Avstraliyanın xarici ərazilərinin coğrafi mövqeyi
**Avstraliyanın xarici əraziləri** (*ing.* External territories of Australia) — Avstraliya İttifaqının Hindistan, Sakit Okean və Cənubi Okeanlardakı bir neçə kiçik ada ərazi mülkiyyətinin, habelə 1959-cu ildə imzalanan Antarktika Müqaviləsinə uyğun olaraq Avstraliyanın suverenliyi beynəlxalq birlik tərəfindən tanınmayan kontinental Avstraliya Antarktida Ərazisinə aiddir.

İdarəetmə
---------

Avstraliya əyalətlərindən fərqli olaraq, xarici əraziləri, ölkə konstitusiyasına görə, birbaşa Avstraliya Birliyinin hökumətinə və parlamentinə tabedir. Avstraliya Kraliçası, Avstraliya Qubernatoru tərəfindən təyin olunan İdarəçilər tərəfindən təmsil olunur.

Yeddi ərazidən yalnız üçü məskunlaşmışdır və yalnız birində - Norfolk Adasında özünüidarəetmə orqanları (bir palatalı qanunverici məclis) vardır — buna görə də özünü idarə edən xarici ərazilərin xüsusi bir kateqoriyasına ayrılmışdır. Eyni zamanda, 1979-cu il "Norfolk Adası Qanunu" na görə, federal parlament yerli parlamentin istənilən qərarını ləğv edə bilər. Bu adada icra hakimiyyətini Baş nazir *(Chief Minister)* həyata keçirir.

Qalan iki məskunlaşan xarici ərazi (Milad Adası və Kokos Adaları) 1995-ci ildən etibarən ümumi bir idarəçi və bələdiyyə başçısı *(Mayor of Australian Indian Ocean Territories)* tərəfindən idarə olunduğu Avstraliya Hind Okeanı Ərazilərinə inzibati olaraq birləşdirilmişdir. Üstəlik, hər birinin öz yerli məclisi *(Shire Council)* vardır.

Siyahı
------


Avstraliyanın xarici əraziləri| Bayraq | Xarici ərazinin adı | Okean | Alınma  ili | ISO | e-domen | Paytaxt |   Əhali,nəf. (2011) |   Sahə,km² |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   **Məskunlaşmamış** |
|  |   Norfolk adası |   Sakit | 1901 | NF | .nf |   Kinqston | &&&&&&&&&&&02302.&&&&&02.302 | &&&&&&&&&&&&&035.&&&&&035 |
|  |   Milad adası |   Hind   | 1958 | CX | .cx |   Flayinq Fiş Kouv   | &&&&&&&&&&&02072.&&&&&02.072 | &&&&&&&&&&&&0135.&&&&&0135 |
| ¹ |   Kokos adaları |   Hind | 1955 | CC | .cc |   Vest Aylend | &&&&&&&&&&&&0550.&&&&&0550 | &&&&&&&&&&&&&014.&&&&&014 |
|   **Məskunlaşmamış** |
|  |   Avstraliyanın Antarktika ərazisi²   |   Cənubi | 1933 |  | .aq, .au |   (Mouson) | &&&&&&&&&&&01000.&&&&&01.000 | &&&&&&&&05896500.&&&&&05.896.500 |
|  |   Aşmor və Kartye adaları |   Hind | 1931 |  | .au |  | &&&&&&&&&&&&&&00.&&&&&00 | &&&&&&&&&&&&0199.&&&&&0199 |
|  |   Herd adası və Makdonald adaları |   Cənubi | 1947 | HM | .hm |  | &&&&&&&&&&&&&&00.&&&&&00 | &&&&&&&&&&&&0372.&&&&&0372 |
|  |   Mərcan dənizi adalarının ərazisi |   Sakit | 1969 |  | .au |  | &&&&&&&&&&&&&&00.&&&&&00 | &&&&&&&&&&&&&&07.&&&&&07 |
|    ¹ Təsdiqlənməmiş bayraq   ² Antarktika müqaviləsi çərçivəsində beynəlxalq birlik tərəfindən tanınmayıb. |

Siyahıya alınanlara əlavə olaraq, Avstraliyanın ada mülkləri arasında daha ikisi var - bu, Avstraliyanın kontinental sahili ilə Norfolk adasının təxminən yarısında, təxminən 350 nəfər əhalisi olan Lord Howe Adası arasında və eyni zamanda bir məsafədə yerləşir. Avstraliyanın qütb stansiyası Macquarie -nin 25-40 işçisinin çalışdığı, ıssız Macquarie adası olan Tasmaniyadan təxminən 1,5 min km cənub -şərqdə. Lord Howe, inzibati olaraq Avstraliyanın Yeni Cənubi Uels əyalətinin, Macquarie isə Tasmaniya əyalətinin bir hissəsidir.

Bundan əlavə, Tasmaniya adası rəsmi olaraq yuxarıda göstərilən meyarlara düşür, lakin statusu və idarəetmə sistemi Avstraliyanın digər əyalətlərindən heç bir fərqi yoxdur.

Tarixi
------

1 yanvar 1901-ci ildə Avstraliyada yeni müstəqil Britaniya koloniyalarından bir hökumət olaraq Avstraliya Birliyi quruldu. 1913-cü ildə Norfolk, indiki statusunu alaraq Yeni Cənubi Uels əyalətindən, 1979-cu ildən isə özünüidarəetmədən ayrıldı.

1933-cü ildə Böyük Britaniya bütün ərazilərini 60 °Cənubdan 160 ° ilə 45 ° arasında Avstraliyaya təhvil verdi və Avstraliya Antarktida Ərazisini meydana gətirdi. 1947-ci ildə Böyük Britaniya tərəfindən köçürülən Herd və Makdonald adaları da AAT-a daxil edildi, lakin Avstraliyanın 1961-ci ildə imzaladığı Antarktida Müqaviləsinin qüvvəyə minməsindən sonra, coğrafi olaraq 60 ° şimalda yerləşdikləri üçün ayrı bir xarici ərazi meydana gətirdilər və buna görə də müqaviləyə tabe deyillər.

1931-1934-cü illərdə kimsəsiz Aşmor və Kartye adalarının idarəsi də İngiltərə tərəfindən Avstraliyaya köçürüldü və 1938-ci ildən Avstraliyanın Şimal Ərazisinin bir hissəsi oldu. Bu adalar 1978-ci ildə ayrı bir ərazi quruluşuna çevrildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Соглашение между Австралией, Новой Зеландией и Великобританией относительно Науру. 1923 Arxivləşdirilib 2012-06-04 at Archive.today  (ing.)

Xarici keçidlər
---------------

* Territories of Australia // Department of Infrastructure and Regional Development // Australian Government.
* External territories // Legal Risk in International Transactions (ALRC Report 80). Australian Law Reform Commission (ALRC), Australian Government. 2006. ISBN 0642254877.