recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Macarıstan dəmir yolu tarixi parkı** (mac. Magyar Vasúttörténeti Park) — Macarıstanın paytaxtı Budapeştdəki dəmiryol stansiyasında və Macarıstan Dövlət Dəmir Yollarının emalatxanalarında, Budapeştin keçmiş Şimal Deposundakı dəmiryol muzeyidir.

Muzey 70.000 kvadratmetrdən çox ərazini əhatə edir və yüzdən çox eksponata sahibdir. Əsasən nəqliyyat vasitələrinə (lokomotiv, vaqon və s.) və dəmir yolu texnikasına malikdir.

Baxış
-----

Muzeydə Macarıstan Dövlət Dəmir Yollarına məxsus buxar mühərrikləri ilə işləyənlərdən başlayaraq elektrik mühərrikləri ilə idarə olunanlara qədər olan 50-dən çox lokomotiv var. Ancaq onlardan bəziləri hələ də istismar edilə bilər. Muzey digər dəmir yolu nəqliyyat növlərini məsələn: əl ilə işləyən araba və relslərin vəziyyətini izləmək üçün yoxlama avtomobillərini də nümayiş etdirir. Eksponatlar arasında Orient Express üçün hazırlanmış restoran avtomobili və müvafiq olaraq 1912 və 1934-cü illərdə yığılmış Arpad avtomobili də var.

Muzeydə Macarıstan Xalq Respublikası Nazirlər Sovetinin sədri Yeno Fokun rəsmi avtomobili olan Çayka (GAZ-13) avtomobili də var. Daha sonra avtomobil Macarıstan Dövlət Dəmir Yolları tərəfindən relslərdə hərəkət etmək üçün yenidən işlənmişdir.

Muzeyin əsas binasında dəmiryol stansiyaları, dəmir yolu avadanlıqları və Macarıstanda dəmir yollarının tarixi ilə bağlı eksponatlar yer alır. Eksponatların çoxu interaktivdir. Modellər arasında dəmir yolu üzərində hərəkət edən ev də vardır. Muzeydə uşaqlar üçün miniatür park dəmir yolu mövcuddur. 

Mövcud lokomotivlər Macarıstanda və xaricdə dəmir yolu ilə nostalji gəzintilər üçün istifadə olunur

Macarıstan Dəmir Yolları Muzeyindəki lokomotivlərdən biri postsovet məkanında "Şa" tipli lokomotiv kimi tanınan MÁV 411.118-dir. Bu buxar lokomotivləri ABŞ-da "Baldwin" və "ALCO" zavodları tərəfindən USATC S160 hərbi buxar teplovozları olaraq istehsal edilmişdir.

Tarixi
------

Macarıstan Dəmir Yolu Muzeyi 14 iyul 2000-ci ildə qapılarını ziyarətçilərin üzünə açmışdır. Muzey 22 noyabr 1999-cu ildə qurulan Macarıstan Dəmir Yolları Fondu tərəfindən dəstəklənir.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* MÁV V41.523MÁV V41.523
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2  "History of Park". Magyar Vasúttörténeti Park (ingilis). 2019-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-02.
3. ↑  "Hungarian Railway Museum". Museums (ingilis). 2019-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-03.
4. ↑  "Foundation". Magyar Vasúttörténeti Park (ingilis). 2019-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-02.
**Çoxçiçəkli dovşanalması** (*lat.* Cotoneaster multiflorus) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin dovşanalması cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Təbii halda Qafqaz, Orta Asiya, Qərbi Sibir və Qərbi Çində bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 3 m olan koldur. Cavan budaqları nazik, tüklü olub, aşağıya doğru əyilir. Enli yumurtavari yarpaqlarının uzunluğu 5 sm-dir, yazda gümüşü-boz, yayda tünd yaşıl, payızda isə tünd qırmızı rəngdə olur. 6-20 ədəd iri ağ çiçəkləri qalxanşəkilli çiçək qrupuna yığılmışdır. Çiçəkləmə may ayında başlayır və 16-25 günə qədər davam edir. Bu dövr bitki çox gözəl görünür. Meyvələri avqustda yetişir. 5-6 yaşından başlayaraq meyvə verir.

Ekologiyası
-----------

Soyuğa və quraqlığa davamlıdır. Məhsuldar və əhənglə zəngin, rütubətlənmiş torpaqlarda yaxşı inkişaf edir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük və Kiçik Qafqaz, Talış və Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Yaşıllaşdırmada bu növün ensiz, uzun yarpaqlı və bol meyvə verən dekorativ formasından da (f.calicarpa) istifadə edilir. Tək və qrup əkinləri üçün yararlıdır. Toxumla və kolun bölünməsi ilə çoxalır. Al qırmızı, bol, şarşəkilli meyvələri payızda bitkinin dekorativliyini artırır.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q11130005
* Wikispecies: Cotoneaster multiflorus
* EoL: 2507904
* EPPO: CTTML
* FoC: 200010760
* GBIF: 3025939
* GRIN: 11771
* iNaturalist: 790722
* IPNI: 722592-1
* ISC: 113534
* ITIS: 836613
* NBN: NBNSYS0000013978
* NCBI: 690326
* NZOR: d427632c-b10f-4f56-b972-8fec8071ec51
* Plant List: rjp-766
* PLANTS: COMU9
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:722592-1
* Tropicos: 27803723
* VASCAN: 9679
* WFO: wfo-0001017036

 |
Beşbarmaq dağı**Böyük Qafqaz keçidi** — tarixi və coğrafi ədəbiyyatda Dağıstanın müasir Dərbənd şəhərindən Azərbaycanın Sumqayıt şəhərinə qədər Xəzər dənizi boyunca sahil zolağının adı. Böyük Qafqaz dağları ilə Xəzər dənizi arasında yerləşən keçid müxtəlif yerlərdə eni 25 ilə 80 km arasında dəyişir.

Bu Şimali Qafqazdan Cənubi Qafqaza, Böyük Qafqazın şərq yamacları boyunca keçən düz bir keçiddir.

Böyük Qafqaz keçidi Qafqazı keçmək üçün iki qədim yoldan biridir - digəri dağlıq Dəryal keçididir (məşhur Hərbi Gürcüstan yolunun XIX əsrdə çəkildiyi Daryal dərəsindən keçir).

Demək olar ki, bütün fəthçilər, skiflərdən tutmuş Rusiya İmperiyası tərəfindən Cənubi Qafqazın işğal olunmasına qədər Böyük Qafqaz keçidindən istifadə etmişlər. Yol boyu İranı qorumaq üçün 5 sədd (Gilgilçay səddi, Beşbarmaq səddi) və bir çox qala (Çıraqqala) tikilmişdir. Bu addımlar fəthlərin yolunu kəsməyə xidmət etmişdir. Bunlardan ən məşhuru Dərbənd qalası, Azərbaycan ərazisindəki Çıraqqala qalasıdır.

Fiziki coğrafiyada ərazi Samur-Dəvəçi ovalığına adlanır; Samur-Dəvəçi kanalı (Samur-Abşeron kanalının əsas hissəsi) kimi Sumqayıt və Abşeron yarımadasına qədər uzanır.

Həmçinin bax
------------

* M1 şossesi (Azərbaycan)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Çıraqqala qalası". 2010-06-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-01.
Haapsalunun dron videosu 2022
**Haapsalu** (est. Haapsalu, köhnə rus yazılarında — **Га́псаль** (*isv.* Hapsal, *alm.* Hapsal‎) — Estoniyanın şimali-qərbindəki Lyaenemaa maakondunun inzibati mərkəzi. Haapsalu eston dilindən tərcümədə *ağcaqovaq* deməkdir. Baltik dənizinə və Riqa körfəzinə çıxış Haapsalu lacht, oradan isə Moonsund arxipelaqı vasitəsi ilə həyata keçir.

### Tarix

Haapsalu uşaq evində yanğın
---------------------------

Uşaq ölümünə görə Estoniyanın yeni tarixinin ən faciəli qəzası oldu. Uşaq evində tərbiyə alan uşaqların bir çoxu əlil idi. 
20 fevral 2011-ci ildə saat 14:30-da siqnalizasiya mərkəzinə təcili olaraq Kastani küçəsində yanğın barədə məlumat gəlir. Yanğınsöndürən avtomobillər 3 dəqiqədən sonra yanğın hadisə yerinə gəlirlər. Xilasedicilərin gəldiyi zaman artıq bina yanırdı. Xilasedici işlər səhərə kimi davam etdi. Yanğın hadisəsi nəticəsində 10 insan həlak olub - onlardan 8-i uşaq, 2-si isə yaşlı idi.

Əhali
-----

| 1881 | 1897 | 1922 | 1934 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2000 | 2009 | 2010 | 2012 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2884 | 3212 | 4251 | 4649 | 8567 | 11483 | 13035 | 15176 | 12394 | 11672 | 11618 | 10165 |

Əhali əsasən (2000): estonlardan — 79,53 % və ruslardan — 15,27 % ibarətdir.

### Haapsalu Əhalinin etnik tərkibinin siyahıyaalınması

| Əhali | 1970 | 1979 | 1989 | 2000 | 2011 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| faiz | % | faiz | % | faiz | % | faiz | % | faiz | % |
| **Ümumi** | **11483** | **100** | **13035** | **100** | **14617** | **100** | **12054** | **100** | **10251** | **100** |
| estonlar | 8417 | 73,30 | 9058 | 69,49 | 9704 | 66,39 | 9587 | 79,53 | 8404 | 81,98 |
| ruslar | 2220 | 19,33 | 2987 | 22,92 | 3726 | 25,49 | 1841 | 15,28 | 1427 | 13,92 |
| ukraynalılar | 296 | 2,58 | 441 | 3,38 | 547 | 3,74 | 287 | 2,38 | 181 | 1,77 |
| beloruslar | 99 | 0,86 | 186 | 1,43 | 233 | 1,59 | 97 | 0,80 | 61 | 0,60 |
| finlər | 62 | 0,54 | 81 | 0,62 | 77 | 0,53 | 64 | 0,53 | 57 | 0,56 |
| digərləri | 389 | 3,39 | 282 | 2,16 | 330 | 2,26 | 144 | 1,19 | 121 | 1,18 |

### Partnyor şəhərlər

Haapsalu aşağıdaki şəhərlərlə partnyorluq edir:

* Finlandiya Finlandiya Loviisa
* Almaniya Almaniya Rendsburg (1989)
* Niderland Niderland Almere
* İsveç İsveç Eskilstuna
* Portuqaliya Portuqaliya Fundao
* İtaliya İtaliya Greve in Chianti
* İsveç İsveç Haninge
* Finlandiya Finlandiya Hanko
* Ukrayna Ukrayna Uman
* Böyük Britaniya Böyük Britaniya Weymouth
* Rusiya Rusiya Boroviçi i

Qalereya
--------

Haapsalu şəhər qalasının qalıqları

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Haapsalu*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  
Xəta: şablon boşdur

Vikimənbədə ***Habsel in der Topographia Electoratus Brandenburgici et Ducatus Pomeraniae (Matthäus Merian)*** ilə əlaqəli məlumatlar var.

* Offizielle Seite
* Deutsche Webseite über Haapsalu mit Bildern
* Bilder aus Haapsalu

1. ↑  Maakatastri statistika. Land Board.
**«Böyük Moğol»** (hind मुग़ल-ए आज़म, *Mughal-e-Azam*, urdu مغلِ اعظم, *ing.* The Greatest of the Mughals) — 1960-cı ildə rejissor K. Asif tərəfindən çəkilən hind filmi.

Süjet
-----

Böyük Moğollar imperiyasının hökmdarı Əkbərin və Codxa xanımın çoxdan gözləninilən vəliəhdi Səlim doğulur. Ərsəyə çatan şahzadə Anarkali adlı rəqqasəyə vurulur. Hətta evlənmək istəyir. Həngamə başlayır. Atası böyük Əmir Teymurun nəvəsi, Hindistanın dayağı bu izdivaca qarşı çıxır. Rəqqasəni zindan küncünə atdırır.

Şahzadə atasına qarşı üsyan qaldırır. Döyüşdə məğlub olsa da, istəklisini zindandan çıxara bilir. Atası onu edama məhkum edir. Anarkali Səlimi xilas etmək üçün saraya dönür. Əkbər onun son arzusunu yerinə yetirir. Hər ikisi son gecəni birlikdə keçirir. Səhər şahzadəyə bihuşdarı verirlər. Anarkali divarı oyub çıxır. Əkbər ondan imperiyanı tərk etmək sözü alıb azad edir...

Rollarda
--------

|  |  |
| --- | --- |
| **Aktyor** | **Rol** |
| Prithvirac Kapur | Əkbər |
| Madxubala | Anarkali |
| Dilil Kumar | Səlim |
| Durqe Kxote | Codxa |
| Nigar Sultana | Bahar |
| Acit | Curcan Sinqx |
| Murad | Raca Man Sinqx |

Mükafatları
-----------

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* *«Böyük Moğol»* — Internet Movie Database saytında.

* «Великий Могол» *Bollywood Hungama* saytında.
* *Mughal-e-Azam* 50th Anniversary Website Arxivləşdirilib 2015-06-21 at the Wayback Machine
* "Mughal-e-Azam" (hind). Bhopal Post. İstifadə tarixi: 2012-01-17.
| İntibah |
| --- |
| *Afina məktəbi* (1509–1511), Rafael Santi |
| 
Mövzular |
| * Elm
* Ədəbiyyat
* Fəlsəfə
* Humanizm
* İncəsənət
* Kəşflər
* Memarlıq
* Musiqi
* Müharibə
* Rəqs
* Texnologiya
 |
| 
Coğrafiya |
| * Almaniya
* Aşağı torpaqlar
* Fransa
* İngilis
* İspaniya
* İtaliya
* Polşa
* Portuqal
* Şimali Avropa
* Şotland
 |
| 
Tənqidi |
| * Tənqid
 |
| * b
* m
* r
 |

Qərbi Avropanın humanist yazıçıları daha ədalətli quruluş arzulayırdılar. Belə humanistlərdən biri ingilis yazıçısı Tomas Mor (1478-1535) idi. O, hüquqşünas idi. 1516-cı ildə "Ən yaxşı dövlət quruluşu və yeni Utopiya adası haqqında qızıl kitab" nəşr etdirdi. Kitabda xüsusi mülkiyyət olmayan "Utopiya" adası təsvir edilir. Tomas Mor bu cəmiyyəti qurmağın yolunu bilmirdi. Ona görə də, sonralar həyata keçilməz arzunu utopiya ("olmayan yer") adlandırdılar.

Fransanın humanist, satirik yazıçısı Fransua Rable (14941553) "Qarqantua və Pantaqruel" kitabında kral və mənasız müharibələri ifşa etmişdir.
XVI əsrin sonunda ingilis xalqı teatrı çox sevirdi. Londonda 10-a qədər teatr var idi. Kraliça Yelizaveta tez-tez teatra gəlirdi.

İngilis yazıçısı Uilyam Şekspir (1564-1616) 37 faciə, komediya, tarixi dram yazmışdır. Onun "Hamlet", "Otello", "Kral Lir" və s. əsərləri indi də dünyanın müxtəlif səhnələrində oynanılır. Şekspirin qəhrəmanları hər cür əzaba dözür, mübarizədən çəkinmirlər. Dahi ispan humanist yazıçısı Migel Servantes (1547-1616) çətin həyat yolu keçmişdir. "Don Kixot" romanı onu bütün dünyada məşhur etmişdir. Don Kixot ədaləti bərpa etmək uğrunda mübarizə aparır. Lakin o, karvansaranı qəsr, saray, qoyun sürüsünü düşmən hesab edərək, gülüş doğururdu.
**Maql** — Coan Roulinq tərəfindən yazılan Harri Potter romanında heç bir sehr gücü olmayan insanlara deyilən sözdür.

Sehrbazlıq qabiliyyəti olmayan ata və anadan olan uşaqlarda bəzən sehrbaz yaxud cadugər olar bilir buna misal olaraq Lili Potter və Hermiona Qreynceri göstərmək olar. Bunun yanında valideynlərindən biri maql biri sehrbaz olan uşaqlarda vardır, elə sehrbazlara maql doğumlu, mələz və yaxud yarım-qan deyilir. Buna misal olaraq isə Severus Sneypi yaxud Lord Voldemortu göstərmək olar. Maql nəslindən gələn sehrbazları, safqan sehrbazlar Bulanıq (*ing.* Mudblood) deyərək alçaldırlar.

Amerikadaki Sehr Cəmiyyəti maql sözünün yerinə, No-Maj kəliməsindən istifadə edilir. İngilis dilində *No* sözü Yox, *Maj* sözü isə *Magic* sözündən törəmiş Sehr mənasını verir. Birlikdə mənası heç bir sehr gücü olmayan deməkdir.

### Bilinən və önəmli maqllar

* Dörslilər, Harri onunla yaşayır.
* Maql Baş naziri
* Tom Riddle Senior, Lord Voldemortun atası
* Cənab və xanım Qreyncerlər, Hermionanın valideynləri
* Tobias Snape, Severus Sneypin atası
* Seamus Finnigan atası
* Din Tomasın anası
* Kolin və Denis Kriviylər ailəsi
* Ceykob Kovalski, Nyut Skamenderin No-Maj dostu
* Meri Lu Beyrbon, Yeni Salem Xeyriyyə Cəmiyyətinin rəhbəri (və ya "İkinci Salemçilər")

İstinadlar
----------
***Habbl sabiti*** - sürət artmasının məsafə artımına nisbətini ifadə edir. Onun astronomik mənası, sürət ilə məsafənin mütənasibliyinin bütün qalaktikalar üçün eyni olmasıdır.

Qiyməti
-------

Hazırda Habbl sabiti 1 000 000 işıq ili üçün

{\displaystyle 23km/(san\cdot milyoni.i)}

İşıq ili - işıq sürətinin bir ildə qət etdiyi yoldur:

{\displaystyle 1i.i=9,46\cdot 10^{12}km}

İstifadə olunduğu yerlər
------------------------

Habbl sabiti aşağıdakı hesablamalarda istifadə olunur. Habbl sabitinin qiyməti təqribi də olsa, Kainatın yaşını müəyyən etməyə imkan verir. Bunun üçün milyon işıq ilini Habbl sabitinə bölünməsi kifayət edir.

### Habbl qanunu

Habbl qanununa əsasən iki qalaktikanın bir-birinə nəzərən uzaqlaşma sürətinin təyini üçün Habbl sabiti istifadə edilir.

### Kainatın yaşının hesablanması

Habbl sabitinin qiyməti təqribi də olsa, Kainatın yaşını müəyyən etməyə imkan verir. Bunun üçün milyon işıq ilini Habbl sabitinə bölünməsi kifayət edir.

{\displaystyle {\frac {10^{6}i.i}{23km/san}}={\frac {9,46\cdot 10^{6}\cdot 10^{12}km}{23\cdot 365,25\cdot 24\cdot 3600km/san}}=13,04\cdot 10^{9}il}

Bu qiymət qalaktikanın sabit sürətlə genişlənməsini fərz edilməklə, kalaktikalar arasında cazibə qüvvəsi nəzərə alınmadan hesablanmışdır. Bu və digər effektləri nəzərə alaraq hesablanmış qiymət isə 13,04·109 ilə bərabər hesab edilir.

### Böhran sıxlığının hesablanması

Böhran sıxlığı Kainatın sıxlığının elə bir nöqtəsidir ki, sıxlıq bu həddə çatdıqdan sonra Kainatın genişlənməsi dayanır və sıxılmağa başlayır.

{\displaystyle \rho ={\frac {3H^{2}}{8\pi G}}}
**İhan Egemen Darendelioğlu** (1921, Tarsus, Mersin ili – 19 noyabr 1979) — "Sarı basın kartı" sahibi, qəzet müxbiri, yazıçı, tarix tədqiqatçısı.

1921-ci ildə Mersinin Tarsus bölgəsinin Kürkçülər kəndində doğulub. İbtidai məktəbi elə o kəndə bitirib. Orta məktəbi isə Tarsusda Çukurovada bitirmişdir. Adana Oğlan liseyindən məzun olmuşdur. Ali təhsilini İstanbul Universitetində almış və Ədəbiyyat fakultəsinin Türkologiya şöbəsini bitirmişdir. 1948-ci ildə "Yeni bozkurt" dərgisini nəş etməyə başlayır. 1950-ci ildə əsgərliyə getmiş, qayıtdıqdan sonra İstanbulda türk dili müəllimi işləmişdir. Sonra isə mətbuat həyatına qoşulmuşdur.

Bayeziddə "Toprak" mətbəəsini yaratdı, 1954-cü ildə aylıq "Ülkü" dərgisi nəşr olunmağa başladı. Bu icmal 1979-cu ildə Darendelioğlu öldürülənə qədər nəşr olunmuşdur. 19 oktyabr 1979-cu ildə maşınına mindiyi yerdə sui-qəsd nəticəsində öldürülüb.

Əsərləri
--------

•" Atatürk türk millətçilərinin qləmində" 1961.
• "Türkiyədə kommunist hərəkatlar" Birinci və ikinci cild 1979.
• "Türk millətçiləri tarixində böyük dava" 1976.
• "Kommunist nədi? Kommunist kimdir? 1979.
• Ecevit Marksist Mi ? Marksistlerin Maşası Mı ! 
• Ecevit Marksist Mi ? 1979.
Əlfac suvarma sistemi
**Əlfac suvarma sistemi** Omanın "Daxiliyyə", "Şərqiyyə" və "Batinə" bölgələrində yerləşən, və tarixi bizim eranın 500-cü ilinə qədər gedib çıxan, qədim suvarma sistemidir. Bu suvarma kanalları bölgədə yerləşən və öz adını fars dilində olan "qənat" və "kəhriz" sözlərindən götürən, tarixi 5000 ilə qədər olan suvarma sistemi növünü nümayiş etdirirlər. 

"Əflac" klassik ərəb dilində hissələrə bölünmə mənasını verən "fələc" sözünün cəmidir. Bu suvarma sistemi cazibə qüvvəsi sayəsində suyun mənbələrdən evlərə və əkin sahələrinə axmasını təmin etməklə bu təbii ehtiyatı bütün əhali arasında bölmüşdür. Kompleksə gözətçi qüllələr, məscidlər və digər tikililər daxil idi.

2006-cı ildə bu kompleksə daxil olan "Fəlac Əlxatimi", "Fəlac Əlmalki", "Fəlac Daris", "Fəlac əlmayassar" və "Fəlac əlcilə" kimi 5 suvarma sistemi Yuneskonun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""The Traditional Aflaj Irrigation System - An Omani Heritage | OmanInfo.com". www.omaninfo.com". 2018-10-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-20.
2. ↑  الأفلاج الخمسة. موقع وزارة السياحة. سلطنة عمان. اطلع عليه بتاريخ 30/06/2015 نسخة محفوظة 28 فبراير 2009 على موقع واي باك مشين. Arxivləşdirilib 2022-03-20 at the Wayback Machine/
3. ↑  ""Ancient irrigation system (Oman) and Palaces of Genoa (Italy) among ten new sites on World Heritage List". UNESCO". 2017-05-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-20.
4. ↑  ""Aflaj Irrigation Systems of Oman". UNESCO". 2017-06-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-20.

| ⛭Omanda yerləşən UNESCO-nun Ümumdünya irsi |
| --- |
|  | Bat, əl-Hutm və əl-Ayn arxeoloji abidələri  • Bəhlə qalası  • Əlfac suvarma sistemi   • Frankinsens torpaqları  • Qədim Qəlhat şəhəri |  |
Əlfəcinlə kitab
**Əlfəcin** (*ing.* bookmark, *rus.* закладка) — kitabda istədiyiniz səhifəni qeyd etmək üçün xüsusi alət.

Əlfəcinlərin prototipi, papirus parçalarını kitablara yapışdıran qədim Misir katibləri arasında belə mövcud idi.

Tarixi
------

XV—XVI əsrlərdə kitabın seçilmiş vərəqlərinin kənarına yapışdırılmış və bir qayda olaraq yan kənarından kənara çıxan kiçik bir dil şəklində (dəri, perqament, kumaşdan) əlfəcinlər-qeydlər, geniş yayılmışdır.

Əlfəcinlərin istifadəsinə dair ilk qeydlərdən biri, 1584-cü ildə, kral çapçı Kristofer Barkerin Kraliça I Yelizavetaya gümüş yer imi hədiyyə etməsindən başlayır.

XVII əsrdə əlfəcinlər kitab bloğunun onurğasına və ya yer imi (lassa) kimi istifadə etmək üçün alt bağlayıcı örtüyə bir və ya daha çox lent taxmağa başladılar. Eyni zamanda, bəzi obyektlərə, məsələn, bir düyməyə və ya bir bobinə yapışdırılmış bir neçə lentdən ibarət olan sekmələrin növü yayılır. Bu əlfəcinlər ən çox dua kitablarında dua mətnlərini tez bir zamanda tapmaq üçün istifadə edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Szirmai, J.A.* The Archeology of Medieval Bookbinding. Ashgate. 1999. ISBN 978-085-967-904-6.
2. ↑  *Lamacraft, C.T.* Early Book-Bindings from a Coptic Monastery. The Library, Fourth Series, Vol. 20 (1940). 1939. 214–233.

Xarici keçidlər
---------------


**Vikianbarda** **Əlfəcin** ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Earliest History of Bookmarks by Asim Maner
* World of Bookmarks, Reference site featuring history of bookmarks
* History of Bookmarks[*daimi ölü keçid*] by Lois R. Densky-Wolff.
* International Friends of Bookmarks (IFOB), community website with much information about bookmarks
**Harli C.Örl** (22 noyabr 1893[…], Hollivud, Kaliforniya – 10 aprel 1969[…]) — amerikalı avtomobil dizayneri və iş icraçısı idi.General Motors’un ilkin təyin edilmiş dizayn rəhbəri idi daha sonradan vitse-prezident və Amerika tarixində ən böyük korporasiyanın dizaynında təyin edilmiş ilk baş icraçı olmuşdur.Sənaye dizaynı və müasir nəqliyyat dizaynının öncülü idi.

Həyatı
------

Harley Earl Hollivud, Kaliforniyada anadan olub. Atası 1908-ci ildə Earl Automobile şirkətini quraraq, atlı nəqliyyat vasitələrindən xüsusi vasitələrə və avtomobillər üçün xüsusi hissələri və aksesuarlarına dəyişdirdi

Earl Stanford Universitetində təhsil almağa başladı, ancaq atası ilə birlikdə çalışmaq və Earl Automotive Works'də təcrübə yığmaq üçün vaxtından əvvəl ayrıldı. Bu vaxta qədər şirkət Roscoe "Arbuckle və Tom Mix də daxil olmaqla Hollywood film ulduzları üçün fəaliyyət göstərirdi

Həmçinin bax
------------

* General Motors

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Harley Jefferson Earl // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2 3 4  Harley Earl // Store norske leksikon (бук.). 1978. ISSN 2464-1480
**İha Fuyu** (伊波 普猷?, 15 mart 1876, Naha – 13 avqust 1947, Tokio) və ya **İba Fuyu** – əslən ryukyulu olan Yaponiya dilçisi, etnoloqu və folklorşünası. "Okinavaşünaslığın atası" hesab olunur. O, Okinava dilinin müasir linqvistik tədqiqinin əsasını qoymuş, Okinava ədəbiyyatını və folklorunu öyrənmişdir.

Həyatı və karyerası
-------------------

İha Fuyu 1876-cı ildə Ryukyu krallığının paytaxtı Naha şəhərində doğulmuşdur. 1900–03-cü illərdə Kioto şəhərində yerləşən Üçüncü liseydə, 1903–06-cı illərdə Tokio Universitetinin dilçilik fakültəsində təhsil almışdır. Bu dövrdə Okinava mədəniyyətinin linqvistik tədqiqinə maraq göstərmişdir. Məzun olduqdan sonra Okinavaya qayıtmış, Okinava Prefektura Normal Məktəbində dərs deməyə və Okinava mədəniyyəti haqqında araşdırmalar aparmağa başlamışdır.

1909-cu ildə Okinava Prefektura Kitabxanasını qurduqdan sonra birinci direktoru təyin olunmuş və Okinava mədəniyyətə həsr olunmuş 5.000 mənbədən ibarət kolleksiyanın yaradılmasına töhfə vermişdir.

Elmi töhfələri
--------------

İha xristian, prohibitionist və esperantist kimi göstərdiyi fəaliyyətlərə görə də tanınmış, Okinava xalqının hüquqlarını müdafiə etmişdir. 1924-cü ildə kitabxana direktorluğundan çıxmış və həyatının qalan hissəsini müxtəlif tədqiqatlara həsr etmək üçün Tokioya köçmüşdür. Burada Ryukyu krallığının *"Omoro Soşi"* şeirlər antologiyasını tədqiq etmiş, Okinava dili üçün lüğət tərtib etmiş, Okinava folkloruna və dram teatrına aid kolleksiya yaratmış, qədim Okinava dilinin səs sistemini öyrənmişdir.

İhanın Okinava haqqında olan nəşrləri və mühazirələri arxeologiya, tarix, dilçilik, fəlsəfə, etnologiya və ədəbiyyat kimi mövzuları əhatə etmişdir. Əsas əsərləri 11 cilddən ibarət *"İha Fuyu zenşu"* (1974–76) əsərində toplanmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). III cild (G–I). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 262. ISBN 0-87011-623-1. İstifadə tarixi: 19 oktyabr 2022.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| CiNii: DA00630891 · GND: 119180030 · ISNI: 0000 0000 8050 6482 · LCCN: n81092102 · NDL: 00201413 · SUDOC: 121099091 · VIAF: 108424895 · WorldCat VIAF: 108424895 |

 |
**Məşyəxət-i İslamiyyə idarəsi** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə müsəlman ruhani idarəsi.

Tarixi
------

Çar Rusiyası Şimali Azərbaycanı işğal etdikdən sonra, Cənubi Qafqaz şiələrinə başçılıq etmək üçün Şeyxülislam (1823), sünnilərə rəhbərlik etmək üçün isə müfti (1832) vəzifələri təsis olundu. Lakin Cənubi Qafqaz müsəlmanları ruhani idarəsinin yaradılması ləngidirdi. Cənubi Qafqazda şiə və sünni məzhəbləri üzrə müvafiq ruhani idarələri yalnız 1872-ci il aprelin 5-də yaradıldı. Bu idarələr Tiflisdə yerləşirdi.

Fəaliyyəti
----------

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yaradıldıqdan sonra dini işlərin həllində şeyxülislamın və müftinin roluna diqqət artırıldı. Cümhuriyyət hökumətinin 1918-ci il 18 iyun tarixli qərarı ilə islam dininə aid məsələlərin Nazirlər Şurasında müzakirəsi zamanı şeyxülislama və müftiyə həlledici səs hüququ verilirdi. Fətəli xan Xoyskinin 2-ci hökumət kabinəsində Xalq Maarifı və Dini Etiqad Nazirliyi yaradıldı. Həmin nazirliyin şeyxülislama və müftiyə 1918-ci il 10 avqust tarixli müraciəti nəticəsində Cənubi Qafqaz müsəlman ruhani idarələri Tiflisdən Gəncəyə köçürüldü, Hər iki idarə rəhbərinin 1918-ci il 1 sentyabr tarixli qərarı ilə şiə və sünni ruhani idarələri birləşdirildi. Yeni yaradılan ruhani idarəsi, Osmanlı dövlətində olduğu kimi, "Meşyəxət-i islamiyyə" (*"məşyəxati" "şeyx" sözünün cəm şəkillərindən biridir. "Məşyəxət-i islamiyyə", yəni müsəlman şeyxləri, ağsaqqalları, rəhbərləri, başçıları mənasındadır*) adlandırıldı və onun strukturu müəyyənləşdirildi. Xalq Maarifı və Dini Etiqad Nazirliyinə təqdim edilmiş ştat cədvəlinə görə, "Məşyəxət-i islamiyyə" idarəsi 2 sədr, 4 idarə üzvü, katib, 2 kargüzar, ümumiyyətlə, 15 nəfərdən ibarət olmalı idi. Hökumət 1918-ci il 8 oktyabr tarixli qərarı ilə müftinin və şeyxülislamın aylıq məvacibini 2 min 500 manat müəyyən etmiş, digər dövlət və hökumət orqanları ilə birlikdə, onların da dəftərxanalarını Bakıya köçürtmüşdü. Sonralar müftinin və şeyxülislamın məvacibi 1 min 500 manat müəyyənləşdirildi. "Məşyəxət-i islamiyyə" idarəsi Bakıya köçürüldükdən sonra onun strukturunun dəqiqləşdirilməsi sahəsində işlər davam etdirildi. İdarəyə şeyxülislamın və müftinin həmsədrlik etməsi qərara alındı. Hökumətin 1920-ci il mart sərəncamına əsasən, həmsədrlər nazir köməkçisi ilə eyni status alırdı. Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra "Məşyəxət-i islamiyyə" idarəsi ləğv olundu.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti

Ədəbiyyat
---------

* Азербаиджанская Демократическая Республика (1918-1920).
* Əhədov A. Azərbaycanda din və dini təsisatlar, B. 1991;
* Quluzadə M. Dinimiz dünən və bu gün (1920-1995-ci illər), B. 1996;
* Hüseynli R. Azərbaycan ruhaniliyi (xanlıqlar çağırışdan sovet işğalınadək olan dövrdə), B. 2002.

İstinadlar
----------

1. ↑  Məşyəxət-i İslamiyyə İdarəsi // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II. Bakı: "Lider". 2005. səh. 195. ISBN 9952-417-44-4.
Estoniya ordusunda motorlu piyada
**Motorlu piyada** — daşınması motorlu nəqliyyat vasitələri ilə təmin olunan piyada qoşunlarıdır. "Çevik piyada" kimi də tanınırlar. Belə bölmələrdə yalnız piyada deyil, birliyin hər cür ləvazimatları da bu cür nəqliyyat vasitələri ilə daşınır. Motorlu piyadaların mexanikləşdirilmiş Piyada heyətindən fərqi nəqliyyat vasitələrinin zirehli olmaması və təkərli nəqliyyat vasitələrindən istifadə etmələridir. Motorlu piyada qüvvələrində istifadə olunan nəqliyyat vasitələri, daha güclü mühərrik, qalın və daha geniş təkər kimi cəhətləri ilə fərqlənən mülki nəqliyyat vasitələrinə bənzər modellərdir.

Hərbi hissələrin bu şəkildə motorlu nəqliyyat vasitələri ilə təchiz edilməsi xüsusilə piyada qoşunları kimi elementlər üçün son dərəcə təsirli bir hərəkət təmin edir. Qoşunların cəbhəyə köçürülməsi, yerdəyişməsi, ehtiyat qoşunların lazımi cəbhələrə köçürülməsi motorlu nəqliyyat vasitələri ilə daha sürətli edilə bilər. Bundan əlavə, tədarükün daşınması sürətlənir.

Bütün bu üstünlüklərinə baxmayaraq, belə bir motorlaşdırılmış hərbi birliklər münaqişələrdə bir üstünlük təmin etmirlər. Nəqliyyat vasitələrinin zirehsiz olması o deməkdir ki, hətta yüngül silahların da hücumlarına qarşı son dərəcədə həssasdırlar. Həm piyada, həm də təchizat və döyüş maşınlarının bu cür nəqliyyat vasitələri ilə cəbhə bölgəsinə daşınması bəzi şərtlərin mövcudluğunu tələb edir. Əvvəla, cəbhənin arxasında partizan fəaliyyəti olmamalıdır. Bundan əlavə, cəbhənin arxasında hava üstünlüyü təmin edilməlidir.

Digər tərəfdən motorlu nəqliyyat vasitələri rezin təkərlərinə görə möhkəm yollar tələb edirlər. Bu, İkinci Dünya Müharibəsindəki Alman qüvvələrinin ən böyük maneələrindən biridir, Şərq Cəbhəsində sabitləşdirilmiş (torpaq) yollar yağışlı mövsümdə palçığa çevrilirdi.

Lakin, Blitzkrieg taktikası sərt və möhkəmləndirilmiş yolların üstünlük təşkil etməsinə görə Avropa cəbhəsində uğurlu alınmışdı. Buna baxmayaraq, panzer bölmələrindəki tank qoşunlarından başqa digər qüvvələr, tank qoşunlarının sürəti ilə ayaqlaşa bilməmiş və bunlarda öz növbəsində əməliyyatların sürətinin aşağı düşməsinə səbəb olmuşdur.
**Mramorye** (serb-kiril Мраморје) və ya **Baqruşa** (Багруша) ― Serbiyanın Peruçats kəndində yerləşən orta əsr nekropolu və bölgənin ən yaxşı qorunan nekropollarından biri. Nekropol 14-cü əsrdə tikilib və Drina çayı ilə yaşayış məntəqəsinin girişində çay boyunca uzanan əsas yol arasında yerləşir. Ərazi "müstəsna əhəmiyyətə malik bir mədəniyyət abidəsi" olaraq Serbiya Respublikası tərəfindən qorunur. Lakin ərazi yenə də bir tərəfdən Drina çayı, digər tərəfdən Peruçats qəsəbəsinin genişlənməsinin davam etməsi ilə təhdid olunur.

2016-cı ildə Mramoryenin də daxil oldduğu Serbiyadakı 3 nekropol UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

Nekropol
--------

Möhkəm əhəng daşından düzəldilmiş təxminən 200 qəbir daşına sahib olan nekropol XIV əsrdə qurulmuşdur. Nekropol keçmiş Yuqoslaviya ölkələrinin orta əsr cənazə memarlığına xas olan *steçki* tipli abidələri ehtiva edir. Nekropolda tapılan ən böyük məzar daşları nümunələrinin uzunluğu 2 metr (6.6 ft), eni və hündürlüyü isə təxminən 1 metr (3.3 ft) olmuşdur. Əvvəlki mənbələrdə nekropolda 122 abidənin olduğu qeyd olunsa da, son məlumatlara görə onların sayı 93-dür. 

Zaman keçdikcə məzar daşlarının bir hissəsi köçürülmüş, bir hissəsi yerə batmış, bir neçəsi isə muzeylərə verilmişdir. 

Nekropoldakı məzar daşları müntəzəm sıralarla düzülmüşdür və eyni zamanda şərq-qərb istiqamətinə meyllidirlər. Qəbir daşlarında heç bir kitabə oxunmasa da, bunların bir neçəsi incə işlənmiş və çox azı bəzədilmişdir. Daşlara üzərində bir neçə qeydə alınmış motiv (çevrələr, ay, qılınc və qalxan dizaynları da daxil olmaqla) vardır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Monuments of Culture in Serbia: Некропола стећака". SANU. 2022-09-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-29.
2. ↑  "Stećci Medieval Tombstone Graveyards - UNESCO World Heritage Centre". 2017-09-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-29.
3. ↑  "Kamp Perućac". Kamp Perućac (serb). srbijacentar. 16 iyul 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 noyabr 2010.
**Arxiyepiskop Avqustin**, əsl adı ilə dünyada **Aleksey Vasilyeviç Vinoqradski** (*rus.* Алексе́й Васи́льевич Виногра́дский; 6 (17) mart 1766, Moskva – 3 (15) mart 1819) — Rus Pravoslav Kilsəsinin yepiskopu, 19 fevral (3 mart) 1818-ci ildən Moskva və Kolomna arxiyepiskopu.

Həyatı
------

Aleksey Vasilyeviç Vinoqradski 6 (17) mart 1766-cı ildə Moskvada anadan olmuşdur. Onun atası Vasili Mixaylov İlyinka küçəsində yerləşən Solunlu Dmitri kilsəsinin keşişi və ikona rəssamı olmuşdur.

Təhsilinə Perervinskaya İlahiyyat Seminariyasında başlamış və Slavyan-Yunan-Latın Akademiyasını fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Məktəbi bitirdikdən sonra seminariyada müəllim olmuş və 1788-ci ildə Troitse-Sergi lavrasının seminariyasına ritorika müəllimi təyin edilmişdir. O, 1792-ci ildə seminariyada prefekt və fəlsəfə müəllimi olmuşdur. O, 1794-cü ildə saç kəsdirmə mərasimindən keçmiş və Avqustin adını almışdır. 1795-ci ildə Troitse Seminariyasında rektor və ilahiyyat müəllimi olmuşdur.

30 aprel 1797-ci ildə imperator I Pavel tacqoyma mərasimindən sonra Troitse-Sergi lavrasını ziyarət etmişdir. Bu münasibətlə Avqustin təşəkkür nitqi söyləmişdir. Bu çıxışa və tələbələrin uğuruna görə rektor Avqustinə monarx tərəfindən brilyant qaşlı qızıl saat hədiyyə edilmişdir. 21 noyabr 1798-ci ildə Mojaysk Lujetski monastırının arximandritinə təqdis edilmişdir. O, elə həmin il I Aleksandrın tacqoyma mərasimi zamanı gənclərin tərbiyəsində çalışqanlığına və uğurlarına görə 2-ci dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni ilə təltif edilmişdir. 1802-ci ilin yanvarından Slavyan-Yunan-Latın Akademiyasının rektoru və ilahiyyat müəllimi, Zaykonospasski monastırının arximandriti olmuşdur.

14 iyul 1812-ci ildə "Müqəddəs Aleksandr Nevski" ordeninə layiq görülmüşdür.

3 (15) aprel 1819-cu ildə Moskvada Üçlük kompleksində vəfat etmişdir. Dəfn mərasimi Çudov monastırının kafedralında edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Впоследствии, 29 августа 1815 года получил бриллиантовые знаки к ордену.
2. ↑  "Северная почта. — 1819. — № 23". 2016-08-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-07-02.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Московский некрополь: в 3 томах / Сост. В. И. Саитов, Б. Л. Модзалевский. — СПб.: Тип. М. М. Стасюлевича, 1907. — Т. 1 (А—И). — С. 3—4.
* Словарь членов Общества любителей Российской словесности при Московском Университете. — М.: Печатня А. Снегиревой, 1911. — С. 1.
* Петруня О. Э. Августин (Виноградский) // Православная энциклопедия. — М. 2000. — Т. I : «А — Алексий Студит». — С. 110-111. — 752 с. — 40 000 экз. — ISBN 5-89572-006-4.
* *Маркина Т. В.* Преосвященный Августин (Виноградский) и Отечественная война 1812 г. // Ежегодная богословская конференция ПСТБИ, 1997. — С. 139—143

Xarici keçidlər
---------------

* Проповеди архиеп. Августина (Виноградского) на сайте *Слово пастыря*
* Латинская элегия на смерть Моисея Гумилевского

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Pravoslav |
| Normativ yoxlama | LCCN: n2016057418 · NKC: js20191059683 · NUKAT: n2016182029 · VIAF: 117147905167379091307 · WorldCat VIAF: 117147905167379091307 |
**Yamada Toraciro** (山田 宗有?) – Türkiyə-Yaponiya münasibətlərinin inkişafında əhəmiyyətli rolu olmuş yapon biznesmen. İki ölkə arasında rəsmi əlaqələrin qurulmadığı dövrdə siyasətçilər arasındakı görüşlərdə aktiv rol oynamışdır.

İlk illəri
----------

Yamada Toraciro 1866-cı ildə atasının baş samuray olduğu Numata şəhərində anadan olmuşdur. 7 yaşında Tokioya köçmüşdür. 15 yaşında Sohenryu çay mərasiminin ustadı Yamada Şocu tərəfindən yeni ustad kimi yetişdirilməsi üçün övladlığa alınmışdır. Yamada bu dövrdə *"Nihon Shimbun"* və *"Tokyo Nichinichi Shimbun"* qəzetlərində yazmağa başlamışdır.

Osmanlı dövrü
-------------

Ərtuğrul faciəsindən sonra faciə qurbanlarının yaxınlarına kömək məqsədilə Yaponiyada bir çox qəzet və təşkilat yardım kampaniyaları başlatmışdır. Kömək edənlər arasında Yamada da var idi və pulun ikinci hissəsini Osmanlı imperiyasına aparmaq vəzifəsi ona verilmişdir. Yamada 30 yanvar 1892-ci ildə Yaponiya donanması üçün Fransanın Lion şəhərində hazırlanan döyüş gəmisi Matsucimanı gətirmək üçün kirayələnən ingilis gəmisi *Pasan* ilə Yokohama körfəzindən yola düşmüşdür. Bu dövrdə geyim və parça işi ilə məşğul olan osakalı bir ailədən gələn dəniz zabiti Nakamura Kenciro ilə əməkdaşlıq etməyə başlamışdır. Hər ikisi də Osmanlıda ticarətlə maraqlanırdılar. 4 aprel 1892-ci ildə İstanbula ayaq basan Yamada Xarici İşlər Naziri Səid paşa ilə görüşərək pulu ona vermişdir. Burada o, II Əbdülhəmidə samuray zirehi, dəbilqəsi və qılıncı bağışlamışdır. Yamada əvvəlcə Osmanlı dənizçilərinə Noda Şotaronun yaponca öyrətmə vəzifəsini öz öhdəsinə götürmüşdür. Uzaq şərq qablarına böyük marağı olan Sultan II Əbdülhəmidə bu mövzuda məsləhətlər verən Yamada Nakamura Kenciro ilə Pera küçəsində *"Nakamura Shoten"* adlı mağaza işlətmişdir. Bu mağazadan Yaponiyaya tütün, duz, qoyun yunu kimi məhsullar ixrac edilərkən, idxal edilənlər arasında Uzaq şərq qabları və ipəkləri var idi.

15 yanvar 1906-cı ildə Kansay biznesmenləri ilə birlikdə siqaret kağızı istehsalı üçün *"Toyo Seishi"* adlı şirkət quran Yamada Birinci dünya müharibəsinin başlamasından sonra Yaponiyaya qayıtmışdır. 1925-ci ildə noyabr ayında Yaponiya-Türkiyə Ticarət Dərnəyinin qurulmasında rol oynamış və bu dərnəyin prezidenti seçilmişdir. 3 mart 1929-cu ildə İstanbulda Yaponiya Alış-Veriş Mərkəzini açmışdır. Lakin Yamadanın fəaliyyətləri ancaq bizneslə məhdudlaşmışdır.

Türkcə çox yaxşı öyrənən Yamada Türkiyə haqqında kitab və məqalələr yazmışdır. 1911-ci ildə nəşr olunan *"Toruko Gakan"* adlı kitabında Yamada yapon oxucuları türk tarixi və mədəniyyəti ilə tanış edir. Kitabda Türkiyə haqqında turistik məlumatlar, onların Yaponiya mədəniyyəti ilə müqayisəsini vermişdir.

Qeydlər
-------

1. ↑  Hədiyyələr birbaşa Yamada tərəfindən II Əbdülhəmidə təqdim olunmayıb. Hədiyyələr 1891-ci ildə verilib, Yamada isə 1892-ci ildə İstanbula gəlib. Hədiyyələr hazırda Topqapı sarayında sərgilənir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20  *Ali Volkan Demir.* "Yamada Torajirö ve Türkiye". Folklor/Edebiyat (türkcə). İstifadə tarixi: 8 yanvar 2020.
Payaq. Şah Cahanın at üstündə portreti. "Şah Cahan Albomu"ndan. Təqribən 1630-cu il.
**Moğol rəssamlığı**, **Moğol miniatürü** və ya **Moğol məktəbi** — orta əsr hind boyakarlığının əsas məktəblərindən biri. Böyük Moğol imperiyasının sarayında inkişaf etmişdir. Moğol miniatür məktəbi Azərbaycan, İran, Mərkəzi Asiya miniatürlərinin təsiri ilə, həmçinin Avropa boyakarlığı və qrafikasından faydalanmaqla yerli ənənələr əsasında formalaşmışdır. Moğol miniatür məktəbinin erkən inkişaf mərhələsi Təbrizdən Hindistana dəvət olunmuş Azərbaycan rəssamı Mir Seyid Əli və Şirazlı Əbd əs-Səmədin yaradıcılığı ilə bağlıdır. Onların rəhbərliyi ilə XVI əsrin ikinci yarısında Hindistanda böyük rəssamlar qrupu fəaliyyət göstərirdi. Moğol miniatür məktəbinə məxsus əsərlərdə çoxfiqurlu kompozisiyalar, hadisələrlə şərti dekorativ mənzərə fonunda verilmişdir. XVII əsrin birinci yarısında Moğol miniatür məktəbi ilə portret miniatürləri əsas janr idi. XVII əsrin ikinci yarısında animalistik janr inkişaf etmişdir. XVIII əsrin miniatürlərində realist əlamətlər yoxa çıxmış, təsvirlə quruluq və qeyri-həyatilik üstün yer tutur. Hindistanın şimal rayonlarının və Dəkkənin miniatür rəssamları Moğol miniatür məktəbinin ənənələrini mənimsəmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Моғол миниатүр мәктәби // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 16.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Painting for the Mughal Emperor (The Art of the Book 1560-1660) by Susan Stronge (ISBN 0-8109-6596-8)
* Fiction in Mughal Miniature Painting by Prof. P. C. Jain and Dr. Daljeet
* Painting the Mughal Experience by Som Prakash Verma, 2005 (ISBN 0-19-566756-5)
* Chitra, Die Tradition der Miniaturmalerei in Rajasthan by K.D. Christof & Renate Haass, 1999 (ISBN 978-3-89754-231-0)
* Artistic Stylistic Transmission in the Royal Mughal Atelier by Greg Sarafan, Esq. 2007

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Moğol rəssamlığı*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  
Xəta: şablon boşdur

* *Indian Court Painting, 16th-19th Century* from the Metropolitan Museum of Art
* National Museum, Delhi - Mughal paintings
* San Diego Museum of Art
* Collection: Art of the Mughal Empire from the University of Michigan Museum of Art

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | LCCN: sh85096807 |
**Tatlısu** (*türk.* Tatlısu), **Akantu** (*yun.* Ακανθού) — qismən tanınmış Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin ərazisindəki Kipr adasında bir kənd (beynəlxalq birliyin rəyinə görə - Kipr Respublikası ərazisində yerləşir). İnzibati baxımdan Gazimagus rayonu daxilində bələdiyyə statusuna malikdir. 1383-cü ildən bəri adı çəkilir.

Coğrafiyası
-----------

Kənd adanın şimal-şərq hissəsində, bölgənin şimal hissəsində, Girne silsiləsinin şimal ətəklərində, dəniz səviyyəsindən 352 metr yüksəklikdə yerləşir. Akantu mahalın inzibati mərkəzi olan Famagustadan təxminən 28 kilometr şimal-qərbdə yerləşir.

Əhali
-----

2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına görə, Akantu əhalisi 1379 nəfər olmuşdur. Bunlardan kişilər 62,2 %, qadınlar 37,8 % olmuşdur.

Nəqliyyat
---------

Ən yaxın mülki hava limanı Ercan Beynəlxalq Hava Limanıdır.

Tarix
-----

İndiki Akantu ilə əlaqələndirilə bilən ilk yaşayış məntəqəsi Akantudan 2 mil şimal-qərbdə, Kupes bölgəsində idi. Akantu 7-ci və 10-cu əsrlər arasında kənddən axan çayın dənizə qovuşduğu yerdə qurulmuşdur. Kiprdəki Məmlük ərəblərinin basqınlarından sonra sahil əraziləri tərk edilir və kənd indiki yerinə köçür. Yerli ənənəyə görə Akantu adı, ərəb dənizçilərinin tutmağa çalışdığı gözəl qadın Antuzanı qoruduğu deyilən ərazidə böyüyən tikanlı kolun adından gəlir.

1680-1687/88 arasında Osmanlı hakimiyyətinə qarşı Boyacıoğlu Mehmet Ağanın rəhbərlik etdiyi qiyamı yatırmaq üçün Kiprə gələn Çifitoğlu Əhməd Paşanın komandanlığı altında Osmanlı qoşunlarının eniş yeri olmuşdur. General Lui Palma di Çesnola 1877-ci ildə kəndin hallum istehsalına güvəndiyini yazırdı. Hər il kəndin ətrafındakı mağaralarda təxminən 2 milyon hallum istehsal edilirdi və Smirna, Port-Səid və İsgəndəriyyə kimi xarici şəhərlərə ixrac edilirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Cyprus census 1973 (ing.). 9 CYSTAT.
2. ↑  "Kypros-Net: «The World Of Cyprus»". 2013-09-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-26.
3. ↑  "Akanthou, Cyprus Page" (ingilis). Fallingrain Global Gazetteer. 2015-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-12-06.
4. ↑  "TRNC General Population and Housing Unit Census 2006" (PDF) (ingilis). TRNC State Planning Organization. 2013-01-16 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2013-12-06.
5. ↑  *Bağışkan, Tuncer.* "Akatu (Tatlısu) ile çevresinin tarihi geçmişi…" (türk). Yeni Düzen. 18 May 2013. 10 January 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 May 2015.
**Yam adaları** — Oxot dənizində, Şelixov körfəzində yerləşən elə də böyük olmayan arxipelaq. Pyaqin yarımadasından şərqdə qərarlaşır. İnzibati cəhətdən Rusiya Federasiyası Maqadan vilayəti ərazisinə daxildir

Yam arxipelaqına aşağıdakı adalar daxildir:
Matıkil adası - Yam adaları qrupuna daxil olan ön böyük ada. Sahəsi 8,7 km², hündürlüyü 697 m təşkil edir. Adada dəniz şirlərinin (Eumetopias jubatus) yatağı vardır. Üstəlik adada bir çox dəniz quşları yuva qurur. Flora baxımından örtüyü zəngin deyildir.

Atıkan adası - arxipelaqın cənub-şərqində yerləşir. Sahəsinə görə Yam adalarının ikinci böyük adasıdır.

Baran adası - arxipelaqın cənub-qrbində yerləşir. Sahəsinə görə Yam arxipelaqının üçüncu böyük adasıdır.

Katemalyo adası,

Kokonse adası - Matılkin adasından cənub-qərbdə yerləşir.

Yam adalarının sahilləri bütün Pyaqin yarımadası ətrafı ərazilərə xas formaya malikdir. Sahilləri sıldırımlıdır. Bəzi hissələrdə gilli çimərliklər vardır. Onların çoxu qabarma zamanı suyun altında qalır. Qabarma və çəkilmələr güçlü axınlarla müşahidə edilir. Burada axının sürəti 10 km/s çatır. Hətta zəif küləklər zamanı belə dalğaların hündürlüyü 5—6 metrə çatır. Qabarma və çəkilmə amplitudu 6—8 metrdir. Bu baxımdan bölgə suları gəmiçilik üçün olduqca təhlükəlidir. Ən əsas isə kiçik gəmilərin hərəkəti mümkünsüzdür. Bura il ərzində 450 mm yağıntı düşür.

Bitki örtüyü baxımdan əsasən ot bitkiləri yayılmışdır. Burada onlarla ot növü müəyyən edilmişdir. Arxipelaqin ən böyük adsı ilan Matlkil adasında maksimal hündürlük 700 metrə qədərdir. Bu adada dağ tundra bitkiləri yayılmışdır.

Arxipelaqda Şimali Sakit okeanın ən böyük dəniz quşları koloniyası yerləşir. Onların ümumi sayı 10 milyon başı keçir. Burada Təmizçilər (Uria aalge, Uria lomvia, Aethia cristatella, Aethia pusilla, Aethia psittacula, eynəəkli təmizçi, Fratercula cirrhata, Sakit okean kütdimdiyinə aid iki növ), qağayılar (Sakıtokean dəniz qağayısı və Rissa tridactyla), həmçinin Berinq qarabatdağı və Fulmarius glacialis kimi növlər yayılmışdır. Bura Ağılsızlara aid 1 milyonluq koloniya yaşayır. Matıkil adasında dəniz şirlərinin yatağı yerləşir. Bu Oxot dənizində yerləşən ən şimal yataqdır.

Arxipelaqın yerləşdiyi bölgədər Pyaqin cərəyanı keçir. Pyaqin yarımadası və Koni yarımadası sahilləridə, həmçinin Yam adları sahillərində əsl suitilərə aid 3 (ləkəli suiti, halqaşəkilli suiti, adi saqqallı suiti) və qulaqlı suitilərə aid olan bir növ yayılmışdır. Balinakimilərə aid 3 növü müşahidə etmək mümkündür.

Yam adaları və ətrafı Maqadan qoruğu ərazisinə daxildir.

Xəritə
------

* O-56-VI
**Maryana Lipovşek** (sloven. Marjana Lipovšek 3 dekabr 1946, Lyüblyana) — Sloveniyalı opera müğənnisi (mezzo-soprano).

Bioqrafiyası
------------

1968-1970-ci illərdə Lyublyana Musiqi Akademiyasının rektoru, bəstəkar və pianoçu Maryana Lipovşekin (1910-1995) qızı. Doğma diyarında fortepiano məktəbini bitirib. 1970-1977-ci illərdə Qratsdakı Musiqi və Teatr Universitetində, 1978-ci ildə Vyanadakı Opera Studiyasında vokal üzrə təhsil alır.

1979-cu ildə Vyana Dövlət Operasında debüt edir. 1981-ci ildən Hamburq Opera Evində, Münhen Operasında şıxışlar edir. Almaniyanın ən böyük opera səhnələrində çıxış edir, Barselona, Zalsburq, Milan, Florensiya, London, Edinburq, Praqa, Çikaqo, Nyu-York, San-Fransiskonun teatr və festivallarında ifalarını səsləndirir.

Lipovşekin vokal hissələrindən televiziyada Riçard Vaqner və Rixard Ştrausun operalarında səsləndirdiyi hissələr Yakob Ljes (1999) və Boz Zona (2001) filmlərində istifadə olunur.

Vyana və Zalsburqda yaşayır.

Repertuarı
----------

Klaudio Monteverdi, Volfqanq Amadey Motsart, Rixard Vaqner, Modest Musorqski, Aleksandr Borodin, Cüzeppe Verdi, Jorj Bize, Alban Berq, Bela Bartok, Corce Enesku, Fridrix Serxa, Kşiştof Penderetskinin operalarında oxumuş və İohann Sebastyan Bax, Frans Şubert, Robert Şuman, Yohans Brams, Huqo Volf, Qustav Maler, Arnold Şönberq, İqor Stravinskiyə aid konsertlərdə ifalar etmişdir.

Yaradıcılıq əlaqələri
---------------------

Klaudio Abbado, Nikolaus Arnonkur, Daniel Barenboym, Qari Bertini, Mixael Qilen, Kristfor von Donani, Endryu Devis, Kolin Devis, Volfqanq Zavalliş, Ceyms Livane, Lorin Maazel, Zubin Mehta, Rikkardo Muti, Kent Naqano, Seydzi Ocava, Helmut Rillinq, Bernard Haytink, Çon Myon Xun, Qeorq Şolti, Peter Şrayer, Horst Ştayn kimi dirijorlarla işləmişdir.

Təltif və mükafartları
----------------------

Presern Sloveniya Mükafatı (1988), Sloveniya Respublikasının Azadlıq Qızıl Fəxri Nişanı (1994), Qustav Maler Qızıl Medalı (1996), Avstriyanın Elm və İncəsənət Fəxri Nişanı (2001) və digər mükafatlar. Lyublyananın fəxri vətəndaşı (2004).

Mənbə
-----

* *Baxın kantataları* saytından (ing.)

İstinadlar
----------

1. 1 2  Marjana Lipovšek // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
Qərbi Antarktikada Sentinel dağlarının yerləşməsi.
Sentinel dağlarının xəritəsi.
**Delyo buzlağı** (bolq. *Дельов ледник*, ‘Delyov Lednik’ \'de-lyov 'led-nik\) — 8 km uzunluğu və 2.7 km eni olan, Antarktidanın Elsuort dağlarına daxil olan buzlaqdır. Buzlaq Rumyana buzlağından şimal-qərbdə, Burdenis buzlağından cənubda yerləşmişdir. Sentinel dağlarının şimal mərkəzində yerləşmişdir.

Buzlaq qadın üsyan lideri Delyo Voyvodanın (18-19-cu əsr) daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Delyo buzlağı 78°15′20″ c. e. 86°00′10″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Covinetto dağından şimalda, Viyets dağından şərqdə, Bruquyerre zirvəsindən və Ellen buzlağından şimalda yerləşmişdir. ABŞ xəritəsinə 1961-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* Newcomer Glacier. Scale 1:250 000 topographic map. Reston, Virginia: US Geological Survey, 1961.
* Antarctic Digital Database (ADD). Scale 1:250000 topographic map of Antarctica. Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR). Since 1993, regularly upgraded and updated.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Sentinel dağları

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* Delyo Glacier.
* Bulgarian Antarctic Gazetteer. Antarctic Place-names Commission. (details in Bulgarian, basic data in English)
Koordinat:Sky map 17s 34d 42,2sn; -32º 34' 17″

**NGC 6374**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Əqrəb bürcü istiqamətində yerləşir. **IV3p** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Con Herşel tərəfindən 1837-ci ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  SIMBAD Astronomical Database.
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* 

* WikiSky-da NGC 6374: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 6350 |
NGC 6351 |
NGC 6352 |
NGC 6353 |
NGC 6354 |
NGC 6355 |
NGC 6356 |
NGC 6357 |
NGC 6358 |
NGC 6359 |
NGC 6360 |
NGC 6361 |
NGC 6362 |
NGC 6363 |
NGC 6364 |
NGC 6365 |
NGC 6366 |
NGC 6367 |
NGC 6368 |
NGC 6369 |
NGC 6370 |
NGC 6371 |
NGC 6372 |
NGC 6373 |
**NGC 6374** |
NGC 6375 |
NGC 6376 |
NGC 6377 |
NGC 6378 |
NGC 6379 |
NGC 6380 |
NGC 6381 |
NGC 6382 |
NGC 6383 |
NGC 6384 |
NGC 6385 |
NGC 6386 |
NGC 6387 |
NGC 6388 |
NGC 6389 |
NGC 6390 |
NGC 6391 |
NGC 6392 |
NGC 6393 |
NGC 6394 |
NGC 6395 |
NGC 6396 |
NGC 6397 |
NGC 6398 |
NGC 6399



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |