recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mıxlı baba hərəkatı** və ya **Mıxlı vardapet hərəkatı** — 1625-ci ildə Azərbaycanda baş vermiş antifeodal hərəkat. Erməni və azərbaycanlıların iştirak etdiyi hərəkata Mıxlı baba başçılıq etmişdir.

Zəmin
-----

Mıxlı baba Gəncədə anadan olmuşdur. Əsl adı məlum deyil. Milliyətcə udin olan Mıxlı babaya təqribən 1624-cü ildə arxidyakon, sonralar dyakon dini rütbələri verilmişdir. Gecə əbasının sinəsinə ürəyi səmtində İsanın çarmıxa çəkilməsi rəmzi kimi iki ədəd mıx bərkitdiyi üçün, onu azərbaycanlılar "Mıxlı baba", ermənilər isə "Mıxlı vardapet" adlandırmışdır. Səfəvi hökmdarı I Şah Abbasın himayə etdiyi erməni kilsələrinin Gəncə-Qarabağ zonasında xeyli torpaq sahəsi var idi. Burada minlərlə kəndli işləyirdi.

Hərəkat
-------

Mıxlı baba Qarabağ və Gəncədə yaşayan azərbaycanlıları, erməni və udinləri kilsə və feodallar əleyhinə çıxmağa təbliğ edirdi. Erməni salnaməçisi Kanakerli Zəkəriyyənin məlumatına görə Qarabağ, Gəncə və Çuxursəəd də Mıxlı babanı 500 nəfərdən ibarət dəstə müşayiət edirdi. Mıxlı baba dəstəsi ilə kəndləri gəzir, kilsələrdən rahibləri qovurdu. Kilsəyə qarşı çıxdığına görə 1625-ci ildə alban katolikosu Hovannes Mıxlı babanı dyakon rütbəsindən məhrum etmişdir. İrəvan bəylərbəyi Əmirgünə xan Qacar erməni katolikosunun və digər kilsə xadimlərinin tələbi ilə hərəkat iştirakçılarını İrəvandan qovmuşdur. Həmin ilin payızında Türkiyə ərazisinə keçən Mıxlı babanın sonrakı taleyi haqqında məlumat yoxdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Мыхлы баба // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 14.
2. ↑  Мыхлы баба һәрәкаты // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 14.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Azərbaycan tarixi (az.). I cild. Bakı. 1961.
* *Петрушевский, И. П.* Очерки по истории феодальных отклонений в Азербайджане и Армении в XVI-начале XIX вв (rus). Ленинград: Изд-во Ленинградского Государственного Ордена Ленина Университета им. А.А. Жданова. 1949.
* *Каланкерци, Захария.* Хроника (az.). Москва. 1969.
Tonqal yandırmaq üçün, əvvəlcə odun qalanır. Yeni yandırılmış tonqalda qalaq strukturu hələ də sezilir.
Qovşaq qiymətləri 1 ilə 100 arasında dəyişən ikilik maksimum-qalağa nümunə
**Qalaq** informatika elmində — xüsusi şərtlərl çərçivəsində təşkil olunmuş ağac şəkilli verilənlər strukturuna deyilir. Gündəlik həyatımızda biz qalaq olaraq bir-birinə dirənərək konus və ya piramida formasında structur yaradan cisimlər (adətən eyni tipli) yığınına deyirik. Dilimizdə "tongal qalamaq" ifadəsi də yandırılacaq cisimlərin əvvəlcə qalaq şəklində yığılması ilə bağlıdır. Qalaq verilənlər strukturunun da forması qalağı xatırlatdığı üçün bu cür adlandırılıb.

Qalağı digər ağaclardan fərqləndirən əsas əlaməti onun həmişə tam və ya tama yaxın olmasıdır, yəni onun çiyinləri kötükdən yarpağa qədər mümkün qədər bərabər hündürlükdə olmalıdır. Ancaq son səviyyə tam olmaya bilər, bu zaman isə son səviyyənin mövcud qovşaqları ağacın mümkün qədər sol yarpaqlarını təşkil etməlidir. Bu isə bir səviyyə tam doldurulmayanadək, növbəti səviyyəyə keçilməməklə təmin edilir. Bu tələblər bir tərəfdən ağacın mümkün olan ən kiçik hündürlüyünü təmin edir, belə ki, *N* sayda qovşaqdan ibarət ağacın hündürlüyü həmişə {\displaystyle O(log\ N)} olur, digər tərəfədən isə qalağı xətti (bir ölçülü) massivdə yerləşdirməyə imkan verir.

Qalaq strukturuna olan digər tələb, onun kiçik (min) və ya böyük (max) qalaq olmasından asılı olaraq, qovşağın hər bir törəməsinin özündən böyük ya bərabər və yaxud kiçik ya bərabər olmasıdır. Kiçik qalaq halında bu kötüyün ən kiçik, böyük qalaq halında isə ən böyük element olmasını təmin edir.

İstinadlar
----------
**Müəmma** — klassik Şərq ədəbiyyatında geniş yayılmış formalardandır. Müəmmanı "mənzum tapmaca"
da adlandırırlar. Məlum olduğu kimi, müəmmalardan bir çoxu əbcəd hesabı əsasında yazılır. Belə
ki, bəzən rəqəm söylənilir, onun müqabili olan hərf nəzərdə tutulur, bəzən də hərf söylənilir, onun müqabili olan rəqəm nəzərdə tutulur. Orta və Yaxın Şərq ədəbiyyatında İ.Nəsimi və M.Füzulinin müəmmaları daha məşhurdur. Müəmmalarda şair fikrini müxtəlif sözlər, təşbehlər, rəmzlər içərisində bir növ gizlədib ifadə edir. Müəmmalarda əsas fikri, mətləbi tapmaq üçün fikirləşmək lazımdır.

Aşıq yaradıcılığında, xüsusən də deyişmələrdə müəmmalardan geniş istifadə olunmuşdur. Qurbani,
Abbas Tufarqanlı, Xəstə Qasım, Hüseyn Şəmkirli, Aşıq Ələsgər və Molla Cumanın müəmmaları məşhurdur.

Ustadlar müəmmalardan müxtəlif məqsədlərlə, xüsusən də aşıq və sinədəftərlərlə deyişmə-qarşılaşma
zamanı imtahan-sorğu vasitəsi kimi istifadə etmişlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Məhərrəm Qasımlı, Mahmud Allahmanlı.* "Aşıq şeirinin poetik biçimləri və çeşidləri" (az.). Elm və təhsil. 2018. 2021-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-13.
**Kametaro Toyama** (外山亀太郎, *Toyama Kametaro*?, 23 oktyabr 1867 – 29 mart 1918) – Yaponiya genetiki və zooloqu. Baramaçılıq sahəsindəki fəaliyyətinə görə tanınır. Mendelizmi Yaponiyada populyarlaşdıran şəxs hesab olunur.

Karyerası
---------

Kametaro Toyama 1867-ci ildə Yaponiyanın Kanaqava prefekturasının ərazisində doğulmuşdur. O, 1885-ci ildə Tokio Ali Kənd və Meşə Təsərrüfatı Məktəbinə daxil olmuş, 1892-ci ilin iyulunda məzun olmuşdur. 1896-cı ildə Fukuşima prefekturasında baramaçılıq məktəbinin başçısı təyin olunmuşdur. Tokioya qayıtmazdan qabaq Yaponiya Kənd Təsərrüfatı Cəmiyyətində və Yaponiya Baramaçılıq Cəmiyyətində vəzifələr tutmuşdur.

7 fevral 1902-ci ildə *Bungimaru* gəmisi ilə Siama doğru yola düşmüşdür. Siam kralı Çulalonqkorn onu Siam Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin nəzdində olan Baramçılıq Bürosunun baş mütəxəssisi təyin etmişdir. O, 1905-ci ilin martında Yaponiyaya qayıtmışdır. 1905-ci ilin sentyabrında Tokio Universitetinin Kənd Təsərrüfatı Kollecində işləməyə başlamış və 1908-ci ildə kollecin professoru olmuşdur. 1910-cu ildə Yaponiya hökuməti tərəfindən baramaçılıq islahatları üçün İstehsal Sorğusu Komitəsinə dəvət olunmuşdur.

Elmi töhfələri
--------------

Toyama tədbiqi yevgenika sahəsindəki araşdırmalarına və təcrübələrinə görə tanınır. O, İşikava Çiyomatsunun himayəsi altında Tokyo Universitetinin Kənd Təsərrüfatı Kollecinin Zoologiya İnstitutunda ipəkqurdu spermatozoidinin inkişafını araşdırmış və *"İpəkqurdu spermatozoidi haqqında"* adlı dissertasiya işini tamamlamışdır. Siamda olarkən yerli ipəkqurdu növlərini araşdırmış və irsiyyətin xromosom nəzəriyyəsini inkişaf etdirmişdir. 1898–99-cu illərdə temperaturla baramaçılıq arasında əlaqə, ipəkqurdu yumurtalarının inkubasiyası, sürfə xəstəlikləri haqqında elmi işlər yazmışdır. 1906-cı ildə *"Həşəratların hibridologiyası haqqında araşdırmalar"* adlı dissertasiya işi tamamlamışdır.

Toyama ipəkqurdu cinsləri üzərində işləyərkən Mendel qanunlarının cücülərə tətbiq olunduğunu kəşf etmişdir. O, mendelizmin yevgenika sahəsində tətbiqini dəstəkləmişdir.

Qeydlər
-------

1. ↑  Daha sonra Tokio Universitetinin Kənd Təsərrüfatı Kolleci.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Kodansha Encyclopedia of Japan
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  *Onaga, Lisa.* "Toyama Kametaro and Vernon Kellogg: Silkworm Inheritance Experiments in Japan, Siam, and the United States, 1900-1912". Journal of the History of Biology (ingiliscə). 43 (2). yay 2010: 215–264. 2022-09-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 sentyabr 2022.

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VIII cild (Temp–Z). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 88. ISBN 0-87011-628-2. İstifadə tarixi: 5 sentyabr 2022.
**Odla və qılıncla**, Henrik Senkeviç tərəfindən 1884-cü ildə yazılmış tarixi roman. Kitabın motivləri əsasında 1999-cu ildə film çəkilmiş, 2011-ci ildə isə videooyun çıxarılmışdır.

Romanın mövzusu
---------------

Ukraynada Bogdan Hmelnitski və qonşuları arasındakı mübahisə barıt çəlləyinin fitilini alovlandırdı və bütün kazakların zadəganlara qarşı üsyan etməsinə səbəb olan oda çevrildi. Şərqdən tatar qoşunlarının məsələyə müdaxiləsi ilə Ukrayna qan gölünə döndü. Uzun müddət yatırılmış kazak kəndlilərinin kinləri; basqınlar, qırğınlar və təcavüzlərlə üzə çıxırdı.

Knyaz Yaremanın ordusunda yüngül süvari dəstəsinin zabiti Jan Kretuski şahzadə Helenə aşiq olur. Ancaq qız kazaklar tərəfindən qaçırılır. Kretuski və dostları indi yalnız Reç Pospolita uğrunda mübarizə aparmayacaq, eyni zamanda onun itkin düşmüş, təhqir olunmuş simvolu olan gözəl şahzadəni tapmaq üçün də mübarizə aparacaqlar.

Əsas personjlar
---------------

### Tarixi şəxslər

* Jan Kazimierz
* Jeremi Wiśniowiecki
* Boqdan Xmelnitski
* Adam Kisiel
* İvan Vıxovski
* Ivan Bohun
* Toğay bəy
* III İslam Gəray
* Stefan Czarniecki
Bosniya Posavinası
**Bosniya Posavinası** — Bosniya və Herseqovinanın şimal-şərqində yerləşən region. Sava çayının cənub sahilində yerləşən iri bir düzənlik. Şimaldan çayla, şimal-qərbdən Motayisa, cənubdan Ozren və Trebava, cənub-şərqdən Maevisa dağları ilə əhatələnmişdir.

Bosniya və Herseqovinanın daxili regionları ilə Bosna çayının vadisi, Doboy və Vranduk dərələri ilə keçid vardır. Qərb hissədə isə Ukrina çayının vadisi bu funlksiyanı yerinə yetirir.

Faktiki olaraq regionun böyük hissəsi Serb Respublikasının ərazisinə düşür. Bununla belə bura Posav kantonunun iki dairəsidə daxildir.

İqtisadiyyat
------------

Bosniya müharibəsinə qədər xüsusi ilə son on il ərzində region Bosniya və Herseqovinanın ən inkişaf etmiş bölgələrindən biri idi. Bura ölkənin vacib kənd təsərrüfatı, sənaye regionlarından olmuşdur. Region su və meşə resursları ilə zəngindir.

Nəqliyyat
---------

Bosniya Posavinasından Bosniya və Herseqovina, Xorvatiya və Avropanın digər regionlarına gedən avtomobil, dəmiryolu və su nəqliyyatı yolları keçir. Əsas istiqamətlər: Şamas — Modriça — Doboy — Sarayevo — Mostar — Ploçe; Oraşe — Tuzla — Sarayevo — Mostar — Ploçe; Brod — Derventa — Doboy — Zenisa — Sayayevo — Mostar — Ploçe. Dəmiryolu magistralı: Şamas — Modriça — Zenisa — Sarayevo.

Sava çayı Bosniya Posavinasından keçir. Ən iri çay limanı — Şamas.

Əhali
-----

1991-ci il siyahıya alınmasına görə Bosniya Posavinasında 312 401 nəfər yaşayırdı. Milli tərkib:

* Xorvatlar  : 135 640, 44%
* Serblər  : 79 643, 26%
* Boşnaklar: 72 126, 23%

Həmçinin bax
------------

* Posavina

İstinadlar
----------

1. ↑  "Popisi stanovništva". FEDERALNI ZAVOD ZA STATISTIKU. 2014-01-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-20.
Odra (çex. və pol. Odra) -Polşa, Çexiya, Almaniya ərazisindən axan çay.

Coğrafiyası
-----------

Odra çayı Polşa və Almaniya sərhəddindən başlayır. Polşanın ən uzun çayı Visladan sonra ikinci ən uzun çayı hesab edilir. Çayın uzunluğu-903 km, hövzəsinin sahəsi isə təqribən-125 min km². Çayın illik su sərfi isə 480 m³/san-dir. Başlanğıcını Şərqi Sudet dağlarından götürür. Mənbəyinin hündürlüyü, dəniz səviyyəsindən-634 m-dir. Əvvəl Çexiyanın ərazisindən sonra isə Polşa ərazisindən axır. Polşa Almaniya sərhəddində uzun məsafədə uzanır. Onun mənsəbində Şeçin körfəzi yerləşir ki, hansı ki, laqun mənşəlidir. Kiçik gəmilər üçün Odranın Opova çayının aşağı axarları, iri gəmilər üçün isə Kendzeji şəhərininin aşağı tərəfləri əlverişlidir.

Sahillərində yerləşən şəhərlər
------------------------------

* Frankfurt Oderdə
* Ayzenxyuttenştadt
* Kostşin Odrada
* Kostşin Ordoyun altında
* Adalar
* Boqumin
* Raçiborş
* Opole
* Brjeq
* Vroçlav
* Qloqov
* Yaşıl çəmən
* Şvedt
* Qartç
* Şeçin
* Poliçe

İstinadlar
----------


1. ↑  Одра // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
**Əl zərbələri** — bu zərbələr açıq əlin yumruq bilək və dirsəyin müəyyən hissələri ilə icra olunur. Bəzən qolun çiyin hissəsindən köməkçi zərbə kimi istifadə edilə bilər. Əl zərbələrindən bir çox idman növlərində, o cümlədən karate, boks, muay tay, citkundo və bir çox döyüş sənətlərində istifadə edilir.

Əl zərbələri
------------

Bir çox idman növlərində əl və ayaq zərbələrindən istifadə edilir, amma idman növlərindən biri olan Boksda yalnız əl zərbələrindən istifadə edilir. Bu səbəbdən Boksda daha çox əl zərbələrinə fikir verilir. Boksda əl zərbəsinin qüvvətliliyi bir çox idman növlərindən daha güclüdür. Ona görə də, boksçuların daha çoxu əl zərbələri ilə rəqibi nokauta uğratmağa çalışırlar. Aşağıda Boksda istifadə edilən əl zərbələri verilmişdir:

* Ceb (sol əl ilə düz zərbə)Ceb (sol əl ilə düz zərbə)
* Kross sağ əl ilə düz zərbəKross sağ əl ilə düz zərbə
* Huk (yandan sifətə zərbə)Huk (yandan sifətə zərbə)
* Apperkot (çənəyə aşağıdan zərbə)Apperkot (çənəyə aşağıdan zərbə)
* DropDrop
* Kross-kontrKross-kontr
* Geriyə zərbəGeriyə zərbə
* Fırlanaraq geriyə zərbəFırlanaraq geriyə zərbə

Xarici keçidlər
---------------

* Site Fédération WKA-France
* Site Netboxe Arxivləşdirilib 2008-12-19 at the Wayback Machine
* Site Netboxe Arxivləşdirilib 2009-01-22 at the Wayback Machine – Fiche pratiques de la boxe
* Wikipedia boxe – Encyclopédie de la boxe
* Boks Arxivləşdirilib 2008-05-04 at the Wayback Machine
**Yıldız Tilbə** (16 iyul 1966, Konak, İzmir ili) — Türkiyə müğənnisi.

Həyatı
------

İzmirin Konak mahalına bağlı Gültepe səmtində gecəqondu məhəlləsində doğulmuş olan Yıldız Tilbe ailəsinin altı uşağından ən kiçiyidir. Ailəsi içində "Yadigar" taxma adıyla xitab edilmişdir. Yıldız Tilbənin atası Ağrılı bir sünni kürd, anası isə Tuncəlili bir ələvi zazadır Anasının adı Altun Tilbe, atasının adı Əli Tilbenin. Tilbenin öz sözlərinə görə, atası Ağrılı bir sünni kürdü, anası isə tuncelili şiə zazadır. Atası Əli Tilbe mövsüm işçisi idi. İkinci sinifdə oxuduğu Mustafa Rəhmi Balaban Məktəbində təhsilini buraxmaq məcburiyyətində qalmışdır.

Çox kiçik yaşlardan bəri mahnı oxumağa başlamışdır. 18 yaşından əvvəl evlənmişdir. İlk evliliyindən Sezen Burçin adlıbir qız uşağı dünyaya gətirmişdir. Daha sonra 5 il evli qaldığı Güngör Karahandan ayrılmışdır. Sonralar İzmirdə müxtəlif gecə klublarında müğənnilik etməyə başlamışdır.

Albomları
---------

* 1994: *Delikanlım*
* 1995: *Dillere Destan*
* 1996: *Aşkperest*
* 1998: *Salla Gitsin Dertlerini*
* 2001: *Gülüm*
* 2002: *Haberi Olsun*
* 2003: *Yürü Anca Gidersin*
* 2004: *Yıldız'dan Türküler*
* 2004: *Sevdiğime Hiç Pişman Olmadım*
* 2005: *Papatya Baharı*
* 2006: *Tanıdım Seni*
* 2008: *Güzel*
* 2009: *Aşk İnsanı Değiştirir*
* 2010: *Hastayım Sana*
* 2011: *Oynama*
* 2013: *Yeniden Eskiler Arabesk*
* 2014: *Şivesi Sensin Aşkın*

İstinadlar
----------

1. 1 2  Yıldız Tilbe // Česko-Slovenská filmová databáze (çeş.). 2001.
2. ↑  "Can Dündar, *"Türkiye'nin Yıldızı" kulaklardan sonra ekranları da fethetti*, URL erişim tarihi: 2 Nisan 2010". 2010-09-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-08-07.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Yıldız Tilbə*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* **Twitter-də rəsmi səhifəsi**
**"Əl Turas Əl Şəbi"** — 1963-cü ildə Bağdadda folklorla bağlı işıq üzü görmüş dərgi.

Məlumat
-------

"Əl Turas Əl Şəbi" dərgisinin ilk sayı 1963-cü il sentyabrın 1-də nəşr edilib. Dərgi türk, ərəb, fars, ingilis, fransız, alman və italyan dillərində dərc olunub. Onun böyük hissəsi ərəb dilində olan materiallara ayrılmış, digər dillərdə isə bir neçə səhifə dərc edilmişdir. Türkman folkloru haqqında məqalələr və folklor örnəklərini əhatə edən dərginin təsisçisi Sabir Şakir Zabit, baş yazarı İbrahim Dakuklu, redaktoru Abdulhəmid Alvəçi və katibi Lütfi Əl Huri idi.

Aylıq dərgidə İbrahim Dakuklu, Sabir Şakir Zabit, Əhməd Ortaqçı, Rəşid Əli Dakuklu, Şəkibə Vendavi, İzzəddin Abdi Bayatlı və Mehmet İzzət Xəttat kimi yazarlar çalışırdı. "Əl Turas Əl Şəbi" dərgisinin bir ili tamam olduqdan sonra onun rəhbəri İbrahim Dakuklu, baş yazarı isə Mahmud Əl İbta olub. Eyni zamanda dərgi ikinci ilində digər dillərdə nəşri dayandıraraq ancaq ərəb dilində fəaliyyətinə davam edib.

Həmçinin bax
------------

* İraqda qətlə yetirilmiş əcnəbi jurnalistlərinin siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  *Dr.Şəmsəddin Kuzəçi.* İraq mətbuat tarixi (1869-2019). Bakı: "CBS". səh. 60. ISBN 978-9952-516-66-1..
**"Əl Vahdə" (qəzet)** — ədəbi, ictimai, gündəlik qəzet.

Məlumat
-------

"Əl Vahdə" qəzetinin ilk sayı 1984-cü il martın 20-si Şənbə günü yayımlanmışdır. Qəzetin sahibi və baş yazarı Camal Abdunnur olmuşdur. Məsul rəhbər isə Alber Kasto idi. İlk səhifəsində *"Ədəbi, ictimai, gündəlik qəzetdir, hələlik həftədə bir dəfə yayımlanır"* ifadəsi yer alan bu ərəb dilində olan qəzetdə türk dilində də elanlar diqqəti cəlb edirdi. Bu elanlar bəzən bir səhifənin hamısını tuturdu. 

"Əl Vahdə" qəzeti əvvəl "Mahfuz", sonra "İttihad" mətbəəsində çap edildi. Qəzetin redaksiyası onun sahibinin Kərkükdə "Fərat" otelində qaldığı otaq idi. Daha sonra redaksiya uçuq bir binaya köçdü. O dövrdə Kərkük və Mosulun gündəlik həyatına dair həftəlik xəbərləri əks etdirən qəzetdə heç bir şeir və yazı diqqət çəkmirdi. Ara-sıra tələbələrdən Abdulxaliq Bayati və Nafi Bazirganın mənzumələri yayımlanırdı. 1948-ci il sentyabrın 15-i 22-ci sayı çap edildikdən sonra qəzeti bir daha izləmək mümkün olmadı. Vaxilə Vahidəddin Bahaəddin bu qəzeti "İttihad"da çap etdirdiyi yazı ilə sərt şəkildə tənqid etmişdi.

Həmçinin bax
------------

* İraqda qətlə yetirilmiş əcnəbi jurnalistlərinin siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  *Dr.Şəmsəddin Kuzəçi.* İraq mətbuat tarixi (1869-2019). Bakı: "CBS". səh. 50. ISBN 978-9952-516-66-1..
**Altınbeşik** (*türk.* Altınbeşik), **Düdənsuyu** — Türkiyə ərazisində, Antaliya ilində karst mağarası. Mağara Manavqat şəhərinin 55 km-də yerləşir. Mağaranın məlum olan uzunluğu 4 500 metrdir. Mağara daxilində olan göl dünyada böyüklüyünə görə üçüncü, ölkədə isə birincidir. Dəniz səviyyəsindən 450 metr yüksəklikdə yerləşən mağara "Altınbeşik mağara" Milli Parkının ərazisindədir. Milli Park 1994-cü ildə yaradılmış.

Tarixi
------

Mağara 1966-cı ildə geoloq, professor *Temuçin Aygen* tərəfindən kəşf olunub. Mağara öz adını yerləşdiyi Altınbeşik dağından götürmüş. Mağaranı 1955-ci ildə çex, 1966-1967-ci illərdə britaniya, fransız, 1986-cı ildə isə yapon mütəxəsisləri tədqiq etmişlər. Tədiqatlar müasir dövrdə də davam edir.

Quruluşu
--------

Mağara Qərbi Tavr dağlarında, Manavqat çay dərəsinin qərb yamacında yeləşir. Yaxınlıqda kiçik Ürünlü kəndi yerləşir. İbradı şəhəri mağaranın 13,5 km-də yerləşir. Mağara horizontal formada yerləşir və üç mərtəbədən ibarətdir. Giriş hissəsi yetərincə böyükdür və 40 metr hündürlüyə malikdir. Ən aşağı səviyyədə yeraltı göl, çay və şəlalə yerləşir. Ən böyük göl isə mağara girişində yerləşir. Gölün uzunluğu 125 metr, dərinliyi isə 9-15 metr arasında dəyişir. Böyük göldən sonra nisbətək kiçik ölçülü göllər zənciri gəlir. Ümumən göllərin sayı 20-dir. Böyük gölün sonunda böyük ölçülü travertin daş mövcuddur və bu daş üzərindən ikinci qata qalxmaq mümkündür. Yağışlı mövsümdə su ikinci mərtəbəyə qədər çatır. Üçüncü mərtəbə hər zaman quru olur. Bu yarusda valunlar, stalaqtitlər və stalaqmitlər mövcuddur.

Mağaranın ən hündür nöqtəsi +101 metrdir. Bu girişdən olan nisbi hündürlükdür. Mağaradakı su Beyşeher gölü ilə əlaqəlidir. Ümumən Altınbeşik mağarası böyük mağara sisteminin bir hissəsi hesab olunur.

Nəqliyyat
---------

Mağara İbradı şəhərindən 13,5 km; Ürünlü kəndindən 4 km məsafədə yerləşir. Manavqatdan mağaraya iki alternativ yol mövcuddur. "Yayla Alan" (Avasun) yolu adlanan bu yolun uzunluğu 55 km-dir. İkinci yol isə Alaniya yolundan ayrılan Konya yoludur. Uzunluğu 85 km-dir. Əvvələr Ürünlü kəndindən mağaraya avtomobil yolu olmasada hal-hazırda yol çəkilmiş. Mağaraya giriş pulludur (5.00 TL. 2016 ). Mağara girişində kafe fəaliyyət göstərir. Göldə gəzinti üçün xüsusi qayıqlar fəaliyyət göstərir. Qayıqla göldə gəzinti pulsuzdur. Göl suyunda çimmək qadağandır. Günün sonunda mağaraya giriş bağlanılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "BUMAK". 2007-08-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-27.
2. ↑  "Altınbeşik Mağarası". 2021-12-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-27.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-07-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-27.
4. ↑  ALTINBEŞİK MAĞARASI Arxivləşdirilib 2017-10-14 at the Wayback Machine Dünyanın 3. büyük yeraltı su mağarasını keşif edin
**Edem Nalbandov** (krımtat. Edem Nalbandov; 25 dekabr 1926 – 22 may 1999, Simferopol) — bəstəkar, xormeyster, Ukrayna Bəstəkarlar İttifaqının üzvü (1992), SSRİ Bəstəkarlar İttifaqının üzvü (1977), Özbəkistanın əməkdar mədəniyyət işçisi, Ukraynanın əməkdar incəsənət xadimi, Krım Dövlət Mükafatı laureatı.

Həyatı
------

Qarasubazar musiqi məktəbində skripka sinfini bitirmişdir. Deportasiyada olduğu vaxtlarda Leninabad Musiqi Kolleci, 1962-ci ildə isə Daşkənd Konservatoriyasının dirijorluq və xor fakültəsini bitirmişdir. B. Zeidmandan kompozisiya dərsləri almışdır. 1964-cü ildə Qaytarma Krım Tatar Mahnı və Rəqs Ansamblına rəhbərlik etmişdir. 1977-ci ildə Cizzak Musiqi Kollecinin direktoru oldu. 1980-1993-cü illərdə Daşkənd Mədəniyyət İnstitutunda işləmişdir. 1986-cı ildə "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif edilmişdir. 1990-cı ildə Alma-Ata Konservatoriyasında namizədlik dissertasiyasını müdafiə etdi, dosent elmi adını aldı. Özbəkistan Bəstəkarlar İttifaqının yanında bəstəkarın öz təşəbbüsü ilə yaradılan krım-tatar musiqisi bölməsinə rəhbərlik etmişdir.

1993-cü ildə Krıma qayıtdı. Onun təşəbbüsü ilə Krım Dövlət Sənaye-Pedaqoji İnstitutunda Musiqi təhsili şöbəsi açıldı. Həmin illərdə Simferopol Musiqi Məktəbində də dərs demişdir.

Yaradıcılığı
------------

Onun əsas əsərləri içərisində "Böyük toy" adlı birpərdəli balet; Y. Bolatın "Dubaralı toy" (Kasıb toyu) adlı balet; xalq mahnılarının xor, rapsodiya və uvertüra üçün versiyaları; fleyta və fortepiano üçün konsertino; adajio, violonçel və fortepiano üçün sözlərsiz mahnılar; truba və orkestr üçün variasiya, mahnı və romanslar. "Musikada basamçiklar" ("Musiqi addımları") adlı musiqi kitabçasının müəllifidir. 1977-ci ildə Daşkənddə bəstəkar İlyas Bahşış ilə birlikdə krım-tatar xalq mahnılarının "Sabanın saar" ("Şəfəqdə") adlı toplusunu nəşr etdi, onun 1996-cı ildə Simferopolda yenidən nəşr olunduğu versiyada 348 mahnının sözləri var.

Mənbə
-----

* Zekeriya Başarslan Bahçesaray Mecmuası S-32
* Мамбетова Г. Крымскотатарская музыка // Музыкальная украинистика: современное измерение. — К.: ИИФЭ им. М. Т Рыльского, 2009. — Вып. 3. (rus.)

Xarici keçidlər
---------------

* Ольга Гуменюк Чистых вод прозрачный поток // Крымский диалог — № 37 (122) 4 ноября 2006 года (rus.)
* Гульнара УСЕИНОВА Эдем Налбандов — частица истории народа, которой гордятся потомки // Голос Крыма — 16 Дек 2011 (rus.)
**Altuntəpə** ― Türkmənistanın cənubunda Miana kəndi yaxınlığında Eneolit və Tunc dövrlərinə aid arxeoloji abidə.

1965–1975-ci illərdə V.M.Massonun rəhbərlik etdiyi ekspedisiya Altuntəpəni tətqiq etmişdir. Aşağı təbəqələrdən e.ə. V–IV minilliklərdə yaşamış oturaq əkinçi maldarlara aid yaşayış məskəninin qalıqları; möhrəpalçıq evlər, naxışlı keramika məmulatı, gildən düzəldilmiş insan və heyvan fiqurları, daş qablar, mis məmulat və s. aşkar edilmişdir. Altuntəpə e.ə. III minilliyin əvvəllərində ərazisi təqribən 46 hektara çatan iri yaşayış məskəninə çevrilmişdi. Altuntəpədə sənətkarlıq sahələri intensiv inkişaf etmişdi. Dulus çarxında hazırlanan keramika məmulatı ikiyaruslu xüsusi kürədə bişirilirdi. Arsenli və qurğuşunlu tuncdan hazırlanmış əşyalar, o cümlədən qablar geniş yayılmışdı.

E.ə. III minilliyin sonu — II minilliyin əvvəllərində Altuntəpə mürəkkəb daxili quruluşa malik şəhərtipli yaşayış məskəninə çevrilmişdi (sənətkarlıq və zadəgan məhəllələri, zikkurat tipində pilləli qülləsi olan monumental ibadət mərkəzi, bəzək əşyaları, o cümlədən qızıldan hazırlanmış öküz və canavar başı tapılmış kahinlər sərdabəsi). Ev tiplərinə və kollektiv sərdabələrdə qoyulmuş dəfn əşyalarına görə əhali üç qrupa — zadəganlar, tacirlər və sənətkarlara bölünürdü.

Altuntəpə mədəniyyəti üçün mürəkkəb formalı zərif gil qablar, dəvə qoşulmuş araba modelləri, tunc və gümüş məmulat (xəncərlər, kərkilər, güzgülər, o cümlədən müxtəlif zoomorf möhürlər və s.) səciyyəvidir. Altuntəpənin Mesopotamiya (memarlıq və torevtikadakı təsir) və Harappa mədəniyyəti (fil sümüyündən hazırlanmış gətirilmə əşyalar, heroqlif yazılı möhür) ilə əlaqəsi nəzərə çarpır. E.ə. II minilliyin ortalarında Altuntəpə tənəzzülə uğramış və tamamilə tərk edilmişdir.

Xarici keçid
------------

* Древнейшие племена. Раннеклассовое общество Алтын-депе
* Древние цивилизации, затерянные в песках Ахалского велаята Туркмении. Алтын-депе как бы снова появился из небытия Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 400. ISBN 978-9952-441-02-4.
2. ↑  V. M. Masson and V. I. Sarianidi, *Central Asia: Turkmenia before the Achaemenids* (trans. Tringham, 1972); review: Charles C. Kolb, American Anthropologist (1973), 1945–1948
**Shine On You Crazy Diamond** (*azərb.* Parla, divanə brilyant‎) — ingilis proqressiv rok qrupu Pink Floydun 1975-ci ildə buraxılmış *Wish You Were Here* konseptual studiya albomundakı 9 hissədən ibarət olan mahnı. Mahnının musiqisi Riçard Rayt, Devid Gilmor və Rocer Uoters tərəfindən bəstələnmiş, sözləri isə Rocer Uoters tərəfindən yazılmışdır.

2011-ci ildə "Shine On You Crazy Diamond" PopMatters saytının versiyasına görə "proqressiv rok janrında bütün dövrlərin ən yaxşı 25 mahnısı" siyahısında ikinci yeri tutdu..

*Shine On You, Crazy Diamond*  Pink Floydun qurucu üzvü olmuş, daha sonra isə qrupdan xaric edilmiş Sid Barretə ithaf edilib. Barrett 1968-ci ildə narkotik istifadəsi və bununla qismən əlaqəli olan psixi sağlamlıq problemləri səbəbi ilə qrupdan xaric edilib. Onu əvvəlcə ikinci gitaraçı kimi gətirilən və Barrettin keçmiş məktəb yoldaşı olan Devid Gilmorəvəz edib. Digər qrup üzvləri Barretti qrupdan çıxarmaqda özlərini günahkar hesab etsələr də, Barrettin yaradıcılığına heyran qaldıqları və onun zehni problemlərindən narahat olduqları üçün bunu zəruri olduğunu düşünürdülər. Əsər ilk dəfə olaraq 1974-cü il Fransa turunda ifa edilib və 1975-ci ildə "Wish You Were Here" albomu ilə birlikdə işıq üzü görüb.

Xarici keçidlər
---------------

* Shine On You Crazy Diamond (Live) — on Youtube

İstinadlar
----------

1. ↑  *Sean Murphy.* "The 25 Best Progressive Rock Songs of All Time" (ingilis). PopMatters. 23.05. 2011. 2012-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-05-27.
2. ↑  Kirby, Terry (12 July 2006). Syd Barrett: The crazy diamond Arxivləşdirilib 2008-05-22 at the Wayback Machine (ingilis)
3. ↑  Palacios, Julian (2010). *Syd Barrett and Pink Floyd: Dark Globe*. Arxivləşdirilib 2022-01-18 at the Wayback Machine (ingilis)
**Altıağac Dövlət Təbiət Qoruğu** — Azərbaycanın Xızı rayonunda yerləşən dövlət qoruğu.

Yaradılmasında məqsəd
---------------------

1990-cı ildə Böyük Qafqazın cənub-şərq yamaclarının təbii landşaftının qorunub saxlanması, təbii komplekslərinin mühafizəsinin gücləndirilməsi və bərpası, eroziya proseslərinin qarşısının alınması, habelə Altıağac-Xızı zonasının bitki və heyvan növlərinin, onların qruplarının bərpa edilməsi məqsədilə 4438 hektar sahədə yaradılmışdır.

Qoruq ərazisinin meşələri
-------------------------

Orta dağlıq hissədə yerləşən qoruğun ərazisində qışı quraq keçən mulayim-isti və yayı quraq keçən mülayim-isti tipləri hakimdir. Qoruq ərazisinin əsas hissəsini (90,5%) nisbətən cavan (40-60 yaşlı) pöhrəlik meşələr təşkil edir. Onları əmələ gətirən əsas ağac növləri gürcü palıdı, Qafqaz vələsi və şərq fıstığı, göyrüş, itiyarpaqlı ağcaqayından ibarətdir. Təmiz bir növdən ibarət meşələr çox azdır, əksər sahələr qarışıq tipli meşələrdən ibarətdir. Meşəsiz sahələr qayalıq, yarğan və keçmiş meşə altından çıxmış otlaqlardan ibarətdir.

Heyvanat aləmi
--------------

Altıağac qoruğunun ərazisində cüyür, ayı, qaban, vaşaq, yenot, tülkü, dovşan, dələ, canavar və s. heyvanlara. Qulardan qırqovula, alabaxtaya, qaratoyuğa, bildirçinə, çöl qartalına və s. rast gəlmək olur.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Dövlət təbiət qoruqları

Həmçinin bax
------------

* Altıağac Milli Parkı

| ⛭Azərbaycanın qorunan təbiət əraziləri |
| --- |
| Milli parklar | 
* Abşeron
* Ağgöl
* Altıağac
* Göygöl
* Hirkan
* Qızılağac
* Samur-Yalama
* Şahdağ
* Şirvan
* Zəngəzur

 |
| Qoruqlar | 
* Altıağac
* Bəsitçay
* Eldar Şamı
* Göygöl
* İlisu
* İsmayıllı
* Korçay
* Qaragöl
* Qarayazı
* Qızılağac
* Qobustan
* Palçıq vulkanları
* Pirqulu
* Şahbuz
* Şirvan
* Türyançay
* Zaqatala

 |
| Yasaqlıqlar | 
* Arazboyu
* Arpaçay
* Bəndovan
* Bərdə
* Daşaltı
* Gil adası
* Hirkan
* Korçay
* Qax
* Qarayazı-Ağstafa
* Qəbələ
* Qızılca
* Qubadlı
* Qusar
* Laçın
* Ordubad
* Şəki
* Şəmkir
* Rvarud
* Zaqatala
* Zuvand

 |
| Ramsar yerləri | 
* Ağgöl
* Qızılağac

 |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |
**Aminofenollar** (aminohidroksibenzollar, hidroksianilinlər)- A.

Kimyəvi xassələri
-----------------

A. amfoterdirlər, fenola nisbətən çətin sulfolaşırlar: o-A.-dan 3-amino-4-hidroksibenzolsulfoturşu, m-A.-dan 4-amino-2-hidroksibenzolsulfoturşu, p-A.-dan isə 5-amino-2-hidroksibenzolsulfoturşu əmələ gəlir.

A.-rı turşu anhidridləri ilə işlədikdə asanlıqla N-asiltörəmələr əmələ gəlir. o-A. tsiklin qapanmasına meyillidir və sərt şəraitdə asilləşdirildikdə benzoksazol törəməsinə çevrilir.

Alınması
--------

* Sənayedə m-A.-lu metanil turşusunun Na-duzundan alırlar.
* Sonuncunun, həmçinin, rezosini 2000C-də 10%-li NH3 məhlulu (kat.-NH4Cl) ilə işləməklə də alırlar.
* Həmçinin, nitrobenzolun H2SO4-də məhlulunu elektrolitik reduksiya etməklə də alırlar. o-A.-lu 2-xlornitrobenzolu NaOH məhlulu ilə sabunlaşdırmaq və daha sonra alınmış o-nitrofenolu hidrogenlə reduksiya etməklə (kat-Ni/Cr; 0,6 MPa; 750C; etanolda) sintez edirlər.

Tətbiqi
-------

A. kükürdlü və azoboyaların istehsalında tətbiq olunur. Bundan əlavə p-A. və onun törəmələri, Məs. metol, qlisin, amidol, eləcə də, o-A. fotoqrafiyada istifadə olunur. p və o-A. dərini qəhvəyi rəngdə boyamaq üçün aralıq məhsullardır. o-A.-un N-metiltörəməsi saçı boyamaq üçün (qəhvəyi rəng), m-A. p-aminosalisil turşusunun alınmasında aralıq məhsul kimi istifadə olunur.

Mənbə
-----

* Эфрос Л.С. Горелик М.В. Химия и технология промежуточных продуктов, Л. 1980.
* Kirk-Othmer ensyslopedia, 3 ed. v. 2, N.Y. 1978, p. 422-439.
* Химическая энциклопедия, Изд. "Советская энциклопедия", М. 1988, т. 1, с. 267.

İstinadlar
----------
***Titan (III) xlorid (TiCl3)*** - qeyri-üzvi bir birləşmədir, titanın və xlorid turşusunun duzudur, tünd bənövşəyi kristallar, suda həll olur, yavaş-yavaş havada oksidləşir, 
kristallohidrat əmələ gətirir.

Fiziki xassələri
----------------

Titan (III) xlorid triqonal sistemin tünd bənövşəyi kristallarını əmələ gətirir.
TiCl3-ün β-modifikasiyası məlumdur - qəhvəyi kristallardı. TiCl3•6H2O kristallohidrat yaradır, onunda hidrat izomerləri
[Ti (H2O)6] Cl3 (bənövşəyi), [Ti (H2O)5Cl]Cl2•H2O (yaşıl) 
və [Ti (H2O)4Cl2] Cl • 2H2O(yaşıl) mövcuddur.

Alınması
--------

* Titanın qatı isti xlor turşusunda həll edilməsi nəticəsində almaq olar:

{\displaystyle {\mathsf {2Ti+6HCl\ {\xrightarrow {90^{o}C}}\ 2TiCl\_{3}+3H\_{2}\uparrow }}}
* Titan(II)xloridin durulaşdırılmış xlor turşusunda həll edilməsi nəticəsində:

{\displaystyle {\mathsf {2TiCl\_{2}+2HCl\ {\xrightarrow {}}\ 2TiCl\_{3}+H\_{2}\uparrow }}}
* Titan xloridin hidrogen ilə reduksiya nəticəsində:

{\displaystyle {\mathsf {2TiCl\_{4}+H\_{2}\ {\xrightarrow {500^{o}C}}\ 2TiCl\_{3}+2HCl}}}
* Titan (IV) xloridin titan ilə reduksiya nəticəsində alınır:

{\displaystyle {\mathsf {3TiCl\_{4}+Ti\ {\xrightarrow {500^{o}C}}\ 4TiCl\_{3}}}}
* Titan (IV) xloridin elektrolizi ilə reduksiyası:

{\displaystyle {\mathsf {2TiCl\_{4}\ {\xrightarrow {e^{-}}}\ 2TiCl\_{3}+Cl\_{2}\uparrow }}}

Kimyəvi xassələri
-----------------

TiCl3 suda, etanolda yaxşı həll olur, dietil etirində, benzolda həll olunmur. Maye ammonyak ilə komplekslər əmələ gətirir [Ti(NH3)6]Cl3 və TiCl3 • 2NH3.

* Qızdırılıqda parçalanır

{\displaystyle {\mathsf {2TiCl\_{3}\ {\xrightarrow {440-700^{o}C}}\ TiCl\_{2}+TiCl\_{4}}}}
* Inert atmosferdə qələvilərlə reaksiyaya girir:

{\displaystyle {\mathsf {TiCl\_{3}+3NaOH\ {\xrightarrow {N\_{2}}}\ Ti(OH)\_{3}\downarrow +3NaCl}}}
* Havada reaksiya fərqli gedir:

{\displaystyle {\mathsf {2TiCl\_{3}+6NaOH+O\_{2}\ {\xrightarrow {}}\ 2TiO(OH)\_{2}\downarrow +6NaCl+H\_{2}O\_{2}}}}
* Turş mühitdə oksidləşir:

{\displaystyle {\mathsf {4TiCl\_{3}+O\_{2}+4HCl+6H\_{2}O\ {\xrightarrow {Pt}}\ 4[Ti(H\_{2}O)\_{2}Cl\_{4}]}}}
* Sulu məhlulu tədricən havada və neytral mühitdə oksidləşir:

{\displaystyle {\mathsf {4TiCl\_{3}+O\_{2}+2H\_{2}O\ {\xrightarrow {}}\ 4TiOCl\_{2}+4HCl}}}
* Qələvi metalların xloridləri ilə kompleks duzlar əmələ gətirir:

{\displaystyle {\mathsf {TiCl\_{3}+2KCl\ {\xrightarrow {}}\ K\_{2}[Ti(H\_{2}O)Cl\_{5}]}}}

Tətbiqi
-------

TiCl3, Tsiqler-Natta katalizatorun əsas hissəsidir, hansı ki, sənayedə polietilenin istehsalında məsul yer tutur. Üzvi sintezdə reagent kimi istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 2-е изд. испр. — М.-Л.: Химия, 1966. — Т. 1. — 1072 с.
2. Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд. испр. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
3. Лидин Р.А. и др. Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов. — 3-е изд. испр. — М.: Химия, 2000. — 480 с.

1. ↑  TITANIUM TRICHLORIDE (ing.).
31 avqust, 2018-ci il
**İzləmə sistemi** hərəkətdə olan insanların və obyektlərin müşahidəsi və irəli emal üçün məkan məlumatlarının zamanda düzgün düzülüşünün təchiz olunmasında istifadə olunur.

Virtual məkanda izləmə
----------------------

Virtual məkan texnologiyasında izləmə sistemi müşahidəçinin koordinatlarını izləyərkən, virtual məkanı insan müşahidəçisi üçün səhnələyən ümümi sistemdir.

İzləmə tətbiqləri
-----------------

İzləmə sistemləri saysızdır. Bəziləri gecikmə müddəti göstəriciləridir, məlumat, maddə nöqtəni keçdikdən sonra toplanır, məsələn bar kod və ya drossel nöqtəsi va ya qapı.. Digərləri Qlobal Mövqetəyinetmə Sistemi (GPS) kimi bilginin hansı tezlikdə yenilənməsindən asılı olan həqiqi vaxt və ya yaxın həqiqi vaxtdır. Maddələri araşdırmaq və avtomatik eyniləşdirmə üçün insana ehtiyac duyan bar kod sistemləri vardır. Böyük bir kütlə, izləmə dünyaları müxtəlif tətbiqlər üçün ayrılıqda qurğu hissəsi və proqram təminatından təşkil olunmuşdur. Bar kod sistemləri Elektronik Məhsul Sistemlərindən (EPC), GPS sistemi isə aktiv həqiqi vaxt yerləşdirmə sistemindən ayrılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Peter, Emmanuel.* "COMPUTERIZED CRIME TRACKING INFORMATION SYSTEM CASE STUDY OF NIGERIAN POLICE, ENUGU" (ingilis). 2019-04-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-13.

Xarici keçidlər
---------------
**Tivat Beynəlxalq Hava Limanı** (*serb.* Аеродром Тиват) — Tivat şəhərindən 4 km aralıda yerləşən beynəlxalq hava limanı. Monteneqronun iki beynəlxalq hava limanından biri.

Tarixi
------

Tivat hava limanı İkinci Dünya müharibəsindən sonra hərbi və mülki paraşutçuların hazırlanması məqsədi ilə inşa edilmişdir. 1 may 1957-ci ildə Tivat hava limanı rəsmən açılır. Artıq 15 iyun 1957-ci ildə Belqrad-Tivat—Belqrad reysləri təşkil edilir. 1968-ci ildən etibarən isə bütün Belqrad, Zaqreb və Skopye reysləri DC-3 və İl-14 təyyarələri ilə həyata keçirilir. 1968 - 1971-ci illərdə hava limanında yeni 2500 m × 45 m olan eniş-uçuş zolağı inşa edilir.

Modernləşdirilmiş «Tivat» hava limanı rəsmən 25 sentyabr 1971-ci ildə açılır. Hava limanının xarakterinə görə uçuşların 80 %-dən çoxu yay turizm mövsümündə baş tuturdu.

Təsviri
-------

Tivat hava limanı Monteneqronun Adriatik dənizi sahilində yerləşir. Hava limanından Belqrada və Moskvaya mütəmadi reyslər təşkil edilir. Digər reyslər isə mövsümü xarakter daşıyır. Çarter reysləri əsasən Adriatik dənizinin turistik obyektlərinə gəlişi təmin edir. Bu əsasən Kotor (hava limanından 7 km) və Budva şəhərlərinə (20 km məsafədə) yaxınlığı baxımından turistlər üçün əlverişlidir. 

Tivat hava limanı Kotor körfəzi yaxınlığındadır və 2500 metr uzunluğa malikdir. Bir saat ərzində aeroport 6 uçuşu qəbul edə bilir.

Aviaşirkətlər və reyslər
------------------------

Aşağıdakı havayolları Tivat hava limanına uçuşlar təşkil edir (2014-cü ilin iyun ayına alan məlumatlar):

* Air Serbia (Nikola Tesla hava limanı)
* Montenegro Airlines (Belqrad, Qatvik, Şarl de Qoll Hava Limanı, Domadedova Hava limanı, Sankt-Peterburq)
* S7 Airlines (Domadedova Hava limanı)
* MetroJet (Domadedova Hava limanı)
* Thomas Cook Airlines (Brüssel)
* SAS (Stokholm, Oslo)
* Nordstar Airlines (Domadedova Hava limanı)
* Ukraine International Airlines (Borispol Beynəlxalq Hava Limanı)
* Aeroflot (Şeremetovo hava limanı)
* Pobeda avia şirkəti (Vnukovo hava limanı)
* Rusiya avia şirkəti (Sankt-Peterburq)
* Khors Air (Kiyev, Xarkov Beynəlxalq Hava Limanı)
* Ural avia şirkəti (Samara, Yekaterinburq, Domadedova Hava limanı, Nijnı Novqorod)
* Yamal Rusiya avia şirkəti (Domadedova Hava limanı)
* Windrose Airlines (Kiyev, Dnepr)
* Germania (Leypsiq)
* Condor Airlines (Frankfurt-Mayn)
* Yanair (Kiyev)
* Red Wings Airlines (Domadedova Hava limanı)

İstinadlar
----------

1. ↑  "История аэропорта Тиват". // Аэропорт Тиват. 03.11.2016. 2017-10-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-18.
2. ↑  "Montenegro Airlines". 2020-11-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-18.

Mənbə
-----

* Rəsmi sayt
**Ali Audit Qurumlarının Beynəlxalq Təşkilatı** və ya **AAİBT** (*ing.* International Organi zation Of Supreme Audit Institutions – INTOSAI) – INTOSAI BMT- yə və ya onun ixtisaslaşmış agentliklərinə üzv olan ölkələrin ali audit institutlarının peşəkar beynəlxalq təşkilatıdır. INTOSAI 1953-cü ildə o dövrdə Kubanın Ali Audit Təşkilatının rəhbəri olan Emiliyo Fernandez Kamusun təşəbbüsü ilə formalaşıb. Həmin vaxt 34 ölkənin ali audit institutunun iştirakı ilə Kubada INTOSAI-nin I konqresi keçirilmişdir. Bu gün isə təşkilatın 186 üzvü vardır. INTOSAI muxtar, müstəqil və qeyri- siyasi təşkilatdır. O, BMT-nin İqtisadi və Sosial Şurası yanında xüsusi konsultativ statusa malik qeyri-hökumət təşkilatıdır. Bir çox onilliklər ərzində təşkilatın Baş Katibliyinə Avstriya Audit Təşkilatı ev sahibliyi etmişdir. Hal-hazırda da təşkilatın mənzil-qərargahı Vyanadadır.

1977-ci ildə INTOSAI Lima Deklarasiyasını qəbul etmişdir. Bu sənəd təşkilatın əsas konseptual və fəlsəfi yanaşmasını, xüsusi vurğulanan müstəqil və demokratik dəyərlərini aydınlaşdırır.Dövlət sektorunun auditi üzrə beynəlxalq miqyasda tanınmış lider təşkilat olaraq INTOSAI maliyyə idarəetməsi və digər əlaqəli sahələrdə beynəlxalq rəhbər sənədlər hazırlayır, müvafiq metodologiyaları inkişaf etdirir, təlimlər hazırlayır və üzvlər arasında informasiya mübadiləsini təmin edir. INTOSAI-nin 5 rəsmi dili mövcuddur: ərəb, ingilis, fransız, alman və ispan. INTOSAI-nin ən gənc regional İşçi Qrupu 1990-cı ildə Berlin Deklarasiyası əsasında I Madrid konqresində formalaşan Avropa Ali Audit İnstitutlarının Təşkilatı olan EUROSAI-dir. EUROSAI-nin hazırda 47 üzvü vardır ki, bunlar 46 Avropa ölkəsinin ali audit institutları və Avropa Auditorlar Palatasıdır. EUROSAI-nin məqsədləri: üzvlər arasında peşəkar əməkdaşlığın inkişafı; informasiya və sənədləşmə mübadiləsinin təşviqi; maliyyə nəzarətində istifadə olunan anlayışların harmonizasiyası; peşəkar maliyyə nəzarətçilərinin və auditorların hazırlanması.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ali Audit Qurumlarının Beynəlxalq Təşkilatı // Böyük İqtisadi Ensiklopediya (az.). I cild: ABCÇD. Bakı: "Şərq-Qərb" nəşriyyat evi. 2012. səh. 52.
**Sovet İttifaqının Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsi yanında İctimai Elmlər Akademiyası**,  **(Sov. İKP MK yanında İctimai Elmlər Akademiyası)** — Moskva şəhərində 2 avqust  1946-ı il tarixində, ali partiya təhsil ocağı kimi yaradılmışdır. Burada mərkəzi partiya təşkilatları, ittifaq respublikalarının partiyalarının MK-ları, Sov.İKP-nin raykom və obkomları üçün nəzəri işçilərin, və həmçinin ali təhsil müəssisələrinin müəllimlərinin, elmi-tədqiqat müəssisələri və elmi jurnalların elmi işçilərinin hazırlığı baş verirdi.

Mütəxəssislərin hazırlığı Sov.İKP-nin tarixi, siyasi iqtisadiyyatın ümumi problemləri, sənaye iqtisadiyyatı, kənd təsərrüfatı iqtisadiyyatı, dünya iqtisadiyyatı, dialektik və tarixi materializm, müasir burjua fəlsəfəsi və sosiologiyasının tənqidi, elmi kommunizm, sovet cəmiyyətinin tarixi, beynəlxalq kommunist fəhlə və milli-istiqlal hərəkəti tarixi, ədəbşünaslıq, incəsənət və jurnalistika üzrə aparılırdı. 

1964-cü ildə İEA yanında Elmi ateizm institutu yaradılmışdır.

İctimai elmlər akademiyasında aspitantların təhsili 3 illik proqram üzrə həyata keçirilirdi. Üçüncü ilin sonunda aspirantlar elmlər namizədi dərəcəsi üzrə dissertasiyalarını müdafiə edirdilər.

RF Prezidenti Boris Yeltsinin 72 nömrəli 5 noyabr 1991-ci il tarixli Sərəncamı ilə İctimai Elmlər Akademiyası Rusiya Dövlət Qulluğu Akademiyasına çevrilmişdir.

Qaynaq
------

* Böyük Sovet Ensiklopediyasında məqalə
**Alfred Stiqlitz** (*ing.* Alfred Stieglitz 1 yanvar 1864, Nyu-Cersi — 13 iyul 1946) — foto sənətinin müstəqil bir sənət kimi təsdiqinə böyük töhfə verən və onun estetikasının formalaşmasına təsir göstərən bir Amerika fotoqrafı.

Bioqrafiya
----------

Manhettenda böyüyüb. 1881-ci ildə alman yəhudisi olan atası ailəsi ilə birlikdə Almaniyaya döndü. 1882-ci ildən Alfred Berlin Texniki Universitetinde oxumuş, fotoqrafiya ilə
maraqlanaraq səyahət etmişdir. Amerika Birləşmiş Ştatlara qayıtdıqdan sonra foto sənətə dair jurnallar nəşr etdi. 1902-ci ildə Nyu-York Milli İncəsənət Klubunda böyük bir uğur qazanan fotoşəkillər sərgisi təşkil etdi. Onun əsərləri ABŞ-nin aparıcı muzeylərinin kolleksiyalarına daxil edilmiş və məşhur rəssamların rəsmləri ilə yanaşı sərgilənməyə başlayan ilk fotoqrafdır. Edvard Steyhen, Klarens Vayt, Elvin Leqdon daxil olan "Photo-Secession" qrupunu yaratı və idarə etdi. 1905-1917-ci illərdə 5-ci prospektdə 291 foto qalereya rejissoru idi. O, Amerika ictimaiyyətinə mühafizəkar zövqləri ilə tanınan Pol Sezan, Anri Matiss, Pablo Pikasso, Marsel Düşan və digərləri ilə tanış olan Avropanın ən yeni sənətini təqdim etdi. Britannika Ensiklopediyası sözlərinə görə, Stiqlitz təkcə ölkəsini XX əsrin sənət dünyasına itələdi. 1907-ci ildə o, "The Steerage" adlı bir fotoşəkil çəkdirdi - erkən fotoqrafik modernizmin ən məşhur və
əhəmiyyətli əsərlərindən biri. Eyni zamanda onun işi və üslubu yeni fotoşəkilləri xüsusən Pol Strand və F / 64 qrupunun nümayəndələri
tərəfindən tənqid edilib. 1916-cı ildə daimi əlaqə saxlayan O'Keeffe, 1924-cü ildə ər və
arvad oldu. O O'Keeffe təxminən 300 fotoşəkil
yaratdı. O, dost idi və Ansel Adams ilə əməkdaşlıq etdi.

Mənbə
-----

1. 
2. 
3. 
4. 
5. 
6.

İstinadlar
----------

1. ↑  Museum of Modern Art online collection (ing.).

Xarici keçidlər
---------------

* American Masters. Alfred Stieglitz Arxivləşdirilib 2018-06-23 at the Wayback Machine
* Fotoqrafiya ustaları səhifəsi Arxivləşdirilib 2018-06-27 at the Wayback Machine
* Online şəkillər Arxivləşdirilib 2009-03-31 at the Wayback Machine
* Corc O'Keeff fotoşəkilləri, Stiqlitz işləri Arxivləşdirilib 2011-02-26 at the Wayback Machine
* Bədii fotoqrafiya klassikası Alfred Stiqlitz[*ölü keçid*]
**Ali Botuş** (bolq. Али ботуш) — Bolqarıstanın cənubunda, Yunanıstanla olan sərhəddə yerləşən qoruq. Qoruq çox da böyük olmayan Slavyanka dağ silsiləsindədir. Ali Botuş qoruğu silsilənin şimal yamacında olub bütünlüklə Bolqarıstan ərazisinə aiddir. Qoruq Blaqoyevqrad vilayətinin Sandanski və Hadjidimovo icmalarının ərazisindədir. Qoruq 1951-ci ildə Balkan yarımadası üçün endemik olan Heldreyx şamı meşələrini qorumaq məqsədi ilə yaradılmışdır. Sonrakı dövrlərdə qoruq ərazisi bir neçə dəfə genişləndirilmiş və sahəsi 1638 hektara çatdırılmışdır (16,38 km²). 1977-ci ildən Ali Botuş UNESCO-nun qorunan obyektlər siyahısına daxil edilmişdir.

Ümumi məlumat
-------------

Qoruq Slavyanka dağ silsiləsinin şimal yamaclarında, 1140-2212 metr yüksəklikdədir. Pirin dağ silsiləsindən Paril yəhəri ilə ayrılmışdır. Dağlar əsasən paleozoyun metamorfik süxurlarından təşkil olunub. Qranit nüvəli əhəngdaşı və mərmər mənşəli süxurlar üstünlük təşkil edir. Ali Botuşun ərazisi müxtəlif geomorfoloji formalardan və bir sıra kiçik silsilələrdən ibarətdir.

Qoruq kontinental Aralıq dənizi iqlimi zonasına düşür və yüksəkliklərdə də dağ iqlimi üstünlük təşkil edir. Aralıq dənizi iqlimi payız-qış maksimumu və yaz minimumu olan yağıntı rejimini təyin edir. Qış aylarının orta temperaturu ölkənin qalan hissəsindəki eyni hündürlükdəki orta temperaturdan xeyli yüksəkdir. Qış aylarında fön külüəkləri böyük təsirə malik olur. Bölgənin aşağı hissələri üçün orta illik temperatur 14 ° C, yüksək zonalar üçün isə təxminən 6 ° C-dir.

Ali Botuş sərhəd bölgəsi olduğundan çox təcrid olunmuş və bu səbəbli toxunulmamış zəngin floraya sahibdir. Biosfer qoruğunun ərazisində 1500-dən çox ali bitki növü mövcuddur. Fauna baxımdanda qoruq ərazisi çox zəngindir. Məməlilərin bir çox növləri üstünlük təşkil edir: qonur ayı, canavar, maral, çöl donuzu, boz dovşan, tülkü, porsuq və çaqqal.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  Geographic Dictionary of Bulgaria, 1980. səh. 16
3. 1 2  "Ali Botush Biosphere Reserve". Official Site of UNESCO. 2017-07-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-08.
4. ↑  "Register of the Protected Territories and Zones in Bulgaria". Official Site of the Executive Environment Agency of Bulgaria. 2017-12-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-08.
5. ↑  Geographic Dictionary of Bulgaria, 1980. səh. 445
6. ↑  "Ali Botush Reserve". Bulgarian Geographic Portal. 2017-05-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-09.
7. ↑  *Official Site of the Regional Inspectorate on Environment and Water – Blagoevgrad* Arxivləşdirilib 2016-05-06 at the Wayback Machine.
**İzmir körfəzi** (*türk.* İzmir Körfezi) — Egey dənizinə daxil olan körfəz. Körfəzin cənub-şərq sahilində Türkiyənin ən çox məskunlaşdığı üçüncü şəhəri İzmir yerləşir. Geoloji cəhətdən İzmir çöküntüsünə aiddir. Körfəzdə bir çox ada vardır. Onlardan ən böyüyü Uzunada və Hekim adalarıdır. Urla yarımadası və Uzunada vastəsi ilə İzmir körfəzindən Gülbahçe körfəzi ilə ayrılmışdır. Türkiyənin ən böyük çaylarından olan Gediz şərqdən körfəzə tökülür.

Antik dövrdə Germeia körfəzi kimi tanınırdı.

Körfəzə giriş Yunanıstanın Lesbos adasından 30 kilometr cənubdandır.

Türkiyənin ikinci böyük limanı olan İzmir limanından əlavə olaraq başqa bir limanı da mövcuddur. Körfəzin ən əhəmiyyətli kiçik şəhəri Urladır.

Fauna
-----

Körfəzin şimal-şərq sahili adi monax suitisi üçün sığınacaqdır. Körfəzdə kefalkimilər, levrekkimilər, Sparus aurata, Mullus barbatus və kalmar tutulur. Bundan əlavə körfəzdə skat, qalxan balığı, eləcə də suiti və delfin kimi məməlilərə tez-tez rast gəlinir. Körfəzin şimalındakı İzmir Quş Cənnəti və cənubdakı Çakalburnu Laqoon quşların yetişdirmə yeridir. Körfəzdə 2019-cu ildə yeni bir növ hesab edilən boru qurdu aşkarlanmışdır.

Tarixi
------

Körfəz ətrafında ilk yaşayış məskənlərinin neolit dövründə olduğu qəbul edilir. Ən məşhur yaşayış məskəni eramızdan əvvəl 3300-cü ildə Bayraklı ətrafında qurulmuş Smirni qədim şəhəridir.

Ankara döyüşündən sonra İzmirə gələn Əmir Teymur 1402-ci ilin dekabrında İzmir Liman Qalasını və ətrafını ələ keçirdi və qalanın məhv edilməsini əmr etdi.

Birinci Dünya müharibəsi dövründə, 1915-ci ilin mart ayında Sancakburnu qalası və Urlada, 1916-cı ilin mayında isə Uzunada ətrafında dəniz döyüşləri baş vermişdir.

Çirklənmə
---------

Körfəz ətrafında 200.000 insanın yaşadığı dövrdə tullantı sularının bura axıdılması heç bir aşkar problem yaratmamışdı. Bununla belə əhalisi 500.000-dək artması və sənayeləşmə ilə körfəz özünü yeniləmək qabiliyyəti itirdi. Çirklənmə artmağa başladı. Bu dövrdə çirklənmə nəzərə çarpdı və insanlar artıq dənizdə üzməkdən məhrum oldu. 1990-cı illərdə əhalisi 1,7 milyonu keçdikdə, çirklənmə səviyyəsi daha da artdı və balıqlarda ağır metal qalıqları tapıldı. 1992-ci ildə İZSU tərəfindən Böyük Kanal Layihəsi adlanan təmizlik və kanalizasiya sistemi qurulmağa başladı. Tullantı sularının körfəzə axıdılmasının qarşısı 2002-ci ilin oktyabrında qoyulmuş sistemlə alındı. 2010-cu illərdə körfəzdəki çirkliliyin aradan qaldırıldığı və dəniz həyatının normala qayıtdığı müşahidə edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "GEOPHYSICAL INVESTIGATIONS IN THE GULF OF IZMIR (WESTERN-TURKIYE): NEOTECTONIC AND SEDIMENTOLOGICAL APPROACH" (PDF) (ingilis). balkangeophysoc.gr. 2017-03-04 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-3-3.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-25.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-12-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-25.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-11-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-25.