recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Çuntsin** (*ing.* Chongqing) — Çində Sıçuan əyalətində şəhər, mərkəz tabeliyində şəhərdir.

Ümumi məlumat
-------------

Çinin cənub-qərbində ən iri sənaye-ticarət mərkəzi, eləcə də Yantszı çayının yuxarı axarında quru və su nəqliyyatı mərkəzidir. Çuntsin Yantszı və Tszyalintszyan çaylarının qovuşduğu yerdədir. Şəhər ərazisinin mərkəzi hissəsi su ilə əhatələnmişdir və yarımadanı xatırladır. Şəhərin müxtərlif tikililəri təpələrdə salınmışdır, buna görə ona "dağlarda dolu" da deyirlər. Çuntsin kompleks sənaye şəhəridir. Burada metallurgiya, kimya, elektroenergetika, avtomobil, toxuculuq, qida, tibb sənayesi, tikinti materialları sənayesi, maşınqayırma və gəmiqayırma inkişaf edir. Hazırda Çuntsin inkişaf üçün yeni imkanlar qazanmışdır. Ölkənin mərkəzi və qərbi rayonlarının inkişafında, Yantszı hövzəsi ərazilərinin mənimsənilməsində vəgenişləndirilməsində Çuntsinin rolu əhəmiyyətli dərəcədə artmışdır. Bundan əlavə, Sansya su qovşağının tikintisi ilə əlaqədar miqrasiya prosesi və bunun ardınca yeni məskunlaşmış rayonlarda iqtisadiyyatın artımı burada daha böyük istehlak bazarının yaranmasını vəd edir.

Əhalisi
-------

Şəhərin əhalisinin sayı 30 751 600 mln. nəfərdən (2017) artıqdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Seventh National Population Census of the People's Republic of China.
2. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 6-cı cild: Çin – Dərk (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2015. səh. 181. ISBN 978-9952-441-11-6.
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Aytən.

**Aytən Alpman** (20 noyabr 1931, İstanbul – 20 aprel 2012, İstanbul), Türk pop musiqisi ve jaz sənətçisi.

Həyatı
------

Nişantaşı Qıs Liseyində və Ərənköy Qız Liseyində təhsil almışdır. Liseydən sonra İlham Gencerin solistlik təklifi ilə İstanbul Radiosunda işləməyə başlamışdır. Daha sonra Arif Mardin ilə tanışmış və onun təklifi ilə jaz musiqiləri oxumağa başlamışdır.

1953-cü ildə İlham Gencer ilə evlənmiş, 1960-cı ildə ondan ayrılmışdır. 1959-cu ildə ilk albomu "Sayonara/Passion Flower"i yayınlamışdır. 1963-cü ildə işləmək üçün İsveçə getmiş, üç il sonra Türkiyəyə dönmüşdür. Fecri Ebcioğlunun israrları ilə Türkcə oxumağa başlamış və ilk çalışması - "İnan Bana / Ayrıldık Yalnızım"ı hazırladı.

1968-ci ildə Ümid Aksu ilə evlənmişdir. Fecri Ebcioğlu ilə birlikdə işlədikləri "Sensiz Olamam" ilə ilk böyük çıxışını etmişdir. 1972-ci ildə hazırladığı və sözlərini Fikrət Şenesin yazdığı "Bir Başkadır Benim Memleketim" mahnısı ilə xeyli diqqət cəlb etmişdir. 1974-cü ildə Kipr Hərəkatı ilə bağlı TRT'də "Memleketim" çox tez-tez səsləndirilməyə başlanılmış və sevilmişdir. Albom xeyli sayda satılmışdır.

1995-ci ildə səs tellərində yaranan problemlərə görə əməliyyat olmuşdur. 1999-cu ildə ən sevilən mahnılarından ibarət Ada Musiqi tərəfindən albomu buraxılmışdır. Səhnə çalışmalarını peşəkar şəkildə davam etdirməmiş, sadəcə dbəzi vaxtlarda jaz konsertləri vermişdir.

20 aprel 2012-ci il tarixində xəstəxanada vəfat etmişdir.

Diskografi
----------

* 1967
	+ İnan Bana / Ayrıldık Yalnızım
	+ Seni Unutmak Senden Kaçmak İstiyorum / Kim Demiş Aşk Yalandır Diye
	+ Bu Sana Son Seslenişim / Sevmedim Hayatı
	+ Hakkın Yok / Beni Unutma
* 1968
	+ Ve... Tanrı Aşkı Yarattı / Ömrüm Senindir
* 1969
	+ Hayal / Çağırdın Sana Koştum
* 1970
	+ Sensiz Olamam / Aynalar Aynalar
* 1971
	+ Bir Başkadır Benim Memleketim / Yaşamak İçin
* 1973
	+ Tek Başına / Sevince Her şey Başka
	+ Memleketim / Unutsana
* 1974
	+ Yanımda Olsa / İstersen
	+ O Sabah / Ben Varım
	+ Ben Yürürüm Yana Yana / Iraktır Yolların
	+ "Memleketim"
* 1975
	+ Birazcık Umut / Kimbilir Kim Var Yanında
	+ Ben Böyleyim / Mutlu Olamadım
	+ Ölünceye Kadar / O Gün
* 1976
* "Ben Böyleyim"
* 1977
	+ Son Bir Defa / Neden Sanki Bu Dünya Dar Geliyor İnsana
* 1999
	+ "Eski 45'likler"
* 2007
	+ "Bir Başkadır Ayten Alpman"

Filmleri
--------

* Tek Başına (1974)
* Aşk Izdırabtır (1953)

İstinadlar
----------

1. ↑  Singer Ayten Alpman laid to rest in Istanbul.
**Takeda Shingen** (1 Dekabr 1521 - 13 May 1573) Yaponiyanın Sengoku dövründə Kai əyaləti daimyosu idi. "Kai Aslanı" olaraq bilinən Şingen, Sengoku dövrünün ən güçlü daimyolarından biriydi və qeyri-adi hərbi gücə malik idi. Şingen, çox az əkilməyə əlverişli ərazisi olan və dənizlə əlaqəsi olmayan, kasıb bir ərazidə yaşayırdı, ancaq Yaponiyanın iləri daimyolarından birinə dönüşdü. Mōri Motonari ilə eyni səviyədədir.

Uşaqlığı
--------

Takeda Şingen Takeda klanının lideri Takeda Nobutoranın (武田信虎) və Kai əyalətinin daimyounun ilk oğlu idi. O, gəncliyində bacarıqlı şair olub. O, Takeda klanının yaşlı qohumları və vassalları ilə atasına kömək etdi və kifayət qədər gənc yaşda qəbilə üçün olduqca dəyərli bir əlavə oldu. 1536-cı ildə, 15 yaşında, atasına Un-no Kuçi döyüşündə qalib gəlməsində kömək etdi.

Ölümü
-----

1573-cü ilin fevralında Mikava vilayətinə daxil olduqdan sonra Şingen Noda qalasını mühasirəyə aldı, lakin sonra mühasirə düşərgəsində öldü. Onun ölümünün dəqiq şərtləri məlum deyil. Bəzi hesablar onun köhnə müharibə yarasından öldüyünü, bəziləri onu daha əvvəl bir snayperin yaraladığını, bəziləri isə sətəlcəmdən öldüyünü söyləyir. O, indiki Koşu, Yamanaşi bölgəsindəki Erin-ji məbədində dəfn edildi.[1

Şingenin ölümündən sonra Takeda Katsuyori Takeda qəbiləsinin daimyosu oldu. Katsuyori iddialı idi və atasının mirasını davam etdirmək istəyirdi. O, Tokuqava qalalarını almaq üçün köçdü. Bununla belə, Tokuqava İeyasu və Oda Nobunaqanın müttəfiq qüvvəsi Naqaşino döyüşündə Takedaya sarsıdıcı zərbə vurdu, Nobunaqanın kibritlə silahlanmış piyada qoşunları Takeda süvarilərini məhv etdi. İeyasu, Tenmokuzan döyüşündə Takeda Katsuyorinin başçılıq etdiyi zəifləmiş Takedanı məğlub etmək fürsətindən istifadə etdi. Katsuyori döyüşdən sonra intihar etdi və Takeda klanı heç vaxt özünə gələ bilmədi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Turnbull, Stephen (1987). Battles of the Samurai. Arms and Armour Press. pp. 41–44. ISBN 0853688265.
2. ↑  Turnbull, Stephen (1998). The Samurai Sourcebook. Cassell & Co. pp. 209–13. ISBN 1854095234.
3. ↑  Sato, Hiroaki (1995). Legends of the Samurai. Overlook Duckworth. pp. 206–07. ISBN 9781590207307.
4. ↑  Takeuchi, Rizō. Nihonshi shōjiten (A Concise Dictionary of Japanese History). Kadokawa shoten, Tokyo (1985). p. 204.
5. ↑  E. Papinot "Historical and Geographical Dictionary of Japan" Charles E. Tuttle Co. Inc. 1984
**Katsuko Saruhaşi** (猿橋 勝子, *Saruhashi Katsuko*?, 22 mart 1920 – 29 sentyabr 2007) – Yaponiya geokimyaçısı. Dəniz suyunda karbon dioksidin səviyyəsini ölçən ilk yaponiyalı geokimyaçıdır və ilk qadın kimyaçıdır. O, dəniz suyu və atmosferdə radioaktiv təhlükəsinin yayılmasını sübut etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Saruhaşi 1920-ci il martın 22-də Tokio şəhərində anadan olub və 1943-cü ildə İmperator Qadın Elm Kollecini (Toho Universitetinin sələfi) bitirmişdir. Daha sonra Mərkəzi Meteoroloji Rəsədxanasına (daha sonra Yaponiya Meteorologiya Agentliyi) məxsus Meteoroloji Tədqiqatlar İnstitutuna daxil olmuş və orada Geokimyəvi Laboratoriyada çalışmışdır.

1950-ci ildə o, dəniz suyunda CO2 səviyyəsini öyrənməyə başladı. O dövrdə sözügedən məsələ əhəmiyyətli hesab edilmirdi və Saruhaşi CO2 səviyyəsini ölçmək üçün öz üsullarını inkişaf etdirməli idi.

1957-ci ildə o, Tokio Universitetində Kimya fakültəsində doktorluq qazanaraq bu sahədə ilk qadın olmuşdur.

ABŞ 1954-cü ildə Bikini Atoll nüvə sınaqlarını həyata keçirdikdən sonra Yaponiya hökuməti dəniz suyunda və yağışda radioaktivliyi təhlil etmək və nəzarət etmək üçün Geokimyəvi Laboratoriyanı səlahiyyətləndirdi. Saruhaşi dəniz suyunda müşahidə olunan radioaktivliliyin Yaponiyaya çatmaq üçün bir il yarım vaxt lazım olacağını təsbit etdi. 1964-cü ilə qədər radioaktivliyin səviyyəsi, qərb və şərqdən gələn Sakit okean sularının tamamilə qarışdırdığını və 1969-cu ildə radioaktiv izlərin Sakit okeanda yayıldığını göstərdi. Bu, fəlakətin təsirlərinin yalnız tətbiq edilən sahədə deyil, bütün dünyada necə yayıldığını göstərən ilk tədqiqatdır.

Daha sonra, 1970-80-ci illərdə, o, diqqətini turşu yağışları və onun təsirlərini öyrənməyə yönəltdi.

Saruhaşi 29 sentyabr 2007-ci ildə Tokio şəhərindəki evində pnevmoniya üzündən həyatını itirdi. Onun 87 yaşı var idi.

Mükafatlar və sosial fəaliyyət
------------------------------

* Saruhaşi Yaponiyanın Geokimyəvi Cəmiyyətinin və Yaponiya Okeanoqrafik Cəmiyyətinin fəxri üzvü idi.
* 1958-ci ildə elm sahəsində yapon qadınları təbliğ etmək və dünya sülhünə kömək etmək üçün Yapon Alim Qadınların Cəmiyyətini qurdu.
* 1979-cu ildə Geokimyəvi Laboratoriyanın icraçı direktoru seçilmişdir.
* 1980-ci ildə Yaponiyanın Elm Şurasına seçilən ilk qadın olmuşdur.
* 1981-ci ildə nüvə enerjisindən sülh naminə istifadəsinin araşdırılması və qadın alimlərin statusunun artırılması üçün yaradılan Qadınlar üçün Avon Xüsusi Mükafatını qazandı.
* 1981-ci ildə gənc qadın alimlər üçün rol model kimi xidmət edən qadın alimə hər il verilən Saruhaşi mükafatını təsis etmişdir.
* 1985-ci ildə geokimya sahəsində Miyake mükafatı qazanan ilk qadın olmuşdur.
* 1993-cü ildə Dəniz Suları Elmi Cəmiyyətindən Tanaka mükafatı qazanmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  "İlk geokimyaçı qadın". Yapon.az (az.). 6 iyun 2018. 2018-12-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 iyul 2018.
**Hind Okeanı** — dünyanın sahəsinə görə üçüncü okeanı. Yer səthinin təqribən 20%-ini tutur. Qərbdən Afrika və Ərəbistan yarımadası, şimaldan Asiya, şərqdən isə Hindçin yarımadası, Zond adaları və Avstraliya ilə əhatə olunur. Sahəsi Qırmızı dəniz və Fars körfəzi ilə birlikdə 70,560,000 km2-dir. Bu okean dünyada sahəsinə görə 3-cü yeri tutur. Ekvatora yaxın ərazilərdə sahəsi kiçikdir. Burada suyun orta temperaturu 17°C-dir. Bunun səbəbi, dalğaların Şimaldan gələn küləklərin qarşısını kəsməsidir.Ən dərin hissəsi Zond çökəkliyidir.

Ümumi təsviri
-------------

|  |
| --- |
|  |
| Okeanlar |
| * Şimal Buzlu
* Atlantik
* Hind
* Pasifik
* Cənub
 |
| 

---

Dünya okeanı

---

 |
| * b
* m
* r
 |

Dənizləri Andaman dənizi, Ərəbistan dənizi, Arafur dənizi, Qırmızı dəniz, Lakkadiv dənizi, Timor dənizi və Fars körfəzidir (dəniz hesab olunur).

Körfəzləri Benqal, İran, Ədən, Oman, Böyük Avstraliya, Karpentariya, Spenser, körfəzidir.

BoğazlarıMozambik boğazı, Səkkizinci Dərəcə boğazı, Doqquzuncu Dərəcə boğazı, Onuncu Dərəcə boğazı, Dunkan boğazı, Polk boğazı, Qubal boğazı, Ekvatorial keçidi (boğaz), Huvadu boğazı, Cohor boğazıdır. Bu okean dünyanın ən böyük 3-cü okeanıdır.Eyni zamanda burada Kergelen adaları və Krakatau vulkanı yerləşir. Buradan Cənubi Passat, Somali, Qərb küləkləri cərəyanları keçir.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Dəniz** və ya **okean** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |

  


| ⛭Yer kürəsinin bölgələri |
| --- |
|  Amerika | Şimali · Karib · Latın · Mərkəzi · Cənubi |
|  Avropa | Şimali · Qərbi · Mərkəzi · Şərqi · Cənubi |
|  Asiya | Şimali · Ön · Mərkəzi · Qərbi · Cənubi ·  Cənub-Şərqi  Yaxın Şərq ·  Orta Şərq ·  Uzaq Şərq |
|  Afrika | Şimali · Qərbi · Mərkəzi · Şərqi · Cənubi · Yaxın Şərq |
|  Okeaniya | Avstraliya ·  Yeni Zelandiya · Melaneziya · Mikroneziya · Polineziya |
|  Qütb sahələri | Arktika · Antarktida |
|  Okeanlar | Atlantik · Hind · Şimal Buzlu · Sakit  · Cənub (rəsmi olaraq qəbul edilməyib) |
**Marsello Baçiarelli** (16 fevral 1731[…], Roma – 5 yanvar 1818[…], Varşava) – polyak boyakarı. Mənşəcə italyandır.

Drezdendə (1750-ci ildən, 1763-66), Vyanada (1764-65) və Varşavada (1756-63 və 1766-cı ildən) kral saraylarında işləmişdir. 1766-cı ildən Stanislav Avqust Ponyatovskinin saray rəssamı olmuşdur. 200-dən çox Polşa krallarının və zadəganlarının nəfis koloritli, təmtəraqlı portretlərinin, tarixi kompozisiyaların, barokko akademizmi üslubunda plafonların və dekorativ pannoların müəllifidir. Yaradıcılığının son dövrlərində klassisizmə meyil etmişdir. Vyana, Berlin, Roma və Venesiya rəssamlıq akademiyalarının üzvü olmuşdur. 1970-ci illərin sonu Varşavada Kral qəsrinin boyakarlıq emalatxanasının rəhbəri, 1786-cı ildən kral tikinti işlərinin baş direktoru, 1817-ci ildən sonra isə Varşava Universiteti nəzdində zərif sənətlər şöbəsinin professoru olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  RKDartists (nid.).
2. 1 2 3 4  Marcello Bacciarelli (ing.). OUP, 2006. ISBN 978-0-19-977378-7
== Ksantogenat birləşmələri haqqında ümumi məlumat ==

Tərkibində kükürd saxlayan üzvi birləşmələr yağların quruluşundan asılı olaraq yağların yağlayıcılıq xassələrini yaxşılaşdırır, belə birləşmələrdən daha geniş istifadə olunanlar – ksantogenatlar, sulfidlər, disulfidlər və tritiokarbonatlardır. Bunların içərisində ksantogenatlar geniş tətbiq sahəsi tapmışdır.

Ksantogenatlar sırasında ən birinci bis(amilksantogenat)polisulfiddir (Mezulfol-1).
C5H11OC(S) – S – S – S – S – OC5H11

Lakin bu aşqar çox korroziya aqressisivliyinə görə mezulfol-2 ilə əvəz edilmişdir.

İstismar xassələri
------------------

Üzvi birləşmələrin halogenli törəmələrinin müxtəlif sinif ksantogenatlarla qarşılıqlı təsirindən çoxlu sayda birləşmələr alınmışdır ki, bunlar da siyrilməyə qarşı yüksək effekt verir.
Ksantogenatlar yağların termooksidləşdirici stabilliyini artırsa da, aqressiv korroziyaya malikdirlər.
Bu ksantogenatlara misal olaraq alkilksantogenat törəmələrinin efirlərini göstərmək olar.
ROC(S)SR'.
Müəyyən olunmuşdur ki, alkilksantogenatların siyrilməyə qarşı xassələri bu sinif birləşmələrin homoloji sırasında alkil radikalı artdıqca zəifləyir və müqayisədə müəyyən olunmuşdur ki, asetoksimetil efirlərinin effektliyi asiloksimetil efirlərinə nisbətən daha yüksəkdir.
Eyni zamanda elə ksantogenat aşqarları var ki, onlar siyrilməyə qarşı mülayim xassələrə malik olmaqla yanaşı, oksidləşmə və vəkorroziyaya qarşı çox effektlidirlər. Karbonil tərkibli ksantogenatlar yağların həm siyrilməsini, həm də korroziyanı yaxşılaşdıran aşqarlar kimi təklif olunur. Belə maddələr monoxlorkarbon turşuları duzlarının və natrium ksantogenatların qarşılıqlı təsirindən alınır. Tərkibində fenil radikalı olan ksantogenatlar yaxşı inhibitor xassələrinə malikdirlər.

Mənbə
-----

* А.М.Кулиев. Химия и технология присадок к маслам и топливам.
* А.с. СССР 1051073, 1074866
**«SKA SKVO» stadionu** — Rostov-na-Donu şəhərində yerləşən stadion. Stadion 1971-ci ildə inşa edilmişdir. Bu zaman onun oturacaq sayı 27300 nəfər üçün planlaşdırılmışdır. Stadionda SKVO FK öz ev oyunlarını keçirir.

Tarixi
------

Stadionun tikintisinə 1960-cı illərdə general-polkovnik Altuninin rəhbərliyi altında başlanılmışdır. Bu kompleksə ümumi oturacaq sayı 33 min olan stadion, yüngül atletika qurğuları olan ərazi, su-idman kompleksi və idman meydançaları.

Əsas arena və ümumilikdə kompleks 1971-ci ildə tsn istismara verilir. Kompleksin tam layihələnməsini «Voenproekt» gerçəklənmişdir.

2007-ci ilin fevralında stadion yenidən bərpa edilir. Şərq və qərb tribunaları yenidən təmir olunmuşdur (aşağı oturacaqlar, VIP-loja). SKA SKVO stadionu bu günki gündə 11 000 nəfəri sərbəst şəkildə qəbul edə bilir. Şimal və cənub tribunalarının təmirindən sonra stadionun tutumu 25 000 nəfərə çatdırılacaqdır.

28 yanvar 2016-cı ildə Beynəlxal Futbol Federasiyası Assosasiyası (FİFA) DÇ-2018 üçün nəzərdə tululan stadionlardan birini SKA SKVO stadionudur. Bununla əlaqədar olaraq stadion FİFA qaydalarına uyğunlaşdırılmalıdır.

Əsas xüsusiyyətləri
-------------------

* Adı: SKA SKVO
* İnşa tarixi: 1971
* Stadionun ümumi sahəsi: 13,14 ha
* Mərkəzi arenanın qazon örtüyünün sahəsi : 104mx69m
* Məşq arenasının qazon örtüyünün sahəsi: 104mx69m
* Ümumi qazon örtüyünün sahəsi: 104mx69m
* Ot örtüyü: təbii qazon
* Tutumu: 11000 чел.
* Qonaq sektorunda yer sayı: 822 nəf.
* TV-mövqeyi: 3
* Kommentator mövqeyi: 3
* İşıqlanma: 4 işıqlandırma dirəyi və hər birində 40 projektor
* Videotablo: bu lövhədə bütün məlumatlar əks olunur
* Səs avadanlıqları: 26 kalon hər biri 40 Vт
* Nəzarət kameraları: 6 daxili nəzarət məqsədli kamera
* Kassaların sayı: 6

İstinadlar
----------

1. ↑  SKA SKVO[*ölü keçid*]
2. ↑  Şimal və cənub tribunalarda plastik oturacaqların olmaması səbəbindən 2007-ci ilə olan məlumata görə 27 300 nəfər tuta bilir.
3. ↑  "ФИФА утвердила 36 тренировочных площадок ЧМ-2018". 2016-10-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-06.
**Kanar cərəyanı**— Şimali Atlantik sprilvari hərəkətinin bir hissəsi olub, soyuq okean cərəyanıdır. Bu cərəyanın şərq sərhədləri Şimali Atlantik cərəyanının cənubundan keçir və cənub-qərbə doğru Seneqala qədər axır, sonra Atlantik Şimali Ekvatorial əks cərəyanına birləşir. Cərəyan adı Kanar adalarının adıyla adlandırılmışdır. Arxipelaq Kanar cərəyanının hərəkətını qismən əngəlləyir (Gyori, 2007).

Bu geniş və yavaş hərəkət edən cərəyanın Mərakeşin qərb sahilləri boyunca erkən Fenikiya naviqasiyasında və məskunlaşmada istifadə edildiyi düşünülür. Antik Fenikelilər yalnız bu cərəyan zona daxilində bir çox balıqçılığı istismar etməklə kifayətlənmədilər, eyni zamanda dəniz gastropod murex növündən Tyrian bənövşəyi boya çıxarmaq üçün bu günkü Essaouira şəhərində olan Iles Purpuraires-də bir zavod qurdular.

Həmçinin bax
------------

* Kanar adaları
* Folklend cərəyanı
* Braziliya cərəyanı
* Labrador cərəyanı

Ədəbiyyat
---------

* Ansa-Emmin, M. (1982) Fisheries in the CINECA region. *Rapp. P.-v. Reun. Cons. Int. Explor. Mer.* 180: 405-422.
* Canary Current (2002)
**Bosniya vilayəti** — əsasən Bosniya və Herseqovina dövlətinin bu günkü ərazisi də daxil olmaqla Osmanlı imperiyasının birinci səviyyəli inzibati vilayətlərindən olub. Bu vilayət, cənubdan *Kosovo vilayəti* ilə həmsərhəd idi. 1867-ci il inzibati islahatlarından əvvəl vilayət Bosniya əyaləti adlandırılıb. 19-cu əsrin sonlarında olan məlumata görə, vilayətin 46000 km² sahəsi var idi.

1878-ci ildə Avstriya-Macarıstanın Bosniya və Hersoqovinanı işğal etməsindən sonra, Osmanlı vilayəti kimi fəaliyyətini dayandırsa da, formal olaraq Avstriya-Macarıstan tərəfindən idarə olunmasına baxmayaraq, 1908-ci ilə qədər daha otuz il öz mövcudluğunu saxlayıb. 1908-ci ildə Avstriya-Macarıstan rəsmən vilayəti öz ərazisinə birləşdirdi.

İnzibati ərazi vahidləri
------------------------

Vilayətin sancaqları:

* Bosniya sancağı
* İzvornik sancağı
* Herseqovina sancağı
* Travnik sancağı
* Bihaç sancağı

İstinadlar
----------

1. ↑  Europe Elize Reklü , səh 152
2. ↑  Bosna Vilayeti | Tarih ve Medeniyet Arxivləşdirilib 2014-09-28 at the Wayback Machine  (türk.)

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Bosniya vilayəti ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Palairet, Michael R.. „The Balkan Economies c.1800-1914: Evolution without Development".  (ing.)
**Viktoriya meydanı** ya **Qələbə meydanı** (*fr.* Place des Victoires) — Parisin mərkəzi lakin bir o qədər də böyük olmayan meydanı, "5 kral meydanından" dördüncüsü. Meydan Pale-Royaldan şimal-şərqdə, I və II arrondissementlərin sərhəddində, Luvrdan 500 m şimalda yerləşir. Holland müharibəsi bitdikdən və Nimvegen sülhü bağlandıqdan sonra onun salınmasının təşəbbüskarı marşal La Feyad olmuşdur. Marşal La Feyad həmin sahəni alıb, ətraf evləri sökdürüb memar Jül Arduen Mansara mərkəzində XIV Lüdovikin at üstündə heykəli olan bir meydan salmağı tapşırır. Bununla o, fransızların Holland müharidəsindəki qələbəsini əbədiləşdirmək istəmişdir. Halhazırda meydandakı heykəl üçüncüdür və 12 m hündürlüyə malikdir. Fransa inqilabından sonra 11-13 avqust 1792 ci ildə meydan dağıdılır. 1810 cu ildə meydanda general Lui Şarl Antuan Dezenin heykəli qoyulur. 1828 ci ildən isə heykəltaraş Fransua Jozef Bazionun hazırlamış olduğu bu günkü heykəl meydanda qərar tutmaqdadır.

Mənbə
-----

* Julia Droste-Hennings, Thorsten Droste: Paris. Eine Stadt und ihr Mythos. DuMont-Reiseverlag, Köln 2003, ISBN 3-7701-6090-8, S. 290–291.
* Isabelle Dubois, Alexandre Gady, Hendrik Ziegler (Hrsg.): La Place des Victoires. Editions de la Maison des Sciences de l'Homme, Paris 2003, ISBN 3-05-003404-1.

Həmçinin bax
------------

* Konkord meydanı
* Vandom meydanı
* Vandom sütunu
* Dofina meydanı
* Vogezlər meydanı


1. 1 2  base Mérimée (fr.). ministère de la Culture, 1978.
2. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
**Ayalon çayı** — İsraildə yerləşən çaydır. Çay şimaldan cənuba axır, yayda isə quruyur. Bu səbəbdən hal-hazırda Ayalon çayı çox dayazlaşmışdır. XX əsrin başlanğıcında çay yazda alman koloniyasının sərhədlərinə çataraq templer qəsəbələrinə keçirdi. Yəni, Menaxem Beqin prospektini bu günkü zamanda doldururdu. İndi templerlərin yerində Kirya adlı erməni bazası yerləşir.

Coğrafiyası
-----------

Çayın ümumi uzunluğu — 50 kilometr, hövzəsinin sahəsi isə 815 km²-dir. Çay öz mənbəyini Yəhudi dağlarının qərb yamacından götürür. Çay Şoreş və Neve-İlan moşavları ilə axır. Loda ətrafından və Ayalon vadisindən axıb keçir. Aralıq dənizinə tökülənə qədər 1,5 kilometr məsafədə Yarkon çayı ilə birləşir. İki çayın birləşditi ərazi Təl-Əvivdədir. Çayın yaxınlığında Ariel Şaron parkı yerləşir.

Adı
---

Ərəb dilindən çayın tərcüməsi əl-Masrara vadisidir (*ərəb.* وادي المصرارة‎). Daha əvvəl çay rəsmən bu adı daşıyırdı. Yəhudi dilində isə əsas şəhərlərdən olan Dan — Ayalonunun adını daşıyır. Çay axdığı vadinin adı ilə adlandırılmışdır. Ayalon Danın əsas şəhəri idi. Fələstinlər o dövrdə bu tayfanı sıxışdırdılar. Onları şimala köçürülməyə məcbur edirdilər. Hal-hazırda onun yerində müasir şəhər olan Kiryat-Şimon yerləşir. Ayalon adı həm Tanaxda, həm də qədim diplomatik sənədlərdə — Amarna yazılarında rast gəlinir. Yazının sonunda Het dövləti və Misir dövlətlərinin arasında sərhəd haqqında söhbət gedir. Ayalon İsa Navinin günəşinin bağlanması ilə əlaqəlidir: "Günəş dur, Qavaon üzərində, Ayalon vadisinin üstündə!" (Nav. 10:12). Yəhudi dağlarından *xanaaneya*nı atıb Saronski vadisi vasitəsilə qovmağa başaldı və Ayalona qədər təqib etdi.

Ayalon şosesi
-------------

Yarkon çayıyla birləşmədən əvvəl əhəmiyyətli ərazidə Ayalon çay yatağı 20-ci şosesi ilə "Ayalon şosesi"-ni əmələ gətirir. Çay Jabotinskinin dörd yol ağızından Yarkon çayıyla birləşməyə qədər Təl-Əviv və Ramat-Qan şəhərləri arasında bələdiyyə sərhədi əmələ gətirir. Bu hissədə çay yol zolaqlarının arasında beton vasitəsilə yolla əlaqələnib. Şose vasitəsilə hər iki istiqamətdə, yəni həm şimal, həm də cənub istiqamətində hərəkət etmək mümkündür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Карта окрестностей истока реки Аялон на сайте «Аму́д Ана́н»". עמוד ענן (ivrit). 2013-04-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-04-22.
2. ↑  "Ariel Sharon Park, official website (English page)". 2015-11-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-16.

Xarici keçidlər
---------------

* Возрождение израильских рек
**Naser Purpirar** (ناصر پورپیرار) (ləqəbi) əsil adıyla **Naser Bənakonənde** (ناصر بناکننده) — İran yazıçısıdır.

1940-cı ildə Tehranda anadan olub. Onun yazıları, İran tarixi, Ərəblərin İrana hücumundan öncə və sonra, Şahnamə və Firdosi, Sədi, klassik tarix araşdərmacıların əksinə, üstə deyilən tarixi mövzuları yalan və yapma bilir və bu barədə yeni baxış ortaya qoyur.

Həyatı
------

Purpirarın ali təhsilatına görə bilgi yoxdu. O İranın İSNA reportyoruna deyir: ((mən savadsızam və nəqədərdə savadsızlığım çoxsa, o qədər, mənim dediklərimə cavab verməyə qadir olmayan İran klasik tarixçilərinin savadsızlığına səbəb olur.)) Purpirar, peşəkarlığını bir mətbəədə başladı. Kiyanvərin dediyinə görə o İran Tudə Partiyası üzvüydü.

Əsərləri
--------

Purpirar tədqiqat əsasında 33 cild kitab yazıb. İranın Mədəniyyət  Nazirliyi (Fərhəng və İrşadi İslami) bu kitabların bir çoxunun çapına icazə verməyib və müəllif tədqiqatlarının bir hissəsini digər ölkələrdə nəşr etdirib. Onun kitabları İranda özünün və şərik olduğu 3 nəşriyyat tərəfindən çap edilib.

Əsərlərindən bəzisi bunlardır:

* **İran tarixinin quruluşuna dair müzakirələr — birinci cild — 12 əsr sükut (8 kitabda)**

* **İslam və qılınc**

Baxışı
------

Purpirar iranın bu günkü tarixini inkar edərkən yeni iddialar tərh edir ki hələ onların isbatlanmasına dayanaqcıl istinadlar verilməyib. O zərdüşt kətibəsini sasani kətibələrinin saxtalaşdırılması iddiasını irəli surub.

İstinadlar
----------

1. ↑  Nāser Purpirār // NUKAT. 2002.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-01-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-09.

Xarici keçidlər
---------------

* Nasir Purpirar
* Nasir Purpirar — İran tarixinin quruluşuna dair müzakirələr
* Nasir Purpirarın rəsmi sitəsi Arxivləşdirilib 2019-05-03 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Yazıçı** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Mostar Universiteti** (xorv. Sveučilište u Mostaru, *lat.* Universitas Studiorum Mostariensis) — Bosniya və Herseqovinanın Mostar şəhəri, Rodno rayonu ərazisində yerləşən universitet. Ölkədə olan yeganə universitetdir ki, bütün təhsil prosesi xorvat dilində aparılır.

Mostar Universitetinin kökləri Franciskan ilahiyyat məktəbinin yaradıldığı 1895-ci ilə aiddir. 1950-ci ildə Mostarda ali təhsil məktəbi təşkil olunur. 1959-cu ildə Ali texniki məktəb, 1960-cı ildə isə ali kənd təsərrüfatı məktəbi təşkil olumuşdur.

Universitet 11 fevral 1977-ci ildə təşkil olunmuşdur. İlk əvvəllər Camal Biediç adını daşıyırdı. O, bir dövlət xadimi olaraq 1977-ci ildə avia qəzada həlak olmuşdur. Universitet təşkil olunarkən 4 fakültə, 1 kollec və 2 institutdan ibarət idi. 1977/1978 tədris ilində universitetdə 5016 tələbə təhsil alırdı.

1992-ci ildə başlanan Bosniya müharibəsi zamanı universitet bu günkü adını almışdır. Bundan sonra universiteti rəsmi dili xorvat dili olur. 1993-cü ildə Universiteti tərk etmiş müsəlman professorlar Mostarda ikinci ali təhsil müəsisəsini təşkil etmişlər. Ali təhsil ocağı Camal Biediç Universiteti adlanır. O keçmiş Yuqoslaviya hərbi kazarmalarından birində yerləşir.

Universitetdə hazırda 14 000 tələbə təhsil alır. Omlarda 17 % Xorvatiya vətənfdaşlarıdır. Universitetin 1000 əməkdaşı vardır. Universitetdə 10 fakültə, incəsənət akademiyası, 8 institut və tələbə mərkəzi vardır. Bakalavr və magistr üçün hazırlanan proqram Boloniya qaydaları ilə uyğunlaşdırılır. Universitetin rektoru Lerpa Ostoiçdir. Universitet Böyük Xorvat bazarı q, 1 ünvanında yerləşir. Universitetin çap vərəqəsində Fransiskan monastırının binasını təsvir edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "International Summer School - Sveučilište u Mostaru" (PDF). 2017-10-24 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-21.
2. ↑  Enciklopedija Jugoslavije: Bje-Crn Arxivləşdirilib 2023-07-29 at the Wayback Machine. Jugoslavenski Leksikografski Zavod, 1980
3. ↑  *Gudelj, Jurica.* "Nova akademska godina: U Mostaru više od 21.000 studenata". Oslobođenje (xorvat). 4 August 2014. 16 December 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 December 2014.
4. ↑  "*Sveučilišta u Mostaru: O nama*". 2017-06-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-21.
5. ↑  *Sveučilišta u Mostaru: Rektorat* Arxivləşdirilib 2015-04-02 at the Wayback Machine, abgerufen am 2. April 2015
6. ↑  Договоры и соглашения ОмГУПСа с зарубежными вузами Arxivləşdirilib 2017-07-22 at the Wayback Machine (rus.)

Mənbə
-----

* Rəsmi sayt Arxivləşdirilib 2014-02-16 at the Wayback Machine
**Heydərpaşa vağzalı** — 1908-ci ildə İstanbul - Bağdad Dəmiryolu xəttinin başlanğıc stansiyası olaraq inşa edilən qatar vağzalıdır. Vağzal, TCDD-nin baş stansiyasıdır. İstanbulun Anadolu yaxasında, Kadıköydə yerləşir. Osmanlı İmperiyasının son dövrlərində Bağdad Dəmiryolu yanında İstanbul-Şam-Mədinə (Hicaz dəmiryolu) səfərləri də keçirilməyə başlanmışdır.

Tarixi
------

Dövrün Osmanlı padşahı II Əbdülhəmid dövründə, 30 may 1906-cı il tarixində tikintisinə başlanmışdır. 19 avqust 1908-ci il tarixində tamamlanıb istifadəyə verilmişdir. Bir rəvayətə görə binanın yerləşdiyi sahəyə III Səlimin paşalarından Heydər Paşanın adı verilmişdir. Binanın tikintisini Anadolu Bağdad adı altında bir Alman şirkəti həyata keçirdib. Həmçinin bir Almanın təşəbbüsü ilə vağzalın qarşısında mendirek inşa edilərək Anadoludan gələcək və ya Anadoluya gedəcək vaqonların kommersiya əşyasını yükləmə və boşaltma funksiyası üçün qurğular tikilibdir.

İki Alman memar Otto Ritter və Helmuth Cuno tərəfindən hazırlanan layihə qüvvəyə minmiş, vağzalın tikintisində Alman ustalarla İtalyan daş ustaları birlikdə çalışmışdır. I Dünya Müharibəsi zamanı vağzal anbarında olan sursatlara 1917-ci ildə edilən bir təxribatla çıxan yanğın nəticəsində binanın böyük bir hissəsi ziyan görmüşdür. Yenidən təmir olunan bina bu günkü şəklini almışdır. 1979-cu ildə Heydərpaşada Independenta adlı tankerin bir gəmiylə toqquşması nəticəsində meydana gələn partlayışdan və istidən binanın O Linneman adlı ustanın düzəltdiyi kurşun vitrayları zərər çəkib. 1976-cı ildə əslinə uyğun olaraq yenidən geniş miqyasda bərpa olunmuş və 1983-cü ilin sonunda dörd xarici fasadla iki qüllənin bərpası başa çatdırılmışdır.

28 noyabr 2010-cu il tarixində damında çıxan böyük yanğından sonra damı çökmüş və 4-cü mərtəbəsi istifadəyə yararsız hala gəlmişdir.

Ankara-İstanbul Yüksək Sürətli Qatar Layihəsi çərçivəsində Istanbul-Eskişehir hissəsindəki dəmir yolu işləri səbəbiylə, 1 fevral 2012-ci il tarixindən etibarən 24 ay müddətinə ölkə daxili qatar səfərlərinə ara verilib.

Şəkil qalereyası
----------------

* Heydərpaşa vağzalı Miniatür maketiHeydərpaşa vağzalı Miniatür maketi
* Daxili görnüşüDaxili görnüşü
* Heydərpaşa vağzalı soldan sağa xarici görünüşüHeydərpaşa vağzalı soldan sağa xarici görünüşü
* 28 noyabr 2010-cu il yanğınından görüntü28 noyabr 2010-cu il yanğınından görüntü
* Heydərpaşa vağzalıHeydərpaşa vağzalı
* Dəniz və dəmiryolu bağlantısını göstərən bir şəkilDəniz və dəmiryolu bağlantısını göstərən bir şəkil

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Heydərpaşa vağzalı ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Heydərpaşa vağzalı
Norton Utilities 4.0
Norton Utilities 6.0
**Norton Utilities** – kompüteri konfiqurasiya etmək, optimallaşdırmaq və xidmət etmək üçün utilitlər toplusu. Peter Norton Computing və Symantec şirkətləri tərəfindən işlənib hazırlanıb. İlk versiyası 1982-ci ildə DOS 1.x. əməliyyat sistemi üçün buraxılıb. Bu paketə 14 utilit, o cümlədən təsadüfən silinmiş faylları bərpa etmək üçün populyar Unerase utiliti daxil idi. Üç disketdən ibarət bu paket 80 ABŞ dollarına satılırdı. 1991-ci ildə buraxılmış 6.0 versiyası DOS mühitində yerinə yetirilsə də Windows 3.x əməliyyat sistemi tərəfindən dəstəklənirdi. Sonuncu Symantec Norton Utilities 15.0 versiyası 2010-cu ilin dekabrında buraxılıb. Bu versiyaya Norton Speed Disk, Norton Disk Doctor, Norton UnErase, Registry Restore, Registry Defragmenter, Registry Cleaner, Disk Cleaner, Disk Defragmenter, Startup Manager, Service Manager, Restore Center, System Optimizer, Process Viewer və Performance Test kimi utilitlər daxildir.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Xarici keçidlər
---------------

* us.norton.com/norton-utilities — Norton Utilities rəsmi saytı
**Cəbəl Amil** — (*ərəb.* جبل عامل‎‎) 1920-ci ildə müasir Livanın yaradılmasından əvvəl Livanın cənubundakı dağlıq bölgənin tarixi adı. Adı 6-cı əsrdə Marib bəndinin dağıdılmasından sonra Yəməndən Livana köçən Amil bin Səbaanın adından gəlir.

Haqqında
--------

Cəbəl Əməl Livanın cənubunda bir bölgədir. Bu bölgə keçmişdə Suriyanın on iki imamçı bölgəsi kimi çox əhəmiyyətli olub.

Cağrafiyası
-----------

Cəbəl Amil Cənubi Livanın sahil və dağlıq ərazilərini əhatə edir. Cəbəl Amilin sərhədləri dəqiq məlum deyil. Bu ərazi təxminən şimaldan Sidonun şimalında Əvəli çayına (köhnə adı: Faradis), cənubdan Nəhariyyə şəhərinin şimalında Qarn çayına (köhnə adı: Əbu Fətras və ya Nəhr Fitrə) qədərdir. Şərqdən Fələstinlə, Hovla gölünə (Kiçik İordaniya kimi tanınır) və Hasbia çayına qədər və qərbdən Aralıq dənizi ilə həmsərhəddir.

Məşhurları
----------

* Mühəqqiq Kərəki
* Həsən Canini
* Şeyx Bəhai
* Həsən Kamil Səbbah
* Həsən Nəsrullah
* Şərəfuddin Amili

Həmçinin bax
------------

* Livan

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------
**Márta Lacza** (2 dekabr 1946) — Macarıstan qrafika rəssamı və portret rəssamı.

Həyatı
------

1967-ci ildə universitet təhsili başa vuraraq sənətkarlıq və qrafika sahəsinə keçdi. Budapeştdə, özü kimi 28 avqust 2015-ci ildə vəfat edən həyat yoldaşı Dékány Ágoston ilə yaşayırdılar. Lacza bir müddət universitetlərdə rəssamlıq da öyrətdi.

1974-1998 illəri arasında bir çox sərgi təşkil edən Lacza, Macarıstanın dünya boya və qrafika sənətçilərindən biridir.

Lacza 1980 ilə 1983 arasında Derkovits təqaüdünü və 1983-cü ildə Munkácsi mükafatını qazandı. Milli Macarıstan televiziyasında onun haqqında 40 dəqiqəlik bir veriliş yayımlandı. Belçikadakı beynəlxalq "Frans Masereel Rijkscentrum voor graphite" nin qrafika sənətçiləri tədbir seriyasının əvvəl.

Əsərləri
--------

* *Autóbusz*
* *Félnyolc*
* *Gyere be*
* *Gyógygödör*
* *Gyógyvíz*
* *Harmadosztály*
* *Mester*
* *Madarak*
* *Merengő*
* *Katyiba*
* *Piac*
* *Szőrmekereskedő*
* *Tükör*
* *Habok*
* *Najádok*
* *Ködös történetek* (1986)
* *Küszöb* (1988)
* *Ginkgo biloba* (1992)

Solo sərgilər
-------------

* 1975-1976, 1978-1984, 1990 Budapeşte>
* 1979 Szolnok
* 1982 Siófok
* 1983 Hamburg

İstinadlar
----------

1. 1 2  Márta Lacza // The Fine Art Archive. 2003.

Xarici keçidlər
---------------

* *Élet és Művészet* (Vivo kaj Arto) - aŭtobiografio, (2007)
* Artportal.hu Arxivləşdirilib 2011-12-12 at the Wayback Machine
* Terebess.hu
**Beşmərtəbə** — Bakıda tarixi bina. Füzuli küçəsi, 15 ünvanında yerləşir. 1929-cu ildə şəhərdə ilk çoxmərtəbəli bina olmuşdur, buna görə də el arasında Beşmərtəbə adını almışdır. Sovet dövründə "Metalist" yaşayış binası kimi tikilmişdir. Bina geniş yolun ayrıcında yerləşdiyinə görə ilk yeraltı keçidlər sonralar burada yaranmışdır.

Beşmərtəbənin yerində Abbasqulu ağa Bakıxanovun qızı Töhrə xanıma məxsus olan birmərtəbəli karvansara var idi. Həmin ərazidə bazar da var idi. 1903-cü ildə şəhər hakimiyyəti antisanitariya və kriminogen vəziyyətə görə bazarı sökmək qərarına gəldi. Sonra karvansara xarabalıqlarının daxil olduğu təmizlənmiş ərazidə Beşmərtəbə binası tikilmişdir. "Sovet Azərbaycanının memarlığı" kitabına görə binanın memarları M. S. Finkelşteyn və A. M. Şuşerov, "Azərbaycan Milli Ensiklopediyasına" görə isə memarı binada milli adət-ənənələrdən istifadə etmiş A. A. Nikitin olub. Binada bərpa işləri aparılmışdır, fasadlar yenilənib.

Görüntülər
----------

* Ümumi görüntüÜmumi görüntü
* Fasadın görüntüsüFasadın görüntüsü
* Beşmərtəbə 2008-ci ildəBeşmərtəbə 2008-ci ildə

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Жилой дом "Металлист" [Бешмертебе]" (rus dilində). «Конструктивистский проект». 2024-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 yanvar 2024.
2. 1 2  *P. Sultanova.* "Karvansaralar: uzaq yolların tozunu, yorğun yolçuların izini bugünə daşıyan abidələr". "525-ci qəzet". 15 aprel 2011. 2024-01-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 yanvar 2024.
**Ögedey sülaləsi** — bəzən **Ögedeyilər sülaləsi** də adlanır. Böyük Monqol imperiyasını idarə edən Börçigin sülaləsinin XII–XIV əsrlərdə ən güclü qollarından biridir. Sülalə öz başlanğıcını Çingiz xanın oğlu və varisi Ögedey xandan (1185–1241) götürür. Ögedey xan Monqol istilasını böyük həcmdə davam etdirmişdir.

Çingiz xanın oğlu Tulinin sülaləsindən olan Münke xanın ölümündən sonrs Monqol imperiyası ərazisində ara müharibələri başladı. Çingiz xanın oğulları — Cuçi, Ögedey, Cığatay və Tulinin varisləri bir-birləri ilə müharibəyə başladılar. Ögedey sülaləsi üzvləri bütün monqolları öz hakimiyyətləri altında birləşdirməyə çalışırdılar. Ögedeylər sülaləsi Qızıl Ordaya qarşı Cağataylarla ittifaq bağladı, bundan sonra onlar Yuan sülaləsinə (Tulilər sülaləsindən) qarşı Qızıl Orda ilə ittifaq bağladılar. Yuan imperatoru olan Xubilay xan isə buna cavab olaraq İranı idarə edən Elxanilərlə ittifaq bağladı. Yuanlarla Ögedeylərin mübarizəsi XIV əsrdəki Kaydu-Xubilay müharibəsinə qədər davam etdi.

1304-cü ildə qısa müddətli sülh oldu. Lakin mübaribə tezliklə yenidən başladı. 1310-cu ildə Kaydu xanın varisi Çapar xan Yuan imperatoru Kayişana (Külüg xan) təslim oldu. Çağatayların torpaqlarını əldə etməyə çalışan Ögedeylərin öz torpaqları Yuan sülaləsi üzvləri və Çağatay sülaləsi üzvləri tərəfindən bölündü. Bu sülalədən birdə heç vaxt əvvəlki gücünü bərpa edə bilmədi. Bu hadisədən sonra Yuanlara qarşı bəzi üsyan rəhbərləri özlərinin bu ailəyə aid olduqlarını iddia etdilər. Həmçinin bu ailənin soyundan gələn bəzi kukla hökmdarlar Mərkəzi Asiyanın bəzi yerlərində müxtəlif zamanlarda taxta əyləşdirilmişdilər.

Məşhur üzvləri
--------------

* Ögedey xan (1185–1241), Çingiz xanın oğlu və Monqol imperiyasının ikinci xaqanı.
* Güyük xan (1206–1248), Ögedey xanın oğlu, Monqol imperiyasının üçüncü xaqanı.
* Kadan, Ögedey xanın oğlu, XIII əsrdə Monqolların Polşaya hücumunun komandanı.
* Kaydu (1235–1301), Ögedey xanın nəvəsi, Ögedey ailəsinin öz dövründə rəhbəri və Çağatay xanlığının de-fakto xanı.
* Kutulun (1260–1306), Kaydunun qızı və şahzadə-döyüşçü, versiyalardan birinə görə Turandotda söhbət məhz bu şahzadədən gedir.
* Əli Sultan, Çağatay xanlığının müsəlman xanı (1342–1348)
* Danışməndi (ö.1384) Çağatay xanı (1346–1348)
* Soyurqatmış xan (ö.1384), Qərbi Çağatay xanlığının xanı.
* Sultan Mahmud (ö.1402), Qərbi Çağatay xanlığının xanı
* Örüg Temür xan, Monqolustana iddia edən xan (1402–1408)
* Aday xan, Qırxların və 4 tümənin xanı, Tümedin hökmdarı (1425–1438)

Həmçinin bax
------------

* Böyük Monqol İmperiyası
* Ögedey xan

İstinadlar
----------

1. 1 2  Saunders, John Joseph (2001). *The history of the Mongol conquests*. University of Pennsylvania Press.
Meşə mühafizə mühəndisi-peşə [1] meşə təsərrüfatı üzrə mütəxəssis, meşə təsərrüfatının və ya rayon meşə təsərrüfatının mühafisə üzrə rəhbəri. Meşə mühafizə mühəndisi meşə mühafizəsi üzrə köməkçiyə və dövlət müfəttişinə (bir və ya bir neçə nəfər) tabedir. Meşə mühafizə mühəndisi vəzifəsinə ali və orta texniki meşə təhsili və meşə təsərrüfatında təcrübəsi olan şəxslər təyin edilir.

Meşə mühafizə mühəndisinin səlahiyyətləri və vəzifələri
-------------------------------------------------------

Meşə mühafizə mühəndisi müəssisənin direktoruna tabe olmaqla onunla birlikdə meşələrin mühafizəsinə cavabdeh şəxsdir.
Meşə mühafizə mühəndisi aşağıdakıları həyata keçirir:

1) Mütəmadi olaraq meşəbəyliklərdə meşələrin mühafizə vəziyyətinə nəzarət həyata keçirir,

2) Meşəbəyilərin, meşəbəyi köməkçisinin, meşə gözətçilərinin və yanğın gözətçilərinin texniki səviyyəsinin artırılması barədə tədbirlərin həyata keçirir,

3) Əhali arasında meşələrin qorunub mühafizə olunması və yanğından qorunması barədə marifləndirmə işlərinin aparır,

4) Meşəpozuntuları barədə akt-protokol tərtib edilməsinin düzgünlüyünə nəzarət edir və onların uçotunu aparır,

5) Meşə təsərrüfatında Meşəbəylik ərazisində yandın əleyhinə illik tədbirlər planın tərtib edir,

6) Meşəbəyliklər ərazisində yanğın əleyhinə aparılan tədbirlərə və meşə yanğınlarının söndürülməsinə rəhbərlik etməyə,

7) Meşə ərazilərində kordonların düzgün istifadə olunmasına, silah , sursatların istifadə və saxlama qaydalarına nəzarət edir.

8) Direktorun göstərişinə əsasən hüquq-mühafizə orqanlarında meşə təsərrüfatını təmsil etməyə,

9) Kənar təşkilatlara meşələrin qorunması, yanğından mühafizəsi, meşələrdən səmərəli və uzunmüddətli istifadə barədə texniki köməklik göstərməyə
**Mənfəət dərəcəsinin aşağı düşməsi tendensiyası** (*alm.* **Gesetz vom tendenziellen Fall der Profitrate**‎) — Karl Marksın "Kapitalın" III cildində tərtib etdiyi tezis. Söhbət ondan gedir ki, kapitalist iqtisadiyyatının qanunlarına görə, yəni kapitalist iqtisadiyyatının öz xüsusiyyətlərinə görə ümumi iqtisadi miqyasda mənfəət normasının azaldılması tendensiyası mövcuddur.

Mənfəət dərəcəsinin aşağı düşmə meyli haqqında marksist tezisini azalan marjinal faydalılıq qanunundan və azalan gəlir qanunundan ayırmaq lazımdır. Hər hansı xarici səbəblərdən, məsələn, texniki tərəqqinin sürətinin azalması və ya resursların tükənməsi nəticəsində yaranan mənfəət normasının azalmasını da sözügedən qanundan ayırmaq lazımdır.

Mahiyyəti
---------

Marksın təliminə görə, kapitalist iqtisadiyyatı daxili ziddiyyətlərlə xarakterizə olunur. Onlar bütün kapitalistlərin qarşılıqlı əlaqəsi ilə hər bir fərdi kapitalistin əldə etdiyi mənfəəti artırmağa çalışmasına baxmayaraq, orta mənfəət dərəcəsinin azalmağa meyilli olmasında özünü göstərir. "Aşağıya doğru meyl"in əsas səbəbi ondan ibarətdir ki, mənfəəti artırmaq cəhdləri dəyişən kapitalın nisbətinin (yəni kapitalın işçi qüvvəsinin alınmasına gedən hissəsinin) məcmu kapitala nisbətdə aşağı düşməsi tendensiyası ilə bağlıdır. Bunun üçün marksist ifadə "Üzvi tərkibi kapitalın artırılması"). Bu, daha mürəkkəb maşınların, avadanlıqların və texnoloji proseslərin tətbiqi hesabına istehsalın kapital tutumunun artması, eyni zamanda məhsul vahidinə düşən məhsulun həcminə görə işçilərin sayının azalması ilə əlaqədardır. Marksın fikrincə, "azad" muzdlu əmək yeganə qazanc mənbəyidir – muzdlu işçilər öz iş qüvvəsini onun dəyərinə uyğun satırlar, lakin eyni zamanda iş prosesində dəyər ekvivalentini istehsal etmək üçün lazım olandan daha uzun müddət işləyə bilirlər. əmək haqqının, yəni işçi qüvvəsinin satış qiymətindən daha çox dəyər istehsal edə bilirlər. Uzun müddət ərzində əmək məsrəflərinin payının nisbi azalması ilə əlaqədar olaraq qoyulmuş (avanslaşdırılmış) kapitalın gəlirlilik dərəcəsi azalmağa meyillidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Согласно Марксу "Grundrisse", только работа, которая непосредственно переносится на конечный продукт, обладает размером стоимости. Таким образом, работы по планированию и охране не имеют непосредственно собственной стоимости. В экономике это известно как проблема накладных расходов. Карл Маркс К КРИТИКЕ ПОЛИТИЧЕСКОЙ ЭКОНОМИИ Arxivləşdirilib 2010-09-07 at the Wayback Machine
**Erd** (mac. Érd) — Macarıstanda Peşt əyalətinin tərkibinə daxil olan şəhər.

Tarixi
------

Ərazidə ilkin məskunlaşma qədim dövrlərdən başlamışdır. Arxeoloji tapıntılara əsasən insanların burada 50 min il əvvəl məskunlaşdığı göstərilir.

Erd haqqında 1243-cü ilin sənədlərində bəhs edilir. Osmanlı İmperiyasının Macarıstanı işğal etdiyi vaxtlarda Erd türklər tərəfindən 1543-cü ildə Sekeşfexervar qalasının təslim olmasından sonra fəth edildi. Osmanlılar burada ənənəvi bir qala inşa etmişdilər. Övliya Çələbi öz səyahətnaməsində yazır ki, qala içərisində 20 ev və məscid var.

1684-cü ildə Lotaringiya hersoqu V Çarles in başçılıq etdiyi ordu Erd yaxınlığında türkləri məğlub etdi və şəhər 150 ilə yaxın sürən Osmanlı hakimiyyətindən çıxdı. 1776-cı ildə Erd qəsəbə oldu. 20-ci əsrin əvvəllərində Erd Karolyi ailəsinin mülkü oldu. Qəsəbə daha da inkişaf etməyə başladı, lakin əsas etibarilə 1972-ci ilə qədər əkinçilik qəsəbəsi olaraq qaldı.

Erd Macarıstanda 1991 və 2001-ci ilin statistikasına görə ən sürətlə böyüyən şəhər idi. 7 noyabr 2005-ci ildə Macarıstan Parlamenti Erdin 2006-cı ilin payızında keçirilən parlament seçkilərindən sonra şəhər olacağına qərar verdi.

Nəqliyyatı
----------

İctimai nəqliyyat 5 avtobus xətti ilə Volanbusz tərəfindən idarə olunur. Şəhərdə beş dəmiryolu stansiyası var. Sərnişinlər Budapeşt, Peç, Nadkanija, və s. şəhərlərə səyahət edə bilərlər.

Qalereya
--------

* Erd qalasıErd qalası
* Osmanlı minarəsiOsmanlı minarəsi

Beynəlxalq əlaqələri
--------------------

### Qardaşlamış şəhərlər

| City | Country |
| --- | --- |
| Poynton | İngiltərə Birləşmiş Krallıq |
| Reqin | Rumıniya Rumıniya |
| Lyubaçov | Polşa Polşa |
| Suçjoy | Çin Respublikası Çin |

Həmçinin bax
------------

* Şopron

İstinadlar
----------

1. ↑  Magyarország helységnévtára, Detailed Gazetteer of Hungary (mac.). KSH, 2023.
2. ↑  Osmanlı Macaristan' ında Kentler, Kaleler; Burcu ÖZGÜVEN

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Erd ilə əlaqəli mediafayllar var.

* VikiSəyahətdə **Érd** haqqında səyahət məlumatları var.
* erd.hu — Erd rəsmi saytı in Hungarian
* Aerial photography: Érd
**Şəmşir Həziyev** — polkovnik-leytenant,

Bioqrafiyası
------------

Həziyev Şəmşir Bəxtiyar oğlu 1978-ci il fevral ayının 27-də Cəbrayıl rayonunun Xələfli kəndində anadan olub. 1985-ci ildə Cəbrayıl rayonunun Xələfli kənd orta məktəbinə daxil olub, 1993-cü ilə qədər həmin məktəbdə təhsil alıb. 1993-cü ildən 1995-ci illə qədər təhsilini C. Naxcıvanski adına Hərbi Liseydə davam etdirib.

1995-ci ildə Bakı Ali Birləşmiş Komandanlıq Məktəbinə daxil olmuş və 1999-cu ildə həmin məktəbi tank taqım komandiri ixtisası üzrə bitirib. 1999-cu il sentyabr ayından 2001-ci il oktyabr ayına qədər 888 saylı hərbi hissədə tank taqım komandiri, 2001-ci ilin oktyabr ayından tarixdən 052 saylı hərbi hissədə ezam olub. Xüsusi Təyinatlı Qüvvələr kursunu bitirdikdən sonra Müdafiə Nazirinin əmrinə əsasən 052 saylı hərbi hissədə 2002-ci ilin noyabr ayından 2003-cü il noyabr ayına qədər qrup komandirinin müavini vəzifəsində, 2003-cü il noyabr ayından 2008-ci ilin iyul ayına qədər qrup komandiri vəzifəsində, 2008-ci ilin iyul ayından Xüsusi Təyinatlı Alayın Əməliyyat Bölmə Rəisinin Baş köməkçisi vəzifəsində, 2014-cü ilin mart ayından 2014-cü ilin dekabr ayınadək kəşfiyyat bölmə rəisinin məlumatların toplanması və analizi üzrə köməkçisi vəzifəsində, 4 dekabr 2014-cü il tarixdən kəşfiyyat bölmə rəisi-kəşfiyyat rəisi vəzifəsinə, xidmət edir.

44 günlük vətən müharibəsində hərbi hissənin kəşfiyyar rəisi kimi Kəlbəcər, Cəbrayıl, Xocavən və Şuşa uğurunda döyüşlərdə aktiv iştirak edib. 7 noyabr 2020-ci il tarixində Şuşa şəhərinin azad olunması zamanı gedən döyüşlərdə ağır yaralanmışam. İki gün yaralı vəxiyyətdə Şuşa şhərində yaralıqaldıqdan sonra 9 noyabr 2020-ci il tarixində təxliyyə olunaraq Fizuli rayonunun Qaradiz qəsəbəsində ilkin tibbi yardım aldıqdan sonra Bakı Mərkəzi hərbi hospitalına təxliyyə olub.

Qeyd olunmuş rayonların azad olunmasına görə medalı ilə təltif olunub və eyni zamanda "Qarabağ ordeni" ilədə təltif olub.

Mükafatları
-----------

"Vətən müharibəsi iştirakşısı medalı", Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin veteranı medalı, Qüursuz xidmətlərə görə 1-ci,2-ci və 3-cü dərəcəli medallar, Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 10 illiyi meadlı, Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 90 illiyi meadlı, Azərbaycan Respublikası Silahlı 95 illiyi meadlı, Azərbaycan Respublikası Silahlı 100 illiyi meadlı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Şəmşir Həziyev" (az.). azerbaijan-news.az. İstifadə tarixi: 2 fev 2024.
2. ↑  "Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". president.az. 09 dekabr 2020. İstifadə tarixi: 2 fev 2024.
**Varlıq və Yoxluq.Fenomenoloji ontologiya təcrübəsi** (*fr.* L'Être et le néant : Essai d'ontologie phénoménologique) — filosof Jan-Pol Sartr tərəfindən 1943-cü ildə yazılmış kitab. Kitabın əsas məqsədi insanın varlığının onun mahiyyəti ilə bağlı olduğunu əsaslandırmaqdır. Sartrın "Genesis and Nothing" əsərini yazmaqda əsas vəzifəsi azad iradənin mövcud olduğunu göstərmək idi.

Məzmunu
-------

Girişdə Sartr həm əvvəlki fenomenoloqların (ilk növbədə Edmund Husserl və Martin Haydeqqer), həm də digər cərəyanların, idealizm, rasionalizm və empirizmin tənqidi ilə öz şüur, varlıq və fenomen nəzəriyyəsini tərtib etdi. Sartr hesab edir ki, müasir fəlsəfənin əsas uğurlarından biri fenomenologiyadır, çünki mövcud olanı "gizli" bir təbiətə (məsələn, Kantian noumenonuna) bənzəyən dualizm növlərini təkzib etdi, fenomenologiya "səhnə arxasında dünyanın" illüziyasını yox etdi. "

Fenomenin mahiyyətinin öyrənilməsinə əsaslanaraq, iki növ varlığın mahiyyətini, özündə olmaq və özü üçün olmaqdan bəhs edir. Öz-özünə olmaq, təxminən insan adlandırıla bilsə də, özü üçün olmaq şüurun varlığıdır.

Həmçinin bax
------------

* XX əsrin 100 kitabı (Le Monde)

İstinadlar
----------

1. ↑  Jean-Paul Sartre (1943) ISBN 0-671-82433-3
2. ↑  Sartre. Oneworld Publications. 111. |год=2002 |язык=und |автор=Levy, Neil}}
3. ↑  Бытие и ничто, стр. 2.

Xarici keçidlər
---------------

* *Being and nothingness: an essay in phenomenological ontology*, By Jean-Paul Sartre, Citadel Press, 2001
* Class Lecture Notes on Sartre’s Being and Nothingness by Professor Spade at Indiana University.
* Dr. Bob Zunjic : SARTRE 's Being and Nothingness (Outline)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) · Universalis |
| Normativ yoxlama | BNF: 119448763 · GND: 4138406-4 |