recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Birincili skleroz xolangit** - səbəbi və mexanizmi dəqiq məlum olmayan xolestatik xəstəlik olub, qaraciyərdaxili və xarici öd yollarında diffuz daralmalara xarakterizə olunur və autoimmun-fibrotik xəstəliklərlə birlikdə rastlana bilir. Çapıq daralmalar 0,5–2 sm uzunluqda olub, əksər hallarda həm daxili, həm də xarici öd yollarını birlikdə tutur, az hallarda isə birini (daxili 30%, xarici –10%) tuta bilir. Daralmalar diffuz şəkildə yerləşir və aralarında sağlam axacaq hissəsi olur. Nəticədə "daralma-genişlənmə" görüntüsü öd yollarında "çərəkə" mənzərəsi yaradır ki, bu da Birincili skleroz xolangitin spesifik göstəricisidir. Birincili skleroz xolangit əksər hallarda (80%) bağırsağın iltihabı xəstəlikləri – xoralı kolit və Kron xəstəliyi ilə birlikdə rast gəlir. Digər autoimmun və fibrotik xəstəliklər də rast gələ bilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *N. Y. Bayramov.* Cərrahiyyə Seminarları: Öd Yollarının Cərrahi Xəstəlikləri. Ankara. 2004. 320. ISBN 975-92103-0-4.

Xarici keçidlər
---------------
**Sarıdərə yaşayış yeri** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonu ərazisində yerləşən abidələr kompleksi.

Sarıdərə yaşayış yeri Şahbuz rayonun Aşağı Remeşin kəndi yaxınlığında, Küküçayın sağ sahilində, hündür təpə üzərində yerləşir. Abidə tunc dövrünə aid edilir.

Yaşayış yeri hər tərəfdən dərin dərələrlə sərhədlənir. Abidə oval planda olub iki terrasdan ibarətdir. Abidənin sahəsi 1500 m² – dir. Burada tikinti qalıqlarına təsadüf edilmişdir. Yerüstü materiallar çəhrayı və boz rəngli gil məmulatından ibarətdir.

Təpənin yamacında boz və qara rəngli tufdan hazırlanmış dən daşlarına təsadüf edilmişdir. Tapıntıların təhlili və analizi Sarıdərə yaşayış yerinin e.ə. III – I minilliklərə aid olmasını göstərmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ə. İ. Novruzlu, V. B. Baxşəliyev – Şahbuz bölgəsinin arxeoloji abidələri, Bakı, 1992

Həmçinin bax
------------

* Boyalı Qablar mədəniyyəti

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ⛭Azərbaycanın tunc dövrü abidələri |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| Sarıdərə yaşayış yeri (Azərbaycan)Oğlanqala
Nəhəcir
Naxçıvan nekropolları
Maxta
Kükü
Gəmiqaya
Çalxanqala
Böyükdüz
Qazançı
Qızılburun
Şahtaxtı
Sarıdərə
Sədərək qalası
Qaraköpəktəpə |

 |

 |
Salamin döyüşü
**Salamin dəniz döyüşü** e.ə 500–449-cu illər Yunan-İran müharibəsi əsnasında, e.ə 27 sentyabr 480-ci ildə Eqey dənizindəki Salamin adası yaxınlığında yunan(350–380 gəmi, komandan Evribid) və pers(1000 yaxın gəmi, komandan Kserks) donanmaları arasında baş verib. Afinalı strateq Femistoklun fəndinə görə yunan donanması iki cərgəyə düzüldü. Kserks gəmiləri 3 cərgəyə düzdü, bu isə onların manevr imkanını dar sahədə xeyli məhdudlaşdırdı. Döyüş əməliyatını yunanlar başladı. Onların gəmiləri daha çevik və yüngül idi. Qəti hucuma dözməyən perslər geri çəkilməyə başladı; sıralarının sıxlığına görə hərəkət azadlığından məhrum oldular və yunanların gəmilərinin qoçlarının zərbələrindən və bir biriləri ilə toğğuşmaları səbəbindən xeyli itki verdilər. Nəticədə perslər məğlub oldular. Onlar 200 gəmi itirdilər, yunanlar −40. Salamin döyüşündəki qələbə Yunan-İran müharibəsinin gedişini yunanların xeyrinə dəyişdi.

Mənbə
-----

* Советская военная энциклопедия Москва 1980 Военное издательство министерства обороны СССР T. 8 səh. 216

| ⛭Yunan-İran müharibələri (e.ə. 499—449) |
| --- |
| İoniya üsyanı (e.ə. 499-493) | Naksos • Sard • Kiprdə Salamin döyüşü • Efes • Lade |  |
| Birinci yunan-iran müharibəsi (e.ə. 492-490) | Naksos • Eretriya • Marafon |
| İkinci yunan-iran müharibəsi (e.ə. 480-479) | Fermopil • Artemisiya • Salamin • Potideya • Olinf • Plateya |
| Yunanların əks-hücumu (e.ə. 479-478) | Mikale • Sest • Bizans |
| Müqavilələr | Kimon • Kalli |
**Sandra Aguilar Navarro** (d. 9 avqust 1992) — İspaniyanı təmsil edən bədii gimnast. Sandra Aguilar Navarro, İspaniyanı 2012-ci ildə baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında və 2016-cı ildə baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib.

Karyerası
---------

Sandra Aguilar Navarro, 2012-ci ildə İspaniyanın bayrağı altında Birləşmiş Krallığın paytaxtı London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında komanda yoldaşları Lidiya Redondo, Yelena Lopez, Lordes Mohedano, Alexandra Quereda və Loreto Açaerandio ilə finalda 54.950 xal topladı və fəxri 4-cü yeri tutdu.

Sandra Aguilar Navarro, növbəti dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında komanda yoldaşları Artemi Qavezou, Yelena Lopez, Lordes Mohedano və Alexandra Quereda ilə finalda 35.766 xal topladı və Olimpiya Oyunlarının gümüş medalına sahib oldu.

İstinadlar
----------
**Ağlağan** Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında və İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında dağ adı.

Toponimkası
-----------

Ağlağan- Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında və İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında dağ adı. Bozabdal dağ silsiləsinin zirvələrindən birinin adıdır. Loru və Pəmbək bölgələrini ayıran dağdır. (hünd.2992m.) İlk dəfə "Kitabi-Dədə Qorqud" eposunun IV boyunda "kafirlərin" (yəni xristianların) sərhəddində dağ kimi çəkilir. Keçmişdə Qazax-Borçalı ellərinin yaylaq yeri olmuşdur. Ağ və mənası məlum olmayan Laqan sözlərindən ibarətdir. XIX əsrdə İrəvan quberniyasının Eçmiadzin qəzasında Qızıl-Laqan, Şimali Qafqazda Stavropol quberniyasının Böyük Derbet ulusunda Laqan-Xuduk, Dağıstan əyalətinin Teymurxanşura dairəsində Çakas-Laqan və başqa toponimlərdə mənası məlum olmayan "laqan" sözü vardır. 1747-ci ildə Borçalı bölgəsinin Baydar nahiyəsində bir kənd də Laxan adlanırdı. XX əsrin 30-cu illərində Ağlağan dağı fərmanla ermənicə Urasar adlandırılmışdır.

Həmçinin bax
------------

Tiflis quberniyası

Xarici keçid
------------

axc.preslib.az

İstinad
-------


1. ↑  B. Ə. Budaqov, Q. Ə. Qeybullayev. Gürcüstanda Türkmənşəli Toponimlərin İzahlı Lüğəti. Bakı, "Nurlan", 2008
**Fazil Nəriman oğlu Ələkbərov** (1971, Arbatan, İliç rayonu) — Naxçıvan Muxtar Respublikasının daxili işlər naziri (2017–2021), general-leytenant.

Həyatı
------

1971-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Arbatan kəndində anadan olmuşdur. 2006-cı ildə Naxçıvan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmişdir. 1990–1992-ci illərdə Silahlı Qüvvələrin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmət keçmişdir.

1992–2010-cu illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin ayrı-ayrı struktur qurumlarında müxtəlif vəzifələrdə işləmişdir.

2010–2015-ci illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Miqrasiya Xidmətinin rəisi, 2015–2017-ci illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin rəisi vəzifələrində çalışmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2014-cü il 17 mart tarixli 343 nömrəli Sərəncamı ilə III dərəcəli dövlət miqrasiya xidməti müşaviri ali xüsusi rütbəsi, 2016-cı il 3 fevral tarixli 1765 nömrəli Sərəncamı ilə general-mayor, 2018-ci il 29 iyun tarixli 261 nömrəli Sərəncamı ilə general-leytenant ali hərbi rütbəsi verilmişdir.

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sədrinin 2017-ci il 25 avqust tarixli 80-VFR nömrəli Fərmanı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının daxili işlər naziri vəzifəsinə təyin edilmişdir. 4 noyabr 2021-ci ildə vəzifəsindən azad edilmişdir.

Təltifləri
----------

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2009-cu il 1 iyul tarixli 364 nömrəli Sərəncamı ilə "Vətən uğrunda" medalı, 2015-ci il 18 mart tarixli 1119 nömrəli Sərəncamı ilə "Miqrasiya orqanlarında qulluqda fərqlənməyə görə" medalı, 2017-ci il 27 mart tarixli 2765 nömrəli Sərəncamı ilə 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

Ailəsi
------

Ailəlidir, üç övladı var. Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinin sədri Vasif Talıbovun xalası oğlu və qudasıdır. Qızı Vasif Talıbovun oğlu Seymur Talıbov ilə evlənmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-02-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-09.
2. ↑  "Ələkbərov Fazil Nəriman oğlu". 2021-05-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-02.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-02-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-18.
Şinrin-yoku ilə məşğul olmağa bir nümunə.
**Şinrin-yoku** (森林浴?) və ya **meşə vannası** – meşədə vaxt keçirərək təbiətlə əlaqə qurmaqdan ibarət olan terapevtik rahatlaşma praktikası və ya prosesi. Şinrin-yoku konsepsiyası ilk dəfə Yaponiyada ortaya çıxsa da, 2010-cu illərdən etibarən ABŞ-də populyarlıq qazanmağa başlamışdır.

Tarixi
------

"Şinrin-yoku" termini ilk dəfə 1982-ci ildə Yaponiya Meşə Agentliyinin direktoru Tomohide Akiyama tərəfindən ortaya atılmışdır. O, meşə ziyarətlərini sağlamlıq ekoturizmi ilə əlaqələndirmək üçün belə bir konsepsiya yaratmaq istəmişdir.

2004-cü ildə Yaponiyada Meşələrin Terapevtik Effektləri Assosiasiyası, 2007-ci ildə Yaponiya Meşə Tibbi Cəmiyyəti yaradılmışdır.

Praktika
--------

Şinrin-yoku ilə məşğul olmaq ağacların və otların arasında olmaq, meşənin atmosferi ilə əlaqə qurmaq deməkdir. Şinrin-yoku ilə məşğul olarkən mobil telefon və kamera kimi elektronika cihazları qıraqda qoyulur. Praktika meşədə sakitcə gəzərək yerinə yetirilir. Şinrin-yoku zamanı beş duyğudan istifadə etmək vacibdir. Praktika zamanı bunları etmək olar:

* Meşənin səsinə (quşların və böcəklərin) qulaq asmaq
* Ağaclara, yarpaqlara, otlara toxunmaq
* Çiçəkləri və ya ağaclardan ifraz olunan efir yağlarını qoxlamaq
* Ətrafı və mənzərəni müşahidə etmək
* Nəfəs dərərək meşə havasının qoxusunu hiss etmək

Faydaları
---------

Aparılmış elmi tədqiqatlara əsasən şinrin-yoku ilə məşğul olmaq kortizol konsentrasiyasını azaldır, qan təzyiqini aşağı salır, sinir sisteminə müsbət təsir göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Clifford, M. Amos.* Your Guide to Forest Bathing (ingiliscə). Conari Press. 2018. 7. ISBN 978-1-57324-738-2. İstifadə tarixi: 7 fevral 2024.
2. 1 2  *Miyazaki, Yoshifumi; Kagawa, Takahide; Kasetani, Tamami; Tsunetsugu, Yuko; Jin Park, Bum.* "The physiological effects of Shinrin-yoku (taking in the forest atmosphere or forest bathing): evidence from field experiments in 24 forests across Japan". Environ Health Prev Med. (ingiliscə). 15 (1). 2 may 2009: 18-26. doi:10.1007/s12199-009-0086-9. 6 February 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 fevral 2024.
3. 1 2  *Li, Qinq.* "Forest Bathing' Is Great for Your Health. Here's How to Do It". Time (ingiliscə). 1 may 2018. 7 February 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 fevral 2024.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | NDL: 01007876 · NKC: ph1016204 |
**VIII Georgi** (*gürc.* გიორგი VIII ; {{DVTY}} şablonu boşdur ) — Baqrationilər sülaləsindən olan Gürcüstan çarı. VIII Georgi Gürcüstana bütöv şəkildə hökmdarlıq edən son çar olmuşdur. Sonradan Gürcüstan çarlığı parçalanmışdır. 1466-cı ildən etibarən Kaxeti çarı olaraq hakimiyyətinə davam etmişdir. Atası çar I Aleksandr, anası isə Tamara adlı qadın olmuşdur.

Həyatı
------

VIII Georgi dövründə Gürcüstanın vahid şəkildə idarə edilən feodal monarxiyasının çarlıqlara bölünməsi prosesi başa çatdı. Samsxe-Satabaqo bölgəsi çarlıqdan ayrılan ilk bölgə olmuşdur. Qərbi Gürcüstanın hakimi (eristavisi) Baqrat Georgiyə qarşı üsyan qaldırdı və müstəqil hakimiyyət sürməyə başladı. 1463-də tərəflər arasında baş tutmuş Çihori döyüşündə VIII Georgi məğlub oldu.

1465-ci ildə VIII Georgi Samsxe-Satabaqo atabəyi II Kvarkvare tərəfindən əsir alındı. Bundan istifadə edən Baqrat 1466-cı ildə özünü Gürcüstan çarı elan etdi. Həmin ildə əsirlikdən azad olan VIII Georgi Kaxetiyə qayıtdı və özünü Kaxeti çarı elan etdi. Beləliklə, Gürcüstan çarlığı parçalandı.

VIII Georgi Avropaya elçi heyəti göndərən ilk Gürcü çarı olmuşdur (1458–1459-cu illərdə Osmanlı əleyhinə koalisiya yaratmaq üçün).

Bu dövrdə Roma papa III Kalikst VIII Georginin Gürcüstana patriarx seçmək haqqında xahişinə razılıq vermişdir. Daha sonra VIII Georgi və II Kvarkvare özlərini papanın təbəəsi elan etdilər və bolonyalı Lüdoviki papanın Gürcüstandakı nümayəndəsi seçdilər. Seçimi təsdiqlətmək üçün yeni seçilmiş Roma papası II Piyə müraciət etdilər. Müraciətləri papa tərəfindən təsdiqləndi.

1461–1482 illərdə Gürcü elçiləri Fransa kralı VII Karl və oğlu XI Luis ilə görüşlər keçirdilər. Lakin bu görüşlər heçbir nəticə vermədi. Çünki bu dövrdə Avropa Osmanlı imperiyasına qarşı sülh siyasəti aparırdı.

VIII Georgi 1476-cı ildə vəfat etdi. Ondan sonra taxta I Aleksandr çıxdı.

Ailəsi
------

VIII Georgi iki dəfə evlənmişdir. İlk evliliyi Tamara, ikinci evliliyi isə Nestan-Darecan adlı adlı qadın ilə olmuşdur. İlk evliliyindən olan uşaqları :

* Vaxtanq
* Keteon (Kristina)
* Yelena İkinci evliliyindən olan uşaqları :
* I Aleksandr (Kaxeti çarı)
* Məryəm
* İkinci evliliyindən digər bir qızı da olsa da, onun adı bilinmir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Cyrille Toumanoff, "The 15th Century Bagratids and the Institution of Collegial Sovereignty in Georgia ", *Traditio*, Cambridge University Press, vol. 7, 1949–1951, p. 186
2. ↑  Cyrille Toumanoff, "The 15th Century Bagratids and the Institution of Collegial Sovereignty in Georgia ", *Traditio*, Cambridge University Press, vol. 7, 1949–1951, p. 181
3. ↑  Marie-Félicité Brosset, Saint-Pétersbourg, Imprimerie de l'Académie impériale des sciences, 1858, p.148
4. ↑  Donald Rayfield, *a History of Georgia*, Londres, Reaktion Books, 2012, 482 p. p. 159–160
5. ↑  Christopher Buyers, "Georgia — Page 3 ", sur RoyalArk.net (consulté le 15 février 2020)

Ədəbiyyat
---------

* Георгий, грузинские цари // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
* Ronald Grigor Suny, *The Making of the Georgian Nation*: 2nd edition (December 1994), Indiana University Press, ISBN 0-253-20915-3, page 45–46
**Yelena Aleksandrovna Posevina** (d. 13 fevral 1986; Tula, Rusiya) — Rusiyanı təmsil edən bədii gimnast. Yelena Posevina, Rusiyanı 2004 Afina və 2008 Pekin Olimpiadalarında təmsil edib və 2 dəfə qızıl medal qazanıb.

Yelena Posevina həmdə, dörd dəfə Dünya, altı dəfə isə Avropa çempionu olub.

Karyerası
---------

Yelena Posevina, 2004-cü ildə Rusiya bayrağı altında Yunanıstanın paytaxtı Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında komanda yoldaşları Olesya Beluqina, Olqa Qlatskix, Tatyana Kurbakova, Natalya Lavrova və Yelena Murzina ilə birgə finalda 49.875 xal toplayaq 1-ci yeri tutdu və Olimpiya Oyunlarının qızıl medalını qazandı.

Yelena Posevina, növbəti dəfə Olimpiya Oyunlarına 2008-ci ildə Çinin paytaxtı Peкin şəhərində XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında qatıldı. O, qrup yarışlarında komanda yoldaşları Marqarita Aliyçuk, Anna Qavrilenko, Tatyana Qorbunova, Darya Şkurixina və Natalya Zuyeva ilə birgə finalda 35.550 xal toplayaq 1-ci yeri tutdu və 2-ci dəfə Olimpiya Oyunlarının qızıl medalını qazandı.

İstinadlar
----------



| ⛭Bədii gimnastika üzrə Olimpiya çempionları (Qrup turniri) |
| --- |
| 
* **1996:** İspaniya Baldo, Kabanillas, Ximenez, Qurendez, Lamarka, Martinez
* **2000:** Rusiya Belova, Şalamova, Lavrova, Netesova, Şimanskaya, Zilber
* **2004:** Rusiya
* **2008:** Rusiya
* **2012:** Rusiya
* **2016:** Rusiya
* **2020:** Bolqarıstan
 |  |
**Supersonik kreyser sürəti**  və ya **Super kreyser sürəti**(*ing.* cruise speed, *ing.* supercruise) — təyyarənin kruiz uçuş rejimində supersonik sürəti.

Müxtəlif mənbələrdə adı
-----------------------

Müxtəlif ədəbiyyatlarda, səssiz səsvermə sürəti belə adlanır:

* Super kreyser sürəti
* Super kruiz sürəti
* Super kruiz (*ing.*  supercruise)

Super kruiz sürətinin növləri
-----------------------------

Həll ediləcək vəzifələrdən asılı olaraq, uçuş həm minimum vaxtda (gəmi sürəti maksimal, uçuş müddəti minimumdur), həm də uçuşun maksimal aralığında (kruiz sürəti minimum, 1 km marşrutda yanacaq sərfiyyatı minimaldır) yerinə yetirilə bilər. Üçüncü bir rejim var - uçuşun maksimal aralığı və müddəti (minimum uçuş zamanı yanacaq sərfiyyatının optimal nisbəti)

Tarix
-----

Ticarət uçuşlarını aviasiyada edərkən, ən az yanacaq istehlakı ilə maksimum məsafəyə uçmağa imkan verdiyi üçün kruiz sürəti böyük əhəmiyyət daşıyır.

Aviasiya tarixində super kruiz sürətində uçan ilk təyyarələrdən biri Tu-144, Concord isə bu rejimdə havada keçirilmiş saatlardakı mübahisəsiz lider idi. Tu-144-ün supersonic kruiz sürəti saatda 2300 km, Konkord isə 2250 km / saatdır.

Hərbi inkişaflarda, təyyarənin uçuşdan sonrakı rejimlərdə səssiz səsli kruiz sürətini saxlamasına imkan verən mühərriklərin yaradılmasına böyük əhəmiyyət verilir, çünki yanan yanacağın artması və nəticədə döyüş tapşırığını yerinə yetirmək üçün vaxtın azalmasına səbəb olur.

Həmçinin bax
------------

* Kreyser sürəti
* Kreyser uçuş rejimi

Ədəbiyyat
---------

* Müəlliflər qrupu. Aviasiya ensiklopediyası / Свищёв Г.П.. — М. : Большая Российская энциклопедия, 1994. — 736 с.

Xarici keçidlər
---------------
**Qriqori Zaxaroviç Ayzenberq** (*rus.* Григо́рий Заха́рович Айзенбе́рг; 17 dekabr 1904, Timkoviçi[d], Minsk quberniyası[d] – 31 mart 1994, Moskva) — radiorabitə sahəsində SSRİ və Rusiya alimi, texnika elmləri doktoru (1946), RSFSR-in əməkdar elm və texnika xadimi (1965).

Həyatı
------

Qriqori Zaxaroviç Ayzenberq 4 dekabr 1904-cü ildə, Rusiya imperiyasının Timkoviçi qəsəbəsində (indiki Belarusun Minsk vilayətinin Kopıl rayonu) anadan olmuşdur. O, 1930-cu ildə Odessa Politexnik İnstitutunu bitirdikdən sonra Radio Elmi-Tədqiqat İnstitutunda əvvəlcə laboratoriya müdiri, sonra isə 30 ildən artıq antenna şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Ayzenberq 1958–1988-ci illərdə Moskva Elektrotexniki Rabitə İnstitutunun Texniki Elektrodinamika və Antenalar kafedrasına rəhbərlik etmişdir. O, texnika elmləri doktoru, professor olmuşdur.

Qriqori Ayzenberq 31 mart 1994-cü ildə vəfat etmişdir. O, Moskvada Vostryakovski qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Qriqori Ayzenberq antenalar nəzəriyyəsi üzrə materiallar hazırlamışdır. Onun rəhbərliyi altında demək olar ki, bütün yerli yayım və rabitə cihazları, o cümlədən MW, LW və HF diapazonları üçün hazırlanmışdır.

Mükafatlar
----------

O, 1947-ci və 1984-cü illərdə SSRİ Dövlət mükafatı , 1957-ci ildə isə "Lenin" mükafatına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Могила Г. З. Айзенберга". 2017-09-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-18.
2. 1 2  Энциклопедический словарь. 2009. АЙЗЕНБЕРГ Григорий Захарович.

Xarici keçidlər
---------------

* *А. М. Модель.* Профессор Г. З. Айзенберг и его вклад в развитие антенной техники — "Электросвязь: история и современность" № 1, 2005, стр. 15.
* *В. И. Блох.* Жизнь, отданная науке — "Электросвязь "№ 11, 2004, стр. 64.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | ISNI: 0000000111878474 · NUKAT: n01038071 · VIAF: 162803979 · WorldCat VIAF: 162803979 |
**Parafin disperqatorları** soyuq şəraitdə saxlanma zamanı tərkibində depressor aşqarları olan yanacaqların təbəqələşməsinin qarşısını almaq üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Ümumi məlumat
-------------

Artıq qeyd olunub ki, bu şəraitdə yanacaqda iki faza əmələ gəlir: açıq rəngli üst təbəqə və parafinlərlə zəngin bulanıq təbəqə. Hər iki təbəqə hərəkətlidir, lakin yanacaq üstdən götürülürsə, mühərriyin işə salınması və işləməsi (bu hissədə yanacağın setan ədədinin az ola bilməsinə baxmayaraq) normal olur. Əgər yanacaq alt hissədən götürülürsə mühərrik işə düşmür və ya düzgün işləmir. Disperqatorlar təbəqələşmənin qarşısını ala bilər. Bundan əlavə parafin disperqatorlarının özlərinin donma temperaturuna az təsir etməsinə baxmayaraq, onlar depressorların effektiv qatılığını 1,5 dəfə azaltmağa imkan verir.

Qeyd etmək lazımdır ki, parafin disperqatorları nisbətən yeni növ aşqarlardır. Bu aşqarların yaradılması haqqında ilk dəfə olaraq Exxon Chem.şirkəti 1989-cu ildə məlumat vermişdi. Disperqatorların depressor aşqarlarla kompozisiyalarının üstünlükləri və nöqsanları az tədqiq olunmuşdur. N.N.Xvostenkonun apardığı bir sıra tədqiqatlara görə depressor və disperqator, eləcə də onların kompozisiyada nisbəti düzgün seçildikdə yanacaqların stabilliyi uzun müddətə artırıla bilər.

Təsir prinsipi
--------------

Parafin disperqatorları ilk dəfə işlənib hazırlanarkən belə bir ideyadan istifadə olunmuşdu: əmələ gələn kristalların səthində elektrik yükü yaradılır ki, onun da hesabına kristallar bir-birindən uzaqlaşır və daha iri topa əmələ gəlmir. Bu məqsədlə aşqar molekullarına uyğun funksioanl qruplar, məsələn aminlər daxil edilir. Parafin disperqatorlarıının təsir mexanizmi haqqında ətraflı məlumat yoxdur. Bundan əlavə bir çox disperqatorların tərkibi istehsalçılar tərəfindən məxfi saxlanılır.

Effektlilik göstəriciləri
-------------------------

Sedimentasiya davamlılığı aşağı temperaturlarda saxlanma zamanı yanacağın təbəqələşmə qabiliyyətini göstərir. Onu ВНИИНП üsulu ilə təyin etmək olar. Üsula görə yanacağın 100 sm 3 ölçülü silindrdə 12 saat ərzində −10°С temperaturda saxlanması zamanı alt təbəqənin həcmi ölçülür. Bu təbəqə nə qədər az olsa, təbəqələşmə bir o qədər geç gedir və davamlılıq bir o qədər yüksək olur.

Çeşid
-----

Rusiyada bir neçə xarici parafin disperqatoru tədqiq olunmuş və tətbiqinə icazə veilmişdir. Bu aşqarların dəqiq tərkibi məlum deyil. Bu aşqarlar depressorlarla kompozisiyada istifadə olunur, eyni zamanda müəyyən olunmuşdur ki, hər yanacaq növü üçün depressor-disperqator kompozisiyasının arzuolunan effektin müşahidə edildiyi optimal qatılığı var. Məsələn, yalnız Keroflux-3283 + Keroflux-3217 kompozisiyası soyuq şəraitdə ДЗп-15/-25 yanacağının saxlanması zamanı əmələ gəlmiş aşağı təbəqənin son filtrlənmə temperaturuna müsbət təsir göstərmişdir. Keroflux-5486 + Keroflux-3217 kompozisiyasının iştirakı ilə effekt müşahidə olunmamış, Keroflux-3283 + Keroflux-3480 kompozisiyası antoqonizmə səbəb olmuşdur.

Mənbə
-----

А. М.Данилов. Применение присадок в топливах. Санкт-Петербург: Химиздат, 2010
**Musa Qəribli** (25 iyun 1992, Ərəbocağı, Ağdaş rayonu – 30 oktyabr 2016, Bakı) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Aprel döyüşləri şəhidi.

Həyatı
------

Musa Nasil oğlu Qəribli 25 iyun 1992-ci il Ağdaş rayonunun Ərəbocağı kəndində anadan olub. Orta məktəbi bitirdikdən sonra hərbi xidmətə gedib və qayıtdıqdan sonra isə 2014-cü ildə MAXE işləmək qərarına gəlir və MAXE işləyir.

Hərbi xidməti
-------------

Əsgər Maxe Musa Qəribli 2016-cı ilin aprel ayında Azərbaycan-Ermənistan təmas xəttində baş verən atışma zamanı başından yaralanır. Bakı şəhərində yerləşən Silahlı Qüvvələrin Baş Klinik Hospitalında müalicəsi davam edib. Uzun müddət müalicədən sonra 30 oktyabr 2016-cı ildə şəhid olur.

Oktyabrın 31-i isə Musa Qəribli doğulduğu Ağdaş rayonunun Ərəbocağı kəndində son mənzilə yola salındı. Dəfn mərasiminə minlərlə rayon sakini ilə yanaşı, şəhidin qulluq etdiyi hərbi hissənin əsgərləri və zabitləri də qatıldı. Dəfn mərasiminin sonunda yaylım atəşi açıldı və əsgər maxe Qəribli uğrunda şəhid olduğu torpağa tapşırıldı.

Musa Qəribli ölümündən sonra göstərdiyi qəhrəmanlığa görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edildi.

Təltifləri
----------

* "İgidliyə görə" medalı (2016) — "İgidliyə görə" medalı (ölümündən sonra)

İstinadlar
----------

1. ↑  *Memorial.az.* "Musa Nasil oğlu Qəribli" (az.). Memorial.az. 29.03.2023. 2023-03-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 iyun 2023.
***Rhodelphis*** su mühitində yaşayan bir hüceyrəli arxeplastiddir və ehtimal edilirdi ki, qırmızı yosunların və Picozoa'nın qardaş qrupudur. Qırmızı yosunların qamçıları olmadığı və ümumiyyətlə fotoavtotrof olmasına baxmayaraq *Rhodelphis* qeyri-fotosintetik plastidi olan qamçılı yırtıcıdır. Bu qrup plastidlərin təkamülünü başa düşmək üçün vacibdir, çünki onlar erkən arxeplastidlərin morfologiyası və biokimyası haqqında fikir verirlər. *Rhodelphis,* fotosintez edə bilməyən bir qalıq plastid ehtiva edir, lakin hemin sintezi və dəmir-kükürd qruplaşması kimi hüceyrədəki biokimyəvi yollarda rol oynaya bilər. Plastidin genomu yoxdur, lakin genlər nüvədən ona yönəldilir. *Rhodelphis* iki perpendikulyar yönümlü flagella daşıyan konusvari bir ön ucu olan yumurtavari formalıdır.

1. ↑  *Gawryluk R. Tikhonenkov D. Hehenberger E. Husník F. Mylnikov A. Keeling P. J.* Non-photosynthetic predators are sister to red algae (ing.). // *Nature* / M. Skipper NPG, Springer Science+Business Media, 2019. Vol. 572, Iss. 7768. P. 240–243. ISSN 1476-4687; 0028-0836 doi:10.1038/S41586-019-1398-6 PMID:31316212
2. 1 2 3
**Rostov Avtobus zavodu** — Rostov-na-Donu şəhərində yerləşən, iri tutumlu avtobuslar istehsal edən Rusiyaya məxsus müəssisə.

Tarixi
------

2007-ci ildə «Krasnı Aksay» zavodunda TaqAZ şirkətinə məxsus böyük tutumlu РоАЗ-5236 model avtobusların istehsalına başlanılmışdır. Model Ukraynaya məxsus VAT Ukravtobusprom tərəfindən ТУР А181 əsasında yığılmışdır. Avtobuslar alman mühərriki olan Deutz, ötürücü qutu və portal körpüsü isə ZF ilə təmin edilmişlər. Avtobuslar yerdən alçaq olub, dörd qapıya sahid idilər. Bunlardan ikisi iki tərəfli olub təkər həlqəsinin yaxınlığında yerləşirdi.

Rəng çeşidləri:бежевый (standart),parlaq-sarı (1 avtobus №65,1 avtobus №22),yaşıl (№3 və №49)

РоАЗ hədəf olaraq Rusiyanın cənub regionlarının ictimai nəqliyyat tələbanı ödəməməli idi. Onlar ilk növbədə Rostov-na-Donu, Krosnodar diyarı və Soçinin təminatında istifadə edilməli idi.

İlk avtobuslar 2008-ci ildə keçirilən Moskva Beynəlxalq Nəqliyyat forumu olan Krokus-Ekspoda iştirak etmişdir. 2010-ci ildə Moskvada Komtrans sərgisində РоАЗ-5236 avtobuslarının üç qapılı variantı nümayiş etdirilmişdir. Rostov-na-Donuda 49 saylı maşrutda bu avtobusdan istifadə edilir.

2010-cu ildə РоАЗ direktoru Postnı Vladimir Nikolayeviç təyin edilmişdir.

2011-cü ildə ukraynalı avtobus hisdələrini tədarük edən şirkət «Sferos-Elektron» Rostov vilayəti məhkəməsinə РоАЗ şirkətinin müflis olması elan etməsi ilə əlaqədar iddia qaldırmışdır. Ancaq bir müddət sonra iş dayandırılmışdır.

28 dekabr 2011-ci ildə zavod rentabelli olmması səbəbindən öz fəaliyyətini dayandırmışdır. Dəzgahlar çıxarılaraq Taqanroq avtomobil zavoduna köçürülmüşdür. Rostov-na-Donu şəhərinin icra başçısının mavininin sözlərinə görə şəhərdə avtobus yığma zavodunun fəaliyyət göstərməsinin prespektivini görmür.

Bununla belə bu avtobusların istehsalı gerçəkləşdirilməsi dəqiq bilinmir.

Modellər
--------

* РоАЗ-5236
* РоАЗ 5239 / Zonda A7
* Zonda C9
* Hyundai County

İstinadlar
----------

1. ↑  "«Деловой Ростов»: Автобусному заводу снова грозят банкротством".[*ölü keçid*]
2. ↑  "Сайт арбитражного суда Ростовской области".
3. ↑  "«Ведомости»: «Тагаз» соберёт и автобусы".
4. 1 2 3  "«Ведомости»: Автобусы разогнались". 2012-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-28.
**Qanlı gədik** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Qafan rayonunda aşırım.

Haqqında
--------

Oronim qanlı sifəti ilə Azərbaycan dilində "dağ belində batıq", "hündür dağ arasında yol", "dağ keçidi, aşırım" mənasında işlənən gədik sözündən əmələ gəlmişdir. 1918-ci ildə ermənilər həmin ərazidə azərbaycanlıları vəhşicəsinə qırmış, qan su yerinə axmışdır. Ona görə də bu dağ keçidi Qanlıgədik adlanmışdır.

Tarixi hadisə ilə bağlı yaranan mürəkkəb oronimdir.

Ədəbiyyatda
-----------

Hamlet Əsədov bir şeirində yazır:

Qanlı gədik, burda bir vaxt qan düşüb,  

Neçə igid vurulub atdan düşüb,  

Dildən-dilə indi bu dastan düşüb:  

Bir igidin al qanıdır hər lalə,  

O vaxtdandır qəmli axır şəlalə.

İstinadlar
----------

1. ↑  PDF versiyası. // Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri. Müəllifi: İ. M. Bayramov; Redaktorları: B. Ə. Budaqov, H. İ. Mirzəyev, S. A. Məmmədov. Bakı: "Elm" nəşriyyatı, 2002, 696 səh. ISBN 5-8066-1452-2
2. ↑  Yüzbaşov R. Azərbaycan coğrafiya terminləri (tədqiqlər), Bakı, "Elm", 1966. s.126
3. ↑  Məmmədov N. Azərbaycanın yer adları (oronimiya), Bakı, "Azərnəşr", 1993. s.39
**Şuqeyzinq** (və ya **Şuqeyz**) (*ing.* shoegazing (*shoegaze*) — alternativ rokun (indi-rokun) janrlarından biri.

Suqeyzinq XX əsrin 80-ci illərində İngiltərədə meydana çıxıb. Alternativ rok melodiyalarına əlavə olunan, bol reverb ehtiva edən sakit vokalların, yuxular, xəyallar, halüsinasiyalar üzərinə yazılan sözlərlə birləşdirilməsi ilə meydana gəlib. Bu tərz musiqi ilə məşğul olanların səhnədə pedalları və müxtəlif effektləri idarə etmək üçün davamlı olaraq yerə baxması səbəbindın belə bir ad alıb (shoe + gaze). Kifayət qədər tanınmış olmasa da digər ölkələrə nisbətən İngiltərədə geniş yayılıb. Janr dream pop, neo-psychedelia, noise pop, noise rock, post-punk, space rock kimi stillərdən ilhamlanıb. Gitara, bas gitara, zərb alətləri və s. musiqi alətləri ilə yanaşı əsasən sintezatordan istifadə olunur. Şuqeyznq ilə məşğul olan ilk qrupun My Bloody Valentine olduğu güman edilir. Tərzin son vaxtlardakı dalğası nyu-qeyzdir.

My Bloody Valentine, canlı performans 2008

Şuqeyzinq qrupları
------------------

* My Bloody Valentine (İrlandiya)
* Drop Nineteens (Amerika)
* Hammock (Amerika)
* Ride (İngiltərə)
* Spiritualized (İngiltərə)
* Slowdive (İngiltərə)
* Lush (İngiltərə)
* No Clear Mind (Yunanıstan)
* Mew (Danimarka)
* Alcest (Fransa)
* Les Discrets (Fransa)
* Sigur Rós (İslandiya)

Xarici keçidlər
---------------

* musicOMH.com Shoegaze revival feature Arxivləşdirilib 2012-08-18 at the Wayback Machine
* shoegaze.co.uk
* Shoegaze examples at Earbits.com Arxivləşdirilib 2012-03-12 at the Wayback Machine
**Schürzen** (*azərb*. "Köynək"‎) Nasist Almaniyası ordusu Wehrmacht tərəfindən İkinci Dünya Müharibəsi dövründə Alman zirehli maşınlarına sonradan geyindirilmiş aralıqlı zirehlərə verilən addır.

Zirehli texnikaya dəyən mərmi nə qədər tez partlayardısa, bunun nəticəsində başlığının içərisində olan partlayıcı da o qədər tez hərəkətə gəlmiş olurdu. Nəticədə, əsas zirehə çatmazdan əvvəl bütün gücü meydana çıxan mərminin təsiri azalırdı. Buna görə, tank heyəti tərəfindən texnikaların üstünə tank tırtıllarının və ya ehtiyat hissələrinin yerləşdirilməsi olduqca məşhur idi.

Eyni şəkildə, Alman zirehli texnika qrupları da eyni üsullardan istifadə etmişdirlər. Bu zirehlər, xüsusən də ön cəbhədə mübarizə aparan tanklara və hücum toplarına əlavə edilirdi.

Bunu ilk dəfə standartlaşdıran almanlar idi. Schürzen adlandırdıqları bu zireh, nazik polad lövhələrdən və ya qalxanlardan ibarət idi. Vasitənin gövdə və qüllə hissəsinə aralarında müəyyən bir boşluq qalmaq şərti ilə əlavə edilirdi. Onların qalınlığı ümumiyyətlə 5 mm idi və tank qülləsi hissəsi üçün 8 mm-ə çatırdılar. Texnikanı yüksək partlayıcılı və ya sərt nüvəli başlığa malik mərmilərə qarşı çox yaxşı qoruyurdu.
**Abbas Göyçə** (*türk.* Abbas Gökçe; 1927, Qars, Qars ili – 20 dekabr 2014, Qars, Qars ili) — İstanbul Türkiyə-Azərbaycan Dərnəyinin Ağsaqqallar Şurasının sədri

Həyatı
------

Abbas Göyçə 1927-ci ildə Qarsın Arpaçay ilçəsinin Meydancıq kəndində anadan olub. Ayvazoğlu Hacının nəvəsi və Qars tacirlərindən olan Əthəm Göyçənin oğludur. Bunlar əslən Qərbi Azərbaycanın Göyçə mahalının Kəvər rayonunun Abbasgölü kəndindəndirlər. Abbas Göyçə orta və lisey təhsilini Qarsda, ali təhsilini Ankara Universitetinin hüquq fakültəsində almış, 1954-cü ildə universiteti bitirmişdir.

1954–1959-cu illərdə hüquqşünas kimi çalışmışdır. 1959–1965-ci illərdə Erçis və Onyedə məhkəmə hakimi, 1965-ci ildən Daniştayda yardımçı və baş yardımçı vəzifələri tutmuş, 1981-ci ildə Qarsdan millət vəkili seçilmişdir. Türkiyə Böyük Millət Məclisində Anayasa komissiyasının üzvü olmuşdur. Hüquq nəzəriyyəsinə dair bir sıra elmi əsərlərin müəllifidir. Türkiyə ictimaiyyəti Abbas Göyçəni həm də ünlü şair kimi tanıyır.

20 dekabr 2014-cü ildə Türkiyədə müalicə olunduğu özəl xəstəxanada 87 yaşında vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *azertag.com.* "Jurnalistlər arasında "Qafqaz İslam Ordusu - 95" mövzusunda yazı müsabiqəsinin qalibləri mükafatlandırılmışlar" (az.). topnews.az. 14.09.2013 19:00. 2014-12-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-22.
2. ↑  "Hocalı Soykırımı Ve Ermeni Vahşeti - Abbas GÖKÇE" (türk). turansesi.com. 11 Mayıs 2013, Cumartesi 23:26:31. 2014-12-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-22.
3. 1 2  Salman Vilayətoğlu, "Oğuz elinin müqəddəs ocağı Göyçə", Bakı, "TS", 2006. səh. 117–118.
4. ↑  "1982 Anayasası'nın mimarlarından Abbas Gökçe vefat etti" (türk). trthaber.com. 20 Aralık 2014 Cumartesi 22:09. 2014-12-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-12-24.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | LCCN: no2011125168 · VIAF: 178935111 · WorldCat VIAF: 178935111 |
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Allahverdi xan.

**Allahverdi xan Undiladze** (*gürc.* ალავერდი-ხანი; 1560, Gürcüstan – 3 iyun 1613, İsfahan) — əvvəlcə I Şah Abbasın sarayında zərgərbaşı, sonra qullarağası, Azərbaycan nağıllarının qəhrəmanlarından biri olan Vəzir Allahverdi xan.

Həyatı
------

I Şah Abbasın vəfatından sonra Səfəvi sarayında xidmət göstərən islamı qəbul etmiş gürcülər iki qrupa ayrılmışdılar. Birinci qrupa Xosrov Mirzə ilə Rüstəm xan Saakadze, ikinci qrupa isə Allahverdi xan Undiladze başçılıq edirdi. Şah Abbasın hakimiyyəti dövründə Allahverdi xanın böyük oğlu İmamqulu xan Fars, kiçik oğlu Davud xan isə Gəncə-Qarabağ bəylərbəyliyinə başçılıq edirdi. Lakin Davud xan xəyanət edərək, 1632-ci ildə yenidən Gəncə Səfəvilərə qarşı çıxan Teymurazın üzərinə yürüş edərkən tərəfinə keçdi. Gürcü mənbəyinin yazdığına görə ağıldan kəm olan Davud xanı şah bir neçə dəfə ziyafətdən qovmuşdu. Qəfildən Gəncəyə soxulan müttəfiqlər burda Qacarlardan ibarət qala qarnizonunun əskərlərini qətlə yetirdilər və "bütün Azərbaycanı ələ keçirəcəklərinə and içdilər". Müttəfiqlərə qoşulan erməni katolikosu Teymuraza belə bir "ideya" ilə müraciət etdi: "Nə qədər ki xotkarla (Osmanlı sultanı) şah (Səfəvi hökmdarı) öz aralarında düşmənçilik edirlər bu yürüşünüzü Təbrizə qədər davam etdirin. Mən sizə 40 min tüfəngçi verə bilərəm. Şah qoşun yığıb sizə qarşı gələnə qədər Təbrizə yağma edin, Azərbaycanda hakimiyyətdə olan xanları dəyişdirin, sonra məni xotkarın yanına göndərin ki, ondan köməyə qoşun hissələri ala bilim. Şah döyüşə girsə də qələbə qazana bilməyəcək, çünki gürcülər üçün geri qaçmaq mümkün deyil, onlar biləcəklər ki, məğlub olub geri çəkilsələr, bu uzun yolda qızılbaşlar onları haqlayıb axırlarına çıxacaqlar. Ona görə də gürcülər var gücləri ilə vuruşacaqlar və siz qələbə qazanacaqsınız. Siz böyük tacidar olacaq, sizin vasitənizlə xristian dünyası azadlıq və qüdrət qazanacaq". Öz hiyləgərliyi ilə erməni katalikosundan geri qalmayan Teymuraz ona belə cavab verdi: "Mən səni və Davud xanı özümlə Qoriyə aparacağam". Şah Davud xanın qardaşı İmamqulu xanı və onun uşaqlarını edam etdirdi, Osmanlıya qaçmış xain Davud xanın uşaqlarını isə axtalatdırdı.

Ailəsi
------

Oğlanları:

* İmamqulu xan
* Davud xan Undiladze

Həmçinin bax
------------

* Səfəvilər

İstinadlar
----------


Vikianbarda Allahverdi xan ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Davud xan Allahverdi xan oğlu Undiladze** (*gürc.* დაუდ-ხანი) — Qarabağ bəylərbəyliyinin bəylərbəyi.

Həyatı
------

Davud xan Undiladze gürcü əsilli Səfəvi sərkərdəsidir. Atası Allahverdi xan I Şah Abbas Səfəvinin zərgərbaşısı idi. Davud xan da şahın qulam qvardiyasına qatıldı. Sonra Qarabağ bəylərbəyliyinin bəylərbəyisi oldu.

Gürcü mənbəyinin yazdığına görə ağıldan kəm olan Davud xanı şah bir neçə dəfə ziyafətdən qovmuşdu. Qəfildən Gəncəyə soxulan müttəfiqlər burda Qacarlardan ibarət qala qarnizonunun əskərlərini qətlə yetirdilər və "bütün Azərbaycanı ələ keçirəcəklərinə and içdilər". Müttəfiqlərə qoşulan erməni katolikosu Teymuraza belə bir "ideya" ilə müraciət etdi: "Nə qədər ki xotkarla (Osmanlı sultanı) şah (Səfəvi hökmdarı) öz aralarında düşmənçilik edirlər bu yürüşünüzü Təbrizə qədər davam etdirin. Mən sizə 40 min tüfəngçi verə bilərəm. Şah qoşun yığıb sizə qarşı gələnə qədər Təbrizə yağma edin, Azərbaycanda hakimiyyətdə olan xanları dəyişdirin, sonra məni xotkarın yanına göndərin ki, ondan köməyə qoşun hissələri ala bilim. Şah döyüşə girsə də qələbə qazana bilməyəcək, çünki gürcülər üçün geri qaçmaq mümkün deyil, onlar biləcəklər ki, məğlub olub geri çəkilsələr, bu uzun yolda qızılbaşlar onları haqlayıb axırlarına çıxacaqlar. Ona görə də gürcülər var gücləri ilə vuruşacaqlar və siz qələbə qazanacaqsınız. Siz böyük tacidar olacaq, sizin vasitənizlə xristian dünyası azadlıq və qüdrət qazanacaq". Öz hiyləgərliyi ilə erməni katalikosundan geri qalmayan Teymuraz ona belə cavab verdi: "Mən səni və Davud xanı özümlə Qoriyə aparacağam".

Davud xan 1633-cü ildə əyaləti yağmalayıb Osmanlı səmtinə qaçdığı üçün 1633-cü ildə I Şah Səfi Səfəvi tərəfindən öldürüldü.

İstinadlar
----------

Ədəbiyyat
---------

* Valerian N. Gabashvili. The Undiladze Feudal House in the Sixteenth to Seventeenth-Century Iran According to the Georgian Sources. Iranian Studies, Volume 40, Issue 1 March 2007, pp. 37–58.
* Maeda, H. On the Ethno-Social Background of Four gholem Families from Georgia in Safavid Iran. Studia Iranica, Volume 32, Issue 2 2003, pp. 243–278.

Həmçinin bax
------------

* Allahverdi xan
* İmamqulu xan
* Qarabağ bəylərbəyliyi

| ⛭Səfəvilərin Azərbaycandakı bəylərbəyiləri |
| --- |
| Əliqulu xan Ustaclı  • Rüstəm xan Sipəhsalar  • Rüstəm xan Türkman  • Təhmasibqulu xan Ağcaqoyunlu-Qacar  • Yusif xan (şair)  • Kəlbəli xan Müsahib-Gəncəvi  • II Uğurlu xan Ziyadoğlu-Qacar  • Davud xan Undiladze  • Uğurlu xan Ziyadi-Gəncəvi  • İmamqulu xan Yıva-Qacar  • Şahverdi sultan Ziyadoğlu-Qacar  • Abbasqulu xan Ziyadoğlu-Qacar  • Əmirgunə xan Ağcaqoyunlu-Qacar • Abdulla xan Ustaclı  • Əlqas mirzə Səfəvi  • Zülfüqar xan Qaramanlı  • II Pirbudaq xan Türkman • Əhməd xan Müqəddəm  • Ənsar xəlifə Qaradağlı  • Əmir xan Türkman  • Ərəb xan Şamlı  • Hüseyn xan Şamlı  • Div Sultan Rumlu
 *Səfəvilər imperiyası  • Qarabağ bəylərbəyliyi  • Şirvan bəylərbəyliyi  • Çuxursəəd bəylərbəyliyi  • Təbriz bəylərbəyliyi  • Portal:Azərbaycan tarixi*  |
**Ad hoc** (IPA: [at hɔk]); "Məqsəd üçün spesifik, niyyətə məxsus, məqsədəmüvafiq" mənasını verən Latın dilində ifadədir. Əsasən bir problem üçün müvəqqəti həll yolunu təsvir etmək üçün istifadə olunur. Bəzən bir çatışmazlığı və ya cəlbedici həlləri vurğulamaq üçün istifadə olunur.

Məsələn, müvəqqəti olaraq yaradılan məhkəmələr və ya tədqiqat istintaq komissiyaları "ad hoc" komitələrdir.

Ad hoc hipotez
--------------

Bir nəzəriyyənin etibarlılığını dəstəkləmək üçün nəzəriyyəyə əlavə edilən bir fərziyyədir. Öz-özlüyündə heç bir dəyəri olmasa da, bir nəzəriyyəni təkzibdən qorumaq üçün "ad hoc hipotezi" istifadə olunur.

Elmi fərziyyələrə zidd olan real məlumatların izahında da bəzən "ad hoc hipotezlər" yalnız vəziyyəti izah etmək üçün istehsal edilə bilər. Tanınmış bir nümunəsi, Albert Einşteynin Xüsusi Nisbilik Nəzəriyyəsinə əlavə etdiyi "kosmoloji sabit"idir. Nisbilik tənliklərinin göstərdiyinin əksinə olaraq, Einstein, fəzadakı sabit quruluşu izah etmək üçün tarazlıq vəziyyətini ortaya qoyan tənliyə bir sabit əlavə etmişdir. Əvvəlcə özü tərəfindən "mənim ən böyük səhvim" kimi xarakterizə olunsa da, sonradan qara enerji nəzəriyyəsi tərəfindən dəstəkləndi.

Hərbi
-----

Xüsusi qrup ümumi mənasında istifadə olunur. Müəyyən bir vəzifə üçün yaradılmış bir təşkilatdır və xidmət müddəti bu vəzifənin icrası ilə məhdudlaşır. Bu cür tapşırıqlar ümumiyyətlə gözlənilməz bir vəziyyət meydana gəldikdə sürətli reaksiya göstərmək üçün fərqli siniflərin elementlərinin bir araya gəlməsi lazım olduqda ortaya çıxır. Bu cür formasiyalardan, məsələn, cəbhə xəttinin bir hissədən yarılması və ya irəli hərəkət edərkən düşmənin bir müdafiə mövqeyi tərəfindən hərəkətin dayandırılması hallarında istifadə olunur.
**"Kitabi-Əsgəriyyə"** — Azərbaycanlı alim və maarifçi Abbasqulu ağa Bakıxanovun 1837-ci ildə yazdığı hekayə. Bu Bakıxanovun Riyazül-Qüdsdən sonra ikinci nəsr əsəridir. Hekayə fanatik cəmiyyətin təqib etdiyi əsgər və kiçik rütbəli ruhani qızın qarşılıqlı məhəbbəti haqda bəhs edir. "Kitabi-Əsgəriyyə" hekayəsində Bakıxanov sevgi azadlığı haqqında yazırdı və xurafata qarşı çıxırdı.

Hekayə ilk dəfə Mirzə Əbülhəsən bəy Vəzirovun 1861-ci ildə Peterburqda çap olunan "Qəvaidi-Zöviyyə ("Zövi qaydaları") adlı türk dili dərsliyində ixtisarla və bəzi hissələri sadələşdirilərək verilmişdir. Hekayənin Quba şəhərindəki Ərdəbillilər məscidindən tapılıb. AMEA-nın Nizami adına Ədəbiyyat və Dil İnstitutunun Əlyazmalar fondunda saxlanılan nüsxəsinin mükəmməl tənqidi mətni ilk dəfə Həmid Araslının transfonoliterasiyası ilə 1946-cı ildə İnstitutun əsərlərinin birinci cildində nəşr olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Könül Nəhmətova. Abbasqulu Ağa Bakıxanovun "Kitabi-Əsgəriyyə" hekayəsi Arxivləşdirilib 2016-04-06 at the Wayback Machine. Bakı, "Elm və təhsil", 2013 — səh 3 — 116 səh.
2. ↑  БАКИХАНОВ Arxivləşdirilib 2016-10-05 at the Wayback Machine // Краткая литературная энциклопедия. — Советская энциклопедия, 1962. — Т. I. — С. 411. (*rusca*)
3. ↑  Könül Nəhmətova. Abbasqulu Ağa Bakıxanovun "Kitabi-Əsgəriyyə" hekayəsi Arxivləşdirilib 2016-04-06 at the Wayback Machine. Bakı, "Elm və təhsil", 2013 — səh 4 — 116 səh.
4. ↑  Könül Nəhmətova. Abbasqulu Ağa Bakıxanovun "Kitabi-Əsgəriyyə" hekayəsi Arxivləşdirilib 2016-04-06 at the Wayback Machine. Bakı, "Elm və təhsil", 2013 — səh 10 — 116 səh.
**Alisiya Makkormak**(*ing.* Alicia McCormack; 7 iyun 1983, Sidney) — Avstraliyanı təmsil edən su poloçusu. Alisa McKormak, Avstraliya yığmasının heyətində 2008-ci ildə baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarına və 2012-ci ildə baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatılıb və 2 dəfə bürünc medal qazanıb.

Karyerası
---------

Alisa McKormak 2008-ci ildə
Alisa McKormak, 2008-ci ildə Avstraliya yığması ilə birgə XXIX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların bürünc medal uğrunda görüşündə Macarıstan yığmasını 9:9 (3:2 penaltilər seriyasında) hesabı ilə məğlub edən Avstraliya yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını 3-cü yerdə başa vurdu.

Alisa McKormak 2012-ci ildə Avstraliya yığması ilə birgə XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların bürünc medal uğrunda görüşündə Macarıstan yığmasını 13:11 hesabı ilə məğlub edən Avstraliya yığması, XXX Yay Olimpiya Oyunlarını 3-cü yerdə başa vurdu və Olimpiya Oyunlarının bürünc medalını qazandı.

İstinadlar
----------



| ⛭Avstraliya yığması - 2008 Yay Olimpiya Oyunları (bürünc medal) |
| --- |
| Emma Knox • Qemma Beadsvort • Nikita Kuffe • Rebekka Rippon • Suzie Fraser • Bronven Knox • Taniele Qofers • Keyt Qunter • Cenna Santoromito • Mia Santoromito • Melissa Rippon • Ami Hetzel • Alisiya Makkormak • Baş məşqçi: Greg McFadden |  |

| ⛭Avstraliya yığması - 2012 Yay Olimpiya Oyunları (bürünc medal) |
| --- |
| Bronven Knox • Keyt Qunter • Qlencora Ralf • Aşleiq Soutern • Nikola Zaqame • Ceyn Moran • Holli Linkoln-Smit • Rovena Vebster • Qemma Beadsvort • Melissa Rippon • Sofie Smit • Alisiya Makkormak • Viktoriya Brovn • Baş məşqçi: Greg McFadden |  |
**Dendrologiya İnstitutu** — Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi-nin strukturuna daxil olan elmi təşkilat. Təşkilatın rəhbəri biologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Minarə Həsənovadır (botanik).

Tarixi
------

Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi Dendrologiya İnstitutunun yerləşdiyi ərazi 1895–1920-ci illərdə böyük xeyriyyəçi və neft milyonçusu olan Murtuza Muxtarovun şəxsi bağı olmuşdur. 1925-ci ildə bağ dövlət mülkiyyətinə keçmiş sonradan müxtəlif təşkilatların tərkibində olmuşdur. 1924–1926-cı illərdə Ümumittifaq Tətbiqi Botanika İnstitutunun Təcrübə Bazası, 1926–1936-cı illərdə Ümumittifaq Bitkiçilik İnstitutu, 1936–1945-ci illərdə Subtropik bitkillərin təcrübə stansiyası, 1945–1964-cü illərdə E. T. Bağçılıq, Üzümçülük və Subtropik bitkilər İnstitutunun Təcrübə Bazası, 1964–1966-cı illərdə isə Səhiyyə Nazirliyinin nəzdində fəaliyyət göstərmişdir.

1966–1996-cı ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyası Nəbatat İnstitutunun elmi strukturuna daxil olmuşdur. 1996-cı ildən isə AMEA-nın Rəyasət Heyətinin və Biologiya Elmlər bölməsinin qərarı ilə Mərdəkan Dendrarisi Biologiya Elmləri bölməsinə tabe edilmiş, ona hüquqi status verilmişdir.

2014-cü ildən AMEA-nın Rəyasət Heyətinin qərarı ilə Dendrologiya İnstitutu adını almışdır.
28 iyl 2022 - ci il tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev fərmanı ilə Dendrologiya İnstitutu Elm və Təhsil Nazirliyinin tabeliyinə verilib.

Hazırda Dendrologiya İnstitutu Dünya Botanika bağlarının üzvüdür. 100-dən çox botanika bağı ilə qarşılıqlı əməkdaşlıq edir.

Fəaliyyət istiqamətləri
-----------------------

Təbii və mədəni şəraitdə becərilən bitkilərin assortimentinin genişlənməsi və onların genofondunun təbii şəraitdə və introduksiyada saxlanılması üçün biomüxtəlifliyinin populyasiya, introduksiya və seleksiya üzrə öyrənilməsi.

Azərbaycanda ağac bitkilərinin növdaxili dəyişkənliyinin və populyasiya strukturunun tədqiqatı, regionda növlərin populyasiya əsasında genofondunun saxlanılması və seleksiya işlərinin tərtibatı yolları.

Ağac və kolların yeni dekorativ sortların forma müxtəlifliyinin qiymətləndirilməsi. Meşə bitkiləri, təbiət abidələri, bağ-park obyektləri, introdusent növlərin dendroloji və taksasiyalı öyrənilməsi; perspektivli meşə və dendroloji təbiət abidələrinin seçilməsi.

Əlverişsiz iqlim amillərinin təsiri və zərərverici həşəratların kütləvi çoxalması ilə əlaqədar olaraq dendroxronoloji tədqiqatlar; əsas meşə əmələ gətirən cinslərin yaşlı nüsxələrinin seçimi.

Meşə, şəhər və meşə-park landşaflarının tərtibatı üçün ağac və kol cinsləri assortimentinin seçimi. Tədqiqat işləri 8 laboratoriyada aparılacaqdır. Buraya əsasən ağac biologiyasının bir çox aspektləri, fundamental tədqiqatlar, o cümlədən məlum olmayan proses və münasibətlərin analizi, təsviri daxildir.

Xarici keçidlər
---------------

* Аzərbaycan Milli Elmlər Akademiyası
* Аzərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi
* 
* AMEA Dendrologiya İnstitutu Arxivləşdirilib 2009-02-26 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası
Liderlik fəsəfəsinin dünya şöhrətli siması və yazıçı Robin Şarmanın şəxsiyyətin inkişafı barədə yazılmış **Ferrarisini satmış rahib** əsəri müasir dünya ədəbiyyatı incilərindəndir.

Nəşri
-----

"Ferrarisini satmış rahib" əsərinin ilk nüsxəsi 1997-ci ildə Harper Collins Publishers nəşriyyatı tərəfindən çap olunmuşdur. Əsər bütün dünyada oxucular tərəfindən yüksək qiymətləndirilmiş, 2013-cü ilədək bütün dünyada üç milyondan çox nüsxəsi satılmışdır. 70-dən çox dilə tərcümə olunan kitab 50-dən çox ölkədə nəşr olunmuşdur. Əsər Çennai, Kəlkətə kimi böyük Hindistan şəhərlərində ən çox satan özünü inkişaf kitablarından biri olmuşdur. "Ferrarisini satmış rahib" kitabının uğurları müəllifi menecment və şəxsiyyətin inkişafı mövzusunda yazılmış digər bir özünü inkişaf kitabı olan "Qırmızı ferrarisini satan rahibin gizli məktubları" əsərini yazmağa ruhlandırmışdır.

Məzmun
------

Uğurlu hüquqşünas Culian dəbdəbəli həyata, tropik adada villaya və hətta qırmızı "Ferrari"yə sahib olan az insanlardan biridir. Bütün gününü işdə keçirən, özünü işinə sərf edən Culian məhkəmələrin birində qəfldən infarkt keçirir və bununla da bütün həyatı dəyişir.
Sağaldıqdan sonra hər şeyini, hətta sevimli "Ferrari" sini belə satıb Hindistana gedən Culian orada yaşadığı müddətdə müdrik insanlarla tanış olur və müdriklərin ona verdiyi dəyərli məsləhətləri yerinə yetirərək o qədər dəyişir ki, hətta illərdir onu tanıyan dostu Con belə qayıdanda onu tanımır. Əsərin sujet xətti Culian Mentl və Con arasında keçən söhbət, Culianın mənəvi inkişaf zamanı öyrəndiklərini dostlu Conla danışması şəklində davam edir.

Xarici keçidlər
---------------

Həmçinin bax
------------

Titulsuz lider