recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**İradə İsaq** (*İradə Muradova*; 1 sentyabr 1980, Bakı şəhəri, Azərbaycan SSR) — elmi işçi, ANS TV-nin aparıcısı.

Həyatı
------

İradə İsaq (Muradova) 1 sentyabr 1980-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub. Əslən Tərtər rayonundandır. Aparıcı qədim türk tayfalarından olan Bayandur tayfasındandır. 1918-ci ildə erməni-müsəlman münaqişəsi zəminində Laçın rayonunun Bayandur kəndi bütün kənd sakinləri ilə birgə Tərtər rayonuna deportasiya edilib və aparıcının orada yaşayan babası İsaq Ağa oğlu Muradov ailəsi ilə birgə həmin rayona köçmək məcburiyyətində qalmışdır. 

1985-1996-cı illərdə Yasamal rayonundakı 31 saylı tam orta məktəbdə orta təhsilini alıb. 1998-2003-cü illərdə Bakı Dövlət Universitetində Jurnalistika fakültəsinin bakalavrı, 2003-2005-ci illərdə isə magistri olub. 

2008-ci ildən həmin fakültənin doktorantıdır. Hazırda "Azərbaycanın neft strategiyası dünya mətbuatının səhifələrində" adlı elmi iş üzərində çalışır. 

2005-2006-cı illərdə Səhiyyə Nazirliyinin İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsində, eyni zamanda AzTV-nin "Səhər" proqramında aparıcı kimi çalışıb. 

2006-2009-cu illər İctimai Televiziyada redaktor və "Azərbaycanlılar" verilişinin aparıcısı kimi fəaliyyət göstərib. 

2009-2011-ci illərdə ANS TV-nin ən reytinqli verilişlərindən biri olan "Ölümdən 24 saat əvvəl" verlişinin layihə rəhbəri, müəllifi və aparıcısı olub. 

2011-ci ildən "Xəbərin izində İradə İsaqla" talk-şousunun layihə rəhbəri, müəllifi və aparıcısı olub. Eyni zamanda Bakı Dövlət Universitetinin Beynəlxalq Jurnalistika kafedrasının müəllimidir, tələbələrə "Beynəlxalq jurnalistika" fənnini tədris edir.

2012-ci ildən fəaliyyətini Azad Azərbaycan Teleradio Şirkətində davam etdirib. Bu telekanalda isə Azərbaycan və dünyanın mədəni həyatında iz salan korifeylərin həyatından bəhs edən "Sönməyən ulduzlar" layihəsinin layihə rəhbəri, müəllifi və aparıcısıdır. 

Eyni zamanda press24.az saytının təsisçilərindəndir. www.aznews.az saytının yaradıcısı və ilk baş redaktoru olub.

2014-cü ildə ATV-də "Düz üzünə İradə İsaqla" verilişinin layihə rəhbəri, müəllifi və aparıcısı olub. Bu veriliş şou-biznesdə mövcud olan müğənnilərin həyatını araşdırıb və yeri gəldikcə onların kəskin tənqid edilməsilə seçilib. Proqram yüksək reytinqli olduğu və tamaşaçılar tərəfindən böyük rəğbətlə qarşılanıb və telejurnalist 1 il ərzində 2 mükafata layiq görülüb. Qafqaz Media Araşdırmalar İnstitutu tərəfindən "Peşəkar jurnalist" titulu verilib.

2015-ci ildə telejurnalist ATV-də "Səbəbkar" adlı verilişin aparıcısı, layihə rəhbəri və müəllifi olub.

2016-cı ildə ANS Tv-də canlı yayımlanan "Deməsək, olmaz" verilişinin aparıcısı olmuşdur.

2017-ci ildən isə Lider TV-də yayımlanan "Tor" tok-şousunun müəllifi və aparıcısıdır.

Aparıcının 2004-cü ildə dünyaya gələn Yunis adlı bir oğlu var.

İradə İsaq 2016-cı ildə jurnalist Yaşar İsakovla ailə qurub.

Filmoqrafiya
------------

1. Ölümdən 24 saat əvvəl (veriliş, 2007)

Xarici keçidlər
---------------

* İradə İsaq Facebookda
* Arxivləşdirilib 2013-07-16 at the Wayback Machine
**Şəbəkə xidməti provayderi** (*ing.* Network Service Provider; NSP) — Milli İnformasiya İnfrastrukturunda (Mİİ) planında müəyyən edilmiş rollardan biri. Bu qurum internetin ABŞ-nin federal nəzarətindən özəl sektorun idarəçiliyinə keçidini idarə edirdi. 1968–1992-ci illərdə bu sahədə tək ödəyici iqtisadiyyatdan rəqabətli bazar iqtisadiyyatına keçid baş tutmuşdur. Plan şəbəkə xidməti provayderlərini topdansatış təbəqəsi kimi nəzərdə tuturdu. Onlar şəbəkəyə giriş nöqtələrində (sonradan "internet mübadiləsi nöqtələri" adlanmışdır) istehsal olunan internet bant genişliyini internet xidmət provayderlərinə köçürməli idilər. İnternet xidmət provayderləri öz növbəsində onu son istifadəçi müəssisələrinə və ya evlərində fərdi son istifadəçilərə satacaq internet giriş provayderlərinə (IAPs) satırdılar. Əslində, orijinal şəbəkə xidməti provayderləri 1990-cı illərin ortalarına qədər internet xidmət provayderləri və internet provayderləri ilə şaquli şəkildə inteqrasiya etmişdir. Bunun nəticəsində konqlomeratlar yaranmış və rəqabət azalmışdır.

İndiki dövrdə bu termin telekommunikasiya şirkətlərinə, məlumat daşıyıcılarına, simsiz rabitə provayderlərinə, internet xidmət provayderlərinə və internetə çıxış təklif edən kabel televiziyası operatorlarına aid edilir.

Həmçinin bax
------------

* İnternet provayderi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Network Service Provider (NSP)". 2023-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-10-03.
**Boraltan hadisəsi** və ya **Boraltan faciəsi** — 1944-cü ildə 100-dən çox azərbaycanlı ziyalının kommunist rejimi tərəfindən məhv edilməsi ilə nəticələnən hadisə.

Arxiv Sənədlər
--------------

1951-ci ildə Ədalət Naziri Rüknəddin Nasuhioğluna TBBM-də deputatlardan Şevket Mocanın "Müxtəlif tarixlərdə ölkəmizə siyasi sığınacaq hüququna əsaslanaraq gəlmiş (156) qaçqının 1947-ci ildə dövlətlərarası hüquq qaydalarına zidd olaraq Sovet İttifaqına verildiyi düzdürmü?" şəklindəki sualına cavab olaraq bildirmişdir.

Sualın davamında Şevket Mocan əlavə etmişdir: "Faciə qurbanlarının göndəriş forması da qurban göndərilən məbudların qaydlarına uyğun olmağına və aqibətlərini görməyi səbəbindən, təhvil-təslim prosesində vəzifəli olan, ehtiyyatda olan zabit, Poçt Müfəttişi Rəşadın əsəb pozğunluğu yaşadığı və psixi dispanserlərdən birində hələ də müalicə aldığı düzdürmü?" 

Nazir cavabında, Daxili İşlər, Xarici işlər və Müdafiə Nazirliklərindən əldə edilən rəsmi mənbələrə əsasən, "23 fevral 1945-ci ildə Almaniya və Yaponiyaya qarşı Türkiyənin müharibə elan etməyinə görə müttəfiqlərimizdən birinə çevrilən Sovet İttifaqının 22 may 1945-ci il tarixli müraciətinə görə Almaniya və ya Yaponiyaya müharibə elan etdiyimi tarixdən etibarən Türkiyəyə sığınmış bütün Sovet hərbçilərinin qarşılıqlı olaraq geri verilməyini təklif etmişdir. Nazirlər kabinetinin 1945 may 3/2563 tarixli qərarı ilə yalnız hərbçilərin qarşılıqlı olmaq təhvil verilməyinə razılıq vermişdir. Bu əsasla, 6 avqust 1945-ci ildə Türkiyədəki 237 sovet hərbçisinin 195-i Tıhmıs sərhəd keçid məntəqəsindən Sovet İttifaqına təhvil verilmişdir. Lakin, Sovet Rusiyasının, oraya sığınmış 1 zabit və iki əsgərimizin "izləri tapılmamışdır" deyilərək təhvil verilmədiyindən, ilk təhvil zamanı qaçan və digər hərbçilərin təhvilin vaz keçilmişdir. Bundan sonra Nazirlər Kabineti 1 sentyabr 1947-ci ildə qərara almışdır ki, Yozgatdakı düşərgə ləğv edilsin və düşərgədəki Türk əsilli insanlara istədikləri təqdirdə Türkiyə vətəndaşlığı verilərək azad edilsin. Ənvər Anar (Ənvər Qazıyev) və Kadri Başaran (Adəm Qardaşbəyli) adlı iki şəxsin ilk göndərişdəki 195 nəfərin arasında olduğu müəyyən edilmişdir.

Bu cavab qarşısında Şevket Mocan təkrar çıxış edərək "Ənvər və Adəm adlı iki azəri zabitin əvvəllər Qızıl Orduda xidmət etdiklərini, lakin əsillərini unutmadıqlarını və sovet əqidəsini qəbul etməyərək Almaniyaya qaçmış, uzun müddət oarada yaşamış, lakin daha sonra Türkiyəyə sığınmışlar. Onlar Konya millət vəkili Ziyad Ebüzziyanın qayınlarıdır. Onların "Ankaraya aparırıq" adıyla sərhəd keçid məntəqəsinə aparılıblar. Biz İsveç kralını təhvil verməmək üçün müharibə etmiş millətik. İbni Suud belə qaçqınları geri təhvil vermədi, lakin bir dövrün bizdəki rəhbərləri tariximizə belə bir ləkəni yazdılar" demişdir.  
Hadisəyə qiymət verilməsi

Xarici keçidlər
---------------

* Boraltan faciəsi - 146 soydaşımız necə qətlə yetirildi

İstinadlar
----------

1. 1 2 3   Arxivləşdirilib 2020-11-04 at the Wayback Machine səh.203
2. 1 2  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2020-12-14 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-03-11.
**Jaqsiliq Üşkempirov** — Qazaxıstanlı güləşçi. Jaqsiliq Üşkempirov 1980-ci ildə Moskva şəhərində baş tutan XX-ci Yay Olimpiya Oyunlarının qızıl medalçısıdır. Avropa Çempionatının 1 qat gümüş və Dünya Çempionatının 1 qat qızıl medalçısıdır.

Həyatı
------

Jaqsiliq Üşkempirov 1 iyun 1965-ci ildə Qazaxıstanın Tegistik əyalətində anadan olmuşdur. Jaqsiliq Üşkempirov 1972-ci ildən idman ilə məşğul olur.

Jaqsiliq Üşkempirov idman karyerası ərzində əldə etdiyi uğurlara görə "Şərəf nişanı" ordeni, "Barıs" ordeni və "Kurmet" ordeninə layiq görülüb.

Karyerası
---------

Jaqsiliq Üşkempirov birinci uğurunu 1980-ci ildə qazandı. O Avropa Çempionatında Prievidza şəhərində 2-ci yeri tutdu və gümüş medal qazandı. Elə həmin il isə Jaqsiliq Üşkempirov karyerasında birinci və sonuncu Olimpiya medalını qazandı.

Jaqsiliq Üşkempirov 1980-ci ildə Moskvada baş tutan XX-ci Yay Olimpiya Oyunlarında birinci olaraq Rumıniyalı Kostantin Aleksandrunu 6-2 hesabı ilə məğlub etdi. Daha sonra Jaqsiliq Üşkempirov Polşa idmançısı Roman Kirpaça ilə üz-üzə gəldi və bu görüşdən də qələbə ilə ayrıldı. 13-10. Finala gedən yolda onun rəqibi Macarıstanlı Ferents Sereşa idi. Jaqsiliq Üşkempirov Macarıstanlı rəqibini 17-6 hesabı ilə məğlub etdi və XX-ci Yay Olimpiya Oyunlarının finalına vəsiqə qazandı. Bu görüşdə Jaqsiliq Üşkempirov rəqibi Bolqarıstanlı Pavel Xristov idi. Jaqsiliq Üşkempirov final görüşündə də rəqibinə aman vermədi və 12-7 hesabı ilə qələbə qazanaraq karyerasında birinci dəfə Yay Olimpiya Oyunlarının qızıl medalını qazandı.

1 ildən sonra isə Jaqsiliq Üşkempirov qüvvəsini Dünya Çempionatında sınadı. Norveçin paytaxtı Oslo şəhərində baş tutan Dünya Çempionatında Jaqsiliq Üşkempirov 1-ci yeri tutdu və qızıl medal qazandı.

Xarici keçidlər
---------------

* Jaqsiliq ÜŞKEMPİROV

İstinadlar
----------



1. ↑  Olympic champion Zhaksylyk Ushkempirov passes away (ing.).
**İbrahim Zakir** (1891, Ərdəbil – 27 oktyabr 1971, Bakı) — azərbaycanlı şair.

Həyatı
------

İbrahim Zakir 1891-ci ildə Cənubi Azərbaycanın Ərdəbil mahalında Şeyx Kəlxoran kəndində anadan olub. Bədii yaradıcılığa gənc yaşlarından başlayan Zakirə "Molla Nəsrəddin" məcmuəsinin böyük təsiri olmuşdur. 60 ildən artıq bədii yaradıcılıq yolu keçmiş İbrahim Zakir M.Ə.Sabir və M.Ə.Möcüz satira məktəbinin layiqli davamçılarındandır. Gənc yaşlarından məşrutə hərəkatında iştirak edən Zakir 1916-cı ildə yazdığı "Mənə nə", "Ara həkimləri" adlı satirik şerləri ilə öz yaradıcılıq yolunu müəyyənləşdirmişdir. "Fəryad edirəm", "Novruz bayramı" adlı şeirləri Rəşt qəzetlərində çap olunmuşdur. Sonralar o, satirik şerlərinə və siyasi fəaliyyətinə görə yurdundan sürgün edilmişdir. Onun satiralarında feodal-patriarxal münasibətlərin, faşizmin, mövhumatın və geriliyin ifşası əsas yer tutur. Şair bütün yaradıcılığı boyu zəhmətkeş xalqın səadəti uğrunda çalışmış, beynəlmiləlçiliyi, sülhü və xalqlar dostluğunu tərənnüm etmişdir.

İ.Zakir 1941–1945-ci illərdə Cənubi Azərbaycanda başlamış milli-azadlıq hərəkatında yaxından iştirak etmiş, fədai başçısı olmuşdur. 1945-ci ilin dekabrında Azərbaycanda demokrat hökuməti qurulduqdan sonra məsul partiya vəzifəsində işləmişdir. 1946-cı ilin dekabrında Cənubi Azərbaycan demokrat dövləti şah istibdadı və imperializm ağaları tərəfindən qan dəryasında boğulduqdan sonra Zakir də minlərlə təqib olunan kimi Sovet Azərbaycanına pənah gətirmiş, ömrünün son 25 ilini Sovet İttifaqında keçirmişdir. Bu dövrdə onun yaradıcılığı forma və məzmun cəhətdən daha da zənginləşmişdir. Həmin illərdə onun "Mənim andım" (1950), "Zəfər günəşi" (1951), "Mübariz gənclər" (1955), "Şerlər"(1956), "Savalan xatirəsi" (1961), "Vətən nəğmələri" (1964) və "Məni susdurmayacaq" (1967) adlı kitabları nəşr edilmiş, mətbuat səhifələrində bir çox şerləri dərc olunmuşdur. Şair "Mənə nə", "Ara həkimləri", "Fəryad edirəm", "Novruz bayramı", "Vətən, ey vətən", "Azər", "Qürbətdə", "Təbriz", "Mən aşiqi-hürriyyətəm", "Şanlı xalqımız", "Zahid və Şair", "Mənim öz dilim var", "Qardaşlıq köməyi" adlı şerləri ilə də Cənubi Azərbaycan xalqının qəlbini fəth etmişdir. Şair ömrünün sonuna qədər bədii yaradıcılıqdan ayrılmamışdır.

İbrahim Zakir 1971-ci il oktyabr ayının 27-də Bakı şəhərində vəfat etmiş və burada dəfn olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Cənubi Azərbaycan Ədəbiyyati Antologiyası. III. Bakı: Elm nəşriyyatı. 1988. səh. 31. 2023-07-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-20.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şair** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Pələng köpək əməliyyatı** (*ing.* Operation Tiger Hound) —Vyetnam müharibəsi zamanı 5 dekabr 1965-ci ildən 11 noyabr 1968-ci ilə qədər Laosun cənub-şərqində məxfi formada həyata keçirilən, ABŞ-nin 2-ci hava diviziyası, daha sonra 7-ci hava qüvvələri və ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin 77 saylı işçi qrupunun havadan müdaxilə kampaniyası. Əməliyyatın məqsədi Vyetnam Demokratik Respublikasından (Şimali Vyetnam) Laosun cənub-şərqində Ho Şi Min cığırı vasitəsilə Vyetnam Xalq Ordusunun (VXO) Vyetnam Respublikasının (Cənubi Vyetnam) şimal vilayətlərinə göndərdiyi təchizat axınının qarşısını almaq idi. Qərargah 1 aprel 1966-cı ildə Yeddinci hava qüvvələri tərəfindən əvəzlənənə qədər bu missiyalar əvvəlcə 2-ci hava diviziyası tərəfindən idarə olunurdu.

11 noyabr 1968-ci ildə "Pələng köpək" və "Polad pələng" birləşdirilmiş və Komando ov əməliyyatı adlandırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Olson, James S.* In Country: The Illustrated Encyclopedia of the Vietnam War. Metro Books. 2008. səh. 445. ISBN 9781435111844.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Littauer, Raphael and Norman Uphoff, eds, *The Air War in Indochina*. Boston: Beacon Press, 1972.
* Schlight, John, *A War Too Long*. Washington DC: Center of Air Force History, 1993.
* Van Staaveren, Jacob, *Interdiction in Southern Laos: 1960–1968*. Washington DC: Center for Air Force History, 1993.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | LCCN: sh2005001612 |
**Nelli Kim** — Tacikistanlı idman gimnastı. Nelli Kim 1976-cı ildə Monreal şəhərində, 1980-ci ildə isə Moskva şəhərində keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarının 5 qat qızıl və 1 qat gümüş medalçısıdır. Nelli Kim 2 dəfə "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeninə layiq görülmüşdür. Nelli Kim həmçinin Dünya Çempionatının 5 qat qızıl, 4 qat gümüş və 2 qat bürünc, Avropa Çempionatının isə 2 qat qızıl, 3 qat gümüş və 4 qat bürünc medalçısıdır.

Həyatı
------

Nelli Kim 29 iyul 1957-ci ildə Tacikistanın Şurab vilayətində anadan olmuşdur. Nelli Kimin atası Vladimir Kim milliyətcə saxalin koreyalısı, anası Alfiya Safina isə milliyətcə tatardır. Nelli Kim 10 yaşından Vladimir Baydinanın məşqçiliyi altında idman ilə məşğul olur.

Karyerası
---------

Nelli Kim birinci uğurunu 1974-cü ildə qazandı. O Bolqarıstanın Varna şəhərində keçirilən Dünya Çempionatında qızıl medal qazandı. 1 ildən sonra isə Nelli Kim 1975-ci ildə Avropa Çempionu adını qazanır. Nelli Kim daha sonra 1976 Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etdi.

Nelli Kim birinci dəfə Yay Olimpiya Oyunlarında 1976-cı ildə uğur qazandı. Nelli Kim Kanadanın Monreal şəhərində keçirilən 1976 Yay Olimpiya Oyunlarında 3 qızıl və 1 gümüş medal qazandı. Nelli Kim birinci qızıl medalı komanda yarışlarında qazandı. Növbəti medal isə o çoxnövçülük yarışlarında qazandı. Nelli Kim Rumıniyalı Nadya Komaneçidən 0.695 xal geri qalaraq gümüş medal qazandı. Nelli Kimin növbəti 2 medalı isə qızıl medal oldu. O dayaqla tullanma və döşəmə yarışlarında qızıl medala sahib çıxdı.

1977-ci ildə Praqada keçirilən Avropa Çempionatında qızıl medalın sahibi oldu Nelli Kim. Daha sonra Nelli Kim 1978-ci ildə Dünya Çempionatında Strasburqda 3 qızıl və 1 gümüş medal qazandı. 1 ildən sonra isə o Dünya Çempionatında Fort Vortda 1 qızıl, 3 gümüş və 1 bürünc medal qazandı.

Nelli Kim 1980-cı ildə Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının Moskva şəhərində keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etdi və 2 qızıl medal qazandı. Nelli Kim həmin Olimpiya Oyunlarında komanda yarışlarda qızıl medal qazandı. Nelli Kim 2-ci qızıl medalı isə döşəmə yarışlarında qazandı. Amma ancaq Nelli Kim qızıl medal qazanmadı. Onun ilə eyni xala sahib olan Rumıniyalı gimnast Nadya Komaneçidə Moskva Olimpiadasının qızıl medalını qazandı.

Həmçinin bax
------------

* Nelli Kimin rəsmi internet səhifəsi

İstinadlar
----------
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Aşıq Ədalət (dəqiqləşdirmə).

**Aşıq Ədalət** (*Ədalət Məhəmmədəli oğlu Nəsibov*; 27 yanvar 1939, Qazax – 14 sentyabr 2017, Bakı) — Azərbaycan aşığı, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1990).

Həyatı
------

Ədalət Nəsibov 27 yanvar 1939-cu ildə Qazaxda pinəçi ailəsində anadan olmuşdur. Saz çalmağı atasından öyrənmişdir. Gənc yaşlarından fitri istedadı üzə çıxmış, məclislərə dəvət almışdır. 11 yaşındaykən Kremlin Qurultaylar Sarayında saz çalır. 1950-ci ildə Bakıya dəvət olunur. Aşıq Ədalət sazı 50-dən çox ölkədə tanıdır, saza yeniliklər gətirir.

Xalq şairi Səməd Vurğun onun çalğısının vurğunu olmuşdur.

UNESCO-da dünyanın nadir musiqi ifaçıları sırasında diski buraxılmışdır. Saza 5 pərdə, o cümlədən 7 yarım pərdə, 6 sinə pərdəsi əlavə etmişdir.

Xalq yazıçısı Mirzə İbrahimov onun haqqında demişdir: "Əgər Azərbaycan xalqının incəsənət aləmində heç bir nümayəndəsi olmasaydı, təkcə Ədalətin sazı ilə dünya mədəniyyəti meydanına çıxa bilərdik."

Türk yazıçısı Əziz Nesin onun haqqında söyləmişdir: "Ədalətin ifası təkrarsız həyat kimidir. Onun üzü daim təzəliyədir, sonu gülüstanlara çıxan dağ çayına bənzəyir. Ələsgər aşiq, söz sənətində kimdirsə, Ədalət də saz sənətində odur".

O, "Qaytarma", "Baş sarıtel", "Ruhani", "Yanıq Kərəm" və başqa saz havalarının bənzərsiz ifaçısıdır.

14 sentyabr 2017-ci ildə 78 yaşında uzun sürən xəstəlikdən sonra Bakı şəhərində vəfat etmişdir. 15 sentyabrda Qazax rayonunun Ağköynək qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

Mükafatları
-----------

* "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 24 sentyabr 1990
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqaüdü — 10 oktyabr 1997
* "Şərəf" ordeni ilə təltif edilmişdir

Ustadı, şagirdləri
------------------

* Ustadı Aşıq Əli olmuşdur.
* Şagirdi Aşıq Xanlar Məhərrəmov

Filmoqrafiya
------------

* Yeddi oğul istərəm... (film, 1970)
* Aşıq Ələsgər (film, 1972)
* Ədalət (film, 1971)
* Prima (film, 1994)
* Tanrı payım, telli sazım (film, 2007)

İstinadlar
----------

1. ↑  *Azərbaycan Aşıqlar Birliyi.* "Ustad nəfəsli saz-söz ərməğanı" (PDF) (az.). "Zərdabi Nəşr" MMC nəşriyyatı. 2020. Archived from the original on 2023-06-16. İstifadə tarixi: 17 iyun 2023.
2. ↑  Rəşid, M. Bomboz bir günün əlvanlığı…: [ustad aşıq Ədalət haqqında] //525-ci qəzet.- 2015.- 3 fevral.- S.7.
**Həsən Səfər oğlu Səfərli** (23 noyabr 1888 – 2 iyun 1960) — aktyor, rejissor, müəllim, Naxçıvan MSSR əməkdar müəllimi (1960).

Həyatı
------

Həsən Səfərli Naxçıvan şəhərində anadan olub. Yerli ibtidai məktəbi bitirib, 1909-cu ildə ilk dəfə səhnəyə Hüseyn Ərəblinskinin tamaşaya qoyduğu "Nadir şah" pyesindəki rolu ilə qədəm qoyub. İrəvan Müəllimlər Seminariyasında təhsil alıb. Seminariyadakı dram dərnəyinin fəal üzvlərindən olub. İrəvanın teatr truppasında da epizod rollarda səhnəyə çıxıb. Seminariyanı 1917-ci ildə bitirərək Naxçıvana qayıdıb. Həmin ildən müəllimlik fəaliyyəti ilə yanaşı, həvəskarların truppasında, 1931-ci ilə qədər Naxçıvan Dövlət Dram Teatrında aktyor, rejissor, baş rejissor kimi çalışıb. "Rüşdiyyə", "Məktəbi-xeyriyyə" məktəblərində, Müəllimlər Seminariyasında, Pambıqçılıq texnikumunda, ikiillik Müəllimlər İnstitutunda dərs deyib. 18 may 1960-cı ildə Naxçıvan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının əməkdar müəllimi fəxri adına layiq görülüb.

İstinadlar
----------

1. 1 2  İlham Rəhimli. Azərbaycan Teatr Ensiklopediyası. II cild. Azərnəşr. Bakı, 2017. s.70
2. ↑  "Naxçıvan maarifçilərinin hünəri". 2023-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-12.
**Yu Nam-Kyu** (4 iyun 1968) — Cənubi Koreyanı təmsil edən stolüstü tennisçi.

Karyerası
---------

Yu Nam-Kyu Cənubi Koreyanı 1988-ci ildə Seul şəhərində baş tutan XXIV Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə qızıl medala, cüt turnirdə isə bürünc medala sahibi olub.

Daha sonra Yu Nam-Kyu Cənubi Koreyanı 1992-ci ildə Barselona şəhərində baş tutan XXV Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 9-cu pillənin, cüt turnirdə isə bürünc medalın sahibi olub.

Yu Nam-Kyu Cənubi Koreyanı 1996-cı ildə Atlanta şəhərində baş tutan XXVI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 9-cu pillənin, cüt turnirdə isə bürünc medalın sahibi olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Olympedia.org.* "**Yu Nam-Gyu**". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. İstifadə tarixi: 30.08.2022.

| ⛭Stolüstü tennis üzrə Olimpiya çempionları (Kişilərin fərdi turniri) |
| --- |
| 
* **1988:** Cənubi Koreya Yu Nam-Qyu
* **1992:** İsveç Yan-Ove Valdner
* **1996:** Çin Lü Qolyan
* **2000:** Çin Kun Linhuey
* **2004:** Cənubi Koreya Ryu Seun-Min
* **2008:** Çin Ma Lin
* **2012:** Çin Çan Siqe
* **2016:** Çin Ma Lon
* **2020:** Çin Ma Lon
 |  |
Ümumilikdə 31-ci Cənub-Şərqi Asiya Oyunları kimi tanınan və daha çox Vyetnam 2021 kimi tanınan **2021-ci il Cənub-Şərqi Asiya Oyunları** 2022-ci il mayın 12-dən 23-dək keçiriləcək iki ildən bir keçirilən regional multi-idman tədbiri olan Cənub-Şərqi Asiya Oyunlarının 31-ci buraxılışı olacaq. Hanoi, Vyetnam. Əvvəlcə 21 Noyabr — 2 dekabr 2021-ci il tarixlərində keçirilməsi planlaşdırılırdı, COVID-19 pandemiyası nəticəsində 12–23 may 2022-ci il tarixinə köçürüldü. Burada əsasən Olimpiya Oyunlarında oynanan 40 idman növü olacaq. Vyetnam 2003-cü ildən bəri ikinci dəfədir ki, Dəniz Oyunlarını keçirəcək.

Ev sahibi seçilməsi
-------------------

Hanoy və Ho Chi Minh şəhəri oyunlara ev sahibliyi etmək üçün öz təkliflərini təqdim etdilər. Ho Chi Minh City əvvəlcə üstünlük verilən şəhər olsa da, Hanoy mövcud idman qurğularına görə prioritet yer hesab olunur. Bu, Vyetnamın Baş naziri Nguyễn Tấn Dũng ölkənin maliyyə məhdudiyyətlərini əsas gətirərək 2018-ci il Asiya Oyunlarına ev sahibliyindən çıxmasından sonra əyalət və şəhərlərə xərcləri azaltmaq üçün idman tədbirləri üçün yeni obyektlər tikməməyi əmr etdikdən sonra baş verib.

Ertələnməsi
-----------

Əvvəlcə 21 noyabr — 2 dekabr 2021-ci il tarixlərində keçirilməsi planlaşdırılan 2021 Cənub-Şərqi Asiya Oyunları COVID-19 pandemiyası səbəbindən 2022-ci il mayın 12-dən 23-nə təxirə salındı.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------
**İliya Lupulesku** (30 oktyabr 1967) — Yuqoslaviyanı, Müstəqil Komandanı, Serbiya və Monteneqronu və Birləşmiş Ştatları təmsil edən stolüstü tennisçi.

Karyerası
---------

İliya Lupulesku Yuqoslaviyanı 1988-ci ildə Seul şəhərində baş tutan XXIV Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 9-cu pillənin, cüt turnirdə isə gümüş medalın sahibi olub.

Daha sonra İliya Lupulesku Müstəqil Komandanı 1992-ci ildə Barselona şəhərində baş tutan XXV Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 17-ci, cüt turnirdə isə 5-ci pillənin sahibi olub.

İliya Lupulesku Serbiya və Monteneqronu 1996-cı ildə Atlanta şəhərində baş tutan XXVI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 33-cü, cüt turnirdə isə 9-cu pillənin sahibi olub.

Daha sonra İliya Lupulesku Serbiya və Monteneqronu 2000-ci ildə Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və cüt turnirdə 9-cu pillənin sahibi olub.

İliya Lupulesku Birləşmiş Ştatları 2004-cü ildə Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 33-cü, cüt turnirdə isə 17-ci pillənin sahibi olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Olympedia.org.* "**Ilija Lupulesku**". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-08-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.
**Karel Hinek Maxa** (1810-1836)—çex yazıçısı.

Həyatı
------

Yaradıcılığı
------------

Çex ədəbiyyatında Şərq mövzusu daha çox romantizmdə intişar tapmışdır. Məlumdur ki, romantizm həm çex, həm də Şərq xalqları ədəbiyyatında XIX əsrdə yaranmış və təbii ki, hər bir ədəbiyyatda özünəməxsus şəkildə təzahür etmişdir. K.H.Maxanın istər həyatına, istərsə də yaradıcılığına böyük ingilis şairi Corc Qordon Noel Bayronun təsiri olduqca güclüdür. Belə ki, K.H.Maxa məhz onun təsiri nəticəsində inqilabi romantizmin nümayəndəsi olmuş və həyatını xalqının azadlıq mübarizəsinə həsr etmişdir. Bu səbəbdən onların yaradıcılığında oxşar məqamlara tez-tez rast gəlinir. Hətta onların taleyi də oxşar olmuşdur, belə ki, C.Bayron 36, K.H.Maxa isə cəmi 26 il ömür sürmüşlər.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Yazıçı** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Jean-Filippe Qatiyen** (16 oktyabr 1968) — Fransanı təmsil edən stolüstü tennisçi.

Karyerası
---------

Jean-Filippe Qatiyen Fransanı 1988-ci ildə Seul şəhərində baş tutan XXIV Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 33-cü, cüt turnirdə isə 17-ci pillənin sahibi olub.

Daha sonra Jean-Filippe Qatiyen Fransanı 1992-ci ildə Barselona şəhərində baş tutan XXV Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə gümüş medalın, cüt turnirdə isə 5-ci pillənin sahibi olub.

Jean-Filippe Qatiyen Fransanı 1996-cı ildə Atlanta şəhərində baş tutan XXVI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 17-ci, cüt turnirdə isə 5-ci pillənin sahibi olub.

Daha sonra Jean-Filippe Qatiyen Fransanı 2000-ci ildə Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 17-ci pillənin, cüt turnirdə isə bürünc medalın sahibi olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Olympedia.org.* "**Jean-Philippe Gatien**". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-07-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.
**Savoy Homann Bidakara Hotel** — İndoneziyanın Bandunq şəhərinin Asiya-Afrika küçəsində yerləşən tarixi lüks dördulduzlu hotel. Bu otel 1939-cu ildə 19-cu əsrdə inşa edilmiş Homann otelini əvəz etmişdir. Hollandiyalı memar Albert Aalbers tərəfindən dizayn edilmiş otel art-deko eksteryer, interyer və tarixi mebellərə malikdir. Bu bina memarlıq irsi və Niderland Ost-Hindinin art-deko kolonial memarlığının gözəl nümunəsidir.

Savoy Homann Hoteli

Tarixi
------

1810-cu ildə Böyük Poçt Yolu açıldıqdan sonra Preanger bölgəsində çoxlu müstəmləkə dövrünə aid əkin sahələri yaradıldı. 19-cu əsrdən 20-ci əsrin əvvəllərinə qədər Bandunq zəngin plantasiya sahibləri üçün xüsusən də həftə sonları tanınmış biznes, alış-veriş və istirahət məkanına çevrildi. Nəticədə şəhərdə otel biznesi çiçəklənirdi. İndiki sələfi olan otelin **Homann Otel**i 1871–72-ci illərdə Homann ailəsinə məxsus idi və bu ailə tərəfindən istifadə olunmuşdu. Bu otel xanım Homannın ləzzətli "Rijsttafel"i (hərfi mənada "düyü süfrəsi" kimi tərcümə olunan Holland sözü Qərbi Sumatranın Padanq bölgəsindən Nasi-padanqın *hidanq* təqdimatından sonra hollandlar tərəfindən uyğunlaşdırılmış İndoneziyaya aid yemək) ilə məşhur idi. Bu ilk kiçik bina qotika-romantik üslubda dizayn edilmişdir. 1939-cu ildə otel memar Albert Aalbers tərəfindən dizayn edilmiş əyri aerodinamik deko üslubunda yenidən quruldu. Möhtəşəmliyini və dəbdəbəsini vurğulamaq üçün 1940-cı illərdə "Savoy" adı əlavə edildi və bu 1980-ci illərə qədər dəyişməz qaldı. Niderland Ost-Hindi dövründə bu mehmanxananın məşhur qonaqlarından bəziləri Çarli Çaplin və Meri Pikford idi.

1950-ci illərdə otelin interyeri
II Dünya Müharibəsi zamanı Yapon işğalı (1942–45), otel, yapon əsgərləri üçün lüks kazarmalar kimi fəaliyyət göstərirdi. 1955-ci ildə Bandunqda ilk Asiya-Afrika konfransı keçiriləndə "Savoy Homann" VVIP qonaqlarını qəbul etdi və Tarixi Yürüşün bir hissəsi oldu. Qonaqlardan bəziləri Sukarno, Xo Şi Min, Cəvahirləl Nehru, U Nu, Çjou Enlay, Camal Əbdül Nasir və Tito idi.

1990-cı illərdə otel təmir edilmiş və yeni qanadlar əlavə edilmişdir. Bu gün mehmanxana "Bidakara qrupu"nun idarəçiliyi ilə satın alınıb, beləliklə mehmanxananın adı "Savoy Homann Bidakara Hotel" olaraq dəyişdirilmişdir.

Bu bina
-------

Otelin üç qanadı var: Qüllə qanadı, bağ qanadı və millenyum qanadı. Ümumilikdə, 185 qonaq otağı vardır.

Populyar mədəniyyətdə
---------------------

* Yazıçı F. Springerin 1994-cü ildə dərc olunan *Bandoeng-Bandung* kitabındakı hekayə əsasən bu oteldə baş verib.

Ədəbiyyat
---------

* *William Warren, Jill Gocher.* Asia's legendary hotels: the romance of travel. Singapore: Periplus Editions. 2007. ISBN 978-0-7946-0174-4.

İstinadlar
----------

1. ↑  Tiket.com. 2011.
2. 1 2  TravelWeekly.com (ing.). Rutherford: Northstar Travel Group.
**Sonya Baryaqtaroviç** (11 sentyabr 1986, Berane) — Monteneqronu təmsil edən həndbolçu.

Karyerası
---------

Sonya Baryaqtaroviç Monteneqro yığmasının heyətində 2012-ci ildə London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Norveç yığmasına 26:24 hesabı ilə məğlub olan Monteneqro yığması, London Olimpiadasını 2-ci yerdə başa vurdu və gümüş medal qazandı.

Daha sonra Sonya Baryaqtaroviç Monteneqro yığmasının heyətində 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Qrup mərhələsində baş tutan beş oyunun hamısında məğlub olan Monteneqro yığması, Rio-de-Janeyro Olimpiadasını 11-ci yerdə başa vurdu.

Həmçinin bax
------------

* Monteneqro 2012 Yay Olimpiya Oyunlarında
* Monteneqro 2016 Yay Olimpiya Oyunlarında

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sonya Baryaqtaroviçin tərcümeyi-halı  (ing.)". www.sports-reference.com. 18 April 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 may 2019-cu il.

Şablon:2012 Yay Olimpiya Oyunlarının həndbol yarışları - Monteneqro yığması (qadınlar)
Şablon:2016 Yay Olimpiya Oyunlarının həndbol yarışları - Monteneqro yığması (qadınlar)
**Yamanoe stelası** (山ノ上碑, *Yamanoe hi*?) – Yaponiyanın Qunma prefekturasının Takasaki şəhərində yerləşən antik stela. Kozukenin üç stelasından ən qədim olanıdır. Üzərində Çin işarələri və yapon qrammatikası ilə yazılmış ən qədim yazı həkk olunmuşdur. Stelanın yaxınlığında **Yamanoe kofunu** (山ノ上古墳?) yerləşir.

Yamanoe stelası
---------------

681-ci ildə ucaldılmış stela andezit daşından hazırlanmışdır və Koreyanın Şila krallığına aid olan stelanı xatırladır. Stelanın kalliqrafik stilin krelikal yazının bir variantı olduğu güman olunur. Hoko məbədinin bir keşişi olmuş Naqatoşi anası Kurome-no-tocini yaxınlıqda dəfn etdikdən sonra onun üçün bu stelanı ucaltmışdır. Stelanın üzərindəki yazı 53 işarədən ibarətdir və Azərbaycan dilindəki tərcüməsi belədir:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Mən bunu ilan və donuz ilinin 10-cu ayının 3-cü günündə yazıram. Sano-Miyakeni idarə etmiş Takemori-no-mikotonun nəvəsi Kurome-no-toci; bu, Çori-no-hoşinin Tatami-no-sukunenin oğlu Niikava-no-ominin oğlu Oqo-no-omi ilə evləndikdən sonra onu doğan anasına həsr olunmuşdur. Hoko məbədinin bir keşişi. | "|

Stelanın üzərində yazının əvvəlində qeyd olunan tarix forması VII əsrin epiqrafları və taxta tabletləri üçün səviyyəvidir. Yazı üçün Çin işarələrindən istifadə olunsa da, yapon qrammatikası ilə yazılmışdır: feil mübtədadan sonra gəlmək əvəzinə cümlənin sonunda işlədilir. Bu, Yaponiyada Çin yazısının qəbulu ilə bağlı ən qədim nümunələrdən biri sayılır.

Yamanoe stelası 111 santimetr hündürlüyündə, 47 santimetr genişliyində və 52 santimetr qalınlığındadır. 3 mart 1921-ci ildə Tarixi yer, 20 mart 1954-cü ildə Xüsusi tarixi yer statusu almışdır. 2017-ci ildə Yaponiya hökuməti tərəfindən UNESCO-nun "Dünyanın xatirəsi" proqramına təqdim olunmuşdur.

Yamanoe kofunu
--------------

Stelanın yaxınlığında yerləşən kofun yaxşı vəziyyətdə qorunmuşdur və VI əsrin ortalarına aid edilir. Bu kofun əvvəlcə Kurome-no-toci üçün yox, yerli bir şahzadə üçün hazırlanmışdır. Kofundan bir şəxsi çıxarıb başqası üçün istifadə etmək demək olar ki, geniş yayılmamış praktika olsa da, Kurome-no-tocinin dəfnində bu halın baş verdiyi güman olunur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Yamanoue Stele and Tumulus". Atlas Obscura (ingiliscə). 22 sentyabr 2023. 7 oktyabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 oktyabr 2023.
2. 1 2 3  "Yamanoue Stela". Takasaki şəhərinin rəsmi saytı (ingiliscə). 7 oktyabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 oktyabr 2023.
3. ↑  "Nomination form International Memory of the World Register" (PDF). Memory of World (ingiliscə). 3 aprel 2022 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 7 oktyabr 2023.
4. ↑  "Three Cherished Stelae of Ancient Kozuke". Memory of World (ingiliscə).  (#archive\_missing\_date) tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 oktyabr 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* Takasaki şəhərinin rəsmi saytında
**Mariya Yovanoviç** (d. 26 noyabr 1985) — Monteneqronu təmsil edən həndbolçu.

Karyerası
---------

Mariya Yovanoviç Monteneqro yığmasının heyətində 2012-ci ildə London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Norveç yığmasına 26:24 hesabı ilə məğlub olan Monteneqro yığması, London Olimpiadasını 2-ci yerdə başa vurdu və gümüş medal qazandı.

Daha sonra Mariya Yovanoviç Monteneqro yığmasının heyətində 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Qrup mərhələsində baş tutan beş oyunun hamısında məğlub olan Monteneqro yığması, Rio-de-Janeyro Olimpiadasını 11-ci yerdə başa vurdu.

Həmçinin bax
------------

* Monteneqro 2012 Yay Olimpiya Oyunlarında
* Monteneqro 2016 Yay Olimpiya Oyunlarında

İstinadlar
----------

1. ↑  "Mariya Yovanoviçin tərcümeyi-halı  (ing.)". www.sports-reference.com. 18 December 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 may 2019-cu il.

Şablon:2012 Yay Olimpiya Oyunlarının həndbol yarışları - Monteneqro yığması (qadınlar)
Şablon:2016 Yay Olimpiya Oyunlarının həndbol yarışları - Monteneqro yığması (qadınlar)
**Kinkaku məbədi** – Kiotoda yerləşən qədim məbədlərdən biri. Hərfi tərcümədə **Qızıl pavilyon məbədi** deməkdir. Tikilinin üzəri təmiz qızıldan örtülüb.

Tarix
-----

1394-cü ildə Yaponiyanın III imperatoru Sequn Yoşimitsu taxt-tacdan əl çəkdikdən sonra ömrünü sakit bir guşədə başa vurmağı qərara almış və Kinkaku məbədinin tikintisinə başlamışdır. Yoşimitsunun vəfatından sonra imperator Kinkaki bu məbədin tikintisini başa çatdırmışdır. Məbədin hər mərtəbəsinin öz adı vardır və özünəməxsus bəzədilmişdir. Binanın ikinci və üçüncü mərtəbələri, üzərinə yapon lakı çəkilmiş nazik qızıl təbəqə ilə örtülmüşdür. Kinkaku məbədi Yaponiyanın nadir incilərindən biridir.

1397-ci ildə inşa edilib. Bir neçə dəfə bina tamam yandırılıb. 1955-də yenidən inşa edilib.

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Yaponiya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Məbəd** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Batman muzeyi** — Türkiyənin Cənub-Şərqi Anadolu bölgəsindəki Batman şəhərində yerləşən arxeoloji muzey. Muzey Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin tabeliyindədir və şəhərdəki yeganə muzeydir.

Muzeyin tikintisi 2010-cu ildə başladı və 2015-ci ildə ziyarətçilərin üzünə açıldı.

Kolleksiyaları
--------------

Muzeyin kolleksiyası paleolit ​​və neolit ​​dövrlərinə aid tapıntılar və İlısu və Həsənkeyf bölgələrindən çıxarılan əsərlərdən ibarətdir. Üç böyük sərgi salonunda 500-ə yaxın əsər nümayiş etdirilir.

İlisu bəndi istifadəyə verildikdən sonra su altında qalan bölgələrdə ümumilikdə 7 xilasetmə qazıntısı aparılıb və müsadirə edilən əşyalar muzey rəhbərliyinin mühafizəsinə götürülüb. Bu qazıntılar zamanı aşkar edilən ən mühüm tarixi əsərlər Başur Höyük  qazıntıları zamanı aşkar edilən oyun parçaları və tunc qəbir hədiyyələri, Qusir Höyükdə aşkar edilən obelisk qırıntıları və Həsənkeyfdə də tapılan "Tanrı Bes"-in fiqurudur.

  

Muzeydə həmçinin təxminən 300 yaxın yaxşı qorunmuş amorf bürünc artefaktlar, Nineviya mədəniyyətindən bir neçə nümunə də daxil olmaqla çoxlu rənglənmiş və rənglənməmiş saxsı əşyalar var.

Muzey bağçası
-------------

Muzey rəhbərliyi tərəfindən həyata keçirilən layihə çərçivəsində muzey bağçasında tarixdən əvvəlki yaşayış məskənlərinin maketi yaradılıb və bu tətbiqin köməyi ilə ziyarətçilərin tarixi öyrənməyini təmin etmək məqsədi daşıyır. Ərazidə Qusir və Qre-Amer kurqanlarından nümunəvi evlər tikilmiş, o dövrlərə aid bir çox ayinlər, məsələn, ölülərin evin içərisində basdırılması ənənəsi yenidən canlandırılmışdır. Bundan əlavə, Həsənkeyfdəki "Artuklu qapısı"nın bir nüsxəsi və Başur Höyükdən tapılan ov alətləri bağçaya qoyulmuşdur.

Arxeoloji qazıntıların necə aparıldığını görmək istəyənlər üçün qazıntı sahələri də var və bu ərazilərdə ziyarətçilər təcrübəli arxeoloqların rəhbərliyi altında praktiki qazıntı təlimləri alırlar.

2018-ci ilin əvvəlində Türkiyə hökuməti İlısu bəndinin arxasındakı gölü doldurmağa hazırlaşarkən, köhnə Hasankeyf körpüsündən olan relyeflərdən 4-ü Batman Muzeyinin bağçasına köçürdü.

Proyeksiya otağı
----------------

Muzeydə Batman və Siirt bölgələrində aparılan qazıntılar haqqında sənədli filmlərin nümayiş olunduğu proyeksiya otağı, kitabxana və eksponatların bərpa olunduğu laboratoriya var.

Ziyarətçiləri
-------------


| İllər | Ziyarətçilərin sayı | Əvvəlki illə müqayisədə dəyişiklik (%) | Qeydlər |
| --- | --- | --- | --- |
| 2016 | 9.972 | - |  |
| 2017 | 7.931 | %-20.46 |  |
| 2018 | 15.640 | %97.20 |  |
| 2019 | 16.952 | %8.38 |  |

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Ministry of Culture and Tourism, n.d.
5. ↑  GAP Regional Development Administration, n.d.
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑
11. 1 2
12. ↑
13. ↑
14. ↑   |
15. ↑
16. ↑   |
**Sakiçi Toyoda** (豊田 佐吉, *Toyoda Sakiçi*?, 19 mart 1867, Fuçi rayonu[d], Şizuoka prefekturası – 30 oktyabr 1930, Naqoya) – Yaponiya ixtiraçısı və sənayeçisi. Toxucu dəzgahlar sahəsindəki töhfələrinə görə tanınır. Onu "Yaponiya ixtiraçılarının kralı" adlandırırlar.

İlk illəri
----------

Sakiçi Toyoda 1867-ci ildə Yaponiyanın Şizuoka prefekturasında doğulmuşdur. O, İkiçi və Ey Toyoda cütlüyünün birinci oğlu idi. Atası fermer olmaqla yanaşı, dülgərliklə də məşğul olurdu. Sakiçi ibtidai məktəbdən məzun olduqdan sonra atasının yanında işləməyə başlamışdır.

Karyerası
---------

Toyoda milli məsələlərlə maraqlandığı üçün həyatını ixtiralara həsr etmək qərarına gəlmiş və toxucu dəzgahları inkişaf etdirməyə başlamışdır. 1890-cı ildə Tokionun Ueno bölgəsində keçirilmiş Üçüncü Sənaye Təşəbbüskarlığı Sərgisində maşınların çoxunun xaricdə istehsal olunduğunu görmüş və yerli maşınların istehsalının vacib olduğunu düşünmüşdür. O, insan gücü ilə işləyən toxucu dəzgahın dizaynını mükəmməlləşdirmiş, həmin dəzgahın məhsuldarlığını və istehsal etdiyi məhsulların keyfiyyətini artırmışdır. Onun bu dəzgahı həmin dövrdə geniş istifadə olunmuşdur. O, ilk dəfə 1891-ci ildə patent hüququ əldə etmişdir.

1894-cü ildə iplik çarxına malik maşın ixtira etmişdir. Ticarət və sənayə sahəsində qazandığı uğurlar sayəsində güc ilə işləyən toxucu dəzgahları hazırlamağa başlamış və insan gücü ilə işləyən toxucu dəzgahı 3 il ərzində tamamlamışdır. Növbəti il bu ixtirasına görə patent əldə etmişdir. Bu, Yaponiyada ixtira olunmuş ilk güc ilə işləyən toxucu dəzgah olmuşdur.

Toyoda 1903-cü ildə avtomatik arğac toxuculuğu üçün maşın dizaynını tamamlamışdır. Bu, ilk avtomatik toxucu dəzgah ixtirası olmuşdur. O, avtomatik toxucu dəzgahlarını inkişaf etdirməyə davam etmiş, 84 patentin və 35 yeni modelin müəllifi olmuşdur.

Mükafatları
-----------

Toyoda xidmətlərinə görə 1912-ci ildə "Göy lent" medalı ilə, 1927-ci ildə "Müqəddəs xəzinə" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Yaponca Vikipediya (yap.). 2001.
2. 1 2 3 4  "The Story of Sakichi Toyoda". Toyota Industries Corporation (ingiliscə). 29 oktyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 oktyabr 2022.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  "Ten Japanese Great Inventors". Japan Patent Office (ingiliscə). 29 oktyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 oktyabr 2022.
**Birovçulu** (*türk.* Biravcılı, *ərəb.* براوجلي‎) — İraqın Səlahəddin mühafazasının Tuzxurmatu qəzasının Əmirli nahiyyəsində kənd.

Tarix
-----

Birovçulu kəndi 1638-ci ildə salınmışdır. Kəndin adı Bayat boyunun Birovçulu oymağının adı ilə bağlıdır. Birovçulu 2014-ci ildə İŞİDin yürüşünə məruz qalmışdı ki onun nəticəsində bir ailənin beş üzvü həlak olmuşdur.

Coğrafiya
---------

Birovçulu kəndi Tuzxurmatu şəhərindən 10 km cənubda, Əmirli şəhərindən isə 7 km şimalda yerləşir. Şimaldan Çardaqlı və Bastamlı kəndləri, qərbdən Qaranaz kəndi, şərqdən Köküz kəndi, cənubdan isə Böyük Albuhəsən, Kiçik Albuhəsən, Böyük Dombalandərə və Kiçik Dombalandərə kəndləri ilə əhatə edilmişdir.

Əhalisi
-------

Hazırda kənddə 2,000 nəfərə qədər əhali yaşayır. Kənd əhalisi şiə müsəlman Türkmanlardan ibarət olub Azərbaycan dilinə çox yaxın bir Türk dilində danışırlar. Birovçulu kəndinin əhalisi Bayat boyunun Birovçulu oymağındandır. Bundan başqa Kərkük, Mosul, Təlafər, Bağdad, Tuzxurmatu, Əs-Səmavə və Bəkubə kimi şəhərlərdə 20.000 nəfərə qədər Birovçulu yaşayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  sada-tr
2. ↑  sada-tr
3. ↑  kitabat
4. ↑  sada-tr
5. ↑  shianews
6. ↑  sada-tr
**Qənbərəli bəy Bənəniyarski** (1890, Bənəniyar, Naxçıvan qəzası – 29 noyabr 1937) — Araz Türk Cümhuriyyətinin maliyyə naziri.

Həyatı
------

Qənbərəli bəy Şirəli bəy oğlu Bənəniyarski 1890-cı ildə Naxçıvan yaxınlığındakı Bənəniyar kəndində anadan olmuşdur. Naxçıvan xanlığına aid sənədlərdə onun ulu babaları Bənəniyarlı kimi qeyd olunublar. Naxçıvan, İrəvan və Gəncə gimnaziyalarında təhsil alan Qənbərəli bəy sonralar Rusiyada ali təhsil almışdır. Universitet təhsili alan Qənbərəli bəy Naxçıvana hüquqşünas kimi qayıtmışdır.

### Sovet dövrü

Naxçıvanda sovet hökuməti qurulduqdan – 1922-ci ildən sonra Qənbərəli bəy məcburən Bakıya köçmüşdür. İnqilab Komitəsinə rəhbərlik edən bolşeviklər Naxçıvanın ziyalılarını, hərbçilərini həbs edir və sürgünə göndərirdilər. Qənbərəli bəy də onlar kimi təqib edilir, siyasi idarənin xüsusi şöbəsinə sorğu-suala çağırılırdı.

O, milyonçu Məşədi Heydər Nəsirbəyovun qızı Zəhra xanım ilə ailə qurduğundan Naxçıvandan tez köçməsini tələb etmişdilər.

Azərbaycan Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin arxivinin sənədlərinə görə 29 noyabr 1937-ci ildə güllələnmişdir

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

3 noyabr 1918-ci il tarixində İbrahim bəy Cahangirzadə rəhbərliyində təşkil olunan Araz Türk Cümhuriyyəti Nazirlər Şurasında maliyyə naziri postunu tutmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  "Arxivlənmiş surət". 2019-10-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-10.

Həmçinin bax
------------

* Araz Türk Cümhuriyyəti
Kalaşa-ala ilə səhv salmayın.
**Kalaşa** (klskls, locally: Kal'as'amondr) Hind-ari dilləri qrupuna aid Kalaşlar tərəfindən danışılan dildir. Onlar daha çox Pakistanın Çitral rayonu of Hayber-Paxtunxva bölgəsində məskunlaşıblar. Kalaşa dilində danışan sayı təxminən 4100 nəfərdir. Bu dil nəsli kəsilməkdə olan bir dildir və Xovar dilinə doğru davam edən dil dəyişikliyi(asimiliyasiya) prosesi mövcuddur.

Kalaşa(Kalaşa-mun) dilini yaxınlıqdakı Nuristan dillərinə aid Vaigali(Kalaşa-ala) dili ilə qarışdırmaq olmaz. Kalaş tədqiqatçı Badşah Munir Buxarinin dediyinə görə "Kalaşa" Əfqanıstanın Nuristan vilayəti Vayqal və orta Peç vadilərində Kalaşa vadilərinin cənub-qərbindəki bir bölgənin Nuristanlı sakinlərinin etnik adıdır. "Kalaşa" adı bir neçə əsr bundan əvvəl Çitralın cənubuna qədər genişlənən Vayqal Nuristanililərindən olan Çitralın Kalaşa danışanları tərəfindən vahid Kalaş xalqı qəbul edilmişdir.  Buna baxmayaraq, hind-ari dili qrupuna məxsus Kalaşa-mun (Kalaşa) ilə Hind-İran dillərinin müxtəlif qoluna yəni İran dilləri qrupuna aid olan Nuristan dillərindən olan Kalaşa-ala (Vayqali) arasında sıx əlaqələr və ya xüsusi bir bağ yoxdur.

1. ↑  1998 Census Report of Pakistan. (2001). Population Census Organization, Statistics Division, Government of Pakistan.
2. ↑  "Richard Strand's Nuristân Site: The Kalasha of Kalashüm". 1 November 2001 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 November 2001.  Arxivləşdirilib 2023-08-28 at the Wayback Machine
**TransLogistica Caspian** — sərgisi dəmir yolları, dənizçilik sənayesi, aviasiya, kommersiya nəqliyyatı və nəqliyyat-logistika xidmətləri kimi nəqliyyat sektorlarını birləşdirən səmərəli platformadır.

Məqsəd
------

Sərgi həm Azərbaycanın, həm də region ölkələrinin dövlət nəqliyyat strukturlarını təmsil edən rəhbər və mütəxəssislərlə görüşmək, eləcə də nəqliyyat texnologiyalarının ən son nümunələrini nümayiş etdirmək, perspektivli dövlət infrastruktur layihələri ilə tanış olmaq, məhsullar üçün yeni satış kanalları tapmaq, habelə dəmir yolları, dəniz limanları, aerodromlar və logistika mərkəzlərinin tikintisi, eləcə də hərəkət heyətinin istehsalı və gəmiqayırma sahələrində təcrübə mübadiləsi üçün unikal imkan yaradır.

Tarix
-----

### 2018

"TransCaspian/Translogistica" sərgisində dünyanın 15 ölkəsini təmsil edən 85 şirkət iştirak edib. Azərbaycan, Belarus, Litva, Rusiya, Türkmənistan, Türkiyə, Ukrayna, Yunanıstan və digər ölkələri təmsil edən şirkətlər nəqliyyat sahəsinin geniş məhsul və xidmətlər çeşidini (yükdaşımalar, lokomotiv, sərnişin və yük vaqonlarının istehsalı, hərəkət heyətinin təmiri, dəmiryol nəqliyyatı üçün komplektləşdirici hissələr, gəmiqayırma və gəmi təmiri, liman xidmətləri, kommersiya təyinatlı nəqliyyat vasitələri üçün ehtiyat hissələri və s.) təqdim etdilər.

### 2022

"TransLogistica 2022" sərgisində Azərbaycan, Almaniya, Belarus, Yunanıstan, İtaliya, Qazaxıstan, Rusiya Federasiyası, Türkiyə və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin şirkətləri öz məhsul və xidmətlərini təqdim ediblər.

Sərgi bölmələri
---------------

* Nəqliyyat-loqistika xidmətləri
* Hərəkət heyəti və dəmiryol infrastrukturu
* Dənizçilik sənayesi
* Aviasiya
* Kommersiya nəqliyyati

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "İyunda Bakıda Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat, Tranzit və Logistika sərgisi keçiriləcək". denizxeber.az. 2022-11-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 noyabr 2022.
2. ↑  ""TransCaspian/Translogistica 2019" sərgisində ASCO-nun stendi xüsusi sertifikata layiq görülüb". azertag.az. 2020-08-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 noyabr 2022.
3. ↑  "Sabah Bakıda iki beynəlxalq sərgi - İŞƏ BAŞLAYIR". FED.az (az.). 31 may 2022. 2 November 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 noyabr 2022.

Xarici keçidlər
---------------

* translogistica.az — Translogistica Caspian rəsmi saytı
**Angelo Schiavio** (it. Angelo Schiavio; 15 oktyabr 1905, Boloniya – 17 sentyabr 1990, Boloniya) — İtaliyalı keçmiş futbolçu. Mövqeyi hücumçu olub. Karyrerasında ancaq bir klubun, "Bolonya" klubunun şərəfini qoruyub. 1934-cü il Dünya Çempionatının qalibi olub .

Karyera
-------

Anjelo Skyavio 1922–23 mövsümündə "Bolonya"nın əsas heyətində debüt edir. Mövsüm ərzində 6 oyun keçirib 6 qol vurur. O dövrdə İtalyan liqası bir neçə fərqli regional qrupa ayrılırdı. 1925-ci ildə "Bolonya" tarixində ilk Liqa çempionluğunu qazanır. Anjelo Skyavio o mövsumdə 27 oyunda 16 qol vurur. "Bolonya" 1928/29 mövsumundə ikinci titulunu qazanır və Anjelo Skyavio 26 oyunda 30 qol vurur.

1929-cu ildə A Seriyası yaranır. Anjelo Skyavio A Seriyasındakı ilk oyununu 6 oktyabr 1929-cu ildə, komandasının 3–0 məğlub olduğu "Latsio" klubu ilə səfər oyununda oynayır. İlk qolunu isə 13 noyabrda A Seriyasında "Triestina" ilə ev matçında vurur.

1931/32 mövsümündə 25 qol vurur və ölkə çempionatının bombardiri olur.

Anjelo Skyavio üçün son mövsüm cəmi 6 oyun keçirdiyi və bir qol da vurmadığı 1938/39 mövsümü olur.

Ümumilikdə, Anjelo Skyavio "Bolonya"da 15 mövsüm oynayır və klub üçün rekord sayda — 244 qol vurur.

### İtaliya millisi

İtaliya milli komandasında Anjelo Skyavio 20 yaşında olarkən 1925-ci ildə debüt edib.

Ümumilikdə, Anjelo Skyavio millidə 21 görüşdə 15 qol vurub.

Maraqlı faktlar
---------------

* Anjelo Skyavio 1934 Dünya Kuboku finalında İtaliya millisinin qələbə qolunu vurub. Bu həm də Anjelo Skyavionun millidəki son qolu olur
* 1934 Dünya Kuboku da, Amerika Birləşmiş Ştatları milli komandası ilə İtaliya millisinin 7–1 hesabı qalib gəldiyi oyunda futbolçu Dünya çempionatları tarixinin yüzüncü qolunu vurur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Angelo Schiavio // FBref.com (çd.).

Xarici keçidlər
---------------

* CNN Player haqqında məlumat Arxivləşdirilib 2005-09-12 at the Wayback Machine (ing.) )
* Milli komanda statistikası  (ing.) )
* Klub performans statistikası  (ing.) )

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | eu-football.info (oyunçu) · National Football Teams.com · Olympedia · Olympic Channel · Transfermarkt (oyunçu) · МОК · Олимпийский комитет Италии |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | İtalyanların bioqrafiyası · Böyük rus · Prabook |