recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**MF Hüseyn** və ya **Maqbul Fida Hüseyn** (*ing.* Maqbool Fida Husain; 17 sentyabr 1915[…], Pandharpur[d], Britaniya Hindistanı – 9 iyun 2011[…], London) — hind əsilli rəssam və rejissor. Onu "Hindistanın Pikassosu" adlandırırlar.

Həyatı
------

MF Hüseyn 17 sentyabr 1915-ci ildə Hindistanın Pandharpur şəhərində müsəlman ailəsində anadan olub.

1940-cı illərdə artıq Hindistan ərazisində kifayət qədər məşhurluq qazanmışdı. O, tezliklə Françiz Nyuton Souzanın Hindistan ərazisində yaratdığı "Müasir Rəssamlar Birliyi"nin üzvü olmuşdur.

Ömrünün son illərini Londonda keçirən dünya şöhrətli rəssam 9 iyun 2011-ci ildə 95 yaşında vəfat etmişdir.

Yaradıcılığı
------------

### Rəssamlıq fəaliyyəti

MF Hüseynin rəssamlıq fəaliyyəti 60 ildən uzun çəkən bir tarixə söykənir. O, yaradıcı fəaliyyətə 40-cı illərdə dekorator olaraq başlayıb. Hüseynin 40-cı illərdəki fəaliyyəti Hindistan modernizminin yeni tarixçəsini yazıb.

MF Hüseyn öz əsərlərinin tərzinə, rənglərdən istifadəsinə və texnikasına görə rəsm kultu olan Pablo Pikassonu xatırladır. Məhz bu səbəbdən onu "Hindistanın Pikassosu" adlandırırlar.

Maqbul Fida Hüseyn də öz əsərlərində Pablo Pikasso kimi kubizmdən çox istifadə edib. XX əsrin əvvəllərində təsviri incəsənətdə, xüsusilə də rəssamlıqla yaranmış modernist cərəyan olan kubizm Fida Hüseyn yaradıcılığının əsas hissəsini təşkil edir.

Rəssamın ilk şəxsi sərgisi 1952-ci ildə İsveçrənin Sürix şəhərində baş tutub. Bu sərgidən sonra MF Hüseyn bütün dünyada maraq doğurub və tanınmağa başlayıb. Bir neçə ildən sonra Hüseyn artıq Hindistanın ən mötəbər mükafatı olan "Padma Shri Award"a layiq görülüb.

### Rejissorluq fəaliyyəti

Rəssam təkcə rəngkarlıqla məşğul deyil, həm də rejissor kimi fəaliyyət göstərib. O, "Rəssamın gözü ilə" adlanan filminə görə "Qızıl Ayı" film mükafatına da layiq görülüb. Kann festivalında səs-küyə səbəb olan və tezliklə dünya şöhrəti qazanan "Minaksi: üç şəhərin tarixçəsi" filminin rejissoru da məhz Maqbul Fida Hüseyndir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Maqbool Fida Husain (nid.).
3. 1 2  Maqbool Fida Husain (ing.). OUP, 2006. ISBN 978-0-19-977378-7
4. ↑  Indiase // NMVW-collection website.
5. ↑  India's loss is Qatar's artistic gain (ing.). The National, 2010.
6. 1 2 3 4 5 6 7 8  *Rəfiqə Əlisəfa.* "İlahəni çılpaq təsvir edən RƏSSAM" (az.). kult.az. 30 Oktyabr [13:37]. 2014-11-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-12-02.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Česko-Slovenská filmová databáze · IMDb · RKDartists |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Britannica (onlayn) · Universalis |
| Şəcərə və nekropolistika | WikiTree |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 14969698w · CiNii: DA14428753 · EGAXA: vtls3865403 · GND: 118708287 · ISNI: 0000 0001 2242 4478 · LCCN: n50075752 · NTA: 164416250 · SUDOC: 129662933 · VIAF: 96585698 · ULAN: 500122637 · WorldCat VIAF: 96585698 |

 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Nəfəs (dəqiqləşdirmə).

**Nəfəs nəfəsə** (tr. Nefes Nefese) - türk yazıçısı Ayşe Kulinin 2002-ci ildə nəşr olunmuş romanı.

Hekayə
------

Osmanlı dövlətinin son Sağlamlıq naziri Fazıl Rəşad Paşanın qızı Selva yəhudi oğlan Rafaelə aşiq olur. Lakin ailəsi buna qarşı çıxır və nəticədə ailəsi onları tərk edir. Selva və Rafael Fransaya köçürlər. Amma onlar burada da sakitçilik tapa bilmirlər. İkinci dünya müharibəsinin başlaması onların həyatını alt-üst edir. Onlar hər an nasistlər tərəfindən ölüm düşərgələrinə aparılmaq qorxusu ilə yaşayırlar. Həmin dövrdə isə Türkiyə müharibəyə qarışmadan, nə Almaniyanın, nə də müttəfiqlərin tərəfini tutaraq öz yoluna davam edirdi...

Mövzu
-----

Ayşe Kulin bu romanında həm o dövrdə Türkiyənin müharibədən böyük zərər görmədən çıxmasını təmin edən insanların fəaliyyətindən, həm də Selva ilə Rafaelin İstambuldan Marselə, Ankaradan Qahirəyə qədər olan səyahətlərində öz canları bahasına olsa da yüzlərlə yəhudinin həyatı xilas etməsindən söhbət açır.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt Arxivləşdirilib 2013-07-04 at the Wayback Machine

| Ayşe Kulin |
| --- |
| Oçerk | İçimdə qırmızı bir qızılgül kimi  ·  Daş divar, açıq pəncərə |
| Roman | Adi:Aylin  ·  Sevdalinka  ·  Füreya  ·  Körpü  ·  Nəfəs nəfəsə  ·  Gecə səsləri  ·  Bir gün  ·  Vəda  ·  Ümid  ·  Gecə anları səyahətçisi  ·  Boranın kitabı  ·  Dönüş |
| Bioqrafik | Bir həzzli sakitlik  ·  Atama  ·   Türkan  ·  Həyatımda 40 il  ·  Hüzn həyatında 40 il |
| Hekayə | Günəşə çevir üzünü  ·  Geniş zamanlar  ·  Foto səhər rəsmləri  ·  Biri var imiş, biri yox imiş |
| Uşaq kitabı | Sit nənənin nağılları |
**Böyük dördlük** ("Dördlər" şurası) — Birinci Dünya müharibəsindən sonra 1919-cu ilin yanvarında Paris sülh konfransında görüşən aparıcı müttəfiq dövlətlərin başçıları.

Haqqında
--------

"Böyük dordlük": Devid Lloyd Corc, Vittorio Orlando, Jorj Klemanso, Vudro Vilson
Böyük dördlüyün ("Dördlər" şurası)nın tərkibinə Vudro Vilson (ABŞ), Devid Lloyd-Corc (Böyük Britaniya), Vittorio Orlando (İtaliya) və Jorj Klemanso (Fransa) daxil idi.
Böyük dördlük 20-dən çox müttəfiq dövlətin nümayəndəsinin iştirak etdiyi Paris sülh konfransında müzakirə ediləcək məsələlərin əvvəlcə məhdud dairədə müzakirə olunması üçün ABŞ prezidenti Vudro Vilsonun təklifi ilə yaradılmışdır. Bu dövlətlərin başçıları Almaniya ilə imzalanan Versal müqaviləsinin, Avstriya ilə imzalanan Sen-Jermen müqaviləsinin, Macarıstanla imzalanan Trianon müqaviləsinin, Bolqarıstanla imzalanan Nöyi müqaviləsinin, Osmanlı imperiyası ilə imzalanan Sevr müqaviləsinin, 1920-ci ildə kecirilən San-Remo konfransının aparıcı arxitektorları olmuşdur..

Xarici keçid
------------

* Всемирная история дипломатии. Раздел шестой. Дипломатия в период подготовки Второй мировой войны (1919–1939 гг.). Глава первая. Версальский мир (1919 г.) (проф. Минц И. И.)
* Киссинджер Г. Дипломатия. Глава девятая. Новое лицо дипломатии: Вильсон и Версальский договор
* Signing the Treaty of Versailles, 1919

1. ↑  The Deliberations of the Council of Four (March 24-June 28, 1919): Notes of the Official Interpreter, Paul Mantoux. (Two volumes); by Paul Mantoux, Manfred F. Boemeke (Editor), A. S. Link (Editor)[*ölü keçid*] ISBN 9780691047935,ISBN 0691047936
2. ↑  *Beck, Roger B.* World History: Patterns of Interaction. Evanston, Illonois: McDougal Littell. 1999. 760. ISBN 0-395-87274-X.
**Ümumi**

 Korg Taktile USB MIDI Controller Keyboard - PC ilə - 2014 NAMM Show, fortepiano istifadəçi interfeysinə əsaslanan bir MIDI klaviatura tərzi
Akai MPK mini MK2
**MIDI klaviatura və ya MİDİ klaviatura**, müxtəlif düymələrə, təkərlərə və sürgülərə sahib olan, digər musiqi cihazlarına və ya kompüterlərə USB və ya MIDI 5 pinli kabel üzərindən siqnallar və əmrlər göndərmək üçün istifadə olunan piyano üslublu bir elektron musiqi klaviaturasıdır. MIDI klaviaturaların yerli səs modulları olmadığına görə səsləri özləri çıxara bilmir, lakin bəzi MIDI klaviatura modellərində həm MIDI nəzarətçi, həm də səs modulu mövcuddur ki, bu da onların müstəqil şəkildə fəaliyyət göstərməsinə imkan verir. İfaçının basdığı klavişlər və ya düymələr haqqında MIDI məlumatları modelləşdirmə sintezi və ya analoq bir aparat vasitəsi ilə səs yarada bilən bir qəbuledici cihaza göndərilir. Qəbul edən cihaz ola bilər:

* Kompüter
* DrumPad
* Audio İnterfeys və s.

Klavişlərin ölçüsü və sayı
--------------------------

MIDI klaviaturaları özünə xas üstünlükləri və çatışmazlıqları olmaqla geniş ölçü və düymə sayı müxtəlifliklərinə malikdir.

### Saylarına görə əsas növləri

* **25 düyməli** : ümumiyyətlə mövcud olan ən kiçik MIDI klaviaturasıdır. Portativ və yüngül olmasına baxmayaraq yalnız basslines kimi bir əlli piano hissələrini ifa etmək üçün uygundur;
* **49 düymə** : iki əlli fortepiano hissələrini effektiv ifa etmək üçün ən kiçik MIDI klaviatura ölçüsü hesab olunur;
* **61 düyməli** : iki əlli piano hissələrinin çalınması üçün ən ideal ölçü sayılır;
* **88 düyməli** : tam düymə diapazonu. Akustik piyano ilə eyni açar sayımına malikdir. Lakin MIDI klavişlər arasında ən az portativ və ən ağırıdır.

Xarici keçidlər
---------------

* MIDI Klaviatura Sınırları, Michael Schreiber'in interaktiv bir animasiyası, Wolfram nümayişləri Layihəsi, 2007.
* MIDI niyə vacibdir (midi.org)

1. ↑  Michael Schreiber'in interaktiv bir animasiyası, Wolfram nümayişləri Layihəsi, 2007.
**Böyük güc** və ya **Böyük dövlət** — Azərbaycan dilində "Böyük güclər" və ya "Böyük dövlətlər" birləşməsi ilə də ifadə oluna bilər. Ümumi mənada bu termin iqtisadiyyatları, xarici siyasətləri və hərbi gücləri ilə dünya miqyasında təsiri olan dövlətləri əhatə etməkdədir.

Tarixi
------

Avropada bu termin ilk olaraq Napoleon Bonapartdan sonrakı dövrdə dövlətlər arası ayrımı ifadə etmək və dünya miqyasında təsir imkanlarına malik olan gücləri ayırd edə bilmək üçün istifadə olunmuşdur.

Xronologiya
-----------

XIX əsrin əvvəllərindən etibarən böyük güclərin xronologiyası:

Həmçinin bax
------------

* Super güc

İstinadlar
----------

1. ↑  *Kelsen, Hans.* The Law of the United Nations: A Critical Analysis of Its Fundamental Problems. United States: The Lawbook Exchange, Ltd. 2000. 272–281, 911. ISBN 1-58477-077-5. 2014-05-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-10.
2. ↑  Toje, A. (2010). The European Union as a small power: After the post-Cold War. New York: Palgrave Macmillan.
3. ↑  Charles Webster, (ed), *British Diplomacy 1813–1815: Selected Documents Dealing with the Reconciliation of Europe,* (1931), p. 307.
**Orta Pripyat** (*belar.* Сярэдняя Прыпяць) — Belarus ərazisində olan ölkə əhəmiyyətli landşaft yasaqlığı. Yasaqlıq 1999-cu ildə yaradılmış. Yasaqlıq Brest vilayətinin Stolinski, Pinski, Lunineski, eləcə də Qomel vilayətinin Jitkoviçski rayonları ərazisində formalaşdırılmış. Yasaqlıq Avropada yeganə təbii alt bataqlıq kompleksidir. Kompleksə həmçinin çaylar, subasar meşələr aiddir.

Tarixi
------

Yasaqlıq 19 iyul 1999-cu ildə, Belarus Respublikasının Nazirlər Sovetinin № 1105 qərarla yaradılmış. Orta Pripyat yasaqlığı üç bioloji yasaqlığın bazası əsasında qurulmuş: «Aşağı Yaseldı», «Laninin mənsəbi» və «Aşağı Sluçi». Ümumi sahəsi 90447 hektardır. Nazirlər Sovetinin 22 noyabr 2013-cü il № 1008 qərarı ilə yasaqlığın sahəsi 2615,15 hektar genişləndirilərək 93062,15 hektara çatdırıldı.

Ümumi məlumat
-------------

Yasqlıq Polesya bölgəsinin baş su arteriyasını — Pripyat çayının orta axarlarını əhatə edir (Yaseldanın mənsəbindən Stviqinin mənsəbinə gədər). Ərazinin ümumi uzunluğu 120 km-dir. Eni isə 4–14 km arasında dəyişir.

Əsas bitopları: meşələr — 35 %, kolluqlar — 8 %, düzənliklər — 30 %, alt bataqlığı — 20 %, çaylar və sahilləri — 4 %, kənd təsərrüfatı sahələri — 2 %, göllər və digər su hövzələri — 1 %.

Yasaqlıq ərazisinin 92 % - ni təbii bitkilər əhatə edir. Ərazidə subasar meşələr və düzənliklər çoxluq təşkil edir. Meşələrdə daha çox adı qızılağac və palıd ağacları üstünlük təşkil edir. Orta Pripyat yasaqlığında 725 bitki növü müəyyən olunub. Bunlardan 11 növü Belarusun Qırmızı kitabına daxil edilib.

Yasaqlıq ərazisində su ətrafında məskunlaşmış nadir məməlilərə rast gəlinir. Ərazidə 16 növ suda-quruda yaşayan və sürünən mövcuddur.

Ədəbiyyat
---------

* *Сахвон, В. В.* Роль пойменных лесов ландшафтного заказника «Средняя Припять» в сохранении редких и малочисленных видов птиц

İstinadlar
----------

1. ↑  "Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 19 июля 1999 г. №1105 "Об образовании республиканского ландшафтного заказника "Средняя Припять"". 2019-05-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-28.
2. ↑  "Республиканский ландшафтный заказник «Средняя Припять» увеличился на 2,6 тыс.га". 2018-03-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-28.
3. ↑  Тэрыторыі важныя для птушак Arxivləşdirilib 2018-03-22 at the Wayback Machine (bel.)
**Reggina** (ital. Reggina Calcio) — Calabria şəhərini təmsil edən İtaliya futbol klubudur. 1914-cü ildə qurulan İtaliyanın ikinci ən vacib liqası olan B Seriyasında oynayır. Ev stadionu 26343 tamaşaçı qəbul edə bilən "Oreste Granillodur".

Komandanın ən yüksək nəticəsi 2004/05 mövsümündə "Seriya A "10-cu nəticədir. 2006/07 mövsümündə Regina 8-ci yeri tuta bilərdi, lakin 11 xalı çıxdıqdan sonra komanda yekun sıralamada mövsümü 14-cü yerdə başa vurdu.

2012-ci il yanvarın 8-də Roberto Bredanın istefasından sonra bu posta təyin olunan Ancelo Qrequççi Reginanın baş məşqçisi olub. 2 iyul 2012-ci ildə komandanın keçmiş oyunçusu Davide Dionigi baş məşqçi oldu. Komandanın kapitanı Emiliano Bonazzolidir. Klubun hal hzırda baş məşqçisi İtaliya futbolinun canlı əfsanəsi Filippo İnzagidir.

Uğurları
--------

Reggina klubu 1919/20 və 1964/65-ci illərdə 2 dəfə "Seria C "çempionluğu qazamışdır.

Transferləri
------------

Klubun ən bahalı satış transferi 2007/08 mövsümündə 13 milyon avroya satdığı 24 yaşlı italiyalı Rolando Biançidir. Ən baha aldığı futbolçu isə 4.8 milyon avroya 2002/03 mövsümündə 25 yaşlı paraqvaylı Karlos Paredes olmuşdur.

Klub rekordçuları
-----------------

Klubda ən çox oyun keçirmiş futbolçu italiyalı mərkəs müdfiəçisi Simone Giacchetta olmuşdur. O ümumilikdə 292 oyuna çıxmış və 16 qol vurmuşdur. Klubun bombardiri isə 51 qolla italiyalı hücumameyilli yarımmüdafiəçi Francesco Cozzadır. O 252 oyunda 51 qol vurmuş və 21 asistlə yadda qalmışdır.

Digər məlumatlar
----------------

Kluba qarşı oyunlarda ən çox qol vurmuş futbolçu argentinalı Hernán Crespodur. O 11 oyunda Reggina klubuna 10 qol vurmağı bacarmışdır.

Tommaso Aglietti adlı qapıçı 2022/23 mövsümündən bu yana 11 nömrəli forma il çıxış edir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Sportitalia (8 yanvar 2012). Архивировано 5 марта 2016 года. Дата обращения: 15 января 2012. http://www.sportitalia.com/?action=read&idnotizia=72052
* 
* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | seriya A |
| Normativ yoxlama | GND: 7543583-4 · VIAF: 243895280 · WorldCat VIAF: 243895280 |
**Viareco mükafatı** (it. Premio Viareggio) — İtaliyanın ən qədim və ən prestijli mükafatlarından biri.

Viareco

Mükafatın tarixi
----------------

Üç yazıçı və jurnalist (Leonida Repaçi, Karlo Salsa, Alberto Kalantuoni) tərəfindən 1929-cu ildə Mussolini diktator rejimiylə qarşıdurma şəraitində yaradılıb və 1927-ci ildə təsis edilən Baqutta mükafatı ilə müqayisədə daha demokratik mükafatdır. Liquriya sahillərindəki şəhərin şərəfinə adlandırılıb. Mükafatın təqdimetmə mərasimində Luici Pirandello da iştirak edib.

İkinci dünya müharibəsi illərində mükafat təqdim olunmayıb. Hazırda mükafat dörd istiqamət üzrə təqdim olunur: ədəbi debüt, proza, esse, poeziya.

Eləcə də sülhün əldə olunması və sosial inkişaf üzrə beynəlxalq Viareco-Versilia mükafatı təqdim edilir.

Bəzi laureatlar
---------------

* Akille Kampanile (1933)
* Umberto Saba (1946)
* Antonio Qramşi (1947)
* Aldo Palasseski, Elza Morante (1948)
* Karlo Emilio Qadda (1953)
* Vasko Pratolini (1955)
* Karlo Levi (1956)
* İtalo Kalvino, Pyer Paolo Pazolini (1957)
* Alberto Moravia (1961)
* Corco Bassani (1962)
* Qoffredo Parize (1965)
* Fulvio Tomissa (1969)
* Akille Kampanile (1973)
* Mario Lutsi (1978)
* Primo Levi (1982)
* Luici Malerba (1992)
* Alessandro Barikko (1993)
* Antonio Tabukki (1994)
* Flör Yeqqi (2002)
* Alberto Arbazino (2005)
* Roberto Saviano (2006

Xarici keçidlər
---------------

* Mükafatın rəsmi saytı
**Dilarə Azaflı** (*Zeynaova Dilarə Mikayıl qızı*; 5 mart 1947, Azaflı, Tovuz rayonu – 25 avqust 2005, Bakı) — Azərbaycan aşığı.

Həyatı
------

Zeynalova Dilarə Mikayıl qızı (Dilarə Azaflı) 5 mart 1947-ci ildə Tovuz rayonunun Azaflı kəndində aşıq Mikayıl Azaflının ailəsində anadan olub. 1965-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakultəsinə daxil olub və 1965-ci il də oranı bitirib. 1971-ci ildə Bakı şəhəri Biləcəri qəsəbəsi 2 saylı Dəmiryol orta məktəbində, 1973-cü ildə 5 saylı (indiki 300 saylı) orta mnəktəbdə müəllimlik etmişdir. "Xalq maarifi əlaçıçı", "Fəxri dəmiryolçu", dəfələrlə "İlin müəllimi"adlarına layiq görülüb. Respublika Təhsil Şurası İdarə Heyətinin üzvü olub.
1984-cü ildə Aşıq Pəri Məclisinin üzvü olub.

Yaradıcılığı
------------

14 yaşından seir yazmağa başlayan Dilarə Azaflı 1985-ci ildən dövrü mətbuatda çap olunmağa başlayır. "Aşıq Pəri Məclisi və el şairələri" (1987), "Azərbaycan poeziya almanaxı" (1991), "Dan ulduzu" (1998), "Haqqım var yaşamağa" (2001), "Aşıq Pəri Məclisi" (2004) kitablarında və digər almanaxlarda şeirləri çap olunub.

Kitabları
---------

"Duman gəlib dağlarıma"

Həmçinin bax
------------

* Mikayıl Azaflı
* Aşıq Pəri Məclisi

Xarici kecid
------------

* "Aşıq Pəri İnciləri" şeir antalogiyası haqqında
* Məşhur aşığın qızı: "Atam Stalinin üzünə mürəkkəb tökdüyü üçün qaçaq düşdü Arxivləşdirilib 2017-04-13 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------



1. ↑  Aşıq qadınların antologiyası. Bakı: 2010. Səh. 29
**Vezuvian (idokraz) Ca10(Mg,Fe)2 Al4 [SiO4]5 [Si2O7]2 (OH)4**  — Tetraqonal sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.

Növ müxtəliflikləri
-------------------

Berilliumlu (~9% BeO), manqanlı (4,5%-dək MnO), nadir torpaq elementli (serium qrupu TR ~ 16,7 %), titanlı (4,7 %-dək TiO2) vezuvianlar; viluit – tərkibində 3 %-dən çox B2O3 olan vezuvian.

Xassələri
---------

Rəng — zeytunu-yaşıl, sarımtıl-yaşıl, yaşıl, zümrüdü-yaşıl, sarı, çəhrayı, qırmızı, mavi, qara; Mineralın cizgisinin rəngi — ağ, yaşılımtıl, qonuru; Parıltı — şüşə, yağlı; Şəffaflıq — şəffaf, yarımşəffaf; Sıxlıq — 3,3-3,6; Sərtlik — 5-6,5; Kövrəkdir; Ayrılma — qeyri-mükəmməl, prizma {110} üzrə bir qədər yaxşı; Sınıqlar — tikanlı, qeyri-hamardan qabıqvariyədək; Morfologiya — kristallar: vertikal cizgili prizmatik, bəzən bipiramidal; İkiləşmə: qeyd olunmayıb; Mineral aqreqatları: dənəvər, radial-şüalı, paralel-çubuqvari.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Tipik kontakt-metasomatik mineral olub, skarnlarda geniş yayılmışdır. Hidrotermal-metasomatik dəyişikliyə uğramış trapplarda aşkar edilmişdir. Ultraəsası qələvi süxur massivlərinin metasomatitlərində təzahür edir. Qneyslərdə, xlorit şistlərində, bəzən fillit və roqoviklərdə iştirak edən vezuvian metamorfik proseslərin məhsuludur. Monte-Somma vulkanının tullantıları vezuvianla zəngindir. Səpintilərdə də toplanır. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: qranatlar, xloritlər, diopsid, ilvait, epidot, vollastonit, skapolit, sfalerit, xalkopirit, arsenopirit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Vezuvi, Monte-Somma vulkanları (İtaliya); Göpferqryün (Almaniya); Telemark-Smit (Novreç); Axmatov və Yeremeyev mədənləri, Vilyuy çayı hövzəsi (Rusiya) və b. Azərbaycanda Gədəbəy rayonunun və Tutqun çayı hövzəsinin skarnlarında, həmçinin Kiçik Qafqazın bəzi başqa məntəqələrinin rodinqitlərində və s. qeyd olunur.

Tətbiqi
-------

Massiv yaşıl vezuvian ikinci növ məmulat daşı kimi istifadə edilir. Mineralın şəffaf növlərindən zərgərlikdə istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.
2. ↑  mineralienatlas.de (ing.).

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

* THE MINERAL VESUVIANITE
**Vensen meşəsi** (*fr.* Bois de Vincennes) — Fransa meşəsi.Qalanın ətrafında yerləşdiyi Vensen meşəsi Parisin ən böyük parkı olub sahəsi 995 hektardır.

Mövcud vəziyyət
---------------

Bois de Vincennes
İndi parkda dörd göl var: Qravel, Minim, Sen-Mande və Domenil. XX-ci əsrdə çoxsaylı süni kanallar və çeşmələr sementlənmişdir. Vensen meşə yollarından avtomobil yolları keçir. Artıq bir neçə on ildən çoxduki yollar nəqliyyat üçün bağlanıb və yalnız piyadalara və velosipedçilərə açıqdır. Vincennes meşəsində hipodrom, Milli İdman və Bədən Tərbiyəsi İnstitutu, tropik və botanika bağları, velodrom, buddist pagoda və digər obyektlər var. Meşədə kiçik hind-çin xramı, akvarium, gül parkı, tropik kollar var.Meşənin yaxınlığında zoopark yerləşir.Sahəsi 17 hektar olan zooparkda 72 metr hündürlüyündəki süni qaya dağ keçiləri üçün nəzərdə tutulmuşdur. Meşədə 700 quş və 600 növ isə digər heyvanlar mövcuddur.

Görünüşü
--------

* Sen-Mande gölüSen-Mande gölü
* İppodromİppodrom
* Domenil gölüDomenil gölü
* 
* 
* 
*

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **Vensen meşəsi** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* Rəsmi sayt Arxivləşdirilib 2015-01-10 at the Wayback Machine
**Şaşikala Cavalkar-Sayqal** (Maratx dilində: **शशिकला जवळकर-सैगल**; 4 avqust 1932, Solapur[d], Britaniya Hindistanı – 4 aprel 2021, Mumbay) və ya səhnə adı ilə **Şaşikala** — Hindistanlı aktrisa.

Bioqrafiyası
------------

O, 4 avqust 1932-ci ildə müasir Maharaştra əyalətinin Solapur rayonunda varlı ailədə anadan olmuş və eyni zamanda da ailəsindəki altı uşağın ən kiçiyi olmuşdur. Onun atası Anantrao Cavalkar parça taciri idi və özünün dükanı var idi, lakin şəraitin pisləşməsi səbəbindən müflis olmuş, bundan sonra ailənin hətta yeməyə belə pulu qalmamışdır. Onda beş yaşı olan beş yaşlı Şaşikala rəqs və dram dərnəyinə qoşulmuş və ailəyə maddi köməklik etmək üçün onunla birlikdə rayonun müxtəlif yerlərində çıxışlar etmişdir.

Nəticədə ailənin dostlarından biri ona kinoda iş axtarmağı təklif etmişdir. Bunun üçün ailə Bombaya köçmüş və burada Şaşikala atası ilə birlikdə iş axtarışı üçün kinostudiyalara müraciət etməyə başlamışdır. Beləliklə o burada, 1945-ci ildə çəkilmiş *Qızım Zinət* filmində qız rolunu oynamağı təklif edən Nur Cahanın diqqətini cəlb etmişdir, lakin Şaşikala o zaman filmin çəkildiyi urdu dilini bilmədiyi üçün o, yalnız qavvali səhnəsində iştirak edə bilmiş və bunun üçün 25 rupi almışdır. Nur Cahanın dəstəyi ilə o, Nur Cahanın əri, rejissor Şövkət Hüseyn Rizvi ilə 400 rupi maaşla dörd illik bir müqavilə imzalamışdır.

O, təxminən on ilə yaxın müxtəlif filmlərdə kiçik rollar oynamağa davam etmişdir. Nəticədə o, V. Şantaramanın "The Girl from Bombay (1953) filmində ikinci plan rolunda çıxış etmişdir. Həmçinin həmin il ekranlara çıxmış Şantaramanın digər filmi olan və çılğın qadından bəhs edən *Surang* filmində də rol almışdır. Aktyor Sandhya rejissorla mübahisə etdikdən sonra ona "Ankle Bells Are Ringing" filmində baş rol oynamaq üçün müraciət edilmişdir, lakin sonradan bu fikir dəyişdirilmiş və Şaşikala rolunu itirmişdir.

Karyerasında digər diqqətəlayiq məqam isə Bimal Royun kasta məsələsini gündəmə gətirdiyi "Toxunulmaz" (1959) filmindəki rolu olmuşdur. Şaşikala həmçinin də Taraçand Barjatyanın "Aarti" (1962) filmində də iştirak etmiş və bu da onu rejissorların mənfi rolları canlandırmaq üçün tez-tez istifadə etdiyi aktyorlardan birinə çevirmişdir. Bundan sonra o, Delusion (1963), The Test of Time (1965), Anupama (1966) və Çiçək və Daş (1966) kimi filmlərdə kiçik rollarda görünmüşdür.

1980-ci illərdə o, Beauty (1980), Arjuna (1985), Khamosh Nikahen (1986), Ghar Ghar Ki Kahani (1988), Truth (1989), Pardesi Babu (1998) filmlərində rol almışdır. O, "Baadşah" (1999) filmində Şahrux Xanın canlandırdığı obrazın anası rolunu, "Həm kədərdə, həm də sevincdə" (2001) filmində Kamo rolunu, həmçinin Jhankaar Beats (2003) və Mujhse Shaadi Karogi (2004) və Padmashree Laloo Prasad Yadav (2005) filmlərində də müxtəlif rolları canlandırmışdır.

2000-ci illərdə televiziyada fəaliyyətə başlamışdır və Apnaapan, Dil Deke Dekho və Son Pari kimi Hindistan istehsalı olan seriallarda rol almışdır.

2007-ci ildə o, kinoya verdiyi töhfəyə görə ölkənin dördüncü ən yüksək mülki mükafatı olan Padma Şri mükafatını əldə etmişdir.

Aktrisa 4 aprel 2021-ci ildə 88 yaşında Mumbaydakı evində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  IMDb (ing.). 1990.
**Nikolay Alekseyeviç Serdobov** (*rus.* Николай Алексеевич Сердобов; 9 may 1916, Samara – 7 aprel 1986) — rus yazıçı, şair, tarixçi və tənqidçi. Tıva Sovet Sosialist Respublikasının elmi araşdırmalarının tanınmış araşdırmaçısı.

Həyatı
------

Nikolay Serdobov 9 may 1916-cı ildə Kuybışev (indiki Samara) şəhərində anadan olmuşdur. 1940-cı ildə Moskvada Lenin İnistitutunu bitirmişdir. 1940-1946-cı illərdə Sovet ordusunun döyüşçüsü olmuş və Berlinə qədər getmişdir. 1946-cı ildə təhsil çalışmaları üçün Tıvaya göndərilmişdir. Tuva oblast komitəsinin təhsil şöbəsinin rəhbərliyinə, inistitut katibliyinə, rəhbər müaviliyinə qədər yüksəlmişdir. 10 il boyunca Tuva Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Ali Şurası rəhbərinin müavini olaraq işləmişdir. 7 aprel 1986-cı ildə vəfat etmişdir.

9 may 2011-ci ildə Nikolay Serdobovun 95 illiyi münasibətiylə Tıva Sosial Elmlər İnistitutu tərəfindən yazılı abidə ucaldılmışdır.

Əsərləri
--------

* «Buyan bile Hоrа» (1959)
* «Аmıdırаldıñ ünezi» (1962), roman
* «Sаyan sınnаrınıñ ındındа» (1966),roman
* «Dаyıngа şоnnutkаnnаr» (1981), roman
* «Ulаnçızı çоk» hekayə.

Həmçinin bax
------------

* Mengi Oorjak

* Kara-Kıs Munzuk

İstinadlar
----------

1. ↑  "Воспоминания о Николае Алексеевиче Сердобове (к 65-летию ТИГИ)". tuva.asia. 26 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Nikolay Serdobov haqqında". ansiklodedi.com. 26 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Nikolay Serdobov". peoplepill.com. 26 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  "İlk hekayə kitabı". 26 iyun tarixində arxivləşdirilib.
**Nikolay Panin yaşayış binası** - Rostov-na-Donu şəhərinin ərazisində, Ulyanovskaya küçəsi, ev 39 ünvanında yerləşən bina. Bina 1910-cu ildə modern stilində inşa edilmişdir. Nikolay Panin yaşayış binası regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxil edilmişdir.

Tarix
-----

Bina 1910-cu ildə Yevgeni Miaxaloviç Qulinin layihəsi əsasında Nikolay Alekseyeviç Paninin şəxsi vəsaiti ilə inşa edilmişdir. Yaxınlığında yerləşən Staroobradçeski Pokrovski binası ilə vadhid tandem təşkil edir. Binada köhnə provaslav ənənələrinə xidmət edən ibadət evi vardı. Onun özüdə qədim provaslav məzhəbi icmasının üzvü olmuşdur. Hazırda bu məzhəb Rusiya qədimprovaslav kilsəsi adlanır. Ölümündən sonra o binanı məbədə verməyi istəmişdir. 1920-ci ildə bina milliləşdirilmişdir. Rostov vilayəti innzibati rəhbərliyinin 9 oktyabr 1998-ci ildə 411 saylı əmri ilə Panin binası dövlət qorumasına alınmış və regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxil edilmişdir.

Arxitektura
-----------

Panin yaşayış binası Ulyanovski küçəsində Pokrovski məbədinin qarşısında yerləşir. Bina iki mərtəbədən ibarətdir və düzbucaqlı konfiqurasiyaya malikdir. Birinci mərtəbənin pəncərələri düzbucaqlı, ikinci mərtəbənin pəncərələri isə yarımdairəvi formadadır. Binaya girişdə iki qatlı qapıya sahibdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rostov-na-Donu". Rostov vilayətinin rəsmi saytı. 2013-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-28.
2. ↑  "История старообрядческой Общины в Ростове-на-Дону". izdrevle.ru. 2016-05-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-30.
**Pavlodar Dövlət Pedaqoji Universiteti (PDPU)** (*qaz.* Павлодар мемлекеттік педагогикалық университет (ПМПУ)) — Pavlodar şəhərinin ali təhsil müəssisəsi.

Tarixi
------

1 dekabr 1962-ci ildə Pavlodar Pedaqoji İnstitutu (PPİ) açıldı. İl ərzində universitet dörd sinif otağından ibarət 3 nömrəli məktəbin dördüncü mərtəbəsində yerləşirdi. İki fakültə: Tarix və Filologiya və Fizika-Riyaziyyat — 150 nəfər təhsil aldı; dərslər 14 müəllim tərəfindən tədris edilmişdir. Qeydə alınan tələbələrin 50% -dən çoxunun iki ildən çox iş təcrübəsi var. 1963-cü ildə Fizika-Riyaziyyat Fakültəsinin Biologiya və Kimya Bölməsinin (tələbə sayının artması ilə əlaqədar) əsasında, bədən tərbiyəsi şöbəsi ilə Kimya və Biologiya Fakültəsi quruldu.

1964–1965-ci tədris ilində üç ixtisas üzrə (Rus dili və ədəbiyyatı, riyaziyyat və təbiət elmləri) tələbə qəbulu aparıldı. Tələbə sayı 284 nəfərə yüksəldi, universitetdə 23 əyani müəllim çalışdı.

1977-ci ildə Pavlodar Pedaqoji İnstitutunda məktəb direktorlarının hazırlığı və ixtisasartırma fakültəsi (PDPU) açılmışdır. Fəaliyyətin ilk illərində fakültə Qazaxıstanın altı bölgəsinin, daha sonra üç bölgəsinin direktorlarını yetişdirdi. PDPU-nin məktəb direktorlarının fəaliyyəti məktəb rəhbərləri və elm dünyasının nümayəndələri tərəfindən hörmətə layiq görülmüşlər.

1994-cü ildə S. Torayqırov adına Pavlodar Pedaqoji İnstitutu Pavlodar Dövlət Universitetinin tərkibinə daxil edildi və Pavlodar Dövlət Universitetinin S. Toraigyrov adına Pedaqoji İnstitutu adlandırıldı

2004-cü ilin fevralında, Pavlodar Dövlət Pedaqoji İnstitutu, S. Torayqırov adına Pavlodar Dövlət Universitetindən ayrıldıqdan sonra yenidən müstəqil bir universitet oldu.

2017-ci ildə Pavlodar Dövlət Pedaqoji İnstitutu Qazaxıstan Respublikası Hökumətinin Fərmanı ilə Universitet statusunu aldı.

2017-ci ildə təhsil müəssisəsinin rəhbərliyi "Land Treyder Prado" nu 47 min dollara "… İnstitut əməkdaşlarının təcrübə və institutun elmi şöbələrində tələbələrin çıxışı çətin olan yerlərini ziyarət etmələri üçün aldı. … ".

İstinadlar
----------

1. ↑  GRID Release 2017-05-22. 2017-05-22 2017. doi:10.6084/M9.FIGSHARE.5032286
2. ↑  
*ПГПИ.* "История" (rus). 2013-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 августа 2008.
3. ↑  Постановление Кабинета Министров Республики Казахстан от 2 июня 1994 года № 584 "О создании университетов в городах Акмоле, Атырау, Павлодаре, Петропавловске и Талдыкоргане"
4. ↑  Постановление Правительства Республики Казахстан от 3 февраля 2004 года № 128 "О реорганизации отдельных республиканских государственных казённых предприятий Министерства образования и науки Республики Казахстан".
5. ↑  Павлодарский государственный педагогический институт получил статус университета
6. ↑  *Джамиля Маричева.* "Павлодарский пединститут купил джип для общего пользования". Ratel.kz. 2017-09-07. 2017-09-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-12.
**Şelkovnikov süsəni** (*lat.* Iris schelkownikowii) — süsənkimilər fəsiləsinə aid bitki növü.

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu: "Nəsli kəsilmək təhlükəsində olanlara" aiddir. Azərbaycanın prioritet endemik növüdür.

Morfoloji təsviri
-----------------

Çoxillik ot bitkisidir. Kökümsovu qısa, sürünə, gövdə 4—20 sm hündürlüyündə, bir iri təpə çiçəyindən ibarətdir. Yaraqları boz—göymtül, dar—xətvari, 2—3 mm enində, bəzən spiralvari əyilmişdir, təpə yarpaqları otvari-pərdəlidir, neştərşəkilli, ucu sivridir. Çiçəkyanlığının xarici tərəfi üfüqi aşağı dartılmışdır, 4-5 sm uzunluğunda, 1,5-2 sm enində uzunsov və ya uzunsov xətvaridir, küt, boz, ortada dairəvi tünd göy ləkə və tünd-göy damarlar var. Çiçəkyanlığının daxili tərəfi yuxarıya doğru, 6—7 sm uzunluğunda, 3-3,5 sm enində, uzunsov, tərs yumurtavari, sıxılmış, qısa dırnaqcıqlı, küt, mavi bənövşəyi və ya bənövşəyi damarlıdır. Tozcuğu bənöşəyi, qutucuq 5-6 sm uzunluğunda, uzunsov, üçtilli, qısa buruncuqludur.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə dövrü aprel, meyvə əmləgətirmə may ayına təsadüf edir. Kökümsov və toxum vasitəsilə çoxalır. Aşağı dağ qurşağında quru, gilli və daşlı yamaclarda yayılmışdır. Mezokserofitdir.

Yayılması
---------

Bozqır yaylası.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyaları çox nadirdir. Tək-tək bitir. Dekorativ bitkidir. İtmə təhlükəsi altındadır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Yaşayış ərazisinin deqradasiyası, otarılma, tapdalanma və əhali tərəfindən yığılması itmə təklükəsini yaradır.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Mühafizə tədbirləri yoxdur. Ysaqlıqların yaradılması vacibdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri. II nəşr. Bakı-2013.
2. 1 2 3  Флора Азербайджана, 1952
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-05-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-12.
4. ↑  Hacıyev V.C. İbrahimov Ə.Ş. 1981
5. ↑  Ибадлы О.В. 2005
6. ↑  Salayeva Z.K. 2006
7. ↑  Talıbov T.H. İbrahimov Ə.Ş. 2008
8. 1 2  Qaraxani P.X. 2013

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | GBIF · iNaturalist |
**Əhməd Topatan** (əsl adı: *Daniel*) — aktyor, Türkiyə ermənisi.

Həyatı
------

Əhməd Topatan 1916-cı ildə Tarsusda anadan olub.

Topatan 1975-ci il iyunun 26-da 59 yaşında xərçəng xəstəliyindən dünyasını dəyişib. Aktyor İstanbulda dəfn olunub.

Fəaliyyəti
----------

Erməni mənşəli aktyor 1953-cü ildə "Drakula İstanbulda" filmi ilə diqqəti cəlb edib. İlk filmi isə 1950-ci ildə çəkilən "Çete" olub. Aktyorluğa gec yaşda başlayan Əhməd Topatan daha çox ciddi görkəmli, təmkinli caniləri canlandırıb. Amma onun müsbət obrazları da filmoqrafiyasında az deyil. 1964-cü ildə "Topqapı", 1965-cui ildə "Son darbe", 1967-ci ildə "Krallar ölmez" və 1971-ci ildəki "İntiqam kartallı" filmləri onun yaradıcılığına diqqəti daha da artırıb. 100-dən artıq filmdə rol alıb.

Mükafatları
-----------

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Vüqar İsmayılov.* "Türk kinosunun məşhur erməni aktyorları". Modern.az (az.). modern.az. 18.10.2013, 16:56. 2019-03-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-06-22.
**Qay Musius Ssevola** (e. ə. VI əsr, Roma – *bilinmir*, *bilinmir*) – Romanın əfsanəvi qəhrəmanı, Romanı etrusklardan xilas etmiş şəxsdir. Tarixdə "Kord" adı ilə də tanınır.

Tarixi
------

B.e.ə. 509-cu ildə Etrusk hökmdarı Porsena Romanı mühasirəyə alan zaman Roma gənci Mutsiy senatın razılığı ilə Porsenanı öldürmək üçün düşmən qərargahına getmiş, lakin səhv edərək onun sərkərdələrindən birini öldürmüşdür. Mutsiy əsir alınanda süallara cavab verməkdən imtina etmişdir. Porsena onu oda atmaqla təhdid etmiş, lakin cəsur gənc Mutsiy sağ əlini kürəyə soxaraq, şöhrət sevən üçün yanmaq əzabının qorxulu olmadığını söyləmişdir. Sağ əli qopanadək onu odun üzərində saxlamışdır. Bundan heyrətlənən Porsena onu azad etmiş və Roma ilə sülh bağlamışdır. Bu hadısədən sonra onu "Ssevola "(latınca: "scaevola" — "solaxay") ləqəbi ilə çağırırdılar, lakin bir neçə müddət keçdikdən sonra Mutsiy vəfat edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Livy, Ab Urbe Condita, 2.12
2. ↑  Livy, Ab Urbe Condita, 2.12–3
3. ↑  Livy, Ab Urbe Condita, 2.12–13

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Qay Musius Ssevola*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Tit Liviy: Romanın tarixi
* Auradan Ekkehart

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Kruqosvet · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Universalis |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNE: XX1734251 · BNF: 149174933 · GND: 128812524 · ISNI: 0000 0000 2355 5683 · LCCN: n83008381 · VIAF: 65375048 · WorldCat VIAF: 65375048 |

 |
**Nikolay Dmitriyeviç Petruxin** (31 mart 1908, Moskva – 27 mart 1944, Mikolayev, Almaniya Reyxi[d]) — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (20 aprel 1945).

Həyatı
------

Nikolay Petruxin 1908-ci ildə Bakıda anadan olub. Milliyətcə rusdur. 1941-ci ildə Bakı Şəhər Hərbi Komissarlığından orduya çağırılmışdır. Matros idi. Müharibə başlayana qədər Bakıda neft mədənlərində işləmişdir. Bir çox döyüş əməliyyatlarında iştirak etmişdir.

26 mart 1944-cü ildə Ukraynanın Nikolayev vilayətində həlak olmuşdur.

20 aprel 1945-ci ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. Lenin ordeni və Qırmızı Ulduz medalı ilə təltif edilmişdir.

Kitablardan
-----------

Bakıda dünyaya göz açmış Nikolay Petruxin Suraxanıda yaşamış və 30-cu illərin əvvəlində hərbi xidməti qurtarıb, yenə də Bakıya qayıtmış, neft sənayesi ndə işləmişdir. Böyük Vətən Müharibəsi başlandıqda N.Petruxin Qara dəniz donanmasında xidmətə göndərilmiş və snayper peşəsinə yiyələnmişdir. 1944-cü ilin martında Nikolayev şəhərinin azad edilməsi üzrə desant əməliyyatında iştirak edən N.Petruxin şəxsi qəhrəmanlıq göstərmişdir: iki gün ərzində düşmənin 18 hücumu dəf edilmişdi. Çox ağır keçən bu döyüşlərin birində N.Petruxin həlak olmuşdur. Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı ona 1945-ci ilin 20 aprelində verilmişdir

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Azərbaycan Respublikası Xatirə Kitabı, XII cild. Bakı: Respublika Xatirə Kitabı redaksiyası. 2012. səh. səh.181-182. ISBN A-49.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Ölkənin qəhrəmanları |
**Sinxron mühərrik** — dəyişən cərəyanla işləyən elektrik mühərriklərinin növü. Stabil vəziyyətdə valın fırlanması cərəyanın qidalanma tezliyi ilə sinxron dəyişən cərəyan mühərriki hesab olunur. Fırlanma müddəti dəyişən cərəyanın tam siklinə bərabərdir. Sinxron mühərriklər maqnit sahəsi yaradan mühərrikin statorunda dəyişən cərəyan çoxfazalı elektromaqnitlərindən ibarətdir.

Sinxron və Asinxron mühərriklər arasındakı fərq budur: statordan alınan elektrik enerjisi nəticəsində orada yerləşən maqnitlərdə qütblənmə yaranır və bu qütblənmə dönən hərəkət yaradır ki, bu hərəkət rotora verilir və beləcə rotor dönməyə başlayır. Sinxron ilə Asinxron mühərriklər arasındaki fərq burada ortaya çıxır. Yəni dönmə hərəkətinin sabit olmaması bunlar arasında əsas fərqdir. Yəni, qısaca asinxron mühərriklərdə stator "dövri" ilə rotor dövri arasında fərq var. Fırlanan hissə, maqnit sahəsinin dövründən fərqlənir. Ancaq sinxron mühərriklərdə bu yoxdur. Stator ilə rotor eyni dövrlə fırlanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Elektrik Maşınları: 2.ci Hissə
**Nikolay Mixayloviç Rubtsov** (*rus.* Николай Михайлович Рубцов; 3 yanvar 1936, Yemetsk – 19 yanvar 1971, Voloqda) — rus şair.

Həyatı
------

Nikolay Mixayloviç Rubtsov 1936-cı ildə Rusiyanın Xolmoqorsk rayonunda doğulub. 1962-1969-cu illərdə Moskvanın M.Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunda təhsil alıb. Cəmi otuz beş il ömür sürmüş şair az vaxtda "Lirika" (1965), "Çöllər ulduzu" (1967), "Qəlb qoruyur" (1969), "Şam ağaclarının səsi" (1970), "Yaşıl güllər" (1971) adlı şeir kitablarını nəşr etdirib. Bu əsərlər ona tezliklə məşhurluq gətirib.

Nikolay Rubtsov 1971-ci ildə sevgilisi, şair Lüdmila Derbina tərəfindən öldürülüb.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Nikolay Rubtsov*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Nikolay Rubtsov poetry at Stihipoeta
* N. Rubtsov
* Nikolay Rubtsov's Poems Arxivləşdirilib 2012-02-04 at the Wayback Machine
* Night in winter — YouTube, song by Larisa Novoseltseva on poem by Rubtsov

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Discogs · International Music Score Library Project · MusicBrainz |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Kruqosvet |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNE: XX990977 · BNF: 13478838j · CiNii: DA06858327 · GND: 119228696 · ISNI: 0000 0001 0861 6385 · LCCN: n84068841 · LNB: 000108016 · NKC: js20020925079 · NTA: 070407274 · NUKAT: n2002094374 · LIBRIS: 212972 · SUDOC: 035275782 · VIAF: 160829 · WorldCat VIAF: 160829 |

 |
**Zagrebačka banka** (Zaqrebaçka banka, Zaqreb bankı) — Xorvatiyanın ən böyük bankı. UniCredit Maliyyə Korporasiyasının törəmə bankı. 1989-cu ildə tam özəlləşdirilən ilk Xorvatiya bankı və listinqlə birjaya (Zaqreb fond birjası, 1995-ci il) çıxan ilk Xorvatiya bankı. CROBEX adlı Xorvatiyanın əsas fond indeksinə daxil olan 25 şirkətdən biri.

Bank 1914-cü ildə Zaqreb hakimiyyəti tərəfindən Gradska štedionica (şəhər əmanət bankı) adı ilə təsis edilmişdir. Bankın əsas vəzifəsi ilk öncə şəhər ictimai müəssisə və təşkilatlarını maliyyələşdirmək idi. Yarandığı gündən iki il sonra bank şəhərdə tramvay şəbəkəsi tikən Zaqreb Tramvay Şirkətini (ZET) maliyyələşdirməyə, eləcə də digər infrastruktur layihələrini kreditlərlə dəstəkləməyə başladı. 

İkinci Dünya Müharibəsindən sonra bankın adı Gradska štedionica Zagreb (Zaqreb Şəhəri Əmanət Bankı) oldu. 1977-ci ildə bir sıra yenidən qurulmadan sonra bank müəssisələrə kredit verməyə yönəlmiş Zaqrebačka banka və fiziki şəxslərə maliyyə xidmətləri göstərən Gradska štedionica bölündü. 1980-ci ildə onlar yenidən birləşdilər, lakin artıq Zagrebačka banka adı altında. Bank YSFR dövlətinə məxsus olmayan ilk səhmdar bank oldu.

2002-ci ildə Zagrebačka banka İtaliyanın UniCredit maliyyə korporasiyası tərəfindən alındı. Hal-hazırda ölkənin ən böyük bankıdır, ölkənin bank xidmətləri sektorunun 25%-nə sahibdir. Bank xidmətlərindən 80.000 hüquqi şəxs və 1.1 milyondan çox fiziki şəxs yararlanır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Annual Report 2013" (PDF). Zagrebačka banka. 15 April 2014 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 April 2014.
2. ↑  "Konzum je prešišao Zagrebački holding: Ima 11.886 zaposlenih". tportal.hr (xorvat). 22 May 2015. 24 December 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 December 2015.
3. ↑  "Сайт Загребской фондовой биржи". 2013-02-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-10.

Xarici keçidlər
---------------

* Bankın rəsmi saytı
**Karbon qazı** CO2 ,karbon(IV) oksid, karbon dioksid.

Изменения концентрации CO2 в ppm на протяжении последних 400 тыс. лет (сверху — за последнюю тысячу лет)

Fiziki xassələri
----------------

Rəngsiz, iysiz qazdır. Havadan ağırdır. Yanmır və yanmanın qarşısını alır. 
Atmosfer təzyiqdə -78,5 °C-dən aşağı temperaturda karbon qazı mayeləşmədən birbaşa bərk hala keçir. Ona görə də "quru buz" adlanır.

Alınması
--------

### Sənayedə:

* Təbii mineralların parçalanmasından:

```
CaCO3 □(→┴t ) CaO + CO2
```

* Təbii qazın yandırılmasından:

CH4 + 2O2 → CO2 + 2H2O

* Laboratoriyada karbonat turşusunun duzlarına qüvvətli turşularla təsir etməklə alınır

Na2CO3 + 2HCl → 2NaCl + CO2 + H2O

Kimyəvi xassələri
-----------------

CO2 − karbonat turşusunun anhidrididir. Turşu oksidlərinin ümumi xassələrini göstərir:

* CO2+ H2O↔ H2CO3
* Na2O + CO2→Na2CO3
* 2NaOH + CO2 → Na2CO3 H2O

Karbon qazını əhəng suyu ilə təyin edirlər:

* Ca(OH)2 + CO2 → CaCO3 +H2O

Karbon qazı ammonyakla karbamid əmələ gətirir:

* CO2 + 2NH3 □(→┴t ) CO(NH2)2 + H2O

Oksidləşdirici kimi kömür və magneziumla reaksiyaya daxil olur:

* CO2 + C □(→┴t ) 2CO
* CO2 + 2Mg □(→┴t ) 2 MgO + C

Təbiətdə bitkilərin yaşıl yarpaqlarında(xlorofildə) fermentlərin iştirakı ilə havada olan karbon qazı və torpaqdan udulmuş su hesabına fotosintez prosesi gedir, qlükoza sintez olunur:

* 6CO2 + 6 H2O □(→┴hϑ ) C6H12O6 + 6O2

Toksikliyi
----------

Zəhərli qaz deyil, amma havada karbon qazının normadan çox olması orqanizmə zəhərləyici təsir göstərərək hipoksiyaya səbəb olur.Tərkibində 1,5-3% CO2 olan hava ilə uzun müddət ( bir neçə gün) nəfəs aldıqda qusma və başgicəllənmə başlayır, CO2 6%-dən çox olduqda isə ürəyin fəaliyyəti zəifləyir və həyat üçün təhlükəli vəziyyət yaranır..

Tətbiqi
-------

Karbon qazı soda, qazlı içkilərin, karbamidin, yuyucu vasitələrin istehsalında, quru buzun alınmasında istifadə olunur. Həmçinin neftin çıxarılmasında, pensilin istehsalında, mədənlərdə partlayıcı maddələrin soyudulmasında, yanğının söndürülməsində tətbiq olunur.

Mənbə
-----

1. Краткая химическая энциклопедия.М. изд."Советская энциклопедия", 1967, т.V, с 314-315.
2. Химический энциклопедический словарь. М. изд. "Советская энциклопедия", 1983, с.602.
**İşim çayı** (*qaz.* Есіл) — Qazaxıstan və Rusiya ərazisindən axan, İrtış çayının sol və ən uzun qolu. Çayın hövzəsinin sahəsi 177 000 km², uzunluğu 2450 km-dir. İllik su sərfiyyatı 76,0 kub. m³/san-dir. İşim çayı İrtış çayının sol qolu olaraq, onun 1016 km-liyində çaya tökülür.

Adı
---

Xalq arasında belə rəvayət vardır ki, tatar xanının oğlu Kuçum İşim adsız bir çayda boğulmuşdur. Sonradan çayın adı onun şərəfinə verilir. Üstəlik "İşimak" sözü Tatar dilindən tərçümədə "uçurulmuş" mənasını verir.

Coğrafi xüsusiyyətləri
----------------------

İrtış çayının hövzəsi

Çay öz başlanğıcını Qazax alçaq dağlığından götürür. Çay 775 km məsafədə şərqdən qərbə doğru axır. Yuxarı axarlarda çay əsasən şimal-qərb, qərb istiqamətinə yönəlir. Çay Astananın yaxınlığında cənub-qərbə yönəlir. 1578 km-də Derjavinsk şəhəri yaxınlığında çay istiqamətini tamamən dəyişərək meredian üzrə cənubdan şimala yönəlir. Çay Qərbi Sibir düzənliyinə çıxır və burada İşim düzənliyi ilə axaraq İrtış çayına tökülür (Ust-İşim kəndi yaxınlığında).

### Hidrologiya və iqlim

Çayın qidalanmasında başlıca rolu qar oynayır. Çay noyabr ayında donur və apreldə buzdan azad olur. Orta illik sərfiyyat 1,11 m³/saniyədir.

Çayın axdığı ərazidə qış şaxtalı və soyuq, yayı isə istidir. Ən soyuq ay yanvar, isti ay isə iyuldur. Qışda minimal temperatur -49°, yayda isə +40 °C təşkil edir. İlin cəmi 180-200 günü 0 °C-dən yüksək olur. Aprel ayından etibarən hər gün temoeratur 0.5 °C artır.

Hövzəsi
-------

İşim çayının hövzəsi 177 000 km² təşkil edir ki, bununda 20% Rusiya ərazisində yerləşir. Qolları (Qazaxıstan): sağ — Koluton, Jabay, Akan-Burluk, İmanbulık, sol — Terisakkan; (Rusiya) sağ — Karasul, İk, sol — Barsuk.

Şəhərləri
---------

Çayın sahilində Qazaxıstanınn paytaxtı olan Astana şəhəri yerləşir. Sahilində yerləşən şəhərlər: Atbasar, Jabay, Esil, Derjavinsk, Serqeevka, Petropavl (Qazaxıstan) və İşim (Rusiya).

Əhəmiyyəti
----------

Çayın suyu iri şəhərlərin içməli suya olan tələbatın ödənilməsində istifadə edilir. Naviqasiya üçün Petrapavlovskdan Serqeevski suanbarına qədər olan 270 km məsafədə yararlıdır. Üstəlik balıq məhsullarının isteksalı məqsədi ilə yararlıdır.

Ekologiya
---------

İşim çayının suları güçlü şəkildə çirklənmişdir. Aşağı axarlarda neftlə çirklənmə 6, dəmirlə 7-4 dəfə normanı keçir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "RF Su reystr xidməti:İşim". 2012-02-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-15.
2. 1 2 3  "Схема комплексного использования и охраны водных объектов бассейна р.Иртыш. Книга 1". 2020-01-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-19.
3. 1 2  "İşim çayı". 2022-01-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-19.
4. ↑  "İşim çayının ekoloji vəziyyəti". 2022-04-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-19.

Xarici keçidlər
---------------

* İşim çayı Arxivləşdirilib 2007-12-07 at the Wayback Machine
* р. İşim çayı
**Qaya Bassani Antivari** (8 iyul 1978, Milan) — 2010 Qış Olimpiya Oyunlarında Azərbaycanı təmsil etmiş italiyalı idmançı.

Həyatı
------

Qaya Bassani Antivari 8 iyul 1978-ci ildə İtaliyada anadan olub.

2010 Qış Olimpiya Oyunlarında
-----------------------------

Vankuver Qış Olimpiya Oyunlarında Azərbaycanı təmsil edən qadın dağ xizəkçisi Qaya Bassani Antivari nəhəng slalom növündə çıxışlarını 57-ci yerdə başa vurub. İlkin mərhələdə 66-cı yeri tutan İtaliya əsilli idmançı ikinci mərhələdə daha yaxşı nəticə göstərib. Antivari 68 iştirakçı arasında 57-ci olub. O, iki yürüşün cəmində 2 dəqiqə 56,87 saniyə göstərib. İlkin mərhələni 1 dəqiqə 30,82 saniyəyə dəf edən dağ xizəkçimiz ikinci mərhələdə nisbətən yaxşı çıxış edib — 1 dəqiqə 26,05 saniyə. Olimpiya çempionu adını iki hərəkətin cəmində 2 dəqiqə 27,11 saniyə nəticə göstərən Viktoriya Rebensburq (Almaniya) qazanıb.

Daha sonra qadınların slalom yarışlarında Qaya Bassani Antivari də slalom iştirakçıları arasında olub. Lakin 32 yaşlı xanımın çıxışı çox uğursuz alınıb. İtaliya əsilli idmançı elə ilk yürüşdə mübarizəni dayandırıb. Belə ki, Qaya start xəttinə çıxıb finişə çata bilməyən 17 bəxtsizdən biri olub. Elə bu səbəbdən də o, ikinci yürüşə buraxılmayıb. Ümumilikdə, 87 iştirakçıdan yalnız 55-i hər iki cəhddə məsafəni qət edə bilib. Olimpiya çempionu adını isə iki yürüşü üst-üstə 1 dəqiqə 42,89 saniyə sərf edən almaniyalı Mariya Riş qazanıb.

Uğurları
--------

* 2010 Qış Olimpiya Oyunlarının iştirakçısı olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan dağ xizəkçisi Vankuver olimpiadasında 57-ci yeri tutdu". 2010-03-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-02-26.
2. ↑  "Azərbaycan idmançısı Vankuverdə finişə çatmadı". 2014-01-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-02-27.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İdmançı** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Qax Dövlət Kukla Teatrı** — Qax rayonu ərazisində yerləşən teatr.

Haqqında
--------

1971-ci ildən Qax rayon mədəniyyət evinin nəzdində dərnək, 1976-cı ildən isə xalq teatrı kimi fəaliyyət göstərən teatra 1992-ci ildə Dövlət Kukla Teatrı statusu verilib. Teatr 2005-ci ildə Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının təsis etdiyi "Qızıl Dərviş" mükafatına layiq görülüb. Qax teatrı dəfələrlə Azərbaycan Respublikasında keçirilən festivallarda iştirak etmişdir.
  

Qax Dövlət Kukla Teatrı Türkiyə, Rusiya, Ukrayna, Estoniya və Gürcüstanda keçirilən beynəlxalq festivallarda Azərbaycanı təmsil etmişdir.

Mükafatlar
----------

Teatr 2005-ci ildə Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının təsis etdiyi "Qızıl Dərviş" mükafatına layiq görülüb.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Qax Dövlət Kukla Teatrının 46-cı mövsümü" (az.). medeniyyet.az. 21 May 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 may 2021.
2. 1 2  "Qax Dövlət Kukla Teatrı tezliklə uşaqlara yeni tamaşa təqdim edəcək" (az.). mct.gov.az. 21 May 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 may 2021.