Abdullayev | *6 qat dünya çempionu* | Kobra |
| **2** | Eduard Məmmədov | *25 dəfə dünya çempionu* | Ağ Canavar |
| **3** | Zabit Səmədov | *Dünya Çempionu* | Mauqli |
| **4** | Alim Nəbiyev | *Dünya Çempionu* |  |

İstinadlar
----------
**Namik Kamal** (*türk.* Namık Kemal) (21 dekabr 1840, Təkirdağ — 2 dekabr 1888, Xios) — Türkiyə şairi, jurnalist, nasir, tərcüməçi və ictimai xadim. Tənzimat ədəbiyyatının əsas nümayəndələrindən biri. "Gənc osmanlılar" cəmiyyətinin yaradıcılarından və rəhbərlərindən biri. Dərc etdiyi qəzetlər ("Azadlıq", London, 1863-1870; "Təlimat", İstanbul, 1872-1873) Türkiyədə konstitusion fikirlərin yayılmasında böyük rol oynamışdır. 1876-cı il ilk türk konstitusiya layihəsinin hazırlanmasında iştirak etmişdir. Mədəniyyətdə Avropa istiqamətinin tərəfdarı olmuşdur. 1865-ci ildə İbrahim Şinasinin mühacirətindən sonra "Təsviri əfkar" ("Tasviri efkar") qəzetini nəşr etməya başlamışdır. Namik Kamal türk romanının banilərindəndir. "Əli bəyin sərgüzəştləri" (1876), "Cəzmi" (1880) kimi romanlar onun qələminə aiddir. İlk dramı olan "Vətən yaxud Silistrə" (1873) əsəri Krım müharibəsi (1853-1856) ərəfəsindəki hadisələri əks etdirir. Müəllifə uğuru əsərin hökumət əlehinə yazılması gətirib və bu səbəbdən yazıçı 38 ay müddətinə Kiprdəki Maqoz qalasında azadlıqdan məhrum edilib. Zindanda olarkən Namik Kamal "Zavallı uşaq" (1873), "Akif bey" (1874), "Gülnihal" (1875) əsərlərini yazmışdır. "Cəlaləddin, Xarəzm şahı" (1885) dramı monqol işğalına qarşı mübarizəyə həsr olunmuşdur.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Yazıçı** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |

İstinadlar
----------
**Kilimancaro Milli Parkı** — Tanzaniyanın Kilimancaro regionunda, ekvatordan 300 kilometr (190 mil) cənubda yerləşən milli park. Park Moşi şəhərinin yaxınlığında yerləşir. Parka Kilimancaro dağının bütün meşə zolağı və 1,820 metr (5,970 ft) yuxarıdakı montan meşə kəməri daxildir. Kilimancaro Milli Parkı 1 688 kvadrat kilometr ərazini əhatə edir. Park Tanzaniya Milli Parklar Təşkilatı (*ing.* Tanzania National Parks Authority (TANAPA))) tərəfindən idarə olunur.

Park 2013-cü ildə 51 milyon ABŞ dolları gəlir əldə etdi.:285 Park bununla Tanzaniya milli parkları arasında ikinci:258 və 2012-2013-cü illər ərzində büdcəyə gəlir gətirən yalnız iki Tanzaniya milli parkından biri idi. TNPA, 2012-2013 turizm ilində parkda 58.460 turistin qeyd etdiyini, bunlardan 54.584 nəfərinin xarici olduğunu bildirdi.

Tarix
-----

XX əsrin əvvəllərində Kilimancaro dağı və ona bitişik meşələr Alman müstəmləkə hökuməti tərəfindən ov ərazisi elan edildi. 1921-ci ildə ərazi meşə qoruğu təyin edildi. 1973-cü ildə isə meşə zolağının üzərindəki dağ (təxminən 2,700 metr (8,900 ft)) milli park olaraq təsnif edildi. Park 1987-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatı tərəfindən Ümumdünya irsi elan edilmişdir. 2005-ci ildə park Kilimancaro Meşə Qoruğunun bir hissəsi olan bütün montan meşəsini əhatə etmək üçün genişləndirildi.

Fauna
-----

Parkda müxtəlif heyvanlar tapıla bilər. Meşə zolağından yuxarıda Kilimancaro ağac damanı, kolluq dukeri və gəmiricilərə tez-tez rast gəlinir. Meşə zolağında Buşbok və *cephalophus spadix* görünür. Montan meşəsində və bəzən rütubətli və ya otlaq ərazilərdə Afrika kəlləri yaşayır. Fillərə Namvay və Tarakya çayları arasında rats gəlinə bilər və bəzən daha yüksək hündürlüklərdə də olurlar. Montan meşələrində mavi meymunlar, ağ-qara kolobuslar, qalaqolar və bəbirlərə rast gəlmək olar.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Kilimanjaro National Park World Heritage Site, Tanzania National Parks". 2018-09-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-07-09.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  *UNESCO.* "Kilimanjaro National Park". 2012-04-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 iyul 2020.
3. ↑  Mount Kilimanjaro National Park, Tanzania National Parks Authority Arxivləşdirilib 2012-09-23 at the Wayback Machine
4. ↑  Ghazali Musa; James Higham; Anna Thompson-Carr, eds.Mountaineering Tourism. Routledge. 5 June 2015. ISBN 978-1-317-66874-9. 23 February 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 July 2020.
5. ↑  *Ian Christie; Eneida Fernandes; Hannah Messerli; Louise Twining-Ward.* Tourism in Africa: Harnessing Tourism for Growth and Improved Livelihoods. World Bank Publications. 2014. ISBN 9781464801976. 2015-09-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-09.
6. 1 2  *Tanzania National Parks.* "Park arrivals highlights, Tourism Performance, Corporate Information". 20 dekabr 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 noyabr 2015.

| ⛭Tanzaniyada yerləşən UNESCO-nun Ümumdünya irsi |
| --- |
|  | Kilimancaro Milli Parkı  • Kilva-Kisivani və Sonqo-Mnara xarabalıqları  • Kondoa qaya təsvirləri  • Nqoronqoro  • Selus ov ehtiyatı  • Serengeti Milli Parkı  • Stoun Taun |  |
**Kakaveyhilər sülaləsi**—1008–1274-cü illər arasında İranın Yəzd, İsfahan, Həmədan və Rey əyalətlərində hökm sürən deyləmi xanədan.

Kakaveyhilər

Tarixi
------

Sülalənin əsasını Düşmənziyar qoyub. Mənşəcə deyləmlidir. O, Buveyhilərdən Rey, Cəbəl və Şəhriyar şəhərlərini almışdı. Onun oğlu Əbu Cəfər Məhəmməd **ibn Kakaveyh** kimi tanınırdı. Kaka deyləm ləhcəsində dayı deməkdir.

Sırasıyla Buveyhilər sülaləsi, Qəznəlilər dövlətinə və Böyük Səlcuq İmperiyasına bağlanan Kakaveyhilər sülaləsi 1051-ci ildə İsfahanın səlcuqlulara ilhaq edilməsiylə ortadan qalxmışdır. Səlcuqlular bu sülalə nümayəndələrini Yəzd valiləri təyin edirdilər.

XIII əsrdə İrana hakim olan Elxanlılar sülaləsi tərəfindən 1274-cü ildə tam olaraq ortadan qaldırılmışdır.

Kakaveyhilər və oğuzlar
-----------------------

Deyləmilər Deyləmdə Kakaveyhilər sülaləsini qurmuşdular. Azərbaycanda Rəvvadilər və Şirvanşahlar sülaləsi mövcudkən, Azərbaycan ilə Şərqi Anadolunun bir hissəsi Şəddadilərin əlində idi. Oğuz birlikləri Reyi tərk edincə, Deyləm Kakaveyhilərdən İsfahan və Həmədan hakimi Əlaüddövlə buraya hücum etmişdir. Ancaq müvəffəq ola bilməmiş, xüsusilə də Əbu Səhl-i Həmdavi qarşısında məğlub olunca oğuzlardan kömək istəmişdir. Azərbaycan tərəflərinə hərəkət edən oğuz boy bəylərindən Qızıl bu dəvət üzərinə geri döndü. Qızılın əmrində cəmi 1500 qədər əsgər var idi. Ancaq onun Əlaüddövlə ilə dostluqları uzun davam etmədi. Qısa vaxt sonra münasibətləri pozuldu və Qızıl talanlara davam etməyə başladı. Qızılla birlikdə Azərbaycana gələn Buğa, Göy Daş, Mənsur və Dana Anadoluya qədər uzanan səfərlərinə davam etdilər.

Hökmdarları
-----------

İsfahan :
* Əlaəddövlə Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Kakaveyh 1007–1041
* Fəramərz Əbu Mənsur ibn Məhəmməd 1041–1051

Həmadan :
* I Gərşasp Əbu Kəlicar ibn Məhəmməd 1024–1047

Yəzd:
* Əli ibn Fəramərz 1051–1095
* II Gərşasp ibn Əli 1095–1141
* I Fulana və II Fulana 1141–1161
* Yəzd atabəyləri 1161-ci ildə sülaləyə son verdi.

Şəcərə
------

* Mərziban
	+ Rüstəm Düşmənziyar
		- Əlaəddövlə Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Kakaveyh
			* Fəramərz Əbu Mənsur ibn Məhəmməd
				+ Əli ibn Fəramərz (1095)
					- II Gərşasp ibn Əli (1141)
						* I Fulana
						* II Fulana, Yəzd atabəyi Rüknəddin Sam tərəfindən taxtdan salınıb.
							+ Əlaəddövlə Ata xan (1227)
			* I Gərşasp Əbu Kəlicar ibn Məhəmməd (1051/1052)
			* Əbu Hərb
			* Fulana, Sultan Mahmud Qəznəvi tərəfindən taxtdan salınıb.
	+ Fulana
		- Seyyidə (1028)

Mənbə
-----

* Ирмияева Т.Ю. История мусульманского мира от Халифата до Блистательной Порты. Челябинск, 2000, с. 323.
* Босворт К. Э. Мусульманские династии. Справочник по хронологии и генеалогии = The Islamic Dynasties. A Chronological and Genealogical Handbook. — М.: Наука, 1971. — С. 207–208. — 324 с. — 14,000 экз.

İstinadlar
----------

1. ↑   Faruq Sümer, Oğuzlar, Bakı, "Yazıçı", 1992, s. 80.
**Ağrıovunduran quşarmudu** (*lat.* Sorbus torminalis) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin quşarmudu cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Skandinaviyada, Avropanın Atlantik okeanın bitişən hissəsində, Orta Avropada, Kiçik Asiyada təsvir edilmişdir.

Botaniki təsviri
----------------

8-10 (15) m hündürlüyündə, 15-30 bəzi hallarda 60 sm- diametrində olan ağacdır. Yaşlı budaqların qabığı tünd boz, cavanlarınkı sarı-yaşıl rəngdə olur. Tumurcuqları və zolağları, yarpaqları çılpaq, uzunsaplaqlıdır, konturu dəyirmi, yumurtavarı və ya enli ovaldır. Yuxarı hissəsi sivridir, qaidəsinə yaxın hissəsi enli pazşəkillidir, dəyirmi və ya azca ürəkvarıdır, 3-5 cüt sivri dilimi vardır, kənarı xırda mişardişlidir. Üstdən tünd, altdan açıq, yan damarları 3-7 cütdür. Çiçək qrupu çoxçiçəkli, budaqcıqları tüklüdür. Kasacığı az və ya çox keçətüklü, ucbucaq dişlidir. Ləçəkləri ağ, tərs yumurtavarı, 5-7 mm uzunluğundadır. May-iyun aylarında çiçək açır, avqust-sentyabrda meyvə verir. Meyvələri yumurtavarı və ya kürəvi formada, qonurumtul rəngdə olub, üzərində açıq nöqtələr vardır. 10-12 mm uzunluqda, 1-3-ə qədər toxumu olur.

Ekologiyası
-----------

Münbit torpaqlarda və aşağı qurşaqdan yuxarı dağ qurşağına qədər ərazilərdə bitir. Meşələrdə başlıca olaraq, palıd, palıd-vələs, vələs meşələrində başqa ağac cinsləri ilə birlikdə bitir, eləcə də meşə kənarlarında tək-tək və qrup halında təsadüf edilir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük və Kiçik Qafqaz, Talışda təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Şirniyyatların hazırlanmasında istifadə olunur. Bu ağacdan barıt hazırlamaq üçün istifadə edilir və kömür alınır. Tornacı məmulatı və başqa işlər üçün çox qiymətli oduncaq olub, mebel istehsalında da böyük əhəmiyyəti vardır. Dekorativ və ballı bitkidir.

Şəkillər
--------

* YarpaqlarYarpaqlar
* Çiçəkləmiş bitkiÇiçəkləmiş bitki
* MeyvələrMeyvələr
* OduncaqOduncaq

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Sorbus torminalis* | 
* Wikidata: Q147459
* APDB: 152961
* BioLib: 39576
* EoL: 249839
* EPPO: SOUTO
* FNA: 250100461
* FoIO: SORTOR
* GBIF: 3012567
* GRIN: 35071
* iNaturalist: 198879
* IPNI: 742021-1
* ITIS: 836670
* IUCN: 61957590
* MoBotPF: 286408
* NBN: NBNSYS0000003460
* NCBI: 106574
* PalDat: Sorbus\_torminalis
* PFI: 2182
* Plant List: rjp-595
* PLANTS: SOTO9
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:742021-1
* Tropicos: 27800381
* WoI: 1788
* WFO: wfo-0001014076

 |
| *Crataegus torminalis* | 
* Wikidata: Q21872903
* APDB: 200536
* GBIF: 3013268
* GRIN: 12148
* IPNI: 724390-1
* IRMNG: 10757714
* ITIS: 836955
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:724390-1
* Tropicos: 50306186
* WFO: wfo-0001007301

 |
**Transilvaniya qantəpəri — *Cephalaria transsylvanica* (L.) Schrad. ex Roem. & Schult**

Hündürlüyü 25–150 sm, gövdəsi tin-tin, budaqlanması aralı, aşağı hissəsi cod-tüklü, yuxarı hissəsi demək olar ki, çılpaq olan birillik ot bitkisidir

Yarpaq
------

Aşağı yarpaqları liraşəkilli lələkvaribölünmüş uzunsov dişli və tədricən birləşmiş yan seqmentlərlədir, yuxarı yarpaqları xətvarineştərşəkilli və yaxud xətvari, çox vaxt tamkənarlı seqmentlərlədir, hər iki tərəfdən cod və ya kirpikcikli-tüklüdür; təpə seqmenti yan seqmentlərdən iridir.

Çiçək
-----

Çiçək oxu uzanmış şəkildədir. Başcıq dəyirmi və ya yumurtaşəkillidir, diametri 10–20 mm-dir. Tac ağımtıl və ya mavitəhərdir, xaricdən tüklüdür; bayır çiçəkləri daxili çiçəklərdən iridir.

Çiçəkləməsi
-----------

İyun-Avqust (Sentyabr)

Meyvə verməsi
-------------

İyul-Sentyabr

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Samur-Şabran oval. BQ (Quba), Qobustan, Kür-Araz oval. Ovalıqdan aşağı dağ qurşağına qədər, bəzən orta dağ qurşağına qədər.

Yaşayış mühiti
--------------

Yamaclarda, kolluqlar arasında, çaylaqlarda, dənizkənarı
qumsallıqlarda, bəzən taxıl zəmilərində rast gəlinir. Səpələnmiş haldadır.

Mənbə
-----

1. Eldar Şükürov. İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı, Bakı 2016
**Tavus ibn Keysan** (*ərəb.* طاووس بن كيسان‎; 634, Yəmən – 724) — mühəddis və fəqih.

Həyatı
------

Tavus ibn Keysan 653-cü ildə Yəməndə doğuldu və Cənəd şəhərində yaşadı. Əsl adının Zəkvan, ləqəbinin Tavus olduğunu söyləyənlər varsa da, Tavus adıyla şöhrət tapmışdır. Tavus (süs, zinət) ləqəbinin ona qiraətçilərin öndə gələnlərindən (Tavusül-qurra) olması dolayısıyla verildiği qeyd edilir. Dönəmin Sasani hökmdarının Yəməni zəbt etmək üçün göndərdiyi əsgərlərin soyundan gələn (əbna) Fars kökənli bir ailəyə mənsubdur. Əməvilərin ilk dönəmlərində Yəmənə amil təyin edilən Bahir ibn Risan əl-Himyəri və ya İbn Hövzə əl-Həmdaninin mövlası olduğu nəql edilir. Ailəsinin mənşəyi haqqında başqa rəvayətlər də zikr edilməkdə, anasının Fars əsilli olub, atasının Nəmir ibn Kasıt qəbiləsinə mənsub olduğu yaxud bu ailənin bir Ərəb qəbiləsiylə heç vəla aqdi qurmadığı, ancaq Tavusun atası Keysanın Himyər qəbiləsindən bir qadınla evləndiyi və Tavusun bu evlilikdən dünyaya gəldiyi bildirilir .

Tavus əlli nəfərə qədər səhabini gördü, onlardan hədis və elm öğrəndi. Yəməndə yaşamaqla birlikdə zaman-zaman müəllimi Abdullah ibn Abbasın olduğu Məkkəyə və Zeyd ibn Sabitin yaşadığı Mədinəyə səyahətlər etdi. Hədis rəvayət etdiyi səhabilər arasında Əbu Hüreyrə, Aişə, Zeyd ibn Sabit, Zeyd ibn Ərkam, Süraka ibn Malik, Səfvan ibn Üməyyə, Cabir ibn Abdullah, Abdullah b. Ömər, Abdullah b. Abbas, Abdullah b. Zübəyr, Abdullah ibn Əmr bin As yer alır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Buxari, IV, 365
**İkinci Braziliya Respublikası** — Braziliyada mövcud olmuş və 1946 - 1964 illəri əhatə etmiş dövr

Avropada müharibənin bitməsinə az qalmış prezident Jetuliu Varqas prezidentlik vəzifəsindən imtina etməli olur. O yeni prezident seçkiləri təyin etmişdir. Seçiçilərin böyük qismi Varqasın hakimiyyəti illərində Müdafiə Naziri olan general Euriku Qaspar Durtaya səs verirlər. Yeni konstitutsiya 1946-cı ildə qəbul edilir və 1967-ci ilə qədər qüvvədə qalır. Durtanın hakimiyyəti 1951-ci ildə bitmişdir. Bu zaman Riu-Qrandi-du-Sul seçkilərə hazırlaşırdı. Durtandan sonra Varqas yenidən böyük səslə prezident seçilir. Ancaq o 1954-cü ildə ağır siyası böhran səbəbindən intihar etmişdir.

Kubiçekin hakimiyyəti illərində (1956—1961) Braziliya sürətli iqtisadi inkişaf dövrünü yaşayırdı. Təsadüfü deyildir ki, ölkənin çağdaş şəhəri Brazilia məhz bu dövrdə salınmışdır.

Bundan sonra prezident Janiu Kuadrus olur. O, seçkilərdən bir il sonra istehfa verməli olur. Onun səlahiyyətləri vitse-prezident Juan Qularta keçir. Kuadurun prezident and içməsindən dərhal sonra Konqres təcili parlament idarə üsulunun tətbiqinə keçir. Ancaq xalqın etirazları onu göstərdi ki, onlar köhnə sidtemin qalmasının tərəfdarıdırlsr. Bundan sonra ölkədə infilyasiya artmış, sağçılarla solçuların mübarizəsi sosial-siyasi nizamsızlığa gətirib çıxarmışdır. Yaranmış böhran iki il yarım davam etmişdir. Nəticədə isə 1964-cü ilin 31 martında hərbiçilər hakimiyyəti ələ keçirmiş və Qulartı isə hakimiyyətdən uzaqlaşdırmışlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Brasil: Uma Historia - Eduardo Bueno"  Arxivləşdirilib 2014-06-26 at the Wayback Machine
2. ↑  "A Era do Populismo". 2 de abril de 2011. 2011-05-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-31.
3. ↑  "Populismo". 2 de abril de 2011. 2015-09-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-31.

Mənbə
-----

* República Populista
* O regime liberal populista
* Educação no Período Populista Brasileiro (1945-1964)
Döyüş vaxtı ABŞ topçuları Fəlluca şəhərini bombardman edir.
**II Fəlluca Döyüşü** və ya hərəkatın kod adı ilə "Fantom Furi" yaxud "Əl-Fəcr" hərəkatı, I Fəlluca Döyüşünün uğursuz olmasından sonra ABŞ Silahlı Qüvvələrinin Birləşmiş Krallıq əsgərlərinin dəstəyi ilə Fəllucadakı İraq Müqavimətinə hücum etdikləri qarşıdurmadır. 8-16 Noyabr 2004 tarixləri arasındakı döyüş vaxtı ABŞ tərəfindən dəstəklənən İraq Müvəqqəti Hökuməti də müqavimətçilərə qarşı gerçəkləşdirilən hərəkatı təsdiqləmişdir. Döyüş 1968-ci ildə Vyetnam Müharibəsindəki Hue Döyüşündən sonra ABŞ Silahlı Qüvvələrinin daxil olduğu ən qanlı qarşıdurma olaraq bilinməkdədir.
Fəllucaya qarşı eyni ilin Aprel ayında gerçəkləşdirilən və I Fəlluca Döyüşü olaraq bilinən hərəkat "Skot Helvenston Hadisəsi"nin məsullarının tapılması üçün gerçəkləşdirilmiş, fəqət uğursuz olmuşdu. Bundan sonra şəhərdəki müqavimətçilər yaxınlaşan yeni hərəkat üçün hazırlıqlar etmiş və buna görə də şəhər güclü qarşıdurmalara səhnə olmuşdur.

Nəticəsi
--------

Döyüş Fəlluca şəhərini tamamilə məhv etmişdi. Binaların 65%-ı yıxılmış, geriyə qalanı isə istifadəyə yararsız vəziyyətdə idi. Şəhərdəki 120 məscidin yarısı ciddi şəkildə zərər görmüşdü. Şəhərin döyüşdən öncə 350 min nəfər olan əhalisi döyüşdən sonra 25-30 minə qədər düşmüşdü. Şəhərə qayıdan fəllucalılar girişdə ABŞ ordusu tərəfindən barmaq izi testlərinə məruz qalırdı. Şəhərdəki hər şey xarab olduğuna görə yerli əhali uzun bir müddət elektrik, qaz və təmiz su kimi əsas ehtiyaclarını tapa bilmirdi. Şəhərdə sağlam qalan tək xəstəxana isə xidmət göstərə bilmək üçün çox uzaqda idi. Əhalinin çoxu şəhərin kənar məhəllələrində qurulan çadırlarda həyatlarını davam etdirməyə çalışırdılar.
Döyüşlərin nəticəsində 1200-dən çox iraqlı müqavimətçi şəhid olmuş, 64 ABŞ əsgəri öldürülmüşdü.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Vəzirov.

**Rzaqulu bəy Mirzə Camal bəy oğlu Vəzirov** (1814, Şuşa – 1875, Şuşa) — tarixçi, məmur, Mirzə Camal Cavanşir Qarabağinin oğlu.

Həyatı
------

Rzaqulu bəy Mirzə Camal bəy oğlu1814-cü ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. Əslən Cavanşir-Dizaq mahalının Hacılı camaatındandır. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra mədrəsədə təhsilini davam etdirmişdi. Şuşa qəza məktəbində rus dilini öyrənmişdi. Şuşa qəzasının Çıləbörd sahəsidə murov yardımçısı, sonra murov vəzifələrində çalışmışdı. 1842-ci ildə praporşik rütbəsi almışdı. O, Mirzə Fətəli Axundovla dost idi və onunla yazışırdılar. Rzaqulu bəy 1875-ci ildə vəfat edib.

Rzaqulu bəy Hacı Ağalar xan Qasım bəy oğlu Sarıcalı-Cavanşirin qızı Dürnisə bəyimlə ailə qurmuşdu. Həşim bəy, Məhəmmədşəfi (Məmiş) bəy, Camal bəy adlı oğulları, Nənəxanım xanım, Güllü xanım və Züleyxa xanım adlı qızları vardı.

Fəaliyyəti
----------

Rzaqulu bəy Vəzirov Azərbaycan tarixini və ədəbiyyatını gözəl bilirdi. Bu sahələrdə qələmini işlətmişdi. Bioqraf kimi də çalışmışdı. Onun qələmindən "Dəftəre vəqaye və keyfiyyəte hökumət və istiqlale xəvanin məğfurun, mərhumun Pənah xan, İbrahim xan dər vilayəte Qərabağ" adlı tarixi əsər, "Müqəddimati keyfiyyəti bəzi əhvalat və sərgüzəştü Axund Molla Əlipənah Vaqif təxəllüs" və Müqəddimati-sərgüzəştü Qasım bəy Zakir təxəllüs" adlı bioqrafik əsərlər çıxıb.

Rzaqulu bəy Vəzirovun tarixi dərindən bilməsində təəccüblü heç nə yoxdur. Onun ilkin mənbəyi görkəmli tarixçi olan atası Mirzə Camal Cavanşir idi. Qocaman tarixçi oğlunu bu sahədə qələm çalmağa həvəsləndirirdi. Rzaqulu bəy atasının "İran tarixi" adlı əsərini redaktə etmiş, üzünü köçürmək üçün katiblərə təqdim etmişdi.

Mənbə
-----

* Rzaqulu Vəzirov. Əsərləri, "Soy" dərgisinin özəl nəşri, 2005, 88 səh.
* Ənvər Çingizoğlu, Hacılılar, Bakı, "Soy" dərgisinin özəl nəşri, 2004, 238 səh.

Həmçinin bax
------------
**Kərbəlayi Vəli Əyyub oğlu Mikayılov** — "Hökumət" mətbəəsinin rəhbəri, Müsavat Partiyasının ilk üzvlərindən biri.

Haqqında
--------

1877-ci ildə Bakıda doğulub. Müsavat Partiyasının ilk üzvlərindən biri olmuşdur. Zaqafqaziya Seyminin və Azərbaycan Milli Şurasının üzvü, Hökumət mətbəəsinin müdiri (1918–1920) olmuşdur.

Sovet hakimiyyəti zamanı Bakıda 42-ci məktəbdə müəllim, Maarif Komissarlığının nəşriyyat şöbəsində ticarət agenti işləyib.

Gizli Müsavat təşkilatıyla əlaqəsinə görə 1923-cü ildə həbs edilib, 25 aprel 1924-cü ildə 3 illiyə Yaroslavla sürgün edilib. 1928-ci ildə yenidən tutulub və buraxılıb. Güney Azərbaycana mühacirət edib və müharibə zamanı sovet qoşunları buraya girərəkən kommunistlər onu Zəncanda öldürüblər.

Əsərləri
--------

Hacı Zeynalabdin Marağayinin "İbrahim bəyin səyahətnaməsi" ni ilk dəfə Kərbəlayi Vəli Mikayılovun tərcüməsində 1911-ci ildə nəşr olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-03-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-27.
2. ↑  (AR MTN arxivi, PR-19894)
3. ↑  (AR MTN arxivi, PR-41457, 4-cü cild)
4. ↑  Omur\_Yoluna\_Zindandan\_Baxish-Unudulmush\_Azman-Aliabbas\_Qedimov-Baki-2012–205 s.]
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-01-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-27.
**İkitənəffüslülər** (*lat.* Dipnoi) — xoanlar yarımsinfinə aid dəstəüstü.

İkitənəffüslülər həm qəlsəmə, həm də ağciyərlə tənəffüs edirlər (adı da buradandır). Bədəni uzunsov, bəzilərində yanlardan basıqdır, digərləri ilanbalığına oxşayır. İkitənəffüslülərin 12 fəsiləsi var; 9-u qazıntı halında tapılmış, 3-ü isə qərnidiş (*lat.* Ceratodidae) Avstraliyada, lepidosiren (*lat.* Lepidosirenidae) Cənubi Amerikada, protopterlər (*lat.* Rrotopteridae) Mərkəzi Afrikada yaşayır. İkitənəffüslülər şirin su balıqlarıdır. Uzunluqları 2 m-dəkdir. 

İkitənəffüslülər onurğasızlar, balıqlar və amfibiyalarla qidalanır. Qərnidişin ovlanması qadağandır. Lepidosiren və protopterlər quraqlıq dövrdə qış yuxusuna gedirlər. Qazıntı halında tapılan ikitənəffüslülərin şirin suda yaşadıqları güman edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q168422
* Wikispecies: Dipnoi
* ADW: Dipnoi
* Fossilworks: 57668
* ITIS: 161039
* uBio: 4145738

 |
Taburin. M.B. "Mumu".
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Mumu.
**Mumu** — rus yazıçısı İvan Turgenyevin 1852-ci ildə yazdığı povest. Əsər ilk dəfə Sovremennik jurnalında çap olunub. Povestin baş qəhrəmanları Gerasim adlı lal-kar nökər və onun itidir.

Maraqlı faktlar
---------------

Film 1959-cu ildə **Mumu** adlanırdı. Amma 1998-ci ildə **Mu–Mu** adlandırıldı.

Haqqında
--------

Bu əsərdə Gerasim adlı rus kəndlinin taleyindən söz açılır. Gerasim lal və kar olsa da çox güclü adam olur. Rusiyanın kəndində yaşayır. Bir gün kəndə imkanlı bir qadın gəlir. Qadın kənddən gedəndə mindiyi arabanın təkəri palçığa batır. Qadın kömək istəyir, ancaq heç kim kömək edə bilmir. Bu zaman Gerasimi köməyə çağırırlar. Gerasim gəlib arabanı palçıqdan çıxardır. Qadın Gerasimi yanına çağırır, ancaq Gerasim eşitmir. Sonra Gerasimə qadının onu çağırdığını deyirlər. Gerasim qadının yanına gəlir. Qadın Gerasimə təşəkkür edib pul verir. Sonra Gerasimi özü ilə Moskvaya aparır. Moskvada Gerasim süpürgəçi işləyir. Bu zaman o Tatyana adlı qadını sevir. Ancaq həm danışa bilmədiyinə, həm də qadından qorxduğuna görə sevgisini ona aça, "Mən səni sevirəm" deyə bilmir. Qadınsa düşüncəsiz olduğuna görə Tatyananı içki içən bir şəxsə verir ki, bəlkə Tatyanayla evlənsə içkini atar. Kişi Tatyanayla evlənsə də içkini tərgitmir, bir az da çox içir. Gerasimsə tək qalır. Bir gün Gerasim dəniz kənarına gedir, dənizin qırağında balaca bir it görür. İti götürüb gətirir. İtə yemək verir, çimizdirir, itin adını **Mumu** qoyur. Bir gün qadın bu iti görüb deyir: o iti gətirin yanıma. İti gətirirlər. Qadının əvvəl itdən xoşu gəlir. Amma it qadını görən kimi hürməyə başlayır. Sonra qadın deyir: rədd edin bu iti buradan. Gecə it xanımın kabusuna çevrilir, o yuxuda itin hürməyini görür. Oyananda deyir ki, it məni yatmağa qoymayıb. İti aparıb başqa bir şəxsə satırlar. Sonra Gerasim gəlib görür ki it yoxdur. Gerasim hamıya deyir: **Mumu**. Adamlar Gerasimi başa düşmürlər. Gerasim bütün gecəni yatmır. Sonra bir də görür Mumu burdadır. Gerasim çox sevinir. Sonra Gerasimə əmr olunur ki, iti öldürsün. Ona görə də iti götürüb gedir dəniz kənarına. İtin boynuna kərpic bağlayıb, onu suya atır. Bundan sonra Gerasim öz doğma kəndinə qayıdır. Xanım isə onu buna görə naşükür adlandırır.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ədəbiyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Munda dilləri** Hindistanda təxminən doqquz milyon insanın ana dil olaraq danışdığı, Mərkəzi Hindistan və Şərqi Hindistandan Banqladeşə qədər bir-biri ilə sıx əlaqəli qohum dillərin daxil olduğu dil qrupudur. Tarixdə onlara **kolar** dilləri adı ilə də adlandırılmışdır. Onlar Avstriya-Asiya dil ailəsinin bir qolunu təşkil edir

Yə.
əni Mon və Kxmer dilləri krlə, Vyetnam dili ilə, eləcə də Tayland və Laosdetnik akı azana lıq dilləri və Cənubi Ç etnikinin alarınzana dilləri olan lıq manq dilləri ilə daha yaxınqohumdurlarrlər.  Bhumic, Ho, Mundari və Santali geniş yayılmış Munda dilləridir.   

  

Ailə ümumiyyətlə iki qola bölünür: Jharkhandın Çota Naqpur Yaylasında danışılan Şimali Munda əsasən Chhattisgarh, Odişa, Qərbi Benqal və Banqladeşdə yayılmışdır. Cənubi Munda qolu isə Odişanın mərkəzində və Andhra Pradeş ilə Odişa arasındakı sərhəddə danışılır. 

Santali dilinin ən çox danışdığı və Hindistanda rəsmi dil kimi tanınan Şimali Mundada qrupununa daxildir. Bu səbəbdən də Şimali qrupunda Cənubi Munda ilə müqayisədə iki dəfə çox danışan sayı var. Danışanların sayına görə Santalidən sonra Mundari və Ho dilləri sonra isə Korku və Sora dilləri gəlir. Bunlardan başqa Munda qrupuna daxil olam dillər daha kiçik ərazilərdə və təcrid olunmuş formada yaşayan əhali qrupları tərəfindən danışılır və bu sende də zəif yayılmışdırlar. 

Munda dillərinin spesifik xüsusiyyətləri arasında üç qrammatik rəqəm (tək, ikili və cəm), iki cins (canlı və cansız), inklüziv və eksklüziv birinci şəxs cəm əvəzlikləri arasında fərq, gərginliyi göstərmək üçün şəkilçilərin və ya köməkçilərin istifadəsi. Qismən, tam və kompleks təkrarlama, həmçinin keçid-istinad kimi məsələlər özünü göstərir.  Munda dilləri də polisintetik və aglütinasiya edən dillər sinifindədir. Munda qrupundakı dillərinin səs sistemlərində sözün ortasından başqa samit ardıcıllıqları nadir hallarda olur.

1. ↑  Bradley (2012) notes, MK in the wider sense including the Munda languages of eastern South Asia is also known as Austroasiatic
2. ↑  *Pinnow.* "A comparative study of the verb in Munda language" (PDF). Sealang.com. 21 October 2012 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 22 March 2015.
3. ↑  *Daladier.* "Kinship and Spirit Terms Renewed as Classifiers of "Animate" Nouns and Their Reduced Combining Forms in Austroasiatic". Elanguage. 27 November 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 March 2015.
4. ↑
5. ↑  "Munda languages". The Language Gulper. 5 November 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 May 2019.
6. ↑
**Muncuqlu tikmə** (*rus.* вышивка бисером) - toz (xırda) və rəngarəng muncüqlarla işlənilən tikmə növü.

Texnika
-------

Muncuqlu tikmənin geniş yayıldığı yerlər Şuşa, Gəncə, Qazax, Naxçıvan, Bakı və Təbrizdir. Muncuqlar xüsusi saplara düzülür, sonra isə pul kisəsinin, daraq qabının və yaxud digər əşyaların üzərinə tikilib bərkidilir. Təsvirlər müxtəlif formada və kompozisiyada işlənilirdi. Məxmər, qanovuz, şal və qismən kətan parçalar üzərində işlənirdi. İstənilən bir naxış motivini parça üzərinə keçirmək üçün ilk növbədə onun ümumi mühit xətti qeyd edilir, sonra düzülmüş hazır saylı muncuqları götürüb, lazımi yerə bənd edirlər. Muncuqlar iki üsulla, ya təkbətək, ya da düzüm halında sıra ilə parça üzərinə bənd edilirdi.

Ən geniş yayılan motivlər güllər, çiçəklər, yarpaqlar idi. Belə tipli tikmələrdə mirvaridə istifadə edilirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Nizami kitabxanası - Azərbaycan tikmə sənəti[*ölü keçid*]
2. ↑  "Günay Qafarova, sənətşünaslıq namizədi. Azərbaycanın el sənətinin maraqlı nümunələri". 2013-12-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-11-24.

Həmçinin bax
------------

* Tikmə
* Muncuqlu toxuma

Xarici keçidlər
---------------

* Muncuqlu tikmə rəssamı Haşım Hacıyevin saytı[*ölü keçid*]
* Вышивка бисером - Уроки мастерства Arxivləşdirilib 2012-11-03 at the Wayback Machine
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Muncuqlutəpə yaşayış yeri.

**Muncuqlu təpə** ― Cənubi Türkmənistanda, Kopetdağ dağlarının şimal yamacında yerləşən qədim yaşayış yeri. Ərazidə aparılmış qazıntılar Neolit dövrünün sonlarından, təxminən e.ə. 6 200-cü ildən başlayaraq erkən Mis dövrünə qədər davam edən məskunlaşmanı göstərmişdir. Ən erkən təbəqələr Türkmənistanın Ceytun mədəniyyətinə aiddir.

Tarixə qədərki dövrə aid yaşayış məskəni şimalda Qaraqum səhrası, cənubda isə Kopetdağın yamacları ilə həmsərhəd olan quru allüuvial düzənlikdə yerləşir. Bu dağlar həm də müasir İranla sərhədi təşkil edir.

Sahədən təxminən iki kilometr şimal-qərbdə yaxınlığında Türkmənistanın müasir Miana kəndinin yerləşdiyi Meana çayının quru yatağı var.

Tunc dövrünə aid böyük yaşayış yeri olan Altuntəpə ərazidən təxminən 2 km şimal-şərqdədir.

Qazıntılar
----------

Ərazidə ilk qazıntı işləri 1959-cu ildə Aleksandr A. Maruşçenkonun başçılığı altında aparılmış və daha sonra həmkarı O.K. Berdiyev tərəfindən davam etdirilmişdir. 2010-cu ildə qazıntı sahəsinin potensialı Susan Pollok və Reynhard Bernbek tərəfindən tanınmış və bu, ərazidə daha beş qazıntı kampaniyasının (2010-2014) təşkilinə səbəb olmuşdur.

Xronologiya
-----------

Yer regional xronologiyanın təşkili üçün vacib rol oynayır. Çünki buradakı Neolit təbəqələrini bir müddət sonra Mis təbəqələri əvəz etməyə başlayır. Bununla birlikdə, 2010-cu ildə aparılmış sonrakı qazıntılar Neolit dövrünə aid yaşayış məskəninin sonu ilə Mis dövründəki köç arasında uzunmüddətli fasilə dövrü aşkarlanmışdır.

Mis yaşayış məskəni
-------------------

Bu dövrə aid məskənlər kvadrat mərtəbə planlı və otaqlarının ortasında sütunlar olan standart evləri ehtiva edir. Üstdəki iki qatda tapılmış heyvan sümükləri ilə burada ziyafətlərin keçirildiyi qapalı yer mövcud olduğu müəyyən edilmişdir.

Muncuqlu təpənin sakinləri maldarlıq və əkinçilik ilə məşğul idilər. Sürüdə qoyun və keçilər üstünlük təşkil edirdi. Ziyafətlərdə mal-qara, eləcə də kəllələri mühüm rol oynadı.

Arpa və buğda əkinçilikdə mühüm əhəmiyyət kəsb edirdi. Ərazinin analizi sadə suvarmanı mövcudluğunu göstərir.

Mis dövrünə aid Muncuqlu təpədə həmçinin çox az da olsa keramika istehsal olunurdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Pollock, Susan; Bernbeck, Reinhard; Beckers, Brian; Benecke, Norbert; Berking, Jonas; Castro Gessner, Gabriela; Eger, Jana; Öğut, Birgül.* "Archaeological Work at Monjukli Depe: A Regional Perspective". Archäologische Mitteilungen aus Iran und Turan (alman). 47. 2018: 1–47.
2. ↑  Reinhard Bernbeck et al. "A-II Spatial Effects of Technological Innovations and Changing Ways of Life," Arxivləşdirilib 2017-10-10 at the Wayback Machine in Friederike Fless, Gerd Graßhoff, Michael Meyer (eds.), *Reports of the Research Groups at the Topoi Plenary Session 2010*, *eTopoi: Journal for Ancient Studies*, Special Volume 1 (2011).
3. ↑  *Monjukli Depe. Architektur und Siedlungsplan.* monjukli.net (archived)
4. ↑  *Bernbeck, Reinhard; Pollock, Susan.* "Scalar Differences: Temporal Rhythms and Spatial Patterns at Monjukli Depe, Southern Turkmenistan". Antiquity (alman). 90 (349). 2016: 64–80.
**Namiq Hacıheydərli** — Azərbaycan şairi, araşdırmaçı,
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (2002), AYB-nin Muğan bölməsinin yaradıcısı və ilk sədri (2008 - 2015).

Həyatı
------

Namiq Hacıheydərli 1975-ci il sentyabrın 8-də Salyan rayonunun Varlı kəndində doğulub. 1990-cı ildə Varlı kənd əsas, 1992-ci ildə Salyan rayonu Yolüstü kənd orta məktəbini bitirib və elə həmin ildə N.Tusi adına Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Filologiya fakültəsinə daxil olub. Ali məktəbi 1997-ci ildə bitirib.

Yaradıcılığı
------------

1999-cu ildə Salyanın Qaraçala ərazisini əhatə edən "Dan yeri" Ədəbi Birliyini qurub. 2000-ci ildən Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin Məclis üzvü, 2002-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. 2008-ci ildə Azərbayacan Yazıçılar Birliyinin Salyanda keçirilən təsis konfransında Muğan bölməsinin sədri seçilib.

Dünya Azərbaycanlılarının I Qurultayının, Azərbaycan Gənclərinin III Forumunun, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin XI Qurultayının, Krımın Yalta şəhərində keçirilən XIV Türk Dünyası Gənclik Günləri və Qurultayının və digər mühüm tədbirlərin iştirakçısıdır.

2010-cu ildə Türk Xalqları Mədəniyyət Vəqfinin Azərbaycan təmsilçisi seçilib.

Yaradıcılığı Türkiyədə, Rusiyada, Hollandiyada, Qazaxstanda və digər ölkələrdə çap olunub.

7 kitabın, yüzə qədər elmi, publisistik və pedaqoji məqalənin müəllifidir.

2015-ci ilin mayında Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Muğan Bölməsinin sədrliyindən bəyənatla istefa verib

Mükafatları
-----------

2009-cu ildə "Vektor" Beynəlxalq Elm Mərkəzi tərəfindən "Şahmar Əkbərzadə adına Beynəlxalq Ədəbiyyat Mükafatı"na layiq görülüb.

2013-cü ildə "Türk dünyasına xidmət ödülü"nə layiq görülüb.

2015-ci ilin avqust ayında türk dünyası ilə bağlı araşdırmalarına görə Türkiyə Sənət Platformu tərəfindən "2015 TÜRK DÜNYASI HİZMƏT ŞƏRƏF ÖDÜLÜ" ilə mükafatlandırılıb.

Kitabları
---------

* Ey türk doğulan. Bakı: 2012
* Səni tapan itirməz. Bakı.
* Söz sənindir. Bakı, "Vektor" Nəşrlər Evi, 2010.
* Dağ Kolanı dastanı. Bakı.
* Yaralı Azərbaycan. Bakı.
* Sözüm sənədi, tanrım. Bakı.
* Muğanın səsi. Bakı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2013-10-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-15.
2. ↑  Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Muğan bölməsinin sədri istefa verdi[*ölü keçid*]
3. ↑  "«Ey Türk doğulan» Namiq Hacıheydərlinin kitabı təqdim olundu". 2021-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-27.
4. ↑  "Namiq HACIHEYDƏRLİ – SƏNİ TAPAN İTİRMƏZ". 2016-04-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-27.
5. ↑  "Namiq Hacıheydərlinin yeni şeirlərinin ünvanı – "Söz sənindir"". 2021-09-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-27.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-27.

Xarici keçidlər
---------------

* 
* Arxivləşdirilib 2010-11-02 at the Wayback Machine
*
**Ad fəzası** (namespace)– 1. Proqramda obyektlərin, yaxud kompüter şəbəkəsində host-kompüterlərin görünməsini tənzimləyən adlandırma qaydaları toplusu. Ad fəzası yastı (flat namespace) və iyerarxik (hierarchical namespace) ola bilər. Ad fəzasında bütün adların bənzərsiz (unikal) olması nəzərdə tutulur. Bax: URL.

2. C++ və C# dillərində: proqramçıya istifadə olunan dəyişənin tipini aşkar dəqiqləşdirməməyə imkan verən açarsöz. Ad fəzasında təyin olunmuş identifikator həmin fəza ilə assosiasiya olunur. Eyni bir identifikator bir neçə fəzada təyin oluna bilər. Beləliklə, bir ad fəzasında təyin olunmuş identifikatorun qiyməti başqa bir ad fəzasında təyin olunmuş belə bir identifikatorun qiyməti ilə eyni də ola bilər, fərqli də. Ad fəzasını dəstəkləyən proqramlaşdırma dillərində identifikatorun hansı ad fəzasına aid olmasını göstərən qayda müəyyən olunur.
Ad fəzası aşağıdakı göstərişlər bloku kimi təyin olunur: 

namespace foo {

```
 int bar;
```

}

Bu blokun daxilində identifikatorlar məhz təyin olunduqları kimi çağrıla bilər. Lakin blokun xaricində identifikatorun önündə onun aid olduğu ad fəzasının adını göstərmək lazımdır. Məsələn, bar identifikatoru namespace foo fəzasından kənarda foo::bar kimi göstərilməlidir. C++ dilində buna bənzər tələbləri vacib etməyən bəzi başqa konstruksiyalar vardır. Məsələn, proqram koduna 

using namespace foo;

sətrini artırdıqda foo:: prefiksini göstərməyə daha gərək qalmır.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Xarici keçidlər
---------------

php.net
**Çorlu Məhəmməd** (1828-1933) — Azərbaycanın el sənətkarı, şair.

Həyatı
------

Çorlu Məhəmməd 1825-ci ildə Əsgəran bölgəsində bəy ailəsində anadan olmuşdur. XIX yüzilliyin 30-cu illərində Usuflar tayfası elliklə köçüb Qars-Çıldır yörələrində binə bərkitmişlər. Çorlu Məhəmməd hələ cavan vaxtlarından sinədən deməyi və gözəl səsi ilə el-oba arasında tanınmağa başlamışdır.

Aslan Bayramov Çorlu Məhəmmədin 1924-cü ildə vəfat etdiyini yazır. Əslində Çorlu Məhəmməd 1933-cü ildə Sultanabad kəndində vəfat etmiş, Sultanabadın əski qəbristanlığında dəfn edilmişdir. Sonralar ermənilər Arpa gölün ərazisini böyütdüklərindən Çorlu Məhəmmədin də qəbri gölün suları altında qalmışdır. Nəhayət, bu el sənətkarının 2004-cü ildə "Ərş-əlaya bir yolum var" adlı kitabı işıq üzü görmüşdür. Bu kitabda el şairinin doqquz gəraylısı, on iki qoşması, bir deyişməsi, dörd divanisi və bir neçə aşıq rəvayəti toplanmışdır.

Haqqında
--------

Aslan Bayramov yazır: "Aşıq Şenlik məktəbindən ilham alan sənətkar İrəvandan üzü bəri olan ellərimizdə, Qarsda, Ağbabada, Borçalıda, Sörəyeldə, Axsqa və Axılkələyin Kürboyu kəndlərində ağır toylar keçirmişdir. Qocalarm dediyinə görə xəstəhal olduğu üçün özünə "Çorlu" təxəllüsünü götürmüşdür. Bəlkə elə buna görə də həmişə ağ kürk geyməyi söylənilir. Məsələyə aydınlıq gətirmək üçün deyək ki, Çorlu Məhəmməd olduqca sağlam, boylu-buxunlu kişi olmuşdur. O, uşaq vaxtlarında xəstələndiyindən, özünə fikir verməməsindən acıqlanan anası ona "çorlu" deyəndə Məhəmməd anasından bu sözün nə demək olduğunu soruşub ("Çorlu" "xəstə", "xəstəhal" anlamındadır) öyrənəndən sonra sonralar "Çorlu"nu özünə təxəllüs götürmüşdür. Çorlu Məhəmmədə bulaq başında yatdığı vaxt buta verilmişdir. Haqq aşığı olduğuna görə el-oba arasında böyük hörməti vardı.

Kitabları
---------

* Ç.Məhəmməd. Ərş-əlaya bir yolum var (toplayan: Tacir Səmimi). Bakı: Adiloğlu, 2003.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Çorlu Məhəmməd", "Oğuz elindən — ozan dilindən". Bakı: «Elm», 2000. səh.88-89[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------


Vikimənbədə ***Müəllif:Çorlu Məhəmməd*** ilə əlaqəli məlumatlar var.

* *Qəşəm Vəliyev.* "Çıldırlı Aşıq Şenlik" (PDF). Azərnəşr (az.). achiqkitab.az. 2012. İstifadə tarixi: 2017-02-14.
**Əniq qalası** və ya **Eniq qalası** — Qusar rayonunun eyniadlı kəndində tarixi abidə.

Haqqında
--------

Salavat dağ keçidini nəzarət altında saxlayan Əniq qalası dəniz səviyyəsindən 1100 metr hündürlükdə, Qusarçayın sağ sahilində, Qusar rayonunun eyni adlı kəndində təbii maneələrə malik, hündür təpə üzərində yerləşir. Qalanın müdafiə qabiliyyətini daha yaxşı təmin etmək üçün memar relyefin bütün imkanlarından uğurla istifadə etmişdir. Əniq qalası uçurumlu ətəkləri olan nəhəng təpənin cənubunda salınmışdır. 

Nə vaxtsa möhtəşəm istehkam olan bu qaladan iki qalıq salamat qalmışdır. Birinci halda divarın uzunluğu 15-16 metrdir. İkinci qalıq isə qala darvazasının künc bürcüdür. Divarın eni 2 metr, bürcün diametri isə 6 metrə yaxındır. Qalıqların hündürlüyü 5,8 metrdən 9,3 metrə qədərdir. Qala yeri qaya daşlarından və çaydaşından inşa olunmuşdur. Gürcü "Xronoqrafı"nın məlumatı əsasında Əniq (Eniq) qalasının 1288-ci ildə dağıdıldığı ehtimal olunur.

Mənbə
-----

* Azərbaycan arxeologiyası. Bakı, 2008, səh.84.
* C. Ə. Xəlilov. Enıx qalası. Azərbaycan SSR EAM. XVIII c. 1962, № 4.
* М. ДЖ. Халилов. Уточнение даты взятия и разрушения крепости Аниг. (Тезисы докладов Первой научной конференции "История лезгин". Баку,1993.

**Page Şablon:Asbox/styles.css has no content.**

|  |  |
| --- | --- |
| Stub icon | This Qusar rayonu is a stub. You can help Wikipedia by expanding it. |
**Uzunada** (*türk.* Uzunada) — Türkiyənin İzmir ili, Urla ilçəsi ərazisinə daxil olan ada. İzmir körfəzinin orta qismində yer alır. Türkiyənin sahəsinə görə dördüncü ən böyük adasıdır.

Etimologiyası
-------------

Antik yunancada adı Drymoussa (Δρυμούσσα) olan ada, ayrıca Makronisi ("uzun ada") və ya Englezonisi adı ilə adlandırılmışdır. Bəzi mənbələrdə Köstən adası olaraq da adı keçərlidir.

Tarix
-----

Qədim Yunan tarixçisi Fukidid Uzunadanın Spartalı admiral Astuocosun bəzi gəmilərinin Peloponnes müharibəsinin iyirminci ilində səkkiz gün sığındığı üç adadan biri olduğunu xatırladır.

Eramızdan əvvəl 188-ci ildə Apamea müqaviləsi imzalanandan sonra ada Klazomenai şəhərinə verilir.

1914-cü ildə adada təxminən 2000 yunan yaşadığı məlumdur.

1916-cı ildə işğalçı qüvvələr tərəfindən basılmış möhür
Birinci Dünya müharibəsi zamanı Kral Dəniz Qüvvələrinin Aralıq dənizi Donanması 1916-cı ilin aprelində adanı işğal edir. Ada 12 sentyabr hərbi çevrilişindən sonra Nəcməddin Ərbakan və Alparslan Türkeşin sürgün edildiyi yerdir. Bu gün onların qaldığı yerlər yay aylarında sosial bir obyekt kimi istifadə olunur. Adaya hazırda Hərbi Dəniz Bazası Komandanlığı heyəti və xidməti şəxslərin ailələri istisna olmaqla giriş qadağadır.

Coğrafiya
---------

Şimali-cənub istiqamətində 9 km olan uzunluğu və maksimal 5 km enə sahibdir. Adanın sahəsi 25,39 km²-dir. Sahil xəttinin uzunluğu isə 31 kilometrə yaxındır. Bu göstərici ilə Türkiyənin sahə baxımından dördüncü böyük adasıdır. Urla və Karaburun sahillərinə yaxın ərazidə yerləşir. İzmir körfəzinin mərkəzi hissəsində qərarlaşır. Buxtadan dağ şəklində yüksələn adanın ən yüksək nöqtəsi 189 m olan Barbaros təpəsidir. Ada dənizdəki Tolos priçalı ilə materiklə əlaqə qurulmasına imkan verir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Mediterranean Pilot, Volume 4 Arxivləşdirilib 2016-04-27 at the Wayback Machine, s. 191–92 (4th ed. 1908)
2. ↑  A Dictionary of Greek and Roman Geography, Volume 1 Arxivləşdirilib 2016-04-22 at the Wayback Machine, s. 632 (1872)
3. ↑  Pinkerton, John. A general collection of … voyages and travels, Vol. X Arxivləşdirilib 2016-04-15 at the Wayback Machine, s. 653 (1811)
4. ↑  Bowyer, W. A Description of the East and Some Other Countries, Vol. 2, Part 2 Arxivləşdirilib 2016-04-05 at the Wayback Machine, s. 41 (1745)
5. ↑  Turkish Island Romance Arxivləşdirilib 2020-12-02 at the Wayback Machine, Akaroa Mail and Banks Peninsula Advertiser, Volume LI, Issue 5241, 10 December 1926, Page 1 (reprinted from The London Times)
6. ↑  Stamp Collectors will be Kept Busy Arxivləşdirilib 2019-07-27 at the Wayback Machine, *The Tomahawk* (date?)
7. ↑  SMALL ISLANDS IN THE NEAR EAST Arxivləşdirilib 2019-09-12 at the Wayback Machine, PHILATELIC EXPERTS, Erişim: 22 Mayıs 2015
8. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-02.
9. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-03-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-02.
**İkisünbül acılıqotu** (*lat.* Ephedra distachya) - acılıqotu cinsinə aid bitki növü.

Aralıq dənizinin şimal ölkələrində, Cənubi Avropada, Qafqazda, Orta Asiyada, Qərbi Sibirdə geniş yayılmışdır. Hündürlüyü 20-50 sm-ə qədər olan, alçaqboylu kol bitkisidir. Gövdəsi sürünən, kökümsovu tünd-boz qabıqlı, budaqları sarımtıl –yaşıl rəngdədir. Yarpaqları pulcuqvarıdır, uzunluğu 1,5-3 mm-ə çatır. Tozcuqlu sünbülcükləri tək-tək və ya dəstə şəklindədir, 4-8 cüt çiçəkdən ibarətdir, qısa ayaqcıqlar üzərindədir, çiçəkaltlıqlarının sayı 3-4 ədəddir. Aprel ayında çiçək açır. Meyvəsi kürəşəkilli, qırmızı rəngli, 6-7 mm uzunluqda giləmeyvədir, iyun ayında yetişir. Meyvəverən hər sünbülcükdə 2 toxum olur. Toxumları yumurtavarı-uzunsovdur, tünd-qonur rəngdədir, parlaqdır, 4-5 mm uzunluqdadır. Xəzərin sahilboyu düzənliklərində, Abşeronda , Qobustanda, Kür-Araz ovalığında, Lənkəran və Naxçıvan düzənliyində qumlu, gilli və daşlı-çınqıllı quru yamaclarda təbii halda bitir. Quraqlığadavamlı, torpağa az tələbkardaır. Bitkinin tərkibində 1,7 %-ədək efedrin olur. Bir neçə forması məlumdur.

Meyvələrindən revmatizm (yel) xəstəliyinin, yaşıl şaxələrindən çəkilən cövhərdən isə mədə xəstəlikləri müalicəsi zamanı istifadə edilir. Meyvələrindən likör, spirtli içkilər istehsal edilir. İkisünbülcüklü acılığın oduncağı açıq-sarı və ya ağımtıl olub, illik halqaları aydın nəzərə çarpır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnæi C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 1040.
2. ↑  Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı: Elm, 1998.
3. ↑  Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası. Bakı: 2009.

Mənbə
-----

* Деревья и кустарники СССР. т.3.1954;
* Флора Азербайджана. т.5. 1954;
* Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970;
* Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996;
* Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.
* Azərbaycan dendraflorasi. I cild. Bakı: Elm, 2011, 312 səh.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q162784
* Wikispecies: Ephedra distachya
* APDB: 186864
* APNI: 87596
* BioLib: 2440
* EoL: 1156346
* EPPO: EPEDI
* EUNIS: 150760
* FoC: 210000510
* Fossilworks: 278274
* GBIF: 2653321
* GRIN: 15219
* iNaturalist: 340431
* IPNI: 383381-1
* IRMNG: 10191221
* ITIS: 183500
* IUCN: 201680
* NCBI: 3389
* PalDat: Ephedra\_distachya
* PFI: 11487
* PPE: ephedra-distachya
* Plant List: kew-332906
* PLANTS: EPDI2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:383381-1
* Tropicos: 14300001
* VicFlora: ddedb5fc-ad00-47cd-8d2c-14cc5148e243
* WCSP: 332906
* WFO: wfo-0000794343

 |