recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinat:Sky map 12s 46d 11,2sn; +30º 43' 12″

**NGC 4676B**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. **S0-a** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Uilyam Herşel tərəfindən 1785-ci ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 4676B: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 4652 |
NGC 4653 |
NGC 4654 |
NGC 4655 |
NGC 4656 |
NGC 4657 |
NGC 4658 |
NGC 4659 |
NGC 4660 |
NGC 4661 |
NGC 4662 |
NGC 4663 |
NGC 4664 |
NGC 4665 |
NGC 4666 |
NGC 4667 |
NGC 4668 |
NGC 4669 |
NGC 4670 |
NGC 4671 |
NGC 4672 |
NGC 4673 |
NGC 4674 |
NGC 4675 |
**NGC 4676** |
NGC 4677 |
NGC 4678 |
NGC 4679 |
NGC 4680 |
NGC 4681 |
NGC 4682 |
NGC 4683 |
NGC 4684 |
NGC 4685 |
NGC 4686 |
NGC 4687 |
NGC 4688 |
NGC 4689 |
NGC 4690 |
NGC 4691 |
NGC 4692 |
NGC 4693 |
NGC 4694 |
NGC 4695 |
NGC 4696 |
NGC 4697 |
NGC 4698 |
NGC 4699 |
NGC 4700 |
NGC 4701



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Musayev Maksim Talıb oğlu** (18 avqust 1938, Nərimanlı, Basarkeçər rayonu – 27 oktyabr 2021, Bakı) — Xızı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (1991–1992), Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı (1995–2000).

Həyatı
------

Maksim Musayev 1938-ci il avqustun 18-də Qərbi Azərbaycanda, Basarkeçər rayonunun Nərimanlı kəndində anadan olmuşdur. 1956-cı ildə İrəvan şəhərində azərbaycan orta məktəbini bitirmişdir. 1956–1958-ci illərdə Gəncədə Kənd Təsərrüfatı Texnikumunda təhsilini davam etdirmişdir. 1958-ci ildən Ermənistan KP Vedi Rayon Komitəsində təlimatçı olmuşdur. 1960–1961-ci illərdə İrəvan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda, 1961–1966-cı illərdə Leninqrad Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda və daha sonra isə Bakı Ali Partiya məktəbində təhsil almışdır.

1966-cı ildən Bakıda Tərəvəzçilik Elmi-Tədqiqat İnstitutunda aspirant, 1970-ci ildən Azərbaycan LKGİ Mərkəzi Komitəsində təlimatçı, 1974-cü ildən Azərbaycan Respublikası Xalq Nəzarəti Komitəsində inspektor, 1980-ci ildən Azərbaycan KP MK-da təlimatçı, inspektor işləmişdir. 1982-ci ildən Qax Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi, 1988-ci ildən Tərəvəzçilik Elmi-Tədqiqat İnstitutunda bölmə müdiri, 1989-cu ildən Azərbaycan Dövlət Qaçqınlar Komitəsi sədrinin müavini, 1990-cı ildən Xızı Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi, sonra rayon Sovetinin sədri, 1991–1992-ci illərdə Xızı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifələrində çalışmışdır.

Qax və Xızı rayon sovetlərinin bir neçə çağırış deputatı, 1985-ci ildə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı, 1990-cı ildə respublikanın xalq deputatı və 1995-ci ildə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı seçilmişdir. Birinci çağırış Milli Məclisin yerli özünüidarə məsələləri daimi komissiyası sədrinin müavini və Azərbaycan-Çin Parlamentlərarası Əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri olmuşdur.

"Heydər Əliyevin qayıdışı parlamentdə", "Milli Şura Parlamenti 1991–1992" və bir neçə başqa siyasi kitabların müəllifidir. "Şərəf nişanı" ordeni və bir neçə medalla təltif edilib. "Piterskie Azerbaydjantsi" ("Piter Azərbaycanlıları") qəzetinin təsisçisi və baş redaktorudur.

Ailəlidir, 3 övladı vardır.

1970-ci ildən kənd təsərrüfatı elmləri namizədidir.

Maksim Musayev 27 oktyabr 2021-ci ildə ürəktutmadan dünyasını dəyişib

Kitabları
---------

* "Heydər Əliyevin qayıdışı parlamentdə"
* "Milli Şura Parlamenti 1991–1992"
* "Parlamentlər və Kəndlilər 100 ildə (1905–2005)". Bakı-2008
* "Azərbaycanları Deputatlar SSRİ Parlametində (1938–1988)"
* "Mediada Düşüncələrim"
* "Xızı XX əsrdə"
* "Parlament fəsilləri və Bəxtiyar Vahabzadə"
* "Atam Talıb Musayev"
* "Ermənilər Amerikada"
* "Parlament tribunası və Bülbülün səsi"
* "Deputatın deduksiyası"
* "Zahid Qaralov bələdiyyə qanunlarının yaradıcısıdır"

Maksim Musayev — 12 dən çox kitabın müəllifidir.

Mənbə
-----

* "Azərbaycanda Kim Kimdir" ensiklopedik məlumat kitabı. Bakı-1999.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Maksim Musayev*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Maksim Musayevin rəsmi səhifəsi

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | ISNI: 0000 0000 3621 1505 · LCCN: n2003098033 · VIAF: 55992390 · WorldCat VIAF: 55992390 |
**Everything2 (E2)** – Wiki texnologiyasına oxşar texnologiya vasitəsilə insan biliyinin bütün sahələrindən informasiyaları toplayan veb-sayt və onlayn cəmiyyətdir. İnternetdə fəaliyyət göstərən ən böyük ensiklopediyalardan biridir.

Everything2 (E2)-dən əvvəl, Neyt Oostendorp (Nate Oostendorp), tərəfindən, 1998-ci ildə Everything (E1) saytı yaradıldı. Sayt Slashdot bloqu ilə sıx bağlı idi və bloq tərəfindən reklam olunurdu. E2 proqram təminatı E1 proqramına nisbətən daha funksionaldır. 13 noyabr 1999 və 2000-ci illərdə E1 saytındakı bütün informasiyalar E2-köçürülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Frauenfelder, Mark.* "The next generation of online encyclopedias". CNN.com. November 21, 2000. August 14, 2004 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
2. ↑  "Everything2.com Site Info". Alexa Internet. 2016-08-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-14.

Həmçinin bax
------------

* All Music Guide
* İnternet
* EOLSS
* Britannika

Xarici keçidlər
---------------

*
Qeyri-bircins sahədə bircins sahədən fərqli olaraq sahə aralığının müxtəlif nöqtələrində sahə gərginliyinin qiyməti və istiqaməti müxtəlifdir. Qeyri-bircins sahəyə malik aralıqlara çubuq – çubuq, çubuq – müstəvi, naqil – torpaq və digər real izolyasiya aralıqları aiddir. Şəkil-də elektrik sahə gərginliklərinin çubuq-müstəvi tipli elektrodlar arası məsafədən asılılığı göstərilir.

Elektrik sahə gərginliyinin çubuq – müstəvi tipli elektrodlar arasıməsafədən asılılığı***Elektrik sahə gərginliyinin  çubuq – müstəvi tipli elektrodlar arasıməsafədən asılılığı: 1 – Eor = f (S); 2 – Emak= f (S);3–*** ***–boşalmanın sərbəst formasının yaranmasına uyğun sahə gərginliyi***
İstənilən kəskin qeyri-bircins sahədə (*Kq*>4) boşalmanın əsas inkişaf qanunauyğunluqları praktiki olaraq eynidir. Hər hansı bir başlanğıc  gərginlik(*Ub*) aralıqda sel şəklində sərbəst boşalma yaranır, çünki çubuq yaxınlığında sərbəst boşalma formasının yaranmasına uyğun olan sahə gərginliyinin E\*b qiymətindən çox olan gərginlik olur. Boşalma bu hissədə lokallaşır, ikinci sellər isə ya qazın həcmində fotoionlaşma hesabına (çubuq müsbət qütblü olduqda), ya da katoddan fotoemissiya vəya avtoelektron (soyuq) emissiya hesabına (çubuq mənfi qütblü olduqda) saxlanılır. Belə boşalma sel formasında *tac boşalması* adlanır. Tac boşalması yarandıqda elektrodda gərginliyin və cahə gərginliyinin qiyməti sahənin qeyri-bircinslik dərəcəsindən asılıdır. Qeyri-bircinslik dərəcəsi artdıqca çubuq elektrodda sahə gərginliyi artır, tacın yaranma gərginliyi isə azalır.

Gərginliyin *Ub*-dən yuxarı qiymətlərində, elektronların sayı  107– 109 -a çatdıqda  sel plazma halına keçir və aralıqda yüksək sahə gərginlikli elektrod yaxınlığında strimer yaranır. Əgər bircins sahədə yaranan strimer elektrodlararası məsafənı tam keçirsə, kəskin qeyri-bircins sahədə gərginliyin qiymətindən asılı olaraq strimer müəyyən məsafəni keçdikdən sonra dayana bilər. Bu halda onun plazması dağılır, lakin çubuqun ucunda yeni strimerlər yaranır, hansı ki, onların dainkişafı dayanır və dağılır.

Boşalmanın belə vəziyyəti dayanıqlıdır, çünki bu halda sərbəst boşalma şərti yerinə yetirilir. Strimerlərin əks elektroda çatmadığı hal *strimer formasında tac boşalması* adlanır. 

Elektrodlar aralığının tam deşilməsi üçün gərginliyi artırmaq lazımdır. Bu halda yuksək gərginlikli elektroddan (iti ucluq) əks elektroda doğru hərəkət edən kanal yaranır. Qığılcımlı kanalı aralığı tam keçdikdə o elektrik qövsünə çevrilir ki, bu da deşilmənin başa çatmasını göstərir. Kəskin qeyri-bircins sahələrdə deşilmə gərginliyi istənilən formada olan tac boşalması gərginliyindən çox olur.

İstinadlar
----------

Fizika 11
---------
**Ca n'Oliver**  — İber yaşayış məntəqəsi.

Haqqında
--------

Ca n'Oliver — indiki Cerdanyola del Vallesdə, əvvəllər Laietania kimi tanınan ərazidə, Collserola dağ silsiləsində tapılan çox böyük İber yaşayış məntəqəsidir.
Eramızdan əvvəl 6-cı əsrdən 50-ci ilə qədər və daha sonra orta əsrlərdə məskunlaşmış arxeoloji abidədir.

Tarixi
------

Yaşayış məntəqəsi iberiyalıların məskunlaşdığı dövrdə yaranmışdır.
Başlanğıcda bu, bir araya toplanmış və böyük bir torpaq sahəsi daxilində tikilmiş sadə evlərdən ibarət idi.Tam İberiya dövründə evlər böyüdü və şaxələndi və yaşayış məntəqəsi daha sonra Aralıq dənizinin digər şəhərlərinə satılan kənd təsərrüfatı məhsullarının saxlanması üçün giriş yolu, xəndək və silos sahəsinin tikintisi ilə daha da çiçəkləndi. Yaşayış məntəqəsi eramızdan əvvəl 3-cü əsrin sonu və ya II əsrin əvvəllərində Punik müharibələri (e.ə. 218-206) nəticəsində dağıdılmış, lakin İber dövrünün sonunda yenidən bərpa edilmişdir. İllər sonra, Romalıların tətbiq etdiyi yeni ərazi təşkilatının gəlməsi ilə iberiyalılar qəsəbəni birdəfəlik tərk etdilər.
9-cu və 10-cu əsrlərdə, yüksək orta əsrlərdə, bəzi İber tikililərindən və siloslarından istifadə edərək, qəsəbədə yenidən məskunlaşdılar.

Muzeyləşdirmə
-------------

1 oktyabr 2010-cu ildə, yaşayış məntəqəsinin köhnə karxanasında yerləşən Ca n'Oliver İber Qəsəbəsi və Muzeyi açıldı, burada qazıntılar zamanı aşkar edilmiş böyük həcmli obyektlərin daha geniş seçimi nümayiş etdirilir və yaşayış məntəqəsi "Marşrut" üzərində yerləşdirilir. 
Muzey Kataloniyada İber mədəniyyətini yaymaq üçün müasir Tərcümə Mərkəzi ilə təmin olunub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Cerdanyola del Valles". 2009-03-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-18.
2. ↑  Ca n' Oliver
**Çar Boril** — İkinci Bolqarıstan imperiyasının IV imperatoru (1207-1218), Kaloyanın bacısının oğlu.

Hakimiyyəti
-----------

Çar Boril Kaloyanın işğalçı siyasətini davam etdirmək istəsə də, hakimiyyətinin ilk illərində qardaşı Strej Asen Serbiya knyazı Stefan Nemanyiçin köməyi ilə Prosekdə üsyana qalxmışdı. Borilin dayısı oğlu Aleksi Slav da Melnikdə öz müstəqilliyini elan etmişdi. 1208-ci ildə də Latın imperatoru Flandriyalı I Henri tərəfindən məğlub edilərək, şimali Trakiya və Rodopu itirmişdi. 1209-cu ildə qardaşı Strej yenidən Borilə tabe olmuş, sebastokrator titulunu almışdı. 1211-ci ildə kumanların üsyanını yatırmaq üçün macarlardan kömək alan çar bu kömək müqabilində Belqradı güzəştə getməli olmuşdu.

1211-ci ildə Kaloyanın qızı Mariya Aseni imperator Henriyə ərə verərək yeni müttəfiq qazanmışdı. 1215-ci ildə qardaşı Strejin ölümündən sonra Serbiya ilə müharibəyə başı qarışan Boril, 1217-ci ildə II İvan Asenin sürgündən qayıtması səbəbilə 7 ay mühasirə nəticəsində devrilmiş, kor edilmiş və monastıra göndərilmişdir.

Ailəsi
------

Kaloyanın dul həyat yoldaşı kuman Anna ilə evlənmiş və adı mənbələrdə verilməyən bir qızı doğulmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Vásáry, István (2005). Cumans and Tatars: Oriental Military in the Pre-Ottoman Balkans, 1185-1365. Cambridge University Press. ISBN 0-521-83756-1.
2. ↑  Van Antwerp Fine, John (1987). The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman conquest. University of Michigan Press. p. 97. ISBN 0-472-08260-4.
3. ↑  Curta, Florin (2006). Southeastern Europe in the Middle Ages, 500-1250. Cambridge University Press. p. 384. ISBN 0-521-81539-8.
***Buxarayi-şərif*** (tac. Бухорои Шариф; *azərb.* Şərəfli Buxara‎) — 11 mart 1912-ci ildən 2 yanvar 1913-cü il yanvarına qədər Buxaradan bir qədər aralıda yerləşən Yeni Buxara kəndində çıxmış tacikdilli qəzet. Qəzetin redaktorlarından biri azərbaycanlı yazıçı və jurnalist Mirzə Cəlal Yusifzadə olmuşdur.

Tarixi
------

"*Buxarayi-şərif*" 11 mart 1912-ci ildə Yeni Buxara kəndində yerli cədidçi fəallar tərəfindən təsis edilmişdir. Qəzetin baş redaktoru Rusiya İmperator Ordusunun generalı Mirheydər Qasımoviç Mirbədəlov idi. Qəzetin redaktorlarından biri azərbaycanlı yazıçı və jurnalist Mirzə Cəlal Yusifzadə idi. Qəzetin əsas sponsoru və naşiri Buxara yəhudisi K. L. Levin olmuşdur. Yarandığı ilk aylarda qəzet altı dəfə, sonralar isə həftədə üç dəfə bağlanana qədər nəşr olunmuşdur. 12 yanvar 1913-cü ildə qəzetin nəşri Rusiya hakimiyyəti tərəfindən qadağan ediılmişdir. Ümumilikdə qəzetin 153 nömrəsi işıq üzü görmüşdür.

Qəzetdə yerli cədidçilərin, şair və yazıçıların şeirləri, hekayələri və məqalələri dərc olunurdu. Burada həm Mərkəzi Asiya ədəbiyyatının, həm də dünya ədəbiyyatının tanınmış əsərlərinin kitablarından parçalar çap edilmişdir. Qəzetdə ədəbiyyatla yanaşı, şəhər, iqtisadiyyat, sosial həyat, elm və islam xəbərləri də dərc olunurdu. Qəzetdə millət anlayışı özünəməxsus şəkildə başa düşüldüyündən Buxara əhalisinə münasibətdə "Buxara milləti" və ya "müsəlman milləti" ifadələrindən istifadə edilirdi.

İrsi
----

Sovet İttifaqının dağılmasından və 1991-ci ildə müstəqil Tacikistan Respublikasının yaradılmasından sonra "*Buxarayi-şərif*" qəzetinin yaranma tarixi rəsmi olaraq Tacikistanda Mətbuat Günü elan edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Как связаны истории «Бухорои Шариф» и последнего эмира Бухары | Новости Таджикистана ASIA-Plus". 2018-01-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-09.
2. ↑  "Издана первая таджикская газета «Священная Бухара»" (rus). eurasia.expert. 2022-03-11. 2022-06-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-04.
3. 1 2  "IISG | International Institute of Social History" (PDF). 2016-03-06 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-01-08.
4. ↑  *Savalan Farajov.* "Bir maarifçinin ömür yolu və yaradıcılığı" (az.). Mədəniyyət. 2016-11-11. 2022-06-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-04.
**Ulrix Svinqli** (*alm.* Ulrich Zwingli‎; 1 yanvar 1484[…], Vildhauz[d] – 11 oktyabr 1531[…], Kappel-na-Albise[d]) — İsveçrə kilsə reformatoru, xristian humanist və filosofu.

Fəaliyyəti
----------

Hələ 1516-cı ildə, yəni Martin Lüterdən əvvəl, Svinqli Reformasiya xarakterli ideyalarla çıxış edir. 1519-cu ildən başlayaraq Svinqli Sürixdə özünün xüsusi İncil təlimini yaymağa başlayır.

Svinqlinin təlimi lüterçiliyə oxşasa da, böyük fərqləri də var idi. Lüter kimi, Svinqli də Müqəddəs Kitaba əsaslanırdı. Onun üçün erkən xristian kilsəsi ideal idi. Svinqli kilsə iyerarxiyasını, rahibliyi, ziyarətləri qəbul etmirdi. Katolik kilsə ayinlərinin tənqidində o, Lüterdən irəli getmişdi.

Svinqlinin siyasi mövqeyi də Lüterdən kəskin fərqlənirdi. Hələ gənc yaşlarından vətənpərvər olan Svinqli respublikaçılığın tərəfdarı idi. Xüsusilə bu, onun antihabsburq təbliğatında aydın hiss olunur. Siyasi və sosial dəyişikliklərin keçirilməsini o, dünyəvi hakimiyyətə aid edirdi. Tiranlara itaət etməyi Svinqli böyük günah sayırdı.

1523-cü ildə Sürix magistratının qərarı ilə Svinqli 2 disput keçirir, bu disputlarda onun ideyaları bəyənəlir və şəhər şurası Sürixdə reformasiyaya başlayır. Kilsədən ikonalar çıxarılır, monastrlar ləğv olunur, onların əmlakı dünyəvi hakimiyyətə keçir. Kilsə iclası da dəyişdilir: indi ruhaniləri dindarlar özləri seçirdilər.

Svinqlinin sosial ideyaları da İsveçrdə geniş əks-səda yaratmışdı. O, sələmçiliyə və inhisarçılığa qarşı çıxır, şəxsi asılılığın ləğb edilməsini vacib sayırdı. Sürix kantonunda Svinqli təlimi çoxlu tərəfdar tapsa da, onun görüşlərilə razılaşmayanlar da var idi. Bu adamların içərisində anabaptistlər ("yenidən xaç suyuna salınanlar") təriqəti yaranır. Bu təriqət 1519-cu ildə Sürixdə yaranır və Avropaya da yayılır. Mövcud kilsə təşkilatlarını, o cümlədən Svinqli təşkilatını rədd edən anabaptistlər Tanrı hakimiyyətinin tezliklə qurulacağına inanırdılar. Svinqli anabaptistlərə qarşı kəskin çıxış edir. Sürixin hakimiyyət orqanları onları təqib etməyə başlayır.

1523–1529-cu illərdə Svinli təlimi Bern, Qlarus, Bazel, daha sonra Yuxarı Almaniyada yayılır. 1529-cu ildə Hessen landqrafı Filipp lüterçilərin və svinqliçilərin siyasi birləşməsində maraqlı olduğundan, Marburq şəhərində Lüterlə Svinqlinin görüşünü keçirir. Siyasi məsələlərdə kəskin fikir ayılığı landqrafın bu cəhdini boşa çıxarır. Lüter Yuxarı Almaniyada Svinqli təliminin yayılmasına qarşı kəskin şəkildə çıxmağa başlayır. Sürix İsveçrənin katolik kantonlarını blokadaya almaqla, burada Reformasiya həyata keçirməyə çalışır. Kantonlarda vətəndaş müharibəsi başlayır. Münaqişə gedişində Svinqli özü də həlak olur (1531) və katoliklər qalib gəlir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Schäfer J.* Huldreich Zwingli // Ökumenisches Heiligenlexikon. 1998.
2. 1 2 3 4  Huldrych Zwingli // Gran Enciclopèdia Catalana (kat.). Grup Enciclopèdia, 1968.
3. 1 2 3 4  Historische Lexikon der Schweiz, Dictionnaire historique de la Suisse, Dizionario storico della Svizzera (alm.). Bern: 1998.
**Bığcıqsızlar** -(lat. Protura) Altıayaqlılar yarımtipinin Gizliçənəlilər sinfinə aid olan dəstə.

Xarici quruluşu
---------------

Çox kiçik ölçüləri (0,5-2,0 m) və qurdşəkilli çevik bədəni ilə fərqlənir. Başında bığcıqlar və göz yoxdur. Ağız orqanları deşici-sorucu, zəif, fırçaşəkilli olub, baş kapsulunun içərisinə çəkilmişdir. Döş ayaqları bütövlükdə qısa və ya caynaqlıdır, ancaq qabaq ayaqları qalanlarından xeyli uzundur. Qarıncığın ilk üç seqmentində ayaq çıxıntıları vardır. İnkişafı anamorfozdur, yumurtadan 8 buğumlu qarıncığı olan sürfə çıxır, qabıqqoyma prosesində daha üç seqment əldə edir. Bu cücülərdə başın yanlarında xüsusi orqan – «yalançı gözcüklər» vardır. Görünür, bunlar rütubətin dəyişməsini və havanın vibrasiyasını qavramağa xidmət edir. Tənəffüs orqanları müxtəlifdir. Bir çoxları bədənin bütün səthi ilə, ya da traxeyalarla nəfəs alır. İlkinqanadsızlar arasında bığcıqsızlar dəstəsi bütövlükdə zəif öyrənilmişdir.

Həyat tərzi
-----------

Onlar torpaqda, döşənəkdə, nəm yerlərdə yaşayırlar.

Yayılması
---------

Dünya faunasında 220-yə yaxın, MDB-də 1 növü məlumdur. Avrasiyada yaşayan 90-a yaxın növü məlumdur. Azərbaycanda Eusentomon transitorum Berl. növü torpaqda, meşə döşənəyində, çürüyən kötüklərdə, mamırda yaşayır. Kütləvi yığınlarına nadir hallarda rast gəlmək olur (Bey-Biyenko, 1980).

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2008.
2. 1 2  Azərbayvcanın heyvanlar aləmi, II cild. Bakı, Elm, 2004

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q271631
* Wikispecies: Protura
* AFD: Protura
* BOLD: 734357
* BugGuide: 258495
* EoL: 7116
* EPPO: 1PROTO
* Fauna Europaea: 12099
* Fauna Europaea (new): ab8cfaf8-4e20-49a8-a353-332e1460f3f2
* GBIF: 1185
* iNaturalist: 83242
* IRMNG: 11348
* ITIS: 99210
* NBN: NBNSYS0000160810
* NCBI: 29999
* NZOR: 692cd8de-3e6a-40ee-ad23-469ec92762ff
* Plazi: 03AF87D2-FFA7-FFD8-72C1-FFBE3AAFFDDB

 |
**Bığlı şəbpərə** (*lat.* Myotis mystacinus) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin məməlilər sinfinin yarasalar dəstəsinin hamarburunlar fəsiləsinin şəbpərə cinsinə aid heyvan növü.

Xarici görünüşü
---------------

Bədənin uzunluğu 38-48 mm, quyruğun uzunluğu isə 32-46 mm-dir. Qulaqları nisbətən uzundur (13-17 mm). Qulağın arxa kənarının yuxarı hissəsində yaxşı hiss olunan kəsik vardır. Qulağın dəri çıxıntısının uzunluğu (6,5-9,0 mm) qulağın uzunluğunun təqribə yarısına bərabərdir. Xəzin rəngi adətən açıqdır. Yaşlı fərdlərin rəngi adətən parlaq olub, bədənin üst tərəfi parlaq sarıdansəməni və ya bozumtul açıq-sarı rəng arasında dəyişir. Bədənin alt tərəfinin rəngi ağla bozumtul-ağ arasında dəyişir. Bütün tüklərin əsası yaşıl-boz və ya tünd-boz rəngdədir.

Yayılması
---------

Arealı İngiltərə və İsveçdən başlayaraq Kamçatka və Saxalinə qədər böyük ərazini əhatə edir. Arealın şimal sərhəddi qərbdə 62-63 şimal en dairəsinə çatdığı halda, şərqə doğru getdikcə 60 dərəcədən aşağı enir. Onun cənub sərhəddi isə İsveçrə, Rumıniya, Qara dəniz sahili, Əfqanıstan, İran və Himalay dağ silsilələrinə və Primorsk sahillərinə qədər uzanır. Azərbaycanın düzən və dağ zonalarında (dəniz səviyyəsindən 3000 m-dək yüksəkliklərə) yaşayırlar.

Həyat tərzi
-----------

Evlərin çardaqları, divar yarıqları, ağac koğuşları və onların kötüklərinin boşluqları, qaya yarıqları, kiçik mağaralar və s. yerlər onların yay sığınacaqları hesab edilir. Bığlı şəbpərələr adətən başqa yarasalara qoşulmurlar. Baladoğma və onları bəsləmə dövründə dişilər 3-10-a qədər, nadir hallarda isə onlarla fərd birləşərək kiçik koloniyalar əmələ gətirirlər. Erkəklər və çoxalmada iştirak etməyən dişi fərdlər həmin dövrdə tək, az hallarda isə cüt yaşayırlar. Iyunun sonu-iyulun birinci yarısı balaverirlər. Avqustda balalar sərbəst həyata başlayandan sonra erkəklər və dişilər birgə yaşamağa başlayır. Qışlama yerləri və mövsümi miqrasiyalar haqqında məlumatlar olduqca azdır.

Sayı
----

Meşələrdə və yaşayış məskənləri ilə həmsərhəd ərazilərdə məskunlaşma sıxlığı 1 km-də 30-50 fərdə çatır, yarımsəhralarda 10-dan artıq olmur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.
2. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q508013
* Wikispecies: Myotis mystacinus
* ADW: Myotis\_mystacinus
* ARKive: myotis-mystacinus
* BioLib: 2276
* BOLD: 84659
* CMS: myotis-mystacinus
* EoL: 327604
* Fauna Europaea: 305420
* Fauna Europaea (new): 404341de-f98c-4ab1-b83b-6209d1462b96
* GBIF: 2432401
* iNaturalist: 40314
* IRMNG: 10461144
* ITIS: 632036
* IUCN: 14134
* MSW: 13802500
* NBN: NHMSYS0000080183
* NCBI: 109479
* uBio: 6892958
* WoRMS: 1049373
* ZooBank: 807CAF8C-B81F-4CA1-A0DC-7FADCFDB8CDA

 |
**Buynovsk dərəsi** (bolq. Буйновското ждрело, Ягодинско ждрело) — Bolqarıstanda, Rodop dağlarının qərbində yerləşən çay dərəsi. Dərə boyu eyni adlı Buynovsk çayı axır. 

Buynovsk çayı Vıça çayının sol qoludur. Dərə ölkənin Smolyansk vilayətinin ərazisində yerləşir.

Coğrafiyası
-----------

Dərənin uzunluğu təqribən 16 km, orta hündürlüyü 1090 metrdir. Buinovo kəndindən şimalda, dəniz səviyyəsindən 1307 metr yüksəklikdən başlayır, sonra şimala istiqamət alır və 16 km-dən sonra Teshel anbarında, dəniz səviyyəsindən 876 m yüksəklikdə bitir. Buynovsk dərəsi əsasən Proterozoy yaşlı mərmər süxurlarından ibarətdir. Məhs bu süxurların yaratdığı təbii gözəllik turistləri özünə cəlb edir. Dərənin ilk 7-8 km-lik hissəsi daha genişdir. Yaqodinski mağarasından və xüsusilə Yaqodina kəndindən sonra çox dar olur. Çay mərmər süxurları kəsib keçir və bir çox yerlərdə qayalar bir-birinə yaxınlaşır. Qayaların az qala toxunduğu yerlərə, yerli əhali "Qurd tullanışı" deyir. Yagodina kəndinin sakinləri deyirlər ki, qışda bu qayalardan qurd sürüləri ovuna hücum etmək üçün tullanırlar.

Buinovskoe dərəsi bir çox qorunan bitki və heyvan növlərinin müxtəlifliyi ilə də tanınır. 1971-ci ildən dərə təbiət abidəsi elan edilmişdir. Dərədən təxminən 4 km kənarda, çayın sağ sahilində Yaqodinsky mağarası, sağ sahildən bir az yüksəkdə isə *İmamova dubka (çuxur)* mağarası var. Dərə "Bolqarıstanın 100 turizm obyekit" milli turizm hərəkatının bir hissəsidir.

Dərə ilə Buynov və Kozhara kəndlərini birləşdirən, eləcə də ölkənin digər bölgələri arasında əlaqə yaradan yeganə yol keçir. Yol ensiz olub dar, bir zolaqlıdır.

Ədəbiyyat
---------

* Мичев, Николай и др. Географски речник на България. София, Наука и изкуство, 1980. с. 68. (bol.)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Буйновско ждрело, профил в Изпълнителна агенция по околна среда". 2018-06-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 квітня 2019.
**Tək-lövhəli kompüter**(single-board computer,"одноплатная" вычислительная машина,)-yalnız bir lövhədən ibarət olan və, adətən, əlavə lövhələrin quraşdırılması üçün imkanı olmayan kompüter. Sənayedə birbaşa avadanlığa bərkidilmiş tək-lövhəli kompüterlərdən tez-tez istifadə olunur.Masaüstü personal kompüterindən fərqli olaraq, tək board lövhəli kompüterlər tez-tez periferik funksiyaları və genişləndirilməsi üçün genişləndirilməsi yuvalarına etibar etmirlər. Tək lövhəli kompüterlər geniş diapazonlu mikroprosessorlar istifadə edərək tikilmişdir. Kompüter hobbiçiləri tərəfindən hazırlanmış sadə dizaynlar tez-tez statik RAM və aşağı qiymətli 8 və ya 16 bit prosessorları istifadə edir.Kompüter-on-modul sistemin genişləndirilməsi üçün daşıyıcı qurğunun, ştampın və ya arxa plana yerləşdirilən bir-tək lövhəli kompüterin növüdür.

Raspberry Pi, kompüter biliklərini öyrətmək üçün istifadə edilən, aşağı qiymətli, bir-tək lövhəli kompüterdir

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 781 s.

Xarici keçidlər
---------------

* 
*
**Ulduzlu çömçəxul** (*lat.* Benthophilus stellatus) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin şüaüzgəclilər sinfinin xulkimilər dəstəsinin xullar fəsiləsinin çömçəxul cinsinə aid heyvan növü.

Yayılması
---------

Qara, Azov, Xəzər dənizləri hövzələrində yayılmışdır.

Morfoloji əlamətləri
--------------------

D III-IV,I 8-9, A I 7-9-dur. Bel sırasında 27-30, qarın sırasında 22-25 ziyil olur. Belində qonur rəngli 3 xal vardır. Uzunluğu 107 mm-ə qədər olur. Enlənmiş başı ilə seçilir. Bunların üzərində daha çox inkişaf etmiş tikancıqlar vardır. Rəngi bozdur. Bədəndə iri lövhəciklər üç sıra əmələ gətirir. Bel sırasında lövhəciklərin sayı (25) 20-30 (31), qarın sırasında (20) 22-25-dir.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Xəzər dənizində 2 yarımnövü yaşayır: Xəzər ulduzlu çömçəxulu -*Benthophilus stellatus leobergius Iljin* və Qazan çömçəxulu *B.s.casachius Rahimov.* Onlardan ancaq biri Azərbaycan sularında yayılmışdır. Nominativ yarımnövdən başda nizamsız yerləşmiş daha iri çoxsaylı sümük lövhəcikləri və yuxarıdan baş ilə bədən arasında zəif əyinti ilə fərqlənir. *B.s.casachius* yarımnövünün yaşadığı Orta Xəzərin şərq sahilindən başqa bütün dənizdə yayılmışdır. Azərbaycan sahillərində Yalamadan Sumqayıta, Küryanı rayondan Astaraya qədər azsaylıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q944829
* Wikispecies: Benthophilus stellatus
* BOLD: 797506
* EUNIS: 10100
* Fauna Europaea: 304899
* Fauna Europaea (new): f8c9a09b-e079-4dd7-9d6f-11292bea12d6
* FishBase: 16265
* GBIF: 2378864
* iNaturalist: 95729
* IRMNG: 10152045
* ISC: 112685
* ITIS: 637036
* IUCN: 135510
* NCBI: 637953
* WoRMS: 126870

 |
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Əli Əliyev.
**Əli Əliyev** (tam adı: *Əli Binnət oğlu Əliyev*) — kimya elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

Əli Binnət oğlu Əliyev 24 iyul 1940 ildə Ağdam rayonunun Ətyeməzli kəndində dünyaya gəlmişdir. Ağdam 1 saylı orta məktəbində təhsil almış (1949-50), Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Kimya fakültəsində ali təhsil almış (1960-1965), fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Azərbaycan Dövlət Universitetinin Üzvi kimya kafedrasına aspirant götürülmüş (1965-68), "2,5 - dialkilbenzilmerkaptanların S - əvəzli törəmələrinin sintezi və tədqiqi" mövzusunda namizədlik (1969), "Funksional əvəzli 1,3 - diheterotsikloalkanların və onların sələflərinin sintezi və müxtəlif materiallara əlavə kimi tədqiqi" mövzusunda doktorluq (1972) dissertasiyası müdafiə etmişdir.

Əli Əliyev Azərbaycan Politexnik İnstitutunun (indiki Azərbaycan Texniki Universiteti) Kimya kafedrasında laborant, assistent, baş müəllim, dosent (1974-78) vəzifələrində işləmişdir. O, 1990 ildə professordur. O, hazırda Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin Kimya kafedrasının müdiridir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Əli Əliyevin elmi-pedaqoji fəaliyyəti 3 dərslikdə, 10 dərs vəsaitində, 13 müəlliflik şəhadətnaməsində və 1 patentdə öz əksini tapmışdır. Onun əsas elmi-tədqiqat işləri tərkibində oksigen, kükürd, azot və fosfor saxlayan üzvi birləşmələrin sintezi və onların sürtkü yağlarına və yanacaqlara aşqar, polimerlərə əlavə və korroziyaya qarşı inqibitor xassələrinin öyrənilməsinə həsr edilmişdir.

Əli Əliyev Respublikamızda və keçmiş ittifaq məkanında keçirilmiş Beynəlxalq və Ümumittifaq konfrans və simpoziumlarında məruzələrlə çıxış etmişdir.

Mənbə
-----

* Orxan Məmmədov (Baharlı). Ağdamın adlı-sanlı pedaqoqları, alimləri. Bakı, Sabah, 2001

Həmçinin bax
------------

* Ağdamın Ətyeməzli kəndi
**Yusifbəylilər** — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.

Soyun yaranması
---------------

Gəncə xanlığının məşhur simalarından olan Yusif bəyin övladları rus üsul-idarəsi dönəmində Yusifbəyli soyadını qəbul etdilər.

Yusifbəylilərin ulu babası Yusif bəy Gəncə xanının vəziri olub. Yusif bəyin bacısı Şükufə xanım Cavad xanın həyat yoldaşı idi. 1780-ci ildən 1804-cü ilədək birgə həyat sürmüşlər. Yusifbəylər həm də xan qızı Xurşudbani Natəvanla qan qohumudurlar.

Soyun tanınmış nümayəndələri
----------------------------

* Usuf bəy — Gəncə xanlığının vəziri.
* Yusif bəy Yusifbəyli — Azərbaycan Demokratik Cümhuriyyətinin görkəmli dövlət xadimi, baş naziri Nəsib bəy Yusifbəylinin atası.
* Nəsib bəy Yusifbəyli — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Baş Naziri, maarifçi, publisist, ictimai-siyasi və dövlət xadimi.
* Həmid bəy Yusifbəyli — Yusif bəy Yusifbəylinin oğlu.

Həmçinin bax
------------

* Gəncə xanlığı
* Yusifbəylilər mülkü

İstinadlar
----------
**Palıd parabüzəni** *lat.* Pullus auritus Thumb.-Mənənələrlə və həm də zərurət olduqda koksidilərlə qidalanır.

Biologiyası
-----------

Mənənələrlə və həm də zərurət olduqda koksidilərlə qidalanır. Oval formada olub, azca yastılaşmışdır. Qara rəngli olmaqla, nöqtəlidir, ağ tükcüklərlə örtülüb. Köndələn, enliləşmişdir, sarıdır, qabaq hissə sıx tüklərlə örtülüb və önə meyillidirlər. Bığcığı sarıdır və 10 buğumdan ibarət olub, toppuzvaridir. Qidalandıqları yerlərdə ağacların qabığı və xəzəllərin altında qışlayırlar.

Yayılması
---------

Qərbi Avropada və Şərqi Asiyada, Qafqazda yayılıb. Azərbaycanda azsaylıdır, yalnız parklarda – Abşeronda (Biləcəri parkında) və Naxçıvan ərazisində yabanı kollar üzərində müşahidə olunub.

Ədəbiyyat
---------

1. Naxçıvan Muxtar Respublikasında yayılan yırtıcı cücülərin xeyirli fəaliyyəti və onların mühafizəsi. A.Mehdiyev, M.M.Seyidli, 44
2. Ümumi entomologiya I-II hissələr. Ağayev B.İ. Bakı 1979-1981
3. Naxçıvan MR-da yayılan parabüzənlər (Coleoptera, Coccine elidae) və onların bioloji mübarizədə istifadə imkanları. Mehdiyev A.M.

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan Muxtar Respublikasında yayılan yırtıcı cücülərin xeyirli fəaliyyəti və onların mühafizəsi. A.Mehdiyev, M.M.Seyidli, 44
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Əli Əkbər.

**Əli Əkbər** (tam adı: **Əliyev Ələkbər Əliağa oğlu**) — yazıçı, jurnalist, tərcüməçi.

Həyatı
------

Əli Əkbər 1978-ci ilin 28 yanvarında anadan olub. 8-ci sinifə qədər Bakının 134 saylı orta məktəbində oxuyub. 1993-cü ildə orta təhsilini Türkiyədə davam etdirmək üçün bu ölkəyə yollanaraq İstanbulda Dini Təmayüllü liseyə daxil olub. 1996-cı ildə Mərmərə Universitetinin Jurnalistika Fakültəsinə qəbul olunaraq 2000-ci ildə bu universitetdən məzun olub. Təhsil aldığı illərdə Türkiyənin nüfuzlu nəşriyyatı sayılan "KAKNÜS" nəşriyyatında İctimaiyyətlə əlaqələr müdiri və tərcüməçi olaraq işləyib. Bir sıra ədəbiyyat dərgiləri üçün məqalələr yazıb, tərcümələr edib. İndiyə qədər türk dilinə 30 əsəri tərcümə edərək nəşr etdirib.

Yaradıcılığı
------------

Ələkbər Əliyev Azərbaycanda fəaliyyət göstərən, rus dilli intellektuallarının yaratdıqları "kultura.az" mədəniyyət və incəsənət internet portalının baş redaktorudur. Azərbaycan dilində çap olunmuş dörd bədii kitabın müəllifidir. 2009-cu ildə çap olunmuş qalmaqallı süjetə malik "Artuş və Zaur" romanı ilə böyük hay-küyə səbəb olmuşdur.

2012-ci ildən İsveçrədə yaşayır.

Biblioqrafiya
-------------

* 93-Tanrıların qürubu (roman)
* Artuş və Zaur
* Amneziya (roman)
* Sarı gəlin (Əli Əkbərin əsəri)
* Kreuzung (azərb. Kəsişmə)
* Gilə (hekayə)
* Emiqrant (bioqrafik roman)

Xarici keçidlər
---------------
**Yunan və latın kitabələri** — Yunan dilindən qədim kitabələr miladdan öncə XI-VIII əsrlərə aiddir.

Yunan kitabələri
----------------

Yunan dilindən qədim kitabələr miladdan öncə Xı-VIII əsrlərə aiddir.Məsələn, Kipr adasında tapılan daş və məişət qabları üzərində həkk edilən kitabələr e.ə. XI-IV əsrlərə aiddir.daş üzərində həkk edilən rəsmi sənədlərə aid möhtəşəm nümunələr İtaliyada tapılmışdır.Onların mətnlərindəki fikirlər dövlətin və onun qurumlarının möhkəmləndirilməsinə xidmət edirlər. Bu qrup kitabələr içərisində polis konstitusiyası, 1884-cü ildə Krit adasında tapılmış Qort qanunları kimi sənədlər xüsusi yer tutur. Bir sıra ticarət müqavilələrinin , o cümlədən afrikalıların Selimbriya ilə bağladığı müqavilələrin mətnləri də daş üzərində zəmanəmizədək gəlib çatmışdır.

Roma tarixinə dair qiymətli epiqrafik sənədlər aşkar olunmuşdur. Məsələn, miladdan öncə 186-cı ildə Roma Senatının Dionisi şənliklərini qadağan etməsi haqqında dekretin mətni, aqrar qanunun fraqmentləri, Yuli Sezarın bəzi qanunları, səsvermə reqlamenti haqqında Qeban cədvəli, Avqustun vəsiyyətləti və s. Kitabələr Roma tarixinin müxtəlif məslələrinin aydınlaşdırılmasında böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Latın kitabələri
----------------

Kitabələrin böyük bir hissəsi sosial – iqtisadi tarix məslələrini özündə əks etdirilər. Latın dilində olan kitabələrdən iqtisadi həyatın  öyrənilməsində xüsusi əhəmiyyət kəsb edən kitabələr xüsusi yer tutur. Bu baxımdan Genuez icmasının statusu və tirpaqların istifadəsinə aid dekret, Diokletianın qiymətlər haqqında dekretlərinin əhəmiyyəti çox dəyərlidir. Ümumiyyətlə qədim yunan və latın epiqrafikasına aid xeyli material aşkar olunmuşdur. Yunan və latın kitabələrinin həkk edilməsi yeni dövrə qədər davam etmiş, Balkan yarımadasında və Qərbi Avropa ölkələrində geniş yayılmışdır.  Antik dövrə aid olan epiqrafik abidələr sırasında çoxlu sayda etrusk dilində və əlifbasında olan kitabələrin xüsusi yeri vardır. Bu kitabələrin verdiyi məlumatlar etruskların sosial quruluşunu, tarixi-ədəbi məsələlərini, tayfa münasibətlərini və s. Öyrənmək üçün əvəzsisz mənbələrdəndir. Yunan epiqrafikası sahəsində ən böyük mütəxəssislərdən biri alman alimi A.Byökdür.Onunj yetirmələrindən alman alimi A.Krixoff, F.Qider fon Qetringen, F.V. Duttenberger və başqaları bu sahədə mühüm işlər görmüşlər.Latın kitabələrinin oxunması və araşdırılmasında T.Mommzenin böyük xidmətləri omuşdur. Ondan başqa Q.Dessau, R.Kanya, A.Deqrassi və başqaları bu sahədə böyük tədqiqatlar aparmışlar.Etruskların kitabələrinin oxunması və nəşr edilməsində italiya alimləri A. Fabretti, A.Pauli, azərbaycan alimi F.Cəlilovu göstərmək olar.

Həmçinin bax
------------

Türk kitabələri

Xarici keçidlər
---------------

AZƏRBAYCAN TARİXİ

İstinadlar
----------

1. ↑  Qənirə Pirquliyeva epikrafik mühazireleri
**Bığlı qızılquş** (*lat.* Falco biarmicus) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin qızılquşkimilər dəstəsinin qızılquşlar fəsiləsinin qızılquş cinsinə aid heyvan növü. Azərbaycanda təhlükədə olan quşlar siyahısına daxil edilmişdir.

Təsviri
-------

Göyərçindən iridir. Başının üstü kürəndir. "Bığları" zəifdir. Bel tərəfi qonur, qarın tərəfi isə ağımtıldır və üzərində naxışlar uzanır. Quyruğu tünd bənövşəyi rənglidir və köndələn qonur zolaqlar var.

Yayılması
---------

Afrikada, Aralıq dənizi ətrafında, Kiçik Asiyada, İraqda və Cənubi Qafqazda yayılıb. Azərbaycanda Qobustanda və Naxçıvan MR-də Şahbuz rayonu Dərəboğaz və Qızılqışlaq qayalığında nəsil verməsi göstərilib.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Qaya və yarğan olan dağətəyi bozqır sahələrdə yaşayır. Nəsil vermək üçün gəlir, qışda təsadüf edilməyib. Aprel ayında leşcil ağqartalın (Neophron percnoptericus) köhnə yuvasını zəbt etməsi müəyyən edilib. Həmin yuvada sonrakı bir neçə ildə yenə də leşcil qartal nəsil verib. Yuvasında 3-4 yumurta olur, iyulda balaları pərvazlanır. Əsas şikarı xırda quşlar, siçanabənzər gəmiricilər və sürünənlərdir. Şikarını havadan ovlayır və yerdən də götürə bilir.

Sayı və azalma səbəbi
---------------------

Azərbaycanda ilk dəfə 1949-cu ildə tapıldığı və sonralar cəmi 3 yerdə göründüyü üçün sayı haqqında məlumat yetərli deyil.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Texnosfer səs-küyünə və başqa antropogen faktorlara çox həssasdır.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
--------------------------------------

Ovlanması və satışı qadağandır. Azərbaycan Respublikasının və Naxçıvan MR-in Qırmızı kitablarına daxil edilib. CİTES, Bern və Bonn konvensiyalarına daxildir.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
------------------------------------------

Yuva sahələrinin müəyyən edilib, təbiət abidəsi statusu ilə qorunması, süni şəraitdə yetişdirilib təbiətə buraxılması, əhalini qorunmasına cəlb etmək.

Yarımnövləri
------------

* *F. b. abyssinicus*
* *F. b. biarmicus*
* *F. b. erlangeri*
* *F. b. feldeggii*
* *F. b. tanypterus*

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3
3. ↑  "Azərbaycanda təhlükədə olan quşlar". 2013-07-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-17.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q33554
* Wikispecies: Falco biarmicus
* ADW: Falco\_biarmicus
* ARKive: falco-biarmicus
* Avibase: 3D3808E38BB61165
* BioLib: 8549
* BirdLife: 22696487
* CMS: falco-biarmicus
* eBird: lanfal1
* EUNIS: 1033
* Euring: 3140
* Fauna Europaea: 96745
* Fauna Europaea (new): 45245f05-aa26-4365-90ea-82adefbb5db9
* GBIF: 2481032
* IBC: lanner-falcon-falco-biarmicus
* iNaturalist: 4684
* IRMNG: 10192870
* ITIS: 175631
* IUCN: 22696487
* NBN: NHMSYS0000533107
* NCBI: 345155
* Species+: 9606
* TSA: 6941
* Xeno-canto: Falco-biarmicus

 |
**Palıqorskit (Mg,Al)2 [(OH)|Si4O10] · 4 H2O** — rombik və ya monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.

Növ müxtəliflikləri
-------------------

Ca - palıqorskit ( ~8,3% CaO), ferripalıqorskit ( ~6% Fe2O3), ferropalıqorskit (~4% FeO), pilolit – palıqorskitin Al2O3-lə kasıb növ müxtəlifliyi.

Xassələri
---------

Rəng – müxtəlif çalarlı ağ, ferripalıqorskitin – yaşıl; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – tutqun, ipəyi, mum; Şəffaflıq – yarımşəffaf, qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 2,1-2,5; Sərtlik – 2,5; Kövrəkdir; Lifləri  əyilgəndir, lakin elastik deyil; Ayrılma – yoxdur; Sınıqlar – düz, qeyri-hamarlifli, qabıqvarı; Başqa xassələr – olduqca məsaməlidir, suda asan üzür; yüksək adsorbsiya qabiliyyəti və ağardıcı xassəsi ilə səciyyələnir; Morfologiya – Mineral aqreqatları: dolaşıqlifli, gil - və keçəyəbənzər, gizlikristallik «dağ dərisi və probkası», «dağ ağacı və əti» və başqa müxtəlif adlar almış dəriyəoxşar, təbəqə - və vərəqvari və s. kütlələr.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Palıqorskitin əsas yığınları ekzogen mənşəlidir. Maqnezial süxurların aşınması zamanı əmələ gəlir və autigen mineral kimi müxtəlif çökmə süxurlarda müşahidə edilir. Serpentinitlərin aşınma qabığında rast gəlir, habelə gillərdə, mergellərdə, əhəngdaşlarında və səhra torpaqlarında və b. qeyd edilir. Bəzən hidrotermal yolla meydana çıxır, puskürmə süxurlarda və bəzi filiz yataqlarında damarlar əmələ gətirir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kalsit, ankerit, maqnezit, opal, xalsedon, barit, xlorit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Attapulges və Kuinsi (ABŞ); Ankan rayonu – Şərqi Xokkaydo (Yaponiya); Tetyüşin rayonu – Tatarıstan, Povoljye, İrkutsk vilayəti (Rusiya); Korosten və Berdirev rayonları (Ukrayna), Atlantik okeanının bəzi dərin hissələri və b. Azərbaycanda palıqorskit-pilolit gilləri Naxçıvan çökəkliyinin miosen-dördüncü dövr çöküntülərində yayılmışdır.

Tətbiqi
-------

İstiliyi - və səsi izolyasiya edən, həmçinin aktiv katalitik material kimi tikinti, kimya və b.sənaye sahələrində istifadə edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Palygorskite // Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2780873218 |

* Palygorskite
**Pinus muricata** (*lat.* Pinus muricata) — şamkimilər fəsiləsinin şam ağacı cinsinə aid bitki növü.

Kaliforniya və Sakit okean sahillərində, qumluqlarda, bataqlıq yerlərdə, dağ ətəyində dəniz səviyyəsindən 600–900 m hündürlükdə, seyrək ağacları olan kiçik qruplar əmələ gətirir. Hündürlüyü 12–25 m, gövdəsinin diametri 40-90 sm, qabığının qalınlığı 15 sm-ə qədər olur. Gövdənin bünövrəsində qeyri-bərabər dərin şırımlar vardır, məhkəm qabıqlı, qırmızı-qonur rənglidir. Budaqları qalın, şaxələnmiş, enli, hamar-yumru çətir əmələ gətirir. Zoğları narıncı-yaşıl, çılpaq, bir neçə buğumarası, xırda yarpaqları vardır. Tumurcuqları silindrik, tündqonurdur. İynəyarpaqları möhkəm, cod, tünd-yaşıl, uzunluğu 10-15 sm-dir. Alt tərəfi hamardır, nazik dişli, ucu biz şəkilli, dəstədə 2 ədəd olub, budaqların uclarında yığılmışdır. Oturaq qozaları yumurtavarı və ya enli-oval, parlaq, bozumtul-qonur olub, uzunluğu 5-7 sm, eni 3-4 sm-dir, 3-7 ədədi birlikdə yerləşir, aşağı tərəfə əyilir. Toxum qabıqları qozanın üst tərəfində qabarıq, bozumtul-qonur qalxanlı, düz və ya əyilmiş mahmızlıdır, içəri tərəfində toxum qabıqları hamar, ucu elastikdir. Toxumları yumru-üçbucaq, tünd-qonur, uzun qanadlıdır, uzunluğu 6 mm-dir.
Toxum verməyə tez başlayır, çox miqdarda qoza verir, təbii əkinlərdə yaxşı bərpa olunur, çox davamlıdır. Toxumlarla çoxalır. Oduncağı möhkəm, kobud, lifli, açıq-qonur olub, tikinti işlərində istifadə edilir. Qumlu dəniz sahillərinin yaşıllaşdırılmasında istifadəsi məqsədyönlüdür. Abşeron yarmadası nda yeni salınan parklarda, bağlarda rast gəlinir və mədəni şəraitdə becərilir.

Məlumat mənbələri
-----------------

1. Деревья и кустарники СССР. т.3.1954;
2. Флора Азербайджана. т.5. 1954;
3. Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970;
4. Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996;
5. Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.
6. "Azərbaycan dendraflorasi" I cild, Baki, "Elm", 2011, 312 səh.

İstinadlar
----------

1. "Azərbaycan dendraflorasi" I cild, Baki, "Elm", 2011, 312 səh.

* Tofiq Məmmədov, Elşad Qurbanov, Tariyel Talıbov.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q866150
* Wikispecies: Pinus muricata
* APNI: 205618
* ARKive: pinus-muricata
* BioLib: 125493
* Calflora: 6520
* EoL: 991103
* EPPO: PIUMR
* FEIS: pinmur
* FNA: 233500945
* FoAO2: Pinus muricata
* GBIF: 5285595
* GRIN: 28497
* iNaturalist: 54130
* IPNI: 314970-2
* IRMNG: 10589692
* ITIS: 183359
* IUCN: 34058
* NBN: NHMSYS0000461715
* NCBI: 164245
* NZOR: 2f0fdfd2-595a-4a85-b53e-efc1aabba50a
* NZPCN: 3065
* Plant List: kew-2562426
* PLANTS: PIMU
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:314970-2
* Tropicos: 24900201
* VicFlora: 53999060-2e07-4a7b-888d-780dada7c88d
* WFO: wfo-0000481772

 |
**Bir kəndin sergüzəşti** — Nəriman Nərimanovun nəsr yaradıcılığı zəngindir. XX əsrin sonlarından onun dövri mətbuatda çoxlu felyetonları, ədəbi-tənqidi, elmi-publisist məqalələri, eyni zamanda, dram və nəsr əsərləri çap edilib. "Bir kəndin sərgüzəşti" hekayəsi, "Bahadır və Sona" romanı, "Pir" povesti vətənin mədəni yüksəlişi, ictimai fikrin inkişafı yolunda onun apardığı mübarizə barədə aydın təsəvvür yaradır.

Məzmunu
-------

Nəriman Nərimanov "Bir kəndin sərgüzəştləri" hekayəsini ilk dəfə 1915-ci ilin oktyabr ayında "Açıq söz" qəzetində çap etdirmişdir. Nəriman Nərimanov hekayədə Azərbaycan zəhmətkeş kütlələrinin həyatı, məişəti və mübarizəsi barədə müəyyən təsəvvür yaratmışdır. Hekayə orjinal süjet əsasında qurulmuşdur. Hekayənin əsas ideyası avamlığın və fanatizmin törətdiyi fəlakətlərdir. Əsər Qafqazın böyük kəndlərindən birinin mənzərəsinin təsviri ilə başlayır. Hadisələr Naməlsəm və İnmirə məhəlləsində cərəyan edir. Hekayənin əsas mənası bundan ibarətdir ki, "hansı xalq öz ixtiyarını və taleyini özgəyə tapşırmışsa, şərəfini və hüququnu öz gücü və birliyi ilə müdafiə edirsə, o xalq yaşamağa qadirdir". Əsər hadisələr daha çox iki obraz erafında baş verir: "Əmi" və "Daşdəmir" obrazı. 

### Əmi obrazı

Riyakar, qorxaq və şöhrətpərəst əmi obrazında yazıçı Azərbaycanda özünü "millət hamisi" kimi qələmə verən, əslində isə şəxsi mənafeyini güdən, ad-san naminə xalqa xəyanət edən milyonçuları, var-dövlət sahiblərini nəzərdə tutmuşdur. Naməlsəm məhəlləsinin camaatı timsalında isə dar düşüncəli, milli heysiyyəti, vətəndaşlıq hissi olmayan beyzadələri, mülkədarları və avam kəndliləri təmsil edir. Bunu yazmaqda yazıçının məqsədi odur ki, öz hüququnu və taleyini "əmilərə" tapşıran xalq əsarətdən, zülmdən xilas ola bilməz. 

### Daşdəmir obrazı

Nəriman Nərimanov inmirlilərin simasında mübariz, gözüaçıq, cəsur olmağı, ədalətsizliyə, haqsızlığa qarşı barışmazlığı müdafiə edir. Yazıçı əsərdə Daşdəmiri ağıllı, dünyagörmüş, xoş niyyət bir kətxuda kimi təsəvvür edir və belə bir fikir formalaşdırır ki, birlik, həmrəylik olmayan yerdə dövlət məmurları camaatla istədikləri kimi rəftar edərlər. Əsərdə kətxudanın "fəqir" inmirəlilərə bir söz deyə bilmədiyi halda, "beyzadə" naməlsəmlilərin başına olmazın oyun açmasına səbəb də bu idi.

Həmçinin bax
------------

* Nadanlıq (əsər)
* Nadir şah (tarixi faciə)
* Bahadır və Sona (roman)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  *Teymur Əhmədov.* Nəriman Nərimanovun yaradıcılıq yolu. Nurlar. səh. 244-250.
2. 1 2  "Nəriman Nərimanov, seçilmiş əsərləri" (PDF). artkaspi.az. 2020-03-13 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
3. ↑  *Nəriman Nərimanov.* Seçilmiş əsərləri. Azərnəşr. 1985. səh. 212-220.

Xarici keçidlər
---------------

* Nəriman Nərimanov. Bir kəndin sərgüzəşti[*ölü keçid*]
* Nəriman Nərimanov - Bir kəndin sərgüzəşti
* Nəriman Nərimanov: Bir kəndin sərgüzəşti
**Maksim Mofra**, əsl adı *Maksimilian Emil Lui Mofra* (*fr.* Maxime Maufra; 17 may 1861, Nant — 23 may 1918, Ponse-sür-le-Luar[en], departament Sarta) — fransız rəssam-impressionist.

Bioqrafiyası
------------

Maksim Mofra , doğma şəhərindən olan iki rəssamların təsiri altında — Şarl və Alfred Ledük, 18 yaşında rəsm çəkməyə başladı. İlk olaraq həvəskar-rəssam kimi çıxış edirdi. Bir professional tacir kimi, 1884–1890-cı illərdə yalnız boş vaxtlarında rəsm çəkirdi. Bu illərdə, Mofra, impressionizm incəsənət cərəyanı ilə tanış oldu. 1890-cı ildə Mofra peşekar rəssam olmuşdur. Nant şəhərini tərk edərək Bretanda yaşamağa başlamışdır, burada Pol Qogen və Pol Serüzye ilə tanış olmuşdur. 1892-ci ildə Bretandan Parisə köçdükdən sonra, Mofra tanınmış Bato-Lavuar binasında məskunlaşan ilk rəssam idi. 1904-cü ildə bu binada Pablo Pikasso yaşamışdır. 1894-cü ildə Parisdə yerləşən *Le-Bark-de-Butvil* qalereyasında Mofranın ilk şəxsi sərgisi keçdi. 1896-cı ildə Mofra öz rəsm əsərlərini Paris salonunda sərgilədi.

Qalereya
--------

* Duarnene. Oktyabr mənzərəsi (1896)*Duarnene. Oktyabr mənzərəsi (1896)*
* La-Roşel limanı. Toran*La-Roşel limanı. Toran*
* Brüqdə körpü (1894)*Brüqdə körpü (1894)*
* Dəniz (1907)*Dəniz (1907)*
* Dənizkənarında bağ*Dənizkənarında bağ*
* Peti-Andelidə kilsə (1902). *Peti-Andelidə kilsə (1902)*.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Maxime Camille Louis Maufra (nid.).
3. ↑  Museum of Modern Art online collection (ing.).

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | RKDartists |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook · Universalis |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 120473223 · GND: 118899937 · ISNI: 0000 0001 1644 8182 · LCCN: nr88003982 · NKC: xx0134380 · NTA: 07468809X · SUDOC: 028688872 · VIAF: 54166372 · ULAN: 500020892 · WorldCat VIAF: 54166372 |

 |