recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Cüzeppe Qaribaldi** (it. Giuseppe Garibaldi (4 iyul 1807-2 iyun 1882) — İtaliyanın milli qəhrəmanı.

Həyatı
------

İtaliyada Cüzeppe Madzini (*Giuseppe Mazzini*) adlı bir inqilabçının qurduğu "Gənc İtaliya" təşkilatı ilə birləşmişdi. Mazzini uzun illər boyu Papa dövlətinə və kilsəyə qarşı apardığı mübarizədən sonra İtaliya birliyini quran yüksək dərəcəli bir masondur. Ateist olduğu tarixdən məlumdur. Ona dəstək verən digər iki məşhur masonla - yəni Cüzeppe Haribaldi və Kont de Kavurla birlikdə 1870-ci ildə İtaliya Birliyini qurub və Papa dövlətini bugünkü Vatikanın hüdudlarına sıxışdırmışdı. Bundan sonra da İtaliyada Mussolininin 1920-ci illərdə bаş qаldırаn faşist diktaturasına zəmin hazırlayan bir proses başlamışdı.

Qısası, Mazzini, Haribaldi və Kavurun Avropada dinə qarşı mübarizədə böyük iş görən üç lider olduğunu söyləmək mümkündür. Mazzini dinə qarşı mübarizədə təkcə lider kimi deyil, həm də bir ideoloq kimi mühüm rol oynamışdı. Onun irəli sürdüyü "hər millətə bir dövlət" şüarı Avstriya-Macarıstan və Osmanlı imperiyası kimi çoxmillətli dövlətlərin çökməsinə səbəb olacaq inqilablara qığılcım vermişdi. Mazzininin bu şüarı insanları din qardaşlığı düşüncəsindən uzaqlaşdıraraq, soylarına görə ziddiyyət yaradan, "qəzəbli soy qoruyuculuğuna" ("Fəth" surəsi, 26) yönəldən bir çağırış idi. Bu çağırışın müəllifinin bir mason, həm də yüksək səviyyəli bir mason olması şübhəsizdir. "10000 Famous Freemasons" (10000 məşhur mason) adlı loja nəşrində bildirildiyinə görə, Mazzini uzun illər davam edən masonluq yüksəlişinin ardınca, 1867-ci ildə Italiya "Grand Orient"inin böyük ustadı seçilmişdi. 1949-cu ildə Romada Mazzininin heykəlinin açılışına toplaşan 3000 mason onu hörmətlə yad etmişdir.

Mazzininin sağ əli olan Cüzeppe Haribaldi isə 1863-cü ildə Italiya masonlarının Ali Konqresində 33-cü dərəcəyə çatıb, 1864-cü ildə böyük ustad seçildi. Bu böyük ustadın xatirəsinə ABŞ-də Nyu-York "vadi"sində 542 nömrəli "Haribaldi" adlı bağlı loja var.

Ədəbiyyat
---------

* Delvan, "G. vie et aventures 1807—1859" Paris, 1867);
* Vecchi, "G. auf Caprera" (нем. перев. Leypsiq, 1862);
* Elpis Melena, "Garibaldis Denkw ü rdigkeiten" (Hamburq, 1861) "
* G. Mitteilungen aus seinem Leben" (2 изд, Hannover, 1855);
* Balbiani, "Scene storiche della vita politica e militare di G. G." (Milan, 1872);
* Bent, "Life of G." (London, 1881);
* Guerzoni, "G. con documenti editi e inediti" (Тур. 1882);
* Mario "G.e i suoi tempi" (Милан, 1884);
* "Epistolario di G. G." (Милан, 1885);
* "G. Memorie scritte da sè stesso" (florensiya, 1888).

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* 1848-1849-cu illər İtaliya inqilabı

Xarici keçidlər
---------------

* Джузеппе Гарибальди в БСЭ
**Akkol** (*qaz.* **Ақкө́л**, tərcümədə — ağ göl; **Alekseyevka** 1887—1997-ci illərdə) — Qazaxıstanda şəhər, Akmola vilayətinin Akkol rayonunun mərkəzi. Akkol gölünün sahilində, A1 Astana - Şuçinsk şossesi boyunca Astanadan 100 km şimalda. Petropavlovsk - Astana xəttindəki dəmir yolu stansiyası.

2005-ci ildə Akkol şəhərində ilk Qazaxıstan yerüstü kosmik aparat idarəetmə kompleksi istifadəyə verildi.

Tarixi
------

Rayon sakinlərindən üçü Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür; onlardan biri - Peter Mixayloviç İsakov - Alekseyevkada anadan olub. 21 may 1991-ci ildə İsakovun yaşadığı evdə xatirə lövhəsi açıldı; bu ev bu günə qədər yaşamayıb.

Müharibədən sonrakı illərdə Alekseyevkada mənzil tikintisi yaxşılaşdı və sənaye istehsalı genişləndi. 1945-ci ildə Novoishimskaya və Komsomolskaya MTM bazasında, 79 nəfərin çalışdığı şəhərdəki ilk sənaye müəssisəsi - Komsomolsk mexaniki təmir zavodu təşkil edildi.

Alekseyevka, 1954-cü ildə bakirə və əkin sahələrinin işlənməsi illərində daha da inkişaf etmişdir. 1962-ci ildə yaradılan GosNITI-nin Tselinny şöbəsi, keçmiş MTS ofisində bir yaşayış binası və laboratoriya otağı olan bölgədə kənd təsərrüfatının inkişafı üçün böyük əhəmiyyətə malik idi. 1969-cu ildə bir çınqıl zavodu istifadəyə verildi.

1963-cü ildə Alekseyevka kəndinə şəhər tipli qəsəbə statusu verildi. Və 1965-ci ildə Alekseyevka bir şəhər oldu.

1997-ci ildə 14 Noyabrda Alekseyevka şəhəri və Alekseyevski bölgəsi Akkol şəhəri və Akkol rayonu olaraq dəyişdirildi. Şəhərin əhalisi 13 mindən çoxdur.

Əhalisi
-------

1991-ci ildən bəri şəhərin əhalisi demək olar ki, hər il azalır. Çoxları Almaniyada, Rusiyada, Ukraynada, İsraildə və Qazaxıstanın yeni paytaxtı - Astanada daimi yaşamaq üçün köçdü. Onların axını qismən oralmanlarla (Çin, Monqolustan, Özbəkistan, Rusiya və digər ölkələrdən xüsusi bir dövlət proqramı ilə qayıdan etnik qazaxlar), həmçinin daxili miqrantlarla (həm rayonun kənd bölgələrindən, həm də respublikanın müxtəlif bölgələrindən) gətirildi. Rayonun əhalisi 2010-cu ildə 13100 nəfər idi.

Təhsil və elm
-------------

* 10 saylı Aqrotexnik Kolleci (2012-ci ilədək - 10 saylı Peşə Liseyi)
* Akkol uşaq və gənclər idman məktəbi
* Məktəblərarası təhsil istehsalı zavodu
* Akkol uşaq musiqi məktəbi
* Adına Akkol 1 saylı orta məktəb P. İsakova
* Akkol 2 nömrəli orta məktəb
* Akkol 3 nömrəli orta məktəb (2011-ci ildən - qazax dili)
* Akkol 4 nömrəli orta məktəb

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов, районных центров и поселков на начало 2019 года". Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан. 2020-06-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-24.
3. ↑  *Городецкая И.Л. Левашов Е.А.* Русские названия жителей: Словарь-справочник. М.: АСТ. 2003. 22. ISBN 5-17-016914-0.
4. ↑  "Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов, районных центров и поселков на начало 2018 года". Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан. 2020-06-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-24.
**Ramazan Kurşunlu** (7 iyul 1981, İzmir) — türk futbolçu və məşqçi.

Futbol karyerası
----------------

Əslən Antalya Korkuteli rayonundandır. 7 yaşlı ağsaqqalın sayəsində Altayda futbol oynamağa başladı. Altay 'ın infrastrukturunda 12 il oynadıqdan sonra 2000-ci ildə Altay A Komandasının hədəfinə keçdi.

O, 2003–04 mövsümünün əvvəlində "Beşiktaş" a transfer olunub. Gənc olmasına baxmayaraq, iştirak etdiyi matçlarda qapısını uğurla qoruyub.

2005–06 mövsümünün ortalarında "Diyarbakırspor" a icarəyə verilmiş və mövsümün sonunda "Beşiktaş"a qayıdıb.

2006–07 mövsümü üçün "Beşiktaş"ın heyətində başlasa da, dövrə zamanı "Ankaraspor"a icarəyə verilib. Mövsümün sonunda Hakan Arıkanın ifadəsi müqabilində ifadəsi ilə "Ankaraspor"a göndərilib. 2009-cu ildə Karşıyaka'ya transfer oldu.

O, 2010–11 mövsümündə "Çaykur Rizəspor" a transfer olunub. 2011–12 mövsümünün sonunda "Çaykur Rizəspor"la müqaviləsi başa çatdı və o, sərbəst buraxıldı. Ramazan 2012–13 mövsümünün yay transfer pəncərəsində "Adana Dəmirspor" la müqavilə imzalayıb. 2013–14 mövsümünün əvvəlində infrastrukturundan böyüdüyü "Altay"a transfer olundu.

Məşqçilik karyerası
-------------------

Manisa Böyükşəhər Belediyespor, Çaykur Rizespor və Alanyasporda baş məşqçi köməkçisi vəzifəsində çalışan Kurşunlu futbolçu karyerasını bitirdikdən sonra 2018–19 mövsümündə 2-ci futbolçu olub. Karyerasına liqa komandalarından Bandırmaspor'da texniki direktor olaraq başladı. 2019–20 mövsümünün əvvəlində 1. O, liqaya yüksələn Menemensporun rəhbəri oldu, 5-ci həftədən sonra istefa verdi. O, 2019-cu ilin dekabrında "Balıkesirspor"un baş məşqçisi kimi işə başlayıb.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Ramazan Kursunlu // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. ↑  "BEŞİKTAŞ'IN KALESİ RAMAZAN'A EMANET". haber3.com. 10 Haziran 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 Kasım 2015.
3. ↑  "Kaleci Ramazan Diyarbakırspor´da". spor.haber7.com. 10 Haziran 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 Kasım 2013.
4. ↑  "Ramazan Ankaraspor'da!". ligtv.com.tr. 10 Haziran 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 Kasım 2013.
5. ↑  "Hakan Kartal'a imzayı attı !." ligtv.com.tr. 10 Haziran 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 Kasım 2013.
6. ↑  "Ramazan Kurşunlu Karşıyaka'da". ligtv.com.tr. 4 Mart 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 Kasım 2013.
7. ↑  "Kale Ramazan'a Emanet". cayhaber.net. 23 Haziran 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 Kasım 2013.
8. ↑  "Kaptan Ramazan Kurşunlu ile yollar ayrıldı". 53habermerkezi.net. 10 Haziran 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 Kasım 2013.
9. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 26 Haziran 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 Ocak 2020.
10. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 27 Nisan 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 Ocak 2020.
11. ↑   [*ölü keçid*]
12. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 12 Ocak 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 Ocak 2020.
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Jurnal ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


**Elm və Texnika** - Türkiyə Elmi və Texniki Araşdırma Təşkilatının 1967-ci ilin oktyabr ayından nəşr olunan aylıq jurnalı.

Türkiyə Milli Təhsil Nazirliyi tərəfindən lisey və tayı məktəblərə; Türkiyə Baş qərargah Başçılığı tərəfindən Türkiyə Bilim ve teknik (jurnal)Silahlı Qüvvətlər personalına tövsiyə edilmişdir.

Elm və Texniki jurnalı İyun 2006da çıxan 463. sayında ilk ədəddən başlayıb 457. sayına qədər olan jurnallarını ədədi mühitə köçürərək oxucularına DVD formasında Məlumat Xəzinəsi adıyla hədiyyə olaraq vermişdir.

Elm və Teknik,1967dən 1994-cü ilə qədər jurnal formatında basılmışdı və dəriləri TÜBİTAKdə satılmıştı.1994dən etibarən də kitab formatında basılmağa başlandı.

2001-ci ildə İrfan Sayarın çəkdiyi Zehini Sinirin "proyektlərini" nəşr etməyə başladı. Bu ildə 400. sayında(Mart 2001) birlikdə əlavə olaraq "İnsan Genomu" verildi. Bundan sonrakı ildən etibarən, 2002 ilində əlavə olaraq "Yeni Üfüqlərə" adlı kiçik bir jurnal verilməyə başlandı. İndiki vaxtda da isə "Ulduz Komanda" əlavəsi jurnalla birlikdə verilməkdədir. Bu əlavədə aktual və maraqlı elmi mövzuların daha sadə şəkildə izahatları var. Ayrıca jurnalla birlikdə hər ay Elm CDləri Ardıcıllığı adıyla sənədli CDləri verilməkdədir.

Yanvar 2009 dan etibarən jurnalda qalıcı dəyişikliklər olmuşdur: Səhifələr azalmış, jurnal ölçüsü kiçilmiş və səhifə sayı azalmışdır. İlk dəfə CD verilməmişdir. Ulduz Komanda adlı hissə 4 ayda 1 nümayiş olunmağa başlanmıştır.2009un iyul sayında 1967dən2008ə qədər məlumat təcrübəsini tökdüyü bir DVDi oxucularına hədiyyə etmişdir. Bu arxivdəki fayllar PDF faylı şəklindədir.

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2008-05-01 at the Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Jurnal ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Hitler koalisiyasının kollaborsionisti,** İkinci Dünya Müharibəsində Berlin-Roma-Tokio oxu qüvvələri tərəfindən işğal edilən ölkələrdə millətçilik, etnik nifrət, antikommunizm, antisemitizm və opportunizm kimi məqsədlər üçün bir araya gələrək işğalçı qüvvələrlə əməkdaşlıq edən təşkilatlardır. Bu qrupların bir çoxu müharibə cinayətləri, insanlığa qarşı cinayətlər və ya Holokost altında qırğınlar etmişdi. Sovet İttifaqı daxilində Hiwi, Trawniki, Schutzmannschaft və Şərq legionları kimi kollaborsionist legionlar yaradılmışdı. Bu kollaborsionist Sovet vətəndaşları bir çox insanın ölümünə, o cümlədən nasistlərin Sovet hərbi əsirlərinə qarşı törətdikləri cinayətlərə görə məsuliyyət daşıyırdılar.

Kollaborsionizm məğlub bir dövlətin əhalisi ilə qələbə çalmış bir qüvvənin nümayəndələri arasındakı əməkdaşlıq deməkdir. Stanley Hoffmann əməkdaşlığı könüllü və könüllü (zərurətdən faydalanmaq) kimi fərqləndirmişdir. Hoffmanna görə, əməkdaşlığı "pislik" və "ideoloji" olaraq bölmək olar; köhnə düşmənə qəsdən xidmət etmək, ikincisi, arzu olunan daxili dəyişikliklərin qalibi hesab olunan xarici qüvvə ilə işbirliyinin qəsdən müdafiəsidir. Bunun əksinə olaraq Bertram Gordon, qeyri-ideoloji və ideoloji kollaborsionizmə istinad edərək kollaborsionizm terminindən istifadə edir. 

Kollaborsionizm İkinci Dünya Müharibəsi dövründə Berlin-Roma-Tokio oxu qüvvələri tərəfindən işğal edilmiş ölkələrdə ideoloji, maddi və ya hərbi baxımdan Nasist Almaniyasına, İtaliya Krallığına (və İtaliya Sosial Respublikasına) və ya Yaponiya İmperiyasına dəstək olmaq deməkdir. Müharibədən sonra əməkdaşlıq etdikləri müəyyənləşdirilmiş şəxslərə böyük cəzalar verildi və onlara satqın damğası vuruldu.
**Hivi** (*alm.* Hilfswilliger‎; *azərb.* könüllü köməkçi‎ sözünün abreviaturası) — İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Sovet İttifaqını işğal etməyə çalışan nasistlərin hitlerçi qüvvələr ilə əməkdaşlıq edən sovet qruplarını izah edən termin. Daha sonra işğal altındakı Şərqi Avropa bölgələrindəki yerli xalqlar üçün də istifadə edildi. Adolf Hitler istəksizcə sovet vətəndaşlarının Nasist Almaniyasının işğal edilmiş arxa bölgələrində işlədilməsinə icazə vermək qərarına gəlmişdir. Onların bir çoxu qısa müddətdən sonra hərbi hissələrə köçürüldü.

Onlar Sovet hərbi əsirlərinə qarşı nasistlərin törətdikləri cinayətlərin bir hissəsi olaraq bir çox insanın ölümünə görə məsuliyyət daşıyırdılar cavabdeh idilər.

Haqqında
--------

1942-ci ilin sonlarında Hiwi qrupları 2-ci Panzer Ordusunun 134-cü Piyada Diviziyasının 50 faizini və Stalinqrad döyüşündəki 6-cı Ordunun 25 faizini təşkil edirdi. 1944-cü ilə qədər onların sayı 600.000-ə qədər artmışdı. Sovet İttifaqında yaşayan kişilər və qadınlar bu könüllü qruplara qəbul edilirdilər. Bir usta hiwi qrupu praktik olaraq normal nasist qoşunlarından ayırd edilməz idi və çox zaman bütün ordu qüvvələrində xidmət etmişdirlər.

1941-ci ilin sentyabrından 1944-cü ilin iyul ayına kimi SS birbaşa Sovet hərbi əsir düşərgələrində hiwi kimi işləyən minlərlə kollaborsionist köməkçi polisi işə götürdü. Təlimdən sonra Nasist Almaniyasında və Ümumi Hökumətdə və işğal altındakı keçmiş Sovet torpaqları ərazilərində "xidmətə" göndərildilər.

Bir misalda, alman SS və polisi, Lublinin cənub-şərqindəki *Trawniki*ni kəndində qurulan Trawniki həbs düşərgəsində 1944-cü ilin sonundan əvvəl 5,082 Hiwi mühafizəçisini yetişdirdi. Bu insanlar keçmiş Sovet vətəndaşları və əsasən Ukrayna mənşəlidirlər. Travnikilər əsl təlim məqsədi olan son həllin bütün ölüm məntəqələrinə göndərilmişdirlər. Belec, Sobibor, II Treblinka, Varşava (üç dəfə), Czostochowa, Lublin, Lvov, Radom, Krakov, Białystok (iki dəfə), Majdanek, eləcə də Auschwitz və Trawniki də yəhudilərin edam edilməsində fəal rol oynamışdırlar.
**Balıq şorbası** – Azərbaycan və Türkiyədə balıqdan hazırlanan şorba növü.

Tarixi
------

Balıq şorbası reseptinə ilk dəfə 1844-cü ildə Mehmed Kamil tərəfindən yazılmış "Aşbazların sığınacağı" kitabında rast gəlinmişdir.

Hazırlanması
------------

Balıq şorbasının tərkibi balıq, limon qabığı, duz, istiot, limon suyu, zeytun yağı, soğan, pomidor, kartof, balıq suyu, cəfəri, kəklikotu, çörək kimi inqredientlərdən ibarətdir.

Balıq şorbası hazırlanarkən balıq qaba yerləşdirilir və üzərində limon qabığı, duz, istiot, limon suyu, zeytun yağı əlavə olunur. Soğan, pomidor, kartof, balıq suyu qazanda bişirilir və bir müddət sonra balıq da qazana qoyulur. Cəfəri və kəklikotu kimi göyərtilər də şorbaya əlavə oluna bilər. Balığın qılcıqlarından ayrılması üçün 15-20 dəqiqə bişirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "MELCEÜ'T- TABBÂHÎN" (PDF). Government of Turkey. 2020-11-30 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-06-01.
2. ↑  *Kâmil, Mehmet.* Melceü't-tabbâhın (ingilis). Aşir Efendi Destgahı. 1859. 2022-05-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-06-01.
3. 1 2  1001dad Arxivləşdirilib 2015-05-29 at the Wayback Machine
Plasan Sand Cat light (5t) Kompozit zirehli maşın
**Kompozit zirehlər** müasir dövrdə metal kimi klassik materialların bir çox xüsusiyyətləri inkişaf etməkdə olan texnologiyanın ehtiyacları üçün yetərli deyildir, buna görə də üstün xüsusiyyətlərə malik kompozit materiallar istehsal edilməyə başlanılmış və bu baxımdan sürətli bir inkişaf prosesi başlanmışdır. Klassik materiallarla müqayisədə kompozit materialların ən qabarıq xüsusiyyətləri yüngüllük və davamlılıqdır. Tədqiqat və inkişaf nəticəsində bu materialların çəkilmə və zərbə gücünü artırmaq; Yorğunluğu, kimyəvi müqaviməti və elektrik xüsusiyyətlərini yaxşılaşdırmaq mümkün olmuşdur və kompozit materiallar aviasiya, dəniz nəqliyyatı vasitələri, avtomobil sənayesi, maşınqayırma, inşaat, hərbi və kosmik texnologiyalarda geniş tətbiq olunmağa başlanmışdır.

Kompozit Zireh
--------------

Kompozit materiallar ümumiyyətlə bir və ya daha çox növ lif, müxtəlif sərt hissəciklərin qətranlar və ya metal/keramika matrisləri ilə müxtəlif yollarla işlənərək əldə edilir. Bu məqsəd üçün istifadə olunan liflər şüşə karbon, keramika, aramid və qarışıq liflər ola bilər. Bəzən lif əvəzinə liflərdən hazırlanmış keçə və ya parçadan istifadə olunur. Beləliklə, dözümlülük daha da artdıqca istehsalda praktiklik də təmin olunur.

### Üstünlükləri

Kompozit materialların əsas üstünlükləri; fiziki xüsusiyyətlərinin tənzimlənə bilməsi, yüngüllükləri, ağırlıqlarına nisbətən yüksək müqavimət qabiliyyəti, uzun yorğunluq ömrü, kimyəvi müqavimət və mürəkkəb formaların istehsalıdır.

Kompozit materialların istehsalında qatrandan başqa metal matrislərdən də istifadə olunur. Alüminium-qrafit, maqnezium-qrafit metal matrisləri nümunə olaraq verilə bilər. Kompozit materialların yumşaq poladdan daha davamlı, titandan sərt və alüminiumdan daha yüngül olanlarının yaradılmasına baxmayaraq, bu sahədəki tədqiqatlar davam etdirilir və bu materialların gələcəkdə daha geniş istifadə ediləcək çox əhəmiyyətli mühəndis materialları olacağı görünür.

### Çatışmazlıqları

Bu üstünlüklərdən əlavə, kompozit materialların bəzi mənfi cəhətləri də mövcuddur. Bu çatışmazlıqların əsas hissəsi dizayn, təhlil və standart hissələrin istehsalındakı çətinliklərdir.
Tərkibində bitki üçün lazım olan iki və daha çox element (azot, fosfor, kalium, mikroelementlər) olan gübrələr kompleks gübrələrdir. Alınma üsullarına görə kompleks gübrələr mürəkkəb, kombinə olunmuş (mürəkkəb qarışdırılmış) və qarışıq gübrələrə bölünür.

O gübrələr mürəkkəb gübrələrdir ki, tərkibində iki və daha çox qida elementi olan kation və anion var. Məsələn, ammofos (NH4H2PO4, diammofos (NH4)2HPO4 və s.

**Kombinə olunmuş və ya mürəkkəb qarışdırılmış gübrələr.** Elə gübrələrdir ki, tərkibində iki və daha artıq qida elementi olur, vahid texnoloji prosesdə fosfat və nitrat turşularının, əridilmiş ammonium nitratın, fosforitlərin və ya apatitin, kalium duzlarının kimyəvi qarşılıqlı təsiri ilə alınır. Bu gübrədə bir və ya iki əvəzli kalsium fosfatlar [CaHPO4·2H2O, Ca(H2PO4)2·H2O], ammofos – NH4H2PO4, ammonium şorası – NH4NO3 və kalium şorası – KNO3 olur. Belə gübrə fosfor nitrofoskası adlanır, bu gübrədə həll olan fosfat turşusunun miqdarı maksimumdur. "A" markalı nitrofoskada 16-17% azot, 16-17% P2O5, 13-14% K2O,  "B" markasında -13:16:13, "V" markasında 12:12:12% (uyğun olaraq). Bu gübrələr dənəvər olub dənələrin diametri 1-4mm olur. Dənələrin üzəri talk və ya üydülmüş əhəng daşı ilə tozlanır ki, saxlandıqda dənələr yapışaraq iriləşməsin.

**Qarışıq gübrələr** iki və daha çox bərk, sadə gübrələrin qarışığından alınır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-06-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-06-22.
***Antropogen Dövr*** - Stratiqrafik şkalanın son sistemi və Yerin geoloji tarixinin son dövrü, hazırda davam edir.A.d. üzvi aləmin inkişafında mühüm dəyişikliklər baş vermişdir ki, bu da insan cəmiyyətinin yaranması və inkişafıdır. Müddətinə görə bərabər olmayan iki hissəyə bölünür: Pleystosen və Holosen.Keçmiş sovet geoloji ədəbiyyatlarında Dördüncü dövr (sisitem) kimi işlədilir və başlanğıc 0,7 mln.il qəbul edilmişdir.Dördüncü dövr ərzində Yer səthi, bitki və heyvanat aləmi müasir görkəmini almışdır.İnsanın yaranması və təşəkkülü bu dövrlə əlaqədardır. Yer səthinin çox hissədə xüsusən şimal yarım kürəsində nəhəng qitə buzlaşmalarının inkişafı səciyyəvidir.Bu dövrdə yer qabağında güclü tektonik hərəkətlər baş vermiş, xüsusilə bu hərəkətlər Avrasiyanın alp qırışıqlıq qurşağında, Sakit okeanın kənarlarını əhatə edən cavan qırışıq strukturlarda, Mərkəzi və Orta Asiyanın dağ sistemlərində intensiv vulkanizmin təzahürü ilə özünü göstərmişdir.Qurunun səthində müxtəlif mənşəli (buzlaq, delivüal, allüvial,prolüvial, göl, eol və b.) kontinental çöküntülər üstünlük təşkil edir. Bu çöküntülərin mütləq yaşını təyin etmək üçün paleomaqnit üsullardan istifadə edilir.

Həmçinin bax
------------

* Abrazion düzənlik

* Abrazion qalıqlar

İstinadlar
----------

1. ↑  Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti. Bakı, "Elm"-2012 səh. 17
ABŞ tədqiqatçısı **Charles K. Hofling** 1966-cı ildə tabe olma prosesini əyani əks etdirən eksperiment aparmışdır. Təcrübə çöl tədqiqatı metodu ilə, Amerika xəstəxanalarından birində aparılmışdır.

Təcrübənin şərtləri
-------------------

Təcrübənin şərtləri xəstəxana administrasiyası ilə razılaşdırılmışdı. Bu şərtlərə görə doktor telefon vasitəsilə tibb bacısına əmr verməli idi ki, o, pasientə "Astroten" adlı dərmandan 20 mg versin. Bu dərmanın adı uydurma idi və xəstələr üçün nəzərdə tutulmuş dərman siyahısında bu ad yox idi, lakin həmin adda dərman şüşəsi eksperimentator tərəfindən əvvəlcədən dərman otağında qoyulmuşdu. Dərman şüşəsinin üstündə aydın şəkildə qeyd edilmişdi ki, maksimal doza 10 mg-dır. Bundan başqa əmr verən doktoru tibb bacısı tanımırdı. Səhiyyə sisteminin qaydaları sadalanmış şərtlərdə xəstəyə təyin edilmiş dərmanın verilməsini qadağan edir.

Təcrübədən əvvəl Hofling bir qrup tibb bacısına və bu sahədə təhsil alan tələbələrə şərtləri izah edir və onların həmin situasiyada nə edəcəklərini soruşur. Sorğuya cavab verən on iki nəfərdən onu bildirdi ki, onlar belə əmri yerinə yetirməzdilər. Onlardan biri cavab verdi ki, tanış olmayan dərmanı, həm də iki dəfə yüksək doza ilə pasientə vermək xəstəxana qaydalarına və onun şəxsi etik normalarına uyğun olmadığı üçün o bu əmrə tabe olmazdı.

Təcrübənin aparılması
---------------------

Hofling xəstəxananın 22 tibb bacısı ilə bu təcrübəni apardı. Hər bir tibb bacısı telefonla, tanımadıqları doktordan, xəstəyə yüksək doza ilə qeydiyyatda olmayan dərman verilməsi əmrini aldı. Tibb bacılarından 21-i əmri alan kimi onu yerinə yetirməyə yollandı. Onlar pasientin otağının qarşısında saxlanıldılar. Ancaq bir tibb bacısı telefonla verilən əmrə tabe olmadı.

Süni şəkildə yaradılmış bu situasiyada xəstəxana qaydalarına uyğun gəlməyən ən azı dörd məsələ var idi ki, tibb bacıları onlara diqqət yetirməli idilər: 1) göstəriş telefon vasitəsilə verilmişdi; 2) dərman qeydiyyatdan keçməmişdi və ümumi siyahıda onun adı yox idi; 3) təyin edilən doza maksimal normanı iki dəfə aşırdı; 4) telefonla göstəriş verən şəxslə tibb bacılarının heç biri tanış deyildi.

Təcrübə göstərdi ki, düşünmədən avtoritetin verdiyi əmrə tabe olma böyük və təhlükəli səhvlərə gətirib çıxara bilər.

### Qeydlər

1. ↑  Майерс, Д. (2005). Социальная психология. Питер. ст. 257
2. ↑  Чалдини, Р. (2003). Психология влияния. Питер. Санкт-Петербург. ст. 209

Həmçinin bax
------------

* Milgram eksperimenti

Mənbə
-----

1. Майерс, Д. (2005). Социальная психология. Питер. Санкт-Петербург
2. Hofling, C. K. et al. (1966) "An Experimental Study of Nurse-Physician Relationships". Journal of Nervous and Mental Disease 141:171–180.
3. Чалдини, Р. (2003). Психология влияния. Питер. Санкт-Петербург
**Ho Şi Min cığırı** (*ing.* The Ho Chi Minh trail, vyet. Đường mòn Hồ Chí Minh), həmçinin **Annam dağları cığırı** (vyet. Đường Trường Sơn) — Şimali Vyetnamdan Laos və Kamboca krallıqları vasitəsilə Cənubi Vyetnama qədər uzanan logistik yollar və cığırlar şəbəkə. Bu sistem Vyetnam müharibəsi zamanı Vyetkonq və Vyetnam Xalq Ordusuna işçi qüvvəsi və material şəklində dəstək vermişdir. Şəbəkənin tikintisi 1959-cu ilin iyulunda, Şimali Vyetnamın Laosa hücumundan sonra başlamışdır.

ABŞ tərəfindən Şimali Vyetnam prezidenti Ho Şi Minin şərəfinə adlandırılmışdır. Adın mənşəyinin Birinci Hind-Çini müharibəsindən gəldiyi güman edilir. Bu dövrdə "Ho Şi Min cığırı marşrutu" adlı Vyetmin dəniz logistikası xətti mövcud idi. 1960-cı ilin sonlarından bəri cığır sistemi inkişaf etmiş, həmn dövrdən qısa müddət sonra "*Agence France-Presse*" (AFP) şimal–cənub cığırının açıldığını elan etmiş və onlar bu dəhlizə "*La Piste de Hồ Chí Minh*", yəni "Ho Şi Min cığırı" adını vermişdilər. Bu cığırın çox hissəsi Laosdan keçirdi və kommunistlər tərəfindən Vyetnamın mərkəzində yerləşən Çıonqşon dağlarının şərəfinə Çıonqşon Strateji Təchizat Marşrutu (Đường Trường Sơn) adlandırılmışdır. Onlar daha sonra cığırı iki hissəyə bölərək Qərbi Çıonqşon (Laos) və ya Şərqi Çıonqşon (Vyetnam) olaraq müəyyən etmişdilər. ABŞ Milli Təhlükəsizlik Agentliyinin rəsmi müharibə tarixinə görə, cığır sistemi "XX əsrin hərbi mühəndisliyinin ən böyük nailiyyətlərindən biri" hesab olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Morris, Virginia; Hills, Clive A.* Ho Chi Minh's Blueprint for Revolution: In the Words of Vietnamese Strategists and Operatives. McFarland. 2018. səh. 126. ISBN 9781476665634. İstifadə tarixi: 26 May 2020.
2. 1 2  *Morris, Virginia; Hills, Clive A.* Ho Chi Minh's Blueprint for Revolution: In the Words of Vietnamese Strategists and Operatives. McFarland. 2018. səh. 202. ISBN 9781476665634. İstifadə tarixi: 26 May 2020.
3. ↑  Victory in Vietnam: The Official History of the People's Army of Vietnam, 1954–1975. Pribbenow, Merle L. tərəfindən tərcümə olunub. Lawrence: University Press of Kansas. 2002. səh. 28. ISBN 9780700621873. İstifadə tarixi: 26 May 2020.
4. ↑  Robert J. Hanyok, *Spartans in Darkness*. Washington, D.C.: Center for Cryptographic History, NSA, 2002, p. 94.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | GND: 4402603-1 |
Dəniz terrası, Tongue Point, Yeni ZelandiyaDəniz terrası, Tongue Point, Yeni Zelandiya
**Terras** (*fr.* terrasse)- yamaclarda pillə-pillə yerləşən, səthi üfüqi və ya bir qədər meyilli olan relyef formasıdır. Terras əsasən suyun eroziya, abraziya və akkumulyativ fəaliyyəti nəticəsində əmələ gəlir. Terraslar mənşəyinə görə struktur və akkumulyativ terraslara bölünür.

Süni terras
-----------

Dağ yamaclarda torpaq eroziyasının qarşısını almaq məqsədi ilə buldozer, qreyder və xüsusi terrasyor deyilən mexanizmlərlə süni terraslar düzəldilir və orada bağlar, meşə-bağlar salınır. Belə terraslar Azərbaycanda Siyəzən, Şabran, Şamaxı, Zəngilan və digər rayonlarda düzəldilmiş və orada badam, püstə,eldar şamı və digər ağac cinslərindən bağlar, meşə-bağlar salınmışdır.

Daşkəsən, Kəlbəcər, Laçın və b. rayonlarda keçmişdə uzun dövr eyni istiqamətdə kotanla şumlama nəticəsində süni terraslar (yerli dildə "taxtalar") yaradılmışdır. Hazırda bu terrasların "taxta" hissəsindən taxıl əkini, biçənək kimi istifadə edilir. Meyilli hissəsində isə çox yerdə təbii olaraq ağac və kollardan meşəliklər yaranmışdır.

Həmçinin bax
------------

Çay terrasları

Allüvial terras

Relyef

Xarici keçid
------------

YER SƏTHİNİN RELYEFİ

İstinadlar
----------


1. ↑  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ensiklopedik ekoloji lüğət. Bakı-Elm-2008. 727 səh.
**İbn Əl-Kəlbi** (*ərəb.*  ابن الكلبي ‎; 737, Kufə – 819[…], Kufə) kimi tanınan Hişam ibn əl-Kəlbi (737 - 819) Ərəb tarixçisi idi. Onun tam adı Əbu əl-Münhir Hişam bin Məhəmməd bin əl-Sa'ib bin Bişr əl-Kəlbi. Kufə şəhərində anadan olub, həyatının çox hissəsini Bağdadda keçirib. Atası kimi, qədim ərəblərin şəcərələri və tarixi haqqında məlumatlar toplayıb. «Fihrist»ə görə , 140 əsər yazıb. Ərəblərin şəcərələrinə dair əsəri Kitab al-Aqaniyədir .

Hişam İsmail və Məhəmməd arasında bir şəcərə əlaqəsi qurdu və bütün ərəblərin İsmailin nəslindən olduğu fikrini ortaya qoydu. O, ərəblərin qədim şifahi ənənələrinə əsaslanaraq, həmçinin Bibliya və Palmira mənbələrindən istifadə edən yazıçıları da qeyd etdi. 1966-cı ildə W. Caskel, İbn əl- Kəlbinin Cəmarət əl Nasab ( Dini Genealogische Werk des Hisam Ibn Muhammad al Kalbi ) adlı iki cildlik bir araşdırmasını nəşr etdi. Mətnin məzmununa əsaslanan üç yüzdən artıq şəcərə cədvəlinə əlavə olaraq, şəcərədə qeyd olunan hər bir şəxsin bir prosopoqrafik qeydi var.

Əsərləri
--------

 Ərəb vikipediyasında bu məqalə ilə bağlı orijinal mətn var:
Hişam ibn əl-Kalbi

* Bütlər kitabı (Kitab əl-Asnam)
* Qohumluq əlaqələri (Cəmhərət Əl-Ansab)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Hišām ibn Muḥammad Ibn al-Kalbī // AlKindi.
2. 1 2 3 4  hicham ibn al-kalbi // Babelio (fr.). 2007.
3. ↑  Arabia" in Ancient History". Centre for Sinai. Retrieved 2009-04-16.
4. ↑  Caskel, Werner; Strenziok, Gert (1966). Ǧamharat an-nasab: das genealogische Werk des Hišām Ibn-Muḥammad al-Kalbī. Leiden: Brill.
Şəkildəki ağ ox səthə toxunan mayenin istiqaməti, **α** bucağı da səthin mayenin normal axıntı istiqaməti ilə həyata keçirdiyi bucaq, yəni hücum bucağıdır
Rəsimdəki kimi yüksək hücum bucağındakı bir qanadda meydana çıxan axıntı ayrılması qanadın dayaq olmasına səbəb ola bilər.
**Dayaq** və ya **saxlanma itkisi** — mayelər dinamikasında, bir maye içərisində hərəkət edən cismə təsir edən daşıma qüvvəsinin - hücum bucağının (AOA) kritik qiyməti keçməsinə görə - azalması və ya yox olması nəticəsində cismin maye içərisində özünü saxlaya bilməməsidir. 

Cismin özünü saxlaya bilməməsinin müxtəlif səbəbləri mövcuddur. Ən əsas olan iki səbəb aşağıdakılardır:

* Daşıyıcı səth üzərində tələb olunan maye sürətinin əldə edilməsinin mümkün olmaması;
* Nəzarət və ya daşıma səthləri üzərində meydana çıxan axıntı ayrılığı.

Aviavasitələrdə
---------------

Aviavasitələrdə dayaq kritik hücum bucağının aşıldığı hər vəziyyətdə "sürətdən müstəqil olaraq" reallaşır. Yəni dayaq bu bucağın keçildiyi bütün sürətlərdə reallaşır.

Saxlanma itkisinə bütün qanad məruz qala biləcəyi kimi, nəzarət səthlərinin olduğu qanad hissələri də qala bilər. Hər ikisi də nəzarət itkisinə, dolayı yolla saxlanma itkisinə səbəb olacaqdır. Məsələn, ox bucağı verilmiş qanadlarda qanad ucunda olan nəzarət səthləri, təyyarədən və qanadın hamısından daha əvvəl saxlanma itkisinə uğrayır. Buna görə də, daşınma mərkəzi ağırlıq mərkəzinin qabağına keçir və bu da pozitiv yunuslama momenti meydana gətirir. Yəni təyyarə, burnunu qaldırma meylinə girir. Artıq nəzarət səthləri üzərində hakimiyyət zəiflədiyinə görə, saxlanma qabiliyyəti belə bir vəziyyətdə qəzaya səbəb ola bilər. 

Türbülanslı hava axınlarında meydana gələn nəzarət itkisi, saxlanma itkisi ilə qarışıq salınmamalıdır. 

### Dönüşdə dayaq

Dönüş əsnasında hücum bucağının düz və meylsiz uçuşa nisbətən daha artıq olması lazımdır. Bu səbəblə dönüş əsnasında dayaq hücum bucağına daha yüksək sürətdə (daha tez) çatılır. Bu sürət artımları aşağıdakı şəkildədir:

* 30° əyilmədə %7 artım
* 45° əyilmədə %19 artım
* 60° əyilmədə %41 artım
* 75° əyilmədə %100 artım

Məsələn, düz və əyilməsiz (meylsiz) uçuşda 50 KIAS sürətdə kritik hücum bucağını keçib dayaq olan bir təyyarə 60° əyilməli bir dönüş əsnasında 71 KIAS-da (daha tez) dayaq olacaqdır.

İstinadlar
----------


1. ↑  Uçakla Ticarî Hava Taşıma İşletmeciliği Operasyon Usul ve Easaları Talimatı Arxivləşdirilib 2013-05-13 at the Wayback Machine SHGM
2. ↑  Uçuş Kumandaları Arxivləşdirilib 2011-04-10 at the Wayback Machine Uçak Bakım. MEB. 2011
3. ↑  "Uçuş Teknisyenleri Derneği". 4 mart 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 fevral 2013.
4. ↑  Hürkuş Arxivləşdirilib 2012-11-06 at the Wayback Machine TAI.com
5. ↑  Uçuş Mekaniği Arxivləşdirilib 2014-10-05 at the Wayback Machine Uçak Üzerine.com
6. ↑  Flying training. The Air Pilot's Manual. Pooley's Air Pilot Publishing. Volume 1, sf 173.
7. ↑  Pooley's 136
8. ↑  Pooley's 137
**Skaramanqinin binası**— Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Petrovsaya küçəsi ev 53 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin birinci yarısında inşa edilmişdir.

Tarixi
------

Şəhər sənədlərində adı çəkilən ərazidə 1820-ci ildə Luk Petroviç Skaramaqaya məxsus tikili olması bildidirilir. Bu binanın ümumi dəyəri 8 min rubl olması olaraq qiymətləndirilir. XIX əsrin birinci yarısında tacir Taqanroq şəhəri Petrovskaya küçəsi, ev 53 ünvanında bir mərtəbəli, hündür zirzəmiyə sahib bina inşa etmişdir. Onun bir çox müəssisələrlə əlaqəsi olmuşdur. Belə ki, yunan kontoru «Skaramanqa, Manusi və K» şirkəti ilə onun əlaqəsi olmuşdur. Bu şirkət 1893-cü ildə bağlanmışdır. Bu şirkət əsasən Taqanroq şəhərinə istehlak mallarının tədarqkünü təşkil edirdi. Onlar bura çay, kofe, sitrus meyvələri və digər məhsul tədarük olunurdu. Bu şirkət Taqanroqdan isə taxıl, jmıx və yağ aparılırdı. 1834-cü ildə Luka Petroviçin adı havanın inşası və sahil zolağının salınması ilə əlaqədar olan komissiyada çəkilir. Ondan başqa burada İ. Borisov, İ. Korotilin, P. Travlonun adları çəkilir.

1873 - 1880-ci illərdə bina tacir İvan Amvrosieviç Skaramanqaya məxsus olmuşdur. 1890-cı ildə bina yunan İvan Skaramanqaya məxsus olmuşdur. Ancaq bu şəxsin eyni şəxs olub-olmaması dəqiq bilinmir. Ancaq o dəqiq bilinir ki, bu şəxsin kərpiç zavodu olmuşdur. Burada bişmiş kərpiçlər hazırlanırdı. Üstəlik klub üzvü olaraq hər gün 20:00 - 02:00-dək vaxtını orada keçirirdi.

1898-ci illdə binanın sahibi İvan Amvrosieviç Skaramanqanın dul qadını Virqinya Mixaylovna Skaramanqa məxsus olmuşdur. Virqinya və Skarmanqanın bir necə uşağı olmuşdur: qızları Yelizaveta, Mariya, Virqinya və oğulları Amvrosi, Mixail, Panteley. Skaramanqa ailəsinə Petrovskaya küçəsi, ev 53 ünvanında yerləşən evdən başqa şəhərin digər ərzilərində belə mülkləri olmuşdur. Obların yeeləşdiyi mülklər: Qreçeskaya 95 və 97, Petrovskaya küçəsindəki tikili və Kupes birjazı.

1923-ci ildə bu binada 11 saylı uşaq bağçası açılmışdır.

Təsviri
-------

Bina XXI yüzilliyə qədər öz mövcudluğunu qoruya bilmişdir. Bina hündür zirzəmiyə sahibdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Энциклопедия Таганрога, Ростов-на-Дону, Росиздат, 2003". 2017-03-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-17.
2. ↑  "Дом 53, Петровская улица". 2017-03-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-17.
**Mikoyan-Qureviç MiQ-9** (Микоян и Гуревич МиГ-9; NATO kod adı: Fargo), Mikoyan-Qureviç şirkəti tərəfindən istehsal olunan SSRİ mənşəli reaktiv qırıcı hərbi təyyarə növüdür. Təyyarə İkinci dünya müharibəsindən sonra reaktiv təyyarəyə olan ehtiyaclara görə yaradılmış və orta səviyyəli uğurlara malik olmuşdur. Ancaq silahlar qazından dolayı çox yüksək hündürlükdə uçarkən mühərrik bölməsində yanğın çıxırdı. Buna görə təyyarədə çoxsaylı mühərriklər sınaqdan keçirilmiş, ancaq Mikoyan-Gurevich MiG-15 təyyarəsi daha üstün olduğu üçün öz yerini MiQ-15 təyyarələrinə vermişdir. 1946-1948-ci illər arasında 598 ədəd istehsal edilmişdir.

Tekniki xüsusiyyətləri (MiG-9)
------------------------------

* **Ekipaj** 1
* **Uzunluq:** 9.75 m
* **Qanad uzunluğu:** 10 m
* **Hündürlük:** 3.225 m
* **Qanad sahəsi:** 18.2 m²
* **Boş çəkisi:** 3,283 kg
* **Mühərrik:** 2 × RD-20 turbojet
* **Silahlar:**
	+ 1 ədəd 37  mm-lik N-37 topu
	+ 1 ədəd 23  mm-lik NS-23 topu

Həmçinin bax
------------

 Mikoyan-Quryeviç təyyarələri

**Döyüş**:
MiQ-1|
MiQ-3|
MiQ-5|
MiQ-7| 
MiQ-9|
MiQ-15|
MiQ-17|
MiQ-19|
MiQ-21|
MiQ-23|
MiQ-25|
MiQ-27|
MiQ-29|
MiQ-31|
MiQ-33|
MiQ-35  
**Hücum**:
MiQ-27 | 

**Kəşfiyyat**:
MiQ-25  
**Eksperimental**:
MiQ-8|
MiQ İ-250|
MiQ İ-270|
MiQ-AT|
MiQ-110|
MiQ Proyekt 1.44|
MiQ Proyekt LFE|
MiQ-105

İstinadlar
----------



1. ↑  .
2. ↑  Parsch, Andreas and Aleksey V. Martynov. "Designations of Soviet and Russian Military Aircraft and Missiles." Arxivləşdirilib 2017-10-11 at the Wayback Machine *designation-systems.net,* 2008. 28 iyul 2019 tarixində götürülüb .
**DIS-200** və ya **MiG-5**, (Дальний истребитель сопровождения — "uzun mənzilli qırıcı eskortu"), SSRİ-nin İkinci dünya müharibəsi zamanında istifadə etmək istədiyi MiQ Dizayn Bürosu tərəfindən yaradılmış olan bir prototip idi. Cüt mühərrikli və cüt quyruqlu kombinasiya edilmiş olan təyyarədən sadəcə olaraq iki ədəd istehsal edilmişdir. Kəşfiyyat təyyarəsi və bombardmançı kimi istifadə edilməsi planlaşdırılmışdı, amma bu plan heç vaxt həyata keçirilməmişdir.

İlk örnək **T** dizayn ofisi tərəfindən Mikulin AM-37 mühərriki ilə istehsal edilmişdir. İlk uçuşunu 1941-ci ilin oktyabr ayında reallaşdırmışdır. Testləri çox uğurlu olmuşdur. İkinci örnək, **IT**, Shvetsov M-82F motoru ilə 1942-ci ilin oktyabr ayında hazır edildi, ancaq ilk uçuş reallaşdırılmadan layihə ləğv edilmişdir. Prototipin uğuruna baxmayaraq yükgötürmə tutumu və qabiliyyətləri istehsal olunan Petlyakov Pe-2 ilə çox yaxın olduğu düşünülmüş və buna görə də layihə ləğv edilmişdir.
**MiQ-5** adı bu təyyarə üçün nəzərdə tutulmuş olsa da, istehsalı baş tutmadığı üçün adı **DIS** olaraq qalmışdır.

Tekniki xüsusiyyətləri
----------------------

### Ümumi xüsusiyyətləri

* Ekipaj: 1 nəfər
* Uzunluq: 10.87 m (35 ft 8 in)
* Qanad eni: 15.10 m (49 ft 6 in)
* Hündürlük: 3.40 m (11 ft 2 in)
* Qanad sahəsi: 38.9 m² (419 ft²)
* Boş çəkisi: 5,446 kg (12,006 lb)
* Yük ilə birlikdə çəkisi: 7,605 kg (16,731 lb)
* Maksimum yükgötürmə qabiliyyəti: 8,000 kg (17,600 lb)
* Güc mənbəyi: 2 ədəd Mikulin AM-37 V-12 motoru, 1,045 kW (1,400 at gücündə) (Hər biri)

### Performans

* Maksimum sürət: 610 km/saat (378 mph)
* Mənzil: 2,280 km (1,415 mi)
* Xidmət tavanı: 10,900 m (35,760 ft)
* Dırmanma nisbəti: 15.2 metr/saniyə (2,980 ft/dəq)
* Qanad yüklənməsi: 196 kq/m² (40 lb/ft²)
* Güc/Ağırlıq nisbəti: 0.27 kW/kq (0.17 hp/lb)

### Silahlar

* 1 ədəd 23 mm-lik VY topu, 200–300 mərmi
* 2 ədəd 12.7 mm BS pulemyotu, 300–600 mərmi
* 4 ədəd 7.62 mm ShKAS pulemyotu, 1,000–1,500 mərmi
**TLS** (*ing.* Transport Layer Security) — Artıq istifadəsi azalmış Secure Socket Layer-in (SSL) davamçısı olaraq adlandırılan kompüter şəbəkəsi üzərindən rabitə təhlükəsizliyini təmin etmək üçün hazırlanmış bir kriptoqrafik protokoldur.Protokolun bir neçə versiyası e-poçt, mesajlaşma və IP üzərindən səs kimi tətbiqetmələrdə geniş istifadə olunur, lakin HTTPS-in Təhlükəsizlik qatında ən çox istifadə olunan protokol olaraq qalır.TLS protokolu əsasən iki və ya daha çox əlaqə quran kompüter tətbiqi arasında məxfilik və məlumatların bütövlüyünü təmin etməyi hədəfləyir. İnternetin tətbiq qatında işləyir və özü iki qatdan ibarətdir: TLS qeydləri və TLS qarşılıqlı protokollar.
TLS, əvvəlcə 1999-cu ildə müəyyən edilmiş, təklif olunan bir IETF standartıdır və mövcud versiyası 2018-ci ilin avqust ayında müəyyən edilmiş TLS 1.3-dür. TLS, Navigator veb brauzerinə HTTPS protokolunu əlavə etmək üçün Netscape Communications tərəfindən hazırlanmış əvvəlki SSL spesifikasiyalarına əsaslanır.

ETS
---

EFF fondu TLS-i 1.3-ü yüksək qiymətləndirdi və TLS 1.3-də vacib təhlükəsizlik tədbirlərini qəsdən ləğv edən Enterprise Transport Security (ETS) variant protokolundan narahatlığını bildirdi.Bu tamamilə bank sistemləri kimi mülkiyyət şəbəkələrində istifadə üçün nəzərdə tutulmuşdu, mülkiyyət şəbəkələrinə qoşulmuş üçüncü tərəf təşkilatların zərərli proqram təminatının aşkarlanması üçün şəbəkə trafikini izləmək üçün öz şəxsi açarlarından istifadə edə bilməsi və yoxlamaların aparılmasını asanlaşdırması üçün gələcək məxfiliyi dəstəkləmirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Hoffman-Andrews, Jacob.* "ETS Isn't TLS and You Shouldn't Use It". Electronic Frontier Foundation (ingilis). 2019-02-26. 2019-02-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-27.
2. ↑  TS 103 523-3 - V1.1.1 - CYBER; Middlebox Security Protocol; Part 3: Profile for enterprise network and data centre access control Arxivləşdirilib 2022-05-23 at the Wayback Machine ETSI
3. ↑  A finance industry group is pushing an intentionally broken cryptography "standard" called ETS Arxivləşdirilib 2022-08-08 at the Wayback Machine Boing Boing

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
**Carabus talychensis** (*lat.* Carabus talychensis) — heyvanlar aləminin buğumayaqlılar tipinin həşəratlar sinfinin sərtqanadlılar dəstəsinin karabidlər fəsiləsinin karabid cinsinə aid heyvan növü. Sayı azalmaqda olan talış endemidir.

Görünüşü
--------

Bədəninin uzunluğu 35-40 mm-ə qədərdir, qanadüstlükləri hamardır və tutqundur. Üzərilərində zəif nəzərə çarpan nöqtələr vardır. Ön döşün kənarları azca qalxmış vəziyyətdədir. Bığcıqları və ətrafları qaradır.

Yayılması və Sayı
-----------------

Lənkəran zonasında rast gəlinir. AMEA Zoologiya İnstitutunun kolleksiya fondunda M.Vinovski tərəfindən 1936-cı ildə Lənkərandan tutulmuş 1 fərd saxlanılır. Son illərdə rast gəlinməmişdir.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Meşə ətrafının yuxarı kənarı, meşədən sonrakı çəmənlik və dağ-çöl zonasında yaşayır. Yetkin mərhələdə qışlayır. Cütləşmə və yumurtaqoyma yazda, sürfənin inkişafı yayda, puplaşma torpaqda keçir. Cavan böcəklər yayın sonunda və payızda əmələ gəlir. Gecə yırtıcısı olub, kiçik onurğasızlarla qidalanır. Gündüz vaxtı mamır, daş və s. altında gizlənir. İri cücüyeyən quşlar — zığ-zığ, göycəqarğa, sağsağan və s. quşlar tərəfindən yeyilir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Böcəyin Hirkan Milli Parkına daxil olmayan ərazilərdəki yaşayış yerlərinin mal-qara tapdağına çevrilməsi, çəmənliklərin şumlanaraq kənd təsərrüfatı məqsədilə istifadəsi, zərərvericilərə qarşı pestisidlərin plansız surətdə tətbiqi üçpərli talış çapağanının sayını məhdudlaşdıran amillərdəndir.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
--------------------------------------

Hirkan Milli Parkında qorunur. Azərbaycanın Qırmızı kitabının I nəşrinə daxil edilmişdir.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
------------------------------------------

Böcəyin Hirkan Milli Parkına daxil olmayan ərazilərdəki yaşayış yerlərində mal-qaranın otarılması, pestisidlərin istifadəsi qadağan edilməlidir. Böcəyin sayi və yayılma arealı barədə yeni məlumatların əldə edilməsi üçün hər il yasayis ərazilərinə monitorinqlər təşkil edilməlidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Qırmızı Kitabı. I cild, 1988- ci il
2. ↑  Azərbaycan Qırmızı Kitabı, II cild, 2013-ci il
3. ↑  Крыжановский О.Л. и др. Жесткокрылые Кавказа. Животный мир СССР, т. V, М.-Л. Изд-во АН СССР, 1958, с. 384 - 431;

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q13454638
* Wikispecies: Carabus talychensis
* BioLib: 175607
* EoL: 3469423
* GBIF: 9477662
* NCBI: 220221

 |
Səlahiyyətlərin ötürülməsi ilə çoxsaylı giriş və ya markerin ötürülməsi metodunun alqoritmi şəkildə verilmişdir  

**Markerin ötürülməsi metodu** – mühitə giriş metodudur və məlumatın ötürülməsinə icazə verilməsi üçün, bir işçi stansiyadan digər işçi stansiyasına marker ötürülür. Markeri alan işçi stasiya məlumat göndərə bilər və bunun üçün məlumat markerə qoşularaq şəbəkəyə ötürülür. Bu zaman marker məlumatı şəbəkədə daşıyır. Məlumatı göndərən və qəbul edən stansiyalar arasındakı bütün stansiyalar bu məlumatı görür, lakin onu ancaq təyinat stansiya qəbul edir. Bu zaman o yeni marker yaradır.

**Marker (token) və ya səlahiyyət** – verilənlərin ötürülməsinə başlamağa imkan verən unikal bitlər kombinasiyasıdır.

Hər bir qovşaq özündən əvvəlki qovşaqdan paketi qəbul edir, siqnalların səviyyəsini nominal səviyyəyə qədər bərpa edir və növbəti qovşağa göndərir. Göndərilən paket verilənlərə malik ola bilər və ya marker ola bilər. İşçi stansiyaya paket göndərmək lazım gəldikdə onun şəbəkə platası markerin daxil olmasını gözləyir, sonra onu müvafiq səviyyənin protokolu üzrə formatlaşdırılmış verilənlərdən ibarət olan paketə çevrir və sonra lokal şəbəkəyə göndərir, paket lokal şəbəkədə ünvana çatana qədər işçi stansiyalarının şəbəkə plataları arasında yayılır. Alan işçi stansiya paketin alınmasını təsdiq etmək üçün ona müəyyən bitlər əlavə edir və lokal şəbəkəyə qaytarır. Bundan sonra paket göndərən tərəfə qayıdır və paketin səhvsiz göndərildiyini yoxladıqdan sonra, qovşaq lokal şəbəkəni boşaldır və yeni marker daxil edir. Beləliklə marker ötürməsi olan lokal şəbəkələrdə konfliklərin baş verməsi mümkün deyil. Markerin ötürülməsi metodu əsasən həlqəvari topolgiyalı lokal şəbəkələrdə istifadə edilir.

Üstünlüyü
---------

- şəbəkədə verilənlər blokunun müəyyən vaxt ərzində çatdırılmasına zəmanət verir;
- verilənlərin ötürülməsinə müxtəlif prioritetlərin verilməsi imkanının olması.

çatışmazlığı
------------

- şəbəkədə markerin itməsi, həmçinin bir neçə markerin yaranması mümkündür və bu zaman şəbəkə işini dayandırır;
- yeni işçi stansiyanın qoşulması və ləğv olunması bütün sistemin ünvanının dəyişməsinə səbəb olur.

Ədəbiyyat
---------

Şıxəliyev R.H. "Şəbəkə texnologiyaları. Mühazirələr kursu" Dərslik. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2017, 143 səh.
**Şize** — Krasnodar diyarının Abinski rayonunda yerləşən dağ. Dağ Erivan stansiyasının şimal-qərbindədir. Şize Qruzinka silsiləsinin ən yüksək zirvəsidir. Zirvə forma baxımdan yastıdır, şərqdən qərbə doğru alçalır. Cənub yamacı Abin çayı dərəsinə baxır. Dağda hündürlüyü 80–100 metr, uzunluğu 1,5 km olan qayalıq əraziləri mövcuddur.

Tarixi
------

Böyük Vətən müharibəsi illərində dağ güclü döyüşlərin getdiyi ərazi olub. Qruzinka silsiləsinin şimal yamaclarından Novorossiysk müdafiə xətti keçirdi. Faşistlərin bu ərazidə xüsusi hazırlıqlı üçüncü dağ diviziyası döyüşürdü. 1942-ci ilin 26 sentyabrında diviziya darmadağın edilmişdir. Bu hadisənin şərəfinə dağda xatirə lövhəsi qurulub.

Bitki örtüyü
------------

Dağ zirvəsində vəhşi armud, alma, zoğal, yemişan və itburnu yetişir. Dağın qayalıq ərazilərində ardıc ağacları üstünlük təşkil edir. Yazın sonunda, yayın başlanğıcında dağ ərazisində qafqaz alışanı çiçək açır. Bitki ilə kontakt zamanı bədəndə bioloji yanıqlar meydana gəlir. Bu bitki ancaq çiçəkləmə dövründə təhlükəlidir.

Heyvanat aləmi
--------------

Dağın zirvəsində, eləcə də bütün Qruzinka silsiləsində tez-tez qabana, amerika yenotuna, boz dovşana və nadir hallarda cüyürə rast gəlinir.

Etimologiyası
-------------

Dağın adı adıgey mənşəlidir. "Şı" — bir, "Zı" — at. Ad təxminən belə tərcümə olunur:"Tənha at"

Marşrut
-------

Şize dağına gedən turist marşrutunun uzunluğu 7 km, vaxt isə 1,5 saatdır. Erivan stansiyası Krasnodar şəhərindən 100 km məsafədə yerləşir. Erivan stansiyasına kimi avtobusla və ya maşınla getmək mümkündür. Yol asfalt örtüyə malikdir. Yolun davamı artıq daşlıq yoldur. Bu yolu da avtomobillə getmək mümkündür. İlin bütün vaxtlarında getmək mümkündür. Erivan stansiyasından sonra kiçik aşırımı keçdikdən sonra qərb istiqamətində dağa çığır qalxır. Çığırın 10 dəqiqəlik hissəsi düzdür. Daha sonra yol dikləşir. Cığır qayalı ərazidən keçsə də çətinlik yaratmır. Dik yamacdan sonra, təxminən 50 dəqiqə sonra Şize zirvəsinə çatmaq mümkündür. Qruzinka silsiləsinin Vasikov silsiləsi ilə kəsişdiyi ərazidə bulaq var.

Ədəbiyyat
---------

* Самойленко А. А. Путеводитель по Кубани. Краснодар, 2001.
* Белый В. В. Под небом голубым. Абинск, 1996.
* Печерин А. И. Лозовой С. П. Памятники природы Краснодарского края. Краснодар: изд-во "Советская Кубань", 1980.
* Трофимов С.А. Путеводитель по Северо-Западному Кавказу. Абинск, 2006 г.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Белый В.В.* Под небом голубым. — Абинск, 1996.
2. ↑  *Трофимов С.А.* Путеводитель по Северо-Западному Кавказу. — г. Абинск, 2006
3. ↑  *Твёрдый А.В.* Топонимический словарь Кавказа. — Краснодар.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-17.