recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Alenuş Teryan** (*ing.* Alenush Terian, *erm.* Ալենուշ Տէրեան; 1920—2011) — erməni əsilli iranlı alim, astronom və fizik; onu müasir İran astronomiyasının anası adlandırırlar.

Bioqrafiya
----------

O, 1920-ci il noyabrın 9-da Tehranda erməni ailəsində anadan olmuşdur. Onun atası Arto, Arizad kriptonimi ilə rejissor, şair və tərcüməçi idi; anası Vartui teatr aktrisası və rejissoru idi.

1947-ci ildə Tehran Universitetinin Elmlər fakültəsini bitirib, burada əmək fəaliyyətinə fizika laboratoriyasında başlayıb və tezliklə laboratoriyanın müdiri olub. Teryan Fransada təhsil almaq məqsədi ilə təqaüd üçün müraciət etmiş, lakin Tehran Universitetinin professoru Mahmud Hesabi iranlı qadının təhsilinin kifayət qədər olduğunu düşünərək buna razılıq vermir. Lakin atasının maddi dəstəyi ilə Alenuş yenə də Fransaya təhsil almağa gedir və burada 1956-cı ildə Sorbonna Universitetində (indiki Paris Universiteti) atmosfer fizikası üzrə doktorluq dərəcəsi alır. İrana qayıdaraq Tehran Universitetində termodinamika üzrə dosent olur. Daha sonra Almaniya hökuməti tərəfindən Tehran Universitetinə verilən təqaüdlə Qərbi Almaniyada günəş fizikası sahəsində dörd ay işləyir. 1964-cü ildə Alenuş Teryan İranda ilk qadın fizika professoru olur.

1966-cı ildə Teryan Tehran Universitetinin Geofizika Komitəsinin üzvü seçilir. 1969-cu ildə həmin universitetin Günəş fizikası kafedrasının müdiri seçilib və qurucularından biri olduğu Günəş rəsədxanasında işləməyə başlayıb.

1979-cu ildən təqaüdə çıxır və Tehranda yaşayır. Professor Alenuş Teryanın 90 illik yubileyinin qeyd edilməsində bir sıra İran parlamentariləri və çoxlu sayda İran ermənisi iştirak edib.

O, 2011-ci il martın 4-də Tehranda qocalar evində vəfat edib. O, Tehrandakı İran Xristian qəbiristanlığında dəfn edilib.

Ədəbiyyat
---------

* Армяне-народ созидатель чужих цивилизаций: 1000 известных армян в мировой истории / С. Ширинян. -Ер.: Авт. изд. 2014, стр.429, ISBN 978-9939-0-1120-2.

Mənbə
-----

* Mother of Iranian astronomy honored (90th-year birthday ceremony)  (ing.)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  .
2. ↑  .
3. ↑  .
4. ↑  "Аленуш Терян – мать современной иранской астрономии". 2020-03-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-26.
5. ↑  Interview with Alenoush Terian, Farsnews Wire Service Arxivləşdirilib 2017-10-23 at the Wayback Machine (ing.)
6. ↑  Mother of Iranian astronomy dies at 90 Arxivləşdirilib 2020-03-29 at the Wayback Machine (ing.)
**Qoyta** — Rusiya ərazisində, Çeçenistan Respublikasın cənub-qərbində çay. Sunji çayının sağ qolu. Qoyta çayı Çeçenistanın paytaxtı Qroznı, Urus-Martan və Şatoy rayonları ərazisindən keçir.

Coğrafiyası
-----------

Qoyta çayı öz başlanğıcını Qarikinduk meşəsindən, Qoy-Korta dağının yaxınlığından götürür. Çay şimala doğru axaraq Qoy-Çu kəndi yaxınlığından keçir. Qoyskoe kəndində Arqun kanalı ilə kəsişir. Daha sonra Qoyta kəndindən keçməklə şimala doğru axır. Qroznı şəhərində çay üzərində Çernoreçen su anbarı qurulub. Qoyta çayının mənsəbi Sayxanov küçəsinin qərbində, Sunja çayının sağ sahili boyunca 97 km məsafədədir. Çayın ümumi uzunluğu 41 km-dir. Çayın su toplayıcı sahəsi — 117 km-dir². Çay Sunja-Terek-Xəzər dənizi sisteminə aiddir.

Çay Qərbi-Xəzər hövzəsinə daxildir. Qoyta Terek və Volqa çayları arasındakı çaylar hövzəsindədir. Rusiya dövlət su reyestrində çayın kodu — 07020001112108200005789.

Adlanması
---------

Çayın adlanması haqqında bir çox versiyalar mövcuddur. Çay kənarında yerləşən Qoy-Çu, Qoyskoe və Qoyta toponimləri də eyni mənşəlidir. Yerli əhali arasında belə bir hekayə mövcuddur: Çay kənarında yaşayan əhali səhər durub çayda suyun olmadığını görmüş. Çay boyu hərəkət edib gördülər ki, böyük bir daş çayın qarşısını kəsib. Əhali birlikdə «Г1ой! Г1ой!» deyərək qışqırmış, yəni «Get! Get!». Onlar daşı itələyib kənara atmışlar. Bundan sonra çayın adı «Г1ой», kəndin adı isə – Qoyta (Г1ойт1а) adlanmışdır.

«Qafqazın toponomiya lüğətində» belə izah olunur: «*hidronomin tərcüməsinə əsasən - вайнахское гой — „döyüşçü", „çay döyüşçüləri»*.

Tarixi
------

1846-cı ildə çay kənarında olan Qoytin meşəsi məhf edildikdən sonra ərazidə yaşayan çeçenlərin bir qismi Qara dağlara ərazisinə köçürüldü. XX əsrin əvvələrində Qoyta çayının sağ sahili tamamilə meşə örtüyündən məhrum edildi. Sol sahildəki meşə zolağı isə çayın mənsəbinə kimi uzanırdı. Qoyta çayından iki etnoqrafik rayonun sərhəddi keçir — Böyük Çeçenistan və Kiçik Çeçenistan.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Гойта // Топонимический словарь Кавказа. А. В. Твердый. 2011.
2. ↑  "Государственный водный реестр РФ: Гойта". 2012-08-22 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Государственный водный реестр РФ: Гойта". 2012-08-22 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  "Сельские будни Гойта". 2021-10-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-20.
5. ↑  Гойта // Большая советская энциклопедия : в 66 т. (65 т. и 1 доп.) / гл. ред. О. Ю. Шмидт. — М. : Советская энциклопедия, 1926—1947.
**Alen-Giyom Bunyoni** (*ing.* Alain-Guillaume Bunyoni; *fr.* Alain-Guillaume Bunyoni; kir. Alain-Guillaume Bunyoni; 23 aprel 1972, Kanyoşa kommunası (Bujumbura-Meri)[d], Bujumbura-Meri vilayəti[d]) — 23 iyun 2020-ci ildən etibarən Burundinin Baş naziri vəzifəsini icra edən Burundi siyasətçisi.

Həyatı
------

Bunyoni 23 aprel 1972-ci ildə Bujumbura-Meri əyalətində Kanyoşa kommunasında anadan olub. Burundi Universitetində təhsil alıb. 1994-cü ildə həmin universitetdən məzun oldu, lakin məzunluq gecəsinə qatılmadı. Prezident Melxior Ndadayenin öldürülməsindən sonra başlayan döyüşlərə qatıldı. Demokratiyanı Müdafiə Qüvvələrinin döyüş qüvvəsinin üzvü idi.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

2003-cü ildə Demokratiyanı Müdafiə Milli Şurası — Demokratiyanı Müdafiə Qüvvələri siyasi koalisiyası Burundi vətəndaş müharibəsində digər döyüşçülərlə atəşkəsə nail oldu. 2004-cü ildən 2005-ci ilə qədər Bunyoni yeni polis qüvvəsinin baş müfəttişi isi. 2005-ci ildən 2007-ci ilədək Burundidə polis şefi vəzifəsində çalışıb.

2007–2011-ci illər arasında Bunyoni 2015-ci ildən 2020-ci ilə qədər ikinci dönəm tutduğu Daxili Təhlükəsizlik Naziri vəzifəsini icra etdi. 2011–2014-cü illərdə Alen-Giyom Bunyoni Daxili İşlər Naziri Ofisində Mülki İşlər Naziri Aparatının rəhbəri təyin edildi.

23 iyun 2020-ci ildə Burundi Parlamenti yeni seçilmiş Prezident Evarist Ndayişimiye tərəfindən Alen-Giyom Bunyoninin Burundinin 8-ci Baş naziri olaraq qəbul edilməsinə səs verdi. Elə həmin gün Burundi prezidenti tərəfindən təsdiqləndi və and içdi.

2023-cü ilin aprelində Burundi polisi Bunyoni axtarır, lakin onun gözlənilən həbsi barədə xəbərdarlıq edərək qaçır. İddia olunan faktlar məlum deyil. Nəhayət, aprelin 23-də, ad günündə həbs olundu..

Digər mülahizələr
-----------------

Yuxarıda göstərilən vəzifələrə əlavə olaraq, Bunyoni müxtəlif beynəlxalq təhlükəsizlik vəzifələrindən məsul şəxs qismində çalışıb, o, 2007-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının sülh və təhlükəsizliyi təşviq edən elçilərindən biri idi. İnterpolda Şərqi Afrika Polis Komitələri Komitəsinə də rəhbərlik etmişdir.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2 3 4 5  "Arxivlənmiş surət". 2020-09-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-28.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-04-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-28.

Xarici keçidlər
---------------
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Alessandro Strico.

**Alessandro Stridjo (kiçik)** (it. Alessandro Striggio; təxminən 1573-cü il, Mantuya — 6 iyun 1630-cu il Venesiya) — italyan librettoçu, bəstəkar Alessandro Striconun oğlu. Bəstəkar Klaudio Monteverdi ilə dostluğu sayəsində tanınır. Monteverdinin 1607-ci ildə yazılmış Orfey adlı ilk opearsı üçün libretto bəstələmişdir. Həmçinin, o, pastoral balet olan "Tirsis və Hlora" baletinin və s. əsərlərin librettolarının müəllifidi. 1634-ci ilə qədər Stridjo Monteverdi ilə məktublaşırdı, bunun sayəsində tarixçilərə bəstəkarın bioqrafiyasının detalları bəlli oldu. Hersoq Qonzaqın sarayında xidmət edirdi, ona zadəgan titulu verilmişdir. Venesiyada diplomatik missiyası zamanı taun xəstəliyindən öldü.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3  Archivio Storico Ricordi. 1808.

Xarici keçidlər
---------------

* *Diki* Alessandro Striggio (the Younger) (ing.). *AllMusic*.
**Axelouzavr** (*lat.* Achelousaurus — "Axeloya kərtənkələsi") — Seratopsov qrupuna daxil olan və Təbaşir dövründə yaşamış dinozavr cinsi. Onların yaşları 70–75 milyon il olduğu bildirilir. Onların qalıqları ABŞın Montana ştatı ərazisində aşkarlanmışdır.

Görünüşü
--------

Dördayaqlı dinozavr olaraq ot yeyən canlı olmuşdur. Üstəlik iki buynuza malik imiş. Axelouzavr 6 metr uzunluğa, 3,5 metr hündürlüyə və 2,5 ton çəkiyə malik olmuşdur. Axelouzavr kəlləsi 1,6 metr uzunluğa malik olurmuş.

Açılışı
-------

1995-ci ildə Skott Sempson bu cinsə daxil olan *A. horneri* növü tətqiq etmiş və ətraflı məlumat vermişdir. Növ epiteti Cek Hornerin şərəfinə adlandırılmışdır. O, Montana ştatında dinozavr qalıqlarını araşdırmışdır. Növ adı *Achelousaurus* qədim yunan mifalogiyasında Axeloy tarısının adından götürülmüşdür. Rəvayətə görə isə Herakl onun buynuzlarından birini sındırmışdır. Hal-hazırda cəmi üç sklet tapılmışdır.

Bərpa olumuş variantları
------------------------

* 
* 
*

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | EOL · GBIF · IRMNG |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2776206556 |

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q131592
* Wikispecies: Achelousaurus
* EoL: 4531563
* Fossilworks: 53956
* GBIF: 4823147
* IRMNG: 1248970

 |
Ampermetrin sxemlərdə şərti işarəsi
**Ampermetr** — dövrə hissəsində cərəyan şiddətini ölçən cihaz. İş prinsipi maqnit sahəsinin cərəyanlı çərçivəyə göstərdiyi yönəldici təsirə əsaslanır. Ampermetr dövrəyə ardıcıl birləşdirilir.

Tarixi
------

İlkin ampermetrlərin iş prinsipi Yerin maqnit sahəsindən asılı idi.

Növləri
-------

### Maqnit-elektrik ampermetrlər

Maqnit-elektrik ölçmə mexanizmini ampermetr kimi birbaşa dövrəyə qoşduqda nisbətən kiçik cərəyanları ölçmək olur. Çərçivə dolağının nazik naqilini və spiral yayları 20-30 mA-dən artıq cərəyanla yükləmək olmaz ona görə də maqnit-elektrik ölçmə mexanizmindən mikro və milliampermetr kimi istifadə olunur.

### Elektromaqnit ampermetrlər

Elektromaqnit ampermetrlərdə sarğacın sarğılar sayı cərəyanın nominal qiymətində hərəkət edən hissəsinin tam yerdəyişməsini təmin etmək üçün seçilir. Elektromaqnit ampermetrlər stasionar və qeyri-stasionar hazırlanır. Birincicilər müəyyən birhədli, ikincilər isə çoxhədli olub, ölçmə mexanizminin sarğacı bir neçə seksiyalı hazırlanır. Elektromaqnit ampermetrlərin ölçmə həddi cərəyan transformatorlarının köməyi ilə genişləndirilir.

### Elektrodinamik ampermetrlər

Tərpənməz və hərəkət edən sarğaclar paralel birləşdiriləndə 0.5 Amperə qədər cərəyanları ölçmək mümkündür. 0.5 A-dan böyük cərəyanları ölçmək üçün tərpənməz və hərəkət edən sarğaclar paralel birləşdirilir.

### Müqavimətin ölçülməsi

Ampermetrə paralel şunt qoşmaqla müqaviməti də ölçmək olar.

İstinadlar
----------

1. ↑  A. M. Süleymanov, M. A. Musayev, K. M. Sultanov, N. A. Əhmədov, E. M. Həsənov, M. M. Babayev, M. B. Hüseynli, R. R. Abdurrəzzaqov, A. M. Allahverdiyev, Q. M. Əhmədov, M. A. Abdullayev. TQDK - Fizika, 2008, səhifə 450
2. ↑  A. M. Süleymanov, M. A. Musayev, K. M. Sultanov, N. A. Əhmədov, E. M. Həsənov, M. M. Babayev, M. B. Hüseynli, R. R. Abdurrəzzaqov, A. M. Allahverdiyev, Q. M. Əhmədov, M. A. Abdullayev. TQDK - Fizika, 2008, səhifə 222
3. ↑  L. A. Geddes, *Looking back: how measuring electric current has improved through the ages*, *IEEE Potentials*, fevral-mart 1996, səhifə 40-42
4. ↑  T. M. Əliyev, R. M. Mirsəlimov, T.Ə. Həsənov, Elektrik ölçmələri, Maarif nəşriyyatı 1986, səhifə 66
5. ↑  T. M. Əliyev, R. M. Mirsəlimov, T.Ə. Həsənov, Elektrik ölçmələri, Maarif nəşriyyatı 1986, səhifə 78
6. ↑  T. M. Əliyev, R. M. Mirsəlimov, T.Ə. Həsənov, Elektrik ölçmələri, Maarif nəşriyyatı 1986, səhifə 80
7. ↑  A. M. Süleymanov, M. A. Musayev, K. M. Sultanov, N. A. Əhmədov, E. M. Həsənov, M. M. Babayev, M. B. Hüseynli, R. R. Abdurrəzzaqov, A. M. Allahverdiyev, Q. M. Əhmədov, M. A. Abdullayev. TQDK - Fizika, 2008, səhifə 233
**Ampir** (*fr.* Empire) — XIX əsrin birinci otuz illiyində, klassisizmin inkişafının sonunda memarlıq və dekorativ incəsənətdə üslub. Massivliyi ilə, qabarıq monumental formaları və zəngin dekoru ilə xarakterizə olunur. Öz inkişafında Qədim Romanın, Qədim Misirin və s. bədii irsinə arxalanırdı. Fransada I Napoleonun imperiyası dövründə yaranmışdır; o, memorial memarlığı və saray interyerlərinin parad möhtəşəmliyi ilə fərqlənirdi.

Tarixi
------

Ampir üslubunda Qədim Yunanıstan və Roma imperiyası dövrü bədii nümunələri təqlid edilmiş, həmçinin Qədim Misir incəsənəti motivlərindən istifadə edilmişdir. Klassizm zəmində yaranmış Ampir üslubunda forma və dekorların sadəliyi, zərifliyi tədricən onların yığcamlığı və monumental ifadəliyi ilə əvəz olunmuşdur. I Napoleon imperiyası dövründə ampir üslubunda əsas diqqət hakimiyyətin əzəmətini, hərbi möhtəşəmliyni, qüdrətini daha da dolğun ifadə edən memarlıq üsulları və detallarına verilirdi. Fransız memarlarından Ş.Persiye, P.Fonten və J.F.Şalqren ampir üslubunun görkəmli nümayəndələrindən hesab olunurlar. Ampir Danimarka, Böyük Britaniya və İtaliyada özünəməxsus milli xüsusiyyət kəsb etmişdir. Bu üslub Rusiya və Almaniyada da geniş yayılmışdır. Dekorativ tətbiqi və təsviri sənətdə ampir üslubu mebel nümunələrində, metal, şüşə, farfor və s.-dən hazırlanmış dekorativ əşyalarda, geyim modelində, həmçinin rəngkarlıq və heykəltaraşlıqda əksini tapmışdır.

* I Napoleonın tronu.I Napoleonın tronu.
* Luvrdan kreslo.Luvrdan kreslo.
* Karruzel meydanındakı Arka, Paris.Karruzel meydanındakı Arka, Paris.
* Kazan Kafedralı.Kazan Kafedralı.
* Vandom sütunu.Vandom sütunu.
* Stol.Stol.
**Aslan Qaraşarov** (1919–1943) — Böyük Vətən müharibəsi qəhrəmanı, baş serjant.

Həyatı
------

Aslan Məmməd oğlu 19 noyabr 1919-cu ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Azərbaycan Sənaye İnstitutunda oxumuş, Azərbaycan Radio Verilişləri Komitəsinin orkestrində işləmişdir.1939-cu uldə institutda oxuyarkən Sovet ordusu sıralarına çağrılmışdır.Böyük vətən müharibəsində 271-ci Azərbaycan milli diviziyasında artilleriya batereyasının komandiri olmuş, Şimali Qafqazın azad edilməsində igidlik göstərmişdir. Zaqafqaziya Cəbhəsi Şimal Qrupu qoşunlarının tərkibində Mozdokdan Azov dənizi sahillərinə kimi döyüş yolu keçmişdir.Aslan Qaraşarov Semernikovonun (indiki Rostov vilayəti) müdafiəsində düşmənin səkkiz tankını məhv etmiş və özü də həlak olmuşdur.

Mükafatları
-----------

O, "Qırmızı Bayraq" ordeni və müxtəlif medallarla təltif edilmişdir. Rostov şəhərindəki xatirə lövhəsində Aslan Qaraşarovun da adı var. Şuşada adına küçə var.

Həmçinin bax
------------

* Qaraşarlılar

İstinadlar
----------
**Kalba Musa** (1856, Naxçıvan – 1924, Göyçay) – Azərbaycan xeyriyyəçisi. 1901–1909-cu illər arasında hələ də şəhər sakinləri tərəfindən istifadə olunan su quyularını xeyriyyə məqsədilə qazdırıb şəhərin su təminatını yaxşılaşdırmışdır.

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

Kalba Musa XIX əsrin sonlarında ailəsi və qohumlarının köməyi ilə icarəyə götürdüyü torpaqlarda təsərrüfat yaradaraq tezliklə varlanmış, xeyriyyəçiliklə məşğul olmuşdur. Sudan qıtlıq çəkən Naxçıvana "Kabla Musa çeşməsi" adlı məşhur bulağı çəkdirmişdir. Kabla Musa bu məqsədlə 1901-ci ildə Naxçıvan şəhərindən 3 kilometr yuxarıda Şıxmahmud kəndinin yanında, Naxçıvan çayının sağ yatağında quyular qazdırıb şəhərin əsaslı su təminatını yaratmaq üçün ən təcrübəli, bacarıqlı kankanları ətrafına toplayır. Sər-hesab edərək belə qənaətə gəlir ki, burada azı 130–140 quyu qazılmalıdır. Dərinliyi 30–35 metrə çatacaq bu quyuları yeraltı lağım atıb bir-birinə bənd eləməklə şirin suyu öz axarı ilə şəhərə gətirmək lazımdır. Bu işdə ən çətin məsələ o dövrdə lazımi alət və texniki vasitələr olmadan bir-birindən 60–80 metr aralı olan quyuların yeraltı xətlərlə birləşdirilməsi idi. Balaca əl torbalarında uzun kəndir-sicimlərlə bu qədər torpağı yerin dərinliyindən qazıb-çıxaran kankanların işi, sözün əsl mənasında, böyük fədakarlıq idi. Səkkiz il sərasər 135-dək quyu qazılır və lağım vasitəsilə birləşdirilir. Külli vəsait hesabına görülən bu iş 8 ilə başa çatmış, 1909-cu ildə çeşmənin gözü açılmışdır. Çeşmənin axarında dəyirman da tikdirmişdir. Ancaq Kalba Musanın bu xeyirxah işə başı qarışıq olanda, ermənilər 1905-ci ildə onun evini gecəykən yandırırlar. Lakin o, evi də bərpa etdirir. Özü savadsız olsa da, elm və təhsilə yüksək qiymət vermişdir. Oğullarından biri Hüseyin çar ordusunda zabit, ikinci oğlu Novruz isə M. Lomonosov adına Moskva Universitetində təhsil almışdır.

Ölümü
-----

Lakin 1920-ci ildə Azərbaycanda şura hökuməti qurulduqdan sonra bolşeviklərin hər bir yaşayış məntəqəsində ən nüfuzlu, işgüzar, xalqın qaymağı sayılan övladlarını aradan götürmək siyasəti Kalba Musadan da yan keçmir. Onu qolçomaq, varlı, kəlbalayı, dindar deyə, sinfi düşmən kimi qələmə verirlər və onun torpaqları, tövlələri, mal-qarası, var-dövləti əlindən alındı, özü isə "quruluşa zidd" adam adlandırıldı. Bütün haqsızlıqlara dözməyən Kərbalayı Musa yaşının ahıl vaxtlarında iflic xəstəliyinə tutuldu və 73 yaşında vəfat edir. O Naxçıvan şəhərində el-oba adəti ilə camaatın təntənəsi ilə dəfn edirlər. Kabla Musanın oğlu 1918-ci ildə Naxçıvan əhalisini ermənilərin qırqından xilas eləmək üçün bələdçilik edib Araz çayından Naxçıvana Türk ordusunun Kazım Qarabəkir Paşanın alaylarını gətirdiyinə görə 1942-ci ildə güvənilməz vətəndaş kimi Göyçayın Potu kəndinə ailəlikçə sürgün olunmuşdur. 1953-cü ildə Kabla Musanın oğlu Musayev Həsən Musa oğlu vəfat edir və Potu kəndində dəfn edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  Naxçıvan ensiklopediyası 2002 səh.219
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-11-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-02.
**Armais Əmiroviç Aslanov** (*erm.* Արմաիս Ամիրովիչ Ասլանով; 3 may 1923, Bakı – 12 iyul 1992) — erməni əsilli Azərbaycan-sovet dövlət xadimi.

Həyatı
------

1923-cü ildə fəhlə ailəsində anadan olmuşdur, ermənidir, 1945-ci ildən Sov.İKP üzvüdür, ali təhsili var – Sov.İKP MK yanında Ali Partiya Məktəbi bitirmişdir.

1941-ci ildən Sovet Ordusunda xidmət etmişdir, Böyük Vətən müharibəsinin iştirakçısıdır, 1946-cı ildən rayon komsomol komitəsinin şöbə müdiri, birinci katibi, Azərbaycan KP Orconikidze RK-nın şöbə müdiri, katibi, ikinci katibi olmuşdur. 1959-cu ildən Azərbaycan KP MK partiya orqanları şöbəsinin məsul təşkilatçısı, Bakı Məhəlli Sovxoz İstehsalat İdarəsinin partiya təşkilatçısı, Azərbaycan KP MK-nın ispektoru vəzifələrində işləmiş. 1967-ci ildən Bakı Ali Partiya Məktəbində rəhbər partiya və sovet kadrların hazırlığını artırma kurslarının müdiri olmuşdur. 1974-cü ildən Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədridir.

Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyəti sədrinin müavinidir.

Azərbaycan KP MK üzvüdür.

Doqquzuncu çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinə deputat seçilmişdir (Mardakert seçki dairəsi).

1992-ci ildə vəfat edib.

Mənbə
-----

* Армаис Әмирович Асланов // Азәрбајҹан ССР Али Советинин депутатлары. Онунҹу чағырыш. Бакы: Азәрбајҹан Дөвләт Нәшријјаты. 1982. С. 36.
| Esperanto flagEsperanto flag Esperanto |
| --- |
| DilQrammatika ·  Fonologiya  Orfoqrafiya ·  Lüğət  Etimologiya |
| TarixTarixi  Lüdviq Lazar Zamenhof ·  Proto-Esperanto  *Unua Libro* ·  *Fundamento*  Declaration of Boulogne  Manifesto of Rauma  Montevideo Resolution  Prague Manifesto  Modern evolution of Esperanto  Türkiyədə Esperanto |
| Mədəniyyət ve medyaEsperantist ·  Esperantuxo  Klub ·  Film  *La Espero* ·  Kitabxana  Ədəbiyyat ·  Musiqi  Native speakers  Pop culture references  Publications ·  Simvollar  Zamenhof Günü  Profanity |
| Milli dərnəklərAvstraliya ·  Böyük Britaniya (Cavan ·  Əmək)  Kanada (Quebec) ·  Yeni Zelandiya ·  ABŞ  Türkiyədə Esperanto |
| Xidmətlər*Amikeca Reto* ·  *Kurso de Esperanto*  Esperanto Akademiyası ·  Ensiklopediya  *Pasporta Servo* ·  TEJO ·  [[Ümumdünya Esperanto
Assosiasiyası|ÜEA]]*·  SAT  Plouezes Yığıncaqları ·  Ümumdünya Konqresi  Avropa – Demokratiya – Esperanto  Avropa Esperanto İttifaqı  Pan-Amerikan Konqresi  Beynəlxalq Esperanto Həftəsi Skolta Esperanto Ligo  Youth Congress* |
| TənqidlərGender  Esperantido ·  Reformed  *vs.* Ido ·  *vs.* Interlingua ·  *vs.* Novial |
| MəqamlarSüni dil  Constructed language  Ido ·  Interlingua ·  Novial  Occidental ·  Volapük  Anationalism |
| Wikimedia*Portal ·  Task force ·  Esperanto Wikipedia (Vikipedio)  Vikivortaro ·  Vikicitaro ·  Vikifontaro  Vikilibroj ·  Vikikomunejo  Vikispecoj ·  Vikinovaĵoj* |
| * b
* m
* r
 |

**Esperantoda Ensiklopediyalar** (esp. Enciklopedio de Esperanto) — Bütün Esperanto mövzularında ensiklopediya yaratmaq üçün bir neçə fərqli cəhd edilmişdir. Müasir bir Esperantist ensiklopediyaya Vikipedio (Esperanto dilli Vikipediya) və ya "*Enciklopedio Kalblanda*" aiddir.

1913 Ensiklopediyası
--------------------

1913-cü ildə Petro Stoyan, hər mövzu üçün ayrı monoqrafiyalarla davamlı nəşr olunacaq bir "*Universal Monoqrafiya Ensiklopediyası*"nı (esp. Universala Slipa Enciklopedio) təklif etmişdi. O zamanda ilk beş monoqrafiya ("*Ensiklopediya və Onun Gələcəyi*" (esp. La Enciklopedio Kaj Ĝia Estonteco), "*Zamandakı Kinematik Nəzəriyyə*" (esp. Kinematic Teorio Ĝustatempe), "*La Espero*" Himni, "*Xüsusi Adların Transkripsiyası*" (esp. Transskribo De Propraj Nomoj) və "*Yığıncaq*" (esp. Renkontiĝo), Levenzonun bir şeiri) nəşr olundu.

*Ariyadnenin Mövzusu*
---------------------

1917-ci ildə Petroqradda (İndiki Sankt-Peterburq) Vladimir Szmurlo, *Ariyadnenin Mövzusu* adlı bir ensiklopediya nəşr etdi. Bu "*Esperantizm Ensiklopediyası*"nın ilk cəhdidir. İlk səhifələr (1-ci səhifədən 88-ciyə qədər) Riqada nəşr olunmuşdur.

1933 Ensiklopediyası
--------------------

Ən məşhur *Esperanto Ensiklopediyası*, 1933-cü və 1934-cü illər arasında Budapeştdə "*Literatura Mondo*"nun (*azərb.* Ədəbiyyat Dünyası‎) iki nəşrində çıxan Esperanto Hərəkatının ensiklopediyasıdır. 1979-cu və 1986-cı ildə *Macarıstan Esperanto İttifaqı* tərəfindən Macarıstanda yenidən nəşr olundu. Bu ensiklopediyadakı orijinal məqalələrin əksəriyyəti Esperanto dilindəki Vikipediyalarda məqalə halına gətirildi.

Xarici Keçidlər
---------------

* *Esperanto Ensiklopediyası*, 1933-cü və 1934-cü illər arası. *Esperanto Ensiklopediyası* orijinal formasında.
**Arlberq** — Avstriya ərazisində olan dağ sistemi. Ən yüksək zirvəsi- Valluqa dağıdır(2809 m). Dağ öz adını hündürlüyü 1793 metr olan Arlberq aşırımından götürüb. Digər bir versiyaya görə isə dağı bu ərazidə geniş yayılmış «Arlenbushes» adlı kol bitkilərinin adı ilə adlandırıblar. Ərazidə bir çox yaşayış məntəqələri və dağ-xizək istirahət mərkəzləri var: Lex, Syurs, Stuben, Sankt-Kristof və Sankt-Anton-am-Arlberq.

Ümumi məlumat
-------------

Bu dağlar Avstryanın təbiətinin və iqliminin müxtəlifliyi ilə fərqlənən ərazisidir. Arlberq yüksək nival qayalıqları, alp çəmənliyi, buzlaq mənşəli gölləri və əlverişli xizək istirahət mərkəzləri diqqəti cəlb edir. Əraziyə qar çox düşdüyü üçün çoxda yüksək olmayan dağlar həvəskar xizəkçilərin sevimli məkanıdır. Xizək mövsümü daha qısa çəkir, nəyin ki, şərq bölgəsində.

Bölgədə XIV əsrdən bəri bir çox heyvan cığırlarının keçidləri məlum idi. Tədricən yerli əhali bu yollarla duz və sursat ticarəti ilə məşğul olmağa başladılar. Ərazinin çətin relyefi insanların bu silsiləni kəsib keçməsini zəflədirdi. Yüngül sənaye və poçt xidmətinin inkişafı nəticəsində 1824-cü ildən ərazidə yolların çəkilişinə start verildi.

### Arlberq tüneli

XX əsrdə avtomobil nəqliyatının inkişafı nəticəsində Arlberq silsiləsində tunel tikintisinə qərar verildi. Uzunluğu 14 km olan bu tunel Langen və Sankt-Anton-am-Arlberq məntəqlərini birləşdirməli idi. 5 iyul 1974-cü ildə tunel tikintisinə başlandı və 1 dekabr 1978-ci ildə tunel istifadəyə verildi. Tuneldən keçid pullu olsada aşırımdan keçən yoldan istifadə pulsuzdur. Tuneldən keçən, uzunluğu 10 km olan dəmir yol isə İnsbruk və Bludens məntəqələrini birləşdirir.
Schindlerspitzenin görünüşü

Xarici keçidlər
---------------

* Arlberq

Mənbə
-----

* Arlberq - Tarixi və adlanması.  (alm.)
* Официальный веб-сайт Arlberq dağ-xizək mərkəzi.


Vikianbarda ***Arlberq*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  
Xəta: şablon boşdur
**Jan Batiste Danvil** — coğrafiyaşünas və kartoqraf olmuşdur və kartoqrafiyanın inkişafına böyük töhfələr vermişdir. Ehtiyatlı, dəqiq işləri ilə səciyyələnən və original tədqiqatlar əsasında yaradılan qədim coğrafi xəritələri xüsusilə qiymətlidir. O, qitələrin hələ kəşfolunmamış ərazilərini xəritədə boş saxlayırdı və sələflərinin xəritələrindən fərqli olaraq onun xəritələri daha boş görsənirdi.

Fəaliyyəti
----------

Onun coğrafi araşdırmalara olan istəyi hələ gənc yaşlarından özünü büruzə verirdi:12 yaşında o, Latın müəllifləri üçün xəritələr tərtib edirdi.

Onun ilk tərtib etdiyi xəritə olan Qədim Yunanıstan 15 yaşı olarkən dərc edilmişdi. 22 yaşında o, Danvil kralın coğrafiyaşünaslarından biri seçildi.

Danvilin araşdırmaları dünya ədəbiyyatında coğrafi təbiətin onun haqqında məlumat toplaya biləcəyi hər bir xüsusiyyətini əhatə edirdi. O, sadəcə qədim və müasir tarixçiləri, səyyahları və yazıçıların deyil, həmçinin şair, natiq və filosofların da əsərlərini ətraflı olaraq tədqiq edirdi. Danvil köhnə xəritələrdən məzmununu köçürmək ənənəsinə son qoyaraq coğrafiyaya yeni bir istiqamət gətirdi. O, xəritələrdə olan yerlərin ümumi qəbul olunmuş mövqelərini ciddi tədqiqatlardan keçirdi və dəqiq olmayan adları kateqoriyalardan  çıxardı. Beləcə, daha əvvəllər ölkə və şəhərlər ilə həmsərhəd olan böyük ərazilər azaldı.

Danvil ilk olaraq fəaliyyətinə Markey, Şarlevoy, Labat və Duhald kimi müxtəlif səyyahların fəaliyyətlərini xəritələrdə əks etdirməklə başlamışdır. O, sonuncu adı çəkilən yazıçı tərəfindən Çinin tarixi üçün atlas hazırlamaq məqsədilə işə götürülür. Bu daha sonralar 1737-ci ildə Haaqada ayrılıqda dərc olunur. Çinin xəritələri üçün məqalələr 1708-ci ildə Çin imperatorluğu tərəfindən qeydə alınan ərazi araşdırmalarına əsaslanır. Onun Çin xəritələri 19-cu əsr boyunca "Çin və onu qonşu regionların coğrafiyasının standart qərb mənbələri".

Mükafatları
-----------

Danvil 1754-ci ildə əlli yeddi yaşı olarkən Kitabələr və Bəddi Əsərlər Akademiyasının üzvi oldu. O, daha sonralar bu akademiyanı fondunu öz dəyərli əsərləri ilə zənginləşdirmişdi. 1775-ci ildə, o, Elmlər akademiyasında coğrafiya üçün ayrılan yeganə yerə sahib oldu; və elə həmin il müsabiqəsiz kralın ilk coğrafiyaçısı təyin edildi.

Aydakı Anvil krateri və Danvil Vermont yaşayış şəhərciyi  onun şərəfinə adlandırılmışdı.

Biblioqrafiyası
---------------

Danvil 78-ə yaxın memuar və dissertasiya nəşr etdirib və 211 ədəd xəritənin müəllifidir.

Onun əsərlərinin tam nəşri 1806-cı ildə Demann tərəfindən 6 cildlik kitab şəklində çap etdiriləcəyi nəzərdə tutulmuşdur, lakin redaktor 1832-ci ildə vəfat edərkən yalnız iki cild ərsəyə gəlmişdi.

Xarici keçidlər
---------------

*

İstinadlar
----------

1. 1 2  Chisholm 1911
2. ↑  New Atlas of China, Chinese Tartary and Tibet" Arxivləşdirilib 2009-04-23 at the Wayback Machine. World Digital Library. Retrieved 21 January 2013.
**Andrey Quluyev** (oset. Гулуты Андрей; 5 (17) aprel 1892, Çernoyarskaya[d], Terek vilayəti – 25 noyabr 1979, Orconikidze) — Osetinya xalq şairi və publisisti. Əsərlərini osetin (İron və Diqor ləhcələrində) və rus dilində yazmışdır.

Bioqrafiyası
------------

5 aprel 1892-ci ildə Çernoyarskaya kəndində anadan olmuşdur. Doğulduğu kənddə ibtidai məktəbin birinci sinfini bitirdikdən sonra Şamaxı şəhərindəki dörd sinifli məktəbə göndərilir. 1907-ci ildən 1914-cü ildə bitirdiyi Ardon İlahiyyat Seminariyasında təhsil alır. Tələbəlik illərində şeirlə məşğul olmağa başlayır. Kosta Xetaqurova həsr etdiyi ilk şeirini "Noq sard" qəzetində çap etdirir. 1915-ci ildən Humalaq kəndində müəllim işləyir.

Osetiyada Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra rayon xalq maarif şöbəsində çalışır. O vaxtdan şeirlərini "Qornaya bendota", "Narodnaya vlast" və "Qorskaya pravda" qəzetlərində dərc etməyə başlayır. 1923-cü ildən "Rastcinad" qəzetinin məsul katibi olur. 1928-ci ildə Leninqrad Dövlət Universitetinin Dilçilik və Maddi Mədəniyyət Fakültəsini bitirir, sonra Şimali Osetiya Pedaqoji İnstitutunda və Vladiqafqazdakı digər təhsil müəssisələrində rus dili və ədəbiyyatı müəllimliyindən dərs deyir. "Max duq" ədəbi jurnalının məsul katibi və Şimali Osetiya Yazıçılar Birliyinin idarə heyətinin üzvü olur. Şimali Osetiya Yazıçılar Birliyinin idarə heyətinin üzvü olan Andrey Quluyevin bütün əsərləri dostluq və qardaşlıq fikirləri ilə doludur. Bu mövzu xüsusilə "Rusiya", "Dekembristlər", "A. S. Puşkin" və başqa əsrlərində özünü açıq-aydın büruzə verir.

Rus şairlərinin əsərlərinin osetin dilinə və osetin şairləri Kosta Xetaqurovun, Nigerin, Soqur Baqraevin, Georgi Maliyevin şeirlərinin rus dilinə tərcüməsi ilə məşğul olur.

1974-cü ildə "Şimali Osetiyanın Xalq Şairi" fəxri adına layiq görülmüş ilk Osetiya şairi olur.

25 noyabr 1979-cu ildə Vladiqafqazda dünaysını dəyişir. Osetiya kilsəsi nekropolunun ərazisində dəfn edilir.

Mükafatları
-----------

"Qırmızı əmək bayrağı" ordeni;

"Şərəf nişanı" ordeni;

"Şimali Osetiyanın Xalq Şairi" fəxri adı (1974)

İstinadlar
----------

1. ↑  Andrey Quluyev [*ölü keçid*]
2. ↑  "Andrey Quluyev". 2021-10-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-21.

Ədəbiyyat
---------

* Гулуев Андрей// Литературная энциклопедия, т. 3, 1930, стр. 79–80
* Андрей Гулуев// Семенев Л. Очерк истории осетинской советской литературы, Орджоникидзе, 1967, стр. 228–234
* Келехсаева Л. Б. А. С. Гулуев и традиции русской поэзии; к 100-летию со дня рождения, Владикавказ, 1993, 188 стр.
* Бараков Гино Фадеевич// Бибоева И. Г. Казиты М. Р. Писатели Осетии, библиографический справочник, Владикавказ, Ир, 2015, стр. 109–112, ISBN 978-5-7534-1499-01
**Yan Mandeyn** 1530-dan sonra Antuerpdə aktiv olan Hollandiya İntibahı rəssamı.

Həyatı
------

Mandeyn təhsilini Harlemdə almışdır. 1530-cu ildə Antuerpə köçüb. Yan van der Elbörts, Gilis Mostart və Bartolomeus Sipreyncr kimi rəssamların müəllimi olub.Antuerpdə vəfat edib.

Əsərləri
--------

Mandeynin imzasını daşıyan sadecə bir əsər günümüzə kimi gəlib çatıb. Harlemdəki Frans Hols muzeyində saxlanılan "Müqəddəs Antoninin başdan çıxarılışı" adlanan bu tablo Hayrinemus Boşun stilinə bənzəyir.Bu səbəbdən Mandijn Boşun izləyicisi olaraq dəyərləndirilir. Qədim dövr yazarlarından olan Karel van Mendr də kitabında Mandeynin Boş kimi qorxuducu və gülməli səhnələr çəkməsini yazıb.Sözü gedən tablonun ilham mənbəyi Boş olmaqla bərabər, Mandeynin tərzi daha sərbəst, istifadə etdiyi rənglər və yaratdığı fantastik obrazlar bir-biri ilə daha az uyğundur.Bu səbəbdən ortaya çıxan rəsm Boşun əsərləri qədər təsirli deyil.Mandeynin əsərlərində də eyniylə Boşda olduğu kimi həşəratlar, sürünənlər və quşların qarışımından ortaya çıxan aralıq şeytanlar yer alır.

Mandeynin tərzinə dair xüsusiyyətlər, Berlindəki Alt Pinoqotekdə yer alan "Müqəddəs Kristaforun başdan çıxarılışı" kimi bir sıra Antuerp "şeytan rəsimlərində"də öz əksini tapır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Union List of Artist Names (ing.). 2017.
**Jozef Moris Ravel** (7 mart 1875, Ciboure, Fransa - 28 dekabr 1937, Paris) — görkəmli fransız bəstəkar və pianisti, XX əsrin tanınmış simalarından biri. Əsasən orkestral, instrumental strukturlar və effektlər üzrə uğur qazanıb. Ən tanınmış əsəri "Bolero"dur.

Həyatı
------

Moris Ravel Fransanın Bask bölgəsində, İspaniya sərhəddindən 18 km aralı Sibur kəndində anadan olub. Anası Mari Delouart, Madriddə doğulub böyüyən bask, atası isveçrəli sərmayəçi və sənayeçi idi. 7 yaşından piano dərslərinə gedib, 14 yaşında Paris Konservatoriyasına daxil olub və o dövrün tanınmış musiqiçilərindən olan Qabriel Faure ilə tanış olub. Onlar sonraki 14 ili birlikdə işləyiblər.

**Yaradıcılığı**
----------------

Moris Ravel Klod Debüssinin yaradıcılığının və ənənələrinin davamçısı olmuşdur. Onun yaradıcılığı XX əsrin əvvəlində yaranmış çoxsaylı cərəyanlara qarşı dururdu (urbanizm, ekspressionizm, konstruktivizm). Yeniliklərə meyl edən Ravel klassik ənənələrə müraciət edirdi. Hər bir musiqi janrına müraciət edərkən onu yeni tərkibə tabe edirdi. Antik sujetlər parlaq, milli yenilik əsası ilə bağlı idi. Ravel öz musiqisində mövzunu psixoloji tərəfdən, musiqinin kolorit və rənglərini göstərirdi. Ravel novator idi. Onun bu novatorluğu müxtəlif janrlarda idi: *simfonik musiqidə, operada, baletdə, f-no və vokal əsərlərdə.*

Moris Ravel 1889-cu ildə PARİS KONSERVATORİYASINA daxil olmuşdur. O, f-no şöbəsində oxuyarkən Veber, Şopen, Listin yaradıcılığı ilə maraqlanır və I kursun axırında onun marağı müasir fransız musiqisinə yönəlir. 

Ravelin ilk əsərləri sırasında 90-cu illərdə yazdığı *"Məhəbbətdən ölən kraliça haqqında ballada"* (vokal və f-nu üçün) və f-no üçün *"Antik menuet"* var. Bu əsərlərdə özünəməxsus harmonik dili hiss olunur. Bu dövrün ən görkəmli əsəri 2 f-no üçün *"Habanera"* (ispan xalq rəqsi) idi. Bu əsərdə o, ilk dəfə idi ki, ispan rəqs janrına müraciət edir. Sonrakı illərdə Ravel bu Habaneranı bütövlüklə İspan rapsodiyasnna daxil edir. 90-cı illərdə *"İnfantanın ölümünə yazılan pavanna"* yekunlaşır və bu əsər Ravelə çox böyük şöhrət gətirir. Bu əsərdə Ravelin XVII-XVIII əsrlərin rəqslərinə marağı görünür. Sonrakı 14 il ərzində yazılan əsərləri dinləyici kütləsində böyük maraq oyadır

*Əsərləri*
----------

*"Məhəbbətdən ölən kraliça haqqında ballada" (vokal və f-no üçün)*

*"Antik menuet" (f-no üçün)*

*"Habanera" (2 f-no üçün)*

*"İnfantanın ölümünə yazılan pavanna"*

*"İspan saatı" (opera)*

*"Dafnis və Xloya" (balet)*

*"Adelaida"*

*"Florenanın yuxusu" (balet)*

*"İspan rapsodiyası"*

*"Suyun oyunu" (f-no)*

*"Əkslər"*

*"Sonatina"*

*"Şəhrizad" (səs üçün)*

İstinadlar
----------

1. ↑  LIBRIS. 2012.

Xarici keçidlər
---------------

* 
* Arxivləşdirilib 2013-08-01 at the Wayback Machine
* 

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Bəstəkar** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Esmorqa** (qalis. Esmorga) — İkinci dünya müharibəsindən sonra Qalisiya ədəbiyyatında ən əhəmiyyətli roman. 1959-cu ildə Buenos-Ayresdə, 1970-ci ildə Qalisiyada nəşr olunan bur roman yazıçı Eduardo Blanko Amor tərəfindən yazılmışdır. Ədəbi təsiri gələcək nəsil üzərində böyük əhəmiyyəti olmuşdur. Roman haqqında film də çəkilmişdir.

Mövzu
-----

Esmorqa romanı 3 personajdan bəhs edir. Aladi Milomen və Xansino Bokasın ölümü, Sibran Kastisonun hadisələri təsvir etməsi ilə başa çatır. Əslində hekayəyə hakim olan, onu danışan Sibrandır, oxuyucu hekayəni ondan öyrənir. Roman qısa giriş və 5 bölmədən ibarətdir. Son iki bölmədə yazıçının fikirləri ilə rastlaşmaq olar.

Hadisələr adı Auriya olan Orense şəhərində baş verir. Romanda buzlu, yağışlı, qarlı 24 saat təsvir olunur.

Əsərin mövzusuna mənbə olan əfsanə və rəvayətlər 90 illik müddətdə toplanmış sənədlərdir.

Digər sahələrdə
---------------

### Film

1977-ci ildə roman əsasında Qonzalo Suarez tərəfindən *"Ağ məhəbbət"* filmi çəkilmişdir. 15 noyabr 2014-cü ildə İqnasiyo Viların rejissoru olduğu *"Esmorqa"* filmi nümayiş olunmuşdur. Bu film 21 noyabrda Orensedə baş tutan Beynəlxalq Qalisiya Film Festivalında iştirak etmişdir.

### Tərcümə

1. İspan dili, 1960 (La Parranda tərəfindən)
2. Asturiya dili.
3. İtalyan dili, 2006
4. Fransız dili, 2007 (Vinsent Ozanam tərəfindən)
5. İngilis dili, 2012 (Krayq Patterson tərəfindən)
6. Katalon dili. (Ceyms Silvester tərəfindən)

İstinadlar
----------

1. ↑  «A Esmorga» se estrenará el 21 de noviembre en toda Galicia con 50 copias Arxivləşdirilib 2016-03-03 at the Wayback Machine Diario *La Voz de Galicia*, 15-09-2014.
2. ↑  «A Esmorga», del papel a los cines de toda Galicia Arxivləşdirilib 2015-01-20 at the Wayback Machine Diario *ABC*, 21/11/2014.
3. ↑  «A esmorga», a corredoira movie Arxivləşdirilib 2014-11-29 at the Wayback Machine. Diario *La Voz de Galicia*, 21/11/2014.

Xarici keçidlər
---------------

* *A esmorga* Pressbooks'da.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Gizeldon.
**Gizeldon** — su elektrik stansiyası Şimali Osetiyanın Priqorodnı bölgəsindəki Gizeldon çayındakı Koban kəndi yaxınlığındakı su elektrik stansiyasıdır. GOELRO (rus.Rusiyanın ГОЭЛРО Elektrikləşdirmə üzrə Dövlət Komissiyası)planına uyğun tikilib. Gizeldon SES Şimali Qafqazdakı ən köhnə işləyən su elektrik stansiyası və Rusiyadakı ən köhnə su elektrik stansiyalarından biridir. İstismara verildiyi dövrdə Gizeldon SES Avropanın ən yüksək təzyiqli su elektrik stansiyası idi və hazırda Rusiya Su Elektrik Stansiyaları arasında ən böyük başlıqdan istifadə edir və buxar hidravlikdən istifadə edən ən güclü Rusiya Su Elektrik Stansiyasıdır. Su elektrik stansiyasının avadanlıqlarının əksəriyyəti işə düşməsindən bəri - 80 ildən çoxdur, hazırda fəaliyyətini davam etdirir. Gizeldon SES sahibi PJSC RusHidrodur .

Təbii şərait
------------

SES qurğuları Koban kəndindən 1.8 km cənubda, Darqav dərəsində (Gizeldon ya da Koban deyilir) Gizeldon çayı üzərində yerləşir. Gizeldon çayının (Terekin bir qolu) uzunluğu 81 km-dir, çay buzlu qarla qidalanır, yazın sonunda və yazın əvvəllərində sel hadisələri olur. Su elektrik stansiyasının yerində orta illik axın sürəti 3,2 m³ / s, müşahidə olunan ən yüksək axın sürəti 45,1 m³ / s, orta illik axın sürəti 0.106 km³-dir. Ən böyük qolu Genaldon, su elektrik stansiyasının yerləşdiyi yerin altından axır. Su elektrik stansiyası dərənin yuxarı hissəsində, Darqav çuxuruna keçid yerində yerləşir. Çayın qısa bir hissədə əhəmiyyətli dərəcədə azalması (300 m-dən çox) var ki, bu da qısa bir törəmə tuneli olan yüksək təzyiqli su elektrik stansiyası yaratmağa imkan verir. Kanyon tipli dərə kiçik bir genişlik və meşəli yamacların əhəmiyyətli dikliyi ilə xarakterizə olunur (45 ° və daha çox). Su elektrik stansiyası dərənin yuxarı hissəsində, Darqav çökəkliyinə keçid yerində yerləşir. Su Elektrik Stansiyasının su bəndi Kaxtı-Sar sürüşmə mənşəli qədim çuxurda yerləşir. Anbar tikilməyincə, Purt şəlaləsini təşkil edən Gizeldon bağlandı, maneədən əvvəl kiçik bir göl var idi.

Struktur təsviri
----------------

Gizeldon Su Elektrik Stansiyası yüksək təzyiqli hasardan ibarət su elektrik stansiyasıdır. Hidravlik qurğulardakı təzyiqin çoxu törəmə yolu ilə yaranır və yalnız kiçik bir hissəsi (təxminən 10 metr)su bəndləri tərəfindən yaradılır. Struktur olaraq stansiya qurğuları üç hissəyə bölünür: baş bölmə, törəmə və stansiya bölməsi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Гидроэнергетика ОЭС Юга Arxivləşdirilib 2012-01-24 at the Wayback MachineОДУ Юга.
2. ↑  История гидроэнергетики Северной Осетии Arxivləşdirilib 2012-05-19 at the Wayback MachineРусГидро.
3. ↑  Гизельдонская ГЭС Arxivləşdirilib 2012-05-19 at the Wayback MachineРусГидро
4. ↑  "Гизельдонское ущелье". 2012-01-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-05.
5. ↑  Шуваева Л.Н.Эдельвейсы Гизельдона Arxivləşdirilib 2012-01-24 at the Wayback Machine
6. ↑  "Основные параметры гидроузла /Состав гидротехнических сооружений". 2012-05-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-05.
**Filipp Alo** (*fr.* Philippe Alliot; 27 iyul 1953) 1984–1990 və 1993-1994-cü illərdə Formula 1 yarışçısı olub. O, RAM, Ligier, Larrousse və McLaren komandasında yarışıb.

Bioqrafiya
----------

Politologiya elmini öyrənərək, o, idman sahəsində karyerasına gec başlamışdır. 21 yaşında Motul yarış məktəbinə daxil olur. Burada təhsilini müvəffəqiyyətlə bitirdikdən sonra Politologiya elmindən imtina etdi. 1976-cı ildə, Formula Renault yarışına qatıldı və 1978-ci ildə BP Racing komandasında çempionluq qazandı. 1979-cu ildə o, Fransa Formula 3-ə qatıldı. İlk yarışında üçüncü yeri qazandı və sonradan Avropa Formula 3-ə qatıldı. 1983-cü ildə Formula 2-ə qatıldı və heç bir yer qazanmadı.

Formula 1
---------

1984-cü ildə Formula 1-də birbaşa ən yüksək səviyyəyə çıxmağa qərar verdi. Lakin, yalnız zəif və davamlı maliyyə problemləri yaşayan RAM qrupunda yer tapa bildi. İki mövsümdə 9-cu yerdən yuxarı nəticə əldə edə bilmədi. Daha sonra, Ligier və 1987-ci ildə Larrousse komandasına keçir, Lakin 1990-cı ildə Ligier komandasına geri dönür.

İdman avtomobilləri
-------------------

Alo, 1990-cı illərin əvvəllərində Formula 1'i tərk etdi və Pejo komandasına qatıldı, 1992 və 1993 *24 Hours of Le Mans-da* üçüncü yer qazanmışdır.

Formula 1-ə dönüş
-----------------

Qalibiyyətlə ruhlanan Alo, 1993-cü ildə Formula 1-ə geri döndü. Larrousse komandasına qoşuldu, lakin nəticələr yenə də ürək açan olmadı. Yalnız bir dəfə beşinci yer qazandı ki, bu da Formula 1 karyerasında bir ilk oldu. Daha sonra McLaren komandasına qoşulsa da, burada üstünlük Martin Brundle verildi və Alo isə daha çox sınaq işləri ilə məşğul olurdu.

Filipp Alo, 1995-ci ildə Formula 1 yarışını tərk etdi və o karyerasını siyasətə qoşulmaqla davam etmək qərarına gəldi, bəzi televiziya şərhlərini etdi və özünün GT komandasını qurdu.

Xarici keçidlər
---------------

* Filipp Alo[*ölü keçid*]
* Racing career

1. 1 2  .
2. 1 2  Philippe Alliot // Roglo. 1997.
**Velikanovnanın villası** - Rostov vilayəti Rostov-na-Donu şəhərinin ərazisində yerləşən tarixi bina. Tikili Rostov-na-Donu şəhəri, Serafimoviç küçəsi, ev 15 ünvanında yerləşir. Binanın inşasına 1884-cü ildə başlanılmışdır. 1890-cı ildə inşa işləri sonlandılmışdır. Bina regional əhəmiyyətli tarixi, arxitektur abidələri siyahısına daxil edilmişdir. Binanın layihəsinin müəllifləri mühəndislər Nikolay Aleksandroviç Doroşenko, N. M. Solokov olmuşdur.

Tarixi
------

1884—1890-cü illərdə rostovlu tacir Semyon İvanoviç Velikanov öz qızı Pelaqey üçün Kazan küçəsində villa inşa etdirmişdir. O, burada əri Matveey Kirilloviç Kozlovla birgə yaşamışdır. Matveey Kirilloviç Kozlovla dağ mühəndisi, şəhər dumasının üzvü olmuşdur. Villada ümumilikdə 28 otaq vardı. Üstəlik burada xidmətlər üçün zirzəmi və həyətyanı sahədə fontan vardı. Binanın fasadı neoklassizm stilində inşa edilmişdir.

Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Velikanovnanın villası milliləşdirilmişdir. 1921-ci ildə burada Marl Marks adına Rostov dövlət ictimai kitabxana təşkil edilmişdir. Hazırda burada Don dövlət ictimai kitabxanası yerləşir. Jurnalist Boris Olenin bu haqda «Molot» qəzetində yazırdı.

1994-cü ildə kitabxana yeni ünvana köçürülür. Kitabxana Puşkinskaya küçəsindəki binada yerləşdirilir. Velikanovnanın villasında isə B. M. Qrekov adına Rostov rəssamlıq uçilişi yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ростов-на-Дону (объекты культурного наследия регионального значения)". Официальный портал Правительства Ростовской области. 2013-10-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-11-09.
**Filipp Qavriloviç Qoqiçaişvili** (*gürc.* ფილიპე გაბრიელის ძე გოგიჩაიშვილი; 20 yanvar 1872, Lançxuti, Kutaisi quberniyası, Rusiya imperiyası – 29 mart 1950, Tbilisi) — Gürcü və sovet iqtisadçısı, ictimai xadim, publisist və müəllim, professor (1918), iqtisad elmləri doktoru (1935), Gürcüstan SSR əməkdar elm xadimi.

Həyatı
------

Filipp Qoqiçaişvili ilk təhsilini 1880-1887-ci illərdə Kutaisi seminariyasında təhsil almışdır. Sonradan təhsilini Tbilisidə davam etdirmişdir. O, 1894-cü ildə 2-ci Tbilisi gimnaziyasından məzun olmuşdur. Qoqiçaişvili 1899-cu ildə Moskva Universitetinin tibb fakültəsini bitirmışdir.

Universiteti bitirdikdən sonra F.Qoqiçaişvili 1900-cü ildən Kutaisi quberniyasının Qori şəhəri yaxınlığına yerləşən Didi Jixaişi kəndində həkim işləmişdir.

Lakin bir ildən sonra o, yenidən təhsil almaq üçün Avropaya yollanmışdır. 1901-ci ildə Leypsiq Universitetinin fəlsəfə fakültəsinin iqtisadiyyat fakültəsinə daxil olmuşdur.

Filipp Qoqiçaişvili gənclik yaşlarından aktiv siyasətlə məşğul olmuş və menşevik-avtonomist (Mesame-dasi partiyasının üzvü) hərəkatının üzvü olmuşdur. O, Gürcüstanda Savadsızlığın ləğvi cəmiyyətinin idarə heyətinin üzvü də seçilmişdir. Qoqiçaşvili publisistika ilə də məşğul olmuş, dövrü mətbuatda daim çap edilmişdir. O, 1905-ci ildə "Səyyah" jurnalı ilə əməkdaşlıq etmiş və "İveria" qəzetinin sonuncu baş redaktoru olmuşdur.

F.Qoqiçaişvili 1906-cı ildə Kutaisi quberniyasının Dövlət Dumasına deputat seçilib. 1907-ci ildə o, Tiflisə köçür. 1910-cu ildə siyasi fəaliyyətinə görə həbs edilir və bir il həbsdə yatır.

O, Gürcüstan Müəssislər Məclisinin, Parlamentin və Menşevik Şurasının üzvü idi. 1917-1918-ci illərdə Kaxeti dəmiryolunun idarə heyətinin sədri vəzifəsində çalışıb.

Filipp Qoqiçaişvili 1918-ci ildə Tbilisi Universitetinin qurucularından biri olmuşdur.

26 may 1918-ci ildə Gürcüstanın İstiqlal Bəyannaməsini imzalayanlar sırasında o da var idi..

1919-1920-ci illərdə Filipp Qoqiçaişvili Gürcüstan menşevik hökumətinin dövlət nəzarətçisi (naziri) vəzifəsini tutmuşdur. 1920-1930-cu illərdə Gürcüstan SSR Dövlət Plan Komitəsində işləyib.

Gürcüstan SSR Elmlər Akademiyası İqtisadiyyat İnstitutunun nəşrinin redaksiya heyətinin üzvü (1946-1950) olub.

Elmi maraqları
--------------

Karl Marks və Fridrix Engels (Kapital, 1-3 cildlər), Adam Smit, David Rikardo, Vilyam Petti və başqalarının əsərlərinin ilkin mənbələrdən gürcü dilinə tərcüməsində iştirak etmişdir. Qoqiçaişvilinin ədəbi irsi 20 cilddir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "«В СКАЗОЧНОЙ СТРАНЕ, ПЕРЕЖИТОЕ И ПЕРЕДУМАННОЕ НА КАВКАЗЕ»". 2021-10-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-21.
2. ↑  "Remix of «საქართველოს დამოუკიდებლობის დეკლარაცია» by Liza Buskhrikidze". 2019-08-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-22.
3. ↑  "Каталог РНБ". 2018-08-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-22.

Xarici keçidlər
---------------

* Экономическая энциклопедия. Гогичаишвили
* გოგიჩაიშვილი ფილიპე (1872—1950) (gürc.)
* ფილიპე გოგიჩაიშვილი (gürc.)
**Kox adası** (*ing.* Koch Island) — Kanada Arktik arxipelaqının bir hissəsidir. Adada hazırda yaşayış yoxdur (2012).

Coğrafiya
---------

Adanın sahəsi 458 km², sahil xəttinin uzunluğu isə 130 km-dir.

O qədərdə kiçik olmayan ada Foxs körfəzinin şimal hissəsində, Baffin Torpağının qərb sahilində yerləşir. Bu nəhəng adanın Nunavut yarımadasından 14 km cənub-qərbdə Stensbi körfəzinin girişi ilə üzbəüz qərarlaşır. Ən yaxın adalar: Rouli adası 10 km cənubda (Labrador boğazı boyunca), Brey adası 33 km cənub-şərqdə, Yens Munk adası 28 km qərbdə yerləşir.

Kox adasının uzunluğu 41,5 km (şimal-şərqdən cənub-qərbə) və eni şimalda 15,5 km-dən cənubda 5 km-ə qədərdir. Ərazi alçaq və ifadəsizdir. Adanın çox hissəsi dəniz səviyyəsindən cəmi 10–20 metr yüksəklikdədir. Hündürlüyün dəniz səviyyəsindən 40 metrə qədər çatdığı uzaq cənub-qərbdə relyef bir qədər yüksəkdir. Düz səth və kiçik göllər adanın şimal hissəsinin xarakterik xüsusiyyətidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Atlas of Canada. List of Islands". 2013-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-03-10.
2. ↑  "The Island Encyclopedia. Koch Island". 2011-05-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-03-10.