**Rəqabət**, və ya **antiinhisar**, **hüquq** — iqtisadi cəhətdən güclü şirkətlərin sahibkarlıq fəaliyyəti və müqavilə azadlığının məhdudlaşdırılmasına yönəlmiş hüquqi normalar, qaydalar toplusu. Ən ümumi məhdudiyyətlər kartellərin və ya digər qiymətlərin saxlanması və bazarın bölüşdürülməsi mexanizmlərinin yaradılmasını nəzərdə tutur; satıcının qiymətə təsir etmək qabiliyyətini əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilən əsas birləşmələr və hərəkətlər. Hazırda dünyanın əksər ölkələrində antiinhisar qanunları mövcuddur.

Antiinhisar qanununun tərəfdarlarının fikrincə, o, istehlakçıların iqtisadi maraqlarını qoruyur və iqtisadi inkişafı təşviq edir. Müxaliflərin fikrincə, antiinhisar qanunvericiliyi mülkiyyət hüquqlarının pozulması sistemidir və çox vaxt və ya adətən istehlakçılar və bütövlükdə iqtisadiyyat üçün mənfi nəticələrə gətirib çıxarır. Müasir hüquq doktrinasında sahibkarlıq hüququ kursunda öyrənilən "Rəqabət hüququ" anlayışı önə çəkilir.

Eyni zamanda, son vaxtlar rəqabət qanunvericiliyinin təcrid olunması tendensiyası müşahidə olunur. Və biz yeni hüquq sahəsinin formalaşmasından danışmasaq da, yeni qanunvericilik sahəsinin formalaşmasından danışmaq olar. Rəqabət hüququnun biznes hüququndan ayrılması təhsil sahəsində də baş verir.

Antiinhisar qanunvericiliyinin tarixi
-------------------------------------

Müasir tarixdə ilk antiinhisar qanunu 1889-cu ildə Kanadada qəbul edilmişdir. Bir il sonra ABŞ-də Şerman Qanunu qəbul edildi.

Ayrı-ayrı regionlar səviyyəsində antiinhisar qanunları daha əvvəl - ABŞ-nin ayrı-ayrı ştatlarında yaranmışdır. Missuri Fermerlər Alyansı kimi təşkilatlar onların təsdiqinin təşəbbüskarı oldular. Onlar daha böyük, daha səmərəli təsərrüfatların artan rəqabətindən narahat olan istehsalçıları bir araya gətirdilər. İri təsərrüfatların tutduğu bazar payının artması bazarın inhisarlaşmasına gətirib çıxaran təhlükəli təmərküzləşmə kimi təqdim olunurdu. Eyni zamanda, bazar konsentrasiyası istehsalın azalması və "inhisarçıların" ittiham olunduğu qiymətlərin artması ilə deyil, birbaşa əks hadisələrlə müşayiət olundu.

Beləliklə, 1889-cu ildə buğda on il əvvəlkindən 35%, donuz əti 1883-1889-cu illərdən daha ucuzdur. 5 il ərzində 19%, mal əti 39%, diri çəkidə mal-qaranın qiyməti 28,8% ucuzlaşıb. 1880-ci illərdə ABŞ-də mal-qaranın sayı təxminən 50% artdı.

Federal səviyyədə vəziyyət oxşar idi. ABŞ-də antiinhisar qanunvericiliyini qazanan senator Con Şerman trestləri qiymətləri artırmaq üçün hasilatı məhdudlaşdırmaqda ittiham edib. Kiçik neft şirkətlərinin nümayəndələri ilə yazışmalarından göründüyü kimi, əslində Şerman qiymətlərin düşməsindən, xüsusən də neft məhsullarının çənlərinin istifadəsi nəticəsində yaranan ucuzlaşmadan əziyyət çəkən sahibkarların maraqlarını müdafiə edirdi. neftin daşınması. Xüsusilə, o, dəmir yollarına neftin barel əvəzinə çənlərdə daşınması üçün endirimlər təklif etməyi qadağan edən qanunun lobbiçiliyi ilə məşğul oldu.

Konqres tərəfindən inhisarda hesab edilən sənayelər arasında neft, şəkər, dəmir yolu, qurğuşun, sink, jüt, kömür və pambıq yağı var idi. Lakin müvafiq məlumatların mövcud olduğu sadalanan bütün sənayelərdə 1880-1890-cı illər arasında istehsal. bütövlükdə ABŞ istehsalından daha sürətli böyüdü. Bu dövr ərzində ABŞ ÜDM-i real ifadədə 24%, nominal ifadədə isə 16% artıb. Trestlərin yaradıldığı sənaye sahələrində məhsul istehsalına gəlincə, bu müddət ərzində nominal ifadədə 62 faiz, real ifadədə isə 175 faiz artmışdır. Beləliklə, trestlər istehsalın artımını və qiymətlərin aşağı salınmasını təmin etdilər.

İqtisadi konsentrasiyaya nəzarət
İqtisadi konsentrasiyaya nəzarət iqtisadi əhəmiyyətli şirkətlər tərəfindən aktivlərin alınmasına antiinhisar orqanlarının nəzarətindən ibarətdir. Belə nəzarət antiinhisar qanunları olan əksər ölkələrdə bu və ya digər formada mövcuddur. Xüsusilə, ABŞ Ədliyyə Departamentinin antiinhisar qanunları ilə bağlı sorğu keçirdiyi 80 ölkədən 60-a yaxını nəzarət birləşmələridir. Eyni zamanda, nəzarət rejiminin təfərrüatları ölkədən və əməliyyatların növündən asılı olaraq fərqlənə bilər.

Nəzarət ilkin (şirkətlər əməliyyatlar haqqında məlumatı bu əməliyyatlar başa çatmazdan əvvəl antiinhisar orqanlarına təqdim edir) və ya sonrakı (əməliyyatlar başa çatdıqdan sonra) ola bilər. Bundan əlavə, bildiriş məcburi və ya könüllü ola bilər. Məsələn, məcburi bildiriş proseduru olmayan Avstraliyada şirkət hələ də mümkün təqiblərdən immunitet əldə etməyi seçə və əvvəlcədən rəsmi təsdiq üçün müraciət edə bilər.

**Cədvəl. Bütün dünyada birləşməyə nəzarət prosedurları**

| Məcburi əvvəlcədən xəbərdarlıq | Məcburi əvvəlcədən xəbərdarlıq | Məcburi bildiriş | Könüllü bildiriş |
| --- | --- | --- | --- |
| Avstriya | Hollandiya | Argentina\* | Avstraliya |
| Azərbaycan | Polşa | Yunanıstan\* | Fil Dişi Sahili |
| Albaniya | Portuqaliya | Danimarka | Böyük Britaniya |
| Argentina | Rusiya | İndoneziya | Venesuela |
| Belarusiya | Rumıniya | İspaniya | Yeni Zelandiya |
| Belçika | Slovakiya | Makedoniya\* | Norveç |
| Bolqarıstan | Sloveniya | Rusiya\* | Panama |
| Braziliya | ABŞ | Tunis\* | Fransa |
| Macarıstan | Tayland | CƏNUBİ AFRİKA\* | Çili |
| Almaniya | Tayvan | Cənubi Koreya\* |  |
| Yunanıstan | Tunis | Yaponiya\* |  |
| Aİ | Türkiyə |  |  |
| İsrail | Özbəkistan |  |  |
| İrlandiya | Ukrayna |  |  |
| İtaliya | Finlandiya |  |  |
| Qazaxıstan | Xorvatiya |  |  |
| Kanada | çex |  |  |
| Keniya | İsveçrə |  |  |
| Kipr | İsveç |  |  |
| Kolumbiya | Estoniya |  |  |
| Latviya | Cənubi Afrika |  |  |
| Litva | Yuqoslaviya |  |  |
| Makedoniya | Cənubi Koreya |  |  |
| Meksika | Yaponiya |  |  |
| Moldova |  |  |  |

(Mənbə: ABŞ Ədliyyə Nazirliyi, 2000).

İstinadlar
----------

1. ↑  Кафедра конкурентного права Arxivləşdirilib 2014-06-24 at the Wayback Machine Московского государственного юридического университета им. О. Е. Кутафина (МГЮА)
2. ↑  "Закон «О предотвращении и подавлении объединений, направленных на ограничение торговли» («Act for the prevention and suppression of combinations formed in restraint of trade»)" (PDF). 2012-02-24 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2009-12-11.
3. ↑  "К вопросу о необходимости отмены антимонопольного законодательства" (PDF). 2012-02-24 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2009-12-11.
4. ↑  "Worldwide Antitrust Merger Notification Systems". 2012-02-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-12-11.

| ⛭Hüquq |
| --- |
| Əsas sahələr | İnzibati hüquq  • Mülki hüquq  • Konstitusiya hüququ  • Müqavilə  • Cinayət hüququ  • Akt  • Sübut  • Beynəlxalq hüquq  • Öhdəlik hüququ  • Prosessual hüquq  • Mülki prosessual hüquq  • Cinayət prosessual hüquq  • Əşya hüququ  • Restitusiya  • Yazılı hüquq  • Delikt hüququ |  |
| Digər sahələr | Aqrar hüquq  • Hava hüququ  • Bank hüququ  • Müflisləşmə  • Kommersiya hüququ  • Rəqabət hüququ  • Beynəlxalq xüsusi hüquq  • Tikinti hüququ  • İstehlakçıların müdafiəsi  • Korporativ hüquq  • İnformasiya hüququ  • Seçki hüququ  • Enerji hüququ  • Media hüququ  • Ekologiya hüququ  • Ailə hüququ  • Maliyyə hüququ  • Maliyyə tənzimlənməsi  • Səhiyyə hüququ  • Tibbi hüququ  • Miqrasiya hüququ  • Əqli mülkiyyət  • Beynəlxalq cinayət hüququ  • Beynəlxalq insan hüquqları hüququ  • Beynəlxalq hüquqda köləlik  • Əmək hüququ  • Müharibə hüququ  • Hüquqi arxeologiya  • Hüquqi fiksiya  • Dəniz hüququ  • Hərbi hüquq  • Vərəsəlik hüququ  • Vəsiyyətnamə  • Beynəlxalq ümumi hüquq  • Kosmos hüququ  • İdman hüququ  • Vergi hüququ  • Nəqliyyat hüququ  • Hüquqda qadınlar |
| Hüququn mənbələri | Konstitusiya  • Adət hüququ  • İnsan hüquqları  • Təbii hüquq  • Təbii və qanuni hüquqlar  • Presedent hüququ  • Məhkəmə presedenti |
| Normayaratma | Məcəllələşdirmə  • Fərman  • Edikt  • Prezident sərəncamı  • Proklamasiya  • Qanunvericilik  • Promulqasiya  • Abroqasiya  • Beynəlxalq müqavilə  • Yazılı hüquq  • Qanun |
| Hüquq sistemləri | Roman-German hüququ  • Ümumi hüquq sistemi  • Çin hüququ  • Hüquqi plüralizm  • Dini hüquq  • Kilsə hüququ  • Hindu hüququ  • Cayn hüququ  • Alaha  • Şəriət  • Roma hüququ  • Sosialist hüququ  • Yazılı hüquq  • Xeer  • Yasa |
| Hüquq nəzəriyyəsi | Tənqidi hüquqi araşdırmalar  • Müqayisəli hüquqşünaslıq  • Feminist hüquq nəzəriyyəsi  • Hüquq və iqtisadiyyat  • Hüquqi formalizm  • Hüquq tarixi  • Beynəlxalq hüquq nəzəriyyələri  • Qanunilik prinsipi  • Hüququn aliliyi  • Hüquq sosiologiyası |
| Hüquqşünaslıq | Adyudikasiya  • Cinayət mühakiməsi  • Hərbi məhkəmə  • Mübahisələrin həlli  • Fiqh  • İddia  • Hüquqi rəy  • Hüquq müdafiə vasitələri  • Hakim  • Sülh hakimi  • Magistrat  • Məhkəmə qərarı  • Məhkəmə nəzarəti  • Yurisdiksiya  • Andlı iclasçı  • Ədalət  • Hüquq praktikası  • Barrister  • Vəkil  • Hüquqi təmsilçilik  • Prokuror  • Solisitor  • Məhkəmə prosesi  • Verdikt |
| Hüquq institutları | Bürokratiya  • Vətəndaş cəmiyyəti  • Məhkəmə  • Seçki komissiyası  • İcraedici hakimiyyət  • Məhkəmə hakimiyyəti  • Hüquq-mühafizə  • Hüquq təhsili  • Hüquq fakültəsi  • Qanunverici hakimiyyət  • Ordu  • Polis  • Siyasi partiya  • Tribunal |
| 
* Kateqoriya:Hüquq

 |