**Palyaçolar** (it. Pagliacci) — şəxsi libretto əsasında italyan bəstəkarı Rucero Leonkavallo tərəfindən bəstələnmiş, iki pərdəli proloqlu opera. İlk premyerası 22 may, 1892 ci ildə Milanda oynanılmışdır. Operanın "Recitar/Vesti la giubba" ("Çıxış vaxtıdır/qiyafətləri geyinmək vaxtıdır") ariyası opera aləmində çox məşhurdur.

Bəstəkar dediyi kimi uşaqlıq təsuratları əsasında bu operanı Pyetro Maskanyinin məzmunca nisbətən oxşar "Kənd saatı" operasından həvəslənərək yazmışdır. 
Digər bir fikirə görə operanın süjeti 1887 ci ildə Parisdə görmüş olduğu Katyulya Mendesin pyesi əsasında oynalınan tamaşadan götürülmüşdür.

Əhvalat İtaliyanın cənubunda, 1865-1870 ci illərdə Montalto kəndində "Müqəddəs Məryəmin göylərə çəkilməsi" günü (15 avqust) baş verir.

### Proloq:

Qəflətən orkestrin çıxışının ortasında komediyanın personajı kloun rolunu oynayan Tanino bağlı pərdə önünə çıxaraq tamaşaçılara müraciət edərək operanın yaranma tarixçəsindən danışaraq, müəllifin məqsədinin həyatın özünü göstərmək olmuş olduğunu ərz edir.

I pərdə
-------

Kəndə hoqqabaz artistlər təşrif buyururlar. Kəndlilər onları sevinclə qarşılayırlar. Hoqqabazların başçısı Kanio və onun arvadı Nedda furqonda, Tonio və Beppo isə piyada yol gedirlər. Kanio elan edir ki, axşam tamaşa olacaq. Arzu edənlər bu şən tamaşaya baxa bilərlər. Tamaşada axmaq və sərsəm rolunda çıxış edən təlxək Tonio Neddeye biganə deyil.

Kənd əhli mütrüfləri uğur üçün içkiyə dəvət edirlər. Beppe və Kanio məmnuniyyətlə razılıq verirlər. Tonio getmək istəmir. Kəndlinin biri kobudcasına zarafat edir: o, yəqin Neddeni ərinin əlindən almaq istəyir. Kanio bu zarafata gülmsəsə də sonradan pərt olur: onun üçün səhnədə məshərəyə qoyub gülmək başqa, həyatda isə bir başqadır. O, onun arvadına tamah salanı bağışlamaz!
Nəhayət mütrüflər içki içməyə yola düşürlər. Tonio bu zaman Neddaya eşqini elan edir. Lakin Nedda gülərək onu qamçı ilə vurur. Neddia ona qarşı özünü ciddi aparır. Tonio Neddanın yanına gələn bir gənc kəndlinin necə nəvazişli öpüşlərlə qarşılandığını görür, öz ərini sevmədiyini etiraf edərkən eşidir. Tonio qisas almaq üçün bunu tez Kanioya xəbər verir. Kanio Neddanı məşuquna dediyi "Bu gecə həmişəlik sənin olacağam" sözlərini öz qulaqları ilə eşidir.

Bunu eşidən Kanio Silvionun üstünə atılır, lakin o aradan çıxa bilir. Amma onun kim olduğunu Kanio görə bilmir. Bundan qəzəblənən Kanio arvadının üstünə bıçaq çəkir. Beppo onun əlindən bıçağı alır. Bu zaman tamaşaya az qalır... geyinmək vaxtıdır. Kanio təklikdə qalır. O, ümidsizlik içindədir: oynamaq lazımdır...

II pərdə
--------

Zurna barabanlar tamaşaya çağırır. 
Kolombiana məşuqunu gözləyir. Evə yaxınlaşan Arlekin sevgi serenadasını oxuyur. Kolombina onu pəncərədən evə buraxır. Onlar gecə ikən qaçmağa hazırlaşırlar. Evə qayıdan Kanio "Bu gecə mən həməşəlik sənin olacağam" sözlərini eşidir. Kanio həqiqi ehtiras və qısqanclığını gizlədə bilmir. O, artıq səhnədəki rolunu deyil həyatdakı rolunu oynayır. Qısqanc Kanio Neddanı bıçaqlayır. Ölüm ayağında Nedda məşuqu Silvionu çağırır. Gənc kəndli səhnəyə atılır. Kanio onu da öldürür. Tonio elan edir: "Komediya bitdi" (it. La comedia è finita!)

  


| it. "No! Pagliaccio non son!" ("Yox, mən payaç deyiləm!") |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| 
**italyanca**
No! Pagliaccio non son!
Se il viso è pallido
è di vergogna,
e smania di vendetta!
L’uom riprende i suoi diritti,
e’l cor che sanguina
vuol sangue a lavar l’onta,
o maledetta!

No. Pagliaccio non son!
Son quei che stolido ti raccolse
orfanella in su la via
quasi morta di fame,
e un nome offriati
e un amor
ch’era febbre e follia!

*Gruppi di donne*
Comare, mi fa piangere!
Par vera questa scena!

*Un gruppo di uomini*
Zitte laggìu.
Che diamine!

*Silvio (a parte)*
Io mi ritengo appena!

Sperai, tanto il delirio
accecato m’aveva,
se non amor, pietà… mercé!
Ed ogni sacrifizio
al cor, lieto, imponeva,
e fidente credea
più che in Dio stesso, in te!

Ma il vizio alberga sol
ne l’alma tua negletta:
tu viscere non hai…
Sol legge è'l senso a te:
va, non merti il mio duol,
o meretrice abbietta,
vo' ne lo sprezzo mio
schiacciarti sotto i piè!

*La folla (entusiasta)*
Bravo!…

*Nedda (fredda ma seria)*
Ebben, se mi giudichi
di te indegna,
mi scaccia in questo istante.

Ah! ah! di meglio chiedere
non puoi che correr tosto
al caro amante.
Sei furba!
No, per Dio, tu resterai
e il nome del tuo ganzo
mi dirai.
 | 
*(azərbaycanca, hərfi tərcümə)*
Yox, mən payaç deyiləm! 
Mənim üzüm solmuşsa,
bu rüsvayçılıqdandır.
bu qisas hərisliyindəndir!
Kişinin ləyaqətini qorumaq haqqı var!
Qanamış ürəyim qisasa susamış.
Ancaq qan yuyar ləkəmi,
Lənətə gələsən qadın!

Yox, mən payaç deyiləm!
Mən axmaq, aldım bu
qarnıac kimsəsizi 
küçənin pəncəsindən
Mən axmaq, sənə pak adımı 
və eşqimi verdim 
Ehtiras və arzularımı!

*Xor (kənd qadınları, onlar hələ anlamırlar ki, olanlar — tamaşa deyil)*
Zavallı!
Onun hekayəsi həyatdandır!

*Xor (kənd kişiləri, onlar hələ anlamırlar ki, bu tamaşa deyil, həqiqi faciədir)*
Susunuz siz axmaqlar,
Tanrı xatirinə!

Silvio (ətrafa)
Özümü ələ almağa taqətim yoxdur!

Öz kor olmuş sadəlövhlüyümlə
güman edirdim ki,
eşq olmasa da, heç olmasa alicənablığıma...
Xəyanət etməzsən, etdiyim yaxşılıqları yerə vurmazsan,
Buna görə sənə tanrıdanda artıq inanırdım!

Nəyinki pislik və günah
ölmüş canında varmış:
sənə duyğum qalmadı...
Sənə heyvan ehtirası hakimdir:
Dəf ol! Sən mənim əzablarıma layiq deyilsən!
Sən çirkin fahişəni!
Səni əzmək istəyirəm!
Kütlə (ruh yüksəkliyi ilə, hələ də anlamır ki, bu bir faciədir komediya deyil)
Bravo!

Nedda (ciddi və təmkinlə)
Necə istəyirsən. Layiq bilmirsənsə
dərhal burax məni!
Ha-Ha! Sənə elə bu lazımdır!
Səni qovum bir baş
qiymətli məşuqunun qucağına!
Necə də ağıllısan!
Amma yox, qalacaqsan burada mənimlə
Deyəcəksən mənə adını
Sənin aşnanın.

  |

 |


1. ↑  Archivio Storico Ricordi. 1808.