recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Əbumüslüm xan Çavuşlu** (?-?) — Ustaclı elinin Çavuşlu oymağının əmiri, Əsfərainin hakimi.

Həyatı
------

Əbumüslüm bəy Şah Məhəmməd Xudabəndədən öncə sultan, sonra xan ünvanı almışdı. I Şah Abbasın şahlığının ilk dönəmlərində Əsfərainin hakimi idi.

Belə ki, Hacı Məhəmməd xanla əldə edilmiş razılıqdan sonra Fərhad xan və Əsfərayin hakimi Əbumüslüm xan Çavuşlunun qoşunları birləşərək Nişapur qalasını mühasirəyə aldılar. Bəlxdə bu xəbəri eşidən Əbdülmömin xan Bəlx, Bədəxşan, Hisari-Şadman, Əndxod və Sibircan orduları ilə Xorasana gələrək, Abdulla xanın isə Mavərənnəhr və Türküstanləşgəri ilə Xarəzmə hücum etməsi haqqında şayiə yaydığına görə, Hacı Məhəmməd xan Fərhad xandan ayrılaraq Xarəzmə qayıtmaq zorunda qaldı. Beləliklə də Səfəvi və Xarəzm qoşunları-nın özbəklərə qarşı birgə savaşı baş tutmadı. Fərhad xan Əbdülmömin xana qarşı təkbaşına savaşdan ehtiyatlanaraq Bəstama, oradan isə Şah Abbasın göstərişi ilə Qəzvinə qayıtdı. Səfəvi qoşununun geri çəkilməsindən istifadə edən Əbdülmömin xan Əsfərayin qalasını mühasirəyə aldı. Əsfərayin hakimi Əbu Müslim xan qalanı dörd ay müdafiə edə bilsə də, qüvvələr bərabər olmadığı üçün özbəklər qalib gələrək Əsfərayin qalasını fəth etdilər. Bundan sonra Əbdülmömin xanın qoşunları Səbzəvara, Məzinanı, Cacərmi, Səğanı və Curbədi də ələ keçirdikdən sonra Bəlxə qayıtdı. İskəndər bəy Münşinin məlumatına əsasən, ilin axırı olduğu, vilayətin da ğınıq hala düşməsi və ərzaq çatışmazlığına görə Şah Abbas Xorasana yürüşü təxirə salaraq, yazın əvvəlində yürüşə başlamaq niyyəti ilə hazırlıq görmək üçün İsfahana getdi .

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Qarşı yatan Qaradağ. Bakı, "Ozan", 1998.– 192 səh.
* Ənvər Çingizoğlu,Qaradağlılar. Bakı, "Şuşa" nəşriyatı, 2008. – 160 səh.
* Ənvər Çingizoğlu, Qaradağ xanlığı, Bakı, "Mütərcim", 2011. – 212 səh.

İstinadlar
----------

1. ↑  İskəndər bəy Münşi. Dünyanı bəzəyən Abbasın tarixi. (Tarixe-alamaraye-Abbasi). Fars di-lindən çevirən t.e.d. professor Şahin Fərzəliyev. Bakı, "Şərq-Qərb" nəşriyyat evi, 2010, 1144s. s.833.
2. ↑  İskəndər bəy Münşi. Dünyanı bəzəyən Abbasın tarixi. (Tarixe-alamaraye-Abbasi). Fars di-lindən çevirən t.e.d. professor Şahin Fərzəliyev. Bakı, "Şərq-Qərb" nəşriyyat evi, 2010, 1144s. s.835-836.
**Mark Anni Ver Sezar**(may 162 – 10 sentyabr 169, Roma) (162 və ya 163–169) - Roma imperatoru Mark Avreli və imperatriça  Anniya Qaleriya Faustinanın 13 uşağından 12-cisi.

Həyatı
------

Mark Anni Ver 162-ci və ya 163-cü illərin axırlarında Mark Avreli və Anniya Qaleria Faustinanın oğlu olaraq doğuldu. Atası Mark Avrelinin adı olduğu üçün ona Mark Anni Ver adı verildi. 

12 oktyabr 166-cı ildə romalıların Lusi Verin  Partiya müharibəsindəki  zəfərini  qeyd etdikləri bir ziyafətdə qardaşı Kommod ilə birlikdə Roma İmperatorluğunun ortaq varisləri olaraq sezar oldular. O zaman Anni üç, Kommod beş yaşında idi. Bu qədər gənc yaşda ilk dəfə belə açıq bir miras bəyanı edilmişdi.

Varislərin getdikcə artdığı vaxtda vəzifələrdə təlim aldığı ənənəvi  cursus honorumdan əhəmiyyətli bir yayınmanı göstərirdi. Bu sistemdə varislər vəliəhdliyə bağlı olaraq taxta çıxır, imperator olmaq mövzusunda dərslər alırdılar. Anni qulağının altında olan bir şişin  çıxarıldığı əməliyyatın yaratdığı fəsadlar səbəbindən 10 sentyabr 169-cu ildə yeddi yaşında öldü. Ölümü Kommodu tək varis olaraq buraxdı . Atası Mark Avreli dövlət işlərinə davam edərkən beş gün müddətində bu itginin yasını tutdu.  Avreli Yupiter Oksimus Maksimusun oyunları davam etdiyi üçün yas tutmağı ilə oyunları yarıda kəsməməyinin lazım olduğunu müdafiə etdi. Yas tutmağın əskikliyindən , yəqin ki duyğuların təhlükələrini öyrədən  Stoaçılıq fəlsəfəsindən və sevdiklərinin itgisindən hiss olunan kədərin təbii olmadığını görən Romalıların qəddar mədəniyyətindən təsirlənmişdi.  Avreli Anninin şərəfinə heykəllərin düzəldilməsini ve oyunlar əsnasında onun qızıldan düzəldilmiş büstünün daşınmağını əmr etdi.  Avrelinin göstərişi ilə Anninin adı 12 keşişdən təşkil olunan  Salii tərəfindən oxunan ritual mahnıları  Karmen Saliaredə də keçirildi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Adams, 2013a
2. 1 2 3  Stephens, 2012
3. 1 2 3 4  Adams, 2013b
4. ↑  Klonnek, 2014
5. 1 2 3  McLynn, 2009

Mənbə
-----

* *Adams, Geoff W.*. Lanham, Md.: Lexington Books. 2013a. ISBN 9780739176382.
* *Adams, Geoff W.*. Boca Raton: Universal-Publishers. 2013b. ISBN 9781612337227.
* *Birley, Anthony.*. Londra: Routledge. 1993. OCLC 957321189.
* *Klonnek, Martin.*  (Almanca). Berlin epubli GmbH. 2014. ISBN 9783737507028.
* *McLynn, Frank.*. New York: Da Capo Press. 2009. ISBN 9780786745807.
* *Stephens, William O.*. New York: Continuum International Publications Group. 2012. ISBN 9781441108104.
**Mark Sayks** (*ing.* Mark Sykes; 1879 — 1919, Paris) — Britaniya diplomatı, hərbçisi və səyyah.

Həyatı
------

Ser Mark Sayks İngiltərənin Yaxın və orta şərq mütəxəssisi olaraq 1916-cı ildə adına Sayks-Pikot sazişinə verən İngilis Mühafizəkar Partiyanın üzvü idi.

Bu anlaşma Sevr sazişinin ön versiyası olaraq qəbul edilməkdədir.Ərəb yarımadasının şimalında və Türkiyənin şərqində gəzərək bölgələrin etnik və dini quruluşunu, coğrafi məlumatlarını öyrənmişdir. Bölgənin öndə gələn mənsublarıyla danışıqlar apararaq bölgə ilə bağlı təəssüratlarını kitablarında əks etdirmişdir. Görüşdüyü şəxslərdən biri də Milli tayfasının o dövrdəki rəisi İbrahim Paşadır.

Birinci Dünya Müharibəsində İngilis hökumətinin orta şərq mövzusunda tövsiyələri olan Bunsen Komitəsinin əsas bir üzvü idi. Bir ara İstanbulda Fəxri Attaşe vəzifəsində çalışmışdı.

Osmanlı dövlətinə qarşı müstəqillik qazanmaq üçün qiyam qaldıran ərəb xalqlarının sərhədləri bu komitə tərəfindən cədvəllə cizilmişdi. Bu ölkələrə qoyulan Fələstin,Suriya,İraq kimi adlar antik yunan və roma qaynaqlarından ilhamlanlaraq çıxarılmışdı.Osmanlıya qarşı müqavimətin simvolu olaraq cədvəllə çəkilən ərəb bayraqlarının hazırlayıcısı yenə Mark Sayks idi.Yeni yaradılan bayraqlar hamısının ortaq yanı uc üfüqi lentdən meydana gəlmələri idi. Üfüqi zolaqlar biri Abbasi xəlifələrini,digəri Əməvi xəlifələrini, üçüncüsü isə Fatimi xəlifələrini təmsil edirdi.Bayrağın ortasında qırmızı üçbucaq isə peyğəmbərin sülaləsi olan Haşimiləri ifadə edirdi ..

Fələstin Qurtuluş Təşkilatı Osmanlıya qarşı müqaviməti ifadə edən o simvolu 1964-ci ildə özünə bayraq olararaq seçdi. 1988-ci ildə da yeni qurulan Fələstin Dövlətinin rəsmi bayrağı olaraq qəbul edildi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Lundy D. R.* Sir Tatton Benvenuto Mark Sykes, 6th Bt. // The Peerage (ing.).
2. 1 2  *Lundy D. R.* Tatton Benvenuto Mark Sykes, 6th Bt. // The Peerage (ing.).
**Avtokataliz** — kimyəvi reaksiya məhsullarından birinin həmin reaksiyanı sürətləndirməsi. Etilsirkə efirinin suda məhlulunun hidrolizi (CH3COOC2H5 + CH3OOH + C2H5OH) avtokatalizə misaldır. Burada sirkə turşusunun elektrolitik dissosassiyasından alınan H+ ionu reaksiyanı sürətləndirir. reaksiya ilk anlarda həmin məhsulun, yaxud başqa katalizatorun cüzi miqdarda iştirakı, ya da katalitik reaksiyaya paralel gedən qeyri-katalitik reaksiyasının sürəti çox cüzidirsə, 1 müddət müşahidə edilmir. Bu müddətə induksiya dövrü deyilir.

Sxemi
-----

Avtokatalizin elementar sxemi:

А + Р → 2Р
Deməli, reaksiyanın sürəti aşağıdakı kimi ifadə edilir:

  

{\displaystyle r={\frac {d[P]}{dt}}=k[A][P]}

Burada r – reaksiyanın sürəti, [A], [P] – konsentrasiya, k – sürət sabiti.
Əgər reaksiya qapalı sistemdə baş verirsə, onda istənilən vaxt A və P konsentrasiyalarının cəmi sabitdir və ilkin konsentrasiyaların cəminə bərabərdir:[А] + [Р] = [А]о + [Р]о. Bu əlaqədən istifadə edərək kinetik tənliyi aşağıdakı kimi yazırıq:

  

{\displaystyle {\frac {d[P]}{dt}}=k([A]\_{0}+[P]\_{0}-[P])[P]}

  

Bu tənliyin dəqiq həlli var. Onu dəyişənlərin ayrılması üsulu ilə tapaq:

{\displaystyle [P]={\frac {[A]\_{0}+[P]\_{0}}{1+e^{-([A]\_{0}+[P]\_{0})kt}}}}, t — vaxtdı

Həll şərtlərə cavab verir: [P](0) = [Р]о; [P](∞) = [А]о + [Р]о. Məhlulun qrafiki katalitik reaksiyanın əlaməti olan sigmoiddir.

Avtokatalizin ən məşhur nümunələrindən biri oksalat turşusu permanqanatın oksidləşməsidir:

2MnO4− + 5C2O42− + 16H+ = 2Mn2+ + 10CO2 + 8H2O

Mənbə
-----

* A.Məhərrəmov, M.Allahverdiyev və s. "Kiçik kimya ensiklopediyası", Bakı-1997.
**Avtokefal** (*yun.* αὐτοκεφαλία "özünə başçılıq etmək"; αὐτός "özü" + κεφαλή "baş" sözlərindən) — digər yerli kilsələrdən inzibati müstəqilliyi nəzərdə tutan yerli kilsə statusu. Avtokefal kilsəyə patriarx, arxiyepiskop və ya mitropolit tituluna (sanına) malik yepiskop rəhbərlik edir.

Bu termin pravoslav və qədim şərqi kilsələrinə münasibətdə istifadə olunur. İlk avtokefal kilsələr Bizans imperiyası vilayətlərində patriarxatlar və mitropoliyaların ayrılma prosesi zamanı meydana gəldi.

Avtokefal statusu kilsə muxtariyyəti ilə qarışdırılmamalıdır.

Qədim dövrlərdə avtokefal birbaşa patriarxa tabe olan və yerli mitropolitdən asılı olmayan arxiyepiskopluğa deyilirdi.

Avtokefal pravoslav kilsələr
----------------------------

Konstantinopol Pravoslav Kilsəsində qəbul olunan diptixə əsasən, hazırda 15 avtokefal pravoslav kilsəsi mövcuddur (onların 14-ü hamı tərəfindən tanınır və biri qismən tanınmış kilsədir), onlar aşağıdakı şərəf iyerarxiyasında yerləşirlər:

1. Konstantinopol (7 milyon nəfər)
2. Aleksandriya (1 milyon nəfər)
3. Antioxiya (1,5 milyon nəfər)
4. Yerusəlim (156 min nəfər)
5. Rus (160 milyon nəfər)
6. Serb (8 milyon nəfər)
7. Rumın (20 milyon nəfər)
8. Bolqar (8 milyon nəfər)
9. Gürcü (3 milyon nəfər)
10. Kipr (500 min nəfər)
11. Yunan (10 milyon nəfər)
12. Polyak (1 milyon nəfər)
13. Albaniya (700 min nəfər)
14. Çex və slovak (74 min nəfər)
15. Ukrayn

Avtokefal qədim şərq kilsələri
------------------------------

* Kopt Pravoslav Kilsəsi
* Efiopiya Pravoslav Kilsəsi
* Erməni Həvari kilsəsi
* Eritreya Pravoslav Kilsəsi
* Süryani Pravoslav Kilsəsi
* Maliankara Pravoslav Kilsəsi (Hindistan)

İstinadlar
----------

1. ↑  *Dr. Lewis J. Patsavos*, Ph.D. Unity and Autocephaly: Mutually Exclusive? Arxivləşdirilib 2019-01-09 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük rus · Pravoslav · Catholic (1997—…) · Treccani · Universalis · Müasir Ukrayna |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2780361948 |
**Gürcüstan–Avstriya münasibətləri** — Gürcüstan Respublikası və Avstriya arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. Hər iki dövlət də Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvüdür. Ölkələr 1992-ci ildə diplomatik münasibətlər qurmuşlar. Gürcüstan 1996-cı ildə Vyanada səfirliyini açmışdır. Gürcüstanın üstəlik Qratsda da fəxri konsulluğu vardır. Avstriya Gürcüstanda Vyanada yerləşən qeyri-rezident və Tiflisdəki fəxri konsulluq vasitəsi ilə təmsil olunur.

Tarix
-----

Birinci Dünya müharibəsinin sonunda, digər mərkəzi güclərlə birlikdə Avstriya-Macarıstan 1918-ci ildə Gürcüstan Demokratik Respublikasının müstəqilliyini tanıyanlardan biri olur. Avstriya-Macarıstanın Gürcüstandakı ilk səfiri Qeorq von und zu Frankenşteyn olur [3].

2008-ci ildə Cənubi Osetiyadakı müharibə zamanı Avstriya Xarici İşlər Naziri Ursula Plassnik Rusiyanı "BMT qətnaməsini nəzərə alaraq Gürcüstanın ərazi bütövlüyünə hörmət etməyə" çağırır. O, həmçinin Rusiyanın hərbi müdaxiləsinin Qərbin etibarlı tərəfdaşı kimi etibarını ciddi şəkildə sarsıtdığını söyləyir.

İkitərəfli müqavilələr
----------------------

İki ölkə arsında imzalanmış ikitərəfli müqavilələr:Gürcüstan və Avstriya Respublikası arasında ikitərəfli xarici iqtisadi əlaqələrə dair saziş, Gürcüstan Daxili İşlər Nazirliyi ilə Avstriya Respublikasının Federal Daxili İşlər Nazirliyi arasında Anlaşma Memorandumu, Avstriya Federal Hökuməti ilə Gürcüstan Hökuməti arasında Hava Nəqliyyat Sazişi, Gürcüstan Hökuməti ilə Avstriya Respublikası Hökuməti arasında İnvestisiyaların Təşviqi və Qarşılıqlı Müdafiəsi haqqında Saziş, Gürcüstan Hökuməti ilə Avstriya Respublikası Hökuməti arasında ikiqat vergitutmanın qarşısını almaq üçün Saziş, Avstriya Federal Hökuməti və Gürcüstan Hökuməti Hava Nəqliyyat Sazişində dəyişikliklər edilməsi barədə Protokol.

Rəsmi səfərlər
--------------

Baş tutmuş rəsmi səfərlər:

19-21 yanvar 2006; Gürcüstan Xarici İşlər Naziri Qela Bejuaşvilinin "Post-Sovet Ölkələrində Demokratiyanın İnkişafına dair Avropa Strategiyaları" Beynəlxalq Konfransında iştirak etmək üçün Vyanaya səfəri.

22-26 fevral 2006; Gürcüstan parlamentinin sədri Nino Burcanadzenin Avstriyaya səfəri.

26-29 mart 2006; Gürcüstanın Baş naziri Zurab Noqaidelinin Avstriyaya işgüzar səfəri.

4-5 may 2006; Gürcüstanın Daxili İşlər Naziri İvane Merabişvilinin Avstriyaya səfəri.

27 oktyabr 2006; Gürcüstanın Baş Naziri Zurab Noqaidelinin Avstriyaya səfəri.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Embassy of Georgia to Austria". Ministry of Foreign Affairs. 2007-07-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-06-11.
2. ↑  "Austrian minister says Russia no longer a reliable partner". Agence France-Presse. 2008-08-23. 2008-09-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-06-11. Austrian Foreign Minister Ursula Plassnik said Saturday that Russia's military intervention in Georgia had seriously undermined its credibility as a reliable partner of the West
3. ↑  "Relations between Georgia and the Republic of Austria". Georgia. 2012-12-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-06-11.
**Heviz** (mac. Hévízi-tó) — Macarıstanın qərbində yerləşən termal göl. Göl kurort şəhəri Hevizin ərazisində yerləşir. Eləcədə Balaton gölünün qərb qurtaracağına yaxındır.

Ümumi məlumat
-------------

Heviz gölü Avropanın sahəsinə görə ən böyük termal gölüdür (47 500 m²). Qış aylarında suyun temperaturu 24 °C, yayda isə 36 °C olur. Göl suyu 48 saat ərzində tam yenilənir. İl boyu ərazi istirahət mərkəzi kimi fəaliyyət göstərir. Heviz gölü nadır geoloji xüsusiyyətə malikdir. Bu tip gölün analoqu yalnız Yeni Zellandiyada olan Rotorua gölüdür. Göl suyunun temperaturu dərinlikdən çıxan geotermik suların-karst suyunun qarışması nəticəsində yüksəkdir

Kimyəvi tərkibi
---------------

| **Elementlər** | **Miqdarı**
1952 il
*[mg/l]* | **Miqadarı**
1992 il
*[mg/l]* |
| --- | --- | --- |
|  |
| **K+** | 6,520 | 9,600 |
| **Na+** | 44,670 | 25,000 |
| **NH++** | - | 0,130 |
| **Ca++** | 87,730 | 87,000 |
| **Mg++** | 37,400 | 37,000 |
| **F-** | 1,400 | 1,300 |
| **Cl-** | 25,000 | 27,000 |
| **Br-** | - | 0,120 |
| **I-** | - | 0,023 |
| **S--** | 0,069 | 2,500 |
| **SO4--** | 94,620 | 63,000 |
| **HCO3--** | 414,870 | 353,000 |
| **H2SiO2** | 14,560 | 19,760 |
| **CO2** | 60,020 | 36,000 |
| **O2** | 0,360 | 3,800 |
|  |

Müalicəvi əhəmiyyəti
--------------------

Heviz gölünün suyu bir çox xəstəlikləri müalicə etmək xüsusiyyətinə malikdir: Dayaq-hərək apartaının xəstəlikləri, oynaq xətəlikləri, poliartrit, osteoxondroz, oynaqların xroniki xəstəlikləri, radikulit, qan dövranının pozğunluğu, podaqra, cinsi fəaliyyətin zəifliyi və s. Bronxial astma, tromboz, tuberkulez kimi xəstəliklərdə əks göstəriciyə malikdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ЛЕЧЕНИЕ НА ТЕРМАЛЬНОМ ОЗЕРЕ ХЕВИЗ". 2022-03-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-30.

Xarici keçidlər
---------------

* Хевиз
* Хевиз Виртуальный тур - озеро (английский)
* Хевиз - фотографии, информация Arxivləşdirilib 2016-05-27 at the Wayback Machine
**Heyan dövrü** — ( *yap.* 平安時代 : Heian-jidai ) Yaponiya tarixində eramızın 794-1185-ci illərini əhatə edən dövrdür.Heian dövrü klassik Yapon tarixinin son fəslidir və paytaxtı bugünkü Kyoto olan Heian-kyonun şərəfinə adlandırılmışdır. Bu, Yapon tarixində Konfutsiçilik və digər Çin təsirlərinin zirvəsində olduğu bir dövrdür. Heian dövründə incəsənətə, xüsusən də şeirə və ədəbiyyata önəm verilirdi. Heian (平安) sözü yapon dilində "sülh" və ya "sakitlik" deməkdir.

Tarix
-----

Heian Dövrü Nara Dövrünün davamıdır və 794-cü ildə Yaponiyanın paytaxtı Heian Kyoya (平安京, indiki Kyoto ) köçürüldükdən sonra İmperator Kammu (50-ci imperator) ilə başlamışdır. Heian dövründən sonra da nəsillər təriflənir və Yapon mədəniyyətinin yüksək nöqtəsi hesab olunur. Bu dövr həm də samuray sinfinin də yüksəlişdə olduğu bir dövr idi (sonunda hakimiyyəti ələ keçirərək Yaponiyanın feodal dövrünü başlatdılar).
Güman ki, hakimiyyət imperatora məxsus idi, amma əslində bu səlahiyyəti nəcib Fucivara klanı saxlayırdı. Bununla belə, Fucivaralar və digər zadəganlar əyalətlərdə öz maraqlarını qorumaq üçün əsgərlərə, cangüdənlərə və polisə ehtiyac duyurdular. Buna görə döyüşçü sinfi Heian dövründə davamlı qazanc əldə etdi.939-cu ildə Taira no Masakado Hitaçinin şərq bölgəsində üsyana səbəb olmaqla mərkəzi hökuməti qorxutdu və demək olar ki, eyni vaxtda Fujivara no Sumitomo qərbdə üsyan qaldırdı. Hökümətin gücünün çox hissəsi şoqunluğun şəxsi ordusunda saxlandığından, ordunun nəzarəti ələ keçirməsi əsrlər idi.

Döyüşçü sinfinin saray təsirinə daxil olması Hogen üsyanının nəticəsi idi .Taira no Kiyomori, Yaponiyanı regensiya ilə idarə etmək üçün nəvəsini taxta çıxararaq Fujiwara təcrübələrini canlandırdı.Onların tayfası ( Taira qəbiləsi ) Genpei müharibəsindən sonra taxtda qaldı. Kamakura erası 1185-ci ildə Minamoto no Yoritomo hakimiyyəti ələ keçirdikdə və bakufu (Kamakura Şoqunluğu) qurulduqda başladı.

İstinadlar
----------

1. ↑  [Heian period]
2. ↑  [Heian period]
**Liquriya dili** (*lìgure*) – keçmiş Genuya Respublikasının ərazisində, Şimali İtaliyanın Liquriya regionunda, Fransanın Aralıq dənizi sahillərində, Monakada, Korsikada yerləşən Bonifaço qəsəbəsində və Sardiniyanın bəzi bölgələrində danışılan qallo-italyan dil. Qallo-italyan dili olsa da, mərkəzi və cənubi İtaliyanın italo-romans qrupuna aid xüsusiyyətlərə malikdir. Liquriyanın paytaxtı Genuyada danışılan Genuya dili bu dilin ləhcəsi hesab olunur. Ənənəvi olaraq "İtalyan ləhcələrinə" aid edilir. Bu dilin 500 mindən artıq daşıyıcısı var.

Liquriya dilində ədəbiyyatın tarixi XIII əsrə qədər uzanır. Luçetto, Martin Piacco və Ciakomo Kavalli kimi şəxslər liquriyaca ədəbiyyatın mənsubları olmuşdurlar.

Status
------

Liquriya dilinin İtaliyada heç bir statusu yoxdur və qanunla qorunmur. İtaliyadakı digər dillər və dialektlər kimi Liquriya dilinin danışanlarının sayı getdikcə azalmaqdadır. 2012-ci ilin statistikasına görə əhalinin ancaq 9%-i dostlar və ailələrlə bu dildə danışır. Liquriya dili əsasən qocalar və təhsilsiz insanlar tərəfindən istifadə olunur. *Buio Pesto* musiqi qrupu 1995-ci ildən ancaq Liquriya dilində mahnılar bəstələyir.

Genuya Respublikasında əhəmiyyətli olduğu üçün ticarət vasitəsilə Fransa və Monakaya da yayılmışdır, bu ölkələrdə müxtəlif ləhcələri yaranmışdır. Monako Liquriya dilinin məktəbdə tədris olunduğu yeganə yerdir.

Dialektləri
-----------

Liquriya dilinin yayıldığı ərazilər.
Qərbdən şərqə doğru getdikcə intemel, qərbi Liquriya, Genuya dialektlərinə və Çinkve-Terre şivəsinə bölünür.

Əlifba
------

Liquriya dili üçün ümumi qəbul edilmiş orfoqrafiya mövcud deyil. Genuya dialektinin isə iki əsas orfoqrafik standartı var. Liquriya əlifbası latın əlifbasına əsaslanır və 25 hərfdən ibarətdir: ⟨a⟩, ⟨æ⟩, ⟨b⟩, ⟨c⟩, ⟨ç⟩, ⟨d⟩, ⟨e⟩, ⟨f⟩, ⟨g⟩, ⟨h⟩, ⟨i⟩, ⟨l⟩, ⟨m⟩, ⟨n⟩, ⟨ñ⟩ və ya ⟨nn-⟩, ⟨o⟩, ⟨p⟩, ⟨q⟩, ⟨r⟩, ⟨s⟩, ⟨t⟩, ⟨u⟩, ⟨v⟩, ⟨x⟩, ⟨z⟩.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  Legge 482, voted on Dec 15, 1999 does not mention Ligurian as a regional language of Italy.
3. ↑  "L'uso della lingua italiana, dei dialetti e di altre lingue in Italia". www.istat.it (italyan). 2018-03-09. 2018-08-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-22.

Xarici keçidlər
---------------

* Təklif olunmuş rəsmi orfoqrafiya və əlifba.
**Qonur yosunlar** (*lat.* Phaeophyceae) — chromista aləminin gyrista tipinə aid xromist sinfi.

Xəzərdə 13 növü qeyd edilmışdir. Bunlardan Estocarpus sp. Monosiphon caspius Orta və Cənubi Xəzərin şərq hissələrində və Krasnovodsk körfəzində yaşayır.

Qonur yosunlar ibtidai bitkilər içərisində ən mürəkkəb və mutəşəkkil çoxhüceyrəli orqanizmlərdir. Hazırda qonur yosunlar əsasən dənizlərdə, nadir hallarda isə şirin su hövzələrində məskünlaşmışdır. Onların nisbətən iri nümayəndələrinin (laminariyalar) uzunluğu 60 *m*-ə çatır, əksə­riyyəti dibdən qoparaq geniş üzən yığımlar əmələ gətirir (Məsələn: *Sargassum* cinsi, "Sarqass dənizi"-nin adı bununla bağlıdır). Qonur yosunlar xarici görü­nü­şü üçün "kök", "gövdə" ("saplaq") və b. xatırladan kök-yarpaq­ların ayrı-ayrı hissələrinin ixtisaslaşması səciyyəvidir. Cinsi və qeyri-cinsi nəsillər, ali bitkilərdə olduğu kimi, ritmik olaraq bir-birini əvəz edir. Qonur yosunlar izlərinə və ayrı-ayrı kök-yarpaq­larıa paleogendən başlayaraq rast gəlinir. Daha qədim tapıntıları (Məsələn: *Vendotaenida*) haqqında məlumatlar şübhəlidir.

Sinonimləri
-----------

* *Phaeophyceae*
* *Fucophyceae*
* *Melanophyceae*

İstinadlar
----------

1. ↑  **(not translated to mul)*, *(not translated to mul)*, *(not translated to mul)** An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae) (çd.). // *Cryptogamie, Algologie* 2014. C. 35, burax. 2. S. 117–156. ISSN 0181-1568; 1776-0984 doi:10.7872/CRYA.V35.ISS2.2014.117

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q184573
* Wikispecies: Phaeophyceae
* AlgaeBase: 4360
* BioLib: 14858
* EoL: 3533
* EPPO: 1PHAEC
* Fossilworks: 306705
* GBIF: 7073593
* iNaturalist: 48220
* IRMNG: 1493
* ITIS: 10686
* NCBI: 2870
* NZOR: 08628438-7c0c-4563-a032-0c5f9c78b5d4
* uBio: 437082
* WoRMS: 830

 |
**İmadəddin və Mühyiddin Əbu Kalicar Mərziban ibn Sultanüddövlə** (?-ö. oktyabr 1048) buveyi əmiri, (1024–1048)-ci illərdə Farsın, (1028–1048)-ci illərdə Kermanın, (1044–1048)-ci illərdə İraqın hökmdarı.

Həyatı
------

Əbu Kalicar 1024-cü ildə hakimiyyətə yiyələnmişdi. Azərbaycandan İraqi-Əcəmə qayıdan oğuzlar iki qola ayrılmışdılar. Gök-Taş və Mənsurun başçılıq etdiyi oğuzlar Həmədana, Bukanın buyruğundakılar isə Reyə getdilər.

Gök-Taş Həmədanı mühasirəyə aldı. Şəhərin valisi İsfahan hakimi
Əlaüddövlənin oğlu Əbu Kalicar idi. Mühasirə uzun çəkdi. Əbu Kalicar davam
gətirə bilməyəcəyini görüb Gök-Taş ilə saziş bağladı və onun yaxın bir qohumu ilə
evləndi. Buka ilə Qızıl isə getdikləri Rey şəhərini mühasirəyə almışdılar.
Əlaüddövlə özü şəhərdə idi. Büveyhoğullarından Fəna Xosrov Məcdüddövlə və
deyləmi əmirlərindən Savə hakimi Kamruyə də oğuzlara qoşuldu. Ağır bir
vəziyyətə düşdüyünü görən Əlaüddövlə gecə ikən Reydən çıxaraq İsfahana getdi.
Bunu eşidən oğuzlar Reyə gedib oranı görülməmiş dərəcədə yağma etdilər.
Yağmadan sonra bəzi məhəllələrdə 50-yə qədər adam qalmışdı. Rey şəhəri Qızılın
hakimiyyətinə keçdi.

Oğuzların bir dəstəsi Kərəc tərəflərini talan etdi, Anasıoğlu isə Qəzvinə getdi. Qəzvinlilər əvvəlcə onunla vuruşsalar da, sonra 7 min altun verərək, onun hakimiyyətini qəbul etmək şərtilə sülh bağladılar.

Əbu Kalicar 1048-ci ildə öldü.

Həmçinin bax
------------

* Buveyhilər sülaləsi

İstinadlar
----------
**AvtoVAZ** (*rus.* АвтоВАЗ)- Rusiyada ən iri avtomobil şirkəti. Samara vilayəti, Tolyatti şəhərində yerləşir.

Əvvəlki adı VAZ (*rus.* ВАЗ- Волжский автомобильный завод) olmuşdur.

İlkin dövrlər "Jiquli", "Niva", "Sputnik", "Samara", "Oka" markalı maşınlar istehsal etmişdir. Bu markaları ilə Azərbaycanda və digər post-sovet ölkələrində məşhurlaşmışdır. Hal-hazırda "Lada" markası ilə istehsal etdiyi maşınlar belə əksər avtomobil həvəskarları tərəfindən VAZ kimi adlandırılır.

1993-cü ildə Vyaçeslav Zubarev tərəfindən qurulan" TTS "1992-ci ildə AvtoVAZ ilə müqavilə imzaladı. 1995 — ci ildə Naberejnıe Çelnı şəhərində ilk tam hüquqlu Avtomobil Mərkəzi-Lada salonu açıldı və avtomobil zavodundan birbaşa çatdırılma üçün gəldi. 1995-ci ildə Kazanda bir ofis açıldı. 1997-ci ilə qədər Maşınlar Naberejnıe Çelnovdan distillə edildi. Sonra-dəmir yolu ilə daşındı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-06-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-08.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-06-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-08.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-05-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-08.

Xarici keçidlər
---------------

lada Arxivləşdirilib 2008-12-07 at the Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şirkət** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Ay Petrin yaylası
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Yayla (dəqiqləşdirmə).
**Yayla** (ümumtürk. «yay» — «yay»; *türk.* yaylak — yüksək dağlıqlda yerləşən yaylaq) — Krım dağlarının meşə örtüyündən məhrum olan yayla hissəsi. Əsasən yay otlaq sahəsi kimi istifadə olunur. Ərazinin yetərincə horizontal vəziyyətdə olması diqqəti cəlb edir. Münbit torpaq örtüyünə və yay aylarında yüksək rütubətə malik olmasına görə otlaq sahəsi kimi geniş istifadə olunur. Digər dağ silsilələrindən fərqli olaraq Yayla şiş uclu deyil Dağ zirvəsi boyu asanlıqla cığırlar və hətta yol belə çəkmək mümkündür. Yaylada çobanlar bütün mövsümü asanlıqda qala bilirlər.

Etimologiyası
-------------

Yayla sözü türk mənşəlidir. Məsələn krımtat. Yayla və *türk.* Yayla — plato mənasını verir. Sözün kökündə türk sözü olan — «yay» durur. Orta Asiyanın və Qafqazın türkdilli xalqlarında eyni zamanda yaylaq termini də işlədilir.

Ümumi məlumat
-------------

Ərazi təpəli dağ platosu olub, alp çəmənlikləri ilə əhatə olunub. Ot və çiçəkli bitkilərin üstünlüyü diqqəti cəlb edir. Yura dövrünü əhəngdaşlarından və qumdaşlarından təşkil olunmuş yastı ərazidə su demək olar ki, axim yaratmır. Bütün yağış və qar suları süzülərək alt qatlara keçir və karst relyef formalarının (mağara, karst qıfı) yaranmasına səbəb olur. Çay və göllər demək olar ki, kırım yaylasında yoxdur. Bu üzdən meşə örtüyü də yox dərəcəsindədir. Mövcud rütubət ərazidə mülayim iqlimin dağ-çöl landşaftının formalaşmasına kifayət edir. Ərazidə nadir hallarda iynəyarpaqlı ağaclara rast gəlmək mümkündür. Yayla ərazisində meşə örtüyünü olmamasına səbəblərdən biri də yüzilliklərcə meşələrin qırılması və ərazinin otlaq kimi istifadə olunmasıdır.

Qədim insan fəaliyyətlərinin izlərinə əsasən demək mümkündür ki, krım yaylası hələ daş dövründə insanların məskunlaşma ərazisi olmuş. Rütubətlik baxımdan yayla Krımın ən rütubətli ərazisidir. Yayın ortasında yaylada hava kəskin dəyişə bilər, isti hava soyuq və küləkli hava ilə əvəz olunur. Yağış və duman müşahidə olunur. Krımın ən soyuq hissəsi Ay Petrin yaylasıdır. İyul ayının orta temperaturu +16 °C, yanvar ayının orta göstəricisi isə −3 °C-dir (bəzən −5,5 °C). 1960-cı ildən yayla ərazisində heyvanların otarılması qadağan edilmiş. Ərazinin otlaq kimi istifadə olunmuası torpaq eroziyasına səbəb olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Яйла.БЭС Arxivləşdirilib 2020-10-05 at the Wayback Machine}}
2. ↑  Яйла// Arxivləşdirilib 2019-04-18 at the Wayback Machine Толковый словарь русского языка Ушакова. 2012
3. ↑  "Крымская яйла — «крыша» Крыма". 2019-04-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-18.
4. ↑  *Фасмер М.* Этимологический словарь русского языка, «Астрель», Москва, 2004, ISBN 5-271-05484-5
5. ↑  "Караби Яйла — пустыня в Крыму | Крымские Горы". 2020-09-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-18.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-11-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-18.
7. ↑  «В горах и на равнинах Крыма» Arxivləşdirilib 2009-04-26 at the Wayback Machine, В. Г. Ена, Симферополь, изд. «Таврия», 1973 г.
**Yaşar Aksoy** (1 avqust 1947) Türk şair, tarixçi və yazıçısı.

Həyatı
------

Yaşar Aksoy İzmir aşiqi olaraq tanınmaqdadır.Anası izmirli tarix müəllimi Zəhra Aksoy,atası Uşaklıdan olan əkinçi Camal Aksoydur.

Y.Aksoy 1965-ci ildən etibarən növbə ilə Axşam qəzeti,Türk yolu dərgisi,Demokrat İzmir qəzeti (1971-1979), Yeni əsr qəzeti (1982-2001), Star qəzeti və Hürriyyət qəzetində mədəniyyət müxbiri, mədəniyyət sahəsinin rejissoru, araşdırmaçı və köşə yazarı olmuşdur. Bundan əlavə Aksoy Yeni Tv televiziya kanalında Kultura, Ege Tv televiziya kanalında isə Egedə zaman adlı televiziya proqramlarını hazırlayaraq təqdim etmişdir. Aksoy Beynəlxalq İzmir Araşdırmalar Mərkəzi ilə Çeşmə Sənət Dostları qrupunun qurucusudur. İzmir eli üçün etdiyi mədəni qatqılar səbəbi ilə Qarşıqaya mahalında doğulub böyüdüyü və uşaqlıq illərini keçirdiyi küçəyə və Asansör (Qaradaş) səmtində bir parka yazıçının adı verilmişdir.

Yaşar Aksoy İstanbul Texnik Universiteti və Ege Universitetindən mühəndis kimi məzun olmuşdur.Doqquz sentyabr Universitetinin Atatürk qanunu və İnqilab tarixi İnstitunda İnqilab tarixi dərslərini verən Yaşar Aksoy 20 ilə yaxın müddətini Çeşmə tarixi və mədəniyyətini araşdırmağa həsr etmişdir.Çeşmə mahalının arxivini qurmaq üçün çalışmaqdadır.
Y.Aksoy 1984 və 1990-cı illər ərzində Çeşmə Beynəlxalq Festival qəzetlərini nəşr etdirmişdir.

Kitabları
---------

Atatürk və Qurtuluş savaşı şeirləri (1979)
Anıtqəbir dastanı (1981)
Müasir planlama texnikaları (1982)
Halikarnas Kadırqası (1984)
Bir Şəhər bir İnsan (1968)
Qarşıqaya və Qaf Sin Qaf tarixi (1988)
izmir rəhəbri (1992)
Asansör və Dario Moreno'nun xatirələri (1993)
İzmiri sevmə sənəti (1994)
Ege sənayeləşmə tarixi (1995)
Ege sevgisi (1996)
İzmir sevgisi (1997)
Qazi türküsü (1997)
Meserret sərçəsi (şeir 1988)
Qalpaqlı inkişaf (1998)
Ege mədəniyyəti (1999)
Aydınlar şəhəri İzmir (2000)
Kuvayı Milliye (2012)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Yaşar Aksoy kimdir ?". 2016-03-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-16.
2. ↑  "Çeşme kıyılarında Kuvayı Milliye süvarileri." 2012-11-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-11-26.

Xarici keçidlər
---------------

Yaşar Aksoy ile Hatıralar Arxivləşdirilib 2015-05-15 at the Wayback Machine
**Samanyolu TV** — 1993-cü ildə İstanbulda fəaliyyətə başlamış, Türkiyənin özəl televiziya kanallarından biri idi. Gülən Hərəkatının sahibi olduğu telekanalın, 2016-cı ildə Türkiyədəki dövlət çevrilişinə cəhddən sonra fəaliyyəti dayandırılmışdır.

Tarixçə
-------

Samanyolu TV, 1993-cü ildə Türkiyədə təsis edilən ilk özəl telekanallardan biri idi. Interstar, Show TV, Flash TV, HBB və Kanal 6 telekanallarından sonra ölkənin altıncı özəl-ümumrespublika kanalı idi.
1996-cı ilin sentyabr ayının 25-də "Türksat 1C" peyki vasitəsilə Orta Asiyada da izlənməyə başladı. 1999-cu ildə "Eutelsat-2" peyki ilə əhatə dairəsi Avropa və Afrika ölkələrinə kimi genişləndi. 11 yanvar 2000-ci il tarixində, Azərbaycandakı studiyasında "STV Xəzər" adlı qardaş kanalı yayıma başladı.
Telekanalın əsasən din təbliğatı ilə məşğul idi. Veriliş və seriallarının əksəriyyəti İslam dininin təbliğinə yönəlmişdi.
2013-cü il Gəzi parkı etirazlarında hökumətyönümlü xəbərlər yayımladığına görə etirazçılar tərəfindən boykot edilən telekanallardan biri olmuşdu.
15 noyabr, 2015-ci il tarixində, Fətullahçı Terror Qruplaşmasının təbliğat vasitəsi olduğuna görə digər 13 qardaş kanalla birlikdə "Türksat" peykində yayımı dayandırıldı.
Bundan sonra telekanalın avadanlığı binadan çıxarıldı. Telekanalın "Hotbird" və "Astra" yayımlanmasına baxmayaraq 30 aprel 2016-cı il tarixində yayımı dayandı.
Həmin ilin iyul ayında Türkiyə hökumətinin Fətullahçı Terror Qruplaşması ilə apardığı mübarizə çərçivəsində fəaliyyəti tamamilə dayandırıldı.

İstinad
-------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-12-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-05.

Yayınlanan Programlar
---------------------

* İki Dünya Arasında / 705.Bölüm
* Şefkat Tepe / 158.Bölüm
* Sungurlar / 39.Bölüm
* Ekip 1:Nizama Adanmış Ruhlar / 121.Bölüm
* Ötesiz İnsanlar /
* Çınarın Gölgesinde
* Şefkat Tepe Sezon
* Sungur Savaşı
* Küçük Gelin
* Hiyanet Sarmalı
* Kollama
* Yeşil Elma
* Kartallar (dizi) / 500.Bölüm
* Şampiyonlar Finali
* Ve İnsan Aldandı
* Benim Ailem
* Tatlı Așklar Bir Hayal
* Sali sohbeti (yeni program) /
* 225.Bolum
* carsamba sohbeti (yeni program) / 505.bolum
* cumartesi sohbeti (yeni program) / 163.bolum
Kriptid-Homunkul 
Homunkul spermatazoidin içində. Holland alim Nikolas Xartsekerin rəsmi (1694 il)
**Homunkul**, homunkulus (*lat.* homunculus — balaca insan) — orta əsr kimyagərların təsvirində, süni şəkildə alına bilən, insanabənzər canlı.

Ətraflı məlumat
---------------

Homunkulun birinci yaradıcısı, uzun müddət ərzində, XIII əsrdə yaşamış Arnaldos de Vilanova sayılırdı. Homunculusun alınmasının ən tanınmış "resepti", XVI əsrdə, Parelses tərəfindən təqdim olunub. Kimyagər sanırdı ki, xüsusi qabda qapanmış sperma, isitmə, və bir neçə manipulyasiyaya görə (peyinin içinə basdırılma, "maqnetisizasiya", dəqiq mənası, hələdə, bilinmir) homunkula çevrilir. Homunkul, qaba insan qanı əlavə etməknən "əmizdirilirdi". Canlının püxtlənmə vaxtı, Paraselsin məlumatına görə, — qırx gün, homunkulun boyu — 12 qarış.

Xarici görünüşü
---------------

XVII—XVIII əsrlərin təsvirinə görə, homunkul, spermatazoidin içində olur. , qadının orqanizminə daxil olduqdan sonra isə, insana çevrilir. Belə görüşlər animalkulizm adlandı;animalkulizmin bir tərəfdarçısı isə, Levenquk olub, spermatazoidi ilk kəşf edən.
**Çatırdağ** (*ukr.* Чатир-Даг, krımtat. Çatır Dağ, Чатыр Дагъ) — Krım yarımadasının cənubunda, dənizdən 10 km aralıda yerləşən yayla. Krım dağlarının əsas sırasını təşkil edir. Əvvəllər silsilələr arasında məsafə böyük olmamışdır. Ancaq Ulu-Üzən və Alma çaylarının eroziya fəaliyyəti nəticəsində bu məsafə artır. Yayla yuxarı və aşağı olmaqla iki platodan ibarətdir. Yuxarı platonda iki zirvə vardır: şərqdə — Anqar-Burun (1453 m) və qərbdə — Əkizli-Burun (1527 m). Yaylanın uzunlu şimaldan cənuba 10 km, şərqdən qərbə isə eni 4 km təşkil edir.

Əkizli-Burun (1527 m)

Geologiya
---------

Massiv klassik kars rayonudur. Burada 200 mağara, şaxtaya sahibdir. Dünyada mağara qarğalarının sayına görə birinci yerdə gedir. Onların burada sayı 1 000-dən çoxdur. Əhəng daşından ibarət olan zirvələrin bəzən hündürlüyü 1000 metri keçir. Burada arqillit, alevrolit və əhəngdaşı kimi suxurlardan təşkil olunmuşdur. Bu tip suxurlar Krımın bütün cənub və cənub-qərb sahilləri boyunca yayılmışdır.

İnsanlar hələ neolit dönəmində yaşayırdılar. Burada əsasən maldar və ovçular yaşqmışdır.

Görməli yerləri
---------------

Yuxarı və aşağı platoda məşhur turistik obyektlər yerləşir. Burada Anqar aşırımı və Mərmər, Əminə-Bair-Xosar və Əminə-Bair-Koba, Suuk-Koba, Bin-Baş-Koba mağaraları əsas görməli yerləridir.

Çatırdağın aşağı platosunda iki tur baza vardır: birinci mərmər mağarasında, ikinci idəsə keçmiş hərbi hissənin yerində yerləşir. İkinci tur baza platonun şimal-şərqində yerləşir və «Toçka» adlanır.

Nəzarət-Xilasetmə xidmətinin sözlərinə görə Çatırdağın aşağı platosunu hər il 40 min insan ziyarət edir. 1922-ci ildə Çatırdağ ətəklərində Krımın sonuncu canavarı öldürülmüşdür. Bununla belə 2000-ci ilərfə Krımın düzənliklərində yenidən canavarlar müşahidə edilmişdir. Onlar Ukraynanın materik hissəsindən ora daxil olmuşdurlar.

Etimaloji adı
-------------

Yaylanın müasir adı krımtatar dili məşhəllidir. Dağın mənası «Çadır dağı» anlamındadır. Bununla yanaşı qədim yunan adı «Trapezunt» (q.yun. Τραπεζοῦς ὄρος idiki, buda «Oturacaq dağı» mənasını verir.

Platonun ümumi görünüşü

Mənbə
-----

* Çatırdağ mağarası
* Çatırdağ yaylasının təsviri Arxivləşdirilib 2016-08-10 at the Wayback Machine
* Çatırdağ bələdçisi (1975) Arxivləşdirilib 2009-03-22 at the Wayback Machine
* Nauçnı — Alma — Çatırdağ maşrutunun təsviri

İstinadlar
----------

1. ↑  "Krım yaylası". 2019-04-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-17.
2. ↑  "Min başlı mağara". 2022-03-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-17.
3. ↑  Новости NEWSru.com :: В Крыму ждут нашествия волков - в заповеднике предложили ввести лимиты на отстрел Arxivləşdirilib 2014-11-12 at the Wayback Machine (rus.)
**Qorxmaz Həsi oğlu Quliyev** (d. 9 iyun 1941) — Azərbaycan ədəbiyyatı tarixçisi, filologiya elmləri doktoru (1990), professor (1992), Azərbaycan Dövlət Dillər İnstitutunun rektoru (1993–2001).

Haqqında
--------

Qorxmaz Həsi oğlu Quliyev 1941-ci ildə anadan olmuşdur. O, 1970-ci ildə Azərbaycan Dövlət Dillər İnstitutunun fransız dili fakultəsini bitirmişdir. Keçən əsrin 70-80-ci illərdə Əlcəzairdə fransız-rus dili tərcüməçisi, Strasburq Universitetində mühazirəçi kimi fəaliyyət göstərən, 90-cı illərdə Azərbaycan Dillər Universitetinin rektoru vəzifəsində işləyən Qorxmaz Quliyev 1999-cu ildən Azərbaycan Universitetinin professorudur.

Q.Quliyevin "Azərbaycan ədəbiyyatının poetikası" (1992) monoqrafiyasında Cəlil Məmmədquluzadənin "Ölülər", "Dəli yığıncağı", "Poçt qutusu" əsərləri təhlil olunmuşdur. "Statistikadan dinamikaya" adlı məqaləsində o, Azərbaycan ədəbiyyatında fərdi daxili xarakterin ilk dəfə C.Məmmədquluzadənin yaradıcılığında meydana gəldiyini dəlillər və elmi təhlil yolu ilə sübut edir.

"Dəlidən doğru xəbər" (1999) kitabındakı "Absurd teatr. Məmmədquluzadənin "Dəli yığıncağı" faciəvi komediyası Ö.İoneskonun "Kərgədanlar" komik faciəsi işığında" məqaləsində C.Məmmədquluzadənin yaradıcılığı XX əsrin 50-ci illərində təşəkkül tapmış və bu gün Avropa dramaturgiyasında aparıcı meyllərdən biri olan absurd teatr konsepsiyası kontekstində araşdırılır.

Professor Qorxmaz Quliyev eyni zamanda XX əsrin əvvəllərində Qərb ədəbiyyatşünaslığında hakim mövqe tutan ədəbi-estetik konsepsiya və cərəyanları ilk dəfə Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığına təqdim edən alimlərdən biri, Qərb ədəbiyyatının Azərbaycandakı ən məşhur tədqiqatçılarındandır. Görkəmli alim, filosof, tərcüməçi, ədəbiyyatşünas Qorxmaz Quliyev 6 elmi monaqrafiya, 2 dərs vəsati, 150-dən artıq elmi məqalənin müəllifidir.

Mənbə
-----

* Cəlil Məmmədquluzadə Ensiklopediyası. Bakı.2008. səh.157.
**Olomouts** (çex. Olomouc; *alm.* Olmütz‎) — Çexiyanın Olomouts diyarındə şəhər.

Olomouts şəhəri Çexiyanın şərqində, Moraviya tarixi bölgəsinin mərkəzində, Morava (*alm.* Moldau‎) çayının hər iki sahilində yerləşir. Şəhərin əhalisi yüz minə yaxındır. Bundan başqa, Olomoutsda yerləşən Palatski Universitetində on mindən artıq tələbə təhsil alır.

Görməli yerləri
---------------

Memarlıq abidələrinin sayına görə Olomouts Praqadan sonra Çexiyanın "irs xəzinəsi" hesab edilir.

Şəhərin ən tanınan abidələrindən biri Şəhər Ratuşası sayılır (XV əsr). Binanın hündürlüyü 75 metrdir. Binanı astronomik saat kurantları bəzəyir. Qotik üslubdakı Müqəddəs İeronim kapellası hal-hazırda muzey kimi fəaliyyət göstərir.

Müqəddəs Vatslav kafedralı
Olomouts Moraviyanın dini mərkəzi hesab edilir. Şəhərin ən möhtəşəm kilsəsi - Vatslav kilsəsidir. Kilsə çex qotik üslubunda inşa edilmiş və hündürlüyünə görə (100,65 m) Çexiyanın ikinci ən böyük dini tikilisidir. Kilsənin yaxınlığında Prjimıslov sarayı yerləşir. Sarayda saxlanılan artefaktların sayına görə Prjimıslov Luvrla bir sıradadır.

Dominikan ordeninə məxsus Mixail kilsəsi öz barok naxışları ilə insanı heyran edir.
Şəhərin qüruru - onun fəvvarələridir. Bir çox fəvvarələr barokko üslubunda hazırlanıb. Beş fəvvarə Roma tanrılarına ithaf edilib: Zevs, Neptun, Triton, Herakl və Yuli Sezara. Sonuncu, əfsanəyə görə, şəhərin əsasını qoyub.

Qardaşlaşmış şəhərlər
---------------------

* Fransa Fransa, Antoni
* İtaliya İtaliya, Florensiya
* Azərbaycan Azərbaycan , Gəncə
* İsveçrə İsveçrə, Lüsern
* Almaniya Almaniya, Nördlingen
* İngiltərə İngiltərə, Ovensboro
* Macarıstan Macarıstan, Peç
* Serbiya Serbiya, Subotisa
* Finlandiya Finlandiya, Tampere
* Niderland Niderland, Veenendaal

Məşhur sakinləri
----------------

* Qreqor Mendel — genetikanın banisi.

Qalereya
--------

* Ratuşa binasında astronomik saatRatuşa binasında astronomik saat
* Morava teatrıMorava teatrı
* Taun sütunuTaun sütunu
* Minor bazilikasıMinor bazilikası
* Tritonlar fəvvarəsiTritonlar fəvvarəsi

Həmçinin bax
------------

* Olomouts döyüşü
* Olomouts pendiri
* Nerjedin

İstinadlar
----------

1. ↑  *Jakl L.* Jak stará jsou česká města? Legendy a fakta. (çeş.). // *iDNES.cz* 2011.
2. ↑  *Czech Statistical Office* Malý lexikon obcí České republiky - 2017. Czech Statistical Office, 2017.
3. ↑  *Český statistický úřad* Počet obyvatel v obcích - k 1. 1. 2023 (çeş.). Praha: ČSÚ, 2023.
4. 1 2 3  Register of territorial identification, addresses and real estates.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şəhər** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Ceyrançöl (dəqiqləşdirmə).

**Ceyrançöl düzü** — Eldar çölü düzü ilə Kürçayı arasında yerləşərək Qazangöl rayonundan Mingəçevir su anbarına qədər uzanır.

Ümumi məlumat
-------------

Ceyrançöl düzünün sahəsi 0,9 km²-dir. Relyefi onun tektonikası ilə sıx əlaqədar şəraitdə formalaşmışdır.

Düzün mərkəzində yerləşən Ceyrançöl dağı digər dağlardan fərqli olaraq, gümbəzvari quruluşa malikdir. O, hər tərəfə tədriclə enərək düzənliklərlə birləşir və qalxanvari səth əmələ gətirir.

Ceyrançöl düzünün mərkəzindən keçən Qanlı qobu və onun inkişaf etməkdə olan qolları Çeyrançöl düzünü kəsir. Ceyrançöl rayonu yağıntısının az (Samuxda 265 mm), orta illik, yay və qış temperaturunun yüksək olması ilə əvvəlki rayonlardan fərqlənir.

Burada boz-qonur və açıq şabalıdı torpaqlar geniş yayılmışdır. Bu torpaqlar humusun azlığı, karbonatın çoxluğu ilə bir-birindən fərqlənir. Rütubət nisbətən çox olan sahələrdə torpaq örtüyü tamamilə şoranlaşmış və səthdə ağ örtük əmələ gətirmişdir.

Bitki örtüyü şoran, kəngiz-yarğan, yovşan-efemer qruplaşmalarından ibarətdir. Dağların dik cənub yamaclarında torpaq-bitki örtüyü inkişaf etməmişdir.

Təbii şəraitin müxtəlifliyi Ceyrançöl düzü daxilində 4 yarımrayona ayırmağa imkan verir: Palantökən, Ceyrançöl, Quyruqençi, Yenikənd yarımrayonları

İstinadlar
----------

1. ↑  M.A.Müseyibov, M.Ə.Süleymanov Ceyrançöl alçaq dağlığının təbii landşaftı Bakı 1975
2. ↑  Coğrafiya və təbii resurslar jurnalı №2, Bakı 2015.
Wade-Giles (Sadələşdirilmiş Çincə: 威妥玛拼音 və ya 韦氏拼音; Ənənəvi Çincə: 威妥瑪拼音; pinyin: wēituǒmǎ pīnyīn) Pekində istifadə olunan Mandarin formasına əsaslanan Çin romanizasiya sistemidir. XIX əsrin ortalarında Thomas Wade tərəfindən yaradılmış bir sistem əsasında inkişaf etdirilmiş və Herbert Giles tərəfindən 1892-ci ildə çıxarılmış Çincə-ingiliscə lüğəti ilə tamamlanmışdır.

Wade-Giles, 20-ci əsrin çox hissəsində İngilis dilində danışan ölkələrdə Çin dilinin əsas transliterasiya sistemi idi və Çin haqqında 1979-cu ildən əvvəl nəşr olunan bir çox istinad kitablarında istifadə edilmişdir. XIX əsrdə məşhur olan Nanjing əsaslı romanizasiya sistemlərini böyük ölçüdə əvəz etmişdir. Bu gün, əsasən pinyin sistemi bu sistemi əvəz etmişdir, lakin hələ də Çin Respublikasında (Tayvan) istifadə olunur.

Wade-Giles ilə yazılmış xüsusi adların Pinyin qarşılıqları
----------------------------------------------------------

* Peking = Beijing
* Nanking = Nanjing
* Tientsin = Tianjin
* Shantung = Shandong
* Shansi = Shanxi
* Shensi = Shaanxi
* Sinkiang = Xinjiang
* Kansu = Gansu
* Ho-pei = Hebei
* Fukien, Fu-chien = Fujian
* Kwangsi = Guangxi
* Kwangtung = Guangdong
* Kung fu = Gongfu
* K'ung-fu-tzu = Kong Fu Zi Konfutsi)
* Lao-tzu = Lao-tszı
* Sun-tzu = Sun Zi
* Hsia = Sya sülaləsi
* Chou = Çjou sülaləsi
* Ch'in = Qin sülaləsi
* Chin = Jin sülaləsi
* T'ang = Tan sülaləsi
* Sung = Sun imperiyası
* Ch'ing = Qing sülaləsi
* Yang-tse = Yangzi
* I-Ching = Yi Jing
* Tao-te-ching = Dao De Jing
* Tao = Dao
* Tien = Tian
* Mao Tse-Tung = Mao Zedong
* pei = bei
* tung = dong
* hsi = xi
* chung = zhong
**Ukraynanın Bolqarıstan səfirliyi** (*ukr.* Посольство України в Республіці Болгарія) — Ukraynanın Bolqarıstanıın Sofiya şəhərində yerləşən səfirliyi.

Vəzifələri
----------

Səfirliyinin vəzifələri öz səlahiyyətləri daxilində qəbul edən dövlətdə Ukraynanın təmsil edilməsi, Ukraynanın vahid xarici siyasət xəttinin aparılması, Ukraynanın milli maraqlarının, o cümlədən siyasi, iqtisadi və digər maraqlarının diplomatiya üsulu ilə təmin edilməsi, Ukraynanın, onun vətəndaşlarının və hüquqi şəxslərinin hüquq və maraqlarının müdafiə edilməsidir.

Tarixi
------

1991-ci il avqustun 24-də Ukraynanın dövlət müstəqilliyini bərpa eləməsindən sonra xarici dövlətlərlə münasibətlərin qurulmasına başlanıldı.

1991-ci il noyabrın 12-də Ukrayna və Bolqarıstan dövlətləri arasında diplomatiya sahəsində münasibətlərin qurulmasına dair birgə sənəd imzalanıb. 1992-ci ildə isə Ukraynanın Bolqarıstan səfirliyi yaradıldı.

Ukraynanın Bolqarıstanda olan fövqəldə və səlahiyyətli səfiri Vitali Moshalenhodur. O, 2018-ci ildən bu vəzifədədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ukraynanın Bolqarıstan səfirliyi.* "Посольство України в Республіці Болгарія". www.bulgaria.mfa.gov.ua (Ukraynanın Bolqarıstan səfirliyinin rəsmi saytı) (ingilis). 24.02.2021. 2020-07-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24.02.2021.
**Ukraynanın Belçika səfirliyi** (*ukr.* Посольство України в Королівстві Бельгії) — Ukraynanın Belçikanın Brüssel şəhərində yerləşən səfirliyi.

Vəzifələri
----------

Səfirliyinin vəzifələri öz səlahiyyətləri daxilində qəbul edən dövlətdə Ukraynanın təmsil edilməsi, Ukraynanın vahid xarici siyasət xəttinin aparılması, Ukraynanın milli maraqlarının, o cümlədən siyasi, iqtisadi və digər maraqlarının diplomatiya üsulu ilə təmin edilməsi, Ukraynanın, onun vətəndaşlarının və hüquqi şəxslərinin hüquq və maraqlarının müdafiə edilməsidir.

Tarixi
------

1991-ci il avqustun 24-də Ukraynanın dövlət müstəqilliyini bərpa eləməsindən sonra xarici dövlətlərlə münasibətlərin qurulmasına başlanıldı.

1992-ci il martın 10-da Ukrayna və Belçika dövlətləri arasında diplomatiya sahəsində münasibətlərin qurulmasına dair birgə sənəd imzalanıb. 1992-ci ildə isə Ukraynanın Belçika səfirliyi yaradıldı.

Ukraynanın Belçikada olan fövqəldə və səlahiyyətli səfiri Nihola Toçishidir. O, 2016-cı ildən bu vəzifədədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ukraynanın Belçika səfirliyi.* "Посольство України в Королівстві Бельгії". www.belgium.mfa.gov.ua (Ukraynanın Belçika səfirliyinin rəsmi saytı) (az.). 24.02.2021. 2021-03-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24.02.2021.
**Oğlaqqıran** — Novruzda, baharın əvvəllərində qəfildən başlanan küləkli, soyuq günlərə verilən ad; baharın ilk ayı.

Haqqında
--------

Oxlaqqıran//oğlaqqıran Zəngibasar, Borçalı və Qazax şivələrində baharın ilk ayı mənasında işlənir.

Novruzda, baharın əvvəllərində qəfildən başlanan küləkli, soyuq günlərə Oğlaqqıran adı veriblər. Bu müddətdə qışdan zəif çıxan heyvanlar, ilk növbədə, oğlaqlar – keçi-çəpiş, qoyun-quzu soyuğa davam gətirmir, tələf olurlar. Bu müddət bir çox yerlərdə "danaqıran" adı ilə də tanınır. Elat camaatı həmin dövr üçün "davar doymaz, yatar durmaz, gedər gəlməz" - deyir. Odur ki, bu zaman üçün mərəkdə (samanlıqda) yem ehtiyatı saxlanılır.

Oğlaqqıran ayı ilə bağlı fərqli fikirlər də var. Sentyabr ayının ilk günlərinin "oğlaqqıran dövrü" adlandırılmasına da təsadüf edilir. Buna səbəb isə həmin vaxt oğlaqların daha çox kəsilməsidir. Yaşlı insanlar söyləyirlər ki, "quyruq doğduqdan" sonra oğlaqların ətindən qoxu gəlir. Ona görə də damazlıq oğlaqlar seçilir və qalanları kəsilir. Bu dövrdə yağlı quzu ətindən daha çox çəpiş ətinə üstünlük verilir. Naxçıvan kəndlərində həmin dövrdə belə çəpişlərin bir qismi qurbanlıq kimi kəsilir, damazlıqlar isə sürüyə qatılır. Ta qədimdən Əshabi-Kəhf ziyarətgahına da daha çox "oğlaqqıran dövrü"ndə kütləvi axın başlayardı.

Həmçinin bax
------------

* Novruz bayramı

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Novruzun ilk müjdəçiləri: Adətlər və inanclar /İ.Əliyeva. //Azərbaycan .-2020.- 3 mart.- S.7". 2022-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-24.
2. ↑  "Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti. Bakı, "Elm", 2021, – s. 479" (PDF). 2021-05-10 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-09-24.
3. ↑  "Əbülfəz Aman oğlu Quliyev, Nuray Yadigar qızı Əliyeva. Naxçıvan dialekt və şivələrinin lüğəti. Naxçıvan, "Əcəmi" nəşriyyatı, 2017, səh. 214" (PDF). 2022-09-24 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-09-24.
4. ↑  Xalq təqviminin elqovan dövrü (milli.az) - 23 Sentyabr 2019 - 24.09.2022-ci il tarixində arxivləşdirilib.

| ⛭Azərbaycan təqvim inancları və mərasimləri |
| --- |
| Yaz | 
* Novruz
* Qarayaz
* Gül bayramı
* Qodu
* Sucəddim
* Qarıborcu

 |
| Yay | 
* Susəpən
* Abrizəgan
* Qoradöyən
* Quyruqdoğdu
* Elqovan
* Sonay

 |
| Payız | 
* Paqtıqan
* Qoçqarışan
* Şanıdər
* Mehrigan
* Nar bayramı
* Kövsəc
* Qırovdüşən ay
* Naxırqovan

 |
| Qış | 
* Böyük Çillə
* Çillə gecəsi
* Qaraqış
* Kiçik Çillə
* Səddə
* Xızır Nəbi
* Boz ay
* Çərşənbələr
	+ Su çərşənbəsi
	+ Od çərşənbəsi
	+ Yel çərşənbəsi
	+ Torpaq çərşənbəsi
* Aləmin yatdığı vaxt

 |
| Mərasimlər | 
* Adqoyma
* Duz ayini
* Evlilik
* Kos-kosa
* Kürmükoba
* Qurd ağzı bağlama
* Saya
* Təkə
* Ölümdən sonra evlilik
* Vəsfi-hal
* Yağış yağdırma
* Yuğ
* Ziyarətlər

 |
| Həftə günləri | Adına günü |