recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Kurzeme gerbi. Latviyanın tarixi diyarlarının gerbləri Latviya Seymi trərfindən rəsmən 2012-ci ilin martın 22-də qəbul olunub.
**Kurzeme** (*latış.* Kurzeme‎; liv. Kurāmō; alm. və *isv.* Kurland; *lat.* Curonia / *Couronia*; lit. Kuršas; est. Kuramaa; pol. Kurlandia; *rus.* Курляндия/Курземе; *belar.* Курляндыя; fin Kuurinmaa) — Latviyanın tarixi-mədəni bölgəsi.

Zemqale və Seliya diyarları onun ilə eyni Hersoqluğun tərkibində idi və buna görə bəzən Vidzemenin hissələri kimi sayılırlar.

Coğrafiya
---------

Bölgənin böyük hissəsi Latviyanın qərbində olan Kurzeme yarımadasında yerləşir. O, şərqində Riqa körfəzi, qərbində isə Baltik dənizi ilə sulanır. Latviyanın dəniz sahilinin yarısından çoxu Kurzemeyə aiddir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Vidzemes, Latgales, Kurzemes un Zemgales ģerboņu likums" (latış). LIKUMI.LV. 2019-12-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-26.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-01.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Coğrafiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Latviya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


| ⛭Latviyanın mədəni diyarları |
| --- |
| Vidzeme • Zemqale • Kurzeme • Latqale • Seliya |  |
**Həsənağa Bilal oğlu Sadıqov** (7 dekabr 1950, Salyan, Salyan rayonu – 1 avqust 2018, Bakı) — Azərbaycan musiqiçisi, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2009), Azərbaycan SSR əməkdar mədəniyyət işçisi (1988).

Həyatı
------

Həsənağa Sadıqov 1950-ci il dekabrın 7-də Salyan şəhərində müğənni ailəsində dünyaya göz açıb. Atası və babası milli aşıq sənətinin bilicilərindən olub. Həsənağa Sadıqovun babası Aşıq Qurbanxan Muğan bölgəsinin ən məşhur aşıqlarındandır. O xalqımızın görkəmli el sənətkarı Mirzə Bilaldan dərs alıb. H.Sadıqov 6-7 yaşlarından atasının və babasının yanında toylara gedər, müxtəlif musiqi alətlərində ifa etməyi, istedadlı musiqiçilərdən öyrənməyə çalışardı. O, 1968-ci ildə Salyan şəhər 2 saylı orta məktəbi bitirib. 1963-cü ildə Bakıda Həsənağa Sadıqovun ilk maqnitofon kaseti çıxıb, zərb alətlərində bacarıqla çaldığı mahnılar və ritmlərlə məşhurlaşıb. Həsənağa Sadıqov bacarıqlı və istedadlı musiqiçi kimi nəzəri ixtisasının artırılmasına da xüsusi fikir verib. Belə ki, o, 1986-cı ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət Universitetinin "Mədəni-marif işi" ixtisası üzrə bitirib. 1985-ci il H. Sadıqovun həyatında daha əlamətdar tarix olub. Həmin ildə Ümumdünya musiqi festivalında iştirak edən Həsənağa müəllim bacarıqlı musiqi istedadı ilə münsiflər heyətinin və tamaşaçıların dərin rəğbətini qazanıb, festivalın Qızıl medalı ilə təltif olunub. Həsənağa Sadıqov Amerika Birləşmiş Ştatlarında, Norveçdə, Vyetnamda, Almaniyada, eləcə də Afrika qitəsinin bir çox ölkələrində geniş konsert proqramı ilə çıxış edib. Hazırda onun diskləri Amerika və Afrika ölkələrində, Norveçdə, Vyetnamda, Almaniyada satılır və o, həmin ölkələrdə yaradıcılıq əlaqələri ilə bağlı 3 illik müqavilə bağlayıb. 1988-ci ildə Həsənağa Sadıqova Azərbaycan SSR əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adı verilib. Onun köməklik və təşəbbüsü ilə "Mahirlər" ailə ansamblı yaradılıb və bu gündə fəaliyyət göstərir.

Həsənağa Sadıqov 1 avqust 2018-ci ildə uzun sürən xərçəng xəstəliyindən sonra vəfat etmişdir. Salyan rayonu Noxudlu kənd qəbiristanlığında torpağa tapşırılıb.

Filmoqrafiya
------------

* Bəyin oğurlanması

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycanın əməkdar artisti və əməkdar mədəniyyət işçisi Həsənağa Sadıqov vəfat edib" (Azerbaijani). qafqazinfo.az. 1 Avqust 2018. 2019-09-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 Avqust 2018.

Mənbə
-----

* RİH rəsmi veb səhifəsi[*ölü keçid*]
*
**Tamara Gözəlova** 14 fevral 1940, Bakı – 8 may 2020, Bakı) — Azərbaycan aktrisası, diktoru və mədəniyyət xadimi.

Həyatı
------

Tamara Gözəlova 1940-cı il fevralın 14-də Bakıda, İçərişəhərdə ziyalı ailəsində anadan olub. 1957-ci ildə Bakıdakı 190 saylı orta məktəbi, 1965-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsinin kitabxanaçılıq şöbəsini bitirib. 1965-ci ildən 2011-ci il yanvarın 18-nə qədər M.F.Axundov adına Azərbaycan Milli Kitabxanasında şöbə müdiri vəzifəsində çalışıb. 1956–1959-cu illərdə Bakı Televiziya Studiyasında işə başlayan T.Gözəlova Azərbaycan Dövlət Televiziyasının ilk xanım diktoru olub.

Azərbaycan kinosunun şah əsəri sayılan, Üzeyir Hacıbəyovun eyni adlı operettası əsasında çəkilən ilk rəngli və tammetrajlı, el arasında "Məşədi İbad" adıyla məşhurlaşan "O olmasın, bu olsun" filmində məşhur Gülnaz rolunu canlandırıb. Bir övladı olan Tamara Gözəlova 2020-ci il 8 may tarixində xərçəng xəstəliyindən vəfat edib. Əhmədli kənd qəbiristanlığındə dəfn edilib.

Filmoqrafiya
------------

* O olmasın, bu olsun (film, 1956)
* Üzeyir ömrü (film, 1981)

İstinadlar
----------

1. ↑  Nizamiqızı, H. Kinomuzun Gülnazı, televiziyamızın siması, kitablarımızın dostu...:[75 yaşlı Tamara Gözəlova-Ağamirovanın xatirələri] //Mədəniyyət.- 2015.- 13 fevral.- S.12.
2. ↑  Gözəlova, T. "Məşədi İbad"dakı maraqlı yerlərin çoxu kəsildi: ["O olmasın, bu olsun" filmində Gülnaz rolunu canlandıran Tamara Gözəlova ilə söhbət] //Azadlıq.- 2011.- 1 fevral.- S.13.
3. ↑  *APA TV.* ""O olmasın, bu olsun"un Gülnazı vəfat etdi" (az.). Youtube.com. 08.05.2020. 2020-05-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-09.
**Cenni Karezi** (*yun.* Τζένη Καρέζη; əsl adı — **Yevgeniya Karpuzi**; 12 yanvar 1932, Afina – 26 iyul 1992, Afina) — yunan teatr və kino aktrisası.

Həyatı
------

Yevgeniya Karpuzi 12 yanvar 1934-cü ildə Afinada anadan olmuşdur (bəzi mənbələrdə 1932 və ya 1936 göstərilir). Atası riyaziyyatçı, anası isə məktəb müəllimi idi. Yevgeniya, ilk öncə Salonikidə, sonra Afinada özəl fransız məktəbində oxumuşdur. O, fransız dilini səlis öyrənmişdir. Gənc olanda atası ailəni tərk edəndə, anası ilə yaşamağa davam etmişdir. 1951-ci ildə Yunanıstan Milli Teatrına qəbul olundu və orada teatr məktəbində oxuyurdu. Onun müəllimləri arasında dramaturq Angelos Terzakis və rejissor Dimitris Rontiris var idi. 1954-cü ildə teatr məktəbini bitirdikdən sonra Aleksis Minotis və Katina Paksino kimi aktyorlarla birlikdə teatrda əsas rolları oynamağa başladı.

Onun səhnə debütü Marika Kotopouli Teatrında "La belle Heléne" adlı fransız komediyasında baş tutdu, digər aktyorlar arasında Melina Merkuri və Vasiliss Diamantopolos var idilər. 1955-ci ildə Karezi, Alekos Sakellariosun "*Laterna, ftoheia kai filotimo"* adlı komediyasında film debütünu etdi, 1957-ci ildə yayımlanan "*Laterna, ftoheia kai garyfallo"* adlı bu filmin davamı da böyük uğur qazandı.

Karyerasının zirvə nöqtəsi 1960-cı illərə təsadüf etdi. 1961-ci ildə o, özünün teatr truppasına rəhbərlik etdi və Yunan kinosunun klassikası sayılan "Lola" (1964), "Mənim dəli…dəli ailəm" (1965), "Cenni-Cenni" (1966), "Pulemyot üçün konsert" (1967) adlı kinolarda çəkildi. Ən böyük uğuru "Qırmızı Fənərlər" (1963) filmi oldu, hansı ki Ən yaxşı xarici dilli filmə görə Oskar mükafatına namizəd olmuşdur.

1972-ci ildə "*Lisistrata*" adlı son filmində rol aldı. Növbəti on il ərzində o, "Virciniya Vulfdan kim qorxur?", Medea və Elektra kimi klassik teatr əsərlərində prodüser və aktrisa kimi çıxış etmişdir. Son dəfə teatr səhnəsində 1990-cı ildə Lula Anagnostakinin "Almazlar və blüz" pyesində rol almışdır. Sonra süd vəzi xərçəngi səbəbindən səhnəni tərk etmək məcburiyyətində qaldı.

Cenni Karezi 27 iyul 1992-ci ildə evində xərçəng xəstəliyindən vəfat etdi. Minlərlə insan onunla vidalaşmağa gəldi. Cenny Karezi Birinci Afina qəbiristanlığında dəfn edildi.

Şəxsi həyatı
------------

1960-cı illərin əvvəllərində Karezi jurnalist Zahos Hadzifotiu ilə evləndi, lakin bu evlilik iki il sonra boşanma ilə başa çatdı. 1967-ci ildə "Pulemyot üçün konsert" kinosunun çəkilişi zamanı Kostas Kazakos ilə tanış oldu, bu nikahdan onun Konstantin adlı oğlu oldu.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Theatrical Museum of Greece. 1938.
2. ↑  *March 21, 2011.* "Tzeni Karezi: Profile on the Greek Actress". Tree Pony. 2011-03-21. 2016-08-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-27.  (#redundant\_parameters)
3. ↑  "(AWS)". Antiwar Songs. 2020-06-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-27.

Xarici keçidlər
---------------

* Tzeni Karezi — IMDb səhifəsi
* Cenni Karezi  (ing.) Find a Grave saytında
* Ut2GY6y-Ofs — YouTube
**Farra Fouset** (d. 2 fevral 1947 - ö. 25 iyun 2009) ABŞ aktrisadır. Məşhur Hollivud ulduzu Farra Fouset Santa-Moniki xəstəxanasında (Los-Anceles, Kaliforniya) 25 iyun 2009-cu ildə 62 yaşında vəfat edib. Aktrisa xərçəng xəstəliyindən dünyasını dəyişib. Ən yaxşı filmlərindən biri "Top nüvəsi qaçışı" filmidir. Dəfələrlə "Emmi" və "Qızıl qlobus" mükafatlarına layiq görülən Hollivud ulduzu 1976-cı ildə "Çarlinin mələkləri" filmində aldığı roldan sonra dünya şöhrəti tapıb.

Həyatı
------

1965-ci ildə liseyi bitirdi. 1969-cu ildə bir Hollivud jurnalistinin, bir fotoşəkilini görməsiylə "kəşf edildi". 1970lərin başlarında taraş kremi, diş pastası, şampun reklamlarında oynamağa başladı. Eyni illərdə bir neçə kiçik serialda figüran rollarında oynadı. 1974-cü ildə bir serial filmdə yaxşı bir rol aldı. Ardından Altı Milyon Dollarlıq Adam serialıyla Hollivuddakı yerini bir az daha gücləndirdisə də əsl çıxışını Çarlinin Mələkləri serialındakı "Jill Munroe" xarakteriylə edərək ün qazandı. Daha sonra dramatik rollarda iştirak edərək müvəffəqiyyət qazandı. 1984-cü ildə, yoldaşı tərəfindən döyülərək təcavüzə uğrayan bir qadını canlandırdığı roluyla ilk mükafatını (Emmi Mükafatı) götürdü.

1973-cü ildə aktyor Lee Majors ilə etdiyi evliliyi 1982-ci ildə bitirdi. 2006-cı ildə xəstələnərək xərçəng diaqnozu qoyulan Fouset, 62 yaşında eyni xəstəlik səbəbiylə reanimasiyadaykən öldü. Ölümündən bir neçə gün əvvəl, Eşq Hekayəsi (Love Story) filmiylə səslənilən Ryan O'Neal, daha əvvəl eşq yaşadıqları və ortaq bir uşaqları olduğu Farra Fousetə evlənmə təklif etmişdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Anspress.com". 2009-06-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-06-26.
**Romanın yağmalanması** — 846-cı ildə saratinlərin Roma şəhərinə hücum etməsi və onu yağmalaması.

Zəmin
-----

820-ci illərdə orta əsr italyanları tərəfindən saratinlər kimi tanınan ərəblər Siciliyanı fəth etməyə başlamışdılar. 842-ci ildə ərəb qoşunları Ponsanı tutmağa çalışmışdılar, lakin Neapol və Qaetanın birləşmiş donanması tərəfindən məğlub edilmişdir. Buna baxmayaraq, həmin il ərəblər Siciliyada Messinanı ələ keçirmişdilər. Təxminən eyni vaxtda vətəndaş müharibəsində düşmən olan I Beneventolu Radelxiz və Salernolu Sikonulf Kampaniyada döyüşmək üçün saratin muzdlularını cəlb etmişdilər.

Hücum
-----

Kampaniyadan ərəblərin böyük bir dəstəsi gəmi ilə Porto və Ostiaya getmiş, 846-cı ildə orada quruya enmişdilər. Roma milisləri Roma divarlarının təhlükəsizliyinin arxasına sürətlə geri çəkilərkən saratinlər ilə vurmuşdular.

Saratin basqınçıları şəhərdə nəhəng xəzinələrin varlığından xəbərdar idilər. Müqəddəs Pyotr kimi bəzi böyük bazilikalar Avrelian divarlarından kənarda idi və beləliklə, onlar üçün asan hədəf olmuşdu. Onlar zəngin liturgiya qabları və yeni toplanmış relikviyadan ibarət daş-qaşlı relikvari ilə dolu idi. Basqın nəticəsində ərəblər şəhər divarları xaricindəki ziyarətgahları, o cümlədən Müqəddəs Pyotr bazilikasını talan etmişdilər. Müasir tarixçilər hesab edirlər ki, hücum edənlər ən qiymətli daş-qaşları harada tapacaqlarını dəqiq bilirdilər.

Qeydlər
-------

1. 1 2 3  *Barbara Kreutz.* Before the Normans: Southern Italy in the Ninth and Tenth Centuries. University of Pennsylvania Press. 1996. 25–28.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Грегоровиус Ф. История города Рима в Средние века (от V до XVI столетия) / Пер. с нем. М. Литвинова, В. Линде, В. Савина. — М.: Альфа-книга, 2008. — 1280 с. — (Полное издание в одном томе). — 6000 экз. — ISBN 978-5-9922-0191-8.
K. Ogüst Düpen "Oğurlanmış məktub" hekayəsində 
**Kavaler Ogüst Düpen** (*C. Auguste Dupin*) — ədəbiyyat tarixində Edqar Allan Po tərəfindən yaradılmış ilk xəfiyyə (detektiv) obrazı. Düpen obrazı yaranma tarixi baxımından hətta *detektiv* ifadəsini qabaqlayır. Düpen obrazını yaradarkən Po, məşhur fransız xəfiyyəsi, dünyada ilk detektiv agentliyinin yaradıcısı Vidokun memuarlarından yararlanmışdır.

K.Ogüst Düpen fransızdır və Parisin Sen-Jermen məhəlləsində yaşayır və ilk dəfə oxucular onunla "Morq küçəsində qətl" hekayəsində tanış olurlar. O, bundan sonra daha iki əsərdə ("Mari Roje müəmması" və "Oğurlanmış məktub") peyda olur. Düpen həm də, Fəxri Legionun kavaleridir.

Düpen heç də peşəkar detektiv deyil və hər üç məlum halda onu xəfiyyəlik etməyə sövq edən motivlər bir-birindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. Onun metodu başqa insanların fikirlərini oxuma və xəyalən cinayətkarın cildinə girə bilmə qabiliyyətlərini öz fövqəladə intellekti ilə birləşdirməkdən ibarətdir.

Düpen sonradan bir çox məşhur detektiv obrazlarının, o cümlədən Şerlok Holmsun prototiplərindən biri olmuşdur. Bununla belə, "Al-qırmızı etüd" povestində Şerlok Holms Düpen haqqında deyir ki, onun fikrincə Düpen bilavasitə şəxs olub.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) · Treccani |
| Normativ yoxlama | LCCN: nb2017013712 · VIAF: 25150030543110960860 · WorldCat VIAF: 25150030543110960860 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ədəbiyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Tanum Bələdiyyəsi**, İsveçin qərbindəki Västra Götaland mahalında bir bələdiyyədir.Onun yeri 1600 nəfər əhalisi olan Tanumshed şəhərində yerləşir.

Mövcud bələdiyyə 1971-ci ildə üç keçmiş vahidi birləşdirərək yaradıldı.1952-ci ildə bölmə islahatından əvvəl ərazidə yeddi müəssisə var idi.

Etimologiya
-----------

İlk kilsə orada qurulduğu üçün kilisə köhnə Tanum fermasının (Norveç Tunheim) adını daşıyır.Birinci element "kənd həyəti", sonuncu element "malikanə, təsərrüfat".

Görməli yerlər
--------------

Tanumdakı qayaüstü oymalar UNESCO-nun Dünya İrsi Saytı elan edildi.İrs sahəsi Tanumshede'nin ətrafında, 18 km² sahəni əhatə edir.
Rəsmlərin çoxunda insanlar və gəmilər təsvir edilmişdir. Bəziləri öküz və at kimi heyvanları göstərir.
Tanum Bələdiyyəsi, daşlarını gerb mövzusuna çevirdi.
Bohuslanın ən böyük qəbir sahəsi olan Greby qəbiristanlığı Grebbestadın yerləşdiyi ərazidə yerləşir.
Tanum, yaxınlaşan qlobal fosfor çatışmazlığına qarşı mübarizə aparmaq üçün sidik ayran tualet tələb edən ilk bələdiyyələrdən biridir.Sidney, Sidney Texnologiya Universitetinin Davamlı Gələcəklər İnstitutunun dosenti Cynthia Mitchell′ə görə, sidik fosforun ən çox cəmlənmiş mənbəyidir.

Şəhərlər
--------

* Grebbestad
* Fjällbacka
* Hamburgsund
* Kämpersvik
* Rabbalshede
* Tanumshede

Xarici keçidlər
---------------

* Tanum Bələdiyyəsi
* Tanum Qaya Oyma Muzeyi Underslös

İstinadlar
----------

1. ↑  Land- och vattenareal per den 1 januari efter region och arealtyp. År 2012–2019. Statistics Sweden, 2019.
2. ↑  Folkmängd i riket, län och kommuner 31 mars 2023 och befolkningsförändringar 1 januari - 31 mars 2023. Statistics Sweden, 2023.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Araz (dəqiqləşdirmə).
***"Araz"* Arxeoloji – Etnoqrafik Ekspedisiyası** – AMEA Tarix İnstitutunun Naxçıvan şəhəri yaxınlığında, Araz çayı üzərində SES tikintisi zamanı su altında qalacaq arxeoloji abidələri tədqiq etmək məqsədilə 1968 – ci ildə təşkil etdiyi kompleks ekspedisiya.

Fəaliyyəti
----------

Üç dəstədən ibarət olan ekspedisiya hazırda su altında qalmış, böyük tarixi əhəmiyyəti olan Xarabaşəhər, Astabad, Bulqan, Təzəkənd, Qaraçuq, Qızılburun, Qaraxanbəyli, Böyükdüz, Şahtaxtı və digər abidələri tədqiq etmişdir.

Azərbaycan mütəfəkkiri Nəiminin vətəni olan Astabad şəhərində, habelə, XIX əsrin əvvəllərində Qacarlar sülaləsindən olan Azərbaycan hakimi Abbas Mirzənin tikdirdiyi Abbasabad qalasında, Ölənşəhr və Muncuqtəpə yaşayış yerlərində qazıntılar aparılmışdır.

Astabad şəhər qalıqlarında aparılmış arxeoloji tədqiqatlar nəticəsində şəhərin tarixinə dair bir sıra məsələlər aydınlaşdırılmış və onun yaşayış məskənləri, istehsal mərkəzi aşkara çıxarılmışdır.

Xarabaşəhərin Naxçıvan şəhərindən səkkiz km cənubda yerləşən Qaraçuq kəndi yaxınlığındakı qalıqlarında aparılan tədqiqatlar nəticəsində yaşayış evləri, son orta əsrlərin (XIV – XVII əsrlər) təsərrüfat həyatı və mədəniyyətinə aid zəngin faktlar aşkar edilmiş, dəmirçixana, 20 kvadratmetrlik emalatxana, dəmir ərintisi nəticəsində alınmış dəmir pasası, istehsalı başa çatdırılmamış kərənti, oraq, balta, dəhrə və digər əmək alətlərinin hissələri tapılmışdır.

Ekspedisiya II Kültəpə yaşayış yerində də tədqiqat işləri aparmış, e.ə. II – I minilliyin əvvəllərinə aid mədəni təbəqələrdən qala divarının bünövrəsi, tikinti qalıqları, sadə və boyalı keramika, daş və sümük alətlər aşkar olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Rəşid Göyüşov - Azərbaycan arxeologiyası. Bakı: 1986
2. ↑  Vəli Əliyev. Azərbaycanda tunc dövrünün boyalı qablar mədəniyyəti. Bakı: 1977, səh 36

Həmçinin bax
------------

* Mingəçevir arxeoloji ekspedisiyası
**Borland Proqram Təminatı şirkəti (Borland Software Corporation)** — Proqram təminatı istehsalçısı olan şirkətdir. 2009-cu ildə Böyük Britaniyanın Micro Focus şirkəti tərəfindən alınıb. Şirkət 1981-ci ildə İrlandiyada üç danimarkalı – Nils Yensen (Niels Jensen), Ole Henriksen və Mogens Glad tərəfindən yaradılıb. İlk illər əsas fəaliyyəti CP/M əməliyyat sistemi üçün proqram təminatının işlənib hazırlanması olub. Amerika bazarına çıxmaq üçün şirkət 1983-cü ildə səhmdar cəmiyyətə çevrilmiş və Borland International adlandırılmışdır.

Mənzil-qərargahı Ostin (Texas ştatı) şəhərində yerləşirdi. Şirkəti məşhur edən Turbo Pascal proqramlaşdırma aləti olub. 1990-cı illərin əvvəllərində şirkət özünün Quattro Pro elektron cədvəli və 1993-cü ildə aldığı WordPerfect mətn prosessoru ilə ofis paketləri bazarına çıxmağa cəhd edib, fəqət bu proqramlar 1994-cü ildə Novell şirkətinə satılıb, o isə öz növbəsində həmin proqramları iki il sonra Corel şirkətinə satıb.

1994-cü ildə buraxdığı Delphi proqramlaşdırma mühitinin ilk versiyası çox uğurlu alındı. Borland verilənlər bazalarının idarəolunması sistemləri bazarında da özünü sınayıb: Paradox, dBase və InterBase.

1998-ci ildə şirkət Inprise (Integration the Enterprise) adını götürsə də, 2000-ci ildə yenidən Borland Software adına qayıtmışdır.

Ədəbiyyat
---------

İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

İstinadlar
----------

1. ↑  National Software Reference Library.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| GND: 2102248-3 · ISNI: 0000 0001 0670 5325 · LCCN: n84217239 · NKC: kn20050603005 · SUDOC: 029636205 · VIAF: 147098722 · WorldCat VIAF: 147098722 |

 |
**Robert Aleksandr MakDeyd** (*ing.* Robert Alexander McDade; 11 avqust 1922, Nyu-York, Nyu-York ştatı – 14 oktyabr 2009) — ABŞ hərbçisi, ABŞ ordusunun polkovniki. O, 1965-ci ildə Vyetnam müharibəsi zamanı Ya-Dranq vadisi döyüşü zamanı 2-ci batalyon, 7-ci süvari alayına komandanlıq etməsi ilə tanınır.

Hərbi karyerası
---------------

MakDeyd üç müharibədə piyada birliyi ilə xidmət edən az sayda zabitlərdən biri idi. O, İkinci Dünya müharibəsində atıcı tağımına komandirlik etmiş, Koreya müharibəsində tüfəng bölüyünə komandirlik etmiş, Vyetnam müharibəsindəpiyada batalyonuna komandirlik etmişdir. O, döyüş zamanı dörd dəfə yaralanmışdır. Döyüş tapşırıqları ilə yanaşı, MakDeyd Vaşinqtonda, Nyu-Yorkda, Almaniyada və Panamada hərbi vəzifələrdə çalışmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Sag Harbor Express, Robert Alexander McDade obituary Arxivləşdirilib 2011-02-09 at the Wayback Machine, October 23, 2009.

Xarici keçidlər
---------------

* OPERATION SILVER BAYONET: THE BATTLE OF THE IA DRANG
* Rescue at LZ Albany
* Jack Smith's account of the battle Arxivləşdirilib 2019-03-16 at the Wayback Machine
* LZ Albany Arxivləşdirilib 2012-02-09 at the Wayback Machine
**Libido** (*lat.* libido — ehtiras, nəfs, istək) — Ziqmund Freydin psixoanalizində anlayış. Seksual ehtirası və cinsi instinkti nəzərdə tutur. Bu termin seksuallığın müxtəlif təzahürlərini təsvir etmək üçün işlənir. Freyd libidonu Platonun Erosu ilə eyniləşdirirdi və onu "vurğunluq" sözünü əhatə edən hər şeyə: cinsi vurğunluq, özünə-vurğunluq (narsissizm), valideynlərə və uşaqlara vurğunluq, ümumi insansevərlik və sairəyə aid edirdi. "Libido" terminini Freyd psixi pozuntuların, nevrozun, və eləcə də normal insanın psixi inkişaf gedişini, onun elmi və bədii fəaliyətini, sublimasiyanı izah etmək üçün istifadə edirdi.

Libido və Freydizm
------------------

Böyümə zamanı libido enerjisinin bədənin hansı hissəsində konsentrasiya olunması insanın inkişafını şərtləndirir. Psixoseksual inkişaf nəzəriyyəsində Freyd aşağıdakı mərhələləri qeyd etmişdir:

* oral mərhələ (doğuşdan 0–1.5 yaşa kimi) — ananın döşlərinin əmilməsi nəticəsində yaşanan həzz;
* anal mərhələ (1.5–3 yaş arası) — yoğun bağırsağın və ya sidik kisəsinin ekskretor fəaliyyəti nəticəsində yaşanan həzz;
* falistik mərhələ (3–6 yaş arası) — seksual xarakterli araşdırmalar, oğlanlarda Edip kompleksinin, qızlarda isə Elektra kompleksinin yaranması;
* latent mərhələ (6–12 yaş arası);
* genital mərhələ (12 yaşdan sonra). Freydin fikrincə, libidonun inkişafının pozulması nəticəsində, psixi pozuntular yaranır. Libido — həzz hissi doğuran bütün hərəkətlərin əsasını təşkil edir..

Yunqun nəzəriyyəsində Libido
----------------------------

Karl Qustav Yunq libidonu ümumilikdə insanın psixi enerjisi kimi, seksuallığı isə bu enerjinin ifadəsi formalarından biri hesab edir. Freyddən fərqli olaraq, Yunq libidonu Şərq enerji konsepsiyası hesab edilən Tsi və ya Prana bənzədirdi. Həmçinin libidonun kökünü primitiv millətlərin vanimistik təsəvvürlərində axtarırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Güc artırmaq yolları". 2020-09-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-15.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Laruss ensiklopediyası · Britannica (onlayn) · Universalis |
| Normativ yoxlama | BNF: 120502152 · GND: 4140090-2 · LCCN: sh2015001702, sh85120738 · Microsoft: 2779366285, 2909857225 |



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Seksuallıq** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Vladimir.

**Vladimir Aleksandroviç Canıbekov** [d.13.5.1942, Qazaxıstan SSR, Cənubi Qazaxıstan vilayəti, Bostanlıq rayonunun İsgəndər kəndi. (Özbəkistan, indiki Daşkənd vilayəti. Bostanlıq rayonunun İsgəndər qəs.)] — SSRİ təyyarəçi kosmonavtı, aviasiya general mayoru, iki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (1978,1981).

Həyatı
------

Yeysk Ali Hərbi Aviasiya Təyyarəçilər Məktəbini bitirdikdən (1965) sonra HHQ-də təyyarəçi-təlimatçı kimi xidmət etmişdir. 1970-ci ildən kosmonavtlar dəstəsindədir. 5 kosmik uçuş keçirmişdir. İlk uçuşunu (10–16.1.1978) "Soyuz-27" kosmik gəmisində (KG) gəmi komandiri kimi və "Salyut-6" orbital stansiyasında həyata keçirmişdir. Uçuş 5 sutka 22 saat 59 dəqiqə davam etmişdir. İkinci uçuşu (22–30.3.1981) "Soyuz-39" KG (beynəlxalq sov.-monqol ekipajının komandiri kimi) və "Salyut-6"orbital stansiyasında olmuşdur (uçuş müddəti 7 sutka 20 saat 42 dəq.). Üçüncü uçuşu (24.6.–2.7.1982) sov.-fransız ekipajının komandiri kimi "Soyuz T-6" KG və "Soyuz T-5" KG ilə birləşmiş "Salyut-7" orbital stansiyasında yerinə yetirmişdir. Uçuş 7 sutka 21 saat 51 dəqiqə davam etmişdir. 17–25.7.1984-cü ildə "Soyuz T-12" və "Soyuz T-11" KG ilə birləşmiş "Salyut-7" orbital stansiyasında komandir kimi dördüncü uçuşu həyata keçirmişdir. Uçuşun davam etdiyi 11 sutka 19 saat 14 dəq. ərzində o, açıq kosmik fəzaya çıxışı həyata keçirmişdir (3 saat 35 dəq.). 112 sutka 3 saat 51 dəqiqə davam edən beşinci uçuşu (6.6.–26.9.1985) "Soyuz T–13" KG-ndə (gəminin komandiri kimi) və "Salyut-7" orbital stansiyasında yerinə yetirmişdir. Açıq kosmosda 5 saat davam edən mürəkkəb texnoloji əməliyyatları yerinə yetirmişdir. 5 dəfə Lenin ordeni, Fransanın Fəxri Legion ordeni (1982) və medallarla təltif olunmuşdur.

Mükafatları və təltifləri
-------------------------

* Lenin ordeni (5 dəfə)
* Fransanın Fəxri Legion ordeni (1982)
* "Qırmızı Ulduz" ordeni (1978, 1981)
* 2 dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı
* "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 20 illiyi" yubiley medalı
* "SSRİ Silahlı Qüvvələrinin 50 illiyi" yubiley medalı
* "SSRİ Silahlı Qüvvələrinin 60 illiyi" yubiley medalı
* "Sovet milislərinin 50 illiyi" yubiley medalı

O, həmçinin, Qaqarin, Kaluqa (Rusiya), Aralık (Qazaxıstan) və Hyuston (ABŞ) şəhərlərinin fəxri vətəndaşıdır.

Həmçinin bax
------------

* Qazaxıstan SSR

İstinadlar
----------

1. 1 2  **Canıbekov**// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 187-188.

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2007-06-27 at the Wayback Machine
**Ermənistan bulqarları** — Kubrat xanın ölümündən sonra Ermənistana köçən xalq.

Ümumi məlumat
-------------

Onların adına ilk dəfə Moisey Xorenlidə rast gəlinir. Ermənilər onları xanlarının adı ilə **Vənəndlilər** olaraq tanıyırdılar. Ermənistan Sasanilər və Roma imperiyası tərəfindən bölünəndən sonra bulqarlar heç bir bölgüyə qoşulmamış, Kür çayı vadisində öz qalalarında möhkəmlənmişdilər. IV Xosrov tərəfindən təqib olunan bulqarlar Suriya sərhəddinəcən enmişdilər. Xorenatsi bulqarların qeyri-adi cəsarətli bir xalq olduğunu qeyd edir.

Vənəndlilər Ermənistan əsilzadə ailələri siyahısı olan "Qaxnamə"də 17-ci sırada qeyd olunmuşdur. Erməni tarixçi Yegişenin verdiyi məlumata görə Sasanilərin xristianlığı qadağan etməsinə etiraz edənlər arasında Vanandın bulqar yepiskopu Qad da olmuşdur. Avarayr döyüşündə birləşmiş xristian ordularının 3-cü hissəsinə bulqar sərkərdə Tatul başçılıq edirdi. Sasanilərin həbs etdiyi əsilzadələr arasında Tatulun ailəsindən olan 3 bulqar da var idi. Edam olunan 6 din adamından biri də bulqar rahib Levond idi. Tarixçi Yegişe Vartan Mamikonyanın əsgərlərindən biri olmuşdur və döyüşün şahididir. Bolqar tarixçi Atanas Stomatova görə **Tatul** bir erməni adı deyil və onun Vənənddən olması bulqar olmasının isbatıdır.

Vənənd hazırda Naxçıvan Muxtar Respublikasında Ordubad rayonunda yerləşir.

Tarixi Ermənistan bulqarları
----------------------------

* **Eran xan** - Balasakan hakimi ilə birlikdə Qafqaz Albaniyası mərzbanının ordularını məğlub etmiş və Bizans torpaqlarına basqınlar etmişdi.
* **Bel xan** - Kuşanlara hücum planlayan Sasani şahı Yezdəgirdə qarşı hərəkət edərək onları müharibə haqda öncədən məlumatlandırmışdı.
* **Zorqua** - Vənənd yepiskopu (387)
* **Vartan** - Katolikos.
* **Yusik** - Katolikos Vartanın oğlu. Bizansa səfir olaraq getmişdi.
* **Pap və Atanagin** - katolikos Yusikin oğulları.
* **Orot** - Yusik ilə səfirliyə getmiş bulqar əsilzadəsi.
* **Artavna** - Yusikin ölümündən sonra yepiskop Daniili onun yerinə keçməsi üçün çağırmaqla vəzifələndirilmiş bulqar əsilzadəsi.

Sonralar
--------

Erməni tarixçi Moisey Xorenlinin verdiyi məlumata görə bulqarların bir qismi sonradan erməniləşdi və bir hissəsi də "Bulqar ölkəsinə" geri qayıtdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Moisey Xorenli, Ermənistan tarixi
2. ↑  Yegişe, O Vardane i voyne armyanskoy, E. 1971;
3. ↑  Atanas Stomatov, Tempora incognita of early Bulgarian History, 1932
4. ↑  Favstos Buzand, Ermənistan tarixi, səh 32
**Klarens Zeedorf** ( nid.  Clarence Seedorf, IPA : [ˈklɛrənˈseːdɔrf], *fərdi* olaraq IPA : [ˈklɛrəns] [ˈzeːdɔrf], nid. Clarence Clyde Seedorf ; 1 aprel 1976, Paramaribo ) — Niderlandlı futbolçu və məşqçi .

Hazırda üç fərqli komanda ilə Çempionlar Liqasını qazanmış yeganə oyunçu - "Ayaks" (1994/95), "Real Madrid" (1997/98) və "Milan" (2002/03, 2006/07).

Karyerası
---------

### Ayaks

Futbolçu karyerasına "Ayaks" klubunda başlayıb. 1983-cu ildə "Ayaks"ın uşaq komandasına qoşulan Klarens, klubun əsas komandasında 1992-ci ildə debüt edib. "Ayaks"da 3 il forma geyinən futbolçu 65 oyunda 11 qol vurub.

### Sampdoriya

"Ayaks"dakı oyunu ilə Avropa klublarının diqqətini çəkən futbolçu, 1995-ci ildə İtaliyanın "Sampdoriya" klubuna transfer edilir. Burada keçirdiyi bir ildə 32 oyunda 3 dəfə fərqlənir. 

### Real Madrid

1996-cı ildə "Real Madrid"ə transfer olunur. Madrid klubu ilə karyerasında ikinci Çempionlar Liqası Kubokunu qazanır. Realda ümumilikdə 4 il çıxış edən futbolçu, 121 oyunda meydana çıxıb 15 qol vurur. 

### İnter

Futbolçu 2000-ci ildə yenidən İtaliyaya qayıdır. Bu dəfə Milanın "İnter" klubunun formasını geyinir. "İnter"də iki il oynayan futbolçu, 64 oyuna 8 dəfə fərqlənir. 

### Milan

2002-ci ildə futbolçu "İnter"i tərk edərək İnterin əzəli rəqibi "Milan" klubuna keçir. Futbolçunun karyerasında ən uğurlu illər "Milan" klubu ilə bağlıdır. "Milan"da 10 il forma geyinən Klarens, 300 oyunda meydana çıxaraq 47 qol vurur. "Milan" ilə 2 dəfə Çempionlar Liqasının qalibi olur. 

### Botafoqo

Futbolçu 2012-ci ildə Milanla vidalaşaraq Braziliyanın "Botafoqo" klubuna keçir. Burada bir il oynadıqdan sonra futbolçu karyerasını bitirir.

Nailiyyətləri
-------------

İstinadlar
----------

1. 1 2  Clarence Seedorf // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. 1 2  CLARENCE CLYDE SEEDORF // Argentine Soccer Database (isp.).

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Foto, video və audio | Instagram |
| Tematik saytlar | AIC · BDFA · BDFutbol · eu-football.info (oyunçu) · FootballDatabase.eu · L’Équipe · National Football Teams.com · Soccerway · playmarkerstats.com (oyunçu) · playmarkerstats.com (məşqçi) · Transfermarkt (oyunçu) · Transfermarkt (məşqçi) · TuttoCalciatori.Net (oyunçu) · worldfootball.net (oyunçu) · УЕФА · Discogs |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Munzinger |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| GND: 129653888 · GTAA: 152029 · ISNI: 0000 0000 7870 7621 · LCCN: n2003116685 · NTA: 238012166 · VIAF: 36299409 · WorldCat VIAF: 36299409 |

 |
**Klapan** – maşın və boru kəmərlərində qaz, buxar və ya maye axınını tənzimləmək məqsədi ilə axın kəsiyinin sahəsini dəyişən hissə, yaxud yığım). Maşınlarda (nasos, kompressor, daxili yanma mühərriki və s.

Texnikada
---------

Klapan boru armaturlarında, kranlarda və diskli qapayıcılarda tətbiq tapır. Onlardan fərqli olaraq şiberlərdə klapanın tənzimləyici elementi işçi mühitin hərktinin oxuna paralel olaraq hərkət edir.

İşləmə prinsipinə görə bölünürlr:

* Bağlayıcı klapan
* Tənzimlətici klapan
* Əksəlaqə klapanı
* Qoruyucu klapan
* Azaldıcı klapan
* İmpuls-qoruyucu klapan
* Birbaşa təsir klapanı
* Bilavasitə təsir klapanı
* Hidroklapan

Tibbdə
------

* Ürək klapanı
* Trikuspidal klapan
* Aorta klapanı
* Mitral klapanı
* İloesekal klapanı

Musiqi alətlərində
------------------

Musiqi alətlərində tətbiq olunan klapanalar: müxtəlif tenor və basa malik blokfleytalar, rauşpfayfa və s. - əl barmaqları ilə bağlanması çətilik yaradan, bir-birindən uzaq yerləşən çalğı deşiklərinin bağlanmasında istifadə olunur. Digr çalğı alətlərində - fleyta, klarnet, saksofon, qaboy və s.-lərdə səslənmə diapazonunu genişləndirmək və applikasiyanı rasionallaşdırmaq (barmaqların işlməsini asanlaşdırmaq) üçün tətbiq olunur.

Mənbə
-----

* Клапан, в технике // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.


|  |  |
| --- | --- |
| Disambiguation icon | **Klapan** sözü bir çox mənada istifadə olunur.Lazımi mənanı dəqiqləşdirmək üçün bu səhifədəki siyahıdan istifadə edin.  |
**Petrovaradin** (*serb.* Петроварадин, mac. Petervarad), Serbiyada Dunay çayı sahilində Novi Sad şəhərinin qarşısında yer alan qəsəbədir. Tarixi bir yer olaraq eyni adda bir də qalası vardır. Novi Sad ilə birgə genişləndirilmiş Novi Sad şəhəri bələdiyyə quruluşunu yaradır.

Tarixi
------

Bölgədəki məskunlaşma tarixi Mis dövrünə (e.ə. 4500-cü illər) qədər davam edir. Keltlərin eramızdan əvvəl 4-cü əsrdə məskunlaşdığı bölgə eramızdan əvvəl I əsrdə Roma hakimiyyəti altına girdi. İlk qala burada Keltlər tərəfindən inşa edilmişdir. Roma dövründə qala daha da böyütüldü və "Cusum" adı ilə Pannoniya əyalətinə bağlandı. Qala eramızın V əsrində Hun hücumları ilə dağıdıldı. Hücumlar nəticəsində şəhər sıra ilə Ostroqotlar, Gepidlər və Lanqobardların hakimiyyəti altına keçdi. V əsrin sonlarında Bizanslılar tərəfindən bərpa edilən Cusum Petrikon və ya Petrikov adlandı. Daha sonra avarlar, franklar, xorvatlar, slavyanlar, bolqarlar və sonra yenidən Bizans hakimiyyətinə keçdi. Bolqarlar dövründə voyevoda sermon idarəsi altında Petrik adlandırıldı. Şəhər XII əsrdə Macarıstan krallığı tərəfindən fəth edildi.

1526-cı il 27 iyul tarixində Parqalı İbrahim Paşa tərəfindən Petrovaradinin mühasirəsi nəticəsində Osmanlı İmperiyasına qatıldı. Osmanlı hakimiyyəti dövründə "Varadin" olaraq bilinən ərazi, ekspedisiyalar üçün əhəmiyyətli bir gediş nöqtəsi olaraq xidmət etdi. 1687-ci ildə Osmanlıların məğlubiyyəti ilə Habsburqların rəhbərliyinə keçdi. Qala 19 sentyabr 1694-cü ildə Sürməli Əli Paşanın komandanlığı altında Osmanlı ordusu tərəfindən mühasirəyə alındı. Lakin Osmanlı ordusunun 23 günlük mühasirəsi nəticəsiz qaldıqda Osmanlı ordusu Belqrada geri çəkildi.

1716-cı ildə sədrəzəm silahdar Əli Paşanın vəfat etdiyi Petrovaradin müharibəsi burada baş vermişdi. Petrovaradin, Habsburq tabeliyində sərhəddəki hərbi müdafiə sisteminin bir hissəsi oldu. 1881-ci ildə Avstriya-Macarıstan İmperiyasında muxtar Xorvat-Slavyan krallığı idarəsinə keçdi. Daha sonra 1918-ci ildə Yuqoslaviya Krallığının nəzarətinə keçdi. II Dünya Müharibəsi sırasında isə qurulan Xorvatiya Müstəqil Dövlətinin nəzarəti altına keçdi. Müharibədən sonra Voyevodina muxtar bir vilayət oldu və daha sonra Yuqoslaviya ərazisinin bir hissəsi oldu.

Nüfuzu
------

2011-ci ildə aparılmış ümumi siyahıyaalmaya görə, bələdiyyədə 33,865 nəfər, qəsəbə mərkəzində isə 14.298 nəfər yaşayır.

Qalereya
--------

* MərkəzMərkəz
* Petrovaradində bir küçəPetrovaradində bir küçə
* ÇimərlikÇimərlik
* Petrovaradin müharibəsindən bir abidəPetrovaradin müharibəsindən bir abidə

Həmçinin bax
------------

* Petrovaradin müharibəsi
* Serbiya

Mənbə
-----

1. ↑  ""Petervaradin Muharebesinde (1716) Habsburgların Osmanlılardan Ele Geçirdiği Silahlar ve Harp Teçhizatı" Tarih Dergisi, Sayı 59, 2014/1:İstanbul. Hakan Karagöz". 2016-04-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-21.
2. ↑  ""Ahmed (II)" İslam Ansiklopedisi, cilt:2, sayfa:34". 2016-04-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-21.
3. ↑  2011 Sırbistan Genel Nüfus Sayımı İlk Sonuçları Arxivləşdirilib 2012-04-25 at the Wayback Machine (*serb.* serbcə) (*ing.* ingiliscə)
**Petruşin dili** — elə də uzun olmayan qumdan ibarət olan dil. Dil Rusiyanın Taqanroq körfəzi sahillərində yerləşir. Taqanroq şəhərindən bir qədər aralıda, Beqlis dilindən isə 25 km şərqdə qərarlaşır. Dilin ərazisi Rostov vilayətinin Neklinov rayonu Novobesserqenev kəndi vahidliyinə daxildir.

Tarixi əhəmiyyəti
-----------------

1696-cı ildə Azov qalasının I Pyotr tərəfindən işğalından sonra Mius yarımadasında yeni qalanın inşasına başlamışdır. Petruşkin dilində Pavlov qalası inşa edilmişdir. Sonradan qala Taqanrov xəttinin əsas müdafiə istinadgahlarından birinə çevrilmişdir

1711-ci ildə Osmanlı imperiyası Taqanroqu ələ keçirmək məqsədi ilə hücuma keçərkən Petruşkin dilində döyüş baş vermişdir. Döyüş türklərin məğlubiyyəti ilə bitmişdir

26 oktyabr 1941-ci ildə Üçüncü Reyxin göstərişi ilə bölgənin yahudiləri Petruşkin dilinin cənub-şərqinə yığılaraq güllələnmişdir. Ümumilikdə İkinci Dünya müharibəsidə ümumilikdə 20 000 insan öldürülmüşdür. 1950-х illərdə öldürülənlərin şərəfinə ağaclar əkilmişdir

Petruşin dili. avqust 2016

Əhalisi
-------

Petruşin dilində Eyni adlı kənd yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ярослав ИВАНЮК, Юрий ПОГОДА «КОМЕНДАНТ ПОЛТАВЫ ПОЛКОВНИК КЕЛИН: ПОРТРЕТ НА ФОНЕ ВОЙНЫ»". 2011-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-24.
2. ↑  Памятники оборонительного зодчества Arxivləşdirilib 2009-12-07 at the Wayback Machine (rus.)
3. ↑  "«Taqanroq» А. P. Çexov". 2010-03-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-24.
4. 1 2  "«TAQANROQ VAXTI», Gündəlik qəzet, № 30(82), 06.09-13.09/2008" (PDF). 2014-03-06 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-24.
5. ↑  Сайт Центральной городской публичной библиотеки имени А. П. Чехова в Таганроге[*ölü keçid*] (rus.)
6. ↑  Топонимия Neklinov rayonunun yaşayış məntəqələri[*ölü keçid*]
**Hüseynqulu xan Qovanlı-Qacar** (1751-1775) — Qacar sərkərdəsi, Fətəli şahın atası.

Həyatı
------

Məhəmmədhəsən xanın ikinci oğlu Hüseynqulu xan 1751-ci ildə Astrabad civarında dünyaya gəlmişdir.

Hüseynqulu xan Kərim xan Zənd tərəfindən Damğanın hakimi olmuşdu. Sonra qiyam qaldırıb müstəqilliyini elan etmişdi.

Polkovnik Qold Smit Hüseynqulu xanın öldürülməsi barədə belə yazır: "Kərim xan Zənd gördü ki, Cahansuz şahın öhdəsindən gələ bilmir. Onun üstünə qoşun çəkəsi olsa, gərək milyonlarla pul xərcləyə və özü də Astarabada gedə. Ona görə qərara gəldi ki, bir nəfər qatil göndərsin. Ona görə Əli xan Dəvəlini hüzuruna çağırıb ona dedi: "Nə qədər pul istəsən, sənə verəcəyəm, bu şərtlə ki, Hüseynqulu xanı öldürəsən. Ona tapşırdı ki, Astarabada çatanda özünü ipək taciri kimi qələmə versin".

Əli xan Dəvəli-Qacar Hüseynqulu xanın qan düşmənlərini tapıb başına topladı.

Hüseynqulu xan Cahansuz 1775-ci ildə qisasçı Artuq Köklən-Türkmən tərəfindən öldürüldü.

Ailəsi
------

Hüseynqulu xan Məhəmməd xan İzzəddinli-Qacarın Məhdiülya ləqəbli qızı Ağabacı xanımla ailə qurmuşdu. Baba xan (Fətəli şah), Hüseynqulu xan, Məhəmmədsadıq xan adlı oğulları vardı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Qacarlar və Qacar kəndi. Bakı: Şuşa, 2008, 334 səh.

Həmçinin bax
------------

* Qacarlar
**Bağırov Hüseynqulu Seyid oğlu** — Azərbaycan Respublikasının sabiq Ekologiya və Təbii Sərvətlər naziri (2001-2018), Azərbaycan Respublikasının sabiq Ticarət naziri (2000-2001).

Həyatı
------

Hüseynqulu Bağırov 17 dekabr 1955-ci ildə dünyaya gəlib. 1978-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini bitirib. Təhsil aldığı dövrdə K.Marks təqaüdçüsü olub. 1983-1985-ci illərdə Moskva şəhərində elmi fəaliyyətlə məşğul olub. 1996-cı ildə Nyu-York şəhərində Maunt Sent Vinsent kollecinin dil kurslarını bitirib. 1998-ci ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarının Fulbrayt Assosiasiyasının təqaüdü ilə mükafatlandırılıb və İndiana Universitetində tədqiqatçı-professor vəzifəsində çalışıb, eyni zamanda, Universitetin Dil Mərkəzində təhsil alıb. 1990-cı ildə keçmiş SSRİ Təhsil Nazirliyinin Kollegiyasının qərarı ilə professor elmi adını alıb.

Fəaliyyəti
----------

1978-1983-cü illərdə Təhsil Nazirliyində, sonra isə komsomol orqanlarında çalışıb. 1985-1992-ci illərdə Zaqafqaziya Komsomol və Ali Partiya məktəblərində müəllim vəzifəsində işləyib. 1990-cı ildən Gənclər İnstitutuna, 1992-ci ildən Qərb Universitetinə rəhbərlik edib. 2000-2001-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Ticarət Naziri vəzifəsində işləyib. 2001-ci ildən 2018-ci ilə qədər Azərbaycan Respublikasının Ekologiya və Təbii Sərvətlər naziri olmuşdur. 2005-ci ildə Azərbaycan Respublikası Hava və Ekstremal İdman Növləri Federasiyasının Prezidenti seçilmişdir.

2008-ci ildə onun başçılığı ilə ilk Azərbaycan-Antarktida ekspedisiyası Bakıdan yola düşmüşdür.

2015-ci il dekabr ayının 16-da Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Şöhrət ordeni ilə təltif edilmişdir.

Ailəsi
------

* Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin sədri və Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin I katibi işləmiş Mircəfər Bağırovun qardaşının nəvəsidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "H.S. Bağırovun "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2021-05-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-16.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi

| ⛭Azərbaycan Azərbaycanın ekologiya və təbii sərvətlər nazirləri Azərbaycan |
| --- |
| Azərbaycan Respublikası(1991-dən sonra) | 
* Hüseynqulu Bağırov (2001—2018)
* Muxtar Babayev (2018—)

 |
**Hüseynqulu xan Cəfərqlu xan oğlu Nəvvab** (Motaməd ül-Vüzarə, sonra Sədr əs-Səltənə) (*fars.* حسینقلی خان صدرالسلطنه‎; 1864, Tehran – 1920, Tehran) — İran naziri, diplomat, siyasətçi.

Həyatı
------

Hüseynqulu xan Cəfərqlu xan oğlu 1864-cü ildə Şiraz şəhərində anadan olmuşdu. Babası Məhəmmədrza xan Mazandarani Hindistanda, Böyük Moğollar dövlətində nəvvab kimi xidmət etmişdi. Ondan sonra Cəfərəli xan bu soyun başçısı olmuşdu. O, Kərbəlaya gedərkən Şirazlı Mirzə Həsənəli ibn Hacı Ağası bəy onun bacısı ilə evlənmişdi. Bu izdivacdan sonra Nəvvab soyu Şirazda məskunlaşmışdı.

Cəfərəli xanin Mirzə Məhəmmədəli xan adlı oğlu vardı. O da Fars əyalətinin məşhur simalarından idi.

Mirzə Məhəmmədəli xan da Cəfərqlu xan adlı oğlu olmuşdu.

Hüseynqulu xan Cəfərqlu xan oğlu Hidayət Tehrandakı İngiltərə səfarətxanasında müstəşar işləmişdi. Həsən xan Mustovfi əl-Məmalik baş nazirliyi dönəmində İranın Xarici işlər vəziri olmuşdu.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar dövrünün diplomatları, Bakı, "Mütərcim", 2012. 334 səh.

İstinadlar
----------
**Hüseynqulu xan Zəngənə** (?-?) — Zəngənə elinin başçılarından, Nadir şah Qırxlı-Avşarın sərkərdəsi.

Həyatı
------

Hüseynqulu xan Hacı Hüseynəli xan oğlu Kirmanşah şəhərində doğulmuşdu.Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı.

12 mart 1729-cu ildə Nadir Hüseynqulu xanı Gilan əyalətinə hakim təyin etdi. Həmin zaman Gilan rusların əlində idi. Nadir Rusiyaya elçi göndərin Gilan və Astrabadı geri tələb etdi.

1730-cu ilin martında Nadir Həmədana doğru istiqamət götürdü. Onun qoşunu 25 min nəfərlik süvari və piyadalardan ibarət idi. Bu yürüşdə onu toplar və zənburəklər müşayiət edirdilər. Eyni zamanda o, Tehrandakı qüvvələrə də xəbər göndərdi ki, Qəzvin-Ave yolu ilə Azərbaycanın cənub-qərbinə doğru hərəkət etsinlər. Hüseynqulu xan Zəngənə özünün beş min nəfərlik dəstəsi ilə Gülpayqan yaxınlığında düşərgə saldı. O da Nadirdən tapşırıq aldı ki, Nəhavəndə tərəf irəliləsin.

Havalar münasib olan kimi Nadir Behbehan və Şüştərdən keçib Dizfula gəldi və mövcud olan məlumatlara görə, yolu üzərindəki çayların aşmasına görə bir neçə gün hərəkətini təxirə salmalı oldu. Qısa fasilədən sonra Nadir Xürrəmabad yolu ilə Borucərdə çatdı. Burada olarkən Hüseynqulu xan Zəngənəyə tapşırdı ki, Kermanşaha doğru irəliləyib həmin məntəqəni Osmanlı qüvvələrindən təmizləsin. Tapşırığı yerinə yetirdikdən sonra Hüseynqulu xan Zəngənə Kermanşah hakimliyini öz üzərinə götürməli idi.

Nadirin qoşunları ilə Həmədana daxil olması xəbərini eşidən Sənəndəcdəki Osmanlı qarnizonunun rəhbəri də oranı tərk etməyi qərara aldı. Bununla, Sənəndəc də döyüşsüz və müqavimətsiz Osmanlı qüvvələri tərəfindən tərk edildi. Belə olanda, Nadir diqqətini Kermanşaha çevirdi. Yaxınlıqdakı böyük məntəqələr arasında Kermanşah hələ də Osmanlı qüvvələrinin nəzarəti altında qalmaqda idi. Bu şəhərin geri qaytarılması məqsədilə Nadir, Hüseynqulu xan Zəngənəyə müvafiq tapşırıq verdi. Hüseynqulu xan dəstəsi ilə Kermanşaha yollandı, onun dağlıq yollarla irəliləməsi müəyyən təhlükə ilə bağlı idi. Kermanşah hakimi təyin edilmiş Həsən paşa şəhərin iki fəsəngliyində, dağlıq ərazidə əlverişli müdafiə mövqeləri tutaraq Hüseynqulu xanın dəstəsinin qarşısını kəsdi. Hüseynqulu xan rastlaşdığı müqaviməti nəinki qıra bilmədi, hətta ağır zərbə alaraq geri çəkilmək məcburiyyətində qaldı.

Xəbər Nadirə çatan kimi Kermanşaha doğru hərəkət etmək əmri verdi. O, qüvvələrinin bir hissəsini öncədən yola saldı, özü isə sonradan onların arxasınca hərəkətə başladı. Həsən paşa eşidəndə ki, Nadir qüvvələri ilə Hüseynqulu xanın köməyinə gəlir, bütün topları, hərbi təchizatı Kermanşahda tərk edib Bağdada çəkildi. Bununla da, ikinci cəhddə Kermanşah da Osmanlı qoşunlarından təmizləndi.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Zəngənə eli və məşhur şəxsiyyətləri, Bakı, "Soy" dərgisi, 2010.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Zəngənə eli

Xarici keçidlər
---------------
**Hüseyni Əbülfəzl Aslan oğlu** – şair, tərcüməçi, ədəbiyyatşünas, filologiya elmləri namizədi (1968).

Həyatı
------

Hüseyni Əbülfəzl 1925-ci ilin baharında Cənubi Azərbaycanda, Təbriz şəhərində anadan olmuşdur. Burada orta təhsil almış, fars dilinə və klassik Şərq ədəbiyyatına dərindən bələd olmuşdur. Gənclık dövründən onda şerə maraq oyanmış, ilk şerlərini yazmışdır.

Azadlıq uğrunda döyünən ürək
----------------------------

Milli azadlıq Hərəkətına qoşulmuş, Cənubi Azorbaycanda demokratik Hökumətin yaranması və möhkəmlənməsində fədakarcasına çalışmışdır. Lakin demokratik qurluşa qarşı şah ordusunun təcavüzündən sonra təqib olunduğuna görə Şimali Azərbəycanda siyasi sığınacaq tapmışdır (1946).

Həyatında yeni səhifə
---------------------

Burada Bakı Tibb texnikomunun stomatologiya şöbəsində təhsil almışdır (1947-1950). Bakı Dövlət Universitetinin fılologiya fəkültəsinin axşam şöbəsinə daxil olmuş, ikinci kursdan əyani şöbəyə dəyişilmiş. Oranı müvəffəqiyyətlə bitirdikdən sonra əvvəl Qaradağ qəsəbə orta məktəbində (1954-1957), sonar isə Bakı şəhərində 160 nomrəli orta məktəbdə müəllimlik etmişdir (1954-1957).

1958-1959 cı illərdə "Göyərçin" uşaq jurnalı redaksiyasında işləmişdir. Burada ilk uşaq Hekayələrini və şerlərini dərc etdirmişdir. Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Nizami adına Ədəbiyyat institutunda kiçik elmi işçi işləmiş, eyni zamanda "Mirzə Ağa Təbrizinin Həyat və yaradıcılığı" mövzusunda namizədlik dissertasiyası üzərində çalışmışdır. Institutun sənətnşunaslıq şöbəsinin böyük elmi işçisi vəzifəsində çalışmışdır (1968-ci ildən).

Ədəbi yaradıcılıqla tələbəçilik dövründən məşğul olmuş. Şeirlərini və bədii tərcümələrini mətbuatda müntəzəm çap etdirmişdir. Şeirləri "Məhəbbət alovları" kitabındə toplu halda nəşr olunmuşdur. "Nəsimi" adlı pyesi Azərbaycan Dövlət Incəsənət Institutunun tədris teatrında tamaşaya qoyulmuşdur.

Hafız Şirazinin "seçilmiş şerləri" (1967) onun tərcüməsi itə kütləvi tirajla buraxılmışdır.

Nəbatinin, Xətainin seçılmiş əsərlərini tərtib edıb müqəddimə ilə nəşr etdirmişdir

1987-ci ilin dekabr ayında Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  **kataloq.net**[*ölü keçid*]
**Haqqın Qurbanı** - şair, görkəmli maarif xadimi Qurban Musayev haqqında yazılmış xatirələr, şeirlər, yaradıcılığından nümumələr toplusudur. Baş redaktor, ideya rəhbəri, tərtibatçı, ön söz və "Qurbannamə" poema-essenin müəllifi Yusif Nəğməkardır.

Kitab haqqında
--------------

Kitabın əvvəlində şair Yusif Nəğməkar şair Qurban Musayevin yaradıcılığı ilə bağlı 25 səhifəlik "Ustad şairə ehtiram çələngi" adlı girişlə dəyərləndirmə vermişdir. 

Forma və mahiyyətcə zəngin olan bu kitabda müəllim-şair Qurban Musayevin öz şeirləri ilə yanaşı, onun ictimai, pedaqoji, şairlik fəaliyyətini dəyərləndirən Yusif Nəğməkar 36 nəfərin şair haqqındakı fikirlərini və xatirələrini vermişdir. Bu xatirə-dəyərləndirmənin (toplunun) içində ən çox diqqəti çəkən, şairin oğlu Məmməd Musayevin sözləridir. Burada Məmməd Musayev atası haqqında xatirələrdən, maraqlı hadisələrdən də bəhs edir. 

Kitabda xalq şairi Nəriman Həsənzadə də öz eloğlusu haqqında çox səmimi danışır. Əvvəlcə Qurban müəllimlə ilk görüşlərini xatırlayan Nəriman Həsənzadə şairin bəzi şeirlərinin təhlilini də verir. Nəriman Həsənzadə şairi lirik, satirik və vətənpərvər bir şair olaraq oxucuya təqdim edir.

"Məni düz anlayan yoxdu hələ də,  

Mən torpaq,el dərdi çəkən Qurbanam.  

Çadırda ölənin,əsir düşənin  

Önündə diz üstə çökən Qurbanam."

Kitabda şairin yaradıcılığı, pedaqoji fəaliyyəti, vətəndaşlıq məziyyətləri bir nəfərin deyil,36 nəfərin dilindən gəlir. Kitabda şair Yusif Nəğməkar "Qurbannamə" poema-essesini aşağıdakı kimi başlayır və eyni sözlərlə tamamlayır.

"Sən  

Yaxşı bilirsən  

Allahdan gizli heç   

nə yoxdur.  

Odur ki,ən böyük  

Səmimiyyət,ən   

böyük halallıq da  

Yaradanla  

yaradılan  

arasındadır!  

Və…"

Kitabda şair haqqında professor, əməkdar elm xadimi Zəlimxan Qarayev, akademik Teymur Bünyadov, professor İsa Musayev, xalq şairi Zəlimxan Yaqubun da xatirələri də maraqlıdır.

Kitabda rus alimi Y.N.Tinyanovun fikri daha maraqlı görünür. O yazır: "Şeir cərgələrinin sıxlığı və vəhdəti şeir strukturunu nəsr strukturundan fərqləndirir. Hər şeydən əvvəl sözün leksik əlamətləri şairdə daha güclü çalarlarla çıxış edir;hər bir ötəri leksik boyanın ikinci dərəcəli sözlərin şeirdə mühüm əhəmiyyəti də bundan irəli gəlir." 

Kitabda xalq şairi Osman Sarıvəlli, Nəriman Həsənzadə, Həmid Abbas və başqalarının şairə həsr olunmuş şeirləri də yer almışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Qurbanın haqqı[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* Haqqın Qurbanı (kitabın tam məzmunu)