recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Atabəy Eldəniz romanı** — Yunus Oğuz tərəfindən tarixi roman janrında yazılmış roman.

Haqqında
--------

"Atabəy Eldəniz" əsəri müəllifin yeddinci tarixi romanıdır.
Yazıçı bu əsərdə Azərbaycan tarixində mühüm yer tutmuş daha bir görkəmli dövlət xadiminin romanını yaradır və Azərbaycan Atabəyliyini dövlət səviyyəsinə qaldıran ilk Atabəy Şəmsəddin Eldənizin həyat və fəaliyyətinə işıq salır.
Kitaba rəyi Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının vitse - prezidenti, filologiya elmləri doktoru, professor, əməkdar elm xadimi, millət vəkili İsa Həbibbəyli və filologiya elmləri doktoru, akademik, AMEA - nın müxbir üzvü, millət vəkili Nizami Cəfərov yazıblar.

Məzmun
------

Əsər 1136-cı ildən 1225-ci ilə qədər dövrü əhatə edən Azərbaycan Atabəylər dövlətinin yaradılması və onun fəaliyyəti, Atabəylər dövlətinin əsasını qoyan Atabəy Şəmsəddin Eldənizdən və onun xanımı Möminə Xatundan bəhs edir.
Roman Azərbaycan Atabəylər dövlətinin qurucusu Şəmsəddin Eldənizin Dərbəndin qul bazarında satılaraq Bağdada aparılması hadisəsilə başlayır. Və bu hadisənin təsviri dövrün siyasi- ictimai panoramı ilə yanaşı, minlərlə qıpçaq kölələrindən birinin gələcəyə yönəlik arzuları barədə də müfəssəl təsəvvür yaradır…
Dövrün ən ziddiyyətli məqamları ( xaşxaşilər hakimiyyətinin güclənməsi, Səlcuq dövlətinin zəifləməsi, konfliktlər, qarşıdurmalar) bu kitabda əks olunub.Müəllif hadisələri həm münaqişələrlə müşayiət edir, həm də tarixi - xronoloji ardıcıllığı qoruyub saxlayır.

Həmçinin bax
------------

* Şəmsəddin Eldəniz
* Yunus Oğuz

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan tarixinin Atabəy romanı
* Deputat: "Atabəy Eldəniz" romanı gənc tarixçilər, siyasətçilər üçün çox zəngin materialdır"-

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-07-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-14.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-08-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-14.
**Təbriz Cizgi filmi Muzeyi** (*fars.* موزه کارتون تبریز‎) — Təbriz şəhərində yerləşən muzey. 2002-ci ildən Təbriz şəhərində keçirilən illik karikatura müsabiqəsi bu muzeydə keçirilir.

Təbriz Cizgi Filmi Muzeyi İranın ilk və tək cizgi filmi və karikatura muzeyidir. Bu karikatura və cizgi filmi muzeyindən rəsmi olaraq dünyada cəmi 5 ədəd mövcuddur. Bolqarıstanın Qabrovo şəhərində yerləşən Yumor və Satira Evindən sonra dünyada yerləşən ikinci ən geniş muzeydir. Bu muzey dünya karikatura və cizgi filmi muzeyləri rəhbərlərinin illik ikinci toplantılarını ev sahibliyi edir. Bu toplantılara İtaliya, Fransa, Türkiyə, Azərbaycan, Suriya və Belçikadan nümayəndələr qatılır.

Muzey 2007-ci ilin mart ayında Təbriz İncəsənət Mərkəzinin qərb hissəsində yaradılmışdır. Mədəniyyət departamentliyinə tabe olsa da, illik müdcəyə malik deyildir. Muzey karikaturaçılarının illik gəlirləri və dövlətin yardımları hesabına öz fəaliyyətini təmin edir. 

Muzey iki qalereyadan ibarətdir. Burada müəllifi dünyanın ən görkəmli karikaturaçıları olan 60 orijinal əsər saxlanılır. Muzey həmçinin siniflərə, kitabxanaya və idminstrativ bölməyə malikdir. Muzeyin arxivində yüzlərlə ölkədən iki mindən çox orijinal əsər saxlanılır. Muzey Təbriz şəhərinin karikaturaçıları ilə birlikdə hər il onlarla festival təşkil edir. Buna misal olaraq 12 bölməlik Təbriz festivalını, 6 bölməlik Təbriz Vətəndaşlıq festivalını, Müqavimət festivalını və bəzi milli festivalları göstərmək olar.

Bu muzeydə Maqfurinin 2 nizamnaməsindən əlavə, müxtəlif karikatura posterləri, möhürləri, biznes kartları, karikatura kitabları çap edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Təbriz
* Cənubi Azərbaycan
* Karikatura
* Cizgi filmi

İstinadlar
----------

1. ↑  "موزه کارتون تبریز" (ingiliscə). www.tabrizcartoons.com. 2021-05-11 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "صفحه اول - Tabriz Cartoons". www.tabrizcartoons.com. 2014-05-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-07.
Estrogenlərin steroidogenezi
**Estrogen** (*alm.* Östrogene‎) — qadınlarda əsasən yumurtalıqların follikulyar aparatı tərəfindən istehsal olunan steroid qadın cinsi hormonlarının alt sinfinin ümumi kollektiv adıdır. Həm də kişilərdə testislər və adrenal korteks və hər iki cinsdə digər ekstragonadal toxumalar (sümük, beyin, yağ toxuması, dəri və saç follikulları daxil olmaqla) tərəfindən istehsal olunur.

Ümumi məlumat
-------------

İnsanda üç növ estrogen var: estradiol, estriol və estron. Bədəndə androgenlərin mürəkkəb fermentativ reaksiyası nəticəsində əmələ gəlir: estradiol testosterondan, estron isə aromataza fermentinin təsiri altında androstenediondan əmələ gəlir.

Estronun estradioldan daha zəif təsiri var və menopauzadan sonra onun səviyyəsi estradioldan üstündür.

"Estrogen" adı bu hormonların dişi məməlilərdə vaginal epitelin proliferasiyasına, keratinləşməsinə və qismən desquamasiyasına səbəb olmaq qabiliyyətindən və kişiləri, yəni estrusu cəlb edən desquamating vaginal epitel tərəfindən xüsusi qoxu maddələrinin (feromonlar) sərbəst buraxılmasından irəli gəlir (estrus). 

Hədəf orqanların hüceyrələrində estrogen spesifik reseptorlarla (müxtəlif orqanlarda - uşaqlıq yolunda, vajinada, uretrada, süd vəzisində, qaraciyərdə, hipotalamusda, hipofiz bezində) kompleks təşkil edir. Reseptor - aqonist kompleksi genomun estrogen-effektor elementləri və mRNT, zülalların sintezinə və sitokinlərin və böyümə faktorlarının salınmasına səbəb olan xüsusi hüceyrədaxili zülallarla qarşılıqlı əlaqədə olur.

Estrogen sinir sisteminə təsir edərək, nəticədə dişi məməliləri cütləşdirməyə təhrik edir. Məsələn, siçanlarda hormonun təsiri altında beynin medial preoptik bölgəsində Nts+ neyronlarının həyəcanlılığı artır, bu da ventral tegmental sahədə neyronların fəaliyyətini dəyişir. Bu, siçanların cinsi davranışına təsir edir - dişi kişi qoxusunu duyduqda təsvir edilən sinir əlaqələri zəncirinin mexanizmi vasitəsilə dopamin ifraz edir  .

İstinadlar
----------

1. ↑  *Клинк, Г.* "Нейрофизиология любви: когда женщина настроена на близость?". Нейроновости. 2021. /.
**Evklid həndəsəsi** (və ya **elementar həndəsə**) — e.ə. III əsrdə Evklid tərəfindən elmə ilk dəfə daxil edilmiş, aksiom sisteminə əsaslanmış həndəsi nəzəriyyə.

Əsas məlumatlar
---------------

Elementar həndəsə - yerdəyişmələr toplumu (izometriya) və oxşarlıq toplumları ilə təyin olunan həndəsədir. Ancaq elementar həndəsənin məzmunu bu formadəyişmələr ilə məhdudlaşmır. Belə ki, elementar həndəsə həmçinin inversiya, sferik həndəsə məsələləri, həndəsi elementlərin quruluşu, həndəsi kəmiyyətləri ölçmə nəzəriyysi və digər suallar da aid edilir.

Elementar həndəsəni çox vaxt "evklid həndəsəsi" adlandırırlar, çünki onun təməli nizamlı olmasa da "Başlanğıclar"da təsvir olunmuşdu. İlk dəfə olaraq olaraq elementar həndəsənin aksiomatikası 1899-cu ildə David Hilbert tərəfindən işlənmişdir. Elementar həndəsə orta təhsil məktəblərində tədris olunur.

Aksiomatika
-----------

Elemntar həndəsənin tamam aksiomlaşdırılması problemi həndəsnin Qədim yunandnda yaranmış problemlərindən biridir. O zamanlar bu problem Evklid həndəsəsinin təsdiqlənməsinin aksiomlar əsasında, heç bir cizgiyə ehtiyac olmadan məntiqi olaraq alınmasına edilən cəhdin tənqidi əsasında yaranmışdr.

Evklidin "*Başlanğıclar*" nəzəriyyəsində aşağıdakı aksiomatika verilmişdir:

* 1. Hər hansı bir nöqtədən hər hansı başqa bir nöqtəyə bir düz xətt çəkmək mümkündür.
* 2. Bir dənə düzgün parçanı hər iki istiqamətə də davamlı şəkildə uzatmaq mümkündür.
* 3. Hər hansı bir mərkəz və ya hər hansı bir radius ilə bir çevrə çəkmək mümkündür.
* 4. Bütün düz bucaqların bir-birinə bərabər olduğu doğrudur.
* 5. Əgər iki paralel düz xətti başqa bir düz xətt kəsərsə, paralel düz xəttlərin bir-birinə baxan tərəflərində yer alan və onları kəsən düz xəttin bir tərəfində qalan iki bucağın toplamı düz bucağın dərəcə ölçüsündən kiçikdirsə, həmin tərəfdən paralel düz xəttlər uzadılarsa mütləq bir yerdə kəsişəcəkdir.

XIX əsrin ikinci yarısında Evklid aksiomalar sisteminin araşdırlması onun natamamlığını göstərdi.

1899-cu ildə Hilbert ilk dəfə olaraq evklid həndəsəsinin ilk ciddi akisomatikasını təklif etmişdir. Ona qədər Morits Paş, İssay Şur, Cuzeppe Peano və Cuzeppe Veroneze də bu probelemlə mşğul olmuşlar, amma onlar Hilber qədər uğurlu olmamışlar.

Ədəbiyyat
---------

* Наглядная геометрия [Текст] /Д. Гильберт, С. Кон-Фоссен ; пер. с нем. С. А. Каменецкого.Москва: URSS, Едиториал, 2010, 344 c.
* Həndəsə əsasları [Mətn]: pedaqoji institutların riyaziyyat fakültəsi tələbələri üçün dərs vəsaiti /N. L. Nəsurullayev; [red. İ. İ. Əliyev. Bakı: Maarif, 1996, 310 s.
**Anna Bitiyeva** (17 noyabr 1987, Sxinval) — Azərbaycanı təmsil edən bədii gimnast.

Karyerası
---------

Anna Bitiyevanın da olduğu Azərbaycan qrupu 2007-ci ildə Patras şəhərində (Yunanıstan) baş tutan Dünya Çempionatını onuncu pillədə başa vurdu və olimpiya lisenziyasına sahib oldu.

Anna Bitiyeva Azərbaycanı 2008-ci ildə Çində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil elədi. Alina Trepina, Anastasiya Prasolova, Anna Bitiyeva, Dina Qorina, Valeriya Yeqay və Vəfa Hüseynovada ibarət qrup beş iplə turnirdə 15.575 balla 8-ci pillədə qərarlaşdı. Avqustun 22-də 3 halqa/2 gürzlə turnirdə çıxış edən qrup turniri 15.875 balla 7-ci pillədə başa vurdu. Ümumi nəticədə isə Azərbaycan qrupu 31.450 balla 12 qrup sırasında 8-ci pillədə qərarlaşdı və olimpiadanın final mərhələsinə vəsiqə qazandı. Final mərhələsində qrup əvvəl beş iplə turnirdə mübarizə apardı. Nəticədə Azərbaycan gimnastları 16.075 balla turniri altıncı pillədə başa vurdu. 3 halqa/2 gürzlə turnirdə Azərbaycan qrupu 15.500 balla turniri yeddinci pillədə başa vurdu. Ümumi nəticədə isə Alina Trepina, Anastasiya Prasolova, Anna Bitiyeva, Dina Qorina, Valeriya Yeqay və Vəfa Hüseynovadan ibarət qrup Olimpiya Oyunlarında 31.575 balla yeddinci pillənin sahibi oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Olympedia.org.* "Anna BİTİYEVA". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.
2. 1 2 3 4 5 6 7  *Olympedia.org.* "2008 Summer Olympics / Rhythmic Gymnastics / Group / Women". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.
**Deputat** — Parlament üzvləri. Məlum olduğu kimi, hakimiyyətin bölgüsünə əsasən, qanunverici hakimiyyət parlamentin əlində cəmləşir. Parlament üzvləri müxtəlif dövlətlərdə müxtəlif cür adlandırılır. Məsələn, Böyük Britaniyada, ABŞ-də yalnız aşağı palatanın üzvləri parlament üzvü hesab olunur. Onlar ABŞ-də konqresmen adlandırılır. Bolqarıstanda parlament üzvləri xalq nümayəndəsi, Türkiyədə isə millət vəkili adlanır. Azərbaycanda isə parlamenti (Milli Məclis) Azərbaycan Respublikasının deputatları təşkil edir. «Deputat» termini serb sözü olub hərfi mənası «elçi göndərilmiş» deməkdir. Deputatların əsas vəzifəsi qanunvericilik prosesində iştirak etmək və qanunda göstərilmiş funksiyaları həyata keçirməkdir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına (Maddə 4) görə, yalnız və yalnız prezidentin və deputatların (xalqın seçdiyi səlahiyyətli nümayəndələrin) xalq adından danışmaq və müraciət etmək hüququ vardır.

İstinadlar
----------

Pasa lox

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük katalan · Böyük rus |
**Əlibəy Səmədov** (26 mart 1982, Dağıstan) — Azərbaycanı təmsil edən ağır atlet.

Karyerası
---------

Karyerası ərzində Əlibəy Səmədov dəfələrlə Dünya və Avropa Çempionatlarında mübarizə aparsa da, uğurlu nəticələ imza ata bilmədi. 2009-cu ildə Cənubi Koreyada Dünya Çempionatında 10-cu pillə və 2008-ci ildə İtaliyada Avropa Çempionatında 8-ci pillə onun beynəlxalq turnirlərdə qeydə alınan ən yaxşı nəticələridir.

Əlibəy Səmədov Azərbaycanı 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil elədi. Əlibəy Səmədov birdən qaldırma mərhələsində birinci cəhdində 155.0, növbəti cəhdində isə 160.0 kiloqramlıq ştanqın öhdəsindən gəldi. Sonuncu cəhdində 165.0 kiloqramlıq ştanqı qaldırmağı bacaran Əlibəy Səmədov birdən qaldırma mərhələsini başa vurdu (nəticəsi 165.0). Təkanla qaldırma mərhələsində isə Əlibəy Səmədov birinci cəhdində 195.0 kiloqramlıq ştanqın öhdəsindən gəldi. Növbəti cəhdində 200.0 kiloqramlıq ştanq sifariş verən Əlibəy Səmədov ştanqı qaldıran zaman zədələndi və turnirdə mübarizəsini başa vurdu. Ümumi nəticədə Əlibəy Səmədov olimpiadanı 360.0-lıq (165.0+195.0) nəticə ilə 15-ci pillədə başa vurdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Olympedia.org.* "Əlibəy SƏMƏDOV". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-05-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.
2. 1 2 3 4 5  *Olympedia.org.* "2004 Summer Olympics / Weightlifting / Middle-Heavyweight (94 Kilograms) / Men". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-05-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.
Bronze bust of Monteverdi at *Public Gardens II İohann Pavel*, in Kremona.
**Klaudio Monteverdi** (it. Claudio Giovanni Antonio Monteverdi; 15 may 1567[…], Kremona, Milan hersoqluğu, İspaniya imperiyası – 29 noyabr 1643[…], Venesiya, Venesiya Respublikası) — Son Renessans və Erkən Barokko dövrlərinin italyan musiqiçisi, opera bəstəkarı və müğənnisi. 1607-ci ildə yazdığı "Orfey" operası ilk böyük operalardan biri hesab edilir.

Həyatı
------

Ailədəki 5 uşaqdan böyüyü olan Klaudio 1567-ci ildə İtaliyanın Kremona şəhərində həkim-cərrah Baltazar Monteverdinin ailəsində dünyaya gəlmişdir. Uşaq yaşlarından etibarən Kremona kafedral kilsəsində Mark Antonio İncenyerinin yanında musiqi təhsili almışdır. 1580-ci illərin sonlarına doğru müasir üslubda dini və digər mövzulu əsərlərin yer aldığı musiqi kitabları nəşr etdirmişdir.

1591-ci ildən Mantuya hersoqu I Vinçenso Qonzaqanın (1562–1612) sarayında müğənni və viola ifaçısı kimi xidmət etməyə başlamış, 1602–1612-ci illərdə isə kapelmeyster olmuşdur. 1599-cu ildə saray müğənnisi Klaudiya Kattaneya ilə evlənmiş və bu evliliyindən üç uşağı olmuşdur, lakin onlar doğulduqdan qısa müddət sonra vəfat etmişdilər. 1607-ci ildə isə Klaudiya özü də vəfat etdi.

Monteverdi, Florensiya operalarından təsirlənmişdi. İlk operası olan "La favola d'Orfeo"nu (*Orfey əfsanəsi*) 1607-ci ildə tamamladı. Hersoq 1612-ci ildə öldükdən sonra Monteverdi Venesiyada San-Marko kilsəsində kapelmeyster kimi işə başladı. Yazdığı bir sıra dini əsər ona bütün Avropada şöhrət gətirdi.

1637-ci ildə Venesiyanın ilk opera binasının açılmasından sonra Monteverdi opera bəstələmək sahəsində fəaliyyətini artırdı, lakin təəssüf ki, bu əsərlərdən sadəcə ikisi bugünədək gəlib çatmışdır — "Il ritorno d'Ulisse in patria" (*Odisseyin vətənə qayıtması*) və "l'Incoronazione di Poppea" *(Poppeanın tacqoyması)*. Bu əsərlərdən ikincisi, onun şahəsəri hesab edilir.

Monteverdi, həyatı boyu Venesiya əhalisindən böyük rəğbət görmüş, məzarının yerləşdiyi Frarri kilsəsinə xatirə lövhəsi qoyulmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Claudio Monteverdi // Gran Enciclopèdia Catalana (kat.). Grup Enciclopèdia, 1968.
3. 1 2 3 4  Archivio Storico Ricordi. 1808.
4. 1 2  Treaty of Noyon.
5. 1 2  Claudio Monteverdi // Nationalencyklopedin (швед.). 1999.
6. ↑  .

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Klaudio Monteverdi ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Rəsul Səlimov** (26 dekabr 1981) — Azərbaycanı təmsil edən cüdoçu və məşqçi.

Karyerası
---------

Karyerasının birinci uğuruna Rəsul Səlimov 1998-ci ilin noyabrında imza atdı. Rumıniyanın Buxarest şəhərində baş tutan U-20 Avropa Çempionatında Rəsul Səlimov turnirin bürünc medalına sahib oldu. Bir il sonra, 1999-cu ilin mayında isə Rəsul Səlimov Bratislava şəhərində Avropa Çempionatını bürünc medalla başa vurdu. Həmin ilin noyabrında Rəsul Səlimov həm də İtaliyanın Roma şəhərində baş tutan U-20 Avropa Çempionatında növbəti dəfə bürünc medala sahib oldu.

2000-ci ilin mayında Rəsul Səlimov Polşanın Vrotslav şəhərində baş tutan Avropa Çempionatını bürünc medalla başa vurdu. Həmin ildə Rəsul Səlimov Azərbaycanı Avstraliyanın Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil elədi. Rəsul Səlimovun olimpiadanın 1/16 final mərhələsində rəqibi Çili nümayəndəsi Qabriel Lama oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Rəsul Səlimov rəqibinə qalib gəldi və olimpiadanın 1/8 final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə onun rəqibi Kanada cüdoçusu Keyt Morqan oldu. Bu görüşdə Rəsul Səlimov rəqibinə məğlub oldu və mübarizəsini təsəlliverici qrupda davam elədi. Bu qrupun birinci görüşündə onun rəqibi Avstraliya nümayəndəsi Robert İvers oldu. Həmin görüşdə Rəsul Səlimov rəqibi üzərində ipponla qələbə qazandı və növbəti mərhələyə adladı. Bu mərhələdə onun rəqibi Mavrici cüdoçusu Cen Klod Rafael oldu. Bu görüşdə də Rəsul Səlimov rəqibi üzərində ipponla qələbə qazandı və qrupun üçüncü mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə isə onun rəqibi Dünya Çempionatının bürünc medalçısı Birləşmiş Ştatlar nümayəndəsi Bryan Olson oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Rəsul Səlimov rəqibinə qalib gəldi və bürünc medal uğrunda görüşə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi Fransa cüdoçusu Fred Demonfauson oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Rəsul Səlimov rəqibinə məğlub oldu və Sidney Olimpiadasını beşinci pillədə başa vurdu.

Olimpiadadan sonra Rəsul Səlimov 2001-ci ilin mayında Fransanın Paris şəhərində baş tutan Avropa Çempionatının final görüşündə məğlub olaraq turniri gümüş medalla başa vurdu. Həmin ilin iyulunda isə Rəsul Səlimov Almaniyanın Münhen şəhərində baş tutan Dünya Çempionatında bürünc medala sahib oldu.

2002-ci ilin mayında Maribor şəhərində (Sloveniya) Avropa Çempionatını beşinci pillədə başa vuran Rəsul Səlimov həmin il zədə aldıqdan sonra 20 yaşında idmanla vidalaşdı. Karyerasını başa vurandan sonra Rəsul Səlimov məşqçi olaraq çalışır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Olympedia.org.* "Rəsul SƏLİMOV". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  *Olympedia.org.* "2000 Summer Olympics / Judo / Middleweight (90 Kilograms) / Men". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.
**Valeriya Yeqay** (13 dekabr 1986, Bakı) — Azərbaycanı təmsil edən bədii gimnast.

Karyerası
---------

Valeriya Yeqayın da olduğu Azərbaycan qrupu 2007-ci ildə Patras şəhərində (Yunanıstan) baş tutan Dünya Çempionatını onuncu pillədə başa vurdu və olimpiya lisenziyasına sahib oldu.

Valeriya Yeqay Azərbaycanı 2008-ci ildə Çində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil elədi. Alina Trepina, Anastasiya Prasolova, Anna Bitiyeva, Dina Qorina, Valeriya Yeqay və Vəfa Hüseynovada ibarət qrup beş iplə turnirdə 15.575 balla 8-ci pillədə qərarlaşdı. Avqustun 22-də 3 halqa/2 gürzlə turnirdə çıxış edən qrup turniri 15.875 balla 7-ci pillədə başa vurdu. Ümumi nəticədə isə Azərbaycan qrupu 31.450 balla 12 qrup sırasında 8-ci pillədə qərarlaşdı və olimpiadanın final mərhələsinə vəsiqə qazandı. Final mərhələsində qrup əvvəl beş iplə turnirdə mübarizə apardı. Nəticədə Azərbaycan gimnastları 16.075 balla turniri altıncı pillədə başa vurdu. 3 halqa/2 gürzlə turnirdə Azərbaycan qrupu 15.500 balla turniri yeddinci pillədə başa vurdu. Ümumi nəticədə isə Alina Trepina, Anastasiya Prasolova, Anna Bitiyeva, Dina Qorina, Valeriya Yeqay və Vəfa Hüseynovadan ibarət qrup Olimpiya Oyunlarında 31.575 balla yeddinci pillənin sahibi oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Olympedia.org.* "Valeriya YEQAY". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.
2. 1 2 3 4 5 6 7  *Olympedia.org.* "2008 Summer Olympics / Rhythmic Gymnastics / Group / Women". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.
Sekstant
**Sekstant** — iki görünən obyekt arasındakı bucağı ölçmək üçün tətbiq olunan optik alətidir. Çox vaxt sekstantlar üfüq üzərindən astronomik obyektlərin hündürlüyünü ölçməklə onların koordinatlarının təyini üçün tətbiq olunurlar. Məsələn, günorta vaxtı günəşin qalxma bucağını təyin etməklə coğrafi eni təyin etmək mümkündür. Sekstantın köməyi ilə 140° -yə qədər öçlmə aparmaq olar.

Sekstantın bölgü uzunluğu tam çevrənin 1/6-ni və ya 60°-ni təşkil edir. Onun adı da buradandır. Sekstant ilə oktant arasında oxşarlıq vardır. Oktantın bölgü uzunluğu sadəcəolaraq qısadır və tam çevrənin 1/8-ni və ya 45°-yə malikdir. Oktantlar 1767-ci ilə qədər tətbiq olunmuşlar sonralar isə onlar sekstantlarla əvəz olunurlar. Sekstntın işləmə prinsipi Nyutonun 1699-cu ildə ixtira etdiyi prinsipi əsasında işləyir. Bu prinsipə görə iki obyektin əksinin üst-üstə salınması zamanı birinin iki dəfə əks olunmasıdır. 1730-cu ildə bir-birindən asılı olmayaraq ingilis riyaziyyatçısı *Con Hedli* və amerikalı ixtiraçı *Tomas Qodfri* sekstantı ixtira etmişlər. Bundan sonra o astrolabı sıxışdıraraq əsas naviqasiya sisitemi kimi tətbiq olunmuşdur.

Sekstantın astrolabdan üstün cəhəti ondan ibarətdir ki, sekstantla ölçmə zamanı astronomik obyektlərin vəziyyəti alətə yox, üfüqə əsasən aparılr. Bu da onların dəqiqliyini artırır. Sektantla baxdıqda üfüq və astronomik obyekt bir nəzər sahəsində birləşdirilir və hətta nəzarətçi hərəkət etsə belə bu tərpənməz qalır. Bu ona görə baş verir ki, üfüq bir başa, obyektin əksi isə iki qarşı-qarşıya yerlışmiş güzgülərdən keçir.

Sekstantla günəşin üfüq üzərindən keçməsinin ölçülməsi
Sekstantın hələ gəmilərdə tətbiqi zamanı onun dəqiqliyi bir qövs dəqiqliyi həddində idi. Müasir sekstantlar 10 qövs saniyəsi dəqiqliyini verə bilir. Sekstantın dəqiliyi əsasən ölçülən obyektlərin hərəkət sürətindən də asılıdır. Məsələn, təyyarə ölçülən zaman artıq o müəyyən məsafəni qət etmiş olur. Bu da təhriflərə səbəb olur.

Səmada sekstan astronom Qevelir rərəfindən bürc kimi əbədiləşdirilmişdir.

İstinadlar
----------
**Vəfa Hüseynova** (10 noyabr 1988, Bakı) — Azərbaycanı təmsil edən bədii gimnast.

Karyerası
---------

Vəfa Hüseynovanın da olduğu Azərbaycan qrupu 2007-ci ildə Patras şəhərində (Yunanıstan) baş tutan Dünya Çempionatını onuncu pillədə başa vurdu və olimpiya lisenziyasına sahib oldu.

Vəfa Hüseynova Azərbaycanı 2008-ci ildə Çində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil elədi. Alina Trepina, Anastasiya Prasolova, Anna Bitiyeva, Dina Qorina, Valeriya Yeqay və Vəfa Hüseynovada ibarət qrup beş iplə turnirdə 15.575 balla 8-ci pillədə qərarlaşdı. Avqustun 22-də 3 halqa/2 gürzlə turnirdə çıxış edən qrup turniri 15.875 balla 7-ci pillədə başa vurdu. Ümumi nəticədə isə Azərbaycan qrupu 31.450 balla 12 qrup sırasında 8-ci pillədə qərarlaşdı və olimpiadanın final mərhələsinə vəsiqə qazandı. Final mərhələsində qrup əvvəl beş iplə turnirdə mübarizə apardı. Nəticədə Azərbaycan gimnastları 16.075 balla turniri altıncı pillədə başa vurdu. 3 halqa/2 gürzlə turnirdə Azərbaycan qrupu 15.500 balla turniri yeddinci pillədə başa vurdu. Ümumi nəticədə isə Alina Trepina, Anastasiya Prasolova, Anna Bitiyeva, Dina Qorina, Valeriya Yeqay və Vəfa Hüseynovadam ibarət qrup Olimpiya Oyunlarında 31.575 balla yeddinci pillənin sahibi oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Olympedia.org.* "Vəfa HÜSEYNOVA". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.
2. 1 2 3 4 5 6 7  *Olympedia.org.* "2008 Summer Olympics / Rhythmic Gymnastics / Group / Women". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.
**Yelena Pavluxina** (1 mart 1989) — Ukraynanı və Azərbaycanı təmsil edən velosipedçi.

Karyerası
---------

Yelena Pavluxina 1999-cu ildən idmanla məşğuldur. Şəxsi məşqçisi Stanislav Solovyovdur.

2015 və 2016-cı illərdə Azərbaycan Çempionatlarının qızıl medallarına sahibi olan Yelena Pavluxina beynəlxalq turnirlərdə də bir sıra uğurlara imza atdı. Yelena Pavluxina 2015-ci ildə Birinci Avropa Oyunlarında mübarizə apardı.

Yelena Pavluxina 2016-cı ildə Azərbaycanı Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil elədi. Avqustun 7-də fərdi turnirdə çıxış edən Yelena Pavluxina finiş həddinə 3 saat 58 dəqiqə 5 saniyəyə çatdı və nəticədə Rio-de-Janeyro Olimpiadasını 68 velosipedçi sırasında 35-ci pillədə başa vurdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Olena Pavlukhina.
2. 1 2  *Olympedia.org.* "Yelena PAVLUXİNA". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-08-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.
3. ↑  *Olympedia.org.* "2016 Summer Olympics / Cycling / Road Race / Individual / Women". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-08-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.
**Qaleassi sınığı** — mil sümüyün (radial) orta hissəsi ilə bilək arasında olan mil sümüyünün sınığı. Ön qol 2 uzun, nazik sümükdən ibarətdir: dirsək sümüyü və mil sümüyü. Bu iki sümük dirsək və biləkdə oynaqlarla bağlanır.

Qaleassi sınığı italyan cərrahı Rikkardo Qaleassinin (1866-1952) şərəfinə adlandırılıb.

Simptomları
-----------

Mil sümüyünün biləklə birqə zədələnməsinin yerində yumşaq toxumaların ağrısı və şişməsi qeyd olunur. Bu zədə rentgen müayinəsi ilə təsdiqlənir.

Ön qolun zədələnməsi kompartman sindromu ilə əlaqəli ola bilər. Qabaq sümüklərarası sinirin (QSS) (palmar sümüklərarası sinir) iflici də ola bilər. Sırf motor siniri olan QSS median sinirin bir qoludur. QSS-nin zədələnməsi şəhadət barmağının iflicinə səbəb ola bilər ki, bu da baş barmaq və şəhadət barmağı arasında olan əlaqə mexanizminin itirilməsi ilə nəticələnir.

Galeassi sınıqları bəzən radial sinirin, əyilmə vətərlərinin və ya əzələlərin zədələnməsi səbəbindən bilək düşməsi ilə əlaqələndirilir.

Patofiziologiyası
-----------------

Qaleassi sınıqlarında dirsək sümüyünün başının çıxması-dislokasiyası zədələnmə mexanizmindən asılı olaraq dorsal (ümumi) və ya volar (nadir) ola bilər. Əgər yıxılma ön qol pronasiya vəziyyətində olan uzadılmış əldədirsə, çıxıq dorsal, zədə zamanı qol supinasiyadadırsa, çıxıq volar olur.

Müalicəsi
---------

Cərrahi müdaxilədən sonra Galeazzi sınığı
Qaleazzi sınıqları ən yaxşı şəkildə radiusun və ön qol oynağının açıq reduksiyası ilə müalicə olunur. Yetkinlərdə açıq cərrahi müalicə tələb etdiyi üçün buna "zərurət sınığı" deyilir.

Qeyri-cərrahi müalicə distal dirsək sümüyündə davamlı və ya təkrarlanan dislokasiyalarla nəticələnir. Uşaqlarda, skeleti yetişməmiş olduğuna görə, sınıq adətən qapalı reduksiya ilə müalicə olunur.

Epidemiologiyası
----------------

Qaleassi sınıqları bütün qol sınıqlarının 3-7%-ni təşkil edir. Çox vaxt kişilərdə müşahidə olunur. Qaleassi sınıqlarının nadir olduğu bildirilsə də, onların yetkinlərdə bütün ön qol sınıqlarının 7%-ni təşkil etdiyi təxmin edilir. Sınıq uzadılmış qolun üstünə yıxılması ilə əlaqələndirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-06-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-10-03.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-10-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-10-03.
3. ↑   distal
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-09-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-10-03.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-08-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-10-03.
6. ↑  Kim S, Ward JP, Rettig ME. Galeazzi fracture with volar dislocation of the distal radioulnar joint. Am J Orthop (Belle Mead NJ) 2012;41:E152-4.
7. ↑
8. 1 2  Galeazzi fracture
9. 1 2

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | Microsoft: 2779488712 |
1478-ci ildə əlkimyəvi traktda çəkilmiş Uroboros
**Uroboros** (q.yun. οὐροβόρος) — əfsanlərdə öz quyruğunu yeyən ilan və ya əjdaha şəklində təsvir olunan məxluq. Uroboros yunan sözü olub, "quyruğunu yeyən" deməkdir. Uroboros adətən öz quyruğunu yeyən ilan formasında və dairəvi şəkildə təsvir olunur, lakin bəzən lemnistikat (sonsuzluq işarəsi) formasında da təsvir edilə bilər. Uroboros Qədim Misirdə yaranmışdır və Günəşi simvolizə edirdi. Onu qnostisizmdə Günəş tanrısı Abrakasla əlaqələndirirdilər və sonsuzluğu təcəssüm edirdi.

Uroboros kimyada civəni simvolizə edir və özündə davamlı bərpa (davamlı olaraq dərisini dəyişdiyinə görə, bir çox hallarda ilan reinkarnasiyanın simvolu sayılır), ziddiyyətin harmoniyasını və həyat mərhələləri və ölümü təcəssüm etdirir. Kimyada iki uroboros (bir-birni yeyən iki varlıq) uçuculuğun simvoludur.

Uroboros bir çox mədəniyyətlərdə mövcuddur. Qədim Skandinaviya əfsanələrində ilan Yormunqandr bir çox hallarda dünyanı dövrəyə alan və İqqdrasil, həyat ağacını müdafiə edən uroboros şəklində təsvir edilir. Eynilə, Astek mədəniyyətində ilan tanrı Kestakoatlın və Çin mədəniyyətindəki kimya rəmzi əjdahaların oxşar formaları və mənaları vardır.

Simvol özünü yaratmağı və təbiətin davamlı dövranını təcəssüm edir. Uroboros, həmçinin riyaziyyatda rekursiya adlandırılan paradoksal faktorun da simvoludur. Simurq və ya Ənkə quşu özünü yandırdıqdan sonra öz küllərindən yenidən yarandığı kimi, uroboros da özünü yedikdən sonra özünü yenidən doğur.

Qalereya
--------

* 
* 
* 1617-ci ilə aid rəsm 1617-ci ilə aid rəsm
* 
* Milan baş kilsəsiMilan baş kilsəsi
* Çexiyada yaşayış yeri olan Lizninin emblemiÇexiyada yaşayış yeri olan Lizninin emblemi
* Qədim dünya təsəvvürünə aid rəsmQədim dünya təsəvvürünə aid rəsm

İstinadlar
----------

1. ↑  Theodoros Pelecanos's manuscript of an alchemical tract attributed to Synesius, in *Codex Parisinus graecus 2327* in the Bibliothèque Nationale, France, mentioned *s.v.* 'alchemy', *The Oxford Classical Dictionary*, Oxford University Press, 2012, ISBN 0199545561

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) · Treccani |
| Normativ yoxlama | GND: 4572660-7 |
**Zöhrab Mnatsakanyan** (20 mart 1966, İrəvan) — Ermənistanın keçmiş xarici işlər naziridir.16 noyabr 2020-ci ildə vəzifəsindən istefa vermişdir.

Həyatı
------

Təhsili
-------

Moskva Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunun Beynəlxalq İqtisadi Münasibətlər Bölməsini bitirib və Mançester Viktoria Universitetinin Sosial, İqtisadi və Siyasi Tədqiqatlar Bölməsində Qərbi Avropa Siyasəti (İqtisadiyyat) magistr dərəcəsini almışdır.

Diplomatik karyerası
--------------------

1991-ci ildə Xarici İşlər Nazirliyinə daxil olmuş, 1997-ci ildə qısa bir müddət, Ermənistan Xarici İşlər Naziri Aleksandr Arzumanyanın Xarici İşlər Nazirliyinin idarə rəisi, 1997-1999-cu illərdə Xarici İşlər Nazirliyində şöbə müdiri, 1999-2002-ci illər arasında Prezidentin Xarici Əlaqələr Bölməsinin müdiri vəzifələrində çalışmışdır. 2002-2008-ci illərdə Ermənistanın BMT-nin Cenevrə Ofisində Daimi Nümayəndəsi olmuş və həmçinin eyni illərdə İsveçrənin (Cenevrədə qalmaqla) səfiri vəzifəsini icra etmişdir. 2008-2011-ci illər arasında Ermənistanın Avropa Şurası yanında Daimi Nümayəndəsi (Strasburqda), 2011 ilə 2014 arasında Xarici İşlər Nazirinin müavini və Avropa Birliyi-Ermənistan tərəfdaşlıq sazişinin baş müzakirəçisi olaraq çalışmışdır. 2014-cü ildən etibarən Ermənistanın (Nyu-Yorkda) BMT-dəki daimi nümayəndəsi olmuşdur.

12 may 2018-ci ildə Xarici İşlər Naziri təyin edilmişdir.

16 noyabr 2020-ci ildə istefa vermişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-07-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-22.
**Kuba mere divane** (kürd. Quba Mêrê Dîwanê) — Ermənistanda yerləşən yezidi məbədi. Bu, dünyanın ən böyük yezidi məbədi hesab edilir. Yezidilərin ən böyük azlıq qrupunu təşkil etdiyi Armavir mərzinin Ayğırgöl kəndində yerləşir. Ayğırgöl kəndi Ermənistanın paytaxtı İrəvandan 35 kilometr qərbdə yerləşir.

Zəmin
-----

Yezidlər Ermənistanın ən böyük etnik azlıqlarından biridir və günəşə ibadət elementləri ilə yanaşı xristianlıq, hinduizm, yəhudilik, sufizm və zərdüştilik ilə oxşarlıqları olan qədim, monoteist inancı tətbiq edirlər. Ermənistanın rəsmi siyahıyaalınmasına görə, 2011-ci ildə Ermənistanda 35,000 yezidi yaşayırdı.

Tarixi
------

Məbəd 2019-cu ilin sentyabrında açılmışdır. Açılış mərasimində Ermənistan baş nazirinin müavini və digər Ermənistan rəsmiləri iştirak etmişdilər.

Məbədin hündürlüyü 25 metrdir və mərkəzi, tağlı damı əhatə edən yeddi günbəzdən ibarətdir. Məbəd seminariya və muzeyə malikdir. Kuba mere divane Mələk Tavus və yezidi ilahiyyatının yeddi mələyə həsr olunmuşdur. Ən hündür günbəz və onu əhatə edən digər yeddi günbəz mələkləri simvolizə edir və qızılı günəşlərlə bəzədilmişdir. Məbədin dizaynı Şimali İraqda yerləşən, yezidilərin ən müqəddəs məbədi və ziyarətgahı olan Laliş məbədindən çox ilhamlanmışdır. Məbədin yanında yezidi qəbiristanlığı yerləşir. Məbədin qarşısındakı heykəl parkında "Nobel" mükafatı laureatı Nadiyə Muradın heykəli, 1880-ci illərin sonunda Osmanlı hakimiyyətinə qarşı döyüşmüş erməni hərbi komandiri Andranik Ozanyanın şərəfinə qoyulmuş heykəl, dini harmoniyanı ifadə edən yezidi günəşi ilə iç-içə olan erməni həvari xaçı var.

Rusiyada yaşayan erməni yezidi Mirzə Sloyan tərəfindən maliyyələşdirilən Kuba mere divane 2012-ci ildə Ermənistanın ilk yezidi məbədi olan Ziyaratdan bir neçə metr aralıda tikilmişdir. Məbədin layihəsi Ermənistanın dini binaların ən məhsuldar memarlarından biri olan Artak Qulyan tərəfindən hazırlanmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  "World's Largest Yezidi Temple Opens in Armenia". Massis Post. 30 September 2019. 9 October 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 March 2023.
2. 1 2 3  *Bardi, Ariel Sophia.* "Inside the world's biggest Yazidi temple in Armenia". Al Jazeera. 11 November 2019. 27 March 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 March 2023.
3. ↑  *Cogan, Killian.* "History repeating: Yazidis find haven once more in Caucasus". AlAraby. 12 September 2016. 21 January 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 March 2023.
4. 1 2  *Chapple, Amos.* "Proud As A Peacock: Armenia's New Yazidi Temple Draws Attention And Awe". Radio Free Europe Radio Liberty. 3 October 2019. 5 March 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 November 2020.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Elnur Məmmədov.

**Elnur Məmmədov** — Aktyor, Truppa müdiri.

Həyatı
------

Elnur Məmmədov 1976 - cı ildə Ermənistan (Qərbi Azərbaycan, İrəvan) SSRİ-də anadan olub. 
1994-1998-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "Dram və kino aktyoru" fakültəsində təhsil almışdır.

1996-1998-ci illərdə o, İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrında aktyor vəzifəsində çalışmışdır.
Burada o, Ş.Başbəyovun "Dəmir qadın" əsərində Alimcan, İ.Vəliyevin "Abasqulu Şadlinski"sində Komsomol, V.Əliyevin "Madam Badam"ında Dursunəli, Ağacəfər ağa, Ş.Cəbrayılovun "Sehrli alma"sında Ağanəzər kimi obrazlar yaratmışdır.

Mədəniyyət və İncəsənət İnstitutunda təhsil aldığı illər ərzində E.Məmmədov teatrın repertuarında olan bir neçə tamaşalarda kütləvi səhnələrdə çıxış etmiş, bir çox tamaşalarda müxtəlif rollarda oynamışdır.

V.Rozovun "Şadlıq sorağında" əsərində Nikolay, N.Hikmətin "Kəllə" dramında Hoqqabaz, polis, B.Vahabzadənin "Dar ağacı"nda Ərəb zabiti, V.Şekspirin "Hamlet" faciəsində Marsel, C.Cabbarlının "Ulduz yaxud Ədirnə Fəthi" adlı tarixi dramında Ərəb, Elçinin "Poçt şöbəsində xəyal"ında Poçt işçisi kimi irili-xırdalı maraqlı obrazlar yaratmışdır.
2005-ci il fevral ayından Akademik Milli Dram Teatrında truppa müdiri vəzifəsində işləyir. 

Göstərdiyi xidmətlərə görə 2015 –ci ildə Mədəniyyət və Turizim Nazirliyinin təsis etdiyi "Fəxri Mədəniyyət işçisi" döş nişanı ilə təltif olunub.

2020 ci ilin oktyabr ayında Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Tərəqqi medalı ilə təltif olunub.

Filmoqrafiya
------------

1. Qeybdən gələn səs (film, 2002)
2. Yeni həyat (2005)
3. Gürzə (teleserial)
4. Mart hadisələri... Və yaxud "Qara oyunlar"
Azərbaycanda atom enerjisi (Azərbaycan)*Nəvai AES*Azərbaycanın AES-ları  
 *Planlaşdırılmış (keçmişdə)*
**Azərbaycanda nüvə energetikası** — Azərbaycan Respublikasında hal-hazırda mövcud olmayan, ancaq inkişaf üçün uzaq gələcəkdə planlaşdırılan sahə.

Tarix
-----

Azərbaycanda nüvə energetikasından elektrik enerjisinin alınması məqsədi ilə istifadə ideyası XX əsrin 70-ci illərin ortalarına aiddir. 1980-ci ildə isə Bakıdan 90 km cənub-şərqdə yerləşən Nəvai yaşayış məntəqəsi yaxınlığında layihə gücü, təxminən, 1000 MVt olan AES tikintisinin təməlinin qoyulması həyata keçirilib. Yerin seçilməsi müxtəlif faktorlardan irəli gəlmişdir. Belə ki, bu regionunun sənaye potensialının genişləndirilməsi planları və sovet alimlərinin hesablamalarına görə seysmik cəhətdən əlverişli zona olmasından irəli gəlmişdir. Ancaq bu layihənin reallaşdırılması bir qədər ləngimiş və Çernobıl faciəsindən sonra isə tamamən imtina edilmişdir.

Azərbaycanda atom enerjisindən istifadə məqsədi ilə 8 may 2014-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyinin tabeliyində "Milli Nüvə Tədqiqatları Mərkəzi" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti yaradılmışdır. Mərkəzin təşkilində əsas məqsəd atomdan elektrik enerjisinin alınması deyil həm də, onun sənaye, kənd təsərrüfatı, səhiyyə və s tətbiqinə nail olmaq olur. Azərbaycan 2002-ci ildə Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentliyə üzv qəbul edilir. Azərbaycanda tədqiqat nüvə reaktorunun tikintisinə dair müraciət isə 2007-ci ildə Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentlik (MAQATE) tərəfindən qəbul edilib.

Planlar
-------

Enerji qıtlığı ilə üzləşən ölkələrdən fərqli olaraq Azərbaycan böyük neft və qaz ehtiyatlarına sahib olması səbəbindən atom enerjisindən istifadə məsələsi aktual deyildir. Hesablamalara görə Azərbaycanda qaz ehtiyatları 100 ilə, neft isə 50-60 ilə bəs edəcəkdir. Ancaq atom energetikası ilə əldə olunan elektrik enerjisi neft və qazla əldə edilən enerjidən iki dəfə ucuz başa gəlməsi ilə seçilir. Atom enerjisindən istifadə üçün Azərbaycana ən azından 20 il vaxt tələb olunacaqdır

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-04-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-21.
2. ↑  "Azərbaycanda Navahı AES niyə tikilmədi?". 2019-04-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-21.
3. ↑  "Azərbaycanda AES-ə ehtiyac varmı?". 2019-04-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-21.
**Tənha evin yaşlı qadını** (一つ家の鬼婆, *Hitotsuya no uba*?) və ya **Asaciqahara ifritəsi** (浅茅ヶ原の鬼婆, *Asaciqahara no onibaba*?) – Yaponiya folklorunda əfsanə.

Əfsanə
------

Əfsanəyə görə VI əsrdə Senso məbədinin yerləşdiyi ərazi Asaciqahara adı ilə tanınırdı. İnsanların seyrək məskunlaşdığı bu ərazidən keçən yolçular qaranlıq düşəndə azmamaq və soyulmamaq üçün göl qırağında yerləşən köhnə bir daxmada gecələməli olurdular.

Daxmanın sahibləri "İfritə" kimi tanınan yaşlı qadın və onun qızı idilər. Yaşlı qadın evində gecələməyə gələn yolçuları yuxularında öldürü, başlarını bir daş parçası ilə əzir, pullarını oğurlayırdı. Daha sonra cəsədlərini gölə atırdı. Qızı isə onun bu etdiklərindən dəhşətə düşürdü.

Yaşlı qadının qurbanlarının sayı 999-a çatandan sonra bir gün bir uşaq gecə onun daxmasında gecələməyə gəlir. Həmişəki kimi yaşlı qadın heç bir tərəddüd etmədən onun başını daşla əzir və öldürür. Lakin öldürdüyü uşağın əslində öz qızı olduğunu görür. Qızı onun bu əməllərini dayandırmaq üçün özünü qurban edir.

Populyar mədəniyyətdə
---------------------

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------
**Qaraqala** - İrəvan xanlığının Dərəkənd-Parçenis mahalında kənd adı

Tarixi
------

1828-1832-ci illərdə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. 1728-ci ilə aid mənbədə İrəvan əyalətinin Sürməli nahiyəsində Qarabulaq kəndinin nəzdində oba kimi qeyd olunmuşdur

Toponimi
--------

Qala adlarında "qara" sözü çox halda qara rəngini ifadə etmir. Qalanın divarları qara rəngə çala bilməzdi. Ona görə ki, təbiətdə qara rəngli daş yoxdur. Fikrimizcə "Qaraqala"ların əksəriyyəti türk dillərində qarrı "əski", "köhnə", "qədim" sözünün danışıqda "qara" formasını kəsb etməsi nəticəsidir. Bə'zi adlarda isə "qara" sözü ərəb dilində qəryə "kənd" mə'nasındadır. Qaraqala "köhnə (qədim) qala" mə'nasındadır. (Türkmənistanda Qarrıqala qala adları ilə müqayisə edin).

İstinadlar
----------

1. ↑  Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи. Спб. 1852.
2. ↑  Basbakanlik Arsivi. Qapu tahrir defterleri. № 808. 1728-ye tarihi. Revan ey-aleti Defteri.
3. ↑  Defteri mufessele eyaleti Gence. Istanbul Basbakanlik Arsivi. Taku-tahrir defterleri. № 103.
4. ↑  *Будагов, Б. Ә.; Гејбуллајев, Г. Ә.* Гарагала // Ермәнистанда Азәрбајҹан мәншәли топонимләрин изаһлы лүғәти. Бакы: Оғуз ели. 1998. с. 181.

Həmçinin bax
------------

* Toponimika
* İrəvan xanlığı
**Arif Teyyub oğlu Mirzəquliyev** — Ləzgi əsilli Azərbaycan aktyoru və həkimi.

Həyatı
------

Arif Teyyub oğlu Mirzəquliyev ixtisasca həkim olub.İlk əvvəl o,Moskva Ümumittifaq Dövlət Kinemotaqrafiya İnstitutunda təhsil almışdır.Amma ailəsində hamı həkim olduğundan və atasının xahişindən sonra Azərbaycan Dövlət Tibb İnstutuna daxil olur və nevropatoloq ixtisasına yiyələnir. Bir neçə kinoya çəkiləndən sonra sənətindən uzaqlaşır və ömrünün sonuna kimi həkim vəzifəsində çalışır.Buna baxmayaraq o,istedadlı aktyor kimi özünü sübut etməyi bacarır. Onun "Görüş" filmində yaratdığı Kamil və "O olmasın,bu olsun" filmində canlandırdığı Sərvər obrazı tamaşaçıların yaddaşına əbədi həkk olmuşdur. İki övladı olan Arif Mirzəquliyev 1990-cı ildə vəfat edib.

Filmoqrafiya
------------

1. Görüş (film, 1955)
2. O olmasın, bu olsun (film, 1956)
3. Məşədi İbad-80, yaxud köhnə tanışlar (film, 1980)
4. Üzeyir ömrü (film, 1981)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arif Mirzəquliyev-90". Azərbaycan Dövlət Film Fondu. 2022-02-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 fevral 2022.
2. ↑ .  (#archive\_missing\_date) tarixində arxivləşdirilib  (#archive\_missing\_url).  (#cite\_web\_url)
3. ↑  Yaddan çıxmış sənətkarlar....
**Şkoder** və ya **İşkodra** — Albaniyada şəhər.

Paytaxt Tirana ilə Şkoderin arası 1,5 saat təşkil edir. Ölkənin ən böyük dağlarından olan Alp dağları Şkoderdə yerləşir. Şəhərin 100 min əhalisi var. Balkanların ən böyük gölü olan Şkoder gölü (və ya Skadar gölü) də bu şəhərdə yerləşir. Gölün yarısı Albaniya, yarısı isə Monteneqro ərazisinə düşür. Osmanlılar bu əraziləri tərk edən zaman Albaniyanın bəzi bölgələri ilə yanaşı gölün də bir hissəsi bu ölkə ərazisində qalıb. Şkoder qalası çox yüksək bir təpə üzərində qurulub. Qalada yerləşən Fatih Sultan Mehmet Məscidi hazırda yararsız haldadır. Qaladan baxdıqda gözəl mənzərələr insanı valeh edir. Drina çayı Makedoniya Respublikası ərazisindən, daha dəqiq desək, Ohri gölündən başlayır, ordan Kosovo ərazisinə daxil olur və burdan qonşu Albaniya ərazisinə keçir və burada Buna çayı ilə birləşir. Qaladan baxdıqda bu iki çayın bir-biriylə birləşdiyi nöqtəni izləyə bilərsiz. Çaylar birləşdikdən sonra Buna çayı olaraq davam edir və 40 km məsafə qət etdikdən sonra Adriatik dənizinə tökülür. Sonuncu Osmanlı paşası Həsən Rza Paşanın məzarı bu şəhərdə yerləşir. Məzar daşının üzərindəki yazılar alban dilində yazılıb: "Şkoderdə Osmanlı ordusunun komandanı, dövrünün böyük əsgəri, qəhrəmanı Həsən Paşaya Albaniyadan və alban xalqından böyük hörmət var". Həsən Rza Paşanın atası da Bağdad valisi olub. Özü isə Şimali Albaniyanın valisi olub.

Əbu Bəkir məscidi Albaniyada yeni inşa olunmuş məscidlərdən biridir. Türkiyədən sonra Balkanlarda ən böyük məscid olaraq bilinir. Şkoder əhalisinin 60 faizi müsəlmanlardır. Şkoder eyni zamanda katolik albanların daha sıx məskunlaşdığı şəhərlərdən biridir. Bu şəhərdəki katolik kilsəsi 1850-ci ildə Osmanlılar tərəfindən tikilib. Ənvər Hoca dövründə kilsə idman zalı olaraq istifadə edilib. Kilsə Albaniyadakı ən böyük katolik kilsəsidir. Albaniyanın şimalında katoliklər, cənubunda isə provaslavlar yaşayırlar. Müsəlmanlar isə ölkənin bütün bölgələrinə yayılıb. 


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Albaniya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Benzin mişarı ilə Texas qətliamı: Başlanğıc** (*ing.* Texas Chainsaw Massacre: The Beginning) — 2006-cı ildə çəkilmiş ABŞ sleşer filmi. Filmin rejissoru Conatan Libesman filmi Şeldon Turner və David Şounun ssenarisi əsasında çəkib. Filmdə baş rolları gənc aktyorlar Cordana Brewster, Mett Bomer, Diora Baird, Taylor Handley oynayıb. R. Lee Ermey, Andrew Bryniarski, Marietta Maric, Terrence Evans və Cathy Lamkin isə, Hyuitt ailəsinin üzvlərini canlandırıblar. Film dünya üzrə 51,7 milyon dollar gəlir əldə edib.

New Line Cinema, Dimension Films filmi satın alarkən franşiza hüquqlarını saxlamaq üçün 3,1 milyon dollar ödəməli olmuşdu. Filmin işçi adı "Benzin mişarı ilə Texas qətliamı: Mənşə" idi. Filmin çəkilişləri birinci hissədə olduğu kimi Texasda aparılıb. Filmdəki hadisələr 1969-cu ildə baş verir, Hyuit ailəsinin və "Dəri üz" ləqəbli manyakın ilk qurbanı olan iki qardaş və onların qız yoldaşlarından bəhs edir.

Film 6 oktyabr 2006-cı ildə ABŞ-də nümayiş olundu - film tənqidçilərdən mənfi rəylər aldı. Buna baxmayaraq film 16 milyon dollarlıq büdcə ilə 51 milyon dollardan çox pul topladı, lakin birinci hissədən daha az uğurlu oldu.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2  .
3. 1 2 3  .
4. 1 2  .
5. ↑  .
6. ↑  IMDb (ing.). 1990.
7. ↑  .
8. ↑  .
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Karvansara (dəqiqləşdirmə).

Karvansara (Şəki, Azərbaycan)
**Karvanasara** — karvanların dayanacaq yeri.

Ümumi məlumat
-------------

Böyük ipək yolunun magistralı boyunca Azərbaycanın ticarət əhmiyyətli şəhərlərində və karvan yolları üzərində karvanasaralar mövcud olmuşdur. Karvansaralarda karvanların dayanacaq yeri, mehmanxana tipli istirahət otaqları, minik və yük heyvanları üçün ayrıca yer (tövlə) və axurlar, ticarət mallarının saxlanması üçün anbarlar, müxtəlif dükanlar, yeməkxana və s. olurdu.

Karvansaralar həmçinin müxtəlif ticarət əməliyyatlarını kecirilməsi üçün ən sərfəli obyektlər idi. Ona görə də karvansaralar, bir qayda olaraq, şəhərin qızğın ticarət gedən "qaynar nöqtələrində" tikilirdi. Etnoqrafik materiallardan aydın olur ki, iri karvansarlarda onun daimi xidmətçilərindən başqa, çoxlu çarvadar və hamballar da olmuşdur.

Orta əsrlərdə və XIX əsrdə Təbriz, Şamaxı, Gəncə, Şuşa, Bakı, Naxçıvan, Ordubad, Marağa, Şəki və digər şəhərlərdə xeyli karvansara tikilmişdi. İri ticarət mərkəzlərində onlarca və daha cox karvansara olurdu. XV əsrə aid edilən, indi də Bakıda İçərişəhərdə qalmaqda olan Multani karvansarası hind tacirlərinin qaldığı yer idi. Onunla üzbəüz həmin dövrə aid Buxara karvansarası yerləşirdi. Hər ikisi bazar meydanı yaxınlığında idi.

Tədqiqatcılar Azərbaycan ərazisində ən yaxşı karvansaraların Beşbarmaqla Bakı Salyan arasındakı ticarət yolu ustundə olduğunu qeyd edirlər. Bu karvanasaralar su quyuları (ovdan), yonma daşdan horulmuş hasarları və kumbəzvari dam ortukləri ilə fərqlənir.
**Sonuncu Samuray** (*ing.* The Last Samurai) — rejissor Edvard Zvikin Con Loqanın ssenarisi əsasında çəkdiyi macəra dramı. Film 4 nominasiyada "Oskar" mükafatına namizəd göstərilmiş, 15 mükafata layiq görülmüşdür.

Məzmunu
-------

1876-cı ildə Amerika ordusunun kapitanı Natan Alqren Yaponiya imperatorunun dəvəti ilə ölkənin ilk müasir ordusuna təlim keçmək üçün Tokioya gəlir.

Yapon ordusuna komandanlıq edən Alqren döyüşdə samuraylara əsir düşür. Samurayların son lideri Katsumoto (Ken Vatanabe) yeni düşmənlərinin kim olduğunu və nə olduğunu anlamaq üçün onun öldürülməsinə icazə vermir və onu yaşadıqları samuray kəndinə aparır. Alqren samuray mədəniyyəti ilə tanış olur və çox təsirlənir. Bir samuray döyüşçüsü kimi hərəkət etməyi, qılınc istifadə etməyi öyrənəndə böyük bir qərarın həddinə gəlir. İki tərəf arasında qalmışdır və şərəfinin doğru yolu göstərməsini gözləyir.

Rollarda
--------

* Tom Kruz (Natan Alqren)
* Ken Vatanabe (Katsumoto)
* Şin Koyamada (Yoritomo)
* Timoti Spall (Simon Qraham)
* Billi Konnolli (Qrant Zebula)
* Toni Goldvin (Benjamin Baqli)
* Hiroyuki Sanada (Ujio)
* Şun Sugata (Nakao)

Həmçinin bax
------------

ABŞ filmlərinin siyahısı  

Yeni Zelandiya filmlərinin siyahısı  

Yaponiya filmlərinin siyahısı

Xarici keçidlər
---------------

Filmi izlə (azərbaycan dilində)  

Sonuncu Samuray Arxivləşdirilib 2014-12-25 at the Wayback Machine


Vikianbarda Sonuncu samuray ilə əlaqəli mediafayllar var.




1. ↑  Freebase Data Dumps. Google.
2. ↑  .