**Severino Di Ciovanni** (16 mart 1901, Kieti, Abruttso – 1 fevral 1931, Buenos-Ayres) — Argentinaya köçən italyan anarxisti idi və burada Sakko və Vanzettiyə və antifaşizmə dəstək üçün terror kampaniyasına görə bu ölkədə ən tanınmış anarxist fiqura çevrilmişdi.

İtaliya
-------

Di Ciovanni 17 mart 1901-ci ildə Kieti, Abruzzoda anadan olub. Birinci Dünya Müharibəsindən dərhal sonra aclıq və yoxsulluq kimi məhrumiyyətlər dövründə yetişən onun tərbiyəsi onun siyasətinə böyük təsir göstərmişdir. O, müəllim olmaq üçün kurslara getdi və tezliklə oranı bitirməzdən əvvəl yaşadığı şəhərin bir məktəbində müəllimlik etməyə başladı. O, mətbəə sənətini özü öyrəndi və boş vaxtlarında Mixail Bakunin, Malatesta, Prudon və Elisee Reklusu oxudu .

Argentinaya gəliş
-----------------

Di Ciovanni İkinci Dünya Müharibəsindən əvvəl italyan mühacirlərinin son böyük dalğası ilə Buenos Ayresə gəldi. O, Moronda yaşayırdı və Argentinada faşizmə və italyan faşist tərəfdarlarına qarşı yığıncaqlarda iştirak etmək və tədbirlər planlaşdırmaq üçün gündəlik Buenos-Ayres Paytaxtına gedirdi.

Bir anarxist olan Di Ciovanni, Argentina siyasətində daha sağçı və faşist elementlərin solğun əksi olaraq gördükləri UCR-yə hörmətsizlikdən başqa bir şeyə sahib deyildi. Severino Di Giovanni'nin ilk birbaşa hərəkəti 6 iyun 1925-ci ildə, Teatro Colonda baş tutan III Viktor Emmanuelin İtaliya taxtına çıxmasının 25-ci ildönümünün qeyd edilməsi zamanı baş verdi. Prezident Alvear, həyat yoldaşı, opera müğənnisi Regina Pacini və faşist İtaliyanın səfiri qraf Luici Aldrovandi Marescotti, habelə hər hansı bir pozğunluğun qarşısını almaq üçün Marescotti tərəfindən yerinə qoyulan çoxsaylı Qara köynəklər aksiyada iştirak edirdi. Orkestr İtaliya himnini səsləndirməyə başlayanda Covanni və yoldaşları "Qatillər! Oğrular!" qışqırıqlarında ətrafa vərəqlər səpələdi. Qara köynəklər onlara qalib gələrək polisə təhvil verdilər.

*Culmine*, Sakko və Vanzetti və Fəaliyyət Yoluyla Təbliğat
----------------------------------------------------------

Tez sərbəst buraxıldıqdan sonra Di Ciovanni iki əmək haqqı mühafizəçisini qarət etməkdə və qətlə yetirməkdə ittiham olunan Qalleanist anarxist qrupun üzvləri Sakko və Vanzettinin həbsi və mühakimə olunmasına qarşı beynəlxalq etirazlarda iştirak etdi. O zaman Di Ciovanni Argentinada iki italyan mühaciri müdafiə edən Argentinanın ən fəal anarxistlərindən biri idi, 1925-ci ilin avqustunda qurulan və "*Culmine* "başlıqlı müxtəlif qəzetlərdə, o cümlədən özünün qəzetlərində və Nyu-York nəşri *L' Adunata dei rerattari-də yazırdı.*  *"Culmine"* birbaşa fəaliyyət və fəaliyyət yoluyla təbliğatı müdafiə edirdi. Di Ciovanni gecə vaxtı orada işləyirdi, fabriklərdə işləyərək və yazıçı kimi fəallığını və ailəsini dəstəkləyirdi. O, *Culmine'*nin məqsədlərini bu cür ümumiləşdirmişdi:

* İtalyan işçiləri arasında anarxist idealları yaymaq;
* Siyasi seçkilərdə qalib gəlmək üçün saxta antifaşizmdən istifadə edən psevdoinqilabçı siyasi partiyaların təbliğatına qarşı mübarizə aparmaq;
* İtalyan işçiləri arasında anarxist ajiotajı başlatmaq və antifaşizmi yaşatmaq;
* Argentinada italyan işçiləri etiraz və müsadirə ilə maraqlandırmaq;
* Anarxist qruplar, təcrid olunmuş tərəfdaşlar və regional anarxist hərəkat arasında sıx və fəal əməkdaşlıq qurmaq.

16 may 1926-cı ildə, Sakko və Vanzetti-nin ölüm hökmü elan edildikdən bir neçə saat sonra, Di Ciovanni ABŞ-nin Buenos-Ayresdəki səfirliyini bombalayaraq binanın ön hissəsini dağıdıb. Ertəsi gün prezident Alvear polisə hücumda şübhəli bilinən şəxslərin axtarışına göstəriş verdi və polis şübhəlilərin müəyyən edilməsi üçün İtaliya səfirliyindən kömək istədi. Səfirlik Kolon Teatrının şənliklərini pozan Covanninin adını dərhal çəkdi. Tezliklə polis tərəfindən tutuldu və 5 gün işgəncəyə məruz qaldı, lakin məlumat vermədi. Di Giovanni dəlil olmadığı üçün sərbəst buraxılıb.

Bu vaxt Massaçusetsdə Sakko və Vanzettinin müdafiəçisi onların edamını 23 avqust 1927-ci ilə qədər təxirə sala bildi. Galleanist anarxistləri dəstəkləyən hərəkat onların əfv edilməsi və azad edilməsi üçün təşviqat aparmağa davam etdi. 21 iyul 1927-ci ildə ABŞ səfirliyi mühafizəkar *La Nación* qəzetində iki italyan anarxistini adi qanun pozuntuları kimi təsvir edən məqalə dərc etdi. Ertəsi gün Di Ciovanni və onun iki anarxist yoldaşı, Alexandro və Paulino Skarfo , Buenos-Ayresin Palermo şəhərində Corc Vaşinqtonun  və bir neçə saat sonra Ford Motor Company-də bomba partladıblar. Bombalamalarda anarxistlərin iştirakına dair dəlillərlə qarşı-qarşıya qalan 15 avqust 1927-ci ildə istintaqa cavabdeh olan Federal Polis məmuru Eduardo Santyaqo hər şeyin nəzarət altında olduğunu və dünyada heç bir anarxistin ona qalib gələ bilməyəcəyini iddia etdi. Ertəsi gün bir neçə dəqiqə əvvəl siqaret almağa gedən Santyaqo, Di Giovanni və qrupu tərəfindən evinin bombalanmasından çətinliklə xilas oldu.

23 avqust 1927-ci ildə Sakko və Vanzetti edam edildi; cavab olaraq Buenos-Ayresdə, eləcə də dünyanın bir çox başqa paytaxtlarında 24 saatlıq ümumi tətil elan edildi. Edamlardan bir neçə gün sonra Di Ciovanni Sakkonun dul arvadından ona işinə görə təşəkkür edən və *Combinados* tütün firmasının direktorunun ona "Sacco & Vanzetti" adlı siqaret markası istehsalı üçün müqavilə təklif etdiyini bildirən məktub aldı. 26 noyabr 1927-ci ildə Di Ciovanni və yoldaşları Rivadavia 2279-da Bernardo Qureviçin Combinados tütün mağazasını lazımi qaydada bombaladılar. Di Ciovanni və yoldaşları ABŞ əleyhinə terror kampaniyasını davam etdirdilər. 24 dekabr 1927-ci ildə baş vermiş partlayış nəticəsində Citibank və Bank of Boston-un baş qərargahı ciddi zədələnmiş, iki nəfər həlak olmuş, iyirmi üç nəfər yaralanmışdır.

1928-ci ilin əvvəlində Buenos-Ayresdən çıxan İtalyan liberal qəzeti *L'Italia del Popolo* İtaliya konsulu İtalo Kapili Federal Polisdə faşist elementlərin xəbərçisi və tərəfdarı kimi pislədi. Konsulun yeni səfirlə birlikdə yeni konsulluğu ziyarət edəcəyi bildirildikdən sonra Covanni və Skarfo qardaşları (Alexandro və Paulino) 23 may 1928-ci ildə İtaliya konsulluğunu bombalamış, 9 nəfəri öldürmüş, 34 nəfəri yaralamışlar. O zaman İtaliya konsulluğundakı partlayış Argentinada baş vermiş ən ölümcül partlayış idi. İtaliya faşist hökumətinin əleyhdarları istehza ilə iddia edirdilər ki, konsulluq işçilərinin dəfn mərasimləri "faşist dəfn mərasiminə" uyğun olaraq, səfirin, İtaliya faşistlərinin Argentinadakı dövlət nümayəndəsi (Romualdo Matarelli), Prezident Alvearın (Romualdo Matarelli) iştirakı ilə həyata keçirilir. və həyat yoldaşı Regina) və general Agustín P. Justo. Həmin gün Di Ciovanni Benjamín Mastronardi'nin La Bocadakı aptekini bombalamağa cəhd etdi. Mastronardi La Boka Faşist Komitəsinin prezidenti idi. Bomba Mastronardinin oğlu tərəfindən zərərsizləşdirilib.

Covanninin "fəaliyyət yolu ilə təbliğat" meyli anarxist icma daxilində şiddətli müzakirələrə səbəb oldu; bəzi anarxist liderlər Di Ciovanni-nin hərəkətlərinin əks-məhsuldar olduğunu və bunun yalnız hərbi çevriliş və faşist qüvvələrin qələbəsi ilə nəticələnə biləcəyini müdafiə edirdilər. *La Antorcha* və *La Protesta* kimi anarxist jurnallar Di Giovanni-nin birbaşa hərəkət və ayrı-seçkilik etmədən zorakılıq üsullarını tənqid edirdilər. Di Ciovanni-nin şiddətli rəqibi, anarxo-sindikalist Dieqo Abad de Santillanın  *tərəfindən redaktə edilən La Protesta*, açıq şəkildə Di Giovanni əleyhinə mövqe tutdu, bu, bombardmanlar daha da ayrı-seçkilik etmədikcə sərtləşdi. *La Antorcha* tənqid daha birmənalı idi. Nə kağız Di Giovanni razı və hər iki *Culmine* ləğv edildi. Söz savaşı böyüdü. 25 oktyabr 1929-cu ildə kimsə "*La Protesta"* qəzetinin redaktoru Emilio López Aranqonu qətlə yetirdi. Əvvəlcə Aranqo ilə eyni həmkarlar ittifaqının üzvü olan bir qrup çörəkçi qətldə şübhəli bilinsə də, heç vaxt cinayətdə ittiham olunmadı. Di Giovanni və qrupunun sui-qəsdin əsas iştirakçıları olduğu bildirilir.

*La Protesta* dərhal İtaliya konsulluğunun bombalanmasını pisləmişdi. Tənqidlərin heç bir təsiri olmadı. İtaliya konsulluğunun bombalanmasından üç gün sonra Di Ciovanni yenidən Caballitoda Mussolininin gizli polisinin üzvü Sezar Afeltranın evini bombaladı. Alfeltra italyan anarxist sürgünləri tərəfindən İtaliyada müxtəlif radikal anarxist və anti-faşist qrupların üzvlərinə işgəncə verməkdə ittiham olunurdu. ABŞ-nin yeni seçilmiş prezidenti Herbert Huver 1928-ci ilin dekabrında Argentinaya səfər etdi. Di Ciovanni Sakko və Vanzettinin edam edilməsinin qisasını almaq üçün Huverin qatarını bombalamaq istəyirdi, lakin bombardmançı Alexandro Skarfo partlayıcıları relslərə yerləşdirməzdən bir müddət əvvəl saxlanıldı.

Bu uğursuzluq Di Ciovanninin bombalama kampaniyasını dayandırmasına səbəb oldu; Bunun əvəzinə diqqətini Culmine jurnalına yönəltdi. 1929-cu ildə yazırdı: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Sadə insanlar, istefa verənlər, işbirlikçiləri, konformistlər arasında monoton saatlar keçirmək yaşamaq deyil; bu bitki kimi yaşamaqdır, sadəcə olaraq, ət və sümük kütləsinin amorf kimi gəzdirməkdir. Həyat düşüncədə olduğu kimi hərəkətdə də üsyanın incə və əzəmətli təcrübəsinə ehtiyac duyur. İntiqam dinamitinin fitili yansın | "|

General Xose Feliks Uriburu və Aqustín P. Justo ilə əvəzlənən Hipolito Yriqoyen'i devirən 1930-cu ilin sentyabr hərbi çevrilişindən sonra Covanni yoldaşı Alexandro Skarfonu həbsdən azad etmək üçün planlar hazırladı. Həbsxana gözətçilərinə rüşvət vermək üçün vəsaitə ehtiyac duyan o *, 2 oktyabr 1930-cu ildə Obras Sanitarias de la Naciona* hücum etdi və Argentinada o vaxta qədər 286.000 peso götürərək ən mühüm quldurluğa nail oldu. Ancaq planlaşdırılan azadlıq heç vaxt baş vermədi və Alexandro həbsdə qaldı.

Həbs və edam
------------

Di Giovanni məhkəmədə
1927-ci ildə Ciovanni həyat yoldaşından ayrıldı və Skarfo qardaşları Alexandro və Paulino'nun 15 yaşlı bacısı América Cozefina ("Fina") Skarfó ilə münasibətə başladı. Fina Ciovanni ilə qalmaq üçün anarxist Silvio Astolfi ilə evləndi, lakin dərhal ailəsi ilə bütün əlaqəni kəsdi. Hərbi çevrilişin başlatdığı bədnam onilliyin əvvəlində Di Giovanni ömrünün uzun müddətlərini Elisee Reclusun tam əsərləri üzərində işləyərək, təklikdə keçirdi. Polis onu mətbəədə həbs etməyə cəhd etsə də, Di Giovanni bir polisin öldüyü, digərinin isə yaralandığı atışma zamanı qaçmağı bacarıb.

1931-in yanvarında, Di Ciovanni, Fina və Paulino Skarfó ilə birlikdə başqa bir silahlı döyüşdə ağır yaralandıqdan sonra həbs edildi. Atışma zamanı daha iki anarxist öldürüldü. Di Giovanni evlərində tapılan 300 toyuqun Burzako yoxsullarına veriləcəyini açıqladı.

Hərbi xunta həbsləri yeni rejimin qələbəsi kimi ictimailəşdirdi və dərhal hərbi tribunal təşkil etdi. Di Ciovanni, məhkəmə sisteminin müstəqilliyinin lehinə çıxış edən leytenant Xuan Karlos Franko tərəfindən təyin edilmiş müdafiəçi tərəfindən məharətlə müdafiə edildi və Di Ciovanni polis tərəfindən işgəncələrə məruz qalmışdı. Frankonun müvəkkilini ruhlu müdafiə etməsi məhkəmədən sonra onun həbsinə səbəb oldu; sonra o, silahlı qüvvələrin sıralarından qovulmuş və Argentinadan deportasiya edilməzdən əvvəl qısa müddətə həbs edilmişdir. Bunun heç bir faydası olmadı; Di Covanninin əleyhinə sübutlar heyranedici idi. Həm o, həm də Paulino Skarfo ölümə məhkum edildi; Yetkinlik yaşına çatmayan Fina azadlığa buraxıdı.

Severino Di Ciovanni 1931ci il fevralın 1-də güllələnərək edam edildi; onun 29 yaşı vardı. O, ən azı səkkiz dənə 7.65mm`lik Mauzer tüfənginin güllələri ilə vurulmadan öncə bağırdı: "Evviva l'Anarchia!" (Yaşasın Anarxiya!). Son vidalaşdıqdan sonra Paulino Skarfo da bir neçə saat sonra edam edildi. Di Ciovanni-nin cənazəsi daxili işlər naziri Matias Sanchez Sorondonun əmri ilə gizli şəkildə La Çakarita qəbiristanlığında basdırılmalı idi. Lakin ertəsi gün onun məzarı anonim şəkildə çiçəklərlə bəzədildi.

Əlavə
-----

Di Ciovanni edam edildikdən sonra Fina əri Silvio Astolfini tərk etdi və nəticədə yenidən evlənərək Buenos Ayresdə sakit bir həyata yerləşdi. Uzun müddət həbsdə qaldıqdan sonra Astolfi Avropaya qayıtdı və antifaşist fəaliyyətini davam etdirdi: daha sonra İspaniyada vətəndaş müharibəsi zamanı öldürüldü. 28 iyul 1999-cu ildə Fina Skarfo, Di Ciovanni-nin onilliklər əvvəl həbsxanadan ona göndərdiyi, lakin polis tərəfindən ələ keçirilən sevgi məktublarını əldə etdi.

Fina 19 avqust 2006-cı ildə 93 yaşında vəfat etdi. Di Ciovanninin dul arvadı Tereza Maskiulli yenidən evləndi və Di Ciovanninin uşaqları adlarını dəyişdilər. Alexandro Skarfo, prezident Huverə sui-qəsd cəhdinə görə həbs cəzasını çəkdikdən sonra 1935-ci ildə həbsdən azad edildi. Qohumları və hətta nişanlısı tərəfindən tərk edilmiş, qəzəbli və küsmüş şəkildə gözdən itdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Felipe Pigna, *Los Mitos de la historia argentina*, ed. Planeta, 2006, p. 106 (chap.IV "*Expropriando al Capital*")
2. ↑  Felipe Pigna, 2006, p. 107
3. 1 2  Felipe Pigna, 2006, p. 108
4. ↑  Felipe Pigna, 2006, p. 109
5. 1 2  Felipe Pigna, 2006, p. 110
6. 1 2 3 4  Felipe Pigna, 2006, p. 111
7. 1 2  Felipe Pigna, 2006, p. 112
8. ↑  Felipe Pigna, 2006, p. 113
9. ↑  Fernando López Trujillo An Interview with Osvaldo Bayer, Argentine public intellectual and social historian, in *Perspectives on Anarchist Theory*, Volume 5, No. 2, Fall, 2001 (in English)
10. 1 2  "The FORA In Argentina". 2022-03-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-17.
11. 1 2  Felipe Pigna, 2006, p. 114
12. ↑  Severino Di Giovanni, *Culmine*, August 1928, quoted by Felipe Pigna, 2006, p.114: The exact text reads, *Vivir en monotonía las horas mohosas de lo adocenado, de los resignados, de los acomodados, de las conveniencias, no es vivir la vida; es solamente vegetar y transportar en forma ambulante una masa de carne y de huesos. A la vida es necesario brindarle la elevación exquisita de la rebelión del brazo y la mente*.
13. 1 2 3  Felipe Pigna, 2006, p. 116
14. 1 2 3 4  Orlando, Antonio, *Last Tango In Buenos Aires (The Aftermath of the Di Giovanni Affair)*, London and Berkeley: Kate Sharpley Library, 2004
15. 1 2  Felipe Pigna, 2006, p. 117.
16. 1 2  Felipe Pigna, 2006, p. 120.
17. ↑  *Fallecio America Scarfó* by Osvaldo Bayer (in Spanish)
18. ↑  Orlando, Antonio, *Last Tango In Buenos Aires (The Aftermath of the Di Giovanni Affair)* (1996)

Xarici keçidlər
---------------

* Severino Di Giovanni profili

Həmçinin bax
------------

* Anarxizm
* Fəaliyyət yolu ilə təbliğat
* İlleqalizm
* Argentinada terrorizm

Biblioqrafiya
-------------

* İnqilabçı Birlikçilik - Argentinada FORA
* L'Adunata dei refrattari *Buenos Ayres faciəsi: Severino Di Giovanni və Paul Scarfo-nun Son* Tanqosu. London və Berkeley: Kate Sharpley Kitabxanası, 2004
* Bayer, Osvaldo. *Severino Di Giovanni, El idealista de la violencia*. Buenos Ayres: Qalerna, 1970 (İspan dilində)
* Noble, Kristina. *Severino Di Giovanni, Pasión Anarquista*. Buenos Ayres: Ed. Capital Intellectual, 2006 (İspan dilində)