recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Jozef Mari Servan de Jerbe** (*fr.* Joseph Marie Servan de Gerbey; 14 fevral 1741, Roman-sür-İzer[d] – 10 may 1808, Paris) — Fransa diviziya generalı və Fransanın hərb naziri (iki dəfə).

Həyatı
------

Roman-sür-İzer (müasir Drom departamenti) şəhərinin yerlisi olan kiçik bir zadəgan ailəsinin oğlu olmuşdur. 20 dekabr 1760-cı ildə könüllü olaraq piyada alayına getmişdir. 1769-cu ildə Paolinin başçılıq etdiyi Korsikadakı üsyançılara qarşı Fransa kampaniyasında iştirak etmişdir. 1772-ci ildə Servan artıq kapitan olmuşdur. O, ilk dəfə 1780-ci ildə "Vətəndaş əsgəri" broşüratını nəşr etməklə şöhrət qazanmış və orada ümumbəşəri hərbi çağırış lehinə hərbi işə götürmənin dayandırılması üçün kampaniya aparmışdır. Bu tədbir Fransa inqilabından sonra həyata keçiriləcəkdi.

1792-ci ildə Servan düşərgə marşalı (briqadir) rütbəsinə yüksəlmişdir. Jirondistlərin tərəfdarı olan Servan həmin il 9 mayda hərbi naziri portfelini almış, krala sadiq olan əsas hərbi birləşmələr Kral Qvardiyasının və İsveçrə alaylarının ləğvinə nail oldu. Elə Servan da öz fərmanı ilə Fransa ordusunda ilk dəfə olaraq bütün bədən cəzalarını ləğv etmişdir. Bu qərar İnqilab və Napoleon müharibələri dövründə sarsılmaz olaraq qalmışdır. Bir ay sonra, 13 iyun 1792-ci ildə Servan vəzirlikdən istefa vermiş, Milli Assambleya xüsusi fərmanla ona minnətdarlığını bildirmişdir.

Buna baxmayaraq, artıq 10 avqustda Servan ikinci dəfə hərbi nazir olmuşdur. Onun sələfi, kral tərəfdarı Şarl Abankur, inqilaba qarşı çıxdığı üçün həbs edilmişdir. Bir ay sonra linç edilmişdir. Servan "Marselyeza"nın tanrıdan bəhs edən misrasını himndən çıxarmışdır. 25 sentyabrda Servan general-leytenant rütbəsinə yüksəlmiş və artıq 14 oktyabr 1792-ci ildə ikinci dəfə nazir vəzifəsindən istefa vermiş, İspaniyaya qarşı əməliyyatlar teatrında Qərbi Pireney ordusuna komandanlıq etmişdir. O, yakobin terroru dövründə həbs olunmuşdur, lakin yakobinlərin devrilməsindən sonra sərbəst buraxılmışdır.

Napoleon hakimiyyətə gəldikdən sonra o, ordenin yaradılmasından qısa müddət sonra general Servanı "Fəxri legion" ordeninə layiq görmüşdür. İstər konsulluqda, istərsə də imperiyanın başlanğıcında Servan bir müddət fəxri vəzifələrdə çalışsa da, 3 may 1807-ci ildə istefa vermişdir. O, Parisdə vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Joseph Servan // GeneaStar.
2. 1 2 3 4  "Статья «Joseph Servan» в словаре: Charles Mullié, Biographie des célébrités militaires des armées de terre et de mer de 1789 à 1850, 1852". 2023-02-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-02.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Jacques François Lanier. Le général Joseph Servan de Gerbey (Romans, 1741- Paris, 1808). Pour une armée au service de l’homme, Préface de Michel Vovelle, Valence, SRIG, 2001.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNE: XX1672055 · BNF: 125289333 · GND: 115637222 · ISNI: 0000 0000 8079 2757 · LCCN: nr88003524 · NUKAT: n2017152040 · SUDOC: 077133587 · VIAF: 120695 · WorldCat VIAF: 120695 |

 |
**Lipizan atı** (*Lipisan*) — əsasən yürüş məqsədi ilə yetişdirilən at cinsi. Boyu 147—157 sm təşkil edir. Daha çox açıq boz rəngə sahib olurlar. Onlar cüssəli bədən quruluşuna malik olsalar da, istəlilən çətin hərəkətlərə alışma xüsusiyyətinə malikdirlər.

Cins 16-17-ci əsrlərdə Sloveniyanın Lipisa kəndində yetişdirilməyə başlanışdır. Öz adınıda bu kənddən almışdır. Cins qədim Vyana İspan atçılıq məktəbi ilə əlaqələndirilir.

Xüsusiyyətləri
--------------

Bu cinsə daxil olan atların böyük qisminin boyu 147—157 sm təşkil edir. Baxmayaraq ki qoşquya qoşulan atların hündürlüyü 165 sm çata bilir.

Lipizan atları düz və ya bir qədər əyri profillə uzun başlara sahibdirlər. Çənəsi dərin, qulaqlar kiçik, gözləri böyük və ifadəli, burunları da şişirdilmiş olur. Onların əyilmiş sərt boyunları vardır. Əsasən geniş, dərin belə, əzələli çiyinlərinə malikdirlər. Ayaqları əzələli və güçlü, sümükləri isə enlidir.

Adətən çox gec böyüyürlər və digər cisnlərdən uzun müddətə aktiv şəkildə yaşayırlar.

Rəngi
-----

Yorğa və tünd dayça
Lipizan atlarının böyük qismi boz rəngdə olur, bəzən qara rənglilərinə də rastlanılır. Boz rəngdə olan digər at cinslərindən fərqli olaraq qara rəngli dəriyə və tünd gözlərə sahib olurlar. Onlar doğularkən tünd rəngdə olurlar. Ömürlərinin 6-10 ilində rəngləri tədricən açılır və boz rəngi alır. Onları *səhvən* ağ atlara daxil edirlər. Ancaq ağ atlar anadan olarkən belə açıq rəngdə olur və dəriləridə tünd olmur.

18-ci əsrə qədər müxtəlif rəngli üstünlük təşkil edirdi, lakin boz rəng dominant gen hesab edilirdi. Kral ailəsi əsasən boz rəngə meyl etdiyindən, at yetişdiriciləri daha çox boz rəngli atlara üstünlük verirdilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Kholová H.* Chevaux (fr.). / M. Dubourg-Savage Gründ, 1997. P. 121. ISBN 2-7000-1832-X
2. 1 2  "Lipizzan Origins". Lipizzan Association of North America. 2018-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-09-17.
3. 1 2  Edwards, *The Encyclopedia of the Horse*, p.111.
4. ↑  Bongianni, *Simon & Schuster’s Guide to Horses and Ponies*, Entry 37.
5. 1 2  "Introduction to Coat Color Genetics". Veterinary Genetics Laboratory. University of California, Davis. 2017-10-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-09-19.
6. ↑  "Lipizzaner". Breeds of Livestock. Oklahoma State University. 2008-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-09-19.
**Matkot** (ivr. ‏מטקות‎‏‎) — İsraildə oynanılan və çimərlik tennisinə oxşar raket oyunu. İsrailin milli idman növü hesab olunur. Oyunda əsas məqsəd taxta raketka ilə rezin topu qarşı tərəfə yerə düşmədən göndərməkdir. Oyunda əsasən 2 nəfər iştirak etsə də, bəzən bu say artıq ola bilir.

Haqqında
--------

Matkot çimərlik idman oyunudur və bu idman növü üzrə heç bir yarış keçirilimir. Oyunçuların əsas məqsədi qara rezin topu irəli göndərməkdir. İdmanın adı ivrit dilində "raketka" mənasını verən "matka" sözündən yaranmışdır. Bu sözün mənşəyi isə naməlumdur.

Raketkalar taxtadan hazırlanır, lakin tutacaqlar əsasən plastikdən ibarət olur. Xammal kimi bəzən karbon lifi də istifadə olunur. Raketkanın baş hissəsi müxtəlif ölçülərdə və formalarda olur. Amma çox vaxt dairə formasında və 30 sm diametrində olur. Raketkanın tutacağı isə qısa olur.

Oyunda istifadə olunan top skvoş idmanında istifadə olunan topa çox bənzəyir. Lakin ondan fərqli olaraq daha yüngül olur.

Bu idman növü getdikcə İsraildən qıraqdan da inkişaf edir. Tailand və Braziliya çimərliklərində matkot freskobol adı ilə oynanılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Fogelman, Shay.* "Beach Paddle Battle". Haaretz. 2009-07-12. 2009-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-15.
2. ↑  *Knell, Yolande.* "Matkot madness: Israel's extreme bat and ball beach craze". BBC News Online, Magazine. 16 June 2013. 25 September 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 June 2013.
3. ↑  "Looking to Play Some Matkot? Tel Aviv's the Place". 2021-03-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-15.
4. ↑  *Rosenthal, Ruvik.* Dictionary of Israeli Slang. Jerusalem: Keter. 2005. ISBN 965-07-1401-4.
5. ↑

Xarici keçidlər
---------------

* Matkot necə oynanılır Arxivləşdirilib 2013-03-27 at the Wayback Machine
Siyasi Vəsiyyətim kitabının üz və arxa tərəfi
**Siyasi Vəsiyyətim** (*alm.* Bormann Vermerke‎) — Adolf Hitlerin 1945-ci il fevralın 4-dən aprelin 2-nə qədər olan müddətdə dostu Martin Bormana fasilələrlə yazdırdığı 18 qeyddən ibarət kitab.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***

Adolf Hitler "Siyasi Vəsiyyətim" adı altında qələmə aldığı kiçik həcmli bu əsərini müharibənin sonlarına yaxın sığınacaqda yazdığı ehtimal olunur. 1952-1953-cü illərdə Avropanın bir çox ölkələrində "Bormann Vermerke" (Bormanın qeydləri) adı altında nəşr olunan kitab, Hitlerin 1945-ci il fevralın 4-dən aprelin 2-nə qədər olan müddətdə ən etibarlı yoldaşı Martin Bormana fasilələrlə yazdırdığı 18 qeyddən ibarətdir.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

Nəşr və tərcümə
---------------

Kitab Aysel Araz və Rəhim İmranov tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilmiş, Aysel Arazın redaktorluğu, Firdovsi Səfərovun dizayner və rəssamlığı ilə Seymur Həsənli tərəfindən nəşrə hazırlanmış, dekabr 2017-ci ildə Turkkitab.Az tərəfindən Ankarada Bizim Büro Mətbəədə 1000 tirajla 80 səhifədə ilk dəfə nəşr edilib.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Hitler's Table Talk

Xarici keçidlər
---------------

* Turkkitab.Az
**Vaqula gölü** (est. Vagula järv; *Vaqqola*) — göl Estoniya ərazisində yerləşir. Bırumaa qəzası ərazisində, Vıru şəhərindən 2 km qərbdə qərarlaşır. 2 km aşağıda Tamula gölü qərarlaşır.

Gölün sahilində Yavere, Roozizare və Yoba kəndləri yerləşir. Gölün cənubunda isə Vaqula dəmiryolu stansiyası mövcuddur.

Gökün ümumi sahəsi 518,7 hektardır. Şərqdən qərbə uzunluğu 4,6 km, şimaldan cənuba eni isə 1,7 kilometrdir.. Gölün maksimal dərinliyi 11,5 metr, orta dərinliyi isə 5,2 metrdir. Sahilləri düzənlikdir, əsasən qum və gildən təşkil olunmuşdur. Gölün səviyəsi 1934-ci ildə bir metr salınmışdır. Bu zamandan etibarən isə gölün dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 69,2 metrdir. Gölün həcmi 495 m³-dir. 1974 ildə göldə «Vaqula» balıqçılıq təsarüffatı yaradılmışdır.

Göldə çapaq, xanı, Gymnocephalus cernuus, Rutilus, Leuciscus idus, sazan, forel, adi ilanbalığı, lilbalıq, adi sudak, Çud siqi və digər balıqlar yaşayır. Sahillərində Podiceps cristatus, adi qaşqaldaq, yaşılbaş ördək, adi güləyənquşu, fısıldayan qu quşu və digər quşlar yuva qurur. 1960-cı illərdə ilə hər hektara 20 kq balıq məhsulu düşürdü.

Vaqula gölü estonlar arasında məşhur istirahət bölgəsidir. Burada balıq ovu yarışmaları keçirilir.

XX əsrdə göldə aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı çoxlu sayda bürünc əşyalar aşkarlanmışdır. Üstəlik göl və onun ətrafından Mamont və Müşk öküzü sümükləri arxieloji qazıntı zamanı tapılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ümumi coğrafi və statistik lüğət. Hissə 3. Tom 1. Arxivləşdirilib 2017-08-07 at the Wayback Machine М. 1843.
2. ↑  Калевипоэг. 2013
3. 1 2 3 4  *Andrey Yavnashan.* "Balıqçılıq və mamont sümükləri — Vaqula gölünə gedirik!". journalist.delfi.ee. 2015-10-20. 2016-04-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-03-21.
4. ↑  Альфа и омега: Кратк. справ. 1990. С. 111
5. 1 2  "Vaqula gölü". visitestonia.com. 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-03-21.
6. ↑  Восьмая сессия Верховного совета Эстонской ССР восьмого созыва (отчёт). Таллин. 1975
7. ↑  *Herd S. V. Jadin V. İ.* gölü, SSRİ göl və suanbarları. — М. 1961. — 599 s.
8. ↑  Światowit, Объемы 24-25. Państwowe Wydawn. Naukowe. 1962

Ədəbiyyat
---------

* Aare Mäemets. Eesti NSV järved ja nende kaitse. Tln. 1977
* *Вага, Аугуст Янович* Летний планктон озёр Тамула и Вагула. Тарту. 1923
İzoxor proses
**İzoxor proses** (*yun.* "chora" – tutum) – makroskopik sistemin halının sabit həcmdə dəyişməsi prosesi (V = const). İstənilən həcmdə və ya elektrik lampasında olan qazı qızdırdıqda onun təzyiqinin artması izoxor prosesdir. İzoxor proses sabit həcmli qaz termometrlərində istifadə olunur.İzoxor proses aşağıdakı nisbətlərə bərabərdir:

{\displaystyle {p \over T}=const.}

{\displaystyle {p\_{2} \over p\_{1}}={T\_{2} \over T\_{1}}}

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda İzoxor proses ilə əlaqəli mediafayllar var.

* İzoxor proses Arxivləşdirilib 2009-12-12 at the Wayback Machine
* Veranschaulichung der Zustandsänderungen mit kleinen interaktiven Animationen Arxivləşdirilib 2011-08-26 at the Wayback Machine
* Die allgemeine Gasgleichung mit Diagrammen und interaktiver Animation

| ⛭Termodinamik proseslər |
| --- |
| Termodinamik proses | İzotermik proses  • İzobar proses  • İzoxor proses  • Adiabat proses  • Politrop proses  • İzoentropiya prosesi  • İzoentalpiya prosesi |
**Cəfər Cabbarlının heykəli** — Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərinin Cəfər Cabbarlı meydanında - 28 May metrostansiyasının girişinin yaxınlığında məşhur Azərbaycan şairi və dramaturqu Cəfər Cabbarlının heykəli. Heykəl heykəltaraş Mirələsgər Mirqasımov tərəfindən qranitdən hazırlanıb. 1982-ci ildə qurulub. Abidənin memarı Yusif Qədimovdur.

Heykəlin tarixi
---------------

1959-cu ildə Bakı Dəmir Yolu Vağzalının qarşısında meydanda dramaturqa abidə qoyulması barədə qərar qəbul olunub. Eyni ildə gələcək heykəl ərazisində bir daş tikilib ki, burada Cəfər Cabbarlının heykəli tikiləcəkdir. Mirələsgər Mirqasımovun qazandığı ən yaxşı layihə üçün müsabiqə elan edildi.

Mirələsgər Mirqasımov material almaq üçün, həyat yoldaşı Gültəkin xanım ilə birlikdə Novo- Danilovskiy - Ukraynaya gedib. Heykəltaraşın artıq işə başlamış olmasına baxmayaraq, Nikita Xruşşovun rəhbərliyi dövründə yayılmış minimalizm arzusu və "həddən artıq olanlara" qarşı mübarizə uzun müddət bu işi dayandırdı. Son 70-ci illərdə onlar yenidən heykəli xatırladılar, lakin iş yenidən donduruldu. Tezliklə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi Heydər Əliyev müdaxilə etdi. O, işin gedişini şəxsən nəzarət etdi, Mirqasımova kömək etdi, dəstək verdi və o 1979-da heykəltaraşlıq seminarına gəldi və Əliyevin sevdiyi əsərlərin eskizləri ilə tanış oldu.

Heykəlin üzərində işləyən Mirqasımov çox narahat və əsəbi idi və əsər hazır olduqda heykəltaraş atelyedə geniş bir ürək böhranı keçirdi. Əliyevin adından birinci katibin şəxsi doktoru sənətçinin sağlamlığı ilə məşğul idi.

Tezliklə, Mirqasımovun həyatında ən vacib məsələlərdən biri hesab etdiyi iş başa çatıb. Heykəl 1982-ci il martın 23-də, Heydər Əliyevin, mərasimdə çıxış etməsi ilə açılmışdır. Bu heykəl heykəltaraşının ən məşhur əsərlərindən biri sayılır.

Həmin il, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 1 dekabr tarixli sərəncamına əsasən Mirqasımov Azərbaycan SSR Xalq Artisti adına layiq görülmüşdür.

Heykəlin ümumi hündürlüyü 5,5 m, bünövrəsi olan qranitin kütləsi 280 tondur.

2013-cü ildə abidə yenidən bərpa edildi, nəticədə Cəfər Cabbarlının adını, onun doğum və ölüm illərini, Mirqasımovun adı vuruldu.

Mənbə
-----

1. Bakıda təmirə bağlanan heykəl təmir edilmədən açıldı Arxivləşdirilib 2016-06-16 at the Wayback Machine
2. Он мечтал изваять море... Arxivləşdirilib 2015-04-01 at the Wayback Machine
3. Текст указа Верховного Совета Азербайджанской ССР от 1 декабря 1982 года о присвоении почётных званий Азербайджанской ССР деятелям изобразительного искусства Arxivləşdirilib 2018-06-12 at the Wayback Machine
4. В Баку на памятнике Дж.Джаббарлы новая надпись Arxivləşdirilib 2016-08-12 at the Wayback Machine
**"BAFTA"** (*ing.* British Academy of Film and Television Arts) — İngilis Film və Televiziya Sənətləri Akademiyasıdır. Oscarın Birləşmiş Krallıqdakı tayı olan bu akademiya hər il film, televiziya, uşaq film və televiziya əsərlərinə mükafatları verir.

1947də İngilis Film Akademiyası olaraq, David Lean, Aleksandr Közdə, Carol Reed, Charles Laughton, Roger Manvell kimi adlar tərəfindən qurulmuşdur. 1958-də Televiziya Prodüserləri və Rejissorları Loncası ilə birləşərək Film və Televiziya Klubu olmuşdur. 1976-da isə indiki adını almışdır.

BAFTA-nın ana ofisi Piccadilly, Londonda, amma İngiltərənin şimalında, Şotlandiyada, Uelsdə, Nyu-Yorkda və Los-Ancelesdə da ofisləri var.

Akademiyanın mükafatı Amerikalı heykəltaraş Mitzi Cunliffe tərəfindən hazırlanmış teatr maskası şəklindədir və 1955-ci ildə Televiziya Prodüserləri Loncası tərəfindən sifariş olunmuşdu.

1989-cu ildən bu yana Los-Anceles ofisi, BAFTA, hər il öz mükafatları olan Britanya Mükafatlarını verməkdədir.

Film Mükafatları
----------------

* BAFTA Ən Yaxşı Film Mükafatı
* BAFTA Ən Yaxşı Rejissor Mükafatı
* BAFTA Ən Yaxşı Kişi rolu Mükafatı
* BAFTA Ən Yaxşı Qadın rolu Mükafatı
* BAFTA Ən Yaxşı Köməkçi Kişi rolu Mükafatı
* BAFTA Ən Yaxşı Köməkçi Qadın rolu Mükafatı
* BAFTA Ən Yaxşı Orijinal Ssenari Mükafatı
* BAFTA Ən Yaxşı Uyğunlaşdırma Ssenari Mükafatı

Həmçinin bax
------------

* Britaniya Akademiyası Film Mükafatları

İstinadlar
----------
**Casper Cons** (d.15.5.1930, Corciya ştatı, Oqasta) — Amerika rəssamı, heykəltaraş və qrafik.

Həyatı
------

1949–51-ci illərdə Cənubi Karolina Universitetində təhsil almış, 1952-ci ildə Nyu-Yorka köçmüş və oradakı kommersiya rəssamlıq məktəbində oxumuşdur. 1954-cü ildə R. Rauşenberqlə görüşmüşdür; onların birgə yaradıcılıq fəaliyyəti Amerika pop-artının əsasını qoymuşdur.

Fəaliyyəti
----------

Consun yaradıcılığında bu yeni istiqamət "Amerika bayraqları" (*1954-cü ildən*), "Hədəflər" (*1955-ci ildən*) silsilə əsərlərində öz əksini tapmışdır. Rəssam hamıya məlum işarələri bədii şəkildə təkrarlayaraq, bir növ təsviri tavtologiyalar yaratmışdır. 1960-cı ildə Cons məişət əşyalarının (*pivə bankaları və s*.) tunc surətlərindən ibarət seriya yaratmışdır (*"Naxışlı tunc", 1960, Rəssamlıq muzeyi, Bazel*). 1960-cı illərdə Cons litoqrafiya ilə məşğul olmuşdur; çap qrafikası üsulları onun 1970-ci illərdə yaratdığı əsərlərinin formal-plastik mövzusunu müəyyən etmişdir (*"Adsız", 1972, Lüdviq muzeyi, Köln*). 1980-ci illərdəki yaradıcılığında ötən dövrlərin müxtəlif motivləri birləşərək, onun əsərlərinə avtobioqrafik səciyyə vermişdir (*"Qaçağan düşüncə lər", 1983, Vitni Amerika incəsənəti muzeyi*).

Həmçinin bax
------------

* Centileski
* Şarl Despio

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  **Casper Cons**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M. K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V cild. — Səhifələrin sayı: 592. — Səh.: 383–384. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.

Xarici keçidlər
---------------

* Avstraliyanın Milli Qalereyasında Casper Consun əsərləri Arxivləşdirilib 2016-07-01 at the Wayback Machine
* Casper Consun əsərləri vaqaraytsda
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Asim Quliyev.

**Asim Rzaqulu oğlu Quliyev** (d. 9 yanvar, 1936) — Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü, Heykəltəraş Beynəlxalq Byennal, Simpoziumlarda qrup sərgilərin iştirakçısı, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar rəssamı.

Həyatı
------

Quliyev Asim Rzaqulu oğlu 9 yanvar 1936-cı ildə Bakıda anadan olmuşdur.

O, 1957-ci ildə Ə.Əzimzadə adına Rəssamlıq məktəbini, 1964-cü ildə Tbilisi Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının heykəltaraşlıq fakültəsini bitirmişdir.

1969-1970-ci illərdə SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının yaradıcılıq emalatxanalarında təhsilini davam etdirmişdir.

Asim Quliyev 1967-ci ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü olmuşdur. Heykəltəraş Beynəlxalq Byennal, Simpoziumlarda qrup sərgilərin iştirakçısıdır.

Asim Quliyev Vaqif Nəzirov ilə birlikdə 1978-ci ildə "Sülh göyərçini" (Sumqayıt) monumental abidəsini işləmişdir. Həmin əsər Moskvada nümayiş edilmiş və medala layiq görülmüşdür. "İmadəddin Nəsiminin" (Sumqayıt, Nəsimi adına parkda), Vaqif Mustafazadənin və qızı Əzizənin Asim Quliyevin heykəltaraşlıq portretlərindəndir. Asim Quliyevin əsərləri Moskva, Gürcüstan, Almaniya, Çexoslavakiya, Türkiyə və Azərbaycanda nümayiş olunmuşdur. Asim Quliyevin 2006-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar rəssamı fəxri adına layiq görülmuşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-12-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-12.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-07-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-12.
**Arno Breker** (*ing.* Arno Breker; 19 iyul 1900[…] – 13 fevral 1991[…], Düsseldorf) — alman heykəltaraşı, qrafik və memar. Faşist Almaniyasında ictimai əsərləri ilə tanınan ən yaxşı alman memarı və heykəltaraş idi.

Həyatı
------

Heykəltəraş olan qardaşı Hansla (1906–93) birlikdə atasından (daşyonan) dərs almış, sonra Düsseldorf Rəssamlıq Akademiyasında (1920–25) oxumuşdur. 1927–33-cü illərdə Parisdə işləmişdir; yaradıcılığına O. Rodenin təsiri olmuş, K. Brınkuşi, E.A. Burdel, A. Mayol, J. Kokto və b. ilə dostluq etmişdir. 1933-cü ildə İtaliyada olmuş, antik heykəltaraşlığı və Mikelancelo yaradıcılığını öyrənmişdir. V.K. Rentgen (Remşaydda, 1930) və H. Heynenin (eskiz 1932, 1982-ci ildə Düsseldorfda qoyulmuşdur) abidələrinin müəllifidir.

Fəaliyyəti
----------

Adolf Hitler, 1940-cı ildə. Albert Şpeer (solda) və Arno Breker (sağda) ilə. 
1936-cı ildə Berlində Olimpiya stadionu üçün heykəllər işləmişdir. Breker Üçüncü reyx incəsənətinin əsas fiqurlarından olmuşdur. 1938–45-ci illərdə Reyx dəftərxanası üçün monumental heykəl sifarişlərini yerinə yetirmiş, Berlindəki Zəfər tağının relyeflərini (hündürlüyü 10 m, uzunluğu 240 m; memar A. Şpeerlə birlikdə), nasist rəhbərlərinin, alman və fransız incəsənət xadimlərinin portretlərini, həmçinin mifoloji və dini mövzularda əsərlər (tunc, mərmər) işləmişdir. 1940-cı ildə Prussiya Rəssamlıq Akademiyasına üzv seçilmişdir; Berlin Rəssamlıq İnstitutunda (1937–45) dərs demişdir. 1945-ci ilədək olan əsərlərinin çox hissəsi itmişdir. İkinci Dünya müharibəsindən sonra dağılmış alman şəhərlərinin bərpasında memar kimi işləmişdir; 1960-cı il dən Parisdə yaşamışdır. 1976-cı ildən Olimpiya silsiləsi üzərində işləmiş, ideallaşdırılmış atlet obrazlarını yaratmışdır. Breker yaradıcılığında neoklassisizm və neoromantizm təmayülləri birləşmişdir. 1985-ci ildə Kölndə Breker muzeyi açılmışdır.

Evliliyi və ailəsi
------------------

Arno Breker iki dəfə evlənib. Onun ilk həyat yoldaşı Demetra Messala yunanıstanlı model idi. 1956-cı ildə bir avtomobil qəzasında ölmüşdü. 1958-ci ildə Karola Kluq ilə yenidən evləndi. Cerart (1959) və Karola (1962) adlı iki övladı var idi. Breker 1991-ci ildə ölümünə qədər Karola Kluq ilə yaşamışdı.

Həmçinin bax
------------

* Nadir Afonzo

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Arno Breker (nid.).
3. ↑  Arno Breker // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. ↑  .
5. ↑  .
6. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 4-cü cild: Bəzirxana – Brünel (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2013. səh. 549. ISBN 978-9952-441-03-1.
7. ↑  "Arno Breker biography". 2017-02-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-05.

Xarici keçidlər
---------------

* Veb muzey
**Heinriç Krippel** (27 sentyabr 1883, Vyana – 5 aprel 1945, Vyana) — Türkiyədə reallaşdırdığı monumental heykəlləri ilə tanınan Avstriyalı heykəltaraş, rəssam, xalkoqraf və illüstrator.

Həyatı
------

Heinriç Krippel 1883-cü il sentyabrın 27-də Vyanada dünyaya gəlib. Vyanadakı İncəsənət Akademiyası Professoru Hemler atelyesində sənət təhsilini tamamladı. O, əsasən portret, büst və məzar daşlarında işləmişdir. Birinci Dünya müharibəsinə artilleriya zabiti olaraq qatılıb. 1925-ci ildə Atatürk heykəlləri düzəltdirilmə məqsədi ilə Türk Hökumətinin dəvəti ilə Türkiyəyə gəldi. 1938-ci ildə qədər on üç il Türkiyədə qalaraq Atatürk heykəlləri düzəltdi.
Atatürk, sənətçinin köşkdə ev sahibliyi edərək hazırladığı bütün heykəllər üçün ona verdi. Krippel bu heykəl və abidələrin ön işləri və taslaklarını Türkiyədə hazırladı. Heykəllər Vyanalı rəssamın atelyesində hazırlanmış və istehsal olunmuşdur və Vyanada Birləşmiş Millətlər müəssisələrində tuncdan düzəldildi. Bu heykəllər daha sonra parçalar halında Türkiyəyə gətirildi və yerlərində birləşdirildi.

Sənətçi Vyanaya qayıtmadan Ulusda Martin Elsaesser tərəfindən inşa edilən Sümerbank binasında daşdan bir Atatürk heykəli düzəltdi və 1938-ci ildə yenidən Türkiyəyə gələ bilmək ümidi ilə Vyanaya qayıtdı. Krippel II. Dünya müharibəsinin başlaması səbəbi ilə bir daha Türkiyəyə qayıda bilmədi və 5 aprel 1945-ci ildə Vyanada bir mədə əməliyyatı sonrası vəfat etdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Heinrich Krippel // .
2. 1 2  .
3. 1 2  Heinrich Krippel // RKDartists (nid.).
4. ↑  "Heinrich Krippel" (in Turkish). Web Citation. Archived from the original on 12 July 2014. Retrieved 2014-08-03.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Məhəmməd Əliyev.

**Məhəmməd Əliyev** (Azərbaycan Respublikası) — azərbaycanlı rəssam.

Həyatı
------

Məhəmməd Əliyev 1986-cı ildə SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü seçilib. 1990-cı ilin qanlı yanvar günlərində "Ruhların səsi" adlı tablosu baş verənlərə etiraz əlaməti olaraq Bakı metrosundan asılıb. 1991-ci ildə Sankt-Peterburq Dövlət Muzeyi onun "Sevgililər" adlı rəsm əsərini yüksək qiymətə alıb.

Əsərləri o, Türkiyəyə köçərək, burada yaşamağa başladıqdan sonra daha böyük marağa səbəb olub. Ən qısa zamanda onun rəsmləri ABŞ, İngiltərə, Avstriya, Almaniya və Fransada sərgilənib, öz modernist üslubu ilə müəllifinə şöhrət gətirməyə başlayıb.

O, həm rəssam, həm heykəltaraş, həm keramikaçı, həm də qrafikdir. Türkiyədə yaşamağa başladıqdan sonra Azərbaycanda yalnız bir dəfə — 2007-ci ilin payızında sərgisi açılıb.. Həmin vaxt Səttar Bəhlulzadə adına Mərkəzi Sərgi Salonunda təşkil edilən nümayişdə rəssamın 60-dək əsəri təqdim olunub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Türkiyənin Pikassosu" azərbaycanlı çıxdı! Arxivləşdirilib 2010-02-21 at the Wayback Machine
**Əli Vasib Əfəndi** (14 oktyabr 1903, Beşiktaş – 9 dekabr 1983, İsgəndəriyyə) — Osmanlı sülaləsinin altıncı rəisi və Osmanlı şahzadəsi.

Həyatı
------

Şahzadə Əli Vasib Əfəndi 1903-cü ildə Çırağan sarayında dünyaya gəlmişdir. Atası Sultan Muradın oğlu Mehmed Səlahəddin Əfəndinin oğlu Əhməd Nihad Əfəndi, anası isə onun ilk xanımı Safru xanım idi. Qalatasaray litseyini və hərb akademiyasında təhsil almışdır. Bundan başqa Osmanlı ordusunun piyada dəstələrində xidmət etmiş, Xanədan-ı Ali-Osman və I dərəcəli Məcidiyyə nişanları ilə təltif edilmişdi. Bir yaşına qədər böyük babası Sultan Muradın həbs olunduğu Çırağan sarayında yaşdı. 1904-cü ildə Sultan Muradın vəfatından sonra Çırağan sarayını tərk etdilər və sürgün qanununa qədər İstanbulun müxtəlif səmtlərində yaşadılar. 1924-cü ildə Osmanlı sülaləsinin sürgün edilməsi haqqında qanundan sonra 21 yaşlı Əli Vasib Əfəndi ailəsi ilə birlikdə əvvəlcə Budapeştə, bir neçə ay sonra isə cənubi Fransadakı Nitsa şəhərinə köçdü. 10 ilə yaxın burada yaşadıqdan sonra burada Sultan Mehmed Rəşadın nəvəsi Əminə Mukbilə Sultanla evləndi və 1933-cü ildə cütlük İsgəndəriyyəyə köçdü. Cütlüyün nigahı dövrün Osmanlı ailə rəisi Əbdülməcid Əfəndi tərəfindən bağlanmışdır. Nigahdan sonra İsgəndəriyyəyə gedən cütlüyün yeganə övladı olan Osman Səlahəddin Əfəndi də məhz 1940-cı ildə burada dünyaya gəldi.

1974-cü ildə Osmanlı sülaləsinin kişi mənsubları üçün çıxarılan əfv qanunundan sonra Əli Vasib Əfəndi hər il Türkiyəyə səyahət edirdi. Hətta İstanbulda Sultan Əhməd meydanı yaxınlığında bir ev də aldı. Bu illər ərzində xatirələrini yazdığı *"Bir şahzadənin xatirələri: Vətən və sürgündə gördüklərim, eşitdiklərim"* adlı əsər üzərində çalışdı. 1977-ci ildə Mehmed Əbdüləziz Əfəndinin vəfatı ilə Osmanlı sülaləsinin rəisi oldu və 1983-cü ildə Qahirədə vəfat etdi. İsgəndəriyyədə dəfn olunan Əli Vasib Əfəndinin məzarı 2007-ci ilin mayında oğlu Osman Səlahəddin Əfəndinin təşəbbüsü ilə Türkiyəyə gətirildi və Sultan Rəşad türbəsinə dəfn olundu.

Ailəsi
------

30 noyabr 1931-ci ildə Nitsada Sultan V Mehmedin oğlu Ömər Hilmi Əfəndinin qızı Əminə Mukbilə Sultanla evləndi. Bu nigahdan 1 oğlu oldu.

* **Osman Səlahəddin Əfəndi** (d. 7 iyul 1940)

Qalereya
--------

Mənbə
-----

* *Bir Şehzadenin Hâtırâtı.* Osmanoğlu, Osman Selaheddin. Yapı Kredi Yayınları. (2003) Turkey. ISBN 975-08-0878-9OCLC 469568294
**Gürcüstanda seçkilər** — seçkilərin nəticələri haqqında məlumat verir. Seçkilər, vəzifəyə namizədlərin seçilməsi üçün səsvermə prosesidir. Demokratiyanın qanunverici orqanda, bəzən də icra və məhkəmə orqanlarında seçkili vəzifələri doldurduğu və seçicilərin yerli hökumət rəsmilərini seçdiyi mexanizmdir.

Gürcüstan milli səviyyədə dövlət başçısı - prezidenti və qanunverici orqanı seçir. Prezident xalq tərəfindən 5 il müddətinə seçilir. Gürcüstan Parlamenti dörd il müddətinə seçilən 150 deputatdan, 77 nisbətlə proporsional, 73 mandat isə birmandatlı seçki dairələrindən ibarətdir.

2019-cu ilin yayında Gürcüstanda keçirilən etiraz aksiyaları daha proporsional sistemə keçməyi tələb etdi (birmandatlı seçki dairələrinin ləğv edilməsi) və bunun üçün "Gürcü Arzusu" partiyasının lideri Bidzina İvanişvilinin sözünü verdi. Ancaq 2019-cu ilin noyabr ayında ayrı-ayrı millət vəkilləri yeni etirazlara səbəb olan seçki sistemini dəyişdirmək haqqında qanun layihəsinin əleyhinə səs verdilər.

Statistika
----------

1990-cı ildən bu yana Gürcüstanda beş seçki, yeddi parlament, yeddi Acarıstan Ali Məclisinə və dörd yerli idarəetmə orqanına seçkilər olmaqla 22 seçki keçirildi; referendum və plebisit də təşkil olumuşdur. Ən çox qeydə alınmış seçici sayı (3.594.810) 26 may 1991-ci ildə keçirilən prezident seçkilərində iştirak etdi. Eyni zamanda ən yüksək fəallıq qeydə alınıb — 2.978.247 nəfər. 21 may 2008-ci il parlament seçkilərində ən çox müşahidəçi (1848 beynəlxalq və 13 195 yerli təşkilat) MSK tərəfindən qeydə alınmışdır.

### İlk çoxpartiyalı seçkilər

Gürcüstanda ilk müstəqil çoxpartiyalı seçkilər 28 oktyabr 1990-cı ildə keçirildi. Hələ sovet respublikası olan Gürcüstan müstəqillik yolunda idi. Sovet diktası, sərt hakimiyyəti ilə sona yaxınlaşırdı, bunu ilk çoxpartiyalı seçkilər göstərir. Qarışıq sistemlə keçirilən bu seçkilərdə iştirak etmək üçün 14 siyasi partiya qeydiyyatdan keçdi. Ali Sovet, beş il müddətinə 250 (125 proporsional, 125 əksəriyyət) millət vəkili seçdi. Seçicilərin ümumi sayı 3444 min nəfər idi, onlardan 67%-i seçkilərdə iştirak etdi. Yalnız dörd partiya seçki sərhəddini keçdi və yalnız iki partiya proporsional mandat aldı:

* "Dəyirmi Masa - Azad Gürcüstan" (81 deputat)
* Gürcüstan Kommunist Partiyası (44 millət vəkili)

Nisbi səsvermə sistemində millət vəkili sayı aşağıdakı kimi paylandı:

* "Dəyirmi Masa - Azad Gürcüstan" (43 deputat)
* Mübarizə (17 millət vəkili)
* Xalq Cəbhəsi (11 millət vəkili)
* "Demokratik Gürcüstan" (2 millət vəkili)
* Rustaveli Cəmiyyəti (1 müavin)

Bu məclis nəticəsində "Dəyirmi Masa - Azad Gürcüstan" hakimiyyətə gəldi. Seçkilərdə siyasi birliklərin, ictimai birliklərin və təşkilatların, əmək kollektivlərinin, Gürcüstan Respublikası vətəndaşlarının orta ixtisas və ali təhsil müəssisələrinin seçki komissiyaları iştirak etdi. Parlament seçkilərinin keçirilməsi üçün qalan qaydalar Gürcüstan Respublikasının qanunu ilə müəyyən edilmişdir.

İstinadlar
----------
**Serenay Sarıkaya**(1 iyul 1992[…], Ankara)-Türk aktrisa və model .

Həyatı
------

İlk aktrisalıq təcrübəsini Şaşkın filmi ilə qazandı. Sarıkaya sonra Plajda filmində rol aldı. İlk dəfə Sinan Çetinin Peri Masalı (2008) serialında yer alaraq dizi aktrisalığına başladı və eyni il Sinan Çetin tərəfindən hazırlanan Limon Ağacı (2008) dizisində ilk baş rolunu oynadı. Dizi bitdikdən sonra Adanalı (2008–2010) dizisində rol almağa başladı. 2010-cu ildə təşkil olunan Miss Turkey yarışmasında ikinci oldu və Türkiyəni Miss Universe yarışmasında təmsil etdi. Ondan sonra Lale Devri (2010–2013) və Medcezir (2013–2015) seriallarinin baş rollarında yer alaraq populyarlığını artdırdı. "Əjdəhanı necə əhliləşdirməli?" filmində səsləndirmə edən Sarıkaya Behzat Ç. Ankara Yanıyor filmində də rol aldı. Seriallarda və filmlərdə rol almağı ilə yanaşı Sarıkaya reklamlarda da oynadı və bəzi əhəmiyyətli markaların da reklam üzü oldu. 2014-cü ildə GQ Türkiye tərəfindən ilin qadını seçildi. Bugüne qədər iki Altın Kelebek mükafatı da daxil olmaqla çox sayda mükafat qazandı .

İlk illəri və ailəsi
--------------------

Serenay Sarıkaya 1 iyul 1992-ci ildə Ankarada Ümran Seyhan ve Mustafa Sarıkayanın övladı olaraq dünyaya gəldi. Ailəsi ilə Antalyada yaşayan Sarıkaya 7 yaşındaykən ana və atası ayrıldı. Atası başqa biri ilə evləndi. Bundan sonra anası ilə birlikdə İstanbulda yaşamağa başladı. Yanında atası olmadan böyüyən Sarıkaya bir müsahibəsində bu vəziyyət üçün "Xüsusilə inkişaf mərhələsində ata faktorunun bu qədər vacib olduğu bir qız uşağını atasız böyütmək böyük bir işdir. "dedi. O dövrdə Antalyada yaşayan və İstanbulda yaşamaq fikrinin qorxulu olduğunu söyləyən Sarıkaya anasına aktrisa olmaq istədiyini söylədikdən sonra İstanbula köçdü. Orta təhsilini Antalya Saime Salih Konca Liseyində tamamlayan Sarıkaya universitet təhsilini xaricdə bitirmək istədi, lakin universitet təhsili almadı. Uşaqlıqda aktrisa olmağı düşünməyən Sarıkaya model olmaq istəyib. Uzun müddət voleybol oynadı və bir müddət basketbolla maraqlandı. Bir müddət tennis də oynayan Sarıkaya karyerasından əvvəl Latın rəqsləri ilə də maraqlanırdı. 15 yaşında Çexiyada keçirilən Avropa Gənclik Gözəllik Yarışmasına qatılan Sarıkaya yarışmada münsiflərin xüsusi mükafatını aldıqdan sonra aktyorluq karyerasına başladı.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  .
2. 1 2 3 4  .

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram |
| Tematik saytlar | AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · IMDb · Kinopoisk |
**Amcad Xan** (hind अमजद ख़ान) — Hindistan aktyoru

Həyatı
------

Amcad Sinqx Xan 12 noyabr 1940-cı ildə Hindistanda görkəmli aktyor Cayyantanın ailəsində anadan olub. Amcad Xan Bendredə Müqəddəs Treza orta məktəbini bitirib. 1957-ci ildə Amcad "Deli artıq yaxındır" filmində epizodik yeniyetmə rəssam rolunu oynayıb. 1975-ci ildə ona "Qisas və qanun" filmində Quldur Cabbar rolunu təklif etdilər. Bu rola hazırlıq üçün Amcad Xan quldurların həyatı haqqında müxtəlif materialları oxuyurdu. 1986-cı ildə Amcad Xan Bombey-Qoa yolunda avtomobil qəzasına düşdü. Müalicə üçün istifadə olunan dərmanlar həyatının sonuna kimi onun çəkisinә ciddi problemlər törәtdi.

Ölümü
-----

Amcad Xan 27 iyul 1992-ci ildə 51 yaşında ürək çatışmazlığından ölmüşdür. Aktyoru Pali-Xildә Bandrının şərq hissəsindә müsəlman qәbiristanlığında dəfn ediblər.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* Amjad Khan // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  Obituary: Amjad Khan.

Xarici keçidlər
---------------

* Amcad Xan (ingiliscə)
**Akvitaniya hersoqluğu** (oks. Ducat d'Aquitània, Şablon:IPA-oc; *fr.* Duché d'Aquitaine, IPA: [dyʃe dakitɛn]) — IX əsrin sonundan XV əsrin birinci yarısına qədər Fransanın cənub-qərbində mövcud olmuş feodal dövlət.

Coğrafiya
---------

Müxtəlif tarixi dövrlərdə hersoqluğun tərkibinə Akvitaniya, Puatu, Overn, Langedok və Qaskon tarixi vilayətləri daxil idi. Hersoqluğun paytaxtı Bordo şəhəri idi.

Tarixi
------

Yarandığı zaman VII əsrdə Frank krallığının hersoqluğu idi. IX əsrdə Karolinq imperiyasının tərkibində mövcud olmuşdu. Anju sülaləsinə mənsub olan İngiltərə krallarına sadiq qalan hersoqluq Yüzillik müharibənin əsas səbəblərindən biri idi. Müharibəni Fransa krallığı qazandıqdan sonra birbaşa bu krallığa tabe edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑   This article incorporates text from a publication now in the public domain: Kisholm, Hyu, ed.Aquitaine // Britannika Ensiklopediyası. 2 (XI). Cambridge University Press. 1911. 252–253.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Lewis, Archibald R. "The Dukes in the Regnum Francorum, A.D. 550-751." *Speculum*, Vol. 51, No. 3. (July 1976), pp. 381–410.
* Emile Mabille, (1870) *Le Royaume D'Aquitaine Et Ses Marches Sous Les Carlovingiens*
* Jean Penant, (2009) *Occitanie, l'épopée des origines*
2008-ci ildə Moskvada Böyük Vətən müharibəsində Faşizm üzərində qazanılmış qələbə münasibətilə keçirilmiş olan hərbi parad zamanı nümayiş etdirilmiş 125 mm-lik 2S25 "Sprut-SD" amfibiya özüyeriyən artilleriya qurğusu
İstehsalçı: Rusiya

İstehsalçı fima: Volqoqrad traktor zavodu

Tip: Amfibiya özüyeriyən artilleriya qurğusu

İstehsal tarixi: 1984 – 2010

Xidmətə giriş ili: 2005 – günümüzə

Ekipaj: 3 nəfər

İstehsal sayı: 36 ədəd

Özüyeriyən tank əleyhinə qurğu 2S25 "Sprut-SD"

Suvorov öz növbəsində bildirir ki, BTR-90 Rusiya ordusunun silahlanmasına qəbul edildiyi zaman təkərli bir tank yaratmaq ideyası mövcud idi. Onun sözlərinə görə, yükgötürmə qabiliyyətinə görə ona güclü bir top yerləşdirmək mümkün idi, perspektivdə isə "Sprut" qülləsini top ilə birgə yerləşdirmək qərara alındı, bu isə təkərli tank demək idi.

Sergey Suvorov: "2A46 topunu "Sprut" üçün uyğunlaşdırarkən qüllənin topun geri təpməsi anında, topla birlikdə korpusdan ayrılmasını önləmək üçün "təpmə əleyhinə qurğu"dan istifadə etdilər. Yeni qurğularda Qərbdəkilərdən fərqli olaraq ağız əyləcindən istifadə edilmədi. Burada hər şey qurğunun öz hesabına baş verirdi".

Haşiyə: "Sprut" haqqında

2S25 "Sprut-SD" baza modeli – tank əleyhinə təyyarələrdən paraşüt ilə endirilə bilən 125 mm çaplı tank əleyhinə özüyeriyən topdur. Bu texnikalar hava desant qoşunlarının, dəniz piyadaları və xüsusi təyinatlı qüvvələrdə istifadə üçün nəzərdə tutulub. "Sprut-SD" döyüş nəqliyyat vasitələrinin hidropnevmatik asqısı kobud yolsuz ərazilərdə 70 km/saata qədər sürətlə hərəkət etməyə imkan verir. Bu hərbi vasitə 2000-ci ilin ikinci yarısında silahlanmaya qəbul edilmişdir.

Ölçülər
-------

Ağırlığı: 18 ton

Uzunluğu: 7.08 m

Lülə daxil olmaqla: 9.77 m

Lülənin uzunluğu: 6.38 m

Eni: 3.15 m

Hündürlüyü: 3.05 m

Klirens: 0.50 m

Müdafiə
-------

Zireh: homogen polad zireh

81 mm sis bombaları

Performans
----------

Zəminə təzyiq: 0,53 kq/sm ²

Dalış dərinliyi: üzən

Xəndək keçmə: 2.3 m

Divar dağıtmaq: 0.8l

Mühərrik: 2V-062S dizel

At gücü: 510 at gücü

Maksimal sürət: 71 km/saat

Mənzili: 500 km

Dayandırılması: dəyişən hündürlüyə nəzarət edən hidravlik körpü

Silahlanma
----------

Əsas silahı: 125 mm "2A75" yivsiz topu
Kalibr: 125 mm

Lülənin qalxma bucağı: -3º... +17º

Üfüqi tuşlama bucağı: 360º

Mərmi ağırlığı: 5.67 – 23.0 kq

Mərminin çıxış sürəti: 1700 metr/saniyə

Atış tezliyi: 7 atış/dəqiqədə

Atəş məsafəsi: 3 km

Maksimal atəş məsafəsi: 10 km

Sursat sayı: 40 ədəd

7.62 mm PKTM pulemyotu

Kalibr: 7.62 mm

Mərmi: 7.62x54 mm

Atış tezliyi: 750-800 atış/dəqiqədə

Güllənin başlanğıc sürəti: 855 metr/saniyə

Atəş məsafəsi: 1.5 km

Maksimal atəş məsafəsi: 4 km

İstifadə edən ölkələr
---------------------

 Rusiya
**Keri mayakı** (est. Keri tuletorn) — Kokşer mayakı kimi də tanınır. Fin körfəzindəki Keri adasında Estoniyaya aid mayak.

Mayak binası iki hissədən ibarətdir. Üst yarısı polad qüllə, aşağı yarısı daşdan hazırlanmış güclü silindrik binadır. Mayakın ümumi hündürlüyü 28 metrdir, məşəl dəniz səviyyəsindən 31 metr yüksəklikdə mütləq işarədə yerləşir. İl boyu işləyir. Günəş panelləri ilə fəaliyyət göstərir, iki saniyəlik ağ işıq 15 saniyəlik fasilələrlə kəsişir. Mayak 11 mil məsafədə görünür.

Tarix
-----

Keri adasındakı ilk taxta mayak 1724-cü ildə fəaliyyətə başlamışdır. İndiki mayak 1858-ci ildə tikilib. 1907-1912-ci illərdə Keri mayakı təbii qazla işləyirdi ki, bu da dünyada ilk belə təcrübə idi.

1990-cı ildə mayakın şimal divarının bir hissəsi uçur, 1996-cı ildə bina daha da dağılmaması üçün möhkəmləndirilir. 2007-ci ildə mayak qülləsinə veb-kamera quraşdırılıb, 2009-cu ildə isə mayakda meteoroloji stansiya yerləşdirilib.
"Üstü tıxacla bağlanmış qrafin ... mantara" bənzər mayak alt qatı 16 m hündürlüyündə kəsilmiş daş konusdur. Ağ boya ilə boyanmışdır və üstü tünd-qırmızı rəngli dar metal silindrdir. Ən yUxarıda mayak fənəri yerləşir. Əvvəllər mayak "mantar" əsasında səkkizbucaqlı olan taxtada kəsilmiş piramida idi. Daş bünövrənin bir hissəsi fırtına nəticəsində dağılır, buna görə də bina qala üçün dörd metal halqa ilə bir-birinə bağlanılır.

Mayak demək olar ki, adanın mərkəzində yerləşir, ətrafında ofis binaları vardır. Adanı ziyarət etməyə icazə verilir, lakin dörd mərtəbəli mayak özü bağlıdır.

Filateliyada mayak
------------------

1983-cü ildə SSRİ Poçtu mayakın təsviri olan marka buraxır.

15 yanvar 2003-cü ildə Estoniya Poçtu mayakın təsviri olan möhür və ilk gün zərfini buraxır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Maritime Administration, Keri Lighthouse *(in Estonian)*". 1 February 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 April 2012.
2. ↑  Keri Lighthouse Arxivləşdirilib 2015-11-23 at the Wayback Machine Estonian Lighthouse Society
3. ↑  "Lighthouses of Northern Estonia". 2014-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-08-24.

Mənbə
-----


Vikianbarda Keri mayakı ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Kinnismälestis, Arhitektuurimälestis nr 9500 Kultuurimälestiste riiklikus registris
* Keri lighthouse photo 2005
* "Navigatsioonimärgi 155, Keri tuletorn andmed". Navigatsioonimärkide andmekogu (eston). 17 January 2018. 17 January 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 May 2019.
1840-cı illərdə üç kirşə itlərin dartfığı kirşədən istifadə edən xəz tacirinin təsviri yağlı boya tablosunda. Kirşə itləri min ildən artıqdır ki, istifadə olunur.
**Kirşə itləri** təlim keçmiş və qoşqu nəqliyyat vasitəsini, ən çox da qar üzərində kirşə dartmaq üçün istifadə edilən itlərdir.

Kirşə itləri Arktikada ən azı 8000 ildir istifadə olunur və XX əsrdə yarımqoşqu yük maşınları, qar arabaları və təyyarələrin istifadəyə verilməsinə qədər su gəmiləri ilə birlikdə Arktika bölgələrində yeganə nəqliyyat vasitəsi olub, əlçatmaz ərazilərdə insanları və bu və ya digər ləvazimatları daşıyıb. Onlar hər iki qütbün öyərnilməsində, eləcə də Alyaskada qızıl axtarışları zamanı müvəffəqiyyətlə istifadə edilmişdir. Kirşə itləri qrupları Alyaska, Yukon, Şimal-Qərb əraziləri və Nunavutdakı kənd icmalarına poçt daşımışdır. Kirşə itləri bu gün hələ də bəzi kənd icmaları tərəfindən, xüsusən Rusiya, Kanada və Alyaskada, eləcə də Qrenlandiyanın əksər hissəsində istifadə olunur. Onlar istirahət məqsədləri və Iditarod Trail və Yukon Quest kimi yarışlar zamanı da istifadə olunur.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Kirşə itləri ilə əlaqəli mediafayllar var.

* The Canadian Museum of Civilization — History of Dogsled mail in the Yukon

1. ↑  *Swan, Thom.* "Early Sled Dog History". Swanny's Place. 17 June 2009 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 October 2013.
2. ↑  "Collins 2012 digital dictionary". 14 April 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 December 2014.
Bakı konkası 1900 il.
**Bakı konkası** — Bakı şəhərində mövcud olmuş atla hərəkətə gətirilən tramvay xətti.

Tarixi
------

1887-ci ildə Azərbaycan milyonçusu Hacı Zeynalabdin Tağıyev başda olmaqla digər beş mesenat atlı-dəmiryol səhmdar cəmiyyətini təşkil edirlər. Bakı konkası ilk dəfə 7 (19) aprel 1889-cu ildə hərəkətə gətirilir. Səhmdar cəmiyyətin ilk sədri H. Z. Tağıyev olur. Tikinti işləri isə B. A. Rotulda tapşırılır (1 dekabr 1890 ilə qədər, sonradan rəhbərlik L. М. Rıjanskiyə həvalə edilir). Relslər arasında məsafə 1524 mm-dir. İlk ildəcə tikintiyə 52 min rubl pul ayrılır. 1923-cü ilin 1 oktyabr tarixində xətlər elektrikli tramvayla əvəzlənir. 

Bakı konkası.

Maşrutlar
---------

Şəbəkə öz növbəsində bir-biri ilə əlaqəsi olmayan xətlərdən ibarət olmuşdur:

**Voğzal — Bayıl**: Voğzal, Voğzal meydanı, Telefonnaya (28 may), B.-Morskaya, Molokanskaya, Mariinskaya, Baryatinkaya, Mixaylovdkaya, Naberejnaya prospekti (Neftçilər prospekti), Mixaylovski bağı (Əliağa Vahid bağı), Bayıl (Dağlıq hissəsi). Əks istiqamət: Mixaylovski bağı (Əliağa Vahid bağı), Naberejnaya, Mixaylovski, Merkurevskaya, B.-Morskaya, Telefonnaya, Voğzal meydanı, Voğzal.

**Voğzal — Şamaxinka**: Voğzal, Voğzal meydanı, Telefonnaya (İstiqlal), B.-Morskaya, Molokanskaya, Kolyobakinskaya, Voronsovskaya, Balaxanskaya (Füzuli küçəsi), Şaxskaya, Şamaxinka (Dağlıq hissəsi). Əks istiqamət: Şamaxinka, Bazarnaya, Kolyobakinskaya, Mariinskaya, Merkurevskaya, B.-Morskaya, Telefonnaya, Voğzal meydanı, Voğzal.

**Şamaxinka — Bayıl**: Şamaxinka, Bazarnaya, Kolyobakinskaya, Parapet (Fəvvarələr meydanı) Velikoknazskaya, Mixaylovskaya, Nberejnaya, Mixaylov bağı, Bayıl (Dağlıq hissəsi). Əks istiqamət: Mixaylov bağı, Bayıl, Naberejnaya, Olqinskaya, Velikoknazskaya prospekti, Parapet, Kolyobakinskaya, Voronsovkaya, Şamaxinka.

*Balaxanı'*: Şamaxinka, Balaxanı, Sabunçu voğzalı, Voğzal meydanı. Əks istiqamət — eni istiqamətdə geri qayıdır.

**Voğzal — Qara şəhər**: Voğzal meydanı, Telefonnaya, Nobel Qardaşları. Əks istiqamət — eni istiqamətdə geri qayıdır.

1895-ci ildə artıq konkanın dörd xətti mövcud idi. Şəhər daxili xəttlər Bakı tramvayına dövr edilir. Qara şəhər istiqamətində mövcud xətlər buxarlı tramvayla əvəzlənir. Sonradan isə elektrikli tramvayla əvəzlənir. Ensiz reylslər tədricən tramvaylara verilsədə sonradan neftlə bağlı dəmiryollarına verilir.

Xüsusiyyətləri
--------------

Bakı konkası iki tip vaqondan istifadə edilirdi: yay və qış vaqonları. Bu konka bütün Çar imperiyasında nadir konkalardan idi ki, burada siqaret çəkmək qadağan edilmişdi. Sürücü və konduktordan ibarət ekipaja malik idi. Yeni vaqonlarda xidmət haqqı 5 qəpik idi. Açıq vaqonda və damda gediş haqqı isə cəmi 5 qəpik olmuşdur.

Həmçinin bax
------------

1. Bakı tramvayı
2. Sumqayıt tramvayı
3. Gəncə tramvayı

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Mənbə
-----

* Bakıda konka Arxivləşdirilib 2013-06-09 at the Wayback Machine
* Konka və tramvay köhnə Bakıda[*ölü keçid*]
* Bakının elektrikli nəqliyyatı
* Bakı və almanlar
* Bakı tramvayı[*ölü keçid*]
**Elitar**(*lat.* electus - "seçilmişlər") — cəmiyyətin yüksək ixtisaslı şəxsləri və ya hakim dairələrdə təsirə malik sosial qruplar. Çox vaxt bu anlayış müəyyən şəxslər qrupuna da aid edilir.

Xüsusi fәrdi vә peşәkar keyfiyyәtlәrә malik şәxslәr qrupu. Bu keyfiyyәtlәr hәmin şәxslәri Elita-ya, yaxud bu vә ya digәr ictimai hәyat sferasının (elm, incәsәnәt vә s.), sosial hәrәkatların vә partiyaların seçmә tәbәqәsinә çevirir. Qәrb sosiologiyasında müxtәlif elita nәzәriyyәlәri mövcuddur. Hәmin nәzәriyyәlәrdә Elita vә xalq kütlәsi qarşı-qarşıya qoyulur; müәyyәn ictimai dövrün bitmәsi ilә Elitanın dәyişmәsi fikri irәli sürülür vә sübut edilir (V.Pareto, R.Mişels vә b.); hakimiyyәtdә olan Elitanın tәbiәti vә mahiyyәtinin sırf sosioloji izahı bәzi istisnalarla inkar edilir (Ç.R.Mills); Elita bәzәn ictimai rol bölgüsü, bәzәn dә mәşhur şәxslәrin, xarizmatik liderlәrin tәbii genetik xüsusiyyәtlәri ilә әlaqәlәndirilir. Bәzi Elita versiyaları Elitanın siyasi hakimiyyәtdә olduğu kimi, istehsalatda da inkarolunmazlığı fikrini dәstәklәyir. Belә ki, müәssisәlәrin texnoloji tәlәblәri vә tәşkilati şәrtlәri rәhbәr işçilәrin xüsusi tәbәqәsinin mövcudluğunu zәruri edir.

"Elita" sözü ilk dəfə olaraq XVII əsrdə yüksək dəyərli və keyfiyyətli məhsulları, ilk növbədə parça üçün işlədilmişdir. Sonralar tədricən bu anlayış sosial məqsədlər üçün istifadə olıunmağa başlanılmışdır.

Fransa inqilabı dövründə elita cəmiyyətdə tutduğu yüksək səviyyəni özü qazanmış şəxslərə deyilirdi. Sənayeləşmə zamanı isə elita daha çox qabarıq şəkildə müəyyən şəxslər qrupunu savadsız və kiminsə tabeliyində işləyənlərdən fərqləndirmək üçün işlədilməyə başlanmışdır.

Hərbi sahədə də elita anlayışı vardır. Elita dəstələri daha yaxşı hazırlanmış və silahlanmış ordu hissəsinə deyilir.
**Buddist böhranı** (vyet. Biến cố Phật giáo) — 1963-cü ildə Vyetnam Respublikasında (Cənubi Vyetnam) siyasi və dini gərginlik dövrü.

Zəmin
-----

Böhrana 8 may 1963-cü ildə Hyue şəhərinin mərkəzində buddist bayrağının qadağan edilməsinə etiraz edən 9 mülki şəxsin qətlə yetirilməsi səbəb olmuşdu.

Tarixi
------

Böhran 1963-cü ilin may ayından noyabr ayına qədər davam etmişdir. Bu, Vyetnam Respublikası hökumətinin bir sıra repressiv hərəkətləri və əsasən buddist rahiblərin rəhbərlik etdiyi vətəndaş müqaviməti kampaniyası ilə xarakterizə olunmuşdur.

Sayqonda 11 iyun 1963-cü ildə Hyuedən olan buddist rahibi Thit Kuanq Dık Nqo Din Zyem rejimi tərəfindən buddistlərə edilən repressiyaya etiraz olaraq ictimai formada özünü yandırmışdır.

Nəticələr
---------

1963-cü ilin noyabrında Vyetnam Respublikası Ordusu dövlət çevrilişi həyata keçirmiş, nəticədə prezident Nqo Din Zyem həbs edilmiş və öldürülmüşdür. Beləliklə, böhran sona çatmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Центральная научная библиотека". 2012-09-15 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  *Адам Робертс.* Buddhism and Politics in South Vietnam // The World Today . 21. № 6. Лондон: Royal Institute of International Affairs. июнь 1965. — анализ причины буддистского кризиса и его значения как примера ненасильственного сопротивления.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* *Joseph Buttinger.* Vietnam: A Dragon Embattled. New York: Praeger Publishers. 1967.
* *Marvin E. Gettleman.* Vietnam: History, documents and opinions on a major world crisis. Harmondsworth: Penguin Books. 1966.