**Müqəddəs Pyotr meydanı** (it. Piazza San Pietro, *lat.* Forum Sancti Petri) - Roma şəhərinin Borqo rayonunun qərbində yerləşən və Papa enklavı olan Vatikan şəhərində, Müqəddəs Pyotr bazilikasının düz qarşısında yerləşən geniş meydandır.

Meydanın mərkəzində, həmin ərazidə 1586-cı ildə ucaldılmış Qədim Misir obeliski yerləşir. Obelisk elmi ədəbiyyatda Vatikan obeliski adı ilə məşhurdur. Ziyarətçiləri *"Ana kilsənin qolları kimi qucaqlayan"* dörd sütun dərinlikli Toskan sütunlarından ibarət kolonnada və meydan kilsənin inşasından təxminən 100 il sonra Bernini tərəfindən dizayn edilmişdir. 1675-ci ildə Bernini tərəfindən hazırlanmış fəvvarə isə meydanda yerləşən və 1613-cü ildə Karlo Maderno tərəfindən dizayn edilmiş digər fəvvarəyə uyğundur.

Tarixi
------

Meydann 1921-ci ildə çəkilmiş aerofotosu
Müqəddəs Pyotr bazilikası qarşısındakı geniş ərazi Covanni Lorenso Bernini tərəfindən 1656-1667-ci illərdə, Papa VII Aleksandrın sifarişi ilə dizayn edilmişdir. Meydanın yaradılmasında əsas məqsəd *"kilsədən və ya Həvari sarayından xeyir-dua verən Roma Papasının daha çox insan tərəfindən görülməsinə"* şərait yaratmaq idi.

On illərlə Müqəddəs Pyotr bazilikasının interyerləri üzərində işləyən Berniniyə bazilika qarşısındakı meydanın dizayn edilməsi həvalə edilmiş, lakin, bazilikanın Karlo Maderno tərəfindən yaradılmış barokko fasadı ilə rəqabət yaradılmaması üçün sadə Toskan orderindən istifadə etməsi tələb edilmişdir. Bernini isə meydanı əhatə etmək və möhtəşəmlik hissi yaratmaq üçün nəhəng ölçülü sütunlardan istifadə etmişdir.

Ətrafda olan çoxsağlı tikililər inşaat işləri zamanı xeyli məhdudiyyətlər yaradırdı. Kafedralın əsas fasadından sağda Vatikan sarayının nəhəng fasadı yerləşirdi və Bernini Papa otaqlarının qarşısını qapatmadan sarayın görünüşünü məhdudlaşdırmalı idi. Obelisk meydanın mərkəzində, Maderno tərəfindən hazırlanmış qranit fəvvarə isə yanda yerləşir: Bernini fəvvarəni kolonnada ilə əhatə edilmiş ovato-tondonun əsas fokuslarından biri kimi istifadə edərək, 1675-ci ildə - ölümündən beş il əvvəl Madernonun fəvvarəsi qarşısında, obeliskin digər tərəfində ikinci fəvvarəni (Madernonun fəvvarəsinə bənzər) yerləşdirdi. Meydanın, bazilikanı tərk edən ziyarətçi üçün yüksək prespektiv yaradan və mütəxəssislər tərəfindən barokko stilinə ustad möhürü kimi dəyərləndirilən trapesvari forması əsasən ərazidəki tikililərin yaratdığı məhdudiyyətlər çərçivəsində formalaşdırılmışdır.

Kolonnada
---------

Dörd sütun dərinlikli kolossal toskan kolonnadası meydanın elliptik ərazisini və trapezvari girişini formalaşdırır. Bazilikanın fasadına paralel olan ovato-tondonun uzun oxu davamlılıqda fasilə yaradır ki, bu da Barokko monumental yanaşması üçün xarakterikdir. Kolonnada meydanın ərazisini müəyyən edir. Meydanın trapesvari girişi ilə kontrast təşkil edən elliptik mərkəzi, Berninin təsəvvürünə görə *"Ana kilsənin qolları kimi"* ziyarətçiləri qucaqlayır. Kolonnadanın cənub tərəfində yerləşən Barberini bağında şam ağacları çətir formalaşdırır. Şimal tərəfdə isə bir neçə Vatikan binası və Vatikan sarayının yuxarı mərtəbələri görünür.

Meydanın 360 dərəcədə görünüşü

Obelisk
-------

Vatikan obeliski
Ovato-tondonun mərkəzində qırmızı qranitdən hazırlanmış və şirlərin saxladığı Çigi ailəsinin gerbi ilə bəzədilmiş bürünc təməl üzərində dayanan 25.5 hündürlükdə Qədim Misir obeliski dayanır. Təməllə birlikdə obeliskin hündürlüyü 41 metrdir. Obeliskin zirvəsində isə bürünc xaç yerləşir. Qranit Misirin Heliopolis şəhərində naməlum firon tərəfindən ucaldılmışdır.

İmperator I Avqust (təxm. e.ə. 63 – b.e. 14) obeliski İskəndəriyyə şəhərindəki *Yuli forumu*na köçürtdürmüş, b.e. 37-ci ilinə kimi abidə orada qalmışdır. Həmin il Kaliqulanın sifarişi ilə Yuli forumu dağıdılmış, obelisk isə Romaya gətirilmişdir. Kaliqula obeliski qəddar oyunlar və xristianların edamlarının keçirildiyi Neronun sirkinin mərkəzindən keçən spinada yerləşdirmişdir.

Obelisk hazırda yeləşdiyi əraziyə 1586-cı ildə Papa V Sikstin göstərişi ilə mühəndis-memar Domeniko Fontana tərəfindən köçürülmşüdür; böyük ağırlığa malik obeliskin daşınması və yenidən ucaldılması prosesi bir neçə qravürdə əbədiləşdirilmişdir. Vatikan obeliski Romada yeganə obeliskdir ki, Qədim Roma dövründən bir dəfə də aşmamışdır. Orta əsrlərdə obeliskin üstündəki qızılı kürədə Yuli Sezarın külünün saxlandığına inanılırdı. Fontananın obeliskdən ayırdığı və hazırda Roma muzeyində saxlanan qədim metalik şardan yalnız toz tapılmışdır. Kristofer Hibbert isə şarın çox sərt olduğunu yazır. Baxmayaraq ki, obeliskin ucaldılmasının Bernini ilə heç bir əlaqəsi olmamışdır, sənətkar, meydanı dizayn edərkən onu mərkəz nöqtəsi kimi istifadə etmiş və himayədarı Papa VII Aleksandrın şərəfinə obeliskin təməlinə Çigi ailəsinin gerbini əlavə etmişdir.

Döşəmə
------

Meydanın döşəməsi üçün çaydaşları və travertin plitələrindən istifadə edilmişdir. 1817-ci ildə döşəməyə obeliskin kölgəsini işarələyən dairə boyunca hər birində bürclər təsvir edilmiş on iki kiçik yumru daş plitə əlavə edilmiş və beləliklə də obelisk nəhəng qnomona çevrilmişdir.

Spina
-----

Bu gün Müqəddəs Pyotr meydanına çatmaq üçün Müqəddəs mələk körpüsü və Via della Konsilisione prospektindən (1929-cu il Lateran müqaviləsinin şərəfinə adlandırılıb) keçmək lazımdır. Bir zamanlar bu böyük prospekti tutan *spina* (Borqo-Vekkyo və Borqo-Nuovo küçələrini bir-birindən ayıran binalardan ibarət mediana) 23 oktyabr 1936-cı ildə Benito Mussolininin göstərişi ilə tntənəli şəkildə sökülməyə başlanılmış və 8 oktyabr 1937-ci ildə söküntü işləri tamamlanmışdır. Bu söküntü işlərindən sonra Müqəddəs Pyotr bazilikası Müqəddəs Mələk qəsrindən aydın görünür.

1937-1950-ci illərdə Passettodan cənubda yerləşən bütün binaların sökülməsi ilə Roma şəhərinin ən qədim və zəngin orta əsrlər və intibah məhəllələri məhv edilmişdir. Həmçinin spinanın sökülməsi özünəməxsus barokko təəcübünü də məhv etmiş və hazırda belə effekt yalnız Borqo-santo-Spirito tərəfdən hərəkət edənlər üçün əlçatandır. Via della Konsilisione prospekti 1950-ci il Böyük Yubileyə kimi tamamlanmışdır.

Müqəddəs Pyotr meydanı incəsənətdə
----------------------------------

* Meydan rəsm əsərlərində
* Naməlum rəssam, XVIII əsr, Artgeyt sənət kolleksiyasıNaməlum rəssam, XVIII əsr, Artgeyt sənət kolleksiyası
* Covanni Paolo Panini, 1754, Berlin rəsm qalereyası.Covanni Paolo Panini, 1754, Berlin rəsm qalereyası.
* Viviano Kodazzi, təxm. 1630, Prado muzeyi.Viviano Kodazzi, təxm. 1630, Prado muzeyi.
* Qaspar van Vittel, təxm. 1700-1710, Sənət tarixi muzeyi.Qaspar van Vittel, təxm. 1700-1710, Sənət tarixi muzeyi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Norwich 1975 p 175
2. ↑  1613-cü ildə Papa V Pavelin sifarişi ilə hazırlanmışdı.
3. ↑  248 sütun və 88 pilyasterdən ibarətdir; karnizdə 140 müqəddəsin həyati ölçülü heykəlləri və VII Aleksandrın gerbi yerləşir.
4. ↑  Touring Club Italiano, *Roma e Dintorni*, which furnishes the statistics in these notes.
5. ↑  Hibbert, p.178

Ədəbiyyat
---------

* Hibbert, Christopher, 1985, Rome: The biography of a city, London, Penguin.
* Norwich, John Julius, ed. 1975 *Great Architecture of the World* ISBN 0-394-49887-9
* Touring Club Italiano, *Roma e Dintorni*

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Müqəddəs Pyotr meydanı ilə əlaqəli mediafayllar var.

* stpetersbasilica.info Pages for all 140 Colonnade Saints
* Great Buildings On-line: Piazza of St. Peter's
* Roberto Piperno, "Piazza di S. Pietro": engravings by Vasi
* Mary Ann Sullivan, "St Peter's Piazza, Vatican City"
* Obeliscus Vaticanus LacusCurtius.com, The Vatican Obelisk, retrieved September 4, 2006
* The legend of the cry of Bresca Legendary Rome
* Rome, Nova Online, Mysteries of the Nile, A World of Obelisks: Rome pbs.org, retrieved September 4, 2006
* St. Peter's Square, Bernini's Fountain

| ⛭Vatikan mövzularda |
| --- |
| 
Gerb • Bayraq • Himn • Dövlət quruluşu • Konstitusiya • Parlament • İnzibati bölgü • Coğrafiya • Şəhərlər • Paytaxt • Əhali • Dillər • Tarix • İqtisadiyyat • Kənd təsərrüfatı • Energetika • Valyuta • Mədəniyyət • Din • Kinematoqraf • Ədəbiyyat • Musiqi • Bayramlar • İdman • Təhsil • Elm • Nəqliyyat • Turizm • Poçt (tarixi və markaları) • İnternet • Silahlı qüvvələr • Xarici siyasət

**Portal "Vatikan"**
 | Vatikan |


| ⛭Müqəddəs Pyotr bazilikası |
| --- |
|  | 
Müqəddəs Pyotrun məzarı | Köhnə Müqəddəs Pyotr bazilikası (Roma papalarının məzarları) | Müqəddəs Pyotr meydanı | Müqəddəs Pyotr kafedrası | Müqəddəs Pyotr baldaxini | Müqəddəs Pyotr bazilikasının günbəzi | Müqəddəs Pyotr bazilikasının orqanı | Mikelancelonun *Pyetası* | Yulii məzarı | Naviçella mozaikası | Müqəddəs Lonqin heykəli | Müqəddəs Veronika heykəli | Toskanalı Matildanın məzarı
 |  |

| ⛭Covanni Lorenso Bernini |
| --- |
| Heykəllər | 

|  |  |
| --- | --- |
| 1610-cu illər | 
* *Keçi Amalteya körpə Yupiter və favnla*
* *Covanni Battista Santoninin büstü*
* *Uşaqlar tərəfindən cırnadılan favn*
* *Müqəddəs Lourensin şəhidliyi*
* *Müqəddəs Sebastyan*
* *V Pavelin büstü*
* *Eney, Anhis və Askani*
* *Covanni Vicevanonun büstü*
* *Lənətlənmiş ruh*
* *Xeyir-dua almış ruh*

 |
| 1620-ci illər | 
* *Karlo Antonio del Pozzonun büstü*
* *Neptun və Triton*
* *Proserpinanın qaçırılması*
* *Apollon və Dafne*
* *XV Qriqorinin büstü*
* *Müqəddəs Pyotr baldaxini*
* *Dörd uşaqla kəramət*
* *David*
* *Alessandro Peretti di Montaltonun büstü*
* *Müqəddəs Bibiana*
* *VIII Urbanın büstü*
* *Monsinyor Pedro de Fua Montoyanın büstü*
* *Kardinal Roberto Bellarminin büstü*
* *Kardinal Covanni Dolfinin büstü*
* *Kardinal Eskuble de Surdisin büstü*
* *Antonio Kepparellinin büstü*
* *Kardinal Melçoir Kleslin büstü*
* *Sant-Acostinoda iki mələk*
* *Françesko Barberininin büstü*
* *Antonio Barberininin büstü*
* *Kamilla Barbadoninin büstü*
* *Kardinallar Aqostino və Pietro Valierin büstü*
* *Karlo Barberini memorialı*
* *VIII Urbanın məzarı*
* *Müqəddəs Lonqin*
* *Yatmış hermafrodit* (döşək)

 |
| 1630-cu illər | 
* *Karlo Barberininin heykəli*
* *Kardinal Skipione Borgezenin iki büstü*
* *Toskanalı Matildanın məzarı*
* *Pasce Oves Meas*
* *Kostanza Bonarellinin büstü*
* *Paolo Cordano və İzabella Orsininin büstü*
* *VIII Urbanın heykəli*
* *Kral I Karlın heykəli*
* *Tomas Beykerin büstü*
* *Meduza*

 |
| 1640-cı illər | 
* *Kardinal Rişelyenin büstü*
* *Alessandro Valtrini memorialı*
* *İppolit Merenda memorialı*
* *Mariya Racci memorialı*
* *Zaman tərəfindən açılan həqiqət*
* *X Levin büstü*
* *Müqəddəs Terezanın ekstazı*
* *Raymondi kapellası*
* *Noli Me Tangere*

 |
| 1650-ci illər | 
* *X İnnokentinin büstü*
* *I Françesko d'Estenin büstü*
* *Konstantinin yuxusu*
* *Daniel və şir*
* *Habakkuk və mələk*
* *Müqəddəs Pyotrun kafedrası*
* *Müqəddəs Cerom və Mariya Maqdalena*

 |
| 1660-cı illər | 
* *VII Aleksandrın hekəli*
* *VII Aleksandrın büstü*
* *Fil və obelisk*
* *Mələk tikanlı tacla*
* *Mələk əlyazma ilə*
* *Qabriel Fonsekanın büstü*
* *XIV Luinin büstü*
* *Kral XIV Luinin atlı heykəli*

 |
| 1670-ci illər | 
* *Xeyir-dua almış Lüdovika Albertoni*
* *VII Aleksandrın məzarı*
* *X Klementin heykəli*

 |

 |
| Memarlıq və fəvvarələr | 

|  |
| --- |
| 
* Müqəddəs Pyotr meydanı
* *Müqəddəs Pyotr meydanının fəvvarələri*
* *Barkaçça fontanı*
* *Triton fontanı*
* *Arı fontanı*
* *Dörd çay fontanı*
* *Moro fontanı*

 |

 |
| Rəsmlər | 

|  |
| --- |
| 
* *Cavan oğlan kimi avtoportret*
* *Papa VIII Urbanın portreti*
* *Müqəddəs Endryu və Müqəddəs Tomas*
* *Yaşlı kişi kimi avtoportret*
* *Oğlan portreti*
* *Rişxənd edilən Məsih*

 |

 |
| Əlaqəli məqalələr | 

|  |
| --- |
| 
* Covanni Lorenso Berninin əsərlərinin siyahısı

 |

 |