**İyirmi səkkiz panfilovçu** (*rus.* Двадцать восемь панфиловцев) — Andrey Şalyopa və Kim Drujininin çəkdiyi 1941-ci ildə Moskvanın müdafiəsi zamanı sovet əsgərlərinin əfsanəvi şücaətindən bəhs edən rus bədii filmi.

Filmdə Dubosekovo qovşağında müdafiəni həyata keçirən və 1941-ci il noyabrın 16-da Moskvaya gedən alman tanklarının hücumlarını dəf edən general İ.V.Panfilovun komandanlığı altında 316-cı atıcı diviziyasının əsgərlərinin fəaliyyəti göstərilir.

Başlanğıcda film üçün vəsait toplanması kraudfandinq köməyi ilə həyata keçirilib və sonda toplanan məbləğ 34.746.062 rubl təşkil edib. Daha sonra Rusiya Federasiyasının Mədəniyyət Nazirliyi və Qazaxıstan Mədəniyyət Nazirliyi maliyyələşdirməyə qoşulub. Film istehsalının müxtəlif mərhələlərində maliyyə, təşkilati və texniki dəstək Gaijin Entertainment tərəfindən təmin edilib.

Filmin premyerası 16 noyabr 2016-cı ildə Volokolamskda baş tutdu, geniş həcmli prokatı noyabrın 24-də başladı. 8 may 2020-ci ildə komanda filmin tam versiyasını ictimaiyyətə təqdim etdi.

Filmin vəsaitinin toplanması, istehsalı və yayımı onun tarixi dəqiqliyi ilə bağlı bloqqosferdə və mediada qızğın müzakirələrlə müşayiət olundu. Film sənət tarixçiləri və peşəkarlar tərəfindən qarışıq rəyləri alsa da, tamaşaçılar tərəfindən müsbət qarşılandı, MDB-də 385 milyon rubl topladı və VTSİOM-un sorğusunun nəticələrinə görə Rusiyada ilin ən yaxşı filmi oldu.

Məzmun
------

Filmdə hadisələr 1941-ci il noyabrın 16-sı ərəfəsində başlayır. Filmdən əvvəl belə bir sitat verilir:

Müharibənin xatirəsi təkcə ağrı və kədər deyil. Bu, döyüşlərin və şücaətlərin xatirəsidir. Bu, qələbənin xatirəsidir!

— Bauırjan Momışulı

Orijinal mətn (rus.): 
Память о войне — это не только боль и скорбь. Это память о битвах и подвигах. Это память о победе!

Qırmızı Ordunun leytenantı Uqryumov dördüncü rotanın döyüşçüləri üçün təlim keçir, müxtəlif növ alman tanklarının texniki xüsusiyyətlərini, qumbaraatan və molotov kokteylləri ilə işləmə qaydalarını izah edir. Döyüşçülər tankın tam ölçülü taxta maketini qurur və onun üzərində döyüş tapşırıqlarını yerinə yetirirlər.

Evlərin birində qərargah təşkil olunub. Səhra kəşfiyyatı alman ordusunun gücü və mümkün zərbə istiqamətləri haqqında məlumat verir. Batalyon komandiri Reşetnikov şirkət zabitlərini toplayır və onların qarşısına almanları saxlamaq, onların Moskvaya gedən yola mane olmaq vəzifəsini qoyur. Komandirlərdən birinin düşməni saxlamaq üçün nə qədər vaxt lazım olduğunu soruşduqda, batalyon komandiri qısaca cavab verir: "ehtiyat qüvvələr yaxınlaşana qədər" (ehtiyat yoxdur və hələ gözlənilmir). Reşetnikov Qırmızı Ordu əsgərlərinin məşqdən sonra qartopu oynamasını izləyir və anlayır ki, dörd bölük üç alman alayına qarşı tanklarla vuruşmalı olacaq. Ağrılı bir səssizlik var.

Gecə düşür, döyüşçülərdən birini kənddən bir qız döyüşə aparır. Batalyon komandiri Qırmızı Ordu qarşısında çıxış edir. Gecələr piyadalar əsas müdafiə xəttini, pulemyotçuları və artilleriyaçıları - atəş mövqelərini, o cümlədən yalançıları topların dummiyaları ilə təchiz edir və kamuflyaj edirlər. Qərargahdan xəbər gəlir ki, əsas qüvvələrə kömək üçün artilleriya batareyası qoşulacaq.

Noyabrın 16-da səhər saatlarında hava kəşfiyyatından sonra nasistlər artilleriya qurğularından kəşfiyyat edilmiş (yalançı) mövqelərə atəş açırlar. Sonra alman tankları piyadaların dəstəyi ilə hücuma başlayır. Panfilovçular dörd alman tankını məhv etdikləri döyüşə girirlər. Almanlar müvəqqəti olaraq geri çəkilir və sovet döyüşçüləri vaxt qazanır. Birləşdirilmiş batareyanın artilleriyaçıları, alman təyyarələri tərəfindən bombardman edilmək təhlükəsi altında, yeni mövqelərə yerləşdirilməyə məcbur olurlar və artıq dördüncü bölüyə dəstək ola bilmirlər. Sovet qoşunlarının yaralıları arxa cəbhəyə göndərdiyi və istehkamlarını bərpa etdiyi qısa fasilədən sonra almanlar hücumu bərpa edirlər - əsas mövqelərin və səngərlərin artilleriya atəşinə tutulması başlayır. Bu zaman bölüyün demək olar ki, bütün artilleriyası itirilir. İndi cəmi 28 nəfər sağ qalıb, dəstənin qərargahla əlaqəsi isə, kəsilib.

Rabitə bərpa edildikdən sonra siyasi təlimatçı Kloçkov (sovet qoşunlarının şirkət komandiri vəzifəsində qalmış, atəş zamanı yaralanmış) komandanlığından əlavə qüvvələr tələb edir, lakin heç bir ehtiyat dəstəsi olmayan batalyon komandiri imtina etmək məcburiyyətində qalır. 4-cü bölüyün sağ qalan panfilovçuları iki tank əleyhinə tüfəng, qumbara və Molotov kokteyli ilə tanklara qarşı döyüşürlər. Hücumun sonunda 18 hərəkətsiz alman tankı qarla örtülü sahədə yanır, lakin bölüyün döyüş sursatları tükənmək üzrədir və sağ qalan əsgərlər artıq süngü ilə irəliləyən alman piyadalarına hücum etməyə hazırdırlar. Alman piyadaları, onsuz da tankların dəstəyi olmadan, mümkün qədər yaxın məsafədə səngərlərə yaxınlaşdıqları anda cinahdan pulemyot atəşi eşidilir və alman piyadalarının cəsədləri qar üzərində qalır. Alman tanklarının ikinci diviziyasının komandiri tankın başında binokl ilə tüstülənən tankları və həyat əlaməti olmayan piyadaları seyr edərək hücumu davam etdirməyə cəsarət etmir və geri çəkilmək əmri verir. Sağ qalan altı panfilovçu əsgəri mərmilərlə şumlanmış torpaqdan qalxır. Onların fiqurları gün batımı fonunda donur, bundan sonra tamaşaçılara hazırda Dubosekovo qovşağında dayanan "Panfilovçu-qəhrəmanlarının memorial abidəsi"ndəki heykəllərinin mənzərəsi təqdim olunur.

Aktyor heyəti
-------------

Kraudfandinq büdcəsinin xüsusiyyətlərinə görə, kastinq uzun müddət davam etdi. İlk təsdiqlənmiş aktyor çavuş Dobrobabin rolunu oynayan Yakov Kuçerevski olmuşdur - o, çəkilişdən iki il əvvəl rol almağa razılaşmışdı. Ən son isə, Aleksey Morozovu siyasi təlimatçı Kloçkov rolu üçün təsdiqləndi - çəkilişlərin başlamasına bir gün qalmış. Rejissorlar tamaşaçının diqqətini hekayədən aktyorlara yönəltməmək üçün filmin tanınan simalara və böyük adlara malik olmasını istəmirdilər. Qazaxıstan SSR-də Panfilov diviziyası yaradılmış və bölüyün tərkibinə çoxlu qazaxlar və qırğızlar daxil idi, ona görə də əlavələrə çoxlu şərq görünüşlü aktyorlar tələb olunurdu - Şalopanın komandası Moskva, Sankt-Peterburq və İvanovo milli diasporlarına üz tutdu. Ümumilikdə komandaya 360 iştirakçı daxil idi və ümumilikdə layihədə 700-ə qədər insan iştirak edirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Сусанна Альперина, Андрей Андреев, Константин Бахарев, Анна Бондаренко, Юлия Гарднер, Светлана Добрынина, Илья Изотов, Руслан Мельников, Татьяна Павловская, Илья Поносов, Наталья Решетникова, Вера Черенева.* "Фильм смотрит нас. Кино "28 панфиловцев" посмотрел каждый четвертый житель России". Российская газета. 2021-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-08-18.
2. ↑  "Роскомнадзор ограничит доступ к нелегальным копиям фильма "28 панфиловцев"". Фонд кино. 2016-12-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-12-23.
3. ↑  "28 панфиловцев (2016): Всё о фильме на ivi". www.ivi.ru. 2017-01-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-05.
4. ↑  *Ольга Володина.* "11 фактов о фильме «28 панфиловцев»". Синемафия. 2016-10-24. 2017-02-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-18.
5. ↑  "«28 панфиловцев»: как проходили съемки фильма". Первый канал. 2017-05-04. 2017-05-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-05. Кроме того, было принято решение избегать громких имен и сосредоточиться на не известных широкой публике профессионалах.
6. ↑  *Валех Елчиев.* "Амаду Мамадаков: Фильм «28 Панфиловцев» стал по-настоящему народным проектом". Реут. 2016-12-15. 2017-02-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-18.
7. ↑  "Режиссёр фильма «28 панфиловцев» хочет пригласить на съёмки казахстанских актёров". Dailynews.kz. 2014-06-19. 2017-02-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-18.
8. ↑  *Елена Данилевич.* "«Отступать некуда!». Режиссёр фильма «28 панфиловцев» о подвиге и истории". Аргументы и Факты. 2016-11-23. 2017-04-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-22. Дивизия формировалась в Алма-Ате, и у нас много казахских, киргизских актёров, обширная массовка. Чтобы её собрать, обратились в национальные диаспоры Петербурга и Ивановской области. В целом в команду входили 360 участников, а всего в проекте задействованы до 700 человек.
9. ↑  *Константин Козлов.* "Кино о героях на народные деньги". ЛИТЕР — медиапортал общественно-политической газеты «Литер». 2016-10-22. 2017-02-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-18. Снималось много узбеков, киргизов. Например, люди из диаспоры в Иваново с удовольствием играли у нас в массовке. А замечательный актер, тоже мой земляк, Виталий Коваленко говорит по-казахски не только в кино, но и в жизни.
10. ↑  *Елена Данилевич.* "«Отступать некуда!». Режиссёр фильма «28 панфиловцев» о подвиге и истории". Аргументы и Факты. 2016-11-23. 2017-04-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-22. Дивизия формировалась в Алма-Ате, и у нас много казахских, киргизских актёров, обширная массовка. Чтобы её собрать, обратились в национальные диаспоры Петербурга и Ивановской области. В целом в команду входили 360 участников, а всего в проекте задействованы до 700 человек.