recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Vilyam Vayler** (*ing.* William Wyler; 1 iyul 1902 – 27 iyul 1981) — ABŞ kino rejissoru, "Oskar" mükafatı (1942, 1946, 1959) laureatı.

Həyatı
------

Vilyam Vayler 1 iyul 1902-ci ildə isveçrəli yəhudi baqqalın ailəsində anadan olmuşdur. 1922-ci ildə o, skripka dərslərinə gedərkən, Parisdə təsadüfən "Universal Pictures" studiyasının əsasını qoymuş qohumu Karl Lemle ilə rastlaşır. Onun təklifi ilə 20 yaşlı Vayler ABŞ-yə yollanır.

1925-ci ildə ona qısametrajlı vestern filmə quruluş vermək tapşırılır. İkinci dünya müharibəsi zamanı ordu sıralarına mayor kimi daxil olur. Müharibə zamanı böyük bir risk edərək döyüşlərdə sənədli görüntülər çəkir. Müharibədən sonra isə Konstitusiyaya birinci düzəlişi müdafiə edən komitəyə rəhbərlik etmişdir.

Vilyam Vaylerin fikrincə, rejissor mizanları düzgün növbələməli və kadrların kompozisiyalarına xüsusi diqqət yetirməlidir. O, öz işinə çox aramla başlamışdı. Əvvəllər Vayler ən bəsit kadrları bir neçə dəfə lentə almaqdan belə çəkinmirdi. Getdikcə onun sorağı Hollivuda da çatdı.

"Oskar" mükafatının təqdimetməsi zamanı Vilyam Vayler rekord olaraq ən yaxşı rejissor işi nominasiyasında 12 dəfə namizəd olmuşdur. 1956-cı ildə onun ekranlaşdırdığı "Sülh yolları" filmi Beynəlxalq Kann kinofestivalında "Qızıl palma budağı"na layiq görülmüşdür. Rejissor filmlərinin quruluşuna görə üç dəfə ("Missis Miniver", "Həyatımızın ən gözəl illəri", "Ben-Hur") "Oskar" mükafatı qazanıb.

Vilyam Vayler 1981-ci ilin iyulun 27-də ABŞ-də vəfat etmişdir.

Filmoqrafiya
------------

1. Bu üçü (film, 1936) / These Three
2. Dalan (film, 1937) / Dead End
3. İldırımlı aşırım (film, 1939) / Wuthering Heights
4. Missis Miniver (film, 1942) / Mrs. Miniver
5. Həyatımızın ən gözəl illəri (film, 1946) / The Best Years of Our Lives
6. Vərəsə (film, 1949) / The Heiress
7. Roma tətilləri (film, 1953) / Roman Holiday
8. Ümidsizlik saatları (film, 1955) / The Desperate Hours
9. Sülh yolları (film, 1956) / Friendly Persuasion
10. Böyük ölkə (film, 1958) / The Big Country
11. Ben-Hur (film, 1959) / Ben-Hur
12. Uşaqların vaxtı (film, 1961) / The Children’s Hour
13. Kolleksiyaçı (film, 1965) / The Collector
14. Milyonu necə oğurlamalı (film, 1966) / How to Steal a Million
15. Məzəli qız (film, 1968) / Funny Girl
16. L.B. Consun azad olunması (film, 1970) / The Liberation of L. B. Jones

İstinadlar
----------

1. ↑  According to son, David Wyler
**Trumanın şousu** Filmdə Cim Kerri, Laura Linney, Ed Harris və Nataşa Makelhon kimi ulduzlar yer alıblar.

Trumanın şousunun ABŞ-də gəliri 125,618,201 dollar, beynəlxalq gəliri 138,500,000 dollar, ümumi qazanc isə 264,118,201 dollara çatmışdır. Film ABŞ-də ilk nümayişə girdiyi həftə 31,542,121 gəlir əldə etmişdir.

Filmin mövzusu
--------------

Truman Burbank gözəl bir adada yaşayır, işi evi və həyat yoldaşı var. Ancaq Trumandan başqa hamsı bunların yalan və oyun olduğunu bilir. Trumanın gerçək saydığı həyatı əslində studiyalarda otuz ildir aralıqsız və reklam verilmədən 24 saat boyunca canlı olaraq televiziyada yayınlanmaqdadır.

Trumanın anası, atası və həyat yoldaşı ümumiyyətlə bütün ailəsi də saxtadır. Uşaqlığında belə film çəkilən kinostudiyadan başqa xarici dünyanın olmadığını Trumana razı salmağa çalışmışlar. Məktəblərində səyyahlıq kimi xarici dünya ilə tanış olmağa gətirib çıxara biləcək məsələləri öyrənməsinə icazə verilməmişdir. Sudan qorxmasına şərait yaratmaq üçün saxta atasının suda boğulması səhnəsi yaradılmışdır.

Məktəb illərində qarşılaşdığı bir qıza aşiq olmuşdu. Qızın saxta adı Laurendir, öz adı isə Silviadır. Silvia Trumana həqiqətləri, yəni həyatının bir yalan olduğunu demişdir. Sonra isə Silvia saxta atası tərəfindən Fici adalarına aparılmışdır. Əslində isə Silvia serialdan çıxarılmışdır.

Truman ölmüş atasını küçədən keçərkən görənə qədər baş verənlərin yalan olduğunu bilməmişdir. Həyat yoldaşının evlilik şəkillərində saxtalıq hiss elədikdən sonra həqiqəti öyrənməyə başlamışdır. Otuz yaşına girdiyi dövrdə seriala müqavimət göstərmiş və əsil dünyaya dönməyi bacarmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2 3  .
3. ↑  .
4. ↑  Česko-Slovenská filmová databáze (çeş.). 2001.
5. ↑  Freebase Data Dumps. Google.
6. ↑  IMDb (ing.). 1990.
7. ↑  .
8. ↑  "71. Oscar Ödülleri Listesi". 2013-11-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-09.
9. ↑  "Box office rakamları". 2010-08-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-09.

Xarici keçidlər
---------------

* (türk.) Sinemalar.com profili
* Truman Show Üzerine Arxivləşdirilib 2008-12-05 at the Wayback Machine
* Film üzerine düşünceler[*ölü keçid*]
* The Academy Awards Database Arxivləşdirilib 2008-09-13 at the Wayback Machine
Vilyam Morqan
**Vilyam Morqan** — voleybol oyununun banisi. 1870-ci ildə Nyu-Yorkun Lokport əyalətində dünyaya göz açmışdır. Əslən uelsli olan Morqan ABŞ vətəndaşı idi. O, 1892-ci ildə "Springfield" kollecində basketbol oyununun yaradıcısı Ceyms Naysimitlə tanışdı. Hər ikisi bədən tərbiyəsini oxumuş və 1895-ci ildə Naisimit basketbolu yaratmışdı. Bunu görən Morqan daha az güc sərf edərək daha çox maraq verəcək bir oyun yaratmaq istədi və voleybol oyununun əsasını qoydu. İlk olaraq "Mintonette" adlandırdığı oyunu daha sonra voleybol olaraq dəyişdilər və bugünkü voleybol oyunu inkişafla uzun yol keçdi.

1942-ci ildə Morqan dünyasını dəyişmişdir. Onun adına ABŞda orta məktəb də vardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "William G. Morgan (1870-1942) inventor of the game of volleyball". volleyball.org. 2010-12-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-06-23.

Xarici keçidlər
---------------

* Profili "Volleyball.org"da Arxivləşdirilib 2010-12-26 at the Wayback Machine
* Profili "Springfield College"in rəsmi saytında Arxivləşdirilib 2011-07-16 at the Wayback Machine
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Zakir.

**Zakir Mahmudov** (*Mahmudov Zakir Əli oğlu*; d. 1947. Arıxdam, Gədəbəy rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Tibb elmləri doktoru. A.İ.Yevdokimov adına Moskva Dövlət Tibbi Stomatologiya Universitetinin insan anatomiyası kafedrasının professoru. Rusiya Təbiət Elmləri Akademiyasının müxbir üzvü.

Həyatı
------

Mahmudov Zakir Əli oğlu 1947-ci il dekabrın 31-də Gədəbəy rayonunun Arıxdam kəndində, kəndli ailəsində anadan olub. 1971-ci ildə Azərbaycan Tibb Universitetini bitirib. 1971-1976-cı illərdə kənd sahə xəstəxanasında pediatr, uşaq cərrahı, baş həkim vəzifələrində çalışıb. 1976-1979-cu illərdə Z.Mahmudov İ.M.Seçenov adına Birinci Moskva Dövlət Tibb Universitetinin insan anatomiyası kafedrası nəzdində aspiranturada oxuyub. 1981-ci ildə "Yaşlı insanda mezenteriumlu üst limfatik düyünlərin anatomiya və topoqrafiyası" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib. 1979-1995-ci illərdə Azərbaycan Tibb Universitetində insan anatomiyası fənnindən dərs deyib. 1984-1986-cı illərdə İ.M.Seçenov adına Birinci Moskva Tibb İnstitutunun nəzdində doktoranturada oxuyub və sonradan həmin institutda insan anatomiyası fənnindən dərs deyib. 1995-2002-ci illərdə Rusiya Xalqlar Dostluğu Universitetinin tibb fakültəsinin insan anatomiyası kafedrasının dosenti olub. 2002-2004-cü illərdə Z.Mahmudov Rusiya Tibb Elmləri Akademiyasının Elmi-Tədqiqat İnsan Morfologiyası İnstitutunun böyük elmi işçisi olub və həmin dövrdə doktorluq dissertasiyası üzərində işləyib. 2004-cü ildə Z.Mahmudov İ.M.Seçenov adına Birinci Moskva Tibb Akademiyasının ixtisaslaşdırılmış şurasında "insan anatomiyası" ixtisası üzrə doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. Z.Mahmudovun elmi araşdırmalar sahəsi – yoğun bağırsağın ileosekal bölməsinin orqandaxili kiçik vəzilərinin anatomiyasıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bağıyeva, Mətanət.* Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar. Qısa bioqrafik məlumat kitabçası (PDF) (az.). Bakı: "Papirus NP". 2016. ISBN 978-9952-8299-1-4. 2017-10-21 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-10-21.
**Koriya-del-Rio** (*isp.* Coria del Río) – Sevilya şəhərinin yaxınlığında, Kvadalkvivir çayının sahilində yerləşən bələdiyyə.

XVII əsrin əvvəllərində Senday daymyosu Date Masamune Hasekura Tsunenaqanın başçılığı altında Avropaya nümayəndəlik göndərmişdir. Daha sonra 6 samuray Koriya-del-Rioda qalmağa qərar vermişdir. 2003-cü ilin məlumatına görə Koriya əhalisinin 650 nəfəri (24.000 nəfərdən) "Hasekura de Japón" soyadını daşıyır və bu, onların İspaniyaya gələn ilk yaponların törəmələri olduqlarını göstərir. Soyad ilk dəfə bir rəsmi sənəddə 1646-cı ildə peyda olmuşdur. Yaşayış məntəqəsində bəzi uşaqlar asiyalılarda müşahidə olunan əlamətlərlə doğulurlar.

1992-ci ildə Yaponiya hökuməti tərəfindən Koriya-del-Rioda Hasekura Tsunenaqanın heykəli ucaldılmışdır.

"Koriya" FK bələdiyyəni təmsil edən yerli futbol klubudur.

Qalereya
--------

* Hasekura Tsunenaqanın heykəli.Hasekura Tsunenaqanın heykəli.
* Yaponiya nümayəndəliyinin İspaniyaya göndərdiyi tarixi məktub.Yaponiya nümayəndəliyinin İspaniyaya göndərdiyi tarixi məktub.

İstinadlar
----------

1. ↑  *İspaniya Milli Statistika İnstitutu* Municipal Register of Spain of 2022. 2022. C. 90. S. 1,235.
2. ↑  *Awamura, Ryoichi.* "Spain's Japon clan has reunion to trace its 17th century roots". The Japan Times. December 11, 2003. 29 May 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 March 2012.

Xarici keçidlər
---------------

* webcoriadelrio.com — Koriya-del-Rionun rəsmi saytı
**İbrahim Muhammed Ebu Arab** (*ərəb.* إبراهيم محمد صالح‎; 1931 – 2 mart 2014 və ya 3 mart 2014, Homs) — Fələstin şairi.Əbu Ərəb, 1931-ci ildə Nazaret və Taberiyye şəhərləri arasındakı El-Celilə bağlı olan Eş-Şecera kəndində anadan olmuşdur. İşğalçılar tərəfindən kəndi boşaltdıqdan sonra əvvəlcə Kefer Kana, sonra Arrabetu'l-Butuf'a ​​köçdü. Orada iki ay qaldıqdan sonra Livana, daha sonra Suriyaya hicrət etdi.

Şairin atası Əbu Ərəb 1948-ci ildə sionist dəstələrin Fələstin torpaqlarını işğal edərkən öldü. 1982-ci ildə oğul işğalçı ordunun Livanı işğalı zamanı öldü. Uşaqlığında İngilis işğalı və yəhudi mühacirətinə qarşı başlanan Fələstin İnqilabının şahidi olmuşdur. Əbu Ərəb, Fələstin İnqilab Şairi və Fələstin Düşərgəsi Şairi kimi adlarla tanınırdı. 3 mart 2014-cü ildə Hümsdə vəfat etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Abu Arab, poet of the Palestinian revolution, dies"*Middl Eeast Monitor Creating New Perspectives* (9 Nisan 2014)

Xarici keçidlər
---------------

* Discogs'taki Sayfası
**İbrahim Mustafayev** (1972, Qurdqala, Kalinino rayonu) – Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (2018–2021)

Həyatı
------

Mustafayev İbrahim Ənvər oğlu 1972-ci ildə indiki Ermənistan SSRİ-nin Kalinino rayonu Qurdqala kəndində anadan olmuşdur.

İbrahim Mustafayev uzun illər Azərbaycan Respublikası Prezidenti Administrasiyasında çalışmışdır. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 28 avqust 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilib. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 5 oktyabr 2021-ci il tarixli Sərancamı ilə İbrahim Ənvər oğlu Mustafayev Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsindən azad edilmişdir.

5 oktyabr 2021-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının Ərazi-təşkilat məsələləri şöbəsinin müdir müavini vəzifəsinə təyin edilib.

Gədəbəy Rayon icra hakimi olduğu dönəm
--------------------------------------

Ənənəvi kənd təsərrüfatı rayonu olan Gədəbəy rayonu son dönəmlərdə kartofçuluğun tənəzzülə uğraması ilə maliyyələşməsində, büdcəsinin formalaşdırılmasında ciddi problemlər yaranmışdı, amma İbrahim Mustafayevin gəlişindən sonra ilk dəfə bölgənin turizm imkanlarından faydalanmaq üçün konkret proqram həyata keçirilməyə başlandı. Gədəbəydə 2019-cu ildə "Milli Yaylaq Festivalı" baş tutdu və demək olar ki, nəinki respublika, bütövlükdə türk ölkələrindən kifayət qədər qonaqlar gəldi. Bu tədbir xeyli populyar oldu. Sonradan pandemiyanın şərtləri imkan vermədi ki, bu prosesi davam etdirmək mümkün olsun.

İbrahim Mustafayev dönəmində Gədəbəy rayonu özü-özünü maliyyə baxımından təmin etməsi istiqamətində əsaslı işlərə başlanıldı. Mərkəzi büdcənin üzərinə yük düşməməsi üçün müxtəlif layihələrə start verildi. Bütövlükdə bir neçə xidmət sahələrinin rentabelləşdirilməsi və Asan Xidmət modelinin qurulmasına yönəlik addımlar nəzərə çarpan dəyişiklikləri və şəffaflaşmanı özü ilə birgə gətirdi. İcra başçısı kimi fəaliyyət göstərdiyi dövrdə Vətəndaşlarla bağlı Gədəbəy İH-də normal bir sistem qurmuş rüşvətdən, korrupsiyadan, məmur biznesmenliyindən uzaq olmuşdur.

Əvvəlki icra başçıları ilə müqayisədə İbrahim Mustafayev fəaliyyəti ilə fərqlənmişdir. Rayonda nəzərə çarpan işlər görən Mustafayev xüsusilə Vətən müharibəsi dövründə Gədəbəy rayonunun şəhidləri ilə bağlı fəaliyyəti ilə seçilmişdir. Müharibə və sonrakı dövrlərdə onların hər birinin ailəsində olmuş, yas mərasimlərinin hər birində iştirak etməyə çalışmışdır. Xüsusilə də şəhid ailələrinə ən yüksək səviyyədə qayğı göstərmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "İbrahim Mustafayev Gədəbəyin icra başçısı vəzifəsindən azad edilib". 2021-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-05.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-05.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-05.
|  |  |
| --- | --- |
|  | *İsrail ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


**MAŞAV** - ibri dilində Beynəlxalq Əməkdaşlıq üzrə Mərkəz adının qısaltmasıdır.

İsrail Xarici İşlər Nazırliyi çərçivəsində fəaliyyət göstərən bu proqram bir çox ölkələrin, eləcə də ABŞ, Böyük Britaniya, Avropa Birliyi ölkələri, Türkiyə və digərlərinin də həyata keçirdikləri beynəlxalq təcrübə mübadiləsi üzrə proqramlardan biridir.

1958-ci ildən fəaliyyətə başlayan bu proqram çərçivəsində indiyə qədər 140 ölkədən 200 mindən artıq şəxsin təcrübə keçdiyi məlumdur. Proqram üzrə təcrübə mübadiləsi İsrailin ayrı-ayrı elmi və akademik mərkəzləri ilə əməkdaşlıq çərçivəsində aparılır. Proqramın əsas fokus sahələri kənd təsərrüfatı, elm və texnologiya, idarəetmə və sahibkarlıq, təhsil kimi istiqamətlərdə İsrailin qabaqcıl təcrübəsini yaymaqdır. Eyni zamanda qısamüddətli pilot layihələri həyata keçirmək, kiçik biznes üzrə davamlı inkişafa nümunə olacaq layihələrə dəstəyi ehtiva edir.

Mənbə
-----

* MAŞAV NƏDİR? Arxivləşdirilib 2015-05-30 at the Wayback Machine
**Cənub adası** — Yeni Torpaq arxipelaqına daxil olan ada, Şimal adası ilə Matoçkin Şar boğazı vastəsi ilə ayrılır. Vayqaç adasından Kara darvazası (boğaz) vastəsi ilə ayrılır. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Arxangelsk vilayəti ərazisinə daxildir. Adanın sahəsi 33,275 km² təşkil edir. Ada Saxalin və Şimal adası kimi adalardan sonra Rusiyada sahəsinə görə üçüncüdür.

Adanın qərbində Qusinnaya Zemlya yarımadası yerləşir.

Ən hündür nöqtəsi — Pervousmotrennaya dağıdır (1291 m).

Tarixi
------

Qədimdə adada məlum olmayan qəbilə yaşamışdır. Belə düşünülür ki Ust-Poluyu mədəniyyətinə aid qəbilələrdir. Alman mifologiyasında Sirtya adı ilə tanınır.

Rus mənbələrində adanı XII—XIII əsrdə Böyük Novqorod knyazlığının tacirləri tərəfindən aşkarlandığı bildirilir. Ancaq bu təstiqini tapmamışdır.

Qərb mənbələrində adaya ilk gələnlərin 1553-cü ildə Hyo Uillobi və onun ekspedisiyasının olduğu bildirilir. VI Eduard (1547–1553) Londonun "Moskva kompaniyası" adlı şirkətə Şimal keçidini aşkarlamaq məqsədi ilə təşkil olunan ekspedisiyası zamanı aşkarlanır.

Hollandiyalı alim Herard Merkator 1595-ci ildə tərtib etdiyi xəritədə adanı Şimal adası (Yeni Torpaq) ilə birlikdə (yarımada kimi) vahid ada kimi göstərilir.

1671-ci ildə Parisdə "Şimal ölkələrinə səyahət" məqalə dərc olunur. Bu məqalənin müəllifi Pyer-Marten de lya Martinerdir. O, 1653-cü ildə danimarkalı tacirlərin gəmisində adada olmuşdur.

Tanınmış Holland alimi Nikolaas Vitsen "Şimali və Şərqi Tatariya" (1692) kitabında I Pyotrın ada rusların hərbi limanını inşa etdirmək istədiyini yazırdı.
Adanın ilk rus araşdırmaçısı şturman Fyodor Rozmıslov olmuşdur (1768–1769).

XIX əsrin birinci yarısında adada yaşayış olmamışdır. Burada sadəcə olaraq norveçlilər və pomorlar ov və balıqçılıqla məşğul olurdular. Ada daim mübahisə predmeti idi. Rusiya imperiyası adanı öz ərazisi elan edir.

Adada aktiv məskunlaşma 1869-cu ilə təsadüf edir. Burada bir necə alman ailəsi yaşayırdı. 1877-ci ildə adada Malıe Karmakuli yaşayış məntəqəsi salındı. XIX əsrdə artıq adada alman və ruslardan ibarət olan kiçik koloniyaları vardır.

1901-ci ildə adaya rəssam Aleksandr Borisov göndərilir. O, özünə bələtçi kimi gənc alman Tıko Vilkanı bələtçi götürür. Adada 400 km məsafədə itlərlə hərəkət edən Borisov ətraf ərazilərin şəkillərini çəkirdi. Borisov Vilkanın rəssamlıq baçarığını görərək ona müəyyən istiqamət vermişdir. 1903-cü ildə adaya Stepan Pisaxov göndərilir. O, da Vilkanı yüksək qiymətləndirir və ona fırça və karandaş hədiyə edir.

1909-cu ildə Vladimir Aleksandroviç Rusanov Tıko Vilkla birlikdə təşkil olunan qütb ekspedisiyası zamanı bütün Yeni Torpaq arxipelaqını tətqiq etmiş və onun dəqiq kartoqrafik xəritəsinin tərtib etmişdir

1911-ci ildə adaya təşkil edilən ekspedisiya zamanı heç bir xəritədə göstərilməyən rus yaşayış məntəqəsi aşkarlanır. Çornıy Nos burnunda akşarlanan ərazidə 13 insana məxsus sümüklər tapılmışdır. Yaşayış məntəqəsi boyunca insan kəllələrinə və sümüklərinə rart gəlinirdi. Qəbirstanlıqda olan qəbirlər uçub dağılmış və yazılar silinmişdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Pyer-Martim de Lamartiner*. Şimal ölkələrinə səyahət Arxivləşdirilib 2017-10-28 at the Wayback Machine.
**İbrahim Əsgər oğlu Mehdiyev** (1 aprel 1946, Ağdaş rayonu) — Yasamal Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (2006–2017).

Həyatı
------

1 aprel 1946-cı ildə Ağdaş rayonunda anadan olub. 1963-cü ildə Yevlax şəhərində orta məktəbi, 1969-cu ildə M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Dövlət Neft və Kimya İnstitutunu bitirib.

Əmək fəaliyyətinə 1963-cü ildə başlayan İ. Mehdiyev "Azərelektroişıq" zavodunda çilingər, mühəndis-texnoloq, sex rəisi, şöbə rəisi, mexanika-energetika şöbəsinin rəisi, "Elektomaş" Elmi Tədqiqat İnstitutunda baş elmi işçi, "Azərelektroişıq" İstehsalat Birliyində sex rəisi, Birliyin baş mühəndisi, Elmlər Akademiyasının Fizika İnstitutunun "Kristal" zavodunda istehsalat rəisi, Protez-Oktopedik Bərpa Mərkəzinin direktoru kimi vəzifələrdə işləyib.

2000-ci ildən 2006-cı ilədək Bakı şəhər Xətai Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsində çalışıb.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 26 sentyabr 2006-cı il tarixli Sərəncamı ilə Bakı şəhər Yasamal rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilib. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1 iyul 2017-ci il tarixli Sərəncamı ilə Bakı şəhər Yasamal rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsindən azad edilib.

1974-cü ildə "Şərəf Nişanı" Ordeni ilə təltif olunub. 1993-cü ilin fevral ayından Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

Evlidir, iki övladı var.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* İbrahim Mehdiyev Hacı Cavad məscidinin "sökülməsinə görə" işdən çıxarılıb
* Prezident icra başçısını məscidə görə cəzalandırdı (Video)
**Allahverdiyev Rafiq Allahverdi oğlu** — Azərbaycan Respublikasının Qazax şəhərində anadan olmuşdur. 1961-ci ildə "Neft və qaz yataqlarının işləniməsi və istismarı" ixtisası üzrə AzNKİ-nun neft-mədən fakültəsini bitirmişdir. İnstitutu bitirdikdən sonra qazmaçı köməkçisi, operator, neft və qaz hasilatı ustası, böyük mühəndis, texniki şöbənin müdiri, "Leninneft" NQÇİ-nin baş mühəndisi işləmişdir. 1968-1972-ci illərdə AzETNÇİ-da aspirant olmuşdur. 1972-ci ildə "Mürəkkəbləşmələrin tədqiqi və fontan üsulu ilə hasilatın göstəricilərin yaxşılaşdırılması üzrə təkliflərin işlənilməsi (Qotur-Təpə yatağı timsalında)" mövzusunda namizədlik, 1992-ci ildə isə "Quyuların mürəkkəbləşmiş istismarı şəraitində neft hasilatının intensivləşdirilməsi" mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. 1984-1987-ci illərdə AzETNÇİ-da quyuların yeraltı və əsaslı təmiri sektorunun müdiri, laboratoriya müdiri, 1987-ci ildən isə Türkmənneft ETLİ-da (Nəbitdağ ş.) elmi iş üzrə direktor müavini işləmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Allehverdiyev R.A. neft və qaz yataqlarının işlənilməsi və istismarı sahəsində tanınmış alimdir.

Elmi tədqiqatların sahəsi: neft və qaz axınının intensivləşdirilməsi proseslərinin öyrənilməsi; quyuların quyudibi zonasının qeyri-nyuton mühiti ilə emalı üsulları; quyuların mənimsənilmə üsullarının təkmilləşdirilməsi məsələləri; quyuların lülələrində qum tıxaclarının yuyulması məsələləri; Qərbi Türkmənistanın mürəkkəbləşmiş şəraitlərdə (sulaşma, qum təzahürü və parafinləşmə, layların məhsuldarlığının pisləşməsi), son işlənilmə mərhələsində olan yataqlarında neft hasilatı səviyyəsinin stabilləşməsi və işlənilmə mərhələsinin artırılması məsələləri.

Allahverdiyev R.A. 100-dən artıq elmi məqalənin, 2 monoqrafiyanın, 11 rəhbər sənədin müəllifidir. İxtiralara görə 25 müəlliflik şəhadətnaməsi alıb. "Türkmənistan SSR əməkdar səmərələşdiricisi", "Neft və qaz sənayesinin əlaçısı" kimi adlara və bir çox fərmanlara layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------
M113, bu günə qədər 80.000 ədəd istehsal edilən və istifadəyə verilmiş olduğu 1960-cı illərdən bəri ABŞ mexanikləşdirilmiş piyada qoşunlarının onurğası olan və NATO üzvlərinin də daxil olduğu 60 ölkə tərəfindən istifadə edilən yüngül zirehli, tam tırtıllı zirehli transportyordur.

ABŞ istehsalı M113 piyadanın döyüş maşını
İstehsalçı ölkə: ABŞ

İstehsalçı firma: BAE Systems

Tip: Piyadanın döyüş maşını

İstehsal tarixi: 1960 

Xidmətə giriş ili: 1960 – günümüzə

İstehsal sayı: 80.000 ədəd

Ağırlıq: 14.04 ton

Ekipaj: 2 nəfər

Desant: 11 nəfər

Ölçülər
-------

Uzunluğu: 4.9 m

Eni: 2.7 m

Hündürlüyü: 1.8 m

Klirens: 0.41 m

Müdafiə
-------

Zireh qalınlığı: 38 mm yayılmış alüminium

Performans
----------

Zəminə təzyiq: 0,51 kq/sm ²

Dalış dərinliyi: üzən

Xəndək keçmə: 1.7 m

Divar dağıtmaq: 0.6 m

Qalxma dərəcəsi: 30º

Motor: Detroit Diesel 6V53T

At gücü: 215

Maksimal sürət: 65 km/s 

Mənzili: 480 km

Dayandırılması: fərdi burulma bar

Silahlanma
----------

### Əsas silahlar

– 12.7 mm "M2 Browning" pulemyotu

Kalibr: 12.7 mm

Mərmi: 12.7x99 mm

Atış tezliyi: 485-635 atış/dəqiqədə

Güllənin başlanğıc sürəti: 855 metr/saniyə

Atəş məsafəsi: 1.8 km

Maksimal atəş məsafəsi: 6.7 km

İstifadə edən ölkələr
---------------------

 ABŞ

 Avstraliya

 Albaniya

 Argentina

 Almaniya

 Bəhreyn

 Belçika

 Benin

 Boliviya

 Braziliya

 Bosniya və Herseqovina

 Banqladeş

 Cənubi Koreya

 ÇXR

 Çili

 Danimarka

 Ekvador

 Efiopiya

 Əfqanıstan

 Filippin

 Haiti

 İsrail

 İordaniya

 İspaniya

 İtaliya

 İraq

 İran

 Küveyt

 Kamboca

 Kolumbiya

 Kanada

 Konqo Respublikası

 Qvatemala

 Laos

 Livan

 Litva

 Liviya

 Misir

 Mərakeş

 Şimali Makedoniya

 Norveç

 Pakistan

 Peru

 Portuqaliya

 Salvador

 Səudiyyə Ərəbistanı

 Sinqapur

 Somali

 Sudan

 Tailand

 Türkiyə

 Tunis

 Uruqvay

 Vyetnam

 Yəmən

 Yunanıstan

 Yeni Zelandiya
**Ətirli sumaq** (*lat.* Rhus lancea) — sumaqkimilər fəsiləsinin sumaq cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Bitki Cənubi Afrikada çayların sahillərində quraqlıq rayonlarda bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Uzunluğu 9 m-ə qədər olan,tünd-qonur qabıqlı və qırmızı budaqları olan həmişəyaşıl kol və ya ağacdır.Yarpaqları 3 bölümlü,neştərvari,üstü tünd-yaşıl,alt səthi açıq-yaşıl rənglidir.Sarı,salxımşəkilli çiçək qruplarında yerləşir.Noyabr-dekabr aylarında çiçəkləyir.Bu dövrdə bitki olduqca dekorativ görünüşə malik olur.Hər il çiçəkləyir və keyfiyyətli toxum verir.Meyvəsi yumru,iri toxumlu və nazik lətlidir.Toxumları may ayında yetişir.Toxum və qələmlə çoxalır.

Ekologiyası
-----------

Torpağa az tələbkar,quraqlığadavamlı,tez boy atan bitkidir.İsti və işıqsevəndir.Sərt qışda yerüstü hissəsi kök boğazına qədər məhv olur.Yazda pöhrələrlə yenidən bərpa olunur.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Mərdəkan dendrarisində 80-ci illərdə introduksiya edilmişdir.Abşeronun torpaq və iqlim şəraitinə davamlıdır.

İstifadəsi
----------

Bordürlərin tərtibatında istifadə olunur.Oduncağı ağır,qırmızı-qonurdur,yaxşı rəndələnir.Meyvəsindən pivə hazırlanmasında istifadə edilir.

Məlumat mənbəsi
---------------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------
**Şimo-Kamaqari** (*yap.* 下蒲刈島, «Aşağı Kamaqari adası» — Daxili Yapon dənizində yerləşən, Yaponiyaya məxsus olan ada. Qeyoy adaları qrupuna daxildir. Hirosima prefekturasının cənub-qərbində, kure şəhərindən isə cənubda yerləşir. Simo-Kamaraqi məhəlləsinə, Simo-Kamaraqi kəndi inzibati vahidliyinə daxildir. Adanın sahəsi - 7,927 km². Ada əhalisi 2223 nəfərdir.

Coğrafiyası
-----------

Şimo-Kamaqari adası Saxili Yapon dənizinin qərb sahillərində yerləşir. Şimaldan sahillərini Meneko boğazı, şərqdən isə Sonnose boğazının suları yuyur. Cənub və qərb sahilləri isə Aki dənizi akvatoriyasına daxildir.

Şimo-Kamaqaridən şimalda Kure şəhərinin Niqata limanı yerləşir. Limanla Akinata körpüsü ilə birləşir. Şimo-Kamaqaridən şərqdə isə Kami–Kamaqari adası yerləşir. Bu adaya isə Kamaqari körpüsü ilə birləşir. Adadan cənubda, Usiqakubi burnundan cənub-şərq rayonunda dörd eləıdə iri olamyan adacıq vardır (ada-yayalıq). Ada aktiv seysmik zonada yerləşir.

Şimo-Kamaqari adasının ərsazisi əsasən sərt yamaclı dağ və təpələrlə örtülüdür. Ən hündür nöqtəsi Ohira dağıdır. Dağın hündürlüyü 275 metrdir.

Əsass yaşayış məntəqələri Misorio rayonları ərazisində cəmləşmişdir. Bu Şimo-Kamaqarinin şimal rayonlarıdır. Sannose isə adanın siyasi-inzibati mərkəzi rolunu oynamışdır və adanın şərqində yerləşir. O-Cico isə adanın cənub rayonundadır. Adanın daxili hissələrində demək olar ki, yaşayış məntəqələri yoxdur. Onun bir hissəsi meşələrlə örtülüdür. Şimo-Kamaqari adasından cənubda Kuroşio və Şimotsune adaları yerləşir. Kami-Kamaqari ondan şərqdədir.

Yaşayış məntəqələri
-------------------

Tarixən Şimo-Kamaqari ərazisində iki yaşayış məntəqəsi olmuşdur: Sannose və Simoşima. Sannose ilk əvvəllər adanın siyasi-inzibati mərkəzi olmuşdur. Burad liman yerləşirdi. Bu liman paytaxt Kiotodan Kyuşu adasına və Maruya qəsrinıə gedən yolun üzərində yerləşrdi.

1 aprel 1889-ci iSannose və Simoşima yeni təşkil edilən Hiroşima prefekturası, Aki qəzası, Kamaqarişima kəndinin inzibati vahidliyinə daxil edilir. Bu kənd adı 1 yanvar 1962-ci ildə Şimo-Kamaqari olaraq adlandırılır.

1 aprel 2003-ci ildə Şimo-Kamaqari qəsəbəsi Hiroşima prefekturası, Kure şəhərinin əsas hissəsinə çevrilir.

İqtisadiyyat
------------

Şimo-Kamaqari adasında yaşayan əhalinin əsas məşğuliyyəti kənd təsərrüfatıdır. Burada portağal, çiyələk, tərəvəz və kartof yetişdirilir. Sahil zonalarında isə balıqçılıq təsərrüfatı yayılmışdır. Adanın şimalında, Sirosaki burnu ərazisində (Ağ burun) əhəng daşı çıxarılır. İqtisadi məhdudiyyətlərə görə Şimo-Kamaqari əhalisi Hiroşima və Kure şəhərlərinə işləməyə gedirlər.

Mənbə
-----

* ОHiroşima prefekturasının rəsmi saytı.[*ölü keçid*]  (yap.)
* Kure şəhərinin rəsmi saytı. Arxivləşdirilib 2010-05-20 at the Wayback Machine  (yap.)
* Simo-Kamagari Mədəniyyət Təşviqi Fondu  (yap.)
* Hiroşima Mədəniyyəti Ensiklopediyası.  (yap.)
**Rafiq Fərəcov** — Əməkdar jurnalist, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, "*Vətən səsi*" qəzetinin baş redaktoru.

Həyatı
------

Rafiq Fərəcov 1952–ci il dekabrın 18–də Qərbi Azərbaycanın Göyçə mahalının Ağbulaq kəndində müəllim ailəsində doğulub. Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun filologiya fakültəsini bitirib.

Ailə vəziyyəti
--------------

Ailəlidir, iki övladı var.

Fəaliyyəti
----------

Əmək fəaliyyətinə mətbuatdan başlayan Rafiq Fərəcov 1975–ci ilin oktyabrından 1979–cu ilin fevralınadək Krasnoselo rayonunda nəşr olunan "*Dostluq*" rayon qəzetində müxbir, məsul katib, 1979–cu ilin fevralından 1988–ci ilin dekabrınadək həmin qəzetin redaktor müavini, şöbə redaktoru vəzifələrində işləyib.

Sonra qaçqınlıq həyatı başlayır və 1988–ci ildən Bakıda Azərbaycan Qaçqınlar Cəmiyyətində çalışır, 1992–ci ilin martında isə sevdiyi peşəsi üzrə işləməyə başlayır. Həmin ildən 1996–cı ilin aprelinədək "*Vətən səsi*" qəzetində şöbə müdiri, məsul katib, baş redaktorun müavini işləyən Rafiq Fərəcov hazırda bu qəzetin baş redaktorudur. Onun 35 ildən çox jurnalistlik fəaliyyətinin yarısı məhz "*Vətən səsi*" qəzeti ilə bağlıdır. Rafiq Fərəcov həm də Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür.

Mükafatları
-----------

* "*Qızıl qələm*"
* "*H.B.Zərdabi*"
* "*Əməkdar jurnalist*" (2010)

İstinadlar
----------

1. ↑  Vətən səsi–xalqın səsidir
2. ↑  "Azərbaycan Respublikasının mətbuat işçilərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2021-08-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-05.
Doldurulmamış göstərici "Ölkə"

**Cənub qaz-kondensant yatağı** — Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda, Abşeron arxipelaqı neftli-qazlı rayonunda qaz-kondensat yatağı.

Tarixi
------

Cənub strukturu 1945–50-ci illərdə aparılmış seysmik kəşfiyyat işləri nəticəsində müəyyən edilmişdir. Struktur Darvin sayı – Pirallahı adası– Gürgan-dəniz antiklinal zonanın cənub-şərq davamında yerləşir və ondan geniş yəhərlə ayrılır.

Layihə
------

Bakı şəhəridən 60 *km* şərqdə, Çilov adasından 5 *km* cənubda yerləşir. Yatağın yerləşdiyi sahədə dənizin dərinliyi 8–20 *m* arasında dəyişir. Strukturun cənub-qərb qanadının yatma bucağı 18°, şimal-şərq qanadınınkı isə 10°-dir. Sahədə axtarış-kəşfiyyat qazıma işlərinə 1951-ci ildə başlanmışdır. Yataq 1962-ci ildə açılmış (*quyu № 2; Qırmakialtı lay dəstəsi; 450–500 m3/gün qaz, 45–50 t/gün kondensat*) və 1964-cü ildə işlənməyə verilmişdir. Yatağın kəsilişində Məhsuldar qatın Qırmakialtı, Qırmaki, Qırmaki -üstü qumlu və Balaxanı lay dəstələrinin VI və V horizontlarının qazlılığı müəyyən edilmişdir. Kollektorların məsaməliliyi 10%, keçiriciliyi 0,05 *mkm2*-dir. Qazın xüsusi şəkisi 0,60 *q/sm3-*dir; tərkibi əsasən metan (94–96%), az miqdarda etan, propan, butan və karbon (CO2) qazından ibarətdir. İşlənmənin əvvəlindən 1.1.2011 tarixinədək cəmi 12 mlrd. m³ qaz və 1,0 mln. t kondensat hasil edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Şahdəniz

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  **Cənub qaz-kondensant yatağı**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M.K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V  cild. — Səhifələrin sayı:  592. — Səh.: 281. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.
**Ətirli kino** — film nümayişində istifadə olunan xüsusi sistem. Bu zaman tamaşaçı xüsusi qoxular duyur və nəticədə tamaşaçıya daha dolğun məlumat ötürülür.

Tarixi
------

Aromaskop vərəqə. "Casus uşaqları 4D" filmində tamaşaçılara paylanılmış
İlk ətirli film nümayişi 1906-cı ilə təsadüf edilir. Pensilvaniyada kinoteatr sahibi film nümayişi zamanı salonda qızılgül yağı batırılmış əski parçasını yellətmiş. 1958-ci ildə italyan rejisor Karlo Lidzaninin çəkdiyi "Çin səddi" sənədli filminin nümayişi zamanı yüzlərcə qoxu ventilyasiya ilə salona verilmişdir. 1960-cı ildə isveçrəli mühəndis Hans Laube xüsusi "Smell-O-Vision" sistemini yaratmışdır. Bu sistem "Ətrin sirri" filminə tətbiq edilmişdir. Film Nyu-York, Los-Anceles və Çikaqo şəhərlərinin kinoteatrlarında nümayiş etdirildi. Salonda hər oturacağa xüsusi ətir püskürən borular bərkidilmişdir. Ancaq bu sistem bir mənalı qarşılanmadı: bəziləri ətrin püskürülən zaman yaranan yüksək səsdən şikayət etdi, bəziləri ətrin filmdəki sujetlərlə eynilik daşımadığını söylədi (əsasən balkonda oturanlar). Digərləri isə qoxunu demək olar ki, heç duymadığını söylədi. 1980-ci illərdə bu film bir dəfə MTV və digər yerli telekanallarda nümayiş olunmuş. Daha yüksək effekt alınması üçün tamaşaçılara qoxu verən xüsusi kartların alınması tövsiyə olunurdu. Kinoya baxış zamanı bu kartın üzərini silərək filmin gedişatına uyğun ətir duymaq olar. Bu sistem "Scratch and sniff" adlanırdı (sil və qoxula).

2006-cı ildə Yaponiya kinoteatrlarında hollivud istehsalı olan "Yeni dünya" filminin nümayişi zamanı yapon kompaniyası "Miqapro" tərəfindən işlənilmiş xüsusi qurğu vasitəsi ilə salona ətir verilmişdir. "Cəsusların uşaqları 4D" filmində də tamaşaçılara xüsusi aromaskop vərəqlər paylanılmış.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Валерий Кичин.* "«Чем пахнет апокалипсис: Краткая история кинематографических ароматов»". «Российская газета». 18 августа 2011. 2011-10-18 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  Ханс Лаубе на сайте IMDb  (ing.)
3. ↑  "10 самых худших изобретений в истории человечества — № 7". 2016-10-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-27.
4. ↑  *Вера Щирова.* "«Принюхаться к блокбастеру: Японцы смогут не только смотреть фильмы, но и вдыхать их ароматы»". «Новые известия». 17 апреля 2006. 2016-11-26 tarixində arxivləşdirilib.
5. ↑  *Мария Свешникова.* "«"Дети шпионов-4" выйдут в прокат в формате 4D»". «Вести.Ru». 22 июля 2011. 2011-07-29 tarixində arxivləşdirilib.
6. ↑  "Новые "Дети шпионов" выйдут в формате 4D". «Комсомольская правда». 4 августа 2011. 2016-11-26 tarixində arxivləşdirilib.
1560-cı ildə İmperiya dairələri

---

  Burqundiya dairəsi   Aşağı Reyn-Vestfaliya dairəsi   Kürreyn dairəsi   Yuxarı Reyn dairəsi   Aşağı Sakson dairəsi   Yuxarı Sakson dairəsi   Frankoniya dairəsi   Şvabiya dairəsi   Bavariya dairəsi   Avstriya dairəsi   Dairəsiz bölgələr
**İmperiya dairəsi** (*lat.* Circulus imperii, *alm.* Reichskreis‎) Müqəddəs Roma İmperiyasında regional qruplaşma bölgüsü idi. Dairələr imperiyada ümumi müdafiə strukturu yaratmaq və vergiləri toplamaq üçün yaradılmışdır.

Tarixi
------

1500-cü ildə Auqsburq məclisində altı İmperator dairəsi layihəsi təqdim edildi. 1512-ci ildə bu siyahıya daha üç dairə əlavə edildi və böyük Sakson dairəsi ikiyə bölündü. 1512-ci ildən Napoleon dövründə Müqəddəs Roma İmperiyasının dağılmasına qədər on İmperiya dairəsi var idi. Bohemiya, İsveçrə Konfederasiyası və İtaliya, eləcə də imperatorun azadlıq verdiyi şəhərlər heç bir dairəyə daxil deyildi.

Auqsburq məclisində qurulan dairələr:

1. Bavariya dairəsi
2. Frankoniya dairəsi
3. Sakson dairəsi
4. Şvabiya dairəsi
5. Yuxarı Reyn dairəsi
6. Aşağı Reyn-Vestfaliya dairəsi

Əvvəllər Habsburqlar və kürfürstlərin əlində olan ərazilər əhatəsiz qaldı. 1512-ci ildə Trir və Kölndəki iclas bu torpaqları daha üç dairədə təşkil etdi:

1. Avstriya dairəsi, o cümlədən I Maksimiliana miras qalan Habsburq əraziləri
2. Burqundiya dairəsi, o cümlədən Maksimilianın mərhum həyat yoldaşı, Burqonlu Mariyanın mirası
3. Mayns, Köln və Trir kilsə kürfürstlükləri və Pfals kürfürstlüyü də daxil olmaqla, Kürreyn dairəsi.

Həmçinin, Sakson dairəsi aşağıdakılara bölündü:

1. Aşağı Sakson dairəsi
2. Saksoniya və Brandenburq kürfürstlükləri daxil olmaqla Yuxarı Sakson dairəsi

İmperiya 1581-ci ildə Yeddi Birləşmiş Əyalət Respublikasının ayrılmasından sonra və 1679-cu il Nimveqen sülhündə Fransanın ilhaqı zamanı bir neçə qərb ərazisini itirsə də, on dairə 1790-cı illərin əvvəllərinə qədər dəyişməz qaldı.

Bəzi dairələr faktiki olaraq güclü bir zadəgan ailəsinin nəzarətində idi. Avstriya dairəsi, demək olar ki, Habsburqların irsi torpaqları ilə uyğun gəlirdi. Burqundiya dairəsi İspan Habsburqlarının (Franş-Konte və Habsburq Niderlandı) nəzarət etdiyi ərazini əhatə edirdi. Bavariya dairəsi əsasən Vittelsbaxların Bavariya hersoqluğundan və onun peyklərindən ibarət idi. Yuxarı Sakson Dairəsində Saksoniya kürfürstləri (üstəlik onun peyk Ernestin hersoqluqları) və Brandenburq kürfürstləri üstünlük təşkil edirdi.

Mənbə
-----

* Wolfgang Wüst (ed.): *Die "gute" Policey im Reichskreis. Zur frühmodernen Normensetzung in den Kernregionen des Alten Reiches*, edition of primary sources in four volumes, vol. 1: *Der Schwäbische Reichskreis, unter besonderer Berücksichtigung Bayerisch-Schwabens*, Berlin 2001; vol. 2: *Der Fränkische Reichskreis*, Berlin 2003; vol. 3: *Der Bayerische Reichskreis und die Oberpfalz*, Berlin 2004; vol.: Die lokale Policey: Normensetzung und Ordnungspolitik auf dem Lande. Ein Quellenwerk, Berlin 2008.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Universalis · İsveçrə tarixi |
**İmperator Tamarin** (*Saguinus imperator*) — olaraq bilinən bu növün adı, iddialara görə əslində Alman imperatoru II Vilhelm məsxərəyə qoymaq üçün qoyulmuşdur. Bəzi qaynaqlar isə bu adın Çin imperatorlarına göndərmə olaraq qoyulduğunu iləri sürürlər. Ancaq "imperator" kəliməsi, həqiqətən də növün elmi adı olaraq qeydlərə keçmişdir.

Yaşadığı ərazi
--------------

Peru'nun şərqində, Amazon bölgəsində yaşayan İmperator Tamarin'i Bolivya və Brazilya'nın bəzi əyalətlərində də görülmüşdür. Meşələrdə ağaclar üzərində yaşayaraq çeşidli bitkilər, bitki nektarları və böcəklərlə bəslənirlər. Pəncələri və əlləri cisimləri tutmaq və saxlamaq mövzusunda püxtələşəcək şəkildə təkamülləşmişlər. Məsələn pəncələri sayəsində bitki gövdələrini parçalayaraq içlərindən çıxan saqqızı yeyebilirlər .

Fiziki quruluşu
---------------

Normalda tükləri çoğunluqla bozdur, Sinəsinde ise sarı bənəklər görülə bilər. Əlləri və ayaqları qara, quyruğu isə qəhvəyidir. Onu maraqlı edən isə dişiləri çəkmək üçün istifadə etdiyi və olduqça maraqlı quruluşda olan "saqqal" ve "bığ"larıdır.

Tamarinler lə en yaxın qohumları olan marmosetlər, bilinən ən kiçik meymunlar arasında yer alırlar. Ancaq bu meymunlar, bəzı daha böyük və daha məşhur meymunlarla da yaxın qohumdurlar : kapuçinler və babunlar kimi... 24-26 santımetr böyüklüyündə olan bu tamarin növünün 35 ilə 42 santimetr arasındakı uzunlukda olabilən bir quyruğu vardır və ümumilikdə 500 qram ağırlığındadır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2000.
2. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-08-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-13.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-01-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-13.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-01-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-13.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q114937
* Wikispecies: Saguinus imperator
* ADW: Saguinus\_imperator
* ARKive: saguinus-imperator
* BioLib: 32124
* EoL: 323901
* GBIF: 2436471
* iNaturalist: 43390
* IRMNG: 11069598
* ITIS: 572926
* IUCN: 39948
* MSW: 12100230
* NCBI: 9491
* Species+: 5284
* TSA: 15929

 |
Təbii yayılması:
----------------

Cənubi Qafqaz (Naxçıvan), İranda geniş yayılmışdır. İranın şimal-qərbi, Təbriz yaxınlığı və Xoy şəhərinin ətrafından toplanılan nümunələrə əsasən təsvir edilmişdir.

Botaniki təsviri:
-----------------

20-40 sm hündürlüyündə, yoğun kökə malik yarımkoldur. Çiçək saplaqlarının əsasında yerləşən və sıx dəstələr əmələ gətirən yarpaqları nisbətən qalın ətli olub, göy-yaşıl, 1-4 sm uzunluqda, 2-6 mm enindədir. Yuxarı yarpaqları küt, aşağı yarpaqları tədricən daralaraq gövdəni yarı qucaqlayan, enli-pərdəvari haşiyələnmiş qına keçir. Çiçək saplaqlarının sayı az olub, çılpaq, hamar və zəif qırışlıdır. Çiçək saplaqları bir qədər yuxarıdan süpürgəvari budaqlıdır. Çiçəkləri 5-10 olmaqla dağınıq sünbülcüklərdə və ya son budaqcıqlarda olan sünbüllərdə süpürgəvari çiçək qrupunu əmələ gətirirlər. Sünbülcükləri 2-3 çiçəklidir. 1,5-2,5 mm uzunluqda olan sünbülcüyün xarici çiçəkyanlığı enli-yumurtavari və pərdəvari haşiyəlidir. Birinci daxili çiçəkyanlığından 2 dəfə qısadır. Birinci daxili çiçəkyanlığı iri, pərdəvari haşiyəli olub, çılpaqdır. Kasacığı 4- 5 mm uzunluqda, dar, qıfvaridir. Onun borucuğu 2,5-3 mm uzunluqda olub, çılpaq və ya aşağı hissəsi zəif tükcüklüdür. Büküşü 2 mm enində olub, ağ, 10 enli-yumurtavari və ya kütvari pərlidir. Tacı solğun bənövşəyidir. İyun-oktyabr ayları çiçək açır və avqust-oktyabrda toxum verir.

Ekologiyası:
------------

Kserofitdir. Atropatan coğrafi elementinə daxildir. Əhəngli yamaclarda və şoranlaşmış torpaqlarda da rast gəlinir. Quraqlığa davamlıdır. Aşağı və orta dağlıq qurşaqlarda dəniz səviyyəsindən 900 –2000 metr yüksəklikdə, quru, daşlı-çınqıllı yamaclarda yaxşı bitir. Təbii halda daha çox quraq ərazilərdə yayılmışdır.

Azərbaycanda yayılması:
-----------------------

Culfa rayonunun Qazançı kəndi ətrafındakı daşlı-çınqıllı ərazilərdə yayılmışdır.

İstifadəsi:
-----------

Tanninlərlə zəngindir. Köklərində 13-18% aşı maddələri və qara rəngli boyayıcı maddələr vardır. Xalq təbabətində köklərindən çay dəmləyib ishala, dizenteriyaya qarşı büzüşdürücü və dezinfeksiyaedici dərman kimi qəbul edilir. Həmçinin balverən və dekorativ bitki hesab olunur. Çiçəklərində 0,020 mq-a qədər nektar vardır. Bəzək əhəmiyyətinə görə yaşıllaşdırmada geniş istifadə oluna bilər.

Ədəbiyyat
---------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.
**Sübhi Osman oğlu Şıxlinski** — fəlsəfə elmləri namizədi, Rusiya Federasiya Şurasının Dövlət Duması və Rusiya Hökumətinin məhkəmə-icra orqanları ilə əlaqələr üzrə şöbəsinin rəisi.[*mənbə göstərin*]

1964-cü ildə Azərbaycanın Şəmkir şəhərində anadan olub. M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin fəlsəfə fakültəsində təhsil alan S.Şıxlinski 1990–1993-cü illərdə Məhəmməd Əmin Rəsulzadə adına Azərbaycan Dövlət Universitetində fəlsəfə və sosiologiya fənləri üzrə dərs deyib. Daha sonra yenidən Moskvaya qayıdan həmyerlimiz burada elmi fəaliyyətini davam etdirərək fəlsəfə elmləri namizədi elmi dərəcəsi alıb. 1996-cı ildə siyasi texnoloq kimi Rusiya Federasiyasında prezident seçkiləri keçirilərkən B.N.Yeltsinin seçki qərargahına, milli diasporlarla, dini qurumlarla və soydaşlarla işlər şöbəsinin rəisi vəzifəsinə dəvət edilib. Rusiya hökumətinin müxtəlif mükafatlarına layiq görülən soydaşımıza 2007-ci ildə Rusiya Prezidenti V.V.Putinin fərmanına əsasən, üçüncü dərəcəli həqiqi dövlət müşaviri ixtisas dərəcəsi verilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  [*ölü keçid*]
Lida Borodulina erzyan paltarında, Saransk, 1917-ci il. Omba ətrafına pulay bağlanıb
**Pulay** — belə taxılan erzyan xalq qadın geyimi elementi.

Təsviri
-------

Ənənəvi erzyan xalq qadın geyimi Mordoviyanın bir çox kəndində və respublikadan kənarda erzyanların məskunlaşdığı ərazilərdə qorunub saxlanılmışdır. Müasir dövrdə tətillər və əhəmiyyətli hadisələr münasibətilə geyilir. Bu günə çatan kostyumlar anadan qızlara ötürülür.

Qadın kostyumu adətən ağ parçadan tikilirdi və pulay adlı kəmərlə bağlanmış uzun ağ köynəkdən ibarət idi. Etəyi qolsuz kaftan tipində yaxalı qırmızı və ya mavi döşlük tamamlayırdı. Kostyuma adətən balıqqulağından istifadə edilərək naxış verilirdi. Eyni zamanda, pulay erzyan qızının ayrılmaz bir hissəsi idi. Qız onu yeniyetməlikdəykən geyinməyə başlayırdı və qocalığa qədər geyinırdı.

Pulay toxunmuş kəmər-mütəkkədir, onu adətən at saçından və yunundan istehsal edirlər, onun çəkisi üç kiloqramdan beş kiloqrama qədər dəyişə bilər. Pulay köynəyin üstündən omba hissəsinə taxıılır. Pulay iki növə ayırd edilir: mütəkkəsiz (*pulokarks, tsökarks*) və mütəkkəli (*pulaqay, pulay, pulakş*). Onun əsasını uzunluğu 20-30 sm olan düzbucaqlı karton və ya keçə parçası təşkil edir. Ön tərəfi naxışlarla, yastı düymələrlə, balıqqulağıyla, baftayla, mis zəncirlərdən hazırlanmış saçaqla və rəngli muncuqla bəzədilirdi. İplərin dolaşmasını qarşısını almaq üçün pulay xüsusi məhlulla islatılırdı.

Yetkin qadın camaat içərisinə pulaysız çıxa bilməzdi, bu paltarsız çölə çıxmağa bərabər idi. Qadınlar yayda tarlada işləyərkən belə onu çıxarmırdılar. Pulay müqəddəs sehrli məna daşıyırdı və qoruyucu funksiyalarını yerinə yetirirdi: pis göz sıx qara saplarda dolanırdı və qadını sonsuz edə bilmirdi.

Əlavə olaraq, soyuqdəymə və böyrəklərin soyuqlamasının qarşısını alaraq qadınlar üçün istilətmə vasitəsi kimi istifadə edilirdi. Ağır pulay qadın bədənini daha güclü edirdi, bud və baldırları daha yuvarlaqlaşdırırdı.

Parisdəki Ümumdünya sərgisində Makar Yevsevyev tərəfindən gətirilən erzyan qadın kostyumu qızıl medalla mükafatlandırılmışdır,

Qadın dəfn paltarında pulay yox idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Mordovia is a nationality of people. Mordva characteristic features". gigafox.ru. İstifadə tarixi: 2020-03-28.
2. 1 2  "Набедренное украшение-пулай". www.museum.ru. 2020-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-28.
3. ↑  "САМОБЫТНОСТЬ КУЛЬТУРЫ МОРДОВСКОГО НАРОДА". school-science.ru. 2019-05-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-28.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Ağayev.

**Ağayev Mübariz Alı oğlu** (1 sentyabr 1953, Məlikumudlu, Zərdab rayonu) — 2006—2007-ci illərdə Göyçay Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı, 2007—2012-ci illərdə Mingəçevir Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı, 2012—2015-ci illərdə Quba Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı, 2015—2016-cı illərdə isə Göyçay Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifələrində çalışıb.

Həyatı
------

Mübariz Ağayev 1 sentyabr 1953-cü ildə Zərdab rayonunun Məlikumudlu kəndində anadan olub.

Azərbaycan Texnologiya İnstitutunu bitirib. İxtisasca texnoloqdur.

1970-ci ildə Göyçay şəhər İstehlak Cəmiyyətində əmək fəaliyyətinə başlayib. Sonralar müxtəlif illərdə Göyçay konserv zavodunda mühasib köməkçisi, Çərəkə kənd istehlakı cəmiyyətində, Qarabaqqal ictimai iaşə müəssisəsində mühasib vəzifələrində işləyib.

1979—1986-ci illərdə Qarabaqqal ictimai iaşə müəssisəsində direktor müavini, direktor,

1986-cı ildə Göyçay şəhər İctimai iaşə müəssisələri birliyində direktor,

1987—1989-cu illərdə Göyçay rayon İstehlak cəmiyyəti idarə heyətinin sədri,

1989—1991-ci illərdə Baş qiymətlər idarəsinin Göyçay rayonlararası Qiymət Müfəttişliyində rəis,

1991—1995-ci illərdə Göyçay şəhər təsərrüfat hesablı ticarət idarəsində direktor,

1995—1997-ci illərdə Göyçay rayon 17 saylı çörək zavodunda direktor,

1997-ci ildən isə Göyçay-çörək SC idarə heyətinin sədri vəzifələrində işləyib.

2006—2007-ci illərdə Göyçay Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı,

2007—2012-ci illərdə Mingəçevir Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı,

2012—2015-ci illərdə Quba Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı,

2015—2016-cı illərdə isə Göyçay Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifələrində çalışıb.

2013-cü ildə Azərbaycan Respublikasında dövlət qulluğunda səmərəli fəaliyyətinə görə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

Ailəlidir, 4 övladı var.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| ⛭Quba rayonunun rəhbərləri |
| --- |
| Azərbaycan SSR | 

|  |  |
| --- | --- |
| Rayon Partiya Komitəsininbirinci katibləri | 
* Məmməd Orucov
* Şıxsəid Kərimov (1966–)
* Sadıq Səlimov (1971–1983)
* Paşa Əhmədov (1983–1987)
* Arif Rəhimzadə (1987–1989)
* Məhəmməd Əsədov (1989–1990)

 |
| Kolxoz-Sovxoz İstehsalat İdarəsi Partiya Komitəsinin katibləri | 
* Nemət Abdullayev (1963–1965)

 |
| Rayon Xalq Deputatları Sovetiİcraiyyə Komitəsinin sədrləri | 
* Məmmədxan Məmmədxanov (1934–1937)
* Paşa Mehralıyev
* Əlövsət Baxşıyev (1953–1954)
* Vaqif Mahmudov (1987–)

 |

 |
| AzərbaycanRespublikası | 

|  |  |
| --- | --- |
| Rayon İcra Hakimiyyətibaşçıları | 
* Əhməd Əhmədzadə (1991–1992)
* Eldar Sübhanverdiyev (1992–1994)
* Vaqif Mahmudov (1994–1999)
* Mehman İbrahimov (1999–2004)
* Ərziman Əliyev (2004–2007)
* Rauf Həbibov (2007–2012)
* Mübariz Ağayev (2012–2015)
* Yaşar Məmmədov (2015–2017)
* Ziyəddin Əliyev (2017–2023)

 |

 |
| *Qeyd 2: Quba rayonu 8 avqust 1930-cu ildə təşkil olunmuşdur.Qeyd 2: Xalq Deputatları Soveti 1977-ci ilədək Zəhmətkeş Deputatları Soveti adlanmışdır.* |
**Südabə İrəvanlı** (*Südabə Tofiq qızı Kazımova*; 7 yanvar 1962, Soyuqbulaq, Kalinino rayonu) — Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin fəxri üzvü, şair.

Həyatı
------

Südabə İrəvanlı 07 yanvar 1962-ci ildə Azərbaycanın əzəli torpağı olan Dağ Borçalının Soyuqbulaq kəndində anadan olub. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin fəxri üzvü, Rusiya Taymır Yazıçılar Birliyinin üzvü, Aşıq Pəri Məclisinin üzvü və Mirvarid Dilbazi Poeziya Məclisinin üzvüdür. 1984 -cü ildən Rusiyanın Taymır mahalının Norilsk şəhərində otuz iki il yaşamış və orda Azərbaycan Diasporasının nəzdində "Qadınlar şura"sının sədri vəzifəsində uzun müddət çalışmışdır. Rusiya Taymır Yazıçılar Birliyinin "Yanan Ürəklər", "Aysberq", "Vətən həsrət olanda" və.s kimi almanaxlarında şeirləri çap edilmiş  və iki dəfə poeziya müsabiqələrinin qalibi olmuşdur. Bir çox şeirləri rus dilinə çap olunmuşdur. Azərbaycanda "Palitra" , "Azərbaycan", "Sahibkarlıq" kimi qəzetlərdə və "Elm və Həyat", "Mişov dağı" kimi jurnallarda şeirləri çap edilmişdir. Südabə İrəvanlı hazırda "Mirvarid Dilbazi Poeziya" Məclisi İctimai Birliyinin "Poeziya" şöbəsinin rəhbəridir.

Ailəsi
------

Ailəlidir, üç övladı var.

Kitabları
---------

* "Vətən səndə gözüm qaldı"
* "Yandım həsrət oduna"
* "Dözürük dözümü daşdan çıxardıb"
* "Qərib quşun nəğmələri"
* "Kədərin dili"

İstinadlar
----------

1. ↑  "Butov.az". 2022-01-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-07.
2. ↑  "Palitra". 2022-01-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-07.
3. ↑  "Vətən səndə gözüm qaldı". 2022-01-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-07.
4. ↑  "Dözürük dözümü daşdan çıxardıb". 2020-02-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-07.