recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ana Mayer-Kanski** (sloven. Ana Mayer-Kansky 20 iyun 1895 – 3 noyabr 1962) — ilk sloven əsilli qadın kimyaçı və kimya doktoru.

Bioqrafiyası
------------

Sloveniyalı sahibkar Karl Mayerin ailəsində anadan olmuşdur. Anası Deyak, məşhur pivə zavodunun yerləşdiyi və proşutto istehsal edildiyi Senojeçe şəhərində doğulmuşdur. Ailəsində Anka adlandırıldı. Ana Vipavadakı məktəbdə (1902-1907) təhsil almışdır. Daha sonra Lyublyanadakı liseydə və klassik gimnaziyada təhsilini davam etdirmişdir. Gimnaziyada oxumağa icazə verilən ilk qızlardan biri kimi tanınır.

1914-1918-ci illərdə Ana Vyana Universitetinin Fəlsəfə fakültəsində oxuyur. Burada kimya və fizika kimi əlavə fənnlərdən təhsil alır. Ancaq ölən ata, əvvəl Anu təhsil almağa pul qazanmağa inandırdı, çünki anasına onu oxumağa göndərməyəcəyinə and içmişdi. Qız təhsil üçün pula qənaət etmək üçün meyvə bağlarından ərik toplayıb Triest və Qorişkada satmalı idi. Pul yığdıqdan sonra Vyanaya təhsil almağa gedir. Burada o və onun dostu Klaudiya Qabrielçiçə parlament iclaslarında sakitcə iştirak etməsinə icazə verən Avstriya-Avstriya parlamentinin İstriyadan olan deputatlarından biri ilə görüşür. Onların hər ikisi May Bəyannaməsinin qəbulu mərasimində iştirak edir.

Avstriya-Macarıstanın dağılmasına səbəb olan hadisələrdən sonra Vyana Universitetinin rəhbərliyi slavyan tələbələrini dərhal universiteti tərk etmələrini məcbur edir. Ana sonda Lyublyana Universitetini bitirir və 1920-ci ildə formalinin nişastaya təsiri ilə əlaqədar bir dissertasiya yazır. Lyublyana Universitetində ilk qadın elmlər doktoru olur. 1921-ci ildə Lyublyana Universitetinin tibb professoru Evgen Kanski ilə evlənir. Bu evlilikdən Aleksey, Evqen və Nuşo adlı uşaqları dünyaya gəlir. 1922-ci ildə cütlük tərəfindən kükürdlü eter, dietil eter və digər kimyəvi məhsullar istehsal edən ilk fabrik təsis edilir. Ailənin yaşadığı Krekova Meydanında, birinci mərtəbədəki bina, idarəetmə binası və laboratoriya, təcrübə üçün lazım olan reagentlər və materiallar olan bir anbar var. Zavod müharibə illərində almanlar tərəfindən tutulur və müharibədən sonrakı illərdə "Arbo Kimya Məhsulları Zavodu" olaraq milliləşdirilir.

1978-ci ildə Padova Universiteti ölümündən sonra Ana Mayer-Kanskini 100 ən böyük qadın siyahısına daxil edir: 1920-ci ildə aldığı doktorluq dərəcəsi sahibi olaraq 72-ci yeri tutur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Kansky, Ana (1895–1962) // Primorski slovenski biografski leksikon. Hermagoras Society.
2. ↑  Šelih, A. Antić G. M. Puhar, A. Rener, T. Šuklje, R. Verginella, M. Pozabljena polovica: portreti žensk 19. in 20. stoletja na Slovenskem. — Založba Tuma, d.o.o. in SAZU, 2012. — С. 303—307. — ISBN 978-961-6682-01-5.
3. ↑  Primorski slovenski biografski leksikon. Goriška Mohorjeva družba, Gorica 1974-1994. COBISS 7175168
4. ↑  *Enciklopedija Slovenije*. Mladinska knjiga, Ljubljana 1987-2002

Mənbə
-----

* Dr. Ana Mayer Kansky – znanstvenica in podjetnica (sloven.)
**Apameya (Oront üzərində)** və ya Suriya Apameyası (*lat.* Apamea, *ərəb.* ‏أفاميا/‏آفاميا‎, *Afāmya*, q.yun. Ἀπάμεια τῆς Συρίας, ərəbcə müasir adı *Qal’at al-Mudik*) şimali Suriyada, Oront çayı üzərində antik şəhərdir. Apamene bölgəsinin əsas şəhəri idi, daha sonra Romanın İkinci Suriya əyalətinin (lat. Syria Secunda) tərkibinə daxil idi.

Tarixi
------

Əvvəlcə Farnakes (qədim yunan mənbələrində Φαρνάκης) adlanırdı. Makedoniyalı İsgəndərin fəthindən sonra şəhər Pella (Πέλλα, Makedoniyanın əsas şəhərinin şərəfinə) adlandırıldı. Şəhərə yeni ad I Selevk Nikator (312-281) tərəfindən e.ə. 324-cü ildə evləndiyi arvadı Apamanın adını verilmişdir. O, İsgəndərə qarşı müharibədə soqdların başçısı Spitamenin qızı idi. Burada Selevkilərin sikkələri kəsilirdi.

Böyük Pompey eramızdan əvvəl I əsrdə şəhəri dağıtmışdır. Eramızın 1-ci əsrində Claudia Apamea adı ilə şəhərin yenidən əsası qoyulmuşdur. 6-7 illər ərzində Suriya hökmdarı (*lat.* Publius Sulpicius Quirinius) tərəfindən aparılan siyahıyaalma zamanı, Apameyada 117.000 azad insan yaşayırdı, bu o deməkdir ki, şəhərin ümumi əhalisi təxminən yarım milyon sakin idi və Qədim Şərqin ən böyük şəhərlərindən biri idi. Orta Platonçuların (Numenius) və Stoiklərin (Posidoni) məşhur fəlsəfi məktəbi burada idi.

I Yustinianın dövründə şəhər ətrafında yeni istehkam divarları tikildi. Müqəddəs Pavsikaki Sinadski şəhər sakinlərindən idi. 540-cı ildə şəhər farslar tərəfindən yağmalanmış, 7-ci əsrdə (636-638) isə müsəlmanlar tərəfindən dağıdılmışdı. Qədim şəhərdən möhtəşəm sütunlar qorunub saxlanılmışdır.

Ədəbiyyat
---------

* Janine Balty (ed.): Apamée de Syrie : bilan des recherches archéologiques, 1965—1968 ; actes du colloque tenu à Bruxelles les 29 et 30 Avril 1969. Bruxelles 1969
* Jean Ch. Balty: Guide d'Ápamée. Bruxelles 1981
* Janine Balty (ed.): Apamée de Syrie : bilan des recherches archéologiques 1973—1979 ; aspects de l’architecture domestique d’Apamée; actes du colloque tenu à Bruxelles les 29, 30 et 31 mai 1980. Bruxelles 1984
**Mitsubishi Type 90** (yaponca: 90式戦車 Romanizasiya: Kyu-maru-Shiki-sensha) Yaponiya mənşəli əsas döyüş tankı olun, Mitsubishi şirkəti tərəfindən istehsal edilir və Type 61 tanklarını əvəz etmişdir. Ayrıca olaraq bəzi Type 74 tankları da, bu tankla dəyişdirilmişdir.

SSRİ T-72 tanklarını istifadəyə verdikdən sonra, yaponlar əllərində olan tankların müdafiəyə yetmədiyini düşünmüşlər və beləliklə, yeni bir tank layihəsi üzərində çalışmağa başlamışdırlar. Sonda Leopard 2A4 modelinə oxşayan Mitsubishi Type 90 tankları ortaya çıxmışdır. Tank digər Qərb tankları ilə müqayisədə yüngül sayıla biləcək bir ağırlığa malikdir (50 ton). 1982-ci ildə testlərinə başlanılmış tank ancaq 1989-cu ildə xidmətə qəbul edilmişdir.

Tank, Leopard 2 və M1 Abrams tanklarında olduğu kimi Almaniya istehsalı Rheinmetall L44 adlı 120 mm-lik topdan istifadə edir.

Xüsusiyyətləri
--------------

Növü: Əsas döyüş tankı

Mənşəyi:  Yaponiya

Xidmətdədir: 1989 – günümüz

Konstruksiya tarixi: 1976-1982

İstehsalçı: Mitsubishi

İstehsal sayı: 341

Uzunluq: 9,8 m

Eni: 3,4 m

Hündürlük: 2,3 m

Ekipaj: 3 (sürücü, silahçı, tank komandiri)

Zireh: 3-cü nəsil kompozit zireh

Əsas silahı: 120mm-lik top

Köməkçi silahları: piyadalara qarşı 7.62 mm-lik pulemyot, hava hücumlarına qarşı 12.7 mm-lik pulemyot

Mühərrik: dizel V-10 Mitsubishi

At gücü: 1.500 (1,120 kW)

Boş çəkisi: 50 ton

Döyüş radiusu (Hərəkət ehtiyatı) :350 km

Maksimal sürət: 70 km/saat (yolda)

Mitsubishi Type 90

Qalereya
--------

* Type 90 TKRType 90 TKR
**Nakahama Manciro** (中濱 万次郎?, 27 yanvar 1827 – 22 noyabr 1898, Tokio[d]), eləcə də, digər adları ilə **Con Manciro** (*ing.* John Manjirō) və ya **Con Mun** (*ing.* John Mung) – ABŞ-yə gedən ilk yaponlardan biri. Yaponiyaya qayıdandan sonra Tokuqava şoqunluğu və Meyci hökuməti üçün işləməyə başlamış, tərcüməçi və təlimçi olmuşdur.

Həyatı
------

### ABŞ səfəri

Mancironun səyahət xəritəsi (1850-ci illər).
Manciro ABŞ səfərindən əvvəl 1827-ci ildə Tosa əyalətində doğulmuş adi balıqçı idi. 1841-ci ildə Manciro dörd balıqçı ilə birlikdə dənizdə qəzaya uğramış və Tokionun 570 kilometr cənubunda yerləşən və heç kimin yaşamadığı Torişima adasında quruya çıxmışdır. Dörd ay sonra ABŞ-yə məxsus *"John Howland"* balina ovu gəmisi onları xilas etmişdir. Gəmi onu yoldaşlarını Havay adalarında qoysa da, kapitan Vilyam Vitfild Mancironun intellektindən təsirlənmiş və onu ABŞ-yə dəvət etmişdir. Vitfildin dəstəyi ilə o, Massaçusets ştatının Feyrheyven şəhərində yerləşən məktəbdə oxumuş, çəlləkçilik və balina ovu ilə məşğul olmuşdur. 1849-cu ildə Kaliforniyaya gedərək qızıl hərisliyində iştirak etmişdir.

Manciro ABŞ-də qazandığı pullarla gəmiyə minmiş və 1851-ci ildə Okinava vasitəsilə Yaponiyaya qayıtmışdır. Tokuqava şoqunluğu Yaponiyanı tərk etməyi qadağan etdiyi üçün Manciro Naqasakidə sorğu-sual edilmiş, lakin 1852-ci ildə Tosa əyalətinə qayıtmasına icazə verilmişdir. Tosa əyalətinin yerli daymyosu Mancironu işə götürmüşdür.

### Yaponiyada fəaliyyəti

1853-cü ildə ABŞ kommodoru Metyü Perri Yaponiyaya gəlib şoqunluqdan ölkənin ticarət üçün açılmasını tələb edəndə Manciro tərcüməçi kimi çağırılmışdır. 1855-ci ildə isə Naqasaki Donanma Təlimi Mərkəzində təlimçi olmuşdur. 1859-cu ildə Yaponiya limanlarının ABŞ ticarəti üçün açılmasından sonra *"Anqlo-amerikan söhbəti üçün qısayol"* adlı ilk ingilisdilli lüğəti nəşr etmişdir.

1860-cı ildə Harris müqaviləsini ratifikasiya etmək üçün ABŞ-yə göndərilmiş Yaponiya nümayəndəliyində Manciro baş tərcüməçi kimi iştirak etmişdir. 1864-cü ildə ingilis dili, balina ovu və naviqasiya dərsləri verməsi üçün hökumət tərəfindən Satsuma hanına dəvət edilmişdir. 1868-ci ildəki Meyci islahatından sonra yeni hökumət tərəfindən Kaysey məktəbində təlimçi təyin olunmuşdur.

Qeydlər
-------

1. ↑  Hazırda Koçi prefekturası.
2. ↑  Orijinal adı *"Eybey tayva şokey"*.
3. ↑  Hazırda Tokio Universiteti.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). V cild (Libr–Nijo). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 313. ISBN 0-87011-625-8. İstifadə tarixi: 9 avqust 2022.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave · WikiTree |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| CiNii: DA1769714X · GND: 119112272 · ISNI: 0000 0000 6675 3196 · LCCN: n82246929 · NDL: 00625444 · NTA: 392482827 · SUDOC: 089492439 · VIAF: 15572755 · WorldCat VIAF: 15572755 |

 |
***Formalin*** — formaldehidin metanol ilə stabilləşmiş sulu məhluludur (metanal).

Əsas məlumatlar
---------------

Formalinin ən çox yayılmış 40% formaldehid, 8% metil spirti və 52% su ehtiva edən formasıdır. Formaldehidin mənbəyi, dezinfeksiyaedici və dezodorant maddələr, anatomik preparatların qorunması və dərinin aşılanması üçün mayelərdir. Qıcıqlandırıcı və zəhərlidir.

Texniki formalin FM GOST 1625-2016 markalı "Texniki. Formalin. Texniki şərtlər" [1] – formaldehidin su-metanol məhlulu – rəngsiz şəffaf mayedir. Saxlama zamanı 40°C-dən çox olmayan bir temperaturda həll olunan bulanma və ya ağ çöküntü əmələ gəlməsinə məqbuldur. Belə məhlul 37 % formaldehid ehtiva edir və stabilləşdirici metanolun miqdarından asılı olaraq təxminən 1,1 q/sm³ sıxlığa malikdir.

Tətbiqi
-------

Sintetik qatranlar, sintetik kauçuk, səthi-aktiv maddələr (SAM), çoxatomlu spirtlər, formallar və digər metilen törəmələrinin istehsalında istifadə olunur.
Geniş istifadə olunur: 

* - kağız sənayesində kağızın gücünü və keyfiyyətini artırmaq üçün;
* - dəri emalatxanasında - dəri aşılamaq üçün;
* - toxuculuq sənayesində - məhsulların sarsıdılma və büzülməyə qarşı müqavimətini artırmaq üçün;
* - kənd təsərrüfatında - toxumların və kök bitkilərinin müalicəsi, torpağın və heyvandarlıq binalarının dezinfeksiyası üçün;
* - tibbdə - dezinfeksiyaedici kimi.
* - Formalin zülalları laxtalandırır və parçalanmasının qarşısını alır. Bu səbəbdən, kinofilm lentlərinin istehsalında jelatinin aşılanması, anatomik və zooloji nəm preparatlarının qorunması üçün istifadə olunur, balzamlaşdırma üçün, mikroskopda fiksatör və antiseptik olaraq istifadə olunur. İnaktiv peyvəndlərin istehsalında bakteriya və virusları təsirsiz hala gətirmək üçün geniş istifadə olunur.
* - Fenol-formaldehid oligomerlərinin istehsalı üçün istifadə olunur.

Qablaşdırılması
---------------

Texniki formalin, məhsulun keyfiyyətinin 10-25 °C temperaturda qorunmasını təmin edən materiallardan hazırlanmış qızdırılan qablarda saxlanılır. İstehsalçının qablaşdırmasında isə - 10-25° C temperaturda qızdırılan anbarlarda saxlanılır.
Zəmanət müddəti istehsal olunduğu tarixindən sonra 3 aydır.

Daşınması
---------

Tutumu 200 dm³-ə qədər olan, alüminium və ya paslanmayan polad qazanlar, polietilen butulkalar, bankalar, alüminium, paslanmayan və ya korroziyayadavamlı polad barellərlə örtülü nəqliyyat vasitələri - ilə dəmir yolu və avtocicternlərlə - bu nəqliyyat növləri üçün qüvvədə olan malların daşınması qaydalarına uyğun olaraq nəql olunur.

Qeydlər
-------

1. ГОСТ 1625-2016 Формалин технический. Технические условия, ГОСТ от 20 декабря 2016 года №1625-2016. docs.cntd.ru. Дата обращения: 31 июля 2018.
Qısa morfoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------

*Achillea filipendulina* Lam.

Çoxillik, 30-100 sm hündürlükdə, sarımtılyaşıl, sıxtüklü bitkidir. Gövdəsi adətən tək və düzdür. Yarpaqları iri, hər iki tərəfdən sıx tüklü, uzunsov-lansetvari, lələkvari bölünmüş, seqmentləri uzunsov-lansetvari, yarpaqları yuxarı gövdəyə doğru azalandır. Səbətləri uzunsov-tərskonusvari, 4,5-5 mm uzunluqda, 2-3 mm enində, mürəkkəb budaqlanan qalxanvari çiçəkqrupunda toplanıb. Qını sarımtıl və tükcüklü,yarpaqcıqları uzunsov-lansetvaridir. Dilcikşəkilli çiçəklər parlaq sarı rəngli, qısa büküşlü və ya ancaq boruşəkillidir. Toxumcaları tərsyumurtavari-uzunsov, çılpaq, 1-1,5 mm uzunluqda, 0,5 mm enindədir.

Hündürlüyü 30-100 sm, gövdəsi adətən tək, düz, şırımlı, əsası qismən xovlu-tüklü, yuxarı hissədə səpələnmiş xırda tükcüklü və yaxud çılpaq, aşağı hissədə isə sıx yarpaqlamış

sarımtıl-yaşıl rəngli çoxillik ot bitkisidir.

**Yarpaq**
----------

Yarpaqları iridir, hər iki tərəfdən basıq tüklü, görünüşünə görə qismən enli uzunsov-neştərvaridir, lələkvari-bölünmüş-dür; yarpağın seqmentləri yastı, uzunluğu 6-17

mm, eni 2-6 mm-dir, uzunsov-neştər-varidir, küttəhərdir, kənarları kəsilmiş və küt-dişlidir; gövdə boyunca yuxarıya getdikcə yarpaqlar tədricən azalır, lap yuxarı yarpaqlar (1-2)

kəskin azalandır, tamkənarlı və xətvaridir.

**Çiçək**
---------

Səbət uzunsov-əksinəkonusşəkilli-dir, uzunluğu 4,5-5 mm, eni 2-3 mm, mürəkkəb budaqlanmış qalxanvari çiçək qrupunda toplanmışdır. Qın sarımtıldır, tükcüklüdür.

Qının yarpaqcıqları uzunsov-lansetvari və sivridir. Dilcikşəkilli çiçəklər parlaq-sarı rənglidir, qısa büküşlü və ya çiçəklər yalnız

boruşəkillidir, uzunluğu 0,5 -1 mm-dir.

**Meyvə**
---------

Toxumları əksinəyumurtavariuzunsovdur, sivri kənarları var və çılpaq-dır, uzunluğu 1-1,5 mm, eni 0,5 mm-dir.

**Çiçəkləməsi**
---------------

May-Sentyabr.

**Meyvə verməsi**
-----------------

Avqust-Sentyabr.

**Azərbaycanda yayılması**
--------------------------

Azərbaycanın bütün rayonlarında, nadir hallarda Kür-Araz oval. Ovalıqdan orta dağ qurşağına, bəzən yuxarıya qədər.

**Yaşayış mühiti**
------------------

Kolluqlarda, yolların kənarında, əkin sahələrinin kənarında, dağ cəmənliklərində, çınqıllı yerlərdə rast gəlinir.

**Təsərrüfat əhəmiyyəti**
-------------------------

Yerüstü hissələrinin tərkibində efir yağı və alkaloid vardır. Yeni otlardan alınmış essensiya homeopatiyada istifadə olunur.

Yayılması
---------

BQ bütün rayonlarında arandan orta, nadir hallarda yuxarı dağ qurşağına qədər yayılmışdır. Kolluqlarda, yol kənarlarında, əkin sahələrinin kənarlarında, çınqıllı sahələrdə, dağ çəmənlərində bitir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Eldar Şükürov.İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı,Bakı 2016
2. ↑  Validə M. Əlizadə, Naibə P. Mehdiyeva,Vüqar N. Kərimov, Aidə Q. İbrahimova BÖYÜK QAFQAZIN BİTKİLƏRİ (Azərbaycan) Bakı 2019
3. ↑  Флора Азербайджана. Баку: Изд. АН Азерб.ССР, 1950-1961, Т. I-VIII.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Bitki** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Astara şəhristanının Mərkəz bəxşi** (*fars.* بخش مرکزی شهرستان آستارا‎) — İranda, Gilan ostanının Astara şəhristanında inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Astara şəhəridir.

Əhalisi
-------

24 oktyabr – 13 noyabr 2011–ci il siyahıyaalınması yekunlarına əsasən bəxşin əhalisi:

| Yaşayış yerləri | Cəmi | Şəhərdə | Kəndlərdə |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Kişilər | 32 274 | 24 423 | 7 851 |  |
| Qadınlar | 31 795 | 24 047 | 7 748 |  |
| Ümumi əhali | 64 069 | 48 470 | 15 599 |  |
| Ailələr | 18 963 | 14 639 | 4 324 |  |
| Hesablama növü | Rəsmi siyahıyaalınma | Rəsmi siyahıyaalınma | Rəsmi siyahıyaalınma |  |

İnzibati bölgü
--------------

2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən bəxş inzibati cəhətdən Astara şəhərini və 2 dehestanı əhatə edir. Dehestanlarda isə 41 kənd yerləşir və onlardan 2–sində əhali yaşamır.

### Dehestanları

1. Virmuni
2. Heyran

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  "2011 census — Gilan Provincial Data (Persian Only) — **İran Data Portal**". 2016-03-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 aprel 2015.
Dünyada UFO (NUO) ilə bağlı araşdırma və tədqiqatlar aparan və təhsil verən bəzi akademik qurumların siyahısını belədir:

1. Staford Universiteti/ABŞ
2. Alabama Universiteti/Montgomery - ABŞ
3. Mississippi Universiteti, Oxford/Mississippi – ABŞ
4. Edison Community College, Fort Myers/Philedelpdia – ABŞ
5. Göttingen Universiteti/Almaniya
6. Mains Universiteti/Almaniya
7. Hamburq Universiteti/Almaniya
8. Utrecht Universiteti/Hollandiya
9. Glamorgan Universiteti/İngiltərə

Bundan əlavə Rusiyada, Fransada və İngiltərədə, Çində, Meksikada, Çilidə, Peruda, Braziliyada, İtaliyada, Avstraliyada və daha bir çox yerdə NUO-lara aid tədqiqat mərkəzləri və qurumlar vardır.

Stanford Universitetində Prof.Peter Sturrockun başçılığı ilə qurulan NUO Fenomeni Arştırma Təşkilatı, araşdırmaların sonunda yazdığı "UFO Enigma" adlı kitabında NUO məsələsin ən diqqətdə olan məsələ kimi qeyd etmiş və buna qarşı heç bir diqqətsizlik edilməməsini söyləmişdir.

Mənbə
-----

* Uçan Naməlum Obyektlər: 6-cı HİSSƏ[*ölü keçid*]
**Mərkəzi, Qəza, Nahiyyə və Şəhər Hərbi Dairələri haqqında qanun** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin qəbul etdiyi (1919, 26 may) qanunlardan biri.

Haqqında
--------

Qanuna əsasən, Azərbaycan Mərkəzi Hərbi Dairəsi Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ərazisində hərbi mükəlləfiyyət işləri ilə məşğul olan ali idarə orqanı oldu. Onun başlıca vəzifəsi vətəndaşların hərbi xidmətə çağırılmasını və hərbi mükəlləfiyyətləri yerinə yetirməsini təşkil etmək idi. Mərkəzi Hərbi Dairənin sədri daxili işlər nazirinin müavini, üzvləri isə hərbi və ədliyyə nazirliklərinin nümayəndələri təyin olunmuşdular. Mərkəzi Hərbi Dairə yerlərdə hərbi mükəlləfiyyət işləri ilə məşğul olan qəza, nahiyə və şəhər hərbi dairələrinin işinə nəzarət edirdi.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti

İstinadlar
----------

1. ↑  Mərkəzi, Qəza, Nahiyyə və Şəhər Hərbi Dairələri haqqında qanun // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II. Bakı: "Lider". 2005. səh. 194. ISBN 9952-417-44-4.
**Mərhaba həyat** — Türkiyənin Fox (Türkiye) telekanalında nəşr olunmuş teleserial. 13 fevral 2013 tarixində sona çatmışdır.

Məzmun
------

Həkim Dənizin Ankaradakı müvəffəqiyyətli karierinə son verərək İstanbuldakı bir doğum klinikasında işə başlayır. Yaşadığı bir hadisə Dənizin çalışdığı xəstəxana ilə ipləri kopartmasına və universitetdən yaxın yoldaşının İstanbuldakı klinikasında işi qəbul etməsinə səbəb olar.

Dənizin indi doğulub böyüdüyü İstanbula, evim dediyi şəhərə geri dönməsi, klinikteki yeni iş yoldaşlarıyla birlikdə işi öyrənməsi, hər gün yeni xəstələrə həyat verməyə çalışması lazım olacaq. Həyatla mübarizəsi gənc yaşda başlayan bu cəsur qadının, özünə uzadılan kömək əlini itələmə tutmağı öyrənməsi asan olmayacaq. Ölümlə həyatın, dostluqla aşan bir-birinin içinə keçəcəyi bu yeni səfərdə Dənizin kompası həmişə həyatı gösterecekken, gün gələcək dostluqla eşq arasında bir seçki etməsi lazım olacaq. Bu seçkilərdən sonra heç bir şey nə Deniz nə Kliniği işçiləri nə də ən yaxınları üçün köhnəsi kimi olmayacaq.
Adi kirpilər cinsi (*lat.* Erinaceus)-Orta ölcülüdür. İri başında iynələr "yivlə" iki hissəyə bolünmüşdür. Onlar səthi hamardır. Rəngi qonurumtul və açıq zolaqların növbələnməsindən ibarətdir. İrəli qatlanmış qulağı başın uzunluğunun yarısından qısadır.Cinsin arealı Avropa, Asiya və Afrikada geniş əraziləri əhatə edir. 40 qədər növü var. Qafqazda yalnız bir növü yaşayır.

Xarici görünüşü
---------------

Kütləsi 426-1305 q, bədəninin uzunluğu 200-352, quyruğu 20 -41, pəncəsi 35-47.9 mm olan iri heyvanlardır. İynəli zirehinin rəngi çox muxtəlif olub açıq bozdan qara qonura qədər dəyişir. Çox vaxt o qədər tünd olur ki, bəzi zooloqlar bu kirpiləri melansit hesab edirlər. Döşündə səciyyəvi ağ xal vardır.

Qidalanması
-----------

Cücülər, soxulcanlar, molyusklar, təhlükəli qurbağalar, kərtənkələlər, ilanlar, meyvələrlə (alca, alma,armud, giləmeyvə və s.) qidalanır.

Həyat tərzi
-----------

Ağdöş kirpi təbii və antropogen sistemlərin mühüm komponentidir. Böyük miqdarda heyvan mənşəli yem qəbul edən bu heyvanlar tarlaların, bağların və meşələrin ziyanvericilərinə bioloji təzyiq funksiyasını yerinə yetirirlər. Faydalı cücüləri yeməklə, xırda quşların yuvalarını dağıtmaqla müəyyən ziyan da vurur. Gənələrin aralıq sahibi kimi təhlükəli xəstəlikləri keçirə bilər.(Cokolov,Tembotov,1989).

Arealı
------

Mərkəzi və Şərqi Avropada (Belovej cəngəlliyindən Moskva və Permdən cənuba doğru), Qafqazda, Kiçik Asiyanın bir sıra rayonlarında, Qərbi Sibirin cənubunda və Qazaxıstanın şimalında yaşayır. V. Y. Sokolov və A.K.Tembatova gorə(1989) Şərgi Zaqafqaziyada E.c. (Transcaucasicus Satunin) yarımnövü yaşayır .Azərbaycanda d.s 1000 m-ə qədər geniş yayılmış bu növ yarımsəhralarda, çöllərdə ,aran meşələrində və dag meşələri qurşağının alt 1/3-də rast gəlinir.
Araz vadisi boyunca Naxçıvan Respublikasına girir. Tuqay meşələri və bağların sıx cəngəlliklərində, ot bitkiçilikli kolluqlarda yaşayır. Seyrək hallarda yarğanlarda və bozdağların açıq çöllərində rast gəlinir. Hər yerdə azsaylıdır.

Ədəbiyyat
---------

* Cokoлов В.Е. и А.К Темботов. Несекомоядные. Позвоночные Кавказа.-М. Наука,1989,531с.
* Верещагин Н.К. Каталог зверей Азервайджана. — Баку:Изд-во АН Азерб.ССР,1947;3-144.

İstinadlar
----------

1. ↑  Верещагин Н.К. Каталог зверей Азервайджана. — Баку:Изд-во АН Азерб.ССР,1947;3-144.
2. ↑  Cokoлов В.Е. и А.К Темботов. Несекомоядные. Позвоночные Кавказа.-М. Наука,1989,531с.
**Seyfi Düzgörən** (1880, Konstantinopol – 27 dekabr 1948, Ankara) — Türk əsgəri və siyasətçisi.

Həyatı
------

Seyfi Dözgörən 1880-ci ildə İstanbulda anadan olmuşdur. 1990-ci ildə Hərbi Akademiyaya daxil olmuş, 1902-ci ildə oranı leytenant rütbəsi ilə bitirmişdir. Lakin daha sonra isə 1905-ci ildə təhsilini davam edərək kapitan rütbəsinə yüksəlmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Minaatan bölük komandirliyi, Divân-ı Harb-î Örfî İdare-i Mahsusa Tövsiyə komissiyası üzvü, Hüdeydə firqəsi ərkan rəisliyi, Mürəttəp ordu komandirliyi ərkan rəisliyi, Türkiyə-Bolqarıstan Təhdid Komissiyasının rəisi, Hərbi Nəzarət Kəşfiyyat Şöbəsinin zabiti, Yeniköy Firqəsi Qurmay Rəhbərliyi, Ümumi Qərargah Kəşfiyyat Şöbəsinin rəhbəri, Danimarka Üsera Mübadilə Konqresində türk nümayəndəsi, Şərq cəbbhəsi komandirliyi, 13-cü Qafqaz Tümən Komandirliyi, Şərq Cəbhəsi Qurmay Rəhbərliyi, Milli Müdafiə Nazirliyində ordu dairəsi rəhbəri, Gömrük-mühafizə Xidməti Ümumi komandirliyi və s. vəzifələrdə xidmət etmişdir.

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin VI, VII Və VIII çağırışlarında Mardinin millətvəkili seçilmiş və IV, VII və VIII çağırışlarında Gömrük və Monopoliya Komissiyasının sədri kimi xidmət etmişdir. Məcidiyyə ordeni, Almaniyanın Dəmir xaç ordeni, Dəmir xaç ordeni ilə Gümüş Ləyaqət və İstiqlal Medalı ilə təltif edilmişdir.

20 fevral 1923-cü ildə təqaüdə çıxmışdır.

Həmçinin bax
------------

* İtaliya-Osmanlı müharibəsi
* Birinci Dünya müharibəsi
* Balkan müharibələri
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi

Mənbə
-----

* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 172.

İstinadlar
----------

1. ↑  "TBMM Albümü". tbmm.gov.tr. 2 Noyabr 2012. 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-30.
**Seyfi Seyid oğlu Mehrəliyev** — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.

Həyatı
------

1900-cü ildə Zərdab rayonunun Dəli Quşçu kəndində anadan olmuşdur.

1931-ci ildən 1971-ci ilədək Dəli Quşçu kəndində, o vaxtkı "Bakı fəhləsi" kolxozunda sıravi kolxozçu, çoban və briqadir işləmişdir.

1941–1945-ci illər müharibəsi dövründə gecə-gündüz çöllərdə çalışmış, faşizm üzərində qələbə naminə hər cür əziyyət çəkmiş, fədakarlıqlar göstərmiş, döyüşən ordunun ərzaq və geyimlə təchiz olunmasına böyük töhfələr vermişdir.

1977-ci il martın 8-də Dəli Quşçu kəndində vəfat etmişdir.

Mükafatları
-----------

1948-ci ildə qoyunçuluq sahəsində qazandığı çox yüksək nəticələrə və heyvandarlıq sahəsində göstərdiyi bacarıq və qabiliyyətə görə Seyfi Mehrəliyev 1949-cu ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adına layiq görülmüşdür. O, əmək cəbhəsində fədakarlığına görə Lenin ordeni və çoxlu medallarla da təltif edilmişdir.

1971-ci ildən İttifaq əhəmiyyətli fərdi pensiyaçı olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, həmyerlimiz Seyfi Mehrəliyev". 2016-10-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-31.

| ⛭SSRİ Sosialist Əməyi Qəhrəmanı |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • V  • Y  • Z **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** |  |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Əliabad.

**Əliabad** (əvvəlki adı: **Myasnikovabad**) — Azərbaycanın Naxçıvan Muxtar Respublikasının Naxçıvan şəhərində qəsəbə. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 4 dekabr 2001-ci il tarixli, 228-IIQ saylı Qərarı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Əliabad kənd inzibati ərazi dairəsi Naxçıvan şəhərinin tərkibinə verilmişdir. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 15 mart 2002-ci il tarixli, 273-IIQ saylı Qərarı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Naxçıvan şəhərinin Əliabad kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Əliabad kəndi qəsəbələr kateqoriyasına aid edilmiş, Əliabad kənd inzibati ərazi dairəsi Əliabad qəsəbə inzibati ərazi dairəsi adlandırılmışdır.

Tarixi
------

Əvvəllər kənd olmuşdur. Azərbaycanın ilk realist rəssamı Bəhruz Kəngərli özünün məşhur "Əliabada gedən yol" əsərində XX əsrin əvvəllərində kəndi təsvir etmişdir. Sovet hakimiyyəti illərində kəndə gedən yolda bir sıra ictimai yaşayış binaları inşa edilmiş və bir müddət bu yaşayış məntəqəsi erməni bolşeviki A.F.Myasnikovun adı ilə Myasnikovabad adlandırılmışdır. 1991-ci ildən Əliabad adı ilə rəsmiləşdirilmişdir.

Mədəniyyəti
-----------

2009-cu ildə Əliabad qəsəbəsində quraşdırılan "Karel" DS-200 tipli elektron ATS 800 nömrə tutumludur. Bu nömrələrdən 649-u istifadə olunmaqdadır.

2013-cü il noyabrın 26-da Naxçıvan şəhərinin Əli­abad qəsəbəsində 16 nömrəli tam orta məktəbin yeni binası istifadəyə verilmişdir. 846 şagird yerlik məktəb binası zirzəmi ilə birlikdə 4 mərtəbədən ibarətdir. Binada 47 sinif otağı, kimya, biologiya və fizika laboratoriyaları, hərbi kabinə, 3 kompüter otağı, kitabxana, idman zalı və bufet vardır.

Coğrafiyası və iqlimi
---------------------

Qəsəbə dağ ətəyində yerləşir. Son illər yaşayış məntəqəsi genişlənərək Naxçıvan şəhəri ilə birləşmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Мјасниковабад // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 15.
2. ↑  "Azərbaycan Respublikasının bəzi rayonlarının inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 4 dekabr 2001-ci il tarixli, 228-IIQ saylı Qərarı". 2018-12-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-10-09.
3. ↑  "Azərbaycan Respublikasının bəzi rayonlarının inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklərin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 15 mart 2002-ci il tarixli, 273-IIQ saylı Qərarı". 2022-08-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-26.
4. ↑  Əliabad (Naxçıvan) // Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. I cild. Bakı: Şərq-Qərb. 2007. 304. ISBN 978-9952-34-155-3.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Naxçıvan şəhərinin yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Qəsəbələr | Əliabad |
| Ləğv olunmuş qəsəbələr | Xətai |
| Kəndlər | Başbaşı • Bulqan • Qaraçuq • Qaraxanbəyli • Hacıniyyət • Tumbul |


|  |  |
| --- | --- |
| Naxçıvan | *Naxçıvan şəhəri ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: USS Lawrence.

**USS Lawrence** (*azərb.* Lourens‎) — ABŞ-nin Pensilvaniya ştatının Eri şəhərində tikilən Niaqara sinfi briq. Gəmi Daniel Dobbins və Oliver Azar Perrinin nəzarəti altında Adam və Noa Braun qardaşları tərəfindən 1812-ci il müharibəsində Böyük göllərdə ABŞ donanması üçün tikilmişdir.

Gəminin tikilməsi haqda göstəriş 1813-cü ilin avqustunda verilmişdir. Tikilməsinin ardından gəmi müqavimət göstərən britaniyalıları tapmaq üçün Detroyt şəhərinə üzmüşdür. 10 sentyabr 1813-cü ildə Eri gölü döyüşündə Oliver Azar Perrinin komandirliyi altında bu gəmi də iştirak etmişdir, amma gəmi döyüşdə yanğın üzündən yararsız hala düşmüşdür. Buna görədə Perri qardaş gəmi olan *"Niagara"* ilə döyüşə davam etmiş və döyüşdə uğur qazanmışdır.

1815-ci ilin ortalarında — müharibənin sonlarında gəmi gövdəsini qorumaq üçün Presk Ayl Dövlət Parkının yaxınlığında yerləşən Miseri körfəzində batırılmışdır. Onun batırılmış gövdəsi 1825-ci ildə satılmışdır. 1836-cı ildə tədqiqat məqsədi ilə sudan çıxarılması istisna olmaqla düz 50 il suyun altında qalmışdır.

1875-ci ilin sentyabrında gəminin qalıqları sudan çıxarılmış, hissələrə bölünərək dəmiryolu ilə Filadelfiya şəhərinə göndərilmişdir. 1876-cı ildə Yüzillik sərgidə sərgilənmişdir. Gəminin qalıqları sərgidə baş verən yanğın səbəbi ilə məhv olmuşdur.

İstinadlar
----------

* Bu məqaləyə ABŞ Donanma Tarix və İrs Komandirliyinin sənədlərindən və saytından götürülmüş məlumatlar daxil edilmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

* Foto qalereya Arxivləşdirilib 2014-11-19 at the Wayback Machine

| ⛭Niaqara sinfi briqlər |
| --- |
| Niagara · Lawrence |
| ABŞ donanması gəmilərinin siyahısı |
**Seyfəddin Rüstəmov** (d.17 iyun 1962, Qusar, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Rusiya milyarderi, iqtisadçı, "Metafraks" şirkətinin prezidenti.

Həyatı
------

Seyfəddin Rüstəmov 17 iyun 1962-ci ildə Qusar rayonunda anadan olub. Rusiya Sosial-Humanitar İnstitutunu bitirib. İxtisaca iqtisaçıdır. Hərbi xidməti başa vurduqdan sonra Rusiyaya üz tutub və o zamandan Moskvada yaşayır.

Əvvəllər kiçik sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan S.Rüstəmov 2000-ci ildən biznes sərhədlərini böyüdüb və energetika fondlarına, kommersiya və yaşayış təyinatlı daşınmaz əmlaka investisiya yatırmağa başlayıb. Rus mətbuatının verdiyi məlumatlara görə, xeyriyyəçilik fəaliyyəti ilə məşğul olur.

Hazırda "Metrafaks" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin majoritar səhmdarı olan "MetaHolding" şirkəti də onun idarəçiliyi altındadır. 2014-cü ildə "Metafraks"ın faktiki sahibi olub. Həmçinin "MetaHoldinq"in də Rusiyanın "Metafrax" şirkətinin əsas səhmdarı Seyfəddin Rüstəmovun rəhbərliyi altındadır.

"Metrafaks" 2017-ci ildə Rusiyanın Perm və Moskva vilayətlərində, habelə Avstriyanın Krems şəhərində istehsalat güclərinə malik olan hərtərəfli şirkətlər qrupuna çevrilib. O, Rusiyada və Avropada ən iri metanol, formalin və sintetik qatranlar istehsalçısıdır.

"Metrafaks"ın illik hasilatı 40 milyard rubldan (700 milyon dollara yaxın) çoxdur. Şirkətlər qrupunun illik investisiya həcmi 5 milyard rubla yaxındır. Şirkətin zavodları metanol, formalin, pentaeritrit, urotropin, sintetik qatran və digər adda kimya sənayesi məhsulları istehsal edir. Məhsullarını dünyanın 50-dən çox ölkəsinə satır. Büdcəyə ildə 2 milyard rubldan çox vergi ödəyir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rusiya milyarderləri siyahısında beş azərbaycanlı". 2019-04-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-19.
2. 1 2 3 4 5  "Сейфеддин Рустамов". 2021-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-19.
3. ↑  "Energetika və kimya sənayesi sahəsində peşəkarı". 2019-04-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-19.
4. ↑  ""Metafraks" şirkətinin sahibi". 2019-04-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-19.
5. 1 2 3  ""Metafraks" şirkətinin sahibi". 2019-04-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-19.

Həmçinin bax
------------

* Vahid Ələkbərov
* Zarah İliyev
* Qod Nisanov
* Araz Ağalarov
* Fərhad Əhmədov

Xarici keçidlər
---------------

* Varlı azərbaycanlıların siyahısı
* Новое имя в списке Forbes
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Əli Əsgərov.

**Əli Cənnət oğlu Əsgərov** (1914, Bakı) — Azərbaycan yazıçısı

Həyatı
------

1914-cü ildə Bakının Bülbülə kəndində yoxsul bir ailədə anadan olub. 1922-33-cü illərdə ilk təhsilini həmin kənddə alıb. Bir illik kurs bitirdikdən sonra Kukla Teatrında işləyib, sonra isə 1943-cü ildə səfərbərliyə alınana qədər radio verilişləri komitəsinin uşaq şöbəsində redaktor kimi çalışıb.

Xəstəliyi ilə əlaqədar hərbi xidmət çəkə bilməyib.Sonralar gah "Kommunist" (indiki "Azərbaycan") qəzetində ədəbi işçi, gah folklor evinin müdiri, gah da radio verilişləri komitəsinin ədəbiyyat şöbəsində baş redaktor işləyib.

Hələ 1937-ci ildə ilk dəfə olaraq xalq şairi Səməd Vurğunun təşəbbüsü ilə "Azərnəşr"də "Bahadurun yuxusu" əsərini çap etdirir. Bundan sonra isə bir-birinin ardınca uşaqlar üçün "Bağbanın qonşusu", "Dovşan", "Azərbəyim", "Tülkü və bağban", "Qaraca çoban" və başqa bu kimi poema və mənzum nağıllar yazır.

Ə.Əsgərov gənc nəslin həyatından bir sıra maraqlı hekayələr, şerlər, kiçik formalı pyeslər yazırdı. "Ayrılıqdan sonra", "Əzizə", "Göz yaşları", "Günəşli dərədə" və s. yazılar bu qəbildəndir. Yazıçının oçerk janrı sahəsində xüsusi fəaliyyətini qeyd etmək lazımdır. O, bu oçerklərində o vaxt aktual olan neft, pambıq və kənd təsərrüfatının başqa sahələrində çalışan sadə əmək adamlarımızın fədakar işini qələmə alıb.

Yazıçının indiyə qədər çap olunmamış xeyli yazıları var ki, onlar hazırda Ədəbiyyat və İncəsənət Arxivində saxlanılır. Bu ədəbi fəaliyyətinə baxmayaraq, Ə.Əsgərov həmişə diqqətdən kənar qalıb, öz layiqli qiymətini nə sağlığında, nə dünyasını dəyişəndən sonra ala bilib.

Şəhərin mərkəzindən azacıq kənarda Təzə bazar yaxınlığında, qoca anası,yoldaşı, 3 körpə uşağı ilə birgə 1 otaqlı kiçik bir "mənzildə" yaşayıb. 1954-cü ildə son dəfə mənzil üçün Bakı Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri olmuş Ə.Əbdülrəhimova ərizə ilə müraciət edib və ondan müsbət cavab almayıb.Bir tərəfdən uzun sürən xəstəliyi, digər tərəfdən ailəsinin ağır yaşayış tərzinə dözə bilməyib dünyasını dəyişir.

Hal hazırda anadan olduğu kənddə yaşadığı küçə onun adını daşıyır.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Yazıçı** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Kür altağızı** (*lat.* Chondrostoma cyri) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin şüaüzgəclilər sinfinin çəkikimilər dəstəsinin çəkilər fəsiləsinin altağız cinsinə aid heyvan növü. Az saylı, yerli (aborigen) növdür.

Xarakterik morfoloji əlamətləri
-------------------------------

Ağızı aypara şəklindədir. Alt çənəsinin arxasında dəliklər yoxdur. Azərbaycan sularından ovlanmış fərdlərinin uzunluğu 25.0 sm-ə, kütləsi 160.0 q-a qədər olur. Cinsi dimorfizmi zəif inkişaf etmişdir.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Şirin su balığı olub, dibi daşlı olan sularda yaşayır. Dib həyatı keçirir. Əksər fərdləri 4 ilə qədər yaşayır. 2 yaşında cinsi yetkinliyə çatır. Fərdi inkişaf forması kürü şəklində olur. Həyat sikli kürü-sürfə-körpə-yetkin fərd şəklində olur.

Yayılması
---------

Azərbaycanda 2 növ ilə təmsil olunmuşdur. Azərbaycanda yarımnövləri yoxdur. Azərbaycanda Kür-Araz çaylarında və onların qollarında yayılmışdır.

Cinsi statusu və çoxalma xüsusiyyətləri
---------------------------------------

Çoxalma kürüləmə yolu ilə olur. Kürüsünü bir dəfəyə tökür. Kürüləməsi mart ayının axırlarından aprel ayının sonlarına qədər, suyun temperaturu 12.0 - 14.0 C° olduqda baş verir. Reproduktivliyin forması kürü şəklində olur. Kürüsünü bir dəfəyə 15.4 minlə 18.5 min ədəd arasında olmaqla tökür. Reproduktivliyin periodu ildə bir dəfə. Generasiyaların sayı ömrün orta uzunluğundan asılı olaraq 2-3 dəfə olur.

Sayı və limit faktorları
------------------------

Su hövzələrinin çirklənməsi, təbii kürüləmə yerlərinin sıradan çıxması və digər antropogen faktorlar.

Rasionu
-------

Qidasını yosunlar, su bitkiləri, detrit, su cücüləri və balıq kürüləri təşkil edir.

İnsan həyatına təsiri
---------------------

Vətəgə və təsərrüfat əhəmiyyəti yoxdur. Vətəgə əhəmiyyətli balıqların qida şəriki olmaqla və digər balıqların kürülərini yeməklə müəyyən qədər ziyan verir.

Qəbul edilmiş və qəbul edilməsi vacib olan mühafizə tədbirləri
--------------------------------------------------------------

Balıqçılıq haqqında qanun qəbul edilmişdir. Su hövzələrinin çirkləndirilməsinin qarşısı alınmalıdır. Azsaylı olduğundan qorunma tədbirləri həyata keçirilməlidir.

Növün qeydiyyat göstəriciləri
-----------------------------

AMEA Zoologiya İnstitutu ixtiologiya laboratoriyasının kolleksiya fondu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar. III cild. Bakı: Elm, 2004, s.620
2. 1 2  Казанчеев Е.Н. Рыбы Каспийского моря. М.: Легкая и пищевая промышленность, 1981, 168 с.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q147156
* Wikispecies: Chondrostoma cyri
* EoL: 214612
* FishBase: 48363
* GBIF: 2360539
* iNaturalist: 445768
* IRMNG: 10137053
* IUCN: 19083836
* NCBI: 442640
* WoRMS: 1383092

 |
**Gülbahar Xatun məscidi** və ya **Böyük İmarət məscidi** və ya **Hatuniyə məscidi** — Osmanlı padşahı Yavuz Sultan Səlim tərəfindən anası Gülbahar Xatun adına 1514-cü ildə Trabzonda tikdirilmiş bir məsciddir.

Tarixi
------

Gülbahar Xatun məscidi Namazgâhı.
Camii Şadırvanı.
Gülbahar Xatun Məscidi öz adı ilə anılan məhəllədə Ataparkın cənubunda yerləşir. Zaman keçdikcə, ətrafındakı mədrəsə, imarət, məktəb, darül-kurra və türbə ilə bir kompleks təşkil edirdi. Bu gün digərləri yıxılaraq sadəcə şərqindəki türbə qalıbdır. Anası Gülbahar Xatunun xatirəsinə Yavuz Sultan Səlim tərəfindən XVI əsrin ilk illərində (1514) tikdirilmişdir. Zamanında mədrəsə, məktəb, imarət və hamam tikililərini də əhatə edən böyük bir kompleks içində yer alırdı. Cəmiyyət xidmətində bir sıra fondu olduğu aydın olan bu dəyərli osmanlı xatunun bir çox fondu kimi buradakı bu külliyənin də digər tikililəri dövrümüzə çatmamışdır.

Gülbahar Xatun Məscidinin qübbəsi.

Memarlıq
--------

Məscidi, beş kiçik qübbə ilə örtülü beş hissəli son camaat yeri, böyük tək qübbə ilə örtülü hərəmxana hissəsi ilə şərq və qərbdəki üstü günbəzli bir cəhət otağından meydana gəlmişdir. Son camaat yerindəki mərmər sütunların başlıqları stilizə paxlava motivdir. Mehrab və mimbəri də mərmərlərdən olan Məscidin minbəri sadə sənətkarlıqdır. Mehrab da isə bitki ornament və mukarnaslı kavsaraya yer verilmişdir.

Kitabəsi
--------

Giriş qapısı üzərindəki kitabə, məscidin 1885-ci ildə bərpa olunduğunu bildirir. Daxili yaxşı qala kalmişi bəzəmələr də bu illərə aid olmalıdır. Trabzonun məşhur məscidlərindəndir. Məscid Ataparkta yerləşir. Trabzonda xalqın bir görüş yeri kimi tanınır.

Xarici keçidlər
---------------

* Gülbahar Xatun Məscidi
* Gülbahar Xatun Məscidi
**Lopes burnu** (*fr.* Cap Lopez) — Mərkəzi Afrikanın Qabon sahillərində 55 km məsafədə uzanan burun və yarımada. Burun həmçinin Qvineya körfəzini Atlantik okeanından ayıran təbii sərhəddir. Burunda Oqave çayının deltası yerləşir. Yaxınlıqda Port-Jantil şəhəri yerləşir. Burunda 1897-ci ildə mayak quraşdırılmışdır. Müasir bina isə 1911-ci ildə inşa edilmişdir.

Burun öz adını portuqaliyalı araşdırmaçı Qonsales Lopesin adından almışdır. O, 1474-cü ildə buruna qədər üzüb gələ bilmişdir. XVIII—XIX əsrlərdə burun qul ticarətinin əsas mərkəzlərindən biri olmuşdur. 1862-ci ildə fransa ilə yerli qəbilələr arasında imzalanmış anlaşmaya görə burun ərazisi Fransanın hüquqi mülkiyyətinə çevrilmişdir. Hazırda burun Qabonun Oqave-Maritim vilayətinə daxildir. Burada neft terminalı yerləşir ki, oradan da Qabon neftinin böyük hissəsi ixrac edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Lighthouses of Gabon" (ingilis). Russ Rowlett and the University of North Carolina at Chapel Hill. 2016-11-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-12-25.
**Əski Riqa** (*latış.* Vecrīga‎ - *Vetsriqa*) — Riqanın tarixi mərkəzi, Latviya, Dauqava Çayının Şərqi hissəsində yerləşir. Əski Riqa öz kiçik və böyk kilsələri ilə, Riqa Baş Kilsəsi və Müqəddəs Peter kilsəsi ilə məşhurdur.

Tarixi
------

### Mənşə

Əski Riqa, XIX əsrin əvvələrində, Riqanın genişləndirilməsindən öncə, onun ilkin hissəsi idi və bu şəhərin ərazisi məhdud idi. Qədim dövrdə, Əski Riqa Dauqava çayının sahilində çəkilmiş qala divarları tərəfindən qorunurdu. Divar dağıdıldıqdan sonra, Dauqava çayı daşaraq, Riqa şəhər kanalını yaratdı.

### İrs

1980-ci illərdə Əski Riqanın küçələri nəqliyyata bağlandı və əhali nəqliyyatdan xüsusi icazə vərəqəsi ilə istifadə edə bilərdi. Əski Riqa, UNESCO-nun Tarixi irs siyahısına daxil olunub.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Latviya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


| ⛭Latviyada yerləşən UNESCO-nun ümumdünya irsi obyektləri |
| --- |
|  | Qədim Riqa  • Struve Geodeziya Qövsü (9 ölkə ilə birlikdə) |  |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |
**Kərim Otarov** (qaraç.-balk. Отарланы Сарамурзаны жашы Керим; 15 may 1912, Tırnıauz – 13 oktyabr 1974, Nalçik) — Balkar şairi və tərcüməçisi. Kabardin-Balkar Respublikasının xalq şairi.

Bioqrafiya
----------

1912-ci ildə Qırxojan (indiki Kabardin-Balkar Respublikasının Elbrus rayonu Tırnıauz qəsəbəsi) kəndində kəndli ailəsində anadan olub. Pedaqoji məktəbi (1934), sonra Kabardin-Balkariya Universitetini (1963) bitirmişdir. 1938-1941-ci illərdə Kabardin-Balkar Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Yazıçılar İttifaqına rəhbərlik edir. Böyük Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Müharibədə yaralandığı üçün ordudan tərxis edilir.

Balkar xalqı ilə birlikdə Qırğızıstan SSR-ə deportasiya edilmiş və Frunze şəhərində (indiki Bişkek) qəsəbələrdən birində yaşamışdır. Kərim Otarov 1956-cı ildə Nalçikə qayıdır. 1957-1963-cü illərdə Balkar ədəbi-bədii almanaxının, sonra "Şuyoxluq" ("Dostluq") jurnalının baş redaktoru olur.

Hərbi xidmətlərinə görə Qırmızı Ulduz ordeni və digər medallarla təltif edilmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Otarın ilk şeirləri 1930-cu ildə çap olunub. Onun yaradıcılıq irsinin əsasını lirik şeirlər təşkil edir ("Yay otlaqlarında", 1935; "Dağ dərəsi", 1936; "Səndən uzaq", 1941-1942 və s.). Otarov "Şeirlər və mahnılar" (1938), "Yollar" (1956), "Doğma torpaq" (1960), "İllər" (1964), "Səhər ulduzum" (1969) poeziya toplularının müəllifidir. Doğma xalqının dramatik taleyi ilə ayrılmaz şəkildə bağlı olan Otarov yaradıcılığında Balkar folklorunun, K. Meçiyeva, M.Yu. Lermontov, S.A. Yesenin yaradıcılığının təsirini hiss etmək olur.
Ən əlamətdar əsərlər sırasında müharibə illərinin poeziyası ("Səndən uzaqda", 1941-1942) və deportasiya dövrü ("Durnalar dönəcək", 1943-1969-cu illər) daxildir. Sonrakı lirikalarda insanın peşəsi və onun məsuliyyəti haqqında fəlsəfi düşüncələr vardır: "Mənim səhər ulduzum" (1969), "Abidələr" (1972) və s. 
Kərim Otarovun şeirlərini Semyon Lipkin, Dmitri Qolubkov, Georgi Yaropolski və başqaları tərcümə etmişlər.

Mükafatları
-----------

Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni;

Qırmızı Ulduz ordeni;

Əmək igidliyinə görə" medalı (28.10.1967);

digər medallar;

Kabardin-Balkar Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının xalq şairi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Памяти поэта". 2017-04-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-28.
2. ↑  "ОТА́РОВ КЕРИ́М САРАМУРЗА́ЕВИЧ | Энциклопедия Всемирная история". w.histrf.ru. 2016-09-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-09-08.

Mənbə
-----

* Краткая литературная энциклопедия
* *Памяти поэта.* Публикация в «Эльбрусоиде»: отзывы современников и стихи Керима Отарова в переводе Георгия Яропольского.
* *Георгий Яропольский*. Причащение. «Поэтоград», № 9 (60), 2013.
* Литературная Кабардино-Балкария № 2.2012, март-апрель, с. 122: Отаров Керим Сарамурзаевич
**Cəmşid Naxçıvanskinin ev muzeyi** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Naxçıvan şəhərinin Atatürk küçəsində tarixi-memarlıq abidəsi. Şərq və Qərb memarlıq elementlərindən istifadə edilərək tikilmiş xan evi.

2015-ci ilin poçt markası.

Tarixi
------

Muzey 1981-ci ildə Kəngərli xanları nəslinin nümayəndəsi, Azərbaycan Atıcı Diviziyasının komandiri general Cəmşid Naxçıvanskinin anadan olmasının 85 illiyi ilə əlaqədar yaradılmışdır. Muzeydə Cəmşid Naxçıvanskinin həyat və fəaliyyətini əks etdirən 3208 eksponat nümayiş etdirilir ki, bunlara da fotoşəkillər, orden və medallar, müxtəlif sənədlər, kitablar, məktub və əlyazmalar, şəxsi və ev əşyaları və s. aiddir. Bunların içərisində C.Naxçıvanskiyə, Azərbaycan Atıcı Diviziyasının tarixinə, keçdiyi döyüş yoluna həsr olunmuş məqalələr, kitablar xüsusi yer tutur.

Binası
------

Muzeyin binası XIX əsrin II yarısında Cəmşid Naxçıvanskinin atası Cəfərqulu xan tərəfindən tikdirilmişdir. 1920-ci ilə qədər Cəmşid Naxçıvanskinin ailəsi bu evdə yaşamışdır.

Bina 2 mərtəbəlidir. Birinci mərtəbəyə giriş cənub tərəfdəki həyətdəndir. Birinci mərtəbənin şimal tərəfi sonralar aparılan inşaat işləri zamanı çöldən pəncə rənin 4/3 səviyyəsində torpaqla doldurulmuşdur. Şimal tərəfdən bina birmər təbəli görünür. Muzeyə giriş sonralar şimal tərəfdən açılmış qapıdandır. Muzey 2 mərtəbənin qərb hissəsində yerləşir. Ümumi sahəsi 320 m²-dir. Bina çiy kərpicdən tikilib və bişmiş kərpiclə üzlənilmişdir. Əsas divarların qalınlığı 1 metrdir. Muzey 4 əsas və 5 yardımçı otaqlarda yerləşir. Otaqlara giriş hündür və pilləkənli vestübüldəndir. Binanın interyer quruluşu dəyişdirilərək muzeyə uyğunlaşdırılmışdır. Cənub tərəfdəki açıq balkona arakəs mələr hörərək otaq halına gətirilmişdir. Bina 1923-cü ildə yetimxana və uşaq xəstəxanası, 1940-cı ildə şəhər poliklinikası və 1982-ci il oktyabrın 22-dən görkəmli sərkərdə, Azərbaycan atıcı diviziyasının komandiri olmuş general Cəmşid Naxçıvanskinin ev muzeyi kimi fəaliyyət göstərir.

Muzeydə Cəmşid Naxçıvanskinin həyat və fəaliyyətini əks etdirən fotoşəkillər, orden və medallar, müxtəlif sənədlər, kitablar, məktub və əlyazmalar, şəxsi və ev əşyaları və s. ümumiyyətlə, 4500-ə yaxın eksponat nümayiş etdirilir. Bunların içərisində Cəmşid Naxçıvanskiyə, Azərbaycan atıcı diviziyasının tarixinə, keçdiyi döyüş yoluna həsr olunmuş məqalələr, kitablar və s. xüsusi yer tutur. Muzeydə xatirə günləri, milli vətənpərvərlik gecələri, görüşlər və s. keçirilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Cəmşid Naxçıvanskinin Ev Muzeyi Arxivləşdirilib 2015-04-22 at the Wayback Machine. nakhchivan.az  (az.)

Mənbə
-----

* Naxçıvan abidələri ensiklopediyası. Naxçıvan: 2008, səh. 59  (az.)

Həmçinin bax
------------

* Cəmşid Naxçıvanski (film, 1982)
* Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi lisey
**Kərim Abdullayev** (*azərb.* Kərim Kərbalayı Yəhya oğlu Abdullayev ‎; 1898, Bülbülə, Bakı – 1937) — Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri

Haqqında
--------

Kərim Abdullayev Bülbülədə anadan olmuşdur. O, Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmişdir.

1920–ci ildən başlayaraq xalq maarifi sahəsində yüksək vəzifələrdə çalışmışdır. 1923-1926-cı illərdə xalq hakimi, Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri, 1928-ci ildə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Kollegiyasının üzvü, mühüm işlər üzrə Məhkəmənin sədri seçilmişdir. Sonralar Azərbaycan SSR xalq ədliyyə komissarının müavini, Respublika Prokuroru işləmişdir.

1931-ci ildə Zaqafqaziya yol nəqliyyatı komissarının müavini təyin edilmişdir. 1933-1934-cü illərdə Axalsıx Rayon Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri vəzifəsində işləmisdir. 1937-ci il martın 1-də həbs edilmiş və oktyabrın 11-də güllələnmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Suraxanı rayonunun tanınmış şəxsiyyətlərinin siyahısı". 2022-04-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-06.