recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Fao** (*ərəb.* شبه جزيرة الفاو‎) — Fars körfəzində, İraqın cənub-şərqində yerləşən yerləşir. 
Burada İraqın mühüm neft obyektləri qərarlaşır. Burada iki neft terminalı vardır:Hor əl-Əməyyə və Mina əl-Bakr. 
Yarımadada yerləşən yeganə əhəmiyyətli şəhər Umm-Kasrdır. Şəhərdə ABŞ hücumuna qədər mühüm hərbi baza yerləşirdi. 
İran-İraq müharibəsi (1980—1988) zamanı yarımada strateji əhəmiyyətinə görə dəfələrlə iki ölkə arasında toqquşma yeri olmuşdur. 1986-cı ildə İran ordusu İraqın zəif müdafiəsindən istifadə edərək yarımadanın cənub hissəsini işğal edə bilmişdilər. Ancaq Umm-Kasrı ələ keçirmək mümkün olmamışdır. 11 fevral 1986-ci ildə İran tərəfi müharibə tarixində ən böyük zəfərlərini əldə edərək yarımadanı ələ keçirə bilirlər. 
17 aprel 1988-ci ildə İraq ordusu «Ramazan Mübarək» adlı genişmiqyaslı əməliyyata başlayır. Nəticədə yarımada işğaldan azad edilir. Bu əməliyyata İraq tərəfi 100 min, İran isə 15 min döyüşçü çıxarmışdı. 
İraqlılar aviasiyadan və kimyavi silahlardan istifadə etməklə yarımadanı 35 saat ərzində tam azad edə bilirlər. 
1991-ci ildə Körfəz müharibəsi zamanı yarımadanın cənub və qərb hissəsi ABŞ ordusunun bombardımanına məruz qalmışdır.

2003-ci ildə İraq müharibəsinin əvvəllərindən yarımada müttəfiq qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Pollack, Kenneth M.* Arabs at war: military effectiveness, 1948–1991. University of Nebraska Press. 2004. səh. 225. ISBN 0-8032-8783-6. 2020-07-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-12-28.
**Eski Yurt** (krımtat. Eski Yurt, *ukr.* Ескі-Юрт) — Krımın cənub-qərbində qəsəbə. Son məlumatlara görə kənd Podqorodno kəndinin inzibati ərazisinə daxildir. Tarixən Baxçasaray şəhərinin qərb hissələrinə aid idi. Kəndin adı Krım-tatar dilində *köhnə yer*, *kənd* deməkdir.

Ümumi məlumat
-------------

Qızıl Orda dövründə Eski Yurt, Xerson və Kalamita limanlarından Krım yarımadasının daxili hissəsinə qədər ticarət yolunun üzərində yerləşirdi və böyük önəmə malik idi. Qəsəbənin ölçüsü haqqında elə Krımın qərb hissəsindəki ən böyük və ən qədim müsəlman qəbiristanlığının miqyası məlumat verir. Yaşayış məntəqəsi 1441-ci ildə müstəqil bir dövlət olaraq qurulan Krım xanlığı tarixində belə qorunub saxlanmışdır.

Məhs 1532-ci ildə Bağçasaray şəhərinin əsası qoyulduqdan sonra kənd özünün əvvəlki iqtisadi və inzibati statusuni itirdi. Buna baxmayaraq Eski Yurt Aziz Malik-Aşterin sayəsində bölgənin ən önəmli müsəlman dini inanc mərkəzlərindən biri idi. 1939-cu ilin məlumatına görə kənd ərazisində 916 nəfər yaşayırdı.

1948-ci ildə Krım tatarlarının sürgünündən sonra Eski Yurt kəndi Podqorodne adlandırıldı. Sonradan hər iki kənd Bağçasaray şəhər sərhədlərinə daxil edildi. 1980-ci illərdə kəndin «Əziz» yerində bir bazar yaradıldı. 1963-cü ildə XIV-XVI əsrlərə aid dörd məqbərə memarlıq abidələri kimi dövlət qeydiyyatına alındı.

2004-cü ildə Bağçasaray Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu qorunan tarixi və memarlıq abidələri əsasında dövlət muzeyinin yaradılması layihəsini hazırladı. 2006-cı ildə bazar yeni bir yerə köçürüldü, genişmiqyaslı arxeoloji tədqiqatlar aparıldıqdan sonra «Əziz» və ətraf ərazilərdəki abidələrin muzeyləşdirilməsi üçün hazırlıqlar görüldü.

Xarici keçdlər
--------------

* Эски-Юрт. Святыня или ржавеющий рынок. Фоторепортаж
* Веб-сайт О. Гайворонского об исчезнувшем городе Эски-Юрт[*ölü keçid*] — описание и электронная библиотека упоминаний об Эски-Юрте.
* Башкиров А. Боданинский У. Памятники крымскотатарской старины. Эски-Юрт // Новый Восток. — 1925. — № 8-9.
* Иванов А. А. Надписи из Эски-Юрта /Северное Причерноморье и Поволжье во взаимоотношениях Востока и Запада в XII—XVI веках. — Ростов-на-Дону, 1989.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Музафаров Р. И.* Крымскотатарская энциклопедия. — Симферополь: Ватан, 1995. — Т. 2 /Л — Я/. — 425 с. — 100 000 экз.
**Yamantau** (başq. Яман тау — «pis (zalım) dağ») — Cənubi Uralda yerləşən yüksək nöqtə. İnzibati cəhətdən Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikası Beloteski rayonu ərazisində yerləşir. Şimal qərbə uzanır. Uzunluğu 3 km, eni isə 5 km təşkil edir. Əsas zirvələri Böyük Yamatau (1640 m) və Kiçik Yamatau (1510 m) zirvələridir. Cənubi-Ural qoruğu ərazisində yerləşir.

İllik yağıntının miqdarı 700 – 1100 mm təşkil edir. Qar örtüyü 80—100 sm qalınlığına mslik ola bilir. Üstəlik onun qalma müddəti 180-205 gün təşkil edir. Parçalı relyefə sahibdir. Yanvar ayının orta temperaturu -14...-17 °C, iyun ayının isə +9...+16 °C təşkil edir.

Toponim
-------

Başqırdlar coğrafi obyeklərin adlarına böyük əhəmiyyət verirdilər. «Zalım dağ» adının verilməsi əbəs yerə verilməmişdir. Belə ki, dağın ətraf ərazilərı bataqlıqlaşmış bölgədən ibarətdir. Bu isə burada heyvandarlığın inkişaf etdirməyi mümkünsüz edir. Üsləlik yerli başqırdlar dağa gedənlərin sağ qayıtmadığını bilirdilər. Sb isə dağlarda çoxlu sayda ayının olması idi.

Pyotr İvanoviç Rıçkov özünün «Orenburq coğrafiyası» kitabında yazır:

|  |
| --- |
| 
Yan Tau, Noqay yollarında elə həmin qəzəbli dağdır ki, burada pislik oturur…
 |

Digər məlumat:

1. Dağın ilkin adı "Yameletau" olmuşdur. Hazır ki ad ondan tprəmişdir;
2. «Yam» — yerli dialekdə fərqli məna kəsb edir;

Dağın şərəfinə Ufa şəhərində Yamantau küçəsi vardır.

Yamantaudan 10 km qərbdə Mejqore şəhəri yerləşir. Təstiqlənməmiş məlumatlara görə burada genişmiqyaslı gizli yeraltı inşa işləri aparılır. Hal-hazırds burada qorunma elədə böyük deyildir. Ərazisə ordu hissələri yerləşdirilmişdir.

Qalereya
--------

|  |  |  |
|

Ədəbiyyat
---------

* *Рычков П. И.* Топография Оренбургская. СПб. 1762. С. 243.

Mənbə
-----

* Ямантау  (ing.)
* Что происходит на Ямантау?  (ing.)
* История выбора: Иримель или Ямантау. 60-е годы прошлого века.
* О самой высокой горе Южного Урала — Ямантау

İstinadlar
----------

1. ↑  УЛЯНА ПЕТРОВА Ноевият ковчег на руския президент[*ölü keçid*]
2. ↑  "What Is That There Under the Mountain?". «Белорецкий рабочий», 24 марта 1996. Archived from the original on 2000-12-10. İstifadə tarixi: 19 мая 2009.  (ing.)
3. ↑  Despite Cold War’s End, Russia Keeps Building a Secret Complex. The New York Times Arxivləşdirilib 2018-12-14 at the Wayback Machine (ing.)
**Bakının müdafiə sistemi** — 1919-cu ilin yayında Denikin qoşunlarının təcavüzü təhlükəsinə qarşı Bakı şəhərinin qurudan və
dənizdən müdafiəsinin təşkili üçün həyata keçirilmiş hərbi tədbirlər sistemi.

Təşkili
-------

Bakı istehkamçılar hissəsinin rəhbərliyi altında aparılırdı. Bakı ətrafında 14 müdafiə mövqeyi yaradılmışdı. Onlardan ilk yeddisi Abşeron yarımadasının müdafiə xətti boyunca qurulmuşdu. Bakının müdafiəsi üçün Biləcəri, Böyükşor — Razin dağı və Əhmədli yüksəkliyindən keçən xətt boyunca qurulmuş mövqelər Abşeron yarımadasının müdafiə mövqelərinin davamı kimi nömrələnmişdi. 8-ci dayaq qrupu Biləcəridə, 9-cu qrup Dərnəgüldə, 10-cu Keşlədə, 11-ci Güvüldağda, 12-ci Əhmədlidə, 13-cü Sultan (Zığ) burnunda, 14-cü isə Nargin adasında yerləşdirilmişdi. Bu qrupların hər biri üçün 2 piyada bölüyü, 8 ədəd pulemyot və 2 ədəd top ayrılmışdı. Dayaq qrupları üçün s əngərlər qazılmış, onların arasında əlaqələr yaradılmış, atəş mövqeləri düzəldilmiş və ətrafında tikanlı məftillərdən maneələr qurulmuşdu. Bakı ətrafının müdafiə xəttinin ümumi uzunluğu 40 verstə qədər idi.

Dənizdən müdafiə sistemi
------------------------

Bakının dənizdən müdafiəsinin təşkili üçün aşağıdakı tədbirlər həyata keçirilirdi:

* dənizdən Bakıya girəcək marşrutlann müşahidəsi;
* Bakı hüdudlarının dənizdən qorunması üçün artilleriya müdafiəsinin təşkili;
* Bakı buxtasında dəniz polisinin yaradılması.

Xəzərdəki hərbi gəmilər ingilislər tərəfindən alınaraq Denikinin tabeliyinə verildiyi üçün Bakının dənizdən müdafiəsi yuxarıdakı tədbirlərin həyata keçirilməsindən asılı idi. Bakıya hücumun qarşısını almaq üçün iki buxar gəmisi, bir neçə barkas və motorlu gəmi silah və hərbi texnika ilə təchiz edilmiş, Şıx və Sultan (Zığ) burunlarında, həmçinin Nargin adasında müdafiə batareyaları yerləşdirilmişdi. Dəniz polisi isə Bakı buxtasının qorunmasını öz üzərinə götürmüşdü

Digər tədbirlər
---------------

Şəhərdaxili telefon şəbəkəsi yenidən qurulmuş, müdafiə mövqeləri və batareyaları ilə Bakı istehkamçıları arasındakı rabitə əlaqəsi möhkəmləndirilmiş, Bakı ətrafında qazma-istehkam işləri genişləndirilmişdi.

Denikin qoşunlarının Azərbaycana hücum təhlükəsi aradan qalxandan və 1920-ci ilin yazında Qarabağda genişmiqyaslı erməni təcavüzü başlanandan sonra, Bakının müdafiəsinə xüsusi qüvvə ayrılması qeyri-mümkün oldu. Bakı ətrafında olan qüvvələr də Qarabağda erməni-daşnak qoşunları ilə mübarizəyə səfərbər olunduğundan, Aprel işğalı (1920) zamanı müdafiə sistemi işğalçılara güclü müqavimət göstərə bilmədi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan tarixi, 7 cilddə, c.5, B. 2001
2. ↑  Süleymanov M. Azərbaycan ordusu (1918–1920), B. 1998
3. ↑  M. Süleymanov, Qafqaz İslam ordusu və Azərbaycan, B. 1999.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, *Bakının Müdafiə Sistemi* maddəsi.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli Ordusu
**Dörderkəkcikli yulğun** (*lat.* Tamarix tetrandra) — bitkilər aləminin qərənfilçiçəklilər dəstəsinin yulğunkimilər fəsiləsinin yulğun cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Cənubi və Şərqi Zaqafqaziya, Ukrayna, Moldova, Orta Asiya, Kopetdağ, Badxız, Pamir Alay, Türkiyə, İraq, İran və Əfqanıstanda təbii arealı vardır.

Botaniki təsviri
----------------

Təbiətdə hündürlüyü 6 m-ə qədər, ağac və ya kol şəklində olan oduncaqlı bitkilərdir. Gövdəsinin qabığı qara və ya tünd qonur rəngində olur. Bitkinin yarpaqları çox kiçilmiş və pulcuq halını almışdır. Çiçəkləri ikicinsli 4-5 üzvlü çiçək tacı ağ və ya çəhrayı rəngdədir. Erkəkciyi 4 ədəd olmaqla bölümlüdür. Çiçək tacı ilə eyni səviyyədə yerləşir və ya ondan azacıq uzundur. Aprel-may ayında çiçəkləyir. Meyvəsi iyul-avqust aylarında yetişir və qutucuq meyvədir.

Ekologiyası
-----------

Çay və kanal sahillərində rast gəlinir. Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır. Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir. Mədəni şəraitdə nəbatat bağlarında becərilir. Xüsusi qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanın nadir bitkisidir və arealı geniş deyildir. Abşeronun dənizsahili qumluqlarında, aran rayonlarında çay və kanalların kənarlarında qumlu dərələrdə, şoran və qumlu ərazilərdə, Araz sahillərində təbii halda yayılmışdır. Azərbaycanın "Qırmızı kitab"ına daxil edilməsi zəruridir.

Qəbul еdilmiş qоrumа tədbirləri
-------------------------------

Xüsusi qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

Zəruri qоrumа tədbirləri
------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitab"ına daxil edilməsi zəruridir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q9355423
* Wikispecies: Tamarix tetrandra
* EPPO: TAATE
* GBIF: 2874707
* GRIN: 409893
* iNaturalist: 444220
* IPNI: 828239-1
* IRMNG: 10718518
* ITIS: 522327
* IUCN: 46102981
* NBN: NHMSYS0000464145
* NCBI: 1491188
* PalDat: Tamarix\_tetrandra
* PFI: 3291
* Plant List: kew-2521227
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:828239-1
* Tropicos: 31100017
* WFO: wfo-0000459419

 |
**Qadın sünnəti** — klitorisin kəsilməsi, qadın cinsi şikəst etmələrinin ən məşhur üsuludur. Qadında edilən sünnətin ən yüngülü klitorisin kəsilməsi olub, məqsəd qadında cinsi zövq orqanı olan klitorisi korlayaraq bəkarəti qorumaq, qadının cinsiliyini və cinsi duyğularına maneə törətməkdir. Bununla yanaşı çox istənməyən risklərə hətta ölümə də səbəb olmaqdadır. Bu sünnət tipi daha çox Afrika ölkələrində məşhurdur.

Birləşmiş Millətlər (BM), hər il əksəriyyəti Afrika və Orta şərq ölkələrində olmaqla 3 milyon qadının sünnət edildiyini bildirdi.

UNICEF
------

UNİCEF tərəfindən nümayiş olunan hesabatda, məlumatların daha yaxşı toplanması nəticəsində, dini deyil, ənənəvi bir tətbiq olan qadın sünnətinin, gözlənildiyindən daha məşhur olduğunun şahidi oldular. Mövzunun həssaslığı səbəbinə görə qadın sünnətindən neçə qadının öldüyünün təsbit və təxmin edilə bilmədiyi qeyd edildi.

Afrikada Səhra bölgəsi və Orta şərqdəki 28 ölkədə indiyə qədər 128 milyon qadının sünnət edildiyi görülən hesabatda, hər il sünnət edildiyi təxmin edilən 3 milyon qadının təxminən yarısının Misir və Efiopiyada yaşadığı bildirildi.

Tətbiq olunma yaşı
------------------

İndiyə qədər toplanan məlumatlara görə, qızlar daha çox 4 ilə 12 yaş arasında sünnət edilməkdədirlər. Dünya Sağlamlıq Təşkilatına görə bu gün dünyada, bu ən ağır forması daxil olmaqla, 100-140 milyon qız sünnət edilməkdədir.

Tibbi risklər
-------------

* Qanaxma
* Cərrahi zədə
* Ağrı və ya qanamağla bağlı şok
* İnfeksiya
* QİÇS və digər viruslara yoluxma
* Ölüm

Xarici keçidlər
---------------

* Qadınları belə sünnət edirlər
**İveron monastırı** (*yun.* Μονή Ιβήρων, *gürc.* ივერთა მონასტერი) — Yunanıstanın müqəddəs Afon dağında yerləşən pravoslav indiki yunan monastırı. Afon dağının iyerarxiyasında üçüncü yeri tutur. Yarımadanın şimal-şərqində yerləşir; 980—983-cü illərdə gürcülər tərəfindən qurulmuşdur.

Tarixi
------

İveron (Ιβήρων) yunanca "gürcülərə məxsus" deməkdir, İberiya tarixi Gürcüstan dövlətidir. Monastırın adı onun qurucusu və ilk memarı olan gürcü rahibi İoann İberiyalı ilə əlaqələndirilir. Monastır gürcü kral Baqrationilər evinin vəsaiti ilə inşa edilmişdir.

Rusiyada pərəstiş edilən İberiya ikonası buraya məxsusdur.

1830-cu ildə İveron monastırı yunanlar tərəfindən istila edildi, 1866-cı ildə bütün gürcü yazıları yunan yazıları ilə əvəz olundu.

Hazırkı vəziyyəti
-----------------

Iveronda, Afos dağındakı digər monastırlardan daha çox müqəddəs qurumuş cəsədlər var.

Monastırın kitabxanasında ən çox gürcü, yunan, ivrit və latın dillərində olan 2000-dək əlyazma, 15 silsilə və 20000 çap kitabı var.

Hal-hazırda monastırda 30-a yaxın rahib və rahibliyə hazırlaşanlar yaşayır.

Baş keşişləri
-------------

* İoan İberiyalı (983—1002)
* Yevfimi Afonlu (1002—1028)
* Georgi Afonlu (1028-dən sonra —1065-ə qədər)
* Paxomi (1640-cılar), *arximandrit*
* Vasili (Qondikakis), *arximandrit* (1990—2005)
* Nafanail, *arximandrit* (2005 — h/h)

Sərgi
-----

* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Mount Athos — Athens: Sotiris Kadas, 1986. — P. 51.

Ədəbiyyat
---------

* *Иером. Леонтий (Козлов), Силогава В. И. Ченцова В. Г. и др.* Иверский монастырь // Pravoslav Ensiklopediyası. — M. : 2009. — Т. XXI. — С. 24—60. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 978-5-89572-038-7.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda İveron monastırı ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Afos monastırlarının rəsmi saytında İveron monastırı
* Yunanıstan Mədəniyyət Nazirliyinin saytında İveron monastırı
|  |
| --- |
| General Qrant*ing.* General Grant |
|  |
| Ölkə | ABŞ |

**General Qrant** — Nəhəng sekvoyadendron (Sequoiadendron giganteum) növünə aid olan, General Şerman ağacından sonra dünyada həcminə görə ikinci ən böyük ağacdır.

Tarix
-----

Ağac öz adını 1867-ci ildə general, Vətəndaş müharibəsi qəhrəmanı və ABŞ-nin 18-ci Prezidenti (1869-1877) Uliss Qrantın şərəfinə alır. 28 aprel 1926-cı ildə Prezident Kalvin Kulic onu "millətin Milad ağacı" elan edir.

Böyük diametrinə görə, General Qrant bir vaxtlar dünyanın ən böyük ağacı sayılırdı. 1931-ci ildə Nəhəng sekvoyadendronun başqa bir nüsxəsi General Şermanın biraz daha böyük bir həcmdə olduğu aşkarlanır. 29 mart 1956-cı ildə ABŞ Prezidenti Dvayt Eyzenhaver ağacı "Milli Tapınaq" və müharibədə ölənlərin memorialı elan edir. Belə hesab edilir ki, bu ağac bir abidə kimi elan edilmiş yeganə canlı obyektdir.

* 
*

Hazırkı vəziyyəti
-----------------

General Qrant hazırda General Şermandan sonra dünyada ikinci ən böyük ağacdır. Əvvəllər ağacın 2000 yaşında olduğu düşünülsə də, indi 1650 yaşında olduğu təxmin edilir.


Ağacın ölçüləri| Hündürlüyü | 81,5 m |
| Gövdəsinin diametri | 32,8 m |
| 1,4 m hündürlükdə gövdəsinin diametri | 8,8 m |
| 18 m dündürlükdə gövdəsinin diametri | 5,0 m |
| 55 m hündürlükdə gövdəsinin diametri | 3,9 m |
| Gövdəsinin həcmi | 1.320 m³ |

İstinadlar
----------

1. ↑  *National Park Service.* "Sequoia and Kings Canyon National Parks Information Page". 2012-09-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2007-03-06.
2. ↑  *Fischer, Douglas.* "Nation's Christmas tree aged 1,650 General Grant in Kings Canyon National Park no young whippersnapper". Oakland Tribune. 2003-12-08. 2012-11-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-10-26.
3. ↑  Sequoia National Forest Association // o Find the Biggest Tree (naməlum dil). Flint, Wendell D. 1987. səh. 94.

Mənbə
-----

* The General Grant Tree
* "General Grant: Our Nation's Christmas Tree". 2010-12-24 tarixində arxivləşdirilib.
* The top 30 giant sequoias
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Ozan.

**Ozan Çobanoğlu** (6 fevral 1980, Qars, Qars ili) — Türk Aktyorudur. Murad Çobanoğlunun oğludur.

Həyatı
------

6 Fevral, 1980-ci ildə Türkiyənin Qars şəhərində anadan olub.

**Hacettepe Universiteti** Dövlət Konservatoriyasının Teatr Fakültəsindən 2004-cü ildə məzun olmuşdur. İzmir və Ankara Dövlət Teatrlarında vəzifə aldıqdan sonra 2005-ci ildən etibarən Konya Dövlət Teatrlarının heyətli kadrıdır. Samanyolu TV də Tək Türkiyə serialında baş rol alıb.

Çəkildiyi filmlər
-----------------

* Kollama — Mustafa
* Tək Türkiyə (teleserial, 2007) — Tarıq
* Yağışdan Sonra — Polis
* Sirrlər Dünyası (serial)
* Beşinci Ölçü (serial)
* Analar ilə Qızları
* Fəth 1453
* Namus (2012)
* Qalib Dərviş — Tolqa
* Kiçik Ağa — Bülənd
* Əskik Səhifələr — (2012), Ssenari, Rejissor və Aktyor

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-08-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-25.
**Padualı Müqəddəs Antoni kilsəsi** (*qaz.* Әулие Энтони Падуя шіркеуі) ― Qazaxıstanın şimalındakı Akmola vilayətinin paytaxtı Kökşetau şəhərində yerləşən Roma-Katolik kilsəsi. Padualı Antoniyə həsr olunmuş kilsə Akan-Seri küçəsi (əvvəlki Proletarskaya küçəsi), 7 ünvanında, Bukpa təpəsi yaxınlığında yeləşir və neoqotik üslubda tikilmişdir.

Tikili Viktor İvantskinin dizaynı ilə 1992–1997-ci illərdə inşa edilmişdir.

Tarix
-----

Katolik icması 1960–1970-ci illərdə Sovet rejiminin zülmündən xilas olmaq üçün gizli şəkildə bir araya gəlirdi. SSRİ-nin süqutundan və ateist hökumətin hakimiyyətinin bitməsindən sonra digər xristianlar kilsələri kimi Qazaxıstandakı Katolik kilsəsnə də nisbətən normal fəaliyyət göstərməsinə icazə verildi.

Kökşetaudakı Padualı Müqəddəs Antoni kilsəsi əsasən alman katoliklərinin və şəhərdə yaşayan polşa katoliklərinin ehtiyaclarına xidmət etmək üçün 6 oktyabr 1992-ci ildə inşa edilmişdir. Kilsə bölgədəki ən böyük məbədlərdən biridir.

1991-ci ilin avqustundan bəri Kökşetauda ayda iki dəfə Ata Kşiştof Kurıloviç tərəfindən aparılan müntəzəm xidmətlər başladı.

1992-ci ildə Qazaxıstanın Apostol idarəçisi Yepiskop Yan Pavel Lenqa yeni kilsənin inşası üçün xeyir-dua verdi. İnşaat 1992-ci ildə neoqotik üslubundakı müasir iyirminci əsr memarlığının elementləri ilə başladı. Binanın təməli 24 dekabr 1995-ci ildə qoyuldu və bu, Məsihin doğumunun böyük bayramına təsadüf etdi.

2000-ci ilin iyununda kilsə evinin inşasına başlanıldı və inaşaat 30 oktyabr 2002-ci ildə başa çatdı. Tikili 30 yanvar 2003-cü ildə, Baş yepiskop İosif Veselovski tərəfindən təqdis edildi.

Padualı Müqəddəs Antoni kilsəsi avqustun ortalarında baş yepiskop Amedee Qrab da başda olmaqla Avropa yepiskopluğunun nümayəndələri tərəfindən ziyarət edildi. Bu nümayəndə heyətinə müxtəlif ölkələrin: İtaliya, İsveçrə, Polşa, Litva, Çexiya, Ukrayna, Azərbaycan, Türkmənistan, Tacikistan və Moldovanın din xadimləri də qatılmışdı. Səfər kütləvi repressiyaların xatirəsinə həsr olunmuşdu.

Orqan
-----

1999-cu ilin iyun ayında kilsədə Polşa şirkəti olan "Ludwik Saganowski"nin 1948-ci ildə istehsal etdiyi orqan quraşdırıldı. Alət Poznandakı (Polşa) Müqəddəs Stanislav Kostka kilsəsi tərəfindən bağışlanmışdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Church of St. Anthony Kokshetau, AKMOLA, Kazakhstan". www.gcatholic.org. October 29, 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: January 30, 2021.
2. ↑  *Celebration of the 25th anniversary of the parish of St. Anthony of Padua in Kokshetau  Arxivləşdirilib 2023-08-08 at the Wayback Machine*
3. 1 2 3 4 5  "Приход Святого Антония (Кокшетау)" (rus). 2022-08-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-222.
4. ↑  *St. Anthony of Padua Church Arxivləşdirilib 2022-08-26 at the Wayback Machine*
5. ↑  *KOKSHETAU: RESTORATION OF THE ORGAN IN THE CATHEDRAL OF SAINT ANTONY Arxivləşdirilib 2022-02-14 at the Wayback Machine*
6. ↑  *Music under the arches of the temple  Arxivləşdirilib 2022-02-14 at the Wayback Machine*
**Tufan zirehli maşını-** Azərbaycan Respublikası Müdafiə Sənayesi Nazirliyi tərəfindən dizayn və istehsal edilən zirehli döyüş maşını.

Tarixi
------

Tufan zirehli maşını ilk dəfə ADEX-2016 ikinci Azərbaycan Beynəlxalq müdafiə sərgisində maket və 3D animasiya formatında nümayiş etdirilib, lakin avtomobilin seriya öncəki prototipi gövdə forması və bəzi detallara görə konseptdən bir qədər fərqlidir. Zirehli maşını yalnız aqreqat və şassi hissələrində donor detallardan istifə olunmuşdur. Tufan zirehli maşını 100 faiz Azərbaycan dizaynerlərinin və mühandislərinin kreat fikirləri və təcrübəsi ilə istehsal olmuşdur.

Texniki xüsusiyyətləri
----------------------

Tufanın ağırlığı 12,3 tona çatır və zirehli maşın 10 nəfərlik şəxsi heyəti tam təhlükəsiz şəraitdə 3 tona qədər faydalı yük ilə daşımaq qabiliyyətinə malikdir. Maşın NATO-nun STANAG 4569 ballistik qoruma standartının 3-cü səviyyəsinin tələblərinə uyğundur.

Şosedə saatda 85 kilometr sürətinə çatan maşın həm də 65 sm dərinlikdəki xəndəkləri və 1,2 metr su maneələrini keçmə qabiliyyətini malikdir, məlumatda bildirilir. Tufanın dəf edilən eniş və yoxuşunun səviyyəsi 30 dərəcə, yamacı isə 18 dərəcədir. Zirehli maşının yerində dönmə radiusu 20 metrə çatır və onun uzunluğu 7,3, eni 2,44, hündürlüyü isə 2,8 metrdir. Tufanın gövdəsi universal formatda layihələndirilib ki, maşının güc aqreqatı sırasına 8 və ya 12 silindirli 230-dan 550 at gücünə qədər istənilən dizel, turbodizel müharrikləri və transmissiyalar tətbiq oluna bilər.

İstifadəçilər
-------------

* AzərbaycanAzərbaycan

Həmçinin bax
------------

•Müdafiə Sənayesi Nazirliyi (Azərbaycan)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Arxivlənmiş surət". 2020-10-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-28.
2. 1 2 3 4 5  "Arxivlənmiş surət". 2020-10-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-28.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-10-31 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-28.
4. ↑
**İnsan beyninin ancaq 10%-nin işlənməsi haqqında mif** –
insan beyninin ancaq 10%-nin (başqa mənbələrdə hətta 2%, 7%, 5% və s.) iddia edən mif. Çox vaxt Albert Eynşteynə aid edilir. Hətta o fikir də var ki, insan öz beynini hansısa yollar vasitəsi ilə 10%-dan artıq işlədə bilər.

İntellekt həqiqətəndə fərqli məşqlər ilə inkişaf etdirmək olar, lakin "insanlar ancaq beynin 10%-ni işlədir" fikri yanlışdır. Müasir araşdırmalar nəticəsində məlum olub ki, beynin hər bir hissəsi bir vəzifə yerinə yetirir və insan beyninin elə bir hissəsi tapılmıyıb ki, o işləməsin.

Maqnit rezonans tomoqrafiyası və pozitron-emission araşdırmalar nəticəsində təyin olmuşdur ki, hətta yuxu zamanında belə insan beyninin bütün hissələri müəyyən səviyyədə aktiv olur.

Tarixi
------

Bu əfsanənin mənşəyi Vilyam Ceymsin və Boris Sidisin işləri ola bilər. Onlar 1890-cı ildə uşağın sürətli inkişafı haqqında nəzəriyyəno Uilyam Jeyms üzərində test edirdilər və İQ nəticələr rekord səviyəyə çatdı – 250-300. Vilyam Ceyms özü bəyanət verirdi ki, insanlar öz beyninlərin tam işlətmirlər. 1936-cı ildə Deyl Karneqinin "Dostları necə qazanmaq və insanlara necə təsir etmək" kitabının başlığında amerikan yazıçı Louell Tomas yazmışdır ki, Professor Vilyam Ceyms deyir ki, insanlar beyinlərinin ancaq 10%-ni işlədir.

Müasir mədəniyyətdə
-------------------

#### Əfsanə bu filmlərdə əsas kimi istifadə edilirdi:

* Bədii film «Qaranlıq sahəsi».
* Bədii film «Cadugərin dağı».
* Bədii film «Lüsi».
* Bədii film «Kərəntiçi».
* Serial «Kayl XY».
* Ayzek Azimovun «Biz xatırlamıyaq deyə».

İstinadlar
----------
**Harputun mühasirəsi** — Səfəvi imperiyasının əlində olan Bayburt şəhərinin Osmanlı ordusu tərəfindən mühasirəyə alınması nəzərdə tutulur.

Arxa plan
---------

Hələ şahzadə olduğu dövrdən Səfəvilərin və onları dəstəkləyən Anadolu türk tayfalarının fəaliyyətlərini yaxından izləyən və mövcud təhlükəni görən Səlim 1512-ci ildə sultan taxtını ələ keçirdikdən sonra onlara qarşı aktiv mübarizəyə keçdi.

Buna qədər Şah İsmayıl Anadoludakı özünə rəğbət bəsləyən müxtəlif türk-qızılbaş tayfalarını təşkilatlandırmış və onların vasitəsiylə Anadoluda özü üçün güclü dayaq yaratmışdı. Nəhayət 1514-ci ildə Sultan Səlim uzun hazırlıqlardan sonra Şah İsmayıl üzərinə hücuma keçdi. Elə həmin ildə baş vermiş Çaldıran döyüşündə qızılbaş ordusu böyük cəsarətlə döyüşsə də, sonda artilleriya silahlarının çatışmazlığı və Osmanlıda bu silahların çoxluğu nəticəsində məğlub oldu. Qızılbaş ordusunun məğlubiyyətindən sonra Anadoludakı Səfəvi mülkləri təhlükə altına düşdü, Osmanlı ordusu bir-bir bu qalaları və şəhərləri ələ keçirməyə başladı.

Bunun ardınca Kəmax, Diyabəkir mühasirələrində və Ovacıq döyüşündə Səfəvi ordusu məğlub oldu.

Mühasirə
--------

Şərqi Anadolunun fəthi üçün Diyarbəkir bəylərbəyi Bıyıklı Mehmed Paşaya Qaraman bəylərbəyi Hüsrəv Paşa komandanlığında bir ordu göndərildi. Bu yardım qüvvələri Mardin dolaylarında olan Mehmed paşaya qatılmadan öncə Harputu mühasirəyə aldı. 23 martda başlayan mühasirə üç gün davam edən döyüşdən sonra Osmanlı ordusunun qələbəsi ilə nəticələndi. Qala təslim alındıqdan sonra Hüsrəv paşa Mardində olan Bıyıklı Mehmed paşanın ordusu ilə birləşdi.

Həmçinin bax
------------

* Kemahın mühasirəsi
* Diyarbəkirin mühasirəsi
* Bayburtun mühasirəsi
* Çaldıran döyüşü
* Qoçhisar döyüşü
* Mardinin mühasirəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  *İsmail Hami Danişmend.* İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi. II. İstanbul: Topkapı/İstanbul: Doğu Kütüphanesi. 1971. səh. 35.
2. ↑  *Afaq Qasımova.* Yeniyetmələrin tarixi şəxsiyyətlərin nümunəsində tərbiyə edilməsi. Bakı: Nurlan. 2006. səh. 30.
3. ↑  *Nejat Göyünç.* Kuvvetlerin takviyesi alınan tedbirler. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Basımevi. 1969. səh. 21. ISBN 9789751604026.
4. ↑  *Mehmet Ali Ünal.* "Harput". TDV İslam Ansiklopedisi. 1997. 19 avqust 2019 tarixində arxivləşdirilib.
Kutluğu Timur minarəsi
**Köhnə Ürgənc** (Türkməncə: Köneürgenç) — Türkmənistanın şimal-şərqində Ceyhunnun cənub sahilində Taşoğuz rayonunda yerləşən ortaçağ xarabalarının adıdır.

Tarixi
------

Gürgənc şəhəri Əhəmənilər İmperiyasına bağlı Xarəzm bölgəsinin mərkəzi idi. Daha sonra Xarəzmşahlar dövlətinin paytaxtı olmuşdur. Ancaq Böyük Monqol imperiyası tərəfindən dağıdılmış və təkrar inşa edilmişdir.

Ürgənc şəhəri müsəlman Şərqində ən böyük mədəni mərkəzlərdən biri hesab edilirdi.

1646-cı ildə şəhərin insanları yeni şehre (Taze Ürgenç’e) taşınınca, önceki şehir "Köhne Ürgenç" (Eski Ürgenç) olaraq anılmağa başladı.

Bu şəhərdə XI əsrda ve XVI əsrdə qalma bir sıra qalıntı var. Qaltıntıların ən önəmlileri, bir məscid, bir karvansara qapısı, qalalar, türbəler və bir minarədir. Qalıntılar, memari və sənət aləmində təsiri İran, Əfqanıstan və daha sonra XVI əsrdəki Hindistanındaki Böyük Moğol imperiyasına qədər uzanan başarıların bir bəlgesidir.

Köhnə Ürgəncdə, Kübraviyyə və Zəhəbiyyə təriqətlarının qurucusu Nəcməddin Kübranın türbesi, Türkmənlər'in dört büyük velisinin (Priyar Veli, Danıyar Veli, Şıhatar Veli ve Döven Veli) mezarları, Xarəzmşah İl Aslan'ın ve Sultan Təkişin türbesi (Gökgömmez - Mavi Kubbe olarak bilinir) ilə məscidi, Xarəzmşahlar sülaləsi hökmdarlarının sarayı olaraq işlənilən Türebeg xanım türbəsi yer alır.

Yayda istilik +40~+45, qışda soyuq -20~-30'dur.

Köhnə Ürgənc 2005-ci ildə Ümumdünya irsi siyahısına salınmışdır.

Ədəbiyyat
---------

* Бартольд В.В. Работы по исторической географии / В.В. Бартольд; [Подгот. К изд. О. Большаковым; Отв. Ред. А.М. Беленицкий]. - [Перепеч. с изд. 1965 ] М: Вост. Лит. 2002. - 711 с. С. 403-404.
* Толстов С.П.: Древний Хорезм. Опыт историко-археологического исследования. — Москва: МГУ, 1948. — 352 с. + 87 табл. с.
* Толстов С.П.: По следам древнехорезмийской цивилизации. — Москва / Ленинград: АН СССР, 1948. — 328 с.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Köhnə Ürgənc ilə əlaqəli mediafayllar var.

| ⛭Türkmənistanda yerləşən UNESCO-nun Ümumdünya irsi |
| --- |
|  | Köhnə Ürgənc  • Qədim Mərv Dövlət Tarixi Mədəni Parkı  • Nisa |  |
**Bursanın mühasirəsi** – Osmanlı dövləti tərəfindən Bursanı ələ keçirmək üçün həyata keçirilmiş mühasirə əməliyyatıdır.

Bursa mühasirəsi 1317/1320-ci ildən 6 aprel 1326-cı ilə qədər – yəni şəhər ələ keçirilənə qədər Osmanlıların Prusanı (hal-hazırda Türkiyədə yerləşən Bursa şəhəri) ələ keçirmək üçün tədbiq etdikləri plan zamanı həyata keçirilmişdir.

Mühasirə
--------

Osmanlılar bundan əvvəl heç vaxt şəhər ələ keçirə bilməmişdilər. Mühasirə dövrü zamanı mütəxəsislik və yetərli mühasirə vasitələrinin olmaması şəhərin ancaq altı və ya doqquz il sonra ələ keçirilməsinə səbəb oldu. Bəzi qaynaqlara görə, Osman Qazi şəhərin ələ keçirilməsindən dərhal sonra təbii səbəblərdən vəfat etmişdir. Osman Qazi vəfat etdikdən sonra Bursaya dəfn edilmişdir.

Sonrası
-------

Şəhərin ələ keçirilməsindən sonra oğlu və ardıcılı Orxan Bursanı Osmanlının ilk rəsmi paytaxtına çevirdi və Ədirnənin paytaxt olduğu 1366-cı ilə qədər Bursa Osmanlının paytaxtı oldu.
Nəticədə, Bursa Osmanlı tarixində qurucu şəhər olaraq və eyni zamanda Osmanlı memarlığının meydana çıxdığı yer olaraq da xüsusi yerə sahib oldu. Bu dövrdə Bursada tikilmiş möhtəşəm memarlıq nümunələrinə misal olaraq Bursa Ulu Məscidini, I Bəyazid Məscidini, Hüdavəndigar Məscidini və Yaşıl Məscidi göstərmək olar. Orxanın hakimiyyət illərində təmir-tikinti, hamam, məscid və karvansara kimi memarlıq nümunələrinini inşası yolu ilı şəhər daha da böyüdü. Orxan Qazinin əmri ilə bu gün Hisar ilçəsi olaraq bilinən yerə məscid və mədrəsə inşa edilmişdi. Ölümündən sonra Orxan Qazi də Bursa da – atasının məzarının yanında dəfn edildi. 1331-ci ildə Bursanı ziyarət edən müsəlman səyyah ibn Bəttutə sultandan təsirlənmiş və Bursanı gözəl bazarlar və geniş küçələrlə, baxçalarla və yaylalarla əhatə olunmuş gözəl şəhər olaraq təsvir etmişdi.

Əhəmiyyəti
----------

Paul K. Davis bu barədə bunları yazmışdır:
"Bursanın ələ keçirilməsi I Osman və onun xələflərini Osmanlı imperiyasının başlanğıcı olaraq Kiçik Asiyada böyük güc olaraq müəyyənetdi."

Həmçinin bax
------------

* Pelekanon döyüşü
* Dinboz döyüşü
* Osmanlı imperiyası
* Konstantinopolun mühasirəsi (1391)
* Konstantinopolun mühasirəsi (1422)

İstinadlar
----------

1. ↑  *Rogers, Clifford.* The Oxford Encyclopaedia of Medieval Warfare and Military Technology. səh. 261. ISBN 9780195334036.
2. ↑  *Nolan, Cathal J.* The Age of Wars of Religion, 1000-1650: An Encyclopedia of Global Warfare and Civilization. 2006. səh. 100-101. ISBN 9780313337338.
3. ↑  *Ágoston, Gábor; Masters, Bruce Alan.* Encyclopedia of the Ottoman Empire. Infobase Publishing. 2009. səh. 105. ISBN 9781438110257.
4. ↑  *Hore, A. H. (2003).* Eighteen Centuries of the Orthodox GreeC hurchk. Gorgias Press LLC. səh. 455. ISBN 9781593330514.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Əmbərçay (dəqiqləşdirmə).

**Əmbərçay** — Qax rayonunda çay.

Toponimikası
------------

Türk dillərində anbar "su anbarı", "məhsuldar torpaq" və s. mənalarında işlənir. Tədqiqatlar anbar sözünü etnonim hesab edirlər. Azərbaycan dilinin bəzi dialektlərində əmbərə "kiçik, dayaz arx", əmbərçu "bostan sulamaq üçün su şırımı" mənalarında işlənir. Hidronim əmbər (dayaz arx) və çay (su hövzəsi) komponentlərindən düzəlib, "dayaz çay, suyu az olan çay" deməkdir. Bu fikri hazırda Əmbərçayın quruyaraq Qanlı Qobu adlanması faktı da təsdiq edir. XIX əsrdə Qafqazda Kutaisi quberniyasının Raçin qəzasında Ambar, Tiflis quberniyasının Tioneti qəzasında Ambarisxevi, Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında Ambarlu, Zaqatala dairəsində Əmbərçay və s. toponimlər qeydə alınmışdır. Dağlıq Altayda Ambarlu adlı çay vardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Əmbərçay // Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. I cild. Bakı: Şərq-Qərb. 2007. 304. ISBN 978-9952-34-155-3.
**Edison silindir fonoqraf** 1899
**Qrammofon** (*yun.* fone - səs və grammein - yazmaq) və ya **fonoqraf** — iki ayrı hissədən ibarət olan, musiqi dinləmə cihazı.

Quruluşu
--------

Qrammofon iki bölmədən ibarətdir:Lövhə və maşın.
Lövhə plastik maddələrdən hazırlanan bir diskdir. İki tərəfində də spiral şəklində oyuğlar vardır. Bu oyuğlar girintili, çıxıntılıdır. Özəl olaraq hazırlanmış qrammafon iynəsi bu oyuğlar arasında dolaşarkən, əmələ gələn titrəşimlər, lövhəyə gələn səsin yenidən eşidilməsinə səbəb olur. 
Maşın, lövhənin davamlı olaraq və eyni sürətlə fırlanmasını təmin edən bir motor ilə, səsi yansıtan bir bölümdən ibarətdir. Motor elektriklə işləyir və dəqiqədə ortalama hesabla 78 dəfə dövr edir. Elektriklə işləyən qrammofonlara pikap deyilir.
Maşın bölümünə yerləştirilən lövhələr hər iki bölmədə mövcud olmazsa, istifadəsiz hala düşər. Lövhələr əsasən plastik maddələrdən istehsal olunsa da, maşın bölümündə fərqli metallardan istifadə olunur.

Tarixi
------

1877-ci ildə Tomas Alva Edison (Thomas Alva Edison) tərəfindən fonoqraf kəşf edilmişdir. Bu kəşfin təkmilləşdirilməsi qrammofonun və patefonun yaranmasına gətirib çıxardı.
Qrammofonu 1877-ci ildə bir-birindən xəbərsiz olaraq Şarl Kro (Charles Cros) və Tomas Edison (Thomas Edison) ixtira etmişlər. Emil Berliner isə Kronun işləri ilə tanış olaraq bu qurğunu təkmilləşdirmiş və ona patent almışdır.

İstifadə qaydası
----------------

Qrammafon istifadəsi çox asandır. Əvvəlcə alınan lövhəni qrammofon üzərində olan boşluğa yerləşdirmək lazımdır. Sonra isə, qrammofon iynəsi lövhə üzərindəki boşluğa buraxılır. Beləliklə, lövhə içində yer alan musiqi lövhə və maşın arasında titrəşimlər sayəsində çölə yayılır. Ancaq alınan lövhənin dəqiqə içində dönmə sayısının qrammofon üçün uyğun olub olmadığına diqqət etmək lazımdır.

Həmçinin bax
------------

* Musiqi alətləri

İstinadlar
----------

1. ↑  "T.S.F Et Radiodiffusion". 17 Mart 2013. 13 oktyabr 2008 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  Əliquliyev R.M. Salmanova P.M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

Vikianbarda Qrammofon ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Nova Poçta** (*ukr.* Нова пошта) — Sənədlərin, yüklərin və bağlamaların təcili çatdırılmasını təmin edən Ukrayna şirkəti.

Tarix
-----

Şirkət 2001-ci ildə qurulmuşdur. Əsas həmtəsisçilər Vyaçeslav Klimov və Vladimir Popereşnyuk, eyni zamanda azlıqların həmtəsisçisi İnna Popereşnyukdur. Başlanğıc kapitalı 7000 ABŞ dollar olmuşdur. 

2018-ci ildə şirkət Ukrayna daxilində 174 milyondan çox yük çatdırmışdır. 2018-ci ildə şirkət Ukraynanın nəqliyyat sənayesində vergi ödəyiciləri arasında 4-cü yer olan 1615,6 milyon qrivna vergi ödəmişdir.

2019-cu ilin sonuna qədər Nova Poçta şəbəkəsi, saatda 14 ilə 20 min bağlama işləməni nəzərdə tutan Kiyev, Xmelnytski və Lvov şəhərlərində çeşidləmə terminalları olan 6000-dən çox filialı əhatə edir. 

2019-cu ilin sonunda Nova Poçta 2,7 milyard qrivnadan çox vergi ödəyib və vergi ödəmələrinin həcminə görə Ukraynanın ən böyük 100 şirkətinin siyahısında 27-ci yeri tutub..

Xidmətlər
---------

Nova Poşta qrupu, Nova Poşta MMC-yə əlavə olaraq Ukrayna və xarici şirkətləri, xüsusən NP Logistic, POST FINANCE və Nova Poshta International şirkətlərini əhatə edir. Qrupun müştəriləri həm biznes, həm də fərdlərdir.

"Nova Poşta" fiziki şəxslər və biznes üçün çatdırılma, "NP Logistic" malların anbarlarda saxlanması, qablaşdırılması və alıcıya sifariş göndərilməsi, "POST FINANCE" bank olmayan maliyyə institutu pul köçürmələri və elektron pul ilə əməliyyatları özündə birləşdirir. Ekspres çatdırılma üçün beynəlxalq tərəfdaş şəbəkəsi Nova Poçta International tərəfindən inkişaf etdirilir.

Mükafatlar
----------

2016-cı ildə Inc-in Amerika nəşri "Nova Poşta" şirkətini ən sürətli inkişaf tempini nümayiş etdirən Avropanın ən yaxşı 5000 şirkətinin reytinqinə 1428 sayına daxil etmişdir.

Elə həmin il, Kiyev Poçtu tərəfindən şirkət 25 ən yaxşı Ukraynalı İT startapları, texnoloji firmaları, onlayn mağazaları siyahısına daxil edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Власники та бенеціфіціари компанії ТОВ «НОВА ПОШТА»". 2023-01-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-20.
3. ↑  Как мы создали бизнес: Вячеслав Климов о создании «Новой Почты», интервью AIN
4. ↑  "Кто возглавил рейтинг: Офис определил ТОП-100 крупнейших налогоплательщиков за 2018" (rus). ГФС Украины. 2019-01-25. 2019-12-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-27.
5. ↑  "6000 отделений в 2019 году: Нова Пошта активно развивает сеть". Обозреватель. 2019-12-23. 2023-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-29.
6. ↑  "ТОП-100 компаний Украины по сумме уплаты налоговых платежей за 2019 г." (PDF) (ukrayna). Рейтинг — бизнес в официальных цифрах. 2020-03-04 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-03-04.

Mənbə
-----

* Официальный сайт (ukr.) (rus.)
* "Сеть «Нова пошта»" (ukrayna). Элита. 2019-12-01. İstifadə tarixi: 2019-12-30.
**Vətən yolunda** - 1941-ci ilin oktyabr ayında Təbrizə nəşrə başlamış ordu qəzeti.

  

2-ci dünya müharibəsi illərində Təbrizdə birinci olaraq, Azərbaycan dilində ərəb əlifbası ilə nəşr olunmuş Qızıl Ordu qəzeti idi. İlk nömrəsi 1941-ci il oktyabr ayının 11-də günaşırı olaraq nəşr olunmağa başlamışdır. Qəzetin çap olunmasının birinci mərhələsi 1942-ci il aprelin 13-ə qədər davam etmiş və bu müddətdə 89 nömrəsi çıxarılmışdır.

"Vətən yolunda" qəzetinin nəşr olunduğu birinci mərhələ ilə eyni zamanda İranın başqa şəhərlərində Qızıl Ordu qəzetləri nəşr olunurdu. Məsələn, Urmiyada Azərbaycan dilində "Qızıl əsgər" (redaktor Zülfəli İbrahimov), Rəştdə fars dilində "Sərbaz-e sorx" (redaktor Xasay Vəzirov) qəzetləri çap olunurdu.

İkiillik fasilədən sonra 1944-cü il aprel ayının 10-dan qəzetin ikinci mərhələsinin nəşri başlanmışdır. Bu mərhələ 1946-cı ilin mayın 1-ə qədər davam etmiş və həmin müddət ərzində (1941-1946) qəzetin 406 nömrəsi nəşr olunmuşdur.

Qəzetin səhifələrində Məhəmməd Biriya, Mir Mehdi Etimad, Əli Fitrət, Aşıq Hüseyn Cavan, Balaş Azəroğlu, Əli Tudə, Yəhya Şeyda, Məhəmmədbağır Niknam, Məhəmmədəli Fəxrəddini (Məhzun), Hökumə Billuri, Əli Nişani, Həbib Sahir, Qulu xan Borçalı, Tağı Milani, Məhəmmədəli Hilal Naseri, Mədinə Gülgün və bir çox başqalarının şerləri, Məhəmmədlu Əbbasi, Ə.Sefvət, Abdulla Fərivər, Səməd Səbahi, Mirrəhim Vilayi, Məhəmmədəli Fərzanə (Qövsi) və bir çox başqalarının məqalələri çap olunurdu.

Öz ədəbi dilini öyrənən İran azərbaycanlıları üçün "Vətən yolunda" qəzetinin xüsusən böyük əhəmiyyəti vardır. "Vətən yolunda" qəzeti uzun illər Rza şah hakimiyyətindən sonra İranda ilk dəfə Azərbaycan dilində çap olunan qəzet idi.

Qəzetin nəşr olunduğu illərdə (1941-1946) Mirzə İbrahimov, Həsən Şahgəldiyev, Rza Quliyev onun baş redaktorları olmuş, Redaksiyada isə şairlərdən Süleyman Rüstəm, Osman Sarıvəlli, Məmməd Rahim, yazıçılardan Süleyman Rəhimov, Əvəz Sadıq, Ənvər Məmmədxanlı, Qılman İlkin (Musayev), Seyfəddin Dağlı (Abbasov), Cabbar Məcnunzadə, jurnalist, elm və mədəniyyət xadimlərindən İsrafil Nəzərov (məsul katib), Qulam Məmmədli, Həmid Yolçiyev, Cəfər Xəndan (baş redaktorun müavunu), Mehdixan Vəkilov, Mirzəağa Quluzadə, Rəhim Sultanov, Məmmədağa Sultanov, rəssamlardan İsmayıl Axundov, Kazım Kazımzadə, Salam Salamzadə və bir çox başqaları işləmişlər.

"Vətən yolunda" qəzetinin səhifələrində 50-yə yaxın yerli şair öz şerlərini çap etdirirdi. 
Elə onlar da qəzetin nəzdində "Şairlər məclisinin" yaranmasının təşəbbüsçüsü oldular. "Şairlər məclisi"nin ilk iclası 1945-ci il yanvarın 7-də keçirildi və Mir Mehdi Etimad onun sədri seçildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  doğru-düzgün salnaməsini yazmış ədib və dilimizin fədakar qoruyucusu[*ölü keçid*]
2. ↑  *Cəmil Həsənli.* Güney Azərbaycan tarixin yol ayrıcında (1939-1945). Bakı: Qanun nəşriyyatı. 2023. səh. 42.

Mənbə
-----

* Cavanşir Vəkilov. Azərbaycan Respublikası və İran: 40-cı illər (mədəni əlaqələr). Bakı: Elm, 1991, 7,3 çap vərəqi.

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qəzet ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
***Gülbala Salamov Ağaməmməd oğlu*** (d.1928- ci il Bakının Saray qəsəbəsi. ö.1985-ci il) kənd təssrüfatı üzrə fəlsəfə doktoru.

Həyatı
------

G.A.Salamov Bakının Saray qəsəbəsində anadan olmuşdur. 1953-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Geologiya-coğrafiya fakültəsini coğrafiyaçı ixtisası üzrə bitirmişdir. Həmin il AMEA Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutunun Meşə torpaqları laboratoriyasına işə qəbul edilmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

1957-ci ildə həmin institutun aspiranturasını bitirmişdir. 
1964-cü ildə "Böyük Qafqazın qara torpaqları" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək kənd təsərrüfatı elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. 1968-ci ildən AMEA Coğrafiya institutuna işə keçirilmiş və baş elmi işçi vəzifəsində işləmiş, sonra isə "Meşə torpaqlarının genezisi və xəritələşdirilməsi" laboratoriyasına rəhbərlik etmişdir. O, Azərbaycanın bir sıra regionlarında meşə torpaqlarının yayılması, onların genetik-təsərrüfat xüsusiyyətləri, torpaqlardan səmərəli istifadənin yolları və başqa məsələlərə aid elmi tədqiqat işləri aparmış, irimiqyaslı torpaq xəritələri tərtib etmişdir.
G.Salamovun 2 monoqrafiyası "Böyük Qafqazın alçaq və dağətəyi zonalarının qara torpaqları" (1971), "Böyük Qafqazın cənub yamacının meşə torpaqları" (1978) və 80-dən çox məqaləsi nəşr olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  B.Budaqov Azərbaycanın Coğrafiyaçı alimləri "Elm" nəşriyyatı Bakı 2013 səh.191
**Qaşqarlılar** (uyğ. қәшқәрлиқләр) — uyğurların ən böyük etnoqrafik qrupu. Uyğur dilinin mərkəzi dialektinin Qaşqar dialektində danışırlar. Antropoloji cəhətdən daha çox Qafqazoid irqinin Pamir-Fərqanə tipinə aiddirlər, aralarında Hind-İran tipinin nümayəndələri də vardır. Ümumi sayı 25 milyona yaxındır, onlar əsasən Qaşqar vahəsində yaşayırlar, Urumçi, Külcə, Karamay şəhərlərində də çoxlu qaşqarlı yaşayır, Orta Asiya ölkələrinin uyğur icmalarında, əsasən Bişkek, Daşkənd, Fərqanə vadisində yaşayanlar, eləcə də Pakistan, Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə, Aİ ölkələri, ABŞ, Avstraliya və Kanadada yaşayan uyğurların çoxu qaşqarlıların soyundan gələndir.

İndiki dövr
-----------

Hal-hazırda saylarına baxmayaraq, qaşqarlılar Sincan-Uyğur Muxtar Rayonunda yerli və partiya hakimiyyət orqanlarında zəif təmsil olunur. Qaşqarlıların əsas hissəsi kənd təsərrüfatında və sənayedə az maaşlı işlərdə çalışırlar. Həmçinin, qaşqarlıların böyük bir hissəsi kiçik və orta biznesdə, Çin ilə Mərkəzi Asiya ölkələri və Pakistan arasında irimiqyaslı topdansatış ticarətində, Çinin daxili şəhərləri ilə ticarətdə, ÇXR-in daxili əyalətlərində, fabriklərdə və zavodlarda işləyirlər. 2009-cu ildə Quandundakı oyuncaq fabrikində qaşqarlı işçilər ilə münaqişə yaranmış, iğtişaşılar sonradan Sincan şəhərlərinə yayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Dzen.ru.* Какая связь между китайскими уйгурами и европейцами. 2022-10-17 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Из истории уйгуров. Часть... - Кочевники Великой степи". www.facebook.com (rus). İstifadə tarixi: 2022-11-27.
**Ayıdağ** (*ukr.* Аю-Даг, krımtat. Ayuv Dağ, Аюв Дагъ) — Krımda yerləşən dağ zirvəsi. Dağın hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 571 metr (570,80 m) yuxardadı, şimal qərb istiqamətində dağ massivi 2400 metrədək azca uzanır. Ümumi sahəsi təxminən 4 kvadrat kilometrdi. Ayuv Dağ kompleksi dövlət təbiət yasaqlığı sayılır.

Geoloji mənşə
-------------

Ayu-Daq klassik lakkolitdir, yəni tam formalaşmamış vulkandı. Dağ təxminən 150 milyon il əvvəl yer qabığının sınıq yerlərinə maqmanın daxil olması nəticəsində orta yura geoloji dövründə yaranıb. Bugünə kimi burada 18 mineral aşkar edilmişdir.

Flora və fauna
--------------

Flora təmsilçilərindən bunları qeyd etmək olar: palıd ağaclarının növləri (Quercus petraea və Quercus pubescens), adi göyrüş,adi quşarmudu, bereka, adi zoğal, tikanlı qaratikan, həmərsin. Həmçinin, burada relikt bitkiləri də var: arbutus andrachne, hündür və tikanlı ardıc, tikanlı bigəvər və s. Ayuv Dağ qoruğunun bitki aləmində bitkilərin ümümlikdə 577 növü tanınır, onlardan 44-ü Qırmızı kitaba salınmışdır.

Ayuv dağında tülküyə, porsuğa, dələyə, kirpiyə, sincaba, gəmiricilərə və başqalarına rast gəlmək olar.  Ayuv Dağda yaşayan 16 heyvan növü Qırmızı kitaba salınıb. 1974-cü ildən Ayuv Dağ dövlət təbiət yasaqlığı sayılır.

Toponimika
----------

Ayuv Dağ, şimaldan görünüş
Ayuv Dağ kompleksinin adı iki krımtatar sözlərindən ibarətdir: ayuv — ayı və dağ. Ancaq, Krımın görkəmli tədqiqatçılarından Pyotr İvan Keppenanın araşdırmasına görə hələ XIX əsrin başlanğıcında krım tatarları bu dağı Biyuk-Kastel (Böyük Qala) adlandırırdılar, P.İ.Keppenin ehtimalına görə, dağ orta əsrlərdə Aya (*yun.* Ἁγία - müqəddəs) adını daşıya bilərdi, sonra isə yunan sözü "Aya" krımtatar olan "Ayuv"-a dəyişdi.

Dağın antik dövrdə hansı adı daşıdığı tam məlum deyil. Ayuv Dağ Parfenion və Partenion burunları ilə tez-tez eyniləşdirilir, Bu versiyanın xeyrinə dağın ətəyində yerləşən Partenit qəsəbəsinin adını çəkmək olar. Bir sıra tədqiqatçılar, məsələn, İvan Pavloviç Blaramberq hesab edir ki, antik yazılarda Ayuv Dağ "Kriumetopon" (yun. Qoyun alnı) burunu kimi göstərilib. Lakin, fərziyyələrin hər ikisi mübahisəlidi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ајыдағ // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 194.
2. ↑  ↑ Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, səh. 76 (rus)
3. 1 2  Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, səh. 77 (rus)
4. ↑  **↑** Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, səh. 78 (rus)
5. ↑  **↑** Кеппен П. И. Крымский сборник, СПБ,1837, səh. 167
6. ↑  Домбровский О. И. Столбунов А. А. Баранов И. А. Аю-Даг — «святая» гора, Симферополь: Таврия, 1975, səh. 60
7. ↑  Домбровский О. И. Столбунов А. А. Баранов И. А. Аю-Даг — «святая» гора, Симферополь: Таврия, 1975, səh. 25-26
8. ↑  **↑** Домбровский О. И. Столбунов А. А. Баранов И. А. Аю-Даг — «святая» гора, Симферополь: Таврия, 1975, səh. 34
**Semenik Milli Parkı - Karaşul dərəsi** (*rum.* Parcul Naţional Semenic-Cheile Caraşului) - Rumıniyanın cənub-qərbində qorunan ərazi - milli park. Park ölkənin Karaş-Severin judetsində yerləşir. Beynəlxalq Təbiətin və Təbii Sərvətlərin Mühafizəsi Birliyinin II kateqoriyasın daxildir.

Ümumi məlumat
-------------

Milli park Anina və Semeniç dağlarında yerləşir. Hər iki dağ Banat silsiləsinə daxildir. Sahəsi 36,214 hektardır. Ərazi tipik karst və meşə landşaftına malikdir. Bəzi ağacların yaşı 300-dən çoxdur. Avropanın qədim meşə sahələrindən birdir. Milli park daxilində *Cheile Carasului, Izvoarele Carasului* qoruqları fəaliyyət göstərir.

Karaşul dərəsi ölkənin ən uzun və ən gözəl çay dərələrindən biridir. Zəngin flora və faunası, eləcə də çoxlu karst mağaraları ilə diqqəti cəlb edir. Bəzi yerlədə çay dərəsinin divarları çox dikdir. Əhəng daşlarından ibarət olan bu divarlara yerli əhali „kesseln" adlandırır. Çay dərəsinin sağ sahilində orta əsrlərə aid Qrat qəsrinin (1230) qalıqları yerləşir. Bölgənin ən gözəl mağaralarından biri Komarnik mağarasıdır. Mağara daxilində müxtəlif ölçülü stallaktitlər və stalaqmitlər mövcuddur.

Milli park ərazisində 20 arxeoloji qazıntı ərazisi var. 1955-ci ildə Karaşul dərəsində 800 hektarlıq ərazi qoruq elan edilmişdir. 1973-cü ildə bura Nerakvelen meşə ərazisi də əalavə olundu. 1991-ci ildə mağaralar da qorunan təbiət abidələri elan edildi.

Milli parkda 1200 bitki növü qeydə alınib: şərq palıdı, tikanlı bigəvər, qaytarma, kətan və s. Ərazidə 690 heyvan növü var. Onlardan 29 növü onurğasızlardı. 45 növ isə nadir hesab olunur. Mağaralarda 16 növ yarasa yaşayır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Nationally designated areas (CDDA) (ing.).
2. ↑  protectedplanet.net - Semenic-Cheile Caraşului National Park - location Arxivləşdirilib 2014-01-14 at the Wayback Machine; retrieved on June 06, 2012
3. ↑  dfbb.ro Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine, Die Karasch-Klamm und die Comarnic-Höhle