recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ani Yudhoyono** (*Kristiani Herrouati*; 6 iyul 1952, Cokyakarta – 1 iyun 2019) — İndoneziya Respublikasının keçmiş prezidenti Susilo Bambanq Yudhoyononun xanımı və 2004-cü ildən 2014-cü ilədək İndoneziyanın birinci xanımıdır.

Ailə və təhsil
--------------

Kristiani Herrouati 6 iyul 1952-ci ildə Cokyakarta şəhərində general-leytenant Sarvo Edi Vibovo və Hj. Sri Sunarti Hadiyah ailəsində anadan olmuşdur.

1973-cü ildə İndoneziyanın Xristian Universitetində tibb tələbəsi oldu, lakin üçüncü ildə Cənubi Koreyada səfir vəzifəsinə təyin olunmuş atasını izləməkdən imtina etdi. Daha sonra 1976-cı ildə Susilo Bambanq Yudhoyonoyla evləndi. Anni Terbuka Universitetində təhsilini davam etdirdi və 1998-ci ildə Siyasət elmləri üzrə bakalavr dərəcəsi aldı.

Karyera
-------

Onun siyasi fəaliyyəti 2004-cü ildə Demokratik Partiyanın sədr müavini vəzifəsinə təyin olunması aiddir. İndoneziya Respublikasının Prezidenti seçkisi uğrunda ərinin seçilməsi üçün kampaniya təşkil etdi.

Ərinin prezidentliyə seçilməsi ərəfəsi uşaqlar üçün oxumaq üçün kitablarla dolu olan polio immunizasiya kampaniyaları və *Mobil Pintar* (*Smart Cars*) təşkil olundu. Zəlzələ və sunami Aceh və Niyasi vurduqda yardım səyləri etdi.

2007-ci ildə nadir Papua kəpənək növü onun adına layiq görülmüşdür. Muzeyə hədiyyə edilən kəpənək **Delias kristianiae** nümunəsi ilə təqdim edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  .
3. ↑  .
4. ↑  Rare butterfly species named after Indonesian first lady Arxivləşdirilib 2014-07-27 at the Wayback Machine. The Daily Star. 14 November 2007
**Antakya** və ya tarixi azərbaycancada **Əntakiyə** — Türkiyənin cənubunda, Suriya sərhədinin yaxınlığında olan Hatay ilində şəhər və onun inzibati mərkəzi.

Tarixi
------

Əntakiyəni e.ə. 300-cü ildə Makedoniyalı İsgəndərin sərkərdəsi I Selevk Nikator salmış və atası Antioxun adını vermişdir. 1516-cı ildə türklər Əntakiyəni alandan sonra Əntakiyə adlandırılmışdır. Roma tikililərindən stadionun, yaşayış evlərinin, şəhərkənarı mozaikalı mülklərin, Asi çayı üzərindəki körpünün, 5 darvazalı Bizans divarlarının qalıqları saxlanılmışdır. Şəhərkənarı Dafnada teatr (2 əsr), qəbiristanlıq (381), Müqəddəs Pyotr mağara məbədi (4–5 əsrlər) qalmışdır. Əntakiyənin ətraf yerlərində erkən xristian xarabalıqlarından müqəddəs Semyon (541–565), Müqəddəs Varlaam (6 əsr) monastırları, islam abidələrindən Ulu Came (16 əsr), Həbib Nəcar məscidi saxlanılmışdır. Hatay arxeoloji muzeyi var. Əhalisi 352 min (2007). Asi çayı sahilindədir. Avtomobil yolları qovşağı. Yeyinti, toxuculuq sənayesi, müəssisələri var.

Qardaş şəhərlər
---------------

* Almaniya Aalen (1995-ci ildən)

İstinadlar
----------

1. 1 2  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 524. ISBN 978-9952-441-02-4.
2. ↑  *Əbdürrəşid Bakuvi.* Kitab təlxis əl-asar və acaib əl-malik əl-qəhhar (Bakı – Şur Nəşriyyatı). 1992. səh. 76.

Xarici keçidlər
---------------

* Əntakiyə şəkilləri
* Əntakiyə Muzeyinin şəkilləri

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter (türk.) |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) · Treccani |
| Normativ yoxlama | BNF: 119430650 · GND: 4085823-6 · NKC: ge139163 · VIAF: 257569269 · WorldCat VIAF: 257569269 |


Vikianbarda ***Antakya*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Ternate** (ind. Pulau Ternate) — Molukk adalarına daxil olan və İndoneziyanın şərqində yerləşir. Halmaheranın qərbində möve tutur. Keçmişdə Ternate sultanlığının mərkəzi olmuşdur.

Qonşu Tidore adası kimi konusvari formaya malikdir. Müsəlman sultanlığı uzun sürən hakimiyyətə malik olmuşdur. Mıxək istehsalından böyük miqdarda gəlir əldə edilirdi. Bu ədvadan əldə edilən gəlir sultanlığın çiçəklənməsinə səbəb olmuşdur. Ternate sultanlığı Molukk adalarının çoxuna təsir güçünə malik olmuşdur.

Hazırda adada yerləşən Ternate şəhəri Şimali Maluk vilayətinin mərkəzidir.

Coğrafiyası
-----------

Adada hazırda fəaliyyətdə olan Qamalama vulkanı vardır (1715 м). Vulkan 1840-cı ildə adanın qərb hisdəsinin böyük ərazisini dağıtmışdır. XX əsrin sonlarına yaxın (1980, 1983 və 1994) bir necə dəfə püskürmə baş vermişfir. 
Hazırda adanın sagəsi 76 km² təşkil edir. 2003-ci il məlumatına gör adada 145 143 insan yaşayır.

Adanın şimal-şərqində aeroport vardır. .

Batu Anqus adlı lava novu adanın şimal-şərqində yerləşir. 
Seysmik cəhətdən aktiv bölgədə yerləşir. Tez-tez vulkan püskürmələri və zəlzələlər baş verir.

İnzibati bölgü
--------------

Ternate dörd rayona bölünür:

* Palau Ternate
* Monti
* Şimali Ternate
* Cənubi Ternate.

İnzibati cəhətdən mətkəzi Ternate şəhəridir. Ternate Şimali Maluku vilayətinin mərkəzidir.

Ternate siti
------------

Ternate siti (ind. Kota Ternate) hava limanından 10 km aralıda yerləşir. Vilsyətin ən iri şəhəridir. Sultanın sarayı 1796-cı ildə inşa edilmişdir. Hazırda burada muzey fəaliyyət göstərir. Böyük dəniz limanı hollandlar tərəfindən inşa edilmişdir.

Nəqliyyat
---------

Hava əlaqəsi adada yerləşən və sultan Babulli adını daşıyan hava limanıdır. Bura hava əlaqələri *Lion Air*, *Merpati Nusantara Airlines*, *Garuda Indonesia*, *Batavia Air* və *Sriwijaya Air* şirkətləri ilə həyata keçirilir. Üstəlik digər adalarla əlaqə dəniz limanı ilə də yaradılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ricklefs, M.C.* A History of Modern Indonesia Since c.1300, 2nd Edition. London: MacMillan. 1993. səh. 24. ISBN 0-333-57689-6.
2. ↑  *Witton, Patrick.* Indonesia. Melbourne: Lonely Planet. 2003. 821–822. ISBN 1-74059-154-2.

Mənbə
-----

* Andaya, Leonard Y (1993). *The world of Maluku: eastern Indonesia in the early modern period*. Honolulu: University of Hawaii Press. ISBN 0-8248-1490-8
* The History of the Spanish Presence in the Moluccas (Indonesia): the Spanish Forts in Tidore Island, Maluku, Indonesia by Marco Ramerini Arxivləşdirilib 2011-07-19 at the Wayback Machine
* Cribb, Robert (2000). *Historical atlas of Indonesia*. Surrey: Curson. ISBN 0-7007-0985-1.
* Hanna, Willard Anderson and Des Alwi (1990). *Turbulent times past in Ternate and Tidore*. Banda Naira: Yayasan Warisan dan Budaya.
* Wallace, Alfred Russel (1858). «On the Tendency of Varieties to Depart Indefinitely From the Original Type»
* Португальцы в Индонезии: Молуккские и Зондские острова Arxivləşdirilib 2011-05-14 at the Wayback Machine  (ing.)
**Anika Boşkoviç** (*d.* 1714, Raqusa Respublikası – ö. 13 avqust, 1804, Raqusa) — Raqusalı yazıçı.

Haqqında
--------

O pastoral mahnılar yazır və onları italyan dilindən tərcümə edirdi. Yezuitlər tərəfindən təbliğ olunan xristianlıq mövzuları onun yaradıcılığın əsas mövzusu idi. Onun adı Raqusa ədəbiyyatında ən vacib qadın adlarından biridir. "Dialoq" (1758) əsəri Raqusa ədəbiyyatında qadın müəlliflərdən tərəfindən yazılan ilk və yeganə bədii əsəridir.

Boşkoviç 3 noyabr və ya 3 dekabr tarixində 1714-cü ildə Raqusada doğulub. Ailədə 9 uşaqdan ən kiçiyi idi. Onun valideynləri Paula Bettera varlı italyan ailədən idi. Atası Nikola Boşkoviç isə mənşəcə Orahov Do-dan olanbosniyalı tacir idi. Qardaşı Rocer Jozef Boşkoviç tanınmış fizik, astronom, riyaziyyatçı, filosof, diplomat, şair, ilahiyyatçı, yezuit priyesti və erudit idi. Digər qardaşları Latinist Baro Boşkoviç və şair Petar Boşkoviç Raqusa mədəniyyətinə öz töhfəsini veriblər. Anika Boşkoviçin müasirləri Mariya Bettera-Dmitroviç, Lukretsiya Boqaşinoviç və Dositey Obradoviç idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Petaković, Stanko. "Anica Bošković Arxivləşdirilib 2015-02-14 at the Wayback Machine". Knjizenstvo, theory and history of women's writing in Serbian until 1915.
2. ↑  Biography: Roger Joseph Boscovich Arxivləşdirilib 2010-11-27 at the Wayback Machine, S.J. Fairchild University website.
**Ani atəşgahı** — Türkiyə Cümhuriyyətində, Qars ilinin Ani şəhər xarabalığında olan qədim atəşgah.

Abidə Birinci Dünya Müharibəsindən qısa müddət sonra, 1909 - cu ildə Anidə arxeoloji qazıntılar aparan tanınmış qafqazşünas və şərqşünas alim, akademik N. Y. Marr tərəfindən aşkarlanmışdır. Lakin bu qazıntılardan sonra abidəyə diqqət yetirilməmiş, abidə Aninin xəritələrinə salınmamışdır.

Qalıntıların e.ə. I - IV əsrlərə aid bir atəşpərəstlik məbədinə aid olduğu gümün edilir. Digər tərəfdən qalıqların erkən xristianlıq dönəminə aid bir açıq hava şəhidliyi olması ehtimalı da var. Lakin qədim Ermənistan ərazisində bir çox yeraltı şəhidliklərin olması faktı məlum olsa da açıq hava şəhidliyi örnəyi məlum deyil.

Təyinatı hər nə olursa olsun böyük ehtimalla Aninin ən qədim abidələrindən biridir və əgər həqiqətən də abidədirsə o zaman bu tikili şəhərdə, xristianlıqdan əvvəlki dövrə aid olan yeganə abidədir. Onu da qeyd edək ki, tarixin sonrakı dövründə dörd sütunlu abidənin sütunlarının arası hörülərək kilsə kimi istifadə olunmuşdur.

1998 - 1999 - cu illərdə atəşgahın ərazisində Ani qazıntılarının rəhbəri professor Beyhan Karamağaralı tərəfindən yenidən arxeoloji qazıntılara başlanılıb. Bu qazıntılar zamanı Bizans imperatoru I Yustinianın (518-527) adından kəsilmiş sikkə aşkar edilib. Bu Anidə həmin imperatorun dövrünə aid olan yeganə tapıntıdır.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Ani atəşgahının bərpa layihəsi
Atəşgahın qalıqları təxminən 1.30 m böyüklüyündə silindrik sütun altlıqları üstündə ucalan dairəvi dörd sütundan ibarətdir. Sütunlar bir-birindən 1.80 metr aralı və bir kvadrat əmələ gətirəcək şəkildə yerləşdirilmişdir. Sütunlar sal daşdan yonulma deyil və kiçik daşlardan yığılmışdır. Nə rus, nə də türk arxeoloqlar tərəfindən binanın damına aid heç bir apıntı əldə edilməmişdir. Lakin sütunların iriliyi damın daşdan olması ehtimalı üzərində dayanmağa imkan verir.

Sonrakı dövrlərdə sütunların arası hörülərək, binadan kilsə kimi istifadə olunmuşdur. Sonradan əlavə olunan bu tikinti əsas tikinti hissəsindən öz kobudluğu ilə seçilir. Rus mütəxəssislərin qazıntılar apardığı dövrdə həmin divarların sütunların başına qədər olan hissəsi salamat qalmış olsa da günümüzə həmin divarlardan elə bir şey çatmamışdır. Binanın Cənub tərəfində bir qapısı var. Şərq divarında isə apsisdə yerdən yüksəkdə bir "chancel" (kilsədə xüsusi din adamları üçün ayrılmış yer) görülməkdədir.

Sütunlar çox gözəl yonulmuş tünd qara bazaltdan inşa edilib. Anidə başqa bir tikilidə bu cür daşın inşasına təsadüf edilməyib. Lakin Ani qalasında həmin daşdan inşa edilmiş kiçik bir qüllə xaric. Mütəxəssislər qalanın həmin qülləsinin inşası zamanı atəşgah binasının dördkünc blok daşlarından istifadə olunduğunu güman edirlər. Bunu həmin daşların üstündəki incə naxışlar və daşların ortasındakı qurğuşun dəlikləri (qədim inşa ənənəsinə görə daşları bir - birinə daha yaxşı bərkitmək üçün daşların ortası deşilir və həmin deşiklərə ərinmiş qurğuşun axıdılaraq daşlar bir-birinə daha möhkəm bərkidilirdi.) də sübut edir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* ATEŞGEDE
**Surxay Əlibəyli** (*Əlibəyli Surxay Xasay oğlu*; d. 1949, Ağdam – ö. 5 noyabr 2018, Bakı) — jurnalist, publisist.

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

Surxay Xasay oğlu Əlibəyli (Əliyev) 1949-cu ildə anadan olub. Ağdamda orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbycan Dövlət Univerisitetinin (indiki Bakı Dövlət Univerisiteti) *Filologiya fakültəsində* təhsil alıb, əmək fəaliyyətinə Elmlər Akademiyasında başlayıb.

Ali məktəbdə oxuduğu illərdə Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparmaq istəyən gənclərin gizli təşklatına qoşulub, buna görə hətta sovet dövlət təhlükəsizliyi orqanları tərəfindən nəzarətə götürülüb.

Sonra Ağdama qayıdaraq, uzun illər burada mədəniyyət sahəsində çalışıb, şəhər mədəniyyət evinin müdiri, mədəniyyət və istirahət parkının direktoru vəzifələrində işləyib.

1988-1993-cü illərdə xalq hərəkatının fəal üzvlərindən, Ağdamda ilk müstəqil demokratik qəzetin nəşrinin təşkilatçılarından biri olub. 

Məcburi köçkün kimi Bakı şəhərində məskunlaşdıqdan sonra burada bir sıra qəzetlərlə əməkdaşlıq edib, 

Qarabağın tarixi və insanları haqqında çoxsaylı yazılar yazıb, "Ağdamım – qibləgahım" adlı üçcilidlik çap etdiib.

Azərbaycanın tanınmış sabiq idman şərhçisi Altay Əliyevin atasıdır.

Kitabları
---------

* Surxay Əlibəyli – AĞDAMIM–QIBLƏGAHIM (birinci kitab) ASPOLIQRAF MMC" nəşriyyatı Bakı-2001, 648 s
* Surxay Əlibəyli – AĞDAMIM–QIBLƏGAHIM (ikinci kitab) "Şuşa" nəşriyyatı Bakı-2005, 704 s

İstinadlar
----------

1. 1 2  Surxay Əlibəyli
**Dərələyəz silsiləsi** – Azərbaycan Respublikasının Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisindədir. Ermənistan ilə Naxçıvan sərhədi boyu qərb, şimal-qərbdən şərq istiqamətində uzanır. Arpaçay ilə Naxçıvançay arasında yerləşir. Bu silsilə Gəlinqaya (2800 m-ə yaxın) dağının qərb hissəsindən başlayaraq, Biçənək aşırımına qədər uzanır. Zəngəzur silsiləsilə birləşir. Uzunluğu 70 km, ən hündür zirvəsi Küküdağdır (3120 m).

Geoloji quruluşu
----------------

Silsilənin qərb hissəsi Paleozoy və Mezozoyun çökmə süxurlarından (əhəngdaşı, qumdaşı, kvarsit, şist və s.) ibarətdir. Daha çox üst təbaşir və trias sistemi fasiyaları üstünlük təşkil edir. Şərq hissəsi Paleogenin çökmə vulkanogen süxurlarından və Neogen lavalarından ibarətdir.

Coğrafiyası
-----------

Batabat gölü. Şahbuz rayonu
Silsilənin qərbində Gəlinqaya dağından cənuba doğru uzanan tirənin üzərində Qaraqurt (2500 m) zirvəsi ucalır. Hər iki dağın cənub-qərb yamacı Qarabağlar-Tənənəm maili düzənliyinə dik enir. Gəlinqaya dağı ilə Küküdağı arasında silsilənin yüksəkliyi 2500 m-ə qədərdir. Bu hissə Arpaçay ilə Cəhriçay arasında suayrıcı yaradır. Burada ən hündür zirvə Keşəltəpə dağıdır (2740 m). Silsilənin muxtar respublika ərazisinə daxil olan hissəsi mürəkkəb oroqrafik quruluşa malikdir. Bu mürəkkəblik relyefdə, xüsusilə Keçəltəpə dağından cənubda daha aydın nəzərə çarpır. Silsilədən Qaranquş, Cəhri, Qaraultəpə, Rəmlər və Buzqov qolları ayrılır. Dərələyəz silsiləsinin Cəhri çayından şimaldakı əsas hissəsi şərqə və cənub – qərbə doğru uzanır. Burada mütləq yüksəklik 2900–3110 m-dir (Sipər dağı – 3117 m, Keçəldağ – 3118 m, Küküdağ 3120 m). Silsilənin suayırıcısı bəzən ensiz, bəzən də geniş və hamardır. Dərələyəz silsiləsinin şimal – şərq qurtaracağı hündürlüyü 3087 m olan adsız zirvənin yaxınlığında Zəngəzur silsiləsi ilə birləşir. Cəhriçayından (Naxçıvançayın sağ qolu) qərdəki hissəsi qövs şəklində Araz çayına tərəf alçalır. Kükü dağı ilə Biçənək aşırımı arasında qalan bu hissə şimala doğru meyl etmişdir. Silsilə çox yerdə şaxələnmiş və çay dərələri ilə kəsilmişdir. Silsilənin şimal hissəsi Arpaçayın sol, cənubu isə Naxçıvançayın sağ qolları ilə parçalanmışdır. Әsasən, dağçöl və dağçəmən landşaftı inkişaf etmişdir. Yay otlaqları var.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 6-cı cild: Çin – Dərk. Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2015. səh. 586. ISBN 978-9952-441-11-6.
* B.A.Budaqov. "Azərbaycan təbiyyəti". Bakı. 1988. s.17

Xarici keçidlər
---------------

* Dǝrǝlǝyǝz Sıra Dağları

Həmçinin bax
------------

* Zəngəzur silsiləsi
**Dərələyəz nahiyəsİ** —XVI əsrdə Səfəvilər dövlətinin Azərbaycan bəylərbəyliyinin tərkibinə daxil olduğu dövrdə Naxçıvan ölkəsinin tərkibinə daxil olan nahiyələrdən biri.

Naxçıvanın tərkibində inzibati ərazi vahidi kimi bu dövrdən başlayaraq adı tez-tez mənbələrdə çəkilən Dərələyəz nahiyəsi şimalda Basarkeçər yaylası, şərqdə Zəngəzur silsiləsi, cənubda Ələyəz dağları, qərbdə isə Səlim aşırımı yerləşən hündür dağlarla əhatə olunmuşdu. Bu sərhədlər daxilində hesablanan zaman məlum olur ki, bəhs etdiyimiz dövrdə Naxçıvan ölkəsinin Dərələyəz nahiyəsinin ərazisi, təqribən, 1607 kvadratkilometr olmuşdur.

Toponimin mənası
----------------

Bu dövrdən sonra mənbələrdə adı tez-tez çəkilən "Dərələyəz" və ya "Dərə-alagöz" toponimin mənası ilə bağlı məsələni aydınlaşdırmaqda fikrimizcə fayda vardır. K.N.Smirnov topladığı müxtəlif yerli materiallar və tarixi əsərlərə əsaslanmaqla toponimin mənasını izah edərkən onun "dərə" və "ələyəz" sözlərinin birləşməsindən yarandığını qeyd etmiş və mənasının "ələyəz adlanan bitkinin bitdiyi dərə" mənasında olduğunu yazmışdır 

Lakin ərazinin adını sadəcə bir bitkidən alması o qədər də inandırıcı fakt deyildir. AMEA-nın müxbir üzvü A.Bağırov sözün sadəcə iki komponentdən ibarət olduğunu qeyd etmiş, lakin "ələyəz" və yaxud "alagöz" kimi qeyd olunan ikinci komponent barədə məlumat verməmişdir. Professor H.Mirzəyev "Ələyəz" sözünün oğuzlarla bağlı etnonim olduğunu qeyd etmişdir. Tədqiqatçı İ.Bayramov da bu sözün alagöz türk tayfası ilə bağlı etnonim olduğu qənaətinə gəlmişdir.  Alagöz tayfasının türkmənşəli tayfalardan biri olması barədə qeydlər türk tədqiqatçısı Necdet Sevinçin əsərlərində də qeyd edilmişdir. Tarix üzrə fəlsəfə doktoru Elnur Kəlbizadənin fikrincə də Dərələyəz sözünün tarixən bu ərazidə məskunlaşmış türk tayfalarından biri olan alagözlərlə bağlı olması ehtimalı daha güclüdür.

XVIII əsrin əvvəlində Osmanlı dövlətinin idarəsialtında olmuş Naxçıvan sancağının 14 nahiyəsindən biri dəDərələyəz idi. Bu dövrdə Dərələyəz nahiyəsi 102 kəndi əhatəedirdi

* Gabud

Mənbə
-----

* Kəlbizadə E. Naxçıvanın tarixi coğrafiyası (XII-XVIII əsrin I yarısı). Naxçıvan:Əcəmi, 2016, 200 s. s. 85 Arxivləşdirilib 2017-07-31 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Kəlbizadə E. Naxçıvanın tarixi coğrafiyası (XII-XVIII əsrin I yarısı). Naxçıvan:Əcəmi, 2016, 200 s. s. 85
2. ↑  Смирнов К. Материалы по истории и этнографии Нахичеванского края. Баку:Озан, 1999, 156 c. s. 114.
3. ↑  Kəlbizadə E. Naxçıvanın tarixi coğrafiyası (XII-XVIII əsrin I yarısı). Naxçıvan:Əcəmi, 2016, 200 s. s. 85
4. ↑  Bağırov A. Naxçıvanın oykonimləri (1590-2007-ci illərin məlumatları əsasında). Bakı:Nurlan,2008, 336 s. s. 127
5. ↑  Mirzəyev H. Qərbi Azərbaycanın Dərələyəz mahalı. Bakı:Elm,2004, 856 s. s.191
6. ↑  Bayramov İ. Qərbi Azərbaycanın toponimlər sistemi. Bakı:Elm,2005, 432 s. s. 155
7. ↑  Sevinç N. Gaziantep'te yer adları ve türk boylan, aşiretleri, türk oymakları // Türk dünyası araştırmaları, 1983, № 26,180 s. s. 120
8. ↑  Kəlbizadə E. Naxçıvanın tarixi coğrafiyası (XII-XVIII əsrin I yarısı). Naxçıvan:Əcəmi, 2016, 200 s. s. 86
9. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-11-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-22.
Termit qaynağından dəmir yollarını birləşdirmək üçün istifadə olunur.
Termit qaynağı prosesi.
**Termit qaynağı** — tozvari metallik alüminium və ya maqneziumun, həmçinin dəmir yanığından ibarət qarışığın qızdırılması üçün istifadə olunan qaynaq üsulu.

Proses
------

8 Al + 3 Fe3O4 = 9 Fe + 4 Al2O3 + Q

Alüminium əsasında termitdən istifadə etdikdə birləşdirici detallar oda davamlı metallarla qəliblənir, qızdırılır, qaynaq yerə əridici termitlə əvvəlcədən yandırılır (elektrik qövsü və ya qoruyucu ilə). Maye dəmir əsas metalla əridilərək möhkəm birləşmə əmələ gətirir.

Tətbiqi
-------

Alüminium əsasında termik qaynağı polad və çuqun detalların birləşmələri üçün – relslərin, boruların quraşdırılması, qatların örtülməsi, müxtəlif məmulatların (məsələn, elementlərin torpaqlama kontutu) hazırlanmasında istifadə olunur. Maqnezium əsasında termit əsasən telefon və teleqraf xətlərinin çəkilməsində istifadə olunur. Termik qarışığından mərkəzindən kanal keçən damalar hazırlanır. Bu kanallardan qaynaq yaratmaq üçün məftillər keçir. Maqnezium əsaslı termit kiçik diametrli boruların qaynağında istifadə oluna bilər.

Azərbaycanın dəmir yollarında tətbiqi
-------------------------------------

Termitli (alüminiumtermitli) qaynaq relsərin müəyyən hissə ilə qaynağı zamanı istifadə olunur. İşi iki-üç nəfərdən ibarət briqada yerinə yetirir. İstifadə olunan avadanlığın çəkisi 353-400 kq-dan artıq olmur. Qaynağın istifadəsi və müvafiq texnoloji əməliyatların yerinə yetirilməsi zamanı avtonom enerji mənbəyindən istifadə olunur. Relslərin alümotermik qaynağı əlaqəli qaynağının qarşısında bir sıra üstünlüklərə malikdir. O, mürəkkəb bahalı qurğu və çoxlu fəhlə tələb etmir, qatarların hərəkəti zamanı fasilələr yaratmır. Bir relsin birləşməsi zamanı qaynaq prosesi 50 dəqiqəyə qədər davam edir. Bir neçə briqadaların işi nəticəsində yüksək məhsuldarlıq əldə etmək mümkündür.

Ədəbiyyat
---------

1. Колганов Л.С. Сварочное производство-Ростов на Дону. 2002- 512 с.
2. Соколова Е.В. Справочник по сварке. т 2, м 1961.
3. Чебан В. А. Сварочные работы – Ростов на Дону. «Феникс» 2008 – 412 с.
4. Малкин Б.В.Воробьев А.А. Термитная сварка.-М.Издательство Министерства жилищно-коммунального хозяйства РСФСР, 1963 - 104 с.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Kimya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqalənini redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
|  |  |
| --- | --- |
| Disambiguation icon | **Forma** sözü bir çox mənada istifadə olunur.Lazımi mənanı dəqiqləşdirmək üçün bu səhifədəki siyahıdan istifadə edin.  |

**Forma** (*yun.* μορφή, *lat.* forma — qəbul edilmiş normativ xarici ölçü, görünüş.

* **Forma (fəlsəfə)** — materiyaya aid olan, məzmun anlayışına əks olan fəlsəfi kateqoriya.
* **Forma (predmet)** — predmetin konturlarının cizgisi.
* **Forma (paltar)**, uniforma (*lat.* uniformis — ümumilik) — stilinə, tikilişinə, rənfinə, parçasına görə eyni olan vahid müəssisə geyimi.

Həmçinin bax
------------

* Format
* Formulyar

**Forma** – [lat. forma – görünüş, forma] 1)əşyanın xarici görünüşü, şəkli; 2)hər hansı bir şeyin onun məzmunu ilə müəyyənləşən görünüşü, nümunəsi, tipi, quruluşu, qurulma sistemi; 3)məcazi mənada: zahirən görünən, formallıq; 4)hər hansı bir şeyin nümunəsi, şablonu, qaydası; 5)əşyalara müəyyən formanın verilməsi üçün vasitə; 6)müəyyən edilmiş nümunədə paltar; 7)bədii əsərin növü, janrı, təsvir vasitələri və üsulları; 8)dilçilikdə qrammatik mənanın ifadə edilməsi; 9)zahiri görünüş; 10)quruluş, struktur; 11)ülgü, biçim, şablon, nümunə; 12)riyaziyyatda bütün hədləri eyni dərəcəli olan çoxhədli, formalar nəzəriyyəsi, cəbri həndəsə, ədədlər nəzəriyyəsi, diferensial həndəsə, riyaziyyatın başqa sahələrində və mexanikada işlədilir; 13)tip, quruluş, təşkilat sistemi; struktur; 14)rənginə, biçiminə və başqa əlamətlərinə görə müxtəlif kateqoriyalara mənsub şəxslər üçün vahid paltar tipi; rəsmi paltar, geyim.

Ədəbiyyat
---------

* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
**Mixail Semyonoviç Vorontsov** (*rus.* Михаи́л Семёнович Воронцо́в; 19 (30) may 1782, Sankt-Peterburq – 6 (18) noyabr 1856, Odessa, Xerson quberniyası[d]) — Qafqaz canişini, general-feldmarşal

Həyatı
------

1844-cü ildə Baş hakimlik ləğv edildi və Qafqaz canişinliyi yaradıldı. Qafqazın bütün hərbi və mülki hakimiyyəti canişinə məxsus idi. O, yalnız çarın qarşısında hesabat verirdi. Qafqazın ilk canişini qraf S.M.Vorontsov oldu. S. M. Vorontsov öz vəzifəsinin icrasına başlayan kimi mülki işlər üzrə idarə rəisi P. A. Ladinskinin köməyi ilə bəy və ağaların torpaq hüquqları haqqında layihə hazırlayıb İ. Nikolaya göndərdi. İki illik müzakirədən sonra 1846-cı il 6 dekabrda bəy və ağaların hüquqları haqqında reskript (qanun gücündə olan rəsmi dövlət sənədi) imzalandı. 

1847-ci ildə Qafqazın canişini (sərdarı) Qraf Mixail Semyonoviç Vorontsov əmr edir ki, Gəncədə möhtəşəm bir bağ salsınlar. Vaxtında bütün cənubi Rusiyada ən gözəl bağ hesab olunan bu yeri də gəncəlilər müvafiq olaraq Sərdar bağı, ya da Rus Sərdarının bağı adlandırırlar.

1849-cu ildə Qafqaz canişini knyaz Vorontsovun tapşırığı ilə xarici işlər nazirliyinin əməkdaşı N.Xanıkov "Məhəmmədi ruhanilərin təşkili barədə əsasnamə" layihəsini hazırladı. Layihə bütövlükdə bəyənilsə də Krım müharibəsi onun həyata keçirilməsini ləngitdi.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* Биографическая статья на портале "Русская цивилизация"
* Переписка с А. П. Ермоловым
* Перезахоронение Воронцовых. Одесса, 2005
* Виртуальный музей и архив семьи Воронцовых Arxivləşdirilib 2008-10-12 at the Wayback Machine
* Имение князя Воронцова на территории парка "Салгирка" Arxivləşdirilib 2013-07-03 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Britannica (11-th) · Britannica (onlayn) · Universalis |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave · WikiTree |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 12273426r · GND: 117424617 · ISNI: 0000 0000 8132 0882, 0000 0003 9889 3988 · LCCN: n91053369 · NKC: jo2003168046 · NTA: 091088097 · LIBRIS: 318616 · SUDOC: 03153841X · VIAF: 316740573 · WorldCat VIAF: 316740573 |

 |
**Mixail Edişeroviç Çiaureli** (*gürc.* მიხეილ ჭიაურელი; 1894 — 1974) — Gürcüstan kinorejissoru, SSRİ xalq artisti (1948).

Həyatı
------

Mixail Çiaureli 6 fevral 1894-cü ildə Tbilisidə anadan olub. 1916-cı ildə Tbilisi Boyakarlıq və Heykəltəraşlıq məktəbini bitirmişdir. 1921-ci ildən teatrda rəssam, rejissor, aktyor işləmişdir. Kinoda aktyor kimi debütü "Arsen Corciaşvili" filmində olmuşdur (1921, Arsen). "Suram qalası" (1923, Osman ağa), "Keçmişin dəhşətləri" (1925, Harun), "Natella" (1926, Condo), "Xanuma" (1927, Siko) filmlərinə çəkilmişdir. 1928-ci ildə Yefim Dziqanla birlikdə "Birinci kornet Streşnev" filmini çəkmişdir. Ən yaxşı filmləri: "Son saatda" (1928), "Saba" (1929), "Axırıncı maskarad" (1934, ilk səsli gürcü filmi), "Arsen" (1937), "Georgi Saakadze" (1942), "And" (1946), "Berlinin süqutu" (1950), "Bir qız haqqında povest" (1960), "İndi başqa zəmanədir" (1965) və s. Bir neçə animasiya filmi də çəkmişdir. 1948-ci ildə SSRİ xalq artisti adı almışdır. Beşqat Stalin mükafatı laureatıdır (1941, 1943, 1946, 1947, 1950). Mixail Çiaureli 31 oktyabr 1974-cü ildə Tbilisidə vəfat etmişdir.

Mənbə
-----

* AME. 5-ci cild. Bakı 2014. səh 550.
Gulrıpş bölgəsi (gürcü: გულრიფშის რაიონი, Abxaz: Гәылрыҧшь араион) Gürcüstanın ayrılmış respublikalarından biri olan Abxaziyanın rayonudur. Eyni adlı Gürcüstan bölgəsinə uyğundur. Paytaxtı eyni adlı bir şəhər olan Gulrıpşdır. 2008-ci ilin Avqustunda Kodori Vadisi Döyüşünə qədər, Gulrıpş rayonunun şimal-şərq hissəsi Gürcüstanın nəzarət etdiyi Abxaziyanın bir guşəsi olan Yuxarı Abxaziyanın bir hissəsi idi. Yuxarı Abxaziyada, əksəriyyəti etnik Svanlar (gürcü xalqının bir alt qrupu) olan 19.918 rayon əhalisinin 1.956 -sı yaşayırdı. Onların çoxu döyüşdən əvvəl qaçdı və geri qayıtmadı.
Abxaziyanın əsas hava limanı olan Suxumi Dranda Hava Limanı da Gulrıpş rayonunda yerləşir.

İdarəetmə
---------

Adqur Xarazia, 2001 -ci ilin Mart ayında rayonda keçirilən yerli seçkilərdən sonra 10 May 2001 -ci ildə yenidən İdarə Başçısı təyin edildi. 

18 dekabr 2002 -ci ildə Prezident Ardzinba, Xaraziyanı İdarə Başçısı olaraq azad etdi və onu Kənd Təsərrüfatı və Ərzaq Naziri təyin etdi. 
16 iyun 2003 -cü ildə Prezident Ardzinba Tamaz Qoqiayı İdarə rəisi təyin etdi. 2004 -cü ilin əvvəlində, Qoqianın fəaliyyəti dövründə ondan kobudluq gördüklərini iddia edən və buna etiraz olaraq rayon səlahiyyətliləri işdən uzaqlaşdılar. Buna cavab olaraq, Qoqia, Prezident Ardzinbanın 9 Fevralda verdiyi istefa ərizəsi qəbul edərək rəhbərin birinci müavini Aslan Baratelianı Rəhbər vəzifəsinə təyin etdi. 
24 Mart 2005 -ci ildə yeni seçilmiş Prezident Serqey Baqapş Administrasiya rəhbəri Aslan Barateliyanı Mixail Loqua ilə əvəz etdi. 2011 -ci il prezident seçkilərində Loqua Aleksander Ankvabla birlikdə vitse -prezidentliyə uğurla namizəd oldu. Onun yerinə 14 dekabrda əvvəllər başçı müavini olan Timur Eşba gəlmişdi. 
May 2014 İnqilabından və Raul Khajimbanın Prezident seçilməsindən sonra 23 sentyabr 2014 -cü ildə Eşbanı Aslan Baratelia ilə əvəz etdi.

Əhali
-----

2003 -cü ilin məlumatlarına görə, 2008 -ci ilə qədər Gürcüstanın nəzarətində olan Yuxarı Kodor bölgəsi də dail olmaqla rayonda 19918 sakindən əhalinin 47,1% -i ermənilər, 24,5% -i abxazlar, 13,6% -i gürcülər (Svanlar, Mingrellər), 12, 1% ruslar, 0.6% yunanlar, 0.6% ukraynalılar təşkil edirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Конституция республики Абхазия [*ölü keçid*]— Глава 1 — Статья 4.
2. ↑  Согласно административно-территориальному делению Грузии Arxivləşdirilib 2022-05-18 at the Wayback MachineГульрипшский муниципалитет Абхазской Автономной Республики Грузии Arxivləşdirilib 2022-05-03 at the Wayback Machine
3. ↑  Kuchuberia, Anzhela (10 February 2004"Президент Абхазии освободил Тамаза Гогия от обязанностей главы администрации Гулрипшского района". Caucasian Knot. Arxivləşdirilib 2022-07-05 at the Wayback Machine
4. ↑  "У К А З О главе администрации Гулрыпшского района"
5. ↑  "Этнокавказ. Население Абхазии". 2020-04-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-04.
**Lope Milli Parkı** — Qabonun mərkəzində yerləşən milli parkdır. Ərazisi əsasən rütubətli meşələrdən ibarət olsa da, parkın şimalında 15 min il əvvəl son Buz dövrü ərzində Mərkəzi Afrikada yaranan savannaların son qalıqları var. 1946-cı ildə Lope-Okanda Vəhşi Təbiət Qoruğu yaradıldığı zaman bura Qabonda ilk qorunan bölgə idi. 2007-ci ildə Lope-Okanda ladşaftı UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına əlavə edilmişdir.

Parkda Mikonqo adlanan kənddə yerləşən və kəndə uyğun olaraq Mikanqo kimi tanınan, Zooloji Cəmiyyət tərəfindən idarə olunan kiçik bir tədqiqat stansiyası var. Ərazidə turistlərin dincəlməsi üçün infrastruktur mövcuddur. Buraya bir neçə otaq və ən azı beş metr məsafədə olan geniş, açıq hava yemək otağı daxildir. Parkda CEDAMM Tədris Mərkəzi, Vəhşi Təbiəti Qoruma Cəmiyyəti və beynəlxalq qoruma təhsili mərkəzi də fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "AP via *Washington Post* "UNESCO Committee Renames Auschwitz" 28 June 2007". 2 November 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 June 2020.

* Milli Park ərazisindəki savannada meşə filləriMilli Park ərazisindəki savannada meşə filləri
**Tuapxat** (*adıge.* Туапхат — ikili silsilə) — Böyük Qafqazın şimal-qərb hissəsində, Baş Qafqaz silsiləsinin cənub-şərqində Qara dəniz sahilinə paralel uzanan alçaq dağ silsiləsi (massiv). Bu silsiləs sahilə paralel olan az-çox saxlanılan silsilələrdən biridir. Abrau yarımadasında onun davamı Navagir silsiləsidir. Gelenjik körfəzinin cənubunda silsilənin davamını İdokopas burnunda (Praskoveevka kəndi) görmək olar.

Coğrafiyası
-----------

Təxminən 30 km² ərazini əhatə edir. Qara dənizin Tsemesskaya və Gelenjik körfəzləri arasında yerləşir. Doob yarımadasının sahilləri boyunca, özündən daha uzun və daha yüksək olan Markotx silsiləsi ilə paralel olaraq 13 km uzanır. İki silsilənin arasındakı çökəklikdə Kabardinka-Gelenjik marşrutu çəkilib. Krasnodar diyarının Gelenjhik şəhərinə tabe olan ərazilərdə yerləşir. Maksimum hündürlük — 458,3 m (adı yoxdur). Gelenjikin mərkəzindən şimal-qərbdə Doob dağı — 434,4 m. Silsilə ona yaxın çay vadiləri ilə kəsilib. Onlardan ən böyüyü — Yaşamba — daimi axını var və Qara dənizin Mavi körfəzinə axır. Qalan axınlar (Sosnovaya Şçel və s.) müvəqqətidir.

Tuapxat silsiləsi, qonşu Markotx silsiləsi kimi Qara dəniz sahillərini soyuq şimal küləklərindən qoruyur. Lakin Qara dənizdən gələn rütubətli hava kütlələrinin qarşısını ala bilmir. Buna görə də massivin Qara dəniz sahillərində quru Aralıq dənizi iqlimi hökm sürür və yağıntının böyük hissəsi nisbətən qısa qış dövründə düşür. May-sentyabr aralığında demək olar ki, heç bir yağıntı yoxdur: buludsuz və isti, günəşli hava hökm sürür. Soyuq hava kütlələri bəzən Markotx və Tuaxat silsilələrini aşaraq bora yaranır. Beləliklə, Tuapxat bir neçə mikro istilik vadisi yaradır.

Tuapxat əsasən təbaşir dövrünün çöküntü süxurlarından ibarətdir: qumdaşı, əhəng daşı, gil. Lakin silsilənin əsasını sement hazırlamaq üçün də istifadə olunan mergel təşkil edir.

Tarixi
------

Silsilənin yüksək hissəsində antik dövrdə bu ərazidə məskunlaşmış tayfaların kurqanlarının və məzarlıqlarının qalıqları aşkar edilmişdir. Zıxi tayfaları eramızın 5–7-ci əsrlərinə aid qəbirlər qoyub gediblər. VIII əsrdən XIX əsrin ortalarına qədər ərazidə natuxai və şapsuqlar adətən dəfn zamanı urnadan istifadə edirdilər.. 19-cu əsrdə çərkəzlərin Osmanlı imperiyasına kütləvi şəkildə getməsindən sonra silsilənin yamaclarında rus köçkünləri ilə yanaşı, Osmanlı İmperiyasından gələn yunanlar və ermənilər də məskunlaşıb.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Маркотхский хребет (Варада) | Виртуальный экскурсовод". 2018-08-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-30.
2. ↑
3. ↑  Добровольская, 2010 г.; Успенский, 2012 г
4. ↑  *Крыленко С. В.* "Могильный комплекс на хребте Туапхат". Студенческий научный форум (rus). 2016. 2017-08-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-22.
**Gaska** (xorv. Gacka) — Xorvatiyada çay. Gaska çayı Liçko-Senska bölgəsinə (jupaniya) aiddir və Plitviçka Gölləri Milli Parkı ilə həmsərhəddir. Çayın böyük hissəsi yer altı axıma malikdir.

Ümumi məlumat
-------------

Gaska çayının uzunluğu 61 km-dir. Yer üstü axım hissəsinin uzunluğu 32 km-dir. Ancaq həyata keçirilən axım nizamlayıcı işlərdən sonra çayın uzunluğu 11 km olmuş. Çay hövzəsinin sahəsi — 584 km², ən dərin yeri isə - 10 metrdir. Yay aylarında suyun temperaturu  — 10,8 °C, qışda isə — 7,9 °C olur.

Çay öz başlanğıcını Karst yaylasının cənub-şərqində götürür. Çayın ən yüksək mənbəyi dəniz səviyyəsindən 460 metr yüksəklikdə yerləşir. Gaskanın istiqaməti şimal-qərb olub, Velebit və Mala Kapela silsilələri arasında axır. Su sərfi 6,3 m³/s-dir, orta axarda orta su sərfi 3,3 m³/s-dir. Çay üzərində Otoças şəhəri yerləşib. Bu şəhərdən sonra Gaska Lika çayı ilə birləşir və sonra yer altı tunellə Qusiç gölünə tökülür. Göldən isə başqa bir tunellə Adriatik dənizinə tökülür. Mənsəbə yaxın hissədə çayın suyundan "Sen" və "Sklope" SES-lərində elektrik enerjisi almaq üçün istifadə olunur.

Çay yatağında çoxlu mağaralar və boşluqlar var. Gaska çayı yatağınının öyrənilməsinə XX əsrin ikinci yarısından başlanılıb. Müasir dövrdə belə ərazidə yetərincə öyrənilməyən mağaralar var. Çay üzərində onlarca su dəyirmanı var.

Çayın sahilində turizm inkişaf edib. Daha çox balıqçılıq və meşə turizmi üstünlük təşkil edir. Çayın orta axarında tez-tez "Gaska kuboku" adlı balıqçıların yarışması keçirilir. Çay farel balığı ilə zəngindir. Ərazidə farel yetişdirmə zavodları fəaliyyət göstərir. Balıq tutma mövsümü 1 martdan 31 oktyabra qədərdir.

Şəkillər
--------

* Maerov mənbəyiMaerov mənbəyi
* Su dəyirmanıSu dəyirmanı
* Köhnə dəyirmanKöhnə dəyirman
* Çayın xəritədə yer üstü hissəsiÇayın xəritədə yer üstü hissəsi
* Farel yetişdirmə zavoduFarel yetişdirmə zavodu

İstinadlar
----------

1. ↑  Югославия сегодня Arxivləşdirilib 2017-04-05 at the Wayback Machine. 1970
2. 1 2 3 4  Vodnogospodarska osnova Hrvatske — Strategija upravljanja vodama Arxivləşdirilib 2013-10-29 at the Wayback Machine (xorv.)
3. 1 2  Lika-Senj County. Tourist Board
4. ↑  "Гидроэнергетическая система Лики и Гацки". 2023-07-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-08.
5. ↑  HE Senj Arxivləşdirilib 2014-10-08 at the Wayback Machine (xorv.)
6. ↑  Gacka dolina Arxivləşdirilib 2015-05-30 at the Wayback Machine (xorv.)
7. ↑  Gacka kup Arxivləşdirilib 2015-05-28 at the Wayback Machine (xorv.)
8. ↑  Ribolov na Gacki Arxivləşdirilib 2015-04-01 at the Wayback Machine (xorv.)
**Andreo Çex** (*rum.* Andreo Cseh, 12 sentyabr 1895 – 9 mart 1979, Haaqa) Rumıniyalı Rahib və esperant olmuşdur.

Bioqrafiya
----------

12 sentyabr 1895-ci ildə Rumıniyanın Luduş şəhərində anadan olmuşdur. 1910-cu ildən Esperantist, 1919-cu ildə katolik kilsədə Rahib olmuşdur. Sibiu şəhərində 1920-ci ildə məşhur Esperanto tədrisi üçün, Çex metodu hazırlamışdır. Bu münasibətlə, o, bir neçə Esperanto kursunu tədris etmək üçün Targu Mures şəhərinə dəvət olunmuşdu. Orada Kluj-Napoka şəhərinə getdi, kurslarda tədrisə başladı və Rumıniya Esperanto hərəkatını təşkil etməyə başladı. 1922-ci ilin payızında Andreo Çex, onunla *Rumıniya Esperanto Mərkəzi* (Esperanto-Centro Rumana) quran Henriko Fisher Qalati tərəfindən Buxarestə dəvət olundu. İki il, Esperanto təbliğ etdi və onu Buxarest və ətraf şəhərlərdə öyrətdi. 1921-ci ildən Çex, *Dünya Esperanto Assosiasiyasının* nümayəndəsi olmuşdur.  

1924-cü ildə, *Internacia Centra Komitato* komitəsinin katibi oldu və Esperanto yaymaq üçün dünyanın müxtəlif ölkələrini ziyarət etdi. 1925-ci ildə Cenevrədə Dünya Esperanto Konqreslərinin, 1927-ci ildə Danziqdə və 1929-cu ildə Budapeştdə təşkilata qatıldı. 1927-ci ilin payızında Stokholmun bələdiyyə başçısı onu İsveç parlamentində, o cümlədən İsveçdəki Esperanto kursunda tədris etməyə dəvət etdi.
1929-ccu ildə ilk dəfə olaraq Stokholmda tədris etdiyi kursun kitab nəşri həyata keçirildi. Sonra Andreo Çex Estoniyada, Fransa, Almaniya, Latviya, Hollandiya, Norveç, Polşa və İsveçrədə 1930-cu ildə Hollandiyada əbədi olaraq qalan Esperanto kurslarını öyrətdi. Uzun illər ərzində Çex Esperanto müəllimləri üçün beynəlxalq məktəblərə, ilk dəfə Budapeştdə (1929) və daha sonra Arnhemdə başlamışdır.
24 may 1930-cu ildə o, Yulia İsbriuker və onun həyat yoldaşı *Beynəlxalq Esperanto İnstitutunu* təsis etdi.
1932-ci ildə 1970-ci ilə qədər nəşr olunan Esperanto La Praktiko jurnalının baş redaktoru olub. Həyatının sonunda Andreo Çex yenidən rahib oldu.
9 mart 1979-cu ildə Haaqada vəfat etdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1018969055 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
2. ↑  "La Cseh-metodo". 2021-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-27.
3. ↑  "Home Andreo Cseh kaj Internacia Esperanto-Instituto". 2019-05-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-27.
4. ↑  "Cseh Andor". 2019-05-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-27.

Xarici keçidlər
---------------

* Esperanto-TV Andreo Cseh - Historia Video
Yer səthində hər hansı bir məntəqənin və ya ərazinin bu məntəqədən və ərazidən kənarda yerləşən ərazi və ya obyektə nisbətən tutduğu mövqedir. Coğrafi mövqe hər şeydən əvvəl məntəqənin və ərazinin coğrafi enliyi və uzunluğu ilə müəyyən edilir ki, buna riyazi coğrafi mövqe deyilir. Coğrafi mövqe fiziki-coğrafi obyektlərə (materiklərə, dağlara, okeanlara, dənizlərə, çaylara, göllərə və s.yə) görə tutduğu mövqeyinə nisbətən götürülür. İqtisadi və siyasi coğrafiyada Coğrafi mövqe dedikdə ölkənin, rayonun, yaşayış məntəqəsinin və ya digər bir obyektin başqa iqtisadi-coğrafi ( o cümlədən nəqliyyat yollarında, təsərrüfat mərkəzlərinə və s.-yə) və fiziki-coğrafi obyektlərə, habelə bir ölkənin o biri ölkəyə və ya başqa ölkələrə görə tutduğu mövqe nəzərə alınır.

Həmçinin bax
------------

* Yer səthi
* Materik
* Dağ
* Okean
* Dəniz
* Çay
* Göl
* Ölkə

İstinad
-------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Coğrafiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


1. ↑  O.Osmanov, B.Abdullayev "Məktəblilərin izahlı coğrafiya lüğəti" Bakı - 1979
**Virgin Interactive** — Birləşmiş Krallıq videooyun şirkəti, yayımçısı və istehsalçısı.

Şirkət 1981-ci ildə "Virgin Games Ltd," kimi təsis edilmiş və 1987-ci ildə "Virgin Group"un bir hissəsi olan "Mastertronic" markasının satın alınması ilə əhəmiyyətli dərəcədə genişlənmişdir. 1994-cü ildə şirkət "Virgin Interactive" adlandırılmışdır.

"Virgin Interactive" şirkəti "IBM PC", "Amiga", "ZX Spectrum", "Amstrad CPC", "C64", "Sega Master System", "Sega Mega Drive", "Sega Game Gear", "Super Nintendo Entertainment System" və "Sony PlayStation" kimi videooyun platformaları üçün oyun yayımlamışdır. Şirkət öz oyunlarının istehsalından daha çox başqalarının işlərinin yayımı ilə məşğul olsa da, öz oyunlarından bəziləri populyar olmuşdur.

2002-ci ilin may ayında şirkətin İspaniya filialı olan "Virgin Interactive España" Tim Çeyni tərəfindən satın alınmış və "Titus Software"in bir hissəsi olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Avalon Interactive (ing.). 1999.
2. ↑  National Software Reference Library.
**Notifon** — 14 yanvar 2017-ci ildə yaradılmış Android ƏS-li telefonlar üçün proqram. Proqramda ingilis dilində ən çox işlənən sözlər aid olduğu nitq hissəsi nəzərə alınaraq ardıcıllığa əsasən tərtib olunmuşdur. Siyahının əvvəlindəki sözlər sondakılara nəzərən daha çox istifadə olunur. Proqram offline rejimdə çalışır.

Xüsusiyyətlər
-------------

İstifadəçi əvvəlcədən bildiyi sözləri işarələyə bilər ki, bu da onların bildirişlərdə göstərilməməsinə səbəb olur. Xüsusi alqoritm sayəsində öyrənilməmiş sözlər müəyyən vaxt keçdikdən sonra təkrarən xatırladılır və beləliklə çətin yadda qalan sözlər istifadəçinin bu sözləri öyrənməsinə qədər göstərilməyə davam edir. proqram inkişaf mərhələsində olduğundan yaxın zamanda lüğətə yeni sözlərin əlavə olunması gözlənilir. Həmçinin istifadəçilər özləri də sözləri əlavə edərək android mobil tətbiqinin söz bazasını genişləndirə bilərlər.

Həmçinin bax
------------

* Dilmanc

Xarici keçidlər
---------------

* PLAY MARKETDƏ[*ölü keçid*]
**Paqan krallığı (**Birma dilində: ပုဂံခေတ်, tələffüzü [bəɡàɴ kʰɪʔ] - Birma ərazisində 849–1287-ci illərdə mövcud olmuş dövlət.

Tarixi
------

Orta əsrlərdə mövcud olmuş bu Birma dövləti 1044-cü ildə yaradılmış və 1287-ci ilə qədər mövcud olmuşdur. Oun paytaxtı eyni adlı şəhər- Paqan olmuşdur. Paqan ilk Myanma dövləti idi ki, bütün Myanma ərazisini vahid dövlət şəklində birləşdirməyə nail olmuşdur. Məhz bu dövlətin mövcud olduğu dövrdə Birma yazısı, incəsənəti, ədəbiyyatı və memarlığı yarandı. 
Çin ərazisindən və digər ərazilərdən Birmaya məcburi və qeyri-məcburi miqrasiya edən tayfalar tədricən yerli xalqları sıxışdırmağa başladılar. Beləliklə, uzun müddət Birmada tayfalar arasında hakimlik uğrunda mübarizə aparılmışdır. 1044-cü ildə Paqon dövlətinin yaradıcısı Anorat bu mübarizədə qalib çıxdı. Anoratın hakimiyyəti dövründə (1044-1071) Paqon dövləti bütün Birmanı öz hakimiyyəti altında birləşdirərək Cənub-Şərqi Asiyada ən qüdrətli dövlətə çevrilmişdi. Lakin XIII əsrdə Birma-Mon ziddiyyətləri baş qaldırdı. Dağlı tayfaları tez-tez basqınlar təşkil etdi. Əyanlarla ruhanilər arasında mübarizə daha da gərginləşdi. Buddizmə qarşı çıxışlar təşkil edildi. 1283-cü ildə monqolların dağıdıcı yürüşləri bu dövlətin süqutunu tezləşdirdi və ölkədə feodal pərakəndəliyi baş verdi.

Paqan krallığının yavaş-yavaş deqradasiyaya uğramasının sonunu monqol imperiyası - Yuan imperiyası qoydu. Bu imperiya tərəfindən Paqan dövlətinə bir neçə hücum oldu. 1277-ci ildə birmalılar monqol qoşunları tərəfindən ilk dəfə ağır məğlubiyyətə düçar oldular. 1287-ci ildə isə bu dövlət tamamilə darmadağın edilərək parçalara bölündü. Paqanı ələ keçirən yuan qoşunları taxta öz adamlarını oturdub orada qarnizon yerləşdirərək Myanmanı tərk etdilər. Tezliklə şan qoşunları işağlçıları İravadi vadisindən qovdular. Lakin Paqan dövləti yenidən var olmadı. Doğrudur formal olaraq Paqan dövləti bir müddət mövcud olsa da faktiki olaraq artıq mövcud deyildi. Nəticədə faktiki olaraq 1287-ci ildə Birmanın cənubunda Pequ dövləti yaradıldı. XIV-XV əsrlərdə Birmada Ava və Pequ knyazlıqları arasında hakimiyyət uğrunda mübarizə başlandı. Uzun müddətli mübarizədən sonra Taunqu knyazlığı bu hərbi-siyasi mübarizədə qalib çıxdılar və Birmanı birləşdirdilər. Lakin bu birlik uzun müddət davam etmədi və ölkə feodal mülklərinə parçalandı.

Hökmdarlarının siyahısı
-----------------------

| Adı | Hakimiyyət illəri |
| --- | --- |
| Anoratxa | 1044—1077 |
| Solu | 1077—1084 |
| Çanzita | 1084—1112 |
| Аlaunqsitu | 1112—1167 |
| Naratu | 1167—1170 |
| Narteynkxa | 1170—1173 |
| Narapatisitu | 1173—1211 |
| Nantaunqmya | 1211—1234 |
| Çasva | 1234—1250 |
| Uzana | 1250—1254 |
| Naratixapate | 1254—1287 |

İstinadlar
----------

1. ↑  Nuruzadə Ş.C. Asiya və Afrika ölkələrinin yeni tarixi. (XVII əsrin I yarısı və XIX əsrin 70-ci illəri). Sumqayıt: "Azəri" nəşriyyatı, 2017, s. s.220-221
2. 1 2  *Можейко И. В. Узянов А. Н.* Глава II. Паганское царство (1044—1287) // История Бирмы (Краткий очерк). — М.: Наука, 1973.
**Personaj** (*fr.* personnage, *lat.* persona — şəxsiyyət, üz) — tamaşanın, kinofilmin, kitabın, oyunun və s. xəyali , gerçək həyatda olmayan, yaşamayan və ya yaşamamış; gerçək həyatdakı bənzərini dəyişik xüsusiyyətlər saxlayan xəyali mübtəda.

Kitablarda yazarların yaratdığı xarakterlər, film qəhrəmanları, seriallardakı xarakterlər bu tip xəyali personajlardır.
Bədii xarakterlərə nümunə olaraq, Indiana Jones, Lara Croft, Hörümçək Adam, Süpermen, Dirk Pitt, Batman, Tom və Cerri, Tyueetü və Silvester göstərilə bilər.

Araşdırmaçı yazar Blakey Vermulenın araşdırmasına görə, ədəbi xarakterlərə əhəmiyyət vermənin, əslində digər insanlara, xüsusilə də xaricilərə əhəmiyyət verməkdən çox fərqli olmadığı ortaya qoyulur.

Ədəbiyyat
---------

• Dramatica: A New Theory of Story by Fourth Edition, Screenplay Systems, 2001; Tenth Anniversary Edition, Write Brothers, 2004, ISBN 0-918973-04-X


|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Personaj ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Qarbis Zakaryan** (2 iyun 1930, İstanbul – 25 yanvar 2020, İstanbul) — Türkiyənin ilk peşəkar boksçusu, erməni əsilli idmançı.

Həyatı
------

İstanbulda doğulmuş Zakaryan Türkiyənin 50-ci və 60-cı illərdə rinqlərdə bir-birinin ardınca yalnız qələbə qazanmış ilk peşəkar boks idmançısı hesab olunur. 1949-cu ildə Türkiyə və İspaniya arasında keçirilmiş boks yarışında idman forması geyinmiş Zakaryan daha sonra 1950-ci ildə Almaniyadan tutmuş, Argentina, Misir, Livan, Fransa, Braziliya kimi ölkələrdə Türkiyənin idman şərəfini qoruyub. 1964-ci ildə isə o, Yaxın Şərq çempionu olub. 22 il idman karyerası yaşamış Zakaryan peşəkar olaraq 51 dəfə pinqə çıxıb. 1966-cı ildən təqaüdə çıxaraq məşqçiliyə başlayıb. Avropa çempionu Camal Kamaçi onun yetirməsidir. Zakaryan italyan əsili xanımı Esiliya ilə hazırda Sislidə qocalıq həyatını yaşayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Məni türk bayrağında dəfn edin"". 2010-01-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-01-07.
**Lineus longissimus** (*lat.* Lineus longissimus) — heyvanlar aləminin nemertinlər tipinin anopla sinfinin heteronemertea dəstəsinin lineidae fəsiləsinin lineus cinsinə aid heyvan növü.

Təsvir
------

Uzunluğu 55–60 metrə (çox vaxt daha az) çata bilər ki, bu da onları planetin ən uzun heyvanlarına çevirir. (Göy balina 33 metrə, Physalia physalis — 50 m qədər, Cyanea capillata — 36 metrə qədər).

Yetkinlik yaşına çatmayanların rəngləri açıq zeytun qəhvəyi ilə tünd qəhvəyi, böyüklərdə isə qırmızı qəhvəyi dən qara rəngə qədər olur. Bu növ Nemertinlərin ən uzun nümayəndəsidir. Ümumiyyətlə 5 ilə 15 m arasında olurlar. Bədən diametri 5–10 mm olmasına baxmayaraq 30 m-dən çox uzunluğa malik ola bilirlər. Yırtıcı və leşçidirlər. Bədənin əzələ büzülmələri ilə digər qurdlar kimi hərəkət edirlər.

Avropanın şimal-qərbi dənizlərinin sahillərində, şimal-şərqi Atlantikada, Britaniya adaları ətrafında və Norveç sahilləri boyunca Şimal dənizi və Baltik dənizinə qədər olan şoran suların sahilində yayılmışdır.

Bu növ ilk dəfə norveçli təbiətşünas və yepiskop Yohan Ernst Gunnerus tərəfindən 1770-ci ildə rəsmi olaraq Ascaris longissima (indiki Lineus longissimus) kimi təsvir edilmişdir. Bu növ 1806-cı ildə ingilis təbiətşünası Ceyms Sauerbi (1757–1822) tərəfindən təsvir edilən və təxminən 15 növü də əhatə edən Lineus cinsinə aiddir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q134358
* Wikispecies: Lineus longissimus
* ADW: Lineus\_longissimus
* BOLD: 25884
* EoL: 51622490
* EUNIS: 42528
* GBIF: 2508430
* iNaturalist: 467341
* IRMNG: 11274467
* ITIS: 204277
* NBN: NBNSYS0000176159
* NCBI: 88925
* SeaLifeBase: 57093
* WoRMS: 122528

 |