recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Maka** — Dağıstanın Doqquzpara rayonunda tərk edilmiş kənd.

Haqqında
--------

Maka kəndi Doqquzpara rayonunun şimal-şərq hissəsində yerləşir. 

XVI əsrdən 1839-cu ilə qədər Maka kəndi Altıpara azad cəmiyyətinə daxil idi. 1839-cu ildə Rusiya imperiyası tərəfindən işğal edilmişdir. Dağıstan vilayətinin Samur dairəsinin Doqquzpara naibliyinə daxil idi. 1929-cu ildə Dağıstan MSSR-in yeni yaradılan Axtı rayonunun tərkibinə daxil edilmişdi. 1934-cü ildə isə yeni yaradılan Doqquzpara rayonunun tərkibinə daxil edilmişdi. 1960-cı illərdə kəndin sakinləri Məhərrəmkənd rayonunun Kuysun kəndində məskunlaşmışdı. Makalıların bir hissəsi Maka-Qazmalarda yaşayır. 

Maka kəndində məskunlaşamaya qədər ləzgilər, sünni-müsəlman əhali yaşayırdı. 1886-cı ildə kənddə 990 nəfər yaşayırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Население Докузпаринского наибства Самурского округа по сёлам в 1886 году". 2020-08-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-15.
**Keysuke rododendronu** (*lat.* Rhododendron keiskei) — bitkilər aləminin erikaçiçəklilər dəstəsinin erikakimilər fəsiləsinin rododendron cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Yaponiyada dağ vadilərində, yamaclarda, qayalıq torpaqlarda rast gəlinir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1 m-ə qədər, bəzən daha artıq olan həmişəyaşıl koldur. Cavan zoğları xırda yarpaqlarla örtülmüşdür, çox vaxt torpağa yapışır. Yarpaqları uzunsov-lansetvarıdan ellipsvarıyadək dəyişir, bünövrəsində yumru, uzunluğu 3-8 sm, eni 1,2-3,0 sm, üst tərəfi tünd yaşıldır, orta damarcıqda tükcüklü, alt tərəfi qabıqlarla örtülmüşdür. Cavan yarpaqları bürünc rənglidir. Saplaqların uzunluğu 4-5 mm olub, uzun tükcüklərlə örtülmüşdür. Çiçək qruplarında çiçəkləri 2-6 ədəddir, bir az sarımtıldır. Çiçək tacı enli-zəngvari, qısa borucuqlu, diametri 4 sm, üstü qabıqlarla örtülmüşdür. Çiçək saplaqları qabıqlıdır. Kasacığı üstdən qabıqlı-tükcüklüdür. Erkəkcikləri 10 ədəd, bünövrəsində onların saplaqları az miqdarda tükcüklərlə örtülmüşdür. Sütuncuğu çılpaq, erkəkciklərdən uzundur.

Ekologiyası
-----------

Dağ yamaclarında və vadilərində bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Mədəni şəraitdə 1898-ci ildən məlumdur. 1978-ci ildə Mərdəkan dendrarisində və Mərkəzi Nəbatat Bağında introduksiya olunmuşdur.

İstifadəsi
----------

Yaşıllaşdırmada geniş istifadəsi məqsədyönlüdür. Sənayedə qatran kimi istifadə oluna bilər.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q16758132
* Wikispecies: Rhododendron keiskei
* EPPO: RHOKE
* GBIF: 7328632
* GRIN: 5188
* iNaturalist: 447530
* IPNI: 332669-1
* NCBI: 118362
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:332669-1
* WFO: wfo-0000400041

 |
**Gürcü itburnusu** (*lat.* Rosa iberica) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Qafqazda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 70-100 (150) sm-ə qədər olan koldur. Yarpaqları 3,5-1,5 sm uzunluqda, 7-9 ədəd, ellipsvarı və ya tərs yumurtavarı formada, qaidə hissəsi pazvarı, kənarı iti mişardişli çılpaq və ya vəziciklərlə örtülü yarpaqcıqlardan ibarətdir. May-iyunda çiçək açır. Çiçək saplağı 15-20 mm uzunluqda olmaqla, üzəri hamar və ya qısa vəzilidir. Meyvəsi yumurtavarı və kürəşəkilli, hamar və ya çox qalın tüklü vəziciklidir.

Ekologiyası
-----------

Rütubətə, istiyə, soyuğa davamlıdır. Münbit torpaqlarad yaxşı bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük və Kiçik Qafqaz, Talış və Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Qida əhəmiyyətli bitkidir. Yaşıllaşdırmada istifadə oluna bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15700824
* Wikispecies: Rosa iberica
* EoL: 637806
* GBIF: 3011235
* GRIN: 5377
* iNaturalist: 953115
* Plant List: rjp-2190
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:732864-1
* WFO: wfo-0000992771

 |
Ümumi yayılması
---------------

Qafqaz (Ermənistan-Xosrov və Şikixoq qoruqlarında) təbii halda yayılmışdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Dağlıq Qarabağ ərazisində rast gəlinir.

Statusu
-------

Azərbaycanın nadir bitkisidir.NT.

Bitdiyi yer
-----------

Enliyarpaqlı qarışıq meşələrdə, meşəaltlıqlarında, günəş düşən yerlərdə yayılmışdır.

Təbii ehtiyatı
--------------

Təbiətdə arealı geniş deyildir.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Gürcü qaramurdarçası təbiətdə hündürlüyü 4 m-ə qədər olan kiçik ağac və ya koldur. Bitkinin cavan zoğları, əsasən, göyümtül rəngdədir. Yarpaqları tündyaşıl, payızda isə bənövşəyi – qırmızımtıl, alt tərəfi isə göyümtül – ağ rəngdə olur. Yarpaqları enli – yumurtavarı, bir az qırışlı, uzunluğu 10-12 sm-ədək, olur. Çiçəkləri ağ xırda, kəsiyində 5 sm-ə dək olan çoxsaylı, qalxanvari çiçək qruplarına yığılmışdır. Çiçəkləri uc çiçək qruplarında, xırda, 4-5 hissəli, əsasən ikicinsli, bəzən ikievlidir. Kasacığı, əsasən, xırda dişli, 4-5 ədəddir. Erkəkcikləri nektar diskinin kənarına birləşmişdir və ləçəklərlə növbələşir. Dişiciyi əsasən 2, bəzən 3-4 meyvə yarpağından ibarətdir. Yumurtalığı alt, 1-4 yuvalı, çox vaxt 2 yuvalı, hər yuvada 1 ədəd sallaq toxum rüşeymlidir. Yayın birinci yarısında və təkrar olaraq payızın əvvəlində bol çiçəkləyir. Bu dövrdə çiçəklərlə eyni vaxtda yetişmiş, şarşəkilli, ağ rəngli, göyümtül çalarlı, giləmeyvəşəkilli meyvələri görmək olar. Meyvəsi – çəyirdəkdir. Toxumları uzun rüşeymli və ətli endospermlidir. 2-3 yaşından çiçəkləməyə və meyvə verməyə başlayır. İyun-iyul ayında çiçəkləyir, sentyabr-oktyabr ayında meyvəsi yetişir.

Çoxalması
---------

Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
---------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Becərilməsi
-----------

Botanika иağlarında becərilir.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
-------------------------------

Qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

Zəruri qoruma tədbirləri
------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı kitabı"na daxil edilməsi vacibdir.

Ədəbiyyat
---------

* Флора Kaвказа. т.3.1945;
* Деревья и кустарники СССР. Т.5. 1960.;
* Флора Азербайджана. т.6.1955;
* Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər.2005;2006;2008;

Məlumat mənbəsi
---------------

* Tofiq Məmmədov. Azərbaycan dendroflorası. II cild. Bakı: Səda, 2015.

 Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine
**Qurbanəliyeva Sevda Firudin qızı** (d. 13.11.1960, Gəncə) — Azərbaycan alimi, sənətşünaslıq doktoru (1995), professor (1996).

Həyatı
------

Sevda Qurbanəliyeva 1960-cı ilin noyabrında Gəncədə anadan olub. 1979-cu ildə Q.Hüseynli adına orta ixtisas məktəbini, 1984-cü ildə Ü.Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının fortepiano şöbəsini bitirib.

O, 1989-cu ildə "Musiqi sənəti" ixtisası üzrə namizədlik dissertasiyasını, 1995-ci ildə P.İ.Çaykovski adına Kiyev Dövlət Konservatoriyası nəzdində fəaliyyət göstərən, dünya miqyasında tanınmış alimlərdən ibarət ixtisaslaşdırılmış Müdafiə Şurasında doktorluq dissertasiyasını müvəffəqiyyətlə müdafiə edərək beynəlxalq aləmdə Azərbaycan mədəniyyətini yüksək səviyyədə təqdim və təbliğ etmişdir. Ona 1996-cı ildə Azərbaycan Respublikası Ali Attestasiya Komissiyasının qərarı ilə professor elmi adı verilib.

1984-1990-cı illərdə Gəncə şəhəri Q.Hüseynli adına Musiqi Texnikumunda müəllim işləmiş, ictimai əsaslarla Musiqi Texnikumunda gənclər təşkilatına rəhbərlik edib.

1984-cü ildən Gəncə Dövlət Universitetində müəllim, dosent, onun təşəbbüsü və bilavasitə təşkilatçılığı ilə yaradılmış musiqi fənləri kafedrasının müdiri, 1996-cı ildə professor vəzifəsinə seçilmiş və hazırda həmin kafedraya və ictimai əsaslarla GDU-nun tələbə yaradıcılıq kollektivlərinə uğurla rəhbərlik edir, universitet Elmi Şurasının üzvüdür. 2002-ci ildən Azərbaycan Respublikası Bəstəkarlar İttifaqının üzvüdür.

2011-ci ildən AMEA-nın Gəncə Regional Elmi Mərkəzində "Sənətşünaslıq" şöbəsinə rəhbərlik edir.

2007-ci ildən indiyədək Gəncə Dövlət Universitetində YAP Qadınlar Şurasının sədr müavinidir.

Fəaliyyəti
----------

1984-ci ildə Azərb. Dövlət Konservatoriyasını bitirmişdir. Əmək fəaliyyətinə 1984

```
ildən Q.Hüseynli ad. Musiqi Texnikumunda müəllim kimi başlamışdır. Hazırda Gəncə Dövlət Un-tində "Musiqi fənləri" kafedrasının müdiridir. Tədqiqatı ədəbiyyat və musiqinin qarşılıqlı əlaqələri probleminə aiddir.
```

Mükafatları
-----------

Azərbaycan Respublikası Prezidenti cənab İlham Əliyevin 22 aprel 2009-cu il tarixli sərəncamına əsasən "Tərəqqi" medalı ilə, Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi, Azad Həmkarlar İttifaqı Komitəsi, Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyəti, Gəncə şəhər Kəpəz rayon İcra Hakimiyyəti, YAP Gəncə şəhər Təşkilatı, Gəncə Dövlət Universiteti, universitetin pedaqoji fakültəsi tərəfindən fəxri fərman və tərifnamələrlə təltif olunub.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  *Sevinc İltifatqızı.* "Elmar Vəliyevin qadın müavini kimdir" (az.). az.azvision.az. 12.06.2014, 22:49. 2014-06-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-06-25.
2. ↑  "QURBANƏLİYEVA Sevda Firudin qızı". 2011-12-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-10-01.
**Oklahoma** — Amerika Birləşmiş Ştatlarında ştat. Mərkəzi Oklahoma Siti şəhəridir.

Etimologiya
-----------

Oklahoma (tələffüz: / ˌoʊkləˈhoʊmə /), Amerika Birləşmiş Ştatlarının cənub-mərkəzi bölgəsində yerləşən bir əyalətdir. Oklahoma City əyalətin paytaxtı və ən böyük şəhəridir. Oklahoma, təxminən 3.911.338 (2015) sakinin evidir. Ştat 16 noyabr 1907-ci ildə Hindu ərazisində quruldu və birliyə daxil olan 46-cı əyalət oldu.

Kiçik dağ silsilələri, çəmənlikləri və şərq meşələri ilə birlikdə Oklahoma'nın çox hissəsi Böyük Düzənliklər və Ozark Highlands bölgələrində yerləşir. Sonuncu xüsusilə göy gurultulu yağışlara meyllidir. İndiki sakinlərin çoxunun alman, irland və yerli amerikalı ataları var. Əyalətdə 25 -dən çox yerli Amerika dili danışılır və bütün digər əyalətləri üstələyir. Bu gün əyalətin yerli Amerika qərargahları digərlərindən daha çoxdur. Oklahoma, üç mədəni bölgənin bir araya gəldiyi bir ərazidə yerləşir və əyalət tarixən pastoralistlərə, cənubda məskunlaşanlara və rəsmi olaraq qurulmuş bir Yerli Amerika ərazisinə ev sahibliyi etmişdir.

Dini konfensiyalar
------------------

Dini baxımdan, əyalət mühafizəkar evangelist Xristianlığın hakim olduğu "İncil kəmərinin" bir hissəsidir. Beləliklə, əyalət mühafizəkar olduğu ilə tanınır, lakin daha liberal Demokratik Partiyanın Mühafizəkarlar Respublikaçılar Partiyasından daha çox seçici qeydə alınıb.

İqtisadiyyat
------------

Əyalət əsas qaz, neft və qida istehsalçısıdır. Digər əhəmiyyətli sənaye sahələri aviasiya, enerji, telekommunikasiya və biotexnologiyadır. Oklahoma iqtisadiyyatı sürətlə böyüyür və ABŞ əyaləti ümumi daxili məhsul artımına görə ABŞ -ın ən öndə gedən ştatları arasındadır. Bundan əlavə, ölkənin üçüncü ən böyük əhalisinə düşən ÜDM artımı. Oklahoma City və Tulsa, Oklahoma'nın ən böyük iqtisadi bazalarıdır. Oklahomanı şəhərləşdirilmiş bir əyalət adlandırmaq olar, çünki əhalinin 60% -i sıx məskunlaşmış ərazilərdə yaşayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  2020 United States Census. / red. ABŞ əhalinin siyahıya alınması bürosu

| ⛭ABŞ ABŞ-nin inzibati bölgüsü |
| --- |
| Ştatlar | 
* Alabama
* Alyaska
* Arizona
* Arkanzas
* Aydaho
* Ayova
* Cənubi Dakota
* Cənubi Karolina
* Corciya
* Delaver
* Florida
* Havay
* İllinoys
* İndiana
* Kaliforniya
* Kanzas
* Kentukki
* Kolorado
* Konnektikut
* Luiziana
* Massaçusets
* Men
* Merilend
* Miçiqan
* Minnesota
* Mississippi
* Missuri
* Montana
* Nebraska
* Nevada
* Nyu-Cersi
* Nyu-Hempşir
* Nyu-Meksiko
* Nyu-York
* Ohayo
* Oklahoma
* Oreqon
* Pennsilvaniya
* Qərbi Virciniya
* Rod-Aylend
* Şimali Dakota
* Şimali Karolina
* Tennessi
* Texas
* Vaşinqton
* Vayominq
* Vermont
* Virciniya
* Viskonsin
* Yuta

 |
| Federal ərazi | Vaşinqton şəhəri |
| Federal torpaqlar | 
* Amerika Samoası
* Quam
* Şimali Marian adaları
* Puerto-Riko
* ABŞ Vircin adaları

 |
| Kiçik adacıqlar | 
* Beyker adası
* Carvis adası
* Conston rifi
* Haulend adası
* Kinqmen rifi
* Miduey rifi
* Navassa adası
* Palmira rifi
* Ueyk rifi

 |
| Hindi rezervləri | 
* Hindi rezervlərinin siyahısı

 |
| Digər | 
* Federal anklav

 |
**Gürcüstan Aqrar Universiteti** (*gürc.* საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტი) — Gürcüstan ərazisində fəaliyyət göstərən özəl ali təhsil ocağı. Universitet 1929-cu ildən fəaliyyət göstərir və Gürcüstanın kənd təsərrüfatı sahəsində təhsil verən yeganə universitetidir.

Gürcüstanda sürətlə inkişaf edən bir ali təhsil müəssisələrindən biridir. 2018-ci ilədək qeydiyyatdan keçmiş 60 universitet arasında ikinci yeri tutur. Bu təhsil ocağı Avropa, Amerika və Asiyada 13 universitetlə tərəfdaşlıq edir. Bu isə universitetlər arası mübadilə proqramlarında iştirak etməyə imkan verir. Universitetdə təhsil bakalavr, magistr və doktorantura proqramları ilə həyata keçirilir.

2015-ci il göstəricilərinə görə Gürcüstanın 10 ən məşhur universiteti arasında 4-cüdür

Universitetin tərkibinə 3 fakültə daxildir:

* Aqrar və Təbii Elmlər fakültəsi
* Mühəndis-texmologiya fakültəsi
* Biznes-idarəetmə fakültəsi

**Ünvan:** Gürcüstan 0131, Tiflis, David Aqmaşenebeli alleyаsı, 240.

Tarixi
------

Universitetin rektoru Vaxtanq Lezava
1917-ci ildə Politexnik İnstitutunda kənd təsərrüfatı bölməsində iki fakültə var idi. 1919-cu ildə Dövlət Universitetində Kənd Təsərrüfatı fakültəsi açılmışdır. Bunun bazasında 1921-ci ildə aqronomiya fakültəsi təşkil edilir.

1929-cu ildə Tbilisi Dövlət Universitetinin aqronomiya fakultəsi bazasında Gürcüstan Aqrar Universiteti təşkil edilir.

1932-ci ildə Zoologiya fakültəsi Kənd Təsərrüfatı İnstitutundan ayrılmış və 1959-cu ildə onun bazasında Gürcüstan Veterinar İnstitutu təşkil edilmiş və Zootexniki və Veterinar Tədris və Araşdırma İnstitutu adlandırılmışdır.

1946-ci ildə Gürcüstan Aqrar Universiteti Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni ilə təltif edilmişdir. Hansı ki, SSRİ-də bir neçə ali təhsil müəssisəsi bu ordenlə təltif olunmuşdur.

2016-cı ilin avqust ayından etibarən universitetin rektoru Vaxtanq Lezavadır.

Ədəbiyyat
---------

* *Грузинскому зоотехническо-ветеринарному учебно-исследовательскому институту 50 лет.* Тбилиси : Сабчота Сакартвело, 1983.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Топ-10 самых популярных университетов Грузии". 2019-05-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-13.
2. ↑  "Аграрный университет (Тбилиси)". 2019-05-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-13.
3. ↑  "Экономист Вато Лежава стал ректором Свободного и Аграрного университетов Грузии". 2019-05-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-13.

Mənbə
-----

* Rəsmi saytı
**Oslo Opera Evi** (nor. *Operahuset*) - Norveçin paytaxtı Oslo şəhərində yerləşən, Norveç Opera və Balet mərkəzi olan və milli opera teatrı olan bina. Bina Oslonun mərkəzi ilə qonşu olan Byorvikada, Oslofyordun başında yerləşir. Bina Norveçin hökumət əmlakları üzrə agentliyi olan Statsbiq tərəfindən idarə olunur. Opera Evində ümumi sahəsi 38.500 olan 1100 otaq yerləşir. Əsas mərtəbəsi 16 metr genişliyində, 40 metr hündürlüyündədir. Binanın bucaqlı fasadı İtalyan mərməri və ağ qranitlə örtülmüşdür və bu ona sanki yağışdan çıxmış görkəm verir. Bu bina tamamlanana qədər Norveçin ən böyük tikilisi təqribən 1300-cü ildə tikilmiş Nidar kafedralı sayılırdı.

Tarixi
------

Uzun mübahisələrdən sonra yerli qanunverici orqan 1999-cu ildə şəhərdə yeni opera binası tikmək qərarını verdi. Müsabiqə keçirildi və 350 layihə təqdim olundu. Qalib Norveç firması Şonettanın işi oldu. Tikinti 2003-cü ildə başladı və 2007-ci ildə başa çatdı. Layihənin həyata keçirilməsinə isə 760 milyon ABŞ dolları sərf olundu. Kral Harald, Danimarka Kraliçası II Marqarita, Finlandiya prezidenti Tarja Halonen və digər liderlərin iştirak etdiyi Opera binasının açılış mərasimi 12 aprel 2008-ci ildə baş tutdu. İlk ilindəcə Opera binasını 1.3 milyon nəfər ziyarət etdi.

2008-ci ildə Oslo Opera Evi İspaniyanın Barselona şəhərində keçirilən Dünya Memarlıq Festivalının mədəniyyət mükafatını qazanmışdır. 2009-cu ildə isə Müasir Memarlıq üçün Avropa Birliyi mükafatına layiq görülmüşdür.

Memarlıq
--------

Oslo Opera Evinin tavanı elə tikilib ki, ziyarətçilər buradan Oslonun mənzərəsini görə bilərlər. Hətta binanın tavanı skeydbordçuların ən sevimli yerlərindən biridir.

Tikili La Faççiata adlı ağ italyan mərməri ilə örtülmüşdür. Dəhliz isə 15 metr hündürlüyündəki pəncərələrlə əhatə olunub. Dam isə görünüşə xələl gətirməyən bucaqlı sütunlarla dəstəklənmişdir.

Binanın daxili döşəməsi isəsoyuqdan qorunmaq üçün palıd ağacı ilə örtülmüşdür.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*
**Oskar Danon** (*serb.* Оскар Данон; 7 fevral 1913[…], Sarayevo – 18 dekabr 2009, Belqrad) — Yuqoslaviya bəstəkarı və dirijoru.

İkinci dünya müharibəsi davam edərkən 1943-cü ildə Vladimir Nazorun yazdığı yuqoslav partizanlarının marşı olan "Uz marşala Tita"nın (*azərb.* "Marşal Tito ilə"‎) bəstəkarıdır.

Oskar Danon Maribor Simfonik Orkestri ilə təcrübə zamanı, 1961-ci il.

Gəncliyi və təhsili
-------------------

Bir boşnak-serb yəhudisi olan Oskar Danon 7 fevral 1913-cü ildə, həmin zaman mövcud olan Avstriya-Macarıstan imperiyasına aid (indiki vaxtda Bosniya və Herseqovinaya aid) Sarayevo şəhərində anadan olmuşdur.

Yuqoslaviya Krallığında musiqi təhsili bölməsində oxumuş və Çexoslovakiyanın paytaxtı Praqa şəhərində Musiqişünaslıq sahəsi üzrə doktorluq işini müdafiə etmişdir.

Karyerası
---------

Sarayevoda dirijor kimi fəaliyyət göstərmiş və İkinci dünya müharibəsindən sonra, 1944–1965-ci illər arasında Belqrad Operasının dirijoru və rejissoru olmuşdur. 1970–1974-cü illərdə Sloveniya Filarmoniya Orkestrında dirijorluq etmişdir. Həmçinin, o, həmin dövrdə Belqrad Filarmoniya Orkestrınında da dirijor idi. Bu orkestrlarla həm Yuqoslaviyada, həm də ölkə xaricində (Paris, Visbaden, Florensiya və s. şəhərlərdə) dəfələrlə çıxış etmişdir.

Pedaqoji fəaliyyəti
-------------------

Oskar Danon Belqrad Musiqi Akademiyasının professoru idi.

İctimai fəaliyyəti
------------------

Serbiya Musiqiçilər Assosiasiyasının üzvü olmuş Oskar Danon, 1955–1957-ci illərdə bu təşkilata rəhbərlik də etmişdir.

2008-ci ildə o, Bosniya və Herseqovina Elmlər və İncəsənət Akademiyasının üzvü seçilmişdir.

Mükafatları
-----------

Oskar Danon bir sıra mükafatlarla təltif olunmuşdur:

* Belqrad şəhərinin Oktyabr mükafatı;
* AVNOJ mükafatı (1970);
* Vatroslav Lisinski mükafatı (2004).

Vəfatı
------

Oskar Danon 18 dekabr 2009-cu ildə, 96 yaşında ikən Serbiyanın paytaxtı Belqrad şəhərində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Studenti pražských univerzit 1882–1945.
3. 1 2  Oskar Danon // Musicalics (fr.).
4. ↑  Preminuo kompozitor i dirigent Oskar Danon Arxivləşdirilib 2015-09-24 at the Wayback Machine, politika.rs, 18.12.2009
5. ↑  *Munjin, Bojan.* "Ovo su društva bez vizije". Feral Tribune. 22 mart 2007. İstifadə tarixi: 17 oktyabr 2008.
6. 1 2  Jugoslavija je moja jedina domovina Arxivləşdirilib 2016-03-06 at the Wayback Machine. e-novine.com
7. ↑  4. april 1961, Maribor. Dr. Oskar Danon, eden najuglednejših jugoslovanskih dirigentov med vajo z orkestrom mariborske filharmonije. (avtor fotografije: Dragiša Modrinjak) [*ölü keçid*]. podstresje.si
**Ben 10** — Man of Action Studiyaları tərəfindən yaradılan və Cartoon Network Studios tərəfindən istehsal olunan bir Amerikan cizgi televiziya seriyası və media franşizasıdır. Serialın süjet xətti, Ben adlı oğlan və ona müxtəlif yadplanetlilərə çevrilmək imkanı verən "Omnitriks"-dən ibarətdir. Bu media franşizasının bir çox serialları vardır. Hər birində Ben fərqli yaşlarda və başqa dostları ilə Yeri qorumaq üçün düşmənləri ilə mübarizə aparır. Əvvəlcə 10 yadplanetli ilə mübarizə aparsada, DNT-si vasitəsilə saatına başqa yadplanetlilər əlavə etmişdir.

Filmlər
-------

### Cizgi filmi

Ben 10: Omnitriksin sirri (*ing.* Ben 10: Secret of Omnitrix)
Ben 10: Bütün Yadplanetliləri Məhv Et (*ing.* Ben 10: Destroy All Aliens
### Kinofilmlər

Ben 10: Vaxta Qarşı Yarış (*ing.* Ben 10: Race Against Time)
Ben 10: Yadplanetli Pətəyi (*ing.* Ben 10: Alien Swarm)

Cizgi serialları
----------------

Ben 10 (cizgi serialı, 2005)
Ben 10 (cizgi serialı, 2016)

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Ben 10 jurnalı
**Talip Özkan** — Türk aşığı

Həyatı
------

1939-cu ildə Türkiyənin Dənizli adlanan kiçik qəsəbəsində, İzmir yaxınlığında anadan olub. O, lap kiçik yaşlarından incəsənətə böyük maraq göstərmiş və yaşına uyğun olmayan uğurlar qazanmışdır. Körpəliyindən türk xalq musiqisinin ən çox işlənən aləti olan uzunqol sazda çalmağı öyrənib.

1958-ci ildən Talip Özkan Ankarada Türkiyə radiosunda işləyib. Əvvəlcə xorist, sonra alətçi, solist musiqiçi, daha sonra isə baş xorist və musiqişünas vəzifələrində çalışıb. Qeyri-adi musiqi qabiliyyətinə malik olan bu adam türk musiqisinin mənşəyi ilə maraqlanıb.

1977-ci ildən Fransada yaşamaq qərarına gəlir və ilk anlardan burada çoxlarını öz biliyi ilə təəccübləndirir və improvizasiyalarının dərinliyi ilə məftun edir. O, getdikcə tanınır və müxtəlif sazlarda məharətli ifasının ilk valı yaranır.
O, Lil, Florensiya, Renn, Tabarka, Brüssel şəhərlərində keçirilən festivallarda iştirak edib. 1980-ci ildə Fransa radiosu çün "Okora" firmasında ilk valını yazdırır və bu val böyük müvəffəqiyyət qazanır, satış kataloqunun əl-əl gəzən vallarından olur. 1981-ci ilin mayında o, Əlcəzairdə kollekvumda iştirak etmişdir.

Mənbə
-----

* Hamlet Qocayev, "Afrikada gördüklərim", Bakı, "Azərnəşr", 1986, səh. 80.
**Çağdaşlaşma**, **müasirləşdirmə** və ya **modernləşdirmə** (*ing.* Modernization) — bir şeyin yeniləməsi, indiki vaxtın tələblərinə, spesifikasiyalarına və keyfiyyət göstəricilərinə uyğun edilməsi. Çağdaşlaşmadan keçən əsas avtomobillər, qurğular və texnoloji proseslər olur (məsələn, bilgisayar çağdaşlaşması). Tarix mənası ənənəvi cəmiyyətin çağdaş cəmiyyətə dönməsidir, məsələn, aqrar cəmiyyətin sənayeyə. Çağdaşlaşma inkişafın tezdəşdirilməsi üçün cəmiyyətin tam ya qismən dəyişməsi prosesidir.[*mənbə göstərin*]

İstinadlar
----------

1. ↑  "ÇAĞDAŞLAŞMA". 2021-08-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-08-15.
2. ↑  "MÜASİRLƏŞDİRMƏ". 2021-08-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-08-15.
3. ↑  Модернләшдирмә // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 16.
**Qasım Əhəd oğlu Hacıyev** — Azərbaycan MEA A. A. Bakıxanov adına Tarix İnstitutu Qarabağ tarixi şöbəsinin müdiri, tarix üzrə elmlər doktoru

Həyatı
------

Qasım Əhəd oğlu Hacıyev 1950-ci ildə Bərdə rayonunun Hacallı kəndində anadan olmuşdur.
O, 1970–1974-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (indiki ADPU) Tarix fakültəsini bitirmişdir.

Q. Ə. Hacıyev 1974–1983-cü illərdə Bərdə rayonunun 1 saylı Hacallı kənd məktəbində müəllim, direktor müavini işləmişdir.

Qasım Hacıyev 1984–1987-ci illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyası Tarix İnstitutunun aspiranturasında təhsil almışdır.

O, 1990-cı ildə Kemerovo Dövlət Universitetinin İxtisaslaşdırılmış Müdafiə Şurasında "Şabran şəhərinin şüşə məmulatı (IX–XVII əsrlər)" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək tarix elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.

Fəaliyyəti
----------

Qasım Hacıyev 1990–1997-ci illərdə Tarix İnstitutunun Arxeologiya və Etnoqrafiya Sektorunda elmi işçi, baş elmi işçi və aparıcı elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır.

O, 1997-ci ildən Tarix İnstitutunda aparıcı elmi işçi, 2003-cü ildən isə "Qarabağ tarixi" şöbəsinin müdiri şöbə müdiri vəzifələrində işləmişdir.

Qasım Hacıyev 2000-ci ildə "Bərdə şəhərinin tarixi (e.ə. III-b.e. XVIII əsri)" adlı monoqrafiyasını yazıb nəşr etdirmişdir.

Qasım Hacıyev 2006-cı ildə "Bərdə şəhərinin tarixi (e.ə. III əsr-b.e. XVIII əsri)" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

O, 5 monoqrafiya, 80-dən artıq elmi məqalənin müəllifidir.

Qasım Hacıyev 1992-ci ildən Azərbaycanın müxtəlif ali təhsil müəssisələrində Azərbaycan tarixi, arxeologiya, türk xalqlarının tarixi fənləri üzrə mühazirələr oxuyur.

Əsərləri
--------

### Monoqrafiyaları

1. Bərdə şəhərinin tarixi (b.e.ə. III əsr – b.e. XVIII əsri). Bakı, "T" Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2000. 320 s.
2. Qarabağ: suallar və faktlar. Bakı, Qismət, 2005. 146 s. (s.53–80). Həmmüəlliflər Y. M. Mahmudov, K. K. Şükürov, K. Səlimov, F. Həsənoğlu
3. "Bərdə şəhəri. Coğrafi, siyasi və mədəni tarixi", Bakı, "UniPrint", 2008. ISBN 978-9952-440-33-1
4. Qarabağın maddi və mənəvi mədəniyyəti (Azərbaycan, ingilis, fransız dillərində). Bakı. Təhsil, 2010. 152 s.
5. Vladimir Kazimirovun "Qarabağa sülh" arzusu və əsl niyyəti. Bakı. Təknur, 2011. 131 s. Həmmüəllif S. Ş. Nuriyev

İstinadlar
----------
Con F. Kennedinin nümunə kimi istifadə edilməsi ilə bağlı konvensiyaların adlandırılması diaqramı. Bu, ingilisdilli mədəniyyətlər üçün xarakterik bir strukturu göstərir. Digər mədəniyyətlər şəxsi adlar üçün başqa strukturlardan istifadə edirlər.
 İsveçdəki Riddarholm kilsəsində kraliça Dezideriyanın sarkofaqı. Bu ad Dezire Klariyə doğulanda deyil, 1810-cu ildə İsveçin vəliəhd şahzadəsi seçildiyi zaman verilib.
**Şəxsi ad** (həmçinin sadəcə olaraq **ad** kimi tanınır) insan adının hissəsidir, potensial olaraq şəxsiyyəti müəyyən edir və həmin şəxsi qrupun digər üzvlərindən fərqləndirir (adətən ailə və ya qəbilədə) ümumi soyadı olanlar arasında. *Şəxsi ad* adətən doğum zamanı və ya ona yaxın, adətən yeni doğulmuş uşağın valideynləri tərəfindən verilən ada aiddir. *Xristian adı* vəftiz zamanı verilən ilk addır.

Qeyri-rəsmi situasiyalarda verilən adlar tez-tez tanış və dostcasına istifadə olunur. Daha rəsmi situasiyalarda şəxsin soyadından daha çox istifadə olunur. 'Ad əsasında' və 'ad şərtlərində olmaq' idiomları kiməsə öz adı ilə müraciət etmək üçün xas olan tanışlığı ifadə edir.

Bunun əksinə olaraq, soyad normal olaraq irsi alınır və birinin yaxın ailəsinin digər üzvləri ilə eyni olaraq. Regnal adlar və dini və ya monastır adları tac alan və ya dini ordenə girən şəxsə verilən xüsusi adlardır; belə bir şəxs adətən bu adla tanınır.
**Şəyyad Həmzə** — XIII əsr türk sufi şairi. O, Akşehir və Sivrihisarda yaşamışdır. Şəyyad Həmzə əvvəllər şəyyad (hörgü ustası) ikən əxi qrupları ilə əlaqəsi sayəsində təriqət dairələrinə də daxil olmuş, bu arada xalqa şeirlər söyləmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Şəyyad Həmzə heca və əruz vəzni ilə şerlər oxuya bilən, islam mədəniyyətinə bələd olan səyyar bir mütəsəvvifdir. Hecalarla yazılan şeirləri poeziya baxımından gözəldir. Əruzla yazdığı şeirləri o qədər də uğurlu alınmamışdır. Bundan başqa, şeirlərində türk şeirinin təməlindən sətirlər var. Klassik şeirlərində, xüsusən də nətlərinə önəm verilir. Bu şeirlərdə ərəb, fars və islam mədəniyyətinə dair güclü biliklər üstünlük təşkil edir.

Şəyyad Həmzənin beş məsnəvisi və başqa şeirləri məlumdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 13 dekabr 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 iyul 2022.
2. ↑  Tavukçu, Orhan Kemal (2010) "Şayyad Hamza"  *Turkiye Diyanet Vakfi İslâm Ansiklopedisi. c.39 say. 104-105* Online:  Arxivləşdirilib 2016-10-18 at the Wayback Machine
**Qarətçil qiymətlər** (*rus.* грабительское ценообразование, *ing.* predatory pricing) — rəqibi sıxışdırmaq və ya bazara giriş üçün maneə yaratmaq məqsədilə məhsulun qiymətinin süni şəkildə aşağı salındığı qiymət strategiyası. Bəzi ölkələrdə bu, haqsız rəqabətin təzahür formalarından biri hesab olunur.

Tərifi
------

Amerikalı iqtisadçı Stiven Landsburqun tərifinə görə, yırtıcı qiymətlər rəqibə zərər vermək üçün süni şəkildə aşağı qiymətin təyin edilməsidir.

Davranış modeli
---------------

Qarətçil şirkət öz məhsullarının qiymətini elə bir səviyyəyə qoyur ki, o, itki verməyə başlayır, rəqiblərini də itki verməyə məcbur edir. Qiymət müharibəsi başlayır, bunun nəticəsində rəqiblər bazarı tərk edə bilər. Yırtıcı qısa müddətdə rəqabətdən sağ çıxmağı və uzun müddətdə yeganə sağ qalan olmasını gözləyir.

Predator bazara yeni rəqiblərin daxil olmasına mane olan giriş maneələri yaratmaq üçün bazarda proaktiv qiymət təyin edə bilər.

Səbəblər
--------

Müəssisələr aşağıdakı səbəblərə görə məhsullarını maya dəyərindən aşağı satırlar:

* rəqiblərin sıxışdırılması (rəqibləri sıxışdırmaq, rəqiblərin getməsindən sonra inhisar mövqeyini ələ keçirmək və bu bazarda qiymətlərin sonradan artması - uzunmüddətli perspektivdə bu strategiyanın tətbiqi nəticəsində əldə edilən mənfəət qiymətlərin azaldılmasından itkilərdən çox ola bilər) ;
* qiymət ayrı-seçkiliyi (müxtəlif bazarlarda müxtəlif qiymətlərin müəyyən edilməsi: məhsullar inhisarda olan bazarda yüksək qiymətə satılır və rəqib bazarlarda artıq məhsulların aşağı qiymətə dempinq edilməsi - böyük istehsalda vahid xərclərin azaldılması üçün artıq məhsuldan istifadə olunur).

Bəzi ölkələrdə dempinq formasında yırtıcı qiymətqoyma haqsız rəqabətin təzahürü hesab olunur. Yırtıcı müəssisələrə antidempinq qanunları tətbiq edilir, dəyərindən aşağı satılan mallara xüsusi antidempinq rüsumları tətbiq edilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Ландсбург С.* Теория цен и её применение. М.: Издательский дом «Дело» РАНХиГС. 2018. 449–450.
2. ↑  *Макконнелл К. Р.: Экономикс.*. 2. 385.
3. ↑  *Милгром П.* Разорительное» («хищническое») ценообразование (Новый Палгрейв: словарь по экономике). М.: ИНФРА-М. Под ред. Дж.Итуэлл, Милгейт М. Ньюмен П. 2004. 702–707. ISBN 5-16-001750-X.
**Yordanovun binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi ev 69 ünvanında yerləşən bina. Bina 1869-cu ildə inşa edilmişdir. Binanın hazır ki, vəziyyəti idealdır.

Tarixi
------

Bir mətəbədən ibarət olan bina Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi ev 69 ünvanında yerləşir. Bina 1869-cu ildə tacir İvan Çebanenkonun vəsaiti ilə inşa edilmişdir. Çebanenko II gildiya tacirləri qrupuna daxil idi. 1872-ci ildı 27 yaşlı Karl İvanoviç Oremin qızı evlənmişdir. Bu evlilikdən onlsrın çoxku sayda övladları olmuşdur. Çebanenkonun qardaşları çəlləklərdə yağ satırdı. Üstəlik makaron fabrikinə belə sahib idi.

1870-ci illərdə binanı kollec assesoru Petr Dmitroviç Dmitrov əldə edir. O, binanı 1910-cu illərdə satmışdır. Bu zaman binanı tacir Qeorqi Xristoforoviç Mardirosov alır. O, tütün ticarəti ilə məşğul olurdu. Mardirosov mağazası «London» mehmanxanasının birinci mərtəbəsində yerləşirdi. O, ticari satışlarını sovet dönəmində belə aparmışdır. XX əsrin əvvəllərində Şəhər duması mağazaya ayrıca poçt ünvanı vermişdi. Bununla belə Qeorqi Xristoforoviç dəfələrlə qaydaları pozurdu. Üstəlik bir dəfə həbsə alınmışdı.

Qeorqi Xristoforoviç binadakı mənzillərdən birini Yakov Vladimiroviç Feldmana kirayəyə vermişdir. Sovet hakimiyyəti illərində bins milliləşdirilmişdir. Hazırda yaşayış binası kimi istifadə edilir.

Təsviri
-------

Bir mərtəbəli bina kənpiçdən inşa edilmişdir. Fasdında yetti pəncərə vardır. Beş yan pəncərənin kənarl müxtəlif elemenlərlə işlənmişdir. Fasadı sarı rəngə boyanmışdır. Kiçik dekorlar isə ağ rəngdədir. Binanın bir hissəsi Turqenev xiyabanına baxır.

Ədəbiyyat
---------

* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0.
* Гаврюшкин О. П. По старой Греческой... (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — ISBN 5-901565-15-0.

Mənbə
-----

* Дом Чебаненко Arxivləşdirilib 2014-03-25 at the Wayback Machine
**Əlican sərhəd qapısı** — İğdır ilinin Qaraqoyunlu ilçəsində, Türkiyə ilə Ermənistanı bir-birinə bağlayan və aprel 1993-cü ildən xidmətə qapalı vəziyyətdə olan sərhəd qapısı. Qarşısında yer alan sərhəd qapısı da Ermənistanın Armavirdə inzibati bölgəsində yerləşən Margara qəsəbəsində yerləşir. Araz çayının ayırdığı sərhədin təhlükəsizliyi hərbi sərhəd polis bölməsi tərəfindən təmin olunur. Sərhəd qapısına 500 metr məsafədə Aşağıəlican kəndinə bağlı bir əkiləcək tarla olan Orta Əlican bölgəsi yerləşir. Ermənistan tərəfində çay kənarı islah edilmiş vəziyyətdə ikən Türkiyə tərəfində belə bir islah olmaması ucbatından qış aylarında daşan çay polis bölməsin birinci mərtəbəni istifadəyə yararsız hala gətirmişdir.

Qarabağ müharibəsi davam edərkən Türkiyə tərəfindən Ermənistanın Dağlıq Qarabağın işğalına etiraz olaraq aprel 1993-cü ildə mülki keçidlərə qapadılmışdır. 2009-cu ildə Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin normallaşması naminə müxtəlif addımlar atılarkən sərhəd qapısının açılıb- açılmayacağı gündəmi məşğul etməyə başlasa da münasibətlərin normallaşma prosesinin tezliklə yenidən dayanması ilə sərhəd qapısının açılması gündəmə gəlmədi. Sentyabr 2012-ci ildə Avtomobil Yolları Baş İdarəsi rayonda Əlican sərhəd qapısına qədər olan 7 km asfalt yolu yenidən asfaltladı.

İstinadlar
----------

* Alican Sınır Kapısı
* Alican Sınır Kapısına Sıcak Asfalt
**Cyoti Svarup Pande** (1950 və ya 25 may 1951) — Hindistan Respublikasının Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri

Cyoti Svarup Pande 25 may 1951-ci ildə anadan olmuşdur. İqtisadiyyat üzrə magistr təhsili almışdır. Diplomat kimi 1976-cı ildən fəaliyyətə başlamışdır. 1976-cı ilin may ayından 1979-cu ilin may ayınadək Braziliyada ikinci,üçüncü katib kimi fəaliyyət göstərmişdir. 
1979-cu ilin may ayından 1982-ci ilin may ayınadək Yeni Dehlidə ticarət nazirliyində nazir müavini vəzifəsində çalışmışdır.

1982-ci ilin dekabr ayından 1983-cü ilin avqust ayınadək Yeni Dehlidə xarici İşlər Nazirliyində katib müavini və nazir müavini vəzifələrində işləmişdir.

1983-cü ilin avqust ayından 1985-ci ilin aprel ayınadək Malayziyanın Kuala Lumpur şəhərində birinci katib vəzifəsində çalışmışdır.

1985-ci ilin iyun ayından 1997-ci ilin may ayınadək Yeni Dehlidə Xarici Xidmət İnstitutunda katib müavini və direktor vəzifəsində işləmişdir.

1997-ci ilin may ayından 2003-cü ilin yanvar ayınadək Yeni Dehlidə katib vəzifəsində çalışmışdır.

2003-cü ilin fevral ayından Hindistan Respublikasının Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiridir.

Evlidir, iki övladı var. Portuqal dilini bilir.

İstinadlar
----------
**Kiçik qəşəng böcək** (*lat.* Calosoma(Acalosoma)inquisitor) — sərtqanadlılar dəstəsinə, karabidlər fəsiləsinə aid növ. Təhlükə həddinə yaxınlaşır, yaxın gələcəkdə təhlükəli vəziyyətə düşə bilər. Azsaylı növdür.

Təsviri
-------

Bədəni tünd bürüncü və ya yaşılımtıl qara, nadir hallarda göy, qanadüstlükləri çox zaman parlaq yaşılımtıl, kənarları qırmızı və ya yaşıl rəngdə olan böcəkdir. Uzunluğu 15–28 mm-dir. Ətrafları qara rəngli, uzun və nazikdir.

Yayılması və Sayı
-----------------

İran, Mərkəzi Avropa, Qafqaz, Orta Asiya, Uzaq Şərq, Azərbaycanda Şabran və İsmayıllı meşələrində rast gəlinmişdir. 2004-cü ildə İ.A.Nuriyeva tərəfindən Şabran rayonunda 4 ədəd, 2006-cı ildə 3 ədəd, 2010-cu ildə 3 ədəd qeydə alınmışdır (4,5,6).

Həyat tərzi
-----------

Enliyarpaqlı meşə ağaclarının gövdə və budaqları üzərində, torpaq üzərində yaşayırlar. Böcəklərə aprelin ikinci yarısında təsadüf edilir və onlar 2 – 4 ilə qədər yaşayır. Qışlama müxtəlif sığınacaqlarda meşə ağacları, kötük və s. içərisində başa çatır. Yumurta torpağa qoyulur, sürfə 2 -3 həftə ərzində inkişaf edir və puplaşma torpaqda baş verir. Böcək və onun sürfələri müxtəlif yarpaqgəmirən tırtılları fəal sürətdə tapır və yeyir. Bunlara tək və həlqəvi ipəksarıyanları, həmçinin qış qarışçısını aid etmək olar. Beləliklə, onlar meşəçilik təsərrüfatına xeyli fayda verirlər. Cücüyeyən quş və heyvanlardan xilas olmaq üçün göyəm, yemişan və s. tikanlı sıx kolların içərisində gizlənirlər.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Yaşayış arealının antropogen təsirlər nəticəsində daralması. Meşələrdə zərərvericilərə qarşı kimyəvi mübarizənin plansız surətdə aparılması.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
--------------------------------------

Litvanın və Belarusun Qırmızı kitabına daxil edilmişdir.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
------------------------------------------

Meşələrin qırılmasının və insektisidlərin plansız istifadəsinin qarşısının alınması, yayıldığı ərazilərin qorunması.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Qırmızı Kitabı. I cild, 1989-ci il
2. ↑  Батиашвили И.Д. и др. Редкие насекомые, М.: Лесн. Пром-сть, 1982. -165 с.;
3. ↑  Azərbaycan Qırmızı Kitabı. II cild, 2013-cü il
4. Nuriyeva İ.A. Azərbaycanın karabid böcəklər (Coleoptera ,Carabidae) faunasına dair. AMEA Xəbərlər cild 63 №5-6 Bakı "Elm" 2008. s.81-86.

5.Nuriyeva İ.A. Azərbaycanın Böyük Qafqazın Cənub-Şərq və Lənkəran vilayətlərinin  karabid böcəklərinin (Carabidae) ekoloji xüsusiyyətləri. Azərbaycan Zooloqlar cəmiyyətinin əsərləri. II cild Bakı "Elm" 2010. s.384-389.

6. Нуриева И.А. Данные о жужелицах различных районов Азербайджана. Научно-практический конференция I-ых международных Беккеровских чтений Волгоград -2010. с.473-476

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Calosoma inquisitor* | 
* Wikidata: Q1303795
* Wikispecies: Calosoma inquisitor
* BioLib: 80
* BOLD: 282677
* EoL: 3463757
* EPPO: CAOOIN
* Fauna Europaea: 386410
* Fauna Europaea (new): 1f83eeb5-916e-414f-8f4c-9e662c85ce3c
* Fossilworks: 287022
* GBIF: 5872954
* iNaturalist: 426166
* NBN: NBNSYS0000007143
* NCBI: 49409

 |
| *Carabus inquisitor* | 
* Wikidata: Q109659055
* GBIF: 8853363

 |
**Quşçanaqlılar** (*lat.* Ornithischia) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinə aid heyvan dəstəsi.

Quşçanaqlılar bitki ilə qidalanan dinozavrlardır; ikişaxəli qasıq sümüklərindən ibarət olan dördşüalı çanaq nahiyəsi və nisbətən inkişaf etmiş qabaq ayaqları olmuşdur. Bəzilərində dişlərinin sayı 1000-ə çatır. Həyat tərzinə görə quşçanaqlı dinozavrlar amfibiotik — quruda və dayaz kontinental su hövzələrində yaşamağa uyğunlaşmış ikiayaqlı, zirehi olmayan (iqvanodontid, ördəkburun), quşayaqlı dinozavrlara və yerüstü dördayaqlı və ikiayaqlı, bədənləri sümük lövhəcik, buynuz törəmələri və buynuzlarla örtülmüş çanaqlılara (steqozavrlar, ankilozavrlar, seritopslar) bölünürlər. Quşçanaqlı dinozavrlar (Gec Yura — Gec Təbaşir) bataqlıqlı meşələrdə və sahil sularında yayılmışdı. Alt Təbaşir çökmələrində qalıqları tapılan iqvanodontların (*İquanodon*) bədəninin uzunluğu 5 m-ə çatırdı; dal ayaqları üçbarmaqlı olmuşdur. Bəzi formalarda ətraf barmaqları üzgəc pərdəsi ilə bir-birinə birləşmişdir (*Saurolophus*). Yura dövründə yaşamış, uzunluğu 6 m-ə çatan steqozavrlar dördayaqlı, kiçik kəlləli heyvanlar idi. Onların bel hissəsində skelet sümüyü ilə əlaqəsi olmayan iki cərgə iri sümük lövhələri, quyruğun üzərində isə sivri sümüklər yerləşirdi (*Stegosaurus*). Təbaşir dövründən ankilozavrlar və ya çanaqlı dinozavlar məlumdur. Bunlar gödək ayaqlı, üzəri qalın sümük lövhəcikləri və mizraqla örtülmüş enli və yastı bədənli heyvanlar idi. Talaurusun (*Talarurus*) sümük lövhəciklərlə örtülmüş çanağının uzunluğu 6 m-ə çatır. Sonuncu nümayəndəsi Gec Təbaşir seratopsları və ya buynuzlu dinozavrlardır. Bunlar bədənin 1/3 hissəsini təşkil edən iri kəlləli, boyun nayihəsini mühafizə edən özünəməxsus sümük "yaxalığı" olan çox iri dördayaqlı heyvanlar idi. Buynuzlu dinozavrların fossil halda yumurtaları tapılmışdır. Təbaşir dövrünün sonlarında dinozavrlar təmamilə məhv olmuşdur.

Alt qrupları
------------

* †Fabrosauridae
* †Heterodontosauridae
* †Lesothosauridae
* †Pisanosauridae
* †Genasauria
	+ †Cerapoda
	+ †Thyreophora

Təsnifatı
---------

* **Ornithischia** dəstəsi
	+ *Eocursor* cinsi
	+ *Pisanosaurus* cinsi
	+ Fabrosauridae fəsiləsi
	+ Heterodontosauridae fəsiləsi
	+ Lesothosauridae fəsiləsi
	+ **Thyreophora** yarımdəstəsi
		- Scelidosaurus fəsiləsi
		- **Stegosauria** infradəstəsi
		- **Ankylosauria** infradəstəsi
	+ **Cerapoda** yarımdəstəsi
		- **Ornithopoda** infradəstəsi
			* Hypsilophodontidae fəsiləsi
			* Hadrosauridae fəsiləsi
		- **Pachycephalosauria** infradəstəsi
		- **Ceratopsia** infradəstəsi

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006, 679 səh.

Xarici keçidlər
---------------

* Ornithischia Arxivləşdirilib 2008-12-01 at the Wayback Machine, from Palæos. (cladogram, characteristics)

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q191488
* Wikispecies: Ornithischia
* EoL: 4530715
* Fossilworks: 91973
* iNaturalist: 354867
* IRMNG: 10455
* NCBI: 436488

 |
**Quşquna kəsilişi** üst pliosenin ağçaqıl regiomərtəbəsinin istinad kəsi­lişi sayılır. Eyniadlı antiklinalın tağının və qanadlarının quruluşunda iştirak edərək Kür-Qabırrı çayarası ərazidə üzə çıxır. Burada alt ağçaqıl (113 m) dəniz fasiyasında (nazik qum, qumdaşı, vulkan külü və qabıqlı əhəngdaşı təbəqəcikli gillər) təmsil olunur və sarmat çöküntülərinin müxtəlif horizont­ları üzərində transqressiv və qeyri-uyğun yatır. Bu çöküntülər tərkibində mol­yusk faunası ilə yanaşı, qədim fil və digər onurğalıların sümüklərinin olması ilə də diqqəti cəlb edir. Üst ağçaqıl kontinental fasiya (225 m) ilə təm­sil olunmuşdur. Bu çöküntülərdə də onurğalıların, o cümlədən filin sümük­lərinə rast gəlinir.

Həmçinin bax
------------

* Qaraca kəsilişi
* Duzdağ kəsilişi
* Dübrar kəsilişi
* Kəlovudağ kəsilişi
* Qırməki dərəsi kəsilişi
* Aza kəsilişi
* Çaşirdağ (Kaşirdağ) kəsilişi
* Onurğalıların Binəqədi qəbiristanlığı

Mənbə
-----

* *"Azərbaycan Respublikasının Geoloji İrsi" // Bakı, "Nafta-Press" nəşriyyatı, 2013 ''*
**Aupouri yarımadası** (*ing.* North Auckland Peninsula) - Yeni Zelandiyanın Şimal adasının şimalında yerləşən yarımada.

Coğrafiya
---------

Yarımadanın başlanğıcında Yeni Zelandiyanın nəhəng metropoliyası olan Oklənd yerləşir. Oklənddən şimal-qərb istiqamətində yarımada 285 km məsafədə uzanır. Yarımadanın uzunluğu 85 km-dir. Uelsfordda yarımadanın eni 15 km, Uitemata ilə Manukau körfəzləri arasında isə 2 km-dir.

Yarımadanın qərb sahillərini Tasman dənizi, qərb sahillərini isə Sakit okean yuyur. Yarımadanın hər iki hissəsi boyunca çoxlu yarımadalar vardır. Okləndin son 100 km qurtaracağı Aupouri adlanır. Burada yarımadanın eni 10 km-dir. Yarımadada yerləçən burunlar: Mariya-van-Dimen, Reqisa, Şimal.

Tasman dənizinin sahilində dünyanın təbii ən uzun limanı olan Kaipara buxtası yerləşir (şimaldan cənuba eni 65 km). Şimalında isə Xokianqa buxtası yerləşir. Bu buxta Maorilərin həyatında böyük rol oynayır.

İnzibati baxımdan yarımadanın 80% Nortlənd, 20 % isə Oklənd regionuna daxildir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Orange, Claudia.* Northland region - Geography // Te Ara - the Encyclopedia of New Zealand. 2 March 2009. 18 October 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 December 2012. Northland is a narrow peninsula, about 330 kilometres long from Auckland to Cape Rēinga. [....] The region is 85 kilometres across at its widest point.
2. ↑  *Franklin, Samuel Harvey.* North Auckland region // In A.H. McLintock (ed.). An Encyclopaedia of New Zealand. 1966. 5 November 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 December 2012. The northernmost region of New Zealand projects out as a long peninsula some 200 miles in length (from the Waitemata Harbour) and not much more than 50 miles at its widest point.
**Bağır bəy Kərbəlayi Həsən oğlu Rəfibəyli**— görkəmli ictimai və siyasi xadim. Azərbaycan xalqının milli istiqlal hərəkatının fəal mübarizlərindən biri.

Həyatı
------

Gəncə Müsəlman Xeyriyyə cəmiyyətinin üzvü, Ələkbər bəy Rəfibəylinin qadaşı Bağır bəy Gəncə üsyanının əsas təşkilatçılarından və rəhbərlərindən olmuşdu.[2]

Ailəsi
------

Cəmil bəy Rəfibəyli
Oğlu Cəmil bəy Rəfibəyli 1894-cü ildə Gəncə şəhərinin Balabağmanlar bölgəsində anadan olmuşdur. Cəmil bəy Rəfibəyli Gəncə 8 illik şəhər məktəbini bitirmişdir (1916). Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti zamanı 6 aylıq unter-zabit məktəbini bitirmişdir. Gənc yaşlarından "Müsavat" partiyası sıralarına daxil olmuş, 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ordusunda hərbi xidmətə başlamış, 6 aylıq unter-zabit məktəbini bitirdikdən sonra 1-ci piyada alayında zabit köməkçisi vəzifəsinə təyin olunmuşdur. 1919-cu ildə həmin alayın tərkibində Qarabağa göndərilərək, daşnak-erməni qiyamçılarına qarşı döyüşlərdə fəal iştirak etmiş, burada göstərdiyi şücaətə görə kapitan rütbəsinədək yüksəlmişdir. Aprel işğalından (1920) sonra Azərbaycan ordusunun 244-cü piyada alayında atıcı taqımın komandir köməkçisi vəzifəsini yerinə yetirmişdir. 1920-ci ilin ortalarında alayın tərkibində erməni daşnaklarına qarşı döyüşlərdə fəal iştirak etmişdir. 1924-cü ildə ictimai mənşəyini gizlətməkdə ittiham olunaraq, ordu sıralarından uzaqlaşdırılmış və Gəncəyə qayıtmışdır. Təqiblərə məruz qalmış, 1927-ci ildə həbs olunaraq 10 illik həbs cəzası ilə "Medvejya Qora" (Kareliya) həbs düşərgəsinə sürgün edilmişdir. Orada məhbuslara xidmət edən ambulatoriyada feldşer işləmiş, cəza müddəti dövründə 2 illik tibb texnikumunu bitirmişdir. Sürgündən sonra Gəncəyə qayıdaraq feldşer işləmişdir. Lakin az sonra (1937) yenə də həbs edilərək 10 illik həbs cəzası ilə Novosibirsk (Siblaqa — Sibir) həbs düşərgəsinə göndərilmişdir. 1947-ci ildə azad olunduqdan sonra xaricə keçmək ümidi ilə Özbəkistanın Denaus sərhəd rayonuna getmişdir. Sərhəd zonasında tibb məntəqəsində işə düzəlmiş, tezliklə məntəqənin müdiri vəzifəsinə təyin olunmuşdur. Az sonra 3-cü dəfə "vətən xaini" ittihamı ilə həbs olunmuş, bu dəfə Krasnoyarsk vilayətinə sürgün edilmişdir. 1958-ci ildə əfv olunaraq vətənə dönmüşdür. 28 yanvar 1981-ci ildə Gəncədə vəfat etmişdir

Həmçinin bax
------------

* Rəfibəylilər
**Osman Bəyazid Osmanoğlu** (23 iyul 1924, Paris – 6 yanvar 2017, Nyu-York, Nyu-York ştatı) — Osmanlı sülaləsinin doqquzuncu rəisi, Osmanlı şahzadəsi.

Həyatı
------

Osman Bəyazid Əfəndi 1924-cü ildə Parisdə dünyaya gəlmişdir. Atası Sultan Əbdülməcidin oğlu Mehmed Burhanəddin Əfəndinin oğlu İbrahim Tofiq Əfəndidir. Anası isə Xədicə Şadiyə xanım idi. Osmanlı sülaləsinin sürgündə dünyaya gələn ilk üzvüdür. 1930-cu ildə atası ilə anası ayrılmış, Bəyazid Əfəndi anasıyla birlikdə Nyu-York şəhərinə köçmüşdür. Burada ABŞ Silahlı Qüvvələrində xidmət etmiş, Nyu-Yorkda müxtəlif dillərdə fəaliyyət göstərən kitabxanada çalışmışdır.

23 sentyabr 2009-cu ildə Ərtoğrul Osman Əfəndinin vəfatının ardından Osmanlı sülaləsinin rəisi elan olundu. Osman Bəyazid Əfəndi evlənmədi və övladı olmadı. 6 yanvar 2017-ci ildə Nyu-Yorkda vəfat etdi.

Mənbə
-----

* John James (ed.). *Almanach de Gotha* (2013 ed.). BOYE6. ISBN 978 0 9575198 24
* 
* 
* Buyers, Christopher. "The Imperial House of Osman: Genealogy"
**Buz itburnusu** (*lat.* Rosa buschiana) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü.

Ümumi yayılması
---------------

Qafqaz vadisinin mərkəzi hissəsi, Dağıstan, Cənubi Osetiya (Ermani) rayonu ərazisində təbii arealı vardır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda Quba rayonu ərazisində və Naxçıvan MR –də rast gəlinir.

Statusu
-------

Azərbaycanın nadir bitkisidir. VU A2c+3c.

Ümumi yayılması
---------------

Qafqaz vadisinin mərkəzi hissəsi, Dağıstan, Cənubi Osetiya (Ermani) rayonu ərazisində təbii arealı vardır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda-Quba rayonu ərazisində və Naxçıvan MR-də rast gəlinir.

Statusu
-------

Azərbaycanın nadir bitkisidir. VU A2c+3c.

Bitdiyi yer
-----------

Yuxarı və orta dağ qurşaqlarında quru daşlıqayalı yamaclarda yayılmışdır.

Təbii ehtiyatı
--------------

Azərbaycanda dar bir arealı vardır.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Təbiətdə kökümsovdan çıxmış 15–20 sm hündürlüyündə olan kolcuqdur. Qopartikanları xırda olub düz iynəvaridir. Yarpaqları 5–7 sm uzunluğundadır. Yarpaqları 5–7 dar, ellipsşəkilli qaidə hissəsi pazşəkilli yarpaqcıqlardan təşkil olunmuşdur. Yarpaqcıqların kənarları mişardişlidir. Kasayarpaqları 1,5 sm uzunluğunda olur. Ləçəkləri solğun çəhrayı rəngdədir. Meyvəsi oval və ya yuru şəkillidir. Meyvəsi, adətən, çılpaq olur. Çiçəkləri tək-təkdir, bəzən 2–3, 4–4 bir yerdə yerləşmişdir. İyun və iyul aylarında çiçək açır.

Çoxalması
---------

Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
---------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Becərilməsi
-----------

Məlumat yoxdur.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
-------------------------------

Xüsusi mühafizə tədbirləri tərtib edilməmişdir.

Zəruri qoruma tədbirləri
------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxilməsi zəruridir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17246729
* EoL: 631637
* GBIF: 3002752
* iNaturalist: 910286
* IPNI: 731905-1
* IRMNG: 10708585
* IUCN: 133733181
* Plant List: rjp-15762
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:731905-1
* Tropicos: 27804808
* WFO: wfo-0000987903

 |