recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Eratosfen ələyi**(sieve of Eratosthenes,решето Эратосфена,Eratosthenes eleği)-sadə ədədlərin (təkcə 1-ə və özünə qalıqsız bölünən ədədlərin) axtarışı üsulu. Qədim Yunanıstanda işlənmiş Eratosfen ələyindən kompüterin, yaxud proqramlaşdırma dilinin işləmə sürətini müəyyənləşdirəndə etalon testi kimi istifadə olunur. Bu üsul yoxetmə prosesinə əsaslanır. 2-dən başlamaqla və ədədi öz mövqeyində saxlamaqla proses aşağıdakı kimi gedir:

2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20

* 2-dən başlayaraq bütün cüt ədədlər (2-nin misilləri) yox edilir:

2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20

* 3-dən başlayaraq 3-ün misli olan bütün ədədlər yox edilir:

2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20

* Proses verilmiş ədədlər sırasında ən böyük ədədin kvadrat kökündən böyük olan ədədədək davam etdirilir. Bu halda növbəti ədəd olan 5 sıranın ən böyük ədədi olan 20’nin kvadrat kökündən böyükdür, deməli, proses dayandırılmalıdır. Yerdə qalan bütün yox edilməmiş ədədlər sadədir: 2, 3, 5, 7, 11, 13,17 və 19.

Eratosfen ələyi: 121-dən aşağı başlayan alqoritm addımları (baş kvadratdan başlayaraq optimallaşdırma daxil olmaqla).

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 770 s.

Xarici keçidlər
---------------

* 
*
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: SAT.

**SAT** – Amerika Birləşmiş Ştatlarında kolleclərə qəbul üçün nəzərdə tutulan standartlandırılmış test. Test əvəllər Sxolastik Qabiliyyət Testi və yaxud Sxolastik Qiymətləndirmə Testi adlandırılırdı. SAT Birləşmiş Ştatlarda qeyri-kommersiya təşkilatı olan Kollec Şöbəsi tərəfindən qəbul edilir, dərc olunur və inkişaf etdirilir. Əvvəllər isə o, Təhsil Test Xidmətləri (TTX) tərəfindən inkişaf etdirilmiş, dərc olunmuş və nəticədə böyük üstünlük qazanmışdı. 2005-ci ildə bu test "SAT Məntiq Testi" adlandırıldı.
Kollec Şöbəsi qeyd edir ki, SAT kollecdəki akademik uğur üçün lazım olan tənqidi təfəkkür bacarıqlarını təyin edir. Qeyd olunur ki, SAT test verənlərin problemləri necə təhlil və həll etmə bacarıqlarını qiymətləndirir. SAT adətən, orta məktəbin aşağı və yuxarı sinif şagirdləri tərəfindən istifadə olunur. Kollec Şöbəsi bildirir ki, orta məktəbdə orta dərəcəli qiymətləndirmə ilə birlikdə SAT-dan istifadə olunması kollecdəki uğurun daha yaxşı göstəricisidir.

Amerikada federal, yerli idarə və özəl, distant və ölkədaxili məktəblərdə təhsil alan tələbələrin sayının çoxalması ilə əlaqədar olaraq maliyyələşdirmə, tədris planı və qiymətləndirmədə mühüm fərqlər var, buna görə də ABŞ orta məktəblərində çətinliklər mövcuddur. SAT-nin nəticələri orta məktəb qeydiyyatını tamamlamaqla qazanılır və tələbə qəbulu üzrə məsul şəxslərə kurs işi, dərəcələr, sinfi səviyyələr kimi məlumatları təmin etməkdə kömək edir.

2005-ci ilin martında SAT-da dəyişiklər edilmişdi. Tarixən, SAT sahilboyu zonalardakı kolleclərdə, AKT (Amerikada kolleclərə qəbul üçün nəzərdə tutulmuş test) isə Orta Qərb və Cənubda daha çox məşhurluq qazanmışdı.

2015-16-cı tədris ilindən başlayaraq Kollec Şurası pulsuz SAT hazırlığını təmin etmək üçün Khan Academy ilə işləməyə başladı. 2022-ci ilin yanvar ayında Kollec Şurası testin rəqəmsal olacağını açıqladı. Bu dəyişiklik artıq 2023-cü ilin martında beynəlxalq imtahan verənlər üçün baş verib və ABŞ imtahan verənlər üçün 2024-cü ilin martında başlayacaq.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Fuess, Claude.* The College Board: Its First Fifty Years. New York: Columbia University Press. 1950. 2017-10-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-05.
2. ↑  "College Board Will No Longer Offer SAT Subject Tests or SAT with Essay – College Board Blog". College Board (ingilis). August 21, 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: February 14, 2021.
3. ↑  *Hartocollis, Anemona; Taylor, Kate; Saul, Stephanie.* "Retooling During Pandemic, the SAT Will Drop Essay and Subject Tests". The New York Times (ingilis). January 20, 2021. ISSN 0362-4331. 2021-12-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: February 14, 2021.
**Topçaq düzü** — Cəbrayıl rayonunun ərazisində yerləşir.

Ad açımı
--------

Vaxtı ilə "Topçaq" düzü haqqında bir yazımızda bu adın "topa yer", dəyirmi yer" mənalarını verdiyini göstərmişdik. Bu fikri hörmətli xalq yazıçımız Sabir Əhmədliyə istinadən şərh etmişdik. Bu düzün təsvirini "Azığa doğru" romanında verən yazıçı yazır ki, babaların dediyinə görə, Topçaq vaxtı ilə müharibə meydanı olub. Bu el- obada Topçaq kimi tamaşalı yer olarmı? Bir düzdü, bir meydandı, məcməyi kimi dəpdəyirmidi.

Toponimik, etnonimik araşdırmalar göstərir ki, T o p ç a q\\Topçak\\ Tobıçak bir etnosun adıdır. İ. N. Berezin orta yüzilliklərə aid olan "İqor knyaz Severskiy" adlı kitaba yazdığı rəydə T o p ç a k \\ T o b ı ç a k adlı tayfa birliklərindən də bəhs etmiş, həmin adın "kök at"; mənasını göstərmişdir. "qüvvətli, gözəl at"; 2) "girdə", "dairəvi", "yumru" mənalarındadır. F. E. Korş t o p ç a k sözünün "xüsusi növ at "mənasında olduğunu göstərmişdir. Q. Yarrinq t o p ç a k sözünü "gözəl at, topçaq at", "boylu- buxunlu at", "qədd-qamətli at" mənasında izah etmişdir.

Demək, bəzi araşdırmalarda "topçak" sözünün epitet olduğu qeyd edilir. Qazaxıstanın Kokçetav rayonunun Akmolin vilayətində Qaraqula- Tobuçaq adlı nəsil, tayfa indi də yaşayır. "İqor Polku"nda Topçak\\Tobuçaq sözü xüsusi ad kimi işlənmişdir. Topçaq sözünün mənşəyinə gəldikdə qeyd olunur ki, bu ad türk mənşəlidir, t o p – şar + çaq- kiçiltmə bildirən şəkilçi: t o p- ç a q "şarik, dairəvi; yumru şar. Çuvaşlarda Tepçek kişi adı kimi istifadə olunur. Elmi tədqiqatlar, göründüyü kimi, həmyerlimiz , yazıçı S. Əhmədlinin fikrinin doğru olduğunu sübut edir. Yəni, "Topçaq" düzü deyəndə, "yumru, dairəvi, şar şəkilli düz" nəzərdə tutulur. Görünür, bu ərazidə vaxtı ilə məskunlaşmış insanlar "Topçak" tayfalarının qalıqlarıdır. Maraqlıdır ki, məşhur Topçaq qarpızları da şar şəkilliolduğuna və xüsusi quruluşuna görə fərqlənirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Qıraxdın, Gəyən və Topçaq toponimlərinin etimologiyası. – Azərbaycan onomastikası problemləri. B. 1990, s. 107–108
2. ↑  "Moskovityanin" jurn. SPb, 1984, VI, № 22, s. 70
3. ↑  V. Radlovun fikrincə, Topçak – 1
4. ↑  V. Radlov. Opıt slovarya tyurkskix nareçiy. SPb. , 1905, t. III, s. 1230
5. ↑  F. E. Korş. Tureükie glementı v əzıke "Slove o polku İqoreve". -İzvestiə otdeleniə russkoqo əzıka i slovesçosti", t. VIII, kn. 4, SPb. 1903
**Qurbanov Məhərrəm Valeh oğlu** (24 iyul 1959, Kirovabad – 21 avqust 2019, Bakı) — Azərbaycan aktyoru.

Həyatı
------

Məhərrəm Qurbanov 24 iyul 1959-cu ildə Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. 1982-ci ildə Bakı Mədəni-Maarif texnikumunu fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1983-cü ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutuna daxil olmuşdur. 1988-ci ildə oranı bitirib və həmin ildə Gəncə Dövlət Dram Teatrında aktyor kimi fəaliyyətə başlamışdır.

1996-cı ildə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrına aktyor vəzifəsinə qəbul olunmuşdur. Teatrda işlədiyi müddət ərzində S.Ələsgərov "Subaylarınızdan görəsiniz"də Əbülhəsən, E.Sabitoğlu "Nəğməli Könül"də İnzibatçı, E.Sabitoğlu "92 dəqiqə gülüş"də Mağaza müdiri, O.Rəcəbov "Əlin cibində olsun"da oğlan, R.Mustafayev "Məsmə xala dayımdır"da Cəfərqulu, E.Sabitoğlu "Bankir adaxlı"da cangüdən, sərxoş ər, S.Fərəcov "Bir günlük siğə"də Parnok, O.Rəcəbov "Şeytanın yubileyi"ndə Səlim, M.F.Axundov "Kimyagər" tamaşasında Ağa Zaman , İ. Gözəlova "Min bir gecə" tamaşasında Padşah, Elçin "Baladadaşın toy hamamı" Əmirqulu, Ekzüperinin "Balaca şəhzadə" tamaşasında Əyyaş və s. obrazları özünəməxsuz ustalıqla oynamışdır. 

"Ay Yay Yay" serialında polis rəisi obrazını, "Kolxoz 85" serialında Şiraslan obrazını, "Anam, bacım, rus gəlin "serialında Fazil obrazını, "İmtahan" sürialında Eldar obrazını və "Niyə ?!" serialında Evro Kamandar onrazını canlandırmışdır.

Məhərrəm Qurbanov 19 avqust 2019-cu il tarixində ağır beyin kötüyü insultu keçirmiş, gecə ilə xəstəxanaya çatdırılmış, Mərkəzi Klinikanın reanimasiya şöbəsinə yerləşdirilmişdir. Məhərrəm Qurbanovun vəziyyəti daha da ağırlaşmış, 21 avqust 2019-cu il tarixində dünyasını dəyişmişdir.

Ailəsi
------

Ailəli idi.Bir övladı var

Filmoqrafiya
------------

1. Qız qalası (film, 2000)
2. Ərazi (film, 2005)
3. Qəmbər Hüseynli (film, 2007)
4. Ayrılıq imiş (film, 2008)
5. 3 bacı (film, 2012-2014) (bədii serial) (rol: böyrəyi alan həkim; təzə qonşu)
6. Kolxoz 85 ( teleserial, 2014 Şiraslan obrazı)
7. Axırıncı yol (film, 2016)
8. 28 iyun ( teleserial, 2016)
9. Ər quyusu (film, 2016, Əlövsət obrazı)
10. İmtahan (teleserial, 2017, Eldar obrazı)
11. 11 b Bilik günü ( film 2017, Lenin obrazı)
12. Anam bacım rus gəlin ( teleserial, 2018, Fazil obrazı)
13. Ay yay yay ( teleserial, 2018 Polis obrazı )
14. Niyə? (teleserial, 2018 Evro Kamandar obrazı)
15. Son nəfəsədək (film, 2018)

İstinadlar
----------
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Yola.
**Yola** — XVIII əsrin I yarısında Rusiyanın tabeliyində olan başqırd torpaqlarında mövcud olmuş inzibati vahid — dairə. XVIII əsrin birinci yarısında Başqırdıstan 4 yola (inzibati dairə) bölünmüşdü.

Noqay yolası
------------

XVIII əsrdə indiki Başqırdıstanın mərkəz və cənub hissəsi Noqay yolası adlanırdı.

Kazan yolası
------------

Başqırdıstanın qərb hissəsini əhatə edən torpaqlada yerləşən inzibati vahid isə Kazan yolası adlandırılmışdır.

Sibir yolası
------------

Sibir yolası adlanan üçüncü yol Uralarxası şərq və Cənubi Uralarxası torpaqların şərq hissəsini əhatə edirdi.

Osin yolası
-----------

Ufadan şimala uzanan nazik zolaq Osin yolası adlanırdı.

Yolaların daxili inzibati bölgüsü
---------------------------------

Yolalar isə öz növbəsində volostlara bölünmüşdü. XVIII əsrin ortalarında 42 volost qeydə alınmışdı. Volostlarda inzibati və polis hakimiyyəti başqırd starşinası və yüzbaşının ixtiyarında idi. Hər bir volostda əhalinin sayından asılı olaraq bir neçə starşina fəaliyyət göstərirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑   Əhmədov R. Türk xalqlarının tarixi (XIII–XX əsrin əvvəlləri). Dərs vəsaiti. Sumqayıt: 2013, s. 152
2. ↑   Əhmədov R. Türk xalqlarının tarixi (XIII–XX əsrin əvvəlləri). Dərs vəsaiti. Sumqayıt: 2013, s. 152
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Balfur bəyannaməsi.
Birləşmiş Krallıq kralı V Georgeun (ön cərgənin ortasında), 1926-cı il İmperator Konfransında nazirləri ilə birlikdə çəkdirdiyi fotoşəkil.   
 **Ayaq üstündə dayananlar** (soldan sağa): Walter Stanley Monroe (Nyufaundlend), Gordon Coates (Yeni Zelandiya), Stenli Bruce (Avstraliya), J. B. M. Hertzog (Cənubi Afrika Birliyi), W. T. Cosgrave (İrlandiya).   
 **Oturanlar**: Stanley Baldwin (Birləşmiş Krallıq), Kral V Georq, William Lyon Mackenzie King (Kanada).
**1926-cı il Balfour Bəyannaməsi** 1926-cı ildə London da keçirilmiş İmperator Konfransının yekun hesabatıdır. İngilis dövlət xadimlərindən olan əvvəlki baş nazir Arthur J. Balfourun şərəfinə adlandırılmışdır. Birləşmiş Krallıq və Millətlər Birliyinə daxik müstəqil ölkələri (Dominionu) aşağıdakı kimi ifadə edir:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Onlar Britaniya İmperiyası ilə statusda bərabər, daxili və xarici münasibətlər baxımından hər hansı bir şəkildə biri digərinin tabeliyində olmamasına baxmayaraq, Krallıq Tacına ortaq bir ittifaq ilə tabedirlər və Böyük Britaniya Britaniya Millətlər Birliyi ilə sərbəst əməkdaşlıq edirlər. | "|

İmperatorluq Arası Münasibətlər Komitəsi Balfurun başçılığı ilə toplandı. 15 noyabr 1926-cı ildə imperator baş nazirləri tərəfindən yekdilliklə hazırlıq sənədini hazırladı. Sənəd üçün ilk tövsiyə Cənubi Afrika Baş Naziri J. B. M. Hertzog, eləcə də Kanadanın Baş naziri William Lyon Mackenzie King tərəfindən təklif edilmişdir.

Arthur James James Balfour, UK-nin 1902-1905-ci illər arasında baş naziri olmuşdur.
Bəyannamə Birinci Dünya müharibəsindən sonra dominionların inkişaf edən siyasi və diplomatik müstəqilliyini qəbul etdi.

Sonrakı illərdə Yüksək Nümayəndələr tədricən təyin edildilər. İlk dəfə 1928-ci ildə İngilis Yüksək Nümayəndəsi Ottavaya təyin edildi. 1926-cı il konfransının bəyannaməsi 1930-cu ildə təkrarlandı və nəticədə Balfur Bəyannaməsi 1931-ci ilin noyabr ayında Böyük Britaniya parlamenti tərəfindən qəbul edilən Vestminster Xartiyasına daxil edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Balfour Formula və Birliyin Təkamülü". Dəyirmi Masa Jurnalı: səh. 541–53. 2001. doi:10.1080 / 00358530120082823  (#bad\_doi).
**Dörd Dağ adaları**  (*ing.* Islands of Four Mountains Islands) — Aleut arxipelaqında yerləşən bir qrup ada. Dəniz yolları ilə həmsərhəddir və qərbdə Amukta boğazı ilə Andreyanov adaları, həmçinin şərqdə Samalqa boğazı ilə Foks adaları arasında yerləşir. İnzibati cəhətdən adalar Amerikanın Alyaska ştatına aiddir.

Coğrafiya
---------

Bütün zəncirin uzunluğu 130 km, maksimum eni isə 35 km-dir. Buraya qərbdən şərqə zəncirlə uzanan bir sıra adalar daxildir: Amukta adası, Çaqulak, Yunaska, Herbert, Karlayl, Çuqinadak, Uliaqa və Kaqamil adaları. Onlardan ən böyüyü Yunaska (173,1 km²) və Çuqinadakdır (166 km²). Sonuncu əsasən aktiv Klivlend vulkanını təşkil edir.

Bütün adalar qrupunun sahəsi 545.596 km²-dir və daimi əhalisi yoxdur.

Tarix
-----

Bu adaların adını XIX əsrin birinci yarısında rus səyyahları adalardan dördünün aktiv vulkanlarına malik olduğuna görə vermişlər: Klivlend, Karlayl, Kaqamil və Herbert.

Bu adalarda 5000 il məskunlaşan aleutlar onlara Uniqan adını vermişlər. Bu da "küləklərin evi" mənasını verir, çünki burada tufanlar nadir deyil. Aleutlar bu adalara və xüsusən də Kaqamil adasına öz ata-baba yurdu kimi hörmətlə yanaşırlar. Burada ölülərini dəfn edir və mumiyalayırdılar ki, bu da bu yerin mənəvi əhəmiyyətindən xəbər verir.

Müasir adla qarışıqlıq o dövrün müxtəlif xəritələrin, sxemlərinin çoxluğu və natamamlığı səbəbindən baş vermiş ola bilər. Mövcud adlar 1894-cü ildə USS Concord (PG-3) rus gəmisinin sahə heyəti tərəfindən toplanmışdır. 1895-ci ildə ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Hidroqrafik Bölməsi tərəfindən nəşr edilmişdir. Bu adalardan birincisi Aleut saat qurşağına aiddir və onun vaxtı Alyaskanın vaxtından 1 saat geri qalır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Astronomy Picture of the Day: «22 June 2010»". 25 June 2010 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 November 2021.
2. ↑  Islands of Four Mountains: Blocks 1080 thru 1082, Census Tract 1, Aleutians West Census Area, Alaska Arxivləşdirilib 2020-02-11 at Archive.today United States Census Bureau
Şimali koreyalı müharibə əsirlərinin ABŞ tərəfindən Koreya müharibəsi zamanı Şimali Koreyaya qaytarılması.
**Əsir mübadiləsi** — əsirləri – hərbi əsirlər, casuslar, girovlar və s. azad etmək üçün qarşıdurmada olan tərəflər arasında sövdələşmə. Bəzən cəsədlər mübadilənin bir hissəsi olurlar.

Cenevrə Konvensiyaları
----------------------

Cenevrə Konvensiyalarına əsasən, xəstəlik və ya əlillik səbəbindən müharibə səylərinə töhfə verə bilməyən məhbuslar öz ölkələrinə geri qaytarılmaq hüququna malikdirlər. Bu, belə təsirə məruz qalan əsirlərindən sayından asılı olmayaraq qüvvədədir. Əsir götürən dövlət həqiqi tələbi rədd edə bilməz.

1929-cu il Cenevrə Konvensiyasına əsasən, bu, 68–74-cü maddələr və əlavə mətn ilə əhatə olunur. Ən böyük mübadilə proqramlarından biri Beynəlxalq Qızıl Xaç Cəmiyyəti tərəfindən İkinci Dünya müharibəsi zamanı bu şərtlər altında həyata keçirilirmişdir. 1949-cu il Üçüncü Cenevrə Konvensiyasına əsasən, bu, 109–117-ci maddələrlə əhatə olunur.

Həmçinin bax
------------

* Ekstradisiya
* Girov diplomatiyası

İstinadlar
----------

1. ↑  "Yielding Prisoners, Israel Receives 2 Dead Soldiers". New York Times. 17 July 2008. 14 October 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 May 2018.
2. ↑  Şablon:Cite wikisource
3. ↑  "Former POW pays tribute to the French, Red Cross". New Jersey Jewish News. 18 November 2008. 2013-09-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 May 2018.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 4212450-5 · NKC: ph590385 |
**Axmaq matı** – şahmatda ən tez mümkün olan mat növü. 2 gedişə olan bu mata — Axmaq Matı (ing — fool's mate) deylir. Bu mat növü olduqca ağılsızdır və gerçəkləşməsi üçün iki tərəfdən birinin çox pis gedişlər etməsi gərəkdir. Onun üçün də belə bir ad verilmişdir. Hətta yeni başlayan həvəskar oyunçular arasında belə bu cür mata demək olar ki, rast gəlinmir.

|  |  |
| --- | --- |
| Fool's Mate – White is checkmated. |  Axmaq Mat-ı göstərilən diaqram  |

Axmaq matının olması üçün gedişlər aşağıda göstərilmişdir.

1. f3 e5
2. g4 Qh4 #
Bu mat üçün ağların öncə f piyadasını bir, ya da iki dama irəli oynaması gərəkdir. Qaralar daha sonra e piyadasını irəli oynayıb vəzirin yolunu açmalıdır. Daha sonra ağlar g piyadasını iki dama irəli oynayınca ağ vəzirin h4-ə oynamasıyla istəyimizə çatırıq: Şah mat!

Oxşar misallar
--------------

Əslində bu cür mat hər oyunda ola bilər. Məsələn, **1. e4 g5 2. d4 f6 ?? 3.** **Qh5 #**

Axmaq Matın əsas məqsədi: oyunçu f və g piyadalırını irəli oynayır ki, bu da rəqib vəzirinin diaqonal olaraq mat verməsinə gətirib çıxarır. Belə bir mat, Masefield və Trinka arasındakı, 1959-cu ildə baş tutan oyununda baş vermişdir: **1. e4 g5 2.** **Nc3 f5 ?? 3.** **Qh5 #**. Bənzər bir mat From's Gambit-də baş verə bilər: **1. f4 e5 2. g3 ? exf4 3. gxf4?? Qh4#** **3. gxf4?? Qh4#**

### Teed vs. Delmar arasındakı oyuna baxaraq axmaq matının inkişaf etmiş növünü görə bilərik.

Teed vs. Delmar, 1896-cı il6...Rh6?? dan sonra ağlar iki gedişdə mat edir Hollandiya Müdafiəsində məşhur bir tələ, Frank Melville Teed — Eugene Delmar, 1896-cı il oyununda baş vermişdir:

**1. d4 f5 2.** **Bg5 h6 3.** **Bh4 g5 4.** **Bg3 f4**
Buradan qaraların Fil-i qazandığı görünür, ancaq indi gözəl bir gediş gəlir…

**5. e3**
Vh5# gedişi etmək üçün hazırlıq və axmaq matı.

**5 … h5 6. Bd3 ?!**
Daha sonrakı analizlərdə görünmüşdür ki, 6. Be2 gedişi daha yaxşı olardı. Ancaq oynanan gediş tələ xarakterli olur və.

Bg6 # qarşı qorunmaq məqsədi, amma.. .

**7. Qxh5 + !**
Ağlar öz vəzirini qurban versə də …

**7.** **.** **.** **Rxh5 8.** **Bg6 #**
Greco və NN8.Bg6# sonrakı son vəziyyət
### **Oxşar tələ 1625-ci il Gioachino Greco tərəfindən yayımlanmışdır.**

**1. e4 b6**
Bu açılış indiki zamanda Owen Müdafiəsi adlanır .

**2. d4 Bb7**
**3.** **Bd3 f5?**
**4. exf5 Bxg2?**
**5.** **Qh5 + g6**
**6. fxg6 Nf6?** **?**
**7. gxh7 +!** **Nxh5 8.** **Bg6 #**
Burada bir daha Vəzir qurban verilərək Fil ilə axmaq matı edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  The names are also recorded as Mayfield or Mansfield and Trinks or Trent depending on the source consulted.
2. ↑  "Teed vs. Delmar". 2017-05-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-24.
3. ↑  "Edward Winter, Chess Notes 4561". 2021-10-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-24.
**Boris Blaxer** (*ing.* Boris Blacher) (*19.1.1903, Çin, Nü-Çan – 30.1.1975, Berlin*) — alman bəstəkarı, pedaqoq.

Fəaliyyəti
----------

İlk musiqi təhsilini Xarbin və İrkutskda almışdır. F.E. Koxun tələbəsi (1922–26, Berlin) olmuş, musiqi nəzəriyyəsi fənlərini Berlin Universitetində öyrənmişdir (1927–31). 1938–39-cu illərdə Drezden konservatoriyasında dərs demişdir. Qərbi Berlin Ali Musiqi Məktəbinin professoru (1948-ci ildən) və direktoru (1953–70) vəzifəsində işləmiş, Qərbi Berlin İncəsənət Akademiyasının prezidenti (1968–71) olmuşdur. Blaxerin ilk instrumental əsərlərində İ.F. Stravinskinin təsiri hiss olunur. "Orkestr üçün konsert musiqisi" əsərində (1937) caz stilistikasını tətbiq etmişdir. Orkestrə və polifonik texnikaya dərindən bələd olan Braxerə Paqanini mövzusunda yazdığı orkestr variasiyaları (1947) dünya şöhrəti qazandırmışdır.

1940-cı illərin sonundan 12 tonlu kompozisiya metodundan istifadə etmiş, özünün "dəyişən vəzn" (*variable Metren*) yaradıcılıq texnikasını işləyib hazırlamışdır. Fortepiaono üçün "Ornamentlər" (1950), F. Kafkanın xatirəsinə simli kvartet üçün "Epitafiya" (1951), fortepiano ilə orkestr üçün 2 №-li konsert (1952) və s. bu texnika ilə yazılmışdır. 1960-cı illərdə elektron musiqi ilə aktiv eksperimentlər həyata keçirmişdir ("Maqnitofon lenti üçün elektron skerso", 1965; "Ariadna" – 2 qiraətçi və elektrik alətləri üçün "duo - dram", 1971). Digər əsərləri arasında operalar (o cümlədən "Knyaz qızı Tarakanova", tamaşası 1941, Vuppertal), baletlər, oratoriyalar (*o cümlədən "Böyük inkvizitor", F.M. Dostoyevskinin "Karamazov qardaşları" romanı üzrə     L. Borxardtın librettosu, tamaşası 1947, Berlin*) və s. var. Ciddi polifoniya üslubu dərsliyinin ("Einführunq in den strengen Satz", 1953) müəllifidir.

Həmçinin bax
------------

* Ditrix Bukstehude
* Feliks Mendelson Bartoldi
* Georq Yozef Foqler
* Hans fon Bülov

İstinadlar
----------

1. 1 2  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 4-cü cild: Bəzirxana – Brünel (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2013. səh. 187. ISBN 978-9952-441-03-1.

Xarici keçidlər
---------------
**Fərman Musa oğlu Muradov** (1918, Araz Yağlıvənd, Qaryagin qəzası) — Sosialst əməyi qəhrəmanı, Məşədi Əmir Murad yüzbaşının nəvəsidir.

Həyatı
------

Musanın ikinci oğlu Çərkəz 1918-ci ildə anadan olmuşdu. O da ailəsi ilə birlikdə Qazaxıstana sürgün olmuşdu. 

Çaldır-çuldur əməldən əl çəkib öz sadə həyatının mənasını halal zəhmətdə görən, bütün gənclik enerjisi və qabiliyyəti ilə çalışan Çərkəzin də taleyi üzünə gülmüşdür. Çuğundur üzrə manqa başçısı işləyən və elə birinci ildən bol məhsul götürən və hünəri, qeyrəti, işi və əməli ilə sübut etmişdir ki, dünyada sağalmayan yaralar yoxdur. 1937-ci ilin faciəsi onun arzusu və istəyi puç olmuş bir yağləvəndli kimi sıxsa da, sarsıtsa da o həyata, adamlara inamını itirməmişdi. Çünki bütün insanlar kimi onun da doğmaları, ailəsi, uşaqları vardı. O, varlığı ilə çalışırdı. Çalışırdı ki, yaxınlarının üzünü ağartsın, soylarını üzqaraçılığını boynundan atsın.

1947-ci ildə ona da qardaşı ilə birlikdə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı kimi şərəfli ad, fəxri ünvan verilmişdi.

Çərkəz Ruqiyyə xanımla ailə qurub. Əhliman adlı oğlu var.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Əmirmuradlı tirəsi:yaranış və yaşamı, "Soy" dərgisi, 5 (13), 2008, səh.6-18.

| ⛭SSRİ Sosialist Əməyi Qəhrəmanı |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • V  • Y  • Z **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** |  |
**Məhi Vəliyev** (1927, Araz Yağlıvənd, Qaryagin qəzası – 11 yanvar 2009, Araz Yağlıvənd, Füzuli rayonu) — Lenin, Oktyabr İnqilabı, Qırmızı Əmək Bayrağı ordenli zəhmət adamı.

Həyatı
------

Məhi Cümü оğlu 1927-ci ildə Aşağı Yağləvənd kəndində anadan olmuşdu. Böyük Bəhmənli kənd məktəbində natamam təhsil almışdı. Kоlxоzda işləmişdi. Kоlxоz idarə heyətinin göndərişi ilə rayоnlararası kənd təsərrüfatı kursunda оxumuşdu. 1944-cü ildə kursu tamamladıqdan sоnra, 1950-ci ilədək kоlxоzda mal və qоyun təsərrüfatı briqadiri vəzifəsində çalışmışdı. 1950-ci ildən 1953-cü ilə kimi Bakının keçmiş Lenin rayоnunda neft buruqlarında işləmişdi. 1953-cü ilin sоnunda dоğma kəndi Aşağı Yağləvəndə qayıdıb və 1980-ci ilədək pambıqçılıq təsərrüfatında sahə briqadiri vəzifəsində çalmışdı. İşləməklə yanaşı qiyabi Gəncə Kənd Təsərrüfatı Texnikumunun aqrоnоmluq şöbəsini bitirmişdi. 1980-ci ildən 1998-ci ilin sоnunadək kolxozun üzümçülük sahəsində briqadir işləmişdi.

Məhi Vəliyev «pambıq ustası» fəxri adına, «Lenin», «Оktyabr İnqilabı», «Qırmızı Əmək Bayrağı» оrdenlərinə, medallara, 2 qızıl, 4 gümüş, 8 bürünc döş nişanlarına layiq görülmüşdü. Dəfələrlə SSRİ və Azərbaycan KP qurultaylarının, Kоlxоzçular Qurultayının, SSRİ Kənd Təsərrüfatı Nailiyyətləri Sərgisinin nümayəndəsi və qalibi, Azərbaycan Ali Məhkəməsinin xalq iclasçısı оlub.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Cavanşir eli: Yağləvəndlilər, Bakı: Mütərcim, 2016.
**The Amazing Spider-Man vs. The Kingpin** (Spider-Man Vs. the Kingpin və ya Spider-Man) - Sega oyun şirkəti tərəfindən 1990-cı ildə yaradılan macəra oyunudur.

Hekayə
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***

Oyunun hekayəsində Ambala tərəfindən şəhəri atom bombası qoyulmuşdur. Hörümçək-adam (Spider-man) 24 saatın içində bombanı neytrallaşmalıdır. Əks halda şəhər partlayacaqdır. Bunun üçün Hörümçək-adama müxtəlif pis adamlarla döyüşmək lazım olacaqdır. Döyüşün ortasında Venom tərəfindən Hörümçək-adamın sevgilisi Meri Ceyn Uotsonu oğurlayır. Hörümçək-adam atom bombasını neytrallaşdırdıqdan sonra Ambala ilə döyüşməyə məcbur olur. Oyunun sonluğu portlarda müxtəlif sonluqla bitir. Əsas hekayədə Meri turşunun içinə düşmək üzrədir. Lakin bu müddətdə Hörümçək-adam Ambalaya qalib gəlir və qızı xilas edir. Bu zaman polislər gəlir və Ambalanı həbs edərək aparırlar. 

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

İstinadlar
----------

1. ↑  "Randel B. Reiss resume". 2011-07-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-07-03.

Xarici keçidlər
---------------

* The Amazing Spider-Man vs. The Kingpin at MobyGames Arxivləşdirilib 2012-11-10 at the Wayback Machine
* Marvel video games on Marvel.com Arxivləşdirilib 2006-03-20 at the Wayback Machine
* Sega-16's review, Genesis version[*ölü keçid*]
**Qunduzlar** əsasən çay və göl sahillərində məskunlaşırlar. Ancaq əvvəlcə suyun axmaması üçün onu müəyyən yerdən kəsib gölcüklər yaradırlar. Bunu ona görə edirlər ki, su çoxalanda yuvalarını sel aparmasın. Gölcük tikmək üçün onlar iti dişləri ilə gəmirib ağacı yıxır, gölcüyün yan tərəflərini palçıqla suvayır, boş yerləri daşla doldururlar. Ağacın budaqlarından və yarpaqlarından isə kəsilmiş hissəsinin arxa ətrafında evciklərini tikirlər. Yuvalarına ancaq suyun altından yol qoyurlar. Qunduzlar Şimali Amerikada, Avropanın Asiyanın bəzi yerlərində yaşayırlar. Qunduzların bədəninin uzunluğu 1 metrə çatır. Çəkiləri 30-32 kq arasında dəyişir.

Qunduzların yemi
----------------

Qunduzlar bitkilərlə qidalanırlar. Yazda və yayda yaşıl yarpaqlarla və dənli bitkilərlə, qışda isə ehtiyat üçün yayda topladıqları sünbüllərlə. Onlar ehtiyatlarını komalarının suyun altında saxlayır.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q47542
* Wikispecies: Castor
* ADW: Castor
* BOLD: 48255
* EoL: 42276
* EPPO: 1KASTG
* Fauna Europaea: 213643
* Fauna Europaea (new): e5399f4f-6482-4570-9786-b5dcd76ae2e7
* Fossilworks: 41539
* GBIF: 3240758
* iNaturalist: 43792
* IRMNG: 1071694
* ITIS: 180211
* MSW: 12600003
* NBN: NHMSYS0000376498
* NCBI: 10184
* Plazi: 7B69D3D6-B6A4-5FEE-8AF1-47BBCB024415
* uBio: 8327465
* WoRMS: 890547
* ZooBank: 131B4098-7383-4DD7-AF03-A27FB5D24689

 |

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2013.
2. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Neftyanik stadionu.

**Neftyanik stadionu** (başq. «Нефтсе» стадионы) — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasının İşimbay şəhərindəki əsas idman qurğusu. Şəhər mərkəzində olan Lenin meydanının yaxınlığında yerləşir. Stadionun tutumu 5000 nəfərlikdir. İşimbay şəhərinin "Neftyanik" futbol klubu özünün ev oyunlarını bu stadionda keçirir. Stadionun direktoru İvan Kapoşkodur.

Tarixi
------

Stadionun əsası 1937-ci ildə qoyulmuş, 1940-cı ildə isə açılışı olmuşdur.

1947-ci ildən "İşimbayneft"ə aid olmuş bu stadion, 2000-ci ildən şəhərin bələdiyyə qurumuna aiddir.

İnfrastrukturu
--------------

Stadionun tribunaları üstüaçıq formadadır. Stadionun futbol meydançasının ölçüləri 105x68 m-dir. Meydançanın kənarında atletizm üçün 400 m-lik yer vardır. Bundan başqa uzunluq və uzunluq atışları, disk və nizə, atış üçün də şərait yaradılmışdır. Stadion ərazisində 18x9 m ölçülü idman zalı, basketbol, voleybol, xokkey meydançaları və s. də var.

Fəaliyyəti
----------

Təlim zallarında stolüstü tennis üzrə dərslər keçirilir.

İl ərzində stadion vətəndaşların istifadəsində olaraq, onların istirahəti üçün burada şərait yaradılır. Mütəmadi olaraq milli, Respublika və regional miqyaslı idman tədbirləri keçirilir.

Stadion özü qışda İşimbay sakinləri tərəfindən buz meydançası kimi də istifadə olunur.

Buz meydançası, 2011
Burada əsasən Başqırdıstan Respublikası Çempionatının futbol matçları, "Dəri top" turniri və uşaqlar arasında məşhur olan "Həyət futbolu" oyunları keçirilir.

Həmçinin bax
------------

* Neftyanik stadionu (Ufa)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Детско- юношеская спортивная школа №4 (Стадион Нефтяник) Arxivləşdirilib 2017-01-29 at the Wayback Machine. ishimbaimr.ru  (rus.)
2. ↑  "Настольный теннис Ишимбая". 2013-05-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-01.

Xarici keçidlər
---------------

* dush4.ishimsport.ru — Neftyanik stadionunun rəsmi saytı
* Стадионы России Arxivləşdirilib 2010-03-11 at the Wayback Machine
**Volqa sıfı** (*lat.* Sander volgensis) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin şüaüzgəclilər sinfinin xanıkimilər dəstəsinin xanılar fəsiləsinin sıf cinsinə aid heyvan növü.

Morfoloji əlamətləri
--------------------

Bel üzgəcləri sıfdakıdan daha hündürdədir və bir-birinə toxunur. Yanları pulcuqla örtülüdür. Köpək dişləri yoxdur. Bədəni rəngi daha açıqdır. Tünd köndələn zolaqlar daha kəskin seçilir.

Yayılması
---------

Xəzər, Azov və Qara dəniz hövzələri çaylarının orta və aşağı axarlarında, əsas su anbarlarında yayılmışdır. Volqada və onun delta hissəsində çoxsaylıdır. Uralda, Terekdə, Sulakda və Samurda azdır, Kürdə yoxdur. Təcrübəli balıqçıların məlumatına görə Azərbaycanın şimal şirinləşmiş sularında tək-tük hallarda tutulur.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Volqa çayının aşağlarında yaşayan yarımkeçici, Volqoqrad və Kuybışev su anbarlarında yaşayan oturaq formaları vardır. İstisevən balıqdır. Çayların nisbətən dərin, qumlu yerlərində daha çox olur. Bu kiçik balıq plankton orqanizmləri və xırda balıqlarla qidalanır. Körpələri xərçəngkimilərlə, ancaq yaşlıları xırda balıqları qidalanır.

Çoxalması
---------

3–4 yaşlarında, uzunluğu 20 sm olduqda cinsiyyət yetkinliyinə çatır. Kürüsünü aprel-may aylarında tökür. Kürü nohurların axar sularında qoyulur. Körpələr çaylarda yemlənir. Böyüməsi və yaş tərkibi öyrənilməyib. Cinsiyetkin fərdlərin bədənin uzunluğu 18–30 sm, orta kütləsi 200-250 q olur.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Volqa sıfı balığının vətəgə əhəmiyyəti çox deyil. Ehtiyatları da böyük deyil.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q847041
* Wikispecies: Sander volgensis
* BioLib: 16126
* BOLD: 206458
* EUNIS: 10079
* Fauna Europaea: 304863
* Fauna Europaea (new): c8fd245f-d2b8-44a7-8e49-02db528c3e04
* FishBase: 9405
* GBIF: 9733865
* iNaturalist: 112031
* IRMNG: 10576043
* ITIS: 650179
* IUCN: 20862
* NBN: NHMSYS0001691928
* NCBI: 62729
* WoRMS: 275312

 |
**Mexaniki iş** — cismə təsir edən qüvvənin modulu, yol və qüvvə ilə yol arasındakı bucağın kosinusu hasilinə bərabər olan skalyar fiziki kəmiyyətdir.

Düsturlar
---------

1) Qüvvə ilə hərəkət istiqaməti arasındakı bucaq α olarsa,

{\displaystyle A=F\times S\times cos\alpha }

{\displaystyle F} — **qüvvə**, {\displaystyle S} isə **yoldur**.

2) Mexaniki iş güclə zamanın hasilinə bərabərdir: **{\displaystyle A=N\times t}**. 

{\displaystyle N} — **güc** {\displaystyle t} isə **zamandır**.

3) Elektrik cərəyanının işi - verilmiş hissədəki gərginliklə cərəyan şiddəti və cərəyanın keçmə müddətinin hasilinə bərabərdir: 

{\displaystyle A=U\times J\times T} düsturu ilə hesablanır.

{\displaystyle U} — **gərginlik** {\displaystyle J} — **cərəyan şiddəti** {\displaystyle T} isə **zamandır**.

İşin vahidi
-----------

**1 Coul**-1 Nyuton qüvvənin qüvvə istiqamətində gedilən 1m yolda gördüyü işə deyilir və BS-də iş vahidi olaraq götürülür.

{\displaystyle 1C=1N\times m}

{\displaystyle A=F\times S\times cos\alpha } ifadəsindən göründüyü kimi əgər qüvvə hərəkət istiqamətindədirsə, iş ən böyük yəni A=FS, iti bucaq əmələ gətirirsə iş müsbət, düz bucaq əmələ gətirirsə A=0, kor bucaq əmələ gətirirsə mənfi olur.

Potensiallı sahədə qapalı trayektoriya üzrə görülən iş sıfır olur. Həm də potensiallı sahədə görülən iş trayektoriyanın formasından asılı olmayıb başlanğıc və son nöqtələrin vəziyyəti ilə təyin olunur. Konservativ qüvvələr potensiallı sahədə cismə təsir edən qüvvələrə deyilir. Sürtünmə qüvvəsi qeyri-konservativ qüvvədir və həmişə hərəkətin əksinə yönəldiyinə görə mənfi iş görür və sürəti azaldır.

Məişətdə və texnikada cərəyanın işini kVt·saat ilə hesablamaq əlverişlidir və belə hesablanır.1kVt·saat=1000Vt·3600san=3,6MC.

Ədəbiyyat
---------

* Кудрявцев Л. Д. Курс математического анализа. — 5-е, переработанное и дополненное. — М.: Дрофа, 2003. — Т. 1. — С. 640—641. — 703 с.
**İslam Kərimov məqbərəsi** — Özbəkistanın birinci prezidenti İslam Kərimovun dəfn yeri. Məqbərə Səmərqənddə Həzrəti Xıdır məscidinin içərisində yerləşir.

İslam Kərimovun vəfatı
----------------------

İslam Kərimovun 2 sentyabr 2016-cı ildə vəfat etdiyi rəsmən açıqlanmışdır. O, beyində geri dönməz dəyişikliklərə və çoxlu orqan çatışmazlığına səbəb olan kəskin serebrovaskulyar qəza (insult) nəticəsində vəfat etmişdir. Daşkənd hava limanına mindən çox insan vidalaşmaq üçün toplaşmışdı. 3 sentyabrda İslam Kərimov Həzrəti Xıdır məscidinin ərazisində dəfn edilmişdi. İslam Kərimov 1989-cu ildə Özbəkistan Kommunist Partiyasının birinci katibi təyin edilmiş və 1991-ci ildə müstəqillik əldə etdikdən sonra ölkənin prezidenti seçilmişdir. Rəsmi məlumata görə, prezidentin ölümü 2 sentyabr 2016-cı ildə, yerli vaxtla saat 20:55-də qeydə alınmışdır.

İslam Kərimovu son səfərində iştirak etmək üçün Səmərqəndə 17 ölkədən nümayəndə heyəti gəlmişdi.

Məqbərə
-------

Məqbərənin tikintisində Hindistandan gələn sənətkarlar da daxil olmaqla 2,000-ə yaxın insan iştirak etmişdi. İşlərin 2017-ci ilin sentyabrınadək başa çatdırılması nəzərdə tutulmuşdu, lakin son anda məqbərənin İslam Kərimovun anadan olmasının 80 illiyi üçün istifadəyə verilməsi qərara alınıb. 30 yanvar 2018-ci ildə məqbərənin təntənəli açılışı baş tutmuş, onun ilk ziyarətçisi Özbəkistanın ondan sonrakı prezidenti Şavkat Mirziyayev olmuşdu.

Məqbərənin girişində mərmər lövhə quraşdırılmış, onun üzərində özbək və ingilis dillərində "Bu ziyarətgah Özbəkistan Respublikasının Birinci Prezidenti, böyük dövlət və siyasət xadimi, özbək xalqının əziz və sevimli oğlu İslam Abduqyaneviç Kərimovun əbədi xatirəsidir" yazıları həkk olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Islom Karimov Samarqandda tuproqqa qo'yildi" – www.bbc.com vasitəsilə.
2. ↑  "Islom Karimov vafot etdi" – www.bbc.com vasitəsilə.
3. ↑  Шавкат Мирзиёев открыл в Самарканде мавзолей Ислама Каримова
4. ↑  "В Самарканде открыли мавзолей Ислама Каримова". islam-today.ru. 2021-01-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-22.
**Şahzadə Dəmir** ({{DVTY}} şablonu boşdur ) — jurnalist, yazıçı və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

Həyatı
------

Şahzadə Dəmir 1974-cü ildə Şırnak ilinin İdil ilçəsində anadan olub. İbtidai təhsilini İdil ilçəsində, orta və lisey təhsilini isə Nüseybin ilçəsində alıb. Anadolu Universiteti İqtisadiyyat Bölməsindən məzun olub.

Jurnalist olaraq çalışıb. Qəzetlərdə və jurnallarda məqalələri dərc olunub. "Nipper" adlı romanın müəllifidir.

Hürr Dava Partiyasının qurucularından olub. Hazırda Hürr Dava Partiyasının İdarə Heyətinin üzvü və Baş Katibi vəzifələrində çalışır.

2023-cü il mayın 14-də Hürr Dava Partiyasının namizədi olaraq Ədalət və İnkişaf Partiyası siyahısından Qaziantep ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM İctimai Təsərrüfat Müəssisələri Komissiyasının üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

Evli və 5 uşaq atasıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  *TBMM.* "Şahzade DEMİR". www.tbmm.gov.tr (türk). 10.01.2024. İstifadə tarixi: 10.01.2024.
**Atik Mustafa Paşa Məscidi** — və ya Kristos Pantepoptes Kilsəsi, İstanbulun mahalı. Orta Bizans dövrünə aid olan binanın köhnə adı "Kristos Pantepoptes"dir. Konstantinopolda binalar ya Sərbəst Xaç plan növü ilə, ya da Qapalı Yunan Xaçı plan növü ilə tikilirdi. Kristos Pantepoptes plan növü Kvadrat daxilində Xaç Planı və ya Qapalı Yunan Xaçı adlanır.

Tarixi
------

Binanın tarixi ilə bağlı bəzi şayiələr var.Onlardan biri; Xəlifənin bayraqdarı olan Cabirin növbəti fəth üçün Konstantinopola gəldiyi, fəth zamanı öldüyü və burada dəfn edildiyi ilə bağlıdır.
İstanbulun fəthi zamanı kilsənin vəziyyəti məlum deyil. Bəyazit dövründə bina məscidə çevrilmişdir. Məscidin içərisində Şərqi Roma dövrünə aid heç bir bəzək yoxdur. 1957-ci ildə Amerika Bizans İnstitutu tərəfindən binanın cənub tərəfindəki ağartma təbəqəsinin altından tapılan freskaların Ayios Kosma, Hagios Damianosa aid olduğu müəyyən edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Church of Saint Thekla was also previously identified with the *Toklu Dede Mosque|Toklu Dede Mescidi*, a Church of Komnenos|Comnenian foundation (middle/second half of eleventh century) which lied nearby and was destroyed in 1929. This identification, based only on the similarity of the name, should be rejected. Janin (1953), p. 148.
2. ↑  Müller-Wiener (1977), p. 83.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Yeni məscid.

**Yeni Məscid** və ya **Validə Sultan Məscidi** — İstanbulda 1597-ci ildə Sultan III Muradın həyat yoldaşı Safiyə Sultanın əmri ilə əsası qoyulan və 1663-cü ildə dövrün padşahı IV Mehmedin anası Turhan Xədicə Sultanın böyük səyləri və ianələri ilə başa çatdırılıb ibadətə açılan məsciddir.

Memar Davud Ağa tərəfindən inşasına başlanmış, Memar Dalğıc Əhməd Ağa davam etdirmiş, ancaq inşaatın başlanğıcından 66 il sonra dövrün memarbaşı Mustafa Ağa tərəfindən IV Mehmed dövründə bitirilmişdir.

Memar Sinanın Şahzadə Məscidində və Sedefkar Memar Mehmed Ağanın Sultanəhməd Məscidində etdiyi qübbə planını təkrar edir. Ancaq qübbənin piramidası xatırladır şəkildə yüksəlməsi özünə xas bir xüsusiyyətdir.

Yeni Məscid ətrafında Validə Sultan Türbəsi, Səbil, Misir Bazarı arastası var. Məscidin memarlıq üslubu, günbəzdəki yüksəklik vurğusu və yan cəbhə aşırımıdır.

Vəqflər Baş İdarəsi tərəfindən məscid və əlavələrində hazırda bərpa işləri aparılır.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Yeni məscid ilə əlaqəli mediafayllar var.

Mənbə
-----

* Yeni Camii Külliyesi Arxivləşdirilib 2015-04-23 at the Wayback Machine


1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
**Nickelodeon (Türkiyə)**  — 10 dekabr 1997-ci il fəaliyyətə başlayan rəqəmsal peyk və kabel televiziyası.Kanal Türkiyə və Şimali Kipr Türk Respublikasında 24 saat Türk dilində fəaliyyət göstərir.

Həmçinin bax
------------

Nickelodeon Sonic

Nickelodeon News Azerbaycan

Nickelodeon News Rusya

Nickelodeon News Turkey

Nickelodeon Azerbaycan

Tarixçə
-------

Nickelodeon, 10 dekabr 1997-ci ildə Türkiyənin RTV şirkəti tərəfindən açıldı və Discovery Channel Türkiyə ilə təkrar dolduruldu.
2001-ci ildə Multi Channel Developers Nickelodeonun lisenziyasını əlinə aldı və bununla da 24 saatlıq bir kanal halına gəldi.
31 mart 2010-cu ildə Nickelodeon yeni identlər və yeni bir loqotiplə böyük bir rebrend keçirdi.
22 may 2010-cu ildə Nickelodeon və MTV Türkiyə, çox güman ki, fikir ayrılığı səbəbindən Digitürkdən götürüldü. 2 iyun 2010-cu ildə MCD və Viacom arasındakı mübahisə səbəbiylə Nickelodeon və MTV Türkiyənin saytları bağlandı. 31 avqust 2011-ci ildə Viacom MCD-nin iki kanalın lisenziyasını dayandırdı və bununla da yerli kanallar bağlandı. Nickelodeon və MTV Avropa daha sonra D-Smart-da ingilis dilində yayımlanmağa başladı. 2012-ci ilin fevralında Viacom Digiturk ilə razılaşdı və Nickelodeon və MTV-ni Türkiyəyə gətirdi. 1 Mart 2012-ci il tarixindən başlayaraq Nickelodeon bu gün yenə də türk dilində yayımlanır. 1 may 2012-ci ildə Nick Jr. kanalı Türkiyəyə gəldi və əsasən 2–8 yaşlı gənc uşaqlar üçün məktəbəqədər uşaq şoularını nümayiş etdirir və Nickelodeon kimi 24 saatlıq uşaq kanalıdır.
1 iyul 2012-ci ildə Nickelodeon HD istifadəyə verildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Nickelodeon (Türkiyə) Türkiyənin ilk uşaq kanalı
2. ↑  11554/30000/H 3/4 tezliyindən izləmək mümkündür
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Türksat.

**Türksat 1A** — Türkiyənin Türksat və Fransanın Aérospatiale şirkəti tərəfindən nəzarət edilən telekommunikasiya peyki. Türkiyənin ilk kosmik kosmik proqramı olan Türksat 1A, Arianespace tərəfindən, Ariane-44LP H10+ daşıyıcı raketi vasitəsi ilə, Fransız peyki Eutelsat 2F5 ilə birlikdə, 24 yanvar 1994-cü ildə saat 21:37-də Fransa Qvianasının Korou şəhərindəki Qviana Kosmos Mərkəzindən ELA-2 platformasından kosmosa göndərilmişdir. Qurğunun başlanğıcının son mərhələsindən 12 dəqiqə 12 saniyə sonra sonra okeana düşərək itdiyi məlum oldu.

Eyni ildə Türksat Türksat 1B-ni uğurla kosmosa göndərdikdən sonra, Türksat 1A-nın vəzifəsi 1996-cı ildə orbitə yerləşdirilən Türksat 1C ilə əvəzləndi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *McDowell J.* Jonathan's Space Report. 1989.
2. ↑  "Türksat 1A, 1B, 1C". Gunter's Space Page. 2022-05-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-12-22.
3. ↑  "Ariane-44LP H10+". Gunter's Space Page. 2021-10-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-12-22.
4. 1 2  *Taşpınar, Özgür.* "İşte Türkiye'nin uzay programı". NTV-MSNBC (Turkish). 2011-07-05. 2013-01-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-12-22.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Türksat.

**Türksat 4A** — hazırlanmasında türk texniki işçilərin də iştirak etdiyi, 14 fevral 2014-cü il tarixində saat 23.09-da kosmosa göndərilən xəbərləşmə peyki.

Peyk "Japon Mitsubishi Electric" firmasının təkmilləşdirdiyi DS2000 platforması ilə hazırlanıb.

Türksat 4A Qazaxıstanda yerləşən Baykonur Kosmik Bazasından Proton daşıyıcı raketi ilə kosmosa göndərilib. Təxminən 4 ay müddətində 50 dərəcəlik şərq orbitində sınaq müddəti keçib. 9 iyun 2014-cü il tarixində test orbitindən ayrılıb xidmətə başlaması planlaşdırılan 42 dərəcəlik şərq orbitində yerləşdirilmişdir. 2014-cü il İyun ayından xidmət göstərməyə başlamışdır. 15 iyul 2014-cü il tarixində icrası planlaşdırılan kanal keçidləri, Ramazan ayına görə tamaçılardan gələn çoxsaylı tələblərə görə müəyyən müddətə təxirə salınmışdır.

Türksat 4A-ya keçid edəcək olan televiziya və radio yayımlarının tezlik dəyişiklikləri, 17 sentyabr 2014-cü il tarixini 18 sentyabr 2014-cü il tarixinə bağlayan gecə yarısı edilib.

Həmçinin bax
------------

* Türksat 1A
* Türksat 1B
* Türksat 1C
* Türksat 2A

* Türksat 3A

İstinadlar
----------

1. ↑  *McDowell J.* Jonathan's Space Report. 1989.
2. ↑  "Turksat 4A Uydusu" turksat.com.tr. 3 yanvar 2017-ci il tarixində arxivləşdirildi.
3. ↑  "TV Kanal Geçişleri, İleri Bir Tarihe Ertelendi". turksat.com.tr. 14 iyul 2014. 16 iyul 2014-cü il tarixində arxivləşdirildi.
4. ↑  "Türksat 4A'ya Kanal Geçişleri Tamamlandı" turksat.com.tr. 18 sentyabr 2014-cü il. 26 sentyabr 2014-cü il tarixində arxivləşdirildi.

| ⛭Türkiyənin kosmik proqramı |
| --- |
| Peyklər | 

|  |  |
| --- | --- |
| Kiçik ölçülü | 
* ITUpSAT1
* TurkSat-3USat
* UBAKUSAT

 |
| Rabitə peykləri  | 
* Türksat
	+ 1A
	+ 1B
	+ 1C
	+ 2A
	+ 3A
	+ 4A
	+ 4B
	+ 5A
	+ 5B

 |
| Müşahidə peykləri | 
* BILSAT-1
* RASAT
* İMECE

 |
| Hərbi məqsədli | 
* Göktürk
	+ 1
	+ 2

 |
| Layihələndirilmədə | 
* Türksat
	+ 6A
* Göktürk
	+ 3

 |

 |
| Universitetlər | 
* TÜBİTAK KOSMOS
* TUSAŞ
* USET
* Türksat
* TKA
* Roketsan Araşdırma Mərkəzi

 |
**Stiqmatizasiya** (*yun.* στíγμα - "etiket, marka") - markalaşma, damğalama, stiqma tətbiq etmə. *Brendləşmə* sözündən fərqli olaraq, *stiqmatizasiya* sözü sosial etiketləşdirməyə aid edilə bilər. Bu mənada stiqmatizasiya bir keyfiyyətin (adətən neqativ) bir fərd və ya bir çox insanla əlaqələndirilməsidir, baxmayaraq ki, onunla əlaqəsi yoxdur və ya bu, sübut olunmayıb. Stiqma çoxsaylı stereotiplərin tərkib hissəsidir.

İ.Hoffmanın fikrincə, stiqmatizasiya sosial mənada biabırçı sosial keyfiyyətlə stereotip arasında münasibət növü – ona qarşı gözlənilən münasibət deməkdir, ictimai tanınma hüququndan məhrum olması səbəbindən tam sosial həyat yaşaya bilməməyi müəyyən edir.

Müsbət deviasiya ilə bağlı məsələlərdə stiqma nəzəriyyəsi bildirir ki, bu halda problem insanın davranışında deyil, ona qarşı sosial münasibətdədir. Hər hansı bir insanın müəyyən bir vəziyyətdə ümumi qəbul edilmiş normalardan kənara çıxması təbiidir və bu, patologiya deyil.


1. ↑  Goffman E. Stigma: Notes on the Management of the Spoiled Identity. — N.J. Englewood Cliffs: Prentice Hall, 1963.
***Ağdam bu gün, sabah*** filmi rejissor Ramiz Əliyev tərəfindən 1990-cı ildə çəkilmişdir. Film "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Kinolent Ağdam rayonunun inkişafından, tərəqqisindən söhbət açır, bu diyarın gözəlliklərini vəsf edir, eyni zamanda bizi bölgənin təsərrüfatlarındakı bu günkü vəziyyətlə və bir də DQMV-də baş verən hadisələrin bölgə əhalisində doğurduğu ovqatla tanış edir.

Məzmun
------

Kinolent Ağdam rayonunun inkişafından, tərəqqisindən söhbət açır, bu diyarın gözəlliklərini vəsf edir, eyni zamanda bizi bölgənin təsərrüfatlarındakı bu günkü vəziyyətlə və bir də DQMV-də baş verən hadisələrin bölgə əhalisində doğurduğu ovqatla tanış edir.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenari müəllifi: Hüseyn Bayramov  

Rejissor: Ramiz Əliyev  

Operator: Sərdar Vəliyev

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan kinosu yeni inkişaf mərhələsində". 2023-07-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-19.
2. ↑  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu — 2 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh.282
3. ↑  ""Ögey ana" filmindən arxiv — FOTOLAR". 2018-12-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-19.
Fransız anti-tank mərmisi və sabotu
APFSDS mərmisi sabotundan ayrılarkən.
Kinetik enerjili dəlici (həmçinin **KE mərmisi** kimi tanınır) bir döyüş sursatıdır. Daxilində partlayıcı maddə olmayan və hədəfin içindən keçmək üçün kinetik enerjidən istifadə edən tank əleyhinə mərmidir.

Kinetik enerjili mərmilərdən başqa digər tank sursatları kimyəvi enerjidən istifadə edir. Bunlar iki növdür. Birincisi, yüksək partlayıcılı tank əleyhinə mərmi (HEAT), ikincisi yüksək partlayıcı başlıqlı mərmidir (HESH). Bu mərmi növü zirehli texnikaya qarşı hələ də geniş istifadə olunsa da, bugünkü əsas döyüş tanklarının kompozit zirehlərinə və Çobham (Chobham) zirehlərinə qarşı o qədər də təsirli deyildirlər.

Adından başa düşüldüyü kimi, kinetik zireh dəlicilər malik olduqları çəkilərinin ilk sürətindən əldə edilən kinetik enerjidən istifadə edərək zirehi deşirlər. İnkişaf etmiş KE silahlarını maksimum dərəcəyə çıxarılan KE və minimuma endirilmiş sahə effektindən faydalanır:

* Mərmi qüllədən yüksək ilk çıxış sürəti ilə atılır;
* Konsentrasiya edilmiş qüvvə ilə çox kiçik bir sahəylə toqquşmasına baxmayaraq, kütlə sürətini saxlayır və mərmi sahib olduğu bu güc ilə vurduğu bölgəni dağıdıb keçir.
* Bu günkü KE mərmiləri eyni ilə bir oxa oxşayırlar. Azaldılmış uran bu sursatların bir hissəsinin tərkibində istifadə olunur.


|  |  |
| --- | --- |
| Silah | *Silahlarla əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |