recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Zorndorf döyüşü 1758** — Polşanın Kostşina məntəqəsindən 10 km şimal-şərqdə yerləşən Zorndorf (müasir Sorbino)yanında baş verən Yeddillik müharibənin döyüşlərindən biri. Genearal-anşef V. V. Fermorun komandanlığı altında olan (42 min adam 240 top) rus ordusu Şərqi Prusiyanı tutaraq, Berlindən 100 km şərqdə durmuşdu və avstriyalı qoşunları ilə birləşdikdə Prusiya paytaxtını zərbə altına alırdı. II Fridrix avstriyalılara qarşı qoşunların bir hissəsini Sileziyada saxlayaraq, əsas qüvvələrlə(33 min adam 116 topla) rus qoşunlarını onların avstiyalılarla birləşməsindən öncə darmadağın etmək qərarına gəldi. Fermor rus ordusunu Zorndorf yaxınlığında döyüş üçün əlverişsiz mövqedə yerləşdirdi: mövqenin ortasındakı dərə, qarşılıqlı hərəkətliyi məhdudlaşdıraraq ordunu iki yerə bölürdü, ordunun araxsındakı yüksəkliklər ərazi üzərində üstünlüyə malik idi, ordunun qarşısında axan bataqlıqlı bulaq üzərindəki keçidlər rus ordusu tərəfindən nəzarətə götürülməmişdi. Bundan istifadə edən II Fridrix prus ordusunu rus ordusunun arxasına çıxardı, yüksəklikləri tutdu Fermoru ordusunu 180 dərəcə özünə qarşı çevirməyə məcbur etdi. Prus ordusunun döyüş qaydası iki cərgədən ibarət idi. İki saatlıq top atəşindən sonra, qoşunlarının 2/3 sol cinahda cəmləşdirərək "çəpinə döyüş qaydası" ilə rus ordusunun sağ cinahına zərbə endirdi. Rus kirasirləri və qrenaderları sərrast atəşlə prus piyada hucumunu dayandıra bildilər, əks hucuma keçdilər və prusları qaçmağa məcbur etdilər, lakin II Fridrixin döyüşə daxil etdiyi süvarilər cinah və arxadan zərbəsi ilə rus qrenaderlarını məğlub etdi və onları böyük itkilərlə əvvəlki mövqelərinə çəkilməyə məcbur etdi. Günorta saat 2-də döyüş qaydalarını sağa doğru çəkərək və süvariləri sağ cinaha ötürərək rusların sol cinahına zərbə endirdi, lakin bu istiqamətdə də "çəpinə hucum", rusların müqaviməti ücundan o qədər də uğrulu alınmadı. Ruslar ilk olaraq süngü döyüşündə prusları sıxışdırsalar da. süvarilərin təzyiqinə dözə bilmədilər. və geri çəkilməyə başladılar. Bundan sonra başlanan rusların mərkəzinə və sağ cinahına qarşı hucumlar tüfəng və top atəşi ilə dəf edildi. Böyük itki(ruslar 17 minə yaxın adam və 60 -dan çox top, pruslar 11 mindən çox adam və 36 top) verərək tərəflər Zorndorfdan çəkildilər: rus ordusu Landsberq tərəfə, pruslar Küstrinə. Döyüş prusların üstünlüyü ilə bitdi.

Mənbə
-----

* Советская военная энциклопедия. Военное издательство Министерства обороны СССР. Москва-1976 год. Т.8

İstinadlar
----------

1. ↑  Цорндорф (rus.). // *Энциклопедический словарь* СПб: Брокгауз — Ефрон, 1903. Т. XXXVIII. С. 295.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | LCCN: sh2003003976 · NKC: ph311302 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Polşa ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Təzəkənd yaşayış yeri.

**Təzəkənd yaşayış yeri** — Beyləqan rayonu ərazisində yerləşən arxeoloji abidə.

Ümumi məlumat
-------------

Örənqala şəhər xarabalığından 8 km cənub-şərqdə qədim yaşayış yeri. Bir-biirindən 700 m aralı iki təpədən və qəbiristanlıqdan ibarətdir. Xəndəklə əhatə olunmuş təpələrin hündürlüyü 3-4 m, tutduqları sahə isə müvafiq olaraq 5,5 ha və 1,3 ha təşkil edir. 1936, 1955 və 1957-ci illərdə arxeoloji axtarışlar zamanı daşdan iki sütun altlığı, küp qəbirləri, Roma imperatoru Avqustun dövrünə aid gümüş pullar, gil şamdanlar, dən daşları, saxsı qab qırıqları, təndir qalıqları və s. tapılmışdır. Materiallar antik dövr və erkən orta əsrlərin əvvəllərinə (e.ə. – II eramızın V əsrləri) aiddir. Təzəkənd abidələrində XII-XIII əsrlərdə də yaşayış olmuşdur. Tədqiqatçıların bir qisminin fikrincə Təzəkənd Paytakaran şəhərinin xarabalığıdır. Abidə ilkin görkəmini dəyişmiş, ətrafında xəstəxana və yaşayış binaları tikilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Tarixi-arxeoloji abidələr". beyleqanli.az. 2022-05-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-24.
**Çuan Çih-Yuan** (2 aprel 1981) — Çin Taybeyini təmsil edən stolüstü tennisçi.

Karyerası
---------

Çuan Çih-Yuan Çin Taybeyini 2004-cü ildə Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 5-ci, cüt turnirdə isə 9-cu pillənin sahibi olub.

Daha sonra Çuan Çih-Yuan Çin Taybeyini 2008-ci ildə Pekin şəhərində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 17-ci, Komanda turnirində isə 7-ci pillənin sahibi olub.

Çuan Çih-Yuan Çin Taybeyini 2012-ci ildə London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 4-cü pillənin sahibi olub.

Daha sonra Çuan Çih-Yuan Çin Taybeyini 2016-cı ildə Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 17-ci pillənin sahibi olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Olympedia.org.* "**Chuang Chih-Yuan**". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-02-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.
**Tenhi** — 1996-cı ildə Finlandiyada qurulmuş melanxolik, neofolk/ambient musiqi qrupudur. Qrupun bəzi mahnılarında jazz və blues janrlarının təsiri hiss olunur. Digər folk qruplarından fərqli olaraq mümkün qədər elektrikli alətlərdən istifadəni məhdudlaşdırmağa çalışır. Finlandiyaya xas yerli musiqini ucaltdığı təbiətlə xarmanlayaraq insanı dərin yalnızlığa qərq edir. Xüsusən soyuq havalarda dinləniləcək qruplardandı.Vokalist Tyko Saarikko mahnıların sözlərini Suomicə (Finlandiya dili, *bataqlıq ərazisi*) ifa edir.

Qrup adının mənası
------------------

'Tenhi' sözü qədim fin sözü olub *kəndin yaşlısı*, *müdrik yaşlı* və ya *kahin* mənasına gəlir.

Üzvlər
------

* Tyko Saarikko – vokal, gitara, harmonium, piano, zərb alətləri, sintezator, tütək.
* İlmari Issakainen – gitara, baraban, piano, bass, ikinci vokal.
* Paula Rantamäk – skripka (live).

Diskoqrafiya
------------

* *Kertomuksia* (demo, 1997)
* *Hallavedet* (mcd, 1998)
* *Kauan* (CD, 1999)
* *Airut:ciwi* (mcd, 2000)
* *Väre* (CD, 2002)
* *Maaäet* (CD, 2006)
* *Airut:aamujen* (CD, 2006)
* *Folk Aesthetic 1996-2006* (3CD - kitab format, 2007)
* *Whom The Moon A Nightsong Sings* (seçmə, 2010) (V/A)
* *Saivo* (CD, 2011)

Xarici keçidlər
---------------

* myspace səhifəsi
* last.fm səhifəsi
**San Salvador adası** — Xristofor Kolumbun 1-ci ekspedisiyasında kəşf etdiyi adadır. Ada Baham adalarının tərkibinə daxildir.San Salvador adası 12 oktyabr 1492-ci ildə Kolumbun gördüyü və ziyarət etdiyi ilk torpaq idi buna görə də onu Xilaskar hesab edərək San Salvador adlandırmışdı. Kolumbun qeydlərinə görə, adalarını Guanahani adlandıran xalqı yerli Lucayan sakinləri idi.

Tarixi
------

1492-ci ildə Kolumb San Salvador adasına gələndə Şərqi Hindistanda olduğunu düşünürdü.Adaya yerli sakinlər tərəfindən Guanahani deyilirdi, ancaq İspan tədqiqatçıları tərəfindən bu ad dəyişdirilmişdi.18-ci əsrdə İngiltərə Baham adalarını öz müstəmləkəsinə çevirdi və 1925-ci ildə San Salvador adını Pişik adası adlanar adadan götürdü və bura uzun müddət adı belə qalacaq Uetlinq adası adını verdi.

Turizm
------

Bu gün çoxlu qumlu çimərliklər sayəsində adanın əsas sənayesi turizmdir. Təxminən 940 nəfər San Salvador adasında yaşayır və əsas icması yerli hökumətin yerləşdiyi Cockburn Towndır. Şəhərin 271 əhalisi var.

Adada beynəlxalq San Salvador havalimanı fəaliyyət göstərir

Qasırğalar
----------

1996-cı ildə Lili qasırğası

1999-cu ildə Floyd qasırğası

2015-ci ildə Xoakin qasırğası San Salvadora ziyan vurub

Hakimiyyət
----------

Hazırkı İdarəçi Gilbert C. Kempdir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* 
* 
*
Tenpo aclığını əks etdirən illüstrasiya (1838).
**Tenpo aclığı** (天保の飢饉, *Tenpo no kikin*?) – 1833-36-cı illərdə Yaponiyada baş vermiş kütləvi aclıq. Soyuq hava şəraiti, daşqınlar və bərk küləklərə görə 1833-cü ildə məhsuldarlıq 30-70% aşağı düşmüşdü. Nəticədə, düyünün qiymətində qəfil artım qeydə alınmışdır. Aşağı məhsuldarlıq 1834 və 1835-ci illərdə də davam etmiş, 1836-cı il isə məhsuldarlığın ən az olduğu il olmuşdur.

Məhsuldarlığın az olması səbəbilə qiymətlər qalxmağa davam etmiş və yoxsullaşmış kəndilər şəhərlərə axışmışdırlar. Bir çox kəndli aclıq və xəstəlik səbəbilə ölmüş, hətta kannibalizm halları da qeydə alınmışdır. Şimal-şərqi Yaponiyadakı aclıq daha şiddətli olmuşdur.

Şoqunluq düyü paylamaq, sığınacaqlar təşkil etmək, qiymətləri tənzimləmək, tədarükü qadağa etmək və sake istehsalını məhdudlaşdırmaqla böhranın qarşısını almağa çalışmışdır. Bir çox han aclığın qarşısını almaq üçün tədbirlər görməyə çalışsa da, effektivliyi az olmuşdur. Aclıq Osaka şəhərində Oşio Heyhaçironun başçılığı altında üsyanın başlamasına səbəb olmuşdur. Yaponiyanın digər bölgələrində də aclıq səbəbilə kəndli üsyanları baş vermişdir.

Həmçinin bax
------------

* Kyoho aclığı
* Temmey aclığı

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VIII cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 2. ISBN 0-87011-628-2. İstifadə tarixi: 22 iyun 2022.
**Tayvan boğazı** (*çin.* 臺灣海峽), Boğazın əvvəl ki adı Formoz boğazı olmuşdur. Tayvan boğazı Şərqi Çin dənizi ilə Cənubi Çin dənizini birləşdirir. Boğazın uzunluğu 400 km ,eni isə 130–380 km təşkil edir. Ən dayaz yeri 60 m, ən dərin yeri isə 1773 m təşkil edir. Qışda axınlar cənub-gərbə ,yayda isə şimal-şərqə doru istiqamətlənir. Axının qücü 6,5 km/s catır. Boğazın materik sahilləri çox girintili-cıxıntılıdır, adalarla zəngindir. Tayvan sahilləri isə əksinədir. Boğazın cənubunda Penxu arxipelaqı vardır.

Tunel
-----

Tunel Çin hökuməti tərəfindən lahiyyələndirilmişdir. Bu tunel Fucjou və Taybey limanlarını birləşdirilməlidir. Tunelin uzunluğu 127–207 km arası məsafəyə malik olmalıdır. Əgər tunelin tikintisi reallaşsa o zaman dünyanın ən uzun dəmiryol tuneli olacaqdır. Boğazın əsas limanları:Fuvjou,Qaosyan və Syamin

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Tayvan boğazı[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | SUDOC: 135606381 · VIAF: 315131286 · WorldCat VIAF: 315131286 |
Serena Vilyams, Mariya Şarapova, Viktoriya Azarenka
**Tennis**,bir olimpiya oyunu olub,1896-cı ildə keçirilən ilk Yay Olimpiya oyunlarında oynandı.1924-1968-ci illər ərzində Beynəlxalq Tennis Fedarasiyası və Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi arasında yaranan anlaşılmamazlığa görə tennis Yay Olimpiya oyunlarına daxil edilmədi.1968 və 1984-cü illərdə nümayiş oyunu kimi oynandı.Tennis,1984-cü ildən etibarən Yay Olimpiya oyunlarında bir medal oyunu kimi oynanılır.

Kort
----

Kort yeri Olimpiya oyunlarında fərqlidir. Tennis müsabiqələri Olimpiya oyunlarında sərt yerdə oynanılır. Amma 1992-ci ildə keçirilən Olimpiadada torpaq zəmində,2012-ci ildə keçirilən Olimpiadada isə ot üstündə oynanılmışdır.

Medal cədvəli
-------------

| Sıra | Ölkə | 1 Qızıl | 2 Gümüş | 3 Bürünc | Toplam |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | ABŞ ABŞ | 20 | 5 | 11 | 36 |
| **2**. | Böyük Britaniya Böyük Britaniya | 17 | 15 | 12 | 42 |
| 3. | Fransa Fransa | 5 | 6 | 8 | 19 |
| 4 | Cənubi Afrika Respublikası CAR | 3 | 2 | 1 | 6 |
| 5. | Almaniya Almaniya | 2 | 5 | 2 | 9 |
| 6. | Rusiya Rusiya | 2 | 3 | 2 | 7 |
| 7. | İsveçrə İsveçrə | 2 | 2 | 0 | 4 |
| 8. | Çili Çili | 2 | 1 | 1 | 4 |
| 9. | İspaniya İspaniya | 1 | 7 | 3 | 11 |
| 10. | Qarışıq komanda | 1 | 3 | 3 | 7 |

İstinadlar
----------
**Robert Qoddard** (*ing.* *Robert Goddard*; 5 oktyabr 1882[…], Vuster[d], Massaçusets – 10 avqust 1945[…], Baltimor, Merilend) — amerikalı alim və raket mühəndisi. Onun raket texnikası üzrə apardığı işlərin əhəmiyyəti vəfatından sonra tanınmışdır.

Həyatı
------

Qoddard ilk təhsilini Klark Universitetində alır. O 1910-cu ildə burada elmi işini müdafiə edərək alimlik dərəcəsinə yiyələnir.

1918-ci ildə Qoddard artıq tank əleyhinə Bazuka raketinin yaradılması ilə məşğul olur. Onun bu ideyası Birinci dünya müharibəsindən sonra 1945-ci ildə həyata keçir. Onlar İkinci dünya müharibəsində geniş tətbiq olunurlar.

O, təkcə raketlərə aid nəzəri problemlərin həlli ilə yox, həm də praktikada tətbiq oluna biləcək texnikanın yaradılması ilə məşğul olur. O ilk dəfə olaraq sübut edir ki, vakuumda raket mühərrikləri itələmə qüvvəsi yaratmaq qabiliyyətinə malikdirlər.

Qoddard 1916-cı ildən başlayaraq maye yanacaqla işləyən raketlərin düzəldiməsi ilə məşğul olur. 1925-ci il dekabrın 16-da o ilk dəfə olaraq düzəltdiyi raketi sınaqdan keçirir. Onun raketi havada cəmi 2,5 saniyə qalaraq 14 metr hündürlüyü fəth etsə də, bu onun ideyalarının düzgün olduğunu sübut etmişdir.

1930-cu ildən başlayaraq Qoddard Rosveldə sayca 5-ci olan raket sınağını hazırlayır. Bu raket 610 metr hündürlüyə qalxaraq 800 km/saat sürət yığır. Burada o uçuşun stabilləşdirilməsi problemini anlayır.

Üç il fasilədən sonra 8 mart 1935-ci ildə o növbəti raketini uçuşa buraxır. Bu raket 1125 km/saat sürətlə uçur. 28 mart 1935-ci ildə onun növbəti stabilləşdirici qurğu ilə təchiz olunmuş raketi isə 1460 m hündürlüyə qalxaraq 4000 metr məsafəyə uçur.

Sonrakı illərdə Qoddardın raket üzrə apardığı işləri 1934-cü ildən almanlar tərəfindən qabaqlanır.

Goddard 1945-ci ildə 63 yaşında bir boğaz əməliyyatından aldığı zədədən vəfat edir.

Robert Qoddardın həyatı və düzəltdiyi raketlər haqqında film

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2 3 4  Robert Goddard // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. 1 2  R. H. Goddard // Internet Speculative Fiction Database (ing.). 1995.
4. 1 2 3 4 5 6  Годдард Роберт // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
5. ↑  Czech National Authority Database.
6. ↑  NNDB (ing.). 2002.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Mathematics Genealogy Project · Internet Speculative Fiction Database |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Kruqosvet · American National Biography · Britannica (onlayn) · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Notable Names Database · Universalis |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave · WikiTree |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 128055879 · GND: 122645936 · GTAA: 101984 · ISNI: 0000 0000 8117 2971 · LCCN: n50033619 · NKC: xx0218440 · NUKAT: n01052297 · SUDOC: 112699626 · VIAF: 37805238 · WorldCat VIAF: 37805238 |

 |
**PKB mağarası (Yeni)** — Rusiyanın Krasnodar diyarında mağara. Mağara diyarın Apşeron rayonunda, Belaya və Kurjips çayları arasında yerləşir. Meşəlik ərazisində yerləşən mağaranı yaxınlıqdan keçən asfalt yoldan on metr ayırır. Mağara Laqo-Naki yaylasındadır. PKB mağarası *Kamışanova polyana* yasaqlığının ərazisinə aiddir.

Ümumi məlumat
-------------

Böyük Aziş və İsiçenko mağaralarından fərqli olaraq PKB mağarası heç bir böyük zala və ya qaleriyaya malik deyil. Mağara əsasən şimal-şərq istiqamətdə uzanan dar yarıqdan ibarətdir. Mağara daxilinin ortalama ölçüləri 40-50 sm-dən 1 metr arasında dəyişir. Maksimal ölçü bəzi yerlərdə 6 metrə çata bilir. Keçidlərin hündürlüyü bir neçə on santimetrdən 10-12 m-ə qədərdir. Mağarada böyük və kiçik olmaqla əsas 4 səviyyə müəyyənləşdirilib. Mağara dəhlizlərinin profilində çoxlu çıxıntılar və quyular mövcuddur. Onların hündürlüyü 8 metrə bərabərdir. Daxilində stallaktiklərə və stalaqmitlərə rast gəlinir. Ancaq onlar heç də bütün mağara daxilində yayılmayıb. Mağara daxili yuxarı yura yaşlı dolomit süxurlarından təşkil olunub. Su mağaranın aşağı iki mərtəbəsində müşahidə olunur. Su daha çox quyuların dibində qısa axın formasında olur. Mağaranın ümumi uzunluğu 513 metr, amplitudu 17 metr, həcmi isə 990 m³-dir. Mağaranın kəşfi və tədqiqatı krasnodar speleoloqlarına aiddir. 30 il əvvəl kəşf olunmuş mağaranı daha çox «şkuroder» adlandırırlar. Mağaranın girişi yetərincə enli olsa da sonra daxildə hərəkət etmək keçmək və müəyyən hazırlıq tələb edir. Mağara daxilində çox vaxt sürünərək hərəkət etmək lazım gəlir. Onu da qeyt etmək lazımdır ki, mağaraya giriş yerinin qeyri -dəqiq təsvirinin, habelə speleoloqlar tərəfindən koordinatlarının gizlədilməsi nəticəsində turistlə çox vaxt mağaranı ondan otuz metr aşağıdakı mağara ilə qarışıq salırlar. Mağara daxilində fauna və floraya rast gəlinməyib. Yaxın zamanlarda mağara daxilinin yenidən tədqiqatı planlaşdırılır.

Həmçinin bax
------------

* Böyük Aziş mağarası

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Пещера Новая (ПКБ)". 2021-10-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-24.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-11-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-24.
**Senyavin boğazı** — Berinq dənizi akvatoriyasında Çukot yarımadası yaxınlığında Arakamçeçen ilə İtiqran adaları arasında yerləşir. F.P.Litke tərəfindən admiral D.N.Senyavinin şərəfinə adlandırılmışdır. Boğaza Neqcan burnu yaxınlığında Moric çayı axır. Ərazi ilk dəfə eskimoslar tərəfindən məskunlaşmışlar. Ərazidə eskimoslara xas ibadətgahlar vardır. Həmin ibadətgahar əsasən balina qabırğaları (sümükləri) əsasında formalaşır. Bunlar Balina alleyası adlandırılır.

Hidrologiyası
-------------

Boğaz şimaldan artik axınların təsirinə məruz qalır. Keçid dekabr ayında donur. Boğazın buzdan azad olması iyun ayına təsadüf etsə də, buzun tam əriməsi iyul ayına təsadüf edir. Orta dərinliyi 30-40 metrdir. Klyucevoy çayı axan hissədə termal mənbə vardır. Burada suyun temperaturu +80 dərəcə təşkil edir.

İqlimi
------

Okeanın təsirinə məruz qaldığından, havası mülayimdir. İllik temperatur ampilatudası 40· təşkil edir. Orta illin temperatur -4,9 S, maksimum temperatur 21 S, minimum -42 S təşkil edir. Şaxtalı günlər cəmi 68 gün davam edir. Tez-tez fırtına və qasırğalar baş verir. İllik yağıntının miqdarı 530 mm təşkil edir. Ərazidə 248 gün şaxta müşahidə edilir.

Canlılar aləmi
--------------

Burada dəniz quşları yuva qurur, köçəri quşlar isə ərazidə qincəlir. Sularında Osa, Boz balina, Qrenlandiya balinası və morjlar vardır.

Mənbə
-----

* *Водно-болотные угодия России, т. IV, стр 155—161*
Yerin mantiyası
**Mantiya** (*yun.* mantion- plaş, örtük) — Yer kürəsinin Maxaroviçiç sərhədindən (30–35 *km*, Yer qabığının dabanı) 2900 *km* dərinliyə kimi (nüvənin xarici Vixert-Qutenberq sərhədi) olan hissəsi. Əsasən, maqnezium və dəmirlə zəngin olan ağır minerallardan təşkil olunmuşdur. Mantiya quruluşuna görə 3 hissəyə bölünür: üst (300 km-ədək), orta (300–950 km) və alt (950–2900 km) mantiya. Tektonik hərəkətlər, maqmatizm və s. proseslər mantiya ilə əlaqədardır.

Yerin mantiyası Yerin nüvəsinin xarici sərhədində uzununa dalğaların sürəti (Vp) orta hesabla 8 km/s-dan (7,8–8,5 km\s) ~ 13,6 km\s-dək (nüvənin Perqam sərhədində), eninə dalğaların (Vs) sürəti isə uyğun olaraq 4,4–7,3 km\s-dək artır. Yerin mantiyası sıxlığın şaquli paylanması yer qabığının altında 3,3–3,5 q\sm3-dək, nüvənin xarici sərhədində 5,6–5,9 q\sm3-dək dəyişir. Yerin mantiyası üçün ağırlıq qüvvəsinin (g) hesablanmış qiyməti dəyişməz kəmiyyətdir: g"const"1000 sm\san2. Yer qabığı altında təzyiq 1,3–1,4 mln. atm-ə yaxındır. Okean altındakı təzyiq qitə qabığı altındakı təzyiqdən xeyli azdır. Yerin mantiyası elektrik keçiriciliyi dərinliyə getdikcə artır. Müxtəlif müəlliflərə görə, mantiyanın dabanında temperatur 1500–10000 °C arasında dəyişir, sabit temperatur qradiyentin 0,6 qrad\km 3000°-yə dədər ehtimal olunur. Mantiya səthinin temperaturu, ola bilsin ki, ərimə temperaturu intervalına yaxındır.

Digər planetlərin mantiyaları
-----------------------------

Merkuri təxminən 490 kilometr (300 mil) qalınlığında silikat mantiyaya malikdir və onun kütləsinin yalnız 28%-ni təşkil edir. Veneranın silikat mantiyası təxminən 2800 kilometr (1700 mil) qalınlığındadır və onun kütləsinin təxminən 70%-ni təşkil edir. Marsın silikat mantiyası təqribən 1600 kilometr (990 mil) qalınlığındadır və onun kütləsinin ~74-88%-ni təşkil edir və xassignit meteoritləri ilə təmsil oluna bilər.

Asteroidlərin mantiyası
-----------------------

Ən böyük asteroidlərdən bəzilərinin mantiyaları var;məsələn, Vesta tərkibində diogenit meteoritlərinə bənzər silikat mantiyaya malikdir.

* Yer modelinin qatlarıYer modelinin qatları
* Aşağı mantiyaAşağı mantiya
* Mantiya şleyfiMantiya şleyfi

Həmçinin baxi
-------------

* Geoloji proseslər
* Yer qabığı
* Asteroid

İstinadlar
----------

1. ↑  Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press. 2006. 679.
2. ↑  Yerin mantiyası // Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti. Bakı: "Elm". 2012. səh. 177. ISBN 978-9952-453-14-0.
**Paolo Gentiloni Silveri** (it. Paolo Gentiloni Silveri; d. 22 noyabr 1954, Roma) — italyan siyasətçisi və dövlət xadimi. İtaliyanın baş naziri (12 dekabr 2016-cı ildən).

Həyatı və siyasi fəaliyyəti
---------------------------

ABŞ Prezidenti Donald Tramp və Paolo Gentiloni, 20 aprel 2017-ci il
Paolo Gentiloni 22 noyabr 1954-cü ildə İtaliyanın paytaxtı Roma şəhərində anadan olmuşdur. Roma Sapienza Universitetinin siyasət fakültəsində ali təhsil almış və oranı jurnalist kimi bitirmişdir. 11 dekabr 2016-cı ildə İtaliya prezidenti Sergio Mattarella Matteo Renzinin istefasından sonra Paolo Gentiloniyə yeni hökumət formalaşdırmağı tapşırdı. 12 dekabr 2016-cı ildə Gentiloni baş nazir vəzifəsinin icrasına başladı. 10 yanvar 2017-ci ildə Fransua Olland ilə danışıqlardan sonra Parisdən qayıdarkən özünü pis hiss edən baş nazir Paolo Gentiloni Gemelli adlı Romadakı hospitala yerləşdirildi. Cərrahiyyə əməliyyatı zamanı tac damarları bərpa edildi.

### Şəxsi həyatı

Həyat yoldaşı Emanuele Mauro, övladı yoxdur. Lirik musiqini sevir, tennis və poker oynayır, ingilis, fransız və alman dillərini yaxşı bilir, piyada gəzməyi xoşlayır. (Vaskes Montalban)

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Paolo Gentiloni*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  
Xəta: şablon boşdur

* (ital.)  (ing.) Presidente del Consiglio dei Ministri Arxivləşdirilib 2017-05-22 at the Wayback Machine
* (ital.) Official page at the Italian Chamber of Deputies
* (rus.) "Паоло Джентилони стал новым министром иностранных дел Италии". РИА Новости. 2014-10-31. İstifadə tarixi: 2014-11-07.
**Ceyms Matsumoto Omura** (*ing.* James Matsumoto Omura; 17 noyabr 1912, Beynbric-Aylend[d], Vaşinqton – 20 iyun 1994, Denver) – yaponəsilli ABŞ jurnalisti. O, İkinci dünya müharibəsi zamanı internasiyada olan ABŞ yaponlarının sədaqət sübutu kimi məcburi hərbi xidmətə cəlb olunmasına qarşı olmasına görə tanınır.

Həyatı
------

### Müharibə dövrü

Ceyms Omura 17 noyabr 1912-ci ildə Vaşinqton ştatının Beynbric-Aylend şəhərində doğulmuşdur. O, 1940-cı ildə həyat yoldaşı Fumi Okumanın köməyi ilə və yığdığı pullarla *"Current Life"* adlı ilk nəşrini yaratmışdır. Yaponəsilli şəxslərin ABŞ cəmiyyətinə verdiyi töhfələri tanıtmaq məqsədi daşıyan bu nəşrdə ABŞ yaponları haqqında yazılar və xəbərlər yer almışdır. Lakin İkinci dünya müharibəsi səbəbilə *"Current Life"* cəmi 15 ay nəşr oluna bilmişdir.

Omura Denver bölgəsində internasiya düşərgələrinə göndərilmiş ABŞ yaponlarına kömək emək üçün iş agentliyi yaratmışdır. Özü isə internasiyadan qurtulmaq üçün Koloradoya qaçmışdır. Omura yapon icmasının və hökumətin siyasətinə qarşı olduğu üçün onlarla münaqişə yaşamışdır. Belə ki, ABŞ Yaponları Vətəndaşlar Liqası hesab edirdi ki, ABŞ hökumətinin təxliyəsinə qarşı olmaq sədaqətsizlik göstəricisi hesab oluna bilər və ABŞ-yə sədaqətliliyi nümayiş etdirmək üçün təxliyə ilə razılaşmaq ən təhlükəsiz yoldur.

Tolan komitəsi üçün şahidlik edən Omura bu siyasətə qarşı çıxmış və təxliyənin yapon sadaqəti sualının həllinə kömək etməyəcəyini bildirmişdir. Omura Denverdə *"Rocky Shimpo"* adlı yapon qəzeti yaratmış və ABŞ yaponlarının məcburi hərbi xidmətə cəlb olunmasına qarşı olan Hart Dağı Feyr-Pley Komitəsini dəstəkləyən yazılar yazmağa başlamışdır. Rəqib *"The Heart Mountain Sentinel"* qəzeti Omuranı "müharibədən sonra yaponların assimilasiyası üçün bir nömrəli təhlükə" adlandırmış və onu "mətbuat azadlığından pis məqsədlər üçün istifadə etməklə" ittiham etmişdir. 1944-cü ildə Omura və komitənin yeddi lideri saxlanılmışdır. Omura günahsız hesab edilsə də, digər yeddi şəxs həbs edilmişdir.

### Müharibədən sonra

Omura müharibədən sonra Kolorado ştatında landşaft dizayneri kimi işləməyə başlamış və iki dəfə Kolorado Landşaft Qurumunun prezidenti seçilmişdir. 1994-cü ildə Denver şəhərində ölmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Asian American: History and Culture - An Encyclopedia. səh. 449
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Asian American: History and Culture - An Encyclopedia. səh. 450

Ədəbiyyat
---------

* *Ling, Huping; Austin, Allan.* Asian American: History and Culture - An Encyclopedia (ingiliscə). Routledge. 2010. səh. 449–450. ISBN 978-0-7656-8077-8. İstifadə tarixi: 8 noyabr 2022.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Mirzə Məhəmmədhəsən.

**Mirzə Məhəmmədhüseyn xan Mirzə Zeynalabdin xan oğlu Həkiməddövlə** (1884-1957) — Həkim, İranın səhiyyə naziri.

Həyatı
------

Mirzə Məhəmmədhəsən xan Mirzə Zeynalabdin xan oğlu 1884-cü ildə Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini Loğmanəddövlə ləqəbli məşhur həkim olan atasından almışdı. Sonra mədrəsədə oxumuşdu. Universitetin tibb fakültəsini bitirmişdi. 1809-cu ildə universiteti bitirərək tibb aləminə atılmışdı. Sultan Əhməd şah Qacardan Həkiməddövlə ləqəbini almışdı.

Mirzə Məhəmmədhəsən xan Həkiməddövlə 1910-cu ildə hərbi həkim kimi xidmət etməyə başlamışdı. O, bütün İran ordusunun tibb xidmətinə başçılıq edirdi. 1912-ci ildə şahın xüsusi həkimi olmuşdu. 1916-cı ildə şahın Fransa səfərində iştirak etmişdi.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Ədhəm ailəsi, "Soy" dərgisi, Bakı, 2011.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
**Mirzə Qasım xan Mirzə Həsən xan oğlu Təbrizi** (1882-1949) — İranın ictimai-siyasi xadimi.

Həyatı
------

Mirzə Qasım xan Mirzə Həsən xan oğlu Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Savadlı olduğundan dolayı mirzə ünvanı daşıyırdı. Müzəffərəddin mirzənin büyütat müşaviri olmuşdu. Sonra saray münşisi vəzifəsində çalışmışdı. Məşrutə inqilabı dövründə sərmayə qoyub "Suri-İsrafil" adlı qəzet buraxmağa başladı.

Mirzə Qasım xan Təbrizi I Məclis dönəmində Avropaya getmişdi. II-III Məclis dönəmində Tehran və Qum şəhərlərində yaşayırdı. Sonra İstanbula yollandı.

Mirzə Qasım xan Təbrizi Mehdiqulu xan Hidayətin (Müxbirəssəltənə) baş nazirliyi dönəmində Poçt və Teleqraf naziri olmuşdu.

Mirzə Qasım xan Təbrizi 1938-1940-cı illərdə Tehran şəhərinə başçılıq etmişdi. 

Mirzə Qasım xan Təbrizi 1949-cu ildə vəfat edib.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Məşrutə ensiklopediyası, Bakı, 2011. 624 səh.
* Müin lüğəti (5-ci cild)

Həmçinin bax
------------

* Sure-İsrafil

Xarici keçidlər
---------------

* Qasım xan Suri-İsrafil  (fars.)
* Rasexun saytı
**Mirzə Rza xan Avşar** (?-?)—Azadxah, junalist, İran Məclisinin üzvü.

Həyatı
------

Mirzə Rza xan Avşar elinin Bəgişli oymağındandır. Cənubi Azərbaycanın Qəzvin şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl təhsil almışdı. İran Məclisinin üzv seçilmişdi. Bir müddət Berlində yaşamışdı. Sonra Tehrana gəlmişdi. Bəhai idi.

Mirzə Rza xan Bəgişli XIX əsrin axırlarında İstanbul və Trabzon şəhərlərində diplomatik korpusda olarkən Mirzə Hüseyn xanla bərabər "Əlifba" hazırlamış, "Əlifbayi-behruzi" və "Nümuməyi-Əfkar" adlı əsərləri 1881-ci ildə və 1885-ci ildə İstanbulda dərc etmişdir.

Mirzə Rza xan jurnalist idi. Publisistika ilə məşğul olmuşdu. "Əxtər" qəzetinin daimi müəlliflərindən idi.

Mirzə Rza xan Avşar Mirzə Kiçik xana qoşulmuş, Cəngəlilər hərəkatında iştirak etmişdi. O, Ehsanulla xan Dustdarla bərabər tutulmuş, sonra buraxılmışdı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Aydın Avşar, Avşarlar, Bakı, "Şuşa", 2008, 352 səh.
* Mirzə Rza xan Avşarın vəkilliyi haqqında məlumat  (fars.)

### İstinadlar

1. ↑  دربارة تعلق احسان الله خان دوستدار و رضا افشار به بهائیت بنگرید به: ابراهیم فخرایی. سردار جنگل. تهران، جاویدان، 1354. صص 140–141.
2. ↑  Tərbiyət M. Danişməndani-Azərbaycan, B. 1987, səh.31–32
3. ↑  بنگرید به: ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، ج 2، زیرنویس ص 82
**Leşanda Budda (Mayterey) heykəli** — Yer kürəsinin ən hündür Budda heykəllərindən biridir və minilliklər boyu, dünyanın ən hündür heykəltəraşlıq əsəri olmuşdur (Volqoqradda "Ana Vətən" yaranana qədər).
Çinin Leşan şəhər dairəsinin Şizhonq rayonunda Sıçuan əyalətinin üç çayının qovuşduğu yerdə, Linqyunşan dağında qayanın qalınlığında oyulmuşdur.
Buddanın (Maitreyin) üzü qarşıda yerləşən müqəddəs Emeyşan dağına çevrilir.
Buddanın başı dağla bərabər hündürlüyə yüksəlir və ayaqları çaya dirənir.
Buddaya münasibətdə cənub və şimal divarlarında bodhisattvanın 90-dan çox daş təsviri həkk olunub.

Heykəlin yaradılması üzərində iş Tan imperiyası dövründə, 713-cü ildən başlayaraq 90 il davam etmişdi.
Heykəlin hündürlüyü 71 m, başının hündürlüyü demək olar ki 15 m, çiyin aralığı demək olar ki 30 m, əl barmağının uzunluğu 8 m, ayaq barmağının uzunluğu 1,6 m, burnunun uzunluğu 5,5 m-dir.
XVII əsrin ortalarına qədər, Böyük Buddanın bədəni başına qədər, əvvəl Böyük Təsvirin Pavilyonu adlanan 13 mərtəbəli "Dasyanqe" məbədi ilə gizlədilmişdi.
Bu bina sonradan yanğın nəticəsində məhv olmuşdu.

Böyük Budda heykəli YUNESKO-nun Ümumdünya irsi obyekti kimi tanınır.
Parka giriş 90 yuandır.

Həmçinin bax
------------

Dünyanın ən hündür heykəllərinin siyahısı

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Britannica (onlayn) |
**Li** (禮 \ 礼 Lǐ) — Dünya Nizamının bir ifadəsidir.

Dünya ilə Səmavi İradə (Tyan Sin) arasında müvazinətdir. Cəngavər özündə Səmavi İradənin təcəssümünü görərək özünü dünyanın mütləq və ilahi mahiyyətinin daşıyıcısı kimi, Dünyanı onun həqiqi mahiyyətinə, mənasına qaytararaq nizama salmalı olan bir qüvvə kimi qavrayır. Cəngavər Səmavi İradənin təcəssümçüsü olmaqla Dünyanı onun ruhuna qaytararaq canlandırmalı və gözəlləşdirməlidir.

Öz ruhundan ayrı düşən, Səmavi İradənin təcəssümçüsünə hələ ki, çevrilməyən dünyanı tsi anlayışı ifadə edir. Tsi qədim hindlilərin mayya termininə bənzəyir, sözün birbaşa mənasında isə tsi — xaos, qarışıqlıq deməkdir. Cəngavər xaos girdabında boğulan Dünya ilə üz-üzədir, Dünyanı, ilk növbədə isə sosial dünyanı, cəmiyyəti nizama salmalıdır. Dövlət yaratma missiyası onun üzərinə düşür. İdeal dövlət — Linin, Dünya Nizamının sosial mücəssəməsidir. Əgər ideal dövlət Dünya Nizamının, əgər belə demək mümkündürsə, nisbətən geniş miqyasda təcəssüm olunmasıdırsa, ideal ailə linin ən kiçik sosial məkan çərçivəsində qərarlaşmasıdır. Linin bütün dünya miqyasında qərarlaşması isə Tay Tszidir. Tay Tszi dilimizə tərcümədə böyük hədd deməkdir. Tay Tszi hərfi tərcümə baxımından deyil, həqiqi mahiyyəti baxımından qədim yunan təfəkkürünün kosmos anlayışına bənzəyir. Tay Tszi də kosmos kimi dünyanın nizama düşərək gözəlləşdiyi çağdır.

Çin dövlətləri iki başlanğıcın sintezi nəticəsində formalaşırdı. Hər bir linin yaradılmasında iki mədəniyyət tipi, iki həyat tərzi və iki düşüncə üslubu iştirak etdiyindən və bu lilərin adlandırılması da ikili xarakter daşıyırdı, onların adlandırılmasına iki yanaşma üsulu vardı, bəzən Çin məmləkətləri iki adla adlandırılırdı.
|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Fəlsəfə** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


**Ontologiya, və yaxud ontoloji prizma** — varlıq haqqında təlim, fəlsəfənin bir bölməsi.

Obyektivizm cərəyanının nümayəndələrinə əsasən insanlar və onların təşkil etdiyi cəmiyyət təbiətin qanunları tərəfindən idarə olunur və öz hərəkətləri üzərində az dərəcədə hökmranlıqları var. Bu fikri nümunə ilə göstərərək daha da praktik və aydın dillə başa salmaq olar. Məsələn, bir primitiv qəbilədə və bir də inkişaf etmiş sivil cəmiyyətdə yenicə dünyaya gələn uşağı nümunə götürək. Qəbilədə dünyaya gələn uşaq elə mühitdə böyüdülür ki istər-istəməz yaşadığı qəbilənin həyat tərzini götürür və digərləri kimi primitiv həyat sürür. Sivil və inkişaf etmiş mühitdə böyüdülən uşaq isə cəmiyyətin digər nümayəndələri kimi daim inkişaf etməyə can atır, çalışır və həyat tərzini onların həyat tərzinə uyğunlaşdırır.

Həmçinin bax
------------

* Sosiologiya

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Universalis |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNE: XX525908 · BNF: 11965116z · GND: 4075660-9 · LCCN: sh85094833 · LNB: 000048639 · Microsoft: 25810664 · NDL: 00571421 · NKC: ph123746 |

 |
**İgnacy Jan Paderewski** (18 noyabr 1860[…] – 29 iyun 1941[…], Nyu-York, Nyu-York ştatı) — Polşalı pianoçu, bəstəkar, diplomat, siyasətçi və keçmiş Polşa Baş Naziri.

Polşanın ən məşhur pianoçu və bəstəkarlarından biri olub. 16 yanvar 1919 – 10 dekabr 1919 tarixləri arasında Polşanın Baş naziri və Xarici İşlər Naziri vəzifələrini icra edib. (18 noyabr 1860 – 29 iyun 1941), Polşalı pianoçu, bəstəkar, diplomat, siyasətçi və keçmiş Polşa Baş Naziri.

Həyatı
------

1860-cı ildə Polşanın (bugünkü Ukrayna) Podolya bölgəsindəki Kurylowka kəndində anadan olmuşdur. Doğulduqdan bir neçə ay sonra anası vəfat edir. 3 yaşında olanda atası 1863-cü ildə Yanvar qiyamında iştirak etdiyi üçün təxminən bir il həbs edilir. Yaşadığı mühit, millətçilik hissini kiçik yaşlarda inkişaf etdirməyə imkan verdi.

12 yaşında Varşava Konservatoriyasında musiqi təhsilinə başlamışdır. 1878-ci ildə məzun olduqdan sonra eyni məktəbdə fortepianodan dərs deyib.

Siyasi karyerası
----------------

1910-cu illərin əvvəllərindən etibarən Paderewski Polşanın müstəqillik ideyasını dəstəkləyərək siyasi həyatında iştirak etməyə başladı. 1913-cü ildə ABŞ-də məskunlaşdı, ancaq Birinci Dünya Müharibəsi başlayanda Avropaya döndü və Parisdə Polşanın Milli Komitəsinin üzvlərindən birinə seçildi. O, digər şəhərlərdə, o cümlədən London Yardım Fondunda oxşar siyasi və ictimai təşkilatların yaradılmasında iştirak etmişdir. Parlaq xarizma, Paderevskinin ABŞ prezidenti Vudro Vilson hədəflərdən birini Polşanın müstəqilliyini elan etməsinə inandırmasına imkan verdi, lakin dəstəyə ehtiyac olmadı, çünki müharibənin sonunda Polşanı öz aralarında bölən üç güc parçalandı, vı Polşa müstəqillik qazandı. Bu dövrdə Paderevski, Antanta və yeni dövlət başçısı Jozef Pilsudski tərəfindən dəstəklənən "sürgündə olan Polşa hökuməti" arasında vasitəçi olmalı idi və 1919-cu ilin yanvarında o baş nazir təyin edildi. Bu vəzifədə bir ildən az müddətində dəvam etdi, buna baxmayaraq Paris Sülh Konfransında iştirak edə bildi.

Bundan sonra Paderevskinin siyasi karyerası nisbətən qısamüddətli oldu: müqavilə şərtləri Polşa üçün ən əlverişli deyildi və musiqiçi, vəd etdiyi bütün siyasi incəlikləri və təhlükələri başa düşə bilmədiyini anlayaraq 1919-cu ilin dekabrında istefa verdi. Növbəti ilin yayında, Qırmızı Ordu qoşunları Varşavada hərəkət edərkən Paderewski Paris Konfransı'nın davamı olan Səfirlər Konfransında iştirak etdi, ancaq Antanta'nin təklif etdiyi Polşanın inkişaf perspektivlərindən yenə məyus oldu, nəhayət siyasətdən ayrıldı və 1922-ci ildən sonra səhnəyə qayıtdı..

İstinadlar
----------

1. 1 2  Ignacy Jan Paderewski // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2  Ignacy Jan Paderewski // Gran Enciclopèdia Catalana (kat.). Grup Enciclopèdia, 1968.
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
4. 1 2  Ignacy Jan Paderewski // Encyclopædia Britannica (ing.).
5. 1 2  Archivio Storico Ricordi. 1808.
6. ↑  Zygmunt Dygat. A Lesson with Paderewski Arxivləşdirilib 2008-11-28 at the Wayback Machine // Polish Music Journal. — Vol. 4, No. 2, Winter 2001.
**Kapustino** — Çeçenistan Republikasında şirinsulu göl. Göl Naurski rayonunda, Kapustino xutorundan 2,5 km qərbdə, Svobodnoe xutorundan isə 3 km şimal-şərqdə yerləşir.

Ümumi məlumat
-------------

Kapustino gölü girintili-çıxıntılı sahil xəttinə malikdir. Gölün uzunluğu 700 metr, eni 350 metr, dərinliyi isə 4 metrdir. Göl səthinin sahəsi — 0,27 km²-dir. Kapustino gölünün dibi düz və çöküntü qatı ilə örtülüdür. Su hövzəsində qamışlıq üstünlük təşkil edir. Gölün şimal-şərq sahillərində meşə zolağı mövcuddur. Meşə zolağında əsasən qovaq, daryarpaq iydə və xəzər söyüdü ağacları üstünlük təşkil edir. Göl dəniz səviyyəsindən təxminən 6–14 metr yüksəklidə yerləşir. Kapustino gölü Mayor və Genralskoe gölləri ilə birlikdə eyni geoloji, hidroloji xarakterə malikdir.

Göl suyu əsasən Tersk-Kumuk suvarma kanalının qolları olan Burunnoy və Naursko-Şelkovski kanalları ilə nizamlanır. Suyun minerallaşması və digər hidroloji parametrləri haqqında dəqiq məlumat yoxdur. Az dərinliyə görə suyun temperaturunda kəskin dəyişmələr müşahidə olunur. Qış aylarında az müddətli buz qatı yaranır. Buz qatının qalınlığı 10–15 sm arasında dəyişir. Yay aylarında göl suyunun temperaturu 20–26 °C olur.

Göldən daima axın yoxdur. Suyun balansı daha çox meteoroloji durumdan asılıdır. Yayda güclü buxarlanma nəticəsində suyun səviyyəsi düşür. Göl suyunun ən yüksək səviyyəsi yaz və payız aylarında müşahidə olunur. Qarın əriməsi, yağıntıların artması, eləcə də buxarlanmanın azalması buna səbəbdir.

Yarımsəhra landşafta malik göl ətrafı ərazilər il boyu otlaq yeri kimi istifadə olunur. Ətraf ərazilərdə Rusiyanın "Qırmızı kitab"ına düşmüş bir çox canlılar yayılıb. Məsələn, adi pərttəgöz, adi qəşəng durna, adi caydaqcüllüt, Sternula albifrons, qərb yatağanı, nəhəng köstəbək, safsar və s. Miqrasiya vaxtı göldə çöl sarı, ağquyruq dəniz qartalı, bəzgək, adi bizdimdik, böyük əyridimdik kimi quşlar üstünlük təşkil edir.

Statusu
-------

Kapustino gölü respublika əhəmiyyətli xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazisidir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Озёра Капустино, Майорское, Генеральское". fesk.ru. 2018-05-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-06.
**Kar-Nikobar adası** (*ing.* Car Nicobar) — Nikobar adaları arxipelaqının şimalında hissəsində yerləşən ada. Arxipelaqa daxil olan digər adalar kimi Hindistanın müttəfiq Andaman və Nikobar adaları ərazisinə daxildir. Hind okeanında zəlzələ və sunami hadisəsindən sonra bölgə böyük zərər görmüşdür.

Coğrafiyası
-----------

Kiçik Andaman və Nankauri adaları ilə eyni məsafədə yerləşir. Teressa adasından isə 92 km şimaldadır. andaman adalarından Doqquzuncu dərəcə boğazı ilə ayrılır. Ada 15,4 km uzunluğa, 12 km enə malikdir. Sahəsi — 126,9 km². Ərazisi kokos ağacları ilə örtülüdür. Ensiz qumlu sahil xəttinə sahibdir. illik yağıntının miqdarı 400 mm-dir. Rütubətlilik — 79 %.

Əhalisi
-------

2001-ci il məlumatımna görə adada 29 145 nəfər yaşayır. Əhali 15 kənddə cəmləşmişdir. Ən böyüyü Malakka kəndidir. Ada ərazisi Nikobar arxipelaqının cəmi 7 % ərazisini əhatə etməsinə baxmayaraq ümumi əhalinin 50 % burada cəmlənmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Village Code Directory: Andaman & Nicobar Islands" (PDF). Census of India. August 5, 2016 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: January 16, 2011.
2. ↑  "Islandwise Area and Population - 2011 Census" (PDF). Government of Andaman. 2017-08-28 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-22.
**Onomakrit** (q.yun. Ὀνομάκριτος, e.ə. 530, Afina – e.ə. 480) — Yunanıstan xresmoloqu, yəni orakulların qabaqcadan dediyi proqnozlar toplusunun tərtibçisi. tiran Pisistratın Afinadaki sarayında yaşayırdı. Əfsanəyə görə, Homerin poemalarının Afina nəşrini hazırlamışdır.

Herodot Onomakrit haqqında
--------------------------

Herodotun sözlərinə görə, Pisistrat Onomakriti Museyin gələcək barədə fikirlərini bir araya gətirmək üçün işə götürmüşdür, ancaq Onomakrit mətnə ​​özünün uydurduğu saxta proqnozlarını əlavə etdi. Saxtakarlığın üstünü Las Ermionili açdı. Nəticədə Pisistratın oğlu Hipparx Onomakriti Afinadan qovdu. Sonradan Onomakrit Pisistratla barışdı. Herodotun fikrincə, Onomakritin gələcək barədə xəbərləri İran padşahı I Kserksin Yunanıstanla müharibəyə başlamaq qərarına təsir etdi.

Pavsani Onomakrit haqqında
--------------------------

Pavsani də Onomakritin Musey adından bir sıra saxtalaşdırılmış şeirləri yazdığı barədə xəbər verir.

Pavsaniyə görə, Onomakrit ilk orfik ilahiyyatçı və şair idi.

Ədəbiyyat
---------

* Harpers Dictionary of Classical Antiquities, by Harry Thurston Peck. New York. Harper and Brothers, 1898.
* Prolegomena to the Study of Greek Religion, by Jane Ellen Harrison, Cambridge, 1903.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Record #32386614, Record #715145857073122921519 // VIAF (çd.). [Dublin, Ohio]: OCLC, 2003.
2. ↑  *Pavsani*. Elladanın təsviri. I, 22, 7
3. ↑  *Гнездилова, Елена Валерьевна.* Миф об Орфее в литературе первой половины XX века (Р. М. Рильке, Ж. Кокто, Ж. Ануй, Т. Уильямс) : диссертация на соискание учёной степени канд. филол. наук : 10.01.03. М.: Московский государственный университет. 2006.
**Karakas** (*isp.* Caracas) — Venesuela Respublikasının paytaxtı.

Əhalisi, dili, dini
-------------------

Rəsmi məlumatlara görə Karakas şəhərinin federal dairənin hüdudları və şəhərətrafı yerlər də daxil olmaqla əhalisinin sayı 2 mln nəfər təşkil edir. Lakin faktiki olaraq əhalinin sayı 4,5 mln nəfərə yaxındır. Karakas əhalinin sıx məskunlaşdığı şəhərdir. Burada Venesuela əhalisinin altıda biri yaşayır.

Paytaxt əhalisi arasında ispan-hindu qarışığı üstünlük təşkil edir. Əhalinin təqribən 20%-i İspanlar, italyanlar, portuqallar və digər Avropa mənşəli xalqlar təşkil edir. Bunlarla yanaşı, Karakasda çox qonşu Kolumbiyanın əhalisi də məskunlaşmışdır. Zəncilər əhalinin 10%, hindular isə ən çoxu 2%-ni təşkil edir.

Dövlət dili ispan dilidir. Hindular təqribən 40 müxtəlif dil qrupunda danışırlar. Venesuelalıların əksəriyyəti Roma-Katolik kilsəsinə aiddir.

İqlim
-----

| **Karakasın iqlimi** |
| --- |
| Göstərici | Yan | Fev | Mar | Apr | May | İyn | İyl | Avq | Sen | Okt | Noy | Dek | İl |
| Maksimum orta, °C | 26,6 | 27,6 | 28,6 | 29 | 28,8 | 27,8 | 27,4 | 27,7 | 28,3 | 28,1 | 27,6 | 26,6 | 27,8 |
| Orta temperatur, °C | 20,2 | 20,8 | 21,7 | 22,7 | 23,2 | 22,6 | 22,2 | 22,3 | 22,7 | 22,4 | 22 | 20,7 | 21,9 |
| Minimum orta, °C | 16 | 16,3 | 17,2 | 18,6 | 19,6 | 19,4 | 18,9 | 18,7 | 18,7 | 18,5 | 18,1 | 16,8 | 18 |
| Yağıntı norması, mm | 16 | 13 | 12 | 59 | 80 | 139 | 121 | 124 | 114 | 123 | 73 | 42 | 916 |
| *Mənbə: World Climate* |

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.

Xarici keçidlər
---------------

* Karakasın rəsmi saytı
**Nizami itburnusu** (*lat.* Rosa nisami) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Təhlükəli həddə yaxın olanlar" kateqoriyasına aiddir – NT. Azərbaycanın nadir, prioritet endemik növüdür. Regional IUCN Statusu: NT.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Təbiətdə 110-190 sm hündürlükdə olan koldur. Tikanları bir formadadır və qaidə hissəsi genişdir. Yarpaqları tərs yumurtavarı və ya neştərşəkillidir. Yarpaqcıqlarının uzunluğu 3,5 sm-ə qə-dər, eni isə 2,5 sm-ə qədər ola bilir. Çiçək olan budaqlarda yarpaqlar uzunsov lansetşəkilli olub, enliləşmişdir. Bəzən bu yarpaqlar qulaqcıqlara malik olur. Çiçəkləri tək-tək, bəzən bir neçəsi bir yerdə toplanmışdır. Meyvəsi uzunsov olub 2-2,5 sm uzunluqda, 1,2-1,5 sm enində ola bilir, qırmızı rəngdədir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

İyul-avqust aylarında çiçək açır və meyvə verir. Orta dağ qurşağında, dağ meşələrində bitir. Xalq təbabətində istifadə olunur.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Lerik və Daşkəsən rayonları ərazisində təbii halda rast gəlinir. Kiçik Qafqazın şimal hissəsi (Göygöl rayonu — Yaldaşdağ; Gədəbəy rayonu), Naxçıvanın dağlıq hissəsi (Kükü, Biçənək kəndləri), Diabar (Kalaxan kəndi).

Bitdiyi yer
-----------

Orta dağ qurşaqlarının quru yamaclarında, meşə kənarlarında, kolluqlarda yayılmışdır.

Təbii ehtiyatı
--------------

Azərbaycanda dar bir arealda yayılmışdır.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyanın təbii ehtiyatı azalır. Əhali tərəfindən həddindən artıq toplanılması azalma tendensiyasını artırır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Meyvələrin intensiv toplanması və iqlim.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q20581604
* GRIN: 464683
* iNaturalist: 1197847
* IRMNG: 10186152
* Plant List: rjp-15819
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:2972020-4
* Tropicos: 27804945
* WFO: wfo-0000987963

 |
Naxçıvan Muxtar Respublikasında biznes mühitinin yaxşılaşdırılması və sahibkarlıq fəaliyyətinin dəstəklənməsi üçün yaradılan, müxtəlif istehsal və xidmət sahələri üzrə biznesə yeni başlayan sahibkarlara hərtərəfli köməklik göstərilməsi, cari məsələlərin həlli üçün vacib tədbirlərin keçirilməsi və muxtar respublikada istehsal olunan yerli məhsulları sərgilənməsi üçün nəzərdə tutulmuş müəssisədir.

Tarixi
------

Hələ 2004-cü ildə əl işləri və sənət əsərlərinin sərgi və satışı, sahibkarların tədris-informasiya mərkəzi kimi fəaliyyətə başlayan mərkəz 2011-ci ildən Naxçıvan Biznes Mərkəzi kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir. 2013-cü ildən isə mərkəz öz fəaliyyətini bu məqsəd üçün yeni inşa edilmiş binada davam etdirməkdədir. Biznes Mərkəzi kimi burada müasir tələblərə uyğun bütün şərait yaradılmışdır. Əsas missiyası sahibkarlara xidmət, biznesin inkşafı üzrə onlara məsləhətlərin verilməsi, biznesə yeni başlayanlar üçün treninqlərin təşkili, biznes planların hazırlanmasında metodoloji dəstək göstərilməsi olan Naxçıvan Biznes Mərkəzində ötən dövr ərzində yaddaqalan tədbirlər keçirilmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Mərkəzin ümumi sahəsi 2000 kvadratmetrdir. Binanın birinci mərtəbəsində muxtar respublikada istehsal olunan yerli məhsulların sərgiləndiyi geniş sərgi, 200 nəfərlik konfrans zalı, ikinci mərtəbədə 100 nəfərlik konfrans zalı və 200 nəfər iştirakçı üçün sinxron tərcümə dəsti, hər iki zalda təqdimatlar keçirmək üçün elektron lövhələr və sürətli internet vardır. Mərkəzdəki sərgi ilə tanış olmaq üçün gələn ziyarətçilərə ingilis və rus dillərində də danışa bilən ixtisaslı kadrlar xidmət göstərirlər.

Mərkəzin ev sahibliyi etdiyi beynəlxalq tədbirlər
-------------------------------------------------

Naxçıvan Biznes Mərkəzində hər il naxçıvanlı sahibkarların iştirakı ilə müxtəlif tədbirlər keçirilir. 2015-ci ildə mərkəzdə Türkiyə Respublikası Şərqi Anadolu İxracatçılar Birliyinin nümayəndələrinin və İranın Araz Azad Ticarət və Sənaye Zonasının icraçı direktorunun naxçıvanlı iş adamları ilə keçirdiyi görüşləri keçirilmişdir. 
2014-cü ild yetmiş beş xarici şirkətin və 120-dən çox yerli sa­hibkarların iştirakı ilə Naxçıvan şəhərində keçirilən Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının III Biznes Forumu və Türkdilli Dövlətlərin Biznes Şurasının 3-cü toplantısı məhz Naxçıvan Biznes Mərkəzində təşkil edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-07-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-20.
2. ↑  Cabbarov Ə. Naxçıvan Biznes Mərkəzi fəaliyyətini genişləndirir. "Şərq qapısı" qəzeti, 28.11.2015-ci il