*Zaporojye AES*
**Ukraynanın nüvə enerjisi - Ukraynada energetikasının** bir sahəsidir. Ukraynada 15 enerji bloku olan 4 atom elektrik stansiyası (AES) fəaliyyət göstərir, bunlardan biri ümumi quraşdırılmış gücü 6000 MVt olan 6 SSER (Su-Su Energetik Reaktoru) enerji blokluna malik Zaporojye AES-dir ki, bu da Avropada ən böyük AES sayılır. Energetik reaktorlarının sayına görə (hamısı SSER növünə aiddir) Ukrayna dünyada 10-cu, Avropada isə beşinci yerdədir.

2014-cü ilin yay-payız dövründə atom elektrik stansiyalarında elektrik enerjisi istehsalı uzun illərdən sonra, hərbi əməliyyatlar ilə əlaqədar olaraq və yanacaq çatışmazlığı (kömürün azalması) səbəbindən, yenidən ümumi istehsalın 50%-ni ötmüşdür.  ; 2017-ci ildə nüvə enerjisinin payı ölkədə ümumi elektrik enerjisi istehsalının 55%-ni təşkil etmiş, AES-lərin ümumi gücü 13107 MVt olmuşdur. Belə intensiv istismara baxmayaraq, Ukraynanın nüvə enerjisi sənayesi əvəzedici güclərin təcili tikintisinə ehtiyac duyur: 2021-ci ilə olan vəziyyətə əsasən Ukrayna AES-lərinin yalnız üç enerji bloku layihə istismar müddətindən kənara çıxmamıçdır. Qalanlarının istismar müddəti uzadılmışdır.

Tarix
-----

2006-cı ildə Ukrayna hökuməti 2030-cu ilə qədər 11 yeni enerji blokunun tikintisini planlaşdırırdı .

2015-ci ilin sentyabrında Ukrayna Rusiya ilə Xmelnitski AES-nın 3 və 4-cü enerji bloklarının tikintisinə dair razılaşmanı ləğv etmişdir; Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin məlumatına əsasən, 2010-cu il iyunun 9-da Kiyevdə imzalanmış müqaviləyə 2016-cı il mayın 12-də xitam verilmişdir.

2021-ci ilin avqustunda Energoatom və Amerikanın Westinghouse şirkəti arasında Ukraynada beş nüvə enerji blokunun tikintisinə dair anlaşma memorandumu imzalandı; sənəd təxminən 1,1 QVt elektrik gücünə malik AP1000 layihəsinin nüvə reaktorunun tikintisi üçün Amerika şirkətinin texnologiyalarının cəlb edilməsini nəzərdə tutur. . Həmçinin Kiçik nüvə reaktorlarının tətbiqi də planlaşdırılır: Amerika kiçik modul reaktorlarının texnologiyası SMR-160[en]   .

30 yanvar 2022-ci ildə Energoatom Ukrayna tarixində ilk dəfə olaraq bütün 15 nüvə enerji blokunu işə saldı .

Atom stansiyaları
-----------------

Ukraynanın on iki enerji blokunu SSRİ-dən miras almış, daha üçü onun dağılmasından sonra - 1995 və 2004-cü illərdə işə salınmışdır. Ukraynada işləyən YGKR (yüksək güclü kanal tipli reaktor) reaktorları olan bütün enerji blokları Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasının tərkibinə daxil idi. Çernobıl qəzası nəticəsində 4-cü enerji bloku dağılmış, qalanları isə 1991-2000-ci illər ərzində növbə ilə bağlanmışdır. Beləliklə, ölkədə qalan bütün reaktorlar SSER tiplidir (2 - SSER-440 və 13 - SSER-1000 ) .

| Adı | Enerji blokları | Reaktorlar | Gücü,MVt | Tikintisinə başlanılıb | İstismara verilib | İstismarı başa çatıb | Layihə istismar müddəti başa çatır | İstismar müddəti uzadılıb | Yanacaq istehsalçısı |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Zaparojye AES** | 1 | SSER-1000 | 1000 | 1980 | 1984 |  | 23.12.2015 | 23.12.2025 | TVEL |
| 2 | SSER-1000 | 1000 | 1981 | 1985 |  | 19.02.2016 | 19.02.2025 | TVELTVEL |
| 3 | SSER-1000 | 1000 | 1982 | 1986 |  | 05.03.2017 | 05.03.2027 | TVELTVEL |
| 4 | SSER-1000 | 1000 | 1983 | 1987 |  | 04.04.2018 | 04.04.2028 | TVELTVEL |
| 5 | SSER-1000 | 1000 | 1985 | 1989 |  | 27.05.2020 | 27.05.2030 | TVELTVEL və Westinghouse |
| 6 | SSER-1000 | 1000 | 1986 | 1995 |  | 21.10.2026 |  | TVELTVEL |
| **Rovne AES** | 1 | SSER-440 | 440 | 1973 | 1980 |  | 22.12.2010 | 22.12.2030 | TVELTVEL |
| 2 | SSER-440 | 440 | 1973 | 1981 |  | 22.12.2011 | 22.12.2031 | TVELTVEL |
| 3 | SSER-1000 | 1000 | 1980 | 1986 |  | 11.12.2017 | 11.12.2037 | TVELTVEL |
| 4 | SSER-1000 | 1000 | 1986 | 2004 |  | 07.06.2035 | 07.06.2050 | TVELTVEL |
| **Xmelnitski AES** | 1 | SSER-1000 | 1000 | 1981 | 1987 |  | 13.12.2018 | 13.12.2032 | TVELTVEL |
| 2 | SSER-1000 | 1000 | 1985 | 2004 |  | 07.09.2035 | 07.09.2050 | TVELTVEL |
| 3 | SSER-1000 | 1000 | 1986 | Tikinti dondurulub |  |  |  |  |
| 4 | SSER-1000 | 1000 | 1987 | Tikinti dondurulub |  |  |  |  |
| **Cənubi Ukrayna AES** | 1 | SSER-1000 | 1000 | 1977 | 1982 |  | 02.12.2013 | 02.12.2027 | TVELTVEL |
| 2 | SSER-1000 | 1000 | 1979 | 1985 |  | 12.05.2015 | 31.12.2025 | TVELTVEL |
| 3 | SSER-1000 | 1000 | 1985 | 1989 |  | 10.02.2020 | 10.02.2034 | TVELTVEL və Westinghouse |
| 4 | SSER-1000 | 1000 | 1987 | saxlanılıb |  |  |  |  |
| **Çernobıl AES** | 1 | YGKR-1000 | 1000 | 1970 | 1977 | 1996 |  |  |  |
| 2 | YGKR-1000 | 1000 | 1973 | 1978 | 1991 |  |  |  |
| 3 | YGKR-1000 | 1000 | 1976 | 1981 | 2000 |  |  |  |
| 4 | YGKR-1000 | 1000 | 1979 | 1983 | 1986 |  |  |  |
| 5 | YGKR-1000 | 1000 | 1981 | ləğv edilib |  |  |  |  |
| 6 | YGKR-1000 | 1000 | 1981 | ləğv edilib |  |  |  |  |

373x373px|Xmelnizka AES 258x258px|Rivne AES

Nüvə yanacağı
-------------

2011-ci ilə qədər bütün nüvə yanacağı TVEL tərəfindən Rusiyadan tədarük edilirdi.

2008-ci ildə Ukrayna yanacaq tədarükünün şaxələndirilməsinə yönəldi, İngiltərə-Amerika şirkəti Westinghouse Electric Company ilə 2011-2015-ci illərdə VVER-1000 ilə Cənubi Ukrayna AES-in ən azı üç enerji blokunda Rusiya yanacağının mərhələli şəkildə dəyişdirilməsi üçün ən azı 630 yanacaqverən dəstinin (YVD) tədarükü üçün müqavilə imzaladı; 2011-ci ildə Westinghouse öz YVD-nı Ukraynaya tədarük etməyə başladı.

Həmçinin bax
------------

* "Energoatom "Milli Nüvə Enerjisi İstehsal Şirkəti
* Ukrayna Dövlət Nüvə Nəzarəti
* Ukraynadakı elektrik stansiyalarının siyahısı

Linklər
-------

* miraes.ru saytında Ukrayna AES- in xəritəsi
* Ukraynanın AES-ləri üçün yanacaq // RİA, 2016
* Ukrayna nüvə enerjisini artırır // RİA Novosti, 11/1/2020
* Ukrayna "nüvə sıçrayışı" planlaşdırır // RİA, 24/05/2020
* Ukrayna nüvə enerjisi dünya lideri olmaq üzrədir // RİA Novosti, 30.04.2021
* Ukrayna indi Rusiyanın nüvə tullantıları anbarları olmadan yaşayacaq. Kiyev işlənmiş nüvə yanacağının utilizasiyası üçün öz sistemlərini yaradır // NG, 11.10.2021

Qeydlər
-------

1. ↑  На отопительный сезон Украина закупает мазут вместо газа Arxivləşdirilib 2018-06-28 at the Wayback Machine (видео)
2. ↑  На Украине планируют построить пять атомных энергоблоков, заявил Зеленский Arxivləşdirilib 2021-09-02 at the Wayback Machine // РИА Новости, 31.08.2021
3. ↑  На Украине планируют использовать новейшие ядерные реакторы Arxivləşdirilib 2021-09-02 at the Wayback Machine // Sputnik, 27.04.2021
4. ↑  Варшава и Киев рвут друг у друга сомнительные ядерные реакторы Arxivləşdirilib 2022-02-18 at the Wayback Machine // 18.02.2022