**Qeri Mark Qilmor** (4 dekabr 1940 – 17 yanvar 1977) — bir neçə quldurluqda və iki qətldə təqsirli bilinən cinayətkar. 1977-ci il yanvarın 17-də Yuta ştatında güllələnib. O, edamının 1967-ci ildən bəri ABŞ-də ilk ölüm hökmünün icrası olması ilə məşhurlaşıb. Qilmor 21-ci əsrin əvvəllərinə qədər Yuta ştatında mövcud olan edam üsulu ilə güllələnmə üsulu ilə edam edilib.

### Bioqrafiya

Qeri Mark Qilmor 4 dekabr 1940-cı ildə Texas ştatının MakKami şəhərində Frenk və Bessi Qilmorun dörd oğlunun ikincisi olaraq anadan olub. Digər oğulları Frenk kiçik, Qeylen və yazıçı və musiqi jurnalisti Mikal Qilmor idi. Frenk Qarri Qilmore,. (təxminən 23 noyabr 1890, Linkoln, Nebraska – 31 iyul 1962, Siyeyttl, Vaşinqton) alkoqol aludəçisi, başqa arvadları və ailələri var idi, heç birini dəstəkləmirdi. bir şıltaqlıqdan sonra o, Sakramentoda, Kaliforniyada, Provo, Yuta ştatından qovulmuş Mormon əsilli Bessi (19 avqust 1913, Provo, Yuta – 29 iyun 1981, Portlend, Oreqon) ilə evləndi. Qeri qanundan yayınmaq üçün Texasda Koffman təxəllüsü ilə yaşayarkən anadan olub. Frenk oğlu Fey Robert Koffmanı vəftiz etdi, lakin onlar Texası tərk etdikdən sonra Bessi onu Qeri Mark olaraq dəyişdirdi. Bu ad dəyişikliyi illər sonra ağrılı bir nöqtə olduğunu sübut etdi. Frenkın anası Fey, orijinal "Fey Koffman" doğum şəhadətnaməsini saxladı və Qeri onu iki onillikdən sonra tapanda, onun ya qeyri-qanuni, ya da başqasının oğlu olması lazım olduğunu güman etdi. O, atası ilə heç vaxt anlaşa bilməməsinin səbəbi kimi bunu qəbul etdi; Anası ona adının dəyişdirilməsini izah etmək istəyəndə çox əsəbiləşdi və onun yanına getdi. Qeyri-qanunilik mövzusu, real və ya xəyali, Qilmor ailəsində ümumi idi. Frenk B-yün anası Fey Qilmor bir dəfə Bessi dedi ki, Frenk B-yün atası onun yaşadığı Sakramentodan keçmiş məşhur sehrbazdır. Bessi bunu kitabxanada araşdırdı və belə nəticəyə gəldi ki, Frenk Harri Hudininin qeyri-qanuni oğludur. Əslində, Hudini Frank Gilmorun anadan olduğu 1890-cı ildə cəmi on altı yaşında idi və növbəti ilə qədər sehrbaz kimi karyerasına başlamadı. Beləliklə, Fey, Frenk Sr-in atasının sonradan məşhur sehrbaz kimi tanınacaq biri olduğunu nəzərdə tuturdu, heç vaxt məlum ola bilməz. Qerinin kiçik qardaşı Mikal Qilmor hekayənin yalan olduğuna inanır, lakin həm atası, həm də anasının buna inandığını bildirib.

Qerinin uşaqlığı dövründə ailə tez-tez Qərbi ABŞ-yə köçürdü, Frenk saxta jurnal abunələri sataraq onlara dəstək verirdi. Qarinin kiçik qardaşı Mikalın "qəddar və ağılsız adam" kimi təsvir etdiyi atası ilə problemli münasibəti var idi.

Frenk Qilmor sərt və tez qəzəblənən idi və tez-tez oğulları kiçik Frenkləri qamçılayırdı. Qeri və Qeylen, az və ya heç bir səbəb olmadan ülgüc, qamçı və ya kəmərlə. Arvadını daha az döyərdi. Yaşla bir qədər yumşaldı: Mikal bildirdi ki, Frenk onu yalnız bir dəfə qamçılayıb və Mikal ona "Sənə nifrət edirəm" dedikdən sonra bir daha bunu etməyib. Bundan əlavə, Frenk və Bessi yüksək səslə mübahisə edər və bir-birlərini şifahi şəkildə təhqir edərdilər. Frenk Bessini dəli adlandıraraq onu qəzəbləndirəcək və İsa Məsihin Son Zamanlar Kilsəsinin ikinci prezidenti və peyğəmbəri Briqam Yanqı "Gəncləri gətirin" kimi ləkələyəcəkdi. Bessi cavab olaraq onu "Pişik yalayan" (Katolik) adlandırır və bir gecə onu öldürməklə hədələyirdi. Bu sui-istifadə illər boyu davam etdi və Gilmore ailəsində böyük qarışıqlığa səbəb oldu. 1952-ci ildə Qilmor ailəsi Oreqon ştatının Portlend şəhərində məskunlaşdı. Yeniyetmə ikən Qari kiçik cinayətlərlə məşğul olmağa başladı. Qilmor IQ testində 133 balı olsa da, həm qabiliyyət, həm də nailiyyət testlərində yüksək bal toplayıb, bədii istedad nümayiş etdirsə də, IX sinifdə orta məktəbi yarımçıq qoyub. O, dostu ilə evdən Texasa qaçdı, bir neçə aydan sonra Portlendə qayıtdı.

### Cinayətlər

1976-cı il iyulun 19-da axşam saatlarında Qilmor yanacaqdoldurma məntəqəsində işləyən Maks Censeni qarət edib öldürdü. Növbəti gecə o, Provoda bir motelin meneceri Benni Buşneli qarət edib öldürdü. Onun bütün tələblərinə əməl etmələrinə baxmayaraq, bu adamları öldürüb. Silahını atarkən, Qilmor təsadüfən özünü qolundan vurdu və cinayət yerindən Buşnellin qətlindən əvvəl yük maşınını tərk etdiyi qaraja qədər qan izi buraxdı. Qarajın sahibi qanı görən Qilmorun yük maşınının nömrəsini yazıb və polisə zəng edib. Tezliklə həbs olundu.
Qilmor ABŞ Ali Məhkəməsi 1972-ci ildə ləğv etdiyi ölüm hökmünü bərpa etdikdən sonra edam edilən ilk cinayətkar olub. Qilmor könüllü olaraq ölümü seçdi, əfv ərizəsini rədd etdi, baxmayaraq ki, mövqeyini dəyişməyə inandırıldı, məsələn, məşhur musiqiçi Conni Keş. Qilmor 17 yanvar 1977-ci ildə Yuta ştatında güllələndi.

### Xalq mədəniyyətində

* Qatilin həyat hekayəsi Norman Meylerin "Cəllad mahnısı" kitabının əsasını təşkil edir və sonradan Tommy Li Consun baş rolda çəkildiyi film çəkilir.
* The Adverts 1978-ci ildə "Gary Gilmore's Eyes" mahnısını yazdı.

#### Faktlar

* Qilmor son yeməyi üçün hamburger, qaynadılmış yumurta, bişmiş kartof, bir neçə fincan qəhvə və viski sifariş etdi.
* Cəzanın icrasından sonra Qilmorun paltarını alan edam edilənin qardaşı Maykl paltarında 5 güllə deşiyi olduğunu iddia edib. Bu, Yutada unikaldır, çünki yerli ənənə edamda iştirak edən beş atıcıdan birinə blankların verilməsini diktə edirdi (onlardan heç biri adamı öldürənin o olduğuna əmin olmasın).
* Qilmorun iki nəfəri öldürmək üçün istifadə etdiyi Brauning tapançası 2006-cı ildə ABŞ-də hərraca çıxarılıb. Lotun ilkin qiyməti bir milyon dollar idi.
* 17 yanvar 1977-ci ildə Qilmor gülləbaran dəstəsinin qarşısına çıxdı. Qilmorun son sözləri "Gəlin bunu edək!" oldu. İfadə, kiçik bir dəyişikliklə, Nike tərəfindən bir reklam kampaniyasından götürülmüşdür. "Just do it" şüarı ilk dəfə 1988-ci ildə bir reklamda ortaya çıxdı. Böyük hit olan videoda 80 yaşlı qaçışçı Uolt Stak yer alıb.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Gary Gilmore // Encyclopædia Britannica (ing.).