recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Pyotr Kosenkonun evi** — 1915-ci ildə neft sənayeçisi Petr Kosenkonun maliyyə hesabına Qroznı şəhərində tikilmiş bina. Biuna 2006- ildə əsaslı təmir olunmuşdur. Hazırda binada mobil operator olan "Beeline" şirkətinin regional ofisi yerləşir. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti kimi qorunur.

Tarixi
------

Bina 1915-ci ildə məşhur yerli neft sənayeçisi Petr Kosenkonun maliyyə vəsaiti hesabına inşa olunmuşdur. Bina qotika üslubunda tikilmişdir. Bina iki mərtəbəlidir. Onun girişində böyük vestibül və ikinci mərtəbəyə qalxmaq üçün mərmər pilləkən var. Binanın ikinci mərtəbəsində iri salon vardır. İkinci mərtəbə eyvanlarla əhatə olunmuşdur. Onun inşasında tikinti materialı kimi qırmızı kərpicdən istifadə olunmuşdur. Bu səbəbdən Kosenkonun evinin ilk xarici görünüşü qırmızı rəngdə olmuşdur. Binanın daxili interyerində ağ mərmərdən istifadə edilmişdir. Kosenkonun evinin daxili bəzəyində ağ və qırmızı mərmər və ağ əhəngdən istifadə edilmişdir. Daxili interyeri bəzəyən heykəllər ağ əhəngdəndir. 

Şimali Qafqazda Sovet hakimiyyətinin qurulmasından sonra ev milliləşdirilmişdir. Əvvəlcə binada yerli kommunist partiyasının təşkilatı yerləşmişdir. Sonradan binada şəhər partiya komitəsinin mərkəzi qərargahının istifadəsinə verilmişdir. 

Böyük Vətən müharibəsi illərində 1941-1945-ci illərdə binada hərbi hospital yerləşmişdir. 

XX əsrin 50-60-cı illərində bina müxtəlif inzibati dövlət orqanları tərəfindən istifadə edilmişdir. Lakin 1970-90-cı illərdə binada Çeçen-İnquş Tədqiqat Tarix, Dil və Ədəbiyyat İnstitutu məskunlaşdırılmışdır. Bu institut o dövrdə həm respublikada, həm də, Şimali Qafqazda mütəxəssis hazırlayan elmi mərkəzlərdən biri idi.

Birinci Çeçenistan müharibəsi və İkinci Çeçenistan müharibəsi zamanı gedən döyüşlər zamanı binaya ciddi ziyan dəyib. 

2006-cı ildə bərpa işləri aparılaraq binaya indiki görkəm verilmişdir. Təmir zamanı binanın maksimum tarixiliyin qorunmasına çalışılmışdır. 2020-ci ilin iyun ayından etibarən binada "Beeline" mobil operatorunun yerli filialının ofisi yerləşir.

Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti kimi tanınır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Оформлены охранные обязательства на объекты культурного наследия регионального значения «Дом П. Косенко», расположенный в г. Грозный по ул. Лорсанова, д. 15 и «Здание школы им. Дени Арсангираева (Арсанова)», расположенный в г. Грозный по ул.П. Лумумбы". 2021-10-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-25.
2. ↑  "ДОМ П.КОСЕНКО". 2021-10-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-25.
**Pyotr Akimoviç Babayev** (*rus.* Пётр Акимович Бабаев) (10 iyun 1883 – 25 aprel 1920, Moskva) — Azərbaycan əsilli rus inqilabçısı. XX əsrin əvvəllərindən üç rus inqilabında fəal iştirak etmişdir. 1918-ci ildən Moskva Sokolniki rayon RK(b)P-nın katibi, rayon sovetinin sədri. Onun adı bir sıra müəssisələr parklar və kücələrin adında əbədiləşdirilmişdir. 1922-ci ildə Abrikosovun Moskvadakı qənnadı fabrikinə Pyotr Babayevin adı verilmışdır. Hazırda ОАО – "Babayev qənnadı konserni" ASC adlanır. Şəki şəhərində Pyotr Babayevin adıyla mədəniyyət və istirahət parkı fəaliyyət göstərir. Burada onun büstü qoyulmuşdur.

Həyatı
------

Pyotr Babayev 10 iyun 1883-cü ildə Ryazan quberniyasının Kasimov şəhərində azərbaycanlı loğman, təbib Həkim Baba (Həkim Babayev) ailəsində dünyaya gəlmışdir. Atası Həkim Baba (Həkim Babayev) Nuxa şəhərində (Şəki) anadan olmuşdur. 1878-ci ildə fəhlə iğtişaşlarının təşkilatçısı kimi Ryazana sürgün olunmuşdur.

Sürgün həyatı dövründə Kasimov şəhərində zavodda fəhlə işləyən Həkim Baba (Həkim Babayev) , burada Lyubov Qriqoriyeva ilə ailə həyatı qurmuşdur. Bu evlilikdən onların 8 uşağı — Antonina, Pyotr, İlya, Dmitri, İvan, Sonya, Qeorqi və Polina dünyaya gəlmişdir. Həkim Baba (Həkim Babayev) övladlarına azərbaycanlı adları vermək istəsə də, mövcüd dini qanunlar və Rusiya imperiyasınin ənənələrinə əsasən buna icazə verilməmışdır. İbtidai təhsilini başa vurmamış 13 yaşlı P.Babayev Ryazanda olan mexaniki fabrikdə usta köməkçisi kimi işləyır. Sonrakı dövrdə uzun müddət sənətinə uyğun iş tapa bilməyən P.Babayev Baltik donanmasına matros kimi hərbi xidmətə çağrılır. Burada o Rusiya Sosial Demokrat bolşeviklər partiyasına üzv olur. 1905-ci il inqilabında yüksək təşkilatçılıq qabiliyyəti ilə fərqlənən P.Babayev sonralar I dünya müharibəsində də iştirak edir. 1916-cı ildə Petroqrad patron zavodunda işləmək ücün cəbhədən geri çağrılır, fəal təşviqatçı və təşkilatçı kimi həyatını bütünlükdə siyasi fəaliyyətə həsr edir. 1917-ci il iyul çıxışlarında və oktyabr çevrilişində yaxından iştirak edir. 1818-ci ildən Moskva Sokolniki rayon partiya komitəsinin katibi olan P.Babayev 1920-ci il aprelin 25-də vərəm xəstəliyindən vəfat etmışdir.

Mənbə
-----

* Бабаев,Пётр Акимович
* Петр Акимович[*ölü keçid*]
* Кто он, Петр Бабаев, чьим именем названа кондитерская фабрика в Москве
* Города и районы Рязанской области: Историко-краеведческие очерки
**Ara**, və ya **Arag**- Butanda istifadə olunan ənənəvi spirtli içki.Ara düyü, qarğıdalı, darı və ya buğdadan hazırlanır və ya fermentləşdirilmiş və ya möhkəm ola bilər. İçki, adətən, şəffaf, yaxud ağ rəngdədir.

İstehsalat
----------

Ara daha çox fərdi yaşayış evi və ya fermer təsərrüfatlarında düyü və ya qarğıdalıdan hazırlanır.Ara və ya fermentləşdirilmiş və ya möhkəm ola bilər və Butanda qanuni özəl istehsal və istehlak olunur.Ara istehsalı hər iki metod və keyfiyyətinə görə tənzimlənir və onun Butanda satışı qadağandır.Əvvəllər fiziki şəxslərə icazə verilmədiyinə baxmayaraq, dükançılar vasitəsilə ara satılıb və hökumətin sərt repressiyaları ilə üzləşiblər.Ancaq, bir halda ki, (çünki,) ara böyük gəlir gətirir, nə qədər qarğıdalıdan başqa məhsullardan istifadə edilir, fermerlər onun istehsalını və satışını leqallaşdırmağı tələb etməyə başladılar.Hökumət, bu arada , alkoqol istehlak spirtli içkilər və onların satışının tənzimlənməsi üçün vergilərin artırılması vasitəsilə mane olurdu. Правительство, тем временем, намерено препятствует чрезмерному потреблению алкоголя посредством увеличения налогов на спиртные напитки и регулирования их продажи.Ara həmçinin dini hədəflərdə , xüsusilə şərq Butanında, Allahlara hədiyyə edilir.Uşaqlar aranı şüşə butulkalrda tez-tez daşıyırlar, çünki Butanda hesab edirlər ki, bu içkinin qoxusu ilanları qaçıracaq.

İstifadə
--------

Aranı, bir qayda olaraq, ilıq içirlər. Onu yüngül qəlyanaltılarla (paşot yumurtası, kərə yağı, ) qarışıqsız verirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Merak and Sakteng - The Land of Brokpas". Wind Horse Tours online. 2011-09-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-07-27.
2. ↑  *Mowe, Sam.* "Making Moonshine: How to Make Bhutanese Rice Wine". Tricycle online. 2011-06-02. 2014-05-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-07-27.
3. 1 2  *Tempa Wangdi.* "Ara production and sale should be legalized, farmers say" (ingilis). Bhutan Observer online. January 27, 2011. Archived from the original on 2011-02-07. İstifadə tarixi: 2014-05-15.
4. ↑  *Gyembo Namgyal.* "Reduce alcohol abuse, Lyonchhen urges local leaders" (ingilis). Bhutan Observer online. March 15, 2011. 2014-05-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-05-15.
5. ↑  *Gyembo Namgyal.* "Alcohol price hike doesn't quite discourage drinking" (ingilis). Bhutan Observer online. July 18, 2011. 2014-05-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-05-15.
6. ↑  *Gyembo Namgyal.* "It is lhasoel time in the east" (ingilis). Bhutan Observer online. January 19, 2008. 2014-05-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-05-15.
7. ↑  *Tashi Dema.* "Feature: Trongsa: slithering with snakes" (ingilis). Kuensel online. 4 June, 2007. 2014-05-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-05-15.
**Pyotr Semyonoviç Kirillov** (**Pyotr Erke**, 8 iyul 1910 — 24 noyabr 1955) — erzyan yazıçısı.

Pyotr Erke 1910-cu ilin 8 iyul tarixində Samara vilayətinin Kiçik Tolkay kəndində, kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Burada onun uşaqlıq və yeniyetməlik dövrünü keçirmişdir. Məktəbi anadan olduğu kənddə bitirmişdir. 1928-ci ildə isə Mordova pedaqoji texnikomunu bitirir. Daha sonra Moskva Redakrtə-Nəşriyyat İnstitutu (1933), Ümumittifaq kinomatoqrafiya institutunu bitirir (1937). 1934-cü ildə SSRİ Yazıçılar İttifaqına üzv qəbul olunmuşdur. Böyük Vətən müharibəsinin iştirakçısıdır.

Pyotr Erkenin 1932-ci ildə ilk şerlər toplusu olan «Mejavtomo» («Yataqsız»), bir il sonra isə ikinci şerlər toplusu olan «Staka kiyava» («Çətin yollarla»). Moskva Redaktə-Nəşriyyat İnstitutunun tələbəsi olaraq Kirillov bir çox poetik əsər meydana qomuşdur ki, onlar arasında ən uğurlusu lipoepik poeması "Valske Sura lanqso" (Suredə səhər, 1934). Bu əsərdə müəllif Mordoviyalıların azadlıq və xoşbəxtlik üçün çoxsaylı mübarizəsini əks etdirir.

30-cu illərin ortalarında dram əəsərlərini sınamağa başlayır. Pyotr Kirillovun ilk pyesi «Kuzma Alekseev» (1935) Teryuşev mordoviyalıların (1808-1810) üsyanına həsr olunmuşdur. Daha sonra "Litova" (1939) pyesinin yazır. Bu əsərin əsası mordovalıların Stepan Razinin üsyanında iştirakı ilə əlaqədar hadisələrdən bəhs edir. Pyotr Kirillov fəal nəsr janrında fəaliyyət göstərməyə başlayır və «Vasense urok» hekayəsini («İlk dərs», 1940) yazır. Böyük Vətən müharibəsi zamanı onun kiçik şerlər toplusu olan «Voynan kiyava» («Müharibənin yolları ilə», 1945) kitabını çap elətdirir. Şair bu əsəri özünün ən yaxşı əsərlərindən biri hesab edirdi.

1946-cı ildən yazıçı Moskvada yaşayırdı və yaradıcılıqla məşqul idi. 1933-1934-cü illərdə «Syatko» jurnalında haqqında məlumatın dərc olunmasına baxmayaraq, o «Ukskat» romanı üzərində işləyirdi. P. Kirillovun müharibə sonrası yazdığı "Müəllim" dramı (1953-cü ildə müəllifin özü tərəfindən rus dilinə tərcümə edilmiş və 1956-cı ildə nəşr olunmuşdur) mühim yer tutur.

Pyotr Erke tərcüməçi kimi də nəzərə çarpan işlər görmüşdür. O, şifahi xalq sənətinə, onun təbliğinə çox böyük diqqət yetirirdi. 

Pyotr Erke Vətən müharibəsi ordeninin 1-ci və 2-ci dərəcələri, Qırmızı ulduz ordenləri ilə təltif edilmişdir. Şair 24 noyabr 1955-ci ildə Moskvada vəfat etmişdir və Saranskda torpağa tapşırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Pyotr Semyonoviç Kirillov". 2019-07-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-03-27.

Mənbə
-----

* Краткая литературная энциклопедия
**Pyotr Kurışko** (1894, Rusiya imperiyası – 1921, Dedoplistsğaro rayonu) — Sovet Rusiyasının hərbi xadimi, Rusiya vətəndaş müharibəsində və Gəncə üsyanının yatırılmasında iştirak edib.

Həyatı
------

25 oktyabr 1894-cü ildə Don vilayətinin Ostradovka kəndində anadan olub. 3-cü sinifə qədər təhsil alıb. 1915-ci ildə orduya çağırılır və Yekatirinodarda yerləşən süvari hissələrinin birində xidmətə başlayır. 1917-ci ildə xidmətdən sonra öz kəndinə qayıdıb 1918-ci ildə Qırmızı ordunun Aleksandrovskiy eskadronunda xidmətə başlayır. 1919-cu ildə 400 atlısı olan süvari dəstəyə rəhbərlik edir. 13 iyul 1919-cu ildə onun dəstəsi I Kuban süvari alayı adlandırılır. 6 noyabr 1919-cu ildə döyüşlərdə fərqləndiyinə görə Qırmızı bayraq ordeni ilə təltif olunur. 18-ci süvari diviziyasının komandiri kimi o 1920-ci ildə Gəncə üsyanının yatırılmasında iştirak edir. Üsyan zamanı Yelenendorf istiqamətində yaralanır. 1920-ci ilin yay və payız aylarında daşnak əksinqilabçılarına qarşı döyüşən Zəngəzur dəstəsinə rəhbərlik edib.

1920-ci ilin noyabrın axırında Ermənistanın şimal bölgələrində bolşeviklər üsyan qaldırırlar. Onlara dəstək üçün tərkibində 18-ci süvari diviziyanın da olduğu XI Qızıl Ordu bölgəyə gedir. Pyotr Kurışko burada 20-ci atıcı diviziyanın komandiri Mixail Velikanovun müavini təyin olunur. 1921-ci ildə Gürcüstanın bolşeviklər tərəfindən işğalında iştirak edir. Gürcüstanın Dedoplistskaro bölgəsində ürəyindən aldığı güllə yarası ilə dünyasını dəyişib.

Həmçinin bax
------------

* Aleksandr Şirmaxer
* Mixail Levandovski
* Mixail Velikanov

İstinadlar
----------

1. ↑  *Valentina Xorunjaya.* "Герой гражданской войны Петр Васильевич Курышко" (*rus.* ). otradovka.ru. 20 fevral 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 fevral 2020.
Nafa-Khum water falls view at Bandarban, Bangladesh
**Şəlalə** — Çay yatağı boyu bərk süxurları yuyub keçə bilmədiyi hissələrində əmələ gəlmir. Su bir neçə çıxıntıdan töküldükdə şəlalələr kaskadı əmələ gəlir. Yer kürəsində ən hündür şəlalələr Anhel (1054 m, Venesuela, Çurun çayı), Tugela (933 m, CAR, Tugela çayı) və Yosemitidir (727.5 m, ABŞ, Mersed çayı). Viktoriya şəlaləsinin (120m) eni 1800 m, Niaqara şəlaləsinin (51 m) eni 1100 m-dir.Stenli və Lvinqston şəlaləsi-konqo çayı, İquasa şəlaləsi - parana çayı 

Azərbaycanda bir neçə kiçik şəlalə (Mucuq, Afurca və s.) vardır.

**Şəlalənin əsas iki tipi vardır:**

1. Niaqara tipli şəlalə — bu tip şəlalənin eni hündürlüyündən xeyli artıq olur. Məsələn, Şimali Amerikada Niaqara şəlaləsi.
2. Josemiti tipli şəlalə — bu tipdə olan şəlalədə su xeyli ensiz zolaqla çox hündürdən tökülür.

Məsələn, Kaliforniyada Josemiti, Cənubi Amerikada Anhel və s.

İquasu, Argentina

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Coğrafiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Three Days Grace** – Kanada rok musiqi qrupu.

Haqqında
--------

1992-ci ildə Ontario, Kanadada yaradılmışdır. Qrupun ilk adı Groundswell olsa da, daha sonra 1995-ci ildə qrupa gitaraçı və vokalçı Adam Qontier, zərb alətləri və köməkçi vokalçı Nil Sanderson və bas gitara Bred Uolst qrupa üzv oldu. 1997-ci ildə isə qrup adını dəyişərək Three Days Grace etdi. Daha sonra qrupun gitaristi Berri Stok gələrək qrup tamamlanmış oldu. Alternativ rok/metal, hard-rok üslubun da ifa etməyə başladı. Qrupun ilk studio albomu 2003-cü ildə "Three Days Grace" adlı albomu olmuşdur. Albomdan sonra qrup həmən ildə iki "I Hate Everything About You" və "Just Like You" sinqllarını çıxartdı.

Dəyişiklik haqqında
-------------------

Qrupun əsas vokalisti olan Adam Qontier, 2013-cü ildə qrupdan ayrılmaq istədiyini bildirmişdir. O bunu onun sağlamlığı ilə əlaqədar olduğu üçün etmişdir. Adam-ın yerinə Matt Uolst qrupa üzv olmuşdur.

Diskoqrafiya
------------

### Studiya albomlar

* Three Days Grace (2003)
* One-X (2006)
* Life Starts Now (2009)
* Transit of Venus (2012)

### Sinqllar

* 2003:"I Hate Everything About You"
* 2003:"Just Like You"
* 2004:"Home"
* 2006:"Animal I Have Become"
* 2006:"Pain"
* 2007:"Never Too Late"
* 2007:"Riot"
* 2008:"Time Of Dying
* 2009:"Break"
* 2010:"The Good Life"
* 2010:"World So Cold"
* 2011:"Lost In You"
* 2012:"Chalk Outline"
* 2013:"Misery Loves My Company"
**Al-Khalid tankı** MBT 2000 ya da bilinən adı ilə Al-Khalid tankı Pakistan ordusunun istifadə etdiyi ən yeni əsas döyüş tankıdır. Çin Pakistana aid Heavy Industries və Ukraynadan KMDB və Malyshev Factory-nin ortaq şəkildə hazırladığı bir tankdır. Tank adını əfsanəvi İslam Orduları komandiri Xalid bin Vəlidin adına düzəldilibdir. Tank Çin istehsalı Type 90-IIM ana müharibə tankı əsasında hazırlanmışdır. Ukrayna istehsalı olan isti və soyuq hava şərtlərinə uyğun 1200 at gücü olan 6TD dizel mühərriki ilə təmin edilmişdir.

2014-cü ilə qədər təqribən 310 ədəd tank Pakistan ordusu üçün istehsal olunub.

Tankın gecə döyüşmə xüsusiyyəti yanında avtomatik hədəf təqib sistemi də var. Tank digər ana müharibə tanklarına görə daha kiçikdir. Bunun səbəbi avtomatik güllə yükləmə sistemi sayəsində yükləyiciyə ehtiyac olmamasıdır. Son on ildə bu tankın dizaynı və istehsalı üçün 20 milyon ABŞ dolları xərclənmişdir.

Pakistan bu tank üçün olan sifarişi tamamladıqdan sonra, yeni nəsil Al-Haydar tankının istehsalına başlayacaq.

2-ci nəsil Çin-Pakistan əsas döyüş tankı olan MVT-2000 ("Al-Khalid"). O, 1997-ci ildə Çin Xalq Azadlıq Ordusunun silahlanmasına qəbul edilən "Ture 96" tankının Çin versiyasının yaxşılaşdırılmış modifikasiyasıdır. "Əl-Xalid" tankları artıq Mərakeş, Banqladeş və Myanma ordularının (Pakistanın özünü nəzərə almasaq) silahlanmasında var.

Tank bir çox cəhətlərdən Fransa istehsalı olan "Leklerk" tankının müasir atəş idarəetməsi sisteminin analoqudur. "Əl-Xalid" tankları Fransa istehsalı olan istilik görməsi ilə təchiz edilib. Mühərrik 50 dərəcədən yüksək temperatur havada işləməyə uyğunlaşdırılıb. Tankın maksimal sürəti 65 kilimetr/saatdır. 450 kilometr məsafə qət edə bilər. Tankın çəkisi 48 ton təşkil edir. Ekipajı 3 nəfərdən ibarətdir. Tankda 125 milimetrlik elektron avtomat doldurmasına malik 2A46 topuna, 762 millimetr kalibrə malik "86 tipli" pulemyot, qüllədə 12,7 millimetr çaplı "W-85" pulemyotu və 12 ədəd tüstü qumbarasına malikdir. Tuşlama qurğuları lazer məsafəölçəni, istilik görüntüsü yaradan avadanlıqlarla təchiz edilib. Tankın gövdəsi və qülləsinə dinamik müdafiə quraşdırılıb. "Əl-Xalid"də həmçinin hərəkət hissəsini qapayan yeni gövdə ekranları da mövcuddur.

"Əl-Xalid" tankları Ukrayna istehsalı olan 6TD-2 mühərrikləri ilə təchiz edilmişdir. Həmçinin motor-transmissiya bölməsində T-80 UD və T-84 tanklarına bənzər şəkildə Sovet tank quruculuğu məktəbinin, xüsusən də T-72M-in xüsusiyyətləri hiss olunur.

Variantları
-----------

* Al-Khalid I
* Al-Khalid II
* VT-1A

İstifadəçilər
-------------

* Pakistan- 350 ədəd Al-Khalid xidmətdədir. Ümumi 600 ədəd planlaşdırılıb.
* Çin
* Mərakeş- 54 ədəd VT-1A
* Şri-Lanka- 22 ədəd VT-1A
* Banqladeş- 44 ədəd VT-1A
* Myanma- 148 ədəd VT-1A

Həmçinin bax
------------

* T-90
* T-84
* Altay

Xarici keçidlər
---------------

* 
* Arxivləşdirilib 2007-02-18 at the Wayback Machine
**Nəsib Cəfər oğlu Quliyev** (1951, Aşağı Şorca, Basarkeçər rayonu) — Tibb elmləri doktoru, professor. K.Fəracova adına Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutunun direktoru, 2007-ci ildən Türk Dünyası Pediatriya Birliyinin prezidenti.

Həyatı
------

Nəsib Quliyev 1951-ci ildə Göyçə mahalı Basarkeçər rayonu Aşağı Şorca kəndində anadan olub.1965-ci ildə kənd 8 illik məktəbini,1967-ci ildə isə qızıl medalla Daşkənd kəndi orta məktəbini bitirib. 1973-cü ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun Pediatriya fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş, əvvəlcə həkim-ordinator, kiçik elmi işçi vəzifəsində işləmişdir.1977-ci ildə aspiranturaya daxil olaraq 1981-ci ildə Moskvada namizədlik və 1991-ci ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. 1992-ci ildən professor və ATU Uşaq Xəstəlikləri kafedrasının müdiri seçilib. 1994-cü ildən hal-hazıra qədər Səhiyyə Nazirliyi K.Fəracova adına Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutunun direktor vəzifəsində işləyir. Səhiyyə Nazirliyinin Pediatriya üzrə baş mütəxəssisidir. 2000-ci ildən əməkdar elm xadimidir. 2007-ci ildə Türk Dünyası Pediatriya Birliyinin prezidenti seçilib.

Nəsib Quliyev 500-dən artıq elmi əsərin müəllifidir. Onun rəhbərliyi ilə 5 nəfər elmlər namizədi və 1 nəfər elmlər doktoru müdafiə etmişdir. 

Ailəlidir, 3 övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Nəsib Quliyev 2007-ci ildə Türk Dünyası Pediatriya Birliyinin prezidenti seçilib". 2016-03-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-13.

Xarici keçidlər
---------------

* Professor Nəsib Quliyev Mərkəzi Asiya ölkələri Neonatoloqlar Şurasının baş katibi seçilmişdir
* Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin baş mütəxəssisləri[*ölü keçid*]
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu məqalə **"Xeyir və Şər" baleti** haqqındadır. **Digər mənalar** üçün **Xeyir və Şər (dəqiqləşdirmə)** səhifəsinə baxın.* |

**"Xeyir və Şər"** və yaxud **"Ehtiras meteoriti"** — bəstəkar Tofiq Bakıxanovun şair Nizami Gəncəvinin "Xəmsə"si əsasında yaratdığı birpərdəli, üçeskizli balet, rəqs draması. Bu balet dahi Azərbaycan şairi Nizaminin 850 illyinə həsr olunmuş müsabiqədə Azərbaycan bəstəkarlarının əsərləri ilə yanaşı mükafata layiq görülmüşdür. Baletin librettisti Rəşid Əhmədovundur, xoreoqrafı Tamilla Şirəliyevadır.

Məzmun
------

Əsərin iştirakçıları – mərhəmətli Xeyir, qəzəbli Şər, qızlar, quşlar, simvolik güllər, onları əhatə edən reallıqda baletin dramaturji konfliktinin əsas qütblərini təşkil edir.

Mənbə
-----

* "Xeyir və Şər", 36 il "yatan" əsər [*ölü keçid*]
* Azərbaycan balet tamaşaları xronologiyası
* Tofiq Bakıxanov
* C. Həsənova-İsmayılova -- Tofiq Bakıxanov 70

Xarici keçidlər
---------------

* "Xeyir və Şər" baleti (1993)
* "Xeyir və Şər" baleti

Həmçinin bax
------------

* "Şərq poeması (balet)"
* "Xəzər balladası (balet)"
Təbii yayılması:
----------------

Amerikada, Gürcüstanda, İngiltərədə yayılmışdır. Bu növ bütün gikorilərdən ən çox yayılandır.

Botaniki təsviri:
-----------------

Hündürlüyü 30 m-ə çatan, diametri 1m olan geniş çətirli ağacdır. Yarpaqları təklələkvaridir, uzunluğu 15-30 sm, hər yarpaq oxunda 5-9 ədəd yarpaqcıq vardır, kənarları xırda dişlidir, neştərvaridir. Tumurcuqları parlaq, boz-sarıdır.
 Çiçəkləri sırğa çiçək qrupuna yığılmışdır. Qozanın uzunluğu 2-3 sm, yaşıl, payızda çıxan qapaqlı və qalın qabıqlıdır. Heyvanlar bitkinin toxumu və qabığı ilə qıdalanırlar.

Ekologiyası:
------------

Ürəkvari karya rütubətli dağ yamaclarında və bataqlıqlarda bitir. Qida maddələri az olan kasıb torpaqlarda yaxşı bitir.

Azərbaycanda yayılması:
-----------------------

Lənkəranda, Astarada, Masallıda mədəni şəraitdə becərilir. Vətəni Şimali Amerikadır. Həmçinin Gürcüstanda və İngiltərədə geniş yayılıb

İstifadəsi:
-----------

Oduncağı bərk və möhkəm olduğu üçün mebel, panel, avadanlıq və pilləkənlərin düzəldilməsində istifadə olunur. Amerikalılar ondan yay aləti düzəldirlər.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine T.S.Məmmədov

İstinad
-------

* Флoрa Aзeрбaйджaнa. т.5. 1954; Флoрa Kaвkaзa. т.5. 1954;
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
* Azərbaycan flora-sının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008;
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Carya cordiformis* | 
* Wikidata: Q879016
* Wikispecies: Carya cordiformis
* AoFP: 3757
* APA: 2363
* BioLib: 141719
* EoL: 594627
* EPPO: CYACO
* EUNIS: 173144
* FEIS: carcor
* FNA: 233500315
* GBIF: 3054299
* GRIN: 400196
* iNaturalist: 54787
* IPNI: 30187393-2
* IRMNG: 10716337
* ITIS: 19227
* IUCN: 62019598
* MichiganFlora: 1491
* MoBotPF: 281350
* NBN: NHMSYS0000456962
* NCBI: 139928
* Plant List: kew-2701766
* PLANTS: CACO15
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:30187393-2
* Tropicos: 16700018
* VASCAN: 6235
* WisFlora: 3033
* WFO: wfo-0000588744

 |
| *Juglans cordiformis* | 
* Wikidata: Q39063514
* IPNI: 131745-2
* NZOR: 3d65cd58-139c-4ede-ab37-1b77af8e3d29
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:131745-2
* Tropicos: 16700002
* WFO: wfo-0000733976

 |
Hədəfi dağıtmaq üzrə olan Pin ( *mölkky* )
**Mölkki** (fincə: [' mölkki ]) — 1996-cı ildə Lahden Paikka şirkətinin (əvvəllər Tuoterengas kimi tanınan) icad etdiyi bir fin atma oyunudur. Bu kikka adlanan, bir əsrlik Karelian köklü bir oyunu xatırladır. Lakin, mölkki kikka kimi çox fiziki güc tələb etmir və yaşından asılı olmayaraq hər kəs üçün daha münasibdir. Mölkki heç bir xüsusi avadanlıq tələb etmir və müvəffəqiyyət şans və bacarıq birləşməsinə əsaslanır. Oyun Finlandiyada Lahden Paikka tərəfindən təxminən 200,000 dəsti satdı. Mölkki treydmarkdır.

Qaydalar
--------

 Yeni oyun üçün pinlərin mövqeyi
Oyunçular, 1–12 nömrələnən taxta pinləri aşırtmaq üçün təxminən həmin ölçüdə olan başqa bir pindən (buna mölkki də deyilir) istifadə edirlər. Pinlər atış nöqtəsindən 3–4 metr məsafədə sıx şəkildə yerləşdirilir və aşağıdakı qaydada düzülür: 1-ci sıra, 1/2; 2ci sıra , 3/10/4; 3-cü sıra, 5/11/12/6; 4-cü sıra, 7/9/8. Bir pini aşırmaq onun üzərində qeyd olunan xalı qazandırır. 2 və ya daha çox pini aşırtmaq aşırılan pinlərin sayı qədər xal qazandırır (məsələn, 3 pin aşırtmaq 3 xal). Bir pin mölkki və ya nömrələnmiş pinlərə söykənibsə aşmış hesab olunmur (xalın qeydə alınması üçün pin yerə paralel olmalıdır). Hər atışdan sonra pinlər aşdıqları yerdə yenidən qaldırılır. 50-ə çatan qələbə qazanır. Son atışda 50 xalı keçsəniz cərimələnirsiniz və 25-ə düşürsünüz. Əgər bir oyunçu 3 ardıcıl atışda hədəfi vura bilməsə məğlub olur.

Təşkilatlar və müsabiqələr
--------------------------

Mölkki üçün Finlandiya turnirləri Lahti şəhərində 1997-ci ildən cənubi Tavastiya gənclər klubları birliyi tərəfindən təşkil edilmişdir. Tamperdəki texnologiya tələbələri 2001-ci ildə akademik mölkki adı altında dünya çempionatlarını təşkil etmişlər. Fin Mölkki Birliyi oyun və onun mədəniyyətini təbliğ etmək üçün yaradılmışdır. İlk Avstraliya Çempionatı 2010 və daha sonra 2011-ci ildə keçirildi.

Amerika Birləşmiş Ştatlarında, Mölkki ABŞ və ABŞ Mölkki Assosiasiyaları yaradıldı və 2014-cü ildən bəri Amerika Çempionatı hər il keçirilir. Berzerkerz (Kolman Rydie & Clint Childers) 2014 və 2015-ci ildə unvan qazanan Cari ABŞ Milli Çempionlarıdır.

Hətta Avstraliyada oyunun Finska və Klop adları ilə milli marka formasında satan şirkətlər də var.

2017 Dünya Çempionatı Praqa şəhərində keçirilib.

Mahnı ilə düzülüş
-----------------

Pinlərin ilkin düzülüşü mürəkkəb göründüyünə görə Birləşmiş Krallığın cavan oyunçuları düzülüşü xatırlamaq üçün mahnı sözləri də yazmışlar.

1, 2, 3, 4, 5 — ə. Bir dəfə canlı bir balıq tutdum.

```
1.  2
3.  10.  4
5.  11.  12.  6
7.  9.  8
```

Hər bir sətir real düzülüşdəki bir sıranı bildirir. edited and translated by micman.ibishov

İstinadlar
----------

Xarici linklər
--------------

* Finnish International Mölkky Association web site (in Finnish; English version Arxivləşdirilib 2016-08-25 at the Wayback Machine)
* Tuoterengas (in Finnish)
* Slovak Mölkky Association (in Slovak)
* French Mölkky Association (in French)
* Japan Mölkky Association
* Czech Mölkky Association
* SMS Södertälje Mölkky Sällskap, Sweden Association(in Swedish)
* List of Mölkky tournaments by Mölkky World ===
Dərəcəli doldurma növləri: xətti
Dərəcəli doldurma növləri: künc
Dərəcəli doldurma növləri: dairəvi
**Qradiyent doldurma, dərəcəli doldurma** - *(ing.gradient fill, ru.градиентная заливка)* - kompüter qrafikasında: qrafik obyektin müəyyən (açar) nöqtələrinin rəngini və şəffaflığını verməklə qalan nöqtələrin rənginin və şəffaflığının riyazi alqoritmlər vasitəsilə onlara nəzərən hesablanmasından ibarət doldurma növü. Bu yolla başlanğıc və son nöqtələrin koordinatlarını verməklə bir rəngdən başqa bir rəngə axar keçidlər almaq olar. Dərəcəli doldurmanın əsas növləri bunlardır: xətti – açar nöqtələr bir düz xətt boyunca yerləşir; dairəvi – birinci açar nöqtəyə nəzərən konsentrik çevrələr qurulur ki, onların da rəngi qalan açar nöqtələrin yerləşməsindən asılı olur; künc – açar nöqtələr çevrə boyunca yerləşir; əksolunmuş – xəttiyə bənzəyir və iki hissədən (xətti qradiyentdən və onun güzgüdə xəyali əksindən) ibarət olur; almaz – almazı xatırladır.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Kandıra Babaköy'de bulunan Akça Koca'nın türbesi.
**Akça Qoca** — Osmanlı Dövlətinin qurucularından, Osman Qazinin silah yoldaşlarından olub, Orxan Qaziyə də lələlik etmişdir.

Həyatı
------

Təqribən 1320-ci ildə İzmit və ətraf ərazilərinin fəthi ilə vəzifələndirilmişdir. Akça Qoca Sakarya ətrafına və İzmitə etdiyi hücumlarda buralarda bəzi qalaları əldə etmiş Ayan gölü (indi Sapanca gölü) tərəfindəki palankanı (ətrafı xəndəklərlə qazılmış kiçik qala) alaraq özünə qərargah etmiş və daha sonra Ermənibazarı və Kandırını zəbt etmiş və tayfa bəylərindən Qonur Alp ilə birlikdə Aydos və Samandıranı almışdılar. Samandıra qalası Akça Kocaya mülk olaraq verilmişdir. İzmit ilə Üsküdar arasındakı bütün Türk müvəffəqiyyətləri Akça Qoca ilə Abdurrahman Qazinin fəaliyyətləri sayəsində təmin edilmişdir.

Akça Qocanın vəfatı 1326-cı ildə sonra olub qəbri Kandırada bir təpə üstündədir. Bunun adına nisbətlə İzmit vilayətinə Kocaeli deyilmişdir. Respublika dövründə Düzceye 50 km məsafədəki Akça şəhərə Akçaqoca adı verilmişdir.

Akça Qocanın oğlu Hacı İlyas və nəvəsi Gebze qazısı Fəzlullah, Osmanlı Dövlətində əhəmiyyətli xidmətlər etmişlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Kandıra’daki Türkmen Beyi "Akçakoca"[*ölü keçid*]
2. ↑  www.nisanyanmap.com/?y=Ak%C3%A7akoca&t=&lv=1&u=1&ua=0 Akça Șehir (Akça Koca, Düzce)
**Malka çayı** (kab.-çərk. Балъкъ, qaraç.-balk. Балыкъ суу — türkcə. Balıqlı çay) — Rusiya ərazisində axan çay. Terek çayının əsas qoludur. Çayın çox hissəsi Kabarda-Balkariya ərazisindən keçir, çayın aşağı axınında kiçik hissəsi Stavropol diyarından keçir.

Relyefi
-------

Terek hövzəsi xəritəsində Malka çayı
Malka çayı mənbəsini Elbrusun şimal yamaclarında götürür. Qaya-qapı keçidi ərazisində Qızıl-Kol, Birjali-su, Siltran-Tari-su, Qaraqaya-su və digər adsız axınlar birləşərək Malka çayını təşkil edirlər. Bu hissədə qayalar səthə çıxdığı üçün, bu səbəbdən çay yatağı 20,40 m hündürlüklərində dörd şəlaləyə haçalanır.

Malka çayının yuxarı axarında, bir çox qolu özündə birləşdirən gur suludağ çayı axır (26), bunlardan ən böyüyü Muşta və Kiçmalka - sol, Şau -Qol isə sağ qolunu təşkil edir. Mənsəbindən 65 kilometr aralıda düzənliyə çıxan Malka çayı, çayın axınının ümumi istiqamətini şərqə apararaq respublikanın şimal hissəsindən keçir və Yekaterinoqradskaya kəndi yaxınlığındaTerek çayına tökülür.

Düzənlikdə, suyun xeyli hissəsindən (axının 16%-i) Kabarda-Balkariya, Stavropol və Şimali Osetiyanın Proxladnı şəhərinin tarlalarını suvarmaq üçün istifadə olunur. Proxladnı şəhərinin cənubunda, mənsəbdən təxminən 20 km məsafədə, Malkaya əsas sağ qolu olan Baksan çayı birləşir. Baksan su anbarı Malkanın su hövzəsinin yarısından çoxunu təşkil edir, suyunun axını Malka çayı axınının təxminən 85%-ni təşkil edir.

Hidrologiyası
-------------

Malka çayının qidası müxtəlifdir. Çayın qidasını əsasən buzlaqlar,az miqdarda qrunt suları təşkil edir. Yay aylarında çayın suyu daşır, çayda tez-tez daşqınlar baş verir. Çayın mənbəsindən 28 km məsafədə ortalama su sərfi 97.8 m³/s-dir. Çayın donması qeyri sabitdir. Çayın aşağı axınlarında donma halları 3 gündən iki aya qədər davam edə bilir.

Çay ətrafı yaşayış məntəqələri
------------------------------

Çay ətrafı yaşayıç məntəqələri: Yekatirinaqorod, Kammennomost, Kamlyukovo, Qaraqaç, Kurupsko-Uryanskovo, Kuba, Lesnoe, Malka, Marinskaya, Yeni Pokrovski, Prireçnoe, Proqress, Prişibo-Malkinskoe, Psıxurey, Sarmakovo, Saldatskoe, Xabaz, Stravropolskaya, Yantarnovo və başqalarıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Малка Arxivləşdirilib 2021-10-22 at the Wayback Machine, Great Soviet Encyclopedia
2. ↑  Malka çayı // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] (3-е изд.). М.: Советская энциклопедия. гл. ред.: А. М. Прохоров. 1969–1978.

Ədəbiyyat
---------

* Malka çayı // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] (3-е изд.). М.: Советская энциклопедия. гл. ред.: А. М. Прохоров. 1969–1978.

Xarici keçidlər
---------------

* Malka çayı // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] (3-е изд.). М.: Советская энциклопедия. гл. ред.: А. М. Прохоров. 1969–1978.
* "Энциклопедия «АкваЭксперт. Ру»". www.aquaexpert.ru (rus). 2019-09-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-11.
**Qradiyent** - vektor analizində verilən vektorun funksiyasının hər hansı nöqtəsində xüsusi törəmələr vasitəsilə alınan yeni vektoru. Başqa sözlə, qradiyent fəzaya görə törəmədir, lakin birfəzalı vaxt törəməsindən fərqli olaraq, qradiyent skalyar deyil, vektor ölçüsüdür. Qradiyent optimallaşdırmada fundamental rol oynayır. Qradiyent latınca "qradiyentis" sözündən götürülüb addımlayan, artan deməkdir. Qradiyent termini ilk dəfə meteorologiyada istifadə edilmişdir. Termini riyaziyyata 1873-cü ildə Maksvel daxil etmişdir.

Çox vaxt funksiyanın qradiyentini Hamilton operatoru yaxud Nabla simvolu adlanan {\displaystyle \nabla } işarəsi ilə göstərirlər. Tutaq ki, {\displaystyle W=f(x,y,z)} funksiyasının {\displaystyle M=(x,y,z)} nöqtəsində sonlu {\displaystyle {\frac {\partial f(M)}{\partial x}}}, {\displaystyle {\frac {\partial f(M)}{\partial y}}}, {\displaystyle {\frac {\partial f(M)}{\partial z}}} xüsusi törəmələri var. Bu xüsusi törəmələr vasitəsilə 

  

{\displaystyle \nabla f={\frac {\partial f(M)}{\partial x}}\mathbf {i} +{\frac {\partial f(M)}{\partial y}}\mathbf {j} +{\frac {\partial f(M)}{\partial z}}\mathbf {k} }

vektorunu düzəldirik. Bu vektora {\displaystyle f(x,y,z)} funksiyasının {\displaystyle M} nöqtəsində qradiyenti deyilir. Differensiallanan funksiya verilmiş nöqtədə öz qradiyenti istiqamətində ən böyük sürətlə artır və bu dəyişmə sürətinin ən böyük qiyməti qradiyentin moduluna bərabərdir.

Tətbiqi
-------

İqtisadi nəzəriyyədə qradiyent anlayışı bəzi nəticələri əsaslandırmaq üçün istifadə olunur. Məsələn, istehlakçı optimumunun tapılması üçün istifadə olunan Laqranj hasil metodu və Kun-takker şərtləri (təbiət elmlərindən götürülmüşdür) səmərəlilik funksiyası və büdcə çoxluğunun funksiyasının qradiyentlərinin müqayisəsinə əsaslanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Məmmədov, Rəşid.* Ali Riyaziyyat Kursu. Bakı: Turan Evi. 2016. səh. 96.  (#accessdate\_missing\_url)
**Üruzganda toya hücum** — 1 iyul 2002-ci il tarixində Əfqanıstanın Üruzgan vilayətində keçirilən bir toy mərasimi zamanı bir ABŞ hərbi təyyarəsinin toyun keçirildiyi məkana bomba atması.

1 iyul 2002-ci ildə ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri Əfqanıstanın Üruzgan vilayətində hava hücumu həyata keçirmişdir. Atılan bombalardan biri toy məclisinə düşmüşdür. Nəticədə ən azı 34 nəfər ölmüş, ən azı 50 nəfər yaralanmışdır. Amerika Birləşmiş Ştatları Silahlı Qüvvələri öz təyyarələrinin qısa müddət əvvəl zenit atəşi ilə hədəfə alındığını söyləmişdir. Əfqanıstan hökuməti toy qonaqlarının bayram münasibətilə havaya atəş açdıqlarını bildirmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "US bomb blunder kills 30 at Afghan wedding". the Guardian (ingilis). 2002-07-02. 2022-07-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-08-14.
2. ↑  "CNN.com - Afghan: U.S. bomb hits wedding party - July 1, 2002". edition.cnn.com (ingilis). 2021-08-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-08-14.
3. ↑  "US justifies Afghan wedding bombing" (ingilis). 2002-09-07.[*ölü keçid*]
**İstallos-Kö** (**İstallosko**; mac. Istállós-kő) — Macarıstanın Xeveş əyalətində olan dağ. Hündürlüyü 958,1 metr olan bu dağ Byükk massivində ikinci, ölkə daxilində isə altıncı ən yüksək zirvədir. 2014-cü ilə qədər İstallos-Kö masivin ən yüksək zirvəsi hesab olunurdu. Ancaq yeni ölçmə işləri nəticəsində məlum oldu ki, Silvasi-Kö dağının hündürlüyü 960,7 metrdir..

Silvarsvarad yaşayış məntəqəsindən dağ zirvəsinə və orda olan mağaraya uzunluğu bir neçə yüz metr olan turist cığırı qalxır.

İstallos-Kö mağarası
--------------------

İstallos-Kö mağarasının girişi
Uzunluğu 57 metr olan bu mağara dəniz səviyyəsindən 600 metr yeksəkli yerləşir. Əsasən Trias dövrünün əhəngdaşlarından təşkil olunan mağarada ilk tədqiqat işlərini 1911-ci ildə Palo Roşko aparmışdır. Mağara həm təbiət, həm də arxeoloji abidə kimi önəmlidir. Mağaranın daxilində yaşı 30 000-40 000 il olan daş və sümük əmək alətləri, mağara ayısının, bizonun sümükləri və paleolit dövrünə aid ocaq yeri tapılmışdır. Sonuncu eksponat Macarıstan milli muzeyində nümayiş etdirilir.

1929-cu ildə mağarada növbəti araşdırmanı Ottokar Kadik, 1938-ci ildə isə Mariya Mottl aparmışdır. Daha geniş və ciddi tədqiqatı isə Laslo Verteş 1947-ci ildə həyata keçirib. Arxeoloji stratifikasiya və heyvan qalıqlarına əsasən mağarada üç mədəni lay müəyyən edilmişdir. Qoruma statusunu 1944-cü ildə alan mağara, 1982-ci ildən xüsusi qorunan ərazi elan edilib.

Müasir araşdırmalar 2000-ci ildə həyata keçirilmiş və tədqiqata Arpad Ringer rəhbərlik etmişdir. Mağara daxilindən ümumən buz dövrünə məxsus 66 müxtəlif növ tapılmış və bu Avropanın Orinyak mədəniyyətinə aid ən zəngin fauna hesab hesab olunur. Mağaranın mikrofaunasında üç yeni məməli və iyirmi yeni quş növü diqqəti cəlb edir.

Ədəbiyyat
---------

* Vértes László: *Az istállóskői barlang aurignaci II. kultúrájának kormeghatározása*, 1959, Akadémiai Nyomda, Budapest
* T. Dobosi Viola: *Bone finds from Istállós-kő Cave*, Praehistoria, 2002. 3. évf. 79-102. oldal
* Adams, Brian: *New radiocarbon dates from Szeleta and Istállós-kő caves*, Hungary, Praehistoria, 2002. 3. évf. 53-55. oldal
* Ringer Árpád: *The new image of Szeleta and Istállós-kő caves in the Bükk Mountains: a revision project between 1999-2002*, Praehistoria, 2002. 3. évf. 47-52. oldal

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Új csúcsa van a Bükknek". Index. 2014-02-05. 2016-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-02-05.
2. ↑  "Az istállós-kői ősemberbarlang". 2016-10-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-11.
Telefonun ekranında əks olunmuş IMEI kodun nümunəsi
**IMEI** (*ing.* International Mobile Equipment Identity — *azərb.* mobil avadanlığın beynəlxalq tanınma kodu‎)) — hər bir istehsal olunan aparat üçün istifadə olunan unikal kod. Adətən kod, onluq say sistemindən olan 15 rəqəmdən ibarətdir. GSM, WCDMA və IDEN şəbəkələrini dəstəkləyən mobil telefonlarda, həmçinin bəzi peyk telefonlarında tətbiq edilir.

Ümumi məlumatlar
----------------

IMEI kod, zavodda, istehsal zamanı telefona mənimsənilir. Bu kod, qurğunun identifikasiyasına (eyniləşdirilməsinə) xidmət edir və aparatın daxilində (proqram təminatında) saxlanılır. Bir qayda olaraq, IMEI kod dörd yerdə göstərilir:

1. aparatı ılk dəfə aktiv etdikdə və ya xüsusi **\*#06#yes** sorğusunu göndərdikdə IMEI kod ekranda əks olunur.
2. akkumulyator batareyasının altında
3. qablaşdırma qutusunda
4. zəmanət talonunda.

IMEI kod aparatın seriya nömrəsi rolunu oynayır və şəbəkəyə avtorizasiya (daxil olma) zamanı efirə ötürülür. Həmçinin IMEI kod, aparatlar üçün izləmə və mobil rabitə əlaqəsi səviyyəsində oğurluq telefonların mühasirə edilməsi üçün istifadə olunur. Belə ki, zərərçəkmiş istifadə etdiyi operator vasitəsilə avadanlığı bloklaya bilər. IMEI kod GSM-in dayaq şəbəkəsi olan EIR-də saxlanılır.

CDMA-da və başqa şəbəkələrdə istifadə edilən ESN və MEID-dən fərqli olaraq IMEI yalnız qurğunun eyniləşdirməsi üçün istifadə olunur və abunəçi ilə daimi əlaqəyə malik deyil. Bunun yerinə SIM-kartda saxlanılan IMSI nömrəsi istifadə olunur ki, bu nömrəni praktik olaraq istənilən başqa aparata yerləşdirmək olar. Ancaq bir telefonda yalnız müəyyən bir SIM-kartdan istifadə etməyə icazə verən xüsusi sistemlər də mövcuddur.

IMEI-də model və telefonun mənşəyi birinci 8 rəqəmdə təsvir edilir (TAC). Bundan sonrakı 2 rəqəm avadanlığın hansı ölkədə istehsal olunduğu göstərir. Qalan nömrələr nəzarət seriya nömrələridir. İki SIM-kart dəstəkləyən telefonlara iki IMEI nömrəsi mənimsənilir..

Dünyanın əksər ölkələrində mobil avadanlıqların tanınması üçün istifadə olunan IMEI kodların resursu yaradılıb. Belə ki, alıcı bu serverə daxil olmaqla cihazın təhlükəsiz olduğunu yoxlaya bilər.
Rusiya, Latviya, Böyük Britaniyada IMEI kodun dəyişdirilməsi qanunla cinayət hesab olunur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Nuranə Abbasova.* "İMEİ nədir və onun qeydiyyatının əhaliyə üstünlükləri". anl.az. 2012-03-31. 2021-12-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-01-06.  (#apostrophe\_markup)
2. ↑  "Все, что вы не знали об IMEI". 2014-04-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-01-06.

Xarici keçidlər
---------------

Mobil Cihazların Qeydiyyat Sistemi Arxivləşdirilib 2020-12-01 at the Wayback Machine
**Dağ qazı** (*lat.* Anser indicus) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin qazkimilər dəstəsinin ördəklər fəsiləsinin qaz (quş) cinsinə aid heyvan növü.

Xüsusiyyətləri
--------------

Çox vaxt onu ayrıca Eulabeia cinsinə aid edirlər. Bədən quruluşu qəşəngdir Uzunluğu 70–76 sm, kütləsi 1,9–3,2 kq olur. Boynu uzun və nazik, dimdiyi kiçikdir. Lələkləri qonurumtul-bozdur; açıq rəngli bədəninin yanlarında tünd zolaqlar var; başı, boynunun yanları, qarıncığı, quy ruğunun altı və üstü ağdır; təpəsində və peysərində eninə qonurumtul-qara zolaqlar var. Dimdiyi sarı, burunüstü sümüyü və burun dəlikləri qara, ayaqları narıncıdır. Orta və Mərkəzi Asiya dağla rın da, Cənub-Şərqi Altaydan Qərbi Mancuriyaya qədər, cənuba doğru Pamirə, Ladakx və Tibetə qədər məskunlaşmışdır. Dağ göllərinin sahillərində və onlara yaxın, 1000 m-dən 5000 m-ədək yüksəklikdə yerləşən çay vadilərində, həmçinin sarların və çalağanların yuvalarını tuta raq qayalarda, yaxud ağaclarda koloniyalarla yuvalayır. Hindistanın şimalında, Banqladeşdə və Myanmada qışlayır; Himalay dağları üzərindən, 9000 m-ədək yüksəklikdə uçub keçirlər. Bərk qaçır, yaxşı üzür və suya baş vurur. Əsasən quruda və suda tapdığı bitki mənşəli yemlə qidalanır. Monoqamdır. 3–5 (bəzən 7–8) yumurta qoyur; dişi fərd 28–30 gün kürt yatır. Balaları hər iki valideyn gəzdirir. Ət cəbalalar təqribən 2 aylığında uçmağı öyrənirlər. Dağ qazı asan əhliləşir və yaxşı çoxalır. BTMİ-nin "Qırmızı kitab"ına daxil edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3
3. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 6-cı cild: Çin – Dərk. Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2015. səh. 206. ISBN 978-9952-441-11-6.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q191125
* Wikispecies: Anser indicus
* ADW: Anser\_indicus
* Avibase: B7159EF0DE54C384
* BioLib: 8437
* BirdLife: 22679893
* eBird: bahgoo
* EoL: 45510531
* EPPO: ANSEIN
* EUNIS: 100612
* Euring: 1620
* Fauna Europaea: 96480
* Fauna Europaea (new): e966bc2c-36bf-4a68-b139-8a51b60c8361
* GBIF: 2498035
* GISD: 2035
* iNaturalist: 7008
* IRMNG: 10189255
* ISC: 94089
* ITIS: 175034
* IUCN: 22679893
* NBN: NHMSYS0000532807
* NCBI: 8846
* TSA: 1824
* WoRMS: 1037301
* Xeno-canto: Anser-indicus

 |
**Fəranək Fərid** 1961, Təbriz — azərbaycanlı şairə, tərcüməçi, qadın və insan haqları və çevrə mudafiəçisi.

Həyatı
------

Fəranək Fərid 1961-ci ildə Təbriz şəhərində anadan olub. O, ibtidai və orta təhsilini Təbrizdə alıb. Ali təhsilini isə iki ixtsas üzrə: 1983-cü ildə Təbriz Universitetinin laboratoriya elmləri və 2004-cü ildə ingilis dili dilmanclığı üzrə alıb. O, etiraz aksiyası gedə-gedə, küçədə saxlanılıb.

Yaradıcılığı
------------

Fəranək Fərid ədəbiyyatda şeir, nəsr, tərcümə və tənqid kimi fərqli sahələrdə yazıb yaratmaqdadır. O, bir çox əsərlərini "İpək" təxəllüsü ilə nəşr etdirmişdir. 1998-ci ildə təşkil olunan Birinci Şimali-Qərb Jurnallar Festivalında "Ana" adlı şeiri ilə birinci yeri tutub. İctimai fəal 2001-ci ildə 8 Mart Dünya Qadınlar Günü münasibətilə Təbriz qadınlar zindanı amfi-teatrında təşkil olunan proqramın aparıcısı olmuşdur.

Ədibin 2009-cu ildə "Yuxuda ayılmaq", 2010-cu ildə "Cızıq" adlı şeir kitabları, 2013-cü ildə "Xanıməli", "Bağlı otaq", "Afrika macərası", 2015-ci ildə "Brilyant gözlər" adlı nəsr kitabları nəşr olunmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

Fəranək Fərid 1985-ci ildən başlayaraq ictimai-mədəni, o cümlədən qadın hüquqları sahəsində aktiv fəaliyyətə qoşulub. O, dünyanın müxtəlif ölkələrində qadın hüquqları ilə bağlı beynəlxalq konfrans və seminarlarda iştirak etmişdir. 2004-cü ildə dərc olunmağa başlayan və 2007-ci ildə nəşrini dayandıran "Dilmanc" aylıq dərgisi Fəranək Fəridin əməkdaşlıq etdiyi jurnallar içərisində xüsusi yer tutur. O, "Dilmanc" jurnalında qadın problemləri ilə bağlı özəl buraxılışların baş redaktoru vəzifəsində işləyib.

Fəranək Fərid 2010-cu ildə Nyu-Yorkda BMT-nın 54-cü Qadın Hüquqları Komissiyasının iclasına qatılmış, İran panelində qadın problemi mövzusunda məruzə etmişdir. Həmçinin ictimai fəal 2011-ci ilin sentyabr ayında Urmiya gölünün qurudulmasına qarşı təşkil olunan nümayişdə iştirak etdiyi üçün 42 gün həbsdə saxlanılmışdır. Daha sonra 100 milyon tümən kəfil ödəyərək azadlığa buraxılıb. İnqilab məhkəməsində nizama qarşı əks təbliğat aparmaq ittihamı ilə məhkum edilib. Franək FəridəüÜç ay bir gün həbs, bir milyon tümən nağd pul cəriməsi kəsilib.

Xarici keçidlər
---------------

* Fəranək Fərid İpəyin şeirləri
* Təbrizli Fəal Fəranək Fərid həbsə məhkum olundu

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  *Esmira Fuad.* "Günümüzün Güney Azərbaycan ədəbiyyatı - Fəranək Fərid İpək" (Azərbaycan). edebiyyatqazeti.az. 2018-11-27 tarixində arxivləşdirilib.
2. 1 2 3 4 5 6  "Əlamətdar və tarixi günlər təqvimi" (PDF) (Azərbaycan). anl.az. 25.12.2020 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
**Mustafa Seyid Sutüvən**(1908-1969)—Türkiyə şairi.

Həyatı
------

Şeirləri "Yücəl", "Sərvəti-fünun", "Oyanış", "Yedditəpə", "Yeni səs", "Türk dili", "Yeni insan", "Yurd və dünya", "Varlıq" kimi dərgilərdə çap olunur. Əruz vəznilə əski tərzdə qəzəl və məsnəvilər də yazır, həcvlər də... Bir ara Nazim Hikmət şeirinə heyran olur və sərbəst şeirə keçir. Yəhya Kamal və Yaqub Qədrinin başlatdığı neo-yunan cərəyanından da təsirlənir və bu təsirlə Qərb qaynaqlarına yönəlir. Yunan və Roma tarixini, Ege tarixini, əski yunan mifologiyasını oxuyur. Əski yunan mifologiyasında Qazdağından (İda) tanrıların dağı kimi bəhs edilir. Mustafa Seyid tanrıların dağı İdanı (Qazdağı) bizim tariximiz baxımından tədqiq edir və onun şeirini bu tarixi mövqedən yazır. Onun məşhur "Sutüvən" şeirinin yazılma tarixçəsi belədir: 1934-cü ildə Atatürk Ədrəmiti ziyarət edəcəkdi. Kaymakam Midhət Kamal bəy Mustafa Seyiddən Qazdağındakı Sutüvən şəlaləsi üçün bir şeir yazmasını, bunu bir daşın üzərinə həkk edərək Atatürk gəlmədən suyun başına qoyacağını deyir. Şair özünün məşhur "Sutüvən" şeirini yazır. Əruz vəznilə yazdığı bu şeir Yəhya Kamalın neo-yunan tərzində yazdığı "Sicilya qızları", "Biblos qadınları" kimi şeirlərindən təsirlər daşıyır.
Şair heç bir cərəyana tamamən qoşulmur. Şeirləri öncələri açıq və şəffafdır, daha sonra düşüncənin dərinliklərindən səslənməyə başlayır. Heca vəznində sabit deyildir. Bəzən əruzu və sərbəst vəzni də sınayır. Dilin oturmuş qanunlarına və qrammatik qaydalarına zidd hərəkətləri də müşahidə edilir. Qoşma janrına önəm verir. Ümumiyyətlə, yaşadığı bölgənin, Ədrəmitin tarixi və təbii özəlliklərini şeirləşdirir. "Sutüvən" şeirində Sutüvən şəlaləsini, "Şıpşıp" şeirində Şıpşıp Dədə adlı məsirə yerini, "Qazdağı" şeirində Qazdağını və Sarıqız əfsanəsini şeirləşdirir. Neo-yunan cərəyanına bağlı şeirlər yazmağa davam edir. Şeirlərində tarixi mahiyyətli mədəni ünsürlər üstünlük təşkil edir. Əski Anadolu mədəniyyətlərinə yönəlir. Bundan başqa, türk xalq ədəbiyyatından və folklorundan da faydalanmağı unutmur. Ancaq həm klassik şeiri, həm də xalq şeirini tənqid edir. Şeirləri sağlığında kitab şəklində çap edilməmişdir. Sonralar Behçət Nəcatigil və Zahir Güvəmli tərəfindən Mustafa Seyid Sutüven, Bütün Şiirleri adı ilə nəşr olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Türkiyə ədəbiyyatı
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Tibb ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

Kəllə trepanasiyası
**Trepanasiya** (*lat.* trepanatio) və ya **Kəllə trepanasiyası** - cərrahi müdaxilə, müvafiq nahiyəni ya boşluğu əldə etmək məqsədi ilə kəllə sümüyünün dəlilməsi.

Növləri
-------

Kəllə trepanasiyası (*lat.* t. cranii), kraniotomiya - kəllənin yarılması

Dekompressiya məqsədli trepanasiya (*lat.* t. cranii decompressiva de-, aradan qaldırmaq, +compressio sıxılma, təzyiq) - geniş trepanasiya (5-6 x 6-7 sm) əsasən gicgah nahiyəsində beyinin bərk qişasını əldə etmək üçün eyniadlı kəllə sümüyünün pullu hissəsinin rezeksiyası. Beyin dislokasiyası nəticəsində xəstənin vəziyyətinin kəskin pisləşməsi zamanı icra edilir.

Tarixçəsi
---------

Bu cərrahi müdaxilə qədimlərdən məlum olmuş, hələ Hippokrat bu barədə məlumat vermişdir. Neolit dövründən başlayaraq ən qədim zamanlardan bəri insanların trepanasiya ilə tanış olduqlarına dair dəlillər var. Bunu müxtəlif yerlərdə toplanmış çoxsaylı kəllə sümükləri sübut edir. Bəzi məlumatlara əsasən düşünmək olar ki,ibtidai insan mədəni insana nisbətən daha çox trepanasiyaya müraciət edirmiş. Bəzi dolmenlərdə bir neçə trepanasiya edilmiş ekzemplyar birdən tapılırdı.

Xarici keçidlər
---------------

* Ritual trepanasiya
* Trepanasiya haqqında