recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Namakzar gölü** (*fars.* نمکزار‎) — İranın Cənubi Xorasan və Xorasan-Rezavi ostanlıqları, Əfqanıstanın isə Herat vilayəti ərazisində yerləşən göl. Gölün su səthinin sahəsi 800 km², dərinliyi 1,0 m və su tutumu isə 400 milyon kub metr təşkil edir. Bu əsasən ilin rütubətli dönəmində müşahidə edilir. Göl əsasən çaylarla qidalanır. Atmosfer yağıntıları isə qidalanmasında az iştirak edir. Göl dəniz səviyyəsindəm 596 metr yüksəklikdə yerləşir.

Coğrafiya
---------

Namakzar gölü İran yaylasının mərkəzində yerləşir. Burada geoloji çökəklik rolunu oynayır.

Hidrologiya
-----------

Namakzar gölü hidroloji baxımından sistan su toplayıcı hövzəsinə aiddir. Üstəlik İran yaylasınına daxil olan səkkiz daxili hövzədən biridir.

Fauna və flora
--------------

Namakzar gölünun florası duzlu və dağ iqliminə uyğunlaşmışdır. Əsasən səhra və yarımsəhra iqliminə uyğundur. Hələ gölün faunası A. Seyserliq tərəfindən 1850-ci illərin sonu, V. T. Bloanford tərəfindən 1870-ci illərdə araşdırılsada olduqca az məlumat məlumdur. Bu isə onun coğrafi baxımından təcrid olunmuş bölgədə yerləçşməsi ilə əlaqədardır. Ümumilikdə götürdükdə göl ətrafə ərazilərin faunası Dəşti-Lüt, Dəşti-Kəbir və Sistan ərazilərinin faunasına bənzərdir. Burada Capoeta fusca kimi balıq növü yaşayır. bu balıqlar nisbətən az duzlu olan çay mənsəblərində rastlanılır.. Bölgənin endemik həşərat növü — Saxetania decumana.

İstinadlar
----------

1. ↑  GeoNames (ing.). 2005.
2. ↑  Fisher, William Bayne (1968.). The Land of Iran, The Cambridge History of Iran I. Cambridge, U.K.: Cambridge University Press, р. 74.
3. ↑  Petr, Tomislav (1999.). Fish and Fisheries at Higher Altitudes: Asia, FAO fisheries technical paper 385. Rome: Food and Agriculture Organization, р. 142.
4. ↑  Abivardi, Cyrus (2001.). Iranian Entomology, An Introduction. Berlin; New York: Springer, р. 601.
Abraham Linkolnun təsdiq edilmiş iki şəklindən biri (işıqlandırılmış sepiya) Gettysburgda, günorta saatları, Lincoln gəldikdən dərhal sonra və nitqdən üç saat əvvəl. Sağında yer almış cangüdəni Ward Hill Lamondur.
Gettysburg nitqi, Amerika Birləşmiş Ştatlarının prezidenti, Abraham Linkoln tərəfindən Amerika Birləşmiş Ştatları tarixindəki ən məşhur çıxışlardan biridir. Amerika vətəndaş müharibəsi dövründə Konfederasiya qüvvələrinin Gettysburg döyüşündə Birlik Qüvvələri tərəfindən məğlub edilməsindən dörd ay yarım sonra, 19 noyabr 1863-cü il Cümə axşamı günü Pensilvaniya ştatının Gettysburg şəhərində Gettysburg Milli Qəbiristanlığının açılışı zamanı söylənilmiş olan bir nitqdir.

Nitq mətni
----------

87 il əvvəl əcdadlarımız bütün insanların bərabər olduqları prinsipinə inanaraq bu qitədə yeni bir millət yaratdılar. İndi biz hal-hazırda bu əsasda qurulmuş hər hansı bir millətin yaşaya bilib-bilməyəcəyini yoxlayan böyük bir vətəndaş müharibəsindəyik. İndi böyük bir toqquşmanın baş verdiyi bir ərazidəyik. Biz buraya buranın bir hissəsini bu millətin yaşaması üçün canını verənlərə son bir istirahət yeri olaraq təqdim etmək üçün gəldik. Digər tərəfdən, bu diyarı xeyir-dua verərək müqəddəsləşdirməyimiz və ya müqəddəs etməyimiz mümkün deyildir. Burada döyüşərək canlarını qurban verən insanlar bu məkanı o qədər müqəddəs etmişdirlər ki, ona bir şey əlavə etmək və ya ondan çıxartmaq bizim imkanlarımız xaricindədir. Dünya burada dediklərimizə az əhəmiyyət versə də, insanların burada nə etdiklərini heç vaxt unutmayacaqdır.

Burada bundan belə özlərini həsr etmiş olanlar sağ qalanlardır. Bu yarımçıq missiyanı bu cəsarətli insanların indiyə qədər irəlilədikləri yerdən götürmək və onu daha da irəliyə doğru aparmaq bizim missiyamızdır. Biz, sağ qalanlar, burada canlarını qurban verənlərdən aldığımız güclə daha çox irəliləməliyik və bu insanların bir heçin uğrunda ölmədiklərini sübut etməliyik. Allahın şahidliyi altında olan bu ölkənin yeni bir azadlıq doğuşu yaşamasını təmin edək və xalqın, xalq tərəfindən xalq üçün idarəçi olduğu bu dövlətin yer üzündən silinməməsini təmin edək.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2013-09-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-13.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2013-09-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-13.  (#first\_missing\_last)
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2013-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-13.  (#first\_missing\_last)
**Naxçıvanbank** — "Naxçıvanbank" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti Azərbaycan Respublikasının ilk regional bankıdır və Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı tərəfindən verilmiş 4 avqust 2008-ci il tarixli 252 saylı lisenziyaya əsasən, 11 sentyabr 2008-ci il tarixdən fəaliyyət göstərir.

Haqqında
--------

"Naxçıvanbank" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti 2008-ci il tarixdən Əmanətlərin Sığortalanması Fondunun (ADİF), 2010-cu ildən milli ödəniş sistemi "AZİPS"-in, 2011-ci ildən Beynəlxal Banklararası Ödəniş Sistemi olan SWIFT-in, 2012-ci ildən "Mastercard" beynəlxalq ödəniş sisteminin, 2015-ci ildən "VİSA" beynəlxalq ödəniş sisteminin üzvüdür. Bununla yanaşı "Naxçıvanbank" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti 2013-cü ildən "MONEX", 2018-ci ildən "UPT" və "Western Union" sürətli pul köçürmə sisteminə qoşulmuşdur.

Naxçıvanbank Baş ofis, 7 filial, 3 mübadilə şöbəsi olmaqla ümumilikdə Naxçıvan MR və paytaxt Bakı şəhərində yerləşən 10 xidmət nöqtəsində öz müştərilərinə müxtəlif bank və maliyyə xidmətləri təqdim edir.

Rəhbərlik
---------

### Müşahidə Şurası

* Müşahidə şurasının sədri — Binnət Novruzov
* Müşahidə şurasının üzvü — Əsədulla İsgəndərov
* Müşahidə şurasının üzvü — Rüfət Məmmədov

### İdarə Heyəti

* İdarə Heyətinin sədri v.m.i.e. — İsa İsayev
* İdarə Heyətinin sədr müavini — Rafiq Xəlilov
* İdarə Heyətinin sədr müavini — Murad Həsənli

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Arxivlənmiş surət". 2022-01-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-20.
2. 1 2 3 4 5 6  "Arxivlənmiş surət". 2022-01-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-20.

Xarici keçidlər
---------------

* Facebook — Naxçıvanbank
* Linkedin — Naxçıvanbank
* Instagram — Naxçıvanbank
* Whatsapp — Naxçıvanbank
**Xıjı** (*adıq* Хыжъы) — Krasnodar diyrarının Tuapsinski rayonunda yerləşən göl. Göl Krasnodar diyraının hidroloji abidəsi hesab olunur.

Etimologiyası
-------------

Xıjı (*Хыжъы*) adıq dilindən tərcümədə «kiçik dəniz» mənasını verir. Adıqlar arasında (qismən də şapsuqlarda) göl müqəddəs hesab olunur.

Coğrafi mövqeyi
---------------

Xıjı gölü Tuapsinski rayonunda, Kiçik Pseuşxo çayının hövzəsindədir. Göl Peus silsiləsinin şimal yamacında yerləşir. Rayonun böyük göllərindən birirdir. Xıjı Tuapsinski meşə təsərrüfatı ərazisinə daxil olub Kiçik Pseuşxo aulundan 2 km qərbdə yerləşir. Göl Txixuray dağının 5 km-dədir.

Formalaşması
------------

Göl özünün indiki ölçülərinə XX əsrin 80-cı illərdə çatmışdır. Buna səbəb ərazidə baş verən böyük sürüşmə səbəb olmuşdur. Sürüşmə nəticəsində Txaşomçuk çayının qollarının birinin qarşısı kəsilmişdir. Əvvələr kiçik ölçüyə malik olan bu gölün sahəsi kəskin olaraq böyümüş və müasir ölçüsünə gəlib çatmışdır.

Xarakteriskası
--------------

Meydana gəlməsinə görə göl uçqun-bənd mənşəlidir. Forması ovaldır. Sahil xətti az parçalanmışdır. Gölün sahəsi 0,01 km², uzunluğu 70 metr, eni isə 50 metrdir. Gölün orta dərinliyi 15 metrdir. Gölün mərkəzində ən dərin yeri 17 metrdir.

Göl Tixixuray (924 m) dağının şərq yamacında yerləşir. Ətraf ərazilərdə qarışıq meşələr geniş yayılıb. Suyun rəngi yaşıldır. Bu tip göllər üçün bu rəng xarakterikdir. Açıq havalı günlərdə göl suyu mavi olur.

Göl dibi lil qatı ilə örtülüb.

Subtropik iqlim zonasında yerləşdiyinə görə göl qış aylarında donmur. Ancaq yanvar aylarında çox nazik buz qatı formalaşır. Bu da bir-iki həftə çəkir. Qış aylarının orta aylıq temperaturu 10 °C, yayda isə 28 °C olur.

Bitki və heyvanat aləmi
-----------------------

Heyvanat aləmi yetərincə zəngindir. Kiçik ölçüsünə baxmayaraq göldə xərçəng və balıqlar yetərincə çoxdur. Göl ərtafında qızılağac, əsməqovaq, fıstıq ağacları geniş yayılıb.

Turizm
------

Xıjı gölü rayonun ən çox turist cəlb edən göllərindən biridir. Rekreasiya baxımdan göl böyük potensiala malikdir. Göl yaxınlığında turistlər üçün dayanacaqlar inşa edilib. Balıq tutmaq üçün bir neçə taxta körpülər var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Озеро Хыжи. — Информация об ООПТ на сайте информационно-аналитической системы «Особо охраняемые природные территории России» (ИАС «ООПТ РФ»)". 2021-10-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-13.
2. ↑  "Озеро Хыжи". 2021-10-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-13.
3. ↑  Лист карты L-37-139 Туапсе. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1988 год. Издание 1990 г.
**Güvəyəbənzər boz şibyəyeyən** (*lat.* Setina roscida) — buğumayaqlılar tipinin pulcuqqanadlılar dəstəsinin ayıcalar fəsiləsinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Qanadlarının rəngi və naxışları S.irrorella növünə oxşayır, ancaq bu ölçüdə bir qədər kiçikdir. Qanadları açılmış halda 15-16 mm-dir. Ön qanadlarının arxa hissəsi boz tüstü rəngində olduğundan növün adı buradan götürülmüşdür. Arxa qanadlarının ön kənarında bir neçə qara ləkə vardır. 
Tırtılı çirkli boz-qonur rəngdə olub S.irorella növünün tırtılına üzərindəki sarı ləkələrə görə oxşayır.

Həyat tərzi
-----------

Nadir növdür. Tırtılı çirkli boz-qonur rəngdə olub S.irorella növünün tırtılına üzərindəki sarı ləkələrə görə oxşayır. Kəpənəyi işığa çox zəif uçur. Ədəbiyyat məlumatına görə ildə bir nəsil verir. Tırtıllar avqust-sentyabr aylarında müxtəlif şibyələrlə qidalanırlar. Tırtıl mərhələsində qışlayır. Qışlamadan çıxan tırtıllar şibyələrin arasında puplaşır.

Yayılması
---------

Dağətəyi meşələrdə yayılmışdır. Kəpənəyi biz tərəfdən Qaxın İlisu kəndindən (24.VI.1990; 31.VII.93), Zaqataladan (30.VII.98), R.Əffəndi tərəfindən isə Ordubaddan (17.VII.1967) toplanmışdır.

Ədəbiyyat
---------

* S.Ə.Hacıyeva. Azərbaycanın ayıca (Lepidoptera, Arctiidae) kəpənəkləri (dissertasiya). Bakı: 2005.

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Setina roscida* | 
* Wikidata: Q404138
* Wikispecies: Setina roscida
* BioLib: 54838
* BOLD: 246271
* EUNIS: 309251
* Fauna Europaea: 446908
* Fauna Europaea (new): a6bf9079-b311-48d8-b5d3-38a21117d219
* GBIF: 8038357
* iNaturalist: 745764
* NCBI: 2561752

 |
| *Noctua roscida* | 
* Wikidata: Q109592683
* GBIF: 8721303

 |
**Oskar Aveyde** (pol. Oskar Awejde; 1837, Mariyampole – 20 oktyabr 1897, Kirov) — Polşa hüquqşünası, 1863-cü il üsyanının rəhbərlərindən biri, 11 yanvar 1863-cü ildən 5 fevral 1863-cü ilə qədər Müvəqqəti Milli Hökumətin üzvü.

Həyatı
------

Oskar Aveyde hüquqşünas ailəsində anadan olmuşdur. 1858-ci ildə Sankt-Peterburq Universitetinin hüquq fakültəsini bitirdikdən sonra təhsilini Berlin və Heydelberq universitetlərində davam etdirmi.dir. Aveyde 1863–1864-cü illərdə Polşa üsyanında fəal iştirak etmiş, Mərkəzi Milli Komitənin və Xalq Jondunun (üsyançı milli hökumət) üzvü olmuşdur. Vilnada keçirilən kütləvi basqın zamanı Aveyda həbs edilmişdir. Məhkəmə onu sürgünə məhkum etmişdir. Sürgün yeri Vyatka quberniyasının Urjum qəzasının Turek kəndi olmuşdur. Sonra Qlazova, ardınca Vyatkaya köçürülmüşdür. Sürgündə olarkən Aveyde 1863-cü il Polşa üsyanı haqqında qeydlər yazmışdır. Sürgündə olan Aveyde əhaliyə hüquqi yardım göstərməyə başlamışdır. Amnistiyadan sonra o, Vyatka quberniyasında yaşamağa davam etmiş, Vyatka, Sarapul rayon məhkəmələrində, Kazan Ədliyyə Məhkəməsində xüsusi vəkil işləmişdir. Yüksək peşəkarlıq, qüsursuz dürüstlük Aveyde danılmaz nüfuz yaratmış, o, Vyatka quberniyasının ən yaxşı hüquqşünaslarından biri olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Swartz A.* Oskar Awejde // Open Library (ing.). 2007.
2. ↑  Энциклопедический словарь. 2009. Авейде Оскар.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* *Авейде О.* Показания и записки о Польском восстании 1863 года. М.; Wroclaw: Изд-во Акад. наук СССР. 1961. карточка каталога РНБ
**Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə Ermənistanın ərazi iddiaları** - Azərbaycanın və Gürcüstanın tarixi torpaqlarını ələ keçirmək üçün
erməni-daşnak hökuməti tərəfindən irəli sürülmüş əsassız ərazi iddiaları.

Arxa plan
---------

Rusiya imperiyasının dağılmasından sonra CənubiQafqazda yaranmış Ermənistan (Ararat) Respublikası Azərbaycan və Gürcüstana qarşı ərazi iddiaları ilə çıxış etməyə
başladı. 1918-ci il may ayının 29-da İrəvan AXC rəhbərliyi tərəfindən Ermənistana siyasi mərkəz kimi güzəşt edildi. Bu erməniləri daha da şirnikləndirdi.

İddialar
--------

Ermənilər Göyçə bölgəsinə (Yeni Bəyazid qəzasının şərq hissəsi), Naxçıvan bölgəsinə
(Naxçıvan, Şərur-Dərələyəz qəzaları və İrəvan qəzasının bir hissəsi), Qazax qəzasının dağlıq hissəsinə, Qarabağa və
Zəngəzura qarşı ərazi iddiaları qaldırır, xəritələr tərtib edirdilər. Lakin onlar bununla da kifayətlənməyərək, AzərbaycanRespublikasını və dünya ictimaiyyətini fakt qarşısında qoymaq məqsədilə, Azərbaycanın göstərilən tarixi torpaqlarında
soyqırımlarına başladılar. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti olduqca mürəkkəb daxili və beynəlxalq şəraitdə Ermənistanın
ərazi iddialarını rədd edir, Cümhuriyyətin ərazi bütövlüyünü təmin etmək üçün hərtərəfli iş aparır, mümkün olan bütün tədbirləri
görürdü.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Ermənistan Demokratik Respublikası

Mənbə
-----

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, I cild, Bakı, 2004.
* *Nigar Jamalova.* "Diplomatic Activity of the Azerbaijani Government against the Territorial Claims of the Republic of Armenia (1918-1920)". Review of Armenian Studies. 47 (2023) (1): 159-177.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Щепотьев А. Доклад о спорных Кавказских территориях, на которые имеют права самоопределившиеся азербайджанские тюрки, Изв. АН Азерб. ССР (серия истории, философии и права), 1990, № 2.
2. ↑  *Nigar Jamalova.* "Diplomatic Activity of the Azerbaijani Government against the Territorial Claims of the Republic of Armenia (1918-1920)". Review of Armenian Studies. 47 (2023): 159-177.
**Jan Buridan** (təqr. 1295, Fransa, Betün, – təqr. 1358, Paris) — orta əsrlər məntiqçisi və filosofu.

Həyatı
------

Paris Universitetində dərs demiş, 1328 və 1340-cı illərdə onun rektoru olmuşdur. Aristotelin əsərlərinə şərhlərin və "suallar"ın, həmçinin məntiqə dair traktatların müəllifidir. Məntiqi tədqiqatlarda və naturfəlsəfədə U. Okkamın məntiq və idrak nəzəriyyəsi prinsiplərinə əsaslanmışdır. Buridan elmi bilik anlayışının elə geniş tərifini vermişdir ki, təcrübi təbiətşünaslıq da buraya daxil olmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

Elmin Aristotel tərəfindən aydın, zəruri və isbat olunmayan mühakimələr əsasında əldə edilmiş bilik kimi tərifini qəbul edərək, Buridan məntiqi cəhətdən zəruri olan mühakimələri təcrübi müddəalara əsaslanan və şərti mənada zəruri mühakimələrdən fərqləndirmişdir. Bunun la o, sxolastikada qəbul olunmuş fizika prinsiplərinin metafizika ilə müəyyənləşdirilməsi müddəasından imtina etmişdir. İnsan davranışlarında iradə və zəkanın əlaqəsinə dair Buridan təlimi mötədil əxlaqi determinizmlə səciyyələnir. İnsan öz ağlının ən üstün bildiyi neməti istəyir. Bir -birinə bərabər nemətlər arasında seçim mümkün deyil: məşhur "Buridan uzun qulağı" iki eyni ot tayası arasında qalıb ölür, çünki seçim üçün heç bir əsas yoxdur. Aristotelin İmpetus (*lat.* ani şiddət) nəzəriyyəsi kimi məlum olan hərəkət haqqında təliminin orta əsr modifikasiyası Buridana məxsusdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Buridan, Jean (ing.). // *Encyclopædia Britannica*: *a dictionary of arts, sciences, literature and general information* / H. Chisholm 11 New York, Cambridge, England: University Press, 1911. Vol. 4. P. 824.
2. ↑  .
3. 1 2 3   Buridan// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 85.

Xarici keçidlər
---------------

* Zupko, Jack. "John Buridan". Stanford Encyclopedia of Philosophy.
* Bibliography by Fabienne Pironet (up to 2001)
* Buridan's Logic and Metaphysics: an annotated bibliography
* Buridan's Logical Works. I. An Overview of the Summulae de dialectica
* Buridan's Logical Works. II. The Treatise on Consequences and other writings a summary of the other logical writings
* Buridan: Editions, Translations and Studies on the Manuscript Tradition Complete bibliography of the logical and metaphysical works
**Mələkxanım Eyubova** (5 noyabr 1962, Şamaxı) — xanəndə, muğam ifaçısı, Azərbaycanın xalq artisti.

Həyatı
------

Mələkxanım Eyubova 5 noyabr 1962-ci ildə Şamaxıda anadan olmuşdur. 1969-cu ildən 1979-cu ilədək Bakıdakı 155 saylı ota məktəbdə təhsil almışdır.

Qarmon ixtisası üzrə 5 illik musiqi məktəbini bitirmişdir. Ə. Cavanşirovun rəhbərlik etdiyi uşaq xorunun solisti olmuşdur. 1979-cu ildən 1984-cü ilə kimi M. A. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət Universtetinin "Musiqili komediya aktyorluğu" fakültəsində təhsil almışdır. 1980-ci ildən 1985-ci ilədək "İrs" folklor ansamblının, 1985-ci ildən Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətində S. Rüstəmov adına Xalq Çalğı Alətləri orkestrinin solisti olmaqla yanaşı, C. Qaryağdıoğlu adına muğam üçlüyündə çalışmışdır.

Dünyanın bir çox ölkələrində — ABŞ, Almaniya, Avstraliya, Fransa, Türkiyə, Rumıniya, Belorusiya, Latviya, İsveç, İraq, Hollandiya, Belçika, Rusiya və s. konsert proqramları ilə çıxış etmişdir.

1995-ci ildə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında Üzeyir Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun" operasında Leyli rolunun ifaçısı olmuşdur.

10 ildən artıqdır ki, Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində muğam ixtisası üzrə professor vəzifəsində çalışır. Azərbaycanın əməkdar(1998) və xalq artisti(2002) adına layiq görülmüşdür.

Almaniya, Fransa və Türkiyədə muğam albomları buraxılmışdır.

Heydər Əliyev Fondunun mükafatçısıdır. 2016-cı ildə Cəfər Cabbarlı mükafatına layiq görülmüşdür. 1 may 2017-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.

Filmoqrafiya
------------

1. Qabil (film, 2001)
2. Zəlimxan dastanı (film, 2007)
3. Xalq təranələri (film)

İstinadlar
----------

1. ↑  *TTV.* "Cəfər Cabbarlı mükafatı - 2016 laureatları" (az.). Youtube.com. 24.05.2016. 2023-07-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-25.
2. ↑  *report.az.* "Cəfər Cabbarlı mükafatı qaliblərə təqdim olunub - FOTO" (az.). Report.az. 24.05.2016. 2018-08-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-25.
3. ↑  *President.Az.* "İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 01.05.2017. 2017-05-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-02.

Mənbə
-----

* Mələkxanım Eyubova
**Pyarnu** (1919-cu ilə qədər — **Pernava**, **Pernovka**; est. Pärnu jõgi, *alm.* Pernau‎) — Estoniyada çay. Uzunluğu 144 km, su toplayıcı hövzənin sahəsi 6910 km²-dir. Baltik dənizinin Riqa körfəzinə tökülür. Pyarnu Estoniyanın ən uzun çaylarından biridir.

Ümumi məlumat
-------------

Çayın qidalanma rejimi qarışıqdır. Yuxarı axarlarında əsasən yeraltı sularla, aşağı axarları isə yağış suları ilə qidalanır. Mənsəbində, 26 km-lik hissədə orta su sərfi 48,2 m³/s təşkil edir. İl boyu suyun səviyyəsi dəyişir. Buna səbəb çay axarında heç bir böyük gölün olmamasıdır. Çayda hər il donma müşahidə olunmur. Ümumiyyətlə donam dekabrın ortalarında baş verir. Martın sonunda isə buz qatından azad olur.

Çayın axdığı ərazi silur dövrü süxurlarından təşkil olunub. Çay meandrlı formaya görə «estoniya Missisipisi» adlanır. Pyarnu ölkənin fərqli landşaft ərazilərindən keçir: Pandivere regionu, Mərkəzi-eston və Soomaa düzənliyi və s.

Pyarnu çayı öz mənbəyini çox da böyük olmayan Allikayarv gölündən götürür. Göl Roosna Alliku qəsəbəsi yaxınlığındadır və eyni adlı rayonda yerləşir. Payde şəhəri yaxınlığında Pyarnu çayına iki birləşir: Vodya və Esna. Daha sonra isə Payede-Reopalu çayı birləşir. Pyarnu hövzəsinin əsas çayları bunlardı: Prandi, Lintsi, Piyumetsa, Kyaru, Vyandra, Navesti, Halliste, Raudna, Reyu və Sauq. Çay gəmiçilik üçün qismən yararlıdır. Çay üzərində 11 bənd və bir su elektrik stansiyası var. Çay kənarında ölkənin böyük kənd təsərrüfatı sahələri yerləşir. Yuxarı axarlarında Estoniyanın ən məhsulldar əkin sahələri yerləşir.

Çayın mənsəbində eyni adlı Pyarnu şəhəri yerləşir. Digər yaşayış məntəqələri bunlardı: Türi, Sindi və Payde.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Estonian Environmental Register.
2. ↑  Русские акты Копенгагенскаго гозударственнаго архива // Издание Археографической Коммиссии, 1897
3. ↑  "The Pärnu River basin and floods". Estonica. 11 May 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 February 2017.
**Peşmərgə Roj** və ya **Rojava Peşmərgəsi** — Suriyada Kürd Milli Şurasının hərbi qanadı. Onlar KDP tərəfdarıdır və əmrləri İraq Kürdüstanının prezidenti Bərzanidən alırlar.

Tarixi
------

Kürd Milli Şurası lideri iddia etmişdir ki, PYD-nin silahlı qanadı olan YPG və YPJ-nin artan hərbi gücünə cavab olaraq onlar özünün hərbiləşdirilmiş qanadı olan Peşmərgə Roju yaratmışdılar. İbrahim Bironun iddialarına görə, Rojava Peşmərgəsi daha çox suriyalı kürd qaçqınlar və Kürdüstan regionunda Suriya Ordusunun fərariləri arasından toplanır. General-mayor Bəhcət Taymasın rəhbərliyi altında Peşmərgə və Zəravani tərəfindən təlim keçmiş Roj Peşmərgə 2016-cı ilin iyun ayına qədər 3,000, 2018-ci ilin dekabrına qədər isə 5,000 döyüşçüyə malik idi. Onların əsas məqsədi kürd ərazilərinin müdafiəsi və İslam Dövləti ilə mübarizədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "KNC leader: If Int'l efforts fail, Rojava Kurds must unite for their own region". Rudaw. 4 March 2016. 27 August 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 June 2016.
2. ↑  *Vager Saadullah.* "Politics Keep Syrian Kurdish Troops From Fighting in Their Homeland. Never mind Islamic State—one faction rejects another's fighters". War Is Boring. 14 October 2015. 7 August 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 June 2016.
**Qaspe yarımadası** (*ing.* Gaspé Peninsula) və ya **Qaspesiya yarımadası** — Müqəddəs Lavrenti çayının cənub sahilindən Kanadanın Kvebek əyalətində yerləşən Matapedia dərəsinə qədər uzanan, Müqəddəs Lavrenti körfəzi ilə əlaqələnən yarımada. Yarımada Nyu Brunsvikdən Şalor körfəzi və Restiquş çayı vasitəsilə ayrılır.

*"Qaspe"* sözü miqmaq dilindəki *"gaspeg"* sözündən gəlir və mənası "torpağın sonu"dur. Başqa bir versiyaya görə yarımada adını bask dilindəki *"gerizpe"* *("sığınacaq")* sözündən götürüb.

Yarımadanın sahəsi Belçikanın sahəsindən bir qədər böyükdür: 31.075 km2. 2011-ci ilə aparılan siyahıalmaya görə Qaspedə 140.599 nəfər yaşayır.

Ərazi
-----

Qaspenin bayrağı.
Yarımadanın şimal sahilində, Müqəddəs Lavrenti çayı boyunca sıldırım qayalar üstünlük təşkil edir. Müqəddəs Lavrenti körfəzinə çıxan Kap Qaspe uçurumu yarımadanın ən şərq nöqtəsidir. Təbii tağ tərəfindən dəlinmiş kiçik ada olan Pers qayası yarımadanın sadəcə şərq sahilindən aralıda yerləşir. Yarımadanın daxili nahamardır. Şimala doğru uzanan və Appalaç dağlarının davamı olan Çik-Çoks dağlarında yarımadanın ən hündür nöqtəsi olan Cek-Karter zirvəsi yerləşir (1.268 metr).

1.151 metr hündürlüyə malik Albert dağı Çik-Çoks dağlarının digər hündür zirvəsidir. Albert dağının yoxuşluğunun üstəsindən gəlmək müşküldür, amma Müqəddsə Lavrentinin və Kot Norun mənzərəsinə, çayın şimal sahilinə, Kanada qalxanına görə turistlərin diqqətini çəkir.

Daxili hissələri
----------------

Yarımadanın daxili hissələrinin çoxunu Appalaç dağlarının ardı — Notr Dam dağlarının hissəsi olan Çik-Çok dağları təşkil edir.

Dəniz səviyyəsindən 660 metr yüksəklikdə yerləşən Merdokvill şəhərinin maraqlı tarixi var və burada bir neçə külək turbinini görmək mümkündür. Şəhər 198-ci yolla yarımadanın şimal sahili əlaqələnir. 198-ci yol boyunca yarımadanın şərqindəki Qaspe şəhərinə qədər York çayı axır.

Qalereya
--------

* Forilyon Milli ParkıForilyon Milli Parkı
* Pers Qayası Milli ParkıPers Qayası Milli Parkı
* Qaspesiya Milli ParkıQaspesiya Milli Parkı
* Miquaşa Milli ParkıMiquaşa Milli Parkı
* Qaspe şəhəriQaspe şəhəri
* Qaspe yarımadasının regionlarıQaspe yarımadasının regionları

İstinadlar
----------

1. ↑  According to Quebec's *Commission de toponymie*
2. ↑  Statistics Canada Arxivləşdirilib 2020-08-06 at the Wayback Machine Population and dwelling counts, for Canada, provinces and territories, and economic regions, 2011 and 2006 censuses - 100% data
3. ↑  *Fernald, M.L.* "Botanizing on the Gaspé sea-cliffs". Harvard Alumni Bulletin. 36. 1932: 1–7.
4. ↑  *Gouvernement du Québec.* "Mont Albert" (French). Commission de toponymie. 2011. 14 August 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 Jan 2011.
5. ↑  *Scoggan, H.J.* The Flora of Bic and the Gaspé Peninsula, Quebec. Ottawa, Canada: National Museum of Canada. 1950. 399.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Qaspe yarımadası ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Gaspesie.net
* Gaspesie.com
* Qaspe regionu
* Qaspedə turizm
2006 Rotterdam.
**Zomerkarnaval** və ya **Yay karnavalı** - Rotterdamda yay karnavalı.

Zomerkarnaval adı altında keçirilən bütün mərasimləri avropalılar Braziliya karnavalı adlandırır. Niderlandlıların ən vəhşi karnavalları yayın qızmar günündə təşkil olunur. Liman şəhəri olan Rotterdamın mərkəzi qarşısı alınmaz əyləncə mərkəzinə çevrilir.

2009-cu ildə Zomerkarnaval – yay karnavalı Rotterdamın baş küçələrindən birində 25 dəfə keçirilmişdir. Üçgünlük xüsusi təşkil olunmuş yada salma mərasimi 19 – 25 iyul arasında hazırlanacaqdır. Mərasimin proqramına müxtəlif növ rəqslərin keçirilməsi və karnavalın kraliçasının seçilməsi daxildir, barabançılan döyüşləri isə ən maraqlı hadisələrdən sayılı, hansı ki, bu zaman onlara 6 min euro hədiyyə verilir. Həmçinin tematik gecə və canlı musiqi də bütün bunlara əlavə edilir. Rotterdamın küçələrində müxtəlif karnaval geyimlərində olan insanlara rast gəlinir, gecənin sonunda Latın Amerikasından olan dj–lər iştirak edərək əyləncəni daha da yüksəldirlər.

Hər il karnaval daha böyük çevrəni əhatə edir. Bu insanların arasında Niderlandın daimi sakinlərini və Avropanın bir çox ölkələrindən olan şəxsləri görmək mümkündür. Bununla yanaşı Kabo-Verde, Antil adaları və Surinamdan gələn iştirakçılar da bu karnavalda iştirak edənlər siyahısındadır.

Mənbə
-----

* Rotterdamda yay karnavalı
Çay partiyası hərəkatı
**Çay partiyası hərəkatı** (*ing.* Tea Party movement) — Amerikada mövcud olan siyasi hərəkatdır ve əsasən ABŞ hökumət xərclərini və vergiləri azaltmaqla ABŞ-nin milli borcunu və federal büdcə defisitini azaltmağa nail olmaq tərəfdarıdır. 2009-cu ildən bəri baş verən aksiyaları dəstəkləyir. Bəzi araşdırmalar amerikalıların 10%-inin bu hərəkatın üzvü olduğunu bildirir.

Xarici siyasət haqqında fikirləri
---------------------------------

Çay partiyası ile əlaqədar olan respublikaçılar(Michele Bachmann, Jeff Duncan, Connie Mack IV, Jeff Flake, Tim Scott, Joe Walsh, Allen West və Jason Chaffetz) Liviyadan ABŞ hərbi personelinin çıxarılması haqqında qərarı dəstəklədi.

Çay partiyası ilə əlaqədar olan respublikaçılar (Jim DeMint, Mike Lee and Michael Crapo) xarici köməyin Liviya, Pakistan və Misirə edilməklə məhdudlașdırılmasını dəstəklədi.

Çay partiyası ABŞ-nin Suriyaya müdaxilə etməsinin əleyhinədir.

Mənşəyi
-------

Mənşəyini Boston çay qonaqlığından götürülmüşdür.

Seçkilərdə iştirakı
-------------------

"The New York Times" 2010 seçkilərində 138 respublikaçı namizədin Çay partiyasından olduğunu aşkar etdi. Wall Street Journal və NBC News təşkilatlarının sorğusuna görə oktyabrın ortasında 35% seçici Çay partiyasını dəstəkləyir.

İstinadlar
----------
**Karelin tıs-tısı** (*lat.* Acantholimon karelinii) — plumbaqokimilər fəsiləsinin tıs-tıs cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Cənubi Qafqaz, Cənub-Qərbi Asiya, Anadolunun şimal-şərqi, İranda yayılmışdır. Naxçıvan MR ərazisindən toplanan nümunələrə əsasən təsvir olunmuşdur.

Botaniki təsviri
----------------

8-20 sm hündürlüyündə, 30-35 sm diametrində, seyrək yastığı olan kolcuqdur. Xarici çiçəkaltlığı daxili çiçəkaltlığından bir qədər qısadır. Daxili çiçəkaltlıqları kasacığın yarısının uzunluğundan bir qədər artıqdır. Kasacıq büküyünün pərdələri iti və ya azacıq iti sonluqludur. Onların mərkəzi boyunca paylanmış damarcıqları kasacığın büküyünün kənarına çatır və ya ondan uzundur. Çiçək saplaqları süpürgəvari-sünbülcüklü və yarpaqlardan xeyli hündürdür. Sünbülün oxu çılpaq olub, tez qırılandır. Sünbülcüklər ensiz və nazik olub, 10 mm uzunluqdadır. Kasacığı 10 mm-ə qədər uzunluqda olub, çılpaq və narın qırışıqlı, 2 mm enində büküyə malikdir. Tacı parlaq çəhrayıdır. May-iyun ayında çiçəkləyir, iyulda toxumları yetişir.

Ekologiyası
-----------

Kserofitdir. İran-Turan coğrafi elementinə daxildir. Növ aşağı dağlıq qurşaqda, dəniz səviyyəsindən 800–1400 m hündürlükdə, friqanoid bitkiliyində rast gəlinir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində, daşlı və çınqıllı yamaclarda, bəzən əhəngli torpaqlarda yayılmışdır. İlk dəfə Naxçıvan MR ərazisindən toplanıldığı qeyd edilmişdir (Assadi, 2005). Torpağa tələbkar olmayan, işıqsevən, quraqlığa, istiyə dözümlü, həmçinin şaxtaya davamlı bitkidir.

İstifadəsi
----------

Yastıqvari formasına, bol çiçəkləməsinə və çiçəklərini uzun müddət saxlamasına, çox əlvan, parlaq, çəhrayı rəngdə olmasına görə dekorativ bitkilər kimi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Ədəbiyyat
---------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Acantholimon karelinii* | 
* Wikidata: Q17233804
* Wikispecies: Acantholimon karelinii
* EoL: 5490421
* GBIF: 4089607
* iNaturalist: 830905
* IPNI: 686023-1
* NCBI: 1526258
* Plant List: kew-2614774
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:686023-1
* Tropicos: 25400241
* WFO: wfo-0000513358

 |
| *Statice karelinii* | 
* Wikidata: Q39528152
* GBIF: 7506184
* IPNI: 687506-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:687506-1
* Tropicos: 100385800

 |
**Fəxrəddin Qəhrəmanlı** — Azərbaycan rəssamı, "Azərbaycan Dövlət Rəssamlar İttifaqı"nın üzvü

Həyatı
------

Qəhrəmanlı Fəxrəddin Rəhim oğlu 1957-ci il aprelin 8 –də Naxçıvan şəhərində hərbçi ailəsində anadan olub.1986 –cı ildə Respublika sərgisində iştirak edib. 1988- ci ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun Rəssamlıq fakültəsini bitirib.1988- ci ildə İncəsənət İnstitutunun 70-illiyinə həsr olunmuş III Respublika sərgisində iştirak edib. 

1988- ci ildə Belarusiya Beynəlxalq sərgisində, Bakıda və Naxçıvanda bir çox sərgilərdə iştirak edib.1995- ci il 26 may Azərbaycan Demokratik Cumhuriyyətinin 77 - ci ildönümü münasibətilə Türkiyənin İstanbul şəhərində sərgisi keçirilib.1995- ci ildə Türkiyənin Kars vilayətində fərdi sərgisi keçirilib.1996- cı ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasında Naxçıvanın baş konsulluğunda 50 əsər ilə fərdi sərgisi keçirilib.1988- ci ildən 1996- cı ilə qədər Naxçıvanın Rəssamlar Ittifaqının bütün tədbirlərində iştirak edib.1996- cı ildən 2007- ci ilə qədər Türkiyənin Antalya şəhərində rəssamlıq fəaliyyətini davam etdirib.Bir sıra ölkələrdə və şəxsi kolleksiyalarda əsərləri saxlanılmaqdadır.

Fransa, Almaniya, İtaliya, Belçika, Hollandiya, Rusiya, Belarusiya, Ukrayna və Azərbaycanda bir çox sərgilərdə iştirak edib.2005- ci ildən etibarən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvüdür.2015- ci ildə 19 fevralda Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində 34 əsərlə fərdi sərgisi keçirildi.19 dekabr 2015-ci il tarixində Azərbaycan Mədəniyyət Fondu və SEBA (Suel-Bakı) Azərbaycan-Korea Mədəniyyət Mübadiləsi Assosiasiyasının təşkil etdiyi "Qəbələ IV Beynəlxalq İncəsənət sərgi"sində və Mərkəzi və Xətai İncəsənət Mərkəzində təşkil olunan suluboya sərgilərinin iştirakçısı olmuş və mükafata layiq görülmüşdü.11 may 2016-cı il tarixində Rəssamlar İttifaqında yağlı boya və sulu boya ilə işlənmiş 60 əsərlə "Bahar" adlı fərdi sərgisi keçirilmişdir. Hal-hazırda Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Rəssamlıq fakültəsinin "Təsviri sənət" kafedrasında baş müəllim vəzifəsində çalışır və tələbələrə Rəsm və Rəngkarlıq fənlərini tədris edir.13 iyun 2016-cı il tarixində Azərbaycan Rəssamlar İttifaqında Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "Rəssamlıq" fakültəsinin "Rəngli duyğular" adlı müəllim və professor heyətinin yaradıcılıq sərgisində iştirak etmişdir.

Hal-hazırda Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Rəssamlıq fakültəsinin "Təsviri sənət" kafedrasında baş müəllim vəzifəsində çalışır və tələbələrə Rəsm və Rəngkarlıq fənlərini tədris edir.
**Katasterizm** ( *yun.* καταστερίζω καταστερίζω «ulduz" arasında yerləşdirilmiş κατ ilə + ἀστήρ «ulduz») Qədim Yunan mifologiyasında - tanrıların, insanların heyvanların və əşyaların ulduzlu səmaya çevrilməsi prosesi: bürclərə, asterizmlərə, ulduzlara və süd yoluna. Müasir mənada **katasterizm** mifoloji və dini təsvirlərin göy obyektlərinə köçürülməsidir. Termin yalnız qədim miflər üçün istifadə olunur, qismən astral mif anlayışına uyğundur. Günəş və ayla əlaqəli miflər üçün günəş və ay mifləri terminlərindən istifadə olunur ; bundan başqa "katastrofizm" anlayışı planetlər üçün istifadə edilmir. 

Katasterizm qədim yunan şairləri arasında sevilən mövzu idi. Ən məşhur əsər Kirenalı Eratosthenin "Katasterizmlər" (rus dilində "Ulduzlara çevrilmə") idi (e.ə. 276-194-cü illər). e. ) əsəridi. Roma şairlərində katasterizm mifləri əsas hissə kimi ümumiyyətlə çevrilmədir, Theogony ilə bərabər isə məşhur yaradıcılıq mövzusu olmuşdur. 

Qədim bürclərin əksəriyyəti onların mənşələrini izah edilən bir neçə miflə və ya bir mifin versiyaları ilə əlaqəlidir Aşağıda ən məşhur və ümumi qəbul edilmiş katasterizmlər təqdim edlir. 

| Bürc | Mifologiyada bir analoq |
| --- | --- |
| Andromeda | Andromeda |
| Əkizlər | Dioscoura |
| Ursa mayor | Callisto |
| Böyük köpək | İkaria iti |
| Tərəzi | Themis Atributu |
| Dolça | Ganymede, Deucalion və ya Kekrop |
| Qurd | Lycaon |
| Çəkməli | Arcade |
| Herakllar | Herakllar |
| Hydra | Lernaean hydra ikinci feat olan Hercules |
| Qız | Demeter |
| Əjdaha | Argonauts səyahətindən Əjdaha |
| Ophiuchus | Asclepius |
| İlan | Asclepius atributu |
| Kassiopiya | Kassiopiya |
| Balina | Keto, Perseusun canavarından canavar |
| Oğlaq | Pan, bəlkə də Amalfei |
| Gəmi Argo ( Kiel, Yemək, Yelkənlər ) | Argonauts gəmisi |
| Qaranquş | Zevs |
| Aslan | Heraklın ilk ifasında Aslan |
| Lyra | Lira Orfey |
| Kiçik it | İkaria iti |
| Qoç | Argonautların Zlatorunny Qoçları |
| Qartal | Zevs |
| Orion | Orion |
| Pegasus | Pegasus |
| Perseus | Perseus |
| Xərçəng | Heraklın ikinci hissəsindəki xərçəng |
| Balıq | Afrodita və Cupid |
| Şimali Tac | Ariadne Crown |
| Əqrəb | Oriona hücum edən Əqrəb |
| Oxatan | Centaur Krotos |
| Buğa | Zevs |
| Centaur | Centaur Chiron |
| Cefey | Kefey |
| Eridan | Eridan |

Həmçinin bax
------------

* Asterizmlər
Silodan fırlatılan Peacekeeper
**Qitələrarası ballistik mərmi** (QABR) (İngilis: intercontinental ballistic missile (ICBM)) minimum 5500 km və daha çox mənzili olan, nüvə başlıq daşıması məqsədiylə hazırlanmış ballistik raketlərdir. Ayrıca kimyəvi və bioloji silah təsirləri ilə də təchiz oluna bilər. Tək bir mərmi birdən çox hədəf üçün birdən çox döyüş başlığı daşıya bilər. Erkən model QABR'lər hədəfi tam vurmaq mövzusunda qabiliyyətləri məhdud idi buna görə ümumiyyətlə şəhər kimi böyük hədəflər üçün istifadə olunurdular. Daha sonra hədəfi isabət qabiliyyəti artdıqda hərbi hədəflərə qarşı istifadə edilməyə başlandı. İkinci və üçüncü nəsil dizaynlar isabət mövzusunda xeyli irəlilədiyi üçün ən kiçik hədəflərə belə müvəffəqiyyətli nöqtə atışı edə bildi.

Tarix
-----

### İkinci Dünya Savaşı

İnkişaf etdirilən istifadəyə əlverişli ilk KABE, faşist Almanyasında Projekt Amerika adı ilə Wernher von Braun və qrupunun boynuna götürdüyü A9 / 10 raketidir. New York və digər Amerika şəhərlərini bombalamaq üçün nəzərdə tutulmuşdur. A9 / 10 mərmiləri ilk başlarda radio idarəsi ilə hədəfləməkdi. Lakin Elster Əməliyyatında ki müvəffəqiyyətsizlikdən sonra dəyişdirildi. A9 / 10 raketlərinin ikinci mərhələsi Yanvar və Fevral 1945 də bir neçə dəfə sınandı. A9 / 10 raketlərinin qabaqcılı yenə Wernher von Braun tərəfindən hazırlanan və İkinci Dünya Müharibəsinin sonuna qədər İngilis və Belçika şəhərlərini bombalamaq üçün istifadə olunan V-2 raketləri idi. Döyüşdən sonra Wernher von Braun və digər əhəmiyyətli elm adamları Paperclip Hərəkatı daxilində ABŞ ye daşındılar və müxtəlif mərmilər dizayn etdilər..

* Yüksəlmə mərhələsi: Qatı və maye itəliyici olmasına görə dəyişməklə birlikdə 3 elə 5 dəqiqə çəkir. Bu mərhələnin sonunda yollanılan bucağa görə dəyişməklə mərmi 150 elə 400 km-ə çatar. Ümumiyyətlə yanma sürəti 4 km / saniyə olur.
* İrəliləmə mərhələsi: Orta hesabla 25 dəqiqə davam edən bu mərhələdə əksəriyyətlə şaquli bucaqda oval bir orbit çəkərək yol alır. Zirvə yüksəkliyi 1200 km-dir.
* Təkrar Giriş mərhələsi: Mərmi 100 km hündürlükdə ikən başlayır və ortalama 2 dəqiqə çəkir. Bu mərhələdə raket hədəfinə doğru təpədən enər və 7 km / saniyə sürətə çatıb çarparaq partlayır.

Müəyyən QABR'lər
----------------

* Peacekeeper (10,000 km (6,200 mil)+) (ABD)
* Minuteman (10.000+ km) (ABD)
* R-36M2 (SS-18) (10.000+ km) (SSCB, Rusya)
* UR-100N (SS-19) (10.000+ km) (SSCB, Rusya)
* RT-2PM "Topol" (SS-25) (10.000+ km) (SSCB, Rusya)
* RT-2UTTH "Topol M" (SS-27) (10.000+ km) (Rusya)
* RS-24 "Yars" (SS-29) (10.000+ km) (Rusya)
* DF-4 (~5.500-7.000 km) (Çin)
* DF-31 (10.000+ km) (Çin)
* DF-5 (10.000+ km) (Çin)
* DF-41 (10.000+ km) (Çin)
* Agni-V (5.000 to 8.000 km) (Hindistan)
* Jericho 3 (5.000 to 11.500 km) (İsrail)

Mənbələr
--------
**İrena Veysayte** (lit. Irena Veisaitė; 9 fevral 1928, Kaunas – 11 dekabr 2020, Vilnüs) — Sovet və Litva ədəbiyyatşünası, teatrşünas və teatr tənqidçisi, ictimai xadim; Qərbi Avropa ədəbiyyatı və teatr tarixinə dair əsərlərin müəllifi.

Bioqrafiyası
------------

Kaunasda bir yəhudi ailəsində anadan olmuşdur. 1934–1941-ci illərdə Kaunasdakı Şolom Aleyxem Gimnaziyasında idiş dilində təhsil alır. İkinci Dünya müharibəsi zamanı Kaunas gettosunda valideynlərini itirir. Anası onu Qırmızı Ordunun gəlişinə qədər gizlədən litvalı ailəyə verir.

1947-ci ildə Salome Neris adına Vilnüs orta məktəbini bitirir. 1953-cü ildə Moskva Dövlət Universitetini alman dili və ədəbiyyatı ixtisası üzrə bitirmişdir. 1963-cü ildə Leninqrad Dövlət Universitetində filologiya elmləri namizədi dərəcəsi üçün tezisini müdafiə edir.

1953–1997-ci illərdə Vilnüs Pedaqoji İnstitutunda (1992-ci ildə Vilnüs Pedaqoji Universitetinə çevrildi) Qərbi Avropa ədəbiyyatı, Alman ədəbiyyatı, XX əsr teatr tarixi kurslarında dərs demişdir. 1965-ci ildən dosent; 1999-cu ildə Vilnüs Pedaqoji Universitetinin Fəxri professoru adına layiq görülmüşdür.

1963–1964-cü ildən bəri teatr tənqidçisi kimi tanınır.

93 yaşında, 11 dekabr 2020-ci ildə Vilnüsdə koronavirus infeksiyası nəticəsində dünyasını dəyişir.

Elmi fəaliyyət
--------------

Litva və digər ölkələrin mətbuatında 200-dən çox məqaləsi dərc edilmişdir. Bir neçə kitabın tərtibçisi; məktəb dərsliklərinin həmmüəllifidir.

Sosial fəaliyyət
----------------

1990-cı ildə professor Ceslovas Kudaba ilə birlikdə Açıq Litva Fondunu (Atviros Lietuvos Fondas) təsis edir. 1993-cü ilə qədər Açıq Litva Fondunun idarə heyətinin sədr müavini, 1993–2000-ci illərdə idarə heyətinin sədri olur. Açıq Cəmiyyət İnstitutu (Budapeşt) və digər beynəlxalq qeyri-hökumət təşkilatlarının idarə heyətinin üzvü, Nidadakı Tomas Mann Mədəniyyət Mərkəzinin kuratoriumunun üzvü, Litvanın UNESCO üzrə Milli Komitəsinin, Mədəniyyət Nazirliyinin Bədii Şurasının üzvü olmuşdur.

Mükafatları
-----------

1995 — Litva Böyük Knyaz Gyadiminas ordeni (dördüncü dərəcə).

2006 — Barbara Radzivill mədəniyyət və təhsil sahəsindəki uğurlarına görə medalı.

2008 — Litva Elm və Təhsil Nazirliyinin Fəxri Nişanı.

2012 — Litva-Alman mədəni mübadiləsindəki fəaliyyətlərinə və vətəndaş cəsarətinə görə Göte medalı.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Irena Veisaitė // .
2. ↑  "Mirė koronavirusu sirgusi teatrologė, literatūrologė Irena Veisaitė". DELFI. December 28, 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: Dec 11, 2020.

Mənbə
-----

* Gediminas Zemlickas. "Mokslas be sąžinės — pragaištingas"
* Irenai Veisaitei — Barboros Radvilaitės medalis už nuopelnus kultūrai ir švietimui
* Vytautas Toleikis "Irenos fenomenas"
* Fotokronika
* Irena Veisaitė "Holokaustas mano gyvenime"
**Konstansa** (it. Costanza) (1127 – 1163) — 3-cü Antioxiya knyaginası.

Atası Antioxiya knyazı II Bohemond, anası isə Qüds kralı II Baldvinin qızı Alisa idi. Hələ 2 yaşında ikən atası döyüşdə həlak oldu və onun yeganə övladı olaraq Konstansa knyagina elan edildi. İlk öncə anası Alisa onun naibəsi təyin edilsə də, daha sonra yerli əsilzadələr buna qarşı çıxdılar. Onların istəyi ilə balaca knyaginaya ana-babası olan Qüds kralı II Baldvin naiblik etdi. Ancaq cəmi 1 il sonra kral vəfat etdi və naiblik vəzifəsi 1131-ci ildə onun xələfi və balaca qızcığazın dayısı Fulka həvalə edildi.

Yaranan siyasi çəkişmələri önləmək məqsədilə, Konstansa 1136-cı ildə hələ 8 yaşında ikən özündən 23 yaş böyük Puatyeli Raymondla evləndirildi. Cütlük knyazlığı birlikdə idarə etdilər. Gələcəkdə bu nigahdan 4 övladı dünyaya gələn Konstansa, ərinin 1149-cu ildə döyüş meydanında həlak olmasının ardından dul qaldı. 1153-cü ildə əslən fransız olan cəngavər Şatilyonlu Reynaldla evləndi və bu evlilikdən gələcəkdə Macarıstan kraliçası olacaq olan bir qız dünyaya gətirdi.

Ərinin 1160-cı ildə əsir düşməsinin ardından Konstansa hakimiyyəti təkbaşına əldə etməyə çalışdı. Ancaq Qüds kralı III Baldvin buna qarşı çıxdı və knyaginanın böyük oğlu Bohemondu taxtın rəsmi varisi elan etdi. Buna baxmayaraq Konstansa kürəkəni olan Bizans imperatoru I Manuelin də dəstəyini alaraq Antioxiyada hakimiyyəti təkbaşına ələ aldı. Buna baxmayaraq cəmi 3 il sonra - 1163-cü ildə ağır xəstələndi və ölümündən bir neçə gün öncə böyük oğlu Bohemondun lehinə taxtdan çəkildi.

Mənbə
-----

* Asbridge, Thomas (2000). *The Creation of the Principality of Antioch, 1098–1130*. Boydell Press. ISBN 978-0-85115-661-3
* Barber, Malcolm (2012). *The Crusader States*. Yale University Press. ISBN 978-0-300-11312-9
* Brown, Gordon S. (2003). *The Norman Conquest of Southern Italy and Sicily*. McFarland&Company, Inc. ISBN 978-0-7864-1472-7
* Lilie, Ralph-Johannes (1993). *Byzantium and the Crusader States, 1096–1204*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-820407-7
* Runciman, Steven (1989b). *A History of the Crusades, Volume II: The Kingdom of Jerusalem and the Frankish East, 1100–1187*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-06162-8

İstinadlar
----------

1. ↑  Fink, Harold S. (1969). "The Growth of the Latin States, 1118–1144". In Setton, Kenneth M.; Baldwin, Marshall W. (eds.). *A History of the Crusades, Volume I: The First Hundred Years*. The University of Wisconsin Press. pp. 368–409. ISBN 0-299-04844-6
2. ↑  Hailstone, Paula Z. (6 Dec 2019). *Recalcitrant Crusaders?: The Relationship Between Southern Italy and Sicily, Crusading and the Crusader States, c. 1060–1198*. Routledge. ISBN 9781000764628
**Müqəddəs Matvey adına Roslin kapellası kilsəsi** (*Collegiate Church of St Matthew*) — Şotlandiyanın midliotian Roslin kəndində son dövr qotik kilsəsi. Roslin qəsri yaxınlığında XV əsrdə Sinkler tayfasının məzarlığı kimi tikilib. Tikintinin təşəbbüskarı kimi 3-cü Orkney qrafı Uliyam Sinkler olub (1410—1484).

Tampliyer-mason məbədi
----------------------

Roslin kapellası
İngiltərənin Edinburq şəhəri yaxınlığında "Rosslyn Kapellası" kimi tanınan kilsə tampliyerlərin bütpərəst inanclarının simvolu kimi qəbul edilir. Bu binanı tampliyerlərin davamçıları olan masonlar və gül-xaçlılar tikərək, dörd bir tərəfinə öz fəlsəfələrini ifadə edən simvollar yerləşdiriblər. Türk masonlarının "Memar Sinan" dərgisində kapellanın mason mənşəyi və bütpərəst ünsürləri belə izah olunur: Şotlandiyada tampliyer-mason birliyinin ən əsas sübutlarından biri Edinburqun 10 km. cənubunda yerləşən qədim Tampliyer mərkəzi Balantradoxdan 15 km. uzaqdakı Midlotiandakı Roslin (Rosslyn) kəndində yerləşən qala və kapelladır. Bölgədə və qalada xüsusilə 1312-ci ildən sonra Müqəddəs Kler baronlarının himayəsi altında tampliyerlər məskunlaşıblar. Bu kapella 1446-48 illərdə təkcə Şotlandiyada yox, bütün Avropada dövrün ən məşhur və hörmətli adamlarından sayılan Ser Uilyam Kler tərəfindən inşa edilib. Binanın tikintisində masonlar və gül-xaçlılar iştirak ediblər. Ser Uilyam Kler Avropanın hər yerindən tanınmış memarları kapellamn tikintisinə dəvət edib. Kapellanın yanındaca yeni evlər qurulub və loja açılıb. Kapella plan və dekorasiya baxımından fərqlənir. Nə Şotlandiyada, nə də Avropada bənzəri var. O, müəyyən qədər İrod Məbədinə oxşadılıb və hər tərəfi mason simvollarıyla bəzədilib. Simvolların arasında Hiram və qatilinin başlarının barelyefləri, həmçinin pərgar və künyə təsvirləri diqqət çəkir. Həmçinin bəzi mason mərasimlərinin təsvirləri də yer alıb. Kapellanın Misir, İbrani, Qotik, Norman, Kelt, Skandinaviya, Tampliyer və Mason mədəniyyətlərinin memarlıq xüsusiyyətlərini daşımasıyla yanaşı, ən maraqlı cəhətlərindən biri də sütunların üzərindəki çeşidli bitki fiqurlarun arasında kaktus və Misir motivlərinin olmasıdır. Kapellanın içində paqan (bütpərəst) bəzəkləri o qədər çoxdur ki, 1589-cu ildə Rosslin baronu oranı müqəddəs ayinlərin yerinə yetirilməsi üçün uyğun yer saymayıb. 31 avqust 1592-ci ildə isə Rosslin baronu Oliver Klerə göstərilən təzyiq nəticəsində kapelladakı bütpərəst nişanələrinin əksəriyyəti ləğv edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  Tamer Ayan, Ən qədim mason qurumu Şotlandiya Royal Order, "Memar Sinan", 1998, sayı 110, səh.18-19
2. ↑  Harun Yəhya: "Qlobal Masonluq", cild. 1, s. 18-19
**Qustav Veyl** (*alm.* Gustav Weil‎; 25 aprel 1808, Zaltsburq — 29 avqust 1889, Frayburq) — yəhudi əsilli alman şərqşünası.

Həyatı
------

Qustav Veyl 25 aprel 1808-ci ildə Almaniyanın Beden əyalətinə bağlı Zaltsburq şəhərində doğulmuşdu. Yəhudi əsilli bir ailənin övladıdər. Kiçik yaşlarında ailəsi tərəfindən din adamı olması üçün yönləndirildi; İbranicə, Fransızca və Latınca dərslər aldı. On iki yaşında ikən bu gün Fransa sərhəd-sınırları içərisində olan Metz şəhərinə gedərək xaxam olan babasından Talmud öyrəndi. 1828-ci ildə Heydelberq Universitetinə qeyd oldu. 1830-cu ildə təhsilinə davam etmək üçün Parisə getdi. Burada Silvestre de Sacy, E. Quatremère və A. Perron kimi müəllimlərdən Ərəbcə və Aysorca öyrəndi. Fransızların Əlcəzayiri işğal etməsinə görə təhsilinə ara verib, "Augsburger Allgemeine Zeitung" qəzetinin müxbiri sifətiylə Əlcəzayirə getdi. Yanvar 1831-ci ildə Misirə keçib Qahirədə Məhəmmədəli paşa tərəfindən yeni açılan Əbu Zabəl Tibb Mədrəsəsində Fransız dili müəllimliyinə başladı. Bu sırada Məhəmməd Ayyad ət-Tantavi və Əhməd ət-Tunisi kimi müəllimlərdən Ərəbcə, Farsca və Türkcə dil dərsləri aldı. Mart 1835-ci ildə İstanbula getdi; bir müddət burda qalıb Türkcəsini inkişaf etdirdi. Almaniyaya döndükdən sonra 1836-cı ildə Tübingen Universitetindən doktor və həmən ardından Heydelberq Universitetindən dosent ünvanlarını aldı. Ancaq Joseph F. von Hammer-Purgstallın Zəmaxşərinin "Aŧvaķuź-źəhəb"inə aid tərcüməsini (Golden Necklaces, Wien, 1835) tənqid etdiyi üçün uzun müddət universitetdə dərs verə bilməyincə universitetin kitabxanasında çalışdı. 1845-ci ildən etibarən eyni universitetdə Şərq dilləri dərslərinə girdi. 1861-ci ildə Şərq dilləri professorluğuna təyin edildi. Beləcə Heidelberq Universiteti tarixində ilk dəfə yəhudi əsilli bir professor kadra alınmış oldu.

Qustav Veyl 29 avqust 1889-cu ildə Almaniyanın Freiburg im Breisgau şəhərində vəfat etdi.

Əsərləri
--------

* Die poetische Litteratur der Araber. — Stuttgart, 1837.
* Mohammed der Prophet, sein Leben und seine Lehre: aus handschriftlichen Quellen und dem Koran geschöpft und dargestellt. — Stuttgart, 1843.
* Historische-kritische Einleitung in den Koran. — Bielefeld, 1844; 1878.
* Biblische Legenden der Muselmänner. — Frankfurt am Main, 1845.
* Geschichte der Kalifen. Bd. 1—5. — Вerlin—Stuttgardt, 1846—1862.
* Geschichte des Abbasidenchalifats in Egypten. — Stuttgart, 1860—1862.
* Geschichte der islamitischen Völker von Mohammed bis zur Zeit des Sultans Selim. — Stuttgardt, 1866.



1. ↑  Czech National Authority Database.
**Beynəlxalq Türkcə Olimpiadaları** və ya əvvəlki adı ilə **Xaricilər üçün Türk Dili Turniri** — ilk dəfə 2003-cü ildə təşkil edilmiş və dünyanın hər yerindən şagird və müəllimlərin iştirak etdiyi bir turnir. Olimpiada çərçivəsində Türkiyəyə gətirilən tələbələr türkcə mahnı və şeirlər söyləyib, xalq rəqslərini ifa etmişlər. Bu çərçivədə xaricdəki Gülən məktəblərində türkcə təhsil verildiyi, türkcənin tədris edildiyi iştirakçılara göstərilmişdir. Türk və ana dili olmayanlar üçün fərqli müsabiqə kateqoriyaları var.

Avropa Dil Mükafatı
-------------------

2007-ci il Avropa Dili Mükafatı Beynəlxalq Türkcə Olimpiadası layihəsinə görə Avropa Birliyinin Təhsil və Gənclər Proqramları Mərkəzi tərəfindən Beynəlxalq Dil Tədris Assosiasiyasına verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 19 Şubat 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 Mart 2022.
2. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 19 Şubat 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 Mart 2022.
3. ↑   Şablon:Webarşiv 2007 Avrupa Dil Ödülü

Xarici keçidlər
---------------

* Türkçe Olimpiyatları
* Olimpiyat Şarkısı
* Türkçe Olimpiyatları videoları