recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Oksford İngilis lüğətinin tarixi tezaurusu*, iki cildlik dəst.
Ümumiyyətlə, **tezaurus** sözlərin tərifini verən və onları əlifba sırasına görə sıralayan lüğətdən fərqli olaraq, məna oxşarlığına görə qruplaşdırılmış sözləri (sinonimlər və bəzən antonimləri ehtiva edən) birləşdirən istinad işidir. *Rojenin Tezaurusu*nun müəllifi Piter Rojeyə görə bu cür arayış işlərinin əsas məqsədi istifadəçilərə bir fikri ən uyğun və düzgün ifadə edə bilən söz və ya sözləri tapmağa kömək etməkdir.

Sinonimlərin də daxil edilməsinə baxmayaraq, tezaurus müəyyən bir sözün sinonimlərinin tam siyahısı kimi qəbul edilməməlidir. Onun tərkibindəkilər oxşar sözlər arasındakı fərqləri göstərir və oxucuya tam doğru sözü seçməyə kömək edir. Lüğətdən fərqli olaraq tezaurusun daxilindəkilər sözlərin tərifini vermir. 

Tezaurusdan kitabxana və informasiya elmlərində domen modellərini təyin etmək üçün geniş istifadə edilir. Son vaxtlarda o, Sadə Bilik Təşkilatı Sistemi (SKOS; *Simple Knowledge Organization System*) ilə birlikdə tətbiq olunub.

Etimologiyası
-------------

"Tezaurus" sözü XVI əsrdə Yeni Latın dilindən və öz növbəsində Qədim yunan dilində θησαυρός *(thēsauros)* sözünün latınlaşmış forması olan Latın dilindəki *thēsaurus* sözlərindən götürülüb və "xəzinə, anbar" mənasını verir. *Thēsauros* sözünün etimologiyası qeyri-müəyyəndir. Duqlas Harper onu yunanca τιθέναι *tithenai* (qoymaq, yerləşdirmək) felinin kökü ilə əlaqələndirir. Robert Bekes isə proto-hind-Avropa dilindən götürülmə fikrini təkzib edib və qədim Yunanıstanda istifadə olunan *\*-arwo-*  şəkilçisini təklif edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  Roget, Peter. 1852. *Thesaurus of English Language Words and Phrases*.
2. ↑  *Miles, Alistair; Bechhofer, Sean.* "SKOS simple knowledge organization system reference". W3C recommendation (ingilis). 18. 2009: W3C. 2022-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-07.
3. ↑  "thesaurus" Arxivləşdirilib 2017-02-05 at the Wayback Machine. *Online Etymology Dictionary*.
4. ↑  Robert S. P. Beekes, *Etymological Dictionary of Greek*, Brill, 2009, p. 548.
**Luçan Burdujan** (*rum.* Lucian Burdujan; 18 fevral 1984, Pyatra-Nyamts, Rumıniya) — Rumıniya futbolçusu, Ukraynanın Tavriya klubunun hücumçusu.

Həyatı
------

18 fevral 1985-ci ildə anadan olub.

Karyera
-------

Peşəkar karyerasını Çaxlaulda başlayan rumıniyalı 17 yaşında peyda olduğu klubda 2 mövsüm keçirir. 2002/2003 və 2003/2004 mövsümlərində 43 oyuna 8 qol vuran yeniyetmə Rumıniya gənclər yığmasına dəvət alır. Bu komandada 13 görüşə 1 qol vuran istedadı Rumıniyanın aparıcı komandalarından olan Rapid Buxarest sıralarına qatır. 2004-2008-ci illərdə bu komanda ilə iki ölkə kuboku, iki Superkubok və çempionatın bürünc medalını qazanan Burduyan 91 oyuna 2-si avrokuboklarda olmaqla, 22 qol vurur.

2008-ci ilin yayında Vasluy klubuna keçən hücumçunun yeni komandasında debütü Bakıda rəsmiləşir. UEFA İntertoto Kubokunun Neftçi Bakı ilə ilk matçında 70 dəqiqə meydanda olan futbolçu cavab qarşılaşmasının 30-cu dəqiqəsində bakılıların müqavimətini qıran qolun müəllifi olur. Ümumilikdə, o Vasluyda 54 matçda 10 dəfə fərqlənib.

İstinadlar
----------

1. ↑  Tez-tez yanlış olaraq **Luçian** da yazılır

Mənbə
-----

* Əkbər Hacıyev "Neftçi" klubuna 830 min avroluq futbolçu gətirir

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Futbolçu** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Anahit məbədi** — Göygöl rayonunun Çaykənd kəndi ərazisində yerləşən məbəd. Dəqiq tikilmə tarixi bəlli olmasa da, tikiliş üslubuna görə xristianlığın erkən dövrünə aid edilir. Anahit məbədi XVI əsrdə bərpa edilib. Çay daşı və qum qarışığından inşa edilən məbədin tikintisində mismardan istifdə olunmayıb. Məbəddə növbəti təmir SSRİ dövründə aparılıb. Məbəd binasının bir neçə yerində alban xaçı və alban əlifbası ilə oxunması hələ də mümkün olmayan yazılar həkk olunub.

Roma tarixçisi Dion Kassinin verdiyi məlumata görə Pompey Qafqaz Albaniyasına yürüşü zamanı Kür çayı yaxınlığında yerləşən Müqəddəs Anahit məbədi yaxınlığında düşərgə salmışdı. Bu məlumat onu təsdiq edir ki, Anahit məbədi xristianlıqdan əvvəl Ay ilahəsi olan Anahitə (Roma panteonunda qarşılığı Selena) sitayiş edən Qafqaz albanlarının məbədi olmuş, xristianlığın qəbulundan sonra xristian məbədi kimi dəyişdirilərək istifadə edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında". 2014-11-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-22.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Məbəd** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Azərbaycan ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Qızılgül rəngi** — 330 düymlük hündürlükdə olan RGB rəng çarxı olaraq da bilinən HSV rəngli təkərində qırmızı və qəhvəyi rəngdə yerləşir. Qızılgül, HSV (RGB) rəngli təkərində üçüncü rənglərdən biridir. Gülün tamamlayıcı rəngi yaz yaşılıdır.

Bəzən qızılgül rəngi, qırmızıya daha yaxın olan, 320 dərəcə yaxın bir hündürlüyə uyğun olan və ya əflatundan qırmızıya daha yaxın olan rəng kimi istifadə edilir.

Qızılgül rənginin etimologiyası
-------------------------------

İngilis dilində rəng adı kimi ilk istifadə 1382-ci ildə olmuşdur.

Rəngin adının etimologiyası çiçəyin adı ilə bağlıdır. Rəng adının etimologiyası gül çiçəyi adı ilə eynidır. Ad Cənubi İtaliyadakı Oskandan borc alınmış Latın qızılgülündən götürülmüşdür.

Qızılgülün variantları
----------------------

### Dumanlı qızılgül

Bu rəng kompüter ekranı üçün HTML kodunda dumanlı qızılgül kimi yazılmışdır.

Rəng adı kimi ilk dəfə 1987-ci ildə istifadə olundu, bu rəng 1990-cı illərin əvvəllərində X11 veb rəngləri kimi formalaşdırıldı.

### Çay qızılgülü

Daxili dizaynda istifadə edilən rəngdir. Bu rəng xüsusilə qadınlar arasında yataq otağı üçün daxili dizaynda məşhurdur. 1884-cü ildə ingilis dilində ilk dəfə rəng adı olaraq istifadə edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Color Conversion Tool set to hex code of color #FF007F (Rose):". 2016-04-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-17.
2. ↑  *McGraw, Maerz; Hill, Paul. '**A Dictionary of Color*****. New York. 1930. səh. 230.**
3. ↑  CSS3 Color Module Arxivləşdirilib 2017-11-29 at the Wayback Machine. Retrieved 2007-02-15.
4. ↑  Maerz and Paul *A Dictionary of Color* New York:1930 – McGraw-Hill – Discussion of color tea rose, Page 183
5. ↑  Maerz and Paul *A Dictionary of Color* New York:1930 McGraw-Hill Page 183
**Torre PwC** — İspaniyanın Madrid şəhərindəki Cuatro Torres Ticarət bölgəsində yerləşən bir göydələn. Bina 236 metr hündürlükdə və 52 mərtəbəlidir. Göydələn 2004-2008 illəri arasında inşa edilmişdir.

Binanın 60%-ni əhatə edən beşulduzlu *Eurostars Madrid Tower*-də 6 və 27-ci mərtəbələri arasında otaqlar və panoramik görünüşünü təqdim edən iki mərtəbəli yemək otağı var.

Peşəkar xidmət firması PricewaterhouseCoopers (PwC) paytaxtdakı ofislərini (təxminən 2500 mütəxəssis) 2011-ci ilin iyul ayında on yeddi mərtəbəni alaraq 34 və 50 arasında olan, boş olan mərtəbələrə köçürdü. Eyni tarixdə, PwC loqotipi, binanın başında, İspaniyada ən yüksək loqotip halına gətirilib, təxminən 236 metr hündürlükdə quraşdırıldı. PwC ofislərinin göydələnə köçürülməsi ilə bina *Torre Sacyr Vallehermoso* yerinə *Torre PwC* adlandırıldı.

Bütün ofis mərtəbələri eynidir 1.258.23 m² və üç sektora və ya seqmentə bölünmüşdür. 51-58-ci mərtəbələr qüllənin ümumi qurğuları və avadanlıqları üçün nəzərdə tutulub.

Cüt dəri fasadlı yeganə qüllədir ki, lopa şəklində şüşə ilə tamamilə örtülmüşdür.

Həmçinin bax
------------

* Avropanın ən hündür binalarının siyahısı
* Torre Espacio
* Şüşəli qüllə

İstinadlar
----------

1. ↑  *Rocío Ruiz.* "Pero el cambio más significativo se producirá el próximo día 20 de junio, cuando la torre Sacyr pasará a denominarse Torre PwC". Diario Expansión (Spanish). De Torre S&V a Torre PwC. 8 June 2011. 23 October 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 November 2011.  (#apostrophe\_markup)
2. ↑  "Construction details" (PDF). 2012-02-09 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-25.
3. ↑  "Un miniparque eólico para iluminar el rascacielos de Sacyr". 2016-10-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-25.

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **Torre PwC** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* Emporis.com - Torre Sacyr Vallehermoso  (ing.)
* SkycraperPage.com – Torre Sacyr Vallehermoso  (ing.)
**Fraqmentasiya** (ing. fragmentation)– bir faylın hissələrinin diskin bir neçə qonşu olmayan sahələrinə səpələnməsi. Fraqmentasiya faylların dəfələrlə diskdən uzaqlaşdırılması və yeni faylların ardırılması ilə bağlı olur. Qabaqlar istifadə olunmuş sahələr yenidən erişimli olduqda, kompüterin əməliyyat sistemi boşaldılmış sahələrə yeni faylları yazır. Bu sahələr isə çox zaman parçalanmış (fraqmentləşmiş) olur. Belə fraqmentasiya diskə erişməni yavaşıdır və disklə işləmənin ümumi göstəricilərini, çox da olmasa, pisləşdirir. Disklərin defraqmentasiyası üçün faylların yenidən təşkil olunması utilitləri vardır. Fraqmentasiya kompüterin operativ yaddaşında da ola bilər; bu, yaddaşın bölüşdürülməsi və boşaldılmasından sonra baş verir.

Ədəbiyyat
---------

1. ↑  İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Xarici keçidlər
---------------

* *Sərt disk və Fayl sistemləri (2 yazı) | TechNet.Az* Arxivləşdirilib 2017-05-21 at the Wayback Machine
**İlinden**- **Makedonium** kimi də tanınan (Macedonian: Споменик „Илинден" or Македониум) — Makedoniyanın Kruşevo şəhərində yerləşən abidədir.

Tarixi
------

Rəsmi olaraq abidə Makedoniya Milli Azadlıq Anti-faşist Assambleyasının ikinci sessiyasının 30-cu ildönümü və İlinden qiyamının 71 illik yubileyi münasibətilə 2 avqust 1974-cü ildə istifadəyə verilmişdir. Abidənin memarları Yordan Qrabuloski və İskra Qrabuloskadır.

İlinden abidəsi 1941-1944-cü il arasında Makedoniya Milli Qurtuluş mübarizəsindən iştirak edən bütün döyüşçülərə və 1903-cü ildə İlinden qiyamında iştirak edənlərə, eləcə də bütün əsgər-partizanlara həsr olunmuşdur. Abidə futurizm janrında hazırlanmışdır.

Abidədə Yara Petara Mazeva mozaik işləri, məşhur sənətçi Borko lazevski isə keramika işləri ilə məşğul olmuşdur.

Təsviri
-------

Ümümulikdə abidə 12 akr ərazini əhatə edir və oval pəncərələr dəyirmi günbəz formasında abidəyə yerləşdirilmişdir. Yuxarı oval pəncərələr vitrajdan hazırlanmışdır. Günbəzin daxilində Kruşevo Respublikasının Prezidenti Nikola Karev və makedoniyalı müğənni Toşe Proeskinin büstlərini görmək olar. Günbəzin daxilində yerləşən 4 pəncərə dünyanın İlinden ilə bağlı olan *Sliva* abidəsini, Ayı daşını və Pelaqoniyanı ifadə edir.

Memorial kompleksin daxilinə Azadlıq Mübarizəsinin qələbə rəmzi olan "Zəncirləri qırmaq" adlı heykəltəraşlıq nümunələri də daxildir. Burada çoxlu miqdarda daş plitələrə rast gəlmək mümkündür. Bu daşların üzərində İlinden qiyamından əvvəlki və sonrakı mühüm hadisələr əks olunmuşdur. Abidənin qarşısında isə rəngbərəng mozaika ilə bəzədilmiş amfiteatrı görmək olar.

Qalereya
--------

* "Zənciləri qırmaq", Azadlıq rəmzi"Zənciləri qırmaq", Azadlıq rəmzi
* MavzoleyMavzoley
* АmfiteatrАmfiteatr
* "Макedonium" və amfiteatr"Макedonium" və amfiteatr
* Abidədə günbəzin təsviriAbidədə günbəzin təsviri
* Abidənin daxiliAbidənin daxili

İstinadlar
----------

1. ↑  Visitpelagonia.mk[*ölü keçid*], accessed on 7-9-2014
2. ↑  Memorials and museums Arxivləşdirilib 2014-07-18 at the Wayback Machine, accessed on 7-9-2014

Xarici keçidlər
---------------

* The Krusevo Makedonium
**Torpağın şorlasması** - quru qalıq üzrə duzlar 0,25 %-dan cox və yaxud zəhərli duzların çəkisi 0,1 %-dan çox olduqda. Bunlar su çəkimi üzrə əldə edilir.

Genezisi
--------

Şorlaşma genezisinə görə fərqlanir:

1. *Allüvial-çöküntülərdə torpağın şorlaşmasi* - çayətrafı və gölətrafı terrasların torpaqlarında minerallaşması qrunt suların yer sathina yaxın olmasi va buxarlanma nəticəsində səthdə duzların toplanmasıdır.
2. *Dellüvial-prolüvial çöküntülərdə torpaqların şorlaşması* - dağ sistemlərinin şleyflərində yayılmışdır. Göstərilən ərazida suayrıci və dağ ətəklərinə düşən atmosfer yağıntıları yer səthinə yaxın duzları həll edərək özu ilə bərabər dağətəyi düzanlik sahəlarinə aparır. Burada toplanan rnüxtalif duzlar torpaq va qruntun duzlasmasına sabab olur.

Növləri
-------

**Torpağın sodalı-sulaftlı şorlasması** - torpağın şorlasrnası, torpaqda natrium bikarbonat va natrium karbonatın kəskin çoxalmasi ila fərqlənir (su çəkimi üzra 0,06 % HCO 3 və daha çox). 

**Torpağın sodalı-sulfatlı şorlasması** - torpağın şorlasması, torpaqda natrium bikarbonat va natrium karbonatla yanaşı, sulfatların miqdanrının üstünlüyü ilə fərqlənir. 

**Torpağın sulfatlı şorlasması** - torpağın şorlasması sulfatın miqdarı digər duzların miqdarından kəskin şəkildə üstündür. 

***Torpağın xloridli-sulfatlı şorlasması*** - torpağın şorlasması, Torpaqda sulfat va xlorid digər duzlardan çox olmasına gorə fərqlənir.

Xarici keçid
------------

* TORPAQŞÜNASLIQ VƏ TORPAQ COĞRAFİYASININ ƏSASLARI Arxivləşdirilib 2016-07-02 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Torpaq

* Torpağın turşuluğu

İstinad
-------

1. ↑  Quliyev İ.Ə. Ümumi torpaqşünaslıq və torpaq coğrafiyası Bakı 2014
**Qannon Universiteti** (*ing.* Gannon University) — ABŞ-nin Pensilvaniya ştatının Eri şəhərində yerləşən katolik universitet.

Tarixi
------

Qannon Universiteti Eri Roman Katolik Yeparxiyası tərəfindən ikiillik Kafedral kolleci kimi yaradılmışdır. 1944-cü ildə bura kişilər üçün dördillik Qannon İncəsənət və Elm Kollecinə çevrilmişdir və kollec adını onun açılmasında və tikilməsində aparıcı rol oynamış Con Mark Qannonun adını almışdır. 1964-cü ildə kollecdə həm qadınlar, həm kişilər təhsil almağa başlamışdır. 1979-cu ildə isə kollec universitet statusu almışdır.

Təhsil
------

Universitet öz tələbələrinə dosent, bakalavr, magistr və doktorantura dərəcələrini təklif edir.

Hazırda universitetdə 4.238 nəfər təhsil alır.

İdman
-----

Universitetin tələbələri həmçinin müxtəlif idman yarışlarında iştirak edir. Universitetin 18 atletika idmanı üzrə proqramı var.

Reytinqi
--------

U.S. News & World Report's 2010-cu ildə *"ABŞ-nin ən yaxşı kollecləri"* siyahısında ABŞ-nin şimalında Top kolleclər arasında göstərilmişdir.

Məzunları
---------

Universitetdən indiyə qədər 31.500 nəfər məzun olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "A Brief History of Gannon University". Gannon University. 2012-01-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2007-05-03.
2. ↑  "About the Diocese: 1918–1966 Golden Era". Roman Catholic Diocese of Erie. 2007-05-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2007-05-03.

Xarici keçidlər
---------------

* gannon.edu — Qannon Universitetinin rəsmi saytı
* Atletika
* Onlayn jurnal
**Torpağın radiaktivliyi** – torpağın tərkibində radiaktiv xassəli kimyəvi elementlərin olmasıdır.  Torpağın radiaktivliyi uran, radium, torium və kaliumun radiaktiv izotopların miqdarından asılıdır. Torpaq əmələ gətirən süxurlardan asılı olaraq bu elementlərin tərkibi dəyişə bilər. Başqa torpaqlara nisbətən turş xassəli dağ süxurları üzərində təşəkkül tapmış torpaqlarda, ağır mexaniki və gillicəli çimli-çəmən torpaqlarında radiaktivlik yüksək olur. Torpağın radiaktivliyi təbii və süni olur.

Torpağın radiaktiv çirklənməsi
------------------------------

Nüvə qurğularının sınağı, qəza tullantıları və torpağa atom sənayesinin tullantılarının düşməsi nəticəsində yaranan radionuklidlərin Yer səthinə düşməsində baş verir.  Torpağın radiaktivlik çirklənmə sıxlığı küri vahidinin ərazi vahidinə bərabər olması ilə, yaxud stronsi vahidi ilə ölçülür. Bu cür torpaqlarda radiaktivlik təbii növdən çoxdur.

Xarici keçid
------------

* TORPAQŞÜNASLIQ VƏ TORPAQ COĞRAFİYASININ ƏSASLARI Arxivləşdirilib 2016-07-02 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Torpaq
* Torpaq kolloidləri
* Torpaqəmələgətirən süxurlar
* Radiasiya ekologiyası

İstinad
-------

1. ↑  Quliyev İ.Ə. Torpaqşünaslıq Bakı
**Torrent** — internetdən fayl yükləmək üçün lazım olan hər məlumatı içində saxlayan,'torrent' adlı kiçik bir fayldır. Torrentdə fayl adları, bu faylların ölçüləri, haradan yüklənəcəkləri kimi məlumatları özündə saxlayır. Torrent fayllarını və axtarış mühərriklərini bir çox veb saytdan(isohunt, torrentz) əldə etmək mümkündür. Torrnetlə, filmlər və oyunlar da daxil olmaqla, ən nəhəng faylları sürətli yükləmək mümkündür. Torrent ilə fayl yükləməyin internet istifadəçiləri üçün bir çox üstünlüyü vardır. Əvvəlcə Torrentin dünya səviyyəsində məşhur bir istifadə şəbəkəsinin olduğunun vurğulamaq lazımdır. Bu torrent fayllarını yükləyən istifadəçi daha sonra BitTorrent proqramlarından biri vasitəsilə (utorrent, bittorrent) bu faylı açar və yükləmə əməliyyatına başlar.
Torrent yalnız fayl paylaşmasını təmin edən bir vasitə deyil eyni zamanda cib telefonlarına qədər sadələşdirilmiş və gələcək illərdə bəlkə televiziyalara və peyk şəbəkələrinə qədər bir çox yerə girmə potensialına sahib bir texnologiyadır.

Torrentin üstünlükləri:

* Çox az ölçülü bir fayldır
* Torrent ilə internet üzərindən dərhal hər şeyi endirə bilməniz mümkündür
* Hər faylın özünə xas bir torrent faylı mövcuddur.
* Sizə təklif olunan faylın istədiyiniz hissəsini seçə və yükləyə bilərsiniz
* Fayli yükləmək üçün lazım olan torrent programını(client) asanlıqla internetdən endirə bilərsiniz

##### Tarixi

BitTorrent 2 İyul 2001 tarixində ilk dəfə istifadə edilməyə başlanmışdır. Və torrent formatli fayllar ilə fayl transferi edilməkdədir. Bu torrent formatlı çox kiçik ölçüdəki fayllar, əsl paylaşılan böyük fayllar haqqında məlumat daşıyıçılarıdır.
P2P yəni peer2peer (adamdan adama) fayl paylaşmasını təmin edən bir tətbiqdir. Bu tətbiqi tapan Bram Cohen daha sonra BitTorrent adında bir də proqram tərtib etdi. Bu səbəblə bu iki anlayışı qarışdırmamaq lazımdır, BitTorrent həm tətbiq həm də bu tətbiqi tapan adamın meydana gətirdiyi bir proqramın adıdır.

##### BitTorrent

BitTorrent, torrent yükləmə üçün istifadə edilən ən geniş yayılmış bir proqramdır. Bu proqram rahat interfeysə malikdir və internetdən endirilməsi çox rahatdır. Proqramdan istifadə edərkən qarşımıza müxtəlif torrent terminləri çıxa bilər:

* Seeder- Faylı tam yükləyən və trackerə(fayl endirildiyi torrent mənbəsi) yenidən upload(yükləyən) edən şəxs. Fayl kompüterə yükləndikdən sonra avtomatik olaraq upload olunur.
* Leecher- Faylı endirən, ancaq yüklənməni sona çatdırmayan şəxs.
* Peer- faylı endirən(download) və ya trackerə yükləyən(upload) şəxs.
* Tracker- torrent faylın endirildiyi mənbə. Peerlər arasında əlaqə burada həyata keçirilir.Trackerdən torrent faylı endirmək üçün Announce URL(trackerin mövcud olduğu veb adres) adresindən istifadə olunur. Burada seeder və leecher həmçinin faylın sağlamlıq səviyyəsi göstərilir.
* Reseed- daha əvvəl endirilmiş torrentin təkrar olaraq yüklənməsidir.
* Client- torrent faylı açmaq və endirimə prosesini həyata keçirmək üçüun istifadə olunan proqram. Haqqında danışdığımız BitTorren də geniş istifadə olunan bir client proqramıdır.
**Mancuriya əriyi** (*lat.* Prunus mandshurica) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin gavalı cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Təbii halda şimal-cənubi Çində, Koreyanın şimal yarımadalarında, dəniz ətrafı ərazilərdə, Xanka gölündən Vladivastoka qədər təbii yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 15 m-ə, gövdəsinin diametri 45 sm-ə çatan ağacdır. Gövdəsinin qabığı tünd-boz, dərin çatlıdır. Cavan zoğları yaşıl və ya parlaq qırmızı-qonur rəngdədir. Yarpaqları yuxarıdan yaşıl, aşağıdan isə tünd yaşıldır. 5-12 sm uzunluqdadır, formaca neştərvari-oval, yumurtaşəkilli və ya enli-ovaldır. Çiçəkləri 2 sm diametrində sarı, çəhrayı rəngdə, iri, açıq-çəhrayı rəngdə olub, tək-tək və ya qısa çiçək saplaqlarında dəstələrlə yerləşmişdir. Çiçəkləmə müddəti 10-11 gündür. Meyvəsinin diametri 2,5 sm-ə çatan, sarı-narıncı rəngli çəyirdəkmeyvədir. Əsasən qələmlə çoxaldılır. Qələmlərin 75%-i kök atır. 100 ilə qədər yaşayır.

Ekologiyası
-----------

Quru, çılpaq qayalarda yaxşı bitir. Soyuğa, quraqlığa davamlı və işıqsevən bitkidir. İstənilən torpaq tiplərində bitir, lakin məhsuldar, drenaj üsulu ilə təmizlənmiş gillicə nəmişli torpaqlarda yaxşı inkişaf edir. Küləyə, çirklənməyə, xəstəlik və zərərvericilərə, qaza davamlıdır, 230C şaxtaya dözür.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

İstifadəsi
----------

Meyvəsi turş, iyli olub, yeyilir. Canlı çəpərlərin salınmasında, kompozisiyalarda gözəl görünür, dekorativ meyvəli bitki kimi istifadə edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Prunus mandshurica* | 
* Wikidata: Q854093
* Wikispecies: Prunus mandshurica
* EoL: 628572
* EPPO: PRNMN
* GBIF: 3023411
* GRIN: 30037
* iNaturalist: 543506
* IPNI: 729939-1
* IRMNG: 11255839
* MoBotPF: 286614
* NCBI: 122122
* Plant List: rjp-7998
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:729939-1
* Tropicos: 27805800
* WFO: wfo-0001017338

 |
| *Prunus armeniaca var. mandshurica* | 
* Wikidata: Q39779830
* GBIF: 4938471
* GRIN: 29843
* IPNI: 70022448-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:70022448-1
* Tropicos: 27805799
* WFO: wfo-0000986117

 |
**İlinka çayı** — Rostov vilayəti ərazisindən axan çay. İlinka çayı Çir çayının sağ qolunu təşkil edir. O isə öz növbəsində Don çayına tökülür. Çir çayının mənsənibə 228 km qalmış ona tökülür. Çyornaya çayının uzunluğu 12 kilometr təşkil edir. Hövzəsinin sahəsi isə 94,2 km²-dir.

Çay sistemi: **İlinka** → Çir → Don → Azov dənizi.

Təsviri
-------

İlinka çayı öz başlanğıcını Rostov vilayətinin Bokovski rayonu, İlin xutoru ərazisindən başlayır. Torpaq yol boyuncu axır. Buradan Konkov xutoru istiqamətində axır. Konkov xutoru ərazisindən Çir çayına tökülür. 
Çay üzərində bənd atılaraq kiçik göllər hazırlanmışdır. Bokovski rayonu ərazisində yerləşın «Bokovski» kolxozu üçün İlin çayında balıqçılıq üçün su anbarı təşkil edilmişdir.

Burada nərəkimilər, karp, som və digər balıqlara rast gəlmək mümkündür. Burada həvəskar balıqçılıq inkişaf etmişdir.
Çay əsasən yağış, qar və yer altı sularla qidalanır. Bölgəyə xass xüsusiyyətlərdən biri yazda suyunda gur sululuq müşahidə edilir. Bu isə qar sularınln əriməsi ilə əlaqədardır. Yay ayları isə yuyunda azalma müşahidə edilir.

Çayın axdığı rayonlar: Bokovski.

Su reyster xidmətinin məlumatı
------------------------------

Dövlət su reyster xidmətinin məlumatına görə çay Don hövzəsi dairəsinə daxildir. Çir çayına daxildir. Aid olduğu hövzə — Don çayı (Rusiyaya aid hövzəsi)

Mənbə
-----

* Непростая речка Чир Arxivləşdirilib 2017-04-03 at the Wayback Machine
* Река: Ильинка

İstinadlar
----------

1. ↑  "Отчет об инженерно-геологических изысканиях под строительство пруда на реке Ильинке". 2019-12-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-13.
**Sosial gigiyena və səhiyyənin təşkili** və ya **ictimai səhiyyə** – cəmiyyətin, təşkilatların, icmaların və fərdlərin mütəşəkkil səyləri və şüurlu formada seçimləri yolu ilə ömrü uzadan və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdıran "xəstəliklərin qarşısının alınması elmi və sənəti" olaraq müəyyən edilmişdir. Daha geniş bir formada deyiliş ilə təşkil edilən ictimai fəaliyyətlərin nəticəsində, ətraf mühitin və səhiyyə şəraitinin yaxşılaşdırılması, insanlara səhiyyə haqqında düzgün məlumatlarının verilməsi, yoluxucu xəstəliklərin qarşısının əvvəlcədən alınması, xəstəliklərin əvvəlcədən diaqnostikası və müalicəsini həyata keçirəcək sağlamlıq təşkilatlarının yaradılması, ictimai fəaliyyətlər nəticəsində cəmiyyətin hər bir üzvünün sağlamlığını təmin edə biləcək bir yaşayış səviyyəsinin təmin edilməsi, insan ömrünün uzadılması, insanların fiziki sağlamlıqlarının artırılması hesabına iş qüvvələrinin yüksəldilməsini hədəfləyən bir elmdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Madencilik ve Halk Sağlığı". Polen Ekoloji. 30 Kasım 2021. 22 Ocak 2022 tarixində arxivləşdirilib.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Vitruvi (dəqiqləşdirmə).
Leonardo da Vinçinin **Vitruvius insanı**
**Vitruvius insanı** (ya da *Vitruvian insanı*) — məşhur rəssam Leonardo da Vinçinin gündəliklərindən birində, qeydlərinin yanında çəkdiyi eskizdir. 1492-ci ildə çəkmişdir. Məşhur Roma memarı və yazıçısı Marcus Vitruvius Pollionun (e.ə. 80-15) "De Architectura" əsərində izah etdiyi nisbətlərdən ilhamlanaraq hazırlandığı üçün "Vitruvius insanı" adlanır.

Şəkildə, iç-içə bir dairənin və bir kvadratın ortasında çəkilmiş, açıq və qapalı vəziyyətdə əzalarını üst-üstə qoyan çılpaq bir adam təsvir edilmişdir. Bu rəsm və yanında olan qeydlər çox vaxt "nisbətlər qanunu" və ya daha az "insanın nisbətləri" adlanır. Venesiyadakı Gallerie dell'Accademia sərgisində nümayiş etdirilir.

Leonardo da Vinçinin *Vitruvian insanı* İntibah dövründə çəkilmiş elm və sənət nümunəsidir. Bu Leonardonun nisbətlərə qarşı hiss etdiyi marağın bir sübutudur. Bundan əlavə, rəsm Leonardonun insanla təbiəti bir-biri ilə əlaqələndirmə-birləşdirmə işi üçün də bir dönüş nöqtəsidir. "Britannica" ensiklopediyasına görə, Leonardo "insan bədənini kainatın fəaliyyətinin bir analogiyası (bənzətməsi)" olduğunu düşünürdü. Bununla birlikdə, Leonardonun maddi varlığı kvadrat, mənəvi varlığı bir dairə olaraq simvollaşdırdığı və insanın iki cəhətini bu şəkildə ifadə etdiyinə inanılır.

İstinadlar
----------
**Qızılhacılı məhəlləsi** — Gəncənin qədim məhəllələrindən biri. Məhəllədə 1877-ci ildə məhəllə sakinləri tərəfindən tikilmiş Qızılhacılı məscidi yerləşir.

Haqqında
--------

Qızılhacılı məhəlləsi şimaldan Quru Qobu, Tapqışlaq, şərqdən Bayan, Qazaxlar, cənubdan Qırıqlı, qərbdən Xəlfəli, Qara Məmmədli, Daş Körpü məhəllələri ilə əhatələnib. Məhəllə 6 bəylikdən ibarətdir. Bunlar Məmmədbəyli, Yanalılar, Xödəkli, Daşdəmirli, Mahmudlu, Sarıəhmədli bəylikləridir. 1916-cı ilin siyahıyaalınmasında burada 316 nəfər qeydə alınıb. XVII əsrdə məhəlləyə Qızılhacılı arxı çəkilib və burada əsasən suvarma üçün istifadə olunub. 1877-ci ildə məhəllə camaatının hesabına Qızılhacılı məscidi tikilib.

Məhəllənin formalaşması haqqında məhəllə ağsaqqalları arasında yekdil bir fikir yoxdur. Onların bir qismi özlərini Kürəkbasanlı, digər qismi isə Borçalıdan gəlmə hesab edirlər. Fərrux Əhmədova görə XIX əsrdə Gəncəyə Borçalıdan güclü axın olur. Və güman ki, bu məhəllə də məhz həmin dövrdə Borçalının Qızılhacılı kəndindən gələn insanlar tərəfindən salınıb.

Həmçinin bax
------------

* Ozan məhəlləsi
* Əttarlar məhəlləsi
* Şahsevənlər məhəlləsi

İstinadlar
----------

1. ↑  *Fərrux Əhmədov.* Gəncənin tarix yaddaşı. Bakı: Şirvannəşr. 1998. səh. 205-206.
2. ↑  Azərbaycan Respublikasının MDTA f.421, s.1, iş 17, v.9
3. ↑  Gəncə şəhəri texniki inventarlaşdırma bürosu I kitab səhifə 43
4. ↑  Gəncə şəhəri texniki inventarlaşdırma bürosu iş №504-25
5. ↑  Кавказский календарь на 1854 год s/317

Xarici keçidlər
---------------

* Gəncə adlı salnamə - Qızılhacılı məhəlləsi / Kəpəz Tv

| ⛭Gəncənin məhəllələri |
| --- |
| Ağalmas məhəlləsi  • Bala bağban məhəlləsi  • Cuhudlar məhəlləsi  • Çaylı məhəlləsi  • Daş körpü məhəlləsi  • Dəmirçilər məhəlləsi   • Dördyol məhəlləsi  • Əttarlar məhəlləsi  • İmamlı məhəlləsi  • Qazaxlar məhəlləsi  • Qırıxlı məhəlləsi  • Qızılhacılı məhəlləsi  • Mollacəlilli məhəlləsi  • Ozan məhəlləsi  • Səfərabad məhəlləsi  • Sofulu məhəlləsi  • Şahsevənlər məhəlləsi  • Xəlfəli məhəlləsi  • Tapqışlaq məhəlləsi  • Tatabad məhəlləsi  • Toyuqçu məhəlləsi  • Zərrabi məhəlləsi |  |
**Amo Sagiyan** (*erm.* Համո Սահյան, əsl adı **Amayak Saakoviç Qriqoryan**; 14 aprel 1914, Lor, Zəngəzur qəzası – 17 iyul 1993, İrəvan) — sovet və erməni şairi.

Həyatı
------

14 aprel 1914-cü ildə Rusiya imperiyasının Lor kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur.

Vətənində ibtidai təhsili aldıqdan sonra orta təhsilini Bakıda aldı, Böyük Vətən Müharibəsindən əvvəl isə Bakı Pedaqoji İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti) linqvistika şöbəsini bitirdi. 1939-1941-ci illərdə Bakıda "Sovet yazıçısı" jurnalında ədəbiyyatçı kimi çalışmışdır. Müharibə iştirakçısı olan Amo Sagiyan Xəzər flotiliyasında xidmət etmişdir.

Müharibədən sonra erməni yazıçısı Stefan Zoryanın dəvəti ilə İrəvana gəldi və bir müddət onun evində yaşadı. Ömrünün sonuna qədər İrəvanda yaşayıb işlədi. 1946-cı ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü oldu.

17 iyul 1993-cü ildə İrəvanda vəfat etdi. Komitas panteonunda dəfn olundu.

Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni, Oktyabr İnqilabı və Şərəf nişanı ilə təltif edilmişdir. "Sesam, açıl" (*erm.* Սեզամ, բացվիր) şeirlər toplusuna görə 1975-ci ildə Ermənistan SSR Dövlət Mükafatına layiq görülmüşdür.

Yaradıcılığı
------------

Amo Sagiyanın əsərləri 1930-cu illərdə çap edilməyə başlandı. 1939-cu ildən SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü idi.

"Vorotan sahilində" adlı ilk şeir toplusu 1946-cı ildə nəşr edilmişdir. Sonra "Yüksəkliklərdə" (1955), "Yaşıl qovaq" (1959), "Mahnılarda Ermənistan" (1962), "Qürubdan əvvəl" (1963), "Qayaların mahnısı" (1968), "İllərim" ( 1970), "Çağır, durna!" (1973) və s.

Xatirəsi
--------

* İrəvanın Arabkir inzibati rayonunun küçələrindən biri və İrəvanda yerləşən 70 nömrəli məktəb Amo Sagiyanın şərəfinə adlandırılıb.
* Sisian şəhərində ona abidə ucaldılıb.
* 1975-ci ildə rəssam Hrant Stepanyan, hazırda Yegişe Çarents Ədəbiyyat və İncəsənət Muzeyində yerləşən Amo Sagiyanın portretini çəkdi.
* 2007-ci ildə İrəvanın Kasyan küçəsində Sagiyana aid xatirə lövhəsi qoyuldu.
* 14 aprel 2014-cü ildə 100 illik yubileyi münasibətilə şairin doğma kəndində ev muzeyi açıldı.
* 2014-cü ildə onun şərəfinə Ermənistanda poçt markası buraxılmışdır.

İrəvan şəhəri Komitas prospektindəki xatirə lövhəsi
Poçt markası

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2  Hamo Sahyan's 4 volumes to be published advancing poet's anniversary.
3. 1 2  .
4. ↑  "Амо Сагиян". 2019-04-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-01.
5. ↑  Համո Սահյան – ԿԵՆՍԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ Arxivləşdirilib 2010-01-29 at the Wayback Machine  (erm.)

Xarici keçidlər
---------------

* Сагиян, Амо // Müxtəsər Ədəbiyyat Ensiklopediyası / Гл. ред. А. А. Сурков. — M. : Советская энциклопедия, 1962—1978.
* Համո Սահյան (1914-1993)  (erm.)
**Qızılgül mənənəsi** (*lat.* Macrosiphum rosae L.) — buğumayaqlılar tipinin bərabərqanadlılar dəstəsinin mənənələr fəsiləsinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Köçəri mənənədir. İri, bozumtul-qonur rəngdədir. Arxasında uzununa qara ziyil cərgəsi vardır. Zərərverici əsasən qızılgül cinsindən olan bəzək bitkilərinə zərər verir, onların gövdə qabıqlarında və zoğların aşağı səthində çoxlu sayda topalarla yaşayırlar.

Həyat tərzi
-----------

Bitkinin yeni açılmış çiçəkləri və cavan zoğları ilə qidalanırlar. Sürfələrin inkişafı martın sonu və aprelin birinci ongünlüyündə, havanın orta günlük temperaturu 15–16o C olduqda başa çatır. Sürfənin, yaşlı fərd mərhələsinə keçməsi üçün 16–30 gün tələb olunur. İlk diri doğan qanadlı dişilər may ayında inkişaf edərək, yay fəsli müddətində artırlar. Onlara sentyabrın sonu və hətta oktyabrın əvvəllərində də rast gəlmək mümkündür. Daimi növ olduğuna görə, mövsümdən asılı olaraq, bitkilərin üzərində daha çox rast gəlinir. Yumurta qoyan dişilərdə nəsilvermə qabiliyyəti yüksəkdir. Yumurtaların sayı-13–18-ə çatır. Onlar yumurtalarını zoğların aşağı tərəflərinə, kölgəyə yaxın yerlərə qoyurlar. Yumurtaların inkişafı üçün optimal temperatur 25–280 °C hesab olunur. Qışlama dövrü yumurta mərhələsində keçir. İl ərzində 8–9 nəsil verir.
Abşeronda həyətyanı sahələrdə becərilən qızılgül kollarının ən qorxulu zərərvericisi hesab edilməklə, ifraz etdiyi mayenin əmələ gətirdiyi his göbələyi də bu gül kollarına ciddi zərər verir.

Yayılması
---------

Avropa, Keçmiş SSRİ-nin hər bir vilayəti, Orta Asiya, Qazaxıstan, Gürcüstanda, Azərbaycanda isə Abşeronun Bakı şəhəri və ətraf qəsəbələrində, introduksiya olunmuş bəzək bitkiləri üzərində, Botanika bağında, Şəhidlər Xiyabanında, Milli parkda, Mərdəkanda, Bilgəhdə xüsusilə həyətyanı sahələrdə əkilmiş bəzək bitkilərində rast gəlinir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  E. F. Səfərova. Abşeronda bəzək bitkilərinə zərərverən cücülər, onların biotənzimlənməsində entomofaqların rolu (Dissertasiya). Bakı, 2013

Ədəbiyyat
---------

* E. F. Səfərova. Abşeronda bəzək bitkilərinə zərərverən cücülər, onların biotənzimlənməsində entomofaqların rolu (Dissertasiya). Bakı, 2013

Xarici keçidlər
---------------

* Naxçıvan Muxtar Respublikasında çəyirdəkli meyvə ağaclarına zərər verən həşəratlar və onların entomoqafları

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q838294
* Wikispecies: Macrosiphum rosae
* BioLib: 102645
* BOLD: 22234
* BugGuide: 248947
* EoL: 3689855
* EPPO: MACSRO
* Fauna Europaea: 55537
* Fauna Europaea (new): 905134b7-5a3f-48ca-b7aa-c9d11bad7b0a
* GBIF: 11381924
* iNaturalist: 53633
* IRMNG: 10705148
* NCBI: 44659
* NZOR: de4f7f9c-ef5f-4241-9370-7ebd99415ba8
* PPE: macrosiphum-rosae

 |
**Mirseyfəddin Kirmanşahlı** (1892, Kirmanşah-1933, Tehran, İran) — azərbaycanlı aktyor, rejissor, tərcüməçi və dramaturq.

Həyatı
------

1892-ci ildə Tehran yaxınlığındakı Kirmanşahda doğulmuşdur. 1908-ci ildə Rusiyaya gəlmişdir.

İlk təhsilini Tiflisdə almış, sonra Moskva Teatr Texnikumunda oxumuşdur. Yaradıcılıq fəaliyyətinə Tiflisin Azərbaycan teatrında başlamışdır. Burada o, C. Məmmədquluzadənin "Ölülər"ində İsgəndəri, M. F. Axundovun "Hacı Qara"sında Heydər bəyi, Ş. Saminin "Dəmirçi Gavə"sində Gavə, N. Qoqolun "Müfəttiş"ində bələdiyyə rəisini və başqa rolları böyük ustalıqla ifa etmişdir. Onun gözəl səsi, hərəkətləri böyük səhnə mədəniyyəti tamaşaçılarda rəğbət hissi ilə qarşılanırdı. O, rejissor kimi bu teatrda E. Molyerin, "Jorj Danden", H. Cavidin "Uçurum", C. Cabbarlının "Aydın", F. Şillerin "Qaçaqlar", N. Vəzirovun "Hacı Qənbər", Şekspirin "Hamlet" əsərlərini böyük ustalıqla tamaşaya qoymuşdu. 1919-cu ildə Ş. Kirmanşahlı Tiflisdəki Azərbaycan teatrının kollektivi ilə İstanbulda böyük müvəffəqiyyətlə çıxış etmişdi.

Mirseyfəddin Kirmanşahlı Bakı və Tiflis teatrlarında uzun müddət aktyor, rejissor, tərcüməçi və dramaturq işləmişdir. O, həm də "Bismillah" və "Gilan qızı" filmlərində çəkilmiş və mətbuat səhifələrində teatr sənəti haqqında çoxsaylı məqalələrlə çıxış etmişdir. 1919-cu ildə Tbilisi Azərbaycan Teatrı truppasının aktyorları ilə birlikdə İstanbulda qastrolda olmuşdur. Kirmanşahlı 1920-ci illərdə həmçinin Bakı Azad Tənqid-Təbliğ Teatrında, Azərbaycan Dram Teatrında aktyor və rejissor kimi fəaliyyət göstərmiş, Bakı Teatr Texnikumunda dərs demişdir. Kirmanşahlının tamaşaları kütləvi səhnələrin dolğunluğu, aktyor oyununun təbiiliyi ilə fərqlənmişdir. O, 1930-cu ildə İrana qayıdır. Təbrizdə teatr truppasına rəhbərlik edir, İran teatr səhnələrində Ü. Hacıbəyovun "O olmasın, bu olsun" musiqili komediyasını "Leyli və Məcnun" operasını, M. F. Axundovun "Lənkəran xanının vəziri", Ə. Haqverdiyevin "Pəri cadu" və başqa əsərləri tamaşaya qoyur. Tehranda "Dramaturji Studiya" açaraq burada səhnə ustalığından dərs keçirdi. Onun yaradıcılığı İran və Cənubi Azərbaycan teatrı tarixində əhəmiyyətli yer tutur. Kirmanşahlı mütərəqqi ictimai görüşləri və siyasi əqidəsinə görə polis tərəfindən aramsız təqib olunduğundan 1933-cü ildə Tehranda intihar etmişdir.

Filmoqrafiya
------------

1. Bismillah (film, 1925) — rol: bəy (tammetrajlı bədii film)
2. Gilan qızı (film, 1928) (tammetrajlı bədii film)

İstinadlar
----------
**Miruşa** (alb. Mirusha / Mirushë; *serb.* Мируша / Miruša) — Kosovo Respublikasının mərkəzi hissəsində yerləşən regional park. Park Metohiya düzənliyinin şərqində yerləşir. Ərazidə olan təbiət abidələri, özəl landşaft və biomüxtəlifliyə görə park 1982-ci ildə regional park elan edildi. Beynəlxalq Təbiətin və Təbii Sərvətlərin Mühafizəsi Birliyinin klasifikasiyasına əsasən beşinci kateqoriya statusu almış və 55 580 hektar sahə qorunma zonasına daxil edilmişdir. Park üç munisipalitet ərazisində yerləşir: Klina, Malişevo və Oraxovas.

Ümumi məlumat
-------------

Miruşa şəlaləsi
Miruşa parkı daha çox eyni adlı çayın axdığı kanyonla məşhurdur. Çay kanyon boyu kaskad şəlalələr, karst tipli göllər əmələ gətirmiş. Geoloji struktur baxımdan kanyon ultra əsas və vulkanik-çöküntü süxurlarından təşkil olunub. Yura, karbon və təbaşir dövrlərində formalaşmış kanyonun dərinliyi 200 metrdir.

Kanyonda olan göllər bir-biri ilə şəlalələrlə birləşir. Ən hündür şəlalənin hündürü 21 metrdir. Ümumən kanyonda 12 şəlalə və 16 göl yerləşir. Kanyon daha çox sonuncu və kanyonun ən dar yerində yerləşən göllə məşhurdur. 

Miruşa çayı
Park bölgəsi mülayim kontinental iqlimə malikdir və Aralıq dənizinin təsiri böykdür. Ərazi flora və fauna baxımdan zəngindir. Parkda bir çox endemik növlər mövcuddur.

Miruşa parkı Kosovanın ən gözəl və maraqlı təbiət obyektlərindən biridir. Park üç munisipal vahidin ərazisinə aiddir. Miruşa parkı Qremnik dağının cənub ətəklərində, Miruşa çayının hər iki sahilində yerləşir. Park çayın Ağ Drinə töküldüyü əraziyə qədər davam edir.

Parkın qərb hissəsindən Klina-Cakovisa avtomobil yolu keçir (М9.1). Bu yola paralel Peç-Prizren dəmir yolu, 8 km şimaldan isə Priştina-Peş avtomobil yolu keçir.

Ən yaxın hava limanı — Priştina Beynəlxalq Hava Limanıdır (PRN).

İstinadlar
----------

1. ↑  Bu coğrafi obyekt Kosovoda yerləşir. Serbiya inzibati bölgüsünə görə, Kosovo Kosova ve Metohiya muxtar vilayətinin bir hissəsidir. Əslində, Kosovo qismən tanınmış bir dövlətdir və ərazisi Serbiya tərəfindən idarə edilmir.
2. 1 2 3  "Архивированная копия" (PDF). 2015-01-10 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-01-10.
3. ↑   2018 |bot=InternetArchiveBot }}[*ölü keçid*]
4. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2016-03-03 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-29.
5. 1 2  "アーカイブされたコピー" (PDF). 2015-01-10 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-01-10.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-04-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-29.
**Burlaxatun türbəsi** — İranın Urmiya şəhərində yerləşən "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanında adı keçən Burlaxatunun adını daşıyan türbə..

Türbənin yerləşdiyi Urmiya qalası
Burlaxatunun türbəsi Urmiya şəhərinin yaxınlığında yerləşən Urmiya qalasının içindədir. Məşhur səyyah Adam Oleari qalanın içində 30 fut (4–5 metr) hündürlüyündə başdaşı olduğunu qeyd edib. Son zamanlar azərbaycanlı ədəbiyyatşünas alimlər Məhərrəm Qasımlı və Asif Rüstəmli qala ərazisində axtarış apararaq həmin türbəni aşkara çıxarıblar. Onlar türbənin bir hissəsinin uçduğunu və 30 futluq başdaşının yalnız bir hissəsinin qaldığını qeyd ediblər. Tədqiqatçı alimlər bu məzarın tapılmasında Adam Olearinin verdiyi koordinatlardan istifadə ediblər.

Abidə tam tədqiq edilib öyrənilməsə də, onun məşhur türk dastanının gözəl qəhrəmanı Burla xatunun adını daşıması xüsusi maraq doğurur. Tədqiqatların nəticəsində qalanın İslamdan öncəki dövrə aid olduğu qeyd olunur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2019-02-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-19.
**Donald Uotson** (*ing.* *Donald Watson*, 2 sentyabr 1910, Cənubi Yorkşir[d], Yorkşir və Hamber[d] – 16 noyabr 2005) — ingilis ictimai xadimi, Veqan cəmiyyətinin yaradıcısı və Veqan termininin müəllifidir.

Bioqrafiyası
------------

Donald Uotson İngiltərənin Cənubi Yorkşir əyalətindəki Mexborough adlı kiçik mədən şəhərində bir məktəb direktoru üçün anadan olub. Nə ailədə, nə də uşaqlıqda Donald ətrafındakılar arasında vegetarianlar yox idi. Ancaq Donaldın valideynləri övladlarının tərbiyəsi mövzusunda liberal görüşlərə sahib idilər və öz həyat yollarını axtarmalarında onlara dəstək oldular.

Uotson, çox erkən yaşlarında heyvandarlığın bəzi cəhətlərini dərk etdi - bu, sonradan vegetarian və sonra bir vegeterian olmaq qərarına təsir etdi. Budur, əmisi Corcun ferması haqqında xatırladığı şey:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Məni maraqlı heyvanlar bürüdü - hamısı bir şey "verdi": bir iş atı şum çəkdi, başqa bir at bir dəstə çəkdi, inəklər "süd verdi", toyuqlar "yumurta verdi" və xoruz rahat "zəngli saat" - sonra başa düşmədim başqa bir funksiyaya malikdir; qoyun yun "verdi". Donuzların "verdiyi" heç bir şəkildə başa düşə bilmədim - amma çox mehriban məxluqlar kimi görünürdülər: məni görməyə həmişə şad idilər | "|

Donuzların onlardan birinin öldürüldüyünü görəndə "verdiyini" və həyatının dəyişdiyini başa düşdü: 14 yaşında Uotson bir vegetarian olduğunu, fikirlərini bölüşən bir nəfəri tanımadığını söylədi.

15 yaşında məktəbi bitirdikdən sonra Uotson dülgər olmaq üçün oxumağa getdi. 20 yaşından etibarən dülgərlik dərsi verdi - əvvəlcə Lesterdə (burada Leicester Vegetarian Cəmiyyətinin işində fəal iştirak etdi), sonra Kesvikdə.

1940-cı illərdə süd hazırlama prosesinin təfərrüatlarını öyrəndikdən sonra bir Veqan oldu.

1944-cü ildə dostları ilə birlikdə Veqan Cəmiyyətini qurdu və iki il boyunca bütün işlərə rəhbərlik etdi. Doroti, həyat yoldaşı ilə birlikdə, İngilis dilində "vegetarian" (vegetarian və ya vegetarian) sözünün ilk üç və son iki hərfindən əmələ gəlməklə, Vegan termini işlətdi. Beləliklə, yeni termin "vegetarianizmin başlanğıcı və sonu" deməkdir.

Sonra sakit bir həyat sürdü, dərs verdi, bələdçi olaraq çalışdı və dağ zirvələrini fəth etdi.

Uotson, İngiltərənin şimalındakı Kesvikdə yerləşən evində 16 noyabr 2005-ci il tarixdə 95 yaşında vəfat etdi, 60-dan çox yaşında vegeterian idi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Donald Watson // .
2. ↑  "History of the Society - The Vegan Society" (ingilis). Vegan Society. 2012-02-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-09-27.
3. ↑  "Interview with Donald Watson — Vegan Founder". 2019-05-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-15.
**Bikçurin(Bekçurin) Mirsalih Mirsalimoviç** (1819, Orenburq – 1887 ildən sonra) – başqırd pedaqoqu, maarifçi, etnoqraf.

Həyatı
------

1930–38 illərdə Orenburqdakı Neplyuev hərbi məktəbində oxumuş, 1841–78 illərdə orada və başqa təhsil ocaqlarında ərəb, fars, başqırd və tatar dillərindən dərs demişdir. "Ərəb, fars və tatar dillərinin öyrənilməsinə dair ibtidai vəsait" (1859, 1869) dərsliyni tərtib etmiş, başqırd dilinin digər dillərlə müqayisədə fonetik və qrammatik quruluşunun sistemli izahını verməyə çalışmışdır. Bu müsəlman təhsil müəssisələrində sxolastik tədris üsullarına qarşı çıxmış, başqırd xalqının müasir elmlərə yiyələnməsini təbliğ etmişdir. Başqırd folkloru nümunələrini ilk toplayanlardan olmuşdur; həmin nümunələri çap etdirməklə başqırd yazılı ədəbiyyatının əsasını qoymuşdur. Rus coğrafiya cəmiyyətinə üzv seçilmiş ilk başqırd olmuşdur.

İstinadlar
----------

Bikçurin // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — IV cild. Bakı, — Səh.: 31.
Drina çayının vadisi
Drina çayı üzərində körpü
Podrine regionu (Bösniya və Herseqovina
**Podrine** — Balkan yarımadasında yerləşən coğrafi vilayət. Drina çayı hövzəsində yaşınan slaviyanlar bölgəni bu cür adlandırmışlar.

İqtisadi-coğrafi vəziyyəti
--------------------------

Podrinenin Serbuya ərazisində yerləşən mikrovilayətlər: Azbukovisa, Yadar, Leşnisa və Maçva. Bosniya və Herseqovinada yerləşən mikro regionlar: Semberiya və Biraç. Podrine vilayətinmdən şimalda Posavina yerləşir. Podrine müxtəlif suxurlardan ibarətdir. Burada sinq, qurğuşum, boksit və s. kimi yataqlara sahibdir. Çayın axdığı ərazi boyunca Baina-Başta, Zvornik və Vişeqrad SES yerləşir.

Podrinedə, əsasəndə Lyuboviya, Bratunasda giləmeyvə yetişdirilir. Sənayedə kifayət qədər inkişaf etdirilmişdir. Ancaq yol sistemi demək olar ki, yoxdur. Bunun səbəbi isə çayın axdığı kanyon və dərələr yol inşasına imkan vermir. Ümumilikdə isə bölgədə əhali azdır. Ən iri şəhərləri:Loznisa, Viçeqrad, Srebrenisa. Üç şəhər ətrafı kurort zonası vardır: Banya-Kovilyaça (Serbiya), Srebrenişka-Banya və Viçeqrad-Banya (Bosniya və Herseqovina)

Tarixi
------

1918-ci ildən 1922-ci ilə qədər paytaxtı Şabas olan Podrine rayonu, SSX Krallığının bir vilyati olmuşdur. 1922-1929-cu illərdə Podrine rayonu təxminən eyni ərazidə yerləşir. 1929-cu ildə isə vilayətin paytaxtı Sarayevoda olan Drina banovina qurulmuşdur. Banovina Bosniya və Herseqovina və Serbiyanın ərazilərini əhatə etdirdi.

Bosniya müharibəSİ zamanı mnlərlə müsəlman öldürüldü, çoxu isə qaçqın düşdü. Bəziləri Srebrenitsa qətliamının qurbanı oldu. Sarayevo Tədqiqat və Sənədlər Mərkəzinin məlumatlarına görə, Podrinje bölgəsində ən çox dinc sakin öldürülmüşdür. Bosniya müharibəsində rəsmi olaraq öldürülən 97,207-dən, 28666 nəfər Podrinedə qətl edilmişdir (Mirsad Tokaçın 2007-ci ildə apardığı hesablamalara görə).
Hazırda Bosniya və Herseqovina Federasiyasına daxil olan kantonlardan biri Bosniysko-Podrine adını daşıyır.

Şəhərlər
--------

Bosniya və Herseqovina Bosniya və Herseqovina (Serb Respublikası; Bosniya-Podrine kantonu Bosniya və Herseqovina Federasiyası)
* Srebrenisa
* Bratunas
* Foça
* Qorajde
* Jepa
* Viçeqrad
* Vlasenisa
* Poqadisa
* Zvornik
* Yanya

Serbiya Serbiya (Maçvan dairəsi; Zlatibor dairəsi)
* Baina-Başta
* Banya-Kovilyaça
* Lyuboviya
* Loznisa
* Mali-Zvornik

Mənbə
-----

* Пројекат Растко — Дрина, електронска библиотека традиције и културе Подриња  (serb.)

İstinadlar
----------

1. ↑  Bećir Bogilović's evidence at Orić trial, 21 March 2005, ICTY, p. 6367  Arxivləşdirilib 2018-01-06 at the Wayback Machine, icty.org; retrieved 31 July 2010.
2. ↑  Nidzara Ahmetasević. Balkan Investigative Reporting Network "JUSTICE REPORT: Bosnia's Book of the Dead" Arxivləşdirilib 2010-11-13 at the Wayback Machine, 21 June 2007; retrieved 31 July 2010.
**Mirzəağa Mirzəyev** (17 yanvar 1990, Bakı) — Azərbaycan aktyoru.

Həyatı
------

Mirzəyev Mirzəağa Yaşar oğlu 1990-cı il yanvar ayının 17-də Bakı şəhərində anadan olub. 2007-ci ildə Azərbaycan Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin «Dram rejissoru» fakültəsinə daxil olub. 2008-ci ildə Abdulla Şaiq adına Kukla Teatrında aktyor kimi fəaliyyət göstərib. 2010-cu ildən Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında aktyor vəzifəsində çalışır.

Teatr səhnəsindəki rolları
--------------------------

1. Aqil - («Mənim ağ göyərçinim» T.Vəliyeva)  

2. Orxan - («Mən səni sevirəm» Ə.Əmirli)   

3. Şahzadə - («Göyçək Fatma» Azərbaycan Xalq nağılı)  

4. Romeo - («Romeo və Cülyetta» U.Şekspir)  

5. Adil – («Buzovna kəndinin əhvalatları» Elçin)  

6. Qara qüvvə, Məlikməmməd – («Şahzadə Xəzərin nağılı» K.Ağabalayev, N.Kazımov)   

7. Dorset - markiz - ("III Riçard", U.Şekspir)  

8. Şir - ("Biri vardı, biri yox" Ə.Ol)  

9. Alabaş - ("Möcüzəli turp" Rus Xalq nağılı)  

10. Bosxomci - ("Qohumlar" V.Şuqrayeva, Ə.Əmirli)

Filmoqrafiya
------------

1. 3 bacı (film, 2012-2014) (bədii serial) (aktyorlarla iş üzrə prodüser, ikinci rejissor, icraçı prodüser, rol: psixoloq; cəllad; işıqçı; polis)
2. Son iclas (film, 2018) (sənədli və tarixi film) (Fətəli Xan Xoyski-obrazında çıxış etmişdir)
**Emili Qrin Bolç** (8 yanvar 1867[…], Yamayka Pleyn[d] – 9 yanvar 1961[…], Kembric, Massaçusets) – ABŞ yazıçısı, iqtisadçısı və sosioloqu.

Bolç 8 yanvar 1867-ci ildə ABŞ-nin Massaçusets ştatının Boston şəhərində anadan olmuşdur. 1886-cı ildən 1889-cu ilə kimi iqtisadiyyat üzrə Brin-Mar kollecində oxumuşdur. Bundan bir il sonra müstəqil olaraq sosiologiya üzrə araşdırmalar apardıqdan sonra Parisə köçmüşdür. Akademik həyatı boyunca Berlində, Çikaqoda və bir çox digər universitetdə olmağa başlayan Bolç bir çox iş üzərində işlədi.

Avropa və Amerikada miqrant həyatı ilə bağlı müqayisəli analizlər aparan Bolç feminizm və pasifizmə üstünlük verirdi. 1892-ci ildə Vida Skudder və Elena Dadli ilə birlikdə Bostonda sosial yaşayış məntəqəsi olan Dennison evinin yaradıcılarından biri olmuşdur. Dennison evi qadın işçilər mərkəzinə çevrilmişdir.

ABŞ-yə qayıdanda ABŞ-nin müharibəyə girməsinə qarşı çıxaraq aktiv kampaniya apardı. Bolçun Birinci dünya müharibəsi zamanı dünya sülhü idealına bağlı qalması müsbət qarşılanmamışdır. Amma bu sahədəki işlərinə davam edən Bolç İkinci dünya müharibəsi zamanı da güclü bir əks reaksiya göstərdi. Nasizimin ifrat dərəcədəki effektləri onda pasifizm haqqındakı fikirlərini dəyişdirmişdir və sülh üçün fikir tapmağa çalışmışdır. Vacib su yollarının, havacılığın, dünyanın müəyyən bölgələrinin beynəlxalqlaşdırılması kimi fikirlər ortaya atmışdır. 1946-cı ildə Sülh üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. Bolç "Fransada yoxsulların ictimai köməkləri" adlı məqaləsində həmin dövrdə çox az sosioloqun qəbul edəcəyi bir şeyi edərək statistik məlumatlar ilə sosiologiya nəzəriyyəsini birləşdirmişdir.

Aktiv həyat keçirən Bolç 9 yanvar 1961-ci ildə Kembricdə ölmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Emily Greene Balch // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2 3 4  Emily Greene Balch // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2  BALCH, Emily Greene. encyclopedia.com, 2018.
4. 1 2 3 4  "Sosyolojide bir öncü: Emily Greene Balch". Gaia. 2019-06-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 iyun 2019.

Xarici keçidlər
---------------

* Nobel mükafatı saytında haqqında məlumat