recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Peskara 2F** (*isp.* Pescara 2F) — Argentinalı eksperimental helikopter.Argentinalı mühəndis Raul Pateras Pescara tərəfindən dizayn və inşa edilmişdir. Soos sxeminin ilk helikopterlərindən biri olan aparat 4 vintə malik idi, əks tərəflərdə isə biplan tipinə görə birləşdirilmiş vintlər cütlüyü fırlanırdı.

16 yanvar 1924-cü ildə Paris yaxınlığındakı Issy-les-Moulineaux-da Raul Pescara 8 dəqiqə 13 13/5 saniyə havada 1 160 metr (3 810 fut) uçaraq, helikopter uçuşu ilə özünün dünya rekordunu qırdı. 29 yanvar 1924-cü ildə 1 kilometr (0.62 mil) məsafədə bir Fransız aeroklub mükafatını qazanmağa çalışan Pescara 10 dəqiqə, 33 saniyədən sonra uçuşu tamamladı, ancaq qurğusunun yerlə qısa təması səbəbindən qələbə sayılmadı. 18 aprel 1924, yeni, koaksial rotorla təchiz edilmiş mühəndis, Beynəlxalq Aviasiya Federasiyası (FAI) tərəfindən tanınan ilk vertolyot rekordunu- 4 dəqiqə, 11 saniyədə (təqribən 13 km / saat) və 1,8 m yüksəklikdə 736 metr göstərdi.

İstinadlar
----------

Christian de Pescara, archives personnelles

1. ↑  "dünyanın bütün vertolyotları". 2021-10-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-07.
2. ↑  "S.A. PESCARA HELICOPTERACION". 2018-04-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-07.
3. ↑  "HELICOPTERACIONE". 2016-12-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-07.
4. ↑  "records". 2019-12-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-07.

Xarici keçidlər
---------------

* Pateras Pescara
* Pescara History by Robert Huber, former Director of "Bureau Technique Pescara"
* "Helicopter With Six Blades Succeeds In Tests", March 1931, Popular Mechanics
* "The Pescara Helicopter" *Flight* 1921
Heartbleed — OpenSSL qoşulmalarında təhlükəsizliyi təmin edən "HeartBeat" funksiyasının işləməməsi halında yaranan güvənlik boşluğuna verilən addır.
Boşluqla vasitəsi ilə serverlərin RAM-larında guya şifrlənmiş olan verilənlərin(Şifrlər, kredit kartları və.s) hamısının açılması deməkdir, yəni hər hansı bir şəxs buraya rahatca daxil olub ötürülən trafiki dinləyə və şifrlər, bank hesab nömrələri kimi həssas məlumatları ələ keçirə bilər.

Qorunma üsulları
----------------

HeartBleed-dən təsirlənib-təsirlənmədiynizi yoxlmamaq üçün  saytını istifadə edə bilərsiniz, servis vasitəsilə ziyarət etdiyiniz saytların boşluqdan təsirləndiklərini öyrənə bilərsiniz.
Chrome istifadəçiləri chromebleed plug-ini vasitəsilə ziyarət etdikləri saytların təhlükəsizliyini yoxlaya bilərlər.

Həmçinin bax
------------

* HTTPS
* Şifrləmə

Xarici Keçidlər
---------------

* Xəbərdarlıq!!! OpenSSL - də kritik boşluq aşkarlandı.
* "Heartbleed" boşluğundan istifadə etmiş ilk haker həbs edilib
* "HeartBleed" Bu boşluğun bizə təsiri nədir və necə qorunmaq olar?[*ölü keçid*]
* Şifrlərinizi dəyişin! OpenSSL-dəki boşluq haqqında Arxivləşdirilib 2014-04-14 at the Wayback Machine
* İnternet tarixinin ən təhlükəli virusu: Heartbleed Arxivləşdirilib 2014-04-15 at the Wayback Machine
**Stevan Bates** (*serb.* Стеван Батес; 29 noyabr 1981, Belqrad, Yuqoslaviya) — Müdafiəçi mövqeyində çıxış edən serb futbolçu. İranın Mes Kerman futbol klubunun oyunçusu.

Həyatı
------

Stevan Bates 1981-ci ildə Belqradda anadan olub. Futbolçu kimi həmişə yaxşı fiziki göstəriciləri ilə seçilib. Peşəkar futbolçu karyerasına 19 yaşında başlayıb. 2000-2002-ci illərdə Serbiyanın "Jelezniçar" klubunda oynayıb. Belqrad təmsilçisində keçirdiyi 58 oyunda 1 qol vurub. Sonra "Vojdovaç"a keçərək 2005-ci ilədək bu komandada forma geyib. 51 oyunda meydana çıxıb 4 dəfə fərqləndikdən sonra "Rad"a üz tutub. Bir il burada oynayan Stevan 23 oyuna 2 qol vurub. 2006-cı ildə Fransa çempionatında "Şatoru"nun formasını geyən serbiyalı 66 oyunda 3 qol vurub.

2009-cu ildə mövsümlərarası fasilədə Bakı futbol klubuna transfer olunub.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Futbolçu** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Astracantha barba-caprina** (*lat.* Astracantha barba-caprina) — bitkilər aləminin paxlaçiçəklilər dəstəsinin paxlakimilər fəsiləsinin astrakanta cinsinə aid bitki növü.

Ümumi yayılması
---------------

Azərbaycan.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvanın Şahbuz rayonunda (Tirkeş kəndi) yayılmışdır.

Statusu
-------

Azərbaycanın nadir bitkisidir. VU C2a(i).

Bitdiyi yer
-----------

Azərbaycan Naxçıvan dağlarının quru, daşlı yamaclarında, dəniz səthindən 1400–1500 m hündürlükdə yayılmışdır.

Təbii ehtiyatı
--------------

Azərbaycanda təbii ehtiyatı azdır.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Yarpaq tökən, 1-2 sm diametrində olan, budaqları qalın və yoğun tikanlarla örtülü, 50-70 sm hündürlüyündə koldur. Kollarının üzərindəki budaqlardan çoxlu qısa yan budaqları çıxmışdır. 

Bitkinin köhnə tikanları boz horizontal, yaxud aşağı əyilmiş, 5-9 sm uzunluqda, 2 sm enində olur. Yarpaqaltlıqları 18 mm uzunluqda, 4/5 hissəsi saplaqla birləşmiş, arxası və əsası sıx, ağ tüklü, ucu bizvarı, ətrafı az, yaxud çox kirpikciklidir. 

Yarpaqları 10 sm uzunluqda, yarpaqcıqları 4 (5) cüt ellipsvarı, hər iki tərəfi nazik, yuxarısı qısa, 1–2 mm uzunluqdadır. Tikanları 2,5-3 sm uzunluqda, 7 mm-ə qədər enində olub, çılpaq, qalın və yaşıl rənglidir. 

Çiçəkaltlıqları 2 mm enində, pərdəşəkilli, uca doğru isə uzun kiprikciklidir. 

Kasacığı 17 mm uzunluqda olub, əsasına oyulmuş, ağ tüklü, 2 mm-ə qədər uzunluğa çatan bizvarı çıxıntısı vardır. 

Meyvəsi böyrəkvarı formalı, qəhvəyi-sarı rəngdədir. Paxlası tərs yumurtavari, ağ tüklü, 6 mm-ə qədər uzunluqda olub, içərisində 1 ədəd toxumu vardır.

Çoxalması
---------

Təbii şəraitdə toxum vasitəsilə çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
---------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətinin təsiridir.

Becərilməsi
-----------

Becərilməsi haqda məlumat yoxdur.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
-------------------------------

Qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

Zəruri qoruma tədbirləri
------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilməsi tövsiyə olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Astracantha barba-caprina* | 
* Wikidata: Q15505374
* EoL: 666467
* GBIF: 5352744
* IPNI: 911934-1
* IRMNG: 10168789
* Plant List: ild-53595
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:911934-1
* Tropicos: 13075297
* WFO: wfo-0000207442

 |
| *Astragalus barba-caprina* | 
* Wikidata: Q39115517
* GBIF: 5352745
* IPNI: 476377-1
* IRMNG: 10669852
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:476377-1
* Tropicos: 13039161
* WFO: wfo-0000207443

 |
**Keçekyanın villası** — Rostov-na-Donu şəhərində, Svoboda meydanında yerləşən bina. XIX əsrdə inşa edilən bina Naxçıvan-na-Donu şəhərinin mərkəzində yerləşurdi. Hazırda ərazi Proletarski rayonu adlanır. Bu gün binada A. S. Puşkin adına uşaq kitabxanası yerləşir. Bina Rusiya Federasiyası regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

Tarixi
------

Keçekyanın ailəsi
Keçekyanın binası (sağda)
Naxçıvan-na-Donu şəhərinin Bulvarnaya meydanı, ev 7 ünvanında yeləşən bina XIX əsrdə inşa edilmişdir. Binanın tikintisinə nəzarət şəhər arxitektoru Nikolay Nikitiç Durbax tərəfindən həyata keçirilmişdir. Sənədlərə görə 1886-cı ildən binanın sahibi Olqa Tarasovna Xocaev olmuşdur. 1894-cu ildə Xocaev binanı 8 min rubla İskuqi Xaçeresovna Kekeçyana satmışdı. O, həkim Fedorun həyat yoldaşı idi.

Keçekyan burada hıyat yoldaşı və uşaqları ilə birlikdə yaşayırdı. İskuqi Xaçeresovna Kekeçyan erməni qadınlarının xeyruyə cəmiyyətinin üzvü idi. 
Sovet hakimiyəti qurulduqdan sonra bina milliləşdirilmişdir. 1926-ci ildən binada A. S. Puşkin adına uşaq kitabxanası yerləşir.

Arxitektura
-----------

Bir mərtəbəli binanın əsas fasadı olan Soboda meydanına baxır. Şərqində Saqirovun villası yerləşir. Fasadı klassizm stilində bəzədilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ростов-на-Дону (объекты культурного наследия регионального значения)". Официальный портал Правительства Ростовской области. 2013-10-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-11-09.
2. ↑  Выпись из крепостной книги Таганрогскаго Натариального Архива по г. Нахичевани н/Д за 1894 г. Фамильный архив Кечек-Кечекьян
**Təlkeyf qəzası** (ərəbcə: قضاء تلكيف) — İraq Respublikasının Ninəvə mühafazasında inzibati ərazi vahidi. Qəzanın inzibati mərkəzi Təlkeyf şəhəridir.

Ərazisi
-------

2009-cu ilə olan rəsmi məlumata əsasən qəza 1.244 km² ərazini əhatə edir.

İnzibati-ərazi bölgüsü
----------------------

İnzibati cəhətdən üç nahiyyəyə (ərəbcə: ناحية) bölünür: Tiləkif nahiyyəsi (ərəbcə: ناحية تلكيف), Əlquş nahiyyəsi (ərəbcə: ناحية القوش) və Vəənna nahiyyəsi (ərəbcə: ناحية وانة).

Əhalisi
-------

10 oktyabr-20 dekabr 2009-cu il siyahılarına əsaslanan rəsmi təxminlərə görə Təlkeyf qəzasının əhalisi 174.857 nəfər olmuşdur. Eyni təxminlərə görə bütün Nineva mühafazasında 3.106.948 nəfər əhali yaşamışdır. Və bu rəqəmlər nəzərə alındıqda məlum olur ki, Tiləkif qəzasında yaşayan əhali bütün mühafazada yaşayan əhalinin 5.63%-ni təşkil edirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "الوحدات الإدارية ومساحتها كما في 2009". 2019-11-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-09.
2. ↑  Iraq population statistics Arxivləşdirilib 2015-04-20 at the Wayback Machine in **GeoHive** Global Statistics Arxivləşdirilib 2012-04-03 at the Wayback Machine. United States of America, Arizona, Phoenix.
3. ↑  مركز قضاء تلكيف
4. 1 2  "إحصاء نينوى تؤكد أن عدد سكان المحافظة تجاوز الثلاثة ملايين نسمة في نهاية 2009 الماضي". 2015-03-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-09.
5. ↑  "توزيع الوحدات السكنية والأسر ومجموع سكانها حسب المحافظات لسنة 1997 و 2009". 2022-03-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-09.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Novruz Əsgərov.

**Novruz Əsgərov** (tam adı: *Novruz Faiq oğlu Əsgərov*; 29 mart 1968, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ – 20 yanvar 1990, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Qanlı Yanvar şəhidi.

Həyatı
------

1968-ci il martın 29-da Bakıda anadan olmuşdur. 250 nömrəli orta məktəbdə 8-ci sinfə qədər təhsil almış, sonra isə texniki peşə məktəbində oxuya-oxuya fəhləlik etməyə başlamışdır. Üç il əsgərliyini dənizdə çəkmiş, əsgərlikdən geri döndükdən sonra tikinti kooperativində işləmişdir.

Qanlı Yanvar faciəsi
--------------------

O gecə Novruz Bakıdakı hadisələr haqqında məlumat alan Novruz qonşusu və dostu Əhmədov İlqarın «QAZ-53»nə minmiş və onlar birlikdə Əzizbəyov metrosuna tərəf getmişdir. Orada onlar 20 gülləyə rast gəlmiş, onların ikisi də yaralanmışdır. Novruzun yaraları daha ağır olmuşdur: Novruz baş nahiyəsindən bir neçə güllə yarası almışdır. Səhər Novruzun meyidi Caparidze adına xəstəxananın meyidxanasından tapılmışdır.

Köhnə Əhmədli qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

Ünvan
-----

Bakı, 8-ci km, Darvin küçəsi 65, mənzil 29.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

1. ↑  ""20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2000-ci il tarixli 259 saylı **Fərmanı**". 2022-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-17.
2. ↑  "Şəhidlər" (PDF). 2022-10-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-10-05.
3. ↑  "Qara Yanvar şəhidləri" (PDF). 2015-07-17 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-07-17.
**Ajun Kurtər** - türk coğrafiyaçısı, dəniz tədqiqatçısı və iqlimşünasdır. 1930-cu ildə İstanbulda anadan olmuşdur. Həmin şəhərdə orta məktəbə getmişdir. Sonra İstanbul Universitetinin Coğrafiya fakültəsinə daxil olub və 1955-ci ildə həmin fakültənin məzunu olmuşdur. Sonrada Coğrafiya ixtisasının aspirantı olmuşdur. İstranca dağlarının morfologiyası üzrə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1963-cü ildə coğrafiya üzrə elmlər doktoru olmuşdur. 5 ildən sonra isə "Kasqamo dairəsinin fiziki coğrafiyası" adlı dosentlik dərəcəsini almışdır. 1976-cı ildə professor, Coğrafiya fakültəsinin dekanı, fiziki coğrafiya kafedrasının isə rəhbəri olmuşdur. 1983-cü ildə İ.Ü.Dəniz Bilimləri və Coğrafiya İnstitutunundə dənizin fiziki və kimyası rəhbəri olmuşdur. O işlədiyi müddət ərzində avropada bir çox konfranslarda iştirak etmişdir. Türkiyədə Egey, Mərmərə və Qara dənizdə keçirilən bir çox tədbirləri iştirak etmişdir. 1997-ci ildə pensiyaya çıxmışdır. Türk hava qüvvələri dövründə 5 cildlik əsərin dərci dövründə rəhmət getmişdir. Onun bir çox kolleksiyası və modelləri İstanbul Hava müzeyində saxlanılır. Əsas əsərləri Türkiyənin morfoklimatı sahələri (1979) və okeanaqrafiyadır (1977).

İstinad
-------

1. ↑  Yitirdiklerimiz". denizbilimleri.istanbul.edu.tr. 7 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Eylül 2017.
2. ↑  "Türk Havacılık tarihçisi Ajun Kurter vefat etti". Star. 7 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Eylül 2017.
3. ↑   *Kurter, Ajun* (Milliyet bas.). İstanbul: Büyük Larousse Sözlük ve Ansiklopedisi c.14. s. 7182.
**Fars** (*adıge.* Фарз) — Adıge Respublikasında və Krasnodar diyarında çay. Fars Laba çayının sol qolu olub Kuban hövzəsinə aiddir.

Xarakteriskası
--------------

Fars çayı öz başlanğıcını Qayalı silsiləsinin şimal yamacında yerləşən mağaradan çıxan bulaqdan götürür. Yaxınlıqda Ekvesopko dağı yerləşir. Mənbədən 4,3 km cənub-şərqdə Pobeda qəsəbəsi yerləşir. Mənsəbinin hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 70 metr yüksəklikdədir. Mənbənin hündürlüyü — dəniz səviyyəsindən 1010 metrdir.

Yuxarı axınlarda çay əhəng daşılı süxurlardan keçir və dərədən çıxdıqdan çay kənarında olan ilk yaşayış məntəqəsi olan Novosvobodnaya kəndindən keçir. Maxoşevskaya kəndi yaxınlığında dağ-meşə zonasından çıxır. Yaroslavskaya kəndində sağ qolu olan — Psefir çayı ilə birləşir. Karseva xutorunun cənubunda sol qolunu qəbul — Seral. Laba çayına, sol sahildən, mənsəbinin 72 km-də birləşir.

Maykop, Qiaqin, Koşexabl və Şovqenovsk rayonları, eləcə də Krasnodar diyarının Mostovski rayonu ərazisindən keçir. Çayın uzunluğu — 197 km, su toplayıcı hövzəsinin sahəsi — 1450 km². Çayın ümumi düşməsi — 950 m, meyillik — 4,61 m/km-dir.

Yuxarı axınlarda Fars dağ çayı xarakteri daşıyır. Aşağı axarlarında isə tipik düzənlik çayıdır. Meandrlaşma güclüdür. Minerallaşma aşağı axarlarda yüksəkdir. Yay aylarında yağıntıları az olması səbəbi ilə suyun səviyyəsi düşür. Daşqınlar zamanı su ətraf ərazilər basır.

Rusiyanın dövlət su reyestrinin məlumatlarına görə Fars çayı *Kuban hövzəsi bölgəsinə*, Laba çayının su təsərrüfatı dairəsinə daxildir.

Çayın yuxarı axarlarında qafqaz müharibəsi zamanı adıqların yaratdığı müdafiə xəttinin qalıqlar qalmış. Ətraf ərazilərdə çoxlu mağaralar var. Onlardan ən məhşuru qədim monastrın yerləşdiyi mağaradır. Meşələrində daha çox ağacvarı fındıq yetişir.

Etimologiyası
-------------

Osetin dilində (oset. фарс) — "tərəf" mənasını verir. Ərəb dilində "fərz" dini göstəriş, vəzifə deməkdir. Adıq dilindən *Ифэрзагъ* tərcümədə "yuvarlandı, uçdu" deməkdir.

Bunlardan başqa çay əvvəllər adıqların maxoşev tayfalarının mərkəzi olan eyni Sosurokay kəndininadı ilə tanınırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Географический атлас России" / АСТ • Астрель • Роскартография, Москва, 2008 год. ISBN 5-85120-218-1.
2. ↑  *Абаев В. И.* Осетинский язык и фольклор. — М.—Л.: Издательство АН СССР, 1949. — С. 310.
3. ↑  *Коков Дж. Н.* Фарс // Избранные труды. Том 1. Адыгская топонимия. — Нальчик : Эльбрус, 2000. — С. 405. — ISBN 5-7680-1434-9.
4. 1 2  *К. Х. Меретуков.* Фарз // Адыгейский топонимический словарь. — 3-е изд. доп. — Майкоп : ООО "Качество", 2003. — С. 259. — ISBN 5-901701-43-7.
5. ↑  *Твёрдый А. В.* Фарс // Кавказ в именах, названиях, легендах: опыт топонимического словаря. — Краснодар : Платонов И. 2008. — С. 334. — ISBN 978-5-89564-044-9.
**Villarbasse qırğını** — İtaliyada sonuncu edam cəzasının tətbiq olunduğu hadisə. 20 noyabr 1945-ci il tarixli Villarbasse qırğını müharibədən sonrakı dövrün ən qəddar cinayət hadisələrindən biri olmuşdur və eyni zamanda, İtaliya cinayət hüququ tarixində simvolik bir hadisə kimi, İtaliyada ölüm cəzasının tətbiqi ilə cəzalandırılan sonuncu cinayət kimi tarixə keçmişdir. Belə ki, ölkədə sonuncu edam cəzası 4 mart 1947-ci ildə Turində baş tutmuşdur.

Hadisə 1945-ci ilin payızında Villarbasse kəndində bir oğurluq zamanı törədilmişdir. On nəfər çubuqla qətlə yetirilmiş və diri-diri quyuya atılmışdır. Qətliamı hazırlayanlar dörd nəfər Siciliyalı idi. Onlardan biri tutulmazdan əvvəl Siciliyada cinayətkarlar öz aralarında əldə etdikləri əmlakı sayarkən qətlə yetirilmişdir.

Cinayətkarlar Villarbasse yaxınlığında tüfənglə vurularaq öldürülmüşdür.

Həmçinin bax
------------

* İtaliyada ölüm cəzası

İstinadlar
----------

1. ↑  "Pena di morte quell'ultima volta nell'Italia '47". 2022-03-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-19.
2. ↑  Vittorio Messori e Giovanni Cazzullo, *Il Mistero di Torino*, Milano, Mondadori, 2005, ISBN 88-04-52070-1, p. 185
**Reyqan doktrinası** (*ing.* Reagan Doctrine) — Amerika Birləşmiş Ştatları prezidenti Ronald Reyqanın Soyuq müharibənin son illərində Sovet İttifaqı və kommunistlərin dünya üzərindəki təsirini yox etməyi qarşısına məqsəd qoyan xarici siyasət strategiyasıdır. Bu doktrina 10 ildən az bir müddət istifadə olunsa da 1980-ci illərdən SSRİ-nin dağıldığı 1991-ci ilə qədər ABŞ xarici siyasətinin mərkəzində olmuşdur.

Reyqan doktrinası çərçivəsində ABŞ SSRİ-nin dəstəklədiyi Afrika, Asiya və Latın Amerikasındakı sosialist ölkələrdəki anti-kommunizm meyilli hərəkatlara açıq və ya gizli dəstək vermişdir. Doktrinanın əsas məqsədi Sovet İttifaqının təsirinin güclü olduğu ölkələrdə bu təsiri azaltmaqdan ibarət olmuşdur. Bu çərçivədə Əfqanıstanda mücahidlər, Anqolada Jonaş Savimbinin rəhbərlik etdiyi UNİTA və Nikaraquada Kontras kimi hərəkatlar ABŞ hökuməti tərəfindən dəstəklənmişdir.

Doktrina Corc Buşun hakimiyyəti dövründə də davam etmiş, lakin Soyuq müharibənin sonlarına doğru təsiri azalmışdır. Doktrinanın sona çatmasına SSRİ-nin dağılması və prezident Buşun iqtisadi məsələlərlə bağlı olaraq hərbi xərcləri azaltması qərarı səbəb olmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* SSRİ-nin dağılması
* Ronald Reyqan
* İran-Kontras qalmaqalı
* Monro doktrinası

İstinadlar
----------

1. ↑  "Case concerning military and paramilitary activities in and against Nicaragua (Nicaragua v. United States of America), International Court of Justice, Order of 26 september 1991" (PDF). 24 September 2015 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 avqust 2017.

Xarici keçidlər
---------------

* *The Reagan Doctrine: Sources of American Conduct in the Cold War's Last Chapter*, by Mark P. Lagon, Praeger Publishers, 1994.
* "A U.S. Strategy to Foster Human Rights in Ethiopia" Arxivləşdirilib 2006-08-23 at the Wayback Machine, by Michael Johns, Heritage Foundation Backgrounder # 692, February 23, 1989.
* "The Contras, Cocaine, and Covert Operations", by Gary Webb, National Security Archive, George Washington University, August 1996.
**Alessandro Plizzari** (12 mart 2000, Krema[d], Lombardiya) — İtaliya C Seriyasında çıxış edən Peskaranın italiyalı qapıçısı.

Karyerası
---------

Plizzari Milanın gənclər akademiyasının yetirməsidir. 2016-cı ilin iyul ayında ehtiyat qapıçı kimi birinci komandaya yüksəldi və 11 sentyabr 2016-cı ildə Udineze ilə ev oyununda ehtiyat oyunçular skamyasında qalaraq ev sahibi O Seriya A oyunundan əvvəl böyük komandaya ilk çağırışını aldı. İlk komanda ilə məşğul olmasına baxmayaraq, mövsüm boyunca başlanğıc qapıçı olaraq Primavera üçün oynamağa davam etdi. 2016-cı ilin sonunda Milan Manchester City -dən Plizzari üçün 2 milyon avroluq təklifi rədd etdi.

4 iyul 2017-ci ildə Milan ilə 2020-ci ilə qədər müqavilə uzadıldı və dərhal 30 iyun 2018-ci ilə qədər Serie B -də Ternanaya icarəyə göndərildi. 17 yaşında, 26 avqust 2017-ci ildə Empoli ilə liqa matçında peşəkar debüt etdi. Debüt mövsümünü bütün yarışlarda 20 matçla başa vurdu, cəmi 40 qol buraxdı.

2019-cu ilin aprelində, 2018–19 mövsümündə heç bir oyuna çıxmamasına baxmayaraq, Plizzari Milan ilə müqaviləsini 2023-cü ilin iyun ayının sonuna qədər uzatdı.

1 avqust 2019-cu ildə Serie B klubu Livorno -ya icarəyə verildi. 5 oktyabrda Livorno ilə debüt etdi, liqa matçında "Chievo" ilə oyunçu kimi oynadı.

21 avqust 2020-ci ildə Regginaya icarə əsasında qatıldı.

Hazırda Milanda 3 cü qapıçı kimi çıxış edir.

Uğurları
--------

### Klub

İtaliya Milan

* İtaliya Superkuboku
	+ Qalib (1): 2016/17

İtaliya Leççe

* **İtaliya İkinci Divizionu**
	+ Qalib (1): 2021/22

### Milli yığma

İstinadlar
----------

1. ↑  Alessandro Plizzari // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. ↑  Alessandro Plizzari // As (isp.). Madrid: Grupo PRISA, 1967.
3. ↑  Alessandro Plizzari Arxivləşdirilib 2022-02-14 at the Wayback Machine **Soccerway**  (ing.)

Xarici keçidlər
---------------

1.Mançester Sitinin təklifini Milan rədd etdi

2.Milan qapıçısını Ternanaya icarəyə verdi

3.RƏSMİ:Alessandro Plizzari ilə müqavilə uzadıldı

4.Allesandro Plizzari Regginaya icarəyə verildi.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | AS.com · BDFA · FootballDatabase.eu · L’Équipe · Soccerway · Transfermarkt (oyunçu) · TuttoCalciatori.Net (oyunçu) · worldfootball.net (oyunçu) · УЕФА |
Fransız Ardenleri'nde Meuse Nehri'nin görünüşü.
**Ardenlər** — fransız dilində Ardennes sıx meşəlik deməkdir. Ardenlər sıx meşələrlə, təpəliklər və böyük bir hissəsi Belçika, Lüksemburq və Fransadan keçən geniş nir ərazidir. Fransda Champagne-Ardenne bölgəsinə Ardennes  adını vermişdir.

Relyefi
-------

Ardenlər sıx meşələrlə əhatə olunmuş yerdir ki, maksimum hündürlüyü 650 m, ümumi hündürlüyü isə 350-500 m arasındadır. Regionun əsas xüsusiyyətlərindən biri də bulaqların yaratdığı kəskin yamaclı vadilərdir. Bunlardan ən böyüyü Meuse vadisidir. Bölgənin ən böyük şəhərləri Liege və namur Meuse vadisində yerləşir. Ardenlər Almaniyada Ayfel dağına birləşir. Eifel və Arden ayrı ayrı iki silsilə kimi görünsədə eyni geoloji quruluşa malikdir.

Tarixi
------

Bölgənin adı antik dövrlərdə "Arduenna Silva" adlanırdı. Bu geniş ərazini əhatə edən meşə Belçikadakı Sambre çayından Almaniyadakı Reyn çayına kimi uzanır. Hal-hazırda Ardenlərin sahəsi azalmışdır. Bu ərazinin vacib yer olması uzun illər ərzində Avropalılar münaqişə zonasına çevirmişdir. 20-ci əsrdə ərazinin təbii-coğrafi şəraitinin əlverişsizliyi irəli sürülərək burada hərbi sınaqlar ləğv edilmişdir. Ancaq I və II dünya müharibələri dövründə almanlar bu riskə gedərək Ardenləri keçərək Fransaya daxil olmuşlar. Bu dövrdə Ardenlər çox ekoloji zərər məruz qalmışdır.

İqtisadiyyatı
-------------

Ərazinin meşə və yay otlaqları ilə örtülməsi burada heyvandarlığın inkişafına şərait yaratmışdır. Əsasən südlük istiqamətində heyvandarlıq inkişaf eləmişdir. Fauna və florası olduqca zəngindir. Həmçinin ərazinin çox gözəl mənzərəli olması turizmin müxtəlif sahələrinin inkişafına şərait yaratmışdır. Belçikanın ən mühüm turizm bölgəsidir.
**Rezniçenkonun binası** - Rostov-na-Donu şəhərinin ərazisində, Kuşkinskaya küçəsi, ev 47 ünvanında yerləşən bina. Bina 1890-cı illərdə qonaq evi kimi inşa edilmişdir. Rezniçenkonun binası regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxil edilmişdir.

Tarixi
------

Puşkinskaya küçəsinin Ostrovnaya xiyabanı ilə kəsişdiyi yerdə qərarlaşır. Bina 1890-cı illərdə inşa edilmişdir. İlk əvvəllər bina K. S. Rezniçenkoya mənsub olmuşdur. Sonradan bina bir necə dəfə sahiblərini dəyişdirmişdir. Köhnə sakinlərin verdiyi məlumata görə bina qonaqların qarşılanması məqsədi ilə istifadə edilirdi. Əslinə qalanda isə burada heç zaman heç kəsi qarşılamamışlar. Bununla belə binada hər zaman yüksək çinli şəxsləri qalırdı. 
1920-ci ildə digər xüdusi mülkiyyətdə olan bu tip binalar kimi milliləşdirilmişdir. Bu zaman bina Şimali-Qafqaz Hərbi Dairəsinin balansına verilmişdir. Binada olan mənzilləri sovet ordusunun keçmiş zabitlərinə verilirdi.

Memarlıq
--------

İki mərtəbədən ibarət olan binanın əsas fasadı Puşkinskaya küçəsinə baxır. Binanın üfüqi bölgüsü dartma əlaqəsi vasitəsilə təmin olunur. Pəncərələrin kənarları bəzək elementləri ilə bəzədilmişdir. İkinci mərtəbədə dekorativ dəmir məhəccərli eyvan vardır. Bina iki mərtəbədən ibarət olsa da, zirzəmiyə sahibdir. Burada kiçik nəfəslikləri xatırladan pəncərələr mövcuddur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Волошинова Л. Ф. Пушкинская улица. — Ростов-на-Дону: «Донской издательский дом», 2000. — С. 33—39. — (Серия "Судьбы улиц, площадей, зодчих"). — ISBN 5-87688-250-X.
2. ↑  "Rostov-na-Donu". Rostov vilayətinin rəsmi saytı. 2013-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-28.
**Güllük Dağı Milli Parkı** və ya **Termessos Milli Parkı** — Türkiyənin Antalya vilayətinin Qorqudeli rayonunda yerləşən milli park. 1970-ci ildə açılmışdır və sahəsi 6.702 ha-dır.

Haqqında
--------

Milli park arxeoloji, botanik, geoloji və geormorfoloji quruluşa malikdir. Güllük dağının (Solimos dağı) yamaclarında Anadolunun yerli xalqı olan *solimlər* tərəfindən qurulmuş Termessos antik şəhərinin qalıqları yerləşir. Şəhərin yaxınlığında dərin vadilər və təpələr vardır. Termessos antik şəhərinin qalıqları yaxşı mühafizə edilmişdir. Güllük dağının cənub-qərbində 1150 m yüksəklikdə salınmışdır. Ən yaxşı qorunmuş qalıqlar ellinist dövrünə aid məzarlardır. Digər əsərlər Roma dövrünə aiddir. Qüllələr, səddlər, aqora, kral yolu, teatr, su anbarları, məzarlar ən əhəmiyyətli əsərlərdir.

Antalyada Güllük Dağı Milli Parkından başqa üç milli park daha vardır: Olimpos Bəydağları Milli Parkı, Körpülü Kanyon Milli Parkı və Altınbeşik Mağarası Milli Parkı.

Canlılar
--------

Milli parkda nəsli kəsilmək üzrə olan lan yaşayır. Dağ keçisi, məzar qartalı, qaraqulaq və vaşaq kimi məməli heyvanlar var.
Milli parkın əsas bitkiləri Aralıq dənizi iqliminə uyğunlaşmış Eldar şamı və makvisdir. 68 növ bitki tapılmışdır. Bu bitkilərdən 39 növü endemik, 2 növü isə sadəcə Güllük dağında bitir.

İstifadə
--------

Parkda düşərgə qurmaq imkanı mövcuddur. Milli parka hər il 35.000 ziyarətçi gəlir. Yaxınlıqdakı kazino ziyarətçilərin ehtiyacını qarşılayır. Milli park universitetlər, milli parklar və Türkiyə Ov-Vəhşi Həyatı İdarəsi ilə Türkiyə Elmi və Texnoloji Tədqiqat Şurası (TÜBİTAK) tərəfindən "Təbiət məktəbi" kimi istifadə olunur.

Nəqliyyat
---------

Antalya-Qorqudeli yolu ilə çata bilinən milli parkın Antalyadan uzaqlığı 34 km-dir.

Qalereya
--------

* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Güllük Dağı (Termessos) Milli Parkı" (türkcə). bolge6.ormansu.gov.tr. 2014-12-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 dekabr 2014.
2. ↑  *SARI, Dr.Cemali.* "ALTERNATİF TURİZM KAYNAKLARINI PLANLAMA YAKLAŞIMLARI VE ÖNERİLER" (PDF) (türkcə). efd.mehmetakif.edu.tr. 2012-12-24 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 dekabr 2014.

| ⛭Türkiyə milli parkları |
| --- |
| Aralıq dənizi regionu | 
* Altınbeşik
* Olimpos Bəydağları
* Güllük dağı
* Qaratəpə-Aslandaş
* Qızıldağ
* Kovada gölü
* Körpülü kanyon
* Saklıkent
* Yumurtalıq laqunu

 |
| Qara dəniz regionu | 
* Altındərə
* Boğazköy-Alacahöyük
* Hatila
* Kaçkar dağları
* Qaragöl-Sahara
* İlqaz dağı
* Kürə dağları
* Yeddigöllər

 |
| Mərkəzi Anadolu regionu | 
* Aladağlar
* Beyşehir gölü
* Görəmə
* Soğuksu
* Sultansazlığı
* Yozqat şamlığı
* Sakarya döyüşü

 |
| Şərqi Anadolu regionu | 
* Ağrı dağı
* Munzur vadisi
* Sarıqamış-Allahuəkbər dağları

 |
| Mərmərə regionu | 
* Gala gölü
* Gelibolu yarımadası
* İynəada subasar meşələri
* Qazdağı
* Quşcənnəti
* Troya
* Uludağ

 |
| Egey regionu | 
* Baş Komandir
* Dilək yarımadası və Böyük Menderes Deltası
* Honaz dağı
* Mərməris
* Spil dağı

 |
| Cənub-şərqi Anadolu regionu | 
* Nəmrud Dağı
* Tək Tək dağları

 |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |
**Mərkəzi Avropa Göre Kuboku** - Mərkəzi Avropa ölkələri üçün təsis edilmiş beynəlxalq kubok.

Tarixi
------

Avstriya futbol federasiyasının və onun sədri İosif Görenin təşəbbüsü ilə 1927-ci ildə 
Mərkəzi Avropa ölkələri üçün təsis edilmişdir.

Bu yarışlarda Avstriya, Macarıstan, İtaliya, Çexoslovakiya, habelə İsveçrənin 
yığma komandaları iştirak etmişlər. 1955-ci ildə onlara Yuqoslaviyanın da 
yığma komandası qoşulmuşdur.

Kuboka 1953-cü ildən etibarən mərhum İosif Görenin adı verilmişdir. Yarışlar üç ildən bir dəfə keçirilirdi. Komandalar bir-biri ilə iki dəfə qarşılaşırdılar. Mərkəzi Avropanın ilk mükafatçısı İtaliya komandası olmuşdur.

UEFA Avropa Kubokunun yaranması ilə əlaqədar olaraq, Göre kuboku uğrunda yarışlar dayandırılmış və ləğv edilmişdir. Son turda Çexoslovakiya futbolçuları qalib gəlmiş və bu 
fəxri mükafata əbədi sahib olmuşlar.

Nəticələri
----------

### I turnir (1927-1930)

|  |  |
| --- | --- |
| **Yer** | **Komanda** |
| 1 | İtaliya |
| 2 | Avstriya |
| 3 | Çexoslovakiya |
| 4 | Macarıstan |
| 5 | İsveçrə |

### II turnir (1931-1932)

|  |  |
| --- | --- |
| **Yer** | **Komanda** |
| 1 | Avstriya |
| 2 | İtaliya |
| 3 | Macarıstan |
| 4 | Çexoslovakiya |
| 5 | İsveçrə |

### III turnir (1933-1936)

|  |  |
| --- | --- |
| **Yer** | **Komanda** |
| 1 | İtaliya |
| 2 | Avstriya |
| 3 | Macarıstan |
| 4 | Çexoslovakiya |
| 5 | İsveçrə |

### IV turnir (1936-1938)

*IV turnir 1938-ci ildə müharibə ilə əlaqədar olaraq yarımçıq dayandırılmışdır.*

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Yer** | **Komanda** | **Oyun** |
| 1 | Macarıstan | 7 |
| 2 | İtaliya | 4 |
| 3 | Çexoslovakiya | 7 |
| 4 | Avstriya | 6 |
| 5 | İsveçrə | 8 |

### V turnir (1948-1953)

|  |  |
| --- | --- |
| **Yer** | **Komanda** |
| 1 | Macarıstan |
| 2 | Avstriya |
| 3 | Çexoslovakiya |
| 4 | İtaliya |
| 5 | İsveçrə |

### VI turnir (1955-1958)

|  |  |
| --- | --- |
| **Yer** | **Komanda** |
| 1 | Çexoslovakiya |
| 2 | Macarıstan |
| 3 | Avstriya |
| 4 | Yuqoslaviya |
| 5 | İtaliya |
| 6 | İsveçrə |
**Mərkəzi Fəhlə klubu** — Bakı şəhəri və onun rayonlarına xidmət edən fəhlə klubu.

Tarixi
------

1918-ci il mayın 31-də açılmışdı. Klubun yaradılması ilə bağlı təşkilat işləri Rusiya Kommunist (bolşeviklər) Partiyası Bakı Komitəsinin üzvü R.M.Okinşeviçin başçılıq etdiyi həmkarlar ittifaqları komissiyası tərəfindən həyata keçirilmişdir. Klubun rayon şöbələri və müxtəlif bilik sahələri üzrə bölmələri var idi. Bütün həmkarlar ittifaqları klubun saxlanılması üçün xüsusi vəsait ayırırdılar. Klub fəhlələr, şəhər əhalisi arasında geniş siyasi maarifləndirmə işi aparırdı. 1919-cu ildə klubun idarə heyəti, bütünlüklə, bolşeviklərdən ibarət idi.

Fəaliyyəti
----------

Bolşeviklərin rəsmi partiya iclasları Mərkəzi Fəhlə Klubunun binasında keçirilirdi. Bolşevik hərəkatının qərargahına çevrilən fəhlə klubllarından milli dövlətçilik əleyhinə istifadə edilməsi Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökumətini müvafiq tədbirlər görməyə vadar etdi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin daxili işlər naziri 1919-cu ilin dekabrın 9-da Bakıda fəaliyyət göstərən bütün fəhlə klublarının bağlanması haqqında sərəncam verdi. Buna cavab olaraq ertəsi gün fəhlələrin tətili başlandı. Fəhlə klublarının binası açılsa da, siyasi mövzularda mühazirələr oxunması yasaqlandı. Hökumətin dəfələrlə xəbərdarlıqları nəticəsiz qaldığından, 1920-ci ilin martın 15-də fəhlə klublan yenidən bağlandı. Martın 23-də mərkəzi fəhlə konfransının rəyasət heyəti və həmkarlar şurasının idarə heyəti hökumətə etirazlarını bildirdilər. Martın 25-də hökumət Mərkəzi Fəhlə Klubundan başqa, bütün klubların fəaliyyətə başlamalarına icazə verdi.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Müsəlman Milli Komitələri

Ədəbiyyat
---------

* Azərbaycan tarixi, 7 cilddə, c.5, B. 2001.

İstinadlar
----------

1. ↑  Mərkəzi Fəhlə Klubu // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II. Bakı: "Lider". 2005. səh. 194. ISBN 9952-417-44-4.
**Andrey Pavel** (*rum.* Andrei Pavel; 27 yanvar 1974-cü ildə anadan olub, Konstansa, Rumıniya) — Rumıniya tennisçisi və məşqiçisi. ATP - turnirinin doqquz qat qalibi (üç dəfə tək kateqoriyada); Böyük Dəbilqə turnirinin yarımfinalçısı (cütlü kateqoriya-Roland Garros -2006). Tək kateqoriyada yeniyetmələr arasında Böyük Dəbilqə turnirinin qalibi (Roland Garros-1992); tək kateqoriyada yeniyetmələrin Böyük Dəbilqə turnirinin yarımfinalçısı (Uimbldon-1992); cüt kateqoriyada yeniyetmələrin Böyük Dəbilqə turnirinin yarımfinalçısı (Roland Garros-1992).

Ümumi məlumat
-------------

Rumıniyanın Konstansa şəhərində anadan olan Andrey 16 yaşında Almaniyaya köçür. Ölkədən getməsinə baxmayaraq Andrey Pavel Devis Kubokunda həmişə Rumıniyanın adından çıxış etmişdir. Evlidir. Həyat yoldaşı Simonadır. Üç övladı var. Andrey 8 yaşından tennislə məşğul olmuş ən yaxşı zərbəsi - bekhenddir.

### Məşqiçilik karyerası

İdmançı karyerasını bitirdikdən sonra Andrey 2009-cu ilin qışında rumıniya komandasının Devis Kubokunda çıxışına rəhbərlik etməyə razılıq verdi. Növbəti üç il ərazində Andrey rumın komandasının dünya və regional turnirlərdəki çıxışını yüksək səviyyətə həyata keçirə bildi. 2010-cu ilin payızında Pavel tək bir idmançını yetişdirməyə qərar verdi. Yarım il serb tennisçısi Elena Yankoviçin məşqiçisi oldu. Uzun müddət onun metodları uğursuzluqlarla nəticələndi. Tezliklə qarşı tərəf əməkdaşlığa son verdi. Uğursuzluğa baxmayaraq Andrey ruhndan düşmədi və tezliklə Arif Məhəmmədin qızı Tamira Paşeklə əməkdaşlıq etməyə raziliq verdi. 2012-ci ildən sonra Tamira Paşek İstbornda və Uimbldonda keçirilıən yarışda ardıcıl doqquz oyunu uda bildi. Top 10 idmançıların yarışmasında Tamira üç oyunda qələbə çala bilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  ATP website.
2. ↑  ITF website.
3. ↑  *Майерс, Кристофер.* "Kei Nishikori, Jelena Jankovic and Andy Murray appoint new coaches" (ingilis). bettor.com. 2013-04-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-30.
4. ↑  *Лупу, Валентин.* "Эксклюзивное интервью Андрея Павла" (rumın). treizecizero.ro. 24 апреля 2012. 2013-04-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-30.
Selenqa çayı sahillərində yerləşən Qesera düşərgəsi.
Baykal gölünün sahili. Buryatiya
**Serqe** (bur. сэргэ) — Buryatlar və yakutlar arasında yayılmış olan ayin ağac və dirəkləri.

Serqe quraşdırıldığı ərazinin bir sahinin olması deməkdir. Alaçığın yanında, evin qapılarında yerləşdirilir ("serqe əgər dik durursa, demək ailə sağdır"). Serqeni dağıtmaq olmaz, o özü yararsız hala gəlməlidir.

Serqe ata pərəstiş ilə əlaqələndirilir. Ev sahibləri və qonaqlar atları bu dirəyə bağlayırdılar. Bu dirək həm üç dünyanı birləşdirən dünya ağacının da simvoludur. Dirəkdə üç üfüqi yiv kəsilir. Yuxarı üst dünyadakı göylərin atlarını bağlamaq üçün, orta insanların atları üçün, alt hissəsi yeraltı atlar üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Keçmişdə serqe hər alaçığın yaxınlığında və əlavə olaraq şamanların toplantısı (şanar ayini) zamanı quraşdırılırdı. Şamanların dəfn olunduğu yerlərdə, tanrıların və ruhların atlarını bağlamaq üçün çox yüksək bir serqe quraşdırılır. Həm də şamanların dəfn olunduğu yerdə serqe daş obelisk (maral daşı) şəklində quraşdırılır. Bu daşlardan ən məşhuru Altan-Serqedir.

Maraqlı faktlar
---------------

* 2007-ci ilin sentyabrında Moskva Kolomenskoye muzeyində Saxanın Rusiyanın tərkibinə daxil olmasının 375-ci ildönümü şərəfinə serqe şəklində bir lövhə quraşdırılmışdır.
* 2009-cu ilin oktyabrında Fransada saxa diasporası Şampan vadisində bir serqe qurmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Moskvanın qeyri-adi abidələri — Saxanın abidələri". 2013-10-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-04.

Ədəbiyyat
---------

* Манжигеев И. А.. Бурятские шаманистические и дошаманистические термины. — М. 1978.
* Дугаров Д. С.. Исторические корни белого шаманства. — М. 1991.
* Путеводитель по Агинскому Бурятскому АО. — М.: Авангард, 2006. — ISBN 5863942126.
**Qlasinas** (*serb.* Гласинац / Glasinac), həmcinin **Qlasinas platosu** (*serb.* Гласиначка висораван) və ya **Qalisinas çölü** (*serb.* Гласиначко поље) — plato Bosniya və Herseqovina ərazisinə daxil olan Serb Respublikasının şərqində yerləşir. Romaniya regionuna və Sokolas icmasına daxildir. Səthinin sahəsi 22 km², uzunluğu 7 km,dəniz səviyyəsndən hündürlüyü 800 metrdir.

Yerləşməsi
----------

Keçmişdə Qlasinas vacib yoların kəsişdiyi nöqtə olmuşdur. Buradan Bosna və Drina çayları yonca yollar uzanır. Bosniyanın şərqi üçün xarakterik olan sərt suxurlardan təşkil olunmuşdur. Bura əsasən otlaqlardan ibarətdir. Platonun Romanii, Boqoviçki, Qradinı, Rabra, Srni-Vrxa, Kopıta Kratelya zirvələrinin ətrafları iynəyarpaqlı meşələrlə örtülüdür. Platoda çoxlu sayda arxeoloji tapıntı aşkarlanmışdır. Srkvinedəki məzar daşları fərqli bəzəkləri olan müxtəlif formaya sahibdir.

Arxeologiya
-----------

Qalinas mədəniyyəti (b.e.ə 300-cü il).
Qlasinas XIX əsrin sonlarından bilinən Avropa əhəmiyyətli bir arxeoloji tapıntıdır. İlkin arxeolojib qazıntılar 1886 - 1891-cı illərdə aparılmışdır. Bu işlər Qlasinas çölündən Praça və Drina çayı sahillərinə qədər aparılmışdır. Qazıntılar nəticəsində təxminən 50 qədim şəhər, 1200-dən çox kurqan və məzar sahələri, nekropollar aşkarlanmışdır. Kurqanlar arasında ən tanınmışları: Taline, Laze, Kusaçe, Çavorine, Potpeçine, Çitluk, Maraviçi, Plane, Breze, İliyak, Rusanoviç, Qosinya, Osovo, Brankoviçi, Seversko, Pretejan. Şəhərlər: Kusaçe, Koşutisa, Kadiça brdo, İliyak, Loznik və s.

### Xranologiya

Qlasinas platonunun xronologiyasını Aloyz Bens və Borivoy Çoviç

* Ən qədim yaşayış izləri mis dövrünə aiddir.
* Erkən tunc dövrü **Qalinas I**: b.e.ə 1800 - 1500 illər. Köçəri maldarlıq, az saylı tayfalar..
* Orta tunc dövrü **Qalinas II**: b.e.ə 1500 - 1300 illər. Azsaylı əhali.
* Son tunc dövrü **qalinas III**: b.e.ə 1300 - 800 illər. stabilləşmə müşahidə edilir. Əhali artır. Şəhərlər meydana gəlir.
* Dəmir dövrü **Qaçlinas IV**: b.e.ə 800 - 500 illər. Çiçəklənmə.
* Dəmir dövrü **Qalinas V**: b.e.ə 500 - 250 illər. qalinas dəmir dövrü mədəniyyəti.

Qalinas mıədəniyyəti daha grniş ərazini əhatə edir:Cənub-qərbi Serbiya, Şərqi Herseqovina və Monteneqro. Şimalda və Mərkəzi Albaniyada Mati mədəniyyəti ilə sərhədlənir.

Mənbə
-----

* Пројекат „Аеродром Соколац" Arxivləşdirilib 2016-03-06 at the Wayback Machine  (serb.)
**Serqoqala** (*avar.* Хунзахъ) — Dağıstan Respublikası, Serqoqala rayonu ərazisində yerləşən kənd. İnzibati cəhətdən Serqoqala rayonunun və Serqoqala kənd sovetliyinin mərkəzidir. Serqoqala kənd inzibati vahidliyinin yeganə yaşayış məntəqəsidir.

Coğrafi yerləşməsi
------------------

Kənd Mahaçqaladan 62 km cənubda, Kakaozen çayının vadisində yerləşir.

### İqlimi

Serqoqala mülayim kontinental iqlimə malikdir. Xəzər dənizi sahillərinə nisbətdə iqlimi nisbətən sərindir. buna səbəb isə onun daha yüksəkdə yerləşməsidir. Qışı mülayimdir. Qar örtüyünə sahib olur. Yayı isə mülayim isti keçir.

Əhalisi
-------

Monoetnik kənddir. Əhalisinin 99 %darginlərdir

Adı
---

**Serqoqala** gürcü əsilli inqilabçı Serqo Orconikidzenin şərəfinə adlandırılmışdır. **Delaşar** (darg. Дершлахӏяр) isə kəndin keçmiş adı olmuşdur.

Tarixi
------

### Delaşar və Qubden

XIX əsrə qədər Deşlaqar Qubden kəndinin bir hissəsini təşkil edirdi. Qafqaz müharibəsi zamanı Qubdendən Şeyx Şamilin yanına çoxlu sayda köşkün gəlir.

Bu səbəbdən çar hökuməti onların kəndə gəlişləri zamanı təhvil vermələrini istəmişdir. Ancaq qubdenlər bununla razılaşmayırlar. Bu zamana aid Mixail Vorontsovun Çernışevə məktubu vardır. Bu məktubda Qubden xəyanətdə ittiham edilir. Burada Şeyx Şamili dəstəkləyən qubdenlilərdən gedir.

Buna cavab olaraq Qubdenə cəza tətbiq edilir: Delaşarlara məxsus əkin və otlaq sahələri 83-cü Samur piyada alayının balansına verilir. Rus hökuməti bununla Dağıstan xalqlarına istənilən anti-rus hərəkətinə görə cəzasız qalmayacağını göstərmişdir. Onlar dağlılardan hansısa səbəb olmadan alır və torpaqları rus köçkünlərə, məmurlara, hərbiçilərə, onlara sərf edən feodallara verirdi.

1917—1918-ci illərdə, Rusiya Vətəndaş müharibəsi zamanı, Qubdenin kişi əhalisi tamamən ağlar tərəfindən məhv edilir. Nəticədə darginlər hakimliyi ələ keçirmiş və burada kənd salmışlar.

1929-cu ildə kəndin adı Korkmaz qala adlandırılır (Dağıstanlı inqilabçı, dövlət xadimi Cəlaləddin Kormazov). 1937-ci ildə гəKormazoz həbs edilir, bundan sonra kəndin adı Seqro Orconikidzenin şərəfinə adlandırılır

#### Hərbi məntəqə

1846-cı ildə Deşlaqarda 83-cü Samur Piyada alayının qərargahı quruldu. Burada əsgərlər hərbi xidmət göstərir və dağlıların fəaliyyətini daraldırdılar. Deşlaqar Aya-Kaka dərəsinin çıxışda, mənzərəli bir yerdə yerləşirdi. Burada bir qala, gözətçi qülləsi, anbar, at tövləsi, 1500 nəfərlik əsgər yataqxanası binası, kilsə, polkovnikin dəftərxanası vardı.

Tanınmış şəxsiyyətləri
----------------------

Maqomed Nurbaqanov — Rusiya Federasiyasının Qəhrəmanı.

Xanım Maqomedova — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.

İstinadlar
----------

1. ↑  GEOnet Names Server. 2018.
2. ↑  "Итоги переписи 2002 года по Сергокалинскому району". 2015-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-07.
3. ↑  "Сергокалинский район". 2022-06-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-07.
4. ↑  "ПЕХОТНЫЙ, № 83-ГО САМУРСКИЙ ПОЛК". 2022-01-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-07.
**Qiymətli kağızların alınması** (*uzun alış* və ya *uzun mövqe*, həmçinin *yüksək alış*) (*ing.* long buying) — qiymətli kağızların və ya valyutanın dəyərinin artması gözləntisi ilə əldə edilməsi. Valyuta əməliyyatlarının çox hissəsini təşkil edən valyuta əməliyyatlarının ən mühüm növü spot əməliyyatlardır.

"Al və saxla" investisiya strategiyasına uyğundur.

Təhlükəsizlik
-------------

Səhm və ya istiqraz kimi qiymətli kağızlar baxımından və ya ekvivalent olaraq, qiymətli kağızda uzun müddətə sahib olmaq o deməkdir ki, qiymətli kağızın qiyməti qalxarsa, qiymətli kağızın bahalaşacağı və qazanc əldə edəcəyi gözləntiləri ilə vəzifə sahibi qiymətli kağıza sahibdir. Uzun vəzifələrə investisiya etmək daha çox yayılmış investisiya təcrübəsidir.

Gələcək
-------

Gələcəkdə uzun müddət davam etmək o deməkdir ki, mövqe sahibi müqavilənin müddəti başa çatdıqda əsas aləti müqavilə qiymətinə almağa borcludur. Vəzifə sahibi əsas alətin qiyməti artarsa, qazanc əldə edəcək, çünki ödədiyi qiymət bazar qiymətindən az olacaq.

Seçim
-----

Seçim investoru zənglər üzrə satmaq opsionlarını almaq və ya satmaqla əsas investisiyada uzun mövqeyə (texniki jarqonda "in" sözü buraxılır) daxil olur. Bu, əsas aktivi almaq və ya ticarət fyuçersləri ilə uzun müddət davam etməkdən fərqlidir, çünki opsionda uzun müddət davam etmək, əsas alətin qiymətinin qalxacağı təqdirdə opsion sahibinin mənfəət əldə edəcəyi demək deyil. Opsion üzrə uzun mövqenin açılması onun sahibinə onu həyata keçirmək hüququ (lakin öhdəliyi deyil) verir. Əgər qiymət tətil qiymətindən yuxarı qalxarsa, alış opsionunun sahibi, ehtimal ki, aləti almaq opsionundan istifadə edəcək və (ən azı kağız üzərində) həmin nöqtədəki qiymət ilə buraxılış qiyməti arasındakı fərq onun ödədiyi mükafatdan artıq olarsa, qalib gələcək.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Harrington, Shannon D.; Catts, Tim.* "Bond Buyers Who Went Long Get Burned on Yields: Credit Markets". Bloomberg.com. Bloomberg News. Sep 12, 2010. 2022-05-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-30.
2. ↑  "Stock Purchases and Sales: Long and Short". Investor.gov. U.S. Securities and Exchange Control. 17 December 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 May 2019.
3. ↑  "Options". Investor.gov. U.S. Securities and Exchange Control. 10 September 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 May 2019.
4. ↑  *Roos, Dave.* "Futures Contracts 101 - Futures Contracts". HowStuffWorks. Infospace Holding LLC. 2019. 16 October 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 May 2019.
**Kristobalit** — mineral, SiO2

Haqqında
--------

Kristobalit - polimorf modifikasiyaları: a-kristobalit - kubik və b-kristobalit - tetraqonal. a-kristobalit 14700 C-dən yuxarı sabit olub, temperatur aşağı düşdükcə tridimitə, sonuncu isə kvarsa keçir. Lakin sürətlə soyudulduqda 180-2750 C-də b-kristobalit keçir. Oktaedr. İkiləşmə {111} üzrə polisintetik. Aqreqat: pulcuqvars, sferolitli, lifli, sızma, gizli kristallik. Rəngsiz, ağ. Parıltısı şüşəli. Sərtliyi 5-7. Xüsusi çəkisi a-kristobalit -2,222, b-kristobalit -2,292. Effuziv süxurlarda: traxit, dasit, vulkanik tuflarda, həm­çinin termal metamorfizmə uğramış qum­daş­larında, maqnezit damarlarında rast gəlinir. Hipergen kristobalit – opalın təkrar kristallaşma məhsuludur. Növ müxtəlifliyi: lüssatit, lüssatin, psevdolüssatin.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Cristobalite // Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.
2. ↑  mineralienatlas.de (ing.).

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
**Fistinanın binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi ev 65 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin ikinci yarısında inşa edilmişdir. Binanın hazır ki, vəziyyəti idealdır. Bina 1992-ci il 18 noyabr tarixli qərarla regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

Tarixi
------

İki mərtəbəli bina Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi, ev 65 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin ikinci yarısında inşa edilmişdir. İlk əvvəllər bina tacir Anna Fustinaya məxsus olmuşdur. Onun ölümündən sonra onun vərəsələrinə verilmuşdir. XIX əsrin 70-ci illərində bina qərargah kapitanı S. Pekuneviçin həyat yoldaşına, sonradan isə Vasili Tıçininə məxsus olmuşdur. 1890-cı illərin sonlarında bina Petr Yevqrafoviçin həyat yoldaşına keçmişdir. Lyudmila Nikolayevna Lukina ilə toy 27 yanvar 1891-ci ildə baş tutmuşdur. Altı oktyabr tarixində onların Nikolay adında bir oğulları dünyaya gəlmişdir. Sonradan onların iki oğlu dünyaya gəlir:Qeorqi və Valentin (1899). Valentin Türkistan hərbi dairəsində xidmıt edirdi. Petr Yevqrafoviç Tomsk jandarma idarəsində işləyirdi. 1910-cu ildə isə o, təqayütə çıxmışdır.

1910-cu ildə Antonina Dominianova binanı Lukinlərdən satın almışdır. 1910-cu illərdə binada Taqanroqda fəaliyyət göstərən xeyriyyə cəmiyyətinin üzvü Qerman Emmanuiloviç Şteynfinkel yaşamışdır.

Vətəndaş müharibəsi zamanı bina Brul Qrepper tərəfindən satın alınır.

Arxitektur xüsusiyyəti
----------------------

Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi ev 65 ünvanında yerləşən binanın fasadında beş pəncərə vardır. Pəncərələri düzbucaqlı formaya malikdir. Kənarları qəsr daşları ilə işlənmişdir. Əsas girişin üzərində metal talvar vardır. Mərtəbələr arasında karniz vardır.

Bina 1992-ci il 18 noyabr tarixli 301 saylı qərarla regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

Ədəbiyyat
---------

Гаврюшкин О. П. По старой Греческой... (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — ISBN 5-901565-15-0.

Mənbə
-----

* Таганрог. Греческая улица, 65 Arxivləşdirilib 2019-04-18 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Глазычев В. Л. Архитектура. Энциклопедия. — М.: Дизайн. Информация. Картография; Астрель; АСТ, 2002. — 672 с. — ISBN 5-17-005418-1.
**Koçı zanbaqcası** (*lat.* Fritillaria kotschyana) — bitkilər aləminin zanbaqçiçəklilər dəstəsinin zanbaqkimilər fəsiləsinin zanbaqca cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilmək təhlükəsində olanlar" kateqoriyasına aiddir — EN A2c; D. Nadir növdür.

Arealı
------

İranın mərkəzində və şimal hissələrində yayılmışdır.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Soğanaq çox da iri deyil, oval, xaricdən sarımtıl, qəhvəyi rənglidir. Gövdə 20-35 sm hündürlüyündədir. Yarpaqlar yaşıl-göyümtül, yarımgövdəni qucaqlayan, uzun, ellipsvari və ya uzun, xətvari-neştərşəkillidir, 0,5-1 (1,5) sm enində, böyük hissəsi yuxarı tərəfin orta hissəsində yerləşir. Çiçəklər tək, zəngvari, iylidir. Çiçəkyanlığı 2,5-3 sm uzunluqdadır. Tərəfləri ellipsvari, küt, yaşılımtıl-qəhvəyi, tünd-qəhvəyi, şahmat rəsmindədir. Sütuncuq öz uzunu boyu 1/3 ölçüdə 3 ağızcığa bölünmüşdür. Qutucuq tərs-yumurtavari, küt səthlidir.

Bioloji, еkoloji və fitosеnoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə may, mеyvə əmələgətirmə iyun ayına təsadüf edir. Soğanaqla və toxum vasitəsilə çoxalır. Meşələrdə, otlu mezofil yamaclarda yayılmışdır. Ksеromezofitdir. Geofit bəzək bitkisidir.

Yayılması
---------

Diabar.

Sayı və tеndеnsiyası
--------------------

Populyasiyalarına az rast gəlinir. Məhdudlaşdırıcı amillərin təsirinə məruz qalması populyasiyanın azalma tendensiyasını sübut edir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Antropogen (Əhali tərəfindən yığılması) və zoogen amillər.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Mühafizəsi üçün xüsusi tədbirlər görülməyib. Yeni yayılma yerlərinin tapılması vacibdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Koçı zanbaqcası:*Plants of the World Online* saytında takson barədə məlumat. (ing.)

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q5858238
* Wikispecies: Fritillaria kotschyana
* EoL: 1088525
* GBIF: 5300775
* iNaturalist: 565495
* IPNI: 535179-1
* NCBI: 1218740
* Plant List: kew-306690
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:535179-1
* Tropicos: 18405067
* WCSP: 306690
* WFO: wfo-0000767875

 |