recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
5 mg tablet Desoxyn (metamfetamin)
**Metamfetamin** və ya Azərbaycan dilində tanınan adı ilə **patı** — narkotik və hallüsinasiya xüsusiyyəti olan sintetik maddə. Bir çox narkotik maddə kimi 6–24 saat davam edən güclü eyforiya, asılılıq yaratma qabiliyyətinə malikdir. Tərkibi cəhətdən amfetaminə yaxın psixoaktiv maddədir.
IUPAC adı (S)-N-metil-1-fenil-propan-2-amin olan metamfetamin, ümumi adı Desoxyn® olaraq 5/10 mg həblər halında ABŞ bazarında var. Ancaq maddə qaçaq istehsal ilə tanınmışdır. Efedrin ya da Psevdoefedrin molekulunu hidrogenizə edərək asanlıqla əldə edilə bilindiyi üçün hər yerdə istehsal etmək mümküdür. "Meth lab" adlanan bu yerlər, istehsal əsnasında xaric olan fosfata görə qırmızı rəngə boyanır və pişik sidiyi qoxusu verir.

Tarixçəsi
---------

1887-ci ildə amfetaminin sintezlənməsindən qısa müddət sonra, metafemtamini ilk dəfə 1893-cü ildə kimyagər Naqai Naqayoşi efedrin maddəsindən sintezlədi. "Metamfetamin" termini bu yeni qarışığın kimyəvi quruluşundan törəmişdi: Methyl alpha-methylphenylethylamine. Kristallaşdırılmış metafemtamini 1919-cu ildə əczaçı Akira Oqata efedrinin redoks üsuluyla qırmızı fosfor və yod istifadə etməklə sintezlədi.

Təsirləri
---------

Maddə qəbul edildiyi zaman təzyiq və bədən istiliyi yüksəlir, göz bəbəkləri genişlənir. İshal, ürəkbulantısı, qusma müşahidə edilir. Beynin funksiyaları pozulur, depressiyaya gətirib çıxarır. İstifadəçilərdə qalıcı anedoniya meydana gəlir. Heroindən daha çox asılılıq yaratdığı irəli sürülmüşdür. Davamlı istifadəçilərində "Met ağzı" deyilən diş çürükləri müşahidə edilir, immun sistemi zəifləyir. Bu kəslərdə stafilokok infeksiyalarına tez-tez rast gəlinir. Çəki itkisi və qısamüddətli libido artımına, bundan əlavə erektil disfunksiyaya səbəb olur. Qüvvətli sistemik reaksiya ilə ölüm baş verə bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑   Arxivləşdirilib 2016-03-16 at the Wayback Machine Methamphetamine
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-11-10.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2011-10-08 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2013-11-10.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-06-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-11-10.

Həmçinin bax
------------

* LSD

Xarici keçidlər
---------------

* Methamphetamine — Drugabuse.gov

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Britannica (onlayn) · Brockhaus |
| Normativ yoxlama | BNE: XX551636 · BNF: 12236956z · GND: 4191463-6 · LCCN: sh85084377 · Microsoft: 2780376393 |
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Tereza.

**Tereza Franssinetti** (24 dekabr 1985, Genuya) — İtaliyanı təmsil edən su poloçusu.

Karyerası
---------

Tereza Franssinetti, İtaliya yığmasının heyətində 2008-ci ildə Çinin ev sahibliyində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Beşinci pillə uğrunda görüşdə Çin yığmasına 8:10 hesabı ilə məğlub olan İtaliya yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını altıncı pillədə başa vurdu.

Daha sonra Tereza Franssinetti, İtaliya yığmasının heyətində 2012-ci ildə Birləşmiş Krallığın London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Yeddinci pillə uğrunda görüşdə Birləşmiş Krallıq yığmasını 11:8 hesabı ilə məğlub edən İtaliya yığması, London Olimpiadasını yeddinci pillədə başa vurdu.

Tereza Franssinetti, İtaliya yığmasının heyətində 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Final görüşündə ABŞ yığmasına 5:12 hesabı ilə məğlub olan İtaliya yığması, Rio-de-Janeyro Olimpiadasının gümüş medalına sahib oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Tereza Franssinettinin tərcümeyi-halı". www.olympedia.org ( (ing.)). 24.07.2020. 2022-01-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24.07.2020.

| ⛭İtaliya yığması — 2008 Yay Olimpiya Oyunları (6-cı yer) |
| --- |
| Ç. Raquza • E. Kazanova • E. Zançi • E. Valhay • F. Rohho • F. Pavan • K. Branhati • M. Muçumeçi • M. Mitseli • S. Bosurqi • T. di Mario • T. Franssinetti • Y. Cilyi |  |

| ⛭İtaliya yığması — 2012 Yay Olimpiya Oyunları (7-ci yer) |
| --- |
| A. Kotti • A. Lapi • A. Pelle • C. Emmolo • C. Qorlero • C. Rambaldi • E. Kazanova • F. Radiççi • R. Byanhoni • S. Abbate • T. di Mario • T. Franssinetti • Y. Cilyi |  |

| ⛭İtaliya yığması — 2016 Yay Olimpiya Oyunları  |
| --- |
| A. Kotti • A. Qaribotti • C. Emmolo • C. Qorlero • E. Keyrolo • F. Radiççi • F. Pomeri • K. Tabani • L. Teani • R. Byanhoni • R. Ayello • T. di Mario • T. Franssinetti |  |
**Syan Stzinyuy** (çin.: 向警予
; 4 sentyabr 1895, Xupu[d], Xunan – 1 may 1928, Uhan) — Çin Kommunist Partiyasının (ÇKP) ən erkən qadın üzvlərindən biri, Çin qadın hərəkatının lideri.

Həyatı
------

Syan Stzinyuy 4 sentyabr 1895-ci ildə Xunan əyalətinin Xupu şəhərində anadan olub. Etnik olaraq Tucya olduğu ehtimal edilən atası uğurlu iş adamı idi, anası isə Stzinyuy gənc olanda vəfat etmişdi. Stzinyuy ailənin 10 uşağından biri idi və onlardan ən böyüyü olan, Yaponiyada təhsil almış qardaşı Syan Syanyue Qərbi Xunandakı "Tunmenxoy" adlı inqilabi hərəkatın lideri idi. Syan Syanyue 1903-cü ildə Vençanqedə ibtidai məktəb təşkil etmiş və Syan Stzinyuy qardaşının təsiri ilə bu məktəbə gedərək Çinin imperiya dövründə məktəbdə oxuyan ilk qız olmuşdur.

Syan Stzinyuy 1911-ci ildə Sinxay inqilabı nəticəsində Tzin sülaləsinin süqutundan sonra Çanşaya gedir. O, özünü Syan Stzinyuy adlandırır və təhslinin burada davam etdirməklə birlikdə dövlət işləri ilə məşğul olur. Stzinyuy təhsilin Çini xilas edə biləcəyini düşünürdü və buna görə də doğma şəhərinə qayıtdıqdan sonra bəzi yerli mütərəqqi insanların dəstəyi ilə Xupuda ibtidai məktəb qurdu. O, bu məktəbin direktoru kimi bəzi mütərəqqi gəncləri müəllim kimi işə götürdü. Onun məktəbinin əksər məktəblərdən fərqi buarada yeni bilik və ideyaların öyrədilməsi idi. Başlanğıcda məktəbdə cəmi bir sinif və onlarla şagird olsa da, daha sonra şagirdlərin sayı sürətlə artaraq 300-ə çatdı.

1918-ci ilin aprelində Mao Tszedun və Çay Xesen tərəfindən Xunanda Yeni Vətəndaşın Akademik Assosiasiyası qurulanda, Syan Stzinyuy xaricdə karyera qurmaq istəyir və Pekinə gedir. Pekində Syan Stzinyuy Çay Xesen ilə görüşür və onunla yaxşı münasibət qurmuş və 1920-ci ildə onunla evlənmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Engendering the Chinese Revolution: Radical Women, Communist Politics, and Mass Movements in the 1920s
**Mini** 1959–2000-ci illər arasında istehsal edilmiş mini sinif avtomobil modelidir. Avtomobilin orijinalı 1960-cı illərin Britaniya simvolu hesab olunur.

Avtomobil Sir Alec Issigonis tərəfindən hazırlanmışdır. Mini əvvəlcə Austin və Morris markaları altında satıldı. Avtomobil üç əsas yeniləməyə malikdir və hetçbeklə birlikdə station wagon, sedan, pikap, furqon və Moke adlı maşın modellərində istehsal edilmişdir. Bundan əlavə, onun idman modelləri olan Mini Cooper və Cooper S 1964, 1965 və 1967-ci illərdə Monte Karlo rallilərində qalib gələrək uğurlu ralli avtomobilləri olmağı bacarmışdırlar.

1999-cu ildə aparılan sorğuya görə, Ford Model T-dən sonra XX əsrin ən təsirli avtomobili seçilmişdir.

Avtomobilin istehsalı 2000-ci ildə dayandırılmışdır və 2001-ci ildə tamamilə yenilənmiş ikinci nəsil ilə əvəz olunmuşdur.

Versiyaları
-----------

* Mini (Mark I) (1959–1967)
* Mark II Mini (1967–1970)
* Mark III və xələfləri (1969–2000)
	+ Mk III (1969–1974)
	+ Mark IV (1976–1984)
	+ Mark V (1984–1990)
	+ Mark VI (1990–1996)
	+ Mark VII (1996–2000)
**Bakı Gömrükxanası** — Dövlətin ticarət maraqlarını qoruyan, yüklərin daşınmasına nəzarət edən və gömrük rüsumları toplayan hökumət müəssisəsi.

Yaradılması
-----------

Rusiya senatının 1807-ci il 25 yanvar tarixli qanunu əsasında 1809-cu ildə yaradılmışdır. 1918-ci ilin fevralında gömrükxananın bazasında Bakı gömrükxanası nəzdində Fəhlə və Əsgər Deputatları Sovetinin Komissarlığı yaradılmış, martında isə komissarlıq yenidən Bakı gömrükxanasına çevrilmişdir. 1918 ilin mayında Bakı gömrükxanası kollegiyadan, əməliyyat-texniki şöbədən və sahil mühafizəsindən ibarət idi. Cümhuriyyət Hökümətinin apardığı islahatlarla əlaqədar Bakı gömrükxanası 1918 ilin avqustunda Ticarət və Sənaye Nazirliyinin gömrük idarəsinə, 1918 ilin dekabr — 1919 ilin yanvarında isə Maliyyə Nazirliyinin gömrük idarəsinə tabe edilmişdir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti 1919 il iyulun 29-da Maliyyə Nazirliyinin gömrük idarəsinin ləğvi, əvəzində nazirliyin dəftərxanası nəzdində gömrük rüsumları şöbəsinin yaradılması haqqında qanun qəbul etdi.

Fəaliyyəti
----------

Bakı gömrükxanası İran və Avropa dövlətləri ilə bağlanmış ticarət müqavilələrinin yerinə yetirilməsində öz səlahiyyətləri daxilində fəaliyyət göstərir, malların qəbulu, yoxlanılması, onlara gömrük rüsumu qoyulması, qaçaqmalçılıqla mübarizə, Bakı dəniz limanında olan bütün gəmilərin uçotu və qeydə alınması ilə məşğul olurdu. Həmin dövrdə Bakı gömrükxanası gəmi nəzarəti (kabotaj ticarətinə və xarici ticarətə nəzarət), pakqauz komandası (malların qəbulu, saxlanması, çeşidlənməsi və qaçaqmalın tutulması), mühasibat (pul və əmtəə kassası) və dəftərxandan (ümumi kargüzarlıq, məhkəmə işləri, müsadirə işləri, inzibati hissə) ibarət idi.

Həmçinin bax
------------

* Gömrük
* Gömrük rüsumu
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Gömrük xidməti dəstələri

Xarici keçidlər
---------------

* Dövlət Gömrük Komitəsi

Mənbə
-----

1. ↑  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, I cild, "Lider nəşriyyat", Bakı-2004, səh. 215
**Elçin Talıbov** (d. 27 fevral 1990) — Azərbaycanlı para-cüdoçu. IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının qalibi.

Elçin Talıbovun böyük qardaşı, Natiq Talıbov da cüdo (paracüdo) idman növü ilə məşğul olur və IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında bürünc medal qazanıb.

Karyerası
---------

Elçin Talıbov 2017-ci ildə Azərbaycanın heyətində IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarına qatıldı. -66 kiloqram çəki dərəcəsində o, əvvəlcə Türkiyə idmançısı Rəcəb Çiftçini 002:000, ardınca Özbəkistan idmançısı Utkirjon Niqmatovu 010:000 hesabları ilə məğlub etdi və həlledici, final görüşünə vəsiqə qazandı. Finalda görüşündə isə Elçin Talıbov, digər bir Azərbaycan cüdoçusu Bayram Mustafayevi 010:000 hesabı ilə məğlub etdi və IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının qızıl medalına sahib oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Elçin Talıbov: İstəyimiz Azərbaycanın adını yüksəltmək idi, buna nail olduq". Xalq Qəzeti (ingilis). İstifadə tarixi: 2023-10-21.
2. ↑  "Paracüdo yarışlarının ikinci günündə Azərbaycanın ilk qızıl medalını Elçin Talıbov əldə edib". Azərtac.
Rombvarıkimilər- *Rajiformes* dəstəsi. 3 fəsiləyə aid 100-dən çox növü olan bu skatların bədəni rombvarıdır. Bəzi müəlliflər dəstənin yalnız skatlar və ya rombvarı skatlar - Rajidae fəsiləsi olduğunu qeyd edir. Bu skatların quyruq gövdəsi kiçik üzgəclə qurtarır, bel üzgəci reduksiya olub, bədən üzərində müxtəlif boyda pulcuqlar, onların üzərində geriyə əyilmiş dişlər var. Yəni bədəni dəyirmi pulcuqlarla örtülüdür.

Uzunluqları 0,3-2,0 m olan bu balıqlar soyuq və mötədil suların dibində əsasən gecə həyatı keçirir, gündüzlər yarı gizlənmiş halda qalır. Bunların qidasını əsasən xırda balıqlar təşkil edir. Yumurta qoymaqla çoxalırlar, 4-6 aydan sonra yumurtadan 10-15 sm uzunluqda balalar çıxır. Rombvarı skatların vətəgə əhəmiyyətli çox deyil.

Ədəbiyyat
---------

1. Abbasov H.S ,Hacıyev R.V.İxtiologiya. Bakı,2007,səh 145.
2. Abbasov H.S. Mustafayev Q.T. Məmmədova S.Ə. İsmayılov R.Ə. Bakı,1999,səh 117

Həmçinin bax
------------

Onurğalılar

Qığırdaqlı balıqlar

Köpəkbalığı

Skatlar

Tənbəlkimilər

Lamnokimilər

Xarici keçidlər
---------------

* Haichance,Qığırdaqlı balıqların qoruması Arxivləşdirilib 2015-08-01 at the Wayback Machine
* Köpəkbalığı şəkilləri
* Qığırdaqlı balıqların detallı təsnif edilmələri Arxivləşdirilib 2007-10-08 at the Wayback Machine
**Hidayət Ağanəcəf oğlu Əzimov** (1985, Bakı) — Azərbaycan Respublikasının Müdafiə Sənayesi nazirinin müavini.

Həyatı
------

Hidayət Əzimov 1985-ci ildə Bakıda anadan olub. 2001–2005-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetində Hüquqşünaslıq ixtisası üzrə təhsil alıb. 2005–2007-ci illərdə magistr dərəcəsi əldə edib.

Ailəlidir. 2 övladı var.

Fəaliyyəti
----------

2006–2007-ci illərdə yerli hüquq şirkətlərinin birində hüquqşünas vəzifəsində fəaliyyət göstərib. 2007–2018-ci illərdə "Atəşgah" Sığorta Şirkətində hüquqşünas, şöbə müdiri və İdarə Heyəti sədrinin müavini vəzifələrində çalışıb. 2018–2022-ci illərdə ölkədə fəaliyyət göstərən "Ernst & Young CIS B. V" beynəlxalq audit və konsaltinq şirkətində hüquq xidmətlərinin rəhbəri vəzifəsində çalışıb.

2022-ci il martın 5-də Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Dövlət Ehtiyatları Agentliyinin İdarə Heyəti sədrinin müavini vəzifəsinə təyin olunub.

2024-cü il yanvarın 11-də Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası müdafiə sənayesi nazirinin müavini vəzifəsinə təyin olunub.

2018-ci ildən etibarən Azərbaycan Respublikasının Vəkillər Kollegiyasının üzvüdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Müdafiə sənayesi nazirinə yeni müavin təyin olunub". Report İnformasiya Agentliyi (az.). 2024-01-13. İstifadə tarixi: 2024-01-13.
2. 1 2  musavat.com  (#bare\_url\_missing\_title). İstifadə tarixi: 2024-01-13.
**Verilənlər** (*ing.* Data) – texniki vəsaitlərlə saxlanması, emal edilməsi və ötürülməsi üçün formal şəkildə təsvir olunan (kodlaşdırılan) məlumatdır. Verilənlər faktları, mətn, qrafik, müxtəlif şəkilləri, səsləri, analoq və ya rəqəm video-seqmentləri təsvir edirlər.

Verilənlər sistemin informasiya istifadəçiləri tərəfindən istifadə olunan işlənməmiş materiallarıdır. Verilənlər termini latınca "datum" fakt sözündən yaranmışdır. Verilənlər ümumi halda ad, qiymət, tip və s. kimi struktur xarakteristikaları ilə təyin olunurlar. Verilənlər – mətn, rəqəm, zaman, pul, memo, OLE, məntiqi və s. tiplərə malik olurlar.

Terminologiya
-------------

"Verilənlər" anlayışı "informasiya" anlayışı ilə sıx bağlıdır. Verilənlər, informasiya almaq üçün "xammaldır". Eyni bir verilən müxtəlif insanlara müxtəlif informasiyalar verə bilər. Məsələn, riyaziyyata aid kitabdan daha çox faydalı informasiyanı riyaziyyatçı ala bilər, başqa sahənin adamı (bioloq, tarixçi və s.) üçün isə həmin kitab heç bir informasiya daşımayan verilənlər yığınından ibarətdir. Eyni bir televiziya verilişi kiməsə yeni informasiyalar verməklə onu düşundürür, başqası üçün isə orada səslənənlər dəyəri olmayan verilənlər yığınıdır.

Verilənlər hər hansı maddi daşıyıcıda: kağızda, kompakt diskdə, maqnit diskində saxlanıla bilər. Deməli, verilənləri müxtəlif texniki qurğular vasitəsilə emal etmək olar. Onlar başqa formaya çevrilə, qruplaşdırıla, çeşidlənə və s. bilər. Məsələn, məktəbdəki şagirdlər haqqında məlumatlar kompüterin sərt diskində verilənlər bazası şəklində saxlanıla bilər, onları siniflər üzrə qruplaşdırmaq, yaxud əlifba sırasıyla düzmək olar.

Verilənlər yalnız insan onunla maraqlandıqda informasiyaya çevrilir. İnsan informasiyanı verilənlərdən alır, onu qiymətləndirir, təhlil edir və təhlilin nəticəsinə uyğun olaraq hər hansı qərar qəbul edir. Yuxarıda göstərilən məktəbdəki şagirdlərlə bağlı verilənlər bazasında əməliyyat aparmaqla müəyyən informasiya almaq olar. Məsələn, məktəbdə Günel adında neçə qız var, şagirdlərdən neçəsi Əli bəy Hüseynzadə küçəsində yaşayır və s.

Verilənlərin xarakteristikası
-----------------------------

Verilən bəzən konkret və ya real fakta uyğun gəlməyə bilər. Bəzən qeyri-dəqiq həqiqətdə mövcud olmayan anlayışları ifadə edə bilər. Odur ki, verilənlər dedikdə öyrənilən obyektin, hadisənin və ya fikrin təsviri başa düşülür. Verilənlər ad, qiymət, tip və struktur xarakteristikaları ilə təsvir olunurlar.

Həmçinin bax
------------

* Verilənlər tipi
* İnformatika
* Kompüter şəbəkələri
* Kompüter proqramları
* GIGO (zibil girən zibil çıxar)
* Verilənlərin ötürmə mühitləri
* Verilənlərin şifrələnməsi standartı

Mənbə
-----

1. 1 2 3  İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
2. ↑  Kərimov S.Q. Həbibullayev S.B. İbrahimzadə T.İ. "İNFORMATİKA", 2002, Bakı
**Reqtaym** (*ing.* ragtime) — XIX əsrin son rübündə formalaşmış Amerika fortepiano musiqisinin "cazdan öncəki" janrıdır.

Xüsusilə 1900-cü ildən 1918-ci ilə qədər məşhur olmuşdur. Bu, 2/4 və ya 4/4 vaxtda basın tək vuruşlarda və akkordların cüt taktlarda çalındığı, səsə tipik "marş" ritmi verən rəqs formasıdır; melodik xətt yüksək sinkoplaşdırılmışdır. Bir çox reqtaym mahnıları dörd müxtəlif musiqi mövzusundan ibarətdir.

Bu üslub bu janrın formalaşmasından sonra meydana çıxan, demək olar ki, bütün caz pianoçularına təsir etmişdir və məhz reqtaymdan "strayd-piano" adlı ilk fortepiano caz üslubu yaranmışdır.

Reqtaym cazın sələflərindən biri hesab olunur. Caz ritmik sərbəst, sanki "kəsilmiş" melodiya arasındakı uyğunsuzluğun yaratdığı ritmik kəskinliyi reqtaymdan miras aldı. Birinci Dünya müharibəsindən sonra bir müddət reqtaym yenidən salon rəqsi kimi dəbdə idi. Bundan başqa rəqslər, o cümlədən fokstrot yaranmışdır.

Bu formanın ritminin orijinallığı peşəkar musiqidə çox geniş istifadə olunur - Antonin Dvorjakın Amerika mövzusunda əsərləri ("Yeni dünyadan" simfoniyası və "Amerika kvarteti" simfoniyası), həmçinin İqor Stravinskinin on bir alət üçün "Reqtaym" (1918) əsəri. 

"Reqtaym" sözünün mənşəyi hələ də aydın deyil. Güman edilir ki, *ing.* ragged time ("kəsilmiş vaxt", yəni sinkopat ritm) sözündən götürülüb.
Fon Neyman maşınının sxemi (Yaddaş, İdarəetmə qurğusu, Hesab-məntiq qurğusu (Cəmləyici), Giriş qurğusu, Çıxış qurğusu)
***Fon Neyman arxitekturası*** (Von Neumann architecture) – mikrokompüterlər də daxil olmaqla adi kompüterlərin konstruksiyasının xarakteristikası. 1945-ci ildə əslən macar olan Amerika alimi Con fon Neyman (John von Neumann) tərəfindən "First Draft of a Report on the EDVAC" hesabatında təklif olunmuşdur. Ancaq Fon Neyman arxitekturasının müəlliflik hüququ ona deyil, həmin dövrdə son dərəcə məxfi olan ENIAC kompüterinin gəlişdiriciləri Con Mauçli (J. Mauchly) və Con Ekkertə (J. Eckert) məxsusdur. Ona görə də çox zaman bu arxitekturanı Mauçli və Ekkertin işlədikləri universitetin adına görə Priston arxitekturası (PRINCETON ARCHITECTURE) adlandırırlar. Fon Neyman arxitekturası kompüterin yaddaşında komandaların və verilənlərin birgə saxlanması prinsipinə əsaslanır. Eyni zamanda, bu yanaşma prosessor modulunun proqram və verilənlərin saxlanması qurğularından fiziki ayrılmasını nəzərdə tutur. Komandaların və verilənlərin bir yaddaşda saxlanmasının bir sıra çatışmazlıqları olduğundan Harvard arxitekturası (HARVARD ARCHITECTURE) meydana çıxmışdır.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Xarici keçidlər
---------------

Fon Neyman haqqında

Koмpüterin arxitekturasında C.F.Neyman prinsipi

Kompüterin arxitekturasının əsas tətbiq hissələri
**Keş yaddaş** (*ing.* cache) — prosessorla əsas yaddaş arasında yerləşən kiçik tutuma və yüksək işləmə sürətinə malik yaddaşdır. ən güçlü prossessor İ7 dir. Əsasən onu təmizləyərək yaddaşı artırırlar. Bu zaman heç bir şey silinmir əksinə yenilənir

Əməli yaddaşa müraciəti sürətləndirmək, kompüterin məhsuldarlığını artırmaq üçün onlarda xüsusi hazırlanmış yaddaşdan - keş yaddaşdan istifadə edilir. Bütün əsas yaddaşın sürətlə işləyən keş-yaddaş kimi hazırlanması texnoloji cəhətdən çox baha başa gələrdi. Odur ki, iqtisadi cəhətdən kiçik tutuma malik yaddaş sahəsinin sürətinin artırılması əlverişlidir.

Kompüterin yaddaşına müraciət edən zaman verilənlər keş-yaddaşdan axtarılır. Buna əsas səbəb odur ki, keş-yaddaşa verilənləri axtarmaq üçün edilən müraciət vaxtı əməli yaddaşa edilən müraciət vaxtından bir neçə dəfə azdır. Keş-yaddaşın tutumu artdıqca kompüterin işləmə sürəti də artmış olur.

Keş-yaddaşın məlumat tutumu
---------------------------

Keş-yaddaşın məlumat tutumu 128-1024 Kbayt həcmində, ona müraciət vaxtı isə 50-60 nanosaniyə olur.

Keş-yaddaşın səviyyələri
------------------------

Keş-yaddaşın 3 səviyyəsi var.

**Birinci səviyyəli keş-yaddaş** (Level 1 (L1)) — Prosessorun kristalında yerləşən keş-yaddaş. Bundan fərqli olaraq, ikinci keş-yaddaş, adətən, prosessor modulunda, yaxud sistem lövhəsində yerləşir.

**İkinci səviyyəli keş-yaddaş** (Level 2 (L2)) — Pentium Pro istisna olmaqla, bütün Intel-uyumlu prosessorların bazasında olan fərdi kompüterlər üçün: prosessorun xaricində birinci keş və operativ yaddaş arasında yerləşən əlavə keş-yaddaş. Konstruksiya baxımından o, sistem lövhəsində, prosessorun yanında xüsusi lövhədə, yaxud prosessor modulunun özündə yerləşə bilər. Yerləşmə yerindən asılı olaraq bu keş-yaddaşın işləməsi üçün istifadə olunan takt tezliyi (və uyğun olaraq onun məhsuldarlığı) əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. Sistem lövhəsində yerləşmə halında ikinci səviyyəli keş-yaddaş mərkəzi prosessorun xarici takt tezliyində, sonuncu variantda isə daha yüksək olan daxili takt tezliyində işləyir. İkinci səviyyəli keş-yaddaş sistemin məhsuldarlığını önəmli dərəcədə artırmağa imkan verir.

**Üçüncü səviyyəli keş-yaddaş** (Level 3 (L3)) — Sistem lövhəsində ikinci keş-yaddaş və operativ yaddaş arasında yerləşən əlavə keş-yaddaş. İstehsalçılar birinci (L1) və ikinci (L2) keş-yaddaşı prosessorun özünə yerləşdirdikdən sonra keş-yaddaşın bu tipi meydana çıxıb.

Həmçinin bax
------------

* Keşləmə
* RAM
* kompüter Əməliyyat Sistemləri
* İnternet
* kompüter proqramları

Mənbə
-----

* R.Q. ƏLƏKBƏROV, HESABLAMA MAŞINLARI VƏ KOMPÜTERLƏR HAQQINDA ÜMUMİ MƏLUMAT, AMEA İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Xarici keçidlər
---------------

*
**Muğan Daşı (Səngi Muğan)** — Xəzər dənizində, Bakı arxipelaqında Azərbaycana məxsus ada. Dilimizdə Səngi Muğan (farsca səngi daş deməkdir, Muğan isə toponimdir. Farsca ada Səngi Müzəffər, rusca Svinoy adlandırılıb. Sahildən 16 km aralıda yerləşir. Ümumi uzunluğu 1,1 km, eni 0,9 km təşkil edir. Ən hündür yeri 21,7 m-dir. Cənub hissəsində Buxta yerləşir. Sahəsi 0.5 km² təşkil edir.

Tarixi
------

1666-1669 cı illərdə kazak quldur dəstələrinin Stepan Razinin başcılığı ilə Xəzər dənizinə yürüşü.1906-cı ildə çəkilmiş şəkil
Svinoy adı donuzla hec bir əlaqəsi yoxdur. S vinoy yəni günahkar quldurların məskəni. Stepan Razin 1667-1669 illərdə Xəzər dənizinin cənub, cənub-qərb sahillərinə quldur basqınları təşkil etmişdir. Süleyman şah Səfəvi kazakların basqınlarını dəf etmək üçün Məmmədxan Astaralını 4-minlik ordu ilə onların üzərinə göndərir. Toqquşma 1669-cu ilin iyul ayında baş verir. Dəniz döyüşlərində səriştəli olan kazaklar xəzər üçün üstün olan kiçik, manevr qabiliyyəti güclü olan gəmiləriynən, böyük, manevr qabiliyyəti və xəzərin dayaz suları üçün o qədərdə uyğun olmayan Səfəvi qüvvələrinə qəfil zərbələr endirib, qarşılarına zəncir atıb onları dairəyə alıb batırırlar. Heyət üzvlərinin çoxu dənizdə batır, sağ qalanlar isə əsir düşür. Xan canını qurtarsa da, oğlu və qızı əsir düşür. Xan qızının ada yaxınlığında suda batırılması sonradan adaya Svinoy adının verilməsinə təsir göstərir. Kazakların adada 1-2 minlik qüvvəsi olması ehtimal edilir. Kazaklar burada uzun müddət qala bilmir su, ərzaq catışmamazlığı xəstəliklər və Azərbaycan(Səfəvi) qoşunlarının ikinci hücum dalğasınan qorxduqları üçün 1669-ci ilin avqust ayında geriyə don çayına qayıtmağa məcbur edir. Ada həmcinin atəşpərəstliklədə əlaqələndirilir. Burada atəşpərəst məbədi olması ehtimalı var. Buxtada arxeoloji tətqiqatlara ehtiyac var. Yaxınlıqda olan İqnat daşı adası (qədim latın dilində od deməkdir: Od adası) buranın atəşpərəstliklə əlaqəsı ehtimalı yaradır. 2005 ildən adada müşahidə məntəqəsi fəaliyyət göstərir. Adada eyni adlı mayak da mövcüddur.

Mənbə
-----

* General information
* Impact of Natural Hazards on Oil and Gas Extraction

| ⛭Xəzər dənizi adaları |
| --- |
| Azərbaycan Azərbaycan | Adsız adası • Böyük Zirə • Çigil • Çilov • Daş Zirə • Gil adası • Xərə Zirə • İqnat daşı • Kür daşı • Kür dili • Kiçik Zirə • Qara Su • Qutan • Pirallahı • Səngi Muğan • Zənbil • Böyük Tava • Kiçik Tava • Qarabatdaq adası • Yaşma adası • Yal • Tavaaltı • Aslandaşı |
| Rusiya Rusiya | Batkaçnıy • Böyük Setnoy • Yuxarı Oseredok • Züdev • Nordovıy • Tüleniy • Çeçen adası • Çistaya Banka • Malıy Jemçujnıy • Böyük Zyodostinski adası • Kiçik Zyodostinski adası • Ukatnıy adası • Konevski adası • Bazar adası |
| İran İran | Aşur ada |
| Qazaxıstan Qazaxıstan | Janbay • Spirkin Oseredok • Durnev • Tülen adaları • Kulalı • Böyük Peşnıye adaları |
| Türkmənistan Türkmənistan | Oğurca |
|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Tarix** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |



Türkistan Milli Muxtar Hökumətinin bayrağı (1917–1918)
**Türkistan Milli Muxtar Hökuməti** (1917–1918) —

1905-ci ildə Daşkənddə Mustafa Çokay adlı bir qazağın liderliyi ilə, türk-müsəlman xalqların qatıldığı Türkistan Müsəlman Şurası təşkil edildi. Daşkənddə təşkil edilən Türkistan müsəlmanları konqresində, Türk bölgələrin soylu ailələrdən gələn özbək, tatar, qazaq, qırğız, türkmən və başqırd liderləri Türkistan Müsəlman Şurası altında birləşdi. Bu hərəkata türk ziyalıları da qoşulmuşdur.

Türkistan Müsəlman Şurası üç əhəmiyyətli qərar qəbul etmişdir:

* 1. Orta Asiyada İslamı müasirləşdirmək;
* 2. Köçəri xalqların mədəniyyətini qorumaq;
* 3. Türkistandan rusları uzaqlaşdırmaq.

**Türk xalqları üç alt bölgədə mübarizə qərarı almışdır**

* Qazaq-qırğızların Alaş bölgəsi.
* Tatar və başqırdların İtil-Uralı (Türk-Tatar Komitəsi) və ya İtələnil-Xəncər hökuməti.
* Özbək və türkmənlərin Türkistan Milli Muxtar Hökuməti (Türkistan Müsəlmanları Komitəsi).

Şura, bu üç bölgə müstəqil olduqdan sonra daha irəlidə Birləşmiş Türkistan Milli Dövləti adı altında birləşməyi nəzərdə tutmuşdur.

Türkistan Milli Muxtar Hükuməti, 1917-ci ildə də rus inqilabının meydana gəldiyi dövrlərdə köhnə Hive, Hokant və Buxara xanlıqlarının torpaqlarının üzərində müstəqilliyini elan etmiş və irəlidə digər iki türk bölgəsi (Alaş Bölgəsi və İtələnil-Ural) ilə birləşməyi nəzərdə tutmuşdur. Türkistan hökuməti Mustafa Çokayev tərəfindən qurulmuşdu və məclis Hive, Kokand və Buxara xalqlarının nümayəndələrindən meydana təşkil olunmuşdur. Hokantı paytaxt olaraq seçən Türkistan müstəqilliyini elan edəndən sonra, Rusiya, Daşkənddəki qüvvələrini dərhal Hokant üzərinə yönəltdi və Hokantdakı yeni hökumətini yıxmağa çalışdı. Qısa bir müddət sonra, Buxara və Hive torpaqları üzərində qurulan yarımüstəqil dövlət ortadan qaldırıldı. Müstəqillik uğrunda basmaçı üsyanlarına başlandı və 1924-cü ilə qədər davam etdi.

Türkistan hökuməti torpaqlarında 1918-ci ildə Türkistan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası qurulmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Türkistan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası
Müxtəlif fazalı qrafik dəyişməsi illyustrasiyası
**Faza dəyişməsi** - amplitudda verilən istənilən zamanda sistemin dəyişməsini təyin edən fazadır. Əgər faza dəyişməsi sinusoid, kosinusoid və eksponensial qanunları ilə izah edilirsə:

{\displaystyle A\cos(\omega t+\varphi \_{0})},
{\displaystyle A\sin(\omega t+\varphi \_{0})},
{\displaystyle e^{i(\omega t+\varphi \_{0})}},
Onda faza dəyişməsi harmonik dəyişməsini izah edən periodik funksiyanın arqumenti sayılır.

Faza dəyişməsinin hesablanması
------------------------------

Faza dəyişməsi aşağıdakı düsturlarla təyin olunur:

{\displaystyle \ T={\frac {1}{f}}\to [f=50Hz]}
{\displaystyle \ T={\frac {1}{50}}=20ms\to [360^{\circ }Vaxt]}
{\displaystyle \ \phi ={\frac {t\cdot 360^{\circ }}{T}}\to [t=5]}
{\displaystyle \ \phi ={\frac {5\cdot 360^{\circ }}{20}}=90^{\circ }}

İstinadlar
----------

1. ↑  "Faza dəyişməsi dəqiq elmlər lüğətində". İstifadə tarixi: 2010-04-29.[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Faza dəyişməsi ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Relationship of phase difference and time-delay
* Phase angle, phase difference, time delay, and frequency
* ECE 209: Sources of Phase Shift — Discusses the time-domain sources of phase shift in simple linear time-invariant circuits.
* Phase Difference Java Applet
* Phase Shift
* Phase Shift Dspace.omikk.bme.hu Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine
**Enstatit – Mg2 [Si2O6]** — rombik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: hər yerdə rast gələn.

Növ müxtəliflikləri
-------------------

Bronzit – tərkibində 5-14 % FeO olan tuncu çalarlı enstatit; viktorit – meteorit enstatiti.

Xassələri
---------

Rəng – müxtəlif çalarlı yaşıl, bozumtul-ağ, boz, sarı, qonur; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – təzə kəsikdə şüşədən sədəfiyədək; Şəffaflıq – yarımşəffaf; Sıxlıq – 3,2-3,5; Sərtlik – 5-6; Kövrəkdir; Ayrılma – {210} üzrə ~ 88° bucaq altında orta; Sınıqlar – pilləli; Morfologiya – kristallar: prizmatik, bəzən lövhəvari; İkiləşmə: nadir hallarda {101} üzrə; Mineral aqreqatları: sıx, dənəvər.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Mg ilə zəngin olan ultraəsası süxurlar – peridotit, piroksenit, harsburqit və lertsolitlər üçün səciyyəvi olan tipik maqmatik mineraldır. Əsasi süxürların – qabbro və qabbro-noritin mühüm süxurəmələgətirən mineralıdır. Effuziv əmələgəlmələrin – bazaltların və andezitlərin adi mineralıdır. Peqmatitlərdə də tapılmışdır. Enstatitin kontakt-metasomatik əmələgəlmələri məlumdur. Meteoritlərdə də aşkar edilmişdir: daş meteoritlərin əsas minerallarından biridir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: olivin, diopsid, serpentin, apatit, xromit, qranat, spinel və b. Mineralın tapıldığı yerlər: dünyanın bir çox regionlarında geniş yayıl-mışdır: Telemarken (Norveç); Tili-Foster (ABŞ) və b. Azərbaycanda Kiçik Qafqazın serpentinitlərində, Konqur-Alangöz intruzivinin cənub-qərb hissəsinin kontakt oreolunda və b. məntəqələrdə qeyd edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.
2. ↑  mineralienatlas.de (ing.).

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2777156721 |

* THE MINERAL ENSTATITE
**Orxan Sümer** (2 mart 1963, Adana) — iş adamı və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 27 və 28-ci çağırışlarının deputatı.

Həyatı
------

Orxan Sümer 2 mart 1963-cü ildə Adana ilində anadan olub.

Ticarətlə məşğul olub, yanacaqdoldurma məntəqəsi rəhbəri olub və inşaat sahəsində çalışıb. Adana Ticarət Palatası, Adana Atlı Spor Klubu, Adana Dəmirspor Klubu, Adana Çuxurova Klubunda üzv olaraq təmsil olunub.

Siyasətə 1987-ci ildə Cümhuriyyət Xalq Partiyasında qoşulub. CHP Yüreğir ilçə sədri, CHP Adana il İdarə Heyətinin üzvü vəzifələrində təmsil olunub. 2001-2004-cü və 2011-2014-cü illərdə CHP Adana il sədri olub. 2018 və 2023-cü illərdə Adana ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı seçilib. 27 və 28-ci çağırışlarda TBMM İctimai Təsərrüfat Müəssisələri Komissiyasının üzvü olub.

Evli və 2 uşaq atasıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  *TBMM.* "Orhan SÜMER". www.tbmm.gov.tr (türk). 10.01.2024. 2024-01-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10.01.2024.
**Həyat, sən kiminsən?** — 1972-ci ildə Əmirhüseyn Məcidov tərəfindən ekranlaşdırılmış dram filmi.

Məzmun
------

Azərbaycanın ucqar kəndlərindən biri... 30-cu illər. Kollektivləşmə dövrü. Hadisələr əsasən yenilik rəmzi kimi kəndə işləməyə gəlmiş gənc bir müəllimin (*Tariyel Qasımov*) ətrafında cərəyan edir.

Müəllimin kəndə gəlişi ilə kimsəsiz qız (*Zemfira İsmayılova*) nişan üzüyündən imtina edir və meylini müəllimə salır. Burada qızın keçmiş nişanlısının taleyindən də bəhs olunur.

Filmin sonunda müəllim gənc oğlanın məhəbbətinə mane olmamaq üçün kənddən getməyi qərara alır. Lakin məhəbbəti daşa dəymiş gənc onu yenidən kəndə qaytarır.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Quruluşçu rejissor:** Əmirhüseyn Məcidov
**Ssenari müəllifi:** Firudin Ağayev
**İkinci rejissor:** Karlen Orucov
**Quruluşçu operator:** Karlen Orucov
**Quruluşçu rəssam:** Faiq Cəfərov
**Bəstəkar:** Ramiz Mirişli
**Səs rejissoru:** İsgəndər Kərimov
### Rollarda

Tariyel Qasımov — Firdovsi
Zemfira İsmayılova — Məleykə
Nazim Abbas — Şahverdi
Fazil Bayramov — Əjdər
Ramiz Zeynalov — Saleh
Rasim Zeynalov — Mahir
**Əli Əkbər oğlu Kəmali** (30 mart 1944, Savə, Mərkəzi ostanı – 1 avqust 1999, Savə, Mərkəzi ostanı) — folklorşünas.

Haqqında
--------

Əli Kamali 1944-cü ildə anadan olub.

Kasıb bir kəndli ailəsində dünyaya göz açan Əli kiçik yaşlarında mollaxanada, sonra isə Savə və Tehran şəhərlərində oxumuşdu. Yeniyetməliyindən poezyaya böyük maraq göstərən Əli Kamali yaradıcılığa lirik şeirlərlə başlamışdı.

1966-cı ildə Tehran universitetində hüquq fakültəsini bitirib əsgəri xidmətə yollanmışdı. İki il müddətində hərbi məktəbdə hüquqdan dərs demişdi. Əsgəri xidməti başa vurduqdan sonra təhsilini davam etdirərək magistir dərəcəsi almışdı.

1996-ci ilin avqustun 1-də ölmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Pərvanə Məmmədli.* Cәnubi Azәrbaycan: әdәbi şәxsiyyәtlәr, portretlәr (PDF). Bakı: Sabah. 2015. səh. 192. 2023-04-06 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-04-06.
2. ↑  "ƏLİ KAMALİ". 2022-12-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-18.

Xarici keçidlər
---------------
Məzmun
------

Filmin süjet xətti belədir: Qəhrəman gənc rəssamdır. O, siyasətdən uzaq olmaq istəyir. Hər bir yaradıcı insan kimi onun da öz dünyası var. Amma vəziyyət elə inkişaf edir ki, məcburiyyət qarşısında o da, dövrün hadisələrinə qarışmalı olur. Çünki, ən yaxın dostu cəbhənin bir tərəfində, sevgilisi o biri tərəfindədir...

Film haqqında
-------------

Filmin layihəsi Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin "Yeni əsr. Yeni gənclər. Yeni baxış" qısametrajlı film layihə müsabiqəsində 2-ci yeri tutub (02.08.2006).

Çəkilişlər 2 aya yaxın davam etmişdir.

Festivallar və mükafatlar
-------------------------

1) 2007-ci ildə Ukrayna Beynəlxalq Kinofestivalı
* "Ən yaxşı operator işinə görə" Nadir Mehdiyevə Mükafat verilmişdir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyən

**Ssenari müəllifi:** Kamran Qasımov
**Quruluşçu rejissor:** Yusif Quliyev
**Quruluşçu operator:** Nadir Mehdiyev
### Rollarda

Elvin Mirzəyev — Əyyub
Rafael İsgəndərov — Seymur
Məsmə Aslanqızı
Ramiz Novruz — polis rəisi

Mənbə
-----

* "Bu meydan, bu ekran-2008". //"Cinema News" jurnalı.- 2008.- iyun.- səh. 27.

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
Reichsparteitag 1934, Luitpoldarena
**Reichsparteitag**(Rəsmi: *Reichsparteitagⓘ*; "Reich partiya konqresi" mənası verir) Reichsparteitag 1923–1938-ci illərdə Weimar Respublikasında və Nasist Almaniyasındakı Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının (Nasist Partiyası, NSDAP) illik mitinq idi.

NSDAP tərəfindən ilk yığıncaqlar 1923-cü ildə Münhendə və 1926-cı ildə Veymarda təşkil edildi. 1927-ci ildən sonra təkcə Nürnberqdə keçirildi. Nürnberq praqmatik səbəblərdən seçilmişdi. Bu şəhər yaxşı bir yer kimi uyğun idi.

Nürnberq polisi bu mitinqlərə rəğbətlə yanaşırdı. Partiya, ordu və dövlətin hər təbəqəsindən olan iştirakçılar və də yarım milyondan çox iştirakçının hər il artan sayı ilə izdiham ilə zirvəyə çatmışdı. Bu görüşlərdə güc nümayişi yalnız mitinqlə məhdudlaşmırdı; Çılğın izdiham tərəfindən şəhər mərkəzinə yürüş də həyata keçirilirdi.

Partiya qurultayları, Almaniya xalqı və Nasist Partiyası arasında həmrəyliyi simvolizə etmək üçün keçirilirdi. Nürnberq yığıncaqlarının ilk məqsədi Adolf Hitlerin ifrat dərəcədə qüvvətlənməsini gücləndirmək idi. Hitler Almaniyanın və almanların xilaskarı olaraq təsvir edilirdi. Toplanan kütlələr Fürerin çıxışlarını dinləyir və ona sədaqət andı içirdilər.
**Fahri Kaya** (15 iyun 1930, Kumanovo – 24 mart 2020) — Yazıçı, jurnalist, içtimai-siyasi xadim, dövlət adamı.

Həyatı
------

Fahri Kaya 1930-cu ilin iyun 15-də Balkan Türklərindən Mustafa Əfəndinin ailəsində dünyaya gəlib. Mustafa Əfəndi Kumanova kəndində Türkcə "İşıq" adlı ibtidai məktəbi açmış və iki il həmin məktəbə müdirlik etmişdi. Fahri kiçik yaşlarında Muqəddəs Xocanın açdığı məktəbə Quran oxumağı və islamın ilk təməllərini öyrənib.

Fahri 1950-ci ildə Üsküp Unversitetinin filologiya fakültəsinə qəbul olunsa da təhsilini Belqrad Unversitetinin Filologiya Fakültəsinin Şərqşünaslıq şöbəsində davam etdirib. Buradakı Ədəbiyatçılar Kulübüna üzv olub. İçtimai fəallığını nəzərə alaraq onu Filologiya Fakültəsinin Tələbələr Birliyinə sədr seçiblər.

Fahri Kaya birinci şeirlər kitabını "İlk adımlar’’ adlandırıb. Bu kitab, İkinci Dünya Savaşından sonra Yuqoslaviyada Türk dilində uşaqlar üçün yazılmış və çap olunmuş ilk kitab olub. Müəllifin "Köyden sesler’’ (1958), "Hoşça kalın" (1965) ve "Çocuk rüyaları" (1991) şeir kitabları uşaqların dünygörüşünün formalaşmasına, onların estetik tərbiyəsinə nə dərəcədə təsir göstəribsə, "Güle güle" (1978) və "Küçük hanım" (1997) və b. heykayələr kitabları da dillərini zənginləşməsinə, vətənsevər və hümanist ruhda böyümələrinə bir o qədər təsir göstərib. Fahri Kayanın uşaq hekayələri 2001-ci ildə Ankarada Milli Eğitim Bakanlığı tərəfindən yenidən çap olunub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Fahri Kaya…/Әli Şamil". 2023-05-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-18.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 167001412 · GND: 1103250760 · ISNI: 0000000109013738 · LCCN: no90015947 · NTA: 157507300 · NUKAT: n2009045286 · SUDOC: 18786795X · VIAF: 52102010 · WorldCat VIAF: 52102010 |

 |
**Veymar Respublikası** (*alm.* Weimarer Republik‎) və ya rəsmi olaraq **Almaniya İmperiyası** (*alm.* Deutsches Reich‎) – 1919-1933-cu illərdə Almaniyada mövcud olmuş respublika dövrü.

Veymar Konstitusiyası
---------------------

1919-cu il 31 iyulda Veymarda Almaniya respublikasının Konstitusiyası qəbul edildi və 11 noyabrda qüvvəyə mindi. 1933-cü ilə qədər Almaniya respublikası eyni zamanda "Veymar Respublikası" kimi də tanınır. Veymar Konstitusiyasına görə Almaniya parlamentli federal quruluşlu prezident respublikası elan edildi. Almaniya parlamenti iki palatadan ibarət idi. Yuxarı palata reyxctrat adlanır və lantaqların, yəni Almaniyada federativ dövlət quruluşu vahidi kimi qəbul edilən torpaqların nümayəndələrindən təşkil edilirdi. Aşağı palata isə reyxstaq, yəni ölkə məclisi adlanırdı. 20 yaşına çatan Almaniya vətəndaşları seçki hüququna malik idi. Reyxstaq, dörd ildən bir ölkə əhalisinin ümumi sayına görə seçilirdi. 1871-ci il konstitusiyasından fərqli olaraq, Veymar Konstitusiyasında demokratik azadlıqlar öz əksini tapmışdı. Prezident ümumi səsvermə yolu ilə yeddi il müddətinə seçilirdi. Reyxstaqın 68 nəfər üzvündən 27 nəfəri prezident tərəfindən təyin edilirdi. Konstitusiya prezidentə xüsusi səlahiyyətlər verirdi. Konstitusiyanın 25-ci maddəsinə əsasən prezident parlamenti buraxa bilərdi. 48-ci maddəyə əsasən prezident ölkədə fövqəladə vəziyyət elan edə bilərdi. Konstitusiyaya görə Almaniyanın muxtar dövlətlərə - torpaqlara bölünməsi saxlanıldı. Landlar, yəni torpaqlar, muxtar dövlət hüququ ilə Almaniyanın tərkibinə daxil olurdular. Landların qanunverici orqanları landtaqlar idi. O zaman Almaniyada landtaqların sayı on yeddi idi. Konstitusiya xüsusi mülkiyyəti qorumağa təminat verirdi. Bu Konstitusiya nəticəsində Almaniya yunker-burjua Almaniyasından burjua-yunker Almaniyasına çevrildi. Veymar Konstitusiyasının qəbul edilməsi 1918-ci il noyabr inqilabının böyük nailiyyəti və Almaniyada burjua-demokratik prinsiplərin inkişafı və möhkəmləndirilməsi yolunda mühüm addım oldu.

Tarixi
------

1918-ci il Noyabr inqilabı nəticəsində yaranmışdır. 1933-cü ilin yanvarında nasional sosialistlərin hakimiyyətə gəlməsi ilə Veymar Respublikası III Reyxlə əvəzlənir.

Mənbə
-----

* S.Mustafayeva. Avropa və Amerika ölkələrinin ən yeni tarixi. I hissə. Bakı,2010.

Daxili keçid
------------

* Üçüncü Reyx

1. ↑  *Vera A.* Von der 'Polizei der Demokratie' zum 'Glied und Werkzeug der nationalsozialistischen Gemeinschaft'. Nomos, 2019. S. 104. ISBN 978-3-8452-9797-2
**Rəqəmsal Aktivlərin İdarə Edilməsi** (*ing.* Digital Asset Management, qısaca: **DAM**) — rəqəmsal aktivlərin saxlanması, axtarılıb tapılması, paylanması, qruplaşdırılması və ötürülməsi ətrafında baş verən idarəetmə tapşırıqlarından və qərarlarından ibarətdir. Rəqəmsal fotoşəkillər, animasiyalar, videolar və musiqi faylları "rəqəmsal aktivlər" adlanan aktivlərə misaldırlar. Rəqəmsal Aktivlərin İdarə Edilməsi Sistemi rəqəmsal aktivlərin idarə edilməsi prosesinə kömək edən kompüter proqram təminatı və/yaxud da aparat təminatı vasitəsilə fəaliyyət göstərir.

Rəqəmsal aktivlərin idarə edilməsi (DAM) termini həmçinin İnternetdən yükləmə, adın dəyişdirilməsi, ehtiyat nüsxəsinin çıxarılması, dərəcələndirmə/qiymətləndirmə, qruplaşdırma, arxivləşdirmə, optimallaşdırma, mühafizə, kiçiltmə və faylların ixracı protokolları üçün də istifadə olunur.

Əsasən audio faylları, videoları və digər media məzmunları ilə işləyən Media Aktivlərinin İdarə Edilməsi (*ing.* Media Asset Management, qısaca: **MAM**) "Rəqəmsal Aktivlərin İdarə Edilməsi"nin alt kateqoriyalarından biridir. Məzmunun idarə edilməsi sistemi (CMS) də sektorun və tətbiqinin əhatə dairəsinin daha geniş olması ilə bərabər, ümumilikdə oxşar xüsusiyyətlərə malikdir.

Metadata
--------

Adətən idarə olunan "aktiv" rəqəmsal formatda birləşdirilir və saxlanılır. Bu aktivlərin adətən sistemdə "əsas" olaraq adlandırılan ən yüksək ayırdetmə dəyərlərinə malik olan təsvir mövcuddur. Bu aktivlər metadata ilə təsvir edilmişdirlər. Metadata rəqəmsal aktivləri müəyyən edir; bu müəyyənləşdirmələr sistem, proses (zaman) və ya istifadəçi ehtiyaclarından asılı olaraq təfərrüatlanır, yəni ki, müəyyənləşdirilir. Metadata – eyni zamanda da bununla məhdudlaşmamaqla bərabər –; aktivin məzmununu müəyyən edə bilər (içində nə var?); məzmunun formatı haqqında məlumat verə bilər (məsələn: JPEG, tar, MPEG 2); həmçinin də məzmunun tarixi, sahibi, giriş hüquqları və daha bir çox şey haqqında məlumat verə bilər.

Bəzi hallarda sistemdəki rəqəmsal dəyərlərin ölçüsü çox böyük ola bilər, məsələn, MPEG 2 və JPEG2000 faylları kimi, bu cür görüntü və video fayllarının orijinallarının "proksi" adlandırılan təsvirləri yaradılır. Proksi nüsxə DAM sistemi infrastrukturu üçün istifadə edilən ümumi ötürmə qabiliyyətini azaltmaq üçün istifadə edilən faktiki aktivin daha aşağı ayırdetmə təsviridir. Bu proksi nüsxələr aktivlərin sistemə idxal edildiyi andan etibarən və yaxud da daha sonralar yaradıla bilərlər.
**Benfika muzeyi və ya Cosme Damião** — Portuqaliyanın tanınmış futbol komandası sayılan "Benfika" klubunun titullarını və tarixini özündə əks etdirən bir idman muzeyidir. Muzey həmçinin klubun yaradıcılarından birinin şərəfinə "Kosme Damian" adlanır.

Muzeyin açılışı Luis Felipe Vieyranın rəhbərliyi altında 2013-cü ilin 26 iyul tarixində olmuşdur və iyulun 29-da ictimaiyyətin istifadəsinə verilmişdir. Muzeyin tikintisi 1 il 3 ay vaxt çəkmişdir. 

Muzey stadionun yaxınlığında yerləşir, 4000 kv metr ərazini əhatə edir və 3 mərtəbədən ibarətdir. Burada 500-dən artıq mükafat sərgilənir. Muzeydə həmçinin 29 müxtəlif mövzunu özündə əks etdirən otaqlar fəaliyyət göstərməkdədir. Buraya klubun digər idman növlərində qazandığı 1000-dən artıq mükafat və buna dair 20.000-dən artıq sənədlər, əşyalar, şəkillər, audio və video fayllar daxildir. Həmçinin muzeydə Portuqaliya və dünya ilə bağlı önəmli hadisələrin (Lissabon zəlzələsi (1755). Qərənfil inqilabı, Apollon 11) ekran toxunuşlu görüntüləri yayınlanmaqdadır. Tanınmış portuqal futbolçu Eysebionun şüalar vasitəsi ilə canlandırılan rəsmi tamaşaçılara nümayiş etdirilir. Muzeydə fəaliyyət göstərən bütün liftlərdə klub ilə bağlı video mesajlar verilir. Muzeyin ən hündür nöqtəsi olan geodeziya günbəzində isə klubun tarixi ilə bağlı qısa filmlər nümayiş etdirilir.

Muzeydə klubun ən parlaq oyunçusu olmuş Eysebio və klubun Salazar dövründəki durumu haqda geniş məlumat verilir. Həmçinin muzeyə gələn qonaqlar stadion tur üçün bilet əldə edə bilərlər. Bu zaman onlar klubun ev stadionu olan Estadio da Luz stadionuna, paltardəyişmə otağına və mətbuat konfransının keçirildiyi məkana daxil ola bilirlər.

12 dekabr 2014-cü ildə muzey Portuqaliya Muzey Assossasiyası tərəfindən Portuqaliyanın ən yaxşı muzeyi mükafatını qazanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Edisport.* ":.: Museu dá o pontapé de saída - Benfica - Jornal Record :.:". xl.pt. 2013-07-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-27.
2. ↑  *VISÃO - Impresa Publishing S.A.* "Visita guiada ao novo Museu do Benfica". Visão. 2013-10-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-27.
3. ↑  *Edisport.* ":.: O que pode ver no Museu do Benfica - Fotogalerias - Jornal Record :.:". xl.pt. 2015-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-27.
4. ↑  "Bicampeões para a história" [Back-to-back champions for the ages]. Visão (Portuguese). Portugal: Impresa Publishing. May 2015. 62–63. ISSN 0872-3540.
5. ↑  "Museu Cosme Damião considerado o melhor português de 2014" [Museu Cosme Damião considered the best Portuguese museum of 2014] (Portuguese). S.L. Benfica. 12 December 2014. 13 December 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 December 2014.
**My name is İntiqam** — Rejissor Emil Abdullayevin filmi.

Film haqqında
-------------

Film Azərbaycanın cənubunda ucqar kənddə yaşayan 25 yaşlı **İntiqam**ın həyatından bəhs edir. Nənəsi **İntiqam**ın qoyunlarla rəqsini çəkib Youtube saytına yerləşdirir. Youtubeda 10 milyondan çox baxış toplayan **İntiqam**ın həyatı dəyişir. Bakıdan ona dəvət gəlir və o Bakıya gəlməli olur. Baş qəhrəmanın saflığından istifadə edib ilin ən çox baxılan videosunun müəllifinə ayrılmış 2 milyon manatı mənimsəmək istəyirlər. Çox keçmir əvvəlcədən hazırlanmış hiylənin üstü açılır və fırıldaqçılar istəklərinə nail ola bilmirlər. Kənd həyatına alışan **İntiqam** şəhərdə bir – birindən gülməli vəziyyətlərə düşür. Sonda mükafatın təqdimat mərasimində qalmaqal yaşanır və Youtube üçün növbəti baxış sayı toplaya biləcək videoya zəmin yaranır.

Filmin heyəti
-------------

**Aktyorlar**

* Müşfiq Şahverdiyev—İntiqam
* İlkin Misgərli—Səyavuş
* Aysel Bayramova—Nara
* Teymur Məmmədov—Fəzail
* Niftulla Əsgərov—Abı
* Qızılgül Quliyeva—İntiqamın Anası
* Miraslan Ağayev—Dünyamalının atası
* Ənvər Abbasov—Dünyamalı
* Mələk Kazımova—Pəri

**Heyət**  (**titrlərdəki saya görə**)

**Ssenari müəllifləri:** Ənvər Abbasov, Fariz Əliyev , Samid Ağayev

**Quruluşçu operator:** Rəşad Qarayev

**Quruluşçu rəssam**: İqbal Əliyev

**Səs:** PicMus

**Baş prodüser**:Müşfiq Şahverdiyev

**Montaj:** Emil Abdullayev

**Bəstəkar:** Cafer İşleyen

**Səs rejissoru:** Cafer İşleyen

**Qrim:** Emil Abdullayev

**Montaj rejissoru:** Emil Abdullayev

**Quruluşçu rejissor:** Emil Abdullayev

İstinadlar
----------

1. ↑  Rəis, X. "My name is İntiqam" tamaşaçı rəğbəti ilə qarşılandı: [Emil Abdullayevin rejissorluğu ilə çəkilən eyniadlı film haqqında] //Kaspi.- 2014.- 2 dekabr.- S.12.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı

Xarici keçidlər
---------------

Filmi izlə  

Oqtay Mirqasımov "Bozbaş pikçers" və "İntiqam"ı tənqid etdi — VİDEO
**Ku Bon-Çan** (31 yanvar 1993, Köncu[d], Könsan-Pukto[d]) — Cənubi Koreyalı oxatan. Ku Bon-Çan iki dəfə Dünya Çempionatında qızıl medal qazanıb. Ku Bon-Çan həmçinin 2016-cı ildə Rio-de-Janeyro Olimpiadasında fərdi və komanda yarışlarında qızıl medal qazanıb.

Karyerası
---------

Ku Bon-Çan birinci ciddi uğurunu 2015-ci ildə Danimarkanın paytaxtı Kopenhagen şəhərində qazandı. O, həm komanda, həmdə qarşıq komanda yarışlarında birinci yeri tutaraq qızıl medal qazandı. 2016-cı il isə Ku Bon-Çan üçün daha uğurlu oldu. O, XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında fərdi yarışlarda, finalda Fransa idmançısı üzərində qələbə qazanaraq qızıl medal qazandı. Ku Bon-Çan növbəti qızıl medalını isə komanda yarışlarında qazandı. Ku Bon-Çan komanda yoldaşları Li Sın Yun və Kim Voo-Jin ilə birgə birinci yeri tutaraq Olimpiya çempionu oldu.

Mənbələr
--------

### İstinadlar

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İdmançı** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |