recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Fikrət Həşimov** (1948, Şahbuz – 8 fevral 2022) — Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı, professor.

Həyatı
------

1948-ci ildə Azərbaycanın Şahbuz rayonunda anadan olub. 1968-ci ildə isə Əzim Əzimzadə adına rəssamlıq məktəbini bitirib. 1976-cı ildən Sankt-Peterburq şəhərində İ. Repin adına rəssamlıq akademiyasında təhsilini davam etdirib. 

1978-ci ildə SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü seçilib. Rəssam dəzgah boyakarlığı ilə məşğul olur. Əsərləri Rusiya, Polşa, Almaniya, Çexoslovakiya və İtaliyada nümayiş etdirilib. Müxtəlif əsərləri milli muzeylərdə və şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır. Muzeylərində rəssamın "XX-əsrin arabası" əsəri nümayiş etdirilir. Moskva Dövlət Tretyakov Qalereyasında Azərbaycan mövzusunda "Bül-bül kimi ötərdik" və "Araz çayının mahnısı" adlı əsərləri saxlanmaqdadır. Bundan başqa Birləşmiş Ərəb Əmirliyinin Dubay şəhərindəki qalereyada, Fransanın Menjinski adına Qalereyada, Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyində, Azərbaycan Dövlət Müasir Sənət Muzeyində, Atatürk Universitetı, İncəsənət Muzeyində də Fikrət Həşimovun əsərləri sərgilənir.

Rəssam Fikrət Həşimov haqqında dünyanın bir çox mətbuat orqanlarında məlumatlar çap olunub. Azərabaycanın elm, təhsil, sənət adamları haqqında yazılan "Kim kimdir" adlı ensiklopediyasında ətraflı məlumatlar verilmişdir.

Fikrət Həşimov 1999-cu ilə qədər Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində rəngarlıq kafedrasında kafedra müdiri vəzifəsində calışmışdır. 1999-cu ildən 2019-cu ilə kimi Türkiyə dövlətinin dəvəti ilə Türkiyənin böyük universitetlərindən biri olan Atatürk Universitetinin Rəssamlıq fakültəsində çalışıb. Dosent kimi calışmağa başladığı universitetdə professor elmi dərəcəsinə kimi yüksəlib.

Son illərdə Azərbaycan Rəssamlıq Akademiyası nəzdində İncəsənət Kollecinin direktoru idi.

2010-cu ildə Ərzurum I Beynəlxalq Rəssamlıq Simpoziumunda sərgilənən əsərlərinə görə mükafata layiq görülmüşdür. Mükafatı Türkiyə Cümhuriyyəti Səhiyyə naziri təqdim etmişdir.

Onun dünyanın bir çox sərgi mərkəzlərində, rəsm qalereyalarında 30-dək sərgisi təşkil edilmişdir. Həmin qalereyalarda minlərlə insan rəssamın ruhunun dərinliklərindən doğularaq yaranan əsərlərlə tanış olmuşlar.

Rəssamlıq fəaliyyəti dövründə 1984-cü ildə Çexoslavakiya Gənclər biriliyinin medalı, 1986-cı ildə Qafqaz Rəssamları Birliyinin birincilik mükafatına - qızıl medalına, 1988-ci ildə Azərbaycan Rəssamlar İttifaqınin birincilik mükafatına və sair mükafatlara layiq görülmüşdür. Fikrət Həşimovun sənətinə dəyər verən ulu öndər Heydər Əliyev 30 may 2002-ci ildə rəssamı "Əməkdar rəssam" fəxri adı ilə təltif edərək onun öz sənətinə daha da bağlanmasına stimul yaratmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əsrlərin qovuşağında: Fikrət Həşimov". 2013-12-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-10-28.
2. ↑  "Azərbaycanda direktor qəfil öldü - FOTO". 2022-03-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-14.
**Hebrid adaları** (*ing.* Hebrides [ˈhɛbrɨˌdiːz], şot.kelt Innse Gall) — Atlantik okeanında Şotlandiyanın qərb sahillərində yerləşən arxipelaqdır. Britaniya adaları qrupuna daxildir. Arxipelaqın iki ada silsiləsi - Daxili və Xarici Hebrid adaları, Litl-Minç və Nort-Minç boğazları, həmçinin daxili Hebrid dənizi ilə ayrılır.

Təsviri
-------

Hebrid adaları 500-ə yaxın qayalı, əsasən hündür adalardan ibarət geniş səpələnmiş qrupdur, onlardan 100-ə yaxını məskunlaşıb. Səthinin sahəsi təxminən 7,2 min km²-dir, bunun təxminən 1,6 min km²-ni göllər tutur. Adaların səthinin çox hissəsini qayalı və ya bataqlıq düzənliklər (torf bataqlıqları) təşkil edir. 1009 m-ə qədər alçaq dağlar (Skay adasındakı Kullin-Hils dağı), həmçinin lava sahələri və qədim buzlaşmanın izləri (troqlar, karrlar) var. 

Rütubətli dəniz iqlimi, yanvarda orta temperatur 4-6 °C, iyulda 12-14 °C-dir. Çoxlu yağıntı düşür - ildə 2000 mm-ə qədər. Bitki örtüyündən - iri humuslu və torflu torpaqlarda çəmənliklər, boz torpaqlar, nadir hallarda alçaqboylu tozağacı sahələri. Yüksək rütubət ada landşaftlarının formalaşmasına kömək etdi, burada göllər bataqlıq çəmənlikləri və torf bataqlıqları ilə növbələşir və əsrlər boyu küləklər tərəfindən sovrulmuş və okean suları ilə cilalanmış sahil qayaları qəribə forma və konturları ilə seçilir.

Daxili Hebrid adaları
---------------------

Daxili Hebrid adalarına Skay, Mull, Ayley, Jura, Rum və başqaları daxildir. Şimal adaları Haylend rayonuna, cənub adaları isə Arqayl-and-Byut rayonlarına daxildir.

Xarici Hebrid adaları
---------------------

Xarici Hebrid adalarına Lyuis-end-Harris adaları (Lyuis və Harris adlı iki tarixi hissədən ibarət olan ada, çox vaxt "adalar" adlanır), Nort-Uist, Benbekyula, Sayt- Uist, Barra və başqaları daxildir. Xarici Hebrid adaları inzibati cəhətdən Na-h-Elanan-Şiar (əvvəllər Uestern-Ayls adlanırdı) rayonunu təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Hebrid adaları // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] (3-е изд.). М.: Советская энциклопедия. гл. ред.: А. М. Прохоров. 1969–1978.
2. ↑  "Гебридские острова: путешествие в царство волн, ветров и туманов". proboating.ru. 2017-04-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-09-21.
**Suxumi rayonu,** Gürcüstanın ayrılmış respublikası olan Abxaziyada yerləşir. Eyni adlı Gürcüstan bələdiyyəsin. Paytaxtı bütün Abxaziyanın paytaxtı olan eyni adlı şəhər Suxumidir. 2011-ci il siyahıyaalınmasına görə rayonun əhalisi 11,531 nəfərdir. Suxumi şəhəri 60 mindən çox əhalisi olan ayrı bir inzibati qurumdur.

Əhali
-----

2011-ci il siyahıyaalınmasına görə, Suxumi Bölgəsinin 11,531 əhalisi var idi. 1939-cu ildə əhalisi (Suxumi şəhəri istisna olmaqla) 77.925 nəfər (onlardan 28,5% -i yunanlar, 26,3% -i gürcülər, 22,6% -i ermənilər, 14,8% -i ruslar, 2,5% -i abxazlar), 1989-cu ildə — 39 516 nəfər (o cümlədən 44,4% — gürcülər, 29,4% — ermənilər, 10,5% — yunanlar, 7,2% — ruslar, 5,1% — abxazlar), 2003-cü ildə — 11 747 nəfər idi.

İdarəetmə
---------

Lev Avidzba, 2001-ci ilin Mart ayında yerli seçkilərdən sonra 10 May 2001-ci ildə İdarə Başçısı olaraq yenidən təyin edildi.

2 Aprel 2003-cü ildə Prezident Ardzinba Lev Avidzbanı vəzifəsindən azad etdi və Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin sədri Zurab Aqumavanı rayon icra başçısı vəzifəsinə təyin etdi. Aqumava 2006-cı ildə Ardzinbanın varisi Serqey Baqapş tərəfindən Hərbi Prokuror təyin olunana qədər bu vəzifədə qaldı.

21 fevral 2007-ci ildə, yerli seçkilərdən əvvəl, Prezident Baqapş, Vladimir Avidzbanın Rayon İdarəsi Başçısı vəzifəsini müvəqqəti olaraq uzatdı. Avidzba yenidən seçildikdən sonra 21 Martda daimi olaraq yenidən təyin edildi.

12 İyun 2012-ci ildə Prezident Aleksander Ankvab, Avidzbayı təqaüd yaşına çatdığı üçün işdən azad etdi və uzun müddət dövlət xidmətində olduğu üçün üçüncü dərəcəli Axdz-Apşa ordeni ilə təltif etdi. Eyni gün Ankvab, Avidzbanın varisi olaraq Təhsil Şöbəsinin müdiri Jujuna Biqvavayı təyin etdi.

May 2014 İnqilabından və Raul Xacimbanın Prezident seçilməsindən sonra, 28 oktyabr 2014-cü ildə Biqvavanı vəzifəsindən azad etdi və Beslan Avidzbanı İdarə rəisi vəzifəsinə təyin etdi. Avidzba, 2 iyun 2016-cı ildə yerli seçkilər keçirildikdən sonra daimi olaraq bu vəzifəyə təyin edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "2011 Census results". 2020-04-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-04.
2. ↑  "Sukhumi Region 2011 census". 2013-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-04.
3. ↑  "Этнокавказ. Население Абхазии". 2020-04-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-04.
4. ↑  ""Выпуск № 92". Apsnypress". 2016-05-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-04.
5. ↑  ""Выпуск № 057". Apsnypress". 2012-02-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-04.
6. ↑  ""ЗУРАБ АГУМАВА ИЗБРАН СУДЬЕЙ ВЕРХОВНОГО СУДА АБХАЗИИ"". 2022-01-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-04.
7. ↑  Kuchuberia, Anzhela (21 February 2007)."Багапш назначил исполняющих обязанности глав администраций нескольких районов Абхазии" Arxivləşdirilib 2022-07-05 at the Wayback MachineCaucasian Knot.
8. ↑  ""Президент назначил исполняющих обязанности глав четырех районов Абхазии"". 2022-09-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-04.
9. ↑  ""ПРЕЗИДЕНТ РАУЛЬ ХАДЖИМБА ПОДПИСАЛ УКАЗЫ О НАЗНАЧЕНИИ ГЛАВ РАЙОННЫХ И ГОРОДСКИХ АДМИНИСТРАЦИЙ"". 2021-10-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-04.
**Tipaza** (Şenuva-bərbər. *Bazar, ⴱⴰⵣⴰⵔ***,** *ərəb.* تيپازة‎ ) — Əlcəzairdə bərbərdilli şəhər və Tipaza əyalətinin paytaxtı. Roma imperiyasının tərkibində olanda *Tipasa* adlanırdı. Müasir şəhər 1857-ci ildə qurulmuş və qədim xarabalıqları və qumlu sahili ilə diqqətəlayiqdir.

Tarixi
------

### Qədim tarixi

Qədim Roma tərəfindən fəth edilən *Tipasa* karfagenlilərə məxsus köhnə ticarət məntəqəsi idi. Şəhər daha sonra imperator Klavdi tərəfindən Mavritaniya krallıqlarının fəth edilməsi üçün hərbi koloniyaya çevrildi.

Şəhər, Roma qubernatorluğunun son əsrlərində, üç basilika ilə vacib bir xristian mərkəzi olaraq xidmət etdi.

Eramızın 430-cu ildə Tipasa Vandallar tərəfindən dağıdıldı, lakin bir əsr sonra Bizans tərəfindən yenidən quruldu. Yeddinci əsrin sonlarında şəhər Əməvilərin qüvvələri tərəfindən dağıdıldı və xarabalığa çevrildi.

Şəhərdə XIX əsrdə yenidən məskunlaşıldı. İndi təxminən 30.000 əhalisi olan bir şəhərdir. Şəhər, əsasən Tipasa xarabalığına görə müasir Əlcəzairdə əhəmiyyətli bir turizm yeridir.

### Müasir dövr

Tipaza yaxınlığında yerləşən Tipaza uzun dalğalı ötürücüsü Əlcəzair Yayım Şirkətinin fransız dilində 3 radio proqramını yayımlayır. Uzun dalğalı 252 kHz tezlik Avropanın bir çox yerində yaxşı qəbul edilə bilər.

Qəsəbə və ətrafı, Əlcəzairin qərbindəki ən böyük Bərbər dilli qrupun, Şenua xalqının evidir.

252 kHz-lik Tipaza stansiyası 17 mart 2014-cü ildən bu yana xidmətdən çıxmışdı, lakin yenidən 252 kHz-də yayımlanır.

Qalereya
--------

* Romanın Tipasa şəhərinin dağıntılarıRomanın Tipasa şəhərinin dağıntıları
* Müqəddəs Krispinus BazilikasıMüqəddəs Krispinus Bazilikası
* Mavritaniya Kralının mavzoleyiMavritaniya Kralının mavzoleyi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Unesco-page". 2020-01-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-29.
2. ↑  *Toutain, Jules.* "Fouilles de M. Gsell à Tipasa : Basilique de Sainte Salsa". Mélanges d'archéologie et d'histoire. 11 (1): 179–185. doi:10.3406/mefr.1891.6684. 2019-12-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-29.

Xarici keçidlər
---------------

* Tipasa Muzeyi

| ⛭Əlcəzairdə yerləşən UNESCO-nun ümumdünya irsi obyektləri |
| --- |
|  | Əlcəzair Kasbahı  • Qalatu Bəni Həmmad  • Cəmilə şəhəri  • Mzab  • Tassilin Accer  • Timqad  • Tipaza |  |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |
Təbii yayılması
---------------

Vətəni Şimali Amerika – Pensilvaniyadan Corciya və Alabamaya qədərdir. Moskvada, Sankt-Peterburqda və digər iri şəhərlərdə yaşıllıqlarda və parklarda təsadüf edilir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 20–30 m-ə qədər, sıx enli-piramidal çətirli ağacdır. Yarpaqları bölümlü, uzunsov, yumurtaşəkilli və ya ensiz-ellipsvari, ucu biz, nazik dişli, uzunluğu 10–15 sm olan, 5 yarpaqcıqdan ibarət, saplağı uzundur. Yarpaqların üstü tünd yaşıl, altı sarımtıl-yaşıldır. Çiçəkləri sarı, ölçüsü 3 sm, uzunluğu 10–15 sm olan süpürgələrdə yerləşir. Şaxtaya davamlıdır. Meyvələri yumru, diametri 5–6 sm, əsasən 2 toxumludur. Şəhər şəraitini yaxşı keçirir. İri vəziyyətdə köçürülməni yaxşı keçirir. Adi atşabalıdından 2–3 həftə sonra, may-iyunda çiçəkləyir. Meyvələri sentyabrda yetişir.

Ekologiyası
-----------

Atşabalıdı növləri arasında soyuğa çox davamlıdır. Kölgəyə dözümlüdür.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Abşeronda mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Davamlılığına və dekorativliyinə görə Şimali meşə zonasının Orta və Cənub-Qərbi hissələrində geniş yayılmışdır. Tək, qrup, alleya, küçə və yol ətrafı əkinlərdə istifadə edilir.

Ədəbiyyat
---------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.
Məzunlar assosiasiyasının tədbirində tecime.
**Tecime** (手締め?) və ya **teuçi** (手打ち?) – Yaponiyada tədbirin sonunda ritmik əl çalmaq adəti. Tədbirin problemsiz başa çatdığını bildirmək üçün yerinə yetirilir. Festivallarda, mərasimlərdə, işgüzar görüşlərdə və ümumi görüşlərdə istifadə olunur.

Xüsusiyyətlər
-------------

Tecime adətinin əsas məqsədi tədbirin uğurla başa çatmasından ötrü iştirakçılara təşəkkür etməkdir. Ona görə də tecimeni tədbiri təşkil edən şəxs aparır. Bu adətin şintoizmdə mövcud olan kaşivade adətindən yarandığı güman olunur. Kansay regionunda tecime əvəzinə teuçi sözü daha çox işlədilir.

Tecime səsi "şan-şan" ilə ifadə olunur. Soğrusuz-sualsız və qısa müddətdə başa çatan şirkət görüşlərini lağa qoymaq üçün "şan-şan görüşü" ifadəsindən istifadə olunur.

Üslublar
--------

Tecimenin bir neçə üslubu var. *Edo-cime* və *Osaka-cime* əsas tecime üslubları olsa da, Edo-cime ən çox istifadə olunan tecime hesab olunur. Edo-cimenin *ippon-cime* və *sanbon-cime* kimi iki növü var. İppon-cime üç dəfə üçlük əl çalmadan və axırda tək əl çalmadan ibarətdir (3-3-3-1). Üç dəfə üçlük əl çalmaq "doqquz" heroqlifini (九), axırda bir əl çalma isə "dairə" heroqlifini (丸) əmələ gətirir. Bu isə dostluq içərisində oturmağı təmsil edir.

Sanbon-cime üç dəfə yerinə yetirilən ippon-cimedən ibarətdir. Əl çalmalar arasında "iyoo", "yo", "moiçho" kimi nidalar səsləndirilir. İppon-cimenin bir növü *içço-cime* adlanır. Bu, bəzən *Kanton ippon-cime* adlandırılır. İçço-cime sadəcə bir əl çalmadan ibarətdir.

Yaponiyanın digər regionlarının özünəməxsus tecime üslubları mövcuddur. Fukuoka şəhərində keçirilən Hakata-Qion Yamakasa festivalında yerinə yetirilən tecime *Hakata teippon* adlanır. Hakata teippon Fukuoka birja bazarının açılış və bağlanış mərasimlərində və yerli mərasimlərdə də yerinə yetirilir. *Date no ippon-cime* isə Date Masamune ilə əlaqədar yaranmış tecime üslubudur. Date Masamune "üç əyalətin ən yaxşı komandiri" hesab edildiyi üçün bu tecime üç və bir əl çalmadan ibarətdir ("üç əyalət, bir komandir"). Bu tecime ilk dəfə Masamunenin qızı Şahzadə İrohanın toyunda və Hasekura Tsunenaqanın Avropaya gedişi zamanı yerinə yetirilmişdir. Hazırda isə Senday şəhərində populyardır.

Tokionun Tama rayonunda, Saytama prefekturasının qərbində və Qunma prefekturasının qərbində tecimenin unikal formaları yerinə yetirilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24  "Tejime". Japanese Wiki Corpus (ingiliscə). 7 oktyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 oktyabr 2022.
2. ↑  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VIII cild (Temp–Z). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 16. ISBN 0-87011-628-2. İstifadə tarixi: 7 oktyabr 2022.
Koordinat:Sky map 13s 3d 56,7sn; -11º 29' 13″

**NGC 4933**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. **S0-a** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Uilyam Herşel tərəfindən 1784-cü ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* NGC 4933A
* NGC 4933B
* NGC 4933C

İstinadlar
----------

1. ↑  SIMBAD Astronomical Database.
2. ↑
3. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
4. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 4933: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 4909 |
NGC 4910 |
NGC 4911 |
NGC 4912 |
NGC 4913 |
NGC 4914 |
NGC 4915 |
NGC 4916 |
NGC 4917 |
NGC 4918 |
NGC 4919 |
NGC 4920 |
NGC 4921 |
NGC 4922 |
NGC 4923 |
NGC 4924 |
NGC 4925 |
NGC 4926 |
NGC 4927 |
NGC 4928 |
NGC 4929 |
NGC 4930 |
NGC 4931 |
NGC 4932 |
**NGC 4933** |
NGC 4934 |
NGC 4935 |
NGC 4936 |
NGC 4937 |
NGC 4938 |
NGC 4939 |
NGC 4940 |
NGC 4941 |
NGC 4942 |
NGC 4943 |
NGC 4944 |
NGC 4945 |
NGC 4946 |
NGC 4947 |
NGC 4948 |
NGC 4949 |
NGC 4950 |
NGC 4951 |
NGC 4952 |
NGC 4953 |
NGC 4954 |
NGC 4955 |
NGC 4956 |
NGC 4957 |
NGC 4958



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Misis körpüsü** — Ceyhan çayı üzərində, Adananın Yürəgir ilçəsinin Misis bölgəsində yerləşən tarixi körpü.

IV əsrdə Roma İmperatoru II Flavius Julius Costantinus tərəfindən tikdirilmişdir. VI əsrin ortalarında Bizans İmperatoru Justinianus tərəfindən təmir edilmşidir. Doqquz hissəli olaraq inşa edilmişdir. Köhnə Adana-Hələb yolu buradan keçirdi. Anadolunun ilk Roma körpüsü kimi tanınır. Səlcuqilər Bizanslılar və Səlibçilər arasında döyüşlərə səhnə olan əfsanəvi şəhər Misis adını daşıyan körpü, Ramazanoğlu bəyliyi və Osmanlı dövründə şiddətli zəlzələlərlə ziyan dəymiş, amma buna baxmayaraq bu günümüzə qədər qalan memarlıq abidələrindən biridir.

Körpü haqqında söylənilən əfsanələrdən biri olan Loğman Həkimin ölümsüzlük dərmanını tapdığı və bu dərmanı yazdığı kağızı Misis Körpüsündə əlindən uçmasıdır.

Günümüzdə insanları üzərində daşımağa davam edən körpü, 1998-ci ildə yenidən bərpa edilmişdir. Körpü hələ də təsirli bir şəkildə istifadə edilir.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Misis körpüsü*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  


1. ↑  Misis Köprüsü Tarihi [*ölü keçid*]
2. ↑  "Misis körpüsü doqquz gözlü olaraq inşa edilmişdir". 2015-01-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-01-25.
Koordinat:Sky map 13s 4d 51,9sn; -47º 13' 13″

**NGC 4937**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Sentavr bürcü istiqamətində yerləşir. **\*Grp** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Con Herşel tərəfindən 1837-ci ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
2. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* 

* WikiSky-da NGC 4937: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 4913 |
NGC 4914 |
NGC 4915 |
NGC 4916 |
NGC 4917 |
NGC 4918 |
NGC 4919 |
NGC 4920 |
NGC 4921 |
NGC 4922 |
NGC 4923 |
NGC 4924 |
NGC 4925 |
NGC 4926 |
NGC 4927 |
NGC 4928 |
NGC 4929 |
NGC 4930 |
NGC 4931 |
NGC 4932 |
NGC 4933 |
NGC 4934 |
NGC 4935 |
NGC 4936 |
**NGC 4937** |
NGC 4938 |
NGC 4939 |
NGC 4940 |
NGC 4941 |
NGC 4942 |
NGC 4943 |
NGC 4944 |
NGC 4945 |
NGC 4946 |
NGC 4947 |
NGC 4948 |
NGC 4949 |
NGC 4950 |
NGC 4951 |
NGC 4952 |
NGC 4953 |
NGC 4954 |
NGC 4955 |
NGC 4956 |
NGC 4957 |
NGC 4958 |
NGC 4959 |
NGC 4960 |
NGC 4961 |
NGC 4962



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
thumb|60 sm-lik morze mərmisi

Mərminin topla atılması
**Mərmi** — düşmənin canlı qüvvəsini, texniki qurğularını və qalalarını məhv etmək üçün topdan atılan vasitədir. Müasir mərmilərin çoxu içərisində yandıqda qaz yığılan yastı dibə malik assimetrik gövdədə hazırlanırlar. Bu güvdə dolu və ya içi boş hazırlanır. Tətbiq məqsədindən asılı olaraq mərmilər faydalı yük aparan olur və ya yox. Mərmi ilə aşağıdakı məqsədlərə nail olmağa cəhd olunur:

* Deşmək,
* Partlatmaq,
* Parça-parça etmək,
* Tüstü, duman yaratmaq,
* Yanğın yaratmaq (termit, Napalm, Fosfor və s.),
* Zəhərlənmə təsiri (bioloji, kimyəvi),
* Radiaktivlik,
* Koretmə.

Kimyəvi və bioloji mərmilərin, həmçinin çəkisi 400 g-dan az olan yanğın və partlayıcı mərmilərin tətbiqi beynəlxalg hüquq tərəfindən qadağan edilmişdir.

Əgər mərmi silindrik boruda yerləşdirilirsə, onun üzərində burulma hərkətini almaq üçün üzük yerlşdirilr.Bu üzlüklər adətən mis və bürüncdən hazırlanır.

Raketlə atılan mərmilər xüsusi atıcıdan atılır. Bu atıcının üstün cəhəti ondan ibarətdir ki, onları bir yerdən başqasına aparmaq olur.

Əl ilə atılan mərmilərə qranat deyilir. Onlar kiçik çəkidə olub, az təsirə malikdir.

Həmçinin bax
------------

* AIM-120 AMRAAM

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | BNF: 11952033b · GND: 4283297-4 · LCCN: sh85057305 |

|  |  |
| --- | --- |
| Silah | *Silahlarla əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Cam Xayruddin Əl-Məruf Cam Tamaçi ibn Cam Unar** (Sind dilində: ڄام خيرالدين المعروف ڄام تماچي بن ڄام انڙ‎, Urdu dilində: جام خيرالدين المعروف ڄام تماچي بن جام انر‎ ) — Sindin 1367-1379-cu illərdə məşhur hakimi idi. O Pakistanda Sindin Unar tayfasından idi.

Tarixi
------

Sultan Əlauddin Xalci ordusu ilə Bukkura ətraflarına gəldi, bu istehkamı geri aldı və Sexvan yola düşməyə hazırlaşdı. Onların arasında Sammoy döyüşü oldu. Bu döyüşdə sonuncu məğlubiyyətə düçar oldu. Cam Tamati və onun bütün ailəsi əsir götürülərək Dehliyə göndərildi. Orada sürgündə o, uzun müddətə yaşamağa məcbur oldu.

Öz hökmdarılarının olmadığı vaxtlarda insanlar onun qardaşı, Cam Unarın oğlu Cam Tamati Babinanın hakimiyyəti altında Tarri ətraflarında sakit ömür sürürdülər. Bir neçə il sonra Cam Tmatinin oğlu Xayruddin Sində qayıtmaq üçün izin ala bildi. O atasılnın ölümündən sonra öz tayfasının rəhbəri olmalı idi. Beləliklə, Cam Xayruddin Sində geri döndükdən sonra atasının ölkəsinə rəhbərlik etməyə başladı. Tezliklə, Sultan Məhəmməd ibn Tuğluq üsyançı Taqini təqib edərək Qucarat vasitəsilə Sində gəldi. Məhəmməd ibn tuğluq Cam Xayruddini görmək istəsə də sonuncu görüşdən yayındı, çünki o uzun illər onun əsirliyində qalmışdı.

Bundan qıcıqlanan Sultan Sində hücum etdi, amma Tattı ətraflarında öldü. Sultanı oğlu Firuz Şah Tuğluq əvəz etdi. O Sindi fəth etməyi təxirə salaraq dərhal Dehiyə tələsdi. Cam Xayruddin onun ardınca Sexvan ətrafında yerləşən Sanna gedərək öz paytaxtına geri döndü və öz ölkəsini dincvə ədalətli şəkildə idarə etməyə başladı.

Onun ədalətinə örnək olaraq belə bir nümunə göstərmək olar. Deyilənə görə, bir dəfə o dəstəylə gedərək səhradan keçdi və orada bir yığın insan sümüyünü gördü. O bir neçə dəqiqəyə dayandı və öz ardıcıllarına bildirdi ki, sümüklər ona onların işinin ədalətli araşdırmaq üçün müraciət edirlər. O qonşu kənddə yaşayan yaşlı insanın arxasınca adam göndərdi və ondan və başqalarından xırda sorğuları etdi. O öyrəndi ki, 7 il öncə Sinddən Qucarata çatan səyahətçilərin qarətçi qrp tərəfindən talan və qətlə məruz qalıblar. Dah sonra o həmin əmlakın bir hissəsini ə həmin soyğunçuların bir hissəsini aşkarladı. O həmin Qucarat hökmdarına soyğunçuların cəzalandırılması üçün xəbər göndərdi. Onun ölümündən sonra Cam Xayruddin onun oğlu Cam Babino ibn Cam Xayruddini dəyişdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "History of Sind, Volume II, translated from Persian by Mirza Kalichbeg Fredunbeg, chpt. 06". 2011-01-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-28.
**Abşeron körfəzi** — Abşeron yarımadasının şərqində mövqe tutur. Körfəzdə Abşeron arxipelaqının adaları yerləşir. Bunlardan Pirallahı, Çilov, Böyük Tava, Kiçik Tava, Tava altı, Yal, Dardanel, Koltiş, Urunus və Qu (ada) adını çəkmək olar. 1944 ildə Pirallahı Abşeron yarımdasından ayıran Abşeron boğazıda "Damba" tipli körpü çəkilir. Bundan sonra körfəz rəsmən iki yerə: "Cənubi və Şimali Abşeron körfəzinə" bölünür. Körfəzlər adını isə eyni adlı yarımadadan götürmüşdür. Şimali Abşeron körfəzinin sahəsi 24 km², Cənubi Abşeron körfəzinin sahəsi isə iki dəfə kiçikdir. Körfəzdə orta dərinlik 3,4 m, maksimal dərinlik isə 11 - 12 metrdir. Yayda suyunun orta temperaturu 24 °C, qışda isə 3-5 °C təşkil edir. Körfəz inzibati cəhətdən Pirallahı rayonu ərazisinə daxildir. Körfəz əsasən qış ayları xəzri, yayda isə gilavar küləkləri üstünlük təşkil edir.

Liman
-----

Ən böyük və tək limanı Dübəndidir. 1944 ildən "Damba" tipli körpü limanın əhəmiyyətini azaldıb.

Yaşayış məntəqələri
-------------------

Körfəzin Abşeron sahillərində və ona daxil olan adalarında Dübəndi, Gürgan, Pirallahı,Çilov, Bilgəh və Neft Daşları kimi yaşayış məntəqələri var.

Ekologiyası
-----------

Abşeron sahilləri istisna, adalar və Neft daşları estakadalarında neft çirklənməsi aktualdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Cənubi Abşeron körfəzi
2. ↑  Abşeron körfəzləri // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 59. ISBN 978-9952-441-02-4.
3. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası / I CİLD // Abşeron körfəzləri. 59 səh
4. ↑  "Körfəzin iqlimi". 2020-08-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-18.
**Yaqub Markaryan**- **Ağa Yaqub Erməni**, **Aqa Yaqub Erməni** **Mirzə Yaqub Erməni** və ya **Ağa Yaqub İrəvani** kimidə tanınan Gürcüstan ermənilərindən olan Fətəli şah Qacar hərəminin saray xocalarından və şah hərəmxanasının naziri idi.O, sarayda pul oğurlamaqına görə Rusiya səfirliyinə sığındı.O, İranda müsəlman olmuş gürcü qadınların siyahısın 
Rusiyanın İrandakı səfiri Aleksandr Qriboyedova verdi ki səfirliyə gətirilsinlər. Ağa Yaqub Erməni bu qadınları ki müsəlmanlar ilə evlənib və övladları var idi əsir adlandırıb və Qriboyedovdan istəyirdi onları Gürcüstana qaytarsınlar.Tehran əhalisinin istəyi ilə ki rəhbərləri Mirzə Məsih Müctəhid Tehrani idi Qriboyedov bu müsəlman olmuş gürcü qadınları səfirlikdən azad edib və Ağa Yaqub Ermənini də qovdu. Ağa Yaqub Erməni qəzəbli əhalinin tərəfindən öldürüldü.

Mənbə
-----

* Rusiya səfirliyində həbs olunmuş qadınlar/2-c bölüm yazıçı:Qulamrza Gülü Zəvarə, 32-ci səhifə

Həmçinin bax
------------

* Aleksandr Qriboyedov
**Mərkəzi ada** və ya digər adı ilə **Timsah adası** — Keniyadakı Turkana gölünün ortasında yerləşən vulkanik bir adadır. Ada həmçinin Keniya Vəhşi Təbiət Xidməti tərəfindən idarə olunan Mərkəzi Ada Milli Parkının ərazisinə daxildir.

Ondan çox krater və konusdan ibarətdir, bunlardan üçündə kiçik göllər yerləşir. İki ən böyük göl bir kilometr genişliyə və təxminən 80 m dərinliyə qədər olan kraterləri qismən doldurur. Əsasən bazaltdan ibarət olan adada ən yüksək nöqtə göl səthindən təxminən 190 m yüksəklikdə olmaqla 550 metr hündürlüyündədir.

Kiçik bir partlayış kraterinin şərqdən qərbə uzanan zənciri 3 km enindədir və adanın şərq tərəfini kəsir. Cənub şərqdəki bir neçə kiçik ada qismən sualtında olan kraterlərə işarədir və adanın yaxınlığındakı göl səthinin altında digər konuslar və vulkan sütunları yatır.

Adadakı ən gənc tuf və lavalar Holosenə aid ola bilər. 1974-cü ildə adadan ərimiş kükürdün və buxar buludlarının sıx emissiyası müşahidə edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Kenya Wildlife Service – Central Island National Park Arxivləşdirilib iyun 5, 2011, at the Wayback Machine
2. ↑  "Smithsonian Global Volcanism Program". 2020-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-06.
***Tiofosforil xlorid*** - PSCl3 formullu qeyri-üzvi bir birləşmədir. [1] Havada buxarlanan rəngsiz, kəskin qoxulu bir mayedir. Fosfor xloriddən sintez olunur və böcək öldürücü maddələri istehsal etmək üçün istifadə olunur.

Sintez
------

Tiofosforil xlorid fosfortrixloriddən başlayaraq bir neçə reaksiya nəticəsində yarana bilər. Bu səbəbdən sənaye istehsalında ən çox istifadə edilən və praktik sintez, fosfortrixloridin kükürdün artıq miqdarı ilə 180 ° C-də birbaşa reaksiya verməsidir. [2]

* PCl3 + S → PSCl3

Bu metoddan istifadə edərək süzmə üsulu ilə təmizləndikdən sonra məhsul çox ola bilər. Katalizatorlar reaksiyanı daha aşağı temperaturda aparmağa kömək edir, lakin lazım olmur. Alternativ olaraq, fosfor pentasulfid və fosfor pentaxloridin birləşməsi yolu ilə də əldə edilir. [3]

* 3 PCl5 + P2S5 → 5 PSCl3

Reaksiyalar
-----------

PSCl3 benzol, karbon tetraxlorid, xloroform və karbon disülfiddə həll olur. [1] Bununla birlikdə tiofosfatları istehsal etmək üçün spirt və aminlər kimi əsasi məhlullarda sürətlə hidroliz edilir. [2] Suda PSCl3 reaksiyaya daxil olur və reaksiya şərtlərinə bağlı olaraq ya fosfor turşusu, hidrogen sulfid və xlorid turşusu ya da dixlortiofosfor turşusu və xlorid turşusu alınır. [4] 

* PSCl3 + 4 H2O → H3PO4 + H2S + 3 HCl
* PSCl3 + H2O → HOP(S)Cl2 + HCl

PSCl3 tiofosforilat və ya P = S üzvi birləşmələrə əlavə etmək üçün istifadə olunur. [2] Bu çevrilmə aminlər və spirtlər, həmçinin amin spirtləri və diaminlər üçün geniş tətbiq olunur. [1] Sənayedə PSCl3, paration kimi həşərat dərmanları istehsal etmək üçün istifadə olunur. [4]

* PSCl3 + 2 C2H5OH → (C2H5O)2PSCl + 2 HCl
* (C2H5O)2PSCl + NaOC6H4NO2 → (C2H5O)2PSOC6H4NO2 + NaCl

PSCl3 tioamidlər yaratmaq üçün üçlü amidlərlə reaksiya verir. [1] Misal üçün:

* C6H5C(O)N(CH3)2 + PSCl3 → C6H5C(S)N(CH3)2 + POCl3

Metilmaqnezium yodidlə reaksiyaya daxil olduqda tetrametildifosfin disülfid alınır([Me2P(S)]2 [5]

İstinadlar
----------

* Jump up to:a b c d Spilling, C. D. "Thiophosphoryl Chloride" in Encyclopedia of Reagents for Organic Synthesis John Wiley & Sons, Weinheim, 2001. doi: 10.1002/047084289X.rt104. Article Online Posting Date: April 15, 2001.
* Jump up to:a b c Betterman, G.; Krause, W.; Riess, G.; Hofmann, T. (2005). "Phosphorus Compounds, Inorganic". Ullmann’s Encyclopedia of Industrial Chemistry. Weinheim: Wiley-VCH. doi:10.1002/14356007.a19\_527..
* Martin, D. R.; Duvall, W. M. "Phosphorus(V) Sulfochloride" Inorganic Syntheses, 1953, Volume IV, p73. doi: 10.1002/9780470132357.ch24.
* Jump up to:a b Fee, D. C.; Gard, D. R.; Yang, C. "Phosphorus Compounds" Kirk-Othmer Encyclopedia of Chemical Technology. John Wiley & Sons: New York, 2005. doi: 10.1002/0471238961.16081519060505.a01.pub2
* G. W. Parshall "Tetramethylbiphosphine Disulfide" Org. Synth. 1965, volume 45, p. 102. doi:10.15227/orgsyn.045.0102

1. ↑  THIOPHOSPHORYL CHLORIDE (ing.).
**Abşeron kanalı** — Abşeron yarımadasında suvarma kanalı. Samur-Abşeron kanalının davamı olaraq Ceyranbatan su anbarında başlayaraq Gürgan qəsəbəsi ərazisində Xəzərə tökülür. Kanalın uzunluğu 72 km təşkil edir. Təsərrüfat daxili hissələrdə su borulardan istifadə etməklə ötürülür. Su magistral kanaldan və onun açıq qollarından nasoslar vastəsi ilə təsərüfat daxili şəbəkəyə vurulur. Basqılı boru kəmərinin ümumi uzunluğu 1056 km, açıq qolarının uzunluğu isə 37 km-dir. Abşeron yarımadasında şəhər ətrafı kənd təsərrüfatının inkişafında və yaşıllıqların artırılmasında böyük əhəmiyyəti vardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Абшерон каналы // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 30.
2. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 58. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Ağa Əbülhəsən Allahverdi oğlu Nəqqaşbaşı Avşar**(Urmiya – 1888) — Azərbaycan rəssamı.

Həyatı
------

Əbülhəsən Allahverdi oğlu Urmiya civarında anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Ünlü ədəbiyyatşünas və bioqraf Məhəmmədəli Tərbiyət "Danişməndani-Azərbaycan" kitabında yazır: "Onun rəssamlıq əsərləri və rəngli peyzajlarını əmisi, məşhur rəssam Əliəşrəf Avşarın qələmdan və kitab üzərində çəkdiyi miniatur və rəsmlərindən ayırd etmək mümkün deyildir. Əziz xan Sərdar onun əsərlərini töhfə kimi Tehrandakı əyanlara göndərərdi. Onun qələmdan üzərində çəkdiyi rəsmlər hələ sağlığında əlli tümənə satılırdı.

Əbülhəsən hicri qəməri 1306 (1888)-cı ildə vəfat etmişdir. ("Əl-məsair vəl-asar"-"Hünərlər və əsərlər")

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Aydın Avşar, Avşarlar, Bakı, "Şuşa", 2008, səh. 139–140

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Rəssam** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Ağa Bəşir oğlu Bəşirzadə** (1914 – noyabr 1986) — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR ticarət naziri (1968–1974).

Həyatı
------

Ağa Bəşirzadə 1914-cü ildə fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunu və Sov. İKP MK yanında Ali Partiya Məktəbini bitirmişdir.

1933–1941-ci illərdə boru-prokat zavodunda elektrik texniki, mühəndis işləyən Ağa Bəşirzadə 1941–1943-cü illərdə Sovet Ordusunda xidmət etmiş, Böyük Vətən müharibəsinin iştirakçısı olmuşdur. 1943-cü ildən Türkmənistan SSR və Azərbaycan SSR daxili işlər nazirliklərində işləmiş, 1949-cu ildən Bakı Şəhər Komsomol Komitəsinin katibi, 1951-ci ildən isə Bakı metro tikintisində ÜİK(b)P MK-nın partiya təşkilatçısı olmuşdur. 1951–1965-ci illərdə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Neft Kəşfiyyatı İnstitutu direktorunun müavini, SSRİ Tikinti Bankı respublika kontoru müdirinin müavini Bakı Maliyyə Şöbəsinin müdiri vəzifələrində işləmişdir.

Ağa Bəşirzadə 1965-ci ildən Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti ticarət şöbəsinin rəisi vəzifəsində çalışmış, 1968-ci ildən 1974-cü ilə qədər Azərbaycan SSR ticarət naziri, 1974-cü ildən 1986-cı ilə qədər isə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında SSRİ Xarici Ticarət Nazirliyinin müvəkkil idarəsinin sədri olmuşdur. O, 1940-cı ildən Sov.İKP üzvü olmuş, Azərbaycan SSR Ali Sovetinə (8-ci çağırış) deputat seçilmişdir.

Ağa Bəşirzadə 1986-cı ilin noyabr ayında vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Бәширзадә Аға Бәширович // Азәрбајҹан ССР Али Советинин депутатлары. Сәккизинҹи чағырыш. Бакы: Азәрбајҹан Дөвләт Нәшријјаты. 1973. С. 69.
**Hüseynov Knyaz Çoban oğlu** — azərbaycanlı şair, Qızıl qələm mükafatı, "Xalqın nüfuzlu ziyaslısı" fəxri diplomu ilə təltif edilib.

Həyatı
------

1954-cü il fevralın 20-də Qərbi Azərbaycanda, Göyçə mahalının Aşağı Şorca kəndində anadan olub.

S. M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) filologiya fakültəsini bitirib. 1978-ci ildən ixtisası üzrə müəllim, 1988-ci ildən isə məktəb direktoru işləyir.

1973-cü ildən – orta məktəbi bitirdiyi gündən mətbuatda çıxış etmişdir. "Vardenis" rayon və "Sovet Ermənistanı" respublika qəzetlərində məqalələri, habelə şeirləri dərc olunub. 1988-ci il deportasiyasınadək Göyçə mahalının Aşağı Şorca kəndində ədəbiyyat müəllimi işləmişdir. "Vardenis" rayon qəzetinin müxbiri vəzifəsində çalışıb. Qəzetdəki fəaliyyətinə görə 1976-cı ildə Vardenis Rayon İcraiyyə Komitəsinin, 1977-ci ildə isə Vardenis Rayon Komsomol Komitəsinin "Fəxri Fərman"ları ilə mükafatlandırılmışdır.

1988-ci ildən Şəmkir rayonunda yaşayır. Burada nəşr olunan "Şəmkir" (keçmiş "Ulduz") rayon qəzetində şeirləri dərc olunub.

1991-ci ildə yaradıcılığı barədə qocaman şair Cavad Cavadlı "Azərbaycan müəllimi" qəzetində müsbət fikir söyləmişdir. 1994-cü ildə "Azərbaycan müəllimi" qəzetində "Dəm vurar" adlı satirik şeiri dərc olunmuşdur.

Mətbuatda mütəmadi çıxışlarına görə "Qızıl qələm" mükafatı, "Xalqın nüfuzlu ziyaslısı" fəxri diplomu ilə təltif edilib. Eyni zamanda "Əsrin ziyalısı" İctimai Birliyinin fəxri diplomuna layiq görülüb.

Sizə təqdim etdiyimiz bu kitab, şairin ilk şeirlər kitabıdır.

Hazırda Şəmkir şəhərində yaşayır və məktəb direktoru işləyir.

Ailəlidir, bir qızı, üç nəvəsi var.

Kitabları
---------

* "Tanrıdan diləyim", Bakı, 2013.
* "Tale Yükümüz", Mingəçevir, 2016

İstinadlar
----------
**Baykovski körpüsü** — Rostov-na-Donu şəhərində 1864-cü ildə inşa edilən edilən körpü. Körpü Qeneralnaya axarı üzərində inşa edilmişdi. Körpü öz adını o zaman şəhər rəhbəri olmuş Andrey Matveeviç Baykovun adından almışdır. Qalıqları günümüzə gəlib çatmamışdır.

Tarixi
------

Tarixi Baykovski körpüsünün inşasına 1840-cı ildə bsşlanılmışdır. Bu zaman şəhər rəhbəri Andrey Romanoviç Yaşenko Qeneralnaya axarı üzərindən körpünü inşa etməyi qərara alır. Bu körpüyə ehtiyac əsasən pis havalarda yaranırdı.. Xüsusi ilə Rostov yarmarkası zamanı ehtiyac daha çox duyulurdu. Axarın digər hissəsinə keçmək provlem yaradırdı, üstəlik əşyaları digər hissəyə keçirmək olduqca çətin idi.

Şəhər duması bu ehtiyacların ödənilməsi məqsədi ilə mövcud taxta körpünün yerinə daş körpünün inşasını qərara alır. Belə ki, taxta körpünün artıq təmirə ehtiyacı vardı. 1857-ci ildə binanın smetə dəyəri arxitektor Lıkov tərəfindən hesablanmışdır. Onun inşasına ümumilikdə 4955 rubl 26 qəpik tələb olunurdu. Bu zaman şəhər rəhbəri Andrey Matveeviç Baykov olur. Nəhayətdə axar üzərində inşa edilən körpünün açılışı 30 avqust 1964-cü ildə gerçəkləşdirilir. 2013-cü ilin mart ayına olan məlumata görə körpüdə olan memorial lövhə və boru günümüzə qədər gəlib çatşamışdır. Baykovski körpüsü belə günümüzə gəlib çata bilməmişdir.

Təsviri
-------

Körpünün evi 20 sajrn təşkil edirdi. Körpünün daxili hissəsi kərpiçdən, divarları isə daşdan inşa edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ростов эпохи Байковской// Донской временник. Краеведческий библиотечно-библиографический журнал". 2016-12-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-09.
2. ↑  История города Ростова-на-Дону. Очерк с рисунками в тексте. Составил А. М. Ильин, 1909 год. 153 с. — С. 68/70
3. ↑  "Старый Ростов во времена Байкова". 2017-04-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-09.
4. ↑  "Генеральная балка//Источник: Сидоров В. С. Энциклопедия старого Ростова и Нахичевани-на-Дону: В 6 т. Ростов-на-Дону: Гефест. Т. 4. 1996. 404 с". 2017-02-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-09.
5. ↑  "Байковский мост-коллектор". 2021-04-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-09.
**D-20** — Sovet (SSRİ) istehsalı olan 152 *mm*-lik yedəklənən haubiça-topu .

İri kaliberli artilleriya silahi olub, sərrast və asma atəşi üçün nəzərdə tutulmuşdur. Maksimal atəş məsafəsi 24000m-dir.

Haubiça-topu ikinci dünya müharibəsindən sonra hazırlanmağa başlamış və 1955-ci ildə ordu sıralarında görünmüşdür.

Konstruksiyası
--------------

D-20 topu ilk olaraq vertikal işləyən yarımavtomatik pazlı çaxmaq sistemi ilə təhciz olunmuş haubiçadır. Topun atəş qurğusu lülədən, mərmi kamerasından, daraqdan və lülə ucu əyləcdən (tormoz) ibarətdir.

Top bir oxlu lafet üzərinə quraşdırılmış və yedəklənəndir.

Döyuş sursatları
----------------

Topdan atəş xüsusi hazırlanmış, ayrılıqda mərmi və giliz doldurucusu ilə aparılır.

Mərmilər məqsədinə və dağıdıcı qabiliyyətinə görə müxtəlif tiplərə bölünür:

1. Qəlpələnən-fuqaslı ОФ-32 mərmisi. Atış məsafəsi 17400m-dir .
2. Kumulyativ-qəlpələnən mərmilər.
3. Yandırıcı mərmilər.
4. Maniə yaradan mərmilər.
5. Nüvə sursatlı 3ВБ3 mərmisi (qadağan edilib).
6. Kimyəvi mərmilər.
7. Zədələyici oxlu hissələrdən ibarət olan mərmilər.
8. İdarəedilən mərmilər.

Qabaritləri
-----------

Top əsas ölçüləri: Uzunluğu döyüş vəziyyətində 12300mm, şit boyu hündürlük 2000mm yürüş vəziyyətində, yoldan hündürlüyü 380mm, gediş eni 2400mm.

Topu yedəyə alınıb aparılması üçün Ural, Kamaz və digər iri yük avtomaşınlarından və AT-T, ATC, ATC-59, MT-T tırtırlı artilleriya yedəkləyicilərindən istifadə olunur.

Silahlanmada
------------

Hal-hazırda D-20 haubiça-topu keçmiş Sovet məkanı ölkələrinin, həmçinin Çin, Misir, Hindistan və s dövlətlərin silahlanmasında mövcuddur.

Dünyada D-20 toplarından hal-hazırda istifadə edən ölkələr mavi, keçmiş istifadəçilər isə qırmızı rəngdə göstərilmişdir.
M81 haubitsası Rumıniya Quru Qoşunlarının arsenalında

İstinadlar
----------

1. ↑  152-мм пушка-гаубица Д-20 Arxivləşdirilib 2022-06-08 at the Wayback Machine,Боги войны.

Vikianbarda ***D-20*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Knorr xinolin sintezi** -sulfat turşusundan istifadə edərək, β-ketoanilidi 2-hidroksixinolinə çevirən molekuldaxili üzvi reaksiyadır. Bu reaksiya ilk dəfə 1886-cı ildə Lüdviq Knorr (1859-1921) tərəfindən müəyyən edilmişdir.[1]

The Knorr pyrrole synthesisThe Knorr pyrrole synthesis
Reaksiya suyun ayrılması ilə müşayiət olunan elektrofil aromatik əvəzetmə reaksiyasıdır. 1964-cü ildə aparılan tədqiqat işi müəyyən reaksiya şərtləri ilə 4-hidroksixinolinin sintezinin rəqabətli reaksiya olduğunu müəyyən etdi.[2] Məsələn, benzoilasetanilid (1) birləşməsi çox miqdarda polifosfor turşusunda (PFT) 2-hidroksixinolin (2), lakin PFT-un miqdarı az olduqda 4-hidroksixinolin (3) əmələ gətirir. Reaksiya mexanizmi həlqəni bağlaya bilən artıq turşuya malik N,O-dikationik aralıq A-nı və monokationik aralıq B-ni əks etdirir. Anilin 4-hidroksixinolin əmələ gəlməzdən əvvəl benzoilasetanilidin digər bir ekvivalenti ilə reaksiyaya daxil olur.

Knorr 1886 synthesisKnorr 1886 synthesis
2007-ci ildə aparılan bir araşdırma ilə [3] reaksiya mexanizmi yenidən nəzərdən keçirildi, NMR spektroskopiyası və nəzəri hesablamalara əsaslanaraq, N,O dikationik aralıq məhsula nisbətən O,O-dikationik aralıq məhsula (superelektrofil) üstünlük verilmişdir. Reaksiya üçün triflüormetansulfoturşu tövsiyə olunur:

Mechanism of Knorr pyrrole synthesisMechanism of Knorr pyrrole synthesis

İstinadlar
----------

1. ^ Synthetische Versuche mit dem Acetessigester Justus Liebig's Annalen der Chemie Volume 236, Issue 1–2, Date: 1886, Pages: 69–115 Ludwig Knorr doi:10.1002/jlac.18862360105
2. ^ The Conversion of Benzoylacetanilides into 2- and 4-Hydroxyquinolines B. Staskun J. Org. Chem. 1964; 29(5); 1153–1157. doi:10.1021/jo01028a038
3. ^ Knorr Cyclizations and Distonic Superelectrophiles Kiran Kumar Solingapuram Sai, Thomas M. Gilbert, and Douglas A. Klumpp J. Org. Chem. 2007, 72, 9761–9764 doi:10.1021/jo7013092
**Zeuqma Mozaika Muzeyi** (*türk.* Zeugma Mozaik Müzesi) — Türkiyənin Qaziantep şəhərində yerləşən və sahəsi 30.000 m2 olan arxeoloji muzey. Dünyanın ən böyük mozaika muzeyidir. Açıldığı ilk gündə 3000-dən çox ziyarətçi qəbul etmişdir.

Haqqında
--------

Həm memarlığı, həm də texnologiyası baxımından muzey dünyada öndə gedənlərdəndir. Muzey "İpək yolu" adı verilən E-400 yolunun üzərində inşa edilmişdir. 3 mərtəbəli 3 binadan ibarətdir. Bununla yanaşı 1.160 nəfəri qəbul edəcək konfrans salonuna da sahibdir. Muzeyin girişində isə Afina heykəli yerləşir. Burada yaşı 2000-dən çox olan mozaika sərgilənir. Mozaikaların çoxu Zeuqma antik şəhərindəndir. Dünyaca məşhur "Qaraçı qızı" mozaikası da burada qorunur.

İş rejimi
---------

Muzey hər gün ziyarətçilərə açıqdır. Aprel-oktyabr ayları arasında 09:00–17:00 saatlarında, noyabr-mart aylarında 09:00–17:30 saatlarında işləyir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-08-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-10.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-12-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-10.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-10.
**Knud Rasmussen** (dan. Knud Johan Victor Rasmussen; 7 iyun 1879, İlulissat – 21 dekabr 1933[…], Kopenhagen) — Danimarkalı səyyah. Rasmussen Şimal Qütbünə çatmış ilk səyyahdır.

Həyatı
------

Rasmussen Qrenlandiyanın kiçik balıqçı şəhəri olan İlusatda anadan olmuşdur. Uşaqlığı Eskimosların arasında keçən Rasmussen burada yaşayan yerli xalqın mədəniyyətini, ovlama üsullarını və qarlı havalarda hərəkət etmək vasitələrini öyrənmişdir. 1902-ci ildə *Danimarka Qrenlandiya Araşdırmaları Cəmiyyətinə* üzv seçilən Rasmussen Şimal Qütbünə getməyin yollarını araşdırmışdır. Səyyah kimi fəaliyyət göstərməzdən əvvəl, Rasmussen bir müddət sahibkarlıqla məşğul olmuşdur. O, Eskimosların ehtiyaclarını ödəyən şirkət yaratmışdır. Əsasən ərzaq və tibbi yardımlar daşıyan şirkətdən əldə olunan qəlirlə Knud Rasmussen Şimal Qütbünə ekspedisiyasını təşkil etmişdir.1912-ci ildə Rasmussen Qrenlandiyada Peter Frenç və iki eskimos xizəkçisi ilə birlikdə, Peary Land buzluq ərazisini keçmişdir. İlk cəhd uğurlu alınmamışdır.

İkinci cəhd Lanq Koc və Torild Vulfla birlikdə edilmişdir. 1916–1918-ci illərdə, təşkil olunmuş ekspedisya nəticəsində Qrenlandiyanın ən şimal nöqtəsi fəth edilmişdir. Rasmussen 1919-cu ildə şərqi Qrenlandiya ərazilərinə səfər etmiş və burada yaşayan Eskimosların həyat və mədəniyyət şəraitlərini öyrənmişdir. O, Qrenlandiyada apardığı araşdırmaları *Myths and Legends from Greenland* kitabında toplayaraq nəşr etdirmişdir. 1921–1924-cü illərdə isə Rasmussen Kanadanın şimalında yaşayan Eskimoslar barəsində araşdırmalar aparmışdır. Aparılmış bu araşdırmalar nəticəsində iki cildlik *Across Arctic America* kitabı nəşr olunmuşdur. 1933-cü ilə qədər Eskimosların həyat tərzləri və yaşamlarını araşdıran Knud Rasmussen 1933-cü ildə Danimarkanın paytaxtı Kopenhagen şəhərində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Knud Johan Victor Rasmussen // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. ↑  Knud Rasmussen // Gran Enciclopèdia Catalana (kat.). Grup Enciclopèdia, 1968.
3. ↑  .
**Vəfa Əlövsət qızı Muradzadə** (d.19 iyul 1968, Azərbaycan, Bakı ş.) — ATİB-in və ASK-nın üzvü, "İş Qadınlarına Dəstək İctimai Birliyi"nin sədri, ilk Azərbaycan brendi- "Made in Azerbaijan" markası ilə ev tekstili fabrikinin qurucusu.

Həyatı
------

Muradzadə Vəfa Əlövsət qızı 1968-ci il iyulun 19-da Bakı şəhərində anadan olub. Əslən Zərdab rayonunun İsaqbağı kəndindəndir. 1985-ci ildə 7 saylı orta məktəbi bitirib. 1985-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin mexanika-riyaziyyat fakültəsinə qəbul olaraq oranı əla qiymətlərlə bitirib. 

2004-cı ildə isə Azərbaycan Universitetinin hüquq fakültəsini qırmızı diplomla bitirib.

Fəaliyyəti
----------

Vəfa Muradzadə iki il vəkil kimi fəaliyyət göstərib. Bir müddət Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecində və xarici şirkətdə işləyib. Hər zaman kənar biznes fəaliyyətilə də məşğul olub. 

2006-cı ildə ilk Azərbaycan brendi- "Made in Azerbaijan" markası ilə ev tekstili fabriki yaradıb. Cənab Prezident İlham Əliyev həmyerlimizin sərgilərində iştirak edib. Vəfa Muradzadə 13 ildir ki, bütün işgüzar sərgilərdə və səfərlərdə iştirak edir. Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin Azərbaycana səfəri zamanı Vəfa Muradzadə Rusiyanın böyük bir Holdinqi ilə memorandum imzalayıb. Daha sonra Qətər dövlətində sərgisi keçirilib. 

2018-ci ildə öncə Azərbaycan-Türkiyə İş Qadınları Birliyi, daha sonra dünya iş qadınlarının qatıldığı "İş Qadınlarına Dəstək İctimai Birliyi"ni yaradıb. Bu birliyin həm qurucu-təsisçisi, həm də sədridir. ATİB-in, ASK-nın üzvüdür.

Mükafatları
-----------

* 2018-ci ildə Prezident İlham Əliyev tərəfindən "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunub.
* Fransanın Kann festivalında Dünyanın 16 iş adamı ilə bərabər "Biznes Qələbəsi" kubokuna layiq görülüb.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Öz brendini yaradan sahibkar qadın". 2020-01-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-11.
2. ↑  "Vəfa Collection". 2019-07-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-11.
3. ↑  "Tərəqqi" medalı ilə təltif olundu
**Verner Şlyaqer** (28 sentyabr 1972) — Avstriyanı təmsil edən stolüstü tennisçi.

Karyerası
---------

Verner Şlyaqer Avstriyanı 1996-cı ildə Atlanta şəhərində baş tutan XXVI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 17-ci, cüt turnirdə isə 9-cu pillənin sahibi olub.

Daha sonra Verner Şlyaqer Avstriyanı 2000-ci ildə Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 5-ci, cüt turnirdə isə 5-ci pillənin sahibi olub.

Verner Şlyaqer Avstriyanı 2004-cü ildə Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 9-cu, cüt turnirdə isə 9-cu pillənin sahibi olub.

Daha sonra Verner Şlyaqer Avstriyanı 2008-ci ildə Pekin şəhərində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 9-cu, Komanda turnirində isə 4-cü pillənin sahibi olub.

Verner Şlyaqer Avstriyanı 2012-ci ildə London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 17-ci, Komanda turnirində isə 5-ci pillənin sahibi olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Olympedia.org.* "**Werner Schlager**". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2021-11-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.
Ukrayna xəritəsində Bucaq ordasının yerləşdiyi ərazi
**Bucaq** və ya **Belqrad ordası** - XVII – XVIII əsrlədə Krım xanlığı və Osmanlı imperiyasının himayəsi altında Şimali Qara dəniz sahillərində məskunlaşan Noqay ordasından ayrılaraq fəaliyyət göstərən türk dövləti.

Haqqında
--------

XVI əsrdə Noqayların bir hissəsi ayrılaraq Bucaq Ordası adı altında birləşdilər. Bu orda adını Bessarabiyanın cənubundakı Bucaq adlı ərazidən götürmüşdür. Ruslar tərəfindən isə ordaya Belqrad ordası adı verilmişdi. 1770-ci ildə Bucaq ordası Rusiyanın himayəsini qəbul etdi və bir müddət sonra Azov dənizi sahillərinə köçürüldü. Ordanın əhalisinin digər hissəsi sonradan Krım müharibəsi dövründə Türkiyəyə köç etdilər. Ordanın görkəmli nümayəndələrindən biri Moldovanın Cantemiresti ailəsinin qurucularından Xan Temirdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Əsməd Muxtarova Türk xalqlarının tarixi (qədim dövrlərdən günümüzə qədər).* Türk xalqlarının tarixi (qədim dövrlərdən günümüzə qədər). Bakı: Adiloğlu. 2012.