recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kovellin**  — heksaqonal sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.

Xassələri
---------

Rəng – tünd-göydən qarayadək, çox vaxt, xüsusilə nəm olduqda, əlvan oksidləşmə rəngləri alır; Mineralın cizgisinin rəngi – bozdan qarayadək; Parıltı – tutqun; qatran və yarımmetal parıltısından metal parıltısınadək; Şəffaflıq – qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 4,60–4,76; Sərtlik – 1,5–2,5; nazik təbəqələri əyilgəndir; Ayrılma – {0001} üzrə tam mükəmməl; Sınıqlar – qeyri-hamar; Başqa xassələr – yarımkeçirici xassələri ilə səciyyələnir; Morfologiya – kristallar: çox nadir hallarda; lövhəcik şəkilli; Mineral aqreqatları: yaxmalar, təbəqələr, toz şəkilli, his-, torpaq- və vərəqvari, bütov sıx kütlələr, damarcıqlar, püruzlar.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Tipik ekzogen mineraldır. Mis filizi, polimetal, kolçedan yataqlarının törəmə sülfidlərlə zənginləşmə zonaları üçün səciyyəvidir. Həm ilkin (xalkopirit, tetraedrit, tennantit, enargit və b.), həm də törəmə (bornit, xalkozin və b.) mis minerallarının dəyişilməsi zamanı əmələ gəlir. İlkin hidrotermal mineral kimi nadir hallarda bəzi sulfid yataqlarında qeyd edilir. Lavalarda da kovellinin nadir tapıntıları məlumdur. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: xalkozin, xalkopirit, enargit, idait, bornit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Byutt (ABŞ); Syerra-de Famatina (Argentina); Mansfeld, Badenveyler (Almaniya); Vezuvi vulkanı, Kalabona (İtaliya); Karpuşin, Beryozov (Rusiya); Kavau ad. (Yeni Zelandiya yaxınlığında) və b. Azərbaycanda Katsdağ, Filizçay, Cixix-Saqator, Katex, Gədəbəy, Bittibulaq, Daşkəsən, Ağdərə, Paraqaçay yataqlarında, Əsrikçay, İtqırılan, Səfərli filiz təzahürlərində, Tutqun filiz sahəsində və bəzi başqa obyektlərdə qeyd edilir.

Tətbiqi
-------

Adətən xalkozinlə birlikdə zəngin mis filizi kimi istifadə edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Covellite // Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (11-th) · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2777840720 |

* THE MINERAL COVELLITE
**Metropolitan Life Tower** (*Metropoliten Layf Tauer* kimi oxunur; *ing.* The Metropolitan Life Insurance Company Tower və ya *Metropolitan Life Tower* və ya *MetLife Tower*) — Nyu-York şəhərində yerləşən göydələn, 1909-cu ildən 1913-cü ilə qədər şəhərin ən uca binası idi. 6 fevral 1978-ci ildə tikili ABŞ-nin tarixi yerlər reyestrinə əlavə olundu. Hündürlüyü 213 metrə bərabərdir və 50 mərtəbəyə malikdir. 1913-cü ildə Nyu-Yorkda 46 metrlik Vulvort Bildinq tikildi ki, bu da öz növbəsində hündürlüyə görə MetLife Tower-i 33 metr üstələdi. Metropolitan Life Tower üzərində 8 diametrlik 4 saat siferblatı yerləşdirilib, rəqəmlərin hündürlük ölçüsü 1,2 metrə bərabərdir. Dəqiqə əqrəbi 500 kq ağırlığındadır. 2002-ci ildə binaya mövsümə və əlamətdar hadisələrə görə işıqlandıran çıraqbanlıq sistemi inteqrasiya edildi.

Müasir dövrdə
-------------

2005-ci ilin mart ayında SL Green Realty Corp, qülləni yaşayış yerlərinə çevirmək niyyəti ilə satın aldı. 2007-ci ilin may ayında qüllə və ona aid hüquqlar 200 milyon dollara Africa Israel Investments şirkətinə satıldı. 2011-ci ildə Tommi Hilfiger və ortaqları binanı lüks mənzillərə sahib ilk "Hilfiger" otelinə çevirməyi planlaşdıraraq 170 milyon dollara almaq üçün müqavilə imzaladılar. Lakin "Hilfiger" 2011-ci ilin sentyabrında layihədən imtina etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "NYCityMap". NYC.gov. New York City Department of Information Technology and Telecommunications. May 24, 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: March 20, 2020.
2. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
3. ↑  "Clock Tower at Five Madison Goes for $200 M". The New York Observer. May 15, 2007. 2011-05-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 March 2011.
4. ↑  "Marriott Buys the Clock Tower". StreetBeat. 2012-12-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-11-22.
**Tofiq Bəhramovun heykəli** — Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionunun yanında yerləşən Azərbaycan təlim-məşq mərkəzinin binasının qarşısında yerləşən azərbaycanlı sovet futbol hakimi Tofiq Bəhramovun şərəfinə ucaldılmış abidə. Abidənin müəllifi heykəltaraş Məmmədnicat Salahovdur.. Bu dünyada futbol hakiminə ucaldılmış ilk abidədir.

Tarixi
------

Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionunun direktoru Akif İsmayılovun sözlərinə görə 2004-cü ilin may ayının sonlarında Tofiq Bəhramovun heykəlinin yaradılması üçün keçirilmiş müsabiqə bitmişdir. 12 layihə arasından Məmmədnicat Salahovun layihəsi seçilmişdir. Bu layihəyə görə Məmmədnicat Salahov 5 milyon manat mükafat almışdır.

Heykəl 2004-cü il oktyabrın 13-də, Tofiq Bəhramov adına stadionun qarşısında, 2006-cı il Dünya kubokunun seçmə mərhələsi çərçivəsində İngiltərə yığması ilə Azərbaycan yığmasının görüşündən əvvəl açılmışdır. Açılış mərasimində AFFA prezidenti Ramiz Mirzəyev, gənclər və idman naziri Əbülfəs Qarayev tədbir iştirakçılarını İlham Əliyevin adından təbrik etdi.

Mərasimdə 1966-cı ildə Tofiq Bəhramovun rəhbərlik etdiyi Dünya çempionatının final matçında Almaniyaya qarşı qətiyyətli qolun müəllifi Cefri Herst iştirak etmişdir.
Açılış mərasimində FİFA prezidenti Yozef Blatter və İcraiyyə Komitəsinin üzvü Mişel Platinidə iştirak edib. Tədbirin sonunda Blatter Tofiq Bəhramov abidəsinə çələng qoydu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "В Баку открыт памятник Тофику Бахрамову". 14 октября 2004. 2021-09-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-01.
2. ↑  "Ветераны английского и немецкого футбола почтили память азербайджанского арбитра". 6 июня 2011. 2021-09-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-01.
3. ↑  "Азербайджан-Англия: футбольная дуэль". Toğrul Bağırov. 13 oktyabr 2004. 2022-04-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-13.
4. 1 2  "В Баку открыт памятник Тофику Бахрамову". Day.az. 14 оktyabr 2004. 2021-09-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-01.
5. 1 2  "Легенда в черном". Anna Demçenko. 26 sentyabr 2013. 2021-09-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-13.
**Vilhelm Steynits** - Şahmat üzrə ilk dünya çempionu.

Vyana Politexnik universitetində oxumuşdur. 1883-cü ildən ABŞ-də yaşamışdır. 1886-cı ildə Yohannes Zukertorta qalib gələrək dünya çempionu olmuşdur. Şahmat oyununun bir sıra mövqelərini nəzəri cəhətdən əsaslandırmışdır. Adolf Andersen, Mixayil Çqorin, Emanuyel Şiffers, üzərində Vyana və Nyu-Yorkda keçirilən beynəlxalq yarışlarda mühüm qələbələr qazanmışdır. Steynits 1894-cü ildə dünya çempionu adı uğrunda yarışda Emanuil Laskerə uduzmuşdur.

Həyatı
------

Vilhelm Steynits 1836-cı il mayın 14-də Praqada anadan olmuşdur. 12 yaşında ikən şahmat oynamağı öyrənmişdir. 1858-ci ildə Politexnik institutunda oxumaq üçün Vyanaya köşən gənc Vilhelm buradakı şahmat klubunda əla təcrübə məktəbi keçir. 4 il sonra o, London turnirində çıxış edərək, 6-cı yeri tutur. Turnirdən sonra Steynits peşəkar şahmatçı olmaq qərarına gəlir. Beləliklə onun 40 il davam edən şahmat karyerası başlanır. Bu müddət ərzində o bir çox turnirlərdə çıxış edərək qələbələr qazanır. 1870-ci ildə Baden-Baden turnirində 2-ci, 1882-ci il London turnirində 2-ci yeri tutur.

Dünya çempionu olduqdan sonra Steytints dəfələrlə çempion titulunu qorumaq üçün yarışlarda iştirak etmişdir. 1894-cü ildə isə o, şahmat tacı uğrunda mübarizədə Laskerə məğlub olmuşdur.

Vilhelm Steynitsin şahmatın inkşafına böyük xidmətləri olmuşdur. Mövqeli oyun məktəbinin yaranması onun ən böyük xidmətlərindən biridir. Steynitsin fikrincə şahmatçı plan üzrə oynamalıdır. Plana əsasən şahmatçı mövqe üstünlüyünə malik olandan sonra kombinasiya quraraq, hücuma keçməlidir.

Oyun gücü və üslübü
-------------------

Statistika reytinq sistemi Vilhelme leyhinə olmadi. "Ağıl döyüşçüləri" ("Warriors of the Mind") ona 47-ci yeri verir, bu bir neçə tanınmamış Sovet qrosmeysterlerinin tutduğu yerdən aşağı idi. Şahmatölçən (Chessmetrics) Vilhelmi sıralamada 15-ci yerdə yerləşdirir. Şahmatölçən nadir hallarda oynuyan oyuncuları cərimələyirdi. Vilhelmin ən yaxşı illərində rəqabətli şahmat üçün imkanlar nadir idi və Vilhelmin uzun bir neçə il rəqabətçi şahmatda olmadı (1873–76, 1876–82, 1883–86, 1886–89). Lakin, 2005-ci ildə Şahmatölçənin müəllifi Jeff Sonas Dünyanın bir nomrəli şahmatçılarının gücünü müqayisənin müxtəlif yollarla araşdırma etmək üçün məqalə yazdı, Şahmatölçənin məlumatlarından istifadə etdi. Vilhelm 1870-ci illərdə çağdaşlarından daha öndə idi nəinki, Bobbi Fişer dövrünün zirvəsində olanda (1970-72). Vilhelm dünyanın en yaxşı oyuncusu olaraq ilin üçüncü ən yüksək ümümi sayı vardı. Onnan öndə Emanuel Laskerlə Harri Kasparov idi və Vilhelm il üç yeri tutmuş oyuncularla müqayisədə 7-ci yerdə yerləşdirildi. Adolf Andersen üzərində qələbəsi (1866) ilə Laskere məğlübiyyəti (1894) arasında bütün "normal" oyunlar uddu amma bəzən haşiyələr də olurdu. Onun 28 illik periodda ən pis turnir performansı 1867- ci ildə Parisdə 3-cü yeri tutması oldu.
(O Mixayil Çqorinin hər iki oyunda aciılış seçməyə icazə verildiyi, ona qarşı daha iki əngəl oyunda teleqraf ilə uduzmuşdu).

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Vilhelm Steynits ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Vəzir-i qorçiyan-i əzəm** —Ehtimal etmək olar ki, bu halda şah qvardiyaçılarının, qorçilərin hərbi dəstələrinin vəziri və mustoufisi nəzərdə tutulur. Onlar qvardiyaçılar dəstəsinin rəisi olan qorçibaşının yanında xidmət edir, qorçibaşı üçün dəftərxana və mühasibat işlərini yerinə yetirirdilər. Təyinatlar üzrə sənədlər hazırlayır, əmrlərə, vəsiqələrə hesabatlara və s. möhür basır, tapşırıq qeydləri aparırdı.

İsgəndər bəy Münşi dövründə böyük qorçilərin vəziri olmuş, Ərəbgirli nəslindən çıxmış Əliqulu bəyin adını çəkir. Həm də bu zaman bildirilir ki, bu vəzifə Səfəvilər hakimiyyətinin əzəlindən onun atası Hüseyn bəyə və nəslinə məxsus olmuşdur. Mirzə Fəthullah İsfahani "böyük qorçilərin mustoufisi" kimi xidmət etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  O.Əfəndiyev. Azərbaycan Səfəvilər Dövləti.səh.315-316.

Ədəbiyyat
---------

Oqtay Əfəndiyev. Azərbaycan Səfəvilər dövləti. Bakı ,"Şərq-Qərb",2007, 344 səh. +8 səh.(illüst.) ISBN 978- 9952- 34-101- 0

Həmçinin bax
------------

* Səfəvilər
**Dərman pişikotu** (*lat.* Valeriana officinalis) — bitkilər aləminin fırçaotuçiçəklilər dəstəsinin doqquzdonkimilər fəsiləsinin pişikotu cinsinə aid bitki növü.

Dərman pişikotu 60–120 sm hündürlükdə yerüstü gövdəsi olan çoxillik ot bitkisidir. Gödək şaquli istiqamətli kökümsova və çoxlu nazik ipvari saçaqlı köklərə malikdir. Gövdənin üzərində qarşı-qarşıya düzülmüş yarpaqları təklələkvaridir. May ayından başlayaraq avqusta kimi çiçəkləyir, meyvələri avqust-sentyabrda yetişir.

Kökümsovundan hazırlanan cövhərindən ürək fəaliyyətinin tənzimlənməsində istifadə və sakitləştirici vasitə kimi istifadə olunur

Bu bitki ən tanınmış müalicəvi bitkilərdən biridir. Pişikotu həm xalq təbabətində, həm də ənənəvi tibbdə çox geniş istifadə olnur.

Dünya farmasevtik sənayenin istehsal etdiyi əksər təbii sakitləşdirici vasitələrinin tərkibinə pişikotu daxil edilir.

Pişikotu dəmləməsi, ekstraktı baş ağrıları, miqren, əsəbilik, nevroz, isteriya, yuxusuzluq zamanı yaxşı təsir edir.

Pişikotu klimaks zamanı da qadınlara yaxşı kömək edir.

Körpələr üçün pişikotu dəmləməsi əlavə olunmuş vannalar çox xeyirlidir — yaxşı sakitləşdirir, tez yuxuya getməyə kömək edir.

Pişikotu həm də ürək-damar sistemi xəstəliklərində və pozulmalarında da yaxşı kömək edir. Taxikardiya, hipertoniya, ürəkdə ağrılar zamanı pişikotu geniş istifadə olunur. Bitki qan dövranını yaxşılaşdırır, damarları genişləndirir, arterial təzyiqi normallaşdırır, ürəyin fəaliyyətini tənzimləyir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 31.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q157819
* Wikispecies: Valeriana officinalis
* BioLib: 40493
* Ecocrop: 17405
* EoL: 488753
* EPPO: VALOF
* EUNIS: 184832
* FoC: 200022560
* GBIF: 2888763
* GRIN: 400139
* iNaturalist: 56160
* IPA: 6580
* IPNI: 860012-1
* IRMNG: 10197765
* ITIS: 35363
* MichiganFlora: 2762
* MoBotPF: 287433
* NBN: NBNSYS0000004343
* NCBI: 19953
* NZOR: 69608fae-f05e-47dd-8447-b2864ee2663f
* PalDat: Valeriana\_officinalis
* PfaF: Valeriana officinalis
* PFI: 11873
* Plant List: kew-2464616
* PLANTS: VAOF
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:860012-1
* Tropicos: 33500011
* VASCAN: 9451
* WisFlora: 5327
* WFO: wfo-0000426953

 |
**Petrol Ofisi** 18 fevral 1941-ci il tarixində neft məhsullarının idxalı, depolaması, ayırılması və paylanması məqsədi ilə dövlət şirkəti olaraq qurulub. 1983-cü ildə anonim şirkətə çevrildi. 2000-ci ildə şirkət özəlləşdirildi və 13 mart 2006-cı ildə Avstriya neft şirkəti OMV şirkətin %34-ni, 2010-cu ildə isə %54-ni toplamda 2,4 milyard ABŞ dollarına satın aldı. 2016-cı ildə 9 milyard satış gəliri əldə edən Petrol Ofisi Türkiyənin ən böyük özəl sektor şirkətlərindən biridir. 1709 ədəd yanacaqdoldurma məntəqəsi, 1 sürtkü yağları fabriki, 10 yanacaq və 4 LPG terminal, 20 hava limanı təminat modulları və 1,1 milyon kub metr anbar tutumu ilə Türkiyənin lider yanacaq və sürtkü yağı şirkətidir. Petrol Ofisi sürtkü yağları və qres istehsalını 140.000 ton istehsal qabiliyyətinə sahib fabrikində həyata keçirir.

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şirkət** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Tüfəngçibaşı** və ya **tüfəngçiağası** — Səfəvilər dövlətində ordu rütbəsi.

İyerarxiyada yeri
-----------------

Səfəvi ordusunda tüfəngçi
Tavernye qeyd edir ki, tüfəngçilərin rəisi və başçısı olub, rütbəsinə görə, əsgəri təşkilatda qorçubaşı və qullarağasından sonra üçüncü yerdə dayanırdı.

Mahiyyəti
---------

Tüfəngçibaşı da dövlət şurasının üzvü olub tüfəngçi hərbi hissəsinin minbaşılarının, yüzbaşılarının, saray carçıları və qulluqçularının ağsaqqalı idi. Ona tabe olanların hamısının tiyul, həmesale, məvacib, barat və mükafatları barədə onun imzası ilə təsdiq edilən təqdimatı əsasında baş vəzirin yazılı hökmü verilirdi. Və bu hökm əsasında onların məvacibi ödənilirdi. Tüfəngçilərin və carçıların, minbaşıların, yüzbaşıların, carçıbaşıların qulluğa götürülməsi, onların tiyul, həmesale və məvacibləri alicah tüfəngçiağasının təqdimatı, baş vəzirin yazılı hökmü əsasında icra olunurdu. Tüfəngçilərə aid bütün problemləri də tüfəngçiağası həll edirdi. Tüfəngçilərin rütbə cədvəlini, həmin idarənin vəziri və mustoufiləri tüfəngçiağasının iştirakı ilə Şaha çatdırırdılar.
"Abbasnamə"də göstərilir ki, Ağa Tahir adı ilə tanınan Mir Fəttah Şah Səfi dövründə adi tüfəngçidən Bağdadda tüfəngçiağasıbaşı vəzifəsinə yüksəlmişdi. Ondan şaha çoxlu şikayətlər daxil olmuş və II Şah Abbas etimadəddövlə və bir neçə dövlət məmuruna onun işi və fəaliyyətini yoxlamaq barədə fərman verir. Yoxlama əsasında Mir Fəttahın tüfəngçilərin əməkhaqlarından qeyri-qanuni mənimsəmə və oğurluq barədə faktlar aşkarlandı. Bu hadisədən sonra Mir Fəttahın qardaşı oğlu minbaşı Məhəmməd Səid və bir çox tərəfdarlarının onu müdafiə məqsədi ilə dövlətxana ilə üzbəüz toplaşması Şahı bərk qəzəbləndirir. Şah qullarağası Siyavuş xana onların hər ikisinin tutulub edam olunması barədə fərman verdi. Fərman dərhal yerinə yetirildi. Tüfəngçiağası vəzifəsi Qələndər sultan Cığataya tapşırıldı.

### Təzkirət-əl mülük əsərində tüfəngçibaşı vəzifəsi

Tüfəngçibaşı minbaşıların, yüzbaşıların, carçıların, elçilərin və bütün tüfəngçilərin rəhbəri idi. Faruk Sümer qeyd edir ki, Şah Abbas dövründə qullar ocağından başqa digər bir əsgəri təşkilat olan Tüfəngçilər əyalətlərdə yaşayan yerli əhalidən təşkil olunmuşdu. Onların rəisi Minbaşı adlanırdı. Şah Abbas bu təşkilatı Osmanlı ordusu əsasında yaratmışdı. Tüfəngçibaşının vəzifələri –Burada qeyd olunur ki tüfəngçibaşının əsas vəzifəsi öhdəliyində çalışanların tiyullarını, illik maaşlarını və bəxşişlərini, Divani-Vəzirin təsdiqinə təqdim edirdi. Minbaşı, yüzbaşı, carçıbaşı və ya tüfəngçi vəzifələrinin təyini tüfəngçibaşının ərzi və vəzirin imzasıyla həyata keçirilirdi. Tüfəngçilərlə bağlı bütün işlər tüfəngçibaşının məsuliyyətində idi. Onların tiyul və maaşları tüfəngçibaşının tuğrası ilə təsdiq edildikdən sonra paylanılırdı. Tüfəngçilərin "nüsxeyi-sanı"sı tüfəngçi vəziri və müstövfisi tərəfindən tüfəngçibaşının hüzurunda oxunardı.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bayramlı, Zabil.* AZƏRBAYCAN SƏFƏVİ DÖVLƏTİNİN QURULUŞU VƏ İDARƏ OLUNMASINDA TÜRK QIZILBAŞ ƏYANLARININ ROLU. Bakı: Avropa nəşriyyatı. 2015.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Taxtakörpü.

**Taxta Körpü qəsəbəsi** və ya **Laçın obaları** — Ağcabədi rayonunda əsasən Laçın rayonundan olan məcburi köçkünlərin məskunlaşdığı qəsəbə.

Tarixi
------

Taxtakörpü qəsəbəsində yerləşən Laçın Rayon İcra Hakimiyyətinin binası
Bura 1990-cı illərə qədər Laçınlıların qışlaq ərazisi olmuşdur. 18 may 1992-ci ildə Laçın rayonu erməni silahlıları tərəfindən işğal edildikdən sonra rayon əhalisi əsasən burada məskunlaşmışdır. Ərazi *Laçın Qaçqınlarının Taxta Körpü Düşərgəsi* kimi də tanınır.

Laçın Rayon İcra hakimiyyəti də bu qəsəbədə yerləşir.

Mədəniyyət
----------

Taxtakörpü qəsəbəsində 2 hektarlıq sahədə Heydər Əliyev parkı salınmışdır.

Sosial infrastruktur
--------------------

Qəsəbədə Təcili tibbi yardım məntəqəsi, Laçın Petrol yanacaqdoldurma məntəqəsi, Kapitalbankın şöbəsi fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  AĞCABƏDİ RAYONUNUN TAXTAKÖRPÜ QƏSƏBƏSİNDƏ LAÇIN RAYON UŞAQ MUSİQİ MƏKTƏBLƏRİ KOLLEKTİVLƏRİNİN ÜZVLƏRİ İLƏ GÖRÜŞ
2. ↑  Taxta Körpü
**Əmir Yar Əhməd Xuzani İsfahani** — Səfəvilər dövlətinin vəkili. Daha çox **Nəcmi Sani** (*İkinci Nəcm*) ləqəbi ilə tanınırdı. İsfahanda doğulmuşdu. Xuzanilər nəslindən idi.

Vəkilliyi
---------

1510-cu ildə vəkil təyin olunmuşdur. 1512-ci ildə Şeybanilərə hücuma keçmişdi. İsgəndər bəy Münşi bu hadisəni belə nəql edir:

> *Bəlx* *hüduduna gəlib-çatan Əmir Nəcm Humayun şahın əmri və işarəsi olmadan Mavəraünnəhri tutmaq fikrinə düşdü, Herat hakimi Hüseyn bəy Lələ, Xorasanın əzəmətli əmirləri və Bəlx hakimi Bayram xanla Amuyə çayını keçdi. Hısar tərəfdən də Məhəmməd Babur Mirzə özünü ona çatdıraraq qızılbaş qoşununa qoşuldu. Onlar əvvəlcə Hərar, sonrasa Qərşi qalalarını aldılar. Qərşidə Əmir Nəcm qətliam hökmünü verdi və orada Şeyxəm Mirzə Özbək və on beş min nəfər əsgər və rəiyyət qətl olundu. Mirzə Babur, əhalisi cığatay camaatı olan Qərşi əhalisindən, qan bahası xahiş etməsinə rəğmən onun xahişinə əməl olunmadı. Buna görə də, onların aralarında ədavət (neqar) başlandı. Əmir Məhəmməd Yusif Sədrin də came məscidinə yığışan seyidlərdən (sadat) bu haqda etdiyi xahiş qəbul edilmədi, buna görə də seyidlərin əksəriyyəti qətlə yetirildi. Bu əməl Əmir Nəcmin xoşuna gəlmədi. Bu hadisədən sonra o, Məhəmməd Teymur Sultan və Əbu Səid Sultanın yerləşdikləri Gicduvan qalasına gələrək, həmin qalanı dörd ay mühasirədə saxladı. Qızılbaş ordusunun ərzaq və başqa ehtiyatları (məkulat) azalmağa başladı. Döyüşçülər azuqə və əliqdən ötrü mal-qaranı kəsməyə başladılar. Abdullah xan və Cam bəy Sultan Buxarada idilər. Onlar qızılbaşların düşdükləri çətinlikdən xəbərdar olub, nizama salınmış ləşkərlə Əmir Nəcmin üstünə getdilər. Məhəmməd Teymur Sultan da qaladan çıxıb onlara qoşuldu. Ramazanın otuzunda yekşənbə günü Gicduvanın kənarına çatdılar, aralarında bərk döyüş oldu. Həmin döyüşdə canuzən bir ox qızılbaş ləşkərinin sərdan və çərxçisi olan Bayram bəy Qaramanlıya dəydi və o, atdan yıxıldı. Bu hadisə çərxçilərin məğlubiyyətinə və özbəklərin ürəklənmələrinə səbəb oldu və özbək dəstələri hamılıqla hücuma keçdilər. Qızılbaş əmirləri təlaşa düşdülər və ləşkərin qol hissəsi bir-birinə dəydi. Məhəmməd Babur Mirzə hərbdən yan olub öz ləşkəri ilə qalaya üz tutdu. Əmir Nəcmin qürur və yekəxanalığından təngə gəlmiş qızılbaş əmirləri, onu hifz etməyə səy etdilərsə də, lakin o, ələ keçirilib öldürüldü. Xorasanın bəzi böyükləri fərar yoluna düşdülər, Kərki keçidindən keçib Xorasana getdilər. Bu hadisə doqquz yüz on səkkizinci ildə (1512) baş verdi.*
> 
> 

Ölümündən sonra yerinə Əbdülbaqi Yəzdi gətirildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Həsən bəy Rumlu - Əhsən ət Təvarix, səh. 146
2. ↑  İsgəndər bəy Münşi Türkman. Dünyanı bəzəyən Abbasın tarixi (*Tarixe-aləmaraye-Abbasi*). Bakı, "Şərq-Qərb Nəşriyyat evi, 2010, səh 104
**Moxave telefon köşkü** — Kaliforniyada, Moxave səhrasında yaxınlıqda işləyən yerli geoloqlar və şaxtaçılar üçün quraşdırılan telefon köşkü. Ən yaxın şose yolundan 24 km, ən yaxın yaşayış məntəqəsindən isə onlarla km məsafədə yerləşirdi. İlk vaxtlar onun nömrəsi +1-714-733-9969 idi, sonra kod 619-a, daha sonra isə 760-a dəyişdirildi.

Tarixi
------

Köşk 1948-ci ildə yaxınlıqda işləyən şaxtaçılar üçün quraşdırılmışdır. 1997-ci ildə Dyuis (Deuce) adlı bir şəxs köşk haqqında öyrənir və ona cavab verilənə qədər köşkə zəng etməyə başlayır. Hər səhər Dyuis üzünü qırxarkən güzgünün kənarına yapışdırdığı və üzərində "Sən bu gün Moxavenin ortasında yerləşən köşkə zəng etməyi unutmamısan?" cümləsini yazdığı yapışqanı görürdü. O, zəngləri ta ki Lorin (Lorene) adlı birisi ona cavab verənə qədər düz bir ay müddətində davam etdirir.

Öz əhvalatını öz saytında paylaşandan sonra Moxavedəki köşk qısa bir zamanda məşhurluq qazanır. Köşkün həvəskarları cavab almaq ümidiylə ora zəng edir, zənglərə cavab vermək üçün ora gedir, həmçinin ismarış qoyurdular. Zamanla köşk bütünlüklə qraffitilərlə örtüldü.

Məşhurluğu
----------

Köşklə bağlı olan və 51 yaşlı Rik Karr tərəfindən iddia olunan bir hadisə Los Angeles Times qəzetinin müxbiri tərəfindən sənədləşdirilmişdir. Rik bildirirdi ki, o, Müqəddəs Ruhun təhrikiylə telefon köşkünün yanında 32 gün yaşamış və bu müddət ərzində 500-dən artıq zəngə cavab vermişdir. Bundan sonra səhranın ortasında yerləşən köşk ünsiyyət axtaran insanların ziyarət yerinə çevrilmişdir. Burada həmçinin yığıncaqlar da təşkil olunurdu. Köşkə gələn zənglərin ardı kəsilmirdi, belə ki insanları tanımadıqları bir yerə zəng etmək və təsadüfi insandan cavab almaq imkanı cəlb edirdi.

Sökülməsi
---------

Köşk 17 may 2000-ci ildə Moxave səhrasının da balasında olduğu ABŞ milli parkları xidmətinin sorğusuna əsasən Pacific Bell şirkəti tərəfindən sökülmüşdür. Rəsmi səbəb olaraq insan axının səbəb olduğu arzuolunmaz ekoloji vəziyyət göstərilirdi. Köşkün tərəfdarları tərəfindən xatirə lövhəsi qurulsa da bu da xidmət tərəfindən sökülmüşdür. Telefon köşkünün tarixçəsi əsasında "Moxavedə telefon köşkü" adlı film də çəkilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Martin, Mary G.* "NPS Correspondence". June 9, 2000. 2012-03-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
19 dekabr 1521-ci il tarixində indulgensiya alınması barədə şəhadətnamə
**İndulgensiya** (*lat.* Indulgentia: *lat.* indulgeo, "səbir etmək", "icazə vermək") — katolik kilsələrdə günaha görə müvəqqəti cəzalardan azad olunma.

Bir neçə alman rahibi tərəfindən ortaya atılmış indulgensiya,buna görə məhz Almaniyada yaşamış olan alman keşiş Martin Lutherin 95 tezisi yazmasına,buna qarşı çıxıb reformasiya etməsinə səbəb olub.

Katolik kilsəsində
------------------

Dediyim kimi,indulgensiya alman kilsəsində ortaya çıxmış bir şeydir.Alman kilsəsinin bu etdiyi Papa tərəfindən rədd edilmişdir.

İndulgensiyanın azğın bir görüş olduğu Katolik kilsəsində öyrədilir,və günah çıxardma zamanı pul verilmir.

Protestant kilsəsində
---------------------

Protestantlar özlərini haqlı çıxardmaq üçün,həmişə indulgensiyanı göstərirlər,indulgensiyanın hələ də davam etdiyini iddia edən bir neçə protestantlar indi isə bunun Katolik kilsəsində rədd edildiyini bilirlər.

Pravoslav kilsəsində
--------------------

Bəzi pravoslavlar İndulgensiyanın hələdə dəvam elədiyini zənn edirlər,bəzi rahiblər isə bunu məqalələrində və öyrəddiklərində gözə dəydirir.

Amma bunu etməyən bəzi kilsələrdə var.
**V. İ. Lenin abidəsi** — Rostov-na-Donu şəhərində yerləşən monumental abidələrdən biri. Abidə Vladimir İliç Leninin şərəfinə ucaldılmışdır. Abidə Dobornaya meydanında ucaldılmışdır. V. İ. Lenin abidəsi 1929-cu ildə Bolşoy Sadovnya küçəsində quraşdırılmışdır. 1960-cı ildə Jeleznodarojnu rayonunun vaqon deposu ərazisində Leninə bir abidə ucaldılmışdır. Digər bir abidə isə 1963-cü ildə Lenin meydanınfa quraşdırılmışdır. Bu seriya abidələrdən biri isə Qvardiya meydanı, Dəri zavodu ərazisində yerləşir. Rostovda yerləşən Leninə aid iki abidə dövlət qorunmasına alınmışdır.

Qorki adına parkın girişində yerləşən Lenin abidəsi
---------------------------------------------------

47°13′16″ şm. e. 39°42′36″ ş. u.

Rostov-na-Donu şəhərində Vladimir İoiç Leninə qoyulmuş ilk abidə Bolşoy Sadovnaya küçəsində 1929-cu ildə Maksim Qorki adına parkın girişində qoyulmuşdur. Abidənin müəllifi heykəltaraş Qeorqi Vasileviç Nerado və arxitektor P. N. Andreev olmuşdur. Böyük Vətən müharibəsi dönəmində abidə dağıdılmışdır. 1970-ci ildı isə abidə yenidən bərpa edilmişdir.

Abidə bürüncdən ibarət olsada altlığı qranitdən ibarətdir. Heykəltəraş Neroda Lenini nitq söyləyərkən təsvir edilmişdir. Onun sağ əli irəliyə istiqamətlənmişdir. Burada dünya proletarlarının liderini göstərməyə çalışmışlar. Sanki abidə küləyin əksi istiqamətdə təsvir edilmişdir. Abidə regional mədəni urs siyahısına daxildir.

Lenin meydanındakı abidə
------------------------

47°15′00″ şm. e. 39°42′43″ ş. u.
1963-cü ildə Lenin abidəsi Oktyabrski rayonunun meydanında quraşdırılmışdır. Abidənin nüəllifi İsaak Davidoviç Brodski olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Валерий Иванов.* "Кто помоет памятники?". rostov.mk.ru. 2013-01-16. 2013-05-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-07.
2. ↑  "Биография Г. В. Нероды". skulptura-neroda.ru. 2013-10-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-07.
3. ↑  "г. Ростов-на-Дону (объекты культурного наследия регионального значения)". donland.ru. 2018-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-07.
**Paldiski** (est. Paldiski), tarixi adı **Rogervik** (*isv.* Rågervik), **Baltiyskiy port**, **Ба́лтиски** (est. Baltiski) — Estoniyada şəhər. Fin körfəzinin sahilində yerləşir.

Əhali
-----

Paldiskinin əhalisi 4,1 min nəfərdir (2010). Estonlar şəhərdə azlıq təşkil edirlər. Ümumilikdə isə şəhər əhalisini 31 millətlərin nümayəndələri təşkil edir. 

| İl | 1934 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2004 | 2010 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Əhali | 851 | 3387 | 6907 | 7311 | 7690 | 4224 | 4372 |

Coğrafiya
---------

Paldiski Haryumaa bölgəsində yerləşir, Fin körfəzinin sahilində. Tallindən 52 km məsafəsində yerləşir.

Tarixi
------

Paldiski Estoniyanın şimalında, Fin körfəzi sahilində yerləşən kiçik bir şəhərdir. Liman və dəniz qalası kimi xidmət edən bu şəhərin əsası 1718-ci ildə, rus çarı I Pyotr dövründə qoyulub. 1764-cü ilə qədər Roqervik, 1783-1917-ci illərdə Baltik limanı adlanan Paldiski 1944-1994-cü illərdə Sovet İttifaqının bağlı hərbi şəhəri olub.

Şəhərin inzibati ərazisinə Pakri yarımadası, Böyük Pakri və Kiçik Pakri adaları, habelə onları əhatə edən dəniz daxildir. Beləliklə, ərazisinin sahəsinə görə Paldiski Estoniyanın ikinci böyük şəhəri sayılır. Şəhər sakinlərinin üçdə bir hissəsi eston dilində danışır. Paldiskidə tədrisin həm eston, həm də rus dilində aparıldığı gimnaziyalar fəaliyyət göstərir. Şəhərə mer başda olmaqla altı üzvdən ibarət Şəhər Upravası rəhbərlik edir. İdarəetmə xarakterli qərar və qətnamələr 13 nəfər seçkili üzvü olan Şəhər Məclisi tərəfindən qəbul edilir.

Paldiskidə doğulmuş məşhurlar
-----------------------------

* Amandus Adamson - estoniyalı heykəltaraş, akademik. Estoniya Milli incəsənətinin yaradıcısıdır.

* 
* 
*

Web links
---------


Vikianbarda Paldiski ilə əlaqəli mediafayllar var.

* paldiski.ru
* paldiski.ee
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Maakatastri statistika. Land Board.
**Sarı xan Səhəndli** — Səfəvi imperiyasında xidmət etmiş güclü türk-qızılbaş sərkərdələrindən biri. Səhəndli tayfasına mənsub olan Sarı xan 1682-ci ildən 1691-ci ilə qədər qorçubaşı vəzifəsində xidmət etmişdir. 1690-cı ildə o, kürd tayfalarından biri olan Zəngənələrdən 40 nəfəri qətlə yetirdi. Zəngənə tayfasından olan Şahqulu xan Zəngənə buna görə Səfəvi şahı I Süleymana (1666–1694) Sarı xandan şikayət etdi və bildirdi ki, o, belə etməklə onun mərhum atası Şeyxəli xan Zəngənənin ruhunu təhqir etmişdir. Lakin I Süleyman Sarı xan Səhəndli ilə yaxşı münasibətləri olduğu üçün onu bağışladı və vəzifəsində saxladı. Lakin 1691-ci ildə hər şey dəyişdi. I Süleyman bibisi Məryəm Bəyimlə onun münasibətinin olduğunu öyrəndikdən sonra əmr verərək Sarı xanın başını kəsdirdi.

Həmçinin bax
------------

* Səfəvi Qorçubaşılarının siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  *Rudi Matthee.* Persia in Crisis: Safavid Decline and the Fall of Isfahan. Bloomsbury Academic. 2012. 371.
**Dveyra qülləsi** (malta Torri tad-Dwejra) ― Maltanın Qozo adasındakı Dveyra körfəzində yerləşən kiçik gözətçi qülləsi. İnşası 1652-ci ildə tamamlanmışd tikili bu gün yaxşı vəziyyətdədir və xalqa açıqdır.

Tarix
-----

Dvejr qülləsi 1652-ci ildə Malta cəngavərlərinə rəhbərlik edən Jan de Laskaris-Katellaranın hakimiyyəti dövründə inşa edilmiş və Qozo Universiteti tərəfindən maliyyələşdirilmişdir. Tikili Laskaris qüllələrindən biridir və tikilməsinin səbəbləri arasında gözətçi qülləsi rolunu oynamaq və ətrafı yaxınlaşan düşmənlərdən, xüsusən də piratlardan qorumaq var idi. Bu qüllə də digər qüllələr kimi müvafiq olaraq gecə və gündüz alov və tüstü ilə yaxınlıqdakı müdafiə istehkamları ilə əlaqə qura bilirdi. Qüllənin işlədilməsi üçün gərək olan xərclər yaxınlıqdakı duz mədənlərindən çıxarılan duz hesabına ödənilirdi. Qüllə on səkkizinci əsrdə üç silahla təchiz olunmuşdu.

Qüllə 1839-1873-cü illər arasında Malta Krallığı Müdafiə Artilleriyası tərəfindən idarə edildi. Qüllə II Dünya Müharibəsində yenidən müşahidə məntəqəsi olaraq istifadə edildi və 1942-ci ildə orada olan kapitan Frank Debono və Karmelo Zahra körfəzdə qəzaya uğrayan RAF pilotunu xilas etdi.

Qüllə 1956-cı ildə Cerald de Trafforda icarəyə, daha sonra isə tamamilə çürümüş vəziyyətdə borc olaraq "Din l-Art Helva" qurumuna verilmişdir.

Hazırkı gün
-----------

Qüllə 1997-1999-cu illər arasında "Din l-Art Helva" qurumun tərəfindən bərpa edilmişdir. İndi yaxşı vəziyyətdədir və pulsuz olaraq xalqa açıqdır.

Populyar mədəniyyətdə
---------------------

Dveyra qülləsi 1963-cü ildə "Maltada xəzinə" və 1985-ci ildə "Canavarlar arasında" filmlərinin çəkilişində istifadə edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dwejra Tower". Visit Gozo. 12 March 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 September 2014.
2. ↑  "Dwejra Tower". Malta Info Guide. 5 September 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 may 2015.
3. ↑  "Dwejra Tower, Gozo". Din l-Art Helva. 2012-03-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 sentyabr 2014.
4. ↑  *Farrugia Randon, Stanley.* Heritage Saved – Din l-Art Ħelwa – 1965–2015. Luqa: Miller Distributors Ltd. 2015. 163–170. ISBN 9789995752132.
Milad pudinqi
**Pudinq** (*ing.* pudding) — yumurta, şəkər, süd və undan ibarət qaynar suda hazırlanan ingilis deserti. Pudinqə meyvələr və ədviyyatlar əlavə olunur.Pudinqin soyudulması xüsusi formada edilir.

İngiltərədə pudinq milad süfrəsinin ənənəvi yeməyi hesab olunurdu.Uzun yüzilliklər ərzində Britaniya adalarının əhalisinin süfrəsində Milad bayramı zamanı ət bulyonunda bişirilmiş xüsusi sıyıq - "*plam poric*" (plum - gavalı + porridge - sıyıq) olurdu.Bu sıyığa çörək qırıntıları, kişmiş, badam, qara gavalı, bal əlavə edərək onu süfrəyə çox isti şəkildə verirdilər. XIII əsrin əvvəllərində bu ad milad süfrəsinin ənənəvi yeməklərindən biri olan *plam-puddinq* adına şəklini dəyişmişdir. Süfrəyə verilməmişdən əvvəl onun üzərinə konyak axıdır və yandırdıqlarından bu sıyığı "alovda olan pudinq" adlandırırdılar.

Pudinq incəsənətdə
------------------

Luis Kerrolun "Alisa Güzgülər arxasında" əsərinin doqquzuncu başlığında Alisa ilk dəfə pudinqlə tanış olur.

Aqata Kristi "Milad pudinqinin macəraları" adlı hekayələr toplusu yazmışdır.

Çarlz Dikkensin "Böyük ümidlər" əsərinin ikinci başlığında qəhrəmanı pudinq üçün xəmir yoğurmağa məcbur edirlər.

Həmçinin bax
------------

Yorkşir pudinqi
Konsensus məqsədilə toplaşmış insanlar.
**Konsensus** (*lat.* consensus razılıq, ümumi rəy deməkdir) — beynəlxalq konfranslarda, müşavirələrdə və təşkilatlarda qərarın və ya müqavilənin mətninin iştirakçıların ümumi razılığı ilə formal səsvermə

```
keçirilmədən razılığa gəlməsi. Məsələn Avropada Təhlükəsizlik və əməkdaşlığa dair müşavirənin (1975) yekun aktı konsensusla qəbul olunmuşdur. Konsensus dövlətlər arasında razılığın əldə edilməsində böyük rol oynayır.
```

* Mübahisəli məsələ üzrə razılığa gəlmə;
* Əməliyyatın, fəaliyyətin keçirilməsi şərtləri üzrə onlarda maraqlı olan bir çox tərəf arasında əldə edilmiş razılıq;
* Beynəlxalq konfranslarda, müşavirələrdə və təşkilatlarda qərarın, yaxud müqavilənin mətninin iştirakçıların ümumi razılığı ilə formal səsvemə keçirilmədən qəbul edilməsi.

Ədəbiyyat
---------

* R. Əliquliyev, S. Şükürlü, S. Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.

Xarici keçidlər
---------------

* Konsensus nedir?
**AK-101** – Rusiya istehsalı olan 5.56 mm-lik çapa malik avtomatdır. 1994-cü ildə Mixail Kalaşnikov tərəfindən yaradılmışdır. Silaha ayrıca olaraq optik nişangah, lazer və ya GP-30 qumbaraatanı əlavə edilə bilər. Lülə uzunluğu AK-101 avtomatlarında 415 mm, AK-102 avtomatlarında isə 314 mm təşkil edir. 5.56x45mm NATO standartlarına cavab verən gilizlərdən istifadə edir. 5.56 mm kalibrə malikdir. Dəqiqədə 650 mərmi ata bilər. Mərmilərinin təsirli məsafəsi 500 m, maksimum məsafəsi isə 1000 metr təşkil edir. Nişangah sistemi ön sabit nişangah, tənzimlənə bilən arxa nişangahdan ibarətdir. Ayrıca olaraq avtomatda optik nişangah, taktik lazerdə istifadə edilə bilər.

Modelləri
---------

* **AK-101**: Standart model.
* **AK-102**: AK-101 avtomatlarının qısa lüləli versiyasıdır.

AK-101 avtomatı **"İnterpoliteks-2009"** sərgisində

İstifadəçilər
-------------

AK-101 avtomatlarının istifadəçiləri.
* Butan
* İndoneziya
* Fici
* Hindistan
* İran
* Kipr
* Malayziya
* Pakistan
* Somali
* Suriya
* Uruqvay
* Venesuela
**Çılpaq astrakanta** (*lat.* Astracantha denudata) — bitkilər aləminin paxlaçiçəklilər dəstəsinin paxlakimilər fəsiləsinin astrakanta cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Böyük Qafqazda, Rusiyada (Dağıstan) yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 50-80 sm-ə çatan, tüksüz, tikanlı, yarpağı tökülən, sıx budaqlı koldur. Yarpaqaltlıqları adətən çılpaq, yumurtavari, 7–8 mm uzunluqda, ucu şişdir. Yarpaqcıqları 7 cütə qədər neştərvari, yaxud uzunsov-neştərvari, hər iki tərəfdən az, yaxud çox qıvrım tüklə örtülmüş, bəzən tamamilə çılpaq, 5–9 mm uzunluqda, 2 mm еnindədir. Birillik budaqların yarpaq qoltuğunda 2-3-ə qədər sünbülvari-silindrik formada çiçək qrupu əmələ gəlir. Çiçəkaltlığı еnsiz, uzunsov-qayıqvari olub, ucu qalın, ağ tüklüdür. Kasacığı qalın, ağ tüklü, 5–6 mm uzunluqdadır. Tacı 10 mm, tilli, çıxıntılıdır. Ortadan yığcam, qanadları qulaqlı, qayıqcıq yеlkəndən qısadır. Dişciyi uzunsov, tüklü və ya çılpaq sütuncuqludur. Paxlası yumurtavari-uzunsov, ağ tüklüdür. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir, mеyvəsi isə avqust ayında yеtişir. Toxum vasitəsi ilə çoxalır.

Ekologiyası
-----------

Daşlı, qayalı yamaclarda bitir, işıqsеvəndir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Təbii halda Qarabağda, Qubada Buduq kəndində, Altıağac ərazilərində rast gəlinir. Nadir və nəsli təhlükədə olan növdür. Azərbaycanın "Qırmızı kitab"ına salınması vacibdir.

İstifadəsi
----------

Tərkibində qatran vardır. Yaşıllaşdırmaya tətbiq olunmur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Astracantha denudata* | 
* Wikidata: Q15505755
* EoL: 666469
* GBIF: 5352909
* iNaturalist: 138435
* IPNI: 911967-1
* IRMNG: 10582929
* Plant List: ild-53599
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:911967-1
* Tropicos: 13075332
* WFO: wfo-0000207446

 |
| *Astragalus denudatus* | 
* Wikidata: Q25536777
* IPNI: 927592-1
* IRMNG: 11279390
* IUCN: 19892977
* NCBI: 2699350
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:927592-1
* Tropicos: 13025764
* WFO: wfo-0000207449

 |
**Niyazinin heykəli** — Bakı şəhərində məşhur azərbaycanlı dirijor və bəstəkar, Azərbaycan Dövlət simfonik orkestrinin baş dirijoru, Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının direktoru (1979-cu ildən), SSRİ xalq artisti (1959), 2 dəfə Stalin mükafatı və 2 dəfə "Lenin" ordeni laureatı, Beynəlxalq Nehru mükafatı laureatı (1974), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1982) Niyazinin şərəfinə ucaldılmış heykəl.

Haqqında
--------

Abidənin hündürlüyü 3, pyedestalının hündürlüyü isə 1 metrə yaxındır. Heykəlin üst plitəsi royalın qapağı formasındadır. Abidənin pyedestalı isə qara qranitdən hazırlanıb. Bürüncdən hazırlanan heykəlin müəllifi Xalq Rəssamı Ömər Eldarov, memarı isə Əməkdar Memar Elbay Qasımzadədir.
Dövlətimizin başçısı mərasimdə çıxış etdi.

Ömər Eldarov heykəl barədə bunları demişdir:

> Bəli, bu, mənim sonuncu işimdir. Heykəl bürüncdəndir. Kompozisiyada - Niyazi dirijorluq edərkən təsvir olunub. Bu planda Niyazi çox plastik və təsirlidir. Abidənin hündürlüyü 3 metrdir. Qranitdən olan pedestal hansısa mənada royalı təcəssüm edir. Niyazi çox yaxşı drijorluq edirdi. Mən bundan istifadə etdim və onun hərəkətlərini daha ifadəli çatdırmağa çalışdım. Buna nə dərəcə nail olduğumu ictimaiyyət deyəcək. Abidə Prezident Adminstrasiyasının binasından bir qədər aralıda, Niyazi küçəsində ucaldılıb. Ətrafda fəvvarələr və 2 şəlalə olacaq. Axan su kompleksinin ortasında o, dirijorluq edir. Bu, çox cazibədardır, ona görə də, mən bu işə razılaşdım.
> 
> 

Heykəlin açılışı 2 fevral 2017-ci il tarixində baş tutmuşdur. Heykəlin açılışına prezident İlham Əliyev, Bakı Musiqi Akademiyasının rektoru, Xalq Artisti Fərhad Bədəlbəyli, bəstəkar, Xalq Artisti Faiq Sücəddinov, beynəlxalq müsabiqələr laureatı, dirijor Əyyub Quliyev, Xalq Rəssamı, heykəltaraş Ömər Eldarov da qatılmışdırlar.

Həmçinin bax
------------

* Niyazi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bakıda Niyaziyə heykəl qoyuldu". vaxt.az. 2 fevral 2017. 2023-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 iyul 2023.
2. ↑  "Prezident İlham Əliyev görkəmli dirijor, maestro Niyazinin Bakıda abidəsinin açılış mərasimində iştirak edib". sabail-ih.gov.az. 2 fevral 2017. 2023-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 iyul 2023.
3. ↑  "İlham Əliyev maestro Niyazinin heykəlinin açılışında". www.bakupost.az. 2 fevral 2017. 2018-03-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 iyul 2023.
4. ↑  *Ceyhun Əsgərov.* "Dünya şöhrətli heykəltaraş - Ömər Eldarovun 90 yaşı tamam olur". www.aznews.az. 2 fevral 2017. 2023-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 iyul 2023.
**Transilvaniya oteli 2**, 2015 ABŞ 3D kompüter animasiya fentezi - komediya filmidir. 2012-ci ildə hazırlanan Transilvaniya oteli filminin davamıdır.

Rejissorluğu Cenndi Tartakovskinin əlində olan filmin ssenarisini Adam Sendler və Robert Smiqel yazmışdır. Filmin əsas rollarını Mel Bruks, Adam Sendler, Selena Qomez, Stiv Buşemi, Kiqan-Maykl Key, Endi Semberq və Kevin Ceyms səsləndirir

Məzmun
------

Əvvəllər yalnız bədheybət qonaqları qəbul edən Transilvaniya Otelindəki ən yeni dəyişiklik qapılarını insan qonaqlara açmasıdır. Drakula isə böyük problemlə üzləşir. Yarı vampir yarı insan olan nəvəsi Dennis vampir xüsusiyyətlərini göstərmir. Meyvis ilə əri Conni, insan nəslindən gələn qohumlarına ziyarətə getdiklərində, Drak da bədheybət dostları ilə iş birliyi edər və nəvəsi Dennisi təhsil düşargəsinə aparmağa qərar verər. Bu təhsil əsnasında Drakulanın çox yaşlı atası Vlad, ziyarət üçün otelə gəlir. Vladın, kiçik nəvəsi vampir olmadığı və otelə insanların da otelə qəbul edildiyini gördüyündə işlər qarışmağa başlayır.

Səsləndirənlər
--------------

* Adam Sendler - Qraf Drakula
* Endi Semberq - Conatan
* Selena Qomez - Meyvis
* Eyşer Blinkoff - Dennis
* Kevin Ceyms - Frenk/Frenkenşteyn
* Stiv Buşemi - Ueyn
* Devid Speyd - Görünməz adam Qriffin
* Kiqan-Maykl Key - Mumiya Mürrey
* Mel Bruks - Vlad
* Fren Dreşer - Enays
* Molli Şennon - Vanda

Istinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **Transilvaniya hoteli 2** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* hoteltmovie.com — Transilvaniya hoteli 2 rəsmi saytı
* *Transilvaniya oteli 2* — Internet Movie Database saytında.

* *Transilvaniya oteli 2* Box Office Mojo-da
* Transilvaniya oteli 2 Rotten Tomatoes saytında  (ing.)
**Astracantha theodoroviana** (*lat.* Astracantha theodoroviana) — bitkilər aləminin paxlaçiçəklilər dəstəsinin paxlakimilər fəsiləsinin astrakanta cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

İlk dəfə Azərbaycanda təsadüf edilmişdir.

Botaniki təsviri
----------------

30-40 sm hündürlüyündə, yerə yatıq, azca qalxan, yaxud cavan vaxtında dik budaqlı yastıq əmələ gətirən koldur. Budaqları az, yaxud çox dağınıq tikanlarla örtülüdür. Yarpaqları yumurtaşəkilli, neştərvari, ağ, qalın olub, ucları kirpikvaridir. Yarpağı 3,8 sm uzunluqda, damarlı, zəif tüklü, 6-8 cüt ellipsvari, uzunsov, küt, yaxud iti uclu, 4–7 mm uzunluqda, 1-1,5 mm enində, dağınıq, ağ tüklü yarpaqcıqlıdır. Çiçəkaltlıqları qayığabənzər, kasacığa bərabər, ağdır. Yarpaqların qoltuğundan çıxan 2-8 sm uzunluğunda, 0,5-1 sm enində olan çiçəkləri birillik budağın üzərində sünbülvari çiçək qrupu əmələ gətirir. Kasacığı 5 mm qədər olub, zəngşəklli, qalın, ağ tüklüdür. Təbii şəraitdə toxumlar vasitəsi ilə çoxalır.

Ekologiyası
-----------

Orta dağ qurşaqlarının quru, qumlu yamaclarında bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Lənkəranda, Lerik rayonunda, Sonayolca kəndi ətrafında rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Abşeronda hər il toxum və qatran vermək qabiliyyətini saxlaya bilir. Bu növün qatranının tərkibində olan bassorinin miqdarı 92 %-ə çatır. Yaşıllaşdırmada istifadəsi öyrənilməmişdir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Astracantha theodoroviana* | 
* Wikidata: Q15507039
* EoL: 682579
* GBIF: 5352990
* IPNI: 984581-1
* IRMNG: 10586155
* Plant List: ild-53683
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:984581-1
* Tropicos: 100293842
* WFO: wfo-0000207539

 |
| *Astragalus theodorovianus* | 
* Wikidata: Q39117602
* GBIF: 5352991
* IPNI: 480191-1
* IRMNG: 10495302
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:480191-1
* Tropicos: 13039743
* WFO: wfo-0001055799

 |
**Kıpu mayakı** (est. Kõpu tuletorn) və ya **Daqerortski mayakı** (*isv.* Övre Dagerort, *alm.* Leuchtturm von Dagerort‎) — Estoniyanın Hiyumaa adasındakı mayak. Baltikyanı ölkələrin ən qədim mayakı (əvvəllər Rusiya İmperiyası və SSRİ) və dünyanın ən qədimlərindən biridir. Dəniz səviyyəsindən mayak zirvəsinə qədər ümumi hündürlüyü 102 metrdir.

1490-cı illərdə Hansa Liqası Yepiskopu III Oesel İohanna gəmiləri bədnam Neckmansqrund rifinə yaxınlaşmaq barədə xəbərdar etmək üçün mayak tikmək tapşırığı verir. Mayak 1504-1540-cı illər arasında Daqo adasının qərb hissəsindəki təpənin üstündə tikilmişdir. Bu dörd dayaqlı nəhəng bir daş qüllədir. Quruluşun hündürlüyü təxminən 20-24 metr idi. 17-ci əsrin ortalarında, torpaqlarında mayak olan İsveç feldmarşalı Delaqardi onu 36 metrə qədər hündürləşdirir.

Mayak mövcud olduğu müddətdə ondakı alovu daimi təmin etmək üçün onu əhatə edən meşə qırılıb və ağaclar mayaka qaldırılaraq alovun təminatında istifadə olunub. 1766-cı ildə Delaqardinin varisliyi qrafinya Stenboka, 1792-ci ildə isə mayakın saxlanması üçün hökumətdən 5000 gümüş rubl məbləğində subsidiya tələb edən baron Unqern-Şternberqə keçir. Subsidiya nizamsız olaraq ödənildiyi üçün baron mayakın işini dayandırmağı əmr edir.

Mayak fəaliyyət göstərdiyi müddətdə işıqlandırma sistemi bir neçə dəfə yenidən təchiz edilmişdir: odun, qatran, kömür, çətənə yağı, ağ neft fitili, asetilen və elektrik (avtonom) işıqlandırma. 1805-10-cu illərdə neft işıqlandırmasına keçməsi ilə əlaqədar yuxarı pillə yenidən qurulur. 1883-cü ildə mayak teleqraf ehtiyacları üçün uyğunlaşdırılır. 1970-ci ildə ona elektrik xətti çəkilir. Mayak 1957, 1982, 1989-90-cı illərdə bərpa olunub.

İstinadlar
----------

1. ↑  Spilling, Michael. Estonia. — Marshall Cavendish, 1999. — С. 128. — (Cultures of the World). — ISBN 978-0-7614-0951-9.
2. ↑  Eastern Europe: an introduction to the people, lands, and culture (англ.) / Frucht, Richard C.. — ABC-CLIO, 2005. — P. 62. — ISBN 978-1-57607-800-6.
3. ↑  "Estonian Lighthouse Society > Tuletornid > Avatud tuletornid > Kõpu". 2018-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-22.

Mənbə
-----

* Маяк Кыпу: старейший навигационный ориентир в Балтии
* "Navigatsioonimärgi 668, Kõpu tuletorn andmed". Navigatsioonimärkide andmekogu (eston). 2016-08-04. 2016-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-07.
**Bayburdlu oymağı** — Cənubi Azərbaycanın bölgələrindən biri olan Qaradağ vilayətində yaşamış olan türk tayfalarından biri.

Tarixi
------

Tayfanın adından bəlli olur ki, onlar ilk öncə Şərqi Anadoluda, Ərzurumdan şimal-qərbdə yerləşən Bayburd köçüb bu bölgəyə gəlmişdirlər. Bu tayfa Səfəvi imperiyasını yaradan Qızılbaş tayfalarından biri olmuşdur. Bu tayfanın başçısı olan Qaraca İlyas Bayburdlu I Şah İsmayılın Ağqoyunlu hökmdarı Əlvənd Mirzə ilə döyüşdüyü Şərur döyüşündə iştirak etmiş, Qızılbaş ordusunun komandanlarından biri kimi olmuşdur. Bu döyüşdə I İsmayıl Əlvənd Mirzəni darmadağın etmiş və bir qədər sonra Təbrizə daxil olaraq özünü şah elan etmişdir. I Şah İsmayıl və oğlu I Şah Təhmasib (1524-1576) hakimiyyət illərində Bayburdlu eli Osmanlı sınır-sərhədlərində uc gözətçisi idi. Çuxursəd əyalətinin Şuragil mahalı bu el başçısının tiyul mülkü idi. Qaraxan bəy Bayburdlunun başçılığı ilə bayburdlular Çuxursəddən köçüb Azərbaycana – Qaradağ vilayətinə gəldilər. Onlar Qaradağ və Savalan arasında yerləşən kəndlərdə sakin oldular. Qaraxan bəy və başqa böyüklər Əhər şəhərinə yerləşdilər. Bayburdluların Əhər mahalında öz kəndləri bunlardır: Təzəkəndi Təhmasib, Şəmsabad, Yüzbaşılı, Qalabaşı Şahverdi qışlağı, Alpavut, Qorçu kəndi, Səfixanlı, Nəcəfxanlı, Xızır kəndi, Uluxanlı və s.

I Abbasın dövründə də bu tayfadan görkəmli sərkərdələr çıxmışdır:

* Şahverdi bəy Bayburdlu - yasavul-e söhbət vəzifəsini icra etmiş və şaha çox yaxın olmuşdur.
* Murad xan Sultan Bayburdlu - I Abbasın dövründə Qaradağın əmiri və hakimi olmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Qaradağ tayfaları

İstinadlar
----------

1. ↑  Le Strange, 1926. səh. 45-46
2. ↑  Sarwar, 1939. səh. 38
3. 1 2  Oberling, 1988
4. ↑  *Ənvər Çingizoğlu.* "Qaradağ elləri: beloğludan eloğluya qədər". reyting.az. 24 iyul 2021. 3 December 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 may 2023.
5. ↑  Monshi, 1978. səh. 1084-1085
6. ↑  Monshi, 1978. səh. 1312

Mənbə
-----

* *P. Oberling.* BĀYBŪRTLŪ. iranicaonline.org. 1988.
* *G. Le Strange.* Don Juan of Persia. London. 1926.
* *Eskandar Beg Monshi.* The History of Shaah ‘Abbās the Great (Tārīkh-e ‘Ālamārā-ye ‘Abbāsī), 2 vols. Boulder: Westview Press. R.M. Savory (trans.). 1978.
* *Ghulāṃ Sarwar, History of Shāh Ismaʿīl Ṣafawī, Aligarh, 1939.* History of Shāh Ismaʿīl Ṣafawī. Aligarh. 1939.