recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Yusifov Soltan Sərdar оğlu (Soltan Yusif)** (1935-2003) — Azərbaycan şairi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

Soltan Yusif 29 noyabr 1935-ci ildə Qaryagin rayonunun Kərimbəyli kəndində anadan olub. Erkən yaşlarından eşitmək qabiliyyəti itirib. Kərimbəyli kənd 7 illik orta məktəbi bitirib, bir müddət kənddə qalıb kolxozda işlədikdən sonra Bakıya gələrək karlara məxsus axşam fəhlə-gənclər məktəbinin 8-ci sinfində təhsilini davam etdirib, gündüzlər çəkmə tikməklə məşğul olaraq axşamlar dərsə gedib. Atasının vəfat etməsi, böyük qardaşının hərbi xidmətdə olmağı və sonra Neft Sənaye İnstitutunda oxumağı, anası Güllər xanımın evdar qadın olması onu işləmək məcburiyyəti qarşısında qoyub. Bununla belə 8-ci sinifdə dərslərindən əla qiymətlər aldığı üçün yanvar imtahanından sonra komissiyanın qərarı ilə onu 8-ci sinifdən 10-cu sinifə keçiriblər. Dərsliklər ayrı, fənnlər ayrı olsa da, çətinliyə baxmayaraq, o, əlaçı olaraq qalıb. Orta məktəbi bitirdikdən sonra sənədlərini N.K. Krupskaya adına Bakı Kitabxanaçılıq Texnikumunun qiyabi Mədəni-maarif şöbəsinə verib. Texnikumu bitirəndən sonra Karlar cəmiyyətinin Bakı şəhər şöbəsinin sədri, Azərbaycan Karlar Cəmiyyətinin mərkəzi idarə heyətinin sədri, sədr müavini, direktor müavini, direktoru, hüquqşünası vəzifələrində işləyib, özünün təşəbbüsü ilə nəşrə başlamış cəmiyyətin orqanı "Bizim həyat" qəzetinin şöbə müdiri, sonra isə baş redaktoru olub. 

Soltan Yusifin 7 şeirlər və poemalar kitabı nəşr edilib, şeirlərinin çoxu müxtəlif dillərə çevrilib. SSRİ vaxtında Moskvada fəaliyyət göstərən "Kamerton" Ədəbi Birliyinin üzvü olub, birliyin hər il keçirdiyi görüşlərə, iclaslara, konfranslara, plenumlara dəvət edilib. Oxuduğu şeirlər "V edinоm stroyu" jurnalında, "Mayak" qəzetində işıq üzü görüb. Həmçinin, Kiyevdə fəaliyyat göstərən ədəbi birliyinin də üzvü seçilib.

Soltan Yusif 17 fevral 2003-cü ildə vəfat edib.

Kitabları
---------

1. Mubarizin arzuları. Bakı: 1983
2. Döyüşkən şeirlər. Bakı: 1995
3. Qurban olduğum. Bakı: 1995
4. Seçilmiş əsərləri. II cilddə. Bakı: 2006

İstinadlar
----------
**Albert Kesselrinq** (*alm.* Albert Kesselring‎; 30 noyabr 1885[…] – 16 iyul 1960[…], Bad-Nauhaym[d], Qərbi Almaniya) — alman hərb xadimi, lüftvaffe general-feldmarşalı.

Hər iki dünya müharibəsində iştirak edən Kesselrinq Üçüncü Reyxin ən uğurlu komandirlərindən biri olmuşdur, Palıd yarpaqları, qılınclar və almazları olan Cəngavər xaçı ilə mükafatlandırılan 27 nəfərdən biridir. İkinci Dünya Müharibəsinin ən populyar alman generallarından biri olduğu üçün müttəfiqlərdən Gülərüz Albert (*ing.* Smiling Albert), öz əsgərlərindən isə "Albert dayı" (*alm.* Onkel Albert‎) ləqəbini aldı.

Hərbi karyerası
---------------

Kesselrinq hərbi karyerasına 1904-cü ildə fanen-yunker kimi başlamış, artilleriya silahlı qüvvələrin qolu olmuşdur. 1912-ci ildə kəşfiyyat aerostatına müşahidəçi kimi məzun oldu. Kesselrinq Birinci Dünya Müharibəsinin həm Qərb, həm də Şərq cəbhələrində xidmət etdi, bundan sonra Baş Qərargahda işləmək üçün köçürüldü. Müharibədən sonrakı ordunun azalması Kesselrinqə təsir etmədi, 1933-cü ilə qədər Aviasiya Reyxnazirliyinin inzibati şöbəsinə köçürüldü. Bu vəzifədə ölkənin aviasiya sənayesinin bərpasında iştirak etdi, bundan sonra 1936–1938-ci illərdə Lüftvaffe qərargahına rəhbərlik etdi.

İkinci Dünya müharibəsi dövründə Kesselrinq, Polşa və Fransa kampaniyalarında, Britaniya uğrunda döyüşdə və Barbarossa əməliyyatında hava donanmalarının komandanı olmuşdur. Cənubda baş komandir olaraq, Şimali Afrika Kampaniyası da daxil olmaqla Aralıq dənizi teatrında Almaniya qüvvələrinə rəhbərlik etmişdir. Kesselrinq, avtoqəzada olanda 1944-cü ilin oktyabrına qədər italyan cəbhəsindəki müttəfiqləri saxladı. Müharibənin son mərhələsində Qərb cəbhəsində Alman qoşunlarına komandanlıq etdi. Kesselrinq müttəfiqlərin yüksək rütbəli komandiri kimi hörmətini qazandı, ancaq İtaliyada onun komandanlığı altında qoşunlar tərəfindən törədilən cinayətlər onun nüfuzuna kölgə saldı.

Müharibədən sonra Kesselrinq müharibə cinayətlərinə görə məhkum edilmiş və ölüm cəzası məhkum edilmiş, sonradan hökm ömürlük azadlıqdan məhrumetmə ilə dəyişdirilmişdir. Siyasətçilər və KİV-lərin apardığı kampaniya, sağlamlığına görə iddia edilən 1952-ci ildə sərbəst buraxılmasına səbəb oldu. Sərbəst buraxıldıqdan sonra revanşist təşkilatların fəaliyyətində yaxından iştirak etmiş və yenidən canlandırılmış "Polad dəbliqələ" təşkilatına rəhbərlik etmişdir.

Kesselrinq, müharibədən sonra xatirələrini dərc edən yalnız iki general-feldmarşaldan biridir (ikincisi Erix fon Manşteyn). Onun memuarı "Soldat bis zum letzten Tag" (Son günə qədər əsgər) adlanır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Albert Kesselring // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2  Albert Kesselring // Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (xorv.). 2009.
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
4. 1 2  Albert Kesselring // Encyclopædia Britannica (ing.).
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu məqalə **tamaşa və roman qəhrəmanı Kür Şad** haqqındadır. **Tarixi şəxsiyyət** üçün **Aşina Cieşeşuay** səhifəsinə baxın.* |

**Kür Şad** türk ədəbiyyatında bir süjetdir. Səbahəddin Əlinin müəllifi olduğu "Esirler*"* adlı tamaşanın və Nihal Atsızın qələmə aldığı "Bozqurdların ölümü" romanının personajlarından biridir. Obraz tarixi şəxsiyyət Aşina Cieşeşuaydan ilhamlanıb.

Nihal Atsızın Kür Şadı
----------------------

Həm yazıçı həm də tarixçi olan Hüseyn Nihal Atsız "Bozqurdların Ölümü" adlı əsərində Kür Şad üsyanı haqqında yazmışdır. Beləcə Kür Şad o qədər məşhurlaşıb ki, Türkiyədə bir çox insan övladına Kürşad adını verib. 1939-cu ildə Hüseyn Nihal Atsız "*Kopuz"* jurnalında yazdığı məqaləsində "Kür Şad"dan danışıb universitet meydanında tək daş parçası ilə qırx bir qılıncdan ibarət abidənin ucaldılmasını təklif etdi. Daha sonra 1946-cı ildə yazdığı *Bozqurdların Ölümü* romanında "Kür Şad" obrazından istifadə etdi. 1947-ci ildə isə *Kür Şad* jurnalı nəşr olunmağa başladı və jurnalın ilk nəşri üçün "En Büyük Türk Kahramanı Kür Şad" adlı yazını şəxsən özü yazıb "Yarınki Türkeli"ndə Kür Şad üçün ulu bir abidə düşündüyünü açıqladı.

Həmçinin bax
------------

* Aşina Cieşeşuay
* Nihal Atsız
* Səbahəddin Əli
* Bozqurdların ölümü
* Göytürk xaqanlığı
* Göytürklər
* Ötükən

İstinadlar
----------

1. ↑  Göktürk Ömer Çakır, ""Kür Şad"ın Gerçekliği Hakkında", Orkun dergisi, Sayı: 147, Mayıs 2010 [*ölü keçid*]
2. ↑  Hüseyin Nihâl Atsız, "Cihan Tarihinin En Büyük Kahramanı: Kür Şad", *Kopuz*, Sayı: 3, 1939
3. ↑  Hüseyin Nihâl Atsız, "En Büyük Türk Kahramanı Kür Şad", *Kür Şad*, Sayı: 1, 3 Nisan 1947, s. 3.
**Nakaqava Cunan** (中川 淳庵?, 1739, Edo[d] – 2 iyul 1786, Edo[d]) – Yaponiya həkimi, botaniki və ranqaku alimi.

Həyatı
------

1739-cu ildə Obama hanında həkim ailəsində doğulmuşdur. O, gənc yaşlarından etibarən botanika və mineralogiyaya maraq göstərmişdir. 1764-cü ildə Hiraqa Qennay ilə birlikdə asbest parçanı ixtira etmişdir. O, daha sonra Qərb tibbinə maraq göstərmiş və Yasutomi Kisekidən holland dilini öyrənmişdir. Maeno Ryotaku, Suqita Qenpaku və digər alimlərlə birlikdə alman anatom Yohan Adam Kulmusun *"Anatomiya cədvəlləri"* (*alm.* "Anatomische Tabellen"‎, 1722) əsərinin 1734-cü ildə nəşr olunmuş holland versiyasını (nid. "Ontieedkundige Tafelen") yapon dilinə tərcümə etmişdir. Bu əsər 1774-cü ildə Yaponiyada "Yeni anatomiya kitabı" adı ilə nəşr olunmuş və Yaponiyada Qərb tibbinin öyrənilməsi üçün vacib rol oynamışdır.

Cunan isveçli həkim və botanik Karl Peter Tunberqdən dərslər almış, hollandların Naqasakidə yerləşən ticarət postunun direktoru İsaak Titsinqlə dostluq etmişdir.

Qeydlər
-------

1. ↑  Hazırda Fukui prefekturası.
2. ↑  Orijinal adı *"Kaytay şinşo"*.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Junʼan Nakagawa // Faceted Application of Subject Terminology.
2. 1 2 3 4 5 6 7  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). V cild (Libr–Nijo). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 313. ISBN 0-87011-625-8. İstifadə tarixi: 8 avqust 2022.
**Kür kərtənkələsi** (*lat.* Darevskia portschinskii) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin sürünənlər sinfinin pulcuqlular dəstəsinin əsl kərtənkələlər fəsiləsinin qayalıq kərtənkələsi cinsinə aid heyvan növü. Elə də böyük olmayan daş kərtənkələsidir. Bədənində 43-62 pulcuq vardır. Dişilər və erkəklər boz, qəhvəyi-boz rəndə olurlar. Bədənin bel nahiyəsində yaşıl rəng yoxdur. Çoxalma zamanı erkəklərdə boğaz, sinə hissəsi parlaq-sarı, narıncı-sarı rəngdə olur.

Yayılması
---------

Əsasən Kür çayının orta axarları boyunca, Gürcüstanın cənub hissəsi və Ermənistanın şimal hissələrini əhatə edir. Azərbaycan ərazisində kiçik və qapalı areala malikdir. Əsasən Azərbaycanın cənubunda Həkəri çayı boyunca yayılmışdı. Hal-hazırda isə areal kiçik olaraq müxtəlif ərazilərdə yayılmışdır. Bu növə daxil kərtənkələlər Kürün sahili boyunca yerləşən qayalıqlarda, 1100-1200 metr yüksəkliklərində yayılmışdır. 1 km maşrutda 40-55 baş kərtənkələyə daxildir. Qışlama Tiflis yaxınlığında mart, dağlıq ərazilərdə isə aprel ayının ortalarında bitir.

Sistematika
-----------

Bu növ iki yarımnövə bölünür. Lacerta portschinskii portschinskii Kessler, 1878 növün əsas yarımnövüdür. Lacerta portschinskii nigrita Bakradze, 1976 yarımnövü isə Kürün (Gürcüstan) Maşavera çayı, (Ermənistan) Debet çayı kimi qolları sahillərində yayılmdır.

Qidalanması və çoxalması
------------------------

Cücülər və kiçik onurğasızlarla qidalanır. Böçəklər, İkiqanadlılar, Düzqanadlılar, Çoxayaqlılar və Kəpənəklər onun əsas qidasını təşkil edir. 

Yumurta qoymaqla çoxalırlar. 2-5 yumurta qoyurlar. Bu iyundan iyulun ortalarına qədər davam edir. Balalar iyulun ortalarından avqust ayının sonlarına qədər yumurtadan çıxırlar. Balaların uzunluğu 25-27 mm təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q3016054
* Wikispecies: Darevskia portschinskii
* ADW: Darevskia\_portschinskii
* GBIF: 2468751
* iNaturalist: 35384
* IRMNG: 11079236
* IUCN: 164654
* NCBI: 122351
* RD: portschinskii
* uBio: 190126

 |
**Formiatlar** — formik turşunun estetləri və duzları.

Formiatların strukturu

Hazırlanması
------------

Metal formalaşmaları adətən metal hidroksidləri, oksidləri və karbonatları formik turşu ilə reaksiya hazırlanır. Formik turşu esterləri spirtlərin formik turşusu ilə reaksiya yolu ilə əldə edilir. Reaksiya katalizator ilə və ya olmadan davam edə bilər.

Duzların nümunələri
-------------------

* **HCOONa**: sodyum format (sodyum format)
* **HCOOK**: potasium format
* **HCOONH4**: ammonium formatı
* **(HCOO)2Ba**: barium formatı

Formik asit esterlerinin nümunələri
-----------------------------------

* **HCOOCH2CH3**: etil format
* **HCOOCH3**: metil format (formik turşun metil esteri)
* **C7H16O3**: trietilortoformat (ortoformik asit ester)

Esterlərin formalaşdırılması
----------------------------

Esterlərin forması ROC (O) H formuluna malikdir (RO2CH yazı formulunun alternativ yolu). Spiral formik turşu ilə həll edildikdə spontan bir çox formada.

Ən əhəmiyyətli forma esteri, formik turşuya gedən bir vasitə olaraq istehsal edilən metil formatdır. Metanol və karbon monoksit sodyum metoksit kimi güclü bir bazanın varlığında reaksiya verir:

CH3OH + CO → HCO2CH3
Metil formatın hidrolizi formik turşu verir və metanolu bərpa edir:
HCO2CH3 → HCO2H + CH3OH

İstinadlar
----------

1. 1 2  Werner Reutemann and Heinz Kieczka "Formic Acid" in *Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry* 2002, Wiley-VCH, Weinheim. DOI:10.1002/14356007.a12\_013
**Kür- Araz ( Mərkəzi Aran) fiziki- coğrafi rayonu** — rayon ərazisi Kür-Araz çökəkliyinin mərkəzi ovalıq hissəsini əhatə edib, Xəzər dənizi sahillərindən başlamış 0 m-lik mütləq yüksəkliklərə kimi olan bütün sahələri - Muğan, Salyan, Cənub-Şərqi Şirvan düzlərini tam, Şirvan, Qarabağ, Mil düzlərini isə qismən əhatə edir.

Landşaftın litoloji əsasını mərkəzdə və qərbdə alüvial, alüvial-göl, prolüvial, alüvial-prolüvial, şərqdə dəniz çöküntüləri təşkil edir ( Şirinov, 1973). Ərazinin landşaftı yeknəsəng olub, əsasən düzənliklərin yarımsəhra kompleksindən ibarətdir. Kür və Araz çaylarının kənarlarında Tuqay meşələri və çəmənliklər inkişaf etmişdir. Kür-Araz rayonu respublikanın əsas əkinçilik sahəsi olub, pambıq, taxıl, üzüm, quru subtropik bitkilərin becərilməsində və heyvandarlığın inkişafında mühüm rola malikdir. Lakin pambıqçılıq burada əsas yer tutur.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycanın fiziki-coğrafi rayonları

İstinad
-------

1. ↑  Azərbaycan Respublikası Konstruktiv Coğrafiyası. Bakı – Elm-1996, I cild
Çox azsaylı və az öyrənilmiş heyvan tipləridir. Hal-hazırda Actinotrocha, Phoronis və Phoronopsis cinslərinə aid 20 növ təsvir edilmişdir. Bədənin uzunluğu 6 mm-dən 50 sm-ə qədər dəyişən bu canlılara bütün dəniz və okeanlarda rast gəlinir. Foronidlərin əksəriyyəti kosmopolit canlılardır.

Quruluşu
--------

Yetkin foronidin bədəni xitin borunun içərisində yerləşir. Yuxarı ucdan baş hissəsi xaricə çıxır. Aşağı hissə torpağa girir. Baş hissədə kirpikciklərlə örtülmüş qısqaclar (lofoforlar) yerləşir. Lofoforlar çevrə boyunca, spiralvari və ya nalşəklində yerləşir. Qısqaclar arasında yarıqşəklli ağız yerləşir.

Qidalanması
-----------

Foronidlər xırda orqanizmlərlə qidalanır. Bəzi foronidlər çox estetik görünüşə malikdir.

Çoxalması
---------

Foronidlər ayrıcinsli və hermofrodit canlılardır. Onlar cinsi və qeyri-cinsi (tumurcuqlama) yolla çoxalırlar. Yumurtadan plankton sürfəsi (aktinotroxa) çıxır. Sürfənin inkişafı 20 gün çəkir. Sonra dibə çökərək 30 dəqiqə ərzində cavan foronidə çevrilir. Foronidlərin orta ömrü təxminən 1 ildir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Foronidlər (Phoronida)[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

Foronidlər (Phoronida)[*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

Çoxhüceyrəlilər
**Maulen Aşimbayev** (*rus.* Маулен Сагатханович Ашимбаев; *qaz.* Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев; 28 yanvar 1971, Almatı) — Qazaxıstan dövlət xadimi, Qazaxıstan Respublikası Parlamenti Senatının sədri (4 May 2020-ci il tarixdən).

Həyatı
------

### Təhsili

1988-1993 - Əl-Farabi Qazaxıstan Milli Universiteti, iqtisadçı , siyasi iqtisad müəllimi.

2001 - Siyasi Elmlər Namizədi (dissertasiya mövzusu: "Qlobal demokratikləşmə prosesləri kontekstində Qazaxıstandakı siyasi tranzit").

2003 — Con Hopkins Universiteti (ABŞ), Advanced International Studies School (SAIS) (İngilis dili) Rus dili, elmi staj.

2015-2016 — Tafts Universiteti, Fletçer Hüquq və Diplomatiya Fakültəsi, Beynəlxalq Münasibətlər üzrə magistr.

Fəaliyyəti
----------

### Qanunverici fəaliyyəti

Beynəlxalq müqavilələrin bağlanması prosesinin sistemləşdirilməsinə və planlaşdırılmasına yönəlmiş "Qazaxıstan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına Qazaxıstan Respublikasının beynəlxalq müqavilələri ilə bağlı dəyişiklik və əlavələr edilməsi haqqında" Qazaxıstan Respublikası Qanununun təşəbbüskarlarından və inkişaf etdiricilərindən biri olmuşdur. "İnformasiya əldə etmək haqqında" Qazaxıstan Respublikası Qanununun və "Qazaxıstan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarında məlumat əldə etmə ilə bağlı dəyişiklik və əlavələr edilməsi haqqında" Qazaxıstan Respublikası Qanununun əsas təşəbbüskarlarından və inkişaf etdiricilərindən biridir. Bu qanunlar vətəndaşların məlumat almaq hüquqlarının həyata keçirilməsi mexanizmlərini birləşdirir və dövlət orqanlarının ölkə vətəndaşları qarşısında məsuliyyətinin artırılmasına kömək edir. Qazaxıstan Respublikasının "Qazaxıstan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına ekstremizm və terrorizmlə mübarizə ilə bağlı dəyişiklik və əlavələr edilməsi haqqında" qanununa baxılması üzrə işçi qrupunun üzvü idi. Qanun Qazaxıstanda ekstremizm və terrorizmə qarşı mübarizə prinsiplərini, məqsədini, hüquqi və təşkilati əsaslarını müəyyənləşdirir. Ölkədə əks-kəşfiyyat fəaliyyəti üçün hüquqi zəmin yaratmağa yönəlmiş Qazaxıstan Respublikasının "Əks-kəşfiyyat fəaliyyəti haqqında" qanununa baxılmasında fəal iştirak etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Указом Главы государства Ашимбаев Маулен Сагатханулы назначен депутатом Сената Парламента Республики Казахстан". 2022-02-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-18.
2. ↑  "Досье: Ашимбаев Маулен Сагатханулы". 2020-10-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-18.
3. ↑  "Национальные ресурсы НТИ / Диссертации". 2016-12-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-18.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 1058145983 · LCCN: nr2002035365 · VIAF: 36856844 · WorldCat VIAF: 36856844 |
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Georq.

**I Georgi** (*yun.* Γεώργιος A', Βασιλεύς των Ελλήνων; 24 dekabr 1845[…], Kopenhagen – 18 mart 1913[…], Saloniki) — Yunanıstan kralı.

Həyatı
------

I Georq 1845-ci il dekabrın 24-də Danimarkanın paytaxtı Kopenhagendə dünyaya gəlib. Danimarka kralı IX Kristianın ikinci oğludur. 1863-cü ildə 17 yaşında Yunanıstan kralı seçilib.

I Georq başda olmaqla kral ailəsi Böyük Britaniya və Rusiyaya ilə geniş əlaqələrə malik idi. Belə ki, I Georqun doğma bacısı Aleksandra Böyük Britaniya kralı VII Eduardın həyat yoldaşı və gələcək kral V Georqun anası idi. Digər bacısı Mariya isə Rusiya çarı III Aleksandrın həyat yoldaşı, gələcək çar II Nikolayın isə anası idi. I Georqun özü isə II Aleksandrın yaxın qohumu Olqa Konstantinovna ilə evlənmişdi.

1912-1913-cü illər Birinci Balkan Müharibəsində türklərin Balkandakı torpaqları hesabına Yunanıstanın ərazisi iki dəfə genişləndi. Osmanlı imperiyasına qarşı hərbi əməliyyatları genişləndirən I Georq 1913-cü il martın 5-də Salonikidə anarxist Aleksandros Sxinas tərəfindən qətlə yetirildi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Georg 1. // Dansk Biografisk Lexikon (dan.).
2. 1 2  Jordi I de Grècia // Gran Enciclopèdia Catalana (kat.). Grup Enciclopèdia, 1968.
3. 1 2  *Lundy D. R.* William George I zu Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg, King of the Hellenes // The Peerage (ing.).
4. 1 2  Griechenland (Georg I.) // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
**Tromelin adası** (*fr.* Tromelin) — Hind okeanında yerləşən yaşayışı olmayan ada. Adaya Mavriki iddia edir. Bununla belə Fransanın nəzarətindədir.

Ada Fransanın mülkiyyəti olaraq Fransa Dənizaşırı Bölgələr Birliyinin bir parçası olan Fransanın Cənub və Antarktika əraziləri bölgəsinin Eparse adaları zonasına daxildir. Coğrafi baxımından isə Mavriki daxili adalarına daxildir.

Coğrafiya
---------

Ada Hind okeanının cənubunda, Madaqaskardan 450 km şərqdə yerləşir. Ada vulkan mənşəllidir. Burada qoruq təşkil edilmişdir.

Adada uçuş zolağı vardır.

Tarixi
------

Ada rəsmi olaraq 1722-ci ildə kəşf edilmişdir. 1761-ci ildə gəmi qəzası zamanı adaya 125 gəmi üzvü və 89 qul pənah gətirmişdir. Gəmi üzvləri gəzaya düşmüş gəminin hissələrindən 2 ay müddətinddə kiçik bir gəmi inşa edərək adadan getmişlər. Komanda üzvləri gedərkən adada 60 malaqaşili qulu saxlamışdılar. 15 ildən sonra 29 noyabr 1776-cı ildə leytenant Tromelinin komandası *La Dauphine* gəmisində adaya yan almışdır. o burada 7 qadın və səkkiz aylıq bir körpəni aşkarlayır. Ada bundan sonra kapitanın şərəfinə adlandırılır

Mənbə
-----

* Рабы с Мадагаскара 15 лет жили на клочке суши посреди Индийского океана (rus.)
* Tromelin. Les Esclaves oubliés  (fr.)  (ing.)
* Les Naufragés de l'île Tromelin Arxivləşdirilib 2011-08-21 at the Wayback Machine  (fr.)
**Zuğaşi Berepe** — 1993-1998-ci illər aralığında Türkiyədə fəaliyyət göstərən ilk laz rok qrupu. Qrupun adı azərbaycanca "Dənizin uşaqları" mənasına gəlir.

Qrup lazca ilə yanaşı türkcə və hemşincə də mahnılar ifa edib.

Tarixi
------

Mehmedali Barış Beşlinin lazca siyasi çalarlı musiqi yaratma fikriylə Kazım Koyuncu ilə birlikdə 1993-cü ildə yaratdığı "ŞK'U" (Biz) qrupu bir il sonra İlhan Karahan və Metin Kalaçın da qrupa qoşulmasıyla adını dəyişərək Zuğaşi Berepe (*«Dənizin Uşaqları»*) etdi. 5 il fəaliyyət göstərən qrup sonuncu albomunu buraxdıqdan qısa bir müddət sonra fəaliyyətini dayandırdı.

Üzvləri
-------

### İlkin tərkibi

* Mehmedali Barış Beşli - *vokal*
* Kazım Koyuncu - *akustik gitara*, *vokal*
* İlhan Karahan - *elektrogitara*
* Metin Kalaç - *bass-gitara*

### Digər üzvləri

* Çingiz Eyvazov - *zərb alətləri*
* Mahmut Turan - *tulum*
* Zülküfil Murat Dilek - *zərb alətləri*
* Cafer İsleyen - *bass-gitara*
* Gürsoy Tanç - *elektrogitara*
* Uğurcan Sezen - *klaviş*

**° Qeyd:** Zuğaşi Berepenin 1995-ci ildə buraxılan «Va Mişkunan» albomunun zərb alətləri hissəsini Yuxu qrupundan Çingiz Eyvazov ifa edib.

Diskoqrafiya
------------

### Va Mişkunan (1995)

1. Avlaskani Cuneli
2. Golas Empula Yulun Yeşili Kamiyoni
3. Bozo
4. Bererttaşa
5. Va Mişkunan
6. Ernesto
7. Ben
8. Oxoşkva Do Oropa Şeni

1995-ci ildə *Anadolu Müzik* etiketiylə satışa buraxılan «Va Mişkunan» («Bilmirik») albomunun zərb alətləri hissəsini Yuxu qrupundan Çingiz Eyvazov ifa edib.

### İgzas (1998)

1. Ma a Koçi Vore
2. Enel Hak
3. K3aperi Oropa
4. Ar Tilifoni
5. Ka Tun Mita Xendasoç
6. Anlat Bana
7. Dadişkimi
8. Sopez Gulur
9. İgzas

1998-ci ildə buraxılan «İgzas» («Yeriyir») albomu qrupun ikinci və sonuncu albomudur. Bu albomdan qısa bir müddət sonra qrup dağılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Zuğaşi Berepe'yi var eden Lazca'dır"". 2016-03-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-24.
2. ↑  "Ernesto-ZUĞAŞİ BEREPE (Denizin Çocukları)". 2022-01-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-24.
**Ağdaş Dram Teatrı** — Nəcəf bəy Vəzirov adına Ağdaşda fəaliyyət göstərmiş Dövlət Dram Teatrı.

Tarixi
------

1939-cu ilin sonlarında yaradılıb və Nəcəf bəy Vəzirovun adı verilib. İlk tamaşası 1 yanvar 1940-cı ildə Sabit Rəhmanın "Toy" komediyası olub. Bundan sonra Üzeyir Hacıbəyovun Leyli və Məcnun operası səhnəyə qoyulmuşdur. Teatrın bədii rəhbəri ayrı-ayrı vaxtlarda Məmmədəli Qasımov, Cəlil Bağdadbəyov, Yusif Yulduz, Ağəli Dadaşov və İbrahim Qaradağlı olublar. Rəssamlar Bəhram Əfəndiyev, Tələt Şaxtaxtinski, Əsgər Abbasov, Gülməmməd Əliyev, İvan Qorbunov müxtəlif tamaşalara səhnə tərtibatı veriblər. Musiqi hissə müdiri müxtəlif vaxtlarda Əhməd Ağdamski və Əkrəm Əfəndiyev idi. Truppanın üzvləri: Məmmədəli Qasımov, Ümid İsrafilov, Arif Hacıyev, Rasim Səmədov, Əbülqasım Məmmədov, Cəmil İmanov, Ağaisa Məmmədov, Habil Məmmədov, Məhərrəm Novruzov, Qafar İsgəndərov, Rza Nadirov, Ağaibrahim Əzizov, Mustafa Süleymanov, Bəhram Çələbiyev, Böyükağa Abbasov, Məmmədtağı Cəfərov, Yəhya Əhədzadə, Habil İsmayılov, Qəzənfər İsmayılov, Rasim Səmədov, Rəhimə Tağıyeva, Rübabə İmanova, Şərqiyə Pepinova, Səfurə Həsənzadə, Tamara Abbasova, Şəfiqə Hüseynova, Şərqiyə Həsənova, Lyuba İmanova, Yelena Çtanova, Olya Nadirova, Marusya Hacıyeva, Rəhilə Tağıyeva, Cəmilə Bədirli. 

Xalq artistlərindən kaman ustası Habil Əliyev (musiqi dəstəsində) və Gəncə Teatrının aparıcı sənətkarlarından olan Sədayə Mustafayeva bir müddət bu kollektivdə çalışıblar. Rejissor və aktyor İbrahim Qaryağdı 17 iyun 1943-cü ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti fəxri adına layiq görülüb.

Teatrın repertuarı
------------------

Teatrın əsas repertuarı: "Müsibəti-Fəxrəddin" (Nəcəf bəy Vəzirov), "Dağılan tifaq" (Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev), "Vaqif", "Fərhad və Şirin" (Səməd Vurğun), "Ölülər" (Cəlil Məmmədquluzadə), "Almaz", "Sevil", "Oqtay Eloğlu", "Od gəlini" (Cəfər Cabbarlı), "Toy", "Aşnalar", "Xoşbəxtlər" (Sabit Rəhman), "Eşq və intiqam" (Süleyman Sani Axundov), "Partizanlar" (İdris Zamanlı), "Həyat", "Məhəbbət" (Mirzə İbrahimov), "İki cəbhə" (Əzizağa Məmmədov), "Qaçaq Nəbi" (Süleyman Rüstəm), "Şöhrət" (Mehdi Hüseyn), "Arsenal" (Qurban Musayev), "Qız qalası" (Rza Şahvələd), "Qatır Məmməd" (Zeynal Xəlil), "Kür sahilində" (Həsən Qasımov), "Köhnə dostlar" (Leonid Malyugin), "Tələbələrin kələyi" (Brandon Tomas) və s.

Musiqili tamaşalardan: "Leyli və Məcnun", "Əsli və Kərəm", "Arşın mal alan", "Ər və arvad", "Məşədi İbad" (Üzeyir Hacıbəyov), "Evliykən subay", "Aşıq Qərib" (Zülfüqar Hacıbəyov), "Beş manatlıq gəlin" (Məmməd Səid Ordubadi və Səid Rüstəmov), "Gözün aydın" (Məhəmməd Əlizadə və Fikrət Əmirov), "Durna" (Süleyman Rüstəm və Səid Rüstəmov);.

İstinadlar
----------

1. ↑  *İlham Rəhimli*-"Azərbaycan Teatr Ensiklopediyası". Bakı 2016
2. ↑  "Ağdaş Dram Teatrı". 2021-05-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-02-08.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Azərbaycan ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Martorana günbəzinin təməlində müjdəçilərin rəmzlərinin mozaik təsvirləri olan tromplar, Palermo, İtaliya, XII əsr**Tromp** (*fr.* Trompe - ov buynuzu, boru) ― konusun bir hissəsi şəklində konkav səthdir. Kvadrat kəsişməli və dörd dayaqlı tağlı çarpaz günbəzli bir tikilidən günbəzin silindrik tamburunun əsasına keçid təmin edən bir struktur elementidir. Kəsişmənin künclərindəki dörd tromp günbəzin və ya qüllənin ağırlığının yenidən bölüşdürülməsini təmin edir: fənər, künc dayaqlarında tiburium. Ərəb və İspan-Məğrib memarlığında tromplar pilləli niş şəklində əmələ gəlir və onlara "müqarnalar" və ya "stalaktitlər" deyilir. Tromplar ilk dəfə 8-6-cı əsrlərdə qədim İran memarlığında istifadə edilmişdir. E.ə. və eramızdan sonra Bizans və Zaqafqaziyada istifadə edilmişdirlər. Qədim rus memarlığında tromplar xüsusi bir forma almış və yelkən adlandırılmışdırlar.

Qalereya
--------

* İran, III əsr, Firuzabad yaxınlığındakı I Ərdəşirin (Sasanilər sülaləsi) sarayında tromp;İran, III əsr, Firuzabad yaxınlığındakı I Ərdəşirin (Sasanilər sülaləsi) sarayında tromp;
* Dehli yaxınlığında 1541-ci ildə tikilmiş Qila-i-Kuhna Məscidində üçlü trompDehli yaxınlığında 1541-ci ildə tikilmiş Qila-i-Kuhna Məscidində üçlü tromp
* Filyaxdakı Şəfaət Kilsəsində tağlar-tromplardan taxta bəzəklər oyulmuşdur. Moskva, 1690-1693Filyaxdakı Şəfaət Kilsəsində tağlar-tromplardan taxta bəzəklər oyulmuşdur. Moskva, 1690-1693
**Zöhrab Abbasov** (tam adı: *Zöhrab Heydərəli oğlu Abbasov*; 26 fevral 1970, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ – 20 yanvar 1990, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Qanlı Yanvar şəhidi.

Həyatı
------

1970-ci il fevralın 26-sı Bakıda anadan olmuşdur. 6 yaşında vərəm xəstəliyinə tutulmuş, 7 yaşında artıq hər iki valideynini itirmişdir. Bu səbəbdən də, əvvəlcə Pirşahı internatında böyümüş, sonralar isə nənəsi ilə birgə yaşamışdır. Vərəm xəstəliyi olduğu üçün Zöhrab heç yerdə işləməmişdir.

Subay idi.

Qanlı Yanvar faciəsi
--------------------

Yanvarın 19-u bacısı Mehribanın yanına Yasamala getmişdir, orada ona özünü yaxşı hiss etdiyini, həkimlərin proqnozuna görə xəstəliyin yavaş-yavaş özü çəkiləcəyini demişdir. Səs-küy və atışmanı eşidən Zöhrab XI Qızıl Ordu meydanına getmiş, orada dəyənəklə, tüfəngin qundağı ilə, küt alətlə döyülərək ağır bədən xəsarəti almışdır. Elə həmin gün də neyrocərrahiyyə xəstəxanasında aldığı xəsarətlərdən vəfat etmişdir.

Xırdalan qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

Ünvan
-----

Abşeron rayonu, Xırdalan qəsəbəsi, 28-ci məhəllə, ev 6, mənzil 24.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  ""20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2000-ci il tarixli 259 saylı **Fərmanı**". 2022-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-17.
2. ↑  "Qara Yanvar şəhidləri" (PDF). 2015-07-17 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-07-17.
3. ↑  "Şəhidlər" (PDF). 2022-10-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-10-05.
**Naurzum Dövlət Təbiət Qoruğu** (*qaz.* Наурызым мемлекеттік табиғи қорығы) ― Qazaxıstan ərazisində qoruq. Ərazi UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmiş "Sarıarka - Şimali Qazaxıstan step və gölləri"nin bir hissəsidir. Qoruq Qazaxıstanın çöl zonası daxilində yerləşən Turqay yaylasının mərkəzi hissəsindədir.

Flora
-----

Qoruğun bitki örtüyü zəngindir və çöllər, kolluq ərazilər, yarımsəhra və çöl zonası daxilində yaranması ilə misilsiz bir xüsusiyyət kimi qəbul edilən meşələri əhatə edir. Bu meşələr əsasən şam ( *Pinus sylvestris*), tozağacı ( *Betula pendula*, *B. pubescens* ) və əsməqovaqdan (*Populus tremula*) ibarətdir. Ərazinin dəniz sahilləri boyunca suya uyğunlaşmış bitki örtüyü mövcuddur. Kolluqların üstünlük təşkil etdiyi hissələrdə tipik çöl kollarından olan alçaq badam (*Amygdalus nana*), albalı (*Cerasus fruticosa*), *Cytisus* ( *Cytisus ruthenicus*), yabanı gül növləri (*Rosa*) və ardıc (*Juniperus sabinea*) yayılmışdır. Daha rütubətli ərazilərdə söyüd (*Salix*), göl sahillərində isə çoxbudaqlı yulğuna (*Tamarix ramosissima*) rast gəlinir.

Fauna
-----

Qoruqda 47 növ məməli, 279 növ quş, 10 növ sürünən və amfibiya və 10 balıq növü mövcuddur. Ərazidə əlavə olaraq 1000-dən çox onurğasız növə də rast gəlinir. Çöl zonasının tipik məməliləri çöl dələsi (*Mustela eversmanni*), korsak tülküsü (*Vulpes corsac*), adi tülkü (*Vulpes vulpes*), Avrasiya qurdu (*Canis lupus lupus*), qulaqlı kirpi (*Erinaceus auritus*), Avropa dovşanı (*Lepus europaeus*) və bozqır marmotu (*Marmota bobac*), *Spermophylus fulvus*, *Spermophylus major*, *Spermophylus pygmeus*,Avropa dağsiçanı (*Cricetus cricetu* ), ərəbdovşanı *(Allactaga major*, Stylodipus telum), eləcə də bir neçə növ siçovul *və* lemminq növləri daxildir*.* Meşələrdə sığın *(Alces alces),* Sibir cüyürü *(Capreolus pygargus),* vaşaq *(Lynx lynx),* porsuq *(Meles Meles),* qaraquyruq gəlincik *(Mustela erminea),* gəlincik *(Mustela nivalis),* meşə dələsi *(Martes martes),* yenotabənzər it (*Nyctereutes procyonoides*), sincab (*Sciurus vulgaris*) və kirpi (*Erinaceus europaeus*) yaşayır. Çaylar boyunca çöldonuzuna (*Sus scrofa*) da rast gəlinir. Qoruğun səhralarında və yarımsəhralarında bəzən nadir növlərdən olan sayğaqa (*Saiga tatarica*) rast gəlinə bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Naurzum Lake System". Ramsar Sites Information Service. 2022-01-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 aprel 2018.
2. 1 2  Nomination Dossier SARYARKA - Steppe and Lakes of Northern Kazakhstan - For inscription on THE LIST OF CULTURAL AND NATURAL WORLD HERITAGE OF UNESCO.
**Fərrəx Dəulətşa** (başq. Фәррәх Дәүләтша улы Дәүләтшин 31 dekabr 1887, Ufa quberniyası – 10 yanvar 1956, Birsk rayonu, Başqırd MSSR) — şair, folklorşünas, başqırd ədəbiyyatının klassiki. Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının xalq şairi (1944), Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Yazıçılar Birliyinin üzvü (1939).

Bioqrafiyası
------------

Fərrəx Dəulətşa 31 dekabr 1887-ci ildə Ufa əyalətinin Birsk qəzasında, Starourtaevo kəndində anadan olmuşdur. 8 yaşında valideynlərini itirir. 1913-1916-cı illərdə Belı Klyuç kağız fabrikində (Akçişminski kağız fabriki) işləyərkən, buxar qazanının partlamasından gözlərini itirir. Ağır xəsarət aldıqdan sonra işsiz qalır.

Kəndinə qayıdan Fərrəx Dəulətşa yemi mahnılar bəstələməyə və ifa etməyə başlayır.

Kənddə başlayan inqilabi quruluş onun əsərlərinin mövzusunu müəyyənləşdirir ("Dağlarda gəzən bir adam", "Baba Yagir", "Boyarların bəlası", "Bayt Nuri"). Beytlərində hər cür folklordan - tapmacalardan, atalar sözləri və məsəllərdən, kubayırlardan, nağıllardan və adət-ənənələrdən istifadə edir. 1928-ci ildə ilk şeirlər və beytlər kitabı olan "Kor Fəraxın nağılları" kitabını nəşr etdirir. 1939-cu ildə ikinci kitabı nəşr olunur. 1947-ci ildə üçüncü kolleksiya, hərblə əlaqəli idi. Burada "Bahar gəldi", "Tarla meşəsi", "İki qoca" və "Müharibə bitdi" hekayələri daxil idi.

1944-cü ildə Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Ali Şurasının Rəyasət Heyəti ona "Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının xalqı şairi" adı verir.

1939-cu ildən Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Yazıçılar Birliyinin üzvü olur.

10 yanvar 1956-cı ildə Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Birsk rayonu, Novobayşevo kəndində vəfat edir.

Mükafatları
-----------

Şərəf nişanı ordeni (1939)

"Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının xalq şairi" fəxri adı (1944)

Yaradıcılığı
------------

Beytləri: "Ayıq olun!", "Beyt Nuri", "Baba Yanqır", "Kor Fərraxın nağılları", "Müharibə bitdi", "Bahar gəldi", "Tarla meşəsi".

Şeirlər: "Kollektivləşmə", "Kommunanın vəziyyəti", "Kolxozun uğuru", "İşimbay", "Sovet pilotları".

Ədəbiyyat
---------

* Орденлы халыҡ йырсыһы Фәррах йырҙары һәм бәйеттәре. Өфө, 1939.
* Сәсәндең кәңәштәре. Өфө, 1947.
* Башҡорт сәсәндәре. Өфө, 1953.
* Сәсән тауышы. Өфө, 1967.
* Шиғырҙар // Башҡорт поэзияhы антологияhы. Өфө, 1971.

Mənbə
-----

* Статья в Башкирской энциклопедии[*ölü keçid*] (başq.)
* 
* Arxivləşdirilib 2020-06-03 at the Wayback Machine
* 
*
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Məmmədov.

**Abdulla Məhəmməd oğlu Məmmədov** (10 mart 1905, Şərur-Dərələyəz qəzası – 8 mart 2001, Şərur rayonu, Naxçıvan Muxtar Respublikası) — pambıqçı, Böyük Vətən müharibəsinin iştirakçısı. Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1951).

Həyat və əmək fəaliyyəti
------------------------

Abdulla Məmmədov 10 mart 1905-ci ildə İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasının (indiki Şərur rayonu) Yuxarı Aralıq kəndində anadan olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 1929-cu ildə İliç rayonu M.Hüseynzadə adına kolxozda başlamış, 1978-ci ilə qədər bu kolxozda briqadir, ferma müdiri, manqabaşçısı və kolxozçu işləmişdir. Böyük Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. 1950-ci ildə pambıqçılük sahəsində yüksək əmək göstəricilərinə nail olmuşdur. SSRİ Ali Sovetinin 30 yanvar 1951-ci il tarixli qanunu ilə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüş, "Oraq və Çəkic" medalı və Lenin ordeni, ilə təltif olunmuşdur. 1968-ci ildən İttifaq əhəmiyyətli fərdi təqaüdçü olmuşdur. Abdulla Məmmədov 8 mart 2001-ci ildə Şərur rayonunda vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VI ҹилд: Куба—Мисир. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1982. С. 497.
2. ↑  Məmmədov Abdulla Məhəmməd oğlu // Naxçıvan ensiklopediyası. — Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası, 2005.

| ⛭SSRİ Sosialist Əməyi Qəhrəmanı |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • V  • Y  • Z **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** |  |
**Abdulla Aliş** (tatar. Abdulla Aliş, Ğabdulla Aliş; 15 sentyabr 1908 – 25 avqust 1944, Plyötsenzee həbsxanası[d], Berlin, Üçüncü Reyx) — Tatarıstan sovet şairi, yazıçısı. Əsil adı Abdullah Bariev oğlu Alişevdir. O 15 sentyabr 1908-ci ildə Kayuki kəndində anadan olmuşdur. Onun uşaqlar üçün nağıllar, şeirlər və dramatik əsərləri vardır.

Tərcümeyi-hal
-------------

Abdulla 1908-ci ildə anadan olub. 1927-ci ildə Kazan torpaq-tikinti texnikomuna daxil olur. O meliorativ və usta işləyibdir. 1933-cü ildə jurnalistika ilə məşğul olmağa başlayır. O ilk dəfə "Pioner kalyame" (Pioner yazısı) jurnalında işləməyə başlayır. 1938–41-ci illərdə Kazan pedaqoji universitetində təhsil alır. 1939-cu ildə SSRİ yazıçılar birliyinin üzvü seçilir. Onun haqqında məlumatlar Tatarıstan Sovet respublikasının arxivində qalmışdır. 1941-ci ild müharibə dövründə radiokomitənin redaktoru olur. Müharibə başlayan dövrlərdə o orduda olub. 1941-ci ildə Bryanda əsir düşür. Bu zaman o Musa Cəlillə rastlaşır. 25 avqust 1944-cü ildə Berlində həbsxanada vəfat edir. 1965-ci ildə Kazan dövlət pioner təşkilatı onun adını daşıyır.

Yaradıcılığı
------------

1931-ci ildə "Pioner həyatı" adlı nağıllar kitabını yazır. Bununla yanaşı onun "İşıq gölündə" (1933), "Dalğa" (1934) və "And" (1935) adlı povestləri və "Elgizlə ikimiz" (1940) "Mənim qardaşım" (1940) kimi şeir kitabları çap olunmuşdur. "Anamın nağılları"(1940) kitabı rus dilində tərcümə edilmişdir. 1934–35-ci illərdə "Qonşular" və "Ulduz" adlı pyeslərini yazmışdır. Əsir düşdüyü dövrlərdə "Ölüm mahnısı", "Doğma kənd", "Özüm haqqında mahnı" və s. şeirləri yazmışdır.

Abidəsi
-------

Kazan 1 may meydanında onun və Musa Cəlilin abidələri qoyulmuşdur. 2002-ci ildə Berlində inqilab hərəkatının üzvlərinin abidəsi qoyulur. Burada Abdulla Aliş və Musa Cəlilin də heykəlləri öz yerini alır.

Ədəbiyyat
---------

* Ибатуллин Т. Военный плен: причины, последствия. — СПб, 1997.
* Симонов К. Сосед по камере, "Литературная газета", 1956, 13 октября;
* *Мустафин, Р. А.* По следам поэта-героя. Книга-поиск. — М.: Советский писатель, 1976.

İstinad
-------

1. ↑  Татарский писатель Абдулла Алиш
2. ↑  Биография Абдуллы Алиша
3. ↑  Популярная заметка об Алише в Казанской газете
4. ↑  Стихи Абдуллы Алиша
**Xalid Nurəddin oğlu Əhədov** (4 fevral 1980) — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sosial‑iqtisadi məsələlər üzrə köməkçisi.

Həyatı
------

Xalid Nurəddin oğlu Əhədov 4 fevral 1980-ci ildə anadan olub. 2002-ci ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetini Maliyyə və kredit ixtisası üzrə magistr dərəcəsi ilə bitirib. 2012-ci ildə İspaniyanın Instituto de Empresa (IE) biznes məktəbində Biznesin idarə edilməsi, 2019-cu ildə Böyük Britaniyanın London İqtisadiyyat Məktəbində (LSE) Dövlət inzibatçılığı üzrə magistr dərəcəsi alıb.

İngilis, rus, ispan və türk dillərini bilir.

İctimai-siyasi fəaliyyəti
-------------------------

1999-cu ildən bank sektorunda çalışmağa başlayıb. "Bank of Baku"-da (1999–2012), "Unibank"-da (2012–2016) müxtəlif rəhbər vəzifələrdə işləyib, həmçinin "Atəşgah sığorta"nın Müşahidə Şurasının üzvü, "Millikart" prosessinq mərkəzinin Direktorlar Şurasının sədri olub.

2016-cı ildə "AzərTürkBank"-ın İdarə Heyətinin sədri, 2016-cı ilin dekabrından 2018-ci ilin martına qədər ABB-nin İdarə Heyətinin sədri vəzifələrində çalışıb, Azərbaycan Banklar Assosiasiyasının Rəyasət Heyətinin üzvü seçilib.

2018-ci ilin 28 avqust tarixindən Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidentinin köməkçisi, 2022-ci ilin 17 noyabr tarixindən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sosial-iqtisadi məsələlər üzrə köməkçisidir.

Azərbaycan Respublikasının İqtisadi Şurasının, "ABB" ASC-nin, "Azərbaycan Hava Yolları" QSC-nin, "Azərbaycan Sənaye Korporasiyası" ASC-nin Müşahidə Şurasının üzvü, "Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı" QSC-nin Müşahidə Şurasının sədridir.

### Ailəsi

Ailəlidir, üç övladı var. Atası Nurəddin Əhədov Azərbaycan Ali Sovetinin XII çağırış deputatı olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Birinci vitse-prezidentə yeni köməkçilər təyin edilib". 2018-08-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-28.
2. ↑  "X. N. Əhədovun Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidentinin köməkçisi vəzifəsindən azad edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2023-04-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-15.
3. ↑  "X.N.Əhədovun Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sosial-iqtisadi məsələlər üzrə köməkçisi təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2022-11-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-17.
4. ↑  "Prezidentin yeni köməkçisi kimdir?". 2023-05-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-16.
Sencinkun üzlüyü.
**Sencinkun** (kyucitay: 戰陣訓; şincitay: 戦陣訓?, *azərb.* "Döyüş meydanı göstərişləri"‎) – 8 yanvar 1941-ci ildə Hideki Toconun adından əsgərlər üçün buraxılmış hərbi məcəllə. İkinci dünya müharibəsi illərində istifadə olunmuşdur.

Tarixi
------

1937-ci ildə başlayan Çin-yapon müharibəsindən sonra Yaponiya ordusunda hərbi nizam-intizamı qorumaq üçün Əsgərlər və Dənizçilər üçün İmperiya Fərmanı (1882) ilə yanaşı yeni məcəllə nəşr etmək qərarı verilmişdi. Məcəllə Ordu Qərargahının Təhsil Administrasiyasının başçısı Hitoşi İmamura tərəfindən tərtib olunmuşdur. Eyci Yoşikava kimi yazıçılar tərtibata kömək etmişdir.

Məzmun
------

Məcəllə Yaponiya imperiyası, ordu, hərbi qaydalar, döyüş hazırlığı, qələbəyə inam, şinto ilahlarına ehtiram, valideynlərə hörmət, məsuliyyət hissi, həyat və ölümə münasibət və s. kimi mövzulardan bəhs edən göstərişlər seriyasıdır. Yaponiyanın milli siyasəti olan Kokutay məcəllənin əsas konsepsiyasıdır. Sencinkunun əsas məqsədi əsgərlərə əmrlərə tabe olmamağı, geri çəkilməyi ("Bir əsgər həyatı bahasına olsa belə heç vaxt döyüş meydanını düşmənə buraxmamalıdır") və təslim olmağı ("Bir əsgər əsirlikdə olmağın utancı ilə yaşamamalıdır") qadağan etmək idi.

Xidmətdə olan bütün əsgərlərə Sencinkun nüsxələri verilmişdi. Komandirlər göstərişləri əsgərlər qarşısında oxuyurdular. Müharibənin gedişində Yaponiyanın vəziyyəti pisləşdikcə geri çəkilmək və təslim olmaq qadağaları daha da ciddiləşmişdir. Müharibənin son dövrlərində Müttəfiqlərin işğalına hazırlaşmaq üçün Sencinkun nüsxələri mülki şəxslərə də paylanılmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild (Sake–Temm). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 65. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 4 yanvar 2023.
**Vidadi Mansur oğlu Məmmədov** — Azərbaycan aktyoru.

Həyatı
------

Məmmədov Vidadi Mansur oğlu (05.12.1960) 1982-ci ildə M.Ə.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun "Dram və kino aktyoru" fakültəsinə qəbul olunan V.Məmmədov 1986-cı ildə oranı bitirərək təyinatla M.Davıdova adına Mingəçevir Dövlət Dram teatrına göndərilmiş və orada aktyor işləmişdir.

1986-1993-cü illər M.Davudova adına Mingəçevir Dövlət Dram teatrının səhnəsində 40-dan çox obraza səhnə həyatı vermişdir.

1993-cü ildən bu günə kimi H.Ərəblinski adına Sumqayıt Dövlət Musiqili Dram teatrında işləyir.Bu günə kimi 90-dan çox obraza səhnə həyatı vermişdir.Oynadığı rollardan: Çoban Qənbər, Məhəmmədhəsən əmi, Cəlal (C.Məmmədquluzadənin "Anamın kitabı", "Danabaş kəndinin əhvalatları" və "Ölülər"), Mülley (Hassan Şiller "Ğenuyuada sui-qəsd"), Marek (Kristof Xoinski "Bir gecə əhvalatı"), Həsən (Rizvan Həmid "Şənbə axşamı"), Tereşko (Makayanok "Tribunal"), Azər (C.Məmmədov "Ayıq olun,uşaqlar"), Qurbanəli (M.F.Axundov "Müsyo Cordan və dərviş Məstəli şah"), Çənə Arif (Ə.Qiyas "Qarışqa yuvası"), Niyaz (S.S.Axundov "Tamahkar"), Vəzir (Ü.Kevr "Xajə şah"), Kirpi (O. Korçinskaya "Tramvayı kim oğurlayıb"), Azad (R.Səməndər "Dərs"), Moşu (Y.Səmədoğlu "Qətl günü") və s. göstərmək olar.

Teatrdakı işi ilə yanaşı V.Məmmədov Respublika televiziyasının bir çox verilişlərində də çıxış edib. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasının çəkdiyi "Əlahiddə vəziyyət" filmində Vaqif roluna çəkilmişdir.

V.Məmmədov 1997-ci ildə Sumqayıt teatrında Uon Leyesin "Buratino aya uçur" əsərinin kukla tamaşasının quruluşçu rejissoru olmuşdur. 

"Rənglərdə yaşayan ömür" kitabının müəllifidir.

1999-cu ildən Azərbaycan Mədəniyyət Nazirin əmrinə əsasən Sumqayıt Dövlət Musiqili Dram teatrının yaradıcılıq işləri üzrə direktor müavini vəzifəsində çalışır. O, tamaşanın təşkili və hazırlanmasında yaxından iştirak edir. Hal-hazırda bədii şuranın üzvüdür. Direktor müavini işləməklə öz yaradıcılığını da davam etdirir...Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının üzvüdür(1990)
Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti(2008),Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət nazirliyinin təsis etdiyi Fəxri mədəniyyət işcisi döş nişanı(2013),Tərəqqi medalcısıdır(2018).

Filmoqrafiya
------------

1. Xüsusi vəziyyət (film, 1986)

Mənbə
-----

* Vidadi Məmmədov
**Vidadi Həsən oğlu Musayev** (5 dekabr 1948, Nərimanlı, Basarkeçər rayonu – 14 noyabr 2018, Bakı) — Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü, Azərbaycan Texniki Universitetinin "Kompüter sistemləri və şəbəkələri" kafedrasının müdiri, texniki elmlər doktoru, professor.

Həyat
-----

1948-ci il dekabr ayının 5-də Qərbi Azərbaycanın Göyçə mahalının Nərimanlı kəndində anadan olmuşdur.

1971-1973-cü illərdə Sovet Ordusu sıralarında zabit kimi xidmət etmişdir.

Təhsili
-------

* 1971-ci ildə Azərbaycan Texniki Universitetinin (keçmiş Ç.İldrım adına Azərbaycan Politexnik institutu) Avtomatika və Hesablama Texnikası fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Paylanmış parametrli mürəkkəb idarəetmə sistemlərində dinamiki proseslərin tədqiqi, "Bulud" texnologiyaları infrastrukturunun işlənməsi.

* 1974-1983-cü illərdə ETLİNeftkimyaavtomat elm-istehsalat birliyində kiçik elmi işçi, böyük elmi işçi, elmi-tədqiqat laboratoriyasının müdiri, 1983-cü ildən Azərbaycan Texniki Universitetinin *"İnformatika və kompüter texnikası"* kafedrasının dossenti
* 2000-2007-ci illərdə həmin universitetdə prorektor
* 2007-ci ildən "Kompüter sistemləri və şəbəkələri" kafedrasının müdiri işləyir.

AMEA-nın İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu nəzdində dissertasiya şurasının, BDU nəzdində Riyaziyyat İnstitutunun dissertasiya şurası seminarının, *"AzTU-nun Elmi əsərləri"* elimi-texniki və AMEA-nın İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunun *"İnformasiya Texnologiyaları Problemləri"* elmi-texniki jurnallarının redaksiya heyətinin üzvüdür. Mütəmadi olaraq doktorluq və fəlsəfə doktoru dissertasiya işlərinə apponentlik edir.

200-dək elmi işlərin, o cümlədən 10 dərslik və dərs vəsaitinin, bir neçə metodiki vəsaitlərin, dörd monoqrafiyanın (onlardan biri Almaniyada nəşr edilmişdir) müəllifidir.

Vidadi Musayevin rəhbərliyi ilə kafedrada *"Paylanmış parametrli mürəkkəb sistemlərin identifikasiyası və idarə edilməsi"* mövzusunda dövlət büdcəli ETİ iş yerinə yetirilir.

İxtisas qrupunun tələbələrini cəlb etməklə kafedrada prof. H.Ə.Məmmədovun və V.Musayevin rəhbərliyi altında *"AzTU-nun qlobal informasiya şəbəkəsi"* mövzusunda xüsusi layihə işlənmişdir. Layihənin məqsədi müasir informasiya kommunikasiya texnologiyalarının nailiyyətlərindən istifadə etməklə kompüterdə AzTU-nun kompüter şəbəkəsinin ümumi konfiqurasiyasının qurulması, videoroliklərin hazırlanması və tədris prosesində istifadə etmək üçün CD-disklərin hazırlanmasıdır. Bu kimi işlərin və elmi-tədqiqat işlərinin nəticələri bakalavr və magistr dissertasiya işlərinin yerinə yetirilməsində istifadə olunur (videoroliklər və şəkillər).

Təltif və mükafatları
---------------------

2011-ci ildə Azərbaycanda mühəndis kadrların hazırlanmasında və texniki elmlərin inkişafında xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Musayev Vidadi Həsən oğlu". 2018-11-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-14.
**Sevzixanov Vidadi Sevzixan oğlu** — "Qusar" qəzetinin baş redaktoru, Əməkdar jurnalist (2010).

Həyatı
------

Vidadi Sevzixanov 1954-cü il martın 27-də Azərbaycan Respublikası Qusar rayonunun Həzrə (Yargun) kəndində anadan olmuşdur.

Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsini bitirdikdən sonra (1977) Qusar rayonunda Azərbaycan və ləzgi dillərində nəşr olunan "Qusar Kцlaр" qəzetində çalışır. 1999-cu ildən bu qəzetin baş redaktorudur.

Azərbaycan Respubliksı Prezidentinin 21 iyul 2010-cu il tarixli sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının "Əməkdar jurnalisti" fəxri adına layiq görülmüşdür.

Qəhrəmanları rayonun sadə zəhmət adamları, elm, sənət, siyasət xadimləri olan azərbaycan, ləzgi və rus dillərində dərc olumuş oçerk, məqalə, portret və müsahibələrin, "Ömürlər, anlar" kitabının müəllifi, yerli yazarların onlarla kitabının tərtibçisi və redaktorudur.

Üç övladı, yeddi nəvəsi vardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikasının mətbuat işçilərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2021-08-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-06.
2. ↑  "43" Билал Адилов [*ölü keçid*]
3. ↑  "Кьисметдин жигъир" СтIурви Шакир