recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Abutalıbov itburnusu** (*lat.* Rosa abutalybovii) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Böyük Qafqazda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Qabığı qırmızımtıl-qonur, hündürlüyü 1,5 m-dək olan seyrək iynəli koldur. Yarpaqları xırda, 5-7 sm uzunluğunda, bünövrəsində ellipsvari, oraqvari əyilmişdir. Yarpağın arxası çılpaq, hamar, tək gövdəcik vəzicikləri və xırda iynələri vardır. Yalançı zoğları iri, uzunluğu 12-15 mm, eni 7-9 mm, çılpaq, hamar, iti uclu, kənarları vəziciklidir. Çiçəkləri tək və ya çiçək qruplarında 3-5 ədəddir; çiçək altlıqları inkişaf edərək, meyvəni örtür. Çiçək saplaqları qısa, uzunluğu 3-5 mm, çılpaq; kasayar-paqların uzunluğu 10-12, kənarları bütöv çıxıntılı və tək gövdəcik vəzicikli, içərisi zəif tükcüklüdür. Hipanti ellipsvari, uzunluğu təxminən 12 mm, dişicik ağızcığın başı iri, oturaq, ensiz, diametri 2 mm-dir. V-VI aylarda çiçəkləyir, VIII-IX aylarda meyvə verir.

Ekologiyası
-----------

Daşlı yamaclarda bitir. İstiyə, soyuğa davamlıdır. Torpağa tələbkar deyildir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Respublikamızda təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Tək və qrup əkinlərində istifadə olunur. Quru meyvələrdə vitamin C-nin miqdarı 1,8%-dir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17246819
* EoL: 631597
* GBIF: 3004636
* iNaturalist: 426125
* IPNI: 731436-1
* IRMNG: 10183095
* IUCN: 200430
* Plant List: rjp-15358
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:731436-1
* Tropicos: 27804770
* WFO: wfo-0000987508

 |
**Əli Rza Xələfli** (*Əzizli Əlirza Zal oğlu*; 1953, Xələfli, Cəbrayıl rayonu) — Azərbaycan şairi və yazıçısı, "Kredo" qəzetinin baş redaktoru.

Həyatı
------

Əli Rza Xələfli 1953-cü ildə Cəbrayıl rayonunun Xələfli kəndində doğulmuşdur. 1975-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin filologiya fakultəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş, doğulduğu rayonun Şahvəlli, Tatar və Aşağı Xələfli kəndlərində müəllim işləmişdir. Həmin illərdəki pedaqoji fəaiyyətinə görə "Qabaqcıl maarif xadimi" fəxri adına layiq görülmüşdür.

1980-ci illərin əvvəlindən mətbuatda çalişir. 1980–1993-cü illərdə rayon qəzetində müxtəlif vəzifələrdə çalışdı. "Xudafərin", "Qoşa qanad", "Qarabağ" və "Həyat" qəzetlərində xüsusi müxbir, şöbə müxbir, şöbə müdiri və redaktor əvəzi vəzifələrin işləmişdir.

Ə.Xələflinin ədəbi-publisistik yazıları və şeirləri dövrü mətbuatda müntazam çap olunur.

2002-ci ildə "Qızıl qələm" medalı mükafatına, 2003-cü ildə "Məmməd Araz"ali ədəbi mükafatına, 2004-cü ildə Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Bədii Ədəbiyyatı Təbliq Bürosunun "Qılınc və qələm" yaddaş mükafatı, 2008-ci ildə Beynəlxalq Rəsul Rza mükafatına, 2010-cu ildə Şahmar Əkbərzadə adına Beynəlxalq Ədəbiyyat mükafatına layiq görülmüşdür.

2002-ci ildə Əli Rza müəllim Azərbaycan Yazıçıları və 1984-cü ildən Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, 1980-ci ildən Qabaqcıl maarif xadimi, 2010-cu ildə isə Prezident təqaüdçüsüdür.

1999-cu ildən Kredo qəzetinin baş redaktorudur.

Ailəlidir. İki oğlu, bir qızı var.

Əsərləri
--------

* "Karvan körpüdən keçir" (1997),
* "Baş daşımın yazıları" (1998),
* "Yurdun övladları" (Elçin Kamal birlikdə, 2000) ədəbi-bədii publisistik,
* "Sözə doğru" (2003) ədəbi-tənqidi,
* "Ocağımın işığı" (2001),
* "Həsrət körpüsü" (2006), müəllifi,
* "Dünyanın söz üzü" (2007),
* "Adı Şadiman olanın…" (2009),ədəbi-tənqid
* "Axtala əfsanəsi" (2010),ədəbi-tənqid
* "Qırmızı həqiqətlər"(2011),ədəbi-tənqid
* "Od" (2012)
* "Həyatın Dastanı: ədəbi-fəlsəfi düşüncələr. Hamlet İsaxanlı nın "Ziyarət" poemasının motivləri əsasında", "Xəzər Universitəsi Nəşriyyatı" (2012)

  

### Redaktoru və tərtibçi müəllifi olduğu kitablar

* "Mənəviyyatın ekologiyası" (2005)
* "Fənayənin sualları" (2006)
* "Yana-yana qaşadim" (2006),
* "Koroğlu hoydu dəlilərim, hoydu" (şair İslam Sadıqla birlikdə, (2006)
* "Yağış damlasıyam" (2007)
* "Zal ağacı" (2007)

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Əli Rza Xələfli*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Dünyaya, insana, tanrıya sevginin qaynağı – Əli Rza Xələfli poeziyası
* Azərbaycan Yazıçılar Birliyi. Əli Rza Xələfli – 60[*ölü keçid*]
* Çağdaş ədəbiyyat cəfakeşi — Əli Rza Xələfli
* "Qarabağ dünən, bu gün və sabah" 5-ci elmi-əməli konfransının MATERİALLARI (2006-cı il). Mərziyyə Nəcəfova — Vətən ruhuna hakim kəsilən şerlər Arxivləşdirilib 2014-08-19 at the Wayback Machine
**Müqəddəs Mələk qəsri** (ital. *Castel Sant'Angelo* - "Müqəddəs Mələk qəsri") - Romada yerləşən memarlıq abidəsi.

Sərdabə kimi tikilmiş qəsrdən Roma papasının iqamətgahı, həbsxana kimi istifadə olunmuş, hazırda isə muzeyə çevrilmişdir.

Tarixçəsi
---------

Mələk Mikayılın heykəli
İmperator Adrian özü və ailəsi üçün sərdabə kimi 135-ci ildə tikintisinə başlamış, ölümündən sonra xələfi Antonin Piy tərəfindən 139-cu ildə bitirilmişdir. Sərdabə 84 m uzunluğa malik dördkünc özül üzərində diametri 64 və hündürlüyü 20 m olan silindrik formada inşa edilmişdir. Burada Adriandan Septimemə qədər bütün imperatorların qəbirləri yerləşmişdir. Romada Avreli divarları tikildikdən sonra ondan hərbi istehkam kimi istifadə olunmuşdur.

Rəvayətə görə 590-cı ildə taun epidemiyası zamanı Papa Böyük Qriqori qəsrinin üzərində Mələk Mikayılı qılıncını qınına qoyarkən görmüş və o vaxtdan qəsr Müqəddəs Mələk qəsri adlandırılmağa başlanmışdır.

Orta əsrlərdə qəsr Vatikanla 800 metrlik dəhliz (ital. *Passetto*) vasitəsilə əlaqələndirilmişdir. Roma papaları onu sonradan əsl qəsrə çevirmişlər. VII Klement 1527-ci ildə V Karl Romanı zəbt edərkən məhz burada sığınacaq tapmışdır.

Sərdabədə dəfn olunanlar
------------------------

Aleksandr Brüllovun əsəri
* İmperator Adrian və xanımı Sabina
* İmperator Antonin Piy və xanımı Faustina
* İmperator Lusi Ver
* İmperator Mark Avreli
* İmperator Kommod
* İmperator Septimi Sever
* İmperator Mark Avreli Antonin Bassian (tarixdə daha çox Karakalla kimi tanınır)

İmperator Adrianın qəbri üzərində özünə aid epitafiya həkk olunmuşdur

> 
> ANIMULA VAGULA BLANDULA   
>  
> HOSPES COMESQUE CORPORIS   
>  
> QUAE NUNC ABIBIS IN LOCA   
>  
> PALLIDULA RIGIDA NUDULA   
>  
> NEC UT SOLES DABIS IOCOS.  
> 
> 
> 
> 

* Tərcümə

> 
> *Həlim ruhum, azmış ruhum*  
> 
> *Bədənimin yol yoldaşı və qonağı*  
> 
> *Tərk edib tələsdiyin yer,*  
> 
> *Solğun, kimsəsiz və sükutdur, oralarda*  
> 
> *Vərdişincə zarafat edə bilməzsən.*  
> 
> 
> 
>

İnteryeri
---------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Mənbələr
--------

1. Heinz-Joachim Fischer: „Rom. Zweieinhalb Jahrtausende Geschichte, Kunst und Kultur der Ewigen Stadt", DuMont, Köln 2001, S. 351–352. ISBN 3-7701-5607-2
2. Falk Spirallo Reiseführer Rom, Auflage 2007
3. Rom, DuMont Reiseverlag, Auflage 2006

İstinadlar
----------

1. ↑  Historia Augusta, Hadrianus 25. Vgl. Birley, Restless Emperor, S. 301; Holzberg, Hadrians nous und seine animula.
**Dolerit və ya diabaz** — dolerit və ya ofit quruluşlu, iri və orta dənəli aydın kristallik bazalt

Haqqında
--------

Massiv teksturlu; nadir hallarda badamdaşlıdır. Əsasən plagioklaz (labrodor, labrodor-bitovnit) və piroksendən (avgit, pijonit, pijonit-avgit) ibarətdir. Onlar müvafiq olaraq 2:1 nisbətindədir. Olivinli növündə olivinin miqdarı 10% (bəzən bir qədər də çox) olur. Az miqdarda titan-maqnetit, bəzən ilmenit, xallkopirit, pirit olur; aksessorlardan — apatit, sirkon, qranat, rutil, sfen iştirak edir. Sill, dayka və ştoklar əmələ gətirir. Yer qabığının stabil zonaları üçün səciyyəvidir (əsasən qədim platformalar — Sibir, Afrika, Hind, Şərqi Avropa); okean hövzələrində, demək olar ki, rast gəlmir. Növləri tərkibinə, quruluş və teksturasına, törəmə dəyişilmələrinə, indeksinə və yatım şəraitinə görə ayrılır.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | GND: 4149436-2 · LCCN: sh85037455 |
**Tatar xalq musiqisi** Tatarıstan milli folklorunu təmsil edir.

Tətqiqi
-------

Tatar xalq melodiyalarının ilk qeydləri "Asiya Musiqi Jurnalı"nda (Həştərxan, 1817), daha sonra Ə. F. Rittiç, W. A. Moşkov, iyirminci əsrin əvvəllərində R. Lax, Q. Şunemanın xarici məqalələrində yer alır. Tatar xalq musiqisinin sistematik toplanması və sistemləşdirilməsi yalnız 19-cu əsrin sonlarında başlamışdır. S. G. Rıbakov (1897), M. ultanov (1916), M. Berq (1923), A. В. Zataeviç (1933), görkəmli tatar folklorşünasları Ə. S. Klyuçarev (1941, 1955), M. A. Mozaffarov (1964), M. N. Nigmetzyanov (1970, 1976, 1984), J. H. Faizi (1971), Z. N. Saydaşeva (1979), R. A. Vamb (1981) xalq melodiyaları toplusunu nəşr etdirmişlər. Əksər hallarda, yalnız yazılmış və öyrənilən son əsrlərin Tatar xalq melodiyalarıdır. Tatar peşəkar musiqisinin bəzi növləri hələ şifahi ənənədə müstəqil olaraq müəyyənləşdirilməyib və yalnız folklor ənənəsi daxilində nəzərdən keçirilir.

Milli musiqi janrları
---------------------

Tatar xalq musiqisinin əsas növləri: intonasiya və ritm baxımından bir-birindən fərqlənən mahnılar (uzun ton, qısa melodiya və s.), Melodiyalar (melodiya, dastan, dua, qafiyə, qəzəl və s.), Şeir əsərləri, rəqs melodiyaları , simli çalğı alətləri ilə ifa olunanlardır.

Milli çalğı alətləri
--------------------

Musiqi alətlərində ifaçılıq sənəti Tatar ənənəvi mədəniyyətinin ayrılmaz hissəsini təşkil edir. Oyun alətləri xalq sənətkarları tərəfindən hazırlanmış və xalq mühitində də geniş yayılmışdır. Bu baxımdan kubız və kuray ən məşhur nümunələrdir. Bundan əlavə, yalnız peşəkar musiqi ustalarının istifadə etdiyi alətlər var idi. İdil bulqarları və Kazan Xanlığı dövründə xanın vəzir saraylarından olan musiqiçilər simli və zərb alətləri çalırdılar. Bunlardan bəziləri Şərq ölkələrindən gətirilmişdir. XVI əsrdə saray musiqi məktəbinin ənənəsi pozuldu və bu alətlərdə oyun sənəti tədricən unuduldu. Xan dövrünün çalğı alətləri yalnız bəzi xalq musiqi ustaları arasında qorunur.
Əvvəlcə İdil bulqarları və Kazan Xanlığı dövrlərinə bağlı olan çalğı alətləri qədim ənənəvi çalğı alətləri sırasına daxil edilmişdir. Köhnə ənənəvi alətlər həm Bolqar İslam mədəniyyəti, həm də ümumiyyətlə Türk mədəniyyəti və ümumilikdə Şərq mədəniyyəti ilə sıx əlaqəlidir.
XIX əsrin ikinci yarısında tatar ustaları tərəfindən istifadə olunmağa başlayan alətlərə yeni ənənəvi çalğı alətləri deyilir. Yeni ənənəvi çalğı alətlərinin bir çox nümunəsinə rus və Avropa musiqi mədəniyyətinin xüsusiyyətləri daxildir. Tatar milli çalğı alətlərinə təkcə çalğı alətinin mənşəyi deyil, həm də milli alətdə ifa etmək bacarığı aiddir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Дулат-Алеев В.Р.. — Казань:Казанская государственная консерватория, Arxivləşdirilib 2022-05-15 at the Wayback Machine 2007. — Б. 33, 66. — 492 бISBN 5-85401-082-8. Arxivləşdirilib 2022-04-24 at the Wayback Machine
2. ↑  Дулат-Алеев В.Р.. — Казань:Казанская государственная консерватория,  Arxivləşdirilib 2022-05-15 at the Wayback Machine2007. — Б. 96. — 492 б. — ISBN 5-85401-082-8. Arxivləşdirilib 2022-04-24 at the Wayback Machine
3. ↑  Дорфман А.Как в Татарстане возрождают игру на гуслях Arxivləşdirilib 2021-06-24 at the Wayback Machine
**Lənkəran fiziki-coğrafi rayonu**  — rayon ərazisi Xəzər dənizinin qərb sahili və Talış dağlarının ətəkləri arasında yerləşib, şimalda Bolharu çayından cənubda Astaraçaya qədər 100 km - dək uzanır. Mütləq yüksəkliyi -28m-lə 80-100m arasında dəyişir. Relyefi az meyilli, hamar səthli alçaq düzənlik  üst Dördüncü dövrün dəniz və çay çöküntülkərindən təşkil olunmuşdur. Rütubətli subtropik iqlimə malik olan bu ərazidə düzənlik meşələri, çəmən kolları və çəmənlikləri inkişaf etmişdir (Budaqov,1988). Respublika ərazisi üçün maksimal otra illik yağıntıların miqdarı (1398mm) Lənkəran ovalığının Astara ərazisində müşahidə olunur. Lənkəran ovalığı respublikamızın məhsuldar kənd təsərrüfatı rayonlarından biridir. Rütubətsevən subtropik bitkilərin inkişafında mühüm yer tutur. Respublikamızda çayçılığın, subtropik meyvələrin, tərəvəz və üzümçülüyün inkişafında bu fiziki - coğrafi rayonun xüsusi yeri vardır.

Həmçinin bax
------------

* Fiziki-coğrafi rayonlaşdırma
* Talış fiziki-coğrafi rayonu

İstinad
-------

1. ↑  Azərbaycan Respublikası Konstruktiv Coğrafiyası. Bakı –Elm-1996, I cild
**Lənkəran hadisələri** – 1990-cı ilin yanvarında SSRİ ordusu tərəfindən Azərbaycan SSR-nin Lənkəran rayonunda baş vermiş qırğın. 

Hadisə nəticəsində Tariyel Abdullayev, Salman Baxşıyev, Rövşən Bədəlov, Vaqif Məmmədov, Rahim Məmmədov və Şahin Məmmədov rus hərbçiləri tərəfindən Lənkəranın Haftoni meşəliyində öldürülmüşdür.

Həmin dövrdə Azərbaycanda müstəqillik hərəkatı güclənmişdi və Cəlilabad ilə Astarada sərhəd zastavalarının nəzarət-keçid məntəqələri dağıdılmışdı. SSRİ hökuməti bunun qarşısını almaq üçün 1990-cı ildə Azərbaycana qoşun yeritmişdir.

Şahidlərin dediyinə görə Lənkərana yeridilən SSRİ hərbçiləri xalq hərəkatı nümayəndələrindən silahları təhvil verməyi tələb edir və hədə-qorxu gəlirdilər. Vəziyyətin gərginləşdiyini görən fəallar dağlıq meşə zolağına çəkilsələr də, Sovet hərbçiləri dərhal meşəliyi mühasirəyə alaraq oradakı adamlara atəş açmağa başlamışdırlar. Baş vermiş hadisə nəticəsində altı lənkəranlı şəxs ölmüşdür. Hazırda həmin şəxslər Lənkəran şəhərindəki Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunublar.

Xarici keçidlər
---------------

* Anl.az Lənkəran hadisələri
**Dol mahalı** — XIV əsr-XIX əsrlərdə inzibati nahiyə. Urmiya xanlığına tabe olmuş mahal.

1725 ci ildə Osmanlı İmperiyasının Təbriz əyalətinin Urmiya livasının nahiyəsi.

  

Dol mahalında avşarlar binə bağlamışdılar. Dol mahalı Qaşqagədikdən Xan-Tavusa qədərdir. Oranın məsafəsinin uzunluğu təxminən 5 ağacdır. Tarix kitablarında yazılır: "Dol mahalı Urmiya gölünün sahilində yerləşir. Kiçik olmasına baxmayaraq çox abaddır. Dol qərb tərəfdən Kurd, Meh dağları, şimaldan Baranduz mahalı ilə həmsərhəd idi.

Dol mahalında Urmiya gölü sahilindən külli miqdarda duz əldə edilirdi. Mahalın kəndləri əsasən onun mərkəzində uzanan bağ-bağatlı gеniş Zirə və Naznaz dərələrində yerləşirdi. Həmin kəndlərin birində, Səmədlidə mahal bəyləri yaşayırdılar. Dolun tabeliyində Rəşki-Sultanava, Pirəli, Kamanə, Nizava, Nara, Oğul Daşağıl, Birinci Kənan, İkinci Kənan, Bərdəxоş, Nazlı, Papaz, Zeyvə, Carava, Şeytanava, Samurta, Xudrava, Dölə, Dördbənd, Talava, Cuşbər, Balıstan, Xan-Tavus və Təzəkənd kəndləri var. 

XVII əsrdə Urmiya hakimi Kəlbəli xan Qasımlı-Avşar Dol mahalını Gündüzlü (Qaroğlu) oymağına vermişdi. Gündüzlü oymağı orda kənd salıb, arx çəkib, ağac əkmişdi.

Həmçinin bax
------------

Urmiya vilayəti

1. ↑  "Dəftər-i müfəssəl-i liva-i Xalxal və liva-i Urumi". İstanbul 
Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Tapu-təhrir dəftərləri, № 910.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2011-11-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-11-29.
**Uşba** (*gürc.* უშბა, qaraç.-balk. юч баш, **Ужба**) — Böyük Qafqazın Gürcüstan ərazisində olan zirvələrdən biri. Uşba dağı Gürcüstanın Sameqrelo-Yuxarı Svaneti ərazisində (tarixi Svaneti vilayəti) yerləşir. Zirvə Rusiyanın Kabrda-Balkariya Respublikasından 1,5 km cənubdadır. Baxmayaraq ki, Uşba dünyanın ən yüksək on zirvəsinə daxil deyil, ancaq Uşba öz forması ilə Qafqazın Matterhornu adlanır. Çox dik yamacına və çətin iqlim şəraitinə görə Uşba bir çox alpinistlərin fikrinə görə Qafqazın ən çətin zirvələrindən biri hesab edilir. Şimal tərəfdə böyük olmayan tam dik divar mövcuddur. Bu ərazi "Uşba güzgüsü" adlanır. Tanınmış alpinist Mixail Xerqiani zirvəni bu ərazidən fəth etmiş. Rusiyalı turistlər Viktoriya Buruşeva və Andrey Sidirov 2013-cü ilin sentyabrında Uşbada itkin düşmüşlər. Rus rok qrupu "Мельница "özünün dördüncü albomunda "Uşba" mahnısını yazmış. Mahnı gürcü alpinistinə həsr olunur. Hansı ki, Uşbada həlak olmuş.

Uşba — svan dilində *yş* — bədbaxtlıq, bəla; *ba*— dağ deməkdir. "Bəla gətirən dağ". Qaraçay-balkar dilində *uç* —üç ; *baş* — zirvə, yuxarı, baş mənasını verir. "Üç başlı dağ".

Uşbanın cənub zirvəsi nisbətən yüksəkdir. Şimal zirvəsinin hündürlüyü 4690 metrdir. Şimal zirvəni 1888-ci ildə ilk dəfə John Garford və Ulrich Almer fəth etmiş. Cənub zirvə isə 1903-cü ildə B. Rickmer-Rickmersanın rəhbərlik etdiyi alman-isveçrə ekspedisiyası tərəfindən fəth edilmiş.

Hündürlüyü çox mənbələrdə 4690 metr göstərilir. Bəzi topoqrafiq xəritələrdə isə (К-38–26) Uşbanın zirvəsi 4700 metr göstərilmiş. İki başlı zirvə qranit mənşəli süxurlardan təşkil olunmuş. Zirvədən Qul və Uşbin buzlağı qidalanır. Cənub-şərq zirvəsindən 10 km məsafədə Mestia rayon mərkəzi yerləşir. Uşba dağı şimali-qərb Gürcüstan əyaləti olan — Svanetinin Şxeldin dərəsinin ən son nöqtəsində yerləşir.

Müasir dövrdə Uşbaya bir çox marşrut mövcuddur. Çətinliyinə görə bunlar 4A -dan 6A -ya kimi bölünür.

Şəkillər
--------

* Elbrus dağından Uşbanın görünüşüElbrus dağından Uşbanın görünüşü
* Cənub-cənubi-şərqdən Uşbanın görünüşüCənub-cənubi-şərqdən Uşbanın görünüşü

İstinadlar
----------

1. ↑  "Peakbagger.com". 2013-09-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-24.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-25.
3. ↑  "Melnitsa - Ushba (the text and author's comments)". 2021-05-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-25.
4. ↑  "Ushba : Climbing, Hiking & Mountaineering : SummitPost". 2008-07-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-25.
5. ↑  "Топографическая карта K-38-26. Местиа". 2013-02-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-02-12.
**Lənkəran ovalığı** — Azərbaycan Respublikasının cənub şərqində, Talış dağları ilə Qızılağac körfəzi arasında ovalıq.

Lənkəran ovalığının cənubda eni 5-6 km, şimalda isə 15-30 km-dir. Ovalıqda üç inzibati vahid: Lənkəran, Astara və Masallı rayonları, bir qoruq — Qızılağac dövlət təbiət qoruğu yerləşir. İqlimi subtropikdir, illik yağıntıların miqdarı (qışda maksimum həddə olur.) 1400–1700 mm-dir. Əhalisi, əsasən, azərbaycanlılardan və etnik qrup olan talışlardan ibarətdir.

Azərbaycanın cənub şərqində yerləşir. Şimaldan cənuba 125 km, qərbdən-şərqə isə 100 km-ə qədər uzanır. Ərazinin 40%-i Xəzər dənizi sahilində Lənkəran ovalığının, 60%-isə Talış dağlarının payına düşür. Lənkəran ovalığı cənubda İranla, şimaldan Salyan və Muğan düzləri ilə həmsərhəddir. Ovalığın əksər hissəsi dəniz səviyyəsindən 27 m aşağıda yerləşir. Coğrafi cəhətdən Lənkəran ovalığı təbii vilayət kimi xarakterizə olunur. Bu vilayətə 5 inzibati rayon (Astara, Lənkəran, Masallı, Lerik və Yardımlı) daxildir. Eyni zamanda Cəlilabad rayonunun Lənkəran düzü və Burovaz silsiləsinə düşən hissələri daxildir. Ərazinin ümumi sahəsi 4.5 min km²-dən artıqdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Məzahir Təhməzov, Ensiklopedik məlumatlar toponimlər, fotoşəkillər, xəritələr, Bakı-2011
**Uşaq cərrahiyyəsi** və ya **pediatrik cərrahiyyə** — döllərin, körpələrin, uşaqların, yeniyetmələrin və gənclərin cərrahiyyəsini əhatə edən cərrahiyyənin alt ixtisası.

Tarix
-----

Uşaq cərrahiyyəsi 1879-cu əsrin ortalarında ortaya çıxdı və anadangəlmə qüsurların cərrahi müalicəsi yeni texnika və üsullar tələb etdiyi üçün daha çox uşaq xəstəxanalarında yer almağa başladı. Bu yeniliyin baş verdiyi yerlərdən biri Filadelfiya Uşaq Xəstəxanası olub. Çarlz Everett Koopun cərrahi rəhbərliyi altında 1940-cı illərdən etibarən körpələrin endotraxeal anesteziyasının yeni üsulları əvvəllər sağalmayan anadangəlmə qüsurların cərrahi yolla bərpasına imkan verdi. 1970-ci illərin sonlarına qədər bir çox əsas anadangəlmə qüsur sindromlarından uşaq ölüm nisbəti demək olar ki, sıfıra endirildi.

İxtisaslar
----------

Uşaq cərrahiyyəsinin alt ixtisaslarına aşağıdakılar daxildir: neonatal cərrahiyyə və fetal cərrahiyyə.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Pediatric Surgery Specialty Description". American Medical Association. 26 September 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 October 2020.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | LNB: 000078721 · Microsoft: 2780423258 · NKC: ph134746 |
**Rusiya sənayesi** — Rusiya iqtisadiyyatında böyük bir sənayedir. 2009-cu ildə Rusiyanın ÜDM-də sənayenin payı 37% -dir. 2008-ci ildə sənayedə işləyən əhalinin payı 31.9% -dir.

2007-ci ildə Rusiya sənaye istehsalında istehsalın payı 66% təşkil etmişdir. 2009-cu ildə istehsalda ümumi əlavə dəyəri 5.1 trilyon rubl olmuşdur. 2009-cu ildə istehsalatdakı məhsulun həcmi 13,6 trilyon rubl olmuşdur. 2008-ci ildə istehsalata kapital qoyuluşları - 1,37 trilyon rubl təşkil etmişdir. 

1991 --2018-ci illərdə Rusiyada sənaye istehsalı indeksinin dinamikası, 1991-ci ilin səviyyəsinə nisbətdə

Tarixi
------

Maşınqayırma
------------

### Müdafiə Sənaye Kompleksi

### Gəmiqayırma

### Avtomobil sənayesi

### Aerokosmik sənaye

### Kənd təsərrüfatı mühəndisliyi

### Dəmir yolu mühəndisliyi

### Mühərrik binası

### Optik-mexaniki sənaye

### Elektron sənaye

### Mikroelektronika

Neft emalı sənayesi
-------------------

Qida sənayesi
-------------

Yüngül sənaye
-------------

### Tekstil sənayesi

### Çini və fayans sənayesi

Mebel sənayesi
--------------

Kimya sənayesi
--------------

Nanotexnoloji istehsal
----------------------

Metallurgiya
------------

### Qara metallurgiya

### Əlvan metallurgiya

Enerji sənayesi
---------------

### Su elektrik stansiyası

### Atom enerjisi

### Külək gücü enerjisi

### Geotermal Enerji

Pulpa və kağız sənayesi
-----------------------

Əczaçılıq sənayesi
------------------

Tikinti materialları sənayesi
-----------------------------

Mədənçıxarma
------------

### Yanacaq və enerji mineralları

### Metal filizləri

Qeydlər
-------

İstinadlar
----------

1. 1 2  Russia Arxivləşdirilib 2015-07-03 at the Wayback Machine — CIA — The World Factbook
2. ↑  Rusiya Federasiyasının İqtisadi İnkişaf və Ticarət Nazirliyi üçün 2008-ci il üçün qurulmuş kəmiyyət və keyfiyyət göstəricilərinə nail olmaq üçün tədbirlər planı Rusiya İqtisadi İnkişaf Nazirliyi
10 yaşlı Çinli əsgər. (1944, may)
**Uşaqlardan hərbidə istifadə edilməsi** — Uşaqlardan hərbidə istifadə edilməsi halı əsasən bir neçə formada müşahidə edilir: Uşaqların bir başa hərbi əməliyyatlarda iştirak etməsi, uşaqlardan müşahidəçi, xəbərçi və kəşfiyyat məqəsədləri ilə istifadə edilməsi.

Tarix boyunca baş vermiş bir çox müharibələr zamanı uşaqlardan hərbi əməliyyatların gedişində fəal şəkildə istifadə edilmişdir. Bir çox dini və mənəvi dəyərlərdə uşaqlardan bu məqsədlərlə istifadə edilməsi qadağan edilsədə, 1970-ci ildən bəri yaşanan müharibələrdə uşaq əməyindən istifadə hallarının artması müşahidə edilir. 1970-ci illərdə qəbul edilmiş  *Uşaqlardan hərbidə istifadə edilməsinin dayandılması barədə Konvensiyasının* qəbul edilməsinə baxmayaraq belə halların sayı azalmamışdır. 1989-cu ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən qəbul edilən Uşaq Hüquqları Konvensiyasına əsasən müharibə aparan tərəflər 15 yaşından aşağı uşaqların hərbi əməliyyatlardan kənar tutulması ilə bağlı öhdəlik daşıyırlar.
**Qırxlar dağı** — Zəngəzur silsiləsində dağ.

Qırxlar dağı Zəngəzur mahalının Sisian rayonunda Ərəfsə kəndi ilə Naxçıvan MR Culfa rayonunun Ləkətağ kəndinin və Ordubadın torpaqları ilə həmsərhəddir. Qırxlar dağının dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 3089,2 metrdir. Zirvəsi ilin bütün aylarında qarla örtülü olur. Ətəkləri çox geniş alp çəmənləridir. Yay aylarında təkcə Ərəfsənin deyil, Qarabağdan yaylağa gəlmiş bir sıra rayonların qoyun sürülərinin yemlə təmin olunmasına kifayət edirdi.

Mənbəyini Qırxlar dağının ətəklərindən götürən çay Dəliçay adlanır və Ərəfsə kəndində Salvartıçay, Taxtakörpüçay və Xırdaçayla qovuşur, aşağı axarında isə Bazarçayla birləşib, Araza qovuşan Bərgüşad çayına tökülür.

Qırxlar dağının zirvəsində əfsanələrlə dolu eyniadlı ziyarətgah - pir vardır. Ətraf kəndlərin müsəlman əhalisi həm Sisian kəndlərindən, həm də Naxçıvan rayonlarının — Culfa və Ordubadın kəndlərindən Qırxlar pirinə ziyarətə gələrdi.

İstinadlar
----------
**Yablokovların Ticarət binası** — Rostov-na-Donu şəhərinin ərazisində, Bolşoy Sadovnya küçəsi ev 64 yerləşən bina. Bina mühəndis E. M. Qulinin layihəsi əsasında 1898-ci ildə inşa edilmişdir. Yablokovların Ticarət binası regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxil edilmişdi.

Tarixi
------

Yablokovların Ticarət binası 1890-cı ildə E. M. Qulinin layihəsi əsasında inşa edilmişdir. Bina S. K. Yablokova məxsus olmuşdur. Birinci mərtəbə ticarət təşkilatları tərəfindən icsrəyə götürülmüşdü. Burada jırardovski manifaktura cəmiyyəti və Emilya Sindelya manifakturası birliyi yerləşmişdi. Zirzəmi isə digər təşkilat tərəfindən icarəyə alınmışdı. Binanın ikinci mərtəbəsi isə 1904-cü ildə R. Ştener icarələmişdi. Burada Rusiya ərazisində ilk elektrobioqraf açılmışdı.

1917-ci ildə elektrobioqraf "Olimp" kinoteatrı adlandırılır. 1924-cü ildə Yablokovların Ticarət binası milliləşdirilir. Bu zaman binanın birinci mərtəbəsində Voentorqa və Rospromtorqa mağazaları istifadəyə verilir. 1930-cu illərdə binanın ikinci mərtəbəsində yerləşən kinoteatr "Komsomoles" adlandırılır. Müharibədən sonra bina kinoteatr kimi fəaliyyətini davam etdirir. 1990-cı illərdə isə bağlanılır. Bu zaman bina E. Q. Rekalonun layihəsi əsasında təmir edilir.

Arxitektura
-----------

Nasalitin binası (solda)
Bolşoy Sadovnya küçəsində Kostanaevin binası ilə Moskva mehmanxanası arasında qərarlaşır. Bina iki mərtəbədən ibarətdir. Eklektika və moderzm biba üzərində açıq şəkildə seçilir. Ön hisdəsində iri pəncələrər yerləşir. Birinci mərtəbədində mağazalar yerləşir. İkinci mərtəbədə olan pəncərələrin ətrafı lepkalarla bəzədilmişdir. prospektində yerləşən yerləşir. Bina iki mərtəbəli olub kəpiçdən inşa edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rostov-na-Donu". Rostov vilayətinin rəsmi saytı. 2013-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-28.
2. ↑  "Доходный дом С. Яблокова". voopiik-don.ru. 2017-02-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-27.
**Qırməki dərəsi kəsilişi** Azərbaycanın əsas neft-qaz yataqlarının yerləşdiyi alt pliosenin məhsuldar qatının stratotipik kəsilişini təşkil edir. Bakı şəhərinin Binəqədi rayonunda (Şimali Abşeron) yerləşən və məhsuldar qatın neftlə doymuş horizontlarının stratotip kəsilişini açan Qırməki dərəsi eyniadlı braxiantiklinalının yuyulmuş tağında özünəməxsus erozion landşaft formalaşdırır. Burada məhsuldar qatın alt şöbəsinin (qırməkialtı, qırməki, qırməkiüstü qumdaşlı və qırməkiüstü gilli lay dəstələri) süxurları və qismən də üst şöbənin (fasilə lay dəstəsi və balaxanı lay dəstəsinin alt hissəsi) çö­kün­tüləri Qırməki dağının yamacında üzə çıxır. Kəsilişin tavanında çoxsaylı qatran və bitum təzahürlərinin iştirak etdiyi qədim xəzər (alt pleystosen) terrasının çöküntüləri yerləşir. Kəsiliş çoxsaylı xarici və öz alimlərimizin tədqiqat obyekti olmuş və bu gün də tədqiqat obyekti olaraq qalmaqdadır və məhsuldar qatın stratiqrafiyasının tədqiqi üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Şəkillər
--------

* 
*

Həmçinin bax
------------

* Qaraca kəsilişi
* Duzdağ kəsilişi
* Dübrar kəsilişi
* Kəlovudağ kəsilişi
* Quşquna kəsilişi
* Aza kəsilişi
* Çaşirdağ (Kaşirdağ) kəsilişi
* Onurğalıların Binəqədi qəbiristanlığı

Mənbə
-----

* *"Azərbaycan Respublikasının Geoloji İrsi" // Bakı, "Nafta-Press" nəşriyyatı, 2013 ''*
**Ərdəşirci Riporter** Böyük Britaniyanın, İrandaki gizli kəşfiyyat(Secret Intelligence Service) başçısı idi.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Ərdəşir Riporter, Hindistan zərdüştilərindən idi ki, atası və böyük atası Tayms qəzetinin reportyorları olmaqlarına görə Riporter(Reporter) soy adın seçmişdirlər.Ser Ərdəşir Riporter və təşkilatı 1921-ci darbedə və Rza xanın hökumətə yetişdirməsində əsas rolu varıdi və İranda,respublika yaranmasının qarşısını aldı.O, irqçi nəzəriyyələri və etnik bölmələrin (Türk fobisi, Ərəb fobisi)İranda dəstəklədi və yaydı.O, həmçinin, hər bir qədim abidəni ki funksiyası məlum deyildir,atəşkədə müəyyənləşdirib və adlandırdi , və Hindistan Parsilərindən istədi neçə atəşkədə Tehran, Kirman və Yəzd şəhərlərində tiksinlər və onları qədim əsrlərə mənsub etsinlər.Məşrutə hərəkatınada təsir göstərmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Rza Muradi Qiyasabadi,*İran Atəşkədələri Kitabı üçün üzr istəyirəm* رضا مرادی غیاث آبادی، پوزش بخاطر کتاب آتشکده‌های ایران

Xarici keçidlər
---------------

* Ərdəşir Riporter vəsiyyətnaməsinə baxış[*ölü keçid*] Risalət qəzeti
* Ərdəşir Riporter və Şapur Riporter:Böyük Britaniyanın təməlçiliyi agentləri İranda
* Ser Ərdəşir Riporter
* Ser Ərdəşir Riporter və 1953 İran dövlət çevrilişi
* Rza Xan və 1921-ci ildəki dövlət çevrilişi Arxivləşdirilib 2011-11-10 at the Wayback Machine
* Şəhbazının vebsaytı
Muzeyə giriş, Mart 2007
**Yokohama Karri Muzeyi** (横濱カレーミュージアム, *Yokohama Karē Myūjiamu*?) — 2001-ci il ilə 2007-ci il arasında Yaponiyanın Yokohama liamn şəhərinin İsezakiço rayonunda *karri* muzeyi və tarixi muzey kimi fəaliyyət göstərən muzeydir. Restoran tez hazırlanandan tutmuş gec hazırlanana qədər karrinin müxtəlif növlərini təqdim edirdi.

Muzey 19-cu əsrin Yokohama limanında istirahət üçün nəzərdə tutulmuşdur. Eksponatlar limanda gəmi formasında tikilmiş mərkəzi rayonun qala divarlarını əhatə edir və bir hissəsi oraya döşənmişdir. Səkkizinci mərtəbədə Morze əlifbası ilə təchiz olunmuş radio cihazları ilə təzələnən daxma vardı.

Matahari Co, Ltd tərəfindən idarə olunan muzey 2001-ci il yanvar ayının 26-ında açılmış və 2007-ci il mart ayını 31-də bağlanmışdır. 2006-cı ilin noyabr ayının sonunadək ümumilikdə 8.7 milyon qonaq muzeyi ziyarət etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Qida və içki muzeylərinin siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Spice of life". Metropolis. Japan: Crisscross KK. 22 December 2007 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 May 2011.
2. ↑  "ja:「横濱カレーミュージアム」が来年3月で閉館－企画内容転換へ". Yokohama Keizai Shimbun (Japanese). Japan: Yokohama Community Design Lab. 19 December 2006. 13 February 2007 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 May 2011.

Xarici keçidlər
---------------

* Official website  (yap.)
* Matahari Co. Ltd. official website  (yap.)
**Ritsa gölü** (*gürc.* რიწა; *abx.* Риҵа; *rus.* Рица) ― de fakto olaraq tanınan Abxaziya dövlətinin şimalında yerləşən dağ gölü. Göl subalp çəmənlikləri, dağ meşələri ilə əhatə olunmuşdur. Suyu təmiz və soyuqdur. Ətrafında hündürlüyü 2 220–3 500 metr olan dağlar yerləşir. Euksin-Kolçik enliyarpaqlı meşələri buradadır və xeyli şümşad ağacı bitir. 70 metrə qədər hündürlükdə gölün ətrafında Şərqi Qaradəniz küknarının nümunələri tapılmışdır.

Gölü qorumaq üçün 1930-cu ildə Ritsa Dövlət Təbiət Qoruğu (162,89 km²) qurulmuşdur. 1936-cı ildə Qara dəniz sahilindən yol çəkilmişdir. SSRİ dövründə bu göl əhəmiyyətli turizm bölgəsi idi. İndi də buraya Rusiyadan çoxlu turist gəlir.

Ritsa gölü Gürcüstanın ən dərin göllərindən (116 metr) biridir və alabalıqlarla zəngindir. Orta illik temperatur 7,8 °C (yanvarda −1,1 °C, avqustda 17,8 °C), illik yağıntı isə 2 000–2 200 mm təşkil edir. Qış qarlı, yay isti keçir.

Ritsa gölünə 6 çay tökülür, 1 çay isə bu göldən axır. Gölün şimalında Avadhara kurortu yerləşir. SSRİ lideri İosif Stalininin bu gölün sahilində yay evi vardı. Bu ev indi Abxaziya hökumətinə məxsusudur.

Ritsa əfsanələri
----------------

### Ritsanın mənşəyi

Qədim zamanlarda bu gölün yerində çay və dərə vardı. Ritsa adlı bacı 3 qardaşı — Aqepsta, Atsetuka və Pşeqişxa ilə yaşayırdı. Ritsa dərədən heyvanlar üçün otlaq kimi istifadə edirdi, qardaşları isə hər gün dağlara ova gedirdilər, axşamlar onlar birlikdə toplaşıb mahnı oxuyar, yemək yeyərlərdi.

Bir gün qardaşlar dağların uzaq yerinə getdilər. Ritsa onları itirdi və səslənməyə başladı. Meşə qarətçiləri Qeqa və Yupşara onu eşidib qaçırmaq qərarına gəldilər. Yupşara onu tutdu. Qardaşları Ritsanın səsini eşidib onu xilas etməyə gəldilər.

Pseqişxa öz qılıncını onlara atdı, amma yan keçərək çaya düşdü. Çayın axınının qarşısını alıb göl əmələ gətirdi. Ritsa Yupşaradan qurtuldu, amma gölə düşdü. Qardaşları onu xilas edə bilmədilər. Pseqişxa Yuşparanı gölə atdı, amma Ritsanın suyu onu qəbul etməyin Pseqişxanın qılıncının üstünə atdı, su onu dənizə aparmağa başladı. Qeqa Yuşparanı xilas edə bilmədi.

Bu hadisədən sonra qardaşlar dağlara qayıtdılar və o zamandan Ritsanı qorumaqdadırlar.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*

Xarici keçidlər
---------------

* Haqqında Arxivləşdirilib 2015-04-02 at the Wayback Machine
* Ritsa Dövlət Təbiət Qoruğu Arxivləşdirilib 2016-03-03 at the Wayback Machine

| ⛭Gürcüstan Gürcüstan gölləri |
| --- |
| Şərqi Gürcüstan | 

|  |  |
| --- | --- |
| Əsas göllər | 
* Tısbağa
* Lisi
* Ertso
* Bazaleti
* Keli
* Candar
* Kumisi
* Paravani
* Tabatğuri
* Xançali
* Sağamo
* Madatapa
* Xozapini

 |
| Digərləri | 
* Qrdzeli
* Naxevartba
* Qoçebi
* Bateti
* Arçvebi
* Buqdaşeni
* Vaçiani
* Zreski
* Tsunda
* Kaxisi
* Lamazi
* Levani
* Mrude
* Böyük Caci
* Kiçik Caci

 |

 |
| Qərbi Gürcüstan | 

|  |  |
| --- | --- |
| Əsas göllər | 
* Paliastomi
* Ritsa

 |
| Digərləri | 
* Devi
* İmnati
* Çalaubani
* Capana
* Papantskvili
* Tobavarçxili
* Kiçik Ritsa
* Amtkel
* Anishxtsara
* Bebesiri
* Qaqida
* Qorafi
* İnkiti
* Derikvaraadzişi
* Mzi
* Oqrotskali
* Tsisferi
* Nuri
* Mtsvane
* Mavi

 |

 |
**Ərdəbilə** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Əhalisi
-------

Əhalisi 1500 nəfərdir.

Toponimiyası
------------

Kəndi Cənubi Azərbaycanın Ərdəbil mahalından gəlmiş ailələr salmışlar. Toponim Ərdəbil sözünə talış dilindəki -ə cəm şəkilçisini əlavə etməklə yaranmışdır, "ərdəbillilər" deməkdir. Bəzi tədqiqatçılar Ərdəbil toponimini "müqəddəs su" (İran dillərində *arta/arda* — müqəddəs) mənasında izah edirlər. Qədimdə Ərdəbildə müalicə əhəmiyyətli su olmuşdur. Başqa ehtimala görə, Ərdəbil qədim türk dillərində "dağ", "dağlıq", "dağ kəndi" mənasında işlənən art sözünə talış dilində "bataqlıq" mənasında işlənən "bil" sözünü əlavə etməklə yaranmışdır.

Coğrafiyası və iqlimi
---------------------

Burovar silsiləsinin yamacında yerləşən bu kənd hər tərəfdən dağlar və meşələrlə əhatə olunmuşdur. Yayda maksimum temperatu +25, qışda isə −15 dərəcə arasında dəyişir. Gürdəsər, Əliabad, Soru, Camaşəir, Lərmərud, Kirəvud və Ordahal kəndləri ilə həmsərhəddir.

İstinadlar
----------


1. ↑  "Ərdəbilə: Azerbaijan". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-05-18.
2. ↑  Azərbaycan Respublikasının inzibati — erazi bölgüsü. Məlumat toplusu. Bakı — 2013. 488 səh.
3. ↑  Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıyaalınması 2009-cu il. I cild. Bakı — 2010.
4. ↑  "Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti". İki cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2007, səh. 236.
**Tomas Andrey Merit** (28 iyun 1970) texnologiya jurnalisti, yazıçı və tanınan yayımçı. O, **TWiT** şəbəkəsinin köhnə tərəfdaşıdır,
əvvəllər **CNET**-in icraçı redaktoru idi. Hal-hazırda *Gündəlik Xəbər aparıcısı* və digər nümayəndəliklər arasında ev sahibliyi edir.

Gənclik illəri
--------------

Merit Qrinvil şəhərində, Qəhvə sahəsində çalışan bir qida aliminin ailəsində doğuldu. Merit, Urbana-Kampaiqn şəhərindəki İlinoys Universitetində jurnalistika sahəsində təhsil alıb və Austin Universitetində ünsiyyət üzrə magistr işlərini davam etdirdi.

### Karyera

Meritin karyerası 1986-cı ildə Qrinvil şəhərində yerləşən bir ölkə musiqi stansiyası olan **WGEL** üçün DJ olaraq başlamışdır. 1993-cü ildə Milli İctimai Radioda stajçı vəzifəsində çalışdı. 1999-dan 2004-cü ilədək Merit San-Fransiskoda TechTV-də icraçı istehsalçı kimi çalışmış və 2003-cü ilədək radio aparıcısı olmuşdur.

### Digər layihələr

4 fevral 2008-ci ildən Merit, köhnə həmkarı Veranika Belmont ilə birgə Kristal və Lazer fantastik əsaslı kitab klubuna ev sahibliyi etdi.
22 iyun 2010-cu ildə Top 5 adlı üçün yeni bir şou layihə başlatdı.
Ümumi yayılması
---------------

Qafqaz (Gürcüstan) və Qərbi Avropada təbii halda yayılmışdır.

Azərbaycanda yayılması:
-----------------------

Samur-Dəvəçi, Kür-Araz düzənliyi, Alazan-Əyriçay dərəsi, Lənkəran və Kür düzənliklərində rast gəlinir.

Statusu:
--------

Azərbaycanın nadir bitkisidir. LC.

Bitdiyi yer:
------------

Dağ yamaclarında qarışıq meşələrdə çay sahillərindən kə¬narda rast gəlinir.

Təbii ehtiyatı:
---------------

Arealı genişdir, ancaq fərdərin populyasiyada yerləşməsi seyrəkdir.

Bioloji xüsusiyyətləri:
-----------------------

Hündürlüyü 40 m olan geniş çətirli ağacdır. Yar-paqları qalın dərivıarı, uzunsov olub, kənarları oyuqvarı qeyri-bərabər də¬rin dilimlidir. Zoğları çılpaq, bozumtul-qəhvəyi rəngdədir.
Yarpaqlarının uzunluğu 5-15 sm, eni 5-9 sm, tərs yumurtavarı, uzun-sov olub, uc tərəfdən sıxılmış (daralmış), dərivarı, bərk, üst tərəfdən tünd-yaşıl, çılpaq və ya nazik sıx tüklərlə örtülmüş, oturacaqdan çox da iri olmayan qulaqcığa malik olub, ürəkvarı və ya zəif pazvarıdır. Kənarları oyuqvarı qeyri-bərabər dərin dilimlidir Üç tərəfdən enli, küt, gödək, dilimli, hər tərəfdən 3-7, enli, küt, gödək və ya uzun, forma və ölçücə bir-birinə oxşamayan dilimlərə malikdir. Oyuqların arası yarpaqların eninə görə 1/4-dən 3/4-ə qədər çatır. Yarpaqların saplağı 0,5-1,5 sm uzun-luqdadır. 
Meyvələr 3-8 sm uzunluqda, yoğun saplaqlar üzərindədir.
Qozalar 3-4 sm uzunluqda, dar silindr formalı, çanaqcıqlardan çölə çıxandır. Çanaqcıqlar kasa formalı, yoğun və dərindir. Pulcuqlar qısa, küt, enli üçbucaqşəkilli və ya dairəvi olub, çanaqcıqların ətrafına düzülmüşdür. Çanaqcıqlar və pulcuqlar sıx qonur tüklərlə örtülmüşdür. Çiçəkləməsi yarpaqlanma ilə birgə mart-aprel ayında başlayır. Qozası oktyabr-noyabr aylarında yetişir.

Çoxalması:
----------

Təbiətdə toxumla çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri:
----------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Becərilməsi:
------------

Mədəni şəraitdə becərilir.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri:
--------------------------------

Qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

Zəruri qoruma tədbirləri:
-------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilməsi tövsiyə olunur.

Məlumat mənbələri:
------------------

* Деревья и кустарники СССР. т.2. 1951;
* Флора Азербайджана. т.3. 1952;
* Azərbaycanın ağac və kolları. II cild. 1964;
* Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996;
* Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı". 1989;
* Azər-baycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008;
* Naxçıvan Muxtar Respublikası florasının taksonomik spektri. 2008;
* Naxçıvan MR-nın flora müxtəlifliyi və onun nadir növlərinin qorunması. 2011.

  

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. "Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.
**Yohannes-Andreas Hanni** (*ing.* Johannes-Andreas Hanni; 1957, Valqa – 6 noyabr 1982, Tallin) — həyat yoldaşı Pillenin köməyi ilə 1982-ci ildə Estoniya Sovet Sosialist Respublikasında üç nəfəri öldürən estoniyalı seriyalı qatil.

Qətllər
-------

Dindar baptist ailəsində böyüyən Yohannes–Andreas Hanni sonra valideynləri tərəfindən pis rəftar gördüyünü iddia etdi, xüsusilə nifrət etdiyi nazir atası tərəfindən. O, azyaşlı cinayətkar kimi uzun bir rekorda sahib idi və yeniyetməliyinin bir neçə ilini həbsxanalarda, islah koloniyalarında keçirib. Hanni 11 dekabr 1981-ci ildə vaqonet sürücüsü Pille Toomla evləndi və Tallindəki Palaca otel restoranında ofisiant olaraq çalışdı.

Hanni ilk qurbanı Saaremaadan olan dənizçi Eymar Vibonu 5 mart 1982-ci ildə Nımmenin Valdeku küçəsində bıçaqlayaraq öldürdü və budunun bir hissəsini kəsib evinə apardı. Daha sonra həyat yoldaşı Pilleyə "artıq uzun müddətdir insan əti yeməyi sınamaq istədiyi" üçün yeyəcəyini izah etdi. Polislə dindirilmə zamanı Pille ərinin bunu "məmnuniyyətlə" etdiyini iddia etdi; sobanın üstündəki bir tavada əti qızartdı. Hanni 23 may 1982-ci ildə 75 yaşlı belarus təqaüdçü İvan Sivitskini özünün bağ evindəki saunasında bıçaqlayaraq öldürdü və onun cinsiyyət orqanlarını kəsdi.

Həmin ilin iyul ayının sonlarında o, Laaqri və Sauz arasındakı meşədə moruq yığan Yevgeniya Kolsova adlı orta yaşlı rusiyalı kimsəsiz qadına təcavüz etdi və öldürdü. 1982-ci il avqustun sonlarında Hanni və həyat yoldaşı Tallində təsadüfi bir taksi sürücüsünü öldürməyi planlaşdırdılar və 2 sentyabr 1982-ci ildə cütlük planı yerinə yetirdi; sürücü Alari Kivi bıçaqla vuruldu. Kişi müqavimət göstərdi və ciddi, lakin həyat təhlükəsi olmayan xəsarətlər aldı. Hanni 2 oktyabr 1982-ci ildə baş vermiş hücum və üç qətllə əlaqədar tutuldu.

Nəticə
------

Məhkəmə iclaslarından əvvəl üç mütəxəssisin psixiatrik müayinəsi aparıldı. Bunların arasında estoniyalı psixiatr Anti Liiv də qeyd edildi. Yohannes–Andreas Hanni daha sonra 1982-ci ilin noyabrında hökm verilmədən əvvəl özünü həbsxanada asdı. Onun arvadı Pille Hanni qətldə iştirak etməklə əlaqəli ittihamla məhkum edildi və sərbəst buraxılmadan Harku Qadın Həbsxanasında təxminən on iki il keçirdi. O, sonra adını dəyişdirdi və Finlandiyaya köçdü.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Andreas Hanni – Tallinna inimsööja" (eston). maaja.ee. 25 iyun 2017 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Nõukogude Eesti kannibal" (eston). ekspress.delfi.ee. 30 oktyabr 2015 tarixində arxivləşdirilib.
3. 1 2  "Nõukogude Eesti kannibal" (eston). ohtuleht.ee. 30 avqust 2018 tarixində arxivləşdirilib.
**İerro** (*isp.* El-Hierro) — Kanar adalarında, Atlantik okeanda, Afrika materikinin şimal-şərq sahillərində yerləşən ada. O, adalar qrupunun yeddi böyük adalarından biri olub ən qərbdə, La Palma adasının cənubunda və La Qomera adasının cənub-qərbində yerləşir.

Etimologiya
-----------

Kanar adalarının yeddi böyük adasından biri olan İerronun əvvəlki adı Ferro olmuşdur. Belə ki, oykonimin mənası ingilis dilində *iron*, latın dilində *ferrum*, portuqal dilində *ferro*, qalis dilində *ferro*, fransız dilində *fer*, ispan dilində *hierro* kimi səslənən *dəmir* deməkdir. XVIII əsrdən etibarən adaya portuqlca *Ferro*, fransızca *L'île de Fer*, latınca *Insula Ferri* adları verilmişdir.

Coğrafiya
---------

İerro vulkanik mənşəli adadır. Sahəsi 278 km²–dir. Ən yüksək nöqtəsi Palpaso olub 1.501 metr təşkil edir. Adanın vulkanları aktivdir. Valverdedə olan "Instituto Vulcanológıco de Canarias" seysmik stansiyası 17 iyul 2011-ci il tarixində adada bir sıra zəlzələlər qeydə almışdır. Həmçinin 11 noyabr 2011-ci il tarixdə 4,6 bal gücündə zəlzələ baş verib. Bu barədə İspaniyanın Milli Coğrafiya İnstitutu məlumat yayıb. Zəlzələ nəticəsində adanın mərkəzi avtomobil yolu dağılıb. Zəlzələnin ocağı 17–24 km dərinliyində aşkarlanıb. Bu, iyulun əvvəlindən qeydə alınmış ən güclü yeraltı təkan kimi qeydə alınıb.

Kanar adaları

İnzibati quruluş və əhali
-------------------------

İerro İspaniyanın Kanar adaları Muxtar Birliyinə aid Santa-Kruz da Tenerife əyalətinin bir hissəsidir. Mərkəzi Valverde şəhəridir. Ada əhalisi 2010-cu ilin məlumatına görə 10 960 nəfərdir ki, bunun 5 035 nəfəri ada mərkəzində yaşayır. Valverdedə "Cabildo da El Hierro" (İerro Məclisi) yerli idarəsi var. Adada 3 bələdiyyə fəaliyyət göstərir: La-Frontera, El-Pinar, Valverde.

Bütün Kanar adaları olduğu kimi İerro adası da turistləri cəlb edən turizm mərkəzidir.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| **İerro bayrağı** | **İerro gerbi** |

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  Roman dilləri-Dəmir sözü Arxivləşdirilib 2019-11-03 at the Wayback Machine
3. ↑  İspaniyada zəlzələ-İerroda zəlzələ Arxivləşdirilib 2011-11-13 at the Wayback Machine
**İldırım xan Qasım bəy oğlu Şərifov** — Qarabağ bəyi. Ağdam şəhər pristavı. Çərkəz bəy Şərifovun böyük qardaşı. Şərifli nəslindəndir.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

İldırım xan Qasım bəy oğlu Şərifov Şuşa qəzasının Seyidli (indiki Ağdamın Seyidli kəndin) kəndində anadan olmuşdur. O, ata tərəfdən Şərifli, ana tərəfdən Qazılılar nəslindəndir.

İldırım xan uşaq yaşlarında olarkən atası vəfat etmişdir. O və qardaşı Çərkəz bəy ilk təhsillərini yaxın qohumu Seyid Həşim Seyid Qara Məhəmməd oğlundan almışdır. Sonralar Ağdam şəhər məktəbində (Ağdam şəhər 1 nömrəli orta məktəb) oxumuşdur. İldırım xan Şərifov qardaşı Çərkəz bəy və əmisi oğlu Fərhad bəy ilə Şuşada vəhşiliklər törətmiş ermənilərə qarşı uzun illər silahlı mübarizə aparmışdır. Daha doğrusu erməniləri himayə edən çarizmə qarşı döyüşmüşdür.

İldırım xan Şərifov İranda Səttarxan hərəkatında iştirak etdiyi üçün xan tituluna layiq görülmüşdür. Səttarxan hərəkatına aid tədqiqat əsərlərində onun adına təsadüf edilir.

İldırım xan Şərifov Çar Rusiyası və Azərbaycan Demokratik Respublikası dövründə Ağdam şəhərinin pristavı vəzifəsində işləmişdir. O, pristav işlədiyi illərdə ondan əvvəl pristav olmuş Bəhram bəy Kazımbəyovu öldürən şəxsi Ağdam bazarında (indiki Ağdam şəhər 1 saylı orta məktəbin yerləşdiyi ərazi) camaatın gözü qarşısında cəzalandırmışdır.

İldırım xan Şərifov Ağdam şəhər pristavı işlədiyi dövrdə şəhər sakinləri adından Azərbaycan parlamentinə Fətəli xan Xoyskinin təşkil etdiyi sayca üçüncü hökumət kabinetinin yaradılması münasibətilə təbrik məktubu göndərmişdir. İldırım xan Şərifov başda olmaqla şəhərin bir qrup hörmətli sakininin imzaladığı bu təbrik məktubu Azərbaycan parlamentinin 8 yanvar 1919-cu ildə keçirilmiş VII iclasında oxunmuşdur.

İldrım xan Şərifov 1925 ildə Seyidlidə dünyasını dəyişmiş, "Qaraağacı" qəbiristanlığında torpağa tapşırılmışdır.

Ailəsi
------

İldrım xan Şərifovun atasının adı Qasım bəy, anasının adı Mənzər xanımdır.

İldrım xan Şərifovun qardaşının adı Çərkəz bəy, bacısının adı Ulduz xanımdır.

İldırım xan Şərifov Şuşalı Rüstəm bəyin qızı Mənzər xanımla ailə həyatı qurmuş, övladı olmamışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Qarabağın Seyidli oymağı. I kitab. Bakı, 2017

Mənbə
-----

* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Ağdam şəhər 1 nömrəli orta məktəbin tarixi (1883–1993). I kitab. Bakı, 2016
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Qarabağın Seyidli oymağı. I kitab. Bakı, 2017
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Seyidli oymağının nəsilləri və görkəmli övladları. "Bütöv Azərbaycan" qəzeti, 5 – 11 dekabr, 2012-ci il, № 42(174)
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Seyidli oymağının Şərifli nəslinin görkəmli övladları. "Təzadlar" qəzeti, 18 dekabr, 2012-ci il, № 189 (1732)

Həmçinin bax
------------

* Arxivləşdirilib 2012-12-21 at the Wayback Machine
* Seyidli oymağı
* Ağdam rayonunun Seyidli kəndi
* Şərifli soyu
* Qazılılar
* Çərkəz bəy Şərifov
* Mənzər xanım Şərifova
**İlham Kərimli** (1976, Bakı) — Azərbaycan, Hind və Ərəb rəqslərin mahir ifaçısı, "Buta" rəqs ansamblının rəhbəri.

Həyatı
------

İlham Rəhim oğlu Kərimli 1976-cı ildə Bakıda anadan olub. 1993-cü ildə Bakının Piralalhı qəsəbəsindəki 168 saylı məktəbi bitirdikdən sonra Bakı Mədəni-Maarif texnikumuna daxil olub. 2008-ci ildə Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin teatr kollektivi rejissorluğu fakültəsini bitirib. İ.Kərimli 6 yaşından rəqslə məşğul olur. İlk müəllimi də Vaqif Mustafayev adına Mədəniyyət Mərkəzində rəqs dərnəyinin rəhbəri Tatyana Alekseyevna olub. Sonra fəaliyyətini Kamil Dadaşov adına "Çənlibel" rəqs ansamblında davam etdirib. Bir çox televiziya müsabiqələrində, o cümlədən "7-17"-də, "İstedadlar sorağında" qalib olub.

İlham Kərimli rəqs bacarığını artırmaq üçün ərəb ölkəsi olan Bəhreyn şəhərində 4 il təhsil alaraq Şərq rəqslərinin incəliklərini öyrənib. Hindistanda bir neçə dəfə iki aylıq rəqs kurslarında iştirak edib. Rusiyanın Krasnoyarsk şəhərində rus milli rəqslərini öyrənmək üçün 6 ay rəqs kurslarında olub.

İ.Kərimli peşəkar rəqqas kimi nəinki Azərbaycan milli rəqslərini, həmçinin Avropa və Şərq ölkələrinin rəqslərini mükəmməl öyrənib. 1998-ci ildən "Respublika Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzində rəqs ansamblının bədii rəhbəri kimi fəaliyyətə başalyıb və 14 il burada yüzlərlə uşağa rəqs sənətinin sirlərini öyrədib.

Hazırda böyüklər üçün "Buta" rəqs ansamblının rəhbəridir. Bu sənətin sirlərini 4 yaşından 16 yaşına qədər olan 200-dən çox uşağa öyrədir.

Filmoqrafiya
------------

1. 3 bacı (film, 2012-2014) (bədii serial) (rol: rəqs müəllimi)
2. Vicdan haqqı (teleserial, 2016)

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Təzadlar"ın yazısı düşərli oldu - rəqqaslarımız böyük uğur qazandı". 2013-09-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-10-03.