recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sərdar İsa oğlu Kərimov** (5 dekabr 1954, Kəsəmən, Basarkeçər rayonu – 23 dekabr 2003, Bakı) — Azərbaycan Respublikasının əməkdar həkimi, Azərbaycan Respublikası Səhiyyə nazirinin 1-ci müavini (1999–2003).

Həyatı
------

Sərdar Kərimli 1954-cü il Qərbi Azərbaycanın Göyçə mahalının Kəsəmən kəndində dünyaya göz açmışdı. 1971-ci ildə Bakı şəhərində 30 saylı orta məktəbi bitirdikdən sonra, N. Nərimanov adına Azərbaycan dövlət Tibb İnstitutunda preparatçı işləmiş, 1972-ci ildə müvəffəqiyyətlə imtahan verərək institutun 2-ci müalicə-profilaktika fakültəsinə daxil olmuş, 1978-ci ildə həmin ali məktəbi bitirmişdir.

Karyerası
---------

1978–1980-ci illərdə Bakı zona tələbə inşaat dəstələrinin baş həkimi vəzifələrində işləmişdir. O, 1980–1983-cü illərdə Bakı şəhər təcili və təxirəsalınmaz tibbi yardım stansiyasında əvvəlcə çağırışçı həkim, sonra böyük həkim vəzifələrində çalışmış, eyni vaxtda bir neçə il həmin stansiyanın ilk partiya təşkilatının katibi kimi işini davam etdirmişdir.

1985-ci ildə Bakı Ali Partiya məktəbini bitirmişdir. Təhsili müddətində Bakı Ali Partiya Həmkarlar İttifaqı Komitəsinin sədri vəzifəsində işləmişdir. 1985-ci ildə təyinatla Azərbaycan KP Nəsimi Rayon Partiya komitəsinə göndərilmiş, 1989-cu ilə qədər burada təlimatçı kimi çalışmış rayon səhiyyəsinin kuratoru olmuşdur. Sərdar Kərimli 1990-cı ildə Səhiyyə Nazirliyinə işə keçmiş, işlər idarəsinin 1-ci dərəcəli həkim-inspektoru, kadrlar və tədris müəssisələri idarəsinin 1-ci dərəcəli həkim-inspektoru, aparıcı mütəxəssisi və rəisi, kadrlar, elm və təhsil baş idarəsinin rəisi, 1999-cu ildən ömrünün sonunadək Azərbaycan Respublikası Səhiyyə nazirinin 1-ci müavini vəzifəsində çalışmışdır.

Mükafatları
-----------

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2000-ci ilin 2 noyabr tarixli sərəncamı ilə Sərdar Kərimov Azərbaycan Respublikasının əməkdar həkimi fəxri adına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "S. İ. Kərimov haqqında". 2018-11-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-29.
2. ↑  Sardar-Karimli
**Kazım Ayvaz** (*türk.* Kazım Ayvaz; 10 mart 1938, Rizə, Rizə ili – 19 yanvar 2020, İsveç) — Türkiyə güləşçisi (yunan-roma güləşi), Olimpiya çempionu, iki qat dünya çempionu.

Bioqrafiyası
------------

Rizə yaxınlığındakı Çataldere kəndində anadan olub.

1953-cü ildə İstanbulda güləşlə məşğul olmağa başladı. 1957-ci ildə Adriatik Kubokunda "bürünc" qazanaraq beynəlxalq aləmdə ilk debütünü etdi. 1958-ci ildə dünya çempionu adını qazandı. 1959-cu ildə Balkanlar çempionatda "qızıl" qazandı, 1960-cı ildə isə ikinci oldu.

1960-cı ildə Romada keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında 79 kiloqram çəki dərəcəsində (orta çəki) mübarizə aparırdı. İlkin olaraq yarışda 24 nəfər güləşçi mübarizə aparırdı. Dördüncü turdan sonra Kazım Ayvaz digər iki iştirakçı ilə birinci yeri bölüşdürürdü. Beşinci turdan sonra mübarizəni heç-heçə ilə başa vurdu, ikinci olmaqla qızıl medal şansını saxlayırdı. Ancaq altıncı turda Kazım final mübarizəsində gələcək çempion Dimitar Dobrevə məğlub oldu və üçüncü yer uğrunda mübarizədə rumıniyalı Jon Çernyaya məğlub oldu və mükafatçılardan aşağıda qalaraq dördüncü yerlə kifayətləndi.

1962-ci ildə dünya çempionatında 70 kq çəki dərəcəsində qalib oldu. Ancaq 1963-cü ildə keçirilən dünya çempionatında yalnız on yeddinci yerlə kifayətləndi. Məhs bu yarışa qədər avtomobil qəzasına düşmüşdür və tam sağala bilməmişdir. Mülaicəsi İsveçdə olmuş və orda gələcək həyat yoldaşı ilə tanış olmuşdur.

1964-cü ildə Tokioda keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında 70 kiloqram çəki dərəcəsində mübarizə apardı. Turnirin reqlamenti əvvəlki kimi qalırdı. İlkin olaraq 19 nəfər güləşçi mübarizə aparırdı. Final döyüşlərindən əvvəl, beşinci turda, Olimpiya Oyunlarının çempionu olmaq üçün Kazım Ayvaza Valeriu Bularca ilə mübarizəni heç-heçə ilə bitirmək lazım idi və Ayvaz bunu başardı.

Olimpiadadan sonra karyerasını bitirərək İsveçə mühacirət etdi və 1963-cü ildə tanış olduğu bir isveçli ilə evləndi. Sonralar məşqçi olaraq çalışdı. 2013-cü ildən Helsinqborqda yaşayırdı.

2020-ci ili yanvar ayında dünyasını dəyişdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Sports-Reference.com (ing.).
2. 1 2 3 4  .
3. 1 2  .
4. ↑  Database Arxivləşdirilib 2011-10-09 at the Wayback Machine
5. ↑  Kazım Ayvaz’dan selâm var!\* — Açık Gazete Arxivləşdirilib 2013-12-02 at the Wayback Machine
6. ↑  "Former Olympic and World champion dies". 2020-01-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-21.
**Sərdar Sərdarov** (1912, Qaryagin – mart 1993) — Azərbaycan SSR əməkdar arxitektoru (14.04.1975), Azərbaycan Dövlət Sənaye Müəssisələrini Layihələşdirmə Baş İnstitunun direktoru

Həyatı
------

Sərdar Bünyad oğlu 1912-ci ildə Qaryagin qəzasının Qarğabazar kəndində anadan olmuşdur. 1926-cı ildə Qarğabazar kənd məktəbini bitirmiş və elə həmin ildə Nərimanov sənaye texnukumuna daxil olmuşdür. О, 1931-ci ildə ildə oranı bitirmişdir. 1931-ci ildən 1937-ci ilə qədər Azərbaycan sənayə institutunda oxumuş və inşaatçı-mühəndis ixtisasını qurtarmışdır.

1937-ci ildən 1942-ci ilə qədər Narkomxoz sistemində Azstroy-un mühəndis-inspekturu, sonra isə Qadanh və Quba tikinti sagələrində texniki rəhbər, "Azneftkosviyyat" kontorunda baş mühəndis vəzifələrdə çalışmışdır.

Böyük Vətən müharibəsinin başlanmasından 1942-ci ilə qədər tranda Sovet ordusunun tərkibində idi.

1942-ci ilin fevralından Azərbaycan MK KP (b) apartında təlimatçı, sektor müdiri, sonra isə Azərbaycan BK KP (b) şəhər təsərrüfatının şöbə müdiri olmuşdur.

1947-ci ildən 1953-cü ilə qədər Azərbaycanın yüngül sənaye nazirinin müavini işləmişdir.

1953-cü ildən 40 il ərzində S. B. Sərdarov respublikanın qabaqcıl layihə sahəst "Azqospromproekt"-ə rəhbərlik edirdi. Onun iştirakı və rəhbərliyi altında Azərbaycanın iqtisadi potensial müəyyən edən və bizim ölkənin müstəqillik əldə etməsinin ilk günlərindən iqtisadi cəhətdən öz sərflərini tam ödəyə bilən dövlət olmağa imkan verən demək olar ki, bütün əsas sənayə obyektləri layihələndirilmiş və tikilmişdir.

Belə sənaye obyektlərinin siyahısıina, Azərbaycan sənayesinin fəxri olan Dərin özüllər, Məişət kondisionerləri, "Azelektroterm" "Azelektroişiq", "Azelektromaş" zavodları, B. Sərdarov adına zavod və bir çoxları aiddir.

Azərbaycanlı inqilabçı, bolşevik Bünyad Sərdarovun oğludur.

Mükafatları
-----------

* Xalqlar dostluğu ordeni
* Qırmızı Əmək Bayrağı,
* Şərəf nişanı (iki dəfə),
* SSRI-nin 12 medalı
* Azərbaycan SSR əməkdar arxitektoru — 14.04.1975
* Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı — 11.01.1982

İstinadlar
----------

1. 1 2  Respublikanın arxitektorlarına Azərbaycan SSR əməkdar arxitektoru fəxri adı verilməsi haqqında Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 14 aprel 1975-ci il tarixli **Fərmanı** Arxivləşdirilib 2020-01-16 at the Wayback Machine — **anl.az** saytı
2. 1 2  S. B. Sərdarov yoldaşın Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 11 yanvar 1982-ci il tarixli **Fərmanı** Arxivləşdirilib 2020-01-16 at the Wayback Machine — **anl.az** saytı
**Rəsultəpə yaşayış yeri** — Orta tunc dövrünə, orta əsrlərə aid tarixi, ölkə əhəmiyyətli abidə.

Haqqında
--------

Rəsultəpə yaşayış məskəni Ağdam rayonunun Xındırıstan kəndinin şimal-qərb ucaqrında yerləşir. Bu təpə ölçülərinə görə Qarabağ düzündəki başqa təpələrdən fərqlənir. XX əsrin 80-ci illərində aparılan təsərrüfat işləri zamanı aşkar olunan bu təpəni A.A.İessen qeydə almışdır. Abidənin hündürlüyü 14 m-ə qədər olmuşdur. Təpənin yamacından və üstündən toplanmış yerüstü materiallar ayrı-ayrı dövrlərdən orta əsrlər dövrünə qədər olan materiallar idi. Yaşayış yerindən erkən tunc dövrünə aid olan saxsı nümunələri Üzərliktəpə materialları oxşarlıq təşkil etmişdir. Sonrakı illərdə eneolit dövrünə aid təbəqə də aşkar edilmişdir. Eneolit təbəqəsindən tapılan materiallar gillə bitki qatışıqlı olan saxsı nümunələri olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rəsultəpə yaşayış yeri". mes.mctgov.az. 11 May 2021 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 may 2021.
2. ↑  "AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI NAZİRLƏR KABİNETİNİN QƏRARI". www.e-qanun.az. 21 September 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 may 2021.
3. ↑  "ABİDƏNİN PASPORTU". map.virtualkarabakh.az. 10 May 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 may 2021.

Xarici keçidlər
---------------

* "Ağdam rayonunun abidələri". www.agdam-ih.gov.az. İstifadə tarixi: 10 may 2021.
* "VANDALİZM ERMƏNİLİYİN MAHİYYƏTİ KİMİ" (PDF). www.elibrary.az. İstifadə tarixi: 10 may 2021.
* "Ağdam rayonu abidələri". azkurs.org. 10 May 2021 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 may 2021.
Praqada keçirilmiş Vikimedia hakatonu (2019).
**Hakaton** (*ing.* Hackathon) — haker neologizmi, proqramçıların birləşərək müxtəlif problemləri həll etdikləri, layihələr hazırladıqları və yarışdıqları tədbirlər silsiləsidir. Sözün mənşəyi ingiliscə "hack" və "marathon" sözləri ilə bağlıdır və "haker marafonu" mənasını verir. Hakatonun əsas məqsədi keçirildiyi müddət ərzində müxtəlif proqramların və alətlərin yaradılması, bununla da proqramçı və hakerlərin öz aralarında rəqabət şəraitində biliklərini yoxlama və yeni biliklər qazanmalarına şərait yaratmaqdır.

Azərbaycanda
------------

Hakaton hərəkatı Azərbaycanda əvvəli "Baku Google Technology User Group" ilə birgə həyata keçirilmiş, sonra sərbəst fəaliyyətə keçək "Hackathon Azerbaijan" adlı layihə ilə təmsil olunur. Layihənin əsas məqsədi yerli proqramçı və texnologiya həvəskarlarının öz biliklərini yoxlama, bir-birləri ilə yarışma, yeni və praktiki biliklər qazanmasını təmin etməkdir.

Bu layihə çərçivəsində aşağıdakı istiqamətlərdə yarışma və olimpiadaların təşkili nəzərdə tutulur:

* İnformasiya təhlükəsizliyi;
* Android proqramlaşdırma;
* Windows Mobile proqramlaşdırma;
* Veb proqramlaşdırma;
* Veb təhlükəsizlik;
* Chrome üçün proqram əlavələrinin yazılması;
* Google API.
* IoT — Əşyaların İnterneti
* Game Jam — 3D oyun proqramlaşdırması
* Aquahack — Su mövzusunda keçirilən hakaton

Təşkil olunan yarışma və olimpiadalarda qaliblərə qiymətli hədiyyələr verilir. Azərbaycanda Hakatonlar keçirildikdən sonra bir çox dəyişikliklər hiss edilməyə başlandı. Bunlara nümunəolaraq ilk Android Hakatonlardan sonra yaradılmış mobil tətbiqlər, 3D oyunlar, yaradıcı qruplar, şirkətlərin yaradılmasını göstərmək olar.

Həmçinin bax
------------

* Haker

İstinadlar
----------

1. ↑  "OpenBSD hackathons". 2022-07-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-12-26.
2. ↑  "Game Jam". 2021-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-12.
3. ↑  "Aquahack". 2022-08-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-12.
4. ↑  "Hackathonazerbaijan.org — Haqqımızda". 2021-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-11-24.
5. ↑  ""Android Erası" yarışması çərçivəsində yazılmış layihələr". 2022-03-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-12.
6. ↑  ""Android Erası 2″ müsabiqəsində yazılmış tətbiqlər". 2021-05-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-12.
7. ↑  "Game Jam müsabiqəsində yazılan oyunlar". 2022-03-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-12.
**Risk faktoru-** müəyyən xəstəliyin bilavasitə səbəbi sayılmayan, lakin onun baş verməsi ehtimalını artıran ümumi faktorların adıdır. Bura həyat şəraiti və tərzi xüsusiyyətləri , həmçinin orqanizmin anadangəlmə və ya qazanılan xüsusiyyətləri aid edilir. Onlar individiumda (fərddə) xəstəlik ehtimalını artırmaq, yaxud mövcud xəstəliyin gedişinə və proqnozuna əlverişsiz təsir göstərmək qabiliyyətinə malikdir. Adətən bioloji, ekoloji və sosial risk faktorları ayrılır. Əgər risk fatorlarına bilavasitə xəstəliyə təsir göstərən faktorlar da əlavə edilsə, onlar birlikdə sağlamlıq faktorları adlanır ki, onlar da analoji təsnifata malikdir.

Bioloji risk faktoru
--------------------

Bioloji risk faktorlarına genetik və ontogenez dövründə insan orqanizminin qazandığı (əldə etdiyi) xüsusiyyətlər aiddir. Məlum olduğu kimi, bəzi xəstəliklərə çox vaxt müəyyən milli və etnik qruplarda rast gəlinir. Hipertoniya, xora xəstəlikləri, şəkərli diabeti və b. xəstəliklərə irsi meyillik mövcuddur.

Bir sıra xəstəliklərin, o cümlədən şəkərli diabeti, ürəyin işemiya xəstəliyinin baş verməsinin ciddi faktoru köklük hesab olunur. Orqanizmdə xroniki infeksiya mənbəyinin mövcudluğu (məsələn, xroniki tonzillit) revmatizm xəstəliyinə səbəb ola bilər.

Ekoloji risk faktoru
--------------------

Ekoloji risk faktorları atmosferin fiziki və kimyəvi xassələrinin dəyişməsi, məsələn, bronx-ağciyər xəstəliyinin inkişafına təsir göstərir. Temperaturun, atmosfer təzyiqinin və maqnit sahəsinin gərginliyinin sutkalıq kəskin dəyişməsi ürək-damar xəstəliklərinin ağırlaşmasına səbəb olur.

Sosial risk faktoru
-------------------

Sosial risk faktorları əlverişsiz mənzil-yaşayış şəraiti, müxtəlif stress vəziyyəti bir çox xastəliklərin, xüsusən ürək-damar sistemi xəstəliklərinin risk faktoru sayılır. Pis vərdişlər, məsələn, siqaret çəkmə bronx-ağciyər və ürək-damar xəstəliklərinin baş vermə risk faktoru hesab olunur. Alkoqoldan istifadə edilməsi alkoqolizm, qaraciyər, ürək və başqa xəstəliklərin inkişafı üçün risk faktoru sayılır.

Risk faktorları ayrı-ayrı individuum üçün (məsələn, orqanizmin genetik xüsusiyyətləri) və ya müxtəlif növlərin bir çox fərdləri (məsələn, ionlaşmış şüalanma) üçün əhəmiyyətli ola bilər. Bir neçə risk faktorunun birgə təsiri, məsələn, köklük, hipodinamiya, siqaretçəkmə, karbohidrat mübadiləsinin pozulmasının birgə təsiri ürəyin işemiya xəstəliyinin inkişafını artırır.

Xəstəliklərin baş verməsi və güclənməsinin profilaksitasında fərdi şəkildə risk faktorlarını aradan qaldırmaq (zərərli vərdişlərdən əl çəkmək, idmanla məşğul olmaq, orqanizmdə infeksiya mənbəyini ləğv etmək və s.) işinə, həmçinin populyasiya üçün əhəmiyyətli olan risk faktorlarını kanarlaşdırmağa böyük diqqət ayrılır. Bunun üçün həm də, ətraf mühitin su təchizatı mənbələrinin mühafizəsi tədbirləri, torpağın və ərazinin səhiyyə baxımdan qorunması, təhlükəsizlik texnikasına riayət etmək və s. həyata keçirilməlidir.

Həmçinin bax
------------

* İntihar
* Risk (iqtisadi)

Xarici keçid
------------

Azərbaycanda sürətlə yayılan XƏSTƏLİKLƏR Arxivləşdirilib 2018-07-04 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ensiklopedik ekoloji lüğət. Bakı-Elm-2008.
**Frenc-Pasd boğazı** (*ing.* French Pass Fransız keçidi, Maori dili Te Aumiti). Dar və təhlükli boğaz. Yeni Zelandiya adalarına daxil olan Dyarvil və Cənub adalarını ayırır. Boğazdan şərqdə Kuk boğazı, qərbdə isə Tasman körfəzi yerləşir.

Açılışı
-------

Boğazı üzüb keçən fransız səyyahı İyol Sebasten Sezar Dyumon Dyorvil olur. O 1827-ci ildə Yeni Zellandiyaya ikinci səfəri zamanı kəşf edilir. Boğazı keçən Dyumon ən dar yerdə "Astrolyabiya" Korveti iki dəfə sıldırımlı daşlara dəyir və rifə çıxır. Dyuman bu sözləri deyirdi: əgər gərək yoxdursa onda boğazı keçmək lazım deyil.

Xüsusiyyətləri
--------------

Burada axın sürəti 8 dəniz milinə (4 km/s) çatır. Yeni Zellandiya adalarında yerləşən ən sürətli axına malik boğazdır. Boğazın eni 500 m təşkil edir. Ancaq gəmiçilik üçün 100 m-lik məsafə əlverişlidir. Boğazda şaquli çökəkliklər 100 m-ə çatır. Halbuki Tasman körfəzində dərinlik fərqi 4 m, Kuk boğazıda isə 2 m təşkil edir.

Mənbə
-----

* Frenc-Pass boğazı
**Toğrul Bozan** (ö. 1052), 1052-ci ildə təxmini 40–57 gün Qəznəvi taxtını ələ keçirən qulam əsilli sərkərdə və Qəznəvi sultanı.

Əvvəlki Qəznəvi hökmdarı Sultan Əbdürrəşidin ordu başçısı təyin etdiyi Tuğrul Bozanın vəzifəsi Səlcuqluların qarşısını almaq idi. Toğrul Bozan, 1051-ci ildə Selçuqluları məğlup edərək Sistanı ələ keçirsə də, Səlcuqların sığındığı Tak qalasını tuta bilmədi. Səlcuqlulara qarşı dövlət mövqeyini gücləndirən komandir, taxta göz dikməyə başladı. 10 noyabr 1051-ci ildə Qəznəyə doğru yürüşə başlayan Toğrul Bozan, 1052-ci ilin əvvəllərində Sultan Əbdürrəşid və on bir şahzadəyi öldürərək taxtı ələ keçirdi. Bu qətliamdan yalnız 3 şahzadə (Fərruxzad, İbrahim və Şüca) qurtula bildi. Qəznəvi Sultan Məsudun qulamlarından birinin Toğrul Bozanı xəncərlə öldürməsi nəticəsində 3 şahzadə də azad oldu. Toğrulun başı, Qəznə küçələrində gəzdirildi və beləliklə xalq, onun öldüyünə inanmış oldu. Bundan sonra Qəznəvi sərkərdələri bir araya gəldilər və sultanlıq üçün şahzadə Fərruxzadı seçdilər.

Ədəbiyyat
---------

* E. Merçil (1989). Gazneliler Devleti Tarihi, TTK Yayınevi, Ankara, ISBN 975-16-0189-4.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Merçil*, Gazneliler Devleti, s.82–83

Xarici keçidlər
---------------

* History of Iran: Ghaznavid Dynasty

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Əvvəlki:**Əbddürrəşid** | **Qəznəvi sultanı**1052 | Sonra gelen:**Fərruxzad** |
**İqlim resursları-** dedikdə konkret ərazi və regionun malik olduğu istilik və rütubət ehtiyatı başa düşülür. Mövsüm və ərazi üzrə istilik, xüsusilə rütubətlik qeyri-bərabər paylanmışdır. Havanın temperaturu -90 °C-dən +80 °C arasında tərəddüd edir, hərçənd yer üçün orta temperatur təxminən +15 °C təşkil edir.

Ümumi məlumat
-------------

Quru ərazi bütövlükdə atmosfer rütubətliyi ilə də pis təmin olunmayıb: onun səthinə hər il orta hesabla 119 min km³ yağıntı düşür. Lakin bəzi rayonlara ildə 12000 mm-dən artıq yağıntı düşdüyü halda, elə geniş ərazilər vardır ki, ora 50–100 mm-dən də az yağıntı düşür.

Ətraf mühitdə su və havanın miqdarı praktiki olaraq azalmır, lakin insan fəaliyyəti nəticəsində onlar keyfiyyətcə pisləşə və istifadəsi məhdudlaşa bilər. Məsələn, suyun miqdarı azalmasa da, içməli suyun miqdarı azalır. Bu təbii resurslar yalnız müasir texnika və texnologiyanın köməyi ilə (suyun, tozun, qazın təmizlənməsi, həmçinin səhiyyə-gigiyena işləri) tükənməz qala bilər.

Həmçinin bax
------------

* Təbii resurslar
* Resurslar

Xarici keçid
------------

* İQLİMİN ƏSAS ÜNSÜRLƏRİ Arxivləşdirilib 2017-08-12 at the Wayback Machine
* КЛИМАТИЧЕСКИЕ РЕСУРСЫ
* Климатические ресурсы
* Climate education resources

İstinadlar
----------
**Həsənbəyov Yusif Qonaq oğlu** (*Yusif Həsənbəy*; 26 dekabr 1932, Quba) — şair, dramaturq, tərcüməçi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1959).

Həyatı
------

Yusif Həsənbəy 1932-ci il dekabrın 26-da Azərbaycanın Quba şəhərində anadan olmuşdur. Burada pedaqoji texnikumu bitirdikdən sonra APİ-nin dil və ədəbiyyat fakültəsində təhsil almışdır (1952–1956). Sonra Bakıda Azərbaycan LKGİ Səbayel rayon komitəsində təlimatçı, Azərbaycan Dövlət Musiqi Nəşriyyatında ədəbi redaktor, "Bakı" axşam qəzetində ədəbi işçi, tərcüməçi olmuşdur (1956–1969). Moskvada, M. Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunun poeziya bölməsində təhsil almışdır (1975–1977). Beynəlxalq PEN təşkilatı Azərbaycan PEN klubunun məsul katibidir (1990-cı ildən). Eyni zamanda Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Quba zona şöbəsinin sədridir (1994-cü ildən).

Yaradıcılığı
------------

"Təhsildən qayıdarkən" adlı ilk mətbu əsəri 1954-cü ildə "Azərbaycan" jurnalında dərc olunmuşdur. Bundan sonra dövri mətbuatda müntəzəm çıxış edir. Əsərləri keçmiş SSRİ xalqlarının dillərinə çevrilib yayılmışdır. "Ayı kürkü" (1986) və "Dağlarda işıq" (1981) əsərləri əsasında televiziya tamaşası nümayiş etdirilmişdir. "Sehirli üzük" (1973) pyesi Mingəçevir Dövlət teatrında, "Yıxılanı qaldır" (1975) pyesi Ağdam Dövlət teatrında səhnəyə qoyulmuşdur. "Bir həyətin sakinləri" (1981), "Kölgənin kölgəsi" (1984) pyesləri Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən qəbul edilmişdir. Azərbaycan mahnılarını toplayıb tərtib edib dönə-dönə kütləvi tirajla nəşr etdirmişdir. Şeirlərinə mahnı bəstələnmişdir.

Əsərləri
--------

* 1. Ördəyin balaları. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1960, 16 səh.
* 2. Yağışda çimən cücə. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1962, 16 səh.
* 3. Çay dənizə tələsir. Bakı: Azərnəşr, 1963, 32 səh.
* 4. Qağayı. Bakı: Maarif, 1966, 16 səh.
* 5. Unutmaram o günləri. Bakı: Azərnəşr, 1966, 99 səh.
* 6. Mahnılar. Bakı: Azərnəşr, 1967, 202 səh.
* 7. İnsan ömrü. Bakı: Azərnəşr, 1971, 61 səh.
* 8. Evin ulduzu. Bakı: Gənclik, 1973, 71 səh.
* 9. Nəğməli yarpaqlar. Bakı: Azərnəşr, 1976, 78 səh.
* 10. Zirvə qarı. Bakı: Gənclik, 1978, 129 səh.
* 11. Məhəbbətli dünyamız. Bakı: Yazıçı, 1980, 205 səh.
* 12. Günəş doğanda. Bakı: Gənclik, 1981, 68 səh.
* 13. Məhəbbət məşəlləri. Bakı: Yazıçı, 1984, 189 səh.
* 14. Xəcalətli qalmayaq (şeirlər və poemalar), B. Yazıçı, 1987, 142 səh.
* 15. Çəmən gülləri (şeirlər və poemalar). Bakı: Gənclik, 1987, 89 səh.
* 16. İşığın istisi (şeirlər). Bakı: Gənclik, 2000, 175 səh.
* 17. Sualtı döyüşlər (roman). Bakı: Şirvannəşr, 2001, 290 səh.

Tərcümələri
-----------

(ruscadan)

* 1. İnadkar sətirlər (Dünyanın klassik və müasir şairlərinin əsərlərindən seçmələr). Bakı:1991, 183 səh.

İstinadlar
----------
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Yusif Kərimov.

**Yusif Abbas oğlu Kərimov** (5 may 1940, Bərdə – 15 oktyabr 2018) — nasir, publisist, 1978-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1963), "Yaddaş" milli mükafatı laureatı (2004), "Qızıl qələm" mükafatı laureatı (1975).

Həyatı
------

Yusif Kərimov 1940-cı il mayın 5-də Bərdə şəhərində anadan olmuşdur.

Burada 1 saylı orta məktəbi bitirdikdən sonra ADU-nun jurnalistika fakültəsində təhsil almışdır (1957–1962). Beyləqan rayonunda "Yüksəliş" adlı rayonlararası qəzetin redaksiyasında məsul katib (1962–1964), "Bakı" axşam qəzeti redaksiyasında şöbə müdiri (1964–1973), Azərbaycan televiziyasının gənclər üçün proqram Baş redaksiyasında şöbə müdiri, baş redaktor (1973–1978) işləmişdir.

Bakı Ali Partiya Məktəbində təhsilini davam etdirmişdir (1978–1980). "Azərbaycan gəncləri" qəzetinin redaktoru olmuşdur (1981–1995). Mərkəzi seçki komissiyasının mətbuat katibi (1995–1997), Azərbaycan Respublikası Ticarət Nazirliyi Mətbuat Xidmətinin rəhbəri (1997–2001) işləmişdir.

Hazırda İqtisadi İnkişaf Nazirliyində mütəxəssis vəzifəsində çalışır (2001-ci ildən). Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı Təftiş komissiyasının sədri (1986), Respublika Jurnalistlər Birliyinin sədr müavini (1987-ci ildən) seçilmişdir. ÜİLKGİ-nin XIX, XX qurultaylarının nümayəndəsi olmuşdur. Azərbaycan LKGİ MK-nın büro üzvü seçilmişdir (1982–1991).

Hazırda Azərbaycan Gənclər İttifaqının büro üzvüdür (1991-ci ildən). Azərbaycan gənclərinin rəsmi nümayəndə heyəti tərkibində keçmiş Yuqoslaviya Federativ Sosialist Respublikasında olmuşdur (1982). Avropa və Şərq ölkələrinə rəsmi səfərlər etmişdir (1980–1990).

Yusif Kərimov 15 oktyabr 2018-ci ildə vəfat etmişdir.

Əsərləri
--------

* 1. Yollar… Axtarışlar… Bakı: Gənclik, 1969, 86 səh.
* 2. Bir buta gül. Bakı: Gənclik, 1972, 48 səh.
* 3. Tavridada şimşək çaxır. Bakı: Gənclik, 1977, 223 səh.
* 4. Üçbucaq. Bakı: Gənclik, 1979, 275 səh.
* 5. Gün ötər, geri dönməz. Bakı: Gənclik, 1984, 375 səh.
* 6. Qırmızı sahil. Bakı: Yazıçı, 1988, 395 səh.
* 7. Lalə və kəpənək. Bakı: Gənclik, 1994, 20 səh.
* 8. Pərişan eşqim. Bakı: Zaman, 1998, 504 səh.
* 9. İtkilər və ümidlər. Bakı: Şans, 1999, 706 səh.
* 10.İçimə açılan pəncərə. Bakı: Elm və həyat, 2003, 220 səh.
* 11.Qarabağ şikəstəsi. Bakı: Azərbaycan, 2003, 223 səh.
* 12.Sarı gəlin, 2016, Bakı.

Filmoqrafiya
------------

1. Torpağın mahnısı (film, 1980)
2. Mətbuat fədaisi (film, 2007)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Yusif Kərimov vəfat edib". 2018-11-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-16.
**Fətəli mirzə Rzaqulu mirzə oğlu Qovanlı-Qacar** (15.3.1854-?) — çar ordusunun podpolkovniki.

Həyatı
------

Fətəli mirzə Rzaqulu mirzə оğlu 15 mart 1854-cü ildə Şuşa şəhərində anadan оlmuşdu. Ailə təlim-tərbiyəsi, təhsili almışdı. Rus оrdusunda xidmət еtmişdi. Xidmətə 22 may 1877-ci ildə Qafqaz lеyb-qvardiyasının 4-cü eskadronunda коrnеt кimi başlamışdı.

Fətəli mirzə Qacar 1877-1878-ci illərdə rus-Osmanlı müharibəsində iştirak etmişdi. Döyüş zolağı boyu bir neçə istiqamətdə vuruşmuşdu. 
Fətəli mirzə Qacar 9 iyul 1878-ci ildə 4-cü dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni ilə təltif edilmişdi. Açıq bürüncü medalla mükafatlandırılmışdı.
Fətəli mirzə Qacar 30 avqust 1879-cu ildə poruçik rütbəsi almışdı. 6 aprel 1881-ci ildə in əksi olan venzellə ödülləndirilmişdi. 
Fətəli mirzə Qacar 8 oktyabr 1881-ci ildə ştabs-rotmistr rütbəsi almışdı. 1882-ci ildən 1892-ci ilədək öz doğma alayında və ezamiyyətlərdə şərəflə zabit vəzifəsini icra etmişdi. Bütün tapşırıqların öhdəsindən layiqincə gəlmişdi. 
Fətəli mirzə Qacar 3 may 1892-ci ildə 3-cü dərəcəli "Şire-Xurşid" ordeni lent ilə təltif edilmişdi.
Fətəli mirzə Qacar 18 aprel 1893-cü ildə podpolkovnik rütbəsi almışdı. 15 sentyabr 1893-cü ildə isə Buxara əmirinin "Doğan Qızıl Ulduz" ordeni ilə təltif edilmişdi.
Fətəli mirzə Qacar 1893-cü ildən 1896-cı ilədək alayda müxtəlif hərbi və hüquqi vəzifələr yerinə yetirmiş, üstün xidmətlərə nail olmuşdu. O, 1896-cı ildə III Aleksandrın çarlığının şərəfinə təsis edilmiş gümüş medalla ödülləndirilmişdi.
1901-ci ildən 1903-cü ilədək Gəncə dairə məhkəməsində barışdırıcı hakim vəzifəsində çalışmışdı. 5 yanvar 1905-ci ildə Şuşa həbsxana komitəsinin direktoru və 1 iyul 1906-cı ildən 1 iyul 1909-cu ilək Yelazevetpol dairə məhkəməsinin fəxri barışdırıcı hakimi seçilmişdi.
Fətəli mirzə Qacar 26 avqust 1912-ci ildə açıq bürüncü medalla mükafatlandırılmışdı. 6 dekabr 1912-ci ildə isə 3-cü dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni ilə təltif edilmişdi.
Fətəli mirzə Qacar 21 fevral 1913-cü ildə Romanovlar sülaləsinin çarlığının 300 illiyi şərəfinə həkk edilmiş açıq bürüncü medalla mükafatlandırılmışdı. 
Fətəli mirzə Qacar iyirmi bеş il оrduda qüsursuz xidmət еtdiyinə görə 4-cü dərəcəli "Müqəddəs Vladimir" ordeni lent ilə təltif edilmişdi.
Fətəli mirzə Qacar Petroqrad səhiyyə müəsissələrinə müfəttiş təyin edilmişdi. 
Fətəli mirzə Qacar 6 dekabr 1916-cı ildə 2-ci dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni ilə təltif edilmişdi. 6 noyabr 1917-ci ildən Qafqaz hərbi dairəsinin ehtiyat hissəsinə qeyd olunmuşdu.

Ailəsi
------

Fətəli mirzə Ənbər xanım Əmənulla xan qızı Naxçivanskaya ilə ailə qurmuşdu. İbrahim mirzə adlı oğlu, Şəmsülmülk xanım, Simuzər xanım, Ramiyyə xanım, Ütarid xanım adlı qızları vardı.

Mənbə
-----

* **Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar və Qacar kəndi, Bakı, "Şuşa", 2008, 334 səh.**
* **Ənvər Çingizoğlu, Çar ordusunun Qarabağlı zabitləri, Bakı, "Şuşa", 2010, 224 səh.**

Həmçinin bax
------------

* Qacarlar
**İstanbulun tarixi** olduqca qədimdir. Belə ki, buranın ilk məskunlaşma tarixi 300 min, şəhər kimi təxminən 3 min, paytaxt kimi isə 1600 ilə qədər yaşı vardır. İstanbul Avropa ilə Asiya qitələrinin kəsişdiyi nöqtədə olan bir dünya şəhəridir. Şəhər tarix boyunca fərqli sivilizasiya və mədəniyyətlərə ev sahibliyi etmiş, əsrlər boyu müxtəlif din, dil və irqdən insanların bir yerdə yaşadığı kosmopolit və metropolit quruluşunu qorumuş və tarixi müddətdə bənzərsiz bir mozaika halını almışdır. Uzun zaman dilimləri boyunca hər sahədə mərkəz olmağı və iqtidarda qalmağı bacaran dünyadakı nadir məskunlaşma yerlərindən biri olan İstanbul keçmişdən günümüzə bir dünya paytaxtıdır.

İstanbulun tarixi ana xəttləriylə beş böyük dövrə ayrıla bilər: Tarix öncəsi dövr, Bizantion dövrü, Konstantinopolis dövrü (Roma və Bizans), Kostantiniyyə dövrü (Osmanlı) və İstanbul dövrü (Türkiyə).


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Tarix** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Qabarıq çoxluq** - Affin və ya Evklid fəzasında aşağıdakı şərti ödəyən nöqtələr çoxluğudur: "Bu çoxluğun ixtiyari iki nöqtəsini birləşdirən parça həmin çoxluğa aiddir". 

Qabarıq çoxluq misal olaraq kürəni, dairəni, qabarıq çoxüzlünü, qabarıq çoxbucaqlını, yarımfəzanı, yarımmüstəvini və s. göstərmək olar. Qabarıq çoxluq bir sıra maraqlı xassələri var. Qabarıq çoxluq qabarıq cisimlər nəzəriyyəsi öyrənir. Son vaxtlar qabarıq çoxluq maraq artmışdır. Bu da xətti proqamlaşdırmanın inkişafı ilə əlaqədardır.

Qabarıq cisim
-------------

Qabarıq cisim qabarıq çoxluğu təşkil edən nöqtələr çoxluğundan ibarət cisimdir.

Qabarıq fiqur
-------------

Qabarıq fiqur qabarıq çoxluğu təşkil edən nöqtələr çoxluğundan ibarət fiqurdur.

Ədəbiyyat
---------

  

1. M.Mərdanov, S.Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, "Radius nəşriyyatı", 296 səh.

2. "Fizika, riyaziyyat və informatika tədrisi" jurnalları, 2000-2012-ci illər,Bakı.

3. "Azərbaycan Sovet Ensklopediyası" I-X cild, Bakı 1976-1987.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Aleksandr Petrov.

**Aleksandr İvanoviç Petrov** (7 noyabr 1917, Bekovsk rayonu[d], Aşağı Volqa diyarı[d] – 18 yanvar 1995, Moskva) — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (26 oktyabr 1944).

Həyatı
------

Aleksandr Petrov 1917-ci ildə Rusiyanın Penza vilayətinin Polsot kəndində anadan olub. Milliyətcə rusdur. 1939-cu ildə Bakı Şəhər Hərbi Komissarlığından orduya çağırılmışdır. Polkovnik idi. 1943-cü ildə hərbi aviasiya məktəbini bitirmişdir. Qvardiya polkunun 5-ci hərbi aviasiya ordusunun 155-ci qvardiya hərbi aviasiya alayının komandiri olmuşdur.

26 oktyabr 1944-cü ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. Lenin ordeni və Qırmızı Ulduz medalı ilə təltif edilmişdir.

Müharibədən sonra Tibb institutunda işləmişdir.

1995-ci ildə Rusiyanın Moskva şəhərində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Azərbaycan Respublikası Xatirə Kitabı, XII cild. Bakı: Respublika Xatirə Kitabı redaksiyası. 2012. səh. səh.179. ISBN A-49.

| ⛭SSRİ **Sovet İttifaqı Qəhrəmanı** |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • Ö  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • Ü  • V  • Y  • Z |  |
|  **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** •     **Dördqat Qəhrəmanlar** |

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Ölkənin qəhrəmanları |
Koordinat:Sky map 14s 1d 42,1sn; +33º 49' 14″

**NGC 5421B**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Tazılar bürcü istiqamətində yerləşir. **C** tipli  qalaktikadır. Fransız astronomu Eduard Stefan tərəfindən 1880-ci ildə 80.01 sm (31.5 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Həmçinin bax
------------

* NGC 5421A

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 5421B: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 5397 |
NGC 5398 |
NGC 5399 |
NGC 5400 |
NGC 5401 |
NGC 5402 |
NGC 5403 |
NGC 5404 |
NGC 5405 |
NGC 5406 |
NGC 5407 |
NGC 5408 |
NGC 5409 |
NGC 5410 |
NGC 5411 |
NGC 5412 |
NGC 5413 |
NGC 5414 |
NGC 5415 |
NGC 5416 |
NGC 5417 |
NGC 5418 |
NGC 5419 |
NGC 5420 |
**NGC 5421** |
NGC 5422 |
NGC 5423 |
NGC 5424 |
NGC 5425 |
NGC 5426 |
NGC 5427 |
NGC 5428 |
NGC 5429 |
NGC 5430 |
NGC 5431 |
NGC 5432 |
NGC 5433 |
NGC 5434 |
NGC 5435 |
NGC 5436 |
NGC 5437 |
NGC 5438 |
NGC 5439 |
NGC 5440 |
NGC 5441 |
NGC 5442 |
NGC 5443 |
NGC 5444 |
NGC 5445 |
NGC 5446



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Manafov Qabil Nadir oğlu** — Əməkdar müəllim (2011), professor.

Həyatı
------

Manafov Qabil Nadir oğlu 1952-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1969-cu ildə Bakı şəhər 20 saylı orta məktəbi bitirdikdən sonra D.Bünyadzadə adına AXTİ-nə (indiki ADİU) daxil olmuş və oranı 1974-cü ildə bitirərək iqtisadçı, siyasi-iqtisad müəllimi ixtisasını almışdır.

1974—1976-cı illərdə təyinatı üzrə Azərbaycan Dövlət Plan komitəsi nəzdində iqtisadçı vəzifəsində çalışmışdır.

1975-ci ildə ordu sıralarında xidmət etmişdir.

1976—1979-cu illərdə Azərbaycan Respublikası Elmlər Akademiyası nəzdində İqtisadiyyat İnstitutunun əyani aspirantı olmuşdur.

1982-ci ildə "Siyasi iqtisad" ixtisası üzrə namizədlik, 2003-cu ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

1980—1982-ci illərdə V.İ.Lenin adına APİ-da (indiki N.Tusi adına APU) "Siyasi iqtisad" kafedrasında laborant vəzifəsində işləmişdir.

1982-ci ilin noyabrından indiki dövrə qədər ADİU-nin "İqtisadi nəzəriyyə-2" kafedrasında çalışır. Bu dövrdə o, baş laborantdan başlamış, professor vəzifəsinədək yüksəlmişdir. 80-dən yuxarı elmi və elmi-metodiki əsərlərin müəllifidir.

Nəşrləri
--------

* Bazar iqtisadiyyatı nəzəriyyəsinə giriş; Bakı 1991.
* Sahibkarlığın nəzəri və praktiki problemləri; Bakı 1997.
* Sahibkarlıq: nəticələr, problemlər, vəzifələr; Bakı 2000
* Особенности формирования государственного предпринимательства; Москва 2001.
* Sahibkarlıq probleminin həllinə kompleks yanaşmanın zəruriliyi. İqtisadiyyat qəzeti. Məqalələr toplusu; Bakı 2002

İstinadlar
----------

1. ↑  ".prof.Manafov Qabil Nadir". 2012-06-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-17.
**Aleksandr Alekseyeviç Qernqross** (*rus.* Александр Алексеевич Гернгросс; 4 avqust 1851, Smolensk – 17 mart 1925, Leninqrad) – Rusiya İmperator Ordusunun hollanəsilli generalı. Rus-yapon müharibəsində diviziya və korpus komandanı kimi iştirak etmişdir. Müharibədən sonra ordunun aparıcı üzvlərindən biri olmuşdur.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Aleksandr Qernqross hollanəsilli Baltika almanlarına mənsub olan ailədə doğulmuşdur. 1868-ci ildə hərbi xidmətə daxil olmuş, Riqa Piyada Məktəbini bitirmişdir. 1877–1878-ci illərdə Rusiya-Osmanlı müharibəsində iştirak etmişdir.

### Rus-yapon müharibəsi

Qernqross Rus-yapon müharibəsində Birinci Sibir Ordu Korpusunun tərkibində olan 1-ci Sibir atıcı alayının komandanı olmuş və Telissu döyüşündə iştirak etmişdir. Daha sonra korpusunun komandanı olmuş və Lyaoyan döyüşündə döyüşmüşdür. Şahe döyüşü zamanı Şərq bölüyünün əsgərləri ilə yaradılmış xüsusi birliyə başçılıq etmiş və 16 oktyabr 1905-ci ildə Şa çayının cənubunda yerləşən Putilov, eləcə də, Ağac yüksəkliklərini ələ keçirməyi bacarmışdır. Qısa fasilədən sonra 1905-ci ilin fevralında yenə Birinci Sibir Ordu Korpusunun komandanı olmuş və Mukden döyüşündə iştirak etmişdir. O, müharibənin sonuncu quru döyüşündə Yaponiyanın Üçüncü Ordusuna qarşı döyüşmüş, lakin dəstək almadığı üçün geri çəkilməyə məcbur olmuşdur.

Mancuriyadakı hərbi bacarıqlarına görə müharibədən sonra tanınmış hərbçiyə çevrilmiş və 1911-ci ildə ordunun baş qərargahının başçısı təyin olunmuşdur. O, bu vəzifəni 1914-cü ilin martına kimi tutmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1090897006 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
2. 1 2 3  Kowner. səh. 131

Ədəbiyyat
---------

* *Kowner, Rotem.* Historical Dictionary of the Russo–Japanese War (ingiliscə). The Scarecrow Press. 2006. 131. ISBN 978-0-8108-4927-3. İstifadə tarixi: 10 may 2023.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 1090897006 · VIAF: 552145857915023021359 · WorldCat VIAF: 552145857915023021359 |
**Llin yarımadası** (vall Penrhyn Llŷn) Uelsin şimal-qərbində yerləşən yarımada. Sahillərini İrland dənizinin suları yuyur. İnzibati baxımından Quinet dairəsinə daxildir. Yarımadanın sahəsi 400 km², əhalisi 20 000 nəfərdir.

yarımadanın yaşayış məntəıqələrindən uzaqda yerləşməsi səbəbindən onu turistlər üşün cəlb edici edir. 1970-90-ci illərdə Qlindur oğulları yarımadfakı bir necə istirahət evlərinin təmirini öz üzərinə götürmüşdür. 

Yarımadada 155 km² sahəsi olan təbiət sahəsi vardır.

Tarix
-----

Pullheli şəhəri 700 il müddətində Llin inzibati mərkəzi olmuşdur. İngilis fəthindən sonra isə müstəqil rayona çevrilmişdir. 18, 19 əsrlərdə burada 400 gəmi inşa edilmişdir.

Coğrafiyası
-----------

Yarımadada çoxlu sayda vulkanık təpə və dağ vardır: İr-Eyfl, Qarn-Boduan, Qarn-Fadrun və Minit-Riu. Şimal sahillərinin böyük hissəsi sıldırımlıdır və çoxlu sayda dalara sahibdir. Cənub sahilləri isə qumlu sahillərə malikdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Where is the AONB's boundary?". 2017-07-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-23.
2. ↑  "Gwynedd Archaeological Trust : Historic Landscapes : Pwllheli, Deneio and Penmaen". Archived from the original on 2012-01-18. İstifadə tarixi: 2018-07-23.
**Lui Lümyer** (*fr.* Louis Jean Lumière, 5 oktyabr 1864[…], Bezanson – 6 iyun 1948[…]) — kinematoqrafiyanın banisi. Ogüst Lümyerin doğma qardaşıdır. 1919-cu ildən etibarən Paris Elmlər Akademiyasının üzvü seçilmişdir.

Həyatı
------

Lion şəhərində yerləşən Lümyer İnstitut Muzeyi
Lui Lümyer 1864-cü ildə Fransanın Bezanson şəhərində anadan olmuşdur. Məktəbi bitirdikdən sonra fotoqraf kimi fəaliyyət göstərmyə başlamışdır. Atasına məxsus fotomaterial fabrikində işləmişdir. Lui Lümyer 1895-ci ildə "Hərəkət edən fotoqraf" çəkilişi və proyeksiyası üçün kinoapparat ixtira edir. Sonradan həmin kinoapparat "Kinematoqraf" və ya "Sinmatoqraf" adlandırıldı.İlk pullu kinoseans açılışı 28 dekabr 1895-ci ildə Parisdə Lümyer qardaşları tərəfindən həyata keçirilmişdir. Bu seanslarda natura şəklində çəkilən qısametrajlı filmlər göstərilirdi. Bu qısametrajlı filmlərdə musiqi səsləri xüsusilə seçilirdi. 1896-cı ildə Lümyer qardaşları London, Nyu-York və Bombey şəhərlərinə səyahət etmişdilər.

1907-ci ildə Lümyer qardaşları rəngli fotoqraf adlandırılan "Avtoxrom" aparatı kəşf etmişdilər. 1948-ci ildə 6 iyun tarixində Lui Lümyer vəfat etmişdir. Hər il Fransada keçirilən Ən Yaxşı Sənədli Filmə "Lui Lümyer" mükafatı verilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Louis Jean Lumiere // Léonore verilənlər bazası (fr.). ministère de la Culture.
3. 1 2  Artists + Artworks (ing.).
4. 1 2  Люмьер Луи Жан // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
5. ↑  RKDartists (nid.).
6. ↑  NNDB (ing.). 2002.

Həmçinin bax
------------

* Lümyer qardaşları

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Lui Lümyer*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Lümyer İnstitunun rəsmi saytı (fr.)
* Lui Lemyerin həyatı Arxivləşdirilib 2005-11-09 at the Wayback Machine
* Lümyer qardaşları Arxivləşdirilib 2019-12-16 at the Wayback Machine
* Lümyer qardaşlarının Sinematoqrafiyası
* Dünyada ilk film
Lockheed X-7 ramjet mühərrikləri və raket idarəetmə texnologiyası sınaqları üçün istehsal edilmiş pilotsuz sınaq vasitəsidir. B-29 və ya B-50 Superfortress bombardmançısının qanadı altından atılaraq istifadə edilirdi. Atıcı buraxılmayan sonra işə düşür və vasitəni 1625 km/saat (1000 mil/saat) sürətə çatdırırdı. Daha sonra, atəşləyici aparatı tərk edir və gövdə altındakı ramjet mühərriki işə düşürdü. X-7-nin yerə enişi bir paraşüt tərəfindən həyata keçirilirdi. Texnika əldə edilmiş maksimum sürət 4640 km/saat / Mach 4.31 (2.881 mil/saat) ilə öz dövrünün ən sürətli hava nəqliyyatı vasitəsi olmağı bacarmışdır. 1951-ci il aprel ayından və 1960-cı ilin iyul ayına kimi ümumi olaraq 130 X-7 uçuş həyata keçirilmişdir.

Teknik xüsusiyyətləri
---------------------

* **Ekipaj:** yox
* **Uzunluğü:** 9.98 m
* **Qanad uzunluğu:** 3.66 m
* **Hündürlüyü:** 2.1 m
* **Yük ilə birlikdə çəkisi:** 3,600 kg
* **Motoru:**
	+ 1× Alleghany Ballistics Laboratories X202-C3 qatı yanacaqlı raket mühərriki
	+ Ramjet
* **Gücü:** 6 ,150 hp (4,590 kW)
* **Maksimum sürət:** 4.31 Mach 4,640 km/s
* **Uçuş hündürlüyü:** 32,317 m
"**Liza - Dram Kraliçası**" (*ing.* Lisa the Drama Queen) — "Simpsonlar" cizgi serialının iyirminci mövsümünün doqquzuncu seriyasıdır və ilk dəfə 25 yanvar 2009-cu ildə yayımlanmışdır. Britaniyalı kinoaktrisa Emili Blant Cülyetta obrazını səsləndirərək seriyada qonaq aktyor kimi iştirak etmişdir. Brayan Kelli seriala beş mövsümlük fasilədən sonra ssenari müəllifi kimi geri qayıtmışdır.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***
Liza incəsənət sinifində olarkən, onun kimi Coş Qrobandan xoşu gələn Cülyetta Hobbs adlı ağıllı bir qızla tanış olur. Qızlar özlərinə onları real dünyadan uzaqlaşdıran uydurulmuş dünya yaradırlar. Onlar özlərinin kraliça olduğu və hamının bərabər yaşadığı bu dünyanı *"Equalia"* adlandırırlar. Lakin tezliklə Liza yaratdıqları uydurma dünyaya çox aludə olur və bu səbəbdən də dərslərini pis oxumağa başlayır. Marc Cülyettanın davranışlarını izlədikdən və onun yaxınları ilə görüşdükdən sonra qızının psixi sağlamlığı barədə narahat olmağa başlayır. O, Lizanın rəfiqəsilə görüşməsinə mane olmağa çalışır.

Ertəsi gün Cülyetta Lizaya yaratdıqları uydurma dünyanın idarə edilməsi haqqında planlarını müzakirə etmək üçün, onunla birlikdə baxımsız vəziyyətdə olan bir restorana qaçmağı təklif edir. BMT sammitində Azərbaycanı təmsil etməyə hazırlaşan Liza bu sammiti qaçırır. Martin, Marc ilə əlaqə saxlayır və ona Lizanın itkin düşməsi haqqında məlumat verir. Restoranı özlərinə sığınacaq kimi işlədən Dolf, Cimbo və Kerni, ora gəldikdə burada Liza və Cülyettanı görür və onları tutaraq tələyə salırlar. Dolf və Cimbo restoranı tərk etdikdən sonra Liza və Cülyetta *"Equalia"* haqqında nağıllarla Kerninin diqqətini yayındıraraq tələdən çıxmağı bacarırlar. Lakin bu zaman Dolf və Cimbo restorana geri qayıdırlar. Onlar qızların əlyazmalarını yandıraraq məhv etmək istəyirlər. Bu zaman Kerni onlarla mübarizə apararaq, Liza ilə Cülyettanın restorandan qaçmasına şərait yaradır. Liza azad olduqdan sonra Cülyettaya, artıq uydurulmuş dünyanı unutmağı və real dünyada yaşamaq istədiyini bildirir. Cülyetta Lizanın bu qərarından məyus olur və *"həqiqi dünya, yalnız bundan daha yaxşı heç nə uydura bilməyən insanlar üçündür"* söyləyərək onunla vidalaşır. Liza Cülyettanın dəli olduğu qənaətinə gəlir və onların dostluqları sona çatır.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Gallery photos". FoxFlash. 2009-01-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-01-09.
2. ↑  *Newman, Melinda.* "D'oh! Fall Out Boy Records 'Simpsons' Theme". HitFix. 2009-01-15. 2009-01-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-01-07.

Xarici keçidlər
---------------

* *Liza - Dram Kraliçası* Arxivləşdirilib 2010-07-30 at the Wayback Machine TV.com saytında
* *Liza - Dram Kraliçası* — Internet Movie Database saytında.
**Lloqora** (alb. Parku Kombëtar i Llogarasë/Llogorasë) — Albaniyanın cənub-qərbində yerləşən milli park. Vlyora bölgəsinidə, Vlyora şəhərindən 40 km cənubda yerləşir. Ölkənin ilk yaradılmış milli parklarından biri. Park 1966-cı ilin 21 nayabrında yaradılıb. Milli Parkın sahəsi 10,1 hektardır. Ərazinin 470 metrdən 2018 metrə qədər olan şimal hissəsini meşə örtüyü tutur.

Lloqara aşırımında meydana gələn hava axınları ərazidə bitən ağaclara qeyri-adi forma veriri. Bəzi ağaclar yer səthinə tam fərqli bir bucaq üzrə bitirlər. Məsələn "Bayraq şamı" ağacı.(alb. Pisha e Flamurit). Aşırım boyu uzanan yolda çoxlu turistlər üçün istirahət və gecələmə məntəqələri var. Milli parkın ərazisi piyada turizm həvəskarlarının sevimli məkanıdır. Parkda hər il beynəlxalq paraplan yarışları keçirilir.

Florası
-------

Bu region aralıq dəniz bitkilərinin müxtəlifliyi ilə seçilir. Park ərazisində alp və subalp çəmənlikləri, qara şam (*Pinus nigra*), Pinus heldreichii (*Pinus heldreichii*), makedoniya ağ şamı (*Abies borisii-regis*), göyrüş (*Fraxinus*) kimi ağac bitkiləri geniş yayılıb. Nadir və sayı azalmış növlərdən giləmeyvəli qaraçöhrə (*Taxus baccata*) və keçibuynuzu (*Ceratonia siliqua*) misal göstərmək olar.

Faunası
-------

Ağbaş kərkəs 
* Ağbaş kərkəs
* Berqut
* Lan
* Avropa cüyürü
* Meşə pişiyi
* Qarapaça
* Adi sincab
* Adi canavar
* Tülkü

Park ərazisində müxtəlif kəpənək növlərinə də, rast gəlinir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "RRJETI I ZONAVE TË MBROJTURA NË SHQIPËRI" (PDF). 2017-09-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2016-05-06.
2. ↑  Llogara Arxivləşdirilib 2016-04-04 at the Wayback Machine, *www.parksdinarides.org*
3. ↑  National Park of Llogara Arxivləşdirilib 2017-10-15 at the Wayback Machine, *akzm.gov.al*
4. ↑  James William Tutt. The Entomologist's Record and Journal of Variation Arxivləşdirilib 2017-10-15 at the Wayback Machine. 1996. tom.108.s.232

Xarici keçidlər
---------------

* Llogara, Vlora Albania Arxivləşdirilib 2013-09-15 at the Wayback Machine
* Llogora Tourist Village
* Albania Open Para-gliding Competition

| ⛭Albaniya milli parkları |
| --- |
| Milli | 
* Butrint
* Dayt dağı
* Divyaka-Karavasta
* Drenova küknarlığı
* Hotova küknarlığı
* Lloqara
* Lyura
* Prespa
* Şebenik-Yabllanitsa
* Ştam Keçidi
* Tet
* Tomorr Milli Parkı
* Valbona Dərəsi
* Zall-Qyoçay
* Karaburun-Sazan

 |
| Arxeoloji | 
* Amantiya
* Antiqoniya
* Apolloniya
* Billis
* Koman
* Leja
* Orikum
* Foenike
* Şkodra

 |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |
**Lişniy adası** — Şimal Torpağı arxipelaqı ərazisinə daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə yerləşir.

Yerləşməsi
----------

Laptevlər dənizini ərazisində, Şimal Torpağı Arxipelaqının şərq hissəsində, Axmatov körfəzinin şimal-şərqində yerləşir. Bolşevik adasından 2 km aralıda yerləşir. Bolşevik adasından Nenametnıy boğazı ilə ayrılır. Lişniy adasından cənubda Vstreçnıye adaları yerləşir. Lişniy adasının qrupa daxil ən yaxın adası arasında məsafə 400 metrdir. Ada ərazisi kiçik təpəciklərdən ibarətdir.

Təsviri
-------

Cənubdan şimala doğru uzanır. Uzunluğu 6 km, eni 3,5 km təşkil edir. Adadanın şimalı boyunca enziz körfəz uzanır. Adanın qərbində Qlubokoe gölü yerləşir. Göl 700 metr radiusa malikdir. Ada ərazisi kiçik təpəciklərdən ibarətdir. Cənub-qərbində adanın ən hündür nöqtəsi yerləşir. Maksimal hündürlük 27 metrdir. Bu regionda geodeziya məntəqəsi yerləşir. Adanın sahilləri sıldırımlıdır. Adada yerləşən Ostrıy burnundan on metrlərlə aralıda adsız ada yerləşir. Digər adsız ada isə 2,4 km şərqdədir.

Xəritə
------

* Xəritə
**Çəpni boyu** — Oğuz Xaqan Dastanına görə Oğuz Türklərinin 24 boyundan biri və Qaşqarlı Mahmuda görə Divân-ı Lügati't-Türk'təki iyirmi iki Oğuz boyundan iyirmi birincisi.

F. Rəşidəddin məlumat verir ki, Çəpni iç oğuz nəslindən olub, Göy xanın adı İrkil Xoca tərəfindən verilən və damğası (onqonu) Ağ Sunqur quşu olan olan 4-cü oğludur. Bu tayfa xarakter etibarı ilə düşmənlə qətiyyətli vuruşan kimi təsvir olunur (10, s. 66). Çəpnilərin bizim ərazilərə Orta Asiyadan səlcuq türklərinin tərkibində gəldiyi, Xorəzmşah Cəlaləddinin 1221-1231-ci il hərbi yürüşlərində fəal iştirakı qaynaqlarda göstərilir.

Öz izlərini Kəlbəcər rayonunda bir kəndin adında saxlamışdır. Kəndin adı Çəpli şəklindədir. Lev çayının sahilində, dağlıq ərazidə yerləşir. Bəzi tədqiqatçılara görə, toponim oğuz tayfalarından çəpnilərin (cəbni) adı ilə bağlıdır. Şamaxı rayonunda da bu etnonimlə əlaqədar Cabanı adlı kənd vardır. Cabanı Şamaxının dağətəyi ərazisində yerləşir. Toponim özündə türkdilli qədim çəbni (variantları çəbən, çibni, çəpni, çəbni, çapanim vəç s.) tayfasının adını əks etdirir.

Çəpni etnonimin izləri müxtəlif fonetik görüntülərdə Azərbaycanın bir çox bölgələrində qorunub saxlana bilmişdir: Cabanı (Şamaxı), Çəpni (Göyçay), Çepni (Quba qəzasının Şabran mahalında), Çəpli (Kəlbəcər). Kürdəmir rayonunun Karrar kəndi üç əsas hissədən ibarətdir: Karrar, Çəpni və Mollalar.

"Çəpni" tayfaları tarixi məlumatlara görə dalaşqan, sözləri və işləri çəp gələn (çəpləşən) tayfalardan olduğu üçün belə adlandırılmışdır. Ə.Rüstəmov Qafan rayonu ərazisində bu adda bir Azərbaycan kəndinin də olduğunu və həmin mənanı göstərdiyi üçün biz də onun fikrini yuxarıda göstərdiyimiz kimi müdafiə edirik.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Besim Atalay (ed.), *Divanü Lügati't - Türk*, Cilt I, Türk Tarih Kurumu Basımevi, 2006, ISBN 975-16-0405-2, p. 57.
2. ↑  Magnarella, Paul, *Tradition and change in a Turkish town*, Schenkman Pub. Co. 1981, p 35.
**İlqar Fəti oğlu Fəti-zadə** (30 sentyabr 1956, Kirovabad – 14 aprel 2022, Bakı) — Azərbaycan Respublikası maliyyə nazirinin birinci müavini.

Həyatı
------

İlqar Fətizadə 1956-cı il sentyabr ayının 30-da anadan olmuşdur. 1978-ci ildə D. Bünyadzadə adına Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunu malliyyə-statistika ixtisası üzrə bitirmişdir. 1978–1980-ci illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur.

1980–1984-cü illərdə Azərbaycan SSR Maliyyə Nazirliyində baş iqtisadçı, şöbə rəisi vəzifələrində işləmişdir. 1988-ci ildə Maliyyə Nazirliyinin Dövlət Orqanlarının Maliyyələşdirilməsi İdarəsinin rəisi vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

1992-ci ilin aprel ayında Maliyyə nazirinin müavini, dekabr ayında isə Dövlət Sosial Müdafiə Fondu sədrinin birinci müavini vəzifəsinə təyin olunmuşdur. 1999-cu ildən Maliyyə nazirinin birinci müavinidir.

14 aprel 2022-ci ildə vəfat etmişdir.

Ailəli idi. Bir övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "İ. F. Fətizadənin Azərbaycan Respublikası maliyyə nazirinin birinci müavini təyin edilməsi haqqında". 2023-03-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-29.

Xarici keçidlər
---------------

* İlqar Fəti oğlu Fəti-zadə — Azərbaycan Respublikasının Maliyyə nazirinin I müavini Arxivləşdirilib 2017-04-25 at the Wayback Machine