recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qarabulaq.

**Qarabulaq** (*qaz.* Қарабұлақ) — Qazaxıstanda qışlaq. Çimkəndin 45 km şərqində, Qarasu çayının sahilində yerləşir. Əhalisi 45 mindən çoxdur. Əhalinin 99 faizi özbəklər təşkil edirlər.. Qışlaqdə həmçinin qazaxlar və başqa millətin nümayəndələri də yaşayırlar.

Tarix
-----

Karabulak qəsəbəsinin tarixi Böyük İpək Yolunun çiçəkləndiyi dövrə gedib çıxır. Karabulak ilkin Karabulak kəndinin başındakı bulaqlardan qaynaqlanan Karasu və Qaynarbulak çaylarının ətrafında yerləşir. Çindən qərbə və geriyə gedən tacirləri olan karvanlar bulaq sularının yaxınlığında müvəqqəti dayandılar. Keçmiş tacirlərin əlaqələri keçən karvanlarla ticarət mübadiləsinin inkişafına kömək edirdi. Belə ki, hələ o günlərdə bütün yaxın və uzaq kəndlərdən, aullardan tacir və alıcıların birləşib toplaşdığı Karabulakda böyük geyim və mal-qara bazarının təməli qoyulmuşdu.

1598-ci ilə qədər Karabulak Buxara xanlığının tərkibində idi. 1598-1784-cü illərdə Qazax xanlığının tərkibində olmuşdur. 1809-cu ilə qədər Daşkənd dövlətinin tərkibində olmuşdur[6]. 1809-1876-cı illərdə Karabulak Kokand xanlığının tərkibində olmuşdur[7]. 1876-1917-ci illərdə Karabulak Rusiya imperiyasının tərkibində olub. 1917-1924-cü illərdə Türküstan MSSR-in tərkibində olub. Bolşeviklər Orta Asiyada Milli Ərazi Delimitasiyası həyata keçirdikdən sonra Karabulak Qırğızıstan MSSR-in tərkibinə daxil oldu (1920-ci ildən 1925-ci ilə qədər), sonradan Qazax SSR adlandırıldı (1925-1936). 1936-cı il inzibati islahatının nəticələrinə görə Qazax SSR Qazax SSR adlandırıldı. SSRİ-nin dağılmasından sonra Qazaxıstan Respublikası Qazax SSR-in hüquqi varisi oldu.

Karabulak məktəbləri
--------------------

1. adına 100 nömrəli ümumi orta məktəb. Usarkul haci Iriskulov
2. adına 41 nömrəli ümumi orta məktəb. Jambil
3. adına 42 nömrəli ümumi orta məktəb. Furkat
4. adına 92 ​​nömrəli əsas orta məktəb. Aksu
5. adına 10 nömrəli ümumi orta məktəb. Karabulak
6. adına 77 nömrəli ümumi orta məktəb. Həmzə
7. Əsas orta məktəb. Dələbazar
8. adına 81 nömrəli əsas orta məktəb. M. Uluqbek
9. 101 saylı ümumi orta məktəb
10. 25 nömrəli kollec adlandırılıb. D. Kunayeva
11. adına 3 nömrəli ümumi orta məktəb. Həmzə
12. 17 saylı ümumi orta məktəb
13. 104 saylı orta məktəb
14. 75 saylı əsas tam orta məktəb
15. 4 saylı məktəb gimnaziyası[8]
16. "Nizamxan Süleymanov" adına tam orta məktəb

Şəkillər
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Узбекское население Южно-Казахстанской области". 2014-02-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-14.
2. ↑  ""Nizamxan Süleymanov" adına tam orta məktəb". 2022-01-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-29.

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qazaxıstan ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Bəxtiyar Tuncay** — türkoloq, publisist, ssenarist.

Həyatı
------

Bəxtiyar Tuncay (Şahverdiyev Bəxtiyar Adil oğlu) 1960-cı il noyabrın 2-də Bakı şəhərində anadan olub. Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetini rejissorluq ixtisası üzrə bitirib. Hazırda AMEA-nın Folklor İnstitutunun Mifologiya şöbəsində elmi işçidir.

Yaradıcılığı
------------

Qədim və orta əsrlər Azərbaycan tarixi və mədəniyyətinin, həmçinin ümumtürk tarixi və mədəniyyətinin tədqiqatçılarındandır. Qafqaz albanlarına məxsus türkcə yazılı mənbələri üzə çıxarmiş, alban türkcəsinin lüğətini tərtib etmişdir. Tarix, mədəniyyət və ideoloji mövzuda çoxsaylı elmi və publisistik məqalələrin müəllifidir. Azərbaycan tarixi mövzusunda film ssenariləri yazmışdır.

İctimai-siyasi fəaliyyəti
-------------------------

1980-ci illərin axırlarında Azərbaycanda milli azadlıq ideyası ilə fəaliyyət göstərmiş "Çənlibel" təşkilatının yaradıcılarından və bu dövrdə formalaşmış milli azadlıq hərəkatının aparıcı şəxslərindən olmuşdur.

Kitabları
---------

1. *XXI əsrin perspektivləri: Azərbaycandan baxış.* Bakı-2003.
2. *Yunus Oğuza məktublar və ya türkün qədim tarixinə yeni bir baxış.* Bakı-2005.
3. *Türkün gizli tarixi. Elmi-publisistik əsər (Y.Oğuzla birgə).* Bakı-2009.
4. *Sakların tarixi, dili və ədəbiyyatı.* Bakı-2009.
5. *Qafqaz albanlarının dili və ədəbiyyatı.* Bakı-2010. – *tam mətni*
6. *Etnoqonik miflər.* Bakı-2013.– *tam mətni*
7. *Türklerin gizli tarihi.* Y.Oğuz - B.Tuncay. İstanbul-2013.
8. *Письменное наследие Кавказских албан.* Том I. Бишкек-2014. – *tam mətni*

Xarici keçidlər
---------------

1. Bəxtiyar Tuncay



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Alim ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Qarabədən böcəklər** (*lat.* Tenebrionidae) —

Biologiyası
-----------

Ağac qabığı altında və quru oduncaqda yaşayan meşə növlərinə də təsadüf edilir. Qarabədən böcəklərin bitki ilə qidalanan növlərilə yanaşı, sinantrop növləri də vardır. Belə növlərdən ərzaq məhsulları (un, dən və s.) ilə qidalanan iri və kiçik un böcəyini götərmək olar. Qarabədən böcəklərin növ tərkibinin çox olmasına baxmayaraq, kənd təsərrüfatı bitkiləri üçün təhlükəli növləri azdır. Qarabədən böcəklərin sürfələri xarici görünüşcə məftil qurdlarına çox oxşadəğəna görə bunlara "yalançı məftil qurdlar" deyilir. Ancaq bunlar məftil qurdlarından başlarının dəyirmi olması və birinci cüt ön ayaqların dah yaxşı inkişaf etməsi ilə fərqlənir. Qarabədən böcəklərin inkişafı şıqqıldaq böcəklərindən fərqlənir. Bunun sürfələrinin inkişafı nisbətən tez başa çatır. Böcəklər bir neçə il yaşaya bilir. Bu böcəklərin sürfə və yetkinləri zərər verir. Böcəklər uça bilmir və olduqca zəif hərəkət edir.

Yayılması
---------

Qafqazda yayılmış 200 növ qarabədən böcəyin 175 növünə Azərbaycanda rast gəlinir. Qarabədən böcəklər quraq səhra yerlərdə yaşayır.

Ədəbiyyat
---------

1. S. R. Məmmədova, B. B. Xəlilov Kənd təsərrüfatı entomologiyası. 1986
2. S. R. Məmmədova, B. B. Xəlilov Meyvə və subtropik bitkilərin zərərvericiləri 1974
3. N. H. Səmədov Taxıl böcəkləri və onlarla mübarizə tədbirləri, 1964

İstinadlar
----------

1. ↑  S. R. Məmmədova, B. B. Xəlilov Kənd təsərrüfatı entomologiyası. 1986
**Bəxtiyar Yaqubov** (*tam adı:Bəxtiyar Mikayıl oğlu Yaqubov*; d. 26 iyul 1941, Göyçay, Azərbaycan SSR, ö. 25 yanvar 2015) — professor, İsrail Azərbaycanlıları Konqresinin vitse-prezidenti.

Həyatı
------

Bəxtiyar Yaqubov 26 iyul 1941-ci ildə Göyçay rayonunda doğulub. Orta məktəbi bitirəndən sonra Azərbaycan Neft-kimya institutuna daxil olub. 1963-cü ildə buranı bitirib, iki ildən sonra isə həmin təhsil müəssisəsinin aspiranturasına daxil olub. 1968-ci ildə namizədlik dissertasiyasını müdafiə edib. On il müddətində Azərbaycan Politexnik institutunda nəzəri mexanika fənnini tədris edib. Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetində mühazirələr oxuyub. Sonralar İsrailə köçüb və həmin ölkədə yerləşən Holon Texnologiya Universitetinin professoru olub. Burada professor B.Yaqubov nəhəng kəşflərə imza atıb. Onun kəşflərinə yüksək qiymət verilib. B.Yaqubov həm də İsrail Azərbaycanlıları Konqresinin vitse-prezidenti idi.

Alim 2015-ci il yanvarın 25-də vəfat edib. Ailəli idi, 3 övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Göyçay rayonun görkəmli şəxsləri" (az.). goychay.cls.az. 2016-08-20. 2019-04-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-20.
2. ↑  "İsraildə yaşayan azərbaycanlı alim vəfat edib" (az.). modern.az. 2015-01-25. 2019-04-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-20.
Təbii yayılması:
----------------

Şərqi Çində geniş yayılmışdır.

Botaniki təsviri:
-----------------

Hündürlüyü 20 m-ə, çətirinin diametri 4 m-ə çatan, dırmaşan, kolvari liandır. Yarpaqları mürəkkəb, təklələkvari olub, qışda tökülən, uzunluğu 30 sm-ə çatır. Yarpaqcıqları 7-13 ədəd, ovalvari uzunsov, təzə yarpaqları qırmızımtıl rəngə çalır. Ucu şiş çıxıntılıdır. Çiçəkləri mavi – bənövşəyi, zəif ətirli, çoxçiçəkli, uzunluğu 25-40 sm, eni 6-10 sm-ə qədər olan salxımlarda yerləşir. Çiçək oxu və çiçək saplaqları zəif tüklüdür. Tacı göyümtül-bənövşəyi, solğun bənövşəyi və ya mavi-göydür. Kasacığı qoşa dodaqlı, zəngvari, 5 dişicikli; dişiciklərin 2-si digər 3 bizvari dişicikdən xırdadır. Yumurtalığı qısa, ayaqcıq üzərindədir. Paxlaları yastı, bir qədər büzümlü açılan, dərivari və sıx tükcüklü, yaşılımtıl sarı, 15-25 sm uzunluğunda, çox toxumludur. Toxumları yastı, böyrəkvari-dəyirmi, açıq şabalıdı rəngdədir. May-iyun aylarında çiçəkləyir. Bəzən iyul və sentyabrda ikinci çiçəkləmə müşahidə edilir. Meyvəsi sentyabr-oktyabr aylarında yetişir.

Ekologiyası:
------------

Bu növ işıqsevən, rütubətə tələbkar olub, münbit və gillicə torpaqlarda yaxşı bitir və bol çiçək verir.

Azərbaycanda yayılması:
-----------------------

Dekorativ bitki kimi Abşeron, Gəncə, Lənkəran, Zaqatala, Quba, Şəki və s. bölgələrdə becərilir.

İstifadəsi:
-----------

Çoxçiçəkli, ağçiçəkli formaları məlumdur. Ən gözəl sarmaşan bitkilərdən biridir. Divar, çardaq və eyvanları bəzəmək üçün istifadə edilir.

Məlumat mənbələri
-----------------

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine T.S.Məmmədov

İstinad
-------

* Флoрa Aзeрбaйджaнa. т.5. 1954; Флoрa Kaвkaзa. т.5. 1954;
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
* Azərbaycan flora-sının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008;
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Wisteria sinensis* | 
* Wikidata: Q159116
* Wikispecies: Wisteria sinensis
* AoFP: 1354
* APA: 2107
* APDB: 240820
* APNI: 238294
* BioLib: 39906
* Calflora: 12988
* EoL: 704193
* EPPO: WSTSI
* EUNIS: 171151
* FoC: 200012368
* GBIF: 2977331
* GISD: 287
* GRIN: 42050
* iNaturalist: 127306
* IPA: 3083
* IPNI: 60459148-2
* IRMNG: 10758395
* ISC: 56852
* ITIS: 27023
* MichiganFlora: 1370
* MoBotPF: 280632
* NBN: NBNSYS0200003839
* NCBI: 20997
* NZOR: 9593efcf-33ca-4845-a513-aa72b10cd311
* NZPCN: 2649
* PfaF: Wisteria sinensis
* PFI: 2332
* Plant List: ild-9128
* PLANTS: WISI
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:60459148-2
* Tropicos: 13052768
* uBio: 4956089
* WFO: wfo-0000214070

 |
| *Glycine sinensis* | 
* Wikidata: Q50841361
* APNI: 208260
* GRIN: 17722
* IPNI: 111031-2
* IRMNG: 10182646
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:111031-2
* WFO: wfo-0000195180

 |
Karlo Adzelio Çampi
**Karlo Adzelio Çampi** (d. 9 dekabr 1920 - ö. 16 sentyabr 2016) — İtalyan siyasətçi və bankçı, İtaliyanın onuncu prezindenti (18 may 1999-15 may 2006). Müstəqil olaraq, seçkilərdə iştirak edib. Daha sonra senator çalışmışdır.

Həyatı
------

1920-ci ildə Livornoda anadan olub. Çampi 1941-ci ildə Pisa Universitetinin ədəbiyyat hissəsindən məzun olub. İtalyan Müqavimət Fəaliyyətinə qatılıb. 1946-ci ildə Franca Fundacja ilə evlənib. Eyni ildə Pisa Universiteti hüquq fakültəsindən məzun olub. İtaliya Bankında işə başlayıb.1979-cu ildə bankın rəhbəri olub. 1993-1994cü illərdə İtaliyanın baş naziri çalışıb. 1996-cı ildə maliyyə naziri olub. 1999-cu ildə İtaliyanın q0-cu prezidenti seçilib və 2006-cı ilə kimi bu vəzifədə qalıb. 2005-ci ildə mart ayında Oxford Universiteti tərəfindən ona fəxri doktor adı verilib. 2016-cı ildə İtaliyanın paytaxtı Romada vəfat edib.

İstinadlar
----------



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Siyasətçi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**İbrahim ibn Məhəmməd** (*ərəb.* إبرهيم بن محمد‎, 1 mart 630, Mədinə – 27 yanvar 632, Mədinə) — Müsəlmanların sonuncu peyğəmbəri Məhəmməd peyğəmbərin Mariyə əl-Qibtiyyədən olan oğlu.

Bioqrafiyası
------------

Hicrətin 8-ci ilin son ayında (təxminən 630-cu il) anadan olmuşdur. Anası Mariya 628-ci ildə Misirdəki Bizans valisi Mukaukis tərəfindən Məhəmməd peyğəmbərə hədiyyə olaraq göndərilmiş qibti idi. Uşağa ərəblərin və yəhudilərin ortaq əcdadı sayılan İbrahim peyğəmbərin adı verilib. Ərəb ənənəsinə görə, uşaq Məhəmmədin bir neçə keçi verdiyi dəmirçi Əbu Seyfin arvadı süd anası Umm Sayfın himayəsinə verilir.

Təbuk döyüşündən bir müddət sonra İbrahim on altı və ya on səkkiz aylıq olanda ağır xəstələnir. O, Mariyəyə verilir. Onun və bacısı Sirin şəxsi nəzarəti altında olur. Uşağın sağ qalmayacağı məlum olanda Məhəmmədə bu barədə məlumat verilir. Ət-Təbəri İbrahimin 21 aylıq ikən vəfat etdiyini xəbər verir.

Bəzi məlumatlara görə, İbrahimin dəfn edilməzdən əvvəl cənazəsinin qüsulunu ya Ümmü Burda, ya da əl-Fədl ibn Abbas etmişdir. Onu qəbiristanlığa peyğəmbərin əmisi Abbas ibn Əbdülmüttəlib və Peyğəmbərin digər səhabələri aparıblar. Cənazə namazının başında Məhəmmədin özü olub. Qəbir qumla örtüldükdən sonra Məhəmməd qəbir kurqanının üstünə bir az su töküb başına kiçik bir daş qoydu. İbrahim əl-Bəqi qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

İbrahimin vəfatı günəş tutulması ilə eyni vaxta düşür. Müsəlmanlar bunu möcüzə olmasını danışmağa başladılar, dedilər ki, İbrahimin ölümünə görə günəş hüznlə qaraldı. Bunu eşidən Məhəmməd peyğəmbər, necə deyərlər, belə buyurdu: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| "Günəş və ay Uca Allahın nişanələrindəndir. Onların tutulması nə ölüm, nə də hər hansı bir insanın doğulması ilə əlaqəli deyil" | "|

.

Əl-Bəlazurinin yazdığına görə, İbrahim 631-ci ilin iyul ayının əvvəlində vəfat etmişdir. Bununla belə, günəş tutulması haqqında məlumat onun ölüm tarixini daha dəqiq müəyyən etməyə kömək edir. 631-ci il avqustun 3-də Yer kürəsində Günəş tutulması baş verir, lakin müasir astronomik hesablamalara görə, bu tutulma Məkkədə və ya Mədinədə görünməmişdir. Əgər İbrahim hicri 8-ci ilin son ayında doğulubsa, hicri 10-cu ilin Şəvval ayına təsadüf edir. Bununla onun ömrü 21 ay olaraq təsbitlənir. Bu tarix 632-ci il yanvarın 27-də (hicri 10-cu il şəvval ayının 29-da) baş vermiş Günəş tutulması ilə üst-üstə düşür və bu zaman Mədinədə 76% qaranlıq müşahidə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Muhammad Husayn Haykal, Translated by Isma’il Razi A. al-Faruqi, *The Life of Muhammad Arxivləşdirilib 2016-09-05 at the Wayback Machine*, American Trust Publications, 1976, ISBN 0-89259-002-5
2. ↑  Solar Eclipses of Historical Interest Arxivləşdirilib 2009-03-02 at the Wayback Machine nasa.gov.
3. ↑  Solar eclipses 27/1/632 xjubier.free.fr
4. ↑  Solar eclipses 3/8/631 Arxivləşdirilib 2013-09-25 at the Wayback Machine xjubier.free.fr.
5. ↑  Eclipse Arxivləşdirilib 2017-02-22 at the Wayback Machine nasa.gov.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: İbrahim xan.

**İbrahim xan Qovanlı-Qacar** (1785, Təbriz – 1824, Kirman) — Şair, vali.

Həyatı
------

Məhəmmədibrahim xan Mеhdiqulu xan oğlu Tehran şəhərində dоğulmuşdu. Mükəmməl ailə təlim-tərbiyəsi, təhsili almışdı. 1801-1824-cü illərdə Kеrmanın valisi оlmuşdu. Zəhirəddövlə ləqəbini daşıyırdı.
Məhəmmədibrahim xan şair idi. Tоğrul təxəllüsü ilə xоştəb şеirlər yazırdı.

Ailəsi
------

Məhəmmədibrahim xanın törəməsi Əmiribrahimi sоyadını daşıyır. 
Məhəmmədibrahim xan öncə bir nеçə arvadla, sоnra Fətəli şahın qızı Hümayun Sultan xanımla ailə qurmuşdu. Məhəmmədkərim xan, Məhəmmədrəhim xan, Zеynalabdin xan, Nəsrulla xan, Rüstəm xan, Xоsrоv xan, Musa xan, Ismayıl xan, Şahrux xan, Əsədulla xan, Əliməhəmməd xan, Əliqulu xan, Isa xan, Məhəmmədtağı xan, Qulamhüsеyn xan, Qulaməli xan, Məhəmmədhəsən xan, Əbdürrəhim xan, Ələkbər xan, Bəhram xan, şahzadədən isə Əmir Abbasqulu xan, Əmir Əbülfət xan adlı оğulları vardı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar və Qacar kəndi, Bakı, "Şuşa", 2008, 334 səh.

Həmçinin bax
------------

* Qacarlar

İstinadlar
----------

1. ↑  İbrahim xan Zəhirəddövlə Qacar  (fars.)[*ölü keçid*]
***Krezollar*** (metilfenollar, hidroksitoluenlər) -Kimyəvi formula: C7H8O olan rəngsiz kristallar və ya mayelərdir. Orto-, meta- və para-izomerləri var.

Kimyəvi xassələri
-----------------

Krezollar etanolda, dietil efirdə, benzolda, xloroformda, asetonda çox həll olur; suda, qələvi məhlullarda həll olunur (kresolat duzlarının əmələ gəlməsi ilə). Fenol kimi krezollar da zəif turşulardır.

Krezollar asanlıqla elektrofil əvəzetmə, kondensasiya, məsələn, aldehidlərlə reaksiyalara daxil olur. Para-kresol Pb, Mn və ya Fe oksidləri ilə parahidroksibenzoy turşusuna, daha güclü oksidləşdiricilər tərəfindən isə xinona və ya hidroxinona oksidləşir. Katalitik reduksiya zamanı o, metiltsikloheksanollara və metiltsikloheksanonlara çevrilir. Kresol izomerləri, NH3 iştirakında xlorlu su ilə qarışdıqda rəngli birləşmələr əmələ gətirir: orto-krezol sarı-qəhvəyi rəng verir, meta-krezol – yaşılımtıl, yaşıl, para-krezol — tünd sarıya, narıncı və ya qırmızıya çevrilir. Orto-, meta- və para-kresolun texniki qarışığı trikresol adlanır.

Tədbiqi
-------

Onlar üzvi sintezdə həlledicilər və ya aralıq məhsullar kimi istifadə olunur. Krezollar aromatik birləşmələrin, antiseptiklərin, boyaların, sintetik kauçukların, yanacaq və sürtkü materiallarının, fenol-formaldehid və digər qatranların, insektisidlərin, funqisidlərin və herbisidlərin, dərman preparatlarının istehsalında və ya laboratoriyada hazırlanmasında istifadə olunur. O, həmçinin güclü geniş spektrli antiseptic maddədir. Əsasən ümumi dezinfeksiya üçün sabun məhlulları şəklində istifadə olunur. Aşağı qatılıqlarda bəzən inyeksiya üçün qoruyucu kimi istifadə olunur. Onlar papillomaların və bəzi digər dəri neoplazmalarının çıxarılmasında yerli nekrotik və mumiyalaşdırıcı vasitə kimi istifadə olunan Ferezol (tricresol) və Verrukacid (metacresol) preparatlarının bir hissəsidir.

Orqanizmə təsiri
----------------

Krezol məhlulları dərini qıcıqlandırır, ağızda təmasda olduğu selikli qişaları məhv edir, orqanizmdə ağrı, ürəkbulanma və qusmaya səbəb olur. Krezol buxarı bədənə ağciyərlər vasitəsilə daxil olur. Maye krezollar mədəyə, selikli qişalardan daxil ola bilər. Bədənə daxil olduqdan sonra krezollar toxumalarda və orqanlarda paylanır, onlar absorbsiyadan 12–14 saat sonra aşkar edilə bilər. Kresolların bədənə təsiri fenolun təsirinə bənzəyir. Bununla belə, krezolların dəri üzərində qıcıqlandırıcı təsiri fenollara nisbətən daha qabarıqdır.

Mənbə
-----

* Wayback Machine-də 19 avqust 2009-cu il tarixli Trikresol Arxiv nüsxəsi
* Tibbi ensiklopediya (əlçatmaz keçid)
* Kузнецов Е. В. Прохорова И. П. Альбом технологических схем производства полимеров и пластических масс на их основе. Изд. 2-е. М. Химия, 1975. 74 с.
* Кноп А. Шейб В. Фенольные смолы и материалы на их основе. М. Химия, 1983.279 с.
* Бахман А. Мюллер К. Фенопласты. М. Химия, 1978. 288 с.
* Николаев А. Ф. Технология пластических масс, Л. Химия, 1977. 366 с.
* Автор: Коршак В.В. Источник: Коршак В.В. Технологии пластических масс, 3-е издание, 1985 год
**Çin monqolları** (Çin: 蒙古族; pinyin: Měnggǔzú) — Çin Xalq Respublikasının vətəndaşı olan etnik monqollardır. Çin Xalq Respublikası hökuməti tərəfindən tanınan 55 etnik azlıqdan birini təşkil edirlər. Çində etnik monqol olaraq təsnif edilən təxminən 5.8 milyon insan var. Çinin müxtəlif bölgələrində, xüsusilə Daxili Monqolustanda, Şimal-şərq Çində və Sincan-Uyğur Muxtar Rayonunda yaşayırlar. Çindəki monqol əhalisi suveren monqol dövlətindən iki dəfə çoxdur.

Regional bölgü
--------------

Monqolustanı və Çindəki Monqol muxtar inzibati hissələrini göstərən bir xəritə.
Çindəki monqollar müxtəlif nisbətdə və regionlarda yaşayırlar. Bu regionlar aşağıdakılardır:

1. Daxili Monqol Muxtar Rayonu – 68,72 %
2. Jilin əyaləti – 2,96 %
3. Hebei əyaləti – 2,92 %
4. Sincan-Uyğur Muxtar Rayonu – 2,58 %
5. Heilongjiang əyaləti – 2,43 %
6. Çinghay Eyaleti – 1,48 %
7. Henan əyaləti – 1,41 %
8. Digər regionlar – 5,98 %

Daxili Monqol Muxtar Vilayətindən başqa Çində digər monqol muxtar inzibati alt bölmələri də mövcuddur.

Vilayət səviyyəsində:

* Haixi Monqol və Tibet Muxtar Vilayəti
* Bayangolin Monqol Muxtar Vilayəti
* Bortala Monqol Muxtar Vilayəti

Dairə səviyyəsində:

* Veichang Manchu və Monqol Muxtar Dairəsi
* Harqin Zuoyi Monqol Muxtar Dairəsi
* Fuxin Monqol Muxtar Dairəsi
* Kobuksarın Monqol Muxtar Dairəsi
* Subei Monqol Muxtar Dairəsi

Həmçinin bax
------------

* Çin əhalisi

Xarici keçidlər
---------------

Monqol azlığı haqqında Çin hökuməti məlumatı

İstinadlar
----------

1. 1 2  ""ӨМӨЗО"-НЫ ХҮН АМЫН ХУВИРАЛТЫН ЗУРГИЙГ ҮЗЭЭД". www.lupm.org. 1 dekabr 2018 tarixində arxivləşdirilib.
**İbrahim bəy Qədimov** — Naxçıvanda qəza rəisi (1908) 1918-ci ildə qəza komissarı olmuşdur. Polkovnik

Həyatı
------

İbrahim bəy ilk təhsilini Naxçıvanda almış, sonralar isə İrəvanda, Tiflisdə və Kutaisidə oxumuşdur. Arxiv sənədlərinə əsasən deyə bilərik ki, o, 1908-ci ildə qəza rəisi, 1918-ci ildə qəza komissarı olmuşdur. Sənəddə bildirilir ki, İbrahim bəy o zaman öz süvari dəstəsi ilə Naxçıvana hücum edən erməni daşnaklara qarşı igidliklə döyüşmüşdür. İbrahim bəy Qədimov 2 avqust 1918-ci ildə Şərur nahiyəsi müdirliyinə təsdiq olunur. 1918-1920-ci illərdə Qars vilayətində Türkiyəni işğal etmək istəyənləri döyüş meydanında qarşılamışdır.

Döyüşlərdə qazandığı Naxçıvan və Qarsda az müddət ərzində şöhrətləndirir. Məlum mənbələrə görə deyə bilərik ki, Naxçıvanın hərb tarixində 3 hərbçi Rusiyanın xüsusi «Ataman» rütbəsini daşıyıb: - general mayor Ehsan xan Naxçıvanski, tam süvari generalı İsmayıl xanın oğlu polkovnik Aman xan və polkovnik ibrahim bəy Qədimov.

İstinadlar
----------

1. ↑
**Çin simmondiyası**

Təbii yayılması
---------------

Mərkəzi Amerikanın yarımsəhra zonalarında bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 2 m-ə çatan həmişəyaşıl kiçik ağac və ya koldur. Yarpaqları boz-yaşıldır. Çiçəkləri sarımtıl-yaşıl rənglidir. Çiçəkləməsi və meyvəverməsi 5-6 yaşından başlayır.Əsasən qış-yaz dövründə çiçəkləyir. Meyvəsi diametri 1-3 sm olan kiçik qozalara bənzəyir və qonur rənglidir.Kök sistemi dərin və yaxşı inkişaf etmişdir. Qələmlə və toxumla çoxaldılır.

Ekologiyası
-----------

Qumluca torpaqlarda, 12-38°C temperaturda yaxşı bitir. Düz düşən günəş şüalarına dözür. Şaxtaya davamsızdır. Ətraf mühitin nəmişliyinə tələbkar deyildir. İl ərzində suvarılması məhduddur.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Mərdəkan dendrarisində 1987-ci ildə introduksiya olunmuşdur. Abşeronda mədəni şəraitdə yaşıllaşdırmada rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Bitkinin meyvəsindən alınan yağ ətriyyatda, saçlara yaxşı təsir etdiyi üçün kosmetikada və əczaçılıqda istifadə edilir. Bitki dekorativ görünüşlü olduğundan yaşıllaşdırmada istifadəsi məqsədyönlüdür.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov (botanik), "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q267749
* Wikispecies: Simmondsia chinensis
* APDB: 125406
* Calflora: 7623
* Ecocrop: 9786
* EoL: 582468
* EPPO: SMMCH
* FEIS: simchi
* FNA: 250101777
* GBIF: 5361949
* GRIN: 105075
* iNaturalist: 79122
* IPNI: 236600-2
* IRMNG: 10719294
* ITIS: 28030
* NCBI: 3999
* NZOR: 9489c639-9410-4fb3-8540-fd950cdeb688
* Plant List: tro-4900022
* PLANTS: SICH
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:236600-2
* Tropicos: 4900022
* WFO: wfo-0001219023

 |
**Çin mədəniyyətində rəng çalarları** əlverişli (吉利) və ya əlverişsiz (不利) olmaqla müəyyən dəyərləri özündə əks etdirirdi. Ənənəvi Çin incəsənəti və mədəniyyətində qara, qırmızı, ağ və sarı standart rənglər kimi qəbul edilir. Bu rənglər ənənəvi Çin fizikasında tədris olunan beş su, od, odun, metal və torpaq elementlərinə uyğundur. Şan, Tan, Çjou və Tzin sülalələri boyunca Çin imperatorları rəng seçmək üçün Beş Element nəzəriyyəsindən istifadə etmişdilər.

Sarı
----

Torpağa uyğun olan qızıl rəngli sarı rəng ən gözəl və prestijli rəng hesab olunur. Çinlilər sarı rəngin hər şeyin mərkəzi olduğunu ifadə edir. Sarı rəng, neytrallıq və uğur anlamını verir. Sarı çayı Çin sivilizasiyasının beşiyidir. Çin imperiyasında Sarı İmparatorların rəngi idi və Çinin beş əfsanəvi imperatorunun simvolik rəngi kimi bilinir. Tzin sülaləsinin bayrağının fon rəngi qızılı sarı rəngə çalırdı. Sarı rəng tez-tez kral saraylarını, məbədləri bəzəyir və bu rəng imperatorların əjdaha paltarlarında və geyimlərində istifadə olunurdu. İmperatorun sarı gödəkçəsini almaq nadir bir şərəf idi. Sarı rəng dünyəvi qayğılardan azadlığı təmsil edir və buddizmdə xüsusi rəng hesab olunur. Buddist məbədlərinin elementləri kimi rahibələrin geyimləri də sarı rəngdədir. Sarı, Çinli Buddistlər üçün matəm rəngi olaraq da istifadə olunur. Həmçinin bu rəng qəhrəmanlıq simvoludur.

Qara
----

Suya uyğun sayılan qara, neytral bir rəngdir. I Ching və ya Dəyişikliklər Kitabı, qaranı Səma rəngi kimi qəbul edir. "Səma və qara dünya" deyimi qədimdə şimal səmasının uzun müddət qaraldığının müşahidə edildiyini əks etdirir. Qədim Çin xalqı qara rəngi rənglərin kralı sayırdı və qara rəngə digər rənglərdən daha çox hörmət edirdi. Müasir Çində qara gündəlik geyimdə istifadə olunur. Qara, ağ ilə birlikdə ölüm və yasla əlaqələndirilir və əvvəllər dəfn mərasimlərində geyinilirdi.

Ağ
--

Metal ilə uyğun olan ağ qızılı təmsil edir və parlaqlığı, saflığı simvolizə edir. Ağ da yas rəngidir. Ölümlə əlaqələndirilir və əsasən Çin mədəniyyətindəki dəfn mərasimlərində istifadə olunur. Qədim Çinlilər yalnız ölülər üçün yas tutduqları zaman ağ paltar və papaq taxırdılar.

Qırmızı
-------

Çinin Yeni ili və digər bayram şənliklərində və ailə toplantılarında qırmızıya rast gəlinir. Cənazə mərasimlərində qırmızı rəng ənənəvi olaraq simvolik xoşbəxtlik rəngi olduğu üçün qəti şəkildə qadağandır. Lakin ölənlərin adları əvvəllər qırmızı rəngdə yazıldığından, rəsmi adlar xaricində Çin adları üçün qırmızı mürəkkəbdən istifadə etmək təhqiredici sayıla bilər.

Mavi/yaşıl
----------

Ümumiyyətlə mavi və yaşıl rənglər sağlamlıq, firavanlıq və harmoniya ilə əlaqələndirilir. Qədim dövrdə Məbədin dam örtükləri ilə yanaşı cənnəti təmsil edən bir sıra digər tikililər üçün istifadə edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  St. Clair, Kassia (2016). The Secret Lives of Colour. London: John Murray. pp. 84–85.
2. ↑  "Psychology of Color: Does a specific color indicate a specific emotion? By Steve Hullfish | July 19, 2012"
3. ↑  "Funeral § Asian funerals". 2022-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-09.
4. ↑  Norine Dresser, Multicultural Manners: New Rules of Etiquette for a Changing Society
**Sarımüddin İbrahim bəy Ramazanoğlu** (? - 1383) - 1354-1383-cü illərdə Ramazanoğulları bəyliyinə hökmdarlıq etmiş bəy.[*mənbə göstərin*]

Həyatı
------

Ramazan bəyin ölümündən sonra Ramazanoğulları bəyliyinin başına oğlu Sarımüddin İbrahim bəy keçdi. O, 1354-cü ildə Qahirəyə gedərək Məmlük sultanına hədiyyələr təqdim etdi. Məmlük sultanı isə onun bu hərəkətini müsbət qarşıladı və ona bəylik hüququ verdi. İbrahim bəy Adanaya dönərək bəyliyin ərazilərini genişlətməyə başladı. 1360-cı ildə Hələb valisi Əmir Səyfəddin Baydəmirin rəhbərliyindəki Məmlük ordusu Türkmənlərin köməyi ilə Kilikiya Erməni çarlığının əlindəki Adana və Tarsus bölgələrini azad etdi. Bu torpaqlar Ramazanoğullarının torpaqlarına qatıldı. Sonralar Sis şəhəridə Ramazanoğullarının tabeliyinə keçməsi ilə Çukurova bölgəsi tamamilə Ramazanoğullarının əlinə keçmiş oldu. 
Sarımüddin İbrahim bəy Çukurovada hakimiyyətini müstəqilləşdirmək üçün Əlaəddin bəy Qaramanoğlu ilə ittifaq bağladı. Daha sonralar Məmlüklərin əlindəki Sis şəhərini azad etmək üçün Xəlil bəy Zülqədər ilə ittifaq bağladı. Ancaq, 1381-ci ildə Xəlil bəy Zülqədərin Məmlüklərə məğlub olmasından sonra İbrahim bəy Sis hakimi Torumtayın köməyi ilə Sultandan bağışlanmasını istədi.

İbrahim bəyin sultana bağlılığı çox az çəkdi. 1383-cü ildə Sultan İbrahim bəyin Əlaəddin bəy Qaramanoğlu ilə ittifaqını bəhanə edərək üstünə ordu göndərdi. Hələb hakimi Yelboga ən-Nasirinin başçılıq etdiyi Məmlük ordusu 1383-cü ildə İbrahim bəylə yanaşı qardaşı Qara Məhəmməd bəy Ramazanoğlunuda öldürdü.

Həmçinin bax
------------

* Yüreğir boyu
* Ramazanoğulları bəyliyi
* Ramazanoğulları sülaləsi

İstinadlar
----------
**Bozumtul qızılböcək**-(*lat.* Capnodis tenebricosa Hbst.) Buğumayaqlılar tipinin Sərtqanadlılar dəstəsinin Qızılböcəklər fəsiləsinə aid olan növ.

Həyat tərzi
-----------

Böcəklərə bütün yay fəsli rast gəlinir. May ayında yumurta qoyurlar. Yumurtalar əsasən ağacın gövdəsinin yarıqlarına və qabıq altına qoyulur. Yumurtadan iyun ayında çıxan sürfələr ağacın gövdəsinə girərək qidalana-qidalana kökə tərəf irəliləyirlər. Ağacların tör-töküntüsü altında imaqo mərhələsində qışlayırlar. İl ərzində bir nəsl verir. Zərərvericinin sürfə mərhələsindən 2 növ (Macrocentrus ancylivorus Roh. Perisierola gallikola Kieff.) entomofaq qeydə alınmışdır.

Yayılması
---------

Avropa, İran, Suriya, Afrika, Qafqaz, Qazaxıstan. Azərbaycanda Şamaxı-Qobustan, Gəncə-Daşkəsən, Salyan-Muğan və Lənkəran bölgələrində yayılmışdır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q18480719
* BioLib: 236544
* BOLD: 468961
* EPPO: CAPNTN
* EUNIS: 104966
* Fauna Europaea: 101946
* Fauna Europaea (new): b613abb6-1d32-4627-bfd0-0fa88e568820
* GBIF: 4432062
* iNaturalist: 546619
* NCBI: 1587127

 |
**Georgi Petroviç Fedotov** (*rus.* Гео́ргий Петро́вич Федо́тов, 13 oktyabr 1886 - 1 sentyabr 1951) — Rusiya filosofu, publisisti.

Həyatı
------

Georgi Fedotov 1886-cı ildə Saratovda quberniya dəftərxanası işçisi ailəsində anadan olmuşdu.

Dəfələrlə «qanlı çar rejimi» tərəfindən həbsxanalara salınan, Almaniyaya sürgün olunan filosof geri döndükdən sonra Kütləvi kitabxanada çalışır. Fevral inqilabından təşvişə düşən G.Fedotov əksər rus ziyalıları kimi o da çar Rusiyasının dağılmasında özünün də günahkar olduğunu etiraf edərək «bu günahın yuyulmasının çox ağır olacağını» vurğulayırdı.

1925-ci ildən başlayaraq filosof Berlinin, Parisin və Avropanın digər şəhərlərinin ilahiyyat universitetlərində mühazirələr oxuyur, daha sonra isə ABŞ-yə köçür. Onun Rusiyanın tarixi taleyi ilə bağlı antisovet xarakterli fəlsəfi məqalələrindən biri də ilk dəfə Parisdə çıxan «Rusiya tələbə xristian hərəkatı xəbərləri»nin 1 və 2-i saylarında çap olunan «Rusiya yaşayajaqmı ?» məqaləsidir.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Kruqosvet · Prabook |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BAV: ADV12432117 · BIBSYS: 90163801 · BNF: 11902475b · GND: 118972863 · ISNI: 0000 0001 0905 1953 · LCCN: n80026079 · LNB: 000027998 · NKC: jo20000082163 · NLP: A11858539 · NTA: 072265558 · NUKAT: n98020733 · SUDOC: 026860791 · VIAF: 59082338 · WorldCat VIAF: 59082338 |

 |
Yetkin qadın və kişi bədənləri
**İnsan bədəni** — insanın fiziki quruluşu, insan orqanizmi. İnsan bədəni, adətən orqanlar meydana gətirən, aralarındakı boşluğu dolduran və ya kənarı örtən toxumalarda təşkil olunan müxtəlif növ hüceyrələr tərəfindən meydana gəlir. Otuz trilyon hüceyrə bir yetkin insan bədənini meydana gətirir. İnsan bədənində baş, boyun, gövdə, yuxarı və aşağı ətraflardan ibarətdir.

Anatomiya
---------

 *Əsas məqalə: İnsan anatomiyası*
İnsan orqanlarının sistemi — məkanca birləşmiş, ümumi quruluş planına, ümumi mənşəli və ümumi funksiyaları yerinə yetirən insan orqanlarının məcmusudur. İnsan orqanizmində sümük, əzələ, sinir, ürək-damar, tənəffüs, həzm, ifrazat, reproduktiv, endokrin, immun və inteqrativ sistemlər ifraz olunur.

Bədəninin uzunluğu 170 sm, çəkisi 70 kq və bədən sahəsi 1,8 kvadratmetr olan 20-30 yaşlarında olan insan üçün orta göstəricilər aşağıdakılardır: 

Bədənin ümumi çəkisi 70 kq-dırsa, fərdi orqanların çəkisi:

* Əzələlər 30 kq = 43 % bədən kütləsi
* Skelet 7 kq = 10%
* Dəri və dərialtı hüceyrələr 6,1 kq = 8,7%
* Qan 5,4 kq = 7,7 %
* Həzm sistemi 2,0 kq = 2,9 %
* Qaraciyər 1,7 kq = 2,4 %
* Sümük iliyi 1,5 kq = 2,1 %
* Beyin 1,3 kq = 1,8 %
* Ağciyər 1,0 kq = 1,4 %
* Ürək 0,3 kq = 0,43 %
* Hər iki böyrək 0,3 kq = 0,43 %
* Qalxanabənzər vəzi 0,02 kq = 0,03 %
* Dalaq 0,18 kq = 0,26 %

Fiziologiya
-----------

 *Əsas məqalə: İnsan və heyvan fiziologiyası*

Xarici keçidlər
---------------

* *The Book of Humans*  (ing.)
* Inner Body
* Anatomia 1522–1867: Anatomical Plates from the Thomas Fisher Rare Book Library
**Nüsrət Xudu oğlu Məmmədov** (19 dekabr 1927, Privolnoye, Lənkəran qəzası – 25 oktyabr 2016, Privolnoye, Cəlilabad rayonu) — Azərbaycan-sovet taxılçısı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1966).

Həyatı
------

Nüsrət Xudu oğlu Məmmədov 1927-ci il dekabrın 19-da Lənkəran qəzasının (hazırda Cəlilabad rayonunun) Privolnoye kəndində anadan olmuşdur.

1940–1954-cü illərdə çoban, traktorçu, 1954-cü ildən Astraxanbazar rayonunun "Qırmızı partizan" kolxozunun traktor briqadasının briqadiri olmuşdur. 1970-ci ildən kəmin kolxozun şöbə müdiri, aqronomu, 1978-ci ildən isə yenidən traktor briqadasının briqadiri olmuşdur. Yüksək taxıl məhsulu əldə edilməsində yeddiillik planın tapşırıqlarını yerinə yetirməkdə fərqlənmişdir. 1973–1980-ci illərdə Ümumittifaq Sosialist Yarışının qalibi olmuşdur.

SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 23 iyun 1966-cı il tarixli Fərmanı ilə taxıl məhsuldarlığının artırılması və istehsalının artırılması sahəsində qazandığı uğurlara görə Məmmədov Nüsrət Xudi oğlu "Lenin" ordeni və "Oraq və çəkic" qızıl medalı təqdim edilməklə "Sosialist Əməyi Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür. 3 may 1980-ci ildə "Xalqlar dostluğu" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Nüsrət Məmmədov Azərbaycanın ictimai həyatında fəal iştirak etmişdir. O, 1957-ci ildən Sov.İKP üzvü olmuş, 6-cı çağırış SSRİ Ali Sovetinin (1962–1966) deputatı, Azərbaycan Kommunist Partiyası Cəlilabad Rayon Komitəsi bürosunun üzvü olmuş, rayon sovetinin deputatı seçilmişdir.

2002-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü idi.

Nüsrət Məmmədov 2016-cı il oktyabrın 25-də Privolnoye kəndində vəfat etmişdir. Sərdar Əliyevin "Muğam qəhrəmanı" kitabı (1973) Nüsrət Məmmədova həsr edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Мәммәдов Нүсрәт Худу оғлу // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VI ҹилд: Куба—Мисир. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1982. С. 503.
2. 1 2 3 4  Мамедов Нусрат Худи оглы // Герои страны (rus). 2022-10-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 oktyabr 2022.
3. ↑  "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdlərinin verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 11 iyun 2002. 2022-09-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 oktyabr 2022.
**Anastasiya Davidova** — Rusiyalı sinxron üzgüçü. Anastasiya Davidova 2004, 2008 və 2012-ci illərdə 5 dəfə Olimpiya Oyunlarının qızıl medalını qazanmışdır. Anastasiya Davidova həmçinin 13 qat Dünya və 7 qat Avropa Çempionatının qızıl medalçısıdır.

Anastasiya Davidova 2005-ci ildə "Dostluq" ordeninə, 2009-cu ildə "Şərəf" ordeninə, 2012-ci ildə isə "Vətənə xidmətə görə" 4-cü dərəcəli ordenə layiq görülmüşdür.

Həyatı
------

Anastasiya Davidova 2 fevral 1983-cü ildə Rusiyanın Moskva şəhərində anadan olmuşdur. Anastasiya Davidova 2000-ci ildən idman ilə məşğul olur.

Karyerası
---------

Anastasiya Davidova birinci uğurunu 2000-ci ildə qazandı. O Finlandiyanın Helsinki şəhərində Avropa Çempionatında qızıl medal qazandı. 1 ildən sonra isə o 2001-ci ildə Dünya Çempionatında qızıl və gümüş medal qazandı. Elə həmin ildə Berlində karyerasında 3-cü dəfə Avropa Çempionu adını qazandı. 2003-cü ildə Anastasiya Davidova Barselonada Dünya Çempionatında daha 2 qızıl medal qazandı və 3 qat Dünya Çempionu oldu. 2004-cü ildə Anastasiya Davidova birinci dəfə Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etdi. Anastasiya Davidova Yunanıstanın Afina şəhərində keçirilən duet və komanda yarışlarında qızıl medal qazandı. Elə həmin ildə o həmçinin İspaniyanın Madrid şəhərində Avropa Çempionatında 2 qızıl medal qazandı.

Anastasiya Davidova 2005-ci ildə Kanadanın Monreal şəhərində keçirilən Dünya Çempionatında 3 qızıl medal qazandı. 1 ildən sonra isə o 2006-cı ildə Avropa Çempionatında Budapeştdə 2 qızıl medal qazandı. 2007-ci ildə Anastasiya Davidova Avstraliyanın Melburn şəhərində Dünya Çempionatında daha 2 qızıl medal qazandı və ümumi olaraq Dünya Çempionatlarında 8-ci zəfərini qazandı.

2008-ci ildə isə o XXIX-cu Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etdi. Anastasiya Davidova 4 il əvvəl Afinada qazandığı uğuru təkrarladı. O yenədə duet və komanda yarışlarında qızıl medal qazandı və 4 qat Olimpiya çempionu oldu.

Pekində Olimpiya Oyunlarında sonra Anastasiya Davidova 2009-cu ildə Romada və 2011-ci ildə Şanxay Dünya Çempionu oldu. 2012-ci ildə isə o sonuncu dəfə Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etdi. Anastasiya Davidova Böyük Britaniyanın London şəhərində baş tutan XXX-cu Yay Olimpiya Oyunlarında yalnızca komanda yarışlarında qızıl medal qazandı. Bu medal onun idman karyerasında sonuncu medal oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Olympedia (ing.). 2006.
2. ↑  ""Rusiya Federasiyasının dövlət mükafatları ilə mükafatlandırması haqqında" Rusiya Federasiyası Prezidentinin 13 avqust 2012-ci il 1165 №-li fərmanı". Rəsmi internet-portalı. 15 avqust 2012. 2013-05-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-08-15.

Xarici keçidlər
---------------

* Anastasiya DAVİDOVA Arxivləşdirilib 2015-07-03 at the Wayback Machine
**Anastasiya Konstantinovna Nazarenko** (d. 17 yanvar 1993; Kalininqrad, Rusiya) — Rusiyanı təmsil edən bədii gimnast. Anastasiya Nazarenko, Rusiyanı 2012 London Olimpiadasında təmsil edib və qızıl medal qazanıb.

Karyerası
---------

Soldan sağa: Bliznyuk, Donskova, Makarenko, Nazarenko və Sevastyanova
Anastasiya Nazarenko 2012-ci ildə Rusiya bayrağı altında Birləşmiş Krallığın paytaxtı London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında komanda yoldaşları Anastasiya Bliznyuk, Ulyana Donskova, Kseniya Dudkina, Alina Makarenko və Karolina Sevastyanova ilə birgə finalda 57.000 xal toplayaq 1-ci yeri tutdu və Olimpiya Oyunlarının qızıl medalını qazandı.

İstinadlar
----------



| ⛭Bədii gimnastika üzrə Olimpiya çempionları (Qrup turniri) |
| --- |
| 
* **1996:** İspaniya Baldo, Kabanillas, Ximenez, Qurendez, Lamarka, Martinez
* **2000:** Rusiya Belova, Şalamova, Lavrova, Netesova, Şimanskaya, Zilber
* **2004:** Rusiya
* **2008:** Rusiya
* **2012:** Rusiya
* **2016:** Rusiya
* **2020:** Bolqarıstan
 |  |
Culyard musiqi məktəbinin nəzdində Alis Tölli zalı
**Culyard musiqi məktəbi** (Juilliard School) — Amerikada ali musiqi-teatr təhsili məktəbi.

Tarixi
------

Əsası Musiqi Sənəti İnstitutu kimi 1905-ci ildə F. Damroş tərəfindən qoyulmuşdur. 1924-cü ildə O. Culyard (Amerika fabrikantı və mesenatı, 1836–1919) fondu yaradıldıqdan sonra Culyard musiqi məktəbi adlanmış - dır (1926). Xoreoqrafiya və teatr fakültələri təşkil edildikdən sonra indiki adını daşıyır (1969). 2001-ci ildə caz şöbəsi açılmışdır (Caz Tədqiqi İnstitutu).

Tanınmış şəxslər
----------------

U. Şumen, V. Persiketti, P. Mennin, U. Berqsma, R. Levina, L. Persinger, R. Mann və b.-ları müxtəlif illərdə Culyard musiqi məktəbində dərs demişlər. Pianoçu V. Klibern, skripkaçılar İ. Perlman, P. Tsukerman, violonçelçalan Y.-Y. Ma, müğənni L. Prays, dirijor C. Levayn, caz pianoçusu və bəstəkarı Çik Koria məktəbin məzunları olmuşlar. 

Culyard musiqi məktəbi

Bölmələri
---------

Culyard musiqi məktəbinin nəzdində Culyard simli kvarteti (1946), Culyard simfonik orkestri (1986), Amerika mis nəfəs alətləri kvinteti (1987), Nyu-York ağac nəfəs alətləri kvinteti (1987), Opera studiyası fəaliyyət göstərir. Tədris ili ərzində illüstrasiyalı "The Juilliard Journal" nəşr edilir. 1985-ci ildən hər il "Focus!" müasir musiqi festivalı keçirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Global Research Identifier Database (ing.). 2015.
2. 1 2  **Culyard musiqi məktəbi**// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 403-404.

Xarici keçidlər
---------------

* Culyard musiqi məktəbi rəsmi internet saytı
* Culyard musiqi məktəbinin 100 ildəki tarixi
* Andrea Olmstid sənədləri
**Cumayl** **(Əl-Camil,** **Əl-Qəmil** və ya **Əlcmail**) — Zuvarədən cənubda və Sabratadan 100 km qərbdə yerləşən Liviya şəhəri. 120 mindən çox əhalisi olan şəhər bölgə və əhali baxımından populyarlığında ən böyük şəhər hesab olunur. 2010-cu ilə görə şəhər əhalisinin sayı 102 mini keçmişdi.

Qohumluq əlaqələri
------------------

Ən böyük olan Əl-Nuvail qəbilələri ilə bərabər Əl-Safat, Həmidat, Şan, əl-Sahan, ər-Rəbaiya və əl-Cəlidat qəbilələrinin qarışığıdır.

İqtisadiyyat
------------

### Kənd təsərrüfatı

Bölgə ilk növbədə kənd təsərrüfatı ilə tanınır və ən məşhur bitkiləri zeytun, üzüm, əncir, badam və xurma ağaclarıdır.

### Sənaye

Liviyada ən sürətli internet təmin edən Dəmir Formalandırma Zavodu və Orange Telecom və Texnologiya kimi bir sıra fabriklər və kiçik sənaye ortaqlıqları da var.

### Ticarət

Şəhər həm də ticarət və alış-veriş baxımından qərb bölgəsinin ən vacib şəhərlərindən biri hesab olunur.

Təhsil
------

Əsas və orta ixtisas təhsili olan şəhərdə bir sıra müxtəlif təhsil müəssisələri mövcuddur:

* Əl Əmal Orta Məktəbi
* Əl Şamax Əsas təhsil üçün ibtidai məktəb
* Şəhid Zayid məktəbinin həkimi
* Şəhid Vayir orta məktəbi
* Əl-Qadisiyyə məktəbi
* Əl-Cəmil orta məktəbi
* Əl-Qüds təməl təhsil üçün məktəb

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  Al Jumayl (Approved) GEOnet Names Server-də. United States National Geospatial-Intelligence Agency
3. ↑  Al Jamīl (Variant) GEOnet Names Server-də. United States National Geospatial-Intelligence Agency
4. ↑  El-Gemìl (Variant) GEOnet Names Server-də. United States National Geospatial-Intelligence Agency
5. ↑  "Libya: largest cities and towns and statistics of their population" World Gazetteer
**Musayeva Səmayə Məmməd qızı** (1 noyabr 1944, Qax rayonu) — Azərbaycan aktrisası.

Həyatı
------

Musayeva Səmayə Məmməd qızı 1 noyabr 1944-cü ildə Qax rayonunda anadan olmuşdur.

1970-ci ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnistutunun «Musiqili-komediya aktyorluğu» fakultəsini bitirmişdir. Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Bir çox televiziya tamaşalarına və kino-filimlərə çəkilmişdir.

Teatrda işlədiyi müddət ərzində Fikrət Əmirov «Gözün aydın»da Gülər, Süleyman Ələsgərov, Şıxəli Qurbanov «Milyonçunun dilənçi oğlu»nda Rəqs müəllimi, Oqtay Kazımi, Ramiz Heydər «Qızıl toy»da Ballı, Süleyman Ələsgərov, İsi Məlikzadə «Subaylarınızdan görəsiniz»də Gülxanım, Süleyman Ələsgərovun, İsi Məlikzadə «Hərənin öz ulduzu»nda Xurma, Səid Rüstəmov, Süleyman Rüstəm «Durna»da Lalə, Nisə, Zülfüqar Hacıbəyov «50 yaşında cavan»da Mələk, Süleyman Ələsgərov, Şıxəli Qurbanov "Özümüz bilərik"Səlimə, Səid Rütəmov, Məmməd Səid Ordubadi «Beş manatlıq gəlin»də Səlbi, Şəfiqə Axundova, Novruz Gəncəli "Ev bizim sir bizim" Mələk, Emin Sabitoğlu, Sabit Rəhman "Hicran" Fatı (ikinci qruluş 1993), Vasif Adıgözəlov, Əliağa Kürçaylı "Nənəmin şahlıq quşu" Güllü, Emin Sabitoğlu, Tamara Vəliyeva «Bankir adaxlı»da Ceyran, Ramiz Mustafayev «Volqalı canan»da Təşəkkür, Zakir Bağırov, Şamxal Məcidov "Qaynana"da Mülayim, Vasif Adıgözəlov, Əliağa Kürçaylı "Boşanaq evlənərik" Zeynəb, Sərdar Fərəcov, Rəşad Nuri Güntəkin «Bir günlük siğə»də Ruqiyə, V. Dolidze, A. Saqarelli "Xanuma" Nənə kimi obrazları özünəməxsuz ustalıqla oynamışdır.

2000-ci ildə «Əməkdar artist» fəxri adını almışdır. 9 may 2018-ci ildə, 10 may 2019-cu ildə və 7 may 2020-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.

Filmoqrafiya
------------

1. Tütək səsi (film, 1975)
2. Təlatüm (film, 2006)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Səmayə Musayeva". 2015-12-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-10.
2. ↑  *President.Az.* "İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 09.05.2018. 2018-06-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-10.
3. ↑  *President.Az.* "İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 10.05.2019. 2019-05-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-10.
4. ↑  *President.Az.* "İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 07.05.2020. 2020-09-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-07.
**Culfa körpüsü** — orta əsrlərə aid Azərbaycan memarlıq abidəsi.

Ümumi məlumat
-------------

Culfa körpüsü Əlincəçayın (Arazın qolu) üzərində salınmışdır. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Naxçıvan Regional Elmi Mərkəzinin arxeoloji ekspedisiyası bu ərazidə tədqiqat işləri apararkən (1991) körpünün ölçüləri və fotosu götürülmüşdür.Körpü tacvarı formada olub müxtəlif həcmli çay və dağ daşlarından tikilmişdir. Tağı kənarlarda yonulmuş ağ daşdan, ortada isə çaydaşıdan hörülmüşdür. Çayın yatağından 1.5 metr hündürlükdə olan qaya üzərində tikilmiş körpü hər iki tərəfdən hündürlüyü 0.8 metr olan özül üzərində inşa edilmişdir. Körpünün eni aşağı hissədə 7 metr, hündürlüyü daş özülə qədər 5 metr, çaya qədər 6.5 metrdir. Tikinti texnikasına görə körpünün 16-17-ci əsrlərdə salındığı ehtimal edilir. Culfa körpüsü 1998-ci ildə bərpa edilmiş və yenidən qurulmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan ensiklopediyası. Bakı: 2002, səh:594.
**Boğayrı** və ya **Bəğayrı** Gəraylı elinin oymaqlarındandı.3 əsr qabaqdan İsfərayenin neçə qismində və Nişapur ilə Səbzivarın neçə kəndində yaşayırdılar.Əfşarlar dövründə, Boğayrıların neçə başçısı Azərbaycan və Gürcüstanın baş komandiri və Farsın hakimi oldular.Fətəli şah Qacar dövründə bu tayfanın bəzi əmirləri dəfələrlə Qacar dövlət ilə düşmənçiliyə qalxdılar. Onların ən məşhuru Səadət Qulu xan Boğayrı və qardaşları idi.Nasirəddin şah Qacar dövründə Boğayrı əmirlərinin gücü, tədricən azaldı və irsi hükimət Boğayrı əmirlərinin ailəsindən çıxdı.İndi bu oymağın törəmələri Esfərayenin Bam və Səfiabad şəhərləri ilə yanaşı Məşhəd və Tehranda da yaşayırlar.

Bəğayirilər Nadir şah dövründə
------------------------------

Nadirqulu xana qarşı fitnə quran qüvvələr bununla da kifayətlənmədilər. Onlar qərara aldılar ki, Nişapurla Səbzəvar arasında məskunlaşan Bəğayiri tayfasına divan tutsunlar. Çünki bu tayfa Nadiri müdafiə edirdi və həmin tayfanın talan edilməsi Nadiri də özündən çıxara bilərdi. Nadir Herata tərəf hərəkət etdiyi zaman doğrudan da Səbzəvar ətrafında toplanmış olan dəstələr Bəğayiri camaatını soyub talamağa başladılar. Bəğayiri camaatı onları təhdid edən təhlükənin xeyli ciddi olduğunu görüb şah qoşunlarına qarşı müxalifət yaratdılar və müqavimətə əl atdılar. Eyni zamanda baş verənlər barədə Nadirə xəbər göndərdilər. Bu xəbəri alan kimi Nadir qoşunları ilə yenidən Məşhədə döndü. Əbdali əfqanları da bundan istifadə etdilər. Musa xanın rəhbərliyi altında olan əbdali əfqanları Biyarcümənd və Qayinə hücum edib oraları talan etdilər. Əbdali əfqanlarının bu yürüşləri Nadirin gümanlarının doğru olduğunu sübut etdi. O, Şah Təhmasibin yanına adam göndərib əbdali əfqanlarının Heratdan qovulmasına kömək göstərilməsini xahiş etdi. Nadir eyni zamanda Bəğayiri camaatına divan tutulmasını səbəblərini aydınlaşdırmağa çalışdı.

Tanınmış şəxsləri
-----------------

* Bağır xan Boğayrı-Nadir şah Əfşarın sərdarlarından
* Səfi xan Boğayrı-Nadir şah Əfşarın sərdarlarından
* İbrahim xan Boğayrı-Boğayrı oymağının əmirlərindən
* Səadət Qulu xan Boğayrı-Boğayrı oymağının əmirlərindən
* Əbdürrəzzaq Boğayrı-İranda müasir xəritəçəkmə və coğrafiya təşəbbüsçülərindən

Həmçinin bax
------------

* Qarayilər
* Qaraylar

Qaynaqlar
---------

* Bəğayrı Encyclopaediaislamica saytında
* Tiflis Encyclopaediaislamica saytında
Makedoniya Elmi və Ədəbi Cəmiyyəti tərəfindən nəşr olunan "*Makedonski Qolos*" qəzetində Makedoniya xəritəsi
**Makedoniyanın Müstəqillik Memorandumu** (*fr.* Mémorandum consérnant l'Indépendance de la Macédoine) — 1 mart 1913-cü ildə Makedoniya bölgəsinin müstəqilliyini israr edən Makedoniya Elm və Ədəbi Cəmiyyətinin dörd keçmiş üzvü (Dmitri Çupovski, Aleksandr Vezenkov, Qavrila Konstantinoviç və Neyms Dimov) tərəfindən fransız dilində nəşr olunan sənəd.

Osmanlı hakimiyyəti dövründə yox olan "Makedoniya" adı 19-cu əsrdə yenidən meydana gəldi, onun zamanla sərhədləri əhəmiyyətli dərəcədə dəyişmişdir. Sənəd Böyük Britaniyanın Xarici İşlər üzrə katibi Edvard Qreyə, London Sarayındakı səfirlərə və Rusiya İmperiyasının Xarici İşlər Nazirlərinə ünvanlanmışdır. Bundan əlavə, Dmitri Çupovski, memoranduma əlavə edilmiş Makedoniyanın "təbii, coğrafi, etnik və iqtisadi sərhədlərini" əks etdirən siyasi-coğrafi xəritəsini çəkmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Ristovski, Blaže.* Македонија и македонската нација. Skopje: Detska Radost. 1995. ISBN 9989-30-057-7.
2. ↑  John Breuilly, The Oxford Handbook of the History of Nationalism, Oxford University Press, 2013, ISBN 0199209197, p. 192.
3. ↑  Dimitar Bechev, Historical Dictionary of the Republic of Macedonia, Scarecrow Press, 2009, ISBN 0810862956, Introduction, pp. VII-VIII.