recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tina Çou** (*ing.* Tina Chow; 18 aprel 1950, Leykvyu[d], Ohayo – 24 yanvar 1992, Pasifik-Paliseyds[d], Kaliforniya) və ya doğum adı ilə **Bettina Luiza Luts** (*ing.* Bettina Louise Lutz) – yaponəsilli ABŞ modeli, restorançısı, zərgərlik dizayneri və heykəltəraşı.

İlk illəri
----------

Tina Çou 1950-ci ildə Ohayo ştatının Leykvyu qəsəbəsində doğulmuşdur. Onun doğum adı Bettina Luiza Lutsdur. Anası Mona Furuki yapon, atası Volter Edmund Luts isə almanəsilli amerikalı olmuşdur. Volter Furuki ilə ABŞ ordusunun tərkibində Yaponiyada hərbi xidmət edərkən tanış olmuşdur. Bettina bir neçə aylıq olanda valideynlərinin sevgisindən bəhs edən *"Mən yapon müharibə gəlini idim"* filmində rol oynamışdır.

Bettina 1966-cı ildə ailəsi ilə birlikdə iş səbəbilə Tokioya köçmüş, daha sonra Tokioda yerləşən Sofiya Universitetinə daxil olmuşdur.

Karyerası
---------

Tina Çou karyerasına 1968-ci ildə Yaponiyanın "Shiseido" kosmetika şirkəti üçün, eləcə də, İssey Miyake üçün modellik etməklə başlamışdır. Tezliklə dəb şoularında çıxış etməyə, fotoqraflar üçün modellik etməyə, jurnal üzlükləri və reklamlarda yer almağa başlamışdır. O, Sesil Bitonun sevimli modeli olmuşdur.

1972-ci ildə Londona köçərək əri Maykl Çou ilə Pekin mətbəxinə həsr olunmuş dəbdəbəli restoran idarə etməyə başlamışdır. Onlar 1979-cu ildə Manhettenə köçərək restoranın ikinci, Kaliforniya ştatının Beverli-Hillz şəhərində isə üçüncü şöbəsini açmışdırlar.

Çou 1980-ci illərin ortasında zərgərlik məmulatlarının dizaynı ilə məşğul olmağa başlamışdır. Onun sayəsində amuletlərdə, eləcə də, üzüklərdə kvars və digər kristalla dəbə minmişdir. Onun məhsulları Nyu-York və digər böyük şəhərlərin aparıcı mağazalarında satılırdı. Daha sonra kristal və mebel dizaynında olan abstrakt və orqanik heykəltəraşlığa da yönəlmişdir.

Çou dəb kolleksiyası ilə də məşğul olmuşdur. Onun bir çox dizaynerə məxsus olan paltarlardan ibarət kolleksiyası Manhettendə Texnologiya üzrə Dəb İnstitutunda sərgilənmişdir.

Çou 1989-cu ildə QİÇS xəstəliyinə yaxalanmış və 24 yanvar 1992-ci ildə Los-Ancelesdəki evində ölmüşdür. O, həyatının son illərində QİÇS xəstəsi insanlar üçün yemək çatdıran *"Angel Food"* təşkilatına dəstək göstərirdi.

Şəxsi həyatı
------------

Tina 1971-ci ildə Yaponiyada Maykl Çou ilə tanış olmuş və həmin il onunla nişanlanmışdır. 1974-cü ildə qızı Çina, 1978-ci ildə oğlu Maksimillian anadan olmuşdur. Cütlük 1987-ci ildə boşanmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Tina Chow.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17  "Bettina L. Chow, Model and Designer, Dies at 41". The New York Times (ingiliscə). 26 yanvar 1992. 10 noyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 noyabr 2022.
3. 1 2 3 4 5 6 7  "Tina Chow". Vogue (ingiliscə). 31 mart 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 noyabr 2022.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | IMDb |
| Normativ yoxlama | GND: 12209879X · ISNI: 0000 0000 5609 5556 · LCCN: n91098221 · VIAF: 79460445 · WorldCat VIAF: 79460445 |
**Osman ibn Mazun** (Məkkə – 624 və ya 625, Mədinə, *ərəb.* عثمان بن مظعون‎) — Məhəmməd peyğəmbərin səhabələrindən biridir. İslamı qəbul edən on üçüncü şəxs, ikinci saleh xəlifə Ömər ibn Xəttabın qaynıdır.

Bioqrafiya
----------

Onun tam adı Əbu əl-Saib Osman ibn Məzun ibn Həbib ibn Vəhb ibn Həzafa ibn Cümədir (*ərəb.* أبو السائب عثمان بن مظعون بن حبيب بن وهب بن حذافة بن جمح‎). O, Qureyş qəbiləsinin Bənu Cümə qəbiləsindən olmuşdur.

O, Həvlə binti Həkimlə evlənmişdir. İbn İshaqın dediyinə görə, o, Məkkəli müşriklərin zülmündən yayınmaq üçün Efiopiyaya hicrət edən bir qrup müsəlmana başçılıq etmişdir. Məhəmməd peyğəmbərin Qüreyşlə barışması barədə yalan xəbərdən sonra o, Məkkəyə qayıdır və əmisi Vəlid ibn əl-Muqirənin himayəsində qalır. 
Osman ibn Məzun 624-cü ildə Mədinədə vəfat etmişdir. O, əl-Baqi qəbiristanlığında dəfn edilən ilk mühacir olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Sayed Ali Asgher Razwy* A Restatement of the History of Islam and Muslims Arxivləşdirilib 2013-06-05 at the Wayback Machine al-islam.org
2. ↑  "History оf the cemetery of Jannat al-Baqi at Medina". duas.org. 2015-03-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-25.
**Osman Taka Rəqsi** (alb. Vallja Çame e Osman Takës; *yun.* Οσμαντάκας or Σαμαντάκας ) Albaniya və Yunanıstanda yayılmış rəqs. Albaniyada əsasən Çameriya albanları arasında yayılıb. Rəqs XIX əsrdə yaşamış və Osmanlı imperiyasına qarşı döyuşmuş Çameriya albanı Osman Takanın adını daşıyır.

Tarixi
------

Osman Taka rəqsi XIX əsrdə yaşamış və 1887-ci ildə edam edilmiş albaniyalı rəqqas Osman Osman Rəsul Takanın adı ilə bağldır. Osmanlı imperiyasına qarşı qalxan üsyanda iştirak edən Osman Rəsul Taka 1887-ci ildə Yanina şəhərində həbs edilir və haqqında ölum cəzası qərarı qəbul edilir. Burada edam edilməmişdən öncə son arzusunu deməsi istənəndə, o rəqs etmək istəyir. Onun rəqsi o qədər gözəl olur ki, Osmanlı İmperiyasının jandarmları onun rəqsinə heyran olur və onu edam etmirlər. Amma o bir neçə gündən sonra o, Osmanlı imperiyasına qarşı döyuşdə öldurulur. Digər bir versiyaya görə isə o döyuşdə yox, Konsipol şəhərində həbs olunur və edam edilir.

Yunanıstanda rəqsə "Osmantakas" ya da "Samantakas" deyilir və əsasən Epir ərazisində rəqs olunur.

Rəqs etmə qaydası
-----------------

 Osman Taka rəqsinin musiqi notları
Rəqs skripka, buben və klarnet instrumental alətlərinin müşayiəti ilə oynanılır. Rəqs cərgə ilə oynanılan rəqsdir. Əvvəlcə rəqqasənin incə bir templə və nazlı addımlarla irəliləməsi ilə başlayır, rəqqasə hər addımını yarım metr atır. Sonra rəqqas oğlan irəliləyir və rəqqasənin qarşısında diz çökərək onun belini tağlayır və sinəsini yuxarıya doğru uzadıb arxaya doğru əyilərək bir körpü meydana gətirir. Digər rəqqasələr daha sonra aparıcı rəqqasın mədəsinə doğru irəliləyib qarnının üstündə rəqs edirlər. Rəqqasələr bir-birlərini əllərdən tutur, dirsəklərini 90 dərəcə yuxarı əyirlər.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2016-07-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-30.
2. ↑  Anamali, Skënder and Prifti, Kristaq. Historia e popullit shqiptar në katër vëllime. Botimet Toena, 2002, ISBN 99927-1-622-3.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-06-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-31.
**Fərman Bəhram oğlu Nəbiyev** (28 fevral 1960, Mingəçevir) — Azərbaycan Respublikasının "Əməkdar jurnalist"i (2010), "Qızıl qələm", "H.B.Zərdabi" mükafatları laureatı, "Mingəçevir işıqları" qəzetinin baş redaktoru, "Mingəçevir Valideynlər Assosiasiyası" İctimai Birliyinin rəhbəri.

Həyatı
------

Fərman Nəbiyev 28 fevral 1960-cı ildə Mingəçevir şəhərində anadan olmuşdur.

Təhsili
-------

1977-ci ildə Mingəçevirdəki 3 saylı orta məktəbi, 1986-cı ildə ADU-nun (hazırda BDU) jurnalistika fakültəsini bitirmişdir.

Karyerası
---------

1980-ci ildən mətbuatda çalışır. Bir müddət korrektor işlədikdən sonra, yerli qəzetlərdə müxbir və şöbə müdiri ("Mingəçevir işıqları" və "Səda"), respublika qəzetlərinin bölgə müxbiri ("Ülfət", "Həyat") olmuşdur.

1992-1993-cü illərdə Mingəşevir İcra hakimiyyəti başçısı yanında mətbuat xidmətinin rəisi olmuşdur.

1999-cu ildə "Mingəçevir işıqları" adı ilə şəxsi qəzetini təsis edib və həmin vaxtdan qəzetin baş redaktorudur. 2009-cu ilin noyabrında ABŞ səfirliyinin maliyyə dəstəyi ilə Mingəçevir Media Mərkəzini açıb. 2004-cü ilin dekabrından "Mingəçevir Valideynlər Assosiasiyası" İctimai Birliyinin prezidentidir. 2010-cu ilin iyulunda İREX-lə partnyor kimi Mingəçevirdə İcma Məlumat Mərkəzini, avqust ayından isə Beynəlxalq Miqrasiya Təşkilatının maliyyə yardımı ilə İnsan alveri qurbanları üçün reabilitasita və reinteqrasiya mərkəzini yaradıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "FƏXRİ ADLAR və "TƏRƏQQİ" MEDALI ALAN MEDİA NÜMAYƏNDƏLƏRİNİN SİYAHISI". 2015-06-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-11-06.
2. ↑  Görkəmli şəxslər haqda məlumat[*ölü keçid*]
3. ↑  "Yerli QHT-lər". 2011-06-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-11-06.
**Göyəzən dağı** — Kiçik Qafqazın dağətəyi sahəsində ekstruziv günbəz-dağ. Təbaşir dövründə püskürmüş vulkanın yerində əmələ gəlmişdir. Yer səthindən hündürlüyü 250 m, diametri 130 metrdən çoxdur. Düzənliyə basdırılmış möhtəşəm sütuna bənzəyir. Azərbaycanın Qazax rayonunun ərazisindədir.

Ümumi məlumat
-------------

Göyəzən dağı Qazaxın rəmzi sayılır. O, mərkəzdən 20 km aralıda, Coğaz çayından 2 km solda, Alpoud və Abbasbəyli kəndləri ərazisində yerləşir. Nadir geoloji təbiət abidəsi vulkan püskürməsi nəticəsində yaranıb. Morfoloji xüsusiyyətinə və gözəlliyinə görə Mon-Pele tacından (Vest-hind adalarından biri olan Martunika adasında) sonra dünyada ikinci dağ sayılır. Hündürlüyü 250 metr olsa da, qazaxlılar buranı "dünyanın mərkəzi" hesab edirlər. Zirvəsi nisbətən düzən olub, geniş meydançanı xatırladır. Burada orta əsrlərə aid yeddi bürclü qala divarları və dördkünc bina qalıqları, həmçinin bir neçə mağara aşkar edilmişdir.

Dibində və ətəyində iri və qədim yaşayış yerin, yeddibürclü qalanın qalıqları görünür. Gövdəsində ilkin insanın məskəni sayılan mağara-otaqlar var. Zirvəsi nisbətən yastıdır. Deyilənə görə qədimdə bayramlarda və düşmən təhlükəsi olanda dağın zirvəsində tonqal qalanarmış. Göyəzən istehkamının IX–XII əsrlərə aid keşikçi məntəqəsi olması güman edilir. Göyəzən dağının adı IX əsrə aid gürcü mənbəyində Kavazin şəklində qeydə alınmışdır. Tədqiqatçıların ehtimalına görə, oronim türk dillərindəki kava (qaya, sıldırım) və sın/sin (dağ beli) komponentlərindən düzəlib, "sıldırımlı dağ beli" deməkdir. Tovuz rayonunun Bala Şamlıq kəndində də şiş bir qaya Göyəzən adlanır. Göyəzən toponimi ilə bağlı müxtəlif rəvayətlər və yozmalar da var.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Bakı 2007 səh.23

İstinadlar
----------

1. ↑  "Göyəzən dağı". 2021-05-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-09-04.

| ⛭Azərbaycan Azərbaycanın dağ və zirvələri Azərbaycan |
| --- |
| Böyük Qafqaz | 
* Babadağ
* Bazardüzü
* Beşbarmaq
* Gəmiqaya
* Şahdağ
* Xınalıq
* Şəkər əsası dağları

 |  |
| Kiçik Qafqaz | 
* Alaqaya
* Avey
* Göyəzən
* Keçəldağ
* Kəpəz
* Murovdağ
* Qapıcıq
* Gamışdağ
* İlandağ
* Qazangöldağ
* Küküdağ
* Qırxqız

 |
| Talış dağları | 
* Gömürgöy
* Qızyurdu

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Qazax rayonu | *Qazax rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

|  |  |
| --- | --- |
| Dağ | *Dağ ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Lümenesensiya** — mineralların kənar təsirlərlə əlaqədə olduqda göstərdikləri parlaqlıq, işıqlanma.

Müəyyən qrup minerallar özlərindən işıq şüası buraxırlar. Mineralların bu xassəsi müxtəlif səbəblərdən ola bilər: bəzi mineralları qızdırarkən, bəzilərini həll edərkən, bəziləri kristallaşarkən, müəyyən qrup minerallara ultra-bənövşəyi katod və ya başqa qəsa dalğalar təsir edərkən nəticədə işıqlanır. Göstərilən işıqlanma hadisəsinə lümenesensiya deyilir. Lümenesensiya hadisəsi əsas etibarı ilə qaranlıqda baş verir. Bu hadisənin səbəbləri hələ də bilinmir. Hal-hazırda bu hadisə mineralların daxili strukturları ilə əlaqələndirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Telman Həbibov.* Ümumi Geologiya (PDF). səh. 136. 2021-01-26 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-06-12.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Kruqosvet · Britannica (onlayn) · Universalis |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 11981130z · GND: 4135964-1 · LCCN: sh85078838 · Microsoft: 148869448 · NDL: 00569810 · NKC: ph202610 |

 |
**Göyəzən qalası** — Qazax rayonunun Alpout kəndi yaxınlığında, Göyəzən dağının ətəyində yerləşən yerli əhəmiyyətli tarixi abidə.

İstehkam dağın sıldırım hissəsinə söykənərək yerli daşdan hörülmüş enli divarlara malikdir. Qala divarında yeddi bürc vardır, ona görə də ona Yeddibürclü qala da deyirlər. Divarları və bəzi bürcləri yaxşı qalmışdır. Giriş hissəsi iki bürcün arasında cənub hissədə yerləşmişdir. Qalanın içində müxtəlif təyinatlı tikili qalıqları və su toplamaq üçün qurğular mövcuddur. Qalanın VIII əsrin ortalarında ərəblər, XIII əsrdə isə monqollar tərəfindən tar-mar edildiyi haqqında tarixşünaslıqda müxtəlif fikirlər söylənilir. Qala ətrafında kiçik miqyaslı arxeoloji qazıntı işləri aparılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Xəqani Alməmmədov, Elvin Əliyev, Şamil Nəcəfov. Azərbaycanın qərb rayonlarında müxtəlif dövr arxeoloji abidələrin elektron qeydiyyatı və xəritələşməsi. Bakı: Elmin İnkişaf Fondu, 2017, səh.289" (PDF). 2022-07-07 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-09-10.

|  |  |
| --- | --- |
| Qazax rayonu | *Qazax rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qala ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Yuqoslaviya partizanı Stepan Filipovic edamından bir neçə saniyə əvvəl son sözü olan "*Faşizmə ölüm, xalqa azadlıq*" şüarını söyləyərkən. 
**Faşizmə ölüm, xalqa azadlıq** — İkinci Dünya müharibəsi dövründə Yuqoslaviya Xalq Qurtuluş müharibəsi zamanı, xüsusilə Yuqoslav partizanları olmaqla, Yuqoslaviyadakı bütün müqavimət hərəkatının rəsmi şüarı kimi tanınan şüar. Bu şüar müharibədən sonra da Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasında və Dünya Kommunist Hərəkatı tarixində əhəmiyyətli bir yerə sahib olmuşdur.

Müharibə və müharibədən sonrakı illərdə Partizan Müqavimət Hərəkatı üzvləri rəsmi və ya qeyri-rəsmi yazışmalarda və çıxışlarda "*SFSN*" şəklində şüarın qısaldılmış formasından son qeyd və ya təbrik sözü olaraq istifadə edirdilər. İkili söhbətlərdə bir şəxs "*Smrt fašizmu*" deyəndə, digər şəxs cavab olaraq "*Sloboda narodu*" deyərək qarşılıq verirdi.

Tarixi
------

22 may 1942-ci ildə Yuqoslaviya partizanı Stepan Filipovic edamından bir neçə saniyə əvvəl bu şüarı söylədikdən sonra şüar məşhur oldu. Filipovic edam edilmək üçün ip boynuna keçirildiyində iki əlini yumruq şəklində havaya qaldıraraq "*Faşizmə ölüm, xalqa azadlıq*" deyə qışqırmışdı. Filipovicin bu anı bir çox yerlərdə təsvir edilmiş və heykəli düzəldilmişdi.

Müharibə illərində Partizan Müqavimət Hərəkatının əsas nəşri olan Xorvat qəzeti "*Vjesnik*" 1941-ci il avqust nömrəsində həmin şüar başlıq kimi istifadə edilmişdir.

Yuqoslaviya Kommunist Partiyası Yuqoslaviyanı işğal edən Üçüncü Reyxin ordularına qarşı səfərbərlik elan etmiş, 1841-ci ildə Yuqoslav xalqına bu şüarla müraciət edərək müqavimət hərəkatları yaratmaq üçün çağırış etmişdir. Partizan Baş Qərargah Bülleteni bu sözü 16 avqust 1941-ci il tarixli ilk nömrəsində istifadə etmişdir. Şüar bu tarixdən etibarən partiyanın rəsmi şüarı olmuşdur.

1943-cü ilin sentyabrında Split şəhərində, divarda "*Faşizmə ölüm, xalqa azadlıq*" yazısı yazılmışdır.

Şüarın digər ölkələrdə istifadəsi
---------------------------------

Şüar Türkiyədə müxtəlif aksiya və tədbirlərdə istifadə olunur.

EMEP-in şüarlarından biridir.

Həmçinin bax
------------

* Faşizm
* Üçüncü Reyx

İstinadlar
----------

1. ↑  Sinclair, Upton; Sagarin, Edward; Teichnerhe, Albert; Cry for Justice: An Anthology of the Literature of Social Protest s. 438; L. Stuart, 1963.
2. ↑  Zbornik dokumenata i podataka o narodno-oslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda. T. 2, kn. 1, Vojnoistoriski Institut, Beograd 1949, OCLC Number: 837183093, s. 17-18
3. ↑  Jon C. Hopwood. IMDB Mini Biography for Josip Broz Tito, Erişim tarihi: 1 Eylül 2016.
4. ↑  Çorum Katliamı anıldı: ‘faşizme ölüm, halka hürriyet’, 4 Temmuz 2015, Erişim tarihi: 1 Eylül 2016.
5. ↑  Sancar, N. [1], Erişim tarihi: 1 Eylül 2016.
6. ↑  Evrensel: Van’dan direnişe destek "Faşizme ölüm, halka hürriyet", 2 Haziran 2013, Erişim tarihi: 1 Eylül 2016.
7. ↑  Faşizme Ölüm,Halka Hürriyet!, 14 Ocak 2012, Erişim tarihi: 1 Eylül 2016.
8. ↑  Barbarlığa Karşı İşçi Sınıfı ve Halklar Kazanacak, 22 Aralık 2014, Erişim tarihi: 1 Eylül 2016.
**Lüsyen Buva** (1872 – 1942, Paris) — fransız şərqşünası.

Fəaliyyəti
----------

Beynəlxalq Asiya Cəmiyyətinin üzvü (1889). M.F. Axundzadənin "Aldanmış kəvakib" povestini, "Hacı Qara", "Müsyö Jordan və Dərviş Məstəli şah" komediyalarını fransız dilinə çevirmiş, "Jurnal Aziatik"də dərc etdirmişdir. 1899-cu ildə bir müddət Parisdə yaşamış, Məhəmməd ağa Şahtaxtlı ilə tanış olmuş, sonralar M. Şahtaxtlı və onun redaktorluğu ilə nəşr edilən"Şərqi-Rus" qəzeti ilə əməkdaşlıq etmişdir. Buvanın "Jurnal Aziatik"də Azərbaycan ədəbiyyatına və mətbuatına dair bir sıra məqalələri dərc olunmuşdur ("Azəri türklərində bir siyasi-ictimai qəzet" və s.). 1922-ci ildə Parisdə çap edilmiş Y.V. Çəmənzəminlinin "Azərbaycan ədəbiyyatına bir nəzər" əsərini də fransız dilinə tərcümə etmişdir.

Əsərləri
--------

### Tərcümələri

* Mirza Feth-Ali Achonzade: *Monsieur Jourdan, le botaniste parisien, dans le Karabâgh, et le derviche Mèst Alî Châh, célèbre magicien. Comédie en 4 actes*. Éditions Leroux, Paris 1906.
* Mirza Feth-Ali Achonzade: *L’aventure de l’homme avare. Comedie en 5 actes* (Deux comedies turques). Imprimerie Nationale, Paris 1904.
* Mirza Feth-Ali Achonzade: *Histoire de Yoûsouf Châh. nouvelle historique*. Paris 1903

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Lucien Bouvat // AlKindi.
2. 1 2  Bouvat, Lucien // Czech National Authority Database.
3. 1 2  Buva// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 134.

Vikianbarda ***Lüsyen Buva*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Artur Vladimiroviç Voloşin** (24 iyun 1973, İliç – 24 oktyabr 1995, Xaraçoy[d], Çeçenistan) — Amur vilayətinin Daxili İşlər İdarəçiliyi yanında Xüsusi Təyinatlı milis dəstəsində sürücü-milis, milis baş çavuşu. Rusiya Federasiyası Qəhrəmanı (ölümündən sonra).

Həyatı
------

1973-cü il iyun ayının 24-də Naxçıvan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının İlyiçovsk (indiki Şərur şəhəri) qəsəbəsində anadan olmuşdur. Milliyyətcə rusdur. Bir neçə ildən sonra ailəsi Amur vilayətinə köçmüşdür. 1979-cu ildən 1989-cu ilə qədər Kozmodemyanski orta məktəbində təhsil almışdır. 1990-cı ildə Voloşin Tambovski hərbi komissarlığı tərəfindən Rayçixinski məktəbində Ordu, Aviasiya və Donanmanın birgə fəaliyyət könüllü cəmiyyəti məktəbində təhsil almağa göndərilmiş, orada sürücü peşəsinə yiyələnmiş daha sonra bir müddət Ümumittifaq Elmi tədqiqat İnstitutunun Təcrübi-istehsalat təsərrüfatında mexanik işləmişdir. 1991-ci il iyul ayının 8-də SSRİ Silahlı Qüvvələrinə çağırılmış, Primorski diyarında təcili xidmətə cəlb edilmiş və avtomobil batalyonunda bölməyə komandanlıq etmişdir. 1993-cü ilin mayında "kiçik çavuş" rütbəsi ilə tərxis olmuşdur. 1993-cü ilin oktyabrında Amur vilayətinin Daxili İşlər İdarəçiliyi yanında Xüsusi Milis dəstələrinin daxili işlər orqanında milis-sürücü xidmətinə cəlb edilmişdir. 1994-cü ilin sentyabr-dekabr aylarında Daxili işlər İdarəçiliyinin Təhsil mərkəzində ilkin hazırlığı uğurla başa vurmuşdur. XMD-nin xüsusi dəstələri tərkibində Voloşin iki dəfə 1-ci Çeçen müharibəsində iştirak etmişdir (1995-ci ilin aprelin 1-dən 15 maya qədər, 24 sentyabrdan etibarən). Bu müddət ərzində o milis çavuşu rütbəsi əldə etmiş, daha sonra da baş çavuş rütbəsinə yiyələnmişdir. 1995-ci il 24 oktyabrda Çeçenistanın Vedenski rayonunun Xaraçoy kəndində gedən döyüşlərdə Amur vilayətinin Daxili İşlər İdarəçiliyi yanında Xüsusi Milis dəsətələri əməkdaşlarının qrupları tərkibində Voloşin də iştirak etmiş və xidməti tapşırığı yerinə yetirərkən həlak olmuşdur. Amur vilayətinin Tambovski rayonunda Lozov kəndində dəfn olunmuşdur.

Mükafatları
-----------

Rusiya Federasiyası Prezidentinin fərmanı ilə göstərdiyi igidlik və şücaətə görə 1996-cı il 21 iyun tarixində baş çavuş Artur Voloşin Vladimiroviçə ölümündən sonra Rusiya Federasiyası qəhrəmanı adı verilmişdir.

Xatirəsi
--------

Artur Voloşinin xatirəsinə adı Blaqoveşenskdə və Lozovo kəndində küçəyə verilmişdir. 1999-cu ilin sentyabrında Blaqoveşenskdə Artur Voloşenin abidəsinin təntənəli açılışı olmuşdur. 2005-ci ildə Lozovoda Artur Voloşinin xatirə löhvəsi qoyulmuşdur. Blaqoveşenskdə onun adına turnir keçirilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Amurlular-Qəhrəmanlar. C. 2 — Blaqoveşensk: İPK «Priamurye», 2010. (rusca)

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Ölkənin qəhrəmanları |
**Müseyib Ağababa oğlu Müseyibov** (5 may 1927, Qaraxanlı, Tovuz rayonu – 4 sentyabr 2011, Bakı) — coğrafiya elmləri doktoru, professor, əməkdar elm xadimi.

Həyatı
------

Müseyib Müseyibov 1927-ci il may ayının 5-də Tovuz rayonunun Qaraxanlı kəndində anadan olmuşdur. Orta və ali məktəbi İkinci dünya müharibəsi illərində bitirmişdir. 1949-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetində (indiki BDU) aspiranturaya daxil olmuş, 1954-cü ildə "*Ceyrançölün geomorfologiyası*" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müvəffəqiyyətlə müdafiə edib, 27 yaşında coğrafiya elmləri namizədi elmi dərəcəsi almışdır.

Fəaliyyəti
----------

1954-cü ildən ADU-nun Fiziki coğrafiya kafedrasında çalışmış, 1955-ci ildə dosent vəzifəsinə seçilmiş və 1960-cı ildən həmin kafedraya rəhbərlik etməyə başlamışdır. Müəllimləri Heydər Əfəndiyev, Məmmədəmin Salayev, Hadı Əliyev, Abdulla Şahbazov və başqalarının əhatəsində elmi fəaliyyətini davam etdirərək, 1963-cü ildə "*Orta Kür əyilməsinin geomorfologiyası*" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmiş, 1964-cü ildə professor elmi adı almışdır. Ötən əsrin 70-ci illərindən keçmiş SSRİ Ali Təhsil Nazirliyinin Ali Coğrafiya Təhsili elmi-metodik şurasının (hazırda Rusiya Federasiyasında) üzvü, Azərbaycan SSR Ali Təhsil, sonralar Təhsil Nazirliyi elmi-metodik şurasının sədri kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1990-cı ildən BDU-nun Coğrafiya fakültəsinin dekanıdır. Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının Yer elmləri üzrə ekspert şurasının üzvüdür. Onun rəhbərliyi ilə 20-dən artıq elmlər doktoru və elmlər namizədi yetişmişdir.

Coğrafiya elmi və onun aparıcı sahələrindən olan landşaftşünaslıq, geomorfologiya və neotektonik hərəkətlərin tədqiqi sahəsində apardığı araşdırmalar təkcə Azərbaycanda deyil, keçmiş SSRİ-nin bir çox respublikalarında, həmçinin Almaniya, Fransa və s. ölkələrdə öyrənilmişdir. 400-dən artıq məqalənin, 9 monoqrafiyanın, 25 kitabın müəllifidir.

### Beynəlxalq konfranslarda iştirakı

Dəfələrlə beynəlxalq simpozium, konqres və konfranslarda iştirak etmişdir. 1972-ci ildə Kanadada, 1976-cı ildə isə Moskvada keçirilən Beynəlxalq Coğrafiya Konqresinin, 1980-ci ildə "*Palecoğrafiyaya aid sovet*" Amerika simpoziumunun, SSRİ Coğrafiya Cəmiyyətinin Qurultaylarının (Lvov, Tbilisi, Bişkek, Leninqrad, Moskva və s.) iştirakçısı olmuşdur. Beynəlxalq məzmunlu elmi-tədqiqatlarını davam etdirmiş, Almaniya, Fransa, Rusiya, Gürcüstan alimlər ilə birgə "*Qafqazın geosiyasi xəritəsi*" üzərində işləmişdir.

### Seçilmiş əsərləri

* Altıağac Təcrübə Bazasında tələbələrin çöl tədris təcrübəsinin təşkili.

### Kitabları

* География (учебное пособие для фбитуриентов, учашихя старших классов и предподавателей) Аbiturient, Dtqk, 2008
* Антропогенное трансформация природной среды Южного Кавказа (Tbilisi, Sovstor),
* Türk dünyasının coğrafiyası. XI sinif. Bakı: Təhsil, 2008
* Coğrafiya (abiturientlər üçün proqram toplusu)

Vəfatı
------

Professor 2011-ci il 4 sentyabr tarixində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Müseyib Müseyibov". 23 January 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-28.
**Luis Alin Barnsdal** (1 aprel 1882 – 18 dekabr 1946) hazırda Barnesdall şəhər parkının mərkəzi olan Los-Ancelesdəki Hollihok evinin, Frank Lloyd Raytının müştərisi olaraq daha yaxşı tanınan Amerikalı neft varisi idi.

Haqqında
--------

Pensilvaniya ştatının Bradford şəhərində anadan olmuş Barnsdal neftçi Teador Nevton Barnsdalın qızı idi. Barnsdall və atası, yəni Alinin babası 1850-ci illərin sonlarında Pensilvaniyada neft prosesinin erkən iştirakçılarından olmuşdular. Təvazökar başlanğıcdan ailə Oklahoma və Kaliforniyada böyük torpaq sahələri ilə 15,000,000 $ dəyərində bir sərvət toplamışdır. Barnsdal gənc bir qadın olaraq atası ilə birlikdə Avropanı gəzmiş, feminizmə və radikal səbəblərə maraq göstərmişdir. 1913-cü ilə qədər Çikaqoda eksperimental teatr hazırlayırdı. 1917-ci ilin fevral ayında Barnsdalın atası vəfat etdi. O, neft şirkətinin mirasının yarısından imtina etmişdi. Bəzi hesablara görə onun 3 milyon dollar aldığı bildirilmişdir. 1917-ci il avqust ayının 19-da ailə həyatı qurmadan ana olmuşdu. Qızı anasının soyadını götürmüş və "*Sugartop*" kimi tanınmışdı. "Mütərəqqi teatr birliyi", eyni zamanda bir ev dizayn etmək üçün Frank Lloyd Raytı işə götürmüşdü. Bu birlik nəticədə əlamətdar Hollihok evinə çevrildi. Alin Barnsdal 1946-cı ildə vəfat etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Hollihok evi
* Frank Lloyd Rayt

İstinadlar
----------

1. ↑  "Theodore Newton "T.N." "Ted" Barnsdall" (İngilis). mykindred.com. 2020-01-28 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* Aline Barnsdall və Suqartopun şəkli
**Axundov Namiq Atalla oğlu** (7 aprel 1940, Lənkəran) — professor, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin XI çağırış deputatı, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin deputatı (1990–1995).

Həyatı
------

Axundov Namik Atalla oğlu 1940-cı ildə Lənkəran şəhərində anadan olub. Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunu bitirib. 1962-ci ildən Azərbaycan Gənclər Təşkilatında işləyib. 1964-cü ildə Azərbaycan Gənclər Təşkilatı Komitəsinin sədr müavini, 1967-ci ildə isə sədri seçilib. 1969-cu ildən Nazirlər Soveti Aparatında çalışıb. 1982-ci ildə Azərbaycan KP MK-nın Beynəlxalq əlaqələr şöbəsinin sədr müavini, 1985-ci ildən isə sədri təyin olunub.

Namiq Axundov 1985-ci ildə 385 nömrəli Səfərəliyev seçki dairəsindən XI çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı və beynəlxalq işlər üzrə parlament komissiyasının sədr müavini seçilir. 1990–1995-ci illərdə isə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin deputatı seçilmiş, xarici işlər üzrə komitə sədri vəzifəsində çalışmışdır.

1982-ci ildə Axundov Namik İctimai Elmlər Akademiyasına (Moskva ş.) daxil olur, üç ildən sonra oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirir. 1967-ci ildə həmin Akademiyada namizədlik dissertasiyasını, 1991-ci ildə isə Rusiya İdarəetmə Akademiyasında "Müasir beynəlxalq münasibətlərdə xalq diplomatiyasının rolu" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib.

1992-ci ildə Azərbaycan Parlamentinin Beynəlxalq əlaqələr şöbəsinin sədri işləyib. 1997-ci ilin yanvarında vəzifəsindən istefa verib.

Hal-hazırda Dövlət İdarəçilik Akademiyasında Beynəlxalq Münasibətlər kafedrasının professorudur.

ABŞ-nin Baton ruj və Yeni Orlean şəhərlərinin fəxri vətəndaşıdır.

2020-ci ildə filologiya elmləri doktoru Ziyəddin Məhərrəmov Namiq Axundov haqqında "Mənalı ömrün 80 ili" adlı kitab yazmışdır.

Təltifləri
----------

Namiq Axundov xidmətlərinə görə "Xalqlar dostluğu" ordeni, "Şərəfli əmək" medalı, Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət heyətinin fəxri fərmanları və bunlarla yanaşı bir sıra medallar və təşəkkürnamələrlə təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Namik Axundov". 2020-01-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-15.
2. ↑  Ziyəddin Məhərrəmov, "Mənalı ömrün 80 ili", Bakı, 2020
**KCOM Qrupu** (əvvəllər **Kingston Communications** və **KC** kimi tanınan) Böyük Britaniya kommunikasiya və İT xidmətlər provayderi. Onun qərargahı Kinqstonda , Köln şəhərində, Yorkşire Şərq Ridingin də yerli sakinlərə və müəssisələrə İnternet və telefon xidmətlər göstərmək üçün yaradılıb və bu şəkildə London Fond Birjasında qeyd olunur .

Kottingham və Beverly-də başqa telekommunikasiya fəaliyətini göstərən şirkət yoxdu və ancaq KCOM qrup bu fəaliyyəti göstərir

Tarix
-----

 Hall Siti K6 telefon danışıq məntəqəsi
22 Avqust 1902-ci ildə Hall Koorparasiyasına (daha sonra Hall Şəhər Şurası oldu) 1899-cu ildəki Teleqraf qanunlarına əsasən Kullinq bölgəsində Kinqston şəhərində telefon sistemi qurmaq üçün lisenziya verildi, ilk telefon stansiyasını 28 noyabr 1904-cü ildə xidmətə başladı

O zaman İngiltərənin ətrafında bir sıra bələdiyyə telefon şirkətləri vardı, bunların hamısı   - Kənar istisna olmaqla   - tədricən Britaniya Telekoma (BT) qoşulmaq üçün üçün PTT telefon şöbəsinə yerləşdirildi. 1914-cü ildə Lüksemburqun lisenziyasını yeniləmək təklifi şəhərdəki "Milli Telefon Şirkəti" infrastrukturunun 192,000 funt sterlinqli lik hissəsi ilə şərtləndirildi. Şura, ölkənin tək qalan bələdiyyə telefon quruluşunun gələcəyini təmin etdi 

1922-ci ildə ilk Rotary avtomatik mübadilə məntəqəsi yaradıldı .Müəssisə 1934-cü ildən isə Strovver birjalarında yer alırdı. Rotary və Strovger mübadiləsi müvafiq olaraq 1975 və 1988-ci fəaliyyətini tam təmin edə bildi.

KCOM, Hall City FK və Hall FK reqbi liqa komandasının oynadığı oyunlara ev sahibliyi edən KCOM Stadionuna və Hall Kingston Rovers reqbi liqa komandasının oyunlarını oynadığı KCOM Cravenə adını vermişdir. Hər iki stadion Hall Şəhər Şurasına aiddir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "KCOM Group: Our History". 2013-11-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-21.
2. ↑  Hall telefon bölməsinin tarixi[*ölü keçid*]
3. ↑  *McCaskill, Steve.* "Hall-Based Broadband Providers KC, Kcom Rebranded As KCOM". Tech Week Europe. 23 March 2016. İstifadə tarixi: 20 August 2016.
Özü əyləclənən sonsuzvint ötürməsi
İşləmə prinsipi
**Sonsuzvint ötürməsi** oxları çarpaz yerləşmiş sonsuzvint və ona uyğun olan dişli çarxdan ibarətdir. Sonsuzvintin profili boltun həndəsəsinə oxşayır. Çox vaxt sonsuzvint aparan, sonsuzvint dişli çarxı isə aparılan olur. İlişmə zamanı güc sonsuzvint çarxın dişlərini qismən əhatə etməklə ötürülür. Sonsuzvint və çarx arasında toxunma xətt üzrə baş verdiyindən böyük güc ötürmək mümkün olur. Bu ötürmə adilərə nisbətən daha dəqiq, səlis və titrəyişsiz işləyir. Dişlərin ilişməsində yaranan yüksək sürtünmə səthi aşağı faydalı iş əmsalına səbəb olur. Sonsuzvintin yoxuş bucağı artdıqaca bu əmsal 65–95 % arasında yerləşir. Sonsuzvint ötürməsində bir pillədə 1…1000 arasında ötürmə nisbəti almaq olur. Praktikada isə əlverişli ötümə nisbəti 10…..80 arasında götürülür. Sonsuzvint formasına görə silindrik və holoboid olur. Dişlərin profilinə görə trapesiya və arximed spiralına uyğun hazırlanırlar. Standarta görə Arximed sonsuzvintli ötürmələr ZA, evolvent Z1, konvolyut sonsuzvintlər isə ZN1 və ZN2 ilə işarə edilir.

Sonsuzvint ötürməsinin çatışmayan cəhətləri ondan ibarətdir ki, ilişmə zamanı yüksək sürtünmə yaranır, əlvan materialların tətbiqi tələb olunur, oxboyu yaranan yüksək qüvvə yastıqların sərt oturdulmasını tələb edir, istismar xərcləri böyükdür.

Mənbə
-----

* Kərimov Z. H. Maşın hissələri və yükqaldırıcı-nəqledici maşınlar. Ali texniki məktəblər üçün dərslik. II nəşri — Bakı, "Maarif", 2002, 596 səh.
Mürəkkəb poliefirlər adətən ikiəsaslı turşuların diollarla polikondensləşməsindən alınır. Poliefirlər sırasında tereftalat turşusunun (TFT) və ya onun diametil efirinin (DME) etilenqlikolla polikondensləşməsindən alınan polietilenqlikol - tereftalatlar daha geniş tanınmışdır. Poliefirlərin sintezində iki əsaslı doymamış turşu kimi tereftal turşusu ilə yanaşı anhidrid formasında ftal turşusu və həmçinin izofital, adipin, sebasin turşusundan istifadə edilir. Bundan əlavə ikiəsaslı turşu kimi doymamış malein turşusu və fumar turşusu anhidridləri də tətbiq olunur. Polikondensləşmədə diol kimi adətən etilenqlikol, 1,4-butandiol və nəhayət 1,4-dihidroksimetiltsikloheksandan (HOCH2-C6-H10-CH2OH) istifadə edilir. Polibutilenqlikoltereftalatin sintezində tereftal turşusu ilə kondensləşmə reaksiyasında əsasən 1,4-butandiol tətbiq olunur.
Mürəkkəb poliefirlər liflərin, plyonkaların, lak, emal və örtüklərin alınmasında istifadə edilir. Poliefirlər sırasında polietilentereftalat daha çox sənaye əhəmiyyətinə malikdir, ondan: lavsan, terilen, dakron və digər polietilentereftalat liflərinin və həmçinin kinofotosənayesi və qablaşdırıcı materiallar üçün möhkəm və şəffaf plyonkalar istehsalında istifadə olunur.
Polietilentereftalat liflərin 293 K temperaturda və havanın 65% nəmliyi şəraitində su udması 0,3-0,4%-dir, nəm halda möhkəmlik 100%, ilmədə isə 80-90% saxlanır, burma zamanı yerdəyişmə modulu 80-150 MPa, termiki emal edilməmiş lifin qaynar suda saxlama əmsalı 5-10%, işçi temperatur intervalı 213-443K-dır.
Yüksək kristallaşmaya və termiki stabilliyə malik lif əmələ gətirən polimerlər 2,6-naftalindikardon turşusu (2,6-NDK) əsasında alınır. Bu turşunun polietilentereftalatın tərkibinə daxil edilməsi polimerin möhkəmliyini, dartılma göstəricisini, boyanma qabliyyətini, ərimə və şüşələşmə temperaturunu artırır. Bu liflər şin kordlarının, məişətdə istifadə olunan parçalar və s. hazırlamasında istifadə edilə bilər.
Atsiklik dikarbon turşuları, etilenqlikol və heksametilenqlikol əsaslı qarışıq tərkibli poliefirlərə 2,6-naftalindikarbon turşusunun əlavə edilməsi yüksək möhkəmliyə malik liflərin alınmasını təmin edir. Polietilen 2,6-naftalin- dikarboksilat 2,6-NDK ionlaşdırıcı şüalanmaya qarşı lavsana nisbətən beş dəfə davamlıdır. 2,6- NDK əsasında sürtünməyə davamlı plyonka və liftlər və həmçinin termiki davamlı yapışqanların, germetikləşdirici örtüklərin, qəliblənmiş məmulatların və örtüklərin alınmasında istifadə olunan termoplastik polimerlər istehsal olunur.

İstinadlar
----------
**Mürşüdqulu xan Şahqulu sultan oğlu Çavuşlu-Ustaclı** (?-1587) — qızılbaş əmiri, I Şah Abbas Səfəvinin lələsi, dövlət vəkili.

Həyatı
------

Mürşüdqulu xan Ustaclı elinin Xorasan qrupundandır. O, Herat hakimi Əliqulu xan Şamlı ilə əlaqəyə girərək Məşhəd hakimi Murtuzaqulu xan Pörnək-Türkmana qarşı savaş açdılar. Səs-səda saraya çatdı. Türkman əmirləri şahın hüzuruna gedərək Şamlı və Ustaclı əmirlərini qiyamda suçladılar. Şamlı əmirlərinə nifrət bəsləyən, daim qızılbaşlar arasında təfriqənin olmasını arzulayan vəzir Mirzə Salman da türkmanların tərəfini saxladı.

Əliqulu xan Şamlıdan sonra I Şah Abbas Səfəvinin lələsi olmuşdu. Şah Məhəmməd Xudabəndənin hakimiyyəti illərində Xorasanda da sabitlik pozulur. Şah Məhəmməd Xudabəndə oğlu Abbas mirzənin tərbiyəçisi və Xorasan hakimi Əliqulu xan Şamlını Herat hakimi təyin etmişdi. Əliqulu xan Mürşüdqulu xan Ustaclı ilə ittifaqa girərək, Qəzvində yerləşən mərkəzi hakimiyyətə tabe olmaqdan imtina edir. Üsyançılar Əliqulu xan Şamlını özlərinin başçısı – "xanlar xanı" elan edirlər. Bunun da cavabında Qəzvindəki şah tərəfdarı olan əmirlər Əliqulu xanın valideynlərini və onun mənsub olduğu Şamlı tayfasının nümayəndələrini qətlə yetirirlər. Bundan sonra 1581-ci ildə Xorasan əmirləri şahzadə Abbası şah elan edirlər. Şamlı və Ustaclı tayfaları arasında mübarizə kəskinləşir və Mürşüdqulu xan Ustaclı bu mübarizədən qalib çıxır.

1587-ci ilin önlərində Mürşüdqulu xan Ustaclı və Abbas mirzə Qəzvinə daxil oldular. Abbas mirzə şah elan edildi. Şah Abbas oyuncaq olmaq istəmədi. Yayda, Bəstam yörəsində lələsi və vəkili Mürşüdqulu xan Şahqulu sultan oğlu Ustaclını Ümmət bəy Ustaclının əliylə öldürüb, məmləkəti təkbaşına idarə etməyə başladı.

Mürşüdqulu xan 1587-ci ildə I Şah Abbas tərəfindən öldürüldü.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Qarşı yatan Qaradağ. Bakı, "Ozan", 1998.– 192 səh.
* Ənvər Çingizoğlu,Qaradağlılar. Bakı, "Şuşa" nəşriyatı, 2008. – 160 səh.
* Ənvər Çingizoğlu, Qaradağ xanlığı, Bakı, "Mütərcim", 2011. – 212 səh.

Həmçinin bax
------------

* Ustaclı eli

Xarici keçidlər
---------------

* Mürşüdqulu xan Ustaclı  (fars.)
**Rubas çayı** (**Rubasçay**) — Dağıstanın Tabasaran və Dərbənd rayonları ərazisindən axan çay. Uzunluğu — 92 km-dir. Su toplayıcı hövzəsinin sahasəsi — 1180 km² təşkil edir.

Coğrafiyası
-----------

Dağıstanın silsilələrinin şimal-şərqində, Cufu-Dağ zirvəsindən 3,4 km cənub-şərq ətəklərində yerləşən bulaqlardan başlanğıcını götürərək Xəzər dənizinə tökülür (Ərəblər kəndi).

Hidrologiya
-----------

İlin isti və soyuq dönəmlərində suyunda azalma müşahidə edilir. Su sərfiyyatı yağışlı dövrdə artır. Yay yağışları katastrofik nəticələrə sahib olur. Orta illik su sərfiyyatı — 1,01 m³/s, maksimal isə — 59,3 m³/s təşkil edir.

Qolları
-------

Ən iri qolları: Afnaçay, Xanaqçay, Karçaq-su, Qamışçay. Aşağı axarda çayın suyu Samur-Dərbənd kanalı ilə birləşir.

Araşdırılma və əhəmiyyəti
-------------------------

Çayın araşdırılması Xuçni və Rubas (Xoşmənzil) hidroloji məntəqələrində həyata keçirilir. Rubas kəndindən 3 km yuxarıdan Kuybişev kanalı başlayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ресурсы поверхностных вод СССР том 9, Закавказье и Дагестан, вып. 3, Дагестан
**Sonya Yonçeva** (bolq.  Соня Йончева; 25 dekabr 1981, Plovdiv, Bolqarıstan Xalq Respublikası[d]) — bolqar əsilli opera müğənnisi.

Bioqrafiyası
------------

Plovdiv Milli Musiqi Məktəbində vokal və fortepiano təhsili almışdır. Bir sıra milli mükafatlar qazanmışdır. Milandakı Enriko Karuzo yarışmasının finalına çıxmışdır. 2003-cü ildə Milanda Nikolay Qyaurov və Mirella Freninin himayəsi altında qala konsertdə iştirak edir. 2009-cu ildə Cenevrə Konservatoriyasında magistr dərəcəsini alır. Bolqarıstan Milli Televiziyasının təşkil etdiyi "Hit-1" yarışmasında qardaşı ilə birlikdə "İlin Müğənniləri 2000" mükafatını qazanır. 2000 və 2001-ci illərdə Bolqarıstanda bir neçə musiqi yarışmasında qazanmışdır.

Qardaşı rok müğənnisi Marin Yonçevdir. İsveçrənin Vo kantonunda yaşayır.

Repertuar
---------

Müğənninin repertuarına Rossininin "Uğurlu oyun" operasında İzabella, Leoş Yancekin "Hiyləgər tülkünün macəraları" operasında, Klaudio Monteverdinin "Ulissa vətəninə qayıtması" operasında Yunon və "Poppeyanin tacqoyması" operasında Poppey, Qaetano Donizettinin Don Pasquale operasında Norina, Georq Fridrix Hendelin "Yuli Sezar" operasındaKleopatra və "Aqrippine" operasında Poppeya, Volfqanq Amadey Motsartın Hamı belə edir operasında Fordilici, Jorj Bizenin "Mirvari ovçuları" operasında Leyla, Covanni Perqolezinin "Xidmətçi olan xanım" operasında Serpina rollarını icra edir.

Yaradıcı əlaqələri
------------------

Viliyam Kristi, Dieqo Fazolis, Ceyms konlon, Adam Fişer, Tomas Henqelbrock, Emmanuelle Aim, Fabio Biondi, Ottavio Dantone və başqaları kimi dirijorlarla işləmişdir.

Mükafatları
-----------

2010-cu ildə "Operalia" beynəlxalq opera müsabiqəsində birinci opera müğənnisi mükafatına layiq görülür.

Şəxsi həyatı
------------

Yonçeva 2014-cü ilin iyul ayında Venesuela dirijoru Dominqo Hindoyanla evlənir və İsveçrənin Vo kantonunda yaşayırlar. Cütün 6 oktyabr 2014-cü il təvəllüdlü bir Mateo adlı oğlu var. 2019-cu ilin oktyabrında qızı Sofiya dünyaya gəlmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Sonya Yoncheva // Munzinger Personen (alm.).
2. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1032213183 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
3. ↑  "Премию «Опералия» присудили румынскому тенору и сопрано из Болгарии — Музыка — Культура ВРН". 2013-04-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-04-07.
4. ↑  "Carnet rose : Sonya Yoncheva de nouveau Maman". Forumopéra. 2019-10-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-28.

Mənbə
-----

* Şəxsi sayt (ing.) (fr.)
**Mamestra brassicae** (*lat.* Mamestra brassicae) — heyvanlar aləminin buğumayaqlılar tipinin həşəratlar sinfinin pulcuqluqanadlılar dəstəsinin sovkalar fəsiləsinin mamestra cinsinə aid heyvan növü.

Xarici quruluşu
---------------

Boz rəngli kəpənəklərdir. Kənd təsərrüfatına zərər vururlar.

Həyat tərzi
-----------

Azərbaycan şəraitində 2-3 nəsil verir. Sovka pup mərhələsində qışlayır. Puplara əsasən torpağın 6-8 sm dərlinyində rast gəlinir. Quraq keçən illərdə puplar nisbətən torpağın 10-15 sm dərinliyində qışlayırlar. I nəsil kəpənəklərin yumurtaqoyma müddəti may ayının üçüncü ongünlüyündə müşahidə edilir. Kütləvi yumurtaqoyma dövrü iyun ayının axırına qədər davam edir. Dişilər öz yumurtalarını kələm yarpaqlarının alt səthinə topa halda qoyurlar. Hər yumurta topasında 10-dan 180-ə qədər yumurta olur. Yumurtaqoyma məhsuldarlığı çox yüksəkdir. Laboratoriya şəraitində bir dişi kəpənək 600-dən 2500-ə qədər, orta hesabla 1500-2000 yumurta qoya bilir. Yumurtaların inkişafı may ayının üçüncü ongünlüyündə və iyun ayının birinci ongünlüyündə 6-8 günə başa çatır. Yumurtadan tırtılların çıxması iyun ayında müşahidə edilir. II nəsil zərərvericilərin tırtıllarının puplaşması iyun ayının ortalarında baş verir. Kütləvi puplaşma iyunun üçüncü ongünlüyündən iyulun birinci ongünlüyünə qədər davam edir və bu proses iyulun axırına kimi müşahidə olunur. Qışlamış puplardan II nəsil kəpənəklərin uçuşu 45-50 günə başa çatır. Bu uçuş müddəti iyunun üçüncü ongünlüyünün sonundan avqust ayının birinci ongünlüyünə qədər davam edir. II nəsil kəpənəklərin yumurtaqoyma dövrü iyul ayının 7-14-ü arasında müşahidə olunur. yumurtaqoyma dövrü avqust ayının birinci ongünlüyünə qədər davam edir. Yumurtanın inkişafı 5-7 gün çəkir. II nəsil tırtılları iyul ayının üçüncü ongünlüyündə görməyə başlamışlar. Yumurtadan tırtılların çıxması avqust ayının axırlarına qədər davam edir. Tırtıllar sentyabr ayının 15-nə kimi müşahidə edilir. II nəslinin inkişafı 45-50 günə başa çatır.

Yayılması
---------

Bütün MDB ölkələrində, eləcə də Sankt-Peterburq, Moskva, Pskov, Yaroslavl, Kostroma, Ukrayna, Qazaxıstan və bir çox yerlərdə yayılaraq kütləvi surətdə zərər vurmuşdur. Azərbaycanda 520 növ sovka yayılmışdır ki, onlardan 80 növü müxtəlif kənd təsərrüfatı bitkilərinə zərər verir. Azərbaycanın əsasən düzən, dağətəyi və dağlıq zonalarında yayılmışdır. Quba-Xaçmaz bölgəsində 18 növ zərərli sovka yayılmışdır ki, onlardan 6 növü xaççiçəkli bitkilərə zərər verir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1045638
* Wikispecies: Mamestra brassicae
* ADW: Mamestra\_brassicae
* BioLib: 54314
* BOLD: 83153
* EoL: 470253
* EPPO: BARABR
* EUNIS: 310274
* Fauna Europaea: 448238
* Fauna Europaea (new): a96eb065-e54e-4637-8a61-3d092c59471c
* GBIF: 1788522
* iNaturalist: 451665
* IRMNG: 11221972
* LepIndex: 255612
* LoB: 5203
* NBN: NBNSYS0000006245
* NCBI: 55057
* uBio: 7842065

 |
**Yorklu Riçard** (*ing.* Richard of York) (d. 22 sentyabr 1411 — ö. 30 dekabr 1460) — 3. York hersoqu. Ata şəcərəsi III Eduardın oğlu Edmond Lanqlinin, ana şəcərəsi isə yenə həmin kralın digər oğlu Antverpenli Lionelin şəcərəsindən idi. Bu səbəblə geniş mülk və əmlakları miras alaraq İrlandiya, Fransa və VI Henrinin son illərində naibi olaraq İngiltərə krallığında müxtəlif dövlət vəzifələrində xidmət etdi.

VI Henrinin xanımı Anjulu Marqarit və digər saray əyanlarıyla girdiyi siyasi mübarizəylə yanaşı, Yorklu Riçard ata-ana şəcərəsini irəli sürərək İngiltərə taxtında haqq iddia etməyə başladı. Bu isə tarixə Güllər müharibəsi olaraq düşən uzunmüddətli taxt mübarizəsinə səbəb oldu. Nəhayət baş tutan bir neçə cəhdin ardından sabiq kralın vəfatından sonra taxta çıxarılacağı vəd edilsə də, bu razılıq çox çəkmədi. Belə ki, bu razılıqdan bir neçə həftə sonra Yorklu Riçard döyüş meydanında öldürüldü. Onun taxt iddiasını miras alan oğulları mübarizəyə davam etdi və onlardan Eduard və Riçard İngiltərə kralı oldu.

Həyatı
------

### Ailə şəcərəsi

Yorklu Riçard 22 sentyabr 1411-ci ildə Konisburqlu Riçard və Anna Mortimerin yeganə oğlu olaraq dünyaya gəldi. Onun hər iki valideyni İngiltərə kralı III Eduardın nəslindən idi: atası kralın dördüncü oğlu Edmond Lanqlinin oğlu, anası isə kralın ikinci oğlu Antverpenli Lionelin nəticəsi idi. Març qrafı olan dayısı Edmond Mortimerin 1425-ci ildə vəfatı və geridə varis buraxmaması, Yorklu Riçarda İngiltərə taxtı üzərində haqq iddiası qazandırdı. Üstəlik bu taxt iddiası o illərdə hakimiyyəti əlində saxlayan və Gentli Conun nəslindən gələn Lankaster ailəsinin taxt iddiasından daha güclü idi.

Riçard valideynlərinin yeganə oğlu idi və yalnız İzabel adlı bir bacısı idi. Anası Anna Mortimer onu dünyaya gətirərkən vəfat etmiş, atası Konisburqlu Riçard isə 1415-ci ildə V Henriyə qarşı tərib olunan saray çevrlişinə iştirak etməsi səbəbilə edam edilmişdi. Atasının ölümündən bir neçə ay sonra əmisi olan 2. York hersoqu Eduard da Azenkur döyüşündə həlak oldu və geridə rəsmi varis qoymadığı üçün bütün mülk və ünvanları 4 yaşlı Riçarda qaldı. Atasının ailəsindən aldığı York hersoqu ünvanı və mülkləriylə yanaşı, dayısının 1425-ci ildə vəfatının ardından Mortimer mirasını aldı.

Mənbə
-----

İstinadlar
----------

1. ↑  *Lundy D. R.* Richard Plantagenet, 3rd Duke of York // The Peerage (ing.).
**Yosef Kadraba** (çex. Josef Kadraba) — Hücumçu kimi çıxış edən slovakiyalı futbolçu.

Klub karyerası
--------------

Sokolun (Rakovnik) klubunun yetirməsidir. Böyüklər səviyyəsində 1953-cü ildə oynadığı Liberecin Slovan klubunda oynamağa başlayır, sonra paytaxtın Tankista klubunda karyerasını davam etdirir.

1955-ci ildən o, Spartak Praqa Sokolovo adlanan Spartada (Praqa) oynayır. O, futbolçu karyerasının növbəti üç mövsümünü Praqa komandasında keçirib.

1958-ci ildən o, 1960-cı ildə yüksək diviziona çıxmağa kömək edən ikinci divizion klubu SONP Kladno-da oynayıb. Ümumilikdə o, karyerasının səkkiz ilini komandada keçirib.

1965-ci ildən iki mövsüm Slaviya klubunun komandasının rənglərini qoruyub. Bu müddət ərzində o, 114 oyun keçirib və 46 qol vurub. 1967-ci ildə komanda İsraildən Vyanaya geri dönərkən dayandıqda, Kadraba Avstriyada qalır, burada beş illik yaşayış icazəsi var idi, lakin peşəkar futbol oynamaq üçün icazəsi yox idi.

Nəticədə Kadraba Vyana çempionatında Hinteregger klubunda çıxış edib. 1971-ci ildə komanda Regionalliqaya, daha sonra Avstriyada ikinci yüksək diviziona yüksəlir. 1972-ci ildə qeydiyyat müddəti bitəndə Kadraba Avstriyada qalır və iki il həbs cəzasına məhkum edilir. Bir müddət sonra Kadraba Avstriya vətəndaşı olur. 1973-1979-cu illərdə Kadraba "Slovan"da (Vyana) çıxış edib və burada futbolçu karyerasını yalnız 46 yaşında bitirib.

Beynəlxalq karyera
------------------

Çexoslovakiya yığmasında debüt 1958-ci il oktyabrın 12-də Bolqarıstanla yoldaşlıq oyununda (0:1) baş tutur. O, 1962-ci ildə Çilidə keçirilən Dünya Kuboku üçün heyətə daxil edilir, burada Çexoslovakiya finalda braziliyalılara uduzaraq gümüş medal qazanır (Yozef bütün pley-off oyunlarında çıxış edir). Ümumilikdə Kadraba 17 matçda meydana çıxmışdır və 9 qol vurmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Evidence zájmových osob StB (EZO).
2. ↑  .
**Çuqun körpüsü** Rusiyanın , Şimali Osetiya bölgəsində Vladiqafqaz şəhərindəki Terek çayı üzərində yerləşir. Şəhərin çay hissəsini mərkəzlə birləşdirir. Körpüdən Terekin sol sahilində General Pliev küçəsi başlayır. Sağ sahildə körpü Ştıba meydanına gedir.

Tarixi
------

1860-cı ildə İngiltərədə şəhər rəhbərliyinin əmri ilə çuqun körpü hazırlanmışdır. Daha sonra, Vladiqafqaza çatdırılmış, quraşdırılmış və 22 noyabr 1863-cü ildə açılışı olmuşdu. Əvvəlcə Qafqaz valisi Böyük Qubernatorun Mixail Nikolayeviç Romanovun həyat yoldaşı Olqa Fedorovnanın şərəfinə "Olginski körpüsü" adlandırılmışdı. Körpünün uzunluğu 104 m və eni 6.5 m təşkil edirdi.
1902-ci ildə tramvay qurmağa başlayan və Olginski körpüsündə izlər qoyan Belçika və Alman mühəndisləri Vladiqafqaza gəldi. 1930-cu illərin əvvəllərində, Elektrosink zavodunun ehtiyacları üçün körpünün şimal tərəfində su kəməri quruldu.
11 İyul 1955-ci ildə Şəhər Şurası İcraiyyə Komitəsinin iclasında Çuqun Körpüsünün sökülməsi və yerinə yenisinin tikilməsi barədə qərar verildi, çünki Çuqun Körpünün araşdırılması onun yenidən qurulmasının mümkünsüzlüyünü göstərdi.
1958-ci ildə Çuqun Körpü söküldü və bunun əvəzinə yaxınlığında yeni bir dəmir-beton körpü tikildi. Köhnə körpünün iki hissəsi sünni məscidinə köçürüldü və keçmiş Kladki körpüsünün yerində quraşdırıldı. Üçüncü hissə Koban dərəsinə, dördüncüsü isə hal hazırda da mövcud olduğu Suarqoma daşındı.
1958-ci ildə bir neçə metr cənubda yerləşən köhnə çuqun körpünün əvəz edilməsi üçün tikilmişdir. Şəhər Sovetinin 1958-ci il 20 dekabr tarixli 527 nömrəli qərarı ilə yeni körpü Orjonikidzevski adlandırıldı. Ancaq şəhər əhalisi arasında bu ad kök salmadı və körpü hələ də "Çuqun "adlanır. 4 dekabr 1958-ci ildə açılan yeni körpüdə tramvay fəaliyyətə başlamışdır. 1990-cı ilin sentyabrında körpü əsaslı təmir edildi və istifadəyə verildi. Körpüdə bəbirlərin fiqurları inşa edilmişdir.

Ədəbiyyatda
-----------

İlya İlf və Yevgeni Petrovun "On iki stul" romanında "Çuqun körpüsü" qeyd olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Какой мост Владикавказа чугунный?". 2021-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-04.
2. ↑  Цаллагов С. Ф. Книга-фотоальбом. Владикавказ — летопись в камне. — Владикавказ: дизайн-студия Веста, 2008. — С. 88—89 — С. 136
3. ↑   Таутиев К. У. Владикавказ – южный форпост России (1784—2014)
4. ↑  "Владикавказ. Чугунный мост, соединивший столетия". 2022-01-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-04.
5. ↑  "Киса и Ося здесь были!". 2022-09-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-04.

Xarici keçidlər
---------------

* Чугунный: oldvladikavkaz — LiveJournal