recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ticarət məktəbinin binası** - Rostov-na-Donu şəhərinin ərazisində, Maksim Qorki küçəsi, ev 80 ünvanında yerləşən bina. Bina 1905-ci ildə kərpicdən inşa edilmişdir. Bina Rostov kişilər üçün kommersiya məktəbi üçün nəzərdə tutulmuşdu. Hazırda bina Cənub Federal Universitetinin korpuslarından biri yerləşir.

Tarixi
------

Rostov kommersiya kişi uçilişi 1900-ci ildə açılmışdır. Növbəti ildə uçiliş daxilində ticarət məktəbi açılır. 1905-ci ildə ticarət məktəbi üçün bina inşa edilmişdir. Bina o vaxtki, Sennoy və hazır ki Maksim Qorki küçəsində inşa edilmişdi. 1915-ci ildə binada bəstəkar və pianoçu Sergey Vasileviç Raxmanin çıxış etmişdir. Bir müddət sonra ticarət binası Cənub Federal Universitetinin korpuslarından biri yerlışdirilmişdir. Hazırda binada universitetin hüquq və iqtisadiyyat fakultəsi yerləşir

Arxitektura
-----------

Kərpiçdən inşa edilmiş üç mərtəbədən ibarət olan binadır. Əsas fasadı Maksim Qorki küçəsinə baxır. Bina Н bənzər formaya malikdir.

Memorial lövhə
--------------

1993-cü ildə binanın fasadına memorial lövhə vurulmuşdur. Lövhəyə bu sözlər yazılmışdır: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Bu binada binada bəstəkar və pianoçu Sergey Vasileviç Raxmanin çıxış etmişdir. | "|

11 dekabr 2011-ci ildə binanın fasadına Aleksadr İsaeviç Soljenısının barelyefi vurulmuşdur. Barelyefi Dmitri Lındimın hazırlamışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "На пути к РФЭИ. ВУЗ в предвоенные годы". rsue.ru. 2013-09-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-20.
2. ↑  "Рахманинов в Ростове". Ростовская государственная консерватория (академия) имени C. В. Рахманинова. 2013-10-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-10-03.
3. ↑  "Мемориальная доска, посвященная Солженицыну, открыта в Ростове-на-Дону". youreporter.ru. 2011-12-12. 2013-10-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-10-03.
4. ↑  *Янина Чевеля.* "Новое лицо Александра Солженицына". Ростов Официальный. 2011-12-14. 2013-10-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-10-03.
**Tierradentro** Kolumbiyanın Kauka şöbəsindəki İnza Bələdiyyəsinin səlahiyyətində olan bir milli arxeoloji parkdır. Park, bölgə paytaxtı Popayandan 100 km uzaqlıqdadır.

Ərazi, çox sayda arxeoloji araşdırmalar edilmiş, bir neçə qazıntıda tapılan Kolombdan əvvəl hypogeası ilə tanınır. Onlardan bəziləri: Alto del Aguacate (Avokado Tepesi), Alto de San Andres, Alto de Segovia, Alto del Duende ve El Tablondur.

Tipik *hipogeum* qərb istiqamət bir spiral pilləkən və adətən səthdən 5–8 metr aşağıda, hər birində bir cəsəd olan, daha az sayda su quyusu olan əsas bir otağa yönəldilmiş bir girişə sahibdir. Divarlar qırmızı, qara və ağ həndəsi, Antropomorfizm və zoomorf naxışlarla rənglənmişdir.

Hipoqeylər qorunan ərazilərə çevrilməzdən əvvəl bəzi heykəllər, keramika və parçaların qalıqları qəbr oğurluqları səbəbindən az görülür.

Park həm Kolumbiyalı həm də xarici turistlərin sıxlığı səbəbiylə yerli iqtisadiyyat üçün əhəmiyyətli gəlir gətirir. Bu ərazilər 1995-ci ildə UNESCO tərəfindən Dünya İrsi ərazisi elan edildi. Əzrazi dünya abidələri seyr siyahısına Dünya abidələri 2012 fondu tərəfindən 100 ən çox təhlükə altında olan saytların siyahısında yer aldı.

Həmçinin bax
------------

* Blofyella Şakerfyella Milli Parkı
* Kebrada de Humahuaka
* Los-Qlasyares Milli Parkı
* Breheimen Milli Parkı

İstinadlar
----------

1. ↑  "National Archeological Park of Tierradentro" (ingilis). unesco.org. 2019-03-22 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "World Monuments Watch" (ingilis). wmf.org. 2017-08-23 tarixində arxivləşdirilib.
Düşən cisim - heç bir şey ilə dəstəklənmir (yəni sərbəst düşür) və yer üzərinə qravitasiya gücü ilə çəkilir. Qravitasiya - Yerin digər cisimləri özünə çəkmə gücüdür.

**Bəzi səma cisimlərinin Səthdə sərbəstdüşmə təcili, m/san2 və *g***| Günəş | 273,1 m/san2 | 27,85 *g* | Merkuri | 3,68—3,74 m/san2 | 0,375—0,381 *g* |
| Venera | 8,88 m/san2 | 0,906 *g* | Yer | 9,81 m/san2 | 1,00 *g* |
| Ay | 1,62 m/san2 | 0,165 *g* | Serera | 0,27 m/san2 | 0,028 *g* |
| Mars | 3,86 m/san2 | 0,394 *g* | Yupiter | 23,95 m/san2 | 2,442 *g* |
| Saturn | 10,44 m/san2 | 1,065 *g* | Uran | 8,86 m/san2 | 0,903 *g* |
| Neptun | 11,09 m/san2 | 1,131 *g* | Pluton | 0,61 m/san2 | 0,062 *g* |

Havanın müqaviməti olmadan cisimlər ilk dəfə Qalileyin ortaya çıxardığı sərbəstdüşmə qanununa əsasən yerə düşür.
Cisim nə qədər çox müddət sərbəstdüşmədə olarsa onun düşmə sürəti bir o qədərdə artır.Sərbəst düşən bir cismin sürətlənməsi saniyədə 9,8 metrə bərabərdir.Bu o deməkdir ki,cisimin sürəti sərbəstdüşmədə olduğu hər 1 saniyədə 9,8 m/san artır.Düşmənin ilk saniyəsində isə onun sürəti 9,8 m/san-yə bərabərdir.

Hava qatlarından keçən cisim isə bu proqreslə sürət yığa bilmir.Bu halda cisim yalnız müəyyən sürəti yığır.

Havanın müqavimətinə görə cismin sürətinin müəyyən limit olur. Yəni müəyyən bir hava müqavimətində cisim yalnız o müqavimətə əsasən müəyyən sürəti yığa bilir. Bu hətta ağır cisimlərə belə aid olur.Düşmənin əvvəlində onlar müəyyən bir düşmə sürət alırlar yalnız onların düşmə sürəti artdıqca havanın müqavimətidə artır ki,bu da,onlara sürət limiti qoyur.Yəni sonda müqavimətin gücü qravitasiyanın gücünə bərabər olur və bundan sonra cisim artıq sürət yığa bilmir. O öz "son sürət"inə çatır və bundan sonra düşmənin sonuna kimi sürəti dəyişmir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Qaz topasından ibarət nəhəng kosmik obyektlərdə "səth" dedikdə, onun atmosferinin Yerin dəniz səviyyəsindəki atmosfer təzyiqinə bərabər hündürlüyü hissəsi başa düşülür(1,013×105 Pa ).
**Ağ adası** (norv. Edgeøya) — Şpitsbergen arxipelaqının şimal-şərqində yerləşən, yaşayışı olmayaq ada. Arxipelaqın sahəsinə görə 5-ci adasıdır. Sahəsi 682 km² təşkil edir. Üstəlik Norveçin ucqar şərq nöqtəsidir. Ondan 82 km şərqdə Rusiyaya məxsus olan Viktoriya adası yerləşir. Adada avtomatik meteoroloji stansiya fəaliyyət göstərir. Burada ancaq buzqıran gəmilərlə gəlmək mümkündür. Təyyarələrin uçuşuna isə qadağa qoyulmuşdur.

Coğrafiyası
-----------

Ada buzlaq örtüyünə sahibdir. Onun qalınlığı 410 metrdirt. Buzdan azad olan üç bölgə vardır. Onun isə ümumi sahəni 20 km²-dir. geoloji baxımdan ada olduqca qədimdir. bununla belə o tam öyrənilməmişdir. Ada "Şimal-qərb Svalbard" qoruğu ərazisinə daxildir.

Tarixi
------

Şpitsbergene daxil olan iri adadar arasında ən son kəşf edilmişdir. Hollad Kornelis Giles adanı 1707-ci ildə kəçf editmiş və "Giles Torpağı" olaraq adlandırmışdır. Qədim xəritələrdə onun adı belə də keçərlidir. ada müxtəlif forma və quruluşlarda təsvir edilirdi. Onun son olaraq forması peyk çəkillərinə əsasən müəyyən edilmişdir. adaya norveç adı isə Tromsedən olan Balin ovçusu Yohan Keldsen tərəfindən 1876-cı ildə verlmişdir.

Ada Solomon Andre tərəfindən Şimal qütbünə hava şarı ilə təşkil edilmiş 1897-ci il səyahəti zamanı ziyarət edilmişdir. Andrenin yoldaşları olan Nils Strindberq və Knutt Frenkel 14 iyulda Ağ adasından 300 km şimalda buz səthinə enməli olmuşlar. 6 oktyabrda isə onlar Andreeniest adlı adanın buzdan azad bölgəsinə eniş etmişlər. Onların taleyi 1930-cu ildə təşkil edilmiş Bratvaaqın ekspedisiyasına qədər müəmmalı qalır. Ekspedisiya zamanı Andreyə aid olan əşyalar aşkarlanır. Andre və onun yoldaşları böyük ehtimal ki, adaya gəldikdən bir neçə həftə sonra soyuqdan həlak olmuşlar. Onların şərəfinə adaa abidə ucaldılmışdır.

1930-cu ildə Sovet alimləri "Nikolay Knipiviç" və 1935-ci ildə "sadko" gəmilərində adada araşdırma işləri aparmışdır. Ekspedisiya üzvü olan Nikolay Zubovun sözlərinə görə ada iki dili çıxmaq şərti ilə bütünlüklə buzlaq örtüyü ilə örtülüdür. Ətrafında kiçik aysberqlər vardır.1930-cu ildə "Nikolay Knipiviç" gmisində təşkil edilən ekspedisiya adada Katabatik küləkləri müşahidə etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "GoNorway — Kvitøya". 2015-09-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-27.

Mənbə
-----

* Article in Polish by Andrzej M. Kobos with many haunting pictures of the balloon expedition and the island of Kvitøya Arxivləşdirilib 2007-09-30 at the Wayback Machine
Mona Lizanın Üz hissəsi xüsusilə gözlərinin ətrafındaki kölgələr sfumato texnikasını göstərir.
**Sfumato** (it. sfumato — tuşlanmış, hərfi mənada — tüstü kimi itən) — rəssamlıqda fiqur və əşyaları bürüyən havanı vermək üçün ümumi təsvirin yumşaldılması texnikası. Sfumato üsulu nəzəriyyədə və bədii praktikada Leonardo Da Vinçi tərəfindən yaradılıb.

2010-cu ildə alim Filip Volter və həmkarları tərəfindən sıralarında Mona Lizanın da olduğu Leonardonun bir necə rəsminin üzərində keçirilən rentgenonoloji tədqiqatının obyektlərindən biri də bu üsul olmuşdur. Rentgen şüası təsviri sənət nümunəsinin əsasını zədələmədən rənglərin laylarını tədqiq etmək imkanı verir. Məlum olmuşdur ki, Leonardo Da Vinçi cəmi bir neçə mikron qalınlığında təbəqə rəngləri vurmağa qadir idi, qatların ümumi qalınlığı 30-40 mikrometri ötmürdü. Həmçinin alimlər bildiriblər ki, kətan üzərində heç bir mazok və ya barmaq izi tapılmayıb..

İstinadlar
----------

1. ↑  "«Мона Лиза»: еще один секрет // Life News. Общество: Наука". 2010-10-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-12-19.
**"Məhbusların gəzintisi"** — Vinsent van Qoqun 1890-cı ilin fevral ayında çəkdiyi rəsm əsəri. Qustav Dorenin "Qala" (1872) qravürinin surəti.

Rəsmin təsviri
==============

Rəsmdə məhbusların dairəvi hərəkət etməyə məhkum olduqları balaca və dar həbsxana həyətinin quyusu təsvir olunmuşdur. Rəsm əsəri mavi-yaşıl qammada yerinə yetirilmişdir.

"Məhbusların gəzintisi" rəssamın fikrincə qapalı dairəyə bənzəyən həyatın rəmzidir. Ön plandakı mərkəzi fiqur üzləri yalnız bir neçə mazokla çəkilmiş digər məhbuslardan fərqli olaraq daha fərdiləşmiş olandır. Bu personajda van Qoqun özünün cizgiləri sezilir.

Yaranma Tarixi
==============

Qustav Dorenin qravürası, 1872
1888-ci ilin dekabr ayının sonunda Van Qoqda ruhi xəstəliyin ilk tutması baş verdi, tezliklə tutmalar təkrarlanmağa başladı və o könüllü olaraq Arl yaxınlığında, Sen-Remidə, keçmiş Avqustin monastırında yerləşən Müqəddəs Pavel psixiatrik xəstəxanasına getdi. Xəstəxanada Van Qoq 1889-cu ilin mayından 1890-cı ilin mayına qədər qaldı. Bu xəstəxananın direktoru — doktor Peyon və Van Qoqun qardaşı — Teo rəssamın işləyə bilməsi üçün bütün şəraiti yaratmağa çalışırdılar.

Xəstəxanada olarkən, Van Qoq naturadan rəsm çəkə bilmirdi, buna görə də o litoqrafiyaları, qravüraları və digər sənətkarların qara-ağ reproduksiyalarını əsərləri üçün natura kimi istifadə etməyə başladı. Bu dövrdə o, xüsusilə, Millenin, Rembrandtın, Delakruanın və Domyenin qravyuralarının surətini çəkirdi.

Bir dəfə o, qardaşı Teodan Reqamenin "Katorqa" qravürasını göndərməsini xahiş etdi, amma görünür, Teo, onu tapa bilməyib və Van Qoq Qustav Dore tərəfindən B. Jerraldın "London" (1872) kitabı üçün çəkilmiş "Qala" qravürasının üzərində işləməyə başladı.

Qustav Dorenin qravürasında "məhbusların paradı"-nın baş verdiy Nyu-Geyt həbsxanasının altıbucaqlı həyəti təsvir edilib. Bu "paradın" mahiyyəti o idi ki, cinayətkarları dəfələrlə xəfiyyələrin qarşısından keçirdirdilər ki, həmin şəxslər onları yaxşı yadda saxlaya bilsinlər.

Van Qoqun rəsminin Dorenin qravürdən fərqləri
=============================================

Van Qoq qravüranı bəzi dəyişikliklərlə çəkmişdir :

* Arxa divarı çox dar etdiyi üçün divarların insan dairəsini sıxışdırdığı təəssüratı yaradır.
* Qravürdə hərəkət altıbucaqlı həyətdə baş verir, Van Qoqda isə, arxa divarı azalması hesabına həyət dördbucaqlı olur.
* Doredə döşəmə plitələri və divarlardakı kərpiclər son dərəcə dəqiqliklə çəkilmişdir. Van Qoq ştrixlərin müxtəlif istiqamətliliyi sayəsində geometriklikdən imtina edir.
* Tablonun yuxarısındakı solğun rənglər tutqunlaşır, aşağıdakılar tuqun və soyuğa çevrilir.

Mənbə
=====

* Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкина. Галерея искусства стран Европы и Америки XIX–XX веков. — М.: Красная площадь, 2007. — С. 103. — ISBN 978-5-900743-34-9.
* Ионина Н. A. Сто великих картин.— Вече, 2002. — Вече с.
* Антонова И. А. Шедевры Государственного музея изобразительных искусств имени А. С. Пушкина. — М.: Советский художник, 1985. — С. 75.
**Fuşimi İnari məbədi** (伏見稲荷大社, *Fuşimi İnari-tayşa*?) – Yaponiyanın Kioto prefekturasının Kioto şəhərinin Fuşimi rayonunda yerləşən şintoist məbədi. Kənd təsərrüfatı kamisi olan Uka-no-Mitamaya, eləcə də, insanların sadə ehtiyaclarını qoruyan digər 4 kamiyə həsr olunmuşdur.

Tarix
-----

Məbəd 711-ci ildə Kiotonun cənub-şərqində yerləşən İnari dağında tikilmişdir. 816-cı ildə buddizmin Şinqon sektasının qurucusu olan Kukayın təşəbbüsü ilə məbəd dağın ətəyinə köçürülmüşdür. Kukay hesab edirdi ki, məbədin ilahları yaxınlıqda yerləşən Şinqon məbədi olan To məbədinin qorunmasını təmin edəcəklər.

Fuşimi İnari məbədi əsrlər boyunca Yaponiyada ən populyar şintoist məbədlərindən birinə çevrilmişdir. Xüsusilə, siravi şəxslərin tez-tez ziyarət etdiyi məbəd olmuşdur.

Xüsusiyyətləri
--------------

Fuşimi İnari məbədi Yaponiyada yerləşən 40.000-dən çox İnari məbədinin mərkəzi məbədi hesab olunur. Naqare-zukuri üslubunda tikilmiş əsas ibadətgahı 1499-cu ilə aid edilir.

Məbədin illik festivalı olan İnari festivalı 9 aprel tarixində baş tutur. Yaponiyada Ay təqvimi üzrə ikinci ayın birinci At günündə Fuşimi İnari məbədini və ya yerli İnari məbədini ziyarət etmək geniş yayılmış adətdir.

Qalereya
--------

* Toriilər.Toriilər.
* Honden.Honden.
* Əsas darvaza.Əsas darvaza.
* Kitsune heykəli.Kitsune heykəli.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). II cild (Const–F). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 375. ISBN 0-87011-622-3. İstifadə tarixi: 24 avqust 2022.
**Frans Hals** (1591 və ya 1582, Antverpen, Brabant hersoqluğu[d] – 26 avqust 1666[…], Harlem[d]) — holland rəssam, holland rəssamlığının qızıl dövrünün nümayəndəsi.

Yaradıcılığı
------------

Hals daha çox üç dəfə çəkdiyi Piter van den Broeke və İsaak Massa kimi varlı vətəndaşların portretləri ilə məşhurdur. O, həmçinin yerli vətəndaş mühafizəçiləri və yerli xəstəxanaların regentləri üçün böyük qrup portretləri çəkmişdir. O, radikal şəkildə azad yanaşma ilə realizm tətbiq edən rəssam idi. Onun rəsmləri cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrini təsvir edir: zabitlərin, gildiyaların, bələdiyyə başçılarından tutmuş katiblərə qədər yerli şura üzvlərinin, səyyar oyunçu və müğənnilərin, cənabların, balıq arvadlarının və meyxana qəhrəmanlarının ziyafətləri və ya yığıncaqları. 1627-ci ildə Müqəddəs Adrian Milis Şirkətinin Zabitlərinin Ziyafəti kimi qrup portretlərində Hals hər bir personajı fərqli şəkildə çəkir, sifətlər ideallaşdırılmır və aydın şəkildə seçilir, şəxsiyyətlər müxtəlif pozalarda və üz ifadələrində aşkarlanır.

Hals gün işığını və gümüşü parıltını sevirdi, Rembrandt isə ölçüyəgəlməz qaranlıqda zəif işığın süni kontrastlarına əsaslanan qızıl parıltı effektlərindən istifadə edirdi. Hals nadir intuisiya ilə təbəələrinin həyatında bir an ələ keçirdi. Təbiətin o anda göstərdiklərini o, incə bir rəng miqyasında və hər bir ifadə formasında ustalıqla təkrarladı. O, məşhur portret rəssamı oldu və xüsusi hallarda Haarlem varlılarını çəkdi. O, toy portretləri üçün bir çox komissiyalar qazandı (ər ənənəvi olaraq solda, arvad isə sağda yerləşir). Onun yeni evlənən Olikanların qoşa portreti Mavritşuyada yan-yana asılır, lakin onun toy portretlərinin bir çoxu o vaxtdan bəri ayrılıb və nadir hallarda birlikdə görünür.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  .
2. 1 2 3 4 5  .
3. 1 2  RKDartists (nid.).
4. 1 2  Frans Hals. 2009.
5. ↑  .
6. 1 2  .
**UNEC Beynəlxalq İqtisadiyyat Məktəbi** — Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin (UNEC) strukturuna daxil olan iqtisadiyyat məktəbi.

Tarix
-----

Elmi fəaliyyət
--------------

Mərkəzdə təhsilin bakalavr və magistr pillələrində Dünya iqtisadiyyatı, Maliyyə və Mühasibat uçotu və audit, İqtisadiyyat, Biznesin idarə edilməsi ixtisasları üzrə tədris aparılır.

Mərkəzdə geniş praktiki biliklərə malik, ABŞ, İngiltərə, Almaniya, Fransa, İsveç və başqa ölkələrin aparıcı universitetlərinin məzunları olan müəllimlər dərs deyirlər.

Kampus
------

Beynəlxalq İqtisadiyyat Məktəbi Bakı şəhərinin "İçərişəhər" adlanan hissəsində yerləşir. Fakültə UNEC-in əsas korpusunda yerləşir.

Fakültə üzrə ixtisaslar
-----------------------

– Maliyyə

– Mühasibat uçotu və audit

– Dünya iqtisadiyyatı

– İqtisadiyyat

– Biznesin idarə edilməsi

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti

İstinadlar
----------

1. ↑  İqtisad Universitetində Beynəlxalq İqtisadiyyat Məktəbi yaradılıb[*ölü keçid*]
**Cared Daymond** (10 sentyabr 1937, Boston) — ABŞ antropoloqu, ekoloqu, coğrafiyaşünası, bioloqu və yazıçısı. Onun "Tüfəng, Mikrob və Dəmir" adlı kitabı "Pulitzer" mükafatına layiq görülüb. 2013-cü ildən Kaliforniya Universitetində coğrafiya professorudur. 2005 və 2008-ci ildə ABŞ xarici polis və İngiltərə prospekt jurnallarının internet səhifələrində oxuçuları ilə özünə cəlb etmişdir. Dünyanın ilk 100 intelektual siyahısında 9 və 31 yerdə olmuşdur.

Həyatı
------

Cared Daymond ABŞ-ım Massaçusets ştatının Boston şəhərində anadan olub. Atası həkim, anası müəllimdir. 1958-ci ildə Harvard Universitetini bitirib. 1961-ci ildə Kembric Universitetində fizika üzrə doktor olub. 1966-cı ildə Kaliforniya Universitendə dərs deməyə başlayıb. Universitetdən məzun olduğu 7 dil bilən Diamond, Üçüncü Şempanze kitabında on bir dil bilir və on ikinci dili öyrənir. 1964-cü ildən etibarən Yeni ginə adalarındakı quşlar haqqında məlumatlar yığmışdır. 1976-cı ildə bir çox məqalələr və Yeni Gine quşları haqqında məqalələri mükafatlandırılmışdır. 1985-ci ildə MakArtur Cared Diamond 5 il ərzində 45 000 dollar əvəzində heç nə almadan dərs demişdir.

Əsərləri
--------

Daymond çoxlu sayda məqalələr və kitablar yazmışdır. Onun yazdığı məqalələr jurnallarda çap olmuşdur.

Ailəsi
------

Evlidir. Mariya adlı qadınla evlənmişdir. Onların 2 oğlu var.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Jared M Diamond // Babelio (fr.). 2007.
2. 1 2  Jared Diamond // Munzinger Personen (alm.).
3. ↑  NNDB (ing.). 2002.

Xarici keçidlər
---------------

* Diamond's page at UCLA department of geography Arxivləşdirilib 2006-02-03 at the Wayback Machine
* Diamond biography at *The Edge* Arxivləşdirilib 2008-01-31 at the Wayback Machine
Mexatronikaya dair diaqram.
Mexatronika mexanika və elektronika sözlərinin müvafiq şəkildə birləşməsindən ibarətdir və ilk dəfə 1969-cu ildə Yaponiyanın Yasukawa Elektrik Şirkətinin bir mühəndisi mexanika və elektron mühəndislik sahələrinin birləşməsini ifadə etmək üçün "mexatronika" sözünü işlətmişdir. Mexatronika sözü illərdir Avropa qitəsində də istifadə edilmişdir. ABŞ və İngiltərədə ayrıca bir təhsil və təcrübə sahəsi olaraq qəbul edilməsinə baxmayaraq, bakalavriat, magistratura və doktorantura səviyyələrində açılan kursların sayının artması mexatronikanın dünya miqyasında ayrıca bir elm sahəsi olaraq qəbul edildiyinin göstəricisidir. Mexatronika, maşın, elektronika, proqram təminatı və idarəetmə mühəndisliyinə əsaslanan yüksək səviyyədə idarə olunan bir mühəndislik bölməsidir. İnkişaf etməkdə olan texnologiyadan asılı olaraq bir çox sahə və sektorla əlaqəli olan mexatronika, demək olar ki, hər evdə istifadə olunan elektron cihazların istehsalında istifadə olunur.

Mexanik və elektron komponentlərdən ibarət olan bütün maşın və qurğular, ətraf mühitdəki məlumatları sensorlarının (qəbuledici) köməyi ilə qəbul edir, toplanmış məlumatları idarəetmə vasitələri (mikroprosessorlar və s.) və proqram təminatı ilə yaddaşında şərh edir və lazımi qərarlar verir və məcburetmə vasitələri (aktuatorlar) ilə lazımi reaksiyalar verməyi bacaran sistemlər, maşınlar, cihazlar mexatronik sistemlərdir.

Bu istiqamətdə aşkarlaya, ölçə, qərar verə və hərəkət edə bilən avtomatik maşınlar (yəni mexatronik sistemlər) müdafiə sənayesi, təhlükəsizlik sistemləri, maşınqayırma sənayesi, sənaye avtomatlaşdırma sistemləri, tibb, kənd təsərrüfatı, bankçılıq, mədən sənayesi və bir çox digər sahələrdə istifadə olunur və istifadə sahəsi gündən-günə artır.

Bu gün geniş tətbiq olunan CNC maşınları, gecə görmə sistemləri, mina axtaran robotlar, avtomatik tədarük etmə sistemləri (stoklama sistemləri), kameralar, videolar, bankomat kimi sistemlər və məhsullar mexatronik sistemlərdir.

Mexatronikanın tədqiqat sahələri
--------------------------------

* Modelləşdirmə və dizayn
* Sistem inteqrasiyası
* Məcburetmə vasitələri və sensorlar
* Ağıllı nəzarət
* Robotlar
* İstehsal
* Hərəkətə nəzarət
* Titrəmə və səs-küyə nəzarət
* Mikro cihaz və optoelektron sistemləri
* Avtomobil sistemləri və digər sahələr
* Proqramlaşdırma
* Avtomatika
* Zavod avtomatikası
"**Bakinski raboçi**" (*azərb-kiril.* Бакински рабочи; əvvəlki adı "**Ukrayna**", *azərb-kiril.* Украјна) — Qırmızıbayraqlı Xəzər Donanmasının kanoner qayığı. 1907-ci ildə Baltik donanmasına daxil olmuş, 1918-ci ildə Baltik donanmasının buz səfərində iştirak etmişdir. 1919-cu ilin sentyabrında Vladimir Leninin gəstərişi ilə Həştərxana, 1920-ci ilin iyulunda isə Bakıya gəlmişdir. Gəmi sentyabrda XI Qızıl Ordunun 28-ci atıcı diviziyası ilə birlikdə Lənkəran qəzasında üsyançıların məğlub edilməsində iştirak etmişdir. 1921-ci ildə "Bakinski raboçi" adlandırılmışdır. "Bakinski raboçi" 1941–1944 illərdə Xəzərdə müxtəlif hərbi tapşırıqları yerinə yetirir, hərbi sursat, xalq təsərrüfatı malları və s. daşıyırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Бакински рабочи // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 550.
**Həbl-ül-mətin** və ya **Həblülmətin** (*fars.* حبل المتین‎ — "möhkəm kəndir") — ictimai-siyasi həftəlik İran qəzeti. Şah rejiminə qarşı İran inqilabı və ya Məşrutə hərəkatından (1905–1911) əvvəl və sonra Kəlkətə və Tehranda dərc olunmuşdur.

Haqqında
--------

XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində Kəlküttədə (Hindistan) fars dilində İran mühacirləri tərəfindən nəşr edilmişdir. Qəzetin redaktoru Seyid Cəlaləddin Kaşani idi. Qəzetin nəşri 1907 ildən Seyid Həsən Kaşani (Seyid Cəlaləddin Kaşaninin qardaşı) redaktorluğu ilə Tehranda davam etdirilmişdir. "Həbl-ül-mətin" XIX əsrin 90-cı illərində Qafqaz müsəlmanları, o cümlədən Naxçıvan ziyalıları arasında geniş yayılmışdır.

Qəzet adının mənası "möhkəm kəndir" deməkdir. 

Bu qəzet digər beş — "Nidayi-vətən", "Sübhi-sadiq", "Məclis", "Müsavat", "Suri-İsrafil" — qəzetlə birlikdə xalqın azadlıq düşüncələrinin oyanışında və Konstitusiya tələbi ideyalarının yayılmasında böyük rol oynamışlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  German Union Catalogue of Serials.
2. 1 2  "Həblülmətin". Cəlil Məmmədquluzadə Ensiklopediyası. 2008. 2023-07-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-20.
**Kəndxuda** - bir və ya bir neçə kəndə rəhbərlik edən şəxs. Azərbaycanda XX əsrin əvvəllərində, sovet idarəçilik sistemi qurulana qədər kəndlərin idarə olunması kəndxudalara tapşırılırdı.
Kənd icmasının fəaliyyətini idarə edən seçkili orqanlar sayılırdı. İcmaya aid məsələlərlə icma yığıncağı tərəfindən seçilmiş şəxslər məşğul olurdular. Belə şəxslər kəndxuda və kənd məhkəmələri idi.

Kəndxuda seçiləcək şəxslər məhkəmə qarşısında durmamalı, özünü yaxşı aparmalı, qanunla nəzərdə tutulmuş yaş həddi və daşınmaz əmlakı olmalı idi. O, öz iş yerini xəbərsiz tərk edə bilməzdi. Kənd icmasının yığıncağında kəndxudalar **üç il** müddətinə seçilməli idi. Kəndxudalar icmalarda baş vermiş cinayət işləri haqqında Bakı qubernatoruna məlumat verməli idilər. Lakin bəzən kəndxudalar cinayət tərkibli hadisələr haqqında məlumat vermir, özü məsələni adi hüquq norması ilə həll etməyə çalışırdılar. Öz işinə laqeyd yanaşan kəndxudaları işdən azad edirdilər.

Nüfuzlu və varlı kəndlilərdən seçilən kəndxudalar və onların köməkçiləri bir çox kəndlərdə heç bir məvacib almırdı. Yalnız Şuşa qəzasının Ovşar və Qaradolaq köçəri kəndlərində iki dövlət kəndxudası mükafatlandırılmışdı, qəzanın digər kəndlərində isə kənxudalar ya heç bir məvacib almırdılar, ya da əvəzində kəndlilərin müxtəlif xidmətlərindən istifadə edirdilər. Lakin icma tərəfindən əmək haqqı ödənilən kəndxudalar da var idi. Belə ki, Bakı quberniyası Cavad qəzasının kəndlərində inzibati qayda ilə icmaya təyin olunan kəndxudaya əmək haqqı ödənilirdi, icmanın vəzifəli şəxslərinin üzərinə düşən dövlət vergiləri isə bölgü üzrə bütün icma tərəfindən ödənilirdi.

Şuşa qəzasının köçəri kəndlərində kəndxudalar hətta ən yoxsul köçərilərin vergilərini ödəyirdi. Belə ki, kəndxudanın xidməti digər gəlirlərlə mükafatlandırılırdı. Qəzanın Ağcabədi, Pirzadlı, Xəlfərəddinli və Eyvazlı kəndlərində hər bir ailə başçısı taxıl yığılması dövründə kəndxudaya bir cüt işçi öküz verirdi, digər kəndlərdə isə kəndlilər kəndxudanın xeyrinə bir və ya iki iş günü işləyirdilər.

Mənbə
-----

* T.Q. Əhmədova, XIX ƏSRİN SONU – XX ƏSRİN ƏVVƏLLƏRİNDƏ AZƏRBAYCANDA KƏND İCMASI, BAKI UNİVERSİTETİNİN XƏBƏRLƏRİ, №4,2009
**Firdovsi Əliyev** (Tam adı:*Firdovsi Şamil oğlu Əliyev*; d.1937; Azərbaycan, Tovuz, Düzqırıxlı k.) — Geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

Firdovsi Əliyev 1937-ci ildə Azərbaycanın Tovuz rayonunun Düzqırıxlı kəndində anadan olub. 1959-cu ildə dağ mühəndisi-hidrogeoloq ixtisası üzrə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitunun geoloji-kəşfiyyat fakültəsini bitirib. 1959—2002-ci illərdə Azərbaycan Geologiya və Mineral Ehtiyatlar üzrə Dövlət Komitəsində işləmiş və kollektordan gidrogeoloji və mühəndis-geoloji partiyaların rəhbəri vəzifələrinə qədər yüksəlmişdir. 1988—2002-ci illərdə Dövlət Geoloji Komitəsinin hidrogeoloji və mühəndisi geologiya idarəsinin baş hidrogeoloqu işləmişdir. 1979-cu ildə "*Suvarma şəraitlərində Şirvan düzünün qrunt sularının əmələgəlməsi qanunauyğunluğunun təhlili və rejimlərinin proqnozu*" mövzusunda namizədlik, 1995-ci ildə "Texnogenez şəraitlərində Azərbaycan Respublikasının yeraltı sularının rejimlərinin əmələgəlmə qanunauyğunluğu" mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

F.Ş.Əliyevin rəhbərliyi altında Azərbaycanın bütün ərazilərində hidrogeoloji və mühəndis-geoloji planalma işləri aparılmışdır. Şirin, mineral və termal sularının axtarışı və kəşfiyyatı, onların rejimlərinin öyrənilməsi ilə məşğul olmuşdur. Onun tərəfindən yeraltı suların çirklənməsi və tükənməsinin öyrənilməsi üzrə geoekoloji tədqiqatların aparılması layihəsi işlənib hazırlanmışdır. F.Ş.Əliyev Azərbaycanın şəhər, qəsəbə və kənd yaşayış məntəqələrinin ekiloji təmiz yeraltı sularla təchiz olunması problemi ilə məşğul olmuşdur. 1968—2002-ci illərdə ADNA-ın "Ümumi, tarixi geologiya və hidrogeologiya" kafedrasında müəllim, dosent professor kimi hidrogeologiya və ətraf mühitin qorunması üzrə dərs keçmiş F.Əliyev 170 elmi işin, o cümlədən 5 dərsliyin, 5 monoqrafiyanın müəllifidir. Hal-hazırda elmi kadrların hazırlanması ilə məşğuldur.

Mənbə
-----

* Azərbaycanın geoloq və geofizik alimləri, "Nafta-Press" nəşriyyatı, 2004

İstinadlar
----------
**Mingəçevir yazıları** — Mingəçevir kilsə kompleksində qazıntılar zamanı tapılmış, üzərində Qafqaz albanlarının dilində mətnlər olan kitabələr.

Xaç daşı
--------

Mingəçevir kilsə kompleksi ərazisində arxeoloji qazıntılar zamanı üzərində tovuzquşları və müqəddəs xaç təsviri olan alban yazılı daş aşkarlanmışdır. Daş bəzi araşdırmaşılara görə xaç altlığı, bəzilərinə görə isə qurbangah olmuşdur. Daşın üzərindəki mətni Jost Gippert deşifr etməyi bacarmışdır:

| Sütun üzü | Albanca mətn | Transliterasiyası | Tərcüməsi | Bərpa edilmiş versiyası |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 𐕂𐔼𐔺𐔰𐕚𐕃𐔶𐔱𐔴𐕐𐔼𐔺𐕚𐔼𐕒𐔾𐕒𐕆𐔰𐔾𐔰𐕆𐔶𐕎𐔴𐔴𐔼 | c̣iyas ʒ́ē beši ysi olo hala hēne e i | Ağamız İsanın adı ilə! Bu sütunun üzərindəki xaç |  |
| 2 | 𐕆𐕈𐔾 𐔺𐔶 𐕒𐕡𐕚𐔴𐕎𐔰 𐕀𐕒𐕚𐕙𐕒𐕒𐕡𐔼 | hål yē owsena xosroowi | Xosrovun 27-ci ilində |
| 3 | …𐕚𐔴𐕙𐔱𐔰𐕒𐕡𐕎… | …serbaown… | …ilk… |
| 4 | …𐕈𐕚 𐕖𐕒𐔽𐔼𐕎 𐔼𐕚𐕄𐔰𐕗𐕒𐕚𐔴𐕎 𐔱𐔼𐔺𐔰𐔺𐕎 | …ås čoʕin isḳaṗosen biyayn | ..in… Çola yepiskopu hazırladı. |

Şamdanlar
---------

### Yoqun şamdanı

Qazıntılar zamanı tapılan bəzi şamdanlardan birinin üzərindəki yazıları Volfqanq Şulze 2003-cü ildə deşifr etməyə çalışmış, Jost Gippert isə daha dəqiq tərcümə təklif etmişdir: *Mən Yoq, Tanrının günahkar qulu, bunu ürəyimin ləyaqətli təmsili kimi hazırladım.* Jost Gippert bu şamdana "Yoqun şamdanı" adını verib.

| Şamdan sətirləri | I üz | II üz | III üz | IV üz |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 𐔵𐕡 𐔺𐕒 |  |  |  |
| 2 | 𐔲 𐔲𐕒 |  |  |  |
| 3 | 𐕣𐔰𐕙 | 𐕀𐔶 𐕎𐔰 | 𐔼𐔽𐕒𐕡 | 𐔱𐔶𐔴𐕜 |
| 4 |  |  |  | 𐕒𐕡𐕇𐔱𐔴𐔾𐔴 |
| 5A |  |  |  | 𐕘𐔰𐕆𐔰𐕄𐔴 |
| 5B | 𐕆𐕞𐕡𐕄𐔴 | 𐕎 𐔰𐕄[𐕒𐕡]𐕇𐔱𐔼 | 𐔺𐔰𐔺 |  |

### Əlifba sıralı şamdan

Azərbaycan Tarix Muzeyinin inventarındakı bir başqa şamdanın üzərindəki yazılar tam oxunsa da müəyyən bir hərfi mənası olmadığı, əlifbanın 16 hərfinin müəyyən bir sırada düzüldüyü qənaətinə gəlinib.

|  | I üz | II üz | III üz | IV üz |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 𐔰𐔱 | 𐔲𐔳 | 𐔴𐔵𐔶 | 𐔷𐔸𐔹 |
|  | 𐔼𐔽𐔾 |  | 𐕖𐕗𐕙 |

### Əl işi şamdan

Şamdanlardan birinin üzərindəki mətn Udi dili ilə oxunulmuşdur:

|  | Albanca mətn | Translit. | Tərcümə |
| --- | --- | --- | --- |
| 𐔵𐕒𐕡 𐕣𐔼𐕎 𐕢𐔴 | zow kin pe | Bunu əllərimlə düzəltdim |

Keramik məişət qabları
----------------------

Mingəçevir kilsə kompleksində tapılmış yazılı əşyalardan biri də məişət qablarıdır. Bu məişət qablarından birinin üzərindəki yazı hələ 1967-ci ildə Georgi Klimov tərəfindən "Manas" kimi oxunmuşdur. Jost Gippert "Manas"ın Manasse adının qısaldılmış variantı olduğunu düşünür. Bir başqa məişət qabının isə əslində şamdan ayağı olduğu düşünülür. Jost Gippert bu qabın üzərindəki mətni "*Dəyərlim, sevgilim, bu şamdanı sənin üçün hazırladım*" kimi tərcümə edib.

|  | Albanca mətn | Transliterasiya |
| --- | --- | --- |
| 𐕌𐔰𐕎𐔰𐕚 | manas |
|  | [𐕄]𐔼𐔺𐔴𐔱𐕒𐕡𐕍̇𐔰𐕎[𐔰]

𐔺𐕒
𐔵𐕒𐕡 𐕛𐔰 𐔱𐔰𐔾𐔰
𐔱𐔼𐔺𐔰[𐔺] | [ḳ]iyebowq̇an[a]
yo
zow wa bala
biyay |

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Jost Gippert — The Albanian Inscriptions Revisited (2017)". 2022-03-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-23.
2. ↑  Климов Г. А. Фонема и морфема: К проблеме лингвистических единиц. М. 1967, səh. 78
**Bəbir Hüseynov** (d. 26 dekabr 1932, Novruzlu kəndi ,Ağdam) — Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Əməkdar jurnalist, "Qızıl qələm" mükafatı laureatı.

Həyatı
------

1932-ci ilin dekabrın 26-da *Ağdamın Novruzlu kəndində* dünyaya göz açan qocaman jurnalistin mətbuata gəlişi bir qədər dolaşıq yollardan keçib. 7 illik məktəbi bitirdikdən sonra Bəbir müəllim *Ağdam Pedaqoji məktəbində* təhsilini davam etdirib. Daha sonra o, *Azərbaycan Dövlət Universitetinin* (red: indiki Bakı Dövlət Universiteti) Tarix fakültəsinə qəbul olunub, tarix müəllimi və ictimaiyyətçi ixtisasına yiyələnib. Təhsil aldığı dövrdən öz yaşıdlarından fəallığı ilə fərqlənən Bəbir müəllim məktəbdə tarix müəllimi, daha sonra yerli komitə sədri, partiya təşkilat katibi kimi məsul vəzifələrdə çalışıb. 1979-cu ildən isə jurnalistika sahəsindəki fəaliyyət dövrü başlayıb. Həmin ildən etibarən Ağdamda nəşr olunan "*Lenin yolu*" qəzetinin redaktoru vəzifəsində işləyib. Yüksək təşkilatçılıq qabiliyyətinə malik olan Bəbir müəllim qısa müddət ərzində yaradıcı gəncləri bir araya toplayaraq qəzetin fəaliyyətində yeni cığır açmağa nail olub. Ağdamın mövcud problemlərinin həlli, yeni nəslin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyəsi, milli mənlik şüurunun inkişaf etdirilməsini qəzetin səhifələrinin daimi mövzularına çevirib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bəbir Hüseynov: 85 yaşın işığında". 2017-12-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-29.

Xarici keçidlər
---------------

Ağdam ziyalıları bir araya gəldi Arxivləşdirilib 2017-12-22 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Elxan Əliyev (jurnalist)
* Dilbər Axundzadə
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Səngəçal.

**Səngəçal** – Azərbaycanın Qaradağ rayonunda qəsəbə.

Tarixi
------

Əslində bu yerin adı Səngəçal deyil, Səngəçar olmalıdır. Bölünən söz olub "Səngə" (sənə) və "çar" vurğularında özünü göstərir. Bu sözlər də ayrı-ayrılıqda böyük mənalar daşıyır. İlk baxışda Səngəçal mənası ilə ad çaxmaq daşına bağlanır. Səng - daş, 2-ci mənası səngi - məhək sınaq daşı (qoşa mənasında, yəni qızılı, gümüşü yoxlayan daş), 2-ci mənası - sınaq daşı, 3-cü mənası səngi - sitəm, daş kimi ağır dərd. Bu baxımdan, bəsit formada Səngəçal çaxmaq daşı olan yer mənasını daşıyır (Bax. ə.f. lüğ. səh. 551).

Toponim kimi ağ daş mənasını daşıyan Səngəçal qəsəbəsinin ərazisində 1936-37-ci illərdə dəmir yolu stansiyası fəaliyyət gostərmiş və dəmiryolçular üçün barak tipli ilk yaşayış evləri salınmışdır. 1940-ci ilədək burada kiçik balıqçılar zavodu olmuş və yerli sakinlərin əksəriyyəti burada işləmişlər. 1940-cı illərin ikinci yarısından etibarən Səngəçal qəsəbəsinin ərazisində hərbi əsirlər ucun yeni barak tipli evlər tikilmiş, iki hərbi hissə yaradılmış və hərbi şəhərcik salınmışdır. 1956-cı illədək Səngəçal qəsəbəsi Duvannı rayonunun tərkibində olmuş, 1956-ci ildə Molotov (Qaradağ) rayonunun tərkibinə verilmiş və 1968-ci ildə qəsəbə inzibati vahidliyi kimi təşkil olunmuşdur.

**Sangaçal qəsəbəsi Ərazisində Mədəni İrs nümunələri**

Sanqaçal qəsəbəsi ərazisində Karvansara (XV əsr)

Sanqaçal qəsəbəsi yaxınlığında "Miadjik" ərazisində Karvansara (XV əsr)

Sanqaçal qəsəbəsi yaxınlığında "Miadjik" ərazisində Sofi həmid Türbəsi (XVIII əsr)

Dövlət əhəmiyyətli Arxeoloji Abidələr

Sənqəçal qəsəbəsi yaxınlığında "Miadjik" ərazisində ovdan (XV əsr)

Sanqaçal qəsəbəsi ərazisində iki ovdan
(Mənbə Qaradağ rayon icra nümayəndəliyi)

İqtisadiyyatı
-------------

Qəsəbədə AzərEnerji Sənqəçal Elektrik Stansiyası fəaliyyət göstərir. 2001-ci ildə Səngəçal qəsəbəsi yaxınlığında dünyadakı ən böyük neft və qaz terminallarından biri olan Səngəçal terminalı tikilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  Qaradağ rayonu tarixi[*ölü keçid*]

| ⛭Qaradağ rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Qəsəbələr | Baş Ələt • Ələt • Çeyildağ • Heybət • Lökbatan • Qaradağ • Qarakosa • Qızıldaş • Qobustan • Korgöz • Kotal • Müşfiqabad • Pirsaat • Puta • Sahil • Səngəçal • Şonqar • Şubanı • Şıxlar • Ümid • Yeni Ələt |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Bakı | *Bakı şəhəri ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Fəxri Mirzə Abbas** (1776, İrəvan – 1849, İraq) — tərbiyəçi-müdərris, Ağa Məhəmməd Şah Qacarın müəllimi və baş vəziri.

Həyatı
------

1776-cı ildə İrəvan şəhərində doğulmuşdur. Atasından təhsil və həyat təcrübəsini əldə etdikdən sonra, təhsilini davam etdirmək üçün İsfahana getmiş. Təhsilini başa vurduqdan sonra tərbiyəçi-müdərris kimi tanınmışdır. O, Ağa Məhəmməd Şah Qacarın müəllimi olmuşdur. Onun etimadını qazanmış Hacı Mirzə Ağası A.M.Qacarın 14 il şahlığı dövründə onun baş vəziri olmuşdur və hicri-qəməri 1265-ci ildə İraqda vəfat etmişdir. Diplomatik fəaliyyətlə yanaşı Hacı Mirzə Ağası ərəb və fars dillərində şeirlər yazmışdır:

Qara saçların dağılıb səpiləndə yanaqlara,  

Deyəsən buludlar örtür ay üzünü ara-sıra.  

Soruşdum neyçün belə pərişan olmuşdur zülflərin,  

Dedi: Həbəş sultanı qoşun çəkmişdir saçlara.

Mənbə
-----


Vikimənbədə ***Müəllif:Fəxri Mirzə Abbas*** ilə əlaqəli məlumatlar var.

* Ziyəddin Məhərrəmov, "İrəvanda məktəbdarlıq və maarifçilik", Bakı, Nurlan nəşriyyatı, 2010.
Cemi Aleksandr (14 mart 1984 və ya 1984) Amerikalı aktrisadır. O, daha çox Kyle XY adlı serial və Thor, Thor: The Dark World (Tor: Qaranlıq dünya) filmlərindəki rolları ilə tanınır. Jaimie Alexander Cənubi Karolina ştatının Greenville şəhərində anadan olub, lakin dörd yaşında ikən ailəsi ilə birlikdə Texas ştatının Grapevine şəhərinə köçüb. İbtidai sinifdə hobbi kimi teatr dərsləri almış, lakin orta məktəbdə mahnı oxuya bilmədiyi üçün məktəbdən qovulmuş və bunun əvəzinə idmanla məşğul olmuşdur. 17 yaşında olarkən skautinq agentliyi ilə görüşdə dostunun yerini tutmuş və ona bəzi ssenarilər göndərən meneceri Rendi Ceymslə tanış olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra aktyorluq fəaliyyətini davam etdirmək üçün Los-Ancelesə, Kaliforniyaya köçmüşdür.

Onun karyerası 2003-cü ildə mükafat qazanan aşağı büdcəli film olan The Other Side (2006) filmində Hanna Tompson rolunu oynaması ilə başlamışdır. DVD şərhinə görə, o, əvvəlcə kişi aktyorlara qarşı çıxaraq kömək etmək üçün seçimlərdən keçmişdir, lakin rejissor Gregg Bishop onun replikaları ifa etdiyini eşitdikdən sonra onu baş rola çəkmək qərarına gəlmişdir. Onun ikinci rolu 2004-cü ildə Saranın köməkçi baş rolda çəkildiyi "Squirrel Trap" (2004) filmində olub. Bir il sonra o, ABC Ailəsi serialı Kyle XY (2006) serialında Jessi XX rolunu oynamış və burada laboratoriya təcrübəsi olaraq alimlər tərəfindən yaradılmış fövqəlbəşər varlıq rolunu oynamışdır. 2008-ci ildə o, bu roluna görə "Televiziyada ən yaxşı ikinci plan qadın rolu" naminasiyası üzrə Saturn Mükafatlarına namizəd göstərilmişdir.

Onun ən böyük rolu 2011-ci ildə Marvel Comics şirkətinin blokbaster rekordları qıran filmi olan Thor (2011) filmində Asqardın döyüşçü ilahəsi olan Ledi Sif rolunu oynadığı zaman gəldi. Daha sonra o, bu filmin davam filmi olan Thor: The Dark World (2013) filmində rolunu təkrarlamışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  IMDb (ing.). 1990.
2. 1 2  Alexander, Jaimie // Czech National Authority Database.
**Yusif Etassami** və ya **Yusif Etessam-ül-mülk** (1874, Aştiyan, Mərkəzi ostanı – 1938) - azərbaycanlı jurnalist, dövlət xadimi, naşir, tərcüməçi və yazıçı.

Həyatı
------

Yusif Etassami 1874-cü ildə Cənubi Azərbaycanın maliyyə mərkəzlərindən biri olan Aştiyan şəhərində anadan olmuşdur. 1938-ci ildə vəfat etmişdir.

Ailəsi
------

Yusif Etassaminin atası məşhur şair Pərvin Etassamidir, böyük qardaşı memar və rəssam Əbülhəsən Etassamidir.

Fəaliyyəti
----------

### Jurnalit kimi

İlk mətbəəni yaradan Yusif Etassami 1910-cu ildə "Bahar jurnalının əsasını qoymuşdur. "Bahar" jurnalı 1910-1911 və 1921-1922-ci illərdə aylıq buraxılmışdır. 24 səhifədən ibarət olmuşdur. Jurnalın ön sözündə də yazıdlığı kimi jurnalın məqsədi "müxtəlif elmi məqalələrin toplandığı forum düzəltmək, burada insanların ədəbi, etik, tarixi və incəsənət maraqlarına cavab verəcək qiymətli materiallar paylaşmaq olmuşdur.

Jurnalda nəşr etdirilən materialların əksəriyyəti Yusif Etassami tərəfindən yazılır və ya tərcümə edilirdi. Jurnalda qərb sivilizasiyasının tərənnüm əsas yer tuturdu.

Edvard Qrenvill Brauna görə Bahar jurnalı "çox müasir və avropalı" olmuşdur. İranika Ensiklopediyasında Heşmat Müəyyad jurnalı "liberal və humanistik" qiymətləndirmişdir.

### Tərcüməçi kimi

Yusifin həmçinin, 4 cildlik tərcümə əsərləri vardır. Tərcümə əsərlərinə Qasım Əminin "Təhrir əl-Mara", Viktor Hüqonun "Les Misérables", Fridrix Şillerin "Qəbalə und Liebe" əsərini misal göstərmək olar.

Naşir kimi
----------

Yusif Etassami 1890-cı illərdə İrandakı ilk dəfə mətbəəni yaratmıdşır.

Siyasətçi kimi
--------------

1909-1912-ci illərdə İran parlamentinin üzvü olmuşdur. Həmçinin müxtəlif vaxtlarda Təhsil nazirliyində çalışmış və Kraliyyət və Məclis kitabxanalarının rəhbəri kimi çalışmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Cənubi Azərbaycan
* İran azərbaycanlılarının siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  *Dehkhoda, Ali-Akbar Dehkhoda.* Biographical note. In Poems of Parvin Etessami. Tehran. 1977. səh. 342.
2. ↑  *Edward G. Browne.* A literary history of Persia. IV. Cambridge University Press.
3. ↑  *Heshmat Moayyad.* "Bahar" (İngiliscə). 2021-10-27 tarixində arxivləşdirilib.
Avstraliyanın 1830-cu ildə çəkilən xəritəsində "Böyük çay" və "Böyük dəniz" təsvir edilmişdir. Bunların hər ikisinin mövcud olmadığı sonradan təsdiqlənmişdir.
**Avstraliyanın quru ərazisinin öyrənilmə tarixi** — Avstraliyanın daxili hissəsinin avropalı müstəmləkəçilərə açılması. Bu, 1788–1900-cü illəri əhatə edən bir dövrdə baş vermişdir.

Tarixi
------

1813–1817-ci illərdəki ekspedisiyalar nəticəsində Böyük Suayırıcı silsiləsinə keçilmiş, ondan qərbdəki düzənliklər kəşf olunmuşdur. İngilis səyyahları Çarlz Stört (1829–1830), Tomas Mitçell (1835–1836), Corc Qrey (1837–1839) Avstraliya çay sistemlərini və s. tədqiq etmişdir. 1840-cı ildə Polşa səyyahı Pol Edmund Stşeletski Avstraliya Alp dağlarını keçmiş və Avstraliyanın ən yüksək zirvəsi olan Kostyuşko dağını kəşf etmişdir. Avstraliyanın mərkəzi səhra rayonlarında Stört (1844–1846), Oqastes Qreqori (1855–1856 və 1858) və başqaları tədqiqat aparmışdır. 1860-cı ildə ingilis Robert Berk, ilk dəfə olaraq, Avstraliya materikini Adelaidadan Karpentariya körfəzinədək keçmişdir. 1862-ci ildə Con Stüart Mərkəzi Avstraliyada tədqiqat aparmışdır. Qərbi Avstraliyanın daxili səhra rayonlarını Con Forrest (1869, 1870, 1874), Ernest Cayls (1872–1873, 1875–1876), Piter Uorberton (1873), D. Lindsey (1801), L. Uels (1896), Devid Karnegi (1896) tədqiq etmişlər. Avstraliyanın daxili rayonlarındakı öyrənilməmiş yerlərdə sonralar S. Ueston (1908–1909), Donald Corc Makkey (1926–1937), Sesil Medigen (1937–1939) və başqaları tədqiqat aparmışlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Австралија. Өјрәнилмә тарихи // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 50–51.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Bennett, S. (1867). The history of Australian discovery and colonisation. Sydney: Hanson and Bennett.
* Ridpath, J. C. (1899). Ridpath's universal history; an account of the origin, primitive condition, and race development of the greater divisions of mankind, and also of the principal events in the evolution and progress of nations from the beginnings of the civilized life to the close of the nineteenth century. Cincinnati: Jones Brothers Pub.

Xarici keçidlər
---------------

* Explorers page at Project Gutenburg Australia
* Australian Discovery page at Project Gutenburg Australia
**Cenevrə dirçəyi** (*lat.* Ajuga genevensis) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin dalamazkimilər fəsiləsinin dirçək cinsinə aid bitki növü.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillikdir. Gövdəsi düz, 15-40 (60) sm hündürlükdə, hər tərəfi xovlu-tüklü, sadədir. Yarpaqları hər iki tərəfdən tüklü, kökətrafı yarpaqlar uzunsov-belvari, tərsyumurtavari və ya belvari-tərsyumurtavari, iri dairəvi dişli, saplağa daralan, çiçək əmələ gələnə yaxın quruyan, aşağı və orta yarpaqlar adətən uzunsov, yuxarı yarısında dairəvi-dişli, qaidə hissəsinə doğru pazvari daralan, oturaq; sonuncu yarpaqlar yumurtavari, üç bölümlü və ya üç dişlidir. Çiçəkləri 4-6 (8) sayda çiçək köbələrində, gövdənin uc hissəsində sünbülşəkilli çiçəkqrupunda toplanandır. Tac mavi, bəzən ağ və ya çəhrayıtəhər rənglidir. Fındıqcalar dəyirmi və torvari-qırışlıdır.

Yayılması
---------

BQ qərbi, BQ şərqi, BQ Quba sahəsinin, Samur-Dəvəçi ovalığının, Qobustanın rayonlarında arandan orta, nadir hallarda yuxarı dağ qurşağına kimi yayılmışdır. Çəmənlərdə, kolluqlarda, çay kənarı, talalarda, bağçalarda, əkin sahələrində, suvarma kanalları boyunca, alaqlı yerlərdə bitir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnæi C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 561.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q158548
* Wikispecies: Ajuga genevensis
* BioLib: 41005
* EoL: 579638
* EPPO: AIUGE
* EUNIS: 174142
* GBIF: 2927079
* iNaturalist: 61326
* IPNI: 444576-1
* IRMNG: 10200204
* ISC: 112076
* ITIS: 32453
* MichiganFlora: 1535
* NBN: NBNSYS0000004270
* NCBI: 1532251
* PalDat: Ajuga\_genevensis
* PFI: 4412
* Plant List: kew-5266
* PLANTS: AJGE
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:444576-1
* Tropicos: 17600013
* VASCAN: 6355
* WCSP: 5266
* WisFlora: 2469
* WFO: wfo-0000933858

 |
**Cemma Skulme** (*latış.* Džemma Lija Skulme‎; d. 20 sentyabr 1925, Riqa, Latviya — ö. 9 noyabr 2019, Riqa, Latviya) — Sovet və Latviya rəssamı. Latviya SSR xalq artisti (1976). SSRİ dövlət mükafatı laureatı (1984).

Bioqrafiyası
------------

Latviya Rəssamlıq Akademiyasının Rəssamlıq şöbəsini, İ. E. Repin rəssamlıq, heykəltaraşlıq və arxitektura İnstitutunun aspiranturasını bitirmişdir. 1956-cı ildən Latviya Rəssamlar İttifaqının üzvü, 1977-1982-ci illərdə sədr vəzifəsini icra edən, 1982-1992-ci illlərdə isə sədri olmuşdur. Cemma Skulmenin fərdi sərgiləri Rusiya, Avstriya, Almaniya, Kanada və ABŞ-da keçirilmişdir. Latviya SSR Ali sovetinin üzvü olmuşdur. Xalq Cəbhəsinin ilk simalarından olan Atmodanın fəal iştirakçısı, sonradan Xalq Partiyasının qurulması haqqında manifestə imza atanlardan biri olmuşdur.

Ailəsi
------

Cemma Skulme tanınmış rəssamlar ailəsindən gəlir. Atası Otto Skulme (1889-1967, Latviya Rəssamlıq Akademiyasının 1961-ci ilə qədər rektoru olmuşdur), anası Marta Liepinya-Skulme (1890-1962). Rəssamlar arasında eyni zamanda əmisi Uqo (Ugis) Skulme, oğlu və ögey qardaşı Yurqis Skulme olmuşdur. Yurqis Skulme Sibirdəki latışların həyatını təsvir etdiyi tabloya görə "Sovet rejiminə qarşı böhtan" atması ilə günahlandırılmışdır. O zaman Cemma Skulmenin başçılıq etdiyi Rəssamlar İttifaqı onun sıralarından kənarlaşdırılmasına səs vermişdir. 90 yaşlı sənətkar o zaman etirafında bu sözləri demişdir: "Bu özünə tarixən müəyyən edilmiş bir xəyanət idi".

Birinci əri Artur Dimiters (1915-1986) olmuşdur. Bu evlilikdən Yuris Dimiters (1947) adlı oğlu dünyaya gəlir.

İkinci əri Oyars Qustavoviç Abols (1922-1983) olur. Bu evlilikdən Marta Skulme (1962) adlı qızı dünyaya gəlir.

Mükafatları
-----------

* SSRİ Dövlət Mükafatı (1984);
* Latviya SSR xalq artisti (1976);
* Latviya Elmlər Akademiyasının fəxri üzvü;
* Latviya Rəssamlıq Akademiyasının fəxri doktoru;
* Üç Ulduzun ordeni (1995).

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Ушла из жизни художница Джемма Скулме". 2021-06-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-06.
3. ↑  "Cemma Skulme — 80 il". 2019-04-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-06.

Mənbə
-----

* Biogrāfija un darbi
* Intervija ar Džemmu Skulmi
* Biogrāfija un darbi
* Džemma Skulme pret varu ar brīvas mākslas garu
**Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Bankı** (Азәрбајҹан Кәнд Тәсәррүфаты Банкы) — Azərbaycan SSR-də dövlət kənd təsərrüfatı müəssisələrinə, kolxozlara, kəndli təsərrüfatlarına kredit buraxan və onları maliyyələşdirən dövlət idarəsi.

Tarixi
------

Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Bankı 1923-cü ilin iyulunda yaradılmışdır. İlk vaxtlarda sənaye-ticarət müəssisələri və kooperasiya təşkilalarının kredit və hesablaşma işləri, habelə pul tədavülü ilə də məşğul olmuşdur. 1925-ci ilin iyulunadək əslində dövlət bankı vəzifəsini yerinə yetirmişdir. Azərbaycan SSR iqtisadiyyatının, o cümlədən kənd təsərrüfatının inkişafı nəzərə alınaraq, 1925-ci ilin iyulunda əsas qəza mərkəzlərində AKTB-nin filialları, kənd rayonlarında isə kredit cəmiyyətləri yaradılmışdır. 1928-ci ildə AKTB "Soyuzkolxozbank"ın Cənubi Qafqaz kontorunun Azərbaycan şöbəsi kimi fəaliyyət göstərirdi. 1930-cu ildə kredit islahatı ilə əlaqədar "Soyuzkolxozbank" ləğv olunmuş, onun vəzifəsi SSRİ Dövlət Bankına həvalə edilmiş, kredit cəmiyyətləri isə onun rayon şöbələrinə çevrilmişdi. 1932-ci ildə SSRİ Kənd Təsərrüfatı Bankının təşkili ilə əlaqədar Azərbaycanda onun respublika kontoru yaradılmışdır. 1959-cu ildə SSRİ Kənd Təsərrüfatı Bankı və onun Azərbaycan respublika kontoru ləğv edilmiş, onların vəzifələri, müvafiq olaraq, SSRİ Tikinti Bankına, SSRİ Dövlət Bankı və onların Azərbaycan respublika kontorlarına həvalə edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Азәрбајҹан Кәнд Тәсәррүфаты Банкы // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 145.
**Böyük Britaniyanın Antarktika əraziləri** (*ing.* British Antarctic Territory) — Antarktika ərazisində yerləşən və sahəsi 1,709 milyon km² əraziyə malik bölgəni əhatə edir. Bu əraziyə Britaniya iddia edir. 20° - 80° qərb uzunluqları arasında və 60°Cənub enliyindən Cənub qütbünə qədər olan əraziləri nəzərdə tutur.

Britaniya 1908-ci ildə əraziyə iddia qaldırmışdır. İlk əvvəllər Folklend adaları asılı əraziləri adlı ərazinin tərkibinə daxil idi. Hazırda isə asılı əraziyə Cənubi Şetlend adaları, Cənubi Orkney adaları, Antarktik yarımadası, Ueddell dənizi sahilləridə daxil olmaqla Cənub qütbünə qədər uzanır.

1 dekabr 1959-ci il Vaşınqtonda imzalanmış və 1961 ilin 23 iyunda qüvvəyə minən Antarktika haqqında konvensiyaya görə 60°Cənub enliyindən cənubda yerləşən ərazilərə olan ərazi iddiaları dondurulur. Bölgə silahsız zona elan edilir. Burada faydalı qazıntəların istifadəsi qadağan edilir. Elmi məqsədlər üçün isə açıq elan edilir.

IV bəndə əsasən Britaniya bölgəyə olan iddiası qorunur. Bununla belə bu ərazilər Çili və Argentinanın iddia əraziləri ilə kəsişir.

Antarktik yarımadası və yaxınlığında yerləşən adalar insanların yaşayışı üçün əlverişlidir. Burada qütb stansiyaları fəaliyyət göstərir. Dekabrdan fevrala qədər yarımada və ətraf adalarda 3 min insan yaşayır. Onların böyük hissəsi Böyük Britaniya vətandaşlarıdır. Qışda isə 500-700 nəfər elmi işçi stansiyalarda yaşayır. Daimi əhalisi yoxdur. Turizm ancaq yay ayları mümkün olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Antarktika haqqında konvensiya". 2015-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-11.

Mənbə
-----

* Böyük Britaniyanın Antarktika əraziləri Arxivləşdirilib 2011-01-02 at the Wayback Machine