recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ardon** (Osetin. Ӕрыдон) Şimali Osetiya Respublikasında şəhərdir. Ardonski rayonunun inzibati mərkəzidir. Bələdiyyəni "Ardon şəhər qəsəbəsi" təşkil edir.

Coğrafiya
---------

Ardon şəhəri Osetiya yamacında, Ardon çayının sol sahilində və Tarqaydon qolunda, Vladiqafqazdan 35 km şimal-qərbdə yerləşir. Şəhərdə mülayim kontinental iqlim üstünlük təşkil edir. Ən isti ay iyul ayı hesab olunur, ortalama temperatur 20.4 ° C, ən soyuq ay yanvar ayıdır.Şəhərdə orta temperatur 9.4 ° C təşkil edir. Hər il şəhərdə təxminən 512 mm yağış yağır.

Tarixi
------

1824-cü ildə Elizavetinski və Konstantinovski hərbi yaşayış məntəqələri arasındakı yol Terekin sol sahilinə köçürüldü. Onu qorumaq üçün Ardon da daxil olmaqla bir sıra yeni məkanlar inşa edildi. Bir il sonra, hərbi məkanın yaxınlığında Alagir dərəsindən dağ sakinləri tərəfindən məskunlaşmağa başlayan bir kənd yarandı. 1838-ci ildə Osetiya kəndi yaxınlığında Ardon kəndi yarandı. Vladiqafqaz kazak alayının bir hissəsi buraya köçürüldü. Xidmətdən kənarlaşdırılan kazaklar yaşayış yerlərinin tənzimlənməsi ilə məşğul olurdular. Hökumət, lazımi alətləri almaq üçün 10 min rubl xərclədi, çatdırmaq üçün arabaları olan 60 cüt öküz ayırdı.1964-cü ildə Ardon şəhər statusu aldı.

Sənaye müəssisələri
-------------------

Ardon şəhərində şüşə zavodu, Alkoqol zavodu, Asfalt zavodu, "Прогресс" daş karxanası zavodu, Kərə yağı və pendir fabriki fəaliyyət göstərir.

Əhali
-----

1 yanvar 2019-cu il tarixində şəhər əhali yerləşməsinə əsasən Ardon şəhəri Rusiya Federasiyasının 1115 şəhərindən 683-cü yerdə idi.
2010-cu il ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən Ardon şəhərinin əhalisinin milli tərkibini osetinlər 78,1 %, ruslar 17,8 %, ermənilər 1,4 %, digərləri 2,7% təşkil edir.

Təhsil və Mədəniyyət
--------------------

Şəhərdə 6 uşaq bağçası, 4 orta təhsil müəssisəsi, Ardon Aqrar və Texnologiya Kolleci, İdman kompleksi, Mədəniyyət Sarayı, Musiqi məktəbi, Mədəniyyət və Təhsil Muzeyi, Kitabxana, İstirahət və mədəniyyət parkı (2017-ci ildə açılıb) mövcuddur.

Məkanlar
--------

* Qədim Tsırt məzarlığı
* İkinci Dünya Müharibəsində şəhid olan əsgərlərə kütləvi məzarlıq
* Ardonda kazak kəndinin qurucularına bir abidə
* Şəhərin girişində İbadət
* Şəhər mərkəzindəki Lenin abidəsi
* 2 nömrəli məktəbdə Stalin abidəsi
* Ardon Mədəniyyət və Təhsil Muzeyi
* Sozırıko Xoranov abidəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года. Rusiya Dövlət Federal Statistika Xidməti.
2. ↑  "Ардон (город)". 2022-06-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-08.
3. ↑  "Ардон: город у бешеной реки". 2021-10-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-08.
4. ↑  "Ардон Северной Осетии России - Города и регионы". 2020-02-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-08.
5. ↑  "Народная энциклопедия городов и регионов России". 2022-02-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-08.
6. ↑  "Приказы МГГУ по Всероссийской переписи населения 2010". 2012-07-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-08.
Uzaqşərq tısbağası ətindən hazırlanan tısbağa şorbası delikates hesab edilir
**Tısbağa şorbası** — əsasən Yaşıl tısbağa, Kaymanabənzər tısbağası, Qrifəbənzər tısbağa və Uzaqşərq tısbağası ətindən hazırlanır.

Tarixi
------

Hüquqi baxımdan tısbağa supunun hazırlanması qadağandır. Səbəb isə tısbağa şorbasında istifadə edilən tısbağaların böyük əksəriyyətinin qırmızı kitaba düşməsi və nəslinin kəsilmə ethimalının böyük olmasıdır.

Resept
------

Tısbağadan hazırlanan şorba. Yaponiya.
Qatı qəhvəyi rəngdə olan şorbadır. Tısbağanın əti hissələrə bölünərək 3–4 saat yarımduzlu suda qaynadılır. Şorbaya qatılıq vermək məqsədi ilə ona kartof qatılır..

Bir çox Asiya ölkələrində, xüsusi ilə Sinqapurda çin mətbəxinin delikatesi hesab edilir. Ona çoxlu sayda ədva qatılır. Bu isə onun dadını artırır.

Tısbağa şorbasının təqlidi
--------------------------

Saxta tısbağa şorbası
İngilis dilli ölkələrdə saxta tısbağa şorbası hazırlanır. Bu qida dananın beyin, dırnaq və daxili orqanlarından hazırlanır.

Tarixi faktlar
--------------

ABŞ Prezitenti Uilyam Taft tısbağa şorbası həvəskarı olmuşdur. Onun həmçinin bu yeməyi bişirmək üçün xüsusi aşpazı olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Recipe for snapper soup Arxivləşdirilib 2021-08-02 at the Wayback Machine (ing.)
2. ↑  Arlene Burnett, "Slow food: Turtle soup is a throwback to an earlier elegant time" Arxivləşdirilib 2011-11-25 at the Wayback Machine, *Pittsburgh Post-Gazette*, June 26, 2008 (ing.)
3. ↑  Filadelfiya sayağı tısbağa şorbası [*ölü keçid*]
4. ↑  "Суп черепаховый". 2011-02-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-27.
5. ↑  Tısbağa şorbası [*ölü keçid*]
6. ↑  "Tısbağa şorbası". 2020-02-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-27.
7. ↑  "Tısbağa şorbası". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-27.
**Taryel Eyvazov** (tam adı: *Taryel Əli oğlu Eyvazov*) — tibb elmləri namizədi, dosent, əməkdar həkim.

Həyatı
------

Taryel Eyvazov 30 iyul 1949-cu ildə anadan olmuşdur. O, respublikamızda həkim-terapevt kimi tanınır. Taryel Eyvazov Ağdam 5 saylı orta məktəbi 1966 ildə bitirdikdən sonra N.Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Tibb Universiteti) Müalicə-profilaktika fakültəsində 1966-1972 illərdə təhsil almışdır. Taryel Eyvazov N.Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Tibb Universiteti) aspiranturasında oxumuş, 1987-ci ildə Daşkənddə "Kənd əhalisi arasında çox yayılmış daxili xəstəliklərin erkən aşkarı və onların profilaktikası" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək, tibb elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.

Taryel Eyvazov Ağdam Tibb Texnikumunda 1972-1984 illərdə daxili xəstəliklər fənnini tədris etmişdir. Taryel Eyvazov 1990-1999 illərdə Ağdamda baş həkim işləmişdir. Hazırda o, Səhiyyə Nazirliyinin 18№- Birləşmiş Xəstəxanasında müavin vəzifəsində işləməklə yanaşı, Azərbaycan Tibb Universitetinin baş elmi işçisidir.

Fəaliyyəti
----------

Taryel Eyvazov 1 metodik göstərişin, 34 elmi əsərin müəllifidir. O, apardığı elmi axtarışlarla sübut etmişdir ki, kənd əhalisi arasında çox yayılmış ürək xəstəlikləri, həmişə vaxtında aşkar edilmir. Hazırkı statistik məlumatlar real vəziyyəti tam əks etdirmir. Taryel Eyvazov "Azərbaycan tibb jurnalı" və "Sağlamlıq" jurnalı redaksiya şurasının üzvü, "Səhiyyə əlaçısı" və Ali dərəcəli həkimdir.

Taryel Eyvazov Qarabağ müharibəsi veteranıdır.

Taryel Eyvazov 2005 ildə "Qafqaz Media" İB "Praktik və nəzəri təbabətdəki xidmətlərinə, Qarabağ müharibəsinin ilk günlərindən səhiyyənin təşkilindəki fəaliyyətinə" görə "Qızıl Fonendoskop", 2012 ildə Azərbaycan Respublikası "Əsrin ziyalısı" diplomları ilə təltif edilmişdir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 16 iyun 2014-cü il tarixli sərəncamı ilə Azərbaycan səhiyyəsinin inkişafındakı xidmətlərinə görə Taryel Eyvazova "Əməkdar həkim" fəxri adı verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Orxan Məmmədov (Baharlı). Ağdamın adlı-sanlı pedaqoqları, alimləri. Bakı, Sabah, 2001

Mənbə
-----

* Orxan Məmmədov (Baharlı). Ağdamın adlı-sanlı pedaqoqları, alimləri. Bakı, Sabah, 2001
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Qarabağın Seyidli oymağı. I kitab. Bakı, 2017
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Seyidli oymağının nəsilləri və görkəmli övladları. "Bütöv Azərbaycan" qəzeti, 5-11 dekabr, 2012-ci il № 42(174)
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı).Seyidli oymağının Eyvazlı nəsli. "Vedi inform" qəzeti, 31 yanvar-06 fevral 2014-cü il, № 04(47)

Həmçinin bax
------------

* Seyidli oymağı
* Ağdam rayonunun Seyidli kəndi
* Eyvazlı nəsli
**Valensiya muxtar icmasının gerbi** — Valensiya muxtar icmasının özünüidarəetmə orqanlarının rəsmi emblemi. Kral IV Pedronun dövründən II Xuana qədər istifadə edilən heraldika əsasında yaradılmışdır.

1978-ci ildə keçmiş Valensiya Şurası gerbi "... Valensiya şəhərində Kserea darvazasında yerləşən keçmiş Valensiya krallığının ən qədim tanınmış nümayəndə gerbi kimi" təsdiqləmişdir.

Tarixi
------

Valensiya xalq ənənələrinə görə, qanadlı əjdahanın təsvir edildiyi tac imicinin mənşəyi kral I Xaymeyə aid edilir. Buna baxmayaraq, tarixçilər onun mənşəyini XIV əsrdə, nəcib dəbilqələr üzərində gerblərdən müntəzəm istifadə olunmağa başlayan kral IV Pyotra aid edirlər. İspaniya tarixçisi Gilyermo Fatas Kabesin fikrinə görə, onu Araqon monarxının simvolu kimi görmək olar. Cəngavərlərin dəbilqələrinə taxdıqları qoruyucu parça olan mantiya tünd göy rəngdə idi və Arista xaçı ilə bəzədilmişdir.

Bəzi hallarda, qanadlı əjdaha vaxt keçdikcə yarasaya çevrilmiş, adətən Valensiya şəhəri, Palma və ya Barselonanın əvvəlki versiyaları kimi keçmiş Araqon tacının bir hissəsi olan ərazilərdə yerli heraldikada istifadə olunurdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Council of Valencian Country.* "Decret d'aprovació del símbol o emblema del Consell del País Valencià" (pdf). 2016-03-03 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 21 July 2018.
2. 1 2  Arxivlənmiş surət (ispan). ISBN 84-8324-084-X. 2021-07-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-27.

Xarici keçidlər
---------------

* Герб Валенсийского сообщества. Геральдика мира (ing.)
* Символы общины. Веб-сайт правительства автономного сообщества Валенсия (isp.)
**Valeh Ələsgərov** (19 oktyabr 1946, Qarayeri, Samux rayonu) — 2005-ci il dekabrın 2-dən Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi Sədrinin müavini.

Haqqında
--------

1946-cı il oktyabrın 19-da Samux rayonunun Qarayeri qəsəbəsində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Neft və Kimya İnstitutunun neft və qaz yataqlarının işlənməsinin texnologiyası və kompleks mexanikləşdirilməsi fakültəsini bitirmişdir. Əməkdar mühəndisdir. "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir. Çoxsaylı elmi əsərlərin və ixtiraların müəllifidir. Rus və ingilis dillərini bilir.

1970-ci ildən "Permneft" birliyi "Kunqurneft" NQÇİ-də böyük mühəndis, növbə rəisi, sex rəisi, baş mühəndis, 1982-ci ildən "Permneft" Elmi Tədqiqat və Layihə İnstitutunda bölmə müdiri işləmişdir. 1985-ci ildən "Muradxanlı" NQÇİ-də baş mühəndis, idarə rəisinin müavini, 1987-ci ildən "Azərneft" Birliyində baş mühəndis, baş direktorun müavini, 1992-ci ildən "Azərneft" Dövlət Konserninin vitse-prezidenti, ARDNŞ-nin birinci vitse-prezidenti, şirkətin prezidentinin müşaviri olmuşdur. 1995-ci ildən Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin Xarici Sərmayələr İdarəsinin rəisi vəzifəsində çalışmışdır. Bitərəfdir.

2005-ci il noyabrın 6-da 102 saylı Samux-Şəmkir seçki dairəsindən deputat seçilmişdir. Milli Məclisin Təbii ehtiyatlar, energetika və ekologiya məsələləri daimi komissiyasının sədridir.

Avropa İttifaqı − Azərbaycan parlament əməkdaşlığı komitəsinin rəhbəridir.

Evlidir, 4 övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2011-02-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-04-22.
**Valentin kərtənkələsi** (*lat.* Darevskia valentini) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin sürünənlər sinfinin pulcuqlular dəstəsinin əsl kərtənkələlər fəsiləsinin qayalıq kərtənkələsi cinsinə aid heyvan növü. Bu növ alman naturalist Jan Valentinin (1868—1898) şərəfinə adlandırılmışdır. O, Qustav İvanoviçlə birlikdə 1890-cı ildə bu növü Qarabağda tətqiq etmişdir.

Ümumi uzunluğu 18—21 sm təşkil edir. Başı sıxılmış formaya malikdir. Pulcuqları hamardır. Bədəni yuxarı hissədə sarı-yaşıl, mavi-yaşıl və ya yaşımtıl-sarı rəngdə olur. Belində qara nöqtələr vardır. Başının üzərində qara qeyri-müəyyən formaya malik olan nöqtələr vardır. Çütləşkə zamanı sarı-narıncı formaya malik olurlar.

Onlar əsasən dağlıq ərazilərd, qayalarda, dağ çöllərində, hündürlüyü 1900–3000 m yüksəkliyə malik ərazilərdə yaşayırlar. Əsasən cücülər, kiçik onurğasızlar, uzunburunlular, ikiqanadlılar, qarışqalar, kəpənəklər, sərtqanadlılar, hörümçəklər, həmcinin molyusklarla qidalanırlar.

Qışlamanın sonu 2000 metr yüksəklikdə aprel ayının sonu, mayın əvvələrinə təsadüf edir.

Kərtənkələlər yumurta qoymaqla çoxalırlar. Yumurta qoyma iyunun ortaları, iyulun əvvələrinə təsadüf edir. Onlar 3-8, adətən isə 5 yumurta qoyurlar. Yumurtanın ölçüsü 14×8 mm olur. Balalar 26–27 mm olur və avqustun sonu, sentyabrın əvvələri yumurtadan çıxırlar.

Bu növ Azərbaycanın dağlıq ərazilərində, şimal-şərqi Türkiyə və şimal-şərqi, mərkəzi Ermənistan ərazilərində yayılmışdır. Üstəlik Acarıstan ərazisindədə görmək olar.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.
2. ↑  Beolens, Watkins & Grayson, 2009 : The Eponym Dictionary of Reptiles. Johns Hopkins University Press, p. 1-296

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q3016058
* Wikispecies: Darevskia valentini
* ADW: Darevskia\_valentini
* EoL: 457010
* GBIF: 2468771
* iNaturalist: 35362
* IRMNG: 11048480
* IUCN: 164707
* NCBI: 122353
* RD: valentini
* uBio: 190136

 |
**Daşkənd zəlzələsi** — 1966-cı il aprel ayının 26-da, səhər saat 5.23-də Daşkənddə 8-13 kilometr dərinlikdə Rixter şkalası ilə 8-9 bal gücündə zəlzələ.

1966-cı il aprel ayının 26-da, səhər saat 5.23-də Daşkənddə 8-13 kilometr dərinlikdə Rixter şkalası ilə 8-9 bal gücündə zəlzələ baş verdi. 10-12 saniyə davam edən təkanlar Daşkənddə böyük dağıntılara və insan tələfatına gətirib çıxardı. Yenə də rəsmi məlumatlara görə, zəlzələ nəticəsində 36 min bina qismən və ya tamamilə dağılmış, 78 min ailə (300 min nəfər) evsiz-eşiksiz qalmışdı. Hadisə yerinə gələn SSRİ rəhbərliyi təcili şəkildə Daşkəndin yenidən inşa edilməsi barədə qərar qəbul etdi. Nəticədə 3,5 il ərzində şəhər yenidən inşa edildi.

Zəlzələ zamanı rəsmi məlumatlara görə, cəmisi 8 nəfər ölmüş, 150 adam isə yaralanmışdı. Amma bu rəqəmlər də inandırıcı görünmür. Çünki 2 milyon kvadratmetr yaşayış sahəsi, 236 rəsmi dövlət idarəetmə binası, 700 ictimai və ticarət binası, 181 təhsil ocağı, 245 sənaye müəssisəsi, 185 tibb və 36 mədəni-məişət obyekti dağılmışdı. Üstəlik, zəlzələ səhərə yaxın baş verdiyindən insan tələfatı daha böyük olmalı idi. Ona görə də baş verən zəlzələ nəticəsində cəmisi 8 nəfərin ölməsi barədəki rəsmi məlumat əsl həqiqəti əks etdirmir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Dünyanı silkələyən zəlzələlər (2) — **zaman.az** saytı[*ölü keçid*]

| ⛭1965 ← • 1966-cı ildəki zəlzələlər • → 1967 |
| --- |
| Aprel | Daşkənd zəlzələsi (1966) |
**Holger Pedersen**(dan. Holger Pedersen; 7 aprel 1867[…] – 25 oktyabr 1953[…]) — danimarkalı dilçi.

Həyatı
------

Holger Pedersen 1867-ci ildə Gelball Koldinqdə anadan olmuşdur. Türkologiyada əski Türk yazılanın araşdırmaqla tanınmışdır. Alim slavyan dilləri üzərində də tədqiqat aparmışdır. Hind-avropa dilləri ilə bağlı araşdırmalarının müəllifidir. Pedersen hind-avropa dillərinin fonetikasına. Hind toxar, kelt və erməni dillərinə aid əsərlər yazmışdır. Onun "Vergleichende Grammatik der keltischen Sprachen" (ikicildlik, 1908- 1911), "Albanische Texte mit Glossar" (1895) "Russische Grammatik" (1916) və s. əsərləri məşhurdur. Pedersen hind-avropa dilləri ilə sami və fin-uqor dilləri arasında genetik yaxınlıqları araşdırırdı. Problemin nəzəri məsələləri «Zur Frage nach der Urverwandschaft Indoeuropäischen mit dem Ugrofinnischen» adlı məqaləsində öz əksini tapmışdır. Türkologiya sahəsində Pedersenin «Türkische Lautgesetze», "The Supposed Armenian Influence on the Turkish Language» adlı əsərlərin müəllifidir.

Holger Pedersen 1953-cü ildə 86 yaşında dünyasını dəyişmiş və Kopenhagendə dəfn edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Holger Pedersen // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2  Holger Pedersen // KNAW Past Members (ing.).
3. 1 2  Педерсен Хольгер // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
4. ↑  Mathematics Genealogy Project (ing.). 1997.
**Kristofer Ren** (*ing.* Christopher Wren; 20 oktyabr 1632 – 25 fevral 1723) — ingilis memar və riyaziyyatçı, Mason, Orijinal № 1 Lojası Böyük Ustadı olmuşdur. İngiltərə milli memarlıq üslubunun yaradıcısıdır. Memarlıq işlərində Roma stilinə üstünlük vermişdir.

İnşasına 1675-ci ildə başladığı və 1710-cu ildə inşası başa çatan İngiltərənin Müqəddəs Pavlo kilsəsi İngiltərənin yepiskop İqamətgahı sayılır. Bundan başqa, London tarixində 1666-cı ildə baş verən Böyük London yanğını ilə əlaqədar "Monument to the Great Fire of London" adlı abidəsi, "Marlborough House" adlı böyük evi, Winchester şəhərində yerləşən yepiskop saraylar, "Trinity College" kitabxanası, Qrinviçdə yerləşən "Royal Naval Hospital" xəstəxana və s. bu kimi abidələr Kristofer Renə aiddir.

Aqata Kristinin (1890–1976) "Tələ" pyesində personajlardan biri K. Renin adını daşımaqla fəxr edir. Ancaq pyesdə memarın yaşadığı dövr XIX əsr kimi göstərilir.

Məzarında "Oxucu, əgər bir abidə axtarırsansa, ətrafına bax" sözləri yazılmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Böyük London yanğını

İstinadlar
----------

1. 1 2  Maktutor riyaziyyat tarixi arxivi.
2. 1 2  Christopher Wren // Benezit Dictionary of Artists (ing.). OUP, 2006. ISBN 978-0-19-977378-7
3. ↑  *Bell A.* Encyclopædia Britannica (brit. ing.). Encyclopædia Britannica, Inc. 1768.
4. ↑  Past Fellows database (brit. ing.).
5. ↑  *David S. Kidder , Noah D. Oppenheim.* Entelektüelin Kutsal Kitabı (türkçe). Maya Kitap. 2012.




|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Memar** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Ceryle rudis** (*lat.* Ceryle rudis) — ceryle cinsinə aid quş növü.

Bədəninin uzunluğu 25 sm, küləsi 70–110 q-a çatır. Rəngi ağ-qara, ala-bəzək, ayaqları boz, dimdiyi və qüzei qişası qara rəngdədir..

Səsi ağacdələnin səsinə oxşayır. Erkəklərin sinəsində "aşırma qayış"abənzər iki qara zolaq olur.

Sıldırımlarda cütlük şəklində, eləcə də 100 cütlüyə qədər və ya daha çox fərdlərdən təşkil olunmuş koloniyalar şəklində yaşayırlar. Çox vaxtı insan məskənlərinə yaxın yerlərdə yaşayırlar.

Əsas qidasını çaylarda, gölməçələrdə tutduqları kiçik balıqlar, yengəclər, su onurğasızları, təşkil edir.

Balıqcılın balıq tutmaq üçün suya baş vurması kadrları ardıcıllığı
 *Ceryle rudis*

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1998.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç |
| Taksonomiya | eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2909817300 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Mayski.

**Mayski** (oset. Майскæй, inquş. Майски, Бекъи-Юрт) kəndi Şimali Osetiya Respublikasının Priqorodnı rayonunda yerləşir. Eyni adlı kəndin inzibati mərkəzidir.

Coğrafiya
---------

Mayski kəndi İnquşetiya ilə sərhəddə, Kambileyevka çayının sağ sahilində, nisbətən aşağı axarda Alxançurt kanalı ilə kəsişdiyi yerdə yerləşir. Kəndə ən yaxın yaşayış məntəqələri: cənubda Çermen kəndi, şimal-şərqdə Nazran şəhəri (İnquşetiya), qərbdə Beslan şəhəri. Kəndin şərq kənarında, yeni qurulmuş Novoye kəndi yerləşir.

Tarix
-----

19-cu əsrin əvvəllərində, müasir bir kəndin yerində, Kambileyevka çayının sahilində rus sənədlərində və 19-cu əsrin xəritələrində qeyd olunan bir kənd qurulmuşdur. Bu kənd Bekaya ya da Bekaya Xişilqova (İnquş. Бекъи-Юрт) adlandırılmışdı. 1838-ci ilə qədər 91 nəfər əhalisi olan bu kənddə 15 həyət var idi. Qəsəbənin adının original yaradıcısı İnquş Bekya Xaşaqulqovun adından gəlir. O, Xaşaqulqov nəslini təmsil edirdi və qəbilənin qurucusu olan Xoşakın (İnquş. Хьошакъа) nəvəsidir.

XIX əsrin ikinci yarısında Beki-Yurt kəndi mövcud olmağı barədə məlumat yoxdur və sonradan yalnız elmi ədəbiyyatda bu kənd barədə məlumat var. Müasir Mayski kəndi 1952-ci ildə yaradılıb.

İqlimi
------

Mayski kəndinin iqlimi rütubətli kontinental iqlim mülayim dərəcədən kəskin kontinental çöllərə qədər dəyişir. Burada qış mülayimdir, demək olar ki, qar yoxdur. Yaz qısa, istilik yalnız avqust ayında müşahidə olunur. Kənddə günəşli, açıq günlər çox azdır, ildə orta hesabla 60–70 gün, təxminən 70–80 gün yağıntı, qalan vaxtlar 210–230 gün tutqun və buludlu hava hökm sürür.

Əhali
-----

2010-cu il Ümumrusiya Əhali Siyahısına görə Mayski kəndinin milli tərkibinin əsasını 97,0 % inquşlar, 1,4 % ruslar, 0,5 % çeçenlər və 1,1 % digərləri təşkil edir.

Sosial obyektlər
----------------

Mayski Kəndində məktəb, ambulatoriya, poçt, ticarət obyektləri və müxtəlif xidmət sahələri var. Qaz, elektrik, internet, simli və mobil rabitə, asfalt yol var.

İstinadlar
----------

1. ↑  topomapper.com Arxivləşdirilib 2014-02-27 at the Wayback Machine— подробная карта Чечни и Ингушетии
2. ↑  "Майское | Республика Северная Осетия - Алания". 2019-09-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
3. ↑  "Село Майское Северной Осетии". 2019-10-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
4. ↑   Картоев М. М. 2014, с. 467.
5. ↑  Хашагульгов М. Х. Фамильный род Хашагульговых. — Нальчик, 2017. — С. 21.
6. ↑   Сулейманов А. С. 1980, с. 21.
7. ↑  "Майский", Республика Северная Осетия". 2019-10-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
8. ↑  "Том 4. Таблица 4. Национальный состав РСОА по муниципальным образованиям по переписи 2010 года". 2016-03-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
9. ↑  "http://www.ams-maiskoe.ru". 2018-10-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
**Həmmad ibn Buluqqin Ziri əs-Sanhaci əl-Bərbəri**  (?-1028) — Həmmadilər sülaləsi və dövlətinin qurucusu.

Həyatı
------

Fatimi xəlifəsi Muiz-Lidinillaha tabi olaraq Mərkəzi Məğribdə Zirilər dövlətini quran Bərbəri Sanhacə qəbiləsinə mənsub Buluqqin b. Zirinin oğludur. Bir müddət Kayrəvanda fiqh təhsili gördü və cədəl kitablarını incələdi; ancaq cəsur və atılgan şəxsiylə daha çox əsgəri sahədə təmayüz etdi. Buluqqinin yerinə keçən Mənsurun dönəmində (984-996), Əbül-Bahar b. Zirinin Cəzayirdə istiqlalini elan etmə təşəbbüsünü əngəllədi; əsl şöhrətini isə Mənsurdan idarəni alan Badis b. Muiz dönəmində (996-1016) Sanhacə torpaqlarını təhdid edən Zənatəlilər qarşısındakı başarılarıyla qazandı. Badis tərəfindən "naibül-əmir" ünvanıyla ölkənin qərb kəsimində əmin-amanlığı qorumaqla vəzifələndirildi və ona Əşir bölgəsiylə zəbt edəcəyi yeni torpaqlar iqta olaraq verildi.

Həmmad, xanədan mənsubu Maksin və Zavi qardaşların üsyanlarını yatıraraq (1000) və Zənatəlilər qarşısında üst-üstə uğur qazanaraq Zab, Məsilə və civarını itaət altına aldı (1005). Ayrıca Badisin izniylə, ələ keçirdiyi torpaqlarda qurulub valiliyinə gətirildiyi yeni vilayətin idari mərkəzi olmaq üzrə Məsilə yaxınında torpağı əkin-biçinə əlverişli bir yerdə Kalatü-Bəni Həmmad deyilən müstahkəm və mükəmməl müdafiə və xəbərləşmə imkanlarına sahib şəhəri inşa etdi. Bir müddət sonra da əsl amacını gerçəkləşdirdi və Badisin Konstantin (Kustantinə, Kusantinə) torpaqlarının ona təslimi mövzusundakı əmrini dinləməyərək qardaşı İbrahimin dəstəyiylə Zirilərə qarşı müstəqilliyini elan edib Həmmadilər dövlətini qurdu (1015); arxasından da Fatimilərlə ilişkilərini pozub Abbasilərlə ittifaqa girdi. Bu gəlişmələr üzərinə Badis Kalatü-Bəni Hammadı mühasirə etdi; qala altı ay sonra düşmə nöqtəsinə gəldiysə də, Badisin anidən ölməsi üzərinə müdafiəni qaldırıldı (1016). Həmmad, iki il sonra da Badisin yerinə keçən oğlu Muiz tərəfindən məğlubiyyətə uğradıldı və barış istəmək məcburiyyətində qaldı. Ancaq Muiz onu bağışlayıb bütün Mərkəzi Məğribin hökmdarı olaraq tanıdı. Beləcə Zirilər biri Kalatü-Bəni Həmmadda, digəri Kayrəvanda olmaq üzrə rəsmən iki dövlətə ayrıldı. Həmmadın son illərində Abbasilər yerinə təkrar Fatimilərə yanaşdığı anlaşılır.

Qaynaqlarda Həmmad əl-Bərbərinin cəsur, qərarlı, comərd və zəki bir insan olduğu qeyd edilir.

Həmçinin bax
------------

* Buluqqin ibn Ziri

İstinadlar
----------
**Həmzə Haz** (d. 15 fevral 1940, Ketapanq[d]) — İndoneziya siyasətçisi. Birləşmiş İnkişaf Partiyasının (1998-2007) sədri idi və 2001-ci ildən 2004-cü ilədək vitse-prezident vəzifəsində çalışıb.

Həmzə Borneo adasında Pontianak şəhərində bir qəzet jurnalisti idi və daha sonra Tancunqpura Universitetində iqtisadiyyatdan təhsil aldi.

Onun siyasi karyerası 1968-ci ildə Qərbi Kalimantanın Vilayət Nümayəndəsi Şurasının üzvü kimi başlamışdır. Daha sonra Cakartaya köçdü, 1971-ci ildə Məclis üzvü oldu, ilk olaraq Müsəlman Nəhdlətul Uləma Partiyasının üzvü oldu. Bütün İslamçı partiyalara bir partiyaya qoşulmuş siyasi nüfuzdan və Nəhdlətul Uləmanın siyasətdən çəkilməsindən sonra, 1973-cü ildə yeni yaranmış *Partai Persatuan Pembangunan (PPP)*nın üzvü oldu.

Həmzə Suxartonu əvəz edən prezident Buharuddin Yusuf Habibinin başçılığında İnvestisiya Naziri vəzifəsini icra etdi və 1999-cu ildə seçkilərdə *PPP*-yə rəhbərlik etmək üçün vəzifəsindən istefa etdi. Həmzə prezident Abdurrahman Vahidin kabinetinə qoşulub, sonra iki aydan sonra Vahidin ilk kabinetindən çıxaraq *Xalqın Rifahı* naziri vəzifəsindən istefa verən birinci idi.

Vahidin vokal tənqidçisi oldu, amma o, həmçinin kompromis qabiliyyəti ilə tanınır. Vahidin 2001-ci ilin yayında impiçmentinə qədər Həmzə PPP lideri idi,bu partiya İndoneziya Parlamentində üçüncü ən böyük partiya idi. Beləliklə, o, Xalq Məşvərət Məclisi üzvləri üçün vitse-prezidentin ofisinin vacibliyini doldurmaq üçün Meqavati Sukarnoputri vitse-prezident kimi seçilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2   Arxivləşdirilib 2008-07-26 at the Wayback Machine Article titled "Profile: Hamzah Haz" at the *BBC News* Web site, 26 July 2001, accessed 6 April 2007
**Saleh Vəliyev** (tam adı: *Vəliyev Saleh Cəbrayıl oğlu*; 5 aprel 1938, Nehrəm, Naxçıvan rayonu) — Azərbaycan SSR əməkdar iqtisadçısı

Həyatı
------

Vəliyev Saleh Cərbayıl oğlu 5 aprel 1938-ci ildə Naxçıvan Muxrar Respublikasının Babək rayonunun Nehrəm kəndində anadan olub. 

### Təhsili

1960-ci ildə Azərbaycan Dövlət Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun (Kənd Təsərrüfatı Akademiyası) iqtisadiyyat fakültəsini bitirmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Naxçıvan Muxrar Respublikası Nazirlər Soveti Dövlət Plan Komitəsində böyük iqtisadçı, bölmə müdiri, Naxçıvan Muxrar Respublikasınəın Statistika İdarəsində rəis müavini-kənd tərəssüfatı şöbəsinin rəisi,hesablama mərkəzinin rəisi, Naxçıvan Muxrar Respublikası Nazirlər Sovetinin Sədrinin referent,Naxçıvan Muxrar Respublikası maliyyə nazirinin müavini vəzifələrində çalışmışdırlar. 1983-1993-cü illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Statistika Komitəsinin sədri olub.

Təltifləri
----------

* 1990 — SSRİ SSRİ  Şərəf nişanı

* 1991 — SSRİ SSRİ  Azərbaycan SSR əməkdar iqtisadçısı

* 1991 — Statisika əlaçısı

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan Ensiklopediyası. Bakı. 2002. səh. 572. ISBN 5-8066-1468-9.
2. ↑  "Respublikanın plan, statistika və maliyyə orqanları işçilərinə Azərbaycan SSR fəxri adlarının verilməsi haqqında". 2021-12-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-31.
**Mişov dağı** — Tehranda Azərbaycan və fars dillərində nəşr olunan dərgi.

Ümumi məlumat
-------------

"Mişov dağı" dərgisi 1998-ci ildən Tehranda nəşr olunur. Mişov Mədəniyyət Mərkəzi tərəfindən yayınlanan dərginin baş redaktoru tanınmış şair və həkim Aqşin Ağkəmərlidir. Dərgi latın və əski (ərəb) əlifba ilə Azərbaycan türkcəsində və farsca nəşr olunur.

Dərginin ildə dörd sayının nəşri nəzərdə tutulsa da, fasilələr səbəbindən bu ardıcıllıq gözlənilməmişdir.

Dərginin ümumi həcmi 250 səhifədir.

Rubrikaları
-----------

Nəşrə başladığı gündən dərginin səhifələrində Azərbaycan və İran mədəniyyəti, incəsənəti, yazıçı və şairləri haqqında müxtəlif səpkili yazılar dərc edilmişdir. Dərginin müxtəlif saylarında Məhəmməd Füzuli, Xurşidbanu Natəvan, Səməd Vurğun, Məmməd Araz, Bəxtiyar Vahabzadə, Nəriman Həsənzadə və b. şeirləri, həmçinin Türkiyənin şair, yazıçılarının həyat və yaradıcılığı haqqında məqalələr verilmiş, müasir dünya ədəbiyyatın aparıcı nümayəndələrindən söhbət açılmışdır. Burada 20 Yanvar faciəsi, Xocalı soyqırımı, Qarabağın işğalı ilə bağlı məqalələr də yer almışdır.

Dərginin müxtəlif sənətkarların yaradıcılığına həsr olunmuş özəl sayları da dərc olunur. Eyni zamanda, Azərbaycan klassikləri ilə yanaşı, dünya ədəbiyyatından tərcümələrə də yer verilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Mişov dağı" jurnalı – ədəbi körpü". 2017-11-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-21.
2. ↑  ""Mişov dağı" jurnalının yeni nömrəsində…". 2020-08-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-21.
3. ↑  ""Mişov Dağı" jurnalının 25-ci nömrəsi Xalq şairi Səməd Vurğuna həsr edilib". 2020-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-21.
**Saleh Poladı** (azərb. Poladı Saleh Əliqulu oğlu) - 20 yanvar şəhidi. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 31 mart 1998-ci il tarixdə fərmanı ilə ölümündən sonra **20 Yanvar Şəhidi** fəxri adı verilmişdir.

Həyatı
------

1968-ci il dekabrın 6-da Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Nəsimi rayonundakı 159 nömrəli orta məktəbi bitirib. Sənaye malları kooperativində işləyirdi. Ailənin yeganə övladı idi. Tək qalmışdılar. Bir ana, bir oğul. Biri-birinə həyan olmuşdular. Oğluna baxıb fərəhlənmişdi ana: «Şükür, ocağımız boş qalmadı» — demişdi. Amma sən saydığını say... Əliqulu kişinin yarımçıq qalmış ömrünü yaşamaq, başsız ailəyə sevinc gətirmək payı Gülbahar ananın çiynində idi. İndi-indi bu yükü oğluna verəcəkdi. Oğlundan xəbərsiz gəlin seçirdi özünə. Gözündə qaldı arzusu, niyyəti... Aman fələk, dad fələk, heç olmadım şad fələk. İçirtdiyin şərbətdən Bir özün də dad fələk. XI Qızıl Ordu meydanına üç dost getmişdi. Saleh, Cavad, Sahib. Salehlə Cavad geri qayıtmadı. Bunu da Sahib danışır: — XI Qızıl Ordu meydanına təzəcə çatmışdıq. Tankların gurultusu avtomatların şaqqıltısına, aman diləyən dinc adamların harayına qarışmışdı. Beş-on metr aralıda qadın kömək istəyirdi. Saleh ona yaxın getdi, son saniyələrini yaşayan qadını qırağa çəkmək istəyirdi ki... Bircə -A-a-deyə bildi. Nə deyəcəkdi görən, axır nəfəsində «Ana», «Ata», «Azadlıq», «Azərbaycan»... Kim bilir? Şəhidlər xiyabanında dəfn olunub.

Ünvan
-----

Bakı, Tbilisi prospekti, ev 54, mənzil 60.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

* *Qulu Kəngərli.* **20 Yanvar şəhidləri** (PDF). Bakı: Gənclik. 1992. 312 səh. ISBN 4702060204. 2015-07-17 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-18.

Xarici keçidlər
---------------

* Güney Azərbaycanın 20 Yanvar şəhidi Saleh Poladi
**Şirin bəy Mərdanbəyov** (1828-?)-Çar ordusunun zabiti, murov köməkçisi

Həyatı
------

Şirin bəy Əsəd bəy oğlu 1828-ci ildə Qaraçorlu mahalının Əliyanlı camaatının Kamallı obasında anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra Şuşa qəza məktəbini bitirmişdi. Çar ordusunda hərbi xidmətə başlamışdı. 1863-cü ila aid məlumata görə praporşik rütbəsi almışdı. Sonrakı mənbələrdə poruçik rütbəsi aldığı göstərilir. Şirin bəy ordudan tərxis olduqdan sonra Şuşa qəzasının Zəhgəzur sahəsində murov (uçaskovıy zasidatel) köməkçisi kimi xidmət etmişdi. Qaçaqlar tərəfindən öldürülüb. Tarixçi Baharlı yazır: "Mirzə Ismayıl bəy (Mirzə İbrahim bəy oglu Baharlı-Ə. Ç.) belə nəql edirdi ki, o vaxt Ağa qapıdan çıxan vaxtda damın üstündən və ətrafdakılar iki yüz tüfəng atdılar ki, tamamən əlbəəl idi. Heç birisi Ağaya dəymədi, amma yoldaşını öldürdülər. Elə ki, Ağa bir tüfəng mənzili qaçdı (qaşdı) atın saxladı və Murova söyürdü və atışırdılar. Murovun pomoşniki (köməkçisi-Ə. Ç.) poruçik Şirin bəy Əlyanlı sakini Ağaya deyib:
-A köpək oğlu, rus padşahı ilə padşahlıq edəcəksən? Niyə başını götürüb, bir yana getmirsən? Bu sözü deyib, bir güllə atıbdır. Güllə gedib Ağanın atının yalından dəyibdir. Və Ağa Şirin bəyə söyüb ki:
— A köpək oğlu, elə güllə atmazlar. Al, gəldi. Bir güllə atıb, güllə gəlib, Şirin bəyin atının qarnından dəyib və at yıxılıb. Şirin bəy atın altında qalıb, həmin saat ölübdür".

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Əlyanlısan? Qanlısan!.. "Soy" dərgisi, 1 (33), 2010.

Həmçinin bax
------------
**Sadıqov Saleh Əhməd Ağa oğlu** (6 may 1958, Bakı) — Azərbaycan aktyoru.

Həyatı
------

Saleh Sadıqov 6 may 1958-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1979-cu ildə M.A.Əliyev adına Azərbaycan Mədəniyyət və İncəsənət İnstitutunun Dram və kino aktyoru fakültəsini bitirmişdir. 1995-ci ildə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrına solist-vokalist vəzifəsinə qəbul olunmuşdur. 

Teatrda işlədiyi müddətdə bir neçə rol ifa etmişdir. S.Ələsgərov "Subaylarınızdan görəsiniz"də Əlipaşa, S.Ələsgərov "Özümüz bilərik"də İbişov, S.Rüstəmov "Beş manatlıq gəlin"də Kar Möhsüm, "50 yaşında cavan"da Funu, "Adamın adamı"nda ofisiant Soltan, "Eşitmədik bilmədik"də Saleh, "Qısqanc ürəklər"də barmen, "Bir saat xəlifəlik"də Tacir oğlu, C.Quliyev "Məhəbbət oyunu"nda Xəstə, S.Fərəcov "Səhnədə məhəbbət"də Cangüdən, R.Hacıyev "Talelər qovuşanda"da hakim, O.Kazımov "Qızıl toy"da Fransız turisti, O.Rəcəbov "Əlin cibində olsun"da 3-cü adam, R.Əkbər "Bəydullanın möhtəşəm toyu"nda Sərxoş, R.Mustafayev "Məsmə xala dayımdır"da Alim, O.Rəcəbov "Şeytanın yubileyi"ndə Əhmədiyyə kimi obrazları özünəməxsuz ustalıqla oynamışdır.

24 may 2010-cu ildə ürəktutmasından vəfat etmişdir.

Filmoqrafiya
------------

1. Girişmə, öldürər! (film, 1990)
2. Hacı Qara (film, 2002)

Xarici keçidlər
---------------

* Saleh Sadıqov[*ölü keçid*]
Venadaxili kateterlər**1a – vena daxilinə yeridilən plastik hissə.**
1b – plastrla fiksə etmək üçün qanadlar.  

1c – inyektor.  

1d – infuziya üçün *ing.* Luer-Lock ağzı,  

2 – ucunda təhlökəsizlik sancağı olan istinad iynəsi,  

3 – plastik mandrin,  

4 – fiksasiya etmək üçün steril plastr
**Venadaxili ya venoz kateter, periferik vena daxili kateter, PVK** ( istehsalçı firma adları: Abbokath®, Braunüle®, Flexüle®, Venflon®, Viggo®) vena daxilinə müəyyən müddətə maye və dərman preparatlarının yeridilməsi ya applikasiyası üçün periferik xüsusən yuxarı ətraf venaların daxilinə qoyulan plastik və elastik bir borucuq. Venadaxili kateter qoyulduğundan sonra bir neçə gün ərzində istifadə oluna bilinir.


| Venadaxili kateterlərin rəng kodu. |
| --- |
| Ölçüləri (Gauge) | 24 | 22 | 20 | 18 | 17 | 16 | 14 |
| Rənglər | Sarı | Göy | açıq-çəhrayı | Yaşıl | Ağ | Boz | Narıncı |
| xarici diametri(mm) | 0,7 | 0,9 | 1,1 | 1,3 | 1,5 | 1,7 | 2,2 |
| daxili diametri(mm) | 0,4 | 0,6 | 0,8 | 1,0 | 1,1 | 1,3 | 1,7 |
| buraxma qabiliyyəti(ml/dəqiqə) | 13 | 36 | 61 | 103/96 | 128 | 196 | 343 |
| buraxma qabiliyyəti(l/saat) | 0,78 | 2,16 | 3,66 | 6,18/5,76 | 7,68 | 11,76 | 20,58 |
| batırılma uzunluğu(mm) | 19 | 25 | 33 | 33/45 | 45 | 50 | 50 |

Qoyulma texnikası
-----------------

* Venaların dolması üçün bazu üzərinə turniketin qoyulmasıVenaların dolması üçün bazu üzərinə turniketin qoyulması
* Dəri dezinfeksiya edildikdən sonra venanın punksiyasıDəri dezinfeksiya edildikdən sonra venanın punksiyası
* Katetr qoyulduqdan sonra steril pflastrla fiksasiyasıKatetr qoyulduqdan sonra steril pflastrla fiksasiyası

Tarixçəsi
---------

1962 ci ilə qədər vena daxilinə inyeksiya və infuziyalar dəmir iynələr vasitəsilə aparılırdı. Dəmir iynələr həm xəstələrin həm də tibbi personalın rahatlığı və təhlükəsizliyi baxımından çox əlverişsiz olduğundan, venadaxili elastik və plastik kateterlər ilk dəfə 1962 ci ildə kimyaçı həkim Bernd Braun tərəfindən icad edilmişdir. Tibbidə bəzən bu kateterləri "Braun kateterləri" də adlandırırlar.

Həmçinin bax
------------

* Kateter
* Arterial kateter
* Mərkəzi venoz kateter
* Svan-Hanz kateteri
* Foqarti kateteri
* Sidik kateteri

Xarici keçidlər
---------------

* Periferik venadaxili kateter (alm.)
* PflegeWiki: Periferik vena daxili giriş (alm.)
**Zillur Rəhman** (benq. জিল্লুর রহমান) — banqladeşli siyasi və dövlət xadimi.

Həyatı
------

Zillur Rəhman, 1929-cu il, martın 9-da vəkil ailəsində anadan olmuşdur. Ali təhsilini Dəkkə Universitetində tarix və hüquq ixtisası üzrə almışdır. 1952-ci ildə benqal azadlıq hərəkatına qoşulmuşdur. 1970-ci ildə o zaman Pakistanın bir hissəsi olan Banqladeş parlamentinə seçilmişdir. Banqladeşin tanınmayan milli hökümətinin fəal əməkdaşı idi.

Ölkədə müstəqilliyin bərqərar edilməsindən sonra da siyasi fəaliyyətini davam etdirərək "Liqi Avami" partiyasının baş katibi oldu. 1973-cü ildən Banqladeş Parlamentinin üzvü idi. Prezident Micibur Rəhmanın ölümündən sonra ölkənin yeni hərbi rəhbərliyinin represiya təzyiqlərinə məruz qaldı.

1996-2001-ci illərdə Hasin Vazedin rəhbərliyi altında "Liqi Avami" hökümətində nazir vəzifəsində çalışmışdır. 2009-cu ildə hakimiyyət səlahiyyəti əldə edərək prezident oldu.

2004-cü ildə terroristlər tərəfindən öldürülmüş "Avami Liq" partiyasının fəal bir üzvü ilə evli olmuşdur.

Zillur Rəhman 2013-cü il, martın 20-də Sinqapur xəstəxanalarından birində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bangladesh President Zillur Rahman dies after illness". 2019-06-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-05.
2. ↑  "Скончался президент Бангладеш Зиллур Рахман". 2021-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-05.
3. ↑  "Скончался президент Бангладеш". 2013-07-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-05.
**Zilanlı** (kürd. Zîlanlî) — Azərbaycanda kürddilli tayfa ittifaqı. Rusiya-İran müharibəsindən (1826-1828) sonra zilanlılar İrandan köçüb Azərbaycan ərazisində məskunlaşmışlar. Tayfa bir neçə tirəyə bölünmüşdür. XIX əsr mənbələrində göstərilir ki, zilanlılar Hüseyn xan Zilanlının başçılığı ilə Azərbaycana gələrək bir sıra yaşayış məntəqələri salmışlar. Azərbaycanın Qubadlı rayonunda eyniadlı kənd mövcuddur. Zilanlı tayfa ittifaqının köçü ilk öncə Arazboyu ərazilərə olmuşdur. Zilanlı tayfa ittifaqı Buriki, Cəlali, Milaya, İradi, Zabuq, Cunuq, Çaxmanlı, Arizanlı və Halisanlı tayfalarından ibarət idi. Bu tayfaların bir qismi Arazboyu ərazilərə, əsas qismi isə İrəvan quberniyasının Naxçıvan qəzasına köçmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Гейбуллаев, Гиясаддин Аскер оглы.* Топонимия Азербайджана (rus). Баку: Элм. 1986. səh. 102.
2. ↑  "Qubadlı. Etnolinqvistik məsələlərə dair (I hissə)". BÜTÖV AZƏRBAYCAN OCAQLARI. 14 fevral 2015. 2022-02-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-08.
3. ↑  Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası. Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu. Şərq-qərb Bakı-2007. səh.427
4. ↑  *Həmid, Tural.* "Azərbaycan kürdləri". AzLogos. 12 iyun 2020. 2022-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 fevral 2022.
**Rostov Universitetinin inzibati korpusu** - Rostov-na-Donu şəhərinin ərazisində, Semaşko xiyabanı, Dumsk keçidi ev 51/1 ünvanında yerləşən bina. Bina 1897-ci ildə inşa edilmişdir. Bina ilk dəfə Nikolayevski xəstəxananın binalarından biri olmuşdur. 1915-ci ildə Varşava Tibb Universiteti evakuasiyası zamanı bu binada yerləşdirilmişdir. Hazırda isə Rostov Tibb Universitetinin inzibati binası kimi istifadə edilir. Rostov Universitetinin inzibati korpus binası regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxil edilmişdir.

Arxitektura
-----------

Rostov Universitetinin inzibati korpus binasının layihə müəllifi N. M Sokolova məxsusdur. İki mərtəbədən ibarət olan bina dəmir dam örtüyünə sahibdir. Fasadı suvanmamışdır. Binanın əsas fasadı Naxçıvan xiyabanına baxır. Binanın pəncərələri birinci və ikinci mərtəbələr üzrə fərqlidir. Binanın fasadı pəncərə və kənar hissələrdən bəzək elementləri ilə işlənmişdir. Fasadda üzlük qəsr daşları formasında bəzədilmişdir. Bina qəliz konfiqurasiyaya malikdir. Bina daxili dəhliz sisteminə malikdir.

Memorial lövhə
--------------

1984-cü ildə Rostov Universitetinin inzibati korpusu binası fasadına memorial lövhə vurulmuşdur. Bu lövhədə yazılır:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Xalqlar Dostluğu ordenli Rostov Tibb Universitetində 1916-1957-ci illər ərzində tibb elmləri akademiyyasının həqiqi üzvü, RSFSR layiqli elm xadimi, professor Nikolay Appolinarieviç (1884—1957)işləmişdir. | "|

İstinadlar
----------

1. ↑  "Николаевская городская больница в Ростове-на-Дону". voopiik-don.ru. 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-14.
2. ↑  "Rostov-na-Donu". Rostov vilayətinin rəsmi saytı. 2013-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-28.
**Teymur Bülbül** — Pyotr Çaykovski adına Dövlət Akademik Böyük Orkestrin (Rusiya) konsertmeysteri, Rusiya Federasiyasının əməkdar artisti.

Həyatı
------

1975-ci ildə anadan olub. Teymur Bülbül professor Popovun rəhbərliyi altında Pyotr Çaykovski adına Moskva Dövlət Konservatoriyasının faqot sinfini bitirib. 1996-cı ildə hələ Moskva Dövlət Konservatoriyasının tələbəsi olarkən Çaykovski adına Akademik Orkestrdə fəaliyyətə başlayıb. İki ildən sonra Konservatoriyanı bitirərək, orkestrdə faqot sinifi üzrə konsertmeyster olur.

Yaradıcılığı
------------

P.Çaykovski adına Akademik Orkestrin Rusiya və xarici ölkələrdəki çoxsaylı çıxışlarında iştirak edib. Orkestrdə konsertmeyster olduğu qısa müddət ərzində Teymur Bülbül yeni, orqanik faqot ansamblı yaradıb. Onun repertuarında simfonik orkestr üçün müxtəlif solo partiyalar var. Orkestrdəki fəaliyyəti ilə yanaşı, T.Bülbül müxtəlif proqramlarda iştirak edib.

Hazırda Teymur Bülbül dünyaca məşhur dirijor Vladimir Fadeseyevin başçılığı altında Pyotr Çaykovski adına Dövlət Akademik Böyük Orkestrin konsertmeysteri və Rusiyanın Federasiyasının əməkdar artistidir.

Ailəsi
------

Teymur Bülbül atası Polad Bülbüloğlu ilə əlaqələri heç vaxt kəsməyib və ata-oğul münasibətləri indi də normal olaraq davam edir. Onun hətta atasının ikinci aləsi, ögey bacı-qardaşı ilə də isti münasibətləri var, Teymur ailə tədbirlərində yaxından iştirak edir.

* Məşhur Azərbaycan müğənnisi Bülbülün nəvəsidir.
* Polad Bülbüloğlunun oğludur.

Xarici kecid
------------

* Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine övladları" - Polad Bülbüloğlunun musiqiçi oğlu

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-02-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-25.
Qərbi Antarktikada Sentinel dağlarının yerləşməsi.
Sentinel dağlarının xəritəsi.
**Zimornitsa zirvəsi** (bolq. *връх Зиморница*, ‘Vrah Zimornitsa’ \'vr&h zi-'mor-ni-tsa\) — Antarktidanın Elsuort dağlarına daxil olan, 1700 m hündürlüklü qaya zirvəsidir. Zirvə Kopsis buzlağından şimal-qərbdə, Yanq buzlağından cənub-şərqdə yerləşmişdir və dağ silsiləsinə daxildir. Sentinel dağlarının şimal mərkəzində yerləşmişdir. Maqlenik yüksəkliyinə daxildir.

Zirvə cənubi Bolqarıstanda yerləşən Zimornitsa şəhərinin adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Zimornitsa zirvəsi 78°05′35″ c. e. 85°12′13″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Fuça zirvəsindən 11.43 km cənub-şərqdə, Qozur dağından 7.9 km şimal-şərqdə, Beş dağından 17.87 km şimal-qərbdə, Mirovyane zirvəsindən 3.46 km cənub-qərbdə yerləşmişdir. ABŞ xəritəsinə 1961-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* Newcomer Glacier. Scale 1:250 000 topographic map. Reston, Virginia: US Geological Survey, 1961.
* Antarctic Digital Database (ADD). Scale 1:250000 topographic map of Antarctica. Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR). Since 1993, regularly upgraded and updated.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Sentinel dağları

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* Zimornitsa Peak.
* Bulgarian Antarctic Gazetteer. Antarctic Place-names Commission. (details in Bulgarian, basic data in English)
**Finlandiya Milli Muzeyi** (fin Kansallismuseo, *isv.* Nationalmuseum) Daş Dövründən indiki günümüzə qədər olan Fin tarixini mədəniyyət tarixi və əşyalar vasitəsilə təqdim edir. Milli Romantik üslubunda tikilmiş Fin Milli muzeyi Helsinkinin mərkəzində yerləşir və Mədəniyyət və Təhsil Nazirliyinin nəzdində Fin İrsi Qurumunun (2018-ci ilə qədər Antik Milli Şurasının) (fin Museovirasto, *isv.* Museiverket) bir hissəsidir.

Sərgilər
--------

Milli Muzeyin daimi sərgiləri altı hissəydən ibarət. Xəzinə kolleksiyası sərgisi pul, medal, orden və bəzək əşyaları, gümüş, zinət əşyaları və silah kolleksiyalarını nümayiş elətdirir. Finlandiyada ibtidai icma quruluşu dövrünə aid tapıntılar Finlandiyada ən böyük daimi arxeoloji sərgidir. Səltənət sərgisi İsveç Krallığı dövründən Rusiya İmperiyası dövrünə qədər orta əsrlərdən 12-ci əsrin 20-ci əsrin əvvəllərinə qədər Fin cəmiyyətinin və mədəniyyətinin inkişafını təqdim edir. "Torpaq və onun xalqı" 18–19-cu əsrlərdə Finlandiya xalq mədəniyyətini, sənayeləşmədən əvvəlki kənd yerlərində yaşayışı nümayiş elətdirir. "Suomi Finlandiyası 1900" adlı XX əsrin Finlandiyası və finlərə aid sərgi 26 aprel 2012-ci il tarixdən 1 mart 2015-ci ilədək açıq idi.

Milli Muzeydə yeni daimi sərginin planlaşdırılması və inşası davam edir. Buna görə Xəzinə kolleksiyası sərgisi 9 Noyabr 2015-ci il tarixində, Finlandiyada ibtidai icma quruluşu sərgisi 30 Avqust 2015-ci ildə bağlandı. Yeni daimi sərgi 2018-ci ildə açıldı. Sərginin birinci hissəsi, Profane Orta əsrlər, artıq 105 nömrəli otaqda açılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Finnish Museum Statistics 2014 (швед.). Museiverket, 2015. ISSN 1798-4580
2. ↑  "The Finnish Heritage Agency/Fin İrsi Qurumu". museovirasto.fi (*ing.* ). museovirasto.fi. 2022-09-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 iyun 2020.

Xarici keçidlər
---------------

* Finlandiya Milli Muzeyinin rəsmi saytı
* Emporis — Finlandiya Milli Muzeyi
* Muzeyin daxilindəki panoramik virtual tur
**Üçölçülü çapetmə** prinsipcə sinterləmə ilə oxşar olan bu üsul başqa birləşdirmə metodu ilə işləyir və fiziki əsasına görə adi çapetməyə (plotter üsulu) bənzədiyindən üçölçülü çapetmə - *3D Printing* adlanır. İlkin material kimi burada qranulatlardan və tozlardan istifadə edilir. İşçi zonaya qat şəklində çəkilmiş toz, xüsusi birləşdirici komponentin püskürdülməsi ilə bir-birinə yapışdırılır. Bu işləmə prinsipi demək olar ki, birləşdirilən materialın xassələrindın asılı olmadığından material seçimini asanlaşdırır.

3D-çapetmçə qurğusu.

İşləmə prinsipi
---------------

*3D Printing* qurğusu işçi zonada yerləşən iki çəndən, işçi kameradan və bunların üzərində düzxəttli hərəkət edən çapetmə mexanizimindən (plotterdən) ibarətdir. Bu çənlər proses zamanı işçi zonaya toz verilməsinə, kamera isə əsasən prosesin aparılması, yəni hissənin qurulmasına xidmət edir. Hər bir çən hərəkətsiz divarlardan və Z istiqamətində hərəkətli lövhədən (dibdən) ibarətdir. Toz çənlərinin dibi hər bir yeni qat çəkilməzdən əvvəl yuxarıya hərəkət etdirilərək lazımi miqdarda toz qarışığını işçi zonaya çıxarır. Sonra bu kütlə xüsusi diyircəyin vasitəsilə işçi platformanın üzərinə bərabər yayılır.

İşçi kamera isə əksinə olaraq hər addımdan sonra aşağıya doğru hərəkət etdirilir. Proses ilkin qatın tıkilməsi ilə başlayır. Lazımi miqdarda toz işçi platformanın üzərinə çəkildikdən sonra başlıqdan onun üzərinə su əsasında hazırlanmış birləşdirici maye püskürdülür. Birləşdiricinin püskürdülməsi çap başlığının malik olduğu 128 ədəd ucluqların vasitəsi ilə eyni zamanda yerinə yetirilir. Toz hissəcikləri birləşdirici maye bərkidikdən sonra lokal olaraq bir-biri ilə birləşərək möhkəm təbəqə yaradır. Birləşdirilməmiş toz hissəcikləri isə işçi zonada qalaraq hissə üçün dayaq rolunu oynayırlar. Çap başlığı hissənin en kəsiyinin həndəsi formasına üyğun olaraq hərəkət etdirilir. Birləşdirici maye su əsasında hazırlandığından qurulmuş hissənin təxminən 10%-ini su təşkil edir.

Birinci təbəqə hazır olduqdan sonra işçi platforma bir addım aşağıya hərəkət etdirilir. Beləcə proses, hissə tam hazır olana qədər təkrarlanır. Bu üsulun fərqləndirici cəhətlərindən biri də ondan ibarətdir ki, birləşdirici məhlul rəngli də ola bilər. Belə məhlullar rəngli hissələrin hazırlanmasında istifadə edilir. Prosesin iş prinsipi müxtəlif materialların tətbiqində bir çox sərbəstliyə imkan verir. Əsasən bir neçə toz-birləşdirici kombinasiyası mümkündür. Məsələn, gips-keramika və ya polimerin tətbiqini misal kimi göstərmək olar.

Mənbə
-----

* Rezo Əliyev. Bertram Hentşel.*Sürətli hazırlama texnologiyasının mütərəqqi üsulları*. Bakı, Elm, 2005
* Andreas Gebhardt: Rapid Prototyping - Werkzeuge für die schnelle Produktentstehung. 2. Auflage. Hanser Verlag, München 2000, ISBN 3-446-21242-6.