recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Cuzeppe Anselmi** (it. Giuseppe Anselmi; 16.noyabr.1876 İtaliya, Kataniya — 27.may.1929 İtaliya, Zoali) İtalyan opera müğənnisi (tenor).

Haqqında
--------

Anselmi bədii karyerasına skripkaçı kimi başlayır, Angelo Ferninin yanında Neapol (it. Conservatorio di San Pietro a Majella)-da təhsil alır və 13 yaşında ilk çıxışını edir. O, eyni zamanda vokal sənətinə həvəs göstərir. 1894-cü ildən etibarən (it. Luigi Mancinelli)-nin rəhbərliyi altında ifasını mükəmməlləşdirir.

1896-cı ildə Afinadakı Turiddu pariyasında ilk çıxışını etir (it. Pietro Mascagninin "Kəndli namusu"). Elə həmin il Qahirə və İskəndəriyyədəki opera teatrlarında çıxış edir. Milandakı La Skala teatrında hersoq performansı (1904) Anselmini aparıcı (it. bel canto — «gözəl ifa») müğənnilərindən biri edir. Ancaq, onun ən böyük zəfərləri Sankt-Peterburq, Varşava və xüsusilə Madrid şəhərlərində baş verir, burada o hətta məşhur tenor Enriko Karuzonun populyarlığını kölgədə qoyur.

Anselmi İngiltərə, Rusiya, Portuqaliya, İspaniya, Argentinada qastrollarda olur. Anselminin səsi lirik istiliyi, tembrin gözəlliyi, düşüncəliliyi ilə qəlbləri fəth edirdi; ifası isə sərbəstliyi və səsləndirmənin tamlığı ilə seçilirdi.

Anselmi tez-tez dramatik rollara da üz tuturdu ki, bu da vaxtından əvvəl səsini itirməsinə səbəb olur. Anselminin opera karyerası Birinci Dünya Müharibəsinin sonunda başa çatır; onun son məşhur çıxışları 1918-ci ildə olmuşdur.

O, orkestr üçün simfonik poema və bir neçə fortepiano pyesi yazmışdır. Anselmi 1929-cu ildə İtaliyanın Liquriya əyalətindəki Zoali şəhərində sətəlcəmdən dünyasını dəyişir. O, Madrid şəhərinə dərin bağlılığını saxlamış və ürəyini bu şəhərə vəsiyyət etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ансельми, Джузеппе // Театральная энциклопедия (под ред. С. С. Мокульского) . 1. М.: Советская энциклопедия. 1961—1965.
2. ↑  "Джузеппе Ансельми (Giuseppe Anselmi) | Belcanto.ru". www.belcanto.ru. 2019-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-29.
3. ↑  Cüzeppe Anselmi // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] (3-е изд.). М.: Советская энциклопедия. гл. ред.: А. М. Прохоров. 1969–1978.
4. ↑  "Джузеппе Ансельми (Giuseppe Anselmi) | Belcanto.ru". www.belcanto.ru. 2019-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-22.
**Mesila Doda** (alb. *Mesila Doda*; 6 fevral 1971, Kukes) — alban siyasətçi, 2001-ci ildən Albaniya Xalq məclisinin deputatı, Albaniya Demokrat partiyasının yaradıcılarından biri.

Bioqrafiya
----------

6 fevral 1971-ci ildə Kukes şəhərində anadan olub.

Mesila Doda Tirana universitetində iqtisadiyyatı, Roma universitetində isə fəlsəfəsini öyrənirdi. Siyasət karyerasına 1991-ci ildə tələbə etirazları zamanı başladı, bu etirazlar alban əmək partiyasının hakimiyyətdən getməsi ilə nəticələndi. Doda müxtəlif siyasi mövqelərdən çıxış edərək jurnalist və teleaparıcı kimi işləmişdi. O, Albaniya Demokrat partiyasını təsis etdi, 2001-ci ildə Albaniya Parlamentinə daxil oldu. 2016-ci ildə o, partiyanı tərk etdi və açıq məktub yazaraq bildirdi ki, 25 il bundan əvvəl yaratdığı partiyadan getməyinə təəssüflənir. 2016-ci ildən o, İnteqrasiya, ədalət və birlik uğrunda partiyasının üzvüdü və Çameriya albanlarının hüquqlarını qoruyur. Doda dindar katolikdi və ənənəvi dəyərlərin müdafiəçisidi. O, dəfələrlə marixuananın, fahişəliyin leqallaşdırılmasına, LGBT birliyinin hüquqlarının müdafiəsinə qarşı çıxış etmişdir. buna görə də hüquq müdafiəçiləri tərəfindən tənqid və töhmətlərə məruz qalmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑   Doda leaves DP, Mesila Doda gives her reasons in an open letter Arxivləşdirilib 2017-05-10 at the Wayback Machine (ing.)
2. ↑  Doda joins PJIU Arxivləşdirilib 2017-05-10 at the Wayback Machine  (ing.)
3. ↑   MEMBER OF THE ALBANIAN PARLIAMENT ACCUSED OF OVERT DISCRIMINATION AGAINST LGBT COMMUNITY Arxivləşdirilib 2016-11-18 at the Wayback Machine (ing.)
**Kürd canavargiləsi**  - (lat. *Daphne kurdica* (Bornm.) Bornm.) Canavargiləsikimilər – (*Thymelaeaceae* Juss.) fəsiləsinə aid bitki növü.

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "*Nəsli kəsilməyə həssas olanlar*" kateqoriyasına aiddir –VU D2. Azərbaycanın **nadir** növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Qısa, çoxbudaqlı, alçaq koldur. Qabığı bozvə ya qonur rənglidir. Yarpaqlar ellipsivari və ya uzunsov –lansetvari, 1-3 sm uzunluğunda, 4–8 mm enindədir. Çiçəkləri 3-6, ağ və ya çəhrayı, budaqların üst tərəfindədir. Çiəkyanlığı bardaqvari, sıx, qısa boz tükcüklüdür. Boru 8–10 mm uzuluğundadır. Erkəkciklərin tozcuqları çiçəyin ağızcığından çıxır. Yumurtalıq tükcüklüdür. Çəyirdək uzunsov, qırmızıdır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

 Çiçəkləmə -meyvə əmləgətirmə dövrü may-avqust aylarına düşür, kserofit bitkidir. Əhəngli yerlərdə, əhəngli –gilli yamaclarda bitir.

Yayılması
---------

Kiçik Qafqazın cənub hissəsi və Naxçıvanın dağlıq hissəsi.

### Sayı və tendensiyası

Populyasiyanın sayı azdır, ətraf mühitin mənfi təsirlərinə həssasdır.

### Məhdudlaşdırıcı amillər

Yayılma sahəsinin məhdud olmas və antropogen təsirlər. 

### Mühafizə tədbirləri

Yayıldığı sahələr xüsusi nəzarət altına alınmalıdır.

Sinonimləri
-----------

*Daphne oleoides* auct.

*Daphne oleoides* ssp. *kurdica* (Bornm.) Bornm.

*Daphne oleoides* var. *kurdica* Bornm.

*Daphne transcaucasica* Pobed.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabı "Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri "II nəşr, Bakı 2013
2. ↑
3. 1 2  Флора СССР, 1949
4. 1 2 3  Флора Азербайджана, 1955
5. 1 2  Azərbaycan SSR-in Qırmızı Kiatbı, 1989

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q31298296
* GBIF: 5523160
* IPNI: 831262-1
* MoBotPF: 366059
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:831262-1
* WFO: wfo-0000637689

 |
**Kürd-islam sintezi** (kürd. کوردایەتی ئیسلامی ) və ya **kürd-islam milliyətçiliyi** — kürd milliyətçiliyini islamizmlə birləşdirən dini millətçiliyin forması.

Tarixi
------

İdeologiya Osmanlı xilafətinin ləğvi və Türkiyənin yaradılmasından sonra ortaya çıxmışdır. Bu, kürdləri qəzəbləndirən iki hadisə idi. Atatürkün islahatları səbəbindən mədəniyyətlərinin, dinlərinin, dillərinin və xalqlarının təhlükə altında olduğunu hiss edən bir qrup kürd kürd-islam milliyətçiliyinə üz tutmağa başlamışdı.

Molla Krikar kimi daha ifrat islamçı kürdlərdən biri də müəyyən dərəcədə millətçiliyə malikdir. Bəzi videolarda Molla Krikar kürd problemlərindən və kürdlərin müstəqilliyini dəstəkləməkdən danışır. Baxmayaraq ki, bunu həmişə islam ekstremizmini qoruyub saxlamaqla edir. Onun siyasi mövqeyi "bir gün siyasi və millətçi bəyanatlar, bir gün cihadçı bəyanatlar" kimi təsvir edilib. Molla Krekar həm də populistdir və onun İraq Kürdüstanında populyarlığı 2017–2019-cu illər arasında, xüsusən də kürd hökumətinə qarşı olan gənclər arasında artmışdır. Kürd ziyalısı Həma Qərib əsas kürd millətçiliyinin islamı da əhatə edəcək şəkildə islahat edilməli olduğunu müdafiə etmişdir. Molla Krikar da dünyəviliyin "kürd dəyərlərini məhv etdiyini" vurğulamışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Secular Turks fear Kurdish–Islamic synthesis after presidentials". Hürriyet Daily News (ingilis). 2022-08-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-12.
2. ↑  "Türk İslâm sentezinden Kürt İslâm sentezine - Yeni Akit". www.yeniakit.com.tr (türk). 2015-08-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-12.
3. ↑  "Islamists of Kurdistan: Contradictions Between Identity and Freedom". The Washington Institute. 2021-05-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-18.
4. ↑  *Hassan, Mona.* Longing for the Lost Caliphate: A Transregional History. Princeton University Press. 10 January 2017. ISBN 978-1-4008-8371-4. 17 January 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 November 2022.
5. ↑  *Gade, Tine; Palani, Kamaran.* "The hybridisation of religion and nationalism in Iraqi Kurdistan: The case of Kurdish Islam". Third World Thematics: A TWQ Journal. 5 (3–6). 22 May 2022: 221–241. doi:10.1080/23802014.2022.2070269. 21 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 February 2023.
6. ↑  *Mahmud Yasin Kurdi.* "Time has come to break from Iraq, says radical Kurdish cleric Mulla Krekar". rudaw.net. 29 September 2016. 29 November 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 November 2016.
**Çaylı məhəlləsi** — Gəncəçayın sağ sahilində keçmiş Yerevanskaya naberejnaya və Uçiliş küçələrində, indiki N.Nərimanov prospektindəki 10 saylı məktəbin ətrafında və prospektin VI-VII-VIII-IX döngələrində və Ə.Cəmil küçəsində yerləşən məhəllə.

Haqqında
--------

Çaylı camaatının Gəncəyə nə vaxt və haradan gəlməsi haqqında dəqiq məlumat azdır. Çaylının tarixi təxminən XVII-XVIII əsrlərdən başlayır. Kəndə köç XVII əsrin əvvəllərindən başlamışdır. Köç edənlərin əksəri indiki Ağstafa rayonunun Kəsəmən kəndindən olmuşdur. Bunun səbəbi Çar Rusiyasının öz xidmətlərinə görə bu torpaqları hərbiçilərindən birinə vermək idi. Kəndə əvvəlcə üç nəsil — bənnalar (Bənayevlər), qocalar (Qocayevlər), çarçılar (Çarçıyevlər) gəlmişlər. 1736-cı ildə Muğanda şah seçilən Nadir Gəncə bəylərbəyliyinin torpaqlarının bir qismini Kaxet çarı II Teymuraza verdi. Verilən elatlardan biri də Çaylı idi. Rus çarından aldığı hədiyyələrə və xoş vədlərə uyan II İrakli ölkəsində yaşayan müsəlmanlara ögey münasibət bəsləyirdi. Bu münasibətlərə dözməyən Borçalı, Qazax, Şəmşəddil elatları Gəncənin müxtəlif bölgələrinə köçdülər. Köçənlərdən biri də Çaylı camaatı idi. Onlar Gəncəyə pənah gətirdilər və Gəncəçayın sağ sahilində məskən saldılar.

1905-ci il erməni-müsəlman qırğınından sonra məhəllə qonşuları Hacı Məlikli, Molla Cəlilli məhəlləsinin sakinləri kimi çaylılar da Gəncəçayın sol sahilinə köçdülər və müxtəlif məhəllələrdə yerləşdilər. Onların əvvəllər yerləşdiyi məhəllədə Kərbəlayi Həsən ağanın üzüm bağı var idi. 1930-cu illərdə həmin bağın yerində "Spartak" stadionu salındı. 1905-ci ildə məhəllədə "Zaraznıy lazaret" təşkil olundu. Çaylı məhəlləsinin camaatı Gəncədə qəssablıq, əkinçilik, dabbaqlıq, dulusçuluq və arabaçılıqla güzəran keçirirdilər.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Hamlet Allahverdiyev.* "Gəncənin Çaylı məhəlləsi". ganca.org. 10 avqust 2014. 2021-01-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 dekabr 2019.

Həmçinin bax
------------

* Ozan məhəlləsi
* Əttarlar məhəlləsi
* Şahsevənlər məhəlləsi

| ⛭Gəncənin məhəllələri |
| --- |
| Ağalmas məhəlləsi  • Bala bağban məhəlləsi  • Cuhudlar məhəlləsi  • Çaylı məhəlləsi  • Daş körpü məhəlləsi  • Dəmirçilər məhəlləsi   • Dördyol məhəlləsi  • Əttarlar məhəlləsi  • İmamlı məhəlləsi  • Qazaxlar məhəlləsi  • Qırıxlı məhəlləsi  • Qızılhacılı məhəlləsi  • Mollacəlilli məhəlləsi  • Ozan məhəlləsi  • Səfərabad məhəlləsi  • Sofulu məhəlləsi  • Şahsevənlər məhəlləsi  • Xəlfəli məhəlləsi  • Tapqışlaq məhəlləsi  • Tatabad məhəlləsi  • Toyuqçu məhəlləsi  • Zərrabi məhəlləsi |  |
**Vasif Səfərbəyov** — Ləzgi əsilli Azərbaycanlı samboçu. 2015 Avropa Oyunlarının gümüş medalçısıdır. 2015-ci ildə "Tərəqqi" medalına layiq görülmüşdür.

Həyatı
------

Vasif Səfərbəyov 27 fevral 1985-ci ildə Azərbaycanın Bakı şəhərində anadan olmuşdur.

Karyerası
---------

Vasif Səfərbəyov 2015-ci ildə önəmli yarışlarından birinə Bakı şəhərində qatıldı. O Azərbaycanı I Avropa Oyunlarında təmsil etdi. O birinci görüşdə 1/4 final mərhələsində Makedoniyalı Bajro Maşovij ilə üz-üzə gəldi. Bajro Maşovij ilə qarşılaşmadan Vasif Səfərbəyov 4-0 hesablı qələbə ilə ayrıldı və növbəti 1/2 final mərhələsinə vəsiqə qazandı. Yarım-finalda onun rəqibi erməni əsilli Ukraynalı samboçu idi. Razmik Tonoyan ilə görüşdən Vasif Səfərbəyov qələbə ilə ayrıldı. 2-0. Finala vəsiqə qazanan Vasif Səfərbəyovun bu mərhələdə rəqibi Rusiyalı Artyom Osipenko idi. Güclü Rusiyalı rəqibi ilə qarşılaşmadan Vasif Səfərbəyov 0-4 hesablı məğlubiyyətlə ayrıldı və 2015 Avropa Oyunlarının gümüş medalını qazandı.

Vasif Səfərbəyov 29 iyun 2015-ci ildə 2015 Avropa Oyunlarında qazanılmış yüksək nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanının inkişafında böyük xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

* Vasif SƏFƏRBƏYOV - 2015 Avropa Oyunları[*ölü keçid*]

İstinadlar
----------
**Aqlütinativ dillər** – Söz formaları aqlütinasiya yolu ilə düzələn dilllər. Türk, Fin-Uqor dilləri belə dillərdən hesab olunur. Bu dillər üçün şəkilçilərlə sözdüzəltmə və sözdəyişmə sistemli xarakter daşıyır, vahid təsriflənmə və hallanma xüsusiyyəti olmaqla şəkilçilərin eyni funksiyalılığı mövcuddur.

F.Şlegel (1772-1829) dilləri flektiv dillər və aqlütinativ dillər (affiksli) olmaqla iki yerə bölürdü. Sonradan onun qardaşı A.Şlegel (1767-1845) bu bölgünün yetərli olmadığını başa düşərək o bölgüyə birini də əlavə edib: amorf dillər.

Aqlütinativ dillərə aqlütinativləşən, iltisaqi, şəkilçili, şəkilçiləşən dillər də deyilir. Bu dillərdə bütün leksik-qrammatik, yəni sözdüzəltmə (derivasiya) və qrammatik, yəni sözdəyişmə (relyasiya) əlaqələr, ilk növbədə, şəkilçi morfemlər vasitəsilə realizə olunur.

Aqlütinativ dillərin səciyyəvi xüsusiyyəti bundan ibarətdir ki, həmin dillərdə kök və şəkilçi morfemlər hər bir halda öz müstəqilliyini qoruyur. Təsadüfi deyildir ki, A.Şleyxer aqqlütinativ dilləri bitkilərlə müqayisə etmişdir. Doğrudan da həmin dillərdə kök sanki ağacın gövdəsi, şəkilçilər isə onun şaxələri və ya budaqları kimi mövcud olur. Şəkilçisi olan, daha doğrusu, sözdüzəltmə və sözdəyişmə prosesləri şəkilçi morfemlərlə "mexanizmləşdirilən" digər dil tiplərindən fərqli olaraq aqqlütinativ dillərdə kök qrammatik vahid olmaqla, öz leksik və fonetik tərkibini həmişə mufahizə edir və şəkilçidən kənarda da mövcud olur. Bu dillərdə bütün söz kökləri sözə bərabər olur və müxtəlif lüğətlərdə müstəqil leksik vahidlər kimi qeyd olunur.

Aqlütinativ dillərdə, məsələn, Azərbaycan dilində bütün söz kökləri müstəqil leksik vahidlərdir, yəni müstəqil sözlərdir. Kökün söz olması üçün heç bir şəkilçiyə ehtiyac yoxdur. Şəkilçilər, bir qayda olaraq, sözdən kənarda olur, yəni sözə əlavə edilir. Məsələn, rus dilindəki "книга" sözünün Azərbaycan dilində leksik ekvalenti olan kitab sözünü nəzərdən keçirək. Rus dilində həmin sözü, deyək ki, yiyəlik halda işlətmək üçün onu dəyişdirməli oluruq: "книга-книги". Azərbaycan dilində isə qrammatik proses zamanı sözdə heç bir dəyişiklik baş vermir, sözə yalnız şəkilçi əlavə olunur: kitab+ın.

Aqlütinativ dillərdə kök kimi, şəkilçilər də spesifik xüsusiyyətləri ilə fərqlənir. Başqa tipli dillərdən fərqli olaraq aqqlütinativ dillərdə şəkilçilər təkmənalı olur, daha doğrusu, hər şəkilçi yalnız bir qrammatik məna daşıyır.

Mənbə
-----

N.Məmmədov, A.Axundov. Dilçiliyə giriş. Bakı, 1980, s. 291-313.
Bu andıra qalmışın iqliminidə yazında

Mövqeyi
-------

Bu fiziki-coğrafi rayon ərazisininin ən uca hissəsi Baş Qafqaz silsiləsindəki Gülümdostu və Dübrar zirvələri (2200 metrdən yüksək), ən alçaq zirvəsi isə cənub-şərqdə Gicəki (1047 m) dağıdır. Baş Qafqaz silsiləsinin suayrıcı xətti Babadağdan (3600 m) şərqə kəskin alçalaraq az bir məsafədə (40 km), yəni Dübrar dağına qədər 1400 metr alçalır. Buna başlıca səbəb Qərbi Xəzər eninə tektonik sınma xəttinin keçməsi nəticəsində öndağ ərazisinin tektonik cəhətcə daha aşağı düşməsidir.

Geoloji qurluşu
---------------

Şamaxı rayonu ərazisinin şimal hissəsində təbaşır sisteminin əhəngdaşları geniş sahə tutur. Burada mezozoy qrupu çöküntülərindən başqa kaynozoy qrupunun (paleogen sisteminin) gilləri, qumdaşları yayılmışdır. Cənuba doğru qədim paleogen çöküntüləri bir qədər cavan neogen sistemi çöküntüləri ilə (gillər, qum daşları, əhəng daşları) əvəz olunur. Ərazidə, xüsusilə dağarası çökəkliklərdə Dördüncü dövrün gilləri, qumları, çaydaşları da geniş yayılıb. Göründüyü kimi, Şamaxı təbii rayonunun ərazisində şimaldan cənuba doğru süxurlar cavanlaşır, yəni qədim Təbaşir, ondan cavan Paleogen, sonucu isə Neogen və Dördüncü dövr süxurları ilə əvəz olunur. Deməli, eyni ardıcıllıqla, başqa sözlə Baş Qafqaz silsiləsindən cənuba doğru qədim dənizlər reqressiyaya uğramış və həmin ərazilər quruya çevrilmişdir.

İLk dəfə Təbaşir dövründən sonra quruya çevrilən Baş Qafqaz silsiləsi və ona yaxın olan quru ərazilər tədricən cənuba doğru öz sahələrini genişləndirmişdir. Əgər Gülümdostu-Dübrar hissəsi 8-10 milyon il bundan əvvəl dəniz altından azad olubsa, ondan cənubda

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------


| ⛭Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması |
| --- |
| Böyük Qafqaz fiziki-coğrafi vilayəti | Samur-Şabran fiziki-coğrafi rayonu  • Qonaqkənd fiziki-coğrafi rayonu  • Zaqatala-Lahıc fiziki-coğrafi rayonu  • Dağlıq Şirvan (Şamaxı) rayonu  • Qobustan-Abşeron fiziki-coğrafi rayonu |
| Kür çökəkliyi fiziki-coğrafi vilayəti | Acınohur-Ceyrançöl öndağlığı fiziki-coğrafi rayonu  • Alazan-Əyriçay fiziki-coğrafi rayonu  • Qazax-Qarabağ fiziki-coğrafi rayonu  • Küdrü-Şirvan fiziki-coğrafi rayonu  • Arazboyu maili düzənlik fiziki-coğrafi rayonu  • Mərkəzi Aran fiziki-coğrafi rayonu |
| Kiçik Qafqaz fiziki-coğrafi vilayəti | Gəncə fiziki-coğrafi rayonu  • Qarabağ fiziki-coğrafi rayonu  • Qarabağ vulkanik yaylası fiziki-coğrafi rayonu  • Həkərə fiziki-coğrafi rayonu |
| Lənkəran fiziki-coğrafi vilayəti | Lənkəran fiziki-coğrafi rayonu  • Talış fiziki-coğrafi rayonu |
| Orta Araz fiziki-coğrafı vilayəti | Şərur-Ordubad rayonu  • Naxçıvan fiziki-coğrafi rayonu |
| 
* Kateqoriya:Azərbaycanın fiziki-coğrafi rayonları

 |
**Rübai** — Şərqdə yazılı ədəbiyyatın geniş yayılmış şeir janrlarından biri.

Haqqında
--------

Rübai birinci, ikinci və dördüncü misraları həmqafiyə, üçüncü misrası isə sərbəst qalan dörd misralıq müstəqil əsərdir. Bəzən misralarda həmqafiyə olan sözlərdən sonra rədif də gələ bilər. Dörd misrada bitkin, həm də məna və ideyaca mühüm, dərin fəlsəfi bir fikir ifadə etmək rübaidə əsas şərtdir. Dünya ədəbiyyatında rübainin ən klassik nümunələrini Şərqin dahi mütəfəkkiri Ömər Xəyyam yaratmışdır. Onun fəlsəfi dərinlik və emosional tərzdə yazılmış rübailərində böyük həyat sevgisi, həqiqətpərəstlik, dini mövhumata qarşı üsyankarlıq və s. tərənnüm olunurdu:

Əlimdə olsaydı əgər iqtidar,   

Bu köhnə fələki kökündən yıxar,   

Təzədən elə bir fələk qurardım,   

Ki, hər kəs yaşardı azad, bəxtiyar.

Azərbaycan ədəbiyyatının intibah mərhələsinin ən qüdrətli sənətkarı Məhsəti Gəncəvi də rübai janrında gözəl sənət nümunələri yaratmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğəti. Bakı,1978. səh.153-154.
2. ↑  *Məhərrəm Qasımlı, Mahmud Allahmanlı.* "Aşıq şeirinin poetik biçimləri və çeşidləri" (az.). Elm və təhsil. 2018. 2021-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-13.

| ⛭Ədəbi janrlar |
| --- |
| Nəsr | Oçerk • Povest • Esse • Xatirə • Felyeton • Pyes • Təmsil • Hekayə (Novella • Mənzum hekayə) • Roman (Dilogiya • Trilogiya • Epopeya) • Səyahətnamə |
| Nəzm | Poema • Dastan • Məsnəvi • Qəzəl • Qəsidə • Qitə • Rübai • Mürəbbe • Tuyuq • Bayatı • Gəraylı • Qoşma (Təcnis • Dodaqdəyməz • Qıfılbənd) • Müxəmməs (Təxmis) • Müsəddəs • Müsəbbe • Müsəmmən • Müəşşər • Müstəzad • Tərkibbənd • Tərcibənd |
| Dram | Faciə • Dram • Komediya |
**Aqostinyo Neto** (*Antonio Aqostinho Neto*; 17 sentyabr 1922[…] – 10 sentyabr 1979[…], Moskva, SSRİ) — Anqolanın məşhur şairi, Afrika milli azadlıq hərakatı xadimi, Anqolanın ilk dövlət başçısı (1975-1979). Ölkəsinin qurtuluş savaşına öndərlik edən lider. Ad günü Anqolada Milli Qəhrəmanlar Günü olaraq qeyd edilir.

Həyatı
------

Aqostinyo Neto 17 sentyabr 1922-ci ildə Anqolanın Luanda əyalətinin Kakikan kəndində anadan olub.

Luandada lisey təhsili almışdır. 1954-cü ildə Portuqaliyada Lissabon Coimbra Universitetinin tibb fakültəsinə daxil olmuş, təhsilini 1958-ci ildə bitirmişdir. 1959-cu ildə ölkəsinə dönərək bir müddət doğulduğu şəhərdə həkimlik etmişdir.

Anqola xalqının milli azadlıq mübarizəsində fəal iştirakına görə dəfələrlə həbs edilmişdir. 1955-ci ildə həbsxanada olarkən Anqolanın Azadlığı Uğrunda Xalq Hərakatı (MPLA, 1956) partiyasının yaradılmasına rəhbərlik etmişdir. 1959-cu ildə ölkəsinə qayıtmış lakin 1960-cı ildə yenidən iki il müddətinə həbs edilmişdir. 1962-ci ildə MPLA-nın sədri seçilmiş, müstəmləkiçilərə qarşı silahlı mübarizənin təşkilatçısı və rəhbərlərindən olmuşdur. 1962-ci ildə Vaşinqtona ABŞ-yə gedən şair, ölkəsinin qurtuluş savaşına kömək üçün Con Kennedi ilə görüşmüşdür.

11 noyabr 1975-ci ildə Anqola Xalq Respublikası yaradıldıqdan sonra Anqolanın ilk prezidenti və eyni zamanda İnqilabi Şuranın və hökumətin başçısı, silahlı qüvvələrin baş komandanı seçilmişdir.

Ümumdünya Sülh Şurası Rəyasət Heyətinin üzvi idi.

Yaradıcılığı
------------

Aqostinyo Neto şair və publisit kimi də tanınmışdır. Əsərlərini Portuqal dilində yazmışdır. Anqola xalqının milli azadlıq mübarizəsi əsərlərinin əsas mövzusudur.

### Kitabları

* Şeirlər, 1961
* Quru gözlərlə, Şerlər. 1963
* Müqəddəs ümid, Şerlər. 1968
* Azadlıq nəğmələri. Şerlər. Aqostinyo Neto. T.Bayram. Yazıçı, Bakı, 1978. 84 səh.

Mükafatları
-----------

* 1970 — Beynəlxalq "Lotus" Mükafatı (Asiya Afrika Yazıçılar Birliyi)
* 1976 — Jolio-Küri adına Qızıl Sülh medalı
* 1977 — "Xalqlar arasında sülhü möhkəmlətməyə görə" Beynəlxalq Lenin mükafatı laureatı

Vəfatı
------

Antonio Aqostinho Neto xərçəng müalicəsi səbəbilə 11 sentyabr 1979-cu ildə Moskva şəhərindəki xəstəxanada vəfat edib. Dəfnetmə mərasimi 17 sentyabr 1979-cu ildə Luanda şəhərində keçirilmiş, cənazəsi mavzoleyə qoyulmuşdur.

Xatirəsi
--------

Anqolada adını daşıyan bir universitet var. Anadan olduğu gün Anqolada Milli Bayram kimi qeyd edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  António Agostinho Neto // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* Agostinho Neto // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
4. ↑  Antonio Agostinho Neto // Gran Enciclopèdia Catalana (kat.). Grup Enciclopèdia, 1968.
5. ↑  "Elektron Kataloq:Sıra:59720". kitab.az (az.). kitab.icando.ws. 2002–2004. 2016-03-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-11-05.

Ədəbiyyat
---------

* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, VII cild. Bakı, 1983. səh.200

Xarici keçidlər
---------------

* Neto, Agostinho. The Columbia Encyclopedia, 6th ed.
**Şamaxı Dövlət Rəsm Qalereyası** — Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin 24 avqust 1990-cı il tarixli 306 nömrəli əmrinə əsasən yaradılmışdır. Rəsm Qalereyası Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sisteminin ikinci mərtəbəsində yerləşir. Qalereyanın ümumi sahəsi 198 kv.m.-dir.

Fəaliyyəti
----------

Rəsm Qalereyası bir ekspozisiya zalı, bir fond mühafizə otağı və işçi otağından ibarətdir. Rəsm Qalereyasında 106 əsər var. Əsərlərdən 70-i Qalereyanın öz balansındadır. Qalereyanın ekspozisiyasında 58 əsər nümayiş olunur. Bu əsərlər Azərbaycanın gənc rəssamlarının, eyni zamanda yerli rəssamların əsərləridir. İl ərzində qalereyada müxtəlif sərgilər təşkil olunur, tədbirlər keçirilir. Mütəmadi olaraq keçirilən ümumrayon tədbirləri zamanı Rəsm Qalereyası müxtəlif mövzulu sərgilər təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Şamaxı Dövlət Rəsm Qalereyası". azgallery.az. 2022-01-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28.04.2021.
2. ↑  "Şamaxı Dövlət Rəsm Qalereyası". kataloq.gomap.az. 2021-04-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27.04.2021.

Xarici keçidlər
---------------

* "Şamaxı Dövlət Rəsm Qalereyası". www.youtube.com. İstifadə tarixi: 28.04.2021.
* "AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI ŞAMAXI RAYON İCRA HAKİMİYYƏTİ". ww.shamaxi-ih.gov.az. İstifadə tarixi: 28.04.2021.

Həmçinin bax
------------

* Şamaxı
* Şamaxı rayonu
* Şamaxı Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi
**Hacıyev Əbdülmənaf Qəhrəman oğlu** (1896, Urud, Zəngəzur qəzası) — Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin deputatı.

Həyatı
------

Hacıyev Əbdülmənaf Qəhrəman oğlu 1896-ci ildə Qərbi Azərbaycanın Zəngəzur mahalında (indiki Ermənistanın Sisiyan rayonunun Urud kəndində) anadan olmuşdur.

Orta təhsilini Gorus rayonunda Oğlanlar Seminariyasında aldıqdan sonra, təhsilini davam etdirmək üçün Moskva Hüquq Elmləri Akademiyasına daxil olmuş, 1932-ci ildə hüquqşunas ixtisası ilə oranı bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1920-ci ildə Qubadlı qəzasının Eyvazlı-Xanlıq kənd məktəbində müəllim kimi başlamış, 1930-cu ildə Ağdam rayon Maarif İşçiləri Həmkarlar İttifaqinın sədri, 1931–1933 illərdə Ağdam rayon Maarif şöbəsinin müdiri, daha sonra təhsilini davam etdirərək Moskva Ali Həmkarlar Hərəkatı məktəbini bitirmiş, 1933–1936-cı illərdə Naxçivan şəhər Maarif şöbəsinin müdiri, Maarif Nazirliyində savadlandırma kursları üzrə siyasi maarif şöbəsinin müdiri, daha sonra Naxçıvan Vilayət Partiya Komitəsinin təbliğat-təşviqat şöbəsi üzrə katib,1936–1938-ci illərdə Naxcivan Vilayət ibtidai Orta məktəb İşçiləri Həmkarlar İttifaqının sədri, 1938–1948-ci illərdə Naxçıvan MSSR Ədliyyə naziri vəzifələrində çalışmış, 1948–1951-ci illərdə Naxçıvan Vilayət ibtidai Orta məktəb İşçiləri Həmkarlar İttifaqında məsul vəzifədə, 1951–1980-ci illərdə Naxçıvan şəhər 7№ -li orta məktəbində fars dili müəllimi işləmişdir.

I–II çağiriş Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir.

Əməyi yüksək qiymətləndirilmiş, Naxçıvan MSSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı ilə o Əməkdar müəllim fəxri adına layiq görülmüş, Qafqazın müdafiəsinə görə, Rəşadətli əməyə görə və Lenin yubiley medalları ilə təltif olunmuşdur.

Oğlu Hacıyev Sabir Azərbaycan Milli Elmlər akademiyasinin müxbir üzvü , fizika elmləri doktoru, BDU -nun fizika İnstitutunun direktorudur. Şöhrət ordeni ilə təltif olunmuşdur.Digər övladları — Qasım, Roza və Məxmər Ali təhsilli olmaqla müəllim işləmişlər.

Ədəbiyyat
---------

* Naxçıvanda seçkilərin tarixi (1937–2002) Ensiklopedik toplu. Bakı: Qanun 2003.
* Musa Urud, "Urud" (tarix, etnoqrafiya). Bakı, 2000.

İstinadlar
----------
Həyatı
------

Firuz Əliyev 1950-ci il iyunun 4-də Abşeron torpağında, mavi Xəzərin sahilində, Buzovna qəsəbəsində anadan olub. 1957-ci ildə 206 nömrəli məktəbədaxil olub, 1965-ci ildə 8-ci sinifi bitirib və həmin ildə indiki Asəf Zeynallı adına musiqi kollecinə daxil olub, 1969-cu ildə oranı bitirib, 1970-ci ildə Üzeyir Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının "Xalq çalğı alətləri" şöbəsinə daxil olub, 1975-ci ildə oranı bitirib. Əmək fəaliyyətinə 1967-ci ildən Əzizbəyov rayonundakı mədəniyyət evində müəllim kimi başlayıb. bir qədər sonra isə 19 nömrəli və Buzovnadakı 4 nömrəli musiqi məktəblərində müəllim işləyib. 1983-cü ildən mərhum müğənni, xalq artisti İslam Rzayevin rəhbərlik etdiyi instrumental ansamblda konsertmeyster kimi fəaliyyət göstərməyə başlayıb. 1992-ci ildən Azərbaycan Dövlət Milli Musiqi Akademiyasında, hal-hazırda Milli Konservatoriyada baş müəllim, dosent vəzifəsində çalışır. Eyni zamanda "Abşeron" instrumental ansamblının bədii rəhbəridir.
2002-ci ildə Heydər Əliyev tərəfindən "Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti" fəxri adına layiq görülmüşdür.

Müxtəlif illərdə çoxsaylı xarici ölkələrdə: ABŞ-da, Kanadada, Fransada, Braziliyada, Yunanıstanda, Türkiyədə, İranda, Hollandiyada, Almaniyada, Avstraliyada, Macarıstanda, Rumuniyada, Belçikada, və s. yerlərdə qastrolda olmuşdur. Dəfələrlə beynəlxalq müsabiqələrdə, festivallarda iştirak etmiş, laureat adına layiq görülmüşdür. Xarici ölkələrdə muğamlarımızdan ibarət kompakt-diski buraxılmışdır. Moskva şəhər Azərbaycan Təhsil Mədəniyyət Mərkəzi və Ümumrusiya Azərbaycan Konqresinin Moskva regional Bölməsinin təşəbbüsü və rəhbərliyi ilə, kamança ustası Mirnazim Əsədullayevlə, eyni zamanda Qorxmaz Axundov və Zaur Teymurbəyovla birlikdə münsiflər heyətinin üzvü olmuşdur.

Ailəlidir. 4 qızı, 2 oğlu, 4 qız nəvəsi var.

**Oğlanları Abbas Əliyev Kamança ifaçısı,Əli Əliyev isə tar ifaçısıdı**

İstinadlar
----------

Firuz Əliyev - Humayun muğamı (TAR)

Firuz Əliyev - Bayatı Şiraz muğamı (TAR)

Firuz Əliyev - Cahargah muğamı (TAR)

Ağaxan Abdullayev - Zabul Segah (Firuz Əliyev - Tar, İsmayıl Həmidov - Kamança)

Ağaxan Abdullayev - Bayatı Kürd təsnifi (Firuz Əliyev - Tar, Ədalət Vəzirov - Kamança)

Ağaxan Abdullayev - Küçələrə Su Səpmişəm (Firuz Əliyev - Tar, İsmayıl Həmidov - Kamança)

Rövşən Əziz - Segah təsnifi (Uca dağlar, Xatırlayarsan məni)(Firuz Əliyev-Tar, Abbas Əliyev-Kamança)

Rövşən Əziz - Bayatı Şiraz təsnifi (Sənin eşqin edibdir)(Firuz Əliyev-Tar, Abbas Əliyev-Kamança)

Rövşən Əziz - Üç gündən bir beş gündən bir (Firuz Əliyev - Tar, Abbas Əliyev - Kamança)

Soltan Qəribov - Şur təsnifi (Firuz Əliyev - Tar, Mirnazim Əsədullayev - Kamança)
**Bretan yarımadası** (*fr.* Bretagne, bret. Breizh, qallo Bertaèyn) — Fransanın şimal-qərbində, şimaldan La-Manş boğazı, cənubdan Atlantik okeanın Biskay körfəzi suları ilkə yuyulan tarımada. Yarımada tarixi bölgənin və eyni adlı bölgənin əsas hissəsidir. Yarımadanın kiçik bir əraziləri Luara və Aşağı Normandiya bölgələrinə aiddir.

Sahəsi təxminən 27 min km²-dir. Uzunluğu 200 km, eni 120 km-ə qədərdir. Bretan yarımadasında Fransanın materik hissəsinin ən qərb nöqtəsi yerləşir (Korsen burnu).

Bretan yarımadasının əhəmiyyətli hissəsini Armorikan yaylası təşkil edir. ən yüksək nöqtəsi 391 m-dir (Arre dağı). Bu massiv əsasən təbiət baxımından düzdür, dəniz səviyyəsindən orta hündürlüyü 104 metri keçmir. Yarımadanın sahili alçaq, qayalıq və körfəzlərlə əhatələnmişdir. Sahili boyunca dayaz adacıkları var.

Burada enliyarpaqlı meşələrə də rastlanılır (palıd, vələs, fıstıq). Antropogen landşaft çoxsaylı təsərrüfatlar və kiçik kəndlər ilə xarakterizə olunur.

Yarımadanın iqlimi mülayim okeandır. Burada okeanın təsiri sayəsində nisbətən mülayim qışlar (Sen-Briyoda ildə 27 şaxtalı gün olur) və sərin yay olur. Yaz martın əvvəlindən başlayır, lakin istiləşmə yavaş baş verdiyindən çox uzun sürür. 1000 mm-dən çox olduğu yüksəkliklər istisna olmaqla, yağıntılar çox deyil. Yağıntılar əsasən əsasən soyuq mövsümdə düşür. Sahillərində şiddətli olan küləklər yarımadanın içərisində sürətlə yumşalır.

Yarımadada çox dərin, lakin qısa çaylar vardır (ən böyüyü Vilendir). Rans çayının mənsəbində dünyanın ən böyük qabarma və çəkilmə stansiyalarından biri olan La Rans təşkil edilmişdir.

Yarımadada südçülük, atçılıq, quşçuluq və balıqçılıq inkişaf etmişdir. Məhsullar arasında dənli bitkilər, kətan, qarabaşaq yarması, kartof, alma vardır.

Yarımadadakı ən böyük şəhər, liman və hərbi dəniz bazası Brestdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Bretan yarımadası // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 4-cü cild: Bəzirxana – Brünel (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2013. səh. 556. ISBN 978-9952-441-03-1.
**Firuz Əli oğlu Məlikov** (7 yanvar 1902, Salyan, Cavad qəzası – 12 noyabr 1965, Bakı) — professor (1935), Ümumittifaq Kənd Təsərrüfatı Elmləri Akademiyasının həqiqi üzvü (1948).

Həyatı
------

Firuz Məlikov 7 yanvar 1902-ci ildə Salyan rayonunun Kürqaraqaşlı kəndində müəllim ailəsində anadan olmuşdur. O, 1921-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Tibb fakültəsinə qəbul olunmuş, lakin burada təhsilini yarımçıq qoyub, sənədlərini Azərbaycan Politexnik İnstitutunun Kənd təsərrüfatı fakültəsinə vermiş və 1927-ci ildə həmin ali məktəbi bitirmişdir.

Əmək fəaliyyəti
---------------

Firuz Məlikov Gəncədə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda əvvəlcə Xüsusi heyvandarlıq kafedrasının müdiri, sonra isə Zootexnika-bitkiçilik fakültələrinin dekanı vəzifələrində çalışmışdır. O, 1958-ci ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Elmləri Akademiyasının prezidenti vəzifəsini icra etmişdir. Firuz Məlikovun əməyi nəticəsində Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin tabeçiliyində olan 6 elmi tədqiqat institutu, 20-ə yaxın təcrübə stansiyaları və dayaq məntəqələri fəaliyyət göstərməyə başlamışdır.

Akademik Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda prorektor, kafedra müdiri kimi fəaliyyət göstərmişdir. Bakı Dövlət Universitetində isə Genetika kafedrasında professor kimi çalışmışdır. Firuz Məlikov 1962–1965 illərdə Bakı Dövlət Universitetində Genetika və davrinizim kafedrasının professoru olmuşdur. O, 3 dəfə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir. Azərbaycan Elmi Tədqiqat Heyvan­darlıq İnstitutu 1979-cu ildən onun adını daşıyır. Gəncə şəhərində akademik Firuz Məlikovun yaşadı­ğı küçəyə onun adı verilmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Firuz Məlikov 1948-ci ildə "Azərbaycanda Qaragülçülük" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək Azərbaycanda heyvandarlıq sahəsi üzrə ilk elmlər doktoru olmuşdur. Ona 1935-ci ilin oktyabr ayında SSRİ Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin qərarı ilə professor adı verilmişdir. Firuz Məlikov 1948-ci ildə Ümumittifaq Kənd Təsərrüfatı Elmləri Akademiyasına Azərbaycandan ilk həqiqi üzv seçilmişdir. Alim 250-dən çox fundamental elmi əsərin müəllifidir. Elmi əsərlərin sırasında dərsliklər, dərs vəsaitləri, elmi-kütləvi əsərlər var.

Vəfatı
------

Firuz Məlikov 12 noyabr 1965-ci ildə Bakıda vəfat etmiş və Fəxri xiyabanda dəfn olunmuşdur.

Mükafatları
-----------

Firuz Məlikov Azərbaycanda heyvandarlığın inkişafı sahəsindəki uğurlarına görə SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin fərmanına, habelə "Lenin" ordeninə, "Qırmızı əmək bayrağı" ordeninə və bir çox medallara layiq görülmüşdür.

Həmçinin bax
------------

* Firuzabad (Göygöl)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Məlikov Firuz Əli oğlu" (Azərbaycan). science.gov.az. 16-9-2021 tarixində arxivləşdirilib.
**Əbdüllətif Əhməd Mustafa** (1969) — İraq kürd din xadimi və sələfi təbliğatçısı.

Həyatı
------

Əbdüllətif Əhməd Mustafa 1969-cu ildə anadan olmuşdur. O, ibtidai, orta və lisey təhsilini tamamladıqdan sonra ərəb dilini öyrənmək üçün Bağdada getmiş, Müstənsiriyə Universitetinin ərəb dili bölməsinə qəbul olmuşdur. Mustafa 1992-ci ildə universiteti bitirdikdən sonra Raniya rayonunun Çvarqurna şəhərində müəllim kimi işə düzəlmişdir. O, bir müddət sonra ölkəni tərk edərək şəriəti öyrənmək üçün bir neçə başqa islam ölkələrinə səfər etmişdir. Mustafa daha sonra Tikritdə magistr və doktorantura təhsilini tamamlamışdır. O, ardınca Səudiyyə Ərəbistanında daha bir doktorluq dərəcəsi qazanmışdır.

Əbdüllətif Əhməd bir neçə dəfə kürd mediasında çıxış etmişdir. 2012-ci ildə "NRT News"da bir sıra videolarda görünmüşdür. O, hal-hazırda kürd dilində sələfi kanalı olan "Amojgari"nin direktoru və Süleymaniyyədə yerləşən Beheşt məscidinin imamıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "د. عەبدولـلەتیف ئەحمەد تووشی کۆرۆنا بوو". www.rudaw.net. 2023-03-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-23.
2. ↑  "عەبدوللەتیف سەلەفى بۆ بەرپرسانی هەرێم: بۆچى خۆ چەمانەوە.. بەخوا خەیاڵە". nasnews.com (ingilis). 2023-03-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-23.
3. ↑  "مەلا نیاز چۆمانی: سەلەفییەكان سووكایەتی بە زانایانی ئیسلام دەكەن". zarikrmanji.net. İstifadə tarixi: 2021-09-23.[*ölü keçid*][*dead link*]
4. ↑  "نوێترین زانیاری لەبارەی دۆخی تەندروستیی عەبدوللـەتیف ئەحمەد". سنور میدیا. 2023-03-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-23.
5. ↑  "عەبدولەتیف سەلەفی دوور دەكەوێتەوە". speemedia.com. 2023-03-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-23.
Racu antiterrorizm memorial heykəli, Dəkkə Universiteti, Banqladeş.
**Terrorizm sosiologiyası** — terrorizmi sosial fenomen kimi anlamağa çalışan sosiologiya sahəsi. Bu sahə terrorizmi müəyyənləşdirir, onun səbəblərini öyrənir və cəmiyyətə təsirini qiymətləndirir. Terrorizmin sosiologiyası siyasi elm, tarix, iqtisadiyyat və psixologiya sahələrindən istifadə edir. Terrorizm sosiologiyası tənqidi terrorizmşünaslıqdan onunla fərqlənir ki, burada terrorizmə şərait yaradan sosial şəraiti araşdırılır. Bu, həmçinin, insanların və dövlətlərin bu cür hadisələrə necə reaksiya verdiyini öyrənir.

Anlayış
-------

Terrorizm sahəsinin sosiologiyası terroru "ictimai quruculuq" kimi nəzərdən keçirir. Terrorizmin tərifi hadisələri şərh etmək və səbəbləri müəyyən etməkdən ibarətdir. Bu tərif prosesi və nəticədə ictimaiyyətə təqdimat ictimai təsəvvürləri manipulyasiya və müəyyən maraqları təşviq edə bilər. Bu sahə insanların siyasi dəyişiklik üçün kollektiv zorakılıq hərəkətlərinə necə motivasiya olunduğunu təhlil edir. Bu sahədə bildirilir ki, terrorizm sosial davranış kimi ünsiyyətə, paylaşılan və rəqabət aparan norma və dəyərlərə, sosial və özünü məhdudlaşdırma səviyyələrinə əsaslanır. Terrorçuların radikal norma və dəyərlərin daha təsirli olduğu cəmiyyətlərdən meydana gəldiyi müşahidə edilir. Bu məsələlərin sosioloji tədqiqatına nəzəri, metodoloji və tematik baxımdan intizam anlayışları əsasında yanaşılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ozeren, Suleyman; Gunes, Ismail Dincer; Al-Badayneh, Diab M.* Understanding Terrorism: Analysis of Sociological and Psychological Aspects. Amsterdam: IOS Press. 2007. 77. ISBN 978-1-58603-754-3.
2. ↑  *Blain, Michael.* The Sociology of Terrorism: Studies in Power, Subjection, and Victimage Ritual. Boca Raton, FL: Universal-Publishers. 2009. 23. ISBN 978-1-59942-938-0.
3. ↑  *Laqueur, Walter.* A History of Terrorism. New Brunswick: Transaction Publishers. 2001. 79. ISBN 978-0-7658-0799-1.
4. ↑  *Vertigans, Stephen.* The Sociology of Terrorism: People, Places and Processes (ingilis). Oxon: Routledge. 2011. 66. ISBN 9780415572651.
5. ↑  *Aydinli, Ersel.* Emerging Transnational (In)security Governance: A Statist-Transnationalist Approach (ingilis). Oxon: Routledge. 2010. 163. ISBN 9780415563604.

Xarici keçidlər
---------------

* Terrorism and Political Violence
**Firudin Yusif oğlu Rəsulov** — jurnalist.

Həyatı
------

1938-ci il martın 25-də Qərbi Azərbaycanda anadan olub. 1959-cu ildə Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakultəsinin jurnalistika şöbəsinə daxil olub. Jurnalistika sahəsindəki əmək fəaliyyətinə 1962-ci ildə Azərbaycan KP MK-nın Nazirlər Sovetinin nəşri kimi işıq üzü görən "Abşeron" qəzetində korrektor vəzifəsində başlayıb. Həmin qəzetdə şöbə müdiri və məsul katib vəzifələrini tutub. 1969-cu ildə o zamanın nüfuzlu "Kommunist" (indiki "Xalq qəzeti") qəzetinə dəvət edilib. Burada məsul katibin müavini, ədəbi işçi, müxbir, şöbə müdiri, müxtəlif bölgələr üzrə xüsusi müxbir kimi fəaliyyət göstərib. 1992-ci ildə "Həyat" qəzetinin şöbə müdiri, 2 il sonra isə nəşrin baş redaktoru olub.

Hazırda pensiyada olan F.Rəsulov 2002-ci ildən başlayaraq on il müddətində "Azərsu" ASC-də işləyib.

Jurnalist 1988-ci ilin noyabrında "Kommunist" qəzetində gedən "Topxananın harayı" adlı yazısı, eləcə də Azərbaycan həqiqətlərinin çatdırılması sahəsindəki digər yaradılıcıq nümunələri ilə ölkəmizin müstəqilliyinə qovuşmasında müstəsna xidmətlər göstərmiş qələm sahiblərindən sayılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Mətbuat Şurasında veteran jurnalist Firudin Rəsulovun 75 illiyi qeyd edilib". 2018-12-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-22.
**Rəfail Tağızadə** (*azərb.* Rəfail Alı oğluTağızadə‎; 11 fevral 1958, Sofulu, Ağdam rayonu) — şair, publisist, Yazıçılar Birliyinin üzvü, Rəsul Rza mükafatı laureatı (2006), Ümid Partiyası Ali Məclisinin sədri, "Ədəbi ovqat" dərgisinin təsisçisi, Prezident təqaüdçüsü (2011).

Həyatı
------

Rəfail Alı oğlu Tağızadə 11 fevral 1958-ci ildə Ağdam rayonunun Sofulu kəndində anadan olub. 1964-1974-cü illərdə Ağdam rayonu Boyəhmədli kənd orta məktəbini bitirib. 1974-1979-cu illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun (indiki Texniki Universitetdə) Avtomatika və Hesablama Texnikası fakültəsində təhsil alıb.

Əmək fəaliyyəti
---------------

Rəfail Alı oğlu Tağızadə müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. Azərbaycan Milli Ordusunda döyüş bölgəsində zabit kimi xidmət edib. Ordu komandanlığı tərəfindən "Şah İsmayıl Xətai" və başqa Fəxri Fərmanlarla və qiymətli hədiyyələrlə təltif olunub. 

"Qapı" (2004) və "Qarabağ rüzgarları" (2009), "Gecə xəyalları" (2013), "Su üzərində bahar (2019)" şeir kitablarının müəllifidir. 
Dünya şöhrətli alim Rafiq Əliyev haqqında "Su kimi sakit və güclü" (2019) kitabının tərtibçisi və redaktorudur.
Dünyanın çağdaş avanqard şairlərinin, xüsusən çağdaş polyak şairlərinin şeirlərini Azərbaycan dilinə tərcümə edib. 
"Qəfil görüş" Çağdaş polyak şeir antologiyası kitabının həmmüəllifidir. 
Çağdaş polyak şairlərinin şeirlərini tərcümə edərək "Şairlər eyni dildə danışırlar" adlı şeir antologiyası kitabını hazırlayıb. 

"Şopenin ürəyi" poemasına və dahi polyak bəstəkarı Şopenin 200 illik yubileyi ilə əlaqədar Şopenin Azərbaycanda təbliğinə görə Polşa Respublikasının Mədəniyyət və Milli İrs naziri tərəfindən Diploma layıq görülüb (2010).
Ədəbiyyat üzrə Nobel Mükafatçısı Çeslov Miloşun Polşada keçirilən 100 illik yubileyində Azərbaycanı təmsil edib (2011).
Şeirləri ingilis, alman, italyan, rus, polyak, ukrayna və özbək dillərinə tərcümə olunub.

Mükafatları
-----------

* Rəfail Tağızadə ordu komandanlığı tərəfindən "Şah İsmayıl Xətai" və başqa Fəxri Fərmanlarla təltif olunub.
* Beynəlxalq "Rəsul Rza" mükafatına layiq görülüb (2006). ("Qarabağ qazisi haqqında ballada" poemasına görə).

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Milli Ordusu
* "Rəsul Rza" mükafatı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ümid Partiyasında iki yeni təyinat". 2023-04-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-10.
2. ↑  ""Ümid"də cəmi bir müavin qaldı". 2023-04-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-10.
3. ↑  "İqbal Ağazadə sərəncam verdi". 2023-04-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-10.
4. ↑  *Teymur Əhmədov.* "Azərbaycan yazıçıları (XX-XXI yüzillikdə)". Bakı: "Nurlar" NPM. 2011. 1056. ISBN 978 9952 460 06 3.
5. ↑  "Azərbaycan Yazıçılar Birliyi". 2021-05-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-21.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəfail Tağızadə: Rafiq müəllim mənəviyyat adamıdır
* Yoxluqda var olan şəhərim
* Sahibsizlik dərdi
* "Torpaq sənin qələbənlə vətən olur..." - Əsgərə məktub
* Ağdam – varlığın yoxluq səhnəsi
* Salam əsgər!
* Tək ayağın addım səsi...
* Ölüləri basdırmağa yer axtarıram...
**Cüveyriyə binti Haris** (*ərəb.* **جويرية بنت الحارث**‎; 608, Mədinə – 1 aprel 676, Mədinə) — İslam peyğəmbəri Məhəmmədin həyat yoldaşlarından biri, möminlərin anası.

Bioqrafiyası
------------

Cüveyriyə binti Haris Bəni-Müstəlikənin rəisi əl-Harisin qızıdır. 626-cı ildə müsəlmanlar Müstəlik qəbiləsini məğlub edir, nəticədə Cüveyriyə əsir düşür. Onun atası Məhəmməd peyğəmbərin hüzuruna onun azadlığa buraxılması üçün dəvələri fidyə verməsinə məcbur olur. Cüveyriyə azad edildikdən sonra Məhəmməd peyğəmbər onun atası və tərəfdaşları ilə söhbət edir. Nəticədə onlar İslamı qəbul etdirlər. Bundan sonra Məhəmməd peyğəmbər Haris ibn Əbu Dirardan Cüveyriyəni istəyir. Bu evliliyin səbəblərindən biri də Məhəmməd peyğəmbərin Ərəbistan yarımadasında kifayət qədər nüfuz sahibi olan Bənu Müstəlik tayfası ilə yaxşı münasibət qurmaq istəyi olur. Nikah bağlandıqdan sonra müsəlmanlar 100-ə yaxın əsir Müstəliki ailəsini azad edir.

Cüveyriyyə fəzilətli və dindar bir qadın olur. O, 676-cı ildə Mədinədə vəfat etmişdir və Bəqi qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Али-заде А.* Джувайрия бинт Харис (rus.). // *Исламский энциклопедический словарь* Москва: Ансар, 2007. ISBN 978-5-98443-025-8
2. ↑  İbn Sa’d, Ebu Abdillah Muhammed, et-Tabakatü’l-Kübrâ, Beyrut 1985, VIII, 216-220.
3. ↑   Arxivləşdirilib 2013-09-21 at the Wayback Machine Prof.Dr.Mehmet SOYSALDI
4. ↑  Rodinson, ss. 196.
**Xəzər şirbiti** (*lat.* Luciobarbus brachycephalus) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin şüaüzgəclilər sinfinin çəkikimilər dəstəsinin çəkilər fəsiləsinin luciobarbus cinsinə aid heyvan növü.

Dənizin cənub və qərb hissələrində yayılmışdır və adətən sahilə yaxın 13-24 m dərinliklərdə yaşayır. Keçici balıqdır, çoxalmaq üçün Kür, Səfidrud, Lənkəran, Qorqan, həmçinin Terek çaylarına girir. Xəzər şirbitinin kürü vermək üçün çaya girməsi ildə 2 dəfə yaz və yay-payız aylarında müşahidə olunur. Kütləvi çaya girmə yazda (martda) suda temperatur 6,7-11°C olduqda başlayır və aprelin sonunadək davam edir. Yay mövsümündə isə suyun temperaturu 25,2 - 27,2°C olduqda baş verir. Küləkli havalar, xüsusən dənizdən əsən küləklər, balıqların çaya girməsini sürətləndirir. Xəzər şirbiti iri balıqdır, ovlanmış balıqlar içərisində 10-15 kq ağırlığında fərdlərə rast gəlmək olur, lakin kütləsi 2-6 kq olanlar çoxluq təşkil edir. Xəzər şirbiti ləng böyüyən və gec cinsi yetişkənliyə çatan balıqdır: dişilər 7-9 yaşında, erkəklər isə dişilərdən 1-2 il tez cinsi yetişkənliyə çatır. Kürülərini suyun temperaturu 20-30°C olduqda tökürlər. Ölçüsündən və yaşından asılı olaraq hər bir dişi balıq 293 mindən 973 minə qədər kürü verir. Başqa balıqlardan fərqli olaraq Xəzər şirbitinin kürüsü yapışqanlı deyil və mayalandıqdan sonra öz həcmini 10 dəfə böyüdür. Odur ki, kürülər daşlara və ya bitkilərə yapışmayaraq suda asılı vəziyyətdə qalır və suyun axarı ilə bir yerdən başqa yerə aparılır. Kürülərin inkubasiya müddəti 23-25°C temperaturda 2-3 gündür. Vətəgə balığıdır, lakin son 30-40 ildə ehtiyatı kəskin şəkildə azalıb, hazırda ovda az təsadüf olunur. Nəslinin kəsilmək təhlükəsi yaranmışdır. Odur ki, Azərbaycanın "Qırmızı Kitabına" daxil edilməsi təklif olunubdur. 1950-1970-ci illərdə onun ovu 0,2-3,6 min sentner təşkil edirdi. Təəssüflər olsun ki, Xəzər şirbitinin ehtiyatının bərpa edilməsi istiqamətində bu günədək heç bir əməli tədbir görülməmişdir. Tezliklə bu sahədə ciddi iş aparılması və bu balığın Kürdə süni artırılması üçün balıq təsərrüfatlarının yaradılması vacibdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Əsgerov F.S. Zaytsev Y.Y. Qasımov R.Y. Quliyev Z.«Biomüxtəliflik: Xəzərin əsrarəngiz balıqları» "Bəşər-XXI" nəşriyyatı, Bakı, 2003,  səh60.

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Luciobarbus brachycephalus* | 
* Wikidata: Q740172
* EoL: 210713
* EUNIS: 316126
* FishBase: 4637
* GBIF: 2363090
* iNaturalist: 104835
* IUCN: 135684
* NCBI: 1606557
* WoRMS: 1020554

 |
| *Barbus brachycephalus* | 
* Wikidata: Q48460887
* Fauna Europaea (new): 0d04073c-3a82-4e54-a8c8-a1586f91fe25
* GBIF: 5739552
* IRMNG: 10153181
* ISC: 112662
* ITIS: 688492
* WoRMS: 293554

 |
**Çənəli zəlilər**  (*lat.* GNATHOBDELLIDA) Zəli sinfinə aid dəstə.

Haqqında
--------

Əksər zəlilər ağız boşluğunda çənələr inkişaf etmişdir. Çənələr üç ədəd olub , mişar kimidir. Mayalanmaları spermatoforlar vasitəsilədir. Tibb zəlisində cütləşmə orqanı vardır. Dəstənin *Hirudinidae* fəsiləsində olan növləri geniş yayılmışdır. Bu zəlilər yaxşı üzmək qabiliyyətinə malik olub, yumurtalarını torpağa qoyurlar. Fesilənin xarakterik nümayəndələrindən biri at zəlisidir *(Limnatis nilotica).* At zəlisinin uzunluğu 8-10 sm, eni l-1,5 sm-dir. Bədənin üzəri sarı və qəhvəyi rənglərin qarışığı olan yaşıl rəngdə , qarın hissəsi isə açıq-yaşıl rəngdədir. Bu növ orta Asiyanın , Qazaxıstanın , Zaqafqaziyanın şirin su hövzələrində geniş yayılmışdır. At zəlisi insanda və heyvanlarda limnatioz xəstəliyi törədir. Tibb zəlisindən fərqli olaraq , at zəlisi tez-tez qidalanır, gündə bir neçə dəfə qan sorur. Limnatis sahibinin selikli qişasına yapışaraq ağır xəstəlik törədir, və çox vaxt bu xəstəlik ölümlə nəticələnir. Sahib su içərkən qəbul olunmuş zəli dodağa , diş ətinə, udlağa, dilə , qida borusuna yapışır. Həmçinin zəli qırtlaq yarığı ətrafına, qırtlağa , burun dəliklərinədə yapışa bilir. Sahibin tənəffüs yollarında zəlinin uzun müddət qalması tənəffüsün çətinləşməsinə səbəb ola bilər. Sahibin çoxlu qan itirməsi eyni zamanda orqanizmi də zəiflədir. Limnatis turkestanica Orta Asiyada rast gəlinir. Su içərkən zəli sahibinin burun-udlağına daxil olaraq , orada qanla qidalanır. Bu nahiyədə güclü qıcıqlanmaya və qanaxmaya səbəb olur ki , zəli oradan cərrahiyə əməliyyatı ilə çıxardılır. Şri-Lankanın cəngəlliklərində , Hindistanda, İndoneziyada Haemodipsa cinsindən olan quruda yaşayan zəlilər geniş yayılmışdır. Bu zəlilər quru yerlərdə, otların arasında və yarpaqların altında gizlənərək , insanlara və heyvanlara hücum edirlər.Yalançı at zəlisidə geniş yayılmışdır. Yalançı at zəlisi tibb zəlisinə bənzəyir. Uzunluğu 10-15 sm –dir. Bel tərəfi tünd-boz və ya qara-sarımtıl rəngdə, qarın hissəsi isə sarımtıl – boz və ya bozumtul-yaşıl rəngə çalır. Həmçinin yalançı at zəlisi sahibin bədəninə yapışsa da , dərini kəsmir və qanla qidalanmır.

Mənbə
-----

**B.İ.Ağayev, Z.A.Zeynalova. Onurğasızlar zoologiyası.** Bakı , «Təhsil» 2008 , 568 səh

Həmçinin bax
------------

* Qıllı zəlilər
* Xortumlu zəlilər

İstinadlar
----------

1. ↑  Dogel, Onurğasızlar zoologiyası, Bakı-2007, səh.233

Xarici keçidlər
---------------

* Limnatis nilotica
* Sanguessuga-do-cavalo (Limnatis nilotica) no Gerês 2013