**A.Y.E JİMVURAN** şəxs dedikdə mübtəda nəzərdə tutulur. Cümlənin şəxsə görə növləri də mübtədanın olması və ya onun təsəvvür olunması dərəcəsinə görə müəyyənləşir. **Sadə cümlənin şəxsə görə növləri** aşağıdakılardır:

1. Müəyyən şəxsli cümlə.
2. Qeyri-müəyyən şəxsli cümlə.
3. Ümumi şəxsli cümlə.
4. Şəxssiz cümlə.
5. Adlıq cümlə (mübtəda əsasında formalaşır).

Müəyyən şəxsli cümlə
--------------------

Mübtədası və xəbəri- cümlənin qrammatik əsası iştirak edən cümlələr **müəyyən şəxsli cümlələrdir.** Məsələn: *Həyat mübarizədir. Aqşin dərs əlaçısıdır.*
Müəyyən şəxsli cümlələrin bir qismində mübtəda olmasa da, onları xəbərdəki şəxs sonluqlarına görə bərpa etmək olur. Məsələn: *Dərsdən evə qayıdırdım (kim?- **mən**)* *Mənə bir stəkan çay gətirdi (kim?- **o**)*
Müəyyən şəxsli cümlələr ikinci dərəcəli üzvlərin iştirakı baxımından **müxtəsər** və **geniş** ola bilər. Məsələn: *Muxtar getdi* (müxtəsər). *Biz səhər rayona gedəcəyik* (geniş).

Qeyri-müəyyən şəxsli cümlələr
-----------------------------

Hərəkət və hökmün qeyri-müəyyən şəxsə aid olduğunu bildirən cümlələrə **qeyri-müəyyən şəxsli cümlələr** deyilir. Qeyri-müəyyən şəxsli cümlə xəbər əsasında formalaşır, mübtədası olmur. Belə cümlələrin xəbəri III şəxsin cəmində olur.
Məsələn: *Yarış keçirirdilər* (Kim? Dəqiq deyil. Qeyri-müəyyən şəxs və ya qrup). Belə cümlələrdə işi icra edən, əsasən, bir qrup şəxsdən ibarət olur, lakin onlar qeyri-müəyyən olur. Həmin cümlələrdə diqqəti cəlb edən işi icra edən deyil, işin özüdür.

Ümumi şəxsli cümlə
------------------

Hərəkət və hökmün hamıya aid olduğunu bildirən sadə cümlələrə **ümumi şəxsli cümlə** deyilir. Ümumi şəxsli cümlələr xəbər əsasında formalaşır, mübtədası olmur. Əsasən, atalar sözləri, məsəllər, aforizmlər, bu cümlələrlə ifadə olunur və hərəkət, hökm hamıya aid olur. Məsələn: *Dostu dar gündə sınayırlar* (kim? hamı.) Ümumi şəxsli cümlələr daha çox geniş cümlə şəklində olur. Mürəkkəb cümlə tərkibində müxtəsər ümumi şəxsli cümlə işlənə bilər. Məsələn: *Oxuyarsan, adam olarsan.*

Şəxsiz cümlə
------------

Mübtədası olmayan, təsəvvür olunması da qeyri-mümkün olan sadə cümlələr **şəxsiz cümlələr** adlanır. Şəxsiz cümlələr də xəbər əsasında formalaşır, mübtədası olmur. Xəbəri III şəxsin təkində olur. Şəxsiz cümlələr xəbərlərinin ifadəsinə görə iki cür olur.

### İsmi xəbərli şəxsiz cümlələr

*Səhərdir. Qış axşamı idi. Baharın ilk günlərindən biri idi. isti yay günlərindən biridir. Vaxtdır.*

### Feli xəbərli şəxsiz cümlələr

Belə cümlələr, bir qayda olaraq, iki cürdür:

#### Xəbəri şəxsiz feillərlə ifadə olunan şəxsiz cümlələr

*Sənədlərə baxıldı. Dağa yürüş edildi. İclasda bu məsələyə toxunulmadı.*

#### Xəbəri frazeoloji birləşmələrlə ifadə olunan şəxsiz cümlələr

*Mənim ona yazığım gəlir. Müəllimin onun cavabından xoşu gəldi. Ona rəhmin gəlir.*

Adlıq cümlə
-----------

Əşyanın, hadisənin adını çəkməklə onun mövcudluğu haqqında məlumat verən sadə cümlələrə **adlıq cümlə** deyilir. Bu cümlələrin xəbəri olmur, onlar mübtəda əsasında formalaşır. Adlıq cümlələrdən yazılı ədəbi dildə: bədii (xüsusən dram əsərlərinin remarkalarında), publisistik əsərlərdə istifadə edilir. Məsələn: *Qarabağ. Şuşa qalası. Cıdır düzü. At çapan igidlər.*

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan dili

İstinadlar
----------

*TQDK 2014.* Sadə cümlənin şəxsə görə növləri.