**Qulyabanı** — Azərbaycan mifologiyasında vəhşi heyvan, fövqəladə, yırtıcı canlı, tüklü varlıq. Bəzi nağıllarda Tüklücə adlandırılır.

Xüsusiyyətləri
--------------

Türk mədəniyyətində Quyux (Güyük) və ya Azman olaraq da bəhs edilər. Müxtəlif formalarda təsvir olunur. Çox vaxt hər cür qeyri-adi və yırtıcı varlığı ifadə etməkdə istifadə edilər.

Bənzər və ekvivalent varlıqlar
------------------------------

### Quyux

Quyux, vəhşi varlıq deməkdir. Ən məşhur təsvirə görə qaranlıqda çöllərdə və qəbiristanlıqlarda ortaya çıxır. Bədəni sarı qırmızı tüklə örtülü, pis qoxuludur. Çox iridir. Gündüzləri yeraltına və ya məzara girə bilər. Güləşdə yenilərsə çəkib gedər. Lakin bunların xaricində hər cür sıra xarici konkret varlığı olan bir mənası vardır. Bəzən yerli quyux motivlərinə rast gəlinir. Məsələn monqolların "Qobi çölü quyuğu" kimi.

### Azman

Azman, qeyri-adi gücləri və böyüklüyü olan varlıqdır. Böyük və iti dişləri olan, böyük gövdəli, yekə, böyük ayaqlı, iti və iri pəncəli, dərisi sərt canlılar bu təsnif içərisinə daha çox girirlər. Oğuz dastanındaki "Qıyant" adlı tək buynuzlu varlıq, Gilqaməş dastanındakı Humbaba adlı nəhəng öküz, Qorqud Ata əfsanələrindəki, döyüş üçün yetişdirilmiş Beserekler (dəvələr) bu mövzudakı bəzi nümunələrdir. Söz, azmaq felindən gəlir. Azğınlıq mənası vardır. Bundan başqa az kökündə cinsəllik çağırışımı da tapılar. Azğınlıq dövrü heyvanların cütləşmə mövsümünü ifadə edər. Azmaq sözü aşmaq feli ilə də əlaqəlidir. Köhnə monqolca Ad/Ada, köhnə türkcə Ada/Aza sözləri təhlükə ifadə edər.

### Canavar adam

 *Əsas məqalə: Canavar adam*
Canavar adam – insandan canavara (və yaxud da əksinə) çevrilmək xüsusiyyətinə malik olan mifik varlıq.

Mənbə
-----

* Ramazan Qafarov - Avtoreferat "Azərbaycan türklərinin mifologiyası"
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)

Həmçinin bax
------------

* Xortdan

| ⛭Azərbaycan folkloru və mifologiyası (siyahı) |
| --- |
| Mənbə | Türk xalqlarının mifologiyası  • Oğuznamə  • Dədə Qorqud  • Dastanlar  • Nağıllar  • Mərasimlər  • İnanclar  • Təqvim inancları  • Ovçuluq inancları  • Yaradılış mifləri |  |
| Qəhrəmanlar | Koroğlu  • Əsli və Kərəm  • Aşıq Qərib  • Abbas və Gülgəz  • Ovçu Pirim  • Məlikməmməd  • Keçəl  • Cəmşid  • Makedoniyalı İsgəndər  • I Şah Abbas  • Allahverdi xan  • Usta-şagird  • Xəndəkbacı  • Xan-vəzir  • Tuğay Məlik  • Molla Nəsrəddin  • Abdal Qasım  • Hacı dayı  • Kosa  • Keçəl  • Bahar qızı  • Təkə  • Oxayy |
| Tanrılar | Göy Tanrı  • Andır xan  • Çenbil  • Qanım Xan  • Saya xan  • Tufan Div  • Umay  • Yer Ana

|  |  |
| --- | --- |
| İyə | Çay nənəsi  • Ev iyəsi  • Ərən  • Yer iyəsi |

 |
| Mifik varlıqlar | Cırtdan  • Damdabacalar  • Qarı Nənə  • Qaraçuxa  • Pəri  • Çömçəxatun  • Günəşin övladları

|  |  |
| --- | --- |
| Nəhənglər | Uğuzlar  • Div  • Təpəgöz |
| Bədheybətlər | Adamcıl  • Kəndirqayış  • Xortdan  • Qulyabanı  • Qaramat  • Qulbasdı  • Unuqay |
| Heyvanlar | İsa-Musa quşu  • Şeşə quşu  • Tulpar  • Simurq quşu  • Şahmaran  • Əjdaha |
| İslami varlıqlar | Mələk  • Xızır  • Cin  • İfritə |

 |
| Yerlər | Ziyarətgahlar  • Qaf dağı  • Pəriqala  • Ceyranbatan gölü |
| Əfsanələr və rəvayətlər | Ayın üzü niyə ləkəlidir?  • Gün Ay  • Adam yeyən qız |
| Konseptlər | Aləmin yatdığı vaxt  • Buta  • Badə  • Qut |
| Digər | Filmlər  • Göygöz Kosa |