recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Virtual reallıq ilə Simulator
**Paraşütizm** — kafi bir yüksəklikdən atlanılılması nəticəsi paraşüt adı verilən parçanın etibarlı bir sürətdə yerə enmək məqsədiylə açılması olaraq reallaşan əyləncə idmanıdır.

Quruluşu
--------

Paraşütçülər əksəriyyətlə təyyarədən atlar və ümumiyyətlə düzlüklərə və açıq bir göyə ehtiyac duyarlar. Kiçik bir aerodromdan yola çıxılar və paraşütçülər təxminən 4000 metr yüksəklikdə təyyarədən atlarlar. Əksəriyyətlə "qarın aşağı" mövqedə bir müddət sərbəst düşərlər. 760 metr ətrafında tam şişəcək şəkildə paraşütlərini açarlar. Paraşütçülər, təyin olunmuş bir sahəyə enməyi məqsədlər. Paraşütçülər sərbəst eniş əsnasında saatda 190 km və üzəri sürətlərdə hərəkət edər. İstifadə etdikləri paraşütlər bu şərtlərdə açılmağa dözə biləcək şəkildə hazırlanmış və özbaşına şüşən qanad paraşütləridir. Ana paraşüt pozular və ya açılmazsa vəsaitdəki avtomatik bir sistem dövrəyə girər və ehtiyat paraşüt açılar. Paraşütlər də sərbəst atlaçıların süzülməyi idarə etmək və yerə etibarla enə bilmək üçün istifadə etdikləri istiqamətləndirmə kordonları və qulpları vardır.

Növləri
-------

Dünyada regional və milli sərbəst atlama yarışmaları sərbəst atlama, sərbəst dalma, gecə atlama, sərbəst uçuş kimi artistlik fəaliyyətlərdən, qanad meydana gəlmələri, hədəfli atlama və qruplu atlamağa qədər bir neçə paraşüt növündə reallaşdırılar. Əksəriyyətlə qadın, kişi, komanda və gənclər kateqoriyaları vardır.

İstinadlar
----------

* 

| ⛭İdman növləri |
| --- |
| Alpinizm  ·  At yarışı  ·  Avarçəkmə  ·  Avtoidman  ·  Basketbol  ·  Beysbol  ·  Bilyard  ·  Boks  ·  Boulinq  ·  Buzüstü xokkey  ·  Cüdo  ·  Dalğıclıq  ·  Fiqurlu konkisürmə  ·  Fitnes  ·  Futbol  ·  Gimnastika  ·  Güləş  ·  Həndbol  ·  Xizəkçilik  ·  Körlinq  ·  Kriket  ·  Qolf  ·  Lakros  ·  Marafon  ·  Oxatma  ·  Paraşütlə atlama  ·  Raftinq  ·  Reqbi  ·  Skeytbordinq  ·  Stolüstü tennis  ·  Su polosu  ·  Suya tullanma  ·  Tennis  ·  Triatlon  ·  Üzgüçülük  ·  Velosiped idmanı  ·  Voleybol  ·  Yelkənli qayıqsürmə ·  Yüngül atletika |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İdman** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Suhrab Faqir** (Sin*d dilində: سُهراب فقير صوفي‎) ( d.1934 – ö. 23 oktyabr, 2009)* **—** Pakistanın Sind əyalətindən olan sufi musiqiçi.

Haqqında
--------

Suhrab Faqirin tam adı Sohrab Fakir Manganhar idi. Suhrab Faqir 1936-cı ildə Xayrpur dairəsinin Kot Diji şəhərinin Talpur Vada kəndində dünyaya göz açmışdırb. Suhrab Faqirin atası Hammal Faqir tabla və sarangi üzrə böyük istedada sahib musiqiçi idi. Suhrab Faqir Sinddə sufi musiqisinin kralı hesab edilirdi və Pakistanın ən böyük mistik musiqiçilərindən biri idi. Suhrab Faqir musiqiçi ailəsində dünyaya gəlib. Bu da onun yetişməsində müstəsna rol oynayıb. Suhrab Faqirin ailəsi Birtaniya Hindistanında Racastanın Caisalmer ştatından köçüb gəlmişdi. 23 oktyabr 2009-cu il tarixində Suhrab Faqir doğulduğu Xayrpur dairəsinin Kot Diji şəhərinin Talpur Vada kəndində də vəfat edib. Suhrab Faqi uzun müddət sağalmaz xəstəlikdən əziyyət çəkib. Daha əvvəl də, 2006-cı ilin avqustunda, o həmçinin sinəsində yaranan və diabetik ağrılara görə xəstəxanaya yerləşdirilmişdi.

Suhrab Faqir ailəli idi. Onun 2 həyat yoldaşı, 5 oğlu, 6 qızı var idi.

Fəaliyyəti
----------

Suhrab Faqir tablanı Ustad Xurşid Əli Xandan öyrənmişdir. Suhrab Faqirin musiqi karyerası 1974-cü ildən başlanır. 1974-cü ildə Ustad Mənsur Əli Xan ondan Tando Məhəmməd Xanın yanında Sakxi Allahyarın Ursa tədbirində oxumağı xahiş etmiş və bu da onun karyerasında bir başlanğıc olmuşdur. O, Radio Pakistan Xayrpur radiosunda məşhur yazıçı Tanvir Abbasi tərəfindən təqdim olunmuşdur. həmin radioda o, bütün Sinddə məşhur olacaq Qalyan Prem Nagar Diyanda da daxil olmaqla da iki musiqini yazmışdır.

1980-ci illərin əvvəllərində o, Sunq sufi musiqi qrupunun əsasını qoymuşdur və Fakir Dur Məhəmməd Xisbaninin tələbəsi olur.

O, Böyük Britaniya, Almaniya, Belçika, Hollandiya, Norveç və Fransa kimi Avropa ölkələrinə səfərlər etmiş və həmin səfərlər zamanı onun ifası çox yüksək qiymətləndirilmişdir. Suhab Faqir digər musiqiçilərlə birgə də ifa etmişdir. Birgə ifa etdiyi müğənnilərdən Camal Fakiri qeyd etmək olar. Suhrab Faqirin ən məşhur mahnıları Ghund Khol Deedar Karao, Mein Aaya Mukh Waikhan və Galyan Prem Nagar Diyandır.

Mükafatları
-----------

* Şah Abdul Latif Bhittai mükafatı ilə təltif olunub.
* Saçal Sarmast mükafatı ilə təltif olunub.
* 1999-cu ildə Pakistan prezidenti tərəfindən mükafatlandırılıb.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Oh Surs & Ragas! Suhrab Faqir is dead". 2022-02-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-07.
2. ↑  ""Jamal Faqir — the last of the Soung singers". *Dawn (newspaper)*. 24 October 2009". 24 February 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 December 2019.
**Hemofiliya B** qan laxtalanma sisteminin IX faktorunun irsi çatışmazlığı nəticəsində inkişaf edir və Hemofiliya A-dan klinik baxımdan yüngül gedişinə görə fərqlənir. Xəstəlik həmçinin **Kristmas xəstəliyi** də adlanır. Xəstəlik X - xromosomu ilə ilişikli resessiv yolla nəsildən nəslə keçir. Hemofiliya B xəstəliyi zamanı IX faktora nəzarət edən genin mutasiyası və ya delesiyası baş verir ki, nəticədə qeyri funksional IX faktor molekulunun yaranması və ya bu faktorun sintez olunmasının dayanması baş verir.

Xəstəlik ilk dəfə ətraflı olaraq R.Biggs tərəfindən 1952 cildə təsvir edilmiş və xəstəliyin aşkar olunduğu xəstənin soyadına uyğun olaraq Kristmas xəstəliyi adlandırılmışdır. Yeni antihemofil faktor Kristmas faktoru, sonralar isə beynəlxalq təsnifata uyğun olaraq IX faktor kimi işarə olunmuşdur. Hemofiliya B klinik baxımdan Hemofiliya A-ya bənzəsə də, burada qanaxmaların rastgəlmə tezliyi Hemofiliya A-dan 5 dəfə azdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Disease Ontology (ing.). 2016.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2777081929, 2909704213 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Tibb ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Kursiç, Kursiq** və ya **Kürsiq** (d. ? - ö. 395-ci ildən sonra) — Hun imperiyasının generalı və xaqan ailəsi üzvü. O, Hun ordusunun Sasani imperiyasına yürüşü zamanı orduya komandanlıq etmiş və müasir Azərbaycan ərazisində döyüşmüşdür.

Etimologiya
-----------

Omeljan Pritsak Kursiçin adının mənasını türk sözü kimi verməkdədir. Müəllifə görə, Kursiç sözü türk dilində *cəsur, əsilzadə, güclü* mənalarını verən *kür-kür+ä* sözü ilə, *bənzər, oxşar* mənalarını verən *siğ* şəkilçisinin birləşməsindən yaranmışdır. Otto Maenchen-Helfen isə adın qarışıq olduğunu, türk dilli ilə bir başqa dilin qarışığından əmələ gəldiyini yazır. Gerhard Doerfer adın saf Hun adı olduğunu bildirsə də, onu hər hansısa müasir dillə əlaqələndirmir. Tarixçi Hyun Jin Kim iddia edir ki, bu ad türk sözündən yaranmışdır.

Həyatı
------

395-ci ildən etibarən hunlar Şərqi Roma imperiyasını ciddi şəkildə narahat etməyə başladılar. Elə həmin ildə Qafqaz dağlarını aşan Hun ordusu müasir Azərbaycan da daxil olmaqla geniş bir əraziyə yayıldılar. Növbəti il bir başqa Hun ordusu Frakiya və Dalmatiyanı təhdid etməyə başladı. Sasani imperiyasının böyük bir hissəsini (müasir Azərbaycan da daxil olmaqla) ələ keçirən Hun ordusu Roma imperiyasının Asiya vilayətlərini də yağmaladı. Kursiç və digər komandan Basiç Hun ordusunu Fərat çayını keçərək aşağıya doğru irəlilətdi və bununla da, Sasani imperiyasının paytaxtı Ktesifonu təhdid etməyə başladı. Hun ordularından biri Sasani ordusu tərəfindən məğlub edilsə də, bir digər ordu uğurlu şəkildə Dərbənd keçidinə gedə bildi.

Hun düşərgəsində olmuş elçi Priskus yazır ki, Kursiç daha sonra Roma şəhərinə sülh imzalamaq üçün gəldi. Maenchen-Helfen Kursiçlə Basiçin Roma şəhərinə 404 və ya 407-ci ildə gəldiyini, amma muzdlu döyüşçü kimi döyüşmək üçün gəldiyini yazır.

Həmçinin bax
------------

* Basiç

İstinadlar
----------

1. ↑  Pritsak, 1982. səh. 435-436
2. ↑  Maenchen-Helfen, 1973. səh. 405, 422
3. ↑  Doerfer, 1973. səh. 41-43
4. ↑  Kim, 2015

Mənbə
-----

* *Omeljan Pritsak.* The Hunnic Language of the Attila Clan (PDF). Cambridge, Massachusetts: Harvard Ukrainian Studies. 1982. ISBN 0363-5570.
* *Gerhard Doerfer.* Zur Sprache der Hunnen. Central Asiatic Journal. 1973. 1–50.
* *Otto J. Maenchen-Helfen.* The World of the Huns: Studies in Their History and Culture. University of California Press. Max Knight (ed.). 1973. 978-0-520-01596-8.
* *Hyun Jin Kim.* The Huns. Routledge. 2015. ISBN 9781138841758.
**Kurtuaz ədəbiyyatı** (*alm.* höfische Dichtung‎; *fr.* poésie courtoise — fransız dilindəki *fr.* сourtois — "ədəbli", "nəzakətli" sözündən) — XII–XIV əsrlərdə Avropada (Provansda, Şimali Fransada, Almaniyada, sonralar İngiltərədə, İspaniyada, İtaliyada) ədəbi cərəyan, saray cəngavərlik ədəbiyyatı.

Kurtuaz ədəbiyyatının başlıca qayəsi, idealı eposlardan fərqli olaraq nəsl, yaxud ölkə deyil, şəxsi şöhrət və ləyaqət naminə göstərilən rəşadətin, mənəvi kamilliyin tərənnümüdür (Provans ədəbiyyatı, truverlər, minnezinger poeziyası, cəngavərlik romanları ("Tristan və İzolda", Artur haqqında kelt əfsanələri və s.)). Yaxın Şərqdə cəngavərlik ədəbiyyatı Avropadakından fərqlənmiş, eposla daha sıx bağlı olmuşdur (Nizami Gəncəvi, Fəxrəddin Gürgani və başqalarının poemaları). "Gendzi-monoqatari" (Yaponiya) romanı kurtuaz ədəbiyyatının orijinal nümunələrindəndir.

İstinadlar
----------

Ədəbiyyat
---------

* Декс П. Семь веков романа (пер. с франц.). М.: 1962.
* Роман и повесть высокого средневековья. (В кн.: Средневековый роман и повесть). М.: 1974.

Mənbə
-----

* Куртуаз әдәбијјаты // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VI ҹилд: Куба—Мисир. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1982. С. 28.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus |
| Normativ yoxlama | NKC: ph119655 |
**Kipr konvensiyası**

Martın 6da Andraşi Rusiya və Türkiyə arasındakı sülh şərtlərini müzakirə etmək üçün beynəlxalq konfrans çağırmaq təklifi irəli sürdü. Rusiya buna razılıq verməli oldu. Rusiyanın belə güzəştə getməsinə səbəb Şərq böhranı başlanan andan qüvvələr nisbətinin Rusiyanın xeyrinə olmaması idi. Türkiyə ilə müharibə Rusiyanın Avstriya və Alm ilə toqquşmasına səbəb ola bilərdi. Rusiya Alm-nin belə mövqe tutduğuna görə onunla ixtilafa getmək istəmirdi. Hələ 1878-ci il fevralın 19da Bismark demişdi ki, Şərq məsələsində o təmiz maklerdi. Onun vəzifəsi bunu tezliklə başa çatdırmaqdır. Bismark Rusiyanı müdafiə etmədiyini açıqcasına bildirmişdir, lakin rus diplomatiyası onun köməyinə nail olmağa cəhd etdi. O xatırlatdı ki, Bismark Rusiyanı dəfələrlə müharibəyə qoşulmağa təkid edirdi. Bismark Rusiyaya məsləhət bilirdi ki, konqres çağırılmasına razı olsun.

Bikonsfild uzun tərəddüdlərdən sonra İng-nin müharibəyə başlamağa hazır olduğunu Rusiyaya başa saldı. Buna görə də o, hazırlığı davam davam etdirdi.buna cavab olaraq Derbi 2-ci dəfə istefaya getdi. Bu Rusiya üçün böyük itki idi. Derbini lord Solsberi əvəz etdi. O da Bikonsfildin təcavüzkar düşüncələri ilə razı deyildi, Rusiya ilə sazişin tərəfdarı idi.1878-ci il mayın 30da Şuvalovun Biskonsfild və Solsberi ilə 2 aya yaxın apardığı danışıqlar nəticəsində Rusiya ilə İng arasında gizli saziş imzalandı. Bu sazişə görə rus ordusu İstanbulun yaxınlığından Balkan sıra dağlarına çəkildi. İng öhdəsinə götürdü ki, Batumun və Qarsın Rusiyaya verilməsinə, Bessarabiyanın ona qaytarılmasına etiraz etməyəcək.bunun yerini İng Türkiyə ilə iyunun 4dəkonvensiya imzalamaqla doldurdu. Sazişin layihəsində göstərilirdi;əgər batum, Ərdəhan, Qars Rusiyaya vrilərdisə, onda İng sultana Asiyadakı torpaqlarını müdafiə etməkdə silahlı kömək edəcək. Sultan isə İng-nin Kipri tutmasına razılıq verir. Əgər Rusiya Qarsı və digərlərini qaytararsa, Kipr adası İng tərəfindən tutularsa, onda bu saziş öz gücünü itirir. Nəhayət, sultan Türkiyənin Asiya qitəsindəki torpaqlarında yaşayan xristianların vəziyyətlərinin yaxşılaşmasına xidmət edəcək islahat keçirməyə razılıq verir.

Bu islahatlar bütün böyük dövlətlər tərəfindən qəbul edilməklə həyata keçirilməli idi. Cavab üçün sultana 48 saat vaxt verilmişdi. İyunun 8də Kipr konvensiyası imzalandı, lakin 1 neçə vaxtdan sonra sultan Kiprin İng-yə güzəşt edilməsi haqda fərman verməkdən imtina etdi. İngilislər isə fərmandan əvvəl Kipri tutmuşdular. Buna görə də sultan fərmanı keçmiş tarixlə verməli oldu.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Tarix** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Cırtdan qartalça** (*lat.* Hieraaetus pennatus) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin qırğıkimilər dəstəsinin qırğılar fəsiləsinin qartalça cinsinə aid heyvan növü. Təhlükə altında olan və sayı azalan quş növüdür.

Təsviri
-------

Ən kiçik qartaldır. Ümumi rəngi qəhvəyi-qonur, quyruğu nisbətən açıq, çalma lələkləri isə tünd rənglidir. Səsi zəif, amma bərkdir ("yuq-yuq-yuq").

Yayılması
---------

Arealı genişdir: Avropa, Asiya, Afrika, Avstraliya, Azərbaycanda aranda və dağda yayılıb. Yaşayış yeri və həyat tərzi: Açıq sahə ilə növbələşən seyrək meşələrdə və hündür ağac olan köhnə bağlarda yaşayır. Azərbaycana reproduksiya üçün gəlir (apreldən oktyabra qədər olur). Yalnız ağacda yuva tikir və ya başqa quşların yuvasını zəbt edir. Mayın əvvəllərində 2 ədəd ağ yumurta verir, 28-29 gün kürt yatır, balaları 2 ay yuvada bəslənib pərvaz olurlar, amma əlavə olaraq bir ay (avqustda) ailəvi yaşayırlar. Əsas yemi siçan, kərtənkələ, qurbağa və quşlardır (sərçədən tutmuş göyərçinə qədər).

Sayı
----

XX əsrə qədər adi saylı yırtıcı quş hesab edilib. XX əsrin birinci yarısında meşələrin kənar işıqlı yerlərində adi saylı, meyvə bağlarında isə nadir olub. 1970-ci illərdən sonra aran və tuqay meşələrində nəsil verməkdən məhrum olub. XX əsrin axırında cəmi 80, 10 il sonra isə 30 cüt quş qalıb.

Azalma səbəbi
-------------

Uzun müddət guya zərərli (yırtıcı) quş kimi təqib olunması, meşələrin kənarındakı hündür ağacların qırılması, tuqay meşələrinin quruması və qırılması, pestisidlərdən maksimal istifadə etməklə yırtıcı quşların yem obyektlərinin azaldılması və zəhərləndirilməsi.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
--------------------------------------

Xüsusi qoruma statusu olmayıb, hazırda ovlanması və satışı qadağandır. Hirkan, Şahdağ, Göy-göl və Altıağac Milli Parklarında, Zaqatala və İlisu Dövlət Təbiət Qoruqlarında nəzarət altında saxlanılır. CİTES, Bern və Bonn konvensiyalarına daxildir.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
------------------------------------------

Yuva sahəsində hündür ağacların qorunub saxlanılması.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q182971
* Wikispecies: Hieraaetus pennatus
* ADW: Hieraaetus\_pennatus
* ARKive: hieraaetus-pennatus
* Avibase: 4B8CC2853542FFED
* BioLib: 8536
* BirdLife: 22696092
* BOLD: 745582
* CMS: hieraaetus-pennatus
* eBird: booeag1
* EUNIS: 1075
* Euring: 2980
* Fauna Europaea: 96726
* Fauna Europaea (new): 88d472e2-39f5-4c6f-b874-40ef44247635
* Fossilworks: 369330
* GBIF: 2480685
* IBC: booted-eagle-hieraaetus-pennatus
* iNaturalist: 5154
* IRMNG: 11089848
* ITIS: 175568
* IUCN: 22696092
* NBN: NHMSYS0000533383
* NCBI: 70275
* Species+: 5101
* Xeno-canto: Hieraaetus-pennatus

 |
**Kurt Adolf** (5 noyabr 1921, Ştutqart, Almaniya Reyxi[d] – 24 yanvar 2012) — Almaniyalı yarış pilotu.

Həyatı
------

Adolf Almaniyanın Stutqart şəhərində tekstil şirkətinin sahibi olan ailədə dünyaya gəlmiş, İkinci Dünya müharibəsi dövründə paraşütçü kimi xidmət etmişdir. Adolf 1950-ci illərin əvvəllərində Formula-2 yarışlarında BMW avtomobili ilə yarışmışdır,  Adolf Münhen-Riem Hava Limanında yarışda ikinci yeri tutaraq uğur qazandı. Daha sonra 1953-cü ildə Ferrari-500-də yarışdı və 1953-cü ildə Almaniya Qran Prisinə qatıldı, Rudi Fişerin Ferrari 500-ü "Ecurie Espadon" Komandası üçün idarə etdi.   O, bir neçə dövrədən sonra təqaüdə çıxdı və tək nəfərlik yarışını biznes maraqlarına cəmləşdirmək üçün tərk etdi. Adoff daha sonra Yaquar ilə  dırmanışlarda və avtomobil yarışında uğur qazanmışdı və həmçinin Çilidə konsul kimi faəliyyət göstərmişdir..

İstinadlar
----------

1. ↑  Kurt Adolff «.
2. 1 2  *Jenkins, Richard.* "Kurt Adolff". Oldracingcars.com. 23 October 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 February 2012.
3. 1 2 3 4  "Kurt Adolff profile". Grandprix.com. 2 December 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 February 2012.
4. ↑  "Phoenix from the flames, part 1: Veritas". March 3, 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: August 22, 2018.
**Kult məiyyət** — hansısa şəxsə, ideyaya, obyektə, hərəkətə və ya əsərə, çox vaxt rəssama, xüsusən də ifaçı rəssama və ya hansısa mediada incəsənət əsərinə yüksək dərəcədə sadiq olan pərəstişkarlar qrupu. Ən sonuncusu çox vaxt **kult klassika** adlanır. Film, kitab, musiqi sənətçisi, televiziya seriyası və ya video oyun, digər şeylər arasında, kiçik, lakin çox ehtiraslı bir fendoma sahib olduqda bir kültə sahib olduğu deyilir.

Kult məiyyətin ümumi komponenti pərəstişkarların kult məiyyət obyektinə emosional bağlılığıdır. Onlar çox vaxt özlərini və digər pərəstişkarlarını icmanın üzvləri kimi tanıyırlar. Kult mediası tez-tez yeraltı mədəniyyətlə əlaqələndirilir, geniş ictimaiyyət tərəfindən təqdir edilmək və ya geniş kommersiya baxımından uğurlu olmaq üçün çox ekssentrik və ya anti-istəblişment hesab olunur.

Bir çox kult pərəstişkarları bu cür əyləncə vasitələrini təsvir edən zaman öz sədaqətlərini istehza ilə ifadə edirlər. Pərəstişkarlar istər konvensiyalar, istər onlayn icmalar, istərsə də seriyalar ilə bağlı bədii ədəbiyyat yazmaq, kostyum, replika rekvizitləri və model yaratmaq kimi fəaliyyətlər vasitəsilə, yaxud format və personajlardan öz audio və ya video məhsullarını yaratmaq kimi fəaliyyətlər vasitəsilə fendom submədəniyyətinə cəlb oluna bilər.

Marketinq
---------

Brendlər də bəzən "Apple" və "Supreme" kimi prestij sayəsində, digərləri isə "Spam" kimi mədəni səbəblərə görə məiyyət qazana bilər. Həmçinin, "Trabant"dan "Volvo"ya qədər bir çox kult avtomobil markaları avtomobil həvəskarları cəmiyyətində xüsusi məiyyət yaratmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Definition of CULT". 28 May 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 June 2022.
2. ↑  "The Official Cult TV Magazine". 2007-05-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-31.
3. ↑  "How Spam Went From Hated Ration to Cult Classic" (ingilis). June 2016. 2023-04-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-29.
4. ↑  "Trabant: The East German car remains iconic". Deutsche Welle (ingilis). 2023-06-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-29.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* *Jancik, Wayne; Lathrop, Tad.* Cult Rockers: 150 of the most controversial, distinctive and intriguing, outrageous and championed rock musicians of all time. Pocket Books. 1996.
**Renald Makdonald** (*ing.* Ranald MacDonald; 3 fevral 1824 – 24 avqust 1894) – 1840-ci illərdə Yaponiyaya səyahət edən ABŞ macəraçısı. İngilis dilini Yaponiyada tədris edən ilk şəxs hesab olunur. *"Yaponiya: Macəra hekayəsi"* memuarının müəllifidir.

İlk illəri
----------

1824-cü ildə ABŞ-nin Oreqonda yerləşən Astoriya qəsrində doğulub. Atası "Hudson's Bay" şirkətində işləyən tacir, anası isə Çinuki qəbiləsi şefinin qızı olan Şahzadə Şahzadə Sandi idi.

Britaniya Kolumbiyasındakı uşaqlıq illəri zamanı qəzaya uğramış 3 yapon dənizçinin Flatteri yarımadasında quruya çıxması haqqında eşitdiyi xəbərdən sonra Yaponiyaya maraq göstərməyə başlamışdır. 1839-cu ildə məktəbi bitirdikdən sonra Ontarionun Sent-Tomas şəhərində yerləşən bir bankda 2 il boyunca məmur işləmişdir.

Səyahəti
--------

Renald Makdonaldın doğum yerini göstərən yapon dilindəki abidə.
Makdonald bankda işlədikdən sonra növbəti beş il ərzində dənizçi kimi bütün dünyanı səyahət etmək fikrinə düşmüşdür. Həmin dövr ABŞ-də Uzaq Şərqə marağın yaranmağa başladığı dövr idi və Makdonald da Yaponiyaya səyahət etmək istəyirdi.

O, 1847-ci ildə *"Plymouth"* balina ovu gəmisi ilə Havay adalarından ayrılaraq Yaponiyaya doğru yola düşmüşdür. 27 iyun 1848-ci ildə Hokkaydonun qərb sahilində gəmidən ayrılaraq Yaqişiri və Rişiri adalarına doğru özü qayıqla üzməyə başlamışdır. Yaponiya həmin dövrdə izolyasiya şəraitində olduğu üçün heç bir əcnəbi ölkəyə buraxılmırdı və buna görə də Makdonald həbs edilərək Naqasakiyə göndərilmişdir. 1848-ci ilin oktyabrından 1849-cu ilin aprelinə kimi Naqasaki məbədindəki kiçik otaqda saxlanılmışdır. Bu dövrdə Moriyama Takiçiro və digər tərcüməçilərə ingilis dilini öyrətmişdir və buna görə də ingilis dilini Yaponiyada tədris edən ilk şəxs hesab olunur. 1849-cu ildə ABŞ-yə məxsus *"Preble"* gəmisi ilə Naqasakidən ayrılmışdır. Yaponiyadan sonra Avstraliyaya gedərək ordakı qızıl hərisliyində iştirak etmişdir.

1853-cü ildə Britaniya Kolumbiyasına qayıdaraq 30 il boyunca müxtəlif yerlərdə ticarət işləri ilə məşğul olmuşdur. Nəhayət, 1885-ci ildə Vaşinqton ştatının Fort-Kolvill şəhərində məskən salmış və ömrünün son illərində dostunun köməyi ilə *"Yaponiya: Macəra hekayəsi"* memuarını yazmışdır. Makdonald əsərin nəşr olunmasından öncə ölmüşdür. Onun əlyazması Vilyam Levis və Naociro Murakami tərəfindən redaktə olunaraq 1923-cü ildə *"Renald Makdonald: 1824-1894"* adı ilə nəşr olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *University of Toronto, Laval University* RANALD MACDONALD // Dictionary of Canadian Biography, Dictionnaire biographique du Canada (ing.). / G. Brown, D. Hayne, F. Halpenny, R. Cook, J. English, M. Trudel, A. Vachon, J. Hamelin UTP, Presses de l'Université Laval, 1959. ISSN 0420-0446; 0070-4717
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan. V cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 78. ISBN 0-87011-625-8. İstifadə tarixi: 20 mart 2022.
**Sərvər Soltan oğlu Qəniyev** (5 avqust 1937, Bakı – 5 sentyabr 2010, Ankara) — Azərbaycan skripkaçısı və dirijoru, "Şöhrət" ordeni laureatı, Prezident təqaüdçüsü, Azərbaycan SSR xalq artisti (1982).

Həyatı
------

Sərvər Qəniyev 1937-ci il avqustun 5-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. O, ilk musiqi təhsilini Azərbaycan Konservatoriyasının nəzdindəki musiqi məktəbində skripka aləti üzrə almışdır. Hələ gənc ikən Sərvər Qəniyev Niyazinin rəhbərlik etdiyi Üzeyir Hacıbəyli adına Dövlət Simfonik Orkestri ilə birlikdə çıxış edərək, musiqi ictimaiyyətinin rəğbətini qazanmışdır. Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasına daxil olan musiqiçi ikinci kursdan etibarən peşəkar musiqi təhsilini Pyotr Çaykovski adına Moskva Dövlət Konservatoriyasında davam etdirmişdir. 1960-cı ildə konservatoriyanı bitirdikdən sonra o, həmin ali təhsil ocağının aspiranturasında öz peşə kamilliyini artırmışdır.

Yaradıcılığı
------------

1963-cü ildə Bakıya qayıdan musiqiçi Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında müəllim və Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının solisti kimi çalışmağa başlamışdır. 1965-ci ildə Sərvər Qəniyevin təşəbbüsü ilə konservatoriyanın nəzdində simli kvartet yaradılmış və 1979-cu ildən bu kvartet filarmoniyanın nəzdində uğurla fəaliyyət göstərmişdir.

Sərvər Qəniyev 1971-1979- cu illərdə Qahirə konservatoriyasında simli alətlər kafedrasının müdiri vəzifəsində işləmiş və eyni zamanda Qahirə simfonik orkestri ilə müxtəlif Avropa ölkələrində qastrol səfərlərində olmuşdur. Onun Misirdə yetişdirdiyi tələbələr bu ölkənin müxtəlif musiqi kollektivlərində müvəffəqiyyətlə çalışırlar.

Azərbaycana qayıdandan sonra musiqiçi zəngin konsert proqramları ilə çıxış etməklə yanaşı, Dövlət Konservatoriyasının professoru və kafedra müdiri vəzifəsini tutmuşdur. 1991-ci ildən ömrünün sonunadək o, Türkiyənin Bilkənd Universitetinin skripka kafedrasının professoru, kamera və simfonik orkestrinin bədii rəhbəri və dirijoru olmuşdur.

Milli mədəniyyətimizi müxtəlif ölkələrdə mahir ustalıqla təmsil etməklə Sərvər Qəniyev Azərbaycan musiqisinin və ifaçılıq sənətinin təbliğində böyük xidmətlər göstərmişdir. O, ifaçılıq sənətini pedaqoji fəaliyyətlə uğurla tamamlayan sənətkar kimi musiqiçi kadrların yetişdirilməsində də nailiyyətlər əldə etmişdir.

Musiqi sənəti sahəsindəki xidmətlərinə görə Sərvər Qəniyev 1967-ci ildə "Azərbaycan SSR əməkdar artisti", 1982-ci ildə "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adlarına layiq görülmüşdür.
Sərvər Qəniyevin yaradıcılığı Azərbaycan dövləti tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. O, 2007-ci ildə "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

Vəfatı
------

Sərvər Soltan oğlu Qəniyev 2010-cu il sentyabr ayının 5-də ömrünün 74-cü ilində vəfat etmişdir.

Mənbə
-----

* mediaforum.az[*ölü keçid*]
* xalqqazeti.com Arxivləşdirilib 2016-03-12 at the Wayback Machine
* news.lent.az[*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------
**Aigai** — Türkiyədə Manisanın Kösələr kəndinin 2 km. cənubunda Gün dağının üzərində, əsasən xarabalıqdan ibarət olan qədim bir şəhərdir. E.ə. 1100-cü illərdə Yunanıstandan gəlib Anadolu sahillərində yerləşmiş Aiollər tərəfindən qurulmuş 12 kənddən biri sayılır. 

Müasir dövrümüzdə İzmir körfəzi ilə Çandarlı körfəzi arasına təqabül edən və qədim dövrlərdə Aiolis adlandırılan bölgədə yerləşən şəhərlər quran Aiollər, İzmir körfəzinin cənubunda yerləşmiş İonlardan fərqli olaraq iç bölgələrdə də (Aigai və Temnos kimi) şəhərlər quraraq ticarətdən çox əkinçilik və heyvandarlığa üstünlük vermişlər. 

Aigai haqqında ilk məlumatlar tarixçi Heredot tərəfindən verilmişdir. Heredot Aigai şəhərinin Aiollərin qurduğu 12 şəhərdən biri olduğunu qeyd edir.

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2009-02-08 at the Wayback Machine
* Aigai arxeoloji qazıntıları


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Türkiyə ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Oqurlar** və ya **Oqur boyu** — qədim türk boylarından biri. Müxtəlif corafi ərazilərə yayılmışdilər. Onlara bəzən Bulqar boyu da deyilməkdədir.

Haqqında
--------

Tarixi qaynaqlara görə, Tinq-linqlərin qərb qrupundan çıxdıqları bilinən Oqurlar Şərqi Avropaya doğru köç etmədən əvvəl 3 ayrı kütlə halında yaşayırdılar. Birinci kütlə Sır Dərya və Çu çayları arasında, ikinci kütlə Emba çayı hövzəsində, yəni qərbi Qazaxıstan bozqırlarında, üçüncü kütlə isə Yayık çayı civarında yaşayırdı. Böyük ehtimalla, birinci kütlə On Oqurları, ikinci kütlə Otuz Oqurları, üçüncü kütlə isə Doqquz Oqurlarını meydana gətirirdi. Oqurlar daha sonra Saroqur, Bittioqur, Ultinqur-Altziaqır, Kutriqur-kuturqur, Unqur-Hunnuqur, Utriqur kim boy birlikləri halında tarixdə görülməkdədir. Sabarlar tərəfindən 461-465-ci illərdə Ural dağlarının şərqindən qərbinə doğru sıxışdırılmışdırlar. Bu zaman onların bir qismi Cənubi və Şimali Qafqaz ərazilərində də məskunlaşmış və buranın tarixində mühüm rol oynamışdır. Qafqaz ərazisində adının kökü Oqurlardan gələn çox saylı yaşayış məskəni vardır. Onların Qafqaza köç etmələri barədə erməni, Bizans və gürcü mənbələrində də məlumat vardır.

Oqurların Tanrı dağları həndəvərində yaşayan Vu-sunların davamı olduğu şəklindəki fikir mübahisəlidir. Çünki, onların tarixləri fərqli məcrada irəliləmişdir. Digər tərəfdən İli bölgəsinə yaxın yerdə göstərilən Ho-chie boyunun da Oqurların ataları olma ehtimalı vardır. Ancaq onlar haqqında o qədər də bilgi yoxdur. Ola bilsin ki, Ho-chie adlandırılan boy Tinq-linqlərin ənub qolu olmuşdur. Qaynaq yetərsizliyinə görə, bu məsələdə çox bir şey deyilməməkdədir.

Oqurlar ovçuluq, kürkçülük və heyvandarlıqla yanaşı, yaşadıqları coğrafiyanın şərtlərinə uyğun olaraq əkinçiliklə də məşğul olurdular. 

Qara dənizin şimalına gəldikdən sonra dövlətləri parçalanıb süqut edən Avropa hunlarının idarəsindəki İrnekə qatılan Oqurlar (360-470) daha sonra Bulqar adı ilə bilinməyə başladılar. Yeni gəldikləri ərazidə də 3 ayrı halında yaşamağa davam etdilər. Qafqazların şimalında, Azov dənizinin şərqində On-Oqurlar, Don-Volqa arasında, yəni daha şimalda Otuz Oqurlar, qərbdə Dneprə doğru Doqquz Oqurlar yaşayırdılar. Şərqdəki iki qrup Sabarların və Göktürklərin himayəsinə girdi. Qərbdəki Doqquz Oqur (Qara Bulqarlar) isə Bizansla əlaqə qurub, onunla müxtəlif mübarizələrə girsələr də, zəifləyib şərqdən gələn Avarların ittifaqına daxil oldular. Şərqdə qalan Otuz Oqur və On Oqur qrupları isə Böyük Bulqar adı verilən dövləti qurdular.

Həmçinin bax
------------

* Böyük Bulqar dövləti

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  *Prof. Dr. Ahmet Taşağıl﻿.* Çin Kaynaklarına Göre Eski Türk Boyları. Türk Tarih Kurumu Yayınları. 2013. səh. 14-15.
2. ↑  *Süleyman Əliyarlı.* Azərbaycan tarixi Uzaq keçmişdən 1870-ci illərə qədər. Bakı: Azərbaycan. 1996. səh. 127.
3. ↑  *Qulamhüseyn Məmmədov.* "Səlcuqlardan öncəki Türklər". qulammemmedov.blogspot.com. 24 noyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib.
**Kurt Hödel** (*alm.* Kurt Friedrich Gödel‎; 28 aprel 1906[…], Brno, Avstriya-Macarıstan – 14 yanvar 1978[…], Prinstom, Nyu Cersi) — Avstriya əsilli Amerikan məntiqçisi və riyaziyyatçısıdır. Çoxluqlar nəzəriyyəsi, riyazi məntiq və nisbilik nəzəriyyəsi üzrə əsərlərin müəllifidir.

ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının (1955) və London Kral Cəmiyyətinin (1968) üzvüdür. XX əsrin ən böyük mütəfəkkirlərindən sayılır.

Həyatı
------

Kurt Hödel 28 aprel 1906-cı ildə Avstriya-Macarıstan (Moraviya)) imperiyasının Brün (indiki Brno) şəhərində, alman ailəsində anadan olmuşdur. Kurtun atası-Rudolf Hödel böyük tekstil fabrikinin ortaq sahibi idi. Onun, atasının şərəfinə adlandırılmış Rudolf adlı böyük qardaşı var idi. 

1918-ci ildə Avstriya-Macarıstan imperiyasının süqutundan sonra Kurt Çexoslovakiya vətəndaşlığı almağına baxmayaraq, özünü hər zaman Avstriyalı hesab edirdi. 23 yaşında rəsmi olaraq Avstriya vətəndaşlığını qəbul edib.

Üşaq vaxtlarından xarici dilləri öyrənməkdə bacarığı özünü aşkar büruzə vermişdi. Belə ki, artıq gənc yaşlarında öz doğma ana dili olan Alman dilindən başqa, İngilis və Fransız dillərində sərbəst danışmağı bacarırdı. 1923-cü ildə məktəbi bitirən Kurt Vyana Universitetinə daxil olur. Universitetdə 2 il fizika öyrəndikdən sonra riyaziyyat öyrənməyə keçmişdir.

1938-ci ildə Amerikaya gəlmişdir. 1948-ci ildən Amerikan vətəndaşı olmuşdur. 1953-cü ildə Princeton Universitetində professor olmuşdur. "Principia Mathematica"nın "Bənzəri sistemlərin formal hökmə bağlana bilməyən mülahizələri barədə" məqalələr yazmışdır. Burada, o, iki teoremin müəllifidir. Bu mülahizələrə görə, arifmetika xətasız ola bilməz. Çünki, xətasızlıq bu sistemdə qərarsızlığa yol açan bir mülahizədir. Müasir məntiq nəzəriyyəsinin qurucusudur.

1978-ci ildə həyat yoldaşının xəstəxanaya aparılmasından sonra başqası tərəfindən hazırlanan yeməkləri yeməkdən imtina etmiş və aclıqdan ölmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Maktutor riyaziyyat tarixi arxivi.
2. 1 2  Kurt Gödel // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2  The Fine Art Archive. 2003.
4. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
5. ↑  .
6. 1 2 3 4 5 6  Czech National Authority Database.
7. ↑  NNDB (ing.). 2002.
8. ↑  "Uşaqlar üçün ensiklopediya. Riyaziyyat.", Bakı, "Şərq-Qərb", 2008. səh.607
9. ↑  *Gödel, Kurt.* Collected works. Feferman, Solomon. Oxford. 1986. 37. ISBN 0-19-503964-5. OCLC 12371326. 2021-04-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-29.
10. ↑  "Gödel's universe". Nature (ingiliscə). 2005. İstifadə tarixi: 9 may 2021.

Xarici keçidlər
---------------
**Rzalı Oqtay Məhərrəm oğlu (Oqtay Rza)** — azərbaycanlı şair, 1981-ci ildan Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Mikayıl Müşfiq və "Qızıl qələm" mükafatları laureatı.

Həyatı
------

Oqtay Rza 1934-cü il noyabrın 2-də Azərbaycanın Salyan rayonunun Qalalı kəndində anadan olmuşdur. Arbatan kənd yeddiillik məktəbini bitirib Salyan şəhərindəki Nizami adına orta məktəbdə təhsilini davam etdirmişdir (1948-1951). Azərbaycan Sənaye İnstitutunun geoloji-kəşfıyyat fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib geoloq ixtisası almışdır (1951-1956). Əmək fəaliyyətinə Bayıldakı Neft və Qazçıxarma İdarəsinin 5 saylı mədənində başlamışdır: operator, baş operator, neftçıxarma ustası olmuşdur (1956-1961). Elmi-tədqiqat işi müdafıə edib geologiya-mineralogiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. Azərbaycan KP MK yanında ikiillik marksizm-leninizm universitetini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir (1980). N.Tusi adına APİ-nin ümumi coğrafıya kafedrasında müəllim, baş müəllim (1966-1969), hazırda isə dosent işləyir (1971-cı ildən). Bakı Sovetinin deputatı seçilmişdir (1959-1960).

1961-ci ilin noyabr-dekabr aylarında Ümumdünya Həmkarlar İttifaqları Təşkilatının Moskvada keçirilən 5-ci konqresində sovet nümayəndə heyətinin tərkibində iştirak etmişdir.

"Bir may" adlı ilk şerini yeddiillik məktəbdə oxuyarkən yazıb "Sosializm yolu" rayon qəzetində dərc etdirmişdir. Həmin vaxtdan poetik yaradıcılıqla müntəzəm məşğul olur, bədii tərcümələr də edir. Dünya xalqlarının ədəbiyyatından tərcümələri dövri mətbuatda müntəzəm çap olunur.

Əsərləri xarici mətbuatda dərc edilmişdir. "Kamennıy Svetilnik" şerlər toplusu 1987-ci ildə Moskvada kütləvi tirajla buraxılmışdır.

18 avqust 2019-cu ildə vəfat etmişdir.

Əsərləri
--------

1. Torpağı dinləyirəm. Bakı: Gənclik, 1970, 24 səh.
2. Ürəyimi oxuyun. Bakı: Gənclik, 1975, 80 səh.
3. Hara gedirəmsə. Bakı: Gənclik, 1980, 66 səh.
4. Yasəmən çiçəkləyəndə. Bakı: Yazıçı, 1981, 90 səh.
5. Daş çırağın işığında. Bakı: Gənclik, 1983, 168 səh.
6. Fəsil dəyişəndə. Bakı: Yazıçı, 1986, 112 səh.
7. Günəşin adından. Bakı: Yazıçı, 1991, 140 səh.
8. Vətən, yas saxlama. Bakı: Şur, 1993, 32 səh.
9. Adlı, ünvanlı misralar. Bakı: Azərnəşr, 1999, 334 səh.
10. Seçilmiş sətirlərim. Bakı: Azərnəşr, 2001, 264 səh.
11. Dördlüklər. Bakı: Gənclik, 2004, 200 səh.
12. "Rübai karvanı - dördlük çələngi". Bakı: Yazıçı, 2011. 188 səh.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Kulis.* "Oqtay Rza vəfat etdi" (az.). Kulis. 18.08.2019. 2020-09-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-18.

Xarici keçidlər
---------------

* Oqtay Rza Arxivləşdirilib 2013-07-05 at the Wayback Machine
* Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine
* [*ölü keçid*]
**Ordubad Konserv Zavodu** — 1930-cu ildə istifadəyə verilmiş və Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunda yerləşən yeyinti sənaye müəssisəsi.

Tarixi
------

Ordubad Konserv Zavodu 1928-1930-cu illərdə tikilib istifadəyə verilmişdir. Sahəsi 3 hektara yaxındır. Zavodun ilkin gücü ildə 400 min şərti banka (1 şərti banka 400 qram konserv məhsulu deməkdir) olub. Zavod işə başlayanda, əsasən ət konservləri, müxtəlif mürəbbələr və halva məhsulları istehsal edib. Ət konservlərinə tələbat azaldığından həmin məhsulun istehsalı dayandırılıb. 1970-1980-ci illərdə zavodda 20 adda müxtəlif konserv məhsulları (qoz, qızılgül, qovun, ərik, gilənar, tut mürəbbələri, cem, şirələr, ərik və şaftalı kompotları və s.) buraxılıb, olardan 8-i keyfiyyət nişanı alıb. Məhsulları keçmiş SSRİ-nin hər yerində böyük şöhrət tapmışdı. Naxçıvan MR-ın blokada şəraitinə düşməsi ilə əlaqədar zavodda işin ahəngi tədricən azalmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan Ensiklopediyası. II cild (Təkmilləşdirilmiş və yenidən işlənmiş ikinci nəşr). Naxçıvan: AMEA Naxçıvan bölməsi. V. Y. Talıbov. 2005. səh. 206. ISBN 5-8066-1468-9.
**Liu Konq** Xan Çaonun üçüncü imperatoru idi. Qardaşını devirərək hakimiyyətə gəlmişdi.

İlk dövrü
---------

Liu Konq əslində taxta çıxmaq istəmirdi və taxtı qardaşı Liu Aya təqdim etmişdi lakin Ay bundan imtina etdi. Hun ənənələrinə sadiq qalaraq Qiyan qəbiləsindən bir qızla evləndi. O Cin sülaləsi ilə mübarizəyə davam edirdi. Paytaxtı mühasirəyə çalışırdı. Onun orduları bütün döyüşlərdə asanlıqla qələbə çalsa da şəhərləri saxlaya bilmirdi. 311-ci ilin yazında Şi Le Cin sülaləsinin generalını məğlub etdi, onları mühasirəyə aldı və ordudakı şahzadəni diri-diri yandırdı. Paytaxt müdafiəsiz qalmışdı. Şi Le, Vanq Min və Lui Yao paytaxta girərək imperator Huayı əsir etdilər. Vanq Min imperatora paytaxtı yeni fəth edilmiş Loyanqa köçürmələrini təklif etsə də Liu Yao bununla razılaşmayaraq şəhəri yandırdı. 312-ci ildə imperator bir çox əyanını edam etsə də, onun generallarından olan Vanq Çanq bunun doğru olmadığını dedi, imperator əvvəl əsəbləşib onu edam etmək istəsə də, sonra xasiyyətini dəyişdi. Həmin il Hun generalları Liu Kanvə Liu Yao Taiyuan şəhərini işğal edərək Cin sülaləsi generalı Liu Kunun valideynlərini öldürdü. Bundan sonra Liu Kun artıq hunlara problem olmadı. 313-cü ildə Cin sülaləsindən olan Min özünü Çanqanda imperator elan edincə Xan Çao ordularının maraq nöqtəsi də dəyişdi.

Sonrakı dövrü
-------------

314-cü ildə Liu Kanı baş nazir postuna gətirən imperator qardaşı Liu Ayı ev həbsinə saldı. 315-ci ildə isə Şi Le şərq bölgələrinin qubernatoru elan olundu. Hakimiyyətlə birbaşa maraqlanmayan imperatorun hökumətin korrupsiya yayılmağa başladı. 316-cı ildə imperator Çanqanı fəth etmək qərarına gəldi. Liu Yao imperatoru həbs edərək Cin sülaləsinin qərb qolunun hakimiyyətinə son qoydu. Liu Yao buna görə qərb bölgələrinin qubernatoru elan olundu. Liu Kan bu arada əmisi Liu Ayı 15.000lik əsgərləri ilə birlikdə öldürərək həyatına son qoydu. 317-ci ildə Liu Kan vəliəhd oldu. 318-ci ildə sarayda yanğın baş verdi və bu yanğında ən kiçik oğullarından biri olan Liu Kanq da öldü. Bundan depressiyaya düşən imperator vəfat etdi və yerinə oğlu taxta çıxdı.

Ailəsi
------

Övladları:

* Liu Kan (劉粲),imperator oldu
* Liu Yi (劉易)
* Liu Yi (劉翼)
* Liu Li (劉悝)
* Liu Fu (劉敷)
* Liu Ji (劉驥)
* Liu Luan (劉鸞
* LIu Honq (劉鴻)
* Liu Mai (劉勱)
* Liu Kuan (劉權)
* Liu Kao (劉操)
* LIu Çi (劉持)
* Liu Henq (劉恆)
* Liu Çenq (劉逞)
* Liu Lanq (劉朗)
* Liu Qao (劉皋)
* Liu Sü (劉旭)
* Liu Cinq (劉京)
* Liu Tan (劉坦)
* Liu Huanq (劉晃)
* Liu Kanq (劉康)
* Liu Yue (劉約)


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **SƏLƏF**Liu He |  | **Liu Konq  Xan Çao hökmdarı və Çin imperatoru**310-318 |  | **XƏLƏF**Liu Kan |
**Oqtay Süleyman oğlu Məlikov** (10 dekabr 1925, Bakı – 18 aprel 2006, Bakı) — Azərbaycanın istedadlı tarixçi-şərqşünas alimi və tərcüməçisi. 1990-cı ildə baş vermiş 20 Yanvar faciəsindən sonra Kommunist partiyası sıralarını tərk etmişdir.

Həyatı
------

Oqtay Məlikov 1925-ci il dekabrın 10-da Bakıda anadan olmuşdur. Atası tarixçi və tərcüməçi Süleyman Məlikov əslən Bakının Pirşağı kəndindən idi.

1943-cü ilin aprelindən 1944-ci ilin oktyabrına qədər Sovet Ordusu sıralarında qulluq etmişdir. 1944-cü ilin noyabrında ekstern surətdə Azərbaycan Dövlət Universiteti (ADU) Filoloji fakültəsinin şərq şöbəsinə daxil olmuşdur. 
1945-ci ilin noyabrında təhsilini davam etdirmək üçün bir qrup tələbə ilə Moskva Şərqşünaslıq İnstitutuna göndərilmişdir.

Fəaliyyəti
----------

1949-cu ilin iyununda Moskvada təhsilini başa vurduqdan sonra Bakıya qayıtmışdır. 1954-cü ilin martında Moskvada "İranda Rza şah irtica diktaturasının qurulması" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

1954-cü ilin aprelindən ADU-nun tarix fakültəsində müəllim, 1960-cı ilin oktyabrından Azərbaycan Elmlər Akademiyası (EA) Şərqşünaslıq institutunun İran şöbəsinin baş elmi işçisi olmuşdur.

1982-ci ilin fevralından 1986-cı ilin yanvarına qədər Partiya tarixi institutunun "Marksizm-leninizm əsərlərinin tərcümə qrupunun" müdiri işləmişdir. Qeyd etmək lazımdır ki, 1952-69-cu illərdə atası Süleyman Məlikov həmin şöbəyə rəhbərlik etmişdir.

1986-cı ilin iyulundan Azərbaycan EA-nın Şərqşünaslıq İnstitutu Cənubi Azərbaycan şöbəsinin baş elmi işçisi olmuşdur. 

Şərqşünaslıq institutunun İran tarixi və Cənubi Azərbaycan tarixi şöbələrində işlədiyi zaman tanınmış iranşünas alimlər, elmlər doktorları Raufbəy Seyidov, Şahin İbrahimov (Simurq), Şövkət Tağıyeva, Zakir Abdullayev, Semyon Ağayevlə və digərləri ilə birgə çalışmışdır.

Üç övladı, nəvələri var. Jurnalist, tərcüməçi, redaktor Süleyman Məlikovun oğludur.

Əsərləri
--------

Bakı, Tehran, Moskvada kitab və bir sıra dəyərli elmi əsərləri çap olunmuşdur.

1961-ci ildə Moskva şəhərində nəşr olunmuş "Установление диктатуры Реза-Шаха в Иране" (İranda Rza şah diktaturasının qurulması) kitabının müəllifidir. Həmin əsər 1979-cu il İran İslam İnqilabından sonra 1980-cı ildə Tehranda fars dilində çapdan çıxmışdır.

Cənubi Azərbaycan tarixi oçerki (1828-1917) monoqrafiyasının "Mədəniyyət" hissəsinin (səh. 207-219, 254-260, 268-312) müəllifidir. Həmin monoqrafiyanın və Ə.Dadaşlı, Şövkət Tağıyeva, Zakir Abdullayev və Nuru Ağasının əsər və kitablarının elmi redaktoru olmuşdur.

Azərbaycan və rus dillərində yüksək səviyyədə yazı qabiliyyəti və texnikasına, erudisiya və intelektə malik alim idi.

Oqtay Məlikov tərəfindən marksizm-leninizm klassiklərinin bir neçə cildi tərcümə və redaktə edilmişdir.

Mənbə
-----

* AMEA Şərqşünaslıq İnstitutundan təqdim olunmuş bioqrafiyası və elmi əsərlərin siyahısı.
* Fransanin Milli Kitabxanasında olan əsərlərinin siyahısı.
**Litvada avtomobil yolları** — Litva ərazisində avtonəqliyyat vasitələrinin hərəkəti üçün nəzərdə tutulmuş yollar. Dövlət yolları əsas (lit. magistraliniai), regional (lit. krašto) və rayon (lit. rajoniniai) yollarına bölünür. Qeyri-dövlət yolları (küçələr, yerli yollar, giriş yolları) yerli özünüidarəetmə orqanlarına aiddir.

Tarix
-----

Litvada ilk yollardan biri XVI əsrdə tikilmiş Klaypeda qəsri yaxınlığındakı yoldur. 2006-cı ildə ölkədəki ümümi yolların uzunluğu 21.320 km olmuşdur ki, bunun da 1.748 km-i avtomobil yolları (o cümlədən 309 km-i avtomagistrallar təşkil edir), 4.946 km-i respublika əhəmiyyətli, 14.625 km-i isə digər yollardır. Litva Yol Muzeyi Litva yollarının və avtomobil sənayesinin tarixinə həsr olunub. 2019-cu ildə Litvada avtomobil magistrallarının ümumi uzunluğu 365,83 km-dir. Maksimum icazə verilən sürət 130 km/saat (yay) və 110 km/saatdır (qış). Litva magistral yolları olan yeganə Baltikyanı dövlətdir. 2018-ci ildə Litva Dünya İqtisadi Forumunun ekspertləri tərəfindən hər il tərtib edilən Qlobal Rəqabətlilik İndeksində yolların keyfiyyətinə görə dünyada 37-ci yerdə qərarlaşıb. Bu Baltikyanı ölkələr artasında ən yüksək göstərici olur. 2022-ci ilə qədər A5 avtomobil yolunun qalan 40,23 km hissəsinin (Mariyampole və Polşa ilə sərhəd arasında) avtomobil yolları standartlarına uyğun yenidən qurulması və Polşanın S61 avtomobil yoluna birləşdirilməsi planlaşdırılır.

Təsnifat
--------

Litvanın Avropa Yol Şəbəkəsinin dəhlizlərinin sxemi
Litvada yollar aşağıdakılara bölünür:

Avropa Yol Şəbəkəsinin dəhlizləri;

E kateqoriyalı yollar;

Magistrallar;

Regional yollar;

rayon yolları.

Örtük tiplərinə görə yollar
---------------------------

* Asfalt yollar; *(13 584,389 km)*
* Dəmir-beton yollar; *(72,46 km)*
* Torpaq yollar. *(7 604,084 km)*

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Mano vyriausybė | VĮ Lietuvos automobilių kelių direkcija". lakd.lrv.lt. 2021-06-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-02.
2. 1 2 3  "Eismoinfo.lt". eismoinfo.lt. 2021-07-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-02.
**Mərkəzi Radio & Teleqüllə mərkəzi** və ya **Pekin teleqülləsi** (*çin.* 中央广播电视塔) — Pekində yerləşən müşahidə və televiziya qülləsi. Şəhərin ən hündür strukturu, dünyanın dördüncü ən yüksək teleqülləsidir. 238 metr (781 ft) hündürlüyündə müşahidə göyərtəsi var. Telüqüllənin restoran və müşahidə göyərtəsindən şəhərin panoramik mənzərəsi açılır. Dünya Böyük Qüllələr Federasiyasının üzvüdür.

Tarix
-----

Qüllə 1980-ci illərin sonunda Paulus Snoeren tərəfindən planı hazırlanmış və Çin Mərkəzi Televiziyası üçün yayım avadanlığı ilə təchizatı 1992-ci ildə başa çatdırılmışdır. Teleqüllə Pekinin Haidian rayonunda , Gongzhufen metro stansiyası və Yuyuantan Parkı yaxınlığında yerləşir .

Qüllənin ən yuxarı hissəsinə 1484 addım məsafə var ki,hər il bu məsafəyə yarış keçirilir.

Mərtəbələr
----------

İctimaiyyətə açıq olan 4 mərtəbəsi var.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 

*

İstinadlar
----------

1. ↑  Pekin teleqülləsi на сайте *Structurae*

Xarici keçidlər
---------------

* Mərkəzi TV Qülləsi Veb səhifə:
**Miqariya quşarmudu** (*lat.* Sorbus migarica) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin quşarmudu cinsinə aid bitki növü.

Botaniki təsviri
----------------

Miqariya quşarmudu 0,5-2,0 m hündürlükdə koldur. Tumurcuqları zəif keçətükcüklüdür. Yarpaqları az və ya çox dərəcədə dərivari, dəyirmidir, 5-10 sm uzunluqda, 4,5-8 sm enindədir, yuxarı hissəsi kütdür. Yan damarlarının sayı 8-10 cütdür. Üst səthi damarlardan başqa çılpaq və ya zəif tükcüklüdür. Alt səthinin damarlarının arası sıx ağ keçəvari tükcüklü, damarların üzəri isə çox zəif tükcüklüdür. Ona görə də damarlar daha tünd rəngi ilə aydın seçilirlər. Yarpağın kənarı aşağı hissədən tamkənarlı, yuxarıya doğru hissəsi isə (1/8-1/3) dişciklidir. Dişciklər kiçik və iti olub, hər tərəfdə onların sayı 20-25 ədəddir. Yarpaq və çiçək saplağı qısa və ağ keçətükcüklüdür. Kasacığı ağ keçətükcüklü olub, çiçəkləmədən sonra aşağı əyilən üçbucaq şəkilli dişciklidir. May-iyun aylarında çiçək açır, sentyabr-oktyabrda isə meyvəsi yetişir. Yetişmiş meyvələri tünd qırmızımtıl olub 1,1-1,3 sm uzunluqda, 1,0-1,2 sm enindədir.

Ekologiyası
-----------

Orta və yüksək dağlıq qurşaqlarında dəniz səviyyəsindən 1800-2100 m hündürlüklərdə palıd meşələrində, meşənin yuxarı sərhəddi boyunca daşlı-qayalı yamaclarda, arid seyrək meşəliklərdə və kolluqlar arasında, əhəngdaşlı torpaqlarda yayılmışdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR-da Ordubad rayonunun Məzrə və Urmus kəndləri arası (16.08.1933, Karyagin) və Nürgüt kəndi ətrafındakı seyrək meşəlikdə ardıc, zirinc, palıd, yemişan, armud, alma, itburnu və s. növləri ilə birlikdə və ya tək-tək bitir.

İstifadəsi
----------

Çiçəkləmə və meyvə əmələgətirmə dövründə dekorativ görünüşə malik olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15528248
* Wikispecies: Sorbus migarica
* EoL: 630418
* GBIF: 3012312
* IPNI: 741851-1
* IRMNG: 10582729
* Plant List: rjp-2626
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:741851-1
* Tropicos: 27800372
* WFO: wfo-0000996568

 |
**Peeter Vəhi** (18 may 1955)—eston bəstəkarı.

Həyatı
------

Peeter Vəhi Estoniya konservatoriyasını bitirmiş, müstəqil bəstəkar və prodüser kimi işləmişdir. Hazırda ERP-nin (Estonian Record Productions), habelə beynəlxalq musiqi festivallarının bədii rəhbəridir. O, Estoniya Bəstəkarlar İttifaqının İdarə Heyətinin üzvü, Mədəniyyət Fondu Şurasının və Estoniya Buddizm İnstitutu Şurasının üzvü, Akademik Şərq Cəmiyyətinin tamhüquqlu üzvüdür.

Peeter Vəhi əsərlərində ekzotik musiqi alətlərindən və elektron vasitələrdən bacarıqla istifadə edir. Onun ən məşhur əsərləri bunlardır: "Mary Magdalene Gospel", "In the Mystical Land of Kaydara", "To His Highness Salvador D", "Mystical Uniting", "Pastoral of Computerized World".

Estoniyalı bəstəkar Şərq musiqisinə onda necə maraq oyanması barədə sualın cavabında bildirmişdir ki, hər şey onun Tibet, Himalay və Qafqaz dağlarına səfərlərindən başlanmışdır. P. Vəhi deyir: "Bu səfərlər zamanı mən Şərqin əsrarəngiz ab-havasını hiss etdim, unudulmaz Şərq musiqisi mənim yaradıcılığımda silinməz izlər qoydu". Həqiqətən bu səfərlərdən sonra bəstəkar hind və tibet musiqisi ilə maraqlanmağa, tibet və yapon dillərində, habelə sanskrit dilində mətnlərə musiqi bəstələməyə başlamışdır.

Peeter Vəhi 1992-ci ildən indiyə kimi, "Oriyent" Şərq mədəniyyəti festivalının bədii rəhbəridir. Həmçinin bu festivalda Azərbaycanın tanınmış musiqiçiləri də iştirak edir. Estoniyalı bəstəkar xatırlayır ki, bir neçə il bundan əvvəl Azərbaycanın xalq artisti, muğam ustası Alim Qasımov və onun qızı Fərqanə Qasımova, xalq artisti Mələkxanım Əyyubova, istedadlı tarzən Faiq Cələbi "Oriyent" festivalı çərçivəsində Azərbaycan musiqisinin gözəlliklərini nümayiş etdirmişdir. Festival çərçivəsində Cabbar Qaryağdıoğlu adına üçlüyün konserti də olmuşdur. 

Bəstəkar demişdir: "Azərbaycanın həqiqi dostu olaraq, eston tamaşaçısını Azərbaycan musiqisinin qeyri-adi gözəlliyi ilə tanış etməyi özümə borc bilirəm".

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Bəstəkar** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |


|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | AllMusic · Discogs · IMDb · MusicBrainz |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 13977921q · CiNii: DA12750358 · GND: 12494745X · ISNI: 0000 0000 8413 7709 · LCCN: n94103915 · NTA: 175604444 · SUDOC: 179263374 · VIAF: 117071816 · WorldCat VIAF: 117071816 |

 |