**2010 Lissabon sammiti** — NATO-ya üzv dövlətlərin dövlət və hökumət başçılarının 2010-cu il 19–20 noyabr tarixlərində Portuqaliyanın paytaxtı Lissabonda keçirilən toplantısı.

Üzv dövlətlər 1999-cu ildə Vaşinqton sammitində qəbul edilmiş əvvəlki planın başa çatmasından sonra ittifaqın yeni onillik planı olan yeni "Strateji Konsepsiya"nı qəbul etdilər. İttifaqın terrorizm və kiberhücumlar kimi müasir çağırışlarına cavab verən Strateji Konsepsiyasını qəbul etməklə yanaşı, üzvlər raketdən müdafiə sistemini birgə inkişaf etdirmək barədə razılığa gəliblər. Üzvlər təşkilatın bu ölkədəki əməliyyatları ilə bağlı Əfqanıstan prezidenti Həmid Kərzai ilə görüşüb. Onlar 2014-cü ilə qədər qoşunların tədricən ölkədən çıxarılması barədə razılığa gəliblər. NATO Əfqanıstan qüvvələrinə və polisinə təlim və məsləhət vermək üçün Əfqanıstanda qalmaq öhdəliyini təkrarlayıb.

Görüş
-----

Sammit Millətlər Parkı (*Parque das Nações*) ərazisindəki Lissabon Beynəlxalq Sərgi Salonunda (*Feira Internacional de Lisboa*) baş tutub. Bu, 2009-cu ilin avqustunda NATO-nun baş katibi vəzifəsinə başlayan Anders Foq Rasmussenin sədrliyi ilə keçirilən ilk sammit idi.

Gündəlik
--------

### Strateji Konsepsiya

Sammitə daxil olan üzv dövlətlərin 1999-cu ildən bəri ilk dəfə olaraq yeni Strateji Konsepsiya qəbul edəcəyi gözlənilirdi. Sammitdən əvvəl baş katib Rasmussen özü planın layihəsini hazırlayıb. Rasmussen bildirib ki, yeni Strateji Konsepsiyanın məqsədi "NATO-nun ərazi müdafiəsi üzrə əsas missiyasını bir daha təsdiq etməli, lakin kibermüdafiə və raketdən müdafiə də daxil olmaqla, bizim bunu necə edəcəyimizi modernləşdirməli". ABŞ-nin keçmiş dövlət katibi Madleninin rəhbərlik etdiyi ekspertlər qrupu. Olbrayt planın hazırlanmasına kömək etmək üçün bir hesabat hazırladı. Sammitdən əvvəl keçirilən görüşlərdə rəsmilər planın "98% orada" olduğunu və əlavə fikir ayrılıqlarının sammitdə müzakirə ediləcəyini bildiriblər. Layihədə etiraf edilir ki, ittifaqın üzvlərinə qarşı müasir təhdidlər terrorizm, kütləvi qırğın silahlarına sahib olmaq və enerji infrastrukturunu poza biləcək kiberhücumlar kimi qeyri-ənənəvi formalarda olur.

Cümə günü, noyabrın 19-da keçirilən sammitin ilk günündə üzv dövlətlər ittifaqının növbəti 10 il üçün missiya planı kimi xidmət edəcək yeni Strateji Konsepsiya üzərində razılığa gəldilər. Sənəd beynəlxalq təhlükəsizliyə yaranan təhdidlərin vacibliyini vurğuladı və ittifaqın gələcək üzvlər və Rusiya ilə əməkdaşlığa sadiqliyini bir daha təsdiq etdi. 11 səhifəlik sənədin adı "Fəal iştirak, müasir müdafiə"dir.

Əfqanıstan
----------

Əfqanıstan prezidenti Həmid Kərzai şənbə günü, noyabrın 20-də sammitdə çıxış edib. Karzay bildirib ki, o, NATO-nun 2014-cü ilin sonuna qədər ölkəyə nəzarəti geri qaytarmasını istəyir. Sammitdən əvvəl Böyük Britaniyanın Baş naziri Devid Kemeron demişdi ki, "NATO-nun Lissabon sammiti təhlükəsizlik məsuliyyətinin tədricən əfqan qüvvələrinə təhvil verilməsi üçün başlanğıc nöqtəsi olacaq".

Kərzai ilə görüşən üzvlər 2014-cü ilə qədər döyüş əməliyyatlarının mərhələli şəkildə dayandırılması barədə razılığa gəliblər. Bu tarixdən sonra NATO ölkələri Əfqanıstan Milli Ordusunun təlim və məsləhətlərinə töhfə verməyə davam edəcək. Baş katib Rasmussen, "Biz Əfqanıstan hökumətinin ölkə daxilində, bölgədən-regionda təhlükəsizlik üzrə liderliyi öz üzərinə götürəcəyi prosesə başlayacağıq" dedi.

Rusiya
------

2010-cu ilin oktyabrında Rasmussen Rusiya prezidenti Dmitri Medvedevin sammitdə iştirak edəcəyini bildirdi. Medvedev Fransa prezidenti Nikola Sarkozi və Almaniya kansleri Angela Merkel ilə görüşdən sonra iştirak etməyə razılıq verib. Sammitdə NATO-Rusiya Şurasının 2002-ci ildə yaradılmasından bəri ilk iclası keçirilib. Rusiya ilə ittifaq arasında münasibətlər 2008-ci il Cənubi Osetiya müharibəsindən sonra gərginləşib, Rusiyanın Gürcüstandakı separatçı Cənubi Osetiya və Abxaziya regionlarını dəstəklədiyi və tanıdığı bildirilir. .

Sammitdən əvvəl The Economist-də dərc olunan məqalədə deyilirdi ki, Rusiya NATO məsələlərində əməkdaşlığa daha çox həvəsli ola bilər və Əfqanıstana qoşun göndərəcəyini vəd edə bilər. Görüşdə Rusiya NATO-nun inkişaf etdirməyə çalışdığı raketdən müdafiə proqramı üzrə əməkdaşlığa razılaşıb. Rusiya həmçinin daha çox yükün Rusiya üzərindən daşınmasına icazə verməklə və Əfqanıstan qüvvələrini Mil Mi-17 helikopterləri ilə təmin etməklə NATO-nun Əfqanıstandakı əməliyyatlarını daha da dəstəkləməyi öhdəsinə götürüb.

Raketdən müdafiə
----------------

Sammitin ilk günündə liderlər Avropadakı bütün üzv dövlətləri, eləcə də ABŞ və Kanadanı əhatə edə biləcək raketdən müdafiə sistemi qurmaq qərarına gəldilər. Təklif olunan sistem əvvəllər NATO və Rusiya arasında müzakirə mövzusu olub, lakin sammitdə iştirak edən Rusiya prezidenti Dmitri Medvedev bu məsələdə İttifaqla əməkdaşlığa daha çox hazır olduğunu bəyan edib.

İştirakçılar
------------

### Üzv dövlətlər


|  |  |
| --- | --- |
| * Albaniya — Prezident Bamir Topi
* Belçika — Baş nazir Yves Leterm
* Bolqarıstan — Prezidenti Georgi Pırvanov
* Kanada — Baş nazir Stiven Harper
* Xorvatiya — Prezident İvo Yosipoviç
* Çexiya — Baş nazir Petr Neças
* Danimarka — Baş nazir Lars Løkke Rasmussen
* Estoniya — Baş nazir Andrus Ansip
* Fransa — President Nikolya Sarkozi
* Almaniya — kansler Angela Merkel
* Yunanıstan — Baş nazir George Papandreu
* Macarıstan — Baş nazir Viktor Orban
* İslandiya — Baş nazir Yohanna Sigurdottir
* İtaliya — Baş nazir Silvio Berluskoni
 | * Latviya — Baş nazir Valdis Dombrovskis
* Litva — Prezident Dalya Qribauskayte
* Lüksemburq — Baş nazir Jan-Klod Yunker
* Niderland — Baş nazir Mark Rutte
* Norveç — Baş nazir Yens Stoltenberq
* Polşa — Prezident Bronislav Komorovski
* Portuqaliya — Baş nazir José Sócrates
* Rumıniya — Prezident Trayan Besesku
* Slovakiya — Prezident İvan Qaşparoviç
* Sloveniya — Baş nazir Borut Pahor
* İspaniya — Baş nazir Xose Luis Rodriges Sapatero
* Türkiyə — Prezident Abdullah Gül
* Böyük Britaniya — Baş nazir David Cameron
* ABŞ — Prezident Barak Obama

  |

### Üzv olmayan dövlətlər

* Əfqanıstan — Prezident Həmid Kərzai noyabrın 20-də sammitdə çıxış edib.
* Ermənistan — xarici işlər naziri Eduard Nalbandyan
* Avstraliya — Baş nazir Culiya Gillard və müdafiə naziri Stiven Smit
* Avstriya — Prezident Haynts Fişer
* Azərbaycan — Prezident İlham Əliyev
* Bosniya və Herseqovina — Rəyasət Heyəti
* Finlandiya — Prezident Tarya Halonen
* Gürcüstan — Prezident Mixail Saakaşvili. Gürcüstan 2006-cı ildən NATO-ya daxil olmaq üçün Gücləndirilmiş Dialoq mərhələsindədir.
* İrlandiya — Prezident Meri Makaliz
* İordaniya — Baş nazir Samir Rifai
* Şimali Makedoniya — Prezident Gyorge İvanov
* Malayziya — Baş nazir Nacib Tun Razak
* Monqolustan — Prezident Tsaxiaqiyn Elbeqdorj
* Yeni Zelandiya — Xarici işlər naziri Murray McCully
* Rusiya — Prezident Dmitri Medvedyev, 2008-ci ildəki Rusiya-Gürcüstan müharibəsindən sonra iştirak edən ilk rus rəsmisi idi.
* Sinqapur —
* Cənubi Koreya —
* İsveç — Baş nazir Yon Fredrik Raynfeldt
* BƏƏ — Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri
* BMT — BMT-nin Baş katibi Pan Gi Mun

Həmçinin bax
------------

* Budapeşt sammiti

İstinadlar
----------

1. ↑  Childs, Nick (13 October 2010). "Nato considers new mission statement". BBC. Archived from the original on 25 November 2010. Retrieved 19 November 2010.
2. 1 2  "Fewer dragons, less snakes". The Economist. 11 November 2010. Archived from the original on 15 November 2010. Retrieved 19 November 2010.
3. ↑  "NATO adopts a new Strategic Concept". NATO. 19 November 2010. Retrieved 19 November 2010.
4. ↑  "NATO approves new strategic concept". Reuters. 19 November 2010. Retrieved 19 November 2010.
5. ↑  "Strategic Concept For the Defence and Security of The Members of the North Atlantic Treaty Organisation" (PDF). NATO. Retrieved 19 November 2010.
6. ↑  "Nato to debate Afghanistan at crucial Lisbon summit". BBC. 18 November 2010. Archived from the original on 19 November 2010. Retrieved 19 November 2010.
7. ↑  Reynolds, Paul (18 November 2010). "What does Nato hope to achieve?". BBC. Archived from the original on 19 November 2010. Retrieved 19 November 2010.
8. ↑  Dempsey, Judy (20 November 2010). "NATO Agrees to Assist Afghanistan Past 2014". The New York Times. Archived from the original on 7 may 2011. Retrieved 20 November 2010.
9. ↑  "NATORussia Council Summit to take place in Lisbon". NATO. 19 October 2010. Archived from the original on 8 November 2010. Retrieved 19 November 2010.
10. ↑  "Medvedev to attend NATO summit in Lisbon". Global Security.org. 19 October 2010. Retrieved 19 November 2010.
11. ↑  "NATO, Russia to cooperate on missile defense". Reuters. 20 November 2010. Retrieved 20 November 2010.
12. ↑  "NATO Members Back Joint Missile Defense System". NPR. 19 November 2010. Archived from the original on 3 December 2010. Retrieved 19 November 2010.
13. ↑  "Obama: Missile defence shield for all Nato members". BBC. 19 November 2010. Archived from the original on 20 November 2010. Retrieved 19 November 2010.
14. ↑  Parsons, Christi and Sergei L. Loiko (19 November 2010). "At Portugal NATO meeting, Obama to discuss Afghanistan; Medvedev to focus on missile shield". Los Angeles Times. Archived from the original on 27 November 2010. Retrieved 19 November 2010.