**Dağıstan Dövlət Kukla Teatrı** — Dağıstanın paytaxtı Mahaçqala şəhərində dövlət kukla teatrı.

Tarixi
------

Kukla Teatrının açılışı Böyük Vətən müharibəsindən bir az əvvəl - 30 aprel 1941 -ci ildə baş tutdu. Həmin ilin avqust ayında Dağıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Hökumətinin Kukla Teatrının açılması haqqında Fərmanı verildi.

1944-cü ildə Rusiya xalq nağılı "Qoğal"a əsaslanan tamaşa ilə debüt edən Kumuk aktyor qrupunun yaradılması Teatr üçün əlamətdar oldu. 1940-cı illərin sonlarında Teatra yüksək rejissor təhsilli, yaradıcılıq sahəsində böyük təcrübəsi olan peşəkar rejissor Zitta Vyaçeslavovna Ladonkina rəhbərlik edirdi. Teatrın yaradıcı qrupunun işi nəzərəçarpacaq dərəcədə canlandı və uğurlu nəticələr verməyə başladı. 

1950-1960-cı illərdə Teatrın repertuar siyasəti Dağıstan dramaturqları: A.Əcəmətov, A.İbrahimov, Ş.Abdullayev, A.Abakarov və başqaları ilə fəal əməkdaşlığa yönəlmışdi. Teatrın qastrol coğrafiyası da genişləndi. Dağıstan kukla teatrı Zaqafqaziya respublikalarına, Həştərxan vilayətinə, Krivoy Roq, Elista, Nalçik, Qroznı və s. bölgələrə səfərlər edirdi. 

1970-ci illər Kukla Teatrının fəaliyyətində yeni bir yaradıcılıq yüksəlişi ilə əlamətdar oldu. Teatrın repertuarı Şimali Qafqaz dramaturqlarının - osetinlər Tabiev və Qayevin, inquş S.Çaxkiyevin, rus və sovet klassiklərinin - L.Tolstoy, A.Qaydar, S.Marşak və başqalarının pyesləri sayəsində diapazonunu genişləndirir. R.Şamsutdinov və E.Jarikovda teatrın yaradıcılıq prosesinə uğurla qoşulur. Teatrın idarəçiliyini teatr mütəxəssisi N.K.Qazieva üzərinə götürür.

1974 -cü ilin mart ayında Dağıstan Kukla Teatrı kənd yerlərində uşaq tamaşaçılarına əla xidmət göstərdiyinə görə SSRİ Mədəniyyət Nazirliyinin və Mədəniyyət İşçiləri Mərkəzi Komitəsinin Fəxri Bayrağı, RSFSR Mədəniyyət Nazirliyinin 2-ci dərəcəli diplomu və Mədəniyyət Nazirliklərinin bir çox Diplomları ilə təltif edildi. 

1982 -ci ildə Tbilisi Teatr İnstitutunun məzunu, teatr mütəxəssisi Aminat Yayaevna Yahyayeva Teatrın rəhbəri təyin olundu. Daha yüksək teatr təhsili olan teatr mütəxəssisi kimi A.Yahyayeva teatrla uşaq müəssisələri arasında əlaqələr qurmağı peşəkar şəkildə bacardı. Teatr bir çox tədbirlərin, şouların, festivalların, yarışmaların, həvəskar birliklərin, dərnəklərin və s. təşəbbüskarı və təşkilatçısı olur.

Teatrın repertuarının yenilənməsi sayəsində teatr turlarının sərhədləri genişlənir və Dağıstan sənətini Volqoqrad, Çerniqov, Kursk, Çerepovets, Yoşkar-Ola, Tula, Tbilisi, Moskva şəhərlərində gənc tamaşaçılara çatdırır. İllər keçdikcə, Teatr ölkə daxilində bir çox kukla teatrlarının şou və festivallarının laureatı olmuşdur.

Müasir dövr
-----------

2000-ci illərin əvvəllərində Dagıstan Universitetinin aktyorluq fakültəsinin məzunlarının təzə yaradıcı qüvvələri Teatra axır. Teatr Rusiyanın müxtəlif şəhərlərindən və xaricdən olan müxtəlif məktəblərin rejissorları, rəssamları, bəstəkarları, bədii üslubları və meylləri ilə fəal əməkdaşlıq etməyə başlayır.

Teatr Rusiyanın digər bölgələrindən olan həmkarları ilə yenidənqurma illərində yox olan gözəl yaradıcı təmas ənənələrini canlandırdı. Beləliklə, 2006-cı ildən etibarən Dağıstan Dövlət Kukla Teatrı uzunmüddətli layihəsi çərçivəsində Volqoqrad və Həştərxan Kukla Teatrları ilə fəal əməkdaşlığa başladı. Mədəni mübadilə sayəsində ölkədəki bu iki tanınmış kollektivin çıxışlarını Dağıstan uşaqları da görə bildilər. Dağıstan kukla oyunçularının çıxışları isə Volqoqrad və Həştərxandakı gənc tamaşaçılar tərəfindən rəğbətlə qarşılandı.

7 oktyabr 2011-ci ildə Dağıstan Dövlət Kukla Teatrı 70 illik yubileyini təntənəli şəkildə qeyd etdi. Yubiley tədbirləri çərçivəsində Kuklalar Muzeyinin açılışı, uşaq rəsmlərindən ibarət sərgi, fotoşəkil sərgisi və Dağıstan sənət ustalarının və qonaqların iştirakı ilə Dağıstan kukla oyunçularının bayram qala konserti baş tutdu.

Uzun illər yaradıcılıq fəaliyyəti ilə Kukla Teatrı respublikanın gənc nəslinin estetik zövqünün formalaşmasına bais oldu. Dağıstan Dövlət Kukla Teatrı hər il "Şən Adamların Evi" Respublika Uşaq Teatr Studiyaları, Kukla və Dram Dərnəklərinin Respublika Festivalını, Oxucuların Respublika Müsabiqəsini, Uşaq Rəsm Sərgilərini, "Yaradıcı" Ədəbi Klubunu təşkil edir. Bu tədbirlər uğurla fəaliyyət göstərir. Bundan əlavə, Teatr hər il ənənəvi "Uşaqlar üçün Teatr" həftəsini ustad dərsləri ilə təşkil edir və Respublika Uşaq Kitabxanası ilə birlikdə "Uşaqlar üçün kitab" teatr tamaşaları təşkil edir.

Son on ildə Teatr respublika və beynəlxalq səviyyəli nüfuzlu festival və forumlarda Dağıstan teatr sənətinin əsl səlahiyyətli nümayəndəsi olmuş və dəfələrlə diplom və mükafatlara layiq görülmüşdür. Volqoqradda keçirilən "Gümüş nərə balığı" Beynəlxalq Kukla Teatrları Festivalında (2006, 2010, 2012); "Workhorse" Beynəlxalq Kukla Teatrları Festivalında (2012); Mıtişi şəhərində keçirilən "Mıtışidə çay dəsgahı" Beynəlxalq Kukla Teatrları Festivalında (2008,2013); Həştərxanda keçirilən "Xəzər Sahili" Xəzəryanı Dövlətlərin Kukla Teatrları Beynəlxalq Festivalında (2008,2010,2012), Belqorodda keçirilən "Belgorodskaya Zabava" Beynəlxalq Kukla Teatrları Festivalında (2012) və s. qalib və laureat olmuşdur. 2008-ci ilin oktyabr ayı, Bolqarıstanda Rus Mədəniyyəti Festivalı çərçivəsində təşkil edilən tur zamanı kollektiv bolqar dilində "Kralın Yeni Geyimi" tamaşasını təqdim etdi.

Beynəlxalq forumlarda iştirak, dünya səviyyəsində teatrların yaradıcılıq fəaliyyəti yaxın və uzaq xaricdə ayrı bir respublika olan ölkənin müsbət imicinin formalaşmasını və möhkəmlənməsini təmin edir. Bundan əlavə, beynəlxalq festivallar, daha doğrusu onlarda iştirak Teatrın yaradıcı fəaliyyətini təmizləyir, sanki ona yeni qan verir, daha məhsuldar fəaliyyətə həyat verən təkan olur.

Tamaşalar
---------

Yarandığı gündən teatr həm Dağıstanın, həm də klassik rus və xarici dram əsərlərinin olduğu çox sayda tamaşa səhnələşdirib. Dağıstan dramı əsasən Əhmədxan Əbu-Bakarın ("Navruz", "Ey möcüzələr möcüzəsi", "Nur-Eddin-qızıl əllər", "Axtar və tap", "Qalxmayan Pişik Qurtum"), Ş.Mallaevanın ("Arzuların Gəmisi", "Şaftalı çuxurunun sirri "), T.Aslanovanın ("Dəmirçi Əli") Xiyasova ("Xoşbəxtliyin Axtarı") pyesləri ilə təmsil olunur. 

Teatrın repertuarında rus xalq nağıllarına əsaslanan tamaşalar (Qoğal, Maşenka və Ayılar, Pikenin əmrində, Teremok və s.), Eləcə də klassik müəlliflər K.Çukovskinin əsərləri (Uçmaq, Hörümçək və Komarik"), P.Erşova ("Kiçik kamburlu at"), Ç.Perrot ("Qırmızı papaq", "Yatan gözəl"), S.Marşak ("Pişik evi"), Andersenin (Kralın Yeni Geyimi, Qar Kraliçası, Qalay Kalay Əsgəri), A.Hoffmann (Şelkunçik), U.Şekspirin "Yay Gecəsinin Yuxusu", Molyerin və A.Puşkinin pyesləri əsasında Don Juan və s. göstərilir.

Teatrın yaradıcı fəaliyyəti
---------------------------

Teatr hər il məktəblilər arasında Respublika Oxu Müsabiqəsi, Uşaq Teatr Studiyaları, Kukla və Dram Dərnəkləri Festivalı, həmçinin "Uşaqlar üçün Teatr" həftəsini (1975-ci ildən) keçirir, bu müddət ərzində aktyorların, sənətçilərin ustad dərsləri də baş tutur, teatr haqqında söhbətlər aparılır.

Festivallarda iştirak
---------------------

Teatrın yaradıcı heyəti bir çox festivallarda iştirak etmışdir:

* "Obraztsovfest" (2001, 2004 və 2011-ci illərdə) - Əhmədxan Əbu-Bakarın pyesi əsasında hazırlanmış "Navruz" tamaşası Moskvada Rusiya Uşaq Teatrının əsas səhnəsi - Akademik Kukla Teatrının əsas səhnəsində nümayiş etdirilmişdir.
* Həştərxanda şəhərin 450-ci ildönümünə həsr olunmuş "Xəzər Sahili" Xəzəryanı Dövlətlərin Kukla Teatrlarının I Beynəlxalq Festivalı (Noyabr 2008).
* Minskdə keçirilən II Beynəlxalq Kukla Sənəti Festivalı (1999).
* Mıtişi şəhərində "Mıtişidə Çay Dəzgahı" III Beynəlxalq Kukla Teatrları Festivalı (oktyabr 2008).
* Mıtişi şəhərində "Mıtişidə Çay Dəzgahı" IV Beynəlxalq Kukla Teatrları Festivalı (sentyabr 2013).
* Ukraynanın Vinnitsa şəhərində "Podolskaya Lyalka" VIII Beynəlxalq Kukla Teatrları Festivalı (May 2013) - Ş.Mallaevanın "Şaftalı sümüyünün sirri" tamaşası.
* Ermənistan, Yerevanda "Tumanyan Nağıl Günü" VIII Beynəlxalq Kukla Teatrları Festivalı (sentyabr 2013) - Ş.Mallaevanın "Şaftalı sümüyünün sirri" tamaşası.
* S.Obraztsov adına VII Beynəlxalq Kukla Teatrları Festivalı. Moskvada (oktyabr 2013)
* Bolqarıstanda Rus Mədəniyyəti hünlərinə həsr olunmuş festival çərçivəsində Rusiya (Bolqarıstan Respublikası) turları (oktyabr 2008).
* Həştərxan, Dağıstan, Volqoqrad teatrlarının üç rus teatr qrupunun yaradıcı əməkdaşlığı layihəsi çərçivəsində turlar (Mart 2013).

İstinadlar
----------

1. ↑  "История Дагестанского театра кукол". 2021-12-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-06.
2. ↑  "Дагестанский Театр кукол празднует 70-летний юбилей". 2021-10-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-06.
3. ↑  Театр кукол Дагестана гастролирует по районам республики

Xarici keçidlər
---------------

* Dağıstan Kukla Teatrı 70 ildir balaca tamaşaçıları sevindirir  (rus.)
* Teatrın rəsmi saytı  (rus.)
* Dağıstan Kukla Teatrı 70 illik yubileyini qeyd edir  (rus.)