recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Dannottar qalası** (*ing.* Dunnottar Castle) — Şotlandiyanın şərqində, Şimal dənizi sahillərində, Aberdin şəhərindən 24 km cənubda yerləşən tarixi memarlıq abidəsi.

Ümumi məlumat
-------------

Qalanın planı
Qala hərbi-strateji baxımdan çox əlverişli bir yerdə yerləşir. Şimal dənizi sahilində, hündürlüyü 50 metrə yaxın olan dənizterrası ilə yanaşı, ərazidə mövcud olan Mount tirəsinin qayalıq hissəsi dəniz daxilinə doğru uzanaraq burun əmələ gətirir. Məhz bu qayalıq üzərində Dannottar qalası yerləşir. Qalaya yol ancaq cənub-qərb istiqamətdən mümükündür. Dənizə tərəfə uzanan bu qayalıq çıxıntının ümumi uzunluğu 3,5 km-dir. Bu məsafə demək olar ki, dəniz suları ilə əhatələnmiş, ancaq 800 metrlik dar çığır (pilləkən yol) vasitəsi ilə qalaya gəlmək mümükündür. Bu quru yol özüdə qalaya yaxınlaşanda çökəyə düşür və qaladan daha yaxşı müşahidə edilə bilinir. Yerləşdiyi ərazinin ümumi sahəsi 1,4 hektardır. Bu yoldan başqa gizlin ikinci bir yolda mövcuddur ki, bu yolda mağaradan keçir.

Tarixi
------

Qala haqqında ilk məlumatlar V əsrə təsadüf edir. Ehtimal olunur ki, Müqəddəs Ninian xristianlığı yaymaq məqsədilə buraya gəlmiş və ilk gözətçi qalası, kilsə bu ərazidə inşa edilmişdir. 681-ci ildə artıq burda mökəmləndirilmiş istehkam qalası var idi. 1276-cı ildə Müqəddəs Ninianın tikdirdiyi gözətçı qalasının yerində kilsə tikildi. 1297-ci ilsə buranı Vilyam Volos ələ keçirmiş və kilsə ilə birgə burda gizlənmiş ingilis qarnizonunu yandırmişdır. 1336-cı ildə Dannottar yenidən ingilislərin əlinə keçmiş. Bu illərdə qalanı hətta kral III Eduard ziyarət etmişdir.

1651-ci ildə Dannottar Şotlandiyada olan yeganə qala idi ki, kral II Karla sədaqətini saxlayırdı. Qalanı Oliver Kromvel ələ keçirmək istəyirdi. Kromvel qalanın ələ keçirməkdə həmdə ona görə maraqlı idi ki, Dannottarda kral sarayının sənədləri və xəzinəsi saxlanılırdı. Ancaq qala səkkiz aylıq müdafiyyədən sonra ələ keçirilsədə, deyilən bu xəzinə tapılmadı.

1925-ci ildə qalanı vikont Kodre aldı. Bu xanım qalada xeyli rekonstruksiya işləri apardı. Hal-hazırda qala bu xanımın varislərinin mülkü hesab olunur və ziyarət üçün açıqdır.

Filimlərdə
----------

Qalada «Hamlet» (1990) filminin çəkilişləri aparılmış. Baş rolda isə məşhur Mel Gibson çəkilmişdir.

Şəkillər
--------

* perrow="4"
* Qalaya gedən yeganə quru yol və gizlin mağara yolu.Qalaya gedən yeganə quru yol və gizlin mağara yolu.
* Qalanın aşağıdan, dəniz sahilindən görünüşü.Qalanın aşağıdan, dəniz sahilindən görünüşü.
* Su quyusu və gözətçi binası.Su quyusu və gözətçi binası.
* Qalanın cənub-qərbində yerləşən saray.Qalanın cənub-qərbində yerləşən saray.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Dunnottar Castle". 2013-11-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-16.
3. ↑  "Ирландия, Шотландия". 2015-07-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-16.
4. ↑  "Данноттар (Dunnottar castle)". 2015-06-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-16.
5. ↑  "Крепость Данноттар". 2014-07-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-16.

Xarici keçidlər
---------------

*
Mithun Çakraborti baş rolda oynadığı musiqili hind filmi, Subxaş Babbar tərəfindən 10-u dekabr 1982-ci ildə çəkilib. Hazırda film janrın klassikası sayılır və çox tanınıb, sevilən filmdir.

Məzmun
------

Cimmi əmisi ilə küçələrdə çıxış edərək bir parça çörək qazanan kasıb bir uşaqdır. Lakin varlı evdə baş vermiş bir olay onların həyatını dəyişir. Bundan sonra Cimmi və anası bu şəhəri tərk etməyə məcbur olurlar. İllər ötür. Cimmi öz gücü ilə şöhrət qazanır. O, öz sevgisinə də rast gəlir. Onun sevgilisi uzun illər bundan əvvəl anasını və Cimmini alçaldan varlı adamın qızıdır... Bollivud ulduzu Mitxun Çakraborti "Disko rəqqası" dramında

Film haqqında
-------------

### Aktyorlar

* Mithun Çakraborti — **Cimi**
* Om Şivluri — **Oberoy**
* Gita Siddxart — **Radha**, Ciminin Anası
* Kim Yaşpal — **Rita Oberoy**
* Klpana Ayer — **Nikki Braun**
* Om Puri — *Devid Braun*
* Karan Razdan — *Sem Oberoy*
* Raceş Xanna — *Racın əmisi*
* Bob Kristo — **Bar Xanq**ın Beynəlmiləl qatili
* Yusuf Xan — *Basko Kolem*

Xarici keçidlər
---------------

* Disko rəqqası Azərbaycan dilində izlə Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine

1. 1 2 3  .
**Əllamə Şeyx Məhəmməd Hadi Mərifət** 1931-ci ildə İraqın Kərbəla şəhərində ruhani bir ailədə dünyaya göz açmışdır. O, neçə əsr öncə Livanın Cəbəl Amil şəhərindən İranın İsfahan şəhərinə hicrət etmiş Şeyx Əbdül-Əli Meysinin sülaləsindən sayılır.

Əllamə Mərifət ibtidai və ali dini təhsilini Kərbəla şəhərində atası Şeyx Əli Mərifət və digər alimlərin yanında bitirmiş, daha sonra Nəcəf şəhərinə üz tutaraq ali dini təhsilini davam etdirmiş, Əllamə Seyid Əbülqasim Xoyi, Mirzə Baqir Zəncani, Şeyx Hüseyn Hilli, Seyyid Möhsün Həkim, İmam Xomeyni və Mirzə Haşim Amuli kimi alimlərdən dərs almışdır.

Bundan sonra Qum şəhərinə gəlmiş və həmin şəhərdə Quran elmləri, təfsir, fiqh və üsul fənləri üzrə tədris və tədqiqatla məşğul olmuşdur. Əllamə Mərifət İranın Tehran, Qum və Məşhəd şəhərlərində dini təhsil ocaqlarından əlavə, ali universitetlərdə də, professor kimi tədrislə məşğul olmuş, bir çox şagirdlər yetişdirmişdir. Quran elmləri, təfsir, fiqh, üsul, sosiologiya və digər sahələrdə dəyərli və misilsiz əsərləri qələmə almışdır ki, "ət-Təmhid fi ulumil-Quran" (6 cilddə) və "ət-Təfsirul-əsəriyyul-came" (6 cilddə), "ət-Təfsir vəl-mufəssirun" (2 cilddə), "Siyanətul-Quran minət-təhrif" və "Şübuhatun və rudud həvləl-Quranil-Kərim" adlı əsərləri onların daha önəmlisi sayılır.

O, dərin fiqhi baxışları ilə yanaşı təfsir və Quran elmləri sahəsində də, dərin ixtisasa malik olduğu üçün elmi-dini mərkəzlərdə daha çox Quran elmlərini dirçəldən və bu sahənin dahisi kimi tanınır.
Əllamə Şeyx Məhəmməd Hadi Mərifət 2007-ci il, yanvar ayının 19-da (cümə günü) 76 yaşında ikən ürək çatışmazlığından vəfat etmiş, müqəddəs Qum şəhərində həzrət Məsumənin (s) ziyarətgahında dəfn edilmişdir.



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Alim ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Discovery Family** (əvvəllər - *ing.* Discovery Kids and Hub Network) — 1996-cı il 7 oktyabrda yayıma başlamış amerikan kabel və peyk televiziya kanalı. Kanal Discovery Communications və Hasbro şirkətlərinin birgə müəssisəsidir.

Discovery Family kanalı iki auditoriya növünə malikdir: gündüz vaxtı uşaqlar üçün öz proqramlarının və əldə edilmiş televiziya proqramlarının nümayişi, axşam və gecə vaxtlarında isə ailənin baxması üçün köhnə televiziya komediyalarının, dram və bədii filmlərin təkrarı. 

Şirkətin prezidenti Henri Şliffdir (Henry Schleiff). Televiziya kanalının baş icraçı direktoru Fox Kids-in keçmiş direktoru Tom Kosqrouv (Tom Cosgrove) idi. 
Hub Network (2010 — 2014) televiziya kanalının prezidenti və icraçı direktoru televiziya veteranı olan Marqaret Leş (Margaret Loesch) idi. 

Kanalın tamaşaçı auditoriyası təxminən 60 milyon insanı əhatə edirdi. 13 oktyabr, 2014-cü ildə Hub Network televiziya kanalı Discovery Family kanalına çevrildi.
14 sentyabr, 2017-ci ildə Fransada fransız versiyası yayıma başladı. Bu versiya uşaqlar üçün proqramlar yayımlamırdı və yalnız SFR platformasının abunəçiləri üçün yayımlanırdı.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt (praym-taym)
* Rəsmi sayt
* Discovery Family
* Discovery Family (ilk səhifəsi Hub Network) Facebook
* Discovery Family (ilk səhifəsi Hub Network) Google+
* Discovery Family Twitter
* Discovery Family (ilk səhifəsi Hub Network) Twitter
* Discovery Family (ilk kanal Hub Network) YouTube
**Qeorq Moller** (*alm.* Georg Moller‎; 21 yanvar 1784[…], Dipholts[d], Aşağı Saksoniya – 13 mart 1852[…], Darmştat) — alman memar, şəhər planlayıcısı, memar tarixçisi. Karl Fridrix Şimkel və Leo fon Klentse ilə yanaşı, klassikliyin və romantizmin görkəmli nümayəndəsi sayılır.

Bioqrafiyası
------------

Norveç keşişinin ailəsində anadan olub.

Hannover, Karlsrue və İtaliyada təhsil almışdır. Təhsil müddətində Fridrix Veynbrenner ilə tanış oldu.

Vətəninə qayıtdıqdan sonra Qessen-Darmştadt Şahzadəsinin xidmətinə daxil olsu. Məhkəmə memarı və şəhər planlaşdırıcısı olaraq bir sıra tanınmış layihələr həyata keçirdi.

Tələbələri arasında Huqo fon Ritqen, Fridrix Maksimilian Hessemer, Ferdinand Ştadler və başqaları vardı.

1818-ci ildə, Qessen-Darmştadt Böyük Hersoqunu memarlıq abidələrinin qorunmasına dair ilk fərmanı qəbul etməyə inandırdı. Bu, Almaniyada abidələrin qorunması üçün ilk hüquqi əsas idi.

Qeorq Moller, əsrlər boyu yarımçıq qalan Köln kafedralının tamamlanmasında mühüm rol oynadı.

Seçilmiş işləri
---------------

* 
* Trix eviTrix evi
* Müqəddəs Lüdviq kilsəsiMüqəddəs Lüdviq kilsəsi
* Mollerin eviMollerin evi
* Şəhər sarayıŞəhər sarayı
* Şəhər teatrıŞəhər teatrı
* 
* Xayliqnberq qalasıXayliqnberq qalası
* Kənd kilsəsiKənd kilsəsi
* Yohannisberq qalasıYohannisberq qalası
* 
* 18411841
* 18211821

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Georg Moller (nid.).
2. 1 2 3 4  Georg Moller // European Theatre Architecture (ing.). Arts and Theatre Institute.

Xarici keçidlər
---------------

* Alman Milli Kitabxanasının kataloqundakı Qeorq Moller haqqında ədəbiyyat (alm.)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Structurae · RKDartists |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Brockhaus |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNE: XX1369388 · BNF: 14862621f · GND: 118734563 · ISNI: 0000 0000 6674 437X · LCCN: nr2002030897 · NKC: jo2016899831 · NLP: A31987692 · NTA: 080737870 · SUDOC: 143026461 · VIAF: 807482 · ULAN: 500014096 · WorldCat VIAF: 807482 |

 |
**Nadejda Çernova** (*rus.* Надежда Михайловна Чернова; 15 yanvar 1947 və ya 1947, Bayanaul[d], Qazaxıstan SSR, SSRİ) — rus əsilli qazax şairəsi, tərcüməçi və jurnalist, publisist, ədəbiyyatşünas. Qazaxıstan Yazıçılar Birliyinin üzvü. Kirov adına Qazax Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsini bitirib. Prostor jurnalının şeir şöbəsinin müdiridir.

Bioqrafiyası
------------

Ədəbiyyata gedən yol Aleksandr Puşkinin əsərlərini oxumağı sevən atası Mixail Timofeeviç Çernovun göstərişi ilə başlayır. Uşaqlığını Semipalatinskdə keçirmişdir. Nadejda Çernova 10 yaşında şeirlər yazmağa başlamış və 15 yaşında "Günəş" şeiri "Leninski Smena" və "Kazakhstanskaya Pravda" qəzetlərində dərc edilmişdir. Məktəbi bitirdikdən sonra Kirov adına Qazax Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinə daxil olur. Sonra iyirmi beş il Prostorda çalışdı, burada ədəbiyyat sahəsində məşhur şəxsiyyətlərlə tanış oldu: Moris Simaşko, Viktor Vasiliev, Anatoli Kim, İlyas Yesenberlin, Mixail Pak və başqaları. Ədəbiyyatşünas Pavel Kosenko və şairə Rut Tamarina onu "İkinci Rimma Kazakova" olaraq adlandırırdılar.

Nadejda Çernovanın şeirləri dünyanın bir çox dillərinə tərcümə edilmişdir. Özü də tərcümə işləri ilə məşğul olur. Əsasən qazax, bolqar, fransız və digər dillərdən tərcümələr edir. 2006-cı ilə qədər "Prostor" ədəbi jurnalının nəsr şöbəsinə rəhbərlik etmişdir.

### Ailə

İki dəfə ərə getmişdir. Nadejda Çernovanın ilk əri respublikanın əməkdar müəllimi və filoloq Oleq Qennadieviç Novojilov idi. İlk evliliyindən Denis adlı oğlu dünyaya gəlmişdir. Üstəlik Alyona adlı nəvəsi var. İkinci əri Fransada mühacirətdə yaşayan rus şairi Yuri Sofiev və İrina Xorinqin oğlu İqor Yuriyeviç Sofiev idi. 1955-ci ildə İqor Sofiev atası ilə birlikdə SSRİ-yə köçmüşdür.

### Mükafatları

* «Kurmet» ordeni

### Bioqrafiayası

* "Köçəri-həyat"
* "Odrəngi"
* "İki səs"
* "Gündönümü"
* "Səmavi ev"
* "Avqustun yaşı"
* "Yalnız sevgi haqqında"
* "Saksaul"

Mənbə
-----

* Биография и библиография в Павлодарската областна универсална научна библиотека Arxivləşdirilib 2020-01-09 at the Wayback Machine
* Биография в „Объектив Восток"
* Биография в Източно Казахстанска регионална универсална библиотека
* (rus.) Биография и библиография в „ҚазАқпарат"
* Сборник «Только о любви»
**Disko adası** və ya **Kekettarsuak** (qren. Qeqertarsuaq, dan. Disko øer) — tərçümədə Böyük ada mənasını verirdi. Qrenlandiyanın qərbində Baffin dənizi akvatoriyasında yerləşir. Ada Danimarkaya məxsusdur.

Ümumi məlumat
-------------

Disko adasının xəritəsi.
Ada özlüyündə bazal düzənlikdən ibarətdir. Bir hissəsi isə buzlaqlarla örtülüdür.

Adanın sahəsi — 8578 km²}} təşkil edir və bu göstərici ilə Adaların dünyada sahəsinə görə sıralamasında 85-ci yeri tutur.

Maksimal eni — 160, orta dünsürlük — 975 metr, ən hündür nöqtəsi — 1919 metr təşkil edir. Əhalisi — 1100 nəfərdir (2005).

Adanın cənubunda Kekettarsuak və ya *Qodhavn* (dan. Godhavn) limanı yerləşir. Onun əhalisi — 1032 nəfərdir (2005). Şəhər Qərbi Qrenladiyanın inzibati mərkəzidir. Ada qonur və daş kömür yatağları vardır.

Tarixi
------

Ada ilk dəfə norveçli Kürən Erik tərəfindən 982–985 ci illər ərzində kəşf edilmişdir. Ada ovçuluq və balıqçılıq üçün istifadə edilirdi. 1994-cü ildə adada göldə yeni mikroskopik canlı aşkarlanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Norwegian University of Science and Technology". 2011-06-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-06.
**Diskont** (*ing.* discount) — iqtisadi termin İngilis dilindən hərfi tərcümədə endirim, çıxılma, fərq deməkdir. Məzmundan asılı olaraq fərqli mənalar götürə bilər.

1. Əmtəə və ya xidmətin qiymətinə satıcı tərəfindən edilən endirim. Endirim dərhal ödəmə şərti ilə verilə bilər.
2. Xəzinə veksellərinin və ya digər qiymətli kağızların bazar qiymətindən aşağı qiymətə satın alınması.
3. Pul vahidinin gələcək qiymətinin cari dəyəri.
4. Bankın kredit verməsi üçün girov mülkin əsl dəyəri ilə girov qiymətləndirilməsi arasında fərq.

Əmtəə bazarında diskont
-----------------------

Satıcı tərəfindən satış zamanı istehlakçıya təqdim etdiyi məhsul və ya xidmətin elan edilmiş siyahı qiymətindən endirim [1]. Endirim dərhal nağd ödəniş (nağd endirim) və ya toplu alış (ticarət endirimi) üçün təklif edilə bilər. Ticarət endirimləri satıcının satışları artırmasına və bu səbəbdən miqyas qənaətinə çatmasına imkan vermək üçün təmin edilir və ya müştəri sədaqətini qazanmaq üçün bir fənd kimi istifadə olunur və ya böyük və nüfuzlu bir alıcının istəyi ilə verilir.

Veksellerin uçotu kimi diskont
------------------------------

Diskont də deyilən dövriyyə mühasibat vərəqələrinin, xəzinə və ya istiqrazların nominaldan aşağı qiymətə alınmasıdır. İstiqrazlar və istiqrazlar gələcəkdə bir nöqtədə nominal dəyəri ilə geri alınır. Buraxılış vaxtı bir faktura və ya istiqraz alan alıcı, bunları nominal dəyərdən və ya nominal dəyərdən (endirimlə) az ödəyir. İstiqrazı və ya istiqrazı aldığı qiymət ilə nominal dəyəri arasındakı fərq (endirim), qanun layihəsi və ya istiqraz ilə təmin edilən borc faizidir. Bir banknotun və ya istiqrazın sahibi onları müddəti bitmədən satmaq istəyirsə (yenidən endirim, yenidən hesablayın), onlar üçün nominal dəyərindən daha az bir məbləğ ala biləcək, baxmayaraq ki, onlar üçün ödədiklərindən çoxdur. Ödəndiyi ilkin qiymətlə alınan məbləğ arasındakı fərq, əsasən təhlükəsizlik müddəti bitmədən əvvəl nə qədər vaxt qalmasından asılıdır. Məsələn, nominal dəyəri 1000 və bir il olan bir istiqraz 900-a alınmışsa, ödəmədəki endirim faiz dərəcəsinə uyğun gəlir: {\displaystyle {\frac {1000-900}{900}}=11,1\%} kredit.

Ədəbiyyat
---------

* Словарь по экономике. Пер. с англ. под ред. П. А. Ватника. СПб.:Экономическая школа. 1998.

Mənbə
-----

* Средние значения дисконта в кредитовании

1. ↑  Дисконт // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
**Qılıncvari gəvən** (*lat.* Astragalus xiphidium) — paxlakimilər fəsiləsinin gəvən cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Kiçik Qafqaz dağlarında yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

30-50 sm hündürlükdə yarımkoldur. Yerüstü hissəsi oduncaqlaşmışdır. Bitkinin üzəri çökük, ağ və ya boz tüklüdür. Bütün bitki yerə sərilmiş halda, ağ, yaxud boz tüklü, 3-5 cüt dar, xətvari, ucu küt, 10-14 mm uzunluqda, 1-2 mm enində yarpaqcıqları vardır. Paxlası qısayarpaqlı, adətən horizontal vəziyyətdə, xətvari, bizvari, 3-5 sm uzunluqda və 3 mm enində olub, üzəri tüklə örtülmüşdür. Yabanı halda mayda çiçəkləyir, meyvəsi iyun-iyulda yetişir. Toxum vasitəsi ilə çoxalır. Bir sıra növ müxtəlifliyini müşahidə etmək olar: 

1. var. gjunaicus Rzazade – yarpaq və çiçəkaltlıqları ağ tüklüdür. Kiçik Qafqaz dağlarının cənubunda bitir.
2. var. ejlarougiensis Rzazade – yarpaqaltlıqları qaramtıl tüklüdür.

Ekologiyası
-----------

Orta dağ qurşağında daşlı yamaclarda, açıq quru sahələrdə daha çox rast gəlinir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Kiçik Qafqaz dağlarının orta dağ qurşağında, Gəncə yaxınlığında kiçik areallarda rast gəlinir. Azərbaycanın nadir bitkisidir.

İstifadəsi
----------

Tərkibində qətran vardır. Yaşıllaşdırmaya tətbiq olunmur.

Ədəbiyyat
---------

* Флора Азербайджана. т.6.1954;
* Флора Кавказа. т.5.1954;
* Azəraycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
* Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər.2005;2006;2008;

İstinadlar
----------

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine T.S.Məmmədov

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15524863
* EoL: 679197
* GBIF: 5346658
* iNaturalist: 139599
* IPNI: 480575-1
* IRMNG: 10791066
* NCBI: 1193453
* Plant List: ild-54486
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:480575-1
* Tropicos: 13027158
* WFO: wfo-0000208415

 |
**Dis boğazı** *ing.* Dease Strait -Şimal Buzlu okeanında yerləşən Kanada ərazisində Viktoriya (ada)sını (şimal) Kend yarımadasını (cənub) ayırır. Kanadanın şimal-qərbində Nunavut vilayəti ərazisində yerləşir. Qərbdə Kuin-Mod körfəzi ilə şərqdə Voroneysen körfəzini birləşdirir. Boğazın maksimum eni 62 km, ən dar yerdə eni isə 19 km təşkil edir. Uzunluğu 160 km-dir. Boğaz daxilində 4-5 kiçik adalar istisna olmaqla böyük adalar yoxdur. Qütb dairəsi daxilində yerləşməsi onun ilin böyük qismi buzla örtülü olmasına səbəb olur. Buzdan yalnız iyulun üçüncü həftəsi azad olur və avqustun əvvəllərinə kimi davam edir. Sentyabrın sonu oktyabrın əvvəlləri yenidən buzla örtülür. Şərq hissəsi isə dekabrda buzla ortülür. Boğaz Tomas Simpson və Piter Varren Dis tərəfindən qütb ərazilərinə (1837-1839) təşkil edilən ekspedisiya zamanı kəşf edilir. Bu ekspedisiyanın qeyri-adi xüsusiyyəti ondadır ki, üzvlər gəmi ilə deyil qayıqlarla hərəkət edirdilər.

İstinad
-------



1. ↑  "Kanada ensiklopediyası. Piter Varren Dis". 2005-05-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-24.
**Qılman Balaməmməd oğlu Salahov** (16 mart 1906, Balaxanı, Bakı qəzası – 1974, Bakı) — azərbaycanlı kamançaçalan, bəstəkar, dirijor, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1940), Azərbaycan Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblının yaradıcılarından və ilk rəhbərlərindən biri.

Bioqrafiya
----------

Qılman Salahov 16 mart 1906-ci ildə anadan olmuşdur. O, 1922–1926-cı illərdə Üzeyir Hacıbəyovun təşkil etdiyi Azərbaycan Dövlət Türk Musiqi Məktəbində, daha sonra isə musiqi texnikumunda kamança sinfində oxumuşdur. Üzəyir Hacıbəyovun təşkilatçılarından olduğu və 1939-cu ildə Moskvada keçirilən xalq çalğı alətləri ifaçılarının I Ümumittifaq müsabiqəsinin laureatıdır. 1931-ci ildən Üzəyir bəy Hacıbəyovun dəvəti ilə xalq çalğı alətləri orkestrində fəaliyyət göstərmiş, 1938–1964-cü illərdə illərdə Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasının mahnı və rəqs ansamblının bədii rəhbəri olmuşdur. Ansambl üçün bir sıra mahnılar və rəqslər hazırlamışdır. Bunlar arasında "Nəlbəki" və "Naz eləmə" rəqsləri var. Qılman Salahov 1974-cü ildə vəfat etmişdir..

Təltif və mükafatları
---------------------

* "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 27 aprel 1940[⇨]
* 2 dəfə "Şərəf nişanı" ordeni — 25 fevral 1946, 9 iyun 1959

İstinadlar
----------

1. ↑  Гылман Баламамед оглы Салахов (rus). Üzeyir Hacıbəyov Elektron Ensiklopediyası.
2. ↑  *Rzayeva, R.* "Unudulmaz əziz müəllimim Qılman Salahov haqqında xatirələrim". 2013-11-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-20.
**Metakomet**, **Metakom** və ya **Kral Filip** (1639, Yeni İngiltərə – 12 avqust 1676, Rod-Aylend) – Vampanoaqların şefi. Metakomet yerli koloniyaçılara qarşı başlatdığı Kral Filip müharibəsi ilə tanınır. Rod-Aylend dağlarında və bataqlıqlarında gizlənən Metakomet Şimali Amerikada ingilis koloniyalarına qarşı son böyük hücuma başçılıq etmişdir. Müharibənin sonlarına doğru Yeni İngiltərənin ən nifrət edilən şəxsi olmuşdur. Əsrlər sonra isə yerli aktivistlər tərəfindən avropalı müstəmləkəçilərə qarşı mübarizənin simvolu elan edilmişdir.

1998-ci ildə yerlilərin təzyiqi ilə Plimutda Metakometin şərəfinə abidə ucaldıldı. Abidənin ucaldıldığı nöqtədə 300 il öncə edamından sonra ondan qalanlar sərgilənmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Koloniyaçılar ilə Vampanoaq qəbiləsi arasında əlaqələr 1620-ci ildən etibarən pisləşməyə başlamışdı. Metakometin atası Massasoit koloniyaçıları müyyən qədər kömək etmişdir. 1630-cu ildən sonra ingilislərin sayı artmağa başladı. Ortaya çıxan torpaq tələbi qəbiləni pis vəziyyətdə qoyurdu. 1662-ci ildə qəbilə şefi olan Metakomet atasının ingilislərlə dostluq siyasətini rədd etdi. 1675-ci ildə xristianlığı qəbul etmiş bir Amerika yerlisinin Massaçusets ştatının Plimut şəhəri yaxınlığında donmuş göldə ölü tapılmasından sonra günahkar hesab olunan üç Vampanoaq üzvünün edam edilməsini müharibə səbəbi kimi qəbul edib Kral Filip müharibəsində Vampanoaqlara başçılıq etməyə başlamışdır. Metakomet və müttəfiqləri Massaçusets, Rod-Aylend və Konnektikut kimi yerlərdə ingilis koloniyaçılara hücum etdilər. Fermaları yandırıb, ingilisləri əsir aldılar.

Əvvəlcə bır sıra qələbələr qazansalar da, qısa müddət ərzində ingilislər üstünlüyü ələ keçirdilər. Metakomet Rod-Aylenddə sıxışdırıldı. 1676-cı ilin avqust ayında öldürüldü. Bir nizə keçirilmiş başı digərlərinə ibrət olsun deyə Plimutda xalq içində gəzdirildi.

Ölümündən sonra Amerikan yerlilərinin sayı kəskin azalmağa başladı və bir daha heç vaxt koloniyaçılar üçün mane olmadılar. Müharibədən sonra Metakometin oğlu kölə olaraq satıldı və digər Vampanoaqlarla birlikdə Bermuda aparıldı. Onların nəslində gələnlərin bəziləri indi də Bermuddakı Sent-Devid adasında yaşayırlar.

Şəxsi həyatı
------------

Metakometin böyük qardaşı Vamsutta 1660–1662-ci illərdə qəbilə şefi olmuşdur. İngilislər tərəfindən əsir alındıqdan sonra naməlum səbəbdən öldü. Bir versiyaya görə zəhərlənmişdi. Bu hadisə Metakometin koloniyaçılara qarşı etibarının daha da azalmasına səbəb olmuşdu.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Metacomet // CERL Thesaurus (ing.). Consortium of European Research Libraries.
2. 1 2  Metacom // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. 1 2  *Societies A. C. o. L. Press O. U. Ranlet P.* Philip, leader of the Wampanoag tribe of New England // Philip (?–12 August 1676), leader of the Wampanoag tribe of New England (ing.). // *American National Biography Online* / S. Ware [New York]: Oxford University Press, 2017. ISSN 1470-6229 doi:10.1093/ANB/9780198606697.ARTICLE.2000783
4. 1 2 3 4 5 6  *David S. Kidder , Noah D. Oppenheim.* Entelektüelin Kutsal Kitabı (türkçe). Maya Kitap. 2012.

Xarici keçidlər
---------------

* Britanikka Ensiklopediyasında
**Mesxeti silsiləsi** (*gürc.* მესხეთის ქედი) və ya **Acar-İmeretiya silsiləsi** — Kiçik Qafqaz dağ sisteminin parçası, Gürcüstanın qərb hissəsində yerləşir. Xəndək bir rol oynayır, sol tərəfindən Kintrişi, Natanebi, Supsa və Rioni çayı üçün, digər tərəfdən Acaristskali, Kvabliani və Kür üçün. Odişi-Güriya düzənliyini və Akhalsixenin dağlıq mağaralarıni birbirindən ayırır. Acaranın Qara dəniz sahillərindən Borjomi dərəsinə qədər uzanır. Uzunluğu 140 km, ən böyük sahəsi isə 45 km, ən yüksək zirvəsi isə Mepistskarodur (2850 m). 2500 m-dan hündür zirvələri də var: Xino, Taginauri, Sakornia, Zotimeria, Didmaxali, Sanislia, Nageba. Mesxeti silsiləsində Zekari aşırımı (2180 m) var və üstündən avtomobil yolu keçir.

Mesxeti silsiləsində balneoloji (Sairme, Nabexlavi, Zekari və s.) və iqlim (Abastumani, Baxmaro, Şuagora, Gomismta və digər) kurortları yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Acar-İmeretiya silsiləsi // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 67. ISBN 978-9952-441-02-4.
2. 1 2  

	* Gürcüstan Sovet Ensiklopediyası, VI cild,, səh. 602, Tbilisi, 1983
**Eşq** (*türk.* Aşk) — Elif Şafakın 2009-cu ildə işıq üzü görən romanıdır. Roman bu epiqrafla başlayır: "Ya Eşqin ortasındasan, mərkəzində; ya da xaricindəsən, həsrətində". Əsərin orijinalı ingilis dilindədir, türkcəyə tərcümə edən isə Kadir Yiğit Usdur.

Mövzu
-----

Qırx yaşlı Ella Rubinsteyn amerikalı evdar xanımdır. Tipik burjua dəyərlərinin hökmran olduğu zəngin bir ailəsi, qaydasında gedən və görüntü olaraq "problemsiz" görünən bir evliliyi var. Üç övladını böyütdükdən sonra nəşriyyatda redaktor köməkçisi olaraq işə başlayır. İlk işi isə A. Z. Zahara adlı tanınmayan bir yazarın sufizm fəlsəfəsi mövzusunda olan tarixi romanını dəyərləndirməkdir, lakin həyatının çox çətin bir mərhələsində əlinə aldığı bu kitab gözləmədiyi tərzdə Ellaya təsir edəcək və o, dünyavi eşqi kəşf etmək kimi çətin və təhlükəli səfərə çıxacaq.

"Eşq" romanı kitab içində bir kitab, həyatın mənasını dərk etmək yolundakı eşq macərasıdır. "Eşq" Elif Şafakın axtarış, gerçəklik və kəşfetmə istiqamətində bir romanıdır.

Kitabın üz qabığı
-----------------

"Eşq" romanının üz qabığında fotoqraf Ebru Bilu Akyıldızın "Qadın qəlbi" adlı fotosu yerləşdirilib. Fotoqraf ürək şəklində bir yarpaq təsvir edib. Üz qabığının özü "ürək çakrasının yaydığı tonda" çəhrayı rəngdə təsvir edilib. Kitabın üz qabığının çəhrayı tonu romanın satışa çıxarıldığı ilk günlərdən mübahisələrə səbəb oldu. Bu rəngin kitabı "populyar bir eşq romanı" görüntüsünə saldığı iddia edilirdi. Çəhrayı rəngin qadına məxsus olduğu üçün kişi oxucuların bu kitabı öz üzərlərində daşımayacaqları söylənildi. Kişi oxucular üçün 2009-cu ildə 20 000 tirajla kül rəngi üz qabığı olan kitab nəşr edildi.

Həmçinin bax
------------

* Elif Şafak

İstinadlar
----------
**Yuliana zirinci** (*lat.* Berberis julianae) — bitkilər aləminin qaymaqçiçəklilər dəstəsinin zirinckimilər fəsiləsinin zirinc cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Vətəni Mərkəzi Çindir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 2-3 metrə çatan, həmişəyaşıl koldur,sarımtıl budaqları uzunluğu 4 sm olan güclü üçbölümlü iynələrlə əhatə olunmuşdur. Şaxəıənmiş möhkəm çətirli koldur, çətrinin diametri hündürlüyündən artıqdır. Bitki yaşlandıqda budaqları qövşəkilli forma alaraq aşağıya doğru sallanır. Zoğları çıxıntılı, sarımtıl rənglidir, yaşlandıqda boz rəngdə olur. Yarpaqları növbəli, cod, dərili, yumurtaşəkillidir, kənarı 3-4 dişli, tünd-yaşıl, aşağı tərəfi isə açıq yaşıldır. Uzunluğu 10 sm, eni isə 2,5 sm-dir. Çiçəkləməsi maydan iyuna qədər davam edir. Çiçəkləri sarı, zəif qoxuludur, 15 ədəd çiçəkləri möhkəm salxımlara yığılmışdır. Mayın ortalarında çiçəkləyir. Sentyabrın axırlarında uzunsov qara və ya göyümtül rəngli giləmeyvələri yetişir. Meyvələri oval formalı olub, çöküntülüdür.

Ekologiyası
-----------

Kölgəyə, soyuğa davamlıdır, müvəqqəti quraqlığa dözür. Quru, rütubətli, turş və qələvi torpaqlarda da normal böyüyüb nkişaf edir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Mərkəzi Nəbatat Bağında introduksiya edilmişdir. Şəhər yaşıllaşdırmasında rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Parksalmada tək və qrup əkinlərində istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1587687
* Wikispecies: Berberis julianae
* APA: 1141
* BioLib: 59578
* EoL: 483344
* EPPO: BEBJU
* FoC: 242308211
* GBIF: 3981543
* GRIN: 6892
* iNaturalist: 437555
* IPA: 54931
* IPNI: 106800-1
* ITIS: 895150
* NBN: NHMSYS0000456435
* NCBI: 258178
* NZOR: f8c95c66-9190-405e-9554-8cabdae8e3e7
* PFI: 9273
* Plant List: kew-2673994
* PLANTS: BEJU4
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:106800-1
* Tropicos: 3500363
* WFO: wfo-0000563376

 |
**Qotfrid Vaqener** (*alm.* Gottfried Wagener‎; 5 iyul 1831, Hannover – 8 noyabr 1892, Tokio) və ya **Qotfrid Vaqner** – Almaniya texniki konsultantı və müəllimi. Meyci dövründə Yaponiyada incəsənət, sənaye, keramika və parçaçılıq sahələrinin inkişafına töhfələr vermişdir.

Vaqener hökumət və istehsalçılar üçün məsləhətçilik etmiş, Qərb üslublarını tətbiq etmək, istehsalı artırmaq, xarici ticarət üçün məhsullar hazırlamaq, yapon dulusçuluq məmulatlarını xaricdə populyarlaşdırmaq üçün yollar göstərmişdir. Vaqener ənənəvi yapon incəsənət məmulatlarının öyrənilməsinin, saxlanılmasının və tətbiqinin vacib olduğunu vurğulamışdır.

Həyatı
------

Qotfrid Vaqener 1831-ci ildə Hannover şəhərində anadan olub və Göttingen şəhərində yerləşən Qeorq-Avqust Universitetindən məzun olub. 1868-ci ildə fabrik tikintisinə kömək etmək məqsədilə Yaponiyanın Naqasaki şəhərinə gedib. Növbəti il səlahiyyətli şəxslərə kömək edərək Arita dulusçuluq məmulatları üçün peçin inkişaf etdirilməsində iştirak edib. 1871-ci ildə Tokioya gedərək müəllim kimi dövlət xidmətinə daxil olub. Uzun müddət Nanko Universitetində və Tokio Universitetində fizika və tətbiqi kimya mövzularında dərslər verib.

1884-cü ildən etibarən Tokio Sənət Məktəbinin Dulusçuluq və Şüşəçilik bölməsinin başçısı vəzifəsini yerinə yetirməyə başlayıb. 1873-cü ildə Vyanada və 1876-cı ildə Filadelfiyada keçirilən beynəlxalq sərgilərdəki yapon iştirakçılar üçün əhəmiyyətli məsləhətlər verib və planlar hazırlayıb. Vaqener yazılarında qeyd edirdi ki, Qərb texnikaları ənənəvi texnikaları əvəz etmək üçün deyil, onları inkişaf etdirmək üçün istifadə olunmalıdır. Bu fikir daha sonra Yaponiya hökumətinin siyasətinə çevrilmişdir. Yaponiyada ilk Qərb keramikası zavodunun tikintisinin səlahiyyəti ona verilib və Yaponiya incəsənətinə həsr olunmuş muzeyin (hazırda Tokio Milli Muzeyi) tikintisinə kömək edib. Vaqenerin digər əhəmiyyətli töhfələri ənənəvi kluazonneni şampleve emalı ilə tanış etməsi və Asahi dulusçuluq məmulatlarını inkişaf etdirməsi olub. Bir çox sahədə Meyci dövrünün sənətçilərinə təsir edib.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #140804889 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan. VIII cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 199. ISBN 0-87011-628-2. İstifadə tarixi: 8 mart 2022.

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **Qotfrid Vaqener** ilə əlaqəli mediafayllar var.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 13751826z · GND: 140804889 · ISNI: 0000 0000 7768 1976 · LCCN: no2008082832 · NDL: 00459977 · SUDOC: 06695231X · VIAF: 107598506 · WorldCat VIAF: 107598506 |

 |
**Süleymanov Əli Vəli oğlu** (27 avqust 1924, Dizə, Naxçıvan MSSR – 8 mart 2000) — İkinci dünya müharibəsi iştirakçısı.

Həyatı
------

1924-cü il avqustun 27-də Culfa rayonunun Dizə kəndində anadan olub. Həmin kənddə orta məktəbi qurtardıqdan sonra 1942-ci ildə Naxçıvan şəhərindəki Müəllimlər İnstitutuna daxil olur. İkinci Dünya Müharibəsi getdiyindən elə həmin ildə də hərbi xidmətə çağırılır.

Bu vaxt 18 yaşı yenicə tamam olan Ə.Süleymanov 1942-ci ilin dekabrında döyüşlərin birində yaralanaraq Tbilisidə hərbi hospitalda müalicə olunur. Burada müalicə olunan vaxt atasına göndərdiyi fotoşəkilin arxasında yazdığı sözlər qısa və lakonik olur: "Məni qələbə ilə gözləyin".

O bununla sağaldıqdan sonra yenidən cəbhə bölgəsinə gedəcəyini bildirir. Belə də olur, Ə.Süleymanov sağaldıqdan sonra yenidən cəbhə bölgəsinə yollanır. Bir sıra ağır döyüşlərdə iştirak edən Ə.Süleymanov Rumıniyanın Konstansa şəhərinin alman faşistlərindən azad edilməsində göstərdiyi şücaətə görə 1944-cü ilin avqust ayında medal və Fəxri Fərmanla təltif edilir.

Müharibə qurtardıqdan sonra doğma Dizə kəndinə qayıdan Ə.Süleymanov Naxçıvan şəhərindəki Müəllimlər İnstitutunda yarımçıq qalmış təhsilini başa vurur. Daha sonra isə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsini bitirir.

1946-cı ildə ailə həyatı quran Ə.Süleymanovun bu izdivacdan 4 övladı olur.

1947-1950-ci illərdə orta məktəbdə müəllim işləyən Ə.Süleymanov 1950-1988-ci illərdə Culfa şəhərindəki "İnturist" mehmanxanasının müdiri vəzifəsində işləyib.

Ə. Süleymanov 2000-ci il mart ayının 8-də vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  Konstansa şəhərinin azərbaycanlı xilaskarı – xatirə [*ölü keçid*]
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: İstiqlal (qəzet).

**İstiqlal** — Azərbaycan Sosial Demokrat Partiyasının mətbuat orqanı.

Tarixi
------

1990-cı ildə Azərbaycan sosial-demokratlarının orqanı olan "İstiqlal" qəzeti dərc edilməyə başladı. Qəzetin ilk nömrələri Estoniyada çap olunur və təyyarə ilə Bakıya göndərilirdi. Qəzetin baş redaktoru Zərdüşt Əlizadə idi. "İstiqlal" qəzeti Azərbaycanda ilk müxalifət qəzetlərindən biri idi və 1999-cu ilədək mütəmadi dərc olunub.

Azərbaycan Sosial Demokrat Partiyasının öncül üzvlərindən biri, partiya sədrinin qardaşı və onun mətbu orqanı olan "İstiqlal" qəzetinin baş redaktoru Zərdüşt Əlizadə əvvəlcə Azərbaycan Xalq Cəbhəsi (AXC) hakimiyyətinə sadiq idi. O, daha sonra hakimiyyətin səhvlərini və AXC-nin Azərbaycan siyasətinə etnik faktorları gətirməsini tənqid etməyə başlamışdır. 1993-cü il martın sonunda "İstiqlal" qəzetində müxbiri Nadir Fərəczadənin yazdığı sərlövhə dərc edilmişdir. Burada iki qardaş, daxili işlər naziri İsgəndər Həmidov və Tərtər rayon icra hakimi Sərdar Həmidovdan bəhs edilirdi; Fərəczadə İsgəndər Həmidovu Bakıda hakimiyyət uğrunda mübarizə aparan və özünə türk deyən, qardaşı Sərdar Həmidovu isə Tərtərdə hakimiyyət uğrunda mübarizə aparan və özünə kürd deyən şəxslər kimi qələmə vermişdi. Bunu oxuyandan sonra baş nazir Pənah Hüseynov Həmidova zəng etmiş, qəzetdə onun anasının iki əri olduğunu nəzərdə tutulduğunu demişdir. Həmidov 4 polis əməkdaşı ilə birlikdə qəzetin redaksiya binasına gələrək Zərdüşt Əlizadəni döyməyə başlamış, dava zamanı Həmidova da bir neçə zərbə endirilmişdir. Buna baxmayaraq, Həmidov daha sonra verdiyi müsahibədə Əlizadənin ona və mühafizəçilərinə hücum etdiyini iddia etmişdir. Jurnalist bunun ardınca Banditizmə və Terrorizmə qarşı Mübarizə İdarəsinə aparılaraq zirzəmidəki kameraya salınmışdır. Həmin idarə məhz İsgəndər Həmidov tərəfindən təsis edilmişdir ki, sonrakı illərdə tənqid olunmuşdur. Zərdüşt Əlizadə sonradan azadlığa buraxılmışdır. O, hadisə ilə bağlı prokurorluğa, polisə, məhkəmələrə müraciət etsə də, prezident Əbülfəz Elçibəyin hakimiyyəti dövründə bunlar cavabsız qalmışdır.

Həmidov 1995-ci ildə həbs edilmişdir. Onun təqsirkar bilindiyi qanun pozuntularında birində də "İstiqlal" qəzetinin redaktorunu və əməkdaşını döymək qeyd edilmişdir.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. ↑  *Qafarlı, Ə.* "Partiya haqqında". 2018-08-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-24.
2. ↑  Nəşri dayanan tanınmış qəzetlər... (SİYAHI) "Arxivlənmiş surət" (#bad\_url). Modern.az (az.). 21 iyul 2011. 2022-01-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 yanvar 2022.
3. 1 2  Əlizadə, 2006. səh. 453–455
4. ↑  """Bandotdel"də saxlanılanları gecələr döyüb, üstünə nəcis tökürdülər"". Meydan TV (az.). 3 mart 2017. 2022-01-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-19.
5. ↑  "Güc strukturlarının həbs olunmuş rəhbərləri". Azadlıq Radiosu (az.). 8 mart 2008. 19 yanvar 2021 tarixində arxivləşdirilib.

### Ədəbiyyat

* *Əlizadə, Zərdüşt.* Конец второй республики (rus). I. Moskva: Граница. 2006. ISBN 5-94691-207-0.
**Parlaq dovşanalması** (*lat.* Cotoneaster lucidus) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin dovşanalması cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Şərqi Sibirdə (Altay dağları) yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 2-3 m, çətirinin diametri 2,5 m-dək olan, yarpağı tökülən, düz dayanan, enli, sıx budaqlı koldur. Zoğları əvvlcə sıx tükcüklü, sonra çılpaq, çəhrayı-qonurdur. Yarpaqların uzunluğu 2-7 sm, yumurtavari, ellipsvaridən ovaladək, yumru bünövrəli, ucu biz, üstü parlaq, çılpaq, çox tünd yaşıl, alt tərəfi tutqun, yapışıq və cod tükcüklü, payızda qırmızı-bənövşəyi və açıq qonurdur. May-iyunda 30 gün çiçəkləyir. Çiçəkləri xırda, çəhrayı-ağ, 5-15 ədəd seyrək qalxanlarda yerləşir. Kasacığı çılpaq və ya təxminən çılpaqdır. Ləçəkləri düz dayanan, xırda, əks-yumurtavaridir. Meyvələrin diametri 0,9-1 sm, şarşəkilli, parlaq, qara, 2-4 çəyirdəkli, uzun müddət tökülmür. Meyvələri sentyabrda yetişir.

Ekologiyası
-----------

-340C şaxtaya davamlıdır. Torpağa tələbkar deyil.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Mədəni şəraitdə 1840-cı ildən becərilir. Budanmanı yaxşı keçirir. Canlı hasarların salınmasında əlverişli növlərdən biridir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q162750
* Wikispecies: Cotoneaster lucidus
* BioLib: 200423
* EoL: 630451
* EPPO: CTTLU
* GBIF: 3025769
* GRIN: 11759
* iNaturalist: 160949
* IPNI: 722565-1
* IRMNG: 10581412
* ITIS: 565100
* NBN: NHMSYS0000457606
* Plant List: rjp-838
* PLANTS: COLU5
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:722565-1
* Tropicos: 50004519
* VASCAN: 8644
* WFO: wfo-0001017650

 |
Bir sənətçinin təsəvvüründə kosmik lift konsepsiyası.
**Kosmik lift**, **kosmik körpü**, **ulduz nərdivanı** və ya **orbital lift** — planetdən kosmosa çıxmaq üçün təklif olunmuş nəqliyyat sistemi. Elmi fantastikanın mövzularından biridir. Bu konsepsiyaya əsasən planetin səthinə toxunan kabel kosmosa qədər uzanır və mərkəzdənqaçma qüvvəsi vasitəsilə sabit qalır. Kosmik maşınlar bu sistem vasitəsilə kosmosa daha rahat çıxa bilərlər. Kosmik liftin həm yanacaq, həm də təhlükəsizlik baxımından raketlərdən daha əlverişli olacağı düşünülür.

Tarixi
------

Kosmik lift konsepsiyası ilk dəfə 1895-ci ildə rus raket alimi Konstantin Siolkovski tərəfindən təklif olunmuşdur.

Elmi fantastikada
-----------------

Kosmik liftlər elmi fantastika ədəbiyyatının mövzularından biridir. Artur Klarkın "Cənnət fəvvarələri" (1979) və Çarlz Şeffildin "Dünyalar arasında tor" (1979) romanları bu konsepsiyanı populyarlaşdırmışdır. Robert Haynlaynın "Fraydi" (1982) romanı da kosmik liftlərdən bəhs edir.

Kosmik lift konsepsiyasının istifadə olunduğu ən məşhur əsər Kim Stenli Robinsonun "Mars" trilogiyasıdır. Bu əsərdə Marsın bir peykindən Yerə qədər uzanan, asteroid qurşağındakı materiallardan hazırlanmış kosmik lift vasitəsilə mallar və insanlar daşınır. Bu, daha ucuz və asan nəqliyyat sistemi kimi tanıdılır. Lakin Yerlə Mars koloniyaçıları arasında baş verən müharibə nəticəsində bu kosmik lift məhv olur.

İen Benksin "Feersum Endjinn" (1994) və İen Makdonaldın "Kirinya" (1998) romanlarında da kosmik lift konsepsiyasından istifadə olunmuşdur. Makdonaldın əsərində kosmik lift Afrika qitəsindən başladığı üçün Afrika bəşəriyyətin gələcək inkişafı üçün əhəmiyyətli yerə çevrilir. Con Skaltsinin "Qoca adamın müharibəsi" (2005) əsərində də bu cür cihazdan istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15  Historical Dictionary of Science Fiction in Literature

Ədəbiyyat
---------

* *Booker, M. Keith.* Historical Dictionary of Science Fiction in Literature (ingiliscə). Rowman & Littlefield Publishers. 2014. 276–277. ISBN 9780810878846. İstifadə tarixi: 14 dekabr 2022.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: İstiqlal (dəqiqləşdirmə).

**İstiqlal** (İST-14,5 Anti-Materiel Rifle) — Azərbaycan istehsalı olub, əllə doldurulan və uzununa çəkilən çaxmaqlı sxem əsasında hazırlanmış irikalibrli snayper tüfəngi. Uzaq məsafədən hədəfi dəqiqliklə vurma qabiliyyətinə malikdir. Bu silahın əsas təyinatı düşmənin texniki və material vasitələrinin orta və uzaq məsafədən vurulmasıdır.

Tarixi
------

2008-ci ilin noyabr ayında Pakistanın Karaçi şəhərində keçirilən "İDEAS-2008" hərbi sərgisində nümayiş etdirilən "İstiqlal" sərgiyə qatılan bəzi dövlətlərin, o cümlədən Pakistan Silahlı Qüvvələrinin nümayəndələrinin marağına səbəb olub.

"İstiqlal" snayper tüfəngi Azərbaycan Müdafiə Sənayesi Nazirliyinin (MSN) İstanbulda keçirilən IX Beynəlxalq Müdafiə Sərgisində (İDEF) nümayiş etdirilib. Məlumatlara görə, Azərbaycanın stendində diqqəti daha çox İST-14,5 Anti-Material Rifle (İstiqlal) adlı snayper tüfəngi çəkib.

Türkiyənin bu snayper tüfənginə marağı böyükdür. Türkiyə Milli Müdafiə Nazirliyinin növbəti illərdən «İstiqlal»ın Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin inventarına daxil ediləcəyini planlaşdırıb

Hazırda "İstiqlal" snayper tüfənginin yeni versiyası hazırlanır

Taktiki-texniki xüsusiyyətləri
------------------------------

Yerli mütəxəssislər tərəfindən hazırlanan "İstiqlal" snayperi MDB və NATO ölkələrində istehsal olunan analoqlarını öz göstəricilərinə görə geridə qoyur.

Çəkisi 54 kiloqram olan bu snayper tüfəng çox ağır olmasına baxmayaraq, dəzgah üzərində tətbiq olunur.

Bu silahın optik nişangahı özəlliyi ilə analoqlarından fərqlənir. Hədəfi məhv etmə məsafəsi 3 min metr olan "İstiqlal" -50 və + 50 dərəcə temperaturlarda belə rahat istifadə oluna bilir. Darağın tutumu 5 patron və dolu darağın çəkisi 2kq-dır. 2 min metr məsafədə dəqiq vuruş və beton hasarı dəlib keçmə qabiliyyətinə malikdir. Həmçinin zireh deşən və yandıran patronları da bu tüfəng üçün nəzərdə tutulmuşdur. Kalibri 14.5 mm dir. Yağmur, palçıq, qar və toz təsirinə davamlı snayper tüfəngini iki hissəyə ayırmaqla çantada daşımaq mümkündür.

İstifadə edən ölkələr
---------------------

* Azərbaycan Azərbaycan
* Türkiyə Türkiyə
* Pakistan Pakistan
* İordaniya İordaniya

İstinadlar
----------

1. ↑  Türkiyə Azərbaycanın snayper tüfənginə maraq göstərir[*ölü keçid*] Şərq qəzeti
2. ↑  Azərbaycanın istehsal etdiyi "İstiqlal" snayperinə dünyada maraq artır - FOTOSESSİYA[*ölü keçid*] APA, 29.04.2009
3. ↑  «İstiqlal» snayperi xarici hərbçilərin marağına səbəb olub Arxivləşdirilib 2009-05-11 at the Wayback Machine milaz.info, 04.05.2009
4. ↑  "Istiqlal"\_snayperinin\_yeni\_\_165572.html. Azərbaycanın "İstiqlal" snayperinin yeni versiyası hazırlanır,[*ölü keçid*] APA, 08.10.2009

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan Müdafiə Sənayesi Nazirliyi
* "Azərbaycan Milli Ordusu 2011, ANS TV"

Həmçinin bax
------------

* Yalquzaq (snayper tüfəngi)
* Mübariz (snayper tüfəngi)
**İstilik keçirmə** — İstilik ötürülməsinin bir növü olub, istilik enerjisinin cismin bir hissəsindən digər hissəsinə və ya təmasda olan bir cisimdən digər cismə ötürülməsi prosesidir. İki cisim bir-biriləri ilə təmasda olarkən daxili enerjilərini bərabərləşdirmək ehtiyacı duyulur. Bu proses istilik tarazlığı qanunu ilə belə izah edilir:

*Toxunan cisimlərin temperturları müxtəlifdirsə, istilik tarazlığı yaranana qədər bu cisimlər arasında istilik mübadiləsi gedir.*

İki cisim təmasda olarkən onlar arasında istilik mübadiləsi gedir. Eyni qanun cismin daxilində də baş verir. Cismin bir hissəsini qızdırdıqda cismin digər hissələri də tədricən qızır. Bu proses cismin bütün hissələrində daxili enerji bərabərləşənə qədər dəvam edir. Bu proses müxtəlif cisimlərdə müxtəlif sürətlə gedir. İstilik enerjisinin keçiriciliyi elektrik keçiriciliyi ilə bənzərdir. Çünki hər ikisində enerji (istilik və elektrik enerjisi) cisimdəki sərbəst elektronlar və ya atomlar vasitəsilə bir-birinə ötürülür. Elektriki yaxşı keçirən metallar istiliyi də yaxşı keçirir. Qeyri-metallarda bu sürət tədricən azalır. Mayelərdə istilik enerjisinin ötürülmə sürəti olduqca azdır. Qaz halında maddələr isə istilikkeçirmə prosesi demək olar ki, baş vermir.

İstilikkeçirmə prosesi daha çox bərk halda maddələrə məxsusdur. Hər bir maddənin özünə məxsus istilikkeçiriciliyi vardır:
  


Maddələrin xüsusi istilikkeçiricilik qabiliyyəti| Maddə | İstilikkeçirmə qabiliyyəti [[W·m−1·K−1]] |
| --- | --- |
| Akril | 0,170–0,200 |
| Spirtlər və yağlar | 0,100 |
| Aliminium | 237 |
| Mis | 401 |
| Almaz | 1000–2000 |
| Poliuretan | 0,03 |
| Polistirol | 0,033–0,046 |
| Manqan | 7810 |
| Su | 0,5918 |
| Mərmər | 2070–2940 |
| Aerogellər | 0,02 |
| Qar (quru) | 0,050–0,250 |
| Teflon | 0,250 |

Həmçinin bax
------------

* Konveksiya
**Yamasiro üsyanı** — 1485-1493-cü illərdə Yaponiyanın Yamasiro əyalətində baş vermiş kəndli üsyanı.

Üsyan Asikaqa syequnlarının hökmranlığının (1335-1573) ikinci yarısında feodal ara müharibələri şəraitində baş vermişdi. 1485-ci ildə Yamasiro əyalətində feodal, ara müharibələrindən daha çox əziyyət çəkmiş kəndli qoşunları feodallar və onların drujinalarını əyalətdən qovdular. Samuraylar, şəhər sənətkarları və tacirlərinin bir hissəsi üsyançılara qoşuldu. 7 il əyaləti xalq yığıncağı idarə etmiş, xalq qoşunları əyaləti feodal drujinalarının basqınlarından qorumuşdu. Asikaqa hökuməti yalnız 1493-cü ildə xalq yığıncağındakı zidiyyətlərdən istifadə edərək feodal hakimiyyətini bərpa edə bildi.

Mənbə
-----

* Јамасиро үсјаны // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. V ҹилд: Италија—Куба. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1981. С. 61.
**Düzbağırsaqlılar** - *lat.* Neorhabdocoela Yastı qurdlar (Plathelminthes) tipinin bir dəstəsidir.

Xarici quruluşu
---------------

Çox kiçik 0.5-5mm ölçülü heyvanlar olub, bədənləri zəif yastılaşmış, demək olar ki silindir və ya iynəvaridir. Onlardan bir çoxu bədənlərini örtən kirpiklərin hərəkəti sayəsində suda yaxşı üzür. Bağırsaqlarının düz və arxadan qapalı qurtarması bunların quruluşlarının xarakterik əlaməti hesab olunur. Ağız adətən bədənin ön qurtaracağında yerləşir. İfrazat sistemini bir cüt kanal əmələ gətirir. Hər kanal bir dəliklə xarici mühitə açılır. Cinsi sitemdə çoxa vaxt bir cüt toxumluqdan, yumurtalıqdan ibarət olan cinsi vəzilərin iri quruluşlu olması xarakterikdir.

Yayılması
---------

Şirin sularda, dənizlərdə və quruda rast gəlinir. Molyuskalarda və digər onurğasızlarda parazitlik edən formalarıda vardır.

Həyat tərzi
-----------

Sərbəst və parazit həyat tərzi keçirirlər. Kiçik xərçəngkililərlə oliqoxet və kiçik heyvanlarla qidalanırlar.

Ədəbiyyatı
----------

* Onurğasızlar Zoologiyası". Bakı, "Təhsil", 2008, 568 səh;
* V.A.Dogel "Onurğasızlar zoologiyası". Bakı, "Maarif", 1988, 288 səh.

İstinadlar
----------

1. ↑  Onurğasızlar Zoologiyası". Bakı, "Təhsil", 2008, 568 səh;
Tarixi
------

**Düz Rəsullu bələdiyyəsi** - Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun ərazisində 1999-cu ildə yaradılmış bələdiyyədir.

Əhatə dairəsi
-------------

**Düz Rəsullu bələdiyyəsinin**  əhatə etdiyi ərazilərə Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun Bəydəmirli, Çay Rəsullu, Düz Rəsullu, Gərməşöylü, Göyəlli, Göyəmli, Hüseynqulular, Kollu, Rəhimli , Şınıx , Təkyemişan və Turşsu kəndlərinin əraziləri daxildir. Düz Rəsullu bələdiyyəsi həmin ərazi sərhədləri daxilində özünüidarəetmə formasında fəaliyyət göstərir.

Gədəbəy rayonunun Düz Rəsullu bələdiyyəsi Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına, "Bələdiyyələrin statusu haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununa və Azərbaycan Respublikasının Seçki Məcəlləsinə uyğun olaraq ümumi, bərabər, birbaşa seçki hüququ əsasında sərbəst, şəxsi və gizli səsvermə yolu ilə seçilmiş bələdiyyə üzvlərindən ibarət kollegial orqan olub qanunla müəyyən edilmiş ərazi hüdudları daxilində yerli özünüidarəetməni həyata keçirmək məqsədilə yaradılmışdır, Düz Rəsullu və Şınıx bələdiyyələrinin hüquqi varisidir.

Bələdiyyənin ünvanı: Gədəbəy rayonunun Düz Rəsullu kəndidir.

23 dekabr 2019-cu il Bələdiyyə seçkilərinin nəticələrinə görə Qurbanov Ələddin Nurəddin oğlu Düz Rəsullu bələdiyyəsinin sədri seçilmişdir.

1. ↑  *Azərpoçt.* "İndekslər" (az.). www.azerpost.az. 2016-04-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-19.
2. ↑   Gədəbəy bələdiyyələri
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-07-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-04.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-04.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-06-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-04.
**Düzdidil xanım** (d. 1825 - ö. 18 avqust 1845) — 31. Osmanlı sultanı Əbdülməcidin üçüncü xanımı.

Həyatı
------

Düzdidil xanım 1825-ci ildə Şimali Qafqazda dünyaya gəlmişdir. Əslən ubıx əsillidir və əsl adı Ayşə Dişan idi. 6 yaşında İstanbula gətirilən Ayşə Osmanlı sarayına təslim edildi. Adı dəyişdirildi və Düzdidil oldu. Dərhal saray təlimi alan Düzdidil piano təhsili də aldı. Nəhayət, 1842-ci ildə Sultan Əbdülməcidlə evləndirildi. Bu nigahdan ard-arda 2 qızı dünyaya gəldi: Cəmilə Sultan və Səmiyə Sultan.

Ancaq çox keçmədən İstanbulda yayılan vərəm epidemiyasına tutuldu və uzun müddət çəkən xəstəliyin ardından 1845-ci ildə vəfat etdi. Cənazəsi Yeni məsciddə dəfn edilmişdir. Ölümünün ardından həyatda qalan yeganə övladı Cəmilə Sultan Sultan Əbdülməcidin digər xanımı Rahimə Pirüstü xanım tərəfindən övladlığa götürüldü.

Övladları
---------

* Cəmilə Sultan
* Səmiyə Sultan (d. 23 fevral 1845 - ö. 18 aprel 1845)

Mənbə
-----

* Harun Açba (2007). *Kadın efendiler: 1839-1924*. Profil. ISBN 978-9-759-96109-1
* 
* 
* M. Çağatay Uluçay (2011). *Padişahların kadınları ve kızları*. Ötüken. pp. 248–49. ISBN 978-9-754-37840-5