recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Şimali Amerikanın yerli xalqlarının uzun evləri** — Şimali Amerikanın müxtəlif yerlərində yerli Amerika və Birinci millətlər xalqları tərəfindən tikilmiş uzun evlər. Bəzən icma yığıncaqları üçün ayrıca uzun evlər tikilirdi.

Şimal-qərb sahilində
--------------------

Şimali Amerikanın Sakit okean sahilinin şimal-qərbindəki yerli xalqlar da uzun ev forması tikmişdilər. Onlarınki odunlar və ya parçalanmış odun çərçivəsi ilə tikilmiş, parçalanmış odunlar və bəzən əlavə qabıq örtüyü ilə örtülmüşdür. Nəhəng tuya üstünlük verilən taxta idi. Varlılar fövqəladə böyük uzun evlər tikmişdilər.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. ↑  Suttle & Lane (1990), p. 491

### Ədəbiyyat

* *Suttles, Wayne P.; Lane, Barbara.* South Coakjn // Sturtevant, William C. (redaktor). Handbook of North American Indians. 7. Northwest coast. Washington: Smithsonian Institution. 1990-08-20. 491. ISBN 0-16-020390-2.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* 

* Cappel, Constance. *The Smallpox Genocide of the Odawa Tribe at L'Arbre Croche, 1763: The History of a Native American People,* The Edwin Mellon Press, 2007.

Xarici keçidlər
---------------

* Virtual Museum of Canada, The St. Lawrence Iroquoians — Virtual exhibit that includes information on Iroquoian longhouse layout and architecture
**Vladimirovskoe** (*adıq* Владимировскэр) — Adıge Respublikasının Qiaqin rayonunda kənd. Kənd Kelermesskoe inzibati mərkəzinə tabedir.

Coğrafiyası
-----------

Qiaqin rayonunun cənub hissəsində, Ulka çayının sağ sahilində yerləşir. Kelermesskoe kənd yaşayış məntəqəsinin mərkəzindən 5 km cənub-şərqdə, rayon mərkəzi Qiaqin şəhərindən 15 km cənub-şərqdə və Maykop şəhərindən 23 km şimal-şərqdə yerləşir.

Kəndin sahəsi 0,69 km2-dir ki, bu da kənd yaşayış məntəqəsi ərazisinin 0,51%-ni təşkil edir.

Kənd Zəkuban maili düzənliyində, düzənlikdən dağətəyi zonaya keçiddə yerləşir. Kəndin orta hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 208 metr yüksəklikdədir. Ərazinin relyefi cənub-qərbdən şimal-şərqə doğru meyilli olub və təpəli və dalğalı yüksəklikləri ilə diqqəti cəlb edir. Çay dərələri ilə ərazi kəsilib. Kənd ərazisində ən yüksək nöqtə dəniz səviyyəsindən 208 metrdir.

Hidroqrafik şəbəkə əsasən kəndin şərqindən axan Ulka çayı və onun sağ qolu Malaya Ulka ilə təmsil olunur. Çay vadilərini sıx qarışıq meşələr tutur. Kəndin girəcəyində böyük su anbarı var.

İqlimi mülayim kontinentaldı. Orta illik hava temperaturu müsbətdir və + 11,5 ° C-dir. İyulda orta aylıq hava temperaturu + 23,0 ° C-ə çatır. Yanvarda orta aylıq temperatur 0 ° C-dir. Orta illik yağıntı 750 mm-dir. Yağıntıların çoxu may-iyul ayları arasında düşür.

Tarixi
------

Kənd 1924-cü ildə salınmışdır.

Əhalisi
-------

Kənd əhalisi azdır. 2017-ci ilin siyahıya alınmasına görə əhalinin sayı 80 nəfər olmuşdir. 2020-ci ilin məlumatına əsasən isə kənddə 91 nəfər əhali yaşayır. Əhalinin sıxılığı 133.33 nəf./km2. Kənd əhalisinin 89 %-ni ruslar təşkil edir. Adıqlar 6,4 %-dır. Kişilərin sayı— 36 nəfər.(46,2 %). Qadınların sayı isə — 42 nəfərdir. (53,8 %). Əhali dini baxışlarına görə şərqi ortodoks xristianlıq qoluna daxildir.

Təsərrüfatı
-----------

Əsas sosial infrastruktur obyektləri Kelermesskaya kənd qəsəbəsinin mərkəzində yerləşir. Kənd qəsəbəsinin başçısı Fatev Sergey Alekeviçdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  *Берсиров Б.М.* "Русско-адыгейский словарь". Министерство образования и науки Республики Адыгея. 2017-07-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-05.
3. ↑  "Общие сведения о муниципальном образовании «Келермесское сельское поселение»". 2018-10-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-28.
4. ↑  Численность постоянного населения по МО и населенным пунктам Республики Адыгея по состоянию на 1 января 2020 года. Дата обращения: 4 апреля 2020.
**Xose Mariya Pino Suarez** (*isp.* José María Pino Suárez; 8 sentyabr 1869, Tenosike[d] – 22 fevral 1913, Mexiko) — Meksika siyasətçisi, dövlət xadimi, inqilabçısı, hüquqşünası, şairi və jurnalisti, 1911–1913-cü illərdə Meksika Vitse-prezidenti.

Həyatı
------

Xose Mariya Pino Suarez 1869-cu ildə Tenosike şəhərində anadan olmuşdur. O, Fransisko İqnasio Maderoya qoşulmuş və Maderonun Syudad-Xuaresdə rəhbərlik etdiyi müvəqqəti hökumətdə ədliyyə naziri olmuşdur. Yukatan qubernatoru kimi xidmət etmiş, sonra Meksika Vitse-prezidenti olmuşdur. 1913-cü ildə Mexikoda baş tutan hərbi çevrilişdə Meksika Prezidenti Fransisko İqnasio Madero ilə birlikdə öldürülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "José María Pino Suárez - Detalle del autor - Enciclopedia de la Literatura en México - FLM - CONACULTA". www.elem.mx. 2022-01-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-08.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Tadeusz Łepkowski: Historia Meksyku. Wrocław: Ossolineum, 1986 (pol.)

Xarici keçidlər
---------------

* José María Pino Suárez Arxiv surəti 7 avqust 2017 tarixindən Wayback Machine saytında  (isp.)
**Mezoçaxır turşusu**- çaxır turşusunun izomeridir.

Xassələri
---------

Mezoçaxır turşusu başqa çaxır turşularından da sabit turşudur. Bir molekul su ilə kristallaşır, susuz turşu halında 140C-də əriyir.
Mezoçaxır turşusu üzüm turşusu kimi optik qeyri-fəaldır, ancaq ondan fərqli olaraq sağ və sol antipodlara ayrıla ilmir.
d-çaxır turşusu təbiətdə rast gəlir və praktiki cəhətdən maxır turşularının ən əhəmiyyatlisidir. Bu turşu üzümdə və maxıra rast gəlir. Maxır hazırlanan qablarda spirtin miqdarının artması nəticəsində d-maxır turşusu turş kalium duzu şəklində KOOC-CHOH-CHOH-COOH kalium-hidroartarat və ya maxır daşı çökür. Bu duza mineral turşularla təsir etdikdə d-maxır turşusunu almaq olar, d-çaxır turşusu 1700C-də əriyir, suda cə spirtdə yaxşı həll olur. polyarizasiya olunmuş işıq müstəvisini sağa fırladır. Qatılığından asılı olaraq məhlulda onun fırlatma dərəcəsi dəyişir. Maxır turşusu limonada qatılır, boyaqçılıq işlərində ə başqa yerlərdə işlənir. Onun turş kalium duzu – maxır daşı suda həll olmur, buna görə də kalium ionunu təyin etmək analitik kimyada işlədilir.
d-maxır turşusunun ikiqat qaışıq duzları (Na, K duzu və ya Na NH4 duzu kimi) seqnet duzu adlanır. Bunlar suda həll olur və yaxşı kristallaşır.
Ağır metallar seqnet duzu ilə kompleks duzar əmələ gətirir.seqnet duzu KOOC-CHOH-CHOH-COONaH2O felinq mayesi hazırlamaq üçün işlənir. Bu məqsədlə iki məhlul hazırlanıryırlar. Bunlardan biri 34,6q mis-sulfat ilə bir litr suda, ikincisi 173q seqnet duzu ilə 60q natrium hidroksidin bir litr suda məhlulu olur. bu iki məhlulun bərabər həcmini qarışdırdıqda tünd abı rəngli şəffaf maye alınır. Buna felinq mayesi deyilir. (burada qələvi ilə mis kuporosu Cu(OH)2)çöküntü əməmlə gətirmir. Felinq mayesiniə reduksiyaedici maddələrlə təsir etdikdə mis-1-oksid qarışığının çöküntüsü alınır. Bu çüküntü vasitəsilə maddənin reduksiya qabiliyyəti təyin edilir. Felinq mayesi xüsusən şəkərlərin öyrənilməsi üçün əhəmiyyətlidir.
d-çaxır turşusunun duzlarından kaliummantimoniltararat KOOC-CHOH-CHOH-COO (SbO) boyaqçılıq işlərində və qusdurmaq məqsədilə ilə təbabətdə işlənir.
1-çaxır turşusu – sağ çaxır turşusundan yalnız fırlatma istiqaməti ilə (sola fırlatma) fərlənən bu çaxır turşusu, üzüm turşusunu mexaniki, bioloji və kimyəvi üsullarla parçalamaq yolu ilə ondan alına bilər.

Alınması
--------

Mezoçaxır turşusunun malein turşusunu oksidləşdirdikdə alınır. Bundan başqa çaxır turşularından da onların məhlulunu qələvilərlə qaynatdıqda mezoçaxır turşusu alına bilir.

Mənbə
-----

* M. Mövsümzadə, P. Qurbanov "Üzvi kimya", 1983.
**Dovşan Peter** (ing. — Peter Rabbit) — əsas qəhrəman eyni adlı personaj olan 2018-ci il istehsalı olan 3D animasiya-komediya filmidir.

Mövzu
-----

Dovşan Peter 3 bacısı və kuzeni Berjamin ilə birlikdə yaşayır. Günlərini Mkqreqorun bağından meyvə-tərəvəz oğuramaqla keçirirlər. Qalan vaxtlarını isə yaxınlıqda yaşayan, dovşanların və təbiətin şəkillərini çəkən Bi ilə keçirirlər. Peterin atası Mkqreqor tərəfindən öldürüldükdən və anası öldükdən sonra Bi dovşanlara analıq etməyi öz üzərinə götürür. Bir gün Peteri tutmaq istəyən Mkqreqor ürək tutmasından ölür. Dovşan Peter isə iddia edir ki, Mkqriqoru o öldürüb. Mkqreqor öləndən sonra Peter bütün heyvanları evə dəvət edir və heyvanlar evi ələ keçirir.

Bu sırada Mkqriqorun gərgin, idarə etəyi sevən Londonda yaşayan böyük qardaşı oğlu Tomas oyuncaq firmasında işləyir və müdir köməkçisi vəzifəsinə yüksələcəyini gözləyir. İşə o qədər bağlıdır ki, əmisinin ölümünü soyuqqanlılıqla qəbullanır. Müdir köməkçisi vəzifəsi isə onun yox, müdir qohumunun təyin olunduğunu eşidəndə özünü itirir və ətrafı dağıtmağa başlayır. Buna görə də işdən qovulur. Tomas öyrənir ki, əmisinin mülkü ona miras qalır. O qərar verir ki, bu mülkü dəyərləndirməklə öz oyuncaq mağazasını aça bilər. Buna görə də Binin etirazlarına rəğmən heyvanları bağçadan uzaq tutmaq üçün çəpəri yüksəltdi. Peter və Benjamin bağçaya tərəvəz oğurlamaq üçün bağçaya girəndə Benjamini tutur və onu suya boğmaz istəyir. Amma Petergil onu qurtarır.

Tomas və Bi aşiq olurlar. Bununla belə Tomas və Peter bir-birlərinə "müharibə" elan edirlər. Tomas dovşanlar üçün partlayıcı tələlər qurur.

Aktyorlar və obrazlar
---------------------
**NGC 7193**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Peqas bürcü istiqamətində yerləşir. **\*Grp** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Con Herşel tərəfindən 1825-ci ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS[*ölü keçid*]
* 

* WikiSky-da NGC 7193: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 7169 |
NGC 7170 |
NGC 7171 |
NGC 7172 |
NGC 7173 |
NGC 7174 |
NGC 7175 |
NGC 7176 |
NGC 7177 |
NGC 7178 |
NGC 7179 |
NGC 7180 |
NGC 7181 |
NGC 7182 |
NGC 7183 |
NGC 7184 |
NGC 7185 |
NGC 7186 |
NGC 7187 |
NGC 7188 |
NGC 7189 |
NGC 7190 |
NGC 7191 |
NGC 7192 |
**NGC 7193** |
NGC 7194 |
NGC 7195 |
NGC 7196 |
NGC 7197 |
NGC 7198 |
NGC 7199 |
NGC 7200 |
NGC 7201 |
NGC 7202 |
NGC 7203 |
NGC 7204 |
NGC 7205 |
NGC 7206 |
NGC 7207 |
NGC 7208 |
NGC 7209 |
NGC 7210 |
NGC 7211 |
NGC 7212 |
NGC 7213 |
NGC 7214 |
NGC 7215 |
NGC 7216 |
NGC 7217 |
NGC 7218



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
*La Visione di San Domenico* (*Müqəddəs Dominikin Vizyonu*), Bernardo Kavallino, 1640
 
**Müqəddəs Rozari** (/ˈroʊzəri/  ; *lat.* rosarium, "gül tacı" və ya "gül çələngləri" mənasında), **Dominikan Rozari** və ya sadəcə **rozari** – Katolik Kilsəsində istifadə edilən dualar toplusuna və komponent dualarını saymaq üçün istifadə edilən düyünlər və ya muncuqlar silsiləsi. Duaya istinad edərkən söz adətən böyük hərflə yazılır (" Rəbbin duası ", "Salam Məryəm "kimi duaların digər adları üçün adət olduğu kimi "Rozari"); təsbehə istinad edildikdə, kiçik hərflə ("rozari təsbehi") yazılır.

Rozarini təşkil edən dualar onluqlar adlanan on Salam Məryəmdən ibarət dəstələrdən ibarətdir. Hər onluqdan əvvəl bir Rəbbin Duası ("Atamız") və ənənəvi olaraq bir Doksologiya oxunur.

Bəzi katoliklər həmçinin Doksologiyadan sonra yeddi Fatima dualarından ən məşhuru olan "Ey İsam" duasını oxumağı seçirlər.

Hər dəsti oxuyarkən İsa Məsihin və Məryəmin həyatındakı hadisələri xatırladan Rozari Sirlərindən birinə diqqət yetirilir. Hər təsbehdə beş onluq oxunur. Təsbeh muncuqları bu duaları düzgün ardıcıllıqla deməyə kömək edir.

Papa V Pius (1566–1572-ci illərdə) çoxdan mövcud olan adətlərə əsaslanan standart 15 Təsbeh sirrini qəbul etdi. Bu, sirləri üç dəstdə qruplaşdırır: Sevincli Sirlər, Kədərli Sirlər və Şanlı Sirlər. 2002-ci ildə Papa II İohann Pavel sirlərin ümumi sayını 20-yə çatdıraraq, Nurlu Sirlər adlanan beşdən ibarət yeni bir dəstin əlavə edilməsinin məqsədəuyğun olduğunu söylədi. Şanlı sirlər bazar və çərşənbə günləri, Şənlər bazar ertəsi və şənbə günləri, Kədərli sirlər çərşənbə axşamı və cümə günləri, nurlular cümə axşamı günü dua edilir. Bir seansda adətən beş onluq oxunur.

Dörd əsrdən çox müddət ərzində bir neçə papa , Katolik Kilsəsində Məryəmin ehtiramının bir hissəsi kimi və əsasən Məsihin həyatı üzərində düşünməkdən ibarət olduğundan Rozarini təbliğ etmişdir. Rozari eyni zamanda katoliklərin "Məryəmin həyatında iştirakı, onun diqqət mərkəzində Məsihin həyatında iştirakı" və "Məryəm vasitəsilə Məsihdə iştirakı deyiləm "Mariologiya mövzusunu təmsil edir.

 Sterlinq gümüşdə ənənəvi beş onluqlu rozari təsbehi

İstinadlar
----------

1. ↑  Directory on Popular Piety and the Liturgy, 197 Arxivləşdirilib 2012-06-23 at the Wayback Machine The Rosary, or Psalter of the Blessed Virgin Mary, is one of the most excellent prayers to the Mother of God
2. ↑  
Schroede, Jenny. 2006 *The Everything Mary Book* ISBN 1-59337-713-4 p. 219.
**Dəyirmiyarpaq pirola** - (lat. *Pyrola rotundifolia* L.). Erikakimilər - (*Ericaceae*)fəsiləsinə aid bitki növüdür.

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "*Kritik təhlükə həddində olanlar*" kateqoriyasına aiddir –CR B1ab(i,ii,iii,iv,v). Azərbaycanın **nadir** növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Gövdəsi 20-35 sm hündürlükdə olur. Kökətrafı rozetdə yerləşən yarpaqlar dairəvi və ya oval, əsasında nisbətən ürəkşəkilli, demək olar ki, tam kənarlı, çılpaq, 3-5 sm uzunluqda, 2-5 sm enindədir. Salxım düz, uzun, 8-15 çiçəklidir. Çiçəklər dairəvi yerləşir. Kasacığın dilimləri yumurtavari-lansetşəkilli, iti, təpə hissəsi aşağı ayilmişdir. Çiçək tacı ağ, bəzən çəhrayımtıl və ya yaşılımtıl, çalarlıdır. 8–10 mm uzunluqda, 4–6 mm enində, küt, tamkənarlıdır, kasacıq dilimlərindən 2-3 dəfə uzundur. Sütuncuğu uzun, qövsvari, aşağı əyilmiş, yuxarı hissədən həlqələri qalınlaşmışdır, 7–10 mm uzunluğundadır. Qutucuq 4–5 mm uzunluğunda, 7–8 mm enindədir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə iyun-avqust, meyvə vermə avqust-sentyabr aylarında baş verir. Toxumla çoxalan, xüsusi şəraitə olduqca tələbkar bitkidir. Orta dağ qurşağından subalp qurşağa qədər meşə, kolluq, qayalıqlarda rast gəlinir.

Yayılması
---------

Böyük Qafqazın Quba sahəsi, şərq və qərb hissələri.

### Sayı və tendensiyası

Populyasiyanın sayə tədricən azalır, ətraf mühit amillərinin mənfi təsirinə həssaslıq müşahidə olunur.

### Məhdudlaşdırıcı amillər

Antropogen amillər (yayıldığı fitosenozlarda qaratikanların və meşələrin qırılması), xüsusi yaşayış mühitinə tələbkar olması.

### Mühafizə tədbirləri

Populyasiyanın nəzarətə götürülməsi, mütəmadi monitorinqlərin aparılması təklif olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 396.
2. ↑   Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri. II nəşr. Bakı-2013.
3. ↑
4. 1 2 3  Флора Азербайджана, 1957
5. ↑  Əsgərov A.M. 2005
6. ↑   Kərimov V.N. 2013

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q692248
* Wikispecies: Pyrola rotundifolia
* BioLib: 38988
* EPPO: PYWRO
* EUNIS: 178777
* FoC: 200016161
* GBIF: 2888269
* GRIN: 430229
* iNaturalist: 60374
* IPNI: 331846-1
* IRMNG: 11704360
* ITIS: 23762
* NBN: NBNSYS0000004592
* NCBI: 13651
* PalDat: Pyrola\_rotundifolia
* Plant List: kew-2410818
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:331846-1
* Tropicos: 26800027
* WFO: wfo-0000396288
* WoRMS: 425996

 |
**Xəzər atı** — Xəzər dənizinin şimal- şərq, şimal və qərb sahilləri boyu ərazilərdə yayılmış at cinsi.

Qərb ippoloji ədəbiyyatında Kaspi ponisi kimi tanınır. Xəzər atı əsasən, monqol,türk və fars mənşəli atlarla yerli atların qarışması nəticəsində meydana gəlmişdir. Sonralar Quba yorğası və Şirvan atlarının təsiri geniş vüsət almışdır. Bu atlar kiçik və bəzən də orta boylu olmaqla, çox möhkəm bədən quruluşuna malikdir. Boynu qısa və aşağı çıxışlı, beli qısa,sağrısı qısa, gövdəsi enli,başı nisbətən iri, gözləri kiçik, ayaqları qısa olur. Tükləri uzun və sıxdır. Yal-quyruğu bol tüklüdür. Bu atlar yemə az tələbkar olmaqla çox dözümlüdürlər. Rəngləri əsasən kəhər, tünd kəhər,boz olur. Bəzən də zebroidli qula rəngə rast gəlmək mümkündür.

Hal-hazırda Xaçmazdan Lənkərana qədər uzanan Xəzəryanı ərazilərdə, həmçinin, Səlyan-Neftçala Hacıqabul ərazilərində bu atlara rast gəlmək olur. Hazırda bu at növü kənd təsərrüfatı işlərində istifadə edilir.

Xəzər atı dünyanın ən qədim əhliləşdirilmiş at cinslərindən biridir. Bu atlar Fars İmperiyası dövründə yüklərin daşınması və ov üçün istifadə olunurdu. Mazandaranda aparılan qazıntılar zamanı Xəzər atının e.ə. 3400-cü ilə aid olduğu məlum olmuşdur.

İstinadlar
----------
**Dekan yaylası** (*ing.* Deccan Plateau, sanskr. दक्षिण *dakşina* — «cənub») – Hindistan yarımadasının daxili hissəsində, Narmada (şm.da) və Kaveri (c.da) çayları arasında yayla. Qərbi və Şərqi Qat dağları ilə sərhədlənir. Sahəsi 1 mln. km2
.

Ümumi məlumat
-------------

Platovarı relyefi var; Mezozoy və Paleogen, Neogen yaşlı düzəlmə səthləri (1000–1500 m, 600–900 m və 300–500 m yüksəkliklərdə) yayılmışdır. Qalınlığı 100 metrə çatan laterit aşınma qabığı xarakterikdir. Şimal-qərbdə enlik istiqamətində hündürlüyü 1000–1500 m olan strukturdenudasion masa dağları (Satpura, Mahadeo, Acanta, Balaqhat və s.) və günbəzvarı qalıq dağlar uzanır. Dəkkən yaylası tektonik cəhətdən Arxey yaşlı kristallik bünövrəyə malik qədim Hindistan platformasının bir hissəsidir; çökəkliklər Rifey, Fanerozoy çöküntüləri ilə örtülmüşdür. Yaylanın şimal -qərb hissəsini Üst Təbaşir– Paleosenin qalın (1500–1800 m) plato bazaltları (trapplar) tutur. Bazalt örtüyünün sahəsi 520 min km2
dən çoxdur. Faydalı qazıntıları: dəmir, mis, manqan, xrom, qızıl filizləri, nadir və radioaktiv elementlər, daş kömür və s. İqlimi subekvatorial mussondur. Orta tempreratur yanvarda 21–24 °C, mayda (ən isti ayda) 29–32 °C-dir. İllik yağıntı mərkəzi hissədə 500–700 mm, dağların küləktutan yamaclarında 2500–3000 mm-dir. Mühüm çayları: Narmada, Tapti, Qodavari, Krişna, Kaveri. Çay dərələri mərkəzi hissədə enli, yuxarılarda dar və dik yamaclıdır. Әksər çayların orta axınında iri suvarma sistemləri yaradılmışdır. Suvarma və su təchizatın da istifadə edilən 150- dən çox su anbarı var.

Qırmızı ferralit, bazalt örtüyü üzərində isə qara tropik torpaqlar (requrlar) yayılmış dır. Dağların küləktutan yamacları musson xəzan meşələri, yaylanın mərkəzi hissəsi seyrək meşə və quru savannalar, səhralaşmış savannalarla örtülüdür. Endemik meşələr (hind palıdı, terminaliya, sal ağacı, dəmirağac, bambuk) yayla ərazisinin 10%dən az bir hissəsində (dağ və təpələrin yamaclarında) qalmışdır. Әrazinin 65%dən çoxu şumlanmışdır; qalan hissəsindəki seyrək meşə və kolluqlar isə otlaq kimi istifadə nəticəsində məhv olmuşdur. Dəkkən yaylasının faunası, nəsli kəsilməkdə olan növlər (hind fili, benqal pələngi, dırnaqlıların, quş və sürünənlərin bir neçə növü) daxil olmaqla, qoruqlar və milli parklar şəbəkəsində qorunur.

Həmçinin bax
------------

* Hindistan yarımadası
* Hindistan

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. ISBN 978-9952-441-00-0.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
**Diridoğan kərtənkələlər** (*lat.* Zootoca vivipara) — Əsl kərtənkələlər fəsiləsinə və eyni adlı cinsə aid növ. Bəzən bu növün daxil olduğu cinsi **Meşə kərtənkələləri** (*Zootoca*) adlandırılır. Əvvəllər isə bu növ Yaşıl kərtənkələlər cinsinə daxil edilirdi.

Yayılması
---------

Demək olar ki, bütün Şimali Avropa boyunca, Mərkəzi və Şərqi Avropada və Şimali Asiya ərazilərində yayılmışlar. Onlar soyuq temperatura davamlığı ilı seçilirlər. Bu səbəbdən arealları Şimal Buzlu okean sahillərinə qədər uzanır.

Görünüşü
--------

Diridoğan kərtənkələlər 15–18 sm uzunluğa malik olsalarda onun 10–11 sm quyruğu təşkil edir. Belinin ortası qəhvəyi olur və tünd xətlərə malik olurlar. Aşağı nahiyəsi açıq rənglərdə olur. Erkəklərdə yaşıl vəya sarı, dişilərdə isə kərniç-qırmızı olur. Bəzən büstütün qara (Melanizm) rəngdə olan fərdlərədə rast gəlinir.

Qidalanması
-----------

Əsasən kiçik Cücülərlə, yağış qurdları və molyusklarla qidalanır. Onlar öz şikarlarını kiçik dişləri ilə saxlayırlar. Şikarlarını dişləri ilə doğraya bilmirlər və onları diri udurlar.

Onlar yaxşı üzə bilirlər. Düşmənlərdən qaçarkən suya girərək üzür və ya daşların arasında gizlənirlər. Bəzən isə torpağın altına qazaraq girirlər. Qışı isə 30–40 sm dərinlikdə yerləşən yuvalarda keçirirlər.

Çoxalması
---------

Diridoğan kərtənkələ 3 yaşına catarkən yetkinləşir. Aprel-may ayları çütləşmə baş verir. Diri doğması ilə seçilir. İyulun ortası-avqustun əvvələri 8–12 olmaq bala doğur. Balalar 34–40 mm uzunluğa malik olur.

Arealın cənub-qərbində Kantabriy dağları bölgəsində bu növün nümayəndələri yumurta qoymaqla çoxalır.

Ədəbiyyat
---------

* Жизнь животных. В 7-ми т. / Гл. ред. В. Е. Соколов. Т. 5. Земноводные. Пресмыкающиеся. / А. Г. Банников, И. С. Даревский, М. Н. Денисова и др.; Под. ред. А. Г. Банникова. — 2-е изд. перераб. — М.: Просвещение, 1985. — C. 225–226.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.

Xarici keçidlər
---------------

* Diridoğan kərtənkə Arxivləşdirilib 2015-09-24 at the Wayback Machine (rus.)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) |
| Taksonomiya | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
| Normativ yoxlama | GND: 4334545-1 · LCCN: sh85073816 |
**Cırtdan zirehli** (*lat.* Zaedyus pichiy) — məməlilər sinfinə, zirehlilər fəsiləsinə daxil olan növ. Zaedyus cinsinin yeganə nümayəndəsidir.

Görünüşü
--------

Bədənin uzunluğu 26 ilə 33 sm arasındadır. Bunun 10–14 sm quyruğudur. Təxminən 12 sm hündürlüyə malikdir. Qulaqları 13 mm-dir. Çəkiləri 900 qramdır. Tünd qəhvəyi zirehə və yaxşı inkişaf etmiş pənçələrə malikdir. Təhdid edildikdə zirehli balaca qabığına sıxılır.

Yayılması
---------

Cırtdan zirehli Mərkəzi və Cənubi Argentinada, qərbdə — Çilinin And dağlarındakı alp çəmənliklərin, cənubda — Magellan boğazına qədər olan ərazilərdə yaşayırlar.

Həyat tərzi
-----------

Gündüz həyat tərzi keçirən tənha heyvandır. Otlaqlarda və qumlu torpaqların quru ərazilərində dayaz dərinlikdə özlərinə dəliklər qazırlar. Bəlkə də qış yuxusuna gedə bilən yeganə zirehlidir. Qışda cırtdan zirehllər yazın başlanğıcına qədər, xüsusilə cənubdakı yaşayış yerlərində yuvalarının içində qışlayırlar.

Qidalanması
-----------

Əsasən onurğasızlarla qidalanırlar: böcəklər və qurdlar. Kiçik kərtənkələ və ya gəmiricilər kimi kiçik onurğalılarla da qidalana bilərlər. Bəzən bitki və mamır yeyirlər.

Çoxalması
---------

Dişi iki aylıq hamiləlik dövründən sonra iki-üç bala doğur. Altıncı həftədən etibarən balalar təkbaşına yemlənə bilir və 9 ilə 12 aylıq olduqda cinsi yetkinliyə çatır. Cırtdan zirehlinin bilinən ən böyük yaşı 9 ildir.

Qoruma statusu
--------------

Pataqoniyada cırtdan zirehli nisbətən tez-tez ovlanır. Səbəb isə insanların onun ətinə dəyər verməsidir. Pataqoniyada əhali sıxlığı az olsa da, bu növün populyasiyası əhəmiyyətli dərəcədə azalmışdır. Beynəlxalq Təbiətin və Təbii Sərvətlərin Mühafizəsi Birliyi cırtdan zirehlini sıx ovlanması və təbii mühitindəki dəyişikliklər səbəbiylə həssas növlərə yaxın bir növ olaraq təsnif edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.
2. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0
3. ↑  *Superina, M.; Abba, A.M.* "*Zaedyus pichiy*". The IUCN Red List of Threatened Species. IUCN. 2014. 2014: e.T23178A47443734. doi:10.2305/IUCN.UK.2014-1.RLTS.T23178A47443734.en.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Taksonomiya | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2778014565 |
**Yuliya Sergeyevna Zlobina** (*rus.* Юлия Сергеевна Злобина) — Rus əsilli Azərbaycan konkisürəndir. Qış Universiada Oyunlarında Azərbaycanın ilk mükafatçısıdır. Azərbaycan Aleksey Sitnikov ilə birgə 2014 Qış Olimpiya Oyunlarında təmsil etmişdir.

Həyatı
------

Yuliya Zlobina 28 iyun 1989-cu ildə Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının Kirov şəhərində anadan olmuşdur.

Karyerası
---------

Yuliya Zlobina ilk uğurlarını Aleksey Sitnikov ilə birgə Rusiya bayrağı altında qazansada daha sonraki illərdə Azərbaycan vətəndaşlığını qəbul edərək bu ölkə üçün uğurlar qazanmağa başladı. O Azərbaycanı 2014 Qış Olimpiya Oyunlarında təmsil etid. Yuliya xanım Qısa Proqramda 58.15 xal qazandı və finala adladı. Finalda isə 90.48 xal toplayan Yuliya xanım komanda yoldaşı Aleksey Sitnikov ilə birgə 2014 Qış Olimpiya Oyunlarını 12-ci yerdə başa vurdu.

2013-cü ildə bu cütlük qüvvəsini Qış Universiada Oyunlarında sınadı. Yuliya Zlobina və Aleksey Sitnikov dueti İtaliyanın Trentino şəhərindəki yarışlarda Qısa Proqramda 56.80 xal topladı və finala adladı. Finalda isə dahada uğurlu çıxış edən cütlük 85.86 xal ilə gümüş medal qazandı.

2014 Qış Olimpiya Oyunlarından sonra bu cütlük karyerasını başa vurdu.

Uğurları
--------

| Yarış | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Qış Universiada Oyunları |  |  |  |  |  |  |  | 20x20px[ölü keçid] |  |  |
| Nebelhorn Trophy |  |  |  |  |  |  | 20x20px[ölü keçid] |  |  |  |
| Zaqrebin Qızıl Konkisi |  |  |  |  |  |  | 20x20px[ölü keçid] | 20x20px[ölü keçid] |  |  |
| İce Star |  |  |  |  |  |  | 20x20px[ölü keçid] |  |  |  |
| Andrey Nepelı Memorialı |  |  |  |  |  | 20x20px[ölü keçid] |  |  |  |  |
| İstanbul Kuboku |  |  |  |  |  | 20x20px[ölü keçid] |  |  |  |  |
| Estoniya Çempionatı |  |  |  |  | 20x20px[ölü keçid] |  |  |  |  |  |
| Çexiya Qran-Prisi | 20x20px[ölü keçid] |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Macarıstan Qran-Prisi | 20x20px[ölü keçid] |  |  |  |  |  |  |  |  |  |

Ailəsi
------

İstinadlar
----------


Vikianbarda Yuliya Zlobina ilə əlaqəli mediafayllar var.
**İyoboya Muzeyi** (イヨボヤ会館, *İyoboya Kaykan*?) – Yaponiyanın Niiqata prefekturasının Murakami şəhərində yerləşən muzey. Yaponiyada yaşayan qızılbalıqlara həsr olunmuşdur.

Tarixi və xüsusiyyətlər
-----------------------

Muzey 1987-ci ilin aprelində açılmışdır. 1998-ci ilin oktyabrında muzeyin altında Miomote Qızılbalıq Müşahidə Muzeyinin açılışı baş tutmuşdur. 2000-ci ilin martında muzeydə yenidənqurma işləri aparılmışdır. 2018-ci ilin martında muzeyin ümumi ziyarətçi sayı 2,5 milyona çatmışdır.

Muzey Miomote çayının sahilində yaradılmış Qızılbalıq Parkının tərkib hissəsinə daxildir. "İyoboya" sözü Murakami şəhərinin dialektində qızılbalığı bildirmək üçün istifadə olunan sözdür. Tarixən qızılbalıqlar Murakami regionunun xalqı üçün əhəmiyyətli qida mənbəyi olmuşdur. Muzey Miomote çayının Murakami şəhərindən keçən hissəsində qızılbalıq mədəniyyəti və tarixinə həsr olunmuşdur. Mövsümdən asılı olaraq burada qızılbalıqların yumurta qoymasını və yumurtadan çıxmasını müşahidə etmək mümkündür.

2023-cü ilin noyabrında muzey ənənəvi qızılbalıq sərgisi üçün canlı qızılbalığının olmadığını açıqlamışdır. Adətən 60 canlı qızılbalığının sərgiləndiyi muzeydə Yaponiyadakı anomal istilər səbəbilə heç bir qızılbalığı qalmamışdır.

Qalereya
--------

* Muzeyin interyeri.Muzeyin interyeri.
* Qızılbalıq Parkı.Qızılbalıq Parkı.
* Qızılbalıq Evi.Qızılbalıq Evi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "イヨボヤ会館とは". Rəsmi saytı (yaponca). 21 noyabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 noyabr 2023.
2. ↑  "Japanese museum dedicated to salmon have no live salmon on display this year". SoraNews24 (ingiliscə). 18 noyabr 2023. 21 noyabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 noyabr 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* iyoboya.jp — İyoboya Muzeyinin rəsmi saytı

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram |
| Normativ yoxlama | NDL: 00285250 |
**Çaun körfəzi** — Çukotka Muxtar Dairəsi ərazisində yerləşən körfəz. Şərqi Sibir dənizinin şərqində yerləşir. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Çukot Muxtar Dairəsinin Çaun rayonu ərazisində yerləşir.

Sahilində mühüm Arktika limanı olan Pevek limanı yerləşir. Həmcinin qəsəbə hava limanına sahibdir. Qış ayları Pevekdən Baranixaya yol gedir.

Tarixi məlumat
--------------

Körfəz 1646-ci ildə İsa Neçaev tərəfindən təşkil edilən rus ekspedisiyası zamanı kəşf edilmişdir. 1762-ci ildə Çaun buxtasını Nikita Pavloviç Şalaurov ziyarət edir və körfəzin xəritəsini tərtib edir. Körfəzin adı yukagirlərdən götürülmüşdür. Yukagirlərdə olan Çovan sözündən götürülmüş mənası «dəniz»-dir.

Fiziki-coğrafi xüsusiyyətləri
-----------------------------

Körfəz dənizlə üç böğazla birləşir: Kiçik Çaun boğazı (Ayon adasının qərbində), Srednı (Ayon adası ilə Böyük Routan adası arasında) və Pevek (Böyük Routan adasımın şərqi). Şərqdən Şelaqski burnu ilə əhatələnir. Qərb sahilləri hamar şərq sahilləri isə hisbətən hündürdür.Körfəzin uzunluğu 150 km, eni 100 km, dərinliyi isə 20 metri keçmir. Boğazlarda isə dərinlik 31 metri keçmir.

Yayda dəniz axınları şimal enliklərindən gətirdiyi buzları körfəzin girəcəyində toplaylır. Burada Lionski buz massivini əmələ gətirir.

Körfəzə çoxlu sayda kiçik çaylar yökülür: Pootaypıvaam, Mlelıın, Teyukuul, İçuveem, Palyavazan, Çaun, Puçeveem, Levyuveem, Kremyanka, Ittıkulveem, Emıkkıvyan, Rakvazan və d. çaylar. İçuveem sisteminə Orta İçuveem və Kaatır çayları daxildir. Sahilində yerləşən burunlar:Qorbatıy, Naqlyonqın, Turırıv, Mlelıın. Körfəzdə yerləşən adalar:Mosey, Ayon, Routan adaları (Kiçik Routan və Böyük Routan). Çaun, Pevek və Srednıy boğazları ilə Şərqi Sibir dənizi ilə birləşir. Pevek boğazı Routan adaları ilə Pevek yarımadası arasında yerləşir. Uzunluğu 14 km, eni 4 km, orta dərinlik 14–25 m, ən dayaz yeri 31 metr təşkil edir. Kiçik Çaun boğazı isə dayaz boğazdır. Boğazın qərbində Mosey adası, şərqində isə kiçik adalar vardır. Sahilləri dayazdır, lilli və qumsal burunlarla zəgindir. Qışda ərazidən Pevek-Ayron yolu keçir. Dərinliyi 6 m-dir

Təbiətin qorunması
------------------

Körefəzin şərq və cənub sahilləri köçəri quşlarla dolur. Burada ağ qaz, tundura ququşu, cəhrəyı qağayı kimi quşları görmək mümkündür. Bu ərazilər «Çaunskaya Quba» adlı təbiət qoruğu elan edilmişdir.

Antropoloji təsir
-----------------

Körfəzin şimal-şərq hissəsində insanın antropogen təsiri hiss edilir. Ekosistem təmizlənməyən tullantıların təsirinə məruz qalır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Мельников А. В.* Географические названия Дальнего Востока России: Топонимический словарь Arxivləşdirilib 2013-12-04 at the Wayback Machine — Благовещенск: Интерра-Плюс (Interra+), 2009. — 55 с.
2. ↑  "ООПТ «Чаунская губа»". 2021-01-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-05.
**Maneki-neko muzeyi** (招き猫ミュージアム, *Maneki-neko Myuciamu*?) – Yaponiyanın Ayçi prefekturasının Seto şəhərində yerləşən muzey. Maneki-nekolara həsr olunmuş ən böyük muzeydir.

Tarixi
------

Muzeyin əsası 2000-ci ildə Yaponiya Maneki-neko Klubu tərəfindən Qunma prefekturasının Tsumaqoy qəsəbəsində qoyulmuşdur. Muzey 2004-cü ilə qədər burada fəaliyyət göstərdikdən sonra 2005-ci ilin martında indiki yerinə – Ayçi prefekturasının Seto şəhərinə köçürülmüşdür.

Xüsusiyyətlər
-------------

Muzey kolleksiyasının böyük hissəsini Hiroşi Bando və Çihiro Arakava tərəfindən toplanılmış minlərlə maneki-neko təşkil edir. Muzeyin kolleksiyasına tarixi maneki-nekolar ilə yanaşı oyuncaq kimi istifadə olunmuş və ya məbədlərdən götürülmüş maneki-nekolar daxildir. Burada həmçinin başqa oyuncaqlar da sərgilənir, daimi və xüsusi sərgilər təşkil olunur. Muzeyin birinci mərtəbəsində yerləşən "Məkan 29"-da müasir maneki-neko sənətçilərinin işləri sərgilənir. Yaradıcılıq guşəsində ziyarətçilər öz maneki-nekolarını hazırlaya bilərlər.

Muzey binası Qərb üslubunda olub Tayşo dövrünün memarlığını əks etdirir. Bina yerli sənətçi Yasumaro Ozava tərəfindən hazırlanmış pişik dekorasiyaları ilə bəzədilmişdir. Muzeyin hədiyyə mağazasında maneki-neko mövzusunda olan hədiyyələr, fiqurlar, boşqablar, rəsmlər, fincanlar, dəsmallar, çayniklər və s. satılır. Muzeyin kafesində pişik formasında olan çayniklərdən içki servis edilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "招き猫ミュージアムの沿革". Muzeyin rəsmi saytı (yaponca). 14 avqust 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 avqust 2023.
2. 1 2  "スペース29（ふく）／カフェ". Muzeyin rəsmi saytı (yaponca). 14 avqust 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 avqust 2023.
3. ↑  "染付体験". Muzeyin rəsmi saytı (yaponca). 14 avqust 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 avqust 2023.
4. ↑  "ミュージアムショップ". Muzeyin rəsmi saytı (yaponca). 14 avqust 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 avqust 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* luckycat.ne.jp — Maneki-neko Muzeyinin rəsmi saytı
Redaktə rəng qabarcıq sıralama
**Qabarcıqlı nizamlama** və ya **qabarcıqlı sıralama** (*ing.* Bubble sort) — iki qonşu elementi müqayisə etməklə və əgər onlar səhv nizamda isə onların yerini dəyişməklə verilən siyahını təkrarla yoxlayaraq, sıralayan alqoritmdir. Alqoritmin performansı aşağıdakı kimidir:

* ən yaxşı vaxt = {\displaystyle O(n)}
* orta vaxt = {\displaystyle O(n^{2})}

Addım-addım nümunə
------------------

"5 1 4 2 8" şəklində bir massiv götürək, və massivi artma sırasına görə sıralayaq. Hər bir addımda müqayisə olunan elementlər tünd qara ilə göstərilib.
Sona qədər sıralama üçün 3 keçid lazımdır.

**Birinci keçid:**  

( **5** **1** 4 2 8 ) {\displaystyle \to } ( **1** **5** 4 2 8 ), Burada alqoritm ilk iki elementi müqayisə edir və 5>1 olduğu üçün 5 ilə 1-in yerini dəyişir.  

( 1 **5** **4** 2 8 ) {\displaystyle \to } ( 1 **4** **5** 2 8 ), 5 > 4 olduğu üçün  

( 1 4 **5** **2** 8 ) {\displaystyle \to } ( 1 4 **2** **5** 8 ), 5 > 2 olduğu   

( 1 4 2 **5** **8** ) {\displaystyle \to } ( 1 4 2 **5** **8** ), 5 < 8, heç bir dəyişiklik olmur.  

**İkinci keçid:**  

( **1** **4** 2 5 8 ) {\displaystyle \to } ( **1** **4** 2 5 8 )  

( 1 **4** **2** 5 8 ) {\displaystyle \to } ( 1 **2** **4** 5 8 ), 4 > 2 olduğu üçün   

( 1 2 **4** **5** 8 ) {\displaystyle \to } ( 1 2 **4** **5** 8 )  

( 1 2 4 **5** **8** ) {\displaystyle \to } ( 1 2 4 **5** **8** )  

Hal - hazırda massiv artma sırasına görə sıralanıb (nizamlanıb). Amma alqoritm bunun belə olduğunu bilmədiyi üçün elementlərin yerini dəyişmədən birdaha elementləri müqayisə edəcək.  

**Üçüncü keçid:**  

( **1** **2** 4 5 8 ) {\displaystyle \to } ( **1** **2** 4 5 8 )  

( 1 **2** **4** 5 8 ) {\displaystyle \to } ( 1 **2** **4** 5 8 )  

( 1 2 **4** **5** 8 ) {\displaystyle \to } ( 1 2 **4** **5** 8 )  

( 1 2 4 **5** **8** ) {\displaystyle \to } ( 1 2 4 **5** **8** )

İmplementasiyası
----------------

Python dilində implementasiya aşağıdakı kimi olar.

```
def bubblesort(A):
 while True:
  swapped = False
  for i in range(1,len(A)-1):
   if A[i-1]>A[i]:
    tmp=A[i-1]
    A[i-1]=A[i]
    A[i]=tmp
    swapped=True
  if swapped==False:
   break
 return A

#Yuxarıdakı nümunə ilə test etsək
siyahi = [5,1,4,2,8]
print bubblesort(siyahi)

```

Cavab:

```
$python bubble.py 
[1, 2, 4, 5, 8]
```
**Şərur-Ordubad fiziki- coğrafi rayonu -** Naxçıvan Muxtar Respulikası ərazisinin Araz çayının sol sahili maili düzənliklərini əhatə edib, Arazçayı ilə alçaqdağlıq arasında yerləşir. Araz çayı boyu ilə 150km uzanıb, maksimal eni 25-50 km-ə çatır. Ərazinin mütləq yüksəkliyi 700 m-lə 1200 m arasında dəyişir. Rayon ərazisi Dördüncü dövrün allüvial, prolüvial, bəzi sahədə Üçüncü dövrün qumdaşı, konqlomerat, tuf və gil çöküntülərindən təşkil olunmuşdur. Ərazinin iqliminin çox quraq olması burada arid denudasiya proseslərinin intensiv getməsinə şərait yaradır. Buna görə də yamaclar intensiv bedlend parçalanmasına məruz qalmışdır. 

Düzənlikdə və alçaqdağlıqda az məhsuldar yovşanlı, kəngizli, şoranotlu yarımsəhra kompleksi hakimdir. Çay dərələrinin diblərində kollu - çəmən və antropogen landşaftın müxtəlif sahələri (əkinçilik, bağçılıq) inkişaf etmişdir. Rayon ərazisində su ehtiyatı az olub, əsasən az sulu çaylardan ibarətdir.

Dağətəyi maili düzənliklərdə gips, dolomit, gil, travertin və daş duz mədənləri vardır. Fiziki - coğrafi rayon ərazisinin Araz sahili hissəsində intensiv suvarma tətbiq etməklə bağçılıq ( üzüm, şaftalı və s. ), taxılçılıq, ipəkçilik inkişaf etmişdir. Ətraf dağətəklərində heyvandarlıqla məşğul olunur.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycanın fiziki-coğrafi rayonları
* Naxçıvan fiziki-coğrafi rayonu
* Arazboyu maili düzənlik fiziki-coğrafi rayonu

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikası Konstruktiv Coğrafiyası. Bakı –Elm-1996, I cild

| ⛭Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması |
| --- |
| Böyük Qafqaz fiziki-coğrafi vilayəti | Samur-Şabran fiziki-coğrafi rayonu  • Qonaqkənd fiziki-coğrafi rayonu  • Zaqatala-Lahıc fiziki-coğrafi rayonu  • Dağlıq Şirvan (Şamaxı) rayonu  • Qobustan-Abşeron fiziki-coğrafi rayonu |
| Kür çökəkliyi fiziki-coğrafi vilayəti | Acınohur-Ceyrançöl öndağlığı fiziki-coğrafi rayonu  • Alazan-Əyriçay fiziki-coğrafi rayonu  • Qazax-Qarabağ fiziki-coğrafi rayonu  • Küdrü-Şirvan fiziki-coğrafi rayonu  • Arazboyu maili düzənlik fiziki-coğrafi rayonu  • Mərkəzi Aran fiziki-coğrafi rayonu |
| Kiçik Qafqaz fiziki-coğrafi vilayəti | Gəncə fiziki-coğrafi rayonu  • Qarabağ fiziki-coğrafi rayonu  • Qarabağ vulkanik yaylası fiziki-coğrafi rayonu  • Həkərə fiziki-coğrafi rayonu |
| Lənkəran fiziki-coğrafi vilayəti | Lənkəran fiziki-coğrafi rayonu  • Talış fiziki-coğrafi rayonu |
| Orta Araz fiziki-coğrafı vilayəti | Şərur-Ordubad rayonu  • Naxçıvan fiziki-coğrafi rayonu |
| 
* Kateqoriya:Azərbaycanın fiziki-coğrafi rayonları

 |
**Əzvayyarpaq yukka** (*lat.* Yucca aloifolia) — qulançarkimilər fəsiləsinin yukka cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Şimali Amerika, Bermud adaları və Yamaykaya qədər təbii halda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Yavaş böyüyür və tədricən hündürlüyü 8 sm olan şarşəkilli kol və ya kiçik ağac formasını alır. Gövdələrinin aşağı hissəsi çılpaqdır. İri bitkilərin oduncaqlı gövdəsi çox şaxələnmiş olur. Budaqların uclarında cod lifli yarpaqların möhkəm rozetləri vardır. Yuxarı hissəsi köhnə yarpaqların qalıqları ilə örtülmüşdür; təpəsində tünd-yaşıl rəngli, sərt, lətli yarpaq topası yerləşir. Yarpaq ayası uzunsov lansetvari, tünd-yaşıl dərili, uzunluğu 40–75 sm, eni 30–40 mm-dir. Yanları xırda dişli, təpəsində uzunluğu 50 mm olan iti tikanları var, kənarları dişli olub, bir iynə ilə qurtarır. Yayda iri bitkilərin rozetindən hündürlüyü 45 sm-ə çatan, qırmızı çalarlı süpürgəvarı çiçək qrupu çıxır ki, onların üzərində 3 sm uzunluğunda çoxsaylı zəngşəkilli çiçəklər əmələ gəlir. Çiçəkyanlığının xarıcı tərəfində yerləşən ağ ləçəklərin üzərində qırmızı-qonur rəngli zolaqlı ləkələr vardır. Yazda və ya yayda zoğlarla, qələmlərlə çoxaldılır.

Ekologiyası
-----------

Quraqlığa, şaxtaya davamlı bitkidir, yarımkölgəyə dözür. 13 °C temperaturda yerüstü hissəsi məhv olur.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Abşeronda, Qəbələdə, Şamaxıda, Gəncədə və s.rayon və şəhərlərdə yaşəllaşdırmada istifadə edilir.

İstifadəsi
----------

Yarpaqlarının üzərində sarı zolaqları olan dekorativ forması vaardır. Bağlarda və parklarda qrup ilə və ya tək əkinlərdə daha geniş miqyasda əkilə bilər.

Məlumat mənbəsi
---------------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1520316
* Wikispecies: Yucca aloifolia
* AoFP: 1735
* APA: 3778
* APNI: 58553
* BOLD: 254064
* EoL: 1083574
* EPPO: UCCAL
* EUNIS: 185580
* FloraBase: 16992
* FNA: 220014440
* FoAO2: Yucca aloifolia
* GBIF: 2775744
* GRIN: 42142
* iNaturalist: 133334
* IPNI: 325009-2
* IRMNG: 10654613
* ISC: 55526
* ITIS: 505784
* IUCN: 117422548
* MoBotPF: 282010
* NCBI: 203639
* NZOR: 03da25f3-b148-45a6-924c-4e46d12ba096
* PfaF: Yucca aloifolia
* PFI: 6977
* Plant List: kew-291591
* PLANTS: YUAL
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:325009-2
* Tropicos: 18401411
* WCSP: 291591
* WFO: wfo-0000752064
* WoRMS: 418798

 |

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 319.
2. ↑  Illustrated Handbook of Succulent Plants: Monocotyledons. / red. U. Eggli, R. Nyffeler 2 2020. S. 371–372. ISBN 978-3-662-56486-8 doi:10.1007/978-3-662-56486-8
**"Eşq təsadüfləri sevər"** (*türk.* Aşk tesadüfleri sever) — rejissor Ömər Faruk Sorağın filmi.

Məzmun
------

Ömər Faruk Sorağın çəkdiyi məhəbbət filmidir. İki gəncin sevgisində baş verən təsadüflər göstərilir.

Film haqqında
-------------

* Film ilk dəfə 4 fevral 2011-ci il tarixində nümayiş etdirilmişdir. Filmin saundtrek albomu da film göstərildiyi tarixdə yayımlanmışdır.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Əsərin müəllifi:** İpək Soraq
**Ssenari müəllifi:** Nuran Əvrən Şit
**Rejissor:** Ömər Faruk Soraq
**Operator:** Vəli Quzlu
**Bəstəkar:** Ozan Çolaqoğlu
**Prodüser:** Oğuz Pəri
### Rollarda

Mehmet Günsur – Özgür
Belçim Bilgin Ərdoğan – Dəniz
Ayda Ağsel – İnci
Altan Erkəkli – Yılmaz
Şəbnəm Sönməz – Nəriman
Hüseyn Avni Danyal – Ömər
Berna Qonur – Zeynəb
Ümid Bülənt Dinçər – Onur
Hakan Çimənsər – Orxan
Zəfər Dəmircan – Seyhan
Pınar Çağlayan – 14 yaşlı Dəniz
Batuxan Qaracaqaya – 14 yaşlı Özgür
Reyhan Asena Kəskinci – 7 yaşlı Dəniz
Bərkant Kəskin – 7 yaşlı Özgür
Yiğit Özşenər – Burak

Xarici keçidlər
---------------

* **Aşk Tesadüfleri Sever** Rəsmi Səhifəsi
* Aşk Tesadüfleri Ünlüler Galada Buluşmayı Sever
**NGC 7296**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Kərtənkələ bürcü istiqamətində yerləşir. **OCL** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Uilyam Herşel tərəfindən 1787-ci ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 7296: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 7272 |
NGC 7273 |
NGC 7274 |
NGC 7275 |
NGC 7276 |
NGC 7277 |
NGC 7278 |
NGC 7279 |
NGC 7280 |
NGC 7281 |
NGC 7282 |
NGC 7283 |
NGC 7284 |
NGC 7285 |
NGC 7286 |
NGC 7287 |
NGC 7288 |
NGC 7289 |
NGC 7290 |
NGC 7291 |
NGC 7292 |
NGC 7293 |
NGC 7294 |
NGC 7295 |
**NGC 7296** |
NGC 7297 |
NGC 7298 |
NGC 7299 |
NGC 7300 |
NGC 7301 |
NGC 7302 |
NGC 7303 |
NGC 7304 |
NGC 7305 |
NGC 7306 |
NGC 7307 |
NGC 7308 |
NGC 7309 |
NGC 7310 |
NGC 7311 |
NGC 7312 |
NGC 7313 |
NGC 7314 |
NGC 7315 |
NGC 7316 |
NGC 7317 |
NGC 7318 |
NGC 7319 |
NGC 7320 |
NGC 7321



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Apache Hive SQL** — HADOP platforması əsasında, Verilənlər Bazasını İdarəetmə Sistemidir. Sistem vasitəsi ilə paylanmış mühitdə saxlanılan böyük həcmli verilənləri oxumaq, yazmaq və idarə etmək olur.

Apache Hive Facebook Korporasiyası tərəfindən yaradılmış və "Apache Software Foundation"da açıq lisenziya əsasında lisenziyalaşdırılmışdır. Bu sistem hazırda Netflix tərəfindən istifadə olunur və Amazon Elastic MapReduce vasitəsilə Amazon Veb Xidmətlərində mövcuddur.

İmkanları
---------

* SQL və ona bənzər sorğu dilindən istifadə edərək verilənlərlə işləmək;
* Müxtəlif məlumat saxlama formatları üçün dəstək;
* Birbaşa "HDFS" və "Apache HBase" ilə işləmək;
* "Apache Tez", "Apache Spark" və ya "MapReduce" vasitəsilə sorğuların icrası.

HiveQL
------

Apache Hive, SQL dilinə əsaslanan, lakin SQL-92 standartı üçün tam dəstəyi olmayan Hive Query Language-i dəstəkləyir. HiveQL XML və JSON formatları ilə işləmək funksiyalarına malikdir, massivlər, strukturlar, assosiativ massivlər kimi qeyri-skalyar məlumat növlərini, həmçinin toplama funksiyalarının geniş spektrini, istifadəçi tərəfindən müəyyən edilmiş funksiyaları (İstifadəçi tərəfindən təyin edilmiş funksiyalar), kilidləri dəstəkləyir.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Hive Open Source Project on Open Hub: Languages Page. 2006.
2. 1 2  .
3. ↑  Apache Hive 3.1.3 Released. 2022.
4. ↑  "Amazon Elastic MapReduce" (PDF). 2016-03-03 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-02-17.
5. ↑  "Apache Hive". 2016-08-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-17.
**NGC 7338**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Peqas bürcü istiqamətində yerləşir. **\*** tipli  qalaktikadır. Alman astronomu Vilhelm Tempel tərəfindən 1882-ci ildə 27.94 sm (11 düymə) ölçülü refraktor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS[*ölü keçid*]
* 

* WikiSky-da NGC 7338: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 7314 |
NGC 7315 |
NGC 7316 |
NGC 7317 |
NGC 7318 |
NGC 7319 |
NGC 7320 |
NGC 7321 |
NGC 7322 |
NGC 7323 |
NGC 7324 |
NGC 7325 |
NGC 7326 |
NGC 7327 |
NGC 7328 |
NGC 7329 |
NGC 7330 |
NGC 7331 |
NGC 7332 |
NGC 7333 |
NGC 7334 |
NGC 7335 |
NGC 7336 |
NGC 7337 |
**NGC 7338** |
NGC 7339 |
NGC 7340 |
NGC 7341 |
NGC 7342 |
NGC 7343 |
NGC 7344 |
NGC 7345 |
NGC 7346 |
NGC 7347 |
NGC 7348 |
NGC 7349 |
NGC 7350 |
NGC 7351 |
NGC 7352 |
NGC 7353 |
NGC 7354 |
NGC 7355 |
NGC 7356 |
NGC 7357 |
NGC 7358 |
NGC 7359 |
NGC 7360 |
NGC 7361 |
NGC 7362 |
NGC 7363



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Avstraliya dəniz şiri**, və ya **Ağpapaqlı dəniz şiri** (*lat.* Neophoca cinerea) — Qulaqlı suiti fəsiləsinin aid, Avstraliyanın cənub və qərb sahillərində yayayan növ.

Xariçi görünüşü
---------------

Bu növün erkəkləri 2,5 metr uzunluğa və 300 kq çəkiyə malik olurlar. Dişiləri isə 1,8 m uzunluğa və 100 kq çəkiyə malik olur. Bu növün fərdləri bir-birindən kəskin fərqlənir: Erkəklər tünd-qəhvəyi, dişilərdə isə üzəri gümüşü-boz və ya açıq qəhvəyi olur. Dişilərin aşağı hissələri nisbətən açıq rəngdə olur.

Yayıldığı ərazilər
------------------

Bu növün koloniyalarına Avstraliyanın cənub və sərb sahillərində rast gəlinir. Bəzən onlar sahilə yaxın kiçik adalarda da yaşayırlar. XIX əsrdə onların yaşadığı areal Tasmaniya və Yeni Cənubi Uels ərazilərinidə təşkil edirdi. Avstraliya dəniz şiri heç vaxt bir yerdən başqa yerə miqrasiya etmir (hətta çütləşmə dönəmində). Onlara nadir hallarda sahildən 300 km aralıda müşahidə edilir.

Çoxalması
---------

Avstraliya dəniz şiri Qulaqlı suitilərin digər növləri kimi çütləşmə dönəmində özlərini başqa cür aparırlar. Erkəklər dişiyə sahiblənmək üçün ən yaxşı ərazi uğrunda bir-biri ilə buruşurlar. Ən zəif erkəklər koloniyanın uçqar ərazilərinə çəkilməli olurlar. Koloniyada daim sakitçilik höküm sürür. Cavan erkəklər qüçlü və qoçaman erkəklərin diqqətsizliyindən istifadə edərək dişilərə sahiblənməyə çalışırlar. Avstraliya dəniz şiri digər növlərə nisbətən daha aqrissiv olurlar (bu baxımından Cənub dəniz şirinidə ötürlər).

Təhlükə və qoruma
-----------------

Avstraliya sahillərində yaşayan Kap dəniz pişiyi və Yeni Zelandiya dəniz pişiyi kimi suitilərinə nisbətdə Avstraliya dəniz şiri az rast gəlinən növdür. Onların ümumi sayı 12-min baş təşkil edir. Onların sayının əvvəlki dövrlərə nisbətən çox olmasına baxmayaraq yayılma arealı baxımından azalma müşahidə edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Taksonomiya | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · SeaLifeBase · WoRMS |