recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
London sakinləri üçün ən dəhşətli duman 1952-ci ilin dekabrında baş vermişdi. Dumanda mədənlərdən çıxan turş kömür hisi qarışmışdı. Hava bozarırdı, görüntü get-gedə pisləşirdi. Gözlənilmədən, yüzlərlə insan zəhərlənmişdi. Xəstəxanalar dolurdu, lakin qurbanları sayı bitmək bilmirdi. Ən qəribəsi isə o idi ki, həkimlər xəstələrə demək olar ki, heç nə ilə kömək edə bilmirdilər. 8 Dekabrda dumanın qurbanı olan körpə uşaqlar, qocalar və nəfəs xəstəliklərindən əziyyət çəkənlərin sayı dörd minə çatdı. Yüz mindən çox insan xəstələnmişdi. Son araşdırmalar göstərir ki, ümumi dünyasını dəyişənlərin sayı 12.000dən artıq idi

Duman o qədər qatı idi ki, avtomobillər hərəkət edə bilmirdi, evlərindən çıxan insanlar geri dönə bilmirdilər. İnsanlar yalnız yaxın evlərdən tutaraq hərəkət edirdilər.

Havanın həddən artıq çirklənməsi qanun layihələrində böyük dəyişikliklərə, 1956-cı ildə təmiz hava haqqında qanunun qəbul olunmasına səbəb oldu.

Zəhərli tüstülərin dumanla qarışığı mənasını verən "smoq" sözü isə təsvir olunan hadisələrdən 45 il öncə meydana gəlmişdi.

Mənbə
-----

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-05-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-12-13.
**Zabit Mübariz oğlu Səmədov** (*belar.* Забіт Самедаў; 21 iyun 1984, Candar, Qardabani rayonu) — Gürcüstanda azərbaycanlı ailəsində anadan olmuş, Azərbaycan idmançısıdır.

Həyatı və karyerası
-------------------

Zabit Səmədov Gürcüstanda azərbaycanlı ailəsində anadan olub və 10 yaşında Minskə köçmüşdür. O, 9 yaşından idmanla məşğul olmağa başlamışdır. Əvvəllər o, Əziz Dursunovun təlimi altında 6 ay karate ilə məşğul olmuşdur. Sonra o Muay tay idman növü ilə məşğul olmağa başlayır. 1998-ci ildən etibarən o, Minskdə məşhur klub olan Chinuk GYM-də idmanını davam etdirir. O (en:Alexey Ignashov) və (en:Sergei Gur) ilə birlikdə məşqçi Dmitry Pioçeski təlimi altında məşqini sürdürür. Zabit Səmədov həvəskar karyerasında bir neçə dəfə dünya və avropa çempionu olmuşdur. Sonradan Zabit Səmədov peşakar döyüşlərə üz tutmuşdur. Hal-hazırda Belarusda yaşayır.

26 yanvar 2007-ci ildə Fransada keçirilən K-1 Rules Kick Tournament 2007 in Marseilles 3 döyüş keçirir və sonuncu döyüşdə Nokout ilə qələbə qazanaraq K-1 Rules Kick Tournament 2007 in Marseilles in birincisi olur.

17 avqust 2007-ci ildə Las Vegasda keçirilən K-1 World GP-də pozitif nəticə göstərmişdir. O bu yarışda 3 döyüş keçirmişdir: 2 döyüşdə qələbə qazanır finalda çox az xal ilə (en:Doug Viney )-ə məğlub olur.

26 aprel 2008-ci ildə Səmədov Niderlandda keçirilən K-1 World GP 2008 in Amsterdam-da iştirak edir və o bu yarışda da 3 döyüş keçirir.O ilk döyüşündə Doug Vineydən intiqamını alır sonrakı döyüşü də udur lakin finalda (w:en:Errol Zimmerman)a məğlub olur.

13 iyul 2008 ci ildə Səmədov k-1 in ən məşhur döyüşçülərindən biri olan (en:Ray Sefo ) ilə döyüşür. Bu döyüş Səmədov üçün çox çətin keçir, lakin o bu çətinliyin öhdəsindən gələrək qələbə qazanır.

23 May 2009-cu ildə Zabit Səmədov Polşada keçirilən () yarışına qoşulur. Səmədov bu yarışda 3 döyüş keçirir və 3 doyüşü də qələbə ilə başa vuraraq yarışın çempionu olur.

Mükafatları
-----------

* (en: K-1 World Grand Prix 2009 in Łódź, Łódź, Poland )
* (en: K-1 World GP 2008 in Amsterdam, )
* (en: K-1 World GP 2007 in Las Vegas )
* 2007 K-1 Rules Kick Tournament in Marseilles champion
* 2006 K-1 Fighting Network in Riga champion
* 2006 K-1 Hungary Grand Prix champion in Debrecen
* 2006 IFMA World Champion
* 2006 WMF World Amateur Muay Thai Championship Winner in Thailand
* 2004 WKBF European Kickboxing champion
* 2004 WAKO Thaiboxing World champion in Ukraine
* 2003 "Kristall Cup" Kickboxing runner-up
* 2002 "Kristall Cup" Kickboxing champion
* 2002 WKBF BARS Gold Cup Kickboxing champion
* 2001 IFMA European Muay Thai champion
* 2000 WAKO Thaiboxing World Cup champion

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi K-1 veb-saytı Arxivləşdirilib 2007-10-11 at the Wayback Machine
* Official K-1 website Zabit Samedov profile Arxivləşdirilib 2009-05-28 at the Wayback Machine

Vikianbarda ***Zabit Səmədov*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram |
| Tematik saytlar | Sherdog · IMDb |
**Vəliqulu bəy Hacı Davudqulu bəy oğlu Şamlı** (1626-?)—Şamlı elindən olan Azərbaycan tarixçisi.

Həyatı
------

Azərbaycan Şamlı elindən olan Vəliqulu bəy Hacı Davudqulu bəy oğlu 1626-cı ildə
anadan olmuşdur. O, "Qisasül-xaqani" ("Şahların hekayətləri") əsərini 1662-1666-cı illərdə yazmışdır. 3 hissədən ibarət olan bu əsərdə Səfəvilər sülaləsinin mənşəyindən Şah II Abbasadək olan tarixi dövrün təsviri verilmişdir.

Adı çəkilən hökmdarın dönəmi haqqında geniş məlumatdan başqa, dövrün elm adamları, hikmət sahibləri ilə bağlı məlumat, habelə bir çox siyasi sənəd və yazışmalar da bu kitabda yer almışdır. Kitab üç fəsildən ibarətdir. Birinci fəsil Səfəvilərin əcdadları, Sultan Firuzşah Zərrinkolahdan I Şah İsmayılın taxta oturmasınadək, ikinci fəsil I Şah İsmayıl, I Şah Təhmasib, II Şah İsmayıl, Şah Məhəmməd Xudabəndə, I Şah Abbas və Şah Səfi haqqında, üçüncü fəsil isə II Şah Abbasın hakimiyyət illərinədək (1086-cı hicri-qəməri –1675-ci miladi) olan hadisələrdən ibarətdir. Kitabın sonunda üç təzkirə yazılmışdır. O, kitabını Şah Süleyman Səfəvi haqda yazmaq fikrində olduğunu bildirən bir sonluqla başa vurmuşdur. Müəllifin yazılarına nəzər saldıqda onun ziyalı olduğunun, öz elm və biliyini yazılara yansımasının şahidi oluruq. Doktor Seyyid Həsən Sadat Nasirinin təshih etdiyi bu kitabın birinci cildi 1371-ci hicri-şəms (1992-ci miladi), ikinci cildi isə 1374-cü hicri-şəms (1995-ci miladi) ilində çap edilmişdir.

Mənbə
-----

* **Ənvər Çingizoğlu, Şamlı elinin tanınmış simaları, "Soy" dərgisi, 9 (29), Bakı, 2009. səh.32-35.**

İstinadlar
----------

1. ↑  Əbülhəsən Mubin. Tarixi-Səfəviyye be rəvyəti- "Qesəsül-xaqani". Ketab-mah
tarix və coğrafiya. Dey bəhmən 1382 h.ş. no.75-76. Səh.111-116.

Həmçinin bax
------------

* Şamlı eli

Xarici keçidlər
---------------
**Xeres-de-la-Frontera kafedralı** (*isp.* Catedral de Jerez de la Frontera) – İspaniyanın cənubunda, Əndəlus vilayətində, Kadis əyalətinin Xeres şəhərində yerləşən kafedral. Asidoniya-Xeres Roman Katolik Yeparxiyası bu kafedralda oturur. Kafedral 1931-ci ildə İspaniyanın mədəni irsi elan edilmişdir.

Tarix
-----

Kilsənin tikilməsi qərarı 9 may 1695-ci ildə verilmişdir. Tikinti işlərinə Dieqo Moreno Melendes başçılıq etmişdir. Tikinti işləri düz 80 ildən çox çəkmiş və rəsmi olaraq 6 dekabr 1778-ci ildə tamamlanmışdır. Lakin kilsənin bir hissəsi 16 iyun 1756-cı ildən etibarən ibadətə açıq olmuşdur.

Kafedraldan ayrı dayanan və XIII əsrdə tikilmiş köhnə kilsəyə məxsus qülləsi isə 1695-ci ildə sökülmüşdür. Qüllə iki hissədən ibarət idi: mudexar-qotika üslubunda olan aşağı hissə XV əsrə, Xuan de Pina tərəfindən tikilən yuxarı hissə XVII əsrə aiddir.

1781-ci ildə kilsənin kafedral statusu alması üçün yerli səlahiyyətli şəxslər İspaniya monarxlarına müraciət etsələr də, bu arzuları 1980-ci ilə qədər baş tutmamışdır.

Quruluşu
--------

Tikili xaricdən normal və uçan akbutan tərəfindən dəstəklənir və transept qübbəyə malikdir. Böyük bina barokko üslubundadır. İnteryer nef və dörd yerlərarası keçiddən ibarətdir. Nef və transept 20 metr yüksəkliyindədir. Kafedral tamamilə daşdan tikilmişdir (bəzi hissələri kərpicdən). Bütün daşlar San Kristobal sierrasından gətirilmişdir.

Ziyarət
-------

Kafedralı bazar günü istisna olmaqla həftənin hər günü saat 10:00-dan 18:30-a qədər ziyarət etmək mümkündür.

Qalereya
--------

* QübbəQübbə
* Kafedralın Xeres-la-Frontera alkasarından görünüşüKafedralın Xeres-la-Frontera alkasarından görünüşü
* Qübbə daxildənQübbə daxildən
* Kafedral muzeyinə girişKafedral muzeyinə giriş

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Jerez Cathedral - Information". Jerez Cathedral (rəsmi saytı) (ingilis). 2017-07-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 avqust 2017.
2. ↑  "Catedral de Jerez Visiting". Jerez Cathedral (rəsmi saytı) (ingilis). 2017-09-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 avqust 2017.

Həmçinin bax
------------

* Kadis əyalətindəki İspaniyanın mədəni irsləri

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Xeres-de-la-Frontera kafedralı*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* catedraldejerez.es — Xeres-de-la-Frontera kafedralının rəsmi saytı
**Xertvisi qalası** (*gürc.* ხერთვისის ციხე, translit. *xertvisis tsixe*) — Gürcüstan Respublikasının Samtsxe-Cavaxeti diyarında qədim dövrlərə aid qala. Bu, Gürcüstandakı ən qədim qalalardan biridir və Gürcüstandakı feodal dövrü boyunca istifadə edilmişdir. Xertvisi qalası Gürcüstan tarixində əsrlər boyu əhəmiyyətli bir rola malik olmuşdur. Qala 24 oktyabr 2007-ci il tarixindən bəri YUNESKO Ümumdünya irsi siyahısındadır.

Coğrafiyası
-----------

Xertvisi qalası Gürcüstan Respublikasının Samtsxe-Cavaxeti diyarında, qədim Mesxetiya vilayətində yerləşir. Qala Kür və Paravani çaylarının kəsişdiyi dar kanyondakı yüksək qayalıq təpənin üzərində yerləşir.

Tərkibi
-------

Qalanın daxilində tikilmiş bir neçə tikili mövcuddur. Qalanın daxilində bir kilsə, və bir neçə güclü qüllələr var. Qalanın su mənbəyi şimal-qərbindəki tuneldir.

Tarixi
------

Qala ilk dəfə e.ə. II əsrdə inşa edilmişdir. Qalanın daxilində yerləşən kilsə 985-ci ildə, mövcud sədd isə 1354-cü ildə inşa edilmişdir. Xertvisi qalası bir əfsanəyə görə, Böyük İsgəndər tərəfindən məhv edilir.

Qala X–XI əsrlərdə Mesxetiya vilayətinin inzibati-mərkəzi idi. Bu qala XII əsrdə qəsəbəyə çevrilir, ancaq XIII əsrdə monqollar tərəfindən məhv edilir və XV əsrdə qədər öz gücunu itirir. Qalanın nəzarəti XV əsrdə Mesxetiya vilayətinin hökmdar sülaləsi olan Cakeli xanədanı tərəfindən ələ alınır. Osmanlı imperiyası XIV əsrdə Gürcüstanın cənub bölgələrinə soxulur və o əraziləri ələ keçirir. Qlanın nəzarətiö nvbəti 300 ildə Osmanlı imperiyasının əlində qalır.

XIX əsrin axırlarında gürcü və rus orduları itirilmiş əraziləri Osmanlı imperiyasından geri alır, Xertvisi isə Rusiya və Gürcüstan qoşunlarının hərbi bazasına çevrilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Vardzia-Khertvisi". whc.unesco.org (ingilis). YUNESKO Ümumdünya irsi. July 3, 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: July 5, 2019.

Ədəbiyyat
---------

* *Maraqaşvili, G.* მარსაგიშვილი, „ხერთვისის ციხის წმინდა გიორგის ეკლესია" // // „ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია", (რედ. ვალერი ასათიანი) (ingilis). 2013. səh. 500–505.
* *Vaxuşti.* „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა" (gürcü). Tbilisi. 1941. səh. 129–130.
* *Takayşvili, E.* МАК XII (gürcü). Sankt-Peterburq. 1909.
* *Vaxuşti.* „საქართველოს ისტორია" (gürcü). Tiflis. 1885. səh. 146.
* *D. Bakradze, D. Bercenişvili, N. Vaçeyşvili, İ. Elizbaraşvili, T. Çaçxunaşvili.* „ისტორიულ ხუროთმოძღვრული გზამკვლევი" (gürcü). Tbilisi. 2000. səh. 105–107.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Xertvisi qalası*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* "Khertvisi". Archived from the original on 2007-09-27. İstifadə tarixi: 2019-07-04. — *www.tourism.gov.ge* saytında.  (ing.)
* "Khertvisi fortress". Archived from the original on 2016-04-24. İstifadə tarixi: 2019-07-04. — *www.tourism.gov.ge* saytında.  (ing.)
* "Khertvisi fortress". Archived from the original on 2016-04-15. İstifadə tarixi: 2019-07-04. — *www.iatt-online.org* saytında.  (ing.)
**Portuqaliya Ost-Hind şirkəti** — İspan-Portuqaliya tacının Hind Okeanı hövzəsi ölkələri ilə ədviyyə ticarəti mövzusunda inhisar verdiyi böyük bir dövlətin iştirak etdiyi müstəmləkə bir şirkət olan 1628–1633-cü illər arasında yalnız 5 il davam.

İskandinav ölkələrindən fərqli olaraq İspaniya və Portuqaliyada müstəmləkələrlə ticarət dövlət əhəmiyyətli bir məsələ olaraq qəbul edildi və nəticədə bu ticarət növündə dövlət inhisarı quruldu. Müstəmləkə işləri, demək olar ki, hər il sözdə olanları təchiz edən Hindistan Ticarət Evinə rəhbərlik edirdi. Hindistan armada. XVI əsrin sonlarında dövlət suverenliyini itirən və İspan Habsburqlarının əlinə keçən Portuqaliya İmperiyası, Hollandiyadan və İngiltərədən özəl Şərqi Hindistan şirkətlərinin rəqabətinə tab gətirmək getdikcə çətinləşdi. Yerli merkantilistlər ticarətə kapital cəlb etmək üçün Hollandiyanın imicində və bənzərində xüsusi bir şirkət yaratmağı təklif etdilər. Bir çox yüksək səviyyəli şəxsin müqavimətinə baxmayaraq, nazir Olivaresin məsləhəti ilə kral bu təcrübəni qəbul etdi. Ancaq şirkət zərərli olduğu ortaya çıxdı və 5 ildən sonra bağlanıldı
.

İstinadlar
----------

1. ↑  *de Silva, Chandra Richard.* The Portuguese East India Company 1628-1633. 11 (Luso-Brazilian Review). University of Wisconsin Press. 1974. 152–205.
2. ↑  *Bethencourt, Francisco; Diogo Ramada Curto.* Portuguese Oceanic Expansion, 1400-1800. Cambridge University Press. 2007. 62. ISBN 9780521846448.
**Syunik itburnusu** (*lat.* Rosa sjunikii) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü.

Ümumi yayılması
---------------

Ermənistanda (Gorus) təbii arealı vardır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

İsmayıllı rayonunun Şəkəm yaylağı ərazisində rast gəlinir.

Statusu
-------

Azərbaycanın nadir bitkisidir. VU A2c+3c.

Bitdiyi yer
-----------

Orta dağ qurşaqlarında, dağ çəmənlərində, kolluqlarda yayılmışdır.

Təbii ehtiyatı
--------------

Azərbaycanda dar bir arealda yayılmışdır.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Hündürlüyü 1–1,2 m-ə qədər olan qırmızımtıl qabıqlı koldur. Qopartikan 3 cürdür. İri oraqvarı əyilmiş, qaidəsi enliləşmiş xırda iynəvarı formada və bir qədər iri, demək olar ki, düz formada olur. Çiçəkləri 2 sm-ə qədər uzunluqda olub, vəzicikli qıllıdır. Kasayarpaqcıqları üstdən yumşaq, alt tərəfdən isə vəzili tüklərlə örtülü olub, meyvə qızarana qədər tökülmür. Ləçəkləri ağ və ya açıq çəhrayı rəngli, 1,5 sm-ə qədər uzunluqda olub, kasa yarpaqcıqlarına bərabərdir. Meyvəsi xırda, girdə və ya enli ovalşəkillidir. İyun ayında çiçəkləyir.

Çoxalması
---------

Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
---------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Becərilməsi
-----------

Məlumat yoxdur.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
-------------------------------

Xüsusi mühafizə tədbirləri tərtib edilməmişdir.

Zəruri qoruma tədbirləri
------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilməsi zəruridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q20584322
* GBIF: 3007576
* iNaturalist: 426132
* IRMNG: 10586507
* IUCN: 200433
* Plant List: rjp-15838
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:734283-1
* Tropicos: 27805006
* WFO: wfo-0000987984

 |
**Dilarə Asif qızı Əliyeva**  (22 iyul 1954, Bakı) — Azərbaycan dirijoru, Azərbaycan Dövlət Uşaq Filarmoniyasının direktoru (2012-ci ildən), Əməkdar İncəsənət Xadimi (2008), 4 dəfə prezident mükafatına layiq görülmüşdür.[*mənbə göstərin*]

Həyatı
------

Dilarə Asif qızı Əliyeva 1954-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1969–1972-ci illərdə Asəf Zeynallı adına Musiqi kollecində fortepiano şöbəsində təhsil almışdır. 1975–1979-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını iki fakültə — xor dirijorluq və orqan üzrə bitirmişdir. Təhsil aldığı illərdən çalışmağa başlayan Dilarə Əliyeva ilk pedaqoji fəaliyyətinə 1973-cü ildən 7 nömrəli musiqi məktəbi ilə başlamışdır. Daha sonralar 1978–1980-ci illərdə 15 nömrəli musiqi məktəbində, 1980–1994-cü illərdə Lenin adına Azərbaycan Pedaqoji universitetində, 1994–2012-ci illərdə Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbində fəaliyyət göstərmişdir. Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbində çalışdığı illərdə ilk adı "Qız qalası" olan Uşaq Xor Kapellasının əsasını qoyur. Bu günə qədər Uşaq Xor kapellesını davam etdirərək bir sıra dövlət tədbirlərində, konsertlərdə, xarici ölkələrdə çıxışlar edir. 2012-ci ildən bu günə qədər isə Dilarə xanım Azərbaycan Dövlət Uşaq Filarmoniyasının direktoru, Öz bilik və təcrübələrini daim uşaqlarla paylaşmağa çalışan Dilarə Əliyeva hər zaman uşaqların bilik və bacarıqlarına yüksək qiymət vermiş, gənclərə dəstək olmağa çalışmışdır.

Fəaliyyəti
----------

1975–1979-cu illərdə – Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında təhil almışdır. 1973-cü ildən – 7 nömrəli musiqi məktəbi pedaqoji fəaliyyətə başlayıb. 1978–1980-ci illərdə – 15 nömrəli musiqi məktəbində çalışmışdır. 1980–1994-cü illərdə – Lenin adına Azərbaycan Pedaqoji universitetində müəllim kimi çalışmışdır. 1994–2012-ci illərdə – Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbində xor-dirijorluq şöbəsində müəllim. 1997-ci ildə – "Qız qalası" xorunun yaradaaq bədii rəhbəri olur. 2000-ci ildən – "Qız qalası" xoru Azərbaycan Dövlət Xor Kapellasının tərkibində fəaliyyətinə davam etdirərək "Uşaq xoru" adlanır. 2012-ci ildən – Dövlət Uşaq Filarmoniyasına direktor vəzifəsinə təyin olunur (bu günə qədər direktor vəzifəsində çalışır). 2017-ci ildən Azərbaycan Milli Konservatoriyasında tələbə xorunun rəhbəri-müəllim kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Təltif və mükafatları
---------------------

* 2008-ci il — Əməkdar İncəsənət Xadimi adına layiq görülmüşdür.
* 2015-ci il – Prezident təqaüdünə layiq görülmüşdür.
* 2018-ci ildə – Prezident təqaüdünə layiq görülmüşdür.
* 2019-cu ildə – Prezident təqaüdünə layiq görülmüşdür.
* 2020-ci ildə – Prezident təqaüdünə layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------
**Otomo no Tabito** (yapon dilində: 大伴 旅人, 665[…] – 31 avqust 731, Nara) — Yapon şairi, Otomo no Yakamoçinin atası kimi yaxşı tanınır.

Haqqında
--------

Otomo no Tabito 665-ci ildə anadan olub. O, Nara dövrünün ən məşhur şairlərindən biri, tanınmışnəsildən olan (Otoma nəslindən) şair Tabitodur. O, Yamanoue no Okuranın dostu olub. Tabitonun sarayda yüksək postu var idi, lakin sonra da saraylaarasında müxtəlif münasibət yarandığı zaman bir müddət sərgərdan gəzib-dolanmağa məhkum olmuşdu, yalnız ömrünün axırına yaxın paytaxta qayıtmışdır. O da Yamanoue no Okura kimi savadlı adam idi, Çin ədəbiyyatı və fəlsəfəsini yaxşı bilirdi. Çin ədəbiyyatını və fəlsəfəsini yaxşı bilməsi onun yaradıcılığına da bir iz qoymuşdur, bununla belə o, milli zəmindən uzaqlaşmamışdı, onun poeziyası onu əhatə edən gerçəkliklə üzvi surətdə bağlı idi və öz yaradıcılığında bu gerçəklikdən çox süjetlər götürmüş və xalq mahnılarından, bu mahnıların bədii priyomlarından çox bəhrələnmişdi.

Otomo no Tabitonu "Manyoşu"nun məşhur olan beş şairindən biri adlandırırlar. Həmin əsərə Otomo no Tabitonun 78 tankasıı və 1 naqautasl daxildir. Tabito Hitomaronun müasiri, onun dostu isə Yamanour-no Okura idi. Ali dərəcədə saray məmuru kimi xidmət etmişdir. , Uzun illər — 740-cı ilə qədər Tikudzen əyalətinin Dadzayfu qərb topraqları idarəçiliyinin rəhbəri vəzifəsini icra etmişdir.

Otomo no Tabitonun şeirlərindən elələri daha çox məşhur idi ki, bu şeirlər şəraba həsr olunmuş, analoji cəhətdən Çin poeziyasının təsiri ilə yazılan şeirləridir. Amma şairin özünün xüsusi mövzuları, obrazları var idi ki, bunlarında çoxu Budda və Çin ədəbiyyatından alınmışdı. Bütün bunlar onun erudisiyasının genişliyi, reminisensiyalardan (keçmiş təəssüratlardan) yaranmış surətdə istifadə etmək qabiliyyətindən irəli gəlirdi. Budda sxolostlarının tənqid edilməsi sarayın özünün tənqid edilməsi demək idi. Çünki saray Budda ehkamlarına çox inanırdı. Görünür, Otomo no Tabito ilə saray arasındakı ixtilaf da buradan yaranmışdır. Bu mənada Otomo no Tabitonun bir şeirinə diqqət yetirmək olar:

O kəslər, könlümə düşmən idilər

Boş sözlə əyirlər, müdrik başları

Şərab da içmirlər guya günahdır

Sən gəlib yaxından bir bax onlara

Meymuna oxşayır, meymuna onlar.

Otomo no Tabito 731-ci ildə vəfat edib.

Həmçinin bax
------------

* Kakinomoto no Hitomaro
* Yamabe no Akahito
* Yamanoue no Okura

İstinadlar
----------

1. 1 2  Tabito Ōtomo // Faceted Application of Subject Terminology.
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* Tabito Ōtomo // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
3. ↑  Bədəlzadə A. Yapon ədəbiyyatı tarixi. Bakı, 2016, s. 45–46

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 16762280z · ISNI: 0000 0000 2369 6822 · LCCN: n82156112 · NDL: 00625160 · SUDOC: 249943700 · VIAF: 72749734 · WorldCat VIAF: 72749734 |

 |
Otoskop
**Otoskopiya** (q.yun. οὖς — qulaq + σκοπέω — baxıram, tədqiq edirəm) — xüsusi alətlər vasitəsilə xarici qulaq keçəcəyinin, qulaq pərdəsinin, o yırtılan təqdirdə isə qulaq boşluğunun müayinə edilməsi. Otoskopiya vasitəsilə qulaq təmizlənməsi, yad cisimlərin, poliplərin, qranulyasiyaların qulaqdan xaric edilməsi, eləcə də parasentez, timpanopunksiya kimi əməliyyatlar həyata keçirilir.

Otoskopiya qulaq keçəcəyinin və təbil pərdəsinin optik müayinəsidir. Bu zaman əvvəlcə həkim qulaq qıfının köməyi ilə qulağın təbii əyriliklərini aradan qaldırmalıdır. İşığı toplamaqla o artıq xarici qulaq keçəcəyini və təbil pərdəsini müayinə edə bilər. Otoskop – 3 hissədən ibarət alətdir: işıq mənbəyi, lupa və dəyişdirilən qulaq qıfı. Qulaq mikroskopu qulaq keçəcəyində və təbil pərdəsində olan dəyişiklikləri böyüdülmüş formada müşahidə etməyə imkan verir.

Otoskop vasitəsilə həkim eşitmə yolunu orta qulaqla sərhəddi əmələ gətirən təbil pərdəsinə qədər görə bilir. Adətən təbil pərdəsi hamar, parlaq və ağdır. Eşitmə yolunda yaxud təbil pərdəsində qızartı, şişlər və maye, yaxud irinli yığıntı iltihaba dəlalət edir və otoskopla asanlıqla aşkarlana bilir. Eləcə də təbil pərdəsinin tamlığının pozulması (perforasiyası) da bu yolla aşkarlana bilər.

Təbil pərdəsinin girdələşməsi, yaxud təbil pərdəsinin arxasında orta qulaqda maye toplanması orta qulaqda iltihab, yaxud təbil pərdəsində patoloji prosesin əlamətləridir.

Bəzən xarici qulaq keçəcəyində yad cisim, yaxud yağlı yığıntı eşitmənin pozulmasına və ya itməsinə səbəb ola bilər. Bunlar müayinə zamanı aşkarlanır və asanlıqla aradan qaldırılır.

Təbil pərdəsinin yaxud xarici qulaq keçəcəyinin iltihabında xüsusilə uşaqlar müayinəni xoşagəlməz və ağrılı qarşılayır, belə ki, bu zaman artıq qulaqla təmas və qulaq seyvanına müdaxilə ağrılı olur.

Həmçinin bax
------------

Endoskopiya
**Pavlik Morozov** (*rus.* *Павел Трофимович Морозов*; 14 noyabr 1918 — 3 sentyabr 1932, Gerasimovka, Turinsk qəzası, Tobolsk quberniyası) — sovet rəsmi təbliğatında Sovet hakimiyyətinin ilk dövründə qolçomaqlarla mübarizədə düzgünlüyün və prinsipiallığın gənc simvolu. Sovet dövründəki rəsmi iddiaya görə babası və əmisi tərəfindən atası haqqında hakimiyyət orqanlarına məlumat verdiyinə görə qətlə yetirilmişdir.

Postsovet dövründə atasını satan satqın uşaq kimi xarakterizə edilməyə başlandı.

Paşa Morozovun yeganə şəkli.Onun üzərində ox işarəsi vardır
Son dövr araşdırılması nəticəsində onun ölümünün ideoloji mübarizə ilə heç bir əlaqəsinin olmadığı, sadəcə ailə dramının qurbanı olduğu aydınlaşdırılmışdır. O heç zaman pioner olmamış, atasının qolçomaq olduğunu iddia etməmiş, atasının məhkəmə prosesində dedikləri tam təhrif edilmiş, ölümü obyektiv araşdırılmamışdır. Ölümü mətbuata düşdükdən sonra o dövrün təbliğat maşını hadisədən özünün ideoloji məqsədləri üçün istifadə etməyə başlamış, ondan "gənc qəhrəman" obrazı düzəltməyə çalışmışdır.

Rəsmi sovet qəzetlərində onun yeganə şəkli üzərində dəyişiklik apararaq pioner qalstuku geyndirmiş, retuş edərək təbliğat obrazı yaratmışlar.

Hətta həyatda o "Paşa" adlansa da təbliğat naminə ədəbiyyatda "Pavlik "adlandırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2011-08-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-08-09.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-01-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-08-08.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-04-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-08-09.
**Ştefan Prokopiu** (*rum.* Ștefan Procopiu; 19 yanvar 1890, Birlad – 22 avqust 1972, Yassı[d]) — Rumıniya fizika alimi, müəllim, professor (1926), fizika-riyaziyyat elmləri doktoru (1924), Rumıniya Akademiyasının həqiqi üzvü (1955). Rumıniya Sosialist Respublikası Dövlət Mükafatı laureatı (1964).

Həyatı
------

1908–1912-ci illərdə Aleksandru İoan Kuza Universitetində təhsil almışdır.

1913–1919-cu illərdə Buxarest Universitetində assistent vəzifəsində çalışmışdır. 1919-cu ildə təqaüdçü qismində Fransaya göndərilmişdir, burada Paris Universitetində Qabriel Lipman, Mariya Küri, Pol Lanjeven və digər məşhur fiziklərin mühazirələrində iştirak edirdi.

1924-cü ilin mart ayında fizika-riyaziyyat elmləri doktoru adını qazandı. 1925-ci ilin yanvar ayında vətəninə qayıdaraq, A. İ. Kuza Universitetində cazibə, istilik və elektrik professoru kimi işləyirdi. 1962-ci ildə təqaüdə çıxana qədər bu vəzifədə çalışırdı. Sonra George Asaki adına Yaş Texniki Universitetinə professor təyin edildi.

1948-ci ilin iyun ayından müxbir üzvü, 1955-ci ilin iyu ayından isə Rumıniya Akademiyasının həqiqi üzvü oldu.

S. Prokopiu iki dəfə Nobel mükafatı Komitəsinin üzvü olmuşdur.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Elmi işləri elektromaqnetizm, termodinamika, elektrokimya, optika, maqnetizm və spektroskopiya sahələrinə həsr edilmişdir.

1911-ci ildə ilk dəfə Bora maqnetonunu kəşf etmiş və hesablamışdır, hansıki Nils Borun şərəfinə adlandırılmışdır.

Mükafatları
-----------

* 1964-cü ildə Rumıniya Sosialist Respublikasının dövlət mükafatına layiq görülmüşdür.
* "Əmək" ordeni
* Rumıniya Ulduzu ordeni
* Elmi xidmətlərə görə orden

Xarici keçidlər
---------------

* *Храмов Ю. А.* Прокопиу Стефан (Procopiu Stefan) // Физики: Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера. — Изд. 2-е, испр. и дополн. — М.: Наука, 1983. — С. 223. — 400 с. — 200 000 экз. (в пер.)
* Прокопиу Стефан
Sünni və Bektaşi Şiə din xadimləri 1914-cü ildə əllərində Alban bayrağı tutan alban vətənpərvərlərlə birlikdə
Tiranadakı Etem bəy məscidi.
**Albaniyada islam** — İslam Albaniyada və ümumiyyətlə albanlarda ən gənc dindir. Müasir Albaniyanı tipik müsəlman ölkəsi adlandırmaq mümkün olmasa da, yerli əhali arasında müsəlmanların sayı ölkə əhalisinin 82,1%-nə çatır. Kosovodan fərqli olaraq, Albaniyada İslamın təsiri ölkənin ümumi Avropa məkanına inteqrasiyası ilə zəifləyir. Buna baxmayaraq, uzun müddət Albaniya bütövlükdə Avropada yerləşən və eyni zamanda müsəlmanların əksəriyyətinə malik olan yeganə rəsmi tanınan ölkə hesab olunur.

Əhalisi
-------

İslam dininə hələ də Albaniya əhalisinin böyük əksəriyyəti etiqad edir. Maraqlıdır ki, hətta 2002–2007-ci illərdə hakimiyyətə gələn ölkə prezidenti Alfred Moisiu Albaniyanı xristian ölkəsi adlandıranda müsəlman təşkilatlarından biri etiraz edib. Bundan sonra dövlət başçısı öz bəyanatını rədd etməli olub. 1942-ci ildəki İtaliya məlumatlarına görə, ümumi əhalisi 1.128.143 nəfər olan Albaniyada müsəlmanlar 69% (779.417 nəfər) təşkil edirdi.. Hazırda CIA World Factbook araşdırmalarına əsasən ölkə əhalisinin 70%-ni müsəlmanlar təşkil edir. Bununla belə, Pyu Araşdırma Mərkəzinin məlumatına görə, 2009-cu ildə Albaniyada müsəlmanların faizi hətta 79,9% təşkil edirdi. 2011-ci il Alban siyahıyaalmasına əsasən ölkədə 1.587.608 müsəlman (ölkə əhalisinin 56,70%-i) və 58.628 bektaşi (2.09%) var idi..

İstinadlar
----------

1. ↑  *Nurja, Ines.* "Fjala e Drejtorit të Përgjithshëm të INSTAT, Ines Nurja gjatë prezantimit të rezultateve kryesore të Censusit të Popullsisë dhe Banesave 2011" [Speech of the Director General of the Institute of Statistics, Ines Nurja, during the presentation of the results of the Main Census of Population and Housing 2011.] (PDF) (Press-reliz) (alban). Institute of Statistics (Albania). 2011. 26 March 2017 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 June 2013.
2. ↑  *Robert Elsie.* Historical dictionary of Albania (2-е изд.). The Scarecrow Press, Inc. 2003. 202. ISBN 978-0-8108-6188-6, 978-0-8108-7380-3.
3. ↑  "CENSUSI I POPULLSISË DHE BANESAVE 2011 / POPULATION AND HOUSING CENSUS 2011. — С. 71" (PDF) (ingilis). 2014-11-14 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
**Abdullah ibn Nuayman** (v. 652, *ərəb.* النُعيمان بن عمرو النجّاري‎) — Məhəmməd peyğəmbərin səhabələrindən biri olmuşdur. O, Əbdurrəhman ibn Ovfun bacısı ilə evli olmuşdur. Doğum tarixi məlum deyil. 652-ci ildə vəfat etdimişdir.

Abdullah ibn Nuayman zarafatcıl olması ilə tanınırdı və onun zarafatları bəzən Rəsulullahı belə güldürürdü.

Bir vaxtlar Abdullah ibn Nuayman spirtli içki içmək vərdişi var idi və bir müddət sonra bu vərdişdən həmişəlik qurtulmuşdur.
İçki haram buyurulduqdan sonra da deyilənə görə, Abdullah ibn Nuayman aradabir gizli-gizli içərmiş. Bir gün onu içkili halda tutub Məhəmməd peyğəmbərin yanına gətirirlər. Ömər ibn Xəttab da orada olur və Abdullahın bu halını görəndə bəddua edir: "Lənətullah əleyhi – Allahın lənəti ona olsun". 
Ömərin bu sözlərini eşidən peyğəmbər (s.ə.s) ona tərəf dönərək: Ey Ömər! Vallah, mən Abdullah ibn Nuaymanın Allahı və Rəsulunu sevdiyini bilirəm. Üstəlik sözünə davam edərək inanclı bir kimsəni hər hansı xətası üzündən lənətləməməyi tövsiyə edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Prophet Muhammad — 31: Enjoying a funny gesture". www.arabnews.com. 2010-07-01. 2022-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-07-08.
2. ↑  *Hamid, Abdul Wahid.* Companions of the Prophet (First, Hardback). Leicester, UK: Muslim Education and Literary Services. 1985.
**Abdulla Əmiraslanov** — Azərbaycanlı rəssam, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü.

Həyatı
------

**Əmiraslanov Abdulla İslam oğlu** 13 avqust 1950-ci ildə Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. O, 1971-ci ildə Əzim Əzimzadə adına Bakı Dövlət rəssamlıq Məktəbini, 1981-ci ildə Tibilisi Dövlət Rəssamlıq Akademiyasını bitirmişdir. Abdulla Əmiraslanov 1986-cı ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvüdür. Onun 1993-cü ildə Bakıda fərdi yaradıcılıq sərgisi açılmışdır. Rəssam 1971-ci ildən bu günə kimi beynəlxalq və respublika sərgilərində iştirak edib və diplomlara layiq görülmüşdür. Abdulla Əmiraslanov 1973-cü ildən respublika və beynəlxalq sərgilərin fəal iştirakçısıdır. Rəssam beynəlxalq qrup sərgilərin fəal iştirakçısıdır. Onun əsərləri Moskva, Gürcüstan, Almaniya, Türkiyə və Azərbaycanda nümayiş edilmişdir.
Azərbaycanlı rəssamın "Aşıq Ələsgər" qrafik əsəri sərginin diplomuna və pul mükafatına layiq görülüb. A.Əmiraslanov Türkiyə, İtaliya, Meksika, Danimarka və Polşada keçirilən sərgilərin də iştirakçısı olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-07-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-27.
2. ↑
3. ↑
**İqtisadi rayon** — bir dövlətin iqtisadi göstəricilərinə görə bir-birindən fərqlənən, bununla belə bir-biri ilə bağlı olan bölgələri.

Haqqında
--------

İqtisadi rayon konstitusiya ilə təyin olunmuş ərazi vahidi deyildir. İqtisadi rayonların ayrıca idarəetmə orqanları da olmur. Bununla belə bu cür rayonlar əsasında çoxşaxəli statistik informasiya bazası formalaşdırılır, onların iqtisadi, sosial, siyasi, demoqrafik inkişaf meylləri təftiş edilir. İqtisadi rayonlaşdırma ideyası iqtisadi coğrafiyanın sovet rayon məktəbinin adı ilə bağlıdır.

Formalaşdırma meyarları
-----------------------

Bir ölkənin iqtisadi rayonları formalaşdırılarkın bir qayda olaraq aşağıdakı meyarlar əsas alınır:

* 1) rayonun coğrafi mövqeyi;
* 2) təbii resurlarının mövcudluğu;
* 3) nəqliyyat strukturunun inkişaf səviyyəsi;
* 4) əmək ehtiyatlarının mövcudluğu;
* 5) infrastrukturun vəziyyəti;
* 6) ixtisaslaşmanın müəyyənləşdirilməsi;
* 7) əsas inkişaf sahələrinin müəyyənləşdirilməsi.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycanın iqtisadi rayonları
Hörümçək toru üzərində şeh damcılarının gözəl görünüşüHörümçək toru üzərində şeh damcılarının gözəl görünüşü
**Şeh** – axşam, gecə və səhər tezdən müsbət temperaturda yer səthi, bitki və əşyaların üzərinə çökən su damlaları. Gecə şüalanması nəticəsində havanın soyuması və həmin səthdə su buxarının kondensasiyasından yaranır. Zəif küləkli aydın havada şeh daha çox düşür. Mülayim enliklərdə şeh gecə ərzində 0,1-0,5 mm, tropiklərdə 3 mm-dək yağıntı verir.

Şeh nöqtəsi
-----------

Şeh nöqtəsi mövcud su buxarı və sabit hava təzyiqinin təsiri ilə havanın doyma vəziyyətinə gəlməsi üçün tələb olunan temperaturdur. Nisbi rütubət 100%-dən az olduqda şeh nöqtəsi həmişə faktiki hava temperaturundan aşağı düşür. Nisbi rütubət 100%-ə bərabər olduqda isə faktiki hava temperaturu şeh nöqtəsinə uyğun gəlir və şehin əmələ gəlməsi üçün şərait yaranır.

Şəkillər
--------

* Yarpaq üzərində şehin böyüdülmüş formasıYarpaq üzərində şehin böyüdülmüş forması
* Chinese Hibiscus gülü üzərində şehChinese Hibiscus gülü üzərində şeh
* Yarpaq üzərində şeh damcılarıYarpaq üzərində şeh damcıları

Həmçinin bax
------------

* Qırov
* Dolu (yağıntı)
* Atmosfer yağıntıları

Xarici keçid
------------

Buludlar və yağıntı

İstinadlar
----------

| ⛭Günəş Hava yağmur |
| --- |
| İlin fəsilləri | Qış • Yaz • Yay • Payız |  |
| Atmosfer yağıntıları | Yağış • Çiskin • Dolu • Qar • Şeh • Qırov • Sırsıra |
| Proqnoz və hava gündəliyi | Buludlu • Rütubətlilik (mütləq və nisbi) • Təzyiq • Havanın temperaturu • Küləyin istiqaməti |
| Atmosfer hadisələri | Külək • İldırım • Burağan • Qasırğa • Boran |
| Qlobal istiləşmə | İstixana effekti • İstixana qazları |


1. ↑  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ekoloqların məlumat kitabı. Bakı-Elm-2003.
2. ↑  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ensiklopedik ekoloji lüğət. Bakı-Elm-2008.
**Məmmədağa Ağarəhim oğlu Dadaşov** (12 aprel 1912, Bakı – 3 dekabr 1996, Bakı) — Azərbaycan aktyoru, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1957). GTT-nın yaradıcılarındandır. Aktyor kimi xarakterik və tipik obrazların ifasında nailiyyətlərə daha çox müvəffəq olub.

Həyatı
------

"Yolda" tamaşası  
Rahib Əliyev, Məmmədağa Dadaşov, Yusif Vəliyev, Məxfurə Yermakova, Məsumə Babayeva
Məmmədağa Ağakərim oğlu Dadaşov 12 aprel 1912-ci ildə Bakıda doğulub. Səhnəyə ilk dəfə on dörd yaşında, oxuduğu məktəbdə çıxıb. 40 saylı pioner dəstəsinin dram dərnəyinə üzv olub. GTT məhz həmin dərnəyin bazası əsasında yaranıb və truppanın ilk aktyorlarının sırasında Məmmədağa Dadaşov da olub. Ömrünün sonuna qədər səhnədən və bu kollektivdən ayrılmayıb.

Məmmədağa Dadaşov komediya, faciə, dram əsərlərində və nağıl-tamaşalarda müxtəlif səciyyəli rollar oynayıb. Azad ("Azad", Əyyub Abbasov), Valer, Leandr ("Zorən təbib" və "Skapenin kələkləri", Jan Batist Molyer), Vəhşi pişik ("Özbaşına gəzən pişlk", Reyhard kiplinq), El oğlu ("E1 oğlu", Abdulla Şaiq), Çingiz ("Nərgiz", Mirmehdi Seyidzadə), Məhkəmə sədri ("Müfəttiş", Nikolay Qoqol), Ağa Zaman, Məşədi Qurban, Hatəmxan ağa ("Molla İbrahimxəlil kimyagər", "Xırs quldurbasan" və "Müsyö Jordan və dərviş Məstəli şah", Mirzə Fətəli Axundzadə), Hacı Saleh ("Tamahkar", Süleyman Sani Axundov), İmran ("Anacan", Yusif Əzimzadə), Nüsrət ("Yaşar", Cəfər Cabbarlı), Simnar xan ("ÇİÇəkiİ dağ", Məmmədhüseyn Təhmasib), Casus ("Qavroş", Viktor Hüqonun "Səfillər" romanı əsasında səhnələşdirənləri Zəfər Nemətov və Əli İsmayılov), Qasım xan ("Əlvida, Hindistan!", Qeybulla Rəsulov), Milan Hersoqu, Montekki ("iki veronalı" və "Romeo və Cülyetta", Vilyam Şekspir), Mirbağır ağa ("Yarımçıq şəkil", Adil Babayev), Molla Səfi ("Hacı Qəmbər", Nəcəf bəy Vəzirov), Mirzə Qoşunəli ("Bəxtsiz cavan", Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev), Jandarına polkovniki ("Ovod", Etil Voyniç), Tağı müəllim ("Şirinbala bal yığır", Salam Qədirzadə) rollarında özünün aktyorluq bacarıq və qabiliyyətini daha ifadəli şəkildə göstərə bilib.

Aktyor Bakıda 1996-cı ildə vəfat edib.

Mükafatları
-----------

* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 27 fevral 1954
* "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı — 9 iyun 1959

Ailəsi
------

Məmmədağa Dadaşov Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti Kübra Dadaşovanın və Rauf Dadaşovun atası, aktrisa Anya, Səbinı, Dilarə Dadaşöva babasıdır.

Filmoqrafiya
------------

1. General (film, 1970)
2. Dədə Qorqud (film, 1975)
3. Yol əhvalatı (film, 1980)
4. Köç (film, 1986)
5. Sən nə üçün yaşayırsan
Konvensiyanı imzalayan ölkələr   İmzalananlar və təsdiqedicilər
  imzalayan, lakin təsdiqlənməyən
  imzalamayan və ya təsdiq etməyən
**İşgəncələrə və digər qəddar, qeyri-insani, yaxud ləyaqəti alçaldan davranış və cəza növlərinə qarşı Konvensiya** — hər vəziyyətdə işgəncə qadağan edilməsi, şəxslərin ciddi işgəncə riski altında olduqları ölkələrə təhvil verilməsini qadağan etmək və işgəncə vermə məcburiyyətinin müəyyənləşdirilməsi 1984-cü ildə qəbul edilmiş və 1987-ci ildə qüvvəyə minmiş BMT konvensiyasıdır. Konvensiyanın icrasına on mütəxəssisdən ibarət İşgəncələrə Qarşı Komitə nəzarət edir; Konvensiyanın iştirakçı dövlətlərinin hesabatlarını şərh edir və konvensiyanın 21 və 22-ci maddələrinə əsasən bəyanat verərək komitənin müvafiq səlahiyyətlərini tanıyan iştirakçı dövlətlərə qarşı şikayətləri araşdırır. 1992-ci ildə konvensiyaya 2020-ci ildən etibarən qüvvəyə minməyən dəyişikliklər qəbul edildi.

2002-ci ildə Konvensiyanın isteğe bağlı protokolu qəbul edildi və 2006-cı ildə qüvvəyə mindi, İşgəncə və Qeyri-insani və ya ləyaqəti alçaldan rəftar və ya cəzanın qarşısının alınması üzrə Avropa Konvensiyası modelləşdirilmiş səfərlər mexanizmi yaradıldı. Bu funksiyalar İşgəncələrə Qarşı Komitənin İşgəncələrə Qarşı Mübarizə və İşgəncə Əleyhinə Komitənin digər qəddar, qeyri-insani və ya ləyaqətini alçaldan rəftar və ya cəza qarşısının alınması üzrə Alt Komitə tərəfindən həyata keçirilir. Həmçinin, protokol iştirakçı dövlətlər üçün milli bir qoruyucu mexanizm qurma öhdəliyini müəyyənləşdirir.

Həmçinin bax
------------

* İşgəncə və Qeyri-insani və ya ləyaqəti alçaldan rəftar və ya cəzanın qarşısının alınması üzrə Avropa Konvensiyası

İstinadlar
----------

1. ↑  Данные о ратификации поправок к статьям 17 (7) и 18 (5) КПП Arxivləşdirilib 2016-09-19 at the Wayback Machine (ing.)
Albaniya 1916-ci ildə bölünəndən sonra. Altdaki yaşıl zona 1917-ci ilin yayında elan edilən İtaliyanın protektoratını göstərir. 1918-ci ilin payızında o, genişləndirilmişdi ki, Albaniyanın demək olar ki, bütün ərazilərini əhatə etsin.
**Albaniyada italyan protektoratı** — Birinci Dünya müharibəsi zamanı İtaliya krallığı tərəfindən tətbiq edilmiş protektorat. İtaliya rəhbərliyi altında Albaniyanın hüquqi müstəqilliyi təmin olunsun deyə tətbiq edilmişdir. Protektorat 1917-ci il iyunun 23-dən 1920-ci ilin yayına qədər mövcud idi.

Tarixi
------

İtaliya krallığı 1914-cü ilin dekabrında Vlyora limanını işğal etdi, lakin 1915-ci ilin sonu 1916-cı ilin əvvəlində baş verən Avstriya-Macarıstan müdaxiləsindən sonra və 27 fevral 1916-cı ildə Durres şəhərini itirdikdən sonra, alman qoşunları oranı tərk eləmək məcburiyyətində qaldı. 1916-ci ilin may ayında İtaliyanın general Settimio Pyaçentini komandanlığı altında olan 100 000-lik XVI-cı korpusu qayıtdı və 1916-ci ilin payızında Cənubi Albaniya regionunu zəbt etdi, eyni zamanda fransız ordusu 29 noyabr 1916-cı ildə Korça və onun ətrafını tutmuşdur. Əsasən Balkan cəbhəsinin inkişaf etməsi ilə, İtaliya (Girokastrada) və Fransa qüvvələri (Korçada) Antantanın razılığı ilə 1916-cı ilin payızında keçmiş Şimali Epir Muxtar Respublikasınln (oraya yunan azlığı nəzarət edirdi) ərazisinə daxil oldular.

Fransa hakimiyyəti 10 dekabr 1916-cı ildə Korça Muxtar alban respublikasını protokol üzrə elan etdi. Həmin protokola əsasən, Korça, Bilişt, Kolyonya, Opar və Gora ərazilərində muxtar vilayətləri yaranır.

12 dekabr 1916-cı ildə İtaliya öz səfiri vasitəsilə izahat üçün müraciət etdi, çünki Korça Muxtar alban respublikasının yaradılması London müqaviləsinin şərtlərini pozurdu. Avstriya-Macarıstan Fransanın Korça ilə bağlı presedentini Albaniyanın protektorantlıq altında müstəqilliyinin elan edilməsinin əsaslandırılması üçün istifadə etdi, bu hadisə 3 yanvar 1917-ci ildə Şkoderdə baş verdi.

İtaliya krallığı 23 iyun 1917-ci ildə Girokastrada Albaniyanın protektorat altında müstəqilliyini elan edəndə də eyni şeyi eləmişdi. 1918-ci ilin noyabrında Birinci Dünya Müharibəsi bitəndə müasir Albaniyanın demək olar ki, bütün ərazisi italyan protektoratı altında idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Popescu, Stefan. "Les français et la république de Kortcha (1916-1920)". France: Cairn info. roi: 10.3917/gmcc.213.0077. Archived from the original Arxivləşdirilib 2011-01-26 at the Wayback Machine on January 17, 2011. Retrieved January 17, 2011. La signature de ce Protocole contrevient aux stipulations du traité de Londres ...Par conséquent, l'Italie demanda des explications au quai d'Orsay, par l'intermédiaire de son ambassadeur, le 12 décembre 1916. (*fransızca*)
2. ↑  Jaume Ollé (July 15, 1996). Arxivləşdirilib 2011-11-24 at the Wayback Machine. Archived from the original on January 12, 2011. Retrieved January 12, 2011. On 23 June 1917, Italy proclaimed the independence of Albania under her protectorate, justifying this with the French precedent in Korçë. Austria-Hungary had done it before on 3 January 1917.
**Ceyms Cerom Gibson** *(*ing.* James Jerome Gibson)* 27 yanvar 1904, Mak-Konnelsvill[d], Ohayo – 11 dekabr 1979, İtaka[d], Nyu-York ştatı – ABŞ psixoloqu və filosofu.

Fəaliyyəti
----------

1928–1949-cu illərdə Smitt kollecində, 1949–1972-ci illərdə Kornell universitetində dərs demişdir. Daha çox realizmə bağlılığı və görmə qavrayışı sahəsində eksperimental tədqiqatları ilə tanınmışdır. "Görülən dünyanı qavrama" (1950) əsərində göstərirdi ki, qavrayış beyində assosiasiyalarla, yaxud informasiyanın emalı ilə şərtlənmir, bilavasitə baş verir. O sübut edirdi ki, dünyanın vəziyyətini müəyyən edən informasiya axtarışı prosesində konkret fərdin dinamik dünyasını araşdırmaq lazımdır. Bu müddəanı "Duyğu orqanları qavrayış sistemi kimi" (1966), "Görmə qavrayışına ekoloji yanaşma" (1979) əsərlərində inkişaf etdirmişdir. Gibsonun ardıcılları Beynəlxalq ekoloji psixologiya cəmiyyətini yaratmışdılar.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  The Fine Art Archive. 2003.
**Donika Kastrioti** kimi də tanınan **Andronika Arianiti** (alb. Andronika Arianiti; 1428, Kanina[d] – 1505, İspaniya) — alban zadəgan qadını və alban lideri İskəndər bəyin (Georgi Kastrioti doğum adıdır) həyat yoldaşı. O, Osmanlılara qarşı davam edən üsyanın öncəki lideri Georgi Arianitinin qızı idi.

Həyatı
------

1451-ci ildə Donika və İskəndər bəyin toyu.
Donika 1428-ci ildə Kaninada anadan olub. Onun atası Georgi Arianiti Arianiti ailəsinin üzvü idi, onun ərazisi Şkumbin vadisi və köhnə Via Egnatia yolu boyunca uzanaraq indiki Bitolanın şərqinə qədər uzanırdı. Anası Mariya Muzaka Myzeçe bölgəsinə hökmranlıq edən Muzaka ailəsinin üzvü idi.

Qaeta müqaviləsindən bir ay sonra, 21 aprel 1451-ci ildə İskəndər bəy Donika ilə evləndi və beləliklə, indiki Albaniyanın cənub-qərbində yerləşən Luşnya şəhərindəki Şərqi Pravoslav Ardenika Monastırında Arianiti ailəsi ilə əlaqələri gücləndirdi. Daha sonra bacısı Angelina serb hökmdarı Stefan Brankoviç ilə evləndi. O, Serb Pravoslav Kilsəsində müqəddəs kimi hörmətlə qarşılanır.

Osmanlının Albaniyanı fəth etməsindən sonra Kastriotilərə Neapol Krallığında torpaq verildi. Onlar feodal domenini, Qalatinadakı San-Pietro Hersoqluğunu və Soleto Qraflığını (İtaliya, Leççe əyaləti) əldə etdilər. Donika və İskəndər bəyin yeganə övladı olan II Corc Kastrioti Serbiya despotu Lazar Brankoviçin qızı İrene Brankoviç Palaiologina ilə evləndi.

Donika, Neapol Kralı I Ferdinandın ikinci həyat yoldaşı, Araqonlu İoanna ilə yaxın dostluq münasibətləri qurmuşdu. 1494–1498-ci illər İtaliya Müharibəsi başlayandan sonra Donika Neapolu tərk etmək məcburiyyətində qaldı və nəvəsi Alonso Kastrioti ilə birlikdə təxminən 1501-ci ildə Valensiyaya gəldi. Onlar kral sarayında sığınacaq tapdılar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-01-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-29.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-04-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-29.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-29.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2010-08-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-29.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-29.
6. ↑
7. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-01-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-29.
8. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-01-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-29.
9. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-10-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-29.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Şəcərə və nekropolistika | WeRelate |
| Normativ yoxlama | GND: 1035759918 · VIAF: 302677178 · WorldCat VIAF: 302677178 |
**Məmmədbağır İbrahim Əli oğlu** — 12 dekabr 1905-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad şəhərində anadan olmuşdur.

Həyatı
------

İbrahimov Məmmədbağır Əli oğıu 1905-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad şəhərində anadan olmuşdur.
1964-cü ildə tibb elmləri doktoru, 1965-ci ildə professor, 1967-ci ilə Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimi adını almışdır. 1930-cu ildə Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetinii stomatologiya fakültəsini bitirmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Azərbaycanda işlədikdən sonra Qazaxıstana ezam olunmuş, Cənubi Qazaxıstan vilayət apteklər idarəsinin rəisi, Alma Ata vilayət səhiyyə şöbəsi müdirinin müavini, Cambul vilayət səhiyyə şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışmışdır. 1941-ci ildə Monqolustanda işləmişdir. Monqolustan Xalq Respublikası Səhiyyə Nazirinin müşaviri olmuşdur. 1946-cı ildən Mockvada aspiranturada oxumuş, görkəmli səhiyyə təşkilatçısı N.A.Semaşkonun rəhbərliyi ilə namizədlik dissertasiyası müdafiə etdikdən sonra Bakıya qayıtmış, Ə.Əliyev adına Azərbaycan Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunda sosial gigiyena və səhiyyənin təşkili kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır.Tədqiqatları Azərbaycanda və Monqolustanda səhiyyənin tarixi və inkişafına həsr olunmuşdur.

Əsərləri
--------

1. Здравоохранение Монголской Народной Республики, М. 1963;
2. Здравоохранение Советского Азербайджана, М.. 1967.

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan Ensiklopediyası, Bakı-2002, s.209
**İşgəncə və Qeyri-insani və ya ləyaqəti alçaldan rəftar və ya cəzanın qarşısının alınması üzrə Avropa Konvensiyası** (*ing.* European Convention for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment) — 1987-ci ildə qəbul edilmiş və 1989-cu ildə yeddi ölkə tərəfindən təsdiqləndikdən sonra qüvvəyə minən Avropa Şurası konvensiyası. 1993-cü ildə Konvensiyanın tərkib hissəsi olaraq (Konvensiyanın bütün üzv dövlətləri tərəfindən təsdiq edildikdən sonra) Konvensiyaya dəyişikliklər edilərək qüvvəyə minən iki əlavə protokol qəbul edildi. Avropa Şurasına üzv olan 47 dövlətin hamısı konvensiyanın tərəfdarıdır  və 2015-ci il üçün hər iki protokol.

Konvensiya azadlıqdan məhrum edilmiş şəxslərlə pis rəftarın qarşısını almaq üçün məhkəmədənkənar bir mexanizm təmin edir. Bu mexanizm, Avropa İşgəncə və İnsani və ya Alçaldıcı Mübarizə və Cəzanın Qarşısının Alınması Komitəsinin üzvlərinin seçilmiş ölkələrə səfərlərinə əsaslanır.

Komitə, Avropa Şurasına üzv dövlətlərin müvafiq orqanlarına verdiyi ətraflı tövsiyələrində, davamlı olaraq azadlıqdan məhrum edilmiş şəxslərin həbs şərtlərinin qiymətləndirilə biləcəyi bir sıra standartlar hazırlamışdır. Bu dəst polis idarələrində pis rəftara qarşı qanuni qorunma zəmanəti, həbsxanalarda saxlama şəraiti və rejimi, tutulmuş və ya məhkum mühacirlərin işgəncə və ya pis rəftarla üzləşdikləri ölkələrə geri dönməsinin qarşısını alma mexanizmləri kimi anlayışları əhatə edir. 

Komitənin fəaliyyəti yalnız həbsxana ziyarətləri ilə məhdudlaşmır. Komitə üzvləri şəxslərin azadlıqdan məhrum edildiyi istənilən yerə baş çəkə bilərlər. Bu yerlər polis bölmələri, psixiatriya xəstəxanaları, hərbi hissələrdə saxlanma yerləri, əcnəbilərin saxlanma yerləri və uşaq qəbul mərkəzləridir.

Konvensiyaya uyğunluq Avropa İşgəncə və İnsani və ya Ləyaqəti Alçaldan Rəftar və Cəzanın Qarşısının Alınması Komitəsi tərəfindən izlənir. Komitə Konvensiyanın iştirakçısı olan hər bir ölkədən bir mütəxəssisdən ibarətdir, ümumiyyətlə dörd il müddətinə seçilirlər (iki ildən altı ilə qədər dəyişikliklər mümkündür). Komitələr Avropa Şurası Nazirlər Komitəsi tərəfindən müvafiq ölkənin AŞPA-dakı nümayəndə heyəti tərəfindən irəli sürülmüş üç namizəd arasından seçilir.

Konvensiyanın strukturu
-----------------------

* Preambula
* Fəsil 1 - üzv dövlətlərin Komitə ilə əməkdaşlıq etmə borcu;
* Fəsil 2 - Komitənin qurulması və qaydalarının müəyyənləşdirilməsi;
* Fəsil 3 - Komitə ziyarətləri, hesabatlar və açıqlamalar;
* Fəsil 4 - Konvensiyanın digər hüquq normaları ilə əlaqəsi;
* Fəsil 5 - Konvensiyada iştirak;
* Əlavə - Komitə üzvlərinin imtiyazları və toxunulmazlıqları.

İstinadlar
----------

1. ↑   Arxivləşdirilib 2015-05-27 at the Wayback Machine (ing.)
2. ↑  "["ps"]} База данных документов комитета". 2015-05-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-16. Arxivləşdirilib 2015-05-27 at the Wayback Machine (ing.), поиск по «Public statement»