Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Şimal adası.

**Şimal adası** (*rus.* Северный остров)- Yeni Torpaq arxipelaqına daxil olan ən iri ada. Ada 73°-77° ş,e yerləşir. Cənub adası ilə dar Matoçkin Şar boğazı vastəsi ilə ayrılır. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Arxangelsk vilayəti ərazisinə daxildir. Sahəsi 48 904 km² təşkil edir. Bu göstəriçi ilə Rusiyanın Saxalin adasından sonra ikinci adasıdır. Qərbdə Barens dənizi, şərqdə isə Kara dənizi onun sahillərini yuyur.

Ada Ural dağlarının arxipelaqa doğru uzanan hissədə şimalda yerləşir. Eni 132 km, 1547 metr olan Kruzenştern dağı yerləşir). Adanın yarısı Buzlaqlarla örtülüdür. Adanın buzlaq örtüyünün sahəsi 19800 km² təşkil edir. Adalarda yerləşən buzlaqlar arasında Qrenlandiya və Antarktidaya aid adalardakı buzlaqlardan sonra üçünçüdür. Burada çoxlu sayda 3900 km² buzlaqlar vardır.

Adanın sahilləri çox girintili-çıxıntılıdır, belə ki burada çoxlu sayda buxta, yarımada, burun və körfəz vardır. Sahilə yaxın ərazilərdə kiçik ölçülü adalar vardlr: Domaşnıy, Qlumyannoy, Bolşoy Luda, Dvaynoy, Qorbatıy, Berxa, Barens adası, Zelonıy, Qaqaçiy və Kamen adaları vardır.

Suxoy Nos burnu adanın cənubunda yerləşir. Burun 1958-1961 ci illər ərzində nüvə bombasının sınaqlarında istifadə edilirdi.

Adada hazırda rus hərbi bazası və hərbi limanı yerləşir.

Jelaniya burnunda avtomatlaşdırılmış meteiroloji stansiya vardır. 1994-cü ilə qədər stamsiya Soyuq müharibəsinə xidmət edirdi. Bu mühüm elmi mərkəz Kara dənizi və Barens dənizi arasında sərhədi təşkil edir (76°42′13″ şm. e. 69°04′05″ ş. u.).

Onun ən uçqar şərq nöqtəsi Flisdinqskidir.

Adada bir necə kiçik yaşayış məntəqəsi var idi. Onlardan Atxanqelskoe, Fodkino, Krestovoya Quba, Lagernıy və Vıxodnoy. Hal-hazırda isə onlar tərk edilmişdir. Matoçkin Şar boğazı sahilində qütb stansiyası fəaliyyət göstərirdi.

Adanın ən böyük gölü Qolsovoedir, adanın cənubunda yerləşir.

Tarixi
------

Hollandların tərtib etdiyi Yeni Torpağın xəritəsi.
XI—XII əsrlərdə adanı Böyük Novqorod taçirləri aşkatlamışdırlar. Qərbi avropalılarda 1553-ci ildə Hyu Uillobi şimal dəniz yolunu aşkarlamaq məqsədi ilə təşkil etdiyi uğursuz ekspedisiyası zamanı burada olur. Hollandiyalı Villеm Barеns 1596-cı ildə adanın şimallına çatır və qışı adada keçirir. Geri qayıtmaü istərkən adanın şimal-şərqində həlak olur. İlk rus ekspedisiyası Feyodr Rosmıslov həyata keçirir.

XIX əsrdə ada və onun daxil olduğu arxipelaqda yaşayış olmamışdır. Əsasən norveçlilər və pomorlar burada ov və balıqçılıqla məşqul olmuşlar. Ancaq adada heç biri yaşayış qura bilməmişdirlər. Yeni Torpaq arxipelaqı aralıq ərazi olaraq qalırdı, ara sıra Rusiya imperiyası arxipelaqa idia edir və onu öz ərazisi hesab edirdi.

Adada yaşayış uzun zaman olmamış yalnız bir necə alman ailəsi orada qala bilmişdir. Adaya insanların nisbətən kütləvi köçü 1869-cu ilə təsadüf edir. 1910-cu ildə adada Krestovoy buvtasında Olqinski qəsəbəsi salınır. Bu isə (74°08′ ş.e.) o dövr üçün Rusiyanın Şimal qütbünə ən yaxın yaşayış məntəqəsi idi..

Ada ətrafına rəsmi sənədlərdə öz əksini tapan ilk səyahəti Vladimir Aleksandroviç Rusanov 1910-cu ildə «Dmitriy Solunski» gəmisində həyata keçirir. O, adaları piyada gəzən ilk insan olur. Onun şərəfinə arxipelaqda yarımada və buxta vardır.

Almanlar və adanın digər sakinləri 1957-ci ildə nüvə sınağı səbəbindən materikə köçürülmüşdür. Bununla belə rxipelaqda ilk sınaqlar bundan önçədə həyata keçirilmişdir.

1961-ci ilin 30 oktyabrında dünya tarixində ən güçlü (58 meqaton) azot bombası D-II sınaq meydançasında Suxoy Nos burnunda partladılır (Çar bombası). Bu bombanın təsirindən Diskon adasında olan evlərdə pənçərə şüşələri sınmışdır.

1990-ci illərdən adada heç bir yaşayış məntəqəsi yoxdur.

Adanın çayları
--------------

Adadan axan çaylar: Komsomoles, Qrişina Şar, Ovrajnaya, Andromed, Uşşelye, Qlubokaya, Neblyoynaya, Bıstraya, Kanonnaya, Prpmıslovays, Şirokaya, Bıstraya, Labiqina, Baydarka, Milera, Nosilova, Kabanova, Noçuyev, Azimut, Şalonik, Xalkopiritovıy, Epişkina, Podqornıy, Mutnaya, Pesovaya, Qolsovaya, Melnaya, Şirokiy, Promıslovaya, Sedovka, Yujnıy Krestovaya, Zelyonaya, Lednikovaya, Velikaya, Kolyaçiy, Vıxodnaya, Bolşaya və Snejnaya.

Burunları
---------

Suxoy Nos, Flissinqskiy, Jelaniya burnu və Bismark.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Yeni Torpaq arxipelaqı haqqında hər şey - Arxipelaqın coğrafiyası". 2013-02-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-02-11.
2. ↑  İvan Vasileviç Sosnovski. Arxangelsk quberniyasında yaşıyan əhalinin 1909-ci ilə olan siyahısı Arxivləşdirilib 2014-04-18 at the Wayback Machine Arxangelsk, 1911.

| ⛭Rusiya Kara dənizi adaları |
| --- |
| 
* Arktiçeski İnstitutu adaları
* Bazovıy
* Blizkiy
* Beluxa və Prodolqovati
* Neupokoyev adası
* Oleaniy
* Obmannıy
* Bera adası
* Burunnıe
* Bolşoy Korsakovsky adaları
* Bonevi
* Dzekman adaları
* Dikson adası
* Çyornıy adası
* Şərq adaları
* Firnli adaları
* Firnley adaları
* Qraham Bell adası
* Qlavnıy adası
* Heyberq adaları
* Helland-Hansen adası
* İzvestiy TSIK adaları
* Kamennyye adaları
* Xalyanqo adası
* Kirov adaları
* Kolçak adası
* Kolomeytsev adaları
* Kolosov
* Komsomoles
* Krasnoflotskie adaları
* Krestovski adası
* Krusenstern adaları
* Labirint adaları
* Levdiyev adası
* Levinson-Lessinq adası
* Lişnıy adası
* Litke adası
* Litke adaları
* Markqama
* Morennıe
* Mestni
* Minin Şxeri
* Mona adaları
* Moristi
* Myaçina adaları
* Nablyudeniy
* Nansen adası
* Neupokoyeva
* Nordenşöld arxipelaqı
* Nosok
* Yeni Torpaq
* Oktyabr İnqilabı
* Bazar
* Paxtusov adaları
* Pilota Maxotkina
* Pioner adası
* Plavnikovye
* Plavnikovye
* Pustoy adası
* Proklyatye
* Rastorquyev adası
* Ruskiy adası
* Şmidt adası
* Skott Hansen adaları
* Sedov arxipelaqı
* Şimal Torpağı
* Şimal adası
* Şokalski
* Şren adaları
* Sibiryakov adası
* Sorevnovaniya
* Storozhevye
* Sverdrup adası
* Malıy Taymır
* Tillo adaları
* Taş
* Tsivolko adaları
* Uşakov adası
* Uyedineniya
* Vayqaç
* Vilkitski adası
* Vize adası
* Voronina
* Yarzhinski adaları
* Yermolov adaları
* Yujnıy adası
* Zabor
* Zapadnıy
* Zveroboy

 |