recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Üç yüz on üç** — say sistemində ədədlərdən biridir. Üç yüz on ikidən sonra, üç yüz on dörddən əvvəl gəlir.

Riyaziyyatda
------------

c=2n-7

Elmdə
-----

Dində
-----

İslam mənbələrində 313 ədədi ilə bağlı bəzi rəvayətlər mövcuddur. Belə ki, tarixi məlumatlara görə, İslam tarixində ilk böyük savaş olan Bədr savaşında müsəlmanların sayı məhz 313 nəfər olmuşdur.

Müsəlmanlar bu döyüşdə sayca özlərindən üç dəfə artıq olan (min nəfər) müşriklərə qalib gəlmişdilər. Bəzi hədislərdə deyilir ki, Həzrət Davud Peyğəmbərin (ə) dövründə Talut adlı Bəni-İsrail hökmdarının başçılığı altında düşmənlərlə döyüşə yollanmış mömin əsgərlərin sayı da bu qədər olmuşdur. Bu hadisə barədə Bəqərə surəsinin 249-252-ci ayələrində məlumat verilir. Həmçinin, İmam Mehdinin (ə) xas (xüsusi) səhabələrinin də sayının 313 olacağı deyilir. Onların böyük əksəriyyəti əcəmlərdən (qeyri-ərəb xalqlardan) olacaq. Bu 313 nəfər İmamın (ə) ilk çağırışı ilə onun ətrafına cəmləşəcək və zühur üçün lazım olan köməyi həzrətə göstərəcəkdir.

İnam və etiqadlarda
-------------------

Digər sahələrdə
---------------

Mənbə
-----

Xarici keçidlər
---------------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Riyaziyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Təhmasib Aliyə Mehdi qızı** (13 mart 1947, Bakı – 31 iyul 2022) — Azərbaycanın Əməkdar müəllimi.

Həyatı
------

Aliyə Təhmasib 1947-ci il martın 13-də Bakı şəhərində ziyalı ailəsində dünyaya göz açıb. 1954-cü ildə hazırda Hüseyn Cavidin adını daşıyan 132 nömrəli məktəbin I sinfinə gedib və 1965-ci ildə həmin təhsil ocağını "əla" qiymətlərlə bitirib.

1966–1973-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinin qiyabi şöbəsində təhsil alıb. 1967-ci ildə 132 nömrəli məktəbdə əmək fəaliyyətinə qədəm qoyan Aliyə xanım burada kitabxanaçı, pioner baş dəstə rəhbəri işləyib və 1970-ci ildən həmin təhsil ocağında bir müəllim kimi Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənnini tədris etməyə başlayıb. Yaxşı işinə, qabaqcıl pedaqoji fəaliyyətinə görə 1985-ci ildə bu tədris müəssisəsinə direktor təyin edilib. Aliyə Təhmasib 1985, 1989-cu illərdə SSRİ və Azərbaycan SSR Ali Sovetlərinin deputatı kimi respublikanın ictimai həyatında mühüm rol oynayıb, təhsilin inkişafı üçün xüsusi xidmətlər göstərib.

1989 və 1990-cı illərin məlum hadisələri ilə əlaqədar respublika Qadınlar Şurasının sədr müavini kimi Moskvada SSRİ Qadınlar Cəmiyyətinin geniş yığıncağında erməni qəsbkarlarının Azərbaycanda törətdikləri vəhşiliklər barədə məruzə edib, Ali Sovetin sessiyalarında cəsarətlə öz mövqeyini bildirib. 1992-ci ildə Türkiyənin Ankara şəhərində keçirilən təhsil işçilərinin həmkarlar təşkilatının qurultayında Xocalı faciəsini törədən erməni vəhşiliklərini müxtəlif ölkələrdən gəlmiş nümayəndələrin diqqətinə çatdırıb, fotoşəkillər, sənədlər nümayiş etdirib.

1995-ci ildə İzmirdə keçirilən türk xalqlarının Dostluq, Qardaşlıq qurultayının nümayəndəsi olub. O, həmçinin Azərbaycan müəllimlərinin və Azərbaycan qadınlarının qurultaylarına nümayəndə seçilib.

2010-cu il 15 sentyabr. 132–134 nömrəli təhsil kompleksinin Heydər Əliyev muzeyində. Uzun illər 132 nömrəli məktəbə ləyaqətlə rəhbərlik edən Aliyə Təhmasib yüksək dövlət mükafatları ilə yanaşı, bir sıra diplom və fəxri fərmanlara da layiq görülüb.

2007-ci ilin mart ayında Aliyə müəllim təhsilimizin inkişafındakı böyük xidmətlərinə görə və ömrünün 60, əmək fəaliyyətinin 40 ili tamam olması münasibətilə Prezidentin fəxri təqaüdünə layiq görülüb.

Aliyə Təhmasib Respublika Təhsil Şurasının üzvüdür. Səbail rayonu YAP Qadınlar Məclisinin fəal üzvü kimi ictimai iş aparır.

2010-cu il sentyabrın 15-də uzun müddətli təmirə dayanmış 132 saylı məktəbin aşılışından bir neçə gün sonra fəxri təqaüdə yola salınmışdır.

Aliyə Təhmasib dəfələrlə Azərbaycan və SSRİ Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2013-09-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-02-06.
2. ↑  "Lent.az". 2012-01-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-02-06.
3. ↑  "Gündəlik Bakı". 2012-05-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-02-06.

Xarici keçidlər
---------------

* Səs İnformasiya Agentliyi [*ölü keçid*]
* Yeni Azərbaycan qəzeti Arxivləşdirilib 2011-10-19 at the Wayback Machine
* "Azərbaycan müəllimi" qəzeti Arxivləşdirilib 2013-09-05 at the Wayback Machine
**Göy məscid** — Kazanda Qədim Tatar qəsəbəsində yerləşən, tatar məbəd memarlığının bir nümunəsi. Adını divarlarının rənginə görə alıb. 1815–1819-cu illərdə klassisizm üslubunda kazanlı tacir Əhməd Aitov-Zamanovun vəsaitinə tikilib. 2 mərtəbəli, 2 zallı və damında 3 pilləli minarəsi olan məscidin memarı məlum deyil.

Tarixi
------

1864-cü ildə tacir Q. Müstəqimov öz torpaq sahəsini məscidə bağışlayaraq onun binasını dah 3 pəncərə böyütmüş və ətrafında isə memar P. Romanovun layihəsi ilə hasar çəkdirmişdir. 1907-ci ildə tacir Q. İşmuratov məscidin mehrab hissəsini və digər texniki bölmələri böyütmüşdür. Tatarıstan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin 10 mart 1932-ci il qərarı ilə məscid bağlanmış onun minarəsi isə sökülmüşdür. Sovet dövründə məscid binasından yaşayış evi kimi istifadə olunub. 1993-cü ildən təyinatı üzrə məscidi kimi fəaliyyət göstərməyə başlasa da minarəsi 2009-cu ildə yenidən tikilib.

Bu ərazidə ibadətgahın yaranması 1778-ci ilə dayanır. Xırman ərazisi olan burada ilk dəfə taxta məscid tikilib. Bu məscid o dövrdə şəhərdə tikilən dördüncü məscid olduğu üçün bəzən elə Dördüncü məscid kimi də adlanır. Bu ərazi "qullar məhəlləsi" kimi tanınırdı çünki Qədim Tatar qəsəbəsinin bu hissəsində müsəlman əhalisinin ən kasıb və hüquqsuz üzvləri yaşayırdılar. 1815-ci ildə əvvəl tikilmiş taxta məscidi Suıksu kəndində köçürdülər. Köçürmədən sonra köhnə məscidin yerində tacir Əhməd Aitov-Zamanovun vəsaiti hesabına kərpicdən yeni binanın inşasına başladılar. Əhməd bəy özü Birinci məscidin məhəlləsində yaşamağına baxmayraq bu məscidin tikintisi üçün əlindən gələni əsirgəməyib.

Həmçinin bax
------------

* Apanaev məscidi
* İslam məscidi
* Qaliyev məscidi

İstinadlar
----------

1. ↑  *Alfiya Kudyakova.* "Голубая мечеть / Göy məscid" (*rus.* ). karaakkosh.com. 15 oktyabr 2015. 11 aprel 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 sentyabr 2020.
2. 1 2 3  "Голубая мечеть / Göy məscid" (*rus.* ). russian-mosques.com. 22 fevral 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 sentyabr 2020.
**Yuliya Flaviya** (*lat.* Iulia Flavia) — Flavilər sülaləsinin nümayəndəsi. İmperator Tit və Marsiya Furnillanın qızı olmuşdur. Onun doğulmasından az sonra valideynləri boşanmışdılar. 79-cu ildə Yuliyanın atası imperator olmuşdur. Tit Yulianı qardaşı Domisianla evləndirmək niyyətində idi, lakin o, bundan imtina etmişdir. O, 81-ci ildə növbəti il konsul olan, Tit Flavi Klementin qardaşı Tit Flavi ​​Sabin ilə evlənmişdir. 82-ci ildə Yuliyanın əri edam edilmişdir. Bundan sonra o, artıq imperator olan Domisianın məşuqəsi olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *English Wikipedia community* Wikipedia (ing.). 2001.
2. ↑  Светоний. Жизнь Двенадцати Цезарей. Тит. 5. 2.
3. ↑  Светоний. *Жизнь двенадцати цезарей*. *Vita Domitiani*, XV, 1
4. ↑  Светоний. Жизнь Двенадцати Цезарей. Домициан. 10. 2.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

Anthony A. Barrett (Hrsg.): Lives of the Caesars. Blackwell, Malden, MA/Oxford 2008, ISBN 978-1-405-12755-4, S. 151.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Şəcərə və nekropolistika | WeRelate |
| Normativ yoxlama | VIAF: 305192221 · ULAN: 500354867 · WorldCat VIAF: 305192221 |
Triniti yarımadasının yerləşməsi.
**Smin zirvəsi** (bolq. *връх Смин*, ‘Vrah Smin’ \'vr&h 'smin\) — Antarktidanın Qreyam torpağının Triniti yarımadası sahillərindən cənub-şərqdə yerləşən, 850 m hündürlüklü qaya zirvəsidir. Zirvə Luis Filipp yaylasından cənub-şərqdə yerləşmişdir.

Zirvə şimal-şərqi Bolqarıstanda yerləşən Smin şəhərinin adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Smin zirvəsi 63°38′17″ c. e. 58°18′53″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Hoçstetter zirvəsindən 2.69 km cənub-qərbdə, Levassor nunatakından 10.06 km şimal-qərbdə, Çoçoveni nunatakından 3.87 km şimalda, Drenta sıldırımından 6.61 km şimal-şərqdə yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* Trinity Peninsula. Arxivləşdirilib 2015-09-23 at the Wayback Machine Scale 1:250000 topographic map No. 5697. Institut für Angewandte Geodäsie and British Antarctic Survey, 1996.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Triniti yarımadası

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.
**Yuliya Malinova** — Bolqarıstanlı qadın hüquqları müdafiəçisi. O, Bolqarıstan Qadınlar Birliyinin həmtəsisçisi olub və iki dəfə onun sədri olub: 1908-ci ildən 1910-cu ilə və 1912-ci ildən 1926-cı ilə kimi.

Bioqrafiya
----------

Yuliya Yakovlevna Şnayder 1869-cu ildə rus yəhudi ailəsində anadan olub. O, Fransada (Paris) və İsveçrədə təhsil alıb, pravoslavlığı qəbul etdikdən və sonradan Bolqarıstanın baş naziri olmuş Demokratlar Partiyasının lideri vəkil Aleksandr Malinovla evləndikdən sonra Bolqarıstana köçüb. 1899-cu ildən o, müəllim, sosialist və yazıçı, sosialist Yanko Sakazovun həyat yoldaşı Anna Karima ilə birlikdə Jenski Qlas (Qadınların səsi) qəzetinin redaktoru olub. 1901-ci ildə Malinova və Kərimə Bolqarıstan Qadınlar Birliyinin həmtəsisçiləri oldular, Karima onun ilk sədri seçilir. Bu birlik 1878-ci ildən başlayaraq Bolqarıstanda yaradılmış 27 yerli qadın təşkilatının çətiri idi. O, 1890-cı illərdə qadınların intellektual inkişafını və ictimai həyatda daha çox iştirakını təmin etmək üçün qadınların təhsilini və qızların universitet təhsilinə çıxışını məhdudlaşdıran tədbirlərə cavab olaraq qurulmuşdur. Şura məclislər təşkil edir və mətbuat orqanı kimi "Jenski Qlas" qəzetindən istifadə edirdi.

1908-ci ildə Malinova Bolqarıstan Qadınlar Birliyinin sədri olur və onu Beynəlxalq Qadınlar Şurasının bir hissəsi edir. O, bu vəzifədə işlədiyi müddətdə cəmiyyətin bütün təbəqələrinin və siyasi əqidələrinin nümayəndələrinin cəmiyyəti kimi birliyin ideologiyasını dəstəkləmiş, müharibə dövründə problemlərlə məşğul olmuş, əsgər arvadlarını təşkil etmişdir.

1925-ci ildə o, əcnəbi olduğuna görə bolqar millətçilərinin hücumuna məruz qalıb. Malinova 1926-cı ildə birliyin sədri vəzifəsindən istefa verir və bu vəzifədə onu Dimitrana İvanova əvəz edir. Yuliya Malinova 1953-cü ildə vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Юлия Малинова // geni.com (çd.). 2006.
2. ↑  *Ruiz, Blanca Rodriguez; Rubio-Marín, Ruth.* The Struggle for Female Suffrage in Europe: Voting to Become Citizens (ingilis). BRILL. 2012. səh. 325. ISBN 9789004224254. 2022-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-24.
3. ↑  *Haan, Francisca de; Daskalova, Krasimira; Loutfi, Anna.* Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Eastern, and South Eastern Europe: 19th and 20th Centuries (ingilis). Central European University Press. 2006. 293–294. ISBN 9789637326394. 2022-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-24.
**Yaddaşın dəyişməzliyi** (kat. La persistència de la memòria) 1931-ci ildə sürrealizm cərəyanının ən məşhur nümayəndələrindən biri olan Salvador Dali tərəfindən çəkilmiş sürrealist rəsm əsəri.

1932-ci ildə 250 ABŞ Dolları qarşılığında satılan tablo,1934-cü ildən etibarən Nyu-Yorkdaki  National Museum of Art'da sərgilənməkdədir.

Haqqında
========

Sürrealistik əsər əriyən cib saatlarını mövzu almaqdadır.Bu,Dalinin o illərdəki "yumuşaqlıq" və "sərtlik" anlayışına işıq tutmaqdadır.

Əsər hər nə qədər Dalinin sənət yaşamındakı Freyudçu mühitin bir nümunəsi olsa da, sənətcinin elmi mərhələyə keçişindən 14 il əvvəl yaradılmışıdır. Dalinin elmi təməlli əsərlər yaratmağa başlaması 1945-ci il Nüvə silahı istifadəsi ilə əlaqədardır.

Geniş bir qum çölü təsvir olunan əsərdə ki, əriyən saatlar ideyasını Dali avqust günəşi altında əriyən kamamber pendirindən götürüb. Əsəri zamanın dəyişməzliyi anlayışına protesto kimi də yozmaq mümkündür.

Rəsmin mərkəzi hissəsində canavar və insan obrazının sintezini görürük. Tablonun sol hissəsində olan saatın üzərində isə ölümü və qadın cinsiyyət orqanını simvollaşdıran qarışqaları görmək mümkündü.


1. 1 2  .
2. 1 2 3  Museum of Modern Art online collection (ing.).
3. 1 2 3 4  .
4. ↑  .
**Smalltalk** — Xerox şirkətinin Palo-Alto Tədqiqat Mərkəzində (Xerox Palo Alto Research Center, PARC) 1970-ci illərdə hazırlanmış obyekt-yönlü proqramlaşdırma dili və interaktiv layihələndirmə sistemi. Smalltalk Xerox Palo Alto Araşdırma Mərkəzində (PARC) Alan Kay tərəfindən aparılan araşdırma məhsulu idi; Alan Kay erkən Smalltalk versiyalarının əksəriyyətini hazırladı, Adele Goldberg sənədlərin çoxunu yazdı və Dan Ingalls ilk növbədə çoxunu tətbiq etdi.Smalltalk proqramçılar arasında geniş yayılmasa da, sonrakı bir çox dillərdə və istifadəçi interfeyslərində istifadə olunmuş konsepsiyalara yol açdı; verilənlər və proqramdan ibarət obyekt konsepsiyası və istifadəçilərin işləməsi üçün rahat olan piktoqramlardan (simgələrdən) istifadə belə konsepsiyalardandır. Dil, ilk növbədə, Smalltalk-80 kimi təqdim edildi. Smalltalk kimi dillərdə fəal inkişaf davam edir və ətrafdakıların sadiq icmalarını toplayır. ANSI Smalltalk 1998-ci ildə ratifikasiya edilmiş və Smalltalk-ın standart versiyasını təqdim etmişdir.Smalltalk 2017-ci ildə Stack Overflow Developer Survey-də "*ən sevilən proqramlaşdırma dili*" üçün ikinci yeri tutdu.

```
exampleWithNumber: x
    | y |
    true & false not & (nil isNil) ifFalse: [self halt].
    y := self size + super size.
    #($a #a "a" 1 1.0)
        do: [ :each |
            Transcript show: (each class name);
                       show: ' '].
    ^x < y

```

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 787s.

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2018-12-21 at the Wayback Machine
* Arxivləşdirilib 2017-06-30 at the Wayback Machine
* Arxivləşdirilib 2008-03-14 at the Wayback Machine
**Sluçenkonun binası**— Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Anton Qluşko xiyabanı ev 8 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin 40-cı illərində inşa edilmişdir. Bina mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

Tarixi
------

1840-cı illərdə şəhər sakini Varvasi soyadlı birisi Anton Qluşko xiyabanı, ev 6 və 8 ünvanlarında bir mərtəbəli zirzəmiyə sahib bina inşa etmişdir. 
1873 - 1880-ci illərdə bina tacir Anna Dikiakinin xüsusi mülkiyyəti olmuşdur. 1890-cı ildə isə artıq bima I gildiya taciri Timofey Leonteviç Sluçenkoya məxsus olmuşdur. 1885—ci ildə o, şəhər ibtidai uçilişlərinə nəzarət edən komisiyanın üzvü olmuşdur. Artıq 1890-cı ildə isə Taqanroq şəhər dumasına üzv seçilir. Bir müddət o, D. Q. Kandoyankinin ofisində işləyir. O, bu işində il ərzində 3000 rubl pul əldə edir. Onun həyat yoldaşı Sofya Yakovlevna olur. Onların İvan, Pavel Qeorqi və Aleksandr adlı övladları olur. 
Oğlu İvan I gildiya taciri olmuşdur. O, azad rəssam Valerian Qaentanoviç Molla ilə ailəvi dostluq etmişdir. Sluçenko tacirləri Taüanroqda dəyirman işə salmışdılar. 1898-ci ildə bina tacirin vərəsələrinə keçmişdir. Bina 1906-1915-ci illərdə İvan, Aleksey və Aleksandr Sluçenko və Aspazii Qerqevna Sluçenkoya məxsus olmuşdur.

1920-ci ildə bima milliləşdirilmişdir. Bu ərəfələrdə binada dövlət Sovnaxoza aid «Sedlo» fabriki yerləşirdi. 1992-ci ilin 28 noyabr tarixixli, 301 nömrəli qərarla regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

Təsviri
-------

Bina bir mərtəbədən ibarətdir. Üstəlik zirzəmiyə sahibdir. Dərin bir təməl üzərində inşa edilmişdir. Binanın girişində yarımkolonnalar mövcuddur.

* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Энциклопедия Таганрога, Ростов-на-Дону, Росиздат, 2003". 2017-03-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-16.
2. ↑  "Объект культурного наследия". 2017-03-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-16.
3. ↑  "Дома 6 и 8". 2017-03-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-16.
**İrikasacıq novruzçiçəyi** (*lat.* Primula macrocalyx) — bitkilər aləminin erikaçiçəklilər dəstəsinin novruzçiçəyikimilər fəsiləsinin novruzçiçəyi cinsinə aid bitki növü.

Statusu
-------

Lower Risk - LR [b - Near Threatened - NT]

Yayılması
---------

Orta dağ qurşağından başlayaraq Ardıcdağ, Küküdağ, Aracıqdağ və Zəngəzur silsiləsinin subalp qurşağının meşə talalarında, kolluqlarda və çəmənlərdə tək-tək və ya kiçik talalar şəklində rast gəlinir.

Bitdiyi yer
-----------

Meşə talaları, kolluq və çəmənlərdir.

Təbii ehtiyatı
--------------

Məhdud sahələrdə rast gəldiyindən ehtiyatı azdır.

Çoxalması
---------

Toxumladır.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Çoxillik bitkidir, gövdəsinin hündürlüyü 15-35 sm-ə çatır, çəpinə kökümsovu və çoxsaylı yoğun ağ məftilvarı kökləri vardır. Bütün bitki zəif inkişaf etmiş kiçik tükcüklərlə örtülmüşdür. Yarpaqları yumurtavari, yaxud yumurtavari-uzunsovdur, qırışlıdır, yuxarı hissədə dəyirmidir, kütdür, kənarları aydın olmayan xırda dişciklidir, tədricən qanadlı və dişcikli saplağa doğru daralır, uzunluğu yarpaq ayasına bərabərdir. Yarpaq ayası 3-21 sm uzunluqda, 2-8 sm enindədir. Çiçək qrupu 3-16 çiçəklidir. Meyvə yetişən zaman yuxarıya dartılmış və uzanandır. Kasacığı çiçəkləmə dövründə enli zəngşəkillidir, şişkindir və solğun yaşıldır, 10–20 mm uzunluqdadır, 5 qabırğalı və 5 iti oval-üçbucaqlı dişciklidir, kasacığın uzunluğunun 1/3-nə bərabərdir. Tacı borulu olub solğundur, kasacığa bərabərdir, yaxud ondan uzundur və əyilmiş parlaq sarı çıxıntılıdır və 12 mm diametrindədir. Qutucuğu enli ovalşəkillidir, kasacıqdan 2 dəfə qısadır. Toxumu yumurtavaridir, aydın seçilməyən budaqlı qabırğalıdır, bütün səthi nöqtəli təpəciklidir, tamamilə qaradır, 1-1,5 mm uzunluqdadır. Aprel-iyun aylarında çiçəkləyir və may-iyun aylarında meyvə verir. Əhali tərəfindən dərman bitkisi kimi çiçəkləmə fazasında kütləvi toplanılır. Bəzək və dərman bitkisidir. Mezofitdir. Mərkəzi Asiya coğrafi areal tipinə daxildir.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
---------------------------------------

Növ sayının və populyasiyalarının az olmasına səbəb ekoloji və antropogen amillərin məhdudlaşdırıcı təsiridir. Əhali onu dərman bitkisi kimi çiçəkləmə fazasında kütləvi toplayır.

Becərilməsi
-----------

Məlumat yoxdur.

Qəbul edilmiş qorunma tədbirləri
--------------------------------

Naxçıvan MR-in Qırmızı Kitabına yeni daxil edildiyindən mühafizə tədbirləri hazırlanmamışdır.

Zəruri qorunma tədbirləri
-------------------------

Populyasiyları nisbətən təhdid altında olduğundan, təhlükə altına düşə bilən növ kimi akad. Həsən Əliyev adına Zəngəzur Milli Parkı və Arpaçay Dövlət Təbiət Yasaqlığı ərazisində yayıldığı əsas sahələr xüsusi nəzarət altına alınmaqla mühafizə olunmalıdır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q4349587
* Wikispecies: Primula veris subsp. macrocalyx
* EUNIS: 179059
* GBIF: 5640667
* GRIN: 29651
* IPNI: 702229-1
* NCBI: 486441
* Plant List: kew-2565217
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:702229-1
* Tropicos: 26400597
* WFO: wfo-0000483646

 |
**Hüseynov Yadigar Yusif oğlu** (3 may 1955, Saraçlı, Bolnisi rayonu – 2 dekabr 2016) — fizika-riyaziyyat elmləri doktoru.

Həyatı
------

Yadigar Hüseynov 1955-ci il mayın 3-də Gürcüstanın Bolnisi rayonunun Saraçlı kəndində anadan olmuşdur.

Təhsili
-------

1972-ci ildə orta məktəbi, 1977-ci ildə isə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Fizika fakültəsini bitirmişdir.

Karyerası
---------

1977-1981-ci illərdə Qəbələ rayonunda müəllim işləmiş, 1981-2000-ci illərdə isə Bakı Dövlət Universitetinin "Yarımkeçiricilər" laboratoriyasında çalışmışdır. 1989-cu ildə namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək fizika-riyaziyyat elmləri namizədi elmi dərəcəsini almışdır. 1990-1991-ci illərdə İtaliyada I Roma Universitetində elmi ezamiyyətdə olmuşdur. 1993-cü ildə elmi işlərinin nəticələrinə görə Beynəlxalq Soros Fondunun mükafatına layiq görülmüşdür. 2003-cü ildə *"Avtonom qidalanan funksional qurğu və heteroelektron quruluşların yaradılmasının fiziki-texnoloji xüsusiyyətləri"* mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək fizika-riyaziyyat elmləri doktoru elmi dərəcəsini almışdır. 2004-cü ildə Bərk cisim elektronikası kafedrasını yaratmışdır. Hazırda həmin kafedranın professoru və kafedra müdiridir. 120-dən çox elmi məqalənin, 6 müəlliflik şəhadətnaməsinin, 2 monoqrafiyanın, 6 dərs vəsaitinin müəllifidir. 2000-ci ildən Sumqayıt Dövlət Universitetinin Elmi işlər üzrə prorektoru vəzifəsində çalışıb.

Ailəlidir, üç övladı və 6 nəvəsi var.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Saraçlılar
* Sumqayıt Dövlət Universiteti Arxivləşdirilib 2010-06-05 at the Wayback Machine
**Hüseyn Şərqi Soytürk** — Zəncan Universitetinin professorudur. İranda Azərbaycan və fars dillərində nəşr olunan "Xudafərin" jurnalının təsisçisi və baş redaktoru

Həyatı
------

Azərbaycanda nəşr olunan "Güney Azərbaycan türkologiyası" (2013), "Güney Azərbaycan dramaturgiyası" (2014), eləcə də Cənubi Azərbaycanda nəşr olunan "Azərbaycan ədəbi dil tarixi" (1997), "Azərbaycan ədəbiyyat tarixi" (1997), "Məsihi divanı" (Tehran), "Əski türk kitabları" (Ərdəbil), "Müsəlman-Türk dünyası", "Ədəbi örnəklər" (Tehran) kitabları bunlardan bir neçəsidir. 

Hüseyn Soytürk Misirin "Xədiviyyə" kitabxanasında saxlanılan, Nizaminin əlyazması şəklində olan anadilli şeirlərini 2006-cı ildə Azərbaycanın "Nurlar" nəşriyyatında nəşr etdirmişdir. Bu şeirlər İranda da nəşr edilmişdir. Nədənsə, Azərbaycanda bu kitab böyük sensasiyaya səbəb olmuş, ancaq diqqətdən yayınmışdır. Görünür, gələcək tədqiqatçılar bu nadir tapıntıya bir daha müraciət etməli olacaqlar.
İndiyə qədər İranda onlarla kitab nəşrinə imza atan Hüseyn Soytürk Azərbaycan tarixi və mədəniyyəti ilə bağlı bir çox əsərləri, o cümlədən prof. Cəmil Həsənlinin "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin xarici siyasəti" kitabını fars dilinə tərcümə edib nəşr etdirmişdir.

Əsərləri
--------

* Divani-Nizami (Gəncəli) : qəsidələr-qəzəllər: Xədiviyyə nüsxəsi - Tehran nəşri əsasında / tərt.: Eloğlu, H.Ş Soytürk. - Bakı : Nurlar NPM, 2006. - 64 s
* Güney Azərbaycan türkologiyası: I cild. Müəllif, Soytürk Hüseyn Şərqi Dərəcək İbrahim oğlu. Nəşriyyat, Elm və təhsil. Nəşr yeri, Bakı. Nəşr ili, 2013.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

[*ölü keçid*]
**Toşbak adası** (özb. *Tоshbaqa oroli*) — Özbəkistan Respublikası, Cizzəx vilayəti Aydarkul gölünün şimal hissəsində yerləşən ada.

Adı
---

Toşbak sözü özbəkcə tərcümədə tısbağa deməkdir. Adanın bu cür adlanmasına səbəb onun ərazisində böyük tısbağa populyasiyasının olması ilə əlaqədardır.

Coğrafiya
---------

Toşbak adası Özbəkistanın Aydarkul glünün şimal-şərqində yerləşir. Adanın sahəsi 6,42 km²-dir. XX əsrin 60-cı illərində Şardar Su Elektrik stamnsiyasının inşası zamanı meydana gəlmişdir. Nəticədə böyük torpaq sahələri su altında qalmışdır. nisbətən hündür sahələr isə suyun səthiundə qalmışdır. Toşbak adası insan fəaliyyəti nəticəsindir. Adanın koordinatı: 40°58′33″ ş.e. 67°02′49″ ş.u. Sahə baxımından daha kiçik adalarda əhatələmişdir. Ada uzunsov, əyri formalı oval quruluşa sahibdir. Onun mərkəzində körfəz vardır. Ada ərazisi əsasən düzəndir. Şimal-qərbə döğru adanın alçalması müşahidə edilir. Ərazisinin böyük hissəsini qumlu sahələr tutur. İqlimi kəskin kontinentaldır. Yayı olduqca istidir. İyul ayının orta temperaturu +26°С, yanver ayının isə 0; —9°С arasında dəyişir. İllik yağıntının miqdarı 100–200 mm arasında dəyişir. Yağıntıların böyük qismi qış və yaz aylarında düşür. Adanın şimal hissəsində kiçik havan vardır. Bu havan adanın şimalını cənubundan ayırır.

Fauna və flora
--------------

Adada əsasən qısa vegerasiya dövrü olan efemerli bitkilər yayılımışdır. Burda lalələr belə yayılmışdır. Adanın qumlu sahələri üçün ağ saksaul, yovşan kimi bitkilər geniş sahəni əmələ gətirti. Bəzi bitkilər hətta koluqlar təşkil edir. Quraqlığa davamlı tipik növlər əsasən gilli suxurlarda bitir. Adanın şimal-qərbində biyurgun duzu ilə qarışdırılır. Şimalında şoranlaşmış sahələr vardır. Adadan cənubda Qarabattaq, cənub-şərqində isə Barxan, Çivin, Can adaları vardır. Adalar bir-birindən ensiz boğazlarla ayrılır.

Adada yayılmış heyvanlar əsasən ada şəraitinə uyğunlaşmışlar. Qida çatışmazlığını aradan qaldırmaq üçün canlıların bəzisi gecə həyat tərzi keşirir. Burad sarı sünbülqıran, çöl pişiyi, dələlər belə yayılmışdır. Sürünənlərdən ilan, kərtənkələ, varan, tışbağa kimiləri vardır. Quşlardan isə Aral dənizinin qərb hissəsində yayılmışlar üstünlük təşkil edir. Burada Galerida cristata, Sylvia nana, gözəl baladovdaq, Podoces panderi, çöl qartalı, qarva və s quşlara rastlamaq mümkündür. Sahillərində Aydargöldə sarstlanan balıq növləri yayılmışdır.

Əhali
-----

Adada yaşayış yoxdur.

Maralı fakt
-----------

Özbəkistanın "Dune buylab Arxivləşdirilib 2016-12-03 at the Wayback Machine" kanalı ada haqqında veriliş hazırlamışdır.

Mənbə
-----

*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Дух приключений с Саидом Тулягановым"
**Hüseyn sultan Kəngərlinski** (1836-1896) — Ordubad bəyi, maarifpərvər.

Həyatı
------

M.T.Sidqinin oğlu Məmmədəli Sidqinin xatirələri öz məzmun və mündəricəsi etibarilə digərlərindən fərqlənir. Xatirələrdə M.T.Sidqinin pedoqoji və maarifçilik fəaliyyətindən, "Əxtər" məktəbini, "Məktəbitərbiyə"ni açmasından, bununla əlaqədar qarşıya çıxan çətinliklərdən bəhs edilir. M.Ə.Sidqi yazır ki, "o zaman atamın çayçı dükanı Ordubad ziyalılarının yığıncaq yeri olur. Atamın təbi oldu¬ğuna görə, xüsusən Şərq ədəbiyyatına yaxşı bələd olduğuna görə haman çayçı dükanında Sədi, Hafiz, Firdovsi, Nizami kimi şairlərin şeirləri oxunur və təhlil olunarmış. Eyni zamanda atam o zaman İrandan, Rusiyadan və Türkiyədən qəzetələr də alıb oxuyarmış. Məsələn, İrandan "Nasiri", Bağçasaraydan İsmayıl bəy Qaspirinskinin nəşr etdiyi "Tərcüman", İstanbulda çıxan "Əxtər" qəzetələrini alırmış. Bu qəzetələr çox vaxt atamın həmməsləkləri arasında gizlincə oxunarmış. "Tərcüman" qəzetəsinin atama böyük təsiri olmuşdur. Çünki o zaman "Tərcüman" qəzetəsinin müdiri Qaspirinski Rusiyada yaşayan müsəlmanlar üçün yeni üsulla məktəblər açılması yolunda uzun müddət mübarizə aparırmış… "Tərcüman" qəzetəsinin təsiri altında atam və ona bu yolda ən birinci və yaxından kömək edən Hüseyn sultan Kəngərlinski nəhayət Ordubadda yeni üsulla bir məktəb təşkil etmək fikrinə düşürlər"

Məmməd Səid Ordubadi yazır: "Üsuli-cədid" deyilən təzə üsullu məktəb açılmasına başlamışdı. Ordubad tərəqqipərvər ziyalıları, xüsusən varlılardan bəziləri Ordubadda bu məktəbin açılmasına çalışırdılar. İşin başında Hüseyn sultan Kəngərlinski idi. Dizə kəndi və Dəstə kəndinin çox hissəsi Hüseyn sultanın əlində idi. Bundan əlavə ticarət edər və pul müamiləyə verərdi. Hüseyn sultan ətrafına ziyalılardan və xırda varlılardan bir çoxunu toplamışdı".

Hüseyn sultan Kəngərlinski 1896-cı ildə vəba xəstəliyindən vəfat edib. Ordubad şəhərində dəfn edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  Sidqi M.Ə. Tərcümeyi-halım. AMEA Əİ, f. 20, s.v. 4, 11 v.
2. ↑  Məmməd Səid Ordubadi, Həyatım və mühitim, Bakı, Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı, 1996, səh. 23.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Vəkilov-Kəngərlinskilər, "Soy" еlmi-kütləvi dərgi, 2007, №1, səh.46-53.
**Çjentszyan** ( *çin.* 镇江) Çin Xalq Respublikasının Cianqsu vilayətinin cənubunda liman şəhəridir. Əvvəllər (1912-18) Dantu kimi tanınan şəhər Yanszı çayının cənub hissəsində yerləşmişdir. Çjentszyan şəhəri 1928-49 illər arasında Cianqsu vilayətinin idarə mərkəzi olmuşdur.

Tarix
-----

Eramızdan əvvəl 8. əsrdən başlayaraq feodal bəylər tərəfindən idarə olunan bu ərazi Zhufanqyi kimi adlandırılsada bir müddət Kuyanqyi kimi də adlandırıldı. Eramızdan əvvəl 221-ci ildə Tsin sülaləsinin hakimiyyətə gelmesindən sonra kiçik bölgə statusu verildi və adı Zhufanqyidən Dantuya dəyişdirildi. Eramızdan əvvəl 3. əsrin ortalarında daha böyük bir idarə mərkəzi oldu. Cənubi Çinin 581-ci ildə Suilər tərəfindən işğalından sonra Yanszı sahillərini müdafiə edən qarnizon yaradıldı. 595-ci ildə isə Run adı ilə bölgə statusu verildi. Jhiangnan kanalının (609) Yanszı çayına birləşdiyi yerdə yerləşdiyi üçün böyük dəyər verilən şəhər, zengin Yanszı deltası bölgəsindən vergi kimi alınan taxılın əsas yığılma mərkəzi kimi daha da inkişaf etdi. Song sülaləsi dövründə (960-1127) stratejik dəyəri olan şəhər 975-ci ildə Çjentszyan adı ildə əsgəri bölgə (*jun*) elan edildi. 1113-ci ildə isə üst bölgə (*fu*) statusu aldı.

Dantu adı ilə 1912-ci ildə şəhər olandan sonra, 1918-ci ildə yenidən Çjentszyan adını aldı. Şəhərin limanı 1861-ci ildə Tianjin müqaviləsi ilə (1858) xarici ticarətə başladı. Qala divarları ile çevrilmiş olan qədim şəhər 19. əsrin sonları 20. əsrin əvvəllərinde sürətlə inkişaf eləməyə başladı. Amma 1850-ci ildə Böyük Kanalın şimal hissəsinin bağlanması Çjentszyan limanının dəyərini itirməsinə səbəb oldu .

İngilislərin Yanszı deltası işğal elədiyi Afyon Müharibəsinin (1839-1842)
döyüşlərinə səhnə olan Çjentszyan Taypin üsyanı. (1850-64) illərində böyük zərər gördü. 1853-cü ildə üsyançıların əlinə keçdi və üsyanın mərkəzi olan Nankin şəhərinin müdafiəsində mühüm rol oynadı.
1857-58-ci illərdə şəhərdə böyük döyüşlər oldu.

Qardaş şəhərlər
---------------

* Macarıstan Kiskőrös, Macarıstan
* MalayziyaKuching, Malayziya
* Rusiya Stavropol, Rusiya
* Yaponiya Tsu, Yaponiya
* ABŞ Tempe, Arizona, ABŞ

İstinadlar
----------

1. ↑  *Winchester, Simon,* The River at the Center of the World: A Journey up the Yangtze and back in Chinese Time, London: Penguin Books, 1996, səh. 128, 2020-08-09 tarixində arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 2016-11-28.
2. ↑  "Testvértelepülések". 9 August 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 April 2014.
3. ↑  "Cities abroad keen to forge ties with Kuching". New Straits Times. 2 August 2012. 4 June 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 June 2014.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-11-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-28.
5. ↑  "International Exchange". List of Affiliation Partners within Prefectures. Council of Local Authorities for International Relations (CLAIR). 5 February 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 November 2015.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-12-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-28.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Paris Sülh Konfransındakı nümayəndə heyətinin rəhbəri Əlimərdan bəy Topçubaşov
**İtaliya-Azərbaycan sazişləri** — Azərbaycan və İtaliya dövlətləri arasında iqtisadi-siyasi əlaqələri genişləndirmək məqsədilə bağlanmış sazişlər.

Sazişin bağlanması
------------------

1919-cu ilin payızından etibarən, ağqvardiyaçı rus generallarının məğlubiyyəti ilə əlaqədar beynəlxalq vəziyyət yeni yaranmış müstəqil respublikaların xeyrinə dəyişməyə başladı. Azərbaycan Hökuməti ölkənin müstəqilliyinin dünyanın böyük dövlətləri tərəfındən tanınması məsələsinin həllini sürətləndirmək məqsədilə Beşlər Şurasına, o cümlədən İtaliyaya müraciət etdi.

İtaliyanın Azərbaycanda güclü iqtisadi marağı var idi. Lakin o, mandatlığa götürmək istədiyi əraziləri xarici təcavüzdən qorumaq iqtidarında deyildi. Gələcəkdə Rusiya və Türkiyə ilə qarşılaşmaq qorxusu İtaliyanı bu işdən çəkindirdi.

Azərbaycan Hökuməti İtaliya ilə iqtisadi-siyasi əlaqələri gücləndirmək məqsədilə general İbrahim ağa Usubovun başçılığı ilə Romaya nümayəndə heyəti göndərdi. Heyət "hərbi missiya" adlanırdı və əsasən, hərbi, iqtisadi məsələlərlə bağlı işlər aparmalı idi.

İtaliya hökuməti 1920-ci il yanvarın 17-də Azərbaycanı de-fakto tanıması haqda qərarını general İ.Usubova təqdim etdi və ölkəmizlə daimi əlaqə saxlamaq fikrində olduğunu bildirdi.

Sazişin şərtləri
----------------

General İ.Usubov Romada sənayeçi-senator S.E.Konti ilə görüşdü. Görüşdən məqsəd Azərbaycan ordusu üçün İtaliyadan paltar və silah alınması idi. 1920-ci ilin fevralında S.E.Kontinin başçılığı ilə 35 nəfərdən ibarət İtaliya nümayəndə heyəti Azərbaycana gəldi. İtaliya Azərbaycandan neft, Azərbaycan isə oradan ordu üçün silah və hərbi geyimlər almaq niyyətində idi. İmzalanmış sazişə əsasən, İtaliyadan 6 ədəd sürətli kater, 12 ədəd mina düzən cihaza malik kater, 6 sualtı qayıq, 92 dəniz artilleriyası, piyada qoşunlar üçün 135 min mərmiyə malik 34 top, 12 hidroplan, 4 aeroplan, 5 tank, 20 zirehli maşın, 10 min cüt uzunboğaz çəkmə, 70 min cüt ayaqqabı, 40 min dəst şinel alınmalı idi. Azərbaycan isə İtaliyaya hər ay 500 min pud neft, yaxud mazut göndərməli idi. Azərbaycan neftin hər tonu üçün 35 dollar, mazutun hər tonu üçün isə 25 dollar almalı idi. İtaliya hökumətinin və ayrı-ayrı firmaların nümayəndələri 1920-ci ilin əvvəlində Azərbaycandan neft və neft məhsulları, pambıq, yun, ipək və digər məhsullar almaq barədə sazişlər imzalamışdılar. Lakin Aprel işğalı (1920) İtaliya-Azərbaycan sazişlərinin reallaşdırılmasma imkan vermədi.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* İbrahim ağa Usubov

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan-İtaliya sazişləri // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II. Bakı: "Lider". 2005. səh. 66. ISBN 9952-417-44-4.
**Nobert Yevdayev** (1929, Bakı – 20 noyabr 2022, ABŞ) — şair, yazıçı, rəssam, jurnalist.

1929-cu ildə Bakıda anadan olmuşdur. Şair, yazıçı, rəssam, jurnalist və bir sıra elmi işlərin müəllifidir. 1989-cu ildən ABŞ-də yaşayan həmyerlimiz orada Azərbaycanın AZEM Həmyerlilər Birliyinin sədridir. 2003-cü ildən Nyu Yorkda təsis etdiyi, rus və ingilis dillərində nəşr olunan "Novıy Rubej" qəzetinin baş redaktorudur.

Azərbaycan mədəniyyətinin Amerikada təbliğ olunması istiqamətində bir sıra tədbirlər təşkil etmişdir. Amerikadakı Azərbaycan diasporunun fəal nümayəndələrindən olan Nobert Yevdayev dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi sahəsində fəaliyyətinə görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 13 mart 2006-cı il tarixli Sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi sahəsində fəaliyyətinə görə bir qrup ictimai xadimin təltif edilməsi haqqında [*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 15075232p · GND: 140256938 · ISNI: 0000 0001 1735 9480 · LCCN: nr2002025415 · NKC: jo2003193353 · NTA: 241835658 · NUKAT: n2003044238 · SUDOC: 144558041 · VIAF: 300537 · WorldCat VIAF: 300537 |

 |
Teylor çoxhədlisinin dərəcəsi artdıqca, düz funksiyaya getdikcə yaxınlaşır. Bu şəkil {\displaystyle \sin x} (sinus funksiyasını: qara ilə) və müxtəlif dərəcələrdən olan Teylor açılımlarını (1, 3, 5, 7, 9, 11 və 13) göstərir.
**Teylor sırası** — riyaziyyatda bir funksiyanın, o funksiyanın həddlərinin bir nöqtədəki törəmələrinin qiymətlərindən hesablanan sonsuz toplamı şəklində yazılması formasında açılımdır. Adını ingilis riyaziyyatçı Bruk Teylordan almışdır. Əgər sıra sıfır mərkəzlidirsə ({\displaystyle a=0}), Teylor sırası daha sadə bir hal alar və bu xüsusi hala şotland riyaziyyatçı Kolin Maklarenə istinad olaraq *Maklaren sırası* deyilir. Bir silsilənin hədlərindən sonlu bir say qədərini istifadə etmək bu silsiləni bir funksiyaya yığmaq üçün ümumi bir üsuldur.

  

Eksponent (qüvvət) funksiyası (mavi ilə göstərilən) və bu funksiyanın a=0 qiymətindəki Teylor sırasının ilk *n*+1 həddinin cəmi (qırmızı ilə göstərilən).
Hər dərəcədən törəməsi olan, həqiqi ya da kompleks bir {\displaystyle f(x)} funskiyasının a həqiqi ya da kompleks bir ədəd olmaq şərtilə {\displaystyle (a-r,a+r)} intervalındakı *Teylor sırası* aşağıdakı şəkildə təyin edilir tanımlanmıştır:

{\displaystyle f(x)=f(a)+{\frac {f'(a)}{1!}}(x-a)+{\frac {f''(a)}{2!}}(x-a)^{2}+\ldots +{\frac {f^{(n)}(a)}{n!}}(x-a)^{n}+\ldots }

Daha nizamlı bir forma olan *Siqma təqdimatı* ilə isə belə yazılır:

{\displaystyle =\sum \_{n=0}^{\infty }{\frac {f^{(n)}(a)}{n!}}(x-a)^{n}}

  

Burada {\displaystyle n!}, *n* faktorialı; *ƒ*(*n*)(*a*) isə *f* funksiyasının *n*-ci dərəcədən törəməsinin *a* nöqtəsindəki qiymətini bildirir. *f* funksiyasının sıfırıncı dərəcədə n törəməsi *f'*-in özü ilə təyin edilir və (*x* − *a*)0  və 0!, 1-ə bərabər olaraq qəbul edilir.

Xüsusi halda {\displaystyle a=0} olduqda Teylor sırası 

{\displaystyle f(x)=f(0)+{\frac {f'(0)}{1!}}(x)+{\frac {f''(0)}{2!}}(x)^{2}+\ldots +{\frac {f^{(n)}(0)}{n!}}(x)^{n}+\ldots }

şəklinə düşür. Bu bərabərliyin sağ tərəfindəki sıra Makloren sırası adlanır, bərabərlik isə {\displaystyle f(x)} funskiyasının Makloren sırasına ayrılmasıdır. 

Aşağıda Teylor sırasının bir neçə nümunəsi verilib:

{\displaystyle e^{x}=\sum \_{k=0}^{\infty }{\frac {x^{(k)}}{k!}}=1+x+x^{2}/2!+x^{3}/3!+.....|x|<\infty }

{\displaystyle \sin \left(x\right)=\sum \_{k=0}^{\infty }(-1)^{k}{\frac {x^{(2k+1)}}{(2k+1)!}}\approx x-{\frac {x^{3}}{3!}}+{\frac {x^{5}}{5!}}-{\frac {x^{7}}{7!}}.\!....|x|<\infty }

{\displaystyle \cos \left(x\right)=\sum \_{k=0}^{\infty }(-1)^{k}{\frac {x^{(2k)}}{2k!}}\approx 1-{\frac {x^{2}}{2!}}+{\frac {x^{4}}{4!}}-{\frac {x^{6}}{6!}}.\!....|x|<\infty }

{\displaystyle {\frac {1}{1-x}}=\sum \_{k=0}^{\infty }x^{n}=1+x+x^{2}+x^{3}+x^{4}+....|x|<1}

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Riyaziyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Porsuq ibn Porsuq** və ya **Bursuk ibn Bursuk** (ö. 1116) — Səlcuqlu generalı və Həmədan şəhərinin əmiri.

Həyatı
------

Özü kimi Səlcuqlu generalı olan və onunla yeni adı daşıyan Porsuqun oğludur. Səlcuqlu sultanı Məhəmməd Təpərə xidmət etmişdir. Həmədan əmiri olaraq 110-cu illərdə Səlib yürüşlərinə qarşı reallaşan səfərlərə qatılmışdır. Mardində olan Artuqlu bəyliyi hökmdarı İlqazi bəy Sultanın ordusunun ali komandanlarından olan Ağsunqur əl-Porsuqini 1114-c ildə məğlub etdi. Məhəmməd Təpər Porsuqu Ağsunqurun yerinə təyin etdi və bundan əlavə, onu səlibçilərə qarşı cihad ilə vəzifələndirdi. Mosul və Yuxarı Mesopotamiyada yeni bölmələri topladıqdan sonra Porsuq 1115-ci ildə əvvəllərində Suriyanı ələ keçirdi. Qısa müddət sonra Urfanı mühasirəyə aldıqdan sonra hərbi qərərgahını qurmaq istədiyi Hələbə yola düşdü. Hələbin xədim əmiri Lulu Porsuq qarşısında kömək istəyi ilə İlqazi bəy ilə Şam atabəyi Tuğtəkinə elçilər yolladı. İlqazi bəy və Tuğtəkin Antioxiya knyazlığında naib olan Ruggero di Salerno ilə münasibət yaratdılar və qisa bir müddət sonra Ruggero digər səlibçi dövlətlərinin liderləri olan Qüds kralı I Baudouin, Tripoli hersoqu Pons və Urfa hersoqu Baudouinə yardım çağırışı etdi.

Ruggero 14 sentyabr 1115-ci ildə Porsuqu Tell Danith döyüşündə məğlub etdi. Porsuqun məğlubiyyətindən sonra Mosul səlcuqluları səlibçi dövlətlərinə qarşı 10 il müddətinə hərbi yürüş həyata keçirməkdən çəkindilər. Döyüşdəki məğlubiyyətdən keçən bir neçə aydan sonra Porsuq məğlubiyyətdən utandığına görə vəfat etdi. Qardaşı Zəngi də elə həmin il də vəfat etdi.

Həmçinin bax
------------

* Porsuq (Toğrulun generalı)

Ədəbiyyat
---------

* *Barber, Malcolm.* The Crusader States. Yale University Press. 2012. ISBN 978-0-300-11312-9.
* *Lock, Peter.* The Routledge Companion to the Crusades. Routledge. 2006. ISBN 9-78-0-415-39312-6.

İstinadlar
----------

1. ↑  *رحمتی, محسن.* "خاندان برسقی و تحولات عصر سلجوقی" (PDF). پژوهش های تاریخی (fars). 10 (1). March 2018. doi:10.22108/jhr.2017.83577. 2018-03-24 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-12-24.
2. 1 2 3 4  Cahen, 1969. səh. 170
3. 1 2  Fink, 1969. səh. 403
4. 1 2 3  Lock, 2006. səh. 32
5. 1 2 3 4  Fink, 1969. səh. 404
6. 1 2  Barber, 2012. səh. 104
7. ↑  Lock, 2006. səh. 33
**Sazan adası** (alb. Sazani, it. Saseno, *yun.* Σάσων) — Adriatik dənizində yerləşən kiçik ada. Ada Albaniyaya məxsusdur. Sazanın sahəsi 5 km² təşkil edir. Adada yaşayış yoxdur.

Coğrafiyası
-----------

Sazan adası xəritəsi
Sazan körfəzin Adriatik dənizinə açılan hissəsində yerləşir. İnzibati cəhətdən isə Albabiyanın Vlyera rayonu ərazisinə daxildir. Sahəsi baxımından Albaniyanın ən iri adasıdır. Adanın maksimal hündürlüyü 342 metrdir. Sahildən 15 km aralıda yerləşir.

Tarixi
------

Sazani adası
Ada uzun zaman Venesiya Respublikasına mənsub olmuşdur. Napoleonun apardığı müharibələrin sonucunda, Paris sülh müqaviləsinə görə (1815 il) ada digər İoniy adaları da daxil olmaqla Britaniyanın protektoratlığına verilir. 1864-ci ildən İoniy adaları və Sazani adası Yunanıstana verilir. İkinci Balkan müharibəsinin sonucunda 1913-ci ildə İtaliya və Avstriya Yunanıstanı Albaniyanın cənubu və Sazani adasını boşaltmağa məcbur edilir. 30 oktyabr 1914-ci ildə İtaliya adanı zəbt edir və burada öz postlarını yerləşdirir. 1915-ci ilin 26 aprel London anlaşması ilə adanın İtaliyaya verilməsi təstiqlənir, Albaniy müstəqilliyini itirir. Birinci Dünya müharibəsi bitdikdən sonra isə Albaniya müstəqilliyini bərpa edir. 2 sentyabr 1920-ci il Alban-İtaliya anlaşması ilə ada yenidən İtaliyaya verilir. İkinci Dünya müharibəsi zamanı 1943-1944 illərdə Almaniyanın işğalı altında olmuşdur. 10 fevral 1947-ci il İtaliya ilə imzalanan anlaşma ilə ada Albaniyaya qaytarılmışdır. Sovet və Albaniya arasında yaranan siyasi toqquşmalara, 1960—1961 illərə qədər adada Sovetlərə məxsus hərbi hissələr yerləşdirilmişdi.

29 aprel 2010 il qərarı ilə ada ətrafında yerləşən 1852 metr (1 dəniz mili) radiusunda sahədə milli park yaradılmışdır. Karaburun-Sazan milli parkı Albaniyanın ilk dəniz milli parkıdır.

Faunası
-------

Sazan adası ərazisində 7 suda-quruda yaşayan 3 ilan növü yaşayır. Burada 15 quş növünə rast gəlmək olar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-04.
2. ↑  "Vendim për Shpalljen "Park Kombëtar" të Ekosistemit Natyror Detar Pranë Gadishullit të Karaburunit dhe Ishullit të Sazanit". 2014-03-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-04.

Mənbə
-----

* Sazan Island Official Website Arxivləşdirilib 2019-09-01 at the Wayback Machine
* *Semini, Llazar.* "Albania sees tourism for island with military past". Yahoo. AP. May 12, 2015.
* Documentary on Sazan Island, starts at 1:56, Youtube.com (French)
* WorldStatesmen - Albania
* The breeding bird community of Sazani Island: state of knowledge and management recommendations
**Yuliya Şiqmond** (mac. Sigmond Júlia; 11 iyul 1929 – 23 mart 2020, Piaçensa, Emiliya-Romanya) — kukla teatrında işləyən macar əsilli Rumıniyalı aktrisa, esperantist. Macar yazıçısı və şairi İştvan Şiqmondun bacısı və esperantist Sen Rodenin həyat yoldaşı.

Həyatı
------

1949-cu ildə Kluj-Napokada yerləşən qızlar gimnaziyasını (keçmiş reformist gimnaziyası, indiki Apaçay Liseyi) bitirmişdir. 1950-ci ildə redaktorluq fəaliyyətinə başlamış, 1959-1984-cü illərdə Cluj-Napoka teatrında kukla və mim kimi çalışmışdır. 1956-cı ildən Esperanto dilinin tədqiqi ilə məşğul idi, dəfələrlə esperantistlərin beynəlxalq konqresləri və toplantılarında iştirak etmişdir. Esperanto dilində olan "Bazaro" jurnalı və "Monate" qəzetinin baş redaktoru idi. Esperanto dilində bir neçə əsər nəşr etmişdir və 2000-ci ildə "Mi ne estas Mona Lisa" adlı hekayəsinə görə elmi fantastika sahəsi üzrə mükafat almışdır. 2005-ci ildə Təl-Əvivdə keçirilən 85-ci Dünya Esperanto Konqresində təsviri sənət müsabiqəsinin təşkilatçısı oldu.

Seçilmiş əsərləri
-----------------

* 2001 — Mi ne estas Mona Lisa
* 2008 — Kiam mi estis la plej feliĉa en la vivo?
* 2011 — Nomoj kaj sortoj
* 2013 — Dialogo
* 2013 — Libazar' kaj tero
* 2015 — Kvodlibeto
* 2016 — Kvin geamikoj

Mükafatları
-----------

* 1969 — Nova Talento: Interdivido
* 1997 — Prozo, 2-ci mükafat: Kiam mi pardonis al la kato?
* 2000 — Prozo, 1-ci mükafat: Mi ne estas Mona Lisa
* 2009 — Prozo, 2-ci mükafat: Viola

İstinadlar
----------

1. 1 2  Library of Congress Authorities (ing.). Library of Congress.
2. 1 2  Elhunyt Sigmond Júlia kolozsvári bábszínész, eszperantista - a Maszol.ro portálról.
3. ↑  Unuaj esperanto-literatoroj mortas pro la viruso.

Ədəbiyyat
---------

* Erdélyi magyar ki kicsoda 2010. Nagyvárad: RMDSZ-BMC Kiadó. 2010. 589. o. ISBN 978-973-00725-6-3

Xarici keçidlər
---------------

* Sep citronsemoj (esp.)
* La mistera nokto (esp.)
**Yumruyarpaq dovşanalması** (*lat.* Cotoneaster rotundifolius) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin dovşanalması cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Vətəni Şərqi Sibirdir.

Botaniki təsviri
----------------

Düz dayanan budaqlı, hündürlüyü 4 m-dək olan koldur. Zoğları boz-qonurdan qaramtıl-qonur rəngli, əvvəlcə tükcüklü, sonradan çılpaqdır. Saplağı 1-3 mm, tükcüklü, yalançı zoğları lansetvari, ucu küt, bəzən itidir. Yarpaqları uzunsov formalı, payızda sıx, yaşıl rəngli, sonra al-qırmızı rəngli olur. Mayın axırları çiçəkləmyə başlayır və iyunun ortalarınadək davam edir. Çiçəklərin diametri təxminən 1 sm, kiçik, çəhrayı, bir saplaqda 5-8 çiçək olur. Çiçək qrupları 1-3 çiçəkli, çiçək altlıqları xətvari-lansetvaridir. Çiçək saplağı 2-4 mm, tükcüklüdür. Ləçəkləri 4-5 mm, ağ və ya qırmızı, enli-yumurtavari və ya əks-yumurtavari, bünövrəsi qısadır. Erkəkcikləri 20-dir. Çiçəkləmədən sonra yumru meyvələri əmələ gəlir. Meyvələri giləmeyvələrə bənzəyir, qırmızı, əks-yumurtavari, diametri 7-9 mm-dir. 4 ildən sonra meyvə verməyə başlayır.

Ekologiyası
-----------

Soyuğa davamlı, quraqlıqdan və ya əksinə yüksək nəmişlikdən qorxmur. Şəhər mühitinə yararlıdır. İstənilən torpaqda kölgəli ərazilərdə bitə bilər.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Abşeron və yarımadaya yaxın yerlərdə, park və bağlarda istifadə olunur.

İstifadəsi
----------

Payızda sahələrdə canlı hasar və ya dekorativ fiqur kimi istifadə edilir. Yamacların bərkidilməsi üçün istifadəsi məqsədəuyğundur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1753623
* Wikispecies: Cotoneaster rotundifolius
* APNI: 82472
* EoL: 630341
* EPPO: CTTRT
* FoC: 200010774
* GBIF: 3025882
* GRIN: 11797
* iNaturalist: 790743
* IPNI: 60476331-2
* ISC: 113544
* ITIS: 836463
* NBN: NHMSYS0100001124
* NCBI: 690334
* NSWFlora: Cotoneaster~rotundifolius
* Plant List: rjp-6312
* PLANTS: CORO13
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:722663-1
* Tropicos: 27802313
* WFO: wfo-0001015811

 |
**Lisyanski Yuri Fyodoroviç** (*rus.* Ю́рий Фёдорович Лися́нский; 1773-1837) — rus səyyahı, tədqiqatçısı

Fəaliyyəti
----------

Y.F.Lisyanski Havay adaları və Alyaska (Böyük torpaq) sahillərini tədqiq edən səyyah ,eləcə də hərbi qulluqçu və tədqiqatçı olmuşdur. 1805-ci ildə "Neva" gəmisi xəzlə yüklənərək Çinə istiqamət götürür. 1806-cı ildə çay, ipək parçalar, çini qablarla yüklənərək Rusiya istiqamətində üzürlər. Ümid burnunda dumanda ayrı düşmüş "Nadejda" gəmisi 1806-cı ilin avqustunda Kronştada çatarkən Sisyanskinin onu iki həftə qabaqladığını görmüşdür.

Beləliklə, rusların üç il on iki günlük dünya səyahəti başa çatmış oldu. Bu ekspedisiya müddətində dünya xəritəsnə yeni adalar əlavə olundu, 400 metrə qədər dərinlikdə suyun sıxlığı və temperaturu öyrənildi, dəniz axınları dəqiqləşdirildi, Amerikaya gedən dəniz yolu mənimsənildi. İ.F.Kruzentern "1803, 1804, 1805, 1806-cı illərdə dünya səyahəti", Y.F.Lisyanski "1803, 1804, 1805, 1806-cı illərdə "Neva" gəmisində dünya səyahəti" kitabları bu ekspedisiyanın nəticələrinin məhsulu olmuşdur.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* ЛИСЯНСКИЙ, ЮРИЙ ФЕДОРОВИЧ — krugosvet.ru
* Лисянский, Юрий Фёдорович — Hrono.info
* Лисянский, Юрий Фёдорович — funeral-spb.narod.ru
* Сочинения Лисянского на сайте Lib.ru: Классика