recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Fiat 850
Fiat 124
**Pirin-Fiat** — Bolqarıstanın Loveç şəhərində yerləşən Balkan zavodunda 1966–1971-ci illərdə istehsal edilən avtomobil markası.

Tarixi
------

1950–1960-cı illərdə Varşava Müqaviləsi Təşkilatı ölkələri avtomobil sənayesinin inkişafını sürətləndirmək yollarını axtarırdılar. Əsas istiqamət avtomobil istehsal edən zavodların inşası idi. FIAT şirkəti İtaliyadan kənarda avtomobil istehsalının təşkilində təcrübəyə malik olduğu üçün bu ən açıq tərəfdaş hesab edilirdi. 1965-ci ildə Fabryka Samochodów Osobowych şirkətinin bazasında polyak Fiat 124p yığılmağa başlamışdır. 20 iyul tarixində isə SSRİ ərazisində "AvtoVAZ" zavodunun inşasına başlanılır. bolqarıstanında da bu proses güçlənir. 26 sentyabr 1966-cı ildə Bolqarıstan hökumətinin rəhbərliyində olan "Balkankar" və İtalyanın FIAT şirkəti arasında müştərəf fəaliyyət sayəsində müqavilə imzalanır.

Tərəflərin razılığın əsasən FIAT avtomobilin qiymətinin 40% -dək komponentlərin istehsalı üçün avtomobilin yığılmasının inkişafını təmin etməlidir. Ödəniş Barter vastəsi ilə Bolqarıstan xarici ticarət təşkilatı vasitəsilə həyata keçirilmişdir.

3 mart 1967-ci ildə Turində (İtaliya) Fiat 850 sedan və kupe, Fiat 124 sedan və Fiat 124 universal yüngül avtomobillərin yığılması barədə müqavilə imzalanır.

10 may 1967-ci ildə Fiat 850 markasının ilk 18 avtomobil dəsti "Balkan" zavoduna gətirilir. Quruluşu mənimsəmişdən çox sonra, Loveçdə yığılmış italyan avtomobilinə yerli ad verməyə qərar verildi. Beləliklə Bolqarıstanın cənub-qərbindəki Pirin dağlarının şərəfinə qeyri-rəsmi olaraq "Pirin" adı verilir.

27 iyun 1967-ci ildə "Balkan" zavodundan ilk Fiat 850 istehsal edilərək satışa göndərilir.

12 mart 1968-ci ildə ilk Fiat avtomobilləri 2A standartına uyğun olaraq yığılır və 2 aprel isə FIAT-ın Sofiyada rəsmi nümayəndəliyi açılır. Standart 2A üzrə Fiat 850-nin istehsalına 4 aprel 1968-ci ildə başlanmışdır.

1971-ci ildə Fiatla imzalanmış müqavilənin vaxtı bitir. Ancaq yenilənmə baş vermir. Loveçdə yığılmış son Fiat 850 modeli 1971-ci ilin sentyabrında zavodu tərk edir.

İstehsalın həcmi
----------------

* Fiat 850 sedan (1967–1971): 360
* Fiat 850 kupe (1967–1970): 89
* Fiat 124 sedan (1967–1971): 274
* Fiat 124 universal (1967–1970): 35

İstehsal edilən avtomobillərin ümumi həcmi 758 ədədi təşkil edib.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  *Колев, Иван.* "Пирин - Fiat". История на автомобила в България. 2007-10-11 tarixində arxivləşdirilib.
**Vayrakit Ca [AlSi2O6]2· 2H2O** — monoklinik (psevdokubik) sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən

Xassələri
---------

Rəng – rəngsiz, ağ; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə; Şəffaflıq – şəffaf, yarımşəffaf; Sıxlıq – 2,26; Sərtlik – 5,-5,5; Ayrılma – qeyri-mükəmməl; Morfologiya – kristallar: ayrı-ayrı qabarıq tilli kristallar; İkiləşmə: {110} və {100} üzrə, mil şəkilli, polisintetik; Mineral aqreqatları: dənəvər.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Vayrakit kiçik temperatur intervalında (315-400°C) dayanıqlıdır və kalsium seolitləri içərisində ən yüksəktemperaturlu mineraldır. Fəal vulkanizm rayonlarında rast gəlir və müxtəlif hidrotermal dəyişilmiş effuziv süxurlar üzrə inkişaf edir. Plagioklazlar üzrə psevdomorfozalar kimi qələvi hidrotermlərin dəyişdirdiyi tufogen qumdaşlarında, brekçiyalarda və başqa süxurlarda qeyd edilir. Termal bulaqların təzahür etdiyi yerlərdə hidrotermal emanasiyaların məhsulu kimi tapılmışdır. Mineralın zəif metamorfikləşmiş tuflar və tufbrekçiyalar içərisində tapıntıları məlumdur. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: natrolit, lomontit, mezolit, skoletsit, analsim, şabazit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Vayraki termal bulağı rayonu (Yeni Zelandiya); Yaponiya və b. Azərbaycanda Dağlıq Talışda aşkar edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2781374069 |

* Wairakite
**Vaxtanq Talavoraz** (doğum tarixi bilinmir – 1214) - 1182—1214 – cü illərdə hakimiyyətdə olmuş Xaçın knyazı.

Hakimiyyəti Aterk ərazisini əhatə etmişdir. Xudavəng monastır kompleksinə daxil olan kafedral kilsə 1214-cü ildə Vaxtanq Taqavoraznın həyat yoldaşı Arzuxatun tərəfindən inşa etdirilmişdir.

Vaxtanq, Həsən Monax və Mamaxatunun oğludur. O, Arzuxatun Arsruni ilə evli olmuşdur. Atasından bütün Xaçın ərazisinə hakimlik hüququnu miras almışdır. 1184-cü ildə Vaxtanqın sarayında Mxitar Qoş məşhur "Qanunnamə"sini tamamlamışdır. Vaxtanqın iki oğlu olmuş, onlardan biri – Qriqor uşaq vaxtı ölmüş, digər oğlu Həsən isə Səlcuqlularla döyüşdə öldürülmüşdür.

Vaxtanqın ölümündən sonra Aterk ərazisi I Həsən tərəfindən idarə edilən Yuxarı Xaçın və II Vaxtanq Tanqik tərəfindən idarə edilən Aşağı Xaçın arasında bölünmüşdür. 1214-cü ildə Xudavəng monastırında Vaxtanqın məzarı üzərində, xanımı Arxuxatun və oğlanları tərəfindən kafedral kilsə inşa edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Xaçın knyazlığı
* Artsak

İstinadlar
----------

1. ↑  Б. Улубабян. История Арцаха от начала до наших дней. — Ер. 1994. — С. 71.
2. 1 2  Б. Улубабян. История Арцаха от начала до наших дней. — Ер. 1994. — С. 72
3. ↑  Б. Улубабян. История Арцаха от начала до наших дней. — Ер. 1994. — С. 73.

|  |  |
| --- | --- |
| П: | "Qafqaz Albaniyası" portalı |
**Eldar Hüseyn oğlu İsgəndərov** (30 avqust 1950, Bakı) — Azərbaycan violonçelçalanı, İstanbul Universiteti Dövlət Konservatoriyasının professoru, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2005).

Həyatı
------

Eldar Hüseyn oğlu İsgəndərov 1950-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Atası Hüseyn İsgəndərov Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin katibi və Azərbaycan SSR avtomobil nəqliyyatı naziri işləmiş, anası Suğra Qayıbova isə ilk azərbaycanlı neftçi-mühəndis qadınlardan olmuş, "Lenin" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Eldar İsgəndərov 1957–1968-ci illərdə Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbində əvvəlcə Vladimir Anşeleviçin, iki il sonra isə İsaak Turiçin sinfində violonçel ixtisası üzrə təhsil almışdır. 1968–1973-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında Sabir Əliyevin sinfində təhsilini davam etdirmişdir. Burada ikinci kursda oxuyarkən, 1969-cu ildə musiqi ifaçılarının üçüncü Zaqafqaziya müsabiqəsinin diplomantı və laureatı adına layiq görülmüş, violonçel ifaçılarının üçüncü ümumittifaq müsabiqəsində fəxri fərmanla təltif edilmişdir.

Eldar İsgəndərov 1973-cü ildən Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının simfonik orkestrində işləmişdir. 1975–1977-ci illərdə Moskva Dövlət Konservatoriyasında assistent-stajorluq üzrə professor Tatyana Primenkonun violonçel sinfində təhsil almışdır. Tam ali təhsilini bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasına pedaqoq kimi çalışmağa dəvət olunmuşdur.

1981-ci ildə Eldar İsgəndərov ali təhsil tələbələrinin ümumittifaq yaradıcılıq festivalının fəxri fərmanına layiq görülmüşdür. Həmin il Lvovda, 1988-ci ildə isə Tbilisidə ixtisasartırma kvalifikasiya kursları keçmişdir. Tezliklə məşhurlaşan Eldar İsgəndərov bir çox Azərbaycan bəstəkarları ilə əməkdaşlıq etmiş, bir sıra əsərlərin yazılmasında yaxından iştirak etmiş və onların ilk ifaçısı, redaktoru və interpretatoru olmuşdur.

Təltif və mükafatları
---------------------

* "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adı — 16 sentyabr 2005[⇨]
* "Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti" fəxri adı — 17 may 1991[⇨]

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Tahirə Mustafayeva.* Azərbaycanda milli violonçel sənətinin yaranmasına dair (dərs vəsaiti). Bakı. 2019. səh. 71–78.

Xarici keçidlər
---------------

* "Eldar İskenderov". kugusanat.com (türk). 26 may 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 may 2022.
* "Быть музыкантом - такое счастье!". kaspiy.az (rus). 2 августа 2015. 26 may 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 may 2022.
* "Эльдар Искендеров: «Человек - существо ненасытное, и я не исключение»". news.day.az (rus). 25 сентября 2009. 26 may 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 may 2022.
* "Niyazinin mənzil - muzeyində Xalq artisti Eldar İsgəndərovla görüş keçirilib". Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi. 6 fevral 2019. 26 may 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 may 2022.
* "Qəbələdə tamaşaçılar klassik musiqi konsertlərinə həvəslə gəlirlər". Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi. 27 iyul 2014. 26 may 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 may 2022.
**Dmitri Konstantinoviç Muruzi** (rum. *Dumitru C. Moruzi*; 1 iyul 1850, Yassı[d] – 9 oktyabr 1914, Yassı[d]) — Rusiya, Moldaviya və Rumıniya yazıçısı, bəstəkar, dövlət işçisi.

Bioqrafiya
----------

Dmitri Konstantinoviç Muruzi, iyunun 1 və ya 2-də, 1850-ci ildə, Moldoviya padşahlığının paytaxtı Yaş şəhərində anadan olmuşdur. Fənərli olub tanınmış Muruzi nəslindəndir. 1863–1869-cu illərdə Fransada təhsil almaq üçün yola düşdü. Soroka rayonunda 1873-cü ildən dövlət qulluğunda çalışmışdır.

1877-ci ildə Rus İmperiyasının diplomatik xidmətinin tərcüməçisi olmuşdur. Daha sonra Rumıniyanın paytaxtı Buxarestə diplomatik işə göndərildi.
Rumıniya millətçilik təsiri altında, o, diplomatik karyerasına son qoydu və 1882-ci və ya 1883-cü ildə Rumıniya vətəndaşlığını qəbul. 1887-ci ildə Dunay Deltasında Sülin Limanında idarəçi və müavinin köməkçisi seçilib, anti-daşqın tədbirləri alaraq Avstriya modelində könüllü bir xilasetmə briqadası təşkil etdi.
1890-cı illərin sonunda, Muruzi, ictimai xidmətdən təqaüdə çıxdı və bəstəkar kimi özünü sınamağa başladı.   

1902-ci ilin fevralında Buxarest Milli Teatrında səhnəyə qoyulan "Pescarii din Sulina" ("Sulina Balıqçıları") üç aktlı opera yazmışdır. O, həmçinin jurnalistika və yazıçı fəaliyyətini davam etdirdi.  

1910-cu ildə Rumıniyanın Demokratik Milliyyətçi Partiyasına qatıldı.
Muruzinin əsas əsərləri "Înstrăinații. Studiu social în formă de roman "(1910) və "Pribegi în țară răpită. Roman social basarabean" adlı romanları idi. O, digər janrlarda da əsərlər yazdı. 1911-ci ildə üç əsəri və eyni zamanda satirik romanı "Pe viscol" adlı bir komediya dərc etdirdi.

9 oktyabr 1914-cü ildə Yaşʼda yoxsulluqda vəfat etdi, lakin "Eternitat" qəbiristanlığında xüsusi mərasimlə dəfn edildi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* Dumitru Constantin Moruzi // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  Florin Marinescu, "Un basarabean înflăcărat. Scriitorul Dumitru C. Moruzi" Arxivləşdirilib 2017-07-10 at the Wayback Machine in Revista Limba Română
3. ↑  "Мурузи Александр Дмитриевич (1807–1880)". 2019-05-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-27.
4. ↑  "Дом Мурузи". 2019-05-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-27.
5. ↑  Bezviconi, Profiluri…, p. 245

Xarici keçidlər
---------------

* Дмитрий Константинович Мурузи
**Dmitri Pavloviç Polınkin** (1899, Radişşev[d], Saratov quberniyası[d] – 16 yanvar 1944) — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (17 may 1944).

Həyatı
------

Dmitri Polınkin 1899-cu ildə Rusiyanın Ulyanovsk vilayətinin Novospassk rayonunun Radişşev kəndində anadan olub. Milliyətcə rusdur. Müharibədən əvvəl Bakı şəhərində yaşamış, neft mədənlərində işləmişdir. 1942-ci ildə Bakı Şəhər Sabunçu Rayon Hərbi Komissarlığından orduya çağırılmışdır. Qvardiya serjantı idi. 5-ci qvardiya top ordusunun 689-cu tank əlahidddə alayının tank nişançısı. Bir çox döyüş əməliyyatlarında iştirak etmişdir.

16 yanvar 1944-cü ildə Ukraynanın Kirovoqrad şəhəri yaxınlığında həlak olmuşdur.

17 may 1944-cü ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. Lenin ordeni və Qırmızı Ulduz medalı ilə təltif edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Azərbaycan Respublikası Xatirə Kitabı, XII cild. Bakı: Respublika Xatirə Kitabı redaksiyası. 2012. səh. səh.237. ISBN A-49.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Ölkənin qəhrəmanları |
**Dmitri Valentinoviç Loban** (*belar.* Дзмітрый Валянцінавіч Лобан; doğ. 3 may 1981) — Belarus paralimpyaçısı. Xizəksürmə və biatlon idmanı üzrə Paralimpiadanın bürünc mükafatçısı (Vankuver). Phençhan Paralimpiyadasının iki qat gümüş mükafatçısı. Dünya Kubokunun sahibi. Lidiya Dmitrevnanın həyat yoldaşı. LW12 kateqoriyasında çıxış edir.

Bioqrafiyası
------------

Brest vilayətinin Qonçarı kəndində anadan olmuşdur. Peşə məktəbini bitiridikdən sonra inşaatçı işləyib və kənd təsərrüfatı işləri ilə məşğul olub. 22 yaşında qatar altına düşmüş və həkimlər ayaqlarını dizdən aşağı amputasiya etməyə məcbur olmuşlar. Əlillərin Minsk idman və reabilitasiya mərkəzində aparılan reabilitasiya proqramından sonra Dmitri əlil arabası ilə rəqsilə məşğul olmağa başladı və hətta ölkə çempionu belə oldu.

Daha sonra Dmitri əlil arabalarının yarışları ilə məşğul oldu və Belarusiyada ən güclü oldu. 2007-ci ildə isə xizək sürməyə maraq göstərdi. İlk yarışda 40 iştirakçı arasında 12-ci yeri tutdu. Finlandiyada keçirilən dünya çempionatında iki dəfə 4-cü yeri tutdu.

2010-cu ildə ilk dəfə Fransada xizək sürmə üzrə Dünya Kuboku mərhələsində qələbə qazandı. Vankuverdəki Paralimpiya Qış Oyunlarında isə xizək sürmə üzrə ilk mükafatını - 10 km-lik klassik üslubda yarışda bürünc medal qazandı.

2014-cü ildə Soçidə keçirilən oyunlarda Yuri Buzanovun rəhbərliyi altında təlim keçən Dmitri, xizək sürmə və biatlon yarışlarında çıxış etdi. Sprintində 1 km məsafədə çıxış etdi, lakin yarımfinala belə düşə bilmədi. 10 km xizək məsafəsində 11-ci yeri tutdu və beləliklə xizək yarışında mükafatsız qaldı.

2018-ci ildə keçirilən Olimpiya Oyunlarında Belarusiya Paralimpiya komandasının kapitanı olan Dmitri 7.5 km-lik biatlon yarışında gümüş medal qazandı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Беларусь на зимней Паралимпиаде представят 15 спортсменов (фото)" (rus). Министерство спорта и туризма Республики Беларусь. 2018-02-28. 2018-03-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-25.
2. ↑  *Дмитрий Комашко.* "Дмитрий Лобан: быть, а не ныть" (rus). Беларусь Сегодня. 2018-04-07. 2018-04-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-11.
3. ↑
4. ↑
5. 1 2  Дмитрий Лобан: «Живу ожиданиями стартов» Arxivləşdirilib 2019-04-13 at the Wayback Machine  (rus.)
6. ↑  "Dzmitry Loban competes in his 3rd Winter Paralympics". 2018-03-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-11.  (#invalid\_param\_val)
7. ↑  Уроженец Брестчины Дмитрий Лобан завоевал серебро на Паралимпийских играх в Пхенчхане Arxivləşdirilib 2019-04-13 at the Wayback Machine  (rus.)
**Gennadi İosifoviç Udovenko** (*ukr.* Геннадій Йосипович Удовенко) — ukraynalı siyasətçi.

Həyatı
------

Gennadi İosifoviç Udovenko 1931-ci ildə Ukraynada, Kiyev şəhərində anadan olub. 1954-cü ildə Kiyev Beynəlxalq Əlaqələr İnstitutunu bitirib. Müxtəlif illərdə Ukraynanın Tikinti Sənayesi Nazirliyində nazirin katibi və Nazirliyin kollegiyasının katibi, Kiyevətrafı rayonlardan birində kolxoz sədri, Xarici İşlər Nazirliyinin beynəlxalq iqtisadi qurumlar bölməsində məsləhətçi, I katib, sonra həmin bölmənin rəisi, xarici işlər nazirinin müavini (1980–85) vəzifələrində çalışıb. Eyni zamanda, sovet hakimiyyəti illərində əvvəlcə BMT–nin Cenevrədəki katibliyinin, sonra bu qurumun Nyu–Yorkdakı katibliyinin əməkdaşı, Ukraynanın BMT–dəki fövqəladə və səlahiyyətli səfiri, qurumun Nyu–Yorkdakı katibliyində Ukraynanın daimi nümayəndəsi olub. 1991–1992-ci illərdə yenə də XİN–də nazir müavini, BMT–nin Nyu–York katibliyində Ukraynanın daimi nümayəndəsi təyin edilib. 1994–1998-ci illərdə XİN rəhbəri olub və ölkəsini müxtəlif beynəlxalq təşkilatlarda təmsil edib. Üçüncü və dördüncü çağırışlarda xalq deputatı seçilib. Prezident yanında insan haqları, milli azlıqlar və beynəlxalq münasibətlər komitəsinin rəhbəridir.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave |
| Normativ yoxlama | GND: 1130594173 · ISNI: 0000 0004 0867 2557 · LCCN: n84208399 · NUKAT: n2019215161 · VIAF: 301569559 · WorldCat VIAF: 301569559 |


1. 1 2  Hennadij Udowenko // Munzinger Personen (alm.).
**Ağalar Hacıqasımov** (tam adı: *Hacıqasımov Ağalar Sultan oğlu;* d. 5 mart, 1935-ci il) — geologiya‑mineralogiya elmləri doktoru, professor. İ.M.Qubkin adına Rusiya Dövlət Neft və Qaz Universitetinin neft və qazın axtarış və kəşfiyyatının nəzəri əsasları kafedrasının əməkdaşı.

Həyatı
------

Hacıqasımov Ağalar Sultan oğlu 1935-ci il martın 5-də Bakı şəhərində anadan olub. 1957-ci ildə M.Əzizbəyov adına Azərbaycan Sənaye İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti) geoloji kəşfiyyat fakültəsini "Neft və qaz yataqlarının geologiyası və kəşfiyyatı" ixtisası üzrə bitirib. A.Hacıqasımov əmək bioqrafiyasına "Azdənizneftkəşfiyyat" trestində 3 nömrəli buruq kontorunda məhlulölçən kimi başlayıb, sonradan "Leninneft" trestində geoloq, baş geoloq, 11 nömrəli neft mədəni müdirinin müavini işləyib. 1963-cü ildə doğma universitetin aspiranturasında təhsilini başa vurduqdan və namizədlik dissertasiyasını müdafiə etdikdən sonra neft və qaz yataqlarının geologiyası və kəşfiyyatı kafedrasında geologiya-geofizika problem laboratoriyasının mühəndisi, elmi-tədqiqat işləri sektorunun rəhbəri, böyük elmi işçi, dosent, professor (1969), kafedra müdiri vəzifələrində fəaliyyət göstərib. 1968-ci ildən tədris işləri üzrə prorektor işləyib. 1981-ci ildə A.Hacıqasımov İ.M.Qubkin adına Moskva Neft-Kimya və Qaz Sənayesi İnstitutunun neft və qaz axtarışı və kəşfiyyatının nəzəri əsasları kafedrasına dəvət edilib və orada professor vəzifəsində işləyib, kafedra müdirinin müavini olub. 1992-ci ildə "buruq qazmasının texnikası və təşkili" Elmi İstehsalat Kompaniyası" (TOBUS EİK) Səhmdar Cəmiyyətinə baş geoloq vəzifəsinə keçib, sonradan baş direktorun müavini, vitse-prezident təyin olunub. 1998-ci ildə "Nefteotdaça" Rusiya sahələrarası elmi-texniki kompleks" ASC-nin Xarici İqtisadi Əlaqələr Mərkəzinə başçılıq edib. 2001-ci ildən bu kompaniyanın vitse-prezidentidir. 2012-ci ildə pensiyaya çıxaraq müəllimlik fəaliyyətində 20 illik fasilədən (1992-ci ildən 2011-ci ilə qədər) sonra yenidən kafedraya qayıdıb. Geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, professor A.Hacıqasımov dərc edilmiş 179 elmi işin, o cümlədən 13 monoqrafiya, dərslik və dərs vəsaitinin müəllifidir. Alim 15 elmlər namizədi, o cümlədən Vyetnam, Suriya, Kuba, Yəmən və Sudandan olan mütəxəssislər hazırlayıb.

Təltif və mükafatları
---------------------

Bu sahədə çalışdığı müddət ərzində Xalqlar dostluğu ordeni, "Şərəfli əməyə görə. V.İ.Leninin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə" medalı, kadr hazırlığında xidmətlərinə görə ADR-in nişanı, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin fəxri fərmanı, "Neft sənayesi əlaçısı", "Yer təkinin kəşfiyyatı əlaçısı", "Ali məktəb əlaçısı", "Fəxri neftçi" nişanları ilə təltif olunub.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Hacıqasımov, Ağalar.* Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar. Qısa bioqrafik məlumat kitabçası (PDF) (az.). Bakı: "Papirus NP". 2016. ISBN 978-9952-8299-1-4. 2017-10-21 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-10-21.
**Ağalar Bəhman oğlu Abdullayev** (23 mart 1923, Bakı – 19 yanvar 2000, Bakı) — Azərbaycan rəssamı.

Həyatı
------

1944-cü ilə qədər Bakı incəsənət kollecində təhsil almışdır. 1948-1954-cü illərdə V.İ.Surikov adına Moskva Dövlət Akademik İncəsənət İnstitutunda (MDAİİ) təhsil almış, rəssamın müəllimi V.P Yefanov idi. MDAİİ-ni bitirdikdən sonra çəkdiyi "Tətildə ilk səhər" Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində saxlanılır.

Xüsusən portret janrında əsərlər çəkmişdir.

Ağalar Abdullayev. "Qatarı gözləyərkən"
1945-ci ildə Bakıda keçirilmiş respublika sənət sərgisində Böyük Vətən müharibəsi qəhrəmanlarına həsr olunmuş "Qəhrəmanlıq hekayəsi" adlı bir sıra əsərləri uğurla təqdim etmişdir.

1945-ci ildən bəri sərgilərdə iştirak etmişdir.

Rəssamın incə və lirik qabiliyyəti onun "Görüş", "Çoban ailəsi", "Dağlıq yerdə kolxoz",və s. əsərlərində görünür.

Böyük Vətən müharibəsi mövzusunda "Qəhrəman ömrü" (1944) mövzusunda bir sıra çəkilişlərin müəllifidir.

1957-ci ildə "Qoyunların kəsilməsi", "Çoban ailəsi" (1957-ci ildən bu rəsm Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində saxlanılır) "Qatarı gözləyərkən" (1958-1959), "Hündür dağda kolxoz", "Kolxozda uşaq bağçası" və s. əsərlər çəkmişdir.

1957-ci ildə Hindistana səfər etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan rəssamlarının siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Агалар Бахман оглы Абдуллаев". Соцреализм. Киевский клуб коллекционеров. 2022-04-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-03.
2. ↑  "http://visart.info". 2017-08-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-03.
3. ↑  "Агалар Бахман оглы Абдуллаев". 2017-09-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-03.
**Bəhman Xəlilov** - Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetinin rektoru, entomologiya üzrə biolo­giya elmləri doktoru, Əməkdar Elm Xadimi və professor olmuşdur.

Həyatı
------

1930-cu ildə Gəncə şəhərində ana­dan olmuşdur. 2011-ci ildə vəfat etmişdir.

### Təhsili

Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetinin (o dövrki AKTİ) məzunu olmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

1973-1983-cü illərdə institutun 11-ci rektoru olmuşdur. AKTİ-nin mə­zunudur. , entomologiya üzrə biolo­giya elmləri doktoru, Əməkdar Elm Xadimi və professor olmuşdur. Rektor işlədiyi müddətdə instituta tələbə qəbulu xeyli artırılmış, yeni kompleksin inşası üçün Azərbaycan KP MK, SSRİ Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi və Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin birgə qərarı qəbul olunmuş və qərara əsasən 1991-ci ilədək bir sıra tikinti işləri aparılmış, 1979-cu ildə AKTİ "Şərəf Nişanı" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Rektorlar" (*azərb.* ‎). adau.edu.az. 2019-10-23 tarixində arxivləşdirilib.
**Hacıyev Bəhman Əbiş oğlu** (2 dekabr 1926, Şıxlar – 16 noyabr 1998, Bakı) — texnika elmləri doktoru, professor, Azərbaycan SSR Əməkdar mühəndisi.

Həyatı
------

Hacıyev Bəhman Əbiş oğlu Zəngəzurun Şıxlar kəndində anadan olmuşdur. 1943-cü ildən "Əzizbəyovneft" tresti mədənlərində operator köməkçisi işləmişdir. 1950-ci ildə "Neft yataqlarının işlənilməsi və istismarı" ixtisası üzrə AzSİ-nun neft-mədən fakültəsini bitirdikdən sonra, "Bibiheybətneft" tresti mədənlərində neft və qaz hasilatı ustası işləmişdir. Sonradan onu hasilat üzrə usta, sonra isə böyük mühəndis kimi "Gürganneft" trestinə keçirirlər, 1953-cü ildə isə trestin böyük mühəndisi təyin edilir və 1962-ci ilə qədər o bu vəzifədə işləyir, sonralar isə "Neft Daşları"nda baş mühəndis və neft idarəsinin rəisi işləmişdir. 1965-ci ildən o "Neft Daşları" NQÇİ-nə rəhbərlik etmişdir. Onun bilavasitə rəhbərliyi ilə ilk dəfə olaraq Neft Daşlarında maili-yönəlmiş quyuların küt qazıma üsulu tətbiq edilmişdir. 1953-cü ildə "Dəniz neft yataqlarının ("Neft Daşları" yatağı timsalında) işlənilməsi və istismarı məsələləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1977–1984-cü illərdə "Azneft" İB-nin baş direktoru vəzifəsində işlədiyi müddətdə "Cəfərli", "Zərdab", "Kəlaməddin", "Tərsdəllər" və b. yeni yataqlar kəşf edilmişdi. 1984–1994-cü illərdə ÜETTTİ-nun direktoru idi. 1990-cı ildə "Neft yataqlarının mürəkkəbləşmiş şəraitlərdə kompleks işlənilməsi və istismarı" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1993–1998-ci illərdə AzETNÇİ-da işləmişdir. Uzun illər ərzində o ADNA-nın neft mədən fakültəsində pedaqoji fəaliyyət göstərmiş və AzNKİ Dövlət İmtahan Komissiyasının sədri olmuşdur. Öz elmi işini o AzDNQSDETLİ-də davam etdirmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Hacıyev B. Ə. neft və qaz yataqlarının işlənilməsi sahəsində tanınmış alimdir.

Elmi tədqiqatların sahəsi: quyuların tədqiqatının yeni üsullarının tətbiqi; təhlükəsizlik texnikası üzrə yeni vasitələrin — qazıma və ştanqlı nasosların təmiri üzrə mexanizmlər kompleksinin işlənilməsi; ağırlaşdırılmış qazıma boruları ilə təhlükəsiz iş üçün kompleks; qaz axını yerlərinin müəyyənləşdirilməsi üçün ayerozol indikatorlarının işlənilməsi; boru kəmərlərinin təmiri üçün yapışqan kompozisiyalarının yaradılması; qazıma qüllələrinin aparıcı (daşıyıcı) qabiliyyətinin müəyyən edilməsinin dağıdıcı olmayan, dünya praktikasında analoqu olmayan yeni, təhlükəsiz üsulunun işlənilməsi.

Hacıyev B. Ə. 100-dən artıq elmi məqalənin, 1 monoqrafiyanın müəllifidir. İxtiealara görə 50-dən artıq müəlliflik şahədatnaməsi alıb.

Hacıyev B. Ə. SSRİ Lenin mükafatına, Azərbaycan Respublikasının Dövlət Mükafatına, həmçinin "SSRİ-nın fəxri neftçisi", "Azərbaycanın əməkdar mühəndisi" adlarına layiq görülmüşdür. O Lenin ordeni, iki dəfə Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni və "Oktyabr inqilabı" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Yusifzadə, Xoşbəxt.* "Peşəkar neftçi, yaradıcı mühəndis, istedadlı alim". azerbaijan-news.az. Azərbaycan qəzeti. 02 Dekabr 2011. 2019-02-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 mart 2016.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Ağayev.

**Ağayev Bəhram Cəfər oğlu** (1884, Sərab, Şərqi Azərbaycan ostanı – 7 noyabr 1956) — peşəkar inqilabçı, İranda Məşrutə inqilabı və 1-ci Rusiya inqilabının iştirakçısı , "Ədalət" təşkilatının yaradıçılarından biri və MK-nın sədri. RSDFP-nın üzvü.

Həyatı
------

"Ədalət" təşkilatının yaradıçılarından biri olan Ağayev Bəhram Cəfər oğlu 1884-cü ildə İranda anadan olmuşdur.

1904-cü ildən Sov.İKP üzvü. 1903-cü ildə inqilabi hərəkata qoşulmuş, Bakı proletariatının 1904 il dekabr ümumi tətilində, 1905–07 illər inqilabında iştirak etmişdir. 1905–11 illər İran inqilabının iştirakçılarından idi. Bakı Sovetinin (1917), RK(b)P BK-nın üzvü olmuşdur. 1918 ildən "Ədalət"-in sədri seçilmişdi. Gilan inqilabının iştirakçısı idi. AK(b)P MNK Rəyasət hey'əti və Azərbaycan SSR MİK üzvü seçilmişdir. Lenin ordeni ilə təltif edilmişdir.. 937-ci ildə Mircəfər Bağırov digərləri kimi onu da sürgün etdirib. "Xalq düşməni" adı ilə 18 il Sibirdə sürgün edilmişdir. 1953 martın 16 bəraat verilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Oqtay Ağayev

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Məşrutə ensiklopediyası, Bakı, 2011. 624 səh.


1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-12-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-06-11.
Antarktik yarımadasında II Oskar sahilinin yerləşməsi.
**Humar zirvəsi** (bolq. *връх Хумар*, ‘Vrah Humar’ \'vr&h hu-'mar\) — Antarktidanın Qreyam Torpağının II Oskar sahilindən cənub-şərqdə yerləşən, 1300 m hündürlüklü qaya zirvəsidir. Osta silsiləsinə daxildir. Yorum buzlağından şimalda, Veseliye buzlağından cənubda yerləşmişdir.

Zirvə Bolqarıstanda yerləşən qədim Humar qalasının adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Humar zirvəsi 65°14′36″ c. e. 62°12′03″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Yordanov nunatakından 5.9 km cənub-qərbdə, Kotiyon burnundan 9.14 km qərbdə, Birks dağından 5.5 km şimal-qərbdə yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* British Antarctic Territory. Scale 1:200000 topographic map. DOS 610 Series, Sheet W 65 62. Directorate of Overseas Surveys, Tolworth, UK, 1976.
* Antarctic Digital Database (ADD). Scale 1:250000 topographic map of Antarctica. Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR). Since 1993, regularly upgraded and updated.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Antarktik yarımadası

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* Humar Peak.
**Hulusi Akar** (12 mart 1952, Kayseri) — Türkiyənin sabiq milli müdafiə naziri (2018-2023).

Həyatı
------

Ordu generalı Hulusi Akar, 1972-ci ildə Türkiyə Quru Qoşunları Məktəbini və 1973-cü ildə Quru Qoşunları Piyada Məktəbini bitirmişdir. 1973–1980-ci illərdə müxtəlif birliklərdə və Quru Qoşunları Hərb Məktəbində Komanda Korpus Komandanlığı və Məlumat Əməliyyat xidmətinin zabiti vəzifələrində çalışmışdır. 1982-ci ildə Quru Qoşunları Hərb Akademiyasından, 1985-ci ildə Silahlı Qüvvələr Akademiyasından, 1987-ci ildə ABŞ Silahlı Qüvvələri Qərargah Kollecindən məzun oldu.

Ali Baş Qərargahda daxil olmaqla müxtəlif qərargahlarda və birliklərdə Hərəkət və Təhsil rəisi, İcra zabitliyi və şöbə müdiri vəzifələrini icra etmişdir. Bundan başqa Quru Qoşunları Hərbi Akademiyanın Tədris işçisi və 1990–1993-cü illərdə İtalyanın Napoli şəhərində Müttəfiq Qoşunları Cənub Bölgə Komandanlığı Qərargahında Kəşfiyyat zabiti vəzifələrini icra etmişdir. 1993–1994-cü illərdə Türkiyə Quru Qoşunları Komandanlığının Xüsusi Qələm və Mətbuat, İctiamiyyətlə Əlaqələr Şöbəsi müdiri, 1994–1997-ci illərdə Ali Baş Qərargahın Xüsusi Qələm müdiri vəzifələrini yerinə yetirmiş, 1997–1998-ci illərdə isə Bosniya və Herseqovina Türk Vəzifə Qüvvələri Komandanlığında işləmişdir.

1998-ci ildə Briqada generalı rütbəsi ilə təltif edilmiş və bu rütbə ilə 1998–2000-ci illərdə Tuncəlidə Daxili Müdafiə Briqada Komandanlığı, 2000–2002-ci illərdə İtaliyanın Napoli şəhərində Müttəfiq Qoşunları Cənub Bölgə Komandanlığı Qərargah Plan və Prinsiplər şöbəsində işləmişdir. 2002-ci ildə general-mayor rütbəsi ilə təltif edilmişdir.

General-mayor rütbəsi ilə 2002–2005-ci illərdə Quru Qoşunları Komandanlığı, 2005–2007-ci illərdə Quru Qoşunları Hərbi Akademiyası Komandanlığı vəzifələrini icra etmiş və 2007-ci ildə xidmətlərinə görə general-leytenant rütbəsi ilə təltif edilmişdir.

General-leytenant rütbəsi ilə 2007–2009-cu illərdə Quru Qoşunları Maddi-Texniki Təchizat Komandanlığı, 2009–2011-ci illərdə III Kolordu Komandanlığı vəzifələrini icra etmişdir. 2011-ci ildə Ordu generalı rütbəsinə yüksəlmişdir.

2011–2013-cü illərdə Baş Qərargahın rəis müavini vəzifəsini icra etmişdir. 2013-cü il 3 avqust tarixində Quru Qoşunları Komandanlığı vəzifəsinə təyin edilmişdir.

2015-ci il 18 avqust tarixində Türkiyə Respublikası Silahlı Qüvvələri Baş Qərargah rəisi vəzifəsinə təyin edildi.

9 iyul 2018-ci ildə Türkiyənin Müdafiə naziri təyin olunub.

Mənbə
-----

* Türkiyə Respublikası Silahlı Qüvvələri Baş Qərargahının rəsmi saytı (ingilis dilində)
* Hulusi Akar tərcümeyi

| ⛭Türkiyə Silahlı Qüvvələri Baş Qərargah rəisləri |
| --- |
| İsmət İnönü • Fevzi Çaxmaq • Kâzım Orbay • Salih Omurtak • Nafiz Gürman • Nuri Yamut • Nurettin Baransel • Hakkı Tunaboylu • Feyzi Mengüç • Rüştü Erdəlhun • Ragıp Gümüşpala • Cövdət Sunay • Cemal Tural • Memduh Tağmaç • Faruk Gürler • Semih Sancar • Kənan Evrən • Nurettin Ersin • Necdet Üruğ • Necip Torumtay • Doğan Gürəş • İsmail Hakkı Karadayı • Hüseyin Kıvrıkoğlu • Hilmi Özkök • Yaşar Böyükanıt • İlkər Başbuğ • İşık Koşaner • Necdət Özəl • Hulusi Akar • Yaşar Gülər |


1. ↑  .
**Kök-Suu rayonu** (altayca: Кöк-Суу аймак / Kök-Suu (Göksu) aymak, rusca: Усть-Коксинский муниципальный район) Rusiya Federasiyasının tərkibində olan Altay Respublikasının rayonu.

Tarixi
------

**Kök-Suu** sözü altaycada **göksu** (mavi su) mənasını verir. Rusların rayon ərazisinə gəlişi XIII əsrdə olmuşdur. 16 sentyabr 1924-cü ildə mərkəzi Katanda kəndi olan Uymon rayonu yaradıldı. 10 aprel 1933-cü ildə rayonun adı Kök-Suu olaraq dəyişdirildi və mərkəzi Ust-Koksu kəndinə köçürüldü.

Coğrafiya
---------

Coğrafi olaraq Altay Respublikasının cənub-qərb hissəsində, Qazaxstanla sərhəddə yerləşir. Rayonun sahəsi 12,958 km²-dir. Altay Respublikasının rayonları arasında ərazisinə görə üçüncü yeri tutur. Dağ-çöl ərazilərindən ibarətdir. Rayonda 439 göl var. Ən böyük olanları: Talmen (Taymen), Multin gölü və Kacurlı (Kudyurlu, Kuçerlin) gölüdür.

Əhali
-----

2015-ci ildə əhalinin sayı 16 585 nəfər olmuşdur. (2015-ci il)

| İllərə görə əhali sayı |
| --- |
| 1959 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 |
| 16080 | 17481 | 17437 | 17394 | 17500 | 17500 | 17400 | 17524 | 17610 | 17020 | 17063 | 17063 | 16988 | 16794 | 16585 |
|

Əhalinin əsas məşğuliyyəti meşə məhsulları ticarəti, tibbi və texniki xammal istehsalı, heyvanvandarlıq, arıçılıqdır. Həmçinin dağ turizimi və ovçuluq turizmidir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  :ru:s:Федеральный закон от 09.03.2016 № 58-ФЗ (rus.). 2016.
2. ↑ . www.gks.ru  (#bare\_url\_missing\_title). 2018-07-26 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Əhali sayı". 2015-08-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-08.

Xarici keçidlər
---------------

* Altay Respublikası
* Rayon haqqında məlumatlar
* Kök-Suu rayonunun rəsmi saytı
**Gicduvan** (özb. Gʻijduvon) — Özbəkistanın Buxara vilayətində şəhər.

Əhalisi
-------

2010-cu ilin məlumatlarına görə Gicduvanda 44.289 nəfər yaşamaqda imiş.

### Milli tərkibi

Gicduvanda yerli Özbəklər üstünlük təşkil etsə də burada az sayda Taciklər və Ruslar da yaşayır.

İqtisadiyyat
------------

Gicduvanın ən tanınmış əl işlərindən saxsı qablar
Gicduvan, Özbəkistanın Zərəfşan çayı çökəkliyi ilə Şimali kanalı arasında suvarılan pambıq əkin yerlərində yerləşir. Qəsəbədə bölgədəki əkinçilər tərəfindən yetişdirilən pambığı ixraca hazırlayan pambıq emalı zavodu var. Özbəkistan iqtisadiyyatında pambığın önəmi 1991-ci ildə müstəqillik qazandıqdan bəri davamlı olaraq azalmaqdadır, buna görə Gicduvan və bölgə iqtisadiyyatını şaxələndirir və kənd təsərrüfatı pambıqçılıqdan uzaqlaşaraq, tərəvəz və meyvə əkinçiliyinə çevrilir. İqtisadiyyatın nəqliyyat kimi bəzi sahələri də artmaqdadır. M34 magistral yolu Gicduvanı Buxara, Səmərqənd və Daşkəndi daxil olmaqla ölkənin ayrı bölgələrinə birləşdirir.

Tarixən Gicduvan başqa böyük ticarət mərkəzlərinə səyahət edən və yerli bazara müxtəlif mallar gətirən çalışqan tacirləri ilə tanınırdı. Görünür ki, bu nüfuzu bu günə kimi qoruyurlar. Yerli iş adamları Çin, Rusiya, Baltikyanı ölkələr, Türkiyə və İrana topdan mal almaq və Gicduvana gətirmək üçün səyahət edirlər. Bu günlərdə yaxın bölgələrdən alıcılar ərzaq məhsulları, müxtəlif növ ləvazimatlar, məişət texnikası və elektronika, avtomobil hissələri, geyim və s. daxil olmaqla hər cür alış-veriş üçün Gicduvana gəlirlər. Gicduvanın ətraf ərazilərdəki tacirlərin olduğu bütün satış bazarı var. Burada yerlilərin mal-qarasını ala və sata biləcəyi bir heyvançılıq bazarı da fəaliyyət göstərir.

Gicduvan sənətçiləri yerli iqtisadiyyatda önəmli rol oynayaraq, işləri isə turistlər üçün böyük bir cazibədir. Bura dulusçuluğa bənzərsiz bir firuzəyi-mavimsi boya tətbiq etməklə təyin olunan fərqli saxsı üslubuna malikdir. Şahzadə Çarles, Qaller Şahzadəsi və Hillari Klinton da daxil olmaqla bəzi tanınmışlar yerli sənətkarların işlərini görmək üçün Gicduvanda olmuşlar.

Həmçinin bax
------------

* Buxara vilayəti

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Özbəkistan ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



1. ↑  GEOnet Names Server. 2018.
2. ↑  SSRİ əhalisinin siyahıya alınması (1989).
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2012-07-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-08.
4. ↑  
*Pritvorov, A.P.; Akmalov, A.U.; Lisov, V.A.*  Vanchin V.A. (ed.). Узбекистон Республикаси географик атласи [*Uzbekiston Republic geographical atlas*] (Uzbek). DIK publishers, Tashkent, Uzbekistan. 1999. səh. 49. ISBN 5-8213-0011-8.
Troynoy odekolon
**Odekolon** və ya **Kolonya** (*fr.* Eau de Cologne – **Köln suyu**) — spirtli ətriyyat məhlulu.

Odekolon içkisi
---------------

Alkoqolun surroqatı kimi odekolonun istifadəsinin hadisələri məlumdur (məşhurdur).

Rusiyada odekolonun kütləvi içkisi Birinci dünya müharibəsi illərində başlandı, nə vaxt ki, quru qanunu daxil edilmişdi. Bu mayeylə ticarət apteklərin və mağazaların gəlirinin əhəmiyyətli maddəsini təşkil edirdi. Petroqradda təxminən 60 odekolon emalatxanası açıldı.

Surroqatın istifadəsinin növbəti sıçrantısı 1980-ci il anti-alkaqol kampaniyası zamanı SSRİ-də oldu. Odekolon Rusiya əyyaşlarının arasında 2000-ci ildə məşhur idi. 2003-də İjevskdə xarici tədqiqatçılar tərəfindən yayılmış içkilərin 32 nümunəsinin arasında — 2005-ci il 4 odekolonlar təşkil edirdi. Alimlərin məlumatına görə, həmçinin Estoniyada və Litvada odekolonu içirlər.

Tarixi
------

1709-cu ildə İoqan (Covanni) Mariya Farina Kölndə manufakturanın əsasını qoyur, bu gün dünyada ən köhnə ətriyyat müəssisəsi. Farina yeni vətənin şərəfinə öz ruhları adlandırır, Köln şəhərləri: Eau de Cologne — odekolondur ("Köln suyu" — alm. Kölnisch Wasser).

Zamanla "Eau de Cologne" adı yüngül qoxuyla ruhların ümumi işarəsi oldu. Bu halda aromatizasiya olunmuş su nəzərdə tutulur, hansı ki, tərkibinə 70% spirtli içki daxil olur və 2%-dən 5%-ə qədər aromatik maddələr daxildir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Parfümü necə yaradırlar?". 2020-09-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-23.
**Leda** (*yun.* Λήδα) və ya **Yupiter XIII** Yupiterin düz istiqamətdə dönən düzənsiz peyklərindən biridir.1974-cü il Sentyabrın 14 də Palomar Observatoriyasında Çarli Tomas Koval tərəfindən kəşf edilmişdir.Peyk Yunan mifalogiyasında Zevsin sevgilisinin adını daşıyır.Kovalın peykə təklif etdiyi ad 1975-ci ildə qəbul edilir.

Leda Himalia qrupuna aiddir.Himalia qrupu Yupiterdən 11-13 Gm aralığında 27.5 ° meyillikdə 5 peykin fırlandığı qrupdur.Bu orbital elementlər haqqında məlumatlar 2000-ci il Yanvar ayına aiddir,belə ki onlar daim Günəş və planetlərdəki dəyişikliklər səbəbi ilə öz xarakteristikalarını dəyişirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  NASA FACTS (ing.). NASA.

Xarici keçidlər
---------------

* Leda Profile Arxivləşdirilib 2015-08-03 at the Wayback Machine by NASA's Solar System Exploration Arxivləşdirilib 2006-04-25 at the Wayback Machine
* David Jewitt pages
* Jupiter's Known Satellites Arxivləşdirilib 2017-07-20 at the Wayback Machine(by Scott S. Sheppard)
**Çin abeliyası** (*lat.* Abelia chinensis) — bitkilər aləminin fırçaotuçiçəklilər dəstəsinin doqquzdonkimilər fəsiləsinin abeliya cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Vətəni Çindir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 2 m-ə çatan, çoxsaylı, gözəl, qırmızımtıl, sallaq zoğlara malik, zərif, yarım həmşəyaşıl koldur. Yarpaqları tünd-yaşıl, oval-ucu bizdir. Uzun müddət ağ ətirli, zəngvari, qırmızı xətli çiçəkləri budaqların uclarında çiçək qruplarına yığılmışdır. İyuldan oktyabr ayınadək çiçəkləyir.

Ekologiyası
-----------

Düz günəşli, işıqlı yerlərdə yaxşı bitir. Yazın əvvəlindən payızadək bol suvarılır. Qışda temperatur kəskin aşağı endikdə yarpaqları tökülməyə başlayır. Abeliya çox tez böyüyür və əlverişli şəraitdə yaz-yay dövründə dövründə böyük artım verir. Abeliya toxumlarla və qələmlərlə çoxaldılır. Toxumları yanvar ayında səpilir, cücərtiləri tez böyüyür və həmin ildə cavan bitkiləri çiçəkləyə bilər. Yazda ucda olan gövdə qanadları ilə və budanmadan sonra qalan zoğlarla çoxaldılır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanda Bakı, Lənkəran və b. şəhər və rayonlarda mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Cavan bitkilər gözəl kola çevrilir və həmin yayı çiçəkləyir. Tək və qrup əkinlərdə istifadə üçün yararlıdır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q160081
* Wikispecies: Abelia chinensis
* EoL: 7018281
* EPPO: ABECH
* FoC: 200022258
* GBIF: 5599251
* GRIN: 608
* iNaturalist: 553157
* IPNI: 148187-1
* MoBotPF: 279003
* NCBI: 180068
* Plant List: kew-2609453
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:148187-1
* Tropicos: 6000534
* WFO: wfo-0000510733

 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Kuhistan (dəqiqləşdirmə).

**Kuhistan** (*fars.* قهستان‎, "dağlıq ölkə") — İranda təbii vilayət. Dəşti-Kəvir və Dəşt-i Lut səhraları arasında yerləşir. Səthi geniş çökəkliklərlə parçalanmış bir sıra meridional silsilələrdən ibarətdir. Silsilələrin hündürlüyü 1,500–2,000 metr, bəzi zirvələrin hündürlüyü 2,500 metrdən çoxdur. Buradakı Murkum dağı 2,839 metrdir. Kəskin kontinental səhra iqlimi var. Yayı isti, quru, qışı sərindir. İllik yağıntı 200 mm-dən azdır. Daşlı, qumlu və şoran səhra landşaftına malikdir. Otlaq heyvandarlığı inkişaf etmişdir. Dağətəyi hissədə kiçik vahələr var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Куһистан // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VI ҹилд: Куба—Мисир. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1982. С. 33.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* C. Edmund Bosworth. "The Ismai'ilis of Quhistan" in Farhad Daftary. *Medieval Isma'ili History and Thought*.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *İran ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Kudepsta** — Kudepsta çayının mənsəbində yerləşən mikrorayon. Mikroroyan Krasnodar diyarında, Soçi şəhəri ərazisində yerləşir.

Etimologiyası
-------------

Adıq dilində çayın adı *qara, yağlı* çay deməkdir. Ola bilsin ki, bir vaxtlar belə olub, amma indi Soçinin digər çaylarından heç bir fərqi yoxdur. 2020-ci ilin yayında təşəbbüs qrupunun səyləri ilə çayın mənsəbindəki Kudepsta limanı fəaliyyətə başlamışdır. Hələki liman kiçik qayıqlar üçün nəzərdə tutulub.

Ümumi məlumat
-------------

Kudepsta kəndi Adler və Xostinski rayonlarının sərhədində yerləşir. Sərhədi Kudepsta çayının yatağı boyunca uzanır. Əvvəllər Kudepsta Adler bölgəsinə aid idi. Hazırda Kudepsta mikrorayonu (qəsəbəsi) iki rayon arasında bölünür. Cənub (aşağı) hissəsi Xostinski rayonuna, şimal (yuxarı) Adler rayonuna aiddir. Kudepstanın şimal hissəsində Kudepstinski kənd dairəsinin administrasiyası yerləşir. Kudepsta çayənən qolu olan Zmeyka çayı da istirahət edənlər tərəfindən yaxşı tanınır və sevilir.

İqlimi rütubətli subtropikdir. Orta illik hava temperaturu təxminən + 14 ° C, iyulun orta temperaturu + 24,5 ° C, yanvarın orta temperaturu isə + 6,5 ° C-dir. Orta illik yağıntı təxminən 1500 mm-dir. Yağıntıların çoxu qışda düşür.

Mikrorayona yeddi küçə daxildir: Darvina, İskra, Kamo, Kalinovaya, Abşeronskaya, Rostovskaya, Suxumskoe şossesi və iki zolaq (Aleksandrovski və Tixiy). Onlardan bəzilərinin adı 1960-cı illərdə eyni adları aradan qaldırmaq üçün dəyişdirilib. Belə ki, Darvin küçəsi keçmiş Puşkin küçəsi, İskra küçəsi keçmiş Lenin küçəsi, Kamo küçəsi keçmiş Naqornaya küçəsidir.

Kudepstada 17 minə yaxın sakin yaşayır. Əvvəllər burada yalnız fərdi evlər yerləşirdi. İndi çoxmənzilli, rahat evləri olan yaşayış məhəllələri var. Burada həmçinin "Burqas" pansionatı (Sinara Group) və "Avtomobilist", "Kudepsta" sanatoriyası (Rusiya Müdafiə Nazirliyi), şəxsi otellər var.

Kudepstanın əsas görməli yerləri Kudepstinsky kult daşı və Basilisk Məbədidir. Kudepstinsky kult daşı (başqa bir ad "Çərkəz daşı") meqalit dövrünə aid edilir. Üzərində stəkan formalı girintiləri görə bilərsiniz — bu rituallar zamanı oturma yerləridir.

Xarici keçidlər
---------------

* Вид на Кудепсту Panoramio
* Городской пляж в Panoramio
* Кудепстинский культовый камень

İstinadlar
----------

1. ↑  "Районы города Сочи" (rus). 2013-12-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-11-14.
2. ↑  Генеральный план г. Сочи разделяет Кудепсту между двумя районами: Генеральный план Сочи открытый.tif Arxivləşdirilib 2021-10-31 at the Wayback Machine // Генеральный план Arxivləşdirilib 2018-08-27 at the Wayback Machine
**Məişət axıntıları** – kommunal təsərrüfatının maye tullantıları. Şəhər adamlarının sutka ərzində işlətdiyi təmiz su (300-400 l) mühitə güclü çirklənmiş halda, qayıdır. Tərkibində neft maddələri, asılı maddələr, xloridlər, sulfatlar, nitritlər, nitratlar, ammonium-azot olur. Sintetik aktiv maddələrin (məs: yuyucu toz) tərkibində fenol, dəmir, mis, sink, nikel, xrom, qurğuşun, kobalt, alüminium, kadmium olur. Məişət axıntılarının yenidən işlənməsi şəhər ekologiyasının çətin problemlərindən biri hesab olunur.

Məişət radiasiya yükü
---------------------

Nüvə enerjisi istehsalı və ya radiaktiv şüadan xüsusi istifadə ilə əlaqədar olmayan aşağı dozada ionlaşdırcı şüaların insana təsiri, Məişət radiasiya yükü: məişət cihazlarından istifadə zamanı alına bilər. (ilk növbədə lümunafor istifadə olunan rəngli televizorlar, işıqverən amferblatlı saatlar), həmçinin rentgen müayinəsi zamanı (rentgen cihazı ilə xidmət göstərən tibbi personalın şüalanma ehtimalı var).

Məişət süzgəcləri (içməli su üçün)
----------------------------------

Suyu üzvi maddələrin çirkləndiricilərindən (fenol, neft maddələri) ağır metalardan təmizləyən, həmçinin suyun codluğunu azaldan xüsusi qurğular.

Məişət (komunal) tullantıları
-----------------------------

Məişət əşyalarının və insanların həyatında istifadə edilən maddələrin bərk (həmçinin çirkab sularının çöküntüləri (tullantıları) hamam, camaşırxana, yeməkxana, xəstəxana müəssəsisələrin məişət binaları tullantıları və s.).

Məişət tullantılarının istifadəsi
---------------------------------

Tullantıların tərkibindən qiymətli (əsasən metalları) və yanmayan komponentləri (şü- şə) çıxararaq, onları yandırdıqda və ya üzvi qıcqırtdıqda əldə edilən enerji və xammaldan tikinti materialları, kompost və s. istehsal olunması.

Xarici keçid
------------

* İstehsalat və məişət tullantıları haqqında Azərbaycan Respublikasinin Qanunu

Həmçinin bax
------------

* Su

İstinadlar
----------

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ensiklopedik ekoloji lüğət Bakı 2008
**Əhliman Ağamirzə oğlu Əzizov** (9 mart 1990; Vəndam, Qəbələ rayonu, Azərbaycan — 24 dekabr 2014; Kəlbəcər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin giziri. 2014-cü ildə Ermənistan-Azərbaycan cəbhə xəttində baş verən atışma zamanı şəhid olmuşdur.

Həyatı
------

Əhliman Əzizov 6 iyun 1990-cı ildə Qəbələ rayonunun Vəndam qəsəbəsində Ağamirzə Əzizovun ailəsində anadan olmuşdur. 1996-2007-ci illərdə orta təhsil almışdır.

Hərbi xidməti
-------------

Əhliman Əzizov Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Qəbələ rayon üzrə Hərbi Komissarlığı tərəfindən hərbi xidmətə çağırılmışdır. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında, "N" saylı hərbi hissədə müddətli həqiqi hərbi xidmət etmişdir. Hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra "gizir" rütbəsində xidmətini davam etmişdir.

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin giziri olan Əhliman Əzizov 24 dekabr 2014-cü ildə Kəlbəcər rayonunun Murov dağı istiqamətində yerləşən "N" saylı hərbi hissədə xidmət zamanı Azərbaycan-Ermənistan təmas xəttində baş verən atışmada döyüş tapşırığını yerinə yetirərkən şəhid olmuşdur. Nəşi Qəbələ rayonunda torpağa tapşırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Şəhid Əhliman Əzizov haqqında məlumat kartı". www.seferberlik.gov.az (az.). 24.12.2014. 2022-07-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22.04.2022.
**Əhliləşdirmə** və ya **domestikasiya** — insan tərəfindən yaradılan və nəzarət edilən şəraitdə vəhşi heyvanların əhliləşdirilməsi və yabanı bitkilərin mədəniləşdirilməsi, vəhşi heyvanların ələ öyrədilməsi və bunların ev heyvanlarına çevrilməsi. İnsanlar müxtəlif vəhşi heyvanları bu yolla çoxaldır və əsasən, təsərrüfat ehtiyacını ödəmək üçün ondan istifadə edirlər. Heyvanların əhliləşdirilməsinə 10-15 min il bundan əvvəl başlanılmış, əhliləşdirmə cəmiyyətin məhsuldar qüvvələrinin inkişafında mühüm mərhələ olmuş və nəticədə heyvandarlıq sahəsi yaranmışdır.

Əhliləşdirmə
Bundan 14 min il əvvəl əhliləşdirilməyə başlandığı təxmin olunan itlər ilk əhliləşdirilən heyvan hesab olunur.

Amerika alimləri izotop üsulu ilə təyin etmişlər ki, hələ 10 min il əvvəl İranda keçi, Şərqi Avropada isə 8–9 min il əvvəl qaramal, donuz və qoyun əhliləşdirilmişdir.

Ədəbiyyat
---------

* R. Ə. Əliyeva, Q. T. Mustafayev, S. R. Hacıyeva. "Ekologiyanın əsasları" (Ali məktəblər üçün dərslik). Bakı, "Bakı Universiteti" nəşriyyatı, 2006, s. 478 – 528.

| ⛭Əhliləşdirilmiş heyvanlar |
| --- |
| Ev heyvanları | 
Akvarium balıqları •
Sarıbülbül •
Cırtdan adadovşanı •
Pişik •
Əhliləşdirilmiş siçovul •
Hind donuzu •
Tutuquşular •
Köpək •
Dağsiçanları
 |
| Sərgi | 
Göyərçin •
Fısıldayan qu quşu •
Tovuz quşu
 |
| Məməlilər | 
Alpaqa •
Camış •
Dəvə •
Keçi •
İnək •
Evdovşanı •
Lama •
At •
At qatırı •
Qatır •
Qoyun •
Maral •
Ulaq •
Donuz •
Fil •
Yak
 |
| Quşlar | 
Qaz •
Hinduşka •
Toyuq •
Müşk ördəyi •
Bildirçin •
Dəvəquşu •
Ördək •
Qırqovul •
Firəngtoyuğu
 |
| Həşəratlar | 
Koşenil yastıcası •
Arı •
İpəkqurdu •
Çin palıd tovuzquşugözü •
 |