recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bekir Refet Teker** (22 may 1899, Konstantinopol – 5 aprel 1977, Karlsrue, Baden-Vürtemberq) — hücumçu mövqeyində oynamış Türkiyə futbolçusu. Türkiyə millisinin heyətində çıxış etmişdir.

Həyatı
------

Bekir Refet 22 may 1899-cu ildə İstanbulda anadan olmuşdur.

Gəncliyində Fənərbaxçada futbol oynayırdı. 1914-cü ildə İstanbul Gənclər Futbol Liqasının çempionu oldu. Həmən klubda hücumçu mövqeyində oynayaraq peşəkar karyerasına başladı. 1915–1916-cı illərdə Fənərbaxça, 1916–1918-ci illərdə Altınordu, 1920–1921-ci illərdə İttihatspor klublarında oynamışdır.

1921-ci ilin avqust ayında Qalatasarayın Almaniya turuna qatıldı, burada Hamburq, Verder Bremen, Nürnberq və Sparta Praqa klublarına qarşı oynamışdır. Karlsrue komandasına qarşı qələbədən sonra alman klubunun nümayəndələrini maraqlarına tuş gəldi və onlar onu Almaniyada qalmağa razı saldılar. O, Feniks (1921–1923), Pfortshaym (1923–1926) və Karlsrue FF (1926–1935) klublarında çıxış etmişdir. 1927–1928 illərdə qısa müddətlik Fənərbaxçanın heyətinə qatılmışdır. 1927-ci ildə Karlsrue FF klubunun heyətində Baden-Vürtemberq betsirksliqasının çempionu oldu, 1928-ci ildə isə Baden betsirksliqasının. Komandanın fəxri kapitanı idi.

1924-cü ildə Parisdə keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında Türkiyə millisinin heyətinə qatılmışdır. 2: 5 hesabı ilə bitən Çexoslovakiya yığmasına qarşı 1/16 final matçında oynamış və 2 qolun müəllifi olmuşdur. Komanda kapitanı idi.

Amsterdamda keçirilən növbəti Yay Olimpiya Oyunlarında Türkiyə millisinin heyətinə qatılmışdır. 1: 7 hesabı ilə bitən Misir millisinə qarşı 1/8 final matçında oynamış və 1 qol vurmağı bacarmışdır.

Millidə üçüncü və sonuncu oyununu 3:1 hesabı ilə bitən Bolqarıstan millisinə qarşı yoldaşlıq oynuna təsadüf etmişdir.

1937-ci ildə oyunçu karyerasını başa vurdu. Ondan sonra Elza adlı alman həyat yoldaşı ilə birlikdə Ettlingen və Karlsrue şəhərlərində yaşamış və biznes ilə məşğul olmuşdur.

5 aprel 1977-ci ildə Karlsruedə infarktdan vəfat etmişdir. Elə orada İslam ayini ilə dəfn olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  "1919-1945". karlsruher-fv1891.de. 2021-03-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-26.
2. 1 2 3 4  "Bekir Refet stats". eu-football.info (ingilis). 2020-06-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-26.
Şengenin Markusberqdən görünüşü
**Şengen** - Lüksemburqun cənub-şərqində Mozel çayının qərb sahilində yerləşən kiçik şərabçılıq qəsəbəsi və kommunası. Kommuna Almaniya və Fransa ilə sərhəddə yerləşir. Remerşen and Vintranj kommunaya daxil olan digər qəsəbələrdir. 2011-ci ildə Burmeranj və Vellenşteyn ilə birləşdikdən sonra  kommunanın əhalisi 4,223 nəfərə çatmış, ərazisi isə 31,42 km2 təşkil etmişdir.

Kommuna əvvəllər ona daxil olan ən böyük qəsəbə olan Remerşenin adı ilə adlandırılmışdır. 1985-ci il Şengen razılaşmasının imzalanmasından sonra Şengen ifadəsinin məşhurlaşması səbəbindən 2006-cı ildə kommunanın adı dəyişdirilmişdir.

Kommunanın ərazisində tarixi abidələrdən Şengen qəsri mövcuddur. Qəsrin yaranma tarixi 1390-cı ilə gedib çıxsa da, XIX əsrdə, demək olar ki, tamamilə yenidən qurulmuşdur. Hazırda otel və konfrans zalı kimi fəaliyyət göstərir.

Məhz bu şəhərdə 1985-ci ilin iyun ayında beş Avropa ölkəsi öz ölkələri arasında sərhəddə yoxlama və nəzarətə son qoyan bir saziş imzalayıblar. Sonrakı illərdə bir çox ölkə bu sazişə qoşulub.

Şengen razılaşması Avropa Birliyinə üzv olmayan ölkələrlə nəzarətin uyğunlaşdırılması sahəsində proqressiv əməkdaşlığı inkişaf etdirir. Polis və hüquqi əməkdaşlıq Şengen sisteminin əsaslarından biridir.

Avropa muzeyi
-------------

Şengen razılaşmasının imzalanmasından 25 il sonra 13 iyun 2010-cu ildə Şengendə Avropa muzeyi açılmışdır.

Muzeydə 200 m2
-lik sərgi zalında daimi olaraq Şengen müqavilələrinin tarixi və əhəmiyyəti barədə üç dildə sərgi nümayiş etdirilir. Burada sərgini ziyarət edənlər daxili sərhədlərdəki şəxslərə nəzarətinin aradan qaldırılmasını, 1957-ci il Roma müqaviləsini nümayiş etdirən məlumatlarla, o cümlədən tarixi şəkillər, videolar və audio-yazılarla tanış olurlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Fusion des communes de Burmerange, Schengen et Wellenstein"" (fransız). legilux.public.lu. 30.05.2011. 2021-03-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-24.
2. ↑  ""Loi du 24 juillet 2006 portant changement du nom de la commune de Remerschen en celui de Schengen"" (fransız). legilux.public.lu. 30.08.2006. 2021-03-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-24.

Həmçinin bax
------------

* Şengen razılaşması
* Avropa Birliyi
* Şengen vizası nədir?
**Taxıl böcəkləri** (*lat.* Zabrus) — sərtqanadlılar və ya böcəklər dəstəsinin karabidlər (*lat.* Carabidae) fəsiləsinin əsl karabidlər yarımfəsiləsinə (*lat.* Carabeinae) aid cinsdir.

Sadə və səmimi insanXarici quruluşu
-----------------------------------

Cinsə daxil olan növlərin bədəni əsasən enli olub oval formalıdır, az-çox uzunsovdur, yanları çox vaxt paraleldir. Növlərin əksəriyyətinin rəngi qətrana oxşar qaradır, 
çox vaxt metal parlaqlığı var. 
Bığcıqları sap şəklındədir, 11 buğumludur, üzərində qıllı məsamələr var. Bığcıqların ikinci buğumu boyca birincinin yarısı qədərdir, üçüncü buğumu isə birincidən demək olar ki, iki dəfə uzundur. Qalan buğumlar təxminən eyni uzunluqda olub, üçüncü buğumdan bir qədər qısadır, azca sıxılmışdır. Sonuncu buğum uzunsov-oval şəklindədir. 
Cinsə daxil olan növlərin başı yoğun və nisbətən iridir, dəyirmi formalıdır, lakin ön tərəfdən bir qədər daralmışdır. növlərin çoxunun alnında hər gözün daxili8 kənarında bir qıllı məsamə vardır, və ya məsamə yoxdur. Çənələri qüvvətli, qısa, enli və qalındır. Çənə duyğu üzvləri sap şəklindədir. Gözləri balaca və dairəvidir. Alnı qabarıq və enlidir. 
Belqabağı köndələn vəziyyətdədir, iri və qabarıqdır. Belqabağının naxışları, adətən, qırnöqtəlidir. Qırışıqlar qısa və zərifdi

Həyat tərzi
-----------

Bu cinsə tipik bitkiyeyən karabidlər daxildir. Belə ki, cənub karabid böcəyi (*Zabrus morio* Men.), *Z.tenebrioides*, *Z.trinii* Azərbaycanda dənli bitkilərin əsas ziyanvericilərindən biri olub, payızlıq taxıla mühüm ziyan vurur. Qeyd olunan növlər həm sürfə, həm də yetkin mərhələdə taxılın müxtəlif hissələrini zədələyir.

Yayılması
---------

Yarımcinsləri
-------------

* Aulacozabrus Antoine, 1947
* Cantabrozabrus Anichtchenko & Ruiz-Tapiador, 2008
* Craspedozabrus Ganglbauer, 1931
* Epomidozabrus Freude, 1986
* Euryzabrus Ganglbauer, 1931
* Eutroctes Zimmermann, 1831
* Himalayozabrus Andujar & Serrano, 2000
* Iberozabrus Jeannel, 1942
* Italozabrus Andujar & Serrano, 2000
* Lobozabrus Ganglbauer, 1931
* Macarozabrus Freude, 1986
* Pelor Bonelli, 1810
* Platyzabrus Jeanne, 1970
* Polysitus Zimmermann, 1831
* Zabrus Clairville, 1806

Ədəbiyyat
---------

1. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. II cild. Buğumayaqlılar / M.Ə.Musayevin redaktəsi ilə. Bakı: Elm, 2004, 388 s.
2. Səmədov N.H. Taxıl böcəkləri və onlarla mübarizə tədbirləri. Bakı: 1954, 134 s.
Ümumi yayılması:
----------------

Аzərbаycаn və Rusiyada (Dağıstan) təbii arealı vardır.

Azərbaycanda yаyılmаsı:
-----------------------

Quba, Qusar (Sudur kəndi) rayonları
ərаzilərində təbii hаldа rаst gəlməк mümкündür.

Stаtusu:
--------

Аzərbаycаnın nadir bitкi növüdür. NT.

Bitdiyi yеr:
------------

Orta dağ qurşağında, açıq quru yamaclarda, meşə kənarlarında, dərələrdə və kolluqlarda yayılmışdır.

Təbii еhtiyаtı:
---------------

Azərbaycanda arealı geniş deyildir.

Bioloji xüsusiyyətləri:
-----------------------

Alekseyenko itburnu təbiətdə 110-150 sm hündürlüyü olan коldur. Qopartiкаnlаrı oraqvarıdır və tüklərlə örtülmüşdür. Yаrpаqlаrı yumurtаvаrı və yа ellipsşəкillidir. Yarpaqların uzunluğu 5-7 sm və 6-7 ədəd yarpaqcıqdan ibarətdir.Yarpaqcıqlar hər iki tərəfdən tüklərlə örtülüdür. Çiçəкləri azdır və qalxanvarı çiçək qrupunda toplanmışdır. Kasayarpaqları çiçəkləmədən sonra aşağıya doğru əyilir. Mеyvəsi uzunsоv оlub, qopartikanları var. Iyun аyındа çiçəк аçır.

Çохаlmаsı:
----------

Təbiətdə generativ yolla çoxalır.

Təbii еhtiyаtının dəyişilməsi səbəbləri:
----------------------------------------

Bаşlıcа оlаrаq insаn fəаliyyətidir.

Bеcərilməsi:
------------

Məlumat yoxdur.

Qəbul еdilmiş qоrumа tədbirləri:
--------------------------------

Xüsusi qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

Zəruri qоrumа tədbirləri:
-------------------------

Аzərbаycаnın "Qırmızı Kitabı"na dахil еdilməsi zəruridir.

Ədəbiyyat
---------

* Деревья и кустарники СССР. т.3.1954;
* Флора Азербайджана. т.5. 1954;
* Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970;
* Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996;
* Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov.

Xarici keçidlər
---------------

 Arxivləşdirilib 2015-04-19 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17243886
* EoL: 631606
* GBIF: 3004574
* IPNI: 731517-1
* IRMNG: 11127216
* Plant List: rjp-12819
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:731517-1
* Tropicos: 27804778
* WFO: wfo-0000985575

 |
**Marianna Vardinogiannis** (*yun.* Μαριάννα Βαρδινογιάννη; 1943, Afina) — UNESCO-nun Xoşməramlı səfiri,yunan xeyriyyəçisi, insan haqları və uşaq sağlamlığı üçün bir dünya müdafiəçisi və təşviqatçısı.

Erkən həyat, təhsil və ailə
---------------------------

Marianna Vardinogiannis Yunanıstanda anadan olub (1943) və Afinada böyümüşdür. Afinada orta məktəbi bitirdikdən sonra Koloradodakı Denver Universitetində İqtisadiyyat təhsili almışdır. Yunanistan gəmi maqnatı Vardis Vardinogiannis ilə evlidir və beş övladı var.

Beynəlxalq və regional fəaliyyətləri
------------------------------------

Marianna Vardinogiannis fəaliyyətinə beynəlxalq sülh və qlobal həmrəylik uğrunda mübarizə apardığı müxtəlif təşkilatların, birliklərin və xeyriyyəçi təşkilatların üzvü kimi başlamışdır, baxmayaraq ki, əsas diqqətini əsasən uşaq problemlərinə, sağlamlıq, təhsil, sosial rifah və yoxsulluq , uşaq istismarı və istismarına yönəltmişdir.

İordaniya Kraliçası Rania, Suzanne Mubarak kimi bir sıra beynəlxalq şəxsiyyətlərlə, dünyada sülh mədəniyyətinin qurulmasına odaklanan Qlobal Sülhü Müdafiə edən Koalisiya Qadınları kimi bir çox şəbəkə, iş birliyi və təşkilatlarla güclü əlaqələr qurmuşdur. 

2013-cü ildə Marianna Vardinoyiannis, İsmayıl Serageldin, Vaira Vike-Freiberga, Tarja Halonen, Süleyman Dəmirəl, Roza Otunbayeva, səfir Walter Fust və Federico Mayor Zaragoza ilə birlikdə Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin İdarə Heyətinə qatılmışdır.

Elpida Uşaq Onkoloji Xəstəxanası
--------------------------------

14 Oktyabr 2010-cu ildə Elpida (Ümid) Uşaq Onkoloji Xəstəxanası (Afina, Yunanıstan) açılmışdır və xalqa açıq elan olunmuşdur. Vardinogiannis'in ömür boyu hədəfi olan Elpida, xərçəngli uşaqların qayğısına diqqət yetirməkdir.

Avard və mükafatları
--------------------

* Légion d'Honneur. 2006-cı ildə Fransa Respublikası tərəfindən verilmişdir.
* Yunanistan Respublikası tərəfindən Xeyriyyə Sifarişinin Qızıl Xaç
* Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Məclisi tərəfindən 2020 Nelson Mandela Mükafatı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva UNESCO-nun xoşməramlı səfiri Marianna Vardinoyannis ilə görüşüb" (az.). president.az. 2017-03-16. 2021-04-27 tarixində arxivləşdirilib.

Keçidlər
--------

* U.N.E.S.C.O.-un rəsmi saytında xoşməramlı səfir Marianna Vardinoyannis
* Elpida Uşaq Onkoloji Xəstəxanasının rəsmi saytı
**Platfórm oyunu** və ya **platfórmer** (ing. *platformer game*, *platformer*) — Əsas məqsədi, oyunçunun (personajın) vizual mühitdə bir nöqtədən o biri nöqtəyə yerdəyişməsi olan video- və ya kompüter oyun janrı və action oyunlarının subjanrı (yarım janrı). Platform oyunlarını çox zaman sadələşmiş şəkildə platformer və ya "hoppan və qaç" kimi də adlandırırlar. Oyun prosesinin əsasını, öz məqsədinə çatmaq üçün səviyyələri keçmək və ya düşmənlər üzərində qələbə çalmaq üçün platformlarda hoppannmaq, pilləkən, nərdivanlara qalxmaq və ya sallanmaq, əşyalar yığmaq, divardan atdanmaq, göydə sıçramaq və ya sürüşmək, toplardan atəş açmaq, tramplin və ya batutda hoppanmaq kimi tələblər təşkil edir. Səviyyələr və ətraf mühit düz olmayan ərazilərə və asılmış platformlar müxtəlif səviyyələrə malik olduğundan personajdan (oyunçudan) onları keçib hərəkət etməsi üçün xsusi qabiliyyətlər tələb edir. Hoppanmaqları, tullanmaqları tam avtomatlaşdırılmışdır. Məs. The Legend of Zelda seriyasından olan 3D-oyunları kimi oyunlar bu janrın çərçivəsindən kənara çıxır.

Janrın tarixi
-------------

### İkiölçülü qrafika dövrü

### Üçölçülü qrafika dövrü

### Dördölçülü qrafika oyunları

### Son durum

Subjanrlar
----------

### Pazl-platform oyunları

### "Qaç və atəş aç" oyunları

### Sinemotik (kinematoqrafik) platformerlər

### İzometrik oyunlar

### Comical action / birekranlı platformerlər

### Platform-macəra oyunları

### Runner (Ranner) oyunları

Həmçinin bax
------------

Ədəbiyyat və istinadlar
-----------------------

.

1. ↑  "What is a Platform Game? | 10 Design Types & Video Game Examples". iD Tech. Retrieved 2021-03-29."
**Hipparx** (*yun.* Ίππαρχος; təq. e.ə. 190, Nikeya[d] – təq. e.ə. 120, Rodos, Roma respublikası) — qədim yunan astronomu.

Həyatı
------

E.ə. 190-cı ildə Anadoluda Vifiniya vilayətinin Nikeya(hazırda İznik, Türkiyə) şəhərində doğulan Hipparx ömrünün çoxunu Rodosda keçirib. E.ə. 120-ci ildə Rodosda öldüyü güman olunur.

İşləri
------

Fəaliyyətinin çox az hissəsi bizə məlum olsa da antik dövrün ən görkəmli astronomlarımdan sayılır. Dövrümüzə gəlib çıxan yeganə elmi işi Solili
Aratın (Aratus of Soli) didaktik "Fenomen" şeirinə yazdığı təfsirdir. İtib batmış əsərlərinə astronomiya təqvimi, optika və arifmetikaya dair kitablar,
"Kütləsi tərəfindən aşağı dartılan cisimlərə dair" adlı traktatı, coğrafiya və astronomiya barədə yazıları və öz əsərlərinin siyahısı daxildir. Apardığı hesablamalar sayəsində ilk ulduz qlobusunu hazırlamışdır.

Eramızın II əsrində yaşamış Ptolomeyin "Almagest" əsəri onun haqqında ən geniş mənbədir. Ptolomey özü onun ən mühüm xələfi sayılır. Öz astronomiya
ilə bağlı çalışmalarında Hipparxın əsərlərindən geniş şəkildə yararlanıb. Ptolomey Hipparxı "zəhmətkeş", "həqiqət aşiqi" kimi təqdim edib.

Hipparxın çoxlu mühüm və uzunmüddətli töhfələrinə praktiki və nəzəri yeniliklər daxildir. O astronomiya üçün həndəsi modellər tətbiq edib, o cümlədən 
'çevrə üzərində çevrə' və əvvəldən Apolloninin də istifadə etdiyi essentrik (orbiti mərkəzdən keçməyən) modeli.

Triqonometriyanın əsasını qoyduğu güman edilir. Müşahidələrlə xeyli maraqlanıb. E.ə 147-127-ci illər arasında müşahidələrini qeyd edib. Ptolomeyin dioptriya kimi təsvir etdiyi optik cihaz istifadə edib, həmçinin planisferik üsturlabı (astrolab) kəşf etmiş ola bilər. Hipparx ulduzların
mövqeləri haqqında əhatəli müşahidələr aparıb və hesab edilir ki ilk ulduz kataloqunu tərtib etmişdir. O irimiqyaslı astronomik problemlərə nəzər yetirib, o cümlədən ilin uzunluğu, ayla məsafəmiz, ay və günəş tutulmasının hesablanması.

Hipparcos süni peyki və Aydakı kraterlərdən biri onun şərəfinə adlandırılmışdır.

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | zbMATH Open · Maktutor riyaziyyat tarixi arxivi |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Kruqosvet · Laruss ensiklopediyası · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Notable Names Database · Treccani |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BAV: ADV10188081 · BIBSYS: 95002236 · BNE: XX1588034 · BNF: 13521687n · CiNii: DA14388047 · GND: 100499651 · ICCU: SBLV285514 · ISNI: 0000 0001 0777 949X, 0000 0004 2338 6866, 0000 0004 4944 8404, 0000 0001 0785 5341 · LCCN: no91008369 · NLA: 35765179 · NLG: 160182 · NLP: A22500819 · NTA: 06973996X · NUKAT: n2010115584 · LIBRIS: 309852 · SUDOC: 05977682X · VIAF: 302240082, 17570519, 3521159820942514000009, 52151776732418010777, 412145857098422922241, 14161271961247440068, 305858661, 2186153063164019320004 · WorldCat VIAF: 302240082, 17570519, 3521159820942514000009, 52151776732418010777, 412145857098422922241, 14161271961247440068, 305858661, 2186153063164019320004 |

 |
**Alarix** (ən tezi 365 və ən geci 370 – dekabr 410, Kosensa, Qərbi Roma imperiyası) — Vestqot hökmdarı və sərkərdəsi.

Haqqında
--------

Alarix germanların tanınmış varlı Balt nəslindəndir. O, german tayfalarından biri olan vestqotların bacarıqlı və uzaqgörən rəhbəri idi. 395-ci ildə vestqotlar Balkan yarımadasında Alarixin başçılığı ilə üsyan etdilər və onu konunq - kral seçdilər. Alarix Frakiyaya, Makedoniyaya və Yunanıstana soxuldu, Afinanı tutdu. Korinfi, Arqosu və Spartanı talan etdi. Roma imperatoru onunla sülh bağlamaq, Balkan yarımadasının qərbində zəngin İlliriya əyalətini vestqotların məskunlaşması üçün ayırmaq məcburiyyətində qaldı. 401-ci ildən vestqotlar Qərbi Roma imperiyasına hücumlarını artırmağa başladılar. Bir neçə il ərzində vestqotların romalılara qarşı müharibələri ittifaq haqqında sazişlərlə əvəz olunmuşdu. Roma qoşunlarında xidmət edən xeyli germanlar, habelə çoxlu sayda Roma qalları Alarixin tərəfinə keçdilər. Alarix üç dəfə Romaya yaxınlaşıb onu mühasirəyə almışdır. 410-cu il 24 avqustda "əbədi şəhər" Alarixin başçılıq etdiyi vestqotlar tərəfindən tutuldu və üç gün talan edildi. Alarix Cənubi İtaliyada - Siciliya ya və Şimali Afrikaya yürüşə hazırlaşdığı zaman ölmüşdür.

Ədəbiyyat
---------

* Məktəblinin tarix lüğəti. Bakı, 2011.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  Diccionario biográfico español (isp.). Real Academia de la Historia, 2011.

Vikianbarda ***I Alarix*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · İspan bioqrafik · Kruqosvet · Laruss ensiklopediyası · Pravoslav · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (11-th) · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Infernal (6e éd.) · Notable Names Database · Pauly-Wissowa · Treccani |
| Şəcərə və nekropolistika | WikiTree · WeRelate |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BAV: ADV12581599 · BNC: a10805515 · BNE: XX1521190 · BNF: 145189664 · GND: 119403676 · ISNI: 0000 0001 2146 2974 · LCCN: n92059169 · NLP: A20280749 · NSK: 000397524 · NTA: 119717727 · NUKAT: n2003045383 · SUDOC: 085557943 · VIAF: 105142321, 1412150869794322190002, 747154380900430290095, 309816479 · ULAN: 500355391 · WorldCat VIAF: 105142321, 1412150869794322190002, 747154380900430290095, 309816479 |

 |
**Qayalı (Kəkildağ) düşərgəsi** - Azərbaycanda mustye mədəniyyəti dövrünə aid abidə.

Aşkar edilmiş alətlərin əsas xüsusiyyətləri
-------------------------------------------

Qayalı (Kəkildağ) düşərgəsi Kəkildağın 2 km cənubunda sıldırım qayalığın üstünə yaxın yerdə salınmışdır. Qayalının inkişaf etmiş kompleksində daş məmulatının yan və üst tilləri iti, patinası isə zəifdir. Nüvələrin qalınlığı və ölçüləri kiçilir. Qoparmaların izləri, hazırlıqların özləri yastı və düzgün biçimlidir. Hazırlıq növlərinin alınmasında, ikinci işləmədə və tipologiyada müəyyən fərqlər gözə dəyir. Belə ki, materialın ölçüsü qısalır, en kəsiyi nazilir və vurma səthi kiçilir. Bir neçə qədim ikinci işləmə (iri dişli dişək) və bir sıra bəsit alətlər (çoppinq, iri dişli alətlər, massiv kəsərlər, klekton tipli dik gəzlər) aradan çıxır.

Alətlərin tipləri
-----------------

Nüvələr aşağıdakı növlərə bölünür: şarşəkilli – 5, disk formalı – 8, bir vurma səthli aşel nüvəsi – 4, çaydaşından nüvə - 2, uzunsov oval – 3, düzbucaqlı uzunsov – 7, düzbucaqlı iki üzdən də qabarıq düzbucaqlı bir, iki və üç vurma səthli – 14, üçbucaqlı – 3, prizmaşəkilli – 4 və piramida formalı alət tərkibi bir neçə qrupa bölünür. Qaşovlar: bir yanı qabarıq belli – 7, sadə qabarıq ağızlı – 5, küplü - 2, xırda dişli qaşov – 5, eninə ağızlı – 3, iki ağızlı qabarıq – 4, alt üzdən dişəkli – 2 ədəddir.

Uc qaşovları: künclü qabarıq – 9, yuxarı ucda düz ağızlı – 5, kiçik buruncuqlu – 8, uc qaşov tipli çıxıntılı alət – 5 ədəd.

Başqa tip alətlər seriya təşkil etmişdir. Bunlar aşağıdakılardır: iskənə şəkilli – 9, tutacaqlı bıçaqlar, ikiüzlü bıçaq tipli alət – 2, küncdə kəsərşəkilli çıxıntılı – 9, bizlər – 6, gəzli -5, dişli -12, dimdikli alətlər -10.

Azərbaycanın paleolit dövrünün araşdırılmasında Qayalı (Kəkildağ) abidəsinin rolu
---------------------------------------------------------------------------------

Qayalı paleolit abidəsi son Aşel-Mustye dövründə qədim insanların emal, qismən də istehsal məskəni olmuşdur. Daş məmulatının təhlili göstərir ki, Qayalı (Kəkildağ) abidəsi başlıca olaraq nüvələr və yarımfabrikat istehsalı üçün emalatxana düşərgə rolunu oynamışdır. Tapıntı yeri materialların texniki-tipoloji inkişafı abidədə müəyyən kollektivin bir neçə nəslinin Mustye mədəniyyəti dövründə məskunlaşmasını göstərir. Tipologiya və ikinci işləmədə istər Qərbi Azərbaycanın, istərsə də qonşu ərazilərin abidələri ilə ümumilik çoxdur. Təxmini olaraq Qayalı (Kəkildağ) düşərgəsini ikinci kompleksini Mustye mədəniyyəti dövrünün ikinci yarısına aid etmək olar.

Mənbə
-----

* Baxşəliyev V.B. Azərbaycan arxeologiyası( Ali məktəb tələbələri üçün vəsait). –Bakı: Elm, 2007,
* Bünyadov T.Ə. Azərbaycan arxeologiyası oçerkləri. Bakı, 1960.
* Гусейнов М.М. Древний палеолит Азербайджана. Баку, Элм, 1985.
* Cəfərov Ə.Q. Azərbaycan paleolitinin nailiyyətləri və Qafqazda yeri //Azərbaycan arxeologiyası və etnoqrafiyası jurnalı, №1. Bakı,2003.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Aslan İsmayılov.

**Aslan Ziyəddin oğlu İsmayılov** (Qardabani, Gürcüstan SSR, SSRİ) — azərbaycanlı hüquqşünas.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Aslan İsmayılov 1958-ci ildə Qardabanidə anadan olub. 1975–1977-ci illərdə Krasnodar şəhərinin kompressor zavodunda tornaçı (tokar) işləyib.

1983-cü ildə Rusiya Federasiyasının Kuban Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini fərqlənmə ilə bitirib.

1983–1986-cı illərdə RF-ın Stavropol diyarının Neftekumsk şəhərində xalq hakimi əvəzi, Andropov rayon xalq məhkəməsinin hakimi vəzifələrində işləyib.

1986–1989-cu illərdə Stavropol diyarının Zelençuk rayon xalq məhkəməsinin sədri olub. 1989–1993-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Prokurorluğunda məhkəmələrə nəzarət şöbəsinin prokuroru, 1993–1994-cü illərdə isə AR Prezidenti Aparatının dövlət-hüquq şöbəsinin baş məsləhətçisi vəzifəsində çalışıb.

1996–2002-ci illərdə Budapeşt, Varşava, Haaqa, Strasburq və digər şəhərlərdə insan haqları ilə bağlı təşkil olunmuş tədris kurslarında təhsil alıb. 1996-cı ildə *Viza* hüquq firmasını, 2006-cı ildə *Aslan İsmayılov və Partnyorları* vəkil bürosunu təsis edib.

1996-cı ildən BMT-nın Nyu-York, Cenevrə, ATƏT-in Vyana, Varşava, Avropa Şurasının Strasburq ofislərində çoxsaylı tədbirlərdə iştirak edib. ABŞ-nin Kolumbiya, Pitsburq, Fordom universitetlərində, Korneqi fondu, Sülh və Demokratiya institutunda, Azadlıq radiosunun Vaşinqton ofisində və digər çoxsaylı tədbirlərdə çıxış edib və mətbuat konfransları keçirib.

*Sumqayıt — SSRİ-nin süqutunun başlanğıcı* kitabının müəllifidir. Aslan İsmayılov Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin 1989-cu ildə Bakıda keçirilmiş iclasında dövlət ittihamını müdafiə edən prokuror olarkən məhkəmə prosesində şahidi olduğu prosesləri "Sumqayıt — SSRİ-nin süqutunun başlanğıcı" kitabında əks etdirib. Kitabda bu hadisələrlə bağlı bir sıra qaranlıq məsələlərə aydınlıq gətirilir.

4 may 2010-cu ildən fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktorudur.

### Ailəsi

Ailəlidir, 3 övladı var.

Kitabları
---------

* Sumqayıt-SSRİ-nin süqutunun başlanğıcı, Bakı, Çaşıoğlu, 2010.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Müəllif". Sumgayit1988.com (az.). 2022-03-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-28.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Aslan İsmayılov*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* 
* Aslan İsmayılovun Facebook səhifəsi
* Sumqayıt — SSRİ-nin süqutunun başlanğıcı kitabının rəsmi saytı

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 1029343284 · LCCN: n2013053723 · VIAF: 293194517 · WorldCat VIAF: 293194517 |
**Şeyx Şamil məscidi** və ya **Dağıstan və Çeçenistan İmamı Şeyx Şamil adına məscid** — Dağıstanın Mahaçqala şəhərində Lenin Meydanında yerləşən məscid. Dini ibadətgah 2013-2017-ci illər ərzində Dağıstana rəhbərlik etmiş Ramazan Abdulatipovun təşəbüssü ilə 2015-2016-cı illərdə inşa edilmişdir.

Tikintisi
---------

Şeyx Şamil adına məscid Dağıstan Respublikasının rəhbəri Ramazan Abdulatipovun təşəbbüsü ilə tikilib, onun ideyası əsasında hökumət binasının hər iki tərəfində pravoslav kilsəsi və məscid tikilib..

Məscidin tikintisinə 2015-ci ildə başlanılıb. 2016-cı ilin may ayında isə tikinti işləri başa çatdırılıb. Məscidin tikintisi üçün lazım olan maddi vəsait respublika rəhbərinin özü və Dağıstan Respublikasının Müftiliyi tərəfindən ayrılıb.

Məscid Dağıstan aid memarlıq üslubunda tikilib və onu yalnız ayparanın yanında yerləşən məbəddən ayırd edə bilərsiniz.

Xüsusiyyətləri
--------------

Məscidin inşasında Dərbənddən gətirilmiş kərpicdən istifadə olunub. Məscid minarəsiz ikimərtəbəli kvadrat tikilidir. Məscidin zirzəmisi də mövcuddur. Birinci mərtəbədə hündürlüyü 7 metr olan günbəzi var. Hər iki mərtəbə kişi ibadət edənlərinə həsr olunub. Günbəzin hündürlüyü 10 metr, diametri isə 8 metrdir. Məscidin damı mavi rəngə boyanmışdır. Binanın ümumi sahəsi isə 100 m²-dir. Məscidin ümumi tutumu 150 nəfərdir. Birinci mərtəbədə məscidin interyerlərindəki bütün naxışlar Rusiya müsəlmanları məktəbinin ənənələrinə uyğun işlənilib. Günbəzin içərisində tavanlar və divarlar Quran ayələri (mətnləri) ilə zərli boya ilə boyanmışdır. Məscid divar lampaları ilə işıqlandırılır.

Açılışı
-------

Məscidin açılış mərasimi 28 may 2016-cı il, cümə günü yüksək səviyyəli rəsmi şəxslərin iştirakı ilə baş tutmuşdur. Belə ki, rəsmi tədbirdə Respublika başçısı Ramazan Abdulatipov, Rusiya Federasiyası Prezidentinin Şimali Qafqaz Federal Dairəsindəki səlahiyyətli nümayəndəsi Sergey Məlikov, müfti Əhməd Abdulayev, Mahacqala Bələdiyyə Başçısı Musa Musayev, Mahaçqala yeparxiyasının və respublikanın yəhudi icmasının nümayəndələri iştirak edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Муфтий РД принял участие в открытии мечети имени Имама Шамиля". 2016-05-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-24.
2. ↑  Торжественное открытие храма в честь святого равноапостольного великого князя Владимира состоялось в Махачкале[*ölü keçid*]
3. ↑  "В Махачкале началась церемония открытия мечети имени имама Дагестана и Чечни, шейха Шамиля". 2016-05-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-24.

Xarici keçidlər
---------------

В Махачкале началась церемония открытия мечети имени имама Дагестана и Чечни, шейха Шамиля
1983-cü ildə Niels Jensen, Ole Henriksen, Mogens Glad və Philippe Kahn tərəfindən Kaliforniyada qurulmuşdur
**Borland Proqram Təminatı şirkəti (Borland Software Corporation)**-Proqram təminatı istehsalçısı olan şirkətdir. 2009-cu ildə Böyük Britaniyanın Micro Focus şirkəti tərəfindən alınıb. Şirkət 1981-ci ildə İrlandiyada üç danimarkalı – Nils Yensen (Niels Jensen), Ole Henriksen və Mogens Glad tərəfindən yaradılıb. İlk illər əsas fəaliyyəti CP/M əməliyyat sistemi üçün proqram təminatının işlənib hazırlanması olub. Amerika bazarına çıxmaq üçün şirkət 1983-cü ildə səhmdar cəmiyyətə çevrilmiş və Borland International adlandırılmışdır.

Mənzil-qərargahı Ostin (Texas ştatı) şəhərində yerləşirdi. Şirkəti məşhur edən Turbo Pascal proqramlaşdırma aləti olub. 1990-cı illərin əvvəllərində şirkət özünün Quattro Pro elektron cədvəli və 1993-cü ildə aldığı WordPerfect mətn prosessoru ilə ofis paketləri bazarına çıxmağa cəhd edib. Fəqət bu proqramlar 1994-cü ildə Novell şirkətinə satılıb, o isə öz növbəsində həmin proqramları iki il sonra Corel şirkətinə satıb.

1994-cü ildə buraxdığı Delphi proqramlaşdırma mühitinin ilk versiyası çox uğurlu alındı. Borland verilənlər bazalarının idarəolunması sistemləri bazarında da özünü sınayıb: Paradox, dBase və InterBase. 

1998-ci ildə şirkət Inprise (Integration the Enterprise) adını götürsə də, 2000-ci ildə yenidən Borland Software adına qayıtmışdır.

Ədəbiyyat
---------

İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Xarici keçidlər
---------------

www.borland.com
**Aleksandr Daniloviç Menşikov** (6 noyabr 1673, Moskva[…] – 2 noyabr 1729, Beryozovo[d], Sibir quberniyası[d]) — Rusiya diplomatı, knyaz ya hersoq. Aleksandr Menşikov yeganə rus zadəganıdır ki, "İjor hersoqu" titulunu daşımışdır.

Həyatı
------

Əsgərlik və idarəçilik istedadı sayəsində yüksək bir mövqeyə çatmasına rəğmən, həddən aşırı acgözlüyü və istəkləri ilə öz sonunu hazırlamışdır.
Yoxsul və sıradan bir ailədəndi. Gələcəyin Böyük Pyotrunun sərbəst və macəralı uşaqlıq dönəmində xalq arasından çıxan dostlarından biri olan Menşikov, 1686-cı ildə onun əmir əri oldu; qısa sürədə Pyotrun gözünə girərək sərkərdəliyə qədər yüksəldi. Preobrajenski alayının üzvi olaraq Azov səfərlərinə (1695-96) və Qərbi Avropadaki "Böyük vəzifə"ə qatıldı (1697-98). 1703-cü ildə İngriyada daha yeni fəth edilən bölgələrə vali göndərildi və Peterburqun inşasını edarə etdi. İdarəçilik və əsgəri öndərlik istedadı nəticəsində sürətli bir yüksəlmə göstərdi; 1705-ci ildə general rütbəsinə yüksəldi, 1700-cü ildən sonra İsveçlilərə qarşı yürüdülən II Şimal Savaşında Kalisz zəfərini qazandı (1706), 1707-ci ildə knyaz ünvanı aldı, Poltavada savaşdı (1709) və feldmarşal rütbəsi aldı.
Daha sonra gətirildiyi yönətim görəvlərində yolsuzluqlar üzündən sürəkli kovuşdurmalara uğradı; onun açgözlülüyü və pul yiyiciliğından düş qırıxlığına uğrayan Böyük Pyotr, 1713-cü ildən sonra onu xaricə göndərmədi. Haqsız qazançlar sağladığı və qanunlara aykırı torpaqlar və sərflər ədindiği ortaya çıxınca, Yekaterinanın müdafiəsinə rəğmən, 1717-24 illər arasında başında bulunduğu Savaş kolejindən uzaqlaşdırıldı. Pyotr dönəminin sonuna doğru yaxşı gözdən düşdüysə də, yaxın dostu olan Pyotrnun dul arvadı I Yekaterinanı 1725-ci ildə imparatoriçə elan etdirdi və 1726-cı ildə qurulan Özəl Yüksək Konsəy üzvü olarak gerçək iqtidarı əlinə aldı. Yekaterinanın iki il sonra ölümcül bir xəstəliyə tutulmasına görə, dəstəyini I Pyotrun nəvəsi Pyotr Alekseyeviçə (II Pyotr) verdi və qızıyla evlənməsini sağladı. Ancaq ehtirası yıxımına yol açdı; düşmənləri II Pyotryu əleyhinə döndürüncə, tutuqlanaraq rütbəsi və sərvəti əlindən alındı. Sibirə sürgünə göndərildi və orada öldü.

Ədəbiyyat
---------

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* Menšikov, Aleksandr Danilovič // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Меншиков Александр Данилович // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
3. 1 2  .
4. 1 2  .
5. 1 2  .
6. ↑  İlbər Ortaylı, *Katerina ile Baltacı'dan ne haber?*, Milliyet Pazar, 5 Eylül 2004.

Həmçinin bax
------------

* Aleksandr Menşikov

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Kruqosvet · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Universalis |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNE: XX5453990 · BNF: 150731218, 13735967c · GND: 118904949 · ISNI: 0000 0000 5522 1207 · LCCN: n82101619 · LNB: 000064291 · NKC: js2005303622 · NLP: A1699212X · NTA: 15776947X · LIBRIS: 211748 · SUDOC: 112412874 · VIAF: 300140 · WorldCat VIAF: 300140 |

 |
**Abbasov Abdulla Əsgər oğlu (Abdulla Abbas** 9 mart 1930, Quba – 23 fevral 2021, Bakı**)** — ədəbiyyatşünas, tənqidçi, filologiya elmləri doktoru (1976), professor (1977).

Həyatı
------

Abdulla Abbas 1930-cu il martın 9-da Quba şəhərində anadan olmuşdur. Burada orta məktəbi bitirdikdən sonra Quba Dövlət Müəllimlər İnstitutunda təhsil almışdır (1948–1950). Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində təhsilini davam etdirmişdir (1950–1955).

Əmək fəaliyyətinə Quba şəhər orta məktəbində müəllim kimi başlamışdır. Azərbaycan Dövlət Universitetinin aspiranturasına daxil olmuş (1962–1964), müasir ədəbi proses mövzusunda dissertasiya müdafiə etdiyinə görə fılologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsinə layiq görülmüşdür (1965).

Hazırda Azərbaycan Dövlət Universitetinin çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatı kafedrasında çalışır (1970-ci ildən). Eyni zamanda Ali İctimai-Siyasi Kollecin filologiya fakültəsinin dekanıdır (1995-ci ildən). Azərbaycan ədəbiyyatı tarixinə dair mühazirələr oxuyur, elmi tədqiqatla ardıcıl məşğul olur. Uzun illər filologiya fakültəsinin ixtisaslaşdırılmış müdafıə şurasının və elmi-pedaqoji şuranın üzvü olmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya şurasının üzvüdür (1997). Dövri mətbuatda elmi-nəzəri məqalələrlə çıxış etmişdir. Müasir yazıçılar barədə oçerklər, ədəbiyyat tarixinin az öyrənilmiş sahələri yaradıcılığında əsas yer tutur. "Üzeyir Hacıbəyovun sənətkarlığı" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir (1976). "Azərbaycan sovet ədəbiyyatı" dərsliyinin şərikli müəllifıdir (1988).

30 oktyabr 2009-cu il Azərbaycanda təhsilin və elmin inkişafındakı xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən **"Əməkdar Müəllim"** fəxri adı ilə təltif olunub.

23 fevral 2021-ci ildə vəfat etmişdir.

Əsərləri
--------

1. Üzeyir Hacıbəyovun sənətkarlığı. Bakı: Gənclik, 1976, 140 səh.
2. Əbədiyyətə qovuşan sənətkar. Bakı: Yazıçı, 1985, 248 səh.
3. Mətbuat və ədəbiyyat. Bakı: ADU nəşriyyatı, 1986, 98 səh.
4. Müasir Azərbaycan dramaturgiyasının inkişaf tarixindən. Bakı: Azərnəşr, 1987, 96 səh.

Mənbə
-----

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan ədəbiyyatı



1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-07-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-23.
**Əbdüləziz ibn Şüeyb ibn Ömər Kurtubi Bəlluti** (*ərəb.* عبد العزيز بن شعيب بن عمر القرطبي البلوطي‎), həmçinin Bizans mənbələrində **Kurupas** (*yun.* Κουρουπᾶς) — 949-cu ildən 961-ci ilə qədər Krit əmiri. O, ada Bizans tərəfindən ələ keçirilənə qədər hakimiyyətdə qalmış Kritin onuncu və son əmiri idi.

Sonrakı həyatı
--------------

Xandaksın ələ keçirilməsindən sonra Əbdüləziz ailəsi ilə birlikdə əsir götürülmüş, Konstantinopola aparılmışdır və burada Nikofor Fokanın triumfunda nümayiş etdirilmişdir. Sonra onlara zəngin hədiyyələr verilmiş, II Roman tərəfindən mülk bəxş edilmişdir. Bizans mənbələrində bildirilmişdir ki, imperator Əbdüləzizi senator etmək fikrində idi, lakin sonuncu xristianlığı qəbul etməkdən imtina etmişdi deyə bu reallaşmamışdı. Oğullarından biri, Numan və ya yunan dilindəki adı ilə Anemas xristianlığı qəbul etmişdir. O, Bizans ordusunda xidmət edirdi və 971-ci ildə Dorostolun mühasirəsində həlak olmuşdur. Bəzi müasir tədqiqatçılar eyniadlı sonrakı Bizans aristokrat ailəsinin onun nəslindən olmasını mümkün hesab edirlər.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. ↑  PmbZ, ʻAbdalʻazīz b. Šuʻayb b. ʻUmar al-Qurṭubī (#20009)
2. ↑  PmbZ, ʻAbdalʻazīz b. Šuʻayb b. ʻUmar al-Qurṭubī (#20009); Anemas (#20421)
3. ↑  ODB, "Anemas" (A. Kazhdan), p. 96

### Ədəbiyyat

* Kacan, Aleksandr, ed.The Oxford Dictionary of Byzantium. Oxford and New York: Oxford University Press. 1991. ISBN 0-19-504652-8.

* Lilie, Ralph-Johannes; Ludwig, Claudia; Pratsch, Thomas; Zielke, Beate (2013). Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit Online. Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften. Nach Vorarbeiten F. Winkelmanns erstellt (in German). Berlin and Boston: De Gruyter.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Canard, M. (1971). "Iḳrīṭis̲h̲". In Lewis, B.; Ménage, V. L.; Pellat, Ch. & Schacht, J. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, New Edition, Volume III: H–Iram. Leiden: E. J. Brill. pp. 1082–1086. OCLC 495469525.
* *Miles, George C.* "Byzantium and the Arabs: Relations in Crete and the Aegean Area". Dumbarton Oaks Papers. 18. 1964: 1–32. doi:10.2307/1291204. JSTOR 1291204.
**Şepsi** — Krasnodar diyarının Tuapsinski rayonunda yerləşən kənd.

Şepsi sözünün son hərfi vurğu ilə tələffüz olunur, yəni. Şeps**İ.**

Coğrafiyası
-----------

Şepsi kəndi Qafqazın Qara dəniz sahilində, Şepsi çayının mənsəbində yerləşir. Tuapse şəhərindən avtomobil yolu ilə 13 km, dəmir yolu ilə 9 km olmaqla cənub-şərqdə yerləşir. Adler-Tuapse xəttindəki Şepsi dəmir yolu stansiyası kənd ərazisində yerləşir.

Kəndin dəniz səviyyəsindən maksimal hündürlüyü 14 metrdir.

Tarixi
------

Şepsi kəndi öz adını adıq dilində olan Şepsi mülk adından götürüb. Eyni adlı həm də Şepsi çayı var. Adıq dilindən tərcümədə — "Süd çayı" (*adıge.* Shchepsy) deməkdir. Çünki yağışdan sonra çay südrəng alır. "Susuz" variantıda mövcuddur.

Şepsi mülkü1905-ci ildə nəşr edilmiş Hərbi Topoqrafiya İdarəsinin xəritəsində qeyd olunub və Şepsi çayının sağ sahilində yerləşir. Hazırda Tuapse rayonunun Şepsi pansionatı bu ərazidədir. Xəritə tərtib edilərkən Şepsi kəndi xəritədə qeyd olunmayıb. Mülk general-leytenant A.P. Petrova (1834–1920) məxsus idi. O dəmir yolları nazirinin köməkçisi, Rusiyada dəmir yolu nəqliyyatının inkişafı nəzəriyyəçisi, nəqliyyat dəmir yolu şəbəkələrinə dair bir neçə əsərin müəllifi idi. 1910-cu il üçün torpaq mülkiyyətçilərinin siyahılarında Petrov Aleksandr Pavloviç Tuapse rayonunun Velyaminovskoye kəndində 1896 desyatin torpaq sahəsinə sahib idi. Şepsi kəndinin 1892–1895-ci illərdə Novorossiysk-Suxumi avtomobil yolunun inşaatçıları tərəfindən salınması versiyası əsassızdır.

26 aprel 1923-cü ildən Şepsi qəsəbəsi Qara dəniz bölgəsinin Tuapse rayonunun Velyaminovskaya volostunun tərkibində Kuban-Qara dəniz vilayəti qeydiyyatına alınmışdır. 21 may 1935-ci ildə Tuapse rayonunun ləğvi ilə əlaqədar Şepsi kəndi Tuapse şəhərinin tabeliyinə verildi. 16 aprel 1940-cı ildən Şepsi kəndi yenidən Tuapse rayonuna qaytarıldı. 26 dekabr 1962-ci ildən 12 yanvar 1965-ci ilə qədər Şepsi kəndi Tuapse kənd ərazisinə daxilində olmuşdur.

Əhalisi
-------

2010-cu ildə keçirilmiş ümumrusiya siyahıyaalınmasına görə Şepsidə 3196 nəfər əhali yaşayır. Milli tərkibi belədir: ruslar — 2105 nəfər, ermənilər — 769 nəfər, ukraynalılar — 94 nəfər.

İnfrastruktur
-------------

Şepsi ərazisində var: "Smena" sanatoriyası, "Mayak" pansionatı, "Luç" pansionatı, "Şepsi" pansionatı, "Energetik" istirahət mərkəzi, "Yubileiny" pansionatı.

2001-ci ildə Gənclərin Sağlamlıq Düşərgəsi tikildi. Şepsidə uşaq klinikası, lokal terapevt, müalicə otağı, stomatologiya şöbəsi və özəl mütəxəssislərin stomatoloji kabinetləri, həmçinin təcili yardım stansiyası var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Şablon:Adıge toponimiyası
2. ↑  Şablon:Adıge toponimik lüğəti
3. ↑  Şablon:Kuban toponimiyasına dair esselər
4. ↑  "История образования посёлков Туапсинского района". 2015-04-25 tarixində arxivləşdirilib.
5. ↑  "База данных Всероссийской переписи населения 2002 года". 2014-06-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-31.
Hipparx Harmodininin bacısını camaat arasında təhqir edir
**Hipparx** (q.yun. Ἵππαρχος; e. ə. VI əsr, Afina – e.ə. 514, Afina) — eramızdan əvvəl 527-ci ildən başlayaraq böyük qardaşı Hippias ilə birlikdə Afina tiranı. O, Pisistratın ikinci oğlu idi, anasının adı Koysira idi.

Ənənəyə görə, o, yüngülxasiyyətlik, tez-tez aşiq olma və şairlər (xüsusən Anakreon və Simonidə) və "muzalara" himayəçiliyi ilə məşhur idi. Fukididə görə, Hipparx şiddətə meylli deyildi və hər hansı bir narazılığın qarşısını almağa çalışırdı, bunun nəticəsi kimi onun hökmdarlıq dövrü əhali tərəfindən yaxşı qarşılanmırdı və əziyyətli keçirdi. Yüngülxasiyyətliyi onun ölümünə səbəb oldu, çünki o, Harmodini əldə etməyə cəhd göstərdi, amma imitna alandan sonra onun bacısı və özünü təhqir etdi (sonrakı hekayələrə görə, o, Harmodinin bacısına Panafiney bayramının təntənəli nümayişində iştirak etməyə qoymadı və eyni zamanda Harmodini qorxaq adlandırdı). Nəticədə, Harmodi və Aristogiton əlbir olub Hipparxı qətlə yetirdilər.

Hipparxın qətli
Afinalı Sokratın qızı Fiya ilə evlənmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

* Hipparxın qeydləri *demonax.info* saytında.
Şenzou 5 Yerin atmosferindən keçərək geri qayıtmış vəziyyətdə
Yanq Liveyin geyindiyi paltar sərgidə
**Şenzou 5** - 2003-cü ilin oktyabrın 15-də Çinin kosmik proqramının ilk insanla fəzaya göndərilən kosmik gəmisidir.1999-cü ildən bəri Çinin dörd insansız gəmisinin missiyası keçirilmişdi. Bu missiya ilə Çin fəzaya insan göndərən üçüncü dövlət oldu.

Siyasət
-------

Çin medyası bu hadisəni Çinin elm və texnologiyasının uğuru və Çin milliyətçiliyində önəmli bir hadisə olaraq göstərdi. Ancaq həm Çin həm də Qərb medyası missiyanın komandiri Yanq Liveyin Çin bayrağı ilə bərabər ABŞ bayrağını da göstərdiyini xəbər verir.

İstinad
-------

1. ↑  "航天员杨利伟在飞船中展示中国国旗和联合国旗". People's Daily. 2003-10-16. 2012-03-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-10-02.
2. ↑  "Chinese Astronauts Begin Training For Spacewalk". SpaceDaily. 2007-07-19. 2019-09-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-10-02.

Həmçinin bax
------------

* Çinin kosmik proqramı
* Yanq Livey
**Əlizamin Sadıqov** (tam adı: *Sadıqov Əlizamin*;) — Azərbaycan Tibb Universitetinin Tədris Terapevtik Klinikasının Pulmonologiya şöbəsinin müdiri, professor

Həyatı və təhsili
-----------------

1983-cü ildə Azərbaycan Tibb Universtetinin Müalicə-profilaktika fakültəsində təhsil alıb.
1991–1994-cü illərdə Sankt-Peterburq Tibb Elmləri Akademiyasında Pulmonologiya üzrə aspirantura keçib.
2000–2003-cü illərdə Ak. İ. P. Pavlov ad. Sankt-Peterburq Dövlət Tibb Universitetində Pulmonologiya üzrə doktorantura keçib.
2010-cu il Barselona Universteti, Döş qəfəsi İnstitutu, Barselona, İspaniya
2011-ci il Sart-Telman Universiteti Pulmonoloji təbabət
2011-ci il Praqa Universiteti Yuxu təbabəti (Sleep Medicine)
2012-ci il Arizona Universiteti, Pulmonar təbabət, Arizona, ABŞ
Robert Weol Sohn Universiteti, Pulmonar təbabət, Nyu Cersi, ABŞ
Vayskof Universiteti, İnvaziv Pulmonologiya

Fəaliyyəti
----------

### Əmək fəaliyyəti

1983–1986-cı illər Naxçıvan Muxtar Respublikasında həkim-terapevt kimi çalışıb.
1987–1991-ci illərdə Salyan rayon Mərkəzi xəstəxanasında, Reanimatologiya və İntensiv terapiya şöbəsində çalışıb.
1995–2000-ci illərdə Salyan rayon Ağciyər xəstəlikləri dispanserində çalışmışdır.

### Elmi fəaliyyəti

200-dən çox elmi məqalənin müəllifidir. 60 jurnal məqaləsinin müəllifidir. 110 məqalə xarici ölkələrin müxtəlif tibb jurnallarında və toplumlarında dərc edilib. 11 monoqrafiyanın müəllifidi. Müxtəlif elmi konfranslarda və konqreslərdə 100-dən çox çıxışlar edib (Stokholm, İsveç 2007, Berlin, Almaniya 2008, Vyana, Avstriya 2009, Amsterdam, Hollandiya 2011, Denver, Kolorado, ABŞ 2011, Barselona, İspaniya 2012, San-Fransisko, ABŞ 2012, Filadelfiya, ABŞ 2013, Vyana, Avstriya 2013, Münxen, Almaniya 2014, San-Diyeqo, ABŞ 2014);
Azərbaycan Tibb Universitetində Pulmonologiya kafedrasında mütəxəssis məsləhətçi kimi fəaliyyət göstərir və eyni zamanda tədris sahəsində çalışır, yerli və xarici tələbələrə mühazirələr oxumuşdur.

Təltif və mükafatları
---------------------

* 2014-cü ildə Amerika Emfizema Fondu-nun Kloud Lambert adına mükafatını alıb;
* 2015-ci ildə Amerika Torakal Cəmiyyətinin Beynəlxalq Tədris mükafatına layiq görülüb (Denver, Kolorado, ABŞ);

Üzvü olduğu təşkilatlar
-----------------------

* 
* Amerika Torakal Cəmiyyətinin, Amerika Döş Qəfəsi Həkimləri Kollegiyasının, Amerika Həkimlər Kollegiyasının, Avropa Respirator Cəmiyyətlərinin, Avropa Allerqoloqlar və İmmunoloqlar Cəmiyyətinin üzvü

Xarici keçidlər
---------------

* İspaniyada qalan və orada COVID-19 xəstələrinin müalicəsinə başlayan pulmonoloq Əlizamin Sadıqovla MÜSAHİBƏ
* "Azərbaycanda tibb sahəsində bir dənə də olsun, normal elmi iş yoxdur" — Amerika Həkimlər Kollegiyasının ekspertindən ilginc açıqlamalar

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bronxial astma insanların həyat fəaliyyətinə təsir etməyən xəstəlikdir". 2020-06-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-25.
**Simpson boğazı** *ing.* Simpson strait -Şimal Buzlu okeanında yerləşən Kanada ərazisində Kanada Arktik arxipelaqına daxil olan Kral-Vilyam adasını Adelya yarımadasından (cənub) ayırır. Kanadanın şimal-qərbində Nunavut vilayyəti ərazisində yerləşir. Qərbdə Kuin-Mod körfəzi ilə şərqdə Rasmusen körfəzini birləşir. Boğazın maksimum eni 16 km, ən dar yerdə eni isə 3,2 km təşkil edir. Uzunluğu 80 kilometrdir. Boğaz qütb dairəsi daxilində yerləşir. 4-5 kiçik adalar istisna olaraq böyük adalar yoxdur. Qütb dairəsi daxilində yerləşi. Boğaz Tomas Simpson və Piter Varren Dis tərəfindən qütb ərazilərinə (1837-1839) təşkil edilən ekspedisiya zamanı kəşf edilir. Bu ekspedisiyanın qeyri-adı xüsusiyyəti ondadır ki, üzvlər gəmi ilə deyil qayıqlarla hərəkət edirdilər. Boğaz yaxınlığında Kuin-Mod körfəzi və Dis boğazı vardır. 1903- ci ildə Raul Amudsen şimala ekspedisiya təşkil edərkən boğazdan keçmişdir.

İstinad
-------



1. ↑  "Group Name: Nunavut (Kitikmeot Region) East Centre group". 2011-07-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-11.
2. ↑  "Kanada ensiklopediyası. Piter Varren Dis". 2005-05-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-11.
[*ölü keçid*]Everestin şərqindəki Kanqshunq divarı (mərkəzdə) və Lhotse (solda). Aşağı ön planda Kanqşunq buzlağı.
**Kanqşunq Buzlağı** — Everest dağında yerləşən üç əsas buzlaqdan biridir və Çinin Tibet Muxtar Vilayəti daxilindəki Tibet bölgəsindədir. Digər iki buzlaq Xumbu Buzlağı və Ronqbuk Buzlağıdır.

Coğrafiya
---------

Kanqşunq buzlağının yığılma sahələri Everestin üç əsas yamacında yerləşir. Buzlaq dünyanın ən yüksək dağının şərq yamacında, Çin Xalq Respublikasının Tibet Muxtar Vilayətinin Şinqatse rayonunda yerləşir.

Everest və Lhotzenin ortaq şərq yamacı Kanqşunq divarı adlanır. Kanşunq buzlağı buradan başlayır və sonra Kama vadisindən şərqə doğru axaraq Kama Çu çayına çevrilir. Buzlağın cənubu və Lhotzenin şərqi Makaluya (8463 m) və onun yaxınlığındakı Makalu II (7678 m — həmçinin Kanqşunqtze adlanır) və Makalu zirvəsinin görünüşünü gizlədən Çomo Lonzoya (7818 m) qədər uzanır. Nepal və Çin arasındakı sərhəd bu zirvədən keçir.

Everest dağının şərq tərəfi dağın ən az əlçatan və inkişaf etmiş tərəfidir. Ronqbuk buzlağındakı baza düşərgəsinə cip və Everestin cənub tərəfinə bir gecədə qalmaq üçün möhkəmləndirilmiş lojalardan istifadə edərək bir neçə günə çatmaq mümkün olsa da, Kanqşunq Buzlağına yalnız bir neçə günlük yürüşdən sonra çatmaq olar.