recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Qonaq evi** — Rostov vilayəti Novoçekassk şəhəri ərazisində iki mərtəbəli bina. Bina XX əsrin əvvəllərində inşa edilmişdir. Qarışıq stildə inşa edilmişdir
Ünvan: Rostov vilayəti, Novoçerkassk şəhəri, Platovski prospekti, ev 59б.

Tarixi
------

Qonaq evi Rostov vilayəti, Novoçerkassk şəhəri, Platovski prospekti ərazisində iki mərtəbədən ibarət olan bir tikilidir. İlk əvvəllər bu daş tikilinin yerində taxtadan ibarət olan bir bina vardı. Ətrafı isə boşluq idi. Novoçerkassk şəhərinin salınmasının yubleyi münasibətilə 18 may 1805-ci ildə bu ərazidə daşdan tikiləcək qonaq evinin təməli atılmışdır. Yerləşdiyi küçənin mühüm binalarından biri olması səbəbi ilə əlaqədar onun adı bütün küçəyə verilmişdi. Bina iki korpusdan ibarət idi. Hazırda yalnız sağ korpus qorunub saxlanılmışdır. Binanın planlaşdırılması və tikinti işlırinə arxiyektor İvan Osipoviç Valprede rəhbərlik etmişdir. Bina böyük ölçülərə malik idi. Bina boyunca çoxlu sayda satış köşkləri yerləşirdi. 
ХХ əsrdə binada dörd kinoteatr fəaliyyət göstərirdi: «Bomond», «Palas», «Varete», «İdem». Satış köşkləri [[İkinci Dünya müharibəsi zamanı tamamən yanmışdır. Hazırda bu satış köşklərinin yerində şəhər administrasiyasının binası yerləşir..

Arxitekturası
-------------

Bina iki mərtəbədən ibarət olmuşdur. Qonaq evinin fasadı nümayiş qalereyası formasında inşa edilmişdir. Pəncərə və qapılarının kənarları arka və düzbucaq şəkillidir. Valprede binanın inşası zamanı qədim klassizm və ampir stillərindən bəhrələnmişdir. Binanın fasadı müxtəlif dekor elementləri ilə işlınmişdir. Burada mərtəbələr arasında karnizlər yerləşir. Bina bütünlüklə sarı rəngə boyanmışdır. Dekor elementlətri isə ağ rəngdədir.

Ədəbiyyat
---------

Новочеркасск. Энциклопедия. Новочеркасск. Изд. Новопринт. 2005. С. 74. ISBN 5-94549-006-7.

Mənbə
-----

* Гостиный двор Arxivləşdirilib 2019-04-16 at the Wayback Machine
* Городской уголок с уникальной историей Arxivləşdirilib 2017-05-10 at the Wayback Machine
**Sadıq Şahsuvar oğlu Xanəliyev** (8 mart 1936, Bist, Naxçıvan MSSR) — Azərbaycan şairi.

Həyatı
------

Sadıq Xanəliyev 1936-cı il mart ayının 8 də Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonun Bist kəndində anadan olmuşdur.

1953-cü ildə VII sinfi əla qiymətlərlə bitirib Naxçıvan kənd təsərrüfatı texnikomunun aqronomluq şöbəsinə qəbul olunmuşdur. 1953-cü ildən o, respublikanın qəzetlərində publisist yazıları ilə çıxış etmişdir. 1956-cı ildə texnikomun IV kursundan ordu sıralarına hərbi xidmətə çağırılmışdır. Ordu sıralarında Moskva hərbi vilayətinin "Krasnı voin" qəzetində hərbi müxbir kimi yazıları ilə müntəzəm çıxış etmişdir. 1959-cu ildə hərbi xidmətdən tərxis edilən Sadıq Xanəliyev texnikomda təhsilini davam etdirərək oranı bitirmiş və 1960-cı ildə Bist kəndindəki "oktyabrın 40 illiyi" adına olan kalxozda aqronom və orta məktəbinə əmək təlimi müəllimi təyin edilmişdir. 1964-cü ildə S.M.Kirov adına Azərbaycan dövlət universitetinin filologiya fakültəsinə daxil olaraq 1970-ci ildə oranı bitirmişdir. 1951-ci ildən publisist yazıları, 1963-cü ildən isə qəzet, jurnal və almanaxlarda şeirləri ilə çıxış etmişdir.

Rəsmi nümayəndə tərkibində 1964, 1976 və 1988-ci illərdə Azərbaycan respublikası komsomolu və SSRİ müəllimləri qurultayının nümayəndəsi olmuş, 1975-88-ci illərdə isə fasiləsiz olaraq SSRİ-Fransa dostluq cəmiyyətinin xətti ilə Moskva, Kiev, Oryol, Kursk, Leninqrad, Bryansk, Riqa, Kaluş, İvanova, Kenovçı və Belqrad şəhərlərindəki məktəblilərinin ümumittifaq görüşlərində iştirak etmişdir.

1975-88-ci illər ərzində Azərbaycan Kitabse-vərlər cəmiyyəti idarə heyətinin üzvü kimi Naxçıvan MR-ın kitabsevərlər cəmiyyəti ilə səmərəli iş aparmışdır.

1982-ildə Azərbaycan, 1984-cü ildə isə maarif əlaçısı döş nişanları ilə, 1983-cü ildə isə SSRİ hərbi veteranlar komitəsi tərəfindən "Normandiya Ne-man" medalı təltif edilmişdir.

Uzun illər məktəb komsomol təşkilatının katibi vəzifəsində işləyən Sadıq Xanəliyev komsomolun 60 illik yubileyi münasibətilə Ümumittifaq Lenin komsomolu gəncləri ittifaqı Mərkəzi Komitəsi tərəfindən döş nişanı və fəxri fərmanı ilə təltif olunmuşdur.

Şeirləri Rus və Ukrayna dillərinə tərcümə edilərək qəzet və jurnallarda dərc edilmiş, Rus və Azərbaycan dillərində mahnılar bəstələnmişdir.

1985-ci il 18 mart tarixdə Ukrayna Respublikasının Çernoviça vilayətinin Kilişkova kəndinin fəxri üzvü seçilmişdir. 50 illik pedaqoji fəaliyyəti və SSRİ məktəblilərinin hərbi vətənpərvərlik tərbiyəsindəki işinə görə ittifaqın 30-dan çox fəxri fərman və diplomu ilə təltif edilmişdir. 01 Oktyabr 1999-cu il tarixdə Sadıq Xanəliyevə Naxçıvan Muxtar Respublikasının əməkdar müəllimi fəxri adı verilmişdir.

O, Azərbaycan yazarlar, jurnalistlər və aşıqlar birliyinin üzvüdür. Onun "Yada sal məni", "Xatirə", "Dahilər yetirən müəllim", "Ömrün zirvəsi" və "Unuda bilməyəcəyəm" adlı kitabları nəşr edilmişdir. Ailəlidir, 6 qızı və 1 oğlu vardır. Azərbaycan Respublikasi Təhsil Nazirliyinin əmək veteranı kimi təqaüdə çıxmış, haliyədə Bist kəndində yaşayır.

İstinadlar
----------
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Muğan.

**Muğan** — Azərbaycan Respublikasının Hacıqabul rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.

Tarixi
------

Azərbaycan Respublikasının ərazisində Muğan adı ilə bağlı 18 yaşayış məntəqəsi mövcuddur. Ağcabədi rayonu, Ağdam rayonu, Ağstafa rayonu, Bərdə rayonu, Xocavənd rayonu, Kürdəmir rayonu, Qubadlı rayonu, Şamaxı rayonu, Şərur rayonu, Zəngilan rayonu, Cəlilabad rayonuvə digər ərazilərdə olan yaşayış məntəqələri buna misal ola bilər.

Yaşayış məntəqələri Cənubi Azərbaycanın Muğanlı kəndindən köçüb gəlmiş mollahəsənli, mehdili və cabbarlı nəsillərinə mənsub ailələr tərəfindən salınmışdır. Oykonim türkdilli Azərbaycan tayfası olan muğanlıların adı ilə bağlıdır.Muğanlı tayfa adı XVI əsrin əvvəllərindən məlumdur. Sonralar mənbələrdə şahsevənlərin tərkibində müstəqil tayfa kimi qeydə alınmış muğanlılar XIX əsrin əvvələrində 8 tirədən ibarət olmuşlar. Tayfa Muğan düzündə yaşadığına görə həmin düzün adı ilə adlandırılmışdır.[*mənbə göstərin*]

Coğrafiya
---------

Muğan Yuxarı Şirvan kanalının sahilində yerləşir.

Kənd Hacıqabul rayon mərkəzindən 13 km və Bakıdan 126 km məsafədə yerləşir. Kənddən Bakı-Ələt-Tbilisi beynəlxalq yolu keçir. Kənddə dəmir yolu stansiyası var.

Kənd dəniz səviyyəsindən 15 metr yüksəklikdə yerləşir.

Əhalisi
-------

2019-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 5659 nəfər əhali yaşayır.[*mənbə göstərin*]

| 1979-cu il | 1989-ci il | 1999-cu il | 2009-cu il | 2019-cu il |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ▲ 2717 | ▲ 2941 | ▲ 4210 | ▲ 4755 | ▲ 5659 |

İnfrastruktur
-------------

Sovet dövründə kənddə məktəb, kitabxana, klub və peşə məktəbi yerləşirdi.

Kənddə poçt şöbəsi, orta məktəb, mədəniyyət mərkəzi, kitabxana, tibb məntəqəsi və məscid var.

İstinadlar
----------



|  |  |
| --- | --- |
| Hacıqabul rayonu | *Hacıqabul rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Qəsəbə** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


| ⛭Hacıqabul rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Hacıqabul |  |
| Qəsəbələr | Balıqçı • Muğan • Navahı • Padar • Pirsaat |
| Kəndlər | Abdulabad • Atbulaq • Axtaçı Şirvan • Ağacanlı • Birinci Meyniman • Birinci Paşalı • Birinci Udullu • Bürvənd • Ələtli • İkinci Meyniman • İkinci Paşalı • İkinci Udullu  • Kolanı • Kürdçü • Qarasu • Qızılburun • Qubalı • Qubalıbalaoğlan • Meyniman • Navahı • Rəncbər • Şorbaçı • Tağılı • Talış |
| Ləğv olunmuş kəndlər | Xilə |
**Samoyloviçin Muzeyi** — sovet qütb araşdırmaçısı, professor (1928), coğrafiya elmləri doktoru (1934) Rudolf Lazareviç Samoyloviçin şərəfinə təşkil edilmiş memorial kompleks. Komorial kompleks 11-12 sentyabr 1981-ci ildə açılmışdır. Hazırda Rusiya ərazisində Arktika və Antarktika araşdırmaçısı şərəfinə təşkil edilmiş ilk və yeganə muzeydir. 

Muzeyin adresi: Rostov vilayəti. Azov şəhəri, Leninqrad küçəsi, ev 46.

Tarixi
------

sovet qütb araşdırmaçısı, professor (1928), coğrafiya elmləri doktoru (1934) Rudolf Lazareviç Samoyloviçin şərəfinə təşkil edilmiş muzey 12 sentyabr 1981-ci ildə açılmışdır. Muzey qutb araşdımaçısının həyatını əks etdirən ilk muzeydir.

Muzeydə Rudolf Lazareviç Samoyloviçin 130 illiyi münasibəti ilə multimediya ekspozisiyası açılmışdır. 

Rudolf Lazareviç Samoyloviç adı bu qəbildən Amundsen, Skott, Nansen, Rusanov və d. kimi qütb araşdırmaçıları ilə eyni səslənir. Alim Arktikanın araşdırılmasında böyük iz qoymuşdur. Rudolf Lazareviç Samoyloviç 1938-ci ildə həbs edilmişdir. 4 mart 1939-cu ildə həbs edilmişdir.

Coğrafiya elmlər doktoru, professor, Lenin ordenləri kavaleri, SSRİ Coğrafiya Cəmiyyətinin rəhbəri, «Aero-Arktika» Beynəlxalq təşkilatının rəhbəri, ABŞ, İsveç, Avstriya coğrafiya cəmiyyətlərinin fəxri üzvü Rudolf Lazareviç Samoyloviç Azovda anadan olmuşdur. O, Arktikaya təşkil edilən 20 elmi-araşdırma eksoedisiyasını təşkil etmişdir. 

Hazırda muzey bir mərtəbəli kərpiç binada yerləşir. Bina Rudolf Lazareviç Samoyloviçin adasına məxsys olmuşdur. Burada dördsinifli kimi gimnaziyasını daha sonra isə Mariupol Aleksandr gimnaziyasında oxuyur. Təhsilinin sonuna yaxın Almaniyanın Freyburq şəhərində Dağ akadekiyasında təksil alır. 

Muzeyin otaqlarının interyeri XIX əsrin sonları XX əsrin əvvəllərinə uyğunlaşdırılmışdır. Divarlarda ailə şəkilləri asılmışdır. Otaqlarda şəxsi əşyalar qoyulmuşdur. Burada yazı stolu, stol və stollar, ktablar əsilləri deyildir. Alimin əl işləri, kitabları, şəkilləri ekspozisiya zalında nümayiş etdirilir. Muzeyin zallarının birində İ. Şisburqun hazırladığı büst nümayiş etdirilir.

Şəkillər arasında Rudolf Lazareviç Samoyloviçin səkkiz yaşında olarkən çəkdirdiyi şəkillərə belə rast gəlinir. Üstəlik Azov sahilləri, Mariupol gimnaziyası və Rudolf Lazareviç Samoyloviçin səyahətə çıxdığı gəmilərinin şəkilləri belə vardır.

Ədəbiyyat
---------

* Каневский З. М. Рудольф Самойлович: превратности судьбы // Наука в СССР. — 1990. — № 2 (март-апрель)..
* Самойлович Р. Л. Путь к полюсу. — Л.: Изд-во Всесоюзного Арктического института, 1933.

Mənbə
-----

* Мемориальный комплекс Р. Л. Самойловича
* Боранова Г. Н. Мемориальный музей Р. Л. Самойловича.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rudolf Lazareviç Samoyloviç muzeyi". 2017-02-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-01.
**Şanışer** (*türk.* Şanışer; əsl adı **Sarp Palaur**, *türk.* Sarp Palaur; d. 9 noyabr 1987, İstanbul, Türkiyə) — türk repçi.

Həyatı və karyerası
-------------------

Əsl adı ilə *Sarp Palaur* olan bu repçi 9 noyabr 1987-ci ildə Türkiyənin İstanbul şəhərində dünyaya gəlib. İbtidai və tam orta təhsilini İstanbulda bitirdikdən sonra həyatını uzun bir müddət Antalyada davam etdirdi. 2005-ci ildə *Muğla Universiteti*ndə *Turizm və Otelçilik* ixtisasında təhsil almağa başladı.

Şehinşah adlı türk repçi ilə eyi məhəllədə yaşayan Şanışer bir çox müsahibəsində onun dinləyicilərindən biri olduğunu deyir. Bir yerdə qeyd etdikləri bir çox səsyazmalar vardır. İlk səsyazmasını 2000-ci ildə evində qeyd etmişdir. İlk dəfə 2007-ci ildə öz treklərini internet dinləyiciləri ilə paylaşdı. 2008-ci ildə *"Miller Music Factory"* musiqi yarışmasında hip-hop kateqoriyasında 1-ci yerə layiq görülüb. Türkiyənin dörd yanında yüzlərlə konsert verən Şanışer 2012-ci ildə Rafet el Roman ilə birlikdə *"Açık ve Net"* albomunu dinləyicilərlə paylaşdı.

Albomları
---------

* Bullshit Mixtape (2007)
* Günlüğüm EP (2007)
* Ludovico (2008)
* Açık ve Net (2011)
* Onuncu Gün (2015)
* Otuzuncu Gün (2016)
* Ludovico II (2018)
* Umut (2021)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Biyografi Sanıser" (türk).. 2018-07-26 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı  (türk.)
* Şanışer — Twitter səhifəsi  (türk.)
* Şanışer — Instagram səhifəsi  (türk.)
* Şanışer YouTubeda
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Leyla Əliyeva (dəqiqləşdirmə).

**Leyla Əliyeva** (1 sentyabr 1997; Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycanı təmsil edən cüdoçu.

Həyatı
------

Leyla Əliyeva 1997-ci il sentyabrın 1-də Bakı şəhərində anadan olub.

Karyerası
---------

Leyla Əliyeva 2014-cü ildə Nancin şəhərində (Çin) baş tutan Yeniyetmələrin II Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Qızların turnirində mübarizə aparan Leyla Əliyeva turnirin 1/4 final mərhələsində Qazaxıstan nümayəndəsi Adiya Sayin ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Leyla Əliyeva rəqibinə ipponla qalib gəldi və turnirin yarım-final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə onun rəqibi Rusiya nümayəndəsi Anastasiya Turçeva oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Leyla Əliyeva rəqibinə qalib gəldi və Nancin Olimpiadasının final görüşünə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi Türkiyə Melisa Çaxmaqlı oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Leyla Əliyeva rəqibinə məğlub oldu. Bununla da Leyla Əliyeva Yeniyetmələrin II Yay Olimpiya Oyunlarının gümüş medalına sahib oldu. Leyla Əliyeva həmdə Azərbaycanın Yeniyetmələrin Olimpiya Oyunları tarixində cüdo idman növü üzrə turnirdə medala sahib olan birinci idmançı oldu.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  *Azerisport.com idman portalı.* "Азербайджан выиграл три серебра в первый день Юношеских Игр". www.azerisport.com ( (rus.)). 01.11.2022. 2022-11-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 01.11.2022.
2. ↑  *Azerisport.com idman portalı.* "Серебряный хет-трик на старте Юношеских Игр". www.azerisport.com ( (rus.)). 01.11.2022. 2022-11-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 01.11.2022.
3. ↑  *Azerisport.com idman portalı.* "Первые медали Азербайджана на Юношеских Играх". www.azerisport.com ( (rus.)). 01.11.2022. 2014-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 01.11.2022.
**Brixen** — Bolzanonun təxminən 40 kilometr şimalında İtaliyanın şimalındakı Cənubi Tirol əyalətində bir şəhər.

Coğrafiyası
-----------

Adı ilk dəfə 901-ci ildə çəkilmişdir. Brixen əyalətin üçüncü böyük və ən qədim şəhəridir və vadinin mədəniyyət mərkəzidir. Brixen şəhəri İtaliya-Avstriya sərhədində Bolzanonun 40 kilometr şimalında və Brenner Pass 45 kilometr cənubunda Eisak və Rienz çaylarının qovuşmasında yerləşir. Bu ərazi Ploze və Teleqraf (Monte Telegrafo) dağlarının (2504 m) şərq tərəfində və Königzanger (Monte Paskolo) (2436 m) dağlarının qərb tərəfindədir. 

Brixen əsasən xizəksürmə kurortu (Plose) ilə tanınır. Digər sahələrə hidroelektrik enerji, meyvə bağı və üzüm bağlarıdır.

Həmçinin bax
------------

* İtaliya

Ədəbiyyat
---------

* Heraldry of the World: Bressanone
* "Volkszählung 2011/Censimento della popolazione 2011". *astat info*. Provincial Statistics Institute of the Autonomous Province of South Tyrol (38): 6–7. June 2012. Retrieved 2012-06-14.
* Oscar Benvenuto (ed.): "South Tyrol in Figures 2008", Provincial Statistics Institute of the Autonomous Province of South Tyrol, Bozen/Bolzano 2007, p. 16, table 10
**"Əsrarül-məlakut"** (*Kainatın sirləri*) — XIX əsr Azərbaycan maarifçi-alimi, tarixçisi Abbasqulu ağa Bakıxanovun 1839–1840-cı illərdə yazdığı astronomiyaya dair essesi. Əsər fars dilindədir və kosmoqrafiya məsələlərinə həsr olunub. Əsəri ərəb dilinə müəllif özü tərcümə edib. Bakıxanovun fikrincə, bu əsər onun yarımçıq qalmış "Ümumi coğrafiya"sının "riyazi hissəsini" təmsil edir. Əlyazmanın ərəb dilinə tərcüməsi eyni nüsxələrdə mühafizə olunur.

Əsərin tarixi
-------------

### Yaranması

Abbasqulu ağa Bakıxanov 19-cu əsrin 30-cu illərinin sonlarından Polşa astronomu Nikolay Kopernikin vəfatının 300 illiyinə hazırlıqla əlaqədar kosmoqrafiya məsələlərini öyrənməyə başladı. Hələ 30-cu illərin əvvəllərində Bakıxanovun diqqətini Böyük coğrafi kəşflər və Varşavada olarkən Bakıxanovun sistemi ilə maraqlandığı Kopernik tərəfindən dünyanın heliosentrik sistemi cəlb etmişdi. Həmin vaxt Bakıxanovun əlində "Kəşfül-Karaib" əsərinin əlyazması var idi, onun son səhifəsində belə bir qeyd vardı: "Kopernik 1543-cü ildə Yerin fırlanmasını sübut etdi. Varşava, 8 noyabr 1833-cü il". 

Kopernikin "Göy cisimlərinin fırlanması haqqında" adlı əsərinin Tiflisdə nəşri ilə əlaqədar "astronom Kopernikin abidəsinin ucaldılması üçün" könüllü ianələr toplanmağa başlaması da Bakıxanovun kosmoqrafiya məsələlərinə diqqətini çəkdi. "(abidə 1853-cü ildə qoyulmuşdur). Bakıxanov tərcümeyi-halında yazırdı:

> "Əsrarül-məlakut" kosmoqrafiya ilə bağlı farsca yazılmış əsərdir; köhnə qaydaları yeni qayda və qanunlarla müqayisə edərək və şifahi ənənələrlə əsaslı dəlilləri təsdiq edərək, yer kürəsinin və digər göy cisimlərinin mümkün vəziyyətini və mövqeyini, habelə onların nizamlanmasına səbəb olan qanunları izah edir və eyni zamanda araşdırır. Bu kitabı ərəb dilinə tərcümə etmişəm.
> 
>

Əsərin əlyazmaları
------------------

Əsərin farsca orijinal əlyazması hələ aşkarlanmayıb. Müəllif tərəfindən bu əsərin ərəb dilinə tərcüməsi demək olar ki, eyni olan iki siyahıda qorunub saxlanılmışdır ki, onlar bu gün Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Əlyazmalar İnstitutunda 23373 və 24295 nömrələri ilə saxlanılır. Onlardan biri 1845-ci ildə, digəri isə 1867/68-ci illərdə itmişdir. A. V. Saqadeyevin  rus dilinə tərcümə etdiyi ilk siyahı 1983-cü ildə Bakıda nəşr edilmişdir  .

Ədəbiyyat
---------

* Ахмедов Э. М. А. К. Бакиханов: эпоха, жизнь, деятельность. — Б.: Элм, 1989.
* А. К. Бакиханов. Сочинения, записки, письма / Вступительная статья, составление и подготовка текстов, а также примечания и указания Э. М. Ахмедова. — Баку: Элм, 1983.


1. ↑  Ахмедов, 1989
2. ↑  Николай Коперник. М.: Наука. 1973. 170.
3. 1 2  А. К. Бакиханов. Сочинения…, 1983
Şablon:Партия в Израиле
**Hadaş** (ivr. ‏חד"ש‏‎) və ya tam adı ilə **Sülh və Bərabərlik Uğrunda Demokratik Cəbhə** (ivr. ‏הַחֲזִית הַדֶּמוֹקְרָטִית לְשָׁלוֹם וּלְשִׁוְיוֹן‏‎, *Ha-Hazit Ha-Demokrat Le-Şalom ul-Çivyon*; *ərəb.* الجبهة الديمقراطية للسلام والمساواة‎, əl-Cəbhə əd-Dimukratiyyə lis-Səlam vəl-Musavat) — İsraildə solçu və qeyri-sionist siyasi partiya.

"Hadaş" özünü yəhudi-ərəb partiyası kimi müəyyənləşdirir. Seçicilərinin və liderlərinin əksəriyyəti İsrailin ərəb vətəndaşlarıdır. Bununla belə, bir çox yəhudi də partiyaya səs verir: məsələn, 2009-cu il seçkilərində partiya Təl-Əvivdə 2,32% səs toplamış, Təl-Əviv meri seçkilərində isə partiyanın namizədi Dov Hanin 34% səs almışdır. Partiyanın İsrail parlamentində, "Knesset"də dörd nümayəndəsi var (onlardan üçü ərəb, biri yəhudidir).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Israel. Elections 2009". 2009-02-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-09-20.

Xarici keçidlər
---------------

* aljabha.org — партии «Хадаш» rəsmi saytı
* hadash.org.il — партии «Хадаш» rəsmi saytı
* «Хадаш» на сайте Кнессета (rus.)
**Böyükağa Əliqulu oğlu Əzimov** (16 yanvar 1924, Bakı – 1986, Bakı) — kibernetika və hesablama texnikası sahəsində sovet alimi.

Həyatı
------

Böyükağa Əliqulu oğlu Əzimov 1924-cü il yanvarın 16-da Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Böyükağa Əzimov kibernetika və hesablama texnikası sahəsində sovet alimi, texnika elmlər doktoru (1963), professor (1964), Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (1967) olmuşdur. 1946-cı ildən Sov.İKP üzvü, 1951-ci ildən respublikada hesablayan elektron maşınların (HEM) neftçıxarmada tətbiqi laboratoriyasına rəhbərlik etmişdir. Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti Elm və Texnika Komitəsi sədrinin müavini (1957–60), Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti Elmi-Tədqiqat İşlərini Əlaqələndirmə Komitəsi sədrinin birinci müavini və sədri (1961–1965), Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti elm və texnika şöbəsinin müdiri (1966–1972) olmuşdur. 1966-cı ildən Azərbaycan Dövlət Neft Sənayesi Elmi-Tədqiqat və Layihə İnstitutunda HEM laboratoriyası əsasında yaradılmış hesablama texnikası şöbəsinin müdiri olmuşdur. 1961-ci ildə "Texniki tərəqqi uğrunda" elmi-texniki jurnalın baş redaktoru olmuşdur. Tədqiqatları əsasən kibernetika üsullarına, avtomatlaşdırılmış idarə etmə sistemlərinə, neft mədənlərinin elektrik enerjisi ilə təchizinə və s. aiddir. Elmi kadrların hazırlanmasında xidmətləri olmuşdur.

B.Əzimov 300-dən artıq elmi məqalənin, 27 monoqrafiyanın müəllifidir.

"Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif olunmuş, "SSRİ neftçıxarma sənayesi əlaçısı" adına layiq görülmüşdür.

AMEA-nın müxbir üzvü Böyükağa Əzimov 1986-cı ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

Azərbaycan Respublikası xarici işlər nazirinin müavini Araz Əzimovun atasıdır.

Əsərləri
--------

* Elektrik modellərində neft yataqlarının işlənməsi məsələlərinin həlli, Bakı, 1975
* Вопросы нефтебурового электропривода, Баку, 1962
* Применение математических методов в ЭЧВМ и решению некоторых задач разработки ефтегазових месторождений, Баку, 1969.

Mənbə
-----

* Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә]. IV ҹилд: Елдәҝәз—Итабира. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1980. С. 149.
**Sultan Bilimxanov stadionu** (*rus.* тадион имени Султана Билимханова) — Çeçenistanın Qroznı şəhərini təmsil edən Axmat FK-nın keçmiş stadionu. Stadion 1946-cı ildə inşa edilmişdir. 2004-cü ildə təşkil edilmiş bombalı hücumdan sonra 2007-ci ildə təmir edilmişdir. Stadionun adı 2008-ci ilə qədər Dinamo olmuşdur. Sonradan stadiona 2 yanvar 2006-cı ildə qəzaya düşərək vəfat edən Çeçenistan Respublikası Parlementinin Xalq Məclisinin sədr müavini Sultan Bilimxanovun adı verilmişdir.

Stadion haqqında
----------------

Çeçenistan müharibəsindən sonra stadiondakı ilk futbol matçı 14 mart 2008-ci ildə Axmat FK və Krılya Sovetov FK arasında baş tutmuşdur. Stadion 2011-2012-ci il sezonuna qədər Axmat FK-nın əsas stadionu olmuşdur. Hazırda stadion Axmat FK-nın gənclər komandasının əsas arenasıdır.

### 2004-cü il hücumu

9 may 2004-cü ildə Çeçenistan Prezidenti Əhməd Kadırov, Çeçenistan Respublikasının bütün yüksək vəzifəli şəxsləri, Şimali Qafqazın Terror ilə Mübarizə Hərəkatının Ortaq Qüvvə Qrupu komandanı Valeri Baranov və Rusiya Silahlı Qüvvələrinin digər nümayəndələri 9 May Qələbə Günü münasibəti ilə stadionda təşkil olunan konsertə fəxri qonaq qismində toplaşmışdılar.

Səhər saat 10:35-də stadionun mərkəzi kabinəsində bombalı hücum baş tutdu. V. Baranova görə partlayıcı maddələr stadionun yenidən qurulması dövründə oraya yerləşdirilmişdi. Rəsmi məlumatlara görə hücum zamanı yeddi nəfər həlak oldu, 50-dən çox şəxs yaralandı. Ciddi şəkildə yaralanan Əhməd Kadırov vəfat etdi. Həmçinin Çeçenistan Respublikası Dövlət Şurasının sədri Hüseyn İsayev də hücum zamanı vəfat etdi. 2001-2002-ci illərdə Çeçenistanın Daxili İşlər Naziri olmuş Səid-Səlim Peşhoyevin 2004-cü ildə hadisə barədə Vlast jurnalına verdiyi müsahibə : *"Prezident yanındakı şəxslərə qeyd-şərtsiz güvənirdi. FSB zabitlərinin təhlükəsizliyi təmin etməsinə də icazə vermirdi. Ancaq baş verənlərdən də göründüyü kimi prezidentin mühafizəsi yetərli dərəcədə təchiz edilməmişdi. Prezidentin yanında avtomat silahlarla durmaq təhlükəsizliyi təmin etmək üçün kifayət deyildi".*

15 iyun 2006-cı ildə "Kavkaz Center" adlı xəbər portalında Şamil Basayevin hücumu üzərinə götürməsi ilə bağlı məlumat yayıldı. Həmin açıqlamaya görə hücumu təşkil edənlərə 50 min dollar məbləğində pul ödənilmişdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "им. С.Г. Билимханова (Грозный)" Arxivləşdirilib 2017-09-29 at the Wayback Machine. *Информация про стадионы мира* (rus.). 30 iyun 2019. İstifadə tarixi: 23 oktyabr 2020.
2. ↑  "Руслан Алханов: «У А. Кадырова была благородная миссия». | Министерство внутренних дел по Чеченской Республике | Актуально". 3 oktyabr 2011-ci il tarixində arxivləşdirildi.
3. ↑  "Валерий Баранов: в строю без ноги". Arxivləşdirilib 2005-11-22 at the Wayback Machine *Российская газета* (Rusça). İstifadətarixi: 23 oktyabr 2020.
4. ↑  "Я докладывал Кадырову, что в его окружение внедряются боевики" Arxivləşdirilib 2014-08-08 at the Wayback Machine. www.kommersant.ru  (rus.). 24 may 2004. İstifadə tarixi: 23 oktyabr 2020.
**Likud** (ivr. ‏ הַלִּכּוּד‎‏‎ Rom: HaLikud, yəni Konsolidasiya) — İsraildəki əsas sağ ideoloji görüşlü siyasi partiyadır.

1973-cü ildə Menachem Begin tərəfindən bir neçə sağçı və liberal partiyaların birləşməsi ilə yaradılıb. 1977-ci ildəki seçkilərdə Likudun qələbəsi, ilk dəfə olaraq solların gücünü itirməsi baxımından ölkənin siyasi tarixində mühüm bir dönüş nöqtəsi olmuşdur. Lakin 1980-ci illərin böyük bir dövründə hakimiyyətdə olduqdan sonra partiya 1992-ci il Knesset seçkilərində uduzdu. Bununla birlikdə, Likudun namizədi Benyamin Netanyahu 1996-cı ildə baş nazir seçkisində qalib gəldi və ona 2009 seçkilərindən sonra hökuməti formalaşdırmaq səlahiyyəti verildi. 2003-cü ildəki qələbədən sonra, Likudun lideri Ariel Şaron, 2005-ci ildə böyük parçalanmaya səbəb olan yeni Kadima partiyasını yaratması ciddi ixtilaflara səbəb oldu. Bu, 2006-cı il seçkilərində Likudun dördüncü yerə enməsinə səbəb olsa da, partiya 2009-cu il seçkilərində keçmiş itkisini kompensasiya edərək, mövqelərini baş nazir Benyamin Netanyahu vasitəsilə bərpa edərək İsrail hökumətini təşkil etmişdir. 

Üzvləri tez-tez Likudnik olaraq adlandırılır və Irgunun siyasi varisi hesab olunur.

İstinadlar
----------
**Məhəmməd ət-Tirmizi** (Tam adı: Əbu İsa Məhəmməd bin İsa əl-Salami Zərir əl-Buği ət-Tirmizi *ərəb.* ‎: أبو عيسى محمد بن عيسى السلمي الضرير البوغي الترمذي) — fars əsilli İslam alimi və hədis toplayan (erkən Xorasan və indiki Özbəkistan). Altı böyük məcmuədən biri olan əl-Camius-Səhih kitabının müəllifidir. Əsərin əsil adı "" olsa da müəllifinə nisbətlə "Sünəni-Tirmizi" olaraq anılır. Hədisdən əlavə, İslam Peyğəmbərinin şəxsiyyəti və surəti ilə bağlı hədislər toplusu olan "Şəmail əl-Məhəmmədiyyə" (Şəmail ət-Tirmizi kimi tanınır) əsərini də yazmışdır.

Həyatı
------

Tirmizinin adı "Məhəmməd", ləqəbi isə "Əbu İsa" (İsanın atası) idi. Onun şəcərəsi qeyri-müəyyəndir.

Əbu İsa Məhəmməd ibn İsa ibn əd Dəhhaq Mərkəzi Asiyada yerləşən Tirmiz şəhərində doğulub. Haqqında məlumat azdır. Hədis toplamaq məqsədilə Xorasan, İraq, Hicaz və b. yerlərə səfər etmiş və İmam Buxari, Müslim ibn Həccac, Əbu Davud kimi bir çox alimlərdən hədis almışdır. Və həmçinin Heysəm ibn Kulab əl-Şasi, Məqhul ibn əl-Fəld, Məhəmməd ibn Məhbub əl-Məhbubi əl-Mərvəzi kimi alimlər ondan hədis nəql etmişlər.

Məhəmməd bin İsa Tirmizi Abbasi xəlifəsi Məmun dövründə anadan olub. Doğulduğu il 209-cu hicri (824/825) olaraq bildirilmişdir. Yalnız Zəhəbi Tirmizinin hicri 210-cu (825/826) ilə yaxın doğulduğunu bildirir. Buna görə də bəzi mənbələr onun doğulduğu ili hicri 210-cu il kimi göstərmişlər. Bəzi mənbələrdə onun Məkkədə doğulduğu göstərilir. Bir çoxları onun Tirmizdə İndiki Özbəkistanın cənubu (Termez) doğulduğunu bildirir. Əlbəttə daha güclü rəydə budur. Daha dəqiq desək, o, şəhərətrafı ərazilərdən birində, Buq kəndində anadan olub. Buna görə də "Tirmizi" "Əl-Buği" deyirlər.

Yaradıcılığı
------------

* Sünəni-Tirmizi
* Şəmail ət-Tirmizi

Həmçinin bax
------------

* Hədis
* Kutubi-sittə
* Səhihi Buxari
* Buxari
* Səhihi Müslim
* Müslüm ibn Həccac
* Əbu Davud
* Sünəni-Əbu Davud

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------
**Burhanəddin Bulut** (25 avqust 1970, Bitlis) — əczacı və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 27 və 28-ci çağırışlarının deputatı.

Həyatı
------

Burhanəddin Bulut 25 avqust 1970-ci ildə Bitlis ilində anadan olub. Egey Universiteti Əczaçılıq bölməsindən və Anadolu Universiteti İqtisadi bölməsindən məzun olub.

1993-cü ildə Adanada əczanə açaraq peşə fəaliyyətini davam edib. Dörd dəfə Adana Əczaçılar Palatasının sədri vəzifəsinə seçilib. 2011-ci ildə parlament seçimlərində namizəd olduğuna görə vəzifəsindən istefa verib.

Siyasətə Cümhuriyyət Xalq Partiyasında qoşulub. 2014-cü ildə Çuxurova ilçə Bələdiyyə Məclisinin üzvü seçilib. 2015-ci ildə CHP Adana il sədri olduğuna görə vəzifəsindən istefa verib. 11 noyabr 2023-cü ildən CHP sədrinin Media və ictimaiyyətlə əlaqələr üzrə müavinidir. 2018 və 2023-cü illərdə Adana ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı seçilib. 27 və 28-ci çağırışlarda TBMM Səhiyyə, Ailə, Çalışma və Sosial işlər Komissiyasının üzvü olub.

Evli və 2 uşaq atasıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  *TBMM.* "Burhanettin BULUT". www.tbmm.gov.tr (türk). 10.01.2024. İstifadə tarixi: 10.01.2024.
**Ramil Akif oğlu Şamilli** (8 noyabr 1977, Bakı) — musiqiçi, Reper.

Həyat və Yaradıcılığı
---------------------

Ramil Nabran.
Ramil Şamilli Akif oğlu 8 noyabr 1977-ci ildə Bakıda anadan olub. Təxəllüsündə Nabran adı olması Ramilin Nabrandan olması deyil. Sadece 2005-ci ildə Nabran repi ona uğur getirdiyi üçün sənətçi dostları tərəfindən bu təxəllüslə çağırılıb.

Ramil atasını 1978-ci ildə hələ 1 yaşı tam olmadan itirmişdir. Ömrünün 34-cü baharında dünyasını dəyişən Akif Ağakərim oğlu şeiriyyatla, qəzəllərlə məşğul olduğundan bu irsi istedad oğlu Ramilə də keçmişdir.

Sovetskidə doğulan Ramil 2 yaşında Əhmədliyə köçmüş və uşaqlıq illərini Qaçaq Nəbi 4 ünvanında keçirmişdi
261 saylı məktəbi bitirib.
31 saylı Texniki Peşə Məktəbində 3 il oxuyub.

1996–1999 Sərhəd Qoşunlarında xidmət edib.

Repə 1993 cü ildə başlasada ilk səs yazması 2000-ci ildə baş vermişdir. 2005-ci ildə Nabran adlı repi ona ilk uğurunu gətirmiş ve həmin ildə də Klan A Plan adlı alternativ rep qrupuna daxil olmuşdur.

İlk işləri MİR telekanalında, Savaş studiyasında çalışmışdır.

Sonradan Klan A Plan qrupunun səs yazma studiyasında.

2010-cu ildə qrupun mərhun üzvü Ryder təxəllüsü altında çalışan Rüfət Əfəndiyev Məcid oğlunun 26 yaşında vaxtsız ölümündən sonra Ramil özünə qapanır və 2012-ci ildən artıq tək, solo fəaliyyətə başlayır.

Bu günə kimi bir çox hitlərin ərsə gəlməsində əli var. Replərindəki ruh yüksəkliyi kütlə arasında "özüylə yay gətirən insan" obrazını yaradıb.

TURAN sevgisinə və SOYDAŞ anlamına böyük sevgi ilə yanaşır.

İkinci bacarığı həvəskar rəssam dizaynerdi.

Ailəlidir. 2 övladı var.

"Onun bunun uğuruna boğulmaqdansa, vaxt tapıb öz uğurun üçün yoğrulsan dogru olar." Ramil Nabran

Dikoqrafiya
-----------

### Mahnıları

| Tarix | Mahnının adı | İfaçı | Sözlərin müəllifi | Bəstəkar | Aranjiman | İstinadlar |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2012 | Sevgiyə bir addım | Ramil Nabran ft Xəyalə |  |  |  |  |
| 2013 | Günəşə dahada yaxın | Ramil Nabran |  |  |  |  |
| 2013 | Oyna | Ramil Nabran |  |  |  |  |
| 2013 | Ragga Muffin | Ramil Nabran |  |  |  |  |
| 2013 | Gürzə | Ramil Nabran ft Trino |  |  |  |  |
| 2017 | Monopoliya | Ramil Nabran ft Okan On, Dj Kantik |  |  |  |  |
| 2020 | Salam Qarabağ | Ramil Nabran | Ramil Nabran | Kamran | Kamran |  |
| 2021 | Abracadabra | Ramil Nabran | Ramil Nabran | Kamro |  |  |
| 2021 | Tractor S. C | Ramil Nabran | Ramil Nabran | Kamro | Kamro |  |

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ramil Nabran". 2021-01-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-02.
2. ↑  "Ramil Nabran saçının tez ağarmağının səbəbini açıqladı – VİDEO". 2021-06-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-02.
3. ↑  "Ramil Nabran: "Mənə deyirdilər ki, sənin mahnılarınla kəndləri alırıq"". 2021-06-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-02.
4. ↑  "Ramil Nabran "Arb" kanalinda". 2021-06-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-02.
**Böyük xor sinaqoqu** – Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində yerləşmiş keçmiş sinaqoq. Tikili hazırda Azərbaycan Dövlət Mahnı Teatrı kimi fəaliyyət göstərir.

Tarixi
------

1902–1910-cu illərdə İosif Qoslavskinin layihəsi əsasında yunan üslubunda tikilmiş Böyük xor sinaqoqu Bakıda litvalı zəngin yəhudilərin pulu ilə tikilmiş ilk aşkenazi sinaqoqu olmuşdur. Bakının yəhudi icmasının maliyyə dəstəyi və Azərbaycanlı xeyriyyəçilərin maddi ianələri hesabına tikilmişdir. Onlar arasında neft maqnatı Zeynalabdin Tağıyev də var idi. Sinaqoqun tikintisi 100 min rubla başa gəlmişdir.

Sinaqoq 1932-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmişdir. Burada müxtəlif dini tədbirlər və ayinlər keçirilir, nikah mərasimləri baş tuturdu. 1930-cu illərdə SSRİ-də ateizm ideologiyası əsas tutularaq sinaqoqlar ləğv olunmağa başlanmışdır. 1934-cü ildə binada Bakı Yəhudi İşçi Teatrı, 1936-cı ildə isə Azərbaycan Dövlət Yəhudi Teatrına çevrilmişdir.

Bərpa cəhdləri
--------------

1980-ci illərdə Bakı yəhudi icmasının üzvləri sinaqoqun qaytarılmasına yardım etməsi xahişi ilə Moskvaya, baş ravvinin yanına getmişdirlər. Amma o, təklifi rədd etmişdir. 2005-ci ildə yəhudi icması növbəti dəfə sinaqoqun qaytarılması xahişi ilə hakimiyyətə müraciət etməyə çalışmışdır, amma hökumət bundan imtina etmişdir. 2009-cu ildə Dağ yəhudilərinin sinaqoqunun ravvini Rubin İzmailov tikilinin yenidən sinaqoqa çevrilməsini istədiyini bildirmişdir. Azərbaycanda yaşayan və başqa ölkələrə köçmüş Bakı yəhudiləri vaxtaşırı tikilinin yəhudilərə qaytarılması barədə yazılar dərc etməyə davam edirlər.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycandakı sinaqoqların siyahısı

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  "Bakı yəhudiləri Xoralı sinaqoqu binasının onlara qaytarılmasını istəyirlər". Turan İnformasiya Agentliyi. 5 iyun 2021. İstifadə tarixi: 14 yanvar 2024.
2. 1 2  "Bakı Xor Sinaqoqu: yəhudilərdən qalmış tarix". Baku Plus. 26 oktyabr 2023. 14 yanvar 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 yanvar 2024.
3. ↑  "111 yaşlı, nəğmə soraqlı ünvan". Mədəniyyət Nazirliyi. 2 aprel 2022. 14 yanvar 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 yanvar 2024.
4. ↑  "Baku". Jewish Encyclopedia (ingiliscə). 24 iyun 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 yanvar 2024.
5. ↑  "Yəhudilər sinaqoqun sökülməsini istəmirlər". Həftə.az. 23 iyul 2009. İstifadə tarixi: 14 yanvar 2024.
| Termodinamikanın başlanğıcı |
| --- |
|  |
| məqalə «Termodinamika» seriyasının bir hissəsidir |
| Termodinamikanın sıfır qanunu |
| Termodinamikanın birinci qanunu |
| Termodinamikanın ikinci qanunu |
| Termodinamikanın üçüncü qanunu |
| Termodinamikanın bölmələri |
| Vəziyyət tənliyi |
| Termodinamik kəmiyyətlər |
| Termodinamik potensiallar |
| Termodinamik potensial |
| Termodinamik əmsallar |
| Termodinamik dövrə |
| Termodinamik faza |
| Faza keçidi |
| Faza keçidləri |
| redaktə  |
| **Portal:Fizika** |

**Termodinamikanın birinci qanunu və ya Termodinamikanın birinci başlanğıcı** — sistemin bir haldan başqa hala keçməsi onun daxili enerjisinin dəyişməsi, xarici qüvvələrin işi ilə verilən istilik miqdarının cəminə bərabərdir.

Tarixi
------

Termodinamikanın birinci qanunu ilk dəfə alman alimi Yulius Robert fon Mayer tərəfindən yaradılmışdır. Termodinamikanın birinci qanununun ifadəsi aşağıdakı kimidir:

{\displaystyle \Delta \mathbf {U=A+Q} }
Cismin daxili enerjisini iki yolla dəyişmək olar:

1. Üzərində iş görməklə.
2. İstilik miqdarı verməklə.

Yuxarıdakı düsturda :{\displaystyle A=-A} olduğunu nəzərə alsaq termodinamikanın birinci qanunu

{\displaystyle Q=\Delta U+A^{\prime }}
şəklində də yazmaq olar, yəni sistemə verilən istilik miqdarı onun daxili enerjisinin dəyişməsinə və sistemin xarici cisimlər üzərində gördüyü işə bərabərdir.
İzoxor prosesində ({\displaystyle V=const}) qazın həcmi dəyişmir ({\displaystyle \Delta V=0}) və ona görə də görülən iş sıfra bərabərdir. {\displaystyle A^{\prime }=A=0}. Bu halda sistemə verilən istilik miqdarı onun daxili enerjisinin dəyişməsinə bərabərdir.
{\displaystyle Q=\Delta U}
İzotermik prosesdə({\displaystyle T=const}) və ya ({\displaystyle \Delta T=0}) ideal qazın daxili enerjisi dəyişmir {\displaystyle \Delta U=0}, sistemi verilən istilik miqdarı işin görülməsinə sərf olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Базаров И. П. Термодинамика. М.: Высшая школа, 1991, 376 с.
2. ↑  Льоцци М. История физики. — М.: Мир, 1970. С. 231–235.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük rus |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 4868915, 2908991178 |
**Pirr** (e.ə. 318, Epir – e.ə. 272, Аrqоs, Qədim Yunanıstan) — Sərkərdə.

Romalıların hökmdar Pirrlə apardığı müharibə çox məşhur olmuşdu. **Pirr** Makedoniyalı İskəndərin uzaq qohumlarından olub. Onun ölümündən sonra Pirr bir sıra döyüşlərdə iştirak edərək məşhur sərkərdəyə çevrilmişdi. Hətta o dövrdə yaşamış Karfagenli Hannibal qədim dünya sərkərdələri içərisində Pirri ilk sıraya qoymuşdu. Lakin Pirrin böyük ordusu yox idi, o, kiçik nəsli mülkünü – dağlı Epir padşahlığını idarə edirdi.

Bu zaman romalılar demək olarki bütün İtaliyanı ələ keçirmişdilər. Appenin yarımadasının cənubunda yunan koloniyası, böyük şəhər Tarent romalılara itaət etmədi. Açıq döyüşdə tarentliləri məğlub etdi. Tarentlilər kömək üçün Pirrə müraciət etdilər. Pirr onların ordusuna başçılıq etməyə razılıq verdi. Ilk döyüşdə özünə məxsus döyüş sənətindən istifadə edərək Romalıları darmadağın etdi. Romalılar güclü müqavimət göstərsələrdə Pirrin ordusunun manevirləri və döyüş fillərinə qarşı müharibə apara bilmədilər,qaçdılar. Bu qələbədən sonra demək olarki İtaliyanın yarısı Pirr tərəfindən ələ keçirildi.Pirrin ordusu yavaş-yavaş Romaya yaxınlaşırdı. Qalların yürüşündən sonra Roma ən ağır təhlükəni yaşayırdı. Pirrin həkimi Romalılara məktub göndərərək böyük pul müqabilində öz padişahını zəhərləməyi təklif etdi. Romalılar Pirrə cavab yazdılar: "Biz səni ölümdən xilas edərək bildiririk ki, bunu sənə yaxşı münasibət bəslədiyimizdən deyil, ona görə edirik ki, qoy heç kim sonra deməsin ki, Roma cəsarət göstərmədən,hiylə yolu ilə qalib gəldi. "İkinci döyüşdə Pirr bir daha qalib gəldi. Lakin bu döyüşdə Romalılar Pirrin ordusunun böyük hissəsini məhv etdilər. Döyüşdən sonra sərkərdələrdən biri Pirri qələbə münasibəti ilə təbrik etdikdə Pirr belə demişdi:

Daha belə bir qələbə və biz məhv olduq. Bu döyüş e.ə. 279-cu ildə baş vermiş Askule döyüşü idi.

Romalılar öz ölkələrində vuruşurdu,ona görədə hər dəfə ordu toplaya bilirdi. Pirr isə əlavə kömək olmadan döyüşürdü.Üçüncü döyüşdə Pirr məğlub oldu. Bu zaman Epirin Makedoniya və Yunanıstanla münasibətləri pisləşmişdi. Bu səbəbdən İtaliyanı tərk etdi. Romalılarla müharibəni davam etmək üçün ilk olaraq Makedoniya və Yunanıstanı tabe etmək qərarına gəldi.Yunanıstanın Artos şəhərində gedən küçə döyüşlərində Pirr bir yunan vətəndaşı ilə döyüşməli oldu.Pirrlə şəhərlinin döyüşünü şəhərlinin anası evin damından izləyirdi.Oğlunun təhlükəyə düşdüyünü görən qoca ana əlinə keçən gül dibçəyini Pirrin üzərinə atdı.Dibçək Pirrin başına düşdü və hökümdar öldü.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Antiqonidlər sülaləsi
* Pirr qələbəsi
**Vəba vibrionu** (*lat.* Vibrio cholerae) - vəba xəstəliyinin törədicisidir. Müxtəlif formaları arasında insanda xəstəlik törədən iki seroqrupu - O1 və O139 seroqrupu müəyyən edilmişdir. O1 seroqrupunun iki bivarı var : Klassik bivarı (*lat.* Vibrio cholerae) 1883-cü ildə R. Kox tərəfindən 1883-cü ildə Hindistan və Misir səfərləri zamanı , El-Tor biovarı (*lat.* Vibrio El-Tor) isə 1906-cı ildə F. Qotşlix tərəfindən Misirin El-Tor qəsəbəsinin karantin stansiyasında islahdan ölmüş müsəlman zəvvarlarda aşkar olunmuşdur. El-Tor biovarını ÜST 1962-ci ildə qəbul etmişdir. Yuxarıda göstərilən hər iki biovarın İnaba (AC) and Oqava (AB) serotipi mövcuddur 1992-ci ildə Cənub-Şərqi Asiyada (Banqladeş və Hindistan) daha əvvəllər məlum olmayan "O139" seroqrupunun törətdiyi vəba (Banqladeş vəbası) haqqında da məlumatlar əldə edilmişdir.

Morfologiyası
-------------

Uzunluğu 1.5-4.0, diametri 0.2-0.4 mkm olan, qram-mənfi, bir qədər əyilmiş vergül şəkilli bakteriyadır. Bir qütbündə öz ölçüsündən bir neçə dəfə uzun flagella olduğunu görə aktiv hərəkətlidir. Spor və kapsul əmələ gətimir. Fakultativ anaerobdur, adi qidalı mühitlərdə yaxşı inkişaf edirlər, qələvi mühitləri sevirlər. İnkişafı üçün optimal pH - 7.6-9.0, optimal temperatur 37 °C-dir. Vibrionlar üçün elektiv mühit olan 1%-li peptonlu suyun səthində 6-8 saat ərzində ərp əmələ gətirir. Bərk qidalı mühitlərdə kiçik, dairəvi, şəffaf, kənarları hamar S-koloniyalar əmələ gətirir. TCBS (tiosulfat sitrat ödlü saxarozalı aqar) mühitində sarı koloniyalar əmələ gətirir.

Biokimyəvi aktivliyi
--------------------

Biokimyəvi cəhətdən aktiv olub saxarolitik, proteolitik və diastatik aktivliyə malikdir. Karbohidratları turşuya qədər parçalayır. Qlükozanı, maltozanı, saxarozanı, manniti, mannozanı parçalayır, arabinozanı isə parçalamır. Bu xüsusiyyətləri mühim differensial əhəmiyyətə malikdir. Jelatini əridir, kazeini hidroliz edir, dovşan qan plazmasını və südü pıxtalaşdırır, indol əmələ gətirir, hidrogen sulfid əmələ gətirmir. Enterobakteriyalardan və digər vibrionlardan fərqli olaraq oksidaza müsbətdir.


**Vəba törədicisinin differensial əlamətləri**| Əlamətlər | Vibrio cholerae | Vibrio El-tor | Vibrio cholerae O139 |
| --- | --- | --- | --- |
| Voqes-Proskauer reaksiyas | HəY | HəY | HəY |
| Cholerae faqına həssaslığı | HəY | YoxN | YoxN |
| El-Tor faqına həssaslığı | YoxN | HəY | YoxN |
| Toyuq eritrositlərinin aqqlütinasiyası | YoxN | HəY | HəY |
| Qoyun eritrositlərinin hemolizi | YoxN | HəY | YoxN |
| Polimiksinə həssaslığı | HəY | YoxN | YoxN |

Antigen quruluşu
----------------

Vəba vibriounu O-antigeninə (termostabil) və H-antigeninə (termolabil) malikdir. H-antigeni bütün Vibrio cinsinə aid olduğu üçün qeyri-spesifikdir. O-antigeni isə tip və növ spesifikliyinə malikdir. Vəba vibriounu O-antigeninə görə 150-dən çox seroqrupa (O1, O2, O3 və s.) bölünür ki, Cholera və El-Tor biovarları O1 seroqrupuna daxildirlər.
**Fikrət İlyas oğlu Abdullayev** — Alim, biologiya elmləri doktoru, professor, Meksikanın "Eksperimental onkologiya laboratoriyasının" rəhbəri, Meksika Elmlər Akademiyasının akademiki (2000).

Həyatı və elmi fəaliyyəti
-------------------------

1943-cü ildə Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Əslən Qazax rayonundandır. 1965-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) kimya fakültəsini bitirdikdən sonra Elmlər Akademiyasında əmək fəaliyyətinə başlamışıdr.

1970-ci ildə namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1973-cü ildə Moskva şəhərinə ezam olunub və 5 il Rusiya Elmlər Akademiyasının Molekulyar Biologiya İnstitutunda çalışmışdır. Vətənə qayıtdıqdan sonra Elmlər akademiyasının Fizika, daha sonra isə Botanika institutunda genomin biokimyası laboratoriyasına rəhbərlik etmişdir. 1978-ci ildə İsveçrənin Stokholm Universitetinə göndərilmişdir. 1982-ci ildən 1983-cü ilədək Almaniyanın Münhen Universitetinin Biokimya İnstitutunda elmi fəaliyyətini davam etdirmişdir. 1989-cu ildə Ukrayna Elmlər Akademiyasının Biokimya İnstitutunda dissertasiya müdafiə edərək biologiya elmləri doktoru elmi adını almışdır.

1990-cı ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarına ezam olunub. 1994-cü ilə qədər Nyu-Cersi ştatının Retger Universitetində çalışıb. Burada prof. Cerand Frenkelin laboratoriyasında birgə tədqiqatlar apanb. Onun ABŞ alimləri ilə birgə nüfuzlu beynəlxalq elmi jurnallarda 5 məqaləsi dərc olunub. 1994-cü ildə ABŞ-dən Bakıya qayıdaraq öz tədqiqatlarını genotip biokimyası laboratoriyasında davam etdirmişdir.

1995-ci ildə Meksika nın Elm və texnika Nazirliyinin dəvəti ilə işləmək üçün bu ölkəyə göndərilmişdir. Ömrünün axırına qədər orada işləmişdir. Meksikanın Keretar Universitetində yerli alimlərlə birgə tədqiqatlar aparmışdır.

Fikrət Abdullayev 1997-ci ildə "Eksperimental onkologiya laboratoriyasına" rəhbər təyin olunmuşdur. Xərçəng əleyhinə təbii və sintetik pereparatların axtarışı və öyrənilmesi istiqamətində elmi tədqiqatlar aparmış, bunların nəticələri ABŞ, Meksika, Çin və Hindistanda müxtəlif kitablarda nəşr olunmuşdur.

2000-ci ildə Meksika Elmlər Akademiyasının akademiki seçilmişdir. 100-dən çox elmi əsərin, bir neçə monoqrafiya və ixtiranın müəllifidir. Bir çox beynəlxalq akademiya, cəmiyyət və assosiasiyaların üzvü olmuşdur.

2006-cı ildə Meksikada vəfat etmiş, Bakıda dəfn olunmuşdur.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Salatın Əhmədli, Rövşən Babanlı. "Qazax mahalının alimləri" (ensiklopedik məlumat). "Günəş" nəşriyyatı. Bakı. 2017. 512 səh.
*Sərvəoxşar santolina'*

Təbii yayılması
---------------

Təbii halda İtaliyada və Aralıq dənizyanı ölkələrində bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 50-60 sm-ə çatan kol bitkisidir.Yarpaqlarının uzunluğu 3,5 sm-ə qədər olub,lələkvari bölünmüşdür.Cavan yarpaqları açıq-yaşıl,yaşlıları isə boz-gümüşü rəngdə,tükcüklüdür.Sarı rəngli ətirli çiçəkləri uzun çiçək saplaqlarında yerləşmişdir.İyun-avqust aylarında çiçəkləyir.Çobanyastığının qoxusuna bənzər güclü ətri vardır.Toxumları oktyabrda yetişir.Toxum və qələmlərlə çoxaldılır.

Ekologiyası
-----------

Günəşli,isti,quru torpaqlarda bitir.Sərt şaxtalarda yerüstü hissəsi donur.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Mərdəkan dendrarisində introduksiya oçunmuşdur.Bakı şəhərinin park və bağlarında mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Çiçəkliklərdə,qazonlarda,müxtəlif kompozisiyaların qurulmasında qiymətli bitkidir.Yarpaqlarından alınan ekstraktlardan aromaterapiyada bir çox xəstəliklərin müalicəsində istifadə olunur.

Məlumat mənbəsi
---------------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine

1. ↑  *Linnæi C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 842.
**Çətirimiz buludlardır** — "Azərbaycanfilm" Kinostudiyasında istehsal olunmuş bədii film.

Məzmun
------

Filmdə çobanların məişətindən söhbət açılır. Gizir(*Elxan Əhədzadə*) bütün varlığı ilə çoban sənətinə bağlı bir gəncdir. O, həmkəndlisi Nərgizi(*Tamara Şakirova*) sevir. Lakin əsgərlikdən qayıdanda qızın başqasına ərə getdiyini eşidir. Bir müddət keçir. Giziri Bənövşə(*Xalidə Quliyeva*) adlı bir qızla nişanlayırlar. Ancaq Nərgizin ondan ayrılması oğlanı rahat buraxmır. O, peşəsindən üz döndərir, kənddən çıxıb gedir...

Film haqqında
-------------

* Film rejissor Nicat Bəkirzadənin böyük kinoda ilk işidir.
* Film rejissor Teymur Bəkirzadənin böyük kinoda ilk işidir.
* Film Mərkəzi Televiziyanın (Moskva) sifarişi ilə çəkilmişdir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi :** Mövlud Süleymanlı
**Quruluşçu rejissor :** Nicat Bəkirzadə, Teymur Bəkirzadə
**Quruluşçu operator :** Nikolay İlçuk
**Quruluşçu rəssam :** Mais Ağabəyov
**Bəstəkar :** Mobil Babayev
**Səs operatoru :** Akif Nuriyev
**Rejissor :** Adil İsmayılov (III)
**Operator :** S. Kaşiyev
**Qrim rəssamı :** D. Sesarskaya
**Geyim rəssamı :** Elçin Məmmədov
**Montaj edən :** Nelli Mahmudova
**Rejissor assistenti :** Səməd Lazımov, Yusif Əlizadə
**Operator assistenti :** M. Axundov
**Rəssam assistenti :** X. İmanov
**Montaj üzrə assistent :** Tamilla Muxtarova
**Redaktor :** Fərman Kərimzadə, D. Tahirova
**Çalır :** Dövlət Kinematoqrafiya Komitəsinin Simfonik Orkestri
**Mahnı İfa edən :** Cavan Zeynallı
**Bədii Rəhbər :** Həsən Seyidbəyli
**Filmin direktoru :** Qasım Səfəroğlu, Kamil Hacıyev
### Rollarda

Elxan Əhədzadə- Gizir
Xalidə Quliyeva(Xalidə Qasımova kimi)- Bənövşə
Tamara Şakirova(Tamara Qəniyeva kimi)- Nərgiz
Telman Adıgözəlov-Bəkir
Elçin Məmmədov- Məlik
Gündüz Abbasov- Qaraca kişi
Həsənağa Turabov- Sədr Qədirov
Zemfira Sadıqova- Şərqiyyə
Q. Məmmədov
Muxtar Maniyev-Fəhlə
Sədaqət Zülfüqarova-Nənə
Yusif Əlizadə- Təyyarəçi
N. Qasımova
Qasım Səfəroğlu
Akif Yusifov
Tatyana Xaritonova
A. Qurbanova
Səməd Lazımov
Nəcəf Həsənzadə-çoban (titrlərdə yoxdur)

Sponsor
-------

Mərkəzi Televiziya (Moskva)

Mənbə
-----

* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 218.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı

Xarici keçid
------------

* Filmi izlə   (rus.) ;   (az.)