**Hüququn mahiyyəti** — hüququn ən sabit xüsusiyyətlərini göstərən nəzəri kateqoriya. Hüququn ümumbəşəri, sinif funksiyaları və prinsipləri ilə aşkarlanır.

A.Lısenkovun fikrincə hüququn mahiyyətinin tərifi dörd yanaşmaya bölünə bilər: normativ, geniş, fəlsəfi və inteqrativ. A. V. Yuşkoya görə, hüququn mahiyyəti hüquqi düşüncənin növündən asılıdır, çünki hər hansı bir doğru nəzəriyyənin əsasını təşkil edir.

Müasir tənzimləyici hüquqi düşüncə
----------------------------------

Rudolf İeringə görə (realist məktəbin nümayəndəsi kimi) hüququn mahiyyəti onun praktiki həyata keçirilməsindədir .

Dövlətin iradi, normativ əlamətləri baxımından qanunun mahiyyətini "... əsas şey, sabit, təbii ..." kimi təsvir edən M.İ.Baytin, hüququn mahiyyəti arasındakı birbaşa əlaqəni ".. ... dövlətin bütün real həyatı cəmiyyətin iradəsi ... "və" ... sistem ümumiyyətlə dövlətdən gələn qaydalar, davranış qaydaları məcburidir ... ".

Qanunun güc tənzimləyici təbiətindən çıxış edərək M.İ.Baytin, qanunun "... qanuni və qanunsuz, qanuni və qanunsuz davranışın yeganə rəsmi təyinedici və meyarı ..." rolunu oynadığı qənaətinə gəlir.

Ümumiyyətlə, M.İ.Baytin hüququn mahiyyətinin tərifinə müxtəlif tarixi və müasir yanaşmaları ümumiləşdirərək hüququn aşağıdakı ümumi tərifini verir: "cəmiyyətin dövlət iradəsini, onun universallığını ifadə edən ümumilikdə məcburi, formal olaraq müəyyən edilmiş normalar sistemidir, sinif təbiəti; dövlət tərəfindən verilmiş və ya sanksiya edilmiş və dövlət məcburiyyəti ehtimalı ilə pozuntulardan qorunan; ictimai münasibətlərin səlahiyyətli və rəsmi tənzimləyicisidir. "

Antik dövrdə hüququn mahiyyəti anlayışı
---------------------------------------

Fəlsəfənin baniləri, görkəmli qədim mütəfəkkirlər, hüququn mahiyyətini ümumi sosial ədalətdə görürdülər:

> 
> 
> ədalət hər qızıldan daha qiymətlidir - hamı üçün bərabərlik və hamının qanuna könüllü təslim olmasıdır; qanuni və ədalətli və eyni. Qanun cəmiyyətin bütün üzvlərinin ağlabatan balanslaşdırılmış maraqlarının həyata keçirilməsində ifadə olunan ədalətdir.
> 
> 
> — Sokrat

> 
> 
> ədalət üç fəzilətin birləşməsidir - müdriklik, cəsarət, təmkin; kimsənin başqalarının işlərinə qarışmaması, başqasının işini ələ keçirməməsi və özündən məhrum olmamasıdır. "... Bütün dövlətin ümumi rifahı üçün qurulmayan qanunlar səhvdir ... qanunların bir neçə insanın maraqlarına uyğun olaraq qurulduğu yerlərdə."
> 
> 
> — Platon

> 
> 
> hüquq siyasi ədalətdir, dövlətdə, cəmiyyətdə qurulmuş ədalətli bir nizamdır. "Ədalət anlayışı dövlət ideyası ilə əlaqələndirilir, çünki ədalət ölçüsü rolunu oynayan qanun siyasi birliyin tənzimləyici normasıdır."
> İki əsas yanaşma var: sinif və ümumi sosial. Sinif yanaşma qanunu, müəyyən bir təbəqənin iradəsini ifadə edən ümumilikdə məcburi, formal olaraq müəyyən edilmiş hüquq normalarının məcmusudur. Ümumi sosial yanaşma (universal) - qanun müxtəlif sosial qrupların kompromis rolunu oynayır, bütövlükdə bütün cəmiyyətin maraqlarını ifadə edir. Digər yanaşmalar da var: dini - qanunda dinin maraqları üstünlük təşkil edir (müsəlman ölkələri); irqi qanun bir titullu irqin mənafeyini ifadə edir və qoruyur.
> 
> 
> — Aristotel

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Байтин, 2001
2. ↑  Лысенков, 2007
3. ↑  Юшко, 2007

Ədəbiyyat
---------

Monoqrafiyalar
* *Байтин М. И.* Сущность права (современное нормативное правопонимание на стыке двух веков) (PDF). Саратов: СГАП. 2001. 4, 24, 63–64, 78, 91, 93, 123, 138, 177, 238, 241, 372. ISBN 5792401535.

Dissertasiyalar
* *Лысенков А. В.* "Сравнительный анализ подходов к пониманию сущности права в советской юридической науке : 50-80-е гг. XX в." (rus). Владимир: Владимир. юрид. ин-т Федер. службы исполнения наказаний. 2007.
* *Юшко А. В.* "Понимание права: теоретико-методологический аспект" (rus). Ростов-на-Дону: Рост. юрид. ин-т МВД РФ. 2007.

Məqalələr
* *Бекбаев Е. З.* Сущность права (Пробелы в российском законодательстве. Юридический журнал). 2014.
* *Дубовицкая О. Н.* Сущность права в теории правогенеза. 102 (Вестник Тамбовского университета. Серия: Гуманитарные науки). 2011.
* *Петров А. В.* О категории сущности права (Вестник Нижегородского университета им. Н.И. Лобачевского). 2010.
* *Петров А. В.* Структура содержания права (Вестник Нижегородского университета им. Н.И. Лобачевского). 2012.

| ⛭Dövlət və hüquq nəzəriyyəsi |
| --- |
| Dövlət nəzəriyyəsi | 
* Dövlətin yaranması
* Dövlət
* Siyasi hakimiyyət
	+ Qanunverici hakimiyyət
	+ İcraedici hakimiyyət
	+ Məhkəmə hakimiyyəti
* Dövlət formaları
* İdarəetmə formaları
* Dövlət quruluşu
* Siyasi rejim
* Dövlətin funksiyası
* Dövlət mexanizmi
* Dövlətin tipologiyası
* Siyasi sistem

 |
| Hüquq nəzəriyyəsi | 
* İctimaiyyətlə əlaqələrin tənzimləyiciləri
* Hüquq
* Hüququn mahiyyəti
* Hüquq anlayışı
* Hüququn funksiyaları
* Hüququn prinsipləri
* Hüququn mənbəyi
* Hüquqi tənzimləmə
* Hüquq sistemi
* Hüquq norması
* Qanunvericilik
* Hüquq texnologiyası
* Normativ hüquqi akt
* Normativ aktların sistemləşdirilməsi
* Hüquqi sənəd
* Hüquq münasibətləri
* Hüquqi faktlar
* Prezumpsiyalar
* Fiksiyalar
* Qanunun icrası
* Hüquqi münaqişə
* Hüququn təfsiri
* Hüquqi davranış
* Qanun pozuntusu
* Hüquqi məsuliyyət
* Qanunauyğunluq
* Hüquqi qaydalar
* Hüquqi şüur
* Hüquq mədəniyyəti
* Hüquqi nihilizm
* Hüquqi idealizm
* Hüquqi sistem

 |
| Hüquqi institutlar | 
* İnsan hüquqları
* Hüquqi dövlət
* Hakimiyyət bölgüsü
* Vətəndaş cəmiyyəti

 |
| Hüquqi ailələr | 
* Roman-alman
* Anqlo-sakson
* Ənənəvi
* Dini hüquq ailələri
	+ Müsəlman
	+ Xristian
	+ Kanon
	+ İvrit
	+ Hindu
* Skandinaviya
* Sosialist
* Fəlsəfi

 |