**Mtsxeta-Mtianeti diyarı** (*gürc.* მცხეთა-მთიანეთის მხარე), Gürcüstanın doqquz diyarından (gürcücə: მხარე) biri. İnzibati mərkəzi Gürcüstanın qədim paytaxtı olan Mtsxeta şəhəridir. Ölkə Rusiya ilə həmsərhəddir və bir neçə gürcü tarixi bölgələrini əhatə edir: Ertso-Tianeti, Mtiuleti, Xevi, Xevsureti, Pşaviya və Daxili Kartli. Mtsxeta-Mtianetinin bir hissəsi hal-hazırda separatçı Cənubi Osetiya qüvvələrinin işğalı altındadır.

İnzibati-ərazi bölgüsü
----------------------

Mtsxeta-Mtianeti rəsmi olaraq beş bələdiyyədən ibarətdir:

* Duşeti bələdiyyəsi
* Kazbegi bələdiyyəsi
* Mtsxeta bələdiyyəsi
* Tianeti bələdiyyəsi
* Axalqori bələdiyyəsi — hal-hazırda tanınmamış Cənubi Osetiya respublikasının işğalı altındadır.

Coğrafiyası
-----------

Qafqaz dağları ölkəni iki yerə bölür. Daha kiçik olan şimal hissəsində Kazbegi və qismən Duşeti bələdiyyəsi yerləşir, qalan bələdiyyələr isə cənubdadır.

Tarixi
------

1801-ci ildə Rusiya imperiyasının tərkibinə girməkdən əvvəl Mtsxeta-Mtianetinin ərazisi Kartli-Kaxeti çarlığının bir hissəsi olmuşdur. Çar dövründə 1840–1846 ildə Gürcüstan-İmeretiya quberniyası, sonradan isə Qutayıs və Tiflis quberniyaları arasında bölünmüşdür.

Siyasi vəziyyəti
----------------

1990-cı illərin əvvəlində Cənubi Osetiya münaqişəsi nəticəsində Axalqori bələdiyyəsinin qərb hissəsi separatçı qüvvələr tərəfindən işğal altına düşmüşdür, lakin bələdiyyə mərkəzi faktiki olaraq Gürcüstanın nəzarəti altında idi. 2008-ci il Rusiya-Gürcüstan müharibəsi nəticəsində Axalqori bələdiyyəsi bütövlüklə işğalçı qüvvələr tərəfindən zəbt olunmuş, əhalinin 80%-inə qədər insan məcburi köçkün kimi Gürcüstanın digər bölgələrinə üz tutmuşdur.

Əhalisi
-------

2002-ci ildə Mtsxeta-Mtianetidə (Gürcüstanın nəzarət etdiyi ərazidə) 125.443 nəfər yaşamışdır. 2008-ci ilin əvvəlində qiymətləndirməyə görə bu rəqəm 118.100 nəfərə, 2009-cu ildə isə (Axalqori bələdiyyəsi çıxmaqla) 97.600 nəfərə enmişdir.

2014-cü ildə Gürcüstan əhalisinin rəsmi siyahıyaalmasına görə diyarın əhalisi 94.573 nəfər. Mtsxeta-Mtianetinin əhalisi əksərən gürcülərdən (94.573 nəf. 94,5%), o cümlədən onların azsaylı subetnik qrupları olan pşavlar, moxevlər və xevsurlardan ibarətdir. Osetinlər (1.327 nəf. 1,4%) Kazbegi bələdiyyəsinin qərb hissəsində (Truso keçidində) və Tiflisin yaxınlığındakı Mtsxeta bələdiyyəsində yaşayırlar. Mtsxetada həmçinin nisbətən çoxsaylı azərbaycanlı (2.316 nəf. 2,4%) icması da yaşayır. Digər etnik qrupların sayı (ruslar, ermənilər və s.) min nəfəri ötmür.

* Arqun vadisiArqun vadisi
* Bagineti dağından Mtsxetanın və Svetitsxoveli məbədinin mənzərəsiBagineti dağından Mtsxetanın və Svetitsxoveli məbədinin mənzərəsi
* Muxrani dərəsində Ksani qalasıMuxrani dərəsində Ksani qalası
* Qudaurinin ətrafı, Qudi keçidiQudaurinin ətrafı, Qudi keçidi
* "Nataxtari" pivə zavodu"Nataxtari" pivə zavodu
* Şatili kəndiŞatili kəndi

İstinadlar
----------

1. ↑  2003–2008-ci illərdə Gürcüstan əhalisinin Gürcüstan Respublikası İqtisadi inkisaf Nazirliyi statistika departamentinin qiymətləndirməsi (ingiliscə)[*ölü keçid*]
2. ↑  "Ethnic composition of Georgia 2014". 2018-11-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-26.

| ⛭Gürcüstan Gürcüstanın inzibati bölgüsü |
| --- |
| Muxtar respublikalar | 
* Abxaziya1
* Acarıstan

 | Gürcüstanın regionları |
| Regionlar | 
* Quriya
* İmereti
* Kaxeti
* Kvemo-Kartli
* Msxeta-Mtianeti
* Raça-Leçxumi və Aşağı Svaneti
* Sameqrelo-Yuxarı Svaneti
* Samtsxe-Cavaxeti
* Şida Kartli

 |
| Xüsusi statuslu şəhər | 
* Tbilisi (paytaxt)

 |
| Digər | 
* Cənubi Osetiya1

 |
| 1 *De-fakto* müstəqil (bax: Abxaziya, Cənubi Osetiya) |