recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Robert Frensis «Bobbi» Kennedi** (*ing.* Robert Francis «Bobby» Kennedy; 20 noyabr 1925[…] – 6 iyun 1968[…], Los-Anceles, Kaliforniya) — amerikalı siyasi və dövlət xadimi. *RFK* baş hərflərlə də tanınır.

Bioqrafiyası
------------

Cozef Kennedinin dörd oğlunun üçüncüsü (ailədə doqquz uşaq var idi), Robert Kennedi Cozef Kennedidən kiçik idi və 1944-cü ildə vəfat etmiş Con Kennedidən də kiçik idi.

Harvard Universitetini və Virciniya Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirmişdir. 1944-cü ildə ölümündən sonra qardaşların böyüyü , Con Kennedi ailənin əsas ümidi oldu və Bobbi də siyasi fəaliyyətində qardaşını dəstəklədi. 1952-ci ildə Bobbi Senatda qardaşının seçilməsi kampaniyasına rəhbərlik etdi; 1960-cı ildə JFK-ya prezidentliyə Demokratik namizədliyini almasına və sonra prezidentliyə namizəd olmasına kömək etdi. Sonradan Con Kennedi, Amerika tarixində ilk dəfə belə yaxın münasibətlər başçı və kabinetinin rəhbərlərindən biri olduğu zaman qardaşını baş prokuror təyin etdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  *Lundy D. R.* Robert Francis Kennedy // The Peerage (ing.).
2. 1 2 3 4  Robert F. Kennedy // filmportal.de. 2005.
3. ↑  .
4. 1 2  Kindred Britain.
Robert Ludlum (25 may 1927[…], Nyu-York, Nyu-York ştatı – 12 mart 2001[…], Neypls[d], Florida) — Amerika yazıçısıdır.

Onun 29 kitabı 210 milyon nüsxədən çox nəşr olunub və 32 müxtəlif dilə tərcümə olunub. 2001-ci ildə vəfat edən müəllifin geridə müqavilə müəllifləri tərəfindən nəşr edilməli olan çoxlu əlyazmaları və kobud qaralamaları qoyub getdiyi iddia edilir. Ümumiyyətlə, onun yazdığı kitab növləri məxfi xidmətin qəhrəmanları və casuslar üzərində qurulmuşdur. Bu, müəllifin davamlı populyarlığının sübutudur. 2001-ci ildə ölümündən sonra Ludlum Fondu yazıçının ən məşhur əsərlərindən olan Bourne seriyasını davam etdirməyə qərar verdi və onun yaxın dostlarından Erik Van Lustbader hələ də bu seriyanı davam etdirir. İndiyə qədər 7 davam kitabından yəni Bourne Legancy, Bourne Betrayel, Bourne Imperative, Bourne Dominion, Bourne Objective, Bourne Deception, Bourne Sanction kitabından 4-ü türk dilinə tərcümə edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Robert Ludlum // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2 3 4  Robert Ludlum // filmportal.de. 2005.
3. 1 2 3 4  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #119171449 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
4. ↑  LIBRIS. 2016.
**İşməhəmməd Qalyautdinov** (başq. Ғәләүетдинов Ишмөхәмәт Ғилметдин улы; 1 yanvar 1948, Soraman, Uçalı rayonu, Başqırd MSSR, RSFSR, SSRİ – 10 oktyabr 2015, Ufa, Başqırdıstan, Rusiya) — Sovet və rus dilçisi. Başqırdıstan Respublikası Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (1995), filologiya elmləri doktoru (1992), professor (1994), Rusiya Federasiyası (2005) və Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının (1986) əməkdar mədəniyyət işçisi.

Bioqrafiyası
------------

Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Uçalı rayonunun Soraman kəndində anadan olmuşdur.

1969-cu ildə Başqırdıstan Dövlət Universitetini bitirib.

Məzun olduqdan sonra SSRİ Elmlər Akademiyasının Başqırd filialının Tarix, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunda laborant vəzifəsində çalışıb. 1970-ci ildən SSRİ Elmlər Akademiyası Başqırd şöbəsinin Tarix, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun elmi işçisi olur. 1971–1973-cü illərdə Özbəkistan SSR Elmlər Akademiyasının A. S. Puşkin adına Dil və Ədəbiyyat İnstitutunda təcrübəçi olmuşdur. Sahə arxeologiyası, türk yazılı abidələri sahəsində ixtisaslaşmışdır.

1979-cu ildən SSRİ Elmlər Akademiyası Başqırd Filialının Tarix, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunda dil şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır (1992–1993). 1993–1996-cı illərdə Başqırdıstan Respublikası Elmlər Akademiyasının baş elmi katibi, Başqırdıstan Respublikası Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (1995), Başqırdıstan Respublikası Elmlər Akademiyası Humanitar Elmlər Bölməsinin akademik-katibi (1996–2006) olmuşdur.

2000–2013-cü illərdə Zaqir İsmaqilov adına Ufa Dövlət İncəsənət İnstitutunun rektoru olur. 2011-ci ildən bəri Şərqşünaslıq Problemləri Jurnalının redaktoru olmuşdur.

İşməhəmməd Qalyautdinov Başqırd uşaqları folklorunun bir toplayıcısı olur.

Türkologiya elminə, ədəbi dil tarixinin araşdırılması nəzəriyyəsi və metodologiyasına töhfə vermişdir. 2004–2006-cı illərdə Rusiya Elmlər Akademiyası Şərqşünaslar Cəmiyyətinin prezidenti olur.

10 oktyabr 2015-ci ildə Ufa şəhərində vəfat etmişdir.

Elmi işləri
-----------

300-dən çox elmi məqalənin müəllifidir. Rusiya Elmlər Akademiyası Şəriət Cəmiyyətinin prezidenti (2004–2006) kimidə fəaliyyət göstərmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  В Уфе скончался известный ученый-языковед, бывший ректор Академии искусств Ишмухамет Галяутдинов — "Башинформ" мәғлүмәт агентлығы, 2015, 10 октябрь Arxivləşdirilib 2019-02-24 at the Wayback Machine  (rus.)

Mənbə
-----

* Профиль на сайте АН РБ Arxivləşdirilib 2017-03-05 at the Wayback Machine
* 
* *Ишбердин Э. Ф.* Галяутдинов Ишмухамет Гильметдинович // Башкортостан: краткая энциклопедия. — Уфа: Научное издательство "Башкирская энциклопедия", 1996. — 672 с. — С. 222.
* *Аралбаева Л.* "В Уфе скончался известный учёный-языковед, бывший ректор Академии искусств Ишмухамет Галяутдинов". Башинформ. 2015-10-10. İstifadə tarixi: 2015-11-28.
**İşkyol** ( *ərəb.* بحيرة اشكل‎ ) — Tunisin şimalında, Afrikanın Aralıq dənizindəki ən şimal şəhəri olan Bizertadan 20 kilometr (12 mil) məsafədə yerləşən göl. **İşkyol Milli Parkının** göl və bataqlıq əraziləri hər il yüz minlərlə köçəri quş üçün vacib bir dayanma nöqtəsidir. Göl ziyarətçiləri arasında ördəklər, qazlar, leyləklər və qızılqazlar var. Gölün qidalandırıcı çaylarında bəndlərin qurulması gölün və bataqlıqların ekoloji tarazlığına böyük dəyişikliklər gətirmişdir.

Tarix
-----

Bəndlər göllərə və bataqlıqlara şirin su axınını kəskin şəkildə azaltdığından, qamışlıqlar, cilkimilər və digər şirin su bitkiləri duzlu su bitkiləri ilə əvəzlənmişdir. Bu dəyişikliklər, əvvəllər mövcud olan bitkilərin qarışıqlığından asılı olan köçəri quş populyasiyalarında kəskin azalma yaradıb.

UNESCO-nun verdiyi məlumata görə, Tunis hökuməti şirin suyun qorunması və duzluluğun azaldılması üçün bəzi addımlar atmış və göl 2006-cı ildə UNESCO-nun Təhlükədə olan Ümumdünya irsi siyahısından çıxarılmışdır.

Lakin Beynəlxalq Təbiətin və Təbii Sərvətlərin Mühafizəsi Birliyinin bəzi hesabatlarına görə, duzluluq həddən artıq yüksək səviyyəyə çatmışdır və bərpa ehtimalı sürətlə yoxa çıxa bilər.

İşkyol Milli Parkı
------------------

İşkyol Milli Parkı Tunisin şimalında, Bizertadan 25 km cənub-qərbdə yerləşən Ümumdünya irsidir. Milli park 1980-ci ildən bəri UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısındadır və 1996-2006-cı illər arasında Təhlükədə olan Ümumdünya irsi siyahısında yer almışdı. Park, Tunisin Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi tərəfindən idarə olunur.

Qalereya
--------

* İşkyol Milli Parkının görünüşüİşkyol Milli Parkının görünüşü
* Göl mənzərəsiGöl mənzərəsi
* Göl sahiliGöl sahili

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Ichkeul". Ramsar Sites Information Service. 24 July 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 April 2018.
3. ↑  "Ichkeul Lake, Tunisia : Image of the Day". earthobservatory.nasa.gov (ingilis). 2017-04-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-01.
4. ↑  "Ichkeul National Park 8" (PDF). UNESCO: World Heritage. 21 August 2016 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 31 May 2015.

| ⛭Tunisdə yerləşən UNESCO-nun Ümumdünya irsi |
| --- |
|  | Əl-Cəm amfiteatrı  • Duqqa məqbərəsi  • İçkeul gölü  • Karfagen  • Kayruan  • Kerkuan  **şəhəri və onun nekropolu**  • Sus **şəhərinin tarixi hissəsi**  • Tunis şəhəri**nin tarixi hissəsi** |  |
**Madrid birjası** — (*isp.* Bolsa de Madrid səhmlər və konvertasiya edilə bilən istiqrazlar və sabit gəlirli qiymətli kağızlar, həm dövlət, həm də özəl sektor borcları satan İspaniyanın dörd regional birjasının ən böyük və ən beynəlxalq (digərləri Barselona, Valensiya və Bilbaoda yerləşir). Bolsa de Madrid Bolsas y Mercados Españoles şirkətinə məxsusdur.

Quruluşu və əməliyyatları
-------------------------

İspaniya Fond Birjasının milli çətiri altında İspaniyanın maliyyə bazarının yenidən qurulmasına bolsas, törəmə bazarlar və sabit gəlir bazarları daxildir. Ticarət, əməliyyatların 90% -dən çoxunu həyata keçirən elektron İspan Birja Birliyi Sistemi (SIBE) ilə əlaqələndirilir; sabit gəlirli bütün aktivlər SIBE vasitəsi ilə satılır.

Tarixi
------

Bolsa de Madrid rəsmi olaraq 1831-ci ildə qurulub. 1993-cü ildə Bolsa de Madrid sabit gəlirli qiymətli kağızlar üçün bütün elektron ticarətə keçdi. İspaniya qanunvericiliyinin tələb etdiyi kimi, İspaniya Krallığının qanunlarına əsasən təşkil edilmiş bir şirkət olan Sociedad Rectora de la Bolsa de Valores de Madrid S. A. tərəfindən idarə olunur və idarə olunur. Madrid Fond Birjasının üzvlüyü 41 iri maliyyə qurumundan və qurulmuş 12 qiymətli dilerdən ibarətdir. 31 dekabr 2001-ci il tarixində təxminən 1477 yerli və xarici şirkət səhm qiymətli kağızlarını Madrid Birjasında siyahıya aldı. Madrid Fond Birjasında 2007-ci ilin may ayında siyahıya alınmış səhm qiymətli kağızlarının ümumi bazar kapitallaşması 1,276,26 milyard avro olmuşdur.

Binası
------

Palacio de la Bolsa de Madriddə tarixi bir on doqquzuncu əsrlik bir binada yerləşmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bolsa de Madrid" (*ing.* ). bolsamadrid.es. 2007-09-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
**Qafqaz sarmaşığı**

Təbii yayılması
---------------

Şimali Qafqazda təbii yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Uzunluğu 30 m-dək olan, əmici köklərin köməkliyi ilə ağacların gövdələrinə,qayalara və divarlara qalxan,həmişəyaşıl,oduncaqlı lianadır.Yarpaqların uzunluğu 10 sm-dək,dərili,üstü tünd-yaşıl,parlaq,formaca müxtəlifdir: artım zoğlarında 3-5 qanadlı,çiçək zoğlarında bütöv,yumurtavari və ya rombvaridir.Çiçəkləri xırda,sarımtıl-yaşıl,şarşəkilli çiçək qruplarında yerləşir.Meyvəsini diametri 5–9 mm-dir.

Ekologiyası
-----------

Rütubətli torpaqları sevir.Şaxtaya davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Balakəndə.Yalamada.Hirkan florasında-Lənkəranda,Astarada.Masallıda meşələrin aşağı yaruslarında rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Yaşıllaşdırmada da istifadə edilir.Yarpaqlarında qlikozid qederin və saponinlər vardır.Xalq təbabətində qaraciyər və öd kisəsi xəstəliklərində,revmatizmdə istifadə edilir.Yaralarda,yanıqlarda üstdən sürtülür.

Məlumat mənbəsi
---------------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine
**Qafqaz zanbaqcası** (*lat.* Fritillaria caucasica) — bitkilər aləminin zanbaqçiçəklilər dəstəsinin zanbaqkimilər fəsiləsinin zanbaqca cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməkdə olanlar" kateqoriyasına aiddir - EN A1c; B1ab (iii). Azərbaycanın endemik növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir, soğanağı xırdadır. Gövdəsi çılpaq, zəif, 25 sm hündürlükdədir. Yarpaqlar azsaylıdır, uzunsov və ya uzunsov-lansetşəkillidir, alt yarpaqlar bir qədər enli, üst yarpaqları çox ensiz, dar-neştərşəkilli və ya xətvaridir. Alt yarpaqlar 2 sm-ə qədər enindədir. Çiçəkləri təkdir. Çiçək yatağı zəngvarı, konusşəkilli, 2,5 sm uzunluğunda, göyümtül, bənövşəyidir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə aprel-iyun aylarında baş verir. Kolluqlarda, çınqıllı yamaclarda, meşə kənarlarında, orta dağ qurşağında rast gəlinir. Dekorativ bitkidir.

Yayılması
---------

Naxçıvanın dağlıq hissəsi (Batabat gölü), Kiçik Qafqazın şimalı, Diabar.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyaları azalır. Antropogen amillər itmə təhlükəsini yaradır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Antropogen amillər (əhali tərəfindən yığılması, otarılma, tapdalanmaya, ətraf mühit amillərinə həssas növ olması).

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Mühafizəsi üçün xüsusi tədbirlər görülmür. Yayılma yerlərində antropogen amillərin qarşısının alınması üçün yasaqlıqlar təşkil olunmalı, yeni yayılma sahələri axtarılmalıdır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15540669
* Wikispecies: Fritillaria caucasica
* EoL: 1088488
* GBIF: 5300819
* GRIN: 419366
* iNaturalist: 128602
* IPNI: 535088-1
* NCBI: 279660
* Plant List: kew-306548
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:535088-1
* Tropicos: 18405035
* WCSP: 306548
* WFO: wfo-0000767719

 |
**İsatay Taymanovun üsyanı** — İsatay Taymanovun başçılıq etdiyi Kiçik juz qazaxların üsyanı. 

Bökey Ordasında İsatay Taymanov və Məhəmbət Ütəmisovun rəhbərlik etdiyi üsyanın əsas səbəbi kifayət qədər otlaq sahəsinin olmaması nəticəsində yaranan torpaq sıxlığı idi. Yararlı torpaqların sayı durmadan azalmaqda idi. Böyük və Kiçik Üzen boyunca və Qamış-Samara göllərinin ətrafında yerləşən torpaqlar müntəzəm olaraq kazak təsərrüfatları üçün əhalinin əlindən alınırdı. Qalan torpaqlar qeyri-bərabər şəkildə bölüşdürülürdü, əsas otlaqlar Cangir xan və onun yaxın adamlarına qalırdı. Ural çayını keçmək və onun çaylağı boyunca otlamağın qadağan olunması vəziyyəti daha da çətinləşdirdi. Ailələrini doyurmaq istəyən və torpaqların daha ədalətli paylanmasına ümid etməyən əhali sultan və xanların mal-qarasını soymağa başladı.

1836-cı ilin fevral ayından qarşısıalınmaz çıxışlar başçı Taymanov və ona qoşulan akın Mahambet tərəfindən dəstəkləndi. Onlar xanlar və Ural Kazak Ordusunun torpaqlarını işğal etmək, Ural çayı tərəfə köçmək və mal-qaranı geri almağa çağırırdılar. Daha sonra, üsyana bir neçə soy nümayəndələri qoşuldular. Məsələn, Əlimulı qəbiləsinin Nəzər soyundan olan Jusip Kulanulı üsyançılara himayə və mümkün olan hər cür köməyi təmin etmişdir, hətta 500-ə yaxın əsgər göndərmişdir.

A. O. Orlovski. "Kazakların qırğızlarla döyüşü" (çar Rusiyasında qazaxlar qırğız adlanırdı)
Əvvəlcə Rusiya hakimiyyətinin köməyi ilə torpaq probleminin həllinə ümid var idi. İsatay Taymanov kömək üçün general-qubernator V. A. Perovskiyə müraciət etmişdir. Lakin sonda bir neçə yüz Ural və Həştərxan kazakları və Cangir xana sadiq dəstələrdən ibarət cəzalandırıcı ekspedisiyasının təşkili qərara alındı. 1837-ci ilin noyabr ayında Tas-Tübe yaxınlığında üsyançılar üzərində qələbə qazanıldı. Pərən-pərən salınmış üsyançılar qismən yenidən Uralın sol sahilinə keçib qrupalaşdılar.

Yaz fəslində Perovski Peterburqa yazırdı ki, Taymanovun qoşunu artıq sərhəd xəttinə çox yaxınlaşıb. Mütəmadi qoşunların tərkibindəki Ural və Orenburq kazakları Uralın cənub hissəsinə göndərildi və 12 iyul 1838-ci ildə üsyançılar məğlub edildi, İsatay Taymanov isə qətlə yetirildi. Məhəmbət Ütəmisov sağ qalan üsyançılarla birlikdə cənuba qaçdı, ancaq 1846-cı il oktyabrın 20-də indiki Atırau vilayətinin ərazisində muzdlu qatillər tərəfindən öldürüldü.

İstinadlar
----------

1. ↑  Жусип Куланулы Arxivləşdirilib 2022-03-03 at the Wayback Machine // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. II. — ISBN 9965-9746-3-2
2. ↑  "1837 г. ноября 17. — Рапорт подп. Геке оренбургскому военному губернатору о действиях карательных отрядов против Исатая Тайманова". 2007-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-10.
3. ↑  "1838 г. июня 26. — Письмо оренбургского военного губернатора В. Перовского управляющему МИД графу К. Нессельроде о руководителе восстания в Букеевском ханстве И. Тайманове". 2014-09-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-10.
Hündürlüyü 30-50 sm, gövdəsi əsasından yayılan və ya sürünən, az qalxan, aşağı hissədə çılpaq, qurumuş, aralanmış nazik qəhvəyi rəngli qabıqlıdlr, yuxarı hissədə tüklü, sadə və ya az budaqlanan yarımkoldur.

Yarpaq
------

Yarpaqlarının orta hissəsindən aşağısı daha çox genişlənmiş, sivri ucluğa tədricən daralandır, tünd yaşıl rənglidir, kənarları xırda dişli, oturaq və yaxud çox qısa saplaqlıdır,çılpaq və ya kənarları və orta damarı tüklüdür,uzunluğu 3,5 sm, eni 5-7 mm-dir.

Çiçək
-----

Salxımı qısalmışdır, demək olar ki,qalxanşəkillidir, azçiçəklidir.

Meyvə
-----

Qutucuq tünd-qırmızımtıl rəngdədir,nazik tüklü, yetişmişləri demək olar ki, çılpaqdır,uzunluğu 7 sm-ə qədərdir. Toxumları açıqq əhvəyirəngli,uzunluğu 2 mm-ə yaxındır, xırda məməciklidir.

Çiçəkləməsi
-----------

İyul-Avqust

Meyvə verməsi
-------------

Avqust-Sentyabr

Azərbaycanda yayılması
----------------------

BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, KQ şimal. Subalp və alp qurşağında.

Yaşayış mühiti
--------------

Dağdan axan çayların çaqıl daşları üzərində rast gəlinir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Eldar Şükürov.İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı,Bakı 2016
Meşarinin səhifəsi
**Meşari** (alb. Meshari) - alban dilində çap edilmiş ilk kitab. Hal-hazırda tək bir nüsxəsi mövcuddur. Kitab 188 səhifədən ibarət olmuşdur və yazılar səhifələrdə iki sütunla yazılmışdır.

Tarixi
------

Kitab təxminən 1555-ci ildə Venesiyada katolik yepiskopu Gön Buzuku tərəfindən nəşr edilmişdir. Meshari 1740-cı ildə Skopyedə aşkar edildi, bir müddət sonra isə onun haqqında məlumatlar itdi. 1910-cu ildə kitabın bir nüsxəsi Katolik Yepiskopu Luzi Skiroi tərəfindən yenidən aşkar edildi. 1930-cu ildə kitabın fotonüsxəsi, 1968-ci ildə isə elm adamlarının rəyləri ilə kitab yeni formada nəşr olundu. Hal-hazırda orijinal kitab Vatikan Kitabxanasındadır. Vatikan nüsxəsində kitabın titul vərəqi və ilk 16 səhifəsi yoxdur.

Haqqında
--------

Kitab katolik liturgiyasının əsas hissələrinin alban dilinə tərcüməsidir. Buna görə də kitabın albanca adı, latın dilində dini kitab olan *Missal*ın adından götürülmüşdür. Kitabda həmçinin əsas Katolik bayramlarının, duaların, müqəddəslərin litanyasının, Bibliyanın kitablarının və kateqexizmin siyahısı yer alıb. Kitabın hər biri iki sütuna bölünmüş 188 səhifədən ibarətdir.

Kitab latınca, dəyişdirilmiş kiril hərfindən (Ћ) də istifadə edilməklə alban dilinin şimal ləhcəsində yazılmışdır.

2005-ci ildə Makedoniyada Meşarinin 450 illik yubileyi ilə əlaqədar poçt markası buraxılmışdır.

Nəşriyyat
---------

* Gjon Buzuku, Il Messale di Giovanni Buzuku. Riproduzione, traduzione e trascrizione a cura di Namik Ressuli. Città del Vaticano : Biblioteca Apostolica Vaticana, 1958
* Gjon Buzuku, Meshari I Gjon Buzukut : (1555). Botim kritik punuar nga Eqrem Cabej. Tirane : Universiteti shteteror. Instituti i historise e i gjuhesise, 1968.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Meşari". 2012-05-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-24.
2. ↑  "Stanišić, Vanja, Из историје примене словенске писмености за албански језик" (PDF). 2021-01-09 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-04-24.

Mənbə
-----

* Giuseppe Schirò, «Il Messale», in Dizionario Bompiani delle opere e dei personaggi, vol. V Isc-Mia, p. 5526, Corriere della Sera, 2005, ISSN 1825-78870
* Eqrem Çabej, Gjon Buzuku dhe gjuha e tij. Prishtine : Rilindja, 1977
* Martin Camaj, Il Messale di Gjon Buzuku : contributi linguistici allo studio della genesi. Roma : Shejzat, 1960
* Buzuku dhe gjuha e tij. Redaksia Enver Hysa et al. Tirane : Akademia e shkencave e shqiperise. Institut i gjuhesise dhe i letersise, 2005
**Müqəddəs Dimitri Kilsəsi** ( *rus.* Свя́то-Дими́триевский храм) — Novocherkasskda Rus Pravoslav kilsəsi. Müqəddəs Dimitriyə həsr olunmuşdur. Kilsə şəhər qəbiristanlığında yerləşir və buna görə bəzən **Müqəddəs Dimitri qəbiristanlığı kilsəsi** adlanır.

Tarixi
------

1810-cu ilin payızında, şəhər qəbiristanlığının yerində Müqəddəs Dimitrinin taxta bir kilsəsi təqdis edildi. Bu taxta kilsə 1861-ci ilə qədər mövcud idi. Don kazağı Ataman Çomutov və Novoçerkassk arxiyepiskopu Conun təşəbbüsü ilə 1857-ci ildə taxta kilsənin yerində yeni bir daş kilsənin inşaatı başladı. İnşaat Don kazakları və müxtəlif tacirlər tərəfindən maliyyələşdirilmiş və 1859-cu ildə tamamlanmışdır. Layihənin memarı məşhur memar İvan Valpred idi.

1901-ci ildə kilsənin tərkibində bir kilsə məktəbi açıldı və hələ də fəaliyyətini davam etdirir. Burada həmçinin bir vaxtlar Birinci Dünya Müharibəsində həlak olmuş kazakların xatirəsinə həsr olunmuş bir ibadətgan da var idi.

Qəbiristanlıqda I Pyotr və Aleksey Kaledin dövründən bəri Don kazaklarının ilk seçilmiş Atamanı (məzarı qorunub saxlanılmamışdır); Don tarixçisi V. Suxorukov; Atamanın oğlu Çomutov və başqaları dəfn olunmuşdur. Qalan qəbirlər arasında, talan edilsə və ya məhv edilsə də, general Hresçatitski, General Lyutenskov və başqaları da var.

1920-ci ildə Novoçerkasskda Sovet rejimi qurulandan sonra kilsə bağlanmadı və xidmətdə olmağa davam etdi. 1999-cu ildə kilsə müqəddəsləşdirildi. Kilsəyə altı yeni zəng əlavə edilidi və bina ümumilikdə yeniləndi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Храмы Новочеркасска". 2019-09-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-16.
2. ↑  "Свято-Димитриевский храм в Новочеркасске". 2017-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-16.
3. 1 2 3  "Храм Димитрия Солунского в г. Новочеркасск". 2019-09-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-16.
**Müqəddəs Dominika kilsəsi** (qalis. Iglesia de San Domingos) — İspaniyanın Qalisiya bölgəsində, Pontevedra şəhərində yerləşən qədim kilsə. 1895-ci ildən İspaniya Mədəni Maraq Mülkiyyəti siyahısındadır. Hazırda Pontevedra muzeyinin bir parçasıdır.

Tarixi
------

Kilsənin 1-i böyük olmaqla 5 yarımqübbə şəklində darvazası, cənub divarı, 1282-ci ildə tikilən girişi hələ də salamat qalmışdır. Giriş 1282-ci ildə tikilsə də, işlərin yarımçıq qalması səbəbi ilə kilsənin tikintisinə 1383-cü ilə başlanılmışdır və XV əsrdə davam etmişdir.

Kilsə 8 dekabr 1836-cı ildə bağlanmış və bir müəssəsəyə (*isp.* Junta de Enajenación de Edificios y Efectos de los Conventos Suprimidos de la Provincia de Pontevedra) verilmişdir. Daha sonra 1840-cı ilin mayında sığınacaq kimi Şəhər şurasına əmanət edilmişdir. 1869-cu ilə qədər qadın həbsxanası üçün istifadə olunmuş, 1869-cu ildə Santa Klara uşaq məktəbinə çevrilmişdir. Bütün bu zaman ərzində kilsənin təyinatı Şəhər Şurası tərəfindən müəyyən olunsa da, kilsənin vəziyyəti getdikcə pisləşməyə başlamışdır. 1846-cı ildə bəzi materiallarından yolları örtmək üçün istifadə etməyə başlamışdırlar. 1864-cü ildə tamamilə xarabaya dönmüşdür.

### Status alması

12 mart 1874-cü ildə Fermin Breyin başçılıq etdiyi Şəhər Şurası kilsənin dağıdılması və yaxınlığında yarmarka açılması haqqında göstəriş vermişdir. Bu qərar Əyalət Tarixi Abidələr Komissiyası tərəfindədən də təsdiqlənmiş, kilsənin sadəcə xarabalıqları qalmışdır.

1880-ci ilin iyulunda kilsənin tamamilə sökülməsinə qərar verilmişdir. Bu qərar Tarixi Abidələr Komissiyasının üzvü Xose Kasal Loys hərəkətə keçirmiş və oktyabr ayında bu işə müdaxilə etmişdir. Əyalət valisi Filiberto Abelardo Diaz mayor Alexandro Abreuya işi dayandırmağı əmr etmişdir. 1886-cı ildə kilsənin sökülməsinə yenə bir cəhd olsa da, Pontedevranın tanınmışları və Tarixi Abidələr Komissiyasının müdaxiləsi ilə bu cəhdin də qarşısı alınmışdır.

15 avqust 1894-cü ildə Kasto Sampedro Folqarın prezidenti olduğu Pontevedra Arxeoloji Cəmiyyəti qurulmuşdur. 1895-ci ilin 14 avqustunda Tarixi Abidələr Komissiyasının qərarı ilə kilsə Milli Abidə statusu almışdır. Arxeoloji Cəmiyyətin görüşündə kilsənin gələcəkdə tikilməsi planlaşdırılan muzeyin əsas binası olması qərarlaşdırılmışdır.

Qalereya
--------

* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-10-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-12.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-06-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-12.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-06-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-12.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Müqəddəs Dominika kilsəsi*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Pontevedra muzeyinin rəsmi saytında.
* Kilsə haqqında video Arxivləşdirilib 2013-12-11 at the Wayback Machine
**Müqağali (Məhəmmədəli) Maqatayev** (*qaz.* Мұқағали Мақатаев; 9 fevral 1931 – 27 mart 1976, Almatı) — qazax şairi, yazıçısı və tərcüməçisi.

Müqağali Maqatayev 9 fevral 1931-ci günü Qarasaz kəndində (Almatı vilayəti, Qazaxıstan) anadan olmuş. O 1948-1949-ci illərdə Qazaxıstan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 1952-1969-ci illərdə rus dili müəllimi kimi bir liseydə, Qazax Radiosində natiq olaraq işləyib. 1970-ci ildə Qazaxıstan Yazıçılar Birliyi qatıldı. Müqağali Maqatayev 45 yaşında, 27 mart, 1976-də Almatı şəhərində həyatını itirdi.

Müqağali Maqatayev poetik əsərləri ilk 1948-ci ildə nəşr olunmuşdur. O şeiri «Appassionata» ilə məşhur oldu. Maqatayev poeziyası kolleksiyaları çox Qazaxıstan milli poeziyanın qızıl fonduna daxildirlər. 1999-cu ildə Mukaghali Makatayev ölümündən sonra Qazaxıstan Respublikasının Dövlət mükafatı ilə təltif edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  Макатаев Мукагали Arxivləşdirilib 2016-03-03 at the Wayback Machine // «Казахстан». Национальная энциклопедия — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — ISBN 9965-9389-9-7.
**Səbuhi Kamal oğlu Rəhimli** (d. 22 mart 1970, Mirbəşir rayonu) — Qoroskop qəzetinin baş redaktoru, tədqiqatçı-jurnalist, avestaşünas, astroloq, Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı.

Həyatı
------

Səbuhi Kamal oğlu Rəhimli 1970-ci il, martın 22-də Mirbəşir rayonunun (hazırkı Tərtər rayonu) Seydimli kəndində, müəllim ailəsində dünyaya gəlib. 1988–1990-cı illərdə Rusiyanın Xabarovsk diyarının Amur şəhərində hərbi xidməti keçib. Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetini bitirib (1990–1995). Tələbəlik illərində könüllü olaraq Qarabağ müharibəsində iştirak edib, 1992-ci ildə aparılan döyüşlərdə ağır yaralanıb.

1990-cı illərdən ölkənin aparıcı qəzetlərində jurnalist kimi fəaliyyət göstərib, şöbə müdiri, redaktor vəzifələrində çalışıb. Elə həmin dövrdə özünü astrologiya sahəsində də sınayıb. 1999-cu ildən "Qoroskop" qəzetinin baş redaktoru kimi fəaliyyət göstərir. Qəzet 2018-ci ildə fəaliyyətini dayandırıb.

Səbuhi Rəhimli 40 kitabın müəllifidir (2018). Onlardan 2-si elmi, 4-ü ədəbi, 3-ü Qarabağ və şəhidlik mövzusunda, qalanları isə astroloji mövzulardadır. Müəllifin ən məşhur kitabı *Avesta gerçəyi* adlanır. Elmi, dini, fəlsəfi və etnoqrafik tədqiqat əsəri olan kitab zərdüştilikdə mərasim və bayramlardan bəhs edir.

*Azad Söz* və *Veteran Jurnalistlər* birliyinin üzvü olan Səbuhi Rəhimli hazırda müxtəlif sayt və qəzetlərdə köşə yazıları, astroloji məqalələlərlə çıxış edir. Ailəlidir, bir övladı var.

Qalereya
--------

* Səbuhi Rəhimli Qarabağ müharibəsi illərində.
* 
* 
*
**Yüreğir boyu və ya Üreğir boyu** — Oğuz xan dastanında oğuzların 24 boyundan biri kimi qeyd edilir. Bu boyların Üçoq qolunun Oğuz xanın oğlu Dağ xanın soyundan gəldikləri qəbul edilmişdir. Simvolları qılıncdır.

XIII əsrdə Çingiz xanın rəhbərliyindəki Monqol işğallarından qaçaraq Adananın Misis hövzəsində məskunlaşmış və XIV əsrdə Ramazanoğulları bəyliyini qurmuşlar. Bu bəylik uzun müddət Məmlük dövlətindən asılı vəziyyətdə yaşamış və XVI əsrdə Osmanlı sultan I Səlimin Misir səfərində Osmanlılardan asılı düşmüşdü. 1609-cu ildə Pir Mənsur bəyin istəyi əsasında Osmanlı torpaqlarına daxil edilmişdir. Hal-hazırda Misis, Cebelnur bağı, Yumurtalık, Ceyhan, Yüreğir bölgələrində yaşayan türkmənlər bu boydan gəlməkdədir.

Həmçinin bax
------------

* Ramazanoğulları bəyliyi

İstinadlar
----------

1. ↑  Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati't - Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt I, sayfa 55

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Etnik qrup** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Effi Brist** — alman yazıçı Teodor Fönten tərəfindən 1895-ci ildə yazılmış roman. Romanın baş qəhrəmanı həyata addımlarını yenicə atan, savadlı və ziyalı qadın Effi Bristdir. Effi Brist burada realist obrazdır. Romanın əsas mövzusu Bismark dövründə Prussiyada ziyalıların həyatları, yaşayışları və ənənələridir. Romanın sonunda Effi Brist evli olmasına baxmayaraq başqası ilə eşq macərası yaşayır.

Hekayə
------

Romanın baş qəhrəmanı Effi Brist hələ 17 yaşında ikən özündən 20 yaş böyük olan Baron Qiirt von İnstetten tərəfindən atasından istənilir. Aralarındakı yaş fərqi vurğulanaraq tərəflərin bir-birini sevdiyi bildirilir. Atası və Effinin özü də bu təklifi qəbul edir və Effinin həyatı dəyişir. Baron von İnstetten onu İtaliyaya bal ayına aparır və sonra Kissinqə köçürlər. Yeni evində Effi sosial həyatına bağlana bilmir, çətinliklər yaşayır. Həyat yoldaşından da lazimi qayğını görmür. Daha sonra Effinin qızı Anna anadan olur.

Bir gün von İnstettanın silahdaşı von Krampas Kissinqə köçür. O Effi ilə dostluq münasibətləri qurur. Qısa müddət sonra Otto von Bismark baronu Berlində işləməyə dəvət edir və baron Berlinə köçür. Effi Berlində sosial həyata daxil olur.

Səkkiz il sonra von İnstetten Effi və von Kamprosun məktublarını tapır. Həyat yoldaşını sevən von İnstetten qaydaları ilə sevgisi arasında qalır. Axırda von Kamprosu duelə çağırır. Dueldə baron von Kamprosu ağır yaralayıb qalib gəlir və qızını alıb Effidən ayrılır. Artıq ailəsinin yanına qayıda bilməyəcəyi haqda məktub alan Effi Berlində bir binaya köçür. 3 il burada yaşadıqdan sonra Effi 29 yaşında ağır xəstəlikdən ölür.

Qeydlər
-------

* Hadisələrin hansı dövrdə baş verdiyi açıqlanmır. Amma romanda Otto von Bismarkın adının çəkilməsi hadisələrin 1890-cı illərin əvvəllərində baş verdiyini göstərir.
* Romanda türk xalçaları ziyalıların evində olan əşya kimi təqdim olunur.

Filmlər
-------

Roman əsasında 5 film çəkilib.

* **"Yoldan çıxan adam"** (1939) — Almaniya, 97 dəqiqə.
* **"Payızda güllər"** (1955) — AFR, 103 dəqiqə.
* **"Effi Brist"** (1968) — ADR, 120 dəqiqə.
* **"Fönten Effi Brist"** (1974) — AFR, 140 dəqiqə.
* **"Effi"** (2008) — Almaniya.
**Yaşar Səlimov** — fizika-riyaziyyat elmləri doktoru (1988), professor (1989).

Həyatı
------

Yaşar Səlimov 1938-ci il mayın 5-də Ağdaş rayonunda anadan olmuşdur. 1945 - 1955-ci illərdə Ağdaş rayon Nizami adına 2 saylı orta məktəbdə oxumuşdur. 
1960-cı ildə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun fizika-riyaziyyat fakültəsini bitirmişdir. 

Y.Səlimov 1970-ci ildə namizədlik, 1988-ci ildə isə M.V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin Hesablama riyaziyyatı və kibernetika fakültəsinin ixtisaslaşmış Elmi Şurasında "Diferensial tənliklər və riyazi fizika" ixtisası üzrə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 

Professor Y.Səlimov 13 iyul 2011-ci ildə vəfat etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Professor Y.Səlimov bir sıra məşhur jurnallarda məqalələrlə çıxış etmişdir. Onun qeyd olunmuş işləri Amerika Riyaziyyat Cəmiyyəti tərəfindən ingilis dilində çap edilmişdir. O, 1955-ci ildə Amerika Riyaziyyat Cəmiyyətinə üzv qəbul olunmuşdur. Y.Səlimov "Kto yest kto v mire" nəşrinə 1995-96-ci illərdə 12-ci, 1997-ci ildə isə 14-cü sıraya qəbul olunmuşdur. 
Y.Səlimovun "Laplas operatorunun özünə qoşma olmayan genişlənməsinin məxsusi və qoşma funksiyaları biortoqonal ayrılışının Riss ortaları haqqında" işində aldığı nəticələr rus, amerika və ingilis alimləri tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. 

Yaşar Səlimov 1963-cü ildə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun "Ali riyaziyyat" kafedrasının assistenti, 1970-ci ildə baş müəllim, 1973-cü ildən isə həmin kafedranın dosenti olmuşdur. 
1989-cu ildən ADNA-nın Ali riyaziyyat kafedrasının professoru, 1991-ci ildən həmin kafedrasının müdiri olmuşdur. 
1997-ci ildə professor Kembric Beynəlxalq Bioqrafiya Mərkəzinin direktor müavini seçilmiş, eyni zamanda Amerika Bioqrafiya İnstitutunun Tədqiqat Assosiasiyasının idarəetmə palatasına üzv qəbul olunmuşdur. 

Professor Y.Səlimov 50-dən çox nəzəri işin müəllifidir ki, onlardan 20-si xarici ölkələrin jurnallarında dərc olunmuşdur. Həmçinin o, ali məktəb tələbələri üçün yazılmış 14 dərsliyin müəllifidir. 
O, Azərbaycan Təhsil Nazirliyinin riyaziyyat, mexanika və informatika üzrə elmi və metodik bölməsinin nümayəndəsi olmuşdur. 
Y.Səlimov 100-dək çap olunmuş elmi əsərin müəllifidir. Bu işlər həm ölkəmizdə, həm də onun xaricində nüfuzlu mətbu orqanlarında dərc olunmuşdur.

Nyu-York Elmlər Akademiyasının üzvüdür. ABŞ-da çıxan "Kim-kimdir" (1990-1995) ensiklopediyasında ona məqalələr həsr olunub.

Mükafatları
-----------

* 1997-ci ildə Amerika Bioqrafiya İnstitutu tərəfindən "Sivilizasiyasının inkişafındakı xidmətlərinə görə" mükafatı ilə təltif edilmişdir.
* 
* 2000-ci ilin 14 dekabrında "Şöhrət ordeni" ilə təltif edilmişdir.

* 1998-ci il iyul ayında Amerika Bioqrafiya İnstitutu "XX əsrin görkəmli şəxslərinin fəxri 100 illik palatası" ilə mükafatlandırılmışdır.

* İngiltərənin Kembric Beynəlxalq Bioqrafiya Mərkəzi riyaziyyat sahəsindəki xidmətlərinə görə "XX əsrin mükafatı" diplom vəsiqəsi və medalı ilə mükafatlandırılmışdır.

Eyni zamanda Y.Səlimovun adı "Təltif olunanların Xartiya siyahısı"na köçürülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Faiq Şükürbəyli. "Ağdaş tarixin yaddaşında-I kitab", Bakı ,2013, səh.158
Haqqında
--------

Xalq mahnısı daha çox Azərbaycan SSR xalq artisti Hacıbaba Hüseynovun özünəməxsus tərzdə ifasıyla məşhurlaşmışdır. Sonralar mahnını Alim Qasımov, Səxavət Məmmədov, Təyyar Bayramov kimi məşhur xanəndələr ifa etmişdir.

Sözləri
-------

Dilbər telin daramı, *(bəzən: Qara telin daramı)*
Yoxdur könlüm aramı! *(bəzən: Yoxdur könül aramı!)*
Sən ki, təbib deyildin,
Neyçün açdın yaramı? Durnam!
Sən haralısan sormam, *(bəzən: sorma!)*
Mən buralarda durmam!
Gedəlisən aslan yarım, *(bəzən: əsmər yarım)*
Gəl sinəm üstə, Durnam!
Yaralı Durnam!
Qarpız kəsdim yeyən yox,
Vallah dərdim bilən yox! *(bəzən: dərdimi)*
Yarım mənlə barışıb, *(bəzən: Mən yarımla barışdım)*
Gözün aydın deyən yox! Durnam!
Sən haralısan sormam, *(bəzən: sorma!)*
Mən buralarda durmam!
Gedəlisən aslan yarım, *(bəzən: əsmər yarım)*
Gəl sinəm üstə, Durnam!
Yaralı Durnam!
Qarpız kəsdim bar kimi, *(bəzən: bal kimi və ya qan kimi)*
Dilimlədim nar kimi.
Gördüm yarın əllərini, *(bəzən: əllərin)*
Gecə yağmış qar kimi, Durnam!
Sən haralısan sormam, *(bəzən: sorma!)*
Mən buralarda durmam!
Gedəlisən aslan yarım, *(bəzən: əsmər yarım)*
Gəl sinəm üstə, Durnam!
Yaralı Durnam!

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* YouTube / Hacıbaba Hüseynov - Durnam
* YouTube / Alim Qasımov - Durnam
* YouTube / Səxavət Məmmədov - Durnam
* YouTube / Təyyar Bayramov - Durnam
Lələklərini təmizləyən quş
təmizliklə məşğul olan həşərat
**Təmizlik** — insanın sağlamlığı və təbiətin mühafizəsi üçün lazım olan vacib amil. Böyük alimlər təmizliyi aşağıdakı mövzularla tədqiq etmişdir:

1. A. Y. E(bədən-paltar-qida) təmizlik
2. Ev (mətbəx-hamam-ayaqyolu) təmizliyi
3. Ətraf mühit (tullantıların uyğun şəkildə uzaqlaşdırılması) təmizliyi
4. Kifayət qədər təmiz suyun təmin edilməsi.

Fərdi təmizlik
--------------

Fərdi təmizlik deyiləndə bədən təmizliyi nəzərdə tutulur. Buradan da cilt, əl, ağız, burun, göz təmizliyi, saç, dırnaq, qoltuqaltı, üz, diş və ayaq baxımı nəzərdə tutulur. Dünya Səhiyyə Təşkilatının bədən təmizliyi, əl təmizliyi, ağız və diş baxımının əhəmiyyəti və mühafizəsi yollarına aid materiallar mövcuddur. Ancaq Dünya Səhiyyə Təşkilatının dırnaqların yoluxucu xəstəliklərdəki təsirinə, tüklərin təmizliyinə və yoluxucu xəstəliklərdəki roluna aid ciddi nəşrləri yoxdur.

Fərdi təmizliyə baxmayaraq insan ətrafdan xəstəlik tapa bilər. İnsan nə qədər təmiz olursa olsun, ətraf mühiti təmiz olmasa, heç bir şeyə toxunmasa belə hava, külək, böcəklər və digər daşıyıcılar üzündən xəstələnə bilər.

Ətraf mühitin təmizliyi
-----------------------

Ətraf mühitin təmizliyini bu başlıqlar altında toplaya bilərik:

1. Paltarın təmizliyi
2. Qidanın təmizliyi (yaxın ətraf mühit)
3. Ev təmizliyi
4. Küçə, həyət, məhəllə, şəhərin təmizliyi (uzaq ətraf mühit)
5. Kifayət qədər su təmini

  

Dünya Səhiyyə Təşkilatı təmiz və yetərli suya çatma haqqını əsas insan haqqı qəbul etmişdir: "Bütün insanların sosial və iqtisadi vəziyyəti nə olursa olsun, təməl ehtiyaclarını qarşılayacaq təmiz və yetərli miqdarda içməli su əldə etməyə haqqı vardır." (Birləşmiş Millətlər Konfransı, 1977)

Mənbə
-----

* Sürətli ev təmizliyi[*ölü keçid*]
* ƏTRAF MÜHİTİN TƏMİZLİYİ Arxivləşdirilib 2008-08-03 at the Wayback Machine
**Tələt Mehdiyev** (*Tələt Rzaqulu oğlu Mehdiyev*) — Azərbaycanlı alim, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, əməkdar mədəniyyət işçisi, AMEA Fizika İnstitutunun İnformasiyanın qəbulu, saxlanması və işlənməsi şöbəsinin rəhbəri.

Həyatı
------

Tələt Mehdiyev iyunun 4-ü 1944-cü ildə Bakı şəhərinin tarixi rayonu olan İçərişəhərdə, ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Bakı xanı Səlim xanın, Səlimxanovlar nəslinin davamçısıdır. 1962-ci ildə Bakı şəhəri Voroşilov rayonunun 6 saylı orta məktəbini bitirərək həmin il S.M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin fizika fakültəsinə daxil olmuş və 1970-ci ildə həmin fakültəni fizik ixtisası üzrə bitirmişdir. 1964-cü ildən, AMEA Fizika İnstitutunda işləyir. Tələt Mehdiyev 1977-ci ildə namizədlik, 1992-ci ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək, əvvəl fizika-riyaziyyat elmləri namizədi, sonra isə, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülmüşdür. 1975-ci ildə, AMEA Fizika İnstitutunda İnformasiyanın qəbulu, saxlanması və işlənməsi şöbəsini yaradaraq onun rəhbəri olmuşdur. O, 2015-ci ildə Əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adına layiq görülmüşdür.

* **Elmi əsərlərinin sayı**- 121
* **Dil bilikləri** - Azərbaycan, Rus, Alman və İngilis - sərbəst
**Cabbarov Yunis Hüseyn oğlu** (1916, Şərur rayonu – 1953, Moskva) — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (10.03.1948)

Həyatı
------

Yunis Cabbarov 1916-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının (keçmiş Naxçıvan MSSR) Şərur rayonunun Dərvişlər kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini Dərvişlər kənd orta məktəbində bitirdikdən sonra Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutuna qəbul olmuş və 1940-cı ildə İnstitutu fərqlənmə ilə başa vurmuşdur. 1943–1952-ci illərdə Ağsu ZDS İcrayyə Komitəsində şöbə müdiri və daha sonra Naxçıvan MSSR Kənd Təsərrüfatı Naziri vəzifəsində işləmişdir. Nazir vəzifəsində işlədiyi illərdə taxılçılıq sahəsində yüksək əmək göstəricilərinə nail olmuş və taxılçılığın inkişafına öz töhfələrini vermişdir. 1953-cü ildə Moskva şəhərində vəfat etmiş və Naxçıvan Muxtar Respublikasına gətirilərək Naxçıvan şəhərində dəfn edilmişdir.

Mükafatları
-----------

Taxılçılıq sahəsində yüksək əmək göstəricilərinə nail olduğu üçün 10 mart 1948-ci ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. Eləcə də Böyük Vətən Müharibəsində iştrakı ilə bağlı müxtəlif orden və medallarla təltif edilmişdir.

Xatirəsi
--------

Naxçıvan Muxtar Respublikası Babək rayonunda Yunis Cabbarovun adına sovxoz fəaliyyət göstərmişdir. Bununla yanaşı adının əbədiləşdirilməsi məqsədi ilə Naxçıvan şəhərində Yunis Cabbarov adına küçə verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası. 10-cu cild
2. ↑  Natiq Qurbanov. Azərbaycan kənd təsərrüfatının iqtisadi inkişaf tarixi

| ⛭SSRİ Sosialist Əməyi Qəhrəmanı |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • V  • Y  • Z **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** |  |
**Yunus Yulbarisoviç Bikbov** (başq. Юныс Юлбарыҫ улы Бикбов, 1883—1942) — Başqırd milli hərəkatının liderlərindən biri, partiya və dövlət xadimi, Başqırd hökumətinin sədri. Başqırd millətçisi kimi dəfələrlə repressiya məruz qalmışdır.

Bioqrafiyası
------------

1883-cü ildə Orenburq quberniyasının Orsky rayonunun 2-ci volostunun Abulyais kəndində (indiki Başqırdıstanın Ziançurinski rayonu) anadan olmuşdur.

Yunus ibtidai təhsilini kəndindəki mədrəsədə almış, daha sonra rus məktəbində oxumuşdur. Məktəbdən sonra Orenburq gimnaziyasına daxil olmuşdur. Burada yerli Sosial Demokrat dairəsinin, daha sonra Sosialist İnqilab Partiyasının üzvü olmuşdur.

1909-cu ildə Kazan Universitetinin Hüquq fakültəsinin tələbəsi oldu. Partiya fəaliyyəti səbəbindən 1909-cu ildən nəzarət altında idi. 1917-ci ildən 2-ci Usergan volostunda işə başladı və həmin ilin yayında Başqırdıstan muxtariyyəti uğrunda Başqırd milli hərəkatına qoşuldu. 1917-ci ilin dekabrında III Başqırd Qurultayında Parlamentinə - Kese-Kurultay və Başqırd hökumətinin üzvü seçilmişdir. 1917-ci ilin sonunda Orenburq seçki dairəsindəki Başqırdıstan federalistlərindən Qurultay Məclisinə nümayəndə seçildi (siyahı 9).. 1918 Başqırdıstan hökumətinin sədri olur. 1919-cu ildə Başrevkom yarandıqdan sonra Birinci Başqırd Hərbi Qurultayının üzvü oldu.

Mərkəzi Sovet hakimiyyəti orqanları ilə saziş imzalandıqdan sonra Muxtar Başqırd Sovet Respublikasının Xalq Ədalət Komissarı seçildi. Muxtar Başqırd Sovet respublikasının hüquqlarının məhdudlaşdırılması və Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi və RSFSR Xalq Komissarları Sovetinin 1920-ci il may sazişdəki maddələrinin pozulmasına dair fərmanından sonra Başqırd hökumətinin üzvləri kollektiv şəkildə istefa etdilər.

18 may 1930-cu ildə OGPU-nun qərarı ilə 5 il həbs cəzasına məhkum edildi və Ağ dəniz-Baltik kanalının tikintisinə göndərildi. Geri qayıtdıqdan sonra əvvəlcə məktəbdə, sonra universitetdə müəllim işlədiyi Daşkənddə yaşamağa yollanır. 1938-ci ildə yenidən saxta ittihamlarla mühakimə olundu və 8 il həbs cəzası ilə Qazaxıstana göndərildi. 1942-ci ildə vəfat etdi.

Mənbə
-----

* *Бикбаев Р. А. Исхаков С. М.* Бикбов, Юнус Юлбарисович // Башкирская энциклопедия / гл. ред. М. А. Ильгамов. — Уфа : ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.
* Юнус Юлбарсович Бикбов

İstinadlar
----------

1. ↑  "Энциклопедия Челябинска". 2021-04-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-15.
2. ↑  "*Протасов Л. Г.*. Люди Учредительного собрания: портрет в интерьере эпохи. М. РОСПЭН, 2008". 2022-04-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-15.
**Hatsune Miku** (初音ミク?) – *Cyrpton Future Media* tərəfindən istehsal olunmuş vokaloid proqramı və onun rəsmi moe, 16 yaşlı qız personajı.

İstehsal
--------

Hatsune Miku 31 avqust 2007-ci ildə *Crypton Future Media* şirkəti tərəfindən istehsal olunub. Onun səsinin sintezi üçün qadın müğənninin rəqəmsallaşdırılmış səsi ilə yanaşı *Yamaha Corporation* şirkətinə məxsus olan Vocaloid proqramından istifadə olunur. Vizual obrazı isə yaponiyalı illüstrator Kei Qaro tərəfindən hazırlanıb. Hatsune Mikunun səsinin əsası üçün yapon seyyusu Saki Fucitanın səsi seçilib.

Mikunun oxuduğu mahnılar, əsasən J-pop və Dans-pop Lakin bəzən J-Rock və digər üslublara da rast gəlmək olar. Saçının rəngi adətən firuzəyi və ya akvamarin rəngində olur və çox vaxt əlində uzun yaşıl soğan tutur. Rəsmi məlumatlara görə, Hatsune Mikunun 16 yaşı var və onun boyu 158 sm, çəkisi isə 42 kq-dır.

2 iyul 2009-cu il tarixində Hatsune Mikunun ilk videooyunu *"Hatsune Miku: Project DIVA"* Playstation Portable platforması üçün buraxılmışdır. Oyun qeyri-adi "Rhytm-game" üslubunda hazırlanıb. Oyun zamanı Miku mahnıları oxuyarkən oyunçu konsolun düymələrini elə basmalıdır ki, Miku musiqinin hər bir sözünü sona qədər oxuya bilsin. Əgər hər hansı bir düymə gec basılarsa mahnı sözləri səslənmir və o uğursuz alınır. Oyun çox böyük populyarlıq qazandığı üçün onun növbəti hissələri də buraxılmışdır. Son oyun isə, Playstation Vita və Playstation 3 oyun konsolları üçün buraxılıb və adı "Hatsune Miku Project Diva X" adlanır. Oyun müasir qrafika və çoxsaylı mahnı kolleksiyası ilə fərqlənir.

Populyarlıq
-----------

Kospley aləmində də Hatsune Mikunun obrazları çox populyardır.

Hatsune Miku yarandığı gündən etibarən həm Yaponiyada, həm də bütün dünyada getdikcə populyar olmağa başlamışdır. Bu səbəbdən onu 3D holoqrafiya texnologiyası vasitəsi ilə Miku bir çox ölkələrdə canlı konsertlərlə çıxış edir. Konsertlərin demək olar ki, hamısından video fraqmentləri Youtube kanalında izləmək olar.

Hatsune Miku ABŞ-nin "Devid Letterman ilə axşam şousu" televiziya verilişində də çıxış edib.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  "Hatsune Miku – virtual müğənni". Yapon.az (az.). 4 mart 2015. 2021-01-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 iyul 2018.

Xarici keçidlər
---------------

* Crypton Future Media rəsmi veb-saytı  (yap.)

| ⛭*Hatsune Miku: Project DIVA* |
| --- |
| Əsas seriya | 
* *Hatsune Miku: Project DIVA*
* *Arcade*
* *2nd*
* *Extend*
* *F*
* *F 2nd*
* *X*

 |
| Spin-offlar | 
* *Hatsune Miku and Future Stars: Project Mirai*
* *Miku Flick*
* *Miku Flick/02*
* *Project Mirai 2*

 |
| Personajlar | 
* Hatsune Miku
* Kaqamine Rin/Len
* Mequrine Luka
* Meyko
* Kayto
* Qumi

 |
| Əlaqəli | 
* Sega
* Sega AM2

 |
**Sərab çoban iti** (*fars.* سگ سرابی‎) - Güney Azərbaycanın şimal-qərb hissəsində mövcud olan yerli it cinsi. Əsasən qoyunçuluq sahəsində istifadə edilir. Sürüləri yırtıcı heyvanlardan (Canavar və Ayı) qoruyur. Rəsmən müstəqil cins kimi tanınır.

Adlanması
---------

Bu cins öz adını İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanlığından götürmüşdür. Cins ingilis dilli mənbələrdə *İran çoban iti* və ya *Fars çoban iti* adlandırılsa da, sırf Azərbaycan türkləri ilə əlaqədardır (şəhristanın əhalisinin 100 % Azərbaycan türkləridir).

Xüsusiyyətləri
--------------

Sərab çoban itləri yığcam və əzələli bədən quruluşuna malik olurlar. İri pəncəyə sahibdirlər. Erkəklərin hündürlüyü 75-90 sm, dişilər isə 70-85 sm olur. Çəki baxımından erkəklər 60-90 kq arası, dişilər isə 55-80 kq arası olurlar.
İstər yayın isti, istərsə qışın sərt havasına davamlıdır. Orta yaşam ili 12-17 arasında dəyişir. Müxtəlif rəng çalarlarına malik olurlar. Qara gözlərə malikdirlər. Qara rəngliləri üstünlük təşkil edir. Xəz baxımından isə *Uzun tüklü* və *Qısa tüklü* olmaqla iki tipə bölünür. Ağ və iri dişləri vardır. 
Qoyunları nəinki canavarlardan, hətta ayılardan qoruya bilir. Demək olar ki, onların qənimi sayılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  راهنمای تربیت سگ. دکتر علیرضا قمریان.انتشارات قمریان. ص۱۲۳ ISBN 964-92868-3-7
2. ↑  "Persian Sarabi Dog Information and Pictures, Persian Sarabi Dogs". dogbreedinfo.com. 2022-01-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-30.
3. ↑  "The Dog breeds related to the KANGAL dog breed- Part 7 – Sarabi dog breed". Dogs Arena. 2015-05-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-30.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Abutalıbov.

**Şirzad Abutalıbov** (d.8.7.1959, Naxçıvan şəhəri) — aktyor, rejissor. Azərbaycan Respublikasinin xalq artisti, Məhəmməd Tağı Sidqi adına Naxçıvan Dövlət Kukla Teatrının bədii rəhbəri-direktoru.

Həyatı
------

Şirzad Abutalıbov 1959-cu ildə Naxçıvan şəhərində anadan olub.1985-1990-cı illərdə M.A.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunda təhsil alıb.

1976-ci ildən Naxçivan Dövlət Musiqili Dram Teatrında isləyir. eyni zamanda Məhəmməd Tağı Sidqi adına Naxçıvan Dövlət Kukla Teatrının bədii rəhbəri və direktorudu.

Yaradıcılığı
------------

Teatrda işlədiyi müddətdə H.Cavid "Şeyx Sənan"da Şeyx Nəim, "Topal Teymur"da Təlxək, "Şeyda"da Yusif, Ü.Hacıbəyov "O olmasın,bu olsun"da Hambal, "Arşın mal alan"da Vəli, C.Cabbarlı "Aydın"da Ləzgi Qurban, N.Nərimanov "Nadir şah"da Rza xan, N.B.Vəzirov "Hacı Qənbər"də Mahmud, N.Hikmət "Qəribə adam"da Hüseyn əfəndi, Anar "Sizi deyib gəlmişəm"də Mozalan, N.Həsənzadə "Atabəylər"də Əbuşər, İ.Əfəndiyev "Hökmdar və qızın"da Kəlbəli xan C.Məmmədquluzadə "Dəli yığıncağı"nda Cinni Mustafa, Mir Cəlal "Dirilən adam "da Bekar Ağabala, A.Məmmədov "Həmyerlilər"də Gümüşov, Y.Əzimzadə "Anacan"da Qulu, Mirzəğa Atəş "Cırtdan"da Arıq, Əliağa Kürçaylı "Boşanaq evlənərik"də İkram, Sota Rokova "Yaşıl papaq"da Vaso Axaladze, İsmayıl Şıxlı "Kosaoğlunun səhvin"de İmran, C.Məmmədquluzadə "Anamın kitabın"da Hüseyn Şahid, M.F.Axundov "Hacı Qara"da Kərəməli, M.S Ordubadi "Beş manatlıq gəlin"də Nadir, S.Qurbanov "Özümüz bilərik"də İbişov,Ü.Hacıbəyov "Ər və arvad" Qulu,G.Xuqayev "Arvadın əri özüməm" Kazbek,N.Xəzri "Atıllaın atlıları" Kral,A.Babayev "Koroğlunun Çənlibelə qayıdışı" Nankoryan v sairə rollarda oynayıb.

Fəxri adları, mükafatlar, nailiyyətlər
--------------------------------------

1999-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti fəxri adına layiq görülüb.
Azərbaycan Respublikasinin xalq artisti (2008)
10 may 2022-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  *President.Az.* "İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 10.05.2022. 2022-05-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-12.

Xarici keçidlər
---------------

* Şirzad Abutalıbov