**Candar**

Marneulidən 3 kilometr şimalda, dəniz səviyyəsindən 460 metr yüksəklikdə yerləşir. Candar kəndi Marneuli aqlomerasiyasına daxildir. Əhalisi 3118 nəfərdir (2002); əsasən əkinçiliklə məşğuldur. Kənddə Azərbaycan dilində məktəb 1922-ci ildən fəaliyyət göstərir.

Candar

Candarı Borçalının qərb qapısı adlandırsaq yəqin ki,səhv etmərik.Tbilisi Marneuli şosse yolu ilə hərəkət edən hər kəsin ilk rastlaşdığı etnik azərbaycanlılar yaşayan kənd Candar olur.

Qarşı tərəfdəki Qara dağdan baxanda qanadlarını açıb uçmaga hazırlaşan Qartala bənzəyir Candar

Hər bir daşını,qayasını,dərəsini,düzünü,təpəsini sevdiyimiz Candarın tarixi hansı qaynaqlara söykənib?Ulu babalarımızın uyuduğu,ruhlarının dolasdığı bu qədim yurd yerinin adı nədən xəbər verir?

Candar sözünün müxtəlif yozumu və etimoloji izahı olsa da toponimin"can"və "dar"tərkiblərindən yarandığı göz qabağındadır.Candar canqoruyan,cangüdən kimi indi də dilimizin lügət tərkibində işlənməkdədir.Dilimizdə bu qayda ilə yaranan sözlər çoxdur.Məsələn:vəfa-dar,bayraq-dar,tərəf-dar,hökm-dar,xəzinə-dar və.s.

Ehtimal etmək olar ki,adın ilk daşıyıcılarından biri hansısa hökmdarın candarı-cangüdəni olub ki,yeni yaşayış yerini də kəndin adına çevrilmişdir.

İnsanların miqrasiyası ilə məşğul olan alimlərin yekdil fikrinə görə xalqların tam gəlməsi və tam yerlisi olmur

Bu baxımdan Candarın tarixi kökləri haqda müxtəlif ehtimallar mövcuddur. BəziləriCandarin tarixi kökünü Naxçıvan və Qarabağ bölgələrindən miqrasiya olunmaları

İdeyasına üstünlük verirlər.Fikrimcə cəhv yanasmadır.

Azərbaycan ərazisində Candar adlı toponim yoxdur.Son günlərdə Şəkinin Küngüt kəndində bir məhəllənin Çandar adlanmasını öyrəndim.Candarlıların ulu babaları həmin bölgələrdən miqrasiya edilmiş olsalar orada toponimin izi qalmış olardı.Ğürcustan ərazisində isə bu adda üç kənd mövcuddur.Qarayazı Candarı,Aran Candarı və Lök Candarı Demək ,toponimin kökünü başqa yerdə axtarmaq lazımdır.Bu coğrafi adın mənşəyini öyrənmək istəyim Osmanlı tarixi ilə əlaqədar araşdırmalar aparmağa sövq etdi.

Araşdirmalardan məlum oldu ki,Candarlar Osmanlının dünya şöhrəti qazanmasında müstəsna xidmətləri olan bir bəyliyin adıdır.Tarixin yaddaşına Candaroğulları adı ilə daxil olan bu bəyliyi(1261-1461)qurucusu oğuzların qayı boyundan olan Dəmir Yaman Çandar bəydir.Müasir Türkiyənin Kostomon,Sinop,Samsun,Canır,Zonquldak ərazisində yerləşən Candaroğulları bəyliyi 1461 çi ilə kimi müstəqil bəylik olub.1461 çi ildə Osmnlı dövlətinin tərkibinə qatılıb.Birinci Murad adı ilə tanınan (1326-1389)üçüncü Osmanlı sultanı zamanında Candarlılar ölkədə tanınmış və dövlət işlərində yaxından iştirak edən bəylik olublar.I -çi Muradın hakimiyyəti illərində qazı rütbəsinə yüksələn Candarlı Qara Xəlilin fitfası ilə müharibələrdə əsir alınan qeyri müsəlman üşaqlarının beşdə birindən yeniçəri ocağı deyilən əsgəri birliklər yaradıldı.YeniçərilərinOsmanlı tarixində əvəzsiz xidmətləri olub.1372 çi ildə Candarlı Qara Xəlil paşa"vəziri-əzəm"-müasir anlamdakı baş nazir rütbəsinə qədər yüksəldi. Ümumiyyətlə"vəziri-əzəm "vəzifəsi müxtəlif zamanlarda Candaroğulları bəyliyinin digər nümayəndələri- Candarlı Xeyrəddin paşa və Candarlı Əli Paşaya da nəsib olub.

Qara Xəlil paşanın tarixi xidmətlərindən biri də onun Makedoniyanın fəthi zamanı göstərdiyi qəhrəmanlıqlardır. Bu yürüşdə o həm də baş komandan olub və vəzifəsini şərəflə yerinə yetirib.İldırım Bəyazidin ölümündən sonra(1403)Osmanlı səltənəti uğrunda döyüşlər başladı.Bu mübarizədə Çələbi Mehmet qalib gəldi.Onun hakimiyyəti illərində Çandar bəyliyində"Nəf", "Qayağıc" və"Mənəmən"adlı qalaların olması haqqında məlumatlar var.

Məlum olduğu kimi Bizans və Osmanlı çox da nümunəvi qonşu olmayıblar. Hər iki dövlət İstanbulda möhkəmlənmək istəyirdi. 1422-ci ildə Bizans qeysəri Çandar bəyliyini də sultana qarşı qaldıra bildi.Munaqişəyə qoşulanlar cəzalandırıldı,Çandar bəyliyinin səkkizinci bəyi İsfəndiyar bəy itaət altına alındı,qızı isə Osmanlı sarayına gəlin aparıldı. Bu izdivac diplomatik xarakter daşıyırdı.Hazırda Türkiyənin İzmit şəhəri yaxınlığında Çandar adlı yaşayış məntəqəsi var

(Davamı var)

Tanınmış şəxsləri
-----------------

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. V cild. Bakı, 2014. səh.185.

İstinadlar
----------

1. ↑  .

| ⛭Qarayazı bələdiyyəsinin yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Qaratəpə |
| Kəndlər | Ağtəklə • Anbartəpə • Aşağı Kəpənəkçi • Axali-Samqori • Axalsopeli • Axaltskaro • Axalşeni • Birlik • Candar • Dideba • Soğanlıq • Qamarcveba • Qaracalar • Qarataqla • Kalinino • Kiketi • Kosalı • Krtsanisi • Kumisi • Kvemo-Teleti • Kveseti • Kvişiani • Lelubani • Lelobi • Lemşveniera • Leninisi • Martkopi • Muğanlı • Muxran-Teleti • Muxrovani • Mzianeti • Naqebi • Nasaquri • Nəzərli • Norio • Patara-Lilo • Poniçala • Ruisbolo • Saakadze • Samqori • Sartiçala • Satsxenisi • Səmədli • Sağanluqi • Şindisi • Tabaxmela • Təzəkənd • Tsitelubani • Tsinubani • Tsalaskuri • Tsavkisi • Varketili • Yuxarı Kəpənəkçi • Vaxtanqisi • Vaziani • Zemo-Teleti |