**Alfa Xaç** (α Crucis, qısaldılmış Alfa Cru, α Cru) — Xaç bürcü və Cənub Xaçı olaraq tanınan ulduzlar qrupunun bir hissəsi olub Günəşdən 321 işıq ili məsafədə yerləşir.

Xaç bürcünün ən parlaq ulduzunun ulduz ölçüsü 0.76-dır və o gecə səmadakı 13-cü ən parlaq ulduzdur. {\displaystyle \alpha ^{1}} α Sentavrdan azca cənubda olub cənub göyünün ən parlaq ulduzudur.

α Xaç adi gözlə tək bir ulduz kimi görünür ancaq əslində bir neçə ulduzdan ibarət çox ulduzlu bir sistemdir. İki komponent vizual olaraq ayırt edilə bilər: {\displaystyle \alpha ^{1}} Xaç və {\displaystyle \alpha ^{2}} Xaç; Alternativ olaraq, "α Xaç A" və "α Xaç B" adlanır. Hər ikisi B tipli ulduzlardır və Günəşdən daha böyük və parlaqdırlar. {\displaystyle \alpha ^{1}} Xaç özü, α Xaç Aa (bu ulduz Akruks adlanır) və α Xaç Ab ulduzlarından ibarət spektroskopik qoşa sistemdir. Bu iki komponentli ulduz sisteminin periodu 76 gündür və bir birindən bir astronomik vahid (a.v.) məsafə ilə ayrılır.

İki komponent, {\displaystyle \alpha ^{1}} Xaç və {\displaystyle \alpha ^{2}} Xaç, 4 arcsaniyə ilə ayrılır. {\displaystyle \alpha ^{1}}-in ulduz ölçüsü 1.40-dır və {\displaystyle \alpha ^{2}}-nin ulduz ölçüsü 2.09-dür, həm ilkin B tipli ulduzlardır, həm də səth temperaturu təxminən 28.000 və 26.000 K-dir. İşıqlıqları Günəş işıqlığının 25,000 və 16,000 qatıdır. {\displaystyle \alpha ^{1}} Xaç və {\displaystyle \alpha ^{2}} Xaç belə bir uzun müddətdə orbitdə hərəkət etməsinə baxmayaraq bu hərəkət çox nadir hallarda görünür. Onların 430 a.v. minimum ayrılmasından period təxminən 1,500 il hesab edilir.

{\displaystyle \alpha ^{1}} özü, spektroskopik qoşa ulduzdur və komponentlərinin kütləsi təxminən 14 və 10 Günəş kütləsi tərtibindədir. {\displaystyle \alpha ^{2}} -nin kütlə yığınları və {\displaystyle \alpha ^{1}} -in daha parlaq komponentı, bu ulduzların bir gün ifratnəhəng olaraq patlayacağına işarə edir. {\displaystyle \alpha ^{1}}-in görünməz olaraq qeydə alınan komponenti yaşaya və böyük bir ağ cırtdan ola bilər.

Daha soyuq və işıqlığı daha az işıqlığa malik B sinfi ulduzu olan HR 4729 (HD 108250) α Xaç üçlüsündən 90 arcsaniyə uzaqdadır və onun hərəkətinə təsir edir, güman edilir ki, bu qravitasiya qüvvəsi ilə əlaqədardır və bu səbəblə tez-tez fiziki olaraq əlaqəli olduğu hesab edilir. Bu ulduz bəzən α Xaç çoxlu sisteminin C komponenti olaraq kataloqunda iştirak edir, bu ulduz özü spektroskopik qoşa sistemdir, onun D komponenti olaraq sadalanan vizual olaraq solğun görünən bir qonşusu var.

2008-ci il oktyabrın 2-də Kassini-Hügens kosmik vasitəsi çoxlu ulduzun Saturunun diski tərəfindən örtülən 3 komponentini (A, B və C) aşkar etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  van Leeuwen, F. (November 2007), "Validation of the new Hipparcos reduction", *Astronomy and Astrophysics*, **474** (2): 653–664, arXiv:0708.1752 , Bibcode:2007A&A…474..653V, doi:10.1051/0004–6361:20078357 Arxivləşdirilib 2023-07-24 at the Wayback Machine
2. ↑  Perryman, Michael (2010), "The Making of History's Greatest Star Map", *The Making of History's Greatest Star Map:*, Astronomers’ Universe, Heidelberg: Springer-Verlag, Bibcode:2010mhgs.book….. P, doi:10.1007/978-3-642-11602-5, ISBN 978-3-642-11601-8
3. ↑  Bordeleau, André G. (12 August 2013). "Federative Republic of Brazil: Constellations in the Breeze". *Flags of the Night Sky* Arxivləşdirilib 2018-10-18 at the Wayback Machine. New York: Springer. pp. 1–72. doi:10.1007/978-1-4614-0929-8\_1. ISBN 978-1-4614-0928-1. Retrieved 18 October 2016.
4. ↑  "IAU Catalog of Star Names" Arxivləşdirilib 2018-07-07 at the Wayback Machine. Retrieved 21 November2016.
5. ↑  "Acrux". *The Hundred Greatest Stars*. 2002. p. 4. doi:10.1007/0-387-21625-1\_2. ISBN 0-387-95436-8.
6. ↑  Tokovinin, A. A. (1997). "MSC — a catalogue of physical multiple stars". *Astronomy and Astrophysics Supplement Series*. **124** (1): 75–84. Bibcode:1997A&AS..124…75T. doi:10.1051/aas:1997181 Arxivləşdirilib 2023-07-24 at the Wayback Machine. ISSN 0365–0138 Arxivləşdirilib 2023-07-24 at the Wayback Machine
7. ↑  "Acrux". *The Hundred Greatest Stars*. 2002. p. 4. doi:10.1007/0-387-21625-1\_2. ISBN 0-387-95436-8.
8. ↑  Shatsky, N.; Tokovinin, A. (2002). "The mass ratio distribution of B-type visual binaries in the Sco OB2 association". *Astronomy and Astrophysics*. **382**: 92–103. arXiv:astro-ph/0109456 . Bibcode:2002A&A…382…92S. doi:10.1051/0004–6361:20011542.
9. ↑  Eggleton, Peter; Tokovinin, A. (2008). "A catalogue of multiplicity among bright stellar systems". *Monthly Notices of the Royal Astronomical Society*. **389** (2): 869–879. arXiv:0806.2878 . Bibcode:2008MNRAS.389..869E. doi:10.1111/j.1365–2966.2008.13596.x.
10. ↑  Mason, Brian D.; Wycoff, Gary L.; Hartkopf, William I.; Douglass, Geoffrey G.; Worley, Charles E. (2001). "The 2001 US Naval Observatory Double Star CD-ROM. I. The Washington Double Star Catalog". *The Astronomical Journal*. **122** (6): 3466–3471. Bibcode:2001AJ….122.3466M. doi:10.1086/323920.
11. ↑  "Cassini raw image" Arxivləşdirilib 2017-07-31 at the Wayback Machine. NASA/JPL/Space Science Institute. Retrieved 2017–10–31.
12. ↑  Cassini "Kodak Moments" — Unmanned Spaceflight.com. Retrieved 2008–10–21

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Britannica (onlayn) |