recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Matteo Renzi** (İtalyan dilində təsəffüzü [matˈtɛːo ˈrɛntsi]; 11 yanvar 1975[…], Florensiya) — 2014-cü ilin fevral ayından 2016-cı ilin dekabr ayına qədər İtalyanın Baş naziri kimi xidmət etmiş İtalyan siyasətçisidir. 2016-cı ilin Dekabr ayında keçirilən referendum onun Konstitusiya islahatlarının ələyhinə nəticə verdiyindən sonra Renzi vəzifəsinə rəsmi istefa verərək son qoymuş və onun vəzifəsinə ölkənin prezidenti Sercio Mattarella tərəfindən Xarici İşlər Nazıri Paolo Gentiloni təyin edilmişdir. Onun idarə etdiyi hökumət İtalya Respublikası tarixində dördüncü ən uzun ömürlü hökumət sayılır  Renzi 2004-cü ildən 2009-cu ilədək Florensiya Əyalətinin Prezidenti, 2009-cu ildən 2014-ilə qədər isə Florensiya Şəhərinin Meri vəzifəsində çalışmışdır

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2  .
3. 1 2  .
4. 1 2  .
5. ↑  .
6. ↑  "Governo Renzi il quarto esecutivo più lungo della Repubblica". 2017-11-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-10.
7. ↑  *Roe, Alex.* "Matteo Renzi takes Florence". 7 November 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 June 2009.
8. ↑  "Italy to swear in new Prime Minister Matteo Renzi". BBC News. 22 February 2014. 5 January 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 February 2014.

Xarici keçidlər
---------------

* Matteo Renzi
* Prime Minister of Italy
**Narkologiya** (yunanca "uyuşma, yuxu" və "elm") narkotik maddə asılılığı, maddə asılılığı və xroniki alkoqolizm təzahürlərini öyrənən, onların müalicə və profilaktikası üsullarını inkişaf etdirən bir tibb sahəsidir. Rusiyada bəzi tədqiqatçılar tərəfindən narkoloji psixiatriya, digərləri isə ayrı-ayrı tibb elmləri kimi psixiatriyadan ayrılır. ABŞ-də, asılılıq analoqluğu "tibb mənşəli" bağımlılıq dərmanı və "asılılıq psixiatriya" təşkil edir.

Narkologiya bir tibb sahəsi olaraq nisbətən yaxın keçmişdə meydana gəlmişdi, ancaq maddə asılılığı qədim zamanlardan etibarən tətbiq edilmişdir.

Alkoqolizmin sistemli öyrənilməsi ⅩⅧ-ⅩⅨ əsrlər üçün başlayan bir fikir ifadə etdi.Narkomaniya bir xəstəlik olaraq təhlükəlidir. Bu araşdırmaların nəticələrinə görə, narkologiya tibb elmi biliklərin ayrı bir sahəsi olaraq seçilmişdir. 1960-1970-ci illərdə Rusiyada ayrı-ayrı tibb elmləri kimi narkologiya qurulub.

Tarixən, narkotik və spirt sui-istifadə klinik psixiatriya ilə bağlı və onun tədqiqat metodları əsasən biotibbi. uzun müddət bölmələr Narkomanlığa (narkomaniya, maddə asılılığı və alkoqolizm) üçün psixiatriya dair təlimatlar üçün xüsusi qorunur.

Narkologiya psixoaktiv maddələrdən asılılığın yaranma mexanizmlərini şərtlərini öyrənir. Narkoloji tədqiqat mövzusu: narkotik maddə istifadəsi (narkotik asılılığı), narkotik maddələr və narkotik maddənin (maddə asılılığı) və spirtli istifadəyə (etanol) aid olmayan digər maddələr, yəni alkoqolizmdir.

Xəstəxanada narkoloji müalicə 1 il adətən xəstələrin yalnız 9-12% baş verir sonra dərman müalicəsi xəstəxanalarda narkotik müalicə indi zəifləmə kimi səmərəsiz hesab olunur.

Belə heroin bağımlılığı palliativ müalicə metadonun saxlanması terapiya kimi narkomaniya farmakoloji müalicə, qərb ölkələrində istifadə olunur.

İstinadlar
----------


 Arxivləşdirilib 2018-03-06 at the Wayback Machine
| Talış mədəniyyəti |
| --- |
|  |
| 
Mədəniyyət və incəsənət |
| * Dil
* Yazı
* Mifologiya
	+ *Alajen*
* Folklor
	+ *Nağıllar*
* Musiqi
	+ *Zənqi yarım*
	+ *Laqqutu*
	+ *Əvəsor*
	+ *Nənələr*
* Kulinariya
	+ *Zerən*
* Akademiya
* Elmi araşdırmalar
 |
| 
Mərasimlər |
| * Çərşənbələr
* Çılə şəv
* Xızır Nəbi
* Mehrigan
* Novruz
 |
| * b
* m
* r
 |

**Çılə şəv** — Dekabrın 21-dən 22-nə keçən gecə qeyd olunan talış milli bayramı. Çıla şəv ilin ən uzun gecəsində *(qış bərabərliyi)* qeyd olunur və talış təqvim döngüsündə xüsusi yer tutur. Bayram, talış mifologiyasına görə Xeyirin Şər üzərində qələbəsini və ilin ən sərt vaxtı olan qışı, ardınca yeni il, bahar, təbiətin oyanışı ərəfəsində qüvvələrin yenidən doğulmasını qeyd edir.

Etimologiya
-----------

"Çılə şəv" iki talış sözü olan "çıl" – qırx və "şəv" – gecə sözlərindən olub, hərfi mənada "qırxıncı gecə" və ya "qırx gecə" mənasını verir. Çillə gecəsi sözü azərbaycan dilinə məhz talış dilindən keçmədir.

Qeyd olunması
-------------

Bu gecədə böyüklər dan yeri sökülənə qədər qədər uşaqlara xalq nağılları, əfsanələr danışır, uşaqlar isə mahnı oxuyur, müxtəlif oyunlar, əyləncələr təşkil edirlər. Bayrama qədər kəsilməsi üçün hər evdə ən azı bir qarpız saxlanılır, əgər qarpız yoxdursa, o gecə kəsilən balqabaq və ya qovun da ola bilər. Qarpız və ya balqabaq, Günəşi simvollaşdırır. Adətə görə insanlar sübh tezdən Günəşin doğulması Xeyirin, Şər üzərində qələbəsini təcəssüm etdirir. Talışların daha bir qədim adətinə görə, həmin gecə yeyilən qovun, balqabaq yaxud qarpız bütün xəstəliklərə qarşı kömək edir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Чыла шав (Сороковая ночь)". etnos.kunstkamera.ru. İstifadə tarixi: 2020-10-07.
2. ↑  *Игбал Абилов.* "Чылэ шэв в талышском календарном цикле".. Талышская Национальная Академия. 22.12.2012. 2020-08-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-07.
3. ↑  *Пирейко Л. А.* Талышско-русский словарь. — Москва: "Русский язык", 1976. — 352 с.
4. ↑  *Машаллах.* "ЧЫЛА ШАВ – СВЕТ НАРОДНОЙ МУДРОСТИ…".. 21.12.2009. 2010-06-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-07.
**II Mixail** (*yun.* Μιχαήλ Β´) və ya **Pəltək Mixail** (*yun.* Μιχαήλ ὁ Τραυλός) (770 – 2 oktyabr 829, Konstantinopol) — Bizans imperatoru. Amorianlar sülaləsinin banisidir.

İndiki Türkiyənin Afyon bölgəsində yerləşən Amorian yaşayış məskənində dünyaya gəlmişdir. Bu səbəblə Amorianlar sülaləsinin banisi hesab olunur. Bizans imperatoru I Mixailin ordusunda xidmət edərkən erməni əsilli general Leoyla birləşərək paytaxt Konstantinopola hücum etdi. V Leonun taxta çıxmasını dəstəkləsə də, taxt dəyişikliyinin ardından gözdən düşdü və saraydan uzaqlaşdırıldı. Bu səbəblə 820-ci ildə ona qarşı tərtiblənən saray çevrilişi ilə hakimiyyəti ələ aldı.

Hakimiyyəti boyunca üsyan edən slavyan xalqlarıyla mübarizə apardı. Siciliya adasının müsəlmanlar tərəfindən işğalı və Kirt adasının ələ keçirilərək Krit əmirliyinin yaradılması məhz onun səltənətində baş verən mühüm siyasi hadisələrdir.

Mənbə
-----

* Kohen, Elli (2007). *History of the Byzantine Jews: A Microcosmos in the Thousand Year Empire*. University Press of America. p. 72. ISBN 978-0761836247

İstinadlar
----------

1. ↑  Martindale, J.R. (2001). *Prosopography of the Byzantine Empire*. ISBN 978-1-897747-32-2
**Əhməd Məmməd oğlu Zülfüqarov** (22 iyun 1917, Nuxa – 16 yanvar 1984) — Azərbaycan iqtisadçısı və dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Dövlət Qiymət Komitəsinin sədri (1970–1984).

Həyatı
------

Əhməd Məmməd oğlu Zülfüqarov 1917-ci ildə anadan olmuşdur. 1938-ci ildə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunu bitirdikdən sonra Azərbaycanın maliyyə orqanlarında işləməyə başlamışdır.

1939-cu ildən 1947-ci ilədək Sovet Ordusu sıralarında olmuş, Böyük Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Ordudan tərxis edildikdən sonra Ə. Zülfüqarov Azərbaycan SSR Maliyyə Nazirliyi sistemində rayon maliyyə şöbəsinin müdiri, nazirliyin idarə rəisi, Bakı şəhər maliyyə şöbəsinin müdiri işləmişdir. 1961-ci ildə Azərbaycan SSR Dövlət Plan Komitəsinin maliyyə, qiymət və maya dəyəri şöbəsinin rəisi təyin edilmişdir. 1966-cı ildən Azərbaycan SSR Dövlət Plan Komitəsi yanında Qiymət Komitəsinə (1970-ci ildən Azərbaycan SSR Dövlət Qiymət Komitəsi) başçılıq etmişdir.

Əhməd Zülfüqarov 1942-ci ildən Sov.İKP üzvü olmuş, Bakı Şəhər Xalq Deputatları Sovetinin deputatı seçilmişdir. 1-ci dərəcəli "Vətən müharibəsi", "Qırmızı ulduz", "Şərəf nişanı" ordenləri və SSRİ medalları ilə təltif edilmiş, "Azərbaycan SSR əməkdar iqtisadçısı" fəxri adına layiq görülmüşdür.

Əhməd Zülfüqarov 16 yanvar 1984-cü ildə vəfat etmişdir. Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Ә. М. Зүлфүгаров // Коммунист. № 15 (18903). 18 јанвар 1984-ҹү ил. С. 4.

Xarici keçidlər
---------------

* "Зульфугаров Ахмед Мамедович" (rus). Память народа. İstifadə tarixi: 30 iyun 2022.
* "Зульфугаров Ахмед Мамедович" (rus). Подвиг народа. İstifadə tarixi: 30 iyun 2022.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan SSR hökuməti (1971–1975)
* Azərbaycan SSR hökuməti (1975–1980)
* Azərbaycan SSR hökuməti (1980–1985)
Linnaeusun *Systema Naturæ* adlı əsərinin 1758-ci ildə çap edilmiş olan sayının üzü
Systema Naturae (Latınca) İsveçli botanik, zooloq və həkim Carolus Linnaeusun (1707–1778) ən vacib əsərlərindən biridir və Linnaeus Taksonomiyasını təklif edir. Bu gün ikili adlandırma olaraq bilinən bu sistem, həqiqətdə Linnaeusdan 200 il əvvəl Gaspard və Johann Bauhin qardaşları tərəfindən qismən inkişaf etdirilsə də, Linnaeus bu sistemdən kitabında ardıcıl olaraq ilk istifadə edən ilk insandır. Kitabın ilk nəşri 1735-ci ildə edilmişdir. 1758-ci ildə nəşr olunan ən vacib nəşri sayılan kitabın 10-cu nəşrinin tam adı Latın dilində belədir: "Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locistir". Bu sözləri Azərbaycan dilinə aşağıdakı şəkildə tərcümə etmək mümkündür: "Siniflər, dəstələr, cinslər və növlərinə görə; xarakterləri, fərqlilikləri, sinonimləri və yerləşmə yerləri ilə birlikdə; təbiətin üç aləmi daxilində təbiətin sistematikası" 

Bu kitabın 10-cu nəşri (1758) zooloji təsnifatın başlanğıc nöqtəsi hesab olunur. Linnaeus 1766 və 1768 arasında özünün sonuncu daha da inkişaf etdirilmiş 12-ci nəşrini etdirmişdir. Daha da çox inkişaf etdirilmiş və eyni tərzdə yazılmış "Systema Naturae" adlı əsər, Johann Friedrich Gmelin tərəfindən 1788 - 1793 arasında nəşr edilmişdir. Bu son əsər zooloqlar tərəfindən iyirminci əsrin əvvəllərindən bəri eyni seriyanın sonuncu nəşri kimi qəbul edilmişdir. Bundan əlavə, bu əsər rəsmi olaraq Beynəlxalq Zooloji Nomenklatura Komissiyasının 296-cı qanunu (26 oktyabr 1954) ilə Systema Naturae seriyasının 13-cü nəşri olaraq qəbul edilmişdir.
**Çılpaq gəvən** (*lat.* Astragalus denudatus) — paxlakimilər fəsiləsinin gəvən cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Böyük Qafqazda, Rusiyada (Dağıstan) yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 50-80 sm-ə çatan, tüksüz, tikanlı, yarpağı tökülən, sıx budaqlı koldur. Yarpaqaltlıqları adətən çılpaq, yumurtavari, 7-8 mm uzunluqda, ucu şişdir. Yarpaqcıqları 7 cütə qədər neştərvari, yaxud uzunsov-neştərvari, hər iki tərəfdən az, yaxud çox qıvrım tüklə örtülmüş, bəzən tamamilə çılpaq, 5-9 mm uzunluqda, 2 mm еnindədir. Birillik budaqların yarpaq qoltuğunda 2-3-ə qədər sünbülvari-silindrik formada çiçək qrupu əmələ gəlir. Çiçəkaltlığı еnsiz, uzunsov-qayıqvari olub, ucu qalın, ağ tüklüdür. Kasacığı qalın, ağ tüklü, 5-6 mm uzunluqdadır. Tacı 10 mm, tilli, çıxıntılıdır. Ortadan yığcam, qanadları qulaqlı, qayıqcıq yеlkəndən qısadır. Dişciyi uzunsov, tüklü və ya çılpaq sütuncuqludur. Paxlası yumurtavari-uzunsov, ağ tüklüdür. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir, mеyvəsi isə avqust ayında yеtişir. Toxum vasitəsi ilə çoxalır.

Ekologiyası
-----------

Daşlı, qayalı yamaclarda bitir, işıqsеvəndir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Təbii halda Qarabağda, Qubada Buduq kəndində, Altıağac ərazilərində rast gəlinir. Nadir və nəsli təhlükədə olan növdür. Azərbaycanın "Qırmızı kitab"ına salınması vacibdir.

İstifadəsi
----------

Tərkibində qətran vardır. Yaşıllaşdırmaya tətbiq olunmur.

Ədəbiyyat
---------

* Флора Азербайджана. т.5.1954;
* Флора Kaвkaзa. т.5. 1954;
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
* Azərbaycan flora¬sının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008;
* Naxçıvan Muxtar Res¬pub¬likası florasının taksonomik spektri. 2008;
* Naxçıvan MR-nın flora müx¬təlifliyi və onun nadir növlərinin qorunması. 2011.

İstinadlar
----------

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine T.S.Məmmədov

  


|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q25536777
* IPNI: 927592-1
* IRMNG: 11279390
* IUCN: 19892977
* NCBI: 2699350
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:927592-1
* Tropicos: 13025764
* WFO: wfo-0000207449

 |
**Qay Minisi Fundan** (*lat.* Gaius Minicius Fundanus; I əsr – ən tezi 123) — Qədim Roma hərbi və siyasi xadimi. O, Minisilər plebey ailəsindəndir. 107-ci ildə konsul-suffekt təyin edilmişdir.

Həyatı
------

Retiyada aşkar edilmiş və 107-ci il tarixli hərbi diplomda qeyd edilən bir məlumat sayəsində məlum olur ki, Minisi bu dövrdə konsul-suffekt olmuşdur. Onun həmkarı Qay Vettenni Sever olmuşdur.

122–123-cü illərdə Fundan Asiya vilayətinin prokonsulu vəzifəsini icra etmişdir. Bu zaman o, sələfi Kvint Lisini Silvan Kvadroni Prokul tərəfindən imperator Adriana göndərilən vəxristianlar haqqında olan məktuba cavab almışdır. Əzabkeş Yustin tərəfindən qorunub-saxlanılmış reskriptdə Adrian fərman vermişdir ki, xristianları ittiham edənlər öz ittihamlarını sübut etmək yükünü daşımalı və əks təqdirdə böhtana görə cəzalandırılmalıdırlar.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. ↑  *Corpus Inscriptionum Latinarum 16, 55*.
2. ↑  Galimberti, 2010. səh. 77f
3. ↑  Haddad, 2010. səh. 16

### Ədəbiyyat

* *Galimberti, Alessandro.* Hadrian, Eleusis, and the beginnings of Christian apologetics // In Rizzi, Marco (ed.). Hadrian and the Christians (ingilis). Berlin: De Gruyter. 2010. ISBN 978-3-11-022470-2.
* *Haddad, Robert M.* The Case for Christianity: St. Justin Martyr's Arguments for Religious Liberty and Judicial Justice (ingilis). Plymouth: Rowman & Littlefield. 2010. ISBN 978-1-58979-575-4.
**Mariya Mezentseva** (*ukr.* Марія Сергіївна Мезенцева) — Ukraynalı siyasətçi, könüllü, fərdi sahibkar. IX çağırış Ukraynanın xalq deputatı. Seçkilərdə keçmiş deputat Valeri Pisarenkonu məğlub edib.

Bioqrafiya
----------

10 dekabr 1989-cu ildə Xarkovda anadan olub.

V. Karazin adına Xarkov Milli Universitetini ("Beynəlxalq İqtisadi Münasibətlər" və "İngilis dilindən referent-tərcüməçi" ixtisasları) bitirib. O, Kent Universitetində (Böyük Britaniya) təhsil alıb, Beynəlxalq Münasibətlər və Beynəlxalq Hüquq üzrə magistr dərəcəsi alıb.

2008-2010-cu illərdə Xarkovdakı Land Exclusive MMC-də (hüquq firması) hüquq məsləhətçisi olub. 2011-ci ildə Ukrayna Ali Radasında təcrübə keçib. 2012-2013-cü illərdə Avropa Parlamentində, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Parlament Assambleyasında təcrübə keçmişdir. 2014-2015-ci illərdə Brüsseldə Ukrayna-Aİ İşgüzar Şurasında təcrübə olub. 2016-cı ildən fərdi sahibkardır.

O, Brüsseldə Avropa Mühafizəkarlar və İslahatçılar Alyansında işləyib, Avropa Parlamentində Ukrayna məsələləri üzrə lobbiçi olub.

2015-ci ildə 7-ci çağırış Xarkov Şəhər Şurasının deputatı seçilib. Beynəlxalq əməkdaşlıq, investisiyalar, idman və imic layihələri daimi komissiyasının, "Özünə Yardım" birliyi parlament fraksiyasının üzvüdür. Partiyasızdır.

2019-cu il parlament seçkilərində Xalqın qulluqçusu partiyasından xalq deputatlığına namizəd (168 saylı seçki dairəsi, Xarkov şəhərinin Şevçenkovski rayonu) olub. Seçkilər zamanı: fərdi sahibkar və tərəfsiz kimi çıxış edib. Xarkovda yaşayır.

Müasir rəqs üzrə dəfələrlə Ukrayna çempionu olub. "Xarkov vilayətinin istedadlı uşaqları" mükafatının laureatıdır.

2021-ci ildə Mezentseva Ukraynanı 1917-ci ildən müstəqillik uğrunda mübarizə aparan gənc demokratiya kimi görürdü. O, özünü "müəyyən beynəlxalq şirkətləri və ya təşkilatları təmsil etməyən, təşviqat aparmaq üçün məhdud maliyyə imkanlarına malik gənc bir insan" kimi təsvir edir. O, Ukraynadakı oliqarxların təsirindən narahatdır.

Mezentsev AŞ-nin Xristian Demokratlar qrupuna qoşulur

2021-ci ilin noyabrında Mezentseva Delta variantı ilə yoluxmuş COVID-19 xəstəsi olduğunu bildirir.

Rus işğalı
----------

2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya təcavüzü zamanı Mezentsev Sky News-a bir cinsi zorakılıq qurbanı haqqında müsahibə verir və "daha çox qurbanların" olduğunu bildirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. ↑  Відомості про підрахунок голосів виборців в одномандатному виборчому окрузі № 168 Arxivləşdirilib 2020-11-18 at the Wayback Machine *cvk.gv.ua* (ukr.)
4. ↑  «Мажоритарщик Кернеса» проиграл кандидатке от «Слуги народа» Arxivləşdirilib 2019-07-24 at the Wayback Machine *Укринформ* (23.07.2019)
5. ↑  Депутати від партії «Cлуга Народу» в мажоритарних округах Arxivləşdirilib 2019-08-11 at the Wayback Machine  (ukr.)
6. ↑  Відомості про кандидата в народні депутати України Arxivləşdirilib 2019-08-31 at the Wayback Machine *cvk.gov.ua* (ukr.)
7. ↑  Мезенцева Мария. ДОСЬЕ Arxivləşdirilib 2020-10-26 at the Wayback Machine *rudenko.kiev.ua*
**Matyo Kereku** (*fr.* Mathieu Kérékou; 2 sentyabr 1933[…] – 14 oktyabr 2015, Kotonu) — Benin hərbi və dövlət xadimi, iki dəfə ölkə prezidenti, briqada generalı vəzifələrində çalışıb.

Bioqrafiyası
------------

### Erkən illəri

Ölkənin şimal-qərbində anadan olub, milliyyətcə Somba. Hərbi təhsilini Mali və Seneqalda alıb.

1960-1961-ci illərdə Fransa ordusunda xidmət edib. 1961-1963-cü illərdə o, prezident Hubert Maqinin köməkçisi olub. 1967-ci ildə əmisi oğlu Moris Kuandete hakimiyyətə gələrək Hərbi İnqilab Şurasının 1-ci müavini, sonra sədri olanda hərbi çevrilişdə iştirak etdi.

1968-1970-ci illərdə Fransada hərbi məktəbdə təhsil alıb. Vətənə qayıtdıqdan sonra mayor rütbəsi, baş qərargah rəisinin müavini və Ouidada paraşüt bölməsinin rəisi vəzifəsini almışdır.

### Birinci prezidentlik

26 oktyabr 1972-ci ildə polkovnik-leytenant rütbəsində olan digər üç polkovnik-leytenant (Aikpe, Assogba və Alladaye) ilə birlikdə inqilab elan edilən hərbi çevriliş həyata keçirdi. O, ölkənin prezidenti, baş naziri və müdafiə naziri oldu.

Əvvəlcə o, millətçi mövqelər tutdu, lakin 1974-cü ildə Marksizm-Leninizmin qəbul edildiyini elan etdi, Dahomey Benin Xalq Respublikası adlandırıldı, 1975-ci ilin noyabrında hakim Xalq İnqilabı Partiyasını (Xalq İnqilabı Partiyası) yaratdı (1976-cı ildə təsis qurultayında). onun Mərkəzi Komitəsinin sədri seçildi), bankları və əsas sənaye sahələrini, o cümlədən nefti milliləşdirdi.

1975-ci ildə həyat yoldaşını daxili işlər naziri ilə zina edərkən yaxalayaraq, onun yerindəcə güllələnməsini əmr etdi.

1977-ci ildə onun rəhbərliyi ilə ölkənin inkişafının məqsədini elmi sosializm prinsiplərinə əsaslanan yeni cəmiyyət qurmaq məqsədi ilə bəyan edən ölkənin yeni konstitusiyası qəbul edildi. Belə bir ideologiya ona ölkədəki milli-etnik parçalanmanı dayandırmağa, siyasi qeyri-sabitliyi dayandırmağa kömək etdi (müstəqilliyin 12 ilində ölkədə 6 dövlət çevrilişi oldu).

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Mathieu Kerekou // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2  Mathieu Ahmed Kérékou // Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (xorv.). 2009.
3. 1 2  Mathieu Kerekou // Munzinger Personen (alm.).
4. ↑  "Elections in Benin". 2021-06-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-25.

Ədəbiyyat
---------

* Советский энциклопедический словарь / Гл. ред. А. М. Прохоров. — 4-е изд. — М.: Сов. энциклопедия, 1988. — с. 569.
* *Урсу Д. П.* Бенинский политик Матье Кереку // Вопросы истории. — 2016. — № 11. — С. 108—124.

Xarici keçidlər
---------------

* Qısa bioqrafik qeyd
* Britannica Ensiklopediyadan bioqrafik qeyd
**Molekulyar dispersiya** ya da işıq səpələnməsi- molekulyar refraksiyasına analoji olaraq maddələrin tərkiblərini və quruluşlarını təyin edən xüsusi kəmiyyətdir.

Təyin olunması
--------------

Hər maddəni xarakterizə edən dispersiya onun iki müəyyən olunmuş dalğalarının şüasındırma əmsalları fərqi ilə təyin olunur. 

| İşıq mənbəyi | Adlandırılma | Rəng | Dalğanın uzunluğu |
| --- | --- | --- | --- |
| Hidrogen çubuğu | C | Qırmızı | 656.3 |
| Natrium lampası | D | Sarı | 589.3 |
| Dəmir lampası | E | Yaşıl | 527.0 |
| Hidrogen trubası | F | Mavi | 486.1 |
| —"— | G | Bənövşəyi | 434.1 |
|

Adətən, bunun üçün elementlərin atom spektrində olan dalğaların uzunluğuna görə ən parlaq xəttlərinə cavab verən şüalar götürülür.
Təyin olunmuşdur ki, işıq üçün şüasındırma əmsalının ən böyük qiyməti daha kiçik dalğa uzunluğuna malikdir və əksinə.

Molekulyar dispersiyaların növləri
----------------------------------

Laboratoriya təcrübəsində daha çox işıq mənbəyi olan sarı natrium xətti D, həmçinin F və G hidrogen xətləri götürülür. 
nF – nG fərqi orta dispersiya kimi, 
aşağıdakı nisbət nisbi dispersiya:

(n(F )–nG)/nD •105

Bu nisbət isə :

(n(F )–nG)/ρ •104 
xüsusi dispersiya adlandırılır. 
Xüsusi dispersiya maddənin iki müxtəlif uzunluqda dalğalarının (F, G) refraksiya əmsalları fərqinin onun sıxlığına nisbəti ilə təyin edilir.

Neft məhsullarının xüsusi dispersiyalığı
----------------------------------------

Neft məhsullarının xüsusi dispersiyalığı onların kimyəvi tərkibi və şüasındırma əmsallarının arasındakı asılığı göstərir. 
Bu asılılıqdan istifadə etməklə neft kimyasında neft fraksiyalarının qrup tərkibini təyin etmək mümkündür. Xüsusi dispersiya additivdir və qarışdırma qayda-qanununa əsasən hesablana bilər. Bu qayda benzinin tərkibindəki arenlərin təyininə imkan verir.
Müqayisədə arenlərin xüsusi dispersiyaları alkanların və sikloalkanların dispersiyalarından qat-qat yüksəkdir.

Karbohidrogenlərin müxtəlif homoloji sıralarının xüsusi dispersiyasının dəyəri
------------------------------------------------------------------------------

* Doymuş karbohidrogenlə=99
* Arenlər

1. benzol=190.5
2. toluol=184.9
3. Etilbenzol, ksilol=179.2
4. Monotsikliklilər=200-ə qədər
5. Politsiklikyüksək temperaturda qaynayanlar=465-ə qədər

Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, dispersiyanın təyini üçün ən vacib göstəricilərdən biri şüasındırma əmsalı və sıxlıqdır. 
Ən dəqiq və tez şüasındırma əmsalı 1.33·10−4 – 1.78·10−4 intervalda və maddənin dispersiyalıllığı ±1.5·105 dəqiqliyi ilə Pulfrix (ИРФ-2) refraktometrində ölçülür.

Ədəbiyyat
---------

* Технический словарь том II. Удельная дисперсия. Стр. 236
* Справочник химика 21, Химия и химическая технология. Атомная рефракция, стр. 56.
**Moldova düzənliyi** (*rum.* Câmpia Moldovei ) - Molovanın şimal-qərbində yerləşən coğrafi obyekt. Düzənliyin bir hissəsi Rumıniyanın şimal-şərqinə aiddir. Moldova düzənliyi Moldova yaylasının altı komponentindən biri hesab olunur. Düzənlik adlandırılmasına baxmayaraq ərazinin relyefi yetərincə təpəlidir.

Moldova düzənliyi Moldova yaylasının mərkəzi-şimal hissəsində yerləşir. Hündürlüyü 200 metr arasında dəyişir. Düzənlik aşağıdakı hissələrdən ibarətdir: 1) Jijia düzənliyi. Düzənlik Prut çayından qərbdə yerləşir. 2).Orta Prut vadisi və ya Prut orta düzənliyi. Prut çayından şərqdə yerləşir. Sahəsi , 2930 km²-dir. 3). Balti çölü və Rats düzənliyi. Prut çayının şərqindədir. Sahəsi 1920 km²-dir.

Moldovada Balti çölünü və Orta Prut vadisinin Moldova düzənliyi adlandırırlar. Eyni zamanda Rumıniyada Mildova düzənliyi ilə Jijia düzənliyi sinonim söz kimi istifadə olunur. 1940-cı illərə kimi Moldova düzənliyi termini yuxardakı coğrafi obyekləri ifadə etmək məqsədi ilə istifadə edilirdi. Bəzən isə Balti çölü ilə Orta Prut vadisini bir termində - Balti çölü kimi adlandırırdılar.

Moldova düzənliyi hər tərəfdən təpələrlə əhatələnib: Suçava yaylası, Niester, Korneşt və Ciuluc təpələri. Təpəli ərazilər çay dərələri ilə kəskin parçalanıb. Prut çayı düzənliyi şimaldan cənuba doğru iki bərabər hissəyə bölür. Cənub-qərbdən Jijia çayı axır.

Moldova düzənliyi ölkənin ənənəvi kənd təsərrüfatı ərazisidir. Qara torpaqların üstün olduğu bu ərazilərin XIX əsrdə meşə örtüyünün qırılması sürrətlə həyata keçirilib. Bölgədə əsasən taxıl, tərəvəz, tütün, alma, üzüm daha çox əkilir. XX əsrin əvvələrində heyvandarlıq sahələri də inkişaf etdirilməyə başlanılmış: quşçuluq, qoyunçuluq və maldarlıq.

Mənbə
-----

* Arxivləşdirilib 2008-12-31 at the Wayback Machine
* 
*
**Qay Appuley Diokl** (*lat.* Gaius Appuleius Diocles 104-146) — Bəşəriyyət tarixində bütün zəmanələrin və xalqların ən gəlirli idmançısı.

Həyatı
------

II əsrdə Romada yaşamış Qay Appuley Diokl bütün zəmanələrin və xalqların ən gəlirli idmançısı sayılır. O, idman həyatı boyu hazırda 15 milyard dollara bərabər olan qazanc əldə edib. Bununla da Qay Appuley Diokl müasir idmançılar arasında ilk dəfə 2009-cu ildə 1 milyard dollar qazanan məşhur qolfçu Tayger Vudsu da geridə qoyur.

Qay Appuley Diokl o dövrün ən iri stadionunda - "Böyük sirk" ("Sirkus maksimus") cıdır meydanında cəng arabaları yarışlarının ən fəal iştirakçılarından sayılırdı. Romada idman karyerasına 18 yaşında başlayıb, əslən müasir Portuqaliyadan olan cəng arabaçısının idman həyatı 42 yaşınadək davam edib. Bu müddət ərzində əldə etdiyi qələbələr ona 35 milyon 863 min 120 sestersiya qazanc gətirib.

Bütün Roma ordusunun iki aylıq məvacibi olan həmin məbləğ cəng arabası yarışları çempionun qazıntılar zamanı aşkar edilmiş abidəsinə həkk edilib. Bu abidəni Qay Appuley Dioklun şərəfinə onun azarkeşləri ucaltmışdılar.

Mənbə
-----

* Bəşəriyyət tarixində ən zəngin idmançı kim olub? Arxivləşdirilib 2010-08-20 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------
**Məmmədov Əzizağa Seyfəddin oğlu** (1960, Tivi, Ordubad rayonu) — musiqiçi, müğənni, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti.

Həyatı
------

Əzizağa Məmmədov 1957-cı ildə Naxçıvan MSSR-in Ordubad rayonunun Tivi kəndində anadan olmuşdur. Əzizağa Məmmədovun musiqi mədəniyyəti sahəsindəki xidmətləri dövlətimiz tərəfindən yüksək qiymətləndirilib. O, 2003-cü ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Əməkdar artisti, 2006-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti , 2008-ci ildə isə Xalq artisti  fəxri adlarına layiq görülüb və Prezident mükafatçısı olub .

Yaradıcılığı
------------

Əzizağa Məmmədovu fərqləndirən bir cəhət də onun repertuarında həmişə Azərbaycan və qədim Naxçıvan, Vətənimiz haqqında mahnıların əsas yer tutmasıdır. "Naxçıvan", "Batabat", "Nə gözəldir, Azərbaycan", "Üçrəngli bayrağım", "Azərbaycan oğluyam" və başqa mahnılar onun repertuarında həmişə sevilə-sevilə oxunur.

Təltif və mükafatları
---------------------

1. Naxçıvan Muxtar Respublikasının Əməkdar artisti.
2. Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti
3. Azərbaycan Respublikasının xalq artisti.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-04-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-01-22.

Xarici keçidlər
---------------

1. Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti Əzizağa Məmmədov - Barı Naxçıvan .
2. Naxçıvan Dövlət Filarmoniyasında xalq artisti Əzizağa Məmmədovun 60 illik yubileyi münasibətilə tədbir keçirilib.
3. Naxçıvan Dövlət Filarmoniyasında xalq artisti Əzizağa Məmmədovun 60 illik yubileyi təntənəli şəkildə qeyd olunub .
**Həmidov Şaiq Məmməd oğlu** — Azərbaycan Milli Paralimpiya Komitəsinin Vitse-prezidenti.[*mənbə göstərin*]

Həyatı
------

9 oktyabr 1951-ci ildə Mingəçevir şəhərində anadan olmuşdur. Özbəkistan Respublikası Daşkınd Rus dili və ədəbiyyatı institutunu bitirmişdir. 1969-cu ildə Mingəçevir şəhərində əmək fəaliyyətinə başlamış və bir sıra idarə və müəssisələrdə müxtəlif işlərdə çalışmışdır. 1983-cü ildən 1995-ci ilə kimi Azərbaycan "Spartak" Könüllü İdman cəmiyyəti Mingəçevir şəhər şurasının sədri, Azərbaycan OAD KYC Mingəçevir avtomobil məktəbində rəis müavini, xalq deputatları Sovetində təşkilat şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləmişdir. 1991-ci ildən 2006- cı ilə kimi Mingəçevir şəhər İcra hakimiyyəti başçısının müavini, Mingəçevir şəhər avtomobil məktəbinin rəisi, Azərbaycan Respublikası KHVTİC RS-i sədrinin müavini vəzifələrində çalışmışdır.2006-cı ildən 08 fevral 2013-cü ilə kimi Azərbaycan Milli Paralimpiya Futbolu İctimai Birliyinin Vitse prezidenti , Azərbaycan Əlillər Futbolu Federasiyasının prezidenti və Milli Paralimpiya Komitəsinin İcraçı Direktoru vəzifələrində işləmişdir.

08fevral 2013-cü il tarixdə Milli Paralimpiya Komitəsinin IV hesabat Seçki Konqresində Milli Paralimpiya Komitəsinin Vitse prezidenti vəzifəsinə seçilmişdir.2008-ci ildə Pekin, 2012-ci ildə London Yay Paralimpiya Oyunlarında iştirak edən Azərbaycan nümayəndə heyəti rəhbərinin müavini olmuşdur.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qaya (dəqiqləşdirmə).

**RPG-7V2 "Qaya"** – Azərbaycan istehsalı olan qumbaraatan. Azərbaycan Ordusunda silahlanmaya qəbul edilmiş RPG-7V2 "Qaya" tipli əl qumbaraatanı bir sıra göstəricilərinə görə Rusiya, Ukrayna və Rumıniyada istehsal edilmiş eyni tipli qumbaraatanları geridə buraxır. Rusiyanın RPG əl qumbaraatanının fərqli modifikasiyası olan "Qaya" düşmənin zirehli texnikasını və piyadalarını məhv etmək üçün hazırlanıb. "Qaya" 40 mm çaplı PG-7, PG-7VM, PG-7VS, PG-7VS1, PG-7VL, PG-7VR, OG-7V, TBG-7V mərmilərindən atəş açmaq imkanlarına malikdir.

Taktiki texniki xüsusiyyətləri
------------------------------

Uzunluğu 950 mm, çəkisi 6,85 kq olan "Qaya"dan dəqiqədə 4-6 atəş açmaq mümkündür. Qumbaraatanın atış ömrü MSN-in rəsmi kataloqunda 250 atış göstərilib. Qumbaraatan PGO-7V3 UP-7 mexaniki optik nişangahla təchiz olunub. Azərbaycan istehsalı olan qumbaraatan RPG-7V2 "Qaya".

Azərbaycan Ordusunda silahlanmaya qəbul edilmiş RPG-7V2 "Qaya" tipli əl qumbaraatanı bir sıra göstəricilərinə görə Rusiya, Ukrayna və Rumıniyada istehsal edilmiş eyni tipli qumbaraatanları geridə buraxıb. Atışlar zamanı qumbaraatan yüksək etibarlılıq və dəqiqlik nümayiş etdirib. Keyfiyyət baxımdan da "Qaya" üstünlüyünü sərgiləyib.

Rusiyanın RPG əl qumbaraatanının fərqli modifikasiyası olan "Qaya" düşmənin zirehli texnikasını və piyadalarını məhv etmək üçün hazırlanıb. "Qaya" 40 mm çaplı PG-7, PG-7VM, PG-7VS, PG-7VS1, PG-7VL, PG-7VR, OG-7V, TBG-7V mərmilərindən atəş açmaq imkanlarına malikdir.

Azərbaycan istehsalı olan RPQ - 7V2 "Qaya" qumbaraatanlarının Türkiyənin müvafiq qurumunun sınaqlarından uğurla keçib. Beləki müqavilə əsasında Türkiyə SQ-nin xüsusi təyinatlılarına RPG-7 qumbaraatanlarının çatdırılmasına başlanıb. Müqavilə üzrə Müdafiə Sənayesi Nazirliyi Türkiyə Silahlı Qüvvələrini nəzərdə tutulan sayda qumbaraatanla təchiz edəcək.

RPG-7-nin ABŞ istehsalı variantıda mövcuddur "RPG-7USA".

Kalibr: 40 mm

Uzunluğu: 950 mm

Ağırlığı: 6.85 kq

Mərminin ağırlığı: 2–4.5 kq

Atəş tezliyi – 6 atəş/dəqiqədə

Mərminin başlanğıc sürəti – 145 metr/saniyə

Nişangah məsafəsi – 700 metr

Təsirli atəş məsafəsi – 300–500 metr

Maksimal atəş məsafəsi: 920 metr

Nişangahlar: PGO-7V3, UP-7

920 metrdən sonra RPG-7-nin mərmisi hədəfi tapmırsa özü-özünü məhv edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-25.
|  |
| --- |
|  |
| İslamda iman |
| 
* Allah
* Allahın varlığı və təkliyi
* Mələklər
* Müqəddəs kitablar
* Məhəmməd peyğəmbər və
* digər peyğəmbərlər
* İmamət
* Axirət
* Kəlimeyi-şəhadət

 |
| Firuiddin |
| 
* Namaz qılmaq
* Zəkat vermək
* Xüms vermək
* Oruc tutmaq
* Həccə getmək

 |
| İslamda xüsusi günlər |
| 
* Besət bayramı
* Ramazan bayramı
* Qurban bayramı
* Qədiri-Xum bayramı

 |
| Quran |
| 
* Sünnə ·  Hədis
* Təsəvvüf ·  Fiqh
* Kəlam ·  Şəriət

 |
| İslam tarixi |
| 
* Əhli-Beyt
* Səhabə
* Şiəlik
* Sünnilik
* Xaricilik
* Dörd xəlifə
* İmamət
* Məhəmməd

 |
| Portal     Kateqoriya     Vikilüğət     Vikisitat     Vikimənbə     Vikixəbər     Commons |

**Molla** (*fars.* ملا‎) İslam ilahiyyat və din qanun (fiqh) üzrə təhsil almış din alimidir.

Ərəb dilində əfəndi, sahib kimi mənalara gələn mövlan (Ərəbcə:**مولی**) Sözündən götürülmüşdür. İslam dünyasının böyük hissələrində, İran, Əfqanıstan, Orta Asiya və Hindistanda, molla adı yerli İslam Din liderlərə və icma liderlərinə verilir.

Molla termini, İslam Dünyasında ilk növbədə din alimlərinə aid bir hörmət termini kimi başa düşülür.

Təhsilli bir molla İslamı Təhsilləri və İslamı qanun elmini, yəni fiqh elmini almalıdır. Dini təhsil, mollalıq mövqeyinin əsas prinsipidir. Osmanlı Dövlətində mollalar mədrəsələrdə təhsil almışdılar. Təsəvvüf məsələlər ətrafında toplanmış təriqətlərdə mollalar yetişdirib. Türkiyə Cümhuriyyəti qurulduqdan sonra mədrəsələr bağlanmış, mollalıq adı qaldırılmışdır. İranda isə mollalıq Məzhəbi üzərində verilən təhsillə davam etdirilir.

Mollalar, İslam Hüququ (fiqh), kəlam, təsəvvüf, sünnət, hədis, şəriətinə kimi elmlər üzərində fətva verirlər. Bir çox təriqətin banisi və liderləri mollalar olmuşdur.

Hazırda mollalıq, Azərbaycan, İran, Əfqanıstan, Pakistan, Hindistan kimi ölkələrdə davam etdirilir.
.

Rusiya imperiyasında
--------------------

Rusiya imperiyasında molla faktiki olaraq keşişə bərabərləşdirilmişdi. Mollanın fəaliyyətinə məmurlar nəzarət edirdilər, yalnız onların təyinatı xüsusi fərmanla həyata keçirilirdi. Molla adətən məsciddə olurdu.

Qafqazda
--------

Qafqazda azan verənləri də molla adlandırırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Roy, Olivier (1994). The Failure of Political Islam. Cambridge, Massachusetts
2. ↑  Ислам: ЭС, 1991.Арапов Д. Ю. Васильев Д. В.

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭İslamda ruhanilik |
| --- |
| İlahiyyatçılar | 
* Hafiz
* İmam
* Xəlifə
* Xatib
* Molla
* Mövləvi
* Müfəssir
* Mühəddis
* Şeyx
* Şeyxülislam
* Üləma

 |
| Hüquqşünaslar | 
* Faqih
* Mücəddid
* Müctəhid
* Müfti
* Qazı

 |
| Şiə titulları | 
* Ayətullah
* Böyük Ayətullah
* On iki imam
* Mərcə ət-təklid
* Höccət əl-İslam

 |
| Sufi titulları | 
* Arif
* Dərviş
* Əbrar
* Əfəndi
* Fəqir
* İşan
* Övliya
* Qütb
* Mürid
* Mürşid
* Pir

 |
| Digər | 
* Axund
* Əmir əl-möminin
* Mövlanə
* Mücahid
* Mürəbit
* Müəzzin
* Naib
* Nakib
* Hacı
* Şəhid

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İslam** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
Çılpaqlıq, heç bir paltar, geyim geyinməmək vəziyyətinə deyilir. Geyinmək; bədəndəki tük örtüyünün tökülməsi və soyuq regionlara köçdükdən sonra təbii şəraitdən mühafizə olunmaq ehtiyacı nəticəsində yaranan insanlara xas olan xüsusiyyətdir. İstifadə olunan paltarın miqdarı istilik ehtiyacına və ya sosial şərait kimi funksional səbəblərə əsaslana bilər. Bəzi hallarda az və yaxud da heç geyim geyinməmək, bəzi vəziyyətlərdə isə daha çox geyim geyinmək sosial baxımdan məqbul sayıla bilər. İffət, əxlaq və sosial normalar geyinməyi şərtləndirən sosial səbəblərdəndir. Həmçinin də, çılpaqlığın qanuni olub-olmaması da buna təsir edən faktorlardandır.

Çılpaqlığın təsvirləri
----------------------

### Vizual media

 *Əsas məqalə: Nü (janr)*

Qərb mədəniyyəti
----------------

### Yarıçılpaqlıq

 *Əsas məqalə: Yarıçılpaqlıq*
### Naturizm

 *Əsas məqalə: Naturizm*

İstinadlar
----------

1. ↑  НАГОТА́ / Толковый словарь Ушакова. Д. Н. Ушаков. 1935–1940.  
Идеографический словарь русского языка  
НАГО́Й / Толковый словарь Ожегова. С. И. Ожегов, Н. Ю. Шведова. 1949–1992.  
"nudity – Definitions from Dictionary.com". Dictionary.reference.com. 2018-12-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-10-17.
**Qazaxıstan–Rusiya münasibətləri** — Qazaxıstan Respublikası ilə Rusiya Federasiyası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.

Tarixi
------

İlk dəfə 22 oktyabr 1992-ci ildə qurulmuşdur. 
Qazaxıstan və Rusiya stabil, qarşılıqlı anlaşma şəraitində inkişaf edir. Sovet dönəmini çıxmaq şərti ilə yeni dövürda rus və qazaxlar arasında açıq münaqişələr müşahidə edilmir. Rusiya ərazisində MDB ölkələri arasında Özbəkistandan sonra ən böyük qazax diasporası Rusiyada yaşayır. Nəzərə almaq lazımdır ki, Qazax xanlıqlarından sonuncusunun paytaxtı Orenburq şəhəri olmuşdur. Sovet hökumətinin ilk illərində Qazaxıstanın paytaxtı məhz Orenburq olmuşdur (Orınbor ş.).

İqtisadi əməkdaşlıq
-------------------

1995-2009-cu illər ərzində mal dövrüyəsi 5230 milyon dollardan 12832 milyon dollara qədər artmışdır. 2009-cu ilə olan mal dövrüyəsi isə Rusiyanın Türkmənistan, Qırğızıstan, Özbəkistan və Tacikistan ilə olan mal dövrüyyəsindən iki dəfə çoxdur.

Elmi əməkdaşlıq
---------------

Qazaxıstan MDB dövlətləri arasında Belarusdan sonra ikinci ölkədir ki, Rusiyadan ən çox elmi məqsədlər üçün avadanlıqlar alır.

Nümayəndəliklər
---------------

Qazaxıstanda Rusiyaya məxsus nümayəndəliklər:

* Astana (Səfirlik)
* Alma-Ata (Baş konsulluq)
* Uralsk (Konsulluq)

Rusiyada Qazaxıstanа məxsus nümayəndəliklər:

* Moskva (Səfirlik)
* Sankt-Peterburq (Baş konsulluq)
* Kazan (Baş konsulluq)
* Omsk (Konsulluq)
* Həştərxan (Konsulluq)

Baykonur
--------

1994-cü ildən Leninsk (hazırda Baykonur adlanır) Rusiyaya icarəyə verilir. İcarə müddəti 2050-ci ilə qədərdir. İllik icarə haqqının miqdarı 115 milyon dollar təşkil edir. Bununla belə Qazaxıstan istənilən vaxt icarəni dayandıra bilər.

* Baynonur şəhəri icarə müddətində Rusiya Federasiyasının federal əhəmiyyətli şəhəridir.

Şəhərin Rusiyaya məxsus mülküyyəti icarə ərazilərində qorunur.

* Baykonur Qazaxıstanın ayrılmaz tərkib hissəsidir.

Avrasiya kanalı
---------------

2007-ci ildə qazax tərəfi Rusiya hökumətinə Xəzər dənizi ilə Azov-Qara dəniz hövzə arasında birbaşa əlaqənin qurulması üçün Rusiya ərazisindən Avrasiya kanalının tikintisi təklif etmişdir. Bu layihə əgər gerçəkləşərsə Qazaxıstan Rusiya ərazisindən istifadə etməklə nəhəng dəniz dövlətinə çevrilməyi düşünür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Штолленверк Ф. Россия, Индия и Китай в Центральной Азии: к конфликту или к сотрудничеству // Центральная Азия и Кавказ. - 2011. - Т. 14. - № 2. - С. 10
2. ↑  Патласов О.Ю. Модернизация экономик Туркменистана, Кыргызстана и России: мифы и реальность // Омский научный вестник. - 2015. - № 3 (139). - С. 201

Xarici keçidlər
---------------

* Qazaxıstan Respublikasının Rusiyadakı səfirliyi
* Rusiya Federasiyasının Qazaxıstandakı səfirliyi
	+ Rusiyanın Alma-Atadakı baş konsulluğu
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Rizvan.
**Piriyev Rizvan Xanəmi oğlu** — coğrafiyaşünas, professor (1972).

Həyatı
------

Rizvan Piriyev 1924-cü ildə Azərbaycanın Şamaxı rayonunda anadan olub. 1941-ci ildə Şamaxı pedaqoji texnikumunu əla qiymətlərlə bitirib. 1942-ci ildə ordu sıralarına çağırılıb və Leninqrad cəbhəsində döyüşüb. 1944-cü ildə şikəst olaraq ordu sıralarından tərxis edilib. 1946-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin geologiya-coğrafiya fakültəsinin coğrafiya şöbəsinə daxil olub və 1951-ci ildə fakültəni fiziki coğrafiya ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Böyük Vətən müharibəsindəki xidmətlərinə görə III dərəcəli "Şöhrət ordeni", beş medal və Leninqradın müdafiəsi ilə əlaqədar iki döş nişanı ilə təltif edilib. 1954-cü ildən fiziki-coğrafiya kafedrasında geodeziya və kartoqrafiya fənlərindən mühazirə və məşğələ dərsləri aparmağa başlayıb. 1958-ci ildə "Şimal-Şərqi Azərbaycan çaylarının morfometrik xarakteristikası" mövzusunda namizədlik, 1969-cu ildə isə "Azərbaycan Respublikası relyefinin morfometrik təhlili" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. 1972-ci ildə professor adına layiq görülüb. 1967-1971-ci illərdə BDU Coğrafiya fakültəsinin dekanı, 1972-1988-ci illərdə geodeziya və kartoqrafiya kafedrasının müdiri vəzifəsində işləyib. AMEA Coğrafiya İnstitutunun müdafiə şurasının üzvü olub. 100-ə qədər məqalənin, elmi əsərin, dərslik və monoqrafiyanın müəllifidir. Universitetlərin coğrafiya fakültələri üçün ilk və dəyərli "Kartoqrafiya" (1975), "Geodeziyanın əsasları və topoqrafiya" (1994) dərsliklərini yazıb. Onun rəhbərliyi ilə 10 nəfər namizədlik dissertasiyası müdafiə edib.
**Qazaxıstan–Latviya münasibətləri** — Qazaxıstan ilə Latviya arasında 10 dekabr 1992-ci ildə qurulan ikitərəfli diplomatik əlaqələrdir. Latviya səfirliyi 13 dekabr 2004-cü ildə Nur-Sultanda fəaliyyətə başlamışdır. 2019-cu ilin iyul ayından etibarən Qazaxıstanı Riqadakı səfirlik təmsil edir.

Bu gün ölkələr Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı, Dünya Ticarət Təşkilatı və digər beynəlxalq strukturlar çərçivəsində əməkdaşlıq edir.

Tarixi
------

Əvvəllər hər iki ölkə Sovet İttifaqı tərkibində respublikalar idi. Qazaxıstan 23 dekabr 1991-ci ildə Latviya, 8 yanvar 1992-ci ildə Latviya Qazaxıstanın müstəqilliyini tanıdı.

İkitərəfli səfərlər
-------------------

1994-cü ildən bəri bir neçə nazirlik və dövlət səfərləri olmuşdur:

18 dekabr 1994-cü ildə Latviya Prezidenti Guntis Ulmanisin Qazaxıstana səfəri.
1998-ci ilin sentyabr ayında Rabitə naziri Vilis Kriştopansın Qazaxıstana səfəri.
26 may 2000-ci ildə Qazaxıstanın xarici işlər naziri Yerlan İdrisovun Latviyaya işgüzar səfəri.
30 noyabr - 1 dekabr 2000-ci il arasında Qazaxıstan Baş nazirinin müavini Daniel Axmetovun işgüzar səfəri.

14-15 fevral 2001-ci il tarixlərində Qazaxıstan Məclisinin sədri Jarmakhan Tuyakbayın səfəri.
5-7 sentyabr 2001-ci il tarixlərində Baş nazir Andris Berzinsin Qazaxıstana rəsmi səfəri.
2004 -cü ilin mart ayında Baş nazirin müavini və Kənd Təsərrüfatı naziri Axmetjan Yesimovun səfəri.
7-9 oktyabr 2004-cü ildə Prezident Vaira Vike-Freyberqanın Qazaxıstana səfəri.

9-12 yanvar 2006-cı il tarixlərində Baş nazir Aigars Kalvitis Prezident Nursultan Nazarbayevin andiçmə mərasimində iştirak etdi.
İyul 2006, Qazaxıstan Prezidenti Nursultan Nazarbayevin Latviyaya dövlət səfəri.
2006-cı ilin noyabr ayında Elektron İdarəetmə üzrə Xüsusi Tapşırıqlar Naziri Ina Gudele -nin Qazaxıstana səfəri.
2008-ci il oktyabrın 2-dən 5-dək Latviya Prezidenti Valdis Zatlersin Qazaxıstana dövlət səfəri.
3 dekabr 2010-cu ildə Latviya Prezidenti Valdis Zatlers Qazaxıstanın paytaxtında keçirilən ATƏT konfransında iştirak etdi.

20-21 may 2011-ci il tarixlərində Latviyanın Maliyyə Naziri Andris Vilksin Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankının qəyyumlarının illik toplantısında iştirakı.
2-4 iyun 2013-cü il tarixlərində Latviya Prezidenti Andris Berzinşin Qazaxıstana səfəri.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Отношения Латвии и Казахстана". www.mfa.gov.lv (rus). 2021-06-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-06.
2. ↑  "Посольство Республики Казахстан в Латвийской Республике". gov.egov.kz (rus). 2021-06-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-06.
3. ↑  "Население Латвии". datacommons.org (rus). 2021-06-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-06.
**Karxarinkimilər** (*lat.* Carcharhiniformes) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin qığırdaqlı balıqlar sinfinə aid heyvan dəstəsi. Karxarinkimilərə 48 cinsə aid 150 növ daxildir.

Akulanın ən irisi olan balina-akula (uzunluğu 20 m-ə qədər) və nəhəng akula (12-15m) da bu dəstədəndir. Balina akula tək-tək, nəhəng akula qrupla (29-30-u bir yerdə) yaşayır. İri olmalarına baxmayaraq hər iki akula plankton xərçəngkimilər, molyuskalar və xırda balıqlarla qidalanır. Balina akulanın uzunluğu 67 sm, diametri 40 sm olan bir yumurtası olur. Nəhəng akulanın yumurtadiridoğan olması güman edilir. 

Bu dəstəyə aid növlər əsasən tropik və mülayim iqlimi olan dənizlərin sahilə yaxın ərazilərdə yaşayırlar. Zolaqlı pələng akula (*Proscylliidae*) nümayəndəsi dərin sularda yaşayan heyvandır. Karxarinkimilərin bəzi növlərinə, o cümlədən öküz akulaya hətta şirin sularda da rast gəlinir.

Dəstənin mavi akulalar fəsiləsinin 60 növü var. Bunlardan tropik sularda yaşayan kütburun akulanı, Hindistan mavi akulasını, uzunüzgəc akulanı, göy akulanı və s. göstərmək olar.

Həmin dəstənin çəkic akulalar fəsiləsinin 7 növü məlumdur. Bunların uzunluğu 3-6 m-ə çatır. Tropik suların hər yerində rast gəlirlər, çox cəld manevr edən balıqlardır. 

Mişardişlikimilərin hamısında arxa üzgəclər, 5 qəlsəmə yarığı, 2 kürək üzgəci, gözün üstündə üçüncü göz qapağı var.

Mişardişlikimilərin bəzisi yumurtlamaqla (məsələn, xallı pələng akula (*Schroederichthys maculatus*)), digərləri isə diribaladoğmaqla çoxalırlar. Dəstənin nümayəndələri arasında yumurta qoyan, yumurtadiridoğan və diridoğanlar var. Pişik akulanın yumurtalarının sayı 20-yə qədər, diridoğan akulanın balalarının sayı 40-a qədər çatır. Bu akulaların bəzi yerlərdə vətəgə əhəmiyyəti var, bəzən də idman ovu obyekti hesab edilirlər.

Təsnifatı
---------

* İrigöz akulalar (*Hemigaleidae*) fəsiləsi
* Pələng akulalar (*Scyliorhinidae* ) fəsiləsi
* Triakidae (*Triakidae*) fəsiləsi
* Pseudotriakidae (*Pseudotriakidae*) fəsiləsi
* Çəkicbaş akulalar (*Sphyrnidae*) fəsiləsi
* Zolaqlı pələng akulalar (*Proscylliidae*) fəsiləsi
* Karxarinlər (*Carcharhinidae*) fəsiləsi
* Bığlı köpək akulalar (*Leptochariidae*) fəsiləsi

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2003.
2. ↑  *Eschmeyer W. Fong J. D.* "Pisces". // *Animal Biodiversity: An Outline of Higher-level Classification and Survey of Taxonomic Richness* / red. Z. Zhang 2011. C. 3148, burax. 1. S. 26–38. ISBN 978-1-86977-849-1, 978-1-86977-850-7

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q48178
* Wikispecies: Carcharhiniformes
* ADW: Carcharhiniformes
* AFD: Carcharhiniformes
* BOLD: 214
* EoL: 1887
* EPPO: 1KARCO
* Fossilworks: 154870
* GBIF: 887
* iNaturalist: 48069
* IRMNG: 10253
* ITIS: 551500
* NBN: NBNSYS0000180162
* NCBI: 30483
* NZOR: fded2316-39f5-484b-9a33-fbc2b721123c
* Plazi: 497DDA6B-FF95-F110-43AB-B7DC494DC6E9
* uBio: 554407
* WoRMS: 10210

 |
**Ədəbiyyatşünaslıq** — bədii ədəbiyyatı öyrənən elmdir. Ən qədim elmlərdən biridir. Bu elmin qədim və dövrümüzə qədər gəlib çıxmış klassik nümunəsi – Aristotelin "Poetika" əsəri bizim eradan əvvəl IV əsrdə Yunanıstanda meydana çıxmışdır.

Elmin müxtəsər təsviri
----------------------

Ədəbiyyatşünaslıq 3 şöbənin vəhdətindən yaranır: ədəbiyyat nəzəriyyəsi, ədəbiyyat tarixi, ədəbi tənqid.

Ədəbiyyat nəzəriyyəsi bədii ədəbiyyatın özünəməxsusluğunu, bədii inikas qanunlarını şərh edir.

Ədəbiyyat tarixi ədəbiyyatı tarixi inkişafına görə sistemə salır, onun keçdiyi mərhələləri müəyyənləşdirir, inkişafına təsir etmiş ictimai-siyasi, ədəbi və mədəni amilləri göstərir, ədiblərin həyatını, mühitini, qarşılıqlı əlaqələrini öyrənir.

Ədəbi tənqid daha çox çağdaş ədəbi proseslə məşğul olur. Ədəbi tənqidin başlıca vəzifəsi təzəcə qələmə alınan əsərin uğurlu və qüsurlu cəhətlərini, müəllifin yaradıcılığında, eləcə də ədəbiyyat tarixində tutduğu yeri, cəmiyyət üçün faydasını və s. ətraflı araşdırmaqdır.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2022-07-06 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-11-16.
3. 1 2 3 4 5
4. 1 2 3 4 5  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2017-05-17 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-16.
5. 1 2 3 4 5  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2020-01-10 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-16.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Elm** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
***5 Ronin*** – 2018-ci ildə yaradılmış Türkiyə kiberidman klubu. 2018–2020-ci illərdə ***Bursaspor Esports*** kimi çıxış etmişdir.

Tarixi
------

Klub 2018-ci ildə "Bursaspor" klubunun kiberidman şöbəsi kimi yaradılmış və *"Bursaspor Esports"* kimi çıxış etməyə başlamışdır. 2020-ci ildə müstəqil klub olaraq *"5 Ronin"* adlanmağa başlamışdır.

*League of Legends*
-------------------

Klub 2018 mövsümündə Türkiyə Çempionluq Liqasında yarışmağa başlamışdır. Yay splitində debüt edirək turniri 6-cı yerdə tamamlamışdır. 2019 mövsümünün qış splitində 18 oyunda cəmi 1 qələbə qazanmış və sonuncu yeri tutmuşdur.

2020 mövsümündə komanda yeni adla çıxış etməyə başlamış, lakin qış splitini sonuncu yerdə başa vurmuşdur. Yay splitində komanda ən böyük uğuruna imza ataraq finala çıxmış, lakin *"SuperMassive"* klubuna 2–3 hesabı ilə məğlub olmuşdur. 2021 mövsümündə ümumiyyətlə pley-offa çıxmağı bacarmamışdır. 2022 mövsümünün yay splitində isə 18 oyunun hamısında məğlub olaraq sonuncu yeri tutmuşdur. 2023 mövsümünün qış splitində də komanda cəmi 1 qələbə qazanaraq sonuncu pillədə qərarlaşmışdır.

2023-cü ilin mayında tələbləri qarşılamadığı üçün liqadan kənarlaşdırıldığı açıqlanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bursaspor Esports'da büyük değişiklik". Flank Esports - Yeni Nesil Espor Medyası (türk). 2019-11-21. 2023-05-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-30.
2. ↑  *Eryılmaz, Dağhan "da1moN".* "5 Ronin: Işığı görmek çok zor". Flank Esports - Yeni Nesil Espor Medyası (türk). 2023-01-23. 2023-05-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-30.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı

| ⛭Türkiyə Çempionluq Liqası |
| --- |
| 2023 Yay komandaları | 
* Eternal Fire
* Beşiktaş Esports
* Dark Passage
* FUT Esports
* Galakticos
* İstanbul Wildcats
* Nasr Esports
* SuperMassive

 |
| Mövsümlər | 
* 2013
* 2014
* 2015
* 2016
* 2017
* 2018
* 2019
* 2020
* 2021
* 2022
* 2023

 |