recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Əbu Mənsur əl Mətüridi** (tam adı: Muhəmməd bin Muhəmməd bin Mahmud əbu Mənsur əl-Səmərqəndi əl-Maturidi əl-Hənəfi; (təq. 852 – 944[…], Səmərqənd, Mavəraünnəhr, Abbasilər) — Hənəfi fiqhi məzhəbindən olanların əksəriyyətinin etiqad (inanc) imamı, tanınmış alim, türk, islam filosofu, Maturidiyyə (maturidilik) etiqadi məzhəbin banisi.

Həyatı
------

Özbəkistanın Səmərqənd şəhəri yaxınlığındakı Mətürid kəndində anadan olub. Türk mədəniyyət muhitində yetişən və daha çox türklər arasında tanınan, bununla belə bəzi fikirləri dünyada yayılmış türk din adamıdır.Onun həyati barədə çox dərin qaynaqlar yoxdur. Bəzi mənbələrdə "Səmərqəndi" kimi də xatırlanır.

Maturidi fiqhi məsələlərdə imam Əbu Hənifənin yolunu davam etdirsə də, əqidə məsələlərində isə yeni etiqadi məzhəbin banisi sayılır. əl-Maturidi hicri 238-ci (miladi 852-ci) ildə Türküstanda Səmərqənd şəhəri yaxınlığındakı bir kənddə türk ailəsində doğulmuşdur. Maturidi hesab edirdi ki, sələfin vaxtında olmayan və yeni ortaya çıxan bidətçi təriqətlərə, xüsusən də dində yalnız ağıla üstünlük verən Mötəziləyə qarşı sələfin (peyğəmbər səhabələrinin və onların davamçısı olan tabiinlərin) metodu ilə çıxmaq, əhli-sünnət inancını qorumaq yolunda çətin olduğu üçün inanc mövzusunda, ayə və hədislərlə yanaşı ağıla da yer vermək, Sünnənin mənbələri ilə yanaşı əqli açıqlamalar da edərək məsələnin daha yaxşı başa düşülməsi və qəbul edilməsi üçün əvvəlki alimlərin, xüsusən də fiqhi məzhəb imamlarının - imam Malikin, imam Şafinin, imam əbu-Hənifənin, imam Əhməd ibn Hənbəlin istifadə etmədiyi üsullardan istifadə etmək zərurətə çevrilmişdir.



1. 1 2 3 4  Persée. 2005.
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
**Mustafa İsmayıl oğlu Şərifov** (1875, Nuxa – 1938, Bakı) — ilk azərbaycanlı sanitar-həkim.

Həyatı
------

Mustafa İsmayıl oğlu 1875-ci ildə Şəki şəhərində anadan olmuşdu. 1899-cu ildə Xarkov universitetinin tibb fakültəsini bitirmişdi. 1901-ci ildə Cavanşir qəzasında həkim işləmişdi. İlk azərbaycanlı sanitar-həkim hesab olunur. Sonralar Bakıda rayon sanitar - epidemioloji stansiyasına müdir təyin olunmuşdur. 1918-1920-ci illərdə isə Bakı şəhəri tibb-sanitar hissəsinin müdiri işləmişdir. 

M.İ. Şərifov Bakı Şəhər Səhiyyə şöbəsinin müdir müavini, Əmək Gigiyenası və Peşə Xəstəlikləri İnstitutu statistika şöbəsinin müdiri, "Azneft"in tibb-sanitar idarəsində müdir müavini vəzifələrində işləmişdir. Azərbaycanda səhiyyənin təşkilində yüksək xidmətlərinə görə Mustafa İsmayıl oğlu Şərifova 1932-ci ildə "Azərbaycan SSR Əmək Qəhrəmanı" fəxri adı verilmişdir.

Mustafa Şərifov 1938-ci ildə vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-05-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-30.
2. ↑  *CBC.* "Музей медицины Азербайджана" (rus). Youtube.com. 21.04.2016. 2022-03-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-21.
**Armudu stəkan** — Azərbaycanda çay dəstgahının tərkib hissəsi

Azərbaycanda çay mədəniyyətinin əsas və vacib elementi armudu stəkan olaraq qalsa da, digər stəkan və fincanlara üstünlük verənlər də yetəri qədər var. Çox insan armudu stəkanın digər stəkan və fincanlardan üstün olan cəhətini bilmir. Düzdür, çoxları belə xırdalıqlara fikir vermir, amma armudu stəkanın quruluşu və həcmi məhz çayın optimal hərarətdə və optimal həcmdə içilməsini təmin edir.

Armudu quruluş çayın stəkanda gec və termomübadilə baxımından mütənasib qaydada soyuması üçündür. Belə quruluşda çay səthdən başlayaraq, stəkanın dibinə qədər proporsional şəkildə artan qaydada soyuyur - stəkanın dibindəki kütlə daha isti saxlanır. Adi stəkanda isə süzüləndən bir neçə dəqiqə sonra mayenin bütün kütləsi eyni səviyyədə temperatur itirir, çay birdən-birə tamamilə soyuyur. Bundan başqa, armudu stəkanın bəlli həcmi təsadüfən seçilməyib. Bu, çayın orqanizmə effektiv və mütənasib porsiyalarla qəbul edilməsinə xidmət edən həcmdir. İri stəkanlarda çay içiləndə isə həddən artıq maye qəbulu şişkinlik və ağırlıq yaradır. Bu, həm də çayın tərkibindəki təzyiqi artıran maddələrin artıq qəbul edilməsi deməkdir ki, nəticədə də sağlamlığa ziyan dəyir.

Həmçinin bax
------------

* Armudu (film, 1986)
**Yan III Sobieski** (17 avqust 1629[…] – 17 iyun 1696[…]) (Polyak: Jan III Sobieski, Latin: *Ioannes III Sobiscius ; 17 Avqust 1629 – 17 Iyun 1696*) 1674-cü ildən ölümünə (1696) qədər Polşa kralı və Reç Pospolitanın Böyük Knyazı olmuşdur.

Polyak zadəgan ailəsində anadan olan Sobieski, Yagelloniya Universitetində təhsil almış və gəncliyində Avropanı gəzmişdir. Bir əsgər və daha sonra komandir olaraq, Xmelnitski Üsyanında, Rus-Polşa Müharibəsində və İsveç işğalı dövründə döyüşlərdə iştirak etmişdir. Sobieski, Osmanlı İmperiyasına qarşı müharibə əsnasında hərbi qüdrətini nümayiş etdirmiş və Polşa və Litvada hörmətli, lider bir şəxsiyyət kimi özünü göstərmişdir. 1674-cü ildə Kral Michaelın gözlənilməz ölümündən sonra Polşa-Litva Birliyinin monarxı seçildi.

Sobieskinin 22 illik hakimiyyəti, əvvəlki münaqişələrin qarışıqlığından sonra çox ehtiyac duyulan Birliyin sabitləşmə dövrü oldu. Rəiyyətləri arasında populyar olan, 1683-cü ildə Vyana Döyüşündə Türklər üzərində qazandığı zəfərlə məşhur olan bacarıqlı bir hərbi lider idi. Məğlub olan Osmanlılar Sobieski'yi "Lehistan Aslanı" adlandırdılar və Papa onu "Qərbin xilaskarı" olaraq alqışladı. Sonrakı yaşlarında xəstəlikdən əziyyət çəkən Sobieski, 1696-cı ildə öldü və Krakovdakı Wawel kral qəsrində dəfn edildi. Onun yerinə Polşa və Saksoniya kralı II Augustus gəldi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Johann (Johann III. Sobieski) // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2 3 4  *Bentkowska A.* King of Poland John Sobieski [Jan III; Jana III; John III] // John Sobieski [Jan III; Jana III; John III, King of Poland] (ing.). // *Grove Art Online* / J. Turner [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2017. ISBN 978-1-884446-05-4 doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T045004
3. 1 2  Jan III Sobieski // RKDartists (nid.).
**Armxi**və ya **Kistinka**(inquş Ӏарам-хий, inquş Кисти-хий; oset. Мӕхъхъӕлдон, *gürc.* ქისტეთისწყალი) — İnquşetiyanın Ceyrax rayonundan və Vladiqafqaz (Şimali Osetiya) ərazisindən axan çay.

Armxi Terek çayının bir qoludur. Çayın uzunluğu 24 km-dir. Su hövzəsinin sahəsi isə 298 km²-dir.

Armxi (Kistinka) Sunja, Assa və Fortanqa çayları ilə birlikdə İnquşetiyanın əsas çayıdır. Çay yerli əhalinin təsərrüfat həyatında önəmli rol oynayır. Hər üç çayın hövzələrinin ümumi sahəsi isə 3073 km²-dir.

Coğrafiyası
-----------

Armxi (və ya Kistinka) çayı Ceyrax dərəsində yerləşir. Mənbəyini Arjelom və Yukurulomduk silsilələri arasındakı buzlaqdan götürür. Çay əsasən dağ buzlaqlarından qidalanır. Çayda su həmişə əhəmiyyətli miqdarda olur. Güclü və uzun müddət davam edən yağışlardan sonra səviyyə iki dəfə qalxa bilər. Çayda yüksək su aprel-may aylarında, qış qarları əriyəndə və çoxlu yağış yağanda baş verir. Şam və ağcaqayın meşələrindən şimal-qərb istiqamətində axır. Qısa axınlarda çaya axan sularla dolur. Mənsəbi Terekin sağ sahili boyunca 551 kilometr məsafədə yerləşir. Əsas qolu olan Şondon çayı sola doğru axır. Yüksəklikdə yerləşməsinə baxmayaraq çay demək olar ki, donmur. Yalnız şiddətli şaxtalar düşəndə çayın müəyyən hissəsi donur.

Çayın sahilində Olqeti, Lyajqi kəndləri, aşağı axarında isə rayon mərkəzi Ceyrax yerləşir. Bu səbəbdən çay yerli əhalinin təsərrüfat həyatında vacib rol oynayır. Onun suyundan bostançılıqda və heyvandarlıqda istifadə olunur. Çay sularında xırda balıqlara da rast gəlinir. Bu səbəbdən çayda balıq ovuna da rast gəlinir.

Yaşayış məntəqələrinə yaxın axdığından ciddi çirklənməyə də məruz qalır. Belə ki, 2021-ci ildə ekoloqların təşkil etdiyi təmizlik aksiyası zamanı çayın özündən və ətrafından 30 kisə tullantı toplanmışdır.

Su reyestri məlumatları
-----------------------

Rusiyanın dövlət su reyestrinin məlumatlarına görə, o, Qərbi Xəzər hövzəsi rayonuna aiddir. Çayın hövzəsi – Xəzər dənizi hövzəsinin Terek və Volqa çayları arasındakı çayları əhatə edir. Çayın su təsərrüfatı sahəsi Terekin Rusiya Federasiyasının Gürcüstanla sərhədindən Ursdon çayının qovuşduğu yerə qədərdir.

Dövlət su reyestrindəki obyekt kodu 07020000212108200003039-dir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Сампиев И.М.* Гидронимы Кистетии (Кистинского общества Ингушетии) // Сборник научных статей института социальных исследований. 2019.
2. ↑  "По следам легенды". ghalghay.com. 2020-06-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-29.
3. ↑  "Информация о Ингушетии". 2010-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-01-30.
4. ↑  "Берега реки Гулойхи в Ингушетии очистили от мусора". 2021-11-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-31.

Xarici keçidlər
---------------

* "Акваэксперт. Река Армхи". www.aquaexpert.ru (rus). 2019-11-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-14.
**Qulfiya Yunusova** ( başq. Гөлфиә Аҙнағол ҡыҙы Юнысова (Иҙелбаева) 10 sentyabr 1948, Sarışevo[d], Başqırd MSSR) — Başqırd şairəsi və tərcüməçisi, dramaturq, jurnalist. Başqırdıstan Respublikası Yazıçılar Birliyinin üzvü (1974), Başqırdıstan Respublikası Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1979). Başqırdıstanın xalq şairi (2015).

Bioqrafiyası
------------

Yunusova Gulfiya 10 sentyabr 1948-ci ildə Başqırdıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Əlşəy rayonu, Sarışevo kəndində anadan olmuşdur. Raevskiliseyini bitirdikdən sonra Başqırdıstan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinə daxil olur..

1971-ci ildə Başqırd Dövlət Universitetini bitirir. 1970-ci ildən Sibay Pedaqoji Kollecində müəllim işləyir.

1973-cü ildən Sovet Başqırdıstanı qəzetinin ədəbiyyat və mədəniyyət şöbəsinin əməkdaşıdır. 1974-cü ildən "Pioner" jurnalında ədəbi işçi kimi çalışır.

1978-1999-cu illərdə (20 ildən çox) "Başqırdıstan Kızı" jurnalının baş redaktoru olmuşdur. Eyni zamanda 1990-1993-cü illərdə Rusiya Qadınlar Birliyinin həmsədri, 2003-2004-cü illərdə Başqırdıstan Respublikası Başqırd Qadınları Cəmiyyətinin sədri kiçi çalışmışdır. Üç dəfə Ufa şəhər məclisinin deputatı seçilmiş, XII çağırış Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası Ali Sovetinin deputatı və Başqırdıstan Respublikasının Kurultayının II çağırış deputatı olur.

Yaradıcılığı
------------

1969-cu ildə Qulfiya Yunusovanın ilk şeirlər toplusu olan «Миңә бары өс кенә» ("Mənim cəmi üç yaşım var") nəşr etdirir.

«Зәңгәр тубым» (1971; "Mavi topum"), "Evlər gülümsəyir" (1980), «Һандуғас моңо»" (1998; "bülbül nəğməsi"), «Йәйғор»" (2003;) toplularına daxil eilmiş əsərlərdə Qulfiya Yunusova uşaqların dünyasını izah edərək, uşaq psixologiyasının bilicisi kimi çıxış edir. Sonralar şairin şeirləri «Буҙ турғай йыры» (1983; "Ulduz nəğməsi"), «Өмөтөмдән юғалма» (1990; "Ümid içində itməyin"), «Аҡ ямғыр» (1998; "Ağ yağışlar") toplularına daxil edilmişdir.

Şairənin əsərləri 25 dilə (Azərbaycan, belarus, gürcü, qaraqalpaq, rus, fin, yapon və s.) tərcümə edilmişdir. Şairənin özü Qaysın Quliyev, Aleksandr Filippov və başqalarının şeirlərini başqırd dilinə tərcümə etmişdir.

Mükafatlar və titulları
-----------------------

"Şərəf nişanı" ordeni (11.16.1984)

Rusiya Federasiyasının əməkdar mədəniyyət işçisi (6.06.2005)

Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi (1989)

Akmulla adına Başqırdıstan Respublikasının mükafatı (2000)

Başqırdıstan Respublikası Təhsil Mükəmməlliyi (2000)

Başqırdıstan Respublikasının fəxri fərmanı;

Hədiyə Dəvlətşina adına Başqırdıstan Respublikasının Dövlət Mükafatı (2006).

Başqırdıstanın xalq şairi (2015)

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Романов В.* Не изменяя выбранному пути (к юбилею поэтессы Гульфии Юнусовой) Arxivləşdirilib 2019-03-27 at the Wayback Machine // ИА «Башинформ».
2. ↑  "Как по солнечной радуге.// «Республика Башкортостан», 2008. № 176". 2019-03-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-01.

Mənbə
-----

* на башкирском языке
* на русском языке
**Qulu Ağsəs** (tam adı:*Zeynalov Qulu Ağsəs oğlu*) — Ulduz jurnalının baş redaktoru, Azərbaycan Respublikası Prezident təqaüdçüsü, Azərbaycanın əməkdar jurnalisti (2015).

Həyatı
------

Qulu Ağsəs 20 aprel 1969-cu ildə Ağdamda doğulub.

1993-cü ildə mükafat almışdır. "Avropa" qəzetində işləmişdir. Dövlət radiosunda proqramı var. "Azərbaycan qadını" jurnalının da əməkdaşıdır. Prezident təqaüdçüsüdür.

27 mart 2014-cü ildə Ulduz jurnalının baş redaktoru təyin olunub. Qulu Ağsəs bu təyinata qədər jurnalın baş redaktor müavini olmuşdur.

Yaradıcılığı
------------

Əvvəllər Qulu Zeynalov, Qulu Baxış imzaları ilə yazmışdır. İlk şeirini 1978-ci ildə yazmışdır. 1980-ci ildə isə çap olunmuşdur. Lenin haqqında olan ilk şeiri "Azərbaycan pioneri" jurnalında çap olunub. Böyük ədəbiyyata 1990-cı ildə "Ulduz" jurnalında çap olunan şeirləri ilə gəlib. Şeirləri Türk, Rus, özbək, gürcü, ukrayna, polyak dillərinə tərcümə edilib.

"Sənsən hər yer", "Külək poçtdu", "Nabran novellası" və "Nöqtələr" kitablarının müəllifidir.

30 dekabr 2015-ci ildə Azərbaycanın əməkdar jurnalisti fəxri adına layiq görülmüşdür.

Kitabları
---------

* "Sənsən hər yer"
* "Külək poçtdu",
* "Nabran novellası"
* "Nöqtələr"

İstinadlar
----------

1. ↑  *Lent.az.* "Elçin Hüseynbəyliyə və Qulu Ağsəsə yeni vəzifə verildi" (az.). news.lent.az. 27.03.2014/14:26. 2014-03-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-28.
2. ↑  *Modern.Az.* "Qulu Ağsəs: "Bizdə aşıq yoxdur"" (az.). news.milli.az. 17:24, 17 yanvar 2011. İstifadə tarixi: 2014-03-28.
3. ↑  "Qulu Ağsəs" (az.). ayb.az. 29.12.2013 15:32. 2017-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-28.
4. ↑  *President.* "Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 30 dekabr 2015. 2017-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-30.
**Ross ərazisi** (*ing.* Ross Dependency) — Antarktidada yerləşən Yeni Zelandiyaya mənsub olan ərazi. Departament 60 °C.e. 160° ş.u. və 150° q.u. arasında yerləşir. Ərazi öz adını britaniyalı dənizçi, Ross dənizini açılışını edən Ceyms Rossun şərəfinə adlandırılmışdır.

Əraziyə Viktoriya Torpağı, Ross şelf buzlağı, Ross adası, Balleni adaları, Skott adası və Ruzvelt adası daxildir.

Elmi stansiya
-------------

Skott (Yeni Zelandiya) və Mak-Merdo (ABŞ) qütb stansiyaları fəaliyyət göstərir. Bu ərazidə yeganə daimi fəaliyyət göstərən stansiya Mak-Merdodur. Burada hava limanı fəaliyyət göstərir. Yay ayları yüklər dəniz yolu ilə daşınır.

İtaliyaya məxsus olan Sukkelli stansiyası Terra-Nova körfəzinin qərbində yerləşir. Yay ayları fəaliyyətdə olur. Vanda stansiyası 1969–1995-ci illər ərzində fəaliyyət göstərmişdir. 1987–1992-ci illər ərzində isə Qrinpis təşkilatının Ross adasında stansiyası fəaliyyətdə olmuşdur. Maliyyə çatışmanazlığı səbəbindən bağlanmışdır.

Hüquqi statusu
--------------

1841-ci ildə Ceyms Ross bölgəni kəşf etmiş və buranı Viktoriya Torpağı olaraq adlandırılmışdır. Bölgə Böyük Britaniyanın ərazisi elan edilmişdir. 1923-cü ildən bölgə Zeni Zelandiyaya dövr edilmişdir. Yeni Zelandiyanın general-qubernatoru həm də Ross ərazisinin rəhbəri statusu alırdı. 1959-cu ildə Antarktida haqqında konvensiyasını Zeni Zelandiya belə imzalanmışdır. Bununla da ərazi iddiaları dondurulmuşdur. Bu gündə belə Yeni Zelandiya bölgəyə nəzarəti həyata keçirir. Ancaq bu digər dövlətlərin hüquqlarını taptalamadan həyata keçirilir. Bölgənin böyük bir ərazini əhatə etməsinə baxmayaraq böyük qism ərzini şelf buzlağı təşkil edir.

Bayraq
------

Hazırda regionun rəsmi bayrağı olaraq Yeni Zelandiyanın bayrağı olaraq götürülmüşdür. Digər rəsmi bayraq olaraq Yeni Zelandiyanın poçt, həm də Skott bazasının bayrağı göstərilir. Ceyms Diqnan bölgənin ərazisini əks etdirən bayraq tərtib edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Richardson, Ivor L. M.* "New Zealand's Claims in the Antarctic". New Zealand Law Journal. 33 (9). 1957: 38–42. SSRN 2257655.
2. ↑   Arxivləşdirilib 2022-09-22 at the Wayback Machine Order in Council Under the British Settlements Act, 1887 (50 & 51 Vict c 54), Providing for the Government of the Ross Dependency.

Mənbə
-----

* Ross ərazisinin idarəsi Arxivləşdirilib 2011-08-07 at the Wayback Machine
* Yeni Zelandiya Antarktidası
* Skott bazasının 50 illiyi Arxivləşdirilib 2014-03-09 at the Wayback Machine
* Ross ərazisinin poçt markası Arxivləşdirilib 2008-10-25 at the Wayback Machine
* Ərazinin xəritəsi, mərkəzi hissə Arxivləşdirilib 2007-09-27 at the Wayback Machine
**Rosa glauca** (*lat.* Rosa glauca) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Şimal yarımkürəsinin subtropik vilayətlərində, Afrikada yayılmışlar.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 10 m-dək, yeraltı zoğlu və ya zoğsuz, yarpağını tökən və ya yarım həmişəyaşıl düz dayanan, qövsvari əyilmiş və ya sürünən gövdəsi olan kol və ya liandır. Gövdəsinin, bəzən yarpaqların saplaqlarında müxtəlif formlı və ölçülü tikanları olur. Yarpaqları növbəli, qeyri bərabər - lələkvari mürəkkəb, yalançı zoğlu, bəzən sadədir. Çiçəkləri ikicinsli, aktinomorf, diametri 1,5-8 (10) sm, qalxanvari və ya süpürgəvari çiçək qruplarına yığılmış və ya təkdir. Hipantiləri şarşəkilli, yumurtavari və ya ellipsvari, oxlu, yuxarı hissəsində vəziciklidir, toxumadan inkişaf etmiş nektarlı diski vardır. Kasa yarpaqları (4) 5 ədəd, yarpaq şəkilli, kənarları bütö və ya lələkvarı bölünmüş, meyvələrdə qalan və ya (bəzən hipantinin yuxarı hissəsi ilə) töküləndir. Ləçəkləri 4-5 ədəd sarı, ağ, çəhrayı və ya qırmızıdır. Erkəkcikləri çoxsaylı, tozluqları iki yuvalıdır. Meyvəyarpaqları çoxsaylı, oturaq və qısa ayaqlarda, hipantinin dibində və içəri divarlarının aşağı hissəsində yerləşmiş, tükcüklüdür, bir yuvalı, biranatrop toxum rüşeymi vardır. Meyvəsi qoza meyvəciklərdən ibarət olan sinarodidir.

Ekologiyası
-----------

Əsasən mülayim və isti iqlimli ərazilərdə yayılmışdır. Quraqlığa, istiyə davamlıdır. Torpağa tələbkar deyildir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR-nın Culfa rayonunda təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

R.canina və R.dumalis itburnularının hidridləşməsi nəticəsində yaranmışdır. Çox geniş becərilir, bağ və parklarda istifadə edilir və çox saylı sortları vardır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q158929
* Wikispecies: Rosa glauca
* BioLib: 39752
* EoL: 240473
* EPPO: ROSGL
* FNA: 250100415
* GBIF: 3003709
* GRIN: 104819
* iNaturalist: 204398
* IPNI: 732629-1
* ITIS: 520236
* MoBotPF: 286362
* NCBI: 74637
* PFI: 1969
* Plant List: rjp-1050
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:732629-1
* VASCAN: 20329
* WFO: wfo-0000983687

 |
**Dariuş Pirniakan** (*fars.* داریوش پیرنیاکان‎; 1955, Hadişəhr, Şərqi Azərbaycan ostanı) — Azərbaycan əsilli İran musiqiçisi, tarzəni, setar ifaçısı və musiqi tədqiqatçısı.

Həyatı
------

Dariuş Pirniakan 1955-ci ildə İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Hadişəhr bölgəsində anadan olmuşdur.

### Musiqi təhsili

Dariuş Pirniakan klassik İran musiqisi üzrə ixtisaslaşmış bəstəkar və musiqiçidir. O, tar və setar musiqi alətlərində ifa etməyi Məhəmməd Həsən Ozaridən, Əliəkbər Şahanzidən, Dr. Dariuş Səfvətdən, Yusif Forutandan, Səid Hürmüzidən və Mahmud Kərimidən öyrənmişdir. O, Əliəkbər Şahnazinin yanında tələbə olarkən Mirzə Hüseynquludan rədifdə ifa etməyi də öyrənmişdir.

Tehran Universitetinin İncəsənət fakültəsini bitirmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Universiteti bitirdikdən sonra Dariuş Pirniakan İran Klassik Musiqisini Qoruma və Təbliği Mərkəzində çalışmağa başlamışdır. 1979-cu ildən etibarən uzun müddət Qremmi mükafatı namizədi, maestro Məhəmməd Rza Şəcərianla birlikdə çalışmışdır. Onlar birlikdə İranda, ABŞ-də, Kanadada, Böyük Britaniyada, Fransada, İsveçrədə, İsveçdə, Norveçdə, Danimarkada, Niderlandda, İtaliyada və BƏƏ-də 220-dən çox konsert vermişdirlər. O, həmçinin pərviz Meşkatianın rəhbərlik etdiyi Aref Ansamlında da fəaliyyət göstərmişdir.

O, həmçinin Tehran universitetinin Dramatik İncəsənət fakültəsinin dekan müavini və professoru, İran Musiqi Evinin isə nümayəndəsidir. Dariuş Şahanzi Ansamblının yaradıcısıdır və müğənni Həmid Rza Nurbaxşla uzun müddət birgə çalımşışdır.

Diskoqrafiya
------------

* "Aseman-e Eşq" (tarda, müşayiət edən: Məhəmməd Rza Şəcərian
* "Sərv-e Çəmən",(setarda, müşayiət edən: Məhəmməd Rza Şəcərian
* "Pəyam-e Nasim", (tarda, müşayiət edən: Məhəmməd Rza Şəcərian
* "Del-e Məcnun", (setarda, müşayiət edən: Məhəmməd Rza Şəcərian
* "Yad-e Əyyam", (tarda, müşayiət edən: Məhəmməd Rza Şəcərian
* "Rosva-ye Del", (tarda, müşayiət edən: Məhəmməd Rza Şəcərian
* "Aram-e Can", (tarda, müşayiət edən: Məhəmməd Rza Şəcərian
* "Jan-e Uşşağ", (tarda, müşayiət edən: Məhəmməd Rza Şəcərian
* "Mahur and Segah", (tarda, həsr olunub: Ustad Şahnazininin xatirəsinə
* "Şur Dəşt", (tarda, müşayiət edən: Sadiq Tarif
* "Sokhan-e Tazeh", (müşayiət edən: şəhram Naziri
* "Aseman", (müşayiət edən: Həmid Rza Nurbaxş və Şahnazi ansamblı)

Həmçinin bax
------------

* İran azərbaycanlıları
* İran azərbaycanlılarının siyahısı
* Pərviz Mahmud

İstinadlar
----------

1. ↑  "ePersia: Biography of Dariush Pirniakan". 2019-07-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
2. ↑  "Biography of Dariush Pirniakan". Hamshahri Online Newspaper. 1 iyul 2019 tarixində arxivləşdirilib.
**Darbxanə**, Osmanlı Dövlətində pul kəsilən yer. Darbxanənin tarixi qədimlərə söykənir. Osmanlı Dövlətində ilk pul Osman Qazi zamanında düzəldiyi məlum olursa da, harada buraxıldığı bilinmir. Məlum olan ilk Osmanlı darbxanəsi, Orxan Qazi zamanında pulların qoyulduğu Bursa darbxanəsidir. Sonralar Səlcuqlular dövründə olduğu kimi, Osmanlı Türkləri də, bir çox yerlərdə xüsusən qızıl, gümüş və mis yataqlarının yerləşdiyi ərazilərdə darbxanələr qurdular. 1453-cü ildə İstanbulun fəthi ilə birlikdə Fateh Sultan Mehmet, pul üçün ayrı-ayrı darbxanələr qurdurdu. Pulcuq basılan yerə pul darbxanəsi deyilirdi.

Osmanlı Dövlətinin, başda İstanbul olmaqla Bursa, Ədirnə, Amasiya Ayasuluğ, Üsküb, Belqrad, Serez, Diyarbəkir, Hələb, Bağdad, Tripoli, Əlcəzair, Tunis, Misir, Bosnasarayı və Tiflis şəhərlərində darbxanələri vardır. Sultan III Mustafa dövründən etibarən Misir, Tripoli, Tunis və Əlcəzair xaricindəki darbxanələr ləğv edildi. Darbxanə əvvəlcə saray xaricində Bəyazid ilə Koska arasında Simkeşxanə Xanda ikən, sonradan sarayın birinci həyətinə və indiki yerinə köçürülüb. 1789-cu ildə darbxanə təmir edilərək cihazları yeniləndi. Tənzimatdan sonra darbxanə, idarə olaraq Maliyyə nazirliyinin tabeçiliyinə keçdi. 1842-ci il tarixinə qədər çəkiclə döymə vasitəsilə aparılan pul çap prosesi, çıxarılan bir fərman ilə siferblat üsuluna, 1853-cü ildə pres, 1911-ci ildən sonra isə maşınqayırma presi üsuluna keçirildi. Sultan Əbdüləzizin dövründə inşa edilən darbxanə binası, Respublika dövründə də istifadə edilməyə davam edildi.

Mənbə
-----

* Ortadoğu ve Anadolu'ya yerleşen Türklerin 9'uncu yüzyıldan itibaren kurdukları irili, ufaklı devlet ve beyliklerin muhtelif kasabalarında madeni para basılmış ve para basılan mahallere öteden beri "Darphane" denilmişti.[*ölü keçid*]
* DARBHÂNE [*ölü keçid*]

1. ↑  "Orhan Gazi döneminde, Bursa'da Osmanlı'nın ilk paralarının basıldığı darphane, Büyükşehir Belediyesi'nce restore ediliyor". 2016-03-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-28.
Madeyra xəritədə
**Madeyra** (*port.* madeira — *ağac parçası*) — Atlantik okeanında, Portuqaliyadan 1000 kilometr, Afrikadan 500 kilometr məsafədə olan Portuqaliyaya məxsus ada.

Arxipelaq iki məskunlaşmış: Madeyra və Portu-Santu və iki az məskunlaşmış Desertaş adası və Selvenş adasından ibatərdir. Son iki ada köç edən quşların dayanacaq yeridir.

Madeyra Portuqaliya dənizçiləri tərəfindən 1418 və 1420-ci illər arasında kəşf edilmişdir. Adalar 1807–1814-cü illər arasında Böyük Britaniyanın nəzarətində olmuşdur.

Ada ilboyu turizm üçün ideal yer sayılır, o məşhur Madeyra şərabı, gülləri və ilboyu mülayim iqlimi ilə tanınır (temperatur 16 °C – 25 °C).

Funşal adasındakı port Avropanın kruiz gəmilərinin dayanacaq yeridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "История Британской Империи". 2010-11-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-09-11.
2. ↑  "Madeira Самые большие фейерверки мира". 2007-09-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-09-11.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Madeyra*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Arxivləşdirilib 2010-01-26 at the Wayback Machine
* Madeyra hökumətinin saytı Arxivləşdirilib 2007-05-09 at the Wayback Machine
* Madeyrada turizm haqqında rəsmi sayt Arxivləşdirilib 2010-06-14 at the Wayback Machine
* Madeyra üzrə gid
Çikaqo Əmtəə Birjası (*ing.* Chicago Mercantile Exchange)
**Əmtəə birjası** — müəyyən edilmiş birja qaydaları əsasında əvvəlcədən təyin olunmuş yerdə və vaxtda aşkar kütləvi sövdələşmə şəklində həyata keçirilən topdansatış ticarət bazarını təşkil etmək məqsədi güdən hüquqi və (və ya) fiziki şəxslərin könüllü birliyi əsasında yaradılan hüquqi şəxs statuslu təşkilatdır.

Birja onunla əlamətdardır ki, burada ticarət müntəzəm təşkil edilir, malın keyfiyyətinə, şəraitinə və tədarük vaxtına olan tələblər eyniləşdirilmiş (unifikasiya olunmuş) olur, alıcıların və satıcıların qarşılıqlı təkliflərinə, sonradan sazişlər bağlanmasına əsaslanır. Birjalar xüsusi adamların assosiasiyası kimi təşkil olunur, çox vaxt korparasiya kimi birləşmiş olur və məqsəd isə, ticarəti rahatlaşdırmaq və ucuzlaşdırmaqdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Menecerin sorğu kitabçası" (Rus-Azərbaycan izahlı lüğəti), Bakı, "Elm", 1991. səh.11

Xarici keçidlər
---------------

* **e-qanun.az** saytı[*ölü keçid*]
**Massimo Troizi** italyan aktyor, film rejissoru və yazıçı. 1992-ci ildə çəkilmiş *Il Postino* qısa filmində oynadığı Ruoppolo obrazı ilə şöhrət qazanmışdır.

Həyatı
------

Troizi Neapol yaxınlığında San Giorgio a Kremano kəndində geniş bir ailədə dünyaya göz açmışdır. Atası dəmiryolu mühəndisi idi. Çəkdiyi filmlərin bir çoxunda yaşadığı ailə təcrübələrini əks etdirmişdir. Orta məktəbdən məzun olduqdan dərhal sonra Troizi pərəstiş etdiyi yazar Pyer Paolo Pazolininin təsirləri ilə yazıçılıq fəaliyyətinə başlamışdır. 1969-cu ildən etibarən uşaqlıq dostları ilə birgə kənddəki kiçik bir teatr zalında çalışmağa başlamışdır. Anasının vaxtsız ölümündən təsirlənən Troizi psixoloji sarsıntı keçirərək zökəm xəstəliyinə tutulmuşdur. 1976-cı ildə müalicə üçün ABŞ-yə getməli olan Massimonun yol və əməliyyat xərcini dostları qarşılamışdır.

Massimo Troizi 1994-cü ildə Roma şəhərində vəfat etmişdir.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Aktyor** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Mastabe adası** (*ing.* Masbate) — Filippin arxipelaqının mərkəzində, sahəsi 3269 km² olan ada. Əhalisi — 672 227 nəfərdir (2010).

Coğrafiya
---------

Cənubdan Visayan dənizi, qərbdən Sibuyan dənizi, şərqdən Samar dənizi ilə əhatələnmişdir. Maksimal hündürlüyü 697 metrdir. Cənub hissəsində dərin körfəz vardır. Bitki örtüyü tropik meşələrdir.

İnzibati bölgü
--------------

Əsas şəhəri - Mastabe.Ada Mastabe vilayətinə daxildir. Burada 1 şəhər dairəsi və 14 inzibati vahidlik vardır. 

|  |  |
| --- | --- |
| * Aroroy
* Baleno
* Balud
* Kataiqan
* Kavayan
* Dimasalanq
* Esperansa
 | * Mandoan
* Milaqros
* Moto
* Palanas
* Pio. V. Korpus
* Plaser
* Uson
 |

İqtisadiyyat
------------

Adanın əsas gəlir mənbəyi kənd təsərrüfatıdır. Burada qarğıdalı, çəltik, tütün, şəkər qamışı, kokos, palma yetişdirilir. Balıqçılda inkişaf etmişdir. Adadan Qızıl, marqans, mis və daş komur çıxarılır.

Ədəbiyyat
---------

* «Masbate». Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite.

İstinadlar
----------

1. ↑  "List of Provinces". PSGC Interactive. Makati City, Philippines: National Statistical Coordination Board. 2013-01-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 October 2012.
**Məryəm Vaxtanqovna Cambakur-Orbeliani** (*gürc.* მარიამ ჯამბაკურ-ორბელიანი; 22 avqust 1852 – 1941) — Gürcü knyaginyası, mesenat, ictimai xadim, müəllim, femenist. Gürcü knyazı general-mayor Vaxtanq Orbelianinin qızı. Məryəm Orbeliani Qeyri qəsmi olaraq elmi və bədii ədəbiyyatda Gürcüstanın sonuncu çariçası adlandırılır.

Həyatı
------

Knyaginya Məryam Orbeliani 1852-ci il avqustun 22-də gürcü şairi general-mayor knyaz Vaxtanq Orbeliani və Yekaterina İlyinskayanın ailəsində anadan olub. Ailədə Məryəmindın başqa bir oğul da var idi. Bu gələcək vəkil knyaz Nikolay Orbeliani idi.

Məryəm Orbeliani 1870-ci ildə Tiflis qadın kurslarında təhsilini başa vurduqdan, sonra Zadəgan Maarif Cəmiyyətinin Məktəbinə daxil oldu.

İctimai fəaliyyəti
------------------

1879-cu ildə Məryəm Orbeliani gürcülər arasında Savadlılığın Təşviqi Cəmiyyətinin yaradıcılarından biri oldu. O, 33 il ərzində qadın müəllimlərin hüquqlarının müdafiəsi və qadınların təhsil müəssisələrinə işə qəbulu ilə məşğul olan Qadın Müəllimlər Cəmiyyətinə də rəhbərlik edib. Bundan əlavə, Orbeliani ölkədə ilk gürcü qızlar məktəbinin açılması üçün maliyyə toplamaq kampaniyasını başlatmışdır. Onun rəhbərlik etdiyi Tiflis Uşaq Baxımı Cəmiyyəti qızlar məktəbini bir bölümü idi.

1894-cü ildə Məryəm Cambakur-Orbeliani dörd il əvvəl vəfat etmiş atası Vaxtanq Orbelianinin tərcümeyi-halıyla birlikdə tam şeirlər toplusunu (gürcü dilində) nəşr etdirmişdir. Bu toplunun nəşr etdirilməsində ona məşhur gürcü müttəfəkiri İlya Çavçavadze kömək etmişdir. Çavçavadze toplunun redaktoru olmuşdur.

Məryəm Cambakur-Orbeliani 1918-ci ildə Tiflis Dövlət Universitetinin yaradılması hərəkatının fəal iştirakçısı olub. Gürcüstan Milli Əlyazmalar Mərkəzində Məryəm Orberlianinin tərcümeyi-halı və ictimai fəaliyyəti ilə bağlı 1123 materialdan ibarət arxiv saxlanılır. Buraya həm də yaradıcılıq işləri və yazışmalar daxildir.

İllər sonra
-----------

1921-ci ildə Gürcüstan Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasına zorla ilhaq edildikdən sonra Məryəm Orbeliani müəllimlik və tərcümə işlərini davam etdirirdi. Lakin Sovet hökuməti onu tədricən ictimai fəaliyyətdən uzaqlaşdırdı. Yeni hakimiyyət onun pedaqoji fəaliyyətinə də son verdi. Digər gürcü zadəganlarından fərqli olaraq, Məryəm Cambakur-Orbeliani represiyaya məruz qalmadı. O, 1941-ci ildə 89 yaşında Tbilisi şəhərində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Georgian National Center of Manuscripts, მარიამ ჯამბაკურ-ორბელიანი (1852–1941) Arxivləşdirilib 2015-09-21 at the Wayback Machine
2. ↑  "Vaja Şubitidze: GÜRCÜ DÖVLƏTÇİLİYİNİN SÜQUTU İŞİNDƏ ERMƏNİLƏRİN ROLU". 2021-11-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-30.
3. ↑  Heinrich Boell Foundation, Mariam Jambakur-Orbeliani Arxivləşdirilib 2020-10-22 at the Wayback Machine, 4 February 2014
**Vətəndaşsızlıq hallarının azaldılması haqqında Konvensiya** — suveren dövlətlərin vətəndaşlıqsızlığı azaltmağa razı olduqları 1961-ci il Birləşmiş Millətlər Təşkilatının çoxtərəfli müqaviləsidir. Konvensiya əvvəlcə Qaçqınların Statusuna dair Konvensiyanın Protokolu kimi hazırlanmışdır, Vətəndaşsızların Statusuna dair 1954-cü il Konvensiyası isə qaçqın olmayan və buna görə də Konvensiyaya tabe olmayan vətəndaşlığı olmayan şəxsləri əhatə etmək Qaçqınların Statusu üçün qəbul edilmişdir. .

Vətəndaşsızlıqla mübarizə üçün BMT-nin fəaliyyətinə arxa plan
-------------------------------------------------------------

 1949-cu ildə 1954-cü ildə Vətəndaşsızların Statusuna dair Konvensiyanın qəbul edilməsinə və 1961-də Vətəndaşsızlığın Azaldılması Konvensiyasının tamamlanmasına ilham verən Qətnamənin qəbul edildiyi Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası.
II Dünya Müharibəsi dövründə və ondan dərhal sonra siyasi qeyri-sabitliyin yaratdığı miqrasiya, faktiki olaraq vətəndaşı olmayan şəxslər da daxil olmaqla, görünməmiş sayda köçkünün yaratdığı problemlərin beynəlxalq miqyasını vurğuladı.

Ümumdünya İnsan Haqları Bəyannaməsinin (1948) 15-ci maddəsində deyilir:

Hər kəsin vətəndaşlıq hüququ var.
Heç kim könüllü olaraq vətəndaşlıq və ya vətəndaşlığını dəyişdirmək hüququndan məhrum edilə bilməz.

İstinadlar
----------

1. ↑  van Waas, Laura Ellen. Laura Nationality Matters: Statelessness under International Law Arxivləşdirilib 2021-04-18 at the Wayback Machine, p.21
**Şəddə** – xovsuz xalçalar qrupuna aid olan xalça.

Ümumi
-----

Toxuma texnkiası baxımından şəddə zolaqlı palaz ilə oxşardır. Burada da zolaqlı palazda olduğu kimi əriş düzümü hər dəfə müəyyən saydan sonra fasiləsiz tərzdə təkrarlanan müxtəlif rəngli iplərdən təşkil olunmuşdur. Şəddələr çox zaman şahmatsayağı iri kvadratlara malik bəzəklərdən ibarət olurdu. Bu təqdirdə onun həm ərişi, həm də arğacı rəngli iplərdən təşkil edilirdi. Eyni rəngə malik əriş və arğac iplərini artırıb çoxaltmaqla toxucu həmin kvadratların ölçülərinin dəyişdirilməsinə nail olmağa imkan yaradırdı. Şəddələr üzərində ən çox yayılmış naxış növü və ya kompozisiyası ritmik üfüqi zolaqlar təşkil edən dəvə karvanı təsviri idi.

Bədii analiz
------------

Şəddə müxtəlif növə, müvafiq olaraq bir neçə emal üsuluna malikdir. Şəddənin üç növü var:

* Birrəngli

Birrəngli şəddə sadə naxış toxuma üsulu ilə hazırlanır.

* Damalı

Dama rəsmli şəddə palaz və cecim prinsipi ilə hazırlanır.

* Süjetli

Süjetli şəddələr eyni prinsiplə hazırlanır. Süjetli şəddə olan "Dəvəli" bütün dünyada şöhrət qazanmışdır. Demək olar ki, onların süjeti eyni olaraq qalır, kompozisiyası isə dəyişilməyib. Karvan bir neçə üfiqi cərgə ilə sahədə soldan sağa hərəkət edir. Hər bir qatar gedən sarvana əsaslanır. İnsanlar və heyvanlar tünd-qırmızı fonda canlaınr, rəngi parlaq və hamardır.

Şəddə iki variantda kompozisiyaya malikdir.

* Birinci variant

Birinci variantda kompozisiya müxtəlif süjetlərdən ibarətdir. Əsas süjet – sıraya düzülmüş at və dəvə karvanıdır. Karvanların qarşısında yerləşən daşıyıcıların – sarvanların, dəvə minənlərin fiqurları süjetli şəddənin səciyyəvi cəhətidir. Atlıların sol əlində ov quşu – şahinin, sağ əlində isə ov itlərinin xaltasına keçirilmiş kəndirin təsviri verilmişdir. Bu, ov səhnəsidir. Maraqlısı bundadır ki, orta sahədə təsvir olunmuş bütün adam təsvirləri qabaqdan görünüşlə, heyvan təsvirləri isə profildən verilmişdir. Hər bir insan və heyvan fiqurunun öz rənginin olmasına baxmayaraq, bu, xalçanın ümumi rəng ahəngdarlığına xələl gətirmir. Süjetli təsvirə malik olan Şəddə nadir hallarda xüsusi sifarişlə toxunur. Cəbrayıl rayonunda ipəkdən toxunmuş belə xalçalara rast gəlmək mümkündür.

* İkinci variant

İkinci variantda olan Şəddə ornamental naxışlı xalçalardır. Bu naxışların ümumi elementi qabaqdan görünüşlə verilmiş şanapipik quşunun təsviridir. Belə tipli kompozisiyalara Qarabağ zililərində də rast gəlmək mümkündür. Yaxın zamanlaradək orta sahəsi şahmata bənzər xanalardan ibarət olan Şəddə də istehsal edilirdi.

Texniki xüsusiyyətlər
---------------------

Xarici keçidlər
---------------

* Şəddə
**Qulaq pərdəsi** (*lat.* membrana tympani) — xarici qulaqla orta qulağın hüdudunu təşkil edir. Qulaq pərdəsinin kənarı xarici qulaq keçəcəyi dibində olan təbil şırımına lifli qığırdaq halqa - *lat.* anulus fibrocartilagineus vasitəsilə bağlanmışdır. Böyüklərdə qulaq pərdəsi dairə ya ellips şəklində olur; qalınlığı 0,1 mm və ölçüsü 11x9 mm-ə bərabərdir. Qulaq pərdəsinin mərkəzi qıf kimi orta qulağa doğru dartılmışdır və qulaq pərdəsi göbəyi - *lat.* umbo membranaetympani adlanır. Qulaq pərdəsinin xarici səthi qulaq keçəcəyi dərisinin epidermis qatı - *lat.* stratum curaneum, daxili səthi orta qulağın selikli qişası - *lat.* stratum mucosum ilə örtülüdür. Bu qişaların arasında lifli birləşdirici toxumadan təşkil olunmuş xüsusi səfhə - *lat.* lamina propria vardır. Bu səhfəni təşkil edən birləşdirici toxuma lifləri qulaq pərdəsinin çevrəsində şüa istiqamətdə (*lat.* stratum radiatum) və mərkəzində dirəvi surətdə (*lat.* stratum circularae) gedir. Qulaq pərdəsinin yuxarı hissəsi lifli toxumadan məhrumdur; burada o, yalnız selikli qişadan, epidermis qatından və bunların arasında olan boş hücrəli toxumadan təşkil olunmuşdur; buna görə qulaq pərdəsinin bu hissəsi az gərgindir və sallanmış hissə - *lat.* pars flaccida adlanır; yerdə qalan və çox gərgin olan hissəyə gərginləşmiş hissə - *lat.* pars tensa deyilir. Qulaq pərdəsinin vəziyyətinə gəldukdə o, həm üfüqi səthə və həmdə orta səthə nisbətən bayıra və dala doğru açılmış 45° bucaq təşkil edir; xarici qulaq keçəcəyinin sanki dal-yuxarı divarının ardıdır.
**Qulaq falı** və ya **Açar falı**, Azərbaycanlıların bayram dəblərindəndir.

Qaydası
-------

Xalq arasında belə dəb var ki, ilaxır çərşənbədə qulaq falı və ya açar falına çıxarlar. Qulaq falında hər kəs ürəyində bir arzu tutur və sonra hər hansı bir evin qapısını pusur. Əgər yaxşı sözlər eşitsə, deyilir arzusu yerinə yetəcək, amma əgər ürəkaçmayan sözlər eşitsə, arzusu bu il yerinə yetməyəcək. Açar falında isə hər kəs niyyət edib bir açar ya sancaqı ayaqının altına qoyur, bəzilər isə yaxalarına iynə taxır dörd yolun ayrımında və ya qapı dalında pusquda durur danışılan sözlərə qulaq yatırdır və eşitdiyi sözləri ürəyində olan arzu və niyyətlərinə görə yozur. Ümum xalqın bu dəbdən xəbərləri olduğu üçün, hər kəs çalışır danışdıqları sözlər xoş və sevindirici olsun.

Mənbə
-----

* Xoyda nəşr olan Əvrin həftəlik dərgisi.

| ⛭Azərbaycanda Novruz bayramı |
| --- |
| Xronologiya | 
* Səddə bayramı
* Boz ayın girməsi
* Çərşənbə
	+ Su çərşənbəsi
	+ Od çərşənbəsi
	+ Yel çərşənbəsi
	+ Torpaq çərşənbəsi
* Aləmin yatdığı vaxt

 |
| Personajlar | 
* Kosa və keçəl
* Bahar qızı
* Qarı Nənə
* Təkə

 |
| Süfrə | 
* Səməni
* Şəkərbura
* Qoğal
* Paxlava
* Bayram yumurtası

 |
| Adətlər | 
* Yumurta döyüşdürmə
* Papaqatdı
* Fişəng və səma fənərləri
* Tonqal qalamaq
* Qulaq falı
* "Bahar gözəli" müsabiqəsi

 |
| Poeziya | 
* Novruz bayatıları
* Novruz tapmacaları
* Vəsfi-hal

 |
**S. Y. Yaqubyansın xüsusu kişi realını gimnaziyasının binası** - Rostov vilayəti Rostov-na-Donu şəhərinin ərazisində yerləşən tarixi bina. Bina xüsusi kişi realnı gimnaziyası üçün inşa edilmişdir. Rostov-na-Donu şəhəri, 1 may küçəsi ev 34 ünvanında yerləşir. Binanın Rusiya Federasiyası regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

Tarixi
------

Sarkis Arutyonoviç Yaqubyans coğrafiya müəllimi olmuşdur. 1908-ci ildə onun vəsaiti hesabına şəhərdə ilk kişi orta təhsil mərkəzi açılmışdır. Təhsil ocağı 14 sentyabr 1908-ci ildə açılır. Onun açılışında şəhər sakinləri, pedaqoqlar, Rostov-na-Donu və Naxçıvan-na-Donu şəhərlərinin rəhbəri iştitak etmişdir. Təhsil ocağınln binası şəhır kilsələrinin birinə yaxın yerləşir. Binanln icarəsi ilə əlaqədar olaraq valideynlər komitəsi şəhır rəhbərliyinə müraciət edərək uçilişin ehtiyaclarının ödəlinmədi məqsədi ilə təhsil ocağına yardım göstərməyi xahiş edir. Bu məqsəd ilə şəhər rəhbərliyi 5000 rubl ayırır..

Yaqubyansın xüsusu kişi realını gimnaziyası üç sinifli idi. 1912-ci ildə dördüncü sinif təşkil edilir. Bundan sonra təhsil mərkəzi Realnı uçilişi statusu alır. Burada xarici dillər, fizika, oxu və təbiətşunaslıq tədris edilir. Şagirdlər birinci-üçüncü sinilər hər il 120 rubl pul ödəməli idilər. 1913-cü ilin yanvarında valideyn komitəsi xərci azaltmağı qərara alır. Ancaq onlar yeni binanın inşasını tələb edirdilər. Binanın tikintisinı 10000 rubl tələb edilirdi. Valideynlər bu məqsədlə 1500 rubl pul toplaya bilmişdilər. Bu məqsədlə Qosbankdan kredit alınır.

1913-cü ilin martında Ambrosimov adlı bir müəllim dərsliklərin itmısini qeydə alır. Üstəlik artıq bu birinci hall deyildi. O, müıllimlər sovetini çağırır, burada onun kim olması müəyyən edilsə də o mühakimə edilmir. Müəllimə özünü öldürməyə cəhd göstərsədə bunun qarşısı alınır. Müəllimlər günahkar olaraq Yaqubyansı ittiham edərək bu haqqda qəzetbə bəyanat yayırlar. Valideynlər isə direktoru dəsyəkləyirdilər. Uçiliş öz işini davam etdirirdi. Nəhayyətdə onun binası 10 noyabr 1913-cü ildə açılmışdır. 1980-ci illərdə burada pioner evi fəaliyyət göstərirdi. XXI əsrdə isə burada məktəbdən kənar fəaliyyət ocaqları vardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Перечень объектов культурного наследия регионального значения (памятников истории, архитектуры, монументального искусства)". 2013-10-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-11.
2. ↑  "Частное училище с испорченной репутацией". 2017-09-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-11.
**Rosa dumalis** (*lat.* Rosa dumalis) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Skandinaviya, Avropada yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 3 m-dək olan koldur. Budaqları qövsvari əyilmiş, iynələri çox vaxt qeyri-bərabər, əsasən zoğlarda oraqvari əyilmişdir. Yarpaqları iri, uzunluğu 15-20 sm, yalançı zoğları yaxşı inkişaf etmiş, uzunluğu 10–12 mm, eni 4–5 mm, çılpaqdır. Xırda yarpaqları 7, bəzən 5 və ya 9, ellips- yumurtavari formada, sadə dişlidir. Alt tərəfdə tükcükləri və vəzcikləri yoxdur, açıq və ya göyümtüldür. Çiçəkləri parlaq çəhrayı, tək, bəzən az çiçəkli çiçək qruplarında yerləşir, çiçək saplağı çox qısadır, əsasən yetişmiş meyvənin uzunluğuna çatmır, çılpaq və hamardır. Kasayarpaqları ensiz, lələkvari çıxıntılı, çiçəklədikdən sonra yuxarıya qalxmış və təxminən birləşəndir, yetişmiş meyvələrin üzərində qalır. Dişicik ağızcığının başı iri, təxminən oturaq, ağ tükcüklüdür. Hipanti oval, şarşəkilli-yumurtavari, çılpaq və hamardır, meyvəcikləri qozaşəkillidir.

Ekologiyası
-----------

Torpağa tələbkar deyildir. Daşlı çınqıllı yamaclarda bitir. Quraqlığa, işığa, günəşə davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Qrup əkinlərində istifadəsi məqsədyönlüdür. Vitaminli bitki kimi təsərrüfatda istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q159721
* Wikispecies: Rosa dumalis
* APDB: 227826
* BioLib: 39744
* EoL: 242532
* EUNIS: 179260
* GBIF: 3003708
* GRIN: 5334
* iNaturalist: 429801
* IPNI: 732357-1
* ITIS: 837112
* NCBI: 291166
* PFI: 1976
* Plant List: rjp-575
* PLANTS: RODU4
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:732357-1
* Tropicos: 27804839

 |
**Darien Milli Parkı** (İspan dilində: *Parque Nacional Darién*) Panamada yerləşən Ümumdünya İrsi siyahısındadır. Panama şəhərindən təxminən 325 kilometr məsafədədir və Panamadakı bütün milli parkların ən böyüyüdür. Həm də Mərkəzi Amerikadakı ən vacib Dünya İrsi ərazilərindən biridir.

Darien Milli Parkı iki Amerikanı birləşdirən təbii bir körpüdür.

1972-ci ildə 700.000 ha (7,000 km2) ərazisi Alto Darién Qoruma Meşəsinin bir hissəsi oldu. Bölgə 1980-ci ildə Milli Park elan edildi. 1983-cü ildə 859.333 ha (8,593,33 km2) sahəsi UNESCO-nun biosfer qoruğuna çevrildi. Park 5,790 km2 (579,000 ha) ərazini əhatə edir.

Panamanın Darien əyalətinin ən cənub hissəsində yerləşir və Kolumbiya sərhədinin 90%-dən çoxunu əhatə edir. Karib dənizinin 16 km şimal-şərqində paralel olaraq davam edən Serrania del Darien dağ silsiləsi ilə Sakit Okean sahil xətti arasında yerləşir. Kolumbiyadakı Los Katios Milli Parkına bitişikdir.

Qaleriya
--------

* Harpia qartalıHarpia qartalı
* Kunikulus pasaKunikulus pasa
* Amerika timsahıAmerika timsahı

Həmçinin bax
------------

* Talampaya Milli Parkı
* Oqasavara adaları
* Okinoşima adası

İstinadlar
----------

1. ↑  "Darien National Park" (İngilis). unesco.org. 2016-10-25 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑   (İngilis). naturalhistory.si.edu  (#bare\_url\_missing\_title). 2019-12-24 tarixində arxivləşdirilib.

| ⛭Panamada yerləşən UNESCO-nun Ümumdünya irsi |
| --- |
|  | Darien Milli Parkı  • Koyba Milli parkı  • Panamanın Karib dənizi sahillərində yerləşən istehkamları (Portobelo, San Lorenso)  • Panama -Viexo arxeoloji abidələri və Panama şəhərinin tarixi hissəsi  • Talamanka Reync  və La Amistad  milli parkları |  |
**Daria Şestakova**  (*rus.* Дарья Шестакова; 16 fevral 1996, Ujqorod) — Rusiyalı reqbi oyunçusu, ÇSKA reqbi klubunun oyunçusu.  2016, 2017, 2018, 2019 və 2021-ci illərin Reqbi Yeddiliyi üzrə Avropa Çempionu, 2015-ci il Reqbi-15 Avropa Çempionatının bürünc mükafatçısı. Rusiyanın beynəlxalq dərəcəli idman ustası, Rusiyanın əməkdar idman ustası.)

Bioqrafiya
----------

Daria Şestakova Ujqorodda anadan olub, sonra Çelyabinska köçüb. 138 nömrəli məktəbdə oxuyub, sinif yoldaşlarından biri basketbolçu Kirill Pisklov (3x3 basketbol üzrə 2020 Yay Olimpiya Oyunlarının gümüş mükafatçısı) idi. Daria atletika (dirəklə tullanma) ilə məşğul idi və idman ustalığına namizəd oldu, lakin sonradan reqbi ilə məşğul oldu. 2019-cu ilə qədər RGUTIS-Podmoskovye klubunda oynamağa başladı, daha sonra paytaxtın məşhur ÇSKA-nın reqbi klubunun oyunçusu oldu. O, Reqbi-7 üzrə Ümumdünya Seriyasının mərhələlərinin dəfələrlə iştirakçısı olan Rusiya milli reqbi-7 komandasında oynayır. 2017-ci ilin noyabr-dekabr aylarında Dubayda mərhələnin bürünc medallarını qazanıb iştirakçısı olan Rusiya milli reqbi-7 komandasında oynayır. 2017-ci ilin noyabr-dekabr aylarında Dubayda mərhələnin bürünc medallarını qazanıb. 2021-ci ildə o, Lissabon  və Moskvada keçirilən Avropa Reqbi Yeddiliyi Çempionatının hər iki mərhələsində yarışaraq karyerasında beşinci Avropa çempionluğunu qazandı. Həmin ilin iyulunda o, Tokio Olimpiadası üçün ROC komandasının daxil oldu.

 Daria Şestakova Kazanda keçirilən 2018 Avropa Reqbi 7 Çempionları Mükafatında

Ailəsi
------

Bacı - Arina Bıstrova, eyni zamanda reqbi oyunçusu, Daria ilə birlikdə Rusiya reqbi-7 komandasının tərkibində 2016 və 2017-ci illərdə Avropa çempionu oldu. Ər - Dmitri. Daria xeyriyyəçilik fəaliyyəti ilə məşğuldur: 2017-ci il sentyabrın 20-də T-shirt Həyat Verir Fondunun təşkilatçılığı ilə Dmitri Roqaçev adına Uşaq Hematologiyası, Onkologiyası və İmmunologiyası üzrə Milli Elmi-Praktik Mərkəzin uşaq pasiyentləri üçün keçirilən şənlikdə iştirak etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ÇSKA saytında profil". 2021-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-29.
2. ↑  Rusiya komandasının tərkibində Moskva vilayətinin idmançıları Avropa çempionatında reqbi üzrə qızıl medal qazanıblar Arxivləşdirilib 2018-10-11 at the Wayback Machine  (rus.)
3. ↑  Avropa Reqbi Çempionatı üçün Rusiya milli komandasının tərkibində iki moskvalı. Arxivləşdirilib 2018-10-11 at the Wayback Machine  (rus.)
4. ↑  "Rusiya milli reqbi-7 komandasının tərkibində Çelyabinsk idmançısı 2020-ci il Olimpiadasında çıxış edib". 2021-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-29.
5. ↑  "Andrey Kuzin Lissabon üçün heyəti açıqlayıb". 2021-11-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-29.
6. ↑  Marina Kukina və Daria Şestakova köynək verir xeyriyyə fondunun aksiyasında iştirak etdilər Arxivləşdirilib 2018-08-14 at the Wayback Machine  (rus.)
Daraq damğasıDaraq damğası
**Daraq damğa** — Krım xanlarından olan Gəraylar sülaləsi tərəfindən istifadə olunan dövlət simvolu. Damğa Krım tatarlarının milli bayraqlarında da təsvir edilib.

Haqqında
--------

Krım tatar milli bayrağında da yer alan daraq damğası Krım xanlığının paytaxt şəhəri olan Baxçasarayda bəzi giriş qapıları və divarların üzərində də təsvir edilmişdir. Damğa əsasən Gəraylar sülaləsi dövründə istifadə olunub. 1917-ci ildə qurulan Krım Xalq Cümhuriyyətinin də milli bayrağında mavi fonda daraq damğası təsvir edilmişdir. 1991-ci ildə II Krım Tatar Milli Qurultayında mavi fonda sol yuxarı küncdə daraq damğası təsvir edilmiş bayraq Krım tatarlarının bayrağı kimi qəbul edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Krım xan sarayı
* Krım Xalq Respublikası

İstinadlar
----------

1. ↑  *Tuncer Kalkay.* "Tarak Tamgalı Gökbayrak" (*türk.* ). vatankirim.net. 18 may 2008. 18 December 2008 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 mart 2020.