recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Ələsgərov.

**Zaur Ələsgərov** (tam adı: *Zaur Rasim oğlu Ələsgərov*; 1969, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ – 20 yanvar 1990, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Qanlı Yanvar şəhidi.

Həyatı
------

1969-cu il 19 iyunda Bakıda anadan olmuşdur. Əvvəlcə 246 nömrəli məktəbi, daha sonra isə 2 nömrəli texniki-peşə məktəbini maşinist köməkçisi ixtisası üzrə bitirmişdir. Əsgəri xidmətini Qazaxıstanın Semipalatinsk (indiki Semey) şəhərində keçirmişdir.

Qanlı Yanvar faciəsi
--------------------

O gecə dostları ilə birlikdə XI Qızıl Ordu meydanına getmiş və bir daha qayıtmamışdır. Qohumları onu yanvarın 20-də onu heç yerdən tapa bilməmişdir. Yanvarın 21-də meyidini təcili yardım maşını Semaşkodakı mərkəzi meyidxanaya gətirmişdir. Haradan gətirildiyi məlum deyil. Meyidin üzərində başından, ürək nahiyəsindən və ayağından aldığı üç güllə yarası olmuşdur.

Şəhidlər xiyabanında dəfn olunmuşdur.

Ünvan
-----

Bakı şəhəri, 6-cı mikrorayon, S. Lazo küçəsi, ev 203, mənzil 23

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

1. ↑  ""20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2000-ci il tarixli 259 saylı **Fərmanı**". 2022-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-17.
2. ↑  "Şəhidlər" (PDF). 2022-10-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-10-05.
3. ↑  "Qara Yanvar şəhidləri" (PDF). 2015-07-17 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-07-17.
**Əhmədov Zaur Musa oğlu**  — texnika elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

Əhmədov Zaur Musa oğlu 1937-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1959-cu ildə "Neft yataqlarının işlənilməsi və istismarı" ixtisası üzrə AzSİ-nun neft-mədən fakültəsini fərqlənmə ilə bitirərək, 1962-ci ilə qədər "Azneft" İB neft mədənlərində işləmişdir. 1962-ci ildən müxtəlif vəzifələrdə işləmişdir. ADNA-da tədris işləri üzrə prorektor işləmişdir, hazırda isə kafedra müdürüdür. 1965-ci ildə "Qaz-kondensat sistemlərinin süzülməsinin hidrodinamik tədqiqi" mövzusunda namizədlik, 1971-ci ildə isə "Neft və qaz-kondensat yataqlarının işlənilməsində tətbiq olunan maye-qaz sistemlərinin süzülməsinin tədqiqi" mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Əhmədov Z.M. neft və qaz yataqlarının işlənilməsi sahəsində tanınmış alimdir. 
Elmi tədqiqatların sahəsi: neft-qaz və qaz-kondensat yataqlarının işlənilməsi məsələləri; qaz-kondensat yataqlarının işlənilməsinin nəzəri əsaslarının yaradılması; neft-qaz yataqlarının səmərəli işlənilməsi sisteminin yaradılması üzrə fundamental işlər; gilli məsaməli mühitlərdə qazların və aşağı özlülüklü neftlərin süzülməsi zamanı təzyiqin ilkin qradiyentinin yaradılması səmərəsinin aşkar edilməsi; qeyri-nyuton neftlərin süzülməsinin tədqiqi və oxşar yataqların işlənilməsinin yeni keyfiyyətlərinin təyin edilməsi. 
Əhmədov Z.M. 150-dən artıq elmi məqalənin, metodik rəhbərlik, tədris vəsaitinin müəllifidir. İxtira və patentlərə görə müəlliflik şəhadətnaməsi alıb. Elmi kadrların hazırlığı ilə məşğul olur. 
Əhmədov Z.M. Azərbaycanın Dövlət mükafatı laureatı, "Əməkdar elm və texnika xadimi", "SSRİ fəxri neftçisi" kimi adlara layiq görülüb. O, "Ekoenergetika" Beynəlxalq Akademiyasının həqiqi üzvüdür.

İstinadlar
----------
**Ulduz müharibələrinin qalaktikası** — Corc Lukas tərəfindən yaradılmış "*Ulduz müharibələri*" franşizasının hadisələrinin baş verdiyi qalaktika. Burada 400 milyarddan çox ulduz, 3,2 milyarddan çox yaşayışa uyğun ulduz sistemi var. Qalaktikanın tarixi uzun minilliklərə gedib çıxır. Yavin döyüşündən təxminən iyirmi beş min il əvvəl bir və ya daha çox növ hiperkosmos səyahətini ixtira etmişdir. Ulduz sistemləri arasındakı uzun məsafələri qət etmək üçün kosmos gəmiləri hipermühərrikdən istifadə etmişdir. Bu hərəkət sistemi səyahət vaxtını və məsafəni əhəmiyyətli dərəcədə azaltmaq üçün kosmik gəminin fəza-zamandakı qırışlardan keçən, alternativ ölçü olan hiperkosmosda səyahət etməyə imkan yaratmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bray, Adam; Horton, Cole; Barr, Tricia.* Star Wars: The Visual Encyclopedia. Star Wars Visual Dictionaries (ingilis). DK Publishing. 2017. ISBN 9781465459626.
2. ↑  *Luceno, James; Smit, David; Biel, Scott; Zucker, Christopher M.* Tarkin (ingilis). Del Rey. 2014. ISBN 9780345511522.
3. ↑  *Howell, Elizabeth.* "Why Don't We Have a 'Star Wars' Hyperdrive Yet?". Space.com (ingilis). 15 dekabr 2017. 27 yanvar 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 fevral 2022.
4. ↑  *Johnson, Patrick.* "A physicist explains the science of hyperspace—and why Star Wars isn't entirely fiction". Quartz (ingilis). 2 dekabr 2017. 31 yanvar 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 fevral 2022.

Xarici keçidlər
---------------

* The galaxy — Vukipediya saytında.
Leypsiq yaxnlığında Xalqlar döyüşü
**Altıncı Koalisiya müharibəsi** — koalisiya dövlətləri Avstriya, Prusiya, Birləşmiş Krallıq, Portuqaliya, İsveç və bir neçə Almaniya dövləti Fransaya qarşı savaşırdı. Savaşın nəticəsində Fransa məğlub oldu və Napoleon Bonapart Elba adasına sürgün edildi.

Napoleonun Rusiyaya uğursuz nəticələnən səfərindən sonra kontinental qüvvələr olan Birləşmiş Krallıq, Portuqaliya və İspan qiyamçıları Rusiyanın yanında yer aldılar və Fransaya qarşı savaşdılar. Ordularını yenidən nizamlayan koalisiya qüvvələri 1813-cü ildə Napaleonu Almaniyadan çıxartdılar, 1814-cü ildə Fransanı işğal etdilər, Napaleonu taxtdan çəkilməyə məcbur etdilər və Burbon restavrasiyasını həyata keçirdilər.

VI Koalisiya müharibsində Lützen, Bautzen, Drezden və Leypsiq yaxnlığındakı Xalqlar döyüşləri savaşları daxildir. Leypsiq savaşı Avropada Birinci Dünya Müharibəsindən öncə baş vermiş ən böyük müharibədir.

Napoleonun Almaniya və Rusiyada həyata keçirdiyi uğursuz səfərlər onun devrilişinin toxumlarını səpdi. Müttəfiqlər Parisi işğal edərək onu taxtdan saldılar. Napoleon Parisə yürüş etmək qərarına gəldi. Onun əsgər və zabitləri döyüş üçün istəkli, arzulu idilər. Napaleonun marşal və baş zabitləri ona qarşı qiyam qaldırdılar. Aprelin 4 də Napoleon Neyin başçılıq etdiyi marşal və zabitlərlə qarşı-qarşıya gəldi. Onlar Napoleona yürüşə qatılmayacaqlarını bildirdilər. Napoleon ordunun onunla birlikdə olacağını bildirdi. Rey isə cavabında : "Ordu öz komandanını izləyəcək" dedi.

Napoleon 1814-cü il 11 apreldə taxtdan salındı və müharibə rəsmi olaraq başa çatdı baxmayaraq kı, maya qədər bir neçə döyüş olmuşdu. 11 Aprel 1814-cü ildə Fontainblau anlaşması imzalandı. Ardınca Napoleon və Britaniyanında daxil olduğu böyük güclər arasında 30 may 1814-cü ildə Paris sülhü imzalandı və Napoleon Elba adasına sürgün edildi. Müttəfiqlər tərəfindən Burbon monarxiyası XVIII Luizin hakimiyyətə gətirilməsi ilə restovrasiya edildi. Müttəfiqlər Avropanın xəritəsinin yenidən çəkiləcəyi Vyana konqresindən öncə İngiltərədə sülhü təntənəli şəkildə bayram edirdilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-08-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-12-12.

Xarici keçidlər
---------------

The Napoleonic Wars: The War of the Sixth Coalition Arxivləşdirilib 2014-08-28 at the Wayback Machine
**Nyuport** (*ing.* Newport) — ABŞ-nın Oreqon ştatı, Linkoln dairəsi şəhər. Şəhər Amerika Bİrləşmiş Ştatlarının Sakit okean sahillərində yerləşir. Bu səbəbdən burada Oregon Coast Aquarium, Hetfild Dəniz elmi mərkəzi (*ing.* Hatfield Marine Science Center), Yakina mayakı (*ing.* Yaquina Head Light) yerləşir.

İqlim
-----

Nyuport şəhəri yumşaq iqlimə sahibdir. Dəniz axınları və yumşaq havahərzaman qış ayları yağıntı verir.

1962-ci ilin oktyabrında şəhərdə güçü 222 km/s olan küləklər müşahidə edilmişdir. Bu hadisə Kolumb Günü fırtınası zamanı (*ing.* Columbus Day Windstorm) baş vermişdir.

1964-cü ilin dekabrında isə şəhər suyun altında qalmışdır. Bu isə 530 mm yağıntıdan sonra baş vermişdir.

1950-ci ilin yanvarında şəhərə 15 sm qalınlığında qar yağmışdır. Adi illərdə isə bu 4 sm keçmir.

Coğrafiyası
-----------

Şəhər 27,43 km² ərazidə yerləşir. Bunun 23,44 km² quru, 3,99 km² ərazi isə suyu əhatə edir.

Demoqrafiya
-----------

2010-cu il siyahıya alınmasına görə şəhəırdə 9989, 2013-cü il məlkumatına görə isə 10117 nəfə yaşayır.

2010-cu qeydiyyatına əsasən şəhər 4354 ev təsərrüfatına sahibdir. Burada 2479 ailə yaşayır. Hər km² 1104 nəfər düşür. İrqi təkib: 84,1 % Ağ amerikalılar, 1,6 % asiyalılar, 0,6 % afroamerikalılar, 2,1 % köklü amerilalılar, 0,2 % havaylılar və digər okean xalqları, 7,5 % digərləri, 3,9 % qarışıq irqlər.

Əhalinin orta yaşı 43-dür. 20 % əhali 18 yaşdan aşağı, 8 % 18 - 24 yaş, 24 % 25 - 44 yaş, 29 % 45 - 64 yaş və 19 % 65 yaş və yuxarı olmuşdur. Gender tərkibi 49,1 % kişi və 50,9 % qadın.

Qardaşlaşmış şəhərlər
---------------------

Nyuport qardaşlaşmış şəhərlərə sahibdir.

* Yaponiya Monbetsu, Yaponiya

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  *United States. Bureau of the Census* 2016 U.S. Gazetteer Files (ing.). Washington, D.C.: U.S. Census Bureau, 2016.
3. ↑  *United States. Bureau of the Census* 2010 U.S. Gazetteer Files (ing.). Washington, D.C.: U.S. Census Bureau, 2010.
4. ↑  2020 United States Census. / red. ABŞ əhalinin siyahıya alınması bürosu
5. ↑  "Mombetsu, Newport's Sister City" (ingilis). 2015-09-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-23.
**Yevgeni Korovin** (*tam adı:* *rus.* Евге́ний Алекса́ндрович Коро́вин; 12 (24) oktyabr 1892, Moskva – 23 noyabr 1964, Moskva) — beynəlxalq hüquq üzrə ixtisaslaşmış Sovet hüquqşünası. Moskva Dövlət Universitetində, BMT-də və Haaqada yerləşən Daimi Arbitraj Məhkəməsində bir sıra vəzifələrdə çalışıb.

Həyatı
------

Korovin 1915-ci ildə Moskva Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsindən məzun olub. Əmək fəaliyyətinin ilk illərində Moskvanın, Diplomatik Akademiya da daxil olmaqla, bir çox ali təhsil müəssisələrində mühazirə deyib. 

1923-cü ildə Moskva Dövlət Universitetində hüquq üzrə professor adını alıb. Həmin dövrdə Korovin o zamankı SSRİ Hüquq İnstitutunda (indiki Rusiya Elmlər Akademiyasının Dövlət və Hüquq İnstitutu) assistent kimi fəaliyyət göstərirdi. 

Korovin 1935-ci ildə Amerika Politologiya Akademiyasının üzvü olur. 1938-ci ildə hüquq üzrə doktorluq tezisini müdafiə edir. Sovet Ordusunun hərbi hüquq akademiyasında işləyir və 1945-1946-cı illərdə çox qısa müddətə BMT-nin Hazırlıq Komissiyasında çalışır. 1946-cı ildə SSRİ Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, 1957-ci ildə isə Haaqa Daimi Arbitraj Məhkəməsinin üzvü seçilir.

İstinadlar
----------



|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| GND: 10201454X · ISNI: 0000 0001 0896 7038 · LCCN: n85257155 · NKC: jx20050808005 · NTA: 191530158 · NUKAT: n2010045521 · SUDOC: 106987852 · VIAF: 47143386 · WorldCat VIAF: 47143386 |

 |
**VII Dövran xan** ( *fars.* خان دوران‎  ; ö. 1739), XVIII əsr Moğol dövlət xadimi və generalı idi. Karnal döyüşündə ölənə qədər Moğol İmperatoru Məhəmməd Şaha xidmət etdi.

Həyatı və ölümü
---------------

Nadir şah Əfşarın Böyük Moğol İmperiyasına hücumu zamanı Məhəmməd Şah bütün torpaqlarına qoşun göndərdi və qarşı tərəflə üzləşmək üçün böyük bir qüvvə topladı. İmperatorun çağırışına cavab verən Moğol zadəganlarından biri, Məhəmməd Şahın xahişi ilə Moğol ordusunun faktiki olaraq baş komandanı təyin edilən Dövran xan idi. Səadət Xanın komandanlığı altında Moğol qüvvələrinin bir dəstəsinin gəlişindən sonra, bu möhkəmləndirici sütunun arxa mühafizəçisi döyüşçülərin hücumuna məruz qaldı. Səadət Xan təqibə başladı və döyüşə cəlb edildi.

Moğol düşərgəsinə xəbərlər gəldikdən sonra, Məhəmməd Şah Səadət Xanın qoşunlarına kömək etməyi şiddətlə üstün tuturdu, lakin Dövran xan, Səadət xana verilən hər hansı bir yardımın Səadət Xanın məğlubiyyətində daha çox Moğol qoşunlarını əhatə edəcəyini bildirərək ehtiyatlı olmağı tövsiyə etdi. Məhəmməd Şah cəsarətini sorğuladıqdan sonra Dövran xan zirehini geyinib Səadət Xanla əlaqə qurmağa başladı. Ancaq Nadir Şah geri çəkilmə üçün bir çox qoşun göndərdi və Dövran xan ilə Səadət xanı bir-birindən ayırdı. Beləliklə, hər birisini ətraflı şəkildə məğlub etdi. Dövran Xanın əsgərləri məhv edildi və özü də ağır yaralanaraq mühafizəçilər tərəfindən yenidən Moğol düşərgəsinə aparıldıqdan sonra öldü.

Həmçinin bax
------------

* Nadir Şah
* Böyük Muğol İmperiyası
* Məhəmməd Şah (Moğol)
* Karnal döyüşü

Biblioqrafiya
-------------

* Kast, Edvard, "*On səkkizinci əsrin müharibələrinin salnamələri"*, Gilbert & Rivinqton Printerləri: London, 1862.
* Dupuy, R. Ernest və Trevor N. Dupuy, *"Harper Hərbi Ensiklopediyası"*, 4-cü nəşr, HarperCollins, 1993.
* Aksvorti, Maykl, "Fars Qılıncı; Nadir Şah, Qəbilə Döyüşçüsündən Zalım Fatehə qədər", IB Tauris, 2009.

Xarici keçidlər
---------------

* Nadir şahın Hindistana hücumu.

* Karnal döyüşü 1739 - Haryana Tarixi
**Yever** (*alm.* Jever‎) — Almaniyada Aşağı Saksoniya torpaqlarında yerləşən şəhər, rayon mərkəzi. Yever şəhəri Friziya rayonunun tərkibinə daxildir. Əhalusu 13 932 nəhərdir (31 dekabr 2010-cu il tarixinə). Sahəsi 42,13 kv. km.-dir. Rəsmi kodu - 03 4 55 007

Tarixi
------

XVI əsrə kimi Yever şəhəri frizlərin tayfa mülkü olmuşdur. Yerli əhali feodalizmin nə olduğunu bilmirdi və orta əsrlərdə Baltik və Şimal dənizlərində fəaliyyət göstərən dəni quldurlarından ibarət "Vitali qardaşları"na həvəslə daxil olurdular. Sonuncu yerli hakimlərindən biri ölümündən bir qədər əvvəl, 1511-ci ildə Yever şəhərini bu şərtlə Şərqi friz hakimi Edzarda vəsiyyət etdi ki, o, öz oğlunu onun qızı ilə evləndirsin. Edzardın ölümündən sonra onun oğlu Mariya Yeverski ilə evlənməkdən imtina etdiyinə görə şəhər əhalisi onun nümayəndələrini şəhərdən qovdular. 1575-ci ildə Mariya Yeverski vəfat etdi və şəhər əhalisi Edzardın sələflərinin fitnələrindən qorunmaq üçün onun ölümünü gizli saxladılar.

Eyni zamanda Oldenburq sülaləsi elan etdi ki, Mariya Yeverskinin vəsiyyətinə əsasən şəhərin idarəçiliyi məhz onlara keçir.

Oldenburqlardan sonra Yever şəhərinin idarəçiliyi qadın xətti ilə Almaniyanın Anxalt əyalətinin Tserbst şəhərinin hakimləri olan Askaniyalıların əlinə keçdi. Tserbstin sonuncu şahzadəsi Anqalt 1793-cü ildə vəfat etdi və Yever şəhərinin idarəçiliyi şahzadənin yeganə bacısı, Rusiya hökmdarı II Yekaterinanın ixtiyarına keçdi. Şəhər Rusiya taxt-tacının udelinə çevrildi. Şəhəri II Yekaterinanın adından onun qardaşı arvadı Sofiya idarə edirdi.

1807-ci ildə Yever şəhəri Napoleon Bonapart tərəfindən işğal olunsa da, 1813-cü ildə şəhər yenidən Rusiya çarının əlinə keçdi. Beş il sonra Rusiya imperatoru Yever şəhərinin idarəçiliyini öz qohumları olan Oldenburq hersoquna güzəştə getdi

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  Alle politisch selbständigen Gemeinden mit ausgewählten Merkmalen am 31.12.2018 (4. Quartal). Federal Statistical Office.
3. ↑  register of German municipalities (4th quarter 2022) (alm.). DESTATIS, 2023.
4. ↑  "Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen — Bevölkerungsfortschreibung". 2016-02-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-15.

Xarici keçid
------------

* Rəsmi səhifə
**Əsənyurd** (*türk.* Esenyurt) — İstanbulun Böyükçəkməcə ilçəsinin məhəllələrindən biri, 2008-ci ildə Qıraç mahalı ilə birləşdirilərək ilçə olmuşdur. Esenyurt yaşayış yeri bütünü, Mərmərə Bölgəsinin Frakiya alt hissəsində, İstanbul Metropolitan sahə sərhədləri içərisində yer alır. İlçənin şərqində Kiçikçəkməcə gölü, qərbində Böyükçəkməcə, şimalında Xoşdərə məhəlləsi və TEM avtomobil yolu, cənubunda Firuzəköy və E-5 Avtomobil Yolu var. İlçədə 13 poliklinika, dövlət xəstəxanası, bir Qızıl Aypara xəstəxanası və şəhər parkı yerləşir. Rayonda təhlükəsizlik 1 iyun 2009-cu il etibarilə polis təşkilatına keçib. Polis idarəsi binası tikilmişdir. Əsənyurd ərazisi 2.770 hektardır və 1989-cu ildə bələdiyyə olma şansını qazanmışdır. Bələdiyyə təşkilatının yaradılması bölgənin inkişafını sürətlənmişdir.

Tarixçə
-------

XIX əsrin əvvəllərində Əkrəm Ömər Paşaya aid təsərrüfat torpağında yaşayış məskəni olaraq meydana gəlmişdir.

1967-ci ildə də yaşayışın adı *Eşkinoz* adını dəyişərək *Əsənyurd* olaraq dəyişdirilmişdir. Eşkinoz təsərrüfatında çalışanların yaratdığı yerli xalqa 1920-1938-ci illərdə Rumıniya və Bolqarıstandan köçənlərin iştirakı və son illərdə daxili və xarici miqrasiya vasitəsilə gələn əhali, etnik strukturunun bugünkü halını almasını təmin etmişdir.

Əsənyurd qurucu bələdiyyə sədri Gürbüz Çapandır. Hazırda bələdiyyə sədri vəzifəsini ƏİP siyasi partiyasından olan Nəcmi Kadıoğlu davam etdirir.

Təhsil
------

Bu ilçədə, İstanbulun məşhur universitetlərindən biri olan Əsənyurd Universiteti yerləşir.

Tibb müəssisələri
-----------------

1. Esenyurt Dövlət xəstəxanası
2. Qızıl Aypara xəstəxanası (əlavə bina)
3. Özəl Təbiət xəstəxanası
4. Özəl Elitium Tibb Mərkəzi
5. Özəl Esencan xəstəxanası
6. Özəl Avropa Tibb Mərkəzi
7. Özəl Yeni Həyat Cərrahi Tibb Mərkəzi
8. Özəl Mutlu Yaşam Tibb Mərkəzi
9. Özəl Mediplus Tibb Mərkəzi
10. Özəl Avropagöz Əsənyurd Mərkəzi
11. Özəl Çavuşoğlu Əsənyurd Dializ Mərkəzi
12. Özəl Reyap xəstəxanası
13. Özəl Eslife xəstəxanası

İstinadlar
----------

1. ↑  "Esenyurt İlçesi Nüfus". Yerelnet. 22 iyul 2019. 2012-06-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-22.

Həmçinin bax
------------

| ⛭İstanbulun ilçələri |
| --- |
| Avropa tərəfi | 
* Arnavutköy
* Avcılar
* Bağçılar
* Bağçalıevlər
* Bakırköy
* Başakşəhər
* Bayrampaşa
* Beşiktaş
* Bəylikdüzü
* Bəyoğlu
* Böyükçəkməcə
* Çatalca
* Əyyubsultan
* Əsənlər
* Əsənyurd
* Fateh
* Güngörən
* Qaziosmanpaşa
* Kağıthanə
* Kiçikçəkməcə
* Sarıyer
* Silivri
* Sultanqazi
* Şişli
* Zeytunburnu

 |  |
| Asiya tərəfi | 
* Adalar
* Ataşəhər
* Bəykoz
* Çəkməköy
* Kadıköy
* Kartal
* Maltəpə
* Pendik
* Sancaqtəpə
* Sultanbəyli
* Şilə
* Tuzla
* Ümraniyyə
* Üsküdar

 |
**Ulduz astronomiyası** - astronomiya elmində vacib yerlərdən birini tutur. Bu sahə ulduz sistemlərinin tədqiqi, daxili quruluşlarını, tsiklərini, hərəkətlərini, təkamülünü öyrənir. Əsasən bizim qalaktika tədqiq edilir. Ulduz astronomiyası kainat dumanlıqlarını və uzaq ulduzları öyrənən astrofizikadan fərqlənir. O ümumilikdə kainat obyektləri ilə məşğul olur və özü daha bir neçə istiqamətə bölünür. Ukduz kinematikası, ulduz dinamikası və ulduz statistikası mövcuddur.

Ulduz astronomiyası astrofizika və astrometriya ilə sıx əlaqədə tədqiqat göstərir. Öyrənilən obyektlərin bir sıra xarakteristikaları onlar üçün ümumidir. Məsələn, spektrlərin sinfi, geometrik ölçülər, kütləsi, temperaturu, sıxlığı, fırlanma sürəti, Qalaktikada hərəkət sürəti və s.

Qalaktikadakı ulduzların sayı məsələsində riyazi hesablamalardan istifadə edilir. Bu parametrlərdən asılı olaraq ulduzların qalktikada paylanması prinsipini başa düşməyə kömək edir.

Ulduz astronomiyası öz tədqiqatlarında klassik kinematika və riyazi statistika metodlarından istifadə edir. Bu ulduzların hərəkət qanunauyğunluğunu öyrənməyə kömək edir. Uduzların kinematik ölçülərini və sıxlığını müəyyənləşdirməyə imkan verir.

Ulduz astronomiyasının əsas sahələrindən biri də dinamikadır. Onun vəzifəsi tədqiq edilən obyektlərin güc sahələrində hərəkətini və yerdəyişmə nəticəsində yaranan təkamülü öyrənməkdir. Ulduzlar sisteminin özü də qravitasiya sahəsinin mənbəyi sayılır.

Ulduz astronomiyasının özü müstəqil elm sahəsi kimi 18-ci əsrdən fəaliyyət göstərir. Onun əsasını ingilis astronomu Gerşel səmanın görünən hissəsində ulduz statistikası ilə qoymuşdur.

Ulduzlar Kainatda ən çox yayılmış göy cisimləridir. İndiyədək bizə məlum olan Kainat obyektərinin kütləsinin 98%-dən çoxu ulduzlara məxsusdur. Günəş də bu ulduzlardan biridir. Beləliklə, ulduzlar işıq və istilik enerjisinə malik olan qaz kürələridir. Əlbəttə, ulduzlar kütlə, radius və işıqlıqlarına və ya temperaturlarına görə bir-birlərindən ciddi fərqlənirlər. Elə ulduzlar var ki, onların radiusları Günəşinkindən yüz dəfələrlə kiçikdir, elə ulduzlar var ki, onların radiusları Günəşinkindən yüz dəfələrlə, min dəfə hətta daha çox böyükdür. Ulduzun kütləsi Günəşinkindən təqribən 80 dəfə böyük və ya 50 dəfə kiçik ola bilər. Nəhayət, elə ulduzlar var ki, onların işıqlığı Günəşinkindən yüz min dəfə böyük, yaxud yüz min dəfə kiçikdir. 

Asrtonomlar ulduzun görünən parlaqlığını, spektrini və zamanla səmada mövqeyinin dəyişməsini müşahidə etməklə ukduzların xüsusiyyətlərini, o cümlədən kütlə, yaş, kimyəvi tərkibi, dəyişkənliyi, məsafəsi və kosmosda hərəkətini müəyyən edə bilərlər. 

* Astronomiya
* Fəza mexanikası

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2005-04-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2005-04-25.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2009-12-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-09-02.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-01-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-09-03.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-06-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-09-03.
**Nyuton Aleksandr Makkalli** (*ing.* Newton Alexander McCully; 19 iyun 1867, Anderson[d], Cənubi Karolina – 1951[…] və ya 14 iyun 1951) – ABŞ Hərbi Donanmasının zabiti. Rus-yapon müharibəsində müşahidəçi qismində iştirak etmişdir.

Həyatı
------

Nyuton Aleksandr Makkalli 1867-ci ildə Cənubi Karolina ştatında doğulmuşdur. 1887-ci ildə ABŞ-ın Hərbi Dəniz Akademiyasından məzun olmuşdur. Rus-yapon müharibəsinin başlamasından bir neçə gün sonra leytenant-komandir rütbəsi ilə Rusiyaya göndərilmişdir. Transsibir dəmiryolu vasitəsilə səyahət etdikdən sonra Mancuriyaya çatmış və müharibəni Rusiyanın tərəfindən müşahidə etmişdir. Müharibə başa çatdıqdan sonra ABŞ-yə qayıtmış və müharibə haqqında yazdırığı raportu 1906-cı ildə donanma katibliyinə təqdim etmişdir. Bu raport Makkalli raportu kimi tanınmağa başlamışdır.

Makkalli daha sonra *USS California* krayserinin icraçı məmuru, 1910-cu ildə Donanma Müharibə Kollecinin müəllimi olmuşdur. 1914-cü ildə donanma ateşesi kimi Sankt-Peterburqa göndərilmişdir. 1918-ci ilin sentyabrında Rusiyanın şimalındakı ABŞ donanmasının qüvvələrinə komandanlıq etmək ona həvalə olunmuşdur. 1919-cu ildə cənubi Rusiyaya göndərilmiş diplomatik nümayəndəliyinin başçısı təyin olunmuşdur. 1920-ci illərin əvvəllərində müxtəlif vəzifələri tutmuş və müvəqqəti olaraq vitse-admiral rütbəsi daşımışdır. 1925-ci ildə ABŞ donanma missiyasının başçısı kimi Braziliyaya getmişdir. Sonuncu vəzifəsi Çarlston şəhərində Altınca Donama Rayonunun komandanlığı olmuşdur. 1931-ci ildə təqaüdə çıxmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  *Swartz A.* Newton A. McCully // Open Library (ing.). 2007.
3. 1 2  Find a Grave (ing.). 1996.
4. 1 2 3  Kowner. səh. 226

Ədəbiyyat
---------

* *Kowner, Rotem.* Historical Dictionary of the Russo–Japanese War (ingiliscə). The Scarecrow Press. 2006. 226. ISBN 978-0-8108-4927-3. İstifadə tarixi: 20 iyun 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* WorldCat

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 124644593 · GND: 119149699 · ISNI: 0000 0000 8200 5024 · LCCN: n92052854 · NTA: 13433745X · SUDOC: 03382620X · VIAF: 15573418 · WorldCat VIAF: 15573418 |

 |
**Muradxanov Əsədulla bəy** (18 sentyabr 1866, Salyan – 28 yanvar 1942, Salyan, Salyan rayonu) — ictimai-siyasi xadim, maarifpərvər-publisist. Rusiyanın 1-ci Dövlət Dumasının deputatı. Görkəmli pedaqoq-alim, professor Mərdan Muradxanovun atasıdır.

Həyatı
------

Qori Müəllimlər Seminariyasını bitirmiş (1886), həmin ildən Kürdəmirdə müəllim işləmişdir. Uzun illərdən sonra müəllimlikdən uzaqlaşan Əsədulla bəy Cavad qəzasının kəndlilərlə əlaqə şöbəsində kargüzar və tərcüməçi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1906-cı ildə Bakı quberniyasının Cavad qəzasından Rusiyanın 1-ci Dövlət Dumasına deputat seçilmişdir. O, Rusiya 1 Dövlət Dumasına seçilmiş ilk Salyanlı deputatdır. Dumada Xalq Azadlıq Partiyasına mənsub olmuşdur. Əlimərdan bəy Topçubaşov, İsmayıl xan Ziyadxanov, Məmmədtağı Əliyevlə birlikdə çarizmin Rusiya imperiyasında yaşayan xalqlar arasında ədavət salmaq siyasətinə qarşı çıxmış, qeyri-rus xalqlarını milli muxtariyyəti ideyasını müdafıə etmişdir. Duma çar Nikolay tərəfindən qovulduqdan sonra Muradxanov Peterburqdan Salyana qayıtmış, burada bir neçə maarifçinin fəal iştirakı ilə əhali arasında mədəni-maarif işləri aparmış, "Cəmiyyəti-xeyriyyə" yaratmış, kitabxana-qiraətxana açmış, həvəskar teatr cəmiyyəti təşkil etmiş və s. xeyriyyə işləri ilə məşğul olmuşdur. Dövri mətbuatda çıxış etmiş, inqilabdan əvvəl "Brokhauz və Yefron ensiklopedik lüğəti"ndə məqalələri çap olunmuşdur. Əsədulla bəy 1926-cı ildə Bakıya köçmüş və Qara Şəhərdə mülki məhkəmənin sədri vəzifəsində çalışmışdır. 1929-cu ildən təqaüdə çıxmışdır.

Əsədulla bəy Salyanda yaradılmış ilk Cəmiyyəti-Xeyriyyənin, ilk həvəskar teatr cəmiyyətinin və ilk kütləvi kitbxananın qurucusudur.

O, 1942-ci ildə Salyanda vəfat etmişdir.

Əsədulla bəy Muradxanov ailəsi ilə.

Mənbə
-----

* Seyidzadə D. B. Azərbaycan XX əsrin əvvəllerində: müstəqilliyə aparan yollar, B. 2004;
* Azərbaycan teatr salnaməsi, B. 1975.

Həmçinin bax
------------

* Rusiya İmperiyasının Dövlət Duması

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2013-03-12 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Azər Turan (2012)."Darülmöminin", s. 344.
**Əyyub Cəbrayıl oğlu Abbasov** (1905, Şəki, Zəngəzur qəzası – 18 dekabr 1957, Bakı) — yazıçı, şair, dramaturq, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1954).

Həyatı
------

İstedadlı yazıçı, şair, dramaturq, naşir, jurnalist, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi Abasov Əyyub Cəbrayıl oğlu 1905-ci ildə tariximizin ən qədim dövrlərindən bəri Azərbaycan türklərinin məskəni, oğuzların yurd yeri olmuş Zəngəzur qəzasının Şəki kəndində (indiki Ermənistan SSR Sisyan rayonu) anadan olmuşdur.
Uşaq yaşlarından yetim qalmış, 1920 ildən Naxçıvanda, qohumlarının yanında yaşamışdır. Burada orta təhsil almış, pedaqoji texnikumu, sonra isə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (indiki APU) dil və ədəbiyyat fakültəsini bitirmişdir (1930). Naxçıvan Pedaqoji Texnikumunda müəllim, Naxçıvan rayon xalq maarif şöbəsinin müdiri işləmişdir.
Əyyub Abbasov 1957-ci ilin dekabrında vəfat etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

1931-ci ildə oranı qurtaran Ə. Abbasov iki il Naxçıvan Pedaqoji Texnikumunda dərs hissə müdiri, 1932–33-cü illərdə isə rayon maarif şöbəsinin müdiri vəzifələrində və 1933–34-cü illərdə *Kommunist* qəzeti redaksiyasında çalışmışdır.

Ə. Abbasov 1934–37-ci illərdə Leninqradda redaktorluq və tərcüməçilik kursunda oxumuşdur. O, 1937–39-cu illərdə Azərnəşrdə şöbə müdiri, 1939–41-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında İncəsənət işləri üzrə komitədə işləmiş, 1943–47-ci illərdə Azərbaycan SSR KP MK-də təlimatçı, 1947–48-ci illərdə Bakı Teatr məktəbinin direktoru, 1949–57-ci illərdə isə Uşaqgəncnəşrdə şöbə müdiri vəzifələrində işləmişdir.

Yaradıcılığı
------------

İlk şerləri Şərq qapısı qəzetində çıxmış (1926), Mübarizə adlı şer kitabçası 1932 ildə Naxçıvanda nəşr olunmuşdur. Sonralar Bakıda Günəşli yollar (1938), Ürək nəğmələri (1948), Könül şikəstəsi (1956) və s. şeir və poema topluları çapdan çıxmışdır. İkicildlik Zəngəzur (1956-1957) tarixi romanında 1917-20 illərdə regionun ümumi mənzərəsi təsvir edilir. Qadın azadlığı adlı ilk pyesi Naxçıvan teatrında tamaşaya qoyulmuşdur. Böhtan, Qardaşlar, Bahar nəğməsi, Şəfəq, Məlik Məhəmməd, Alma ağacı, Qisas, Sevinc pyesləri, tərcümələri var.

"Zəngəzur" Cəmiyyətləri Birliyinin sədri, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Hacı Nərimanoğlunun "Əyyub Abasov: Zəngəzur faciəsini yaşayan və yaşadan ədib" monoqrafiyası nəşr edilib ("Mütərcim" nəşriyyatı-2016).

Xarici keçidlər
---------------

* Əyyub Abasovun həyatı və yaradıcılığı Arxivləşdirilib 2018-02-13 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxcıvan ensiklopediyası. Bakı - 2002
2. ↑  Seçilmiş əsərləri, B . 1962.
3. ↑  ""Əyyub Abasov: Zəngəzur faciəsini yaşayan və yaşadan ədib" nəşr edilib". 2022-11-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-30.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Axundov.

**Əsədulla Cavad oğlu Axundov** (1873, Bakı – 1927, Ənzəli, Gilan ostanı) — Ümumrusiya Müəssislər Məclisinin üzvü, Hümmət Partiyası qurucularından biri, azərbaycanlı inqilabçı, redaktor.

Həyatı
------

1873-cü ildə Bakıda anadan olub. 1901-ci ildən Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasının üzvü olmuşdur. XIX əsrin axırlarında inqilabi hərəkata qoşulmuş, 1905–1907 illər inqilabı dövründə Bakı fəhlələrinin mübarizəsində iştirak etmişdir. Hümmət Partiyası qurucularından biri, Neft Sənayəsi Fəhlələri Həmkarlar İttifaqı İdarə Heyətinin üzvü, "Yoldaş" qəzetinin redaktoru və nəşri olmuşdur. Nicat Cəmiyyətində fəaliyyət qöstəmiş, 1917-ci ilin iyununda Hümmət Partiyasının büro üzvü seçilmişdir. 1909 ildə İrandaki Məşrütə hərəkatında iştirak etmişdir. 1918 ildə İranda inqilabi iş aparmışdır.

Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası qurulduqdan sonra Azərittifaqın və Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikası Xarici Ticarət İdarəsinin İranda müvəkkili olmuşdur. Qafqaz Sosial Demokrat Təşkilatının 3-cü qurultayına nümayəndə seçilmişdir. Əsədulla Axundov 1927-ci ildə İranın Ənzəli şəhərində vəfat edib.

1906-cı ilin may ayından etibarən Azərbaycan dilində ilk leqal bolşevik qəzeti "Dəvət" nəşr olunmağa başlayıb. Hümmət Partiyası 1906-cı il dekabrın 16-dan 1907-ci il martın 26-na qədər "Təkamül" qəzetini, o da hökumət tərəfindən bağladılandan sonra, 1907-ci il avqustun 22-dən həmin ilin sentyabrına qədər "Yoldaş" qəzetini nəşr etdirib. "Yoldaş"ın rəsmi redaktor-naşiri Əsədulla Axundov idi.

1917-ci ildə keçirilən Ümumrusiya Müəssislər Məclisi seçkilərinə Zaqafqaziya seçki dairəsindən Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyası (Hümmət Partiyası) siyahısından 10-cu yerdən deputat seçilmişdir.

Sovet hökuməti zamanı SSRİ Xarici İqtisadi Əlaqələr Nazirliyinin İrandakı nümayəndəsi kimi çalışmışdır. Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyası (bolşeviklər) Qafqaz Diyar Komitəsinin 3-cü qurultayında iştirak etmişdir.

1927-ci ildə Ənzəlidə ölmüşdür.

Mənbə
-----

* Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. 647 с.

### İstinadlar
Xəzər anası
**Xəzər anası** (yaxud Xəzər madonnası)
Alimlər tərəfindən "Xəzər madonnası" adlandırılan - əlində körpə uşaq olan qadın təsvirli, orijinal mis medalyondan ibarətdir.(bütpərəstliklə xristianlığın simbiozu kimi)

Arxeoloqlar tərəfindən Sulak arxası Qumuqda(Şimali Dağıstan), xəzər şəhərləri Bələncər(Çiri Yurd), erkən orta əsr (7-9-cu əsrin əvvəli) katakombaların birində tapılıb. Ona bənzəri Kislovodsk ərazisində də tapılıb.
M.M.Mamayev bunu xristian müqəddəs anası(madonna) kimi izah edir. Lakin deməyə əsas var ki, həmin medalyonun təsvirinin anlam süjeti bir qədər fərqlidir.

Mənbə
-----

* -Xəzər anası
* 

"Обряды и культы Древнего и Средневекового Дагестана". Сб. статей. Махачкала.1986. С.90-109.

Qeyd
----

1. ↑  Магомедов М.Г. Образование Хазарского каганата. М.: "Наука". 1983. С.165; Маммаев М. М. О христианских символах и сюжетах в средневековом декоративно-прикладном искусстве Дагестана. - В кн.: Дагестанское искусство знание. Махачкала, 1976, с. 97-102.
**VII Hokon** (dan. Christian Frederik Carl Georg Valdemar Axel; 1872, Şarlottenlund, Danimarka — 1957, Oslo, Norveç) — Norveç kralı (1905-1957). Danimarka kralı VIII Frederikin ikinci oğlu.

Həyatı
------

### Evliliyi və ailəsi

Haakon'un babaları 1400-cü illərdən bəri Danimarka'nı idarə edirdi. Onun babaları həm də Danimarka-Norveç dövləti dövründə Norveçi idarə edirdi. 1896-cı ildə Haakon Böyük Britaniya kralı VII Eduardın qızı Maud Vindzorla evləndi və ondan tək oğlu Aleksandr doğuldu.

### Kral olması

İsveç ilə Norveçin ayrılmasından sonra Norveç Stortingi tərəfindən kral seçildi. 12 Noyabr 1905-ci ildə referendum nəticəsinə görə %79 kimi bir nəticə ilə monarxistlər qalib çıxdı və Danimarka Kralı VIII Frederikin oğlu Karl, VII Haakon adı ilə Norveç kralı elan edildi.

### Hakimiyyəti

Hakimiyyətə gələndən sonra xalq tərəfindən çox sevildi. Norveçin bütün bölgələrini gəzdi. Fəhlə partiyasının lideri baş nazir seçiləndə o demişdi ki, "Mən həm də kommunistlərin kralıyam" (*Jeg er også kommunistenes konge*). Norveçin Almanlar tərəfindən işğal edilməsindən sonra Almanlar ona qardaşı X Kristian kimi təslim olmaqlarını təklif etdilər. Kral, alman kukla rejimi olan Vinkun Kvislinq hökumətini tanımağı rədd etdi və mübarizəni davam etdirmək üçün İngiltərəyə sığındı (İyun 1940). 1945-ci ildə Norveçə geri qayıtdı. 2 il sonra xalq özü arasında pul yığıb hökmdara *Norge* adlı yaxta aldı. 1957-ci ildə kral öldü və yerinə oğlu Aleksandr V Olaf adı ilə kral olaraq keçdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Norveç Kralı rəsmi saytı". 2013-01-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-09-21.

|  |
| --- |
| VII Haakon **Qlüksburqlar****Oldenburqlar** sülaləsinin kiçik qolu**Doğum:** 3 avqust 1872  **Vəfat:** 21 sentyabr 1957 |
| Hakimiyyət titulları |
| **Vakant**Titulun əvvəlki son sahibi**II Oskar** | **{{{titul}}}**18 noyabr 1905 – 21 sentyabr 1957 | Xələfləri V Olaf |
Klitoral başlığın kiçildilməsi, həmçinin klitoral kaputektomiya, klitoridotomiya və ya (qismən) kaputektomiya kimi də adlandırılan bu əməliyyat növü klitoral başlığın ölçüsünü və sahəsini azaltmaq və daha çox klitoris və klitoral qlans meydana çıxarmaq üçün həyata keçirilən plastik, rekonstruktiv və estetik əməliyyat növüdür.

Bəzən xəstənin cinsi funksiyasını yaxşılaşdırmaq və vulvanın estetik cəhətdən təkmilləşdirilməsi kimi terapevtik məqsədləri olan seçmə cərrahiyyə forması kimi həyata keçirilir. Bu, hoodplastikanın bir formasıdır. Klitoral preparat toxumalarının azaldılması adətən dodaqların daxili hissəsini azaltmaq üçün həyata keçirilən labioplastika proseduru və bəzən vaginaplastika əməliyyatı çərçivəsində bir alt əməliyyatdır. Pasiyent sorğuları bu cür prosedurların nəticəsindən pasiyentlərin əməliyyatın axırında məmnun olduğunu göstərir. Bununla belə, 2007-ci ildə Amerika Mamalıq və Ginekoloqlar Kolleci onun tamamilə təhlükəsiz olduğunu tövsiyə edən bir rəy vermişdir.
Müəllimlərin hazırlanması ideyası
---------------------------------

Təhsilin məzmunu, mahiyyəti və idarə olunması sahəsində aparılan tədqiqatlar Xəzər Universiteti nin qurulmasında, təbii ki, həlledici rol oynamışdır. Bu tədqiqatlar Xəzər universitetinin sonrakı inkişafını da istiqamətləndirmiş, səviyyəli kadrların hazırlanması məsələsini həyati vacibliyi ilə üzə çıxarmışdır. Burada birinci zərurət yeni ingilisdilli kadrların, o cümlədən müəllimlərin hazırlanması oldu. Digər səbəblər arasında Xəzər universiteti nəzdində fəaliyyət göstərən Dünya məktəbi nin qurulması qeyd olunmalıdır.

Rəsmi başlanğıc
---------------

Təhsil fakultəsi 2003-cü ildə ibtidai təhsilin metodikası (ibtidai məktəb müəllimliyi) ixtisası üzrə bakalavr pilləsinə tələbələrin qəbulu ilə ayrı fakultə kimi rəsmi fəaliyyətə başladı. Müasir təhsil və tədris tələblərinə cavab verən, müasir təlim metodlarından ustalıqla istifadə bacarığına sahib gənc nəsil müəllim və mütəxəssislər yetişdirməklə Azərbaycan təhsil sisteminin inkişafına öz töhfəsini vermək məqsədi qarşıya qoyuldu.

Təhsil dərəcələri
-----------------

Hazırda Təhsil fakültəsində bakalavr, magistr və doktorantura səviyyələrində bir sıra ixtisaslar üzrə tədris və tədqiqat işləri aparılmaqdadır. Bakalavr dərəcəsi almaq üçün fakultədə aşağıdakı sahələr mövcuddur:

* *İbtidai təhsil müəllimliyi*

* *Riyaziyyat və informatika müəllimliyi*

* *Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimliyi*

* *Azərbaycan dili və ədəbiyyatı*

* *Kimya və biologiya müəllimliyi*

* *Tarix və coğrafiya müəllimliyi*

Fakültədə magistr və doktor (Ph.D) dərəcələri üzrə təhsil və araşdırmalar aşağıdakı sahələrdə aparılır:

* *Təhsilin təşkili və idarəolunması*

* *Təhsilin tarixi və fəlsəfəsi*

* *Ümumi dilçilik*

* *Azərbaycan ədəbiyyatı*

* *Azərbaycan dili*

* *Türkologiya*

Məzun olmaq üçün nə lazımdır?
-----------------------------

Fakültədə bakalavr dərəcəsi almaq, yəni bu proqram üzrə məzun olmaq üçün aşağıdakı şərtlərə əməl edilməlidir:

Ən azı 132 kredit (264 Avropa krediti) yığmaq;

Bakalavr pilləsindəki hər bir tələbə aşağıda qeyd olunan fənnlər blokunun tələblərini yerinə yetirərək universitədən məzun ola bilər :

* Univеrsitə tələbləri (UT)
* Ümumtəhsil tələbləri (ÜTT)
* Ixtisаs tələbləri (IT)

(*Davam edin*)

Əlaqədar qurumlar
-----------------

Fakultə Xəzər universiteti nəzdində fəaliyyət göstərən Dünya Məktəbi ilə sıx əlaqə saxlayır.

Fakultə nəzdində təhsil, təlim və araşdırmalar aparan qurumlar fəaliyyət göstərir.

Mənbə
-----

Khazar University Catalog 2008-2009, Khazar University Press

Həmçinin bax
------------

Xəzər Universiteti

Dünya Məktəbi

Xarici keçidlər
---------------

Xəzər Universiteti

| ⛭Xəzər Universiteti |
| --- |
| Rəhbərlər | Hamlet İsaxanlı  • Con Rayder  • Hassan Niknafs  • İradə Xəlilova |
| Fakültələri | Təbiət elmləri və mühəndislik  • Humanitar, təhsil və sosial elmlər  • İqtisadiyyat və menecment ***Keçmiş:*** Hüquq  • Tibb və stomatologiya  • Təhsil |
| Media | Xəzər Humanitar və Sosial Elmlər Jurnalı  • Xəzər Universiteti Nəşriyyatı  • "Xəzər Xəbər" jurnalı |
| Digər | Konfutsi İnstitutu  • Xəzər Universiteti (basketbol klubu)  • Dünya Məktəbi  • |
**Xəzər Dəniz Neft Donanması** — Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyinin strukturuna daxil olan qurum.

Haqqında
--------

Xəzər Dəniz Neft Donanması Xəzər dənizində neft-qaz hasilatı proseslərinin tam təmin edilməsi, o cümlədən dəniz özüllərinin, estakadaların tikintisi, geoloji kəşfiyyat, neft-qaz kəmərlərinin çəkilişi, onların istismar dövründə təmiri, neft obyektlərinin yanğından mühafizəsi, neftçilərin iş yerlərinə çatdırılması kimi işləri yerinə yetirir, gəmilərin texniki istismar qaydalarına müvafiq olaraq onların vaxtında və keyfiyyətlə təmir edilərək Dəniz Registrinə təqdim olunması üçün tədbirlər görür, dəniz dibində və təkində mineral ehtiyatların kəşfiyyatı və hasilatı ilə əlaqədar digər xidmətlər göstərir.

Xəzər Dəniz Neft Donanmasının tərkibinə ixtisaslaşdırılmış gəmilər, gəmi təmiri emalatxanaları, yanğından mühafizə balonlarının və gəmi xilasetmə vasitələrinin təmiri, karvan növbə xidməti, qalıqların qəbulu, işlənməsi və təhvili sahələri daxildir.

SSRİ Nazirlər Sovetinin 31 oktyabr 1949-cu il tarixli "Xəzərdə dəniz neft istehsalının inkişafı haqqında" sərəncamı ilə "Azneft" birliyi, onun tərkibində isə SSRİ Neft Sənayesi Nazirliyinin 4 noyabr 1949-cu il tarixli əmri ilə Üzən Vasitələr idarəsi yaradıldı.

Xəzər Dəniz Neft Donanmasının inkişafı yolu da məhz bu tarixdən başlanır. Həmin dövrdə "Artyomneft" və "Stalinneft" dəniz qazma trestlərinin üzmə vasitələri yeni yaradılmış idarənin tərkibinə keçilirdi. Bunlar əsas etibarilə "Transportnik", "Qəbələ", "BMK-90" tipli kiçik həcmli katerlər, buxar yedəkləri, "Gürganı" və "İliç Buxtası" özü hərəkət etməyən 20 tonluq üzən kranlar, taxta kərəçilər və özü hərəkət etməyən barjalar idi. SSRİ Neft Sənayesi Nazirliyinin 22 yanvar 1953-cü il tarixli əmri ilə Üzən Vasitələr idarəsi "Xəzərdənizneftdonanma" idarəsinə çevrildi.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi
* Dəniz Nəqliyyatı Donanması
* Dövlət Dəniz Agentliyi (Azərbaycan)
**Frizlər** (qərbi friz dilində - Friezen, şərqi friz dilində - Fräisen) - qədim alman tayfası, hazırda milli azlıqlar kimi Niderlandın Frislandiya və Qroninqen əyalətlərində və Almaniyada (Aşağı Saksoniyada və Şlezviq-Qolşteyndə) yaşayan, alman dilli inqevon qrupuna daxil olan azsaylı xalq.

Tarixi
------

III əsrdən başlayaraq, xüsusilə, V əsrin ortalarında - xalqların böyük köçü zamanı friz tayfaları qonşu alman tayfaları olan anqlar, sakslar, yutlar və danlarla birlikdə Roma tərəfindən xristianlaşdırılmış kelt tayfalarından olan brittlərin, həmçinin skottların və piktlərin üstünlük təşkil etdiyi Britaniyaya köç etdilər.

Orta əsrlərdə frizlər ən hündürboylu avropalılar hesab olunurdular.

1864-cü ilədək frizlərin müasir torpaqlarının bir hissəsi Danimarkaya məxsus olmuşdur. Onların məskunlaşdıqları tarixi ərazilər Friziya adlandırılmışdır. Bu qədim xalq zəngin tarixə və xalq yaradıcılığı ənənələrinə malikdir. 

Frizlərin sayı təxminən 410 min nəfərdir (1992-ci il). Friz dilləri qrupu Hind-Avropa dil ailəsinə aid olan alman dil qrupuna aiddir. Friz dili ənənəvi olaraq qərbi friz, şimali friz və şərqi friz dillərinə bölünür.

Dini etiqadlarına əsasən frizlərin əksəriyyəti kalvinistlər və lüteranlardır, onların arasında katolik dininə ediqad edənlər də vardır.

Mənbə
-----

* Шор Т. У. Фризы: их племена и союзники. Лондон,1906

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭Germanlar |
| --- |
| Alemanlar  • Anqrivarlar  • Anqllar  • Bavarlar  • Batavlar  • Burqundlar  • Vandallar  • Vestqotlar  • Gepidlər  • Herullar  • Qotlar  • Danlar  • Kvadlar  • Kimvrlar  • Lanqobardlar  • Luqilər  • Markomanlar  • Nemetlər  • Ostroqotlar  • Ruqlar  • Sakslar  • Svevlər  • Cveylər  • Skirlər  • Taifallar  • Tevtonlar  • Tenkterlər  • Franklar  • Frizlər  • Xattlar  • Xerusklar  • Yutlar  • 
Tayfa ittifaqları: İnqevonlar  • İstevonlar  • Germinonlar  • |

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Etnik qrup** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Tulunbəy**(tatar. Толынбәк, ? — 1386)—Qızıl Orda hakimi Bərdibəy xanın qızı, Qıpçaq əsilli Qızıl Orda sərkərdəsi Mamayın xanımı.

Həyatı
------

Tulunbəy Saray Bərkə şəhərində anadan olmuşdu. Ailə təlim-tərbiyəsi almışdı.

Tulunbəy Qıpçaq əsilli Qızıl Orda sərkərdəsi Mamayın baş hərəmi olmuşdu. Xan nəslindən olmadığına baxmayaraq Qızıl Orda hakimi Berdibəyin qızı ilə (qeyd: Berdi bəy Cani bəyin, Cani bəy də qüdrətli Özbək xanın oğludur) evləndikdən sonra dağılmağa üz qoymuş bu hakimiyyəti ələ keçirmiş, bununla çarpışma meydanına atılmışdı: bu mübarizədə Abdul, Məhəmməd Sultan, Tülübək və s. xanları yenmişdi. Qızıl Orda dövlətini gücləndirmək, onu qoruyub saxlamaq məqsədilə böyük işlər həyata keçirmişdir. Mamay xan misilsiz hünərlərə sahib olmuş, keçirdiyi döyüşlərdə həmişə qələbə qazanmış, böyük ad qoymuşdur. Sonuncu döyüşü Kulikova çölündə olan döyüş (1380) oldu. Müharibə meydanında məğlub olub qaçan Mamayın Azov boyunda qarşısını kəsdilər. Burada tarixən döyüş yeri olan Kalka (Kalçık) çayı boyunda onun Toxtamış xanla son döyüşü oldu. Qıpçaqlara birləşən ruslar onların böyük yardımı ilə Mamayı yendilər. Mamay bu uğursuz döyüşdən canını zorla qurtarıb Krıma qaça bildi. Krım torpaqlarına çəkilən Mamayı uğursuzluq burada da izləməkdəydi. Az sonra Kafa şəhərində (indiki adı Feodosiya) xaincəsinə öldürüldü.

Mamay öldükdən sonra onun bütün hərəmxanası Toxtamış xana qaldı. Toxtamış xan onunla evləndi.

1386-cı ildə arvadının çevriliş xəyanətindən şübhələnən Toxtamış Tulunbəyi öldürdü.

Ədəbiyyat
---------

* *Р. Ю. Почекаев.* «Цари ордынские» — Санкт-Петербург. Евразия. 2010
* Григорьев, А. П. Золотоордынские ханы 60—70-х годов XIV в.: хронология правлений Arxivləşdirilib 2012-05-18 at the Wayback Machine
* Греков Б. Д. Якубовский А. Ю.. «Золотая Орда и её падение» Москва, Ленинград. Издательство АН СССР, 1950
Tənbəlkimilər (Rinobatikimilər)-*Rhinobatiformes* dəstəsini müəlliflər növlərinin sayı 50-yə yaxın olan bu balıqları akulaquyruq skatlar, gitara və ya tənbəli skatlar fəsilələrinə ayırır. Bədən formasına görə bunlar akulalarla skatlar arasında keçid mövqe tutur. Uzunluqları 60 sm-dən 3,0 m-ə qədər dəyişilir. Quyruq gövdəsi ilə bədən arasında sərhəd yox kimidir. Bunların quyruq gövdəsi bədənə sərhədsiz keçir. Üzgəcləri gödək və enlidir, burun uzundur.

Tropik və subtropik sularda sahil həyatı keçirirlər. Zəif üzürlər. Dib onurğasızlarını- bentosu, xırda balıqları və s. daha çox yeyir. Yumurta-diridoğandır, sənayə əhəmiyyətəri demək olar ki, yoxdur.

Ədəbiyyat
---------

1. Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, 224
2. Abbasov H.S ,Hacıyev R.V.İxtiologiya. Bakı,2007,səh 144.
3. Abbasov H.S. Mustafayev Q.T. Məmmədova S.Ə. İsmayılov R.Ə. Bakı,1999,səh 117

Həmçinin bax
------------

Onurğalılar

Qığırdaqlı balıqlar

Köpəkbalığı

Skatlar

Tənbəlkimilər

Xarici keçidlər
---------------

* Haichance,Qığırdaqlı balıqların qoruması Arxivləşdirilib 2015-08-01 at the Wayback Machine
* Köpəkbalığı şəkilləri
* Qığırdaqlı balıqların detallı təsnif edilmələri Arxivləşdirilib 2007-10-08 at the Wayback Machine
**Tyananmen meydanı** (çin. ənən. 天安門廣場, sadə. 天安门广场, pinyin: *Tiān'ānmén Guǎngchǎng*, hərfi mənası: "Tyananmen quançan") — Çinin paytaxtı Pekində yerləşən dünyanın ən böyük meydanı.

Tarixi
------

Meydan 1417-ci ildə tikilmişdir. Meydanın ilk adı Çenq Tyan Man olub. Bu, imperatorların ölkəni cənnətin əmrinə uyğun idarə etdiklərini bildirirdi. Meydanda iki dəfə yanğın olub. Bundan sonra onun adı Tyananmenə dəyişdirilib. "Xalq qapısı" adı verilən meydan 1989-cu ildə burada baş verən hadisələrdən sonra dünyada tanınıb. Həmin il 15 aprel-4 iyun tarixləri arasında tələbələr, ziyalılar və fəhlələr meydanda nümayişlər keçiriblər. Ancaq etirazlar Çin hökuməti tərəfindən qanlı şəkildə yatırılmış və çoxlu adam qətlə yetirilmişdir. Nümayişçilər arasında yüz minlərlə tələbə vardı. Minlərlə tələbə aclıq aksiyası keçirirdi. Onlar hakimiyyətin meydanı boşaltmaq tələblərinə qarşı çıxandan sonra 20 mayda ölkədə hərbi vəziyyət elan edildi. İyunun 3-dən 4-nə keçən gecə isə hakimiyyət nümayişçilər üzərinə silahlı əsgərlər və zirehli texnika yeritdi. Rəsmi məlumatlara görə 200-300, Çin Qızıl Xaç təşkilatının məlumatına görə isə 2-3 min arası adam qətlə yetirildi. 5 iyun 1989-cu ildə fotoqraf Cef Uidner təkbaşına dörd tankı dayandırmağa çalışan bir nümayişçinin fotoşəklini çəkib yayımladı. Bu şəkil bütün dünyada məşhurlaşdı.

Panoramı
--------

180°-Tyananmen meydanının panoramı

İstinadlar
----------

1. ↑  "China.su: Ekskursiya: Çin şəhərləri: Pekin". 2011-05-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-02-06.

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Tyananmen meydanı*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |

* Tiananmen Square


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Çin ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Jan Batist Buyo** (*fr.* Jean-Baptiste Bouillaud) - fransız terapevti, ürək xəstəliklərinin semiotikası haqqında təlimin banisi; *Fransa Elmər Akademiyasının* 1868-ci ildən üzvü. Tibb təhsilini 1823-cü ildə Paris Universitetində almışdır. Parisin Şarite xəstəxanasında daxili təbabət kafedrasının proffesoru, Sorbonnada tibb fakültəsinin dekanı olmuşdur. Klinik və patolo jianatomik müşahidələrini müqayisə etməklə ürək qüsurlarının diferensial diaqnostikasının əsasını yarat mışdır. 1835–1840-ci illərdə nəşr olunmuş klassik əsərlərində kəskin endokarditi təsvir etmiş və göstərmişdir ki, revmatizmin əsas hədəfi oynaqlar deyil, ürəkdir. Bununla da revmatizmin sistem xəstəliyi kimi müasir izahına qəti dönüş başlanmışdır. Həmçinin ürəyin səyirici aritmiyasını, çapma ritmini təsvir etmişdir. Jan Batist Buyo öz tibbi fəaliyyəti nəticəsində klinik məktəb yaratmışdır. Fəxri Legion ordeni ilə təltif edilmişdir.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 5-ci cild: Brüssel – Çimli-podzol torpaqlar (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2014. səh. 136. ISBN 978-9952-441-10-9.


Vikianbarda ***Jan Batist Buyo*** ilə əlaqəli mediafayllar var.