recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Zavitaya çayı** — Rusiyanın Amur vilayəti ərazisindən axan çay. Çay Amur çayının sol qolunu təşkil edir.

Ümumi məlumat
-------------

Çayın uzunluğu 262 km təşkil edir. Su toplayıcı hövzəsinin sahədi isə 2780 km²-dir. Zeya-Burey düzənliyinin meşəlik sahəsindən saxır. Bu hissədə onun (mənbə) axdığı gündürlük 252 metrdir. Çay enli düzənlikdən axdığından yatağı enlidir. Axın sürəti zəif, yatağı lillidir. Yuxarı axarı bataqlılqlaşmışdır. Çay Amurun Poyarkovski qoluna tökülür. Onun mənsəbi Mixaylovka rayonu, Poyarkov kəndi ərazisində yerləşir. Zavitoy çayının məcrası ilə Bureya çsyının məcrası arasında Zavitinsk şəhəri yerləşir. Çayın mənsəni dəniz səviyyədindən 104 metr yüksəkliyə malikdir. Çayın axarı boyunca 30 km məsafədə uzanan ərazi Zavitinski qoruğuna daxildir. Çay qış ayları donur. Donma ısasən noyabr ayına təsadüf edir. Aprel ayı isə buzdan azad olur. Qidalanmasında yağış və qar suları iştirak edir. Başlanğıcını bataqlıq sularından götürməsindən yeraltı sularında böyük əhəmiyyəti vardır.

Hidrologiyası
-------------

Amur vilayətinin Mixayloski rayonunun Mixaylovka kəndində aparılan araşdırmalar sayəsində illik su sərfiyyatının 11,6 m³ olması müəyyənləşmişdir. Orta aylıq su sərfiyyatı 1936-1985-ci illər araşdırmasına görə belədir:

Dövlət reystr xidməti
---------------------

Federal su agentliyinin məlumatı:

* Su obyektinin dövlət su reysterində kodu — 20030500212118100041377
* Hövzəsinin kodu — 20.03.05.002
* Cildin nömrəsi — 18
* Buraxılış — 1

### Qolları (mənsəbə olan məsafə)

* 124 km: Pesçanka çayı (sol)
* 145 км: Svetlaya çayı (sağ)
* 182 км: Kamışınka çayı (sol)
* 189 км: Mirkuşenka çsyı (sol)
* 198 км: Polovinka çayı (sol)
* 222 км: Klyuç çayı (sol)

Zavitoy vadisində yerləşən yaşayış mətəqələri
---------------------------------------------

Mənbədən mənsəbə kimi:

Maryanovka kəndi, Amur vilayəti (sağ sahil.)

Avramovka kəndi, Amur vilayəti (sol sahil.)

Novoalekseevka kəndi, Zavitinski rayonu (sol sahil.)

Novamixaylovka kəndi, Amur vilayəti (sağ sahil.)

Seqee-Fyodrovks (sağ sahil.)

Belıy Yar kəndi, Amur vilayəti (sol sahil.)

Xarkovka kəndi, Amur vilayəti (sağ sahil.)

Platovo kəndi, Amur vilayəti (sol sahil.)

Albazinka (sol sahil)

Artensevka kəndi, Amur vilayəti (sağ sahil.)

Petropavlovka kəndi, Mixaylovski rayonu (sol sahil.)

Mixaylovka kəndi, Mixaylovski rayonu (sol sahil.)

Novoqeorqievka kəndi, Mixaylovski rayonu (sağ sahil.)

Krasnı Yar, Amur vilayəti (sol sahil.)

Nijnezavitinka (sağ sahil.)

Kornuşovka kəndi, Amur vilayəti (sağ sahil.)

Çeremisino, Amur vilayəti (sol sahil.)

Krasnı Vostok, Amur vilayəti (sağ sahil.)

Zelyonı Bor, Amur vilayəti (sol sahil.)

Poyarkovo, Amur vilayəti (sol sahil.)

Mənbə
-----

* Amur vilayətinin çayları

İstinadlar
----------

1. ↑  "Дирекция по охране и использованию животного мира и особо охраняемых природных территорий". 2012-04-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-14.
2. ↑  "Zavitaya at Mikhaylovka". UNESCO: Water resources. 2009-11-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-08.
3. ↑  "Государственный водный реестр РФ: Завитая". 2012-09-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-15.
**Valdete İdrizi** (alb. Valdete Idrizi; 1973-cü il) — Kosovo qadın siyasətçisi və vətəndaş fəalı. Kosovo Demokrat Partiyasının üzvü. "Mitrovitsa cəmiyyətinin qurulması" (Community Building Mitrovica) adlı qeyri-hökumət və qeyri-kommersiya təşkilatının rəhbəri, təşkilatın məqsədləri münaqişələrin aradan qaldırılması və Kosovska-Mitrovitsa şəhərinin alban və serb diasporaları arasında dialoqun qurulmasıdır. 2008-ci ildə albanlar və serbləri barışdırmaq üçün sülhməramlı səylərə görə ABŞ Dövlət Departamentindən IWOC Beynəlxalq Cəsarət Mükafatını aldı. Soroptimist International of Europe (SIE) tərəfindən SIE Award 2009 və Women's International Film & Television Showcase tərəfindən TheWIFTS Peace Award 2016 mükafatlarını qazanmışdır.

Həyatı
------

Kosovska-Mitrovitsanın şimal hissəsində anadan olub orada böyümüşdür. Kosovo müharibəsi zamanı serblər tərəfindən qovuldu.

Müharibədən sonra xarici investorların dəstəyi ilə "Mitrovitsa cəmiyyətinin qurulması" qeyri-kommersiya təşkilatını təsis etdi. Təşkilatın ofisi KFOR-un qorunması altında olan bufer zonada, şəhərin iki hissəsini - Cənubi Albaniya və Şimali Serbiyanı birləşdirən İbar çayı üzərindəki körpünün yanında yerləşir. Valdete İdrizi serb və alban dillərində jurnal nəşr etdirir. Kosovska-Mitrovitsa şəhərinin cənub və şimal hissələrindən olan uşaqların qatıldığı rok musiqi məktəbini qurdu. Mitrovitsanın şimalındakı Priştina Universitetində qarışıq serb-alban qrupu üçün ingilis dili kursları təşkil etdi.

22 dekabr 2011-ci ildə CiviKos Platform təşkilatının icraçı direktoru seçildi. Bu vəzifədə fəaliyyətini 16 yanvar 2012-ci ildə başladı.

2017-ci ildə Kosovo Demokrat Partiyasından bələdiyyə seçkilərinə qatıldı və ilk turda seçkilərdə qalib gəldi, ancaq ikinci turda Yeni Kosovo Alyansından namizəd olan Agim Bahtiriyə məğlub oldu.

Kosovska-Mitrovitsanın cənub hissəsində yaşayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "*oralhistorykosovo.org*". 2018-06-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-11.
2. 1 2 3 4  *Франк Хофман, Александра Ёлкина.* "10 лет независимости Косово: два шага вперёд, один назад". Deutsche Welle. 2018-02-17. 2022-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-11.
3. 1 2 3 4  *Aleksey Vorobyov.* "Косово глазами Алексея Воробьёва – Часть 2". "Moskva əks-sədası". 2009-05-18. 2020-04-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-11.
4. ↑  "Valdete Idrizi - Kosovo. The Peace Award" (ingilis). TheWIFTS. 2020-02-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-11.
5. ↑  "Сербов и албанцев Митровицы сближает только рок-школа для молодёжи". Еврорадио. 2009-04-30. 2022-09-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-11.
6. ↑  "Mrs. Valdete Idrizi is elected as Executive Director of CiviKos Platform". Platforma CiviKos. 2018-07-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-11.
**Zavala monastırı** (*serb.* Манастир Завала, bosn. və xorv. Manastir Zavala) — Müqəddəs Məryəm ana məbədinə giriş şərəfinə - Bosniya və Herseqovina Federasiyası, Ravno icması, Herseqovina-Neretva Kantonunun Zaxumsko-Herseqovina və Serb Pravoslav Kilsəsinin Primorski yeparxiyasının Zavala kəndindəki monastırı. 

Məbəd Ostroq dağının ətəyində Popovo-Polye vadisində yerləşir.

Tarixi
------

Zavala monastırının dəqiq qurulma tarixi məlum deyil. Xalq arasında deyilənlənlərə istinadən, bu ərazidə ilk kilsə İmperator I Konstantin tərəfindən ucaldılıb. Monastr haqqında ilk yazılı qeyd 1514-cü ilə aiddir və bu qeyd Abbat Serapionun rəhbərliyi ilə Orahov Do kəndində üzüm bağlarından alınan məhsuldarlıq ilə bağlı idi.

1587-ci ildə yeni məbəd tikildi. 1619-cu ildə Hilandr rahibi Georq (Mitrofanoviç) tərəfindən qeydə alınıb. 1621-ci ildə gələcək serb iyerarxı Vasili Ostrojski Zavala monastırına kilsə şagirdi olaraq gəlir. XVII-XVIII əsrin əvvəllərində Türk-Venesiya müharibələri zamanı monastır bir neçə dəfə zədələnmiş, 1722-ci ildə isə dağıdılmışdır. XIX əsrdə hegumen İsaya (Şoiç) tərəfindən bərpa edilmişdir. İkinci Dünya müharibəsi zamanı monastır Ustaşe tərəfindən böyük ziyan gördü. 1992-1995-ci illər Bosniya müharibəsi zamanı Zavala döyüş bölgəsi ərazisində olduğu üçün, məbəddən başqa monastırın bütün binaları dağıdılmışdı. 2000-2002-ci illər ərzində monastır tamamilə bərpa edilmişdir.

Zavala monastır kilsəsi 2003-cü ildən Bosniya və Herseqovinanın milli abidələri siyahısına alınmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Епархија захумско-херцеговачка: Манастир Завала" (serb). 2022-12-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-18.
2. ↑  "Монастырь Завала". Путеводитель по Боснии и Герцеговине. 2017-04-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-18.
3. ↑  "Graditeljska cjelina crkve Vavedenja Bogorodice u Zavali, Opština Ravno" (serb-xorvat). Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BIH. 2022-07-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-15.
**Valans** (*fr.* Valence [va.lɑ̃s], oks. Valença, *lat.* Valentia) — şəhər və kommuna Fransada. Drome departamentin inzibati mərkəzi.

Coğrafiyası
-----------

Valans vağzalı
Rona çayının sol sahilinin qayaüstü yüksəkliyində yerləşir.

Tarixi
------

Valans, Narbonna Qallo şəhərində (Romalılar Fransanın bu hissəsini bele adlandırıb) yaradılan *Valentia* Roma koloniyasından yaranıb. IV əsrdən etibarən, şəhərdəki bütün hakimiyyət episkoposlara aid idi, yalnız 1450-ci ildə XI Luis sonuncu kralın himayəsi və universitetin yaradılması (Fransız İnqilabı dövründə ləğv edilmiş) üçün şəhərə öz hüquqlarını verməyə inandırdı. Kral Valansı Valentinua hersoqluğunun paytaxdı etdi və ona Çezare Borciya titulunu verdi. Titulun hazırkı sahibləri Monakonun hökmdarıdır.

Demoqrafiyası
-------------

Görməli yerləri
---------------

Valans şəhərində on bir kilsə yerləşir, bunlardan hansı ki müq. Apolloniya, roman üslubunda,II Urban hakimiyyəti zamanı inşa edilmişdir. 1095-ci ildə burada 212 ildən bəri mövcud olan daha qədim kilsənin ərazisində təqdis olunmuşdur. Kilsədə 1798 və 1799-cu illərdə qədim qalada həbs edilmiş və burada vəfat edən-a Kanovanın əsəri olan VI Piyus abidəsi yerləşir.

Panorama
--------

Şəhərin Rona sağ sahilindən görünüşü.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Valans // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt
**Val Conson hadisəsi** (*ing.* Val Johnson incident) — ABŞ-nin Minnesota ştatının Marşall qraflığında işləyən şerif müavini Val Consonun 1979-cu ildə uçan naməlum obyektlə qarşılaşması iddiasına verilən ad.

Hadisə
------

Conson verdiyi raportda bildirmişdir ki, 27 avqust 1979-cu il tarixində Minnesota ştatının Stiven şəhəri yaxınlıqlarında patrul çəkirdi. O, saat 02:00 radələrində yolunda üzərində işıq şüası görür. Bu işıq şüası ona doğru sürətlənir, onun avtomobili işığa bürünür və o, şüşənin qırılması səsini eşidir. Conson demişdir ki, o, 39 dəqiqə hüşunu itirmişdi. Hüşunu geri alan zaman o, qol saatının və avtomobil saatının 14 dəqiqə geridə olduğunu görür. Avtomobilin külək şüşəsi parça-parça olub, bir avtomobil fənəri və fövqəladə vəziyyət üçün nəzərdə tutulmuş qırmızı işıq zərər görmüş, avtomobilin radio antenni əyilmişdir. Consonun yardım çağırışına cavab verən polis işçiləri onun avtomobilinin yolun üzərində, yanakı vəziyyətdə olduğunu görmüşdür. Conson bu hadisə əzilmiş və göz qıcıqlanması yaşamışdır. Hadisə ABŞ-də populyarlıq əldə edən zaman Conson müxbirlərə bildirmişdir ki, gözlənilməz diqqət ona və ailəsinə böyük dərəcədə emosional gərginlik yaşatmışdır. Conson 11 sentyabr 1979-cu ildə "*ABC*" telekalanının "*Good Morning America*" proqramına qonaq olaraq qoşulmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Close encounter makes him famous". Kingman AZ Daily Miner (ingilis). Western News&Info, Inc. September 10, 1979. January 24, 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: July 31, 2010.
2. ↑  "Officer suffers after encounter with UFO". The Nevada Daily Mail (ingilis). September 9, 1979. January 25, 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: July 31, 2010.
3. ↑  *Klark, Cerom.* The UFO encyclopedia: the phenomenon from the beginning, Volume 1 (ingilis). Omnigraphics. 1998. ISBN 978-0-7808-0097-7. 2019-07-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-31.

Xarici keçidlər
---------------

* "Val Johnson Incident". — *UFO Casebook* saytında.  (ing.)
**Yevgeni İqnatyeviç Krupnov** (*rus.* Крупнов, Евгений Игнатьевич) – arxeoloq, qafqazşünas alim, dünya şöhrətli alim, bacarıqlı elm təşkilatçısı, Qafqazın arxeologiyasının, tarixinin və etnoqrafiyasının inkişafına böyük əmək sərf edən, "Lenin mükafatı laureatı". SSRİ Elmlər Akademiyasının Maddi-Mədəniyyət Tarixi İnstitutunun direktoru.

Həyatı
------

Yevgeni Krupnov – əslən Qroznıdan olan alim 16 mart, 1904-ci ildə Şimali Osetiya Muxtar SSR-nin Mozdok şəhərində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. Orta təhsilini Vladiqafqaz şəhərində başlamış sonradan Moskva şəhərində bitirmişdir.

Ali təhsilini Moskva Dövlət Universitetinin tarix fakültəsində davam etdirmişdir. Elmi fəaliyyətini V.A. Qorodsovun rəhbərliyi altında Qafqazın tarix və arxeologiyası üzrə aparmışdır.

Universiteti bitirdikdən sonra 20 ilə yaxın Moskva Dövlət Tarix müzeyində işləmiş, sonradan elmi fəaliyyətinin böyük hissəsini SSRİ Elmlər Akademiyasının Arxeologiya İnstitutunda davam etdirmişdir. 1937-ci ildən ömrünün axırıncı günlərinə qədər həmin institutun əməkdaşı olmuşdur.

1941–1945-ci illərdə Sovet ordusunda xidmət etmişdir.

"Şimali Qafqazın qədim tarixi" (1960) elmi işinə görə 1963-cü ildə "Lenin mükafatı laureatı" (1963) adını almışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Евгений Игнатьевич Крупнов
2. ↑  "Крупнов Евгений Игнатьевич". 2022-01-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-09-17.
**Aérospatiale SA 330 Puma**, Aérospatiale tərəfindən istehsal edilən Fransa istehsalı olan çoxməqsədli helikopterdir. Əvvəlcə Sud Aviasiya tərəfindən hazırlanmış və daha sonra Aérospatiale adı ilə istehsal olunmağa başlanmışdır.

Puma Körfəz müharibəsi, Cənubi Afrika sərhəd müharibəsi, Portuqaliya müstəmləkə müharibələri, Yuqoslav müharibələri, Livan vətəndaş müharibəsi, İraq müharibəsi (2003-2011) və Folklend müharibəsi də daxil olmaqla bir çox müharibə və qarşıdurmalarda istifadə edildi. Vertolyot mülki sahədə də məşhur idi və bir sıra mülki operatorlar tərəfindən istifadə olunurdu.

Texniki xüsusiyyətlər (SA 330H Puma)
------------------------------------

* Ekipaj: 3
* Daşıma qabiliyyəti: 16 adam
* Uzunluq: 18.15 m
* Pərvanə uzunluğu: 15.00 m
* Hündürlük: 5.14 m
* Pərvanə sahəsi: 177.0 m²
* Boş çəkisi: 3,536 kq
* Maksimum uçuş çəkisi: 7,000 kq
* Motor:2 × Turbomeca Turmo IVC Qazturbin mühərriki

İstinadlar
----------

1. ↑  *Frawley G.* The International Directory of Military Aircraft 1996/97. Aerospace Publications, 1996. ISBN 1-875671-20-X
**Yeva Ruttkai** (mac. Ruttkai Éva) — macar aktrisası.

Bioqrafiya
----------

Yeva Ruttkai (doğuşdan zamanı — Yeva Ruşş) 31 dekabr 1927-ci ildə Budapeştdə anadan olub. Yeva ailənin altıncı övladı idi, lakin yalnız o və qardaşları İvan və Otto yetkinlik yaşına çatmışlar. Ailə dolanmaq üçün çətinlik çəkirdi və onun iki qardaşı teatrda uşaq aktyor kimi çalışırdı. Yeva cəmi iki yaşında olanda onlara qoşulur. Qardaşı İvan ilə birlikdə Budapeşt Komediya Teatrında, sonra Artur Laknerin uşaq teatrında çalışır. Orada o, Lili Darvaş və Artur Şamlai kimi məşhur macar aktyorları ilə tanış olur.

Onu Komediya Teatrının direktoru Daniel Yob kəşf edir və onunla 16 yaşında müqavilə bağlayır. Yeva Ruttkai Milli Teatrda oynadığı 1948-ci ildən 1951-ci ilə qədər qısa bir dövr istisna olmaqla, 1986-cı ildə vəfatına qədər Komediya Teatrında çalışmışdır.

1948–1986-cı illərdə o, 50-dən çox bədii filmdə, həmçinin təxminən 30-dan çox televiziya filmində və televiziya tamaşasında rol alıb.

Son səhnə çıxışından altı ay sonra Yeva Ruttkai 27 sentyabr 1986-cı ildə vəfat edir. O, Budapeştdəki Farkaşreti qəbiristanlığında dəfn edilib.

Kinoda rolları
--------------

Aktrisanın keyfiyyətləri kino ekranında özünü tam şəkildə büruzə verir. Yalnız Macarıstanda deyil, həm də xaricdə şöhrət və populyarlıq Yeva Ruttkaiyə kinoda xarakter və komediya rollarının ifası gətirir. Onlardan ən diqqət çəkənləri "Bir fincan pivə" filmindəki Yulika (1955), "Gecə yarısı" filmində Vika (1957), "Mənim axmaqlığımın hekayəsi" komediyasında Katya (1965), "Saxta İzabella" detektivinində (1968) Marta Veqdir. , "Sinbad" filmində Lenke (1971) olmuşdur.

Şəxsi həyat
-----------

1950-ci ildə Yeva RuttkaiMilli Teatrın aktyoru Mikloş Qabor ilə evlənir. Onların 1952-ci ildə Yuliya adlı qızı anadan oldur.

1960-cı ildə Pavel Kohoutun "Belə məhəbbət" tamaşasının məşqində Yeva Ruttkai görkəmli macar aktyoru Zoltan Latinoviçlə tanış olur, onunla eşq yaşayır və 1976-cı ildə Latınoviçin ölümünə qədər birlikdə yaşamağa başlayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ruttkai Éva".. 8 May 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 may 2023.
2. ↑  "Ruttkai Éva Színház". 2007-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-08.

Mənbə
-----


Vikianbarda ***Yeva Ruttkai*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* A fansite dedicated for Éva Ruttkai
* Éva Ruttkai on filmkatalogus.hu
* Yeva Ruttkai — IMDb səhifəsi
|  |
| --- |
| Kamiltəpə |
| Ölkə | Azərbaycan |
| Yerləşməsi | Ağcabədi rayonu |
| Status | Dövlət tərəfindən qorunur |
|  |

**Kamiltəpə** — Azərbaycanın Ağcabədi rayonunun Yeni Qaradolaq kəndindən cənubda yerləşən eneolit dövrünə aid yaşayış yeri.

2009-cu ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası ilə Almaniya Arxeologiya İnstitutunun birgə əməkdaşlığı nəticəsində aparılan arxeoloji tədqiqatlardan məlum olub ki, yaşayış məskəni 7500 il əvvələ aiddi.

Tədqiqatlar
-----------

1955-1956-cı illərdə A.A.İyessen və Ömər İsmizadənin başçılıq etdikləri tədqiqatlar zamanı abidədən saxsı məmulatı, obsidiandan əmək alətləri və çiy kərpicdən tikili qalıqları tapılmışdır. 2008-ci ildə Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyası Qalatəpə qədim və ilk orta əsr şəhər yerində axrarışlar edərkən Kamiltəpə yaşayış məskənində kiçik şurf qoymuş və nəticədə çiy kərpicdən hörülmüş tikili qalıqları, obsidian və çay daşlarından hazırlanmış əmək alətləri və saxsı nümunələri aşkara edilmişdir.

2012-ci ildə aparılan tədqiqatlar zamanı Kamiltəpə-4 abidəsində e.ə. VI minilliyin sonlarına aid kərpic arakəsmələrlə bir-birindən ayrılan yeraltı kanallar, yüzlərlə muncuq, dəniz balıqlarının sümükləri, Kamiltəpə-1 abidəsində VI minilliyin ortalarına aid çiy kərpicdən tikilmiş platforma tapılmışdır. Yaşayış məskənində balıq sümüklərinin aşkar edilməsi Mil-Qarabağ düzünün 7 min il əvvəl dənizə yaxın olduğunu sübut edir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Kamiltəpə yaşayış yeri[*ölü keçid*]" Qarabağın Dövlət Əhəmiyyətli Tarixi  Abidələrinin Elektron Xəritəsi
2. ↑  "Ağcabədi rayonunun Salmanbəyli kəndi yaxınlığında Qalatəpədə aparılan qazıntılar Arxivləşdirilib 2021-01-27 at the Wayback Machine" Azpress
**Ravil Qaynutdin** — Moskva Ali İslam Ruhani Kollecinin professoru, Beynəlxalq Slavyan və Beynəlxalq İnformatizasiya akademiyalarının, eləcə də Rusiya prezidenti yanında Dini Qurumlarla İş üzrə Şuranın üzvü, Rusiya Müftilər şurasının sədri.

Həyatı
------

Ravil İsmayıl oğlu Qaynutdinov 1959-cu il avqust ayının 25-də Tatarıstan Respublikasının (TR) Şali rayonunda tatar ailəsində anadan olub.

Hal-hazırda Rusiya Federasiyası (RF) Müftilər Şurasının sədridir. Etnik baxımdan tatar olan R.Qaynutdin RF İctimai Palatasının da üzvüdür.

Dini fəaliyyəti
---------------

Gənc yaşlarında Kazan televiziyasında rejissorun köməkçisi işləyən Ravil 1979-cu ildə Özbəkistanın Buxara şəhərinin "Mir Ərəb" mədrəsəsinə daxil olur. Mədrəsədə təhsilini fərqlənmə diplomu ilə başa vurduqdan sonra o, Kazanın ikinci "Nur İslam" mərkəzi məscidinın ilk imam-xətibi təyin olunur.

Qaynutdin 1985-ci ildə Ufada RF və Sibir Müsəlmanları Ruhani İdarəsinin məsul katibi seçilir. 1987-ci ildə Moskva Cümə Məscidinin imam-xətibi, bir il sonra isə həmin məscidin Baş imam-xətibi seçilir. R.Qaynutdin 1991-ci ildə Moskva və Moskvaətrafı bölgəsi üzrə İslam Mərkəzinin prezidenti vəzifəsinə təyin olunur.

1994-cü il yanvar ayının 29-da Rusiya Müsəlmanları Ruhani İdarəsi Mərkəzi-Avropa regionunun müftisi seçilən R.Qaynutdin 2 il sonra isə Rusiya Müftilər Şurasının sədri olur.

R.Qaynutdin Moskva Ali İslam Ruhani Kollecinin professoru, Beynəlxalq Slavyan və Beynəlxalq İnformatizasiya akademiyalarının, eləcə də Rusiya prezidenti yanında Dini Qurumlarla İş üzrə Şuranın üzvüdür.

Mükafatları
-----------

1997-ci ildə Rusiya prezidenti tərəfindən "Dostluq" ordeni ilə təltif olunan R.Qaynutdin 2004-cü il yanvar ayının 15-də konfessiyalararası əməkdaşlığa və vətəndaş sülhünün möhkəmləndirilməsindəki əməyinə görə "Şərəf" ordeninə layiq görülür.

R.Qaynutdin 2009-cu il sentyabr ayının 11-də Vətən qarşısındakı xidmətlərinə - ölkənin mənəvi mədəniyyətinin inkişafına və xalqlar arasında dostluq əlaqələrinin möhkəmləndirilməsinə verdiyi töhfəyə görə IV dərəcəli ordenlə təltif olunub.

Mənbə
-----

* Ravil Qaynutdin kimdir? Arxivləşdirilib 2009-11-18 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* İslam
**Əsədulla bəy Şahtaxtinski** (1885-1939) — folklorçu və tərcüməçi.

Əsədulla ağa 1885-ci ildə Şahtaxtı kəndində doğulub. Kiyev Tibb İnstitutunu bitirib. Uzun illər Gəncədə işləmişdir. O, həm də folklorçu və tərcüməçi olmuşdur.

"Əsli və Kərəm" dastanını tərcümə yolu ilə rus oxucusuna çatdıran ziyalılarımızdan biri də Əsədulla bəy Şahtaxtinski olmuşdur. O, 1906-cı ildə "Kaspi" qəzetində bu dastanın orijinal kimi Azərbaycan variantını götürmüş və tərcümə yolu ilə rus oxucusuna çatdırmışdır. Bu məqalədə müəllif Azərbaycan xalqının özü haqqında oxucuya məlumat verir və xalqımızın cəsurluğu və qonaqpərvərliyindən söhbət açır. Ə.Şahtaxtinski eyni zamanda el sənətçilərimiz – aşıqlar haqda danışır, onları bir çox xalqların el sənətçiləri ilə müqayisə edir və onlar arasında ümumi bir yaxınlıq axtarır. "Əsli və Kərəm" dastanından söz açan müəllif onun əsas kimi Azərbaycan variantından istifadə etmiş və hadisələrin cərəyan etdiyi məkanın da Azərbaycan olduğunu göstərmişdir…".

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-05-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-01.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-10-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-01.
3. ↑
**Əsədulla xan Məhəmmədəli xan oğlu Əsəd Bahadur** (1876–1939)—İran diplomatı, İranın İsveçdə ilk səfiri.

Həyatı
------

Əsədulla xan Əsəd Bahadur 1876-cı ildə İranın Kaşan şəhərində anadan olmuşdu. Atası Məhəmmədəli xan İqbülülvüzəra Qacarlar dövlətinin Tiflis şəhərində baş konsulu vəzifəsində çalışırdı. O, ibtidai təhsilini ailədə, orta təhsilini Tiflis kişi gimnaziyasında almışdı. Sonra Sankt-Peterburqda Hərbi məktəbə qəbul olmuşdu. Hüquq fakültəsində oxumuşdu. rus dili ilə yanaşı fransız dilini də bilirdi.

Əsədulla xan Əsəd Bahadur bir müddət Müzəffərəddin şah Qacarın sarayında çalışmışdı. Ona sarayda "Acudani-hüzur" deyirdilər. Bir müddət sarayda mütərcim kimi çalışdıqdan sonra Xarici İşlər vəzarətinə daxil olmuşdu. Rusiyada diplomatik işdə çalışmışdı. Öncə naibi-düvvum, naibi-əvvəl, sonra müstəşar və kardar kimi işləmişdi.

Əsədulla xan Əsəd Bahadur İskəndəriyyə və İsveçdə İranın vəziri-muxtarı vəzifəsində xidmət etmişdi.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar dövrünün diplomatları, Bakı, "Mütərcim", 2012. 334 səh.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------
**Ravşan Sayfiddinoviç İrmatov** (özb. Ravshan Sayfiddinovich Ermatov; 9 avqust 1977-ci il, Daşkənd, Özbəkistan SSR, SSRİ) — futbol hakimi, təlimatçı və futbolçu. Özbəkistan Futbol Assosiasiyasının birinci vitse-prezidenti (15 iyul 2019-cu ildən). Doqquz dəfə Özbəkistanda ilin yaxşı hakimi, beş dəfə Asiyada ilin ən yaxşı hakimi, dünyanın ən yaxşı hakimi kateqoriyasında «Global Soccer Awards» mükafatının qalibi. 2013-cü ildə  IFFHS görə dünyanın ən yaxşı 10 hakimi sırasına daxil oldu. Özbəkistanın ən yüksək mükafatlarının və ordenlərinin sahibi.

Bioqrafiyası
------------

### Futbolçu karyerası

1996-cı ildə Özbəkistan çempionatının Birinci Liqasında, Daşkənd vilayətinin "Qazalkent" klubunda oynamış, lakin ciddi zədədən sonra futbolçu kimi karyerasını başa vurmuşdur. Ravşanın atası Sayfiddin İrmatov SSRİ çempionatının tanınmış futbol hakimi idi. O Ravşana gələcək hakimlik karyersının qurmasında böyük dəstək olmuşdur.

### Məşqiçilik karyerası

Əvvəlcə Özbəkistan çempionatının birinci liqasının, daha sonra bu ölkənin əsas liqasının oyunlarına hakimlik etməyə başladı. 2003-cü ildə, 25 yaşında FİFA hakimi oldu. Elə həmin il gənclər dünya çempionatının oyunlarına hakimlik etdi. 2007-ci ildə gənclər dünya çempionatının iki oyunununu idarə etdi. Bir il sonra Klublararası Dünya Kubokunun final oyununda yer aldı. Dəfələrlə Asiya Kuboku və AFK Çempionlar Liqasının oyunlarında hakim olub. 2008-ci ildən 2011-ci ilə qədər bu mükafatı ardıcıl dörd dəfə qazanaraq AFK tarixinə düşdü. 2013-cü ildə Beynəlxalq Futbol Tarixi və Statistikaları Federasiyasına görə dünyanın ən yaxşı hakimləri onluğuna daxil oldu.

2010-cu ildə Ravşan İrmatov Cənubi Afrika və Meksika milli komandaları arasında keçirilən Dünya Çempionatının açılış oyununun hakimi oldu. Sonra Uruqvay - Hollandiya yarımfinal oyunu da daxil olmaqla daha 4 matçda hakimlik etdi. İrmatov bir dünya çempionatında 5 oyunda hakimlik edən üçüncü hakim oldu.

2014 Braziliyada keçirilən Dünya Çempionatında dörd oyunu idarə etdi: qrup mərhələsindəki üç oyun və Hollandiya ilə Kosta Rika arasındakı dörddəbir final oyunu.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Ирматов: я отработал на шести крупных турнирах". Чемпионат.ру. 2010-06-07. 2012-04-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-06-19.
2. ↑  Равшан Ирматов доказал, что в экс-СССР может появиться арбитр топ-класса (рус.) // Большой спорт : ежемесячный журнал. — Москва: ЗАО Издательство Юнимедиа, 2010. — Т. июль—август. — С. 27. Архивировано22 сентября 2010 года.
3. ↑  "Уэбб — лучший арбитр 2013 года". 2019-04-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-03.
4. ↑  "Узбекский арбитр Равшан Ирматов обслужит матч Уругвай — Голландия". 2014-08-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-07-06.
5. ↑  "Ирматов: судейство в финальном матче ЧМ было чётким". Archived from the original on 2010-07-18. İstifadə tarixi: 2020-06-03.
**Əsən Buğa xan**(Uyğurca: **اسن بغای خان**); doğ.1417— öl.1462) — Moğolustan hakimi, Sultan Üveys xanın oğlu.

Həyatı
------

Əsən Buğa xan Sultan Üveys xan oğlu 1417-ci ildə anadan olmuşdu.Satuk xanın ölümündən sonra əmirlərin istəyi ilə xanlıq taxtına əyləşdi. Böyük qardaşı Yunus xan tərəfdarları olan 30 000 moğolla birlikdə Səmərqəndə Əmir Uluqbəyin yanına getdi. Onun yeniyetməliyindən istifadə edən ulus əmirləri ölkəni istədikləri kimi idarə etməyə başladılar. İş o yerə çatdı ki, məclis zamanı onun gözləri qarşısında naibi Teymur bəy Uyğuru öldürdülər.

Əsən Buğa xan təlaşla ordugahı tərk edib qaçdı. Bir neçə gündən sonra Seyid Əli Duqlat tərəfindən tapılıb Aksu şəhərinə gətirildi. Bu şəhər yeni mərkəz seçildi.

Təxminən 1456-cı ildə Teymurlu hökmdarı Sultan Əbu Səid mirzə Yunus xanı qardaşı Əsən Buğa xanın üzərinə göndərdi.Nəticədə Yunus xan bütün Qərbi Moğolustana yiyələndi.

Əsən Buğa xan 1462-ci ildə vəfat etdi.

Ədəbiyyat
---------

* Акимушкин О. Ф. Средневековый Иран: Культура, история, филология. — СПб.: Санкт-Петербург "Наука", 2004. — С. 257-264. — 403 с. — (Восток: Общество, культура, религия). — 1200 экз. — ISBN 5-02-027059-8.
* Мухаммад Хайдар Дуглат. Тарихи Рашиди.
* Султанов Т. И. Чингиз-хан и Чингизиды. Судьба и власть. — М.: АС:АСТ МОСКВА, 2006. — 445 с. — (Историческая библиотека). — 5000 экз. — ISBN 5-17-0358040.
* Шах Махмуд ибн мирза Фазил Чурас. Хроника. М. Наука. 1976.

Həmçinin bax
------------

* Moğolustan
* Mavəraünnəhr
**Rayan Babel** (Niderlandca tələffüz: [ˈrɑjɐn ˈbaːbəl]; 19 dekabr 1986[…], Amsterdam) — Türkiyə Super Liqası təmsilçilərindən olan "Galatasaray" klubunda çıxış edən hollandiyalı peşəkar futbolçudur.

Karyerası
---------

Əsasən yarımmüdafiənin sol cinahında oynayan Babel, hücum mövqeyində də çıxış edir.
34 yaşlı futbolçu peşəkar karyerasına Hollandiyanın "Ayaks" klubunda başlayıb, daha sonra İngiltərənin "Liverpul", Almaniyanın "Hoffenhaym" və Türkiyənin "Kasımpaşa", Səudiyyə Ərəbistanının "Əl-Əin" kimi klublarında çıxış edib. 2016-cı ilin yayında isə futbolçu "Deportivo La-Korunya" klubuna transfer olunub. Hollandiya milli komandasıyla 43 oyuna çıxan Babel 5 qolla yadda qalıb. 2016/2017-ci il mövsümünün qışında Türkiyə klublarından Beşiktaş’a transfer olundu.

Burada başarılı çıxış edən Babel 2019 da Fulhemə transfer oldu. 6 ay sonra Qalatasaray a imza attı. Leipsing lə hazırlıq matçın da 2 qol atdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Olympedia (ing.). 2006.
2. 1 2  Ryan Babel // Transfermarkt (çd.). 2000.
3. 1 2  RYAN BABEL // Argentine Soccer Database (isp.).

| ⛭Beşiktaş PFK  – cari heyət |
| --- |
| 
* 1 Karius
* 3 Adriano
* 5 Pepe
* 6 Medel
* 7 Kuarejma
* 8 Babel
* 9 Neqredo
* 10 O. Özyakup
* 11 M. Pektemek
* 12 Roko
* 13 Hatçinson
* 14 Fatih
* 15 Orkan
* 17 Lens
* 18 T. Arslan
* 19 Güven
* 20 N. Uysal
* 24 Vida
* 26 Dorukhan
* 28 Umut
* 29 T. Zəngin (k)
* 30 Ersin
* 37 Mertcan
* 41 Alpay
* 55 G. Töre
* 77 Gökhan
* 88 Caner
* 95 Larin
* 97 Utku
* 99 Vaqner Lav
* Baş məşqçi: Şenol Güneş

 |
**Heydərpaşa məscidi** (*yun.* Χαϊντάρ-πασά τζαμί, *türk.* Haydarpaşa Camii) və ya əvvəlki adı ilə **Müqəddəs Yekaterina kilsəsi** ― Şimali Nikosiyada tarixi məscid. Məscid Lefkoşada Aya Sofiya katedralından sonra ən vacib qotik binadır. Tikili Harri Lük tərəfindən adadakı qotik binaların ən yaxşı nümunələrindən birini təmsil edən əsər olaraq təsvir edilmişdir.

Tarixi
------

Tikili 14-cü əsrdə, Kipr krallığı dövründə inşa edilmiş və Müqəddəs Yekaterina kilsəsi adlandırılmışdır. 1570-ci ildə Lefkoşanın Osmanlılar tərəfindən fəthindən sonra bura məscidə çevrilmişdir. Buraya tarixən "Ağalar camisi" deyilirdi. Çünki burada tez-tez onun ətrafında yaşayan türk yerli aristokratları rastlaşırdılar. Məscid Kirlizade küçəsində yerləşir.

Binanın sağ tərəfində Müqəddəs Yekaterinanın məzarının olduğu deyilən yer hələ 19-cu əsrdə qeyd edilmişdir. Kipr yunanları tez-tez gəlib burada yağ lampalarını yandırırdılar. Sağ tərəfdə qədim şəhərin Aya Sofiyanın minarələrindən sonra ən hündür minarəsi olan minarə yerləşir. Tikilinin iki girişi var. Qərb qapısında üç dəfə təkrarlanan iki əjdaha arasında bir gül olan mərmər lintel var. Daha çox inşa edilmiş digər qapı isə cənub tərəfdədir.

Məscidin sol tərəfində ona bitişik olan, yalnız bir neçə qotik tağın qaldığı yarı-dağınıq tikili yerləşir. Sağda isə bəzəkli və finiallı bir portal da var.

Tikilinin interyeri ağardılmış və xeyli zədələnmişdi. Lakin ağartma 20-ci əsrin əvvəllərində götürülmüşdür və divarlardakı rəəsm izləri görülür.

Məsciddə həm mehrab (Məkkənin istiqaməti), həm də minbər sağ tərəfdə yerləşir.

Bura hal-hazırda incəsənət qalereyası olaraq fəaliyyət göstərir və əvvəllər nikah qeydiyyatı idarəsi olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Historic Cyprus — A Guide to its Towns and Villages, Monasteries and Castles", by Rupert Gunnis (former Inspector of Antiquities in Cyprus), pub 1936, reprinted 1973 by Halkin Sesh Ltd, Nicosia. Pp 58–60
2. ↑  "Haydarpasha Mosque (St Catherine's Church)". Cypnet. 2018-08-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 mart 2015.
3. ↑  *Keshishian, Kevork K.* Nicosia: Capital of Cyprus Then and Now (2nd). Nicosia: The Moufflon Book and Art Centre. 186. (#empty\_citation)
4. ↑  *Gürkan, Haşmet Muzaffer.* Dünkü ve Bugünkü Lefkoşa (Turkish) (3rd). Galeri Kültür. 128–132. ISBN 9963660037. (#empty\_citation)
5. 1 2 3  Levkosia, the capital of Cyprus" by Archduke Louis Salvator, 1881
6. ↑  Lonely Planet Cyprus, By Lonely Planet, Josephine Quintero, 2012
**Əncan** — Əncan şəhərinin adı haqqında məlumat verən əsas mənbə Həmdullah Qəzvininin "Nüzhət əl-qulub" əsəri hesab edilir. Əncan şəhərində mis mədənlərinin olduğunu qeyd edən Həmdullah Qəzvini şəhərin digər adını Karxana kimi göstərmiş və burada mis emalı barədə məlumat vermişdir. Bu fikirdən belə bir qənaətə gəlmək olar ki, burada hasil edilən misdən yerli sənətkarlar müxtəlif məmulatlar hazırlamaq üçün istifadə etmişlər. Bu dövrdə mis və mis-bürünc məmulatının, əsasən, məişət təyinatlı qab-qacağın istehsalı geniş intişar tapmışdır. Unutmamaq lazımdır ki, Təbriz, Gəncə, Xoy, Şəmkir şəhərləri ilə yanaşı, Naxçıvan da monqol yürüşlərinə qədərki dövrdə metalişləmə sənətinin mühüm mərkəzlərindən biri olmuşdur.
Şəhərin lokalizasiyası ilə bağlı tarix üzrə fəlsəfə doktoru E.Kəlbizadə tərəfindən aparılmış araşdırmalar göstərir ki, bu şəhər haqqında naməlum müəllifin "Əcaib əd-dünya" əsərində də məlumat verilmişdir. "Əcaib əd-dünya"da Əncan haqqında verilən məlumatlardan aydın olur ki, şəhər möhkəm qala divarları ilə əhatə edilmişdi. Əsərdə yazılır: "Əncan. Sərt, çətinliklə keçilən yerdədir. Dağlar şəhərin hüdudlarından kənarda yerləşir, möhkəm qaladır. Oranın malları incə parçalar, yaylıqlar, keyfiyyətli üst örtükləri, zilə corablardan ibarətdir"..
XIX əsr rus mənbələrində verilən məlumatlar, 1925-ci ilə aid olan "Naxçıvan diyarının təhqiqi üzrə xüsusi komissiyanın məruzəsi"ndə göstərilmiş faktlar Əncan və ya Əcnanın məhz Gümüşlü kəndi istiqamətində yerləşdiyini söyləməyə imkan verir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kəlbizadə E. Naxçıvanın tarixi coğrafiyası (XII-XVIII əsrin I yarısı). Naxçıvan:Əcəmi, 2016, 200 s." (PDF). 2017-07-31 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-13.
2. ↑  "Kəlbizadə E. İtmiş şəhərin izi ilə və yaxud tarixi Əncan şəhəri haradadır. Olaylar.- 2016.- 26 oktyabr.- S.12". 2021-12-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-13.

Mənbə
-----

* Kəlbizadə E. Naxçıvanın tarixi coğrafiyası (XII-XVIII əsrin I yarısı). Naxçıvan:Əcəmi, 2016, 200 s. Arxivləşdirilib 2017-07-31 at the Wayback Machine

### Həmçinin bax

* Naxçıvan tüməni

| ⛭Qədim Azərbaycan şəhərləri |
| --- |
| Azərbaycan | Təbriz şəhəri • Ərdəbil şəhəri • Marağa şəhəri • Təxti Süleyman • Həsənlitəpə • Kəndovan kəndi • Nəriz şəhəri • Xunə şəhəri | Azərbaycan, Aran, Şirvan, Muğan |
| Muğan | Həməşərə şəhəri • Hasıllı şəhəri • Mahmudabad şəhəri • Bərzənd şəhəri • Bəcirəvan şəhəri • Varsan şəhəri • Şəhriyar şəhəri |
| Şirvan | Dərbənd şəhəri • Quba şəhəri • Şamaxı şəhəri • Qədim Şirvan • Qədim Şabran • Yunan şəhəri • Moz şəhəri • Niyazabad şəhəri • Xursan şəhəri • Bəndovan şəhəri • Qırxçıraq şəhəri |
| Arran | Qədim Gəncə • Qədim Qəbələ • Xaçın (Albaniya) • Xunan şəhəri • Qədim Beyləqan • Nuxa (indiki Şəki) şəhəri • Bərdic şəhəri • Xanarxı kəndi • Atəşpərəstlər daxması (Qazax rayonu, Xanlıqlar kəndi) • Ərşə kəndi • Xılxına şəhəri |
| Naxçıvan | Naxçıvan şəhəri • Qarabağlar şəhəri • Cuğa şəhəri • Astabad şəhəri • Əncan şəhəri
 |
Heydərpaşa limanı
**Heydərpaşa limanı** — İstanbul şəhərinin Kadıköy rayonunda yerləşən, əsasən yükdaşıma üçün nəzərdə tutulmuş liman.

Limanda 250.000 ton daşıma tutumuna malik bir kran, 3 dəmiryolu bərəsi, 3 ədəd 2500 at gücündə sənaye kəndiri və 2 ədəd bağlama qayığı mövcuddur. Hal-hazırda, Mərmərə Bölgəsindəki ən böyük konteyner limanı və illik altı milyon metrik ton (MT) yük həcmini transferi ilə Mərsin və İzmir limanından sonra Türkiyənin üçüncü ən böyük limanıdır. Limanda sərnişin gəmi salonu tikilmişdir. 2017-ci ildən etibarən sərnişin limanı olaraq da xidmət edir.

Tarixi
------

Limanın tikintisinə 20 aprel 1899-cu ildə Anadolu Dəmiryolları Şirkəti tərəfindən başlanmışdır. Şirkət limanı 24 may 1924-cü ilə qədər istismar etmiş, 31 may 1927-ci ildən etibarən isə liman milliləşdirilərək İctimai təsərrüfat və yaşayış nazirliyi nəzdində olan "Türkiyə Dövlət Dəmiryolları" adlı təşkilatın balansına verilmişdir.

1953–1967-ci illərdə limanın maddi-texniki infrastrukturunun təkmilləşdirilməsi istiqamətində bir sıra addımlar atılmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2007-08-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-23.
Kameranın dəyişdirilə bilən parametrlərini göstərən virtual kamera sistemi demosu.
**Virtual kamera sistemi** — üçölçülü videooyunlarda kameranı idarə etmək və ya üçölçülü bir virtual dünyanı nümayiş etdirmək üçün istifadə edilən sistem. Kamera sistemlərindən adətən üçüncü-şəxsdən baxışın lazımi olduğu üçölçülü virtual dünyalarda istifadə olunur.

Filmmeykerlərin əksinə, virtual kamera sisteminin yaradıcıları interaktiv və təxmin edilə bilməyən bir dünya üzərində iş aparmalı olurlar. Oyunçu personajın növbəti bir neçə saniyədə harada olacağına bilmək mümkün deyil. Buna görə də, filmeykerlərin etdiyi kimi planları öncədən seçmək olmur. Bu problemi aradan qaldırmaq üçün sistem müəyyən qaydalara və ya süni intellektə arxalanır.

Kamera sisteminin əsasən üç tipi olur. Sabit kamera sistemlərində kamera heç bir şəkildə tərpənmir və sistem oyunçu personajı sabit planlarla nümayiş edir. Bunun əksinə, izləyici kamera sistemləri personajın hərəkətlərini izləyir. Son olaraq, interaktiv kamera sistemləri oyunçunun birbaşa görünüşü dəyişdirməsinə imkan vermək üçün qismən avtomatlaşdırılır. Kamera sistemlərini quraşdıqmaq üçün videooyun istehsalçıları süni intellekt skriptləri və muxtar agentlər kimi texnikalardan istifadə edirlər.

Üçüncü şəxs baxış bucağı
------------------------

Videooyunlarda "üçüncü şəxs" deyəndə oyunçunun personajına sabit məsafədən və biraz yuxarıdan olan baxış bucağı nəzərdə tutulur. Bu baxış bucağı oyunçuya idarə etdiyi obrazı daha yaxşı görməyə kömək edir və daha çox döyüş və döyüş-macəra oyunlarında istifadə olunur. Bu baxış bucağını istifadə edən oyunlada ümumən oyunçunun yerinə görə oyun səslərinin tempi dəyişdirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Rollings, Andrew; Ernest Adams.* Fundamentals of Game Design. Prentice Hall. 2006. ISBN 9780131687479. 2017-12-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-01.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Əncir mürəbbəsi.

**Əncir mürəbbəsi 2** — 2010-cu ildə çəkilmiş İncir mürəbbəsi filminin davamı olan, Halil Sezai və Şafak Pekdemirin baş rollarda oynadığı, rejissoru və ssenarisi Aytaç Ağırların olduğu 2014-cü il Türkiyə bədii filmidir. Film əvvəlki filmdə sevdiyi qadını itirən Metin obrazının sonrakı həyatından bəhs edir. Bundan əlavə, filmdə transvestit obrazını da filmin rejissoru və ssenari müəllifi Aytaç Ağırlar canlandırıb.

Mövzu
-----

Mətin Duyğunu itirdikdən sonra depressiyaya düşüb və uzun müddət bu vəziyyətdən çıxa bilməyib. Arzusunda olduğu filmi çəkməsinə baxmayaraq, bədbəxtdir. Barda işləməyə başladı. O, düşdüyü vəziyyətə görə hər axşam spirtli içki qəbul edir və sərxoş olur. Eyni dönəmdə eyni barda çalışan Gizəmlə tanış olur. Bir axşam barda dava düşür və istəmədən də olsa Mətin işə qarışır. Gizəm Mətinə hücum edənlərin başında şüşəni sındıraraq Mətini xilas edir. İkisi ilk dəfə orada bir-birlərinə qarşı hisslər yaşamağa başlayır.

Gizəm əslində tatu ustasıdır və barda yan iş kimi çalışır. Gizəmin Mətin kimi keçmişdə sevdiyi insanı itirməsi ikisini daha da yaxınlaşdırır. Mətin və Gizəm bir yerdə olmağa başlayır, lakin Mətin Duyğunu ağlından çıxara bilmir. Duyğunun ona verdiyi qızıl balıq öldüyü üçün Mətin Gizəmin ad gününə gedə bilmir. Duyğu bu laqeydliyi üzündən şəhəri tərk etsə də, Mətin uzun axtarışlardan sonra Gizəmi Egey sahilində bir mağazada tapır və barışırlar.

Filmin heyəti
-------------

* Halil Sezai – Mətin
* Dawn Pekdemir – Sirr
* Sinan Çalışqanoğlu – Erol
* Tuğba Sarıunal – Aslı
* Əhməd Uz – Fikrət
* Hakan İlçin – Bar sahibi
* Onur Bilgə – Ofisiant #1
* Aytac Ağırlar – Travesti
* Can Doğan – Sərxoş adam
* Adəm Türkər – Ofisiant #4
* Melih Mədən – Ofisiant #3
* Emre Özəl – Koca Cenk
* Səlim Algül – Cəmil
* Sabri Memi – Ofisiant #2
* Məlikə Günər – Xarici səs

İstinadlar
----------

1. ↑  "İncir Reçeli 2 vizyona girdi: Fragmanı ve konusu". haber7.com (türk). Kanal 7. 2 dekabr 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 iyul 2016.
2. ↑  "İncir Reçeli 2 filmi fragmanı izle (Filmdeki ilginç detay!)". hurriyet.com.tr (türk). 8 avqust 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 iyul 2016.

Xarici keçidlər
---------------

* *Əncir mürəbbəsi 2* — IMDb səhifəsi
**Mannar** (sinh. දිස්ත්රික්කය, tam. மன்னர் ஐலன்ட்) — Şri-Lankaya məxsus olan ada. Ada Polk boğazında yerləşir. Sahəsi 
130 km²-dir. 2003-cü il məluumatına görəadada 45307 nəfər yaşayır. Hər kvadarat km əraziyə 348,515 nəfər düşür. Şri-Lanka adasından şimal-qərbdə yerləşir. Ən böyük yaşayış mənqədəsi Mannar şəhəridir. Mannar şəhərindən başqa burada Talaimannar, Pesalai, Karisal, Siruththoppu adlı yaşayış məntəqələri vardır. Ada şimaldan Polk körfəzi, cəmundan isə Lakkadiv dənizi ilə əhatələnir.

Təbiət və coğrafiya
-------------------

Mannar adası əsasən əhəng daşından təşkil olunmuşdur. Dənizdən hündürlüyü o qədərdə böyük deyildir. Ada cənub-şərqdən şimal-qərbə doğru uzanır. Adanın uzunluğu 18 km, eni isə 2 km təşkil edir. Sahilləri əsasən qumdan təşkil olunmuşdur. Şimal hissəsində geniş çimərlik vardır. Qumlar əsasən qırmızımtıl rəngdə olur. Sətni hamardır. Şri-Lankanı Hindistanla birləşdirən Adəm körpüsünün üzərində yerləşir.

İqlimi qurraq tropikdir. Passatların təsirinə məruz qalır. Mussonlar mövsümü 2 ay davam edir.

Florası əsasən kol və ağaclardan ibarətdir. Vaxtı ilə adaya afrika eşşəyi və baobab ağacı gətirilmişdir. Ərazisində çoxlu sayda quş növünü müşahidə etmək olur.

Şri-Lankanın əsas hissəsinə A14 şossesi ilə birləşdirilir. 1914—1964-cü illərdə Hindistanla dəmiryolu və bərə daşımaları vardı. Əlaqə infrastrukturu bir qasırğa nəticəsində dağılmışdır. 2010-ci illərddə bu əlaqənin yernidən bərpası ilə əlaqədar işlər planlaşdırılır.

Tarixi
------

Adanın məskunlaşılması hələ qədimlərə gedib çıxır. B.e.ə I minilliyin ortalarında Tamillər adaya Hindistanın cənubundan köç etmişlər. Onlar əsasən əkinçilik və balıqçılıqla məşqul olurdular.

XVI əsrdə Mannar portuqallar tərəfindən işğal olunmuşdur. Onlar burada qala inşa edirlər və əhalinin yarısını xristianlaşdırırlar. XVII əsrdə ada hollandların mülkiyyətinə keçmişdir. Artıq XVIII əsrdə isə ərazini Böyük Britaniya idarə edirdi. 1948-ci ildən isə müstəqil Şri-Lankanın bir parçası olmuşdur.

1983—2009-cu illər vətəndaş müharibəsi zamanı ada əsas döyüş zonalarından birinə çevrilir. Hətta bir müddət tamil pələnglərinin n əzarətində olur. 1990-cı ildə tamil pələngləri adada yaşayan bütün müsəlmanları buradan qovurlar.

Görməli yerləri
---------------

Adada hinduizmə aid olan məbəd və "müqəddəs" yerlər vardır. Portuqal hakimiyyəti dövrünə aid olan qala və kilsələrin qalıqları bu gündə qalır. Adada turizmin inkişafına çalışılır. Üstəlik şimal adalarına gəzinti turları belə hazırlanılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  DISTRICT PROFILE — MANNAR[*ölü keçid*]

Mənbə
-----

* A journey to Mannar and the ‘Dancing Islands’
* A STUDY ON THE INDIGENOUS PEOPLE OF MANNAR AND MATHODDAM
* Navy Defends Mannar Island successfully
**Abbas İsmayılov** (24 may 1936, Maşanlı, Cəbrayıl rayonu) — Azərbaycan-sovet şairi, publisisti, 2002-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

Abbas Arazlı 1936-cı il mayın 24-də Cəbrayıl rayonunun Araz Maşanlı kəndində anadan olmuşdur. Burada kənd yeddiillik məktəbini, qonşu Soltanlı kəndində orta məktəbi bitirdikdən sonra sıravi kolxozçu kimi çalışmışdır (1953-1954). Bakı 7 saylı tibb məktəbində təhsil almışdır (1954-1956). Cəbrayıl rayonu kənd xəstəxanalarında feldşer olmuşdur. M.F.Axundov adına Rus dili və Ədəbiyyatı İnstitutunda təhsilini davam etdirmişdir (1962-1967). Sarıcallı kənd səkkizillik məktəbinə rus dili və ədəbiyyatı müəllimi təyin olunmuşdur. Bir ildən sonra Araz Maşanlı kənd orta məktəbinə dəyişdirilmişdir (1968-1993).

Erməni hərbi birləşmələri Cəbrayıl rayonunu işğal edəndən sonra Bakı şəhəri Qaradağ rayonunun Sahil qəsəbəsində məskunlaşmışdır.

Hazırda orada 273 saylı orta məktəbin müəllimidir (1993-cü ildən). "Ayrılıq", "Cəbrayılım" şeir topluları, "Təki əsgər yaşasın", "Şəhidlik nədir?" publisistik kitabları nəşr olunmuşdur.

Mənbə
-----

* XX əsr Azərbaycan yazıçıları,Ensiklopedik məlumat kitabı. Bakı,2011
**Linneyin həvariləri** — böyük İsveç alimi Karl Linneyin dünyanın müxtəlif yerlərinə səyahətlər edən və bitkilərin toxumlarını, zooloji nümunələr yığan şagirdlərinə verilən addır. Bu səyahətlərin bəzilərinin planı Linneyin özü tərəfindən və ya onun iştirakıyla hazırlanmışdır.

Linney və onun şagirdləri
-------------------------

Yaxşı təşkilatçılıq bacarıqlarına və İsveç yüksək təbəqəsində geniş əlaqələrə sahib olan Karl Linney dünyanın müxtəlif hissələrində araşdırmaların aparılmasıyla bağlı olan müxtəlif layihələrin gerçəkləşdirilməsinə vəsaitin ayrılmasına nail olurdu. Sponsor qismində İsveç Ost-Hind şirkəti və kral ailəsi iştirak edirdi. Onun şagirdlərindən bir neçəsi Ost-Hind şirkətinin gəmilərində həkim və ya keşiş qismində ərqi Hindistana, Çinə yollanmışdılar.

O zamanlar səyahətlər təhlükəli keçirdi, belə ki həvarilərdən yeddisi, o cümlədən, Linneyin ilk şagirdi olan Kristofer Ternström də səyahətlərdə vəfat etmişdilər. Ternströmün ölümündən sonra onun dul qalmış həyat yoldaşı Linneyi onun uşaqlarını atasız qoymaqda günahlandırmağa başladı. Bundan sonra Linney səyahətlərə yalnız subay şagirdlərini göndərməyə başladı.

Səyahətlər zamanı həvarilərin yığdıqları kolleksiyalar Linneyə göndərilirdi. Smirnada vəfat etmiş Fredrik Hasselkvistin kolleksiyalarına borc səbəbindən həbs qoyulmuşdu. Onlar sonradan böyük çətinliklərlə İsveç kraliçası tərəfindən satın alındı.

Xarici keçidlər
---------------

LINNAEUS' DISCIPLES AND APOSTLES
**Manitoba** — Kanadanın Manitoba vilayəti ərazisində yerləşən ən böyük göllərdən biridir. Göl Vinnipenq şəhərindən 75 km şimal-qərbdə yerləşir.

px300

Coğrafiyası
-----------

Göl sahəsinə görə Manitoba vilayətinin mərkəzində yerləşən üç böyük göl arasında ən kiçiyidir. Gölün əsas mənbəyi çoxlu sayda bura tökülən xırda çaylardır. Üstəlik Vinnipeqosis gölündən Uoterhen çayı gölə tökülür. Şimal-qərb hissəsindən Dofin çayı başlayır. Çay şimal-şərqə üzərək Sent-Martin gölünə, oradan isə Vinnipeq gölünə tökülür. Göl dayazlığı ilə seçilir. Orta dərinliyi 7 netrdir.
Həvəskar balıqçılıq geniş yayılmışdır.

Tarixi
------

Manitoba gölü qədim Aqassis gölünün qalığıdır. İlk dəfə 1738-ci ildə Per La Velandri tərəfindən kəşf edilmişdir. Gölün sonrakı adı ingiliscədən tərcümədə «Ruhların yolu» mənasını verir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Canada Fishing Online. Manitoba Fishing". 2011-08-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-31.
**Novruzova Firuzə Saleh qızı** — Azərbaycanın ilk qadın elektrokimyaçılarından biri.

Həyatı
------

Firuzə Novruzova 1937-ci il iyunun 15-də Bakıda ziyalı ailəsində anadan olub. 1944-1954-cü illərdə Biləcəri qəsəbəsində orta məktəbi bitirdikdən sonra, 1954-1959-cu illərdə indiki Azərbaycan Neft və Sənaye Universitetinin Kimya-texnologiya fakültəsini bitirmişdir. 1959-cu ildən indiki Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası akad. M.Nağıyev adına Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutunda ilk əmək fəaliyyətinə başlamışdır. İşlədiyi illər ərzində kiçik elmi işçi, elmi işçi, böyük elmi işçi vəzifələrinə qədər yüksəlmişdir. 1970-ci ildə Rusiyada "Elektroliz zamanı tellurun xlorid turşusu məhlulunda katod və anod proseslərinin tədqiqi" mövzusunda kimya üzrə fəlsəfə doktoru dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 50-dən artıq elmi əsərin və 10-dan artıq patentin müəllifidir.

F.Novruzova 2016-cı il iyulun 1-də dünyasını dəyişmişdir.



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Alim ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Prezident rejimli respublikalar.   Parlamentar prezident respublikası   Yarı prezident sistemi.   Parlament respublikası   Parlamentli konstitusiyalı monarxiya (monarx şəxsi səlahiyyətlərə malik deyildir).   Qarışıq konstitusiyalı monarxiya (monarx şəxsi səlahiyyətlərə malikdir və əsasən parlament ondan asılıdır).   Mütləq monarxiyalar   Birpartiyalı Sistemlər.   İdarəçilik ilə əlaqədar olan konstitusiya qaydalarının ləğv edildiyi ölkələr. (Nümunə olaraq hərbi çevrilişdən sonra yaradılmış olan hərbi diktaturalar).   Yuxarıdakı sistemlərin heç birinə uyğun gəlməyən ölkələr
**Mütləq monarxiya** — monarxiyanın əzəli və qəti forması; fеodal dövlətin son siyasi forması. Mütləq monarxiya fеodal münasibətlərinin dağıldığı və kapitalist münasibətlərin yarandığı dövrdə mеydana gəlmiş, mövcud olmuşdur, hərçənd müasir dövrdə də mütləq monarxiya mövcuddur. 

Mütləqiyyət üçün monarxın (kralın, şahın, sultanın, çarın, impеratorun və s.) qеyri-məhdud, (xalq tərəfindən) nəzarətsiz, hərtərəfli və dərin hakimiyyətinin olması və hətta onu (monarxı), ilahiləşdirilməsi (müqəddəsləşdirilməsi), dövlətin və dövlət hakimiyyətinin təmərküzləşdirilməsi və gеniş bürokratik aparatın mövcudluğu, funksional dövlət mеxanizminin və daimi ordusunun olması və s. səciyyəvidir.