recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Altamira, Braziliyanın Para ştatında yerləşən bir şəhərdir. Bələdiyyə sərhədləri içərisində yerləşən sahəsi 159,696 km² təşkil edir. Bu baxımdan dünyanın ərazi baxımından ən böyük üçüncü şəhəri hesab olunur və sahəsi Yunanıstandan böyükdür, təxmini olaraq Tunis boydadır. Əhalisi 2010-cu ilə görə 99,075 nəfər təşkil edir. Hava nəqliyyatı Altamira Hava limanı vasitəsilə təmin edilir. 

Şəhərin yaxınlığında Braziliya hökuməti tərəfindən dünyanın üçüncü ən böyük su bəndi olacaq olan Belo Monte su bəndi inşa edilir. Hökumət bəndin bölgənin artan enerji ehtiyatlarının qarşılanması üçün lazım olduğunu bildirir, bəndin inşasına qarşı çıxanlar isə bənd inşa edildiyində Xingu çayının 80%-ə qədərinin quruyacağını və önəmli bir dolanışıq mənbəyi olan balıqçılıq sahəsinin itiriləcəyini iddia edirlər. Bənd inşasına görə şəhərin əhalisi iki dəfə artmışdır.

İstinadlar
----------


1. ↑  .
2. 1 2  Altamira - PA Arxivləşdirilib 2011-06-15 at the Wayback Machine (ibge.gov.tr).
3. ↑  Brazilian Judge Halts Work on Controversial Belo Monte Dam Arxivləşdirilib 2011-10-01 at the Wayback Machine (Demotix)
**Stendal** (*fr.* Stendhal; 23 yanvar 1783 – 23 mart 1842) əsl adı Mari-Henri Beyle olan fransız yazıçı.

Xarakterlərin daxili psixoloji vəziyyətini yaxşı aça bildiyi üçün realizm nümayəndələrindən biri sayılır. 1830-cu ildə yazılmış "Qırmızı və qara" və 1839-cu ildə yazılmış "Parmanın kartezian kilsəsi" romanları ilə tanınır.

Həyatı
------

1783-cü ildə Qrönoblda dünyaya gəlmişdir. Vəkil ailəsində doğulmuşdur. 7 yaşında ikən anasını itirən S. humanist və respublikaçı olan babasının himayəsində böyümüşdür. 1799-cu ildə həribi nazirlikdə qulluğa girmiş, I Napaleonun İtaliya safarind(1800) iştirak etmişdir.1806–14 illərdə intendant kimi Napaleonunir sıra hərbi səfərlərində, o cümlədən Rusiyaya yürüşündə iştirak etmiş, Moskvanın yandırılmasının , Borodino düyüşünün fransız ordusunun Rusiyadan qaçmasının şahidi olmuşdur. Napaleonun süqutundan sonra İtalyaya getmiş, karbonarlar hərəkatının rəhbərləri ilə əlaqə saxlamış, italyan romantikləri ilə yaxınlaşmış, 1821-ci ildə Fransaya qayıtmış, ədəbi həyatda fəal iştirak etmişdir.

1814-cü ildə Milana köçmüşdür. Stendalın 200-dən çox ədəbi təxəllüsü olmuş, lakin Stendal (alman sənətşünasir Vinkelmanın doğulduğu kiçik şəhər) təxəllüsü ilə məşhurlaşmışdır. Bir sıra əsərləri ölümündən sonra nəşr olunmuşdur. İlk əsərləri musiqiyə aid olmuşdur. Stendalın ədəbi yaradıcılığı fransız tənqidi realizminin ilkin mərhələsidir: "Roma, Neapol, Florensiya(1817)" , "Məhəbbət haqqında(1822)" Rasin və Şekspir (1823–1825) "və s. kitablarında idealist esstetikaya, ədəbi ehkamlara, incəsənatin ictimai vəzifəsini,

realizmi, təbiiliyi və hayatiliyi mudafiə etmişdir. S. romanlarında xüsusilə məşhur "Qırmızı və Qara" romanında burja cəmiyyətinin ictimai və əxlaqi çürüklüyü , Fransa burja inqilabından sonrakı ictimai həyat, mutərəqqi, inqilabi qüvvələrlə irtiça arasındakı mübarizə əksini tapmışdır. Həm kohnə mürtəci qüvvələrin nifrəti və yeni burja qaydalarının amansızlığı ilə qarşılaşan yeksək təbiətli, bacarıqlı, ehtiraslı gənc nəsil bu mübarizədə çox vaxt məğlub olmuşdur.

Əsərləri
--------

Romantizm dövründə yaşamış Stendalın realist əsərləri kifayət qədər qiymətləndirməmişdi. Stendalın əsərləri özündə ironiyanı, psixoloji və tarixi təsvirləri birləşdirir.

Stendal romanlar novellalar müəllifidir. Bununla yanaşı onun "Napoleonun həyatı" adlı bioqrafik və avtobioqrafik əsərləri də var.

* "Roma, Neapol, Florensiya"1817)
* "Məhəbbət haqqında"1822)
* "Rasin və Şekspir"(1823–1825)
* "Armans"(1827)
* Vanina Vanini (1829)
* Qırmızı və qara (1831)
* "Parma monastrı" (1839)
* "Lucyen Leven" (1834–1836)
* "Anri Bryuların həyatı" (1835)
* "Xudbinin xatirılıri"(1832)
* "Lamyel" (1839–1842. bitməmişdir)

Həmçinin bax
------------

* Stendal sindromu

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Yazıçı** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Çiləbürt monastırı** – Tərtər rayonunun Çiləbürt kəndi ərazisində, Çiləbürt qalası və Üç körpə monastırı yaxınlığında yerləşən tarix-memarlıq abidəsi.

Tarixi
------

Çiləbürt monastırı Tərtər çayının sağ sahilində, Çiləbürt qalasının şimal-qərbində, qaladan 2 kilometr aralıda yerləşir. Monastır regionun ən qədim və məşhur mədəni mərkəzlərindən biri olmuşdur. Kompleksə daxil olan tikililər – kilsə, rahib hücrələri və digər mülki tikililər XVIII əsrdə daha qədim tikililərin yerində inşa olunmuşdur.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Çiləbürt monastırının başkilsəsi birnefli bazilika formasına malikdir. Monastırın iki tərəfli damı qoşa pilyastrlar tərəfindən dəstəklənir. Kilsənin giriş qapısı qərb divarında yerləşir. Cənub divarında iki, şərq və qərb divarlarında isə bir pəncərə yeri var.

Kompleks ərazisində yeni tikililərin inşası zamanı daha qədim tikililərin daşlarından, həmçinin ərazidə olan xaçdalar və kitabəli daşlardan istifadə olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Мкртчян, 1989. səh. 55
2. ↑  Мкртчян, 1989. səh. 56

Ədəbiyyat
---------

* *Мкртчян, Ш.М,* Историко-Архитектурные Памятники Нагорного Карабаха, Ереван, 1989

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ⛭Qafqaz Albaniyasının monastırları |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| Çiləbürt monastırı (Qafqaz Albaniyası)Amaras
Ürəkvəng
M. Yaqub
Sisərnəvəng
M. Yelisey
Xudavəng
Yeddi kilsə
Əskipara
Arılıqbinə
Çarekvəng
M. Dilmanclar
Çiçərəvəng
Həmşivəng 
M. Sərkis
Gəncəsər
Calut
Yeddi qapı
Ktişvəng
Qırmızı
Vaquas
Kiçan
Havaptux
Kolatağ
Xatirəvəng
Qırmızı daş
Çərəkdar
Üç körpə
Çiləbürt
Xutudərə
M.İohann
M. Yelisey
Katarovəng 
Mavas
M. Yelisey
Şoşqavəng
Bovurxanavəng
Badara
Oçkanvəng
Xilaskar
M.Georgi |

 |

 |
**Sezai Aydın** (15 fevral 1952, Ankara – 20 dekabr 2021, İstanbul) — türk teatr, kino, serial aktyoru və səs aktyoru. O, daha çox Con Rembo, Rokki Balboa, Bill Kosbi və Fred Flintston obrazlarını səsləndirməsi ilə tanınır. Sezai Aydın 1952-ci il fevralın 15-də Ankarada anadan olub. Ankara Universiteti İqtisadiyyat və Ticarət Elmləri Akademiyasının məzunu olan Aydın şəhər teatrı sənətçisidir və bu günə qədər bir çox tamaşada çalışıb. Keçiören Bələdiyyəsində bir müddət "Şənbə şənbəsi" adlı uşaq əyləncə proqramına rəhbərlik edən, eyni zamanda kamera qarşısına keçərək film və seriallarda rol alan Aydın illərdir bir çox yerli və xarici obrazları səsləndirib. Başkent Rabitə Elmləri Akademiyasında səs və aktyorluq təhsili də verib. Aydın 20 dekabr 2021-ci ildə İstanbulun Ümraniye rayonunda şəkərli diabetlə bağlı ürək çatışmazlığından dünyasını dəyişib. 22 dekabr 2021-ci ildə Şakirin məscidində qılınan cənazə namazından sonra Qaracaəhməd qəbiristanlığında dəfn edilib. Oğlu Arda Aydın atasının ölümündən 8 ay əvvəl şəkər xəstəliyinə bağlı səbəblərə görə sağ ayağının amputasiya edildiyini bildirib.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Səsli Artist Sezai Aydın
* IMDb-də Sezai Aydın
* **Sinematurk.com**: Sezai Aydın
* Türk Kino Araşdırmaları səhifəsiArxivləşdirilib 2015-04-02 at the Wayback Machine
**Aliyə Ramazan qızı Terequlova** (13 may 1913, Tiflis – 13 mart 1968, Moskva) — azərbaycanlı aktrisa. Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1943).

Həyatı
------

Aliyə Ramazan qızı Terequlova 13 may 1913-cü ildə Tiflisdə anadan olub.

Məşhur Terequlovlar (Tanrıqulovlar) nəslindəndir. Məlahətli və cazibəli səhnə görkəmi, yaraşıqlı qədd-qaməti olub. Mürəkkəb mizanlarda, hərəkət edə-edə ariya və duet oxumağı ustalıqla bacarıb. Qəhrəman sevgililərin partiyalarının ifasını quruluqdan çıxaran, onlara romantizm, lirizm, səmimiyyət gətirən ilkin aktrisalardandır.

Aliyə Ramazan qızı Terequlova 1913-cü ildə Bakıda doğulub. On yaşından musiqi ilə müntəzəm məşğul olub və orta təhsil aldıqdan sonra Azərbaycan Dövlət konservatoriyasında oxuyub. Oranın vokal şöbəsini 1937-ci ildə bitirib və Opera və Balet Teatrına solist götürülüb. Burada Nərgiz və Məryəmin ("Nərgiz", Müslüm Maqomayev), Gülzarın ("Şahsənəm", Reynqold Qlier), Ağca qızın ("Aşıq Qərib", Zülfüqar bəy Hacıbəyov) partiyalarını oxuyub.

1938-ci ildə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrı açılanda Aliyə Terequlova da truppaya dəvət edilib. 1949-cu ildə teatr bağlananda Filarmoniyanın nəzdində yaradılan musiqili estrada ansamblında, Gənc Tamaşaçılar Teatrında işləyib. MKT 1956-cı ildə yenidən açılanda bir müddət burada işləyib.

Aliyə Terequlova ömrünün son on ilini Moskvada yaşayıb və 13 mart 1968-ci ildə orada vəfat edib. Aktrisanın Musiqili Komediya Teatrında oynadığı əsas rollar: Asya və Gülçöhrə, Minnət xanım, Gülnaz ("Arşın mal alan", "Ər və arvad" və "Məşədi İbad", Üzeyir bəy Hacıbəyov), Beatriçe ("İki ağanın bir nökəri", Karlo Haldoni və Şəmsəddin Fətullayev), Şərəfnisə ("Dərviş Məstəli şah", Mirzə Fətəli Axundzadə və Şəmsəddin Fətullayev), Keto ("Keto və Kote", Vladimir Dolidze), Durna ("Durna", Süleyman Rüstəm və Səid Rüstəmov), Bayadera ("Bayadera", İmre Kalman), Qızılgül ("Qızılgül", Məhərrəm Əlizadə və Soltan Hacıbəyov), Mirvari ("Toy kimindir?", Məhərrəm Əlizadə və Ağası Məşədibəyov), Naznaz ("Beş manatlıq gəlin", Məmməd Səid Ordubadi və Səid Rüstəmov), Sevgili ("Gözün aydın", Məhərrəm Əlizadə və Fikrət Əmirov), Qönçə ("Məhəbbət gülü", (Hüseyn Muxtarov və Süleyman Ələsgərov).

Yüksək zövq və istedad sahibi olan Aliyə Terequlova 17 iyun 1943-cü ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti fəxri adına layiq görülüb.

Filmoqrafiya
------------

### Çəkildiyi filmlər

1. Əlsiz adamlar (film, 1932) (Tammetrajlı Bədii Film)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azerbaijan Gender Information Center". www.gender-az.org. 2021-04-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-11.
2. ↑  "Aliyə Terequlova – Kinobiz.az – kino haqqında internet portalı" (ingilis). 2021-05-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-11.
3. 1 2 3  "Dərslik Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin 1 noyabr 2004-cü IL tarixli 816 saylı əmri ilə təsdiq olunub - səhifə 162". genderi.org (az.). 2021-04-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-11.
4. 1 2 3  "Одна из первых актрис, принесших романтику и искренность в азербайджанские дуэты". TIME (az.). 2019-05-13. 2021-05-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-11.
Lazerli printerdə çap prosesi
**Lazerli printer** (en. laser printer) – fotokopiya qurğularındakı texnologiyanın tətbiq olunduğu elektroqrafik printer. Fokusa yığılmış lazer şüası fırlanan güzgülü fotohəssas barabanın səthinin sahələrini elektrostatik yükləməklə səhifənin çap olunası görüntüsünü yaradır, baraban kağız vərəqi boyunca diyirlənir və kağızın üzərinə toz şəkilli boyaq maddəsi tökülür ki, onların hissələri kağızın yalnız yüklənmiş hissəsinə yapışır. Sonra tonerli kağız qızdırılır, boyaq maddəsi əriyir və bununla da vərəqin səthində qeyd olunur. Adətən, bundan sonra elektrik yükü barabandan kənarlaşdırılır, artıq toner isə yığılır. Yalnız toneri vurmaq və kağız verməyi təkrarlamaqla printer çoxlu kağız çap edə bilər. Lazerli printerlərin yeganə ciddi çatışmazlığı matrisli printerlərdəki kimi kağızla manipulyasiyada az çeviklikdir.

Xarakteristikaları
------------------

Lazer printerlərinin əsas parametrlərinə aşağıdakılar aiddir:

* düymdə nöqtələri yerləşdirmə imkanı, dpi (dots per inch-düymdə nöqtələr)
* məhsuldarlıq (dəqiqədə səhifələr);
* istifadə olunan kağızın formatı;
* özünün operativ yaddaşının həcmi.

Lazer printerlərinin əsas üstünlükləri yüksək keyfiyyətli təsvirlərin alınması imkanları ilə bağlıdır. Orta sinif modellər 600 dpi çap, yarı peşəkar modellər-1200 dpi, peşəkar modellər 1800 dpi çap imkanını təmin edir.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
* A.İ.Qurbanov, E.M. Məmmədov, A.S.Hüseynova Kompüter texnikası və proqramlaşdırma-Bakı:- "Təhsil" NPM, 2010.- 169 s.

Həmçinin bax
------------

Printer

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | GND: 4166801-7 · LCCN: sh91000450 |
**Kərimov Sənan Hüsi oğlu**

Həyatı
------

Kərimov Sənan Hüsi oğlu 1954-cü ildə 18 dekabrda Bakı şəhərində məşhur cərrah Kərimov Hüsi Məmmədxan oğlunun ailəsində anadan olub. 1972-ci ildə N.Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetinin "Müalicə işi" fakültəsinə daxil olub, 1978-ci ildə bitirib.

İnstitutu bitirdikdən sonra Xəzər Dəniz Gəmiçiliyində həkim dermatoveneroloq vəzifəsində işləmiş və dəfələrlə fəxri fərmanlarla təltif olunmuşdur.

1982-ci ildə Ə.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutu tərəfindən Moskvaya, Mərkəzi Elmi-Tədqiqat Dəri-Zöhrəvi Xəstəlikləri İnstitutuna məqsədli aspiranturaya göndərilmişdir və burada "Sarkoma Kapoşi" mövzusunda elmi araşdırmalar apararaq 1985-ci ildə bu mövzu üzrə namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

1990-cı ildə onun tərəfindən Psoriazla Mübarizə Mərkəzi yaradılmışdır. Bu mərkəzin məqsədi Azərbaycanda Psoriaz probleminin hərtərəfli öyrənilməsi və xəstələrə yüksək ixtisaslı müalicənin, profilaktik və mənəvi köməyin göstərilməsi olmuşdur.

Bu araşdırmanın elmi nəticəsi "Psoriazm. Epidemiologiya və genetika" monoqrafisaında öz əksini tapmışdır. Belə ki, bu elmi əsər ağır xəstəliyin kliniki epidemiologiyasının, etiopotagenezinin və müalicəsinin bütün aspektlərini özündə əks etdirir.

1983-cü ildə Ə.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun dermatovenerologiya kafedrasının dosenti vəzifəsinə təyin olunmuşdur. 

1999-cu ildə Moskva şəhərinin Rusiya Fedrasiyasının Tibb Akademiyasının Mərkəzi Elmi-Tədqiqat Dəri-Zöhrəvi Xəstəlikləri İnstitutunda "Psoriazın Azərbaycanda Epidemiologiyası" mövzusu üzrə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Və həmin ildə t.e.d. alimlik dərəcəsinə layiq görülmüşdür.

2000-ci ildə Ə.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun I Prorektoru və 2001-ci ildə Dermatovenerologiya kafedrasının müdiri vəzifəsində işləyir.

Sənan Kərimov 80-dan çox elmi əsərin, o cümlədən 1 monoqrafiyanın, 1 dərsliyin, 4 metodik göstərişin müəllifidir. Onun rəhbərliyi altında 1 doktorluq və 3 namizədlik elmi işləri aparılır.

T.e.d. S.H. Kərimov bir sıra xarici elmi cəmiyyətlərin üzvüdür Pospelov adına Moskva Dermatoveneroloqları Elmi Cəmiyyəti, Türk dili Dermatoloqlar Cəmiyyəti, Türkiyə Dermapatoloqları Elmi Cəmiyyəti və Türkiyə Dermapatologiya və Rusiyanın "Dermatologiya, venerologiya və kosmetologiya" jurnallarının redaksiya şurasının üzvüdür. 

2001-ci ildə t.e.d. S.H. Kərimovun böyük elmi pedaqoji fəaliyyətini nəzərə alaraq, Azərbaycan Respublikasının prezidenti H.Ə.Əliyevin fərmanı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur. 

2006-2008-ci illərdə Azərbaycan respublikasının Səhiyyə Nazirliyinin müavini vəzifəsində çalışırdı.

2009-cu ildən Əziz Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun rektoru vəzifəsində işləyir.

Xarici keçidlər
---------------

* [*ölü keçid*]
**Səlim Karvansarası** – Azərbaycan tarixi Zəngəzur mahalında, dəniz səviyyəsindən 2410 m hündürlükdə, Səlim keçidindədir. Asiya ilə Avropanı birləşdirən tarixi Böyük İpək Yolunun üstındə yerləşirdi. Yaxşı cilalanmış bazalt daşından inşa edilmişdir. Salonu 7 qoşa dirəklə orta (5.3 m) və yan (3.05–3.2 m) hissələrə – neflərə bölünmüşdür. Bina tikilərkən giriş qapısının (1.80 x 0.86 m) üzərindəki divara hörülmüş daşda (1.87 x 0.86 m) cızma üsulu ilə həkk olunmuş farsca kitabədə karvansaranı Elxani hökmdarı Əbu Səidin vaxtında Çuşkyab ibn Ləvənd ibn Şax Nur ibn … adlı şəxsin vəsaiti ilə hicra 729–1328-1329 ildə inşa edildiyi göstərilir.

Tədqiqatlar nəticəsində sübut edilmişdir ki, S.k. Araz boyunca Böyük İpək Yolunun abadlaşdırılmasına çalışan Elxani hökmdarları vaxtında inşa edilmiş abidələrdən olub, Qarabağ memarlıq məktəbinə mənsubdur.

Mənbə
-----

Nemətova M. S. Köprükənddə konfrans: "Elm və həyat" jurnalı, 1997, № 2;

Немат М.С. Корпус эпиграфических памятников Азербайджана, т. 3. Арабо-персо-тюркоязычные надписи Нахичеванской Автономной Республики (XII–XX вв.), Баку, 2001, стр. 58–59.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Xilaskar kilsəsi.

**Xilaskar kilsəsi** — Kəlbəcər rayonunun Yayıcı kəndində yerləşən tarix-memarlıq abidəsi. Ehtimal ki, Xilaskar kilsəsi XI əsrin sonlarında inşa edilmiş, XIII əsrdə isə yenidənqurma işləri aparılmışdır.

Xilaskar kilsəsi monastır kompleksindən dövrümüzə çatmış yeganə tikilidir. Kilsə xaçvari plana malikdir. Kilsənin divarları daxildən əhəng məhlulu ilə üzlənmişdir. Döşəmə kimi isə yonularaq düzləşdirilmiş qayadan istifadə edilmişdir.

Tarixi
------

Kilsənin giriş portalının timpanında onun sifarişçisinin adı qeyd edilmiş kitabə vardır: *"…Həsənin oğlu Vaxtanqın hakimiyyəti dövründə biz, Arbasayrın oğlanları İohann, Sərkis, Qriqor və Serob öz hesabımıza Xilaskar kilsəsini inşa etdirdik."*

Kitabədə inşa tarixi qeyd edilməsə də, 1214-cü ildə vəfat etmiş Xaçın knyazı Vaxtanqın qeyd edilməsi abidənin inşa tarixini müəyyən etməyə imkan verir. Ehtimal ki, Xilaskar kilsəsi XI əsrin sonlarında inşa edilmiş, XIII əsrdə isə yenidənqurma işləri aparılmışdır.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Xilaskar kilsəsi monastır kompleksindən dövrümüzə çatmış yeganə tikilidir. O, Tərtər çayının sağ sahilində, yerləşir. Kilsənin qərb tərəfi sıldırım qalayarla əhatə olunmuşdur. Şimaldan meyvə ağacları ilə zəngin olan sıx meşə ilə əhatə edilmişdir. Bu cür coğrafi yerləşməsi, həmçinin olduqca uğurlu tapılmış nisbətləri sayəsində məbəd incə və monumental görünüşə malikdir.

Kilsə, planda tərəfləri 5.2x4.2 metr olan xaçvari plana malikdir. Şərq apsidası istisna olmaqla xaçın qanadları daxildən yaxşı vurğulanmış düzbucaqlı konfiqurasiyaya malikdir. Onlar kəsişmə künclərində olan pilyastrlar üzərində ucaldılmış dörd tağ vasitəsiylə birləşdirilmişdir. Pilyastrlar həm də dörd pəncərə yeri olan günbəz barabanını saxlayır.

Xaçın şərq, cənub və şimal qanadlarının yan divarlarında pəncərə yerləri vardır. Şimal və cənub qanadlarının divarlarında 4 niş vardır ki, onlardan da 2-si oval, 2-si isə kvadrat formalıdır.

Kilsənin divarları daxildən əhəng məhlulu ilə üzlənmişdir. Döşəmə kimi isə yonularaq düzləşdirilmiş qayadan istifadə edilmişdir. Xilaskar kilsəsinin daha qədim dövrə aid olan kilsə üzərində inşa edildiyini qeyd edən Ş. Mkrtçyan bunun əsas göstəriçisi kimi iki hissəli binə qatını göstərir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Мкртчян, 1989. səh. 51
2. ↑  Бархударян, 1982. səh. 91
3. ↑  Мкртчян, 1989. səh. 50

Ədəbiyyat
---------

* *Мкртчян, Ш.М.* Историко-Архитектурные Памятники Нагорного Карабаха. Ереван. 1989.
* *Бархударян, С.* Свод армянских надписей, вып. 5. Ереван. 1982. 194.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ⛭Qafqaz Albaniyasının kilsələri |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| Xilaskar kilsəsi (Yayıcı) (Qafqaz Albaniyası)Bideyiz
Mingəçevir
M. Yelisey
Qum bazilikası
Gavurqala
Mazımçay
Təzəkənd
Ləkit
Katex
Kilsədağ
Minkənd bazilikası
M. Yelisey
Qabaqtəpə
Mamrux
Çiçərvəng
Beşikdağ
Gədəbəy
Əyrivəng
Qırmızı kilsə
Qədim Pipan
Pipan
Qəbizdərə
Zəyzid
Vaçar
M. Stepanos
Talalar
Harva
Xilaskar
M.Stefan
M.İohann
Kavakavəng
M. Tanrı anası
Ağ xaç
M.Tanrı anası
M.Qriqoris
Bri
M. Tanrı anası
Bakirə Məryəm
M.Tanrı anası |

 |

 |
**Beluxa** ("*Üçbaşlı*", "*Katun zirvəsi*", *qaz.* Мұзтау Шыңы) — Altay dağlarında ən yüksək zirvə (4509 m), Rusiyanın ən yüksək zirvələrdən biri. Zirvə Ust-Koksin rayonda yerləşir. Beluxa massivindən Rusiya və Qazaxıstan sərhəddi keçir. Dağ yamaclarından Katun çayı başlanğıcını götürür. Bir-birindən gədiklə ayrılan iki zirvəsi var: Qərbi Beluxa (hündürlüyü 4440 m) və Şərqi Beluxa (hündürlüyü 4506 m). Qranit, qneys və metamorfik şistlərdən təşkil olunmuşdur. Altayda müasir buzlaşmanın iri (ümumi sahəsi 70 km²) mərkəzlərindən biridir. Şimal yamacında 2000– 2500 metr hündürlüyədək enən Mönsu, Rodzeviç və Tronov Qardaşları; cənub yamacında 2000 metr hündürlüyədək enən dərə buzlaqları (Berel buzlağı və Katun buzlağı) var. "Beluxa" təbiət parkı Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

Ümumi məlumat
-------------

### İqlimi

Beluxa yayda.
Bölgədə iki meteoroloji stansiya fəaliyyət göstərir. 2050 və 2600 metr hündürlükdə yerləşən məntəqələr Qebler buzlağı yaxınlığında yerləşir. Beluxa dağı bölgəsinin iqlimi sərt, uzun sürən soyuq qış və qısa yaya malikdir. İqlim dağ ətəyindən dağ zirvəsinə doğru qanunauyğun dəyişir. İyul ayının orta temperaturu dərələrdə — +8,3 °С, zirvələrdə isə — +6,3 °С-dir. Yayda Beluxa zirvəsində tez-tez temperatur −20 °С düşür. Qış ayları, (yanvar) temperatur — до −48 °С, mart ayında isə — до −5 °С olur. Bölgə üçün temeratur inversiyası xarakterikdir. İllik yağıntıların miqdarı meteoroloji stansiya ərazilərində 512–533 mm, zirvələrdə 3000–3200 mm (bərk halda) yağıntı düşür.

### Çayları və gölləri

Beluxa dağının çayları Katun hövzəsinə daxildir. Əsasən Qebler buzlağından qidalanan çaylar cənub yamacı boyu axır. Bu yamacdan Kuçerla, Akkem, İdeqem çayları öz başlanğıcını götürür. Çaylar əsasən qar, buzlaq və yağış suları ilə qidalanır. Ən yüksək səviyyə yay aylarında, ən aşağı səviyyə soyuq aylarda müşahidə olunur. Göllər daha çox dərin kar və troq dərələrində yerləşir. Buzlaq mənşəli Kuçerlin və Akkem gölləri ərazidə ən böyükdür.

### Buzlaqlar

Beluxa dağı və ətraf massivlərdə 169 buzlaq mövcuddur. Ümumi sahəsi 150 km²-dir. Ərazidə Katun silsiləsində olan buzlaqların 50 % yerləşir. Əsas böyük buzlaqlar aşağıdakılardı: Sapojnik buzlağı (uzunluğu −10,5 km), sahəsi 13,2 km², Böyük və Kiçik Berel buzlağı (uzunluğu — 8–10 km), sahəsi 12,5 və 8,9 km².

Şəkillər
--------

* Beluxa dağı və Akkem gölüBeluxa dağı və Akkem gölü
* Akkem gölüAkkem gölü
* Beluxa, şimal yamacıBeluxa, şimal yamacı
* Beluxa dağı. Akkem gölündən görünüşBeluxa dağı. Akkem gölündən görünüş
* Beluxa və buzlaqBeluxa və buzlaq
* Zirvənin görünüşüZirvənin görünüşü
* Boydo dağından Beluxanın görünüşü. 50 kmBoydo dağından Beluxanın görünüşü. 50 km

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2012-11-13 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-08.
2. ↑  "Горная страна Алтай". 2014-02-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-29.
3. ↑  Ольга Горских. Достопримечательности Алтая."Типография А. Степанова"
**Adem Yaşari adına Priştina Beynəlxalq Hava limanı** — *(alb. Aeroporti Ndërkombëtar i Prishtinës Adem Jashari; *serb.* Међународни аеродром Приштина)* — Kosovo Respublikasının paytaxtı Priştinadan 15 km cənub-qərbdə yerləşən beynəlxalq hava limanı.

Tarixi
------

Hava limanı 1965-ci ildə inşa edilmiş və 1990-cı ilədək Belqrada uçuşlar təşkil edən yerli hava yolları üçün xidmətdə olmuşdur. 1990-cı ildən hava limanına beynəlxalq status verilmişdir. Slatina Hava limanı İsveçrə və Almaniya hava limanlarından müntəzəm uçuşlar qəbul etmişdir.

1999-cu ilin martından 15 oktyabra kimi hava limanı hərbi məqsədlər üçün istifadə edilmişdir. 1999-cu il 15 oktyabrında artıq mülki sərnişin təyyarələrini qəbul etmişdir.

### Yuqoslaviya müharibəsi

NATO-nun Yuqoslaviyaya qarşı müharibəsi zamanı Yuqoslaviya HHMQ aid 83 qırıcı bölüyü yerləşirdi. Ancaq NATO tərəfindən təşkil edilən hava hücumu zamanı 37 MiQ-21 təyyarəsindən yalnız 12-si zərər görməmişdir.

Xüsusiyyətləri
--------------

Uçuş eniş zolağının uzunluğu 2500 metrdir. Bir çox yollara, texniki, təmir, yaşayış binalarına və anqarlara sahibdir. Hava limanı istənilən müasir növ təyyarəni qəbul etmək imkanına sahibdir.

Priştina Beynəlxalq Hava Limanı bölgədəki ən yüklənmiş hava limanıdır. Buradan hər il təxminən 17 min uçuş həyata keçirilir və hava limanı 1,2 milyon sərnişinə xidmət edir. 2008-ci il nəticələrinə əsasən aeroportun gəlirləri 25 milyon avro təşkil edir. Hava limanı dünyanın 35 avia şirkəti ilə əməkdaşlıq edir.

Priştina Beynəlxalq Hava Limanının bir hissəsi KFOR əsgərləri tərəfindən hərbi hava bazası kimi istifadə olunur (*ing.* Slatina Air Base). Hərbi terminal hava limanının mülki sektorundan müəyyən məsafədə yerləşir. Əsasən hava limanı kompleksinin şərq hissəsində, aeroportun yeraltı obyektlərində qərarlaşır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Priştina Beynəlxalq Hava Limanı
2. ↑  "Kosovo yeganə beynəlxalq hava limanını satır". 2009-09-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-18.
3. ↑  Косово сложило крылья Arxivləşdirilib 2011-11-11 at the Wayback Machine (rus.)
4. ↑   (ing.)
5. ↑  "Priştina Beynəlxalq Hava Limanının sxemi". 2011-07-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-18.
6. ↑  "(YouTube.com)". 2017-06-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-18.
**Egişhorn** — Bern Alp dağlarının cənub-şərq hissəsində, İsveçrənin Valais kantonunun şimalında yerləşən dağ. Kanat yolu stansiyasından 500 m. cənubda, Fişerhorlinin ikinci dərəcəli zirvəsində (2893 m) yerləşir.

Egishorn, 2001-ci ildə YUNESKO tərəfindən Ümumdünya İrsi siyahısına daxil olunmuşdur.

Coğrafiyası
-----------

Şimal yamacında Aletş buzlağı yerləşir. Yuxarıdan Lepontin və Pennine Alplarını (Dom, Matterhorn, Veisshorn) görmək olur.

Fiesşerhorli və Bettmerhorn ilə birlikdə Egishorn, şimal-şimal-şərqdən cənub-cənub-qərbə doğru uzanan, hər iki tərəfdə sıldırım yamacları olan, qərbdə Aletş buzlağına və şərqdə Rona vadisinin üstündəki Fişeralpe dağ yaylasına baxan bir silsilə əmələ gətirir.

Şəkillər
--------

Egishorndan Şimala və qərbə və Aletş buzlağına panorama şəkil
* 
* Eggishorn Terminus 2,926 metr (9,600 ft)Eggishorn Terminus 2,926 metr (9,600 ft)
* Fieş Egishornda kanat yolu (FE)Fieş Egishornda kanat yolu (FE)
*

Həmçinin bax
------------

* Alp dağları

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-11-20.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-03-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-11-20.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Egişhorn ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Eggishorn on Summitpost
* Eggishorn on Hikr
* Eggishorn, the mountain of views

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 4548940-3 · VIAF: 239193503 · WorldCat VIAF: 239193503 |
**"Small Worlds" Miniatür Muzeyi** – Yaponiyanın paytaxtı Tokionun Ariake bölgəsində yerləşən miniatür muzeyi. Asiyada yerləşən ən böyük miniatür muzeyidir.

Xüsusiyyətlər
-------------

"Small Worlds" Miniatür Muzeyinin sahəsi 7000 kvadratmetrdir. Buradakı miniatürlər 1:80 miqyasında hazırlanmışdır. Muzey üç mərtəbədən ibarətdir. Üçüncü mərtəbəsində əsas qalereya yerləşir. Muzeydə kafe və suvenir dükkanı da yerləşir.

Muzey sərgisi 8 bölmədən ibarətdir. Kosmos mövzusunda olan bölməsi "Kosmos Mərkəzi" adlanır. Burada Kosmik şattl Stansiyası və Apollo kosmik stansiyasının detallı miniatürləri yaradılmışdır. "Qlobal Kənd" bölməsində Avropanın stimpank estetikasından fantastik əjdahalar kəndinə qədər müxtəlif miniatür dünyalar yerləşir. Bölmələrin birində Kansay Beynəlxalq Hava Limanının miniatür modeli yaradılmışdır.

Muzeydə "Seylor Mun" franşizinə həsr olunmuş "Gözəl qoruyucu Seylor Mun" və həmin franşizdə Tokionun XXX əsrdəki futuristik halını əks etdirən "Kristal Tokio" bölmələri ilə yanaşı "Neon Genesis Evangelion" franşizinə həsr olunmuş iki bölmə (personajların yaşadığı Tokio-III şəhəri və mexaların saxlandığı anbar) və Yaponiyanın gecə həyatını əks etdirən bir bölmə mövcuddur.

Qeydlər
-------

1. ↑  Yapon dilində *Miniçua Myuciamu Sumoru Varuzu* (ミニチュアミュージアム スモールワールズ?).

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Small Worlds Miniature Museum". GaijinPot Travel (ingiliscə). 24 dekabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 dekabr 2023.
2. ↑  "Small Worlds Miniature Museum". Rəsmi saytı (ingiliscə). İstifadə tarixi: 24 dekabr 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* smallworlds.jp — Small Worlds Miniatür Muzeyinin rəsmi saytı

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram · YouTube |
İran **Xarici İşlər Nazirliyi** (Farsca: وزارت امور خارجه Ro: Vezārat-e Omūr-e Kharejeh) İran hökumətinin bir nazirliyidir. Nazirliyin rəhbəri İran Hökumət Kabinetinin üzvü olur. Keçmiş Xarici İşlər Naziri vəzifəsini 13 dekabr 2010-cu ildən səlahiyyətlərinin icrasına başlayan Əli Əkbər Salehi icra etmişdir. Hazırkı Xarici İşlər Naziri, 15 Avqust 2013 tarixində Prezident tərəfindən namizəd göstərildikdən sonra Məclis tərəfindən təsdiqlənən Məhəmməd Cavad Zərifdir. Mərkəzi Tehranın Bağ-i Meli səmtindədir. İndiki mətbuat xidmətinin katibi Səid Xətibzadədir.

Nazirlər və səlahiyyətliləri
----------------------------

İranın ilk xarici işlər naziri 1821-1823-cü illərdə vəzifəsini yerinə yetirmiş Mirzə Əbdülvahab Xan idi. Hazırda nazir olan Məhəmməd Cavad Zərif, 15 Avqust 2013-cü ildə Əli Əkbər Salehinin yerinə təyin olunmuşdur.

Xarici İşlər Nazirliyinin hazırkı məmurları bunlardır:

Müəyyənləşdirilmiş vəzifələr
----------------------------

5 sentyabr 2013-cü ildən etibarən Nazirlik, daha əvvəl İran Ali Milli Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən həyata keçirilmiş İranın nüvə proqramı ilə bağlı hərtərəfli razılaşmanın müzakirəsinə cavabdehdir.

Binaları
--------

Nazirliyin hal-hazırkı binası 1939-cu ildə tikilib.

* Nazirliyin ofisiNazirliyin ofisi
* Nazirliyin qəbul zalıNazirliyin qəbul zalı
* Shahrbani SarayıShahrbani Sarayı
* Xarici İşlər Nazirliyinin binalarından biriXarici İşlər Nazirliyinin binalarından biri
* Binanın 8-ci girişiBinanın 8-ci girişi
* Binanın əsas girişiBinanın əsas girişi
* Birləşmiş Millətlər küçəsiBirləşmiş Millətlər küçəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  جزییات تعداد کارمندان دولت در سال ۹۷ Arxivləşdirilib 2022-05-08 at the Wayback Machine *Tasnim News*
2. ↑  "بودجه وزارت امورخارجه ۱۰۰۰ میلیارد تومان افزایش یافت". 2022-05-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-02.
3. ↑  "Iran's Rouhani shifts responsibility for nuclear talks". BBC. 5 September 2013. 18 January 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 September 2013.
4. ↑  "Architecture. Pahlavi, before World War II". Encyclopedia Iranica. 4 January 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 August 2013.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: İbrahim İbrahimov.

**İbrahim İbrahimov**(tam adı: *İbrahim Hüseyin oğlu İbrahimov*; 28 may 1958, Nehrəm, Naxçıvan rayonu) — milyonçu, "Nehrəm Xəzər" layihəsi ilə məşhurlaşan, Naxçıvan Ali Məclisinin I çağırış deputatı, iş adamı, bankir.

Həyatı
------

İbrahim İbrahimov 1958-ci ildə Azərbaycanda, Naxçıvan MSSR, Babək rayonunda anadan olub. İbrahim İbrahimov Hüseyn oğlu kimi tanınan Hacı İbrahim Nehrəmli Xəzər adaları layihəsi ilə məşhurlaşmış Azərbaycanın iş adamlarından biridir. Altmış dörd yaşlı İbrahim İbrahimov 1958-ci ilin 28 mayında Naxçıvan AR Babək rayonunun Nehrəm kəndində anadan olub. Orta məktəbi o, Nehrəm kəndində bitirib. Həmçinin o, Naxçıvan Dövlət Universitetinin iqtisadi fakültəsini bitirib. İbrahim İbrahimov evlidir və onun iki övladı var.

İş həyatı
---------

İbrahim İbrahimov anadan olduğu və yaşadığı regionda bir sıra məscidlər, xəstəxanalar, məktəblər tikdirmiş və təmir etmişdi, həmçinin tarixi abidələri bərpa etmişdi. O, kəndlərdə su boruları, körpülər tikərək, yollar salaraq kəndlərin infrastrukturunu yaxşılaşdırmışdır.

1991-ci ildə Azərbaycan müstəqillik qazandıqdan sonra İbrahim İbrahimov "İkan"adlı tikinti şirkətinin əsasını qoyur.

1995–2000-ci illərdə İbrahimov Naxçıvan Ali Məclisinin deputatı seçilmişdir. 2000-ci ildən sonra o, öz siyasi fəaliyyətinə son qoyur.

1996-cı ildə o, müxtəlif şirkətlərini "Avesta holdinqə" birləşdirmişdi. Bu holdinqin Rusiya, Türkiyə, İran, Polşa, Çexiya, Çin, Koreya və BƏƏ ilə əlaqələri var. İbrahim İbrahimovun ən böyük layihəsi Xəzər dənizinin sahilində suni adalarda salınmış yaşayış məntəqələridir. Bu layihənin ən əsas uğuru bir kilometrdən çox hündürlüyü olan dünyanın ən hündür qülləsi olacaq.

İbrahimov qardaşları həmçinin Azərbaycanın ictimai həyatında, xüsusəndə ATV kanalının fəaliyyətində aparıcı mövqe tuturlar.

İbrahimov Fərman Eyvazlı və Teymur Bünyadov tərəfindən öz uğuruna və xeyriyyəçi fəaliyyətinə görə mükafatlanmışdı. Bu yazıçılar onun şərəfinə "Həci İbrahim Nehrəmli" , digər adla isə "İnsanlığın yüksək dərəcəsində" əsərlər yazmışdılar.

Filmoqrafiya
------------

1. Sirr (teleserial, 2012)

Şəxsi həyatı
------------

İbrahim İbrahimov evlidir 2 övladı var: 1 qız, 1 oğlan.

İstinadlar
----------

1. ↑  "İbrahim İbrahimov haqqında". 2017-10-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-16.
**Mateya Kejman** (*serb.* Матеја Кежман / Mateja Kežman; 12 aprel 1979, Zemun, Yuqoslaviya) — keçmiş Serbiya futbolçusu, hücumçu, oyunçu karyerasını başa vurub. Daha çox PSV Eyndhoven klubundakı uğurlu çıxışı ilə yadda qalıb.

Serbiya çempionatlarında dəfələrlə bombardir adını qazanmış Matey Kejman Niderlandda kifayət qədər məşhurlaşıb. Onun "Uçan holland" ölkəsinə gəlişi 2000-ci ilə təsadüf edir. "Narıncı ölkə"də çıxış etdiyi 4 mövsümün 3-də snayperlər siyahısında birinci olmuş serbiyalı rusiyalı maqnat, Çukotka vilayətinin məşhur meri, "Çelsi"nin sahibkarı Roman Abramoviçin şəxsi dəvəti ilə də "Dumanlı Albion"a təşrif buyurdu. Cəmi 5 milyon funt sterlinqə. Lakin hücumçu gözlənilən effekti vermədi, nədənsə oyunu alınmadı – mövsümə cəmi 7 qol vurdu. Elə bunun nqəticəsi idi ki, sonrakı mövsüm madridli "matrasçılar"ın – "Atletiko"nun düşərgəsinə keçmək məcburiyyətində qaldı.

Əfsanəvi korrida ölkəsi İspaniyada da "futbol matadoru"na mövsüm düşərli olmadı. Doğrudur, bəzi qarşılaşmalarda həlledici rol oynadı, matçların taleyini həll etdi, lazımlı qolları vurdu. Ancaq bu onun yenidən göylərə yüksəlməsi, parlaması və yeni zirvələr fəth etməsi üçün yetərli olmadı. Ümumi götürdükdə, o, mövsümü çox zəif keçirdi, çünki gözlənilənləri verə bilmədi, əsl liderə çevrilib komandanı arxasınca aparmadı. Beləliklə, növbəti ünvan Türkiyə, Şərqlə Qərb arasında əfsanəvi körpu, dünyanın mərkəzi sayılan İstanbulun "bülbül" ocağı Fənərbağça oldu. "Şükrü Saracoğlu" ona Niderlanddakı uğurları gətirməsə də, işləri heç də pis getmir. Hər şeyə rəğmən, buna şahmatda "pat" vəziyyəti deyirlər. Çünki nə əla demək olar, nə də ki "pis" deyib onu böyük günahlarda ittiham etmək mümkündür. O özü də, deyəsən, bu vəziyyətdən qurtarmaq istəyir. Belə olmasaydı, onun "dəlisov", dəliqanlı imici heç doğrulmazdı.

İndi Kejman özünə yeni məskən, yeni istinadgah, yeni yuva axtarır. Tez-tez verdiyi müsahibələrdə nədənsə Rusiyanın son çempionu Sankt-Peterburq "Zenit"inin adını çox çəkir. Hə, yeri gəlmişkən, bu klubu da onun dünya şöhrəti qazandığı ölkədən – Niderlanddan olan mütəxəssis Dik Advokaat çalışdırır. Bəlkə, Şimal sahilləri, qızmar dəmiri soyutdu, onu ovundurub öz tilsiminə saldı.

PSV (2000/2001 – 24 qol, 2002/2003 – 35 qol və 2003/2004 – 31 qol)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Кежман: «С детства мечтал играть за ПСЖ» — football.ua". 2009-09-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-12-30.
2. 1 2  "ФК БАТЭ: Кежман Матея". 2011-09-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-12-30.
**Boz kardinal** (*fr.* Éminence grise — boz ucalıq) — "pərdə arxasında" qeyri-dövlət və ya qeyri-rəsmi güclü qərar qəbul verən və ya məsləhətçi.

Etimologiya
-----------

XIII Lüdovikin atası IV Henri 1610-cu ildə qətlə yetiriləndə onun cəmi 8 yaşı olduğundan dövlətin idarəçiliyi müxtəlif qüvvələrin əlinə keçmiş, pərən-pərən olmuş, ölkə vətəndaş müharibəsinin astanasına çatdırılmışdır. Bu səbəbdən yetkinlik yaşına çatan kral 1624-cü ildə ölkənin baş naziri vəzifəsinə savadlı və hiyləgər siyasətçi-kardinal Rişelyönü dəvət edir.

O tez bir zamanda kral hakimiyyətini gücləndirərək ölkənin inkişafına başlamasına nail olur, bu vəzifədə ölümünə qədər 18 il qalır. Kardinal əslində dini bir vəzifə idi-kardinallar katolik kilsəsində Roma papasından sonra ən yüksək vəzifəli şəxslərdir. Roma papasını məhz onlar seçirlər. XIII əsrdən onlara qırmızı papaq və qırmızı geyim geyinmək göstərişi verilmişdir. Bu, onların son damla qanlarınadək kilsəni müdafiə etməli olduqlarını simvolizə edirdi.

Xarakterik geyiminə görə Fransada xalq arasında Rişelyöyə "qırmızı kardinal" adı verilmişdir. Lakin Rişelyönün arxasında heç bir vəzifə tutmayan, amma bütün məsləhətlərini baş nazirin ciddi nəzərə aldığı Kapusinlər ordeninin sadə rahibi Josef ata dururdu. Bundan xəbəri olanlar Jozefə kapusinlərin xarakterik geyimi-boz rəngli cübəssinə görə "boz kardinal" adı vermişdilər. O zamandan hakimiyyətdə üzdə görünməyən, lakin arxada mühüm məsələlər üzrə qərarların qəbul edilməsində ciddi rol alan şəxslərə "boz kardinal" deyirlər.

Tarixi nümunələri
-----------------

* Vladislav Surkov, "Boz kardinal" ayamasını qazanmış Rusiyada "idarə olunan demokratiya" sisteminin qurucusu sayılır.
* Ramiz Mehdiyev, Heydər Əliyevin dövründə "Boz kardinal" kimi tanınır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Nemtsova, Anna.* "Is This the Mastermind Behind Russia's Crimea Grab?". www.thedailybeast.com. www.thedailybeast.com. 2017-05-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 iyun 2016.
2. ↑  *Coalson, Robert.* "Baku Leans on NGOs as Presidential Election Nears". www.eurasianet.org. www.eurasianet.org. 2015-04-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 iyun 2016.
"*The East Indiaman Delaford*". Müəllif – Robert Dodd.
**Dövlət gəmisi** — «Dövlət» əsərinin VI kitabında Platon tərəfindən irəli sürülmüş metafor. Burada şəhər-dövlətin idarəetməsi gəminin idarəetməsinə oxşadılır. Nəticədə, gəminin kapitanı olmağa uyğun insanlar sadəcə mütləq qüvvəsi olmayan, yaxşılıq ideyasını mənimsəyən filosof krallar və xeyirxah adamlardır. Metaforanın mənşəyi lirik şair Alkeyə (frs. 6, 208, 249) qədər gedib çıxır, o cümlədən Sofoklın "*Antiqona*", Esxilin isə "*Fivə qarşı yeddi*" şeirində qeyd olunur.

Metafora
--------

Platon metafornı Zevsin digər vasitə və ya peşələrdə, xüsusilə də dövlət xadimliyi vəzifəsində olduğu kimi gəmi sükançısı üçün də ən yaxşı nümunələrdən biri olduğunu qeyd edərək başladır. O daha sonra metafornı müəyyən bir dövlət modelinə – demokratiyaya uyğunlaşdırır. Platonun demokratiya anlayışı müasir demokratiya və respublikaçılığın qarışığı ideyası yox, saf çoxluğun idarəsində olan birbaşa demokratiyadır. Platonun Sokratı əksəriyyəti təşkil edən əhalini güclü, ancaq yaxıngörən və dənizçilik anlayışı zəif olan bir gəmi sahibi ilə müqayisə edir. Gəminin dalaşan dənizçiləri demaqoq və siyasətçilərdir. Gəminin münəccimi isə filosofdur. Gəminin kapitanı olmaq istəyən dənizçilər, baxmayaraq ki, naviqasiya haqqında heç nə bilmirlər, öz dənizçilik biliklərini tərifləyir və gəmi sahibinin təsdiqini almaq üçün bir-birləri ilə daim rəqabət aparırlar. Eyni zamanda, onlar gəminin münəccimini azad edir, baxmayaraq ki, o, gəminin hərəkəti haqqında məlumatı olan tək şəxsdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Kohan, Ualter Ömər.* "Infância e educação em Platão". USP (portuqal). Sao Paulo: Revista Educação e Pesquisa. 29 (1). 2003: 23–24.
2. 1 2  *Platon.* Dövlət (gr). VI. səh. 488a–489d.

Xarici keçidlər
---------------

* Longfellow's "O Ship of State Arxivləşdirilib 2012-07-16 at the Wayback Machine".
* Text of book VI of Plato's *Republic*.
**Əliyev Məmmədbağır Cavad oğlu** — həkim-alim, ictimai xadim, tibb elmləri doktoru, professor, Rusiya Federasiyası dövlət mükafatı laureatı. Ümumrusiya Azərbaycanlılar Konqresinin ilk prezidenti.

Həyatı
------

Məmmədbağır Cavad oğlu Əliyev 1955-ci ildə Kurqan-Tübə () şəhərində doğulmuşdur. 1979-cu ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunu bitirmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Məmmədbağır Əliyev 1979-1991-ci illərdə M.Əliyev xəstəxana və onkoloji mərkəzlərdə həkim işləmişdir. 1992-ci ildə Rusiya TEA-nın Onkoloji Mərkəzində doktorluq müdafiə edərək burada hərəkət dayaq aparatının şişləri şöbəsində aparıcı mütəxəssis kimi işləməyə başlamışdır.

Elmi tədqiqatları hərəkət dayaq aparatında radikal müalicə aparılmış xəstələrdə sonrakı reabilitasiya ilə bağlıdır. 2000-ci ildə dövlət mükafatına layiq görülmüşdür.

2011-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev "Məmmədbağır Cavad oğlu Əliyevin "Dostluq" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında" Sərəncam imzalamışdır.

Elmi əsərləri
-------------

150-dən artıq elmi işin, iki monoqrafiyanın bir sıra səmərələşdirici təkliflərin müəllifidir.

Rəhbərliyi altında bir çox elmlər namizədi və doktor yetişmişdir. M. Əliyev bir sıra beynəlxalq elmi-tibbi cəmiyyətlərin üzvüdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Məmmədbağır Əliyevə "Dostluq" ordeni verild Arxivləşdirilib 2011-11-27 at the Wayback Machine i
**Bollivudlu gəlinim** 2006-cı ildə ingilis və hind dillərində çəkilmiş, 2007-ci ildə kinoteatrlarda nümayiş etdirilmiş və 2008-ci ildə Showtime və *Starz*da premyerası olmuş, həmçinin 2008-ci ilin avqustunda "Mənim Uzaq Gəlinim" adı ilə DVD (Vivendi/Universal) formatında nümayiş etdirilmiş, süjet xətti Riçard Martini və Kaşmera Şah tərəfindən yazılmış, prodüseri Bred Listerman və rejissoru isə Rajeev Virani olan, baş rollarında Ceyson Lyuis və Kaşmera Şah oynamış filmdir. Filmdəki süjet xəttinin böyük hissəsinin Hindistanda baş verməsinə və filmin Hindistanın əsas kino sənayelərindən biri olan Bollivudun ulduzunun hekayəsindən danışmasına baxmayaraq, film Hind kinolarında məşhur olan kifayət qədər yer verilən ifa və rəqs nömrələri ilə zəngin deyildir. Eyni zamanda da, filmin əsas dili hind dili ilə birlikdə ingilis dilidir.

Süjet
-----

*Venice Beach*də yaşayan Aleks (Jason Lewis) həyatda mübarizə aparmağı sevən bir yazıçıdır. Bir gün o, sahildə Reena (Kaşmera Şah) ilə qarşılaşır. Birlikdə vaxt keçirirlər və Aleks ona aşiq olmağa başlayır. Lakin bir neçə gündən sonra Reena LAX-da yoxa çıxır. Aleksin onun haqqında bildiyi yeganə şey Hindistanın Mumbay əyalətinin Thakur kəndindən olmasıdır - ona görə də onu orada axtarmağa başlayır. Hindistanda o, yeni sürücüsü Priyadın (Ash Chandler) köməyi ilə Reenanın Bollivudun ən böyük kino ulduzlarından biri olduğunu və Bollivudun nüfuzlu kino prodüseri olan Şekarla nişanlı olduğunu öyrənir. Aleks Reenanın dostu və özü də böyük Bollivud aktyoru olan Bobbi K. (Sanjay Suri) ilə birlikdə qalır - Aleks öz romantikası ilə mübarizə apararkən, Bobbi də xoreoqrafı və eyni zamanda da köhnə dostu olan Alişaya (Neha Dubey) aşiq olmağa başlayır. Keçmişdə onlar sevgili olmuş, Bobbi K. məşhur olduqdan sonra isə onu unutduğu üçün qız çox məyus olmuşdur. Valideynləri tərəfindən təşkil edilmiş nişanı pozmaqda tərəddüd edən Reena, bütün karyerasını Şekhara borclu olduğunu hiss edir, Aleks isə Reenanın anası və Şekharın özü ilə mübarizə aparır, hər ikisi Reena və Aleksin bir-birləri ilə daha çox maraqlana biləcəyini düşünürlər. Bu arada Bobby K. ilə Alişa yolla gedərkən maşın xarab olduqdan sonra çimərlikdə tərk edilmiş bir daxmada qalırlar onlar burada danışmaq və barışmaq fürsəti əldə edirlər, lakin qısa müddət sonra onların arasında yenidən anlaşılmazlıq yaranır və Alişa yenidən özünü xəyanətə məruz qalmış hiss edir. Bu vaxt Reena ailəsinin istəklərini qəbul edəcəyini və evlilik ənənəsini mühafizə etmək üçün Şekharla evlənəcəyi üçün Aleksdən getməsini xahiş edir. Aleks Hindistanı tərk etməyə hazırdır və Bobbi Şekharın bir iş yoldaşı ilə intim münasibətlərinin olduğunu öyrənir (Bütün münasibətlər CD-də saxlanılmışdır). Reenanın valideynləri ona xoşbəxtliyindən əl çəkməməyini və Aleksin arxasınca getməyini söyləyirlər, Bobby onunla Alişa arasındakı anlaşılmazlığa aydınlıq gətirir və onu xəyallarının arxasınca getməyə vadar edir və Reena rikşa qaçdı-qovdusundan sonra Aleksin ölkəni tərk etməsinin qarşısını kəsə bilir. Hər şey xoşbəxt sonluqla başa çatır və Reena və Aleks bir-birlərinə sevgilərini elan etdikdən sonra evlənirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  IMDb (ing.). 1990.
Makedoniyalı İsgəndər Qordi düyününü açır. Jan Simon Bartelemenin rəsm əsəri
**Qordi düyünü** — əfsanəyə görə Finikiya dövlətinin hökmdarı Qordion tərəfindən vurulmuş müşkül bir düyün olub Makedoniyalı İsgəndər tərəfindən çözülmüşdür. Buradan da məcazi mənada "Qordi düyününün açılması" ifadəsi meydana gəlmişdir.

Rəvayətə görə Finikiyada Zevs məbədinin kahini xəbər verir ki, ilk kim şəhər qapısından içəri daxil olarsa, o da ölkənin ən möhtəşəm hökmdarı olacaqdır. Şəhərə ilk öz arabasında naməlum kəndli Qordion daxil olur və onu Finikiya hökmdarı elan edirlər. Bu hadisəyə şükranlığını bildirmək üçün Qordion öz arabasını Zevs məbədinə bəxşiş edir. Qordon öz arabasını zoğal ağacının liflərindən hazırlanmış kəndirlə məbədin qurbangahına bağlayaraq elə düyün vurur ki, onu heç kim aça bilməsin. Bunu görən kahin bəyan edir ki, bu düyünü açan kəs bütün Asiyaya sahib olacaqdır. Asiyanı özünə birləşdirib böyük bir imperiya quracaqdır. 

Belə ki, Finikiyanın paytaxtını fəth edən böyük sərkərdə Makedoniyalı İsgəndər məbədə daxil olaraq qılıncı ilə düyünü söküb atır. Kahin buna belə bir məna verir: "O, cahana sahib olacaq! Amma siyasət (diplomatiya) ilə deyil, qılınc gücünə".

Bu ifadə əsasında dilimizdə "Qordi düyünü" işlənilir
**Vidovdan konstitusiyası** - Serb-xorvat-sloven Krallığının konstitusiyası.

Haqqında
--------

Serb-xorvat-sloven Krallığında güclü təqiblər nəticəsində 1921-ci il 28 iyunda Müqəddəs Vida günündə (1389-cu ildə Kosovo döyüşünün ildönümündə) Müəssislər Məclisi Vidovdan konstitusiyası adlı Konstitusiyanı qəbul etdi. Konstitusiyanın birinci maddəsində yazılırdı ki, Serb-xorvat-sloven dövləti konstitusiyalı, parlamentli,irsi monarxiyadır. Kral qanunverici məclis olan Skupşina ilə bərabər qanun vermək hüququna malik idi. İcraedici hakimiyyət də krala məxsus idi. O, silahlı qüvvələrin baş komandanı idi. Dövlət 33 jiraniyaya (qubernatorluğa) bölünürdü ki, onlara da jiranları kral təyin edirdi.

Konstitusiya unitar dövlət quruluşunu möhkəmləndirirdi. Krallıqda ancaq 10 il yaşayan deputat ola bilərdi. Vidovdan konstitusiyasının qəbul edilməsi ilə Yuqoslaviya dövlətinin formalaşması prosesi başa çatdı.

Mənbə
-----

* S.Mustafayeva.Avropa və Amerika ölkələrinin ən yeni tarixi. I hissə. Bakı,2010.

İstinadlar
----------
**Ümumdünya Təbiəti Mühafizə Fondu** (*ing.* World Wide Fund for Nature və ya qısaca **WWF**) — təbiətə qarşı ziyanı dayandırmağı və vurulan ziyanı bərpa etməyi hədəfləyən beynəlxalq qeyri-hökumət təşkilatıdır.

Ümumdünya Mühafizə fondu, dünyada beş milyondan çox tərəfdarı olan ən böyük mühafizə təşkilatıdır.100-dən çox ölkədə fəaliyyət göstərir, 3000-dən çox ətraf mühit layihələrini dəstəkləyir.1995-ci ildən bəri 12 mindən çox qorunma təşəbbüsünə 1 milyard dollardan çox sərmayə yatırılıb.Ümumdünya Mühafizə fondu "planetin təbii mühitinin deqradasiyasını dayandırmaq və insanların təbiətlə ahəngdar yaşadığı bir gələcək qurmaq" məqsədi daşıyır.

Tarixi
------

WWF-nin öncülü olan Qoruma Fondu, 1948-ci ildə Fairfield Osborn tərəfindən New York Zooloji Cəmiyyətinin (bu gün Vəhşi Təbiəti Qoruma Cəmiyyəti olaraq bilinən) dünyanın təbii sərvətlərini qorumaq məqsədi ilə təsis edilmişdir.

Panda simvolu
-------------

WWF-nin panda loqotipi, 1958-ci ildə Pekin Zooparkından London Zooparkına köçürülmüş Çi Çi adlı bir pandadan gəlir, WWF-nin qurulmasından. O dövrdə Qərb dünyasında yaşayan yeganə panda kimi məşhur olsa da, bənzərsiz tanınan fiziki xüsusiyyətləri və nəsli kəsilməkdə olan bir növ kimi statusu, təşkilatın bütün dil maneələrini aradan qaldırmaq üçün güclü tanınan simvollara ehtiyacı təmin etmək üçün ideal hesab olunurdu.

İstinadlar
----------

1. ↑   (alm.).
2. ↑  .
3. ↑  .
**Elmi işçi** – elmi problem üzərində müstəqil çalışan və ya onun kollektiv həllində iştirak edən elmi-tədqiqat müəssisəsi işçisi. Assistent, kiçik elmi işçi, baş elmi işçi, dosent, professor və s. ad və vəzifələri vardır. Kiçik elmi işçi vəzifəsinə elmlər namizədi elmi dərəcəsi və ya ali təhsili olan, ixtisası üzrə bir ildən az olmayaraq işləyən şəxslər müsabiqə yolu ilə təyin edilirlər. Kiçik elmi işçi adı elmi-tədqiqat idarəsi elmi şurasının qərarına əsasən direktorun əmri ilə təsdiq edilir. Baş elmi işçi adı elmi əsərləri, ixtirası olan, müsabiqə yolu ilə baş elmi işçi vəzifəsinə seçilən; azı 5 il elmi-pedaqoji (o cümlədən 3 il elmi) stajı olan, həmin idarədə azı bir il baş elmi işçi, şöbə və ya laboratoriya rəhbəri vəzifəsində işləyən elmlər doktoruna və ya elmlər namizədinə verilir. Baş elmi işçi adı Ali Attestasiya Komissiyasının və Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyətinin (Elmlər Akademiyalarının idarələri üzrə) qərarı ilə verilir.

Ədəbiyyat
---------

* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.