recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Xalq arasında Bolqa olaraq bilinən Bolqatanqa (*ing.* Bolgatanga), Qananın Bolqatanqa Bələdiyyə Bölgəsi və Yuxarı Şərq bölgəsinin Burkina Faso sərhəddinə bitişik bir şəhəri və paytaxtdır. Bolqatanqanın 2012-dən çox yaşayış məntəqəsi və təxminən 66.685 əhalisi var. Bolqatanqa, Tamalenin 161 km (təxminən 100 mil) şimalındadır. Bolqatanqa, Qızıl Volta çayı vadisində ( fillərin önəmli bir köç yoludur), Ağ Volta çayı və qəsəbənin cənubundakı Qambaqa Qayalıqları Yuxarı Şərq bölgəsinin cənub sərhəddini təşkil edir.

Tarixi
------

Bolqatanqa adı guresi bolba "miqrantlar" və tanŋa "piramida" sözlərindən əmələ gəlmişdir. Tarixən Bolqatanqa qədim Trans-Sahara ticarət yolunun cənub terminalında yerləşirdi. Şərq marşrutu Bolqatanqa yaxınlığındakı Sahelian marşrutu ilə birləşirdi. Marşrut boyu əl işləri, xüsusən də saman səbətləri, papaqlar və geyimlər, həmçinin dəri məmulatları, metal zərgərlik və yerli geyimlər - kola, qoz-fındıqlara və duza dəyişdirildi. Bolqatanqanın yerləşdiyi Yuxarı Şərq Bölgəsi əvvəllər Yuxarı Region kimi tanınan ərazinin bir hissəsidir. 1902-1960-cı illər arasında Şimal Ərazisi Britaniyanın protektoratı idi. 1 iyul 1960-cı ildə Şimal və Yuxarı Bölgəyə ayrıldı. Yuxarı Bölgə 1983-cü ildə Yuxarı Şərq və Yuxarı Qərb Bölgələrinə bölündü.

İqlimi
------

Subekvatorial iqlim qurşağında yerləşir buna görə də yayda ekvatorial iqlimin təsiri ilə bol yağıntı alır qışda isə tropik iqlimin təsiri ilə quraq olur.

Bolqatanqada həyat
------------------

Bolqatanqa, böyük bir mərkəzi bazarıyla Yuxarı Şərq Bölgəsinin zərgərlik mərkəzi olaraq bilinir. Yuxarı Şərq Bölgəsinin başqa yerlərində olan əşyalardan başqa Bolqatanqada saxta "Bolqa papaqları" düzəldilir və satılır. Bolqatanqa və çevrəsindəki yaşayış məntəqələri eyni zamanda ən böyük dəri əşya, hörmə səbət və önlük istehsalçılarını əhatə edir. 
. Sənətçilər, hər üç gündə bir açılan Bolqatanqa Bazarında əsərlərini satırlar. Qəsəbədə Yuxarı Şərq Bölgəsinin tarixi önəmə sahip obyktlərini saxlayan bir muzey də vardır .

Peşə və yeməklər
----------------

Əkinçilik, Bolqa xalqının əsas peşəsidir. Yağışlı mövsümdə darı, qarğıdalı, beç qarğıdalısı, çəltik, lobya, yer fıstığı ve şirin kartof, quraq mövsümdə isə sulu soğan, pomidor və bibər əkinçiliyi edilir.Təqribən hər əkinçi ən azından bir quş və ya heyvan bəslər.

Bolqa xalqının əsas yeməyi darı, qarğıdalı və ya yarpaq şorbası (beto), çəltik lapası ilə Qvineya darı unu ilə edilən Tuo Zaafidir.

İstinadlar
----------

1. ↑   Arxivləşdirilib 2018-11-17 at the Wayback Machine Hava durumu ortalamaları
2. ↑   Qana regionları
3. ↑   Bolqatanqa turizmi
**Heydər Əliyev adına bağ** (*gürc.* **ჰეიდარ ალიევის სახელობის სკვერი**) — Tbilisi şəhərində yerləşən skver tipli park. 15 iyun 2004-cü ildə açılmışdı. Bağ Tbilisinin tarixi rayonlarından birində, Abanotubanidə yerləşir.

Bağın mərkəzində Heydər Əliyevin abidəsi ucaldılmışdır. Abidə Azərbaycanın xalq rəssamı, heykəltəraş Natiq Əliyev tərəfindən hazırlanmış və postamentin hündürlüyü dörd metrdir.

Tarixi
------

### Bağın salınması

2004-cü il iyunun 14-də Gürcüstan və Azərbaycan prezidentləri Mixail Saakaşvili və İlham Əliyev ilk ağacları əkməklə. gürcü paytaxtının tarixi mərkəzində bağın əsasını qoydular.

Tbilisi meriyasının məlumatına görə, Heydər Əliyev adına bağın abadlaşdırılması üçün, şəhər büdcəsindən 75000 lari (təxminən, 45 min ABŞ dolları) ayırılıb.

### Bağın və Heydər Əliyevin büstünün açılışı

12 may 2007-ci ildə "Caspian Service" şirkəti tərəfindən yenidən qurulmuş parkın və Azərbaycanın üçüncü Prezidentinin büstünün rəsmi açılış mərasimi olmuşdur. Layihənin memarı F. Axundov, heykəltəraşı isə Azərbaycanın xalq rəssamı Natiq Əliyevdi. Açılış mərasimində Gürcüstan və Azərbaycan prezidentləri Mixail Saakaşvili və İlham Əliyev, hər iki ölkənin Hökumət və Parlament üzvləri, həmçinin diplomatik korpusun nümayəndələri iştirak etmişlər. Büstün postamentlə birlikdə hündürlüyü dörd metr təşkil edir.

İnfrastruktur
-------------

Bağın ümumi sahəsi 1,0 ha təşkil edir. Onun ərazisi çoxlu skamyalarla, əkilmiş tinglərlə, ağaclarla və gül kölları ilə boldur. Həmçinin bağın qulluğunu Azərbaycan Dövlət neft şirkətinin Gürcüstandaki nümayəndəliyi çəkir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Tbilisidə Heydər Əliyevin büstü açılıb" (az.).. Archived from the original on 2022-10-19. İstifadə tarixi: 26 dekabr 2023.
2. ↑  TBİLİSİDƏ HEYDƏR ƏLİYEV ADINA PARKIN AÇILIŞ MƏRASİMİ Arxivləşdirilib 2014-08-25 at the Wayback Machine
3. ↑  ""Caspian Service"-in layihələri". 2013-03-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-11.
4. ↑  В Тбилиси состоялось открытие бюста Гейдара Алиева[*ölü keçid*]
5. ↑  Heydar Aliyev Park, Tbilisi Arxivləşdirilib 2013-11-02 at the Wayback Machine (ing.)

Xarici keçidlər
---------------

* "Heydər Əliyevin 100 illik yubileyi münasibətilə Tbilisidəki nəbatət bağında xatirə nar bağı salınıb" (az.).. 11.05.2023.  (#archive\_missing\_date) tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 dekabr 2023.
* "Heydər Əliyev: Gürcüstanda yaşayan azərbaycanlılar aborigen xalqdır" (az.).. 29.10.2023.  (#archive\_missing\_date) tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 dekabr 2023.
***Ümumi Prinsiplər və Siyasətlər Sənədi*** (وثيقة المبادئ والسياسات العامة لحركة حماس) və ya **Yeni HƏMAS Nizamnaməsi** — 2017-ci ilin may ayında Fələstin siyasi və hərbi təşkilatı HƏMAS tərəfindən buraxılmış sənəd. Nizamnamədə 1967-ci il sərhədlərində Fələstin dövlətinin yaradılmasını müdafiə edilmiş və bunu "milli konsensus formulu" kimi təsvir olunmuşdur. Burada həmçinin, İsrail "qeyri-qanuni qurum" adlandırılmış və təşkilatın silahlı mübarizəyə sadiqliyini saxlanılmışdır.

1988-ci il HƏMAS Nizamnaməsi antisemit xarakterinə görə geniş şəkildə tənqid olunsa da, 2017-ci il sənədində HƏMAS-ın dinlərinə görə yəhudilərlə deyil, sionist layihəsi ilə mübarizə apardığı bildirilmişdir. Bununla belə, HƏMAS 1988-ci il nizamnaməsinin öz dövrünün sənədi olduğunu və yeni sənədin HƏMAS-ın indiki mövqeyini əks etdirdiyini bildirərək orijinal nizamnamədən imtina etməkdə çətinlik çəkmişdir.

2017-ci il sənədinə baxışlar müxtəlif olmuşdur. Bəziləri bunu praqmatizm və artan siyasi yetkinlik əlaməti və sülh yolunda potensial addım kimi qarşılamışdır. Buna baxmayaraq, 2017-ci il nizamnaməsinin aktuallığı bir çoxları, o cümlədən İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahunun ofisi tərəfindən şübhə altına alınmışdır. O, 2017-ci ildə verdiyi açıqlamada HƏMAS-ı dünyanı aldatmaq cəhdində günahlandırmış və həmçinin əsl dəyişiklik üçün "terror fəaliyyətlərini dayandırmasını" istəmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Israel dismisses purportedly 'friendlier' Hamas principles". The Times of Israel. 1 May 2017. 1 May 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 May 2017.

Xarici keçidlər
---------------

* A Document of General Principles and Policies (Arabic original)
* A Document of General Principles and Policies, official English translation (hosted by the Internet Archive)
**Əli Rəhim oğlu Topçiyev** — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR kommunal təsərrüfatı (1963–1979) və mənzil-kommunal təsərrüfatı (1979–1980) naziri , Azərbaycan SSR əməkdar kommunal və əhaliyə məişət xidməti işçisi (1980).

Həyatı
------

Əli Topçiyev 1920-ci ildə qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. Azərbaycan Sənaye İnstitutunu bitirmişdir.

1944-cü ildən "Azneft" Birliyinin bir sıra neft mədənləri idarələrinin qaz-kompressor təsərrüfatlarında mexanik, stansiya rəisi, baş mühəndis, direktor olmuşdur. 1955-ci ildən Azərbaycan Dövlət Neft Sənayesi Müəssisələrini Layihələşdirmə İnstitutunda layihə baş mühəndisi vəzifəsində çalışmışdır.

Əli Topçiyev 1957-ci ildən Azərbaycan qaz trestinin baş mühəndisi, Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Neftçıxarma İnstitutu bölməsinin rəhbəri olmuşdur. 1962-ci ildən Azərbaycan SSR Kommunal Təsərrüfatı Nazirliyi Baş Qaz İdarəsinin rəisi vəzifəsində işləmişdir. 1963-cü ildə isə Azərbaycan SSR kommunal təsərrüfatı naziri təyin edilmişdir. 1966-cı ildən ildən Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvlüyünə namizəd olmuşdur.

22 yanvar 1991-ci ildə uzun illər səmərəli işlədiyinə, respublika mənzil-kommunal təsərrüfatının inkişafına köməyinə görə Azərbaycan SSR-in Fəxri fərmanı ilə təltif edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Топчијев Әли Рәһимович // Азәрбајҹан ССР Али Советинин депутатлары. Једдинҹи чағырыш. Бакы: Азәрбајҹан ССР Али Советинин нәшри. 1968. С. 329.
2. ↑  Topchiev, Ali Ragimovich // Prominent personalities in the USSR (ingilis). Metuchen, New Jersey: Scarecrow Press. 1968. səh. 634.
3. ↑  "Ə. R. Topçiyev yoldaşın Azərbaycan SSR-in Fəxri fərmanı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Sovet Sosi̇ali̇st Respubli̇kası Prezi̇denti̇ni̇n Fərmanı". e-qanun.az. 22 yanvar 1991. 2022-01-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 yanvar 2022.
**Zeynəb Bastık** (8 iyul 1993, Çanaqqala) — Türkiyə müğənnisi.

Həyatı
------

Zeynep Bastık 8 iyul 1993-cü ildə Çanaqqalada anadan olub. Üç yaşında ikən ailəsi İzmirə köçəndə orta və liseyi burada bitirib. O, nənəsi tərəfindən alban əsillidir. 2010-cu ildə İzmirdə "Jackpot" adlı cover qrupu ilə professional musiqiyə başlayıb. 2012-ci ilə qədər bu qrupla İzmir, Əskişəhər, Bursa kimi şəhərlərdə səhnə aldı. O, bir müddət Anadolu Alovunda rəqqasə kimi də iştirak edib. Murat Dalkılıçın "Luzumsuz Savaş" mahnısının vokalisti kimi çıxış edib və üç il Dalkılıçın vokalisti kimi davam edib. Dalkılıçın dəstəyi ilə 2014-cü ildə ilk sinqlı "Fırça"nı buraxdı. Daha sonra Dalkılıç vokalçılığını tərk edərək solo karyerasına davam edib. O, reper Ezelin "Fəlakət" mahnısının coveri ilə gündəmə gəlib. O, bu coverdan başqa Fikri Karayel, Harun Kolçak, Ümit Sayın kimi adların mahnılarını səsləndirib və YouTube-da yayımlayıb. Bu örtüklər onun tanınmasında təsirli oldu. 2019-cu ilin iyun ayında Anıl Piyancı ilə birlikdə "İstifadə etmək düzgündürmü?" Singli buraxıldı. O, həmçinin gənclər üçün "*Adı Mutluluk*", "*Yasak Elma*", "*Sil Baştan*" və "*Umuda Kelepçe Vurulmaz"* serialında rol alıb. 2019-cu ildə Adidas və 2020-ci ildə Elidor-un reklam siması oldu. 2021-ci ildə Exxen-də yayımlanan *Zeynep Bastık* və *Konukları* proqramını təqdim etdi.

Filmoqrafiyası
--------------

| İl | Serial | Rol |
| --- | --- | --- |
| 2014 | *Sil Baştan* | - |
| 2015 | *Adı Mutluluk* | Qonca Gül Duran |
| 2016–2017 | *Umuda Kelepçe Vurulmaz* | Röya |
| 2018, 2020 | *Yasak Elma* | İrem |
| 2021 | *Zeynep Bastık ve Konukları* | Özü (Aparıcı) |

İstinadlar
----------

1. 1 2  Zeynep Bastık – Resmi web sitesi (türk.).
2. ↑  Şarkıcı Zeynep Bastık ve Tolga Akış boşanıyor (türk.). // *CNN Türk* 2022.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Apple Music · Deezer · Google Play Music · Instagram · Last.fm · Spotify · Tidal · TikTok · YouTube |
| Tematik saytlar | Česko-Slovenská filmová databáze · Discogs · IMDb · MetroLyrics · MusicBrainz |
| Normativ yoxlama | GND: 1214340881 · VIAF: 5611159613661141030003 · WorldCat VIAF: 5611159613661141030003 |

* Zeynəb Bastık — Instagram səhifəsi
**Mılsının binası** — Rostov-na-Donu şəhərində yerləşən bina. Bina Rostov vilayəti, Rostov-na-Donu şəhəri, Aboran küçəsi, ev 86, Semaşko ünvanında. yerləşir. Bina XIX əsrin sonlarında inşa edilmişdir. Regional əhəmiyyətli mədəni irsi siyahısına daxil edilmişdir.

Tarixi
------

İvanoviç Mılsın taxıl alveri və bank işində çalışırdı. Fedor Mılsin 30 il müddətində şəhər bank cəmiyyətində çalışmışdır. O, bu vəzifədə uzun zaman direktor postunda çalışmışdır. Rostov-na-Donu şəhərinin fəxri sakinidir. Uzun zaman xeyriyyəçiliklə məşğul olurdu. 1913-ci ildə İvanoviç Mılsın imkanların sərf edilməsində günahlandılması ilə əlaqədar direktorluqdan istefa etməli olmuşdur.

Bu bina arxitektur abidə olaraq XIX əsrin sonlarında inşa edilmişdir. Bina qoruma altına alınmışdır.
Zirzəminin təmiri zamanı yerin altına gedən yollar aşkarlanmışdır. Bu yollar şəhərin altı ilə hərəkət edən gizli yollara çıxış ola bilər.

Təsviri
-------

1917-ci il inqilabına qədər inşa edilən binaların stilinə uyğundur. Binanın birinci mərtəbəsində ticarət obyektləri yerləşirdi. Bina neoklassizm istiqamətli eklektika stilində inşa edilmişdir. Bina iki mərtəbədən ibarətdir. Birinci mərtəbənin pəncərələri dörbucaqlı, ikinci mərtənənin pəncərələri isə dairəvidir. Bina kərpiçdən inşa edilmişdir.

* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Доходный дом Ф. И. Мыльцына". 2017-04-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-19.
2. ↑  "Ростов-на-Дону" (PDF). 2017-04-19 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-19.
3. ↑  "Известная кондитерская на месте забытого завода". 2017-04-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-19.
4. ↑  "На «Парамонах» обнаружили шестой склад и вход в таинственное подземелье". 2022-04-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-19.
5. ↑  "Вторая «ошибка» к ряду?…или планомерное уничтожение памятников?". 2021-08-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-19.
**II Demetre** (*gürc.* დემეტრე II თავდადებული; 1259 – 12 mart 1289 və ya 13 mart 1289) — Baqrationilər sülaləsindən ola Gürcüstan çarı. 1270-1289 illərdə Gürcüstan krallığını idarə etmişdir.

Həyatı
------

Atası çar VII David Ulu və anası isə Qvanta adlı qadındır. VII David Ulu Elxanilərə qarşı üsyan qaldırmış və məğlub olaraq əmisi oğlu VI David Narinə, İmereti krallığına sığınmışdır. II Demetre 1270-ci ildə atası çar VII David Ulunun ölümündən sonra 11 yaşında taxta çıxmışdır.

II Demetre 1277-1281-ci illərdə Suriyada Elxanilərin Məmlüklərə qarşı yürüşlərində iştirak etmişdir. Xüsusən 29 oktyabr 1281-ci ildə İkinci Homs döyüşündə xüsusilə fərqlənmişdir. Belə ki, Elxani ordusunun mərkəzinin dağılmasına baxmayaraq, II Demetre qoşunlarını nizamlı olaraq geri çəkməyi bacardı. Monqollar tərəfindən rəsmi şəkildə Gürcüstan çarı kimi tanınmasına baxmayaraq, Qərbi Gürcüstandakı İmereti krallığı və birbaşa Elxanilərin təyin etdiyi hakimlər tərəfindən idarə edilən Samtsxe bölgəsi onun hakimiyyəti xaricində idi.

### Ziddiyyətli şəxsiyyəti

II Demetre ziddiyyətli şəxs kimi tanınır. Dindar bir xristian olmasına baxmayaraq, çoxarvadlılığı qəbul etmişdi. Həmçinin özündən əvvəlki çarlar və çariçalardan fərqli olaraq Elxanilərə qarşı qiyam qaldırmadı və Monqol zadəganları ilə şəxsi yaxınlıq əlaqələri qurdu.

### Ölümü

II Demetre 1288-ci ildə Elxani hökmdarı Arqun xanın əmri ilə Dərbənd şəhərindəki qiyamı yatırmışdır. Elə həmin il Arqun xan vəzirlərindən Buğanın onu hakimiyyətdən salmaq istəməsinə dair məlumatlar əldə etmişdir. Bundan sonra Arqun xanın əmri ilə Buğa və bütün ailəsi öldürülür. Buğanın qızlarından biri də II Demetrenin oğlu ilə evli idi. Bu səbəbdən II Demetre də çevriliş cəhtindəki şübhəlilər arasına daxil oldu. Arqun xan II Demetreyə haqqında qaldırılan ittihamlara cavab verməsi üçün Elxanilərin paytaxtına gəlməsini əmr etdi. II Demetre paytaxt Təbrizə çatan kimi həbs edildi. O, 12 mart 1289-cu ildə Movakanda edam edildi. Məzarı Msxetadır və Gürcü Pravoslav Kilsəsi tərəfindən müqəddəs elan edilmişdir.

II Demetreden sonra hakimiyyətə əmisi oğlu II Vaxtanq gəlmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Lundy D. R.* Dmitri II, King of Kartli // The Peerage (ing.).
2. ↑  *ჯავახიშვილი ივ.*, ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 3, თბ. 1966
3. ↑  გუჩუა ვ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, გვ. 458-459, თბ. 1978 წელი.
4. 1 2 3  Mikaberidze A. Historical Dictionary of Georgia, Rowman & Littlefield, Blue Ridge Summit, 2015, ​ISBN 978-1-4422-4146-6​. p. 80–81

Ədəbiyyat
---------

* Джавахишвили И.А. История грузинского народа. - Тбилиси, (1966).

Xarici keçidlər
---------------

* II Demetre  (rus.)
**II Aleksandr** (*gürc.* ალექსანდრე) — Baqrationilər sülaləsindən olan Kaketi çarı. Kaxeti çarı Levanın və Tinatin Quriyelinin oğlu.

Həyatı
------

II Aleksandr Qafqaz üzərində nəzarət uğrunda mübarizə aparan Osmanlı və Səfəvi hökümətləri arasında siyasi manevr edərək ehtiyatlı siyasət yürütməyə və eyni zamanda Rusiya ilə ittifaq qurmağa çalışırdı.

II Aleksandr 1578-ci ildə Osmanlıların hakimiyyətini qəbul etdi. O, bu dövrdə ölkənin müdafiəsini gücləndirmək üçün bir sıra addımlar atdı. Həmçinin digər ölkələr ilə ticarət əlaqələrini genişləndirdi.

II Aleksandrın hakimiyyəti dövründə çətin xarici-siyasi vəziyyətə baxmayaraq, onun dövründə şəhərlər (xüsusilə Qremi və Zeqami şəhərləri) və əkinçilik inkişaf etdi. Avropa və Asiya ölkələri ilə ticarət əlaqələri quruldu (ipək, şərab, qoz və ədviyyatın ixracına başlanıldı).

II Aleksandr 1587-ci ildə Rusiya ilə müttəfiqlik əlaqələri qurdu.

1601-ci ilin oktyabrında II Aleksandr oğlu David tərəfindən hakimiyyətdən uzaqlaşdırıldı. Lakin bir il sonra, 2 oktyabr 1602-ci ildə David qəfildən öldü və II Aleksandr yenidən Kaxeti taxtına oturdu.

16-cı əsrin sonu, 17-ci əsrin əvvəllərində Səfəvilər Osmanlıları Azərbaycandan və Qafqazdan çıxarmağa başladılar. 1603-cü ilin noyabrında Səfəvi qoşunları I Şah Abbasın başçılığı altında İrəvana yaxınlaşdı. Səfəvi şahı Kartli və Kaxeti hökümdarlarını görüşə dəvət etdi. II Aleksandr uzun müddət görüşdən yayınsa da, 1604-cü ilin aprelində görüş baş tutdu. II Aleksandr 1605-ci ilə qədər I Şah Abbasın sarayında qaldı.

Kaxetiyə qayıdan II Aleksandr müttəfiqlik öhdəliklərinə yerinə yetirən rus ordusunun Osmanlının müttəfiqi Şamxalat valisinə qarşı yürüşə başladığını öyrəndi. Lakin Rusiyanın vəd etdiyi dəstəyi tam verməməsi II Aleksandrın narazılığına səbəb oldu.

Bu dövrdə Səfəvilər və Osmanlılar arasında yeni qarşıdurmalar başlamışdı. II Aleksandr Səfəvilər ilə ittifaq qurdu və özünü I Şah Abbasın vassalı olaraq qəbul etdi. Kaxeti qoşunları Səfəvi ordusunun tərkibində Osmanlılara qarşı hərbi əməliyyatlarda, xüsusilə də İrəvan qalasının mühasirəsində iştirak etdilər.

II Aleksandr 12 mart 1605-ci ildə öldürüldü. Ondan sonra hakimiyyətə I Konstantin gəldi.

Həmçinin bax
------------

* İsa xan Gürcü

İstinadlar
----------

1. ↑  Славянская энциклопедия. Киевская Русь — Московия: в 2 т. / Автор-составитель В. В. Богуславский. — Т. 1. — С. 14.
2. ↑  Rayfield D. Edge of Empires: A History of Georgia, London: Reaktion Books, 2012, ISBN 1-78023-030-3, OCLC 829059436. p. 181.
3. ↑  Suny, Ronald Grigor (1994), *The Making of the Georgian Nation: 2nd edition*, pp. 48-50. Indiana University Press, ISBN 0-253-20915-3
4. ↑   (rus.) Вахушти Багратиони (Vakhushti Bagrationi (1745)."История царства грузинского. Возникновение и жизнь Кахети и Эрети. Ч.1". Archived from the original on 2010-09-05. İstifadə tarixi: 2010-09-05.. Accessed October 5, 2007.

Ədəbiyyat
---------

* *Blow, David.* Shah Abbas: The Ruthless King Who became an Iranian Legend. London, UK: I.B. Tauris & Co. Ltd. 2009. ISBN 978-1845119898. LCCN 2009464064.
**Kodlaşdırılma, kodifikasiya** və ya **məcəllələşdirmə** – sıralama, qaydaya salma. Misal üçün:

* hər hansı bir mətnin kodlaşdırılması - onun hissələrinin yenidən nömrələnməsi, fəsillərə, yarımfəsillərə, paraqraflara bölünməsi, o cümlədən bu mətnlə işləyərkən sitat və istinadları asanlaşdırmaq üçün (kitablar, jurnallar və s. tərtib etmək üçün istifadə olunur).
* əxlaqın kodlaşdırılması - sistemləşdirmə, bir-birindən fərqli əxlaq normalarını ortaq məxrəcə gətirmək.

Kodlaşdırma hüquq, dilçilik və biliklərin idarə edilməsində sabit bir termindir.

**Dilçilikdə kodlaşdırma** — dil normalarının sıralanması və onların məlumat kitabçalarında, lüğətlərdə, qrammatikalarda və s.-də qeyd edilməsidir.

**Biliklərin kodlaşdırılması** — biliklərin idarə edilməsi və bilik mühəndisliyində iş növlərindən biridir: şirkət sənədlərində və şirkətin istifadə etdiyi digər məlumat mənbələrində olan biliklərin təcrid edilməsi və təşkili .

**Hüquqşünaslıqda kodlaşdırma** — uyğunlaşdırılmış və bir-biri ilə əlaqəli normaları ehtiva edən yeni normativ hüquqi aktların yaradılmasından ibarət olan, sistemləşdirilməmiş hüquqi orqanın işlənməsinə yönəlmiş səlahiyyətli dövlət orqanlarının fəaliyyətidir. Hüququn müəyyən sahələrində normativ aktların sistemləşdirilməsi növlərindən biri. Müəyyən bir hüquq sahəsinin və ya alt sahəsinin hüquq normalarına əhəmiyyətli dərəcədə yenidən baxılması, dəyişdirilməsi və yenilənməsi, yeni kodlaşdırma aktının qəbul edilməsindən ibarətdir. Belə kodlaşdırma aktlarına qanunlar toplusu, məcəllələr, qanunvericiliyin əsasları, nizamnamələr, əsasnamələr və s.daxildir.

Kodlaşdırma aktı özündə ehtiva edən normativ-hüquqi müddəaların keyfiyyətcə yeniliyi ilə seçilir. Bu həm formaca, həm də hüquqi məzmununa və mahiyyətinə görə yeni aktdır. Bəzi kodifikasiya aktları, məsələn, Mülki Məcəllə, Cinayət Məcəlləsi, Ailə Məcəlləsi və s. bunlar ümumi xarakterə malikdir və müvafiq hüquq sahəsinin bütün əsas qaydalarını ehtiva edir. Digər kodlaşdırma aktları müəyyən bir hüquqi alt sektorun (məsələn, Büdcə Məcəlləsi, Gömrük İttifaqının Gömrük Məcəlləsi və s.) və ya qurumun (məsələn, Dəmir Yolu Nizamnaməsi, Patrul Xidməti Nizamnaməsi və s.) hüquq normalarını birləşdirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  (М. В. Гуреев, доцент НовГУ)
2. ↑  (Толковый словарь иноязычных слов. Л. П. Крысин)
3. ↑  Феликс Янсен. Эпоха инноваций: Пер. с англ. -М.:ИНФРА-М, 2002.-XII, 308 с. (Серия «Менеджмент для лидера»). ISBN 5-16-001234-6 (русск.) ISBN 0-73-63875-0 (англ.)
**Nadir Bəhrəmov** (tam adı:Bəhrəmov Nadir Rəhim oğlu) — tarixçi, tarix elmləri doktoru, professor

Həyatı və təhsili
-----------------

Bəhrəmov Nadir Rəhim oğlu 15 mart 1929-cu ildə Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. 1947-ci ildə Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunu qurtardıqdan sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinə daxil olmuş, ikinci kursdan M. V. Lomonosov adına MDU-ya köçürülmüşdür. 1952-ci ildə həmin universiteti, 1953-cü ildə isə Moskvada ictimai elmlər üzrə müəllimlər hazırlayan kursları bitirmişdir.

### Vəfatı

14 iyul 2000-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

### Pedaqoji fəaliyyəti

Azərbaycan Sənaye İnsititutunda (indiki Neft Akademiyası) müəllim, baş müəllim, dosent və xarici tələbələrlə iş üzrə dekan müavini olmuşdur. 1965-ci ildən Azərbaycan Texniki Universitetinin (keçmiş Politexnik İnstitutu) fəlsəfə və politologiya kaferasında çalışmışdır.

### Elmi və tədqiqat fəaliyyəti

Azərbaycan neft sənayesinin tarixinə və inkişaf perspektivlərinə, texniki tərəqqiyə, Azərbaycan alim və mütəxəssislərinin keçmiş SSRİ-nin müxtəlif bölgələrində neftin kəşf edilməsində xidmətlərinə dair tədqiqatların, o cümlədən 6 kitab və elmi metodik əsərin müəllifidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "BƏHRAMOV Nadir Rəhim oğlu". 2020-08-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-19.
Qüstav Dorenin Qabilin Habili öldürməsini əks etdirən rəsm
**Adamöldürmə** — "Öldürmə" anlayışı insanın həyatı və ölümü ilə ayrılmaz surətdə bağlıdır. Məlum olduğu kimi, insanın həyatı bioloji baxımdan maddələr mübadiləsi, qidalanma və ifrazatdan ibarətdir. Qeyd edilən funksiyanın bitməsi ilə insan həyatı da sona çatır. Bioloji mənada insan həyatı anlayışının verilməsinin insan həyatının sərhəddini müəyyən etmək üçün əhəmiyyəti vardır. Həyat doğum prosesi ilə başlayır. Həyatın təbii və labüd sonu orqanizmin qocalması nəticəsində fizioloji ölüm hesab edilir.

#### Ölümün baş vermə anı

Ölümün baş vermə anı haqqında məsələ tibbi ədəbiyyatda mübahisəlidir. Müəlliflərin bir qisminin fikrincə, insanda ürək döyüntüsünün və tənəffüsün dayanması anından ölüm baş verir. Başqa qrup müəlliflərin fikrincə, ürəyin döyünməsini həyatın mövcudluğunu mütləq təsdiq edən dəlil hesab etmək olmaz, lakin beyində və mərkəzi əsəb sistemində üzvi dəyişikliyin baş verməsi hamılıqla mübahisəsiz həyatın sonu kimi qəbul edilir. Belə dəyişiklik gedənə qədər baş verən ölüm insanın klinik ölümü hesab edilir. Bununla yanaşı klinik ölüm baş verdikdən sonra da tənəffüsü və ürək döyüntüsünü bərpa etmək və insan həyatını geri qaytarmaq hallarına təsadüf edilir.

Bir qisim insanların ölümü vaxtından əvvəl (patoloji) — xəstəliklə, yaxud da zorakı hərəkətlərələ bağlı olur. Patoloji ölüm anlayışı həm də adam öldürməni (qəsdən, yaxud da ehtiyatsızlıqdan) əhatə edir. Beləliklə, ölümün zorakı xarakteri öldürmənin bir halıdır, lakin zorakılıqla bağlı baş verən ölüm həm də qanunauyğun xaraterdə ola bilər. Bu səbəbdən patoloji ölüm hallarının da bir-birindən fərqləndirilməsi zərurəti meydana gəlir. Qanunla yol verilən hallarda həyatdan məhrum etmədən, bədbəxt hadisə nəticəsində baş verən ölümdən, habelə özünü öldürməkdən fərqli olaraq, öldürmə halları Cinayət Məcəlləsinin Xüsusi hissəsində qeyri-hüquqi əməl kimi qeyd edilir və belə əməli törədənlər qanunla təqib olunur. Öldürmə hallarını qanuni həyatdan məhrum etmə və təqsirlə bağlı olmayan təsadüfi öldürmə hallarından fərqləndirmək üçün adam öldürmənin anlayışına "təqsirli həyatdan məhrum etmə" əlaməti daxil edilmişdir.

Nəhayət, adam öldürməni özünü öldürmədən fərqləndirmək üçün adam öldürmə anlayışına həm də "başqasını həyatdan məhrum etmə" əlaməti nəzərdə tutulmuşdur.

Yuxarıda qeyd edilənləri nəzərə almaqla, adam öldürməyə aşağıdakı məzmunda tərif vermək olar: Adam öldürmə başqasını qanunsuz olaraq, qəsdən və ya ehtiyatsızlıqdan həyatdan məhrum etmədə ifadə olunan ictimai təhlükəli əməldir.

Həmçinin bax
------------

* Cinayət hüququ

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------
**Frankenşteyn** — ingilis yazıçı Meri Şellinin romanı.

Məzmun
------

"Frankenşteyn" ingilis yazıçı Meri Şelli tərəfindən 1818-ci ildə qələmə alınmış romandır. Əsərdə Victor Frankenşteyn adında bir kimyaçının həyatından bəhs olunur. Gənc yaşlarından kimya və fəlsəfə elimlərinə maraq salan Frankenşteyn bu sahə ilə bağlı kitablar oxuyaraq marağını daha da gücləndirir, nəhayət daxil olduğu universitetdə onunla eyni marağa sahib fəlsəfəçilərin yönləndirməsi ilə ciddi olaraq bu işlə məşğul olmağa başlayır. Kimyaçı, uzun müddətli elmi fəaliyyətlər nəticəsində özünəməxsus bir idea mənimsəyir. Onun ilkin fikri, insan cisminin gözəlliyini qaçınılmaz bir çirkinliyə məruz qoyan ölüm məvhumunu yerüzündən silmək olur. Bu fikri bir müddət sonra tamamilə yeni bir məxluq yaratma düşüncəsi əvəz edir. Qəti olaraq bu fikrə yiyələnən kimyaçı gecə saatlarında gizlincə qəbirləri eşərək müxtəlif insan qalıqlarını toplayır. Nəhayət iki illik bir fəaliyyətin bəhrəsini görmək üçün həvəslə planını həyata keçirməyə niyyətlənir. Topladığı insan qalıntılarını evin döşəməsinə düzərək əldə etdiyi qarışımla fikrindəki məxluqu yaratmaq üçün ilk addımı atır. Səhnə kitabda belə təsvir olunur:

Çətin fəaliyyətlərimin uğurla nəticələnməsini görməyim sıxıcı bir noyabr gecəsinə təsadüf etmişdi. Ayağımın dibində uzanan cansız varlığa həyat vermək üçün ləvazimatlarımı ətrafıma topladım. Saat gecə 1 idi. Yağmurun kədərli damlaları pəncərəmə çırpılırdı. Yandırdığım şamın sönməyə üz tutduğu bir anda nəhayət məxluqun donmuş gözlərinin titrək işıqda aralandığını gördüm. Dərin bir nəfəs aldı, ardınca qolları və qıçları şiddətli bir şəkildə sarsılaraq dartıldı.

Düşüncələrində gözəl görünüşə malik və daim yaxşı işlərlə məşğul olacaq bir varlıq yaratmağı təxəyyül edən kimyaçı, realda ərsəyə gələn məxluq qarşısında dəhşətə düşərək olduğu yeri tərk edir və uzun müddət xəstə yatır. İnsanlara yaxınlaşma cəhdi daim uğursuzluqla nəticələnən məxluq isə daxilində tədricən bütün insanlığa qarşı nifrət bəsləməyə və fürsət tapdıqca onlara zərər vurmağa başlayır. Onun üçün bir dişi yaratma tələbi yaradıcısı tərəfindən rədd cavabı aldığı zaman isə nifrət və qəzəbi daha da alovlanır. Nəticədə onu yaradan Frankenşteynin bütün sevdiklərini yox edəcəyinə and içir. Meri Şelli qələminin bir məhsulu olan bu roman "Qotik" və əfsanəvi ədəbiyyat növünə daxil olsa da, eyni zamanda reallığı da özündə əks etdirir. Mümkün və namünkünün ahəng içində birləşdiyi, insan və şeytan mübarizəsinin bir bənzəri olan bu əsər halhazırda dünya klassikləri arasında özünəməxsus bir yerə sahibdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  *(unspecified title)*. ISBN 0-8018-5975-1

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Əsərlərin mətnləri | Qutenberq layihəsi |
| Tematik saytlar | MusicBrainz · LibraryThing · LibraryThing · OCLC · OCLC · Лаборатория Фантастики |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Britannica (onlayn) · Universalis |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNE: XX2187643 · BNF: 11953887q · GND: 4220200-0 · LCCN: n84007242 · NKC: jo2016899668 · NLA: 35303735 · NSK: 000324755 · SUDOC: 027515354 · VIAF: 185508590 · WorldCat VIAF: 185508590 |

 |
**Virus lisenziyası** (*ing.* viral license) — həmin lisenziyaya əsasən birbaşa orijinal əsərdən götürülmüş hissədən daha çox törəmə işi əhatə edən lisenziya. Törəmə əsərlərin yenidən bölüşdürülməsinə yalnız o halda icazə verilir ki, törəmə əsərin lisenziyası mənbə (əsli) əsərin lisenziyası ilə uyğun olsun.

Bu ad, viruslara bənzətməklə, GNU General Public License üçün copyleft əleyhdarları (xüsusən də Microsoft Korporasiyası tərəfindən) tərəfindən istifadə edilmişdir. Onlar bu və buna bənzər "virus lisenziyası" terminlərindən hər hansı digər kodla birlikdə belə bir lisenziya altında kodun istifadəsinin və ya yayılmasının arzuolunmazlığını vurğulamaq üçün istifadə etdilər.

Azad lisenziyalar arasında copyleft lisenziyaları (məsələn, GNU GPL və Creative Commons Attribution-ShareAlike) "viral" lisenziyalar adlandırılacaq, lakin "viral" lisenziya mütləq pulsuz deyil. Misal üçün:

* Microsoft Məhdud Qarşılıqlı Lisenziya (Ms-LRL) əsasında lisenziyalaşdırılmış törəmə əsərlər yalnız Microsoft Windows platformalarında istifadə edilə bilər;
* Creative Commons Attribution-Qeyri-kommersiya-ShareAlike lisenziyası (CC BY-NC-SA, Azad Attribution-ShareAlike lisenziyasından fərqli olaraq) əsasında paylanmış törəmə iş kommersiya məqsədləri üçün istifadə edilə bilməz.

Tarixi
------

1989-cu ildə GNU Layihəsi törəmə işlərin yalnız GPL altında yayılmasını tələb edən GNU Ümumi İctimai Lisenziyasını yaratdı. Bundan sonra onun şərtlərindən narazı olanlar «*General Public Virus*» və ya «*GNU Public Virus*» (*GPV* ifadəsini işlətməyə başladılar. Microsoft vitse-prezidenti Kreyq Mandi  dedi ki, GPL lisenziyası "GPL-dən istifadə edən istənilən təşkilatın əqli mülkiyyətinə təhlükə yaradır". Steve Ballmer qeyd etdi ki, GPL altında buraxılan kodun kommersiya sektoru üçün faydası yoxdur, çünki o, yalnız ətraf kod GPL altında da mövcud olduqda istifadə edilə bilər. Stiv Balmer  GPL-ni toxunduğu hər şeyə (intellektual mənada) bağlayan "xərçəng" adlandırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  John Lettice, "Open source terror stalks Microsoft's lawyers"
2. ↑  Dave Newbart, "Microsoft CEO takes launch break with the Sun-Times"
3. ↑  Craig Mundie, "Speech Transcript - Craig Mundie"
**Elbrus Ərud** (tam adı: *Elbrus Ramiz oğlu Seyfullayev*; 29 dekabr 1979, Nərimankənd, Puşkin rayonu) — Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Əməkdar jurnalist

Həyatı
------

1979-cu il 29 dekabrda Biləsuvar rayonunun Nərimankənd kəndində doğulub. Azərbaycan Beynəlxalq Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib. Ukraynada Kiev Milli Dövlət Universitetinin Jurnalistika institutunda magistr təhsili alıb. 2003-2004-cü illərdə Xalq Cəbhəsi qəzetində, 2004-2010-cu illərdə APA agentliyində çalışıb.

2010-cu ildə "Qafqazinfo" xəbər portalını yaradıb və onun rəhbəridir.

Kitabları
---------

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Jurnalistika xatirələrindən bəhs edən "Yaza bilmədiklərim" və publisist yazılarının toplusu olan "Anne annem" kitablarının müəllifidir.

2020-ci il iyulun 22-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin kütləvi informasiya vasitələrinin əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında sərəncamı ilə "Əməkdar Jurnalist" adına layiq görülüb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Jurnalist Elbrus Ərud tələbələrə mühazirə oxuyub". 2021-05-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-19.
2. ↑  "Qafqazinfo.az" saytının rəhbəri Elbrus Ərud[*ölü keçid*]
**Əbdüssəməd bəy Məhəmməd bəy oğlu Sarıcalı-Cavanşir** (1845 – *bilinmir*) — şair, Məhəmməd bəy Aşiqin oğlu.

Həyatı
------

Əbdüssəməd bəy Aşiq 1845-ci ildə Şuşa qəzasının Mehri sahəsinin Zəngilan kəndində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra mədrəsədə təhsilini davam etdirmişdi. Ordubad şəhərindəki məktəbdə rus dilini öyrənmişdi. Özəl mülkünü idarə etməklə güzəran keçirirdi.

Əbdüssəməd bəy Şirinbəyim xanım Zal bəy qızı Səfiyarbəyova ilə ailə qurmuşdu. Cavad bəy, Xosrov bəy adlı oğulları vardı.

Əbdüssəməd bəy atasının təxəllüsü Aşiqlə ürək oxşayan şeirlər yazırdı. "Məclisi-üns" ədəbi yığnağın üzvü idi. Mir Möhsün Nəvvab, Məhəmməd ağa Müctəhidzadə və başqa təzkirəçilər, tədqiqatçılar ondan bəhs etmişlər. Dövrünün bir çox şairləri ilə yazışmaları qalıb. Ən çox İskəndər bəy Rüstəmbəyov və Mir Mehdi Xəzani ilə müşairələri var.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Behbudovlar. Bakı: Mütərcim, 2008, 164 səh.

Həmçinin bax
------------

* Məhəmməd bəy Aşiq
Finlandiya Demokratik Respublikasının müvəqqəti torpaqları. Daha sonra SSRİ-yə birləşdirilmişdir.
**Finlandiya Demokratik Respublikası** (**FDR;** fin Suomen kansanvaltainen tasavalta) — 1939-1940-cı illər sovet-fin müharibəsi zamanı SSRİ başçısı İosif Stalinin qurduğu, kommunizmi dəstəkləyən milis və sovet partizanlarından ibarət kukla dövlət. Bu ölkənin heç bir hüquqi əsası olmamış və müharibənin sonunda imzalanan Moskva sülh müqaviləsi ilə ləğv edilmişdir. 1941-1944-cü illər sovet-fin müharibəsi başlayandan sonra da Stalin bu dövləti yenidən qurmamışdır. Stalin rəhbərliyi altındakı Sovet İttifaqının o dövrdə Finlandiya, Yaponiya, Türkiyə və Qərbi Almaniyaya dair konkret planları olsa da, Qərbi Avropada ifrat solçu təşkilatları dəstəkləməklə kifayətlənmiş və Koreya müharibəsinin sonunda xəstələnərək ölmüşdür. Sözügedən torpaqlar indi Rusiyanın nəzarətindədir. Finlandiyada bəzi müxalifət partiyaları istisna olmaqla rəsmi torpaq istəyi yoxdur. Ölkənin idarəetmə forması Xalq Respublikası olmuşdur. Dövlət 1 dekabr 1939-cu ildə yaradılmış və 12 mart 1940-cı ildə ləğv edilmişdir.

İnzibati bölgüsü
----------------

* Petsamo
* Salla
* Karelia
* Finlandiya Körfəzi Adaları
* Helsinki
* Porkkala
**Murad Tuzcu** (d. 1952, İstanbul, Türkiyə Respublikası) — türkiyəli kardioloq, jurnalist və yazıçı.

Həyatı
------

1952-ci ildə Türkiyənin İstanbul şəhərində dünyaya gəlmişdir.

### Təhsili

1971-ci ildə Kadiköy Maarif Kollecini bitirmiş, 1977-ci ildə İstanbul Universitetinin Tibb Fakültəsində ali təhsilini tamamlamışdır. Uzmanlıq dərəcəsini yenə eyni fakultədə daxili xəstəliklər barədə almışdır. 

### Fəaliyyəti

Təhsilini bitirdikdən sonra Elaziğ vilayətində 3 il daxili xəstəliklər üzrə həkim kimi çalışmışdır. 1985-1989-cu illərdə Klivlend Klinikasında da kardiologiya sahəsində təhsil almış. bundan sonra 1989-1990-cı illərdə Bostonda yerləşən Massaçusetts Ümumi Xəstəxanasında özəl ixtisas almışdır. 1990-1991-ci illərdə Harvard Universitetinin Tibb fakültəsində müəllim kimi çalışdıqdan sonra 1992-ci ildən Klivlend Klinikasında həm işləməkdə, həm də müəllimlik etməkdədir. O, eyni zamanda klinikanın kardiologiya bölməsinin müdir müavinidir. Kardiologiya sahəsində etdiyi araşdırmalar və yeni müalicə üsullarına görə tibb sahəsində tanınmaqdadır.

Murad Tuzcu dünyanın ən böyük beynəlxalq kardiologiya konresi olan "American College of Cardiology"nin 2007-ci ildə Elmi Şurasının rəhbəri olmuşdur.

Tibb sahəsindəki fəaliyyəti ilə yanaşı Türkiyənin Milliyyət qəzetində köşə yazarlığı ilə də məşğuldur. "Qəlbimizi dinləyəlim" adlı kitabı "Doğan" nəşriyyatı tərəfindən nəşr edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ahmet Rasim Kucukusta.* "Murat Tuzcudan kardiyologlara tokat gibi cevap". www.haberturk.com. 4 aprel 2014. 7 aprel 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 dekabr 2023.
2. ↑  *Cleveland Clinic.* "E. Murat Tuzcu, MD". my.clevelandclinic.org. İstifadə tarixi: 28 dekabr 2023.
3. ↑  "Prof. Dr. E. Murat Tuzcu". www.tumkoseyazilari.com. 7 aprel 2010. 6 mart 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 dekabr 2023.
4. ↑  "Prof. Dr. E. Murat Tuzcu". www.dogankitap.com.tr. 2010. İstifadə tarixi: 28 dekabr 2023.
**Abdulhakim İsaxoviç İsmayılov** (*rus.* Абдулхаким Исакович Исмаилов, qum. Абдулгьаким Исакъны уланы Исмайиланы; 1 iyul 1916, Yaxsay, Xasavyurd rayonu – 17 fevral 2010, Xasavyurd, Dağıstan) — Böyük Vətən Müharibəsi zamanı Berlinin alınmasını simvolizə edən qırmızı bayrağı Reyxstaqa sancmış şəxs.

Ömrünün sonuna qədər Dağıstanda – doğma kəndi Xasavyurtda yaşamış veteran müharibə dövründə 1-ci Belarus cəbhəsinin 8-ci qvardiyasının 83-cü atıcı kəşfiyyat rotasında qulluq edib.

Təqdim olunan şəkildə Reyxstaqa bayrağı məhz İsmayılovun sancdığı 1990-cı ildə üzə çıxıb. O zaman fotoqrafçı Yevgeni Haldey tərəfindən çəkilmiş bu fotonun sirrinin açılmasından sonra İsmayılova Rusiya Qəhrəmanı adı verilib.

Bayraq sancılan zaman İsmayılovun yanındakı 2 şəxsdən biri, kiyevli Aleksey Kovalyov 1997-ci ildə dünyasını dəyişib. Digər şəxs isə Minskdən olan Leonid Qoriçevdir. O, döyüşlər zamanı aldığı yara üzündən müharibə bitdikdən bir müddət sonra ölüb.

Abdulhakim İsmayılov 2010-cu ildə 93 yaşında vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  .

Mənbə
-----

* Reyxstaqa qırmızı bayraq sancmış İsmayılov öldü Arxivləşdirilib 2010-02-19 at the Wayback Machine
**Anql-Avstraliyalılar, avstraliyalılar** – Avstraliyanın əsas əhalisi, xalq.

Ümumi məlumat
-------------

Sayı 13,8 mln. nəfərdir (2000). Həmçinin Yeni Zelandiya, Papua–Yeni Qvineya, B.Britaniya, ABŞ və s. ölkələrdə yaşayırlar. İngilis dilinin Avstraliya variantında danışırlar. Dindarları xristiandır. Anql-Avstraliyalılar etnogenezində, əsasən İrlandiya, Şotlandiya və İngiltərədən, həmçinin İtaliya, Almaniya və Niderlanddan köçüb gələnlər iştirak etmişlər. 19-cu əsrin 50-ci illərində qızıl yataqlarının kəşf edilməsindən sonra B.Britaniyadan bu yerlərə mühacirət daha da gücləndi. Avstraliyanın müstəmləkələşdirilmə dövründə aborigenlər – avstraliyalılar və tasmaniyalılar məhv edilir və ya əlverişsiz ərazilərə sıxışdırılırdı. 1901-ci ildə Avstraliyanın dominion statusu alması Anql-Avstraliyalılar xalqının yaranmasına təkan verdi. Anql-Avstraliyalıların əksəriyyəti şəhərlərdə yaşayır. Sənaye, ticarət və xidmət sahələrində işləyirlər. Kənd əhalisi qoyunçuluq və 
heyvandarlıqla məşğul olur.

İstinadlar
----------

  

Gypsies and Mexicans have more culture than white trash.

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 509. ISBN 978-9952-441-02-4.
Bir Türk xanımının paltarında Madame de Pompadour (1747 ilində Charles André van Loo tərəfindən resm edilmişdir.)
18.əsr 2 Türk Qızı, 1738 ilində bir Britanya elçisiyle birlikde Türkiyəyi ziyaret edən Janna-Antuanetta Puasson tərəfindən rəsm edilmişdir.
**Turquerie** ya da **Türk heyranlığı** (Türkcə oxunuşu: **Türköri**), XVI əsrdən XVIII əsrə qədər Türk incəsənət və mədəniyyətindən təsirlənən qərbi Avropalılar (özəlliklə Fransızlar) tərəfindən bu incəsənət və mədəniyyətin təqlid edildiyi dəb axınıdır. Birçox Qərbi Avropa ölkəsi Osmanlı İmperiyasının mərkəzi olan Türkiyənin eqzotik ve nisbətən bilinməyən bu mədəniyyətindən heyrətləmmişdir. Qərb, Türk istehsalı olan məhsullara, incəsənət, musiqisinə və vizual incəsənət, arxitekturasına böyüyən bir maraq göstərməyə başlamışdır. Bu dəb fenomen, Osmanlı ve Avropa dövlətləri arasındaki Ticarət ve diplomatik əlaqələr artdıqca daha məşhur olmağa başlamışdır (xüsusilə Fransız-Osmanlı müttəfiqliyi). Elçilər və Tacirlər tez-tez evlərinə eqzotik yerlərin ve yaşadıqları macəraların hekayələriylə gəlirdilər.

**Turquerie** axını Avropada o günlərin müxtəlif gözəl incəsənətlərində və hətta günlük sənətdə yansıdılmışdır. Bu incəsənətlərin başında rəssamlıq, musiqi ve memarlıq gəlməkdədir. Bu axın xüsusiylə yüksək hətta orta təbəqəni hədəfləyən incəsənət əsərlərində ve günlük istifadə edilən alət bəslənməsində Osmanlı ve Türk üslubu ve metodları istifadəsinə səbəb olmuşdur. Rəsm sənətində bu axına daxil olan əsərlər, guya Osmanlı incəsənətini ve zövqlərini yansıtan çox parlaq rənglər və dəqiq ziddiyyətlər ve eqzotik və Avropalılara əcibə gələn mövzular işlənmişdir.

Ziya Gökalp *Türkçülüyün Əsasları* adlı əsərinin ilk hissəsində Əhməd Vəfik paşa və Süleyman Hüsnü Paşa kimi elmi türkçülərə keçmədən öncə türkçlüyün doğuşunda Avropada ortaya çıxan **Turqerie** ve Türkiyat çalışmalarının təsirli olduğunu deməkdədir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Gökalp, Ziya (Mart 2003). "Türkçülüğün Esasları". İstanbul: Kumsaati Yayıncılık. s. 9.
2. ↑  Metropolitan Museum of Art (1968). "Turquerie". *The Metropolitan Museum of Art Bulletin*. New Series. Cilt 26 (5) sayfa: 225–239.

Mənbə
-----

* Bu məqalə qismən *İngiliscə Vikipediya*dakı **p:Turquerie** məqaləsindən istifadə edilərək yazılıb. Online:
**Ötərxan Eltac** (tam adı:*Məmmədov Ötərxan Əyyub oğlu* d. 15 fevral, 1970. Laçın, Quşçu) — jurnalist, ssenari müəllifi, "Qızıl qələm" mükafatı laureatı, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

Məmmədov Ötərxan Əyyub oğlu 15 fevral 1970-ci ildə Laçın rayonunun Quşçu kəndində anadan olub. Orta təhsilini doğulduğu kənddə alıb. Hələ 9-10-cu siniflərdə oxuyarkan "Laçın", "Şuşa", "Qarabağ" qəzetlərində ara-sıra şeir və məqalələri çap olunurdu.

O, 1994-cü ildə ABU-nun jurnalistika fakultəsinə əyani, 1995-ci ildə isə ADMİU-nun rejissorluq fakültəsinə qiyabi qəbul olunub. Hər iki ixtisa üzrə eyni vaxtda təhsil alıb. Tələbəlik illərində yazdığı şeirləri toplayaraq, 1995-ci ildə "Həsrətindəyəm" adlı ilk kitabı ilə oxucuların görüşünə gəlib. Tələbəlik illərindən "Sözə-söz" ədəbi birliyinin üzvü olub. Birliyin "Almanax" adlı toplusunda şeirləri yer alıb. "Təhsil", "İnam ocağı", "Alternativ", "Azərbaycan gəncləri" və s. qəzetlərdə mütəmadi şeir, hekayə və məqalələri dərc olunub. Ötərxan Eltac "Qızıl qələm" mükafatçısı olmaqla yanaşı, həm də Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

Ötərxan Eltac uzun müddət KİV-də çalışaraq, baş redaktor vəzifəsinə qədər yüksəlib, yaradıcılığı dövründə onlarla kitabın korrektoru və redaktoru olub. "Bir ovuc torpaqdır yarama məlhəm" (V.Ələsgərovla birgə, 2012) və "General polkovnik Tofiq Ağahüseynovun həyat yolu" (2013), "Qurd balası" (2015), "Ayrı adam" (2014), "Əfsanəvi 195" (2015), "Laçın haraylayır Laçına bizi" (2017), "Yurdsuz çiçəklər" (2018), "Cənnətdə fırtına" (2021) kitablarını oxucuların ixtiyarına verib. 1997-ci ildən Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri QSC-də çalışır (aparıcı, ssenari müəllifi).

Kitabları
---------

1. "Həsrətindəyəm" (kitab) Bakı "Təhsil"-1995-ci il
2. "Bir ovuc torpaqdır yarama məlhəm", Bakı, "Apastrof", 2012. 144 səh. 300 nüsxə. (Vüqar Əsgərovla ortaqlı)
3. "General polkovnik Tofiq Ağahüseynovun həyat yolu" Bakı, 2013.
4. "Ayrı adam", Bakı, "Bilik" nəşriyyatı, 2014.
5. "Əfsanəvi 195" (sənədli povest), Bakı, 2015.
6. "Qurd balası", Bakı, 2015.
7. "Laçın haraylayır Laçına bizi", Bakı, 2017
8. "Yurdsuz çiçəklər", Bakı, 2018
9. "Cənnətdə fırtına", Bakı 2021

Məqalələri
----------

* "Quşçu tarixindən", "Laçın yurdu" jurnalı, №4(11), 2013. Bakı, "Bəxtiyar-4" nəşriyyatı. səh.39-45
* "Snayper Bənövşə", "Laçın yurdu" jurnalı, №1 (12), Bakı, "Bəxtiyar-4" nəşriyyatı, 2014. səh.35-39.
* "Başarat fırtınası – tankçı Əlövsət xofu". "Laçın yurdu". №3(14) ("Bəxtiyar-4" nəşriyyatı): səh.51–55. 25.09.2014.  (#accessdate\_missing\_url)
* *Ötərxan Eltac.* "DƏMİR MAYOR KARVANI NECƏ MƏHV ETDİ" (az.). karabakhmedia.az. 27 yanvar 2016. 2019-01-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-28.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Laçın yurdu" jurnalı, №4(11), 2013. Bakı, "Bəxtiyar-4" nəşriyyatı. səh.39-da
2. ↑  "Müşfiq Boralı. "Ötərxan Eltacın "Qurd balası" kitabının təqdimatı keçirilib"". 2021-12-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-27.
**Quliyev Ağamir Ağası oğlı** – mətnşünas və şərqşünas alim, tarix elmləri doktoru.

Həyatı
------

1926-cı ildə Lerik rayonunda anadan olub. Azərbaycan Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsinin fars şöbəsini bitirib. 1958-1980-ci illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq İnstitutunun "Mətnşünaslıq və mənbələri nəşretmə" şöbəsində, 1983-1993-cü illərdə isə Coğrafiya İnstitutunun "Coğrafi fikir tarixi" şöbəsində işləyib.

1966-1969-cu illərdə Əfqanistan, 1980-1983-cü illərdə İranda fəaliyyət göstərib. 1974-cü ildə namizədlik (Azərbaycanda), 1990-cı ildə doktorluq dissertasiyası (Gürcüstanda) müdafiə edib. Ömrünün 35 ilini elmi axtarışlara, tərcümə işinə və kadr hazırlığına həsr edən Ağamir Quliyev olduqca gərəkli və samballı tədqiqat işlərinin müəllifidir. Onun ötən əsrin 70-ci illərində apardığı bir araşdırma elm aləmində böyük əks-səda doğurmuş, yerli və xarici mətbuatda azərbaycanlı alimin böyük uğuru kimi qiymətləndirilmişdi. Söhbət böyük azərbaycanlı səyyah, etnoqraf, coğrafiyaşünas və ədib Hacı Zeynalabdin Şirvaninin məşhur "Riyazüs-səyahət" əsərinin o zamana qədər elmə məlum olmayan 2-ci cildinin tapılib üzə çıxarılmasından gedir. Təxminən 150 illik bir dövr ərzində bu istiqamətdə axtarış aparan və heç bir nəticə əldə edə bilməyən Qərb və Şərq alimləri, xüsusilə rus şərqşünasları və İran tədqiqatçıları bu əsərin itib-batması, yandırılması və ya ümumiyyətlə, mövcud olmaması barədə fərziyyələr irəli sürmüşdülər. İllərlə davam edən inadlı axtarışlar və ciddi araşdırmalardan sonra Ağamir Quliyev "Riyazüs-səyahət"in 2-ci cildinin Britaniya muzeyində olduğunu müəyyənləşdirilmiş, üç böyük kitabdan ibarət olan, Asiya və Afrika ölkələri xalqlarının tarixi, mədəniyyəti, adət-ənənələri və həyat tərzi haqqında zəngin bilgilər verən bu ensiklopedik əsəri dərindən tədqiq etmiş, ona geniş müqəddimə və qeydlər yazaraq çapa hazırlamışdı. 1974-cü ildə kitab Moskvanın "Nauka" nəşriyyatında nəfis şəkildə çap olunmuş, həmin vaxt "Moskovskiy kanal" televiziya kanalında alimlə müsahibə verilmişdi. İran mətbuatı isə Ağamir Quliyevin böyük elmi uğurunu təqdir etməklə yanaşı, İran alimlərinin 150 ilə görə bilmədiyi işi azərbaycanlı alimin bir neçə ilə gördüyünü yazmışdı.

Ağamir Quliyevin elmi ictimattətdə böyük maraq doğuran daha bir araşdırması Hacı Zeynalabdin Şirvaninin qardaşı, ömrünün 26 ilini səyahətlərdə keşirən görkəmli səyyah, tarixçi və şair Hacı Məhəmmədəli Şirvaninin "Həqiqətül-həqayiq" əsəri haqqındadır. Şərq xalqlarının həyat və məişət tərzini öyrənmək baxımından qiymətli məxəz olan irihəcmli, mürəkkəb quruluşlu bu əsəri alim Əfqanıstanda işləyən zaman şəxsi kitabxanaların birində taparaq üzünü köçürmüş, elmi-tənqidi mətnini hazırlamıç və 1981-ci ildə Moskvada "Nauka" nəşriyyatında çap etdirmişdi.

Ağamir Quliyev 1993-cü ildə Bakıda vəfat edib.

İstinadlar
----------
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Akkomodasiya.
**Akkomodasiya** və ya **samitlərlə saitlərin uyuşması** — Bu hadisə assimilyasiya hadisəsinə oxşardır. Fərqi isə, bu hadisə saitlərlə samitlər arasında baş verir. Al, əl, ol, öl sözlərində l samiti dörd çalarda tələffüz edilir. Saitin keyfiyyəti samitə təsir edir, onu öz məxrəcinə çəkir. Örtülü-qapalı sözlərdə bu təsir söz əvvəlində də hiss olunur. Bal və bil sözlərində l samiti qalın və incə çalarlığa malik olduğu kimi, sözün əvvəlindəki b samiti də a saitinin təsiri altında, nisbətən, dil arxasında, i saitinin təsiri altında isə dil önündə deyilir.

Həmçinin bax
------------

* Akkomodasiya (biologiya)

İstinadlar
----------

1. ↑  Məhəmməd Məmmədov. Dilçiliyə giriş. Samitlərlə saitlərin uyuşması Bakı-2017 səh. 86

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Dilçilik** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Ət-Tayyib Əs-Salih**(*ərəb.* الطيّب الصالح‎) (1929 - 18 fevral 2009) — ən görkəmli Sudan yazıçılarından biri.

Sudanın şimalında dünyaya gəlmişdir.

Xartum Universitetini bitirdikdən sonra İngiltərədə London Universitetində təhsilini davam etdirmişdir. Kiçik fermer və dindar müəllim ailəsindən olan Ət-Tayyibin ilk məqsədi kənd təsərrüfatı sahəsində işləmək olmuşdur. Lakin, İngiltərəyə gəlməmişdən öncə radio verilişləri sahəsində çalışmışdır.

O, həm roman, həm də kiçik hekayələr müəllifidir. Onun ən məşhur əsəri 1966-ci ildə Beyrutda nəşr etdirdiyi "Şimala köç fəsli" romanıdır ki, burada sudanlı tələbələrin İngiltərədən vətənlərinə qayıdış dövrünün gəlib çatması təsvir olunur. 2001-ci ildə əsər Dəməşqdəki Ərəb Ədəbiyyatı Akademiyası tərəfindən "XX əsrin ən məşhur ərəb romanı" elan olunmuşdur. Əsər ərəbcə yazılmış, sonradan isə, ingilis və fransız dillərinə tərcümə olunub. Müəllifin digər əsərləri də ərəb dilindən 20-dən artıq dilə tərcümə olunmuşdur.

Ət-Tayyibin "Zeyinin toyu" adlı romanı Liviyada səhnələşdirilmişdir. Bundan əlavə, 1970-ci illərin sonunda bu ssenari əsasında küveytli rejissor Xalid Siddiqin çəkdiyi film Kann festivalında qalib olmuşdur.

Ət-Tayyib 10 ildən artıq Londonun ərəb dilli qəzeti olan "Əl-Məcəllə"nin köşə yazarı olmuşdur. Bundan əlavə, o bir müddət BBC-nin Ərəb şöbəsində işlədikdən sonra, Qətərin İnformasiya naziri vəsifəsinə keçmişdir.

1. ↑  AYYILDIZ, E. (2018). Et-Tayyib Sâlih’in "Mevsimu’l-Hicre İle’ş-Şemâl" Adlı Romanının Tahlili. *Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 58*(1), 662-689. doi:http://dx.doi.org/10.33171/dtcfjournal.2018.58.1.31