recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Məşədi Zeynal Haqverdiyev** (1850-ci illər, Kərkicahan, Şuşa qəzası – 1918, Bakı) — XIX–XX əsr Azərbaycan tarzəni, Azərbaycan musiqi tarixində ilk solo çalan tarzənlərdən biri.

Həyatı
------

Məşədi Zeynal Haqverdiyev 1850-ci illərdə (bəzi mənbələrə əsasən 1861-ci ildə) Şuşa qəzasının Kərkicahan kəndində anadan olmuşdur. Şuşa real məktəbində oxuyarkən Firudin bəy Köçərli, Yusif bəy Məlikhaqnəzərov, Azad bəy Əmirov, Kərim bəy Mehmandarov, Nəcəf bəy Vəzirov, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Cabbar Qaryağdıoğlu kimi tanınmış mədəniyyət xadimlərinin mühitində böyümüşdür.

Məşədi Zeynal dövrünün tanınmış tarzənləri Əli Əsgərdən və Sadıqcandan dərs almış, gənc yaşlarından Şuşa məclislərində iştirak etmişdir. O, sədəfli tarı ilə uzun illər xalq məclisləri və "Şərq konsertləri"ndə Şahnaz Abbası, Əbdülbaqi Zülalovu, Çəkməçi Məhəmmədi, Məşədi Məhəmməd Fərzəliyevi, Segah İslamı, Məcid Behbudovu, sonralar isə Seyid Şuşinskini və başqalarını müşayiət etmişdir. Şuşada keçirilən ilk "Şərq konsertləri"ndə çıxış etmişdir.

1911–1918-ci illərdə Bakı, Tiflis və Şuşa şəhərlərində verilən opera, dram tamaşalarında və xeyriyyə gecələrində Məşədi Zeynal tarzən kimi çıxış etmiş, teatr tamaşalarının fasilələrində xanəndələri — Segah İslamı, Seyid Şuşinskini, Məcid Behbudovu müşayiət etmişdir. 1907-ci il yanvarın 20-də Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyəti tərəfindən yoxsul müsəlmanların xeyrinə həsr edilmiş gecədə digər sənətçilərlə birlikdə iştirak etmişdir. O, Üzeyir Hacıbəyov tərəfindən opera tamaşalarına dəvət edilmiş, 1911-ci ildə "Leyli və Məcnun" operasında tar ifa etmişdir. 1915-ci ilin mart ayının 13-də Bakıda Nicat Cəmiyyəti tərəfindən keçirilən "Şərq gecəsi"ndə Məşədi "Rahab" muğamını çalmışdır.

Məşədi Zeynal Azərbaycan musiqi tarixində Sadıqcandan sonra ilk solo çalan tarzənlərdən biri olmuşdur. O hələ 1897-ci ildə Şuşada "Xandəmirovun teatrı"nda təşkil edilmiş xeyriyyə gecəsində tarda "Çahargah"ı çalmışdır. Onun ifasında bu muğam xüsusilə fərqlənmişdir. Bundan əlavə o, "Zabul" muğamının solo ifaçısı kimi də tanınmışdır.

Tarzən Məşədi Zeynal 1918-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Мәшәди Зејнал // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VI ҹилд: Куба—Мисир. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1982. С. 546.
2. ↑  Мешади Зейнал // Енциклопедия азербайджанского мугама (rus). Баку: Шарг-Гарб. 2012. С. 159.
3. 1 2  *Фиридун Шушински.* Мәшәди Зејнал // Азәрбајҹан халг мусигичиләри. Бакы: Јазычы. 1985. С. 93–96.
4. ↑  *Фиридун Шушински.* Шуша. Бакы: Ҝәнҹлик. 1998. С. 341–344. ISBN 5-8020-1425-3.
5. ↑  *Firidun Şuşinski.* Məşədi Zeynal // Azərbaycanın musiqi xəzinəsi. Bakı: Vətənoğlu. 2015. S. 329–333. ISBN 978-9952-8283-8-2.
6. ↑  Məşədi Zeynal // Muğam ensiklopediyası. Bakı. 2008. S. 159.
7. ↑  Məşədi Zeynal // Üzeyir Hacıbəyov ensiklopediyası. Bakı: Şərq-Qərb. 2007. səh. 149. ISBN 978-9952-34-075-4.

Xarici keçidlər
---------------

* "Məşədi Zeynal". Azərbaycan diskoqrafiyası. 6 oktyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 oktyabr 2022.
* Tarzən Məşədi Zeynal haqqında
**Məmmədqulu (Məhəmmədqulu) Şuşinski** və ya **Dabbax Məmmədqulu (Məhəmmədqulu)** (1874, Şuşa – mart 1929, Şuşa, DQMV) — XIX–XX əsr Azərbaycan müğənni-xanəndəsi, Qarabağ muğam məktəbinin nümayəndəsi.

Həyat və yaradıcılığı
---------------------

Məmmədqulu 1874-cü ildə Şuşa şəhərində yerləşən "Ayaqyalın qurdlar" (Kiçik qurdlar) məhəlləsində dabbaq ailəsində doğulmuşdur. O, ailəsi kimi dabbaqlıqla məşğul olduğu üçün "Dabbax Məmmədqulu" ləqəbi ilə çağırılmışdır. İlk təhsilini Şuşada Kor Xəlifənin hücrəsində alan Məmmədqulu tarzən Şüşülü Qrikorun dəstəsinə qoşulmuşdur. Atası tərəfindən Mir Möhsün Nəvvabın məktəbinə göndərilən Məmmədqulu burada üç il muğam dərsləri keçmiş, 19 yaşında olarkən Qarabağın musiqi məclislərində xanəndəlik etməyə başlamışdır. 20 yaşında olarkən o, tarzən Qrikor, qarmonçu İsi bəylə məclislərdə iştirak etmiş, "Qarabağ şikəstəsi"ni özünəməxsus şəkildə oxumuşdur.

Məmmədqulunun xanəndəliyik sənətinin formalaşmasında XIX əsr müğənnisi Şahsənəm oğlu Dəli İsmayılın və tarzən Şüşülü Qrikorun köməyi olmuşdur. Dəli İsmayıl onun zil səsini, zəngulələrini nəzərə almış, ona ilk öncə major ruhlu muğamları, ələlxüsus "Hasar", "Müxalif", "Kürdü-Şahnaz", "Heyratı" kimi uzun nəfəs, davamlı zəngulə tələb edən muğamları öyrətmişdi. Malıbəyli Həmid də Məmmədqulunun ifaçılıq istiqamətinin müəyyənləşməsində rol oynamışdır. Onların dostluq əlaqələri nəticəsində Məmmədqulu Gəncə, Şirvan və Tiflis məclislərində tanınmağa başlamışdır.

Tiflis məclislərinin birində Məmmədqulu ilə yaxından tanış olan Bülbülcan bir neçə il ərzində Tiflisdə dəvət olunduğu məclislərə onu özü ilə aparmışdır. Məmmədqulu 1905-ci ildən sonra Şuşaya qayıtmış və yenidən Şuşa məclislərində iştirak etməyə davam etmişdir. O, tarzən Tatevos Arutyunovla ifa etmiş, bir neçə dəfə İran məclislərinə dəvət olunmuşdur.

1913-cü ildə Şəkili Ələsgər, Keçəçioğlu Məhəmməd, İslam Abdullayev və Seyid Şuşinski ilə birgə "Ekstrafon" aksioner şirkəti tərəfindən Kiyev şəhərinə dəvət olunan Məmmədqulu tarzən Arsen Yaramışev və kamançaçalan Moses Quliyansın müşayiəti ilə "Bayatı-Kürd", "Zabul-Segah", "Kürdü-Şahnaz", "Qatar", "Hasar", "Müxalif", "Qarabağ şikəstəsi", "Heyratı" muğamlarını, "Axşam oldu" təsnifini qrammafon vallarına yazdırmışdır.

Xanəndə Məmmədqulu Şuşinski 1929-cu ilin mart ayında Şuşada 55 yaşında vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  *Фиридун Шушински.* Даббах Мәммәдгулу // Азәрбајҹан халг мусигичиләри. Бакы: Јазычы. 1985. С. 164–168.
2. ↑  *Firidun Şuşinski.* Dabbaq Məhəmmədqulu // Azərbaycanın musiqi xəzinəsi. Bakı: Vətənoğlu. 2015. S. 408–412. ISBN 978-9952-8283-8-2.

Xarici keçidlər
---------------

* Məmmədqulu Şuşinski — Gözəlim sənsən

Həmçinin bax
------------

* Musa Şuşinski (Məmmədqulunun bacısı oğlu)
* Qasım Abdullayev
* Davud Səfiyarov
**Terrens Andrey Devis** (*ing.* Terrence Andrew Davis) — TempleOS əməliyyat sistemini yaradan və dizayn edən Amerikalı bir proqramçı. İnkişafı bir nəfər üçün olduqca mürəkkəb, vaxt aparan və qeyri-adi bir iş idi.   Devis ayrıca sosial mediaya video bloglar göndərdi və ölümünə qədər bir izləyicini onlayn olaraq qurdu. Özünü tez-tez "indiyə qədər yaşamış ən ağıllı proqramçı" adlandırırdı.

Yeniyetmə ikən, Devis Commodore 64-də montaj dilini öyrəndi. Arizona Dövlət Universitetində elektrik mühəndisliyi üzrə magistr dərəcəsi aldı və bir neçə il Ticketmaster-da VAX maşınları üçün proqramçı kimi çalışdı. 1996-cı ildə müntəzəm manik epizodlar yaşamağa başladı və bunlardan biri xəstəxanaya aparıldı. Başlanğıcda bipolyar pozğunluq diaqnozu qoyulan daha sonra şizofreniya xəstəsi olduğu elan edildi. Əlillik ödənişləri topladı və ölümündən bir il əvvəl valideynləri ilə birlikdə Las Veqasda yaşadı.

Devis Katolik olaraq böyüdü və yetkin yaşının bir hissəsi üçün ateist idi. Özünü izah edən "vəhy" yaşadıqdan sonra Tanrı ilə birbaşa ünsiyyətdə olduğunu və Tanrının İkinci Məbədin xələfini qurmağı əmr etdiyini elan etdi. DOS əsaslı interfeysləri modelləşdirilmiş bir OS yaratmağa on il işlətdi, əvvəlcə "J Əməliyyat Sistemi", daha sonra "LoseThos" adlandırdı. 2013-cü ildə Devis, indi "TempleOS" adlanan layihəni tamamladığını bildirdi. Bu, ictimai istehza ilə sərbəst buraxıldı , texniki icma üzvlərinin əksərən əlverişli rəylərinə zidd oldu.

Kompüterlə əlaqəli mövzular müzakirə edilərkən Devis aydın qalsa da, ünsiyyət bacarıqları böyük ölçüdə şizofreniyasından təsirləndi. Psixoloji müharibə aktyorlarına qarşı mübarizə üsulu olduğunu izah etdiyi irqi epitetlərin müntəzəm istifadəsi ilə mübahisəli idi. Son aylarında evsizlik və həbsdə qalma dövrləri ilə mübarizə apardı. 2018-ci ildə onu bir qatar vurdu və 48 yaşında öldü. Müstəntiqlər ölümünün intihar və ya təsadüfi olduğunu müəyyən edə bilmədilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2  .
3. ↑  *nick\_h.* "The J Operating System". OSNews. December 29, 2005. March 21, 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: January 6, 2019.
4. ↑
5. ↑  *Davis, Terry A.* "The LoseThos IBM PC Operating System". LoseThos. 2008. December 16, 2008 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: January 6, 2019.
6. ↑  *Hicks, Jesse.* "God's Lonely Programmer". VICE Motherboard. noyabr 25, 2014. 2015-05-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-03.
7. ↑  *Sanders, James.* "TempleOS: an educational tool for programming experiments". TechRepublic. yanvar 21, 2014. 2015-04-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-21.
Qafqaz regionunun siyasi xəritəsi. 1060-cı il.
**Mağas** və ya **Maas**, həmçinin **Maqs** və ya **Maks** — Böyük Qafqaz dağlarında orta əsrlərdə mövcud olmuş Alaniya padşahlığının paytaxtı. İslam və Çin mənbələrindən məlumdur, lakin onun yeri qeyri-müəyyəndir. Bəzi müəlliflər Şimali Osetiyada olması nəzəriyyəsinə üstünlük verir, digərləri isə X əsrə aid üç kilsənin hələ də mövcud olduğu müasir Qaraçay-Çərkəzdəki Arxızı göstərir.

Gent Universitetindən (Belçika) tarixçi Con Lethem Sprinkl Mağasın Krasnodar diyarının Otradnenski rayonunda İliçevskoye Qorodişe kimi tanınan arxeoloji sahəsi olduğunu müəyyən etmişdir.

Rusiyanın İnquşetiya Respublikasının paytaxtı Maqas şəhəri Mağasın adını daşıyır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Brook, Kevin Alan.* The Jews of Khazaria (3rd). Lanham, MD: Rowman & Littlefield Publishers. 2018. səh. 235. ISBN 978-1-5381-0342-5.
2. ↑  *Verstraete, Alexander.* "Location metropolis Magas from the Middle Ages after 200 years of searching deciphered: "Everyone was looking in the wrong place"". vrt.be/vrtnws. İstifadə tarixi: 7 May 2020.
3. ↑  *D.V.Zayats.* "Maghas – "The Sun City" – New Capital of Ingushetia". 2001. 2 May 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
**Minaçılıq** — Azərbaycan zərgərlik sənətini yüksəklərə qaldıran sahələrdən biri. Minaçılığın ən çətin və maraqlı sahələrdən biri pərdəli minadır ki, o ən çox Təbrizdə, Naxçıvanda və Bakıda işlənirdi.

XVIII əsrdə Azərbaycanda metaldan hazırlanmış məişət əşyaları, silah, zinət şeyləri əsas etibarı ilə 6 texniki üsulla bəzədilirdi. Bunlar: döymə, basma, qarasavad, şəbəkə, xatəmkalıq və minaçılıqdır.

Minaçılıq sənətinin üsulu
-------------------------

Minaçılıq sənətinin üsulu oyulmuş bir rəsmin, naxışın içini rəngli mina mayesi (şirəsi) ilə doldurmaqdan ibarətdir. Bundan ötrü qızıl, gümüş və qeyri metal parçdan üzərində lazım olan (quş, heyvan, bitki və s.) rəsmli naxışlı qəlibi basma üsulu ilə ona keçirdikdən sonra buradan əmələ gələn boşluqları mina mayesi ilə doldururlar.

Azərbaycan minaçılığı
---------------------

Azərbaycan minaçılığında ən çox işlədilən rənglər açıq çəhrayı, yaşıl, göy, firuzəyi, qara və qırmızı olmuşdur.

Digər ölkələrin minaçılarına nisbətən Azərbaycan minaçılarının əsərləri daha çox şöhrət qazanmışdı, çünki onların əsələrində qarışıq, bulanlıq rəng olmazdı. Onların rəsmin boşluqlarına tökdükləri hər rəngin öz xüsusiyyəti olduğundan bu rənglər qızır və s. tel pərdəsi ilə bir-birindən ayrılır. Azərbaycan minalarının belə rəngarəng olması, bu rənglərin bir-birinə ahəngdarlığı insanı valeh edir.

Mənbə
-----

1. ↑  "Bədii metal - Azerbaijan.az". azerbaijan.az. İstifadə tarixi: 2023-10-29.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Aşıq Məhəmməd.

**Çoban Məhəmməd** (1857, Ağkilsə, Yeni Bəyazid qəzası – 1937, Ağkilsə, Basarkeçər rayonu) — şair, ustad aşıq.

Həyatı
------

Aşıq Məhəmməd Alməmməd oğlu 1857-ci ildə Göyçə mahalının Ağkilsə kəndində doğulmuşdur.

Aşıq Ələsgərin qardaşıdır. Ömrünün çox hissəsini təsərrüfat işlərində, xüsusən də çobançılıqda keçirsə də, o, el arasında Şair Məhəmməd, bəzən də Çoban Məhəmməd kimi tanınıb.

Onun bədahətən şeir demək qabiliyyəti, yaxşı hafizəsi varmış.

Yaradıcılığı
------------

Ailələrində babası da, atası da, qardaşları da şer yazdıqlarından bəzən onların sənət nümunələrini biri-birindən fərqləndirmək çətinlik törətsə də, Şair Məhəmmədin şeirlərində
Göyçə yaylaqlarının abı-havası duyulur. Yaylaqlarda, eldəobada baş verən hadisələr onun gözündən yayınmamış, böyük sənətkarlıqla onları nəzmə çəkmişdir. Milli qırğın vaxtı dədə-baba
yurdunu tərk edib Kəlbəcərə köçməli olan Məhəmməd zamanın ağır sınaqlarını "Fələk" rədifli şikayətnaməsində təfsilatı ilə təsvir edə bilmişdir. İngilis silahı ilə silahlanan erməni millətçilərinin qəddarcasına Göyçəyə divan tutması, mahalda törədilən qırğınlar, qaçanların dağlarda borana düşüb qırılması tarixi bir sənəd nümunəsidir:

İngilisdən gələn şalon,  

Göyçəni qoydu viran.  

Öləni öldü, qaçanı  

Dağlarda düşdü borana.  

Ac qaldı, uşaq ağlaşdı,  

Hamı yön tutdu arana.  

Çiynimizə xurcun verdin,  

Döndərdin hammala, fələk.

Şair Məhəmməd "Məhəmməd və gürcü ğızı", "Məhəmmədin Qars səfəri", "Məhəmmədin Çələbiyan səfəri" və "Məhəmmədin Yalanbol vilayətinə səfəri" kimi bir neçə dastanı aşıqların dilində
məclislərdə söylənilmişdir.

Şəcərəsi
--------

* Heydər
	+ Əbdüləzim
		- Təhməz
			* Talıbxan
				+ Allahverdi
					- Alməmməd kişi
						* Aşıq Məhəmməd

İstinadlar
----------

1. ↑  Vahid, T. Çoban Məhəmmədin müdriklik dünyası: [Aşıq Ələsgərin qardaşı Aşıq Məhəmməd haqqında] //Mədəniyyət.- 2012.- 15 avqust.- S. 14.
2. ↑  "Sazlı-sözlü Göyçə (II kitab)" (PDF) (az.). Elm və təhsil. 2018. 2018-06-01 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-06-01.
3. ↑  *Azərbaycan Aşıqlar Birliyi.* "Ustad nəfəsli saz-söz ərməğanı" (PDF) (az.). "Zərdabi Nəşr" MMC nəşriyyatı. 2020. Archived from the original on 2023-06-16. İstifadə tarixi: 17 iyun 2023.

Həmçinin bax
------------

* Göyçə
* Aşıq Ələsgər
**Hakimiyyət** — hər hansı üsulla (iradə, nüfuz, hüquq, zorakılıq, dövlət qurumları sistemi) ayrı-ayrı fərdlərin və ya qrup üzvlərinin insanların davranışına, fəaliyyətinə təsir göstərmək imkanı, müəyyən məqsədə çatması və maraqlarını reallaşdırmaq qabiliyyətidir.

Hakimiyyət istənilən insan münasibətlərinin ayrılmaz hissəsidir. Cəmiyyətdə bir çox konfliktlər hakimiyyət uğrunda mübarizə üzündən baş verir, çünki fərdlərin və ya qrupların öz maraqlarını təcrübədə reallaşdırmaq imkanı hansı səlahiyyətə malik olmalarından asılıdır. Hakimiyyətin bir hissəsini qadınlara vermək üçün cəmiyyətdə səlahiyyətlərin yenidən bölünməsi, həmçinin, xarakterinin dəyişdirilməsi feminizmin əsas məqsədlərindən biridir. Qadınların bərabər hüquqlar əldə etmək uğrunda uzun mübarizəsi onların siyasi hakimiyyətə daxilolmaya nail olmasına aydın misaldır. Eyni zamanda, yalnız hakimiyyəti kişilərlə bölüşmək ideyası deyil, həm də onun dəyərini, ümumiyyətlə, şübhə altına almaq ideyası inkişaf edir. 1985-ci ildə Nayrobidə keçirilən Qadınların Vəziyyətinə dair III Ümümdünya Konfransından sonra qadın maraqlarının ön plana çəkilməsinin siyasi strategiya əlaməti kimi müxtəlif mənbələrdə qadın imkanlarının genişlənməsi və ya qadın nüfuzunun artması "empowerment" anlayışı kimi geniş vüsət tapdı. Bu dövrün konsepsiya müəllifləri hakimiyyəti sosial fəallığın geniş imkanları vəsait mənbələrinə nəzarət etmək hüququ, qərarlar qəbul etmək imkanı, bütün fəaliyyət sferalarında və səviyyələrində transformasiya potensialına sahib olmaq kimi müəyyənləşdirirlər.

İstinadlar
----------
***The Irishman (İrlandiyalı)*** Birləşmiş Ştatların Çarlz Brandtın "*I Heard You Paint Houses* "romanının motivləri, Stephen Zaillian'ın ssenarisi əsasında Martin Skorsezesin

rejissorluğu ilə çəkilmiş Amerika bioqrafik cinayət janrında cəkilmiş filmdir. Filmin baş rol aktyorları Robert De Niro, Al Pacino və Jo Pescidir. Filmdə İkinci Dünya Müharibəsindən sonra Amerikadakı cinayət aləmi, 20-ci əsrin ən böyük mafiozları ilə birlikdə işləyən Frank Şirinin gözü ilə izah edilir. Film eyni zamanda ABŞ tarixindəki ən böyük sirrlərdən biri olaraq qalan bir zamanlar ABŞ-də Bitlz qədər məşhur olduğudu deyilən həmkarlar ittifaqının prezidenti Cimmi Hoffanın itkin düşməsindən bəhs edir. Film tamaşaçıları cinayətkar dünyanın gizli dəhlizləri ilə böyük bir səyahətə aparır, bu dünyanın necə işlədiyini, rəqabətlərini və əsas siyasətlə əlaqələrini ortaya qoyur.

Filmin premyerası 27 sentyabr 2019-cu ildə 57-ci Nyu-York Film Festivalında baş tutmuşdur. Film 27 noyabr 2019-cu ildə etibarən Netflix-də göstərildi.

Jurnalist Dan Moldea, filmin əslində reallığı əks etdirmədiyini iddia edərək, Hoffanın cəsədinin tapılmadığını və Şiranın evində qan izləri tapılmadığını demişdir. Filmin baş rol aktyorlarından Robert De Niro iddialara qarşı olaraq bildirmişdir ki, "İnsanların bizimlə eyni fikirdə olmaması isə bağlı heç bir problemim yoxdur. Dan Moldea, Hoffa işi üzrə mütəxəssisdir. Ancaq Martinin (Scorsezenin) dediyi kimi biz filmdə tamamilə gerçək bir hekayədən danışmamışıq, öz hekayəmizi danışmışıq.

Rollar
------

* Robert De Niro -Frank Sheeran
* Al Pacino -Jimmy Hoffa
* Joe Pesci — Russell Bufalino
* Ray Romano — Bill Bufalino
* Bobby Cannavale — Skinny Razor
* Anna Paquin — Older Peggy Sheeran
* Lucy Gallina -Young Peggy Sheeran
* Stephen Graham — Anthony "Tony Pro" Provenzano
* Harvey Keitel — Angelo Bruno
* Stephanie Kurtzuba — Irene Sheeran
* Kathrine Narducci — Carrie Bufalino
* Welker White — Josephine "Jo" Hoffa
* Jesse Plemons — Chuckie O'Brien
* Jack Huston -Robert Kennedy/RFK
* Domenick Lombardozzi — Fat Tony Salerno
* Paul Herman — Whispers DiTullio
* Louis Cancelmi -Sally Bugs
* Gary Basaraba — Frank "Fitz" Fitzsimmons
* Marin Ireland -Older Dolores Sheeran
	+ India Ennenga — Young Dolores
* Sebastian Maniscalco — "Crazy" Joe Gallo
* Steven Van Zandt -Jerry Vale
* Jennifer Mudge — Older Maryanne Sheeran
	+ Tess Price — Young Maryanne

İstinadlar
----------





1. ↑  .
2. 1 2 3 4  IMDb (ing.). 1990.
3. 1 2  Česko-Slovenská filmová databáze (çeş.). 2001.
4. ↑  .
"*Qələbə ya Rəbb!*". Müəllif: Con Everett Mille. 1871-ci il.
**Musanın əsası**, həmçinin **Tanrının əsası** — Bibliya və Quranda Musanın istifadə etdiyi ək ağacı kimi adı çəkilən əsa. "Çıxış" kitabına görə, əsa (ivr. ‏מַטֶּה‏‎, *matteh*) qayadan su çıxarmaq üçün istifadə edilmiş, ilana və kürəyə çevrilmiş, Qırmızı dənizin ayrılması zamanı istifadə olunmuşdur. Musanın əsasının onun qardaşı Harunun istifadə etdiyi çubuq ilə eyni olub-olmaması ravvin alimləri tərəfindən müzakirə edilmişdir.

Harunun çubuğuna münasibətdə
----------------------------

Harunun və Musanın çubuğunun hər ikisinə oxşar, zahirən bir-birini əvəz edə bilən səlahiyyətlər verildiyi üçün ravvin alimləri bu iki çubuğun bir və eyni olub-olmadığını müzakirə etmişdilər.

Sonrakı yəhudi əfsanəsində çubuğun dünyanın əvvəlində yaradılışın altıncı günündə formalaşdığı və Musaya miras qalmadan əvvəl böyük patriarxların əlindən keçdiyi deyilir.

Şiəlikdə
--------

"*Əl-Kafi*" kitabında rəvayət olunur ki, Cəfər Sadiq "Musanın lövhələri və Musanın əsası bizimlədir. Biz peyğəmbərlərin varisləriyik" deyə iddia etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The King James Bible". En.wikisource.org. İstifadə tarixi: 24 August 2017.
2. 1 2  "AARON'S ROD - JewishEncyclopedia.com". Jewishencyclopedia.com. İstifadə tarixi: 24 August 2017.
3. ↑  *Al-Kulayni, Abu Ja’far Muhammad ibn Ya’qub.* Kitab al-Kafi. South Huntington, NY: The Islamic Seminary Inc. 2015. ISBN 9780991430864.
**Bornun ultimatumu** (orijinal adı: **The Bourne Ultimatum**) 2007-ci ildə çəkilmiş, 80-ci Akademiya Mükafatlarında 3 Akademiya Mükafatı qazanmış, tənqidçilər tərəfindən yüksək qiymətləndirilmiş, IMDb Top 250 siyahısında yer alan The Bourne Legacy adlı davam filmi çəkilmiş, əsas personajı, yəni Jason Bourne personajı rolunu Oskar mükafatlı aktyor Mett Deymonun oynadığı, sauntrekində sadəcə musiqilər istisna olmaqla, *Moby*nin The Extreme Ways mahnısının yer aldığı döyüş/casus filmidir. Robert Ludlumun eyniadlı kitabı əsasında çəkilmiş bu film, Born seriyasındakı üçüncü filmdir (Bornun müəyyən edilməsi və Meduza çevrilişi seriyanın digər filmləridir). Film yüksək hərəkətliliyin olduğu və döyüşlərin demək olar ki, heç bitmədiyi bir filmdir.

Süjet xətti
-----------

Jason Bourne (Matt Damon) keçmişinin sirlərini öyrənə bilmir. Onun sağ olduğunu bilənlər onu aradan qaldırmağa cəhdlər edirlər, buna görə də o, Rusiyaya Moskvaya köçür, amma yenidən burada tapılır və sevdiyi bir insan, həyatda ona sağ qalması üçün çoxlu köməkliklər etmiş Mari Helena Kreutz (Franka Potente) qəza nəticəsində vəfat edir və bundan sonra Ceysonun keçmişinin sirlərini tapmaq və yenidən yeni macəralar yaşamasının vaxtı gəlib çatmışdır. İndi Moskvadan Parisə, oradan da Mərakeşə gedəcək Bornu müxtəlif yeni macəralar və gərginliklər gözləyir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  .
2. 1 2 3  .
3. 1 2 3 4 5  .
4. 1 2  .
5. 1 2 3 4  .
6. ↑  Česko-Slovenská filmová databáze (çeş.). 2001.
7. 1 2  .
8. ↑  IMDb (ing.). 1990.
9. ↑  IMDb (ing.). 1990.
10. ↑  Box Office Mojo (ing.). 1999.
11. ↑  Box Office Mojo (ing.). 1999.
12. ↑  Lexicon of international films (alm.). Zweitausendeins.
13. 1 2  filmportal.de. 2005.
14. ↑  The American Film Institute Catalog of Motion Pictures.
Oyun qurucular Bob Cousy (solda) ve Bob McNeill (ortada)
NBA-dəki ən yaxşı oyun quruculardan Kris Paul
**Oyun qurucu** müdafiəçi və hücumçular arasında yerləşən və vəzifəsi hər iki mövqedəki basketbolçulara kömək etmək olan oyunçu. Oyun qurucular komandanın xal qazanması üçün dəqiq və düşünülmüş paslar atır və bu mövqedə olanlar hər iki əlindən yaxşı istifadə etməyi bacarır. Bu mövqe amerikan futbolundakı kuotəbək(quarterback) və ya futboldakı pleymeyker(playmaker) ilə eynidir.

 NBA-dəki ən yaxşı oyun quruculardan Stiven Kurri .
Oyun qurucu məşqçinin verdiyi tapşırıqları anlamalı və yerinə yetirməli, oyunun tempinə nəzarət etməlidir. Hücumların başladılması və inkişafı da onun vəzifələrindəndir.

**Bu mövqedəki oyunçular**:

**NBA-də**: Kris Paul, Derrik Rouz, Toni Parker, Stiven Kurri, Kayri Irving, Rasl Vestbrook,Rajon Rondo və s.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Basketbol** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Fərxundə Məlikzadə** - 27 yaşlı əfqan qadın Fərxundənin Əfqanıstanın paytaxtı Kabul şəhərində linç edilərək öldürülməsi ilə nəticələnmiş cinayət hadisəsi. Hadisə 2015-ci ilin 19 mart tarixində baş vermişdir. 27 yaşlı qadın İslamın müqəddəs kitabı olan Quranı yandırmaqda və təhqir etməkdə günahlandırılır. Polis tərəfindən aparılan ilkin araşdırmlardan sonra qadın tərəfindən heç bir kitabın yandırılmadığı müəyyənləşmişdir. *Fərxundə Məlikzadə* cinayətinə görə Kabul şəhərində 49 nəfər məsuliyyətə cəlb olunub. Baş verən cinayət hadisəsi Əfqanıstanda qadın hüquqları məsələsini yenidən gündəmə gətirmiş və ölkə miqyasında *Fərxundə Məlikzadə* üçün mitinqlər təşkil edilmişdir. 2015-ci ilin may yayında Əfqanıstanda keçirilən məhkəmə prosesi nəticəsində Fərxundənin cinayətində günahlandırılan 4 nəfər edam edilmiş, 8 nəfər isə həbsxanaya göndərilmişdir. Cəzalandırılan şəxslərin hamısı kişidir.

Arxa plan
---------

İlk öncə, Fərxundə dini müəllim işlədiyi Şahdu-Şəmşəyra məscidinin qarşısında məsciddə zinət əşyaları satan bir molla ilə bu barədə mübahisə etmiş və mübahisə zəminində molla onu "Qurani-Kərim" i yandırmaqda ittiham edərək izdihamı ətrafına toplamışdır. Gənc qadın onun yalan danışdığını sübut etmək üçün tez-tələsik Qurandan ayələr gətirərək müsəlman olduğunu sübuta yetirməyə çalışsa da, qaragüruh vəhşicəsinə onu damdan aşağı atmış, maşınla vurmuş, dəyənəklərlə döymüş və az deyilmiş kimi, məscid ətrafındakı daşlarla daş-qalaq etmişdir. Bununla hirsini soyutmayan kütlə gənc qadının cəsədinə od vuraraq polisin gözü qarşısında onu Kabul çayına atmışdır. Əfqanıstan prezidenti Əşrəf Qani qətlin araşdırılmasına göstəriş vermişdir. Mobil telefonlarla çəkilmiş bu hadisənin videosu sosial şəbəkədə geniş yayılmışdır. Qadın öldürüldükdən sonra yandırılarkən, məlumatlara görə, polis bir kənarda səssiz dayanıbmış. Fərxundənin ailəsinin sözlərinə görə, qızlarının ölüm səbəbi mübahisə girdiyi mollanın qəsdən öz "iş" ini və həyatını qurtarmaq üçün Fərxundəni "Qurani-Kərim"i yandırmaqda ittiham etməsi olmuşdur. Şahidlərin sözlərinə görə, Fərxundəni döyən qaragüruh tez-tez anti-demokratik şüarlar səsləndirirdi.

İstinadlar
----------


Vikianbarda Fərxundə Məlikzadə cinayəti ilə əlaqəli mediafayllar var.

1. ↑  "Family of Afghan woman lynched by mob demands justice". AlJazeera. 2 Apr 2015. 7 April 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 May 2015.
2. 1 2  "Trial begins in case of Kabul lynching of Farkhunda". BBC News. 2 May 2015. 1 July 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 May 2015.
3. ↑  *Rasmussen, Sune Engel.* "Farkhunda's family take comfort from tide of outrage in wake of her death". The Guardian. 23 March 2015. 15 August 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 March 2015.
4. ↑  *Variyar, Mugdha.* "Farkhunda Lynching: Four Sentenced to Death for Killing Afghan Woman, 3 Key Suspects Still at Large". International Business Times. 6 May 2015. 18 July 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 May 2015.
**Frederik Şopen** **İnstitutu** (pol. Narodowy Instytut Fryderyka Chopina) — Polşa bəstəkarı Frederik Şopenin həyat və yaradıcılığının tədqiqi və təbliği ilə məşğul olan Polşa təşkilatı. O, 2001-ci ildə Polşa Parlamentində qanunvericilik nəticəsində yaradılmışdır və birbaşa Mədəniyyət və Milli İrs Nazirliyinin nəzarəti altındadır. Qərargahı Varşavadayerləşir  .

Fəaliyyəti
----------

İnstitutun fəaliyyətinə nəşriyyat, konsertlərin təşkili, Şopenin fiziki və bədii irsinin qorunması, Şopen adının kommersiya istifadəsinə nəzarət və Şopen İnformasiya Mərkəzinin (institut veb-saytı) fəaliyyət göstərməsi daxildir. Onun nəşriyyat layihələri arasında Sofia Çieklinska  tərəfindən redaktə edilmiş bütün mövcud holoqrafik əlyazmalardan tərtib edilmiş Şopenin əsərlərinin tam faksimil nəşri var.

İnstitut Frederik Şopen Muzeyini və beşillik Beynəlxalq Şopen Piano Müsabiqəsini idarə edir. O, həmçinin gənc polşalı pianoçuları həvəsləndirməyə yönəlmiş "Gənc istedadlar" proqramını həyata keçirir  .

İnstitut 2005-ci ildən "*Şopen və onun Avropası*" festivalını da təşkil edir. O, Avropa musiqisini Şopenin həyat və yaradıcılığı ilə bağlılığı kontekstində təqdim edir. Festival proqramının məqsədlərindən biri də tarixi tamaşadır - əsərləri ilkin səsləndiyi formada, qədim alətlərdə təqdim etməkdir. Festival Varşava Filarmoniyası, Böyük Teatr və Polşa Radiosunun II Proqramı ilə əməkdaşlıq çərçivəsində təşkil olunur.

### Şopen müsabiqəsi

Şopen Beynəlxalq Piano Müsabiqəsi (pol. Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina), Polşanın paytaxtı Varşavada keçirilən piano müsabiqəsi 1927-ci ildən keçirilir. 2010-cu ildən əvvəllər Mədəniyyət Nazirliyi (1960-cı ilə qədər) və sonra Şopen Cəmiyyəti (1960-2005-ci illər) tərəfindən təşkil edilən Şopen İnstitutu tərəfindən keçirilir.

2018-ci ildə institut qədim alətlər üzrə ilk I Beynəlxalq Şopen müsabiqəsini təşkil edib.

### Şopen muzeyi

Frederik Şopen Muzeyi (pol. Muzeum Fryderyka Chopina) Varşavada 1954-cü ildə yaradılmışdır. 2005-ci ildən Frederik Şopen İnstitutu tərəfindən idarə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  GRID Release 2017-05-22. 2017-05-22 2017. doi:10.6084/M9.FIGSHARE.5032286
2. ↑  "Legal Act" (English translation) Arxivləşdirilib 2021-10-26 at the Wayback Machine, Fryderyk Chopin Institute website, accessed 7 August 2014.
3. ↑  "About us" Arxivləşdirilib 2021-10-26 at the Wayback Machine, Fryderyk Chopin Institute website, accessed 7 August 2014.
4. ↑  Alina Mądry, "19th Century editions of the Works of Chopin as an Aspect of the History of Reception" Arxivləşdirilib 2017-12-26 at the Wayback Machine, Polish Libraries website, accessed 7 August 2014.
5. ↑  Website Arxivləşdirilib 2015-04-03 at the Wayback Machine Şablon:Архивировано of the International Chopin Competition, accessed 7 August 2014.
6. ↑  "Promotion of Young Talents" Arxivləşdirilib 2021-05-11 at the Wayback Machine, Fryderyk Chopin Institute website, accessed 7 August 2014.

Xarici keçidlər
---------------
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qarabaşaq (dəqiqləşdirmə).

**Qarabaşaq sıyığı** — Qarabaşaq sıyığından hazırlanan məşhur rus, belarus, ukrayn və polşa yeməyidir.

Hazırlanması
------------

Soyutma qarabaşaq
V.Poxlebkinə görə slavyan xalqlarında qarabaşaq da taxıllar qrupuna daxildir. Şirin və kəmşirin sıyıqlar üçün südə samalensk taxılı əlavə edilirdi. Ovulmuş hissəciklər əzilmiş sıyıqda istifadə edilir.Qarabaşaq sıyığı su və süd də hazırlanır. O adi yemək (bəzən, süd, kərə yağı, şəkər də əlavə edilir) ola bilər. Bəzən qarniyer kimi də istifadə edilir. Dietik yeməklər içərisində ön planda durur.

Tarixi
------

Poxlebkina görə qarabaşaq sıyığı rus mətbəxində ikinci növ milli yemək hesab edilir. Belə ki, xalq mahnılarında da hansı sıyıq olursa qarabaşaq sıyığı olmalıdır. O həmçinin rahat hazırlanma qaydasına görə də fərqlənir. SSRİ-nin tərkibinə daxil olan respublikalarda da qarabaşaq sıyığından əlavə buğda və arpa sıyıqları da geniş yayılmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Sıyıq
* Manna yarması
* Noxud sıyığı
* Quryevsk sıyığı

İstinadlar
----------

1. ↑  Гречневая каша в Большой энциклопедии кулинарного искусства
2. ↑  "Гречневая каша с маслом". 2021-03-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-27.

Xarici keçidlər
---------------
**Cizak** – Özbəkistanın şərqində şəhər. Cizak vilayətinin mərkəzi.

Əhalisi
-------

Əhalisi 159,5 min (2007).

Coğrafiyası
-----------

Sanzar çayı sahilində, 460 *m* hündürlükdə, Böyük Özbəkistan yolu üzərindədir. Nəqliyyat qovşağı. Orta Asiyanın ən qədim ticarət məskənlərindən birinin yerində meydana gəlmişdir.

Tarixi
------

8-ci əsrdə divarla əhatələnmişdir (*dəfələrlə bərpa edilmişdir*). Ərəb istilasına dək (*8-ci əsr*) Ustruşana tarixi vilayətinin iri şəhəri idi. 16-cı əsrdən Buxara xanlığının, sonra Buxara əmirliyinin tərkibində olmuşdur.

Memarlığı
---------

Orta əsr qalalarından Bizlərtəpə, Urdatəpə və Qalatəpənin (11–12-ci əsrlər) xarabalıqları, qədim hamamlar (16–17-ci əsrlər), mədrəsə (1860) qalmışdır. Pedaqoji (1974) və politexnik (1992) institutlar; dünyaşünaslıq muzeyi, musiqili-dram teatrı (1950) var.

Sənayesi
--------

Vilayətin iri sənaye və mədəniyyət mərkəzidir. Yeyinti (*ət kombinatı, süd zavodu*), yüngül (*trikotaj, tikiş və s*.) sənaye, kənd təsərrüfatı, maşınqayırması müəssisələri fəaliyyət göstərir. Polietilen örtüklər, qaz ötürül məsi üçün polietilen borular, tikinti materialları (*o cümlədən irriqasiya kanalları üçün üzlük və s*.) istehsal edilir. Evtikmə kombinatı; akkumulyator, pambıqtəmizləmə zavodları və s. fəaliyyət göstərir. Şəhərin yaxınlığından Daşkənd–Cizzəx–Buxara qaz kəməri keçir.

Həmçinin bax
------------

* Əngren
* Baysun
* Fərqanə
* Kokand
* Mərğilan
* Nukus
* Səmərqənd
* Termez
* Xivə
* Üçkuduk
* Əndican

Xarici keçidlər
---------------

* Şəhərin rəsmi internet səhifəsi Arxivləşdirilib 2018-12-23 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------


1. 1 2 3 4 5 6  **Cizak**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M.K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V  cild. — Səhifələrin sayı:  592. — Səh.: 369-370. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.
Müqəddəs Matvey kafedralında oratoriy, Dallas, ABŞ
 **Oratoriy** (*lat.* oratorium — «ibadət evi, dua etmək üçün yer») — birlikdə dua etmək və ibadət üçün nəzərdə tutulmuş müqəddəs yer və ya bina.

Mənası
------

Bütün gələnlər üçün açıq olan kilsələrdən fərqli olaraq, oratoriy müəyyən bir icma, kilsə hərəkatı və ya möminlər qrupu tərəfindən öz məqsədləri üçün istifadə olunur. Bu söz Roma Katolik Kilsəsində Oratoriyalılar və Salesiyalılar arasında geniş istifadə olunur.

Roma Katolik Kilsəsinin kanon qanunu oratoriyanı müəyyənləşdirir və oratoriyanı özəl və fərqli olaraq bütün imanlılar üçün müəyyən bir zamanda açıq ola bilən xüsusi və ictimai bölür.

> 
> «Oratoriy, müəyyən bir icma və ya inanclı bir qrupun bu yerə toplaşması üçün başqa bir dindarın səlahiyyətli bir keşişin razılığı ilə gələ biləcəyi yer üçün, Allahın ibadətgahının icazəsi ilə bir yer deməkdir.»
> 
> 
> 

Oratoriyalarda müəyyən xidmətlər yerli yepiskopun və ya kilsə icmasının başçısının icazəsi ilə həyata keçirilə bilər. Katolik Kilsəsinin Kanon Qanununa görə, oratoriyalar dünyəvi və məişət ehtiyacları üçün istifadə edilməməlidir: "Oratoriyanı ordinarariumun icazəsi olmadan dünyəvi məqsədlər üçün köçürmək olmaz" , "bunlar yalnız Allaha ibadət üçün nəzərdə tutulmalıdır və onlardan iqtisadi məqsədlər üçün istifadə qadağandır.

İstinadlar
----------

1. ↑   Кодекс Канонического Права, кан. 1223
2. ↑   Кодекс Канонического Права, кан. 1224, № 2
3. ↑   Кодекс Канонического Права, кан. 1229

Mənbə
-----

* Католическая Энциклопедия. 3. М.: Францисканцев. 2007. ISBN 978-5-91393-016-3.
* Кодекс Канонического Права. «Институт философии, теологии и истории». 2007. ISBN 978-5-94242-045-1.

Xarici keçidlər
---------------

* Don Bosko oratoriyi
* Don Bosko oratoriyi. Bugünkü Salezian oratoriy nümunəsi
**Bobbi-Bobbi** – Avstraliyanın şimal ərazilərində məskunlaşmış Binbinqa adlı aborigen qruplarının miflərində keçən fövqəltəbii varlıq.

Əfsanə
------

Bobbi-Bobbi "yuxu zamanı" mifoloji erasında göylərdə yaşayırdı. O Əlvan İlana bənzər nəhəng ilan idi və əvvəllər insanlara müsbət yanaşırdı. Göylərdən o görür ki, həyatda qalmaq üçün insanlara təkcə su yetmir. Buna görə də o insanlar üçün uçan tülküləri (yarasa növü) yaradır ki, sonuncular onları tutub yeyə bilsin. Tülkülər insanların onları tuta bilməyəcəyi yüksəklikdə uçmağa başladıqda, Bobbi-Bobbi qabırğalarından birini çıxararaq insanlara verir və onlar qabırğanı tarixdə ilk bumeranq kimi istifadə edirlər.

Deyilənlərə görə, bəzi insanlar verilən bu hədiyyələrədən razı deyildilər və səma cənnətinin necə olduğunu görmək istəyirdilər. İki kişi göydə keçid açıb Bobbi-Bobbiyə təşəkkür etmək adı ilə qabırğa-bumeranqı elə güclə atırlar ki, o buludlarda nəhəng dəlik açır. Bobbi-Bobbi çox qorxduğundan bumeranqı tuta bilmir və o geri qayıdaraq kişiləri öldürür. Bununla ilk dəfə Ölüm insan oğlu ilə tanış olur.

Bundan sonra Bobbi-Bobbi göylərdə hər şeyə laqeyd qalaraq, bir də insanlara kömək etmir.

Mənbə
-----

1. ↑  Sarah Bartlett, The Mythology Bible: The Definitive Guide to legendary tales, səh.244
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Anatoli.

**Anatoli Əhmədoviç Yabbarov** (24 avqust 1937, Bakı, Azərbaycan SSR – 6 noyabr 2023) — aktyor.

Həyatı
------

Anatoli Yabbarov 24 avqust 1937-ci ildə Bakıda anadan olub. Kinoaktyor Teatrının quruluşçu rejissorudur. Rusiyanın əməkdar artistidir.

1964-cü ildə çəkilmiş "Bir vaxtlar qoca ilə qarı var idi" filmindəki rolu olub. "Qaçış", "Uğur centlmenləri", "İki kapitan", "Həbsxanadan qaçış" filmləri ona ən böyük şöhrət gətirib.

1996-cı ildə Rusiyanın Əməkdar artisti adını alıb, 2011-ci ildə isə "Dostluq" ordeni ilə təltif edilib.

Filmoqrafiya
------------

1. Alman klinikasına şəxsi səfər (film, 1988) (tammetrajlı bədii film) — rol: Blinov

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Uğur centlmenləri"nin Bakıda doğulan aktyoru vəfat edib - FOTO". Oxu.Az (az.). 2023-11-08. İstifadə tarixi: 2023-11-08.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | IMDb |
**Arzu Süleyman oğlu Ələsgərov** (17 dekabr 1945, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — pianoçu, Bakı Musiqi Akademiyasının Dosenti və Professoru, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti. Bəstəkar Süleyman Ələsgərovun oğlu.

Həyatı
------

Arzu Ələsgərov 17 mart 1945-ci ildə Bakı şəhərində Azərbaycan Respublikasının xalq artisti Süleyman Ələsgərovun ailəsində anadan olub. 1951-ci ildə Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbinə (A. A. Kələntərin sinfi) daxil olub. 1963-cü ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasına (M. R. Brennerin sinfi). 1968-ci ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını bitirib. 1969-cu ilin yanvar ayından 1970-ci ilin sentyabr ayına kimi Pyotr Çaykovski adına Moskva Dövlət Konservatoriyasının stajoru olmuşdur (rəhbər professor Y. İ. Milşteyn). 1970–1972-ci illərdə Ü. Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının aspirantı olub. Dəfələrlə xarici ölkələrdə konsert proqramları ilə çıxış etmişdir (Almaniya, Polşa (1972), Seneqal, Nigeriya (1973), Ukrayna (1978), Özbəkistan (1980)).

Pedaqoji fəaliyyət
------------------

1968-ci ildən Ü. Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında assistent vəzifəsində çalışmağa başlayıb (M. R. Brennerin assistenti).

1970-ci ildən Bakı Musiqi Akademiyasının fortepiano kafedrasında müəllim vəzifəsində çalışmağa başlayıb. 1976-cı ildən Bakı Musiqi Akademiyasının "İxtisas fortepiano" kafedrasında baş müəllim vəzifəsində çalışmağa başlayıb. 1981–1984-cü illərdə SSRİ Mədəniyyət Nazirliyinin xətti ilə Suriyanın Aleppo şəhərində işləmişdir. 1988-ci ildə Dosent, 1994-cü ildə Professor elmi adına layiq görülüb.1996-cı ildə Qahirə Konservatoriyasına dəvət olunmuşdur. Orada dəfələrlə konsertlərdə tanınmış ifaçılarla çıxış edib. 2014-cü ildən bu günə kimi Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasında çalışır.

Yaradıcılığı
------------

1962-ci ildə "Parla bizim Azərbaycan" adlı müsabiqədə II-ci yerin sahibi olub. 1970-ci ildə Moskvada Üzeyir Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Simfonik Orlestrı ilə P. İ. Çaykovskinin I ci konsertini ifa edib. 1970-ci ilin sentyabr ayında Buxarest şəhərində Ç. Enesku adına beynəlxalq müsabiqədə iştirak edib.

Mükafatları
-----------

• 1989-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti fəxri adına layiq görülüb.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 2014-cü il tarixli sərəncamına Əsasən Arzu Süleyman oğlu Ələsgərova Prezidentin fərdi təqaüdü verilib.

• Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 2021-ci il tarixli sərəncamına əsasən Bakı Musiqi Akademiyasının 100 illik yubeleyi ilə əlaqədar musiqi sənətində uzunmüddətli səmərəli fəaliyyətinə görə, "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bakı Musiqi Akademiyası - Ələsgərov Arzu Süleyman oğlu". musicacademy.edu.az (az.). 2023-11-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-11-13.
Bove Notr-Dam kilsəsi və ya Bovedəki Ən Müqəddəs Teotokos Kafedralı (frans: Cathédrale Notre-Dame de Bayeux) — Bove şəhərində yerləşən Bove yeparxiyasının kafedralıdır. Roman üslubunun və Norman Qotikasının xüsusiyyətlərini özündə birləşdirən XI–XV əsrlərə aid memarlıq abidəsidir. Bove Notr-Dam kilsəsi möhtəşəm şəkildə mühafizə edilib saxlanılan orta əsr binaları kompleksinin ayrılmaz hissəsidir ki, buraya yepiskop sarayı, kitabxana, qəbul zalı və s. daxildir.

Tarix
-----

Qall-Roma dövründə indiki kafedralın yerləşdiyi yerdə Augustodurum şəhərinin forumu yerləşirdi. Bove yeparxiyası III əsrdə yaradılıb və burada Merovinqlər dövründə kafedral tikilib. Binaya ciddi ziyan vuran yanğından sonra Boveli II Hüqo (1015–1049) eyni yerdə yeni kafedral tikmək qərarına gəldi. Hüqo Odonun varisi (1049–1097) dövründə məbədin tikintisi başa çatdırıldı. 14 iyul 1077-ci ildə yeni bina Normandiya hersoqu və İngiltərə kralı Normandiyalı Vilyamın iştirakı ilə təqdis olundu.

Əsas fasadın (vestibülün) məbədi və qüllələri XI əsr Romanesk kafedral kilsəsindən salamat qalmışdır. XII əsrin əvvəllərindən kafedralda yalnız XV əsrdə əsas qüllənin qülləsinin tikintisi ilə başa çatmış tikilinin ayrı-ayrı hissələrinin yenidən qurulması və bərpası üzrə davamlı işlər aparılmışdır. Bu andan etibarən kafedral son görünüşünü almışdır.

1230-cu ilə qədər bir sıra sırf Norman dekorativ elementləri ilə seçilən qotik xorlar inşa edilmişdir. 1244–1255-ci illərdə əsas nefin yuxarı hissəsi, 1260–1280-ci illərdə transept yenidən tikilmişdir. Orijinal Romanesk korpusuna bir çox qotik elementlər əlavə edilmişdir. XIII–XIV əsrlərdə kafedrala tədricən yan qotika kilsələri əlavə edildi. Bundan əlavə, transeptin cənub portalı və yüksək mərkəzi qüllə sonrakı qotik mənşəlidir. Kafedral ansamblının digər binaları əsasən XV əsrdə tikilmişdir.

1563-cü ildə Fransadakı dini müharibələr zamanı kafedral Hugenot qoşunları tərəfindən dağıdılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  base Mérimée (fr.). ministère de la Culture, 1978.
2. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
**Uğurlu xan Ziyadoğlu-Qacar** — Gəncənin sonuncu xanı Cavad xanın oğlu.

Həyatı
------

Uğurlu xan Cavad xan oğlu 1781-ci ildə Gəncə şəhərində anadan olmuşdu. Saray təlim-tərbiyəsi, təhsili almışdı. O, 1804-cü ilin yayında Gəncəbasarda işğalçılara qarşı üsyan qaldırsa da, məğlub olub İrana getməyə məcbur oldu. O, 1826-cı ildə Abbas Mirzənin və yerli əhalinin köməkliyi ilə İkinci Rus-İran müharibəsi zamanı yenidən Gəncəyə qayıtsa da, 40 gündən sonra yenidən şəhəri tərk etməli oldu. 1826-cı il sentyabrın 13-də baş vermiş Gəncə döyüşündə əsir düşən Uğurlu xan bir müddət ruslar tərəfindən Stavropolda sürgündə saxlanıldı. Yalnız Türkmənçay müqaviləsindən sonra o, İrana qayıda bildi.

Şamxor döyüşündən sonra Uğurlu xan bacısı Püstə bəyimi özü ilə İrana apardı. 1826-ci ilin 26 iyulunda Cavad xanın oğlu Uğurlu xan Gəncəni yenidən ələ almış və qısa bir müddətdə də olsa, xanlığı bərpa edə bilmişdi.

Uğurlu xan qeyri-adi cəsarəti və sərkərdəlik bacarığı ilə fərqlənirdi. O, sonradan da özünün kiçik dəstəsi ilə iki dəfə Azərbaycanın içərilərinə doğru irəliləmiş, hətta yenidən Gəncəni ələ keçirməyə də cəhd göstərmişdi.

Ailəsi
------

Uğurlu xan 1801-ci ildə qohumu Məhəmməd xanın qızı Şərəfcahan bəyimlə ailə qurmuşdu. Məmmədqulu xan, Cavad xan adlı oğlu, Bədircahan bəyim, Böyük bəyim, Nazənin bəyim, Telli bəyim adlı qızları vardı.

* Xurşidbanu Natəvanın ana babasıdır.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Qacarlar və Qacar kəndi. Bakı: "Şuşa", 2008, 334 səh.

Həmçinin bax
------------


1. ↑  *Süleyman Əliyarlı.* Azərbaycan tarixi.
**Kulyaş Bayseyitova**(19 aprel (2 may) 1912, Almatı, Rusiya imperiyası – 6 iyun 1957, Moskva, SSRİ) — Sovet qazax opera müğənnisi (lirik-koloratura soprano), dramatik aktrisa. İkinci dərəcəli iki Stalin mükafatı laureatı (1948, 1949). Bütün təyinat illərində "SSRİ xalq artisti" titulunun ilk sahiblərindən biri (1936) və həmçinin ən gənclərindən biri (Həlimə Nəsirovadan sonra).

Həyatı
------

Kulyaş Bayseyitova (qızlıq soyadı isə Beyisova) 1912-ci il aprelin 19-da (digər mənbələrə görə - 12 yanvar) Rusiya imperiyasının Verni şəhərində anadan olmuşdur; digər mənbələrə görə, o, Semipalatinsk vilayətinin Karkaralı rayonunun kəndlərindən birində, Sarı-Arka çöllərində anadan olmuşdur. Kulaş on iki yaşında Almatıya gətirildi və bir müddət internat məktəbində yaşadı.

Bayseyitovanın təbii musiqi istedadı erkən özünü göstərdi. O, atası Zasından eşitdiyi mahnıları, zihri və kissanı əzbərləyib ifa edirdi.

1925-1928-ci illərdə o, Almatı Pedaqoji Kollecində oxuyub, həvəskar musiqiçilərlə iştirak edib.

1930-cu ildə Qızıl-Orduda qurulan Qazax Dram Teatrının studiyasına daxil oldu və 1929-cu ildə bu gün M.O. Ayezov adına Qazax Dövlət Akademik Dram Teatrı olaraq bilinən teatra köçürüldü. Aktyorluq və musiqi savadını öyrənərək teatrda kiçik epizodik rollar oynayırdı və tezliklə əsas rolları oynamağa başladı.

1933-cü ildə Kulyaş ömrünün sonuna qədər çıxış etdiyi Musiqili Teatrın (indiki Abay adına Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı) truppasına qatıldı. Teatrın təlim studiyasında K. A. Dianti və V. A. Smislovskaya ilə birlikdə oxuyurdu.

Bayseyitovanın musiqi və səhnə istedadı M. O. Auezovun librettosundakı Ayman - Şolpan musiqili komediyasında Ayman obrazını, I. V. Kotsikin musiqisini yaratmaqdan sonra əyani şəkildə özünü göstərdi. Şuqa obrazı (B. Mailin və I. Kotsikin "Şuqa" musiqili dramı) müğənninin bacarıqlarının artdığını isbat edirdi,həmçinin "Zibek" rolu (E. G. Brusilovskinin "Qız-Zibek") müğənninin klassik operanın zirvəsinə qalxmasına imkan verdi.

Şərhlər
-------

1. ↑  Ныне — Нарманбет в Карагандинской области Казахстана.

İstinadlar
----------

1. ↑  Музыкальная энциклопедия. / Гл. ред. Ю. В. Келдыш. Том 1. А — Гонг. 1072 стб. с илл. — М.: Советская энциклопедия, 1973.
2. ↑  "Любовь и смерть Куляш Байсеитовой — Номад, Казахстан". 2016-06-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-04.
3. ↑  İstinad
4. ↑   Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine Соловей
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-04.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-04.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Discogs |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Prabook |
**Şəbnəm Tapdıq** (13 avqust 1962, Bakı) — müğənni, beynəlxalq müsabiqələr laureatı, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti,

Həyatı
------

Şəbnəm Tapdıqova 1962-ci il yanvarın 19-da Azərbaycan şairi və tərcüməçisi İlyas Tapdıqın ailəsində anadan olub

190 nömrəli məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Mədəniyyət və İncəsənət universitetinin tələbəsi olub.

Elə o vaxt Dövlət Televiziya və Radio verilişləri komitəsinin mahnı müsabiqəsindən başlayıb.

Ş.Tapdıqova həmin müsabiqələrin dəfələrlə qalibi olub.

Rəşid Behbudov, Şövkət ələkbərova, Cahangir Cahangirov, Tofiq Quliyev və başqa görkəmli sənət adamları onun çıxışlarını təqdir etmişlər.

Televiziyanın "Xatirə", "Dan Ulduzu" ansambllarının müşayiəti ilə oxuduğu bəstəkar xalq, estrada mahnıları və həmçinin fransız, ərəb mahnılarının ifa edib.

7 il Azərbaycan Konsert Birliyində, 5 il R.Behbutov adına Mahnı teatrında solist kimi işləmişdir.

Onun ifası bədii film və tamaşalarda istifadə olunmuşdur.

Ş.Tapdıqova Dövlət Televiziya və Radionun geniş proqramlı konsertlərində çıxışlar etmişdir.

Şəfiqə Axundovanın "Bəyaz Çiçəklər" ansamblı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının bütün rayonlarında anşlaq konsertlər vermişdir.

Gəncə, Sumqayıt, Mingəçevir, Şəmkir, Tovuz, Gədəbəy, Balakən, Lənkəran, Saatlı şəhərlərində uğurla solo konsertlər vermişdir.

Moskvada Azərbaycan tədbirlərində iştirak etmişdir.

1989 ildə Türkiyə Mədəniyyət Nazirliyinin təşəbbüsü ilə Ş.Tapdıqova Ankarada Atatürk adına "türk musiqisi" ocağının qonağı olmuş məşhur musiqiçi Mehmet Özbəyin rəhbərlik etdiyi ansamblı ilə geniş proqramla solo konsertlər vermişdir.

Samsunda keçirilən mahnı festivalında da çıxış etmişdir.

Onun ifaçılığı bir çox əmək kollektivlərinin, rəsmi təşkilatların fəxri fərmanları, təşəkkür məktubları ilə qeyd edilmişdir.

Ş.Tapdıqova "İrs" ansamblı ilə 1985-ci ildən əməkdaşlıq edir.

2002-ci ildən müntəzəm olaraq "İrs"lə yeni mahnılar, konsert proqramları hazırlayır.

7 mart 2009-cu il Azərbaycan Respublikasında mədəniyyət sahəsində xidmətlərinə görə **"Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti"** fəxri adına layiq görülüb

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan qadınlarının bir qrupuna fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı[*ölü keçid*]