recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Fəxri Mədəniyyət İşçisi** — Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən dövlət qulluğunda və ya mədəniyyət sahəsində xüsusi xidmətlərə, yüksək peşə ustalığına və ictimai həyatda fəal iştiraka görə fərqlənən şəxslərə təqdim olunan döş nişanı.

Tarixi və əsasnaməsi
--------------------

"Fəxri Mədəniyyət İşçisi" döş nişanı və vəsiqəsi
Döş nişanı ilk dəfə 10 dekabr 2012-ci ildə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin "Fəxri Mədəniyyət İşçisi" adı altında təsis edilmişdir. 20 aprel 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin ləğv edilməsi səbəbindən döş nişanın təqdim olunması dayandırılmış, əvəzində 3 oktyabr 2018-ci ildə təsdiq edilmiş əsasnamə ilə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin "Fəxri Mədəniyyət İşçisi" döş nişanı təsis olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin "Fəxri Mədəniyyət İşçisi" döş nişanı dövlət qulluğunda və ya mədəniyyət sahəsində xüsusi xidmətlərə, yüksək peşə ustalığına və ictimai həyatda fəal iştirakına görə 10 ildən az iş stajı olmayan mədəniyyət, ədəbiyyat, incəsənət, mədəniyyətşünaslıq və s. sahəsində yüksək bədii estetik dəyərə malik olan ədəbiyyat, musiqi, dram, rəngkarlıq, kino, teatr, ifaçılıq əsərləri yaradan, eyni zamanda mədəniyyət sahəsində elmi-ədəbi araşdırmalara nail olan yaradıcı insanlara, mədəniyyətin inkişafında xüsusi xidmətlərinə görə mədəni-maarif müəssisələrinin qəzet və jurnal redaksiyalarının, nəşriyyatlarının, kitab ticarətinin, poliqrafiya müəssisələrinin, televiziyaların, kinonun, radio verilişlərinin işçilərinə, mədəniyyət sahəsində çalışan, Azərbaycan mədəniyyəti və incəsənətinin inkişafında kadrların hazırlanmasında və tərbiyə edilməsində xidməti olan şəxslərə verilir.

Döş nişanı Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinin Kollegiyası tərəfindən Nazirliyin döş nişanlarının verilməsi üzrə Komissiyasının qərarına əsasən verilir. Mükafata layiq görülmüş şəxslərə döş nişanı və vəsiqə təqdim edilir. Döş nişanı təqdim edilmiş təqdimatlara əsasən il ərzində bir neçə dəfə verilir və təltif edilmə haqqında qərar "Mədəniyyət" qəzetində dərc edilərək Nazirliyin saytında yerləşdirilir. Döş nişanından məhrum etmə Nazirliyin Kollegiyasının qərarı əsasında həyata keçirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin "Fəxri Mədəniyyət İşçisi" və "Fəxri Turizm İşçisi" döş nişanlarının təsis edilməsi haqqında Qərarı. 10 dekabr 2012.
2. ↑  "Mədəniyyət və turizm sahəsində dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı bəzi tədbirlər haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". president.az. 20 aprel 2018. 2020-09-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 yanvar 2020.
3. 1 2 3  Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin "Fəxri Mədəniyyət İşçisi" döş nişanı haqqında Əsasnamə. 3 oktyabr 2018-ci il.
**Beynəlxalq İqtisadiyyat Məktəbi** və ya qısaca: **BİM** — Azərbaycanda dövlət ali təhsil müəssisəsi. Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin strukturuna daxildir.

Məqsəd
------

Beynəlxalq standartlara uyğun ən müasir tədris proqramları və tədris texnologiyaları əsasında təhsil prosesini təşkil etməklə iqtisadiyyatın müasir tələblərinə cavab verən yüksək ixtisaslı mütəxəssislərə olan ehtiyacı ödəmək.Bu məqsədlə məktəbdə interaktiv metodlarla təşkil olunan tədris bütövlükdə ingilis dilində aparılır və dünya iqtisadiyyatı, maliyyə, mühasibat uçotu, iqtisadiyyat və biznes inzibatçılığı ixtisasları üzrə bakalavr təhsili, dünya iqtisadiyyatı və maliyyə ixtisaslarında isə magistr təhsili təşkil olunmuşdur.

Yaranma tarixi
--------------

UNEC rektorunun 20.10.2014-cü il tarixli əmrinə əsasən Universitetdə İngilis dilində tədris mərkəzi (İDTM) yaradılmışdır. Hazırda mərkəz Beynəlxalq İqtisadiyyat Məktəbi (International School of Economics) adlanır. İngilis dilində tədris mərkəzinin (hazırda Beynəlxalq İqtisadiyyat Məktəbi) direktoru vəzifəsinin icrası 01.10.2014-cü il tarixindən iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Anar Rzayevə həvalə edilmişdir.

Mərkəzdə təhsilin bakalavr və magistr pillələrində Dünya iqtisadiyyatı, Maliyyə və Mühasibat uçotu və audit, İqtisadiyyat, Biznesin idarə edilməsi ixtisasları üzrə tədris aparılır.

Mərkəzdə geniş praktiki biliklərə malik, ABŞ, İngiltərə, Almaniya, Fransa, İsveç və başqa ölkələrin aparıcı universitetlərinin məzunları olan müəllimlər dərs deyirlər.

Məkan
-----

Beynəlxalq İqtisadiyyat Məktəbi Bakı şəhərinin "İçəri Şəhər" adlanan hissəsində yerləşir. Fakültə UNEC'in əsas korpusunda yerləşir.

Fakültə üzrə ixtisaslar
-----------------------

– Maliyyə

– Mühasibat uçotu və audit

– Dünya iqtisadiyyatı

– İqtisadiyyat

– Biznesin idarə edilməsi

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti

İstinadlar
----------

* 1.İqtisad Universitetində Beynəlxalq İqtisadiyyat Məktəbi yaradılıb[*ölü keçid*]
* 2.Beynəlxalq akkreditasiya qazanan UNEC-in Beynəlxalq İqtisadiyyat Məktəbi
* 3.Tədrisi ingilis dilində aparılan fakültəyə bu il nəzərdə tutulan 170 plan yerinə qəbul olunan tələbələr 600 və daha çox bal toplayıb

1. ↑  İqtisad Universitetində Beynəlxalq İqtisadiyyat Məktəbi yaradılıb[*ölü keçid*]
**Bәnövşәyi sәfәrotu**[1]**(***Lithospermum purpureocaeruleum)* L *.Aegonychon p*u*rpureocaeruleum-*Hündürlüyü 30-50 sm, gövdəsi düz, çiçəkli vəmeyvə verməyən olub, nahamar-tükcüklü, sadə və ya yuxarı hissədə az budaqlanmış, dahasonra əyilmiş və yaxud sərilmiş, sıx yarpaqlaörtülmüş çoxillik ot bitkisidir.

**Yarpaq.**
-----------

Yarpaqları oturaq, neştərvari, tamkənarlı, sivri və ya aşağı hissədə yerləşənlər kütdür, uzunluğu 2-4 sm-dir, hər iki tərəfdən basıq və seyrək tüklüdür, bir ədəd orta damarı nəzərə çarpandır, alt tərəfdə daha açıqdır.

**Çiçək.**
----------

Qıvrımları çoxçiçəkli deyildir. Tacın uzunluğu 15 mm-dir, bənövşəyi-göy rəngdədir, açılan zaman qırmızımtıl, kasacıqdan iki dəfə uzundur. Çiçəkləməsi May ayına təsadüf edir.

**Meyvə.**
----------

Fındıqcalar 4-5 mm uzunluqdadır, dəyirmi-yumurtaşəkillidir, küttəhərdir, ağ rəngdədir, hamar və parlaqdır.Meyvə verməsi iyun ayına təsadüf edir.

**Azərbaycanda yayılması.**
---------------------------

Azərbaycanın bütün rayonlarında, (Naxçıvandan başqa) meşəli rayonlarda. Ovalıqdan orta dağ qurşağına qədər.

**Yaşayış mühüti.**
-------------------

Meşə və kolluqlarda, meşə kənarında, talalarda, bağlarda, nadir hallarda bostanlarda rast gəlinir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Eldar Şükürov.İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı,Bakı 2016"
**Bərpa etmə(k)** – (*ing.* undelete) uzaqlaşdırılmış informasiyanın, adətən, sonuncu uzaqlaşdırılmış elementin bərpası əməliyyatı. Bərpa etmə "undo" (geri almaq) komandası ilə müqayisə oluna bilər; ancaq o, daha məhduddur, belə ki, UNDO komandası sistemi sonuncu əməliyyatdan qabaqkı vəziyyətə qaytarır, bərpa etmə isə yalnız silinməni bərpa edir. Ümumiyyətlə, bərpa etmə kəsilib götürülmüş mətnə aid olur. Bax: UNDO. Fayla aid işlədildikdə bərpa etmə informasiyanın yaddaşda bərpasını bildirir. Adətən, fayl silinərkən onun tutduğu yaddaş sahəsinin nişanı götürüldüyündən, yəni həmin sahə yeni verilənlər üçün açıldığından, bərpa etmə asanca gerçəkləşdirilir, bir şərtlə ki, bu məqsəd üçün xidməti proqramlardan istifadə olunsun. Yox, əgər yeni faylın bir hissəsi silinmiş faylın üzərinə yazılıbsa, əlbəttə, bərpa etmə daha mümkün olmayacaq.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Həmçinin bax
------------

* Yedəkləmə

Xarici keçidlər
---------------

* Bərpa etmə proqramları
**Artsax Krallığı** (*erm.* Արցախի թագավորություն) — Sünik və Artsax quberniyaları, Utik quberniyasının Girdman kantonu, Ayrarat quberniyasının Məzaz və Varajnunik kantonu ərazisində orta əsrlərdə asılı olan erməni çarlığı idi. Müasir mənbələr onu **Xaçen** adlandırırlar. Bununla belə, Şahzadə Həsən Cəlalın dövründə Xaçenin ərazisi müasir Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının bütün ərazisini və onun qərbində, cənubunda və şimalında bir çox bitişik torpaqları əhatə etdiyinə görə onun knyazlığı çox vaxt Artsax Krallığı adlanırdı.  Xaçenin padşah  evi qədim Sünilər sülaləsinin kadet qolu idi və onun əsas qalasına görə Xaçen adlandırılmışdır. Həsən-Cəlal öz nəslini bölgədə Parfiya Arsakilərinin yaranmasından əvvəl olan erməni Aranşahiklər sülaləsindən götürür. 

Artsax 13-cü əsrin əvvəllərində gürcü, sonra isə monqol hökmranlığını qəbul etsə də, öz suveren hökmdarlarını qoruyub saxladı.  Onlar Elxani hökmdarı Arqun xan tərəfindən Həsən-Cəlalın (1214-1261) öldürülməsindən sonra kral titulunu itirdilər, lakin XVI əsrdən etibarən beş erməni məlikliyi olan Artsax və Sünik Kaşatağ məlikliyindən ibarət Süniki bir knyazlıq kimi 19-cu əsrin əvvəllərinə qədər idarə etdilər.

İstinadlar
----------

1. ↑   Hewsen, Robert H. "The Kingdom of Artsakh," in T. Samuelian & M. Stone, eds. Medieval Armenian Culture. Chico, CA, 1983
2. ↑  Hewsen, Robert H. "The Kingdom of Artsakh," p. 47
3. ↑  Hewsen, Robert H. "The Meliks of Eastern Armenia: A Preliminary Study." *Revue des Études Arméniennes*. NS: IX, 1972, pp. 255-329.

Əlavə oxu
---------

* Robert H. Hewsen. *The Kingdom of Arc'ax" in Medieval Armenian Culture*. Thomas J. Samuelian və Michael E. Stone (red. ) Çiko, Kaliforniya: Scholars Press, 1984.ISBN 0-89130-642-0ISBN 0-89130-642-0 .
*Pulicaria uliginosa Stev. Ex DC. = P. Dysenterica* - Hündürlüyü 25-60 (80) sm, gövdəsi düz, adətən qalxanşəkilli, az hallarda süpürgəvaribudaqlanmış
formada, qısa-yumşaq tüklü, bozumtul-yaşıl olan çoxillik ot bitkisidir [1].

Yarpaq
------

Yarpaqları oturaqdır, yumşaqdır, üst tərəfdən qabarıq-tükcüklü, alt tərəfdəndən nazik və bozumtul-keçəli tüklüdür, uzunsovneştərvaridir, dəyirmi qulaqcıqları ilə gövdənin həcmini ürəkşəkilli artırandır, sivridir, kənarlardan dalğalıdır, tamkənarlı və ya xırda seyrək dişlidir.

Çiçək
-----

Səbət yarımşarşəkilli olub, eni 7-10 mm-dir, yarpaqla örtülmüş, uzun saplaqda yerləşimişdir. Qını keçə-tüklüdür; yarpaqcıqları çoxsaylıdır, ensiz- neştərvari-xətvari formadadır, təpə hissədə uzun sivriləşmişdir. Kənar çiçəklərin dilciyi sarı rənglidir, ensiz-xətvari, qatlanmış vəziyyətdə olub,qından uzundur.

Meyvə
-----

Toxumlarının uzunluğu 1 mm-ə yaxındır, uzunsovdur, az tükcüklüdür; kəkili ağ rəngdədir, 3-4 dəfə ondan uzundur.

Çiçəkləməsi
-----------

İyul-Oktyabr (Noyabr) Meyvə verməsi: Avqust-Oktyabr (Noyabr)

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Samur-Şabran oval. BQ (Quba), Kür-Araz oval. BQ şərq, Nax. dağ. Lənk. oval.. Ovalıqdan orta dağ qurşağına qədər.

Yaşayış mühiti
--------------

Rütubətli yerlərdə, bataqlıqların, çayların kənarında, arxlarda, düyü sahələrində və mədəni əkin sahələrində rast gəlinir.

Mənbə
-----

1. ↑  Eldar Şükürov.İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı,Bakı 2016
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Kom.

**Kom dağı** (bolq. Ком, və ya **Böyük Kom** (bolq. Голям Ком) — Bolqarıstanınn qərbində, Serbiya sərhəddinə yaxın ərazidə, Balkan dağlarının qərb hissəsində yerləşən zirvə. İnzibati baxımından Bolqarıstanın Montana vilayəti ərazisində yerləşir. Zirvə 2016 m hündürlüyə malikdir və Berqovisa şəhərinin cənubundadır. Şəhərin ənənəvi rəmzi hesab edilir. Şərqdə yerləşən **Orta Kom** (bolq. Средин Ком) və **Kiçik Kom** (bolq. Малак Ком) zirvələri ilə birlikdə, şərqdən qərbə doğru uzanan otla örtülü, şərq yamacları isə qayalı bir silsiləni əmələ gətirir. Zirvədən şimala baxdıqda Berkovitsa və onun ətraf sahələrini, Montananı və 30 km aralıda yerləşən Oqosta anbarını görmək mümkündür.

Zirvə bolqar ədəbiyyatının patriarxı İvan Vazovu «Komedə» poemsını yazmağa ilhamlamışdır. Onun şərəfinə İvan Vazonun baralyefi qoyulmuşdur. Zirvə yaxınlığından Kom-Eminski dağ yolu keçir. Üstəlik yolsuzluq yarışlarının keçirildiyi ərazinin bir hissəsi buradan keçir.

Zirvəyə çıxmaq üçün bir neçə yol vardır: Şaldan (iki saatlıq dik qalxış), Petroxan aşırımından (3 saat 30 dəqiqəlik yol) və Komştisa, Qinsi kəndlərindən gedən yol (3 saatlıq yol).

Temştita çayı kimi, Cənubi Morava çayının bir qolu olan Nişava çayıda öz başlanğıcını Komdan götürür. Mucir dağı ilə birlikdə, Qərbi balkanın ən hündür və tanınmış zirvələrindən biridir. Hətta eyni adlı brend mineral suyu da var. Berkovitsa şəhərindəki etnoqrafik muzeylə birlikdə Bolqarıstanda 100 turistik yerdən biri sayılır. Zirvədən bir neçə dağ eniş zolağı aşağı doğru uzanır.

Kom buzlağı Antarktik yarımadasında yerləşir. Öz adını Bolqarıstanda yerləşən Kom zirvəsinin adından almışdır.

Qalereya
--------

* Zirvədən şimla aşılan mənzərəZirvədən şimla aşılan mənzərə
* Komedə Bazovun şərəfinə qoyulan baralyefKomedə Bazovun şərəfinə qoyulan baralyef
* 
*

Mənbə
-----

* "Връх Ком" (Bulgarian). Берковица Туризъм. 2008-10-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-20.
* *Новаков, Красимир.* "До връх Ком" (Bulgarian). Водач за българските планини. İstifadə tarixi: 2019-05-20.
**Bulud iyesi** - türk və altay mifologiyasında buludun qoruyucu ruhu. **Bulut iyesi** və ya **Bolıt iyesi** olaraq da deyilər. **Yağış iyesi** ("Yağmur iyesi") yəni yağışın qoruyucu ruhu da buludlara asılıdır. Bundan başqa diqqət çəkici və buludlarla əlaqədar olan iyeler bunlardır. (Bulud iyesiylə əlaqəli olan Ətin "göy gurultusu" sözü Sibirdəki Ətin adlı üstün varlığı / ruhu da ağla gətirir.)

* **Ətin / Eten iyesi:** Göy gurultusu ruhu.
* **Ayanga / Ayunga iyesi:** Göy gurultusu ruhu.
* **Çakılgan / Çağılgan iyesi:** İldırım ruhu.
* **İldırım / Yıldırım iyesi:** İldırım ruhu.
* **Şimşək / Şüğşek iyesi:** Şimşək ruhu.
* **Yaşın / Yışın iyesi:** Şimşək ruhu.

Bulud Qızları adı verilən ruhların da Bulud iyesi ilə əlaqəli olma ehtimalı vardır. Bunlar yeddi qardaşdırlar və çox köhnə zamanlarda yaşayıb ölmüşlər. Saçları dağınıq, gözləri çəpdir. Uzun dırnaklarla və parçalanmış paltarlarla gəzərlər.

Etimologiya
-----------

(Bul/Bol) kökündən törəmişdir. Səmada su, buz və ya toz zərrəciklərinin yoğunlaşmasıyla ibarət yığın. Çıxarma, etmə, meydana gətirmə anlayışlarıyla əlaqəlidir. Söz kökü bolluq anlayışını ehtiva edir. Bolluq gətirən deməkdir. Tunqus və mançjur dillərində Bolo kökü səmanı və havanı ifadə etməkdə istifadə edilər.

Mənbə
-----

* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)
**Eduard Beneşin villası** və ya **Prezident evi** (çex. Prezidentský domek, Vila Dr. Eduarda Beneše) — Çexoslovakiyanın ikinci prezidenti Eduard Beneşə məxsus olmuş Praqa qəsrinin yaxınlığındakı Kral bağında yerləşən binadır.

Möhtəşəm Kral bağı Praqada XVI əsrdən mövcuddur. Burada Mərkəzi Avropada nadir rast gəlinən ağac və ekzotik bitkilər yetişdirilirdi. 1731-ci ildə parkın qərb hissəsində, Kraliça Annanın intibah dövrünə aid yay sarayının yaxınlığında, tropik floranın inkişaf etdirilməsi üçün oranjereya kompleksi tikilmişdi. Yüksək barokko üslublu bina K.İ.Dintsenhoferin layihəsi əsasında yaradılmışdır.

1938-ci ildə oranjereya Eduard Beneşin iqamətgahının tərkib hissəsinə çevrilmişdi. Prezident binanın yerləşdiyi ərazini və onun pəncərəsindən gözəl bağa açılan mənzərəni çox bəyənmişdi. Mövcud qədim oranjereya binasına üçbucaq frontonlu və eyni üslubda sadə fasadları olan iki mərtəbəli fligel əlavə edilmişdi. Beləliklə, yeni əlavələr zərif görünüşlü barokko korpusunu ahəngdar şəkildə tamamlayır. Villanın tikintisinə Praqa qəsrinin və Hardçanı rayonunun baş memarı Pavel Yanak rəhbərlik edirdi.

Bu ev 1938-89-cu illər ərzində sosialist Çexoslovakiya Prezidentlərinin rəsmi iqamətgahı olmuşdur. Təhlükəsizlik səbəblərindən həmin illərdə Kral bağının böyük bir hissəsi bağlanmışdı - yalnız Yay sarayının qarşısında olan kiçik bir sahə ictimaiyyət üçün açıq qalmışdı.

Dəyişikliklər yalnız Vatslav Havelin prezidentliyi dövründə baş vermişdir - Prezident öz şəxsi evini rekonstruksiya edən zaman, bir neçə ay bu villada yaşamışdır. Vatslav Klaus da bu iqamətgahda yaşamaqdan imtina edir. 1990-cı ildən, Kral bağı mövsümi rejimində ictimaiyyət üçün açılmışdır. İndi hər bir insan Prezident evini görə və onun fonunda şəkil çəkdirə bilər.

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Eduard Beneşin villası*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |

* Президентский домик на сайте Прагагид
* Президентский домик: фото, описание (Prezidentsky domek)
* Fotogalerie k článku Kouzlo pražských zahrad - Prezidentský domek Arxivləşdirilib 2016-03-13 at the Wayback Machine

| ⛭Praqa qəsrinin görməli yerləri |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Praqa 1 rayonunun gerbiPraqa 1 rayonunun gerbi | 

| Saraylar, malikanələr və mülklər |
| --- |
| 
Rojmberk sarayı | Köhnə Kral sarayı (və zal) | Lobkovitz sarayı | Kraliça Annanın yay sarayı | Praqa qəsrinin maneji | Köhnə probst evi | Top oyunları üçün zal | Eduard Beneşin villası
 |

| Kilsələr |
| --- |
| 
Müqəddəs Vit kafedralı | Müqəddəs Georgi bazilikası (və monastır) | Bütün Müqəddəslər kilsəsi | Müqəddəs Xaç kapellası
 |

| Qüllə və Qala istehkamları |
| --- |
| 
Daliborka | Qara qüllə | Mihulka | Ağ qüllə
 |

| Küçə və meydanlar |
| --- |
| 
Qızıl küçə | Yirjska | Müqəddəs Georgi meydanı | Barıt körpüsü | Köhnə qəsr pilləkəni
 |

| Bağlar |
| --- |
| 
Kral bağı | Hardikov bağı | Na Valex bağı | Cənnət bağı | Na Opişi | Müqəddəs Vatslav üzümlüyü | Maral xəndəyi | Oranjereya | Əncir bağı
 |

 | Praqa 1 rayonunun bayrağıPraqa 1 rayonunun bayrağı |

 |
Motacilla alba
**Ağ çaydaçapan** (lat. Motacilla alba) və ya **Ağ quyruqsallayan** — Quyruqsallayan cinsinə daxil olan quş növü.

Təsviri
-------

Ağ çaydaçapanların bədən uzunluğu 16–19 sm təşkil edir. Onlar üçün uzun quyruq xarakterikdir. Onların bədənlərinin üst hissəsi boz, aşağı hissəsi isə ağ rəngdə olması ilə seçilir. Başları ağ, boğaz nahiyəsi isə qara rəngdə olur. Ümumi çəkiləri cəmi 20–23 q təşkil edir. Adları quyruqlarının hərəkətinə əsasən verilmişdir.

Qidalanması
-----------

Qidalanmasının əsasını həşəratlar təşkil edir. Xüsusi ilə ikiqanadlılar dəstəsinə aid olan ağcaqanadlar və milçəklər üstünlük təşkil edir. Bununla yanaşı onlar Bulaqçılar və böcəklərlədə qidalanırlar. Bu növün nümayəndələri nadir hallarda giləmeyvə və toxumlarda qidalanırlar.

Çoxalması
---------

Əsasən Avropa, Asiya və Şimali Afrikada yuva qururlar. İqlimi nisbətən isti olan regionlarda daimi olaraq yaşayırlar, Ancaq iqlimi nisbətən soyuq olan regionlarda isə köçəri həyat tərzi keçirmək məcburiyyətində qalırlar. Ağ çaydaçapanlar nadir hallarda Alyaskada müşahisə edilirlər.

Yuvalını əsasən gözə görünməyənn ərazilərdə, divar çatlarında, ağac oyuqlarında, binaların damında, saxlanc yerlərində qururlar. Dişilər 5–6 ağ rəngli, üzəri tünd-boz nöqtəli yumurta qoyur. Bu bəzən mövsümdə iki dəfə baş verə bilir. Dişilər yumurtalar üzərində 12–14 gün qırt yatır. Balaları hər iki valideyn bəsləyir. Balalar yumurtadan şıxdıqdan 15 gün sonra tam olaraq tüklənir və üçüşa hazır vəziyyətə gəlirlər.

Ortalama ömür müddəti 10 ildir. Qapalı şəraitdə isə bu 12 ilə qədər artır.

Yarımnövləri

Maraqlı məlumatlar
------------------

* 2011-ci ildə rusiyada ilin quşu seçilmişdir.
* Latviyanın milli rəmzidir.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3
3. ↑  Ölschlegel, S. 125, s. Literatur
4. ↑  Glutz v. Blotzheim, S. 900f sowie Ölschlegel, S. 168f, s. Literatur

Ədəbiyyat
---------

* Helmut Ölschlegel: Die Bachstelze, Die neue Brehm-Bücherei, A. Ziemsen Verlag, Wittenberg Lutherstadt 1985, (ISBN 3-89432-359-0, unveränderte Neuauflage von 2005)
* Urs N. Glutz von Blotzheim, Kurt M. Bauer: Handbuch der Vögel Mitteleuropas (HBV). Band 10/II, Passeriformes (1. Teil), Motacillidae – Prunellidae, AULA-Verlag, 1985/2001, ISBN 3-923527-00-4

Məmnbə
------

* Rusiyanın onurğalı heyvanları: Ağ çaydaçapan

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q25399
* Wikispecies: Motacilla alba
* ABA: whiwag
* ADW: Motacilla\_alba
* AFD: Motacilla\_(Motacilla)\_alba
* Avibase: 80A3185DD94F9D98
* BioLib: 8850
* BirdLife: 22718348
* BOLD: 9652
* BTO: PIEWA
* eBird: whiwag
* EoL: 17102239
* EPPO: MOTAAL
* Euring: 10200
* Fauna Europaea: 97427
* Fauna Europaea (new): d546d276-82c9-4500-a2a5-db322060415c
* Fossilworks: 369353
* GBIF: 9687165
* GNAB: white-wagtail
* iNaturalist: 13695
* IRMNG: 11349217
* ITIS: 178476
* IUCN: 22718348
* NBN: NHMSYS0000530493
* NCBI: 45807
* TSA: 10972
* WoRMS: 232066
* Xeno-canto: Motacilla-alba

 |
**Ensiklopediya, yaxud Elmlərin, incəsənətlərin və adi sənətlərin izahlı sözlüyü** (*fr.* Encyclopédie, ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers) — Fransada 1751-1780-ci illərdə Deni Didronun və riyazıyatçı Jan Leron Dalamberin təşəbüsü ilə yaradılan, universal arayış sözlüyünün müəllif - tərtiblçilər qrupu. Bu maarifləndirici arayış kitabının nəşrində Jorj-Lui Lekler de Büffon, Volter, Klod Adrian Helvetsi, Pol Anri Holbax, Lui de Jokur, Etyenn Bonno de Kondilyak, Jan Jak Russo, Ann Rober Jak Türqo və bir çox başqa mühəndis, yazıçı və alimlər yaxından iştirak etmişdilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Berry A.* A Short History of Astronomy (brit. ing.). London: John Murray, 1898.
2. ↑  .

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Universalis · Universalis |
| Normativ yoxlama | GND: 4070801-9 · VIAF: 176579609 · WorldCat VIAF: 176579609 |
**Diskriminasiya** və ya **ayrı-seçkilik** (lat. discriminatio – fərqləndirmə) – dövlətlərin, hüquqi və fiziki şəxslərin digər dövlətlər, hüquqi və fiziki şəxslərlə müqayisədə hüquqlarının boğulması. Diskriminasiyanın bütün formaları demokratik dövlətlərdə daxili hüquqla, habelə beynəlxalq hüquqla qadağan olunur. Həmin termin Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında və digər qanunvericilik aktlarında da istifadə olunur. Həmçinin hüquqların məhdudlaşdırılması, hər hansı bir dövlətin və ya əhali qrupunun hüquq bərabərliyindən məhrum edilməsidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ајры-сечкилик // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 197.
2. ↑  R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. "Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər", Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Gül Məscidi və ya Müqəddəs Feodosi Kilsəsi (yun: Μονή τής Άγιας Θεοδοσίας εν τοις Δεξιοκράτους, Ayia Theodosia) — İstanbulun Ayakapı ərazisindəki Bizans İmperiyası dövründən qalma bir dini binadır. Köhnə adı və tikilmə tarixi barədə dəqiq bir məlumat olmasa da, X və ya XI əsrlərdə inşa edildiyi təxmin edilir. İkonoklazma hərəkatı zamanı Böyük Sarayın əsas girişi olan Halki qapısının üstündəki Məsih ikonasının götürülməsinə qarşı çıxdığı üçün öldürülən Theodosia adlı qadının müqəddəs yadigarlarının bu kilsəyə qoyulduğuna və bu kilsənin Ayas Theodosia olduğuna inanılır. 1499-cu ildə məscidə çevrilmişdir.

Bina kərpicdən tökülmüş zirzəmidə tikilib. Kilsənin planı bir yunan xaçı formasındadır. Günbəz divarlara bitişməyən dörd ayağın üzərində dayanır. Binanın şərq tərəfində ortadakı daha geniş olmaqla üç apsidası mövcuddur. Apsislərdəki nişlər və kərpic bəzəkləri onun XIII–XIV əsrlərdə təmir zamanı yenidən qurulduğunu göstərir. Orta apsis ilə sağ yan nef arasındakı sütunun içərisində bir qəbr olan hücrə yerləşir.
**Forsaj 5** və ya **Forsaj 5: Rio soyğunu** (ingiliscə: Fast Five), Chris Morgan tərəfin ssenariləşdirilmiş, rejissor Justin Lin tərəfindən çəkilmiş döyüş (əkşın) janrlı ABŞ film.

Filmdə Pol Uolker və Vin Dizel rol almış və ilk dəfə 20 aprel 2011-ci ildə Avstraliyada nümayiş olunmuşdur. ABŞ-da, 29 aprel 2011-ci ildə nümayiş etdirilmişdir.

Film Brian O'Conner (Paul Walker), Dominik Toretto (Vin Dizel) və Mia Torettonun (Brewster) 100 milyon dollar oğurlamaq üçün quldurluq planı qurmaqları ilə başlayır. Bundan dərhal sonra iş adamı Hernan Reyes (Joaquim de Almeida) və DEA agenti Luke Hobbs (Dwayne Johnson) onları həbs etmək üçün iş başına keçirlər.

Mövzusu
-------

Keçmiş polis Brian O'Conner və Domun bacısı və Brian O'Connerin sevgilisi Mia Toretto Domu həbsdən qaçıraraq onu azadlığına qovuşdurduqdan sonra, polislərdən də yayınırlar, sərhədi keçirlər və Rio-de-Janeyroda peyda olurlar. Azadlıqlarını geri qaytarmaq üçün son bir daha görməli olan tərəfdaşlar, elit yarışçılardan formalaşdırdıqları seçilmiş komandalarını bir araya gətirməli olurlar. Onlar bilirdilər ki, onların ölməsini istəyən qanunsuz iş adamından yaxa qurtarmağın yeganə yolu onunla qarşılaşmaqdır. Ancaq bu iş adamı onların izinə düşmüş yeganə insan deyildi. Hədəfini heç vaxt qaçırmayan inadkar federal agent Luke Hobbs, Dom və Brianı izləmək üçün təyin edildikdən sonra, o və komandası onları ələ keçirmək üçün geniş əməliyyata başlayır. İndi Hobbs başqaları daha tez tərpənib onları tutmazdan əvvəl, ayını küncə sıxışdırmaq üçün öz adamlarına və instinktlərinə etibar etmək məcburiyyətindədir. Dom, Brian və Mia komandanı toplayaraq soyğunçuluq üçün işə başlayırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. ↑  .
4. ↑  .
5. ↑  Freebase Data Dumps. Google.
6. ↑  IMDb (ing.). 1990.
7. ↑  IMDb (ing.). 1990.
8. 1 2  Box Office Mojo (ing.). 1999.
9. ↑  Box Office Mojo (ing.). 1999.
10. ↑  Movie Walker (yap.).
**Cəzmi Basqın** (*tam adı*: *türk.* Cezmi Baskın; d. 11 mart 1949; İstanbul, Türkiyə) — Türk aktyor və rejissor. Daha çox Akasiya dayanacağı teleserialında olan "Safiyə-Osman" rivması ilə tanınmışdır.

Aktyor olaraq
-------------

### İlk illəri

Cəzmi Basqın teatra Bakırköy Xalq Evində həvəskar olaraq başladı. Daha sonra həmin teatrda praktikant aktyor olaraq çalışdı. İstanbul İqtisadiyyat və İdarəetmə fakültəsində təhsilini bitirən Cəzmi Basqın, Ayla Alqan və Beklan Alqanın təlimatçı olduğu DMM Dil və Mədəniyyət Mərkəzində teatr təhsili aldı. Bir müddət "qrup oyunçularında" çalışan aktyor, Ankara İncəsənənət Teatrı və Dövlət Teatrında da çalışdı. Ankara Sənət Teatrına məcburi şəhər dəyişikliyi və hərbi xidmət xaricində uzun müddət xidmət etdi. Bu teatrda gənc oyunçuların yetişdirilməsi üçün təlimatçı olaraq iştirak etdi.

### AİT illəri

O, İzmir Dövlət Teatrında iki mövsüm oynadı, ancaq Ankara İncəsənət Teatrına döndü. TRT-də dram rollarında oynadı və bəzi dublyaj işlərini etdi. Film, televiziya seriyası və teatr sənətlərini yan-yana qoyan Basqın, "Ankara Teatrı" və "Göyqurşağı oyunçularında" çoxsaylı əsərlər və gənclik oyunları nümayiş etdirdi.

### Xaricdə işləri

Xaricdə müşahidə və araşdırma səfərləri etdi. Təcrübələrini orada olanlara Türk təlimatçı olaraq çatdırmağa çalışdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  *magazinmakinesi.com.* "Akasya Durağı sona mı eriyor?". 2012-04-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 iyun 2018.
**Elman Qasımov** (tam adı: *Elman Yunis oğlu Qasımov*; 8 noyabr 1999, Hacıqabul rayonu – 9 oktyabr 2020, Tərtər rayonu) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.

Həyatı
------

Elman Qasımov Yunis oğlu 8 noyabr 1999-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Hacıqabul rayonunda anadan olmuştur. 2005-ci ildə Hacıqabul rayonunun Udulu kəndinin tam orta məktəbinə daxil olmuşdur. 2016-ci ildə isə, həmin məktəbin məzunu olmuşdur. Eyni ilin iyul ayında, Gəncə Dövlət Regional Kollecinə daxil olmuşdur. Hələ uşaq yaşlarından idmana marağı olduğundan, idman ixtisasını seçmək qərarına gəlmişdir. 2019-cu ildə isə, kolleci bitirmişdir.

Hərbi xidməti
-------------

Elman Qasımov 2019-cu ilin iyul ayında müddətli hərbi xitmətə yollanmışdır. Hərbi xidmətdən dönməsinə bir neçə ay qalmış, 27 sentyabr 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi başlamışdır. Elman Vətən müharibəsinə qatılaraq, düşmən tapdağı altında olan torpağlarımızın azadlığı uğrunda böyük sücaət göstərmişdir. Elman Qasımov Tərtər rayonunun Talış və Suqovuşan kəndləri uğrunda gedən döyüşlərdə iştrak etmiş və böyük sücaət göstərmişdir. 9 oktyabr 2020-ci il tarixində isə, Tərtər rayonunun Suqovuşan kəndində düşmən ordusu tərəfindən mühasirəyə düşürək şəhidlik zirvəsinə ucalmışdır. 28 noyabr 2020-ci ildə isə, nəşi ailəsinə təhvil verilmişdir və böyüyüb başa çatdığı Hacıqabul rayonunun Udulu kəndində böyük izdihamla dəfn edilmişdir.

İstinadlar
----------
Ümumi yayılması:
----------------

Qafqazda Ermənistanın Axtı rayonu ərazilərində quru bozqır yamaclarda təbii arealı vardır.

Azərbaycanda yayılması:
-----------------------

Talış bölgəsi ərazisində daşlı qayalı yamaclarda rast gəlinir.

Statusu:
--------

Azərbaycanın nadir bitkisidir. VU A2c+3c.

Bitdiyi yеr:
------------

Aşağı və orta dağ qurşaqlarında, quru bozqırlaşmış daşlıqayalı yamaclarda yayılmışdır.

Təbii ehtiyatı:
---------------

Azərbaycanda dar bir arealı vardır.

Bioloji xüsusiyyətləri:
-----------------------

Hündürlüyü 80-100 m-ə qədər olan bozumtul qonur budаqlаrа və qəhvəyi, yaşıl zoğlara malik xırda kollardır. Qopar tikanları xırda olub qaidə hissəsi enliləşəndir.Yarpaqları 7-11 ədəd xırda 1-2 sm uzunluğunda yarpaqcıqlardan təşkil olunmuşdur. Yаrpаqаltıqlаrı dar və çılpaqdır, yuхаrı hissəsində bir birindən аrаlаnmış pulcuqlara malikdir. Çiçəkləri tək-tək yerləşib, 40-50 sm uzunluqda, xırda qopartikancıqlаrlа örtülü çiçək saplağına malikdir. Meyvəvermə zamanı yuхаrıyа və ya arxaya qаtlаnаndır. Meyvəsi armudvаrı, çılpаq, аlqırmızıdır. Meyvə yoğun qaidəsinə doğru nazikləşən qırmızı saplağa malikdir. Маy ayından iyula qədər çiçək açır.

Çoxalması:
----------

Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri:
----------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Becərilməsi:
------------

Məlumat yoxdur.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri:
--------------------------------

Xüsusi mühafizə tədbirləri tərtib edilməmişdir.

Zəruri qoruma tədbirləri:
-------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilməsi zəruridir.

Məlumat mənbələri:
------------------

* Деревья и кустарники СССР. т.3.1954;
* Флора Азербайджана. т.5. 1954;
* Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970;
* Красная Книга СССР. 1984; Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı" 1989;
* Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996;
* Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.

İstinadlar
----------

1. "Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.
2. "Azərbaycan dendraflorasi" I cild, Baki, "Elm", 2011, 312 səh.

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov.

Xarici keçidlər
---------------

 Arxivləşdirilib 2015-04-19 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q20578770
* GBIF: 3002280
* iNaturalist: 426128
* IPNI: 732838-1
* IRMNG: 10584645
* IUCN: 200439
* Plant List: rjp-15786
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:732838-1
* Tropicos: 27804880
* WFO: wfo-0000987928

 |
**Fontanesia fortunei** (lat. Fontanesia fortunei) — zeytunkimilər fəsiləsinin fontaneziya cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Şərqi Çində yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 5 m-dək, nazik, düz budaqlı, bütün hissələrində çılpaqdır. Yarpaqları neştərvari və ya yumurtavari-neştərvari, uzunluğu 3-6 sm, eni 0,8-1,5 sm, zoğlarda uzunluğu 11 sm-dək, ucu biz, kənarları bütöv, parlaq yaşıl, saplaqların uzunluğu 1-3 mm-dir. Uc süpürgələrin uzunluğu 3-5 sm, qoltuqda olanlar qısa, çiçəkləri yaşılımtıl-ağ, uzunluğu 3 mm, qısa çiçək saplağında yerləşir. Meyvəsi ellipsvari, ucu bir az batıq uzunluğu 8 mm-dir.

Ekologiyası
-----------

Şaxtaya davamlıdır, sərt şaxtalarda bəzən yerüstü hissəsi donur, yazda isə bərpa olur. Rütubətsevəndir, Abşeronda münbit torpaqlarda becərilir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanda 1845-ci ildən mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Yaşıllaşdırmada tək və qrup əkinlərində, dekorativ bağçılıqda istifadə olunur.

Ədəbiyyat
---------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15247644
* EPPO: FONFO
* GBIF: 3683625
* GRIN: 213
* IPNI: 608842-1
* IRMNG: 11304659
* ITIS: 565838
* MoBotPF: 282991
* PalDat: Fontanesia\_fortunei
* Plant List: kew-369338
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:608842-1
* Tropicos: 23000625
* WCSP: 369338
* WFO: wfo-0000832105

 |
**Fuad Babayev** (tam adı: *Fuad Yavər oğlu Babayev*; 14 avqust 1967, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ – 20 yanvar 1990, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Qanlı Yanvar şəhidi.

Həyatı
------

1967-ci il avqustun 14-ü Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1984-cü ildə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunun Tikinti-iqtisad fakültəsinə daxil olmuşdur. 1985-1987-ci illərdə Çexoslovakiyada hərbi xidmətə yollanmış, hərbi xidməti başa vurduqdan sonra Fuad Babayev təhsilini yenidən Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunun Tikinti-iqtisad fakültəsində davam etdirmişdir. Qanlı Yanvar faciəsi ərəfəsində IV kurs tələbəsi idi.Bundan əlavə, 6 nömrəli tikinti idarəsində işləyirdi.

Subay idi.

Qanlı Yanvar faciəsi
--------------------

Həmin gecə güllə səslərinə bayıra çıxmışdır. Yoldan keçən şəxslərdən Biləcəri yoxuşunda, XI Qızıl Ordu meydanında dinc əhalinin atəşə məruz qaldığını eşidən 23 nəfər cavan oğlan məsləhətləşirlər ki, Qızıl Ordu meydanına gəlib yaralananlara kömək etsinlər. Onlar Qızıl Ordu meydanına çatanda artıq əsgərlər dinc əhaliyə divan tutmağa başlamışdı. Gənclər Respublika Xəstəxanasına tərəf qalxırlar. Üzərinə tank gələrkən Fuad dəmir köşkünarxasında qorunmağa çalışsa da, atılan güllələr ona orada dəymişdir. Güllələrdən biri dizindən dəyib dabanından çıxmış, digəri isə boğazından dəyərək onurğa sümüyünü çilik-çilik etmişdir. Fuadın dostu Cavadov Səfər Fuadın öldürüldüyünü səhər saat 7-də telefonla qardaşı Cabbara xəbər vermiş, qardaşı Cabbar Respublika Xəstəxanasına gələrək Fuadın meyidini xəstəxananın ölüxanasında tapmışdır.

Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmişdir.

Ünvan
-----

Bakı, Talıblı küçəsi 318, mənzil 79.

Qeyd
----

1. **^**  İlham Allahverdiyevin qardaşı Elxan Fuadın telefon budkasının yaxınlığında öldürüldüyünü demişdir.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar (Bakı)

İstinadlar
----------

1. ↑  ""20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2000-ci il tarixli 259 saylı **Fərmanı**". 2022-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-17.
2. ↑  "AzMİU-nun 20 Yanvar Şəhidləri". 2022-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-19.
3. 1 2  "Şəhidlər" (PDF). 2022-10-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-10-05.
4. ↑  "Qara Yanvar şəhidləri" (PDF). 2015-07-17 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-07-17.
5. ↑  "İlham və Fərizənin günü…". femida.az. femida.az. 2020-01-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 yanvar 2018.
**Qafqaz su samuru** *(Lutra lutra meridionalis)* — Çay samuru növünə daxil olan nadir yarımnöv.
Sayı getdikcə azalır.

Görünüşü
--------

Bədənin uzunluğu 700 mm. Quyruğunun uzunluğu 470 mm. Zahiri görünüşü Afrika su samuru kimidir. Belinin və yanlarının rəngi açıq-qəhvəyidir. Qarın hissəsinin rəngi yetərincə açıqdır. Quyruğu üstən və altdan eyni rəngdədir.

Arealı
------

Şimali Qafqazda, Cənubi Qafqazda, Azərbaycanda, İranda, ola bilər İraqda, Suriyada, Fələstində və Türkiyədə yayılmışlar. 
Dağ və dağətəyi, xüsusi ilə meşəli sahilləri və bol balığı olan çaylarda yaşayırlar. Yer səthindən 2000 metr hündürlükdə qarşılaşmaq olar. Adətən bir daimi və bir neçə müvəqqəti yuvaları olur. Daimi yuvanın girişi suyun altında olur. Alatoran və gecə vaxtı fəal olurlar. Adətən təklikdə qalırlar.

Qidalanması
-----------

Əsasən balıqla, eləcə də suda və suya yaxın yaşayan onurğalı canlılarla qidalanırlar.

Çoxalması
---------

Dölün inkişafında, vaxt baxımından xeyli tərəddüd edən, latent mərhələnin olması səciyəvidir. Qafqazda su samurunun qızışması qışın əvvəlində baş verir. Latent dövründən sonra boğaz olma müddəti təxminən 60 gündür. Dişi 2-4 bala doğur. Cinsi yetkinliyə, üç yaşında çatır.

Sayı
----

Dəqiq sayı məlum deyil. Ola bilsin 1980-ci ildə 6 min civarında idi. Onlardan Gürcüstanda 4,5 min. Bütün arealda nadirdir. Sayının azalması, birbaşa insan tərəfindən təqib olunması, çay axarlarının tənzimlənməsi, çayların qırağındakı meşələrin qırılması ilə əlaqəlidir.

Qorunması
---------

Laqodex, Kazbek, Liaxv, Zakatala, Dilican, Qafqaz, Kolxida, Riçin qoruqlarından saxlanırlar.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

В.Е. Соколов. Редкие и исчезающие животные. Млекопитающие. Москва "Высшая школа" 1986 səhş 295-296

Həmçinin bax
------------
**Gecə bənövşəsi gecəgülü** - (lat. Hesperis matronalis)

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik bitkidir. Gövdəsi əyilmiş, qısa budaqlı və ya uzun, hündürlüyü (15) 30-100 sm, sadə və ya qarışıq tükcüklüdür. Yarpaqları yumurtavari və ya uzunsov-lansetvari, ucubiz, kənarları diş-dişli və ya demək olar bütöv, aşağı yarpaqları saplaqlı, yuxardakılar oturaq, dar lansetvaridir. Salxımı qeyri-sıxdır. Çiçəkləri xoş ətirli, ləçəkləri bənövşəyi, çəhrayı, az hallarda ağ rəngdədir. Buynuzmeyvələri demək olar ki düz, təsbehvari, uzunluğu 5-12 sm, nazik, çılpaq və ya tüklənmişdir. Toxumları xırda, mixəyidir.[1]

Yayılması
---------

BQ qərbi, BQ şərqi, BQ Quba sahəsi, Samur-Dəvəçi və Xəzər sahili ovalıqları, Qobustanın rayonlarında arandan subalp qurşağına kimi yayılmışdır. Dağ çəmənlərində, kolluqlarda, meşələrdə, meşə kənarlarında, çay kənarlarında bitir.[2]

1. ↑  Validə M. Əlizadə, Naibə P. Mehdiyeva,Vüqar N. Kərimov, Aidə Q. İbrahimova BÖYÜK QAFQAZIN BİTKİLƏRİ (Azərbaycan) Bakı 2019
2. ↑  Флора Азербайджана. Баку: Изд. АН Азерб.ССР, 1950-1961, Т. I-VIII.
Təbii yayılması
---------------

Koreya, Mancuriya, Şimal-Şərqi Çin, Xabarovsk, Amur vilayətlərində bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1,5-3 molan,şaxələnmiş, çoxsaylı düz, çılpaq budaqlı,yarpağını tökən yoldur. Yaşlı budaqları açıq-sarı,cavan budaqları isə yaşıldır.Cavan zoğları naazik, açıq-yaşıl və ya açıqyaşılımtıl -sarıdır.. Govdələrinin qabığı boz rəngdədir.Yarpaqları növbəti düzülüşlü, ellipsvari və ya yumurtavaridən yumurtavari-lansetşəkilliyə kimi dəyişir, çılpaqdır, 2-7 sm uzunluqda, 0.6-3,5 sm enində, üstdən tünd və ya sarımtıl yaşıl, altdan açıq rəngdədir.İyun-avqust aylarında çiçəkləyir.Çiçəkləri yaşılımtıl-ağ yaxud yaşılımtıl-sarı olub, ləçəksizdir.Erkəkcikləri 3-12 ədəd yarpaq qoltuğunda yerləşir.Dişi çiçəklər tək-tək və bəzən 3-8 ədəd bir yerdə, 1 sm-ə qədər uzunluqdadır. Meyvəsi 3 yuvalı, 6 toxumlu qutucuqdur, diametri 5 mm-ə çatır.Hər yuvada 2 toxum vardır.Toxumu üçkünc, hamar, nazik qabıqlı, uzunluğu təxminən 2 mm-dir.Meyvəsi sentyabr-oktyabrda yetişir.Toxumla və qələmlə çoxaldılır.

Ekologiyası
-----------

Quraqlığadavamlı, daşlı yamaclarda, qumlu-çınqıllı yerlərdə, meşədə bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Mərdəkan dendrarisində introduksiya edilmişdir.Respublikanın bəzi rayonlarında mədəni şəraitdə rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Yarpaqlarında və uc gövdələrində, 0,15-0,4 % suffrutikodin,suffrutikonin,allosekurinin, diqidrosekurinin, sekurinollar, aşı maddələri, nişasta və amin turşuları vardır.Çox yaxşı çiçəkləyir və bol meyvə verir.

Məlumat mənbəsi
---------------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1070810
* Wikispecies: Flueggea suffruticosa
* EoL: 1143519
* FoC: 242322735
* GBIF: 5382858
* GRIN: 405540
* iNaturalist: 553569
* IPNI: 349011-1
* IRMNG: 10257844
* ISC: 114416
* MoBotPF: 293947
* NCBI: 283120
* Plant List: kew-84615
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:349011-1
* Tropicos: 50056701
* VASCAN: 30288
* WCSP: 84615
* WFO: wfo-0000967249

 |
**Fiorenzuola 1922 FK** — Emiliya Romanya regionunun Fiorenzuola d'Arda şəhərini təmsil edən peşəkar İtaliya futbol klubu. Klub hal-hazırda İtaliya futbol liqa sisteminin 4-cü diviziyası hesab edilən *Serie D-də* mübarizə aparır.

Tarixi
------

Fiorenzuola klubu daha çox həvəskar və peşəkar aşağı liqalarda çıxış etmişdir. Klub 1990-cı illərdə *Serie C1-də* mübarizə aparmışdır. 1995-ci ildə isə klub *Pistoyese* klubuna qarşı İtaliya B Seriyasına yüksəlmək uğrunda pley-off görüşündə penalti zərbələrində məğlub olmuşdur. Həmçinin 1995-ci ildə klub İtaliya Kubokunda fantastik oyun sərgilədi. Klub "Breşiya" və "Torino" klublarını mübarizədən kənarlaşdırdıqdan sonra "İnter" klubuna 1-2 hesabı ilə məğlub oldu və mübarizəni dayandırdı. Bundan sonrakı illərdə Fiorenzuola klubu *Eççellenza* liqasına qədər yuvarlandı. Hal-hazırda isə klub *Serie D-də* mübarizə aparır.

Rəngləri
--------

Komandanın rəngləri qırmızı və qaradır.

Stadionu
--------

Fiorenzuola klubu öz ev oyunlarını **Velodrom Attilio Pavesi** kimi də tanınan **Komunale stadionunda** keçirir.

Keçmiş baş məşqçiləri
---------------------

* İtaliya Alberto Kavasin
* İtaliya Massimo Fiççadenti
* İtaliya Stefano Pioli

Uğurları
--------

**Eççellenza Emiliya-Romanya**

* Çempion: 2007–2008, 2013–2014 (Qrup A)

Xarici keçidlər
---------------

* **Fiorenzuola FK** rəsmi saytı
Yataq tektonik cəhətdən Şəmkir antiklinorisinin mərkəzi hissəsində Gədəbəy filiz rayonunun şimal-qərbində yerləşmişdir. Yatağın geoloji quruluşunda orta yuranın vulkanogen və vulkanogen çökmə süxur kompleksləri geniş inkişaf tapmışdır. Yatağın yerləşdiyi filiz sahəsinin ən böyük qırışıqlıq strukturu Əhənədabad qoşa antiklinalı və uzanması antiklinalın ox hissəsi ilə üst-üstə düşən eyniadlı dərinlik qırılmasıdır. Yatağın geoloji quruluşunda bazalt-riolit kompleks süxurları iştirak edir. Yatağın intisar tapdığı ərazidə radial istiqamətli daykalar və kiçik ölçülü kvars-riolit intruziyaları inkişaf tapmışdır.

Yatağın sahəsi daxilində mövcud vulkanik kütlələr (riodasit tərkibli) yatağın formalaşmasına təsir göstərmişdir.

Yataq sahəsində ətraf süxurlar hidrotermal metsomatik dəyişilmələrə məruz qalmışdır və bu dəyişilmələr kaolinləşmə, kvarslaşma, porfiritləşmə ilə təmsil olunurlar. Əsas filiz mineralı pirit, xalkopirit, qalenit və sfaleritdir. İkinci dərəcəli minerallardan xalkozin, kuprit, malaxit təsadüf olunur[1].

İstinadlar
----------

1. ↑   Elnur İbiş oğlu Səfərov "Kiçik Qafqazın faydalı-qazınti yataqları" Bakı-2012
Litva sikkəsi 2003
**Litva Krallığı** — XIII əsrin ortalarında Krallıq statusu almış şərqi Avropada orta əsr dövləti.
1251–1263-cü ilər arasında Litva monarxiyası. Kral Mindovq, Litva kralı tacına layiq görülən ilk və tek Litva hökmdarı olmuşdur. 1263-cü ildə Mindovqun öldürülməsindən sonra, bu əsrlərdə ölkədə bütpərəstliyin hökm sürdüyü üçün krallıq statusu itirildi.

Krallıq
-------

Litvanın digər hökmdarları, statusları bir kralın vəziyyəti ilə demək olar ki, eyni olmasına baxmayaraq, "Böyük Hersoq" adlanırdı. XIII–XIV əsrlərdə Litvada bütpərəstlik hökm sürərkən, Litva hökmdarları orta əsrlərdə Avropada standart bir krallıq statusu almadılar(çünki Papadan və ya Müqəddəs Roma İmperatorundan bir tac almalı idilər), lakin buna baxmayaraq diplomatik yazışmalarda "kral" (rex) deyə adlandırılırdı.

 Vilhelm fon Urax

XV əsrdə krallıq yaratmaq cəhdi
-------------------------------

XVI əsrdə yaradılan şahzadə obrazı olan 
Böyük hersoq Vitovtinin (1392–1430-da hökmranlığı) kral tacını əldə etmək cəhdi də tarixə məlumdur. Almaniyanın kralı (Roma kralı), Müqəddəs Roma İmperiyasının gələcək hökmdarı Siqizmund Vitovtiyə kral tacını və kral ləyaqətinin əlamətlərini göndərir. Litvanın krallığa çevriləcəyi təqdirdə Polşanın itiriləcəyinə inanan polşalılar, Polşa ərazisindən keçən imperator elçilərini ələ keçirdilər və tacı aldılar. Daha sonra Siqizmund Vitovtini kral ləyaqətinə aid etmək hüququna malik olduğunu bildirdi və Vilnüsdə Vitovtiyə tacı özünə qoymağı təklif etdi. Lakin Vitovt buna tərəddüd etdi. 27 oktyabr 1430-cu ildə böyük hersoq Trakay şəhərində vəfat etdiyi üçün və kral adını ala bilmədi.

1918-ci il
----------

XX əsrdə Litva Krallığı-rəsmi olaraq 11 iyul 1918-ci ildən 2 noyabr 1918-ci ilədək mövcud olmuş etnik litvalıların dövlət quruluşu forması idi. Litva Şurası Litvanın konstitusiya monarxiyası elan edilməsi haqqında qərar qəbul etdi.

Həmçinin bax
------------

* Böyük Litva knyazlığı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Витовт". 2004-08-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-17.
**Qılquyruq ördək** (lat. *Melanitta fusca*), (Anseriformes) dəstəsindən bir quş növü.

Təsviri
-------

İri dəniz ördəyidir.Erkəklərdə bədəninin ümumi rəngi qaradır, gözünün üstündə
və qanadın üzərində ağ ləkə vardır. Dişilərinin rəngi tünd qəhvəyidir.

Yayılması
---------

Skandinaviyadan (Norveç və İsveç) Finlandiyaya və Estoniyaya qədər, eləcə də
qərbi Sibirdən Yenisey çayına qədər yuvalayır. Qərbi Avropanın sahil zonalarında qışlayır,
əsasən Baltik dənizdə. Azərbaycanda nadir qeydə alınan qışlayan və köçəri növdür.
Ədəbiyyat məlumatlarına əsasən Abşeron sahillərində, adalarda, Qızılağac körfəzində və
Ağgöl ərazisində müşahidə olunmuşdur.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Sahilə yaxın dəniz sularında, sirin sulu göllər və çaylarda
yuvalayır. Yuvasına sahilə yaxın torpağın üzərində, ot və kolların arasında qurur. Bəzən
qağayı koloniyalarının arasında da yuvalayır. Adətən 7-9 yumurta qoyur. Qidasının əsasən
molyusklar və kiçik balıqlar təşkil edir. Kifayət qədər yaxşı dalğıcdır.

Sayı
----

Dünya populyasiyası 250,000 fərd olaraq qiymətləndirlir. Avropada sayı 85-100 min cüt
arasında qiymətləndirilir. Azərbaycanda təsadüfən qeydə alınır. 60-cı illərdə tək-tək fərdlər
Böyük Qızılağac körfəzində və Ağgöldə qeyd edilmişdir.Ümumiyyətlə bütün Dünyada sayı
azalmaqdadır.

Azalma səbəbləri
----------------

Azərbaycanda bu növ üçün əsas təhlükələrə qanunsuz ov, neft
çirklənməsi və digər növ çirklənmələr aiddir.

**Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər:** Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğuvə Ağgöl Milli
Parklarında qorunur. Avropa Mühafizə statusuna malikdir Declining)ş Ramsarç Bernç Bonn
konvensiyalarina və AEÜA razilşmasında daxil edilmişdir.

**Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər:** Su biotoplarının çirklənmələrinin
qarşısının alınması və növün qorunmasının geniş təbliği vacibdir.

Mənbə
-----

* AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QIRMIZI KİTABI FAUNA, II NƏŞR. 121səh, *Qılquyruq ördək*.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q201300
* Wikispecies: Melanitta fusca
* ADW: Melanitta\_fusca
* ARKive: melanitta-fusca
* Avibase: BAF44E36E8D647CB
* BioLib: 8485
* BirdLife: 22724836
* BOLD: 10119
* BTO: VELSC
* CMS: melanitta-fusca
* eBird: whwsco
* EUNIS: 1134
* Euring: 2150
* Fauna Europaea: 96538
* Fauna Europaea (new): fc98acb2-d5ab-464a-a9b0-cbdfc92b3f70
* Fossilworks: 335300
* GBIF: 2498238
* iNaturalist: 850858
* IRMNG: 10193185
* ITIS: 175163
* IUCN: 22724836
* NBN: NBNSYS0000000195
* NCBI: 371864
* SeaLifeBase: 73609
* TSA: 10247
* WoRMS: 137072
* Xeno-canto: Melanitta-fusca

 |

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3