recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Xalxal (Lala)** — Orta əsrlərdə Qafqaz Albaniyasının qərbində yerləşən tarixi şəhər. XX əsrin əvvəllərinə qədər etnik azərbaycanlıların yaşadığı yerdə mövcud olmuşdur. Hal-hazırda Ermənistan ərazisindədir.

Böyük ehtimalla Uti vilayətində, Qızılqaya ətraflarında olduğu güman edilir. Tarixdə Xalxal vuruşması ilə məlumdur. Sasani hökmdarı II Yəzdəgirdin dövründə Zərdüşt – atəşpərəstlik dinini yaymaq məqsədilə Albaniyaya 700 kahin göndəriləndən az sonra zorakılığa dözməyən yerli əhali yadellilərə qarşı üsyana qalxaraq, alban çarlarının qış iqamətgahı olan Xalxal şəhəri yaxınlığında uğur qazanıb. Ərəb tarixçisi Həmdullah Qəzvini Xalxal şəhərinin Bakıdan 96 fərsəng məsafədə olduğunu göstərib. Son Alban dövləti sayılan Girdman knyazlığının hökmdarı, Mehranilər sülaləsinin son lideri knyaz Cavanşirin və xanımının məzarlarının buradakı qəbiristanlıqlardan birində olduğu söylənir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Oğuzlarla bağlı yer adları". 2020-02-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-01-14.
2. ↑  Azərbaycan Sover Ensiklopediyası, 1987, 10-cu tom, 43-cü səhifə: *ХАЛХАЛ — Гафгаз Албаниjасында еркəн орта əср шəhəри. Албан Һөкмдарларынын гыш игамəтҝаҺы олан X. Ути вил.-ндə Ибериjа илə сəрҺəд jахынлыгында jерлəширди.*
3. ↑  "Qazax". 2014-10-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-01-12.

Həmçinin bax
------------

* Girdiman knyazlığı
* Sasanilər İmperiyası
**Bərxan Şimşək** (1 mart 1957, Bayburt) — Türkiyə kinoaktyoru və siyasətçisi.

Həyatı
------

Bərxan Şimşək 1957-ci ildə Bayburtda dünyaya gəlib. İbtidai təhsilini Bayburtda, orta təhsilini İstanbul Əbdülhaqhəmid Gecə Orta məktəbində, lisey təhsilini Vəfa Axşam Liseyində alıb. Hazırda Açıqöyrətim fakültəsinin İşlətmə şöbəsində oxuyur.

1970-ci illərdə peşəkar kinoaktyor karyerasına başlayıb, "Xudahafiz sabah", "Uzlaşma", "İpəkçə", "İşıqlar sönməsin" kimi filmlərdə çəkilib. Televiziya və serial rejissoru da olan Bərxan Şimşək Maqazin Qəzetçiləri Dərnəyinin "Ən yaxşı aktyor", 1994-cü il Ankara Kinofestivalının "Ən yaxşı ikinci paln aktyoru" mükafatlarına layiq görülüb.

78-cilər Vəqfı və Çağdaş Kinoaktyorlar Dərnəyinin qurucusu olan Bərxan Şimşək, "Günaydın" qəzetinin köşə yazarı da olub. 1999-cu ildə Cümhuriyyət Xalq Partiyasının (CHP) 10-cu Növbədənkar Qurultayında partiya məclisinə üzv seçilib və 5 dönəm partiya məclisi üzvü olub.

22-cı çağırış Türkiyə Böyük Millət Məclisinə (2002–2007) CHP-dən İstanbul millət vəkili seçilib. Bu dönəmdə Milli Təhsil, Mədəniyyət, Gənclik və İdman Komissiyasının üzvü, Türkiyə-Macarıstan Parlamentlərarası Dostluq Qrupunun sədri olub. 2010–2011-ci illərdə CHP İstanbul İl başqanı olan Bərxan Şimşək subay və bir uşaq atasıdır.

Filmoqrafiya
------------

* *Fərari mumiya* (2002)
* *Müğənni* (2001)
* *Acı könül* (2001)
* *Xudahafiz sabah* (1998) — Dəniz Gəzmiş
* *İşıqlar sönməsin* (1996)
* *İş* (1995)
* *Yolçu* (1994)
* *Tərsinə dünya* (1993)
* *Uzlaşma* (1992) — Mehmet Əli Ağca
* *Maddə 438* (1990) — Səbri
* *Minyəli Abdulla* (1989)
* *Quruluş* (1986)
* *Silah dostları* (1986)
* *Acımak* (1985) — Mehmet
* *Acı* (1984)
* *Sevimli oğlum* (1977)
* *Cəhənnəm elçiləri* (1975)

Mükafatları
-----------

* 1994 Ankara Kinofestivalı — "Ən yaxşı ikinci plan aktyoru" mükafatı (*"Yolcu"* filmindəki roluna görə)
* 1996 Maqazin Qəzetçiləri Dərnəyi mükafatları — "Ən yaxşı aktyor" makafatı (*"İşıqlar sönməsin"* filmindəki roluna görə)

Xarici keçidlər
---------------

* Berhan Şimşek Resmi Websitesi Arxivləşdirilib 2007-12-26 at the Wayback Machine



1. 1 2  .
Huntingtona görə mədəniyyətlər. Tünd göy rəng qərb dünyasını göstərir.
Avropa İttifaqı (tünd mavi) və namizəd ölkələr
**Qərb dünyası**, **Qərb sivilizasiyası** və ya sadəcə **Qərb** — dünyanın digər mədəniyyətlərinə nisbətən Avropa və Şimali Amerikanı göstərmək üçün istifadə olunan siyasi konsepsiya. Soyuq müharibə dövründə Qərb termini, Avropa və Şimali Amerikadakı kommunist olmayan ölkələri göstərmək üçün Qərb bloku olaraq istifadə edilmişdir.

Tərifləri
---------

Soyuq müharibə dövründə kommunist olmayan ölkələrdə kommunist ölkələrə nisbətən daha çox hüquq və azadlığın olduğu iddiası ilə yaradılan Azad dünya konsepsiyası zamanla xüsusi ilə, Qərb ölkələri tərəfindən Qərb dünyası mənasında istifadə olunur. Bununla birlikdə, azad dünya tərifi ümumiyyətlə Yaponiya kimi Avropalı olmayan, ancaq müttəfiq demokratik ölkələri də əhatə edirdi, lakin demokratik olmayan, lakin soyuq müharibə dövründə Qərblə müttəfiq olan, xüsusilə Cənubi Amerika, Asiya və Afrikadakı ölkələri əhatə etmirdi.

Tarixçə
-------

Bir çox tarixçilərə görə, Qərb sivilizasiyasının kökü Qədim Yunan və Roma mədəniyyətlərinə əsaslanır. Avropalıların Yeni dünyaya gəlişi ilə Avropa sivilizasiyası ABŞ və Kanada mədəniyyətlərinin də əsasını təşkil etdi.

Din
---

Bu gün Qərb dünyasının əksəriyyəti xristian dininə mənsubdur və bu dindən gələn mədəniyyətə mənsubdur.

İstinadlar
----------


1. ↑
**Əd Kavmi** vəya **Əd** (Ərəbcə: عاد) İslam dinin müqəddəs kitabı Quranda keçən və  Nuh Kavmi kimi Allahın qəzabına uğrayaraq yox olan qədim bir Ərəb qəbiləsidir. Kavmin atası olan Əd, Nuhun nəvələrindən Avsın oğludur. Avsın atası İrəm, onun atası Nuhun oğlu Samdır.

İrəm olduğuna inanılan Ubar şəhəri qalıntıları
Tarixi gerçəkliyi haqqında hərhansı hərhansı bir sənəd tapılmayan topluluq, günümüzdə vəya keçmişdə hərhansı bir millət ilə tam bir formada əlaqələndirilməməktədir. Quranda özlərinə öz qəbilələrindən olan Hudun peyğəmbər olaraq göndərildiyindən bəhsedilir. Kavmin yaşadığı yer, qum təpələri anlamına gələn Ahkaf olaraq adlandırılmışdır. Quranda əl-Fussilət surəsi 15. ayətdə keçməkdədir.

Əd Kavmindən Quran təfsirlərində yüksək binalar inşa edən, yüksək abidələr tikən və bu etdikləri işin özlərini ölümsüz qılacağını Zənnedən bir qövm olaraq bəhsedilir. Qurana görə yaradılmış ən gözəl şəhər, Əd Kavminin saldırdığı İrəm şəhəridir. İrəm şəhəri üçün saxta saxta cənnət təbiri də işlədilir. Bəzi müfəssirlər, Yəmən və Umman arasında geniş bir diyarın bu adla anıldığını qeydedirlər.

Ahkaf deyə adlandırılan yerdə bugün Hadramvet bulunmaqdadır. Ptolemeyin dünya xəritəsində göstərilməkdədir.

Həmçinin bax
------------

* Semud kavmi

İstinadlar
----------

1. ↑  "İslam Ansiklopedisi, Celal Kırca". 2015-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-14.
**Batırbek Tuqanov** (oset. Батырбег Тугъанты, 4 (16) iyul 1866 – 19 iyun 1921) — Osetiya ictimai inqilabi xadim, yazıçı, tərcüməçi, dramaturq və hüquqşünas.

Bioqrafiyası
------------

4 iyul 1866-cı ildə hazır ki Şimali Osetiya Respublikası Diqora rayonu Dur-Dur kəndində bir osetin torpaq sahibinin ailəsində anadan olmuşdur. 1880-ci ildə Vladiqafqaz kişi gimnaziyasına daxil olur, sonra 1884-cü ildən Stavropol gimnaziyasında təhsiliyi davam etdirir. 1886-cı ildə təhsilini tərk edərək doğma kəndinə qayıtdır. Bir müddət sonra Vladiqafqaza köçür və burada Kosta Xetaqurovla tanış olur. Vladiqafqazda hüquq təhsili alır. Mülki işlər üzrə xüsusi vəkil adını aldıqdan sonra vəkillik etməyə başlayır. Bir hüquqşünas olaraq ilk əsərini, "Hənifə" hekayəsini yazır.

İnqilabi hərəkatda iştirak edir. Çermen Bayev və Elbızdıko Britayev ilə birlikdə Vladiqafqazdakı Osetiya qarnizonunun əsgərləri arasında təşviqatla məşğul olur. 1905-ci ildə Karl Marksın "Kommunist Partiyasının Manifesti"-ni osetin dilinə tərcümə edir. 1902-1907-ci illərdə Vladiqafqazda yaşayır. Qimnaziçeskaya küçəsindəki bir evdə mənzil kirayələmiş, burada hökumət əleyhinə vərəqələr çap etdirdiyi gizli mətbəə qurdur. 1904-cü ildə "Paralellər" pyesini yazır. 1905-ci ildə inqilabi fəaliyyətinə görə həbs edilir. 1907-ci ildə həbsxanadan buraxılır və ailəsi ilə birlikdə Moskvaya gedir. Burada İkinci Dövlət Dumasının nümayəndəsi seçilir. Moskvada yazıçı ədəbi tanışlıqlar qazanır və özünü tamamilə yaradıcılıq fəaliyyətinə həsr edir. 

1913-cü ildə Moskvada "Batanoko Tembot" hekayəsini nəşr etdirir. Birinci Dünya müharibəsi ərəfəsi Tuqanovu cəlb edir, qələmini bir müddət kənara qoyaraq yaxınlaşan hadisələrin iştirakçısı olur.
1918-ci ildən Milli Məsələlər üzrə Xalq Komissarlığının əməkdaşı və 1921 -ci ildən Dağıstanda atçılıq üzrə rəhbər olur. 1921 -ci ildə Dağıstana köçür.

1921-ci il iyunun 19-da Dağıstanda vəba xəstəliyindən dünyasını dəyişir. Maxaçqalada dəfn edilir.

1963-cü ildə Şimali Osetiya Kitab Nəşriyyatında "Hekayələr, dramatik əsərlər" adlı əsərlər toplusu nəşr olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Batırbek Tuqanov". 2021-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-19.
2. ↑  "Паспорт объекта «Дом, в котором жил и работал видный осетинский писатель-демократ Туганов Б.А.» Министерства культуры СССР" (PDF). 2023-07-02 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2021-10-19.

Mənbə
-----

* Биографические сведения
* Биографические сведения Arxivləşdirilib 2017-05-22 at the Wayback Machine
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Ədalət (dəqiqləşdirmə).

**Ədalət** — gündəlik hüquq qəzeti. Baş redaktor: Aqil Abbasdır.

Tarixi
------

1990-cı il iyulun 1-də Mərkəzi Komitə "Ədalət" qəzetinin fəaliyyətinə rəsmi icazə verib. "Ədalət"in qurucusu Aqil Abbasdır. Qəzetin ilk nömrəsi iyulun 26-da işıq üzü görüb. Qəzet 1990-cı ildə Hüquqşünaslar İttifaqının mətbu orqanı kimi təsis edilib. Nizamnamədə qəzetin adı "Hüquq" göstərilib. Ancaq qəzetin qurucularından biri olan Aqil Abbasın təklifi və Mərkəzi Komitənin razılığı ilə qəzetin adı dəyişdirilib "Ədalət" adlandırılıb. 

Əvvəlcə qəzet həftədə bir dəfə, sonra üç dəfə çap olunmağa başlayıb. Sonra "Ədalət" Hüquqşünaslar İttifaqının tərkibindən ayrılıb müstəqil, gündəlik qəzet kimi fəaliyyətini davam etdirib. Qəzetin amalı türkçülük, vətənpərvərlik, dövlətçilik olub.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* "20 yaşlı "Ədalət" Aqil Abbasla qoşa qanaddır". "Şərq" qəzeti.-21.07.2010. s.8.
* 30 ilin "Ədalət"i - Yubiley. "525-ci qəzet". 29.07.20
* "Ədalət" qəzetinin 30 il fasiləsiz yolu
**Batumi dəniz limanı** (*gürc.* ბათუმის საზღვაო პორტი ) — Gürcüstanın ən böyük konteyner, bərə və ümumi yük dəniz limanı. Liman Batumi şəhərində, Qara dənizin cənub-şərq sahilində yerləşir və həm də Qazaxıstan və Azərbaycandakı neft emalı üçün əsas tranzit liman kimi istifadə olunur. Limanın beş terminalı var: neft terminalı, quru yük terminalı, konteyner terminalı, dəmir yolu-bərə keçidi və sərnişin terminalı. Bu terminallar müvafiq kranlarla təchiz olunub ki, bu da yüklərin vaxtında və keyfiyyətli emalını asanlaşdırır və limanın müştərilərinin tələblərinə cavab verir.

Tarixi
------

Batumi limanı 1881-ci ildə
Batumi dəniz limanının tarixi Roma imperiyasına, Adrianın hakimiyyəti dövründə Batumi limanının Romanın ticarət şəbəkəsinin ən mühüm nöqtələrindən biri olduğu zamana gedib çıxır.

Batumi limanı geostrateji və təbii üstünlükləri ilə seçilib və hələ də seçilməyə davam edir. Limann təbii dərin suda yerləşməsi böyük tonajlı gəmilərin girişinə icazə verir. 19-cu əsrin ikinci yarısında mövcud qlobal iqtisadi şəbəkənin formalaşması zamanı limanın yuxarıda göstərilən üstünlükləri Batumi limanının 1878-ci ildən 1885-ci ilə qədər "Porto-Franko" (freeport) statusu alması ilə nəticələnmişdir. Batumi şəhərinin və limanının inkişafında əsas amil Bakıdan Batumiyə dəmir yolu ilə daşınan neft idi. Neft emalı ilə yanaşı müxtəlif tələblər də artmışdır ki, bu da şəhərin infrastrukturunun yaxşılaşmasına səbəb olmuşdur. 1900-cü ildə çəkilmiş Bakı-Batumi neft kəməri dünyada ilk neft kəmərlərindən biri idi.

*Cambridge Energy Research Associates* şirkətinin prezidenti Deniel Ergin "*The Prize*" kitabında qeyd edir ki, limanın geostrateji yerləşməsi və üstünlükləri səbəbindən neft ilk dəfə tanker vasitəsilə 1892-ci ilin avqustunda bu limandan daşınmışdır. 

Bu layihənin müəllifləri Nobel, Rotşild, Samuel ("Shell firmasının yaradıcısı), Mantaşev və başqaları kimi görkəmli şəxsiyyətlər idi. Odur ki, Batumi limanı uzun müddətdir Avrasiya və beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin ən mühüm hissəsi kimi tanınır. Bu gün Batumi limanı Avropanı Asiya ilə və əksinə birləşdirən birləşdirici nəqliyyat xəttidir. Liman avtomobil və dəmir yolu vasitəsilə ilə Qafqaz, Orta Asiya, Rusiya və Türkiyə kimi ölkələr ilə əlaqələndirilib.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
*

Həmçinin bax
------------

* Poti dəniz limanı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Batumi Sea Port". 2023-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-23.
2. ↑  "Საქართველოს პორტები". 8 October 2013. 23 March 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 March 2023.
***Kubadan qayıdan əsgərlər*** (Katalanca: ***Desembarcament de soldats procedents de Cuba)*** — Kağız üzərində işlənən, ölçüləri 38.4 sm × 55.4 sm olan, kataloniyalı rəssam Lluis Qranerin hazırladığı rəsm əsəridir. Hal-hazırda rəsm əsəri Barselonada yerləşən Kataloniya Milli İncəsənət Muzeyində sərgilənir. İnvster nömrəsi 026775-D-dir və 1911-ci ildən Kasellas kolleksiyasına daxil edilmişdir.

Tarixi
------

Rəsm əsəri 1898-ci ildə baş verən İspan-Amerikan müharibəsində iştirak edən ispan əsgərlərini və onların hücumlarını, onların cavab həmlələrini özündə əks etdirir. Kuba müharibəsi kimi tarixə düşən müharibə 10 dekabr 1898-ci ildə baş vermişdir və Paris sazişləri vasitəsilə nəticələnmişdir. Sazişlərə əsasən, Amerika Birləşmiş Ştatları Kubanı, Filippini, Puerto-Rikonu və Quamı özündən asılı vəziyyətə salmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  «Desembarcament de soldats procedents de Cuba Arxivləşdirilib 2016-08-14 at the Wayback Machine».
2. ↑  Palomero Caro; Pérez Rodríguez, 2006, p. 58.

Biblioqrafiya
-------------

* Palomero Caro, Rafael; Pérez Rodríguez, Josep Maria. *Histocard 2. Contemporary history of Catalonia and of Spain. Collection Minimanual, núm. 14.*. Barcelona: Castellnou Editions, 2006. ISBN 84-9804-211-9.
Doktor Henri Uolton "İndiana" Cons Jr. xəyali macərapərəst, əskər və arxeologiya üzrə professordur. İndiana Cons seriya filmlərininin baş obrazıdır. Corc Lukas bu obrazı 1930-cu illərin film seriyalarındakı macəra qəhrəmanlarından ilham alaraq yaratdı. Obraz ilk olaraq 1981-ci ildə çəkilmiş seriyanın ilk filmi olan "Müqəddəs xəzinə ovçuları", daha sonralar isə "Qamçılı Adam" (1984), "Son səlib yürüşü", "Kristal kəllə qutusu krallığı" (2008) görüldü. Bu obraza kinofilm və televiziya seriallarına uyğun olaraq romanlarda,video oyunlarında və s. rast gəlindi.

Harrison Forddan başqa, İndiana Consu "İndiana Cons və son səlib yürüşü" filmində River Feniks(gəncliyini) televiziya seriyasında isə Korey Karri, Şon Patrik Flaneri, Corc Holl canlandırmışdır. Oyunlarda isə Duq Li və Devid Eş obrazı səsləndirmişlər. 
Əslində,"Müqəddəs xəzinə ovçuları" filmində obrazı canlandırmaq Tom Sellekə həvalə olunmuşdu.Lakin,O,seriala çəkildiyi üçün Harrison Forda üstünlük verildi. İkonik təchizatla Cim Starenko məşğul olmuşdur. "Kristal kəllə qutusu krallığı" filmində oğlu Mat Vilyams ilə tanış olur.

Seriya filmləri
---------------

1)"Müqəddəs xəzinə ovçuları"
2)"Qamçılı Adam"
3)İndiana Cons və son səlib yürüşü (film, 1989)
4)"Kristal kəllə qutusu krallığı"
**İndian Harbor Biç**, ABŞ-nin Florida ştatındakı Brevard qraflığında bir şəhərdir. 26 noyabr 2009-cu il tarixinə şəhərin əhalisi ümumilikdə 8.225 nəfərdir.

Demoqrafiya
-----------

### 2010-cu il siyahıyaalması

15 Mart 2010-cu il tarixində aparılmış siyahıya almaya görə, şəhər əhalisinin 65.496 nəfər, 26.845 ev və 17.835 ailə olduğu müəyyən edilmişdir. Şəhərdəki əhali bölgüsünün 64.0% Ağ, 33.0% Afro-Amerikalı, 0.1% yerli Amerikalı, 1.2% Asiya mənşəli və 0.6% digər xalqlardan ibarət olduğu müəyyən edilmişdir.

### 2000 siyahıyaalması

1 aprel 2000-ci il tarixində aparılmış siyahıya almaya əsasən, şəhərin əhalisinin 57.537 nəfərdən, 23.685 evdən və 17.708 ailədən ibarət olduğu müəyyən edilmişdir. Şəhərdəki əhali bölgüsünün 64.0% Ağ, 33.0% Afro-Amerikalı, 0.1% hindu, 1.2% Asiya mənşəli və 0.6% digər xalqlardan ibarət olduğu müəyyən edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *United States. Bureau of the Census* 2016 U.S. Gazetteer Files (ing.). Washington, D.C.: U.S. Census Bureau, 2016.
2. ↑  United States Census 2010.
3. ↑  2020 United States Census. / red. ABŞ əhalinin siyahıya alınması bürosu
**Dördşüalı mərcanlar** (*Tet­ra­­­coralla*) **-** tək və kaloniya halında yaşamış, əsasən karbonat skeleti olan kökü kəsilmiş paleozoy mərcanları

Haqqında
--------

Koloniyalar monomorfdur. Massiv tipli koloniyalar prizmatik korallitlərdən, kolşəkilli tip isə slindirik və çox nadir hallarda, üçüzlü piramidal korallitlərdən ibarət olmuşdur. Tək dördşüalı mərcanlar silindirik, konusvari üç və dördüzlü piramidal formada olub, eni 3-6 *sm*, hündürlüyü 25 *sm* çatırdı. Korallitin daxili boşluğunda müxtəlif skelet elementləri (septalar, dib, qovuqlar - dissepimentlər, stuncuqlar) yerləşir. Tək (bəzən kalonial) tetrakorallarda, xaricindən üst kənarına qədər çatan konsentrik qırışıqlı örtük (epiteka) olur və buna görə dördşüalı mərcanlar çox vaxt *rugoza* (lat. *rugoza* - qırışıqlı) adlandırılır. Dördşüalı mərcanlar başlıca olaraq tropik və subtropik vilayətlərin normal dəniz hövzələrinin üst sublitoral sahələrində yaşamış və mərcan əhəndaşlarının və rifogen qurumların yaranmasında iştirak etmişdir. Tetrokorallar, gec ordovikdən başlayaraq, paleozoyun biostratiqrafiyası üçün böyük əhəmiyyəti olan fossillərdir.

Həmçinin bax
------------

* Mərcan polipləri
* Paleozoy
* Fosil

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press. 2006. 679.
**Cığataylılar**—Çingiz xanın oğlu Cığatay xanın ulusu və törəmələri.

Soy ağacı
---------

Cığatay xan

```
        ___________________|__________
       |                              |
    Mutugen                        Baydar xan
     _____|_______                    |
    |             |                  Alqu xan
  Есун-Тува  Qara-Hülaku      
    |               |
  Борак-хан  Мубарек-шах
         |
        Duva xan
     ______|_________________________________________
    |                            |                   |
Дурра Тимур-хан           Tarmaşirin xan           Эмил-Ходжа
    |                                                |
Buzan xan                                   Tuğluq Teymur xan
                                          ___________|___________
                                         |                       |
                                     Xızır Xoca        İlyas xoca
                                         |
                                   I Məhəmməd xan
```

Xarici keçidlər
---------------

* Дом Чагатая

**Page Şablon:Asbox/styles.css has no content.**

|  |  |
| --- | --- |
| Stub icon | This Monarx, sülalə və ya onların nümayəndələri is a stub. You can help Wikipedia by expanding it. |
**Xanlar Əhməd oğlu Əhmədov** (12 iyun 1946, Bakı) — rəssam-heykəltaraş, Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı (2006).

Həyat və yaradıcılığı
---------------------

Əhmədov Xanlar Əhməd oğlu 12 iyun 1946-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur. O, Ə.Əzimzadə adına Rəssamlıq Texnikumu (1961–1966), Daşkənd Teatral-Bədii İnstitutunda (1966–1972) təhsil almışdır.

Əsasən dəzgah və monumental heykəltaraşlıq sahəsində işləyən Xanlar Əhmədov bir sıra məşhur monumental layihələrin müəllifidir. Xanlar Əhmədov Xocalı faciəsini əks etdirən silsilə əsərlərini yaradıb. Bu cür heykəltaraşlıq və qrafika əsərləri sırasında "Nalə", "Ana körpəsi ilə", "Yanmış qadın", "Ata fəryadı", "Fikir", "Ana", "Tomris ana", "Soyunan", "Leyli və Məcnun", "Əzmkarlıq" əsərlərini misal çəkmək olar. Azadlıq prospekti metrostansiyasında böyük həcmli relyef əsərlərinin müəllifidir. Həmçinin, metronun foyesində Azərbaycan tarixi abidələrini əks etdirən əsərləri yaradıb.

Xanlar Əhmədov 1975-ci ildə SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü olmuşdur. O, 1982-ci ildə VDNX-nın bürünc medalı, 1995 və 1998-ci ildə Heykəltaraşlıq nominasiyasında Milli "Humay" mükafatı almışdır. Xanlar Əhmədov 2002-ci ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı, 2006-cı ildə Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı fəxri adına layiq görülmüşdür. Onun əsərləri Fransa, Almaniya, İran, Polşa, Rusiya, Ukrayna, Özbəkistan və digər ölkələrdə nümayiş etdirilib. Bir sıra əsərləri müxtəlif muzey və şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Xanlar Əhmədov". 2018-07-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-06.
2. 1 2  "Xanlar Əhmədov (1946)". 2021-08-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-06.
**Anortozit** (*fr.* anorthose – plagioklaz) — qabbro qrupu süxuru. Əsas, yaxud orta plagioklazlardan ibarətdir. Tərkibində cüzi miqdarda rəngli minerallara rast gəlinir. İki növü var: 1) bitovnitli anortozitlər; 2) labradorlu, yaxud andezinli anortozitlər.

Sinonimləri: labradorit, plagioklazit. İridənəli struktura malikdir. Rəngi – açıq bozdan qarayadəkdir. Anortozitlər 1 milyard il bundan əvvəl formalaşmış iri maqmatik komplekslər (Ukrayna, Kanada, Finlandiya) və əsas-ultraəsas intruziyaların tərkib hissəsini (CAR, Avstraliya, Kanada və s.) təşkil edirlər. Anortozit Ay "materikləri"nin əsas süxurlarındandır. Anortozitlərin maqmatik komplekslərində titanın, xromun, platinin yataqlarına rast gəlinir. Göy və mavi çalarlı növündən (labrodoritdən) üzlük və məmulat daşı kimi istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 522. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Callitropsis nootkatensis** (*lat.* Callitropsis nootkatensis) — bitkilər aləminin çılpaqtoxumlular şöbəsinin i̇ynəyarpaqlılar sinfinin cupressales dəstəsinin sərvkimilər fəsiləsinin callitropsis cinsinə aid bitki növü.

Təbii halda Şimali Amerikada yayılmışdır. Krımda və Qafqazın Qara dəniz sahillərində təsadüf edilir. Boyu 40 m olan, konusvarı çətirə malik, ensiz-piramida formalı, şaxələnmiş qamətli ağacdır. Gövdəsinin qabığı qalın, bəzən nazik, dərin və ya zəif yarıqlı, əsasən qırmızı-qonur, bəzən qonur, uzun qatlarla açılır. Zoğları bir sahədə inkişaf etmiş, hamar, çox vaxt uzun, sallaqdır. İynəyarpaqları qabıqşəkilli, xaçşəkilli, zoğlara möhkəm yapışmış, kənarları bütöv və ya dişli, qabarıq, vəziciklidir. Yayda iynəyarpaqların rəngi yaşıl, mavi, qızılı, qızılı-alabəzək və gümüşü-alabəzək olur. Payızda iynəyarpaqların rəngi dəyişmir. Qozaları xırda, şarşəkilli olub, diametri təxminən 1 sm, qabıqları 6-8 ədəd, onlardan yuxarıdakı 2 qabıq digərlərindən iridir. Uzunömürlü olub, 500 ilə kimi yaşayır. İşıqsevən, torpağa az tələbkar, quraqlığa, soyuğa davamlıdır, ancaq sərt qışda dona da bilər. Gillicə torpaqlarda yaxşı bitir. Qumlu torpaqlara davamlıdır.

Abşeronda bəzək memarlığı əsasında yol kənarlarının yaşıllaşdırılmasında istifadə olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17275264
* Wikispecies: Cupressus nootkatensis
* Calflora: 10729
* CNPS: 3316
* Conifers.org: Cupressus\_nootkatensis
* GBIF: 2683903
* GRIN: 12663
* iNaturalist: 126792
* IPNI: 261952-1
* IRMNG: 11345322
* ITIS: 183452
* NZOR: d342d502-0d36-481b-9d11-92101e4f5d60
* Plant List: kew-2748751
* PLANTS: CUNO
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:261952-1
* Tropicos: 9400007
* uBio: 4963809
* VASCAN: 14907
* WCSP: 383204
* WFO: wfo-0000630759

 |
**Cığalı təcnis** – qoşma qəlibi üzərində yaradılan, lakin hər bəndin ikinci misrasından sonraya cığa kimi cinas bayatı əlavə olunan təcnis növü. 

Cığalı təcnis aşıq poeziyasının mürəkkəb və son dərəcə melodik şəkillərindən biridir. Təcnisin ilk iki misarasından sonra çığa gəlir. "Cığa" burada yaraşıq, bəzək mənasında işlədilir. Cığalı təcnisin uyğun bəndindəki ilk iki misra hansı cinasın üzərində qurulursa, oraya daxil edilən cığa-bayatı da həmin cinas üstündə olmalıdır. Cığa vəzifəsi yerinə yetirən cinas bayatı arasına daxil olduğu təcnis bəndinin məzmunu ilə yaxından səsləşməli, oradakı poetik qənaəti daha da qüvvətləndirməlidir. Cığa-bayatının qafiyələri də təcnisin qafiyələri kimi cinas olur. Əsas mətnlə cığa arasında qafiyə fərqi olsa da, məna, məzmun baxımından onlar bir-birini davam etdirir və tamamlayırlar. Bir sıra hallarda təcnislə cığanın qafiyələri də eyni olur. Məsələn:

Həqiqətin elmi dəryadan dərin,  

Naşı qəvvas orda bil, üzə bilməz!  

  Mən aşiqəm, üz barı,  

  Canan gəldi üz barı.  

  Azad bağda gül açıb,  

  Nazlı dilbər, üz, barı!  

Kamil bağban açıb bağların dərin,  

Namərdlər bağlardan gül üzə bilməz!  

  

Mərifət lazımdır ata-anadan,  

Gərək ki, dərk etsin hər ağlı nadan.  

  Aşıq deyər nə danə,  

  Sirrin vermə nadanə!  

  Axtardım nə gül tapdım,  

  Viran bağda nə danə.  

Könül tapıb həmdəmini nə danə,  

Ölüncən ayrılmaz, əl üzə bilməz.  

  

Cavanam, bu yerdə gözəldir halım,  

Dərs verib mənə də dərin bir alim.  

  Mən aşiqəm, alimdir,  

  Zaman mənə alimdir.  

  Gözüm gördü, şad oldum,  

  Azad ana elimdir.  

Gül-çiçəkdə bəzənibdir mahalım,  

Xəzan poza bilməz, yel üzə bilməz!

Azərbaycan aşıqları arasında cığalı təcnislərə daha çox Aşıq Alının, Aşıq Ələsgərin, Həsən Xəyallının, Sərraf Şiruyənin yaradıcılığında rast gəlinir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Elçin. Seçilmiş əsərləri. 10 cilddə. IX cild. Bakı: ÇİNAR-ÇAP, 2005, səh.496-497

Mənbə
-----

* Elçin. Seçilmiş əsərləri. 10 cilddə. IX cild. Bakı: ÇİNAR-ÇAP, 2005, 509 səh.
* Tariyel Məmmədov. İzahlı saz-söz lüğəti. Bakı: Elmin İnkişafı Fondu, 2015, səh.25.

Xarici keçidlər
---------------

* Məhərrəm Qasımlı, Mahmud Allahmanlı. Aşıq şeirinin poetik biçimləri və çeşidləri
**Fətva** (ərəbcə:فتوى), İslam hüququ ilə əlaqədar olan bir problemin dini hüquq qaydalarına görə çıxış yolunu göstərən, Şeyxülislam və ya müfti tərəfindən veriləbilən dini sənəd.

Fətva sadəcə İslam hüququ ilə əlaqədar olaraq deyil, İslamın qaydaları ilə idarə olunan dövlətlərdə də, hakimin verdiyi qərardır.

Fətva ilə hökm arasında fərq
----------------------------

Fətva ilə hökmün fərqləri müvafiq məzmunlu şəriət kitablarında izah edilmişdir. Qısaca bunu deyək ki, fətva şəriətdə nəzərdə tutulmuş mövcud dəlillər əsasında verilir (Quran ayələrinə, hədislərə, icmaya və ağıla əsaslanaraq). Hökm isə müctəhidin mövcud şəraiti dəyərləndirərək gəldiyi qənaəti əks etdirir. Əlbəttə, hökm verilərkən də şəriətdəki dəlillər nəzərə alınır, lakin bu dəlillər mücərrəd mənada deyil, mövcud şəraitə əsasən dəyərləndirilir. Buna görə də fətva zamana və şəraitə görə dəyişmir, hökm isə dəyişə bilər. Beləliklə, hökm fətvaya nisbətən daha geniş məfhumdur; deyə bilərik ki, məna etibarilə hökm fətvanı da özündə ehtiva edir.

Fətva, onu verən müctəhid və onun müqəllidləri üçün keçərlidir, başqaları həmin müctəhidin fətvasına əməl etməyə vəzifəli deyillər. Amma lazımi şərtləri özündə birləşdirən şəriət hakimi bir məsələdə hökm versə, hamı ona tabe olmalıdır. Hətta digər müctəhidlər də - əgər bu hökmün səhv olduğuna yəqinlikləri yoxdursa – hökmə əməl etməlidirlər.

Ayətullahlara görə fətva və hökm arasında fərq
----------------------------------------------

Cavab 1: Hökm - İslam ölkəsinin idarəçiliyinə aid olan məsələlər və bütün müsəlmanlara aidiyyatı olan məsələlər xüsusunda verilir. Hökmdə müsəlmanların rəhbərinin rəyinə itaət olunmalıdır. Amma fətva - mükəlləflərin sırf fərdi məsələlərinə aid olur və hər bir mükəlləf öz mərcəyi-təqlidinin fətvasına tabe olmalıdır.

Ayətullahul-uzma Seyid Əli Xameneinin dəftərxanası

Cavab 2: Fətva- Quran, sünnə, əql və icma əsasında sübut olunub, nəticə çıxarılmış şəriət məsələsidir.

Lakin əgər vəliyyi-fəqih müəyyən bir nəticəyə gələr və müsəlmanlara müəyyən bir işi vacib edisə, bu hökmdür. Yalnız vəliyyi-fəqih hökm vermək səlahiyyətinə malikdir.

Ayətullahul-uzma Şeyx Məkarim Şirazinin dəftərxanası

Cavab 3: Fətva- müctəhidin Quran və sünnə kimi İslami qaynaqlardan əldə etdiyi qanundur. Hökm isə mövcud şəraitin ehtiyac və tələblərinə əsaslanaraq (zəruri) şərtləri özündə cəm etmiş müctəhid tərəfindən verilən əmrdir.

Ayətullahul-uzma Seyid Əli Sistaninin dəftərxanası

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-05-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-17.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-09-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-17.
Teodoks Pammakaristos Monastırı (Yunanca: Θεοτόκος ἡ Παμμακάριστος, *azərb.* "Həzrəti Məryəm ana"‎) və ya Fəthiyyə Məscidi İstanbulun Fateh regionunun Çarşamba ərazisində yerləşən bir məsciddir.

Plan
1877-ci ildə çəkilmiş rəsmi
Əslində, XIII əsrin sonlarında Bizansın tanınmışlarından biri olan Mihail Glabas Tarkaniotes tərəfindən kilsə kimi inşa edilmişdir. Konstantinopolun tutulmasından sonra 1454-cü ildən başlayaraq patriarxlıq olaraq istifadə edilmişdir. 1601-ci ildəki İran müharibələri zamanı Gürcüstan və Azərbaycanın işğalından sonra işgalın xatirəsi olaraq məscidə çevrilmişdir.

Fəthiyyə məscidi məscidə çevrilərkən kilsənin apsisi dağıdılaraq qiblə istiqamətində bir mehrabla əvəzlənmiş, minarə və mədrəsə tikilmişdir. Respublika dövründə bir muzeyə çevrildi, içindəki mozaika və fresklər 1955-ci ildə Amerika Bizans İnstitutu tərəfindən tapıldı və sonradan tikilən tağ sökülmüş və əvvəlki vəziyyətinə uyğun olaraq sütunlarla əvəz edilmişdir. 1960-cı illərdə yenidən məscid kimi açılmışdır. Məscidin divarları daş və kərpic qarışığıdır. Yunan yazıları xarici divarlarda və binanın içindəki mozaikalarda müşahidə olunur.

Pammakaristos kilsəsinin fasadı

Qaleriya
--------

* Müəzzin kamerasıMüəzzin kamerası
* MinbərMinbər

İstinadlar
----------
**Fəthiyə körfəzi** - Türkiyə Respublikasının Muğla əyalətinin Fəthiyə rayonunun yaxınlığında yerləşir. 36.640-lik paralellə 28.968-lik meridian arasında yerləşir.
Müxtəlif ada və yarımadaların yerləşdiyi körfəzdir. Şimaldan cənuba doğru zgöçək İskələsindən İblis burnuna qədər 25 km uzunluğunda və qərbdən şərqə doğru Qurtoğlu burnundan Fəthiyə iskələsinə qədər 30 km genişliyindədir. Körfəzin ən dərin yeri 490 m-dir. Dənizə doğru sahilləri girintili-çıxıntılıdır. Şərq hissəsində şimala doğru bir çox qədim yaşayış yerləri su altındadır. Körfəzin şərqində Köhnə Meğri, Qızılada, Dovşan adası, Qatrancık adası və çox girintili qərb sahilində çoxlu sayda kənd, körfəz, ada və yarımada yerləşir. Cənub-qərbdən şimal-qərbə doğru Bozdağ yarımadası, Donuz adası, Tərsanə adası, Hacıxəlil adası, Yassıca adası, Göçək adasıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Haritatr.com - Fethiye körfezi". 2016-10-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-14.
2. ↑  "Nkfu.com Fəthiyə körfəzi". 2021-04-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-14.
Cənubi Şetland adalarında Livinqston adasının yerləşməsi.
Livinqston, Qrinviç, Robert, Snou və Smit adalarının topoqrafik xəritəsi.
**Battenberq təpəsi** (bolq. *хълм Батенберг*, ‘Halm Battenberg’ \'h&lm 'ba-ten-berg\) — Antarktidanın Cənubi Şetland adalarının Livinqston adasının sahillərindən cənub-şərqdə yerləşən, 166 m hündürlüklü təpədir. Təpə buzlaqlardan azaddır.

Təpə Bolqarıstan şəhzadəsi Aleksander Battenberqin (1857–1893) adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Battenberq təpəsi 62°35′43″ c. e. 61°08′31″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Təpə Start təpəsindən 1.8 km şərqdə, Voyteh burnundan 1.8 km cənubda, Penka təpəsindən 2.19 km şimal-qərbdə yerləşmişdir. Bolqarıstan xəritəsinə 2009-cu ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* L.L. Ivanov et al. Antarctica: Livingston Island and Greenwich Island, South Shetland Islands. Scale 1:100000 topographic map. Sofia: Antarctic Place-names Commission of Bulgaria, 2005.
* L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Həmçinin bax
------------

* Cənubi Şetland adaları
* Livinqston adası

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* Battenberg Hill.
**Bulukta çayı** — Rostov vilayəti ərazisindən axan çay. Bulukta çayı Sal çayının sol qolunu təşkil edir. O isə öz növbəsində Azov dənizinə tökülür. Bulukta çayının uzunluğu 29 kilometr təşkil edir. Hövzəsinin sahəsi isə 189 km²-dir. Sal çayının mənsəbinə 750 km qalmış ona tökülür.
Burada nərəkimilər, karp, som və digər balıqlara rast gəlmık mümkündür. Burada həvəskar balıqçılıq inkişaf etmişdir. Çay əsasən yağış, qar və yer altı sularla qidalanır. Bölgəyə xass xüsusiyyətlərdən biri yazda suyunda gur sululuq müşahidə edilir. Bu isə qar sularının əriməsi ilə əlaqədardır. Əsasən kol basmış düzən ərazidən axır.
Çay sistemi: **Butulka** → Sal → Don → Azov dənizi.

Adı
---

«Bulukta» adı monqol dilində olan «buluk» və ya «bulaq» sözlərindən əmələ gəmişdir. Yəni Azəbaycan dilində belə eyni anlamı verir

Axını
-----

Çay öz başlanğıcını Sals-Manıç cərgəsinin şimal hissəsindən götürür. İnzibati cəhətdən Rostov vilayətinin Remontnenski rayonu, Denisovski qəsəbəsi ərazisindən başlayır. İlk əvvəl çay şimal istiqamətdə axır. Novoprivolnı qəsəbəsi qəsəbəsi yaxınlığında şimal-şərqə istiqamətlənir. İki böyük qola bölünərək iki axarla axır. Sal çayına sol istiqamətdən tökülür. Sal çayının mənsəbinə 750 km qalmış ona tökülür. Mənsəb Volnı xutoru yaxınlığında yerləşir.

Mənbə
-----

* Река Булукта — данные государственного водного реестра

İstinadlar
----------

1. ↑  "Булукта в Государственном водном реестре". 2021-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-14.
2. ↑  «*Природа Ростовской области*» — К. З. Яцута, глава Притоки Дона Arxivləşdirilib 2013-03-07 at the Wayback Machine
3. ↑  Атлас автодорог Ростовская область, Москва, Астрель, 2005 год
**Bulteryer** — it cinsi.

Tarixi
------

19-cu əsrin ortalarında Böyük Britaniyada buldoqlar və ağ ingilis teryerləri əsasında yaradılmışdır. İlk standartı 1887-ci ildə qəbul olunmuşdur.

Haqqında
--------

İt döyüşdürülməsində və öküz gəmişdirtməsində istifadə edilir.

Xüsusiyyətləri
--------------

Aydın görünən qalın əzələli, cəld və güclü itdir. Bulteryerin bədən quruluşu ölçüsünə və cinsinə müvafiq maksimum möhkəm olmalıdır. Cidov hündürlüyü 40–45 *sm*, kütləsi təqribən 25 *kq*-dır (cırtdan Burtelyerin müvafiq olaraq – 35,5 *sm*-ədək və 8 *kq*-adək). Başı yumurtavarı, çənəsi iri və güclüdür. Xırda, üçbucaq şəkilli gözləri dərində yerləşir. Tükü qısadır. Rəngi ağ, pələngxallı, üçrəngli, kürəndir; rəngli variantları, adətən, ağ ləkəli olur. Burtelyer cəsarətli və temperamentlidir; ağrıya həssaslığı azdır. Bacarıqla və ciddi tərbiyə olunmalıdır.

Qalereya
--------

* Ağ Bulteryer, əzələli bədəni profildən görünüşüAğ Bulteryer, əzələli bədəni profildən görünüşü
* Ceyms Hinks BulteryerCeyms Hinks Bulteryer
* 1915-ci ildə Bulteryer1915-ci ildə Bulteryer
* Miniatür BulteryerMiniatür Bulteryer
* Xal-xal BulteryerXal-xal Bulteryer
* Ağ BulteryerAğ Bulteryer
* Qırmızı və ağ xallı BulteryerQırmızı və ağ xallı Bulteryer
* Müasir rəngli xallı BulteryerMüasir rəngli xallı Bulteryer

Həmçinin bax
------------

* Bulmastif

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  **Bulteryer**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M.K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V cild. — Səhifələrin sayı: 592. — Səh.: 72. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.

Xarici keçidlər
---------------

* Bulteryer[*ölü keçid*]
* İtlər və onların bacarıqları haqqında məlumatlar Arxivləşdirilib 2012-06-09 at the Wayback Machine
**Tallin körfəzi** (est. Tallinna laht) — Suurupi və Viimsi yarımadaları və Naissaar və Aeqna adaları arasında yerləşir. Finlandiya körfəzinin bir hissəsidir. Körfəzin cənub sahilində Estoniyanın paytaxtı Tallin şəhəridir.

Körfəzin sahəsi təxminən 250 km², ən böyük dərinliyi 90 metrdir (Aeqna və Naissaar adaları arasında). Tallin körfəzi Estoniyanın ən dərin körfəzlərindən biridir. Yarımadalar öz növbəsində Tallin Körfəzini üç hissəyə bölür: Kakumäe körfəzi (Tiskre), Kopli körfəzi, Palyasaare körfəzi və Tallin reydi (körfəzin ən dar nöqtəsi, Palyassaare və Miyduranna arasında).

Körfəzin sahilləri ümumiyyətlə düzənlikdir, qayalı qayalar Rannamiyza, Kakumyae, Kopli yarımadasında və Naissaar adasında mövcuddur.

Ən böyük qumlu çimərliklər Kakumyae, Pelquranna və Piritada yerləşir. Qaya sahilləri Rannamiyza və Tiskre arasında, Kakumyae və Rokka al Mare, Palyasaare və Kopli arasında, Kadriorq, Merivalya və Aeqna adalarında yerləşir.

Dəniz sahili dayaz, dibi əsasən qayalıqdır. 10 metr dərinlik xətti sahildən 0.5-1.0 km məsafədə yerləşir.
Körfəz boyunca bir neçə dayazlıq vardır: Naissaar adasının şərqində Naissaare dayazlığı (dərinliyi 3-4 metr olan yerlərdə), bu bankın şərqində dərinliyi 7.4 metr olan Keskmadal qum dayazlığı, Paljassaarenin şimal-qərbində Vahemadal isə 3.8 metr dərinlyə sahibdir.

Ən məşhur sualtı qayalar: Littegrund, Hülkari və ya Hülqekari və Paljassaare. Kiçik adalar təxminən 2 hektar Pandyu qrupuna daxildir. Püünsi kəndi yaxınlığında yerləşir. Kakumye burnun qarşı tərəfində 1,6 hektar ərazisi olan Liivakari adası vardır.

Pirita çayı və bir axar körfəzə axır, ən məşhurları Tiskre və Mustoja arxlarıdır.

Körfəzdəki suyun səviyyəsi ildə 2 metr dəyişir. Tallinn reydində dalğa hündürlüyü bəzən 4 metrə çatır.

Körfəzdə bir neçə liman (Tallinn Sərnişin Limanı, Muuqa limanı, Pirita limanı və s.) və priçal var. Bunların arasında 2017-ci ilin iyununda açılan Haven Kakumyae yaxt limanı 300-ə qədər gəmi qəbul edir.

Körfəzdəki ilk daimi priçal 17-ci əsrdə inşa edilmişdir. Şimal müharibəsindən sonra liman ətrafında qalalar inşa edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Tallina laht". Eesti Entsüklopeedia. 2018-03-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-24.
2. ↑  "Avati Kakumäel asuv Haveni vaikelaevasadam". Uudised. 22.06.2017. 2018-12-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-24.
**Talıbzadələr** — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.

Soyun tarixi
------------

"Axund uşağı" adlandırılan Talıbzadələr nəsli Borçalı mahalında ziyalılığı, Allah adamı olmaları, maarifçilik fəaliyyətləri ilə tanınmışlar. Yusif Ziyanın babası Axund Süleyman da dövrünün tanınmış alimlərindən və din xadimlərindən olub. K.Talıbzadə nəsil şəcərələri haqqında yazır ki, "Axund Süleyman məşhur xəttat imiş. Sədinin "Gülüstan"ını və bir neçə başqa əsəri öz əli ilə köçürübmüş. Hazırda həmin əsərlər respublika əlyazmaları Institutunda saxlanılır.

Ilk təhsilini atasından alan Mustafa ali dini təhsili Təbrizdə Hacı Səfərli mədrəsəsində bitirib.1871-ci ildə Tiflisə qayıdıb və iki il sonra Şiə Ruhani idarəsində dini komissiya qarşısında imtahan verərək axund rütbəsi alıb. O, həm dini, həm də maarifçilik fəaliyyəti ilə məşğul olub, şəriət dərsliyi yazıb. M.F.Axundov və Əhməd Hüseynzadə (Əli bəy Hüseynzadənin babası – Ə.Ç.) kimi ziyalılarla ünsiyyəti olub. Axund Mustafa Zaqafqaziya Şeyxülislamının müavini və Qafqaz vilayətinin baş qazisi vəzifələrinə qədər yüksəlib.

Axund Mustafa 1874-cü il martın 1-də Tiflis-Kutaisi Şiə Quberniya məclisinə üzv seçilir, bu illərdə əsasən maarif məsələləri ilə məşğul olur, məktəb və dərsliklərin yaradılması işinə nəzarət edirdi.

Soyun tanınmış nümayəndələri
----------------------------

* Axund Mustafa Talıbzadə
* Yusif Ziya Talıbzadə
* Abdulla Şaiq
* Kamal Talıbzadə

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Soylarla əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Hüseyin Bodaninski** (d. 1 dekabr 1877, Simferopol Rusiya imperiyası – v. 17 aprel 1938, SSRİ) — Krım Tatarı əsilli tarixçi, arxealoq, etnoqraf, incəsənət xadimi və siyasi aktivist. Bağçasaray şəhərindəki Krım xan sarayı muzeyinin ilk direktoru.

Həyatı
------

Hüseyin Bodaninski 1 dekabr 1877-ci ildə Rusiya imperiyasının Simferopol bölgəsindəki Badana kəndində anadan olmuşdur. 
1888-ci ildə dövlət məktəbini bitirmiş, 1888-1895-ci illərdə Simferopoldakı Tatar müəllim məktəbində, 1895–1905-ci illərdə Moskvadakı Stroqanov məktəbində oxumuşdur. Stroqanov məktəbini bitirdikdən sonra 1907-ci ilə kimi Simferopol Ticarət məktəbində qrafika müəllimliyi etmişdir. 1907-ci ildən sonra Stranqov məktəbinin müdiri kimi işləmişdir. 1911–1917-ci illərdə Sankt-Peterburqda dekorativ işləmişdir.

Stalin repressiyasının qurbanı olub və 1938-ci ildə güllələnmişdir.

Fəaliyyəti
----------

1916-cı ildə Krıma qayıdaraq, 31 martda Rusiyadakı İncəsənət və Qədimliyin qorunması üçün Petroqrad Cəmiyyətinin Bağçasaray şöbəsini (dairəsini) yaratdı. Şöbənin üzvləri də Tatar tarix və Sənət muzeyini yaratdılar. 
Bodaninski 1925-ci ilin yayında etnoqrafik ekspedisiyasında iştirak etmişdir. Hazırladığı "Alim" (1926) filminin çəkilişində məsləhətçi işində rejissor Corc Tasin idi.

1937-ci il repressiyaları Krım mədəniyyətinin görkəmli siması Hüseyin Bodaninskidən də yan keçmir. 17 aprel 1938-ci ildə NKVD işçiləri tərəfindən güllələnərək öldürülmüşdür. 
Siyahıdakı digər edam adları arasında yazıçı Həsən Səbri Ayvazov, Yaqub Ablyamitov, Yaqub Əzizov, yazıçı Ömər İpçi, yazıçı, alim və müəllim Osman Nuru Ağçoraqlı, Ramazan Aleksandroviç, Yəhya Bayraşevski, yazıçı Cəfər Qafarov, Əbdülkərim Cəmaləddinov, Süleyman İdrisov, İbrahim İsmayılov, şair və müəllim Abdullah Abileviç Lətifzadə, Fəvzi Müsanif, jurnalist və teatrşünas Mahmud Nədim, Əbdürrahim Səmədinov, yazıçı İlyas Tərxan, Səyidcəlil Hattatov, Bilal Çağırış kimi bir çox tanınmış Krım tatarları da vardı.
Bağçasarayda yerləşən Krım xan muzeyində 2013-cü ildən baş tutan və "Hüseyin Bodaninskinin xatirəsinə elmi oxunuşlar" başlığı altında müntəzəm konfranslar şəklində təşkil olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ОСНОВАТЕЛЬ БАХЧИСАРАЙСКОГО ДВОРЦА - МУЗЕЯ УСЕИН БОДАНИНСКИЙ. ОН МЕЧТАЛ ПРЕВРАТИТЬ БАХЧИСАРАЙ В ГОРОД-МУЗЕЙ. РАССТРЕЛЯН, НЕ РЕАБИЛИТИРОВАН". liveinternet.ru. 11 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 fevral 2014.
2. ↑  "Kırım Tatar Entelektüellerinden 38'i Stalin'in Emriyle Vuruldu". sorgulamazamani.com. 11 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Расстрелы крымско-татарской интеллигенции". antisovetsky.livejournal.com. 25 may 2018. 26 may 2018 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  "17 aprel 1938-ci il tarixli edam". ru.krymr.com. 20 aprel 2015. 11 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
Miçiqan ştatının Ypsilanti şəhərindəki "tarixi rayon" küçə nişanı
**Tarixi ərazi** və ya miras bölgəsi, tarixi və ya memarlıq səbəbiylə dəyərli sayılan köhnə tikililərin olduğu şəhərin bir hissəsidir. Tarixi rayonlar şəhərin mərkəzi ola da bilər, olmaya da bilər. Tarixi ərazilər ticarət rayonları, inzibati rayon və ya sənət rayonları ilə əlaqəli ola bilər və ya bunların hamısından ayrı ola bilərlər.

Kanada
------

Kanadada bu cür rayonlara "miras qoruma bölgələri" və ya "miras qorunma bölgələri" deyilir və əyalət qanunvericiliyi ilə tənzimlənir.

Amerika Birləşmiş Ştatları
--------------------------

Amerika Birləşmiş Ştatlarının bir çox yurisdiksiyasında təyin edilmiş tarixi rayonları müəyyən edən və qoruyan xüsusi qanunvericilik var.

Birləşmiş Krallıq
-----------------

"Tarixi rayon" termini Birləşmiş Krallıqda istifadə edilmir. Ekvivalent şəhər əraziləri Qoruma Sahələri kimi tanınır.

İran
----

İran İrs və Turizm Təşkilatı dəyərli tarixi abidələri və ərazilərinə görə bir neçə şəhər seçmişdir. Baft-e Tarixi (fars dilində: بافت تاریخی və ya tarixi toxuması) bu bölgələrin adlandırıldığı bir addır. Nayin, İsfahan və Yəzd tarixi rayonları olan İran şəhərlərinə nümunədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "New York City Designation Process" (İngilis). hdc.org. 2019-03-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
2. ↑  ""Historic Preservation Overlay Zone (HPOZ)"" (İngilis). www.laconservancy.org. 2019-02-19 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Historic Preservation District and Historic Landmark Overlay District" (İngilis). www.okc.gov. 29 may 2003 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  "Sustainable Development and Construction Current Planning - Historic Preservation" (İngilis). www.dallascityhall.com. 19 may 2007 tarixində arxivləşdirilib.
5. ↑  "LANDMARKS COMMISSION" (İngilis). www.boston.gov. 2019-01-08 tarixində arxivləşdirilib.
**Nizamdin Ependi** (23 aprel 1991) Çin Birinci Liqasında "Heylonqcan Buz Şəhəri FK" komandasında oynayan Uyğur — Çinli futbolçudur.

Klub karyerası
--------------

Nizamdin Sincan Universitetinin hüquq fakültəsinin məzunudur. Çin Birinci Liqasında "Ney Monqol Conqyu FK" ilə bi rsınaqda müsbət təsir bağışladıqdan sonra 2016-cı ildə 25 yaşında ilk peşəkar müqaviləsini imzaladı. 12 mart 2017-ci ildə "Qingdao Conon FK"-ya qarşı səfərdə 1–0 məğlubiyyət zamanı böyük debüt etdi. İlk böyük qolunu 12 mart 2016-cı ildə 2016 Çin FA Kubokunun ikinci turunda üçüncü dərəcəli klub olan "Meiksian Teçand" üzərində səfərdə 1–0 qalibiyyətdə vurdu. Nizamdin ilk liqa qolunu 25 iyun 2016-cı ildə "Şenjen FK"-ya qarşı 3: 0 hesablı qalibiyyətdə vurdu. Nizamdin "Ney Monqol Conqyu FK"-da iki mövsüm oynadı və 59 oyunda dörd qol vurdu.

Nizamdin 28 fevral 2018-ci il tarixində Çin Super Liqasına yeni gələn "Pekin Renhe FK"-ya transfer olundu. 10 mart 2018-ci ildə klubun ilk oyununu "Tiancin Kuancian FK"-ya qarşı 2–1 hesablı qələbə ilə etdi və 84-cü dəqiqədə Cao Yonqcinqin əvəzinə oyuna daxil oldu.

Karyera statistikası
--------------------

*31 December 2020 tarixində yenilənib*.

İştirak, qollar, klub, mövsüm və rəqabət| Klub | Mövsüm | Liqa | Ölkə Kuboku | Qitə | Digər | Ümumi |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Bölmə | İştirak | Qol sayı | İştirak | Qol sayı | İştirak | Qol sayı | İştirak | Qol sayı | İştirak | Qol sayı |
| "Ney Monqol Conqyu" | 2016 | Çin Birinci Liqası | 27 | 2 | 2 | 1 | - | - | 29 | 3 |
| 2017 | 27 | 1 | 3 | 0 | - | - | 30 | 1 |
| **Ümumi** | 54 | 3 | 5 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 59 | 4 |
| "Pekin Renhe" | 2018 | Çin Suoer Liqası | 17 | 0 | 2 | 0 | - | - | 19 | 0 |
| 2019 | 24 | 0 | 2 | 0 | - | - | 26 | 0 |
| 2020 | Çin Birinci Liqası | 14 | 1 | - | - | 2  | 0 | 16 | 1 |
| **Ümumi** | 55 | 1 | 4 | 0 | 0 | 0 | 2 | 0 | 61 | 0 |
| Karyera cəmi | 109 | 4 | 9 | 1 | 0 | 0 | 2 | 0 | 120 | 5 |

Xarici keçidlər
---------------

* *Soccerway.com* saytında profili (ing.)


1. ↑  Nizamdin Ependi // FBref.com (çd.).
2. ↑  "尼扎木丁". sodasoccer (çin). 2018-11-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-14.

1. ↑  Appearances in China League One relegation play-offs
| 1848-1849-cu illərinqilabları |
| --- |
| Fransa |
| Avstriya imperiyası: |
|    Avstriya |
|     Macarıstan |
|    Çexiya |
|    Xorvatiya |
|    Voevodina |
|    Transilvaniya |
|    Slovakiya |
|    Qalisiya |
|    Sloveniya |
|    Dalmasiya və İstriya |
|    Lombardiya və Venesiya |
| Almaniya |
|    Cənubi Prussiya |
| İtaliya dövlətləri: |
|    Siciliya |
|    Neapol krallığı |
|    Papa vilayəti |
|    Toskana |
|    Pyemont |
| Polşa |
| Valaxiya və Moldoviya |
| Braziliya |

**1848-1849-cu illər Avstriya inqilabı** — Avstriya imperiyasında baş vermiş burjua-demokratik inqilab, 1848-ci il inqilablarından biri.

Tarixi
------

Avstriyada da inqilab Fransada baş verən inqilabının təsiri altında baş verdi. Avstriya hakim dairələri mətbuata Fransada baş verənlər haqqında bir kəlmə belə qeyd etməmək üçün qadağalar qoysa da, artıq mart ayının 3-də aşağı landtaqların tələbləri meydana çıxdı. Bu tələblərdə senzuranın ləğvi, təmsilçiliyin artırılması, landtaqların hüquqlarının genişləndirilməsi əks olunmuşdu. Mart ayının 13-də isə Vyanada baş verən üsyan nəticəsində, mart ayının 14-də Klemens Metternix hakimiyyətdən devrildi. Mart ayının 15-də isə Macarıstanda Buda və Peşt şəhərlərində üsyanların baş qaldırması ilə inqilab qalibiyyət çaldı.

Ədəbiyyat
---------

* Авербух Р. А. Революция в Австрии (1848—1849 гг.). М. 1970.