recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Nazim Ağayev.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Ağayev.

**Nazim Ağayev** (2 yanvar 1939, Bakı – 24 aprel 2018) — Müğənni.

Həyatı
------

Nazim Ağayev 1939-cü il 2 yanvar tarixində Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 

Atası Ağayev Maşallah əslən cənubi azərbaycanlı olaraq Bakda oxuyub təhsil almış, müxtəlif illərdə Tütün və Qənnadi fabriklərində fabrik müdiri işləmiş, 44 yaında vəfat etmişdir. 

Anası Asiyə Ağayeva Lənkəranda doğulmuşdur.

Nazim 1962-ci ildə Teatr institunun musiqili komediya fakültəsinə daxil olmuş, 1967-ci ildə müvəffəqiyyətlə bitirmişdir. İnstitut illərində institutun keçirdiyi tədbirlərdə fəal iştirak edən Nazim bu tədbirlərin birində Azərbaycan Radio və televiİyası xorunun bədii rəhbəri bəstəkar Ramiz Mustafayev tərəfindən xora dəvət edilmiş və üç il xorun solisti olmuşdur. İnstitut illərində vaxtaşırı Əhməd Bakıxanovun, Əhsən Dadaşovun, Baba Salahovun rəhbərlik etdikləri ansambllarda çıxış etmişdir. Axırıcı kursun imtahan tamaşalarında Şəmsi Bədəlbəyli tərəfindən Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrına dəvət edilən Nazim bir neçə tamaşada müvəffəqiyyətlə iştirak edir. 

1967-ci ildən Müslüm Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının solisti işləmişdir. Misirdə, Vyetnamda, Polşada, İtaliyada, Maltada, Hindistanda, Bolqarıstanda, Macarıstanda qastrollarda olmuşdur.

Ə.Bakıxanovun dəvəti ilə xalq çalğı alətləri orkestrinin solisti olmuşdur. Ağası Məşədibəyovun rəhbərliyi ilə ansamblda çalışmışdır. 1978-ci ildən «Azkonsert» Dövlət konsert-qastrol birliyinin solisti olmuşdur. 

Müxtəlif vaxtlarda yeddi bədii filmdə çəkilmişdir. 

Haqqında "Bəxtimə düşən sənət" sənədli filmi çəkilmişdir. 

1991-ci ildən təqaüdə çıxmışdır. Heydər Əliyev fondunun təqaüdçüsü olmuşdur. 2009 ildə Azərbaycan Respublikası prezidentinin fərmanı ilə Əməkdar artist fəxri adina layiq görülüb.

Ailəsi
------

Ailəli olmuşdur, üç oğlu var.

Vəfatı
------

2018 -ci il aprel ayının 24-də uzun müddət əziyyət çəkdiyi xəstəlik nəticəsində dünyasını dəyişmişdir.

Filmoqrafiya
------------

1. Bir qalanın sirri (film, 1959)
2. Bir cənub şəhərində (film, 1969)
3. Ən vacib müsahibə (film, 1971)
4. Kişi sözü (film, 1987)
5. Yaramaz (film, 1988)
6. Sahilsiz gecə (film, 1989)
7. Qarabağ şikəstəsi (2001)

Xarici keçidlər
---------------

* İzlə
**Sümüksüz İvar** (*Ívarr hinn beinlausi*; IX əsr, Danimarka – ən tezi 787 və ən geci 878, İngiltərə) — Tarixi vikinq döyüşçüsü və berserk. Raqnar Lodbrokun ən kiçik və ən qəzəbli oğludur.

Həyatı
------

Saqalara görə İvar Raqnar Lodbrok və Aslauqun ilk övladıdır.*Háttalykill inn forni* saqasına görə doğularkən onun heç bir sümüyü yox idi. Buna görə ona *sümüksüz* ləqəbi verilmişdir. Raqnar Lodbrokun Nortumbriya krallığındakı ölümü üzərinə qardaşları ilə birgə İngiltərəni işğala qoşulmuşdur.

### Böyük vikinq işğalı

865-ci ildə qardaşı Halfdan Hvitserk ilə Şərqi Anqliya torpaqlarını işğala başlamışdır. 867-ci ildə isə York şəhərini işğal etmişdir. II Aelladan atasının intiqamını almış, qardaşları ilə birgə onu qan qartalı edam şəkli ilə öldürmüşdür.
869-cu ildə Şərqi Anqliya kralı Müqəddəs Edmundu edam edib ölkəsini ələ keçirmişdir. Bu ildən sonra ordusunun bir hissəsini götürərək Dublini işğala getmişdir və orada Dublin krallığı və Adalar krallığının əsasını qoymuşdur. Onun nəsli Ui İmair sülaləsi olaraq tanınır.

Ölümü
-----

İvar 873-cü ildə bilinməyən bir xəstəlik səbəbindən vəfat etmişdir. 1686-cı ildə İngiltərənin Repton kəndində qəbrinin tapıldığı iddia olunur. Raqnar Lodbrok saqasında isə İvar ölümdən əvvəl sahildə basdırılmasını vəsiyyət edir və öz cəsədini ovsunlatdırır. Beləliklə onun ölümündən sonra İngiltərəni heç kim sahildən gəlib işğal edə bilməyəcəkdi. İngiltərənin gələcək kralı, Normandiya hersoqu I Vilyam isə ölkəni işğal edə bilmək üçün onun qəbrini qazır. Lakin görür ki, bədəni çürüməyib. Buna görə də Vilyam onu yandırır və beləliklə ölkəni işğal edir.

Mediada
-------

İvar rolu bəzi tarixi filmlərdə işlənmişdir. 1958-ci ildə The Vikings filmində Sümüksüz İvar rolu Kirk Duqlas tərəfindən ifa edilib.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  Ulster salnamələri Arxivləşdirilib 2013-10-10 at the Wayback Machine (İngiliscə)
3. ↑  "The Vikings: A Short History", Martin Arnold, author; The History Press: Stroud, 2008, Introduction , "The Death of Ivar the Boneless & Viking Age History", səh. 9–21.
Norveçdə yerləşən Rokfeller Musiqi zalı, 2007-ci il fevral ayı
**Nouvelle Vague** — Mark Kollen və Olivye Libonun rəhbərliyi altında fransız musiqi kollektivi. 2003-cü ildə yaradılmış və bu günə qədər də fəaliyyət göstərir. Kollektivin adı söz oyunudur, onun fransız incəsənətində *"new-wave"* stilinə (daha dəqiq desək, fransız kinosunun "yeni dalğa"sına münasibətini) münasibətini əks etdirir. Qrupun mahnıları — məşhur pank-rokların, postpank və new-wave kompozisiyalarının bossa-nova stilində kaver-versiyasıdır.

Özlərinin birinci albomu sayılan *"Nouvelle Vague"*-da qrup köhnə new-wave erasına məxsus mahnıları bossa-nova stilində ifa etmişdir. Mahnıların akustik əsası üçün rəqs ritmləri əlavə olunmuş, vokalistlər qismində isə müxtəlif ölkələrdən müğənnilər dəvət olunmuşdu ( 6 fransız qız,1 braziliyalı və 1 amerikalı qız). Depeche Mode, XTC, Modern English, Joy Division, The Undertones və digər kollektivlərin mahnılarının kaver versiyaları bu cür şəkildə yazılmışdır. Nouvelle Vague qrupunun müğənniləri ancaq özlərinin eşitmədiyi mahnıların orijinal versiyalarını ifa edirlər. Bununla müğənnilər səslənmənin təzəliyinə çalışırlar.

Qrupun ikinci albomu Bande a Parta Buzzcocks, Never Order, Echo qurplarının kompozisiyaları daxildir.

Nouvelle Vague, 2012-ci il
Hal-hazırda qrup ilə əməkdaşlıq edən müğənnilər( Marina Celeste, Phoebe Killldeer, Melanie Pain və Camille Dalmais) solo proektləri ilə məşhurlaşmışdılar. Onlar müasir fransız musiqisində yeni cərəyan — "*Renouveau de la chanson française*"i ("fransız şansonunun yenilənməsi") yaratmışdılar.

Diskoqrafiya
------------

* *Nouvelle Vague* (2004)
* *Bande à Part* (2006)
* *Comming home* (2007)
* *New Wave* (2007)
* *Aula Magna* (2007)
* *Late Night Tales* (2007)
* *Hollywood, Mon Amour* (2008)
* *Live Au Caprices Festival* (2008)
* *3* (2009)
* *Acoustic* (2009)
* *Best Of* (2010)
* *Couleurs sur Paris* (2010)
* *The Singers* (2011)
***Nikolas "Nik" Cerri Conas*** (*ing.* *Nicholas Jerry "Nick" Jonas*, 16 sentyabr 1992) — Amerikalı müğənni və aktyor, Jonas Brothers qrupunun üzvü.

Həyatı
------

Nik Conas 1992-ci ildə ABŞ-nin Texas ştatının Dallas şəhərində dünyaya gəlmişdir. O uşaqlıqdan musiqi alətlərinə maraq göstərmişdir. Özləri də sənət adamları olduqlarına görə valideynləri Nikə həmişə dəstək olmuşlar. Nik artıq 6 yaşında istedadlı aktyor kimi tanınmışdır. O, şəkər xəstəliyindən əziyyət çəkdiyinə görə insulindən asılı həyat tərzi sürür.

Qardaşları Kevin Conas və Co Conas ilə o, gənclər arasında məşhur olan Jonas Brothers rok qrupunu yaratmışdır və özünə Mr. President ləqəbini götürmüşdr. Nik 2007-ci ildə "Geri Board Conni Kapahala" filmində rol almışdır. Onun rol alması sayəsində film kino reytinqlərində ilk pilləyə yüksəlmişdir. Nik 2008-ci ildə Rok düşərgəsi (film, 2008), 2010-cu ildə isə Rok düşərgəsi 2 filmində çəkilib. Bununla bərabər o, Jonas Brothers adlı məşhur gənclər teleserialında da çıxış edib. Daha sonra 2010-cu ildə "Jonas la" adlı serialla jonas brothers serialını davam etdirmişdir.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  ***Musiqiçi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

1. ↑  .
2. ↑  .
**Juqderdemidiyn Qurraqça** (monq. Жүгдэрдэмидийн Гүррагчаа; *rus.* Жугдэрдэмидийн Гуррагча, 5 dekabr 1947, Qurbanbulaq[d], Bulqan vilayəti) — kosmosa uçuş etmiş ilk monqol və ikinci asiyalı. O, 2000–2004-cü illər arasında Monqolustanın Müdafiə naziri olmuşdur.

Erkən həyatı və kosmonavtika
----------------------------

Juqderdemidiyn Qurraqça 1947-ci il, 5 dekabr tarixində Monqolustanın şimalında yerləşən Qurbanbulaq bölgəsində anadan olmuşdur. Ulan-Batorda kosmik mühəndislik üzrə təhsil aldıqdan sonra hərbi hava qüvvələrinə qoşulmuş və general-mayor rütbəsinə kimi yüksəlmişdir.

1978-ci ilin, 1 martında səkkizinci "*Interkosmos*" layihəsinə üzv seçilmişdir. O, Maydarjavin Qanzoriqin əvəzetməsi idi. Qanzoriqin gedə bilməməsi səbəbilə proqramda Qurraqça iştirak etmişdir. Sovet kosmonavtı Vladimir Canibekov ilə birlikdə Beykonur kosmodromundan 22 mart, 1981-ci il tarixində *Salyut 6* kosmik aparatı ilə orbitə çatdılar. Canibekov və Qurraqça orada bir sıra təcrübə apardılar. Kosmosda 7 gün, 20 saat, 42 dəqiqə qaldıqdan sonra onlar Qazaxıstanın Jezkazqan şəhərinə eniş etdilər.

Uçuşdan sonra
-------------

1981-ci ilin 30 martında Juqderdemidiyn Qurraqça Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. Ulan-Batorun cənubunda yerləşən, Rusiya-Monqolustan dostluğunun şərəfinə ucaldılmış "*Zaysan*" memorialının divarında Qurraqçanın 1981-ci il kosmik uçuşundan görüntülər öz əksini tapmışdır.

Müdafiə naziri olmamışdan qabaq o, Monqolustan Silahlı Qüvvələrinin hava müdafiəsinin qərargahının rəisi vəzifəsində çalışmışdır. Hal-hazırda evlidir və 2 övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Man-In-Space Firsts". 2021-03-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-04-22.
2. ↑   (rus.) Biography Arxivləşdirilib 2012-02-12 at the Wayback Machine at the website on Heroes of the Soviet Union and Russia

Xarici keçidlər
---------------

* Bioqrafiya
* Zaysan meorialında Quraqça paneli

| ⛭SSRİ **Sovet İttifaqı Qəhrəmanı** |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • Ö  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • Ü  • V  • Y  • Z |  |
|  **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** •     **Dördqat Qəhrəmanlar** |
**Süməyyə binti Həyat** (*ərəb.* سمیة بنت خباط ‎, 550, *bilinmir* – 615, Məkkə) — Müsəlmanların sonuncu peyğəmbəri Məhəmməd peyğəmbərin səhabələrindən biri, İslamı qəbul edən ilk qadınlardan biridir.

Bioqrafiya
----------

Süməyyənin əri Yasir ibn Amir və qardaşları digər qardaşlarını axtarmaq üçün Yəməndən Məkkəyə gəlir. Məkkədə qalaraq Əbu Huzeyfə ilə ittifaqa girir və Əbu Huzeyfənin qulu olan Süməyyə ilə evlənir. Əmmar dünyaya gəldikdən sonra Əbu Huzeyfə Süməyyəni azad edir. Daha sonra Süməyə əl-Haris ibn Kalyadanın xidmətçisi olan və Sələmə ibn əl-Əzraqın atası olan Yasir əl-Əzraq ər-Rumi ilə evlənir.

Süməyyə və onun ailə üzvləri açıq şəkildə İslama etiqad etməyə başladıqdan sonra Məkkəli müşriklər İslamdan əl çəkməyə çalışaraq onlara istehza etməyə başlayır. Onları qızmar istidə səhraya çıxarıb zəncirləyirlər, lakin Süməyyənin ailəsi sınaqlara dözməkdə davam edir. Hətta əri Yasirin vəfatı da onu qıra bilmir və o, əl-Muqirə və Əbu Cəhlin ailəsinə qarşı sərt və itaətsiz davranmağa başlayır. Bir dəfə Əbu Cəhl Süməyyə deyir ki, o, «Məhəmmədin yalnız gözəlliyinə görə ona aşiq olduğu üçün ona inanıb!». Bu sözlərdən sonra Süməyyə ona kobud sözlərlə cavab verir. Qəzəblənən Əbu Cəhl Süməyyənin düz ürəyinə nizə zərbəsi vuraraq onu öldürür. Beləliklə, o, İslamın ilk "şəhidi" olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Али-заде А.* Аммар ибн Йасир (rus.). // *Исламский энциклопедический словарь* Москва: Ансар, 2007. ISBN 978-5-98443-025-8
**Qara əjdaha cəmiyyəti** (kyucitay; 黑龍會; şincitay: 黒竜会, *kokuryukay*?) və ya **Amur çayı cəmiyyəti** – 1901-45-ci illərdə Yaponiyada mövcud olmuş ultramillətçi təşkilat. Cəmiyyətin əsas məqsədi Yaponiyanın Asiyadakı maraqlarını müdafiə etmək və Asiya qitəsindəki genişlənməsini yaymaq idi.

Tarixi
------

Təşkilatın qurucusu Ryohey Uçida.
Təşkilat 1901-ci ildə ultramillətçi təşkilat olan Qenyoşanın xələfi kimi Ryohey Uçida tərəfindən qurulmuşdur. Təşkilatın ilk məqsədi Rusiyanı Şərqi Asiyadan – Amur çayının cənubundan uzaqlaşdırmaq idi. Uçida və bir çox yapon millətçiyə görə Amur çayı Yaponiyanın şimal-şərqi Asiyadakı milli müdafiə parametri idi. Təşkilat *"Kokuryu"* (daha sonra "Ajia jiron") adlı jurnal nəşr etdirmiş, Rusiyanın Sibir və Mancuriyadakı fəaliyyətlərini izləmək üçün casuslar yetişdirmiş və sərt xarici siyasət qəbul etməsi üçün hökumətə təzyiqlər etmişdir. Panasiyaçılıq idealogiyasını mənimsəyən təşkilat 1900-cü illərin əvvəllərində Sun Yatsen və Emilio Aqinaldo kimi inqilabçıları dəstəkləmişdir.

Rus-yapon müharibəsi, Koreyanın ilhaqı və Yaponiyanın Sibirə müdaxiləsi zamanı təşkilat gizli siyasi fəaliyyətlər üçün öz üzvlərini göndərmişdir. 1920-ci və 1930-cu illərdə təşkilat diqqətini daxili məsələlərə yönəltmiş, solçu və liberal fiqurlara hücum etmiş və milli rekonstruksiya tələb etmişdir. Əsasən Kyuşudan olan keçmiş samuraylardan ibarət olan təşkilatın üzvləri heç vaxt çox olmamış və dövlət tərəfindən rəsmi şəkildə tanınmamışdır. Lakin təşkilatın Toyama Mitsuru kimi bəzi əsas üzvlərinin yüksək rütbəli şəxslərlə, hökumət nazirləri ilə və güclü biznesmenlərlə yaxın əlaqələri olduğu üçün Qara əjdaha cəmiyyəti Yaponiyadakı digər ultramillətçi təşkilatlara nisbətən daha çox təsirə malik idi.

Yaponiyanın İkinci dünya müharibəsindəki məğlubiyyətindən sonra 1945-ci ildə ABŞ hökuməti təşkilatı ləğv etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Sakura cəmiyyəti

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). I cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 53. ISBN 0-87011-621-5. İstifadə tarixi: 28 may 2022.
**Qonur dağ-meşə torpaqları** — rütubətli, mülayim-isti iqlim şəraitində, enliyarpaqlı meşələr altında formalaşmış torpaq tipidir. Boz-meşə torpaqları ilə müqayisədə qonur-meşə torpaqlar daha tünd rəngə malikdirlər. Bunun başlıca səbəbi bütün torpaq horizontlarında gilli mineraların və dəmir oksidin toplanması ilə bağlıdır.

Yayıldığı ərazilər
------------------

Azərbaycanda qonur dağ-meşə torpaqlar dağlıq zonal, rütubətli, dəniz səviyyəsindən 900-2000 m arasında Kiçik Qafqazın şimal və şimal-şərq, Böyük Qafqazın cənub və şərq yamaclarında, Lənkəranın orta dağ zonasında geniş massivlər şəklində yayılmışdır.

İqlimi
------

Ərazidə mülayim isti rütubətli iqlim tipi hakimdir. Burada havanın orta illik temperaturu 8-120C, orta illik yağıntılar isə 800-1400 mm arasında tərəddüd edir. Rütubətli subtropik iqlim tipindən fərqli olaraq bu qurşaqda yağıntılar il ərzində bərabər paylanmışdır.

Morfoloji tərkibi
-----------------

Bu torpaqların yaxşı strukturası vardır. Humus qatında 3-7% humus olur. Yuxarı horizontlarda humusun miqdarı 5-8% təşkil edir. Qonur dağ-meşə torpaqlarının respublikada ümumi sahəsi 416,5 min hektardır.

Lənkəran rayonunda qonur dağ-meşə torpaları 600-1800 m hündürlüklərdə şabalıdyarpaq palıd (cənub yamacda), fıstıq və palıd-vələs meşələri altında yayılmışdır. Alçaq və orta dağ qurşaqlarında erozion tektonik və parçalanmış relyef şəraiti səciyyəvidir. Bir çox ərazilərdə xüsusən cənub yamaclarda və 1000-1200 m yüksəkliklərdə meşələr qırılmış və kənd təsərrüfatı bitkiləri altında istifadə olunur. Antropogen təsir azalarsa, meşə örtüyü tam bərpa oluna bilər. Bəzi yerlərdə antropogen təsir nəticəsində meşə örtüyünü çəmən-kol formasiyaları əvəz etmişdir. Torpaqəmləgətirən süxurlar əsasən çökmə və tufogen çökmə süxurlarının aşınma məhsullarında ibarətdir. Relyefin meyilliyindən asılı olaraq bu çöküntülərin qalınlığı 0,50-3 m arasında dəyişir.

Yarımtipləri
------------

R.V.Kovolyov və B.İ.Həsənov Lənkəran rayonunun qonur dağ meşə torpaqlarını iki yarımtipə ayırmışlar.

1. Podzollaşmış qonur dağ-meşə
2. Tipik qonur dağ-meşə

İstinadlar
----------
**Kollektiv şüursuzluq** - Karl Qustav Yunq tərəfindən elmi dövriyyəyə buraxılmış, Ziqmund Freydin fərdi şüursuzluğuna qarşı qoyulmuş təlim. 
Yunq fərdi erotik meyllərin şəxsiyyətin formalaşmasında rolunu inkar etmədən, psixoloji baxımdan daha güclü olan kollektiv şüursuzluğa önəm verir. Freydin fərdi şüursuzluğu erkən uşaqlıqda meydana gəlirdisə, Yunqun kollektiv şüursuzluğu anadangəlmə psixoloji strukturdur. Kollektiv şüursuzluq bir nəsildən digərinə şüursuz şəkildə ötürülən insan təcrübəsini özündə cəmləşdirir. Yunq bu prosesdə heç bir bioloji faktorun rol oynamadığını göstərməklə freydin şüursuzluq konsepsiyasına birmənalı qarşı çıxmışdır. Ən ideal təzahürləri miflərdir.

Yunq şəxsiyyətin strukuturunda daha dərin qatda mövcud olan kollektiv şüursuzluq haqqında fikir irəli sürdü. Bu daha güclü və təsirli psixi sistemdir və pataloji hallarda o eqonu və fərdi şüursuzluğu ört-basdır edir.Kollektiv şüursuzluq özündə insanın və hətta insanаbənzər nəsillərin də hafizəsinin gizli izlərini özündə birləşdirir. Yunqun özünün dediyi kimi "kollektiv şüurusuzluq" hər bir fərdin beyin strukturunda yaranan insane təkamülünün ruhi səltənəti durur.Belə olan halda kollektiv şüursuzluğun məzmununa bütün insanlığın səltənəti aiddir.

Mənbə
-----

* Qorxmaz Quliyev - XXI əsr ədəbi tənqidi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-11-09.
**Sultanov Çapay Əli oğlu** — geologiya-mineralogiya elmlər doktoru, professor, Beynəlxalq Şərq Neft Akademiyasının vitse-prezidenti, Dövlət Mükafatı laureatı, Əməkdar Bədən Tərbiyəsi və İdman xadimi, Şahmat üzrə əməkdar məşqçisi, Beynəlxalq Şahmat Federasiyasının üzvü

Həyatı
------

Sultanov Çapay Əli oğlu 1936-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1960-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) geoloji-coğrafiya fakültəsini bitirmişdir. 1960-1989-cu illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Dərin Neft və Qaz Yataqları Problemləri İnstitutunda işləmiş və kiçik elmi işçi vəzifəsindən neft-mədən geologiyası şöbəsinin rəhbəri vəzifəsinə qədər yol keçmişdir. 1964-cü ildə Sultanov Ç.Ə. "Azərbaycanın qazkondensatneft, qazkondensat və qaz yataqlarının tükənməyə işlənməsində geoloji-mədən tədqiqatları" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1982-ci ildə Sultanov Ç.Ə. bir qrup alimlərlə birlikdə "Ehtiyatların qiymətləndirilməsinin elmi metodlar kompleksinin işlənməsi və istehsalata tətbiqi və Azərbaycanın dənizdəki qazkondensat yataqlarının işlənməsinin layihələşdirilməsi" işinə görə Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı adına layiq görülmüşdür. 1986-cı ildə Sultanov Ç.Ə. "Neft yataqlarının ehtiyatlarının hesablanması, layihələşdirilməsində və işlənməsinin analizində geoloji-mədən deformasiyaların istifadəsinin elmi əsasları" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 4 Aprel 2018-ci ildə vəfat etmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Ç.Ə.Sultanovun elmi tədqiqat sahəsi neft-mədən geologiyası, xüsusilə də geoloji və texnoloji faktorların təsirini nəzərə almaqla layların neftverməsini qiymətləndirmək və proqnozlaşdırmaq məqsədilə ilə statistik üsulların tətbiqidir. Çapay Sultanov Elmlər Akademiyasında işlədiyi dövrdə neft və qaz ehtiyatlarının hesablanmasının elmi əsaslarını hazırlayaraq, Azərbaycanda iri neft və qaz yataqlarının kəşfi və işlənməsində iştirak edib.

0, 150 elmi işin, o cümlədən 3 monoqrafiyanın, 1 ixtiranın və 4 səmərələşdirici təklifin müəllifidir. 10 elmlər namizədi hazırlamışdır. 

Ç.Sultanov 16 il ərzində respublika Şahmat Federasiyasına başçılıq edib. Son 10 il ərzində onlarla kitabı çap olunub.

Mənbə
-----

* *"Azərbaycanın geoloq və geofizik alimləri" // Bakı, "Nafta-Press" nəşriyyatı, 2004, 362 s.*
* Azərbaycanlı professorun 75 yaşı tamam olur Arxivləşdirilib 2011-03-03 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-10-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-06-13.
**Bentu Qonsalvis da Silva** (*port.* Bento Gonçalves da Silva; 23 sentyabr 1788, Triunfu , Riu-Qrandi-du-Sul — 18 iyul 1847, Quaiba, Riu-Qrandi-du-Sul — Braziliyalı general, Farrapus müharibəsinin əsas fiqurlarından biri. Riu-Qrandi Respublikasının birinci prezidenti (1836–1843).

Bioqrafiyası
------------

Bentu Qonsalvis iri maldar olaraq, liberal fikirli siyasətçi idi. İmperiyanın siyasətində narazılığı ilə seçilirdi və bu səbəbdən Riu-Qrandi-du-Sul vilayətinə muxtariyət tələb edirdi. Qonsalvis usyanı hazırlayanlardan biri olmuş və üsyançıların ordusuna rəhbərlik etmişdir.

4 oktyabr 1836-cı ildə üsyançıların fanfa döyüşündəki məğlubiyyət zamanı Qonsalvis hökumət qüvvələrinə əsir düşür. Noyabrda Riu-Qrandi Respublikasının müstəqilliyi elan edildikdən sonra üsyançılar Qonsalvisi prezident elan edirlər.

O, 1837-ci ilin sentyabrında əsirlikdən qacmağa müvvəfəq olur və üsyançılara qoşularaq mübarizəni davam etdirir. 1843-cı ilin avqust ayında üsyançılar arasında yaranan fikir ayrılığından öz vəzifəsindən istehfa verir.

Qonsalvis Qonço-Berde anlaşması imzalandıqdan iki il sonra 1847-ci ildə Plevritdən vəfat edir.

Mənbə
-----

* *Qonsalvis Bentu* Sovet tarix ensiklopediyası.
* *Qonsalvis da Silva*
* *Bento Gonçalves da Silva*[*ölü keçid*] (por.)
**Kondoliza "Kondi" Rays** (*ing.* Condoleezza "Condi" Rice) — ABŞ diplomatı, siyasətşunas. O, 2001-2005 illərin arasında ABŞ-nin 20-ci milli təhlükəsizlik məsləhətçisi, 2005-2009 illərin arasında isə ABŞ dövlət katibi idi.

Həyatı
------

Kondoliza Rays 1954-cü ilin 14 noyabrında ABŞ-nin Alabama ştatının Birmingem şəhərində anadan olub. 1974-cü ildə Denver Universitetinin Siyasət elmləri fakültəsini, 1975-ci ildə Notrdam Universitetinin magistratura pilləsini bitirən Rays 1981-ci ildə Denver Universitetində Beynəlxalq münasibətlər üzrə doktorluq işi müdafiə edib.

K. Rays hazırda Sənət və Elm Akademiyasının üzvüdür. O, 1991-ci ildə Morhaus kollecinin, 1994-cü ildə Alabama Universitetinin, 1995-ci ildə Notrdam Universitetinin və 2003-cü ildə Missisipi kollecinin Hüquq fakültəsinin doktoru adına layiq görülüb.

K.Rays 1999-cu ildə Stenford Universitetində 6 il ərzində dosentlik işini tamamlayıb.
Rays Stenforddakı fəaliyyəti dövründə "Beynəlxalq Təhlükəsizlik və Silahlanmaya Nəzarət Mərkəzi"nin və "Beynəlxalq Fəaliyyət İnstitutu"nun üzvü olmaqla yanaşı, Huver İnstitutunda da işləyib.

Corc Buşun prezidentliyinin ilk dövründə milli təhlükəsizlik üzrə müşavir vəzifəsini icra edən Rays Buşun ikinci idarəçiliyi dövründə xarici işlər naziri vəzifəsini tutub. Bu müddət ərzində o, universitetin rektor köməkçisi vəzifəsini də icra edib. Rays rektor köməkçisi olaraq illik 1,5 milyard dollar büdcəsi, 1400 müəllim və 14000 tələbə heyəti olan universitetin fəaliyyətindən məsul olub. O, Stenford Universitetinin Hüquq fakültəsində siyasət elmlərindən dərs dediyi zaman iki dəfə "bacarıqlı pedaqoq" diplomu ilə təltif edilib.

Rays Sovet İttifaqı və Şərqi Avropanın xarici işlər və müdafiə siyasətinə dair bir çox məqalələrin müəllifidir. O, BMT-nin Moskva səfirliyinin rezidentliyindən "İngilis Millətlər Cəmiyyəti"nə, 1992-ci və 2000-ci illərdə isə respublikaçıların iclaslarınadək bir çox yerlərdə məruzələrlə çıxış edib.

Rays Almaniyanın birləşməsinin və Sovet İttifaqının süqutu ərəfəsi olan 1989-cu ildən 1991-ci ilin mart ayınadək Buşun rəhbərliyi altında Milli Təhlükəsizlik Şurasının Sovet və Şərqi Avropa ölkələri ilə əlaqələr üzrə direktor və Milli Təhlükəsizlik Şurası sədrinin xüsusi asistenti vəzifələrini icra edib. O, 1986-cı ildə Beynəlxalq Əlaqələr Şurasının üzvü olmaqla yanaşı Baş Qərargah rəisinin xüsusi asistenti vəzifələrini də tutub.

Əsərləri və kitabları
---------------------

1. "Şübhəli sədaqət: Sovet İttifaqı və Çexoslovakiya ordusu" (1984),
2. "Aleksandr Dallin ilə "Qorbaçov zamanı" (1986)
3. "Filip Zelikov ilə Birləşmiş Almaniya və dəyişdirilmiş Avropa" (1995)

Xarici keçidlər
---------------

* ANS-Press[*ölü keçid*]



1. ↑  .
2. 1 2  Czech National Authority Database.
Monteneqro bələdiyyələri kontekstində üstünlük təşkil edən etnik qruplar, 2011
**Monteneqro albanları** — Monteneqro Respublikasının ən böyük qeyri-slavyan milli azlığıdır. Dil baxımından serbxorvat dilindən çox fərqli olan alban dilində danışırlar. Albanlar ənənəvi olaraq ölkənin cənubunda, Albaniya Respublikası ilə sərhəd boyunca yaşayırlar. Monteneqro albanları arasında müsəlmanlar üstünlük təşkil edir (74%). Bununla belə xeyli sayda katolik (26%) və pravoslavlar da vardır.
Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikası dövründə Monteneqro albanları özlərini Alban xalqının bir hissəsi kimi hiss etdirdilər. Məsələn: 1969-cu ildə alban bayraqları və İskəndər bəyin portretləri ilə alban məktəblilərinin çıxışı Monteneqronun Ulsin şəhərində müəllimlərin rəhbərliyi altında baş tutur. Sonradan bəlli olur ki, Ulsindəki bu yürüşə rəhbərlik edənlər Kosovonın Qloqovac cəmiyyətindən olan məktəb müəllimləri olmuşdur.

2003-cü il siyahıyaalınmasına əsasən, Monteneqroda 31.163 alban (5.03%) yaşayırdı. Şimali Makedoniya Respublikasında olduğu kimi, Monteneqro albanları da əsasən İslamı dinində etiqat edir (73.37%), lakin makedoniyalı albanlardan fərqli olaraq, Monteneqronun təbii hərəkəti göstəriciləri AB və Şimali Amerikanın daha inkişaf etmiş ölkələrinə daha fəal mühacirət etmələri səbəbindən mənfi dinamika göstərir: 2011-ci il siyahıyaalınmasına görə yalnız 30.439 ölkə vətəndaşı, ya da 4,91%, artıq özlərini alban adlandırdı. Eyni zamanda 32.671 nəfər və ya əhalinin 5,27% -i alban dilini ana dili olaraq qeyd etmışdır.

Monteneqrodakı albanların əksəriyyəti ölkənin Avropa İttifaqına inteqrasiyasını dəstəkləyir və anti-Yuqoslav düşüncələrinə sahibdir: 2006-cı ildəki referendumda, o vaxt albanların 72% -dən çox olduğu Ulcin bələdiyyəsində, seçicilərin 88,50% -i Monteneqronun müstəqilliyinə səs vermişdir. Ümumiyyətlə ölkənin Yuqoslaviyadan ayrılmasını təmin edən alban azlığının səsləri olmuşdur.

Buna baxmayaraq 2011–2012-ci illərdə albanlar Monteneqronun ən problemli azlıqlarından biri olaraq qalmaqda davam edirlər: aralarında ən ciddi problem yüksək işsizlikdir (ölkənin paytaxtına yaxın bölgələrdə, əsasən də albanların toplum şəkildə yaşadıqları Tuzi kimi şəhərlərdə). Əmək bazarında ayrı-seçkilik, xüsusən 2,8% -i etnik albanların olduğu ictimai sektoru göstərmək olar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Югославия в XX веке: очерки политической истории / К. В. Никифоров (отв. ред.), А. И. Филимонова, А. Л. Шемякин и др. — М.: Индрик, 2011. — С. 720. Режим доступа:  Arxivləşdirilib 2016-08-07 at the Wayback Machine
2. ↑  Minority Rights Group International : Montenegro : Montenegro Overview Arxivləşdirilib 2014-10-03 at the Wayback Machine
3. ↑  "The Minority Report: Jobless Ethnic Albanians «Let Down by the State» :: Balkan Insight". 2014-10-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-23.
**Tuz gölü** (*türk.* Tuz Gölü) — Türkiyənin ikinci ən böyük gölü. Gölün duzluluğu 340 ‰-dir. Anadolunun mərkəzində, Konyadan 105 km şimal-şərqdə və Ankaradan 150 km cənub-şərqdə yerləşir.

Strabon Qalatiya və Kapadokiya sərhədindəki Tatta gölündən bəhs edərkən bu gölü nəzərdə tuturmuş.

İlin çox hissəsi dayazdır (1-2 m) və duz gölünün sahəsi 1500 km²-dir. Adətən uzunluğu 80 km və eni 50 km olur. Dəniz səviyyəsindən 905 m yüksəkdədir.

Göl Türkiyənin mərkəzi platosundakı tektonik çuxuru doldurur. Gölə iki böyük dərə axır amma göl əsasən yeraltı mənbələrdən və yağışla qidalanır. Axar çayları yoxdur. Kanallar və dərələr Tuz gölünə axdığı yerlərdə, bataqlıqlar meydana gətirir. Yay aylarında buxarlanma səbəbi ilə Tuz gölü suyunun çox hissəsini itirir, ortalama qalınlığı 30 sm olan bir duz qatı əmələ gəlir. Duz qatı gölün dibinə çökür. Qışda duz yenidən yağış və ətraf torpaqlardan axan su ilə həll olur.

Göldəki üç duz mədəni Türkiyənin istehlak etdiyi bütün duzun təxminən 70% -ni istehsal edir. Duz mədəni, əsasən duzun təmizlənməsi və emalı ilə əlaqəli olan bölgədəki sənaye fəaliyyətinin istiqamətini müəyyənləşdirir. Göl becərilən torpaqlarla əhatə olunmuşdur, yalnız cənub və cənub-qərbdə şoran torpaqların su altında qalması səbəbindən torpağın becərilməsi mümkün deyildir.

2001-ci ildə qonşu çöllərlə birlikdə Tuz gölü xüsusi mühafizə olunan ərazi elan edildi. Gölün cənub hissəsindəki bir qrup adada böyük bir qızılqaz populyasiyana aid yuvalama bölgəsi vardır. Bundan əlavə, burada qaşqa qaz və səhra qızılquşuna rastlamaq mümkündür.

Tuz gölü təbii qaz deposu
-------------------------

Türkiyə Rusiya və İrandan aldığı qaz miqdarının təzyiqi, payız və qışda böyük bir problemlər yaradır. Bu problemi aradan qaldırmaq üçün, Duz gölünün altındakı duz blokları içərisində təbii qaz anbarının qurulması düşünülür. Tuz gölündən 40 km cənubda olan Sultanhanında təbii qaz tutumu 1 milyard m³ olan 12 süni duz mağarası qurulur. Səthin 1 100 m-dən 1 400 m-ə qədər olan duz təbəqələri su basılaraq əriyəcək və duzlu su Tuz gölünə veriləcəkdir. Müəssisəyə ilk qaz 2017-ci ilin fevral ayında verilir və saxlama fəaliyyətinə başlanılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Strabo. Geographica. xii. p.568. Page numbers refer to those of Isaac Casaubon's edition.
Vikipediyada bu təxəllüslü müxtəlif şəxslər haqqında məqalələr var, bax: Zülqədər. 

**Məlik Arslan bəy Süleyman bəy oğlu Zülqədər** — hökmdar, (1454-1466), XV yüzillik.

Həyatı
------

Süleyman bəyin üçüncü oğlu Məlik Arslan bəy 1454-cü ildən 1466-cı ilədək bəyliyə başçılıq etmişdi. 1354-ci ildə atasının ölümündən sonra Məlik Arslan bəy Zülqədər taxtına sahib oldu. Onun zamanında Zülqədərlilər ilə Ağqoyunlular arasında savaşlar baş verdi. Zülqədərlilərin əlində olan Xarput (Elazığ) Uzun Həsən tərəfindən alındı və Zülqədərlilərin paytaxtı Əlbistan, Ağqoyunlular ordusu tərəfindən dağıdıldı. Məmlük Dövləti ilə arası açılan Məlik Arslan Bəy, məmlük sultanı Xoşqədəmin bir fədaisi tərəfindən Əlbistanda məsciddə ibadət edərken 1466-cı ildə öldürüldü.

Ailəsi
------

Məlik Arslan bəyin Əmir Aslan bəy adlı oğlu vardı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Zülqədər eli, Bakı: Şərq-Qərb, 2011,-156 səh.

Həmçinin bax
------------

* Zülqədəroğulları bəyliyi

İstinadlar
----------
**Məşədi Abutalıb hamamı** — Astara rayonunun Pensər kəndində yerləşən XIX əsrə aid tarix-memarlıq abidəsidir. Hamam 1886-cı ildə kənd xeyriyyəçisi olan Məşədi Abutalıbın sifarişi ilə inşa edilmiş və kənd sakinlərinin istifadəsinə verilmişdir. Bundan əlavə Məşədi Abutalıb kəndin ərazisində iki binadan ibarət bir məscid də tikdirib.

Hamam iki hissədən ibarətdir. Giriş hissəsində, binanın ortasında hovuz var. Hovuzun kənarlarında daşdan hörülmüş kürsü, kürsünün içində isə yarımdairəvi taxçalar vardır.

Tarixi
------

Hamam 1886-cı ildə kənd xeyriyyəçisi olan Məşədi Abutalıbın sifarişi ilə inşa edilmiş və kənd sakinlərinin istifadəsinə verilmişdir. 1855-ci ildə Astara rayonunun Pensər kəndində anadan olmuş Məşədi Abutalıb Hazı Cahangir oğlu öz dövrünün tanınmış tacirlərindən olub və ömrünün çox hissəsini ticarətlə keçirib. O, hamamın tikilməsi üçün Cənubi Azərbaycandan ən səriştəli ustaları Astaraya dəvət edərək bina tikilməsini sifariş edib.

Məşədi Abutalıb hamamın tikintisində atasının həyətindəki kərpic kürəsində kəsilən kərpiclərdən, yumurta sarısı və külün qarışığından alınan məmulatdan istifadə etməyi üstün tutub. Həmçinin o, hamamın tikintisində özü şəxsən iştirak edib.

Bundan əlavə Məşədi Abutalıb kəndin ərazisində iki binadan ibarət bir məscid də tikdirib.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Hamam iki hissədən ibarətdir. Giriş hissəsində, binanın ortasında hovuz var. Hovuzun kənarlarında daşdan hörülmüş kürsü, kürsünün içində isə yarımdairəvi taxçalar var ki, bu da hamamdan istifadə edən sakinlərin ayaqqabılarının qoyulması üçün tikilib. Dörd tərəfdə geyinmə-sorunma yerləri hazırlanıb. Çimmə otaqları isə dörd hissəyə ayrılıb. Aşağı zirzəmidə qalanan odunların istiliyi həm hamamı qızdırır, həm də yuxarı otaqlara buxar verirdi.

Lənkəran rayonundakı Hacı Qurban və Hacı Mirzə hamamlarından fərqli olaraq, Məşədi Abutalıb hamamının çimmə zalı tikilinin əsas oxundan bir qədər kənarda inşa edilib ki, bu da binanın xarici görünüşünü bir qədər pozmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Zakiroğlu, Rahim.* "XIX əsrin möcüzəli hamamları". sputnik.az. Sputnik Azərbaycan. 20.06.2016. 28 June 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 may 2019.
2. ↑  Саламзаде, 1964. səh. 78

Ədəbiyyat
---------

* *Саламзаде, А. В.* Архитектура Азербайдана XVI-XIX вв. Баку: Издательство Академии наук Азербайджанской ССР. 1964.

Xarici keçidlər
---------------

* Astarada tarixi abidə kimi qorunan hamamların bərpa və əsaslı təmirinə ciddi ehtiyac vardır, metbuat.az
**Aleksey Bukulov** (oset. Букуылты Алыкси, 8 iyun 1920 – 23 mart 2010, Sxinval) — Cənubi Osetiya, Sovet yazıçısı və jurnalisti.

Bioqrafiyası
------------

8 iyun 1920-ci ildə Cənubi Osetiyanın Valitikau kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. 1940-cı ildə Stalinirski Pedaqoji Texnikumunu bitirir, sonradan Çkaraul ibtidai məktəbinin müdiri təyin edilir. Eyni məktəbdə müəllimliklə məşğul olur. 1940-cı ildə Qırmızı Orduda hərbi xidmətə çağırılır. İlk günlərdən Böyük Vətən müharibəsi döyüşlərində iştirak edir. 1942-ci ildə əsir düşür və Rumıniya ərazisindəki hərbçilər üçün düşərgəyə göndərilir. 1944-cü ildə düşərgədən qaçır və Qırmızı Orduya qoşularaq döyüşə davam edir. Bratislavanın azad edilməsi zamanı Çexoslovakiyada döyüşür. 1945-ci ilin aprelində ağır yaralanır və bir il xəstəxanada müalicə edilir. 1946-cı ildə tərxis olunaraq Cənubi Osetiyaya qayıdır.

Müxtəlif mətbuat orqanlarında çalışmışdır. Osetin ədəbi "Fidiuæg" jurnalının redaksiyasında korrektor olur. 1951-ci ildə denonsasiya ilə tutulur və 25 il düşərgə cəzası alır. Beş il düşərgədə qaldıqdan sonra sərbəst buraxılır. 1957-ci ildə Cənubi Osetiya Pedaqoji İnstitutunun (indiki - Cənubi Osetiya Dövlət Universiteti) Tarix və Filologiya fakültəsinə daxil olur və 1960-cı ildə oranı bitirir.

Cənubi Osetiya Pedaqoji İnstitutunu bitirdikdən sonra Cənubi Osetiya Radio Komitəsində çalışır. 1967-ci ildən "Fidiuæg" jurnalının redaksiyasında məsul katib işləyir. Daha sonra İriston kitab nəşriyyatının baş redaktoru, Cənubi Osetiyada radio yayımının baş redaktoru və Fidiuæg jurnalının nəsr şöbəsinin redaktoru vəzifələrini tutur.

1991-ci ildə baş verən silahlı qarşıdurma zamanı o, oğlunu itirir. Oğlunun ölümü sağlamlığına ciddi şəkildə təsir göstərir və 23 mart 2010-cu ildə Tsxinvalidə dünyasını dəyişir.

Yaradıcılığı
------------

1939-cu ildə nəşr olunmuş oset. «Æвзартæ» toplusunda ilk hekayəsi olan oset. «Бесойы цин» (Besonun sevinci) işıq üzü görür. 1957-ci ildə ilk hekayələr toplusunu olan oset. «Уыцы бонтæ» (O günlər) nəşr edilir. Ona ən böyük şöhrəti oset. «Хæхты дидинæг» (Dağ çiçəyi) roman-triologiyası və oset. «Зарæг баззад цæргæйæ» (Mahnı sağ qaldı) dilogiya romanının nəşrindən sonra qazanır.

Ədəbiyyat
---------

* Писатели Советской Осетии. [Биобиблиографич. справки], Сталинири, 1957
* Дзугаев Г. Очерк истории осетинской советской литературы, Орджоникидзе, 1967
* Дзуццаты Х. Хуссар Ирыстоны фысджытае, Цхинвал, 1967.
* Бибоева И. Г. Казиты М. Р. Писатели Осетии, библиографический справочник, Владикавказ, Ир, 2015, стр. 265—266, ISBN 978-5-7534-1499-01

Mənbə
-----

* История одного солдата, или «Строки, опаленные войной»
* Юбилею писателя Алексея Букулова в Цхинвале посвятили творческий вечер Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine
* Со дня рождения Гафеза — 100 лет

İstinadlar
----------

1. ↑  "День памяти писателя – Алексея Букулова". 2021-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-16.
2. ↑  "История одного солдата, или «Строки, опаленные войной»". 2021-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-16.
**Müharibənin apofeozu** (*rus.* Апофеоз войны) — 1871-ci ildə Rusiya rəssamı Vasili Vereşşagin tərəfindən çəkilmiş tablo.

Tarixçə
-------

Ən əvvəl bu şəkil "Teymurləngin təntənəsi" adlanırdı. Onun ideyası Teymurləng ilə bağlı idi, qəsbkar qoşunlarının keçdiyi yerlərdə öz arxasınca bu kimi kəllələr yığını qoyub gedirdi, lakin əsər konkret surətdə tarixi səciyyə daşımırdı.

Tarixi rəvayətlərə görə, Bağdad və Dəməşq qadınları Teymurləngə müraciət edərək, günah və pozğunluqlar içərisində batıb qalmış ərlərindən ona şikayət etmişdir. Onda Teymurləng 200 minlik ordusunun hər bir döyüşçüsünə əmr etmişdi ki, hər biri pozğunluqla məşğul olan bir kişinin başını kəsərək gətirsin. Onun əmri yerinə yetirildikdən sonra kəsilmiş kəllələrdən yeddi piramida ucaldılmışdı.

Digər versiyaya görə isə, məşhur "Müharibənin sonu" şəkli Vereşşagin tərəfindən onun üçün danışılmış bir hekayətin əsasında yaradılmışdı. Deyilənə görə, o, Kaşqar hakimi Vəlixan-Tövrə avropalı səyahətçini qətlə yetirdikdən sonra, onun kəlləsini başqa qətl olunanların kəllələrindən düzəldilmiş piramidanın zirvəsinə yerləşdirməyi əmr etmişdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Апофеоз войны (Василий Верещагин)". 50 биографий мастеров русского искусства. 2012-07-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-10-16.
2. ↑  *Н. A. Ионин.* "Верещагин В. «Апофеоз войны»". Сто великих картин. 2012-07-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-10-16.
**Müfti** (ərəbcə مفتى) - dini məhkəmə sistemində vəzifəli şəxsdir; qazilərin iş təcrübəsindəki oxşar hadisələrdən istifadə edərək müxtəlif dini-hüquqi məsələlər barəsində qərarlar çıxarır (fətva verir). Hazırda hər bir müsəlman dövlətində ölkənin baş müftisi vardır. Əslində o, icmanın başçısıdır, çox böyük nüfuza malikdir və istər dövlət proqramlarına dair (onların dini cəhətlərinə dair), istərsə də sırf dini məsələlərə dair (məsələn, dini bayramların və orucluğun başlanması vaxtı haqqında) qərarlar qəbul edir. Yeni və ən yeni dövrlərdə dünyəvi hakimiyyət orqanlarının və müsəlman ölkələrinin geniş əhali kütlələrinin bir çox məişət yeniliklərinə, iqtisadi və siyasi yeniliklərə münasibəti müftilərin qərarından asılı olmuş və asılıdır.

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭İslamda ruhanilik |
| --- |
| İlahiyyatçılar | 
* Hafiz
* İmam
* Xəlifə
* Xatib
* Molla
* Mövləvi
* Müfəssir
* Mühəddis
* Şeyx
* Şeyxülislam
* Üləma

 |
| Hüquqşünaslar | 
* Faqih
* Mücəddid
* Müctəhid
* Müfti
* Qazı

 |
| Şiə titulları | 
* Ayətullah
* Böyük Ayətullah
* On iki imam
* Mərcə ət-təklid
* Höccət əl-İslam

 |
| Sufi titulları | 
* Arif
* Dərviş
* Əbrar
* Əfəndi
* Fəqir
* İşan
* Övliya
* Qütb
* Mürid
* Mürşid
* Pir

 |
| Digər | 
* Axund
* Əmir əl-möminin
* Mövlanə
* Mücahid
* Mürəbit
* Müəzzin
* Naib
* Nakib
* Hacı
* Şəhid

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İslam** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Rəsul Ənvər oğlu Balayev** (2 avqust, 1956)— iqtisad elmləri doktoru, professor.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Rəsul Balayev 1956-cı ilin avqustun 2-də Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun Lahıc qəsəbəsində anadan olmuşdur.

1973-1978-ci illərdə D.Bünyadzadə adına Azərbaycan Xalq Тəsərrüfaтı İnstitutunda oxumuş, institutu "İqtisadi məlumatların mexaniki üsulla işlənməsinin təşkili" ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

1978-1981-ci illərdə Ümumittifaq Elmi-Тədqiqat Layihə-Тexnoloji İnstitutunun Azərbaycan filialında işləmişdir.

1981-1984-ci illərdə D.Bünyadzadə adına Azərbaycan Xalq Тəsərrüfatı İnstitutun əyani aspiranturasında təhsil almışdır.

1987-ci ildə Azərbaycan EA Kibernetika İnstitutunun İxtisaslaşdırılmış Şurasında dissertasiya müdafiə edərək iqtisad elmləri namizədi alimlik dərəcəsini almışdır. 

2001-ci ildə dissertasiya müdafiə edərək iqtisad elmləri doktoru alimlik dərəcəsini almışdır. 1985-1989-cu illərdə D.Bünyadzadə adına AzXТİ-də elmi işçi, daha sonra Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində müəllim, baş müəllim, dosent işləmişdir. Hazırda həmin universitetin professoru və "İnformatika" kafedrasının müdir əvəzidir.

4 monoqrafiyanın, bir neçə dərslik,dərs vəsaiti, kitabçanın, ölkədə və xaricdə çap olunmuş 80-dən artıq (cəmi 100 çap vərəqindən artıq həcmdə) elmi məqalənin müəllifidir.

İxtisaslaşdırılmış Müdafiə Şuralarının üzvüdür. Azərbaycan, rus və ingilis dillərində çap olunmuş 100-dən artıq qəzet məqaləsi ilə çıxış etmişdir.

Ailəlidir, iki övladı var.

İstinadlar
----------

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Balayev Rəsul Ənvər oğlu // Böyük İqtisadi Ensiklopediya (az.). I cild: ABCÇD. Bakı: "Şərq-Qərb" nəşriyyat evi. 2012. səh. 290.
Tarazlar quruluşuna görə iki cür olur:

1. **Silindrik taraz** - içərisi yaxşı cilalanmış şüşə silndrdən ibarətdir.
2. **Dairəvi taraz** - aləti təxminən, silindrik taraz isə dəqiq üfüqi vəziyyətə gətirmək üçündür.

Taraz
-----

Spirt və ya efir qızdırılıb şüşəyə töküldükdən sonra silindrin ağzı möhkəm bağlanır. Maye soyuduqdan, onun həcmi kiçilir və şüşədə boşluq (qabarcıq) əmələ gəlir. Silindrin səthində 2 mm-lik bölgülər vardır. Orta bölgü sıfır bölgüsü adlanır. Qabarcığın bir bölgü qaçması nəticəsində tarazın şaquli oxunun meyl etməsinə tarazın bir bölgüsünün qiyməti deyilir. Tarazın dəqiqliyi onun bir bölgüsünün qiymətindən, axırıncı isə silindr qövsünün radiusundan asılıdır. Silindrin radiusu böyüdükcə, tarazın bir bölgüsünün qiyməti kiçilir, dəqiqliyi isə artır. 

Üfuqi vəziyyət silndrik tarazın düzəldici vinti ilə təzim olunur. Tarazın 0 bölgüsünə toxunan üfuqi xəttə tarazın üfuzi oxu, şaquli xəttə isə şaquli ox deyilir. 

Dairəvi taraz səthi kürə səthindən ibarət olan silindrik qutudan ibarətdir. Səthin ən yüksək nöqtəsində dairə cızılmışdır. Tarazın qabarcığı bu dairəciyin mərkəzində olduqda, alət üfuqi hesab olunur.

Xarici keçid
------------

* Geodeziya[*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

* Geodeziya

İstinad
-------

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Əhmədov İ.H. Geodeziya Bakı 2002
**Mühafizəkarlar Partiyası** (*ing.* The Conservative and Unionist Party, qeyri-rəsmi adı — «*Toris*», *ing.* Tories) – Böyük Britaniyada mövcud olan siyasi partiya.

Öz tarixini 1670-ci illərdən götürür. Ənənəvi mötədil sağ siyasi dairələri təmsil edir. 2013-cü il üçün İcmalar Palatasında 303 səslə lider partiyadır və partiyanın sədri Devid Kemeron baş nazir olmaqla hökuməti təşkil edir.

Tarixi
------

Partiya 1834-cü ildə yaranıb və XIX əsrdə Liberal Partiya ilə birlikdə ölkənin iki əsas siyasi partiyası idi. 1912-ci ildə Liberal Yunionist Partiyası ilə birləşdikdən sonra rəsmi şəkildə Mühafizəkarlar və Yunionistlər Partiyasıа adını alıb. Ancaq bir qayda olaraq yenə də qeyri-rəsmi Mühafizəkarlar Partiyası adlanır.

İştirak etdiyi seçkilər
-----------------------

Hökumətdə və parlamentdə təmsilçiliyi
-------------------------------------

Himni
-----

Bayrağı və emblemi
------------------

Partiya qərargahı
-----------------

Üzvləri və rəhbərləri
---------------------

* Marqaret Tetçer
* Devid Kemeron

İstinadlar
----------

1. ↑  *Casalicchio, Emilio; Dickson, Annabelle; Cooper, Charlie.* "Cleverly Does It". Politico. 29 September 2019. 1 October 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 September 2019. "The biggest it’s been in the modern era, since we started counting it … I can announce 191,000 [members].

Xarici keçidlər
---------------

* Mühafizəkarlar Partiyası
* Partiya ilə bağlı olan saytalar və 1900 - 2001-ci illərdə manifestləri.
* Seçkilərin nəticəsi[*ölü keçid*]
TZL (Bosniya və Herseqovina)*TZL*Bosniya və Herseqovina xəritəsində yeri
**Tuzla Beynəlxalq Hava Limanı** (bosn. **Međunarodni Aerodrom Tuzla**) (IATA: **TZL**, ICAO: **LQTZ**) — Bosniya və Herseqovinaya aid olan Tuzla şəhəri yaxınlığında yerləşən hava limanı. Bu birgə bazanın bir aerodromudur. Mülki kommersiya təyyarələrini saat 06: 00-dan 20: 00-dək, ümumi aviasiya və korporativ aviasiya təyyarələri isə saat 06: 00-dan 17: 00-dək qəbul edə bilər.

Tarixi
------

Tuzla Beynəlxalq Hava Limanı Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasında ən iri hərbi aerodromlardan biri olmuşdur. 1992-ci ildə onun üzərində nəzarəti BMT sülhməramlıları ələ keçirmişdir. 1996-cı ildən isə SFOR qüvvələrinin ən əsas hava limanı funbksiyası yerinə yetirirdi. 1998-cı ildə Tuzla kantoonu burada Tuzla mülki hava limanını açmışdır. Tuzla Beynəlxalq Hava Limanı 10 oktyabr 1998-cı ildə rəsmən mülki hava limanı olaraq aşılmışdır. Bununla belə burada hələdə hərbi baza yerləşir.

Sərnişin terminalı
------------------

1998-ci ildə açılan sərnişin terminal binası, pik saatlarda 350 sərnişinə xidmət edə bilir. Terminal, gəliş və gediş üçün bir qapısı, sərnişinlərin qeydiyyatı üçün iki check-in sayğacı, əlilliyi olan sərnişinlərə xidmət, bilet satışı, sərnişinlərin rahatlığı və sərhəd mühafizəsi nəzarəti (24 saat) ilə təchiz olunmuşdur. 2015-ci ildə sərnişin terminalının maksimal qabiliyyətinə çatdıqdan sonra Bosniya və Herseqovina Federasiyası Hökuməti yeni terminal binası üçün 2016-cı il büdcəsində 2 milyon BAM (təxminən 1 milyon avro) ayırmağı qərara almışdır. Tuzla Kanton yeni və təkmilləşdirilmiş işıqlandırma sisteminin quraşdırılması üçün 500.000 BAM təmin edəcək. Bir çox avtomobil agentliyi hava limanında ofislərə sahibdir.

Statistika
----------

Sərnişin daşıma

| **İl/ay** | Yanvar | Fevral | Mart | Aprel | May | İyun | İyul | Avqust | Sentyabr | Oktyabr | Noyabr | Dekabr | Ümumi |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
| 2011 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | **0** |
| 2010 | - | - | - | - | - | - | - | - | 38 | 47 | 827 | - | **5438** |
|

İstinadlar
----------

1. ↑  Bosniya və Herseqovina hava limanlarının statistikası: Tuzla

Mənbə
-----

* Rəsmi sayt
**Tarantul** , (Araneae) dəstəsindan bir böcək növü.

Su Hörümçəklərinin Suya Başvurma Üsulu
--------------------------------------

Asiya və Avropanın mülayim iqlimli bölgələrində yaşayan su hörümçəkləri (argyroneta aquatica) həyatlarının böyük hissəsini su altında keçirirlər. Çünki bu hörümçəklər yuvalarını suyun içində qururlar.

Yuvanı qurarkən hörümçək əvvəlcə su bitkilərinin saplaqları və ya yarpaqlarının arasında iplərlə platforma hörür. Bu iplər hörümçəyə həm evinin yolunu göstərən işarə, həm platformanı möhkəmləndirən bağ, həm də ovun yaxınlaşdığını bildirən radar vəzifəsini yerinə yetirir.

Platforma hörüldükdən sonra hörümçək platformanın altına ayaqları və bədənilə hava qabarcıqları daşıyır. Beləliklə, tor yuxarıya doğru şişir və hava əlavə edildikcə zınqırov formasını alır. Bu zınqırov hörümçəyin su altında olduğu müddətdə sığınacağı olan yuvasıdır.

Hörümçək gündüzlər yuvasının içində gözləyir. Yaxınlığından hər hansı kiçik bir heyvan, xüsusilə həşərat və ya tırtıl keçdikdə bayıra çıxaraq onu tutur və yemək üçün yuvasına aparır. Suyun səthinə düşən həşərat onu titrədir. Bu titrəmələrdən xəbər tutan hörümçək yuxarı çıxır və həşəratı tutub suyun altına aparır. Hörümçək suyun səthindən sanki bir tor kimi istifadə edir. Suya düşən hərşəratın tora ilişən digər ovlardan fərqi yoxdur.

Qış yaxınlaşdıqda isə hörümçək donmamaq üçün qoruyucu tədbirlər görməlidir. Bunun üçün qışın yaxınlaşmasıyla su hörümçəyi göldə daha da aşağı enir. Bu dəfə qış üçün zınqırov hörərək içini hava ilə doldurur. Bəzi hörümçəklər isə suyun dibində su ilbizi qabığına yerləşir. Zınqırovun içində heç tərpənmir və bütün qış boyu demək olar ki, heç enerji sərf etmirlər. Bunun səbəbi artıq enerji itirməmək və oksigen ehtiyacını aradan qaldırmaqdır. Bu tədbir sayəsində yuvaya daşınan hava qabarcığındakı oksigen hörümçəyə qışı keçirəcəyi 4-5 ay ərzində kifayət edir.

Göründüyü kimi, su hörümçəyinin əmələ gətirdiyi qabarcıq və yem ovlama forması həmin hörümçəyin suda yaşaması üçün ən ideal şəkildə qurulmuşdur. Təsadüflər nəticəsində quruda yaşayan bir canlının suda yaşamaq üçün tədbir görməsi, şübhəsiz, mümkün deyil. Bu canlı əgər suda yaşamaq xüsusiyyətlərinə malik deyilsə, suya girən kimi öləcək, təsadüfü və ya başqa bir şeyi gözləmək üçün vaxtı da olmayacaq. Ona görə quruda yaşayan canlı olmasına və bu xüsusiyyətləri daşımasına baxmayaraq suda yaşayan canlı xüsusiyyətinə ortaya çıxdığı ilk andan etibarən malikdir. Yəni canlı bütün bu xüsusiyyətləri ilə birlikdə Allah tərəfindən bir andaca yaradılmışdır. Allah su hörümçəklərində olduğu kimi tayı-bərabəri olmayan nümunələr yaradaraq sonsuz elmini və hikmətini bizlərə tanıdır.