recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Kamal Babayev.

**Babayev Kamal Həbib oğlu** (3 iyun 1927, Bakı – 4 yanvar 2022) — azərbaycanlı fotoqraf; Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin və Azərbaycan Fotoqraflar Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

Kamal Babayev 3 iyun 1927-ci il Bakıda anadan olub. 1953-cü ildən "Pioner" jurnalında fotomüxbir kimi fəaliyyət göstərib. Həmin ildən Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyində ştatdankənar çalışıb, 1959-cu ildən bu muzeyin əməkdaşı olub və 2022 ilə kimi muzeyin fotoqrafı kimi işləyib.

XX əsrin 50-ci illərdə "Gənc texniklər" mərkəzində fotoqrafiya dərnəklərini aparır və bu vaxt foto həvəskarları üçün azərbaycan dilində dörd kitabça-vəsait çapdan çıxır. Sonrakı illərdə müxtəlif qəzet və jurnallarla əməkdaşlıq edərək Azərbaycanın keçmişi, memarlıq abidələri, incəsənəti ilə tanış edib. 1962-ci ildə mətbuatda fəal iştirak etdiyinə görə Fəxri fərmana layiq görülür. 1986-cı ildə İsveçdə keçirilmiş fotomüsabiqədə diplomla mükafatlanır. 1987-ci ildə SSRİ-də çıxan "Elm və həyat" ("Nauka i jizn") jurnalının mükafatını alır – 3-cü yer tutaraq "Kiyev" fotoaparatı ilə hədiyyələnir. Həmən jurnalda 3 məqaləsi dərc olunur. 1988-ci ildə "Sovet fotosu" ("Sovetskoe foto") jurnalının 1-ci mükafatla 1-ci yerin qalibi olur.

1990-cı illərdə Moskvada çıxan "Azərbaycan Panoramasi" ("Panorama Azərbaycana") qəzeti ilə əməkdaşlıq edir, fotoşəkil və məqalələri dərc olunur. Həmən illərdə Rusiyanın Kamişin şəhərində keçirilmiş "Master və Marqarita" müsabiqəsinin və "Ürək" müsabiqəsinin diplomlarını alır. 1995-ci ildə fransanın Nant şəhərində açılmış "Azərbaycan fotoqraflarının əsərləri" sərgisində bir neçə əsəri ilə çıxış edib. "Azərbaycan Elmlər Akademiyası" fotoalbomunun müəllifidir.

Bakı Dövlət Universitetini bitirib. Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin və Azərbaycan Fotoqraflar Birliyinin üzvü olub.

Uzun sürən xəstəlikdən sonra 94 yaşında 4 yanvar 2022-ci ildə dünyasını dəyişib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycanlı fotoqraf vəfat etdi". 2022-01-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-10.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan Fotoqraflar Birliyi
**Rəşad Rafiqoğlu** — azərbaycanlı idman jurnalisti, İdman Azərbaycan Televiziyasının aparıcısı.

Biografiya
----------

Rəşad Rafiqoğlu 1980-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Orta təhsilini "Bakı Özəl Türk Liseyi"-ndə aldıqdan sonra Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsini bitirib. Hələ tələbəlik illərində ölkənin bir sıra idman nəşrləri ilə əməkdaşlıq edib. Müxtəlif vaxtlarda "İdman", "Olaylar", "Futbol+qol", Çempion" qəzetlərində işləyib.

2001-ci ildə ANS Yayım və Media Şirkətində redaktor assistenti vəzifəsində, 2002-ci ildən 2004-cü ilə qədər ATV telekanalında Xəbərlər Xidmətinin İdman bölməsində çalışıb. 2005-ci ildən 2006-cı ilədək "Çempion" qəzetində işlədikdən sonra 2006-cı ilin avqustundan Azərbaycan Televiziyasında çalışmağa başlayıb. Hazırda Azərbaycan Televiziyası və İdman Azərbaycan Televiziyası kanalında şef redaktor vəzifəsində işləyir.

Müxtəlif vaxtlarda Azərbaycan Televiziyasında efirə gedən bir sıra maraqlı verilışlərin aparıcısı və müəllifi olub. Hazirda isə İdman Azərbaycan kanalında "Premyer-Liqa" və "Avrofutbol" verilişlərinin aparıcısidir. 2012-ci ildə yaradılan Sportnews.az saytının yaradıcılarından biridir.

Verilişlər və qəzetlər
----------------------

* "İdman" (1999)
* "Olaylar" (2000)
* ANS TV (2001–2002)
* "Futbol+qol" (2002)
* ATV (2002–2005)
* "Çempion" (2005–2006)
* Azərbaycan Televiziyası (2006–2010)
* İdman Azərbaycan Televiziyası (2009-indiyə qədər)

Mənbə
-----

* Premyer-liqa Arxivləşdirilib 2011-08-26 at the Wayback Machine
**Məmmədov Gəray Azad oğlu** — Qarabağ müharibəsi şəhidi, "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edilib (2010).

Həyatı
------

Gəray Məmmədov 7 mart 1969-cu ildə Laçın rayonunun Güləbird kəndində dünyaya gəlmişdir. Güləbird kənd orta məktəbini bitirəndən sonra 1987–1989-cu illərdə keçmiş Sovet ordusu sıralarında həqiqi hərbi xidmət keçmişdir. Hərbi xidməti başa vurduqdan sonra doğma kəndi Güləbirdə qayıtmış, elə həmin il Laçın Rayon Daxili İşlər Şöbəsində polis sıralarına daxil olmuşdur. Şəhid olduğu günə qədər torpaqların müdafiəsi uğurunda ağır döyüşlərdə iştirak etmişdir. Bu illərdə düşmənin onlarla canlı qüvvəsini və hərbi texnikasını sıradan çıxarmışdır. Güləbird, Cicimli, Qazıdərəsi, Səfiyan, Fərəcan uğrunda gedən döyüşlərə qatılmışdır. 27 avqust 1993-cü ildə Qubadlı rayonunun Xanlıq kəndi yaxınlığında gedən döyüşlərin birində düşmən gülləsinə tuş gəlmiş və şəhid olmuşdur. Subay idi. Məzarı Sumqayıt şəhər Şəhidlər xiyabanındadır. Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin 10 iyul 2010-cu il sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunub saxlanmasında xüsusi xidmətlərinə, öz xidməti vəzifələrini və hərbi hissənin qarşısında qoyulmuş tapşırıqları yerinə yetirərkən fərqləndiyinə görə Məmmədov Gəray Azad oğlu "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edilmişdir. 1997-ci ildən Güləbird kənd kitabxanası onun adını daşıyır.

Mənbə
-----

* "Laçın yurdu" jurnalı, № 2(9), Bakı, "Bəxtiyar-4" nəşriyyatı, 2013, ("Şəhidlərimiz, and yerimiz" adlı xüsusi buraxılış))
* Arxivləşdirilib 2013-04-26 at the Wayback Machine
* "Silaha sarılan ömür" sənədli filmi (Gəray Məmmədovun 50 illik yubileyinə həsr olunub):
**Mahmud Abbasov** — Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, şəhid.

Həyatı
------

Mahmud Aslan oğlu Abbasov 31 mart 1969-cu ildə Laçın şəhərində azərbaycanın şərəfli bir ömür sürmüş ailəsində doğulub.

1976–1986-cı illərdə Laçın şəhər 1№-li məktəbdə təhsil albdır.
1987–1989-cu illərdə SSRİ silahlı qüvvələrində hərbi xidmətdə olmuşdur. Hərbi xidmətdən qayıtdıqdan sonra Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakultəsinə qəbul olmuşdur. Atası Aslan kişi də ömrünün 35 ilini azərbaycanda hüquq-mühafizə orqanlarında çalışıb. Mahmudun uşaqlıq illəri çox keşməkeşli olub. Hələ uşaqkən Mahmudda qonşuluğunda olan ermənilərə qarşı böyük nifrət olub. Onlarla mübahisə və dava etməklə eləbil ki, öz gələcəyini qabaqcadan görmüşdü. Elə bil hiss etmişdi ki, böyüyəndə namərd erməni gülləsinə tuş gələcək.

Mahmud Qarabağda savaş başlayanda ilk könüllü özünü müdafiə batalyonunda döyüşən əsgərlərimizdən biri olub. Onun döyüş yolu 1991-ci ilin noyabr ayından 1992-ci ilin dekabrına qədər davam edib. İlk dəfə olaraq 21 yaşında əlinə silah alaraq Laçında erməni ilə döyüşə atılıb. Dəfələrlə ağır döyüşlərdə iştirak edib və bir neçə dəfə yaralanıb. Amma erməniyə olan nifrəti onu döyüşdən-döyüşə şücaətləndirib.

1992-ci ildə o zaman yaranan Xüsusi Təyinatlı Polis Dəstəsinə qəbul olunub. Ondan şəxsən mərhum general Məhəmməd Əsədov imtahan götürərək XTPD-ə qəbul edib. Bu batalyon 1993-cü ildə artıq sayı 3000 (üç min) nəfərə çatan, OMON-çular adı ilə məşhur olan Xüsusi Təyinatlı Milis Dəstəsinə çevrildi və müharibənin ən qaynar nöqtələrində daim ön cəbhədə olaraq böyük şücaətlər göstərdi.

Mahmud o zaman XTPD-də Qarabağın ən qaynar nöqtələrində Kərcihan, Daşaltı, Nəbilər, Xocalı, Ağdərə, Horadiz, Füzuli, Ağdam, Zəngilan, Şuşa kimi çətin döyüş yolu keçib. O, həmişə öndə olardı və döyüşçülər deyəndə ki, biz torpaq uğrunda ölməyə gedirik, deyərdi "yox, biz ölməyə deyil, öldürməyə gedirik". Əsl qəhrəman idi, ancaq heç vaxt dildə vətəni, xalqı sevməsindən, onlar üçün hər şeyə hazır olmasından danışmazdı, hər şeyi əməliylə göstərərdi.

1992-ci ilin aprel ayında Şuşadan-Laçına uçan helikopterlə hökumət nümayəndələrinin mühafizəsini təşkil edərkən erməni tərəfdən atılan raket atəşinə tuş gəlsə də, öz cəsarəti və həmin helikopterin pilotunun peşəkarlığı ilə birgə sərnişinləri mənzil başına – Turşsu kəndində olan qaz qurğularının yerləşdiyi meydançaya sağ-salamat çatdırib.

Mahmud döyüşdə bir necə dəfə (ayağından, qolundan və başından) yaralansa da, Allah onu qorumuşdu. Amma 1992-ci ildə Zəngilanda gedən ağır döyüş onun son döyüşü oldu. Onunla xidmət edən əsgərlər danışır ki, ayağından yaralı olsa da o, hamıdan birinci döyüşə atılmışdı.

Mahmudun canından çox sevdiyi vətənə olan sevgisi onun döyüşdən kənarda qalmasına imkan verməmişdi.

Düşmənin snayperdən açdıgı güllə onun ürəyini susdurdu. Mahmud şəhid olarkən torpağı bərk-bərk bağrına başmışdı.

İstinadlar
----------

* [*ölü keçid*]
* [*ölü keçid*]

Mənbə
-----

* Elçin Həsənov, "Son gülləsinə qədər vuruşan dostuma", "Laçın yurdu" jurnalı, № 1 (12), Bakı, "Bəxtiyar-4" nəşriyyatı, 2014. səh.83–86.
**Müşfiq Mustafa oğlu Mirzəyev** (3 yanvar 1970, Cermuk – 16 fevral 1993) — "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif olunmuş şəhid (9 oktyabr 1994)

Həyatı
------

Müşfiq Mirzəyev 1970-ci də ildə Ermənistanin Cermuk şəhərində anadan olub, orada orta mektebi bitirmisdir. 1988-ci ildən Mingəçevirdə yaşayırdılar. 1988-1990-ci illərdə kecmiş Sovet ordusu sıralarında hərbi xidmətini Monqolustanda yerinə yetirmişdir.

1992-ci dildə mart ayından Qarabağ muharibəsində dəfələrlə iştiraketmişdir. Qarabağda "Yeraz Mişa" kimi ad alib san qazanmiş, ermənilərin ürəyinə türk xofu salan Müşfiq Mirzəyev haqqında çox deyilib çox yazılıb. O da deyilib ki, Müşfiqin adı gələndə həmişə ermənilərin canına vəlvələ düşürdü.Hetta onun başına küllü miqdarda pul da qoyulmuşdu.Çavuş bölmə komandiri idi.

1993-cü ilin fevralında "Səda"nın müxbiri Vaquazaya getmisdiler.Xankəndinə lap azca qalırdı. "M-2" burada döyüşürdü. Müşfiq batalyonun ürəyi idi. O,gülləden, düşməndən qorxmurdu. Erməni dilini mükəmməl bilirdi ve buna gore də dəfələrlə "dil" gətirmişdi. Qamətinə, yerişinə,duruşuna göz istəyirdiki baxsin. Döyüşə atilanda şirə dönürdü,hamidan öndə gedirdi. 1993-cü ildə fevralın 5-də rota muhasirəyə düşdü, beş gün qeyri-bərabər döyüş gedirdi və ordan sağ-salamat cıxırlar. Fevralın 13-də Müşfiq agır yaralanır, üc gün sonra gözlərini əbədi həyata yumur. Müşfiqin Çardaqlı, Mehmanə, Çıldıran, Arqomer,Koçakort, Vaquas, Vəng döyüşlərindən eşidilib,ayaq izləri keçilməz sıldırımların sinəsində qaranlıq dərələrin dibinde həkk olunub.

Mingəçevirin Şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir.

Yaşadığı Mingeçevir şəhərinin keçmiş Puşkin kuçəsində yerleşən parka məhz bu qəhrəmanın adı verilmişdir.

Mükafatları
-----------

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin 9 oktyabr 1994-cü il sərəncamı ilə ölümündən sonra Azərbaycan Bayrağı ordeni ilə təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *"Azərbaycan Respublikasının hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında"* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 9 oktyabr 1994-cü il tarixli, 218 nömrəli **Fərmanı** Arxivləşdirilib 2012-07-09 at Archive.today  (az.)
**Müşfiq Kərimov** (2 iyul 1971, Laçın rayonu – 1994, Füzuli rayonu) — "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edilmiş döyüşçü

Həyatı
------

Kərimov Müşfiq Bəhmən oğlu 2 iyul 1971-ci ildə Laçın rayonunun Suarası kəndində doğulmuşdur. Suarası kənd ibtidai məktəbini, 1988-ci ildə isə Səfiyan kənd orta məktəbini bitirmişdir. Sonra kolxozda işləmişdir. 9 iyul 1990-cı ildə ordu sıralarına çağırılmış və Sverdlovsk vilayətində hərbi xidmət keçmişdir. Hərbi xidmətdən tərxis olunduqdan sonra Müşfiq 1992-ci ildə Laçın rayonuna qayıdaraq DİŞ-in polis batalyonunda post-patrul xidmətinin sıravi heyətinə işə qəbul edilmişdir. O, Səfiyan, Suarası, Xanalılar, Fərəcan, Güləbird kəndlərinin müdafiəsində və Daşkəsən rayonunda gedən döyüşlərdə iştirak etmişdir. 1993-cü ildə Laçın polisləri Füzuli rayonuna göndərilmişdir. Rayonun Horadiz, Yağlıvənd, Böyük Bəhmənli kəndləri uğrunda gedən döyüşlərdə əsl qəhrəmanlıq göstərmişdir. Baş serjant 1994-cü il yanvarın 17-də Füzuli rayonunun Horadiz kəndi uğrunda gedən döyüşlərdə həlak olmuşdur. Sumqayıt şəhəri Şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir. Subay idi.

Təltifi
-------

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1 iyul 2009-cu il tarixli 364 saylı sərəncamı ilə ictimai asayişin təmin olunmasında, hüquq qaydasının möhkəmləndirilməsində, cinayətkarlığa qarşı mübarizədə, xidməti vəzifələrin və xüsusi tapşırıqların yerinə yetirilməsində fərqləndiyinə görə Azərbaycan polisi günü münasibətilə Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin əməkdaşı, polis baş serjantı Kərimov Müşfiq Bəhmən oğlu (ölümündən sonra) "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.

Mənbə
-----

1. ↑  "Laçın yurdu" jurnalı, №2(9), Bakı, "Bəxtiyar-4" nəşriyyatı 2013, ("Şəhidlərimiz, and yerimiz" adlı xüsusi buraxılış))
2. ↑  Müşfiq Kərimov[*ölü keçid*]
**Həkim Qəni** (*azərb*. Hüseynov Qəni Hüseynqulu oğlu‎, 16 fevral 1918, Bakı — 10 iyun 2008, Bakı) — şair, qəzəlxan, füzulişünas alim, tərcüməçi, tibb xidməti polkovniki, prezident təqaüdçüsü.

Həyatı
------

Həkim Qəni 16 fevral 1918-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub.

Ali təhsilini Tibb İnstitutunda almışdır (1936–1941). İkinci Dünya Müharibəsinin iştirakçısı olmuş, müharibədə hərbi həkim kimi fəaliyyət göstərmişdir (1941–1945).

1967-ci ildə ordudan tərxis olunub və o, Mirqasımov adına Mərkəzi Xəstəxananın nevropotologiya şöbəsinə rəhbərlik edib. Uzun illər Azərbaycanın baş nevropotoloqu olub.

Şair Əliağa Vahidin şəxsi həkimi və yaxın dostu olmuşdur.

1990-cı ildən (başqa məlumata görə 1993-cü ildən) etibarən Vahid poeziya evində "Vahid" ədəbi şairlər məclisinə sədrlik etmişdir.

Həkim Qəni 10 iyun 2008-ci ildə Bakı şəhərində ürək çatışmazlığından vəfat etmiş və öz vəsiyyətinə uyğun olaraq Yasamal qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

### Ailəsi

Həkim Qəninin 4 övladı olmuşdur. 1983-cü ildə həyat yoldaşı Mehparə Yaqub qızı Axundova dünyasını dəyişib.

Yaradıcılığı
------------

Gənc yaşlarından poeziya ilə maraqlanmış, ilk şerlərini 30-cu illərdə yazmışdır. Yüzlərlə qəzəlin, həmçinin heca vəznində olan şeirlərin (qoşmalar, bayatılar və s.), bir neçə dram əsərinin, poemanın, aforizmlərin və s. müəllifidir. Məhəmməd Füzulinin 120 qəzəlinə təxmis yazmış, 100-dən çox qəzəlini rus dilinə tərcümə etmişdir. 12-dən çox kitabı nəşr olunub.

M. Füzuli, S. Ə. Şirvani, Ə. Cavad, M. Ə. Sabir, H. Cavid, M. Şəhriyar, Ə. Vahid yaradıcılığının, Şərq ədəbiyyatının, o cümlədən, əruzvəznli Azərbaycan poeziyasının kamil bilicisi olmuşdur.

Kitabları
---------

1. **Qənimətdir keçən hər gün.** Təxmislər, qəzəllər, qoşmalar, bayatılar. Bakı, "İşıq", 1992. 168 səh.
2. **Füzuliyə təxmislər.** Bakı "Boz oğuz", 1997. 156 səh.
3. **Söz-sənət məbədgahı. "Vahid" Ədəbi məclisi [almanax].** Bakı, "Təfəkkür", 2000. 284 səh.
4. **Füzuliyə təxmislər.** Bakı, "Şirvannəşr", 2004. 200 səh.
5. **Qəzəllər.** Bakı, "Şirvannəşr", 2005. 432 səh.
6. **Bayatılar, Atmacalar, Qoşmalar.** Bakı, "Adiloğlu", 2008. 544 s

Filmoqrafiya
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  Həkim Qəni — **Muğam Ensiklopediyası** Arxivləşdirilib 2013-02-18 at the Wayback Machine Yoxlanılıb: 01.08.2014
2. ↑  "ƏZİZBƏYOV MƏHKƏMƏSİNDƏ ŞƏRİƏT QƏRARI" (az.). musavat.com. 18 Mart 2009 07:41. 2023-07-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-08-01.
3. ↑  *Elçin Qaliboğlu.* "Əliağa Vahid poeziyası" (az.). anl.az. 2009. - 29 oktyabr. 2020-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-08-01.
4. 1 2  "Şair-qəzəlxan Həkim Qəni vəfat edib" (az.). meyxana.net. 11.06.2008, 23:48. 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-08-01.

Xarici keçidlər
---------------

1. **Həkim Qəni** — *anl.az*

Ədəbiyyat
---------

1. Elçin Qaliboğlu, Əliağa Vahid poeziyası (Şair-qəzəlxanın vəfatından 44 il ötür), Xalq Cəbhəsi. — 2009.- 29 oktyabr.- Səh.14.
**Ayşə Şekibe İnsel** (1886, Konstantinopol – 29 mart 1970) — türk fermer, siyasətçi və Türkiyə parlamentinin ilk 18 qadın deputatından biri.

Şəxsi həyatı
------------

Ayşə Şekibe 1886-cı ildə İstanbulda anadan olub. O, gənclik illərini İstanbulda keçirib, İstanbul Qız Peşə Məktəbində və Özəl Alman liseyində oxuyub.

O 1905-ci ildə Mehmet Kemalettin bəylə evlənmiş və bu evlilikdən bir oğlu olmuşdur. Şekibe orta təhsilinə görə və oğlunun təhsili ilə əlaqədar bir müddət Almaniyada qaldığı üçün alman dilini bilirdi. O bir müddət Bursa vilayətinin İnegöl rayonunun İsaören kəndində məskunlaşıb, burada əkinçiliklə məşğul olub.

Ayşe Şekibe İnsel 29 mart 1970-ci ildə vəfat etmişdir.

Siyasi karyerası
----------------

1934-cü ildə qəbul edilmiş qanunla Türkiyədə qadınların seçki hüququ tanınmış və bununla türk qadınlarına parlamentə seçmək və seçilmək hüququ verilmişdir. Bu qanunun qəbulundan sonra, 8 fevral 1935-ci ildə keçirilmiş parlament seçkilərində Ayşe Şekibe Cümhuriyyət Xalq Partiyası (CHP) tərəfindən namizəd göstərilmiş və Türkiyə Böyük Millət Məclisinə deputat seçilmişdir. Bununla da o, Türkiyə tarixində ilk dəfə parlamentə daxil olan 18 qadın siyasətçidən biri oldu. Şekibe İnsel 5-ci parlamentdə Bursa seçki dairəsinin deputatı kimi vəzifə göstərib. O, "Kənd Təsərrüfatı üzrə Parlament Komitəsi"nin üzvü idi və fermer kimi iyirmi ildən artıq təcrübəyə malik olduğu üçün işlərini kənd təsərrüfatı və fermaçılıq siyasətinə yönəltmişdi. O 1935-ci ildə təqdim etdiyi hesabatda İznikin (tarixi Nikea) turizm üçün tarixi əhəmiyyətini vurğulayıb. Ayşe Şekibe parlamentdə 1939-cu il aprelin 3-dək xidmət etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  *Duroğlu, Sibel.* Türkiye'de İlk Kadın Milletvekilleri (PDF) (Tezis) (türk). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. 2007. 77–79. İstifadə tarixi: 2017-10-31.
2. ↑  Myron E. Weiner, Ergun Özbudun (1987) *Competitive Elections in Developing Countries*, Duke University Press, p337
**Emil Məlikov** — "Hərbi xidmətlərə görə" medalı laureatı (ölümündən sonra).

Həyatı
------

Məlikov Emil Amən oğlu 1971-ci il fevral ayin 18-də Bakı şəhərində anadan olmuşdu. İlk təhsilini Bakı şəhəri 6 №-li məktəbdə alıb. 1988-ci ildə məktəbi bitirdikdən sonra Minsk Ali Ümümqoşunlu Siyasi məktəbə daxil olur. 20 yanvar 1990-ci il hadisəsi baş verən zaman Emil vicdan əzabı çəkərək təhsilini yarımçiliq qoyub, Vətənə qayidır. Həmin il N.Tusi adına APU-nun tarixi-hüquq fakultəsinə daxil olur. Lakin Vətənin dar günündə, bir Azərbaycanın vətəndaşı kimi, özünə borc bilir könüllü olaraq Daxili Goşunlara ərizə yazır. Ali baş komandan onun ərizəsini qəbul edib, Emili Lənkəranda yerləşən hərbi hissəyə göndərir. Orada Vətən qarşısında yaxşı xıdmətə görə komandanın əmri ilə zabit, leytenant rütbəsinə layiq görülür.

Döyüşlərdə İştirakı
-------------------

Fevral ayin 5-də Emil və onun sərəncamında olan əskərlər Ağdarə rayonu uğrunda gedən döyüşlərə qatılırlar. Döyüş zamanı mühasirəyə düşürlər, Emil qəhrəmancasına öz döyüş yoldaşlarını xilas edir. İki sutka mühasirədə olandan sonra düşman gülləsi 21 yaşlı zabitin həyatına son qoyur. Emilin vəfatından bir il sonra anası, oğul itkisinə dözməyərək, dünyasını dəyişir.

Təltifləri
----------

Azərbaycan respublikasının prezidentinin 2007-ci il 9 mart tarixli sərəncamı ilə "Hərbi Xidmətlərə Görə" medalı ilə təltif olunmuşdu (ölümündən sonra).

İstinadlar
----------
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Materiya (dəqiqləşdirmə).

Cismin Çəkisi
-------------

Yerin cazibəsi nəticəsində cismin dayağa və ya asqıya göstərdiyi təsir qüvvəsinə cismin çəkisi deyilir. P=1N və ya P=mg. Ağırlıq qüvvəsi - cismə tətbiq olunmuş Yerin cazibə qüvvəsidir. Cismin çəkisi-onun dayağa və ya asqıya göstərdiyi elastiklik qüvvəsidir.

### Çəkisizlik

Şaquli yuxarı yönəlmiş təcillə hərəkət edən cismin çəkisi onun ağırlıq qüvvəsindən (ma) hasili qədər böyükdür. P=m(g+a) təcillə hərəkət edən cismin çəkisi onun ağırlıq qüvvəsinə nisbətinə əlavə yükləmə deyilir, n=p/mg=1+a/g. şaquli yuxarı yönəlmiş a<g təcil ilə hərəkət edən cismin çəkisi onun ağırlıq qüvvəsindən (ma) hasili qədər kiçikdir. P=m(g-a). Cisim dayağa heç bir təsir göstərməz P=m(g-g)=0. Cismin çəkisinin sıfıra bərabər olduğu hala çəkisizlik halı deyilir. Yalnız Yerin cazibə qüvvəsinin təsiri altında hərəkət edən istənilən cisim çəkisizlik halındadır.

#### Əvəzləyici Qüvvə

Qüvvə vektorial kəmiyyət olub, üc əlaməti ilə təyin olunur: 

* istiqaməti
* tətbiq nöqtəsi
* ədədi qiyməti Cismə eyni zamanda bir neçə qüvvənin birlikdə göstərdiyi qədər təsir göstərən qüvvəyə əvəzləyici qüvvə deyilir. Bir düz xətt üzrə eyni istiqamətdə yönəlmiş qüvvələrin əvəzləyicisi həmin qüvvələr istiqamətində yönəlir, onun modulu isə toplanan qüvvələrin modulları cəminə bərabərdir R=F1+F2. F1 və F2-toplanan qüvvələr, R-əvəzləyici qüvvədir. Bir düz xətt üzrə əks istiqamətdə yönəlmiş qüvvələrin əvəzləyicisi, modulu böyük olan qüvvə istiqamətində yönəlir, onun modulu isə toplanan qüvvələrin modulları fərqinə bərabərdir: R=F1-F2.
*
**İsa Əli oğlu Nəcəfov** (28 mart 1952, Oğlanqala, Noraşen rayonu) — Azərbaycan hüquqşünası, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi (2002-ci ildən), Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun birinci müavini (1995–2000), III dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri (1995), Azərbaycan Respublikasının əməkdar hüquqşünası (2018).

Həyatı
------

İsa Nəcəfov 28 mart 1952-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Oğlanqala kəndində anadan olub. 1970–1972-ci illərdə Sovet Ordusunda hərbi xidmətdən keçib. 1979-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirib.

Əmək fəaliyyətinə 1979-cu ildən başlayan İsa Nəcəfov həmin ildən 1993-cü ilədək Azərbaycan Respublikası Prokurorluq orqanlarında müstəntiq, mühüm işlər üzrə müstəntiq, prokuror köməkçisi, şöbə prokuroru, idarə prokuroru vəzifələrində İşləyib. 1993-cü ildən 1995-ci ilədək Naxçıvan Muxtar Respublikasının Prokuroru, 1995-ci ildən 2000-ci ilədək Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun birinci müavini vəzifələrində işləyib.

22 mart 2002-ci ildə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Qərarı ilə Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi vəzifəsinə təyin edilmişdir.

6 aprel 2012-ci ildə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Qərarı ilə yenidən Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi vəzifəsinə təyin edilmişdir.

İki kitab müəllifidir. Yaxın Şərqin və Yunanıstanın tanınmış filosofları: M. T. Siseronun, Platonun, Ə. H. Qəzzalinin, Eynəlgüzad Həmadinin, Əl- Fərabinin, Mənsur Həllacın, Sərrac Tusinin, Əl-Kindinin, İbn-Sinanın və b. ərəb, fars, yunan və rus dilində olan əsərlərinin azərbaycan dilinə tərcümə və nəşr olunmasını təşkil etmişdir.

Ailəlidir, iki övladı var.

10 iyul 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikasının məhkəmə hakimiyyəti orqanlarında səmərəli fəaliyyətinə görə "Əməkdar hüquqşünas" fəxri adına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "İsa Nəcəfov fenomeni". 2012-02-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-02-23.
2. ↑  *President.Az.* ""Əməkdar hüquqşünas" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 10.07.2018. İstifadə tarixi: 2018-07-12.

Mənbə
-----

* İsa Nəcəfov. Hakim Arxivləşdirilib 2018-07-03 at the Wayback Machine
**Namiq Nəsrulla oğlu Nəsrullayev** (2 fevral 1945, Bakı – 17 yanvar 2023, Bakı) — Azərbaycan Respublikasının iqtisadiyyat naziri (1996–2001), Azərbaycan Respublikası Hesablama Palatasının ilk sədri (2001–2007). Azərbaycanın tanınmış dövlət xadimi Nəsrulla Nəsrullayevin oğludur.

Həyatı
------

2 fevral 1945-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuş, 1962-ci ildə orta məktəbi, 1967-ci ildə fərqlənmə diplomu ilə M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun energetika fakültəsini, 1970-ci ildə M. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin Tətbiqi riyaziyyat fakültəsini bitirmişdir.

Ailəlidir, 2 övladı var.

### Elmi fəaliyyəti

1968-ci ildən Moskvada akademik Boris Nikolayeviç Petrovun rəhbərliyi ilə SSRİ Elmlər Akademiyası İdarəetmə Problemləri İnstitutunun aspiranturasında avtomatik idarəetmə və tənzimləmənin invariantlılıq nəzəriyyəsi, ekstremal tənzimləmə sistemləri üzərində işləmişdir.

1978-ci ildə bort nüvə energetikası qurğuları üzrə texnika elmləri namizədi elmi dərəcəsi almışdır.

1978–1987-ci illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyası Kibernetika İnstitutunun direktor müavini, "Kibernetika" XKB-nin direktoru işləmişdir.

1987-ci ildə Azərbaycan "Ulduz" Elm İstehsalat Birliyinin və "Rabitə Sistemləri" Elmi-Tədqiqat İnstitutunun direktoru təyin edilmiş, həmin vəzifələrdə 1995-ci ilədək çalışmışdır.

15 müəlliflik şəhadətnaməsi almış, 32 elmi əsəri nəşr edilmişdir.

### Siyasi fəaliyyəti

1995-ci ildən Azərbaycan Respublikası iqtisadiyyat nazirinin birinci müavini, 1996-cı ildən 2001-ci ilədək Azərbaycan Respublikasının iqtisadiyyat naziri vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir.

2001-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi tərəfindən Azərbaycan Respublikası Hesablama Palatasının sədri vəzifəsinə təyin edilmiş, 2007-ci ilin aprel ayında səhhəti ilə əlaqədar öz xahişi ilə həmin vəzifədən azad edilmişdir.

Mükafatları
-----------

Namiq Nəsrullayev 1973-cü ildə SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi mükafatı, 1986-cı ildə "Əmək rəşadəti" medalı, 2005-ci ildə Rusiya Federasiyasının Prezidentinin fərmanı ilə "Dostluq" ordeni, 2007-ci ildə Rusiya Federasiyasının Hesablama Palatasının "Fərqlənmə nişanı" ilə təltif edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .

Xarici keçidlər
---------------

* Hesablama Palatasının sabiq rəhbərləri barədə məlumat
* Alim, mühəndis, təşkilatçı
Viktor Vasnetsov, "Uçan xalça", 1880-ci il.
**Uçan xalça** və ya **Sehrli xalça** — İnsanların mifik təsəvvürlərində mövcud olmuş fantastik hava nəqliyyatı vasitəsi.

Tarixi
------

Dünya nağılları içində sehrli nağıllara daha çox önə verilir. İnsanların mifik təsəvvürləri əks olunan sehrli nağıllarda sehrli qüvvələr – uçan xalça, sehirli güzgü, sehrli tütək, sehrli papaq, sehrli çıraq, divlər, yeddibaşlı əjdahalar, əfsanəvi quşlar və s. iştirak edirlər. Hərçənt bu ideyaya Yaxın Şərq ədəbiyyatında, həmçinin Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatında daha çox rast gəlmək olur.

"Uçan xalça"nın bu günü
-----------------------

Müasir texnologiyalar vasitəsilə Dünya nağıllarındakı uçan xalçanın gerçəkləşməsinə bir sıra cəhdlər edilmişdir. Məsələn, Prinston Universitetinin alimləri tərəfindən plastik materialdan hazırlanmış "sehrli xalça" sınaqdan keçirilib. ABŞ-nin Prinston Universitetində bu istiqamətdə tədqiqat aparılır. Aspirant Noa Cafferisin təqdim etdiyi şəffaf plastik təbəqə əks istiqamətlərdə hərəkət edən elektrik yükü sayəsində hərəkət edir. Elektrikin yaratdığı dalğa havanı hərəkətə gətirir və bu da xalçanı itələyir.

Hələlik "uçan xalça"nın sürəti saniyədə 1 santimetrdir. Tədqiqatçı sürəti saniyədə 1 metrə çatdırmaq niyyətindədir. Layihə uğurlu olarsa, "uçan xalça" şəhərdaxili nəqliyyat kimi istifadə edilə bilər. Bu layihəni gerçəkləşdirmək üçün iki üsul mövcuddur: daha yüngül materialdan və yaxud da daha güclü vasitələrdən istifadə etmək. Qrup indi, bu çətinliyi aradan qaldırmaq üçün Günəş enerjisi ilə işləyən yeni bir model üzərində çalışır. Ancaq "uçan xalça"nın üzərində bir adamı aparması bu gün reallıqdan bir xeyli uzaq görünür.

Uçan xalça dünya mədəniyyətində
-------------------------------

"Uçan xalçalar" ta qədimdən müasir günümüzə qədər ədəbiyyat, kino və cizgi filminin əsas ideyalarından biri olmuşdur.

* Min bir gecə nağılında.
* Min bir gecə baletində.

2015 Avropa Oyunlarının açılış mərasimində Azərbaycan xanəndəsi Alim Qasımov uçan xalça üzərində muğam oxumuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Uçan xalça" gerçək oldu [*ölü keçid*]
2. ↑  Tədqiqat aparılır. [*ölü keçid*]
3. ↑  "Uçan xalça" [*ölü keçid*]
4. ↑  Xəyallarınızdakı "uçan xalça" real oldu [*ölü keçid*]
5. ↑  "Azərbaycan nağıllarındakı uçan xalça gerçəkləşə bilər". 2011-12-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-02-04.
6. ↑  Физики спроектировали ковер-самолет (rus.)
7. ↑  Plastik uçan xalça edildi (türk.)
8. ↑  İlham Əliyev "Bakı-2015" birinci Avropa Oyunlarını açıq elan edib Arxivləşdirilib 2021-06-26 at the Wayback Machine. president.az, 12.06.2015 (az.)
Tank Т-34–85
**Tank** (*ing.* Tank – *bak, qab*) — əsas vəzifəsi birbaşa atəş gücü istifadəsiylə düşmən qüvvətlərinə hücum olan, palitralı və zirehli bir döyüş vasitəsidir. Tank çox təhlükəlidir. Tankı digər döyüş vasitələrindən ayıran xüsusiyyətləri ağır bir zirehə, yüksək atəş gücünə və hər cür ərazidə sürətli gedəcək şəkildə hazırlanmış sürüş komandalarına sahib olmasıdır. Hər nə qədər bahalı və məntiqi baxımdan səy tələb edən vasitələr olsa da, yer hədəflərinə hücum qabiliyyəti və piyadaları əhvalını çökdürməsi səbəbiylə müasir orduların imtina edilməz ünsürlərindəndir.

İlk tank Böyük Britaniyada Birinci dünya müharibəsində yaranıb. İlk tanklar avtomobil motorları ilə təchiz edilrdi. Onun adı Mari 1 olub. Bu tank 8 km/saat sürətlə hərəkət edib. Hər kilometrə 5 litr yanacaq işlədib. Onun çəkisi 3 ton olub. Onun 4 lüləsi olmuşdur. Beləliklə hər tərəfə atəş açan tank çox gücə malik olub,

lakin bu tankı asanlıqla dağıtmaq olardı. Əvvəlcə bir neçə qumbara atmaqla onun sepini sıradan çıxardır. Sonra isə onun içinə qumbara atırdılar. Beləcə tank sıradan çıxırdı. Buna görə də Britaniya bu tankdan cəmi 50 dənə istehsal etmişdir. Britaniyanın bir çox yerlərində onun şərəfinə qoyulmuş abidələr qalmaqdadır.

Adı
---

İngiliscədən gələn tank sözü əslində "bak, qab, çən, sistern" deməkdir və bildiyimiz bu sözün "tank" kimi, yəni, **zirehli döyüş arabası** (armored combat vehicle) mənasında işlənmə səbəbi Britaniya kəşfiyyatçıları tərəfindən düşmənləri çaşdırma məqsədi ilə bu vasitələrin üstünə "tank" yazmaqları idi; o vaxtın tankları həqiqətən sisternə oxşadıqlarına görə bu söz dilə rahat oturub. İngilislərin özləri isə ona kimi buna **Landship** (quru gəmisi) deyirdilər.
Ərəb dilində və Azərbaycan dilinin Türkman ləhcəsində bu döyüş vasitəsinə **dəbbabə** (دبابة) deyirlər. Əslində dəbbabə (Osmanlı türkcəsi: دبابه‎, *türk.* Debbâbe) Osmanlı ecadı olan qalaları çökdürmək üçün silahlı arabanın adıdır. Tankın bu arabaya oxşadığına görə tank üçün də bu sözü işlədirlər, sözün kökü isə ərəbcə د ب ب‎ - "ayı kimi sürünmək"-dir. 

Bir çox dillərdə bu vasitə üçün **döyüş arabası** (combat wagon) sözünün hərfi tərcüməsini işlədirlər

Tankın Hissələri
----------------

* Tank gövdəsi.Tank gövdəsi.
* Tank palitrası.Tank palitrası.
* Tank top qülləsi.Tank top qülləsi.
* Tank topuTank topu

Həmçinin bax
------------

* Çar tankı

İstinadlar
----------

1. ↑  von Senger and Etterlin (1960), *The World's Armored Fighting Vehicles*, s.9  (ing.)
2. ↑  Kitab-ül Hiyel, İhsan Oktay Anar
3. ↑  World War One: The tank's secret Lincoln origins - BBC News Arxivləşdirilib 11 yanvar 2018 at the Wayback Machine
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-11-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-11-13.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Tank ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Müasir tanklara dair məqalələr
Vodno dağından Skopye avtobus və qatar stansiyasının görüntüsü
**Skopye Nəqliyyat Mərkəzi** ― Şimali Makedoniya Respublikasının paytaxtı Skopyenin əsas şəhər avtobusu və dəmir yolu stansiyası. O, öncəki stansiya binalarını dağıdan 1963-cü il Skopye zəlzələsindən sonra inşa edilmişdir. Stansiyada Belqrad, Saloniki, Afina və Lyublyanaya gedən uzun məsafəli qatarlar, habelə burda gündə iki dəfə Skopyeyaya yollanan Vyana üzərindən Salonikiyaya qədər ekspres qatarlar xidmət göstərir: bir dəfə Salonikiyə, ikinci dəfə Belqrad və Lyublyananı keçərək Vyanaya qayıdırlar. Skopye dəmir yolu stansiyası "Makedonija" adlı əsas meydandan 15 dəqiqəlik məsafədədir.

Tarixi
------

Stansiya 26 iyul 1963-cü il tarixində baş verən və əvvəlki stansiya binalarını dağıdan Skopye zəlzələsindən sonra inşa edilmişdir. Köhnə vağzal binası zəlzələnin simvoluna çevrildi, oradaki saat 5:17-də dayandı və hazırda orada Skopye Şəhər Muzeyi (Muzej na grad Skopye) yerləşir. Zəlzələdən sonra müəllifi yapon memar Kenzo Tanqe olan, lakin heç vaxt tam həyata keçirilməyən şəhərin əsaslı yenidən qurulması üçün layihə başladıldı. Stansiya brutalizm memarlıq üslubunda yenidən quruldu. İnşası 1981-ci ildə başa çatdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-05-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-26.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-01-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-26.
**Koralpe** (**Koralp**, **Koralm**; *alm.* Koralpe‎, sloven. Golica) — Cənubi Avstriyada yerləşən dağ silsiləsi. Dağ silsiləsi cənubi Ştiriya ilə şərqi Karintiyanı bir-birindən ayırır. Dağ silsiləsinin cənub hissəsi Sloveniyaya qədər davam edir. Silsilə şimaldan cənuba doğru uzanır. Qərbdə Lavant çayıyla, şərqdə isə Zyulm çayıyla məhdudlaşmışdır. Cənubda, Sloveniya ərazisində Koralpe Kozyak dağ silsiləsiylə həmsərhəddir. Koralpe dağ silsiləsinin şərq yamaclarında Zekar-Berental təbiət qoruğu ərazisi yerləşmişdir.

Zirvələri
---------

Dağ silsiləsinin ən yüksək nöqtəsi — *Qroser-Şpaykkoqel* (2140 m) dağıdır. Dağ piyada turizm üçün məşhur yerdir. Dağda həmçinin radio-antena, həmçinin Avstriya ordusunun radarı yerləşmişdir. Dağ silsiləsinin şimal-şərq hissəsində *Raynişkoqel* (1463 m) zirvəsi yerləşmişdir. Zirvə Qrats sakinlərinin arasında məşhur turizm obyektidir.

Geologiya
---------

Koralpe dağları əsasən metamorfik quruluşa malik dağlardandır. Bu tip dağlar bəzi geoloqlar və daş yığan kolleksiyaçılar üçün əhəmiyyətli marağa səbəb olur. Dağın orta qatlarında və Vayneben (məşhur rekreasiya və turizm zonası) ətrafında peqmatit qatlar yerləşir. *Spodumen*in əhəmiyyətli yataqları bu qatda yerləşir. Dağ silsiləsi Avropada ən məşhur litium yataqlarının yerləşdiyi yer hesab olunur. Kvarsın və çöl şpatının mədənləri yerləşən sıx meşələr keçmişdə şüşənin, keramikanın, farforun və təcrid edilmiş materialların sənaye istehsalatı üçün əsas məkan olmuşdur.

Dəmiryol nəqliyyatı
-------------------

Gələcək tunelin qərb hissəsi
Koralm dəmir yolu tikintisi mərhələsindədir. Tunel 2022-ci ildə Koralpe dağ silsiləsinin altında Koralm baza tuneli vasitəsilə Klaqеnfurt və Qrats əyalət paytaxtlarını bir-biri ilə birləşdirəcək. Tunelin layihə uzunluğu 32,9 kilometr təşkil edir. Tikintisi başa çatdıqdan sonra o dünyada ən uzun tunellərdən biri olacaq.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Koralm" Arxivləşdirilib 2021-08-31 at the Wayback Machine im Landesgesetzblatt Nr. 37/2005.
2. ↑  *Drago, Perko.* Analiza površja Slovenije s stometrskim Digitalnim modelom reliefa. Založba ZRC. 2001. səh. 181. 2015-10-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-05.
3. ↑  Naturschutzgebiet Seekar-Bärental Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine (abgerufen 30. Juni 2015).
4. ↑  Leopold Weber (Hrsg.): *Handbuch der Lagerstätten der Erze, Industrieminerale und Energierohstoffe Österreichs. Erläuterungen zur metallogenetischen Karte von Österreich 1 : 500.000 unter Einbeziehung der Industrieminerale und Energierohstoffe.* Archiv für Lagerstättenforschung Band 19 Wien 1997. Geologische Bundesanstalt ISBN 3-900312-98-2 ISSN 0253–097X. (Verzeichnis der bearbeiteten Rohstoffvorkommen, nach ÖK-Blättern geordnet, Seite 25).  Arxivləşdirilib 2012-01-30 at the Wayback Machine (43 MB)
5. ↑  Johannes Fleckl-Ernst: *Geodätische Herausforderungen beim Projekt "Koralmtunnel"*. In: *Felsbau*, Heft 5/2010, S. 315–321, ISSN 1866-0134.
**"Taraz"** (*erm.* Տարազ  — Dəb) — 1890–1919-cu illərdə Tbilisidə nəşr edilmiş ədəbi-bədii, ictimai həftəlik erməni qəzeti, daha sonra jurnal. Mühərriri (redaktoru) və naşiri Tiqran Nazaryan olmuşdur.

Haqqında
--------

1900-cu ilə qədər həmin naşirin çap etdirdiyi "Ağbyur" adlı şəkilli uşaq məcmuəsinə əlavə olaraq nəşr edilmişdir. Jurnal olaraq nəşr edildiyi vaxt "İllüstrasiya", "Paris modası", "Sağlamlıq" və s. bölmələri olmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

"Taraz" jurnalı dövrünün demək olar ki, bütün ədəbi hadisələrinə öz səhifələrində əks etdirmiş, cavab vermişdir. Jurnalda Hovannes Tumanyan, Avetik İsahakyan, Şuşanik Kurqinyan, Aleksandr Şirvanzadə, Atabek Xnkoyan, Vahram Papazyan, Aleksandr Tsaturyan, Hakob Paronyan və başqalarının bədii əsərləri çap edilmiş, rus, gürcü və Qərbi Avropa ədəbiyyatından (A.Puşkin, M.Lermontov, N.Nekrasov İ.Turqenev, E.Ninoşvili, İ.Çavçavadze, A.Kazbeqi, Şekspir, Şiller, Bayron, Emil Zolya, Mopassan və b.) tərcümələr təqdim olunmuşdur. Hovannes Ter-Mirakyan, Sarkis Beknazaryan, Stepan Lisityan, Qazaros Ağayan kimi pedaqoqların pedaqoji, məktəb və ailə təhsili haqqında fikirləri işıqlandırılmışdır. 

Musiqi, teatr və təsviri sənət sahələrinin əhatə olunmasında "Taraz"ın (adı ilə əlaqədar olaraq) rolu böyükdür. Həmçinin jurnal rəylər, mətbuat nəzəriyyələri nəşr etmiş, erməni mühərrir və publisistlərinin fəaliyyəti ilə oxucularını tanış etmişdir.

Dərin məzmunlu "Taraz" jurnalı səhifələrində Azərbaycan mədəniyyətinə, memarlığına geniş yer verirdi. O, demək olar ki, hər bir nömrəsində Azərbaycan memarlıq sənətindən bir nümunə əks etdirməklə erməni oxucularını tanış edirdi. 1890–1908-ci illədə "Taraz" öz səhifələrində Bakı şəhərinin ümumi görünüşünü, Bibiheybət neft buruqlarını, Naxçıvan və İrəvandakı Göy məscidləri, Bakının İçərişəhərini və Qız qalasını, Gəncədəki Şah Abbas və Cavad xan məscidlərini, Bakı ətrafı evləri, Cəmiyyəti-xeyriyyə binasını, Şuşa şəhərinin ümumi panoramını, Azərbaycan mollasının geyimini, məişətini, hətta qəlyan çəkməsini, Balaxanı neft mədənlərini, Ordubad mədrəsəsini, neft mədənlərinin memarlığını, fəhlə geyimini əks etdirirdi.

Qalereya
--------

* Bakı Dəmiryolu vağzalı
* Şamaxı şəhəri
* Bakı şəhərinin panoramı
* Balaxanıda neft fontanı
* İrəvanda qədim məscid
* Qədim Naxçıvanda cümə məscidi
* Qədim Naxçıvanın yaxınlığında ərəb türbəsi
* Bakıda şəhər parkı, dövlət idarəsi və Qız qalası
* Təbrizdə Göy məscidin xarabalıqları
* Yuxarı Gövhər ağa məscidi
* Şuşa şəhəri
* Bakı yaxınlığındakı Suraxanıda qədim alov evi

Ədəbiyyat
---------

* ՏԱՐԱԶ // Հայկական Սովետական Հանրագիտարան. հ․ 11, էջ 606;
* Kövsər Tarverdiyeva. Azərbaycan mədəniyyəti erməni dövri mətbuatında (1850-1920). Bakı: Yazıçı, 1985.

Həmçinin bax
------------

* Xatabala (jurnal)
* Ardzaqank (qəzet)
* Mşak

İstinadlar
----------


1. ↑  *Kövsər Tarverdiyeva.* Azərbaycan mədəniyyəti erməni dövri mətbuatında (1850-1920). Bakı: Yazıçı. 1985. səh. 11.

Xarici keçidlər
---------------

* ՏԱՐԱԶ // Հայկական Սովետական Հանրագիտարան. հ․ 11, էջ 606;
* Bəzi nömrələri:
**Haşımova Ceyran Əsəd qızı** (8 mart 1934, Bakı) — tarzən, Azərbaycanın xalq artisti.

Həyatı
------

Ceyran Haşımova 8 mart 1934-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Ömrünün əlli ilindən çox hissəsini milli musiqi mədəniyyətimizin inkişafına və təbliğinə sərf etmişdir. 1952-1956-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Musiqi Məktəbində təhsil almışdır. 1958-ci ildən Azərbaycan Dövlət Musiqi Məktəbində müəllimə kimi fəaliyyət göstərmiş və Səid Rüstəmov adına xalq çalğı orkestrində saz qrupunun konsertmeysteri olmuşdur. 1964-cü il 8 mart tarixindədə ilk dəfə Azərbaycan xalq çalğı alətlərindən ibarət "qızlar" ("Lalə" qızlar) ansamblını yaratmışdır." Cehran Haşımovanın rəhbərliyi ilə Lalə" qızlar ansamblı Sovet İttifaqının müxtəlif ölkələrini və Azərbaycanı qarış-qarış gəzərək yüzlərlə konsertlər vermiş, milli musiqimizi təmsil etmişdir. Həmçinin, 90-cı illərdə cəbhə zonalarında əsgərlər qarşısında sayılı konsertlər vermişdir.
Ansamblda istedadlı və özünəməxsus yer tutan mügənnilər yetişmişdir. Onların əksəriyyəti fəxri adlara (əməkdar artist, xalq artisti) layiq görülmüşdür. Eyni zamanda, 1956-cı ildən Asəf Zeynallı adına musiqi texnikumunda (indiki musiqi kolleci) fəaliyyət göstərdiyi dövrdə dərs dediyi istedadlı tar ifaçıları da fəxri adlarla (əməkdar artist, xalq artisti, İncəsənət xadimi) təltif olunmuşdur. Ceyran Haşımova Sovet İttifaqı dövründə və Azərbaycan Respublikası müstəqillik qazandıqdan sonra bir sıra medallara və fəxri adlara layiq görülmüşdür:

* 1985 – "Əmək veteranı" medalı
* 1987 – "Əməkdar Artist" fəxri adı
* 2003 – Prezident Təqaüdçüsü
* 2004 – Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən "Fəxri" nişan
* 2006 – "Xalq Artisti" fəxri adı

"Lalə" Qızlar ansamblında bir çox müğənnilər – Raziyə Şirinova, Təranə Vəlizadə, Mahrux Muradova, Nisə Qasımova, Ruhəngiz Allahverdiyeva, Kəmalə Rəhimli, Firuzə İbadova və s. həmçinin, musiqi alətləri ifaçıları fəaliyyət göstərmişlər.

Tanınmış musiqiçi,"Rast" qrupunun bəddi rəhbəri, bəstəkar və aranjimançı,"Əməkdar artıst" Rəşad Haşımov onun oğludur.

İstinadlar
----------

* Arxivləşdirilib 2012-01-07 at the Wayback Machine

Mənbə
-----

* Ülviyyə Sədaqətqızı. "Solmayan "Lalə"" //"Pəncərə" jurnalı.- 2009, № 21. - səh. 46-55.

Xarici keçidlər
---------------

Nağılabənzər ömür yolu.
**El Salvador Milli Kitabxanası** (*isp.* Biblioteca Nacional de El Salvador , qısaldılmış BINAES ) — El Salvadorun paytaxtı San Salvadorda yerləşən milli kitabxanadır. Kitabxana 2023-cü ilin noyabrında açılıb və Fransisko Qavidiya Milli Kitabxanasının yerində yerləşir. Çinin əməkdaşlığı ilə tikilib.

Tarixi
------

İnşası həyata keçirilən kitabxana
2019-cu ilin dekabrında Salvador Prezidenti Nayib Bukele Çinə beynəlxalq səfərindən sonra San Salvadorda sadəcə El Salvador Milli Kitabxanası kimi tanınan yeni milli kitabxananın tikintisini elan etdi və Bukele Çin lideri Si Cinpinqlə görüşdü. .Kitabxananın tikintisinin ən azı 54 milyon ABŞ dollarına başa gələcəyi proqnozlaşdırılırdı və Çin əməkdaşlığı ilə tikiləcəkdir. 4 oktyabr 2021-ci ildə Salvador hökuməti yeni milli kitabxananın əvəzlənəcəyi Fransisko Qavidiya Milli Kitabxanasının sökülməsinə başladı. Fransisko Qavidiya Milli Kitabxanası ilk olaraq 1870-ci ildə Fransisko Duenyasın prezidentliyi dövründə tikilmişdir.

El Salvador Milli Kitabxanasının tikintisi 3 fevral 2022-ci ildə başladı.Kitabxana 14 noyabr 2023-cü ildə açıldı və Bukele öz Twitter hesabında kitabxanaya çəkilmiş ekskursiyanı yayımladı; qastrol səfərində onu qardaşı və prezidentin müşaviri Karim Bukele və mədəniyyət nazirinin müavini Erik Doradeo müşayiət edirdi. Ekskursiya kitabxananın imkanlarını nümayiş etdirdi.

Xarici keçidlər
---------------

* Nayib Bukele touring the National Library of El Salvador (from X)

İstinadlar
----------

1. ↑  *Villarroel, Gabriela.* "Inician Trabajos para Demoler Edificio de la Biblioteca Nacional y Construir Nueva Infraestructura" [They Begin Work to Demolish the National Library Building and Build New Infrastructure]. El Mundo (ispan). 4 October 2021. 15 November 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 November 2023.
2. ↑  *Xinhua.* "El Salvador Inaugura Construcción de Nueva Biblioteca Nacional con Asistencia China" [El Salvador Inaugurates the Construction of the New National Library With Chinese Assistance]. China CELAC Forum (ispan). 10 February 2022. 14 November 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 November 2023.
3. ↑  *Maldonado, Javier.* "Bukele Recorre la Nueva Biblioteca Nacional Antes de Inaugurarla y Dejarla Abierta al Público" [Bukele Tours the New National Library Before Inaugurating It and Opening It to the Public]. El Mundo (ispan). 14 November 2023. 15 November 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 November 2023.
**Qazaxıstanda çoxarvadlılıq** qanunla qadağandır.

Qazaxıstanda siyasətçilərin çoxarvadlılığından danışanda Qazaxıstanda bir ifadə işlədirlər: "Almatı bir arvadı olanlar üçündür, Astana çox arvadı olanlar üçün".

Uzun illər Almatıda qərarlaşan hökumət 1990-cı illərin axırlarında yeni paytaxt Astanaya köçdü.
İndi Almatı köhnə dövrün simvoludur, Astana yeni dövrün.

Qanun nə deyir?
---------------

Qanunla Qazaxıstanda poliqamiya, çoxarvadlılıq olmaz.
Hətta məhz 90 il bundan qabaq iyunun 21-də Sovet hakimiyyəti çoxarvadlılığı qadağan etdi.

Bütün Orta Asiya dövlətlərində çoxarvadlılıq cinayətdir, buna görə iki il həbs cəzası almaq olar.

Ancaq Qazaxıstanda vəziyyət fərqlidir. Burda 1998-ci ildə çoxarvadlılıq cinayət məcəlləsindən çıxarıldı və artıq cinayət deyil.

Bundan keçən 13 ildə çoxrvadlılıq Qazaxıstanda görünməmiş irəliləyiş edib.
Həm şəhərlərdə, həm regionlarda imkanı olanların çoxunun bir neçə arvadı var.

Qazaxıstanda poliqamiya cinayət məcəlləsindən çıxarılsa da hələ leqal deyil. Onu qanuniləşdirmək cəhdlərinin isə heç biri baş tutmur. Bu qanunlar parlamentdən keçmir.

Kişilərin 40 faizi dəstəkləyir
------------------------------

Qazaxıstanda nə qədər belə ailə var? – bunu dəqiq bilən yoxdur. Çünki bunun statistikası aparılmır.

Qazaxıstan mediasının apardığı sorğuya görə rəyi soruşulan kişilərin 40 faizi poliqamiyanı dəstəkləyir. Qadınlar arasında belə dəstək cəmi 20 faizdir.

Poliqamiyanı dəstəkləyənlər deyirlər ki, bu, bütün cəmiyyətlərdə var. İslama istinad edənlər də çoxdur.

57 yaşlı Şinar adlı qadının ərinin ondan başqa iki gənc arvadı var.

Şinar deyir: "Bir neçə arvadı olan kişi ilə mən heç bir problem görmürəm. Əgər bu kişi bütün arvadlarına eyni şəraiti yaradıbsa, burda nə problem var? Bizim bütün uşaqlar ərimin bütün arvadlarına "ana" deyirlər".

Şinarın fikrincə, gizlicə çox arvadı olandansa, bunu açıq edən kişi daha yaxşıdır.

Çoxarvadı olanların çoxu yaşı 40-dan yuxarı imkanlı kişilərdir.
Belə kişilərin ikinci, üçüncü arvadı olanlar isə adətən yaşı 20-dən 30-dək olan qadınlardır.

2008-ci ildə parlamentdəki son belə cəhdin qarşısını alanlardan biri qadın haqları fəalı Baxıt Sızdıkova oldu.

O dedi ki, "çoxarvadlılığa icazə vermək istəyirsinizsə, onda çoxərliliyə də icazə verilməlidir. Çünki konstitusiyaya görə, qadınlarla kişilərin hüquqları eynidir"

Ancaq Qazaxıstanda çoxları əmindir ki, poliqamiyanı qanuniləşdirən qanunun qəbuluna çox qalmayıb.
Hələliksə, ikinci arvad almaq istəyən mollanın yanına gedib, nikah bağladır.

Qonşu Qırğızıstanda və Tacikistanda evli kişiyə başqası ilə kəbin kəsmək mollalara qadağandır.
Qazaxıstanda belə qanun yoxdur.

Almatı məscidinin imamı Bəxtiyar Hasanaliyev deyir ki, il başlayandan bu məsciddə 400–500 belə nikah bağlanıb.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
**Huawei** — Çinin İKT nəhəngi. 2018-ci ildə "Huawei" şirkətinin gəliri 105 milyard dollar təşkil edib, xalis gəliri isə 8 milyard dolları keçib. Baş ofisi Çinin cənubundakı Şencen şəhərində yerləşən "Huawei" dünyada telekommunikasiya avadanlığı istehsalı üzrə lider şirkət olmaqla yanaşı, qlobal smartfon istehsalında da ilk üçlükdə qərarlaşıb. O, dünyada ikinci ən böyük smartfon istehsalçısıdır. Ayrıca telekommunikasiya avadanlığı, məişət elektronikası, smart cihazlar və damda işləyən müxtəlif günəş məhsullarını dizayn edir, inkişaf etdirir, istehsal edir və satır. Korporasiya 1987-ci ildə Ren Zhengfei tərəfindən təsis edilib.

Sanksiyalar
-----------

2019-cu il mayın 15-də Prezident Donald Tramp ABŞ-nin informasiya-kommunikasiya infrastrukturunun xarici təhdidlərdən qorunması üçün fövqəladə vəziyyət rejiminin tətbiqi barədə fərman imzalayıb. Bununla bağlı Birləşmiş Ştatların Ticarət Nazirliyi mayın 17-də "Huawei" kompaniyasını qara siyahıya salıb. Amerikanın "Google" kompaniyası isə öz növbəsində "Huawei" kompaniyasına texniki dəstək verməyi və xidmət göstərməyi dayandırmaq qərarına gəlib. Çinin İKT nəhəngi bundan sonra "Android" proqram təminatından və "Google" kompaniyasının tərəfdaşlarına göstərdiyi müxtəlif xidmətlərdən istifadə edə bilməyəcək. Eyni zamanda, "Intel", "Broadcom" və digər IT nəhəngləri də Çin korporasiyası ilə əməkdaşlıqdan imtina edib.

Nəticədə "Huawei" kompaniyası "Matebook" noutbukunun yeni versiyasının istehsalını qeyri-müəyyən vaxtadək təxirə salıb. "Matebook" noutbuklarının istehsalında məhz "Intel" prosessorlarından, həmçinin "Windows" əməliyyat sistemindən istifadə edilirdi. Beləliklə, yeni noutbuk "Huawei" kompaniyasının sanksiyalar səbəbindən bazara çıxa bilməyəcəyi ilk məhsulu olacaq.

5G texnologiyası
----------------

"Huawei" 5G texnologiyaları üzrə böyük uğurlar qazanıb. Şirkət 2018-ci ilin fevralında dünyada ilk 5G mobil əlaqəsini də həyata keçirib. "Huawei Technologies" şirkəti 5G xidmətləri üçün 30 ölkə ilə 46 kommersiya müqaviləsi imzalayıb. Şirkət 5-ci nəsil mobil rabitə şəbəkəsi xidmətlərinin göstərilməsi üçün indiyədək 100 mindən çox baza stansiyası satıb. Çin şirkəti bu göstərici ilə dünyada liderdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  .
2. ↑  ROR Data. v1.19 2023. doi:10.5281/ZENODO.7644942
3. ↑  .
4. ↑  .
5. ↑  .
6. ↑  ""Huawei" sanksiyalar səbəbindən yeni noutbukun istehsalını dayandırıb". 2021-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-16.
7. ↑  ""Huawei" 5G xidmətləri üçün 100 mindən çox baza stansiyası satıb". 2021-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-17.