recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mahmud Zəncani** -mənşəcə Azərbaycan türklərindən olan dilçi və ilahiyyat alimi.

Gorkəmli alim Əz-Zəncani Mahmud bin Əhməd bin Mahmud Əbu əl-Mənaqib Şihabəddin 1177 (8)-ci ildə orta əsrlər Azərbaycanının elm mərkəzlərindən birində-Zəncan şəhərində anadan olmuşdur. Yaxşı təhsil almış və uzun müddət Bağdadda yaşamışdır. Burada o zaman bütün Şərqdə tanınan "Nizamiyyə" və "Müstənsiriyyə" mədrəsələrində dərs demişdir. Bir müddət hətta Bağdadın qazisi də olmuşudr. Mahmud Zəncani 81 yaşında 1258-ci ildə vəfat etmişdir.

Mahmud Zəncani Bağdadın və bütün ölkənin alimləri arasında böyük nüfuz sahibi idi. Məşhur ərəb tarixçisi Məhəmməd Zəhəbi onun haqqında yazırdı: 

> "Mahmud bilik dəryası idi." 
> 
> 

O, şafii məzhəbi üzrə görkəmli ilahiyyatcı kimi "Quran"a şərh yazsa da tarixə ərəb dilinin qısa izahlı lüğətini tərtib etməsi ilə düşmüşdür."Tərvih əl-ərvah fi Təhzib əs Sihah" ("Ruhların təmizlənməsi və Sihahın düzəlməsi") adlanan bu əsər İsmayıl əl-Covhəri Farabinin məşhur lüğətinə şərh kimi yaranmışdı.

Orta əsrlərdə Şərqdə məşhur alimlərin geniş yayılmış əsərlərinə şərhlər yazmaq ənənə halını almışdı. Adətən, bu cür şərhlər müxtəlif məqsədlər daşıyırdı. Bəzən görkəmli alimlərin dərin elmi araşdırmaları əsasında kütləvi dərsliklər yaradılmasına, bəzən isə həmin əsərlərin ciddi təhlilinə xidmət edirdi. Ancaq hər iki halda şərhçilər məşhur alimlərin adlarından həm də oxucunun diqqətini öz əsərlərinə cəlb etməkdən ötrü istifadə edirdilər. Və bir qayda olaraq bu şərhlərdə müəlliflərin özlərinin də çoxsaylı fikir və ideyaları olurdu. Misal üçün Farabinin 40 mindən artıq söz və ifadəni əhatə edən lüğətinə müxtəlif ölkələrin ən məşhur alimləri, xüsusilə Əbu Səhl əl-Hərəvi, Əbül-Tasim əl-Bəsri, ibn Qatta, Tacəddin əl-Lüçəvi və başqaları tərəfindən şərhlər yazılmışdı.

Mahmud Zəncaniyə gəlincə, onun əsəri oz həcminə gorə Farabinin luğətindən kiçikdir və yalnız daha işlək və zamanın sınağından çıxmış sözləri əhatə edir. Burada həmçinin bəzi sözlərə düzəlişlər də yer tutub. Görünür, bu lüğətin tərtibində müəllimlik təcrübəsi onun köməyinə gəlmişdir. Belə ki, bir müddət sonra Mahmud "Tərvih əl ərvah"ın təlabatla ayaqlaşmadığını anlayaraq, lüğəti xeyli qısaldır, təgmilləşdirir və adını da dəyişib "Tənqih əl-Sihah" ("Sihahın yenidən nəzərdən keçirilməsi") qoyur. Bu əsərin XVIII yüzilliyə qədər müxtəlif əsrlərdə üzü köçürülən əlyazmalarının dünyanın bir çox kitabxanalarında qeydə alınması sübut edir ki, uzun əsrlər boyu həmin lüğət ərəb dilini öyrənənlər arasında populyar olmuşdur.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan Tarixi Portalı :Каджар Чингиз. Выдающиеся сыны древнего и средневекового Азербайджана. — Баку, издательство «Азербайджан» - 370146, Метбуат проспекти, 520-й квартал. издательство "Эргюн", 1995. - 392 с. (rus.)
**Qazaxıstanda ətraf mühit** - ölkə ciddi ekoloji ploblemlərlə mücadilə etmək məcburiyyətindədir. Bu problemlərə SSRİ dönəmində onun ərazisinin aton sınağı mərkəzindən biri olması, sahəsinə görə dünyanın ən böyük göllərindən biri olan Aral dənizinin quruması (Qazaxıstanla Özbəkistan sərhədi arasında) və keçmiş əkin sahələrinin səhralaşmaya məruz qalmasıdır. Bu qlobal ekoloji problemləri çoxu hələ sovetlər dönəmində meydana gəlmişdir. Bu məsələlərin araşdırılması ilə Mərkəzi Asiya regional ekoloji mərkəzi məşqul olur. Onlar həm də ekoloji problemlərin həllində koordinasiya mərkəsi rolunu oynayır.

Problemlər
----------

### Radiaktiv çirklənmə

Qazaxıstan çöl zonasında yerləşdiyindən SSRİ dönəmində burada çoxlu sayda yeraltı nüvə sınaqları keçirilmişdir. Bu da öz növbəsində bəzi ərazilərin radiasiya səbəbindən istifadəsiz bir bölgəyə çevrilməsinə səbəb olmuşdur. Semipalatin ətrafı yaşayış məntəqələrində və Çinlə sərhədə yaxın ərazilərdə insanlar arasında ankoloji xəstəliklər artmışdır.

### Aral dənizi

Ölkənin digər bir problemi isə Aral dənizinin qurumasıdır. Amudərya və Sırdərya çayları suyu kütləvi şəkildə kənd təsərrüfatına cəlb edildiyindən Aral gölü quruyur. Gölün səviyyəsinin kəskin şəkildə azalması Qazaxıstanda bir çox ekoloji problemlər törətmişdir: toz fırtınalrı, külək erroziyasınn artması. Nəticədə bölgənin kənd təssərüfatı demək olar ki, tamamən məhv olmuşdur. 2007-ci ildə gölün ancaq 10% ərazisi qalmışdır.

### Xəzər dənizi

Xəzər dənizinin Qazaxıstana aid məhəlli sularında neft və qaz sızmaları səbəbindən gələcəkdə böyük ekoloji fəlakətlərin yaşanması qaçılmazdır.

Problemlərin həlli
------------------

Qazaxıstanın Təbiəti Mühafizə Nazirliyinin ciddi tədbirləri sayəsində Aral gölünün qurumasını önləmək üçün tədbirlər görülür. Xəzər dənizində isə neft hasilatı ciddi nəzarətə alınmışdır. Şimali Aralın bərpası və Sırdərya çayında su rejiminin bərpası üçün 2001-ci ildə Qazaxıstan Dünya Bankına kreditlə bağlı müraciət edir. Əldə olunan pulla (65 milyon dollar) Şimali Aralın suyunu digər ərazilərə axmasını əngəlləyən bəndin tikintisinə başlanılır. 2011 - 2015-ci illər ərzində gerşəkləşən ASBP 1, ASBP 2 и ASBP 3 layihələri gerçəkləşdirilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Revival of the Aral Sea: Kazakh and World Efforts to Restore the Island Sea". www.edgekz.com/. 2014-11-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-24.
**III Aleksandr** (*gürc.* ალექსანდრე III) — İmeretiya kralı III Georginin böyük oğlu və varisi. 1639–1660-cı illərdə hakimiyyətdə olmuşdur.

Həyatı
------

III Aleksandr 1639-cu ildə atası III Georginin ölümündən sonra İmeretiya taxtına oturdu. Bu dövrdə Meqreliya knyazı Levan Dadiyani İmereti torpaqlarına dağıdıcı basqınlar edirdi. III Aleksandr paytaxt Kutaisinin müdafiəsini möhkəmləndirdi və Levan Dadiyaniyə qoşulmamaları üçün bütün əsas və varlı İmeretiya zadəganlarını ailələri ilə birlikdə paytaxta yerləşdirdi.

III Aleksandr Rus çarı Aleksey Mixayloviçdən hərbi və siyasi yardım istəmək üçün öz elçilərini Moskvaya göndərdi.

Bu dövrdə III Aleksandr oğlu Baqratı anası ilə birlikdə qovdu və Kaxetiya çarı I Teymurazın nəvəsi Georgini övladlığa götürdü. Georginin ölümündən sonra III Aleksandr oğlu Baqrat ilə barışdı və onu taxtın varisi elan etdi.

1657-ci Levan Dadiyanin ölümündən sonra onun əvəzinə Meqreliya taxtına qardaşı Liparit Dadiyani çıxmışdır. Bu dövrdə III Aleksandr böyük bir ordu toplayaraq Meqreliyanı işğal etdi. Liparit Dadiyaninin yerinə taxta çıxan yeni knyaz Vamik Dadiyani III Aleksandrdən vassal asılılığını qəbul etmək məcburiyyətində qaldı. Liparit Dadiyani Axalsıxa qaçdı və Samtsxe atabəyi Rostom paşa və Kartli çarı I Rostomdan hərbi yardım istədi. Onlar Liparit Dadiyanini ordu ilə təmin etdilər. Həmçinin bu dövrdə Quriya knyazı Keyxosrov Quriyeli və müttəfiqləri də Liparit Dadiyaniyə qoşuldular. 1658-ci ildə Bandzadakı döyüşdə III Aleksandr rəqibləri üzərində tam bir qələbə qazandı. Liparit Dadiyani və Keyxosrov Quriyeli İstanbula qaçdılar. Bu dövrdə III Aleksandr Vamik Dadiyaniyi Meqraliya hakimi, Demeter Quriyelini isə Quriya hakimi olaraq təsdiqlədi. İstanbula qaçmış gürcü knyazlarından Liparit Dadiyani orada vəfat etdi. Keyxosrov Quriyeli isə Samstxeyə geri döndü. Osmanlı sultanı Samtsxe atabəyinə Keyxosrova kömək etməsi üçün əmr etdi. Hərb dəstək alan Keyxosrov Quriya ərazilərinə daxil oldu. Quriya knyazı Demeter Quriyeli isə III Aleksandra sığındı. III Aleksandr qısa müddət sonra Keyxosrovu öldürtdürdü və Demeter Quriyeli yenidən Quriya taxtına çıxdı.

Çar III Aleksandrın 1660-cı ildə ölümündən sonra hakimiyyətə böyük oğlu V Baqrat keçdi .

İstinadlar
----------

1. ↑  David Marshall Lang, *The Last Years of the Georgian Monarchy, 1658-1832*. New York: Columbia University Press, 1957.
2. 1 2  Вахушти Багратиони (1745). История Царства Грузинского: Жизнь Имерети Arxivləşdirilib 2007-06-29 at the Wayback Machine  (rus.).
3. ↑  Cyrille Toumanoff, *Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'Antiquité jusqu'au xixe siècle Arxivləşdirilib 2022-03-19 at the Wayback Machine* : Tables généalogiques et chronologiques, Rome, 1990, p. 182.

Ədəbiyyat
---------

* Вахтанг Гурули, Мераб Вачнадзе, Михаил Александрович Бахтадзе. «История Грузии (с древнейших времен до наших дней)».
**Ramiz Abbas oğlu Sultanov**  — azərbaycanlı alim, kimya üzrə elmlər doktoru, professor.

Həyatı
------

Ramiz Abbas oğlu Sultanov 1934-cü il mayın 9-da Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. 1953-cü ildə Bakı şəhəri 171 saylı orta məktəbi gümüş medalla bitirmişdir. Həmin ildə D.İ.Mendeleyev adına Moskva Kimya Texnologiya İnstitutunun kimya-texnologiyası fakültəsinə qəbul olunmuş və 1959-cu ildə oranı bitirmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

1959-cu ildən Azərbaycan Elmlər Akademiyası Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunda kiçik elmi işçi vəzifəsində işləmişdir. 1960-1962-ci illərdə Moskvada SSRİ EA N.Zelinski adına Ümumi Kimya İnstitutunun aspiranturasında oxumuşdur. 1962-1966-cı illərdə Azərbaycan EA Y.Məmmədəliyev adına NKPİ-də böyük mühəndis, kiçik və böyük elmi işçi vəzfələrində işləmidir. 1966-cı ildə Azərbaycan EA NKPİ-nin Sumqayıt Filialına böyük elmi işçi vəzifəsinə keçirilmişdir. 1967-1979-cu illərdə NKPİ-nin Sumqayıt Filialında, sonralar onun əsasında yaradılmış Azərbaycan EA Xlor-üzvi Sintez İnstitutunda "Silisium-üzvi birləşmələr" laboratoriyasına rəhbərlik etmişdir. 1979-cu ildən indiki Azərbaycan Sənaye İnstitutunda (Sumqayıt) əvvəlcə (1979-1986-cı illərdə) "Əsas üzvi sintezin texnologiyası" kafedrasında, 1986-cı ildən ömrünün sonuna kimi "Ümumi kimya" kafedrasında müdir vəzifəsində işləmişdir.

1963-cü ildə SSRİ EA N.Zelinski adına ÜKİ-nin Elmi Şurasında "Silisium hidridlərin sian tərkibli olefinlərə katalitik birləşdirilməsi və alınan birləşmələrin bəzi çevilmələri" mövzusunda namizədlik, 1971-ci ildə isə "Üzvi və silisiumüzvi epoksibirləşmələrin tədqiqi" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1980-ci ildə "Üzvi kimya" ixtisası üzrə professor adını almışdır.

Professor R.A.Sultanovun elmi-tədqiqat işləri karbofunksional silisiumüzvi birləşmələrin sintezi, xassələri və tətbiq sahələrini əhatə edir. Onun apardığı sistematik tədqiqatlar nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, sintez edilmiş birləşmələr sənaye qətranlarına modifikator və tibb sənayesində istifadə edilə bilər. Onun apardığı elmi-tədqiqatların nəticəsi 330 elmi əsərdə, o cümlədən 26 müəlliflik şəhadətnaməsində öz əksini tapmışdır. O, 27 elmlər namizədi hazırlamışdır.

Professor R.A.Sultanov 1968-ci ildə London Elm və Texnologiya Kollecində elmi-tədqiqat işi aparmışdır.

Professor R.A.Sultanov 18 fevral 2004-cü ildə vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------
**Laliş məbədi** (kürd. Lalişa Nûranî) — yezdanizm dini inancını əsas məbədi. Yezidilər üçün həcc məkanı hesab edilən müqəddəs yer. 
Laliş və ya Lalişa olaraq adlandırılan məbəd, İraqın şimalında, Mosul şəhərindən 60 km şimal-qərbdə yerləşməkdədir. Yezidilərin əsas fiqurlarından olan Şeyx Adi bin Müsafirinin məzarı məbədin daxilində yerləşir.

Yezidi olan bir şəxs ən azı həyatında bir dəfə olmaqla, Laliş məbədinə doğru 6 günlük həcc ziyarətini gerçəkəşdirməlidir. Bura gələn yezidilər müxtəlif dini rituallar icra edir və günşə doğru ibadətlər edirlər. Bölgədə yaşayan yezidilər isə illik təşkil edilən *İçitma bayramı* münasibəti ilə məbədə axın edirlər. Yezdanizm inancında ən müqəddəs yerlərdən biri olduğuna inanılan məbədə və ətrafına ayaqqabı ilə daxil olmaq qadağandır.

Yezidilər bayramlarda və xüsusi günlərdə ailəlikcə məbədi ziyarət edərək, ətrafını süpür və təmizləyirlər. Bununla da hər bir yezidinin məbədə xidmət etməli olduğu fikiri aşılanır. Mələk Tavusa inanmaqları səbəbindən İraq Şam İslam Dövləti tərəfindən kafir elan edilən yezidilərin 500 nəfərə yaxını 2014-cü ilin avqust ayında Sinjar qətliamı əsnasında öldürmüşdür. Bu səbəbdən İraqda İŞİD nəzarəti altında olan bölgələrdən qaçan yezidilər, Laliş məbədinə gərək burada sığınmaq məcburiyyətində qalmışdılar. 


|  |  |
| --- | --- |
|  | *İraq ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Məbəd** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**"AzerGold" QSC** (tam adı: **"AzerGold" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti**) — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 11 fevral 2015-ci il tarixli 1047 nömrəli Sərəncamına əsasən təsis edilib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 26 may 2016-cı il tarixli 2071 nömrəli Sərəncamı ilə Zakir Zaur oğlu İbrahimov "AzerGold" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin İdarə Heyətinin sədri təyin edilib.

"AzerGold" QSC əlvan və qara metal filizi yataqlarının öyrənilməsini, tədqiqini, kəşfiyyatını, işlənməsini və idarə olunmasını, bu sahədə yeni texnologiyaların tətbiqini, maddi-texniki bazanın müasirləşdirilməsini və ondan səmərəli istifadəni, habelə bu sahənin inkişafı ilə bağlı digər işləri yerinə yetirir. Səhmdar Cəmiyyətin iki törəmə şirkəti mövcuddur: "Daşkəsən Dəmir Filiz" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti və "AzerBlast" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1 sentyabr 2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə "AzerGold" QSC-nin fəaliyyət sahələrinə ölkə ərazisində qara metal filizi yataqlarının tədqiqi, kəşfiyyatı, işlənilməsi və idarə olunması, habelə bu sahənin inkişafına dair digər vəzifələr əlavə edilib. Sözügedən Sərəncamdan irəli gələn tapşırıqların icrası, ölkə ərazisində dəmir filizi yataqları üzrə fəaliyyətin təşkili məqsədilə "AzerGold" QSC tərəfindən 8 dekabr 2020-ci il tarixində ilk dəfə olaraq törəmə hüquqi şəxs qismində "Daşkəsən Dəmir Filiz" MMC təsis edilib. və 14 dekabr 2020-ci il tarixində dövlət qeydiyyatına alınıb.

"AzerBlast" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti sənaye əhəmiyyətli partlayıcı maddələrin istehsalı üzrə ixtisaslaşmış "AzerGold" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin törəmə cəmiyyətidir. Cəmiyyət 9 mart 2021-ci il tarixində dövlət qeydiyyatına alınıb. Cəmiyyətin yaradılmasında məqsəd mədənlərin hasilatı prossesində və digər sənaye sahələrində istifadə olunan mülki partlayıcı maddələrə tələbatın ödənilməsi, idxaldan asılılığın aradan qaldırılmasıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-11-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-11-10.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-03-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-11-10.
3. ↑  "E-qanun.az".  (#archive\_missing\_date) tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  "azergold.az". Archived from the original on 2023-11-10. İstifadə tarixi: 2023-11-10.
5. ↑

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram · YouTube |
**Dalağın yırtılması** — çox ağır simptomlarla müşayiət olunan bir orqanın anatomik struktur bütövlüyünün bədən tərəfindən pozulması nəticəsində yaranan bir patoloji. Tez-tez qarın boşluğunun digər orqanlarının zədələnməsi ilə birləşir. Orqan qanla yaxşı təmin olunduğundan, həyat üçün dərhal təhlükə yaradan və təcili cərrahi müdaxilə tələb edən ağır qanaxma ehtimalı var.

Dalaq yırtığının səbəbləri
--------------------------

Dalağın yırtılmasının əsas səbəbi qarın boşluğunun küt travmasıdır. Yırtılma həmçinin nüfuz edən yara (bıçaq və ya atəş), splenomeqaliya və artan parenxima sürüşməsi ilə müşayiət olunan patoloji proses, həddindən artıq fiziki fəaliyyət, hamiləlik zamanı əmələ gələn çoxlu qan və qarın boşluğunun şiddətli gərginliyi ilə də baş verə bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Травмы селезенки - Травмы; отравления". Справочник MSD Профессиональная версия (rus). 2021-08-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-08-19.
**Baku Electronics** — Azərbaycanda elektronika, mebel, nəqliyyat satışı üzrə fəaliyyət göstərən mağaza şəbəkəsi.

Baku Electronics 1994-cü ildə pərakəndə, avtomobil və maliyyə sahələrində də fəaliyyət göstərən "NAB Holding"-in bir parçası olaraq Azərbaycanda yaradılıb. Hazırda Respublika üzrə 30 mağazada 60-dan çox rəsmi distribütoru olduğu brendlərin satışını həyata keçirir.

"Baku Electronics" Samsung, LG, Bosch, Sony, Huawei, Xiaomi, Tefal, Rowenta, Panasonic, HP, Acer, Philips, Lenovo, Kenwood, Braun, Delonghi kimi markaların rəsmi distribütoru, Apple brendinin isə rəsmi satış təmsilçisidir.

Tarixi
------

Baku Electronics şirkəti 1994-cü ildə Türkiyədə yerləşən "NAB Holdinq" tərəfindən Azərbaycanda yaradılıb. İlk mağazanın fəaliyyətə başlamasından 1 il sonra 1995-ci ildə "Samsung Electronics"-in Azərbaycanda rəsmi distribütoru oldu. 2001-ci ildən etibarən "Groupe SEB" şirkətlər qrupunun "Tefal", "Moulinex", "Rowenta", "Krups" kimi şirkətlərini rəsmi distribütoru oldu. 2007-ci ildə isə "Lagostina"-nın rəsmi distribütoru oldu.

Loqo
----

Loqodakı əsas rəng (qırmızı) yenilik, müasirlik, dinamika və təravət göstəricisidir. Qırmızı rəng "Baku Electronics"-in müasir reklam kampaniyalarını, dinamik şəkildə böyüyən mağazalar şəbəkəsini və daim yenilənən məhsul siyahısını təmsil edir.

Mağaza Sayı
-----------

 Baku Electronicsin 30-cu mağazasının açılışı.
Hazırda "Baku Electronics" mağaza şəbəkəsi Bakı və ətraf kəndlər, Xırdalan, Sumqayıt, Bərdə, Gəncə, İsmayıllı, Lənkəran, Mingəçevir, Quba, Şəki, Şəmkir, Xaçmaz bölgələrində 30-dan artıq mağazası ilə fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Bakü Electronics: Kurumsal Sosyal Sorumluluk Projelerimiz Var Arxivləşdirilib 2022-12-20 at the Wayback Machine (türk.)
2. ↑  Baku’s largest electronics store goes green Arxivləşdirilib 2021-06-27 at the Wayback Machine  (ing.)
3. ↑  "rəsmi satış təmsilçisidir". 2022-09-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-08.
4. ↑  Bakü Electronics: Kurumsal Sosyal Sorumluluk Projelerimiz Var Arxivləşdirilib 2022-12-20 at the Wayback Machine (türk.)
5. ↑  "Şirkət haqqında "Samsung Electronics"". 2022-09-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-09.
6. ↑  Компания Baku Electronics стала подтвержденным официальным торговым представителем всех продуктов Apple (Authorised Reseller). Arxivləşdirilib 2022-09-21 at the Wayback Machine  (rus.)
7. ↑  Yaklaşık 28 yıldır sektörde çalışmalar Arxivləşdirilib 2023-07-01 at the Wayback Machine  (türk.)
8. ↑  "Baku Electronics 30-cu mağazasını açdı!". 2022-09-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-08.
9. ↑  "Baku Electronics mağazalarının yerləşdiyi bölgələr". 2022-09-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-08.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook |
| Foto, video və audio | Instagram · TikTok · YouTube |
**Böyük Vətən Müharibəsi illərində Sovet Arktikasının Müdafiəçilərinə abidə ("Alyoşa")**  — Murmansk şəhərinin Leninski rayonundakı xatirə kompleksi. Rusiya Federasiyasının regional əhəmiyyətli mədəni irs obyektidir.

Tarixi
------

1966-cı ildə RSFSR Nazirləri abidənin hazırlanması haqqında sərəncamı qəbul etdi. Abidənin quraşdırılması üçün əvvəlcə Beş Künc Meydanı və ya Lenin prospektinin sonundakı təpə nəzərdə tutulurdu, lakin sonda Zeleni Mısın üzərindəki təpə seçildi, şəhər və Kola körfəzindən 173 metr hündürlükdə ucaldıldı. Abidənin əsası 1969-cu il oktyabrın 10-da qoyulmuş, tikintisinə 1974-cü ilin mayında başlanılmışdır. Kompleksin layihəsi memar İ. A. Pokrovski və heykəltaraş İ. D. Brodski tərəfindən hazırlanmışdır. SSRİ Bədii Fondunun Moskva Heykəltəraşlıq və İstehsalat Zavodu (hazırlıq işi), Soyuzvzryvprom idarəsi (təməl çuxurunun yaradılması) və Murmanskmorstroy tresti tərəfindən ucaldılmışdır.

Abidənin tərkibi
----------------

Çiynində avtomat olan bir əsgərin monolit fiqurudur. Abidənin postamentinin hündürlüyü 7 metr, heykəlin hündürlüyü 35,5 metrdir. Bütün abidənin hündürlüyü 42 metr, içi boş heykəlin çəkisi 5376 tondur. "Alyoşa" heykəli Rusiyada hündürlüyünə görə yalnız Volqoqraddakı "Vətən" heykəlindən geridə qalır. Abidənin bir az kənarında müharibə zamanına aid iki zenit silahı var. Hərbi əməliyyatlar zamanı bu zirvədə zenit batareyaları yerləşərək limanı və Murmansk şəhərini hava hücumlarından müdafiə edirdi. Geniş mərkəzi pilləkən rəsmi mərasimlərdə iştirak edən fəxri qonaqlar üçün podiuma aparır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Секрет "Алёши". Что находится внутри памятника? Arxivləşdirilib 2022-08-19 at the Wayback Machine  (rus.)
2. ↑  "Qəhrəmanlıq Və Sovet Əsgərlərinin Cəsarət Simvolu". 2023-02-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-12.
3. ↑  Alyosha, granite monument on Russia's Litsa River Arxivləşdirilib 2022-06-27 at the Wayback Machine  (ing.)
**Vəsimə İsmayıl qızı Qarayeva** (Tap Qaraqoyunlu) — yazıçı, publisist, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1999).

Həyatı
------

Vəsimə İsmayılqızı Goranboy rayonunun Tap Qaraqoyunlu kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini Tap Qaraqoyunlu kənd orta məktəbində almış, sovxozda işləmişdir. GDU-nu fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş (1991), təhsil aldığı universitetdə saxlanmış, psixologiya kafedrasında işləmişdir (1992-1994). Sonralar "Patronat" şirkətində redaktor, "QAPP-Poliqraf" QTSC-də redaktor (1994-1995), "İsmayıl" Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzində direktor (1995-1999), "İsmayıl" Nəşriyyat-Poliqrafiya Müəssisəsində direktor vəzifəsində çalışmışdır. Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür (1999).

Bədii yaradıcılıqla məşğuldur. Dövri mətbuatda şeirlər, kiçik hekayələr, bədii, elmi və publisistik yazılarla çıxış etmişdir. 

İlk irihəcmli əsəri Goranboy bölgəsinin tarixindən, fiziki, iqtisadi və sosial coğrafiyasından, yaşayış məskənlərindən, toponimlərindən, abidələrindən, etnoqrafiyasından, əlamətdar hadisələrindən, görkəmli şəxsiyyətlərindən bəhs edən "Goranboy" ensiklopedik toplusu 2000-ci ildə nəşr olunmuşdur. Ulu öndər Heydər Əliyevin Goranboya səfərlərindən bəhs edən "Goranboyda izim qaldı" (2001), "Azərbaycan olduğu kimi" (2002), "Goranboyda izim qaldı" (2003, təkmilləşdirilmiş nəşr), "Bu, İrşad Əliyevdir" (2006), "Beyləqan" ensiklopedik toplu (2010) kitabları nəşr edilmişdir. 

Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə keçirilmiş seçkilərdə 80 saylı İmişli-Beyləqan seçki dairəsindən deputatlığa namizəd olmuşdur (09.02.2020). Seçkilərin nəticəsi MSK tərəfindən etibarsız sayılmışdır (13.02.2020). 

* Yazıçı İsmayıl Qarayevin qızıdır.

Əsərləri
--------

1. Goranboy (ensiklopedik toplu). Bakı: 2000, 496 səh.
2. Goranboyda izim qaldı. Bakı: 2001, 160 səh.
3. Goranboyda izim qaldı. Bakı: 2003, 192 səh.
4. Beyləqan (ensiklopedik toplu). Bakı: 2010, 688 səh.
5. Heydər Əliyevin Vətən səfərləri (ensiklopedik toplu). I kitab. Bakı: 2023, 808 səh.
6. Goranboyda izim qaldı. Bakı: 2023, 312 səh.
7. Beyləqanda izim qaldı. Bakı: 2023, 288 səh.
8. Şuşada izim qaldı. Bakı: 2023, 288 səh.
9. Zəfər səfərləri. I kitab. Bakı: 2023, 808 səh.
10. Zəfər kitabı. Goranboy. Bakı: 2023, 592 səh.
11. Zəfər kitabı. Beyləqan. Bakı: 2023, 616 səh.
12. Zəfər kitabı. Şuşa. Bakı: 2023, 456 səh.

Tərtib etdiyi kitablar
----------------------

1. Azərbaycan olduğu kimi. Bakı: 2002, 72 səh.
2. Beyləqan 70 il (1939-2009). Bakı: 2010, 30 səh.
3. Daxili səfərlər. I cild. Bakı: 2023, 560 səh.
4. Daxili səfərlər. II cild. Bakı: 2023, 688 səh.

Mənbə
-----

1) XX əsr Azərbaycan yazıçıları. Ensiklopedik məlumat kitabı. Bakı: 2004, səh.  ;

2) 

3) ;

4) 

5) ;

6) ;

7) ;

8) 

9) ;

10) 

11) ;

12)
**Alaşşünaslıq tədqiqat mərkəzi** — 2008-ci ildə Semey Dövlət Pedaqoji İnstitutu nəzdində yaradılmış tədqiqat mərkəzi. Mərkəzin yaradılmasına əsas kimi Semey şəhərinin sol hissəsinin XX əsrin əvvəllərində Alaş şəhəri olması və Alaş Orda tarixində xüsusi yer tutması göstərilirdi. Mərkəzin direktoru Şanbay Turdıkuldur. Mərkəzin müasir biliklərə əsaslanan sahə proqramı konkret elmi istiqamətlərlə sistemli və hərtərəfli müəyyənləşdirilmişdir. Mərkəzin fəaliyyətinin prioritet istiqaməti Alaş Orda xadimlərinin həyat və yaradıcılığını öyrənməkdir. Nəticədə 100 cildlik "Alaş kitabxanası" seriyası işıq üzü görmüşdür. İlk 10 kitab həmin il nəşr olunmuşdur. Mərkəzin konseptual istiqaməti "Alaş" ensiklopediyasının hazırlanmasıdır. Ensiklopediyanın lüğəti ətraflı hazırlanaraq ekspertlərin müzakirəsinə təqdim edilmişdir. Mərkəzin fundamental tədqiqat istiqaməti alaşşünaslığa dair silsilə elmi topluların formalaşdırılmasıdır. Mərkəzin aktual məsələləri "Alaş mədəni tarixi" jurnalında öz əksini yapmışdır. Həmçinin ənənəvi Alaşşünaslığın illik elmi-nəzəri konfransı keçirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Алаш" қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7
Disk və radial çiçəklənmə ilə çiçək başları.
Arxideya çiçəyi
**Bitkilərin çoxalması** — Bitki reproduksiyası, cinsi və ya qeyri-cinsi şəkildə çoxalda bilən yeni nəsillərin yetişdirilməsidir. Cinsi çoxalma, cinsiyyət hüceyrələrinin birləşməsi ilə nəsillər meydana gətirir, nəticədə nəsillər genetik olaraq valideynlərindən və ya valideynlərindən fərqlənir. Cinsi olmayan çoxalma, mutasiyaların baş verdiyi hallar xaricində genetik olaraq ana bitkilərə və bir-birinə bənzər hüceyrələrin birləşmədən yeni fərdlərin meydana çıxmasına səbəb olur.

Bitkilərin ana cinsinin genetik cəhətdən eyni klonları olan yeni bitkilərin yaradıldığı iki əsas çoxalma növü var. Vegetativ çoxalma əsas bitkinin vegetativ hissəsini (qönçələnmə, əkinçilik və s.) əhatə edir.

Qeyri-cinsi çoxalma
-------------------

Cinsi çoxalma
-------------

Cinsi çoxalma iki əsas prosesi əhatə edir: genləri yenidən düzəldən və xromosomların sayını azaldan meyoz və xromosomu tam diploid sayına gətirən mayalanma. Bu iki proses arasında müxtəlif növ bitki və yosunlar fərqlənir, lakin bir çoxu, bütün quru bitkiləri də daxil olmaqla, hər hüceyrədə bir xromosom dəsti olan iki fərqli çoxhüceyrəli haploidlərlə nəsillərcə dəyişir. Qametofit, mitoz adlanan hüceyrə bölgüsü prosesi yolu ilə kişi və ya qadın cinsiyyət hüceyrələri (və ya hər ikisi) meydana gətirir. Ayrı-ayrı qametofitləri olan damar bitkilərində dişi qametofitlər meqa-qametofitlər (meqa = böyük, böyük yumurta əmələ gətirir), erkək qametofitlərə isə mikroqametofit deyilir (mikro kiçik, kiçik sperma əmələ gətirir). Erkək və dişi cinsiyyət hüceyrələrinin birləşməsi (mayalanma) çox hüceyrəli sporofitə bölərək inkişaf edən bir diploid ziqota verir. Yetkin sporofit, mayoz yolu ilə sporlar meydana gətirir, bəzən də "azalma bölünməsi" adlanır, çünki cüt xromosomlar tək bir dəst meydana gətirmək üçün yenidən ayrılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Introduction To Plant Science. Delmar Thomson Learning. 2004. 296. ISBN 978-1-4018-4188-1.
2. 1 2  *Fritz, Robert E.; Simms, Ellen Louise.* Plant resistance to herbivores and pathogens: ecology, evolution, and genetics. Chicago: University of Chicago Press. 1992. 359. ISBN 978-0-226-26554-4.
3. ↑  "Archived copy". 2009-10-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-10-25.
4. ↑  Lovett Doust, Jon, and Lesley Lovett Doust. 1988. Plant reproductive ecology: patterns and strategies. New York: Oxford University Press. P 290.
5. ↑  "Asteraceae in Flora of North America @ efloras.org". 2022-06-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-29.
6. ↑  "Orchidaceae in Flora of North America @ efloras.org". 2017-02-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-29.
7. ↑  *Reiley, H. Edward; Shry, Carroll L.* Introductory horticulture. Albany, NY: Delmar/Thomson Learning. 2004. 54. ISBN 978-0-7668-1567-4.
8. ↑  Rooting cuttings of tropical trees. London: Commonwealth Science Council. 1993. 9. ISBN 978-0-85092-394-0.
**Salam Sarvan** (1966, Astraxanbazar rayonu) — Azərbaycanlı yazıçı, şair.

Həyatı
------

Salam Sarvan - şair. 
1966-cı ildə Cəlilabad rayonunda anadan olub. N.A.Voznesenski adına Leninqrad Mailiyə-iqtisad institutunu bitirib. 
Bakıda yaşayır. 
Ölkənin tanınmış media orqanlarında redaktor kimi çalışıb.
Hazırda Dövlət Tərcümə Mərkəzinin "Xəzər" dünya ədəbiyyatı jurnalında Baş redaktor müavinidir.

Yaradıcılığı
------------

"Sənə deyiləsi deyil sənə deyiləsi sözüm", "Mən gələr olmadım, yolu qarşıla", "Heykəl tənhalığı" adlı şeir kitablarının müəllifidir. Şeirləri ingilis, fransız, rus, türk, ukrayna, polyak, gürcü, özbək dillərinə tərcümə olunub.Azərbaycan Dövlət Tərcümə Mərkəzinin xətti ilə "Boğulmaq da olmur, dayazdır dünya" kitabı ukrayn dilində nəşr edilib.

Ailəsi
------

Kitabları
---------

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Sənin qoynuna səndən gizlənməyə girmişəm, qadın" – Şeirlər — **qafqazinfo.az**". 2020-11-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-05.
2. ↑  *Real TV.* "Azərbaycan ədəbiyyatı Ukrayna dilində" (az.). Youtube.com. 02.09.2020. İstifadə tarixi: 2020-09-02.

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
Vazanın güzgüdə əksi
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Güzgü (dəqiqləşdirmə).
**Güzgü** və ya **Ayna** — nisbətən hamar səth olub, qayıtma qanununa əsasən səthə düşən işığın paralleliyini təmin edərək səthdə əksin yaranmasına imkan verir. Buna görə də, səthin güzgü kimi işləməsi üçün onun kələkötürlüyü düşən işığın dalğa uzunluğunun yarısına bərabər olmalıdır. Ağ nahamar səth də işığı qaytarır, ancaq burada işıq nizamlanmamış şəkildə olduğundan heç bir əksi görmək olmur.

Müstəvi güzgülər eyni ölçülü virtual şəkillər göstərirlər. Refleksion güzgülərdə isə yana dönmüş, başıüstə olan şəkilləri görmək olur.

Müstəvi olmayan güzgülərdə əksin keyfiyyəti güzgünün xassələrindən asılı olur (qabarıq, çökük, dalğavari güzgü). Burada güzgüyə olan məsafə də rol oynayır. Beləliklə təhrif olunmuş əkslər alınır. Qabarıq güzgülərdə əkslər böyük, çökük güzgülərdə isə kiçik alınır.

Ən geniş yayılmış güzgü növləri məişətdə, əsasən isə evlərdə işlədilən güzgülərdir. Onlar arxa tərəfinə nazik aluminium qatı çəkilmiş şüşələrdən ibarətdir. Keçmişdə gümüşdən güzgü kimi istifadə edilirdi. Şüşənin arxasına çəkilmiş metal qatı əlavə olaraq oksidləşmədən qorumaq üçün rənglə örtülür.

Güzgülər çox qədim zamanlardan insana məlum olmuşdur. İlk insan tərəfindən yaradılmış güzgü tunc dövrünə gedib çıxır. O zaman üzü hamarlanmış metal lövhələrdən güzgü kimi istifadə edilirdi.

Xalq Mədəniyyətində Güzgü
-------------------------

Anadoluda **Gözgü** və bəzi türk dillərində **Közgö, Küzgü, Güzgü, Közgü, Gözgeç, Közgeç** də deyilir. Güzgülər bir çox cəmiyyətdə diqqət çəkmiş bir obyektdir və ona fərqli mənalar yüklənmişdir. Bu dünya ilə o biri arasında sərhədi simvolizə edir. Ruhlar aləminə açılan bir pəncərə kimi qəbul edilər. Şaman aynaya baxaraq gələcəkdən xəbər verir və ya öz ruhunu görə bilər. Gözlə görünməyən varlıqları göstərir. Erlik Xan yanında bir güzgü gəzdirir və buna baxdığında insanların işlədikləri bütün günahları görər. Gecə aynaya baxmaq uğursuzluq gətirəcəyi düşüncəsiylə xoş qarşılanmaz. Güzgü yerə buraxıldığında bir dənizə çevrilər. Daraq da yerə buraxıldığında bir meşəyə çevrilər. Bəzi şamanların anormal gücləri olan güzgüləri vardır. O biri dünyada səmaya dəyən iki dağın arasında olan bir sandıqda dayanan və bütün dünyanı göstərən bir güzgü vardır. Basdırılan cənazələrin üzərinə tərs bir güzgü buraxmaq köhnə bir türk ənənəsidir və Anadoluda tətbiqə davam edən yöreler vardır. Görüntü gerçəyin ən əhəmiyyətli hissəsi qəbul edilir. Bu səbəblə geriyə dönüb baxma qadağanı (arxaya baxma qadağanı) və ya kimə baxmama qadağanı şəklində söylence motivləri vardır. İmtahandan keçən qəhrəman bu qadağana uymazsa daş kəsilər (daşa çevrilər). Geriye dönüldüğünde eynilə güzgüdə olduğu kimi bir əks olunma qəbulu ilə ruhlar aləminə mənfi bir yönəlmə baş verir. Nağıllarda sehrli güzgüler gələcəkdən xəbər verir, uzaq yerləri göstərir, insanlarla danışar.

Mənbə
-----

* Türk Söylence Sözlüğü, Deniz Karakurt

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ev üçün güzgülər növləri". 2021-05-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-10.
**Əks-partizan** və ya **Kontrgerilla** — NATO tərkibindəki ölkələrdə sol təşkilatlanmağa, kommunist və marksist-leninist hərəkatına qarşı yaradılan CİA əlaqəli gizli Qladio təşkilatlanmalarının Türkiyədəki adı.
NATO-un Xüsusi Hərb təlimnamələrinə görə, üzv ölkələrdə qurulan NATO vahidləri Türkiyədə 1952 ya da 1953-də əvvəl Səfərbərlik Tədqiq Təşkilatı adıyla təşkilatlanmış sonra doğrudan Baş qərargah rəisliyinə bağlı Xüsusi Hərb Dairəsi damı altında və bunun vətəndaş davamı olaraq fəaliyyət icra etmişdir. Bülənt Əcəvit 1974-də dövrün Baş qərargah Başçısı Semih Sancardan Xüsusi Hərb Dairəsinin varlığını öyrənmişdir.
Türkiyədə 1980 çevrilişinin rəhbəri Baş qərargah rəisi Kənan Evrənin Türk əks-partizan "stay-behind" təşkilatlanmasının bir üzvü olduğu iddia edilir.Türkiyədə də "stay-behind" qruplardakı liderlərin qanuni vəzifələrdə olma üst-üstə düşməsi yaşanmışdır.

Həmçinin bax
------------

* 27 may hərbi çevrilişi
* Qanlı Bazar
* 12 Mart Qeydi
* 12 sentyabr hərbi çevrilişi
* Qızıldərə hadisəsi
* Qanlı 1 May
* 16 Mart Qırğını
* Bahçelievler Qırğını
* Maraş qırğını
* Doğan Öz cinayəti
* Bədrətdin Comərd cinayəti
* Abdi İpəkçi sui-qəsdi
* Kamal Türklər sui-qəsdi
* Əcəvitə edilən sui-qəsd cəhdləri
* Özal Sui-qəsdi

İstinadlar
----------
**Xiaomi** — mərkəzi ofisi Pekində yerləşən özəl elektronika şirkətidir.

Şirkət dünyanın 4-cü ən böyük smartfon istehsalçısıdır. Xiaomi smartfonlar, mobil tətbiqlər, dizüstü kompüterlər və bir çox istehlakçı elektronika məhsullarını hazırlayır, təkmilləşdirir və satışını həyata keçirir.

Şirkətin qurucusu və CEO-su Forbesin məlumatlarına görə Çinin ən varlı 23-cü şəxsi Lei Jun'dur. Şirkət 2014-cü ildə 60 milyondan çox cihaz satıb.

Şirkətin böyük bir hissəsi Çin, Malayziya və Sinqapurdan olan 18.000-dən çox işçisi var. İndoneziya, Filippin, CAR və Braziliyada işçilərinin sayı artmaqdadır.

Tarix
-----

Xiaomi 2010-cu il 6 apreldə 8 əməkdaş tərəfindən qurulub. 2011-ci ilin avqust ayında ilk smartfonunu satışa çıxaran şirkət bundan sonra Çində böyük bazar payı qazandı. Sonralar ağıllı ev(IoT) cihazları ekosistemi də daxil olmaqla geniş çeşiddə məhsulların istehsalına başlandı.

International Data Corporation tərəfindən açıqlanan məlumata görə, 2014-cü il oktyabrda Xiaomi, Samsung və Apple-dan sonra dünyanın 3-cü ən böyük smartfon istehsalçısı oldu. **İDC** hesabatına görə Xiaomi, 2014-cü ildə Çinin ən böyük smartfon satıcısına çevrildi və Samsungu keçdi.

Xiaomi, dekabr 2014-ün sonunda, investorlardan 1,1 milyard ABŞ dolları məbləğində investisiya aldıqdan sonra, dünyanın ən dəyərli texnika mərkəzlərindən biri oldu və şirkətin dəyəri 46 milyard ABŞ dollarını keçdi. Xiaomi, 2014-cü il iyul ayında flipkart.com vasitəsilə Hindistan bazarına da daxil oldu.

Həmçinin bax
------------

* Apple
* Samsung

İstinadlar
----------


1. ↑  The Unicorn List. 2016.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-07-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-12-13.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-10-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-12-13.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-09-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-12-13.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-12-13.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: 99 (dəqiqləşdirmə).

**Doxsan doqquz** — say sistemində ədədlərdən biridir. Doxsan səkkizdən sonra, yüzdən əvvəl gəlir. Ən böyük iki rəqəmli ədəddir.

Riyaziyyatda
------------

### Əsas hesablamalarda

* **Doxsan doqquz ədədi** —tək ədəddir və eyni zamanda mürəkkəb ədəddir. Belə ki, 1, 3, 9, 11, 33 və 99 ədədlərinə qalıqsız bölünür.

Dində
-----

### Qurani-Kərimdə

(Ya Peyğəmbər!) Sənə (Davudun padşahlığı vaxtı) dava edənlərin xəbəri gəlib çatdımı? O zaman onlar (Davuda məxsus) məbədə (ibadət vaxtı ora daxil olmaq qadağan edildiyi üçün) divardan aşıb gəlmişdilər.
Onlar Davudun yanına gəlikdə (Davud) onlardan (mə’bədə qapıdan deyil, divardan aşıb daxil olduqları üçün) qorxdu. Onlar dedilər: "Qorxma, biz bir-birimizə haqsızlıq etmiş iki iddiaçıyıq. Aramızda ədalətlə hökm et, haqqı tapdalama (heç birimizin tərəfini saxlama) və bizə doğru yolu göstər!" (Onlardan biri dedi:) "Bu mənim (din) qardaşımdır. Onun doxsan doqquz dişi qoyunu, mənim isə bircə dişi qoyunum vardır. Belə bir vəziyyətdə: "Onu mənə ver! (Məni ona sahib et!)" - dedi və (dildən pərgar olduğu üçün) mübahisədə məni məğlub etdi". (Bu sözləri eşidən Davud o biri iddiaçı ağzını açmağa macal tapmamış) dedi: "O sənin bircə qoyununu öz qoyunlarına qatmaq istəməklə, şübhəsiz ki, sənə zülm etmişdir. Doğrudan da, şəriklərin çoxu bir-birinə haqsızlıq edər. Yalnız iman gətirib yaxşı işlər görənlərdən savayı! Onlar da (təəssüf ki) çox azdırlar!" (İddiaçılar bir-birinə baxıb güldükdən, yaxud çıxıb getdikdən sonra) Davud (bu işdən şübhəyə düşərək) Bizim onu imtahana çəkdiyimizi güman etdi. O dərhal Rəbbindən öz bağışlanmasını dilədi və dizi üstə düşüb səcdəyə qapanaraq tövbə etdi.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Riyaziyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |

İstinadlar
----------

1. ↑  Sad surəsi, 21-24
**Cırtdan-"pəhləvan": ikinci film** və ya **Cırtdan və div** (*rus.* Про Джыртдана Великана — 2) — Azərbaycan cizgi filmi.

Məzmun
------

Filmdə Cırtdanın başına gələn sərgüzəştlərdən, divə qalib gəlməsindən söhbət açılır.

Film haqqında
-------------

Film Cırtdan Azərbaycan xalq nağılının motivləri əsasında yaradılmışdır.

Applikasiya filmidir.

Bu film 2018-ci ildə "Peri Film" MMC şirkəti tərəfindən xüsusi olaraq Animafilm 1-ci Azərbaycan Beynəlxalq Animasiya Festivalı üçün Buta Film kinostudiyası, rejissor İlqar Nəcəf və prodüser Vidadi Rüstəmovun da texniki dəstəyi ilə Azərbaycan dilinə tərcümə və dublaj edilib.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Rejissor:** Bəhmən Əliyev
**Ssenari müəllifi:** L. Dadaşidze, Aleksandr Timofeyevski
**Quruluşçu rəssam:** Elçin Axundov
**Operator:** Antonina Korotnitskaya
**Bəstəkar:** Rauf Əliyev
**Səs operatoru:** Marat İsgəndərov
**Cizgi rəssamı:** Bəhmən Əliyev, Vaqif Məmmədov, Rauf Dadaşov, Arifə Hatəmi, Gülşən Quliyeva, Hüseyn Cavid İsmayılov
**Prodüser:** Rəşid Ağamalıyev
**Səs rejissoru:** Hüseyn Həsənov
**Səsləndirdilər:** Kəmalə Rövşən, Elçin Hami Axundov
**Mətnin tərcüməsi:** Gülşən Hüseynova
**Şeirlərin tərcüməsi:** Sevinc Elsevər, Gülşən Hüseynova

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bakı Beynəlxalq Animasiya Filmləri Festivalı çərçivəsində "ReAnimasiya" sərgisi açılıb". 2021-05-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-10.
2. ↑  ""Bizim uşaqların, xaricilərin uşaqlarından nəyi əskikdir?"". 2019-08-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-10.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 314.

Xarici keçidlər
---------------

* Про Джыртдана Великана 2  (rus.)
* Cırtdan-pəhləvan. İkinci film (1983) — Azərbaycan dilində  (az.)
* Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyasının sabiq rəsmi saytında Cırtdan və div

Həmçinin bax
------------

* Cırtdan-"pəhləvan" (film, 1981)
**Mirməhsəti Haşımzadə** — tarixçi, şair.

Həyatı
------

Mir Mehdi Mir Həşim bəy oğlu 1819-cu ildə Qarabağın Bərgüşad mahalının Məmər kəndində anadan olmuşdu. Ibtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra mədrəsədə oxumuşdu. Öz kəndlərini İbrahimxəlil xan Cavanşir nəsilbənəsil onların uruğuna bağışlamışdı. Molla Rəfi bəy Mirzə Məhəmməd bəy oğlu Şıxımlının (1809-?) dəvəti ilə Dizaq mahalına köçmüşdü. Bir müddət bu kənddə məktəbdarlıq edəndən sonra kürəkəni Aslan bəy Məlik-Aslanovun dəvəti ilə, 1859-cu ildə Tuğ kəndində yerləşmişdi. O, burda da məktəbdarlıqla məşğul olmuşdu.Öz ana dilini dərindən sevən Mir Mehdi Xəzani müsəlman dini ehkamına dair uşaqlar üçün Azərbaycan dilində mənzum bir əsər yazıb 1884-cü ildə çap etdirmişdi.

Mir Mehdi kənddə yaşasa da, Qarabağın ədəbi-mədəni mərkəzi Şuşa ilə daim əlaqə saxlayırdı.
Mir Mehdi tarixçi idi. Onun yaradıcılığında ən əsas yeri onun "Kitabi-tarixi-Qarabağ" tutur. Müəllif özünün müqəddimədə qeyd etdiyinə görə əsəri Mirzə Adıgözəl bəyin, Mirzə Camal Cavanşir Qarabağinin "Qarabağ tarix"lərindən əlavə "təvarixi-qədimlər"dən geniş istifadə edərək Mirzə Camalın nəvəsi Məhəmməd bəy Cavanşirin xahişi ilə "xalis türki" (Azərbaycan) dilində yazmışdır. əsər müqəddimə, 24 fəsil və xatimədən (nəticə) ibarətdir.

Mir Mehdi şair idi. Xəzani təxəllüsü ilə xoştəb şeirlər yazırdı.

Mir Mehdi Xəzani 1894-cü ildə vəfat edib.

Ailəsi
------

Mir Mehdinin Mir Həmzə adlı oğlu vardı.

Həmçinin bax
------------

* Qarabağnamələr

Xarici keçidlər
---------------

* Vikimənbədə əlaqəli mətnlər

* "Qarabağın görkəmli şəxsiyyətləri:Mir Mehdi Xəzani (1819-1894)". "Virtual Qarabağ" İKT Mərkəzinin rəsmi portalı (az.). virtualkarabakh.az. 2013. 2017-12-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-10-14.
* *Tərtib edəni: Zaman Əsgərli.* "XIX əsr Azərbaycan şeiri antologiyası" (PDF). Milli Kitabxana (az.). "Şərq-Qərb". 2005. 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2016-08-13.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 136104541 · VIAF: 70953734 · WorldCat VIAF: 70953734 |
Tiri monastırından ailənin mənşəli atası olan Maçabel Tavkhelidzenə aid bir yazı.
**Maçabeli** ( mahnı. *gürc.* მაჩაბელი ; PL. მაჩაბლები, *Machablebi)* ailəsi adından sonra Samaçablo adlanan Şida Kartli əyalətində (mərkəzi Gürcüstan) böyük bir fiefdom (satavado) keçirən bir gürcü knyazı evi idi.

Ailənin mənşəyi bəlli deyil. Ənənəvi hesaba görə, Abxaziya-Gürcüstan feodal qəbilə rəislərindən biri nəslindən Ançabadze da iğtişaşlardan Abxaziya qaçmışdır. Digər bir versiyada, Maçabeli'nin, ilk domenlərinin yerləşdiyi Böyük Liaxvi çayı üzərindəki Açabeti kəndindən sonra sülalə adını aldıqları Tavxelidze ailəsinin bir atası olduğu iddia edilir. XV əsrdən başlayaraq Maçabeli şöhrətli böyüdü və Kartli gürcü padşahlarının məhkəməsində müxtəlif əhəmiyyətli vəzifələr tutdu. Onların cəsarətliliyi Samaçablo, indiki Cənubi Osetiyanın əhəmiyyətli bir hissəsini əhatə edirdi və 1470-1800. İllərdə Kartli Krallığında bir dərəcədə muxtariyyət əldə edirdi. Gürcüstanın Rusiya İmperatorluğuna birləşdirildiyi zaman Maçabeli 1850-ci ildə rus çarı tərəfindən ləyaqətlə təsdiq edildi.

Həmçinin bax
------------

* Abxaziya

İstinadlar
----------

1. ↑   (gürc.) J. Gvasalia, მაჩაბლები (*Machablebi*). In: ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია (*Encyclopedia Georgiana*), Vol. 6, page 509. Tbilisi, 1983.
2. ↑  Şahzadələrin mənşəyi: Maçabeli Arxivləşdirilib 2007-09-27 at the Wayback Machine. Gürcü şəcərəsi. 1 Aprel 2007 tarixində tapıldı.
3. ↑   (rus.) Мачабели Arxivləşdirilib 2021-10-25 at the Wayback Machine. Rus tərcümeyi-halı. 1 Aprel 2007 tarixində tapıldı.

* (rus.) Хаханов А. S. ( Alexander Khakhanov ), князья Мачабели. In: Грузинские дворянские акты и родословные росписи. M. 1893.
**Beynəlxalq arbitraj**— Arbitraj mübahisələrin həlli üçün milli məhkəmələrin yurisdiksiyasına alternativ bir metoddur və yalnız qanunla icazə verilmiş mübahisələrin həllini tərəflərin müəyyən etdiyi bir və ya daha çox müstəqil üçücü tərəfə — arbitra verir. Beynəlxalq arbitraj iki dövlət arasında, ya da bir dövlətlə beynəlxalq bir təşkilat arasında, ya da xüsusi bir şəxs və ya özəl qurum ilə dövlət arasında, ya da xüsusi bir qurum və ya fərqli millətlərdən olan insanlar arasındakı arbitraj deməkdir.

Tarixi
------

Dövlət sferasında beynəlxalq arbitrajın tarixi Jay sazişinə əsaslanır. 1794-cü ildə Böyük Britaniya ilə Amerika Birləşmiş Ştatları arasındakı bu müqavilə 1872-ci ildə Alabama müqaviləsi üçün bir model rolunu oynadı. Bu müqavilə imzalandıqdan sonra beynəlxalq müqavilələrdə arbitraj maddəsi istifadə edilməyə başlandı. Xarici Arbitraj qərarlarının tanınması və icrası haqqında 1958-ci il New York Konvensiyası arbitraj qərarlarının tanınmamasına səbəb ola biləcək vəziyyətə aydınlıq gətirilməsi baxımından bu sahədə əhəmiyyətli yer tutur.

Üstünlükləri
------------

Tərəflər arbitrajın yerini, mübahisəyə dair qərar verəcək hakimləri, qərarın dilini və bu məhkəmədə tətbiq ediləcək prosedur qaydalarını seçmək hüququna malikdirlər. Məhkəmə hakimiyyətinin yanında arbitraj təşkilatının mövcudluğunun səbəbləri; dövlət məhkəmə sistemindəki yüklərin azaldılması; beynəlxalq münasibətlərdə milli məhkəmələrin qərəzsizliyi ilə əlaqəli haqlı narahatlıqlar, ticari münasibətlərdə iştirak edən tərəflər üçün bu münasibətlərdən irəli gələn sabitliyi və inamın təmin edilməsi; mübahisənin mövzunu yaxşı bilən mütəxəssislər tərəfindən həll edilməsinin məqsədəuyğunluğu, dövlət məhkəməsi ilə müqayisədə daha sürətli və daha qənaətli bir şəkildə bir həll yolu tapılması. Arbitraj razılaşması tərəflər arasında mövcud hüquqi münasibətlərdən yaranan və ya yarana biləcək mübahisələrin hamısını və ya bəzilərini arbitraj yolu ilə həll etməyə dair bir razılaşmadır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Malike Polat Ortakaya.* Milletlerarası Ticaret Odası Tahkim Uygulamaları. Ankara. 2018. səh. 97.
**Marqarit Mid** (16 dekabr, 1901 - 15 noyabr 1978) ABŞ-lı antropoloq idi. 1960-70-ci illərdə kütləvi informasiya vasitələrində müəllif və aparıcı olmaqla mədəni antropologiya ilə bağlı verilişlər hazırlamışdır. Nyu-Yorkda Bernard Kollecində (Universitetində) bakalavr təhsili almış, magistr və doktorluq dərəcəsini isə Kolumbiya Universitetində almışdır.

Marqarit Mid beş uşaqdan birincisi idi. ABŞ-da, Filadelfiyada doğulub. Ancaq Pensilvaniya ştatının Doylstoun şəhəri yaxınlığında böyüyüb. Atası Edvard Şervurd Mid Pensilvaniya Universiteti Varton məktəbində maliyyə professoru idi. Anası Emili Mid isə italyan köçkünləri araşdıran sosioloq idi. Bacısı Katarin (1906-1907) 9 aylığında ölmüşdü. Bu hadisə Mid üçün böyük zərbə olmuşdu. Məktəbə qədər ilk təhsilini nənəsindən almışdı. 11 yaşında ailəsi onu Pensilvaniyada, Lahaskada Bukinqhem Dostlar Məktəbinə yazdırdı. Onun ailəsi 1912-ci ildən 1926-cı ilə qədər Lonqlənddə öz şəxsi təsərrüfatlarında çalışıblar. O, müxtəlif dini baxışların olduğu ailədə doğulmuşdu, bir neçə dini araşdırdıqdan sonra rəsmi xristianlıqla tanış olmuşdu. Bunu edərkən o, kilsə yepiskoplarının dini ayinlərinin ifadəsinin dinlə uyğunluğunu araşdırdı. Marqarit 1919-cu ildə De Pao Universitetində bir il təhsil aldı, sonra 1923-cü ildə bakalavr dərəcəsi aldığı Bernard Kollecinə köçürüldü.

1924-cü ildə magistr dərəcəsi alandan öncə Kolumbiya Universitetində professor Frans Boas və Rut Benediktdən təhsil almışdı. Mid 1925-ci ildə Samoada çöl araşdırmaları aparmaq qərarına gəldi. 1926-cı ildə kurator yardımçısı kimi Nyu-Yorkda Amerika Təbiəti Tarixi Muzeyinə qoşuldu. Mid Samoaya hazırlaşanda müəllimi Rut Bnediktin yaxın dostu dilçi Edvard Sapirlə qısa sürə işlədi. Ancaq Sapirin evlilik və qadının rolu haqqında mühafizəkar fikri Midə lənət kimi görünürdü. Beləliklə Mid Samoda işləmək üçün daimi olaraq ayrılır. Mid Samoada olarkən Sapirin evləndiyini eşidir, o, sonra məktublaşmağı dayandırır.

Mid üç dəfə evlənib. Birinci əri (1923-28) arxeoloq Lüter Kresman idi ki, bunun nəticəsində bir ilahiyyat tələbəsi antropoloq oldu.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Məmmədov.

**Alim Məmmədov** (tam adı: *Alim Tahir oğlu Məmmədov*; 25 sentyabr 1950, Kirovabad) — Azərbaycan aktyoru, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (1992).

Həyat və yaradıcılığı
---------------------

Alim Məmmədov teatra 1960-cı illərin ortalarında gəlib və tezliklə qəhrəman rolların ifaçısı kimi tanınıb.

Əsas rolları: Tariyel ("Tariyel", Məmmədəli Nəsirov), Tahirov ("Mezozoy əhvalatı", Maqsud İbrahimbəyov), Şah Abbas ("Ulduzlar görüşəndə", Altay Məmmədov), Mehdi-Mixaylo ("Uzaq sahillərdə", İmran Qasımov və Həsən Seyidbəyli), Hemon ("Antiqona", Sofoki), Pivonka ("Qəribə dilənçi", Yan Saloviç), Fuad, Oqtay ("Almaz" və "Oqtay Eloğlu", Cəfər Cabbarlı), Bəxtiyar ("Komsomol poeması", İsgəndər Coşqun), Əfqan ("Səadət sorağında", Teymur Məmmədov), Bəhmən ("Yaxın adam", İsi Məlikzadə), Qasım ("İlk busə", Abduqəhhar İbrahimov), Yuri ("İki qardaş", Mixail Lermontov), Heydər bəy ("Hacı Qara", Mirzə Fətəli Axundzadə), Qaçaq Nəbi ("Qaçaq Nəbi", Süleyman Rüstəm), Ərşad ("Üçatılan", İlyas Əfəndiyev), Elməddin ("İtkin gəlin", Əlibala Hacızadə), Aptekçinin oğlu ("Demokiisin qılıncı", Nazim Hikmət), Nadir bəy ("Maral", Hüseyn Cavid), Tureulets ("İctimai rəy", Aurel Baranqa), Nihat ("Yad qızı", Orxan Kamal), Ələkbər ("Yeddi oğlan və bir qız", Rövşən Ağayev), Prometey ("Odu atına, Prometey!", Mustay Kərim), Eldar və Vaqif ("Vaqif", Səməd Vurğun), Abbas ("Həyat", Mirzə İbrahimov), İvan Mastakov ("Qoca", Maksim Qorki).

Mükafatları
-----------

* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 24 dekabr 1981
* "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adı — 4 mart 1992

Filmoqrafiya
------------

* Bir cənub şəhərində (film, 1969) — Sabir
* Şeytan göz qabağında (film, 1987) — Məmmədov
* Qəzəlxan (film, 1991) — Mirzənin qonağı
* O dünyadan salam (film, 1991) — Heydər ağa
* Qara "Volqa" (film, 1994) — Bürcəli
* Uluxanlı məktəbi (film, 2007) — aparıcı

İstinadlar
----------

1. ↑  C.Cabbarlı adına Kirovabad Dövlət Dram Teatrının işçilərinə Azərbaycan SSR fəxri adlarının verilməsi haqqında Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 24 dekabr 1981-ci il tarixli **Fərmanı** Arxivləşdirilib 2020-01-16 at the Wayback Machine — **anl.az** saytı
2. ↑  *"C.Cabbarlı adına Gəncə Dövlət Dram Teatrının işçilərinə Azərbaycan Respublikasının fəxri adlarının verilməsi haqqında"* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 4 mart 1992-ci il tarixli, 602 nömrəli **Fərmanı** Arxivləşdirilib 2022-03-25 at the Wayback Machine  (az.)