recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Rəfail Həsənəli oğlu Əlizadə** — fizika - riyaziyyat elmləri  doktoru, professor

Həyatı
------

Əlizadə Rəfail Həsənalı oğlu 1956-cı il yanvarın 4-də Alıkeyxalı kəndində anadan olub. Kiçik yaşlarında ikən ailəliklə Cəbrayıla―rayon  mərkəzinə  köçüblər. 1963 -1973-cü illərdə Maksim Qorki adına Cəbrayıl orta məktəbində oxuyub.

Respublika Riyaziyyat Olimpiadalarında 1971-ci ildə I yeri, 1972-ci ildə II yeri əldə etmiş, 1973-cü ildə Rusiyada çıxan populyar "Kvant"  jurnalının məsələlər guşəsinin qaliblərindən biri olmuşdur.

Rəfail Əlizadə 1978-ci ildə Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin mexanika-riyaziyyat fakültəsini bitirərək əvvəlcə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda, 1990-1993-cü illərdə isə Bakı Dövlət Universitetində elmi-pedaqoji fəaliyyətini davam etdirmişdir.

Rəfail müəllim 1994-2000-ci illərdə Türkiyənin İzmir  şəhərindəki Dokuz Eylül Universitetində, 2001-2010-cu illərdə İzmir Yüksək Texnoloji İnstitutunda professor vəzifəsində işləmiş, 2010-cu ildən hal-hazıra qədər İzmir özəl Yaşar Universitetində pedaqoji fəaliyyət göstərir.

Professor Rəfail Əlizadə 15 magistr, 7 elmlər doktoru işinə rəhbərlik etmiş, yetişdirdiyi tələbələr arasında 2 professor və 2 dosent vardır. Türkiyə Milli Komandasının Beynəlxalq Riyaziyyat Olimpiadasında iştirakında Rəfail müəllimin xüsusi rolu və əməyi vardır. Qürürverici haldır ki, şagirdi Amerikada keçirilən Beynəlxalq Riyaziyyat Olimpiadasının qızıl medalını almışdır.

Rəfail  müəllim   eyni  zamanda  TÜBİTAK   - ın   lisey   müəllimləri  üçün   təşkil  etdiyi   riyaziyyat   olimpiadası   kurslarında  dərs  deyir . Türkiyədə   çıxan   "  Matematik    Dünyası  "  populyar riyaziyyat   jurnalında  "  Problemlər   və  çözümlər  "   guşəsinin  aparıcısı   olmaqla   yanaşı  ,  3  kitabın  və   30 - dan  çox   elmi  məqalənin   müəllifləri   arasındadır
**Cüro Kurepa** (*serb.* Ђуро Курепа, *fr.* Georges Kurepa; d. 6 avqust 1907, Majske Poljske — ö. 2 noyabr 1993, Belqrad) — Yuqoslaviya riyaziyyatçısı. Öz həyatı boyunca Kurepa 700-dən çox kitab, məqalə, referat, icmal və 1000-dən çox elmi məqalə nəşr etdirmişdir. O, Avropanın bir çox ölkələrində, elə cə də Kanada, İsrail, İraq, ABŞ, Kubada mühazirə vermiş və bir dəfə demişdir: "Mən Yuqoslaviyanın az qala 19 universitetinin hər birində mühazirə vermişəm." Onun qardaşı oğlu Svetozar Kurepa da riyaziyyatçı olmuşdur.

İlk illəri
----------

Kurepa ən çox çoxluqlar nəzəriyyəsinə görə tanınır.
Cüro Kurepa 1907-ci ildə Avstriya-Macarıstan İmperiyasından asılı olan Xorvatiya-Slovaniya Krallığındakı Majske Poljane kəndində anadan olmuşdur. Kurepa Rud və Andeliya Kurepanın 14 uşağından ən kiçiyi idi. O, təhsilinə qəsəbəsində başlamışdır. Daha sonra Qlinada davam etdirmiş, Krijevçi şəhərində məktəbi bitirmişdir. 1931-ci ildə Zaqreb Universitetindən riyaziyyat və fizika üzrə diplom almışdır və həmin il müəllim köməkçisi kimi fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. Sonra Fransa Kolleci və Paris Universitetinə daxil olaraq burada 1935-ci ildə doktorluq diplomu qazanmışdır. Onun məsləhətçisi Moris Rene Freşe idi və onun *Ensembles ordonnés et ramifiés* başlıqlı müddəası vardı.

Orta yaşlar
-----------

Bundan sonra Polşada Varşava Universitetinə və Fransada Paris Universitetinə keçmişdir. 1937-ci ildə Zaqreb Universitetində professor köməkçisi, növbəti il dosent, 1948-ci ildə isə professor olmuşdur. İkinci dünya müharibəsindən sonra o, ABŞ-nin 5 universitetinə getmişdir: Kembricdə Harvard Universiteti, Çikaqoda Çikaqo Universiteti, Kaliforniya Universiteti, Mütərəqqi Təhsil İnstitutu və Kolumbiya Universiteti.

Son illəri
----------

1965-ci ildə Kurepa Belqrad Universitetinə başçılıq etməyə başlamışdır. O, bir neçə cəmiyyətin üzvü olmuşdur. Aralarında Serbiya İncəsənət və Elmlər Akademiyası və Yuqoslaviya İncəsənət və Elmlər Akademiyası (1991-ci ildə adı Xorvatiya İncəsənət və Elmlər Akademiyası olmuşdur.) Kurepa həmçinin Xorvatiya Fizika və Riyaziyyat Cəmiyyətinin qurucusu və prezidenti olmuşdur. "Balkan Riyaziyyatı" jurnalının baş redaktoru olmuşdur, Balkan Riyaziyyat Cəmiyyəti və Yuqoslaviya Milli Riyaziyyat Komitəsinin prezidenti vəzifəsini icra etmişdir. 1976-cı ildə AVNOJ mükafatını qazanmış və 1977-ci ildə Belqrad Universitetindən ayrılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. 1 2  Maktutor riyaziyyat tarixi arxivi.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2015-09-24 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-14.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-14.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2006-09-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2006-09-28.

Xarici keçidlər
---------------

* Kurepanın bioqrafiyası Arxivləşdirilib 2009-03-12 at the Wayback Machine
**Eritrazma** (*yun.* erythrάinö – qızarmaq) – korinebakteriyalar (Corynebakterium minutissimum) tərəfindən törədilən dəri xəstəliyi. Ən çox yaşlı kişilər xəstələnirlər. Qasıq-xayalıq, nadir hallarda sağrılararası büküşlәrdә, qoltuqaltı çuxurda, barmaqlarası büküşlәrdә, süd vәzisialtı nahiyәlәrdә epidermisin ancaq buynuz qatının zәdәlәnmәsi xarakterikdir.

Əlamәtlәri
----------

Sәthdә çәhrayı-qәhvәyi rәngli kәskin sәrhәdlәnmiş, qabıq verәn lәkәlәr. Lәkәlәrin ölçüsü güclә sezilәn nöqtәdәn bir neçә sm-ә qәdәr ola bilәr.

Müalicәsi
---------

Zәdәlәnmiş ocağa gündә 2 dәfә eritromisin mәlhәmi sürtmәk, digәr infeksiya qoşulduqda, hәmin nahiyәni yodun 2%-li spirtli tinkturası vә ya 5%-li salisil spirti ilә silmәk.

Profilaktikası
--------------

Dәriyә gündәlik gigiyenik qulluq, vanna vә duş qәbulundan sonra büküşlәrin diqqәtlә qurulanması.

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Tibb ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Dominika ilə Fransa arasındakı dəniz sərhədlərinin delimitasiyası haqqında razılaşma** — 1987-ci ildə imzalanmış və Dominika ilə Fransız adaları Qvadelupa və Martinik arasındakı dəniz sərhədini təyin etmişdir.  BMT-nin Dəniz hüququ haqqında Konvensiyanın prinsiplərinə əsaslanan Mərkəzi Amerika / Qərbi Hindistan bölgəsindəki ilk beynəlxalq dəniz hüququ müqaviləsi idi.

Tarixi
------

Saziş 7 sentyabr 1987-ci ildə Parisdə imzalanmışdır. Razılaşmanın mətni iki sərhəd qoyur. Birinci sərhəd Dominikanı şimaldakı Qvadelupadan ayırır, uzunluğu 298 dəniz milidir (552 km) və Dominika boğazından təxminən şərq-qərbə uzanan sadələşdirilmiş bərabər məsafəli bir xəttdir. Səkkiz ayrı məlumat nöqtəsi ilə təyin olunmuş yeddi düz dəniz hissəsindən ibarətdir.

Daha cənub sərhəd Dominikanı cənubdakı Martinik ilə ayırır. Sərhəd 294 dəniz mili (544 km) uzunluğundadır və Martinik boğazından təxminən şərq-qərbdən keçən və ilk sərhədyə təxminən paralel keçən sadələşdirilmiş bərabər məsafəli bir xəttdir. Altı ayrı koordinat nöqtəsi ilə təyin olunan beş sətir seqmentindən ibarətdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Anderson, Ewan W. (2003). **International Boundaries: A Geopolitical Atlas,* p. 239.*, səh. 239, Google kitablar; Charney, Jonathan I. *et al.* (2005). *International Maritime Boundaries,* Vol. 1, p. 705.

Xarici keçidlər
---------------

* Anderson, Ewan W. (2003). *International Boundaries: A Geopolitical Atlas.* Routledge: New York. ISBN 9781579583750; OCLC 54061586
* Jonathan Charney, David A. Colson, Robert W. Smith. (2005). *International Maritime Boundaries,* 5 vols. Hotei Publishing: Leiden. ISBN 9780792311874; ISBN 9789041119544; ISBN 9789041103451; ISBN 9789004144613; ISBN 9789004144798; OCLC 23254092
* Полный текст соглашения
Bir **cüt ulduz** (Nijusei) yuxarıdan Ulduz da eyni istiqamətdə yaxın bir cisimə aiddir. Çılpaq gözlə bir ulduza bənzəyir, lakin teleskopla müşahidə edildikdə onu iki yerə bölür. Bir-birinin ulduzlarının bir-birlərini cəlb etdikləri və orbit çəkdikləri bir cisimə "ikili ulduz" deyilir. İkili ulduzlara real görünüş ikili, spektral ikili və tutulma ikili daxildir. Yalnız yerdən görünən istiqamətə uyğun bir cisimə "görünən cüt ulduz" deyilir.

İkili
-----

### Görmə ikili

Bir teleskop tərəfindən müşahidə edilən və iki ulduza ayrılan və hər iki ulduzun da fırlanan ikili ulduz. Centaurus Alpha Star, Bizim Ursa Major Zeta Ulduz (Mizar) Bir Ulduz, B Ulduz və s.

### Spektral ikili

Ayrı-ayrı bir teleskop tərəfindən müşahidə olunmayan, lakin fırlanan hərəkətlə əlaqəli görmə xətti sürətində dövri dalğalanmalar səbəbindən spektral xətlərdə dövri dalğalanmalarla müşahidə olunan ikili ulduz.

### tutulma ikili

Ayrıca ərzaq dəyişkən ulduz adlanır. Qaranlıq bir ulduzun ulduzun parlaqlığını dəyişdirərək parlaq bir ulduz ətrafında fırlandığı ikili bir ulduz. Perseus beta ulduzları (Argor) və s.

Görünən cüt ulduz
-----------------

Yerdən eyni istiqamətdə baxan, lakin cazibə effekti vermir iki görünən ulduz. Tipik bir nümunə Əqrəb zeta ulduzu. Bu 150 işıq ili narıncı nəhəng ulduz və mavi supergigant 6000 işıq ili məsafəsində olan gözəl bir ziddiyyətli cüt ulduzdur. Ursa Major Zeta ulduzu Mizar və Ursa Major 80 ulduzu (Arcol) də açıq-aşkar ikiqat ulduzlar kimi tanınırlar, lakin aralarındakı həqiqi məsafə təxminən 3 işıq ilidir və ikili ulduzların olma ehtimalı var.

Həmçinin baxın
--------------

* Binaries
* İkiqat Planet

İstinadlar
----------
**God is an Astronaut** — İrlandiyalı İnstrumental rok qrupu, üslubları post-roku icra edən kollektividir. God is an Astronaut Post-rock üslubunun gəlmiş - getmiş ən məşhur qruplarından biri hesab edilir. Qrup 2002-ci ildə yarandı və şəxsi leyble studioları olan Revive Records-da 2002-ci ildə ilk debüt "The End of the Beginning" adlı albomu buraxdı.

Albomdakı iki sinqllarına "The End of the Beginning" və "From Dust to the Beyond"-ə video klip çəkdilər, bu kliplər MTV UK-da və MTV-in başqa avropa şəbəkələrində nümayiş edilməyə başlandı. Buda qrup üçün tanınmaq üçün əlverişli bir hadisə oldu.
2005-ci ildə "All Is Violent, All Is Bright" — adlı albom, qrupun ikinci albomu oldu və üslublarına ambient, space rok və estetika əlavə etdərək bu albom qrup üçün tarixi uğuru əldə etdi. Bu albom qrupun İngiltərədə, MTV2 kanalın da 120- dəqlik canlı şou ilə çıxış etdi.

2006-cı ildə qrup EP formatında "A Moment of Stillness" albomunu buraxdı.

2007-ci ilin aprelində qrupun üçüncü studio "Far From Refuge" adlı albomu buraxıldı. God Is an Astronaut-un rəsmi saytında albomu pulsuz edərək yükləmə imkanı yaratdı. 2008-ci idlə qrup öz adını daşıyan "God is an Astronaut" adlı albomu buraxdı.

2010-cu ildə qrup beşinci "Age of the Fifth Sun" adlı albomu buraxdı. Bundan üç il sonra qrup , növbəti albomları olan "Origins" adlı albomlarını 2013-cü ildə buraxdı.

Qrup üzvləri
------------

* Torsten Kinsella – vokal, gitara, klaviş (2002–indiyədək)
* Niels Kinsella – bas gitara, gitara, vizual effektlər (2002–indiyədək)
* Jamie Dean – klaviş, sintezator (2011–indiyədək)
* Gazz Carr – gitara (2012–indiyədək)
* Lloyd Hanney - zərb alətləri (2003–indiyədək)

Diskoqrafiya
------------

### Studio albomlar

* The End of the Beginning (2002)
* All Is Violent, All Is Bright (2005)
* A Moment of Stillness (2006)
* Far from Refuge (2007)
* God Is an Astronaut (2008)
* Age of the Fifth Sun (2010)
* Origins (2013)
* Helios | Erebus (2015)
* Epitaph (2018)
* Ghost Tapes #10 (2021)

### EP-lər

* A Moment of Stillness (2006)

### Sinqllar

* «The End of the Beginning» (2003)
* «From Dust to the Beyond» (2003)
* «Point Pleasant» (2003)
* «Coda» (2004)
* «Fragile» (2004)
* «Fire Flies and Empty Skies» (2005)
* «Beyond the Dying Light» (2006)
* «Tempus Horizon» (2006)
* «No Return» (2007)
* «Shining Through» (2009)
* «In the Distance Fading» (2010)
* «Spiral Code» (2013)
**Fransua Viyon** (tələffüzü [fʁɑ̃swa vijɔ̃] 1 aprel 1431, Paris – 1463, Fransa krallığı) — XV əsrdə yaşamış fransız şair. Orta əsrlər Fransasının ən məşhur şairlərindən biridir.Müasir Fransa şeirinin qurucusu hesab olunur.

Həyatı
------

Fransua Viyon 1431-ci ildə Parisdə dünyaya gəlmişdir. Bəzi mənbələrdə bu il 1432 kimi qeyd olunur. Viyonun əsl adı **François de Montcorbier** və ya **François des Logesdır.**Bu iki adın hər biri onun haqqındakı rəsmi sənədlərdə əks olunub.

#### Təhsil həyatı

Bakalavr təhsilinə 1449-cu ildə Paris Universitetində,maqistr təhsilinə isə 1552-ci ildə başlamışdır.

Əsərləri
--------

Əsas əsəri *Grand Testament (1461)* adlı avtobiyoqrafik şeiridir. Eşq, uğursuzluq, ölüm mövzularına şeirləri mövcuddur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118627066 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
2. 1 2  Archivio Storico Ricordi. 1808.
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
**Cüzeppe Arçimboldo** (it. Giuseppe Arcimboldo) - İtalyan rəssam, memar, səhnə tərtibatçısı və mühəndis. Arçimboldo əsasən insan təsvirlərini meyvə, tərəvəz, heyvan və kitab kimi xüsusiyyətlərin üzərində təsvir etməklə tanınır. İkili məna daşıyan bu əsərlər, XX əsrdə başda Salvador Dali olmaqla bir çox rəssamın fəaliyyətinə təsir etmişdir. Vertumn obrazında imperator II Rudolfun portretinə görə rəssam fəxri pfaltsqraf tituluna layiq görülmüşdü. Bu portret imperatoru ilin fəsillərinin və dünya nemətlərinin allahı Vertumnun obrazında təsvir edir.

Həyatı
------

Cüzeppe Arçimboldo 1527-ci ildə İtaliyanın Milan şəhərində anadan olmuşdur. Həmin dövrdə Milan, eyni adlı hersoqluğun mədəni və siyasi mərkəzi idi. Arçimboldonun ilk önəmlini işini atası ilə birlikdə Milan kafedralının restavrasiyası zamanı görmüşdür. Atasının ölümündən sonra rəssam bu işi tək başına görməyə davam edir. Gördüyü işlərlə qısa zamanda tanınmış rəssama Komo kafedralını qoblen üslubunda dizayn etmək işi tapşırılır. 1558-ci ildə Arçimboldo Milanı tərk edir.

Komo kafedralı üçün qoblen üslubunda bir çox dizaynlar vermişdir. 1562-ci ildə Avstriya imperatoru I Ferdinandın dəvəti ilə Vyana şəhərinə gələrək burada saray rəssamı kimi işləməyə başlamışdır. Rəssamın fəaliyyətinin bu dönəmi *mövsümlər* olaraq adlandırılan kolleksiyanı tamamlaması ilə əlamətdardır. 1564-cü ildə I Ferdinandın ölümündən sonra yerinə hakimiyyətə gələn II Maksimilyanın dönəmində də Cüzeppe Arçimboldo yenə saray rəssamı kimi işinə davam etsə də, daha çox imperator və ailəsinə aid portret şəkilləri çəkmişdir.

Arçimboldonun Vyana sarayındakı vəzifəsi təkcə rəssamlıqla məhdudlaşmırdı. O eyni zamanda memar, səhnə tərtibatçısı, mühəndis və mədəniyyət üzrə məsləhətçi kimi sarayın bir çox işlərində yaxından iştirak etmişdir. Rəssamın fəaliyyəti dövründə sarayın antik kolleksiyası xeyli genişlənərək zənginləşdirilmişdir.

Qalereya
--------

* Cüzeppe Arçimboldonun rəsm əsərləri
* 
* 
* 
* Vertumn obrazında imperator II Rudolfun portretiVertumn obrazında imperator II Rudolfun portreti

1. 1 2 3  .
2. ↑  .
Siyənəkli şuba salatı — sovet vətəndaşlarının bayram masasının ənənəvi yeməyi
**Sovet mətbəxi** (*rus.* Советская кухня) — Sovet İttifaqının ümumi mətbəxi, ölkədə yaşayan xalqların milli mətbəxlərinin yeməklərindən ibarətdir. Müxtəlif xalqların SSRİ-yə ənənəvi yaşayış məntəqəsindən kənarda daxili miqrasiyası nəticəsində yaranıb. Bu, Ümumittifaq tikinti layihələri, Sibirin çətin gedilə bilən torpaqlarının inkişafı, Mərkəzi Asiyanın, Uzaq Şərqin xam torpaqları və onların resursları, xalqların deportasiyası ilə bağlı idi. Mətbəx məhdud miqdarda inqrediyentlər və sadələşdirilmiş yemək reseptləri ilə xarakterizə olunur. Bu mətbəxin yeməkləri yalnız evdar qadınlar deyil, həm də bütün ölkə daxilindəki yeməkxanalarda yayılmışdır. Ev yeməklərinin ayrılmaz tərkib hissəsi xüsusilə böyük şəhərlərdə milli yeməklərlə paralel olaraq istifadə edilirdi. Ümumiyyətlə, Sovet mətbəxi Sovet İttifaqının yemək vərdişləri və SSRİ-nin əksər rayonlarında məhsulların çox məhdud olması ilə seçilir. Əskər yeməklər fransız, rus, avstriya-macar və qafqaz mətbəxinin sadələşdirilmiş yeməkləri olub.

Tarixi
------

"Dadlı və sağlam qidalar haqqında kitab"
Yeni mətbəxin yaranması prosesində, Qida Sənayesi Xalq Komissarı Anastas Mikoyan böyük rol oynamışdır. 1936-cı ildə ABŞ-yə səfər edib, orada iki ay Amerikan qida sənayesində və kütləvi ərzaq sənayesi ilə tanış olmaq üçün təcrübə keçdi. 1930-cu illərdə SSRİ-də süd məhsulları, ət məhsulları, konservləşdirilmiş balıq, ət, tərəvəz və meyvələr, qatılaşdırılmış süd istehsalı ilə yanaşı, qida sənayesinin müasir müəssisələrində quruculuq işləri başlamışdır. 1939-cu ildə "Dadlı və sağlam qidalar haqqında kitab" başlığı ilə təsvir edilmiş yemək kitabının ilk nəşri dərc edilmişdir. Kitabda sağlam qidalanmanın vacibliyi qeyd olunmuş, yeməklər haqqında əsas məlumatlar, mətbəxdə işlərin təşkili və masaya xidmət üçün praktiki məsləhətlər, bütün mövsümlər üçün nümunəvi menyu və çoxsaylı reseptlər qeyd vardır.

Tipik yeməklər
--------------

Sırniki
Pirojok
Kvas
### Qəlyanaltı və salatlar

* Oliviye salatı
* Kələm turşusu
* Vineqret salatı

### Birinci yeməklər

* Borş
* Noxud supu
* Xarço
* Uxa

### İkinci yeməklər

* Kələm dolması
* Plov
* Kabab
* Kolbasa

### Şirniyyatlar

* Halva
* Pirojok
* Pryanik

### İçkilər

* Qəhvə
* Kvas
* Qazlı su
* Kompot
* Kefir
* Süd

Həmçinin bax
------------

* Rusiya mətbəxi
* Ukrayna mətbəxi
* Belarus mətbəxi
* Özbəkistan mətbəxi
* Qazaxıstan mətbəxi
* Azərbaycan mətbəxi
* Gürcü mətbəxi
* Tacikistan mətbəxi

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
| П: | "SSRİ" portalı |

* *Похлёбкин В. В.* Национальные кухни наших народов

İstinadlar
----------

1. ↑  *Long, Katherine.* "Everyone Loves Lenin". Roads & Kingdoms. 2016-10-13 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Глущенко И. В. «Общепит. Микоян и советская кухня». – 2010". 2018-11-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-05.
**Antonio Xose Fransisko de Sukre Alkala** (*isp.* Antonio José Francisco de Sucre y Alcala) — Sukre 3 fevral 1795-ci ildə Kumana Yeni Qranada (indiki Venesuela) doğulub. 1830-cu ilin 4 iyununda Posta yaxınlığında Kolumbiya ərazisində öldürülür. Latın Amerikasında İspan ağalığına qarşı aparılan istiqlal müharibəsinin əsas simalarından biri olmuşdur (1810–1826). Boliviyanın ikinci prezidenti olaraq 1826–1828-ci illərdə ölkəni idarə etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

1805-ci ildən Venesuela və Kolumbiyanın azadlıq mücadiləsinə qoşulur. 1820-ci ildən azadlıq mücadiləsi komutəsinə rəis təyin edilir. O, Simon Bolivarın əsas silahdaşlarından biri olur. Elə həmin ildə Bolivarın dəstəyi ilə general rütbəsi alır və Böyük Kolumbiyanın azadlıq mücadiləsinə başlayır. Kiçik ordu ilə Kolumbiyadan ayrılır. Quayagil körfəzini keçərək bu əraziləri Kolumbiyanın protektoratı elan edir. Onun ordusu 3000 metrlik hündürlüyə malik və İspanlar tərəfindən yaxşı müdafiə olunan Kito şəhərinə çataraq 24 may 1822-ci ildə şəhəri azad edir. Bu qalibiyyətdən sonra onun ordusu cənub-şərqə doğru irəliləyərək Bolivarın ordusu ilə birləşir. Bir sıra qalibiyyətlər əldə edilir. 1824-cü ilin avqust ayında Xunined və Ayakucoda azad edilir. 1824-cü ildən Bolivar ordunu ona həvalə edir. Yuxarı Perunu azad etdikdən sonra Boliviyanın prezidenti olur. Bu vəzifədə bir sıra tədbirlər həyata keçirir. İqtisadi və siyasi islahatalar həyata keçirərək, kilsə torpaqlarını xalqa paylayır, ibtidai təhsilin yaradıllmasına xüsusi fikir verir. 1828-ci ildə hakimiyyət çəkişmələri və yerli xalqların üsyanları onu istefa verməyə vadar edir. Sonra Ekvadora qayıdır. 1829-cu ildən Böyük Kolumbiyanı Perudan qoruyur. 1830-cu ildə Bolivarın göstərişi ilə Böyük Kongresə rəhbərlik edərək Venesuela, Ekvador və Kolumbiyanın bir federasiyada birləşdirilməsi ona həvalə edilir. 1830-cu ilin 4 iyun tarixində Paso yaxınlığıda (Ekvadorda) öldürülür. Onun öldürüləsini Paso Mariey Obandonun adamlarının həyata keçirməsi ehtimalı vardı. Paso Kolumbiyalı idi və Bolivarın əsas rəqiblərindən sayılırdı. Bununla belə hec bir dəlil aşkarlanmır. Boliviyanın paytaxtı Sukre məhz onun adını daşıyır, üstəlik Venesuelanın şimalında ştat, Kiti şəhərindəki Hava limanı, Ekvadordakı pul əskinasları onun adını daşıyır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Monroy, Ramón Rocha.* "Ultimas cartas de Sucre" (Spanish). Bolpress. June 5, 2009. July 13, 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: January 30, 2019.

Mənbə
-----

* Antonio Xose Sukre
**Ceff Blu** (21 noyabr 1967, Los-Anceles, Kaliforniya) — Amerikalı musiqiçi, mahnıyazan, musiqi prodüseri. O hal-hazırda Atlantic Recordsda işləyir. Ancaq o bir vaxtlar adlı-sanlı şirkətlərdə də işləyib. Onlar, Warner California, Interscope Records, Virgin/Capitol Music Group, Sony/BMG/Jive Records, və RCA/J Recordsdur.

Həyatı
======

Ceff, Universiteti bitirdikdən sonra milli ticari bir qrupda zərb alətçi olaraq işlədi. Sonra bir müddət o tanınmış Amerika musiqi jurnalı Billboardda həftəlik məqalə yazdı. Ancaq bu Ceff üçün əsas peşə deyildi və nəhayət o Zomba Music Publishing şirkəti ilə müqavilə imzaladı və bu şirkətlə işləməyə başladı. Sonra o Brad Delson ilə
tanışdı və Brad-in fikri onu cəlb etdi. Ancaq o işlədiyi şirkət ilə o vaxt yeni yaranmağa başlayan XERO arasında müqavilə imzalamaq istəyirdi ancaq bu baş tutmadı. Sonra Ceff, Meysi Qrey ilə birlikdə işləməyə başladı. Və o Meysi Qrey ilə Linkin Park yaradılmasında böyük rol oynadı. Həmçinin o Brad-ə qrup yaratmaq fikrini vermişdir. Sonralar o Korn və Limp Bizkit kimi qruplarla müqavilə imzaladı. Ceffin sayəsində Linkin Park ilk albomu üçün etiket tapdı və albomunu yayımladı. Sonralar bu albom 21-ci əsrin ən çox satılan albomu oldu. 2 il Xero ilə işləyən Ceff, sonra qrubun adını dəyişmək barədə ortalığa bir fikir atdı və ad dəyişdi. Mayk Ueykfildin qrupdan çıxmasından sonra qrup solist axtarırdı. Bir gün Ceff Arizonada Çester Benninqton ilə qarşılaşdı və onun səsi Ceffdə böyük təəsürat yaratdı. Onun təklifi ilə Çester qrupa daxil oldu. Sonra o Warner Bros.da işləməyə başladı. Və onun işlədiyi firma Linkin Parkın illərdir axtardığı etiket oldu. Bundan sonra və indiyədək Linkin Parkın bütün albomlarının etiketi Warner Bros-a aid oldu. O hal-hazırda prodüserliyinə Atlantis Records firmasında davam etməktədir.

Həmçinin bax
------------

* Linkin Park
* Limp Bizkit

Xarici keçidlər
---------------

* Ceff Blu – IMDB
**Antoniya (Toni) Brentano** (*alm.* Antonie Brentano‎, uşaqlıq adı: *İohanna Antoniya Yozef fon Birkenştok*), (*alm.* Johanna Antonie Josefa von Birkenstock‎*; 1780—1869)* — avstriya incəsənət kolleksiyaçısı, mesenat və Lüdviq van Bethovenin yaxın dostu.

Bioqrafiyası
------------

28 May 1780-ci ildə Vyanada anadan olmuşdur. Atası avstriya diplomatı və sənət kolleksiyaçısı Johann Melchior von Birkenstock, anası isə Carolina Josefa von Hay (1755-1788) idi. Antoniya ilə yanaşı ailədə daha üç qardaş vardı: Hugo Conrad Gottfried (1778-1825), Konstantin Viktor (1782-ci ildə anadan olub və öldü) və Johann Eduard Valentine (1784-cü ildə anadan olub vəfat etdib).

Atası Entoni üçün layiqli ər axtarırdı və tacir Frans Brentano buna namizəd idi - Clemens Brentano və Bettina von Arniminin qardaşı. 1796-cı ilin sonlarında və ya 1797-ci ilin əvvəllərindəonlar görüşdülər. Uzun danışıqlardan sonra gənclər 23 iyul 1798-ci ildə Vyanadakı Müqəddəs Stefan kilsəsində evləndilər. Bir həftə sonra onlar Frankfurt şəhərinə yola düşdülər. Antoniya və Frans ailəsində altı uşaq dünyaya gəldi: Matilda (07.03.03.1999 - 04.05.5800); Georg Franz Cupronickel (01/13/1801 - 01/01/1853); Maksimilian Eifrosin Kunigunda (11/8/1802 - 09/01/1861); Joseph Ludovik (06.29.1804 - 02.02.1875); Francis Elizabeth (06/26/806 - 10/16/1837); Karl Cozef (03.08.11813 - 05/18/1850).

1809-cu ilin avqustunda Antoniya 30 oktyabr 1809-cu ildə xəstə atasına qayğı göstərmək üçün Vyanaya qayıtdı. Atasının ölümündən sonra, üç il kitabxana fondunu və atasının sənət kolleksiyasını sıralamaq, habelə bəzi qiymətli əşyaların satışına nəzarət etmək üçün Vyanada qaldı. Yalnız 1832-ci ildə Antoniya boş bir malikanə satdı və Antonio Van Deykin "Məsih üçün yas" əsərini Frankfurt Katedralına vəsiyyət etdi.

Ədəbiyyat
---------

* *Andreas Niedermayer*. Frau Schöff Johanna Antonia Brentano. Ein Lebensbild, Frankfurt 1869.
* *Rudolf Jung*. Goethes Briefwechsel mit Antonie Brentano 1814—1821. Weimar 1896.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #11867384X // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Realizm.
**Realizm** — Həyat həqiqətinin bədii yaradıcılığın bu və ya digər növünə məxsus spesifik təsvir vasitələrilə əks etdirilməsi.

Ədəbi termin kimi XIX əsrin 50-ci illərindən fransız ədəbiyyatının "realist məktəb" adlanan cərəyan nümayəndələrinin fəaliyyəti sayəsində yayılmağa başlamışdır. Adətən realizmə XIX əsrdə romantizmi əvəz etmiş, naturalizmə, müxtəlif modernist cərəyanlara qarşı yönəlmiş bir cərəyan kimi baxılır. Yaradıcılıq tipləri kimi realizm və romantizm bədii-estetik cəhətdən bir-birinə qarşı durmur, vahid tamın iki cəhətini təşkil edirlər; bədii həqiqət həyat həqiqəti ilə estetik idealın vəhdətində təzahür etdiyindən, adətən, romantik əsərlərdə realist, realist əsərlərdə isə romantik ünsürlər özünü göstərir.

Dünya ədəbiyyatında O. Balzak, Q. Flober, G. Mopassan, Ç. Dikkens, M. Y. Dostoyevski, L. Araqon, P. Neruda və b. realizmin ən görkəmli nümayəndələri hesab olunurlar. Fransada realizm məsumluğun övladı kimi dünyaya gəldi. Elə bu zaman Floberin "Madam Bovari *əsəri realizmin ilk nümunələrindən oldu. Ədəbiyyatda bovarizm termini bununla əlaqədərdir*

Azərbaycan ədəbiyyatında isə M. F. Axundov, M. Ə. Sabir, N. Vəzirov, C. Məmmədquluzadə, C. Cabbarlının əsərləri realist ədəbiyyatın parlaq nümunələridir.

İstinadlar
----------
V. fon Humboldt **inkorpor dillər** də fərqləndirir. Buraya Amerikada hindi dillərini və Asiyada paleoasiya dillərini aid edir. Bu dillərin əsas əlaməti odur ki, söz kökləri birləşib söz-cümlə yaradırlar. Bunun əvvəli mübtəda, sonu xəbər olur, ortada isə digər üzvlər gəlir. Hissələr həm sözün elementləri, həm də bir cümlə üzvləridir. Burada başlanğıc mübtəda, son predikatdır, qalan üzvlər, əlavələr ortaya daxil edilir. Humboldt bunu Meksika nümunəsi ilə izah edir: ninakakwa, burada ni – «mən», naka – «yedim» kwa – «ət». Çukot dilindən bir nüminə: tı-ata-kaa-nmı-rkın – «mən kök marallar öldürürəm», hərfən: «mən-yağ-maral-öldür-etmək», Beləliklə, inkorporlaşan dillər üçün aşağıdakı xüsusiyyətlər xarakterikdir: müstəqil sözlərlə yanaşı, bu dillərdə mürəkkəb komplekslər var, feil formasının tərkibinə obyekt, fəaliyyət şəraiti, bəzən mübtəda da daxil edilir. İnkorporlaşan dillər morfemin birləşməsi prinsipinə görə aqlutinativ, daxili formasına görə flektiv dillərə daha yaxındır.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Dilçilik** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Ən kiçik kvadratlar üsulu** — reqressiya analizinin əsas üsullarından biri olub, təsadüfi xətalar daşıyan naməlum qiymətlərin analizi üçün istifadə olunur. Maşınqayırmada ölçmədən əldə olunmuş qiymətlər əsasında verilmiş prosesin modelləşdirilməsində bu üsul böyük əhəmiyyət daşıyır. Prosesin gedişinə müdaxilə etmədən, yəni ona qara qutu kimi baxmaqla onun giriş parametrlərinin dəyişməsi sayəsində çıxış göstəricilərində baş verən dəyişmələr, bu üsulun köməyi ilə emprik olaraq müxtəlif tərtibli polinomlar şəklində riyazi təsvir oluna bilirlər. Digər tətbiq sahəsi verilmiş mürəkkəb funksiyanı daha sadə funksiyalarlara əvəz etməkdir.

Mahiyyəti
---------

Ən kiçik kvadratlar üsulunun mahiyyəti onun adından göründüyü kimi ölçmə nəticəsində əldə olunan qiymətlər və gözlənilən qiymətlər arasındakı fərqin (xətanın) kvadratının minimal olmasına əsaslanır. Yaxınlaşma zamanı funksiyanın modelini elə seçirlər ki, onun verdiyi qiymətlər ilə ölçmə nəticəsində alınmış qiymətlər arasında olan fərqlər kvadratlarının cəmi də minimum olsun. 

Tutaq ki, {\displaystyle x} — {\displaystyle m} naməlum parametrlərin toplumdur,{\displaystyle f\_{i}(x)}, {\displaystyle i=1,\ldots ,n}, {\displaystyle n>m} isə bu toplumların funksiyalar cəmidir. Məslənin həlli ona gətirilir ki, x-in qiymətlərinin təyini zamanı bu funksiyaların qiymətləri {\displaystyle y\_{i}}-in verilən qiymətlərinə yaxın olsun. Əslində 
{\displaystyle f\_{i}(x)=y\_{i}}, {\displaystyle i=1,\ldots ,n} tənliklər sisteminin elə həlli axtraılır ki, onun sağ və sol tərəfləri maksimal yaxınlaşsınlar. Ən kiçik kvadratlar üsulu ona gətirir ki, sağ və sol tərələrinin arasındakı meyillənmənin kvadratlarının {\displaystyle |f\_{i}(x)-y\_{i}|} yaxınlaşması baş versin. Beləliklə ən kiçik kvadratlar üsulunu aşağıdakı şəkildə yazmaq olar:

{\displaystyle \sum \_{i}e\_{i}^{2}=\sum \_{i}(y\_{i}-f\_{i}(x))^{2}\rightarrow \min \_{x}}.
Tənliklər siiseminin həlli varsa, kvadatların cəmi sıfıra bərabr olacaq və tənliklər sistemlərinin həlli analitik və ya ədədi üsullarla aparıla bilər. Əgər sistem təyin olunandırsa, yəni asılı olmayan tənliklərin sayı axtarılan dəyişənlərin sayından çoxdursa, onda sistemin dəqiq həlli mövcud deyil. Bu halda ən kiçik kvadratlar üsulu y və f(x) vektorlarnın maksimal yaxnlaşması və meyillənmənin (e) sıfıra yaxınlaşmasına imkan verən hər hansı optimal x-vektorunun tapılmasına imkan yaradır.

Mənbə
-----

* Линник Ю. В. Метод наименьших квадратов и основы математико-статистической теории обработки наблюдений. — 2-е изд. — М. 1962. (математическая теория)
**Terta** (çeç. Терти, Тертие) — Malxistinski dərəsinin qərb hissəsində XIV-XVI əsrlərə aid iri qala yaşayış məntəqəsidir. Çeçenistan Respublikasının müasir İtum-Kali rayonunda yerləşir..

Təsviri
-------

Terta qala kompleksi şərqdə İtal-çu, qərbdə isə Meşi kompleksi ilə həmsərhəddir. 1990-cı illərin ortalarına qədər kompleksin mərkəzində beşmərtəbəli döyüş qülləli ansambl olub. Pilləli piramidalı damı olan, planda kvadrat olan beş pilləli döyüş qülləsi uzunsov hündürlüyə və yuxarıya doğru azalan həcmə malik idi. Divarlar orta ölçülü şifer plitələrdən ibarət əhəng məhlulundan tikilmişdir. Damın yuxarı hissəsində tac dirəyi quraşdırılmışdır. İkinci mərtəbə dörd tərəfli yalançı tonozla örtülmüş, divarları gillə suvanmışdır. Üçüncü pillədən yuxarıda taxta tavan görünürdü.

Hal-hazırda ansambl dağıdılıb, lakin qəbiristanlıq, altı yaşayış qalası və açıq xatirə otağı olan ziyarətgah-məqbərə salamat qalıb..

Kəndin şimal hissəsində şərq tərəfdən girişi olan 4 mərtəbəli yarımdöyüş qülləsi, qalaya yaxın yerləri atəşə tutmaq üçün xəndəklər və kompleksin şimal tərəfinin müdafiəsi üçün döyüş eyvanı-maşikül var. Digər üç 4 mərtəbəli yaşayış qülləsi kəndin şərq tərəfində yerləşir. Onların hündürlüyü 10-11 m, eyvanları və xəndəkləri var. Qalalardan birinin yuxarı hissəsində ön tərəfdən yonulmuş qumdaşı əhəng məhlulu üzərində şam ağacı şəklində hörgü qoyulmuşdur. Qövslü uclu açılışları vardır.

Meşexi çayının sağ tərəfində, Terta kəndinin qərb hissəsində piramida damlı ikipilləli yerüstü sərdabə var. Divarlar bir-birinə möhkəm yapışdırılmış plitələrdən və daş bloklardan hazırlanmışdır.

Kompleksin şimal hissəsində ziyarətgah-məqbərə yerləşir. Bu, kompleksin ən böyük binasıdır, fasadı açıqdır, 4×6,2 m ölçüdə düzbucaqlı formalı olub, dam örtüyü ilə örtülmüşdür. Ziyarətgahın hündürlüyü 5,5 m, divarlarının qalınlığı 0,65 m-dir. Fasadın açıq hissəsinin eni 2,61 m-dir. Divar yuxarıya doğru daralır və hazırda qismən daş plitələrlə örtülmüş qövslü tağı vardır. Fasad kvadrat formalı naxışlarla spiral şəklində bəzədilib, girişin yuxarısında və kənarlarında qoç başları təsvir edilmişdir. Burada toplanmış çöl materiallarına əsasən bütpərəstlik ritualları ilə yanaşı, "kaşmart", yəni "dəfn yeməyi" adlanan anım mərasimi də icra olunurdu.

Qalereya
--------

* Terta qalası 1913-cü ildə.Terta qalası 1913-cü ildə.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Сулейманов, Ахмад Сулейманович* Топонимия Чечни. — Грозный: ГУП «Книжное издательство», 2006. — 711 с.
2. ↑  *Мааз Билалов.* "Башни горной Чечни" (rus). Ноябрь 26, 2016. 2020-03-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-17.
3. ↑  "Терта (Терти, Тертие)" (rus). ИА Чеченинфо. 2020-03-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-17.
4. ↑  *Абдуллах Берсаев, Тимур Агиров.* "Башенный комплекс Терта (37 фото, 3 панорамы) - Горная Чечня" (rus). Открытый Кавказ. 2020-05-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-17.

Ədəbiyyat
---------

* «Die Tschetschenen: Forschungen zur Völkerkunde des nordöstlichen Kaukasus auf Grund von Reisen in den Jahren 1918—20 und 1927/28», (1929) — С. 101
**Kito** (*isp.* San Francisco de Quito) — Ekvadorun paytaxtı, həmçinin siyasi, iqtisadi və mədəni mərkəzi. Qədim hindu xalqı *kitu*nun şərəfinə adlandırılıb.

Coğrafi şəraiti
---------------

Kito Cənubi Amerikanın şimal-qərbində, And dağları arasında Piçinça vulkanının cənub ətəyində yerləşir. Şəhər ekvatordan 24 kilometr cənubdadır, sahəsi 290 km²-dir.

Əhalisi, dil və din
-------------------

2005-ci il siyahıyaalınmsına görə əhalisi 1 856 501 nəfərdir. Kito əhali sayına görə Ekvadorun ikinci şəhəridir, birinci şəhər Santyaqo-de-Quayakildir. Milli tərkibinə görə qarışıqdır. Əhalinin beşdə ikisi keçua xalqının nümayəndələri, beşdə ikisi — ispan-hindu metisləri, beşdə biri zəncilər, az bir hissəsi isə Avropa və Asiyadan gələnlərdir.

Şəhər əhalisinin böyük əksəriyyəti katoliklərdir.

Plaza de San Francisco, Quito

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

TelefériQo

Mədəni həyatı
-------------

Kito Ekvadorun mədəni və elm mərkəzidir. Şəhərdə Ekvador Katolik Universiteti, Ekvador Mərkəzi Universiteti, Milli Qadın Kolleci, Qadın Pedaqoji İnstitutu, Milli Siyasi Məktəbi, Milli Musiqi Akademiyası və digər ali məktəblər vardır. Kitoda observatoriya da vardır. Ekvador Elmlər Akademiyası və Tibb Akademiyası da fəaliyyət göstərir.

Kitoda Milli Kitabxana, Bələdiyyə kitabxanası və Mərkəzi Universitetin Kitabxanası vardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.

Xarici keçidlər
---------------

* Şhər bələdiyyəsinin rəsmi saytı. Arxivləşdirilib 2011-08-11 at the Wayback Machine
* "Русский Эквадор" — сервер эквадорского русскоязычного сообщества.
* Kito haqqında turist serveri. (ing.)
* Kitonun observatoriyası. (ing.)
* Кито Arxivləşdirilib 2006-05-26 at the Wayback Machine (ing.)
* Кито в фотографиях Arxivləşdirilib 2012-04-19 at the Wayback Machine на Геомозаике


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ekvador ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



| ⛭Ekvadorda yerləşən UNESCO-nun ümumdünya irsi obyektləri |
| --- |
|  | İnklərin yol sistemi  • Kito şəhəri  • Kuenka şəhərinin tarixi mərkəzi  • Qalapaqos adaları  • Sanqay Milli Parkı |  |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |
**Aşıq Qurban Rəhməti** (1970, Takab, Qərbi Azərbaycan ostanı – 8 dekabr 2017, Takab, Qərbi Azərbaycan ostanı) — Cənubi Azərbaycanlı tanınmış aşıq.

Həyatı
------

Aşıq Qurban Rəhməti 1970-ci ildə Cənubi Azərbaycanın Tikantəpə məntəqəsində anadan olmuşdur. İqtisadi çətinliklərə görə ailəsi ilə birlikdə sonralar Tehran şəhərinə köçmüşdür.

Yaradıcılığı
------------

Aşıq Qurban Rəhməti qədim dövrlərdən Azərbaycan ədəbiyyatında mövcud olan bir çox dastanları əzbər bilməklə yanaşı, həm də özünün müəllifi olduğu xeyli şerləri vardır. Cənubi Azərbaycanda və ümumilikdə İranda çox tanınan Aşıq Qurban Rəhməti 2016-cı ildə Novruz bayramı şənliklərində Dünya Mədəniyyət Mirasları Siyahısında qeydiyyata alınmış Təxt-i Süleyman (Sorğulu) Kompleksində keçirilən mərasimə dəvət olunan aşıqlar arasında olmuşdur.

Ölümü
-----

2017-ci ilin dekabr ayının 8-də infarkt nəticəsində vəfat etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Cənubi Azərbaycan

İstinadlar
----------

1. 1 2  Tikantəpəli aşıq Qurban Rəhməti vəfat edib[*ölü keçid*]
2. ↑  "Güney Azərbaycan". 2023-07-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-02.
3. 1 2  "Aşıq Qurban Rəhməti 47 yaşında vəfat edib". 2017-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-02.
4. ↑  "Tanınmış azərbaycanlı aşıq vəfat etdi". 2018-02-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-02.

Xarici keçidlər
---------------

* Qurban Rəhmətinin çıxışı
Cənubi Şetland adalarında İngilis boğazının yerləşməsi.
Livinqston, Qrinviç, Robert, Snou və Smit adalarının topoqrafik xəritəsi.
**Kitçen burnu** — Antarktidanın Cənubi Şetland adalarının Robert adasının şərqindəki Tirizis adası sahillərindən şərqdə yerləşən qayalardan ibarət burundur. Bransfild boğazından cənub-şərqdə, Kozloduy buxtası və Kruni buxtasından şimalda yerləşmişdir.

Burun 1821-1822-ci illərdə *Ann* dəniz gəmisi ilə Cənubi Şetland adalarına gələn kapitan Cozef Kitçenin adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Kitçen burnu 62°23′14″ c. e. 59°20′42″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Robert burnundan 7.25 km şimal-şərqdə, Batuliya burnundan 1.9 km şimalda, Perelik burnundan 1.56 km cənub-şərqdə, Smirnenski burnundan 2.75 km cənub-şərqdə, Nelson adasında yerləşən Ross burnundan isə 12.33 km cənub-qərbdə yerləşmişdir. Britaniya xəritəsinə 1968-ci ildə, Bolqarıstan xəritəsinə 2005 və 2009-cu ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* L.L. Ivanov et al. Antarctica: Livingston Island and Greenwich Island, South Shetland Islands. Scale 1:100000 topographic map. Sofia: Antarctic Place-names Commission of Bulgaria, 2005.
* L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Həmçinin bax
------------

* Robert adası
* Cənubi Şetland adaları

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.
**Aşıq Qəhrəman Hacallı** (Qəhrəman Ələsgər oğlu İbrahimov) — Azərbaycan aşığı, şair, mahir söz ustadı

Həyatı
------

Aşıq Qəhrəman Ələsgər oğlu İbrahimov 1884-cü ildə Gəncə quberniyasının, Qazax qəzası, Yuxarı Hacallı (İndiki Tovuz rayonu Yuxarı Hacallı kəndi) kəndində dünyaya göz açıb. Uşaqlığı və gəncliyi Hacallı kəndində keçmişdir.

Gənc yaşlarından aşıq-ozan sənətinə maraq göstərməsi, sazda gözəl havalar ifa etməsi ustad aşıqların diqqətini çəkib. Aşıq Qəhrəman Hacallının sazda hələ yeniyetmə yaşlarından "Ruhani", "Ovşarı" və "Cəngi" havalarını nəfəs dərmədən səsləndirməsi indi də aşıqlar tərəfindən yada salınır.
Aşıq Qəhrəman Aşıq Aslan(Köhnə Qışlaq kəndi), oğulları Aşıq Əlixan və Ziyadxan, Köçəsgərli Aşıq Avıl, Mülkülü Aşıq Musa kimi tanınmış yetirmələri var. O, sinədəftər və hazır cavablığı ilə xalq arasında şöhrət qazanmışdır.

Aşıq Qəhrəman Hacallı Aşıq Səməd Öysüzlü və Aşıq Ələsgərdən dərs almışdır.
Ustad Aşıq Ələsgərin sevimli şagirdlərindən biri olan Aşıq Qəhrəman "Koroğlu", "Tufarqanlı Abbas, "Qurbani", "Xəstə Qasım" və digər Azərbaycan Xalq dastanlarının mahir bilicisi olmuşdur. O saatlarla saz havalarnın müşaiyəti ilə dastan söyləmək qabiliyyətinə malik idi.
Aşıq Qəhrəman 1936-cı ildə Azərbaycan SSR Aşıqlar Qurultayının nümayəndəsi olmuşdur. Azərbaycan SSR-in müxtəlif dövlət mükafatları və fəxri fərmanları ilə təltif edilmişdir.
Aşıq Qəhrəman Hacallı 1966-cı ildə dünyasını dəyişmiş və Tovuz rayonu Yuxarı Hacallı kəndi məzarlığında dəfn edilmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Aşıq Qəhrəman çoxlu sayda şer,bayatı,müxəmməs,ustadnamə,gəraylı,qoşmaların müəllifi olmuşdur.
Aşıq Qəhrəman Hacallının yaradıcılığında məhəbbətə, sevgiyə, vətənpərvərliyə, yurd və dünyəviliyə həsr olunmuş qoşma və gəraylılar əsas yer tutur. Həmcinin Azərbaycan türkcəsində qoşduğu müxəmməs və ustadnamələri məşhurdur Heca vəznində bədhatən şeir deyən Aşıq Qəhrəman misralarında hansısa bir sehr duyulur. Aşıq Qəhrəmanın"Ayağa gəli" təcnisi, "Üzündədir", "Səni", "Gözəlsən", "Gözəl", "Sorağındayam", "Qız" qoşmaları, "Bayramın", "yaranıb" müxəmməsləri və coxsaylı gəraylıları var. Əsərləri Azərbaycan dövri mətbuatında 30-cu illərdən dərc edilir. mÜxtəlif zamanlarda heca vəznində varsağı, dodaqdəyməz və bayatı janrlarında da şeirlər qoşub.

Aşıq Qəhrəmanın haqınnda el aşıqları "Aşıq Qəhrəmanın sevigisi" adlı kiçikhəcmli dastan qoşublar.

Mənbə
-----


Vikimənbədə ***Müəllif:Aşıq Qəhrəman*** ilə əlaqəli məlumatlar var.

* Aşıq Qəhrəman Hacallı "Sorağındayam" Bakı, Araz nəşriyyatı 2002
* Ramiz Məsimoğlu, Rüfət Hüseynli "Yaşayıram izim qalsın", Bakı 2009
**Aşıq Yunis** (*Yunis Məmməd oğlu İbrahimov*; d. 1888, Göyçə mahalı, Cil – ö. 1974, Ermənistan SSR, Cil) — Azərbaycanlı aşıq.

Həyatı
------

Aşıq Yunis 1888-ci ildə Göyçə mahalının Cil kəndində anadan olmuşdur. Körpə ikən atasını itirən Yunis ailənin ağırlığını öz çiyninə götürmüş, körpə qardaş və bacılarını böyütmüşdür.

Yunis Aşıq Zaman, Aşıq Mehdi və Aşıq Qasım (cilli) qardaşlarına şəyird olmuşdur. Az vaxt içərisində püxtələşərək bir aşıq kimi yetişmiş, Göyçə hüdudlarından kənarda da Əli Mazanoğlu ilə birgə gəlinlər gətirmiş, qızlar köçürmüşdür.

1918-ci ildə amansız daşnak gülləsi onun sol biləyini dağıtmışdır. Bu hadisə qaçqınlıq illərinə təsadüf edir. Tovuzun Qovlar kəndindən olan Yadigar oğlu İsmayıl onun qolunu müalicə etmişdir.

1935-ci ildə Basarkeçər, 1937-1938-ci illərdə İrəvanda, 1938-ci ilin yayında Krasnoselonun rayon təşkil edilməsi münasibətilə olan toplantıda, 1944-cü ildə faşizm üzərində qələbənin yaxınlaşması ilə olan toplantıda ölçüyə gəlməz yüksək sənətkarlıq nümayiş etdirmişdir.

Aşıq Yunis 1930-cu illərdə Moskvada keçiriləcək "Ermənistan" respublikası mədəniyyət və incəsənət nümayəndələrinin tərkibinə seçilmişdir.Ancaq erməni hökuməti onun Moskvaya getməsinə icazə verməmişdir.

Yunisin aşıq Müseyib, aşıq Niftalı, aşıq Hüseyn, aşıq Sayad, aşıq Bağır, aşıq Həmid (kiçik qardaşı) kimi şəyirdləri olmuşdur.

Aşıq Yunis Məmməd oğlu 1974-cü ilin martında Göçə mahalının Cil kəndində vəfat etmişdir, qəbri doğma kəndindəki qəbristanlıqdadır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Yunis Məmməd oğlu İbrahimov (Aşıq Yunis)". cilliler.com. cilliler.com. 01.10.2015. 2016-05-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 iyun 2016.
2. ↑  "Yunis İbrahimov. 1888 - 1974". enene.musigi-dunya.az. "Musiqi Dünyası". 2015. 2017-05-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 iyun 2016.
**Məsudi Dövran** - Filologiya elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Yazıçılar birliyinin üzvü.

Özbəkistan Xalq Maarif əlaçısı Məsud Əliağa oğlu Məmmədov (şair Məsud Dövran) 27 iyul 1937-ci ildə Astara rayonunun Şahağac kəndində anadan olmuşdur. 1954-cü ildə Astara rayonunun Şiyəkəran kənd orta məktəbini bitirmiş və 1958-ci ilə qədər Şahağac kənd məktəbində "Pioner baş dəstə rəhbəri" vəzifəsində çalışmışdır. 1958-1962-ci illərdə ordu sıralarında xidmət etmişdir. 1962-1967-ci illərdə M.F.Axundov adına Azərbaycan Pedoqoji Dillər İnistitutunun "Rus dili və ədəbiyyatı" fakültəsində təhsil almış və inistitutu bitirdikdən sonra AMEA-nın Nəsimi adına Dilçilik İnistitutunun "İran və Qafqaz" dilləri şöbəsində kiçik elmi işçi vəzifəsini daşımışdır.

Məsud Əliağa oğlu Məmmədov 1973-cü ildə elm aləminə məlum olmayan "Xələc dili" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

1975-1994-cü illərdə Özbəkistan Respublikasının Gülüstan Dövlət Universitetində baş müəllim vəzifəsində fəaliyyətə başlayan Məsud Əliağa oğlu Məmmədov sonralar "Rus dili" kafedrasının müdiri, "Rus dili və Ədəbiyyatı" fakültəsinin dekanı və artıq 1987-1992-ci illərdə Tədris işləri üzrə prorektor vəzifəsinə qədər yüksəlmişdir. O, 1984-cü ildə doktorluq dissertasitasını müdafiə etmişdir. 1985-ci ildən professordur.

Məsud Əliağa oğlu Məmmədov 1992-1994-cü illərdə Qazaxıstanın Çimkənd vilayətinin Türkistan şəhərində təşkil olunmuş Türk-Qazax Beynəlxalq Universitetinə dəvət olunmuş və "Türk dili"kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır.

O, 1994-cü ildən Lənkəran Dövlət Universitetində çalışır. 300-ə yaxın elmi məqalə, 5 monoqrafiya, 6 şeirlər kitabının müəllifidir. Şeir kitabları bunlardır: Həsrət - 1996, Belə dünyadır bu dünya - 1999, Yetim dünya - 2000, Ömürdən bir damla - 2003, Az tolışim ( talış dilində ) - 2004, Tyrandan ovoz ( özbək dilində ) - Taşkent "ZİE" 1994. Məsudi Dövran ailəlidir, iki oğlu, bir qızı, 6 nəvəsi var. O bir neçə dil bilir və rus, özbək, talış və doğma dilində şeirlər yazır. Milliyətcə Azərbaycanlı - Qacar nəslindəndir.

İstinadlar
----------

Nərmin Məmmədova - "Məsudi Dövran Yaradıcılığı" (Bakı, "Elm və Təhsil", 2019)
**Rəcəb Əfəndizadə** (1893, Nuxa – 20 dekabr 1956) – maarif xadimi, pedaqoq-alim, yazıçı, tərcüməçi, Zaqafqaziya (Qori) Müəllimlər Seminariyasın məzunu.

Həyatı
------

Rəcəb Əsədulla oğlu Əfəndizadə 1893-cü ildə Nuxa şəhərində sənətkar ailəsində anadan olmuşdur.

Şəkidə mollaxanada (1900–1901), altısinifli şəhər məktəbində (1902–1910), Qori Müəllimlər Seminariyasında (1910–1914) təhsil almışdır. Ekstern yolu ilə Azərbaycan Dövlət Universitetinin pedaqogika fakültəsini bitirmişdir (1930). Göyçay ikinci dərəcəli şəhər məktəbində (1914–1915), Şəki kişi-qadın gimnaziyasında müəllim (1915–1922), Şəki Pedaqoji Texnikumunda (1922–1927), Tiflis Pedaqoji Texnikumunda (1928-1929) direktor, Ali Pedaqoji İnstitutda müəllim ve dosent (1929–1934), Azərbaycan Dövlət Qiyabi Pedaqoji İnstitutunda tədris və elmi işlər üzrə direktor müavini, pedaqogika kafedrasının müdiri (1945–1949) işləmişdir. Rəcəb bəy Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Nuxa qəzasında Hökumətin xalq maarifi sahəsində təd-birlərini həyata keçirmiş, "Türk qiraəti" (1918) dərsliyini nəşr etdirmişdir. "İş otağı" (1933), "Müəllimlərin ixtisasını artırma işinin təşkili" (1934), "Xalq maarifi üzrə məlumat kitabı" (1935), "Fiziki coğrafiya" (1935), "Qiyabi təhsil sistemində şifahi konsultasiya" (1936), "İzahlı pedaqoji lüğət" (1939), "Şagirdlərin fiziki tərbiyəsi və hərbi hazırlığı" (1942), "Uşaqlarda səhiyyə vərdişləri tərbiyəsi" (1947) və s. əsərləri Azərbaycanda xalq maarifi və tərbiyə işlərinin elmi-metodik əsaslar üzərində qurulmasında mühüm rol oynamışdır. Avropa və rus pedaqogikasının klassikləri Y.A.Komenski ("Didaktik prinsiplər"), İ.H.Pestalotsi ("Seçilmiş pedaqoji əsərləri") və K.D.Uşinskinin ("Məktəbdə təlim-tərbiyə işləri haqqında") irsi Azərbaycan pedaqoji fikrinə ilk dəfə Əfəndizadənin tərcümələri vasitəsilə daxil olmuşdur. Əfəndizadə ali və orta məktəblər üçün Moskvada nəşr olunmuş "Psixologiya" və "Pedaqogika" dərsliklərinin də ilk tərcüməçisidir. Əfəndizadə bədii yaradıcılıqla da məşğul olmuş, uşaqlar üçün "İnsanlar bir-birinə möhtacdır" (1911), "Gimnazist Vahid" (1911), "Kimdir o", "Namus" (1915), "İntiqam" (1915) hekayələrini, "Axır çərşənbə" (1913) pyesini və s. yazmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Əfəndizadə Rəcəb Əsədulla oğlu //Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ensiklopediyası. Bakı, 2004, s.326.
2. ↑  Hüseyn Əhmədov. Azərbaycan məktəb və pedaqoji fikir tarixi. Bakı: Elm və təhsil, 2014. — səh. 250.

Ədəbiyyat
---------

* Hikmət çələngi (tərtib edən X.Məmmədov). Bakı. 1997
* XX əsr Azərbaycan nəsri (tərtib edən X.Məmmədov), Bakı, 1992
* Qiyasbəyli M.. Rəcəb Əfəndiyev. Bakı, 2001.

Həmçinin bax
------------

* Qori müəllimlər seminariyası