recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bosniya və Herseqovinanın katolik yeparxiyaları   Vrhbosna arxiyeparxiyası
**Vrhbosna arxiyeparxiyası** (bosn. Vrhbosanska (Sarajevska) nadbiskupija, *lat.* Archidioecesis Vrhbosnensis o Seraiensis) — mərkəzi Bosniya və Herseqovinanın paytaxtı Sarayevoda yerləşən və Roma adətini saxlayan katolik arxiyeparxiya. Ölkənin yeganə arxiyeparxiyası olmaqdan savayı, Bosniyanın tarixən ən qədim və ən vacib katolik yeparxiyasıdır. Vrhbosna Sarayevo şəhərinin tarixi adıdır.

Tarixi
------

Vrhbosnada yeparxiyası VII əsrdə qurulmuşdur, ehtimal olunur ki, erkən dövrdə Salonaya (Splitə) bağlı idi. XIII-XIV əsrlərdə Bosniya güclü slavyan krallığına çevrildiyi zaman (vaxtaşırı Macarıstandan asılı olurdu, vaxtaşırı müstəqil idi) Vrhbosna yeparxiyası öz əhəmiyyətini gücləndirdi. 15-ci əsrin ikinci yarısında Bosniya və Herseqovina Osmanlı İmperiyasının hakimiyyəti altına düşdü. Əhalinin kütləvi şəkildə islamlaşdırması başlandı, lakin yerli əhalinin bir hissəsi xristian olaraq qaldı. Türklərdən azad olunduqdan sonra, ölkə əhalisi üç etno-konfessiya qrupuna bölünmüşdür: müsəlman bosniyalılar, pravoslav serblər və katolik xorvatlar. 1879-cu il Avstriya siyahıyaalınmasına görə, əhalinin 42,88% pravoslav, 38,75% müsəlman və 18,08% katolik idi.

1881-ci ildə Vrhbosna yeparxiyası arxiyeparxiya statusunu aldı.

1992-1995-ci illər Bosniya müharibəsi etno-konfessiya mənzərəsinin əhəmiyyətli dərəcədə dəyişməsinə səbəb oldu, xüsusən bosniya xorvatlarının müstəqil Xorvatiyaya kütləvi şəkildə köçməsi səbəbindən həm bütövlükdə ölkədə, həm də Vrhbosna arxiyeparxiyasında katoliklərin sayı kəskin azaldı. 1990-cı ildə Vrhbosna arxiyeparxiyasında katoliklərin sayı 527 min nəfəri ötürdü, hal hazırda təxminən 215 min nəfər var, bu da azalmanın yarıdan çox olduğunu nümayiş etdirir.

Münagişə zamanı arxiyeparxiyasının bir çox katolik kilsəsi dağılmış vəziyyətdə idilər, müharibədən sonra onların bərpası arxiyeparxiyanın əsas vəzifəsi idi.

Statistika
----------

2004-cü ildəki vəziyyətə görə, arxiyeparxiyanın nəzdində 215.000 katolik (əhalinin 11%), 324 keşiş və 148 kilsə var idi. Yeparxiyanın kafedral kilsəsi Sarayevoda yerləşən İsanın Qəlbi Katedralıdır. 1990-cı ildən bəri arxiyeparxiyaya kardinal Vinko Puliç rəhbərlik edir. Pero Sudar köməkçi yepiskopdur.

Vrhbosna mitropoliyasına Banya Luka Roma-Katolik, Mostar Duvno və qonşu Şimali Makedoniya Respublikasında yerləşən Skopye yeparxiyaları tabedilər.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "catholic-hierarchy.org saytında arxiyepariyanın statistikası". 2010-12-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-30.

Həmçinin bax
------------

* Bosniya və Herseqovinada katolisizm

Xarici keçidlər
---------------

* «Archdiocese of Serajevo» //Catholic Encyclopedia (1913)  (ing.)
* gcatholic.org saytında statistika
* catholic-hierarchy.org saytında yeparxiya statistikası
**Vudaş** (*Çuvaşca:* **Вутăш, Vutăş**) - çuvaş mifologiyasında su ruhu. Vudaş, əfsanələrə görə boğularaq ölmüşdür və su cininə çevrilmişdir. Yarım insan görünüşündədir. Bəzən iki ayaqları üzərində insanlar kimi getdiyi deyilər. Böyük çaylarda və göllərdə olur. Vudaşın eynilə insanlarla eyni həyat tərzinə sahib olduğuna inanılırdı. Onların aralarında yaşlı kişilər və körpələr vardır, ailələri vardır.

Günorta insanlar, o sırada Vudaş yuyunduğu üçün yüzmezler. Günəşli günlərdə, bir gözəl tünd saçlı qız qılığında sahilə gəlir və uzun saçlarını qızıl bir daraq ilə darayar. Bəzən sahildə yuxuya gedər. Onu narahat etməmək üçün su sahilində gedərkən yaxşı davranışlar sərgiləmək lazımdır. Bəzən bu ruhlar Su Ana (Çuvaşca: "Şıv Amăşĕ"), Su Ata (Çuvaşca: "Şıv Aşşĕ"), Su İlahı (Çuvaşca: "Şıv Turo") və Su Şeytanı ("Şıv Şuytan") ilə eyniləşdirilmişdir.

Tatar mifologiyasında Vudaş Anası bu ruhu qarşılayar. Bəzi görüşlərə görə Fin-Ugor mənşəlidir.

Vodyana
-------

**Vodyana;** bir su ruhu olaraq slavyan və iskandinav mifologiyalarında iştirak edən bir varlıqdır.

### Digər dillərdə

 *Rus dili:* **Vodyanoy (Водяной)**  

 *Belarus dili:* **Vadzianik (Вадзянік)**   

 *Ukrayna dili:* **Vodianyk (Водяник)**   

 *Polyak dili:* **Wodnik**   

 *Çex və Slovak dili:* **Vodník**   

 *Bolqar və Makedoniya dili:* **Vodnik (Водник)**   

 *Serb dili:* **Vodenjak (Водењак)**   

### Xüsusiyyətləri

Vodyanoy bədəni ümumiyyətlə qara balıq pullarla, yosun və palçıqla örtülü olan, yaşımtıl saqqallı və uzun saçlı çılpaq bir adam olaraq görünər. Onun pəncə kimi əlləri pərdəlidir; bir balıq quyruğu, qırmızı-isti kömür kimi yanar gözləri vardır. O ümumiyyətlə gurultulu sıçramalar edər, çay boyunca üzər. Yerli mədəniyyətlərdə boğulmaları Vodyanoyun əsəri olaraq görülər. Əsəbiləşsə Vodyanoy anbarlar, su dəyirmanlarına yıxar, insanlar və heyvanlar boğular. Kölə olaraq ona xidmət etmələri üçün insanları su altına sürüyər.

Çex və Slovak folklorunda Vodnikin qəlsəmələri vardır, saçları yaşıl yosun rengindedir. Ümumiyyətlə paltarı və görünüşü bəzən bir avaraya bənzər bir insan şəklindədir. Qəribə şapkalar taxan bir dənizçi kimidir.

Mənbə
-----

* Giants, Monsters and Dragons. Carol Rose (2001), Norton & Company, p. 384. ISBN 9780393322118.
**Sədan mahalı** — Quba xanlığında mahal.

Hacı Səfərəli bəyin idarə etdiyi Sədan mahalı cəmi 5 kənddən ibarət idi. Bu kəndlər Ataçay və Gilgilçay arasında dağ yamacında yerləşirdi. Həm də kəndlərin ikisində - Calğan və Uqahda deyəsən o zaman daimi yaşayan əhali yox idi, çünki siyahıda bu kəndlərin qarşısında adam sayı sütunu boş idi. Ən böyük kəndlər 40 həyətdən ibarət Sədan və 30 həyətdən ibarət Dağ Quşçu kəndləri idi. Çıraqqala da bu mahalın tərkibində idi. Mənbənin verdiyi məlumata görə Fətəli xan sıldırım qayada yerləşən bu qalada özü üçün ev inşa etdirmişdir. Çıraqqala regionun mühüm istehkamlarından biri idi. Sədan mahalında maldarlıq və taxılçılıq inkişaf etmişdir.

Kəndlər
-------

Tanınmışları
------------

İstinadlar
----------

Mustafazadə Tofiq. Quba xanlığı. Bakı, Elm; 2005, 480 səh.. + 1 xəritə.

Xarici keçidlər
---------------

Həmçinin bax
------------

| ⛭Quba xanlığının mahalları |
| --- |
| Mahallar | Quba mahalı  • Rustov mahalı  • Müşkür mahalı  • Şabran mahalı  • Sədan mahalı  • Bərmək mahalı  • Xınalıq mahalı  • Buduq mahalı |
**«Düyünlər» romanı** – stalinizmin ədalətsiz represiyallarına məruz qalmış insan haqqında Süleyman Vəliyevin romanıdır. Roman stalinizmin ədalətsiz repressiyalarına məruz qalmış bir insanın qayıdışından sonra olan taleyini təsvir edir.

Yazılma tarixi
--------------

Roman 1966-ci ildə Süleyman Vəliyev tərəfindən Bakı şəhərində qələmə alınmışdır. Əsər stalinizmin ifşasından cəmi 10 il sonra ortaya gəlmişdi. Bakı şəhərində Azərneşr nəşriyyatında 1970-ci ildə ayrı kitab ilə çap olunmuşdu. Bu mövzu ilə əlaqədar Azərbaycan ədəbiyyatında ciddi əsərlərdən biridir. Bu əsər haqsız olaraq məhv edilmiş minlərlə həmvətənlərimizin xatirəsinə qoyulan söz abidəsi idi.

Süjeti
------

Əsərdə neft mexaniki Vasifə öz qohumu, xalaoğlusu Balaxan, şər atır və onun yazdığı məktub Vasifin taleyini sındırır. Çətinlikləri mərdliklə dəf edən Vasif adamlara inamını itirməmişdir. Lakin Vasifin doğma şəhər dönüşü ilə hər şey öz yoluna düşmür, qarşısında geniş yollar açılmır; o,I yenə də müxtəlif adamlarla qarşılaşır. Romanın əsas xətti onun Pakizə ilə məhəbbətini göstərir və Pakizənin onu həyata və sabaha səsləndirməsi.

Tənqidi
-------

N. Əliyevanın fikrincə roman və onun personaji ikili məzmun daşıyır.

*"Vasif surəti də ikili məzmun daşıyır. Onun taleyinin repressiya mövzusu ilə bağlı səhifələri böyük tarixi həqiqətləri əks etdirir, lakin neft istehsalı proseslərinin təsviri publisistik yöndədir".* 
Başqa tərəfdən o qeyd edir ki, "Düyünlər" romanında qiymətli motivlərdən biri şəxsiyyət azadlığı və bütöv insan məsələsi idi. 
Y. Seyidovun fikrincə "Əsərin dili aydın, yığcam, emosional və bədiidir, süni təmtəraqdan şitliklə birləşən "təbiilikdən" uzaqdır"*.*

İstinadlar
----------

1. ↑  N. Əliyeva. Sovet dövrü Azərbaycan ədəbiyyatı (1941-1991). Bakı, 2013
2. ↑  Y. Seyidov. Həyata bağlı sənət. "Düyünlər", Bakı, 1978
**Mokrıy Çaltır çayı** (*rus.* Мокрый Чалтырь) — Rusiyanın Rostov vilayəti ərazisindən axır. Myortvı Don çayının qoludur. Çayın ən böyük qolu Xavalı çayıdır. Çayın ümumi mayilliliyi 100,4 metrdir. Mənsəbi 0,4 metr dəniz səviyyəsindən yuxarıda yerləşir. Çay üzərində su tutarları vardır.

Adı
---

Rostov vilayətində həmcinin Suxoy Çaltır çayı vardır. Suxoy Çaltır ilə Myortvı Don çayının əsas qollarından biridir. Çayın adı aşağıdakı yaşayış məntəqələrinə verilmişdir: Çaltır, Moktrıy Çaltır kəndi və Moktrıy Çaltır stansiyası.

Su rejimi
---------

Su obyekti öz növbəsində daimi axarı olan bir çay qoludur. Əsasən bulaq suları ilə qidalanır.

Tarixi
------

Çayın yuxarı axarında qədim yaşayış məntəqəsi aşkarlanmışdır. Bu yaşayış məntəqəsi üç hissədən ibarətdir. Onun sahəsi 250 km² təşkil edir. Yaşayış məntəqəsinin 3,5 min il olaraq hesab edilir.

Hövzəsi
-------

Şimal yarımkürrəsinin tipik çayıdır. Sağ sahili hündür, sol sahili isə düzəndir. Sol hövzəsi yaxşı inkişaf etmişdir. İnzibati cəhətdən Rostov vilayətinin Myasnikov rayonu ərazisindən axır. Çayın axdığı ərazidə yerləşən aşayış məntəqələri:Krım, Moktrıy Çaltır, Sultan-Salı, Çaltır.

* **Moktrıy Çaltır**
	+ İkinci axar — (sol)
	+ Birinci axar — (sol)
	+ Banta-Bur — (sağ)
	+ Xavalı — (sol)

Yaşayış məntəqələri
-------------------

* Krım kəndi.
* Çaltır kəndi.
* Moktrıy Çaltır kəndi.

Ədəbiyyat
---------

* «Природа Ростовской области» — К. З. Яцута, глава Притоки Дона

İstinadlar
----------

1. ↑  Нижний Дон — атлас для рыболовов и охотников, 11 ВКЧ, Ростов-на-Дону, 2005 год
2. ↑  "По следам древних вегетарианцев". 2012-09-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-01.
**Molass** və ya **molas** (*fr.* molasse) — Fransa Alplarında nisbətən kövrək, incədənəli karbonatlı qumdaşları belə adlandırılmışdır. Klassik molaslar vətəni İsveçrədə stratiqrafik kəsilişin əsasında dəniz mənşəli oliqosen yaşlı mergel, qumdaşı və konqlomeratlar yatır (alt molaslar); onların üstündə şirinsu hövzəsində əmələ gəlmiş alt molaslar (boz rəngli mövsümi təbəqəli, bitki qalıqları olan nazik gilli qumdaşıları); daha sonra dəniz molaslar (molluskalı qumdaşıları) və üst şirinsu molaslar yatır. Son üç qat miosenə aid edilir. Alp dağlarına yaxınlaşdığca mergel və qumdaşları konqlomeratlarla əvəz olunur. Molaslar qalınlığı 2,5-3,0 *km*-ə çatır. Kəsilişin lap üst hissəsi qalın kontinental konqlomeratlardan təşkil olunmuşdur. Avstriyada molass qatlarının ümumi ardıcıllığı İsveçrədə olduğu kimidir. Lakin, alt vindabonun şlir adlanan alt hissəsi böyük qalınlıqlı mikalı mavi dərin su mergellərindən ibarətdir. Molaslar ək­sər hallarda dağönü, dağarası və kənar çökəklərdə əmələ gəlir. Tipik molaslar venddən məlumdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Моласс // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 24.
2. ↑  Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press. 2006. 679.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 67422804 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Monitor (dəqiqləşdirmə).

**Christian Science Monitor** (tələffüzü "Krisçen Sayens Monitor") — bazar ertəsindən cümə gününə qədər İnternetdə gündəlik olaraq çap olunan beynəlxalq qəzet. 1908-ci ildə Xristian Elmi Kilsəsinin qurucusu Meri Beyker Eddi tərəfindən qurulmuşdur.

Qəzetdə beynəlxalq xəbərlər və ABŞ cəmiyyətində baş verən aktual hadisələri işıqlandırır. KSM-in "Ana Forum" səhifəsində gündəlik dini məqalələr yer alır, lakin onlar dinə dönüş platforması olmadıqlarını bildirilər.

28 oktyabr 2008-ci ildə redaktor Con Yemma, Christian Science Monitor veb nəşrinə diqqət ayırmaq üçün çap nəşrlərin dayandırılacağını bildirdi. KSM həftəlik çap nəşri əvəzinə daha çox beynəlxalq xəbərlərə fokuslanan gündəlik xəbərlər dərgisi nəşr edəcək.

*Christian Science Monitor* adına baxmayaraq dini mövzulu qəzet deyil və öz himayəçi kilsəsinin doktrinasını təbliğ etmir. Lakin qurucusu Eddinin istəyi ilə Christian Science Monitor qəzetinin hər sayında gündəlik dini məqalələr yer alır. Eddi həmçinin qəzetin başlığına *Xristian Elmi* kəlməsininin daxil edilməsini tələbi ilə çıxış etdi, bu da əvvəlcə dini mənsubiyyətə istinadın dünyəvi dinləyiciləri özündən uzaqlaşdıracağına inanan onun bəzi məsləhətçilərinin etirazı ilə qarşılandı. Eddi, Christian Science Monitor-un missiyasının "heç kimə zərər verməmək və bütün insanlığa xeyir-dua vermək" olduğunu açıqladı.

Qəzet gurultuluqdan çəkinən və qeyri-isterik jurnalistika markası ilə fərqlənməklə məşhurdur. 1997-ci ildə ABŞ-nin Orta Şərqdəki siyasətini tənqid edən *Washington Report on Middle East Affairs* jurnalında Christian Science Monitor haqqında İslamı və Orta Şərqi obyektiv və məlumatlandırıcı şəkildə yaydığı üçün tərifləyici bir məqalə yayımlandı.

2006-cı ildə qəzetin ştatdankənar qəzet müxbiri Cill Keroll Bağdadda qaçırıldı və 82 gün sonra salamat buraxıldı.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  "About the Monitor". The Christian Science Monitor. 2012-08-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: February 5, 2007.
3. 1 2 3  *Clifford, Stephanie.* "Christian Science Paper to End Daily Print Edition". The New York Times. October 28, 2008. səh. B8. April 17, 2009 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: October 28, 2008.
4. ↑  *Alex Beam.* "Appealing to a higher authority". The Boston Globe. 2005-06-09. 2008-09-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-08.
5. ↑  Carnegie Reporter, Vol. 3 No. 3, Nonprofit Journalism: Removing the Pressure of the Bottom Line Arxivləşdirilib 2015-03-11 at the Wayback Machine
6. ↑  As U.S. Media Ownership Shrinks, Who Covers Islam? Arxivləşdirilib 2005-04-21 at the Library of Congress Web Archives, *Washington Report on Middle East Affairs*, December 1997
7. ↑  "Carroll Reunited with Family in Boston, "Associated Press, April 2, 2006 Arxivləşdirilib 2006-05-24 at the Wayback Machine. Retrieved April 4, 2006.
**Daşaltı körpüsü** — Azərbaycanın Şuşa rayonunda, Şuşa şəhərindən 1 kilometr (0.62 mil) şimal-şərqdə, Daşaltı dərəsi boyunda axan Qarqarçayın üzərində yerləşən körpü. Daşaltı dərəsinin rus sülhməramlılarının nəzarət etdikləri hissəsində yerləşir.

Tarixi
------

Daşaltı körpüsü 1720-ci ildə tikilmişdir. 1992-ci ildə Şuşanın işğalı ilə ermənilərin nəzarətinə keçmişdir. 2020-ci ildə Şuşanın azad edilməsindən sonra imzalanan üçtərəfli bəyanata əsasən, rus sülhməramlılarının nəzarətinə keçmişdir. Körpü indiki dövrdə də çayı keçmək üçün önəmli vasitə kimi xidmət edir. 2021-ci ildə rus sülhməramlıları körpünün təmirini həyata keçirmişdir.

Memarlığı
---------

Körpü tağlıdır. Tağın künc hissələri yonulmuş daşlardan ibarətdir. Bundan başqa, körpünün qalan hissələri çay daşı, əhəngdaşı və əhəng məhlulu ilə üzlənmişdir. Körpünün aşırımının uzunluğu 5.87 metr (19.3 ft), keçidin eni 4.05 metr (13.3 ft), su səviyyəsindən hündürlüyü 8.10 metr (26.6 ft) qədərdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Rəşid, Əntiqə.* "Ermənilərin gərginliyi artıran sonuncu hoqqabazlığı: "Daşaltı körpüsü", Amaras monastrı və..." Ədalət (az.). 23 sentyabr 2021. 2022-10-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 oktyabr 2022.
2. 1 2  "Guidebook Artsakh", Ministry of Economy of NKR, Stepanakert, 2016
3. ↑  Արցախի կամուրջներ, Սամվել Կարապետյան, Երևան 2009

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **Daşaltı körpüsü** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Hüseynqulu sultan Şamlı** (?-1581)—Şamlı elindən qızılbaş sərkərdəsi, Səbzivar vilayətinin hakimi.

Həyatı
------

Hüseynqulu sultan Şamlı hərbi xidmətə I Şah Təhmasib Səfəvinin ilxısında mehtərbaşı vəzifəsi ilə başlamışdı. sonra saraya gətirilmişdi. Yasavulbaşı təyin edilmişdi.

II Şah İsmayıl Səfəvi saray vəzifəsi eşikağasıbaşı (saray təşrifçisi) Hüseynqulu xan Şamlıya həvalə edildi.

Sonra Səbzivar vilayətinə hakim göndərildi.

Hüseyqulu sultan Şamlı elinin Azərbaycan qrupunun başçısı idi. Şirvanda, Xaçmaz üzərinə yürüş ucbatından Əmir xan Türkmanla Şahrux xan arasında ədavət düşmüşdü. Pirə Məhəmməd xan Ustaclının və Hüseynqulu sultan eşikağasıbaşı Şamlının başçı olduqları ustaclı və şamlı tayfaları Şahrux xanın tərəfini saxlayaraq türkman tayfasına qarşı çıxdılar. Qulu bəy qorçibaşı tayfalararası silahlı toqquşmanın qarşısını çətinliklə ala bildi. Əmirlərin Şirvan yürüşündən Təbrizə qayıtmasından sonra, adları çəkilən qızılbaş tayfaları arasındakı münasibətlər daha da kəskinləşdi. Həmin tayfalar arasında baş vermiş toqquşmalar barəsində Xorasandan alınmış məlumatlar buraya çatdıqdan sonra isə tayfaların toqquşması labüd oldu.

Türkman tayfasından olan Əmir xan və Məhəmməd xan Hüseynqulu sultanın və onun müttəfiqi Pirə Məhəmməd xan Ustaclının üzərinə hücuma keçdilər. Şaha, şahzadəyə xəyanət edənlər və düşmənlər kimi, onların saraydan qovulmalarını tələb etdilər. Onların hücumlarına məruz qalmış Pirə Məhəmməd xan Ustaclı və Hüseynqulu sultan Şamlı cavablarında bildirdilər ki, Xorasandakı ədavətin yaranmasının bütün günahı, Məşhəd hakimi Murtuzaqulu xan Türkmanın üzərinə düşür. Çünki o, özünün müstəqillik barədə fitnə-fəsad və iddiaları ilə, Xorasan əmirlərinin birliyini özbək xanlarının hücumu qarşısında heçə endirir. Onlar öz tayfalarının şaha və şahzadə Həmzəyə sədaqətini ifadə etdilər və Osmanlı istilası, Xorasana özbək basqını təhlükəsi ilə aqğır mübarizə şəraitində qızılbaş tayfalarını birləşdirməyə çağırdılar.

Ailəsi
------

**Oğlu**
Mehdiqulu bəy

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Şamlı eli
**Hüseynqulu Əli oğlu Əliyev** (3 fevral 1949, Bist, Ordubad rayonu) — Azərbaycan rəssamı və heykəltaraşı, Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı (2002).

Həyatı
------

Hüseynqulu Əliyev 3 fevral 1949-cu ildə Ordubad rayonunun Bist kəndində anadan olmuşdur. 1971–1975-ci illərdə Əzim Əzimzadə adına Bakı rəssamlıq məktəbində, 1977–1982-ci illərdə M.A. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun dekorativ tətbiqi sənət fakültəsində təhsil almışdır. 1982–1988-ci illərdə Naxçıvan Dövlət Rəsm Qalereyasında işləmişdir. 1988-ci ildən C.Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrının baş rəssamı işləyir. Hazırda Naxçıvan Dövlət Universitetində kafedra müdiridir.

Yaradıcılığı
------------

Hüseynqulu Əliyev "Koroğlu" və "Bəhruz Kəngərli" heykəllərini (Naxçıvan şəhəri), "Ana abidəsi"ni (Şəhidlər Xiyabanı), Şəhidlər abidəsini (Vənənd və Nehrəm kəndləri) yaratmışdır. Rəngkarlıq, qrafika, karikatura janrlarında əsərləri var.

C.Məmmədquluzadənin portreti (1990), "C.Məmmədquluzadə və H.Cavid" (1990), "C.Məmmədquluzadə oğlu Midhətlə" (1990), "C.Məmmədquluzadənin oğlu Ənvərin ailə üzvlərinin portreti" (1994), "Qurbanəli bəy" hekayəsi mövzusunda barelyef (1989), "Saqqallı uşaq" (1989), "Konsulun arvadı" (1989) əsərlərinə illüstrasiyalar, C.Məmmədquluzadənin büstü (1985) və sair əsərləri yaratmışdır. C.Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrı üçün "Ölülər" tamaşasının geyim eskizlərini çəkmişdir (1988–1989).

Teatr dekorasiyası sənəti sahəsində də fəaliyyət göstərmişdir.

1986-cı ildən Azərbaycan Rəssamlar Birliyinin üzvüdür.

1988-ci ildə "Naxçıvan SSR əməkdar incəsənət xadimi", 9 oktyabr 1999-cu ildə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı", 30 may 2002-ci ildə isə "Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı" fəxri adlarına layiq görülmüşdür.

Ədəbiyyat
---------

* Əliyev Hüseynqulu Əli oğlu (Mətn) // Naxçıvan ensiklopediyası. Bakı. 2002, s 143.
* Əliyev Hüseynqulu Əli oğlu (Mətn) // Cəlil Məmmədquluzadə ensiklopediyası. Bakı. Şərq-Qərb 2008, s 103.

Albom-monoqrafiya "Xalq rəssamı Hüseynqulu Əliyevin sənət dünyaı", Səyyarə Sadıxova // Naxçıvan. "Əcəmi" Nəşriyyat-Poliqrafiya Birliyi, 2019, 176 səh.
"Əlvan rənglər dünyası", Səyyarə Sadıxova // "Mədəniyyət" qəzeti 2011, 25 may. səh.12

İstinadlar
----------

1. ↑  "Təsviri sənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası fəxri adlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 may 2002-ci il tarixli, 714 nömrəli **Fərmanı**". e-qanun.az. səh. "Xalq rəssamı" fəxri adı. 12 July 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 mart 2016.
Harar 2018-ci ildə
**Harar** (*Harer*) — Efiopiyanın əsas islam şəhəri, daş divarlarla əhatə olunmuş məscidlər və rəngarəng bazarlar şəhəri, müsəlman elmi və məktəbləri mərkəzi.

Tarixi
------

Əsrlər boyu Harardan Şərqi Afrikanı ərəb dünyası ilə əlaqələndirən ticarət karvanları keçib.

Bu şəhərin çiçəklənmə dövrü XVI əsrdir. Şəhər o zaman böyük əraziyə malik, bugünkü Şərqi Efiopiyanı əhatə edən müstəqil Somali Sultanlığı olan Adalın paytaxtı olub, lakin vaxt ötdükcə Adal mövqelərini itirib. Hazırda Harara Efiopiya hökuməti nəzarət edir.

### Cuqol

Şəhərin "Cuqol" adlandırılan köhnə hissəsi son 400 il ərzində çiçiəklənmə vaxtı qonşuların hücumlarından müdafiə üçün dörd metr hündürlüyə malik divarlarla əhatə olunub.

2006-cı ildə 82 məscidə malik Cuqol YUNESKO-nun Dünya irsi siyahısına daxil edilib.

300 ildən çox müddət ərzində köhnə şəhərə giriş qeyri-müsəlmanlar üçün bağlı olub. Burada mövcud ənənəyə əsasən, köhnə şəhərdə sakinlər evlərin xarici divarlarını müxtəlif əlvan rənglərə boyayırlar. Evlər üç növdə tikilib; bəziləri Qırmızı dəniz sahilindəki ənənəvi ərəb şəhərləri memarlığını xatırladır. Evlərin divarlarını kasalar, boşqablar və hörmə səbətlər bəzəyir.

Turizm
------

Kaftarların gecə qidalandırılmasıHararın əsas özünəməxsus cəhətlərindən biri ev kaftarlarıdır. Turistlər buraya qəlbləri dəhşətə bürüyən mənzərəyə — kaftarların gecə qidalanmasına baxmaq üçün gəlirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2 3 4 5 6 7  *C.Nəzərov.* "Müsəlmanlardan başqa heç kəs 300 il ərzində bu şəhərə daxil ola bilməyib" (az.). salamnews.org. 02 may 2015. 2016-08-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-03.

| ⛭Efiopiyada yerləşən UNESCO-nun ümumdünya irsi obyektləri |
| --- |
|  | Aksum qədim şəhəri  • Avaş çayının aşağı axarı  • Fasil-Qebbi  • Harar  • Konso mədəni landşaftı  • Lalibela qaya kilsələri  • Omo çayının aşağı axarı  • Simien Milli Parkı  •  Tiya arxeoloji ərazisi |  |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |
**Qarışqa turşusu** (CH2O2, sistematik adı: metan turşusu) — doymuş birəsaslı karbon turşusunun homoloji sırasında yerləşən ilk nümayəndəsidir.

Fiziki xassələri
----------------

Normal şəraitdə qarışqa (formiat) turşusu rəngsiz maye olub, kəskin iylidir və 1010C-də qaynayır. Dəriyə düşdükdə yanıq əmələ gətirir. İnsan orqanizmində zəhərlənmə yaradır. Qarışqa turşusu suda yaxşı həll olur. Su ilə istənilən nisbətdə qarışır.

Kimyəvi xassələri
-----------------

Qarışqa turşusu karbon turşularının ümumi kimyəvi xassələrinə malikdir. Onun duzları formiatlar adlanır. Homoloji sırada o, ən yüksək reaksiyayagirmə qabiliyyətli və ən qüvvətli turşudur. Dissosiasiya dərəcəsinə görə o, fosfat turşusuna yaxındır.
qarışqa turşusunun molekulunda həm karboksil, həm də aldehid qrupları olduğundan, o, digər karbon turşularından fərqli olaraq aldehidlər üçün xarakterik olan "gümüş güzgü" reaksiyasına daxil olur.
HCOOH + Ag2O → H2CO3 + 2Ag → CO2 + H2O + 2Ag

Qatı sulfat turşusu iştirakında qızdırıldıqda qarışqa turşusu karbon-2-oksid və suya parçalanır:
HCOOH → H2O + CO

Bu reaksiyadan laboratoriyada CO almaq üçün istifadə edilir.

Alınması
--------

Əvvəllər qarışqa turşusunu qarışqaları suda isladıb, məhlulu qovmaqla alırdılar.
Qarışqa turşusu bir çox üsullarla, o cümlədən, metanolun oksidləşməsindən alınır:  
Metanolun oksidləşməsindən Qarışqa turşusunun alınması

  

Hal-hazırda qarışqa turşusunu almaq üçün karbon 2-oksid və natrium-hidroksiddən alınan natrium formiata qatı sulfat turşusu ilə təsir edirlər:

CO + NaOH → H-C-OONa (natrium formiat)

HCOONa + H2SO4 → HCOOH + NaHSO4

Təbiətdə tapılması
------------------

Təbiətdə ilk olaraq sarı meşə qarışqalarının ifrazatlarında rast gəlinmiş və 1671-ci ildə ingilis naturalisti Con Rey tərəfindən kəşf edilmişdi.. Qarışqa turşusu üzvi turşudur. Xüsusilə, Qarışqa turşusundan arıçılığı inkişaf etmiş ölkələrdə üzvi bal istehsalçıları tərəfindən geniş şəkildə istifadə edilir. Həmçinin, Qarışqa turşusundan tibb sahəsində dezinfeksiyaedici kimi geniş istifadə edilir.. Qarışqa turşusu üzvi maddələrin sintezində reduksiyaedici maddə kimi, həmçinin turşəng turşusunun alınmasında tətbiq edilir. Bundan başqa, o, yeyinti sənayesində dezinfeksiyaedici və konservləşdirici kimi, toxuculuq sənayesində parçaların boyanmasında, tibbdə - qarışqa spirti adı ilə 1%-li spirt məhlulu şəklində revmatizmə qarşı dərman maddəsi kimi istifadə olunur. Qarışqa turşusunun mürəkkəb efirləri həlledici və ətirli maddələr kimi istifadə edilir.

Təyini
------

Qarışqa turşusunu digər karbon turşularından fərqləndirmək üçün "gümüş güzgü" reaksiyasından istifadə edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  *Flash P.* Small Scale Determination of the pKa Values for Organic Acids (ing.). // *J. Chem. Educ.* ACS, 1994. Vol. 71, Iss. 1. P. A6. ISSN 0021-9584; 1938-1328 doi:10.1021/ED071PA6
3. ↑  *Johnson, W. B.* History of the process and present state of animal chemistry. 1803.
4. ↑  *Charles Earle Raven.* John Ray, naturalist : his life and works. Cambridge University Press. 1986. ISBN 0521310830.
5. ↑  Красильников А. П. Справочник по антисептике. — Минск, 1995.
**Qarşılıqlı Kredit Cəmiyyətinin binası** (*gürc.* საკრედიტო საზოგადოების შენობა) – Tbilisinin Azadlıq meydanı yaxınlığında, Aleksandr Puşkin və Konstantin Leselidze küçələrinin kəsişməsində yerləşən tarixi binasıdır. Hazırda binada Gürcüstan Əlyazmalar Mərkəzi, Gürcüstan Vətəndaş Bərabərhüquqluğu Nazirliyi və Dini İşlər üzrə Dövlət Agentliyi yerləşir.

Tarixi
------

Binanın inşasına 1910-cu ildə başlanılmış və inşaat işləri 1915-ci ildə tamamlanmışdır. Bina, o dövrdə Tbilisinin məşhur memarlarından olan Mixail Ohandcanovun layihəsi əsasında inşa edilmişdir. İlkin olaraq bina iki mərtəbəli inşa edilmiş və Tiflis Qarşılıqlı Kredit Cəmiyyətinin istifadəsi üçün nəzərdə tutulmuşdur. Sonradan binaya üçüncü mərtəbə də əlavə edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  *Микаридзе, Екатерина.* "Детище Михаила Оганджанова, несгораемый шкаф и ограбление по-тифлисски". sputnik-georgia.ru. 17 June 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 may 2019.

Ədəbiyyat
---------

* ენციკლოპედია „თბილისი", გვ. 796, თბ. 2002

Xarici keçidlər
---------------

* Центр рукописей Грузии переедет в бывшее здание Нацбанка Arxivləşdirilib 2019-05-07 at the Wayback Machine
**Ermənistan Respublikasının Mərkəzi Bankı** (*erm.* Հայաստանի Հանրապետության Կենտրոնական Բանկ) — Ermənistannın mərkəzi bank funkiysaını yerinə yetirən qurum. Ermənistan Respublikasında yeganə təsisçisi olan, hüquqi şəxs, bank tənzimlənməsi və bank nəzarəti orqanıdır.

Mərkəzi bankiın əsasən hədəfi ölkədə qiymətlərin stabil qalmasını təmin etməkdir. Əsas vəzifələri Ermənistan Respublikasının bank sisteminin sabitliyinə, likvidliyinə, ödəmə qabiliyyətinə və normal fəaliyyətinə zəruri şəraitin yaradılması və səmərəli ödəniş-hesablaşma sisteminin təşkili və inkişafıdır. Mərkəzi Bank öz səlahiyyətlərini həyata keçirərkən icra hakimiyyətindən asılı deyildir.

Mərkəzi Bankın sədri Mərkəzi Bankın ən yüksək vəzifəli şəxsidir. O, Ermənistan Respublikasının Prezidentiinin təklifi ilə altı il müddətinə Ermənistan parlamenti tərəfindən təyin edilir. Ermənistan Respublikasının Prezidenti tərəfindən Mərkəzi Bankın sədr müavinləri 6 il müddətinə, Mərkəzi Bankın İdarə Heyətinin üzvlərinə beş il müddətinə təyin edilir.

Ermənistan Respublikasının Mərkəzi Bankının sədri 2008-ci ilin iyun ayından — Artur Cavadyan.

Ermənistan Respublikasının Mərkəzi Bankının sədr müavinləri — Nerses Erisyan, Vaxtanq Abramyan.

Ermənistan Respublikasının Mərkəzi Bankının idarə heyətinin üzvləri — Oleq Aqasyan, Aşot Mkrtçyan, Artur Stepanyan, Armenak Darbinyan, Arxadiy Xaçatıryan.

Mərkəzi Bank Ermənistan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğun olaraq fəaliyyət göstərir. Mərkəzi Bank "Ermənistan Respublikası Mərkəzi Bankı haqqında" qanuna əsasən açağıdakı məqsədləri qarşıya qoyur:

* pul dövriyyəsini təşkil edir və tənzimləyir, Ermənistan Respublikasının valyutasını buraxır;
* Hökumətə bank xidmətləri göstərir;
* Hökumətə maliyyə agenti və məsləhətçisi funksiyasını yerinə yetirir;
* bankları lisenziyalaşdırır və qanunla nəzərdə tutulmuş hallarda digər şəxslərin öz fəaliyyətlərini tənzimləyir və nəzarət edirlər;
* kreditor kimi banklara kredit verir;
* pul sisteminin fəaliyyətini tənzimləyir və nəzarət edir
* Ermənistan Respublikasının beynəlxalq ehtiyatlarının sahibdir, onu istifadə edir və idarə edir.

Ermənistan Mərkəzi Bankı plastik kart ödənişləri üçün milli ödəniş sisteminin təsisçisidir.

Həmçinin bax
------------

* Ermənistan iqtisadiyyatı
* Ermənistan dramı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ermənistan Respublikası Mərkəzi Bankı haqqında qanun". 2012-02-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-25.

Mənbə
-----

* Ermənistan Respublikasının Mərkəzi Bankının saytı (ing.)
**Ermənistan Sovet Sosialist Respublikası himni** — 1944–1991-ci illərdə Ermənistan SSR-nın himni. Sözləri Armenak Sarkisyanın, musiqisi Aram Xaçaturyanındır.

Sözləri
-------

*ERMƏNİ DİLİNDƏ*

Սովետական ազատ աշխարհ Հայաստան,
Բազում դարեր դաժան ճամփա դու անցար,
Քաջ որդիք քո մաքառեցին քեզ համար,
Որ դառնաս դու մայր հայրենիք հայության:
Կրկներգ:
Փառք քեզ, միշտ փառք, Սովետական Հայաստան,
Աշխատասեր, ճարտարագործ-շինարար,
Ժողովրդոց սուրբ դաշինքով անսասան՝
Դու ծաղկում ես և կերտում լույս ապագադ:
Լենինն անմահ մեզ հուրն անշեջ պարգևեց,
Մեր դեմ շողաց երջանկաբեր այգաբաց,
Հոկտեմբերը կործանումից մեզ փրկեց
եվ տվեց մեզ նոր, պայծառ կյանք փառապանծ:
Կրկներգ
Մեծ Ռուսիան մեզ եղբայրության ձեռք մեկնեց,
Մենք կերտեցինք ամրակուռ նոր պետություն,
Լենինյան մեր կուսակցությունն իմաստուն
Հաղթորեն մեզ դեպ կոմունիզմ է տանում:
Կրկներգ

*AZƏRBAYCAN DİLİNDƏ TRANSLİTERASİYA*

Sovet azad dünya Ermənistanı,
Çox qəddar əsrlərdən keçdin,
İgid oğulların sənin üçün döyüşdü,
Ermənilərin vətəni olmaq.

Xor:

Sənə şöhrət, həmişə şöhrət, Sovet Ermənistanı,
Zəhmətkeş, memar-inşaatçı,
Xalqın müqəddəs ittifaqı ilə sarsılmaz:
Sən çiçəklənirsən, parlaq gələcək yaradırsan.
Lenin bizə sönməz atəş verdi,
Xoşbəxt bir bağ bizə qarşı parladı,
Oktyabr bizi məhv olmaqdan xilas etdi
və bizə yeni, şərəfli həyat bəxş etdi.

Xor:

Böyük Rusiya bizə qardaşlıq əli uzatdı,
Biz güclü yeni dövlət qurduq,
Lenin partiyamız müdrikdir
O, zəfərlə bizi kommunizmə aparır.

Xor:

Xarici keçidlər
---------------

* MP3 vokal versiya
* MIDI fayl Arxivləşdirilib 2007-04-23 at the Wayback Machine {| class="wikitable" |+**Himnin Mətni** | | |- | colspan="2" |**Sovet İttifaqı Respublikalarının himnləri** |- | |Azərbaycan SSR-in himni | Belorusiya SSR-in himni | **Ermənistan SSR-in himni** | Estoniya SSR-in himni | Gürcüstan SSR-in himni | Latviya SSR-in himni |Litva SSR-in himni | Moldova SSR-in himni | Qazaxıstan SSR-in himni | Qırğızıstan SSR-in himni | Özbəkistan SSR-in himni | Rusiya SFSR-in himni (1918—1944 •1944—1990 • 1990—1991)  | Tacikistan SSR-in himni | Türkmənistan SSR-in himni | Ukrayna SSR-in himni |}
**Klaqenfurt Dövlət teatrı** — Avstriyanın Klaqenfurt şəhərində bələdiyyə teatrıdır. İndiki bina Vyana memarlıq idarəsi Fellner & Helmer tərəfindən tərtib edilmiş və 1910-cu ildə tamamlanmışdır.

Tarixi
------

Klaqenfurtdakı ilk teatr 1605–1620-ci illəri arasında aristokratiya üçün ball zalı olaraq inşa edildi. 18-ci əsrin sonlarında teatr zaman-zaman ziyalılar, hərbçilər və məmurlar üçün də açıldı. 1811-ci ildə, indi Altes Teatrı (Köhnə Teatr) adlanan taxta binada bərpa işləri aparılaraq yenidən daşdan tikildi.

Bina getdikcə dağılırdı və buna görə də 1906 və 1907-ci illərdə Gissen və Qablonzda oxşar teatrlar inşa etmiş Vyana memarlıq idarəsi Fellner & Helmer tərəfindən yeni bina hazırlandı. Tikinti 1908-ci ildə başlamış və 1910-cu ildə tamamlanmışdır. Bina Avstriya imperatoru I Frans İosifin 60 illik yubileyi münasibətilə açıldı və buna görə "Kaiser Franz Joseph I. Jubiläumstheater" olaraq adlandırıldı.

1960-cı illərdə bina yenidən təmir edildi və 1996–1998-ci illərdə Günther Domeniq tərəfindən dizayn edildi.

Klaqenfurt teatrı 2003, 2006 və 2011-ci illərdə müxtəlif kateqoriyalarda *Nestroy Teatr Mükafatına* layiq görülmüşdür. Mükafatı alan və bu teatrda çalışan sənətçilərə Martin Kuşey, Bernd Liepold-Mosser, Mixail Maertens, Mixail Schottenberq və Martin Zehetqruber daxildir.

İstinadlar
----------

1. ↑  European Theatre Architecture (ing.). Arts and Theatre Institute.
2. 1 2 3  Wiki Loves Monuments monuments database. 2017.
3. 1 2  archINFORM (alm.). 1994.
4. ↑  Architekturzentrum Wien: "Ferdinand Fellner II." Arxivləşdirilib 2018-05-04 at the Wayback Machine, (*in German*), retrieved 30 March 2013

Xarici keçidlər
---------------

* Klaqenfurt Dövlət teatrı tərəfindən və haqqında ədəbiyyat Almaniya Milli Kitabxanası kataloqunda
* stadttheater-klagenfurt.at — Klaqenfurt Dövlət teatrının rəsmi saytı
Atollun kosmosdan təsviri.
**Raivavae** (*fr.* Raivavae) — Tubuai arxipelaqına daxil olan ada (Fransa Polineziyası). Taitidən cənubda, Tubuai adasından isə 195 km cənub-şərqdə yerləşir.

Coğrafiya
---------

Adanın sahəsi 16 km²-dir. Hündürlüyü 437 metrdir (Hiro dağı). Vulkanik mənşəllidir. Daxilində laqunla əhatə olunmuş ada vardır. Oda öz növbəsində kiçik adalarla əhatələnir:*Motu-Mano*, *Motu-Xana*, *Motu-Vaimanu*, *Matu-Araoo* və *Motu-Haamu*.

Tarixi
------

Ada ilk dəfə ispan dənizçi Tomas Qayanqos tərəfindən kəşf edilir. 1880-ci ildə isə Fransa Polineziyası bütünlüklə Fransa tərəfindən ələ keçirilir.

İnzibati bölgüsü
----------------

İnzibati baxımından Cənub adaları kommunasına daxildir.

Əhali
-----

2007-ci il məlumatına görə adada 905 nəfər yaşayır. Yaşayış məntəqələri: *Rirua*, *Mahanatoa*, *Anatonu*, *Vaiuru*.

İqtisadiyyat
------------

Yerli əhalinin əsas məşquliyyəti balıqçılıqdır. 2002-ci ildən adada uçuş eniş zolağı fəaliyyət göstərir.

Mənbə
-----

* Ada haqqında informasiya  (ing.)
* Raivavae  (rus.)
**Neskelpilqin** (çuk. Наска-пильхин) - Çukot dənizində yerləşən körfəz. İnzibati cəhətdən Çukot Muxtar Dairəsinin Çukot rayonu ərazisinə daxildir. Laqunnu dənizdən ayıran dildə Neşkam kəndi yerləşir.

Laqun materik daxilinə 25 km daxil olur. Uzunluğu 800 metrdir. Kolyuçin körfəzindən 68 km şərqdədir. Sahilləri tundra bitkiləri ilə örtülüdür. İki su tutarı iklə kiçik axarlarla birləşir. Körfəzin cənub hissəsindən ona 3 iri çay tökülür:Tenınvaam, Arenayvaam və Kinetlyuveev. Şərq hissədən körfəzə isə Tetkuulvaam çayı axır. Sahillərində Kıtrın, İzayakıtrın, Enmımışakıtrın, Avılkıkıtrın, Emışakıtrın və Kuyvıt burunları yerləşir. Sahilləri hamar olsada bəzi hissələri sıldırımlıdır.İlin böyük qismi körfəz ərazisi buzla örtülü olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Леонтьев В. В. Новикова К. А. Топонимический словарь Северо-Востока СССР / науч. ред. Г. А. Меновщиков ; ДВО АН СССР. Сев.-Вост. комплекс. НИИ. Лаб. археологии, истории и этнографии. — Магадан: Магад. кн. изд-во, 1989. — С. 268. — 456 с. — 15 000 экз. — ISBN 5-7581-0044-7.
**Umud Mirzəyev** (tam adı: *Umud Rəhim oğlu Mirzəyev*; fevral 1961, Aşağı Əbdürrəhmanlı, Füzuli rayonu) — Beynəlxalq Mətbuat İnstitutunun Azərbaycan Milli Komitəsinin rəhbəri, Azərbaycan Mətbuat Şurası sədrinin müavini, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Milli Qeyri-Hökumət Təşkilatları Forumu idarə heyətininin üzvü.

Həyatı
------

Mirzəyev Umud Rəhim oğlu 1961-ci ilin fevral ayında Füzuli rayonunun Aşağı Əbdürrəhmanlı kəndində anadan olub. 1968–1978-ci illərdə Aşağı Əbdürrəhmanlı kənd orta məktəbində təhsil alıb. 1979–1981-ci ilərdə Monqolustanda ordu sıralarında hərbi xidmət keçib. 1982-ci ildə Moskvada M.Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunun poeziya şöbəsinə qəbul olunub və 1987-ci ildə təhsilini başa vurub.

Ailəlidir, üç övladı var.

Əmək fəaliyyəti
---------------

Əmək fəaliyyətinə 1982-ci ildə Sumqayıt Şəhər İstilik-Elektrik Mərkəzində başlayıb. 1988-ildə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının mətbu orqanı olan "*Ədəbiyyat və incəsənət*" qəzeti ilə əməkdaşlıq edib. 1989–1993-cü illərdə həmin qəzetin "*Elm, publisistika və məktublar*" şöbəsinə rəhbərlik edib. U.Mirzəyev 1992-ci ildən Beynəlxalq Avrasiya Mətbuat Fondunun (BAMF) qurucusu və sədridir. 1996-cı ildən BMT-nin MDB ölkələri üzrə həyata keçirdiyi QHT konfransının və "*Marşal*" Mərkəzinin Cənubi Qafqaz regionu üzrə tədqiqat qrupunun fəal üzvüdür.

BAMF BMT-nin İnkişaf Proqramının (UNDP), BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının (UNHCR), ABŞ Dövlət Departamentinin (US DoS), Avropa Komissiyasının (EC), NATO-nun, Amerikanın Tədqiqat Əməliyyat Mərkəzinin (SAC), Beynəlxalq Mətbuat İnstitutunun, Beynəlxalq Jurnalistlər Federasiyasının (IFJ) və digər beynəlxalq qurumların, bir sıra xarici ölkələrin Azərbaycandakı səfirliklərinin etibarlı tərəfdaşıdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidenti seçkiləri ilə əlaqədar "Seçki-2008" Qeyri-Hökumət Təşkilatları Koalisiyasının əsas təsisçilərindən biri kimi BAMF seçkilərdə demokratik prinsiplərin bərqərar olmasında, müşahidəçilik missiyasının uğurla həyata keçirilməsində yaxından iştirak edib.

Beynəlxalq Mətbuat İnstitutunun Azərbaycan Milli Komitəsinin rəhbəri, Azərbaycan Mətbuat Şurası sədrinin müavini, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Milli Qeyri-Hökumət Təşkilatları Forumu idarə heyətininin üzvüdür.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 may 2009-cu il tarixli sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun Müşahidə Şurasının üzvü təyin edilib. Fondun Müşahidə Şurasının sədridir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Beynəlxalq Avrasiya Mətbuat Fondunun sədri Umud Mirzəyev[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Umud Rəhimoğlu*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* BAMF-ın prezidenti: Sərsəng su anbarından siyasi məqsədlər üçün istifadə olunması dayandırılmalıdır
* Umud Mirzəyev Udmurtiya rəhbərinə BAMF-ın ali mükafatını verib
* Umud Mirzəyev beynəlxalq təşkilatda idarə heyətinə üzv seçilib
* Umud Mirzəyev: Söz azadlığı pərdəsi arxasında mətbuatın adını ləkəyənlərin üzə çıxarılması vacibdir
**Umm-an-Nasan adası** (*ərəb.* جزيرة المحرق‎) — Bəhreyn dövlətinin sahəsinə görə dördüncü ən böyük adası. İnzibati cəhətdən Şimal inzibati vahidliyə daxildir.

Coğrafiyası
-----------

Umm-an-Nasan bir səhralıqdan ibarət olan adadır. Əsas adadan 2,5 km şimal-qərbdə yerləşir. Səudiyyə Ərəbistanının Əl-Hubar şəhəri ilə arasında məsafə 16,5 km-dir. Ada özü düzbucaqlı formasına malikdir. Şimaldan cənuba 5,5 km, şərqdən qərbə 4 km məsafədə uzanır. Sahəsi 20 km², sahil xətdinin uzunluğu 19 km, maksimal hündürlüyü isə 3 metrdir. 2010-cu il məlumatına görə adada 10 nəfər yaşayırdı. 2014-cü il siyahıya alınmasına görə adada yaşayış yoxdur. Ada Bəhreyn kralı İsa Əl-Xəlifənin xüsusi mülkiyyətindədir. Bura adi vətəndaşların girişi qadağandır.

Adanın şimalından Kral Fəhd körpüsünə gedən yol keçir. Bu sahədə 0,3 km² bağ sahəsi salınmışdır. Burada kralın 3 sarayından biri yerləşir. Digər daha dəbdəbəli srayları isə adanın cənub-qərb və cənubundadır. qərb sarayının ətrafında 0,7 км² ərazidə dgər bir bağ salınmışdır. Körpüdən başqa burada kralın saraylarına aparan 5 və 3 km uzunluğunda yol salınmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  موسوعة تاريخ البحرين - المجلد الثاني Arxivləşdirilib 2015-08-09 at the Wayback Machine  (ərəb.)
2. ↑  أم النعسان مخصصة من قبل جلالة الملك للاستخدامات العسكرية: وكيل الداخلية المساعد Arxivləşdirilib 2016-10-30 at the Wayback Machine  (ərəb.)
**Umm-əl-Buaqi** (*ərəb.* أم البواقي‎) — Əlcəzairin şimal-şərqində şəhər, eyniadlı vilayətin inzibati mərkəzi.

Tarixi
------

Şəhər Roma dövründə qurulmuşdur, 411-ci ildə Karfagen kafedralının sənədlərində "Makomada" və ya "Makomadiya" adı ilə qeyd edilmişdir. Fransa hökmranlığı dövründə şəhər general Fransua Sertin Kanrobertin şərəfinə Kanrobert adlandırılmışdır. Ölkə müstəqillik əldə etdikdən sonra indiki adını almışdır. Bu ad ərəb dilində "yerlilərin anası" mənasını verir. Alimlərə görə, bu, şəhərin bərbər dilindəki adının təhrid edilmiş variantıdır.

Coğrafi mövqe
-------------

Şəhər vilayətin mərkəzi hissəsində, Ores dağ silsiləsi ərazisində, dəniz səviyyəsindən 902 metr yüksəklikdə yerləşir.

Umm-əl-Buaqi ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 375 kilometr şərq-cənub-şərqdə yerləşir.

Əhalisi
-------

Siyahıyaalmaya əsasən, 2008-ci ildə əhalinin sayı 80,359 nəfər idi. İllər üzrə şəhər əhalisinin dinamikası:

| 1977 | 1987 | 1998 | 2008 | 2012 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 15,123 | 36,937 | 59,795 | 80,359 | 94,507 |

Nəqliyyat
---------

Eyniadlı hava limanı şəhərdən 7 kilometr şərqdə yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "L'étymologie du mot « Macomades », ancien nom de la ville d'Oum El Bouagui" (fransız). inumiden.com. 2015-07-13. 2017-07-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-23.
2. ↑  "Oum El Bouaghi ou l'absurdité d'un toponyme" (fransız). Inumiden.com. 2016-06-21. 2017-06-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-23.
3. 1 2  "Oum el Bouaghi, Algeria Page" (ingilis). Fallingrain Global Gazetteer. 2013-01-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-12-09.
4. ↑  "Oum Bouaghi" (ingilis). World Gazetteer. 2013-01-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-12-09.
**Umid Məmmədzadə** (4 oktyabr, 1996, Bakı şəhəri) — "King Kong "ləqəbli Azərbaycanlı qaydasız döyüş üzrə World Maxmix Ratings Fights kəmərinin sahibi, WPKA dünya çempionatında gənclər arası dünya çempionu, Uşu sanda idman növü üzrə idman ustası.

Həyatı və karyerası
-------------------

**Umid Akif oğlu Məmmədzadə** 4 oktyabr 1996-cı il tarixində Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 2002–2013 illərdə orta təhsilini Xarici Dillər Təmayüllü Gimnaziyada almışdır. Təhsilinin son illərində idmana maraq göstəmişdir. Uşu sanda idman növü ilə məşğul olmuşdur. Yeniyetmələr arasında respublika çempionu olduqdan sonra, 2013-cü ildə idman növünü kickboxing olaraq dəyişmişdir. 2013–2014-cü illər gənclər arası 86 kq da respublika çempionu olmuşdur. 2013-cü ildə Polşada keçirilən WAKO Avropa çempionatında 3-cü yerə çıxmışdır. Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti təhsilə başladığı müddətdə məşqlərə ara vermişdir. 2015-ci ildə yenidən döyüşə qayıtmışdır. Həmin ilin mart ayının 25 −29 Portuqaloyanın Loqos şəhərində keçirilən WPKA dünya çempionatında gənclər arası dünya çempionu olmuşdur (81 kq). Daha sonra 2015-ci il 24 noyabr Ukraina Odaessa şəhərində World Maxmix Ratings Fights kəmərinin qalibi olmuşdur. 2016-ci il fevral ayının 20–21 də Ukranianın Lutsk şəhərinde avropa çempionu olmuşdur. Həmin döyüşdə aldığı tramma nəticəsində idmana ara verməli olmuşdur. 2 ildən sonra yenidən döyüşə qayıtmış, fevralın 14–16 kişiler arasında kikboxing üzrə Azərbaycan çempionatında 3 cü yerə çıxmışdır. 2019-cu il iyun ayının 29 -da Heydər Əliyev adına həsr olunmuş turnirin qalibi olmuşdur. Ümid Məmmədzadə idmançı olmaqlada yanaşı təhsil sahəsində böyük uğura imza atmışdır. Beləkibi Az-China Global Centerin rəhbəridir. Azərbaycan və Çin dostluğunu öz sahəsində inkişaf etdirir. Ölkəmizdə çox saylı çin dili kursları fəaliyət göstərməkdərir

İstinadlar
----------

1. Азербайджанский спортсмен стал чемпионом мира

2. Azərbaycan idmançısı qarışıq döyüş növləri üzrə dünya çempionatında iştirak edir

3. UNEC tələbəsinin növbəti qələbəsi

4. UNEC tələbəsi dünya çempionu olub

5. UNEC tələbəsi: "Bu döyüşü qazansam, dünya çempionatına lisenziya qazanmış oluram"

Xarici keçidlər
---------------

İnstagram hesabı
**Gürcüstan–Almaniya münasibətləri** — Gürcüstan Respublikası və Almaniya arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. Birinci Dünya müharibəsindən sonra Gürcüstan Demokratik Respublikasının müstəqilliyini elan edir. 1918-ci ildə yeni qurulan dövləti Almaniya Gürcüstanı tanıyan ilk ölkələrdən biri olur. 1922-ci ildə Gürcüstanın Sovet İttifaqına zorla birləşdirilməsi səbəbindən ikitərəfli münasibətlər kəsilir. Lakin SSRİ-nin dağılmasından sonra 13 aprel 1992-ci ildə bu münasibətlər yenidən bərpa edilir. Gürcüstanın Berlində, Almaniyanın Tiflisdə səfirliyi var.

Tarix
-----

Gürcüstan ilk dəfə 1918-ci ildə müstəqillik qazandıqda, ölkədəki geopolitik vəziyyət çətin idi. Mübahisəsiz suverenliyini qorumaq və həm Rusiyanı, həm də Türkiyəni Gürcüstandan uzaq tutmaq məqsədi ilə Gürcüstan Almaniyanın protektoratlığına girmək məcburiyyətində qalır. Almaniya General Kress von Kressensteyn Friedrixin rəhbərliyi altında Gürcüstana qoşun kontingenti göndərir. 

Almanların iştirakı qısa müddətə təsirli olur. Berlin Gürcüstanın etnik sərhədləri üzərində Türkiyəyə təzyiq göstərir. 1918-ci ilin iyul ayına qədər Türkiyə o zamana qədər onun nəzarətində olan bütün limanları və dəmir yollarını Gürcüstanın nəzarəti altına verir. Almaniya yeni respublikaya milyonlarla alman markası həcmində yardım edir. Almaniya Birinci Dünya müharibəsindəki məğlubiyyətdən qısa müddət sonra qoşunlarını ölkədən çıxarmalı olur.
1940-cı illərə qədər Gürcüstanın 20-dən çox şəhərində almanlar yaşayırdı. Onların sayı 24000-dən çox idi. Sovet hökumətinin İkinci Dünya müharibəsi zamanı 1941-ci ilin oktyabrından 1942-ci ilin aprelinədək Almaniyaya qarşı apardığı siyasət nəticəsində Gürcüstan almanlarının əksəriyyəti, ümumilikdə 19186 nəfər Sovet hakimiyyəti tərəfindən respublikadan deportasiya edilir.
27 noyabr 2018-ci il tarixində iki ölkə arasındakı münasibətlər tarixində ilk dəfə hərbi əməkdaşlıq müqaviləsi imzalanmışdır. Müqaviləni Gürcüstan Müdafiə Naziri Levan İzoriya və Almaniyanın Müdafiə Naziri Ursula von der Leyen imzalamışdır. Müqaviləyə əsasən Almaniya NATO-nun Gürcüstana qarşı açıq qapı siyasətini dəstəkləyəcək.

Diplomatik nümayəndəliklər
--------------------------

Gürcüstan Almaniyada paytaxt Berlində rəsmi səfirlik vasitəsilə təmsil olunur. Gürcüstanın ayrıca Frankfurt və Münhen şəhərlərində konsulluğu vardır. 

Almaniyanın isə Tiflisdə səfirliyi var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Frederik Coene. *Euro-Atlantic Discourse in Georgia: The Making of Georgian Foreign and Domestic Policy After the Rose Revolution*. Routledge, Apr 14, 2016
2. ↑  Donald Rayfield. *Edge of Empires: A History of Georgia*. 15 February 2013, p. 326
3. ↑   (gürc.) 1941 Deportation of Germans.[*ölü keçid*] Archive Administration of Ministry of Internal Affairs of Georgia. Accessed on May 7, 2008.
4. ↑  "Грузия и Германия подписали соглашение о военном сотрудничестве". РИА Новости (rus). 20181127T1329+0300Z. 2018-11-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-28.
**Kapuas** (ind. Kapuas) — çay İndoneziyanın Kalimantan adasında Qərbi Kalimantan vilayətindən axır. Adanın mərkəz və qərb ərazilərindən axaraq Cənubi Çin dənizi tökülür. Mənsəbdə delta əmələ gətirir.

Çayın uzunluğu 1143 km təşkil edir. Çay sisteminin sahəsi 98 000 km²-dir. İndoneziyanın ən uzun çayıdır. Bundan əlavə çay dünyada adada yerləşən ən uzun çaydır.

Hidroqrafiyası
--------------

Kampuas
Çayın eni 700 m, hövzəsinin sahəsi 98 749 km² təşkil edir. İllik su sərfi ortalama 5 000 m³. İl ərzində əsasən aprel-noyabr ayları gursulu olur. Mənbəyi Myuller və Yuxarı Kapuas sıra dağlarından başlayır. 
Çay Cənubi Çin dənizinə Pontianak şəhəri yaxınlığında tökülür. Böyük delta əmələ gətirir.
Çayın ən iri qolu Melavidir (ind. Melawi), sağdan Sintanq şəhəri yaxınlığından çaya axır və uzunluğu 465 km təşkil edir. Mövsündən asılı olaraq çayın enində fərq yaranır.

Təbiəti
-------

Kapuas yuxarı və orta axarlarda meşəlik, orta və aşağı axarlarda isə bataqlıqlaşmış ərazilərdən axır. Çay zəngin canlılar aləminə malikdir. Bu səbəbdən burada elmi ekspedisiyalar təşkil edili və bir sıra elmə məlum olmayan növlər aşkarlanmışdır. 2003-2005-ci illər araşdırması zamanı *Kapuas lil ilanı* (lat. Enhydris gyii, *ing.* Kapuas Mud Snake) kimi ilan növü aşkarlanmışdır. 
Çayın sahəsi boyunça Betunq Kerihun parkı və Sentarum gölü yerləşir. Parkların sahəsi 8000 və 1320 km² təşkil edir.

Nəqliyyat əhəmiyyəti
--------------------

Kampuas çayı üzərində olan körpü
Kampuas mərkəzi bölgələrlə əlaqəni xeyli asanlaşdırır. Onun dərinliyi 27 metr təşkil edir. Ərazidən asılı yağıntının miqdarı 2 - 3 metr arasında dəyişir.

Çay üzərində müxtəlif ərazilərdə körpülər vardır. 9 iyul 2007 ci ildə Pontianakda İndoneziyanın prezidenti Yodoyono, Susilo Bambanq çay üzərində sonuncu körpünün açılışını etmişdir.

Ədəbiyyat
---------

* MacKinnon, Kathy The ecology of Kalimantan, Oxford University Press, 1996, ISBN 0-945971-73-7