recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Çin feniksi** (çin. ənən. 鳳凰, sadə. 凤凰, pinyin: *fènghuáng*) — Çin mifologiyasında möcüzəvi quş, *Çin əjdahasından* fərqli olaraq, qadını təmsil edir və cənubun rəmzidir. İnsanlara onun görünməsi imperatorun qüdrətinə şahidlik edən böyük əlamət və ya əvvəlcədən xəbər vermək hadisəsi kimi başa düşülür.

Feuxuan, həmçinin "Avqust Xoruzu" adlandırılır, çünki bəzən Çin zodiakında xoruz yer tutur. Qərb dünyasında Çin feniksi və ya sadəcə olaraq **Feniks** kimi adlandırılır.

Məna
----

Feniksin çox müsbət çalarları var. O, yüksək ləyaqət və bərəkət rəmzidir. Feniks həmçinin İn və Yan simvolunu xarakterizə edir. Şan Xan Szin[en]in birinci bölməsi "Nanshang Jing" kimi qeyd olunur və feniksin bədənin hər bri hissəsi bu sözü simvolizə edir. Feniksin başı *bərəkəti* (德), qanadları *ədaləti* (義), arxa tərəfi *düzgünlüyü* (禮) təsvir edir, qarın hissəsi *etimadlığı* (信) və sinəsi isə *mərhəməti* (仁) bildirir.

Qədim və müasir Çin mədəniyyətində , onlar əjdaha ilə yanaşı tez-tez toy və kral hakimiyyətində bəzək kimi rast gəlmək olar. Bu ona görə edilir ki, çinlilərdə ər və arvad arasındakı xoş münasibətlər əjdaha və feniks simvolu sayılır. Bəzi adət-ənənələrdə feniks yaxşı vaxtlarda peyda olur, ancaq çaxnaşmalar zamanı gizlənir. Digər adət-ənənələrdə isə feniks yalnız yeni eranın başlanğıcını bildirmək üçün görünürdü. Çin və Yaponiyada feniks imperator evinin simvolu idi və "od", "günəş", "ədalət", "sədaqət" və "itaəti" təsvir edirdi.

Şəkillər
--------

* Feniksin Lunşan məbədinin damında heykəli,  TaybeyFeniksin Lunşan məbədinin damında heykəli, Taybey
* Qoşa feniks simvolları Cənubi Koreya prezident möhürü üzərindəQoşa feniks simvolları Cənubi Koreya prezident möhürü üzərində
* Cənubi Koreya Prezident İqamətgahı qarşısında feniks heykəliCənubi Koreya Prezident İqamətgahı qarşısında feniks heykəli

İstinadlar
----------

1. ↑  *Shan Hai Jing* - chapter 1. "Nanshang Jing" - Nan Ci San Jing: 有鳥焉，其狀如雞，五采而文，名曰鳳凰，首文曰德，翼文曰義，背文曰禮，膺文曰仁，腹文曰信。是鳥也，飲食自然，自歌自舞，見則天下安寧。
2. 1 2  Mənbələr:

	* "Hou-ou (or Hoo-oo)". 2017-12-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-19.
	* "The phoenix in Egyptian, Arab and Greek mythology". 2021-09-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-19.

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Çin feniksi*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |

* Fenghuang
* Feng-huang
**Rəhim Kazımbəyov** (1883, Naxçıvan – 1958, Naxçıvan) — Zaqafqaziya (Qori) Müəllimlər seminariyasının məzunu.

Həyatı
------

R. Kazımbəyov 1897-ci ildə Baş Noraşen ikisinifli məktəbini bitirdikdən sonra əvvəlcə İrəvan gimnaziyasında, daha sonra da 1903–1908-ci illərdə Qori Seminariyasında təhsil almışdır (5). Rəhim Kazımbəyovun Qoridə oxuduğu illərə dair xatirələrini akademik İsa Həbibbəyli əldə edərək ilk dəfə onu öz məqaləsində vermişdir. Seminariya haqqında təsəvvürləri genişləndirmək baxımından həmin xatirələrdən bir parçanı bir daha oxuculara çatdırmaqda fayda görürük: "Mən seminariyada 5 il oxudum. Bu beş ilin ikisi hazırlıq, üçü isə əsas siniflərdə keçdi. Bütün fənlər rus dilində tədris olunurdu. Yalnız həftədə bir saat şəriət dərsi keçirilirdi. Bu fənni iki müəllim aparırdı: Birincisi hazırda Məmməd adlı oğlu ADU-nun (indiki BDU) fizika-riyaziyyat kafedrasında professor olan, ikincisi isə, özünün maarifçilik sahəsində əsərləri ilə tanınmış Firudin Köçərli idi"(5). R. Kazımbəyovun xatirəsində həmçinin Üzeyir Hacıbəyovun, Müslüm Maqomayevin, Azad Əmirovun seminariyada təhsil aldıqlarından Üzeyirin və Müslümün mahir skripka çaldıqlarından danışılır.

Rəhim Kazımbəyov Qoridən qayıtdıqdan sonra 1908-ci ildə indiki Şərur rayonunun Qıvraq kəndində, daha sonra Şərurda, Naxçıvanda orta məktəblərdə və pedaqoji texnikumda rus dili müəllimi kimi fəaliyyət göstərmiş və "Azərbaycan məktəblərində rus dilinin tədrisi" adlı metodik kitabça da yazmışdır.

R. Kazımbəyov, Naxçıvan maarif və mədəniyyətinin, təhsilinin inkişafında xidmətlərinə görə 1944-cü ildə ona Əməkdar müəllim adı verilmiş, 1957-ci ildə isə Naxçıvan MR Ali Sovetinin Fəxri Fərmanı verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-09-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-12.
**Vaçe Zela** (7 aprel 1939 – 6 fevral 2014) — Albaniyalı müğənni. xalq musiqisi, şanson və bədii filmlərdə mahnı ifaçısı olub. O, karyerasına gənc yaşda başlayıb və 1962-ci ildə birinci Alban mahnı müsabiqəsinin (*Festivali i Këngës*).qalibi olmuşdur. Festivalın 11 qat qalibi Vaçe Albaniyada kommunist erasının zamanı məşhurlaşıb və 1973-cü ildə "Albaniya Əməkdar artisti" mükafatına və 1977-ci ildə "Xalq artisti" mükafatına layiq görülmüşdür. O, 24 dekabr 2002-ci ildə Albaniya Prezidenti Alfred Moysiu tərəfindən "Millətin şərəfi" mükafatı ilə təltif edilmişdir. Ömrünün son illərini İsveçrədə keçirtdi və 2014-cü ildə vəfat etdi.

İlk çıxışları
-------------

Zelanın istedadını birinci kəşf edən onun məktəb müəllimləri idi. O, təkçə musiqidə yox, həm də rəssamlıq və teatrda istedadlı idi. Zela Mizeki regionunun ənənəvi mahnılarını oxumağa başlayanda cəmi 10 yaşı var idi. O, çox vaxtı Luşni şəhərinin parklarında ifa eliyirdə, bununla da ətrafdakıların diqqətini cəlb edə bilirdi. Tezliklə o, şəhərində təşkil olunmuş kiçik konsertlərdə iştirak edəcək, halbuki onun valideynlərinə onların qızının bu yolla getməsi heç də xoşlarına gəlmirdi. Bununla belə, o, nüfuzlu Rəssamlıq Məktəbində oxumaq üçün Tiranaya gəlir, amma qəbul olunmur və Qemal Stafa orta məktəbinə daxil olur və burda gitara çalmağl öyrənir.

İstinadlar
----------

1. ↑   Routledge p. 569
2. ↑   Vaçe Zela Biografia Arxivləşdirilib 2010-02-15 at the Wayback Machine (alb.). TeksteShqip.com (23 dekabr 2010).
3. ↑  Q. Stafa High School website. "Historiku" Arxivləşdirilib 2014-01-12 at the Wayback Machine

Mənbə
-----

* Agolli, Nexhat (2001). Vaçe Zela: magjia e këngës shqiptare : monografi (albanca). Lisitan. ISBN 978-99927-739-1-8.
* Routledge (2007–01-01). International Who's Who in Popular Music 2007. Routledge. ISBN 978-1-85743-417-0.

Xarici keçidlər
---------------

* Vaçe Zela at the Internet Movie Database
* muzika.albasoul.com
* Vaçe Zela — Rrjedh ne kenge e ligjerime (en:Goes through songs and tales) YouTube
* Valsi i Lumturise (az:Xoşbəxtlik valsı) YouTube
* Vaçe Zela with "Natën vonë" (en:Late Night) and Lindita Sota with Vajzat(en:Girls) YouTube
**Vayxır** — Babək rayonu ərazisində, Naxçıvan şəhərindən 17 km şimalda, kəndin şimal-qərbindəki okean səviyyəsindən 1100 m. yüksəklikdə çıxan bir neçə mineral bulaq və həmin bulaqlardan çıxan mineral su.

Minerallaşma dərəcəsinə görə 2 tipə ayrılır: 

1. minerallaşma dərəcəsi 7,4 q/l
2. xloridli-hidrokarbonatlı-sulfatlı-natriumlu-kalsiumludur.

4 əsas buruq quyusundan çıxan suyun gündəlik debiti 3,2 mln/l-dir. Mikroelementlərlə çox zəngindir: brom 1-4,3, yod 0,2-0,8, dəmir 3, arsen 1,5-2,8, mis 0,5, sink 0,07, stronsium 3 mq/litrdir. Həzmetmə orqanlarının xəstəlikləri, xroniki qastrit, diatez, şəkər diabeti, zob, sümük və oynaq və digər maddələr mübadiləsi pozuntuları zamanı istifadə edilir.

İkinci qrupdan olan bulağın suyu "Sirab" mineral suyu kimi zəif minerallaşmış karbonqazlı, hidrokarbonatlı, kalsiumlu-natriumludur. Vayxır mineral bulaqları 1972-ci ildə elmi şəkildə öyrənilərək, orada 1985-ci ildə Vayxır Mineral Su Zavodu yaradılmışdır. 1987-ci ildən "Vayxır" mineral suları 0,5 litrlik şüşə qablarda sənaye üsulu ilə istehsalına başlanmışdır. 

Vayxır mineral sularından daxili xəstəliklərin müalicəsində qaraciyər (hepatiti), öd kisəsi iltihabı, xroniki qastiritlər, xroniki kolitlər və.s müalicəsində (sutkada 0,5 litr, 18-20 Cº) içilməsi əhəmiyyətlidir.

Vayxır suyunun osmotik qatılığı, insandakı qan plazmasının qatılığına uyğun gəldiyindən daxili xəstəliklərin müalicəsində əvəzolunmaz təbii mineral sudur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Xəlilov Ş.B. Azərbaycanın ekocoğrafi problemləri. Bakı 2006

Mənbə
-----

* *Bağırov, Feyruz Abdulla oğlu. Naxçıvanın təbii sərvətləri- Naxçıvan, 2008.*
**Çin qızılgülü** (*lat.* Rosa chinensis) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü. Dekorativ kol bitkisi; otaqlarda becərilir.

Təbii yayılması
---------------

Çin, Şərqi Himalayda, Nepal, Hindistan və Pakistanda, Avropada, Kiçik Asiyada və Yaponiyada yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1–2 m, gövdəsi düz dayanan koldur. Budaqları bənövşəyi-qonur, kəsiyində yumru, təxminən iynəsizdir. Yarpaqları mürəkkəb, uzunluğu 5-11 sm, yalançı zoğları saplaqla bitişik, kənarları bütöv, vəzicikli-tükcüklü, ucu bizdir. Çiçəkləri sadə (5 ləçəkli), yarımçoxləçəkli və ya çoxləçəkli, 2-5 olmaqla qruplarla yerləşmiş, bəzən tək, bir az ətirli və ya qoxusuz, diametri 4-5 sm-dir. Çiçək saplaqları 2,5-6 sm, təxminən çılpaq və ya vəzicikli-tükcüklü, çiçək altlıqları 1-3, xətvari, çılpaq, kənarları vəzicikli və ya bütöv armudvari, çılpaqdır. Kasayarpaqları 5, yumurtavari, bəzən yarpaqvari formalı, kənarları bütöv və ya bir az lələkvari-pərli, bəzən bütövdür. Ləçəkləri qırmızı, çəhrayı, ağ və ya bənövşəyi çalarlı, əks-yumurtavari, ucu oyuqludur. Meyvələri qırmızı, çılpaq, yumurtavari və ya armudvari formalı, diametri 1-2 sm-dir.

Ekologiyası
-----------

Münbit torpaqlarda daha yaxşı bitir. Rütubətə istiyə davamlıdr. Sərt şaxtalarda yerüstü hissələri məhv olur.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqaz və Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Çiçəkləri və meyvələri Çin təbabətində qalxanabənzər vəzinin xəstəliklərinin müalicəsində istifadə edilir. Çin qızılgülü Pekinin simvollarından biridir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q344900
* Wikispecies: Rosa chinensis
* APA: 3196
* APNI: 116321
* EoL: 242578
* EPPO: ROSCH
* FoC: 200011233
* GBIF: 3005039
* GRIN: 5318
* iNaturalist: 133614
* IPNI: 732029-1
* IRMNG: 10182438
* ITIS: 24821
* NBN: NBNSYS0200003022
* NCBI: 74649
* NZOR: 5986fc82-2a48-46c6-a9fc-f01d1caf23b1
* NZPCN: 4807
* PFI: 12638
* Plant List: rjp-6032
* PLANTS: ROCH
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:732029-1
* Tropicos: 27801139
* VicFlora: d1b5daff-7189-4015-8532-d7df61ca4a99
* WFO: wfo-0001014372

 |
**Çin keramikası**— 1000 il bundan öncə Çində qab-qacaqları nefritdən hazırlayırdılar. Bu qablar çox baha olurdu. Neçə illərdən sonra çin dulusçuları keyfiyyətinə görə nefritdən daha üstün olan material — farforu icad etdilər. Çinin Tszyansi əyalətində farfor daşı ehtiyatlarının olması onun geniş yayılmasına səbəb oldu. Farforu farfor daşı, briketorot tozu və məhsula ağlıq verən kaolindən hazırlayırdılar. Kaolin də həmin əyalətdə çoxluq təşkil edirdi. Çin dulusçuları massanı, plastiklik əldə etməsi üçün bir neçə 10 il saxlayırdılar. Qabların üzərinə bir neçə qat qlazur vururdular ki, xüsusi parlaqlıq əldə olunsun. Misal olaraq krakls və öküz qanından hazırlanan qlazuru göstərmək olar. Yüksək keyfiyyətli farfor nümunələrinin hazırlanmasında əlbəttə ki, peşəkar Çin dulusçularının da böyük rolu olmuşdur. Qabları boyamaq üçün güclü istiyə tab gətirən rənglərin tərkibini də Çinlilər icad etmişlər. İlkin dövrlərdə ağ rəngdə olan qabların üzərinə XIV – XV əsrlərdən başlayaraq qlazurun altından, mavi daha sonrakı dövrlərdə isə yaşıl və bənövşəyi rənglərdən istifadə edərək müxtəlif ornamentlər işləmişlər. Misal olaraq insan, heyvan, quş, bitki ornamentlərini göstərmək olar. Qabların dekoru forma ilə çox az hallarda uyğunlaşırdı.

Ban Chao, Xianfeng dövrü ilə Wu Shuang Pu dekorasiyası
Uzun illər Çin ipəyi kimi farforun da hazırlanması sirr olaraq qalmışdır. Çində onun sirrini açmağa cəhd edən hər bir kəsi ölüm gözləyirdi. XVII əsrdə missioner pater D. Antrekoll farforun sirrini öyrənmək üçün Çinə getmiş, lakin ən elementar biliklər əldə etmişdir.
Min və Tsin sülaləri dövründə Çin keramikasının ən gözəl nümunələri yaradılmışdır. Xan sülaləsi dövründə keramika Yaponiya, Koreya, Filippin, İndoneziya, Hindistana aparılırdı. XV əsrdən başlayaraq portuqal dəniz səyyahlarının hesabına Çin keramikası Avropaya idxal olunur. Bu dövrdə Çində keramika istehsalının mərkəzlərindən biri Tsindeçjen şəhəri idi. Avropada çin farforu yüksək qiymətləndirilmiş, hətta onu qızıla bərabər tutmuşlar.

**Terminologiya və kateqoriyalar**

Ən erkən Çin dulusçuluğu Çin tarixi boyu utilitar məqsədlər üçün istehsalını davam etdirən saxsı qablar idi, lakin incə məmulatlar üçün getdikcə daha az istifadə olunurdu. Daha yüksək temperaturda yandırılan və təbii olaraq su keçirməyən daş məmulatları çox erkən işlənib hazırlanmış və əksər dövrlərdə bir çox sahələrdə incə dulusçuluq üçün istifadə olunmağa davam etmişdir; Jian qablarındakı çay qabları və Sonq sülaləsi dövründə hazırlanmış Jizhou qabları buna misaldır.
Farfor, Qərb tərifinə görə, "hazırlanmasında hansı inqrediyentlərdən və ya hansı məqsədlə istifadə olunmasından asılı olmayaraq, ağ və şəffaf olan bütün keramika məmulatlarını özündə birləşdirən ümumi termindir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *An Introduction To The Technology Of Pottery.* 2nd edition. Paul Rado. Pergamon Press, Institute of Ceramics. 1988.
**Movses Melikoviç Harutunyan** (erm: Մովսես Մելիքի Հարությունյան) və ya **Arazi** (erm: Արազի; 20 mart (1 aprel) 1878, Şüləver, Tiflis quberniyası – 21 dekabr 1964, İrəvan[…]) — erməni yazıçı.

Həyatı
------

Movses Harutunyan və ya təxəllüsüylə desək Arazi, 1 aprel 1878-ci ildə indiki Gürcüstan Respublikası ərazisində olan Şaumyani kəndində anadan olmuşdur. 1925-ci ilə qədər bu kəndin adı Şuləver (Şulaver) olmuşdur.

Orta təhsilini Tiflisdə tamamladıqdan sonra, 1898-ci ildə Peterburq Texnologiya İnstitutunda təhsil almağa başlayır. Tələbə hərəkatlarına qoşulduğu üçün həbs edilərək 1901–1905-ci illərdə Şimali Qafqaza sürgün edilir. 1906-cı ildən etibarən isən aktiv olaraq yazıçı kimi fəaliyyətə başlayır.

Erməni proletar nəsrinin banilərindən hesab edilən Arazinin "Son yuxu" (1912), "Günəş", "Yaralı quş" (1913), "Qanlı çiçək"(1916) kimi hekayələrində burjua cəmiyyəti tənqid edilir. O, "Yoldaş Mukuç" (1924), "Qorxudulmuş Hanes" (1927), "Minbaşlı" (1931) kimi əsərləri sosializm quruculuğundan bəhs edən əsərlər yazmışdır. Arazinin 1959-cu ildə yazdığı "İsrael Ori" tarixi romanı XVII–XVIII əsrdə ermənilərin azadlıq mübarizəsindən, erməni-rus münasibətlərindən bəhs edir.

Arazinin 1925-ci ildə yazdığı "Düşmənin mahnısı" hekayəsində isə azərbaycanlı kəndlilərinin inqilabdan əvvəlki ağır həyatından bəhs edilir.

Bundan başqa, 1928-ci ildə Arazinin "Hekayələr"i, 1930-cu ildə "Yaşayanlar" (tərcüməçi Fətəli İsmixanov), 1937-ci ildə isə "Seçilmiş əsərləri" (tərcüməçi Nigar Rəfibəyli, hansı dildən tərcümə edildiyi bilinmir) Bakıda nəşr edilmişdir.

Erməni sovet yazıçısı Arazi 21 dekabr 1964-cü ildə İrəvanda vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Erməni Sovet Ensiklopediyası (erm.). / red. Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան 1974. C. 1. S. 683–864.
2. 1 2 3 4  Erməni Qısa Ensiklopediyası (erm.). 1990. C. 1.
3. 1 2 3 4  Арази // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
4. 1 2  Arazi // Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (xorv.). 2009.
5. ↑  Большой Энциклопедический словарь. 2000. "Арази"
6. ↑  Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası I cild, səh. 381
7. ↑  Əfqan Xəlilli, "Azərbaycan dilində nəşr edilmiş erməni müəlliflər — 2 Arxivləşdirilib 2019-04-11 at the Wayback Machine", 7 aprel 2019
**Karl Pauker**( *rus.* Карл Викторович Паукер;12 yanvar 1893, Lvov, Sisleytaniya – 14 avqust 1937, Moskva) — Sovet xüsusi xidmət orqanlarının icra məmuru; İosif Stalinin təhlükəsizliyinin rəhbəri. 2-ci dərəcəli dövlət təhlükəsizlik komissarı (1935). Kütləvi repressiyaların təşkilatçısı.

Həyatı və təhsili
-----------------

### Erkən illəri. I Dünya Müharibəsi. Əsirlik həyatı.

1893-cü ilin yanvarında Lembergdə bərbər Benjamin Pauker ailəsində olduqca kasıb bir anadan olub. Yəhudi. İbtidai ev təhsili aldı. 1906-cı ildən teatr bərbəri, 1912-ci ildən şirniyyatçı kimi çalışmışdır. Budapeştdə yaşamışdır, burada opera evində makiyaj sənətçisi və bərbər kimi çalışmışdır.

1914-cü ildə Birinci Dünya Müharibəsinin başlaması ilə əlaqədar olaraq ordu sıralarına çağrılmışdır. Qalisiya Lancers 1-ci alayında döyüşmüşdür, çavuş rütbəsindən mayora yüksəlmişdir. 1915-ci ilin aprel ayında rus qoşunları tərəfindən əsir götürülmüşdürş Türküstanda bir hərbi əsir düşərgəsində saxlanılmışdır. Səmərqənd bölgəsindəki beynəlmiləlçi hərbi əsirlər hərəkatının üzvü olmuşdur. 1917-ci ilin martında sərbəst buraxılmışdır. Səmərqənddə yaşamışdır, dərzi və bərbər kimi çalışmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Stalinin üzünə 13 il ülgüc çəkən bərbər – Nazir statusunda olan köməkçinin torbasını necə tikiblər…". 2020-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-08.
**Avstriya imperiyası** (*alm.* Kaiserthum Österreich‎) — tarixi alman dövləti. Paytaxtı Vyana şəhəri. Çoxsaylı millətlərlə dolu olan (polietnik), ümumi adı olmayan, lakin Vyanadakı idarəedici dairələrə tabe olan dövlət.

Yaranması
---------

Napoleon Bonapartın imperator elan olunmasına cavab olaraq Frans II Avstriyalı özünü imperator elan eləyərək Avstriya imperiyasını yaradır.

Etnik münaqişələr
-----------------

Çoxmillətli dövlətdə stabilliyi gorumaq üçün imperator dairəsi maliyyənin inkişaf edib qorunub saxlanmasına güvənirdi. İmperiyada əhalinin 1/4-i almanlar olduğuna görə almanizasiyaya ehtiyac vardı. Almanizasiya ilk öncə təhsildən başdı.

1848–1849-illərin inqilabı
--------------------------

 *Əsas məqalə: 1848-ci il inqilabları*
1848-ci ilin mart ayında maliyyə böhranı zamanı Vyanada olan çatışmalar nəticəsində Metternix istefaya yollanır. Yeni konstitusiya demokratik olmadığına görə 15 may 1848-ci ildə mitinqlər başlayır. İmperator I Ferdinand əvvəlcə İnsburqa qaçır, daha sonra isə tacdan imtina edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .

Xarici keçidlər
---------------

* Avstriya imperiyası 1815-ci il. Arxivləşdirilib 2009-08-01 at the Wayback Machine
**Nüsrət Möhsün oğlu Fətullayev** (29 may 1913, Lənkəran, Lənkəran qəzası – 31 avqust 1987, Bakı) — teatr xadimi, rəssam, Azərbaycan SSR xalq artisti (1949), Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1972).

Həyatı
------

Nüsrət Fətullayev 29 may 1913-cü ildə Lənkəranda anadan olmuşdur. 1930–1934-cü illərdə Əzim Əzimzadə adına Bakı Rəssamlıq Məktəbində təhsil almışdır.

Rejissor Yusif Yulduzun 1934-cü ildə quruluş verdiyi Aleksandr Korneyçukun "31–43" ("Eskadranın məhvi") dramının tamaşası ilə Azərbaycan Milli Dram Teatrında ilk işinə başlayıb. 1938-ci ilin ikinci yarısından bu kollektivə baş rəssam təyin olunub və ömrünün sonunadək həmin vəzifəni icra etmişdir.

Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında Mirzə Fətəli Axundzadənin "Hekayəti Molla İbrahim-Xəlil Kimyagər" komediyasına (1938), Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında Rauf Hacıyevin "Tələbələrin kələyi" (1940), Zülfüqar Hacıbəyovun "Əlli yaşında cavan" (1943), Fikrət Əmirovun "Ürəkaçanlar" (1944), Süleyman Ələsgərovun "Məhəbbət gülü" (1945), Viktor Dolidzenin "Keto və Kote" (1945), Üzeyir bəy Hacıbəyovun "Arşın mal alan" (1972) operettalarına səhnə tərtibatı verib. Azərbaycan Dövlət Dram Teatrında "Almaz" (Cəfər Cabbarlı, 1936), "Skapenin kələkləri" (Molyer, 1936), "Həyat" (Mirzə İbrahimov, 1937), "Hacı Qara" (Mirzə Fətəli Axundzadə) və "Vaqif" (Səməd Vurğun, 1938), "Pəri cadu" (Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, 1940 və 1957), "Aydın" və "Oqtay Eloğlu" (Cəfər Cabbarlı, 1940), "Xoşbəxtlər" (Sabit Rəhman) və "Fərhad və Şirin" (Səməd Vurğun, 1941), "Dumanlı Təbriz" (Məmməd Səid Ordubadi, 1945), "Nüşabə" (Abdulla Şaiq, 1946), "İşıqlı yollar" (İlyas Əfəndiyev, 1947), "Rəqs müəllimi" (Lope de Veqa, 1949), "Müfəttiş" (Nikolay Qoqol, 1952), "Qış nağılı" (Vilyam Şekspir, 1955), "Səyavuş" (Hüseyn Cavid, 1963), "Xanuma" (Avksenti Saqareli, 1975), "Müsyö Jordan və dərviş Məstəli şah" (Mirzə Fətəli Axundzadə, 1978), "Cehizsiz qız" (Aleksandr Ostrovski, 1979), "Yad adam" (Leonqard Frank, 1980), "Təhminə və Zaur" (Anar, 1985) kimi əllidən çox tamaşanın rəssamı olub.

Nüsrət Fətullayev 1 oktyabr 1987-ci ildə Bakıda vəfat edib. İkinci Fəxri Xiyabanda basdırılmışdır. Hökümə Qurbanovanın həyat yoldaşı və Vəfa Fətullayevanın atasıdır

Təltif və mükafatları
---------------------

* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 21 iyul 1949[⇨]
* "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 23 aprel 1940[⇨]
* "Stalin" mükafatı (2-ci dərəcə) — 1948
* Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı — 27 aprel 1972 (Azərbaycan Dövlət Akademik Dram Teatrında "Mahnı dağlarda qaldı" tamaşasının rəssamlığına görə)[⇨]
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni — 22 iyul 1949
* 2 dəfə "Şərəf nişanı" ordeni — 25 fevral 1946, 9 iyun 1959

Filmoqrafiya
------------

* O olmasın, bu olsun (film, 1956)

İstinadlar
----------

1. ↑  ФӘТУЛЛАЈЕВ Нүсрәт Мөһсүн оғлу // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. IX ҹилд: Спутник—Фронтон. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1986. С. 539–540.
2. 1 2  *İlham Rəhimli.* Nüsrət Fətullayev // Azərbaycan Teatr Ensiklopediyası (3 cilddə). 3-cü cild. Bakı: Azərnəşr. 2017. səh. 74–76. ISBN 5-86874-179-X.
**AND elementi** məntiqi əlaqələrdə tətbiq edilən əsas rəqəmli məntiq elementidir –bu sağdakı riyazi cədvələ uyğun şəkildə özünü göstərir. Əgər AND elementində hər iki giriş maximum 1 olarsa , yalnız o zaman maxsimum çıxış 1 alınar. Əgər AND elementində yalnız bir giriş maxsimumdursa, nəticə minimum alınar.

Simvollar
---------

AND elementləri üçün 3 simvol var: Amerikan simvolu (ANSİ və ya "hərbi"), IEC (Avropa və ya düzbucaqlı), həmçinin də DIN simvolu.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| *MIL/ANSI Symbol* | *IEC Symbol* | *DIN Symbol* |

AND elementi A və B girişləri və çıxış C ilə məntiqi ifadəni yerinə yetirir: C=A•B.

Tətbiqləri
----------

|  |  |
| --- | --- |
| NMOS AND elementi | diodlardan istifadə edən AND elementi |

AND elementi adətən N-kanallı və ya P-kanallı metal oksid yarımkeçirici sahə effekti tranzistorularından (MOYSET) istifadə edilərək işlənib hazırlanır.Əsas rəqəmli girişlər a və b, çıxış F AND funksiyası kimi eyni nəticəyə malik olmalıdır.

Alternativlər
-------------

Əgər heç bir səciyyəvi AND elementləri mövcud olmazsa, bir NAND və ya NOR elementlərindən hazırlana bilər, çünki NAND və NOR elementləri universal elementlər qəbul edilib.Buna görə də onlar başqalarının (başqa elementlərin) yerinə istifadə edilə bilər. Həmçinin XOR elementləri AND elementi ilə orşar istifadə edilə bilər,lakin nadir hallarda bunun üçün istifadə olunur.

| İstənilən element | NAND quruluşu | NOR quruluşu |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
|

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***AND elementi*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |

* OR elementi
* NOT elementi
* NAND elementi
* NOR elementi
* XOR elementi
* XNOR elementi
* Bul cəbri (məntiqi)
* Məntiq elementi

İstinadlar
----------

AND
**CNN** və ya **C**able **N**ews **N**etwork (CNN) — 1 iyun 1980-ci ildə Atlantada Ted Törner tərəfindən qurulmuş ilk xəbər kanalı. Telekanal 24 saat xəbər yeniliyi üzərində qurulur. CNN-nin mütəmadi olaraq dünyanın 212 ölkəsində 1.5 milyarddan çox insan izləyir. Müxtəlif dillərdə kanalları, 12 veb saytı, 2 radiosu və bütün dünyaya yayılmış xəbər qrupu ilə ən məşhur xəbər qaynaqlarından biri sayılır. 1995-ci ildə açılan cnn.com isə ilk böyük ölçülü xəbər saytıdır.

CNN-nin bütün dünyada tanınan bir kanal halına gəlməsi 1991-ci ildəki ilk Körfəz müharibəsi zamanı Bağdaddan döyüşü canlı olaraq yayımlanması oldu. bu etdikləri yayımlar televiziya xəbərçiliyində yeni bir dövr başlatdı.

Daima böyüyən CNN-nin qurucusu Ted Törner ən əhəmiyyətli media patronlarından biri, bağlı olduğu holdinq Time Warner isə ən böyük media şirkətlərindən biridir.

Avqust 2010-cu il tarixə olan məlumata görə CNN-i ABŞ-da 150 milyon insan izləyir.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Telegram · Twitter · Twitter · Twitter · Twitter · Twitter · Twitter · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram · TikTok · YouTube |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük rus · Britannica (onlayn) |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 90607119 · BNE: XX94893 · BNF: 12310853z · CiNii: DA06706770 · GND: 2120209-6 · ISNI: 0000 0004 0411 2974, 0000 0004 0632 1120 · LCCN: n82251162 · NDL: 00627903 · NKC: osa2010530989 · NLA: 35370593 · SUDOC: 031995845 · VIAF: 156628431 · WorldCat VIAF: 156628431 |

 |
**Anzyus** (Australia, New Zealand, United States – ANZUS) – Avstraliya İttifaqı, Yeni Zelandiya və ABŞ-nin daxil olduğu hərbi-siyasi blok. Adı üzv dövlətlərin adlarının ingiliscə yazılışının baş hərflərindən götürülmüşdür. Rəsmən «Təhlükəsizliyə dair Sakit okean paktı» adlanır. Pakt 1951-ci ilin sentyabrında San-Fransiskoda qeyri-məhdud müddətə imzalanmış və 1952-ci ilin aprelində qüvvəyə minmişdir. Anzyusun yaradılması Cənub-Şərqi Asiyada milli azadlıq mübarizəsinin genişlənməsinə, Çində inqilabın qələbəsinə (1949), Koreyada silahlı müdaxilənin iflasına bir növ cavab tədbiri idi. Anzyusun təşkili ABŞ-nin Cənub-Şərqi Asiyada və Sakit okean hövzəsində hərbi-siyasi və iqtisadi təsirini gücləndirdi, blokun yaradılmasında mühüm rolu olan B.Britaniyanın bu rayonda mövqeyini zəiflətdi. Anzyus rəsmən beynəlxalq münasibətlərdə zor işlətməyin əleyhinə olduğunu bildirsə də, əslində həmişə bunun əksinə hərəkət etmişdir. İttifaqın iştirakçısı olan dövlətlər eyni zamanda müxtəlif hərbi-siyasi blokların üzvüdür. 1971-ci ildən ABŞ-nin ÇXR-lə əlaqə yaratması Anzyusun üzvləri arasında ziddiyyətləri kəskinləşdirdi. İctimaiyyətin təzyiqi ilə Avstraliya və Yeni Zelandiya Hind-Çindən öz qoşunlarını və «məsləhətçilərini» geri çağırdı. 80-ci illərdən Yeni Zelandiya blokdan uzaqlaşdı. Rəsmi şəkildə fəaliyyətini dayandırmayan Anzyusun faktiki olaraq ABŞ və Avstraliya arasında ikitərəfli ittifaqa çevrilmişdir.

Həmçinin bax
------------

Kollektiv müdafiə

İstinadlar
----------


Vikianbarda ***ANZYUS*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 567. ISBN 978-9952-441-02-4.
**CAR yaponları** (*yap.* 在南アフリカ日本人) - Cənubi Afrika Respublikasıda yaşayan yapon icmasına verilən ümumi ad. Əsasən Yohannesburq və digər əsas şəhərlərdə yaşayırlar.

Tarixi
------

Yaponların CAR-a miqrasiyası CAR aparteid rejimində olarkən ən Yaponiyanın onun ən böyük ticarət partnerinə çevrildiyi vaxt başlamışdır. CAR ilə Yaponiya arasındakı ticarət paktına əsasən 1960-cı illərdə CAR-da yaşayan yaponlara fəxri ağ statusu verilmişdir.

Yaponlara bu cür statusun verilməsini baş nazir Hendrik Fervrud müəyyənləşdirmişdir, çünki bu paktdan sonra yaponların biznes dalınca ölkəni daha çox ziyarət edəcəklərindən yaponlara da digər etnik qruplar kimi davranılmasını lazımsız hesab etmişdir. Aparteidlə olan ziddiyyətə görə rejimə qarşı olan partiya və siyasətçilər yaponlara niyə bu cür statusun verildiyini sorğulamışdırlar. Qanun bütün yaponlara digər ağların malik olduğu bütün hüquqları (səsvermə və əsgərlikdən yayınma istisna olmaqla) vermişdir. Aparteid başa çatandan sonra yaponların CAR-a miqrasiyasında azalma müşahidə olunmuşdur.

Təhsil
------

CAR-da bir yapon beynəlxalq məktəbi – Yohannesburq Yapon Məktəbi yerləşir.

Həmçinin bax
------------

* CAR–Yaponiya münasibətləri

İstinadlar
----------

1. ↑  ": Ministry of Foreign affairs of Japan". 2022-08-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-02.
2. ↑  Time, South Africa: Honorary Whites Arxivləşdirilib 2010-12-07 at the Wayback Machine, January 19, 1962
3. ↑  Afro-Hispanic Review: White, Honorary White, or Non-White: Apartheid Era Constructions of Chinese Arxivləşdirilib 2019-12-09 at the Wayback Machine, Dr. Yoon Jung Park (Univ of Johannesburg), Spring 2008
**Acı ağəsmə** (*lat.* Clematis flammula) — bitkilər aləminin qaymaqçiçəklilər dəstəsinin qaymaqçiçəyikimilər fəsiləsinin ağəsmə cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Təbiətdə növün arealı Uzaq Şərqi əhatə edir. Kolluqlarda, meşələrdə, çayların sahillərində, daşlı yamaclarda bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Gövdələri dırmaşan, çoxsaylı, sıx hörük əmələ gətirir. Yarpaqları lələkvari, alt hissələri üç yerə bölünmüş, digərləri bütövdür; hissələri yumurtavari-lansetvari, uzun-ucu biz, kənarları oyuqlu-dişli, yuxarı tərəfi batıq, alt tərəfi qabarıq damarcıqlı, əsasən çılpaq, bəzən bir az tükcüklüdür. Çiçəkləri xırda, uzunsov, çoxçiçəkli çiçək qruplarına yığılmışdır. Kasayarpaqları ağ və ya açıq sarı, uzunluğu 1,5 sm-dək, üst tərəfi tükcüklüdür. Erkəkcik saplaqları çılpaqdır. Meyvələri az batıq, çox və ya az tükcüklüdür. Sütuncuğun uzunluğu 3 sm-dir.

Ekologiyası
-----------

İstiyə, işığa davamlıdır. Torpağa tələbkar deyildir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Respublikamızda mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Səhiyyədə və səbətlərin hazırlanmasında, yaşıllaşdırmada tək və qrup əkinlərində istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 544.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q909197
* Wikispecies: Clematis flammula
* APDB: 151868
* APNI: 203050
* BioLib: 38413
* EoL: 5527792
* EPPO: CLVFL
* EUNIS: 177199
* FoAO2: Clematis flammula
* FoIO: clefla
* GBIF: 3921611
* GRIN: 36
* iNaturalist: 335853
* IPNI: 709687-1
* ISC: 113355
* ITIS: 821165
* NBN: NBNSYS0000002705
* NCBI: 1532743
* NZOR: e965cf70-a1ff-4863-ab59-9dfc149ac6aa
* NZPCN: 3717
* PFI: 1065
* Plant List: kew-2725991
* PLANTS: CLFL8
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:709687-1
* Tropicos: 27101869
* VicFlora: 193cde67-07f3-44ef-a64e-6ba09649dc3f
* WoI: 279
* WFO: wfo-0000609903

 |
**Acı gölü**— Rusiyada, Dağıstan Respublikasında göl.

Göl haqqında məlumat
--------------------

Acı gölü Dağıstanın Qayakənd və Dərbənd rayonlarının sərhəddində yerləşir. Ulluçay çayının aşağı axarının şimalında, Xəzər dənizi sahilinə yaxın, ondan 14 km məsafədə yerləşir. Acı gölünün sahəsi 4,8 km², digər mənbələrə görə isə 5,3 və ya 6,7 km² olaraq göstərilir. Gölün ölçüsü 1,5x5 km-dir. Maksimal dərinliyi 2 m-ə çatır, orta dərinliyi 1,5 m-dir. Dəniz səviyyəsindən 23 metr aşağıda yerləşir. Suyun səviyyəsi aşağı düşəndə dənizdən ayrılan laqondur.

2022-ci il martın 26-da Dağıstan Respublikasının başçısı Sergey Məlikov onun xüsusi mühafizə olunan ərazi kimi tanındığını elan edir, çünki onun sakinləri nəsli kəsilməkdə olan heyvan növləri, 30-dan çox qırmızı kitaba alınmış quş və flaminqo növləridir. Göl nadir quş növlərinin, o cümlədən flaminqoların yuva saldığı, köçlərinin dayandığı və qışladığı yerdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Водные ресурсы Дагестана: состояние и проблемы / Отв. ред. И. М. Сайпулаев, Э. М. Эльдаров. — Махачкала, 1996. — С. 36, 38. — 180 с.
2. ↑  "Озеро Аджи". www.fesk.ru (rus). 2022-10-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-10-28.
3. ↑  "Озеро Аджи в Дагестане получило статус особо охраняемой природной зоны". tass.ru (rus). İstifadə tarixi: 2022-10-28.
**Patrik Strzoda** (*fr.* Patrick Strzoda; 5 yanvar 1952, Tan[d]) — Fransanın yüksək rütbəli məmuru, keçmiş prefektif və hazırkı Fransa Prezidenti Emmanüel Makronun Elisey sarayındakı nümayəndəsi.

Həyatı
------

Patrik Strzoda 5 yanvar 1952-ci ildə Fransanın Yuxarı Reyn regionunun Tan şəhərində anadan olmuşdur. İngilis dili dərəcəsi aldığı Franş-Konte Universitetini və hüquq diplomu aldığı Strasburq Universitetini bitirib. 1983-cü ildə Milli İdarəetmə Məktəbini bitirib.

Fəaliyyəti
----------

Strzoda 1985–1987-ci illərdə Dordon Prefektarı baş katibi vəzifəsində çalışıb. 1987–1989-cu illərdə Sen Jan de Moren Prefektinin müavini və Albervildəki 1992 Qış Olimpiya Komitəsinin baş katibi vəzifəsində çalışıb. 1992–1994-cü illərdə Valensiyadakı Drom Prefekturasının baş katibi olaraq çalışıb. 1996–1997-ci illərdə Paris şəhərinin İnformasiya və İcma direktoru olmuşdur.

Strzoda 2002–2004-cü illərdə Yuxarı Alplar Prefekti, 2005-ci ildə Dö-Sevr Prefekti və 2006–2007-ci illərdə Savoyya Regional Şurasının Prefekturası vəzifələrində çalışıb. 2009-cu ildən 2011-ci ilədək O-de-Sen Prefekturasında çalışıb. 2011-ci ildən 2013-cü ilə qədər Cənubi Korsika Prefekti olaraq çalışıb.

Strzoda 4 may 2016 – 27 aprel 2017-ci illər tarixləri arasında Baş nazir Bernar Kazyovun Aparat Rəhbəri idi. 2017-ci ilin aprel-may aylarında İl-de-Frans Prefekturasına rəhbərlik edib. 14 may 2017-ci ildə Prezident Emmanüel Makron onu heyət lideri təyin etdi.

Strzoda "Fəxri Legion" ordeninin və Ziraat Ləyaqəti Ordeninin zabiti, Xurma Ağacları Akademik Ordeninin və Milli Ləyaqət Ordusunun isə şövaləsidir.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  .
2. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2022-07-07 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2021-04-22.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2022-07-07 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2021-04-22.

Xarici keçidlər
---------------
**Reqbi** — iki komanda arasında oval bir topun əl və ayaqlarla nəzarət edilərək hesab artırılması əsasına söykənən komanda oyunu. Bütün dünyada reqbi birliyi (*ing.* rugby union) və ya reqbi liqası (*ing.* rugby league) qaydaları ilə oynanır. Bir başqa növü olan yeddili reqbi, həm reqbi birliyi həm də reqbi liqası qaydaları ilə oynana bilər.

Tarixçə
-------

1823-də İngiltərədə Reqbi Şəhərinin eyni adlı məktəbində yaradılmış bir idmandır.

Cəhd
----

Cəhd xal kimi top rəqibin hesab meydançasında ilk dəfə yerə düşərkən hesablanır

Qol
---

Əgər yenrdən vurulan (sərbəst zərbə, qapıdan zərbə istisna olmaqla) zərbə yerə və zərbəni vuran komandanın oyunçusuna dəymədən qapı dirəklərinin arasından keçərsə, bu qol sayılır.

Xallar
------

|
|  |
| Cəhd | 5 xal |
| Cəhddən sonar qol | 2 xal |
| Cərimə zərbəsindən qol | 3 xal |
| Drop-qol (yerdən sıçrayan topa zərbə) | 3 xal |

Reqbi 7
-------

Reqbi 7 növündə isə hər komandada 7 oyunçu çıxış edir. Bunlardan 3-ü hücumçu, 4-ü isə müdafiəçi olur. Oyun hər biri 7 dəqiqədən ibarət olan 2 hissəlik olur. Hissələrarası fasilə isə 1 dəqiqə nəzərdə tutulub. Hazırda reqbi-7 100-dək ölkədə yayılıb.

### Reqbi 7 olimpiadalarda

Reqbi 7 1924-cü il olimpiadasından sonra olimpiya növləri sırasından çıxarılıb. Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin 2009-cu ildə Danimarkanın paytaxtı Kopenhagendə baş tutan 121-ci sessiyasında 2016-cı və 2020-ci il Yay Olimpiya Oyunlarının proqramına daxil edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Yeni olimpiya növləri Azərbaycanda". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-11-05.

| ⛭İdman növləri |
| --- |
| Alpinizm  ·  At yarışı  ·  Avarçəkmə  ·  Avtoidman  ·  Basketbol  ·  Beysbol  ·  Bilyard  ·  Boks  ·  Boulinq  ·  Buzüstü xokkey  ·  Cüdo  ·  Dalğıclıq  ·  Fiqurlu konkisürmə  ·  Fitnes  ·  Futbol  ·  Gimnastika  ·  Güləş  ·  Həndbol  ·  Xizəkçilik  ·  Körlinq  ·  Kriket  ·  Qolf  ·  Lakros  ·  Marafon  ·  Oxatma  ·  Paraşütlə atlama  ·  Raftinq  ·  Reqbi  ·  Skeytbordinq  ·  Stolüstü tennis  ·  Su polosu  ·  Suya tullanma  ·  Tennis  ·  Triatlon  ·  Üzgüçülük  ·  Velosiped idmanı  ·  Voleybol  ·  Yelkənli qayıqsürmə ·  Yüngül atletika |
**Taman yarımadası** — Rusiyanın cənub hissəsində, Krasnodar diyarının ərazisində yerləşir.

Coğrafi yerləşməsi
------------------

Taman yarımadası şimaldan Taman körfəzi (Azov dənizi), qərbdən Kerç boğazı, cənubdan Qara dəniz suları ilə yuyulur. Relyefi əsasən düzənlikdir, sahilləri körfəzlərlə parçalanmışdır. Üstəlik burada həm də çoxlu sayda palçıq vulkanlarına rast gəlmək olar. Antik dövrdə yarımada bir-birindən boğazlarla ayrılan adalar şəbəkəsindən ibarət olmuşdur. Yarımadanın relyefi, flora və faunasına Kuban deltası böyük təsir göstərir.

Tarixi
------

Yarımada ərazisində ilk insan izləri Alt paleolit dövrünə təsadüf edilir (2,1—1,8 mln il öncə). 

Kuban deltasının xəritəsi, 1870 il
Qədim dövrlərlə ərazi Skiflər tərəfindən məskunlaşılmışdır. Antik dövrdə bölgə Bosfor çarlığının ərazinə daxil idi. Burara yunanlar, sarmatlar və yahudilər yaşayırdı. Yarımadada qədim yunan Germonassa və Fafaqor koloniyaları yerləşirdi. IV əsrdə yarımada Hunların, bir müddət sonra Böyük Bolqar xanlığının, VII əsrin ortalarından isə xəzərlərin hakimiyyəti altına keçmişdir. 969-cu ildə Xəzər xaqanlığı Kiyev knyazlığı tərəfindən məğlub edildikdən sonra onların nəzarətinə keçir. Rusların burada təşkil etdikləri Tmutarakan knyazlığı XII əsrdə mövcudluğunu dayandırmışdır. Buraya artıq çərkəzlər və qismən abxazlar məskun olmuşdur. 
1239-cu ildə yarımada ərazisində yerləşən yaşayış yerlərini monqollar darmadağın edirlər. Bundan sonra bölgə Genuyanın nəzarətinə keçmişdir. Onlar bölgəni 1483-cü ilə qədər idarə edə bilmişdilər. Bölgəni sonradan Krım xanlığı idarə edir. 1783-cü ildən idarəçilik Osmanlı imperiyasının nəzarətində olur. Rusiya-Türkiyə müharibəsi sonrası Rusiya imperiyasına birləşdirilir. II Yekaterina 1788-ci ildə zaparoje kazaklarının Kerç və ya Taman yarımadasına yerləşdirilməsi haqda fərman verir. 25 avqust 1792-ci ilə dənizdən kazaklar yarımadaya köç edirlər.

İqtisadiyyat
------------

Taman yarımadası zəngin neft və təbii qaz ehtiyyatlarına malikdir. Burada hətta anapait mirealı çıxarılır ki, onu bəzən tamait adlandırırlar. Burada inşa mərhələsində olan Taman limanı Rusiyanın cənubunda ən böyük limanlarından biri olmalıdır.

Yarımada iqtisadiyyatının əsası üzümçülük və şərabçılıqdır. Burada müxtəlix növ və çeşiddə şərab hazırlanır. 
Son zamanlar turizm inkişaf etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Щелинский В. Е.* Кермек — стоянка начальной поры раннего палеолита в Южном Приазовье // Фундаментальные проблемы археологии, антропологии и этнографии Евразии: К 70-летию академика *А. П. Деревянко*. Отв. ред. *В. И. Молодин*, *М. В. Шуньков*. Новосибирск.
2. ↑  "Древнейшие охотники и собиратели степной зоны Юга России. Комплексные исследования эоплейстоценовых стоянок Родники и Кермек на Таманском полуострове (Южное Приазовье)". 2022-01-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-12-30.

Mənbə
-----

* Taman — tarix və mədəniyyət
* Каховский М. В. Краткое примечание о полуострове Таврическом и острове Тамань // Русский архив, 1873. — Кн. 1. — Вып. 3. — С. 592—607. Arxivləşdirilib 2018-02-15 at the Wayback Machine
* Taman yarımadası.
**Hadıyev Seyid Qasım Mir Rəhim oğlu** (1928, Bakı şəhəri) — texnika elmləri doktoru.

Həyatı
------

Hadıyev Seyid Qasım Mir Rəhim oğlu Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1951-ci ildə "Neft yataqlarının işlənilməsi və istismarı" ixtisası üzrə AzSİ-nun neft-mədən fakültəsini bitirdikdən sonra respublikanın neft mədənlərində işləmişdir. 1953-1955-ci illərdə Geologiya və yanar qazıntıların işlənilməsi institutunun (Moskva) aspirantı olmuş və "Neft hasilatı texnologiyasının intensivləşdirilməsi" laboratoriyasında baş mühəndis işləmişdir. 1956-cı ildə "Quyuların quyudibi zonasına vibrotəsir" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmiş, 1964-cü ildə isə vibrotəsir məsələləri ilə məşğul olan alimlər qrupunun tərkibində akad. İ.M.Qubkin adına Moskva neft-kimya və qaz sənayesi institutuna keçirildi. 1972-ci ildə Hadıyev S.M. "Quyuların məhsuldarlığının artırılması məqsədilə ilə quyudibi vibrotəsir üsulunun tədqiqi" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Hadıyev S.M. neft və qaz yataqlarının işlənilməsi sahəsində tanınmış alimdir.

Elmi tədqiqatların sahəsi: quyudibinə axının intensivləşdirilməsi problemlərinin vibrotəsir ilə həlli; lay mayelərinin reoloji, səthi, kapilyar göstəricilərinin tədqiqi.

Hadıyev S.M. 100-dən artıq elmi məqalənin müəllifidir. İxtiralara görə 50-dən artıq müəlliflik şəhadətnaməsi alıb.

İstinadlar
----------
**Seyid Əli Musəvi Nur** (16 mart 2004-cü ildə Ramhormoz şəhərində anadan olub) İranın Xuzistan əyalətinin Ramhormoz şəhərindən olan karateçidir. Seyid Əli Musəvi Nur müxtəlif rütbələrdə İran millisinin üzvüdür. O, 2021-ci ildə Almatıda keçirilən karate üzrə Asiya çempionatında qızıl medal qazanıb. Dünya Karate Federasiyasının reytinqində 70 kq çəki ilə 3-cü yerdədir.

**Seyid Əli Musəvi Nur** Mehdi Cəfəri, Mehdi Əhmədi, Reza Maydanaro, Qasem Asiyabri, Nəriman Zamani, Məhəmməd Hadi Məhəmmədi kimi məşhur məşqçilərin nəzarəti altında müxtəlif rütbələrdə karate üzrə milli komandaların üzvü olub.

12 yaşında karate ilə məşğul olub və əsas yaş qruplarında müxtəlif çempionluq titulları qazandıqdan sonra 2017-ci ildə milli komandanın üzvü olub və hazırda İran İslam Respublikasının karate komandasının milli çempionu və dünyanın ən qürurlu karateçiləri.

tərcümeyi-halı, gündəlik
------------------------

2016-cı ildə məşqçi Ramhormzi Hossein Ayouzinin nəzarəti altında Abadis Club-da karate ilə məşğul olmağa başladı və ilk rəsmi medalını 2022-ci ildə Zəncan vilayətində milli komandanın milli çempionatında qazandı.

Dünya Karate Federasiyasının açıqladığı son reytinqdə *Seyid Əli Musəvi Nur* 70 kq çəki dərəcəsində 3-cü yerdədir.

fəxri adlar
-----------

Onun şərəflərindən biri 2021-ci ildə karate üzrə Asiya çempionatında **1 qızıl medal** qazanmasıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Results of 24th world senior championships madrid spain" (PDF)" (PDF). 2021-01-14 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-12-12.
2. ↑  "claim seven gold medals at Asian Karate Championships". 2021-01-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-12.
3. ↑  "Asian Karate Championships Results" (PDF). 2020-04-23 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-12-12.
4. ↑  "WKF CURRENT RANKING - COMPETITORS". 2022-12-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-12.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Foto, video və audio | Instagram |
**Seyid Əli Çabuk** və ya **Seyid Əli Onbaşı** (iyul 1889 – 1939, Balıkəsir) — Birinci Dünya müharibəsi zamanı Çanaqqala döyüşündə əfsanəvi qəhrəmanlıq göstərmiş türk əsgər.

Həyatı
------

Seyid Əli Çabuk 1889-cu ildə Balıkəsirin Havran ilçəsinin Çamlıq (Manastır) kəndində Əbdürrəhman və Əminənin ailəsində dünyaya gəlmişdir. 1909-cu ildə Seyid Əli Osmanlı ordusuna qoşulmuş və Balkan müharibələrində (1912–1913) vuruşmuşdur. Savaşdan sonra Dardanel (Çanaqqala) boğazının girişi müdafiə edən qarnizona köçürülmüşdür.

Qəhrəmanlığı
------------

Osmanlı imperiyasının Birinci Dünya müharibəsinə qoşulmasından sonra Qara dəniz boğazlarının qorunması türklər üçün prioritet məsələyə çevrilmişdir. Boğazlara tərəf hərəkət edən böyük ingilis-fransız donanmasının əsas hücumu isə təyin olunduğu kimi 18 mart 1915-ci ildə başladı.

Döyüş zamanı sıravi Seyid Çabuk Rumeli Məcidiyə fortunda sahil artilleriyasında xidmət edirdi. Müttəfiq donanmasının hücumu nəticəsində müdafiə qalaları dəhşətli atəşə məruz qaldı. Rumeli Məcidiyədəki top işlək vəziyyətda olsa da, ağır artilleriya mərmilərini qaldıran mexanizm zədələnmişdi. Belə olan halda, Seyid hər biri təxminən 275 kq ağırlığında olan 3 ədəd 240 mm-lik mərmini topa qaldırdı və türk artilleriyası atəşi davam etdirdi. Bir sıra məlumatlarda mərmilərin ağırlığı 140–255 kq arasında göstərilir. Geniş yayılmış fikrə görə, məhz Seydin qaldırdığı mərmilərdən biri Britaniya zirehli gəmisi olan "Ouşen"ə ölümcül xəsarət yetirmişdi; gəmi özü isə dəniz minası nəticəsində batmışdı.

Antantanın dəniz hücumunun dəf edilməsindən sonra Seyidə onbaşı (kapral) rütbəsi verilmiş, əfsanəvi igidliyi isə ona milli qəhrəmana çevirmişdi. Əfsanəyə görə, döyüşdən bir gün sonra Seyidin şəklini çəkmək istədikdə, o, oxşar mərmini heç cür tərpədə bilməmişdir. Bundan sonra, qəhrəman "Əgər yenidən müharibə başlasa, yenə də qaldıraram" sözlərini söyləmişdir. Seyidin şəkli isə taxta mərmi ilə çəkilmişdir.

Müharibədən sonra
-----------------

1918-ci ildə Seyid ordudan tərxis olunaraq doğma kəndinə qayıtmışdır. Bir müddət meşəbəyi, daha sonra isə kömür şaxtasında şaxtaçı kimi çalışmışdır. 1934-cü ildə Soyadlar haqqında qanunun qəbulundan sonra Seyid Əli özünə Çabuk soyadı götürmşdür. 1939-cu ildə ağciyər xəstəliyindən vəfat etmişdir.

Xatirəsi
--------

Seyid Əli Çabukun əfsanəvi qəhrəmanlığı Türkiyənin bir çox yerlərində əbədiləşdirilmişdir. Döyüşün baş verdiyi Çanaqqalada Kilitbahir qəsri yaxınlığında onbaşıya həsr olunmuş memorial 1992-ci ildə açılmışdır. İstanbul Hərb Muzeyinin həyətindəki heykəl də artilleriya mərmisini belində daşıyan Çabuku təsvir edir.
2010-cu ildə Çabukun şərəfinə adlandırılmış "Seyid Onbaşı" adlı gəmi suya buraxılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2010-11-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-15.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-15.

Xarici keçidlər
---------------

* Corporal Seyit
* Corporal Seyit memorial
* Kilitbahirdə Seyid memorialı
**Daniel Hopfer** (*alm.* Daniel Hopfer‎, soyadının digər yazılışı — *Hopffer* və *Hopper*; 1470[…], Kaufboyren, Şvabiya dairəsi – 1536[…], Auqsburq) — Şimali İntibah dövrünün alman rəssamı, qravürçü və silahçı. Kleynmeyster. Ofort texnikasını ilk istifadə edənlərdən biridir. Çox sayda ksiloqrafiyanın müəllifidir.

Bioqrafiyası
------------

Rəssam Bartolomey Hopfer və Anna Sendlerin ailəsində 1470-ci ildə anadan olmuşdur. 23 yaşında Auqsburqa köçmüşdür. 1497-ci ildə Kristina Grimm ilə evlənmişdir. Silahların bəzədilməsi ilə məşğul olan Hopfer, rəssamların və nişançıların da daxil olduğu Auqsburq dəmirçilər gildiyasının komitəsinin üzvü olmuşdur. 1590-cı ildə imperator II Rudolfun Daniel Hopferin nəvəsi Qeorqa göndərdiyi məktubun mətnində, Daniel Hopfer nadir üsulun ixtiraçısı olaraq tanındığı yazılmışdır.

Əsərləri
--------

Daniel Hopfer tərəfindən 230-dan çox qravür məlumdur. Onların süjetləri müxtəlifdir — ortaq və hörmətli insanların portretləri, mif və folklor, əsgər fiqurları (*alm.* Landsknecht‎), dini süjetlər. Hopferin işləri həyatı boyu tanındı və kolleksiyası yaradıldı. 17-ci əsrdə kitab satıcısı və Hopferin uzaq qohumu Dafid Funk, oymaları ilə 230 lövhə almışdır və "Operae Hopferianae" adı ilə nəşr etmişdir.

* Qravür «Beş landsknext» (təx. 1530)Qravür «Beş landsknext» (təx. 1530)
* Qravür «Beş landsknext döyüşən zaman».Qravür «Beş landsknext döyüşən zaman».
* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Daniel Hopfer // KulturNav (ing.). 2015.
3. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #102508585 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
4. ↑  artist list of the National Museum of Sweden. 2016.

Xarici keçidlər
---------------

* Bioqrafiyası

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | RKDartists |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Allgemeine Deutsche Biographie · Brockhaus |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 14973554r · GND: 102508585 · ISNI: 0000 0001 2145 3699 · LCCN: n98052209 · NTA: 236734520 · SUDOC: 033007438 · VIAF: 100331590 · ULAN: 500011802 · WorldCat VIAF: 100331590 |

 |