recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Fransa Burjua İnqilabı
**Milli dövlət** — qanuniliyini bir millətin müəyyən bir coğrafi sərhəd içindəki üstünlüyündən alan dövlət forması. Dövlət siyasi və geopolitik bir varlıq, ulus (millət) isə mədəni və ya etnik bir varlıqdır. Ulus dövlət qavramı isə bu ikisinin müəyyən bir coğrafiyada örtüşdürür, beləliklə də özündən əvvəl olan dövlət formaları ilə böyük ölçüdə fərqliləşir. 
Tarixdəki digər dövlətlərdən fərqli olaraq ulus dövlət modelində dövləti yaradan bütün vətəndaşların ortaq bir dili, ortaq bir mədəniyyətii və ortaq dəyərləri paylaşması əsasdır. Bundan başqa ulus dövlət qavramı hər millətin öz taleyini təyin etmək və muxtariyyət haqqına sahib olduğu fikrini müdafiə edir. Bu xüsusiyyəti ilə dünyadakı bir çox millətçi hərəkata ilham qaynağı olmuşdur.

Ulus dövlətin yaranması
-----------------------

Ümumilikdə ulus dövlətin Fransız inqilabı dövründə tarix səhnəsinə çıxmış olduğu qəbul edilir. Bu eyni zamanda feodalizmdən kapitalizmə keçid müddətini müəyyən edən dövrdür.
Feodal dövlətdə üstün olan qanunilik anlayışına görə dövlətin sahibi və qanuniliyinin mənbəyi monarxiyadır. Feodal sistemin zəifləməyə başlaması ilə birlikdə güclənən burjuaziya sinifi siyasi ambisiyalarını həyata keçirmək üçün xalqın dəstəyini qazanmalı idi. Buradan başlayaraq qanuniliyin monarxdan alınaraq xalqa verilməsi prosesi içində millətçi axımların güc qazanması milli müstəqillik fikrinin kütlələrdə geniş tərəfdar tapmasını təmin etmişdir.
Ancaq ulusun (millətin) yoxsa ulus dövlətin mi daha əvvəl meydana çıxması mübahisəli məsələdir. Millətçi düşüncələr daha çox ulusun daha əvvəldən var olduğunu iddia edirlər, onlara görə ulus dövlət bu ulusun üstünlük və müstəqillik tələblərini qarşılayacaq bir model olaraq ortaya çıxmışdır. Ancaq modernləşmə mərkəzli nəzəriyyələrə görə milli kimlik daha əvvəldən var olan dövlətin yeritdiyi siyasətin bir nəticəsidir
XIX əsr Avropasında Sənaye inqilabı, çap mətbuatının inkişafı və yüksək səviyyəli təhsil sisteminin qurulması kimi hadisələrə bağlı olaraq dil, mədəniyyət və başqa dəyərlərin yayılmasının önü açılmışdır. Bunlar da ulus dövlətin formalaşmasını sürətləndirən proseslərdir.

Həmçinin bax
------------

Millətçilik

Millət

Xarici keçidlər
---------------

1. Ulus-Devlet ve Milliyetçilik (Birikim dergisi) Arxivləşdirilib 2014-11-29 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  *Zayıdzadə, Ayxan.* "Vyetnamda milliyyətçilik və kommunizm". Milliyət Araşdırmalar Mərkəzi (az.). 21 noyabr 2021. Archived from the original on 2022-01-20. İstifadə tarixi: 20 yanvar 2022.
2. ↑  Anthony D. Smith, The nation in history: historiographical debates about ethnicity and nationalism, UPNE, 2000, sf. 56
3. ↑  Mealler:  Arxivləşdirilib 2016-10-30 at the Wayback Machine
**Azərbaycanda qızıl hasilatı** — Azərbaycanda sənaye üsulu ilə qızıl metalının hasil edilməsi prosesi.

Tarixi
------

Böyük Britaniyanın "Anglo Asian Mining Plc" şirkəti 1997-ci ilin avqustunda Azərbaycan hökuməti ilə imzalanmış müqaviləyə əsasən, Azərbaycanın cənub-qərbindəki altı yataqda — Gədəbəy, Ordubad, Qoşa Bulaq, Qızıl Bulaq, Vejnəli və Söyüdlüdə işləmək hüququna malikdir.

Azərbaycan hökuməti ilə Azərbaycan Beynəlxalq Mədən Əməliyyatı Şirkəti arasında 30 il müddətinə imzalanan hasilatın pay bölgüsü haqqında müqavilədə Azərbaycanın pay hissəsi 51 faiz, Böyük Britaniyanın "Anglo-Asian Mining plc" şirkətinin pay hissəsi isə 49 faizdir.

Müqaviləyə əsasən, yataqlardan 400 ton qızıl, 2500 ton gümüş və 1,5 milyon ton mis hasil etmək planlaşdırılır.

İlk qızıl və gümüş 2009-cu ilin mayında "Gədəbəy" yatağından hasil edilib. Şirkət yatağın bütün sahəsi üzrə məsafədən zondlama işləri apararaq orada bəzi potensial anomaliyalar aşkar edib və ərazinin gələcək tədqiqatını 2012-ci ilə planlaşdırıb.

Hasilat
-------

Azərbaycan 2012-ci ildə daha bir yataqda qızıl hasilatına başlayacaq.

Yataqlardan 400 ton qızıl, 2500 ton gümüş və 1,5 milyon ton mis hasil etmək planlaşdırılır. Azərbaycanda qızıl istehsalçısı "Anglo Asian Mining Plc" 2012-ci ilin ikinci yarısında Qoşa yatağında qızıl hasilatına başlamağı planlaşdırır.

Bundan əvvəl şirkət bu yataqda qızıl ehtiyatlarının mövcud olması barədə hökumətə sənəd təqdim edib və sənəd Azərbaycan tərəfindən qəbul olunub.

Yatağın inkişafı və hasilatı proqramının hökumət tərəfindən təsdiq olunması 2011-ci ilin oktyabr ayında gözlənilir.

Həmçinin bax
------------

* Qızıl
* Gədəbəy

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2011-09-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-09-22.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2011-09-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-09-22.
**Hadrut sikkə dəfinəsi** — Azərbaycan Respublikası Xocavənd rayonunun Hadrut qəsəbəsində aşkarlanan dəfinədə olan numizmatik materiallar.

Tapılma yeri və ümumi məlumat
-----------------------------

Hadrut dəfinəsi Azərbaycan xanlıqlarının pul təsərrüfatını açıqlayır. 1939-cu ildə Xocavənd rayonunun Hadrut qəsəbəsində gümüş sikkələr dəfinəsi aşkarlanmışdır. Dəfinədəki 64 (altmış dörd) ədəd sikkə illi Azərbaycan Tarixi Muzeyinə təhvil verilmişdir. Dəfinədəki sikkələrin numizmatik təyinatı nəticəsində Azərbaycan xanlıqları (1185–1205 = 1771–1790-ci illərin Şamaxı, 1189–1206 =1775 – 1791-ci illərin Gəncə və 1209 = 1794-cü ilin Pənahabad) dövrünə aid gümüş abbasılardan ibarət olduğu müəyyən edilmişdir.

Səciyyəvi xüsusiyyətləri
------------------------

**Şamaxı xanlığı**
NF 34555. Şamaxı xanlığı. 1186 = 1772, gümüş abbası, 3,04 q

**Gəncə xanlığı**
NF 34575. Gəncə xanlığı. 1189 = 1775, gümüş abbası, 2,98

**Qarabağ xanlığı**
NF 34580. Pənahabad (Şuşa). 1209 = 1794, gümüş pənabadi, 1,36 q

İstinadlar
----------

1. ↑  "Muzeyin Hadrut dəfinəsi". 2020-12-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-13.
2. ↑  AMEA Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi Numizmatika Fondu İnventar kitabı
3. ↑  AMEA Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi Numizmatika Fondu inv. 34555
4. ↑  Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi Numizmatika Fondu inv.34575
5. ↑  Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi Numizmatika Fondu inv34580

Həmçinin bax
------------

Şəddadilərin sikkələri
Elxanilərin sikkələri

Xarici keçidlər
---------------
**Əhməd Najayev** (1895, Köhnə Atagi[d], Terek vilayəti – 1937, Qroznı) — Çeçen yazıçısı, şair, tərcüməçi, milli ədəbiyyatın qurucularından biri, SSRİ Yazıçılar Birliyinin üzvü (1934).

Bioqrafiya
----------

1895 -ci ildə Starye Ataqi kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Kənd ilahiyyat məktəbində oxuyur. Sovet hakimiyyətinin ilk illərində pedaqoji kursları bitirir, sonra doğma kəndində ibtidai sinif müəllimi olaraq çalışır. 1924-cü ildə Qroznıya köçür. Çeçenistan xalq təhsili şöbəsində təlimatçı, sonra Yevdokimov Kommunist məktəbində və Sovet partiya fəallarının kurslarında müəllim olaraq çalışır.

1936-cı ildən Ordjonikidzedəki müəllimlər üçün ixtisasartırma kurslarında dərs demişdir. Dram, poeziya və jurnalistikaya çox səy və əmək sərf edir. Çeçen-İnquş Dövlət Dram Teatrında və Radio Komitəsində çalışır

1937-ci ildə sovet əleyhinə təbliğat aparmaqda və əksinqilabi Trotskizm təşkilatında iştirak etməkdə ittiham olunur. Abdurahman Avtorxanovun sözlərinə görə, həmin il güllələnir. Başqa bir versiyaya görə, düşərgələrdə on il həbs cəzasına məhkum edilir və 1943-cü ildə Qulaq arxipelaqında aclıqdan ölür.

Yaradıcılığı
------------

Ədəbi yaradıcılığa 1920-ci illərin əvvəllərində başlayır. İlk əsərləri şifahi xalq yaradıcılığı əsərlərinin yazılması, işlənməsi və nəşri ilə bağlı olmuşdur. Bu fəaliyyətlə məşğul olan ilk çeçen tədqiqatçı olur. Onun yazdığı əsərlər arasında "İlli Şahzadə Musost və Adanın oğlu Surxo haqqında", "İli Çeqe haqqında - Qorxmaz ürək və Taymanın oğlu Bəybulat" və başqaları var. Bu və digər əsərlər, Əhməd Najayevin qardaşı Maqomedlə birlikdə 1926-cı ildə nəşr etdirdiyi "Çeçen mahnıları, hekayələri və atalar sözləri" folklor toplusuna daxil edilmişdir.

Eyni zamanda dilçi İ. İbriyevlə birlikdə "Çeçen mahnıları" toplusunu nəşr etdirir. Sonradan əsər rus dilinə tərcümə edilir və 1940-cı ildə Moskvada nəşr olunan "Çeçen-İnquş folkloru" ilk toplusuna daxil edilir. Daha sonra Najayevin yazdığı folklor əsərləri və onların tərcümələri dəfələrlə yenidən çap olunmuşdur: "Çeçen folkloru" (1959), "Çeçen-İnquş şeiri" (Moskva, 1959), "İlli" (1979), "Çeçen-İnquş şeir antologiyası" (1981) və digərləri.

1926-cı ildə folklor materialından geniş istifadə etdiyi öz əsərlərini yazmağa başlayır. 1929-cu ildən əsərləri ilk Çeçen qəzeti "Serlo"–da nəşr olunur. 1934-cü ildə Najayevin "Yeni Dünya" adlı ilk şeir toplusu və "Tavanda vuruldu" adlı ilk hekayəsi nəşr olunur. 1936-cı ildə yazıçının yaradıcılığının zirvəsi və 1930-cu illərin çeçen poeziyasında ən yaxşı sayılan "Çoban" adlı epik şeiri nəşr olunmuşdur.

1934-cü ildə Əhməd Najayev, Şəmsəddin Ayşxanovun başçılıq etdiyi Çeçen-İnquş nümayəndə heyətinin tərkibində SSRİ Yazıçılar Birliyinin birinci qurultayında iştirak edir. Orada Maksim Qorkinin imzası ilə SSRİ Yazıçılar Birliyinin üzvünün biletini alır.

1935-ci ildə rus dilinə tərcümə edilən şeirləri Moskvada nəşr olunan Çeçen-İnquşetiya şairləri toplusunda nəşr olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ахмад Нажаев". 2021-10-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-07.
2. ↑  "Şairin faciəli taleyi". 2018-09-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-07.
Morfoloji əlamətləri
--------------------

**Dərinlik xulu**— (*lat.* Neogobius bathybius) Xəzərin endemik növlərindəndir. Başı, demək olar ki, üstdən basıq deyil. Ancaq eni adətən hündürlüyündən çoxdur. İkinci bel üzgəcinin hündürlüyü arxa tərəfdə bir qədər azalır. Rostrumu azca sivriləşmişdir. Başının hündürlüyü enindən xeyli azdır. Qarın üzgəcləri anusa qədər çatmır, onun uzunluğu bədəninin uzunluğuna 7 dəfədən artıq yerləşir. Bel üzgəcinin qurtaracağında heç bir ləkə yoxdur. Bədəni yarımşəffafdır. Diri halda bədəninin üzərində olan pulcuqlar aydın görünmür, bu zaman onun miomerlərini aydın saymaq olur. Bədəni adətən ət rəngdə olur. Bu cinsin qalan bütün növlərindən fərqli olaraq birinci bel üzgəcində adətən 7, bəzən 6 və ya 8 şüa olur.

Yayılması
---------

Dərinlik xulu Xəzər dənizində Samurçaydan başlamış Sumqayıta və cənubda Astarayadək yayılmışdır. Az miqdarda Abşeron sahillərində də təsadüf olunur. Dərinlik xulu Xəzərdə yaşayan xul balıqlarının ən böyüyüdür. Onun ayrı- ayrı fərdlərinin uzunluğu 290 mm, kütləsi 330 q-a çatır.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Yırtıcı balıqdır, başlıca olaraq balıqla qidalanır, bundan başqa mədəsində molluskalar, dəniz otu da tapılır. 4 ilə qədər yaşayır.

Çoxalması
---------

İki yaşında cinsi yetişkənliyə çatır, iyunun ikinci yarısından iyulun əvvə- linədək kürü tökməyə başlayır. Dişi balıqların hər birinin verdiyi kürülərin sayı 312 dən 2979 ədədə qədər olur. Dərinlik xulu kürüsünü iyul ayının əvvəllərində Orta Xəzərin qərb sahillərində tökür.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Vətəgə əhəmiyyəti yoxdur, həvəskar balıqçılar tərəfindən qırmaqla tutulur.

İstinadlar
----------

1. ↑  FishBase (ing.). / R. Froese, D. Pauly
2. ↑  Əsgerov F.S. Zaytsev Y.Y. Qasımov R.Y. Quliyev Z.«Biomüxtəliflik: Xəzərin əsrarəngiz balıqları» "Bəşər-XXI" nəşriyyatı, Bakı, 2003,  səh77.

Ədəbiyyat
---------

* Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s 140.
* Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, 212 s.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | GBIF · iNaturalist · NCBI · WoRMS |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2776557893 |

* Xulkimilər
* Girdə\_xul

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Ponticola bathybius* | 
* Wikidata: Q2276571
* Wikispecies: Ponticola bathybius
* FishBase: 47962
* GBIF: 8224518
* iNaturalist: 614795
* IUCN: 156761759
* NCBI: 2778511
* WoRMS: 1020244

 |
| *Gobius bathybius* | 
* Wikidata: Q55317428
* EUNIS: 128767
* GBIF: 2379051
* IRMNG: 10580026
* WoRMS: 302932

 |
**Əhməd Nihad Əfəndi** (5 iyul 1883, Konstantinopol – 4 iyun 1954, Beyrut) — Osmanlı sülaləsinin üçüncü rəisi, Osmanlı ordusunun zabiti və Osmanlı şahzadəsi.

Həyatı
------

Şahzadə Əhməd Nihad Əfəndi 1883-cü ildə Çırağan sarayında dünyaya gəlmişdir. Atası Sultan V Muradın oğlu Mehmed Səlahəddin Əfəndi, anası isə onun üçüncü xanımı Naziknaz xanım idi. Babasının taxtdan endirilib Çırağan sarayında həbs olunduğu illərində dünyaya gəlmişdi. Bu səbəblə o və digər qardaş-bacıları da babasının bu məhkum həyatına ortaq oldu. Sarayda nəzarət altında yaşasa da, xüsusi saray təhsili aldı. Demək olar ki, gənclik illərinə qədər burada nəzarət altında yaşadı. Nəhayət, 1904-cü ildə babası Sultan Muradın vəfatı ilə atasıyla birlikdə Çırağan sarayını bir daha geri dönməmək üzrə tərk etdi. Gələcəkdəki 7 il boyunca atasının kirayə aldığı köşklərdə yaşadılar. 1911-ci ildən sürgün olunduqları 1924-cü ilədək isə Beşiktaş rayonunun Sərəncəbəy səmtində öz ailəsi üçün inşa etdirdiyi villada yaşadı. Bu müddət ərzində Osmanlı ordusunda zabit olaraq xidmət etdi. Nişan-i Ali-imtiyaz və Xanədan-ı Ali-Osman nişanları ilə təltif olundu.

1924-cü ildə Osmanlı sülaləsinin sürgün edilməsi haqqında qanundan sonra 41 yaşlı Əhməd Nihad Əfəndi və ailəsi əvvəlcə Budapeştə, bir neçə ay sonra isə cənubi Fransadakı Nitsa şəhərinə köçdü. Son Osmanlı sultanı VI Mehmed Vahidəddin ölkəni tərk etdikdən sonra Nitsada məskunlaşdığı üçün sürgündəki Osmanlı sülaləsi mənsubları da burada toplanmağa başlamışdı. Daha sonra isə 1937-ci ildə ölümünə qədər yaşayacağı Beyruta köçdü. Sürgündəki həyat xüsusilə də, maddi cəhətdən olduqca çətin idi. Ağır həyat şərtlərinə dözə bilməyən Əhməd Nihad Əfəndi iflic keçirdi və ömrünün sonuna qədər yataq xəstəsi oldu.

1944-cü ildə son Osmanlı xəlifəsi Əbdülməcid Əfəndinin vəfatı ilə Osmanlı sülaləsinin üçüncü rəisi elan olundu. Beləliklə, XVI əsrdən bəri xəlifə olmayan ilk Osmanlı sülaləsi rəisi oldu. Taxta çıxmış olsaydı, **Sultan IV Əhməd** olaraq səltənətdə qalacaqdı. Bu münasibətlə, sürgündəki digər Osmanlı mənsubları hörmət əlaməti olaraq Əhməd Nihad Əfəndini xəstə yatağında ziyarət etdilər. Çox keçmədən 1954-cü ildə Beyrutda vəfat etdi və Dəməşqdəki Süleymaniyyə təkyəsinin qəbiristanlığında dəfn olundu.

Xanımları, övladları, nəvələri
------------------------------

* **Safru xanım** (d. 15 avqust 1884, İzmir — ö. 15 noyabr 1975, İsgəndəriyyə) — 7 fevral 1902-ci ildə evləndilər. 1 övladı oldu.
	+ **Əli Vasib Əfəndi** (d. 13 oktyabr 1903 — ö. 9 dekabr 1983, İsgəndəriyyə)
* **Nəzihə xanım**
* **Növrəstə xanım** (d. 28 may 1895 — ö. 1980) — 10 aprel 1915-ci ildə evləndilər. Övladı olmadı.

Qalereya
--------

Mənbə
-----

* 
* Arxivləşdirilib 2008-07-29 at the Wayback Machine
**Şahzadə Patrik** (*ing.* Prince Patrick Island) — ada Kanada Arktik arxipelaqının Kraliça Yelezaveta adaları qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Şimal-Qərb ərazilərinə daxildir. Adada yaşayış yoxdur (2012).

Coğrafiyası
-----------

Şahzadə Patrik adasının xəritəsi
 Şahzadə Patrik adasının kosmosdan çəkilmiş şəkili
Sahəsi 15 848 km² təşkil edir. Bu göstəriçi ilə Adaların dünyada sahəsinə görə sıralamasında 55-ci, Kanadada isə 14-cü yeri tutur. İl boyu qar və buzla örtülü olur və Kanadanın əlçatmaz yerlərindəndir. Ən hündür yeri 227 m, sahil xətdinin uzunluğu 1672 km təşkil edir. Ada seysmik cəhətdən aktiv ərazidə yerləşir.

Tarixi
------

Şahzadə Patrik adası ilk dəfə 1853-ci ildə araşdırılır. Ada general qubernator Şahzadə Artur Vilhelm Partikin şərəfinə adlandırılıb

Adada Mauld Bey (Mould Bay) metroloji stansiyası (H.A.W.S.) 1948-ci ildə Kanada və ABŞ hərbi qüvvələrinin köməyi sayəsində fəaliyyətə başlayır. Stansiyada 10-40 arası insan çalışırdı 1997-ci ildə maliyyə çatışmamazlığı səbəbindən fəaliyyəti dayandırılır və avtomatik stasiya ilə əvəzlənir. Tikili hələdə mövcudluğu saxlayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Atlas Canada". 2013-01-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-08.

Mənbə
-----

* Şahzadə-Patrik adası Arxivləşdirilib 2019-09-16 at the Wayback Machine
**Şahvələd Süleyman oğlu Köçərli** (31 dekabr 1935) — neftçi-geoloq, Geologiya-minerologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru (1965), "Azneftgeofizika" tresti İB-də baş geoloq və baş direktor (1981-1992).

Həyatı
------

Şahvələd Köçərli 31 dekabr 1935-ci ildə Gədəbəy rayonunda, Şınıx mahalının İsalı kəndində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. 1954-cü ildə, Çayrəsullu 10 illik kənd orta məktəbini fərqlənmə ilə bitirmiş, 1954-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universiteti (İndiki Bakı Dövlət Universiteti)nə qəbul olunmuş və 1959-cu ildə universitetin "Geoloji-coğrafiya" fakultəsinin "Neft-qaz geologiyası" ixtisasını bitirmişdir, 1959-1962-ci illərdə "Azneftkəşfiyyat" trestində kollektor, texnik-geoloq, geoloq, böyük geoloq vəzifələrində çalışmışdır. 1962-1965-ci illərdə "AMEA Geologiya İnstitutu"nda aspiranturada oxumuş, 1965-ci ildə namizədlik dissertasiyasını "Neft və qaz yataqlarının geologiyası, axtarışı və kəşfiyyatı" ixtisası üzrə müvəffəqiyyətlə müdafiə edərək geologiya-mineralogiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi adına layiq görülmüşdür. 1966-1974-cü illərdə "Geologiya İnstitutu"nda kiçik və baş elmi işçi, 1974-1981-ci illərdə "Azneft" İB-də geoloji şöbə müdirinin müavini və şöbə müdiri, 1981-1992-ci illərdə "Azneftgeofizika" tresti İB-də baş geoloq və baş direktor vəzifələrində işləmişdir.
1993-1998-ci illərdə o "TPAO" (Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı)- Qazaxıstan neft layihələrinin icrasında iştirak etmişdir.
Şahvələd Köçərli 1998-2011-ci illərdə Azərbaycanda aparılan geofiziki tədqiqatlar sahəsində çox məhsuldar çalışmış, baş idarədə geologiya üzrə baş mütəxəssis, geoloji şöbənin müdiri vəzifələrini icra etmişdir. Onun biləvasitə rəhbərliyi və iştirakı ilə respublika ərazisində 30-dan artıq perspektivli struktur aşkar edilmiş, bir sıra neft və qaz yataqları kəşf edilərək işlənməyə hazırlanmışdır. O hazırda "Azərbaycan Milli Geofizika Komitəsinin vitse-Prezidenti, "Azərbaycanda Gefizika Yenilikləri" jurnalının baş redaktorunun müavinidir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Şahvələd Köçərlinin elmi tədqiqat istiqamətləri neft-qaz yataqlarının geologiyası, axtarışı, kəşfiyyatı və neftli-qazlı hövzələrin struktur-tektonik quruluşu, neft-qazlılığı ilə əlaqədardır. O, 150-dən çox elmi və publisistik əsərin müəllifidir. Bir sıra Respublika və Beynəlxalq konfranslarda məruzələrlə çıxış etmişdir.

Əsərləri
--------

* "Azərbaycanın neftli-qazlı geologiyasının problem məsələləri" (2015)-monoqrafiya.

İstinadlar
----------
Şahzadə Astrid sahili (Antarktida)Şahzadə Astrid sahiliŞahzadə Astrid sahili Antarktida xəritəsində
**Şahzadə Astrid sahili** (*ing.* Princess Astrid Coast) — Şərqi Antarktidanın Kraliça Mod Torpağı sahilini təşkil edir. Sahil ərazisi 5° və 20° şərq uzunluqları arasında qərarlaşır .

Sahil demək olarr ki, şelf buzlağı üzərində yerləşmişdir. Buzlaqlar hündür sıldırımlı qayalar əmələ gətirir. Mərkəzi hissəsində Şirmaher vahəsi yerləşir. 1961-ci ildən burada SSRİ-nin "Novolazarevskaya" stansiyası yerləşir. Hazırda bu stansiya Rusiyaya məxsusdur. 1959-1961-ci illər ərzində bu regionda Lazarev stansiyası fəaliyyət göstərmişdir. 

Şahzadə Astrid sahili 1931-ci ildə Norveç balina ovunu təşkil edən gəmilər tərəfindən kəşf edilmiş və 1932-ci ildə norveçli şahzadə Astridin şərəfinə adlandırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "SCAR Gazetteer Ref. No 11623 Prinsesse Astrid Kyst". 2022-01-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-10.
2. ↑  "SCAR Gazetteer Ref. No 11623 Princess Astrid Coast". 2022-01-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-10.

Mənbə
-----

* Şahzadə Astrid sahili
**Şahzadə Babayeva** — aktrisa.

Həyatı
------

Yasamal rayonundakı 20 saylı orta məktəbdə təhsil alıb. 1976-cı ildə M.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutuna daxil olub. Tələbəlik illərində C.Məmmədquluzadənin "Anamın kitabı" əsərində ana, S.Vurğunun "Xosrov və Şirin" dramı əsasında hazırlanmış tamaşada Şirin və Məryəm, Eduard Definin "Silindir"ində Rita obrazlarını özünəməxsus orijinallıqla tamaşaçılara təqdim edib. 1981-ci ildə institutu bitirdikdən sonra təyinatla Sabit Rəhman adına Şəki Dövlət Dram Teatrına göndərilib. "Teymurləng"də Olimpiya, "Həyatın dibində" Nastya, "Adsız ulduz"da Monna, "Knyaz"da Jasmen Şəki Dövlət Dram Teatrında yaratdığı uğurlu obrazlardandır. 1984-cü ildən 1992-ci ilədək Gənclər teatrında çalışan aktrisa, 1993-cü ildə taleyini Bakı Bələdiyyə Teatrına bağlamışdır.

Hüseynağa Atakişiyevin həyat yoldaşı olmuş və bir oğlu dünyaya gəlmişdir. 2002-ci ildə Əməkdar artist fəxri adına layiq görülmüşdür.

Teatrdakı rolları
-----------------

1. Medeya (J.Anuy) — dayə
2. Dönüş (Cəfər Cabbarlı; quruluşçu rejissor Hafiz Fətullayev, rejissor Əfqan Soltanov) — Qəmər
3. Ölülər (Cəlil Məmmədquluzadə; quruluşçu rejissor Oruc Qurbanov) — birinci azarlı
4. Elektra (Sofokl) — Kliteminestra
5. Nadir şah (Nəriman Nərimanov) — ana
6. Müsyo Jordan və Dərviş Məstəli Şah (Mirzə Fətəli Axundov) — Şəhrəbanu
7. Oğul (A.Babayev) — şikayətçi
8. Xəyanətin müsibəti (İ.Kərimov) — Ümmi İshaq
9. Tənha qadınlar (Əziz Nesin) — Dahabəyim
10. Türk sancağı (A.Qurbani) — şəhid anası
11. Unutqanlıq qorxunc bəladır (Ə.Əliyev) — Sona
12. Dəli Domrul (A.Məmmədov) — carçı qadın
13. Qara Fatma (S.Qafarov) — Qara Fatma

Filmoqrafiya
------------

1. Şirin bülbül (film, 2000)
2. Yeni həyat (2005)

İstinadlar
----------
**Crocodylus anthropophagus** Brochu, Njau, Blumenschine & Densmore, 2010 — əsl timsahlar sinfinin nəsli kəsilmiş nümayəndəsi. Afrikanın Olduvay vadisində aşkarlanmışdır.

Təsviri
-------

Qismən qorunmuş kəllə və skeleti onun 1.84 milyon yaşında olmasını deməyə əsas verir. Bəzi xüsusiyyətlərinə görə nisbətən son zamanlarda nəsli kəsilmiş Madaqaskar timsahı — Voay robustusa bənzəyir. Crocodylus antropophagus Homo habilis və Paranthropus boisei kimi insan əcdadları ilə yanaşı Olduvay dərəsində yaşamışdır. Bunu qədim insanların sümük qalıqlarında bu yırtıcıların dişləmə izləyinin aşkarlanması sübut edir.

Yayılması
---------

Bu canılılar Afrikada, Şimali Tanzaniyanın Olduvay dərəsində aşkarlanmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Brochu C. A. Njau J. Blumenschine R. J. Densmore L. D. (2010) "A New Horned Crocodile from the Plio-Pleistocene Hominid Sites at Olduvai Gorge, Tanzania. *PLoS ONE* **5**(2): e9333. DOI:10.1371/journal.pone.0009333

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | EOL · GBIF |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2780722562 |

* Ancient Human Ancestors Faced Fearsome Horned Crocodile. (ing.)
Evita və Michael 2011 Catalina Svinq Rəqs Festivalında
"Svinq rəqsləri" 1920-1950-ci illərdə caz musiqisində Svinq dövrünün meydana çıxması ilə geniş yayılmış rəqs janrlarının ümumi adıdır.

Svinq rəqsi 1920-1940-cı illərdə caz musiqisinin svinq üslubu ilə inkişaf edən sosial rəqslər qrupudur, hər bir rəqsin mənşəyi məşhur "svinq dövrü"ndən əvvəldir. Svinq rəqsinin yüzlərlə üslubu inkişaf etdirilmişdir; o dövrdən bu dövrə qədər qalmış rəqs növlərinə Lindy Hop, Balboa, Collegiate Shag və Charleston daxildir. Bu gün bu rəqslərdən ən məşhuru 1930-cu illərin əvvəllərində Harlemdə yaranmış Lindi Hopdur. Svinq rəqslərinin əksəriyyəti afro-amerikan icmalarında yerli afro-amerikan rəqsləri kimi başlasa da, Balboa kimi bəzi Svinq dövrü rəqsləri bu icmalardan kənarda inkişaf etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "What is Lindy Hop?". 2016-07-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-10-05.
2. ↑  *The Rebirth of Shag*. Dir. Ryan Martin. *Vimeo*. 2014 < Arxivləşdirilib 2022-10-09 at the Wayback Machine>.
3. ↑  "What is swing dancing?". August 7, 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: October 7, 2016.
**Bul cəbri** — ədədi dövrələrin analiz və dizaynını təmin edən riyazi nəzəriyyədir. Rəqəmli kompüter dövrələrinin tətbiqində, ikili dəyişənlər üzərində təyin olunan ədədi əməliyyatları göstərir.Bul cəbri ikili say sisteminə əsaslanır.

Tarix
-----

Diskret riyaziyyatın ən əhəmiyyətli bölmələrindən biri riyаzi məntiqdir. Bu еlmin əsаsını ХVII əsrdə аlmаn riyаziyyаtçısı və filоsоfu Q.Lеybnis qоymuşdur. О, bu gələcək еlmi əqli nəticələr hеsаbi və yа riyаzi məntiq аdlаndırmışdır. İrlаnd riyаziyyаtçısı və məntiqçisi Corc Bul ХIХ əsrdə bu еlmi məntiqin riyаzi аnаlizi аdlаndırmışdır. Bulun işlərinin dаvаmçılаrı və sistеmləşdiriciləri оlаn riyаziyyаtçısı Е.Şrеdеr və rus riyаziyyаtçısı P.S.Pоrеtski "riyаzi məntiqin" əsаs bаşlаnğıclаrı hаqqındа tədqiqаt аpаrmışlаr. ХIХ əsrin 70-ci illərində оlduqcа tеz-tеz "məntiq cəbri" tеrmini, bəzən də bu tеrminə C.Bulun sоyаdının əlаvə еdilməsi nəticəində аlınаn tеrmin rаst gəlinirdi "Bul məntiq cəbri" (Pirs, 1870), "Bulun məntiq cəbri" (Liаrd, 1877), "Məntiq cəbri" (Mаkfеrlеyn, 1880). 1880-cı ildə ingilis məntiqçisi "Simvоlik məntiq", 1891-ci ildə isə itаlyаn riyаziyyаtçısı Pеаnо "Riyаziyyаtın məntiqi" tеrminlərini istifаdə еtmişlər.

Tətbiqi
-------

Məntiq cəbri funksiyаlаrı riyаziyyаtın bаşqа sаhələri ilə yаnаşı həm dəqiq və həm də humаnitаr еlm sаhələrində, tехnikаnın müхtəlif sаhələrində tətbiq оlunur. Müаsir hеsаblаmа və rəqəm tехnikаsını məntiq cəbri funksiyаlаrsız təsəvvür еtmək çətindir. Bul funksiyаlаrı tехnоlоji sаhədə kеçid prоsеslərinin, müхtəlif еlеktrik dövrələrinin işinin riyаzi təsvirində (mоdеlləşdirilməsində) tətbiq оlunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Diskret Riyaziyyatın Bəzi Fəsilləri Arxivləşdirilib 2022-03-27 at the Wayback Machine F.G.Fеyziyеv, 2008
**Bukollar üsyanı** — Misirdə Roma ağalığına qarşı imperator Mark Avrelinin hakimiyyəti zamanı, 172-ci ildə (başqa məlumatlara görə 174-cü və ya 175-ci ildə) baş vermiş üsyan. Üsyan iştirakçıları bukolların adları Nilin deltasındakı bataqlaşmış yer olan Bukoliya (II əsrin ortalarında kəndlilər ağır vergilər və mükəlləfiyyətlərdən buraya qaçıb gəlirdilər) ilə əlaqədardır. Kahin İsidorun başçılığı ilə bukollar Roma legionlarını darmadağın edərək bütün Aşağı Misiri tutmuş və İsgəndəriyyəyəyə çatmışdılar. Misirdəki Roma prefektinin öldürülməsindən sonra üsyanı yatırmaq üçün çağrılmış Suriyadakı prefekt, sərkərdə Avidi Kassi üsyançılar arasındakı ixtilaflardan istifadə edərək Bukollar üsyanını yatırmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Буколлар үсјаны // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. V ҹилд: Италија—Куба. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1981. С. 60.
Urumi istifadə edən bir şəxs.
**Urumi** (sinh. ethunu kaduwa; malaya. uṟumi; hind āra) – əyilgən və qamçıyaoxşar tiyəsi olan hind qılıncı. Hindistanın Kerala ərazisində yaranmışdır. Bu qılınc növünün ilk dəfə Sanqam dövründə hazırlandığı düşünülür.

Urumi polad qamçı hesab olunur və ondan istifadə etmək üçün xeyli təcrübə tələb olunur. Buna görə hind döyüş sənətlərində urumi ən sonda öyrənilən silahlardan biridir.

Etimologiya
-----------

"Urumi" sözü bu silahın malayalam dilindəki adıdır və silah ən çox bu adla tanınır. Malayalam dilində bu silaha "çuttuval" da deyilir. Bu söz hərfi tərcümədə "qıvrılan qılınc" deməkdir. Tamil dilində bu silaha "surulkatti" (qıvrılan bıçaq) və ya "surulval" (qıvrılan qılınc) deyilir.

İstifadəsi
----------

Uruminin sapı dəmirdən və ya misdən hazırlanır. Tiyəsi isə qalınlığı 1,9-2,54 sm olan əyilgən poladdan ibarətdir. Tiyənin uzunluğu silahdan istifadə edən şəxsin qol uzunluğuna əsasən hazırlanır. Bu, adətən 122-168 santimetrdir. Çox vaxt bir sapa birdən çox tiyə bərkidilir. Şri-Lankada bir urumi 32 tiyədən ibarət ola bilir. Adətən hər əldə bir dənə olmaqla iki urumi eyni anda istifadə olunur.

Urumidən istifadə edərkən çox gücdən istifadə olunmur, çünki mərkəzəqaçma qüvvəsinin təsiri ilə ciddi zədələnmələr baş verə bilər. Silahın istifadəçiləri fırlatma və çeviklik texnikalarına yiyələnərək tiyənin impulsunu izləməyi öyrənirlər. Urumi çox sayda rəqibə qarşı döyüşmək üçün yaxşı silah hesab olunur. Silah istifadə olunmadıqda qıvrılmıç vəziyyətdə qurşaqdan kəmər kimi taxılır.

Mədəniyyətdə
------------

Cənubi Hindistanda yaşayan bir qurbağa seliyində aşkarlanmış bir peptidə *urumin* adı verilmişdir. *"League of Legends"* video oyunu üçün 2022-ci ildə buraxılmış, Hindistan mədəniyyətindən ilhamlanaraq dizayn edilmiş Nila adlı personajın əsas silahlarından biri urumidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Devnath, Vinay.* "10 Deadly Weapons That Originated In India". Storypick (ingilis). 2016-07-09. 2021-12-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-06.
2. 1 2 3  *Saravanan, T.* "Valorous Sports Metro Plus Madurai". The Hindu. January 14, 2005. January 28, 2007 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
3. ↑  "හෙළයේ සටන් රහස අංගම්" [Angam fighting in Hela]. Lankadeepa (sinhala). September 7, 2013. October 18, 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
4. ↑  *Mole, Beth.* "South Indian frog oozes molecule that inexplicably decimates flu viruses". Ars Technica. April 19, 2017. January 30, 2018 tarixində arxivləşdirilib.
5. ↑  *Holthausen, David J.; və b.* "An Amphibian Host Defense Peptide Is Virucidal for Human H1 Hemagglutinin-Bearing Influenza Viruses" (PDF). Immunity. 46 (4). April 18, 2017: 587–595. doi:10.1016/j.immuni.2017.03.018. PMID 28423338.
**Blerta Başoli** (alb. Blerta Basholli) — Kosovo yazıçısı, rejissoru və prodüseri. Onun debüt bədii filmi olan Pətək (2021) böyük uğur qazanır, Sandens Film Festivalı rekordlarını qırır və Ən Yaxşı Beynəlxalq Bədii Film kateqoriyasında Oskar üçün qısa siyahıya düşən ilk Kosovo filmi olur.

Şəxsi həyat
-----------

Başoli Nyu-York Universitetini bitirib. O, dörd il Nyu-Yorkda yaşayır, tələbə ikən bir sıra layihələrdə, o cümlədən beynəlxalq və Kosovo festivallarında mükafatlar qazanan "Lena və mən" qısametrajlı filmi üzərində çalışıb. 2008-ci ildə Nyu-York Universitetinin Tiş İncəsənət Məktəbində Kino Proqramı üçün Dekan Təqaüdünə layiq görülür. Başoli daha sonra Priştinaya qayıdır. Tanınmış kosovalı fotoqraf Artan Korenitsa ilə evlidir və iki övladı var.

Karyera
-------

2006-cı ildə Başoli ilk sənədli filmi olan "Güzgü, Güzgü...." çəkir. O, 2006-cı ildə bir sıra kinofestivalların – Sarayevo Film Festivalı, Tirana Beynəlxalq Film Festivalı, Balkan Qara Qutu Festivalı, Berlin və Nyu-York Beynəlxalq Film Festivalı və Video festivalları. 2008-ci ildə "Qyakova 726" adlı qısametrajlı filmi 2009-cu ildə Rotterdam Film Festivalı, Buşo Film Festivalı, Dokufest, Toffifest, Filmmor Qadın Filmləri Festivalında nümayiş etdirilmişdir. 2011-ci ildə Başolinin "Lena və mən" qısametrajlı filmi First Run Film Festivalı, Dokufest, Poqradec Film və qida Festivalı və 9/11 Film Festivalında (Ən Yaxşı Aktrisa Mükafatı) nümayiş etdirildi və mükafatlandırıldı.

Başolinin ən məşhur filmi 2021-ci ildə çəkilmiş "Arı pətəyi" filmi olub, bu film patriarxal cəmiyyətdə biznes qurmağa çalışan kosovolu qadın Fəxriyə Hotinin əsl hekayəsini izah edir. Bu Başolinin ilk bədii filmi idi. Arı Pətəkləri Dünya Dram Filmləri Müsabiqəsində Böyük Münsiflər Mükafatını, Rejissor Mükafatını və Tamaşaçılar Mükafatını qazanaraq Sandens Film Festivalında rekord vurur. Başoli həmçinin filmi Ən Yaxşı Beynəlxalq Bədii Film kateqoriyasında Oskar üçün qısa siyahıya düşmüş ilk Kosovalı rejissor olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kosovo scoops country's first Oscar shortlist nomination" (ingilis). 2022-03-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-26.
2. ↑  "Blerta Basholli" (ingilis). 2023-07-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-26.
3. ↑  "Blerta Basholli flet për betejën e re të filmit "Zgjoi"" (alban). 2022-01-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-26.
4. ↑  "Blerta Basholli, Kosovo" (ingilis). 2023-07-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-26.
**Bleon** (*fr.* Bléone) — Fransanın cənub-şərqindəki Çay, Dürans sol qolu. Yuxari Provans Alpları departamentinin ərazisindən (Provence-Alpes-Côte d'Azur bölgəsi) axır. Çayın uzunluğu 67,5 km təşkil edir.

Bleon Pra-Ot-Bléon şəhərindəki Alp dağlarında 291 m, Troy-Eves (Trois-Évêchés, 2819 m) *yun.* Tête de l'Estrop zirvələrindən axan bir neçə dağ axını ilə başlayır. Mənbənin hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 1980 m-dən yuxarıdır. Cənub-qərb istiqamətində ümumi istiqamətdə axır, Alplardən axan axınlardan su toplayır. Dənizdə *fr.* Digne-les-Bains və bir neçə kənd (*fr.* La Javi, Le Brucce, Marc, Eglun, Malmoisson, Le Chaff-Saint-Gurson, Mirabeau, Malizhe) şəhərləri yerləşir.

Ən böyük qolları Bes (*fr.* Bès) və Ariqeol (*fr.* Arigéol).

Çayı adı ilk dəfə 1060-cu ildə Bledona şəklində ifadə edilmiş və Qall kökdən "*Bled*" (qurd) və "-ona" hidronik sonxarıdır; "*qurd çayı*".

Qalereya
--------

* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Ernest Nègre, Toponymie générale de la France : étymologie de 35 000 noms de lieux, Genève : Librairie Droz, 1990. Collection Publications romanes et françaises, volume CVCIII. Volume I : Formations préceltiques, celtiques, romanes, § 2054, p 106

Xarici keçidlər
---------------

* Les cours d’eau Français
**Sud Aviation Caravelle** — Sud Aviasiya tərəfindən istehsal olunan Fransa mənşəli regional reaktiv sərnişin təyyarəsidir. Təyyarə ilk uçuşunu 27 may 1955-ci ildə etdi və 26 aprel 1959-cu ildə xidmətə başladı. Caravelle, qısa və orta həcmli bazar üçün hazırlanmış ilk reaktiv təyyarədir.

  

Sərnişin xidmətlərinə başladıqdan bir neçə il sonra, Caravelle Avropanın ən uğurlu ilk nəsil reaktiv sərnişin təyyarələrindən biri oldu. Təyyarə Avropadakı operatorlara əhəmiyyətli satışlar etdi və hətta United Airlines şirkətinin 20 Caravelle sifarişi ilə ABŞ bazarına çıxmağı bacardı.

Texniki xüsusiyyətləri
----------------------

* Ekipajı: 3
* Sərnişin tutumu: 80
* Uzunluq: 32.01 m
* Qanad uzunluğu: 34.3 m
* Hündürlük: 8.72 m
* Qanad sahəsi: 146.7 m²
* Boş çəki: 22,200 kg
* Maksimum uçuş çəkisi: 46,000 kg
* Motor: 2 × Rolls-Royce Avon Mk.527 turbojet

İstinadlar
----------

1. ↑  *Donald D.* The Encyclopedia of Civil Aircraft (ing.). Thunder Bay Press, 1999. P. 12. ISBN 978-1-57145-183-5
**Yelena Tevdoradze** (*gürc.* ელენე თევდორაძე; 5 sentyabr 1938, Tbilisi) — Gürcüstan siyasətçisi, müəllimi və Gürcüstan parlamentinin keçmiş üzvü.

Həyatı
------

Tevdoradze 5 sentyabr 1938-ci ildə Tbilisidə anadan olmuşdur. O, 1960-cı ildə Tbilisi Xarici Dillər İnstitutunun Alman dili və ədəbiyyatı fakültəsini bitirmişdir. Tevdoradze 1962–1963-cü illərdə Rustavi şəhərində orta məktəb müəllimi, 1963–1965-ci illərdə yerli komsomolun rəhbəri olmuşdur. O, 1972-ci ildə Tbilisi 3 saylı məktəbin direktor müavini, 1975-ci ildə isə Tbilisinin 90 saylı məktəbinin direktoru vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Tevdoradze 1993-cü ildən 2003-cü ildə qurum ləğv olunana qədər Gürcüstan Vətəndaşları İttifaqının üzvü olmuşdur. O vaxtdan Vahid Milli Hərəkatın üzvüdür. O, 1995–2008-ci illərdə Gürcüstan parlamentinin üzvü olmuş, 2004–2013-cü illərdə Əfv üzrə Dövlət Komissiyasının prezidenti olmuşdur. O, həmçinin 2004-cü ildə reintreqasiya işləri üzrə nazir müavini olmuşdur.

Tevdoradze 2008-ci ildə Gürcüstanda parlamentin inkişafına və insan hüquqlarının müdafiəsinə verdiyi şəxsi töhfəyə görə "Şərəf" ordeni ilə təltif edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Tevdoradze Elene". 2019-01-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-10-24.
2. ↑  თევდორაძე ელენე Arxivləşdirilib 2019-01-19 at the Wayback Machine  (gürc.)
3. ↑  "ნაციონალური მოძრაობის" ყოფილი წევრი პარტიის დანაშაულებრივ რეჟიმად გამოცხადებას მხარს უჭერს Arxivləşdirilib 2022-10-24 at the Wayback Machine  (gürc.)
4. ↑  ელენე თევდორაძე Arxivləşdirilib 2022-10-24 at the Wayback Machine  (gürc.)
5. ↑  ელენე თევდორაძე ღირსების ორდენით ჯილდოვდება Arxivləşdirilib 2019-04-17 at the Wayback Machine  (gürc.)
Yaponiyanın Osaka şəhərində yerləşən Kaiyukan Aquariumu.
**Yapon hörümçək yengəci** (*lat.* Macrocheira kaempferi) — Xərçəngkimilər yarımtipinə, Yengəclər infrodəstəsinə aid olan növ. Buğumayaqlılar tipinə daxil olan ən iri canlılardan biridir. Karapaksı 45 sm, ilk çüt ayaqları arasında məsafə 3 metr olan canlı. Sakit okeanın Yaponiya sahillərində, 50–300 metr dərinlikdə yayılmışdır.

Təsviri
-------

Çəkisi 40 kq. Ayaqsız uzunluğu 80 sm, ayaqları ilə birlikdə 6 metrdir. Erkəklərin gövdəsi dişilərdən daha böyük, ayaqları daha uzundur. 150–800 metr dərinlikdə yaşasalarda, adətən 200–300 metr dərinlikdə daha tez-tez rastlaşırlar. Yumurtlama dönəmində 50 m dərinliyə qədər qalxa bilirlər (yaz mövsümündə).

Əsasən molyusk və heyvan qalıqları ilə qidalanır. 100 il ömür sürə bilirlər.

Bu canlılar qida, elmi və dekorativ məqsədlər üçün istifadə edilir. Əsasən iri akvariumlarda saxlanılır.

Qorunma
-------

Yaz ayları onların ovuna qadağa qoyulur.

Təsnifat
--------

Yengəcin elmi adı (*M. kaempferi*) alman səyyahı və naturalisti Engelbert Kempferin şərəfinə verilmişdir. Növ ilk dəfə 1836-cı ildə hollanfd zooloqu Konrad Yakob Temmink tərəfindən qeydə alınmışdır.

*Macrocheira* cinsinə daxil olan və günümüzdə yaşayan yeganə növdür (†M. longirostra и †M. teglandi). Cinsi ya Inachidae ya da Majidae fəsiləsinə daxil edirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Lahinch Seaworld Japanese spider crab". 2015-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-09.
2. ↑  Japanese Spider Crabs Arrive at Aquarium Arxivləşdirilib 2010-03-23 at the Wayback Machine. Oregon Coast Aquarium. (ing.)  (Yoxlanılıb 28 fevral 2007)
3. ↑  Temminck, 1836 : Coup d’Oeil sur la Faune des Îles de la Sonde et de l’Empire du Japon. Discours préliminaire destiné à servir d’introduction à la Faune du Japon. p. 1–26.
4. ↑  Ng, Guinot & Davie, 2008 : *Systema Brachyurorum: Part I. An annotated checklist of extant brachyuran crabs of the world.* Raffles Bulletin of Zoology Supplement, n. 17, pp. 1–286

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) |
| Taksonomiya | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · SeaLifeBase · WoRMS |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2776883642 |

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Macrocheira kaempferi* | 
* Wikidata: Q273655
* Wikispecies: Macrocheira kaempferi
* ADW: Macrocheira\_kaempferi
* BOLD: 934418
* GBIF: 5729749
* iNaturalist: 127535
* IRMNG: 11806198
* NCBI: 1124764
* SeaLifeBase: 81340
* WoRMS: 346131

 |
| *Maja kaempferi* | 
* Wikidata: Q109655298
* GBIF: 5971068

 |
**Swing musiqisi**yaxud sadəcə **swing** 1930–40-cı illərdə ABŞ-də yayılmış məşhur musiqi növüdür. Swing kəliməsi 'swing feel' ifadəsindən yaranmışdır ki, musiqidə vurğusuz və zəif taktı təmsil edir. Swing'ə müraciət edən qruplarda adətən melodiyanı aranjemana uyğun olaraq improvizasiya edə bilən solo ifaçısı olur. Benni Qudmen kimi biq-bend və bendliderlərin rəqsediləbilən swing tərzi 1935–46-cı illərdə Amerikada populyar musiqinin dominant növündən olmuşdur. Təsadüfi deyil ki, həmin dövrü swing erası adlandırmışdılar. İngiliscə fel kimi "to swing" yüksək dərəcədə oynaq olan ifanı daha da güclü ifadə etmək üçün işlədilir. Lui Armstronq, Duke Ellinqton, Count Basie,Benny Qudmen, Artie Shaw, Qlenn Miller, Vudi Herman və Cab Calloway swing erasının önəmli ifaçılarıdır.

Swing'in yaranma tarixi 1920-ci illərdəki böyük musiqi ansambllarının yeni aranjemanlar etməsinə dayanır. Swing tərzində ifa edilən musiqi misdən hazırlanmış, eyni zamanda da nəfəsli musiqi alətlərindən istifadədə sərbəst olub, sıx ritmə malik olur. Ən geniş yayılmış tərzi qrup üzvlərinin müşayiəti altında ifa olunan xorlardan və solosu improvizasiya edilmiş xorlardan ibarət olur. Swing bir çox səbələrdən asılı olaraq İkinci Dünya Müharibəsindən sonra populyarlığını itirməyə başladı. Swing özündən sonra gələn pop, bebop və jump blyuz kimi tərzlərə də təsir göstərmişdir. Musiqi 1950–60-cı illərin sonunda Count Basie və Duke Ellinqtonun orkestraları, eyni zamanda Frenk Sinatra və Net Kinq Kol kimi vokalistlər sayəsində yenidən məşhurlaşmışdır. 

Swing digər janrlar ilə miks edilərək, yeni tərzlərini yaratmışdır. Kantri musiqisində,Cimmi Rodcers, Mun Mullikan və Bob Uillis kimi sənətçilər blyuz ilə yanaşı swing'in bir çox elementlərini təqdim edərək western swing adlı yeni janr yaratmışdılar. Gypsy swing Venuti və Lanq kimi musiqiçilərin caz violençel swing'ini daha da irəli aparmasıyla yaranan janr idi. Swing'in dirçəlişi 1960-cı illərin sonundan 2000-cı illərə qədər davam etmişdir. 1980-lərin sonunda (1990-ın əvvəlinə qədər) daha müasir olan və Teddi Rayli tərəfindən önə çıxarılan new jack swing adlı janr yaranmışdır. 90-ların sonu və yeni əsrin əvvəllərində Squirrel Nut Zippers, Brian Setzer, Biq Bəd Vudu Dədddi və Lavey Smis'in öncülük etdiyi yeni bir swing dirçəliş dalğası baş vermişdir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) · Treccani · Universalis |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNE: XX536696 · BNF: 12210583w · GND: 4153450-5 · LCCN: sh90002707 · Microsoft: 65655974 · NKC: ph126343 |

 |
**Yapon balinası** (*lat.* Eubalaena japonica) — Balinakimilər dəstəsinə Əsl balinalar fəsiləsinə(*Balaenidae*) aid olan növ. Bu növ əvvəllər Şimal hamar balinanın (*Eubalaena glacialis*) yarımnövü hesab edilirdi. Yeni texnologiyaların köməyi ilə iki fərqli növ olmaları təstiqlənir.

Görünüşü
--------

Yapon balinası Şimaliatlantika hamar balinasından xariçi görünüş baxımından fərqlənmirlər. Ən iri fərdin uzunluğu 18,5 metr təşkil edir. Dişilər erkəklərdən iri olurlar. Bu növün nümayəndələri 80 ton çəkiyə malik olur. Tünd rəng çalarlarında olurlar. Bel üzgəcləri qısa olur. Üzərində ağ ləkələr müşahidə edilir. Başı böyükdür və xüsusi örtüyə malikdir.

Həyat tərzi
-----------

Yapon balinası əsasən xərçəngkimilərlə qidalanır. Astagəldirlər. Bununla belə çox kubar üzürlər. Bəzən hətta su üzərindən atıla bilirlər. Artımları olduqca azdır. Dişilər 6–12 yaşlarında doğmağa başlayırlar. 3–4 ildən bir yalnız bir bala verirlər.

Yayılması
---------

Yapon balinasının əsas arealı Sakit okeanın şimal hissəsini əhatə edir. Onlara Oxot dənizi, Berinq dənizi və Alyaska körfəzi sularında rast gəlmək olur. Nadir hallarda Meksika sahillərində müşahidə etmək olur. Dişilər Yaponiya sahillərində doğurlar.

Təhlükə
-------

Yapon balinasına qarşı intensiz ov həyata keçirlirdi. Belə məlumat vardır ki, 1839–1909-cu illərdə 26 500–37 000 baş bu növ balina ovlanmışdır. 1960-cı illərdə isə Sovet balina ovçuları trəfindən 500 Yapon balinası ovlanmışdır. Hazırda bu calılar üçün əsas təhlükə iri gəmilərdir. Papulyasiyanın sayı 400 baş Oxot dənizi, 100 baş isə digər ərazilərdə olması hesab edilir. Xüsusi ilə şərq papulyasiyası təhlükə qarşısındadır.

Ədəbiyyat
---------

* Mark Carwardine: Wale und Delfine. Delius Klasing, Bielefeld 2008, ISBN 978-3-7688-2473-6, S. 47–48.
* Hadoram Shirihai, Brett Jarrett: Meeressäuger. Franckh-Kosmos, Stuttgart 2008, ISBN 978-3-440-11277-9, S. 36–37.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2002.
2. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0

Xarici keçidlər
---------------

* The IUCN Red List of Threatened Species:Eubalaena japonica

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Taksonomiya | CMS · EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · SeaLifeBase · WoRMS |

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q506604
* Wikispecies: Eubalaena japonica
* ADW: Eubalaena\_japonica
* ARKive: eubalaena-japonica
* CMS: eubalaena-japonica
* ECOS: 9159
* EoL: 46559423
* Fossilworks: 128802
* GBIF: 2440344
* iNaturalist: 41569
* IRMNG: 10764653
* ITIS: 612591
* IUCN: 41711
* MSW: 14300009
* NCBI: 302098
* NOAA: north-pacific-right-whale
* SeaLifeBase: 70931
* Species+: 4989
* WoRMS: 254974

 |
Fərqli boyda çap olunmuş ikidilli lüğətlər
**Tərcümə lüğəti** — iki və daha artıq dillərin (onların bu və ya digər hissəsinin, yaxud hamısını) lüğət tərkibinin planlı şəkildə müqayisəsini əks etdirən lüğət.

Növləri
-------

**Ümumi leksika tərcümə lüğətləri** — müəyyən qaydada düzülmüş müvafiq (adətən əlifba üzrə) tərcümə və (yaxud) digər dildə (müəyyən kontekstdə mümkün ekvivalentlərinin) sözlərin şərh edən lüğətlər. 

**Elmi-texniki tərcümə lüğətləri** iki cür olur: politexnik (ümumtexnik), ixtisas lüğətləri. Politexnik lüğətlərə elm və texnikanın bütün əsas qollarından terminlər, ixtisas lüğətlərində isə bir sahənin terminləri daxildir. 

Hər iki növ iki və çoxdilli ola bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rafiq Manafoğlu, Nizami Tağısoy, Rüstəm Kamal - İzahlı tərcüməşünaslıq terminləri lüğəti. Bakı: Mütərcim, 2010. – Bax: səh. 123" (PDF). 2014-12-22 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-04-30.

Həmçinin bax
------------

* Etimoloji lüğət
* Divanü Lüğat-it-Türk
* "Fərhəngi-türki" lüğəti
**Takeşima Fentezi Muzeyi** (竹島ファンタジー館, *Takeşima fantaciikan*?) – Yaponiyanın Ayçi prefekturasının Qamaqori şəhərində yerləşən muzey.

Tarixi
------

Muzeyinin əsası 1983-cü ildə Yaponiyanın Qamaqori şəhərində qoyulmuş və ilk adı Qamaqori Fentezi Evi olmuşdur. Bu muzey 2010-cu ildə bağlanmış, 2014-cü ildə Takeşima Fentezi Muzeyi adı ilə yenidən açılmışdır.

Haqqında
--------

Muzey balıqqulaqları ilə bəzədilmiş tavan dekorasiyaları, LED işıqlandırmalar, güzgülər və fentezi musiqisi ilə əhatə olunmuş, sürreal fentezi dünyası yaradılmağa çalışılmışdır. Muzeydə dünyanın 110 müxtəlif yerindən toplanmış 55 milyondan çox balıqqulağı nümayiş etdirilir.

Muzey əsasən uşaqlar üçün nəzərdə tutulub. Ziyarətçilər otaqların ekranlarında Mizella və Qamaqo adlı personajlarla qarşılaşırlar. Muzeyin qabıqlarla bəzədilmiş tunellərindən keçdikdən sonra balıqqulaqlarından hazırlanmış qəsr, dəniz qızı, şahzadə, əjdaha, gəmi, meduza heykəlləri ilə qarşılaşmaq olar. Burada keçirilən müsabiqədə kiçik mükafat qazanmaq mümkündür.

Fentezi turunun sonunda şüşə qabların içərisində balıqqulaqlarının olduğu kiçik bölmə yerləşir. Muzeyin mağazasında balıqqulaqlarından hazırlanmış buketlər satılır.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. 1 2  "家族で楽しめる海底冒険「竹島ファンタジー館」新装オープン". Higashiaichi Shinbun (yaponca). 2 avqust 2014. 22 fevral 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 sentyabr 2022.
2. 1 2 3 4 5  "Takeshima Fantasy Museum". Atlas Obscura (ingiliscə). 6 iyul 2016. 2022-09-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 sentyabr 2022.
3. 1 2  "Takeshima Fantasy Museum". Asian Images. 2022-09-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 sentyabr 2022.

Xarici keçidlər
---------------

* fantasykan.jp — Takeşima Fentezi Muzeyinin rəsmi saytı
**Rus marşı** — rus millətçi hərəkatlarının illik yürüşləri və nümayişləridir. İlk "Rus marşı" 2005 ildə, Xalq həmrəyliyi gününün təsis edilməsindən bir il sonra baş tutub. "Rus marşı" siyasi etiraz ayinidir. Altı il ərzində mütəmadi davam edən, millətçi təşkilatlarla dövlət təsisatlarının münasibətinin əks olunması baxımından olduqca maraqlı fenomendir."Rus marşı" həm də, hökümətyönlü "Naşi"(*Bizimkilər*) hərəkatının "Rus marşı" ilə eyni vaxtı təşkil etdiyi tədbirlərinin də adıdır. Son zamanlar KİV lərin dəyərləndirmələrinə görə "Naşi" hərəkatı bu yürüş üzərində inhisarı öz əlinə almağa çalışır. *Bəsdir Qafqazı yedirdik* şüarı ilə reklam olunan, və ildə bir dəfə keçirilən "Rus marşı", və 2010 ildə Manej meydanında baş verən iğtişaşlar bir vahid səciyə daşıyır:onlar demək olar ki ya tamamilə Şimali Qafqaz respublikaları , ya da Şimali Qafqaz milliyətinə mənsub olanlar üzərində cəmləşir. Şimali Qafqaza və onun xalqlarına qarşı olan bu əhval-ruhiyə kontekstində, Stavropol diyarı xüsusi yer tutur: bura - Şimali Qafqaz ərazisində olan yeganə yerdir ki, əhalisinin əksəriyyəti ruslardır"..."Baxmayaraq ki, "Rus marşı" Stavropol diyarında 2006 ildən sonra( ilk Moskvadaki nümayişindən bir il sonra) keçirilməyə başlandı, Şimali Qafqaza qarşı olan əhval-ruhiyə burada başqa nisbətlərdə təzahür edirdi. 2007 ilin may və iyun aylarında Stavropolda etnik-arası qarşıdurmalar nəticəsində (ikisi rus biri çeçen olmaqla)üç nəfər qətlə yetirildi. Məlumatlarda bildirilirdi ki, iğtişaşlarda, polisin xüsusi qüvvələri və yerli polislə birlikdə, qafqazlılara hucum edən, indi qadağan olan "Qeyri-leqal immiqrasiyaya qarşı hərəkatı" da daxil olmaqla, rus etno-millətçiləri də iştirak edirdilər. Bu iğtişaşlar, Kondopoqada(Kareliya) analoji hadisələrdən bir il keçməmiş baş vermişdi.[1]

Qaynaq
------

.