Davamlı inkişafa keçid yalnız hərtərəfli əsaslandırılmış qanunun aliliyi və icra edilməsi təmin edilən, insanın və ekosistemin hüquqi müdafiəsi mövcud olan hüquqi dövlət şəraitində mümkündür.

Ekoloji hüquq
-------------

Hüquq — cəmiyyətdə insanların münasibətini tənzimləyəli, müəyyən mənada dövlət tərəfindən müəyyən edilən və qorunan normaların məcmusudur. Hüquqi dövlətin yaranması kimi cəmiyyətin mövcudluğu sivilizasiya formasına keçid ilə əlaqədar yaranmışdır. İbtidai icma cəmiyyətində insanlar arasında münasibətlər normalarla həyata keçirilirdi, yəni təbii zəruriliyə əsaslanan adətlər vasitəsilə tənzimlənirdi. Sivilizasiyanın hələ ilk mərhələlərində bu normaları dəqiq formalaşdıran vƏ ciddi şəkildə gözləyən qanunlara ehtiyac yarandı.

Uzun müddət hüquq qanunlar şəklində dövlət hakimiyyətinin əlavəsi, davamı kimi mövcud olmuşdur. Qanunları dövlət müəyyənləşdirir, onların həyata keçirilməsini təmin edirdi.

Hüquq tam inkişafına və öz rolunun həyata keçirilməsinə yalnız demokratiya şəraitində çatır. Hüququn aliliyi təsdiq edilir, o dövlət hakimiyyəti üzərində yüksəlir, yəni hüquqi dövlət yaranır.

Hüquq demokratik cəmiyyət şəraitində:

* dövlət hakimiyyətini əlaqələndirir və özünə tabe etdirir;
* dərin əsaslanmalar əldə edir və ölkə konstitusiyasında möhkəmlənir;
* müstəqil və güclü olan məhkəmə ilə birləşir.

Hüquqi dövlət haqqında təsadüfi təsəvvürlərin formalaşmasına Yunan və Romanın hüquqi ideyaları, antik demokratiyanın təcrübəsi xeyli təsir göstərmişdir.

Antik aləmdə ədalətli dövlət hakimiyyəti kimi simvolik olaraq hüquq və qüvvənin birləşməsini təmsil edən ilahə obrazı qanun və Suqi qaydada Femidada ifadə edilmişdir (gözlərdə sarğı, qılınc vƏ ədalət tərəzisi ilə:) hamı üçün zəruri olan bərabər ölçüdə qanunçuluq ilahə tərəfindən mühafizə olunur.

"Hüquqi dövlət" termininin özü (almanca Rechtsstaat) XIX əsrin birinci üçdə bir hissəsində ədəbiyyatda təsdiq edilmişdir.

Lakin hüquqi dövləti tərənnüm edən müxtəlif təlimlər Yeni dövrdə formalaşmağa başlamışdır. Onlar feodal özbaşınalığının tənqidi, humanizm ideyaları və insan hüquqları məcrasında inkişaf edirdi.

*Hüquqi dövlətin ən vacib fərqləndirici əlamətlərinə qanunun aliliyi, fərdlərin hüquq və azadlığının reallığı, suveren dövlət hakimiyyətinin qanunvericilik, icra və məhkəməyə bölünməsi əsasında təşkili və fəaliyyəti daxildir.*

Hüquq insan üçün əlverişli təbii şəraitin təmin edilməsində müəyyən rol oynaya bilər. Hüquqi dövlət şəraitində o, "cəmiyyət — təbiət" münasibətlərinə normativ, vacib səciyyə yetirə bilər.

Ekoloji münasibətlərin (o cümlədən ictimai) hüquq vasitəsilə tənzimlənməsi yeni əsaslandırılmış qanunların qəbulu ilə başlamalıdır. Qanunçuluğun əsasını ölkə konstitusiyası təşkil edir. Beynəlxalq normalara uyğun olaraq, konstitusiya ekoloji münasibətlərin tənzimlənməsində dövlətin ümumi yanaşmasını müəyyənləşdirir. Belə ki, dünyanın əksər ölkələrinin konstitusiyası BMT tərəfindən 1948-ci ildə qəbul edilmiş "İnsan hüquqlarının ümumi Bəyannaməsi" və insan hüquqlarına dair başqa beynəlxalq sənədlərinin ideyalarını özündə ifadə edir.

İnsanın vətəndaşlıq və siyasi hüquqlarına dair BMT-nin 1976-cı ildə qəbul etdiyi Paktın mərkəzi yerini hər bir insanın inkişafı, ətraf mühitin sağlam və ekoloji cəhətdən tənzimlənmiş şəraiti, sülh şəraitində yaşamaq və bəşəriyyətin ümumi irsinə olan hüquqlar tutur. Həmin hüquqlar ayrı-ayrı ölkələrin konstitusiyasında dəyişikliklərin edilməsinə təsir göstərir. Bu hüquqlar əsasında vətəndaşların ekoloji hüquqları, təbii mühitin mühafizəsi, təbii ehtiyatlardan səmərəli istifadə haqqında konkret qanunçuluq təkmilləşdirilir.

Şəxsiyyətin ekoloji hüququnda ona bir tərəfdən təsərrüfat fəaliyyətinin subyekti, təbii mühitə təsir göstərən, ona görə məsuliyyət daşıyan, digər tərəfdən belə təsirin obyekti, ekoloji ziyanın qarşısını almaq, bərpa etmək hüququna malik kimi baxılır. Bu zaman vətəndaşların ətraf mühitə olan hüququ iki əsas vəziyyət ilə müəyyən olunur: ekoloji tərbiyə və təhsillə, ekoloji hüquqların dövlət təminatı ilə. Mövcud vəziyyət onunla şərtlənir ki, hər bir vətəndaş (ixtisasından asılı olmayaraq) ekoloji biliklərin'əsasını bilməlidir və işçiləri bu və ya digər vəzifəyə qoyduqda onun ekoloji hazırlığının səviyyəsini nəzərə almaq lazımdır.

Vətəndaşların ekoloji hüquqlarının dövlət təminatına vətəndaşların sığortası, dövlət və ictimai fondların yaradılması, təbii mühit üzərində nəzarət və müşahidə və s. daxildir.

Vətəndaşların ekoloji hüquqları aşağıdakılardır:

* təbii mühitin vəziyyəti və onun mühafizəsi tədbirləri haqqında düzgün informasiyanın verilməsi haqqında sorğü etmək;
* ekoloji cəhətdən ziyanlım obyektlərin yerləşdirilməsi, tikintisi, istismarı haqqında qərarların ləğv edilməsini tələb etmək
* ekoloji qanun pozuntularına görə məsul və günahlar şəxlərin məsuliyyətə cəlb edilməsini tələb etmək

Xarici keçid
------------

* EKOLOJİ MƏSULİYYƏT: QENDER YANAŞMASI

Həmçinin bax
------------

* Ekologiya

İstinad
-------

| ⛭Hüquq |
| --- |
| Əsas sahələr | İnzibati hüquq  • Mülki hüquq  • Konstitusiya hüququ  • Müqavilə  • Cinayət hüququ  • Akt  • Sübut  • Beynəlxalq hüquq  • Öhdəlik hüququ  • Prosessual hüquq  • Mülki prosessual hüquq  • Cinayət prosessual hüquq  • Əşya hüququ  • Restitusiya  • Yazılı hüquq  • Delikt hüququ |  |
| Digər sahələr | Aqrar hüquq  • Hava hüququ  • Bank hüququ  • Müflisləşmə  • Kommersiya hüququ  • Rəqabət hüququ  • Beynəlxalq xüsusi hüquq  • Tikinti hüququ  • İstehlakçıların müdafiəsi  • Korporativ hüquq  • İnformasiya hüququ  • Seçki hüququ  • Enerji hüququ  • Media hüququ  • Ekologiya hüququ  • Ailə hüququ  • Maliyyə hüququ  • Maliyyə tənzimlənməsi  • Səhiyyə hüququ  • Tibbi hüququ  • Miqrasiya hüququ  • Əqli mülkiyyət  • Beynəlxalq cinayət hüququ  • Beynəlxalq insan hüquqları hüququ  • Beynəlxalq hüquqda köləlik  • Əmək hüququ  • Müharibə hüququ  • Hüquqi arxeologiya  • Hüquqi fiksiya  • Dəniz hüququ  • Hərbi hüquq  • Vərəsəlik hüququ  • Vəsiyyətnamə  • Beynəlxalq ümumi hüquq  • Kosmos hüququ  • İdman hüququ  • Vergi hüququ  • Nəqliyyat hüququ  • Hüquqda qadınlar |
| Hüququn mənbələri | Konstitusiya  • Adət hüququ  • İnsan hüquqları  • Təbii hüquq  • Təbii və qanuni hüquqlar  • Presedent hüququ  • Məhkəmə presedenti |
| Normayaratma | Məcəllələşdirmə  • Fərman  • Edikt  • Prezident sərəncamı  • Proklamasiya  • Qanunvericilik  • Promulqasiya  • Abroqasiya  • Beynəlxalq müqavilə  • Yazılı hüquq  • Qanun |
| Hüquq sistemləri | Roman-German hüququ  • Ümumi hüquq sistemi  • Çin hüququ  • Hüquqi plüralizm  • Dini hüquq  • Kilsə hüququ  • Hindu hüququ  • Cayn hüququ  • Alaha  • Şəriət  • Roma hüququ  • Sosialist hüququ  • Yazılı hüquq  • Xeer  • Yasa |
| Hüquq nəzəriyyəsi | Tənqidi hüquqi araşdırmalar  • Müqayisəli hüquqşünaslıq  • Feminist hüquq nəzəriyyəsi  • Hüquq və iqtisadiyyat  • Hüquqi formalizm  • Hüquq tarixi  • Beynəlxalq hüquq nəzəriyyələri  • Qanunilik prinsipi  • Hüququn aliliyi  • Hüquq sosiologiyası |
| Hüquqşünaslıq | Adyudikasiya  • Cinayət mühakiməsi  • Hərbi məhkəmə  • Mübahisələrin həlli  • Fiqh  • İddia  • Hüquqi rəy  • Hüquq müdafiə vasitələri  • Hakim  • Sülh hakimi  • Magistrat  • Məhkəmə qərarı  • Məhkəmə nəzarəti  • Yurisdiksiya  • Andlı iclasçı  • Ədalət  • Hüquq praktikası  • Barrister  • Vəkil  • Hüquqi təmsilçilik  • Prokuror  • Solisitor  • Məhkəmə prosesi  • Verdikt |
| Hüquq institutları | Bürokratiya  • Vətəndaş cəmiyyəti  • Məhkəmə  • Seçki komissiyası  • İcraedici hakimiyyət  • Məhkəmə hakimiyyəti  • Hüquq-mühafizə  • Hüquq təhsili  • Hüquq fakültəsi  • Qanunverici hakimiyyət  • Ordu  • Polis  • Siyasi partiya  • Tribunal |
| 
* Kateqoriya:Hüquq

 |

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ekologiya və ətraf mühit Bakı 2003