recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Abano-Terme — İtaliyada Venesiya əyalətinin Padua bölgəsində balneoloji bir kurort şəhərciyi. Paduadan 8 km cənub-qərbdə yerləşir. Əhalisi — 19,2 min nəfər. (2007). Sahəsi 21 km².

10 avqustda yad olunan Müqəddəs Lavrentiy kommunanın himayədarı sayılır.

Tarixi
------

Abano termlərindən Klavdiy Klavdianın əsərində bəhs olunur. Romalılar burada Aponium (Aqua-Patavinorum) yaşayış məskənini qurdular .

Ostqotlar kralı Theodorixin bir məktubunda termlərin təsviri yer alır. Termlər VI əsrdə lombardlar tərəfindən məhv edilmişdir və 12-ci əsrdə Abano Bagni muxtar bir kommunaya çevrildiyi zaman bərpa edildi.

Roma İmperiyasının süqutundan sonra Padua yepiskopluğu bölgədə termal mənbələrin inkişafı üçün fövqəladə tədbirlər gördü. İnfrastrukturun inkişafı, ictimai hamamların və istirahət zonalarının tikilməsi üçün tədbirlər görülmüşdür ki, bu da Abano Termenin dövrümüzün ən populyar termal kurortlarından biri kimi formalaşmasına böyük təkan vermişdir .

1403-dən 1797-dək şəhər Venesiya Respublikasına məxsus idi. Petrarxa, Şekspir, Mozart, Byron, Goethe əsərlərində və məktublarında Abanonun məşhur isti su qaynaqları haqqında yazırdılar. Hazırda Avropanın ən iri müalicə kurortlarındandır.

Müalicə
-------

Abano Terme termal bulaqları Avropadakı ən isti mənbələrdən biridir (suyun temperaturu 87 ° -ə qədər). Sular radon xlorid və sulfid natrium brom yodludur. Müalicə hamam və inhalyasiya yolu ilə həyata keçirilir. Bulaq suyu tənəffüs sistemi, əzələ-hərəkət sistemi, periferik sinir sistemi, qadın xəstəliklərinin müalicəsində istifadə olunur. Sulfid lil palçığı da müalicə üçün istifadə olunur (dəri və oynaq xəstəliklərinin müalicəsi) .

Görməli yerlər
--------------

Müqəddəs Lorens Katedrali (1780-ci il) 9–10 əsrlərə aid bir zəng qülləsi ilə. Madonna della Salute Kilsəsi (1428-ci il). Moretto, Reni, Tiepolo-nun əsərləri olan Montironi İncəsənət Qalereyası.

Şəhərdən aralıda San Daniele monastırı (XI əsr). Praglia Abbatlığı (XVI əsr).

Əhali
-----


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| İl | Sayı |
| --- | --- |
| 1907 | 4.500 |  |
| 2015 | 9.950 |  |
| 2017 | 20.002 |  |
| 2018 | 20.101 |  |

 |

Qeydlər
-------

1. ↑  Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011. Italian National Institute of Statistics.
2. 1 2  Popolazione Residente al 1° Gennaio 2018. Italian National Institute of Statistics.
3. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. 608 səh. ISBN 978-9952-441-02-4.
4. ↑  Абано-Терме // Большая российская энциклопедия. 1 (65 000 nüs.). М: Большая Российская энциклопедия. С. Л. Кравец. 2005. 10. ISBN 5-85270-329-X.
5. ↑  Абано-Баньи (rus.). // *Малый энциклопедический словарь* 2 СПб: 1907. Т. 1.
6. ↑  Popolazione Residente al 1° Gennaio 2017. Italian National Institute of Statistics.
**VIII David** (*gürc.* დავით VIII; 1273 – 1311, Gürcüstan) — Baqrationilər sülaləsindən olan gürcü çarı. VIII David taxta Elxani hakimiyyəti dövründə, 1293–1311-ci illər arasında çıxmışdı.

Həyatı
------

### Gənclik dövrü və taxta çıxması

VIII David monqollar tərəfindən edam edilən çar II Demetrenin ən böyük oğludur. Elxanilərin Anadolu yürüşlərindəki hərbi uğurlarına görə Elxani hökmdarı Keyxatu xan tərəfindən Gürcüstan krallığı ona verilmişdi. Ondan əvvəl hakimiyyətdə olan əmisi oğlu II Vaxtanq kimi o da yalnız ölkənin şərq hissəsində hökm sürürdü. Ölkənin qərbində isə monqollardan asılı olmayan, müstəqil İmereti krallığı mövcud idi.

### Monqollarla münasibətlər

VIII David 1295-ci ildə Elxanilər arasında başlanmış hakimiyyət mübarizəsində Baydu xanı dəstəkləyir. Ancaq Baydu xanın 1295-ci ildə öldürülməsindən və Elxani taxtına Mahmud Qazan xanın çıxmasından sonra VIII David çətin vəziyyətdə qalır. Qazan xan VIII Davidin paytaxt Təbrizə gəlməsini əmr edir. Atası II Demetrenin oxşar dəvətlə edam edildiyini nəzərə alan çar, Qazan xanın əmrinə tabe olmadı və müharibə hazırlıqlarına başladı. Qazan xan Gürcüləri cəzanlandırmaq üçün Gürcüstana ordu göndərdi. Lakin göndərdiyi ordu müvəffəqiyyətsizliyə uğradı. Bu hadisələrdən sonra Qazan xan 1299-cu ildə VIII Davidin hakimiyyətini tanımadığını elan etdi. V Georgi yeni çar elan edildi.

Elxanilər tərəfindən taxta çıxarılmasına baxmayaraq, V Georginin hakimiyyəti yalnız paytaxt Tiflisdə keçərli idi. 1302-ci ildə Qazan xan V Georginin yerinə taxta III Vaxtanqı keçirdi. Yeni çar Elxanilərə qarşı üsyan qaldıran qardaşı VIII Davidin üzərinə hücum etsə də müvəffəqiyyət əldə edə bilmədi. İki qardaşdan heç biri qalib gəlmədiyi üçün tərəflər arasında atəşkəs imzalandı. Həmçinin VIII David hakimiyyətin ortağı və Alastani knyazı olaraq tanındı. VIII David Məmlüklər və Bizans İmperiyası ilə yaxşı əlaqələr qurmağı bacardı və bunun vasitəsilə 1305-ci ildə Qüdsdəki Gürcü Pravoslav Kilsəsinin monastırlarını və kilsələrini bərpa etdirdi.

III Vaxtanqın 1308-ci ildə ölümündən sonra VIII David yenidən ölkənin rəhbərliyini əlinə aldı. VIII David isə 1311-ci ildə vəfat etdi. Ondan sonra taxta oğlu VI Georgi keçdi

İstinadlar
----------

1. ↑  *Lundy D. R.* David VI, King of Kartli // The Peerage (ing.).
2. ↑  A. Manvelichvili, Histoire de la Géorgie, Nouvelles Éditions de la Toison d'Or, Parigi, 1951.
3. 1 2  *www.istoria.ge.* "დავით VIII (1274-1311)" (gürcü). Archived from the original on 2007-09-27. İstifadə tarixi: 05.11.2020.

Ədəbiyyatlar
------------

* Limper, B. Die Mongolen und die christlichen Völker des Kaukasus — Eine Untersuchung zur pol. Geschichte Kaukasiens im 13. und beginnenden 14. Jh. Diss. Köln 1980
* Lang, D. M. Georgia in the Reign of Giorgi the Brilliant (1314–1346) BSOAS 17/1 S 74–91 London 1955
* Kapanadse,D. G. Gruzinskaja Numizmatika Moskau 1955
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Əli İsmayılov.

**Əli İsmayıl oğlu İsmayılov** (1 avqust 1948, Ərəfsə, Sisian rayonu – 2 aprel 2022) — "Azneftkimyamaş" ASC-nin Səbail Maşınqayırma Zavodunun İdarə Heyətinin Sədri.

Həyatı
------

Əli İsmayılov 1 avqust 1948-ci ildə Qərbi Azərbaycanın Sisian rayonunun Ərəfsə kəndində anadan olmuşdur.

1966-cı ildə Naxçıvan şəhərində 1 saylı orta məktəbi, 1977-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin geologiya fakültəsini mühəndis-geoloq ixtisası ilə bitirmişdir.

"Azərmetal təchizat və satış idarəsi"nin Bakı metal bazasında, Volodarski adına maşınqayırma zavodunda müxtəlif mühəndis vəzifələrində, 1984-cü ildən isə həmin zavodun direktoru vəzifəsində işləmişdir.

1992-ci ildən indiyədək "Azneftkimyamaş" ASC-nin Səbail Maşınqayırma Zavodu TASC İdarə Heyətinin sədri vəzifəsində çalışır.

Evlidir, üç övladı var.

Onun rəhbərlik etdiyi Səbail Maşınqayırma Zavodunun kollektivi 2000-ci ilin noyabrın 20-də "Azərbaycan Respublikasında maşınqayırma sahəsinin təşəkkülü və inkişafındakı böyük töhfəsi, habelə məhsuldar beynəlxalq əməkdaşlığa görə" Avropa Şurası/YUNESKOnun akademik dəyərləndirmə və mobillik üzrə Avropa şəbəkəsi milli informasiya mərkəzlərinin üzvü Beynəlxalq Kadr Akademiyasının "Şöhrət ordeni" ilə təltif olunmuşdur.

Əli İsmayılovun özü də yüksək professionalizm, rəqabətədavamlı neft-mədən avadanlığının istehsalının təşkilindəki, habelə müəssisənin sosial sferasının inkişafındakı xidmətlərinə görə 2000-ci ilin noyabrın 20-də Beynəlxalq Kadr Akademiyasının "Səmərəli idarəetməyə görə" qızıl medalı ilə təltif olunmuşdur.

Səbail Maşınqayırma Zavodu Ukraynada "Üçüncü minilliyin keyfiyyəti" nominasiyası üzrə "Golden Fortune" (Qızıl Fortuna) "Tanıtım və keyfiyyət üzrə Beynəlxalq Akademiya"nın Gümüş Diplomuna layiq görülmüşdür.

Əli İsmayılov 2014-cü ildə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-09-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-18.
2. ↑  "İsmayılov Əli İsmayıl oğlu". 2014-07-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-18.
Qədim Roma abakı.
**Abak** (*lat.* abacus – hesab taxtası) — b.e.ə. IV əsrdən başlayaraq Qədim Yunanıstanda, Romada və 18 əsrədək Qərbi Avropada hesablama üçün işlədilmiş lövhə.

Tarixi
------

Lövhə zolaqlara bölünürdü. Bu zolaqlardakı markaları (sümük, daş və s.) hərəkət etdirməklə hesablama aparılırdı. Azərbaycanda abak – hesab taxtası kimi tanınır. Çində abaka suan-pan deyirlər. Bu abak quruluşuna görə rus abakından fərqlənir. Onun hər milində 7 aşıq vardır və bu aşıqlar boyuna sədlə iki hissəyə ayrılır. Hissələrin birində 5, digərində isə 2 aşıq vardır. Yaponlar isə abaka soraban deyirlər. Onlarda hər mil 6 aşıqdan ibarətdir. Mildəki aşıqlar bir-birindən sədlə iki yerə ayrılır. Bu isə onu göstərir ki,Çində və Yaponiyada istifadə olunan abaklar 5-lik say sistemi əsasında yaradılmışdır. Abakdan hesablama aləti kimi hindlilər, ərəblər, romalılar və onlara tabe olan ölkələrdə istifadə olunmuşdur. X əsrdə yaşayan İspaniyada, məşhur Avropa riyaziyyatçısı və fransız rahibi Qerbert (940-1003) abakda hesablama ilə tanış olmuş, bu haqda kitab (980-981) yazmış və onu həm özü, həm də tələbələri vasitəsi ilə təbliğ etmişdir. Abak Avropaya da Qerbertin və onun tələbələrinin çoxlu əməyi sahəsində yayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Абак // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 10.
**Troodos** (*yun.* Τρόοδος) — Kipr adasının ən böyük dağ silsiləsi. Ən yüksək nöqtə Olimbos dağıdır (1952 m).

Troodos dağları Kiprin qərb hissəsindədir. Dağ kurortları, mənzərəli dağ kəndləri, Bizans monastırları və kilsələri ilə məşhurdur. Onlardan ən məşhuru 11 əsrdə qurulan Kikkos monastırıdır.

İqlim
-----

Troodos dağ silsiləsinin, ümumiyyətlə Kiprdə olduğu kimi Aralıq dənizidir - quru isti yay və sərin və nəmli qış. Troodosdakı hündürlük və dağlıq ərazi sayəsində Kiprə maksimum yağış miqdarı düşür. Bəzi illərdə bu miqdar ildə 1000 mm-dən çox olur. Qar hər qışda müşahidə edilir. Olimbos zirvəsinin ətrafında qar örtüyü ilin 3-4 ay davam edir. 1991-2005-ci illər arasında müşahidə dövründə bölgədə qeydə alınan minimum temperatur −10,2 ° C, maksimum isə 35,4 ° C olmuşdur.

Təbiət
------

Troodos dağlarının təbiəti, çox sayda endemik bitkiyə sahib böyük meşələrin və zəngin floranın olması ilə xarakterizə olunur. Məsələn: Kipr sidri. Nadir heyvanlardan endemik Kipr dağ qoyunları olan muflon xüsusilə maraqlıdır. Son illərdə onun ovlanması hökumət tərəfindən qadağan edilmişdir. Dağların meşə zonasında tülkü və dovşan vardır.

İqtisadiyyat
------------

Bölgənin iqtisadiyyatı əsasən kənd təsərrüfatına əsaslanır (meyvə və üzüm yetişdirmək və şərab hazırlamaq). Mis filizi məhdud miqyasda çıxarılır və bu fəaliyyət burada ən qədim dövrlərdə həyata keçirilir. O dövrdə Kipr mis hasilatı üçün o qədər əhəmiyyətli bir yerdə idi ki, hətta bu metalın latın adı (Latın cuprum) adanın adından götürülüb.

Mədəni irs
----------

Silsilədə terləşən doqquz kilsə və bir monastır UNESCO-nun Dünya İrsi Siyahısına daxil edilmişdir:
Kakopetria kəndindəki Damın altındakı Müqəddəs Nikolas Kilsəsi (*yun.* Εκκλησία του Αγίου Νικολάου της Στέγης στην Κακοπετριά), Laqudera kəndindəki Panaqia tu Araka kilsəsi (*yun.* Εκκλησία του Αγίου Νικολάου της Στέγης στην Κακοπετριά) və s. Bundan əlavə Panaqiya tu Sinti Monastırı (*yun.* Παναγία του Σίντη) 1997-ci ildə uğurlu bərpa və mirasın qorunub saxlanmasına görə Europa Nostra mükafatını almışdır.

Troodos dağlarında Kiprin ən zəngin və ən məşhur monastırlarından biri olan Kikkos monastırı yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Climatological Data, Prodromos, 1991-2005" (PDF) (ingilis). Метеорологическая служба Министерства сельского хозяйства, природных ресурсов и охраны окружающей среды Республики Кипр. 2018-06-07 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-11-20.
2. ↑  "Церкви с росписями в районе Троодос" (rus). Список всемирного наследия ЮНЕСКО. 2008-04-11 tarixində arxivləşdirilib.
**Çiqorin Mixail İvanoviç** (31 oktyabr (12 noyabr) 1850, Qatçina, Sankt-Peterburq quberniyası[d] – 12 (25) yanvar 1908, Lyublin, Varşava general-qubernatorluğu[d]) — rus şahmatçısı Rusiyada şahmat hərəkatının təşkilatçısı. "Şaxmatnı listok" (1876-1881), "Şaxmatnı vestik" (1885-1887), "Şaxmatı" (1891-1892) jurnallarının redakitor- naşiri idi.Şahmat nəzəriyyəsinə dair araşdirmaların müəllifidir.Bir sıra mühüm beynəlxalq şahmat yarışlarında müvəffəqiyyətlə çıxış etmiş, XIX əsrin 80-90-cı illərində şahmat üzrə dünya cempionluğuna əsas iddiaçılardan olmuşdur.SSRİ-də 1947-ci ildən Çiqorinin xatirəsinə həsr olunmuş beynəlxalq turnirlər təşkil olunmuşdur.

İstinadlar
----------

Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası 10-cu cild, 1987-ci il

1. 1 2  Чигорин Михаил Иванович // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
**Əli Şərafətdin** — məşhur azərbaycanlı jurnalist və rejissor.

Həyatı
------

Əli Şərafətdin 1969-cu ilin iyunun 1-də Bakıda anadan olub. 1990-cı ilin ortalarında "Mir" Beynəlxalq Teleradio Şirkətinin Azərbaycandakı milli nümayəndəliyində çalışıb.

Həmin illərin tamaşaçıları Əlinin cəmiyyətmiz və MDB ölkələrindəki müxtəlif sosial problemlərin həllinə həsr etdiyi "dəyirmi masa"ları yaxşı xatırlayırlar. Ə.Şərafətdin Rusiyanın Birinci Kanalının aparıcısı kimi də çalışmışdı.

O, "Xəzərdəki adalar", "Gəncə", "Nəsimi" və s. kimi filmlərin, habelə çoxsaylı telelayihələrin müəllifi idi.

Ə.Şərafətdin 2004-cü ildə Moskvadakı 7-ci Avrasiya Teleforumunun baş rejissoru, 2006-cı ildə Xəzəryanı bölgə ölkələrinin Bakıda keçirilmiş beynəlxalq "Xəzər çoxqütblü dünyanın mərkəzidir" forumunun baş prodüseri idi.

Son illərdə o, Rusiyanın müxtəlif teleşirkətləri üçün materiallar hazırlayırdı. Ə.Şərafətdin Avrasiya Televiziya və Radio Akademiyvasının icraçı prodüseri idi.

2013-cü il iyunun 1-də Moskvada məşhur azərbaycanlı jurnalist və rejissor, 44 yaşlı Əli Şərafətdin dünyasını dəyişib.

Ə.Şərafətdin ailəli idi. 3 yaşlı oğlu qalıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycanlı jurnalist ad günündə vəfat etdi". 2016-03-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-25.
**Mixail (İsmayıl) Kəbiroviç Xakimov** (1 noyabr 1916, Kazan quberniyası – 19 noyabr 1986, Kazan) — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

Mixail 1916-cı ildə Bakıda anadan olmuşdur. Tatardır. Böyük Vətən müharibəsinədək Bakının Keşlə qəsəbəsindəki Tramvay küçəsinin 16 saylı evində yaşamışdır. Ordu sırlarına 1941-ci ildə çağırılmışdır.

M. Xakimovun hərbi tərcümeyi-halı maraqlıdır. O, özü bu haqda yazırdı: "1938-ci ildə Belaya Serkov şəhərində xidmət edirdim. Ukraynalı Mixail Pençukla dostlaşmışdım. Xidmət müddəti qurtardıqdan sonra biz ayrıldıq. 1942-ci ildə soyuq qış günlərinin birində Poti şəhərində yenidən görüşdük. Bir dəfə siyasi rəhbər söhbət zamanı qeyd etdi ki, cəbhə dostlarından biri həlak olduqda digəri əbədiləşdirmək naminə onun adını özünə götürür. Biz də Mixaillə and içdik. Tezliklə Mixail Kiçik torpaqda həlak oldu. Beləliklə, adımı Mixail qoydum."

Batalyonda Əmi Məmmədovu, Nikolay Petruxini, Pavel Osipovu, Mixail Xakimovu həmyerlilər adlandırırdılar. Desantın hər bir iştirakçısı cəsarət zirəklik, təcrübə, igidlik "süzgəcindən" keçirilirdi. Desantçı dənizçilərinin ilk dəstəsi Mariupol limanına çıxanda yarı dağılmış binada gizlədilən düşmən topu ona atəş açdı. Xakimov tank əleyhinə qumbara ilə topu və topçuları tələf etdi. Yaralansa da şəhər faşistlərdən azad olana qədər vuruşdu. Desantın sağ qalan dənizçilərini əlləri üstünə götürüb apardılar. Nikolayev ugrunda döyüşləri M. Xakimov xatirələrində belə qeyd edir: "Əvvəlcə bizi yaxınlıqdakı evlərə gətirdilər, sonra hərbi xəstəxanaya apardılar. Cəmi 11 nəfər qalmışdıq".

SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 1945-ci il 20 aprel tarixli fərmanı ilə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı verilmişdir.

1948-ci ildə Kazan şəhərinə köçmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Məzahir Abbasov. Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Əmi Məmmədov. Bakı. Gənclik 1975.
2. ↑  M. K. Xakimov. "Nikolayevə çıxarılan desant"."Sovetskaya Tatariya" qəz. 24.04.1970
**Pamir Milli Parkı** (həmçinin Pamerski, Pamirski və ya Tacik Milli Parkı olaraq da tanınır) — Tacikistanın şərqindəki milli park və təbiət qoruğudur. Park 1992-ci ildə qurulmuşdur. 1989-1992-ci illərdə Ənvər Buzurukov (Ətraf Mühit Nazirliyinin Mühafizə olunan ərazilər şöbəsinin müdiri kimi) elmi-texniki əsaslandırman və "Pamir-90" beynəlxalq elmi düşərgəsinin təşəbbüsünə və planlaşdırılmasına rəhbərlik etmişdir. SSRİ-də ən böyük dağ parkı olan bu park Tacikistan SSR-də ilk milli və təbii parkların yaradılmasına səbəb olmuşdur.

Park Tacikistan hökumətinin 20 iyul 1992-ci il tarixli 267 nömrəli qərarı ilə təyin edilmişdir. Bu komanda Tacikistanda ilk təbiət qoruğu olan Şirkent Təbiət Parkını yaratmadan bir il əvvəl, ümumi sahəsi 1,2 milyon hektar olan SSRİ-nin ən böyük yüksək dağ parkı idi. Park indi Tacikistan Milli Parkı adlanır.

Tacikistanın ümumi həcminin 18% -ni təşkil edən park təqribən 2,6 mln.ha ərazini əhatə edir. Buraya Pamir dağlarının hissələri daxildir. 2001-ci ildə Tacikistan Respublikası Hökumətinin 253 nömrəli qərarı ilə onun sahəsi 2,6 milyon hektara çatdırıldı.

Ekologiya və vəhşi təbiət
-------------------------

Milli park çöl, səhra, çəmənlik və alp bölgələrinin qarışığıdır. Uzun soyuq qışları və sərin yayları olur, illik yağıntı 12,7 sm təşkil edir. Milli parkda yaşadıqları bilinən heyvan növlərinə qonur ayı, irbis, canavar, burmabuynuz dağ keçisi, marko polo qoyunları, qəhvəyi başlı qağayı və dağ qazları daxildir.

Dünya İrsi Mirası
-----------------

2008-ci ildə Ümumdünya İrsi Mirası olmaq məqsədi ilə milli park YUNESKO-ya təqdim edildi. 2013-cü ildə park Dünya İrsi olaraq qəbul edildi.

* 
* Şərqi Tacikistanın və Pamir Dağılarının xəritəsi, Pamir Milli Parkını yaşıl rənglə göstərdiŞərqi Tacikistanın və Pamir Dağılarının xəritəsi, Pamir Milli Parkını yaşıl rənglə göstərdi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Pamir" (İngilis). infoplease.com. 2019-12-06 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Pamir alpine desert and tundra" (İngilis). worldwildlife.org. 2019-03-30 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Tajikistan National Park (Mountains of the Pamirs) (Tajikistan)" (İngilis). unesco.org. 2019-06-14 tarixində arxivləşdirilib.

Həmçinin bax
------------

* La Santisima Trinidad de Parana
* Talampaya Milli Parkı
* Oqasavara adaları
* Okinoşima adası
* Darien Milli Parkı

| ⛭Tacikistanda yerləşən UNESCO-nun Ümumdünya irsi |
| --- |
|  | Pamir Milli Parkı  • Sarazm |  |
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Vəzirov.

**Zеynal bəy Vəzirov** (1854, Şuşa – 1933, Bakı) — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü, titulyar müşavir.

Həyatı
------

Zеynalabdin bəy Mirzə Həmid bəy oğlu 1854-cü ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Rus-tatar məktəbini bitirmişdir. Yеlizavеtpol Şəhər Qəza Məhkəməsində çalışmışdır. Daha sonra isə Qars hətbi qubеrnatorunun dəftərxanasında kargüzar vəzifəsində çalışmışdır. Sonra isə Gəncəyə qayıtmış və burada dilmanc işləmişdir. Sonra isə Şuşa şəhərinə dönərək şəhərdə rəis köməkçisi vəzifəsində çalışmışdır.

Zeynal bəyin fəaliyyəti nəzərə alınaraq Cəbrayıl qəzasında mülki posrеdnik vəzifəsinə göndərilmiş, bir müddət burada çalışdıqdan sonra isə Nuxa və Şuşa qəzalarında eyni vəzifəyə təyinat almışdır. Zеynalabdin bəy 1897-ci ildə sağlamlığı ilə bağlı istеfaya çıxmışdır.

Zеynalabdin bəy 1933-cü ildə Bakı şəhərində vəfat еdib.

### Ailəsi

Zеynalabdin bəy Həşim bəy Vəzirovun qızı Dürnisə xanımla evlənmiş idi. Allahyar bəy, Aslan bəy Vəzirov , Həmid bəy adlı oğulları, Rəna xanım və Lеyla xanım adlı qızları vardı.

Mükafatları
-----------

Zeynal bəy 1880-ci ildə kollеc qеydiyyatçısı, 1886-cı ildə qubеrniya katibi, 1890-cı ildə kollеc katibi, 1896-cı ildə titulyar müşavir və 1897-ci ildə kollеc assеsoru mülki çinlərini almışdı.

Zeynal bəy həmçinin "III Alеksandr" gümüş mеdalı ilə təltif olunmuşdu.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Hacılılar, Bakı, "Soy" dərgisinin özəl nəşri, 2004, 238 səh.

Həmçinin bax
------------

* Vəzirovlar
**Özgürcan Çevik** (d. 24 oktyabr 1983, Ankara, Türkiyə)-Türkiyəli aktyor. Daha çox *Şevkat Yerimdar* rolu ilə tanınır.

Həyatı
------

24 oktyabr 1983-cü ildə Ankarada dünyaya gələn Özgürcan Çevik, 1989 ilində girdiyi Ahmet Vefik Paşa İbtidai məktəbindən 1994 ilində məzun oldu. 1994-1998 illərində Ankara Çayyolundaki M.E.V. Özəl Köksal Toptan Litseyinin orta məktəbində oxuyub məzun oldu. 1998-2001 illərində Ayrancı Litseyin'də oxudu.

2001 ilində girdiyi Hacettepe Üniversitetində Turizm-mehmanxana bölməsindən 2004-cü ildə məzun olub. Ardınca 2004-2009 illəri arasında Bilkent Üniversitesi M.S.S.F. Teatr-aktyorluq bölüməsini bitirdi.

eməktəb qurtaranda Ankara Sanat Tiyatrosu'nda işə girdi və burada rol aldığı **Kod Adı: Kəklik** tamaşası ilə **X. Lions Teatr mükafatlarında** ən yaxşı köməkçi aktyor mükafatını aldı.

Oynadığı Filmlər
----------------

### Serial

* **2008 - Bizim Evin Halları**
* **2010 - Türkan**
* **2013 - Oldu Təşəkkürlər**
* **2013 - Fatih Harbiyə**
* **2014 - Ruhumun Güzgüsü**
* **2017 - Şevkat Yerimdar**
* **2018 - İkizler Memo-Can**

### Film

* **2012 - Dağ**
* **2013 - Şevkat Yerimdar**
* **2015 - Şevkat Yerimdar 2**
* **2016 - Sol Şerit**
* **2017 - Damat Takımı**
**Pomporovo** — Bolqarıstanın cənubunda yerləşən dağ kurort kompleksi.

Coğrafi yerləşməsi
------------------

Kurort Rodop dağlarında, dəniz səviyyəsindən 1650 m yüksəklikdə yerləşir. Sofiya ilə məsafə 260 km, Plovdivlə 85 km, Smolyanla 15 km, Çepelare ilə 10 km-dir.

İqlimi
------

Kurort bölgəsindəki iqlim mülayim qışlarla xarakterizə olunur. Qışda 100 günəşli gündən çox gün müşahidə olunur, lakin hər il təxminən kurort ərazisində 150 gün qar yağır. Bu kombinasiya kurortda uzun bir xizək mövsümü keçirməyə imkan verir. Kurort günəşli günlərin sayına görə Bolqarıstandakı dağ kurortları arasında birinci yerdədir. Tez-tez dekabrdan may ayına qədər 120 günəşli gün müşahisə edilir. Orta illik temperatur + 5,5 ° C-dir. Yanvar ayının ortalama temperaturu isə –3 dərəcədir (və ya 26,6 °F).

Turizm
------

Pamporovoda turistlərin əsas axını qış aylarına təsadüf edir. Çünki kurort əsasən xizək sürmək üçün nəzərdə tutulub. Turizm mövsümü dekabr ayında başlayır və aprelin sonuna qədər davam edir. Kurortdakı xizək yamaclarının hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 1400 ilə 1926 metr arasındadır. Kurortda 55 km xizək və 38 km məsafədə ümumi gücü saatda 13000 nəfərə xidmət etmə imkanı olan 18 lift mövcuddur. Yeddi qar püskürən maşın və 90% qar ilə örtülmüş olan ərazi xizəkçilərə rahat və əyləncəli eniş gəzintilərinə zəmanət verir. 100-dən çox yüksək səviyyəli xizək müəllimi, müxtəlif dilləri mükəmməl bilən insanlar tursitlərin xidmətindədir. Həm yeni başlayanlara, həm ara xizəkçilərə, həm də snowboardçılara kömək etmək üçün xidmətlər mövcuddur. Pamporovo kurortunun köhnə hissinin çoxu Snejankinin şimal-şərqində yerləşir. İndi cənuba, Smolyan qöllərinin xizək liftinin yanında Pine Lodge adlı elit yaşayış kompleksi var. İki qolf sahəsi tikmək və bütün xizək sahəsini Perelik dağına qədər genişləndirmək planlaşdırılır. Şam Lodjası qonşu Yunanıstanda, Spartak torpağına baxır. Avropa İttifaqı tərəfindən maliyyələşdirilən yeni bir avtomobil yolu Yunanıstan sahillərini avtomobil ilə əlçatan edəcəkdir.

Nəqliyyat
---------

Daimi avtobus xidməti Sofiya — Plovdiv — Asenovqrad — Baxkovo — Nareçenski Bani — Xvoyna — Çepelare — Pamporovo — Smolyan marşrutu üzrə Sofiyadakı mərkəzi avtovağzaldan mümkündür. Sofiyadan Pamporovoya gediş 4 saat davam edir. Biletin qiyməti 22 levdir.

Mənbə
-----

* Sofiya mərkəzi avtovağzalı
* Pamporovo haqqında məlumat
* Plovdivdəki Milli Meteorologiya və Hidrologiya İnstitutu — Pamporovo veb-kamerası (yenilənmə hər 15 dəqiqədən bir olur.)
* Прогноз погоды в Пампорово
**Doğuş zamanı temperatur** (doğuş zamanı infeksiya, *Puerperalfieber*, MKB 10. Klass XV O85 *Doğum sonrası sepsis*) — doğuş zamanı yoluxucu infeksiyanın yaratdığı xəstəliklərin kollektiv adı. Bu tip xəstəliklərin təsvirinə Hippokratda artıq rast gəlinir. Xəstəlik XVII əsrdə ilk doğum xəstəxanasının qurulmasından bəri epidemiyaya çevrilmişdir. Epidemiya XVIII və XIX əsrlərdə, doğum evlərində şagirdlərə mamalıq öyrənməyə icazə verməyə başladıqda daha da gücləndi.

Xəstəliyin səbəbi 1847-ci ildə antiseptiklərin istifadəsinə ehtiyac olduğuna işarə edən İqnats Zemmelveys tərəfindən aşkar edildi - kəşfi çağdaşları tərəfindən tanınmadı və antiseptiklər yalnız 1880-ci illərdə cərrahiyyə və mamalıqda istifadə olunmağa başladı.

Doğuş zamanı temperaturun törədiciləri zəncir və qasıq bənzər kokklar (streptokoklar və stafilokokklar) və bəzən Escherichia coli, pnevmokok, Leffler difteriya basillusudur. Doğuşdan sonrakı atəşin daha çox yayılmış səbəbi (xüsusilə gec) Gonokokdur. Əksər hallarda infeksiya çirkli əllərlə və ya steril olmayan alətlərlə toxunaraq baş verir (kontakt infeksiya). Çirklənmiş havadan yoluxma (hava yoluxucu infeksiya) yalnız nadir bir istisna olaraq baş verir. Özünə yoluxma ehtimalı hələ də mübahisəlidir.

İnfeksiya yeri ən çox uşaqlıqda, xüsusən də primiparlarda çox rast gəlinən servikal göz yaşlarıdır. Bir əl və ya alətin uşaqlıq boşluğuna daxil olması halında, infeksiya plasentanın damarları ilə bağlanma yerinə tez-tez nüfuz edir. Mikroblar ya limfa yolu ilə, ya da qan damarları vasitəsilə yayılır. Primiparaların yenidən doğuşdan daha çox xəstələnmə ehtimalı yüksəkdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence, Collaborators.* "Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015". Lancet. 388 (10053). 8 October 2016: 1545–1602. doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6. PMC 5055577. PMID 27733282.
2. ↑  *Hiralal Konar.* DC Dutta's Textbook of Obstetrics. JP Medical Ltd. 2014. səh. 432. ISBN 978-93-5152-067-2. 2015-12-08 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  WHO recommendations for prevention and treatment of maternal peripartum infections (PDF). World Health Organization. 2015. səh. 1. ISBN 978-9241549363. PMID 26598777. 2016-02-07 tarixində arxivləşdirilib (PDF).

Mənbə
-----

* Doğuş zamanı temperatur // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Britannica (onlayn) · Brockhaus |
| Normativ yoxlama | GND: 4212788-9 · Microsoft: 2776704624 · NKC: ph124834 |
Hamburq şəhərində 1911-ci ildə zərb edilən aid 3 marka
**Qızıl marka** (*alm.* Goldmark‎) — Almaniya imperiyası və Veymar Respublikasının pul vahidi.

Valyutanın rəsmi adı "marka"dır (*alm.* Mark‎). 1870—1871-ci illərdəki Fransa–Prussiya müharibəsi və bir neçə alman dövlətlərindən ibarət yeni bir dövlət qurulduqdan sonra, 1871-ci il tarixli pul qanunu ilə "marka" adlı yeni pul vahidi tətbiq edildi. 43 il boyunca onun məzənnəsi dəyişməz olaraq qaldı və 1 marka 0,358425 qr təmiz qızıl demək idi.

Alman imperatorluğunun 4 Avqust 1914-cü ildə Birinci Dünya Müharibəsinə girməsindən 3 gün sonra sikkələr və əskinasların qızılla sərbəst dəyişdirilməsi dayandırıldı. Ardınca gələn inflyasiya kağız pulların tamamilə ucuzlaşmasına səbəb oldu. 1917-ci ilin əvvəlində qızıl sikkələr 1,3 kağız marka = 1 qızıl nisbətində dəyişdirilirdisə, 1919-cu ildə nisbət artıq 14,5 kağız markaya bərabər oldu. Hiperinflyasiya ona gətirdi ki, 1923-cü ildə yeni renta markanı 1 trilyon kağız markaya dəyişdirirdilər.

Birinci Dünya müharibəsinin başlaması ilə Alman imperiyası bir sıra çətinliklərlə üzləşdi. Onlardan biri müharibə aparmaq üçün böyük maliyyə xərcləri idi. Bu, dövriyyədə olan nağd pulun kəskin çatışmazlığının yaranmasına, yəni iqtisadiyyatın demonetizasiyasına səbəb oldu. Gümüş və qızıl sürətlə dövriyyədən çıxdılar. Tezliklə əhali misdən hazırlanmış sikkələri də yığmağa başladı. Mərkəzi bankın qiymətli metallardan kütləvi sikkə zərb etməyə davam edə bilmədiyi şərtlər altında bir sıra şəhərlərə özlərinə məxsus təcili hal pullarını (*alm.* Notgeld‎) buraxmağa icazə verildi. Beləliklə, dövlət ərazisində, mərkəzi hökumət tərəfindən buraxılan pullarla yanaşı, müxtəlif ərazilərin 5 mindən çox növ əskinasları dövriyyəyə girdilər.

Eyni zamanda, daim ucuzlaşan kağız pullar və Alman İmperiyasının min növ notgeldi dövriyyədə olduğu fonunda, gümüş və qızıldan hazırlanmış sikkələr rəsmi olaraq qanuni vasitə olaraq qalırdı. Yalnız 1924-cü ilin avqust ayında, yeni pul vahidi reyxsmarkanın tətbiqi ilə qızıl markanın demonetizasiyası həyata keçirildi.

Maliyyə sisteminin çöküşü şəraitində təcili hallar pulu və davamlı olaraq dəyərdən düşən əskinaslara (kağız markası) qarşı qoyulması üçün "qızıl marka" anlayışı tətbiq olundu.

İstinadlar
----------

1. ↑  СН, 1993, «Золотая марка»
2. ↑  Das große Münzen-Lexikon, 1999, Reichsgoldwährung
3. ↑  *Попов Г. Г.* Как плохие институты и политика разрушают экономику, пример Веймарской республики (PDF) // Журнал институциональных исследований . 5. № 2. 2013.
4. ↑  "Hinweise zur Währungsreform 1948" (alman). www.verfassungen.de. 2013-09-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-01-09.
5. ↑  *Coffing C. L.* Introduction // World Notgeld 1914—1947 and other Local Issue Emergency Money (2nd edition). Krause Publications. 2000. 4–12. "Arxivlənmiş surət". 2013-12-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-16.
6. ↑  "Münzgesetz" (alman). Deutsches Reichsgesetzblatt Teil II. 1924-08-30. 2013-06-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-06-13.
**Pereyra** (*isp.* Pereira) — Kolumbiyanın qərbində yerləşən, 1863-cü ildə əsası qoyulan bir şəhərdir. Risaralda departamentinin inzibati mərkəzidir. Şəhərin sahəsi 702 km²-dir.

Tarixi
------

Müasir şəhər ərazisinə avropalıların gəlməsindən əvvəl, Kumbaya nümayəndələri və mədəniyyəti mövcud olmuşdur.

Ərazidə ilk ispan qəsəbəsi təxminən 1540-cı ildə meydan gəlmişdir.

1870-ci ildən və xüsusilə 1876 və 1885-ci illərdəki vətəndaş müharibələri nəticəsində əraziyə Antokiya departamentindən gələn yeni bir immiqrant dalğası daxil oldu.

1863-cü il və sonrakı illərdə yerləşmiş qrup yalnız bir torpaq sahəsinə sahib olmaq istəyən meşə istehlakçıları tərəfindən yaradılmışdı, ikinci qrup isə daha böyük həvəs və böyük sahibkarlıq qabiliyyətli kişilərdən ibarət idi. Bunlar dağları düzəldən və heyvandarlığa başlayıb, fəaliyyətlərini maliyyələşdirən Antokiya kapitalistlərlə əlaqəli idi.

XIX əsrin sonunda və XX illərin əvvəllərində bir sıra tacirlər və peşəkarlar şəhərinə gəlişi sosial fərqliliyin yeni bir səbəbi kimi təqdim etdi. Şəhərin iqtisadi, ictimai və siyasi fəaliyyətinin lideri olan yeni bir elit qrup ortaya çıxdı. 
Pereyra, Kolumbiyada son icranın baş verdiyi şəhər idi.

Həmçinin bax
------------

* Kolumbiyanın inzibati bölgüsü
* Boqota
* Tunxa
* Monteriya
* Kibdo
* Florensiya (Kaketa)
* İnirida
* San Xose del Quavyare

İstinadlar
----------

1. ↑  2005 census of Colombia.
2. ↑  ""Gaitán of Colombia: a political biography."". 2022-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-25.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Pereyra*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Alcaldía de Pereira
* Concejo Municipal de Pereira
* Codigos Postales por Barrios en Pereira
Vadidəki Zambaq – dahi fransız yazıçısı Onore de Balzak tərəfindən qələmə alınmış romandır.

Kitab, ilk dəfə 1835-ci ildə nəşr olunub və yazıçının nəhəng ədəbi varidatı içərisində ən seçilən əsəridir. Məktub şəklində qələmə alınan roman, baş obraz olan Felix de Vandenesse adlı şəxsin dilindən nəql edilir. Əsər, məhəbbət romanı olmaqla yanaşı, həm də, dövrün müxtəlif siyasi və sosyal hadisələrinə də toxunur. Dahi Balzakın özünə xas yazı üslubuyla, bacarığını maksimum şəkildə ortaya qoyduğu bu roman hər bir oxucuya yüksək təsir bağışlayacaq kitablar sırasındadır.

Məzmun
------

**Felix de Vandenesse**:

Felix, ailəsi tərəfindən qatı qanunlarla, sevgi göstərilmədən böyüdülmüş utancaq bir gəncdir. O, romanın ilk hissəsində, kiçik yaşlarında məruz qaldığı qəddarlıqları uzun uzadıya nağıl edir. Yazıçı, Felixin uşaqlıq illərini nəql edərkən, öz uşaqlıq dövründən təsirlənmişdir. Ailəsindəki sevgisizliyin əksinə, Felix daha emosianal və duyğularına asan qapılan bir kimsədir. Odur ki, bir cümləsində deyir "Təbiət mənə sevməyə əlverişli bir qəlb veribdir." Hələ 20 yaşında olarkən bir dövlət şənliyində ilk dəfə gördüyü gözəl bir qadına aşiq olur. O gündən, onun bütün həyatı dəyişir.

**Madam de Mosrtsauf**:

Henriette eynilə Felix kimi çətin və sevgisiz bir uşaqlıq yaşamışdır. Soyuq və sərt bir qadın olan anası, onu gənc qızlığının ilk illərində, özündən yaşca böyük olan əsəbi bir adamla evləndirmiş, beləcə xoşbəxtlik ümidi olan evlilik Henriette üçün günü-gündən artan, qatlanmağı çətin olan bir dərd qaynağı olmuşdur. 25 yaşında, 2 uşaq anası olan bu xanım, hər şeyə mətanətlə tab gətirir və öz ailə müsibətlərini ətrafa qarşı məxfi saxlamağı bacarır. Lakin Felix, onların ailəsinə daxil olduqdan sonra, kənardan xoşbəxt lakin öz içində bədbəxt olan bu ailənin bütün sirlərinə vaqif olmağı bacarır.

**Mösyö de Mortsauf**:

Olduqca əsəbi bir xislətə sahib olan Kont, müxtəlif bəhanələrlə Henrietteni incidir, onun bütün qayğılarından sui-istifadə edir. Kontun və hər kəsin gözündə dost, lakin, gerçəkdə Henriettenin aşiqi olaraq ailəyə daxil olan Felix, Kontun bütün zillətlətinə qarşı Henriette ilə birgə dözür. Onu, əlindən gəldiyi qədər bu zülümlərdən qorumağa çalışır. Beləcə dərd onları daha da yaxınlaşdırır və Felix Henriette üçün dostdan da artıq olur. Birgə keçdikləri keşmə-keşli yol onların ruhunda qırılmaz tellər yaradır. Felix üçün eşq və ehtirasla başlayan, lakin, Henriettenin təmiz məhəbbət və tələbiylə ari qalan bir eşqdir bu. Cismlə deyil, ruhla dadılan bir eşqdir. Lakin, daha sonra Felixin başqa bir qadınla olan yaxınlığı hadislərin cərəyanını dəyişərək bu ari məhəbbətə kölgə salır. O kölgə ki, Henriettenin sonunu hazırlayan bir zərbə olur. Saf eşq və ehtirasın, sədaqət və xəyanətin, romanıdır "Vadidəki Zambaq". Eyni zamanda fərqli hislərin ixtilafında döyünən bir ürəyin hekayəsidir. Felix de Vandenessenin həyətının daha sonraki hissəsilə maraqlananlar yazıçının "Bir Həvva Qızı" adlı əsərini oxuya bilərlər.

Mənbə
-----

1. *Honoré de Balzac* by Albert Keim and Louis Lumet, chapter 4
2. **^** *Women in the Life of Balzac* by Juanita Helm Floyd

Xarici linklər
--------------

* Le Lys dans la vallée, audio version (fransızca)
**4D Texnologiyaları** - 3D Texnologiyalarından sonra 4-cü nəsil hesab olunan daha təkmilləşdirilmiş və genişləndirilmiş texnologiyalarıdır.

ABŞ-nin Harvard Universitetinin alimlərindən ibarət qrup 3D-printerdə çap edilən obyektlərin formasını dəyişdirmək üçün proqramlaşdırmağa imkan verən texnologiya hazırlayıblar. Bu halda dəyişikliklər dördüncü ölçü adlandırılan zaman kəsiyində baş verdiyinə görə texnologiya 4D-çap adlandırılıb.

Təbiətdə artıq mövcud olan mexanizmlər, məsələn, xarici stimullardan asılı olaraq öz formasını dəyişdirmək qabiliyyətinə malik bitkilər alimləri 4D-çap texnologiyasını hazırlamağa ilhamlandırıb.

rusbase.com saytının məlumatına görə, 3D-printerdə mürəkkəb əvəzinə sellüloz liflərindən ibarət olan hidrogeldən istifadə olunur. Çapdan sonra hidrogel dərhal bərkiyir.

Lakin bu kimi hidrogellərdən çap edilmiş struktur suya salındıqda sellüloz liflər qeyri-bərabər şəkildə şişərək bütün obyektin formasını dəyişdirir.

Alimlər tərəfindən hazırlanmış riyazi model çap edilmiş strukturların suda istənilən formaya çevrilməsi üçün sellüloz lifləri gel üzərinə yerləşdirilmə qaydasını əvvəlcədən planlaşdırmağa imkan verir.

Həmçinin bax
------------

* İnformasiya texnologiyaları
* 3D

İstinadlar
----------

1. ↑  "4D-çap texnologiyası təqdim olunub". 2016-04-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-31.

Ədəbiyyat
---------

**Page Şablon:Asbox/styles.css has no content.**

|  |  |
| --- | --- |
| Stub icon | This Texnika is a stub. You can help Wikipedia by expanding it. |
**Qnilaya çayı** — Rostov vilayəti ərazisindən axan çay. Qnilaya çayı Bıstraya çayının sağ qolunu təşkil edir. O isə öz növbəsində Şimali Dones çayının bir qoludur. Şimali Dones çayının mənsənibə 136 km qalmış ona tökülür. Qnilaya çayının uzunluğu 92 kilometr təşkil edir. Hövzəsinin sahəsi isə 948 km²-dir. Çay üzərində kiçik dəryaçalar vardır. Onlar çayın qarşısına atılan kiçik bəndlərlə hazırlanmışdır.

Çay sistemi: **Qnilaya** → Şimali Dones → Azov dənizi.

Təsviri
-------

Qnilaya çayı öz başlanğıcını Rostov vilayətinin Oblivski və Milyotinski rayonları ərazisindən götürür. Aşağı axarı boyunca Rostov vilayətinin Orlov, Aqroproletarski, Yodin, Milyotinski stanisası, Novokuznes, Starokuznes, Şirokiy Loq, Ternovoy, Sulinski, Novodones ərazilərindən axır. Sonradan Tasinski rayonunun Kalmıkov, Lesnoy, Kaçalin, Mayoro-Belaşovski, Malokaçalin və Borisivka xutorları ərazisindən axır. Malokaçalin xutorundan cənubda Bıstraya çayına tökülür.

Burada nərəkimilər, karp, som və digər balıqlara rast gəlmık mümkündür. Burada həvəskar balıqçılıq inkişaf etmişdir.
Çay əsasən yağış, qar və yer altı sularla qidalanır. Bölgəyə xass xüsusiyyətlərdən biri yazda suyunda gur sululuq müşahidə edilir. Bu isə qar sularınln əriməsi ilə əlaqədardır.
Burada qədim dövrlərə aid olan insan düşərgələri aşkarlanmışdır. Bu düşərgələrdən Kremennaya 2 və 3. göstərmək olar.
Çayın axdığı rayonlar:Oblivski, Milyutinski, Tasinski

Su reyster xidmətinin məlumatı
------------------------------

Dövlət su reyster xidmətinin məlumatına görə çay Don hövzəsi dairəsinə daxildir. Şimali Dones çayına daxildir. Aid olduğu hövzə — Don çayı (Rusiyaya aid hövzəsi).

Mənbə
-----

* За незаконное пользование водой донская фирма заплатит миллион рублей Arxivləşdirilib 2017-03-31 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  "Древняя стоянка на реке Гнилая". 2017-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-13.
2. ↑  "Государственный водный реестр РФ: Река Гнилая".[*ölü keçid*]
**Vabkənd** (özb. Vobkent)— Özbəkistanın Buxara vilayətində şəhər. Vabkənd Əlaəddin Təkiş dönəmində burada tikilən minarə ilə seçilir.

Tarix
-----

Vabkənd minarəsi
14-cü əsr sənədlərində Vabkənd öz hakiminin olduğu bir şəhər Vobkana olaraq adlandırılır. XVI əsrdən bəri Vabkəntd iki adla tanınmağa başladı - Vobkana və Komot. XVII əsr tarixçisi Mahmud ibn Vəlinin ("Bəhr əl-Əsrar"; 1634-41) kitabında Vabkənd mahalının adı Komot kimi keçmişdir. Mirzə Bədinin "Məcmə əl-Ərqam" (18-ci əsr) kitabında Vabkənd haqqında da məlumat var. 19-cu əsrin ikinci yarısının təməl sənədlərinə görə Komot (indiki Vabkənd bölgəsi) nin Narçok (Narşah) kəndində bir çox sənətkarlar var idi. Vabkənddə bu günədək qorunmayan Mədrəsə, hamam, bazar məscidi, Əski Vabkənd, Vabkənd qalası kimi dəyərli tarixi abidələr var. Eləcə Vabkenddə Əlaəddin Təkiş dönəmində tikilən bir minarə var ki 1196-1198-ci illərdə tikilmişdir. Vabkəndin çiçəklənməsi Qaraxanlılar dönəmindən başlamışdır.

Coğrafiya
---------

Vabkənd, Buxara vilayətində Səmərqənd ilə Daşkəndi birləşdirən quru yolu üzərində yerləşir. Vabkəndin içindən, Zərəfşan çayının qolu olan Vabkənd çayı keçir. Vabkəndə ən yaxın dəmir yolu stansiyası Buxarada 28 km buradan aralı yerləşir..

Əhalisi
-------

2010-cu ilin məlumatlarına görə Vabkənddə 18.006 nəfər yaşamaqda imiş.

### Milli tərkibi

Vabkənddə çoxluqda olan Özbəklərdən başqa, Ruslar, Azərbaycan türkləri, Tatarlar və Taciklərdə yaşamaqdadır.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Özbəkistan ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Özbəkistan milli ensiklopediyası" (PDF) (özbək). 2021-08-30 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2021-02-09.
2. ↑  "World Gazetteer". 2012-07-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-09.

Həmçinin bax
------------

* Buxara vilayəti

Xarici keçidlər
---------------
**Qney Arri Antonin** (*lat.* Gnaeus Arrius Antoninus; 31) — Roma dövlət xadimi, hərbi rəhbəri və şairi. O, imperator Antonin Piyin babası olmuşdur.

Həyatı
------

Antonin təxminən 30-cu və ya 31-ci ildə, Tiberinin hakimiyyəti dövründə anadan olmuşdur. 69-cu ilin iyulundan avqust ayına qədər Avl Mari Sels ilə birlikdə konsul-suffekt vəzifəsində çalışmışdır. 78-ci ildə, Vespasianın hakimiyyətinin sonunda Antonin Asiya vilayətinin prokonsulu vəzifəsində idi. O, 97-ci ildə ikinci dəfə birlikdə konsul-suffekt olduğu Nervanın dostu idi.

Antonin təxminən 101-ci ildə Sili İtalikin ölümündən sonra senatdakı ən yaşlı konsulyar olmuşdur. 105-ci və ya 106-cı ildə onun təxminən 75 və ya 76 yaşı var idi. Antonin Kiçik Plini ilə məktublaşmışdır. Bundan əlavə, o, yunan dilində epiqramlar yazmışdır ki, Kiçik Plini onları latın dilinə tərcümə etməyə çalışmışdır.

Antoninin həyat yoldaşı Boyoniya Prosilla idi. Qızları Arria Antonina və 89-cu ildə konsul olmuş Tit Avreli Fulv ilə evlənən Arriya Fadilla idi. Onların evliliyindən gələcək imperator Antonis Piy adlı bir oğul anadan olmuşdur Antonin Pneyin hakimiyyəti dövründə Qney Arrinin şərəfinə heykəl ucaldılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Annette Flobert, Lettres de Pline, Flammarion, 2002, p. 149.
2. ↑  Annette Flobert, Lettres de Pline, Flammarion, 2002, p. 461.
3. ↑  Юлий Капитолин. История Августов. Антонин Пий. V. 2.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Hans Georg Gundel: Arrius II. 7. In: Der Kleine Pauly (KlP). Band 1, Stuttgart 1964, Sp. 607.
**Fərsəx**; **fərsəng**; **pərəsənk** (*fars.* پارسنگ٫ پاره‌سنگ‎ *parasang*) — 12 min addıma (təxminən 5–8 km-ə) bərabər olan qədim İran uzunluq ölçü vahidi. Müasir İran fərsəngi dəqiq 10 000 m-dir.

Ümumi məlumat
-------------

Fərsəngin dəqiq ölçüsü məlum deyil və yolun növünə və hərəkət sürətinə görə fərqli olmuşdur. Bəzi yerlərdə hər fərsəngdən bir daş və ya ağacdan işarə qoyulduğu uçün daş, ağac da deyilirdi. Muxtəlif ərazilərdə ölçusü fərqli olurdu. Bəzi yerlərdə fərsəng hətta 9,5 km-ə, digər yerlərdə isə 5–6 km-ə bərabər idi. Orta əsrlərdə Yaxın Şərq ölkələrində, Azərbaycanda, Orta Asiyada və s. yerlərdə geniş yayılmışdı.

Yeni fərsəng
------------

1926-cı ildə İran parlamentinin qəbul etdiyi qanunla uzunluğu 10 km-ə bərabər olan yeni metrik ölçü vahidi təsis edildi və fərsəng adlandırıldı.

Mənbə
-----

**Azərbaycan etnoqrafiyası, Bakı-2007, "Şərq-Qərb" nəşriyyatı. Üç cilddə. III cild. səh. 458. ISBN 978-9952-34-152-2**

Xarici keçidlər
---------------

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  Фәрсәх // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. IX ҹилд: Спутник—Фронтон. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1986. С. 538.

| ⛭Xalq ölçü vahidləri |
| --- |
| Uzunluq ölçü vahidəri | Addım • Ağac • Arşın • Barmaq • Çərək • Dirsək • Qarış • Qulac • Mənzil • Mil  • Dəniz mili • Fərsəx • Verst |  |
| Çəki ölçü vahidəri | Arpa • Çanaq  • Girvənkə • Karat  • Misqal  • Batman • Təbriz batmanı • Kisə  • Hoqqa • Pud • Dirhəm • Daqqa • Dang  • Tağar • Dinar • Rətl • Xalvar |
| Sahə ölçü vahidəri | Kotan  • Hektar • Ar |
| Həcm ölçü vahidəri | Düymə • Tuluq • Tas |
| Sadə ölçü vahidəri | Baş  • Boyun  • Tüstü  • Top  • Kəllə  • Qol  • Diş  • Qulaq |
| Sürət ölçü vahidəri | Düyün |
**San-Visente-del-Raspeç** (*isp.* San Vicente del Raspeig) — İspaniyada yerləşən bələdiyyə və şəhər. Bələdiyyə Alakanti ərazisinin 40,55 km² hissəsini əhatə edir.

2015-cu ildə hesablamalara görə əhali 63307 nəfərə çatmışdır.

Əyalət paytaxt şəhərindən 6 km uzaqlıqda yerləşir.

Əhalisi
-------

2008-ci il yanvarın 1-dən siyahıya alınmaya görə San-Visente-del-Raspeç ərazisinin əhalisi 51,507 nəfər idi. Universitetdə oxuyan və şəhərdə yaşayan tələbələrin siyahıya alınması zamanı şəhərdə və ikiqat qeydiyyatdan keçmiş miqrant əhalisinin sayı 2005-ci ildə 64.000 çatmışdır..

Şəhərdəki fəal əhali artımı, şəhərin Alikante ilə birlikdə bir metropol sahəsi ilə birləşməsinə başlandıqdan sonra, 70-80-ci illərdə şəhərin genişlənməsinə və inkişafına səbəb oldu.
San-Visente əhalisinin 6,09% -i əsasən Latın Amerika və digər Avropa ölkələri vətəndaşlarıdır.

Nəqliyyatı
----------

San-Visentedə velosiped stansiyası
Yol əlaqələri barədə şəhər çox əhəmiyyətli yollarının kəsişməsində yerləşir və şəhərin Alikante və Alikante-Elçe hava limanlarının sahilləri ilə əlaqələri var.

### Velosiped

2007-ci ildə San-Visentede pulsuz velosiped kirayəsi xidmətini edirdi. Daha əvvəl bir elektron giriş kartı verən hər bir vətəndaş bu xidmətdən istifadə edərək, üç saata qədər velosiped kirayəyə götürə bilərdi. Mövcud motosiklet sayı 100-ə yaxın idi. Velosiped götürə bildiyiniz və ya təhvil verə bildiyiniz velosiped stansiyalarının sayı 8 idi.

### Tramvay

San-Visente-del-Raspeç tramvay xətti ilə Alikante əyalətinin paytaxtı ilə bağlıdır. 12 dəqiqədə San-Visentedən Alikante Ümumi Xəstəxanasına çatmaq mümkündür.

### Dəmir yolu

Şəhərdə San Visente Mərkəzi dəmir yolu stansiyası yerləşir. Xəttin 3 qatarları şəhəri Alikanteyə birləşdirir.

### Avtobus

Bələdiyyənin bir neçə şəhər və şəhərlərarası avtobus xəttləri var. Üç şəhər xətti və San Visentedəki şəhərlərarası avtobuslarının sayı 13-dir.

24 nömrəli avtobus, San-Visente və Alikante arasıda ən böyük tezliyi ilə çalışır.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 

* HoqeraHoqera
* 
* 
* 

* 
* 
* QalaQala
* QalaQala

Həmçinin bax
------------

* Alakanti
* Aqost
* Busot

İstinadlar
----------

1. ↑  Generalitat Valenciana: Consellería d’Empresa, Universitat i Ciència (enero de 2005). Arxivləşdirilib 2010-06-30 at the Wayback Machine. Archivado desde el original el 1 de diciembre de 2015. Consultado el 26 de diciembre de 2007.
2. ↑  Grupo Subús. «Líneas» Arxivləşdirilib 2015-03-16 at the Wayback Machine. Consultado el 6 de diciembre de 2007.
San-Marinoda Koronavirus pandemiyası 27 fevral 2020-ci ildə yayılmışdı. Hal-hazırda 151 nəfər yoluxub, 4 nəfər sağalıb,14 nəfər ölüb bu virusa görə.

Gedişat
-------

27 fevral 2020-ci ildə İtaliyadan gələn qoca bir kişinin koronavirusa yoluxduğu təsdiq edildi. O, İtaliyada bu virus təhlükəsinə görə xəstəxanaya yerləşdirilmiş və sonra San Marinoya gətirilmişdir.

1 martda artıq 7 nəfər xəstələnmişdi və San Marinolu olan 88 yaşlı bir kişi vəfat etmişdi.

8 martda 36 nəfər xəstələndi.

11 martda bu say 66-ya çatdı və 3 nəfər vəfat etdi.

12 martda 67 nəfər xəstələndi və 5 nəfər vəfat etdi.

14 martda hökumət 12 aprelə qədər karantin elan etdi.

18 martda Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi ləğv edildi. O vaxt San-Marinonu müğənni Senhit təmsil etməliydi.

Cədvəl
------

San Marinoda koronavirus gedişatı cədvəli| Tarix | Yoluxan | Sağalan | Ölən |
| --- | --- | --- | --- |
| 27 fevral | 1 | 0 | 0 |
| 1 mart | 7 | 0 | 1 |
| 8 mart | 36 | 0 | 3 |
| 11 mart | 66 | 2 | 3 |
| 12 mart | 67 | 0 | 5 |
| 19 mart | 144 | 4 | 14 |
| 20 mart | 151 | 4 | 14 |

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Dong E. Du H. Gardner L.* An interactive web-based dashboard to track COVID-19 in real time (ing.). // *The Lancet Infectious Diseases* Elsevier BV, 2020. Vol. 20, Iss. 5. P. 533–534. ISSN 1473-3099; 1474-4457 doi:10.1016/S1473-3099(20)30120-1 PMID:32087114
2. ↑  .
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Mədəniyyət (dəqiqləşdirmə).

**Mədəniyyət** — qəzet.

Haqqında
--------

"Mədəniyyət" qəzetinin ilk sayı 1991-ci ilin 2 yanvar tarixində nəşr olunub. Qəzetin təsisçisi Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyidir. Nazirliyin mətbu orqanı kimi nəşrin başlıca vəzifəsi Azərbaycanda mədəniyyət sahəsində həyata keçirilən dövlət siyasətini işıqlandırmaq, bu sahədə görülən işləri ictimaiyyətə çatdırmaqdır.

Azərbaycanın mədəni həyatının müxtəlif sahələri – teatr, musiqi, kino, rəssamlıq, heykəltəraşlıq, xalq yaradıcılığı və tətbiqi sənətlər, eləcə də mədəni irs, tarix və ədəbiyyatımız, folklor, aşıq yaradıcılığı, habelə muzey, kitabxana və digər mədəniyyət müəssisələrinin fəaliyyəti qəzetin səhifələrində əksini tapır. Bundan əlavə, dünya mədəniyyətinin diqqətçəkən olayları, Azərbaycanın beynəlxalq mədəni əlaqələri, milli adət-ənənələr və mənəvi dəyərlər, mədəniyyətlərarası dialoq, mədəni müxtəliflik kimi mövzular qəzetin gündəm mövzularını təşkil etməkdədir.

Qəzet həftədə iki dəfə (çərşənbə və cümə günləri) çıxır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Qəzet haqqında". 2019-08-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-14.

Xarici keçidlər
---------------