recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Killah P** (tam adı: *Pavlos Fissas*; *yun.* Παύλος Φύσσας; d. 10 aprel 1979, Afina, Yunanıstan — 18 sentyabr 2013, Afina, Yunanıstan) — Yunanıstan repçisi.

Həyatı
------

### Erkən illəri

### Ölümü

2013-cü il sentyabrın 17-də Pavlos həyat yoldaşı və 8-10 nəfərlə Afinanın Keratsini rayonunda futbol oyununa baxmaq üçün kafeyə getmişdi. Həmin gecə saat 23:57 radələrində polisə Keratsinidə beysbol bitaları ilə silahlanmş 50 nəfər dəstə haqqında zəng olunmuşdu. Dəstə "Coral" kafe-mağazasına tərəf gedirdi. Saat 23:59-da 8 nömrəli polis dəstəsinə kafeyə girmə təlimatı verildi. Polis kafeyə daxil olanda, artıq 30 nəfər artıq küçədə toplanmışdı və Talsdari prospektinə doğru qaçmağa başladılar, harada ki, 60 nəfərdən ibarət bir dəstə artıq yığılmışdı. Orada polis Pavlosu bıçaq yaraları ilə tapdı. Pavlos huşunu itirməmişdən əvvəl, hadisə yerində olan Giorgios Rupakiası hücüm edən şəxs kimi göstərmişdir. Bundan sonra Rupakias həbs olundu. Pavlos Fissas Nikea xəstəxanasına çatdırılsa da, orada vəfat etmişdir.

Giorgios Rupakias Yunanıstanda fəaliyyət göstərən ultra faşist Qızıl Şəfəq partiyasının ofisinin kafesində işləyirdi. O, Pavlosun qətlini təsdiq etsə də, onu ev dustaqlığında saxlayırdılar.

### Şəxsi həyatı

### İrsi

2014-cü ilin sentyabr ayında Pavlosun qətlə yetirildiyi yerdə, onun şərəfinə abidə ucaldılmışdır.

Diskoqrafiya
------------

Pavlos Fissasın mahnılarında anti-faşizm, dostluq, ailə, həyat və ictimatiyyətdə olan problemlər əks olunurdu.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Greece mourns slain anti-fascist rapper Pavlos Fyssas". www.aljazeera.com. www.aljazeera.com. 8 August 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 may 2019.
2. ↑  "Pavlos Fyssas memorial unveiled in Keratsini". www.tovima.gr. www.tovima.gr. 15 August 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 may 2019.
**Pavlovski qalası** — Rusiya imperiyası ərazisində inşa edilmiş unikal müdafiə tikilisi. Qalanın tikintisinı 1701-ci ildə başlanılmışdır. Qala Mius limanının yuxarı hissəsində qərarlaşırdı. Müdafiə tikilisi hazır ki, Taqanroq şəhərindən 2 km aralıda yerləşir.

Tarixi
------

Pavlov qalasının təməlləri hələ 1697-ci ildə Azov dənizi sahillərində yerləşən Petruşin dili ərazisində qoyulmuşdu. Tikinti işləri avstriyalı mühəndis Antoni Yakovleviç Lavala həvalə edilmişdi. 1698-ci ilin martında tikinti işləri tamamən dayandırılmışdır. 1701-ci ildə isə tikinti işləri bərpa edilir. Ancaq qala əvvəlki ərazidə inşa edilmir. Onun tikinti yeri Miusski dilini limanının hissəsinə köçürülür. Qalanın yaxınlığında Qaevka adlı yaşayış məntəqəsi yerləşirdi.

Bu tikili Rusiyada dəqiq mühəndis-riyazi metodlardan istifadə edilərək layihələndirilmişdir. Tikili dörd künclü formaya malik olaraq 237-nin 80 olmuşdur. Bir meddət sonra bu tip qalalar Rusiyanın digər ərazilərində belə inşa edilmişdir. Bunlara misal kimi Sankt-Peterburqda Petrovavlovski qalası, Staroçekasskidə Anna qalası və Rostov-na-Donu şəhərində isə Müqəddəs Dmitri Rostovski qalasını göstərmək olar.

Pavlovski qalası Petovski retranşmentinin qərb qutaracağını təşkil edirdi. Qalaya 500 nəfərlik qarnizon sərbəst şəkildə yerləşə bilirdi. Troyskaya qalasının ikinci müdafiə xəttini təşkil edirdi. Ərazini çöl sahəsi hissədən qoruyurdu. Qalanin bir hissəsi 1711-ci ildə Osmanlı imperiyası ilə Rusiya imperiyası arasında imzalanmış Prut sülh müqaviləsinə əsasən dağıdılmışdır.

1736-cı ildə Pavlovski qalasında Pyotr Petroviç Lassinin qoşunları yerləşdirilmişdi.

Qalanın qalıqlarını bu günümüzdə belə Qaevka kəndi yaxınlığında müşahidə etmək mümkündür.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Клеопатро Н. М. Киричек М. С. Назаренко И В.* Павловская крепость // Таганрог. Энциклопедия. — Таганрог: Антон, 2008. — С. 537. — ISBN 978-5-88040-064-5.

Mənbə
-----

* Павловская крепость на сайте «Донские зори»
* Павловская крепость на сайте «Ростовский берег»
* Современные фотографии Павловской крепости в презентации Антона Карсакова
* Павловская крепость на Викимапии
**Berk Oktay** (28 oktyabr 1982, Ankara)- Ankara Türkiyə-də anadan olmuşdu

Həyatı və karyerası
-------------------

2000-2006-cı illərdə modellik etmişdir.100-dən çox moda nümayişi çıxdı.2004-cü ilin iyunundan sonra karyerasını xaricdə davam etdirib. Parisdə və Milano, Tokio,Dubay,Moskva, Dolce & Gabbana Ferre kimi şəhərlərdə məskunlaşıb. Gucci və Prada kimi bir çox marka ilə çalışıb.Universitet təhsilini başa vurmaq üçün Türkiyəyə qayıdıb və Türker İnanoğludan aldığı təkliflə 2007-ci ilin fevralında Türvakdan özəl aktyorluq dərsləri alaraq Erler Film ilə müqavilə imzalayıb.O,daha çox Sweet Trouble Fadime dramı ilə tanınır.Daha sonra Akasya Durağı serialına çəkilib.Daha sonra Kanal Ddə yayımlanan Arka Sokaklar serialında rol alıb.Bu serialdan ayrıldıqdan sonra karyerasını atv-də yayımlanan Alev Alev serialı ilə davam etdirib.Star TV serialında Hakan obrazını,Hala Ümidim Var serialında FOX obrazını canlandırıb.Daha sonra Sevgi qaçdı serialında rol alıb.Daha əvvəl Show TVdə yayımlanan Münasibət Durumu Qarışıq serialında Can Tekin obrazını canlandırıb. FOX kanalında yayımlanmağa başlayan Savaşçı serialında Kapitan Kağan Bozok obrazını canlandırdıqdan sonra serialdan ayrılan Oktay 2017-ci ildə,2020-ci ilin noyabr ayından 2022-ci ilin iyun ayına kimi fəaliyyət göstərir. Eyni kanalda yayımlanan Yasak Alma serialında Çağatay obrazını canlandırıb.Bu gün atv kanalında yayımlanan Küçük Bir Gün işığı serialında Fırat Ayaz obrazını canlandırır

Filmorfoqrafiya
---------------

| Televiziya |
| --- |
| il | İstehsal | Rol | Qeydlər |
| 2007-2008 | Sweet Trouble Fadime | Levent | Baş rol |
| 2008-2009 | Akasiya Stansiyası | Murat Aydın |
| 2009-2012 | Arxa küçələr | Komissar Sinan Bahadır |
| 2010 | Ümid Səyyahları | Köməkçi |
| 2012-2013 | Alovlu alov | Murat | Baş rol |
| 2013-2014 | Mənim hələ də ümidim var | Hakan Dəmirər |
| 2014 | Sevgi qaçınmaq olmaz | Berzan |
| 2015-2016 | İlişki Durumu Karışık | Can Tekin |
| 2016 | Münasibət statusu:Evlidir |
| 2017-2020 | Döyüşçü | Kapitan Kaqan Bozok |
| 2020-2022 | Qadağan Alma | Çağatay Kuyucu |
| 2022-indiki | Bir az günəş işığı | Fırat Ayaz |

Mükafatlar və nominasiyalar
---------------------------

| İl | Mükafat Mərasimi | Kateqoriya | Layihə | Nəticə |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2016 | 7-ci KTU Media Mükafatları | Ən çox bəyənilən aktyor | Münasibət statusu: Qarışıq | Namizədlik |
| Yeditəpə Universiteti 4-cü Dilek Mükafatları | İlin Ən Yaxşı Komediya Aktyoru | qalibdi |
| Ege Universiteti 5-ci Media Mükafatları | Televiziya Serialında Ən Yaxşı Aktyor | Namizədlik |
| 5. Fashion Tv Fashion Awards | İlin Ən Dəbli Serial Cütlüyü (Ayşegül & Can) | qalibdi |

İstinadlar
----------

1. ↑   Berk Oktayın yeni dramı məlum oldu  }

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Česko-Slovenská filmová databáze · IMDb |
**II Kosovo müharibəsi** və ya İkinci Kosova Meydan müharibəsi — (macarca: Második Rigómezei csata, (17 Ekim-20 Ekim 1448)) Sultan II Muradın rəhbərliyindəki Osmanlı ordusu ilə Macar komandanı Yanoş Hunyadi rəhbərliyindəki bir müttəfiq ordusu arasında baş vermiş müharibədir. Osmanlı dövlətinin qələbəsi ilə nəticələnmişdir.

Müharibədın əvvəl
-----------------

Varnada alınan məğlubiyyət ilə Macarıstan və Polşa ordularının mühüm bir hissəsinin Türklər tərəfindən yox edilməsinə baxmayaraq, Eflak, Albaniya və Morada baş qaldıran üsyanlarla xristiyanlar Avropada yeni bir Xaçlı ordusu yaradaraq, Osmanlıları Balkanlardan uzaqlaşdırmağa ümid edirdilər.

Bu səbəbdən Sultan II Murad şahzadə Mehmedlə öncə More, sonra Albaniya üzərinə yürüş etdi və üsyanlar yatırıldı. Bu əsnada özünə qarşı gələn Xaçlı ordusundan xəbərdar olan sultan, dərhal Sofiyaya dönərək mövcud qüvvələrini birləşdirdi. Hazırlanan təxminən 60.000 nəfərlik qoşun Kosovoya doğru irəliləməyə başladı.

Digər tərəfdən Hunyadi Janosda ilə bərabər yeni Eflak prensi Vladislav ilə birgə komandanlıq etdiyi təxminən 70 kin nəfərlik ordusu ilə Peşteden hərəkətə keçdi. Əsas məqsədi Serbiyanı işğal etmək və sonra Belqrad-Kosovo istiqamətində irəliləyərək Albaniyada olduğunu düşündüyü Osmanlı ordusunu arxadan vurmaq, ən pis ehtimalla da Kosovo düzündə hazır gözləyərək özü üçün ən əlverişli nöqtədə Türkləri meydan müharibəsinə məcbur etmək.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***II Kosovo müharibəsi*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Bahadur Mehralı oğlu** (1883 – 5 dekabr 1962) — Azərbaycan xanəndəsi.

Həyatı
------

Bahadur Mehralı oğlu 1883-cü ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. 1928-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Ağdama köçmüşdü. Bahadur artıq 20 yaşından bir xanəndə kimi Qarabağ məclislərində məşhurlaşmışdı. Onu tez-tez Şəkiyə, Şamaxıya, Gəncəyə, İrəvana, Tiflisə, hətta İrana dəvət edirdilər. Toy məclislərindən başqa, o, həmçinin Şuşada və Ağdamda keçirilən Şərq konsertlərində çıxış edirdi.

Bahadur Mehralı oğlu usta xanəndə kimi geniş səs diapazonuna malik idi. O, bütün muğamları pəsdə və zildə asanlıqla oxuyurdu. F.Şuşinskinin yazdığına görə o, Qarabağ məktəbinin bütün ifaçılıq qaydalarına ciddi riayət edər, hər şeyi ölçüb-biçər, artıq xallar vurmazdı. Bahadur guşəxanlıqda, söz seçməkdə, qəzəlxanlıqda usta idi. Səsi o qədər cingiltili və qaltanlı idi ki, çox uzaq məsafədən eşidilərdi. Püxtələşmiş xanəndə tarın bütün pərdələrində asudə gəzişər, xüsusilə Heydəri kimi coşğun zəngulə tələb edən muğamı çox sərbəst oxuyardı. Deyilənlərə görə Bahadır Mehralı oğlu Şuşada Çanaqqalada Qarabağ Şikəstəsini oxuyanda şəhər bulvarında çıxış edən Xan Şuşinski onun səsini eşidib Qarabağ Şikəstəsini oxumağa başlardı. Aralarındakı uzaq məsafəyə baxmayaraq, hər iki xanəndə səs-səsə verib zəngulələr vurarmış. (Azərbaycan gəncləri, 28 aprel, 1984.)
Bahadır Mehralı oğlu bir sıra görkəmli sənətkarlarla- xanəndələrdən Seyid Şuşinski, Zülfü Adıgözəlov, Xan Şuşinski, Pəsxan Cəlil, tarzənlərdən Abbasqulu ağa Cavanşir, İsi Əliyev, Allahyar Cavanşirov, qarmonçalanlardan Lətif Əliyev, Abutalıb Kərbəlayı Muxtar oğlu, Yusif Yusifovla çiyin-çiyinə çalışmış, neçə-neçə el şənliklərini, toyları, konsertləri birgə keçirmişlər.

O, dəfələrlə Azərbaycan və Zaqafqaziya miqyasında təşkil olunan musiqi və xalq yaradıcılığı olimpiadalarında iştirak etmiş, fəxri fərman və mükafatlara layiq görülmüşdür. 1936–1945-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının solisti olmuşdur.
Bahadır Mehralı oğlu həm də gözəl müəllim idi. 1930-cu illərdə Ağdamda hələ musiqi məktəbi olmadığı bir dövrdə şəhər pionerlər evinin nəzdində xanəndəlik dərnəyi təşkil etmiş və ətraf kəndlərdən də istedadlı uşaqları bu dərnəyə toplamışdır. Bununla da Ağdamda ilk musiqi təhsilinin demək olar ki, təməlini qoymuşdur.

1958-ci ildən ömrünün sonuna kimi o, Ü. Hacıbəyov adına Ağdam orta ixtisas musiqi məktəbində xanəndəlik sinfinin müəllimi olmuşdur.

Ustad xanəndə Bahadır Mehralı oğlu Qarabağda çox sayda musiqiçilər yetişdirib tərbiyə etmişdir ki, onların adı mədəniyyətimizin görkəmli nümayəndələri sırasında çəkilir. Əbülfət Əliyev, Qədir Rüstəmov, Aydın Məmmədov, Niqay Bayramov, Barat Fərhadov və b. onun yetirmələridir. Sara Qədimova, Mütəllim Mütəllimov, Hacıbaba Hüseynov, Fatma Mehralıyeva, Rəhilə Həsənova, Şövkət Ələkbərova, Şahmalı Kürdoğlu, Paşa Əsədov, Hafiz Sədrzadə kimi görkəmli müğənni və xanəndələrimiz Bahadır Mehralı oğlunun muğam yolundan bəhrələnmişlər.
Bahadur Mehralı oğlu 1962-ci ildə vəfat edib.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan musiqisi
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Kültəpə yaşayış yeri.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Kültəpə.
**II Kültəpə** (və ya **II Maxta Kültəpəsi**) — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Maxta kəndinin şərqində İlk Tunc dövrünə (e.ə. IV minilliyin II yarısı – e.ə. III minilliyə) aid yaşayış yeridir. Yerli əhali arasında bu abidə Qortçulu yeri adlanır.

Tədqiqatlar nəticəsində abidədən çəhrayı və boz rəngli gil qab sınıqları, ocaq qurğularının hissələri və dən daşlarından ibarət yerüstü materiallar toplanmışdır. Aşkar edilmiş maddi mədəniyyət nümunələri Kür-Araz mədəniyyəti üçün səciyyəvi olub I Maxta Kültəpəsi ilə eyniyyət təşkil edir. II Kültəpədə yalnız kəşfiyyat xarakterli tədqiqat aparılmışdır.

Tədqiqatlar nəticəsində abidədən çəhrayı və boz rəngli qab sınıqları, ocaq qurğularının hissələri toplanmışdır.

1. ↑  S. H. Aşurov, V. H. Əliyev – Maxta tunc dövrü abidələri, "Azərbaycanda arxeologiya və etnoqrafiya elmlərinin son nəticələrinə həsr olunmuş elmi konfransın materialları, Bakı, 1992, səh 105
**Aşıq Şenlik** (əsl adı:Həsən; 1850, Çıldır – 1913, Arpaçay ilçəsi, Qars ili) — Azərbaycanlı Türk aşıq

Həyatı
------

İrəvanda Aşıq Şenliyin bağlamalarına cavab verə bilməyən aşıqlar ona düşmən kəsilirlər. Saz-söz meydanında məğlub olmuş aşıqlar Şənliyin çayına vədəli zəhər qatırlar Aşıq Şenlik ağır vəziyyətdə İrəvandan Ağbaba mahalının Quzukənd kəndində yaşayan qızı Gülxanımın evinə gətirilir. Aşıq qızının evində vəfat edir. Vəsiyyətinə əməl olunaraq 1912-ci ildə Çıldır mahalının Suxara kəndində Təzə məzərlik deyilən yerdə dəfn olunmuşdur.

Ailəsi
------

Aşıq Şenlik ilk sevgisinin uğursuzluğundan sonra Hürü adlı bir qızla evlənmişdir. Onun iki oğlu — Qasım, İsgəndər, üç qızı – Hənifə, Gülənaz, Gülxanım dünyaya gəlmişdir. Şenliyin böyük oğlu Qasım da aşıq olmuş, 1954-cü ildə vəfat etmişdir. Qasımın oğlu Yılmaz Şenlik babasının ədəbi irsinin kamil bilicisidir. Yılmaz Şenlik Qarsda yaşayan məşhur aşıqlardan sayılır.

Fəaliyyəti
----------

Tarixi və çağdaş aşıq mühitləri sırasında Çıldır aşıq mühiti həm yaradıcılıq, həm də ifaçılıq-sənətkarlıq baxımından özəl bir yer tutur. Çıldır mahalı özünün aşıq sənəti ilə uzun müddət Anadolu və Azərbaycan aşıq mühitləri arasında bir növ körpü rolunu oynamış, onların sənətkarlıq özəlliklərini və gözəlliklərini özündə birləşdirmişdir.

Bəlli olduğu kimi, Çıldır aşıqlarının sənət ocağının əsas ənənə-gələnəkləri Xəstə Hasan – Aşıq Nuru – Aşıq Şenlik – Balakişi, Qasım, Nəsib – Gülüstan Çobanoğlu, Aşıq İslam, Yılmaz Şenlik, Aşıq İsgəndər – Murad Çobanoğlu, Şərəf Taşlıova və digər bəlli çağdaş aşıqların fəaliyyət xətti üzrə inkişaf edib, ustad-şagird ənənəsi ilə bağlı yeni yetişən istedadlara təhvil verilməkdədir. Çıldır aşıq yaradıcılığı qonşu Axalkələk, Ağbaba, Gümrü və Borçalı aşıq yaradıcılığı ilə qarşılıqlı təsiri və sıx bağlılığı da inkar olunmaz bir həqiqətdir. Və mən deyərdim ki, bu bağlardan söhbət açmalı olan hər bir sənət və bilim adamı ilk olaraq bizim böyük sənətkarımız Aşıq Şenliyin adını çəkməyə borcludur. "Bizim böyük sənətkarımız" ifadəsini isə təsadüfən işlətmədim. Aşıq Şenliyin adını təkcə bir mahalın saz-söz dünyası ilə bağlamaq, sadəcə olaraq, mümkün deyil. O, Türk Dünyasının azman aşıq-şairlərindən biridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "AŞIK ŞENLİK". 2021-10-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-12.
2. ↑  Fərəcov, S. "Bir çıraq yandırdın Çıldır elində…": Aşıq Şenlik Anadoluda, Borçalıda, Ərdəbildə yüksək ədəb-ərkanı, ifaçılıq mədəniyyəti ilə böyük məclislər aparıb //Mədəniyyət.- 2015.- 4 sentyabr.- S.15.
3. 1 2  *Qəşəm Vəliyev.* "Çıldırlı Aşıq Şenlik" (PDF). Azərnəşr (az.). achiqkitab.az. 2012. İstifadə tarixi: 2017-02-14.[*ölü keçid*]
4. ↑  "Aşıq Şenlik", "Oğuz elindən — ozan dilindən". Bakı: "Elm", 2000. səh.79–80 [*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* *Azərbaycan Aşıqlar Birliyi.* "Ustad nəfəsli saz-söz ərməğanı" (PDF) (az.). "Zərdabi Nəşr" MMC nəşriyyatı. 2020. 17 iyun 2023 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 17 iyun 2023.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | NTA: 071414479 · VIAF: 289152786 · WorldCat VIAF: 289152786 |
**İqtisadi hərbi xidmətə çağırış** — iqtisadi şəraitlərdən istifadə etmək vasitəsilə silahlı qüvvələrə şəxsi heyətin cəlb edilməsi mexanizmləri. Bu, xüsusilə ölkə daxilindəki coğrafi ərazilərin iqtisadi inkişafı baxımından diqqətdən kənarda qalması halında gənclərin böyük bir hissəsinin silahlı qüvvələrdə karyeranı cəlbedici seçim kimi qiymətləndirdiyi vəziyyətə gətirib çıxarır.

Termin hələ 1915-ci ildə istifadə olunurdu.

Birləşmiş Krallıqda bu silahlı qüvvələrin hərbi xidmətə çağırış bölmələri tez-tez işsizliyin yüksək olduğu ərazilərdə "karyera yarmarkaları"ndan istifadə etməklə işə qəbul prosesini həyata keçirirlər. "Pleyd Kamri"nin iddiasına görə, Uelsdə "ordu yeni işə götürülənlər tapmaq üçün Uelsin ən yoxsul vilayətlərində yerləşən məktəbləri hədəfə alır".

İstinadlar
----------

1. ↑  Economic Conscription I, James Connolly, www.marxists.org, retrieved 23 Jan 2010
2. ↑  "UK | Wales | Army 'targeting poorer schools'". BBC News. 2006-12-04. İstifadə tarixi: 2012-03-25.
**Daşkənd beynəlxalq radiosu** (*ing.* Radio Tashkent International), həmçinin (özb. Toshkent xalqaro radiosi / Toşkent xalkaro radiosi) və ya *Radio Taşkent* (*ing.* Radio Tashkent; özb. Toshkent radiosi / Toşkent radiosi) kimi tanınan radiostansiya 1947-ci ildə, əsasən, xarici dinləyicilər üçün yayımlanırdı. 31 mart 2006-cı ildə radiostansiyanın yayımı dayandırıldı. Bağlandığı dövrə qədər SSRİ-də, Asiyada və Mərkəzi Asiyada ən böyük beynəlxalq radiostansiyalardan biri idi.

"Daşkənd beynəlxalq radiosu" 1947-ci ildən xarici auditoriyaya 70 dildə yayımlanan "Moskva radiosu"nun əlavəsi olaraq efirə buraxılıb. Daşkənd SSRİ-də ( Moskva, Leninqrad və Kiyevdən sonra) sayca dördüncü böyük şəhər, Sovet Orta Asiyasında və SSRİ-nin bütün Asiya hissəsində isə ən böyük şəhər hesab olunurdu. "Daşkənd radiosu" Asiya bölgələrinə xidmət etdiyi üçün, əsasən, burada danışılan dillərdə yayımlanırdı. 1975-ci ildən radiostansiya gündə 7 saat olmaqla 7 dildə: İngilis, ərəb ( Yaxın Şərq və Ərəbistan yarımadasında ərəbdilli), fars (İran və Əfqanıstanda farsdilli), uyğur ( Çində uyğurdilli), urdu (Pakistanda urdudilli), hindi (Hindistanda hinddilli) və özbək (Əfqanıstan, Pakistan və Çində yaşıyan özbəkdilli insanlar üçün) dillərində yayımlanırdı. Radiostansiya heç vaxt rus dilində yayımlanmayıb.

1991-ci ildə SSRİ-nin dağılması ilə "Daşkənd beynəlxalq radio"su Özbəkistandan qeyri-aslı vəziyyətə düşərək əsas, müstəqil və beynəlxalq radioyayım şəbəkəsinə çevrildi. Radiostansiyanın yayım vaxtı ilə yanaşı, yayım dillərinin sayı da artırılmışdı. Son illərdə "Daşkənd radiosu" qısa dalğalarda sutkada 15 saat olmaqla 11 dildə yayımlanırdı: İngilis, ərəb, dəri, çin dili, alman, fars, puştu, türk, uyğur, urdu və hind dillərində. 2003-cü ildə radiostansiyanın 3 dildə (ingilis, rus və özbək) fəaliyyət göstərən saytı yaradıldı. Daha sonra radiostansiyanı bağlanmasına qərar verildi və yayım 31 mart 2006-cı ildə dayandırıldı.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Özbəkistanın rus dilində radio və televiziyası. Düzəliş" (ingilis). Portalostranah.ru. 2018-10-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-4.
2. 1 2  ""Daşkənd beynəlxalq radiosu" hazırda internetdə də yayımlanır" (ingilis). IA «Fergana.ru». 2018-10-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-4.
3. ↑  "Beynəlxalq radio gününə. Özbəkistan rabitə və radiosunun bəzi dövrləri" (rus). mytashkent.uz. 2018-10-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-4.
**Dəniz fili** (*lat.* Mirounga) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin məməlilər sinfinin yırtıcılar dəstəsinin əsl suitilər fəsiləsinə aid heyvan cinsi. Yırtıcı məməlilər arasında ən böyüklərindən biridir. Onlar əsl suitilərə daxil olsalarda özlərini Qulaqlı suitilərə daxil olan canlılar kimi aparırlar. Onlar iki növə bölünür: Şimal dəniz fili (*Mirounga angustirostris (Gill, 1866)*, Şimali Amerikanın qərb sahillərində yaşayırlar) və Cənub dəniz fili (*Mirounga leonina Linnaeus, 1758*, Antarktida sahillərində yaşayırlar). Bu cinsin nümayəndələri hal-hazırda suitilərə aid edilir. Əvvəllər isə onlar Monax suitilərə aid edilirdi. 1996-cı ildə Binida-Emonds və Rassel bu məsələdə bir əlaqə aşkarlaya bilməmişdirlər.

Xariçi görünüşü
---------------

İri xortum dişilərdə və körpə erkəklərdə olmur. Uzun zaman ərzində Xortumun uzanması baş verir və bir müddətdən sonra burun artıq aşağı sallanmış formadada qalır. Erkəklər çütləşmə dövründə dişiyə sahib olmaq üçün bir-biri ilə xortumları ilə dalaşır. Erkəklər bəzən 6 metr uzunluğa malik olurlar.

Özlərini aparması
-----------------

Dəniz fillərinin sahildəki yerləşim ərazi
Cütləşmə dövrü dəniz filləri koloniyalarda birləşirlər. Bir erkəyə 10-larla, bəzən isə 200 dişi düşür. Hərəxanaya sahib olmaq üçün erkəklər arasında döyüşlər baş verir. Güçlülərə koloniyanın mərkəzi, zəiflərə və cavan dəniz fillərinə isə koloniyanın kənarı nəsib olur. Bəzən isə onlar yedən mərkəzə can atan fillər ilə ora sahiblənənlər arasında daha ağır döyüşlər gedir. Dişilər bala verdikdən bir necə həftə sonra cetləşməyə hazır olular.

Erkək dişi ilə çütləşmədən əvvəl ön ətraflarından birini dişinin belinə qoyaraq onu dişləyir. Onlar yetkinlik yaşına 2–3 yaşında catırlar. Güçlü erkəklər isə 8 yaşında böyük hərəmxanaya sahib ola bilir. Döyüşlər səbəbindən erkəklərin ömrü 14 il çəkir. Dişilər isə onlara nisbətən 4 il çox yaşayır.

Qidalanması
-----------

Dəniz filləri əsasən balıqlarla qidalanır. Öz şikarını tutmaq məqsədi ilə 1400 m dərinliyə enir. Bu onunların oksigeni özündə saxlamaq bacarığı və böyük qan kütləsi hesabına baş verir. Onların daxili orqanların fəaliyyəti suyun dibində zəifləyir. Beləliklə qan dövranı az baş verdiyindən oksigen sərfi az olur. Əsas düşməni Böyük ağ köpəkbalığı və Osa kimi canlılardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2006.
2. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q185231
* Wikispecies: Mirounga
* ADW: Mirounga
* AFD: Mirounga
* BOLD: 4162
* EoL: 42397
* Fossilworks: 53277
* GBIF: 2434812
* iNaturalist: 41727
* IRMNG: 1350702
* ITIS: 180670
* MSW: 14001047
* NCBI: 9714
* NZOR: 4e3844f6-1b71-4cd8-a677-3dd7327a0510
* WoRMS: 231398

 |
**Aşıq Şivğa** (əsl adı: *gürc.* ლუკა ბერიძე – **Luka Beridze**; 1838 və ya 1860, Gürcüstan – 1906 və ya 1907, Gürcüstan) — XIX əsr Gürcüstan aşıq–şairi.

Həyatı
------

Aşıq Şivğa 1838-ci ildə Prtena kəndində anadan olmuşdur. 1906-cı ildə (və ya 1907) vəfat etmişdir. Bəzi mənbələrdə isə 1860-cı ildə anadan olduğu bildirilir. Məzarı Prtena kənd qəbristanlığında, qədim kilsənin qənşərindədir.

Ailəsinə kömək məqsədiylə səkkiz yaşından naxırçılıq etmişdir.

Aşıq Şivğa on bir aşıq üzərində qələbə çalmış, sazını almışdır.

Əsl adı Luka Beridze olan Prtenalı Aşıq Şivğa bu mahalın gürcü aşıq-şairlərindən ən qüdrətlisi olmuşdur. Şivğa qohumu Zaxariya Qvaramadzedən (Aşıq Müşgüldən) saz çalmağı öyrənmiş və get-gedə bölgədə kamil bir aşıq səviyyəsinə yüksəlmişdir.

Aşıq Şivğa erməni aşığı Civaniylə (1848-1909) və 19-cu yüzilin sonlarında Mesxet-Cavaxetdə «baş aşıq» şöhrəti qazanmış Şenlik Çıldırlı ilə dost olmuşdur.

Təxəllüsü
---------

"Şivğa" onun təxəllüsü olub. Aşığın bir zamanlar izah etdiyinə görə üzüm tənəyində təzəcə cücərib boy atan zoğ, şöv mənasını daşıyırdı.

Yaradıcılığı
------------

Mesxetdə Aşıq Şivğa böyük şöhrət qazanmışdı. O, türk havalarından istifadə edərək gürcü kəndlisinin ağır həyatından oxuyurdu.

O, şeirlərinin əksəriyyətini bədahətən deyərmiş. Xüsusi təhsil görməmiş Aşıq Şivğa şeirlərini yazıya almamışdır, amma güclü hafizəsinin köməyi ilə onları əzbər bilirmiş. Camaat da onun şeirlərini sevir və əzbərləyirmiş.

Şivğanın iki minə qədər şeiri var imiş. O, şeirlərini uşaqlıqdan gözəl bildiyi türk dilində qoşurmuş. Şivğanın əlyazmalardakı ona qədər şeiri gürcü əlifbası ilə yazıya alınmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Gürcü Ədəbiyyatı Muzeyinin Əlyazmalar Fondu. iş №№ 22298-22301, vər. 43, 47
2. ↑  Gürcüstan Milli Tarix Arxivi, fond 254, siyahı 2, iş № 346, vər. 234.
3. 1 2 3 4 5 6 7  *Valeh Hacılar.* "Türkdilli gürcü aşıq-şairi Şivğa" (PDF) (az.). "Ozan dünyası" jurnalı. 2012. 2019-10-20 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-05-18.
4. ↑  Ş.Lomsadze. Mesxet-Cavaxet, Tiflis, 1975, s. 513.
5. ↑  Дж.Иванишвили. Песни, возврашённые к жизни.... Газета "Заря Востока", 30 мая 1990.

Xarici keçidlər
---------------


Vikimənbədə ***Müəllif:Aşıq Şivğa*** ilə əlaqəli məlumatlar var.
**Aşıq Əmrah Gülməmmədov** (1914, Araplı – 1987, Araplı, Marneuli rayonu) — Gürcüstanlı ustad-aşıq.

Həyatı
------

Aşıq Əmrah (Əmrah Paşa oğlu Gulməmmədov) 1908-ci ildə Borçalıda – Gürcüstan Respublikası Marneuli rayonunun Araplı kəndində doğulmuşdur. Saz çalmağı uşaq yaşlarında atası Paşa kişidən öyrənmişdir. Həddi-büluğa çatanda atası onu dövrünün seçilib-sayılan ustad sənətkarı Aşıq Məsimin (Məsim Yadigarov) yanına şəyirdliyə qoyur.

Əmrah Gülməmmədov Aşıq Məsimin yanında püxtələşdikcə, aşıq sənətinin sirlərinə daha yaxından bələd olur, həzin aşıq-el havalarının mahir ifaçısına çevrilir. Beləliklə, o, öz sənətini inkişaf etdirərək, yüksək zirvələrə qaldırmağa müvəffəq olur.

Aşıq Əmrahın 1930-cu illərdən Borçalının ən böyük el şənliklərində səsləndirdiyi havalar və mahnılar artıq 50-ci illərdən başlayaraq Bakının radio dalğalarında və geniş konsert salonlarında səslənir.

1959-cu ildə Moskvada keçirilən Azərbaycan ədəbiyyatı və incəsənəti ongünlüyündəki iştirakı onun ustad aşıq kimi daha da məşhurlaşmasına təkan verdi.

1961-ci ildə Azərbaycan aşıqlarının III qurultayında, 1966-cı ildə Aşıq Ələsgərin yubileyində, 1984-cü ildə isə Azərbaycan aşıqlarının IV qurultayında ağsaqqal ustad-aşıq kimi hamişəlik yadda qalan çıxışları olmuşdur.

Aşıq Əmrahın bir sənətkar kimi böyüklüyü həm də ondadır kı, o, çalıb-oxumaqla yanaşı mahir saz reformatoru idi. Mütəxəssislərin yekdil fikrinə görə Sadıqcanın tardakı yeniliklərini Aşıq Əmrah sazda etmişdir. Böyük ustadın çoxlu şəyirdləri olmuşdur, amma onun yetişdirdiyi aşıqlar arasında ən məşhuru həmişəyaşar saz və söz ustası Aşıq Kamandardır.

Aşıq Əmrah sənətkarlığının ucalığı həm də ondadır ki, tədqiqatçılara məlum olan 72 saz havasını inkişaf etdirib təkmilləşdirərək onların sayının 81-ə çatdırmısdır. O, ilk dəfə olaraq "Yurd yeri", "Susənbəri", "Turacı" və s. qədim Borçalı havalarını bərpa edərək səsləndirmişdir.

Aşıq Əmrah 1987-ci ildə doğma kəndi Araplıda vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Azərbaycan Aşıqlar Birliyi.* "Ustad nəfəsli saz-söz ərməğanı" (PDF) (az.). "Zərdabi Nəşr" MMC nəşriyyatı. 2020. Archived from the original on 2023-06-16. İstifadə tarixi: 17 iyun 2023.
2. ↑  Azərbaycan Aşıqlar Birliyi : Aşıq Əmrah Arxivləşdirilib 2012-05-09 at the Wayback Machine
3. ↑  "Haqdan gələn saz" (PDF). 2023-07-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-11.
**İşgüzarlıq** — insanın hərtərəfli inkişafında, formalaşmasında mühüm amil, onun ətraf mühitə, əşya və hadisələrə fəal münasibəti, məqsədə nail olmaq üçün mütəşəkkilliyi. İşgüzarlıq insanın cəmiyyət və Vətən qarşısında vəzifə borcunu, şəxsi tələbatını, maraq və arzusunu, niyyət və hissini yerinə yetirmək məqsədi gudür. İşgüzarlıq insani keyfiyyətlərin mahiyyət və xarakterindən asılı olaraq, müəyyən məqsədə nail olmasında şəxsiyyətə imkan və şərait yaradır, qarşıya çıxan çətinlik və maneələri aradan qaldırmağa kömək edir, həmişə konkret məqsəd daşıyır və müəyyən müsbət nətiçəyə gətirir, beyinin fəaliyyətini, insanın fiziki və zehni əməl marağını artırır.

İşgüzarlıq insanın daxili və xarici aləminin vəhdət şəklində inkişafını təmin edir. Bu prosesdə gənclərdə zəngin həyat təcrübəsi toplanır, psixoloji xüsusiyyətlər inkişaf edir, nəhayət müstəqillik yaranır. İşgüzarlıq məktəbəqədər yaşlı uşaqlarda müxtəlif oyunlarla başlanır, məktəbə hazırlıq işinə xidmət edir, uşağın hərəkətlərini tənzimləyir. Müxtəlif oyunlar vasitəsilə uşaq bir qism əmək işlərinin yerinə yetirilməsinə qoşulur. Məktəb yaşlarında işgüzarlıq təlim-tərbiyə işlərinin getdikçə mürəkkəbləşməsi ilə ifadə olunur.
**Tamusşəkilli yalançı sarmaşıq** — Qafqazda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Uzunluğu 1-2 m-dək olan,qalın,ətli köklü,sürünən bitkidir.Gövdəsi çılpaq və ya zəif tükcüklü,uzunluğu 1-2 m-dəkdir.Yarpaqları uzun saplaqlı,nazik,yumurtavari və ya uzunsov-yumurtavari,kənarları bütöv,dərin ürəkşəkilli,bünövrəsində yumru qanadlı,ucu biz,çılpaq,uzunluğu 8 sm-dək və eni 5 sm-dir.Çiçəkləri ucda və qoltuqda ensiz süpürgəvari çiçək qrupunda yerləşir,yan çiçəkləri nazik ayaqlarda,çiçəkyanlığına bərabər və ya ondan uzun,xırda çiçəkaltlıqlıdır.Çiçəkyanlığı əvvəlcə zəngvari,uzunluğu 6-8 mm,ulduzvari şaxələnmiş,uzunsov-xətvari,yumru hissəli,3 damarcıqlıdır.Meyvələrin diametri təxminən 2 mm,üstü çox batıq,hamar,qapaqla açılır; toxumların kənarları iti qara-qonur,parlaqdır.

Ekologiyası
-----------

Rütubətsevən,torpağa az tələbkardır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda,Kiçik Qafqazda,Naxçıvanda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Canlı çəpərlərin salınmasında tək və qrup əkinlərində istifadəsi məqsədyönlüdür.

Məlumat mənbəsi
---------------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17246477
* Wikispecies: Hablitzia tamnoides
* EPPO: HBLTA
* GBIF: 3756175
* GRIN: 454981
* iNaturalist: 559593
* IPNI: 165637-1
* NCBI: 169234
* PalDat: Hablitzia\_tamnoides
* PfaF: Hablitzia tamnoides
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:165637-1
* Tropicos: 7201174
* WFO: wfo-0000714004

 |
**Karel bərzəxi** — Fin körfəzi və Ladoqa gölü arasında yerləşir. Bərzəxin cənub sərhəddi Neva çayı, şimal sərhəddi isə Vıborq şəhəri ərazidindən keçir — Lelinqrad vilsyəti ilə Kareliya Respublikası arasında.

Şimal en dairəsi 61°21’ və 59°46’, şərq enliyi 27°42’ və 31°08’. Bərzəxin şimaldan cənuba uzunluğu 150—180 km, şərqdən qərbə eni isə 55—110 km təşkil edir.

Bərzəxin ən hündür nöqtəsi Kivisyorya dağıdır. Hündürlüyü 203,7 m təşkil edir. XX əsr məlumatlarına görə— 206 m, Finlandiya topoqraflarına görə — 205 m Böyük Sovet Ensiklopediyasında verilən məlumata əsasən — 201 m), Novojılova qəsəbəsi yaxınlığında yerləşir.

İnzibati cəhətdən Sankt-Peterburq şəhərinin Kurortnı, Primorski, Vıborqski, Kalinski, Krasnoqvardeyski və Nevski, Lelinqrad vilayətinin Priozerski, Vıborqski və Lenoblastın Bsevolojski rayonları ərazisində yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  «Karel bərzəxi. Земля неизведанная» часть 4. Автор Д. И. Шитов.
2. ↑  Е. L. Aleksandrova «Sankt-Peterburq quberniyası» 2011, səh. 559. ISBN 978-5-904790-09-7
3. ↑  "Böyük Sovet ensiklopediyası". 2022-03-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-03.
4. ↑  60°29,32′ şm. e. 30°11,91′ ş. u.
5. ↑  "Наивысшая точка Карельского перешейка". geocaching.su. 09.07.2008. 2011-08-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-01-14.
**Faiq Kəlbəliyev**(tam adı:*Kəlbəliyev Faiq İsfəndiyar oğlu*) — texnika elmlər doktoru, professor.

Həyatı və təhsili
-----------------

Kəlbəliyev Faiq İsfəndiyar oğlu 17 fevral 1937-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikası Babək rayonunun Şəkəradab kəndində anadan olmuşdur. 1959-cu ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutun (indiki Neft Akademiyası) energetika fakültəsini bitirmişdir. 1964-cü ildə keçmiş SSRİ Elmlər Akademiyası Energetika İnstitutunun aspiranturasını bitirmişdir.

Fəaliyyəti
----------

### Elmi və pedaqoji fəaliyyəti

1965-1968-ci illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Energetika İnstitutunda baş elmi işci olmuşdur. 1968-ci ildən Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında çalışır. 1983-cü ildən buxar və qaz turbinləri və istilik elektrik stansiyaları kafedrasının müdiridir. Tədqiqatları maddələrin kritikdən yüksək parametrlərində işləyən qurğularda istilik mübadiləsinin və temperatur rejimlərinin öyrənilməsinə həsr olunmuşur. Bu sahədə elmi məktəbin yaradıcısıdır. 100-ə yaxın elmi-metodik əsərin, o cümlədən 10-dan çox dərslik və dəsr vəasitinin müəllifidir. Elmi məqalələri müxtəlif nüfuzlu jurnallarda dərc edilmişdir. Elmi məclislərdə məruzələr etmişdir. 1985-ci ildəTexnika elmlər doktoru, 1987-ci ildə professor olmuşdur.

Mənbə
-----

* Naxçıvan Ensiklopediyası. Bakı. 2002. səh. 223-224. ISBN 5-8066-1468-9.
**Sabrina Qriqoryan** (*erm.* Սաբրինա Մարկոսի Գրիգորյան) — İtalyan əsilli erməni aktrisa.

Bioqrafiyası
------------

Sabrina Qriqoryan 28 iyul 1956-cı ildə Romada rəssam Markos Qriqoryan və Flora Adamyanın ailəsində anadan olub. Valideynləri boşandıqdan sonra Sabrina atası tərəfindən böyüdülür və ibtidai təhsilini Tehranda istedadlı uşaqlar üçün xüsusi məktəbdə alır. Daha sonra təhsilini Nyu-Yorkda orta məktəbdə davam etdirir. Tehrana qayıdan o, yerli məktəbin teatr direktoru, eləcə də Tehrandakı Beynəlxalq Gənclər Teatr Təşkilatının direktoru Patrisiya Zixlə görüşüre. Zix Sabrinanın qeyri-adi aktyorluq istedadını görür.

Orta məktəbi bitirdikdən sonra Sabrina Londona gedir, dinləmələrdən keçir və aktyorluq təhsili almaq üçün Qildxoll Musiqi və Dram Məktəbinə qəbul olunur. Həmin illərdə o, çoxlu səyahətlər etmiş, ABŞ, İsveçrə, İspaniya, İtaliya və bir çox başqa yerlərə getmiş, bacardığı bütün bilikləri mənimsəmişdir. Erməni, ingilis və fransız dillərini mükəmməl bilir, fars, italyan, ispan dillərini başa düşürdü. Tələbə ikən Sabrina Tehranda və Qildxallda bir çox fərqli rol oynayır. Tehranda aktrisa kimi təhsil alarkən, daha sonra isə Qildxall Musiqi və Dram Məktəbində təhsil aldığı müddətdə Sabrina Tennessi Uilyamsın "Yay və tüstü" əsərində Roza Qonzales, Şekspirin "Yay gecəsi yuxusu"nda Hippolita və Otelloda Emiliya, Anton Çexovun "Üç bacı"nda Maşa, "Cəmiyyətin sütunu"nda Dina, Tomas Ottoveyn "Venesiya xilas edildi" filmində Belvidere, "Sonetlərin qaranlıq xanımı"nda tünd qadın, "Anna Frank": Gənc qızın gündəliyi filmində Marqo rolunu oynayır. Ejen İoneskonun "Keçəl müğənni" tamaşasında və Robinson Ceffersin "Evripides" pyesində rol alır.

Səhnədəki qısa ömründə Sabrina elə təsirli obrazlar canlandırıb ki, onun tamaşaçıları, müəllimləri və rejissorları heyranlıqla dolu olub.

Sabrina NBC-nin Today şousunun direktoru Cin Şalitin redaktoru və elmi köməkçisi idi. New-Yorkda Broadcasting Company-də işləyərkən o, Delta Sky Magazine, Ladies Home Journal, Diversion Magazine və digər dövri nəşrlərdə çıxan bir neçə teatr və musiqi əsərləri və məqalələr yazır. O, həmçinin canlı baxış üçün ssenarilər hazırlayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  A. Bakhchinyan, «Armenian Figures»
3. ↑  "The late actress. Sabrina Gregorian". 2013-02-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-05.
4. ↑  "Sabrina Gregorian, Biography". 2020-09-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-05.
**Yəzid ibn Məzyəd** – Ərəb Xilafətinin Ərməniyyə və Azərbaycanda hakimi, sonradan Şirvanşah rütbəsi qəbul edərək müstəqil Şirvanşahlar dövlətinin əsasını qoymuş Məzyədilər sülaləsinin banisi.

Qəbiləsi
--------

Tam adı "**Yəzid ibn Məzyəd ibn Zaidə ibn Abdullah ibn Zaidə ibn Matər ibn Şureyx ibn Əmr ibn Qeys ibn Şureyxbil ibn Humam ibn Murra ibn Zül ibn Şeyban**" olmuşdur və Şeyban tayfasına mənsub idi. Orduda yüksək yerlərə əmisi Məan ibn Zaidə sayəsində gəlmişdir. İlk dəfə Sistanda hərbi xidmətə başlayan Yəzid xəlifə əl-Mehdi dövründə (775-785) Xorasanda üsyan yatırtmış, 782-ci ildə Harun ər-Rəşidin başçılığı ilə Bizansa qarşı müharibədə döyüşmüşdür. əl-Hadinin Cürcan hakimliyi dövründə ona sadiq olmuş, bu sədaqəti müqabilində Ərməniyyə hakimliyi ilə təltif olunmuşdu.

Fəaliyyəti
----------

Xəlifə Harun ər-Rəşidin Ərməniyyə və Azərbaycana hakim təyin etdiyi Əli ibn İsa ibn Məhana qarşı müxtəlif şəhərlərdə üsyanlar verirdi. Yəqubi qeyd edir ki, *"buraya gələn Əli özünü pis apardı, buna görə də Şirvan əhli onun əleyhinə üsyan qaldırdı və ölkədə çaxnaşma düşdü"*. Belə olduqda xəlifə 787 – ci ildə yenidən Yəzid ibn Məzyəd əş Seybanini Ərminiyyə və Azərbaycana hakim təyin etdi. O, üsyanı yatırtdı və ölkədə qayda-qanun yaratdı. 794-cü ildə Şeyban tayfasından başqa bir üsyançı olan xarici Valid ibn Tarifi məğlub etdi və öldürdü. 799-cu ildə yenidən Ərməniyyə hakimliyinə təyin olundu. Xəzər-ərəb müharibələri gedişində Ərməniyyəni xəzərlərdən qorumuş və müharibənin sonunu təyin etmişdir.

Ölümü
-----

Yəzid Şirvanşah Məzyədilər sülaləsinin banisi və xilafətin məşhur sərkərdələrindən biri idi. O, h.185 (801)-ci ildə Bərdədə ölmüş və orada da dəfn olunmuşdur. Mənbə onun ölümünün təfərrüatını belə nəql,edir: *"Söyləyirlər ki, bir qonaqlıqda ona gözəl bir qız bağışlayırlar. O, məclisi tərk edərək qızla intim əlaqəyə girir və onun ağuşunda ölür. Bu, Bərdədə olmuşdur..."*  Numizmatik məlumatlara görə, Yəzid ölümündən sonra onun oğulları Əsəd ibn Yəzid, Məhəmməd ibn Yəzid. və xəlifənin h.205 (802)-ci ilə qədər bir-birinin ardınca Azərbaycana, Arrana, Ərməniyyəyə təyin etdiyi bir sıra əmirlər hakimiyyət sürmüşlər.

Ailəsi
------

Qardaşı - Əhməd ibn Məzyəd

Oğulları - Əsəd, Məhəmməd, Xalid

İstinadlar
----------

1. ↑  V. Minorski, Şirvan və Dərbəndin tarixi, səh. 42
2. ↑  S. Aşurbəyli – Şirvanşahlar dövləti, Bakı, 2007, səh 63
3. ↑  Əl-Yəqubi, s.12, ərəb mətni, s.8
4. ↑  Mинopcкий. Иcтopия Шиpвaнa, c.44
5. ↑  Пaxoмoв. Moнeты Aзepбaйджaнa, вып.II, c.96-99
**Yəmən əyaləti** (*ərəb.* إيالة اليمن‎ ; osm. ایالت یمن) — Osmanlı İmperiyasının əyaləti (vilayət). Formal olaraq imperiyanın ayrılmaz hissəsi olsa da, uzaq əyaləti idarə etmək çox çətin idi. 17-ci əsrin əvvəllərində əyalət tamamilə Yəmən Zeydi dövləti tərəfindən ələ keçirildi, ancaq iki əsr sonra Osmanlılar buradakı hakimiyyətlərini bərpa etdilər. Yəmən əyaləti 1849-cu ildə Osmanlının Yəmən ərazilərinin çox hissəsini ələ keçirməsi ilə yenidən təşkil edildi. 1872-ci ildə imperiyada aparılan torpaq islahatından sonra əyalətin böyük hissəsində Yəmən vilayəti yaradıldı.

Tarix
-----

1516-cı ildə Yəmən Misir məmlükləri tərəfindən ilhaq edilsə də, lakin sonrakı il Məmlük valisi Osmanlılara təslim oldu və sonradan Osmanlı qoşunları ölkəni ələ keçirdilər. 16-cı əsrin sonu, 17-ci əsrin əvvəllərində Zeydi imamı Böyük Qasımın başçılığı ilə Osmanlı orduları Zeydi qəbilələri tərəfindən Yəmən ərazisindən tamamilə çıxarıldılar. Lakin sonradan Osmanlılar buradakı hakimiyyətlərini bərpa etdilər

Valilər
-------

İlk Osmanlı dövrü
* Mustafa paşa ən-Nəşşar (1539/40–1549)
* Özdəmir paşa (1549–1554)
* Mustafa paşa ən-Nəşşar (1554–1555/56)
* Qara Şahin Mustafa paşa (1556–1560)
* Mahmud paşa (1561–1565)
* Rıdvan paşa (1565–1567)
* Özdəmiroğlu Osman paşa (1569–1573)
* Murad paşa (1576–1580)
* Həsən paşa (1580–1604)
* Cəfər paşa (1607–1616)
* Mehmed paşa (1616–1621)
* Əhməd Fədli paşa (1622–1624)
* Heydər paşa (1624–1629)
* Aydın paşa (1628–1630)
* Qansuh paşa (1629–1635)

İkinci Osmanlı dövrü
* Mustafa Səbri paşa (May 1850 — mart 1851)
* Mehmet Sirri paşa (mart 1851 — oktyabr 1851)
* Bonaparta Mustafa paşa (oktyabr 1851 — may 1852)
* Kürt Mehmet paşa (May 1852 – may 1856)
* Babanlı Əhməd paşa (1-ci dəfə) (May 1856 – dekabr 1862)
* Mosullu Əli Yavər paşa (dekabr 1862 – avqust 1864)
* Babanlı Əhməd paşa (avqust 1864-fevral 1867)
* Tacirli Əhməd paşa (fevral 1867 — mart 1869)
* Halepli Əli paşa (mart 1869-may 1871)
* Topal Bursalı Mehmed Redif paşa (May 1871 – avqust 1871)

Yəmən vilayəti yaradıldı

Həmçinin bax
------------

* Osmanlı Ərəbistanı

Əyalətin inzibati bölgüsü
-------------------------

19-cu əsrin ortalarında əyalətin sancaqları:

1. Mokha sancağı
2. Əhariş sancağı (Əbu Ariş?)
3. Massu sancağı

İstinadlar
----------

1. ↑  "World Statesmen — Yemen". 2018-12-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-14.
**Yəzidiyyə** — Şimali Afrika ibadiliyinin əsas qollarından biri. 784-cü ildə Əbu Küdamə Yəzid ibn Fəndin İfrani tərəfindən qurulmuş məzhəbin davamçıları Əbu Yəzid Nükkarinin başçılığı ilə İfriqiyyədə hakim Fatimilərə qarşı üsyan qaldırmışdılar. Onlar 944-cü ildə Əl-Qeyrəvanı fəth etmiş və Sus şəhərini mühasirəyə almışdılar, lakin 947-ci ildə məğlubiyyətə uğramışdılar. Yəzidiyyə məzhəbinin davamçılarının Cerba adasında hələ də mövcud olduğu güman edilir. Onlar hakim vəhbi ibadiliyindən ayrılmışdılar. Yəzidiyyənin ana qolu olan vəhbi ibadiliyi qorunub-saxlanılmış ibadi mətnlərinin əksəriyyətinin əlaqəli alimlərə aid edildiyinə görə ibadilikdə ən çox yayılmış düşüncə məktəbi olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Josef van Ess, Theology and Society in the Second and Third Centuries of the Hijra. Arxivləşdirilib 2023-05-19 at the Wayback Machine, pg. 229. Brill Publishers. ISBN 9789004342026
2. 1 2  E. van Donzel, ed.Islamic Desk Reference. Brill Publishers. 1994. səh. 323. ISBN 90-04-09738-4  (#bare\_url\_missing\_title).
3. ↑  "Abu Yazid Khariji". 2019-04-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-19.
4. ↑  *Hoffman, Valerie J.* The Essentials of Ibadi Islam. 22 May 2012. ISBN 9780815650843. 19 May 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 May 2023.
5. ↑  *Abou El Fadl, Khaled.* Rebellion and Violence in Islamic Law. 2006. səh. 308.
6. ↑  *Hoffman, Valerie.* The Essentials of Ibadi Islam. 2012. səh. 19.
**Zelyonı adası** (1822—1833-cü illərdə **Ust-Yokanqski**) — Barens dənizinə daxil olan Svyatoynosski körfəzində yerləşən yaşayışı olmayan ada. İnzibati cəhətdən Murmansk vilayəti Ostrovnoy dairəsinə daxildir.

Yerləşməsi
----------

Yokanqskie adaları qrupuna daxil olan ada. Qrupun cənub-şərqundə yerləşir. Ada materikdən 150 metr aralıdadır. Ondan şimalda və şimal-şərqdə — İkinci Opuşnoy adası (1,1 km), Medvejı adası (1,2 km) və Salnı (3,3 km), 500 metr cənubda isə — İkinci Opuşnoy adası yerləşir.

Adaya ən yaxın yaşayış məntəqəsi olan Ostrovnoy ondan 3,7 km qərbdə yerləşir. 1970-ci ilə qədər adadan 4.5 km cənuib-şərqdə Yokanqa qəsəbəsi yerləşirdi.

Təsviri
-------

Ada dairəvi formmaya malikdir. Eni və uzunluğu 700 metrdən bir qədər azdır. Cənubdan nadanın daxilinə dayaz bir körfəz daxil olur. sashilləri hamardır. mərkəzində hündürlüyü 8.9 m olan təpənin üzəri meşə ilə örtülüdür.

Sahillərində dərinlik şimalda 1,5 m, cənubda isə 7 m təşkil edir. Adada yaşayış yoxdur. Hec zamanda məskunlaşması olmamışdır. Sadədə olaraq burada qalıqçılara aid bir düşərgə vardır.

Tarixi
------

1779-cu ildə ada «Evstafi» freqatının eskadrasının kontr-admiralı Stepan Xremetevski tərəfindən xəritəyə salınmışdır (adsız olaraq). Onun ilk adı - Ust-Yokanqski - 1822-ci ildə Fyodor Litkenin "Novaya Zemlya" briqesində hərəkət edən elmi ekspedisiyası üzvləri tərəfindən verilmişdir. Artıq 11 il sonra 1833-cü ildə xarici görünüşünə uyğun olaraq bu gün ki adını almışdır

İstinadlar
----------

1. ↑  "Zelyonı adası". 2015-02-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-21.

Ədəbiyyat
---------

* Зелёный // Кольская энциклопедия. В 5 т. Т. 2. Е — К / Гл. ред. А. Н. Виноградов. — СПб. : ИС ; Апатиты : КНЦ РАН, 2009. — С. 114.
* Зелёный // Географический словарь Мурманской области / авт.-сост. В. Г. Мужиков. — Мурманск : Мурман. обл. ин-т развития регион. образования, повышения квалификации пед. кадров, 1996. — С. 47. — ISBN 5-86975-023-7.


| ⛭Rusiya Norveç Barens dənizi adaları |
| --- |
| Adalar | Bel  • Robertson  • Bolşoy Oleniy  • Bolşoy Oleniy  • Vayqaç  • Viktoriya  • Dolqiy • Yekaterininski  • Zelyonı  • Kildin  • Kusov Torpağı  • Lamon • Maqeyoya  • Matveev  • Mejduşarski  • Nortbruk  • Vitte  • Vrangel adası  • Nyukomb • Şimal adası  • Şalim  • Şelbax  • Cənub adası |
| Adalar qrupu | Aynov adaları  • Yokanqskie adaları  • Yeddi adalar  • Kiy adaları (Böyük Kiy • Kiçik Kiy) |
**Qafarova Zemfira Həsən qızı** (d. 1942) — Azərbaycan musiqi elminin görkəmli nümayəndəsi. Əməkdar incəsənət xadimi ,Musiqişünas, pedaqoq, Sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü (2016-cı ildən). Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının katibi, Bakı Musiqi Akademiyasının professoru.

Həyatı
------

1942-ci ildə 22 Noyabrda Bakı şəhərində Respublikanın adlı sanlı rəssamları olan Həsən Haqverdiyev və Güllü Mustafayeva nın qızı olaraq doğulmuşdur.

Zemfira xanım Qafarova 1961-ci ildə Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi Texnikumunu bitirib, həmin ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında tarix-nəzəriyyə şöbəsinə daxil olur.1966-cı ildə əla qiymətlərlə musiqişünas diplomuna layiq görülür. 30 ildən artıqdır ki, Zemfira Qafarova Bakı Musiqi Akademiyasının musiqi tarixi kafedrasının aparıcı müəllimi, professorudur.O, 10 il müddətində (1981-1991) tarix-nəzəriyyə fakultəsinin dekanı vəzifəsində çalışıb.Bu vəzifədə çalışdığı illərdə tələbələrə göstərdiyi qayğı indi də o dövrün məzunlarının yadındadır.Onun adı Azərbaycan musiqi elminin görkəmli nümayəndələri arasında çəkilir.

O, 1984-cü ildə müvəffəqiyyətlə namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək sənətşünaslıq namizədi dərəcəsinə layiq görülür, pedaqoji fəaliyyətlə yanaşı elmi fəaliyyətini də genişləndirir. Musiqişünas Zemfira Qafarovanın istedadlı qələmi bir sıra bəstəkarlarımızın həyat yaradıcılıqlarını, əsərlərinin üslub xüsusiyyətlərini işıqlandırmışdır. Onun Ramiz Mustafayevə, Tofiq Bakıxanova, Hacı Xanməmmədova, Şəfiqə Axundovaya həsr etdiyi monoqrafiyaları, Ü.Hacıbəyovun "Koroğlu" operası üzrə tədqiqat işi və sonradan onun əsasında hazırlanan "Koroğlu" dərs vəsaiti, bir sıra məruzə çıxışları və məqalələri peşəkar musiqiçilərin və musiqisevərlərin nəzər diqqətində olub Azərbaycan milli musiqisinin təbliğinə qulluq edir.

Ü.Hacıbəyovun yaradıсılığını tədqiq etmiş, bu mövzuda bir sıra məqalələr — "Koroğlu"nun avtoqrafı" (1972), "Ü.Haсıbəyovun opera estetikası" (1975), "Ü.Haсıbəyovun "Koroğlu" operasının uvertürası" (1973) və s. yazmışdır. "Ü.Haсıbəyovun "Koroğlu" operası" (1994) monoqrafiyasının müəllifidir.

19 sentyabr 2016-cı ildə Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafında xidmətlərinə görə Azərbaycanın Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.

Ailəsi
------

Rəssam Həsən Haqverdiyevin qızıdır. Əli Haqverdiyevin bacısı, Hüseyn Haqverdiyevin, Ucal Haqverdiyevin atabir və orqan ifaçısı Rəna İsmayılovanın anabir ögey bacısıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *President.Az.* "Azərbaycan mədəniyyət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdlərinin verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 19.09.2016. 2017-10-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-09-23.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Feyzabad.

**Feyzabad**(hind फ़ैज़ाबाद, urdu فیض آباد, *ing.* Faizabad) — Hindistanın Uttar Pradeş ştatında şəhər. Eyni adlı dairənin mərkəzi.

**Fayzabad** (hind dilində:फ़ैज़ाबाद, urdu dilində:فیض آباد, ingilis dilində:Faizabad) — Hindistanın Uttar-Pradeş ştatının şimal-şərqində şəhər. Eyni adlı dairənin inzibati mərkəzi.

Coğrafiya və iqlimi
-------------------

Fayzabad şəhəri Laknaudan 128 km şərqdə, Allahabaddan 165 km şimalda, Varanasidən 200 km şimal-qərbdə, Qxaqxra şayının sahilində yerləşir. Dəniz səviyyəsindən 96 metr yüksəklikdə yerləşir..

Ən isti ayları - aprel ayından iyun ayınadək olan dövrdür (orta aylıq və maksimum temperatur 36 °C -dən 42 °C - yədəkdir. Ən soyuq ayları dekabr və yanvar aylarıdır (orta və minimum temperatur 6 °C -dən 7 °C - yədəkdir. Yağıntı mövsümü iyul ayından sentyabr ayınadək davam edir. Yağıntının orta illik norması 880 mm-dir.

Tarixi
------

Əhalisi
-------

Qalereya
--------

* Şəhərin mərkəziŞəhərin mərkəzi
* Avadh UniversityAvadh University
* Feyzabad dəmiryol stansiyasıFeyzabad dəmiryol stansiyası

İstinadlar
----------

1. ↑  "Faizabad, India Page" (ingilis). Fallingrain Global Gazetteer. 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-15.

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
**Elektromioqrafiya** qısa olaraq **EMQ** — sinir və eninəzolaqlı əzələlərin elektrik potensiyallarının ölçülməsinə yönəlmiş nevroloji müayinə metodudur. Boyun ve bel yırtığı, yan amiotrofik skleroz , miopatiyalar ,miasteniya , neyropatiyalar , periferik sinirlərin zədələnmələri zamanı tətbiq olunur.
Elektroneyromioqrafiyanın cüzi elektrik cərəyanla stimulyasiya zamanı:

1.Əzələlərinin birbaşa oyanıqlığı qabiliyyəti öyrənilir;

2.Sinirin hərəki (efferent) hissəsinin ( motoneyronlar və onların aksonların) vəziyyətini qiymətləndirilir;

3.Periferik sinirlərin hissi (afferent) liflərin vəziyyətini qiymətləndirilir;

4.Sinir-əzələ sinapsların ötürülmə qabiliyyətini qiymətləndirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "SİNİR İLETİ İNCELEMELERİ VE ELEKTROMİYOGRAFİ". 2021-06-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-15.
2. ↑  "Elektromioqrafiya (EMQ) və ya elektroneyromioqrafiya (ENMQ)". 2016-03-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-03-12.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Tibb ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |