recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ziyilli zirinc** (*lat.* Berberis verruculosa) — bitkilər aləminin qaymaqçiçəklilər dəstəsinin zirinckimilər fəsiləsinin zirinc cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Vətəni Qərbi Çindir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1,5 m, eni 1,5 m-ə qədərdir, zoğları çox miqdarda ziyillərlə örtülmüşdür, uzunluğu 2 sm-ə qədər, nazik, üç yerə bölünmüş iynəli həmişəyaşıl koldur. Qabığı sarı-qonur, uzunluğu 1-2 sm-ə çatır. Yarpaqları növbəli yerləşir, uzunluğu 2,5 sm-ə qədər, yumurtavari və ya ellipsvaridir. Çiçəkləri tək, iri, qızılı-sarı, 1-2 ədəddir. Meyvələri oval, qara, bənövşəyi-qara, göyümtül çalarlıdır, uzunluğu 1,2 sm-ə qədərdir. Çox miqdarda nazik kökləri olan, yaxşı şaxələnmiş, üst kök sistemi vardır.

Ekologiyası
-----------

Bütün normal, məhsuldar, zəif turş və ya qələvi torpaqlara davamlıdır. Soyuğa, şəhər şəraitinə, yay quraqlığına dözür, yaxşı budanır, küləyə davamlıdır. İşıqsevəndir, ancaq yarımkölgəyə dözür.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Mərdəkan dendrarisində 2003-cü ildə introduksiya edilmişdir. Mədəni şəraitdə park və bağlarda becərilir.

İstifadəsi
----------

Yumru və ya enli-şaquli, həmişəyaşıl koldur, yan budaqları qövsvarı əyilmişdir. Tək və qrup əkinlərində canlı çəpərlərin salınmasında istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q205144
* Wikispecies: Berberis verruculosa
* EPPO: BEBVR
* FoC: 242308278
* GBIF: 3982312
* GRIN: 6989
* iNaturalist: 148131
* IPNI: 107179-1
* NBN: NHMSYS0000456437
* NCBI: 258208
* NZOR: 007c0494-36ce-4632-8df4-b9884f31587d
* PfaF: Berberis verruculosa
* Plant List: kew-2674593
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:107179-1
* Tropicos: 3500482
* WFO: wfo-0000564007

 |
**Steqozavrlar** (stegosauria)-quşçanaqlı dinozavrlar yarımdəstəsi. Yurada və Təbaşir dövrünün əvvəlində yaşamışlar (145–155 mln. il əvvəl). Daha qədim Steqonazavr *(stelidozavrlar)* ehtimal ki, əsasən dal ayaqları üzərində gəzmiş, sonrakılar isə yenidən dördayaqlı hərəkətə qayıtmışlar. Steqozavr otyeyən, nisbətən kiçik başlı nəhəng heyvan olmuşdur. Beli və quyruğu iri sümük çıxıntılarla örtülübmüş. Qalıqları Şimali Amerika, Qərbi Avropa, Şimali və Şərqi Afrikada (Antarktidadan başqa bütün materiklərdə) tapılmışdır.

Tədqiqat
--------

İnsanla müqayisəsi
İlk dəfə steqozavrın (Stegosaurus armatus) qalıqlarları 1877-ci ildə Qofoniil Çarlz Marş tərəfindən Kolorado ştatı, Morrison şəhərinin şimalında aşkar edilmişdir. Ad yunancadan *στέγος* (dam) və *σαῦρος* (kələz) götürüldü. Çünki paleontoloq elə hesab etdi ki, dinozavrın kürəyi üçbucaq formalı dama bənzəyir.

Marş elə hesab edirdiki steqozavrlar arxa ayaqları üzərində hərəkət edir, çünki qabaq ayaqlarda məhdudluqlar var idi. Ancaq 1891-ci ildə dinozavrın bədən quruluşunu qiymətləndirdikdən sonra o öz fikrini dəyişdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, IX cild, səh30.

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Dinozavrlar** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük rus · Britannica (onlayn) |
| Taksonomiya | EOL · iNaturalist |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2776410084 |

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q131484
* Wikispecies: Stegosauria
* EoL: 42418658
* Fossilworks: 147919
* iNaturalist: 473697

 |
"*Qədeh üçün dua*". Müəllif: Duçço, 1308–1311-ci illər.
**Avva** və ya **Aba** (ivr.-aram. אבא, *yun.* ἀββᾶ) – arami-süryani dilində "ata". İvritcə אב (av), ərəbcə أب (abu), amharca አባት (abat) sözləri ilə eyni mənanı daşıyır.

Xristianlıqda
-------------

İlk dəfə olaraq, rahiblərə hörmətlə müraciət forması olaraq, *abba* sözü Suriyalı Efremin yazılarında rast gəlinir. Süryani, Qibti, Efiopiya kilsələrində "abun" ("atamız") şəklində olan söz kahinlərə, rahiblərə və yepiskoplara aid edilir. Fransada "avva" istənilən katolik keşişə aid edilən tituldur .

İstinadlar
----------

1. ↑  Abba // Meydan Larousse (türk). 1. Meydan Yayınevi. 1960. səh. 9.

Xarici keçidlər
---------------

* Богословско-литургический словарь
* Игум. Иннокентий (Павлов). Авва // Православная энциклопедия. — М. 2000. — Т. I : «А — Алексий Студит». — С. 78—79. — 752 с. — 40 000 экз. — ISBN 5-89572-006-4.
**Mаltəpə yaşayış yeri** — Şərur rаyоnunun Yеycə kəndindən qərbdə yerləşir. Vахtilə möhrədən tikilmiş yаşаyış binаlаrı оlmuşdur. Аbidənin ərаzisində bəzi yеrlərdə kül yığınlаrınа rаstlаnır. Mədəni təbəqə 0,5m qаlınlığındаdır. Hаzırdа yаşаyış yеrinin kənаrındа dаşdаn inşа еdilmiş binаnın qаlıqlаrı qаlmışdır. Аbidənin ərаzisi bir nеçə dəfə sürüldüyündən tikintilər tаmаmilə dаğılmışdır. Yаşаyış yеrinin ərаzisində çəhrаyı rəngli şirli və şirsiz kеrаmikа pаrçаlаrınа rаstlаnır. Аbidənin böyük bir qisminin tоrpаğı qаzılаrаq kərpic kəsilmək üçün istifаdə еdilmişdir. Yаşаyış yеri tərk еdildikdən sоnrа mаlhеyvаnın bаsdırılmаsı üçün istifаdə оlunmuş və «Mаl qəbiristаnlığı» аdlаndırılmışdır. Yаşаyış yеrini XVIII-XIX əsrlərə аid еtmək оlаr.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bахşəliyеv, Vəli.* Nахçıvаnın аrхеоlоji аbidələri (PDF) (az.). Bakı: "Elm". 2008. 301s. 2019-04-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-04-12.
**Stepan Leonidoviç Kuznetsov** 2 (14) yanvar 1879, Kişinyov, Bessarabiya quberniyası[d] – 18 aprel 1932, Moskva1879, Kişinyov, Bessarabiya quberniyası - 18 aprel 1932, Moskva) - rus və sovet teatr aktyoru, Kiyevdəki Solovtsov teatrının, Moskva İncəsənət teatrının və Malı teatrının artisti, Respublikanın xalq artisti (1929).

Haqqında
--------

Stepan Leonidoviç Kuznetsov keçmiş təhkimli kəndli ailəsində anadan olub – teatrların bufetində aşpaz işləyib. Daha sonra atası Odessada teatr sahibi oldu, lakin iki mövsümdən sonra müflis oldu. Stepan Kuznetsovun ailəsinin maddi durumu aşağı üçün təhsilini paroxial məktəbdə məhdudlaşdırıb, gənc yaşlarından kitab mağazalarında çalışıb. 1901-ci ildə Oreldə Kuznetsov ilk dəfə peşəkar səhnəyə çıxdı, lakin 1902-1906-cı illərdə hərbi xidmətdə olduğuna görə Mançuriyada Rus-Yapon müharibəsində iştirak etmişdir. Sonra yenidən səhnəyə qayıdıb və 1907-1908-ci illər də Kiyevin Solovtsov teatrında çıxış edib. Stepan Kuznetsov 1908-ci ildə Moskvaya köçdü və Moskva İncəsənət teatrının truppasına daxil oldu. 1910-cu ilə qədər teatrda fəaliyyət göstərmişdir. Stepan Kuznetsovun yaradıcılığının ən parlaq dövrü Solovtsov teatrındakı işlərlə bağlı idi (1912-1919, fasilələrlə). 1923-1925-ci illər də Moskva da MGSPS adına teatrda çalışmışdır. Aktyor 1925-ci il fevralın 4-də respublikanın əməkdar artisti adına layiq görülüb, 1925-ci il dekabrın 1-dən Malı teatrında fəaliyyətini davam etdirib.

NKVD-nin kəşfiyyat məlumatlarına görə Stepan Kuznetsov peyvənddən bir müddət sonra dünyasını dəyişib.

Aktyorun külü olan qab Moskvadakı keçmiş Donskoy krematoriyasının binasında basdırılmışdır.(Keçmiş Serafim Sarov və Anna Kaşinski kilsəsi,indi ki
Donskoy qəbiristanlığı).

Yaradıcılığı
------------

Amplua- aktyorun xüsusiyyətinə görə ifadə etdiyi müəyyən rollar dairəsi. Kuznetsov heç bir teatr məktəbini keçməyən biri idi.O özü deyirdi ki,
yalnız ürəyi ilə hər şeyi öyrənib. Artistin bütün nailiyyətlərinin başında teatra qarşı olan sevgisi, aktyorluqdan doymamağı və müxtəlif obrazları yaşamaq idi.

Teatrda rolları
---------------

* Xlestakov və Gorodniçiy (Nikolay Qoqol,"Müfəttiş")
* Şvandya (K.A.Trenev,"Bahar sevgisi")
* Plyuşkin (Nikolay Qoqol, Ölmüş canlar)
* Lord Babray (B.Tomas,"Çarlinin xalası")
* 1926 -Yusov (Aleksandr Ostrovski,Qazanclı yer)
* Cənab Dulitl (B.Şou,"Piqmalion")
* Firs (Anton Çexov, Albalı bağı)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Кузнецов Степан Леонидович // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* Stepan Kuznecov // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
**Stepan Pavloviç Zelinski** (rus. *Степана Павловича Зелински*

Həyatı
------

İrəvan progimnaziyasının hazırlıq sinfinin müəllimi olmuşdur.

1881-ci ildə «Qafqaz ölkəsi və xalqlarının təsviri üçün materiallar» (SMOMPK) məcmuəsinin birinci sayında çap olunmuş «İrəvan şəhəri» (54 səhifə), «Dərəçiçək» (14 səhifə), «Tatar atalar sözləri, məsəlləri, tapmacaları və qadın adları» (19 səhifə) adlı məqalələrində İrəvan şəhərinə və çevrəsinə dair əhəmiyyətli məsələlər yer almışdır. S.P.Zelinskinin qeyd olunan məcmuənin 1882-ci ilə aid ikinci sayında verilmiş «İrandan köçürülüb İrəvan quberniyasının Naxçıvan qəzasında yerləşdirilmiş ermənilərin məişətindən etnoqrafik oçerklər» adlı zəngin informasiya tutumuna malik məqaləsi də qayəsi etibarilə İrəvan şəhəri və çevrəsi haqqında yazılanların davamı təsiri bağışlayır.

* «Гoрод Эривань» məqaləsi. (54 səhifə) 1881
* «Dərəçiçək» (14 səhifə),
* «Tatar atalar sözləri, məsəlləri, tapmacaları və qadın adları» (19 səhifə)
* Экономический быт. гос. крестьян ШаруроДаралагезского уезда Эриванской губернии
* «İrandan köçürülüb İrəvan quberniyasının Naxçıvan qəzasında yerləşdirilmiş ermənilərin məişətindən etnoqrafik oçerklər» 1882
* "Erməni xalq aşığı Vartan Xoyskinin nəğməsi" (Vartan Xoyski Cənubi Azərbaycanın Xoy şəhərindən Azərbaycanda məskunlaşdırılan ermənilərdəndir – H.H.) adlı məqaləsi

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-02-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-03.

Xarici keçidlər
---------------
**Denver Beynəlxalq Hava Limanı** (ang. *Denver International Airport*) - ABŞ-nin ən böyük beynəlxalq hava limanlarından biridir, Denverin mərkəzindən 40 kilometr şimal-şərqdə yerləşir.

Tarix və xüsusiyyətlər
----------------------

Denver Beynəlxalq Hava Limanı, ərazisi baxımından (140 km²) ABŞ-nin ən böyük hava limanı və Kral Xalid Hava limanından (Səudiyyə Ərəbistanı) sonra dünyada ikinci böyük hava limanı sayılır. Uçuş zolağı 16R / 34L ABŞ-də mülki aviasiyada istifadə edilən ən uzun uçuş-enmə zolağıdır. 2007-ci ildə Denver hava limanı sərnişin axını baxımından dünyada 11-ci yeri tutub - 49,863,389 nəfər. Ayrıca, hava limanı trafik həcminə görə də dünyada 5-ci yeri tutur - 614 169 uçuş / eniş edilib.

Hava limanı 1995-ci ilin fevral ayında istismara verilib və dəyəri 4,8 milyard dollar təşkil edir. Hava limanı avtomatlaşdırılmış və kompüterləşdirilmiş idarəetmə baqaj sistemi ilə təchiz edilmişdir. Hava limanı həm də ərazinin əksər hissəsini əhatə edən pulsuz Wi-Fi ilə təhciz olunub. Hava limanı iki Dövlətlərarası 70 və E-470 avtomobil yollarına bağlıdır.

Denver Hava limanı gələcəkdə genişləndirmə imkanı ilə inşa edilmişdir. Gələcəkdə, mövcud binaların strukturunu dəyişdirmədən, daha 6 uçuş zolağı, həmçinin yeni bir terminal (3 terminal və 138 qapı var) əlavə etmək nəzərdə tutulub. 16R / 34L nömrəli uçuş-enmə zolağı , ABŞ-də kommersiya məqsədləri üçün istifadə edilən ən uzun uçuş-enmə zolağıdır, hava limanı tərəfindən bütün növ təyyarələrin dayanmadan qəbul edilməsinə imkan verir. Bütün bunlar Denver hava limanını dünyanın ən səmərəli fəaliyyət göstərən hava liman komplekslərindən birinə çevirir.

Maraqlı Faktlar
---------------
**Stepan (Stepanos) Meliksetoviç Ağacanyan** (*erm.* Ստեփան Աղաջանյան; 16 (28) dekabr 1863, Şuşa[…] – 13 dekabr 1940[…], İrəvan[…]) — erməni əsilli rəssam, müəllim və Ermənistan SSR xalq rəssamı (1938)..

Həyatı
------

Stepan Ağacanyan 1863-cü ilin 16 dekabr tarixində Rusiya imperiyasının Yelizavetpol quberniyasında Şuşa qəzasına daxil olan Şuşa şəhərində, dərzi Melikset Ağacanyanın ailəsində anadan olmuşdur. 1872–1881-ci illərdə Erməni Qriqorian Kilsəsinin Qarabağ yeparxiyasına tabe olan Qazançetsots kafedralında ruhani təhsil almışdır. 1881–1884-cü illərdə Şuşada yerləşən rus məktəbində oxumuşdur.

1884-cü ildə Bakıya gələn rəssam iki il bu şəhərdə yaşadıqdan sonra 1886-cı ildə Fransaya yollanmışdır. Ağacanyanın peşəkar formada rəssamlıqla məşğul olması Fransanın cənub hissəsində yerləşən liman şəhəri Marseldə məskunlaşmasından sonra baş vermişdir. Belə ki, Stepan 1886–1890-cı illərdə Marseldə yerləşən *Marsel Rəsm Studiyası*nda daha sonra isə Parisdəki *Julian Akademiyasında* təhsil almışdır.

Parisdə oxuduğu 1897–1900-cı illər rəssamın ən məhsuldar yaradıcılıq dövrlərindən biri hesab olunmaqdadır. 1900-cu ildə rəssam Şuşa şəhərinə qayıtmış, 1902-1904-cü illərdə Bakıda rəssam kimi çalışmışdır. 1905-ci ildə Rostov-na-Don şəhərinə köçmüş və 1921-ci ilə qədər dövlət məktəblərində və Dövlət Rəssamlıq Studiyalarında rəssam və məsləhətçi kimi çalışmışdır.

Stepan Ağacanyan 1921-ci ildə Ermənistan SSRə qayıtmışdır. 1922–1929-cu illərdə İrəvan şəhərində yerləşən Dövlət Rəssamlıq Akademiyasında müəllim kimi çalışmışdır. 1938-ci ildə Ermənistan Sovet Sosialist Respublikasının "xalq rəssamı" fəxri adına layiq görülmüşdür. 1940-cı il dekabrın 13-də, 76 yaşında Ermənistan Sovet Sosialist Respublikasının paytaxtı İrəvan şəhərində vəfat edib.

Qalereya
--------

* Stepan Ağacanyanın əsərləri
* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Erməni Sovet Ensiklopediyası (erm.). / red. Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան 1974. C. 1. S. 246–247.
2. ↑  Erməni Qısa Ensiklopediyası (erm.). 1990. C. 1.
3. 1 2 3  Агаджанян Степан Меликсетович // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
4. ↑  "«Агаджанян Степан Меликсетович» в Большой советской энциклопедии". 2008-10-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-03.

Ədəbiyyat
---------

* John Milner. *A Dictionary of Russian and Soviet Artists, 1420 – 1970*. Woodbridge, Suffolk; Antique Collectors' Club, 1993
**Çirmən döyüşü** — 26 sentyabr 1371-ci ildə başçılıq etdiyi Osmanlı qüvvələri ilə Vukaşin və Uqleşa (Despot Seres) Mrnyavçeviç qardaşlarının koalisiya ordusu arasında Çirmən (indiki Qərbi Trakyadakı Ormenio) kəndi yaxınlığında Maritsa çayı sahilində baş vermiş döyüş. Filippopolisin Osmanlıların əlinə keçməsindən sonra döyüş qaçılmaz olur.

Nəticə
------

Serb salnamələrindən biri olan "Rahib Yeşayanın qeydi" serblərlə türklər arasında qarşıdurmanı başlatmaq üçün bəhanə olaraq kral Uqleşanın qardaşı Vukaşinlə birlikdə türkləri Makedoniya və Trakyadan qovmaq niyyətindən bəhs edir. 

Sürpriz gecə hücumu sayəsində Osmanlılar böyük bir qələbə qazanırlar. Bunun əsas səbəbi birləşmiş xristian ordusunda düzgün nizam-intizamın və hərbi mühafizəçinin olmaması idi. Buna görə də türklər düşərgəni faktiki olaraq darmadağın edirlər. Serblərin qeyri-mütəşəkkil müqaviməti yatırılır. Mrniavçeviçi qardaşları əsgərləri həlledici mübarizəyə sövq etmək cəhdlərinə baxmayaraq, gecə döyüşündə həlak olurlar. Döyüşdən sonra Makedoniyanın Osmanlı fəthi başlayır və bir çox yerli bolqar, serb və yunan hökmdarları Sultanın vassalı olurlar.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Boskovic, Vladislav. King Vukasin and the disastrous Battle of Marica. — GRIN Verlag, 2009. — P. 11. — ISBN 978-3-640-49264-0.
2. ↑  Veiter, Theodor. Volkstum zwischen Moldau, Etsch und Donau: Festschrift für Franz Hieronymus Riedl : Dargeboten zum 65. Lebensjahr. — W. Braumüller, 1971. — S. 294. — ISBN 978-3-7003-0007-6.
3. ↑   The New Encyclopaedia Britannica: Micropaedia. — Encyclopaedia Britannica, 1993. — P. 855. — ISBN 978-0-85229-571-7.
4. ↑  Grumeza, Ion. The Roots of Balkanization: Eastern Europe C.E. 500-1500. — University Press of America (англ.)рус. 2010. — P. 93. — ISBN 978-0-7618-5134-9.
5. ↑  Julius Emil DeVos: *Fifteen hundred years of Europe*, O'Donnell Press, 1924, page 110.
6. ↑  Otto Kaemmel: *Spamer's Illustrierte Weltgeschichte: mit besonderer Berücksichtigung der Kulturgeschichte*, O. Spamer, 1902, page 740  (alm.)
**Çirikovun gəlirli binası** - Rostov-na-Donu şəhərinin ərazisində, Budyonnovski prospekti ev 60 ünvanında yerləşir. Bina 1913-cü ildə Leonid Feodroviç Eberqin layihəsi əsasında inşa edilmişdir. Bina eklektina stilinə,uygun inşa edilmişdir. Hazırda binada dövlət müəsissəsi yerləşir. Çirikov binası regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxil edilmişdir.

Tarixi
------

Gəlirli ev Taqanroq prospektində (harır ki Budyonnovski prospekti) XX əsrin əvvəllərində fabrik sahibi, idarəsinkn üzvü və şəhər sovetinin kreditlər üzrə cəmiyyətinin üzvü Vladimiroviç Kirilloviç Çirikovun təşəbbüsü ilə inşa edilmişdir. Binanın layihəsi Leonid Feodroviç Eberqə məxsusdur. O, həmcinin tikintiyə şəxsən özü nəzarət etmişdir. 1912-ci ildə Çirikov tikinti meydançasına gələrən tikinti işləri ilə maraqlanmışdır. Bu zaman o, binanın fasad hissəsində iki kollonun quraşdırılmasını tələb edir. Ancaq arxitektor onun bu tələbini qəbul etmir. Səbəb isə tikinti qaydaları ilə əlaqədar olur. Bu zaman isə Çirikov arxitektura cavab olaraq deyir: *Bəs pulu sənə kim verir — Renesans yoxsa mən?..*». Bu suala Eberq bir şey deyə bilmir. Bununlada binanın fasadında iki kolon yerləşdirilməli olur. 
«Priazovski kray» qəzeti 1913-cü il buraxılışlarından birində gəlirli evi Rostovun böyüklüyü və arxitektur baxımından ən görkəmli binası olmasını yazırdı. Bu zaman bölgədə əsasən bu tip binalar inşa edilirdi. Bu bina da istisna deyildi. Bir qayda olaraq bu binaların birinci mərtəbəsindən ticarət obyekləri yerləşirdi. İkinci mərtəbədə isə mənsillər yerləşirdi. Çirikov binasının birinci mərtəbəsində mağazalar yerləşdirilmişdi. Gəlirli binanın mənzilləri 4, 5, 6 və 7 otaqdan ibarət idi. Binanın damında bağça salınmışdı. Üstəlik bina liftlə belə təmin efilmişdi.

Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra keçiş gəlirli bina digər bu tip binalar kimi milliləşdirilmişdir. Sovet dönəmində binada Şəhər Siveti yerləşdirilmişdi. Böyük Vətən müharibəsindən sonra binada *Başmənziltikinti* koperativi yerləşdirilmişdir. 2000-ci illərdə isə Rostov-na-Donunun dövlət orqanlarından birinin nəzdinə verilmişdir. Hazırda isə Lenin rayonunun polis idarəsi yerləşdirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rostov-na-Donu". Rostov vilayətinin rəsmi saytı. 2013-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-28.
2. ↑  "Довоенная открытка 1939 года". temernik.ru. Archived from the original on 2012-09-13. İstifadə tarixi: 2013-12-16.
**Danimarka** –Şimali Avropada yerləşən Skandinaviya ölkəsi. Danimarka Yutlandiya yarımadası və Baltik dənizindəki bir neçə adadan ibarətdir. Bu ərazini Danimarka Arxipelaqı olaraq da adlandırılar. Ölkənin ümumi ərazisi 42,931 km2-dır. Danimarka 56° şimal enliyində və 10º şərq uzunluğunda yerləşir. Danimarka, İsveçin cənub-qərbində, Norveçin cənubunda və Almaniyanın şimalında yerləşir.

Sərhədləri
----------

Danimarka həm Baltik həm də Şimal dənizi ilə 7,500 kilometrlik sahil xətti vasitəsilə sərhəddir. Danimarkanın tək quru sərhədi, Almaniyanın Şlezviq-Holşteyn vilayətindədir. Bu sərhədin uzunluğu 68 kilometrdir.

Fiziki coğrafiyası
------------------

Danimarka, Baltik dənizini Şimal dənizi ilə birləşdirən Skagerrak və Kattegat boğazlarına nəzarət edir.

Sahəsi, Almaniya ilə sərhəd olan Yutlandiya yarımadasının çoxunu əhatə edir. Ölkənin qərbində Şimali dənizi, şərqində isə Baltik dənizi yerləşir. Danimarka təxminən 406 adadan (78-də yaşamaq mümkündür) ibarət olan Danimarka Arxipelaqı, qərb adaları (Fyun (dan. Fyn), İxoy (dan. Ærø), Tausiq (dan. Tåsinge) və Lanqeland (dan. Langeland)) və şərq adaları (Zelandiya (Sjælland), Möen, Falster, Lolland (Laaland) və Börnhölm) olaraq iki qrupa bölünürlər. Qrinlandiya və Farer Adaları, Danimarkanın muxtar vilayətləridir

Ölkənin ümumi sahəsi (Baltik dənizindəki Börnhölm adası da daxil, ancaq Farer Adaları və Qrinlandiya istisna olmaqla), 43.094 km²-dir. Bu sahəsinin 29.766 km²-i Yutlandiya yarımadasına düşür. Yutlandiya yarımadası Danimarkanın tək quru sərhədindən 300 kilometr şimala uzanır.

### Relyefi

Ölkənin ərazisində yerləşən ən köhnə torpaqlar Mezozoy dövründən qalmışdır. O dövrlərdə, Cənubi Skandinaviya masifini əhatə edən geniş bir dəniz var idi. Bu səbəbdən Danimarka, Skandinaviya ölkələrindən geoloji olaraq fərqli bir ölkədir.

### Çaylar, göllər və sahillər

Danimarkanın çayları qısadır. Onlardan ən uzunu Quden çayıdır (149 kilometr). Buna görə Danimarka çaylarında su elektrik stansiyası qurmaq olmaz. Danimarka relyefinin əksəriyyəti düz ərazidən ibarət olduğuna görə, çoxlu sayda göl yaranmışdır.

Danimarkanın 7,500 kilometrlik bir sahil xətti var.

Kiçik Kəmər boğazı, Yutlandiya yarımadasının Fyon adasından ayırır. Boğazın cənub-şərqində, Lanqeland Adası yerləşir. Danimarkadakı Böyük Kəmərin şərqində, paytaxt Kopenhageni ehtiva edən Zelandiya adası yerləşir.

Yutlandiya yarımadasının şimalında bir neçə dərin boğazlar mövcuddur. Bunların ən uzunu Limford və Mariyager Fyord boğazlarıdır. Danimarkanın şərq sahilində, Baltik dənizində ölkəyə aid olan 443 ada yerləşir.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan coğrafiyası
* Serb Respublikasının coğrafiyası

İstinadlar
----------

### Mənbə

* 

""Europe :: Denmark" ([[Azərbaycan dili|*azərb.*]] "Avropa :: Danimarka"‎)" (ingilis). CIA. 2017-07-11. 2015-09-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-14.

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **Danimarka coğrafiyası** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* Avraam Orteliyus tərəfindən, "Theatrum orbis terrarum" adlı atlasda Danimarkanı xəritəsi . Danimarkanın nəşr edilmiş ilk xəritəsi.
**Koysuq çayı** — Rusiyanın Rostov vilayəti ərazisindən axan çay. Don çayının sol qolunu təşkil edir. Koysuq çayının uzunluğu 55 km təşkil edir.

Течение
-------

Koysuq Don çsyının mənsəbinə yaxın olan son sol axarlarından biridir. Don çayının keçmiş qoludur.

Koysuq çayı başlanğıcını eyni adlı göldən götürür. Mənbə Batayskdan 3–4 km yuxarıda qərarlaşır. Dəmiryol körpüsünü keçdikdən, Rostov-na-Donu şəhərindən 8 km aralıda çay iki qola bölünür. Birincisi Bataysk şəhəri və Koysuq kəndi ərazisinən axır. İkincisi isə dəmiryolu boyunca 6 km uzanlr. Çayın yatağı 0.5 km, dərinliyi isə 1 metrdir.

Çumutovka çayı Koysuq çayının əsas qollarından biridir. Dayazlıqdan başlayan Moeçnı erik çayı əks istiqamətdə axaraq Rostov-na-Donunun Budyonnovski prospekti hissəsindən Dona tökülür. Burada mərkəzi şəhər çimərlik yerləşir.

Onun qolları quruyan Mokrı və Suxoy Batay axarlarıdır.

Don çayında suyun səviyyəsi artarsa Koysuq qolunda suyun səviyyəsi olduqca artır. Azaldıqda isə anoloji olaraq suyunda azalma baş verir. Dayazlığa çevrilir. Dayazlıq zamanı suyunun sürəti 3-5 sm/s təşkil edir. Güçlü küləklər zamanı suyu olduqca azalır. Hətta bəzən tamamən quruyur. Çayda axın Donun səviyyəsindən asılıdır.

Çayın aşağı axarlarında onun eni 100—200 metr, dərinliyi isə 1,1-2,5 metr təşkil edir. Çayın ətrafı güçlü şəkildə qamış və ot bitkiləri ilə örtülmüşdür. Mənsəbdə çayın dərinliyi 0,4 - 0,9 metr arasında dəyişir.

Koysuq çayı Don çayına Koluzaevo xutoru və Ust-Koysuq xutoru arasından tökülür. Koluzaevo xutoru Don çayının sağ, Ust-Koysuq isə Don çayının sağ hissəsində yerləşir.

Qolları
-------

* Çumotavaya
* Çertanovka

Yaşayış məntəqələri
-------------------

* Bataysk
* Koysuq (Batayskın bir mikrorayonu və keçmiş kəndi)
* Ust-Koysuq

Mənbə
-----

* Flash-панорама реки Малый Койсуг Arxivləşdirilib 2013-11-27 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 7. Донской район/ Под ред. Д. Д. Мордухай-Болтовского. — Л.: Гидрометеоиздат, 1964. — 267 с.
**Cubqa** — Krasnodar diyarının Tuapse rayonunda şəhər tipli qəsəbə (kurort qəsəbəsi). Cubqa şəhər qəsəbəsinin inzibati mərkəzi.

Coğrafiyası
-----------

Qəsəbə Qara dənizin Cubqa körfəzinin sahilində və Cubqa çayının mənsəbində yerləşir. Ərazidə enliyarpaqlı və iynəyarpaqlı meşələr üstünlük edir. Rayon mərkəzindən 52 km şimal-qərbdə — Tuapse şəhəri yerləşir. Krasnodardan Cubqaya Adıgeysk, Qoryaçıy Klyuç və Xrebtovı marşrutu ilə 108 km uzunluğunda avtomobil yolu gəlir.

Cubqa çimərlikləri əsasən qumlu və qumlu-çınqıldır. Burada düşərgələr, avtoturizm bazaları və "Qolubaya buxta", "Qornı vozdux", "İnal" kimi müxtəlif istirahət mərkəzləri fəaliyyət göstərir. Müxtəlif pansionatlar da var.

### İqlimi

Cubqa Aralıq dənizi iqlim zonasına daxildir. Yanvar ayının orta temperaturu +3,6 °C, iyul ayının isə 23,2 °C-dir. İllik yağıntıların miqdarı 1042 mm-dir. Yağıntılar əsasən payız-qış aylarında düşür.

Etimologiyası
-------------

Ərazinin yerli əhalisi adıqlar Cubqa və çayın adın (*adıge.* Жьыу́бгъу) kimi tələffüz edirlər.. Ən çox ehtimal edilən versiyaya görə, bu toponim zhybge (adıge zhy — "külək"; ubgun — "yaymaq") sözünə uyğundur. Tərcümədə — "yayılan külək" və ya — "gecə gözəli" deməkdir. Toponimin mənşəyinin şapsuq variantı da var — zhequpdan — "düz yer". Toponimin hər iki tərcüməsi ərazinin coğrafi təsvirinə uyğundur. Çünki Cubqa çayının aşağı axınında vadi genişlənir və düz relyefdə axır.

Tarixi
------

Qəsəbə XIX əsrdə Kiçiq Şapsuqinin əsas mərkəzlərindən biri olmuş. Qafqaz müahribəsindən sonra, 1864-cü ildə Cubqa kəndinin əsası qoyulmuşdur. Əvvəlcə kənd çayın mənsəbindən 2 km aralıda müasir Staniçka mikrorayonunun yerində yerləşirdi.

1904-cü ildə dövlət təhsil müəssisəsi olan kilsə məktəbinin binası tikildi. Yeni məktəb tikildikdən sonra hərbçilərin ixtiyarına verilmiş. Böyük Vətən Müharibəsi illərində xəstəxana kimi istifadə edilmişdir. 1965-ci il iyulun 13-də Cubqa kəndinə kurort kəndi statusu verildi.

Əhalisi
-------

2021-ci ilin siyahıyaalınmasına görə Cubqada 5574 nəfər yaşayır. 2002-ci ilin məlumatına görə milli tərkib belədir:

* ruslar — 3 505 nəf. (66,8 %),
* ermənilər — 1 138 nəf. (21,7 %),
* ukraynalılar — 225 nəf. (4,3 %),
* digərləri — 378 nəf. (7,2 %).

İstinadlar
----------

1. ↑  "www.weatherbase.com". 2014-12-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-30.
2. ↑  "Джубга". 2021-11-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-30.
3. ↑  *Твёрдый А. В.* Джубга // Кавказ в именах, названиях, легендах: опыт топонимического словаря. — Краснодар : Платонов И. 2008. — С. 119. — ISBN 978-5-89564-044-9.
4. ↑  *Твёрдый А. В.* Джубга // Кавказ в именах, названиях, легендах: опыт топонимического словаря. — Краснодар : Платонов И. 2008. — С. 119. — ISBN 978-5-89564-044-9.
5. ↑  "База данных Всероссийской переписи населения 2002 года". 2014-06-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-30.
**Cudi Dağı** - Türkiyədə, cənub-şərqi Anadoluda, Şırnak və Silopi mahal mərkəzləri arasında ihündürlüyü 2 114 metr olan dağ.

Coğrafiyası
-----------

Tarixi rəvayətlər
-----------------

İslami inanclara görə, Tufandan sonra Nuhun Gəmisi bu dağın üzərinə oturmuşdur. Sözü keçən gəminin Ağrıda tapıldığı mövzusunda söz-söhbətlər vardır. Austen Henry Layard və L. King, bu dağın ətraflarında mismar yazısıyla hazırlanmış Asar kitabələrinə rast gəliblər.

Quranda gəminin Cudi dağına oturduğu qey edilir. Hud Surəsində "Ey yer üzü! Ud suyunu. Ey göy! Tut suyunu" deyildi. Su çəkildi, iş bitdi. Gəmi də Cudiyə oturdu və "Zalımlar birliyi Allahın rəhmətindən uzaq olsun!" deyildi. şəklində izah edilər.

Quran təfsirlərində Cudinin Musula yaxın bir yerdə olduğundan bəhs edilər.Bəhs edilən dağ, bu gün Cizre sərhədləri içində olan dağ, indiki vaxtda Türkiyə cümhuriyyətinin Şırnak eli sərhədləri içinə düşməkdədir. Şırnak adı, "Şəhəri Nuh" mənasında çox köhnə bir addır. Cudi Dağının ətəyində adı "səksənlər" mənasını verən Heştan Kəndi var. Heştan kəndinin Nuh tərəfindən qurulduğuna inanırlar, və kəndin adı Nuhun Gəmisində olan səksən adama görə belə adlandırılıb.

Cudi Dağı, dinlər tarixi və xüsusilə İslam dini baxımından əhəmiyyətlidir. Çünki Qurani Kərimdə Nuhun gəmisinin tufandan sonra Cudi Dağına oturduğu ifadə edilməkdədir.

Bu dağın hansı dağ olduğu mövzusunda müxtəlif şərhlər var. Ən çox üzərində durulan dağlardan ikisi Şərq Anadolu Bölgəsində iştirak edən Ağrı Dağı və Cənub-şərq Anadolu Bölgəsində olan Cudi Dağıdır. Bu iki addan ağırlıqlı olanı Cudi Dağıdır. Bu mövzuda diqqət çəkilən dəlillərdən biri Ağrı Dağının çox sarp və yaşamağa əlverişli olmayan quruluşudur. Buna qarşılıq Cudi Dağı gəminin enməsi və insanların sığınması üçün çox böyük üstünlüklərə malikdir.

Digər tərəfdən alimlər Cudi sözünün "comərdlik" mənasındakı "Cud" sözündən gəldiyini söyləyərək, bunu fikirlərinə dəstək göstərmişlər.

Quraq bir bölgədə olan Cudi Dağının yüksək seqmentləri çox yağmur götürər. Bundan ötəri 1500-2000 metrlər arasında şam və palıd meşələri vardır. Türkiyə-İraq sərhədinə 15. km məsafədə və ellips formasında olan Cudi Dağı üzərində 2000 metri aşan dörd doruk var. Bunlardan 2017 metr yüksəklikdə olanı, "Nuh Peyğəmbər Ziyarət Təpəsi" olaraq xatırlanar.

Gertrude Bell adlı, digər bir adı 'Səhra Qızı' olan, bu ingilis səyyahıda Cudi Dağını ziyarət etmiş və 'Amurath the Amuraht' kitabında Nuhun gəmisindən bəhs etmişdir.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Coğrafiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Türkiyə ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**İtil** (başqa yazılışlar: Atil, Ədil, İdil; *çin.* 阿得/阿得水) – Xəzər xaqanlığının 2-ci paytaxtı və sonuncu iri şəhəri.

Tarixi
------

Şəhərin salındığı vaxt dəqiq məlum deyil. Güman edilirki dağılması X əsrdən başlamışdır. 2 əsrdir ki, arxeoloji qazıntılar aparılsada, şəhərin yeri hələdə mübahisəli olaraq qalır. Bəzi mülahizələrə görə, İdil indiki Həştərxan şəhərinin 15–20 km-də yerləşirmiş. Slavyan dillərində Volqa, Volha, Voloha, Vloha, müxtəlif yerli türk xalqlarının dillərində isə İtil, Atil, İdil, Edil, Atal və İdel kimi səslənir. Ərəb müəlliflərinin yazdıqlarına görə Dərbənddən Səməndərə 4 gün, oradanda İdilə 7 günlük yol var idi.

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şəhər** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


| ⛭Xəzərlərin şəhərləri |
| --- |
| Əl-Beyda  • Bələncər  • Varaçan  • Xamlic  • Sarışin  • İdil  • Xəzəran  • Tmutarakan  • Sarkel  • Səməndər |  |
**Daşkənd aşıqları və şairləri** — toplu

Çapı
----

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Folklor İnstitutu Elmi Şurasının qərarı ilə çap olunub.

Kitab haqqında
--------------

"Daşkənd aşıqları və şairləri" adlanan bu kitabda qədim türk-oğuz yurdu olan Göyçə mahalının Daşkənd kəndində, eləcə də Bərdə rayonunun Yeni Daşkənd kəndində yaşayıb-yaratmış aşıqların, şairlərin və şairələrin həyat və yaradıcılığı haqqında məlumatlar öz əksini tapmışdır.

* Məsləhətçi. Sərraf Şiruyə
* Redaktor. f.e.d. professor Hüseyn İsmayılov
* Ön sözün müəllifi. Əli Vəkil, "Aşıqların və şairlırin müqəddəs beşiyi"

Kitabın mündəricatı
-------------------

Şair Məmmədhüseyn, Aşıq Nəcəf, Başxanım Şəfiqızı, Aslan Məmmədsadiqoğlu, Aşıq Savad, Gülgəz Maqsudqızı, Həsən Xəyallı, İsoy Qurbanov, Qəmgin Fəzi, Aşıq Əli Şairov, Aşıq Abbasəli, Nohəxan Qəşəm, Muxayıl Göyçəli, Qocaman Qocamanov, Xasay Hacıyev, İsmayıl Hüseynov, Coşqun Ağababa, Xasay Zeynalov, Aşıq Firuddin, Aşıq Novruz, Aşıq Hacı Göyçəli, Nəbi Həsənoğlu, Molla Əmirxan, Əmirxan Məcidoğlu, Dərdli Səməd, Alqayıt, İbrahim Daşkəndli, Əlixan Qəhrəmanov, Yusif Bayramov, Əmir Göyçəli, Sərraf Şiruyə, Səyyad Şairov, Firdovsi Xəlilov, Kamran Məmmədov, Maksim Müəllim, Əli İmanov, Zöhrə Hacıyeva, Vidadi Süleymanov, Aşıq Nuriddin, İsrail Şairov, Aqil İman, Eldar Həsənli, İsmayıl Həsənov, Zahid Məcid, Nazilə Nəbiqızı, Sənubər Fəzili, İradə Hacıyeva, Kamandar Zeynalov, Sakit Məsimov, Şöhrət Abbasəliyev, Aqşin Hacızadə, Araz Yaquboğlu, Əli Məhərrəmov, Zülfiyyə Şiruyəqızı, Cahad, Qılman İman, Firuzə Nəsibli, Hilalə Hacıyeva, Leyla Mehdiyeva

Həmçinin bax
------------

* Araz Yaquboğlu

Xarici keçidlər
---------------

* ISNI:0000 0001 1965 0482
Yelenendorfda yaşayan almanlar 19-cu əsrin sonları 
**Alman Milli Şurası**  — Azərbaycandakı alman koloniyalarının mənafeyini müdafiə etmək məqsədilə fəaliyyət göstərmiş qurum. 1918-ci il noyabrın 19-da yaradılmışdı. Şura, ilk növbədə, almanların Azərbaycandakı əmlakının qorunması məsələləri ilə məşğul olurdu. Sayları az olduğundan seçki senzinə uyğun gəlməmələrinə baxramayaraq, milli təmsilçilik prinsipinə uyğun olaraq Azərbaycan Milli Şurasının 1918-ci il 19 noyabr tarixli qərarı ilə alman əhalisindən də bir nümayəndəni Parlamentin tərkibinə daxil etmək və onun seçimini alman milli təşkilatlarına həvalə etmək nəzərdə tutulmuşdu. Azərbaycan Parlamentində mill azlıqların nümayəndələri üçün ayrılmış 4 yerdən birini alman azlığının nümayəndəsi mandatını Yelenendorfdan (indiki Göygöl) olan deputat Lorens Yakov Kun aldı. Onun Parlamentdəki, xüsusilə aqrar komissiyasındakı işi, əsasən alman koloniyalarının mənafelərinin müdafiəsinə yönəlmişdi.

Lorens Kunun parlamentdə çıxışı
-------------------------------

10 dekabr 1918-ci ildə parlamentdə Azərbaycandakı almanlar adından çıxış edən Lorens Kun qeyd edir ki:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| 100 il ərzində almanlar və azərbaycanlılar arasında ən səmimi qonşuluq əlaqələri heç vaxt pozulmamışdır. ADR almanları sakitcə gələcəyə baxır, öz milli mənsubiyyətlərinin qorunacağına və sakit iş həyatına davam edəcəklərinə ümidlidirlər və müstəqil Azərbaycanın xeyrinə çalışacaqlar. | "|

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. I cild. Bakı 2004. s. 129
2. ↑  *Рауф А. ГУСЕЙН-ЗАДЕ.* "Немцы Азербайджана" (PDF) (25). IRS Наследие. 2007. ISSN 1992-4836.
**Məmməd Süleymanov** — Azərbaycanlı marksist jurnalist-yazıçı.

Bioqrafiya
----------

Məmməd Süleymanov 1971-ci il martın 8-də Zaqatalada müəllim ailəsində anadan olub. 1988-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutuna (indiki ATU) daxil olan Məmməd Süleymanov 1994-cü ildə institutu müvəffəqiyyətlə bitirmişdir. 1994-96-cı illərdə cərrah kimi işləyib.

Fəaliyyəti
----------

Mətbuatda ilk yazıları ASDP-nin orqanı olan İstiqlal qəzetində çıxıb. Bir müddət "7 Gün" qəzetinin redaktoru və baş redaktoru kimi işləyən yazar "7 Gün" və "Gündəlik Azərbaycan" qəzetlərində köşə yazarı kimi jurnalistika fəaliyyətini davam etdirir. Bir müddət Rusiyanın "Reqnum" informasiya agentliyinin Azərbaycanda müxbiri kimi işləmişdir. Məmməd Süleymanov "Bizim Yol" və "Alma" qəzetlərində də fəaliyyət göstərmişdir. Hazırda "1937.az", "Teleqraf" qəzeti və XI Tezis jurnalı ilə əməkdaşlıq edir.

Kitabları
---------

* Çe Gevaranın son sirri - 2011 (İkinci nəşr (əlavələrlə)-2014) - Solfront nəşriyyatı
* Ədəbi portretlər-2013 - Qanun nəşriyyatı
* Təbabətin Fəryadı-1990 "Bakı Yazıçı" nəşriyyatı.

Xarici keçidlər
---------------

* kulis.az - Məmməd Süleymanovun yazıları Arxivləşdirilib 2014-01-12 at the Wayback Machine
* adalet.az - Məmməd Süleymanovla söhbət
* solfront.org - Məmməd Süleymanov[*ölü keçid*]
* Kino və İnqilab - Məmməd Süleymanov
* Ədəbiyyat və inqilab: Latın Amerika magik realizmi - Məmməd Süleymanov - mühazirə

İstinadlar
----------
Klaqenfurtdakı Elizabet monastırının abbatisası. Müəllif: Ksaveriya Qasser. Təxminən 1756-cı il.
**Abbatisa** (*lat.* abbatissa) — katolisizmdə abbatlığın qadın abbatı. Abbatisa abbat nişanları ilə təchiz olunsa da, tabeliyində olanlar üzərində yalnız inzibati gücə malikdir. Bu terminə ilk dəfə 514-cü ildə rast gəlinmişdir.

İndiki dövrdə Roma-Katolik kilsəsində iki yüzə yaxın abbatisa xidmət edir. Katolik qanununa görə, abbatisanın seçilməsi yepiskopun sədrliyi və ya onun nümayəndəsinin iştirakı ilə baş verir. Abbatisaların ən azı 40 yaşı olmalıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Энциклопедический словарь. 2009. аббатиса.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* *Thomas E. Henneberry.* Abbess — Collier’s Encyclopedia.

Xarici keçidlər
---------------

* Усков Н. Ф. Аббатиса // Православная энциклопедия. — М. 2000. — Т. I : «А — Алексий Студит». — С. 34—35. — 752 с. — 40 000 экз. — ISBN 5-89572-006-4.
**Xacə Nizaməddin Übeydullah əz-Zakani** (*fars.* خواجه نظام الدین عبید الله الزاکانی‎; 1301, Qəzvin – 1371, Şiraz), daha çox **Übeyd Zəkani** (عبید زاکانی) kimi tanınır — Elxanilər dövlətində yaşamış fars şairi. O, fars ədəbiyyatının ən yaxşı satiriklərindən biri hesab olunurdu. Onun ən məşhur əsəri dini riyakarlığa hücum edən siyasi satira olan "*Muş-o qorbeh*"dir ("Siçan və pişik"). Çox məşhur bir şəxsiyyət olsa da, əsərlərinin əksəriyyətində təxribatçı və ədəbsiz mətnlərdən ibarət olduğu üçün Übeydin yaradıcılığına son vaxtlara qədər az diqqət yetirilirdi. O, Fransa maarifçi yazıçısı Volter ilə müqayisə edilmişdir.

Zəmin
-----

Übeyd islam dövrünün əvvəllərində İranın şimalında Qəzvinə köçmüş ərəb qəbiləsi olan Bənu Xəfacənin nəslindən olan Zəkani ailəsindən idi. Zəkani ailəsi iki qoldan ibarət idi; biri din sahəsi ilə seçilir, digəri isə Übeydin mənsub olduğu mülkədar və bürokratlardan ibarət idi. Übeydin özünün 1319-cu ildən əvvəl Qəzvində anadan olduğu güman edilir. İran o zamanlar monqol Elxani hakimiyyəti altında idi və bu dövr geniş şəkildə fars poeziyasının qızıl dövrü hesab olunurdu.

Yaradıcılığı
------------

Übeydin əsərlərinin çoxu farsca yazılmışdır. Buna baxmayaraq, onlardan bəziləri ərəbcə də qələmə verilmişdir və bu, onun yüksək səviyyəli təhsilini nümayiş etdirir. Übeydin ən məşhur əsəri dini riyakarlığa hücum edən siyasi satira olan "*Muş-o Qorbeh*"dir ("Siçan və pişik"). İnsanların dini tənqid etdiyinə görə ölümlə üz-üzə qala biləcəyi bir dövrdə ərsəyə gətirildiyi üçün əsər riskli sayılırdı.

İrsi
----

Übeyd fars ədəbiyyatının ən yaxşı satiriklərindən biri hesab olunur. O, Fransa maarifçi yazıçısı Volter ilə müqayisə edilmişdir. Britaniya şərqşünası Edvard Qranvil Braunun fikrinə görə, Übeyd "bəlkə də İranda ortaya çıxmış ən görkəmli parodist və satirik yazıçı" idi. Übeyd İrəc Mirzə ilə birlikdə İranın ən məşhur satiriklərindən biri hesab olunur

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. 1 2 3 4  Meneghini, 2008
2. 1 2 3 4 5 6 7  Haidari, 1986
3. 1 2 3 4  Kowsar, 2012

### Ədəbiyyat

* de Bruijn, J.T.P. (2002). "ʿUbayd-I Zākānī". The Encyclopaedia of Islam, Second Edition (12 vols.). Leiden: E. J. Brill.
* *Haidari, A. A.* "A Medieval Persian Satirist". Bulletin of the School of Oriental and African Studies. University of London. 49 (1). 1986: 117–127. doi:10.1017/S0041977X00042531. JSTOR 617673.
* *Khorramshahi, Baha'-al-Din.* Hafez ii. Hafez's life and times // Encyclopaedia Iranica, Vol. XI, Fasc. 5. 2002. 465–469.
* *Kowsar, Nikahang.* Being Funny Is Not that Funny: Contemporary Editorial Cartooning in Iran. 79. Johns Hopkins University Press. 2012. 117–144.
* *Limbert, John.* Shiraz in the Age of Hafez. University of Washington Press. 2004. 1–182. ISBN 9780295802886.
* *Meneghini, Daniela.* ʿObayd Zākāni // Encyclopaedia Iranica. 2008.
* *Wing, Patrick.* Mozaffarids // Encyclopaedia Iranica. 2014.
**Daşkənd zooparkı** (özb. Toshkent hayvonot bogʻi; *rus.* Ташкентский зоопарк) – Özbəkistanın paytaxtı Daşkənd şəhərində yerləşən zoopark.

Tarixi
------

Zoopark 1924-cü ildə Özbəkistan Milli Universitetinin zooloqlarının təşəbbüsü ilə açılmışdır və cəmi 3 ha sahəyə malik idi. 1940-cı illərin sonlarında artıq zooparkda 200-ə qədər heyvan növü saxlanılırdı. 1992-ci ildə zooparkın sahəsi 10,7 ha, burada saxlanılan heyvan növlərinin sayı 270-dən çox idi. 1994-cü ildə Özbəkistan Respublikası Nazilər Kabinətinin verdiyi qərarla zooparkın dünya standartlarına uyğunlaşdırılması qərarlaşdırılmışdır. 1997-ci ildə zooparkın sahəsi 21,5 ha olmuşdur.

1998-ci ildən zoopark Beynəlxalq Avro-Asiya Regional Zooparklar və Akvariumlar Assosiasiyasının üzvüdür.

Haqqında
--------

Zooparkın sahəsi 21,5 ha təşkil edir. Burada 385 növdən 3000-dən çox heyvan saxlanılır.

Zooparkın sxemi  

Rəqəmlərə uyğundur:  

1 — Çıxış  

2 — İdarə binası  

3 — Gənc təbiətşünaslar  

4 — Akvarium  

5 — Terrarium  

6 — Alliqatorlar  

7 — Meymunlar  

8 — Tutuquşular  

9 — İtkimilər  

10 — Kiçik pişikkimilər  

11 — Kiçik məməlilər  

12 — Барсы  

13 — Yaquarlar  

14 — Pələnglər  

15 — Şirlər  

16 — Ayılar  

17 — Quşlar  

18 — Begemotlar  

19 — Kenqurular  

20 — Antiloplar  

21 — Keçilər  

22 — Marallar  

23 — Ceyranlar  

24 — Zebralar  

25 — Fillər  

26 — Dəvələr  

27 — Lamalar  

28 — Təkdırnaqlılar  

29 — Yaşıllıq  

30 — Qış quşları  

31 — Tropika florası  

32 — Su hövzəsi  

33 — Kafe  

34 — Attraksion  

35 — Şəlalə  

36 — Kafe  

37 — Su quşları  

38 — Meymunlar  

39 — Yırtıcı quşlar  

40 — Qırqovullar  

41 — Yırtıcı quşlar  

42 — Dəvəquşular  

43 — Cücülər

Qalereya
--------

* Qara kərkəsQara kərkəs
* NişanlarNişanlar
* KələzKələz
* Gəzinti qatarıGəzinti qatarı
* AddakslarAddakslar
* CeyranCeyran
* KəpənəkKəpənək
* AyıAyı

İstinadlar
----------

1. 1 2  "ТАШКЕНТСКИЙ ЗООПАРК". ТАШКЕНТСКИЙ ЗООПАРК (rusca). 2017-09-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 oktyabr 2017.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Daşkənd zooparkı*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* tashkentzoo.uz — Daşkənd zooparkının rəsmi saytı
Şerlok Holms personajının təsviri. 1904-cü il.
**Özəl detektiv** — tədqiqat xarakterli hüquqi xidmətlər göstərməsi üçün fərdlər və ya qruplar tərəfindən işə götürülən şəxs, detektiv.

Azərbaycanda
------------

Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyində özəl detektivlərin fəaliyyəti haqqında heç bir məlumat verilmir. Buna baxmayaraq, ölkədə qeyri-qanuni fəaliyyət göstərən özəl detektivlər mövcuddur. Onlar adətən keçmiş polis işçiləri və hüquqşünaslardır.

İncəsənətdə
-----------

Edqar Allan Ponun 1841-ci ildə yazdığı "*Morq küçəsində qətl*" hekayəsində təsvir etdiyi Ogüst Düpen personajı ədəbiyyatda ilk özəl detektivlərdən biri olaraq hesab edilir.

Böyük ehtimalla, ədəbiyyatdakı ən tanınmış özəl detektiv Şerlok Holmsdur. Personaj ilk dəfə 1887-ci ildə "*Al-qırmızı etüd*" povestində peyda olmuşdur. Digər popolyar özəl detektivə isə ilk dəfə 1920-ci ildəki "*Staylzda müəmmalı hadisə*" romanında təsvir edilmiş Erkül Puaronu aid etmək olar.

Çingiz Abdullayevin yaratdığı Dronqo, Elxan Elatlının Qanbay Qasımlı personajı da bu kateqoriyaya aiddir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycanda özəl detektiv var, ancaq bu haqda qanun yox" (az.). 15 fevral 2006. August 29, 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 iyul 2020.

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **Özəl detektiv** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* Bureau of Labor Statistics information

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 4128911-0 · LCCN: sh88007755 |
**Məmməd Rüstəmov** (tam adı:*Rüstəmov Məmməd İbrahim oğlu*;10 may 1930, Ordubad) — maşınqayırma sahəsində alim,professor

Həyatı
------

Rüstəmov Məmməd İbrahim oğlu 10 may 1930-cu ildə Ordubad şəhərində anadan olub. 

### Təhsili

1953-cü ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun ( Azərbaycan Texniki Universitet) mexanika fakülətsini bitirib.

Fəaliyyəti
----------

### Əmək fəaliyyəti

1953-1960-ci illərdə zavodda mühəndis-konstruktor, sex rəisi, baş mühəndis və direktor vəzifələrində çalışmışdır.

### Elmi fəaliyyəti

Göndərişlə 1963-cü ildə Azərbaycan və Ukrayna Elmlər Akademiyasının Mexanika İnsitunun aspiranturasını bitirmişdir. 1965-ci ildə Texnika elmləri namizədi olub. 1966-cı ildən Azərbaycan. Texniki Unversitetində işləyir; 1981-1992-ci illərdə universitetin metalkəsən dəzgahlar və alətlər kafedrasının müdiri olmuşdur. 1992-cu ildən həmin kafedranın professorudur. 100-dən çox elmi məqalənin, dərslik, tədris vəsaiti, metodik göstəriş və ixtiraların müəllifidir.

Təltif və mükafatları
---------------------

* 2015 — Azərbaycan Azərbaycan Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndisi

Mənbə
-----

* Naxçıvan Ensiklopediyası. Bakı. 2002. səh. 484. ISBN 5-8066-1468-9.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2020-11-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-03.
**Məmməd Əhməd oğlu Qasımov** (1904 – 1966) — Biologiya elmləri doktoru, professor

Həyatı
------

Məmməd Qasımov 1904-cü il aprel ayının 14-də anadan olmuşdur. O, 1926-cı ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Təbiət şöbəsinə daxil olmuşdur. 1930-cu ildə Universiteti bitirdikdən sonra, Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun Botanika kafedrasında assistent, 1937-ci ildə isə Zaqafqaziya Pambıqçılıq İnstitutunda dosent əvəzi kimi fəaliyyətə başlamışdır. Məmməd Qasımov 1937-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Ali bitkilərin morfologiyası və sistematikası kafedrasına dosent əvəzi vəzifəsinə götürülmüşdür. Məmməd Qasımov elə həmin il elmi xidmətlərinə və elmi əsərlərinə görə müdafiə etmədən ona biologiya elmləri namizədi elmi dərəcəsi və dosent elmi rütbəsi verilmişdir. Məmməd Qasımov 1947-ci ildən Ali bitkilərin morfologiya və sistematikası kafedrasının müdiri olmuş və bu vəzifədə 1966-cı ilədək çalışmışdır. O, 1955-ci ildə Leninqrada SSRİ EA-nın akad. V. A. Komarov adına Botanika İnstitutuna doktoranturaya ezam olunmuş və 1959-cu ildə həmin institutda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. Məmməd Qasımovun apardığı tədqiqatlar nəticəsində elm üçün yeni olan və İsitməotu (Erysimum L.) cinsinin Azərbaycan ərazisində yayılan növləri tədqiq olunmuş, onların tərkibindən bioloji fəal maddələr alınmış və tibdə tətbiq sahələri öyrənilmişdir. O, botanikaya aid bir sıra dərslik və dərs vəsaitlərinin müəllifidir.

Təltifləri
----------

Məmməd Qasımov "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni, "Əmək fəaliyyətinə görə", "Qafqazın müdafiəsinə görə", "Böyük Vətən müharibəsi illərində əmək fəaliyyətinə görə" medalları ilə təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Bakı Dövlət Universitetinin professorları. — Bakı, 2014
Yapon paqodası
**Paqoda** — Uzaq Şərq ölkələrində dini xarakterli tikili, buddizm və hinduizm məbədi. Yaponlar ona - 塔 *too*; hindlilər - भगवत् *bxaqavat*, "müqəddəs, şərəfli" deyirlər.

Тailand, Myanma, Şri-Lanka, Laos və Kambocada paqoda buddist məbədləri adlanır. Paqodalar bəzi ölkələrdə həm dini ibadətgah, həm də məbəd funksiyasını yerinə yetirirlər. Burada dini əşyaları saxlayır və memorial kompleks kimi fəaliyyət göstərirlər. Müxtəlif ölkələrdə paqoda kateqoriyasına müxtəlif tip binaları aid edirlər. Hər yerin milli motivinə uyğun olaraq paqodalar fərqli tərzlərdə olur.

Nepal, Çin, Çinin Tibet bölgəsində, Koreya, Yaponiya, Vyetnam, İndoneziya, Hindistanın şimal bölgəsində və Qərb ölkələrində məbəd kimi istifadə edilən çoxmərtəbəli qüllələrə paqoda deyilir.

Belə hesab edilir ki, ilk paqodalar Nepalda meydana gəlmiş, sonralar nepal memarları bütün Uzaq Şərq boyu yayılmışlar. Nepalda paqoda formasında hinduizm məbədləri tikirlər.

Məşhur paqodalar
----------------

* Hanoydakı bir sütunlu paqodaHanoydakı bir sütunlu paqoda
* Yaponiyanın Nara şəhəri yaxınlığındakı Yakusi-dzi paqodasıYaponiyanın Nara şəhəri yaxınlığındakı Yakusi-dzi paqodası
* Yaponiyanın Kioto şəhərindəki Kiyomidzu-dera məbədindəki paqodaYaponiyanın Kioto şəhərindəki Kiyomidzu-dera məbədindəki paqoda
* Çinin Syan şəhərindəki vəhşi qazların böyük poqodasıÇinin Syan şəhərindəki vəhşi qazların böyük poqodası
* Çinin Syan şəhərindəki vəhşi qazların kiçik paqodasıÇinin Syan şəhərindəki vəhşi qazların kiçik paqodası
* Pekindəki Vansun paqodasıPekindəki Vansun paqodası
* Londondakı böyük paqoda - şinuazri abidəsiLondondakı böyük paqoda - şinuazri abidəsi
* Pekindəki ağ paqodaPekindəki ağ paqoda
* Liszyan çayı sahilindəki çin paqodasıLiszyan çayı sahilindəki çin paqodası

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, VII cild. Bakı, 1983. səh.426

|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Paqoda*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |
**Bacun adaları** (*ing.* Bajun Islands, *Baajun Islands*) və ya **Bacuni adalrı** (*ing.* Bajuni Islands, it. Isole dei Bagiuni) — Hind okeanı sahilləri boyunca, Somalinin cənubunda uzanan adalar.

Adalar sayları elədə çox olmayan Bacuni xalqının köklü yaşayış yeri sayılır.

Tərkibinə daxil olan adalar
---------------------------

1. Kisimayo (Chisimaio)
2. Kandaivu (Kandhaivu)
3. Fuma (Fuma)
4. Koyama (Coiama)
5. Nqumi (Ngumi)
6. Tenina (Thenina)
7. Tovay (Chovaye)
8. Teqadi (Tegadi)
9. Tula (Chula)
10. Çandraa (Chandraa)
11. Darkasi (Darkasi)
12. Ambu (Ambu)
13. Qua (Gua)

Tarixi
------

Tovai adasında daşdan şəhərin qalıqları vardır. Bu tip tikililər Keniyanın Lamu arxipelaqında rastlanılır.

Əhali
-----

1913-cü il məlumatına görəyalnız iki iri adada yaşayış vardır — Tovai (və ya Çovae 0°52′19″ c. e. 42°09′33″ ş. u.) və Tula (və ya Çula , 1°00′19″ c. e. 42°02′11″ ş. u.).

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Haywood, C. Wightwick,* "The Bajun Islands and Birikau", The Geographical Journal, 85, 1935: 59-64