recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Qadın areolası
Areola rəngləri arasındakı fərqlər
İnsan areolası döş giləsi ətrafındakı süd vəzisi və döşdəki piqmentli sahədir. Areola, daha ümumi olaraq, ətrafındakı toxumadan fərqli bir toxuma strukturuna malik olan bədəndəki kiçik dairəvi bir sahə və ya dərinin iltihablı sahəsi kimi digər kiçik dairəvi sahələrdir.

Yetkin dişi insanların məmə başı, laktasiya (süd ifrazı) zamanı südün müstəqil buraxıldığı döş giləsinin (laklanmış kanallar) ətrafında radial olaraq yerləşmiş bir neçə kiçik deşiyə malikdir. Areoladakı digər kiçik boşluqlar areol vəziləri kimi tanınan yağ vəziləridir.

Areola çəhrayıdan qırmızıya, şokolad rəngindən qəhvə rənginə, tünd qəhvəyi rəngə və ya demək olar ki, qara rəngə qədər dəyişə bilər, lakin ümumiyyətlə açıq dəri tonları olan insanlarda daha solğun, tünd dəri tonları olan insanlarda isə daha tünd formalarda olur. Fərqli rənglərin bir səbəbi döş nahiyəsinin körpə üçün daha aydın formada görünməsini təmin etmək ola bilər.
**I Maymun** - Dərbənd Haşimiləri sülaləsindən olan altıncı müstəqil Dərbənd əmiridir. Sıra sayına görə isə səkkizincidir.

Hakimiyyəti
-----------

Atasının ölümündən sonra əmir olmuşdu. Taxta çıxanda 20 yaşı vardı. Hakimiyyəti zəif idi, bütün güc rəislərin əlində toplanmışdı. Buna görə 987-ci ildə rusları Dərbəndə köməyə çağıran əmir, onların köməyi ilə əsirlikdən azad oldu. 989-cu ildə Gilanlı bir dərviş olan Musa ət-Tutzi Dərbəndə gəldi və öz dini ideyalarını yaymağa başladı. Əmir Maymun belə şərab içməyə tövbə etmişdi. Dərviş gedərək güclənirdi. Bir gün dərviş əmirdən öz rus qulamlarına islamı qəbul etdirməsini yaxud öldürülmələrini tələb etdi, əmir imtina etdikdən sonra dərviş xalqı 990-cı ildə üsyana qaldırdı, əmir qalaya sığınmağa məcbur oldu. 28 günlük mühasirədən sonra əmir sağ qalması şərtilə təslim oldu və qulamları ilə Tabasarana qaçdı. Dərviş isə şəhəri Şirvanşah Məhəmməd ibn Əhmədə təqdim etdi. Şirvanşah 991-ci ildə öldü və Maymun bir daha şəhəri tutsa da, yenə qaçmalı oldu. 992-ci ildə bir daha hücum edən Maymun bu dəfə taxtadan hazırlanmış Dəməşq qapısını yandırdı. 993-cü ildə bir daha hücum edən Maymun bu dəfə Şirvanşahın tikdirdiyi *Əs-sür əl-vəstani* divarını dağıtdı. Həmin il yandırılmış Dəməşq qapısını və Fələstin qapısını bu dəfə dəmirdən tökdürərək bərpa etdirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  V.Minorski -Şirvan və Dərbənd tarixi, səh 44
2. ↑  V.Minorski -Şirvan və Dərbənd tarixi
**Martın Matveyeviç Terexovski** (*rus.* Марты́н Матве́евич Терехо́вский; 1740, Qadyaç[d] – 1796, Sankt-Peterburq) — XVIII əsrin görkəmli rus həkimi, bioloqu, tibb elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

Martın Terexovski 1740-cı ildə Poltava yaxınlığındakı Qaydaç şəhərində anadan olub. 1763-cü ildə Kiyev Akademiyasını bitirdikdən sonra Peterburq baş quru hərbi qospitalına daxil olmuş, 1765-ci ildə buranı bitirdikdən sonra həkim təyin olunub. Botanika elminə olan böyük həvəsinə görə onu Peterburqdakı Apteklər adasındakı Botanika bağına işə götürürlər. 1770-ci ilə qədər Martın burada işləyir, sonra öz hesabına tibb təhsilini artırmaq üçün xaricə getməyə icazə alır. Strasburqda dörd il yarım necə yaşadığı və təhsil aldığı məlum deyildi. bir çox məlumatlara əsasən güman etmək olar ki, Martın Terexovski burada çətin bir vəziyyətdə yaşamışdır.

Terexovski Strasburq Universietini bitirir və 1775-ci ildə "İnfuzorların təbiəti və əmələ gəlməsi haqqındakı məsələnin eksperimental tədqiqi" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edir. 1777-ci ildə Kronşteyn Qospital Məktəbinə müəllim təyin edilir. 1779-cu ildə isə Peterburq Qospital Məktəbinə işə göndərilir.

1787-ci ildən başlayaraq Martın Terexovski Peterburq Baş Quru Hərbi Qospitalında kimya fənni üzrə də mühazirələr oxumağa başlamışdır.

Martın Terexovski 1796-cı ildə 56 yaşında dünyasını dəyişmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Əli Hüseynov, Məcnun Babayev. "Məşhur biologiya alimləri", Bakı, "Maarif", 2002. səh.16–19.

Ədəbiyyat
---------

* Новогрудский Д. М. Первый русский микробиолог — профессор Мартын Матвеевич Тереховский, "Вестник Акад. наук Казахской ССР", 1948, № 5;
* Соболь С. Л. История микроскопа и микроскопических исследований России в XVIII веке. М.—Л. 1949 (стр. 252–298).

Xarici keçidlər
---------------

* "Тереховский Мартын Матвеевич" (rus). biografija.ru. İstifadə tarixi: 2014-09-16.
* *М.К.Бородій.* "ТЕРЕХОВСЬКИЙ". Українська Радянська Енциклопедія (ukrayna). leksika.com.ua. 2014. İstifadə tarixi: 2014-09-16.
**Məlik Arif oğlu Ağamalov** — Qərbi Avropa ənənələri altında, Barokko üslubunda, əsasən natürmort janrında işləyən rəssam, Azərbaycanın əməkdar rəssamı (2015).

Həyatı
------

1962-ci ildə Bakıda rəssam ailəsində anadan olub. Onun dünyagörüşünün formalaşması və, təbii, özünün şəxsiyyət kimi yetkinləşməsi Rəssamlar İttifaqının üzvü olan yaxın qohumları ilə sıx ünsiyyət şəraitində keçirdi. Orta məktəbi bitirdikdən sonra rəssam 1978-ci ildə Ə.Əzimadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbinə, daha sonra isə 1982-ci ildə o, ciddi seçmə imtahanlarından müvəffəqiyyətlə çıxıb Surikov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq İnstitutunun rəngkarlıq şöbəsinə professor Tahir Salahovun yaradıcılıq emaltxanasına qəbul olundu. Xarici ölkələrdə səfərlərdə olması onun yaradıcılığına bilavasitə təsir edir. Təşkil ounan bir çox sərgilərin iştirakçısı olur. 1997-ci ildə Məlik Ağamalov Azərbaycan Rəssamlar İttifaqına daxil olur və yenidən qrup sərgilərində iştirak etməyə başlayır. Muzeyimizdə rəssamın "Mantis" (kətan, yağlı boya), "Oyun-3" (kətan, yağlı boya) adlı əsərləri nümayiş olunur.

Məlik Ağamalov Azərbaycanın müasir sənətinin "intellektual qanadı"nın əsas fiqurlarından hesab olunur. O, əsərinin məhvər ideyasını məharətlə oynatmaqla, həcmli formalardan istifadə etməklə, materialın fakturasını dəyişməklə, bəzən latın sözlərinin qrafik təsvirini verməklə sanki ara qarışdırır, fitnə-fəsada əl atır, heyrətləndirir, lakin heç vaxt zövqün kövrək sərhədlərini aşmır. Lakin başlıcısı budur ki, rəssam apardığı estetik cəhətdən ölçüb-biçilmiş intellektual oyunun arxasında incəsənətdə başlıca meyarı - insanın daxili aləmini göstərməyi unutmur. Bədii üsullardan geniş şəkildə istifadə edən konseptualist rəssamın əsərləri ölkəmizlə yanaşı Fransa, Almaniya, Böyük Britaniya, Rusiya və BƏƏ-də nümayiş etdirilib.

30 dekabr 2015-ci ildə Azərbaycanın əməkdar rəssamı fəxri adına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əsrlərin qovuşağında: Məlik Ağamalov". 2013-12-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-10-28.
2. ↑  "Müasir İncəsənət Muzeyində rəssam Məlik Ağamalovun fərdi sərgisi keçirilib". 2013-04-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-10-30.
3. ↑  *President.* "Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 30 dekabr 2015. 2017-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-30.
**Nazim Məmməd oğlu Hacıbəyov** (8 fevral 1928, Bakı – 23 mart 2020, Bakı) — Azərbaycan memarı, Azərbaycan SSR əməkdar arxitektoru (1979), Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1982).

Həyatı
------

Nazim Məmməd oğlu Hacıbəyov 1928-ci il fevral ayının 8-də Bakıda anadan olmuşdur. Onun atası Məmməd Hacıbəyov, anası isə Cahan Talışinskayadır.

1951-ci ildə Daşkənddə Orta Asiya Politexnik İnstitutunu (Daşkənd Politexnik İnstitutu) bitirmişdir. 1950–1960-cı illərdə Özbəkistan SSR-də işləmiş, onun layihəsi ilə Daşkənddə "Cağatay" istirahət evi, Fərqanədə "Fərqanə" mehmanxanası, Kislovodskda "Özbəkistan" sanatoriyası və s. binalar tikilmişdir.

XX əsrin 60-cı illərinin axırlarından Bakıda işləmişdir. 1970–1983-cü illərdə Bakı şəhərinin planlaşdırılması və Mülki-Mənzil Tikintilərinin Layihə İnstitutunun ("Bakıdövlətlayihə") direktoru, 1983-cü ildən Azərbaycan Memarlar İttifaqı İdarə Heyəti sədrinin birinci müavini olmuşdur. Əhmədli yaşayış massivinin tikintisi (müştərək layihə;1970–1972), Bakıda "Gülüstan" sarayı kompleksi (müştərək layihə; 1980) əsas işlərindəndir.

Nazim Hacıbəyov 1956-cı ildən Azərbaycan Memarlar İttifaqının üzvü olmuşdur.

2020-ci il martın 23-də vəfat edib.

Təltif və mükafatları
---------------------

* "Azərbaycan SSR əməkdar arxitektoru" fəxri adı — 5 dekabr 1979
* Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı — 1982 (Gülüstan sarayının layihəsinə görə)
* "Şöhrət" ordeni — 19 aprel 2000
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü — 5 iyul 2003-cü ildən

Həmçinin bax
------------

* Talışxanovlar

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2  АСЕ, 1987
3. 1 2  "Nazim Hacıbəyovun 90 illiyi". 2021-05-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-09.
4. ↑  ""Gülüstan" sarayının memarı vəfat etdi". oxu.az. 2021-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 mart 2020.

Mənbə
-----

* Назим Мәммәд оғлу Һаҹыбәјов // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. X ҹилд: Фрост—Шүштәр. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1987. С. 147.
**E-nəsil** (həmçinin **Nəsil Z**, **Nəsil M**, **Net Nəsil** və ya **İnternet Nəsil** də adlanır) — 1990-cı illərin əvvəllərindən 2000-ci illərin əvvəllərinədək dünyaya gəlmiş insanların ümümi adıdır.

Ümumiyyətlə desək, bu insanlar Sovet İttifaqının dağılması və Ümumdünya hörümçək torunun yayılması dövründə anadan olmuş insanlardır. E-nəslin əsas xüsusiyyəti qeyri-aktiv həyat tərzi və əsas işlərin internet, mobil telefon və kompüter texnologiyası vasitəsilə həyata keçirilməsidir. Məsələn, elektron seçki (e-seçki), elektron hökumət (e-hökumət), elektron ticarət (e-ticarət), elektron bələdiyyə (e-bələdiyyə) bu nəslin həyatında baş vermiş əsas dəyişikliklərdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Tapscott, Don.* Grown Up Digital: How the Net Generation is Changing Your World. McGraw-Hill. 2008. 15–16. ISBN 9780071508636.
2. ↑  *Walliker, Annalise.* "Generation Z comes of age". Herald Sun. 25 February 2008. 11 September 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 April 2009.  (#apostrophe\_markup)
3. ↑   Arxivləşdirilib 2014-02-09 at the Wayback Machine Rəşad Mehbaliyev, E-demokratiya, e-nəsil, e-seçkilər... Avropa Gənclər Parlamenti, Krakov
**Taras Bulba** - rus yazıçısı Nikolay Qoqolun 1835-ci ildə yazdığı romanıdır. Romanda(Taras Bulba)XV əsrdə Ukrayna kazaklarının müharibələrindən və zəfərlərindən söz açılır.

Hekayə
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***
Taras Bulbanın Andrey və Ostap adındakı iki oğlu Ortodoks məktəbindən qayıdır. Bütün kazaklarda olduğu kimi, onların da tam yetişməsi üçün kazakların əsas ər meydanı olan Zaporejyeyə gedirlər. Çünki, bir kazak ancaq zəfərləri ilə xatırlanır və əsl kazak olur. Onların yeganə misyası dinlərini və millətlərini katolik polyaklardan, tatarlardan, yəhudilərdən və türklərdən qorumaqdır.

Daha sonra lexlər üzərinə yürüş edilir. Taras Bulba hər iki oğlunun komandir ola biləcəyini düşünür. Amma Andrey Kiyevdə polyak qızının da mühasirədə olduğunu görür.Onu görmək üçün qalaya gəlir. Duyğuları ona üstün gəlir və kazaklara tərəf dəyişdirdiyini bildirir.

Sonra tatarların Zaporejyeyə yürüş xəbəri gəlir. Kazaklar ordunu bölürlər. Mühasirəyə Taras Bulba başçılıq edir və döyüş zamanı tüfənglə öz oğlunu öldürür. Polyaklar ciddi itkilər yaşatsalar da sonda məğlub olurlar. Taras Bulba ağır yaralanmış şəkildə xilas olur. Oğlu Ostabı tapmaq üçün başına mükafat qoyulsa da Lexiyaya gedir. Amma Taras Bulba Ostabın işgəncə ilə öldürülməsinə tamaşa etməli olur.

Polyaklardan xilas olub 120.000-lik ordu yığır. Polşa ordusu məğlub edilir, amma kazak atamanı polyakların sülh təklifini qəbul etmək istəyir. Taras Bulba atamana qarşı çıxır. Polyakların üzərinə öz alayı ilə hücum edib Polşa şəhərlərini dağıdır.

Daha sonra polyak kazakları məğlub etməyə başlayır. Taras Bulba isə Dnestr çayının sahilində öldürülür.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

Poçt markalarında
-----------------

* Ukraynada Qoqolun 200 illiyi münasibətilə üzərində "Taras Bulba"nın təsviri olan marka buraxılmışdı. Ukraynada Qoqolun 200 illiyi münasibətilə üzərində "Taras Bulba"nın təsviri olan marka buraxılmışdı.
* Rumıniyada Qoqolun ölümünün 100 illiyinə görə 1952-ci ildə buraxılmış marka. Rumıniyada Qoqolun ölümünün 100 illiyinə görə 1952-ci ildə buraxılmış marka.
* "Taras Bulban"ın şəkli olan və 1952-ci ildə SSRİ-də Qoqolun ölümünün 100 illiyi münasibətilə buraxılmış marka. "Taras Bulban"ın şəkli olan və 1952-ci ildə SSRİ-də Qoqolun ölümünün 100 illiyi münasibətilə buraxılmış marka.
* 2009-cu ildə Rusiyada Qoqolun 200 illiyi münasibətilə buraxılmış marka. 2009-cu ildə Rusiyada Qoqolun 200 illiyi münasibətilə buraxılmış marka.
**""Böyük Arktik" dövlət təbiət qoruğu"** — federal əhəmiyyətli elmi-araşdırma, təbiəti qoruma, ekoloji xüsisiyyətləri özündə birləşdirən qoruqdur. Qoruğun yaradılmasına səbəb təbii şəraitdə ətraf mühütin sərbəst inkişaf xüsusiyyətlərini araşdırmaq, bu zaman ardıcıl baş verən proseləri dəqiq müşahidə etmək və canlılar aləminin mühafizəsini təşkil etmək olmuşdur.
Qoruq sahəsinə görə Avrasiyanın ən böyük qoruğudur.

Tarixi
------

"Böyük Arktik" qoruğu Rusiya Federasiyası hökumətinin Nazirlər Sovetinin 11 may 1993 il № 431 əmri ilə yaradılmışdır. Qoruq Dikson rayonunun qərbində 4 169 222 ha ərazidə təşkil edilir. Üstəlik Qoruğun sərhədləri xaricində muxtar dairənin ərazisindən Böyük Arktik qoruğu üçün 2 007 069 ha ərazi ayrılır.
20 mart 2013 il tarixində qoruq "Taymır qoruqları" qrupuna daxil edilmişdir. Bununla da qoruq müstəqil qoruq olmasını hüququnu itirmişdir. Taymır və Putoranski qoruqları ilə birlikdə vahid qoruqda birləşdirilmişdir.

Qoruğun ərazisi
---------------

"Böyük Arktik" qoruğu 7 sahədən ibarətdir:

* Diksoon-Sibiryakov
* "Kara dənizinin adaları"
* Piyasinski
* "Middendorf körfəzi"
* "Nordenşeld arxipelaqı"
* "Aşağı Taymır"
* "Çelyuskin yarımadası"

Ərazisinin təbii xüsusiyyətləri
-------------------------------

Qoruğun ərasinə nəzər saldıqda əsasən Artik tundra və Arktik səhralardan ibarətlərdən ibarətdir. Qoruq bütünlüklə çoxillik qrunt buzlağı ərazisidir. Çoxillik qrunt buzlaqlarının orta dərinliyi 500–700 m, dərələrdə 200–300 metr, Qərbi Taymır ərazilərində isə 700–900 metr təşkil edir. Qrunt buzlaqlarında temperatur −7°, −9 °C, dağlıq ərazilərdə isə −11°, −13 °С arasında dəyişir.

Qar artıq sentyabr ayından yerə oturur. Bölgədə qarsız günlərin sayına görə Dikson adası seçilir (103–110 gün). Ən çox qar örtüyünün qaldığı ərazi isə Çelyuskin burnudur (300 дней). Ərazinin qardan tam azad olması iyunun sonu iyulun əvvələrinə təsadüf edir.

Flora və fauna
--------------

Qoruq ərazisində ümumilikdə 162 növ bitki yayılmışdır. Onlar ümumilikdə 28 fəsilədə birləşir.

**Faunası**: burada 124 növ quş yaşayır. Bunlardan 55 növü ərazidə yumurta qoyur. Qoruq ərazisində cəmi 18 növ məməli yaşayır. Balıq növlərinin sayı isə 29-dur.

**Məməliləri**: Ağ ayı, Şimal maralı, Tülkü, Müşk öküzü, Lemminq, Morj, Ağ balina və Nerpa.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Birləşdirildi". 2013-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-15.
2. ↑  "Флора и фауна Большого Арктического заповедника". Geosfera.info. 2016-01-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-15.

Ədəbiyyat
---------

* Бартновский В. "На Севере дальнем" //газета "Наш край". Красноярск — 2001. — № 48.
* Гаврилов А. "Заповедные уголки Хатангской тундры". — Красноярск, 2002. — 60 с.
* Прудников С. "Затерянный мир под Полярной звездой" // Имена и лица. — 2008. — № 5.
* Тушева Л. "Самый большой в мире" //газета "Красноярский рабочий". Красноярск — 1997. — 15 ноября.

Mənbə
-----

* Arxivləşdirilib 2009-10-04 at the Wayback Machine Государственный природный заповедник "Большой Арктический"\\
* Заповедник "Большой Арктический"
**Dəmirçilər yаşаyış yеri** — Оrdubаd rаyоnunun Tivi kəndindən şərqdə, təpənin üzərində yеrləşir. Yаşаyış yеrinin ərаzisində bünövrəsi dаşdаn inşа оlunmuş dördkünc fоrmаlı binаlаrın qаlıqlаrı qаlmışdır. Yаşаyış yеri hər tərəfdən dərin dərə ilə əhаtə оlunmuşdur. Sаhəsi 4 hеktаrdır. Ахtаrışlаr nəticəsində tikinti qаlıqlаrı, kеrаmikа məmulаtı, əmək аlətlərinin pаrçаlаrı, оbsidiаn qəlpələri, dəmir əşyаlаrın qаlıqlаrı аşkаr оlunmuşdur. Mədəni təbəqə kül qаrışıq tоrpаq lаylаrındаn ibаrət оlub, çəhrаyı rəngli gil qаb pаrçаlаrı, çiy kərpic qаlıqlаrı ilə zəngindir. Tikinti qаlıqlаrınа əsаsən dеmək оlаr ki, binаlаr dаşdаn və çiy kərpicdən inşа оlunmuş, bərkidici məhlul kimi əhəngdən və pаlçıqdаn istifаdə оlunmuşdur. Kеrаmikа məmulаtı bаşlıcа оlаrаq çəhrаyı rəngdə bişirilmiş gil qаb pаrçаlаrındаn ibаrətdir. Аrхеоlоji mаtеriаllаrа əsаsən, аbidəni III-X əsrlərə аid еtmək оlаr.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bахşəliyеv, Vəli.* Nахçıvаnın аrхеоlоji аbidələri (PDF) (az.). Bakı: "Elm". 2008. 301s. 2019-04-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-04-12.
**Qayalıq qarağatı** (*lat.* Ribes petraeum) — bitkilər aləminin daşdələnçiçəklilər dəstəsinin motmotukimilər fəsiləsinin qarağat cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Qafqaz və Kiçik Asiyada yayılmışdır. Subalp zolağında, dağ zonasının meşələrində, qayalarda və çayların ətrafında bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 3 m-ə qədər olan koldur. Budaqları açıq rəngdə, çılpaqdır. Qabığı boz, əvvəlcə hamar, sonradan ensiz zolaqlarla çatlayandır. Yarpaqları nazik, 5 dilimli, uzunluğu 10 sm, eni 13 mm, qaidəsi dərin ürəkvari, hər iki tərəfdən çılpaq, bəzən alt tərəfdən tüklüdür. Salxımın uzunluğu 4-12 sm, əvvəlcə üfüqi halda, meyvələrdə isə salxımdır. May-iyun aylarında çiçəkləyir. Çiçəklərin uzunluğu 5–6 mm, sayı 12-50-yə qədər, ləçəkləri tünd qırmızı rəngdədir. Çiçək saplağının uzunluğu 2–3 mm-dir. Sütuncuğu enli-konusvari, uzunluğu 2 mm-ə qədərdir. Yumurtalığı yarımaşağıdır. Meyvələri xırda, diametri 6–7 mm, girdə, qırmızı, iyulda yetişir. 5 yaşından meyvə verir, giləmeyvələri iyulun ikinci yarısında yetişir. Toxum və qələm vasitəsilə artırılır. Həşəratlarla tozlanır.

Ekologiyası
-----------

Dağ qurşaqlarında, meşə ətraflarında, daşlı-qayalı sahələrdə bitir. Qışadavamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük və Kiçik Qafqazda, Naxçıvanda geniş yayılmışdır. Oğuz rayonunda "Xalxal başı" ərazisində, Quruçayın sol sahilində qarışıq meşələrdə üstünlük təşkil edir.

İstifadəsi
----------

Meyvələri yeməli, dadı turşdur, jele və içkilərin düzəldilməsi üçün istifadə olunur. Giləmeyvələrində çox miqdarda vitaminlər, mikroelementlər və bioloji fəal maddələr vardır. P və C vitaminləri ilə birlikdə ürək-damar xəstəliklərinin müalicəsində istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q149775
* Wikispecies: Ribes petraeum
* APDB: 143808
* BioLib: 39407
* EoL: 484053
* EPPO: RIBPT
* EUNIS: 173124
* GBIF: 2986176
* GRIN: 70568
* iNaturalist: 133015
* IPNI: 792921-1
* IRMNG: 11435358
* ITIS: 505889
* NCBI: 175225
* PalDat: Ribes\_petraeum
* PFI: 1871
* Plant List: kew-2426521
* PLANTS: RIPE5
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:792921-1
* Tropicos: 29100162
* WFO: wfo-0000405142

 |
**Canxot** — Krasnodar diyarında xutor. Gelencik kurort şəhəri inzibati ərazisinin Divnomorsky kənd dairəsinin bir hissəsidir. Məşhur dənizkənarı kurort yeridir.

Coğrafiyası
-----------

Canxot xutoru Qara dəniz sahilində, Xotetsay (*adıge.* Vəhşi it) çayının mənsəbində, 5 km uzanan vadi boyunca yerləşir.

Gelencikdən 17 km cənub-şərqdə və Krasnodar şəhərindən 185 km cənub-qərbdə yerləşir. Şimal-qərbdə Divnomorskoe və cənub-şərqdə Praskoveevka yaşayış məntəqələrinin ərazisi ilə həmsərhəddir. Canxotun orta hündürlük dəniz səviyyəsindən 194 metr hündürlükdədir.

İqlimi
------

Yaşayış məntəqəsində yarımquru Aralıq dənizi iqlimi üstünlük təşkil edir. İllik orta yağıntının miqdarı 800 mm-dir (əsasən qışda). 2000-ci ilin fevral ayında şəhərdə temperatur −18,8 ° C-ə qədər düşdü. Subtropik bitkilərdən xurma və əncir yaxşı yetişir. Hal-hazırda Canxot ətrafının ekosistemi aktiv antropogen təsir altındadır.

Tarixi
------

Canxot 1870-ci ildə tarixçı Fyodor Andreeviç Şerbina ailəsi ilə birlikdə Xotetsay çayının dərəsində məskunlaşaraq qəsəbənin əsasını qoymuşdur. "Kavkaz" qəzetinin məlumatına görə, mülkün sahəsi 110 desyatin idi.

V.G.Korolenko uzun illəri xəstə qardaşı İllarion üçün yay iqamətgahı tikmək üçün yer seçmiş və sonda bu ərazidə qərar vermişdir. 1915-ci ilə qədər, qardaşı vəfat edənə qədər vaxtaşırı burada yaşamışdır. Yazıçı bir neçə əsərini kənddəki evə və onun sakinlərinə həsr edib.

1917-ci ildə Canxot yeri Novorossiysk rayonunun Qara dəniz vilayəti tərkibinə daxil edildi.

26 yanvar 1923-cü ildə Canxot Qara dəniz bölgəsinin Gelencik rayonunun bir hissəsi elan edildi.

1937–1955-ci illərdə Krasnodar diyarının Gelencik rayonunun Yalançı-Gelencik kənd şurasının tərkibində idi.

1964–1988-ci illərdə təsərrüfat Krasnodar vilayətinin Gelencik şəhər sovetinin Divnomorski kənd şurasına daxil edildi.

Əhalisi
-------

2010-cu ilin məlumatına görə Canxotun əhalisi 416 nəfərdir. Yayda turist axını sayəsində əhalinin sayı bir neçə dəfə artır.

Maraqlı məlumat
---------------

Qara dəniz sahilində eyni adlı Cahxot çayı var, lakin onun kənarında yerləşən Canxot kəndi deyil, qonşu Praskoveevka kəndidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Показатели продуктивности у разных сортов и видов хурмы Diospyros L. в условиях Краснодарского края". 2019-04-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-30.
2. ↑  "Хутор Джанхот". 2012-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-12.
**Dəməşq Milli Muzeyi‎** (*ərəb.* المتحف الوطني بدمشق‎‎) — Suriyanın paytaxtı Dəməşqin mərkəzində muzey. Muzeyin ən məşhur hissəsi II əsrə aid olan və orada yenidən qurulmuş Dura-Evropos sinaqoqudur. Dəməşq Milli Muzeyi şəhərin qərb hissəsində, Dəməşq Universiteti ilə Süleymaniyyə təkyəsi arasında yerləşir.

Eksponatlar
-----------

Eksponatların toplanmasına 1919-cu ildə başlanılmış, indiki bina isə 1936-cı ildə tikilmişdir. Eksponatlar 5 zalda saxlanılır. Daş dövrünə aid qalıqlar və skeletlər var. Eksponatların çoxu Ebla, Uqarit kimi qədim yerlərdə tapılmışdır. Bunlardan ən əhəmiyyətlisi dünyanın ilk əlifbasıdır. Roma və Bizans eksponatları var. Buraya çoxlu nadir heykəllər, həmçinin daş və mərmər sarkofaqları daxildir. Burada zərgərlik bölməsi və bir çox digər eksklüziv eksponatlar var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Damascus National Museum". The Syrian Digital Library of Cuneiform. SDLC. 8 July 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 October 2018.
2. ↑  "National Museum of Damascus". www.sothebys.com. Sotheby's. 29 October 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 October 2018.
3. ↑  *Darke, Diana.* Syria. Bradt Travel Guides. 2010. səh. 110. ISBN 9781841623146.
4. ↑  *Beattie, Andrew; Pepper, Timothy.* The Rough Guide to Syria. 2001. səh. 91. ISBN 9781858287188. 2023-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-26.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Dəməşq Milli Muzeyi*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  
Xəta: şablon boşdur

* dgam.gov.sy — Dəməşq Milli Muzeyinin rəsmi saytı
**Tofiq Mütəllim oğlu Mütəllibov** (13 aprel 1929, Naxçıvan – 30 oktyabr 1992, Bakı) — şair, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1989).

Həyatı
------

Tofiq Mütəllim oğlu Mütəllibov 1929-cu il aprel ayının 13-də Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. 1958–1963-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetində (indiki BDU) təhsil almışdır. 

Onun 1946-cı ildə "Zəfər" adlı ilk şeiri "Azərbaycan pioneri" qəzetində çap olunmuşdur. O, "Pioner" jurnalında məsul katib, Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsində redaktor, böyük redaktor, "Azərbaycan pioneri" qəzetində şöbə müdiri vəzifələrində çalışmışdır. Sonra isə "Azərbaycan gəncləri" qəzetində işə başlayan Tofiq Mütəllibov ömrünün sonuna kimi burada işləmişdir. XX əsrin 50-ci illərindən şair kimi diqqət çəkən T.Mütəllibov 30-a yaxın kitabın müəllifidir.

"Görüş", "Şeirlər", "Bəxtiyar balalar", "Gözəllikdən doymur ürək", "Sənin xətrinə", "Danışan çiçəklər", "Mənim əzizlərim", "Görüş yerimiz" və başqa kitabları ilə oxucu rəğbəti qazanan Tofiq Mütəllibovun pərəstişkarlarına son töhfəsi ölümündən bir qədər əvvəl çap edilən "Sevənlərin ürəyi" adlanır. Azərbaycanın məşhur bəstəkarlarının əksəriyyəti şairin yaradıcılığına müraciət etmiş, onun sözlərinə bəstələnən mahnılar seviləsevilə dinlənilmişdir. Tofiq Mütəllibov bəstəkar Qənbər Hüseynli ilə birlikdə Azərbaycan musiqisinə "Cücələrim" mahnısını bəxş etmişdir. "Cücələrim"in 60-dan çox yaşı var. Mahnının mətni bir çox xalqların dillərinə tərcümə olunaraq ifa edilmişdir. Tofiq Mütəllibov uşaqların psixologiyasını çox yaxşı bildiyinə görə qələmindən çıxan şeirlər dillər əzbərinə çevrilmişdir.

Əsərləri bir sıra teatrlarda səhnələşdirilmişdir. 1981-ci ildə Abdulla Şaiq adına Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrında "Meşə nağılı" (1982), "Danışan qayalar" pyesləri, 1984-cü ildə Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında isə "Cücələrim" alleqorik pyesi tamaşaya qoyulmuşdur. 1968-1990-cı illərdə SSRİ Yazıçılar İttifaqının Uşaq və Gənclər ədəbiyyatı şurasının üzvü olmuşdur. 1970-ci ildə SSRİ-Çexoslovakiya Dostluğu Cəmiyyəti Azərbaycan şöbəsi İdarə Heyətinin üzvü seçilmişdir. 1955-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü olmuşdur. 1986-cı ildə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı Təftiş Komissiyasının üzvü seçilmişdir. 1988-ci ildə "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzeti redaksiya heyətinin üzvü seçilmişdir. 1989-cu ildə Azərbaycan SSR-nin Əməkdar incəsənət xadimi fəxri adına layiq görülmüş, bir neçə dəfə Azərbaycan SSR-nin Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri fərmanı ilə təltif edilmişdir.

Görkəmli şair Tofiq Mütəllibov 1992-ci il oktyabr ayının 30-da vəfat etmişdir.

Mənbə
-----

* Onun ömür qatarı. Flora Xəlilzadə. Azərbaycan.-2009.-12 aprel.-S.7.

İstinadlar
----------

1. ↑  Durnalar qanadında [Mətn] /T.Mütəllibov.- Bakı: Gənclik, 1992.- 205 s.
2. ↑  Kim islandı yağışda [Mətn]: [4-7 yaşlı uşaqlar üçün] /T.Mütəllibov; rəsm və dizayn: E.Cabbarov, S.Eyvazova.- Bakı: Altun Kitab, 2012.-11 s.
3. ↑  Tapdıq, İ. Tofiq Mütəllibov – 80: Sözünün ömrü ilə yaşayacaqdır [Mətn] /İ.Tapdıq //Ədəbiyyat qəzeti.- 2009.- 17 aprel.- S.4.

Həmçinin bax
------------

* Cücələrim (mahnı)
**Nottinqem Trent Universiteti** (*ing.* Nottingham Trent University) — İngiltərənin Nottinqem şəhərində yerləşən universitet.

Tarixi
------

Nottinqem Trent Universiteti 1843-cü ildən mövcud olan bir neçə təhsil müəssisəsinin əsasında, 1992-ci ildə yaradılmışdır. Şəhərin mərkəzində və ətrafında yerləşən bir neçə universitet şəhərciyi var.

Universitetin quruluşu
----------------------

Universitet dörd kollecdən ibarətdir. Bu kolleclərə aşağıdakı fakültələr daxildir:

* Kənd təsərrüfatı, heyvandarlıq və ətraf mühit fakültəsi
* Memarlıq, dizayn və tikinti mühiti fakültəsi
* İncəsənət və dizayn fakültəsi
* Sənətlər və humanitar elmlər fakültəsi
* Nottingem biznes məktəbi
* Təhsil fakültəsi
* Nottingem hüquq məktəbi
* Elm və texnologiya fakültəsi
* Sosial elmlər fakültəsi

Bu fakültələrdən bəzilərinə aşağıdakı ixtisaslar daxildir:

Nottingem biznes məktəbi – mühasibat və maliyyə, iqtisadiyyat, biznes və menecment, rəhbərlik, insan resurslarının idarə edilməsi, strateji menecment, beynəlxalq biznes, marketinq, pərakəndə satış, əməliyyatlar, informasiya menecmenti.

Sosial elmlər fakültəsi – kriminologiya, cinayətin azaldılması, sağlamlıq və sosial qayğı, siyasət, sosiologiya, sosial iş, ictimai sağlamlıq, təhlükəsizlik və ətraf mühit, psixologiya, kiberpsixologiya, sosial siyasət, gənclərə aid tədqiqatlar, gənclərə aid hüquqşünaslıq, karyera təhsili, yönəltmə, məsləhət vermə.

Universitetin rəhbərliyi
------------------------

Universitetin rektoru (*Chancellor*) Britaniyanın tanınmış media xadimi Maykl Parkinsondur (*Michael Parkinson*). O, universitetin yüksək səviyyəli tədbirlərdə əsas nümayəndəsidir. Universitet prorektor (*Vice chancellor*) Neyl Qorman (*Neil Gorman*) və Baş Menecment Qrupu tərəfindən idarə edilir. Ayrıca İdarəedicilər Şurası universitetin idarə olunmasına nəzarət edir.

Reytinqi
--------

"The Independent" qəzetinin apardığı sorğuya əsasən Nottingem Trent Universiteti Birləşmiş Krallığın 113 universiteti içərisində 52-ci yerdə, 1992-ci ildə və sonra yaranan (50-dən çox) uniersitetlər içərisində isə birinci yerdədir.
Məzunların işlə təmin edilməsi məsələsini universitet xüsusilə müvəffəqiyyətlə həll edir.

Ətraf mühitə qoruyucu münasibətinə görə NTU ölkə universitetləri içərisində birinci yerdədir. Universitet karbon tullantılarını azaltmaq, elektrik cərəyanından optimal istifadə etmək, müxtəlif yollarla ətraf mühiti qorumaq məqsədilə böyük proyektlər həyata keçirir. NTU bu sahədə gördüyü işlərə görə layiq görüldüyü "yaşıl universitet" adını qürurla daşıyır.

İstinadlar
----------

1. ↑   Arxivləşdirilib 2020-11-16 at the Wayback Machine The main league table 2009. The Complete University Guide. *The Independent*
2. ↑   Arxivləşdirilib 2009-07-24 at the Wayback Machine New universities: Another year of the great divide *The Independent*
3. ↑   What NTU is doing. Nottingham Trent University official site

Xarici keçidlər
---------------

* ntu.ac.uk — Nottinqem Trent Universitetinin rəsmi saytı
Yutlandiya ilə birləşdirən körpü
**Fyon** (dan. Fyn) — Danimarkanın ərazisinə daxil olan adalar arasında sahəsinə görə Zelandiya və Vensyossel-Tidən (Qrenlandiya və Disko adası istisna olaraq) sonra üçüncüdür. Sahəsi 2984,56 km² təşkil edir. 2009-cu il məlumatına görə adada 453 700 nəfər yaşayır. Sahilləri alçaqdır. Ən hündür nöqtəsi 131 metrdir.

Əsas şəhəri Odansedir. Ada Kiçik Kəmər boğazı üzərində yerləşən iki körpü ilə Yutlandiya yarımadasına birləşir. Birinci körpü 1930-cu illərdə avtomobil və dəmiryolu məqsəfinə xidmət edirdi. 1970-ci illərdə ikinci körpü tikilir.

Adada gəmiqayırma verfi fəaliyyət göstərir. Tarixi zavod Odensedə, yenisi isə Myonkeboda yerləşir. Odensedəki verf 2012-ci ildə fəaliyyəti dayandırılmışdır. Adada Randyo-Oslera xəstəliyi yayılır.

Həmçinin bax
------------

* Kassari adası

İstinadlar
----------

1. ↑  "Randyo-Oslera xəstəliyi haqqında (En.)". 2014-03-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-03-21.

Mənbə
-----

* Ada haqqında turistik məlumat
* Guide to Fyn Fyon adası Arxivləşdirilib 2020-08-09 at the Wayback Machine
Gənclərin Səsi dünyanın hər yerindən olan uşaqlara məlumat və fikir mübadiləsi aparmağa kömək etmək üçün UNICEF tərəfindən yaradılmış təşkilatdır. Gənclərin Səsi 1995-ci ildə Sosial İnkişaf üzrə Ümumdünya Sammitində 81 ölkədəki uşaqların mesajlarını dünya liderlərinə çatdırmaq üçün yaradılıb.

1997-ci ildə gənclərə uşaq hüquqları və inkişaf məsələlərini müzakirə etmək imkanı vermək üçün "Gənclərin Səsi" rəsmi müzakirə lövhələri ("Görüş yeri" adlanır) yaradılmışdır. Müxtəlif insanların iştirakına imkan yaratmaq üçün ingilis, fransız və ispan dillərində paralel forumlar yaradılmışdır. Eyni zamanda testlər, oyunlar və foto gündəliklər vasitəsilə gənclərə uşaq hüquqları ilə bağlı dəqiq və əlçatan məlumatların çatdırılması üçün "Öyrənmə məkanı" yaradılıb. Müəllimlərə və digər gənc liderlərə fikir mübadiləsi aparmaq və Gəncliyin Səslərindən öyrənmə vasitəsi kimi istifadə etmək yollarını tapmaq üçün forum kimi "Müəllim yeri" də yaradılmışdır.

2002-ci ildə "Gənclərin səsləri" tamamilə yenidən işlənmişdir. Dünyanın hər yerindən olan sayt istifadəçiləri ilə mümkün dəyişiklikləri müzakirə etdikdən sonra administratorlar veb-saytı üç bölmədə yenidən təşkil etdilər: "Kəşf et", "Speak Up" və "Take action".

"Gənclərin Səsi" öz internet səhifəsindən əlavə, iki ayda bir "Gənclər Nə Deyir" adlı xəbər bülleteni də dərc edir.

2005-ci ildə Gənclərin Səsi dünyanın hər yerindən ərəb dilli gəncləri hüquqlar haqqında müzakirələrə cəlb etmək üçün ərəb güzgü saytını əlavə etdi.

2006-cı ildə Gənclərin Səsi HİV və QİÇS haqqında ilk suahili dilində veb-oyunu başlatdı.

Voices of Youth-un missiyası "bütün uşaqları və yeniyetmələri, o cümlədən əlçatmaq çətin olanları, insan hüquqları və sosial dəyişikliklərlə bağlı məsələləri araşdıra, müzakirə edə və əməkdaşlıq edə biləcəkləri təhlükəsiz və dəstəkləyici qlobal kiberməkanla təmin etməkdir. həmyaşıdları və qlobal miqyasda qərar qəbul edənlər. fəal və konkret iştirak yolu ilə onların şüurunu, liderliyini, icma quruculuğunu və tənqidi düşünmə bacarıqlarını inkişaf etdirmək.

Xarici keçidlər
---------------

* Voices of youth  (ing.)
**Vivien qalereyası** — Fransanın paytaxtı Parisdə Borsa adlı ərazidə yerləşən qalereya. 176 *m* uzunluğu və 9 *m* eni vardır. 1974-cü il 7 iyul tarixindən sonra qalereya tarixi abidə kimi qeydə alınmışdır.

Tarixi
------

Qalereya 1823-cü  ildə Vanel de Serrant oteli və Petits Peres keçidinin yerləşdiyi ərazidə Notariat Palatasının prezidenti Markus tərəfindən inşa edilmişdir. Tikilişi memar Frankoz Cek Delanninin layihəsinə əsaslandırılmışdır. 1826-cı ildə qalereya Markuz adı ilə açıldı, lakin sonradan Vivien adlandırıldı. Qalereyanın yerləşdiyi mükəmməl ərazi onun ecazkarlığını daha da artırır. Öz dərzi mağazaları, şərab dükanları, restoranları, kitab evləri ilə bu ərazi əksər turistləri özünə cəlb edir.

Royal palasın, fond birjasıının və Qrandz bulvarın əhatəsində yerləşən keçid İkinci İmperiyanın sonuna kimi əhəmiyyətli uğurlara nail olmuşdur. Lakin ərazidə yerləşən prestijli mağazaların Madelin və Çempz-Elyes ətrafına köçürülməsindən və ən əsası da  Georg-Engin Hausmanın səbəb olduğu inqiabdan sonra öz üstünlüyünü itirir. Qalereya bir çox maraqlı hadisələrin səhnəsi olmuşdur. 

Bu qalereya tarix boyu yaxınlıqda yerləşən Kolbert qalereyası ilə rəqabət aparmışdır. 1960-cı ildən sonra qalereya yenidən aktiv olaraq fəaliyyət göstərməyə başladı. Burada dəb, geyimlər və ev mebelinin əhatə olunduğu şoular nümayiş edilir. 1896-cı ildə Jan Pol Qot və Yuki Torii mağazalarının fəaliyyətə başlamasından sonra qalereya yenidən dirçəlməyə başladı. İndi burada geyim və dekorativ əşyalar satılan bir çox dükanlar mövcuddur.

Təsviri
-------

Vivien qalereyasının daxili
Frankoz-Cek Delanni qalereyanı neo-klassik Pompenian üslubunda zərif örtüklərlə mozaika, rəsm və heykəltəraşlıq əsərləri ilə dekorasiya etmişdir.

Ərazisi
-------

Qalereyanın Petits-Çamps, Bank və Vivien küçələrindən girişləri var.

Qalereya
--------

Vivien qalereyasının panoraması
* Restovrasiya dövründə Vivien qalereyasıRestovrasiya dövründə Vivien qalereyası
* Vivien küşəsindəki girişiVivien küşəsindəki girişi
* Petits-Çamps küşəsindəki girişiPetits-Çamps küşəsindəki girişi
* Pilləkənlərin görünüşüPilləkənlərin görünüşü
* Günəşin əks olunduğu mozaikaGünəşin əks olunduğu mozaika

İstinadlar
----------

1. ↑  base Mérimée (fr.). ministère de la Culture, 1978.
2. ↑  "Galerie Vivienne, anciennement appelée galerie Marchoux" Arxivləşdirilib 2013-06-25 at the Wayback Machine. Ministry of Culture. 2005-10-05. Retrieved 2012-05-19.
3. ↑  Blackmore, Ruth (2012). *The Rough Guide to Paris*. London: Rough Guides. p. 71. ISBN 1405386959.

Xarici keçidlər
---------------

* Qalereyanın rəsmi vebsaytı
**Tuymazı-Arena** (başq. Туймазы-Арена və ya tam adı başq. С. Н. Ғимаев исемендәге боҙло комплекс) — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasının Tuymazı şəhərindəki əsas idman qurğusu. Universal buz idmanı qurğusu və konsert kompleksidir. Arenanın tamaşaçı tutumu 808 nəfərlikdir.

Onlayn xəritələrdə bu obyekt **"Spartak stadionu"** və ya **"Olimpiya stadionu"** adını daşıyır.

Tarixi
------

Kompleksin əsası 2013-cü ildə qoyulmuş, elə həmin ilin 3 sentyabr tarixində isə açılışı olmuş; Başqırdıstan Respublikasının prezidenti Röstəm Xəmitov da açılışda iştirak etmişdir.

Arena "Başneft" ASC-nin xeyriyyə fondları hesabına qurulub ki, tikintinin dəyəri 302 milyon rubl təşkil etmişdir.

İstifadəsi
----------

Arenanın əsas istiqaməti buz xokkeyi matçlarının keçirilməsi, fiqurlu konkisürmə yarışlarının təşkili və digər qış idman növləri ilə bağlıdır.

Kompleksin ümumi sahəsi 5528 m²-dir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Президент Башкортостана принял участие в открытии ледового комплекса «Туймазы-Арена»". 2020-01-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-01.

Xarici keçidlər
---------------

* Октябрьский ҡалаһы сайтында Туймазы-Арена
* sportgyms.ru сайтында арена тураһында мәғлүмәт
* «Туймазы-Арена» ОктИнфо сайтында Arxivləşdirilib 2015-02-10 at the Wayback Machine
**II Sahib Gəray** (1726 – 1807, Çatalca ilçəsi, İstanbul ili) — XXXXVI Krım xanı.

1726-cı ildə doğuldu. Krım xanı II Dövlət Gərayın nəvəsi, Topal Əhməd Gərayın (ö. 1750) oğludur. İlk illəri haqqında məlumat yoxdur. Haqqındakı ilk məlumat isə 1770-ci ildə Perekop qalasının mühafizəsi ilə vəzifələndirilməsidir.

1771-ci ilin iyununda rusların general Dolqorukovun idarəsində yarımadanı işğal etməsi və Osmanlı tərəfdarı III Səlim Gərayın məğlub olaraq İstanbula qaçmasının ardından 1771-ci ilin noyabrında rusların himayəsində Krım xanı təyin edildi. Kalqay olaraq qardaşı Şahin Gəray, nurəddin olaraq isə Maqsud Gərayın oğlu Bahadur Gəray təyin edildi.

Dərhal rus işğalını dayandırmaq üçün danışıqlara başladı və 1 noyabr 1772-ci ildə Qarasuvbazar müqaviləsi ilə rusların hərbi ekspedisiyası dayandırıldı. Bununla belə onlar tərəfindən işağl edilən bütün qalalar rusların əlində qaldı. Ruslardan və noqaylardan aldığı dəstəklə xanlığı müstəqil şəkildə idarə edəcəyini düşünsə də, çox keçmədən rusların bölgəni tamamilə işğal etmək niyyətini anladı.

Osmanlı sultanı III Mustafa tərəfindən bölgədəki rus nüfuzunu azaltmaq məqsədilə göndərilən Dövlət Gərayın hərbi uğurları rusları təşvişə salmışdı. Üstəlik bu dəfə Sahib Gəray da onu gizlicə dəstəkləyirdi. Buna baxmayaraq Şimali Qafqaz və Balkan yarımadasındakı məğlubiyyətlərin ardından Osmanlılar 21 iyul 1774-cü ildə Kiçik Qaynarca sülhüylə müharibəni dayandırdı və məğlubiyyətini elan etdi. Üstəlik sülhün şərtlərinə görə, Krım xanlığı rusların himayəsində müstəqil xanlığa çevrildi.

Artan rus təsirini azaltmaq və yerli tatar bəylərini vahid cəbhədə toplamaq üçün Sahib Gəray 1775-ci ildə Dövlət Gərayın lehinə taxtdan çəkildi. Dərhal İstanbula getdi və Çatalca yaxınlarındakı mülkündə yaşamağa başladı. 1807-ci ildə burada vəfat etdi.

Mənbə
-----

* Oleksa Gaivoronsky «Повелители двух материков», Kiev-Bakhchisarai, 2007, ISBN 978-966-96917-1-2

İstinadlar
----------

1. ↑  Henry Hoyle Howorth, History of the Mongols, 1880, part 2, p 479

| ⛭Krım xanları |
| --- |
| XV əsr | I Hacı Gəray  • Heydər Gəray  • Nurdövlət Gəray  • I Məngli Gəray |  |
| XVI əsr | I Mehmed Gəray  • I Qazi Gəray  • I Səadət Gəray  • I İslam Gəray  • I Sahib Gəray  • I Dövlət Gəray  • II Mehmed Gəray  • II Səadət Gəray  • II İslam Gəray  • II Qazi Gəray  • I Fateh Gəray |
| XVII əsr | Toxtamış Gəray  • I Səlamət Gəray  • Canıbəy Gəray  • III Mehmed Gəray  • İnayət Gəray  • I Bahadır Gəray  • IV Mehmed Gəray  • III İslam Gəray  • Adil Gəray   • I Səlim Gəray  • Murad Gəray  • II Hacı Gəray  • III Səadət Gəray  • Səfa Gəray  • II Dövlət Gəray |
| XVIII əsr | III Qazi Gəray  • I Qaplan Gəray  • III Dövlət Gəray  • IV Səadət Gəray  • II Məngli Gəray  • II Fateh Gəray  • II Səlamət Gəray  • II Səlim Gəray  • Arslan Gəray  • Həlim Gəray  • Krım Gəray  • III Səlim Gəray  • Maqsud Gəray  • IV Dövlət Gəray  • II Qaplan Gəray  • II Sahib Gəray  • Şahin Gəray  • II Bahadır Gəray |
**Tuymaada** (*Tuymada* saxa Туймаада) — dərə Lena çayının orta axarlarında, sağ sahilində bölgəsində qərarlaşır. Dərədə Yakutiyanın paytaxtı olan Yakutsk şəhəri və onun ətrafında yerləşən Jatay, Xatassı, Tabaqa, Kanqalassı, Tulaqino, Kildyamçı, Slrdax və digər yaşayış məntəqəsi yerləşir.

Coğrafiyası
-----------

Tuymaada Lena çayı hövzəsində əhalisinin sayı baxımından üç əsas dərədən biridir (Erkeeni və Ensieli). Vadinin sahəsi 700 km² təşkil edir. Vadidə ümumilikdə 276,2 min nəfər yaşayır (2008). Bu isə bütün Yakutiya əhalisinin ¼ hissəsini təşkil edir. Vadinin ətraf ərazilərə nisbətdə 100 metr dərinlikdə yerləşir. Dərənin uzunluğu 64 km, eni 5–9 km arasında dəyişir.

Dərə boyunca çoxlu sayda göllər vardır. Göllərin çoxluğu ərazinin daimi qrunt buzlağı zonasında yerləşməsi ilə əlaqədardır. Üstəlik zəif buxarlanma və çayların daşması ilə yaranır. Tuymaadanın qərbində Çokur Muran dağı yerləşir.

İqlimi kəskin kontinentaldır. Yanvar ayının orta temperaturu −39,6 °С, iyul ayının isə +19,0 °С təşkil edir. Orta illik yağıntının miqdarı 240 mm-dir.
Yakutiya ərazisində Erkerni, Ensieli, Nyoryoktaya, İlinener, Suntaar, Nyorba xoçoto kimi vadilər vardır.

Tarixi
------

Əsatirlərə görə bu vadiyə yakutların əcdadları Omoqoy Bay və Elley Bootur məskən salmışlar.

Vadinin məskulaşılması hələ paleolit dövrünə təsadüf edir. Arxeoloji qazıntılar zamanı kiçik bir ərazidə çoxlu sayda tapıntılar aşkarlanır. Neolit, Tunc və Dəmir dövrünənin hərəsinə aid 70 eksponat aşkarlanmışdır.

Şəkillər
--------

* "— "" — "
* "— "" — "
* "— "" — "
* Vadiyə açılan mənzərəVadiyə açılan mənzərə
* "— "" — "
* Vadiyə açılan mənzərəVadiyə açılan mənzərə
* "— "" — "
* 
* "— "" — "
* Vadiyə açılan mənzərəVadiyə açılan mənzərə

İstinadlar
----------

1. ↑  "«Илин» № 3-4 2003 г. В. М. Дьяконов. На великой Туймааде, меж священных гор…". 2021-02-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-08.
2. ↑  "ərazinin koordinatları". 2011-08-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-08.
3. ↑  "ərazinin koordinatları". 2011-08-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-08.
4. ↑  "контур объекта в Викимапии". 2011-08-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-08.

Mənbə
-----

* Tuymaada vadisi
**II Qız qаlаsı** — Şərur rayonunun Aşağı Yaycı kəndindən qərbdə, Аrpаçаyın sаğ sаhilində, hündür dаğın üzərində yеrləşir. Qаlа şimаl tərəfdən sıldırım qаyа ilə əhаtə оlunmuş, оnun cənub və cənub-qərb tərəfinə isə iri qаyа pаrçаlаrındаn hörülmüş divаr çəkilmişdir. Müəyyən hissəsi yоnulmuş dаşlаrdаn inşа оlunmuş divаrlаrın еni 1,8-2 m аrаsındаdır. Divаrlаr bəzi yеrlərdə 2,1 m hündürlüyündə sаlаmаt qаlmışdır. Qаlаnın girişi cənub tərəfdəndir. Giriş qаpısının еni 3 m-dir. Divаrlаr bоyuncа dördkünc fоrmаlı binаlаr yеrləşdirilmişdir. Qаlаnın mərkəzində yеrləşən sаhəsi 72 kv.m оlаn böyük binаnın qаlıqlаrı iri dаşlаrdаn tikilmişdir. Еhtimаl ki, bu binа qаlаnın inzibаti mərkəzi оlmuşdur. Tədqiqаt zаmаnı оlduqcа аz miqdаrdа kеrаmikа məmulаtı аşkаr оlunmuşdur. Аrхеоlоji mаtеriаllаrа əsаsən qаlаnı е.ə. IV- b.е. III əsrinə аid еtmək оlаr.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bахşəliyеv, Vəli.* Nахçıvаnın аrхеоlоji аbidələri (PDF) (az.). Bakı: "Elm". 2008. 301s. 2019-04-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-04-12.
Tuva vadisi (*ərəb.*  الوادي المقدس طوى‎) (*ing.* Valley of Tuwa, Vale of Tuwa, Valley Tuwa) Misirdə Sinay yarımadasında yerləşən Quranda iki yerdə yaxşı xatırlanan müqəddəs bir vadidir.

Mənası
------

Tuva: Bu ya bir vadinin xüsusi adıdır, ya da "Gecənin sonrakı vaxtı" mənasındadır. (Təfsirçilərin çoxu "Tuva" sözünün bir vadi adı olduğunu bildirmişdirlər. Tuva vadisi iki dəfə müqəddəs ad kimi xatırlanmışdır; birincisi, Allahın Musa ilə yanan ağacla burada danışanda, digəri, Musa Qədim Misirdən çıxandan sonra bu vadiyə gələndə baş vermişdir.

Yerləşdiyi ərazi
----------------

Misirin Sinay yarımadasının cənubundakı Sinay dağında (Tur-i Sina) yerləşir.

Müqəddəsliyi
------------

Tövhidi dinlər (Yəhudilik, Xristianlıq, İslam) tərəfindən müqəddəs sayılır.

Quranda bəhs edilən ayələr
--------------------------

Tuva vadisindən Quranda iki yerde bəhs edilir. Taha surəsinin XII ayəsində və Naziat surəsinin XVI ayəsində bəhs edilir.

ذكره في القران
**(وَهَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ مُوسَى(9) إِذْ رَأَى نَاراً فَقَالَ لِأَهْلِهِ امْكُثُوا إِنِّي آنَسْتُ نَاراً لَّعَلِّي آتِيكُم مِّنْهَا بِقَبَسٍ أَوْ أَجِدُ عَلَى النَّارِ هُدًى(10) فَلَمَّا أَتَاهَا نُودِي يَا مُوسَى(11) إِنِّي أَنَا رَبُّكَ فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ إِنَّكَ بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًى(12) وَأَنَا اخْتَرْتُكَ فَاسْتَمِعْ لِمَا يُوحَى(13) إِنَّنِي أَنَا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدْنِي وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي)** سورة طه

İstinadlar
----------

1. ↑  Suat Yıldırım Meali 16. Ayet Açıklaması
2. ↑  Kadri Çelik Meali 16. Ayet Açıklaması
3. ↑  (إِنِّي أَنَا رَبُّكَ فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ ۖ إِنَّكَ بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًى)Mən, həqiqətən, sənin Rəbbinəm. Nə’leynini çıxart, çünki sən müqəddəs vadidə — Tuvadasan!
4. ↑  (O zaman ki, Rəbbi ona müqəddəs Tuva vadisində belə xitab etdi:) إِذْ نَادَاهُ رَبُّهُ بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًى
**II Mənsur** (1038, Dərbənd – 1065, Dərbənd) — Dərbənd əmiri.

Hakimiyyəti
-----------

1038-ci ildə anadan olmuşdu. 4 yaşında əmir elan olundu. Dövlətin idarəsi əslində vəzir Əbül Fəvaris Əbdülsələmin əlində toplaşmışdı. 1051-ci ildə vəzirin ölümündən sonra əmir müstəqil idarəetməyə başladı.

Üsyan
-----

24 iyul 1054-cü ildə rəislər və onun arasında münaqaişə yarandı.Bir neçə gün sonra anası Şəmkuyə ilə şəhəri tərk edən əmir şəhərətrafı ərazilərdən qoşun toplayaraq Fələstin qapısının önündə rəislərdən tərəfindən ağır məğlubiyyətə uğradı.

Sürgün və ikinci hakimiyyət
---------------------------

Məğlub olan Mənsurun yerinə rəislər qardaşı II Ləşkərini əmir elan etdilər. Lakin buna daha artıq dözə bilməyən Mənsur 3 yanvar, 1055-ci ildə II Ləşkərini öldürtdü. 1055-ci ilin iyulunda Sərir hökmdarının köməyi ilə taxta qayıtdı. Bundan sonrakı hakimiyyətini rəislərin nüfuzunu azaltmağa həsr edən Mənsur tez-tez onları həbs etdirirdi. 1064-cü ildə Sərir ordusunu məğlub edən Mənsura bu qələbə də kömək olmadı. Mənsur 1065-ci ildə rəislərin göndərdiyi suiqəsdçilər tərəfindən öldürüldü.

İstinadlar
----------

1. ↑  V.Minorski -Şirvan və Dərbənd tarixi, səh 46
2. ↑  V.Minorski -Şirvan və Dərbənd tarixi
**Bernar Binlin Dadye** (d. 10 yanvar 1916 – 9 mart 2019[…], Abican) — Kotd’İvuar yazıçısı, şair, dramaturq, jurnalist, siyasətçi.

Həyatı
------

Fransız dilində yazır. Dakardakı məktəbdə təhsil almışdır. 1936–47-ci illərdə oradakı Qara Afrika Fransa İnstitunda işləmiş, demokratik mətbuat ilə əməkdaşlıq etmişdir; 1947-ci ildə vətəninə dönmüş, liberal ideyaları təbliğ etdiyinə görə həbs olunmuşdur (1950).

Fəaliyyəti
----------

1953-cü ildə Kot-d’İvuar Folklor cəmiyyətini təsis etmiş, şifahi rəvayət və əfsanələrin toplanması ilə məşğul olmuşdur ["Afrika əfsanələri", (1954), "Qara sarğı" (1955) nağıllar kitabı]. Mədəniyyət naziri (1961–86) vəzifəsində fəaliyyəti və antimüstəmləkə pafosu ilə aşılanmış bədii yaradıcılığı ilə Afrika incəsənəti ənənələrinin qorunub saxlanmasına çalışmışdır: "Afrika necə varsa" (1950), "Günlər ötür" (1956) və s. şeir topluları; "Klembye" (1958), "Zənci Parisdə" (1959), "Nyu-Yorklu sahibkar" (1964) və s. roman-xronikaları; "Konqolu Beatriçe", "Küləyin arasından keçən səslər" (hər ikisi 1970), "Fırtına adaları" (1973) pyesləri və s. "Dərimin qaralığı", "Sən sən sahib" şeirləri Azərbaycan dilinə tərcümə olunmuşdur.

Xarici keçidlər
---------------

* Bioqrafiyası Arxivləşdirilib 2019-07-17 at the Wayback Machine
* Bir yol əsərinin rəyləri Arxivləşdirilib 2017-06-21 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118670859 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
2. 1 2 3  .
3. 1 2  .
4. 1 2  .
5. ↑  .
6. ↑  .
7. 1 2  .
8. ↑  .
9. ↑  .
10. 1 2 3  Dadye// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — VI cild. Bakı, 2009. — Səh.: 203.
**II Smabt Aşotyan** (doğum tarixi bilinmir — 1044 və ya 1051) – 1040-cı ildən hakimiyyətdə olan Sünik knyazı.

Bioqrafiyası
------------

II Smbat Sünik sülaləsinin Çxuk hakimi olan *Aşotyanlar* (Aşot oğulları anlamında Aşotyanlar soy adı erməni dilli mənbələrdə işlədilir) nəslindəndir. Ana xətti ilə Vasak Süninin (998—1040) nəvəsidir. Vasak Süninin hakimiyyəti dövründə onun sarayında yaşamış və böyümüş, ölümündən sonra isə taxta keçmişdir. "Knyazlar knyazı" məqamını isə qardaşı Qriqora vermişdir.

1040-cı ildə II Smbat 2000 nəfərlik ordu ilə Şəddadilər sülaləsindən olan Əbüləsvar Şavura qarşı döyüşdə iştirak etmiş və onun məğlub edilməsində mühüm rol oynamışdır. Bunun əvəzinə 1044-cü ildə Ərdəbil, Əhər və Lənkəranın müsəlman əmirləri Sünikə soxularaq onun mədəni-ruhani mərkəzi olan Tatevi ələ keçirmişlər. Müsəlmanların geri çəkilməsindən sonra II Smbat ömrünün sonuna kim Sünikin bərpa edilməsi ilə məşğul olmuşdur. Onun hakimiyyəti zamanı ölkə çiçəklənmə dövrünü yaşamışdır. 1044 və ya 1051 – ci illərdə II Smbatın ölümündən sonra taxta onun qardaşı I Qriqor keçmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Q. Qriqoryan. Sünik çarlığı (X—XII əsrlər) Arxivləşdirilib 2015-06-30 at the Wayback Machine // Tar.-filol. jurn.. — 2006. — № 2. — səh. 144
2. ↑  Степанос Орбелян. История области Сисакан. — М. 1861. — С. 233.
3. ↑  V. Minorsky. Studies in Caucasian History. — CUP Archive, 1953. — С. 51
4. ↑  Böyük Sovet Ensiklopediyasından (III nəşri) Sünik çarlığı Arxivləşdirilib 2014-10-07 at the Wayback Machine məqaləsi

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
| П: | "Qafqaz Albaniyası" portalı |

* Sünik sülaləsi
* Sünik knyazlığı

| Sünik çarları |
| --- |
| I Smbat • I Vasak • II Smbat • I Qriqor • II Şahanduxt • Sənəkərim • II Qriqor • Həsən Herakaraçi |